open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
LazyTown

***LazyTown*** (, laŭvorte *Pigra Urbo*) estas islanda infana televida serio, kies rolantoj kaj produktistoj estas islandanoj, sed helpis ilin ankaŭ usonanoj kaj britoj. La programon prezentis la televidoj *Nick Jr., YTV CBeebies, ABC1* kaj *Sjónvarpið*. La serion elpensis **Magnús Scheving**, iama gimnastika ĉampiono. La serio atingis sukcesojn en pli ol 10 landoj, en diversaj lingvoj. La dua sezono de la serio estis ekprezentita en Usono, la 25-an de septembro de 2006.

La originala prezento de la serio okazis en 1996 kaj komenciĝis kiel persona, interaktiva sceno. Ĝi havis la titolon *Áfram Latibær* (*Sukcesu Pigra Urbo*) . Post sukceso de tio, la dua sceno prezentiĝis sub titolo *Glanni glæpur í Latabæ* (*Aĉa Robi en Pigra Urbo*). En tiu spektaklo prezentiĝis Aĉa Robi, kiel maliculo. Oni uzis en tiu ero vivantajn personojn anstataŭ pupoj (dum birdoj restis pupoj).

## Ĉefrolantoj 
* Stephanie - karakterizas ŝin rozkolora hararo, ŝi estas ĉiammova junulino
* Sportacus - super-sanulo, instigas je manĝado de fruktoj, legomoj, je sporta aktivado, ludado
* Aĉa Robi - li estas la ĉefa malbonulo, instigas je manĝado en rapidmanĝejo, provas forpeli Sportacus el LazyTown. Li ĉiam provas obstakli agadojn de Sportacus kaj Stephanie.
* Ziggy - estas pupo, kiu ŝatas dolĉaĵojn

Kategorio:Televidaj serioj
Kategorio:Fikciaj urboj
Bojana Panić

**Bojana PANIĆ** (; naskiĝis  en Serbio) estas serba manekeno kaj aktorino.

## Biografieto 
### Manekeno 
Kiel manekeno, ŝi interalie defilis por la grandaj kudristoj de Parizo, kiel Christian Dior aŭ Chanel.

### Aktorino 
En 2007, ŝi debutis en kino, ludante la rolon de *La Galiote* en la filmo Jacquou le Croquant reĝisorita de Laurent Boutonnat. Ŝi lernis la francan speciale por tiu filmo, kiu lanĉis ŝian aktoran karieron.

## Filmografio 
* 2007: *Jacquou le Croquant* de Laurent Boutonnat, *La Galiote*

* 2008: *Largo Winch* de Jérôme Salle, *Melina*

* 2010: *Liberté* de Tony Gatlif, *Tina*

## Eksteraj ligiloj 
* fotoj
* Bojana Panic en Allocine
* Bojana Panic en IMDB

Kategorio:Serbaj manekenoj
Kategorio:Serbaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Serbio
Bernard Spilsbury

**Siro Bernard Henry SPILSBURY** (16-an de majo 1877 en Leamington Hastings, Warwickshire – 17-an de decembro 1947 en Londono) estis fama brita patologo kaj fakulo pri jurmedicino.

Li partoprenis en solvo de famaj britaj krimagoj, kiel ĉe la bankuvaj murdoj, kazo de D-ro Crippen, kazo de ŝrank-kofra murdisto de Brighton, kazo Podmore kaj kazo Vera Page.

## Vivo 
Spilsbury studis en la Magdalen College en Oksfordo kaj en St Mary's Hospital en Londono kaj specialiĝis je - tiam nova -scienco de jurmedicino. Spilsbury iĝis landkonat pro kazo de D-ro Crippen en 1910, en kies juĝproceso li aperis kiel juĝisto.

Spilsbury efektivigis dum sia agado ĉ. milon da nekropsioj, ne nur je murdviktimoj, sed ankaŭ ĉe ekzekutitoj. En Skotlando, li agadis ankaŭ kiel juĝisto por la defenda flanko, ĉar tio ne eblis en Anglio kaj Kimrio pro lia ofico kiel polica patologo.

Spilsbury ricevis en 1923 noblan titolon. Li iĝis honora patologo de la brita interna ministerio, instruis jurmedicinon ĉe *University College Hospital* de *London School of Medicine for Women* kaj ĉe ''St Thomas's Hospital*. Li estis membro de la Reĝa Societo de Medicino.

Pro depresio pro perdo de familianoj, li mortigis sin en 1947 per gaso.

## Literaturo 
* Douglas Browne and E. V. Tullett – *Bernard Spilsbury: His Life and Cases* (1951), ISBN 0-88029-307-1
* Colin Evans – *The Father of Forensics: The Groundbreaking Cases of Sir Bernard Spilsbury, and the Beginnings of Modern CSI*, Berkley Publishing Group, 2006, ISBN 0-425-21007-3
* J.H.H. Gaute and Robin Odell – *The New Murderer's Who's Who'', 1996, Harrap Books, London, ISBN 1-55882-093-0

## Eksteraj ligiloj 
* Brighton suitcase murders (angle)

Kategorio:Patologoj
Kategorio:Britaj kuracistoj
Harry Benson

**Harry BENSON** (naskiĝis en Glasgow Skotlando) estas internacie rekonata fotisto. Liaj fotoj aperis en *Life*, *Vanity Fair*, *People* kaj *The New Yorker*.

Lia internacia trarompo okazis per veturo kun The Beatles al Usono en 1964. Li ankaŭ fotis famulojn kiel Michael Jackson, Elizabeth Taylor, Dwight D. Eisenhower.

## Libroj 
* *Harry Benson: 50 Years in Pictures*, 2001. ISBN 0-8109-4171-6
* *Once there was a way… Photographs of the Beatles*, 2003. ISBN 0-8109-4643-2
* ''Harry Benson's America'', 2005. ISBN 0-8109-5896-1

## Eksteraj ligiloj 
*  Benson's official website

Kategorio:Skotoj
Kategorio:Britaj fotistoj
Zalaszentmihály

**Zalaszentmihály** [zalasntmihAj] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg.
eta|Lago de Zalaszentmihály
## Bazaj informoj
* Areo: 21&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1050
* Poŝtkodo: 8936
* Telefonprefikso: 92

## Situo
Zalaszentmihály situas en Montetaro Zala sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Keszthely-Slovenio, laŭ fervojo Nagykanizsa-Zalaszentiván.

## Historio
Antaŭ la hungaroj keltoj, avaroj, slavoj vivis tie. La unua mencio okazis en 1234. Dum dominado de turkoj la loĝantaro malpliiĝis sed ne senhomiĝis.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, poŝto.

## Vidindaĵoj
* gotika romkatolika Preĝejo Sankta Mikaelo (Zalaszentmihály) el fino de la mezepoko, en 1760 barokiĝis
* romkatolika mezepoka Preĝejo Sankta Mikaelo (Böde) inter vilaĝoj Böde kaj Zalaszentmihály
* fiŝkaptista lago

## Komunumoj pri Sankta Mikaelo en Hungara reĝlando
Pro grandeco de la tabulo la ceterajn en Transilvanio vidu: Almásszentmihály!
George Joseph Smith

**George Joseph SMITH** (11-an de januaro 1872 en Londono - 13-an de aŭgusto 1915 en Maidstone) estis brita murdisto, bigamiisto, kiu murdis tri virinojn.

