open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Privativo

**Privativo** (de latina *prīvāre* „prirabi“) estas semantika trajto de derivitaj verboj kaj el tiuj derivitaj adjektivoj kaj substantivoj. Ĉe tio verboj esprimas forprenon aŭ mankon de io resp. negacion.

Krome ekzistas privativaj afiksoj, kiuj estas uzataj ĉe substantivoj kaj adjektivoj.
* *Untreue* „malfidelo“

### Tjurkaj lingvoj 
Tjurkaj lingvoj havas sufikson por la privativo, kiu varias laŭ vokala harmonio. Bonvolu atenti, ke ne temas pri kazo, ĉar la rezultanta vorto estas adjektivo.

#### Baŝkira 
En la baŝkira ekzistas la privativa sufikso +hEҙ, kiu aperas pro la vokala harmonio en kelkaj variantoj: -*һеҙ*, -*һыҙ*,-*һоҙ* kaj -*һөҙ*. Ĝi tradukeblas germanen per *-los* resp. *ohne* („sen--a“), *un-* („mal-, sen-“), *miss-* (“mis-“) kaj estas la antonimo de -*лЕ*
* ''y'ỹ* „sekego“

## Notoj 
## Fontoj 
;Ĝeneralaj
* , paĝo 484, kapvorto *Privativ*
* , paĝoj 187-188, kapvorto *privativ*
;Por unuopaj lingvoj
* , paĝoj 66, 169 (kun germanlingva indiko *Privativsuffix'')
* , paĝo 103

## Vidu ankaŭ 
* Seniga a

Kategorio:Lingvoscienco
6400 Georgealexander

'*6400 *Georgealexander'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, (Kantono San Diego en Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la scienca ĵurnalisto *George Alexander*, mastrumantoj de la publikaj informoj de la *Jet Propulsion Laboratory*. Post pluraj jaroj kiel ĵurnalisto ĉe la revuoj *Aviation Week*, *Newsweek* kaj *The Los Angeles Times*, li koniĝis kun la *JPL* pro siaj raportoj pri la misioj *Viking, Voyager* kaj aliaj. Li aniĝis al la *JPL''-a teamo en 1988. Li estis prezidento de la Nacia Asocio de la Sciencaj Redaktistoj en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
Irén Nagy

**Irén NAGY** [nadj] n. 'Hadnagy' estas rumania hungara poetino, verkistino. Ŝi naskiĝis en Morăreni la 1-an de majo 1953.

## Biografio 
Irén Nagy komence akiris diplomon de bazlerneja instruisto (1973) en Odorheiu Secuiesc, poste en Târgu Mureș en 1978 diplomon pri hungara-rumana lingvoj en Pedagogia Altlernejo. Ŝi instruas en Sândominic. Ŝi gajnis en 1992 la unuan premion de novelkonkurso de revuo Látó.

## Volumoj 
* *Mégis* (poemoj, Székelyudvarhely 1993);
* *Védtelenül* (noveloj, Székelyudvarhely, 1998).
* *Veletek dalol sok ezüst madárka* (porinfanaj poemoj, Székelyudvarhely, 2009);
* *Nyikó menti hajnalok* (versaj konfesoj pri la naskiĝlando, Székelyudvarhely, 2013);
* *Transzilván Elégia* (poemo, Székelyudvarhely,2014);
* *Hová lett az Erdő?* (fabelo de Cimba kaj Zenge pri la tria miljaro, Székelyudvarhely,2015);

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
6395 Hilliard

'*6395 *Hilliard'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japanaj astronomoj Yoshio Kushida kaj Osamu Muramatsu elde la observatorio de la Suda Jacugatake apud Hokuto en Gubernio Jamanaŝi.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Elizabeth* kaj *Leslie Hilliard'', kiuj aĉetis la domon en Bath (Anglio, Unuiĝinta Reĝlando) elde kies ĝardeno William Herschel malkovris Uranon. Ili restarigis la domon kaj donacis ĝin al la "Societo William Herschel". Ili laboris por tiu societo post la malfermo de la "Muzeo Herschel" en ĉi-tiu domo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Osamu Muramatsu
Kategorio:Malkovrita de Yoshio Kushida
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Florlegomo

eta|dekstre|Artiŝokoj
**Florlegomo** estas legomo, kies floroj aŭ florburĝonoj estas manĝataj.

Al la legomgrupo de florburĝonoj apartenas:
* florbrasiko
* artiŝoko
* brokolo


Kategorio:Legomoj
Sema legomo

[eta|dekstre|Malfermita [guŝo de pizo]]
**Sema legomo** aŭ **semlegomo** estas legomoplanto kiuj reproduktiĝas per semoj. La plej multajn legomplantojn la homo multobligas semante. Jen temas pri la legomgrupo kies semojn la homo manĝas. 

Jenaj legomoj apartenas al tiu grupo:
* Pizo
* Fabo
* Bruna fazeolo kaj aliaj semfazeoloj
* Medolpizo

Tuinboon_zaden_in_peul.jpg|Faboj kun flava hilumo en guŝo
Bruine boon Noordhollandse Bruine (Phaseolus vulgaris).jpg|Vario de bruna fazeolo *Noord-Hollandse bruine*


Kategorio:Legomoj
Radiklegomo

eta|dekstra|Junaj karotoj
eta|dekstra|Pastinakoj
Al la kuireja termino  **radiklegomoj** apartenas la manĝeblaj kaj nutroriĉaj deponradikoj kaj aliaj subgrundaj aŭ apudgrundaj partoj de la planto, ekzemple depontigo aŭ tubero

Al tiu grupo de legomoj apartenas ekzemple:
* rafano
* karoto
* radikpetroselo
* kreno
* cepo
* tubercelerio
* skorzonero
* ajlo
* brasikrapo
* batato aŭ dolĉa terpomo
* terpomo
* ĉajoto
* ipomeo
* pastinako
* napo
* beto
* ruĝa beto
* sizaro
* ŝaloto
* terpiro

## Vidu ankaŭ 
* Tubero
* pivotradiko


Kategorio:Legomoj
6643 Morikubo

**6643 Morikubo** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Yoshio Kushida kaj Osamu Muramatsu elde la observatorio de la Suda Jacugatake apud Hokuto en gubernio Jamanaŝi).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la amatora astronomo *Shigeru Morikubo*, observanto de , meteoroj kaj kaŝadoj. De 1955 li studis la meteorŝtonan pulvon per sia medicina mikroskopo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Osamu Muramatsu
Kategorio:Malkovrita de Yoshio Kushida
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Mara krambo

**Mara krambo** (*Crambe maritima*) estas sal-ama staŭdo kiu antaŭ ĉio troviĝas en Eŭropo laŭlonge de la marbordo. Ĝi estas relative nova legomo, kiu bone kreskas en saleta grundo.

La tigoj aŭ trunketoj de la planto estas manĝeblaj, kaj havas ioman brasikecan guston. La tigoj estas brogitaj, aŭ en tranĉaĵoj kirlofrititaj. La krudaj tigoj ankaŭ estas manĝeblaj.

