open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Péter Méliusz Juhász

**MÉLIUSZ JUHÁSZ Péter**  (naskiĝis en Horhi en Tolna en 1532, mortis en Debreceno la 25-an de decembro 1572) estis hungara eklezia verkisto kaj religidisputanto.

## Biografio 
Ekde la 25-a de oktobro 1556 Péter Méliusz Juhász studis en Wittenberg, ekde 1558 li estis predikisto en Debrecen, ekde la fino de 1561 ĝis sia morto episkopo de la Reformita Eklezidistrikto Transtibiska. Li organizis la reformitan eklezion de Hungarujo. Li plurfoje disputis kun Ferenc Dávid en 1569 en Nagyvárad en ĉeesto de Johano la 2-a, reganto de Transilvanio. Dum 15 jaroj li presigis 44 el siaj verkoj, 3 restis en manuskripto. Krom sia eklezia verkaro li estas la aŭtoro de la unua hungarlingva botanika libro kaj li verkis ankaŭ medicinajn, ekonomiajn verkojn.

## Ĉefaj verkoj 
* *Magyar prédikációk* (Debrecen, 1563);
* *Herbárium*. Az fáknak és füveknek nevekről… (Kolozsvár, 1578);
* *Verses munkái* (Szilády Áron – Dézsi Lajos kiadásában: Régi Magy. Költők Tára VII., Bp., 1912 – 1926).

## Bibliografio 
* Zoványi Jenő: M. P. ifjúkora (Tanulmányok a magyar protestáns egyház és irodalom történetéből, Bp., 1887);
* Novák Béla: M. P. élete és munkái (Bp., 1899);
* Czakó Gyula: M. J. P. élete (Debrecen, 1904);
* Borbély István: M. J. P. (Irod. tört. 1913);
* Rapaics Raymund: A magyarság virágai (Bp., 1932);
* Gombocz Endre: A magyar botanika története (Bp., 1936);
* Révész Imre: Debrecen lelki válsága 1561 – 1571 (Bp., 1936);
* Horváth János: A reformáció jegyében (Bp., 1953);
* Bán Imre: M. J. P. (Communicationes ex Bibliotheca Hist. Med. Hung. 1962. 23. sz.);
* Halmai János: M. J. P. (Orv. Hetil. 1963. 2. sz.)

Kategorio:Hungaraj kalvinanaj episkopoj
Kategorio:Hungaraj botanikistoj
Federacia Asembleo

[eta|dekstra|300ra|la parlamentejo *Bundeshaus* en [Berno]]

La **Federacia Asembleo** - germane *Bundesversammlung*, france *Assemblée fédérale* kaj
itale *Assemblea federale* - estas la parlamento de Svislando.

## Strukturo 
La Federacia asembleo konsistas el du ĉambroj:
* la Nacia Konsilio de Svislando, kiu havas 200 membrojn, kaj
* la Konsilio de la Kantonoj, kiu konsistas el 46 membroj. La Nacia Konsilio kaj la Konsilio de la Kantonoj kune konsistigas la ŝtatan legislativon. Kunvenejo de la Federacia Asembleo estas la parlamentejo *Bundeshaus* en Berno.

En la Nacia Konsilio la parlamentaj seĝoj estas disdividataj laŭ la nombroj de loĝantoj de la unuopaj kantonoj. En la Kantona Konsilio ĉiu kantono havas du seĝojn (ses el ili, la tiel nomataj duonkantonoj, pro historiaj kialoj tamen nur unu).

La prezidanto de la Nacia Konsilio prezidas la Unuiĝintan Federacian Asembleon (germane *Vereinigte Bundesversammlung*), do la komunan kunvenon de ĉiuj anoj de la Nacia kaj Kantona Konsilioj.

## Decidoprincipoj 
La du ĉambroj de la Federacia Asembleo estas egalrajtaj. Tio signifas, ke leĝopropono devas por esti akceptita jesita de ambaŭ ĉambroj. Ambaŭ ĉambroj povas fari proponojn. Kiam unu ĉambro akceptis proponi, tiu propono estas transdonita por decido al la alia ĉambro. Tiu ĉambro povas akcepti, rifuzi aŭ modifi ĝin. En kazo de akcepto, la propono fariĝas definitiva, kondiĉe ke kontraŭ ĝi ne estas petita referendumo. En kazo de modifo, la propono estas resendita al la alia ĉambro pro decidi pri la modifita propono. En kazo de rifuzo, la propono definitive mortis.

## Decidoj kiuj apartenas ekskluzive al la Unuiĝinta Federacia Asembleo 
La Unuiĝinta Federacia Asembleo elektas la Federacian Konsilion, la federacian registaron kaj ankaŭ la federacian prezidanton, la federaciajn juĝistojn kaj en kazo de mobilizo de la nacia armeo, ankaŭ la nacian armeestron, la tiel nomita generalon.

## Eksteraj ligiloj 
* retaj paĝoj de la parlamento de Svislando

Kategorio:Politiko de Svislando
Federacia Konsilio (Aŭstrio)

eta|250px|kunsida salono de la Federacia Konsilio
La **Federacia Konsilio** - germane *Bundesrat* - estas la dua ĉambro de la parlamento de Aŭstrio. Ĝi konsistas el 62 parlamentanoj. Kontraste, la unua parlamenta ĉambro estas la Nacia Konsilio - germane *Nationalrat* - kun 183 parlamentanoj. Ambaŭ konsilioj estas memstaraj institucioj. Komune ili kunsidas en specialaj kazoj kaj tiam kune nomiĝas "Federacia Kunveno" (germane *Bundesversammlung*. La Federacia Kunveno havas kelkajn gravajn konstituciajn rajtojn, ekzemple la nomumon de la ŝtata prezidento aŭ la rajton deklari militon al alia nacio.

En la Federacia Konsilio kunvenas reprezentantoj de la federaciaj landoj de Aŭstrio. La instituto ne konfuziĝu kun la Federacia Konsilio de Germanio, kiu germane ankaŭ nomiĝas kaj same kunvenigas reprezentantoj de la tiulandaj federaciaj landoj. Kontraste al la parenca parlamento en Germanio, la anoj de la Federacia Konsilio de Aŭstrio povas voĉdoni laŭ persona juĝo, do ne estas ligitaj grupe voĉdoni laŭ frakcioj aŭ la federaciaj landoj.

Praktike la dua parlamenta ĉambro havas malmultan potencon dum la kreado de novaj leĝoj: En la plej multaj kazoj la Federacia Konsilio nur havas la eblon bloki leĝojn deciditajn de la Nacia Konsilio, kvankam la Nacia Konsilio en tiu kazo havas la eblon malvalidigi tiun blokon per speciala "persista decido" (*"Beharrungsbeschluss"*).

Absolutan rajton bloki leĝojn la Federacia Konsilio havas en la sekvaj kazoj:
* se konstituciaj leĝoj kaj reguloj limigas la kompetentecon de la federaciaj landoj,
* se leĝoj tuŝas la rajtojn de la Federacia Konsilio, kaj
* se internaciaj kontraktoj, kiujn Aŭstrio subskribu laŭ la volo de la Nacia Konsilio, limigas la memstaran agadkampon de la federaciaj landoj.

Aliflanke pri iuj leĝoj la Federacia Konsilio eĉ ne havas limigitan rajton bloki leĝojn; ekzemplo estas leĝoj prifinancaj.

## Konsisto 
La nombroj de la parlamentaj seĝoj po federacia lando fiskiĝas post ĉiu nacia censo laŭ la nombro de enloĝantoj de la unuopaj landoj - po lando temas pri minimume tri kaj maksimume 12 seĝoj. La prezidanton de la Federacia Konsilio por po ses monatoj nomumas la plej granda frakcio de unu federacia lando post la alia.

