open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Giganta sito

**Giganta sito** estas malgranda paseroforma birdo, sed la plej granda inter sitoj. Ĝi apartenas al sita genro. Simile kiel aliaj membroj de sitedoj (krom roka sito kaj persia sito) ĝi loĝas en arbaraj aŭ arbar-similaj teritorioj.

## Disvastiĝo 
Tiu specio loĝas en suda Ĉinio, Birmo kaj Tajlando. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj. Ĝi estas minacata pro perdo de habitato kaj la specio estas konsiderata kiel Vundebla, kio estas la unua ŝtupo en la specioj minacataj.

## Aspekto 
Tiu specio estas 19.5&nbsp;cm longa, kio faras el ĝi **la plej granda inter sitoj** kun sufiĉe diferencoj rilate la aliajn speciojn kaj eĉ la dua nome la Belega sito, disde kiu tiu ĉi facile diferenciĝas, ĉar la alia estas pli kolore markita, dum tiu ĉi havas tipe sitecajn **grizecajn suprajn partojn kaj blankecajn subajn partojn**. Kiel ĉe aliaj sitoj, estas **nigra traokula strio** kiu estas sufiĉe larĝa, plilarĝiĝas malantaŭ la okulo kaj eĉ atingas la flankojn de la kolo kaj ŝultrojn. Similan strion havas inter sitoj nur malproksimaj specioj kiaj estas la Kaŝmira sito, Kaŝtanventra sito, Himalaja sito kaj la Viktoria sito, el kiuj ĉiuj havas flavecajn al brunecajn subajn partojn anstataŭ blankecajn. Krome estas aliaj **nigraj markoj en ŝultroj**, tute malkutimaj inter sitoj. Tiu specifeco kaj la grando ege diferencigas tiun specion ene de la genro kaj ĉefe la grando, kiu nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo, kie *magna* signifas precize "granda". Krome ankaŭ la beko estas grizeca kun blanka pinto, dum la gamboj estas nigrecaj kun frota krifoj; la subpugo montras helbrunecajn markojn.

## Nutrado 
Ili manĝas ĉefe insektojn.

## Vivmaniero 
Ili vivas ĉefe solecaj.

## Reproduktado 
Ili faras nestojn en srbotruoj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Sitta magna. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 27an de julio 2007.

## Libroj 
* Tits, Nuthatches and Treecreepers, Harrap and Quinn, (angle) ISBN 0-7136-3964-4
* The Nuthatches, Erik Matthysen, Academic Presss 1998, (angle) ISBN 0-85661-101-8

Kategorio:Sitoj
Belega sito

La **belega sito** estas eta paseroforma birdo. Ĝi apartenas al sita genro. Simile kiel aliaj membroj de sitedoj (krom roka sito kaj persia sito) ĝi loĝas en arbaraj aŭ arbar-similaj areoj.

## Disvastiĝo 
Ĝi estas unu el la plej raraj sitoj sur la tero. Ĝi loĝas en nordorienta Barato kaj najbaraj regionoj, kun kuriozaj observaĵoj trans Tajlando, kie povus esti vintra vizitanto aŭ loĝanto aŭ surloke en suda Ĉinio kaj norda Sudorienta Azio.

## Aspekto 
maldekstra|eta|Ilustraĵo de Sitta formosa prezentanta la ĉefajn morfologiajn trajtojn
maldekstra|eta|Ilustraĵo de Sitta formosa, fare de John Gould kaj HC Richter
Tiu orientalisa specio estas granda sito, nigreca supre kun blankeca kaj blueca strekado. La supra dorso, ŝultroj, pugo kaj flankoj estas tre markitaj brilblue. La subo estas paloranĝa iom bruneca, kvankam la vizaĝo estas iom pli pala. En flugo, blanka makulo kontrastas kun la malhela subflugilaĵo. Seksoj estas similaj, kiel ankaŭ birdidoj. Kiel ĉe aliaj sitoj, ankaŭ tiu ĉi montras nigran traokulan strion kaj supre pli helan superokulan strion samkoloran kun la vizaĝo.

## Nutrado 
Ĝi esplorserĉas insektojn sur altaj arboj en densa arbaro.

## Stato de protektado 
Tiu rara specio ĉiam estas malfavore influata per elhakado de arbaroj (senarbarigo). Ĝia rareco, malaperanta vivmedio, kutimoj kaj la politika kaj geografia nealirebleco de ĝia teritorio kaŭzas, ke tiu specio estas malgrande konata. Krome ĝi estas minacata pro perdo de vivejo kaj la specio estas konsiderata kiel vundebla, kio estas la unua ŝtupo en la specioj minacataj.

## Eksteraj ligiloj 
* ruĝa listo de IUCN (angle) .

## Libroj 
* Tits, Nuthatches and Treecreepers, Harrap and Quinn, (angle) ISBN 0-7136-3964-4
* The Nuthatches, Erik Matthysen, Academic Presss 1998, (angle) ISBN 0-85661-101-8

## Vidu ankaŭ 
* Nordorient-barataj kaj birmaj pinaroj

Kategorio:Sitoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Fuĉu

**Fuĉu** (府中市 [fuĉu-ŝi]) estas urbo en Tokio en Japanio.

En 2010, la urbo havas estimitan loĝantaron de 255 394 kaj denseco de 8 700 personoj por km². La tuta areo estis 29,34 km². La moderna urbo estis fondita la 1-an de aprilo 1954.

La registaro de antikva provinco Musaŝi estis fondita en Fuĉu de la Reformo de Tajka, kaj la urbo prosperis kiel la loka centro de politiko, ekonomio kaj kulturo. Ĝi prosperis ankaŭ kiel poŝta urbo en la granda vojo Koŝu Kajdo en la periodo de Edo. Tie situas publika oficejo de la distrikto Kita-Tama de la komenco de la periodo de Mejĝi.

Kategorio:Urboj en Tokio
Vidodistanco

**Vidodistanco** estas la distanco, en kiu objekto ĵus ankoraŭ estas ekkonebla.

Du fenomenoj reduktas la vidodistancon sur la tera surfaco:
* atmosferaj perturboj (brumo, nebulo, pluvo, neĝo kaj similaj) malklarigas la bildon per redukto de kontrasto inter la objektoj.
* kurbeco de la tera surfaco kovras forajn objektojn.

## Redukto de vidodistanco pro atmosferaj perturboj 
[eta|450ra|[Brumo reduktas la vidodistancon]]

Disperso kaj absorbo de la lumo reduktas la kontraston inter objekto kaj ties ĉirkaŭaĵo.

Kontrasto K eksponenciale rilatas al la distanco s kaj al absorbo-koeficiento \sigma :
: K = K_0 \cdot e^{-\sigma \cdot s}
Por percepti objekton necesas minimuma kontrasto de
: \frac{K}{K_0} = 0,02 \;\hat{=}\; 2\%
Tiel oni povas dedukti el la vidodistanco s la absorbo-koeficienton \sigma :
: \sigma = \frac{3,91}{s}
Ekzemple: vidodistanco de 50&nbsp;km korespondas al absorbo-konstanto de 10^{-4}/m. Sub bonaj kondiĉoj oni povas atingi forenvidon de pluraj cent kilometroj, vidu la tabelon.
La vidodistanco en mar-akvo estas maksimume 100 m, en puraj lagoj ĉirkaŭ 10 m.

