open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dua Franca Imperio

La **Dua Franca Imperio** () estis la politika reĝimo de Francio ekde 1852 ĝis 1870, inter la Dua Respubliko kaj la Tria Respubliko.

Kvankam li jam estis prezidento de la Respubliko, kaj malgraŭ la kontraŭstaro de la Nacia Asembleo, Louis-Napoléon Bonaparte organizis puĉon je la 2-a de decembro 1851, por ebligi la redakton de nova konstitucio, kaj pliposte la restarigon de imperia reĝimo.

La unua duono de tiu « Dua Imperio » (la Unua Imperio estis kompreneble tiu de Napoléon Bonaparte) estis relative aŭtoritata, dum la dua duono estis pli liberala. La Dua Imperio falis pro la Francia-Prusia Milito de 1870, malbone preparita de Francio, kaj pro la kreskinta potenco de Otto von Bismarck.

## Bildoj 
[eta|none|[Napoleono la 3-a]]

## Vidu ankaŭ 
* Napoleono la 3-a
* Historio de Francio


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1852
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1870
Kategorio:Eksaj imperioj
Elektra tensio

**Elektra tensio** estas diferenco de elektraj potencialoj inter du konduktiloj.

Se oni parolas pri tensio de unu konduktilo, ĉi tio signifas, ke la dua konduktilo estas maso de la aparato aŭ tero.

Per aliaj vortoj: La **elektra tensio** estas fizika grando indikanta, kiom da laboro respektive energio necesas, aŭ liberiĝas, kiam oni movas objekton kun certa elektra ŝargo laŭlonge de elektra kampo. 

En elektrostatiko (magneta kampo sendependa de tempo), la ŝanĝo de tensio U_{2(1)} de la punkto P_1 al la punkto P_2 egalas la negativan integralon de la elektra kampo je la vojo inter tiuj du punktoj (**Potencialdiferenco**) : 
 U_2 - U_1 =  - \int_{P_1}^{P_2} \vec{\mathbf{E}} \; . \; \vec{\mathrm d l}  \; .
Tiu rilato validas por ĉiuj elektraj kampoj, kaj por la kirlokampoj kaj por nekirlaj (gradient-)kampoj. Dum pri nekirlaj kampoj la tensio ne dependas de la vojo, pri kirlokampoj la tensio dependas de la vojo ĉar, pri ĉi-lasta kazo, la kurba integralo uzatas. Se la induktilo enhavas magnetan cirkviton, la kampo kutime estas nekirla.

La klasika formulsimbolo de la tensio estas *U* (de la latina *urgere* = urĝigi, peli, premi; aŭ de la germana Unterschied); Pli kaj pli oni uzas la formulsimbolon *V* (de volto). La mezurunuo estas la volto (simbolo "V"), nomita laŭ Alessandro Volta.

Kutime la tensio en la publika elektra altern-kurenta reto estas 110 aŭ 230 voltoj, responde al trifaza tensio de ĉirkaŭ 190 resp. 400 V.

## Vidu ankaŭ 
* Leĝo de Omo
* Leĝo de Kulombo
* Leĝo de Joule
* Elektra kurento
* Alterna tensio
* Alta tensio
* Surfaca tensio
* Tensio
* Transmisio de elektra energio
* Elektra tensio de Planck


Kategorio:Fizika kvanto
Kategorio:Elektrotekniko
Kategorio:Teoria elektrotekniko
Kategorio:Elektrostatiko
Monastero

**Monastero** estas uzata ofte por esperantigi lokojn nomatajn **Münster** germanlingve, ekzemple la urbon Münster en Nordrejn-Vestfalio.

Oni trovos liston de lokoj kun la nomo "Münster" en la specifa apartigilo:
* Münster (apartigilo).

Aldone, estas ankaŭ lokoj nomataj ĝuste **Monastero** en Italio:
* Monastero Bormida, Monastero di Vasco, Monastero di Lanzo, urbetoj en Piemonto, Italio

Aliaj loknomoj devenas de la sama origino (la latina vorto *monasterium* = monaĥejo): *Minster* en la angla (ekzemple Westminster), *Moutier/Moutiers* en la franca (ekzemple Moutier en Svislando kaj la insulo Noirmoutier), *Monasterio* en la hispana ktp.

Laŭ Francisko Azorín **monastero** estas *Granda monaĥejo en la kamparo.* Li indikas etimologion el la greka *monasterion*, el *monos* (soleco), kaj de tie la latina *monasterium*. Kaj li aldonas la terminon *polikliniko*.

## Notoj 
Kategorio:Loknomscienco
Kategorio:Arkitekturo
Distriktaro Arnsbergo

La **distriktaro Arnsbergo** () estas unu el kvin administraj distriktaroj en la federacia lando Nordrejn-Vestfalio de Germanio. Fine de  ĝi havis  loĝantojn.

## Geografio 
La distriktaro situas en la sudoriento de Nordrejn-Vestfalio. La nordokcidenta parto havas kvin grandajn urbojn kaj kovras grandan parton de la dense loĝata industria Ruhr-regiono. Kontraste al tio la orienta kaj suda partoj estas relative maldense loĝataj.

