open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mary Toft

**Mary TOFT** aŭ **TOFTS**, naskite Mary Denyer, (n. ĉ. 1701 - m. en 1763) estis angla virino el Godalming, en Surrey. Ŝi en 1726 fariĝis la centro de intensa debato, post kiam ŝi trompe kredigis al kuracistoj, ke ŝi naskis kuniklojn.

Toft gravediĝis en 1726, sed poste spertis misakuŝon. Ŝi estis verŝajne fascinita de kuniklo, kiun ŝi vidis dum la misakuŝo, tiel ke ŝi asertis, ke ŝi fakte naskis partojn de bestoj. Loka ĥirurgo John Howard decidis enketi pri la tuta afero : kiam Mary Toft akuŝis antaŭ li pliajn bestajn fragmentojn, li alvokis aliajn eminentajn kuracistojn. Oni eĉ sciigis tiun strangan fenomenon al Nathaniel St.&nbsp;André, la persona ĥirurgo de la reĝa familio de reĝo Georgo la 1-a de Britio. St.&nbsp;André ekzamenis Mary Toft kaj konkludis, ke ŝiaj asertoj estas veraj. La reĝo ankaŭ sendis alian ĥirurgon nomitan Cyriacus Ahlers, kiu tute male montriĝis skeptika. Nun sufiĉe fama, Toft estis kondukita al Londono kaj atenteme studita. Post intensa observado, kaj ĉar ŝi ne akuŝis pliajn kuniklojn, ŝi fine konfesis sian trompon, kaj estis sekve malliberigita.

La prestiĝon de medicinaj profesioj en Anglio frakasis tiu afero. Pluraj eminentaj ĥirurgoj, mokitaj de la publiko, subite malprosperiĝis. Cetere aperis multaj satiraj verkoj, plenaj je sarkasmoj pri kuracistoj. La bildsatiristo kaj socia kritikisto William Hogarth precipe mokis la naivecon de tiutempaj kuracistoj. Toft estis finfine liberigita sen formala akuzigo, kaj rajtis reveni hejmen.

Multajn jarojn poste la argentina verkisto kaj romanisto Julio Cortázar verkis rakonton pri sinjorino kiu tute nature vomas kunikletojn.

## Raporto 
La publiko unue aŭdis pri la afero fine de oktobro 1726, kiam la unuaj raportoj atingis Londonon. La 19-an de novembro 1726 menciis la gazeto *Weekly Journal* menciis la jenon :

La ĉefa protagonisto, Mary Toft, estis tiam 24-jara aŭ 25-jara, kaj edziniĝinta al Joshua Toft, loka vestisto. Ŝi estis baptita sub la nomo Mary Denyer la 21-an de februaro 1703, kaj estis la filino de John kaj Jane Denyer. Mary edziniĝis kun Joshua ĉirkaŭ la jaro 1720, kaj la geedzoj generis tri infanojn, nome Mary, Anne kaj James. Ŝi en 1726 denove gravediĝis : kiel malriĉa kamparano de 18-a jarcenta Anglio, ŝi tamen devis daŭre labori en agroj dum sia gravedotempo.

## Notoj 
Kategorio:Trompoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1701
Roya Toloui

**Roya TOLOUI** (n. 1966) estas eminenta irana (kurddevena) ĵurnalistino, aktivulo por homaj rajtoj kaj feministino, aktuale loĝanta en Usono. 

Ŝi naskiĝis en Bane en okcidenta Irano. Ŝi ricevis abiturientan diplomon ĉe Bane kaj studis patologion en la Maŝhada universitato. Ŝi estis la ĉefredaktoro de «Rasan» ( «*Leviĝo*»), kurda ĉiumonata revuo pri virinaj aferoj. Tri numeroj de la revuo estis eldonitaj en Sanandaĝo de printempe de 2005, sed somere de 2005 ĝi estis fermita de la irana juĝistaro. 

Toloui ankaŭ estas la fondinto de la «Asocio de la kurdaj virinoj, aprobantaj pacon» en Kurdistano. Ŝi ankaŭ estas membro de Kurda PEN Club. Pro sia malkaŝa kritiko de respondeculoj kaj ankaŭ pro defendo de la rajtoj de kurdaj kaj iranaj virinoj, ŝi estis akuzita de revolucia tribunalo en aprilo 2005 pri minaco al nacia sekureco. Post manifestacioj en lokoj de okcidenta Irano, loĝataj de kurdoj, ŝi estis arestita la 2-an de aŭgusto 2005 kaj liberigita post 66 tagoj en oktobro 2005. Post liberigo, ŝi fuĝis el Irano al Turkio kaj fine ŝi serĉis rifuĝon en Usono en aprilo 2006.

## Referencoj 
Kategorio:Iranaj ĵurnalistoj
Kategorio:Iranaj feministoj
Kategorio:Iranaj disidentoj
Kategorio:Iranaj kurdoj
Kategorio:Iranaj pordemokratiaj aktivuloj‎
Kategorio:Iranaj virinrajtaj aktivuloj‎
Kategorio:Kurdaj feministoj
Pesnjari

**Pesnjari** (beloruse — *Песняры*) - voĉ-instrumenta ensemblo, kiu estis fondita de Vladimir Muljavin en Minsko (Belorusio) en 1969.

La ensemblo estis proklamita kiel folklora. Kernon de repertuaro konsistigis belorusaj popolaj kantoj, kiuj estis prilaboritaj laŭ modernaj muzikstiloj. Poste en la repertuaro de la ensemblo aperis kantoj laŭ muziko de famaj sovetuniaj muzikkomponistoj kaj laŭ versoj de famaj poetoj, inter kiuj estis Janka Kupala, Robert Burns, Vladimir Majakovskij. La ensemblo enscenigis du rok-operojn - "Kanto pri fato" kaj "Guzlisto". Unu el la plej famaj trajtoj de la ensemblo estis ties specifa multvoĉa kantado.

En 1998 en la ensemblo estiĝis tiel nomata secesio, kiam pro malkonsento kun gvidanto foriris de li pli granda parto de muzikistoj kaj fondis propran ensemblon «Belorusaj Pesnjari». Nuntempe (en 2009) ekzistas kelkaj ensembloj, kiuj havas en siaj nomoj vorton "Pesnjari" kaj prezentas malnovajn kantojn de origina ensemblo. Oficiala heredanto de origina ensemblo estis konsiderita Belorusia ŝtata ensemblo "Pesnjari" (pli kurte "Pesnjari") sub gvido de V. V. Ŝarapov.

## Kreado 
Dato de la fondo de la ensemblo estis konsiderita kiel la 1-a de septembro 1969, kiam per verdikto de fakuloj de la Minska Filarmonio muzikteamo "Ljavoni" ricevis rajton nomiĝi sin vokal-instrumenta ensemblo, sed estas konate, ke la ensemblo koncertis jam en 1968.

Kun nomo *Ljavoni* la ensemblo ekzistis ĝis la 4-a internacia konkurso de estradaj artistoj (oktobro 1970), kiam ĝi ŝanĝis la nomon. La ensemblo gajnis tie duan premion.

En 1971 "Pesnjari" venkis je Sovetunia konkurso de politika kanto en Moskvo. Samjare estis unua eksterlanda gastrolo de la ensemblo — partopreno en konkurso "Sopot" en Polujo.

En 1972 estis eldonita unua vinila disko-giganto kun kantoj de la ensemblo.