## Redukto de vidodistanco pro kurbiĝo de la tera surfaco 
eta|Redukto de vidodistanco pro kurbiteco de la tersurfaco.

Eĉ neglektante montojn aŭ malebenaĵojn la kurbiĝo de la tergloba surfaco limigas la vidodistancon. En la skema desegno la persono dekstre rigardas maldekstren al turo, pro la kurbiĝo la persono nur povas vidi la pinton de la turo. Al tia situacio aplikeblas jena formulo kun la okulalteco h_1, la turalteco h_2 kaj la radiuso de la terglobo R=6300km; laŭ la teoremo de Pitagoro ili rezultigas la maksimuman vidodistancon s jene:
:(1) s = \sqrt{2 R} \cdot \left( \sqrt{h_1} + \sqrt{h_2}\right) 
Praktike oni fakte devas krome konsideri la refrakton de la atmosfero kaj la ondolongon de la lumo.

### Ekzemploj 
eta|Ŝipo ĉe la horizonto, ĝia korpo estas kaŝita pro la kurbiĝo de la tersurfaco.
Supozante, ke la okulalteco de la fotinto estas h_1=2&nbsp;m kaj la alteco de la kaŝita ŝipkorpo estas ĉirkaŭ h_2=5&nbsp;m la ŝipo havas distancon de ĉirkaŭ 13&nbsp;km.
La tabelo montras pliajn ekzemplojn de maksimuma vidodistanco limigita per la terkurbiĝo. Ĝi okulfrape montras la gravecon de la alteco de la gvatejo: de 15-metrojn-alta masto oni povas gvati ŝipon en distanco de 15 km, inverse - se ties gvatoposteno troviĝas en alteco de 0 m, li apenaŭ povas rimarki la maston de la alia ŝipo ĉe la horizonto.
Granda Popola Halo

eta|La granda popola halo
eta|La kongresejo
eta|Plafono de la kongresejo

La **Granda Popola Halo** (ĉina simpligita: 人民大会堂; ĉina tradicia: 人民大會堂; pinyin: Rénmín Dàhuìtáng) estas la konstruaĵo, kiu gastigas kunvenojn de la Politika Konsultista Konferenco de la Ĉinio kaj de la Nacia Popola Asembleo de la Popola Respubliko de Ĉinio. Ĝi situas sur la okcidenta flanko de la Tian'anmen-placo en Pekino. Ĝi ankaŭ servas kiel spektakla halo, ekzemple dum galaĵo en okazo de la Ĉina Novjaro.

Malfermiĝante al Tian'anmen-placo, ĝi frontas al la Nacia Centro de Spektaklaj Artoj, la nuna sidejo de la Pekina Operejo, komune nomata la Ovo de la Pekinoj. La likva spegulo, kiu ĉirkaŭas la operon, permesas al la du speguloj renkontiĝi.

Kategorio:Konstruaĵoj en Pekino
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1959
Kategorio:1959 en Ĉinio
Brunkapa sito

La **brunkapa sito** estas eta paseroforma birdo, kantbirdo, kiu  apartenas al familio Sitedoj kaj loĝas en Norda Ameriko kaj malkreskanta populacio loĝas sur Bahamoj. Simile kiel aliaj membroj de sitedoj (krom roka sito kaj perzia sito) ĝi loĝas en arbaraj aŭ arbar-similaj teritorioj.

## Aspekto 
Ĝi aspektas kiel aliaj birdoj de ĉi grupo. Ĝi estas pli eta ol eŭropa sito aŭ kanada sito – nur 10 cm. Ĉi tiu specio de sito paradas kun bruna kaskedo kun mallarĝa nigra okulstripeto kaj polurblankaj vango, mentono kaj ventro. Ĝiaj flugiloj estas grizkoloraj. Malgranda blanka punkto estas trovita ĉe la nuko de la kolo. La birdo havas mallongan voston kaj fortaj piedojn.

## Disvastiĝo 
Ĝia troviĝo estas ligita kun koniferaj arbaroj de sudorienta Usono. La birdo estas nemigranta. 

## Nutrado 
Ĝi nutriĝas ĉefe el insektoj kaj kelkaj specioj de  semoj. Dum vintro ĝi estas ofta vizitanto de nutrejoj ĉe homaj loĝejoj, kie preferas manĝi semojn de  sunfloro (kiuj majstre malfermas per akra najloforma beko) kaj t.n. „sebaj kukoj“  (diversaj semoj en la sebo). Aŭdaca kaj scivolema, ĉi tiu birdo estas vole simpatia de homoj. 
La birdo estas ofte observita, kiel ili uzas malgrandan peceton de ŝelo, tenata en sia beko, kiel ilo per alfosi insektojn el la fendoj de la trunkŝelo. 

## Vivmaniero 
Ĝi havas kapablecon, kiel aliaj  sitoj - grimpi "kaposuben" sur la trunkoj de arboj kaj ofte frapetas trunkojn kaj branĉojn ĉe serĉado de manĝaĵo.  

## Nestado 
Ili nestumas en arbotruoj.

## Voĉo 
La birda voĉo estas akra vhii-hjah, sonoranta tre simile, kiel la sono de "kaŭĉuka anaso" - ludilo kaj mirigite laŭta por la birdo de tia grandeco. Ili ankaŭ vekas per pli mola "pli-pli-pli" dum flugado kaj ankaŭ resonas per aliaj grinacaj bruoj. 

## Libroj 
* *Tits, Nuthatches and Treecreepers*, Harrap and Quinn,  (angle) ISBN 0-7136-3964-4
* *The Nuthatches*, Erik Matthysen, Academic Presss 1998, (angle) ISBN 0-85661-101-8

## Referencoj 
*  Malplej zorgiga

## Eksteraj ligiloj 
* (angle)- Brown-Headed Nuthatch at USGS.gov 
* (angle)-Brown-Headed Nuthatch at the Birdhouse Network
* (angle)-Brown-headed Nuthatch at the Cornell Laboratory of Ornithology Bird Guide
* (angle)-Brown-Headed Nuthatch videos on the Internet Bird Collection

Kategorio:Sitedoj
Kategorio:Sitoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Gvatnesto

[dekstra|eta|**Gvatnesto** ĉe la ĉefa masto de rekonstruita [Santa Maria, la ŝipo de Kolumbo.]]
eta|maldekstra|La turo de burgo Weißenstein ebligas gvatadon de granda tereno.

**Gvatejo** aŭ **topo** estas loko, de kie gvatanto povas observi la ĉirkaŭaĵon - ofte sen mem esti vidata - kaj averti pri minacantaj danĝeroj.

En mezepoka burgo la gvatejo troviĝis sur la plej alta turo.

La gvatejo sur ŝipo nomiĝas **gvatnesto**. Ĝi estas la platformo alte sur la ĉefa masto, kutime sekurigata pere de *korbo*. De tie la gvatposteno observas la maron por frue averti pri minacantaj danĝeroj (do pri rokoj, piratoj …) aŭ anonci la alvenon (*Bordo vidata!*)

La alteco de la gvatnesto estas decida por la vidodistanco. En alteco de 2 m super la akvonivelo oni povas gvati radiuson de ĉ. 5 km, en alteco de 10 respektive 15 m la vidodistanco plivastiĝas al 12 respektive 15 km.

## Vidu ankaŭ 
* Gvatoturo
* Vaĉo

Kategorio:Ŝiperoj
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Abdul Kalam

**Avul Pakir Jainulabdeen Abdul KALAM** (en la tamila lingvo அவுல் பகிர் ஜைனுலாப்தீன் அப்துல் கலாம், naskiĝis la 15-a de oktobro 1931 en Rameswaram, Tamil Nadu, mortis la 27-an de julio 2015; ĝenerale konata kiel **D-ro A.P.J. Abdul Kalam**) estis la prezidento de Barato inter la jaroj 2002 kaj 2007.eta|dekstra|250px|Abdul KalamLi estas notinda sciencisto kaj inĝeniero, kaj li estas ofte nomata la *Misilhomo de Barato* pro sia laboro en la disvolvo de satelitoj kaj misiloj en sia lando.

