open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĉenglio

**Tŝenglio** (Tceqli) estas planlingvo farita de Rex F. MAY ekde 1996. Ĝi komenciĝis kiel reformo de Loglano, sed la celo ŝanĝiĝis. Ĝi ne plu celas perfektan logikon, sed koncizon kaj grandan klarecon. Ĝi havas agnoskitajn influojn de Esperanto, sed la ĉefaj gramatikaj influoj estas la angla kaj la ĉina. Ĉiu morfemoj komenciĝas per unu aŭ pli da eksplodaj kaj/aŭ frotaj konsonantoj, kaj finiĝas per unu aŭ pli da vokaloj, duonvokaloj, nazaj kaj flankaj konsonantoj. La aŭtoro serĉas tra la lingvoj de la mondo, komence de la plej vaste parolataj, por vortoj kiuj jam havas tian formon; la lingvo jam prenis radikojn el la hinda, la ĉina, la angla, la franca, la germana, la svahila, Loglano, Esperanto, kaj diversaj aliaj lingvoj.

La gramatiko estas plejparte izola; vortordo SVO, sed ankaŭ VOS kaj OSV eblas. Simile kiel Loglano kaj Loĵbano ĝi havas multajn tre precizajn konjunkciojn.

La formo de la lingvo ankoraŭ ne fiksiĝis; ankoraŭ en 2005 ĝi plu reviziiĝas eĉ en sia fonologio kaj ortografio.

Nombroj (1-10): han du tri kwar fay xey cil pal gaw hanzoy

## Ekzempletoj 
*go kom kay zi dorm (Mi manĝas kaj vi dormas)
*go kom kay dorm (Mi manĝas kaj dormas)
*pami va pamo dorm (La patrino aŭ la patro, kaj eble ambaŭ, dormas.)
*pami fibu pamo dorm (La patrino aŭ la patro, sed ne ambaŭ, dormas.)
*pami vabu pamo dorm (La patrino dormas se la patro dormas)
*pami buva pamo dorm (La patrino dormas nur se la patro dormas)
*pami fi pamo dorm (La patrino dormas se, kai nur se, la patro dormas)
*go fo kom, coface go kom (Mi malsatis, do mi manĝis)
*go kom, cefaco go fo kom (Mi manĝas ĉar mi malsatis)
*go gi dorm gi zi pa kom (Mi dormis dum vi manĝis)
*da ja fu ke zi kom (Li iros post kiam vi manĝos)
*go pa zi pa kom (Mi manĝis antaŭ ol vi)

## Eksteraj ligiloj
* tceqli
* blogo pri tceqli

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Kategorio:Logikaj lingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kancero (apartigilo)

**Kancero** povas esti:
*Kancero en Medicino: tumora malsano 
*Kancero en Botaniko: malsano, kiu kaŭzas nenaturajn tuberojn 
*Kancero en Zoologio: genro de grandaj kraboj

## Vidu ankaŭ 
* La artikolon pri kankro.
Fasado

[eta|200ra|La fasado de antikva brikdomo en [urboplaco de Bolesławiec]]
[eta|200ra|La fasadoj de domoj en [Amsterdamo]]
**Fasado** aŭ **precipa domfronto**. La vorto fasado devenas de la latina "*facies*" = *aspekto* trans la franca "*facade*") estas flanka (la surfacon formanta) parto de konstruaĵo.

Laŭ Francisko Azorín **fasado** estas *Antaŭa parto de konstruaĵo, enhavanta la ĉefan enirpordon. Eksteraĵo.* Kaj li indikas etimologion el la latina *facies* (faco). Kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj ĉefa fasado; flanka fasado; posta fasado; korta fasado.

## Priskribo 
Tradicie temas pri la precipa enireja kaj speciale bela flanko de konstruaĵo, per kiu tiu ĉi direktiĝas kaj prezentiĝas al placo aŭ strato, foje ankaŭ al ĝardeno (ekzemple ĉe barokaj kasteloj.

Ĉe modernaj konstruaĵoj oni ofte nomas ĉiujn eksterajn murojn fasado.

En figura senco oni foje diras, ke io "*estas nura fasado*" kun la signifo *trompa*, *iluzia*, *nesolida*, *facile senmaskigebla*.

## Vidu ankaŭ 
* Fasadismo, ebla konstrumetodo ĉe malnovaj konstruaĵoj
* Fronto

## Referencoj 
Kategorio:Konstruaĵoj
Kategorio:Surfacoj
Normanoj

**Normanoj** estis nord-ĝermanaj loĝantoj en la Skandinaviaj landoj kaj Jylland. Ili estas la prauloj de la norvegoj, svedoj kaj danoj. Ili okupiĝis pri paŝtado, fiŝkaptado, ĉasado.

Ili periode prirabis Rusujon, Anglujon, Francujon en la 9-10-a jc. laŭ la akvaj vojoj. Ili okupis en 886 eĉ Parizon. Ili fondis la princlandon Normandio en 911 en Nord-Francio, de kie ili ŝipveturis eĉ al Sicilio kaj Sud-Italio en la 11-a jarcento kaj tie fondis la Normanan Reĝlandon. Poste en 1066, ili konkeris Anglujon sub gvido de Vilhelmo la konkerinto. Ili asimiliĝis al la franceska loĝantaro (tiel elformiĝis la angla popolo).

Oni nomis la normanojn en Orient-Eŭropo varegoj, kie ili tra la Volgo kaj Kaspia maro liveris sklavojn al Bagdado kaj tra la Nigra Maro al Konstantinopolo. Kelkaj el ili iĝis solduloj de tribestroj, imperiestroj, sed ili finfine asimiliĝis.

Dosiero:Normannen.png|
Dosiero:Normans Bayeux.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Manikinsuloj
* Bretonio
* Akvitanio
* Flandrio
* Normandoj
* Vikingoj

Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Etnoj
Serra Talhada

**Serra Talhada** (**se**rha ta**lja**da), nomo kiu signifas *Tranĉita Montaro*, estas urbo kaj municipo de Pernambuko, Brazilo, kie naskiĝis Lampião. La municipo havas 2.979,97 Km2 kaj 70.472 loĝantoj (2003). La urbo estis fundata en 1787 kaj la municipo kreita en 1851.

Dosiero:Serra-Talhada-vista-da-cidade.jpg|
Dosiero:Serra-Talhada-Rio-Pajeú.jpg|
Dosiero:Serra-Talhada-Aeset.jpg|
Dosiero:Serra-Talhada-Hospam.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.serratalhada.pe.gov.br

Kategorio:Municipoj de Pernambuko
Floriano (Brazilo)

**Floriano** [flori'ânŭ] estas municipo kaj urbo en ŝtato Piaŭio, Brazilo kun 56180 loĝantoj (2004), 112 metrojn super marnivelo. Floriano estas la 3-a laŭ loĝantaro en ŝtato Piaŭio kaj estas sidejo de katolika episkopujo Oeiras. Poŝta kodo 64800-000. Floriano restas apud rivero Parnaíba en mikrobaseno de rivero Gurguéia. En ĝi funkcias Universitato de Ŝtato de Piaŭio. Antaŭe nomita **Colônia Agrícola de São Pedro de Alcântara** ŝanĝis sian nomon al **Floriano** homaĝe al Floriano Peixoto dua brazila prezidanto. Multaj el siaj loĝantoj volas la kreadon de Subŝtato Gurguéia, aparta de Subŝtato Piaŭio kies Floriano estos ĉefurbo.