En 1976 kun granda furoro trapasis gastrolo de "Pesnjari" en Usono. La ensemblo estis unua sovetunia voĉ-instrumenta ensemblo, kiu gastrolis en Usono.

Samjare la ensemblo partoprenis la festivalon "Midem" en Cannes, kie rajtis partopreni nur muzikteamoj, kiuj publikigis en sia lando pli multnombran kvanton de muzikdiskoj.

En 1977 la ensemblo prezentis rok-operon "Kanto pri fato" laŭ versoj de Janka Kupala.

La ensemblo multe gastrolis, ĉefe en USSR kaj landoj de Orienta Eŭropo.

Nuntempe la ensemblo perdis plian parton de sia populareco, ĉefe pro secesio en 1998, kaj pro morto en 2003 de fondisto kaj multjara gvidanto Vladimir Muljavin, sed havas fortan omaĝon pro sia grava enmeto en kulturo de Belorusio.

## Signifo de vorto "Pesnjari" 
Kiel nomo por la ensemblo estis prenita multnombro de belorusa vorto "pesnjar" - vaganta kantisto. Ĉi tiu vorto renkontiĝas en versoj de belorusa poeto Janka Kupala, de kie ĝi eble estis prenita.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
La oficiala retpaĝo  


Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1969
Rastilo

[eta|Fojnorastilo por la [fojnorikolto]]
eta|Ĝardenrastilo por sarki kaj glatigi la grundon
eta|Foliarsarkilo por rasti foliaron aŭ gresfalĉaĵon de la gazono
La **rastilo** estas agrikultura kaj hortikultura ĝardenilo konsistanta el proksimume 2 metrojn longa tenilo kun traversa bastono havanta vicon da "dentoj" aŭ "fingroj", servanta por kolekti (rasti) falĉitan herbaron, greson, fojnon aŭ ĝardenrubaĵojn, ekzemple falintajn foliojn.

## Formoj 
Rastiloj plej ofte estas faritaj el ligno aŭ metalo, malofte el plasto, ĉar tiu malbone eltenas la streĉon per la uzo. 
Pezajn rastilojn, plene el metalo, oni nomas terrastilo; ili servas por ebenigi teron, sablon, gravelon, ŝtongruzon aŭ similajn. Ili estas la minimala formo de erpilo.

La praformo estas la fojnorastilo, kiu por la fojnorikolto jam evoluis en la romia tempo.

Por prilabori flegitajn gazonareojn plej bone taŭgas rastilo kun mallarĝe starantaj elmetalaj fingroj, kiuj kapablas kolekti ankaŭ malgrandajn aĵojn kaj samtempe vertikuti la gazonon.

## Popola kulturo 
Tiuj komunaj iloj asociiĝas en bonhumoraj anekdotoj kaj ŝercoj kun la bildo de neatentema homo kiu piedpremas la dentojn aŭ fingrojn de rastilo tiele ke la ekstremo de la tenilo frapas sian vizaĝon.

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Hortikulturo
Kategorio:Ĝardenaj iloj
Ballwil

## Pri la komunumo 
**Ballwil** estas urbo
komunumo en la distrikto Hochdorf en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 2395 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Ballwil situas inter la valoj "Seetal" kaj de la rivero Reuss ĉe la okcidenta deklivo de la monto *Lindenberg*.

## Najbaraj vilaĝoj 
La komunumo Ballwil limas en nordo al Hohenrain, en oriento al Sins (Kantono Argovio), en sudoriento al Inwil, en sudokcidento al Eschenbach, kaj en okcidento al Hochdorf.

## Trafiko 
La komunumo Ballwil situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lencburgo al Lucerno, la tiel nomita *Seetal-Fervojo*, kaj tial bone estas konektita al la publika trafikreto.

## Historio 
la unua dokumenta mencio de Ballwil datiĝas el la jaro 924 kiel *Paldiwilare*.

En mezepoko Ballwil estis kiburga kaj poste habsburga posedaĵo. Post la Batalo de Sempach en 1386 Ballwil fariĝis lucerna kaj apartenis ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 al la kamparvoktejo Rothenburg. Ek de 1803 Ballwil apartenas al la distrikto Hochdorf de Kantono Lucerno.

## vidu ankaŭ 
* Ballwil (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Ballwil
* Ballwil en la Historia Leksikono de Svislando
* Profilo de la komunumo en la retejo de la kantono
Vertikuti

eta|Elektromotora vertikutilo
eta|La mekanismo sube

**Vertikuti** estas grati aŭ tranĉeti la gresplektaĵon de gazono por forigi muskojn kaj mortintajn plantopartojn je la celo asisti la aerumadon de la grundo. La origina angla esprimo estas kunmetita el la vortoj *vertical* (*vertikala*) kaj *to cut* (*tranĉi*).

La metodon evoluigis Thomas Mascaro en 1946.

Printempe inter aprilo kaj majo la vertikutado estas konsilinda, ĉar en tiu tempo la gazono estas tre regeneriva. Antaŭ la vertikutado oni falĉu la gazonon kaj post ĝi sterkado konsilindas. Oni ne vertikutu dum varma vetero. Fine de aŭgusto ĝis septembro dua vertikutado eblas, sed tion oni ne faru en seka somero.

Vertikuti eblas per densdenta rastilo, prefere metaldenta. Por grandaj gazenareoj la permana vertikutado estus tro teda kaj fortostreĉa. Motoraj vertikutaparatoj kun rotacianta risortŝtaltranĉilo kaj kolektosako faciligas la laboron.

Kategorio:Hortikulturo
Sangado

[dekstra|eta|150ra|Interna hemoragio en [okulo]]
**Sangado** (medicina faktermino: **hemoragio**) estas sangelfluo el la sangocirkula sistemo pro vundo aŭ rompiĝo de sanga vaskulo.

## Tipoj de hemoragioj 
* Eksteraj hemoragioj: la sango elversiĝas el la korpo post vundo aŭ traŭmato.
* Eksteriĝantaj hemoragio : la elfluo estas ene de la korpo, sed la sango elfluas tra naturaj aperturoj:
: Epistakso, tra la nazo,
: Otoragio, tra la dukto de la orelo,
: Sangvomado, tra la buŝo,
: Hemoptisio, sputo de sango el la pulmoj
: Hematurio, sango en urino.
: ktp

* Internaj hemoragioj: la sango enfluas en la korpo. Ĝi amasiĝas en histo aŭ organo, estigante hematomon, sub la haŭto (ekimozo), aŭ en interna kavo: hemoperitoneo en la ventro, Hemotorako en la pulmoj aŭ la pleŭro.

[dekstra|eta|150ra|Hemoragio pro naza [Frakturo (medicino)|frakturo]]

## Kaŭzoj de hemoragioj 
Estigas hemoragiojn:
* Vundoj kaj traŭmatoj (tranĉo, piko, bato, falo aŭ fortega malakcelo...) estigas internajn kaj eksterajn hemoragiojn.
* Alta sangopremo, aneŭrisma rompiĝo, vaskulaj tumoroj estigas internajn hemoragiojn; plej gravaj estas tiuj en la cerbo.
* Ulcero de la stomako, hemoroido, kaj pluraj tipoj de kanceroj estigas sangvomojn, sangsputojn, sangon en fekaĵo aŭ urino...
* Misfunkcio de koaguliĝo:
: Denaska: Hemofilio, malsano de Willebrand.
: Akirita: Manko de K-vitamino, troaĵo de iaj kuraciloj: kontraŭkoaguloj, aspirino, nesteroidaj kontraŭinflamiloj.