George Joseph Smith naskiĝis kiel filo de asekura agento en Bethnal Green (Londono). Li jam junaĝe trompis, ŝtelis. Li estis arestita en 1896 por 12 monatoj, ĉar li iniciatis virinon, por ke ŝi priŝtelu la dunginton. Per la mono, li malfermis bakejon en Leicester.

Li geedziĝis en 1898 kun Caroline Beatrice Thornhill (sub falŝa nomo *Oliver George Love*) en Leicester. Tio estis la sola leĝa geedziĝo (en 1899 geedziĝis li kun alia virino en bigamio). La paro translokiĝis en Londonon, kie la edzino laboris kiel servistino kaj ŝtelis por la edzo. Ŝi estis kaptita en Worthing kaj juĝita je 12 monatoj. Ĉe la liberiĝo, ŝi akuzis sian edzon, kiu estis enprizonigita en januaro de 1891 por du jaroj. Ĉe lia liberiĝo, Mrs. Love fuĝis al Kanado.

Smith tiam reiris al sia alia edzino, prenis ties ŝparaĵojn kaj forlasis ŝin. Ne estas konate, kiom da virinoj li trompis en la sekvaj jaroj.

Konate estas, ke Smith en junio de 1908 geedziĝis kun Florence Wilson, vidvino el Worthing. Li forlasis ŝin la 3-an de julio kaj la 30-an de julio jam geedziĝis kun Edith Peglar, kiu anoncis sin kiel domzorgistino. Li ĉiam prenis monon de la virinoj.

Li geedziĝis en oktobro de 1909 sub nomo *George Rose Smith* Sarah Freeman. Li forlasis ŝin - prenante ŝian monon - kaj geedziĝis kun Bessie Munday, poste kun Alice Burnham. Inter Alice Burnham kaj Margaret Lofty geedziĝis li en septembro de 1914 kun Alice Reid sub kaŝnomo *Charles Oliver James*. Li geedziĝis inter 1908 kaj 1914 bigamie kaj li ĉiam forlasis la virinojn per parto de ties posedaĵo.

La brita polico ricevis leteron en januaro de 1915, en kiu oni atentigis pri du similaj mortoj en bankuvo. La inspektadon gvidis inspektoro Arthur Neil, poste enplektiĝis la patologo Bernard Spilsbury, kiun petis la inspektoro konstati, kiel mortis la virinoj. Post la gazetaj bulvaraj sciigoj, oni trovis trian viktimon. Spilsbury eltrovis, kiel Smith mortigis la virinojn. Li abrupte tiris la piedojn, kaj la supra korpoparto venis abrupte en akvon.

George Joseph Smith estis akuzita la 23-an de marto pro murdo de Bessie Williams, Alice Smith kaj Margaret Lloyd. La 22-an de junio komenciĝis proceso antaŭ Old Bailey.

Lin pendigis la 13-an de aŭgusto John Ellis en prizono de Maidstone.

## Literaturo 
* Colin Evans: *The Father of Forensics: The Groundbreaking Cases of Sir Bernard Spilsbury, and the Beginnings of Modern CSI*, Berkley Publishing Group, 2006, ISBN 0425210073 

## Eksteraj ligiloj 
* Brides in the bath murders 

Kategorio:Britaj seriaj murdistoj
Michael Townley

**Michael Vernon TOWNLEY** estas usona teroristo, nuntempe vivanta en la Usono sub kondiĉo de federacia atestant-protekta programo. Townley konfesis, ke li kulpas je murdo de Orlando Letelier, iama ĉilia ambasadoro en Usono. Li estis agento de la ĉilia sekretservo kaj partoprenis ankaŭ en pluaj murdoj (Carlos Prats).

Kategorio:CIA
Kategorio:Usonaj murdistoj
Kategorio:Usonaj teroristoj
Taja bokso

eta|200ra|มวยไทย
**Taja bokso** (aŭ **muaj-tajo**) estas potenca luktosporto, kiu evoluis el Tajlando. Ĝi estas ankaŭ konata kiel la "arto de la ok membroj", ĉar la manoj, piedoj, kubutoj kaj genuoj estas ĉiuj multe uzataj.

Kvankam la altaj piedbatoj al la kapo povas aspekti pli impresaj en konkurso, la spertuloj pri la sporto asertas, ke la kubutoj kaj genuoj estas plej damaĝaj, kaj eĉ mortigaj, al la batalantoj.

Dum konkurso, la partoprenantoj faras longan ceremonion kaj ritojn antaŭ la batalo. Ili estas por religiaj kialoj kaj ankaŭ servas kiel streĉiga varmiĝo.

La trejnado por taja bokso estas fama pro sia intenseco kaj rigoreco. Ĝi celas hardi la ok anatomiajn armilojn tiel, ke esti batita de la tibio de luktisto estas ofte komparata al esti batita de bazopilka bastono. Tajaj piedboksistoj piedbatas per la tibio anstataŭ la piedo.

Taja bokso ege influis la disvolvadon de piedbokso, kiu kreiĝis poste en Japanio, Eŭropo kaj Nordameriko.

Preskaŭ ĉiuj movoj en taja boksado uzas la tutan korpon, turnante la kokson je ĉiu piedbato, pugnobato kaj baro. Rezulte la atakoj kaj defendoj en taja boksado estas pli malrapidaj sed pli potencaj ol ekzemple tiuj en boksado aŭ karateo.

## Rilataj temoj 
* *Nong Thoom*
* Franca bokso

## Eksteraj ligiloj 
* Thai-Boxing  Muay-Thai
* FeelThailand Muay Thai Muay Boran

Kategorio:Luktosporto
Aerponta monumento

upright=1.0|eta|La aerponta monumento en Berlin-Tempelhof.
La unua **aerponta monumento** estas statuo starigita en la jaro 1951 en Berlino ĉe la *Placo de la aerponto* (*Platz der Luftbrücke*), antaŭ la flughaveno Tempelhof, laŭ la plano de Eduard Ludwig (1906–1960). Ĝi memorigas pri la viktimoj de la berlina aerponto kaj estas nomata de la berlinanoj ankaŭ foje *Hungerharke* (malsatrastilo) aŭ *Hungerkralle* (malsatungego).

La tri streĉaĵoj (*"ungegoj"*) de la monumento starigitaj kiel arko al okcidento simbolas la iamajn tri aerkoridoroj inter okcidenta Berlino kaj okcidenta Germanio. La surskribo sur la ronda soklo estas: *"Ili donis sian vivon por la libero de Berlino servante la aerponton 1948/1949"*. Sub tio troviĝas la titoloj kaj nomoj de ĉiuj, kiuj mortis dum akcidentoj.

## Kopioj 
Kopioj de la berlina monumento troviĝas ĉe la flughaveno Frankfurta (iama usona zono) kaj - iom malpligrandigita - ĉe la militflughaveno Celle (iama brita zono).

### En Frankfurto 
La aerpontmonumento en Frankfurto ĉe Majno estis kreita en 1985 laŭ iniciato de german-usona aerponta asocio, kiu kolektis 900 000&nbsp;DM. Sur la soklo estas gravuritaj la nomoj de la viktimoj. Apud la monumento staras Douglas C-47 kaj Douglas C-54 – gravaj aviadiltipoj dum la aerponto.