## Origino 
La planto sovaĝe kreskas laŭlonge la atlantikaj marbordoj de Francio, Anglio kaj Danio. En Nederlando ĝi estas protektata planto, tiel ke oni ne rajtas pluki ĝin. La planto havas grandajn, verdajn foliojn, kiuj tamen ne estas manĝeblaj.

eta|maldekstra|*Mara krambo*; Saaremaa, Estonio.

## Vidu ankaŭ 
* listo de legomoj

## Retejoj 
_Mara krambo 

Kategorio:Brasikacoj
Kategorio:Legomoj
Rafaneto

eta|250ra|floro de rafaneto
eta|250ra|rafanetoj en vendejo
eta|diverskoloraj rafanetoj
La **rafaneto** ( ‚radiko‘; science *Raphanus sativus* var. *sativus*), ankaŭ nomata , **somera rafano**  estas utilplanto el la familio de la Brasikacoj (Brassicaceae).

Ĝia ĝis kvar cm dika rezervtubero estas ekstere plej ofte ruĝa kaj gustas akre.
La tipan guston de la rafaneto kaŭzas sinapoleo, kiu ekestas pro la vundiĝo (prilaborado, murdo) el la sinapoleglikozido en la planto.

La deveno de la planto ne estas konata. En Eŭropo la kultivado de rafanetoj komenciĝis en la 16-a jarcento. Ĝi malrapide disvastiĝis en la franca kuirarto kaj poste en la ceteraj partoj de Eŭropo.

## Kultivado 
Multaj diversaj kulturvario ekzistas. Rafanetoj ŝatas neduran kaj humidan grundon kun sufiĉe da nutraj mineraloj. Tronutrado kaŭzas malbonan kvaliton kaj subnutrado malhelpas la kreskon de la tubero. Sekeco efikas ankaŭ negative sur gusto kaj konsisteco.

Ekde marto eblas dissemo en plastfolitunelo. La ĝermtempo estas ĉirkaŭ unu semajno. Post kvar ĝis ses semajno la rafanetoj povas esti rikoltataj. En varmaj printempoj eblas semi rekte en liberaera kampo aŭ ĝardeno.

## Manĝado 
La tuberoj de la rafanetoj oni tranĉas en diskojn aŭ striojn au raspas ilin. La rafanetoj povas esti aldonitaj al miksita salato. Ŝatata estas ankaŭ rafanetoj kiel pansurmetaĵo kun salo. Eblas ankaŭ manĝi la foliojn krude kiel salato aŭ kuirite kiel spinaco.

### Stokado 
La rafenetoj oni manĝu laŭeble freŝe. En fridujo rafanetoj estas konserveblaj kelkajn tagojn.

### Nutraĵvaloro 
## Referencoj 
## Literaturo 
* Marie-Luise Kreuter: *Der Biogarten*. 20. Auflage. BLV Verlagsgesellschaft mbH, München 2000, ISBN 3-405-15841-9
* Elmadfa et al.: *Die große GU Nährwert-Kalorien-Tabelle*. 4. Auflage. Gräfe und Unzer, 2000, ISBN 3-7742-2948-1
* Ruth Wagner: *Radieschen*. Auf: ichkoche.at, 10. April 2008, http://www.ichkoche.at/Radieschen/Magazin/Ess-Genuss/Gemuese/index/html/11166, verifiziert am 26. Dezember 2009.

Kategorio:Brasikacoj
Kategorio:Radiklegomoj
Kategorio:Utilplantoj
Fowlsheugh

**Fowlsheugh** estas marborda naturrezervejo en Kincardineshire, nordorienta Skotlando, konata pro ties sepdekmetraj altaj klifoj kaj habitato subtena de multnaskaj marbirdoj kiuj reproduktiĝas en nestokolonioj. Deklarita kiel Sciencinteresa Loko (SSSI) fare de Scottish Natural Heritage, dum la posedo apartenas al la RSPB. Fowlsheugh povas esti atingata per publika klifopinta pado, aŭ per boatoj kiuj kutime eliras el proksima haveno de najbara urbo Stonehaven. Dekoj da miloj da marbirdoj revenas al tiu loko ĉiun printempon por reproduktiĝi, post vintri mare aŭ en pli sudaj klimatoj, ĉefe ĉe specioj kiaj la Atlantika fraterkulo, la Aŭko, la Trifingra mevo, la Fulmaro kaj la Longbeka urio.

Pro tutmonda varmiĝo, la specioj kiuj dependas el planktono iam ĉeestaj tie kiuj preferas malvarman akvon ne estas disponeblaj en la kvanto postulata por elteni la historian grandan populacion de sablofiŝoj . Aldone al la problemo estis troa fiŝkaptado de la skotaj sablofiŝoj, plue malpliigante la nombrojn de tiu dieta neceso de la fraterkuloj kaj aliaj lokaj marbirdoj.

## Geologio kaj topografio 
## Historio 
## Birdaro 
## Marvivo 
## Flaŭro kaj faŭno 
## Notoj 
Kategorio:Geografio de Skotlando
Bonsociemo

eta|Diversaj specioj kiuj sin organiziĝas en bonsociemo.
eta|dekstra|Fajroformikoj (*solenopsis invicta*) vivas en socioj.
En biologio, **bonsociemo** estas eco de bestaj specioj, kiuj vivas en strikte organizitaj **socioj**. Tiaj socioj estas pli ol nuraj grupoj de kune vivantaj bestoj; ili devas plenumi jenajn kriteriojn:
# kunlabora zorgado pri idoj fare de pluraj socianoj
# komuna akiro kaj distribuado de nutraĵoj
# restrikto de la reproduktado al kelkaj fekundaj socianoj, dum la aliaj estas nefekundaj
# kunvivado de pluraj generacioj

Konataj ekzemploj estas abeloj, formikoj kaj termitoj. Reproduktiva femalo de tiuj specioj estas nomata "reĝino", ne-reproduktiva femalo "laboristo".

## Ekesto kaj etimologio de la termino 
La esprimon proponis en 1966 la biologo Suzanne Batra, verkante pri abeloj. La angla esprimo *eusociality*, kiun ŝi uzis, estas kunmetita el la greka *ευ* (= bona) kaj la latina *socialis* (= kunulema). Komence la esprimo rilatis nur al senvertebruloj, precipe insektoj; Edward Osborne Wilson ĝeneraligis kaj precizigis ĝin.

## Similaj konceptoj 
Bestaro, kiu plenumas nur la unuajn tri kriteriojn el la supra listo, nomiĝas **duon-sociema**. Bestaro, kiu plenumas nur la unuan, nomiĝas **kvazaŭ-sociema**.

## Bonsociemo kaj evolucio 
La anoj de bonsociema bestaro montras altan gradon de kunlaboro kaj altruismo; ekzemple en iuj formikaroj "batalistoj" (nomataj ankaŭ "soldatoj") donas sian vivon por la sekureco de la socio. Tia konduto estus malfacile klarigebla en specioj ne-bonsociemaj, kie mutaciuloj kun "egoisma" geno povus forte profiti, ne devante oferi sian vivon kaj do prosperante. En bonsociema bestaro tia mutacio ne povus reproduktiĝi, ĉar la batalistoj tute ne reproduktiĝas; kiam inverse (la) reĝino havas tian mutacion, eble la tuta socio pereas, kaj kun ĝi la mutacio.