## Esperanto en Floriano 
En Floriano, Stela de Castro estis esperantisto en la 1920-aj jaroj.

## Eksteraj ligiloj 
*  de la administrejo ()
*  de la urba parlamento ()

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la municipoj de Piaŭio

Kategorio:Urboj de Brazilo
Kategorio:Municipoj de Piaŭio
Wilhelm Leberecht Götzinger

**Wilhelm Leberecht GÖTZINGER** naskiĝis en 1758 en Struppen kaj mortis en la jaro 1818. Tri jarojn post Carl Heinrich Nicolai li publikigis en 1804 sian klasikan vojaĝgvidilon "* Schandau und seine Umgebungen oder Beschreibung der sogenannten Sächsischen Schweiz *". Tiu ĉi libro estas legebla eĉ ankoraŭ hodiaŭ kun utilo kaj ĝuo. Per precizaj priskriboj de vojoj kaj naturo Götzinger kontribuis multe al la malfermiĝo de la regiono por la turismo. Ĉe la piedo de "Bärenstein" li malkovris la kavernon "Wolfshöle", kiu nun portas lian nomon (Götzingerhöhle).
Epoko

**Epoko** aŭ **epoĥo** laŭ lingvaĵo de historio estas grava periodo en evoluprocezo. Oni parolas pri epokoj en la (ĝenerala) homa historio kaj en la diversaj branĉoj de la arto, sed ankaŭ en aliaj kuntekstoj - baze en ĉio kio iel rilatas al kronologio. La vorto devenas de la greka "ἐποχή, *epoĥe*" = *halto* kun la signifo *haltopunkto en la tempokalkulo*, tio estas *punkto kie komenciĝas io nova kaj grava*.
 
## Aliaj aplikoj 
Epoko en komputado estas la tempo en kiu la prezento estas nula. Ekzemple, Unikso-tempo estas reprezentita kiel la nombro da sekundoj ekde 00:00:00 UTC la 1-an de januaro 1970, ne kalkulante supersekundojn.

Epoko en astronomio estas referenca tempo uzata por konsistenco en kalkulo de pozicioj kaj orbitoj. Ofta astronomia epoko estas J2000, kiu estas tagmezo de la 1-a de januaro 2000, Tera Tempo, difinita per la Internacia Astronomia Unio.

Epoko en Geologia temposkalo estas tempodaŭro, tipe en la dimensio de dekoj da milionoj da jaroj. La nuna epoko estas la Holoceno.

## Referencoj
Frankoj

La **Frankoj** estas grupo de ĝermanaj triboj, kiuj loĝis en la unua jarcento en la suba valo de Rejno (la fontoj mencias ilin unuafoje dum la jaro 258, kiam regis la romia imperiestro Probo). Ili laŭgrade penetris Gaŭlion kaj ekloĝis sur la dekstra parto de Rejno dum la 3-a jarcento. Post la kolapso de Romio en la 5-a jarcento, ili konkeris tutan Gaŭlion kaj Klodvigo la 1-a fondis la *Frankan Imperion* (vidu *Merovidoj*). En la teritorio de la hodiaŭa Germanio dum pluraj generacioj la Frankoj batalis kontraŭ la konkurenca ĝermana tribaro saksoj, sed dum la regado de Karolo la Granda la frankoj venkis la konkurantan tribaron. La moderna Francio prenis de la Franka Imperio sian nomon.

Jam dum la 5-a jarcento la frankoj kultivis kampon kaj bredis bestojn. La agroj estis en komuna kultivado. Parto de la tribaro asimiliĝis al la gaŭloj, kaj el ambaŭ gentoj iĝis komuna nord-francia popolo. Alia parto de la frankoj asimiliĝis al pliaj triboj de la ĝermanoj kaj konsistigas vastan parton de la nuntempaj germanoj.

## Galerio 

Dosiero:Western Empire-Europe870.JPG|Okcidenta Eŭropo, 870: La imperio de Karolo la Granda pluvivis post lia morto kaj kovris la plejparton de okcidenta Eŭropo inter 795 kaj 843, kiam kontrakto dividis ĝin inter liaj nepoj: la centra kaj suda Frankio (verde) regiĝis de *Lotaro la 1-a*, la okcidento (flave) de *Ludoviko la Germano* kaj la oriento (ruĝe) de Karolo la Kalva.
Dosiero:Charlemagne.jpg|Statuo de la franka imperiestro Karolo la Granda en Frankfurto ĉe Majno.

## En Esperanto aperis 
* *De abrakadabra al zigurato 28 babiladoj pri vortoj* de Sten Johansson (Farango) elŝutebla

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Francio
* Historio de Germanio
* Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio
* Listo de francaj reĝoj
* Renesanco
* Sankta Romia Imperio
* Karolida Imperio

## Eksteraj ligiloj 
* mapo de nordokcidenta Eŭropo dum la jaro 400
* “Historio de la Frankoj” (История франков) - paĝoj ruslingvaj
* “Noblaj kaj liberaj: la Frankoj dum la mezepoko” (Edel und Frei: Die Franken im Mittelalter) - paĝoj germanlingvaj 


Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Franca monarkio
Kategorio:Germana monarkio
Malmö

Svede **Malmö**, dane **Malmø**, latine **Malmogia** aŭ **Ellebogium**, Esperante **Malmo** : urbo ĝis 1658 en Danio, ekde tiu jaro en Svedio (la tria laŭ grandeco, kaj la plej granda en ĝia plej suda provinco Skanio). 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi havis 267 171 loĝantojn komence de 2004.

## Historio 
Fondita en la 15-a jarcento de reĝo Eriko de Pomerio.
Malmö estas nuntempe urbo internacieca. 24% el ĝiaj loĝantoj naskiĝis ekster Svedio. En la urbo estas parolataj ĉirkaŭ 100 lingvoj. Ĝi situas ĉe Sundo, vidalvide de Kopenhago en Danio, kun kiu ĝi nuntempe estas ligita per ponto.

La 27-an de aŭgusto 2005 oni inaŭguris la gravan konstruaĵon *Turning Torso*.

## Vidindaĵoj 
* Arta Muzeo de Malmö

## Trafiko 
En Malmö ĉefsidejas la flugkompanio *Amapola Flyg*. Fondita en 2004, ĝi komence disponigis nur frajton transportadon, sed de 2018 ĝi komencis efektivigi pasaĝerflugojn.

## Esperanto 
Malmö gastigis la 33-an Universalan Kongreson de Esperanto en 1948, kaj la 40-an kongreson de SAT en 1967.

### Ŝerce 
Martin Weichert verkis limerikon uzante la nomon de la urbo:

```
Parolis turisto en Malmö
"Prefere ol kapti la salmö,
  aŭ naĝi en fjordo
  en malvarma nordo
mi ludas kun ŝalmö sub palmö!"
```

Dosiero:Malmo-city hall.jpg|
Dosiero:St Petri church in Malmö.jpg|
Dosiero:1594 map of Elbogen.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Eŭrovido-Kantokonkurso 1992
* Eŭrovido-Kantokonkurso 2013
* Eŭrovido-Kantokonkurso 2024
* Listo de urboj de Svedio
* 10550 Malmö, asteroido
* Malmö FF

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ribban.com 
* http://www.skolor.pedc.se/petri 
* http://www.wmu.se 

## Ĝemelaj urboj 
Inter la partnerurboj estas:

* border|18px Ŝĉeĉino / Szczecin en Pollando

Kategorio:Urboj de Svedio
Kategorio:Skanio
Kategorio:Skåne län
Harlemo (Nederlando)

**Harlemo** ( **Haarlem**) estas urbo kaj municipo en Nederlando kaj la ĉefurbo de la provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, en la okcidenta parto de la lando. Komence de  en la municipo vivis .