## Eksteraj ligiloj kaj konsiloj 
Pri sangoperdo: konsiloj sur Interreto:
* En la franca
* En la germana
* en la angla
* En la hispana

Kategorio:Sindromoj en urĝeca medicino
Kategorio:Unua helpo
Ŝaŭro

eta|Ŝaŭro ĉe Lunde sur Nordfynen, Danlando.
eta|Tropika Ŝaŭro dum Sunmalleviĝo.

**Ŝaŭro, pluvoverŝo** aŭ **precipitaĵoverŝo** estas mallonge daŭranta precipitadevento (ĝis maksimume 45 minutoj) kun plej ofte alta, kelkfoje rapide ŝanĝiĝanta precipitintenseco kaj mallarĝe limigita precipitareo (pli malgranda ol 10&nbsp;km²). Ĝi ekestas per fortaj vertikalaj aermoviĝoj (konvekcio) kaj pro tio ankaŭ estas nomata konvekcia precipitado.

## Speco de ŝaŭroj 
Ekzistas 
*pluv-, 
*hajl-, 
*grajl- kaj 
*neĝoŝaŭro.

## Literaturo 
* Rüdiger Eichholz: Esperanta Bildvortaro, esperanto press 1988, Kanado, p.&nbsp;8/19, 9/37
* Erich-Dieter Krause: Grosses Wörterbuch Esperanto-Deutsch, Hamburg 1999, p.&nbsp;756
* Erich-Dieter Krause: Grosses Wörterbuch Deutsch-Esperanto, Hamburg 2007, p.&nbsp;1183

Kategorio:Precipitaĵoj
Fantompluvo

miniatur|eta|250ra|Nimbostratusa fantompluvo
**Fantompluvo** (aŭ **ŝajnpluvo**, *virgao*) estas precipitaĵo, kiu montriĝas en formo de vertikalaj aŭ oblikve dependantaj trenaĵoj (falstrioj) je la malsupra flanko de nubo, sed ne atingas la grundon.
Tiu specialformo plej ofte troviĝas je cirokumuluso, altokumuluso, altostratuso, nimbostratuso, stratokumuluso, kumuluso kaj kumulonimbuso. La kontraŭparton al tio formas la precipito, en kiu la precipitaĵo atingas la grundon.

Gavin Pretor-Pinney en sia libro *„Wolkengucken“* [volkengukken] (nubospektado) komparas la aspekton de kumulusonuboj kun fantompluvaj fenomenoj al meduzoj.

Kategorio:Nuboj
Kategorio:Precipitaĵoj
Nimbostratuso

**Nimbostratuso** (, mallonge **Ns**) estas pli malpli senkontura, blugriza nubokovrilo, kiu plejofte komencas ekde mezaj altoj kaj ofte kaŭzas longdaŭrajn precipitadojn.

## Klasifiko 
La Internacia Nubatlaso ne difinas speciojn nek variojn de la genro nimbostratuso.

Oni povas, tamen, uzi la jenajn suplementajn trajtojn en la Internacia Nubatlaso:
* **Verga nimbostratuso** (, mallonge **Ns vir**) havas precipitaĵon, kiu tamen ne atingas la tersurfacon kaj tial aspektas simile al vergoj; tia precipitaĵo nomiĝas **fantompluvo**.
* **Precipitanta nimbostratuso** (, mallonge **Ns pra**) havas precipitaĵon, kiu atingas la tersurfacon.

Dosiero:Nimbostratus.jpg|Nimbostratuso
Dosiero:Ns1.jpg|Nimbostratuso
Dosiero:Nimbostratus virga grey with hills.jpg|Verga nimbostratuso
Dosiero:Nimbostratus_praecipitatio.JPG|Precipitanta nimibostratuso

## Historio 
La genro nimbostratuso estis difinita en 1930. La nomo *nimbostratuso* estas kunmetaĵo de la latina vorto '''' (pluvnubo) kaj stratuso.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Priskribo, veterindiko, nubosubspecoj de nimbostratuso 

Kategorio:Nuboj
Kategorio:Meteologio
Notacio

**Notacio** estas sistemo de konvenciaj signoj, por prezenti difinitajn nociojn (PIV). 

* Matematika notacio
*Muzika notacio
* Kemia notacio
*Ĵonglada notacio
* Ŝaknotacio
Kumuluso

**Kumuluso** (, mallongigo: Cu) estas nomo de nuboformo. La klasika, neintermiksebla "bildlibra nubo" kun sia preskaŭebena subflanko kaj brile blankaj florbrasikaj kapoj je la supera flanko konsistas el akvogutoj kaj troviĝas en la malsupraj nubetaĝoj.

## Klasifiko 
Laŭ la Internacia Nubatlaso, la genro kumuluso enhavas la jenajn kvar speciojn:
* La **malalta kumuluso** (, mallonge **Cu hum**) estas plata kaj malalta; ĝi signifas bonan veteron.
* La **mezalta kumuluso** (, mallonge **Cu med**) estas pli alta ol la malalta kumuluso, kun pli da vertikala disvolviĝo.
* La **kunkolektita kumuluso** (, mallonge **Cu con**) aspektas simile al la florbrasiko kaj estas pli alta ol la mezalta kumuluso.
* La **fraktoa kumuluso** (, mallonge **Cu fra**) havas neregulan, malglatan formon. (Arkaike oni nomis tiun specion *fraktokumuluso*.)

La ununura vario de la genro kumuluso agnoskita de la Internacia Nubatlaso estas la jenon:
* La **radiata kumuluso** (, mallonge **Cu ra**) formiĝas laŭ linioj paralelaj al la ventodirekto; radiata kumuluso estas ofte mezalta.

La kumuluso povas montri la jenajn suplementajn trajtojn:
* **Verga kumuluso** (, mallonge **Cu vir**) havas precipitaĵon, kiu tamen ne atingas la tersurfacon kaj tial aspektas simile al vergoj; tia precipitaĵo nomiĝas **fantompluvo**.
* **Precipitanta kumuluso** (, mallonge **Cu pra**) havas precipitaĵon, kiu atingas la tersurfacon.
* **Fluktuanta kumuluso** (, mallonge **Cu flu**) havas ondoformon per la nestabileco de Kelvin-Helmholtz. Trovebla en la specio malalta kumuluso.
* **Arka kumuluso** (, mallonge **Cu arc**). Malofta.
* **Tuba kumuluso** (, mallonge **Cu tub**). Maloftega.

## Bildaro 

Dosiero:Cu humilis1.jpg|eta|Malalta kumuluso
Dosiero:Img20050526 0007 at tannheim cumulus.jpg|eta|Malalta kumuluso
Dosiero:Cumulus08.jpg|eta|Mezalta kumuluso
Dosiero:Wallis_Stellihorn_mg-k.jpg|Mezalta kumuluso super Stellihorn, Wallis
Dosiero:Cumulus con above Brienzersee.JPG|Kunkolektita kumuluso
Dosiero:Cumulus congestus über Urbachtal.jpg|Kunkolektita kumuluso
Dosiero:2014-02-17 12-39-46 nuages.jpg|Fraktoa kumuluso
Dosiero:Cu med, in parallelen Bändern angeordnet.jpg|Radiata mezalta kumuluso

## Historio 
La kumuluso estas unu el la sep originalaj nubgenroj proponitaj de Luke Howard en 1803, kune kun la ciruso, la stratuso, la cirusstratuso, la ciruskumuluso, kaj du ne plu uzataj genroj (kumulusstratuso, nimbuso). La nomo "kumuluso" devenas de la latina vorto , kiu signifas ariĝon aŭ stakiĝon.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Beschreibung, Wetterbedeutung, Wolkenunterarten von Cumulus 
* Über 2000 Wolken- und Wetterbilder 
* Karlsruher Wolkenatlas

Kategorio:Nuboj
Kategorio:Meteologio
Emmen

**Emmen** havas plurajn signifojn:

* **Emmen (Nederlando)** estas urbo en la provinco Drenthe en Nederlando.