### Najbaraj distriktaroj kaj landoj 
La distriktaro norde limas al la distriktaroj Monastero kaj Detmoldo, oriente al la federacia lando Hesio, sude al la lando Rejnlando-Palatinato kaj okcidente al la distriktaroj Kolonjo kaj Duseldorfo.

## Historio 
eta|160px|maldekstra |la unua domo de la distriktara administrejo (hodiaŭ administra juĝejo)
La historio de la distriktaro reiras al la *Prusa ordono pri la plibonigota instalo de provincaj instancoj* de la 30a de aprilo 1815. Tiam la Prusa registaro kaj administrado estis novordigata post la Viena Kongreso kaj la provincoj subdividataj en entute 28 distriktaroj, unu el ili la distriktaro Arnsbergo. Kiel la aliaj, ankaŭ la registaro en Arnsbergo je la 22a de aprilo 1816 ekfunkciis.

La ne tute centra kaj relative eta urbo Arnsbergo elektiĝis sidejo de la administrejo por ligi la katolikan loĝantaron de la malurba, arbara regiono *Sauerland* [Záŭalant] al la protestanta Prusia ŝtato kaj por ekonomie evoluigi tiun regionon.

Unu el la centraj taskoj de la administrejo en Arnsbergo dum la 19a kaj komenca 20a jarcento estis la ŝtata akompano de la fulme evoluiĝanta proceso de industriigo aparte de la orienta Ruhr-regiono.

Tra ĉiuj jardekoj oni diskutis, ĉu la sidejo de la distriktaro daŭre restu en la relative eta kaj ekonomie malmulte signifa urbeto Arnsbergo, kiam en la Ruhr-Regiono kreskis multe pli grandaj kaj ekonomie signifaj urbegoj. Tamen ĝis nun nenio ŝanĝiĝis, kvankam ekzistas planoj pri kreo de nova distriktaro "Ruhr-regiono" post la jaro 2012.

## Administra subdivido 
eta|250px| dekstra |rigardo sur la novan administrejon
La distriktaro konsistas el 7 distriktoj kun sume 78 komunumoj kaj el 5 eksterdistriktaj urboj.
(loĝantoj laŭ stato fine de )

Dum 1947 la distriktaro estis grupigo de 16 distriktoj kaj 13 eksterdistriktaj urboj. Inter la jaroj 1968 kaj 1975 administra reformo novorganizis la distriktajn limojn, tial ke restis nur la hodiaŭaj 7 distriktoj kaj 5 eksterdistriktaj urboj (vidu supre).

Dosiero:CityBochum 050813 001.jpg|Bochum
Dosiero:Dortmund Panorama.jpg|Dortmund
Dosiero:Hagen Rathausplatz.jpg|Hagen
Dosiero:Hamm Bahnhof.jpg|Hamm

## Eksteraj ligiloj 
*  
* oficialaj paĝoj de la lando Nordrejn-Vestfalio 

Kategorio:Nordrejn-Vestfalio
Urboteritorio

**Urboteritorio** estas la areo, kiu laŭleĝe apartenas al urbo kaj sur kiu etendiĝas la suvereneco de tiu urbo. Al la urboteritorio ankaŭ apartenas la grundarealoj de la urbo samkiel de aliaj urboj aŭ vilaĝoj iam sendependaj, kiuj nun post enkomunumigo apartenas al la centra urbo.

## En Rusio 
Laŭ administra divido de Rusio urboteritorio estas subprovinca udministra unuo. Ĝi havas samajn rajtojn kiel distrikto kaj enhavas urbon kaj iam kelkajn apartenantajn al urba estraro aliajn loĝlokojn.

Krom tio tri rusiaj urboj estas apartaj federaciaj subjektoj (federaciaj urboj).

Kategorio:Urbo
Kategorio:Administraj unuoj laŭ klasnomoj
Jean-Marie Dedecker

**Jean-Marie DEDECKER** (naskiĝis en Nieuwpoort je la ) estas liberala politikisto el Ostendo - Belgio. De 1999 ĝis 2006 li estis membro de la flandra partio Vlaamse Liberalen en Democraten (VLD). Fine de 2006 li estis mallonge membro de la partio Nieuw-Vlaamse Alliantie. En 2007 li fondis propran partion, Lijst Dedecker.

S-ro Dedecker internacie famiĝis kiel trejnisto de pluraj flandraj ĵudistoj. Kiel atleto li interalie gajnis arĝentan medalon dum la monda ĉampioneco en Kebekio en 1981. Li estas la iama ĉeftrejnisto de la belga Ĵuda Ligo (1981 - 200), asekura makleristo kaj direktoro de kompanioj.

## Trejnitoj de Dedecker 
* Ulla Werbrouck
* Ingrid Berghmans
* Robert Van De Walle
* gefratoj Johan Laats kaj Philip Laats
* Harry Van Barneveld
* Gella Vandecaveye
* Heidi Rakels
* Inge Clement
* Marie Isabelle Lomba

## Politika kariero 
En 1999 komenciĝas la politika kariero de Dedecker. Li interalie estas flandra popola reprezentanto por la elektregiono Okcidenta Flandrio kaj membro de la urba konsilantaro de Ostendo (ekde 2001). Li estis senatano de 1999 ĝis 2004 (elektita kun 52.492 preferataj voĉdonoj).