Harlemo situas ĉe rivero *Spaarne* ( Sparno) kaj pro tio havas la kromnomon *Spaarnestad* ( Sparno-Urbo). Ekde 1853 ĝi estas sidejo de samnoma romkatolika episkopejo. La urbo estas membro de eŭropa ligo de mezgrandaj urboj, nomata *Eurotowns*.

## Nomo 
La urbo donis sian nomon al la kolonia setlejo *Nieuw Haarlem* ( Nova Harlemo) en Norda Ameriko, kiun en 1658 fondis la nederlandano Peter Stuyvesant. Ĝi nun estas la subkvartalo Harlemo de Novjorko en Manhatano.

## Historio 
La *Haarlems Dagblad* estas regiona gazeto en Haarlem. Ĝi postulas esti la gazeto kun la plej antikva publikiga historio en la mondo, kvankam tiu postulo estas bazita sur ties (deviga) kunigo kun alia titolo. Fakte *Opregte Haarlemsche Courant* estis devigita kuniĝi kun la gazeto *Haarlems Dagblad* en 1942 kiam Nazia Germanio okupaciis Nederlandon. Ekde tiam la *Haarlems Dagblad* estis aperinta kun la subtitolo *Oprechte Haerlemse Courant 1656*.

## Vidindaĵoj 
* Muzeo de la Menso Dolhuys

## Esperanto 
En 1954 okazis la 39-a Universala Kongreso de Esperanto en Harlemo.

## Konataj lokanoj 
* Frans de Grebber, pentristo.
* Judith Leyster, pentristino.
* Dirck Volkertszoon Coornhert, verkisto, politikisto kaj klerulo.
* Jacob van Campen, arkitekto kaj artisto.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* mapo de Harlemo kaj ĉirkaŭaĵo

## Bildaro 

Dosiero:Grote-Kerk-Haarlem.jpg|la "granda merkatejo" de la urbo kun la ĉefa preĝejo nuntempe
Dosiero:Berkheyde-Haarlem.jpg|...kaj en 1696
Dosiero:00 1616 Stadhuis Haarlem.jpg|la urbodomo, konstruita en la 14-a jarcento, anstataŭiganta antaŭan kastelon parte forbrulita

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Municipoj de Nord-Holando
Tampere

**Tampere**, esperante ankaŭ Tampereo, svede aparte en la 17-a kaj 18-a jarcentoj *Tammerfors*, poste en cirila formo inter 1809 kaj 1917 transprenita al la rusa je literumo *Таммерфорс*, estas la tria plej granda urbo en Finnlando kaj la plej granda enlanda urbo en Nordio. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi estas la ĉefurbo de la provinco Pirkanmaa. Centra parto de Tampere situas sur suda bordo de Näsijärvi.
* Koordinatoj: 

La regiono de Tampere inkluzivas ankaŭ komunumojn Kangasala, Lempäälä, Nokia (urbo), Pirkkala, Vesilahti kaj Ylöjärvi. Aitolahti estas eksa komunumo kiu estis ligita al Tampereo en 1966 kaj Teisko estis ligita al Tampereo en 1972. La regiono havas entute 422 000 loĝantojn.

La urbo Tampere havas tre popularan bildon en la menso de finnlandanoj kaj kiel urbo por loĝi kaj kiel urbo por turismumi. Ĝi atingis unuan aŭ duan lokon en opinisondadoj pri la populareco de grandaj urboj finnlandaj. Tie okazis la 80-a Universala Kongreso de Esperanto en 1995.

En Tampere situas kvar universitatoj: Universitato de Tampere, Teknologia Universitato de Tampere, Universitato de Aplikita Scienco de Tampere kaj Universitato de Aplikita Scienco de Pirkanmaa, ĉiuj el kiuj nun apartenas al la Universitato Tamperea. En Tampere situas ankaŭ Universitata malsanulejo de Tampere.

## Urbopartoj 
* Epilä

## Esperanto en Tampereo 
La urba Esperano-societo *Antaŭen* fondiĝis en 1921 kaj sekve en 2021 festis sian centjariĝon. Internacie plej atentata kompreneble estis la 80-a Universala Kongreso de Esperanto de 1995 en la urbo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Filmfestivalo Tampere
* Tramtransporto en Tampere
* Yle TV2

## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj )
* 
* konciza reta prezento de la urba Esperano-societo *Antaŭen* (kun aktuala programo, )
* historio pri lastjaraj kunvenoj de la urba Esperanto-societo  en la retejo *eventaservo.org* ()

Kategorio:Komunumoj de Pirkanmaa
Kategorio:Komunumoj de Okcidenta Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Urboj de Finnlando
Kimĉio

**Kimĉio** (koree: 김치, *Gimchi*) estas korea fermentigita vegetaĵa plado, kiu kutime baziĝas sur la brasiko.

Pekina brasiko, rafano, ajlo, kapsiko, papriko, poreo, fermentigita salikoko, zingibro, salo kaj sukero estas kutimaj ingrediencoj. Estas variantoj, inkluzive de *kaktugio*, bazita sur rafano, kaj kiu ne enhavas brasikon, kaj *oisobagio*, kimĉio kun farĉita kukumo. *Kaetnipo*, aŭ sezamfolia kimĉio, havas tavolojn da sezamfolioj, marinitaj en sojsaŭco, piproj, ajlo, verdaj cepoj kaj aliaj spicoj.

Laktobaciloj estas tre implikitaj en la fermentado de kimĉio, kio rezultigas pli altan enhavon da laktoacido ol en jogurto.

Oni diras, ke la vorto *gimchi* antaŭe prononciĝis koree *chim-chae* (kore-alfabete: 침채; ĉin-skribe: 沈菜), kiu signifas "trempita vegetaĵo".

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Korea kuirarto
* Gastronomio
* Acida brasiko

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kimchi.or.kr/ 

Kategorio:Korea kuirarto
Kategorio:Brasikaĵoj
Kategorio:Salatoj
Kategorio:Fermentado
Valencio (apartigilo)

**Valencio** estas esperantigo de la (precipe kataluna) loknomo *València*. Ĝi estas la nomo de diversaj geografiaj elementoj:
* Valencio estas ĉefurbo de Valencilando, Hispanio (0°23’U, 39°28N), kie okazis 78-a Universala Kongreso de Esperanto en 1993. La tria plej granda urbo de Hispanio, kun ĉ. 750.000 loĝantoj. Kaj rilate al tiu urbo estas:
** *Horta de València*, komarko ĉirkaŭ tiu urbo 
** Provinco Valencio ĉirkaŭ tiu urbo
** Valencilando, aŭtonoma komunumo en la oriento de Hispanio
** Antaŭa Reĝlando de Valencio
** Antaŭa Valencia gubernio
** Antaŭa Valencia islama reĝlando, en Andaluso
** Antaŭa Valencia episkopujo, nun ĉefepiskopujo, kaj katedralo de Valencio
** Antaŭa Valencia eklezia provinco
** Valencia laguno, apud la Valencia urbo
** Valencia golfo de la Mediteranea Maro, apud la Valencia regiono
** Universitato de Valencio
** Universitato Politeknika de Valencio
** Valencia flughaveno, en proksima vilaĝo Manises
* Valencio estas urbo de Venezuelo (68°07’U, 10°10N). Kaj rilate al tiu urbo estas:
** Lago Valencio
* kantono Valencia estas kantono en la subŝtato Nov-Meksiko en Usono
* València d'Àneu estas ĉefvilaĝo de la komunumo Alt Àneu, en regiono Pallars Sobirà (Katalunio)
* Valencia de Alcántara estas urbeto en provinco Cáceres (Hispanio)
** komarko Valencia de Alcántara estas koncerna komarko.
** Kaj Metroo de Valencio (Venezuelo) 'stas la urba reto de metroo.
* Valencia de Don Juan estas urbeto en provinco Leono) (Hispanio)
* Valencia del Ventoso estas vilaĝo en provinco Badaĥozo (Hispanio)
* València la Vella estas loko de la komunumo Riba-roja de Túria, en regiono Camp de Túria (Valencilando)
* En Francio estas kvar komunumoj de nomo Valence kaj pluraj aliaj, kiuj havas la vorton Valence kiel parto en la nomo