### Disdivido de la parlamentaj seĝoj en la Federacia Konsilio 
#### laŭ partioj 
1) el ili 2 BZÖ kaj 1 FPÖ (liberaluloj)

#### laŭ federaciaj landoj  
eta|300px|parlamentejo en la viena strato Ringstraße

1) el ili 2 BZÖ, 1 FPÖ
2) BZÖ
3) FPÖ

## Kritiko 
La aŭstroj diskutas, ĉu la dua parlamenta ĉambro en sia nuna formo havas sencon. Iuj volas malfondi ĝin, aliaj grave plialtigi ĝiajn kompetentojn. En sia momenta formo, en kiu ĝi nur povas plejparte ne malebligi, sed nur prokrastigi leĝojn de la unua parlamenta ĉambro, la dua ĉambro ne vere plenumas la takson esti la voĉo de la regionaj interesoj dum kreo de tutlandaj leĝoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* tridimensia vidaĵo de la kunsida salono

Kategorio:Politiko de Aŭstrio
Aŭstrio 2
Federacia Konsilio

**Federacia Konsilio** estas (tradukita) nomo de diversaj institucioj en diversaj landoj:

En Germanujo kaj Aŭstrujo temas pri tutŝtata parlamenta reprezentejo de la federaciaj landoj nomata *Bundesrat* germane:
* 20ra|kadra Federacia Konsilio de Aŭstrio
* 20ra|kadra Federacia Konsilio de Germanio.

En Svislando aliflanke *Bundesrat* estas la nomo de la nacia registaro:
* 14ra Federacia Konsilio de Svislando.

En Rusujo "Federacia Konsilio" estas la dua ĉambro de la nacia parlamento:
* 20ra|kadra Federacia Konsilio de Rusio (ruse *Совет Федерации* [sa**vjet** fede*ra*cii])
Federacia Konsilio (Svislando)

eta|La oficiala Federacia Konsilio de Svislando (2023).
eta|La oficiala Federacia Konsilio de Svislando (2018).
[eta|dekstra|La unua Federacia Konsilio de Svislando, elektita la [16-an de novembro 1848.]]

La **Federacia Konsilio de Svislando** - germane *Schweizerischer Bundesrat*, france *Conseil fédéral suisse*, itale *Consiglio federale svizzero* kaj romanĉe *Cussegl federal svizzer* (en la Esperanto-literaturo ofte nomita ankaŭ *Federacia Konsilantaro*) - estas la plej alta ekzekutiva ŝtata instanco kaj do la registaro de la Svisa Konfederacio. En la nacia konstitucio (artikolo 174) ĝi definiĝas la "plej supra gvida kaj plenuma oficejo de la konfederacio". La unuopaj konsilianoj en la germana lingvo ankaŭ nomatas „Bundesrat“ (se viroj) respektive „Bundesrätin“ (se virinoj). Por diferencigi de la konsilio oni utiligas en la germana la vorton „Bundesrat“ sen difina artikolo, se temas pri konsiliano aŭ konsilanto, dum oni utiligas la difinan artikolon por la konsilio. En la Esperanto-literaturo oni kutime nomas la unuopajn konsilianojn **federaciajn konsilantojn** dum la esprimo *konsiliano* estas apenaŭ uzata. Oni parolas en la germana pri „Gesamtbundesrat“(kompleta Federacia Konsilio), kiam estas reprezentita la tuta Federacia Konsilio.

La federacia konsilio de Svislando parte grave diferencas de la registaroj en aliaj demokratiaj ŝtatoj: Temas pri tiel nomata "kolega oficejo" - germane *Kollegialbehörde*. La konsilio konsistas el sep tute samrajtaj anoj, kiujn la Unuiĝinta Federacia Asembleo de Svislando elektas por oficperiodo de kvar jaroj. La Federacia Konsilio kiel tuto, kaj ne la federacia prezidento - estas ne nur la ŝtata registaro, sed ankaŭ la ŝtatestro de Svislando: La nacia konstitucio ne difinas ŝtatestron, sed la Federacia Konsilio laŭ siaj konstitucie difinitaj taskoj havas fakte ĉiujn taskojn, kiujn en aliaj ŝtatoj havas la ŝtatestro. En internacia komparo estas tre malkutime, ke kolektivo funkcias kiel ŝtatestro.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la federaciaj konsilantoj de Svislando

## Retaj ligiloj (germanlingvaj) 
* oficiala retejo germane, france, itale kaj romanĉe
* [grafika prezento de la partia konsisto de la Federacia Konsilio ekde 1848 ĝis 2013 (arkivigite, }

Kategorio:Politiko de Svislando(https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Politiko_de_Svislando)
Kategorio:Registaro de Svislando
Kategorio:Registaraj kabinetoj
Centra hejtado

[eta|[Hejtinstalaĵo por centra hejtado]]
eta|Hejtilo por hejma uzado
**Centra hejtado** estas tipo de la hejtado, kiam oni hejtas tutan konstruaĵon aŭ konstruparton per aparte lokita hejtilo.

La plej frua formo de la centra hejtado estis la hipokaŭsto, kiam oni hejtis en la antikva romia imperio per varma aero.

Moderna kaj plej ofta formo de la centra hejtado estas la hejtado per varmega akvo, kiam oni kondukas la varman akvon tra tuboj al la radiatoroj en la ejoj. La varma akvo estas produktita plej ofte en hejtilo funkciigita plej ofte per fosila fuelo (gaso, solidaj brulaĵoj kiel ligno, karbo aŭ per hejtoleo). Malofte oni uzas varman akvon de nuklea centralo aŭ varmon el geoterma energio per efikeca varmopumpilo.

Oni povas ofte kombini la hejtadon kun ventilado, aerreguligo (malvarmigo) per elektra instalaĵo; tiam oni uzas plej ofte aeron pro transigi la bezonatan temperaturon.

Kategorio:Loĝado
Kategorio:Hejmo
Kategorio:Varmotekniko
Akcipitrobeka martestudo

La **akcipitrobeka martestudo** (*Eretmochelys imbricata*) el la ordo de testuduloj kaj familio de keloniedoj videblas en la proksimaj maroj de Ŝandongo kaj Fuĝjano, kaj ĉirkaŭ Ĝoŭŝan-Insularo, Hajnan-Insulo kaj la insuloj de Sudĉina Maro, kaj estas videbla ankaŭ en la Suda Pacifika Oceano kaj Hinda Oceano.

## Korpaj trajtoj 
Longa je ĉ. 60-74 cm., maksimume je 84.cm., ĝi estas malpli granda ol la kelonio. Ĝi portas brunan karapacon kun helflavaj strioj, kies kornecaj platoj estas vicigitaj tegolaranĝe kaj sterniĝas nur en ĝia maljuneco. La ventra kiraso estas brile flava. La kvar membroj aspektas remilformaj, la antaŭaj inembroj estas pli grandaj kun po du ungoj kaj la malantaŭaj pli malgrandaj kun po unu ungo. La vosto estas mallonga kaj kutime ne montriĝas ekstere. Ĝi havas du parojn da skvamoj sur la frunto, supran makzelon kurban kaj platan rostron.

## Konduto 
La martestudoj vivas en tropikaj kaj subtropikaj marbordoj kaj naĝas laŭ difinita vojo ĉiujare. Ili estas kruelegaj (el tio ilia nomo akcipitro) kaj nutras sin per fiŝoj kaj moluskoj, eventuale algoj. Inter julio kaj septembro ĉiujare ili grupiĝas ĉe marbordoj. Dumnokte la testudino fosas kavon sur strando por demeti ovojn, kies nombro estas malpli granda ol tiu de la fielonio. Demetinte ovojn, ĝi kovras ilin per sablo. La ovoj estas nature kovataj dum ĉ. du monatoj. Ofte okazas, ke ĝi demetas ovojn en fiksita loko. Oni kaptis unu ovodemetantan martestudinon sur plaĝo ĉe la marbordo de Srilanko kaj metis markon sur ĝia membro. Post 30 jaroj oni denove kaptis ŝin en la sama loko.