Kutime la monumento ne estas alirebla; oni povas vidi ĝin tra la barilo de la flughaveno (de la Germana aŭtovojo A5 aŭ de pado por piedirantoj).

### En Celle 
La aerponta monumento en Celle estis inaŭgurita la 24-an de junio 1988, ĝuste 40 jarojn post la komenco de la blokado de Berlino, de la urbo Celle kaj de altrangaj gastoj el Germanio, Usono, Britio kaj Francio. Ĝi staras je la aŭtovojo 310 ĉe la forko al la flughaveno. La konstruo estis mendita la 10-an de septembro 1985 de la tiama konsilano Karl Duffner ĉe la urba adiminstracio por la 40-a datreveno de la blokado de Berlino por memorigi la viktimojn kaj la rolon de la loka flughaveno.

La monumento estas 6,5 metrojn alta kaj 13,5 tunojn peza. Krom la grandeco ĝi tute similas al la berlina modelo, kaj kiel la frankfurta, direktas siajn simbolajn *ungegojn* al Berlino.

La ĉirkaŭo estas parko publike alirebla. Karl Duffner mortis en decembro 1987, duonjare antaŭ la plenumo de sia ideo.

## Historia fono 
Sovetunio blokis ĉiujn surterajn kaj surakvajn alirvojojn al okcidenta Berlino en junio 1948 por ke ĝi iĝu parto de la Germana Demokratia Respubliko. Post tio de junio 1948 ĝis majo 1949 la urbo ricevis nutraĵojn, konstrumaterialojn, karbon kaj aliajn necesaĵojn nur per la aviadiltransportoj, kiujn organizis la aliancanoj tra tri aerkoridoroj. Multaj pilotoj havis akcidenton aŭ perdis sian vivon dum danĝeraj tagaj aŭ noktaj flugoj, foje sub ekstremaj veterkondiĉoj.

## Vidu ankaŭ 
* Berlina aerponto
* Blokado de Berlino

## Referencoj 
Kategorio:Konstruaĵoj en Berlino
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Monumentoj en Germanio
Balatongyörök

**Balatongyörök** (balatondjorok) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo kaj samtempe feriejo en Hungario, en regiono **Okcidenta** Transdanubio, en Zala, en subregiono de Keszthely.

## Bazaj informoj 
* Areo: 38&nbsp;km²
* Loĝantaro: 900
* Poŝtkodo: 8313
* Telefonprefikso: 83

## Geografio 
Balatongyörök situas inter montoj kaj norda bordo de Balatono (kontraŭe troviĝas Balatonkeresztúr), laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Balatonfüred-Keszthely. La lasta urbo troviĝas je 10 kmoj.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata jam dum la neolitiko kaj kuprepoko, antaŭ la hungaroj romianoj kaj gotoj vivis tie. La unua mencio devenis el 1121. Dum la turka erao la proksimaj fortikaĵoj defendis la vilaĝon. En 1732 familio Festetics akiris la kampojn. Komence de la 20-a jarcento formiĝis ankaŭ feriejaj domoj. Ekde 1903 fervojo trafikas. En 1990 la vilaĝo ricevis ordenon pri Eŭropa vilaĝo ''Prix d'Honeur''. La vilaĝo havas la rangon vinvilaĝo.

## Vidindaĵoj 
* klasikisma romkatolika preĝejo Sankta Mikaelo de 1833, la turo estas 21 m-ojn alta
* ŝtonokruco

## Famuloj 
En Balatongyörök mortis:
* Ferenc Erdei (arkitekto)
* Mihály Mőcsényi, pejzaĝarkitekto.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Kategorio:Vinvilaĝoj
András Ádám

**ÁDÁM András** (a:da:m) estis rumanuja hungara pentristo, grafikisto, belartverkisto: Oradea, 10-a de aprilo 1925 – Budapest, 13-a de aŭgusto 1985.

## Biografio 
Li finis en 1956 en la *Belarta Altlernejo Ion Andreescu* de Kluĵo. Li laboris kiel desegninstruisto en sia naskiĝurbo, pli poste kiel liberprofesiulo. Li ekspoziciis ekde 1950. En 1977 li translokiĝis Hungarujon kaj li iĝis scienca kunlaboranto de la *Magyar Nemzeti Galéria*. Liaj belartaj artikoloj aperis en *Élet és Tudomány*, kies li estis rubrikgvidanto ĝis sia morto.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1962, 1970 • Nagyvárad
* 1979 • Lila Iskola, Budapest-Újpalota • Magyar Nemzeti Galéria, Budapest.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1955 • Arado
* 1963 • Oradea.

## Kreaĵoj en publikkolektoj 
* Körösvidéki Múzeum, Oradea • Magyar Nemzeti Galéria, Budapest.

## Literaturo 
* Banner Z.: *Tartományi Tárlatok,* Igaz Szó, 1963/2.
* Wagner Zs.: *Zenélő emberek és városok,* Magyar Hírlap, 1979. február 8.
* Ádám András: *Élet és Irodalom,* 1985/36.
* Banner Z.: *Erdélyi magyar művészet a XX. században,* Budapest, 1990.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
László András

**ANDRÁS László** (andra:ŝ) estis rumanuja hungara pentristo naskita en Nagyvárad  19-a de oktobro 1910 kaj mortinta en Kluĵo la 30-an de aŭgusto 1981. Li estis la edzo de pentristino Júlia Tollas.

## Biografio
László András finis en 1938 en la Arta Akademio de Bukareŝto. Li publikis ankaŭ belarttemajn artikolojn. Inter 1939-44 li estis ano kaj ekspoziciinto de Barabás Miklós Céh.

## Individuaj ekspozicioj
Ekde 1958 li havis plurajn en urboj de Transilvanujo.

## Literaturo
*MURÁDIN J.: A Barabás Miklós Céh, Bukarest, 1978.

## Fonto
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Lokomobilo

[250px|dekstra|eta|Lokomobilo en la kastelmuzeo de la germana [Blankenhein]]
**Lokomobilo** estas energioprodukta maŝino, kiu ebligis peladon de labormaŝino, kun malgranda povumo (10–60 kilovatoj). Ĝi konsistas el hejtejo, vaporkaldrono, piŝta vapormaŝino, krankoŝafto kaj inercirado.

Ĝi havas la formon de lokligita aŭ movebla (tirata, memmova). Tiuj lastaj havas stirilon kaj larĝajn ŝtalradojn nomeblaj ankaŭ kiel **vaportraktoroj** aŭ **vaportiriloj** kaj estis uzeblaj en la vojkonstruado (vaporcilindro) kaj en la agrikulturo (vaporplugilo, draŝmaŝino). Oni uzis ilin en la dum militado, ĉefe en servo de la artilerio (krimea milito, buraj militoj). Oni uzis lokligitajn lokomobilojn en la minado por pelado de la martelborilo kaj lumigo de la minejo.

Oni produktis lokomobilojn ekde la 1810-aj jaroj dum unu kaj duonjarcento, kelkaj restis en uzado eĉ en la 1970-aj jaroj. La plej gravaj produktaj firmaoj estas la angla Tornicroft kaj Fowler kaj la germana Heinrich Lanz AG.