## Referencoj
Saint-Amand-les-Eaux

''''*  estas komunumo de Francio, kiu apartenas al la historia regiono Henegovio (france *Hainaut* respektive flandre Henegouwen), kies plej granda parto ekde 1830 estas parto de la Reĝlando Belgio, sed plia, suda parto jam ekde 1678 apartenas al Francio. Ĝi situas en la departemento *Nord* [] (okcidentflandre *Noorderdepartement*), en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* , nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*). Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Valenciennes* (france *Arrondissement de Valenciennes* respektive okcidentflandre *Arroundissement Valencyn*), kaj al la kantono *''. 

 

La kurac-akva urbo Saint-Amand-les-Eaux estas la naskiĝurbo de la historia esperantisto René Dubois. Tie fondiĝis Esperanto-grupo en 1906.

En la urbo estas fama Kariljono (sonorilaro). La urbocentron dominas la restanta turo de malnova benediktata abatejo (kie abatis en la 8-a jarcento la beatigita Arno).

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Nord
* Saint-Amand-les-Eaux (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|centra|300ra|


Kategorio:Komunumoj de Nord
Sferoj

eta|*Sferoj*
***Sferoj*** estas esperantlingva serio de sciencfikciaj kaj fantastaj rakontoj. Ĝis nun aperis 10 numeroj, nomataj *Sferoj 1*, *Sferoj 2* ktp, el kiuj pluraj konsistas el rakontoj de famaj aŭtoroj tradukitaj el aliaj lingvoj (ekzemple de Isaac Asimov, Stanisław Lem k.a.), dum la ceteraj enhavas prozaĵojn originale verkitajn en Esperanto. Ĝia iniciatinto kaj daŭrigonto estas Liven Dek.

*Sferoj 1 (1982 - tradukitaj verkoj)
*Sferoj 2 (1983 - tradukitaj verkoj)
*Sferoj 3 (1984 - originalaj verkoj)
*Sferoj 4 (1986 - tradukitaj verkoj)
*Sferoj 5 (1987 - tradukitaj verkoj)
*Sferoj 6 (1988 - originalaj verkoj)
*Sferoj 7 (1992 - tradukitaj verkoj)
*Sferoj 8 (1993 - originalaj verkoj)
*Sferoj 9 (1994 - tradukitaj verkoj)
*Sferoj 10 (2000 - originalaj verkoj)

## Eksteraj ligiloj 
**Sferoj* (en OLE).
**Se barbaroj iam* (unu el la kvar sciencfikciaj rakontoj de Jorge Camacho en *Sferoj 10*)
**Meti limon* (sciencfikcia rakonto de Sten Johansson en *Sferoj 10*)
**La Biblioteko de Babelo* (sciencfikcia rakonto de Jorge Luis Borges tradukita de Gulio Cappa en *Sferoj 2*)
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Kategorio:Sciencfikcia literaturo
Kategorio:Esperanto-libroserioj
Kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Boletín

***Boletín*** (hispanlingve *Bulteno*) estas la organo de Hispana Esperanto-Federacio. Malgraŭ ĝia nomo hispanlingva, la tekstoj estas preskaŭ nur en Esperanto.

## Enhavo 
La revuo havas 32 paĝojn en malgranda formato nigre-blanka kaj estas eldonata 4-foje jare. La enhavo rilatas ĉefe al la hispana Esperanto-movado (lokaj grupoj, kongresoj ktp), sed ankaŭ informas pri la tutmonda ĝenerale (ZEOj, Esperanto en amaskomunikiloj). Alia ofta temo estas historia esploro pri la hispana movado kaj ĝiaj pioniroj.

## Historio 
La unua numero de *Boletín* aperis en januaro 1949, kaj ĝia unua plurjara redaktoro estis Luis Hernández Lahuerta. Kunlaboranto inter 1963 kaj 1966 estis Nicolás López Escartín. De 1989 ĝis 1997 ĝin redaktis Antonio Marco Botella kaj post tiu jaro Liven Dek ĝis 2005. De 2005 ĝis 2006 redaktis ĝin Manuel Pancorbo, de 2006 ĝis 2008 Jorge Pavón, de 2008 ĝis 2010 Ángel Arquillos; de 2010 ĝis 2012  Juanjo Vera. De 2012 ĝis nuntempe (2022) la redaktoro estas plu Ángel Arquillos.

Estas kolektoj de "Boletín" en diversaj bibliotekoj.

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Preskaŭ kompleta kolekto en la Bitoteko de HEF
* 

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Hispanaj gazetoj
Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio
Maria Ŝtata Universitato

**Maria Ŝtata Universitato** (Марийский Государственный Университет (МарГУ)) estis kreita en 1972. Nuntempe ĝi havas 9 fakultatojn, kie studas pli ol 8 mil studentoj. En 2002 ĉe la Universitato estis fondita Instituto de finno-ugraj lingvoj.

La adreso de la Universitato: 
pl. Lenina, 1, Joŝkar-Ola, 424001, Rusio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Universitatoj en Rusio
Kategorio:Edukado en Mariio
Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1972
Kategorio:1972 en Rusio
Meza Volgio

eta|Muelejo en etnografia muzeo en Kozjmodemjansk, Mariio
eta|Rivera haveno en Ĉeboksari, Ĉuvaŝio
eta|Volgo en Ĉuvaŝio
eta|Svijaĵsk (insulo apud Kazan)
eta|Malbona vetero en Kazan, Tatario
Al **Meza Volgio** apartenas regionoj de Rusio, kiuj situas laŭ la rivero Volgo en meza parto de ĝia fluo. La Granda Sovetia Enciklopedio apartenigas al Meza Volgo la parton inter alfluejo de Okao (situanta en la urbo Niĵnij Novgorod) kaj alfluejo de Kama (en Tatario).

Do, al la Meza Volgio apartenas apudvolgaj teritorioj de respublikoj Tatario, Mariio, Ĉuvaŝio kaj de Niĵnij-Novgoroda provinco.

## Alfluantoj de Meza Volgo 
* Okao - la plej granda dekstra alfluanto de Volgo;
* Kama - la plej granda maldekstra alfluanto de Volgo;
* Vetluga - maldekstra alfluanto;
* Sura - dekstra alfluanto;
* Svijaga - dekstra alfluanto.

## Urboj ĉe la Meza Volgo (laŭ ĝia fluovojo) 
**En Niĵnij-Novgoroda provinco:**
* Niĵnij Novgorod (ĉefurbo de la provinco) kaj ĝia aglomeraĵo (urboj Kstovo kaj aliaj);
* Liskovo.
**En Ĉuvaŝio:**
* Ĉeboksari (ĉefurbo de Ĉuvaŝio);
* Novoĉeboksarsk;
* Mariinskij Posad.
**En Mariio:**
* Kozjmodemjansk (ĉefurbo de Montara Mariio);
* Zvenigovo;
* Volĵsk.
**En Tatario:**
* Zelenodolsk;
* Kazan (ĉefurbo de Tatario).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Volgo
* Kujbiŝeva Rezervujo
* Volgia Bulgario - ekzistinta mezvolgia ŝtato
* Tataroj, tatara lingvo
* Ĉuvaŝoj, ĉuvaŝa lingvo
* Marioj, maria lingvo
* Rusoj, rusa lingvo

Kategorio:Volgo
Kazana ĥanlando

eta|230px|Mapo de la Ĥanato de Kazano en 1540.
La **Kazana ĥanlando** (en la tatara: *Qazan xanlığı*; en la rusa: *Казанское ханство*) (1438-1552) estis tatara feŭda ŝtato kiu formiĝis post la disfalo de la Ora Hordo.
La ĉefurbo de la ĥanlando estis Kazan.
Ĝi estis fondita de la ĥano Olug Mohammed en 1437 aŭ 38.