En januaro 2002 li kaŭzis tumulton, ĉar li helpis ĵurnaliston de la televida stacio VTM ŝtele eniri la karceron de Marc Dutroux.

Komence de decembro 2004 li surprize atingis skoron de 38% dum la balotoj por la ĉefo de la politika partio VLD. Bart Somers, la nuna ĉefo de tiu ĉi partio, ekhavis iom pli ol la duono de la voĉoj.

Komence de 2006 aperis lia libro *Rechts voor de raap*. Ĝi estis politika furara libro, sed lia tiama partio VLD bojkotis ĝin. Samkiel dum televidaj programaj kaj intervjuoj s-ro Dedecker ofte malĝentile esprimas sian opinion.

Lia ĉiama kverelado estis la ĉefa kaŭzo ke la VLD decidis postuli de Jean-Marie Dedecker forlasu la partion. Ne hazarde tio ĉi okazis je la 11-a de oktobro 2006, ĵus post kiam li dum la balotoj por la municipoj en Ostendo lastan fojon multajn voĉojn gajnis. Post tiu ĉi demisio, bona amiko de s-ro Dedecker, Hugo Coveliers, proponis ke li helpu pluellabori lian partion VLOTT.

La 29-an de decembro klariĝis ke s-ro Dedecker elektis aliĝis al la dekstra, flandrema politika partio Nieuw-Vlaamse Alliantie. Post grava disputado li forlasis tiun partion kaj fondis sian propran, Lijst Dedecker. Tiu ĉi nova partio mirinde dum la federacia balotado de la 10-a de junio en Belgio sukcesis akiri pli ol 5% de la voĉoj, elektosojlo por povi havi reprezentantojn en la parlamento.

## Eksteraj ligiloj 
* Persona politika retejo

Kategorio:Belgaj politikistoj
Furorlibro

**Furorlibro** estas libro kiu estas ege populara kaj tial aldonita al listo de plej vendataj libroj. Malkiel por filmoj kaj muziko, en la ĉiutaga vivo, kaj specife en Esperantujo, la esprimo *furora* ne nepre celas ke ĝi estas aparte multe vendata aŭ de granda literatura valoro. Precipe estas indiko pri populareco.

Furorlibro estas relative nova fenomeno. Ĝia ekzisto dependas de la eblo amase produkti librojn kaj vendi ilin tutmonde. 

**Furorlisto** estas statistiko pri la furorlibroj.

## Historio 
La unua moderna furorlibro verŝajne estas la verko de Goethe "La suferoj de la juna Werther" (germane: *Die Leiden des jungen Werthers*), publikigita en Germanio en 1774, tuj post sia publikigo ĝi estis legata tra Eŭropo kaj Usono. Kvankam verkistoj hodiaŭ faras belan profiton de furoraj libroj, tio ne estis la kazo de Goethe, ĉar tiutempe la tantiema sistemo ne estis praktikata.

## Furorlibroj
* ''La Mastro de l' Ringoj*
* *La Eta Princo*
* *Hari Poter kaj la Ŝtono de la Saĝuloj*
* *And Then There Were None* de Agatha Christie
* *Ruĝdoma Sonĝo*
* *La Hobito*
* *Ŝi* de Henry Rider Haggard
### Klasikaĵoj
* *La Biblio*
* *Kiĥoto'' de Cervantes

## Furorlibristoj
* John Irving

Kategorio:Eldonado
Kategorio:Libroj
Josef Gottlieb Kölreuter

**Josef Gottlieb Kölreuter** (Elparolu: *kelrojta*) (* 27-an de aprilo 1733 en Sulz am Neckar; † 11-an de novembro 1806 en Karlsruhe) estis germana botanikisto, profesoro pri biologio kaj direktoro de la kortegaj ĝardenoj en Karlsruhe. Li estis iniciatinto de la biologio pri polenado kaj unu el la plej fruaj eksperimentaj biologoj; li, cent jarojn antaŭ Gregor Mendel, eksperimentis pri la heredeco de plantoj.

## Literaturo (germanlingva) 
* J. Behrens: *Joseph Gottlieb Kölreuter. Ein Karlsruher Botaniker des 18. Jahrhunderts*. In: Verhandlungen des Naturwiss. Vereins Karlsruhe, 11 (1894), S. 268-320
* Ilse Jahn (Hrsg.): *Geschichte der Biologie*. 3. Auflage. Spektrum Akademischer Verlag, 2000
* Ernst Lehmann: *Joseph Gottlieb Kölreuter zum 200 Geburtstag*. In: Volk und Rasse 8 (1933), S. 186–189
* Karl Mägdefrau: *Geschichte der Botanik*. 2. Auflage. Gustav Fischer Verlag, 1992
* Friedrich Reinöhl: *Joseph Gottlieb Kölreuter*. In: Hermann Haering, Otto Hohenstatt (Hrsg.): Schwäbische Lebensbilder. Band 2. Kohlhammer, Stuttgart 1942, S. 355–367

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Digitalisierte Werke Koelreuters bei der UB Karlsruhe 

Kategorio:Germanaj botanikistoj
Kategorio:Germanaj genetikistoj
Kromprogramo

**Kromprogramo** aŭ **programa kromaĵo**, estas kromprogramo, kiu povas esti integrigita en pli granda aplikaĵo por pligrandigi ĝian funkcion.