## Eksteraj ligiloj 
* Zicherman István: Páncélozott és teherszállító lokomobilok (gőztraktorok) az angol-búr háborúban / hungare

Kategorio:Energia industrio
Kategorio:Motorveturiloj
Kategorio:Vetureblaj maŝinoj
Kategorio:Vaporaj transportaj rimedoj
Tótszentgyörgy

**Tótszentgyörgy** [tOtsentdjordj] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Szigetvár. La loknomo signifas slava aŭ slovaka-Sankta Georgo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 8&nbsp;km²
* Loĝantaro: 180
* Poŝtkodo: 7981
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, ĉefvojo kaj fervojo Pécs-Barcs estas proksime.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1284. Post la mezepoko la loĝantaro rifuĝis pro la turkoj. En la 16-a jarcento slovakoj refondis la vilaĝon. Ĝis 1918-1920 la serboj okupis la regionon. Ekde 2006 la vilaĝo estas centro de administrado.

Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, kuracejo, junulara klubo, biblioteko, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1793

## Komunumoj de Sankta Georgo en Hungara reĝlando 
Pro grandeco la tabelo ne havas la ceterajn komunumojn en Transilvanio, vidu ilin Csíkszentgyörgy!

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Leono la 5-a

**Leono la 5-a**, latine ** Leo V ** , naskiĝis nekonatan daton en Ardea kaj mortis 903. Li estis papo dum unu monato, de julio aŭ aŭgusto 903. Kontraŭpapo Kristoforo arestis kaj mortigis lin kaj surtroniĝis dum unu jaro.200px|dekstra

Kategorio:Papoj
Kategorio:Mortintoj en 903
Serĝo la 3-a

**Serĝo la 3-a**, latine **Sergius III**, naskiĝis en Romo nekonatan daton kaj mortis 911. Li estis papo de 904 ĝis sia morto. Li estis grafo de Tusculum, subdiakono kaj episkopo. En jaro 898 li estis elektita kontraŭpapo, Johano la 9-a ekskomunikis lin. En 904 li estris ribelon kontraŭ kontraŭpapo Kristoforo, kiu regis la eklezion ekde la morto de Leono la 5-a 903, kaj arestis kaj mortigis lin. Poste, li kroniĝis papo.

La elektado de Serĝo la 3-a komencas periodon nomata "pornokratio", kiam la koramikinoj de papo havis grandan povon kaj influon. Li estis (eble) patro de papoj Johano la 11-a kaj Anastazio la 3-a.

Kategorio:Papoj
Kategorio:Kontraŭpapoj
Kategorio:Grafoj de Tuskolo
Murdoj de Burke kaj Hare

eta|180px|Robert Knox ĉirkaŭ 1830

**Murdoj de Burke kaj Hare** estis la 17 murdoj de William Burke kaj William Hare en jaroj 1827 kaj 1828 en Edinburgh. Motivo de la murdistoj estis vendo de la kadavroj por anatomiaj celoj al *Edinburgh Medical College*. Ilia ĉefa aĉetanto estis la kuracisto Robert Knox.

## Historia fono 
En Britio ekzistis ĝis 1832 neniu leĝo pri prizorgo de anatomoj per kadavroj. Por la studada aŭ instrua celo, tiuj institutoj akiris kadavrojn el la griza zono, de tomboŝtelantoj, de krimuloj.

## Antaŭhistorio 
Post kiam mortis luanto de Hare kaj restis ŝuldo de 4 £. En novembro de 1827, tiel li vendis la kadavron kontraŭ 7 £ al Knox. Poste li elfosis pluajn freŝajn kadavrojn.

## Murda serio 
Ĉar ili ne povis kontentigi la bezonojn, ili komencis serian murdadon, kio daŭris 11 monatojn. La unuaj viktimoj estis luantoj de la pensio aŭ allogitaj, ebriaj homoj. Ili ricevis 10-15 £.

Kiam studentoj de Knox ekkonis viktimon, li tuj komencis obdukcion je la vango.

La murdistoj senvualiĝis, kiam tranokta geedza paro aŭdis luktosonojn kaj trovis sekvatage eĉ la kadavron. Dumvoje al la polico, McDougal kaj Margaret Hare volis subpagi ilin, sensukcese. Ili sukcese forigis la kadavron el la domo, sed dum la polica aŭskultado ili miksis la aferojn, agadojn. La polico - laŭ anonima sciigo - trovis kadavron de *Dochertie* en anatomiejo de Knox.

Ĉar la pruvoj estis ne tro konvinkaj, la skota ĉefjuĝisto proponis al Hare partan amnestio, se li parolas kontraŭ Burke. La atestoj de Hare kondukis al mortpuno de Burke en decembro de 1828. *Helen MacDougal* liberiĝis, Knox ne estis akuzita.

## Plua sorto de la partoprenantoj 
Knox silentis pri la komerco kun Burke kaj Hare. Lia populareco malpliiĝis inter la studentoj kaj li ne sukcesis trovi alian laborlokon ene de la *Edinburgh Medical School*. Li ŝanĝis de la Londona Kankrohospitalo kaj mortis en 1862.

*Helen MacDougal* revenis en sian domon kaj apenaŭ evitis linĉadon. Ŝi fuĝis en Anglion, sed ŝia misfamo antaŭis ŝin. Ŝi elmigris en Aŭstralion kaj mortis tie en 1868. Margaret Hare same evitis sukcese la linĉadon kaj verŝajne revenis en Irlandon.

## Politikaj konsekvencoj 
La murda serio prilumigis cirkonstancojn de la kuracista edukado, kaj kondukis fakte al ellaso de leĝo *Anatomy Act* de 1832. Tiu leĝo larĝigis la leĝajn eblecojn por akiri kadavrojn kaj tiel malhelpi la neleĝajn maĥinadojn.

## Filmigo 
* *Crimes of Burke & Hare* (1948)
* *The Greed of William Hart*
* *Burke and Hare* (1971)
* *Dr. Jekyll and Sister Hyde*
* *The Doctor and the Devils* (1985)
* *The Meat Trade*

## Literaturo (angle) 
* N. Adams: *Scottish Bodysnatchers*. 2002, ISBN 1-899874-40-2
* B. Bailey: *Burke and Hare: The Year of the Ghouls*. 2002, ISBN 1-84018-575-9
* H. Douglas: *Burke and Hare*. 1973, ISBN 0-7091-3777-X
* O.D. Edwards: *Burke and Hare*. 1993 ISBN 1-873644-25-6
* H.P. MacDonald: *Human Remains: Episodes in Human Dissection*. 2005 ISBN 0-522-85157-6
* R. Richardson: *Death, Dissection and the Destitute*. 2001, ISBN 0-226-71240-0

Kategorio:1827
Kategorio:1828
Kategorio:Edinburgo
Burke kaj Hare
Johano la 10-a

**Johano la 10-a**, latine ** Ioannes X **, naskiĝis ĉirkaŭ 860 kaj mortis 928. Li estis papo ekde 914 ĝis 928. Li estis diakono kaj ĉefepiskopo 905. Li estis la unua papo en historio, kiu persone estris armeon dum batalo de Garigliano kontraŭ la Maŭroj. Li restis arestita de reĝo Hugo de Toskanio, dua edzo de Marozia, eksa amikino de Serĝo la 3-a en fino de sia papa regado.

Kategorio:Papoj
János Andrássy Kurta

**ANDRÁSSY KURTA János** (andra:ŝi) estis hungara skulptisto, pentristo, verkisto naskita en Kiskoh la 23-an de novembro 1911 kaj mortinta en Budapeŝto la 29-a de septembro 2008.