## Utilo kiel homa predo 
Laŭdire ĝia viando ne estas tiel bongusta, kiel tiu de la kelonio, sed la kiraso havas pli grandan ekonomian valoron ol tiu de la kelonio. Frue en Song-dinastio de Ĉinio jam estis noto, ke ĝia kiraso servas por fari medikamenton. Ĝi havas ankoraŭ pli longan historion kiel materialo por fari metiartaĵojn.

## Bildaro 

Dosiero:Tucacas04012422TortugaCareyEretmochelysImbricata.JPG|
Dosiero:20050619052TucacasElJardinTortugaCareyEretmochelysImbriocota.JPG|
Dosiero:鼈甲　祭器.JPG

## Eksteraj ligiloj 
* testudo Diverkees
* testudo Diverkees (angle)

## Referencoj 
Kategorio:Testuduloj
Kategorio:Martestudoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Bestoj el la Pacifika ekozono
Kategorio:Neotropisa faŭno
Oportuna butiko

[eta|[7-Eleven oportuna butiko]]
**Oportuna butiko** (angle: *convenience store*) estas butiko, kiu havas malgrandan areon sed vendas diversspecajn vendaĵojn.

Multaj ĉenmagazenoj disvastigas servon de oportunaj butikoj.

Multaj butikoj troviĝas apud trunkaj vojoj, fervoja stacio, doma kvartalo.
En Usono ili ofte troviĝas en benzinstacioj apud trukaj vojoj. En Japanio, ili troviĝas ankaŭ en malsanulejoj, universitatoj kaj administraciaj domoj.

Kategorio:Vendejoj
Hipokaŭsto

eta
**Hipokaŭsto** (latine *hypocaustum*) estas tipo de la centra hejtado, uzata en la antikva Romio. Ĝi estis subplanka malfermita areo en romiaj konstruaĵoj, kiun oni hejtis per forno aŭ kaldrono. La fluanta varma aero hejtis de tie la suprajn ejojn.

Laŭ Francisko Azorín **Hipokaŭsto** estas *Parto de la romanaj termoj, kie varmiĝis la banakvo. Ejo hejtita per subpavimaj varmokonduktiloj.* Li indikas etimologion el le greka *hipokaŭston*, el *hipo + kaustikos* (sub bruligi), kaj de tie la latina *hypocaustum*.

## Priskribo 
La metodon ellaboris la romianoj, kiuj uzis tion por hejtado en la nordaj provincoj (nuna Germanio, Anglio) kaj aliloke ankaŭ por hejtado de akvobanejoj.

Oni konduktis la varman aeron plej ofte tra unu vertikala fumtubo (kameno). La fumtubo daŭris en la ĉambromuro kaj la varma aero forpasis kun la fumo. Se oni volis pli fortan hejtadon, oni konstruis plurajn fumtubojn en la ĉambromuroj.

La hipokaŭsto konsistis plej sube el betono, argilaĵo, sur kiuj oni konstruis kolonetojn kun diametra grando de ĉirkaŭ 20x20 cm. Tiuj kolonetoj distancis unu de la alia je ĉirkaŭ 30-60 cm. Oni konstruis sur tiuj kolonetojn la plankon el betono aŭ kaĥel- mozaik- aŭ marmorkovrita betono.

Ĝi estas antaŭulo de la *subplanka hejtado*.

## Notoj 
Kategorio:Varmo
Kaba

**Kaba** estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Püspökladány. Kaba ne havas sencon en la hungara.

## Geografio 
Kaba situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Debrecen. Püspökladány troviĝas 15, Debrecen 30, Budapeŝto 198 km.

## Historio 
Pli frue avaroj loĝis tie. Skriba dokumento mencias unuafoje la komunumon en 1212. Stefano Bocskay deklaris la vilaĝon hajduka urbo en 1606, sed tio ne realiĝis. En 1660 la turkoj, en 1707 la serboj detruis la komunumon. Meteorito terenfalis en 1857. La komunumo estis kampurbo en la 18-a j.c. kaj inter 1871-1886. En 1937 oni trovis termalan akvon kaj tergason. La setlejo ricevis la rangojn grandvilaĝo en 1990, urbo en 2003.

Nomo de Kaba kunfandiĝis kun la sukerofabriko, kiu ĉesis en 2006.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Kaba)
* Preĝejo Patrono de Hungaroj (Kaba)
* Baptista preĝdomo (Kaba)
* urbodomo
* kuracbanejo

## Famuloj 
En Kaba naskiĝis:
* Éva Balogh (dermatologo)
* ministroj Sándor Juhász Nagy kaj Judit Csiha
* fizikisto Miklós Dede
* pupteatristo István Bölöni Kiss
* Antal Bálint (psikologo).

## Famaj nomportantoj 
* Melinda Kaba
* Barna Kabay

## Ĝemelurboj 
*  - Aleșd, Rumanio
*  - Cetariu, Rumanio

## Referencoj 
Kategorio:Kaba
Nyíradony

**Nyíradony** [njIradonj] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Nyíradony, kies centro estas.

## Geografio 
Nyíradony situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Debrecen-Mátészalka. Balkány troviĝas 10, Debrecen 30, Mátészalka 47, Budapeŝto 248 km.

## Historio 
Dum la frua historio estis tie 2 komunumoj: Adony kaj Gutkeled. Skriba dokumento mencias unuafoje Gutkeled en la 11-a j.c.,, Adony en 1301. En Gutkeled formiĝis terfortikaĵo kaj abatejo, kion la tataroj detruis en 1241. Antaŭ la turkoj la abatejo estis trakonstruita por esti ankaŭ burgo. Ĝi estis detruita en 1660. En Adony en 1776 pastrejo, preĝejo omaĝe al Sankta Georgo en 1779. Ekde 1881 la komunumo iĝis distriktejo.

## Vidindaĵoj 
* Grek-katolika preĝejo ĉefanĝelo Miĥaelo kaj lia Ĉiela Armeo (Nyíradony)
* Preĝejo martiro Sankta Georgo (Nyíradony)
* Apud la urbo granda arbaro troviĝas, aparta arbara fervojeto liveras la lignon al Debrecen, kiu liveras ankaŭ turistojn. La fervojo nomiĝas Zsuzsi (ĵuĵi) (=Suzanjo).

## Famuloj 
En Nyíradony naskiĝis:
* boksisto Imre Harangi
* muzeestro Tibor Bellon.

## Fontoj 
* distancoj
eta|maldekstra|Ruinaĵoj de abatejo en Nyíradony

Kategorio:Nyíradony
Nádudvar

**Nádudvar** [nAdudvar] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Hajdúszoboszló. La loknomo signifas: kano-korto (dum la historio oni faris la barilojn ĉirkaŭ la korton el kano).
eta|maldekstre|Vojo en Nádudvar

## Situo 
Nádudvar situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, iam fervojo trafikis al Kaba. Tiu lasta urbo troviĝas 13, Püspökladány 14, Hajdúszoboszló 19, Debrecen 40, Budapeŝto 193 km.

## Historio 
Skriba dokumento mencias unuafoje la komunumon en 1212, kiu  iĝis kampurbo en 1461, urbo en 1989. Rumanoj okupis la urbeton en 1919. En 1950 kolĥozo pri Ruĝa Stelo formiĝis.

## Vidindaĵoj 
eta|Romkatolika kirko de Nádudvar
* Kalvinana kirko (Nádudvar)
* Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Nádudvar)
* fiŝkaptista lago
* kuracakva banejo

## Famuloj 
* En Nádudvar naskiĝis:
** István Szabó (agronomo)
** János Mészáros (bestkuracisto)
** filozofo Erzsébet Rózsa
** István Kovács (luktisto)
** István Oláh (oficiro)
** István Ács (urbestro).
* En Nádudvar mortis inĝeniero Sándor Straub.