Temas pri dosiero entenanta datumojn por etendi, ŝanĝi aŭ ebligi funkciadon de aplikaĵo. Ekzemple oni povas uzi kromprogramojn por kapabligi retumilon trakti specialan datumprezenton aŭ protokolon.

Kromprogramo kutime estas senpagaĵo, dependa je komputila platformo, kiun oni elŝutas por instali en sian lokan komputilon.

## Vidu ankaŭ 
Apleto

## Fontindiko 
Kromprogramo en Komputada Leksikono

Kategorio:Komputiko
Mikkeli

**Mikkeli**, kun signifo Sankta Miĥaelo, , estas urbo kaj komunumo en la provinco Suda Savonio de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Orienta Finnlando. Mikkeli estas ĉefurbo de la provinco, kaj ĝis 2009 estis ĉefurbo ankaŭ de la gubernio. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El la areo 303,6 km² estas akvo, ekzemple de lago Kuolimo. La urbo kreskis forte en 2001 kiam la ĉirkaŭa kampara komunumo de Mikkeli kaj la komunumo Anttola estis ligitaj al la urbo. Komence de 2007 ankaŭ la komunumo Haukivuori estas ligita al Mikkeli. Ristiina kaj Suomenniemi estis ligitaj al Mikkeli en 2013. Kampara komunumo de Mikkeli estis ligita al Mikkeli en komenco de jaro 2001. La teritorio havas komunan limon kun la ĉirkaŭaj komunumoj . 

Mikkeli estas fondita kiel urbo en 1838 fare de rusa caro Nikolao la unua.

eta|dekstra|150px|Blazono de la episkopujo Mikkeli
Mikkeli/S:t Michel estas sidejo de unu el la naŭ episkopujoj de la Evangelia-Luterana Eklezio de Finnlando.

Dum la Vintra milito 1939–40 kaj la Daŭriga milito 1941–44 en Mikkeli situis la ĉefstabejo de la finna armeo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|center|450px|
eta|center|450px|

Kategorio:Komunumoj de Suda Savonio
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Urboj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Orienta Finnlando
Petre-Golfeto

**Petre-Golfeto** estas golfo, kiu ampleksas ĉirkaŭ duonon de la okcidenta marbordo de insulo Chatham/Rekohuo, la plej granda insulo en la Nov-Zelanda arkipelago Chatham-Insularo. Ĝia amplekso estas proksimume 20 kilometroj kaj enhavas la multe pli malgrandan golfeton Ŭajtangi (Waitangi), ĉe kiu situas la plej granda setlejo de la insularo, Ŭajtangi.

Kategorio:Geografio de Nov-Zelando
Kategorio:Golfoj
Joensuu

240px|eta|maldekstra|Urbocentro de Joensuu.
**Joensuu** estas ĉefurbo de la provinco Norda Karelio en Finnlando. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiama gubernio Orienta Finnlando. La areo de Joensuu estas 1312,1 km²;, el kio 138,7 km² (10,6 %) estas akvo. Joensuu situas ĉe la lago Saimaa ĉe la enfluejo de Pielisjoki-rivero. La nomo signifas *Rivera enfluejo*.

*Pielisensuu* estas eksa komunumo, kiu estis ligita al Joensuu komence de la jaro 1954. Komunumoj Tuupovaara kaj Kiihtelysvaara estis ligitaj al Joensuu en komenco de jaro 2005, kaj tiel nuntempe Joensuu havas ankaŭ limon de Rusio. Komunumoj Eno kaj Pyhäselkä estas ligita al Joensuu en komenco de jaro 2009.

Antaŭ ligo de Tuupovaara kaj Kiihtelysvaara la urbo havis 52&nbsp;659 loĝantojn (komence de 2004), sed ĝia areo estis nur 120,3 km².

En la 19-a jarcento estis volapuk-movado en Joensuu. Finnlingva lernolibro pri Volapuko aperis en 1889 en Joensuu, kun titolo: *Kansain välinen Kauppakieli. Helppotajuinen oppikirja Schleyerin maailmankielessä VOLAPÜK: J. Runströmin mukaan toimittanut J. Weisell. Spodal vpa*.

## Vidu ankaŭ 
* Universitato de orienta Finnlando

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ()

Kategorio:Komunumoj de Norda Karelio
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Orienta Finnlando
Kategorio:Urboj de Finnlando
Suda Savonio

**Suda Savonio** () estas provinco de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Orienta Finnlando. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La ĉefurbo de Suda Savonio estas Mikkeli.

Suda Savonio estas en la centro de la finnlanda lagoregiono. El areo ĉirkaŭ  estas kovrata de akvo kaj la provinco havas ĉirkaŭ  lagojn.