* **Emmen LU** estas urbo en la distrikto Hochdorf en Kantono Lucerno en Svislando.
Bzenica

**Bzenica,** ( ) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Žiar nad Hronom. La hungara historia nomo estis *Szenicze* aŭ *Szenic*. Ankaŭ vilaĝeto apartenas al la municipo.
eta|maldekstra|Domo en Bzenica

## Bazaj informoj 
* Areo: 19 km²
* Supermara alteco: 245 m
* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 540
* Poŝtkodo: 966 01
* Aŭtokodo: ZH
* Telefonprefikso: 45

## Situo 
Bzenica situas laŭ maldekstra bordo de Hron, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Nová Baňa-Žiar nad Hronom. La lasta urbo troviĝas 13 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1326 en formo *"Bezenche"*. En 1663 la turkoj bruldetruis la vilaĝon. En 1828 vivis tie en 84 domoj 560 homoj. En 1910 loĝis en tiam nomata Szénásfalu 867 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Bars, al distrikto de Garamszentkereszt, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Bzenica 549 homoj (escepte 2 ĉeĥojn ĉiuj slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Elizabeto de Hungario de 1939, en 1732 barokigita
* baroka kapelo
* statuo pri Johano Nepomuka de 1783

## Famuloj 
En la iama Szenic naskiĝis:
* hungara aktoro Mária Simonyi
* juda-hungara hebreisto
* aŭstrohungara juda scenaristo Victor Léon.

## Eksteraj ligiloj 
* Bzenica sur mapo de Slovakio

Kategorio:Municipoj en distrikto Žiar nad Hronom
Dolná Ves

**Dolná Ves,** ( ), germane Schwabendorf ) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Žiar nad Hronom. Paro de tiu ĉi vilaĝo estas Horná Ves.
eta|dekstra|330px|Dolná Ves troviĝas en la plej griza parto
eta|300px|Fora panoramo al Dolná Ves

## Bazaj informoj 
* Areo: 2 km²
* Supermara alteco: 418 m
* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 220
* Poŝtkodo: 967 01
* Aŭtokodo: ZH
* Telefonprefikso: 45

## Situo 
Dolná Ves situas sur malebenaĵo sub monto 747 m-ojn alta, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo Kremnica-Ladomerská Vieska, fervojo Zvolen-Kremnica preteriras. La lasta urbo troviĝas 4 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1429. La unuaj loĝantoj estis ŝvaboj. En 1828 vivis tie en 25 domoj 240 homoj, precipe ministoj. En 1910 loĝis en Sváb 354 homoj, (340 slovakoj, 11 germanoj, 3 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Bars, al distrikto de Garamszentkereszt, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Dolná Ves 241 homoj (236 slovakoj, 2 ciganoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika klasikisma preĝejo el la 19-a jarcento, en 1830 pligrandiĝis

## Eksteraj ligiloj 
* Dolná Ves sur mapo de Slovakio

Kategorio:Municipoj en distrikto Žiar nad Hronom
Terma frontparametro

La **terma frontparametro** (TFP) en la meteologio estas utila parametro por analizi frontojn. Matematike oni povas esprimi ĝin jene: 

: TFP = - \nabla \left| \nabla\,T \right| \cdot \frac{\nabla\,T}{\left| \nabla\,T \right|} 

Je tio estas:

* \left| \nabla\,T \right|  - temperaturgradiento

* - \nabla \left| \nabla\,T \right|  - ŝanĝiĝo de la temperaturgradiento

* \frac{\nabla\,T}{\left| \nabla\,T \right|} - projekcio en la direkton de la temperaturgradiento

Malvarmfronto estas difinita kiel limo, ekde kiu la temperaturo falas kaj varmfronto kiel limo, kie la temperaturplialtiĝo estas finita.

Kategorio:Meteologia grando
Guijo de Santa Bárbara

**Guijo de Santa Bárbara** [GIĥo de SANta BARbara] estas municipo de Hispanio, en la provinco Cáceres *(Kacereso)*, regiono Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *guijeños*. La censita populacio en 2008 estis 390 loĝantoj.

## Situo 
Guijo de Santa Bárbara estas situa en la norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto La Vera, je altitudo de 876 m; je 140&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 200&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 35,1&nbsp;km². Ĝi situas en la deklivoj de la Sierra de Gredos, norde de Jarandilla de la Vera. La municipa teritorio de **Guijo de Santa Bárbara** estas sude de la montaro *Sistema Central*. Limas kun Tornavacas norde, kun Jarandilla sude, kun Losar oriente kaj kun Aldeanueva de la Vera okcidente.

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Turismo kaj konstruado lastatempe.

## Interesaĵoj 
* Tipa arkitekturo de montaraj domoj (lignaj balkonoj kaj traboj) kaj stratoj kun vidaĵoj al montaro kaj kanjonoj.
* Preĝejo de *Nuestra Sra. del Perpetuo Socorro* (1776-78), kun bela mudeĥara volbo.
* Ermitejo de *las Nieves* (la Neĝoj) (la plej alta de Ekstremaduro, je ĉirkaŭ 1500 m).
* Taŭrludejo.
* Gastronomio de pano, fromaĝoj, marmeladoj kaj populara brando "glorja".

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Fronto (meteologio)

eta|Nubomuro (indikilo por rapide moviĝanta malvarmfronto)

**Fronto** en la meteologio estas abrupta limo inter diversaj aeramasoj ligite kun kompare saltantaj ŝanĝiĝoj de la aerpremo, temperaturo kaj ventodirekto. Je tio sin prezentas ankaŭ karakterizaj ŝanĝiĝoj de la nuboformacioj kaj veterkondiĉoj, dum kio la spaca skalo de tiuj ŝanĝiĝoj estas tre variaj kaj dependas esence de la speco de la fronto. Se la fronto estas space tre fiksita, do preskaŭ ne aŭ tute ne dislokiĝas, oni parolas pri **stacia fronto**. La regionon, kie frontoj prefere aperas, oni nomas **frontozono**.

## Vidu ankaŭ 
* Malalta aeropremo
* Varma fronto
* Malvarma fronto
* Terma frontparametro
* Okluzifronto
* Basprema regiono
* Fronto
* Polusa fronto
* Subtropika fronto

## Eksteraj ligiloj 
* *Manual of Synoptic Satellite Meteorology* (SatManu) . En: Zentralanstalt für Meteorologie und Geodynamik (ZAMG)&nbsp;– Enkonduko en la Modeligo de Frontsistemoj (anglalingva)

Kategorio:Premregionoj kaj frontoj
Kategorio:Meteologio
Somertago

**Somertago** estas la meteologia-klimatologia nomo por tago, je kiu la tagmaksimuma temperaturo atingas aŭ superas 25°C. Tagoj, je kiuj la temperaturo altiĝas eĉ je pli ol 30°, estas registritaj kiel *varmega tago* (tropika tago). Oni mezuras en normita veterbudo en alteco de 2&nbsp;m. Se la plejmalalttemperaturo de la tago ne sinkas al sub 20°,  oni parolas aldone pri *tropika nokto*.