## Ĝemelkomunumo 
*  Urzedow, Pollando
*  Sălard, Rumanio

== Komunumoj pri *udvar* (= korto) en Hungara reĝlando ==

## Fontoj 
* distancoj

Nadudvar
Blefarito

**Blefarito** estas inflamo de palpebro, aŭ pli ekzakte, de la palpebra rando, tre ofta ĉe infanoj, sed ankaŭ konstatebla en ĉiuj aĝoj.
Ĝiaj ĉefaj kaŭzoj estas nefavora higiena medio, manko de pureco, kronika konjunktivito, perturboj de la larma aparato, maldormado, nebona korpa kondiĉaro, neĝustitaj refraktaj difektoj (precipe malmiopeco kaj astigmatismo), irita atmosfero pro fumo, vento, polvo ktp.
Ĝiaj simptomoj estas ŝvelo, ruĝeco, doloro kaj jukado ĉe la palpebra rando, epiforo (larmelfluo), troa sensiveco al la lumo kaj okula laciĝado dum laboro, speciale ĉe lampa lumo. La palpebroj kelkfoje kungluiĝas matene, kaj prezentas grandan kvanton da blanketaj skvamoj ĉe la radikoj de la okulharoj. Tiuj ĉi ofte elfalas, sed estas anstataŭigataj per novaj. Ĉe ulcera formo la palpebra rando prezentas flavetajn krustojn, kiuj kungluas la okulharojn. Forigante tiujn krustojn, oni rimarkas ĉe la bazo de la okulharoj ulceretojn, kiuj facile sangas. La elfalintaj okulharoj ĉi-kaze ne estas anstataŭigataj per novaj, ĉar ties harfolikloj estas detruitaj. Sekve la palpebra rando prezentiĝas tute aŭ parte senhara.

Kategorio:Okulaj malsanoj
Kategorio:Sindromoj en oftalmologio
János Baranyai Decsi Czimor

**BARANYAI DECSI CZIMOR János** (baranjai deĉi cimor) estis hungara verkisto, tradukisto naskita en Decs ? kaj mortinta en Marosvásárhely en 1601.

## Biografio 
Baranyai Decsi Czimor lernis en la reformita lernejo de Tolna, Debreceno, poste Koloĵvaro. En 1587 oni rekomendis lin al Farkas Bánffi regantkonsilanto por akompani lian filon eksterlanden. En la fino de 1592 li loksidiĝis en Koloĵvaro. Ekde 1593 li instruis en Marosvásárhely.

## Ĉefaj verkoj 
* *Hodoeporicon Itineris Transylvanici, Moldavici, Russici, Cassubii, Masovici, Prussici, Borussici, Pomerani, Marchici et Saxonici, exantlati 1587... Witebergae*, 1587. (Ism. M. zsidó Szemle 1892.)
* *Syntagma Institvtionvm Jvris Imperialis ac Vngarici, qvatvor perspicvis qvaestionvm ac responsionvm libris comprehensvm*. Claudiopoli, 1593. (Száz példány volt a kiadótól tiszteltdíja.)
* *Synopsis philosophiae in privatum memoriae subsidium, thesibus et velut aphorismis quibusdam comprehensa et ad disputandum proposita in Academia Argentinensi... Witebergae*, 1595.
* *Az Caius Crispus Salvstivsnask ket Historiaia... Cibinii*, 1595. (Ism. Erdélyi Muzeum III. 1815. Kazinczy.)
* *Adagiorvm Graeco Latino Vngaricorvm Chiliades quinque,... Barthphae*, 1598. (Ism. Vasárnapi Ujság 1869. 39. sz. Bud. Közlöny 1870. 9. sz. Eötvös Lajos.)
* *Joannes Decius Barovius Joanni Telegdio S. P. D. Ex foro Siculorum*, die 5. Martii 1598. (Levél Telegdihez a Hunn-Scytha irásról, mely legelőször Telegdinek, Rudimenta priscae Hunnorum linguae, brevibus quaestionibus et responsionibus comprehensa. Lugduni Batav. 1598. cz. könyvének elején és Bod, M. Athenasának is az elején 1766. jelent meg.)
* *Bucsúversek a vittenbergai egyetemről hazatérő magyar ifjakhoz: Tankó Miklóshoz* (1588., görög vers 16 sor), Tolnai S. Jánoshoz (1588., latin 40 sor), Ujfalvi Pécsi Zsigmondhoz (1589., 28 sor), Eszlári F. Demeterhez (1589., 32 sor).
* *Joannis Decii Barovii Commentariorum De rebus Vngaricis* (Dec. X. D. XI. Liber 1. 2.) Pest, 1865. (Monumenta Hungarica II. oszt. XVII. kötet. Közli Toldy Ferencz a szerző életrajzával. Baranyai Decsi János Magyar historiája 1592–98. cz. latinul irt magyar történetéből fenmaradt rész. Ism. Budap. Szemle. Uj F. IX. X. 1867–68. Garády. Budapesti Közlöny 1867. 158. sz. Szilágyi S.)
* *Levele Hunyadi Ferenczhez*, M.-Vásárhely, 1596. aug. 16. (Tört. Tár 1881. 473. l.)

## Bibliografio 
* Toldy Ferenc: Corpus grammaticorum linguae Hungaricae veterum (Pest, 1866);
* Ballagi Mór: B. D. J. és Kisviczay Péter közmondásai (Bp., 1882);
* Szabó K.: Adatok D. J. életéhez (Bp., 1898).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Baranyai Decsi Czimor János emlékezete

B
Reŭmatismo

**Reŭmatismo** estas infekta malsano, kiu trafas ĝenerale junajn plenkreskulojn (pleje 20-30 jarajn) kun antaŭdispozicio. Oni devas klare distingi ĝin disde artrito, artrozo, reŭmatosimila artrito kaj aliaj diversspecaj artikaj afekcioj. Ties prodromoj (antaŭsignoj), kiuj daŭras 8-15 tagojn, konsistas ofte el angino, febro kaj diareo. Poste aperas la artikaj simptomoj: ambaŭflankaj grandaj artikoj de la supraj kaj malsupraj membroj estas pleje trafitaj. La doloro estas akrega kaj la plej eta movo aŭ premo intensigas ĝin. Tial la paciento kuŝas senmove surdorse kaj tenas siajn membrojn duonfleksitaj. La moviĝemo estas karakterizaĵo de tiu doloro, kiu rapide pasas de unu artiko al alia kun akompano de ŝvelo, ruĝeco kaj plialtiĝo de la loka temperaturo. La facio de la paciento (la specifa aspekto de ties vizaĝo) estas karakteriza: pala (tiu malsano intense anemias), angora, malvigla; li febras kaj abunde ŝvitas. La krizo daŭras ordinare 10-12 tagojn, sed tiu daŭro tre varias. Recidivoj oftas. La reŭmatisma febro - kiel tekstas konata medicina aforismo - lekas la artikojn kaj mordas la koron. Tio signifas, ke ĝi ne postlasas artikajn lezojn, sed kaŭzas tre ofte korajn komplikaĵojn (endokardiiton kaj perikardiiton), sen menciado de aliaj (cerba, pleŭra, okula). Kompleta enlita ripozo estas nepre necesa dum la tuta daŭro de la malsano.

## Vidu ankaŭ 
*Artrito
*George Frederic Still

## Eksteraj ligiloj
*informo pri infana malsano


Kategorio:Infektaj malsanoj
Zostero (medicino)

dekstra|225ra
**Zostero** (*herpes zoster*) estas afekcio, karakterizata de herpetforma blaza erupcio laŭlonge de la sensaj nervoj kaj akompanata de plimalpli gravaj doloroj; ĝi estas infekta malsano, kaŭzata de neŭrotropa varicelo-zostera viruso; sur la torako la erupcio estas zonfoma (zona erupcio).