## Komunumoj 
Suda Savonio havas 12 komunumojn. Urboj aperas per dikaj literoj.

### Iamaj komunumoj 
* Haukivuori
* Kerimäki
* Pieksänmaa
* Punkaharju
* Ristiina
* Savonranta
* Suomenniemi

Kategorio:Suda Savonio
Kategorio:Provincoj de Finnlando
Kategorio:Orienta Finnlando
Saimaa

**Saimaa** estas lago en sud-orienta Finnlando. Ĝi estas la plej granda lago de Finnlando kaj la kvara plej granda lago de Eŭropo. Ĝia areo estas proksimume 4,400 km². Saimaa etendiĝas de Lappeenranta kaj Imatra en la sudo ĝis Savonlinna kaj Mikkeli kaj plu ĝis Joensuu en la nordo. Ne estas tute facila difini, kiuj akvoareoj estas partoj de Saimaa. Saimaa havas plurajn preskaŭ apartajn lagopartojn, kiuj estas ligitaj de unu al alia per mallarĝaj lagokoloj. El ili estas la plej granda Suda Saimaa. Antaŭe estis pli ordinara, ke oni uzis la nomon Saimaa nur pri ĝi. La bordoj de Saimaa longas entute 148 850 km kaj Saimaa havas 13 710 insulojn - laŭ la nuna oficiala difino la du plej grandaj insuloj de Saimaa estas Sääminginsalo kaj Hurissalo. Akvo de Saimaa estas normale mallumeta, sed unu de la plej grandaj lagoparto, Puruvesi, havas vere klaran akvon. La kanalo de Saimaa kontaktas la lagon *Saimaa* kaj la Finnan golfon. En la plejparto de Saimaa la akvo estas pura kaj tuta trinkebla.

La rivero Vuoksi (jen finne, , ruse , Vuoksa) fluas el Saimaa al la Ladoga lago. Krome Saimaa estas ligita el Lappeenranta al Viborg kaj al la Viborga golfo ĉe la Finna golfo per la Saimaa-kanalo.

En Saimaa vivas aparta subspecio de ringita puso (*Pusa hispida saimensis*) - speco de foko.

## Vidu ankaŭ 
* Fokuloj
*Grandlago de interna Finnlando.

eta|maldekstra|250ra|

Kategorio:Saimaa
Norda Savonio

**Norda Savonio** () estas provinco de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Orienta Finnlando. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La ĉefurbo estas Kuopio.

## Komunumoj 
* Joroinen
* Kaavi
* Lapinlahti
* Leppävirta
* Pielavesi
* Rautalampi
* Rautavaara
* Siilinjärvi
* Sonkajärvi
* Tervo
* Tuusniemi
* Varkaus
* Vesanto
* Vieremä

## Iamaj komunumoj 
* Juankoski
* Kangaslampi
* Kuopion
* Maaninka
* Muuruvesi
* Säyneinen
* Varpaisjärvi

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Provincoj de Finnlando
Kategorio:Orienta Finnlando
Hanko

**Hanko** (finna prononco ['haŋko], sveda nomo *Hangö*) estas la plej suda urbo en Finnlando. Ĝi estas havena urbo ĉe la fino de longa duoninsulo (*Hanko-terpinto*), 130 kilometrojn okcidente de la ĉefurbo Helsinko. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj loĝantoj 53 % estas finnlingvaj kaj 43 % svedlingvaj. La urbo estas oficiale dulingva. La teritorio havas komunan limon kun . 

La Hanko-terpinto estas la plej suda elstaraĵo de kontinenta Finnlando. Ĝi estas la okcidenta fino de longa terdorso, kiun formis la lasta glacia epoko kaj kies alia fino estas en orienta Finnlando. La grundo de la duoninstulo estas plejparte sabla kaj gruza, kun pina arbaro kaj arbustetoj de la erika familio.

Hanko estas ĉirkaŭata de la maro sur tri flankoj, do la tera limo estas nur kelkajn kilometrojn de la urbo Raseborg. La ĉefa parto de la landregiono de Hanko konsistas el la plej sudokcidenta parto de la kabo Hankoniemi. Hankoniemi, siavice, estas la plej sudokcidenta parto de la unua Salpausselkä, kiu formiĝis fine de la lasta glaciepoko kaj konsistas el moreno, sablo, gruzo kaj rokoj. La bordo de la duoninsulo havas multajn kilometrojn da sabla bordo kaj ankaŭ dunoj. Aldone al Hankoniemi, Hanko inkluzivas plurajn insulojn, el kiuj la plej grandaj estas Russarö, Bengtsår, Byön kaj Kadermo.

La marbordoj de la urbo estas sume longaj je 130 km, kun 30 kilometroj da sabla strando. Al la urbo apartenas pli ol 90 insuloj kaj insuletoj.

La Hanko-terpinto estis longe konata alteriĝejo de ŝipoj kaj boatoj veturantaj laŭ la norda bordo de la Finna Golfo.