Kategorio:Meteologia grando
Kategorio:Somero
Antarkta hargreso

**Antarkta hargreso** (*Deschampsia antarctica*) estas unu el la nur du enlandaj angiospermoj de la Antarkta ekozono, la alia estante antarkta perloradiko (*Colobanthus quitensis*). .
 
## Priskribo 
La antarkta hargreso estas herbotufkonstituanta staŭdo. Ĝi altas 10 ĝis 30 centimetrojn. 
La ligulo longas 4 ĝis 8 milimetrojn. La folio estas mallarĝa, rulita kaj larĝas ĉirkaŭ 2,5 ĝis 3  milimetrojn. 

La infloresko estas malkompakta paniklo kiu longas  5 ĝis 20 centimetrojn. La tigitaj spiketoj longas 5 ĝis 7 milimetrojn, portas du aŭ tri floretojn, kaj staras unuope sur la harkovritaj floraksoj.

La frukto estas malhelbruna kariopso kiu longas 1 ĝis 1,2 milimetrojn.

## Disvastiĝo 
La specio troviĝas en suda Sudameriko, en la subantarktaj insuloj, kaj en la antarkta kontinento.

Kaŭze de la tutmonda varmiĝo, pli da semoj kapablas ĝermi, kreante multe da ĝermoplantoj kaj plantidoj.  Referaĵoj indikas ke estiĝas dudekkvinfoja multoblo de plantoj kiel rezulto. Tiu kaŭzis la plivastiĝon de tiu specio suden kaj la okupadon de pli grandaj areoj. La arealo de antarkta hargreso etendiĝas pli sude ol la 56-a cirklo de suda latitudo. 

## Vidu ankaŭ 
*Antarkta flaŭro

## Referencoj 
## Bibliografio kaj eksteraj ligiloj 
*  Clayton, W.D. ; Harman, K.T.; Williamson, H. 2002 : World Grass Species: Descriptions, Identification, and Information Retrieval. Priskribo de antarkta hargraso
*  Gielwanowska, Irena ;Szczuka,Ewa; Bednara, Józef; Górecki, Ryszard 2005 : Anatomical Features and Ultrastructure of Deschampsia antarctica (Poaceae) Leaves from Different Growing Habitats. In: *Annals of Botany*, 96:6, pp. 1109-1119, Priskribo de antarkta hargreso
*  Bildo de antarkta perloradiko kaj antarkta hargreso  

Kategorio:Poeoj
Kategorio:Plantoj el la Antarkta ekozono
Bildliteraturisto

eta|René Goscinny en 1971 kun siaj Asteriksoj.
**Bildliteraturisto** (**kartunisto** aŭ **desegnisto de bildrakonto**) estas verkisto, kiu kreas bildliteraturaĵojn aŭ bildstriojn.

La diversaj fakoj de tiu metio estas:

* **Scenaristo**: tiu ĉi, kiu verkas la scenaron, priskribas la rolulojn kaj iliajn agojn, skribas la dialogojn.
* **Desegnisto** : tiu ĉi, kiu desegnas la rolulojn, la akcesoraĵojn kaj la scenfonojn.

Iuj bildliteraturaĵoj estas kreaĵo de nur unu homo; aliaj estas kunlaboraĵoj de du aŭ pluraj verkintoj.
:Ekzemploj
:- Hergé estis la scenaristo *kaj* la desegnisto de *Tinĉjo*.
:- René Goscinny estis la scenaristo, kaj Albert Uderzo estis la desegnisto de *Asteriks la Gaŭlo*.

Aliaj fakuloj povas interveni por krei bildrakonton:
* **Koloristo**, kiu elektas la kolorojn de la roluloj, domoj, fonoj kaj aplikas ilin sur la nigra-blankan desegnaĵon.
* **Tekstisto** kiu skribas la tekstojn en la parol-vezikojn aŭ tiujn de la onomatopeoj.

En usona superheroa bildliteraturo, troviĝas ankaŭ:
* **Krajonisto**, kiu desegnas la bildojn nur kun krajono, sed ilin ne finas.
* **Inkisto**, kiu finas la bildojn per inko por reprodukto.

## Famaj bildliteraturistoj 
* Alberto Breccia
* Claire Bretécher
* Enki Bilal
* François Boucq
* Pierre Christin
* Will Eisner
* André Franquin
* Annie Goetzinger
* René Goscinny
* Hergé
* Edgar P. Jacobs
* Milo Manara
* Jean-Claude Mézières
* Moebius
* Morris
* Phillip Ndunguru
* Peyo
* Marjane Satrapi
* Charles M. Schulz
* Jacques Tardi
* Albert Uderzo
* Willy Vandersteen


Kategorio:Bildliteratura terminologio
Pasteĉo

eta|Diversaj pasteĉoj.

**Pasteĉo** estas la responda termino en Esperanto al la internacia francdevena vorto *pâté*, kiu aludas al pastaĵo farita plej ofte el viando kaj hepato aŭ el fiŝo (kvankam estas versioj vegetaranaj el, ekzemple, olivoj aŭ legomoj), kiu serviĝas sur toastoj kiel antaŭmanĝo.

Kutime oni prilaboras miksaĵon de viandaĵoj aŭ hepataĵoj fajne aŭ malfajne hakitan, al kio oni kutime aldonas grason, legomojn, herbojn, spicojn, vinon kaj aliajn ingrediencojn.

## Lokaj variaĵoj 
En la gastronomioj franca kaj belga, la pasteĉo povas esti kuirita kun krusto kiel kuko aŭ pano, kaj tiam oni nomas ĝin *pâté en croûte*. Fakte, tio estas farĉita kuko. PIV difinas pasteĉon nur tiel kaj identigas ĝin kun pirogo.

eta|Pasteĉo (laŭ PIV) kun ŝinko kaj fromaĝo.

La plej fama pasteĉo estas probable **grashepataĵo** (en franca *foie gras*), kiun oni prilaboras el la hepatoj de dikigitaj anseroj. La manĝofakuloj kutime preferas *foie gras entier* (kompleta grashepato), kiu estas simple grashepato boligita kaj tranĉita, kio teknike ne estas fakte pasteĉo.

En Nederlando, Germanio kaj Aŭstrio, la pasteĉon de hepato kutime oni prilaboras kiel kolbaso boligita, nomata *leverworst* (nederlande) aŭ *Leberwurst* (germane). Variaĵo estas *Braunschweiger* (nomata laŭ la urbo Braunschweig). Kelkaj el tiuj produktoj havas fine teksturon de viandaĵo malfacile ŝmirebla, kaj ofte oni manĝas ilin en pecoj aŭ rondaĵoj por la interno de sandviĉoj. Tiuj variantoj iĝis gravaj produktoj en Orienta Eŭropo kiujn oni bone eksportas.

En Skandinavio, *leverpostej* estas variaĵo de la franca *pâté en terrine* prilaborita el porkohepato. Temas pri unu el la malvarmaj pladoj plej popularaj de la regiono, kiun oni konsumas sur pano.