## Bonsociemo ekster la insektaro 
Biologio konas unu specioj de bonsociemaj mamuloj, la heterocefalon. Ĝi vivas en kolonioj de mezume 75 individuoj kun nur unu fekunda femalo.

En 2010 Hechinger priskribis specion de trematodoj, kiu parazitas en moluskoj kaj apartigas la funkciojn de reproduktado kaj batalado (defendo). Batalistoj havas nur kvindekonon de la longo de reproduktiva individuo.

Pro la malparenceco de diversaj bonsociemaj specioj  certas, ke bonsociemo plurfoje ekestis en la evoluo de specioj kaj ne estas signo de parenceco inter bonsociemaj.

## Vidu ankaŭ 
* Formikaro
* Socia animalo
* Termito

## Notoj 
Kategorio:Zoologio
Kategorio:Reproduktado
Insuloj Cies

783x783px|dekstre|Vidaĵo de la insuloj Cíes, el la ĉirkaŭaĵoj de Vigo
[eta|dekstre|Strando en la [insuloj Cíes]]
La **insuloj Cíes** apartenas al la Nacia Parko de la Atlantikaj Insuloj. Ili havas strandojn kaj kampadejojn, kaj oni povas viziti ilin per ŝipoj elkajantaj ĉiutage el Vigo kaj Baiona. En la jaro 2007 la brita ĵurnalo *The Guardian* elektis la strandon Rodas kiel "la plej belan strandon en la mondo". Eblas ankaŭ nud-strandumi en strando Figueiras kaj promeni ĝis la alta lumturo, spektante la abrupte klifan ocean-flankon de la insularo.

Ili apartenas al la municipo de Vigo, kaj formas arkipelagon situantan en la elfluo de la rio samnoma, en la Malsupraj Rioj galegaj, en la Provinco Pontevedro (Hispanio), formata de tri insuloj: nome Norda aŭ Monteagudo, Meza aŭ de la Lumturo kaj Suda aŭ San Martiño (Sankta Marteneto). La du unuaj troviĝas artefarite unuigitaj de ond-rompilo kaj nature de la sablejo de la Strando Rodas. Estas orientataj laŭ sistemo de faŭltoj paralela al la marbordo en direkto N-S. Distas proksimume 14,5&nbsp;km el urbo Vigo. Ili estis deklaritaj natura parko en 1980, kaj estas inkludataj en la Nacia Parko Atlantikaj Insuloj de Galegio kreita en 2002.

## Referencoj 
Cies
Cies
Wiener Lokalbahnen AG

eta|eta|WLB-trajno en la haltejo Schöpfwerk
**Wiener Lokalbahnen AG** estas trafika entrepreno en la ĉirkaŭaĵo de Vieno, posedata de la urba entrepreno *Wiener Stadtwerke Holding AG*. Ĝia nomo tradukiĝas laŭvorte kiel "Vienaj Lokaj Fervojoj".

Ĝi posedas kaj la vojon de la Lokan Fervojon de Vieno al Baden kaj la tie trafikantajn trajnojn, pasaĝerajn kaj frajtajn. Krome ĝi funkciigas diversajn busliniojn ĉirkaŭ Baden kaj disponigas transportadon de kripluloj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de entrepreno 

Kategorio:Transporto en Vieno
Muntenio

**Muntenio** (konata ankaŭ kiel **Granda Valaĥio**) estas historia provinco de Rumanio, kutime konsiderata Valaĥio mem (*Muntenia*, *Țara Românească*, kaj la apenaŭ uzata *Valahia* estas sinonimoj en la rumana). Ĝi situas inter Danubo (sude kaj oriente), Karpatoj (branĉo de Sudaj Karpatoj) kaj Moldavio (ambaŭ norde), kaj la rivero Olt okcidente. Tiu ĉi rivero estas la limo inter Muntenio kaj Oltenio (aŭ *Malgranda Valaĥio*). Parto de la tradicia limo inter Valaĥio/Muntenio kaj Moldavio estis formata de la riveroj Milcov kaj Siret.

## Geografio 
eta|dekstra|250px|Kantonoj enhavataj de Muntenio.
[eta|dekstra|250px|[Constantin Lecca: "Moldavoj kaj Muntenianoj iĝas fratoj"]]

Muntenio inkludas dek kantonojn entute:
* Brăila
* Buzău
* Călărași
* Argeș
* Dâmbovița
* Giurgiu
* Ialomița
* Ilfov
* Prahova
* Teleorman

kaj partojn de tri aliaj:
* Vrancea (suda parto)
* Vâlcea (orienta parto)
* Olt (orienta parto)

La ĉefurbo de Rumanio, nome Bukaresto, situas en Muntenio. Aliaj gravaj urboj estas la jenaj:
* Brăila
* Buzău
* Pitești
* Ploiești
* Târgoviște

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Rumanio
Kategorio:Valaĥio
(6397) 1991 BJ

**(6397) 1991 BJ** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Tsutomu Hioki kaj S. Hayakawa elde Okutama (distrikto de Tokio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tsutomu Hioki
Kategorio:Malkovrita de Shuji Hayakawa
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
Piero Sicoli

**Piero SICOLI** estas itala amatora astronomo naskiĝinta en 1954.

Li estas unu el la fondintoj de la Observatorio de Sormano, elde kiu li kunmalkovris 44 asteroidojn.

Li studas la historiojn de la kometoj kaj la orbitoj de asteroidoj, ĉefe de la terrenkontaj. Li publikigis plurajn artikolojn en italaj kaj internaciaj revuojn kaj estas kunverkinto de libro pri la malkovro de Cereso, la unua malkovrita asteroido.

La asteroido 7866 Sicoli, malkovrita de la usona astronomo Edward L. G. Bowell, estis nomita en lia honoro.

## Publikaĵoj 
* "The orbit of (944) Hidalgo", British Astron. Assoc. Jnl., (1990, M. Cavagna, P. Sicoli)
* "Future Earth Approaches of (4179) Toutatis" , Minor Planet Bulletin, (1992, M. Cavagna, P. Sicoli)
* "Earth Close Approaches of Minor Planet (7482) 1994 PC1", Minor Planet Bulletin, (1997, P. Sicoli)
* "Asteroid and Planet Close Encounters", Minor Planet Bulletin, (1999, F. Manca, P. Sicoli)
* "Passaggi di comete e asteroidi vicino alla Terra", Astronomia UAI, (1999, P. Sicoli, F. Manca)
* "Monitoring Hazardous Objects", Proceedings of the Third Italian Meeting of Planetary Science, (2000, F. Manca, P. Sicoli)
* "Duecento anni fa la scoperta di Cerere", l'Astronomia n. 214, (2000, P. Sicoli 2000)
* "L'astronomo valtellinese Giuseppe Piazzi e la scoperta di Cerere", Collana Storica Credito Valtellinese, (2001, L. Invernizzi, A. Manara, P. Sicoli)
* "Giuseppe Piazzi and the Discovery of Ceres", Asteroids III, (2002, G. Fodera' Serio, A. Manara, P. Sicoli)
* "Planetary Close Encounters", Proceedings of the Fourth Italian Meeting of Planetary Science, (2002, F. Manca, P. Sicoli)
* "Killed by a meteorite?", Mercury, (2003, P. Sicoli, C.J. Cunningham)
* "L'effetto Yarkovsky", Le Stelle n.92), (2011, P. Sicoli, F. Manca)
* "Identification of asteroids and comets: methods and results", Proceedings of the X National Conference on Planetary Science. (2011, F. Manca, P. Sicoli, and A. Testa)

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de Piero Sicoli

Kategorio:Italaj astronomoj
Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Ŝoslegomoj

[eta|hochkant|[Mungo-ŝosoj]]
eta|hochkant|ĝermujo
eta|hochkant|ĝermujo en vertikala pozicio
**Ŝoslegomo** aŭ **ĝermantaj ŝosoj** aŭ nur **ŝosoj** estas grupo de legomo, kies evoluŝtupo estas inter semo kaj junplanto. Oni kreskigas ŝosojn en specialaj ujoj kun akvo. Ne al ĝermoplantoj apartenas bambuŝosoj kaj palmŝosoj. Ili estas tigpintoj de plenkreskaj plantoj.