La ĥanlando troviĝis en teritorio de la iama Bulgario ĉe Volgo. Ĝi okupis la nunajn teritoriojn de Tatarstano, Mari El, Ĉuvaŝio, Mordovio, parto de Udmurtio kaj Baŝkirio. Ĝia teritorio ampleksis teron inter riveroj Vjatka kaj Volgo, kaj etendiĝis de Okao ĝis la riverbuŝo de Belaja. Sur la teritorio de la ĥanlando loĝis multaj popoloj: tataroj, marioj, ĉuvaŝoj, udmurtoj, baŝkiroj.

En 1545-52 la ĥanlando estis konkerita fare de la Moskva ŝtato gvide de la rusa caro Ivano la Terura.

Kategorio:Historio de Baŝkirio
Kategorio:Historio de Tatarstano
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Ĥanlandoj
Kategorio:Aperis en 1438
Kategorio:Malaperis en 1552
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1430-1439
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1550-1559
Roŝ Haŝana

eta|250ra|left|Mielo kaj pomoj, kaj speciale pomoj trempitaj en mielo, estas unu el la simboloj de Rosh HaShana - la juda novjara festo.
**Roŝ Haŝana** (, laŭvorte "kapo de la jaro") estas unu de la plej gravaj festoj de Judismo. Ĝi estas la unua tago de la juda jaro, kaj ĝia dato estas la unua tago de tiŝrio (kiu estas la unua monato de la juda kalendaro por kelkaj aĵoj, sed la sepa por aliaj).

Tradicie, en ĉi tiu tago Dio juĝas la tutan mondon kaj decidas kio okazos en la venonta jaro. Pro tio, estas du signifaj temoj de Roŝ Haŝana: dolĉeco — oni manĝas dolĉaĵojn, por okazigi "dolĉan" novan jaron, kaj mielo ludas gravan rolon — kaj pentado; Roŝ Haŝana komencigas dek-tagan pentadan tempon, kiun finigas Jom Kippur (la plej grava tago de pentado).

La tradicia salutado je Roŝ Haŝana estas "L'ŝana tova" aŭ "L'ŝana tova tikatevu veteĥatemu", kiu frazeto signifas "novan jaron" aŭ "skribiĝu kaj 'sigeliĝu'" (en la Libro de Vivantoj).

## Vidu ankaŭ 
* Listo de judaj terminoj

Kategorio:Judismo
Kategorio:Juda terminaro
Armin Mueller-Stahl

**Armin MUELLER-STAHL** [armin miler-ŝtal] (naskiĝis la 17-an de decembro, 1930) estas germana aktoro.

Armin Mueller-Stahl naskiĝis en Tilsit (nuntempe: Sovetsk en Rusio). Post la Dua mondmilito lia familio devis forlasi siajn hejmregionon kaj transloĝiĝis al Berlino.

Kiel junulo Armin deziris fariĝi violonisto, sed ekde la 1950-aj jaroj li ekinteresiĝis pri la aktorado kaj sekvis tiun ĉi vojon. Post kelkjara teatra kariero en Orienta Berlino li en la jaro 1956 ricevis sian unuan filmrolon.

Pro problemoj kun la registaro de GDR li en la jaro 1980 elmigris al FRG, kie li povis konfirmi sian reputacion kiel elstara karaktera rolulo.

Sukcese li ankaŭ elprovis sin en Usono kaj aliaj landoj. Pro epizoda rolo en la filmo *Shine* li en la jaro 1997 estis nomumita por Oskaro.

## Listo de filmoj 
### En GDR 
* *Heimliche Ehen* (1956)
* *Fünf Patronenhülsen* (1960)
* *Königskinder* (1962)
* *Nackt unter Wölfen* (1963)
* *Ein Lord am Alexanderplatz* (1967)
* *Tödlicher Irrtum* (1970)
* *Der Dritte* (1972)
* *Die Hosen des Ritters von Bredow* (1973)
* *Die sieben Affären der Dona Juanita* (1973)
* *Kit & Co.* (1974)
* *Jakob der Lügner* (1975)
* *Nelken in Aspik* (1976)
* *Die Flucht* (1977)
* *Geschlossene Gesellschaft* (televida produktaĵo, 1978)

### En FRG 
* *Lola* (1981)
* *Die Sehnsucht der Veronika Voss* (1982)
* *Oberst Redl* (1984)
* *Bittere Ernte* (1984)
* *Momo* (1985)
* *Das Spinnennetz* (1986)
* *Gespräch mit dem Biest – Conversation with the Beast* (1996)
* *Die Manns* (televidproduktaĵo, 2001)

eta|180px|Armin MUELLER-STAHL

### Internaciaj produktaĵoj 
* *Music Box* (Usono, 1989)
* *Night on Earth* (Usono, 1991)
* *Kafka* (Usono/Britio/Francio, 1991)
* *Taxandria* (Belgio/Germanio/Francio, 1994)
* *Shine* (Usono, 1996)
* *The Game* (Usono, 1997)
* *The X-Files* (Usono, 1998)
* *Jakob the Liar* (Usono, 1999)
* *The 13th Floor* (Usono/Germanio, 1999)
* *Pilgrim* (Kanado/Meksiko/Britio, 1999)
* *The Long Run* (Sudafriko/Usono, 2000)
* *Eastern Promises* (2007)

## Listo de verkoj 
* *Unterwegs nach Hause* (memoroj, 1997)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.videomission.com/index.php?video=07fc57fb2c38119cf4b1d828c0af6284 
* http://www.defa-sternstunden.de/stars/amuellerstahl.htm  
* http://www.steffi-line.de/archiv_text/nost_filmdeutsch2/13m_muellerstahl.htm 

Kategorio:Germanaj aktoroj
Brazilio

**Brazilio** estas foje uzita, sed pro neklareco evitinda, alternativa nomo de:

*Brazilo, lando en Sud-Ameriko.
*Braziljo, la ĉefurbo de Brazilo.
*Brazilio estas ankaŭ titolo de verko de Everardo Backheuser.
Beslano

**Beslano** (, osete *Беслæн*) estas urbo en Nord-Osetio (regiono de Rusio). Loĝantaro en 2002 estis ĉ. 33.600. Ĝi estas la tria plej granda urbo en Nord-Osetio post Vladikavkaz kaj Mozdok.

Beslano estas grava fervoja nodo sur linio Rostov—Baku. Ĝi ankaŭ estas la starta punkto de mallonga fervoja saklinio al Vladikavkaz. Ĉe la urborando de Beslano situas ankaŭ la flughaveno de Vladikavkaz kun ĉiutagaj flugoj al Moskvo kaj pli maloftaj al Erevano, Samara kaj aliaj urboj.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 90235501.

La interurba telefona kodo estas 86737, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Terek (*Терек*).