Abdul Kalam estis la kandidato de la BJP por la prezidanteco en 2002. Li favoris la antaŭenigon de aktiva ekstera politiko, kaj specife favoris la programon de nukleaj armiloj.
Li ankaŭ favoras la disvolvon de teĥnologio kiel maniero elirigi sian landon el malriĉeco.

Kalam praktikas tre striktan privatan vivon, kio inkluzivas vegetarismon, kaj alkohol- kaj seks-abstinadon.

Lia deĵorado kiel prezidento finiĝis la 25-an de julio 2007, kiam enposteniĝis Pratibha Patil, la unua virino kiu okupis la prezidantecon.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la prezidento de Barato
* Pratibha Patil sekvonta prezidentino

Kategorio:Prezidantoj de Barato
Kategorio:Barataj politikistoj
Haĉioĝi

**Haĉioĝi** aŭ **Haĉioĵi** (八王子市 [haĉioĝi-ŝi]) estas urbo de tokia metropolo en Japanio. Ĝi estas ĉirkaŭ 40&nbsp;km okcidente de centra Tokio. Fervoje ĝi estas atingebla per la linio Ĉuo (JR) aŭ per linioj de Keio.

Kategorio:Urboj en Tokio
Gio

eta|Gio

**Gio** {sanskrite: घृत} estas manĝebla graso farita per longdaŭra preparado de butero sur malgranda fajro kaj posta kribrado tra puraj tukoj. Ĝi havas tre grandan tempon de konsumo kaj estas karakteriza tre taŭgi por fritado de manĝaĵoj en alta temperaturo. En Barato ĝi estas uzata krom por kuirado ankaŭ por sakralaj celoj. Fakte gio estas klarigita butero.

Kategorio:Laktaĵoj
Kategorio:Barata kuirarto
Hista inĝenierarto

**Hista inĝenierarto** estas tekniko de rekreo de homa histoj kaj organoj. En ĉi tiu tekniko, homaj ĉeloj (praĉeloj aŭ alia korpa ĉelo) kulturitas kontakte kun diferencaj materialoj (ceramikoj, polimeroj, pli malofte metaloj). En kulturo uzatas faktoroj de ĉela diferenciĝo kaj kreskado.

Kategorio:Biotekniko
Kategorio:Transplantada medicino
Hrádek

**Hrádek** estas nomo por urbo kaj por pluraj setlejoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

* 1. Hrádek (distrikto Frýdek-Místek) - municipo troviĝanta en distrikto Frýdek-Místek
* 2. Hrádek (distrikto Hradec Králové) - municipo troviĝanta en distrikto Hradec Králové
* 3. Hrádek (distrikto Klatovy) - municipo troviĝanta en distrikto Klatovy
* 4. Hrádek (distrikto Rokycany) - urbo troviĝanta en distrikto Rokycany
* 5. Hrádek (distrikto Znojmo) - municipo troviĝanta en distrikto Znojmo
* 6. Hrádek (distrikto Ústí nad Orlicí) - municipo troviĝanta en distrikto Ústí nad Orlicí

; parto de municipo:
* 7. Hrádek (Ctiboř), antaŭe ankaŭ Hrádek nad Blanicí – parto de municipo Ctiboř en distrikto Benešov
* 8. Hrádek (Horka II), ankaŭ Hrádek nad Želivkou – parto de municipo Horka II en distrikto Kutná Hora
* 9. Hrádek (Krajková), ankaŭ Hrádek u Krajkové – parto de municipo Krajková en distrikto Sokolov
* 10. Hrádek (Manětín), ankaŭ Hrádek u Manětína – parto de urbo Manětín en distrikto Plzeň-nordo
* 11. Hrádek (Raná), ankaŭ Hrádek u Loun – parto de municipo Raná en distrikto Louny
* 12. Hrádek (Srch), ankaŭ Hrádek u Pardubic – parto de municipo Srch en distrikto Pardubice
* 13. Hrádek (Trhové Sviny) – parto de urbo Trhové Sviny en distrikto České Budějovice

; konsisto de nomo de municipo aŭ de ĝia parto:
* 15. Hrádek na Vlárské dráze – parto de urbo Slavičín en distrikto Zlín
* 16. Hrádek nad Nisou – urbo en distrikto Liberec
* Červený Hrádek – pluraj lokoj
* 17. Komorní Hrádek – parto de municipo Chocerady en distrikto Benešov
* 18. Nový Hrádek – municipo en distrikto Náchod
* 19. Starosedlský Hrádek – municipo en distrikto Příbram

Hrádek povas esti ankaŭ:
*Hrádek (Ŝluknova montetaro) - restoracio sur monteto ĉe Varnsdorf
Aŭreliano

***Lucius Domitius Aurelianus***, en Esperanto **Aŭreliano**, inter la jaroj 270 kaj 275 estis imperiestro de la Romia Imperio. Li naskiĝis la 9-an de septembro 214 en nordoriento de la imperio (la provincoj Panonio, Dakio, Moesia Superior aŭ Inferior); kaj mortis dum 275 apud Konstantinopolo (la hodiaŭa Istanbulo).eta|200px|busto de AŭrelianoDum lia regno la imperio estis en kriza fazo. Ĝermanaj triboj pasis la Alpojn kaj invadis la nordon de Italio, estis pluraj kontraŭ-imperiestroj, kaj aparte la provincoj en Gaŭlio grandparte troviĝis ekster la influo de Aŭreliano. Dum la kvinjara regotempo de Aŭreliano la Romia Imperio interalie retiriĝis el la provinco Dakio.

En la romia oriento la ribelema Palmyrene Imperio daŭre estis en ribelo kaj estis gvidita fare de reĝinpatrino Zenobio. Aŭreliano disbatus ĉi tiun ribelon Kun tio estas grava paŝo por fini la krizojn de la 3-a jarcento.

Pro lia agado en rekonstruado de la imperio Aŭreliano ricevus la titolon de restaŭristo de la mondo.
eta|200px|maldekstra|romia monero el la epoko de Aŭreliano

## Vidu ankaŭ 
* Aŭrelia Murego

Kategorio:Romiaj imperiestroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 214
Kategorio:Mortintoj en 275
Esperanto-arkivo

**Esperanto-arkivo** estas tutaĵo de kolektoj de dokumentoj, kiuj rilatas al la historio de la loka, regiona kaj/aŭ internacia Esperanto-komunumo kaj ĝiaj personoj. 

Arkivaĵoj, ĉefe estas diversspecaj aktoj, oficialaj kaj privataj dokumentoj, korespondaĵoj, nepublikigitaj diversspecaj manuskriptoj, sliparoj, kartaroj, bibliografiaj materialoj, kopioj de artikoloj, fotoj (ankaŭ diapozitivoj), mikrofilmoj, varbiloj, afiŝoj, filatelaĵoj, Esperanto-rilataj diversspecaj postlasaĵoj de esperantistoj k.s. Malsame al libroj, granda parto de arkivaĵoj estas unikaĵoj.

Valoraj arkivaĵoj estas multe pli minacataj ol libroj, ĉar ili troviĝas ekster bibliotekoj aŭ estas konsiderataj ne tiom gravaj. Plie, ili ne estas tiel facile registreblaj kiel libroj, nek tiel facile deponeblaj sur bretoj. 

La profesiaj ŝtataj arkivoj kutime apartenas al ministerio pri internaj aferoj, dum bibliotekoj al ministerio de kulturo, sekve por ili validas diferencaj leĝoj kaj diferencaj manieroj de konservado, deponado kaj registrado. Okazas, ke kiam profesia biblioteko akceptas Esperanto-kolekton en sian fonduson, ĝi elektas nur librojn, kaj arkivaĵojn rifuzas, ĉar ili ne apartenas al ĝia kompetento aŭ interes-sfero. La arkiva leĝo ofte difinas devon de civitanaj organizaĵoj, ke ili arkivu siajn dokumentojn, sed esperantistoj ne konas la leĝojn kaj mankas ankaŭ spaco por arkivado.