Unue la semoj devas esti 10 - 15 horojn en akvo en la ĝermujo. Poste oni forigu la akvon metante la ĝermujon vertikale kun la kribrilo sube. Rincu. Poste oni metu la ĝermujon vertikale en ombra loko. Tiel la akvo povas flui suben kaj la aero povas cirkuli. Rincu matene kaj vespere. Post 36 horoj kaj pli oni povas konsumi la ŝosojn.

## Specoj 

Gartenkresse.jpg|Ĝardenkreso
TakenokoBambooSprouts.jpg|Bambuaj ŝosoj

## Eksteraj ligiloj 
* Sprossengemüse bei *www.lebensmittellexikon.de*

Kategorio:Legomoj
Kategorio:Nutrado
Discus shimekii

***Discus shimekii*** estas specio de malgrandaj, pulmohavaj, surteraj helikoj, en la familio Diskedoj.

Ili loĝas en Usono en , , , , , ,, , kaj , estas konsiderataj kiel formortintaj en Iovao, , , , , , , , kaj loĝas en Kanado, en , , , kaj .
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
**Discus shimekii  en *E-Fauna BC''.

Kategorio:Diskedoj
Insulo Granda Brăila

La **Insulo Granda Brăila** (en la rumana **Insula Mare a Brăilei**) estas riverinsulo en la rivero Danubo en la Distrikto Brăila, Rumanio. Ĝi estas averaĝe 60 km longa kaj 20 km larĝa, kun totala areo de 710 km². La du riverbranĉoj kiuj disigas ĝin de la ĉefa tero estas Măcin kaj Cremenea.

Nune, 681,3 km² (94,6% el la areo de la insulo) estas okupitaj de agrikulturaj terenoj el kiuj 70m,84 km² estas irigaciataj kaj estas protektataj pere de akvobaraĵo kun longo de 23,5 km. En la insulo estas du municipoj, nome Frecăţei kaj Măraşu, kiuj havas ĉirkaŭ 5 000 loĝantojn.

Estis serio de marĉoj (nome *Balta Brăilei*), ĝis la komunista reĝimo sekigis ĝin kaj konstruis akvorezervejojn uzante devigan laboron de politikaj malliberuloj kaj transformis ĝin en agrikulturan areon. Estis kvin "Laborkampadejojn" ĉe Grădina, Lunca, Salcia, Stoieneşti kaj Strâmba Veche. La tereno rezultis fruktodona kaj estis deklarita "sukceso de komunismo en Rumanio".

## Referencoj 
* Ediţie Specială, 26a Julio 2005 (part 1) , (part 2) 
* Jurnalul Naţional, 4a Aŭgusto 2005, Bărăganul dintre braţele Dunării 

Kategorio:Geografio de Rumanio
Kategorio:Insuloj en Danubo
Kategorio:Insuloj de Rumanio
Hialeah

'''''' estas grandurbo en Usono, en subŝtato Florido, en distrikto Miami-Dade apartenanta al urbara areo de Miamo.
eta|Stacidomo en

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: 
* Loĝantaro:  (en 2009)
* Supermara alteco: 
* Horzono: UTC-5h
* Poŝtkodo: 33002, 33010-33018
* Telefonkodo: 305

## Geografio 
 situas sur la marborda ebenaĵo de Atlantiko en la sudorienta parto de Usono, en la orienta parto de Florido.

## Historio 
Post vivado de indianoj la plej grava okazintaĵo estis malfermo de Parko Hialeah en 1925. Ĝi altiris milionojn kun famuloj. Ekde 1959 rifuĝintoj el Kubo alvenis amase. En la praktiko ankaŭ nun ĉiuj parolas ankaŭ hispane. En la urbo Hialeah 92 procentoj de la loĝantaro parolas la hispanan hejme.

## Ekonomio 
Hialeah estas signifa komerca centro en la distrikto. La plej granda parto el la produktado kaj ŝtofindustrio en la 1970-aj jaroj jam malaperis.

## Transportado 
La loĝantoj uzas la proksiman flughavenon de Miamo. Estas bonaj kontaktoj rele kaj voje.

## Vidindaĵoj 
* Parko Hialeah (ĉevalo-konkursejo)
* diversaj naĝejoj, sportejoj, amuzejoj

## Fontoj 
* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Angla Vikipedio

Kategorio:Urboj de Florido
Sinagogo de Brașov

La **Sinagogo** en Brașov estas funkcianta sinagogo de la urbo.
eta|
eta|

## Historio 
La judoj ekloĝis en tiam saksa urbo en 1807. Ili fondis religian komunumon kaj konstruis preĝdomon en 1826. Ili religie disiĝis al ortodoksaj kaj malortodoksaj kredantoj en 1877, tial la malortodoksuloj konstruis novan sinagogon inter 1899–1901 laŭ planoj de hungara arkitekto Lipót Baumhorn. Feliĉe la holokaŭsto evitis la urbon, nur la orgeno malaperis. La judoj daŭre malpliiĝas post la 2-a mondmilito. En 2001 la sinagogo renoviĝis. Krom la mesoj ankaŭ koruso kaj restoracio funkcias interne.

## Konstruaĵo 
La sinagogo situas en korto inter domoj. La konstruaĵo havas 3 navojn en sistemo de baziliko.

## Vidu ankaŭ 
* Ortodoksa sinagogo (Brașov)

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Sinagogoj en Rumanio
Viktor Wasylkievicz

**WASYLKIEWICZ Viktor** [vasilkjeviĉ] estis hungara instruisto, romia katolika pastro. Li naskiĝis en Braŝovo la 23-an de februaro 1873 kaj mortis en Braŝovo la 22-an de oktobro 1922. 