## Historio 
Fondita en 1847 vilaĝo estis enloĝigita de osetoj, transloĝiĝintaj el aliaj partoj de Osetio. La unua nomo estis Beslanikaŭ (osete *Беслæныхъæу*), laŭ la nomo de la fondinto — loka nobelulo Beslan Tulatov. La oficiala rusa nomo longe estis Tulatovo. En 1941 la vilaĝo ŝanĝis nomon al *Iriston* (osete *Иристон*) kaj en 1950 kun la urba statuso ĝi ricevis la novan nomon — Beslano (ruse *Беслан*, osete *Беслæн*).

En jaro 1959 la urbo havis 19,4 mil loĝantojn.

## Beslana masakro 
La 1-an de septembro 2004 konkeris la lokan lernejon teroristoj (ilia nombro estas taksata al 32). La lernejo estis liberigita nur la 3-a de septembro post sanga interpafado inter la teroristoj kaj la rusaj sekurecfortoj, kiuj ekatakis la lernejon. Laŭ oficialaj indikoj dum tiu ĉi incidento mortis 334 civiluloj, el tio 186 infanoj, kaj centoj da ili estas vunditaj. Ĉiuj teroristoj estis mortigitaj krom unu, Kiu estis arestita kaj sekve kondamnita al ĝismorta puno. Pli poste li estis en malliberejo murdita.

La  en Vladikavkaz finiĝis juĝproceso pri la kazo de Nurpaŝi Kulajev, la sola travivinta teroristo el la grupo, kiu ostaĝigis centojn en Beslano. Pro la moratorio al mortpuno, funkcianta en Rusio, Kulajev estis kondamnita al vivlonga malliberigo.

Vero de Beslano (ruse Правда Беслана) estas retejo en Rusio aperinta post la terorisma atako en Beslano de septembro 2004, por kolekti materialojn rilatajn al la esploro de la atako kaj por sendepende de registara cenzuro raporti pri detaloj de la atako, pri ties politikaj fonoj kaj la sekva evoluo post la fino de la terorisma tragedio.

## Vidu ankaŭ 
* Urbo de anĝeloj (Beslano)

## Eksteraj ligiloj 
* Pri la urbo (ru)
* Pri la terorista ago de 2004 (ru, en, de)
Kinoĵurnalo

**Kinoĵurnalo** estas filmita supperrigardo de aktualaĵoj, kiu regule montriĝas en publikaj ejoj.

La kinoĵurnalo estis antaŭ la disvastigo de televido por multaj homoj la plej grava fonto de movantaj bildoj pri novaĵoj. Kinoĵurnalo ĝenerale eldoniĝis unufoje dum semajno kaj montriĝis antaŭ la ĉefa filmo en normalaj kinejoj. Ekzistis ankaŭ kinejoj kie oni nur montris kinoĵurnalojn.

Kinoĵurnalojn plej ofte faris privataj firmaoj. En aŭtoritate regataj landoj la kinoĵurnalo estis grava propagandilo, ekzemple en faŝista Italio, kie Instituto LUCE fondiĝis en 1925 por fari propagandon per filmo. Por multaj landoj la kinoĵurnalo estis ankaŭ grava en la kadro de kreo de nacia identeco, speciale en evolulandoj. Ĉio ĉi kaŭzis ke la tendenco kaj la enhavo de kinoĵurnaloj estas ĝenerale fidelaj al la povo. Krome oni donis multe da atento al leĝeraj novaĵetoj, speciale en kinoĵurnaloj de komercaj kompanioj: la spektanto devis senti sin bone kiam komenciĝis la ĉefa filmo. En Okcidenta Eŭropo la plimulto de la kinoĵurnaloj malfondiĝis ĉirkaŭ la jaro 1975 ĉar ili forpremiĝis de televido.

Kinoĵurnaloj donas interesan bildon de la tempo kiam ili estis faritaj, kaj ofte havas nostalgian valoron. Tamen ili ankaŭ estas interesa por historia esploro, pri kiel societo vidis sin mem aŭ kiel reĝimoj aŭ potenculoj figuris sin.

## Kinoĵurnaloj en diversaj landoj 
**Alĝerio**
* Actualités Algériennes
**Belgio**
* Belgavox
**Britio**
* British Pathe News
**Bulgario**
* Kinokronika
**Ĉeĥoslovakio**
* Ceskoslovensky Filmovy Tydenik
**Francio**
* Pathé
**FRG**
* Deutsche Wochenschau
**GDR**
* Der Augenzeuge
* DEFA Wochenschau
**Hispanio**
* No-Do
**Hungario**
* Magyar Filmhirado
**Irlando**
* Amharc Eireann
**Israelo**
* Karmel (d)
**Italio**
* Giornale LUCE
* Settimana Incom
* Ciac
**Hindio**
* Indian News Parade
**Japanio**
* Yiomuri
* Asahi
**Jugoslavio**
* Filmske Novosti
**Kanado**
* Canada Carries On
* World in Action
**Mozambiko**
* Kuxa Kanema
**Nederlando**
* Polygoon-journaal
**Nederlanda Hindio**
* Djawa Hodo (Japana okupado)
* Nampo Hodo (same)
* Berita Film di Djawa (same)
* Wordende Wereld
**Nederlanda Nov-Gvineo**
* Nieuw-Guinea Kroniek
**Nov-Zelando**
* Weekly Review
* Pictorial Parade
**Pollando**
* Polska Kronika Filmowa
**Rumanio**
* Saptamîna în Imagini
**Svisio**
* Ciné-Journal Suisse
**Usono**
* March of Time
* Movietone News

Kategorio:Kino
Arhuzo

alternative=מרכז העיר ודרום הנמל במבט מהאוויר|eta|293x293ra|Elaera vido de la urbocentro kaj la suda parto de la haveno
**Arhuzo** () estas la due plej granda urbo en Danio. Ĝi apartenas al la regiono Meza Jutlando. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Servoj 
* Universitato de Arhuzo
* Vilhelm Kiers Kolegio

## Esperanto en Arhuzo 
En ĝi fondiĝis Esperanto-klubo en 1909 de pastro P. P. Høgsted ĉe "La libera eklezio", .

Tie okazis kongresoj de SAT en 1947 kaj 1960; la IFEF kongreso en 1973 kaj postkongreso de UEA en 1975.

Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

### Esperantistoj de Arhuzo 
* Bjørn A. Bojesen
* Agnes Bøgh-Høgsted (1884-1959)
* Richard Fiirgaard
* Christian Petersen Heilskov (1873-1955)
* Povl Jørgensen
* Peter Weide
* Eckhard Bick

## Pliaj konataj lokuloj 
* Hans Broge (1822-1908), komercisto kaj grava evoluiganto de la urbo
* Karin Mortensen (n. 1977), manpilkistino

## Bildgalerio 

Dosiero:Aarhus-domkirke.jpg|
Dosiero:Aarhus Teater (2005).jpg|
Dosiero:Århus Rådhus.jpg|
Dosiero:Aarhus universitet.jpg|
Dosiero:Kalø Slotsruin (Syddjurs Kommune).Vejdæmning.Blik fra forsvarstårn.1.125359.ajb.jpg|Ruino de kastelo
Dosiero:Statsbiblioteket læsesalen-2.jpg|En la urba kaj universitata biblioteko

## Literaturo 
* Anonimulo 1975 : Aarhus proponas ripozon, *Esperanto*, 830(2), p.&nbsp;24-25

## Vidu ankaŭ 
* Jutlando
* Aarhus Letbane

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* retejo de la Universitato de Arhuzo
* https://runeberg.org/salmonsen/2/1/0067.html


Kategorio:Urboj de Danio
Kategorio:Meza Jutlando
Radio 3ZZZ

**Radio 3ZZZ** (trifoja Z) estas la plej granda multgenta radia stacio en Melbourne, Aŭstralio, konata sub la anglalingva nomo *Ethnic Community Broadcasting Association*, kiu elsendas programojn en diversaj lingvoj, inkluzive de Esperanto.  Ĉiuj ĉefaj etnaj komunumoj loĝantaj en Melburno estas reprezentataj. 