## Biografio 
Andrássy Kurta pristudis skulptadon inter 1931 kaj 1935 en la arta altlernejo de Budapeŝto. Post tio li laboris en laborejo de Ferenc Medgyessy. Li ekspoziciis ekde 1931. Post 1945 ĝis 1954 li akceptis ne komisiojn. En 1975 li donacis al la urbo Sárospatak sian kreaĵaron. Li ankaŭ pentris kaj grafikumis. Liaj arttemaj verkoj aperis en revuoj kaj ĵurnaloj.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* Persona retejo 

Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Tornyiszentmiklós

**Tornyiszentmiklós**  estas vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Lenti. La loknomo de la vilaĝo rilatas al sankta Nikolao.

## Situo 
Tornyiszentmiklós situas sur mildaj deklivoj, laŭ traira flankovojo, aŭtoŝoseo M70 preteriras, laŭ la slovena landlimo.

## Historio
La unua mencio devenis el 1381 en formo *Tornyzenthmyklos*. En la komunumo longe funkciis juĝejo. Inter 1918 kaj 1920 la serboj okupis la regionon. En 1920 la vilaĝo trovis sin laŭ la nova ŝtatlimo. Inter la mondomilitoj Tornyiszentmiklós aranĝis tutlandajn foirojn. Inter 1992 kaj 2007 apude limpasejo funkciis al Slovenio, poste ambaŭ landoj apartenis al interna zono de Schengen, la trairado estas jam senkontrola. En Tornyiszentmiklós migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj
eta|Kirko en Tornyiszentmiklós
* baroka romkatolika Kirko Sankta Nikolao (Tornyiszentmiklós) de 1774
* muzeeto
* ĉaskastelo

## Famuloj 
En Kerkaszentmiklós (nun apartenaĵo de Tornyiszentmiklós) naskiĝis episkopo István Konkoly.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Rakowice Wielkie

----
**Rakowice Wielkie** – [rakoVIce VJELkie], jen pole, ekde 1947, ĝis 1945 germane ***Groß Rackwitz*** [prononcu: *gro:s RAKvic*] - estas vilaĝo en Malsupra Silezio. Ĝi situas en nuna Pollando, en komunumo Lwówek Śląski (Löwenberg) kaj en samnoma distrikto.

La origina slava nomo de la vilaĝo estis *Rakowice* (*Racovice*), kaj la unua priskribo pri tiam nomata *Rackewize* devenas el la jaro 1237. Ĝis 1945 ĝi nomiĝis *Gross Rackwitz*, kaj ĝis 1947 *Rakowice Duże*. Pri tre frua koloniado de ĉi tiu tereno pruvas arkeologiaj elfosaĵoj – kremaciaj urnoj de luzacia kulturo – elfositaj ĉi tie ankaŭ post la dua mondmilito, kiel ornamitaj braceletoj el bronza epoko trovitaj en la jaro 1906. Al pli valoraj antikvaĵoj apartenas du loĝeblaj turoj – restaĵo post du bienoj apartenantaj al feŭdo, princa bieno – hodiaŭ ruino kaj urba farmo en suda parto de la vilaĝo. La turoj estis konstruitaj fine de la 15-a jarcento, kaj iliaj konstruantoj estis burĝaj familioj de *Wirth* kaj *Reusner* el proksima *Löwenberg*, kiuj tiam ekposedis la bienojn. Ruinigita turo de princa bieno iam estis tri-etaĝa, kovrita de du-dekliva, kruta tegmento kaj estis uzataj ankoraŭ en la jaroj 1950-oj. En la jaro 1904 en Gross Rackwitz estis konstruitaj fervoja trako kaj stacio.

Image:Rakowice Wielkie1.jpg|La loĝebla turo de eksa urba bieno.
Image:Rakowice Wielkie3.jpg|La loĝebla turo de eksa princa bieno.

## Bibliografio kaj fontaĵo 
* retejo de la komunumo (pole)
----
**Vilaĝoj de la komunumo**:
Bielanka (Lauterseiffen) • Brunów (Braunau) • Chmielno (Ludwigsdorf) • Dębowy Gaj (Siebeneichen) • Dłużec (Lang Neundorf) • Dworek (Höfel) • Gaszów (Gehnsdorf) • Górczyca (Hohndorf) • Gradówek (Hagendorf) • Kotliska (Kesselsdorf) • Mojesz (Nieder Mois) • Nagórze (Neundorf-Liebenthal) • Niwnice (Neuland) • Pieszków (Petersdorf) • Płóczki Dolne (Nieder Görisseiffen) • Płóczki Górne (Ober Görisseiffen) • Radłówka (Hartelangenvorwerk) • Radomiłowice (Radmannsdorf) • Rakowice Małe (Wenig Rackwitz) • Rakowice Wielkie (Groß Rackwitz) • Skała (Hohlstein) • Skorzynice (Hartliebsdorf) • Sobota (Zobten am Bober) • Ustronie (Seitendorf) • Włodzice Małe (Klein Walditz) • Włodzice Wielkie (Groß Walditz) • Zbylutów (Deutmannsdorf) • Żerkowice (Sirgwitz).
----

Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Kategorio:Komunumo Lwówek Śląski
Domingo Caycedo

**Domingo de Caycedo y Sanz de Santamaría** (n. la 4-an de aŭgusto 1783 en Bogoto - m. la 1-an de julio 1843) estis kolombia politikisto, kiu fariĝis vic-prezidanto de Granda Kolombio kaj de la respubliko de Nova Granado. Pro la foresto de variaj prezidantoj, li mem servis kiel prezidanto entute je dekunu fojoj. Li tiel restas la persono, kiu plej ofte estis la Prezidanto de Kolombio.

Oni ankaŭ kutime atribuas al li la kreadon de la respubliko de Nova Granado post la apartigo de Venezuelo kaj Ekvadoro.

Kategorio:Kolombiaj politikistoj
Le Grand Bleu (filmo)

***Le Grand Bleu*** (La Granda Bluo) estas franca-usona-itala romantik-drama filmo de Luc Besson, aperinta en 1988.

## Temo 
La filmo estas inspirita el la vivoj de Jacques Mayol kaj Enzo Maiorca. Ĝi enscenigas konkuradon inter ambaŭ apneistoj. Jacques kaj Enzo bone konas unu la alian ekde infanaĝo. Ili kune kreskis en Grekio kaj de ĉiam partigas pasion por la maro. Tamen, post la morto de la patro de Jacques pro akcidento dum plonĝado, tiu ĉi revenas en Francion. Dudek jaroj forpasis, sed la rivaleco inter ambaŭ homoj ankoraŭ ekzistas. La mondĉampionado de apneo en Taormina (Sicilio) estos okazo por ambaŭ homoj retroviĝi kaj esplori mondon, kiun neniu alia krom ili konas tiel bone.