## Biografio
Viktor Wasylkiewicz studis teologion en Gyulafehérvár, poste diplomitiĝis en 1901 pri hungara kaj germana lingvoj en Scienca Universitato Ferenc József, fine li doktoriĝis. De 1897 li instruis en romia katolika gimnazio de Ĉikŝomjo, de 1902 en hungara gimnazio de Braŝovo. Li estis la sekretario de hungara kazino de la urbo, ankaŭ vicseminariestro en la sama urbo. Oni konsekris lin pastro en 1895.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Népköltési gyűjteményeink története és értéke* (1900)
* *Ethnographia* (1901)
* *Az olvasás művészete* (1910)
* *Hangutánzó m. ÁBC és olvasókv. el. népisk. 1. o. sz.* (1920)

## Fontoj
* Szinnyei József: Magyar írók élete és munkái 
* http://lexikon.katolikus.hu/W/Wasylkiewicz.html

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Suzanne Batra

**Suzanne BATRA**, plennome Suzanne Wellington Tubby Batra, naskita la  kiel Suzanne TUBBY en Novjorko, estas usona entomologo. Ŝi proponis la biologian nocion "bonsociemo".

En 1964, kvar jarojn post sia edziĝo kun la botanikisto Lekh R. Batra, ŝi doktoriĝis ĉe la Universitato de Kansaso. Ŝi specialiĝis pri studi abelojn. En 1966 ŝi publikigis artikolon pri abeloj, kiu unuafoje menciis la esprimon "bonsociemo" ( *eusociality*). En 1974 ŝi eklaboris por la usona agrokultura ministerio. Ŝi esploris polenadon per abeloj, biologian regadon de fiherboj, konduton de insektoj kaj aliajn entomologiajn temojn.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Biografio 

Kategorio:Usonaj entomologoj
Miklós Erdélyi (dirigento)

**Miklós Erdélyi** [miklOŝ erdEji], laŭ la hungara skribmaniero **Erdélyi Miklós** estis hungara dirigento.

Miklós Erdélyi naskiĝis la  1928 en Budapeŝto. Li mortis la  1993 en Budapeŝto.

## Biografio 
Miklós Erdélyi frekventis Muzikakademion Franz Liszt en Budapeŝto inter 1946-1951, kie li lernis de János Ferencsik. Li komencis sian karieron ĉe orkestro Harmónia kaj koruso de Hungara Radio. En 1951 li ekhavis postenon en Budapeŝta Ŝtata Operejo, kie li ofte dirigentis operojn de Wolfgang Amadeus Mozart. Li dirigentis ankaŭ debutan prezenton de opero *Az ember tragédiája* en 1969. Li longe estis gastodirigento de orkestro de Nederlanda Radio kaj de orkestro en Tokio. Li ricevis premion Kossuth en 1975, inter 1960-1985 ankaŭ aliajn premiojn.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj dirigentoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Clematis patens

***Clematis patens*** estas floranta ĉiamverda grimpoplanto de la genro *Clematis*. Kiel multaj membroj de tiu genro, ĝi estas ŝatata per ĝardenistoj kaj hortikulturistoj pro siaj mirindaj grandaj floroj. Philipp Franz von Siebold konigis ĝin en Eŭropo.

## Nomo 
La specia epiteto **patens** (lat.) signifas en Esperanto *malferma* aŭ *disstaranta*.

## Kulturvarioj 
La klemata specio *Clematis patens* havas multajn kulturvariojn kiu malsimilas en koloro kaj grandeco de la floroj.
* C.p. 'Asao'
* k.a.

## Referencoj 
*  / Plante & Botanique (plantoj & botaniko), *Clematis patens*

Kategorio:Ranunkolacoj
Goethe-Institut

[eta|stando de la institucio *Goethe-Institut* en la [Frankfurta librofoiro 2012]]
La institucio **Goethe-Institut** estas neprofitocela asocio kun centra oficejo en la urbo Munkeno. Ĝi havas la taskon subteni la konon de la germana lingvo ekster la teritorio de Germanlingvio (do ekster la teritorio de Germanio, Aŭstrio kaj la germanlingvaj partoj de Svislando kaj Belgio), flegi la internacian kulturan kunlaboron inter la civitanoj de la germanlingvaj landoj (aparte de Germanio) kaj aliaj homoj, kaj peri ampleksajn kaj aktualajn informojn pri la vivo en Germanio. La instituto nomatas laŭ la germana poeto Johann Wolfgang von Goethe. Pli ol 234 000 lingvolernantoj tutmonde partoprenas en la germanlingvaj kursoj de la instituto.
__NOTOC__ 

## Organizado 
### Strukturo 
La institucio havas branĉojn en 13 urboj de Germanio kaj 150 institutojn plus 11 kontaktigajn oficejojn en pliaj 92 landoj. Aldoniĝas tutmonde proksimume 800 pliaj institucioj de kunlaboraj organizaĵoj ekster Germanio, kiuj ricevas financan subtenon kaj/aŭ praktikan konsiladon de la Goethe-instituto.

### Asociaj organoj 
Jura bazo de la asocio estas la statuto de la 21-a de septembro 2000. Ĝi antaŭvidas la asociajn organojn de asembleo, prezidantaro kaj estraro. La asembleo (aŭ laŭvorte membrokunveno, *Mitgliederversammlung*) konsistas el reprezentantoj de la registaro de Germanio kaj de la germaniaj federaciaj landoj kaj el pliaj personoj de la kultura vivo de Germanio. La prezidantaro (germane *Präsidium*) konsistas el la asocia prezidanto, ses membroj elektitaj de la asembleo, po unu reprezentanto de la germaniaj ministerioj pri eksteraj rilatoj (germane *Auswärtiges Amt*) kaj pri financoj, kaj de tri reprezentantoj de germaniaj sindikatoj. La asembleo kaj prezidantaro precipe havas kontrolan funkcion kaj respondecas pri principaj decidoj. La estraro (germane *Vorstand*) gvide de ĝenerala sekretario organizas la ĉiutagan agadon. Tasko de la centra oficejo en Munkeno (kun aldona ĉefurba oficejo en Berlino) estas la strategia direktado, kontrolado kaj faka konsilado de la institutoj ekster Germanio. La 136 institutoj ekster Germanio estas ordigitaj en dek tri regionoj, kaj la 13 institutoj en Germanio konsistigas plian, dek kvaran regionon.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo 
* informoj en la reta "historia leksikono de Bavario" 

Kategorio:Institutoj
Kategorio:Internaciaj kulturaj organizaĵoj
Kategorio:Instruado de la germana lingvo
Kategorio:Kulturo de Germanio
Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1951
Alfréd Haar

eta|Alfréd Haar situas staranta en la mezo
[eta|Reliefo pri Alfréd Haar kaj [Frigyes Riesz en Szeged]]
**Alfréd HAAR,** laŭ la hungara skribmaniero **Haar Alfréd** (naskiĝis la  1885 en Budapeŝto, mortis la  1933 en Szeged) estis hungara matematikisto, profesoro kaj membro de la Hungara Scienca Akademio.

## Biografio 
Alfréd Haar devenis el juda familio. Li atingis la unuan lokon en matematika konkurso en 1903. Li frekventis universitaton komence en Budapeŝto, poste en Göttingen. En 1909 li doktoriĝis. En 1912 li ekinstruis en Universitato Kolozsvár, poste ekde 1921 en Szeged. En 1922 li estis une el la fondintoj de grava matematika revuo.