En Rusio kaj Ukrainio la pladon oni preparas kutime el hepato kaj ĝi estas konata kiel *печеночный паштет* ["pjeĉjenoĉnij paŝtet"], kvankam oni uzas ankaŭ aliajn viandaĵojn.

Kategorio:Gastronomio
Kategorio:Franca kuirarto
Malvarmosumo

La **malvarmosumo** de iu vintro aŭ monato rezultas, se oni adicias la numerajn valorojn de ties negativaj tagaveraĝtemperaturoj (temperaturoj sub 0°C).

Tiun statistikan valoron oni ofte prenas por kompari la glaciiĝon de lagosurfacoj.

Por prijuĝi la severecon de iu vintro, oni adicias ĉiujn negativajn tagaveraĝtemperaturojn de novembro ĝis marto. La rezulto donas jenan konstaton:

malvarmosumo
Vytautas Sirtautas

**Vytautas SIRTAUTAS** (naskiĝis la  en Aukštašlynis, distrikto Raseiniai, mortis la  en Šiauliai) estis lingvisto, pedagogo, doktoro de sociaj (filologiaj) sciencoj (1969), esperantisto.

## Vivo 
V. Sirtautas post fino de gimnazio en Raseiniai (1941), instruis en lernejo litovan, latinan, francan, germanan lingvojn. En 1945-1950 li studis litovan lingvon kaj literaturon en Vilna Universitato. Dum 1950-1956 V. Sirtautas prelegadis en Instruista Instituto de Klaipėda, ekde 1956 instruis en Pedagogia Instituto (ekde 1997 09 01 Universitato) de Šiauliai. Li estis estro de la Filologia fakultato (1957), gvidanto de katedro pri litova lingvo (1960–1961), profesoro (ekde 1988).Sciencan laboron li komencis, kiam profesoro Juozas Bačikonis akceptis lin ekde decembro 1945 al redaktora ofico en Instituto de Litova Lingvo. Ĉi tie li laboris ĝis aŭgusto 1949. Li redaktis la 2an volumon de akademia Vortaro de Litova Lingvo kaj verkis artikolojn por la 3a. 
La ĉefa kampo de liaj sciencaj esploradoj estis sintakso de litova lingvo. V. Sirtautas eldonis pli ol 27 librojn (inkluzive 15 lernolibroj), publikigis 180 artikolojn el historio de litova lingvo, sintakso, metodiko de instruado, lingva kulturo. La profesoro kun la familianoj ( ili estas ankaŭ filologoj de litova lingvo) verkis lernolibrojn de litova lingvo por mezlernejoj.V. Sirtautas apartenis al Tutmonda Societo de Lituanistoj, Societo de Litova Lingvo, Asocio de Litovaj Sciencistoj. Li bone scipovis 13 lingvojn kaj povis traduki skribe el 30.

## Esperantista agado 
Esperanton V. Sirtautas ellernis de sia frato en 1934. Li abonadis Litovan Stelon. Laŭ lia iniciato la revuo enkondukis kolumnon por junularo. La revuo publikigis 2 litovajn fabelojn tradukitajn de V. Sirtautas.
V. Sirtautas gvidis priesperantan diploman laboron de Aloyzas Gudavičius. Li estis membro de Litovia Filio de ASE (1979-1987), Litova Esperanto-Asocio, la urba Esperanto klubo "Ruto".

## Distingo 
Premio de Stasys Šalkauskis 2001

## Verkoj 
* *Veiksmažodinis tarinys dabartinėje literatūrinėje lietuvių kalboje* ("Verba predikato en nuntempa literatura litova lingvo", doktora disertacio, nepublikigita, 500-paĝa studio)
* *Sakinio dalys* ("Frazelementoj", 1976, 1981)
* *Pagrindinių sakinio dalių derinimas* ("Akordigo de ĉefaj frazelementoj", 1978)
* *Kalbotyros pradmenys* ("Principoj de lingvistiko", 1981)
* *Kaip tirti kalbą* ("Kiel esploradi la lingvon", 1981)
* *Kalbotyros pagrindai* ("Fundamento de lingvistiko", 1983)
* *Lietuvių kalbos sintaksė* ("Sintakso de litova lingvo", kun Česys Grenda, 1988)
* *Kalbotyros įvadas* ("Enkonduko al lingvistiko", kun V. V. Sirtautas, 1995)
* *Rinktiniai kalbotyros straipsniai* ("Elektitaj lingvistikaj artikoloj", kun Regina Petkevičienė, Č. Grenda, Šiauliai, 2001)
* *Dunksi laiko žingsniai nebylūs* ("Frapas mutaj paŝoj de la tempo", versoj, 2008)

## Referencoj 
Kategorio:Litovaj sciencistoj
Kategorio:Litovaj esperantistoj
Grashepataĵo

[eta|Grashepataĵoŝmiraĵoj, servita kiel [antaŭmanĝo kun vino.]]

**Grashepataĵo** estas la koresponda termino al ***foie gras*** (en franca, laŭvorte “grasa hepato”), kio signifas la hepato hipertrofia de anaso aŭ de ansero, kiun oni trudnutris. Kun la trufoj, la grashepataĵo estas konsiderata unu de la plej bongustaj pladoj de la monda gastronomio. Ĝi havas delikatan guston, tre malsama disde tiu de normala hepato de anaso aŭ ansero.

Por ĝia produktado oni uzas migrantajn akvobirdojn ĉar tiuj disponas je natura kapablo akumuli grason en la hepato, sen malsaniĝi, kiun ili poste uzas por siaj longdistancaj migradoj.

Por esti konsiderata laŭ la eŭropunia leĝaro, estas jenaj kondiĉoj: la hepato de tiuj birdoj devas pezi minimume 250 g ĉe anasoj kaj minimume 400 g ĉe anseroj. (Regularo (CEE) nº 1538/91 de la Komisiono, de 5a de junio de 1991, kiu observas la Regularon (EEK) nº 1906/90 por la komercigo aplikeblaj al la kortobirdoj).

Indas ne konfuziĝi kun ŝmiraĵo kiu prepariĝas ankaŭ surbaze de hepato (kutime de porko) sed laŭ alia preparmaniero. Aktuale organizaĵoj por la Animalaj rajtoj kontraŭas la traktadon, kiun suferas tiuj bestoj, kiun ili konsideras nehoma.

## Ĉefaj produktantoj 
La tutmonda produktado de grashepataĵo (laŭ informoj de 2007) estas ĉirkaŭkalkulata en 27 000 tunoj, el kio reprezentas la eŭropa produktado pli da 90 %. Francio estas la unua produktanto kun 20 400 tunoj, (96 % de anaso kaj la resto de ansero).