La Esperanto-arkivoj ordinare troviĝas kiel parto de librokolekto, sed amatora bibliotekisto estas embarasata, kiel ilin trakti. La arkiva leĝo ne postulas registron de ĉiu unuopa ero, la dokumentoj havantaj ian komunan econ - ekzemple aŭtoron, fakon, posedinton ktp. - formas "fondaĵon", kiu restas kiel tutaĵo kun eventuala nombro de folioj. El tio sekvas, ke dokumentaro pri esperanto-agado en iu lando povas formi kelkajn fondaĵojn, ekzemple de centra oficejo, de faka agado, de unuopaj kluboj aŭ unuopaj gravaj esperantistoj.

## Ekzemploj 
*BitArkivo
*Arkivo de UEA
*Bitoteko
*Esperanto-biblioteko
*Esperanto-muzeo
*Magazeno Sankta Felikso
*Internacia Esperanto-Arkivo
*Eomuziko.com

## Vidu ankaŭ 
* Arkivo
* Esperanto-biblioteko
* Esperanto-muzeo



Kategorio:Bibliotekoj
Arkivoj
Vespo (genro)

(Vera) **Vespo** (*Vespa*) estas genro de socialaj flugantaj vespoj de familio vespedoj, konataj pro sia grandeco. Anoj de kelkaj specioj povas esti 2–3&nbsp;cm longaj, kaj la giganta vespo (*Vespa mandarinia*) - eĉ 5&nbsp;cm. Entute oni agnoskas 23 speciojn. Plimulto de specioj havas simplan flavo-nigran abdomenon kutiman por vespoj, sed kelkaj specioj, aparte en Orienta Azio, povas havi tre belan kaj ekzotikan koloraspekton.
Kiel aliaj vespedoj, hornisoj konstruas paperajn nestojn kun multaj tavoloj de alveoloj kaj kaptas aliajn, malpli grandajn insektojn (muŝojn, abelojn, aliaj vespojn...) por manĝigi la larvojn. La nestoj ofte estas ne grizaj, kiel ĉe plimulto da vespoj, sed brunaj aŭ flavbrunaj. Tio okazas pro ke hornisoj kolektas materialon por siaj nestoj de putra ligno kaj arbokrusto.

Ironie, vespoj nun estas la sola grupo de insektoj, kiu ĝis nun havas latinan nomon *Vespa* donitan far Linnaeus. Ĉiuj aliaj vespoj eventuale transferitas al aliaj genroj. Pro tio entomologiistoj ofte ŝercas, ke membroj de genro vespoj estas nun solaj veraj vespoj.

## Specioj 
Entute estas 22 specioj de vespoj:
* Krabro (OR2, PIV), *Vespa crabro*, (ankaŭ nomita *kutima vespo*, *Eŭropa vespo*, *Bruna vespo*).
* Azia giganta vespo *Vespa mandarinia*
** Japania giganta vespo *Vespa mandarinia japonica* - la plej granda vespo kaj plej venena konata insekto laŭ kvanto de veneno, enigita per piko.
* Nigra vespo *Vespa basalis*
* Granda rubanda vespo *Vespa tropica*
* Malgranda rubanda vespo *Vespa affinis*
* Japania vespo *Vespa simillima*
* Orienta vespo *Vespa orientalis*
* Flavpieda vespo *Vespa velutina*
* *Vespa luctuosa*, konata por plej forta veneno inter ĉiuj vespoj
* *Vespa analis*
* *Vespa bellicosa*
* *Vespa bicolor*
* *Vespa binghami*
* *Vespa ducalis*
* *Vespa dybowskii*
* *Vespa fervida*
* *Vespa fumida*
* *Vespa mocsaryana*
* *Vespa multimaculata*
* *Vespa philippinensis*
* *Vespa soror*
* *Vespa vivax*

## Referencoj 
Kategorio:Himenopteroj
Tono (urbo)

**Tōno** ( [Tōno-ŝi]) estas urbo en Japanio, en gubernio Ivate. Ĝi situas en la regiono Tohoku ( [Tōhoku-ĉihō]), en la nordoriento de la insulo Honŝuo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Situo 
La urbo situas en mallarĝa valo de mont-regiono Kitakami, meze inter la marbordo kaj la valo de rivero *Kitakami*. La teritorio havas komunan limon kun . 

En Tōno situas la fervoja stacidomo .

## Internaciaj partneraj urboj 
*  Chattanooga (Tenesio, Usono, ekde 2017)
*  Salerno (Kampanio, Italio, jam ekde 1984)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Japanio
Kategorio:Urboj de Gubernio Ivate
Elomar Figueira Mello

**Elomar FIGUEIRA MELLO** (naskiĝinta  en Vitória da Conquista (Bahio)) estas brazila kantisto kaj komponisto, speciale konata pro tio ke li miksas klasikan kaj modernan muzikon kun lokaj ecoj.

Kategorio:Brazilaj komponistoj
Metroo de Pjongjango

**Metroo de Pjongjango** () estas metroa sistemo en Pjongjango, ĉefurbo de Norda Koreio.

Konstruo de la metropola reto komencis en 1968, kaj malfermita en Septembro 1973 de siatempa Prezidanto Kim Il-sung. En 1971, okazis akcidento dum la konstruado de tunelo sub la Taedong Rivero por la  () stacio. Iuj fontoj diras ke almenaŭ 100 laboristoj mortis en la akcidento.

Metroo de Pjongjango estas la plej profunda metroo en la mondo - la profundeco estas proksimume 110 metroj subtere. La Metroo de Pjongjango havas muzeon pri ĝia konstruado kaj historio.

## Historio 
La liniojn oni ekkonstruis en 1968.

Chollima-linio malfermiĝis la .

Hyoksin-linio malfermiĝis la .

## Linioj 
eta|dekstra|200px|Kaeson stacio
eta|dekstra|200px|Puhŭng stacio
eta|dekstra|200px|Puhŭng stacio
eta|dekstra|200px|Puhŭng stacio
Estas 2 linioj en la metroo. Ilia totala longeco estas 35 km.
* Chollima-linio (de nordo al sudo) 20 km.
* Hyoksin-linio (de oriento al okcidento) 15 km.
Larĝo de la trako estas 1435 mm (norma ŝpuro), elektron provizas tria relo per kontinua kurento de 825&nbsp;V.

## Stacioj 
La metroo havas 17 staciojn.

### Chollima-Linio 
### Hyoksin-Linio 
## Veturanta materialo 
Vagonoj parte venis de U-Bahn de Berlino (Germanio).

## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrooj en la mondo
* Chollima-linio
* Hyoksin-linio

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de Metroo de Pjongjango 

Pjongjango
Pjongjango

Pjongjango
Littenseradiel

Dosiero:Loudspeaker.svg**Littenseradiel** (; )
estas antaŭa municipo en la provinco Frislando (Nederlando, kies partoj ekde la komenciĝo de 2018 dividiĝis al la municipoj Leeuwarden, sudokcidenta Frislando kaj la  nova municipo Waadhoeke. Laŭ la stato de  ĝi havis  loĝantojn kaj areon de , de kiu  akvo.

La municipo estas formita pro komunuma rearanĝo je la  per kunfandiĝo de la antaŭaj municipoj Baarderadiel kaj Hennaarderadiel.

En 1985 la oficiala nomo fariĝis la frislingva .