## Ĉefaj verkoj 
* *Zur Theorie der orthogonalen Funktionensysteme*
* *Zur Variationsrechnung* 1930
* *Der Maasbegriff in der Theorie der Kontinuerlichen Gruppen* 1933
* *Összes művei* (Liaj ĉiuj verkoj) 1959

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
6398 Timhunter

'*6398 *Timhunter''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usonaj geedzoj kaj geastronomoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker, kun la kanada astronomo David H. Levy, elde la Observatorio de la Monto Palomar en kantono San Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la usona radiologiisto kaj amatora astronomo Tim Hunter, prezidento de la Internacia Malluma-Ĉielo Asocio. Tiu asocio celas averti la publikon kontraŭ la luma poluo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carolyn S. Shoemaker
Kategorio:Malkovrita de Eugene M. Shoemaker
Kategorio:Malkovrita de David H. Levy
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
Erika Józsa

**JÓZSA Erika** [jo:ĵa] estas rumania hungara, aŭstralia ĵurnalistino, komponistino, tekstaŭtorino, deklamistino. Ŝi naskiĝis en Oradea la 28-an de aprilo 1951. Ŝi estas la edzino de reĝisoro, kameraisto József Demian.

## Biografio 
Erika Józsa diplomitiĝis en 1979 en Bukareŝto pri ĵurnalismo. De 1971 ŝi estis redaktorino, raportistino, anoncantino de la hungara elsendo de la rumana televido. Inter 1975 kaj 1985 ŝia muzikpartnero estis Károly Horváth. Ŝi establis la virinan muzikensemblon Phosphor, estis anino de ensemblo Táltos. Ŝi komponis teatran kaj filmmuzikon, muzikteatraĵon. De 1985 ŝi vivas en Aŭstralio kaj ŝi estis de 1986 la redaktorino-anoncantino de hungarlingva radio de SBS de Melbourne, de 1988 la aktualaĵredaktorino de hungarlingva radio de SBS de Sidney. De 1990 ŝi estas la redaktorino de la semajngazeto *Magyar Élet*. Ŝi fondis la Porinfanan Teatron de Sidney. De 1994 ŝi estis raportistino de Duna Tv. de Aŭstralio.

## Fonto 
* *Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Aŭstraliaj ĵurnalistoj
Blua preĝejo (Bratislavo)

**Preĝejo Blua** aŭ **preĝejo de Elizabeto de Hungario** estas romkatolika kirko en Slovakio, en Bratislavo.

## Historio 
En la tiama urbo Pozsony apartenanta al Hungara reĝlando komence de la 20-a jarcento oni konstruis domojn en la orienta urborando. Jen tiu impona preĝejo fare de Ödön Lechner estis konstruita en tiu urboparto inter 1909-1911. Ĝi iĝis unu el la plej impona konstruaĵo de la hungara secesia stilo. Ĝi estis dediĉita ankaŭ al Elizabeto de Aŭstrio-Hungario, tial interne pri la reĝino oni metis reliefon, kiun en 1921 la slovakoj forigis kaj metis en la paroĥon.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas sola havanta po 1 cilindran turon kaj navon. Inter la turoj estas la ĉefenirejo. Ekstere oni konstruis ornamaĵojn pri hungaraj motivoj. Ceramikoj de Vilmos Zsolnay donas bluon al la konstruaĵo. Super la ĉefenirejo estas videbla mozaiko pri Elizabeto de Hungario. Interne ĉe la enirejo 2 memortabuloj troviĝas pri Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio) kaj Pio la 10-a. La ĉefaltara bildo prezentas Elizabeton de Hungario. Estas menciinda la flanka altaro pri Tereza de Lisieux, kie estas ligna reliefo pri Sankta Maria. 2 skulptaĵoj gravas en la interno: pri Koro de Jesuo kaj Sankta Antonio el Padovo.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
eta|maldekstre|La altaro

Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Elizabeto de Hungario
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Slovakio
Kategorio:Konstruaĵoj en Bratislavo
Károly Horváth (komponisto)

**HORVÁTH Károly** [horva:t] estas hungara komponisto, deklamisto. Li naskiĝis en Oradea la 26-an de oktobro 1950 kaj mortis la 4-an de novembro 2015 en Budapest. Lia edzino estas la aktorino Zsuzsa Lőrincz.
## Biografio
Károly Horváth diplomitiĝis en 1975 en la Muzikakademio Ciprian Porumbescu de Bukareŝto. De 1975 ĝis 1987 li estis komponisto, muzikisto de teatro hungara de Sfântu Gheorghe. Inter 1975 kaj 1985 lia muzikpartnerino estis Erika Józsa. De 1987 ĝis 1992 li estas ano de ensemblo Mákvirág de Budapeŝto. Li komponis plurajn kantojn, akompanajmuzikon por 80 teatraĵojn. Li vivas en Budapeŝto kaj de 1992 li estis liberprofesia muzikisto.
## Fonto
**Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj deklamistoj
Boa Vista do Cadeado

**Boa Vista do Cadeado** situas en la mezoregiono Nordokcidento de Rio-Grando (portugale *Noroeste Rio-grandense*), kaj estas la administra centro de samnoma mikroregiono *Cruz Alta*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km² - en 2010 estis 2 441 loĝantoj.
 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Vidu ankaŭ  
* Municipoj de Suda Rio-Grando

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Suda Rio-Grando
6436 Coco

'*6436 *Coco'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usonaj geastronomoj kaj geedzoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar en Kantono San Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Mark* kaj *Colleen Coco* kaj iliaj gefiloj *Kymberly, Jennifer, Lisa* kaj *Travis''. Mark verkis multenombrajn artikolojn pri astronomiaj temoj. Li mastrumis la servo pri rilatoj kun la klientoj de la firmao Celestron. La malkovrintoj deziris honori la familion Coco por ties kuraĝo en la longa malsano de Mark.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carolyn S. Shoemaker
Kategorio:Malkovrita de Eugene M. Shoemaker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1985
6478 Gault

'*6478 *Gault'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usonaj geastronomoj kaj geedzoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar en Kantono San Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de *Donald E. Gault'' (1923–1999), fakulo pri la procezoj de
kraterformiĝo pro alfrapo. Gault aplikis sian spertecon al Luno, Marso kaj Merkuro.

## Polva elĵeto 
En januaro 2019, kometa vosto estis observita ĉirkaŭ 6478 Gault, tamen tiu rokeca asteroido ne entenas vaporiĝemajn komponaĵojn : estas elĵeto da polvo pro la rapida rotacio de la asteroido, plirapidigita pro la efiko YORP.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carolyn S. Shoemaker
Kategorio:Malkovrita de Eugene M. Shoemaker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
József Demian

**DEMIAN József** estas rumania hungara, aŭstralia film- kaj teatra reĝisoro, kameraisto. Li naskiĝis en Oradea la 26-an de majo 1941. Li estas la edzo de ĵurnalistino, muzikistino Erika Józsa.

## Biografio
József Demian diplomitiĝis en 1969 en Bukareŝto pri reĝisorado. De 1968 ĝis 1985 li estis reĝisoro, kameraisto, inter 1974-1976 instruisto en la aktora altlernejo de Bukareŝto. De 1985 li vivas en Aŭstralio. Inter 1988 kaj 1995 li estis katedrestro de Filmarta Altlernejo de Aŭstralio, inter 1994-1996 reĝisoro, kameraisto de la hungara tv de Sidney. Li ricevis plurajn premiojn kiel reĝisoro kaj kameraisto.