Dum sia historio, Hanko, en strategie grava loko ĉe la Balta Maro, travivis militojn kaj batalojn. En 1714, ĉe la norda flanko de la duoninsulo okazis la Batalo de Gangut inter la Rusa kaj Sveda flotoj. Ĝi estis la unua grava venko por la militŝiparo de Rusujo. Tiu batalo estas konata ankaŭ sub la nomoj *Batalo de Gangut* [laŭ la malnova Rusa nomo de Hanko, Gangut, el la Sveda nomo *Hangöudd*), *batalo de Hangöudd* aŭ *Batalo de Rilax* (aŭ *de Riilahti*) laŭ la nomo de proksima vilaĝo.

En la 1700-jaroj la Sveda imperio konstruis fortikaĵojn sur insuloj proksimaj al Hanko. Tiujn transprenis la Rusa imperio en 1809, kiam ĝi aneksis Finnlandon post milito kontraŭ Svedujo. Dum la Krimea Milito (1850-jaroj) la urbon bombadis Britaj militŝipoj.

En la Moskva Pactraktato (Marto 1940), post la Vintra Milito, Finnlando devis ludoni la urbon Hanko kun la ĉirkaŭa duoninsulo kaj maro al Sovetunio, por uzo kiel militbazo. La luon praktike finis la Daŭriga Milito (1941–1944). Post ĝi Sovetunio ricevis anstataŭe la pli orientan duoninsulon Porkkala kiel militbazon por 50 jaroj; tiu lukontrakto estis finita en 1956.

## Ĝemelurboj 
*  Gentofte, Danujo (Danio)
*  Haapsalu, Estonujo (Estonio)
*  Halmstad, Svedujo (Svedio)
*  Stord, Norvegujo (Norvegio)

## Gefiloj 
* Wolfgang Waldstein, juristo kaj historiisto

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Urboj de Finnlando
FreeBSD

**FreeBSD** estas operaciumo el familio de Uniksoj, kiu evoluis de AT&T UNIX tra branĉo de Berkeley Software Distribution (BSD). Ĝiaj prauloj estas 386BSD kaj 4.4BSD. FreeBSD subtenas la komputilojn/platformojn Intel x86 (IA-32), DEC Alpha, Sun UltraSPARC, IA-64, AMD64, PowerPC, ARM kaj NEC PC-9801. Ankaŭ ekzistas versio por Microsoft-a Xbox . Subteno por MIPS estas atingebla en la branĉo *8-CURRENT* (testa, oficiale ne eldonita).

Oni nomas FreeBSD "nekonata giganto inter liberaj operaciumoj". Kvankam ĝi ne enhavas kodon de originala UNIX, ĝi estas tute Uniks-kongrua kaj subtenas ĉiujn uniksajn programad-interfacojn. Ĝi estas fama pri sia stabileco, kaj pro tio ofte uzata en ret-serviloj. En listo de 50 serviloj kun plej longa *senhalta funkciado*, publikigita far Netcraft ĉiusemajne, FreeBSD aperas plej ofte . Tio signifas, ke krizaj eraroj ne okazas en tiuj serviloj kaj ke kernaj aktualigoj ankaŭ ne estas necesaj.

La evoluigado de FreeBSD estas centra: la kerno, peliloj de disponaĵoj kaj plej gravaj sistemaj programoj, kia la ŝelo, estas disvolvataj en la sama koda arbo. Tio tute malsimilas al Linukso, en kiu la kerno, sistemaj iloj kaj utilaĵoj estas disvolvataj aparte kaj poste oni ilin pakas en distribuojn, ĉiu distribuaĵo je sia propra maniero.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* FreeBSD – oficiala paĝaro
* FreeBSD software – softvara katalogo por FreeBSD
** recenzo pri FreeBSD 8  

Kategorio:BSD
Blender (programo)

**Blender** estas programo por 3-dimensia modelado. Ĝi enhavas ilojn por modeli, animacii, rastrumigi, krei filmojn kaj komputilajn ludojn. La programo estas libera programo kaj eblas disvastigi ĝin laŭ kondiĉoj de Publika permesilo de GNU.

## Eblecoj 
* Geometriaj formoj: plurangulaj modeloj, sistemo de rapida modelado per multfoja divido de surfaco, kurboj de Bézier, NURBS-surfacoj, metagloboj, vektoraj tiparoj ktp.
* Universalaj mekanismoj de rastrumado kaj subteno de YafRay-rastrumigilo.
* Animaciiloj: armatura (skeleto) kaj reta deformado, ŝlosil-framoj, nelineara animaciado, tempolinio, vertica ŝarĝado, premado, dinamiko de molaj objektoj, dinamiko de likvaĵoj, dinamiko de duraj objektoj, interago de objektoj, sistemo por modeli hararon per partikloj.
* Python estas interna skripta lingvo kaj vi povas krei per ĝi novajn ilojn por Blender kaj komputilajn ludojn.
* Sistemo por krei filmetojn kaj regi sonon.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Elephants Dream - libera animacia filmo plene farita per libera programaro (GIMP, Blender ktp.)

