Süntel-fago

**Süntel-fago**, **Fagus sylvatica** var. **Suentelensis** SCHELLE (1903) sin. *Fagus sylvatica* var. *Tortuosa* WILLKOMM (1887), estas malofta vario de la fago (*Fagus sylvatica*).
[maldekstre|eta|200-jaraĝa fago en la germana [Lauenau.]]
La Süntel-fago havas torditajn, kripligitajn, kunkreskintajn branĉojn kaj tre mallongan, torditan trunkon. La arbo kreskas pli horizontale ol vertikale. Ĝi fariĝas malofte pli ol 15 metroj. Kun siaj pendantaj branĉoj la fago formas tendosimilan, duongloban aŭ fungosimilan kronon. La kreskoformo estas hereda, la ekesto ankoraŭ ne konata.

## Etimologio 
La nomo „Süntel“-fago venis de la regiono Süntel, parto de la Weserbergland en la germana federacia lando Malsupra Saksio.

La „Süntel“-fago havas diversajn botanikajn nomojn, kiel *tortuosa*, *suntalensis* aŭ *suentelensis* kaj popolaj nomoj kiel *Krause Buche* (hirta fago), *Krüppel-Buche* (kripla fago), *Schirm-Buche*(ombrela fago), aŭ *Schlangen-Buche* (serpenta fago). Antaŭe ĝi ankaŭ nomiĝis *sorĉistina ligno* aŭ *diabla fago*.

## Disvastigo 
Süntel estas malgranda altejo norde de Hameln en Malsupra Saksio. Tie ekzistis meze de la 19a jarcento la plej granda  arbaro de „Süntel“-fagoj en Eŭropo. Pro la komasacio la tuta areo de la 245 metrojn alta *Westeregge* inter Hülsede kaj Raden, estis senarbigita en 1843. Tiam la nombro de la „Süntel“ -fagoj malkreskis de kelkaj mil ekzempleroj al nur ĉ. cent. Nur malmultaj kreskejoj hodiaŭ havas malnovajn ekzemplerojn.

La plej grandaj „Süntel“-fagoj de Germanujo staras en la Berggarten Hannover kaj en Lauenau ĉe Deister. En Bad Nenndorf ĉe Deister ekzistas aleo de Süntel-fagoj, konsistante el preskaŭ 100 arboj, el tiuj du trionoj kreskis el draĵoj.

Malgranda grupo de pli aĝaj Süntel-fagoj ekzistas en Francujo („hêtre tortillard“), Danujo („vrange bøge“) kaj Svedujo ("vresboken"). Ankaŭ en Usono ekzistas kelkaj junaj Süntel-fagoj.

### Similaj fagoj 
eta|granda pendo-fago kaj juna „Süntel“-fago
La „Süntel“-fago-rezervejo ekzistas en Bad Münder.

### Kreskoformoj 
eta|“Süntel“-fago – sentrunka arbustoformo
eta|aleo de „Süntel“-fagoj en Bad Nenndorf
Tre simila faga subspecio estas la pendo-fago. Ĝi similas al „Süntel“-fago, sed estas malpli tordita kaj la branĉoj pendas pli multe.

### Famaj ekzempleroj en Germanujo 
hochkant|eta|„Krause Buche“, lignogravuraĵo de 1890
eta|kronotegmento de „Süntel“-fagoj en la kastela parko Semper
eta|“Süntel“-fago apud Lauenau, 1907
Kelkaj eksterordinaraj „Süntel“-fagoj, kiuj atingis altan aĝon kaj havas belan kreskon fariĝis famaj naturmonumentoj.

### "Sünte“- fagoj en Francujo 
eta|“Süntel“-fago apud Sionne (Francujo)
„Süntel“-fagoj ekzistas  ekzemple en la arbaro norde de la loko Sionne (departemento Vosges).

Ekzistas ĝis 800 ekzempleroj en Verzy (vidu Les Faux de Verzy).

## Referencoj 
## Literaturo 
* Gerhard Dönig: *Süntel-Buchen in Deutschland,Frankreich,Dänemark, Schweden und sonst in Europa* (Bad Münder 2012) ISBN 978-3-00-039732-5, Herausgeber: Heimatbund Niedersachsen e.V. Ortsgruppe Bad Münder.
* Gerhard Dönig: *Die Park- und Gartenformen der Rotbuche – Fagus sylvatica L.* Gartenbild, Rinteln 1994. ISBN 3-928521-05-5
* Ernst Andreas Friedrich: *Naturdenkmale Niedersachsens*. Hannover, 1980. ISBN 3-7842-0227-6
* Franz Gruber: *Über Wachstum und Alter der drei bedeutsamsten Süntelbuchen (Fagus sylvatica L. var. suentelensis SCHELLE) Deutschlands* (Gremsheim/Raden/Lauenau). In: *Allgemeine Forst- u. Jagdzeitung.* Sauerländer, Frankfurt M 174.2002, 1. 
* Friedrich Lange: *Morphologische Untersuchungen an der Süntelbuche*. In: *Mitteilungen der Deutschen Dendrologischen Gesellschaft.* Ulmer, Stuttgart-Hohenheim 1974,67, S. 24–44. 
* Udo Mierau: *Eine neue Heimat für die Süntelbuche. Vom Aufbau des Reservates bei Nettelrede-Luttringhausen.* In: Waldemar R. Röhrbein (Hrsg.): *Heimat bewahren, Heimat gestalten. Beiträge zum 100jährigen Bestehen des Heimatbundes Niedersachsen.* Hannover 2001. Seiten 138–141. Der Artikel enthält auch die Angabe von Standorten der Süntel-Buche.
* Adolf Oppermann: *Det Forstlige Forsoegsvaesen i Danmark.* Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag, Koebenhaven 1908-1911. 

## Eksteraj ligiloj 
* Die Süntelbuchen
* Projekt: Das Tal der Süntelbuchen
* Freundeskreis Süntelbuchen-Reservat
* Der Süntel
* Süntelbuchen-Allee
* Faux de Verzy, Frankreich 
* Auvergne, Frankreich
* Lund, Schweden
* Süntelbuche im Naturfoto-Archiv des NABU Uelzen

Kategorio:Fagoj
Kategorio:Ornamaj plantoj