## Fonto
**Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Aŭstraliaj reĝisoroj
Kategorio:Aŭstraliaj kameraistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj kameraistoj
6485 Wendeesther

'*6485 *Wendeesther''''' estas malrapide rotacianta marsrenkonta asteroido, ano de la hungaria familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usonaj geastronomoj kaj geedzoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker, kun la kanada astronomo David H. Levy, elde la Observatorio de la Monto Palomar en kantono San Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras Wendee Esther Wallach, instruistinon pri sporta eduko, je la okazo de ŝia fianĉiniĝo kun David Levy.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Carolyn S. Shoemaker
Kategorio:Malkovrita de Eugene M. Shoemaker
Kategorio:Malkovrita de David H. Levy
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Clematis vitalba

[eta|*Clematis vitalba* - [Muzeo de Tuluzo]]

***Clematis vitalba*** estas specio de klemato.

## Priskribo 
Klemato grimpanta (*Clematis vitalba*) estas staŭda liano kun kontraŭe duopaj falfolioj. La floroj estas blanke verdaj. La perianto ne enhavas petalojn nur sepalojn. La fruktoj estas plurakenoj kun maturiĝinta stiluso, kiu formas plumecan ariston videblan dum vintro.

## Referencoj 
* Linnaeus, C. (1753) Species Plantarum, Tomus I: 544.

Kategorio:Ranunkolacoj
Profundometro

eta|dekstre|Cifereca profundometro kombina kun montraparato (indikilo) de tempo kaj temperaturo, ankaŭ aludita kiel "funda tempilo"
**Profundometro** aŭ **profundosentilo** estas premsentilo, kiu montras la ekvivalenton al profundo en akvo. Ĝi estas ilo por subnaĝado ofte uzata de plonĝistoj.

Plej modernaj plonĝaj profundometroj havas elektronikajn mekanismojn kaj ciferecan montrilon. Pli malnovaj tipoj uzis mekanikajn mekanismojn kaj analogan montradon.

Kategorio:Hidraŭliko
Kategorio:Subakvado
Lumpo

La **lumpo** (*Cyclopterus lumpus*), estas aktinopteriga fiŝo el la familio de la ciklopteredoj (Cyclopteridae), ordo de la skorpenoformaj (Scorpaeniformes). La fiŝo longas maksimume 61 centimetrojn kun pezo de 9500 gramoj. 

## Habitato 
La lumpo estas marfiŝo. La specio troviĝas en arkta ĝis modera akvo en la norda parto de la Atlantiko, la Norda Maro kaj la Balta Maro je profundo ĝis 400 metroj.

La lumpo trovas ĝian nutraĵon tiel ĉe la fundo kiel en la akvokolono. Por fraji kaj demeti ovojn ili tamen iras al la fundo. La virfiŝo gardas kaj prizorgas la ovojn ĝis elkoviĝo.

La frajo de la fiŝo estas uzata kiel pagebla alternativo por kaviaro. 

La lumpo estas sur la posta flanko de la islanda monero de 100 kronoj.

## Retejoj 
 SoortenBank.nl  priskribo kaj bildoj
 Fotoj de la lumpo je FishBase

Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Aktinopterigoj
Sablofiŝo

**Sablofiŝo** estas fiŝo apartenanta al la familio **Ammoditedoj**. Kelkaj specioj de Sablofiŝoj estas komune konataj kiel "Sablangilo", kvankam ili tute ne rilatas al veraj angiloj. Alia variantaj nomoj estas referencoj al ties svelta korpo kaj pinteca buŝo. La familia nomo (kaj genra nomo, *Ammodytes*) signifas "sablonestumanta", kio priskribas la kutimon de Sablofiŝo nestumi ene de sablo por eviti tajdajn akvofluojn kaj predantojn.

Estas 23 specioj en sep genroj:

## Specioj 

Dosiero:Ammodytes americanus.jpg|eta|*Ammodytes americanus*
Dosiero:Ammodytes tobianus Gervais.jpg ‎|eta|*Ammodytes tobianus*
Dosiero:Northern_sand_lance.jpg|eta|*Ammodytes dubius*
Dosiero:Bleekeria_kallolepis_Day.png|eta|*Ammodytes kallolepsis*
Dosiero:A sand eel at Belhaven Bay (geograph 2326012).jpg|eta|*Ammodytes marinus* 

Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Ĥorduloj
6399 Harada

'*6399 *Harada'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la gubernio Koĉi (Japanio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Shoji Harada'', amatoran fotografiiston, kiu studas pri la orbitoj de la asteroidoj kaj kometoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tsutomu Seki
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
Institut Ramon Llull

[eta|260px|maldekstre|stando de la institucio *Institut Ramon Llull* en la [frankfurta librofoiro 2012 (pliaj fotoj sube)]]
La institucio **Institut Ramon Llull** (katalune; hispane *Instituto Ramon Llull*) estas katalunia kultura instituto, kiu dediĉiĝas al la disvastigo de la kataluna lingvo kaj kulturo. La instituta nomo honorigas la katalunan klerulon Ramon Llull (1232–1316) de la baleara insulo Majorko.

La institucion la 5-an de aprilo 2002 fondis la du hispaniaj aŭtonomaj komunumoj Katalunio kaj Balearoj.

Post la regiona parlamenta baloto de marto 2003 en la aŭtonoma komunumo Balearoj la tiea maldekstra registara koalicio transdonis la povon al konservativa registaro, kaj la rilatoj inter la du kontraktaj partneroj malpliboniĝis. Sekve la baleara registaro la 25-an de junio 2004 retiriĝis el la engaĝiĝo en la instituto.

La instituto kun certagrada subteno de la Instituto Cervantes, la kultura instituto de Hispanio (fakte de la hispana lingvo), subtenas la katalunan lingvon kaj kulturon, kaj en la tradicia teritorio en kiu parolatas la lingvo (do la nordoriento de Hispanio, la ŝtateto Andoro kaj la lima regiono de la pli norda ŝtato Francio), kaj en aliaj partoj de Hispanio, kaj en aliaj landoj. Internacie aparte la frankfurta librofoiro, kies gasta lando en 2007 estis Katalunio, signife kontribuis al la diskonatigo de la kataluna literaturo ekster Katalunio.

Fine de 2007 la aŭtonomiaj registaroj de Katalunio kaj Balearoj plus la registaro de Andoro interkonsentis refondon de la instituto Ramon Llull per tiuj tri katalunlingvaj regionoj kaj per tio doni pli fortan voĉon al la subteno de la kataluna lingvo kaj kulturo en eksterlando.

Menciindas, ke la eŭskoj (kun Eŭska Instituto Etxepare) kaj la katalunoj (kun Institut Ramon Llull) estas la nuraj du neŝtataj nacioj kun tia sofistika kaj strategia kultura organizo por establi enlandan kaj eksterlandan reton de kulturajn organizaĵoj.