La erupcio estas akompanata de ĝeneralaj simptomoj (naŭzoj, vomoj, diareo, sendormeco) kaj febro. Sur la torako la erupcio estas zonforma. Ĝia plej grava simptomo estas akra neŭralgia (laŭlonge de la nerva irejo) kontinua doloro kun paroksismoj de temp' al tempo, kiu tre suferigas la pacienton, eĉ post la malapero de la erupcio, pleje ĉe maljunuloj. Ĝi atakas prefere plenkreskulojn kaj daŭras ĉirkaŭ du semajnojn. Kvankam ties prognozo estas ĝenerale benigna, ĝi povas fariĝi malbona pro komplikaĵoj aŭ okulaj lokiĝoj, kiuj postlasas kornean maldiafanaĵon.

Kategorio:Virusaj malsanoj de homoj
Kategorio:Haŭtmalsanoj
Kategorio:Sindromoj en oftalmologio
Vámospércs

**Vámospércs** [vAmoŝpErĉ] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Nyíradony. Vámos signifas dogana.

## Situo
Vámospércs situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Debrecen-Érmihályfalva. Debrecen troviĝas 20, Nyíradony 30, Budapeŝto 241 km.

## Historio
Skriba dokumento mencias unuafoje la setlejon en 1292. Ĝi estis dogenejo ĉirkaŭ en la 14-a jarcento. La vilaĝo iĝis hajduka urbo en 1605, pli poste ĝi havis la egalvaloran rangon kampurbo ĝis 1876. Baldaŭe ĝi estis grandvilaĝo, en 2001 urbo.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Vámospércs)

## Ĝemelurboj
* Érmihályfalva, Rumanio
* Szilágynagyfalu, Rumanio
* Koronowo, Pollando

==Komunumoj pri *vám* (= dogano) en Hungara reĝlando==   

## Fontoj 
* distancoj

Vamospércs
Tamás Borsos

**BORSOS Tamás** *ozdi* (borŝos) estis hungara memuaristo, diplomato, vojaĝisto de reganto Gabrielo Bethlen naskita en Marosvásárhely la 14-an de junio 1566 kaj mortinta Marosvásárhely en 1633.

## Biografio 
Li estis la filo de Sebestyén Borsos. En 1597 li estis notario, ekde 1599 ĝis 1604 urbestro. Ekde 1606 li estis reganta supera juĝisto. En jaroj 1613, 1618, 1625 afergvidanto en Turkujo. En 1615 en Nagyszombat, en 1625 Balassagyarmat li estis reganta komisaro ĉe la packontraktoj. En 1630 li estis sendito de Buda en Turkujo.

## Verkoj 
* *Marosvásárhelyi Borsos Tamásnaknak második portára való, járásának közönséges históriája* (Erdélyi tört. adatok, I-II, Bp., 1856);
* *Emlékirata 1630. jan. 20- 28 budai követségéről* (Tört. Tár, 1884).
* *Vásárhelytől a Fényes Portáig* (1968, 1972). (La eldonaĵon prizorgis László Kocziány).

## Bibliografio 
* István Szamota: *Régi magyar utazók* (Nagybecskerek, 1892);
* Gyula Barts: *Marosvásárhelyi Borsos Tamás élete és történeti szereplése* (Kolozsvár, 1912).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Borsos
Borsos
Borsos
Pisuergo

[eta|250px|Pisuerga ĉe [Valladolid.]]

**Pisuergo** (*Pisuerga*) estas rivero en la nordo de Hispanio, la dua plej grava enfluanto en la Dueron.

Ĝi naskiĝas en la Kantabra Montaro, en la nordo de la provinco de Palencio kaj ricevas akvon el alfluantoj kiel Carrión. Ĝi trafluas tiun ĉi provincon, pasas tra la urbo de Valadolido, kaj enfluas la Dueron kelkajn kilometrojn sube de tiu ĉi urbo. Ĝia tuta longeco estas 270 km.

En la komenca parto de ĝia fluo estis konstruitaj en la 50-aj jaroj diversaj rezervujoj, la plej granda en Aguilar de Campoo, kio stabiligis ĝian fluon. Tio permesis la uzon de la rivero por irigaciaj projektoj en la regioneto nomata *Tierra de Campos* (Kampartero).

## Bildoj 

RiveroPisuergatraAguilar.jpg|Rivero Pisuerga tra Aguilar de Campoo

Pisuerga
János Bocatius

**BOCATIUS János** (bakacius), originala nomo *Bock* (naskiĝinta 1549 en Vetschau, Luzacio; mortinta la  en Uherský Brod) estis german-devena hungara verkisto.

## Biografio kaj verko 
Bocatius alvenis Hungarujon ĉirkaŭ 1590 kaj instruis en Selmecbánya, poste ekde 1594 en Eperjes. Li fariĝis landfama pedagogo kaj poeto. En 1596 li akiris majestran gradon pri filozofio en Wittenberg. Rudolfo la 2-a donis al li la titolon "laŭreata imperiestra poeto" kaj en 1598 "hungaran nobelecon". Ekde 1599 li estis rektoro en Kassa kaj 1603 oni elektis lin ĉefurbestro, sed li ne abdikis ankaŭ disde sia rektora posteno. Ĉar li iĝis adepto de Stefano Bocskai, la princo de Braunschweig kaptigis lin kaj transdonis al kortego de Vieno, kiu fermis lin ĝismorte en blankan turon de Prago. Lia edzino la 1-an de decembro 1600 forfuĝigis lin. En la sekvanta jaro li ricevis pardonleteron. La reganto Gabrielo Bethlen nomumis lin gvidanto de biblioteko de Gyulafehérvár. Ekde 1618 li plenumis taskojn de diplomato. Li priskribis la historion de Hungarujo kaj Transilvanio dum la regado de Gabrielo Bethlen, sed tiu verko ne postrestis. Li verkis ankaŭ poemojn, sed liaj veraj literaturaj artspecoj estis la letero (*Relatio*) kaj taglibro (*Olympyas carceraria*).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* Lászlóffy Aladár: *Bocatius János* en volumo la 1-a de *Erdélyi pantheon*, 1998.

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Téglás

**Téglás** [tEglAŝ] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Hajdúhadház.

## Geografio 
Téglás situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Debrecen-Nyíregyháza. Hajdúhadház troviĝas 5, Debrecen 22, Nyíregyháza 28, Budapeŝto 226 km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la kuprepoko. Skriba dokumento mencias unuafoje la setlejon en 1312. Dum la turka erao en la vilaĝo precipe hajdukoj vivis, ĝi apartenis al *Hajdukujo*. Ĝi estis kampurbo ĝis 1904, dume la fervojo ekfunkciis en 1858. En 1970 la komunumo ricevis la rangon grandvilaĝo, en 1984 unuiĝis kun *Hajdúhadház* havanta la komunan nomon **Hadháztéglás**. Tiu ricevis la rangon urbo en 1989, sed en 1991 la du partoj disiĝis al du memstaraj urboj.

## Vidindaĵoj 
* Kastelo de Téglás
* Preĝejo Sankta Jozefo (Téglás)
* Grek-katolika preĝejo Sankta Elija (Téglás)
* Kalvinana preĝejo (Téglás)

## Ĝemelurboj
*  Affalterbach, Germanio
*  Fulnek, Ĉeĥio
*  Ludwin, Pollando
*  Tijglaŝ, Ukrainio

Teglas
Muzikalbumeto

**Muzikalbumeto** estas muzikalbumo, kiu estas tro mallonga aŭ/kaj havas tro malmulte da muzikaĵojn por esti eldonata kiel plenvalora muzikalbumo. Sed ĝi estas konsiderata pli valora ol unuopaĵoj, interalie ĉar ĝi ne estas eltiraĵo el muzikalbumo, sed memstara eta albumo - do muzikalbumeto.
Abelterapio

eta|
**Abelterapio** aŭ per evitinda neologismo **apiterapio**  (el latine *Apis* abelo kaj greke θεραπεία therapeia, do terapio) estas terapio proponita de kelkaj homoj, kiuj emas al alternativa medicino kaj naturkuracado. Ĝi baziĝas sur la uzo de produktoj faritaj de abeloj, kiel mielo, propoliso, ktp.