La resto de produktado faras la jenaj landoj:
* Hungario: 2 500 Tn.;
* Bulgario: 2 200 Tn.;
* Hispanio: 950 Tn.;
* Usono: 300 Tn.;
* Ĉinio: 280 Tn.;
* Kanado: 170 Tn.;
* Belgio: 100 Tn.;
* Israelo: 100 Tn.;
Fonto: Eŭropa Federacio de *Foie Gras*

## Konsumantoj 
La eŭropunia konsumo estas 93 % de la tutmonda produktado; la eksportado for de la Eŭropa Unio estas ĉirkaŭkalkulitaj en malpli da 2.000 Tn. (2007), el kio estas la ĉefaj klientoj:

* Japanio: 750 Tn.;
* Svisio: 275 Tn.;
* Hong-Kongo: 145 Tn.;
* Rusio: 105 Tn.;
* Usono: 61 Tn.;
* Singapuro: 47 Tn.;
* Tajlando: 34 Tn.;
* Novkaledonio: 30 Tn.;
* UAE: 21 Tn.;

Kategorio:Gastronomio
Kategorio:Franca kuirarto
Lajtabánság

**Lajtabánság** (hungare; germane : *Leitha-Banat*) estis ŝtateto, kiu en 1921 ekzistis dum unu monato sur la teritorio de nuna Burgenlando en Aŭstrio. Ĝi ekestis je la 4-a de oktobro per sendependiĝo el Hungario kaj finiĝis je la 5-a de novembro per fino de la okupado fare de Aŭstrio. Ĝian nomon donis rivero Lajto. La hungara vorto *bánság* kaj la germana vorto *Banat* signifas "banus-lando".

Post la unua mondmilito la aŭstria-hungaria imperio estis dividita, kaj la Traktato de Saint-Germain-en-Laye forprenis de Hungario la pliparton de ĝia teritorio, ankaŭ "germanan okcidentan Hungarion", kiu antaŭe estis parto de Translajtio, sed parte germanlingva. Kiam la  Aŭstrio decidis oficiale preni posedon de tiu teritorio, ĝi trovis reziston de hungaraj milicoj nomataj *Rongyos Gárda* ("ĉifonula gvardio"). Je la 4-a de oktobro Hungario cedis al diplomatia premo kaj oficiale rezignis pri la teritorio, en kiu grafo *Gyula Ostenburg-Moravek*, *István Friedrich* kaj Pál Prónay proklamis sendependan ŝtaton, tamen kun la celo de reunuiĝo kun Hungario. Prónay iĝis unua kaj sola prezidento.

Aŭstriaj ĝendarmoj pli-malpli devis konkeri la teritorion, dum kio kelkaj homoj mortis. La konkero finiĝis la 5-an de novembro; per ĝi finiĝis ankaŭ la ekzisto de *Lajtabánság*. Germana okcidenta Hungario iĝis sub la nomo "Burgenlando" parto de Aŭstrio; ĉefurbo iĝis Ödenburg, kiu tamen en decembro plebiscite reiris al Hungario.

Lajtabánság neniam estis agnoskita de alia ŝtato.

Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Historio de Aŭstrio
Kategorio:Historio de Hungario
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1921
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1921
Hoyos

**Hoyos** [Ojos] (Truoj) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *soyanos*. La censita populacio en 2007 estis de 979 loĝantoj.

## Situo 
Hoyos estas situa en la nordokcidenta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Sierra de Gata, je altitudo de 400 m; je 100&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 160&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 15&nbsp;km². Ĝi limas norde kun Trevejo kaj Acebo, sude kun Moraleja kaj Cilleros, oriente kun Perales del Puerto kaj okcidente kun Cilleros.

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado. Lastatempe turismo ĉefe printempe, somere kaj aŭtune. Hoyos estas centro de komarketo kie sidas organismoj por la disvolvigo kaj socia kaj ekonomia de la ĉirkaŭaj vilaĝoj. La tri ĉefaj produktoj de la zono estas ŝinko, olivoj kaj olivoleo.

eta|300px|Hoyos kaj sia preĝejo.

## Vidindaĵoj 
eta|150px|Preĝejo *Ntra. Sra. del Buen Varón*.
La Preĝejo *Ntra. Sra. del Buen Varón* (15a kaj 16a jarcentoj), sed de romia deveno, kiu konservas pordon de antaŭa konstruaĵo. Elstaras gotikaj pordoj kaj retablo baroka. Ie en la preĝejo oni entombigis la restaĵojn de la episkopo de Coria Juan Álvarez de Castro, mortigita en tiu vilaĝo de la francoj la 29an de aŭgusto de 1809, dum la Milito de Hispana Sendependiĝo.

Estas ankaŭ monaĥejo de franciskanoj nuntempe en ruinoj.

Ĉirkaŭe oni povas ĝui de belaj naturaj lokoj, kiel natura naĝejo.

### Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Hoyos 
* Fotoj 
* satélite

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Huélaga

**Huélaga**  estas municipo de Hispanio, en la provinco Kacereso *(Cáceres)* kaj la regiono Ekstremaduro. La municipan nomon respegulas la blazono, kiu bildigas olivarban branĉon. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas *huelaganos*. 

## Situo 
Huélaga estas situa en la norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Valo de Alagón, je altitudo de 286 m; je 85 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 145 km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 11 km². Ĝi situas je la deklivoj de la Sierra de Gata, norde de la provinco de Cáceres (Hispanio). Estas inter riveroj kaj ties alfluantoj, kio konvertas ĝin en bela natura loko, kun teroj ege fruktodonaj ĉe la Valo de Coria.

Ĝia municipa teritorio limas kun:

* Gata norde.
* Casas de Don Gómez sude.
* Calzadilla oriente.
* Moraleja okcidente.

## Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado. La agrikulturo estas de irigacio pro la akvoj de la rivero Árrago kaj la proksima Akvorezervujo Borbollón; estas fruktarboj, legomoj, maizo, tabako kaj kotono.

## Demografio 
## Vidindaĵoj
Male al ĉiu vilaĝo en la regiono la preĝejo ne estas la ĉefa vidindaĵo, ĉar kvankam estis baroka templo de la 18a jarcento, ĝi estis detruata en la 1960-aj jaroj. Tamen estas blazona kaj balkona senjora domego ĉe la placo kaj samloke mezepoka kruco (ebla pilorio).

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Kategorio:Provinco de Kacereso
Jaraicejo

**Jaraicejo** [ĥarajZEĥo] (Oliv-premejeto) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *monjinos*. La censita populacio en 2008 estis de 574 loĝantoj.

## Situo 
Jaraicejo estas situa en la nordorienta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Tierra de Trujillo, je altitudo de 506 m; je 75&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 177&nbsp;km². Ĝi limas norde kun la rojo de la Vid (Vito), la Sierra de Piatones kaj la Nacia Parko Monfragüe, sude kun Torrecillas de la Tiesa kaj Trujillo ĉe la Rivero Almonte, oriente kun Deleitosa kaj okcidente kun Monroy.

## Toponimio 
La nomo de Jaraicejo estas diminutivo de *Jaraíz*, de la araba *xaharig*: "oliv-premejo", do "oliv-premejeto".

## Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Kantono Madison (Iovao)

La **kantono Madison** - angle *Madison County* - estas kantono de Usono en la subŝtato Iovao (*Iowa*). La administra centro estas la urbo Winterset. La kantono estis fondita la . Ĝi havas sian nomon laŭ la eksa usona prezidento James Madison.

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El la areo,  kvadrataj kilometroj estas tero kaj  akvo. La teritorio havas komunan limon kun .

Tiu kantono estas fama ĉar tie naskiĝis la fama aktoro John Wayne kaj ĉar estas multaj kovritaj pontoj. Tiuj pontoj aperas en la romano *The Bridges of Madison County* (*La Pontoj de Kantono Madison*) de 1992 kaj en la samnoma filmo de 1995.