Laŭ la stato de aŭtuno 2012, direktoro de la instituto estas *Vicenç Villatoro*. Eksterlandaj oficejoj estas en Berlino, Londono, Novjorko kaj Parizo. Interalie en la frankfurta librofoiro de 2012, la instituto celebris sian dekjariĝon.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Instituto de Katalunaj Studoj

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala instituta retejo (katalune, hispane kaj angle) 

Kategorio:Institutoj
Kategorio:Kataluna lingvo
Kategorio:Kulturo de Katalunio
Fortaleza dos Valos

**Fortaleza dos Valos** situas en la mezoregiono Nordokcidento de Rio-Grando (portugale *Noroeste Rio-grandense*), kaj estas la administra centro de samnoma mikroregiono *Cruz Alta*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Vidu ankaŭ  
* Municipoj de Suda Rio-Grando

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Suda Rio-Grando
Riverharingo

alternative=Kifogott Alosa pseudoharengus|eta|*Alosa pseudoharengus*
**Riverharingo** aŭ **falsa haringo** (***Alosa pseudoharengus***) estas specio de la Klupeedoj. Estas anadromaj kaj terinternaj formoj. La fronto de la korpo estas profunda kaj pli granda ol aliaj fiŝoj troviĝantaj en tiuj samaj akvoj, kaj ties komuna nomo en angla ("ale-wife", kelnerino) devenas el supozata komparo kun supozata fortika kelnerino ("ale-wife"). En Atlantika Kanado ĝi estas konata kiel *gaspereau*. Pli surloke, en sudokcidenta Nova Scotia, ĝi estas nomata kiack (aŭ kyack). En sudorienta Usono, vendita kaj uzata kiel allogaĵo por fiŝhokado, la fiŝo estas ofte menciata kiel "LY".

## Notoj 
Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Klupeedoj
Sasignanoj

La **Near-insuloj** aŭ **Sasignanoj** (en aleuta *Sasignan tanangin*, en angla *Near Islands*}) estas la plej malgranda kaj plej okcidenta grupo de la Aleutoj en sudokcidenta Alasko.

;Near-insuloj aŭ Sasignanoj: Attu, Agattu, Alaid, Nizki, Ŝemja

## Geografio 
La plej grandaj el la Sasignanoj estas Attu kaj Agattu. Trans kelkaj rokaj insuletoj en la kanalo inter Attu kaj Agattu, la aliaj gravaj insuloj estas la Semiĉi Insuloj nordoriente, inter kiuj menciindas Alaid, Nizki kaj Ŝemja.

Ĉirkaŭ 20 mejlojn el oriento-sudoriento el Ŝemja estas malgrandaj rokaj rifoj konataj kiel Ingenstremaj Rokoj.

La totala terareo de ĉio el la Sasignanoj estas 1,143.785&nbsp;km², kaj ties totala populacio estis 47 personoj laŭ la usona censo de 2000. La ununuraj loĝataj insuloj estas Ŝemja kaj Attu.

## Historio 
Rusoj esploris la insulojn jam en la 18a jarcento. Japanoj okupis ilin dum la Dua Mondmilito el 1942 ĝis 1943.

## Bildaro 

File:Txu-pclmaps-topo-us-attu-1970.jpg|Topografia mapo
File:Attu Island, part of the Near Islands.jpg |Sasignanoj en 2008
File:Hauling supplies on Attu.jpg |Usonaj trupoj liveras necesaĵojn en Attu Maje de 1943.

## Notoj 
Kategorio:Insuloj en Alasko
Meza Insulo (Eria Lago)

eta|dekstra|300px|Mapo de la insuloj Pelee (pli granda) kaj Meza Insulo pli sude al la landlimo.
**Meza Insulo**, en angla *Middle Island*, estas la plej suda punkto de tero de Kanado, situanta ĉe 41°41'N, 82°41"Ok, aŭ ĉirkaŭ 41.7 gradoj de norda latitudo. La plej suda parto de la insulo kuŝas je kelkaj metroj el la usona limo. Ĝi kuŝas en la Eria Lago, ĝuste sude de la insulo Pelee, kaj estas parto de la Nacia Parko de Terpinto Pelee. Ĝi formas parton de la provinco Ontario. Ĝi estas je ĉirkaŭ la sama latitudo kiel plej sudaj punktoj en Miĉigano, kaj Mentor (Ohio), kiu estas preskaŭ la plej nordorienta pinto de tiu ŝtato usona.

La plej suda pinto de la Meza Insulo estas je latitudo Nordo 41°40'53". Dudeksep usonaj ŝtatoj kuŝas entute aŭ parte norde de tiu punkto. Dume 13 ŝtatoj estas entute norde de tiu latitudo (nome Alasko, Vaŝingtonio, Idaho, Minesoto, Montano, Norda Dakoto, Miĉigano, Majno, Viskonsino, Oregono, Suda Dakoto, Nova Hampŝiro kaj Vermonto).

eta|dekstra|alt=oblique view of Middle Island, Ontario Canada|Meza Insulo, Ontario, Kanado, la 29a Majo 2006, Eria Lago

## Eksteraj ligiloj 
* Point Pelee National Park, oficiala retejo
* Middle Island Joins Point Pelee National Park (Parks Canada news release)
* Carolinian Canada Coalition
* Middle Island's Hidden Treasures
* 27 Ŝtatoj Norde de Kanado 
* Nacia Atlaso de Kanado 
* U.S. Census Bureau, retejo

Kategorio:Geografio de Kanado
Alaska Mara Nacia Naturrezervejo

eta|dekstra|Insulo Granda Hazy - Alaska Mara Nacia Naturrezervejo.
La **Alaska Mara Nacia Naturrezervejo** ( (ofte mallongigita al *Alaska Maritime* aŭ *AMNWR*) estas Nacia Naturrezervejo de Usono kiu enhavas ĉirkaŭ  insulojn, terpintojn, rokojn, insuletojn, kaj rifojn en Alasko, kun totala areo de , el kiuj  estas naturo. La Alaska Mara Nacia Naturrezervejo etendas el Kabo Lisburne en la Ĉukĉa Maro al la pinto de Aleutoj okcidente kaj la insulo Forrester en la suda regiono de la Alaska pattenilo oriente. La Naturrezervejo havas diversajn terformojn kaj terenojn, kiaj tundro, pluvarbaro, klifoj, vulkanoj, strandoj, lagoj, kaj rojoj.

[eta|Insulo Gull (mevo), malgranda roka elstaraĵo ĉe la [Golfo Kaĉemako estas somera hejmo de ĉirkaŭkalkulataj 10,000 marbirdoj.]]
La **Alaska Mara Nacia Naturrezervejo** estas bone konata pro sia abundo de marbirdoj. Ĉirkaŭ 75 % el alaskaj indiĝenaj marbirdoj, 15 al 30 milionoj de 55 specioj, uzas la Naturrezervejon. AMNWR havigas ankaŭ nestohabitaton por ĉirkaŭkalkulataj 40 milionoj da marbirdoj, reprezente 80 % el ĉiu marbirdoj de Nordameriko. La birdoj ariĝas en "birdurboj" (kolonioj) laŭlonge de la marbordo. Ĉiu specio havas specialan nestolokon (roka kornico, fendo, aŭ truo). Aliaj animaloj de la parko estas marleonoj, fokoj, rosmaroj, balenoj kaj mar-lutroj.

La administra sidejo kaj vizitanta centro estas situanta ĉe Homer (Alasko).

Kategorio:Geografio de Usono
Kategorio:Protektitaj areoj de Usono