En preskaŭ ĉiuj kulturoj mielo, la plej konata abela produkto, estas grava nutraĵo kaj parte ankaŭ kuracilo. Sed abeloj produktas ne nur mielon. Por ili mem la ceteraj produktoj estas eĉ pli gravaj.

Krom la nektaro abelo prenas de floroj polenojn, kiujn ili kolektas kaj portas en abelujon. En vaksoĉeloj tiuj florpolenoj estas fermentataj, rezulte de tio estiĝas tiel nomata abelpano, kiu ankaŭ estas rigardita kiel kuracilo.

Por protekti la abelujon kontraŭ vento kaj bakterioj la abeloj kolektas propolison, per kiu ili fermas ĉiujn fendojn. Oni proponas la uzon de propoliso kiel natura antibiotiko.

Kontraŭ malamikoj la abeloj havas propran rimedon: abelvenenon. Ĝi estas mortiga por multaj malamikoj de abeloj, tamen al la homo ĝi povus helpi.

Por konstruado de ĉelartabuloj la abeloj produktas abelvakson, uzita ĉefe kiel kosmetiko.

Por nutri la abelreĝinon ili preparas specialan nutraĵon tiel nomatan reĝa ĵeleo, kiu oni uzas kiel homan nutraĵon kaj kuracilon.

La abelterapio ne estas tute neracia kaj estas multaj reserĉoj pri la uzo de tiuj produktoj kiel kuracilo eĉ de tradicia medicino. Kelkaj el tiuj produktoj estas rigarditaj kiel helpnutraĵoj kaj kosmetikoj en plejparto de landoj.

Kategorio:Alternativa medicino
Kategorio:Abelkulturo
Abelveneno

**Abelveneno** estas veneno produktata de abeloj. Por multaj naturaj malamikoj de abeloj ilia veneno estas mortiga; en pli granda kvanto ĝi estas danĝera ankaŭ por la homo, ĉefe se iu havas specifan alergion. Oni pensas, ke 3-5% de homoj reagas alergie je la abelveneno.

Esploroj montris, ke abelbredistoj estas en multe pli malgranda grado inklinaj al reŭmataj malsanoj ol ceteraj homoj. Preparaĵoj el abelveneno (ungventoj, ampoloj) estas agnoskitaj de la klasika medicino kaj estas permesitaj medikamentoj en multaj landoj, sed pro la alergia reago, nur kuracisto povas rekomendi ĝian uzon.

Kategorio:Abelkulturo
Nacia Konsilio

En pluraj ŝtatoj la nacia parlamento aŭ parlamenta ĉambro havas la nomon  **Nacia Konsilio**:

* 20px la Nacia Konsilio de Aŭstrio (germane *Nationalrat*) estas la unua ĉambro de la parlamento de Aŭstrio,
* 15px la Nacia Konsilio de Svislando (germane *Nationalrat*) estas la granda ĉambro de la Federacia Asembleo, la parlamento de Svislando,
* 20px la Nacia Konsilio de Slovakio (slovake *Národná rada*) estas la parlamento de Slovakio,
* 20px la Nacia Konsilio de Litovio kutime nomatas laŭ sia historia litova nomo Seimas,
* 20px la Nacia Konsilio de Slovenio (slovene *Državni svet*) estas la supra ĉambro de la parlamento de Slovenio,
* 20px la Nacia Konsilio de Namibio (angle *National Council*) la supra ĉambro de la duĉambra parlamento de la Respubliko Namibio kaj fine
* 20px la Federacia Nacia Konsilio estas la parlamento de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj.

Historie aldone
* 20px inter la jaroj 1952 kaj 1989 Nacia Konsilio (pole *Rada Narodowa*) estis la nomo de regionaj parlamentaj reprezentejoj de la polaj administraj regionoj, la vojevodioj (*województwa*), kaj de la distriktoj (*powiaty*), en la sub sovetunia premo instalita Popola Respubliko de Pollando, kiuj estis kreitaj por doni al la komunisma reĝimo demokratian fasadon, kaj
* 12px inter la jaroj 1990 kaj la 15-a de januaro 2007 la Nacia Konsilio de Nepalo (nepale *Rashtriya Sabha*) estis la supra ĉambro de la parlamento de Nepalo.

Krome la la vorto **Nacia Konsilio** interalie uziĝas en la sekvaj kuntekstoj:

* 20px la Nacia Konsilio (germane *Nationalrat*) estis la supera gvida institucio de la armeo de la komunisma ŝtato GDR, kiu ekzistis en la oriento de Germanio inter la jaroj 1949 kaj 1990
* 20px|border la Unuiĝinta Nacia Konsilio estas ligo de opoziciaj partioj en Kartvelio
Propoliso

eta|Kruda propoliso
eta|Propoliso en abelujo

**Propoliso** (abelvakso) estas rezinhava substanco, kiu protektas la arbajn kaj arbustajn burĝonojn de la media influo kaj de sekiĝo. La abeloj kolektas propolison kaj uzas ĝin kvazaŭ cementon, per kies helpo ili fermas truojn kaj fendojn en la abelujo. Ili uzas propolison ankaŭ por desinfekti la vaksĉelojn, en kiujn estas kolekta mielo, poleno, kaj en kiujn la abelreĝino metas ovojn. La abeloj uzas ĝin ankaŭ por enbalzamigo de malamikoj, mortigitajn interne de la abelujo kaj kies forigo estas neebla pro ĝia grandeco, ekzemple limako k.a.
La enhavo de **propoliso**, same kiel tiu de florpoleno, estas ekstreme malsimpla. Propoliso enhavas ĉirkaŭ 30% da diversspecaj vaksoj, 55% da rezinoj kaj balzamoj, 10% da eteraj oleoj kaj 5% da polenoj. Krome ĝi entenas en malgrandaj kvantoj tutan aron de ne kutimaj substancoj, kaj oni plu konstante malkovras en ĝi novajn konsistaĵojn. 

Jam Hipokrato (460-377 a. K.) preskribis propolison por kuraco de internaj kaj eksteraj ulceroj. Hodiaŭ oni uzas propolison en abelterapio, ĉefe en la rusa kaj orienteŭropa medicino.

## Vidu ankaŭ
* Abelisto
* Fenetila kafeato
* Metila kafeato
* Medo
* Polenado
* Reĝa ĵeleo
* Abelterapio

Kategorio:Abelkulturo
Simon Péchi

**PÉCHI Simon** (peĉi) estis hungara kanceliero de Transilvanujo, unu el ĉefdisvastigantoj de sabatista religio. Li naskiĝis en Pécs ĉirkaŭ 1570 kaj mortis ?, ĉirkaŭ 1642.

## Biografio 
Simon Péchi studis en unitariisma kolegio de Koloĵvaro. Dum sia lernejestreco en Székelyszenterzsébet li interkonatiĝis kun András Eőssi kaj akceptis religiprincipojn de sabatistoj aŭ sabatarianoj. Eőssi adoptis lin filo kaj sendis lin eksterlanden por studivojaĝo. En 1599 hejmenveninte, li ricevis postenon en la regantkortego. Jam dum Stefano Bocskai li laboris en kancelierejo kaj dum regado de Gabrielo Bethlen li estis kanceliero. Sed en 1621 pro nekonataj kaŭzoj li perdis la favoron de la reganto, eĉ suferis malliberejon. En 1624 elliberiĝinte el kaptiteco, li retiriĝis al Székelyszenterzsébet kaj li agadis por disvastigi la sabatistan religion. Pro tio Georgo Rákóczi la 1-a en somero de 1638 kaptigis lin kaj nur post kiam li konvertiĝis reformito lasis lin libera en majo 1639. Li verkis plurajn sabatistajn psalmojn kaj religiajn verkojn, sed tiuj dum lia vivo ne aperis.