## Teĥnikaĵoj 
* Titolo: *Le Grand Bleu*
* Angla titolo: *The Big Blue*
* Reĝisoro: Luc Besson
* Scenaro: Robert Garland, Marilyn Goldin, Jacques Mayol, Marc Perrier kaj Luc Besson
* Produktado: Patrice Ledoux por Gaumont
* Buĝeto: 80 milionoj da frankoj
* Muziko: Éric Serra (Bill Conti por la usona versio)
* Fotisto: Patrick Camboulive
* Muntado: Olivier Mauffroy
* Dekoroj: Dan Weil
* Formato: Kolora - 2,35:1 - Dolby Surround - 35&nbsp;mm
* Ĝenro: Drama, romaneca
* Daŭro: 132 minutoj / 168 minutoj (longa versio)
* Aperdatoj:
** Francio: 
** Francio:  (reapero)

## Rolularo
* Jean-Marc Barr: Jacques Mayol
* Jean Reno: Enzo Molinari (pseŭdonimo de Enzo Maiorca)
* Rosanna Arquette: Johanna Baker
* Jean Bouise: Onklo Louis
* Paul Shenar: Doktoro Laurence
* Marc Duret: Roberto
* Sergio Castellitto: Novelli
* Griffin Dunne: Duffy

## Pri la filmo 
* La rakonto de *Le Grand Bleu* estas inspirita el la vivo de Jacques Mayol, famkonata ĉampiono de apneo.
* *Le Grand Bleu* estis konsiderinda publika sukceso, Luc Besson devis reaperigi en kinejoj 50 minutojn pli longan version de sia filmo ol la originalo. Notindas la amuza kaj venĝa anonco flanke de la reĝisoro sur la afiŝo de tiu plilongigita versio: *Ne aliru, tio daŭras tri horojn!*.
* La usona versio de la filmo estis farita sen la muziko de Éric Serra, anstataŭita de partituro de Bill Conti.
* La reĝisoro de la filmo, Luc Besson aperas en la filmo en rolo de plonĝisto.
* La filmo estas dediĉita al la filino de la reĝisoro, Juliette Besson, naskita el lia amrilato kun aktorino Anne Parillaud.
* La apneisto Enzo Maiorca, kies rolo estis ludita de Jean Reno, ne ŝatis la filmon kaj provis ĉiamaniere malpermesigi ĝin en Italio, tamen sensukcese.
* La filmo altiris ĉirkaŭ 9.2 milionojn da francaj spektantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Le Grand Bleu en IMDB
* Recenzo de Le Grand Bleu 

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Italaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1988
Kategorio:Filmoj de Luc Besson
Takoj

La **takoj** estas etno en suda Sudano. La taka lingvo (nomata *Tocho*) apartenas al la niĝer-kongaj lingvoj. La takoj supozeble estas malpli ol 10.000 homoj.

Takoj
Takoj
Tagaleoj

La **tagaleoj** estas etno en la Nuba-montetaro en Kordofano, Sudano. La tagalea lingvo (*Tegali*) apartenas al la niĝer-kongaj lingvoj. La tagaleoj estas pluraj 10.000 homoj. La plej multaj tagaleoj estas muslimoj.

Tagaleoj
Tagaleoj
Listo de lagoj en Aŭstrio

[eta|[Achensee]]
Listo de la lagoj en Aŭstrio ("lago" signifas en la germana *See* [ze:]).

Preskaŭ ĉiuj lagoj aŭstraj estas de glaciepoka deveno. La Bodenlago estiĝis per la rejna glaĉero, la pli ol 40 lagoj de la Salzkammergut devenas de la glaĉero de la Traun. La Neusiedler See estas stepo-lago formita per la glaciepoko.

[eta|[Bodensee]]
[eta|[Faaker See]]
[eta|[Neusiedler See]]
[eta|[Ossiacher See]]
[eta|[Plansee (Tirol)|Plansee]]
[eta|[Wörthersee]]

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-filmilo 
* Priskribo de ĉiuj aŭstraj lagoj , germane
* Interreta enciklopedio pri Aŭstrio, germane kaj angle, kun video- kaj bildaro.

Kategorio:Lagoj en Aŭstrio
Ossiach

**Ossiach** estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Karintio kaj al la distrikto Feldkirchen, kaj situas borde de samnoma lago, germane nomata *Ossiacher See*. Fine de  en la komunumo vivis . 

Ossiach estas distingita pro sia klasika muzika festivalo Carinthischer Sommer, kiu okazas ĉirkaŭ julio/aŭgusto en ĉiu jaro. 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Feldkirchen
Jonas Furrer

**Jonas Furrer** naskiĝis la 3-an de marto 1805 en Vinterturo kaj mortis la 25-an de julio 1861 en Bad Ragaz. Li estis svisa politikisto kaj membro de la Radikal-Demokrata Partio de Svislando. Lia politika kariero komenciĝis per lia elektiĝo al la kantona parlamento de Zuriko en la jaro 1834. Ek de 1845 li estis registara konsilianto de Kantono Zuriko kaj prezidis en tiu jaro ankaŭ la Svisan Dieton. En la jaro 1848 li elektiĝis kiel reprezentanto de la radikal-liberala frakcio al la Federacia Konsilio kaj fariĝis la unua federacia prezidanto de Svislando, oficon, kiun li plenumigis ankaŭ dum la jaroj 1849, 1852, 1855 kaj 1858. Li estis konsiderata kiel unu el la plej signifaj politikistoj de la unua epoko de la Svisa Konfederacio.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la federaciaj konsilantoj de Svislando

Furrer, Jonas
Furrer, Jonas
Tagbuoj

La **tagbuoj** estas etno en Demokratia Respubliko Kongo kaj Sudano. La tagbua lingvo apartenas al la niĝer-kongaj lingvoj. La tagbuoj supozeble estas pluraj 10.000 homoj.

Tagbuoj
Tagbuoj
Tagbuoj
Talodioj

La **talodioj** estas etno en la Nuba-montetaro en Sudano. La talodia lingvo apartenas al la niĝer-kongaj lingvoj. La talodioj estas supozeble pli ol 1.000 homoj.

Talodioj
Talodioj
Tamaoj

La **tamaoj** estas etno en Ĉado kaj Sudano. La tamaa lingvo apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. La tamaoj supozeble estas pli ol 50.000 homoj. 

La plej multaj tamaoj en Sudano loĝas en Kabkabyia en norda Darfuro.

Kvankam la tamaoj estas konsiderataj "afrikaj", ili havas radikojn en la hodiaŭa Sauda Arabio (Awlad Tamim). 

En la Darfur-konflikto ili ne estis rekte atakitaj de la Janjaweed, sed tamen kelkaj el ili estis mortigitaj per "flanka damaĝo". Neverigitaj asertoj diras, ke ili havas proksimajn rilatojn al la registaro kaj la Janjaweed.

Tamaoj
Tamaoj
Tamaoj
Felsőszentmárton

**Felsőszentmárton** [felŝOsentmArton], kroate **Martinci**, estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Sellye. La nomo signifas supra Sankta Marteno. Dum la historio la vilaĝo havis la nomojn Vaskaszentmárton, Tótszentmárton, Drávaszentmárton.

## Bazaj informoj 
* Areo: 20&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1090
* Poŝtkodo: 7968
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Dravo, laŭ traira flankovojo.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1235. La kampoj longe apartenis al episkopejo. Dum la turkoj la loĝantaro rifuĝis, poste kroatoj refondis la vilaĝon. La serboj okupis la regionon inter 1918–1920.