Kategorio:Libera programaro
Kategorio:3D komputila grafiko
Nestor

**Nestor** povas signifi:

*heroon el la greka mitologio, vidu Nestor (mitologio)
*sanktulon de la Greka ortodoksa eklezio (nomtago 27-a de oktobro)
*patriarkon de Konstantinopolo, vidu Nestorius
*mezepokan rusan monaĥon kaj kronikiston, vidu kronikisto Nestor
*papagogenron en Nov-Zelando, vidu nestorpapagoj
*asteroidon, vidu Nestor (asteroido)
*aŭstran lokomotivon, KFNB - Nestor
Kronikisto Nestor

eta|349x349ra|Kronikisto Nestor, 1661
**Nestor** (naskiĝis ĉirkaŭ 1056, Kieva, Kieva princlando — mortis ĉirkaŭ 1113, Kieva, Kieva princlando) estis ekde ĉirkaŭ 1074 monaĥo de la monaĥejo de la Grotoj de Kievo. Li estas supozita verkanto de pluraj hagiografiaj verkoj kaj unu grava jarlibro.

Lia unua literatura verko priparolis vivojn de Boris kaj Gleb (sanktuloj, murditaj en 1015), filoj de la Kieva Grandprinco Vladimiro. Li poste ankaŭ verkis pri fondinto de la Kaverna Klostro, Feodosij (mortis en 1074).

Li estis atestanto de detruo de la klostro en 1096.

## La Nestor-kroniko 
Oni menciis en la 13-a jarcento, ke li estis verkinto de la Komenca kroniko (slavone: *Повѣсть врємѧнныхъ лѣтъ*), plej grava historia fonto de la Kieva Regno.

Laŭ nunaj historiistoj, kvankam la kronikon kompilis li en 1112, sed la lasta kelkfoje tralaborita versio devenas ne de li. La prakroniko restis en pluraj manuskriptoj, sed la plej frua datiĝas je 1377.

La kroniko priskribas la historion de la orientaj slavoj ĝis dua jardeko de la 12-a jc., specife akcentante la fondon de la Kieva Ŝtato en la 9-a jc., kion la kroniko alligas al la varegoj (vikinga tribo).

Alia parto de la kroniko kronologie listigas la militojn, packontraktojn, inter la Kieva Rus kaj Bizanco. La kroniko mencias kristaniĝon de la orientaj slavoj en ĉirkaŭ 988, konigas la kulturan evoluon sub regado de (Saĝa) Jaroslav la 1-a (1019–1054) kaj la batalojn kontraŭ la stepaj nomadaj turkaj popoloj.

La kroniko estas verkite en la praslava, parte en la prarusa lingvoj. Ĝi ankaŭ ĉerpas informojn el bizancaj kronikoj, rusaj skribitaj kaj parolataj memoraĵoj ktp.

## Eksteraj ligiloj 
* la Nestor-kroniko angle 

## Vidu ankaŭ 
* Anonymus (hungara kronikisto)

Kategorio:Naskiĝintoj en Kievo
Kategorio:Mortintoj en Kievo
Kategorio:Ukrainaj sanktuloj
Kategorio:Rusaj ortodoksaj sanktuloj
Kategorio:Monaĥoj de la Rusa ortodoksa eklezio
Kategorio:Literaturo de Kieva Regno
Kategorio:Kristanaj hagiografoj
Kategorio:Kronikistoj
Kategorio:Rusiaj verkistoj
Bazilo

**Bazilo** estas vira nomo.

## Signifo 
La nomo venas de la greka substantivo βασιλεύς = reĝo. Do: Kiun oni nomas Bazilo, tiun oni konsideras kiel viron reĝan.

## Esperantaj nomformoj 
* Bazilo
* Bazilio (evitenda pro la konfuzo kun la planto)

## Bazilo en aliaj lingvoj 
* Basil (angla)
* Basile
* Basilic
* Basilides
* Basileios
* Basilie
* Basilio
* Basilius (latina, germana)
* Bazeel
* Bazeelius
* Bazil
* Bazyli
* Breasal
* Vasile (rumana)
* Vasilios
* Vasilis
* Vasilius
* Vasilus
* Vassilij
* Vassily
* Wassilij
* Wassily

## Konataj Baziloj ĝenerale 
* Sankta Bazilo la Granda, ĉ. 330 - 379, doktoro de la eklezio
* Bazilio la 1-a, la Makedono, bizanca imperiestro de 867 ĝis 886
* Bazilio la 2-a, la Mortigisto de Bulgaroj, bizanca imperiestro de 976 (988) ĝis 1025
* Basilius Bessarion, 15-a jarcento, episkopo de Niceo, kardinalo, filozofo
* Basilius Valentinus, 15-a jarcento, germana dominikano kaj alĥemiisto
* Basilius Besler, 1561 - 1629, germana apotekisto kaj botanika pentristo (ĉefverko: Hortus Eystettensis)
* Jules Basile Guesde, 1845 - 1922, franca marksisto
* Bazilo Vasilieviĉ Kandinsky, 1866 - 1944, rusdevena franca pentristo
* Basil Hume, 1923 - 1999, angla romkatolika kardinalo
* Heinrich Basilius Streithofen, 1925 - , germana dominikano, publicisto

## Konataj Baziloj esperantistaj 
* Basil P. Megahy, 1854 - ?, Irlando
* Vasile Albu, 1927 - 1995, Rumanio

## Piednotoj 
Kategorio:Viraj personaj nomoj
Sugaar

350ra|dekstra
En la eŭska mitaro, **Sugaar** (ankaŭ: **Sugar**, **Sugoi**, **Maju**) estas dio, rilatita kun la ŝtormoj kaj tondroj. Li aspektas kiel drako aŭ serpento de fajro. Male de lia edzino Mari malmultaj legendoj memoreblas pri Sugaar. Li kuniĝas kun Mari en la montoj por krei ŝtormojn dum ili amoras.