## Municipoj kaj komunumoj 
Jenaj urbaj municipoj (*cities*) situas en la kantono :
:Bevington (parte en la apuda kantono Warren)
:Earlham
:East Peru
:Macksburg
:Patterson
:Saint Charles
:Truro
:Winterset
Jena neligita komunumo (*unincorporated community*) situas en la kantono:
:Old Peru

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Kantonoj de Iovao
Ibahernando

**Ibahernando** estas municipo kaj loĝloko de Hispanio. Ĝi apartenas al la aŭtonoma komunumo aŭ regiono Ekstremaduro, al ties pli norda provinco Kacereso *(Cáceres)* kaj al la komarko *Tierra de Trujillo*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². a loĝantoj nomiĝas *viveños*. 

## Situo 
Ibahernando estas situa en la centra parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Tierra de Trujillo, je altitudo de 540 m; je 52&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je pli malpli same de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 77&nbsp;km². Ĝi estas je 18&nbsp;km sudokcidente de Trujillo kaj je 6&nbsp;km okcidente de Santa Cruz de la Sierra. Ĝi limas ankaŭ kun Robledillo de Trujillo, Santa Ana, Ruanes kaj La Cumbre.

## Ekonomio 
Enspezofontoj estas precipe agrikulturo kaj brutobredado.

## Historio kaj heredaĵo 
eta|maldekstra|150px|Ibahernando: steleo dekorita kaj reuzata

En Ibahernando oni trovis steleon de granito, kun desegnoj gravuritaj de ŝildo, glavo kaj lanco, kio markas ĝin kiel tomboŝtono de la Bronzepoko (9-8a jarcentoj a.K.) kaj oni reuzis ĝin en romia epoko kun la jena skribaĵo:"Alluquiu(s)/Protacidi.f(ilius)/hece.situs" (tradukebla kiel:"Allukio, filo de Protacido, ĉi tie kuŝas").

Ĉefa vidindaĵo estas la Preĝejo de la *Degollación de San Juan Bautista* (Senkapigo de Sankta Johano Baptisto), konstruita inter la 15a jarcento kaj la 16a jarcento, situa sur antikva tombejo kaj la ermitejo de la Virgen de la Jara en la rura vojo al Santa Ana.

## Gravuloj 
La jenaj:
* Eladio Viñuela, prestiĝa sciencisto hispana.
* Alejandro Cercas, socialista deputito de la Eŭropa Parlamento.
* Javier Cercas, verkisto.
* Don Fernando Solís de Vargas y Carvajal, ĉevaliro de Santiago, militestro en Flandrio, guverniestro de Grevelingen, Gento kaj Antverpeno, kie mortis en 1670.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Cáceres
Jarandilla de la Vera

[270px|eta|Foto de la [19a jarcento ĉe la *pilorio*]]
**Jarandilla de la Vera** aŭ populare simple nomata Jarandilla en la zono [ĥaranDIja], estas municipo de Hispanio, en la provinco Cáceres *(Kacereso)*, regiono Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *jarandillanos*. La censita populacio en 2008 estis 3 113 loĝantoj.

## Situo 
Jarandilla de la Vera estas situa en la nordorienta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto La Vera, je altitudo de 585 m; je 136&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 196&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo, kaj je 221&nbsp;km de Madrido, la ŝtata ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 62&nbsp;km².

## Historio 
La antaŭromiaj popoloj jam setlis en la areo kaj de la epoko de la Romia Imperio kiam la vilaĝo estis konata kiel "Flavium Vivertorum" restis nombraj restaĵoj kiel la ponto super la kanjono Jaranda, inter aliaj.

Poste de la epoko de la visigotoj restis baptujo kun la svastiko kiu troviĝas en la preĝejo de Santa María de la Torre.

Dum la epoko de dominado de araboj, ili nomigis la urbeton per la nomo de "Xarandiella". Pri la vera deveno de la vorto, oni devas memori, ke ĝi enhavas la vorton *Aran*, kiu en antaŭromiaj lingvoj signifis *valo* aŭ *rivero* (en eŭska estas Harán-Jarán, valo) (kio aperas ankaŭ en la esprimo Campo Arañuelo, zono geografie tre proksima, aŭ en la Valo de Aran, Aranjuez, ktp.), tiele probable la araboj donis al la loko la praromian nomon de la zono. Jarandilla, venus de Jaranda, Xarán plus la sufikso -da, "loko de" kaj diminutivo *illa-ae*, "loko aŭ zono de la eta valo".

Sed la fakto sendube pli elstara el la historio estis la ĉeesto de la Imperiestro Karlo la 1-a de Hispanio kaj 5-a de Germanio. Li alvenis al Jarandilla la 11an de novembro de 1556 kaj gastis en la kastelo de la Grafoj de Oropesa, antaŭ lia translokiĝo al la Monaĥejo de Yuste kie vivs siajn lastajn tagojn. La kastelo de la Grafoj de Oropesa estas aktuale la *Parador Nacional de Turismo* *Carlos V*, tio estas ŝtatposedata gastejo, kie eblas tranokti (vidu sube).

## Ekonomio
Agrikulturo (tabako kaj kapsiko el kio oni produktas kapsikon) kaj brutobredado. Turismo lastatempe.

## Bibliografio 
CALLE CALLE, Francisco Vicente, *Judas Iscariote: vida, leyendas, iconografía, "La Quema",* www.bubok.com, 2009.

## Eksteraj ligiloj 
*Bildoj de Jarandilla kaj ĉirkaŭaĵoj 

## Bildaro 

JARANDILLA1.jpg|Kastelo de la Grafoj de Oropesa
JARANDILLA2.jpg|Kastelo de la Grafoj de Oropesa

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Jarilla

**Jarilla** [ĥaRIja] (Cisteto) estas municipo de Hispanio, en la provinco Cáceres (Kacereso), regiono Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *jarillanos*. La censita populacio en 2008 estis de 160 loĝantoj.

## Situo 
Jarilla estas situa en la norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Valo de Ambroz, je altitudo de 495 m; je 105&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 165&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 28,47&nbsp;km². Ĝi situas sur la okcidenta deklivo de la Montoj de Traslasierra, en la okcidenta pinto de la Sierra de Gredos, inter la Valo de la rivero Ambroz aŭ Cáparra kaj la linio de la montopintoj, siavice dividanta de akvoj por la rivero Jerte.

## Geografio 
En la municipa teritorio estas kanjonoj kiuj devenas el la montaro, nome Perdido, Salugal kaj Recoba.

La ĉirkaŭa natura flaŭro komponiĝas el kaŝtanarboj, kverkoj, korkokverkoj, kun aliaj specioj de makiso, kiel eriko, genisto, arbuto kaj ulekso.

## Demografio 
## Ekonomio
Agrikulturo kaj ĉefe brutobredado (50 %). Iom da servoj (23 %) kaj malmulta industrio.

## Vidindaĵoj 
La ĉefa monumento estas la Preĝejo de San Gregorio Magno, komencita en la 16a jarcento kaj rekonstruata en la 17a jarcento. En la ĉefa pordo videblas la dato de 1852  kiam oni rekonstruis ĝin.

Oni konservas ankaŭ la restaĵoj de eta romia templo en la monteto Piedraslabradas. Estas rektangula kaj el granito abunda en la zono: restas nur la malsupra parto.

## Eksteraj ligiloj 
*Retejo pri Jarilla

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Simbolaj bestoj de ŝtatoj

Tiu estas **listo de simbolaj aŭ blazonaj bestoj de ŝtatoj**:

## Nacie 
## Subŝtate 
:*Vidu Listo de subŝtataj bestoj*

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nacia blazono
* Listo de naciaj birdoj
* Flora blazono

Kategorio:Listoj
!