## Renomaj homoj 
* János Bodor, pastro, verkisto

## Komunumoj de Sankta Marteno en Hungara reĝlando 
(Pro multeco en Transilvanio vidu ilin aparte: Csíkszentmárton!)

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Joan Oliver

**Joan OLIVER i SALLARÈS** (Sabadell, 1899 - Barcelono, 1986). Kataluna verkisto. Estante el burĝa familio, li studis juron, sed baldaŭ okupiĝis pri literaturo kaj kunlaboris en pluraj ĵurnaloj. En 1934 li aperigis sub la pseŭdonimo Pere Quart sian unuan poem-libron *Senkapigoj* (Decapitacions), kie inter humuro kaj satiro troveblas kelkaj temoj, kiuj poste definitive karakterizos lian verkaron. Ĝin sekvos *Bestaro* (Bestiari, 1937), epigrama poemaro kaj eta lingva ĉefverko. Li aperigis ankaŭ plurajn teatraĵon, kiel *Tragedio en Liliputo* ('Una tragèdia a Lil·liput, 1928) kaj *La malsato* (La fam, 1938). Dum la civitana milito (1936-39), lia verkaro transiris de kritiko al aperta aktivismo. Li ekziliĝis en 1939 kaj vivis en Santiago de Chile ĝis 1948, kie eldoniĝos lia elegia poemaro *Aŭtuna salono* (Saló de tardor, 1947). Reveninte en Katalunion, li sekvos la padon de la historia realismo. Indas mencii liajn poemarojn *Vrakotero* (Terra de naufragis, 1956), *Pagitaj ferioj* (Vacances pagades, 1960) kaj *Kvar mil vortoj* (Quatre mil mots, 1977). Inter liaj teatraĵoj, *Ŝtelita danco* (Ball robat, 1960). Li ankaŭ abunde tradukis, i.a. Colette, Elsa Morante, Simone de Beauvoir, Molière, George Bernard Shaw, Paul Claudel, Samuel Beckett kaj Anton Ĉeĥov. Li ricevis multnombrajn premiojn, i.a. tiun de la Prezidanto de la Franca Respubliko, kiel tradukisto, kaj la Honor-Premio de la Kataluna Beletro.

## Eksteraj ligiloj 
http://www.esperanto.cat/e/retalls/literaturo/oliver.htm 

Oliver, Joan
Oliver, Joan
Oliver, Joan
Oliver, Joan
Oliver, Joan
Negidala lingvo

**Negidala lingvo** estas lingvo de negidaloj. Ĝi apartenas al tungusa branĉo de tungus-manĉura lingvaro kaj tre proksimas al la evenka. Ĝiaj parolantoj troveblas en Ĥabarovska regiono de Rusio laŭ riveroj Amur kaj Amgun.

Laŭ censo de 2002, tuta nombro de negidaloj estas 567 homoj. El ili nur 147 parolas negidalan lingvon. Nun ĝi ne havas skribsistemon kaj estas uzata nur en rutina vivo kaj en folkloro. Ĉiuj negidaloj flue parolas la rusan.

Kiel ĉiuj tungus-manĉuraj lingvoj, la negidala estas aglutina kaj montras vokalan harmonion. La lingvo havas na du fonetike diferencaj dialektoj - supre-anguna kaj sobe-anguna.

Nuntempe ekzistas provoj konservi la negidalan lingvon. Estas kreata la alfabeto por konservi negidalajn tekstojn.

## Notoj kaj referencoj 
* В.И. Цинциус. Негидальский язык // Языки мира: Тунгусо-маньчжурские языки. М., 1997.

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Alsószentmárton

**Alsószentmárton,** [alŝOsentmArton] kroate **Semartin** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós. La loknomo signifas: suba-Sankta Marteno. Pli frue en la mezepoko la vilaĝo havis la nomon *Drávaszentmárton*.

## Bazaj informoj 
* Areo: 14&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1110
* Poŝtkodo: 7826
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
Alsószentmárton situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Dravo, kiu estas la kroata landlimo, laŭ traira flankovojo. Siklós troviĝas 7 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1332 en formo *S.Martino*. Dum la mezepoko estis tie abatejo. Post la turkoj alvenis kroatoj kaj aliaj sudslavoj. La serboj okupis la regionon inter 1918-1920. Fine de la 20-a jarcento nur ciganoj loĝas en la vilaĝo. Ili havas gimnazion.

En Alsószentmárton migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo
* fiŝkaptista lago nomata Hoderta

## Komunumoj de Sankta Marteno en Hungara reĝlando 
(Pro longeco en Transilvanio vidu ilin aparte: Csíkszentmárton!)

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
József Székely (skulptisto)

**SZÉKELY József** (se:kej) estis rumanuja hungara skulptisto, kiu naskiĝis la 8-an de februaro 1929 en Sângeorgiu de Pădure kaj mortis la 22-an de majo 2006 en Odorheiu Secuiesc.

## Biografio 
József Székely studis inter 1950 kaj 1955 en *Belarta Altlernejo Ion Andreescu* de Kluĵo. Ekde 1960 ĝis sia pensiiĝo en 1990 li estis instruisto en la Porinstruista Lernejo Benedek Elek en Odorheiu Secuiesc.

## Ekspozicioj 
Ekde 1955 li havis plurajn individuajn kaj grupajn ekspoziciojn.

## Publikplacaj kreaĵoj 
* Bokályfestő lány (Knabino pentranta vazon) (1957),
* Napozó nő (Sunbaniĝanta virino) (1969),
* Kibontakozás (Disvolviĝo) (1970),
* Grafino Claudia Rhédey (busto, 1996, Erdőszentgyörgy, Rhédey-kastelo).

## Fonto 
* Artportal.hu 
* Artikolo okaze de la 85-a naskiĝtago 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj
György Aranyossy

**ARANYOSSY György** (aranjoŝi) estas rumanuja hungara grafikisto, pentristo. Li naskiĝis en Oradea la 19-an de septembro 1944.

## Biografio 
György Aranyossy finis en 1970 en la Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo, kie lia majstro estis László Feszt. Inter 1970-76 li estis liberprofesia grafikisto, pentristo. Inter 1976-90 li estis la scenejdekoraciisto kaj kostumdizajnisto de la Kolozsvári Állami Magyar Opera. En 1990 li translokiĝis Hungarujon.

## Fonto 
* Artportal.hu 
* Kreaĵoj de artisto

Aranyossy, Gy
Aranyossy, Gy
Ibolya Ardeleanu-Kovács

**ARDELEANU-KOVÁCS Ibolya** (pr. *Kovács* kiel *kovaĉ*) estas rumanuja hungara pentristino naskita en Braŝovo la 21-an de julio 1939.
## Biografio
Ibolya Ardeleanu-Kovács finis en 1963 en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Inter 1965-97 ŝi estis instruistino de pentro en sia naskiĝurbo en belarta mezlernejo. Ŝiaj majstroj estis Béla Abodi Nagy kaj Teodor Harsia.

## Fonto
*Artportalo.hu 
Ardeleanu-Kovacs
Kisszentmárton

**Kisszentmárton** [kiŝsentmArton] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye. La loknomo signifas: malgranda-Sankta Marteno.
eta|Blazono de Kisszentmárton

## Bazaj informoj 
* Areo: 15&nbsp;km²
* Loĝantaro: 300
* Poŝtkodo: 7841
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Kisszentmárton situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ iama fervojo Villány-Sellye.

## Historio 
La loko estis loĝata ekde la bronzepoko. La unua mencio devenis el 1257 laŭ iama nomo *Okrimindszent*. Dum la turkoj la vilaĝo preskaŭ senhomiĝis, sed restis daŭre viva. La serboj okupis la regionon inter 1918-1920.