En 2007 la nederlanda gazeto  proklamis la municipon kiel la plej sekura municipo de Nederlando. La plej malsekura municipo estas Eindhoven laŭ tiu gazeto.
[eta|269px|maldekstra|Komunumejo de Littenseradeel en [Wommels (2008)]]

Kategorio:Eksaj municipoj de Frislando
Internacia Buroo pri Pezoj kaj Mezuroj

**Internacia Buroo pri Pezoj kaj Mezuroj** (mallongigo **BIPM** laŭ ĝia franc-lingva nomo *Bureau International des Poids et Mesures* estas uzata ankaŭ en aliaj lingvoj) estas kunordiganta normiga organizaĵo pri metrologio. Ĝi estas unu el la tri organizaĵoj, kiuj estis establitaj por prizorgi la Sistemon Internacian de Unuoj (SI) laŭ la preskriboj de la Konvencio pri la Metro (*Convention du Mètre*).

maldekstre|eta|Logotipo de BIPM
BIPM estas la internacia mallongigo el la franca de Bureau internacional des poids et mesures, kiu estas uzata ankaŭ en anglalingvaj dokumentoj. Tiu regulo ankaŭ validas por ĉiuj mallongigoj rilataj al mezurado kiel SI, CGPM kaj CIPM. Okaze de dubo pri ĝusta interpreto, validas ĉiam la franca teksto de la dokumentoj, ne la angla traduko.

Laŭ ĝia oficiala retpaĝaro:

"→ BIPM havas kiel misio certigi la tutmondan unuformecon de mezuroj kaj sian spureblecon al la Internacia sistemo de unuoj (SI) .

Ĝi laboras sub la aŭtoritato de la Konvencio pri la Metro, kiu estas diplomatia traktato farita de kvindek unu nacioj. Ĝi plenumas sian aktivecon dank'al helpo de iom da Konsultaj Komitatoj, kies membroj estas naciaj laboratorioj pri metrologio en la Membraj Ŝtatoj de la Konvencio pri la Metro, kaj ankaŭ dank'al sia propra laboratoria laboro.

BIPM esploras rilate al mezurado. Ĝi organizas kaj partoprenas en internaciajn komparojn de naciaj mezurilaj etalonoj, kaj faras kalibraĵojn por la Membraj Ŝtatoj."

Ĝi lokiĝas en la Pavilono de Breteuil en Sèvres, kiu estas komunumo apud Parizo, Francio. La pavilono estis inaŭgurita de la reĝo Ludoviko la 14a en 1672.

BIPM ĝuas eksterteritorian statuson, kiu permesis al ĝi ne esti invadita fare de la germanoj dum la dua mondmilito. La prototipoj de la etalonoj de la metro kaj de la kilogramo estas daŭre konservataj tie.

La du aliaj organizaĵoj kiuj prizorgas la SI-mezurunuojn estas:

la Konferenco Ĝenerala pri Pezoj kaj Mezuroj (CGPM, Conférence générale des poids et mesures)

la Komitato Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj (CIPM, Comité international des poids et mesures)

## Rilataj ligiloj 
Konvencio pri la Metro

Sistemo internacia de unuoj

## Eksteraj ligiloj 
* Internacia Buroo pri Pezoj kaj Mezuroj. Prezento en la lingvoj franca kaj angla. Okaze de dubo pri ĝusta interpreto, validas ĉiam la franca teksto de la dokumentoj.
* Kadeno de respondeco laŭ la Konvencio pri la Metro Bildo de la organiza strukturo en la angla

Kategorio:Mezuro
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Zsófia Polgár

**Zsófia POLGÁR** (Budapeŝto, 2-a de novembro 1974), ankaŭ *Sofia Polgar*, estas Hungara-Israela ŝakistino. Zsófia estas unu el la tri famaj Polgar-fratinoj kiuj dum la 1990-aj jaroj sturme konkeris la ŝakmondon.

Kune kun siaj du fratinoj, Judit kaj Susana, ŝi estis parto de pedagogia eksperimento kondukita de ilia patro, László Polgár, kiu tiel klopodis pruvi, ke infanoj estas kapablaj je eksterordinaraj sukcesoj, se trejnataj jam de tre frua aĝo en specialista subjekto. "Genioj estas farataj, ne naskataj", estis la tezo de László, kiu, kun sia edzino Klara, edukis siajn tri filinojn hejme, kun la ŝakludo kiel specialista subjekto.

Ŝi estis la dua en la ĉampieco de 1986 por malpli-ol-14-jaruloj kaj estis deklarita ĉampionino de tiu kategorio.

En 1989, 14-jara, ŝi surprizis la ŝakan mondon pro sia rezulto en turniro en Romo, en kiu ŝi venkis plurajn grandmajstrojn kaj atingis poentaron de 8½ el 9. La poentaro estis 2879, unu el la plej alta de la historio.

Polgar finis la sekvan en la monda junula ĉampioneco de 1994 en Matinhos, Brazilo.

Ŝi ludis por la hungara teamo en kvar ŝakaj olimpikoj, gajnante plurajn teamajn kaj individuajn medalojn.

Judit kaj Susan ambaŭ estas grandmajstroj, Zsófia tamen estas kontenta kun la majstra titolo.

En 1999 ŝi edziĝis kun la israela ŝakludisto Yona Kosashvili. Ili havas du infanojn kaj loĝas en Israelo. Sofia ne plu ludas ŝakon profesie kaj okupiĝas ĉefe pri arto.

## Esperanto 
kadra|maldekstra|40ra
La tuta familio Polgár parolas Esperanton, t.e. László Polgár (pedagogo) - patro kaj liaj filinoj, konataj ŝakludistinoj Suzanna Polgár, Zsófia Polgár kaj Judit Polgár.
eta|eta|maldekstra|László Polgár kun tri siaj filinoj
[eta|maldekstra|Judit Polgár kaj Zsófia Polgár, [Saloniko (1988)]]

Kategorio:Hungaraj ŝakistoj
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Palaco de studado

La **Palaco de Studado** (koree 인민대학습당) estis konstruita en tradicia korea stilo en aprilo 1982 en Pjongjango. La konstruado daŭris 21 monatojn kaj finiĝis antaŭ la 70-a naskiĝtago de Kim Il-sung.

La biblioteko estis malfermita kiel la "centro por la projekto de intelektigo de la tuta socio kaj sanktejo por la homaro."

La areo de la domego estas 100.000 m², kun 10 etaĝoj kaj 600 ĉambroj.

Ĝia biblioteko enhavas 30 milionojn da libroj (ĉirkaŭ 10.800 dokumentoj, 15 milionoj da libroj en fremdaj lingvoj), kiuj ankaŭ inkluzivas verkojn de Kim Il-sung kaj Kim Jong-il. Se oni legus fremdajn librojn, oni bezonas specialan permeson.

La biblioteko estas la nacia centro de ĉuĉeo-studado, kaj unu ĉiĉerono lekcias pri "Granda Gvidanto" Kim Il-sung kaj "Granda Gvidanto" Kim Jong-il dum 90 minutoj tage.250px|eta|dekstra|La Palaco de studado

## Galerio 

Dosiero:North Korea-Pyongyang-Grand People's Study House-01.jpg|En la konstruaĵo
Dosiero:North Korea-Pyongyang-Grand People's Study House-Books-01.jpg|libro breto
Dosiero:North Korea-Pyongyang-Grand People's Study House-Hallway-01.jpg|Vestiblo
Dosiero:Grand People's Study House, Pyongyang, North Korea.jpg|La konstruaĵo nokte
Dosiero:Kim Il Sung Square, Pyongyang, North Korea.jpg|Vido de Placo Kim Il-sung al La konstruaĵo

## Referencoj 
Kategorio:Konstruaĵoj en Pjongjango
Ĉuĉe-turo

La **Ĉuĉe-turo**, omaĝe al la ĉuĉea ideologio, situas en Pjongjango, la ĉefurbo de Nord-Koreio. Ĝi estis konstruita por celebri la 70-jariĝon de Kim Il-sung. La turo estas inter la plej memoreblaj vidindaĵoj de la urbo. Onidire, Kim Il-sung mem proponis la konstruon.