Krom kelkaj dungitoj kiuj estas pagataj ankaŭ ĝis 400 volontuloj kunlaboras en unu el la ĉirkaŭ 60 komunumaj lingvogrupoj por kaj pro sia propra komunumo. Ĝi funkcias ekde Brunswick, la najbara antaŭurbo de Melburno. La komunuma elsenda licenco estis donita al 3ZZZ surbaze de ĝia diverseco de lingvoj kaj komunumoj. La dissendigan licencon de 3ZZZ posedas la Ethnic Community Broadcasting Association of Victoria Limited (Etna Komunuma Disvastiga Asocio de Viktorio, aspc), ankaŭ nomata ECBAV, ankaŭ funkciigas la stacion. La radiostacio estis kreita origine por la etnaj komunumoj de Melburno por aŭdi siajn proprajn lingvojn kaj subteni siajn kulturajn identecojn.

## Esperanto en radio 3ZZZ 
Radio 3ZZZ komencis disaŭdigi regule en junio 1989.  Ekde oktobro 2000 la stacio aŭdeblas tra Aŭstralio kaj la resto de la mondo tra interreta dissendo, ekzemple pere la apo (vidu AKP sub eksteraj ligiloj) de Radio Muzaiko per kiu eblas aliri la plimulton de la radio-elsendejoj en Esperanto.  

Radio 3ZZZ estas ankaŭ loka aŭstralia radio, aŭdebla sur FM-radio, sed nur tra la metropola regiono de Melbourne ĝis Geelong al la Okcidento kaj Macedon norde sur FM-ondo 92.3 MHZ FM ĉiun lundon inter la 13:00-14:00 horo, loka tempo. 

## Tutmonda aŭskultantaro 
Elsendante 24 horojn tage oni taksas ke pli ol 400 mil personoj en la mondo aŭskultas 3ZZZ ĉiun semajnon. Eblas fariĝi membro de Radio 3ZZZ per kiu vi povas helpi la daŭrigon de via lingva grupo ene de Radio 3ZZZ. 

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala retejo de Radio 3ZZZ.
*Arkivo de 3ZZZ Radio en Esperanto - La Esperanto-elsendoj ekde 2005 ĝis nun, kun programnotoj (MP3-dosieroj).
*Arkivo de MIJOŜI Cutomu - RealAudio-dosieroj de la Esperanto-elsendoj.
*Elŝutejo de la Esperanto-radio apo (APK)

## Vidu ankaŭ 
* (angla) Oficiala retejo de RAdio 3ZZZ 
* Esperanto-radio
* (angla vikipedio) Community Broadcasting Association of Australia (CBAA) 
* (angla vikipedio) National Ethnic and Multicultural Broadcasters Council (NEMBC) 
* (angla vikipedio) Community Broadcasting Foundation (CBF)
* (angla vikipedio) Community radio

Kategorio:Esperanto-radio
Seattle Esperanto Society

eta|dekstra|300ra|NOREKanoj ĉe la dediĉo de 16-lingva pacfosto por la centjara jubileo de Seatla Esperanto-Societo
**Seattle Esperanto Society** (*Societo Esperantista de Seattle* en la fruaj jaroj, poste pli ofte *Seatla Esperanto-Societo*) fondiĝis en 1906 fare de William George Adams kaj Richard H. Geoghegan. Inter ĝiaj konataj membroj estis Ferd Carlson, David B. Richardson kaj Sidney S. Culbert.

En 2006 SES festis sian centjaran jubileon per gastigado de la regiona kongreseto NOREK kaj dediĉado (al la ĝemelurboj de Seatlo) de pacfosto en 16 lingvoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj pri kunsidoj kaj tiel plu
* Retmesaĝa grupo de SES 

Kategorio:Usonaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Seatlo
Pilastro

eta|Desegnaĵo pri pilastro
**Pilastro** estas prisma kolono (kontraste al cilindra). Plej ofte ĝi estas konstruita en aŭ ĉe muro.

Laŭ Francisko Azorín **pilastro** estas *Prisma subtenilo.* Li indikas etimologion el la latina *pilarius, pilatim*, el pila (subtenilo).

## Priskribo
La **apogpilastro** estas konstruita reliefe sur muro por ĝin plifortigi.

Materialo de la pilastroj povas esti plej ofte ŝtonoj, ferbetonoj, ŝtaloj, pli malofte monolitoj, lignoj, brikoj.

La pilastroj tenas arkon. Ofte ili tenas pontojn, viaduktojn, en konstruaĵoj volbojn.

La pilastoj estis uzataj plej ofte en gotiko, renesanco, baroko, sed ili estis videblaj eĉ dum Romia Imperio kaj nuntempo.

## Vidu ankaŭ
* Pilastra friso
* Piliero
* Plinto

## Notoj 
## Fontoj 
* http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/082/pc008212.html#8 

Kategorio:Arkitekturo
Prismo

eta|Prismoj: orta (A) kaj oblikva (B).
[eta|dekstra|220ra| [Sekco de triangula prismo.]]
**Prismo** en geometrio estas korpo, matematike difinita kiel pluredro, kies du bazaj poligonaj edroj estas paralelaj, kaj kies aliaj edroj estas paralelogramoj.

Pri optiko, **prismo** estas travidebla peco (kutime el vitro), havanta formon de geometria prismo, orta kun triangula bazo ordinare ortangula.

## Vidu ankaŭ 
* Optiko
* Prismo (optiko)

### Eksteraj ligiloj 
* OPTIKO: Ĉapitro el lernolibro skribita de SÁRKÖZI János. Subĉapitroj: optiko ĝenerale, fotometrado, ekesto, propagiĝo, refrakto de la lumo, ondooptiko, polarigo, lumo kaj materialo, la okuloj, optikaj instrumentoj. 129 paĝoj, formo PDF, 882 KB.


Kategorio:Pluredroj
Kategorio:Optiko
Edro

Edro estas matematike difinita areo kiu formas ebenan parton de la surfaco de geometria korpo.

## Vidu ankaŭ
* Vertico (geometrio) - la 0-dimensia analogo de edro.
* Latero (geometrio) - la 1-dimensia analogo de edro.
* Ĉelo (geometrio) - la 3-dimensia analogo de edro.
* Faceto (geometrio) - la *n*-dimensia analogo de edro, nur kiel ero de *n+1*-dimensia hiperpluredro.
* Hiperedro aŭ hiperĉelo - la *n*-dimensia analogo de edro.
* Pluredro
* Faco
* Faceto

Kategorio:Areo
Kategorio:Hiperpluredroj
Signifo

**Signifo** estas la kompreninda enhavo, la senco, de informo. Ĝin studas filozofio, lingvoscienco kaj semiotiko. La aparta branĉo de tiuj fakoj, kiu koncentriĝas je la studado de signifo, nomiĝas semantiko.

Oni uzas la vorton *signifo* ankaŭ por paroli pri la esenca kaj kerna ideo montrita de io, aŭ pri la valoro aŭ graveco de io.