En Kisszentmárton migra poŝto servas.

## Vidindaĵo 
* kalvinana preĝejo de 1852

## Komunumoj de Sankta Marteno en Hungara reĝlando 
(Pro longeco en Transilvanio vidu ilin aparte: Csíkszentmárton!)

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
András Buzás

**BUZÁS András** (buza:ŝ) estas rumanuja hungara grafikisto naskita en Joseni la 21-an de marto 1943.

## Biografio 
Inter 1966-69 li studis en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Ekde 1969 li estis desegninstruisto en sia naskiĝvilaĝo. Li treege interesiĝis pri infandesegnaĵoj kaj li organizis plurajn ekspoziciojn el kreaĵoj de siaj lernantoj. Liaj grafikaĵoj estas linoleumtranĉaĵoj, akvofortoj, guaŝoj.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Buzas, A
Buzas, A
Ferenc Deák (grafikisto)

**DEÁK Ferenc** estas rumanuja hungara grafikisto, librodizajnisto naskiĝinta en Chichiș la 17-an de junio 1935 kaj mortis la 3-a de majo 2013 en Szeged.

## Biografio 
Ferenc Deák studis inter 1952–1958 en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Li estis la plej multflanka artisto de la rumania hungara gazet- kaj librografiko. Kiel grafikredaktoro de Kriterion Könyvkiadó li havis gravan rolon en formado de frafikaj profiloj de libroserioj, eldonaĵoj. Li dizajnis plurajn ekslibrisojn. En 1985 li faris en la kastelo Lázá en Lăzarea la plafonormanojn.

## Premioj, distingoj 
1957: Ion Andreescu-stipendio; 1967: Grafika premio de Romániai Képzőművészek Országos Szövetsége; 1968: 1-a grado de la Rumana Kultura Meritmedalo; 1970, 1973: Laŭdiplomo *La plej belaj libroj de jara ekspozicio*, Bukarest; 1973: Nivelpremio de la 2-a Balatoni Nemzetközi Kisgrafikai Biennálé; 1973: 1-a premio de la etgrafikaĵ-ekspozicio de Cegléd; 1975: Nivelpremio 2-a de la 3-a Balatoni Nemzetközi Kisgrafikai Biennálé; 1977: Laŭatestilo de internacia etgrafikaĵ-ekspozicio en Besztercebánya; 1979: 1-a dividita premio de la 8-a internacia ekslibris-ekspozicio en Malbork.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1965, 1975 • Kolozsvári Művészeti Galéria, Kolozsvár
* 1975 • Csíkszereda
* 1994 • Braunschweig

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1969 • Budapest
* 1973, 1975 • Nemzetközi ex libris Biennálé, Malbork
* 1973 • Ceglédi kisgrafikai kiállítás
* 1977 • Nemzetközi Kisgrafikai kiállítás, Besztercebánya
* 1981 • Kisgrafikai kiállítás, Lodzo.

## Libroj 
* *Betű és rajz*, (Bukarest, 1988).

## Literaturo 
* Kántor L.: ~ (monogr.), Bukarest, 1982
* Banner Z.: A könyvépítő állványai, Utunk, 1986/7.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Hungaraj pentristoj
Madono de Monto Karmelo

**Madono de Monto Karmelo** estas unu el la titoloj, aŭ "alvoknomoj", de Sankta Maria en katolikismo.
La honorado de la Madono de l’ Karmelo komenciĝis proksimume en la jaro 1207, kiam ermita grupo kuniĝis ĉirkaŭ preĝejo, kiun ili mem konstruis sur Monto Karmelo, en Palestino, patrolando de Jesuo kaj Maria. Ilia programo estis tiu, vivi «laŭ la ordonoj de Kristo» kaj «laŭ la ekzemplo de la elstara filino de Ciono, Patrino de Dio kaj Patrino Nia». Monto Karmelo, jam de antikvo estis rigardata kiel sanktejo de regionaj popoloj. Multaj paganaj temploj estis konstruitaj en ĝi kaj judoj adoris ĝin kiel loko ligita al profeto Elija, romianoj konstruis tie templon al Saturno. Post kristanoj, kaj eĉ islamanoj rigardis la monton kiel sanktejo, bahaismo havas sian templon tie hodiaŭ.[eta|220px|Sankta Maria de l'Karmelo en [Purgatorio, Beniajan (Hispanio)]]Laŭ tradicio datumanta de la 16-a jarcento, la Virgulino kunligis kun religia objekto nomata skapulario ŝirmadon kontraŭ la Infero, kaj rapidan liberigon el la Purgatorio, por tiuj kiuj, dumvive, inde surmetis ĝin.

En 1726, Papo Benedikto la 13-a plivastigis la feston de la Madono de l’ Karmelo al la tuta latin-rita Eklezio. La liturgia celebrado, tamen, ekzistas ankaŭ en kelkaj orientaj ritoj, ekzemple en la maronita eklezio kaj en la alban-itala. Ĝi estas tre disvastiĝinta en Eŭropo kaj en Ameriko, kie la Reĝino de l’ Karmelo estas Patronino de tutaj landoj (Bolivio, Ĉilio, Kolombio, Peruo). Sed ĝi ankaŭ troviĝas en Azio, en Afriko kaj en Oceanio: sanktejoj ekzistas en Mikronezio, en Keralo (Hindio), en Kuvajto (kie ŝi estas honorata sub la nomo «Nia Sinjorino de Arabio»). Ŝia memortago estas la 16-a de julio.

Kategorio:Kultado de Maria
Taiŝaoj

La **taiŝaoj** estas unu el la triboj de la bakaraoj, nomadoj kiuj originas en la beduen-araba klano guhajnaoj veninta trans la Sinajo el Arabio. Ili poste migris en la Nilo-regionon de Supera Egiptio kaj poste en Sudanon komence de la 16-a jarcento, ĉirkaŭ 1504. Ili setlis en la areo de suda Darfuro kaj ili nomis  la landon Dar El Ta'isha. Ilia ĉefa urbo estas Rehaid Al Berdi. La taiŝaoj partoprenis kun la aliaj okcidentaj Sudanaj triboj en la Mahadia-revolto (1882-1885) kontraŭ la turk-egiptia okupacio de Sudano 1821-1885.

Taiŝaoj
Taiŝaoj
Temejnoj

La **temejnoj** estas etno en la Nuba-montetaro en Sudano. La temejna lingvo apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. La temejnoj supozeble estas pli ol 10.000 homoj.

Temejnoj
Temejnoj
Tótszentmárton

**Tótszentmárton** [tOtsentmArton], kroate **Sumarton** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Letenye. La loknomo signifas: slovaka-Sankta Marteno.

## Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, proksime de la kroata ŝtatlimo, laŭ flankovojoj.

## Historio
La unua mencio devenis el 1321 en formo *Villa S. Martini*. La turkoj kelkfoje bruldetruis la vilaĝon. En 1696 kroatoj refondis la vilaĝon. Ankaŭ nun plejparto de la vilaĝanoj estas kroatoj. 

## Vidindaĵoj
* romkatolika Preĝejo Marteno de Tours (Tótszentmárton) de 1777
* kastelo de Bedekovich, nun iom ruina

## Komunumoj de Sankta Marteno en Hungara reĝlando
(Pro longeco en Transilvanio vidu ilin aparte: Csíkszentmárton!)