La turo situas sur la orienta bordo de la rivero Taedong. La Placo Kim Il-sung situas flanke de la turo. 

La turo estas 170 metrojn alta, havas kvareĝan bazplanon kaj mallarĝiĝas direkte al la pinto. Ĝi konsistas el 25500 blokoj de granito. Sur la pinto de la turo troviĝas torĉo 20 metrojn alta kaj 45 tunojn peza, farita el metalo kaj lumigita ruĝe.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉuĉea ideologio

Kategorio:Turoj en Azio
Kategorio:Monumentoj en Pjongjango
Patrik Austin

**Patrik AUSTIN** (naskiĝis en 1973 en Porvoo) estas finna esperantisto, muzikisto kaj lingvoinstruisto. Li estas konata en Esperantujo kiel la bandestro de Dolchamar. Li lernis Esperanton dum li loĝis en Londono inter 1997 kaj 1999 kaj estis membro de la Centra Klubo. Nuntempe loĝas en Helsinko.

## Atingoj en Esperanto 
* En 1998 li lernis Esperanton.
* En 1999 li fondis la bandon Dolcxamar kaj registris la demodiskon *Kun ikso* en sia loĝejo en orienta Londono.
* En 2000 li retransloĝiĝis en Finnlando. Unua KD de Dolcxamar publikigita de la eldonejo Vinilkosmo. Austin partoprenis siajn unuajn Esperanto-renkontiĝojn kun la tiam kvarmembra bando. Samjare li kunrestarigis FEJO-n, la landan asocion de TEJO.
* En 2003 li post paŭzo reaktivigis la bandon kun novaj membroj kaj renovigita nomo *Dolchamar*.
* En 2004 li kunfondis la asocion Esperanto en Universitato de Helsinko.
* En 2005 elvenis la albumo *Rebela Sono* de Dolchamar. Patrik restarigis la gazeton *Fejo-bulteno* kaj ekinstruis Esperanton universitate.
* En 2006 EAF elektis lin kiel Aganto de la Jaro 2005.
* En 2007 post ses jaroj kiel prezidanto de FEJO li lasis la postenon kaj fariĝis sekretario. Li ekverkis novan lernolibron de Esperanto por finnlingvanoj.

## Notoj 
Kategorio:Finnaj esperantistoj
Kategorio:Finnaj muzikistoj
Kategorio:Dolchamar
Kategorio:Esperantlingvaj kantistoj
Kategorio:Vikimedianoj
Kategorio:Finnaj hiphopaj muzikistoj
Loulan

La ruino de la antikva urbo **Loulan** situas en la nordokcidenta lagbordo de la iama sala lago kaj nuna dezerta valo Lop Nor en la suda parto de la ĉina provinco Ŝinĝango. Antaŭ longa tempo la urbo estis gorĝo de la Silka Vojo.

Kategorio:Malaperintaj urboj
Kategorio:Lokoj de la Silka Vojo
Kategorio:Eksaj landoj en historio de Ĉinio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 2-a jarcento a.K.
Dunhŭango

**Dunhuang** (ĉine: 敦煌; Pinjino: Dūnhuáng) estas oaza turisma urbo de Gansu-provinco (Ĉinio), oriente de la dezerto Taklamakano.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Dunhuang kaj Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Jen kiel oni montras Dunhŭangon:

:Poste sin norden svingas al la Dunhŭanga grotaro,
:ĉe l'neĝaj montoj Mogaŭ, laŭ la Irvojo de Silko,
:kie kuniĝas artoj Ĉina, Bharata kaj ankaŭ
:influoj Grekaj en pentroj, skulptoj hieratikaj
:de l'tricent ŝtonaj grotoj por ermitvivo piula.

## Notoj 
[200px|eta|maldekstre|[Ŝtonkavernaro de Mogao sudoriente de Dunhŭango]]

Kategorio:Oazoj
Kategorio:Urboj de Ĉinio
Cetin

eta|200px|fortikaĵo Cetin

La ruino de la mezepoka fortikaĵo **Cetin** troviĝas en la komunumo Cetingrad de Kroatio (geografiaj koordinatoj 45.138° norde, 15.732° oriente).

Dum la mezepoko Cetin estis podedaĵo de la kroatia nobela dinastio *Frankopanidoj*. *Ivan Frankopan Cetinski* mortis dum la jaro 1493 en la historia armea batelo sur kampo Krbava. Lia filo *Franjo Frankopan* () estis arkiepiskopo de la arkiepiskopejo Kalocsa-Kecskemét kaj episkopo de la arkiepiskopejo Eger. La 1-an de januaro 1527 la anoj de la kroatia parlamento *Sabor* en Cetin elektis Ferdinandon la 1-a de la dinastio Habsburg reĝo de Kroatio.

Inter la 16-a kaj 19-a jarcentoj Cetin estis lima fortikaĵo: dum la militoj inter Aŭstrio-Hungario kaj la Osmanida Imperio la fortikaĵo grave difektiĝis. Dum la 19-a jarcento la loĝantoj de la fortikaĵo forlasis la lokon kaj la loka juĝejo translokiĝis al la apuda loĝloko Cetingrad.

Kategorio:Historio de Kroatio
Volodimir Hordijenko

eta|dekstra|V. Hordijenko
**Volodimir Hordijenko** naskiĝis en la jaro 1957 en Temirtau (Kazaĥio). Pedagogo kaj trejnisto, li finis Pedagogian Instituton de fizika edukado. De 1981 li loĝas kaj laboras en Ukrainio. Volodimir Hordijenko esperantistiĝis en 1982 en Jalto, Krimeo de la instruistoj Lilia Mokrencova kaj Jefim Zajdman. En la sama jaro li estis elektita prezidanto de Jalta Esperanto-klubo "Tero". En 1986 fondis Esperanto-klubon en la sudukrainia urbo Ĥerson, en 1987 - en la najbara provinca centro Mikolajiv. La Mikolajiva Esperanto-klubo "Hileja" en la jaro 1989 iniciatis la tradician Esperanto-festivalon *Aroma Jalto*. De 1997 li loĝas en Kievo, kie samjare li estis elektita prezidanto de la Esperanto-klubo “Ora Pordego” kaj de Ukrainia Esperanto-Asocio: li servis kiel prezidanto de UkrEA de 1997 ĝis 2003, tiam volis pluaktivi kiel simpla estrarano, sed oni petis lin ankoraŭfoje transpreni la prezidantan postenon en 2010 kaj li tial oficis ankoraŭ ĝis 2013. Kontinue li ekde 1997 estas prezidanto de la kieva Esperanto-klubo “Ora Pordego” kaj daŭre aktivas kiel ĉeforganizanto de la festivalo *Aroma Jalto*. Oficiale li komencis instrui Esperanto-kursojn en la jaro 1983 en OkSEJT-25 en la rusia urbo Samara. En 2003 li ricevis diplomon de instruisto laŭ Cseh-metodo de la Internacia Esperanto-Instituto en Hago, gvidantoj de la instruista klerigo estis Ewa Bondar kaj Atilio Orellana Rojas.

Inter liaj Esperanto-lernintoj estas: Tatjana Ŝmalko, Olha Vdoviĉenko, Julia Hordijenko, Oleh Pokotilo, Eugenia Amis, Anna Dubrovina, Mirjam Ruban, Aleksandra Gricenok kaj Alisa Nikitina.

Por la libeoprojekto *Ukraina antologio* li tradukis rakonton de Stepan Vasilĉenko.