## Vidu ankaŭ 
* Lingva signo
* Signifanto kaj signifato

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kornai.com 
* http://www.kornai.com/ekezes.html 
* http://www.c3.hu/scripta/metropolis/9702/nanay.htm
* http://pt.wiktionary.org/wiki/Significado 

Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Antropologio
Kategorio:Logiko
Kategorio:Lingvo
Georges Braque

eta|200px|Georges Braque en 1908
**Georges BRAQUE** (naskiĝis je 13-a de majo en Argenteuil, Francio, 1882, mortis je 31-a de aŭgusto, 1963). Li fondis kun Pablo Picasso stilon de kubismo.

## Eksteraj ligiloj 
* Georges Braque  *france*
* Artcyclopedia
* http://www.discoverfrance.net/France/Art/Braque/Braque.shtml 

Kategorio:Francaj pentristoj
Kategorio:Kubismaj pentristoj
Teologio

**Teologio** (greke: θεoς *theos* = Dio, λoγoς *logos* = parolo) signifas laŭvorte **discienco**, do *instruo pri Dio*, pli ĝenerale instruojn pri la kredosistemoj kaj sanktaj skriboj kadre de iu certa fido. Ekzemple: kristana teologio.

La scienco, kiu studas religiojn de ekstere nomiĝas religioscienco.

La historio de la studo de teologio en institucioj de pli alta edukado estas tiel malnova kiel la historio de tiaj institucioj. Ekzemple, la Platonika Akademio fondita en Ateno en la 4-a jarcento a.K. ŝajnas inkluzivi teologiajn temojn en ĝia submetata afero.

Politika teologio estas parto kaj de politika filozofio kaj de teologio kiu priserĉas la vojojn laŭ kiuj teologiaj konceptoj aŭ pensomanieroj rilatas al politiko, socio, kaj ekonomiko. Kvankam la rilato inter kristanismo kaj politiko estis pristudita ekde jam la epoko de Jesuo mem, politika teologio kiel akademia fako komencis dum la lasta parto de la 20-a jarcento, parte kiel reago al la verkaro kaj de Carl Schmitt kaj de la Frankfurta Skolo.

Domina teologio estas aro de kristanaj politikaj ideologioj, kiuj celas starigi ŝtaton regata de kristanoj kaj bazita sur siaj propraj komprenoj de la biblia juro.

Fundamenta teologio estas, en kristana teologio, la disciplino kiu traktas la revelacion de Dio kiel tia, kune kun ĝia kredindeco kaj akcepto de la kredo fare de homoj. 

Kruca teologio (latine: *theologia crucis*) estas faktermino uzata ekz. en 1518 fare de Marteno Lutero en kunteksto kun la kvereloj pri indulgencoj, kie centras la pasiono kaj la Sankta Kruco por pentfaremuloj.

## Literaturo 
* Antonio Livi, ''Verra e falsa teologia. Come distinguere l'autentica "scienza della fede" da equivoca "filosofia religiosa"'', Casa Editrice Leonardo da Vinci, Romo 2012.

## Vidu ankaŭ 
* Domina teologio
* Feminisma teologio
* Katolika teologio
* Kristanismo
Erwin Geschonneck

**Erwin GESCHONNECK** [ervin geŝonek] (&nbsp;—&nbsp;, Berlino) estis germana aktoro.

Erwin Geschonneck naskiĝis en Bartenstein (nuntempe: Bartoszyce en Pollando). En la jaro 1909 lia familio transloĝiĝis al Berlino.

Fininte la lernejan edukadon, Erwin Geschonneck vivtenis sin per diversaj laboroj. En 1929 li fariĝis ano de la Komunisma Partio de Germanio, kaj li komencis aktori en amatoraj ensembloj kaj politikaj kabaredoj.

En la jaro 1933 li fuĝis de la nazioj tra Pollando al Sovetunio. En 1938 li transloĝiĝis al Prago, sed tie
La 3-an de majo 1945 li travivis la pereon de la koncentreja ŝipo *Cap Arcona*.

De 1946 ĝis 1948 li agis en Hamburga teatro kaj en kelkaj filmoj. Invitite de Bertolt Brecht kaj Helene Weigel li en 1949 eklaboris en la Orientberlina *Berliner Ensemble*. Tie li prezentis grandajn rolojn, kaj samtempe li komencis tre sukcesan filmkarieron.

Li gajnis plurajn premiojn kaj estas konsiderata unu el la plej elstaraj aktoroj de la GDR.

## Listo de filmoj 
* *In jenen Tagen* (1947)
* *Finale* (1948)
* *Der Biberpelz* (1949)
* *Das kalte Herz* (1950)
* *Das Beil von Wandsbek* (1951)
* *Schatten über den Inseln* (1952)
* *Die Unbesiegbaren* (1953)
* *Der Hauptmann von Köln* (1956)
* *Die Abenteuer des Till Ulenspiegel* (1957)
* *Schlösser und Katen* (1957)
* *Der Lotterieschwede* (1958)
* *Sonnensucher* (1958 – tamen malpermesita ĝis 1972)
* *Musterknaben* (1959)
* *Fünf Patronenhülsen* (1960)
* *Nackt unter Wölfen* (1963)
* *Karbid und Sauerampfer* (1963)
* *Ein Lord am Alexanderplatz* (1967)
* *Jeder stirbt für sich allein* (1970)
* *Jakob der Lügner* (1975)
* *Looping* (1975)
* *Das Licht auf dem Galgen* (1976)
* *Die Insel der Silberreiher* (1977)
* *Tambari* (1977)
* *Anton der Zauberer* (1978)
* *Levins Mühle* (1980)
* *Asta mein Engelchen* (1981)
* *Mensch, mein Papa...!* (1988)

## Listo de verkoj 
* *Meine unruhigen Jahre* (membiografio, 1984)

## Premioj gajnitaj 
* Nationalpreis (1954, 1960, 1961, 1968)
* Vaterländischer Verdienstorden (1976)
* Karl-Marx-Orden (1981)
* Kunstpreis des FDGB (1985)
* Deutscher Filmpreis (1993)

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Germanaj centjaruloj
Nikolaj Fedorov

**Nikolaj Vasiljeviĉ FEDOROV** (naskiĝinta la  en Ĉedino) estas la unua prezidento de la Ĉuvaŝa Respubliko.

Nikolaj Federov en 1980 finis kun honoro la juran fakultaton de la Kazana Ŝtata Universitato. De 1980 ĝis 1989 li laboris en la Ĉuvaŝa Ŝtata Universitato. En julio 1990 li estis nomumita ministro de justico de la Rusia Sovetia Federacia Socialisma Respubliko (RSFSR) en la registaro de Ivan Silajev kaj konservis la postenon en la registaro de Egor Gajdar. Li aktive partoprenis en la preparo de la juĝa reformo de Rusio.

Li demisiis en marto 1993, ĉar ne subtenis la dekreton pri speciala reĝimo de administrado kaj ne subskribis la deklaron subtene al Boris Jelcin. La 12an de 1993 li estis elektita kiel deputito de la Ŝtata Dumao laŭ la listo de Demokratia partio de Rusio kaj la 26an de 1993 li elektiĝas kiel prezidento de la Ĉuvaŝa Respubliko.

En la 1998 li reelktiĝis je la posteno de la prezidento la duan fojon kaj en 2002 - la trian fojon.

## Decoracioj 
maldekstra|50px: Ordo de Merit por la Patrujo, 4 klaso 1998
maldekstra|50px: Ordo de Merit por la Patrujo, 3 klaso 2003
maldekstra|50px : Ordo de Honoro, 2008

## Galerie 

Image:Dmitry Medvedev 6 August 2008-1.jpg|Kun la rusia prezidanto en aŭgusto 2008

Kategorio:Rusiaj politikistoj
Kategorio:Estroj de Ĉuvaŝio
Kategorio:Ĉuvaŝoj