## Verkoj 
* *Péchi Simon Psalteriuma* (Bp., 1913);
* *Péchi Simon Szombatos imádságos könyve* (Bp., 1914).

## Bibliografio 
* Kohn Sámuel: *A szombatosok…különös tekintettel P. S….életére és munkáira* (Bp., 1889).
* Jókai Mór: *Egy az Isten* (romano, 1877).
* Kovács András: *Vallomás a székely szombatosok perében* (1981, Bp. 1983).

Kategorio:Kancelieroj de Transilvanujo
Kategorio:Hungaraj ekleziaj verkistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1575
Kategorio:Mortintoj en 1642
Sabatistoj

**Sabatistoj** aŭ sabatarianoj estis religia grupo aperinta en la 16-a jarcento en pluraj landoj de Eŭropo. Li disvastiĝis precipe en Transilvanujo inter kontraŭtriopecanoj (antitrinitarianoj). Ili rekonis el Biblio nur la Malnovan Testamenton, kvankam rekonis, ke Jesuo estis savanto, ili fidis en la nova alvenonto de Mesio. Laŭ la sabatistoj la sabato estas la sankta tago de la semajno. Ili nur kaŝe povis praktiki ilian religion dum la jarcentoj. En 1868 pluraj el ili aliĝis al judoj kaj en 1944 la restintoj al unitariisma religio. En Transilvanujo Simon Péchi estis unu el elstaraj figuroj de tiu religio. 
## Bibliografio
*Kohn Sámuel: *A szombatosok…különös tekintettel Péchi Simon életére és munkáira* (Bp., 1889).
*Jókai Mór: *Egy az Isten* (romano, 1877).
*Kovács András: *Vallomás a székely szombatosok perében* (1981, Bp. 1983).

Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Historio de Transilvanio
Akvoterapio

**Akvoterapio** estas kuracmetodo per **akvo** per trinkado kaj inhalado de specialaj akvoj. Tiu estas unu el la plej malnovaj terapioj, kiujn la homo konas. Eĉ kelkaj bestoj trinkas en specialaj fontoj por kuraciĝi.

Kategorio:Kuracado
Kategorio:Mineralakvoj
Abelpano

eta|En abelĉeloj
eta
**Abelpano** estas poleno fermentita ene de abelujo.
La abeloj portas la freŝe kolektitajn polenajn buletojn senpere en vaksĉelojn. En la momento de la enmetado en ĉelon la poleno havas la samajn ecojn kiel tia gajnita per polenrikoltilo. Tamen en la vaksĉelaro sub influo de la substancoj, kiujn aldonas la abeloj, ĝi transformiĝas je **abelpano**. Tio okazas dank’ al la mikroorganismoj, alta humido kaj temperaturo en la abelujo (+33° ĝis ) kaj al la maniero de konservado en la ĉeloj. Tiuj aliformigaj procezoj estas instigataj jam en polenglobetoj sur la kruretoj de kolektantaj abeloj. La poleno malfermiĝas. Tio signifas, ke la kvanto da la K-vitamino, da simplaj sukerspecoj kaj da laktata acido plialtiĝas. La firma polenŝelo estas ruinigata kaj ĝia enhavo fariĝas digestebla kaj asimilebla. Same kiel la mielo la abelpano estas tuj sorbata de la organismo kontraste al la kruda florpoleno, kiun la organismo povas utiligi maksimume je 20%.

Abelpanon oni rikoltas per speciala pinĉileto el unuopaj vaksĉeloj en pena manlaboro, tial ĝi apartenas ne nur al la plej valoraj nutraĵoj, sed ankaŭ al la plej multekostaj abelproduktoj.

Kategorio:Abelkulturo
István Szamosközy

**SZAMOSKÖZY István**, latine *Zamosius* (samoŝkozi) estis la unua profesia hungara humanista historiverkisto naskita en Kolozsvár en 1570 kaj mortinta en Gyulafehérvár la 29-an de marto 1612.

## Biografio 
Estinte malriĉa nobelido Szamosközy studis en Padovo kiel guvernisto. Tie aperis en 1593 lia unua verko pri la romiaj surskribaĵoj, kiu estas same la unua arkeologia verko en la hungara lingvo. Stefano Bocskai, reganto de Transilvanujo nomumis lin arkivisto en Gyulafehérvár kaj lia kortega historiverkisto. Liaj verkoj apartenas al la ĉeffontoj de la historio de Transilvanujo.

## Ĉefaj verkoj 
* *Az erdélyi veszedelmekről* (ĉi tiun erare oni atribuis al kopiisto Pál Enyedi. Kiadta Mikó Imre, Erdélyi Tört. Adatok I., Kolozsvár, 1855 – 1862); 
* *Szamosközy István történeti maradványai* (KiadtaSzilágyiSándor, I – IV.,Bp., 1876 – 1880. Monum. Hung. Hist. II., 21. 1. Rerum Ungaricarum libri IV. 1566 – 1586; 2. Rerum Transylvanicarum Pentades, 1598 – 1599; 3. Hebdomades, 1603; 4. Magyar naplószerű feljegyzések, latin versek); 
* *Szamosközy István történeti maradványai* (kiegészítette Pettkó Béla és Szilágyi Sándor, Bp., 1889); Újabb pótlékok (kiegészítette Szilágyi Sándor, Tört. Tár, 1892); 
* *Szamosközy műve az 1594. év eseményeiről* (kiegészítette Szekfű Gyula, Századok, 1908); 
* *Erdély története* (válogatta, a bevezetést és a jegyzeteket írta Sinkovics István, Bp., 1963).

## Bibliografio 
* Szekfű Gyula: Adatok Sz. I. történeti munkáinak kritikájához (Bp., 1904);
* Pamlényi Ervin: Egy tragikus korszak krónikása (Magy. Nemzet, 1964. 108. sz.).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

S
szamoskozy
S
S
Timothy Treadwell

**Timothy Treadwell** (29-an de aprilo 1957 - 5-an de oktobro 2003; fakte *Timothy Dexter*) estis usona bestofilmisto, radikala bestoprotektisto („eco-warrior“), kiu dediĉis sian vivon al grizlioj en Alasko.

Li "gardis" areon en la Nacia Parko Katmai en Alasko dum 13 someroj por "protekti" grizliojn. Li ne uzis iun ajn defendan ilon (ekz. pafilon, piprosprejon). Li tendumis en rekta ĉirkaŭo de la grizlioj. Antaŭ forveturo en aŭtuno de 2003, lin kaj lian amikinon (kuracista asistentino) mortis kaj voris grizlio. La 28-jara grizlio estis pripafita en la sekva jaro fare de arbara protektisto.

Li fondis en 1991 organizon *Grizzly People*, aperigis libron en 1997 pri grizlioj („Among Grizzlies“). Li laboris vintre kiel kelnero en Kalifornio.

Lia amo al grizlioj venas de tio, ke li kredis, ke dum terapio la grizlioj helpis lin abdiki pri drogaĉoj. Li kantis al la grizlioj, konfesis al ili sian amon, nomis ilin ekz. "Sinjoro Ĉokolado". Oni punis lin sesfoje pro rompo de la reguloj de la nacia parko.

Lia vivo estis filmigita en 2005 fare de Werner Herzog (*Grizzly Man*). La filmo baziĝas grandparte sur videoregistraĵoj de Treadwell en Alasko.