Kategorio:Ukrainaj esperantistoj
Kategorio:Ukrainaj pedagogoj
Kategorio:Prezidantoj de Ukrainia Esperanto-Asocio
Dalmatia

[eta|dekstra|300px|la romiaj provincoj dum la jaro 116, sub imperiestro [Trajanus]]
**Dalmatia** estis provinco de la Romia Imperio.

eta|maldekstra|150px|Dalmatia, jen malhelruĝe akcentita
Ĝi ampleksis multe pli grandan teritorion ol tiun de la hodiaŭa Dalmatio, kiu kovras la sudon de Kroatio: la romia provinco krome kovris la plejparton de Bosnio, Serbio, Montenegro kaj ankaŭ la nordon de Albanio.

Jam dum la jaro 167 antaŭ Kristo la romia armeo konkeris la regionon kaj venkis la tieajn dalmatajn ilirojn. Tamen nur dum la jaro 8 antaŭ Kristo Dalmatia sub imperiestro Aŭgusto Cezaro iĝis formala provinco. Tiuepoke finiĝis antaŭa epoko de ribeloj de la iliroj, kies lastan grandan batalon dum la 3-a jardeko antaŭ Kristo venkis la romia armeo sub imperiestro Oktaviano. La ĉefurbo de Dalmatia estis *Salonae* (la hodiaŭa urbeto Solin), borde de la Adriatika Maro.

## Gravaj urboj 
* Ad Salinas (Tuzla)
* Apsoros (Osor)
* Argentaria (Srebrenica)
* Aspalathos (Split)
* Bigeste (Ljubuški)
* Delminum (Tomislavgrad) *(ĉefurbo de la dalmataj iliroj)*
* Tarsatica (urboparto Trsat de Rijeka)
* Senia (Senj)
* Vegium (Karlobag)
* Aenona (Nin)
* Iader (Zadar)
* Scardona (Skradin, norde de Šibenik)
* Tragurium (Trogir)
* Onaeum (Omiš)
* Issa (Vis)
* Pharos (Hvar)
* Pelva (Livno)
* Corcyra (Korčula)
* Narona (Vid apud Metković)
* Epidaurus (Cavtat sude de Dubrovnik)
* Acruvium (Kotor)
* Ulcinium (Ulcinj)
* Scodra (Ŝkodra)
* Albona (Labin)
* Corinium (Karin)
* Salonae (Solin)
* Muicurum (Makarska)
* Epidaurum (Cavtat)
* Risinium (Risan)
* Decatera (Kotor)
* Scodra (Shkodra)
* Crepsa (Cres)
* Curica (Krk)
* Arba (Rab)
* Pamodus (Pag)
* Solentium (Šolta)
* Brattia (Brač)
* Corcyra nigra (Korčula)
* Meleta (Mljet)
* Nedinum (Nadin)
* Tilurium (Trilj)
* Setovium (Sinj)
* Tinninium (Knin)
* Andetrium (Muć)
* ad Novas (Imotski)
* Aequum (Čitluk)
* Promona (Teplju-Klanac)
* Arupium (Prozor apud Otočac)
* Avendo (Kompolje)
* Metulum (Čakovac apud Ogulin)
* Quadrata (Slunj)
* ad Fines (Topusko)
* ad Pretorium (Dubica)

Kategorio:Romiaj provincoj
Kategorio:Historio de Kroatio
Kategorio:Historio de Bosnio kaj Hercegovino
Kategorio:Historio de Serbio
Kategorio:Historio de Montenegro
Kategorio:Historio de Albanio
Ome (Japanio)

**Ome** (青梅市 [ōme-ŝi]) estas urbo en Tokio en Japanio. La 1-an de oktobro 2010 la urbo havas estimitan loĝantaron de 139 932 kaj densecon de 1 355,14 personoj por km². La tuta areo estas 103,26 km².

Ome (青梅 [ōme]) laŭvorte signifas bluan umeon (japanan prunon).

## Historio 
La urbo estis fondita la 1-an de aprilo 1951 per la unuiĝo de tri malgrandaj vilaĝoj. La nomo Ome estis prenita de la originala urbo de Ome, kiu estis fama pro ĝiaj umeoj. Poste, en 1955, kvar pliaj vilaĝoj kuniĝis kun Ome. Ĝi estis konektitaj rekte al la centra parto de Tokio (tiam Edo) ekde 1603 per la vojo Ome-Kajdo.

Kategorio:Urboj en Tokio
Bielanka

La gloso **Bielanka** povas signifi la jenajn:
***Bielanka** estas vilaĝo en Komunumo Lwówek Śląski, en Distrikto Lwówecki, en Malsupra Silezio, en Pollando.
***Bielanka** estas vilaĝo en Komunumo Gorlice, en Distrikto Gorlicki, en Etpollando, en Pollando.
***Bielanka** estas vilaĝo en Komunumo Raba Wyżna, en Distrikto Nowotarski, en Etpollando, en Pollando.
Raquel Sánchez-Silva

**Raquel SÁNCHEZ-SILVA** (naskiĝis en 1973 en Plasencio, Hispanio) estas hispana ĵurnalistino kaj televida novaĵprezentistino.

Post la studoj pri ĵurnalismo, ŝi komencis labori por loka televido en Plasencio. Poste ĉe Telemadrid, Canal plus (*Noche de los Oscars*, *La hora wiki*) kaj Cuatro (*Soy lo que como*, *Noche Cuatro*, *Idénticos*, *Noche Manga*, *Oído Cocina*, *Supernanny*, raportado pri *House* kaj ''Grey's Anatomy*)

## Televidelsendoj 
* *Pekín Express*, (2009)
* *Sanfermines*, (2009)
* *Visto y Oído*, (2008)
* *Ajuste de cuentas*, (2008)
* *S.O.S. Adolescentes*, (2007)-(2008)
* *¡Qué desperdicio!*, (2007)
* *Soy lo que como*, (2007)
* *Supernanny*, (2006)
* *Oído Cocina* , (2006)
* *Noche Cuatro*, (2005)
* *Superhuman* (2005)
* *La hora wiki* (2004-2005)

## Libroj 
* *Cambio príncipe por lobo feroz'' (2008)

## Eksteraj ligiloj 
* Raquel Sánchez-Silva in IMDb (angle)
* Página de Cuatro (hispane) 

Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj
Kategorio:Televido en Hispanio
Tramtransporto en Pjongjango

dekstra|eta|330ra|Tramtransporto kaj Metroo en Pjongjango
**Tramtransporto en Pjongjango** estas transporto per tramoj en Pjongjango, Norda Koreio.

Rilate al tio, ke la civitanoj de la lando ne povas proprumi aŭtomobilojn, la urba amasa transporto estas ilia ununura ebleco, kiel vojaĝi tra la ĉefurbo. La tramoj priservas tiujn partojn de la ĉefurbo, kie ne estas certigita transporto per metroo aŭ per trolebusoj.

## Linioj 
[dekstra|eta|vagonaro - [Tatra T6B5]]
Estas 3 linioj.

* Linio 1: P'yŏngyang-yŏk (평양역) — Man'gyŏngdae (만경대)
* Linio 2: T'osŏng (토성) — Rangrang (락랑) — Munsu (문수)
* Linio 3: Sŏp'yŏngyang (서평양) — Rangrang (락랑)

## Kumsusana Linio 
La linio estas uzata en Kumsusana Rememora Palaco. Ĝi estas maŭzoleo de Kim Il-sung, la unua prezidento de Nord-Koreio.

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto
* Listo de urboj kun tramtransporto

## Eksteraj ligiloj 
* UrbanRail.Net

Pjongjango
Pjongjango
Kategorio:Transporto en Pjongjango
Metroo de Pekino

maldekstra|200px|eta|vagonaro
maldekstra|200px|eta|Longze stacio
**Metroo de Pekino** estas metroa sistemo en Pekino, Ĉinio.