## Bibliografio 
* Timothy Treadwell, Jewel Palovak „Among Grizzlies: Living With Wild Bears in Alaska“, 1997, ISBN 0-06-017393-9

Treadwell, Timothy
Kategorio:Mortigitoj fare de bestoj
Hebejo

**Hebejo** aŭ **Hebei** (; antikvamode: Hopeh) estas provinco de la Ĉina Popola Respubliko en norda Ĉinio.

Hebejo ĉirkaŭas la municipojn de Pekino kaj Tjanĝino, kaj limas kun Ljaŭningo nordoriente, Interna Mongolio norde, Ŝanŝio okcidente, Henano sude kaj Ŝandongo sudoriente. La Bohaj-golfo kaj Flava Maro situas oriente. Malgranda parto de la provinco estas eksklavo inter Pekino kaj Tjanĝino.

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Ŝiĝjaĝŭango.

## Historio 
La loko unua akiris la nomon *Hebei* (norde de la Flava Rivero) dum la Tang-dinastio (618 - 907). Dum la Ming-dinastio, la provinco estis nomita *Beizhili* (norda rekta-regadujo) ĉar estis regata rekte de la imperia korto, kiel ĝia suda kolego ĉirkaŭ nuntempa Anhujo. Kiam la Qing-dinastio enoficiĝis, ilin aboliciis la sudan rekta-regadujon kaj la loko fariĝis simple *Zhili* (rekta-regadujo). Kun la establo de la Respubliko de Ĉinio en 1912, la loko renomiĝis *Hebei* por reflekti la fakto, ke estis nun norma provinco.

Kiam la Popola Respubliko enoficiĝis, la landlimojn de Hebejo estis vastigita inkluzivi parto de la eks-provincoj de *Rehe* kaj *Chahar*, kaj la ĉefurbo estis transloĝiĝita disde Baodin de Ŝiĝjaĝvango.

Je la 28a de julio 1976, la urbo Tangŝano en Hebejo estis frapita de tertremo de grandeco 7,8 laŭ la riĥtera skalo, kiu estis la plej mortiga tertremo de la 20a jarcento kun 240,000 viktimoj.

## Geografio 
## Loĝantaro 
La plej grandaj urboj, respektive kuntiritaj areoj en Hebejo estas:
* Ŝiĝjaĝvango (ĉefurbo, prefektujnivela)
* Baodin (prefektujnivela)
* Canĝou (prefektujnivela)
* Ĉengde (prefektujnivela)
* Ĉinhŭangdaŭo (prefektujnivela)
* Ĝanjakou (prefektujnivela)
* Handan (prefektujnivela)
* Hengŝui (prefektujnivela)
* Langfang (prefektujnivela)
* Sintaj (prefektujnivela)
* Tangŝan (prefektujnivela)

## Ekonomio 
## Kulturo 
* Anji Ponto

## Vidu Ankaŭ 
* Administra divido de Ĉinio
* Ŝiĝjaĝvango
* Bohaj-golfo
* 2505 Hebejo

Kategorio:Provincoj de Ĉinio
Slovenské Nové Mesto

**Slovenské Nové Mesto** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en distrikto Trebišov. La nomo signifas Slovaka Nova Urbo.
eta|maldekstra|La stacidomo

## Geografio 
La vilaĝo situas en la proksimeco de Bodrog, laŭ la ĉefvojo Trebišov-Kráľovský Chlmec, laŭ fervojo Košice-Ungvár.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 904, kiam hungaroj setlis ĉe Bodrog. La tataroj detruis la komunumon en 1241. Poste la komunumo refondiĝis kune kun abatejo iomete for de la ruinoj, ĉar dum la historio Bodrog ofte inundis. Ĝi ricevis rangon urbo en 1261, havanta fortikaĵon. La bienoj apartenis ekde 1351 al litova princo, kiu setligis rutenojn. La fortikaĵo detruiĝis en 1558 laŭ ordono de Habsburgoj, la sendefenda urbo suferis en 1566 rabadon kaj detruadon de turkoj. Hajdukoj de Stefano Bocskay vivadis en la urbo ekde 1605. En 1697 en la tuta regiono - ankaŭ ĉi tie - okazis ribelo kontraŭ Habsburgoj. En la 18-a j.c. alvenis judoj, kiuj precipe komercadis, dume la urbo iĝis departementejo de Zemplén, la departementa domo konstruiĝis en 1768. En 1739 pesto, en 1831 ĥolero, en 1834 tertremo, en 1845 inundo okazis. La fervojo konstruiĝis el Miskolc en 1871, post unu jaro al Ungvár kaj Kassa. La ĉeĥoj okupis la urbon en 1919, iom poste la tiama hungara ruĝa armeo reokupis la regionon, poste retiriĝis, kredante al Antant, kiu promesis kompense retiriĝon de rumanoj. Fine en 1920 la naskiĝanta Ĉeĥoslovakio pretendis fervojan linion el Rumanio. Tial Sátoraljaújhely estis distranĉita, la norda parto kun la fervojo apartenas al la nuna Slovakio, - havanta la nomon Slovenské Nové Mesto - , la suda parto kun la urbocentro restis hungara. Ambaŭ partoj iĝis limotrapasejoj.

Inter 1938-1945 la du urbopartoj unuiĝis, en 1944 la judoj estis deportitaj.

En 2001 la vilaĝo havis 1072 da loĝantoj, el ili 927 slovakoj kaj 130 hungaroj. Kiel iama parto Sátoraljaújhely, la vilaĝo apartenas al vinkultura regiono de Tokaj. Ekde 2008 Hungario kaj Slovakio apartenas al zono de Ŝengeno, la limoj inter du urbopartoj malaperis.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo
* iama sinagogo el la 19-a j.c.

## Famuloj 
Ĉi tie, sed tiam en la unueca Sátoraljaújhely naskiĝis abato Menyhért Ferenc Takács.

Kategorio:Municipoj en distrikto Trebišov
Sidney Sonnino

Barono **Sidney SONNINO** (11-an de marto 1847, Pizo, Italio – 24-an de novembro 1922, Romo) estis itala politikisto, ĉefministro (1906, 1909–10) kaj ministro pri eksteraj rilatoj de Italio. Li antaŭhelpis, ke Italio partoprenis la unuan mondmiliton en flanko de la entento.

## Vivo 
Patro de Sonnino estis la juddevena *Giorgio Sonnino* (kiu konvertiĝis al anglikanismo); lia patrino estis kimra. Sonnino mem estis protestanto laŭ religio.

Li servis kiel diplomato en la 1860-aj jaroj, poste studis la italan politikan, socian kaj ekonomian vivon. Lia unua verko aperis pri Sicilio (*La Sicilia nel 1876*), en 1878 li komencis eldoni la ekonomian semajnan eldonaĵon *Rassegna Settimanale*, kiun li poste transformis al politika taggazeto.

Oni elektis lin en 1880 parlamentano kaj li iĝis vic-ŝtatsekretario de la financa ministro. Li iĝis dum la financa krizo en 1893 ministro pri financoj kaj eldonis impostajn leĝojn, per kiuj Italio evitis la ekonomian kolapson. Post kiam la registaro abdikis post la malvenko en Etiopio, Sonnino longtempe gvidis la parlamentan opozicion. Li estis mallongtempa ĉefministro en 1906 kaj 1909–10, sed ne estis tre sukcesa.

Sonnino iĝis ekstera-afera ministro en novembro de 1914 en registaro de Antonio Salandra kaj li rekonis, ke Italio povas peti altan prezon por aliĝi al la unua mondmilito. Ĉar Aŭstrio-Hungario ne cedis al la italaj postuloj, li traktatis kun la entento sukcese.

Li sukcese konvinkis la registaron ekpartopreni la militon, kvankam la parlamento ne kunsidis. Li restis dum la tuta milito ministro pri eksteraj rilatoj de Italio. Kiam en junio de 1919 abdikis la Orlando-registaro, ankaŭ li retiriĝis de la politiko.

Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj
Kategorio:Ĉefministroj de Italio