## Linioj 
Estas 5 linioj en la metroo.

* Linio 1: Pingguoyuan - Sihui orienta 38km
* Linio 2(Cirkla linio): Xizhimen - Pekina fervoja stacio - Dongzhimen - Xizhimen 16km
* Linio 13: Xizhimen - Dongzhimen 40.8km
* Linio batong: Sihui - Tuqiao 18.9km
* Linio 5: Tiantongyuan norda - Songjiazhuang 27.6km

## Konstruataj linioj 
* Linio 10: Wanliu - Jinsong 24.55km
* Linio 4: Longbeicun - Majialou 28.16km
* Linio 8: Xiongmaohuandao - Senlingongyuan 5.91km
* Linio Yi Zhuang: 19.5km
* Linio 9: Pekina okcidenta fervoja stacio - Baishiqiao 18.3km
* Linio flughaveno： Dongzhimen～Pekina Internacia Flughaveno 20km

## Historio 
La 1-a konstruado komencis la 1-an de julio 1965.
* Gongzhufen - Pekin fervoja stacio： malfermiĝis 15-an de januaro 1971.
* Yuquanlu - Gongzhufen： malfermiĝis la 5-an de aŭgusto 1971.
* Guchenglu - Yuquanlu： malfermiĝis la 7-a de novembro 1971.
* Pingguoyuan - Guchenglu： malfermiĝis la 1-an de Oktobro 1973(nuna okcidenta parto de linio 1 kaj suda parto de linio 2 tute konstruita sed nur publikaj oficistoj uzeblis ĝin, publike malfermiĝis en 1977.)

La 2-a konstruado komencis en 1969.
* Linio 2(tuta parto): malfermiĝis la 20-an de septembro 1984 (komencis du liniaj servoj).
* Fŭingmen - Xidan (Linio 1): malfermiĝis la 12-an de decembro 1992.
* Xidan - Sihui orienta (Linio 1): malfermiĝis la 28-an de decembro 1999.
* Linio 1(tuta parto): malfermiĝis la 24-an de junio 2000.
* Linio 13 (Xizhimen - Huoying): malfermiĝis la 28-an de septembro 2002.
* Linio 13 (tuta parto): malfermiĝis la 28-an de januaro 2003.
* Linio batong: malfermiĝis 27-an de decembro 2003.
* Linio 5: malfermiĝis la 7-an de oktobro 2007.

## Mapo 
centra|700px

## Vidu ankaŭ 
* Metroo
* Trolebusa transporto en Pekino
* Listo de metrooj en la mondo

## Eksteraj ligiloj 
* UrbanRail.Net

Pekino
Pekino
Kategorio:Konstruaĵoj en Pekino
Pjongjanga stacidomo

250px|eta|dekstra|stacidomo
**Pjongjanga stacidomo** (koree 평양역 P'yŏngyang-yŏk) situas en centro de Pjongjango, Nord-Koreio. Ĝi estas nacia fervoja stacidomo.

## Uzeblaj linioj 
* Gyeongui linio

* Gyeonpu Linio

* Pyongnam linio

## Ĉirkaŭaĵoj 
* 

* Hotelo Koryo

* Kim Chaek Teknologia Universitato

Pjongjango
Kategorio:Konstruaĵoj en Pjongjango
Santala lingvo

La **Santali Lingvo** estas lingvo en la Munda subfamilio de la Aŭstralazia lingvaro, parenca al la hoa kaj la mundara. Parolas ĝin ĉirkaŭ ses miliono da Santalanoj en Barato, Bangladeŝo, Nepalo, kaj Butano. La plejo el la parolantoj loĝas en Barato, en la ŝtatoj Jharkhando, Asamo, Bihar, Odisha, Tripura, kaj Okcidenta Bengalo.

Ĝi havas propran alfabeton, nomatan Ol Chiki, sed legivo tre malmultas, po inter 10 kaj 30%.

## Piednotoj 
## Vidu ankaŭ 
* Lingvoj de Barato
* Listo de naturaj lingvoj de Barato
* Listo de barataj lingvoj laŭ totala nombro de parolantoj
* Paul Olaf Bodding

## Eksteraj ligiloj 
* Raporto de Ethnologue pri la Santala
* Retejo "We Santhals" (Ni santaloj)
* English-Santali/Santali-English dictionaries Angla-Santala/Santala-Angla vortaroj
* Santala alfabeto (Omniglot)
* Ol Chiki script

Kategorio:Munda lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Bangladeŝo
Kategorio:Lingvoj de Barato
Ĉela diferenciĝo

**Ĉela diferenciĝo** estas proceso en kiu praĉeloj kaj nematuraj ĉeloj ricevas sian finan fenotipon. Dum la diferenciĝo iuj genoj estas aktivigataj, kaj aliaj genoj malŝaltataj, sed la ĉela genaro ne ŝanĝiĝas. La ĉelo ŝanĝas dum la diferenciĝo sian formon, grandecon kaj la proteinojn, kiujn ĝi produktas.

Kategorio:Embriologio
Kategorio:Genetiko
Flughaveno Sunan

**Flughaveno Sunan** aŭ **Pjongjanga internacia Flughaveno** (koree 평양순안국제공항 ; IATA: **FNJ**, ICAO: **ZKPY**) estas la sola internacia Flughaveno de Nord-Koreio. Ĝi situas 23 km de la urba centro de Pjongjango.

## Bildaro 

File:Sunan airport terminal.jpg|La malnova terminalo. (2006)
File:North Korea - First class lounge (5381584457).jpg|Unua Klasĉambro en la malnova terminalo
File:Pyongyang airport.JPG|Doganlibera butiko en la malnova terminalo
File:FNJ Terminal 2 Hall 1.jpg|Internaĵo de la nova terminalo
File:Pyongyang Airport Business Lounge (32983042422).jpg|Business-Klass ĉambro
File:0009 - Nordkorea 2015 - Flug Wladiwostok Pjöngjang (22978120651).jpg|Tupolev Tu-204-300 (P-632) de Air Koryo en Terminalo 2 de la flughaveno
File:Pyongyang Airport Terminal 2 (21695202686).jpg|Terminalo 2 de flughaveno de Sunan

Kategorio:Konstruaĵoj en Pjongjango
Sunan
Kategorio:Transporto en Pjongjango
Jingguang fervojo

**Jingguang fervojo** (ĉine: 京广铁路/京廣鐵路, aŭ 京广线/京廣綫) estas unu el la fervojaj linioj de Ĉinio. La fervojo havas suman longecon de 2324 km. Ĝi vojas de la stacio Pekino okcidenta en la nordo ĝis la stacio Kantono en la sudo.

Kategorio:Fervojaj linioj
Ĥordo

La vorto **Ĥordo** havas diversajn signifojn:

* **Ĥordo (geometrio)** de kurbo estas streko kies ambaŭ finaj punktoj kuŝas sur la kurbo.
* **Notokordo** aŭ **ĥordo** (latine *Chorda dorsalis*) estas la praa interna aksoskeleto de ĉiuj ĥorduloj.
Menaldumadeel

Dosiero:Loudspeaker.svg**Menaldumadeel** ()
estas antaŭa municipo en la nederlanda provinco Frislando, kiu ekde la komenciĝo de 2018 estas parto de nova municipo Waadhoeke. Laŭ la stato de  ĝi havis  loĝantojn sur areo de , de kiu  akvo.

## Evoluo de nombro da loĝantoj 
* 2004 - 14 017
* 2003 - 14 089
* 1974 - 11 467
* 1969 - 10 329
* 1964 - 10 402
* 1959 - 10 631
* 1954 - 11 197
* 1900 - 10 054
* 1880 - 10 709
* 1848 - 7 646
* 1714 - 3 742

### Vilaĝoj 
Nombroj de loĝantoj laŭ vilaĝoj komence de la jaro 2004:

Fonto: CBS

eta|maldekstra|280px|Satelitfoto kun indiko de la municipoj

Kategorio:Eksaj municipoj de Frislando