## Vidu ankaŭ 
* Lauburu

Kategorio:Dioj pri vetero
Kategorio:Drakoj
Kategorio:Eŭskaj kaj iberaj dioj
Kategorio:Fulmodioj
Rogna

**Rogna** havas diversajn signifojn, inter ili:
***Rogna**, komunumo en Rumanio, distrikto Sălaj
***Rogna**, komunumo en Francio, departmento Jura
Dunkleosteo

**Dunkleosteo** (latine *Dunkleosteus*) estis unua superpredanto de foraj maroj kaj ĝiaj timigataj forkigitaj makzeloj vekas timon eĉ je 400 milionoj da jaroj pli poste. La preskaŭ dek metrojn longa fiŝo el familio *Dunkleosteus* blendita per ŝirmaj tabuloj atingis eĉ kvartunan pezon, kiu terorigis la ceterajn loĝantojn de devoniaj maroj antaŭ 415 ĝis 360 milionoj da jaroj.

Tiu ĉi monstro ja ne disponis dentojn en ĝusta vorto de senco, sed ĝi uzis iajn longajn ostajn dentegojn aŭ elstaraĵojn elirantaj el la makzeloj, por ke ili ĉasu kaj diserigu preskaŭ iun ajn kreitulon, kiu pro malfeliĉa hazardo troviĝis en ĝia sufiĉa proksimeco.

La ostaj elstaraĵoj, preskaŭ tute certe kovritaj per emajlo simile kiel dentoj, koncentris forton de mordo en malgrandan parton sur pinto per grandega forto 36.000 kilogramoj sur kvadrata colo (6,5 cm kvadrataj).

## Premo kiel tiranosaŭro 
Tiu ĉi fakto farigas laŭ sciencistoj el dunkleosteo remaĉantan fiŝan ĉampionon de ĉiuj tempoj. Eble sole blanka ŝarko kapablas mordi proksimume almenaŭ per duona forto. En la kapablo evoluigi la plej grandan mordpremon ĝi viciĝas al flanko de grandaj krokodiloj kaj aligatoroj kaj grandaj dinosaŭroj kiel estis tiranosaŭro.

Esploristoj konstatis, ke tiu ĉi fiŝo ankaŭ kapablis tre rapide malfermi la buŝegon - proksimume dum kvinono de sekundo, kio kaŭzis suĉforton, kiu altiris la predon en la fermiĝantan buŝegon. Tio estas rara aperaĵo, kiam fiŝo estas ekipita ne nur de fortega, sed samtempe eĉ de rapida mordo.

Dunkleosteo aperis sur Tero (vere en la maro!) proksimume 175 milionoj da jaroj antaŭe, ol komencis sur ĝi kuradi dinosaŭroj. La domina predanto voris ĉion, kion ĝi volis. Ĝian menuon enhavis amonoidoj kun fortaj krustoj kaj multaj tentakloj, sed ankaŭ aliaj "blenditaj" fiŝoj. Kaj verŝajne ĝi nutris sin ankaŭ per primitivaj specioj de ŝarkoj. Ŝarkoj vere atingis grandan grandecon kaj diversspeciecon post tio, kiam Dunkleosteo kaj al ĝi similaj specioj pereis pro neklaraj kaŭzoj el tiamaj maroj.

Kategorio:Plakodermoj
Kategorio:Formortintaj fiŝoj
Kategorio:Fosilioj
Kategorio:Prahistoriaj fiŝoj
Kategorio:Devoniaj fiŝoj
Arthur et les Minimoys (filmo)

**Arthur et les Minimoys** ("**Arturo kaj la Minimojoj**") estas franca filmo de Luc Besson, adaptita el la libro "Arthur et les Minimoys" kaj aperinta la  en Francio.

DVD de la filmo aperis la .

## Temo 
La aventuroj de *Arthur*, dek-jarojn aĝa knabo, trapasanta ferion ĉe sia avino, minacata de forpelo fare de malbona dom-konstruisto. Ĉi tiu infano provos malkovri la sekreton de avo *Archibald*, mistere malaperinta, kiu povus konduki lin al grandega trezoro.

Iu *minimoy* nomita *Bétamèche*, malgrandega kreitaĵo kovrita de lentugoj, kun pintaj oreloj kaj blu-okula, enkondukos *Arthur*-on en mirindan mondon.

Transformita en *minimoy*-on, li enamiĝos al *Sélénia*, fratino de *Bétamèche*, ĉarma princino de la miniatura popolo, kaj batalos kontraŭ la terura malbenita *Maltazard* kaj lia malbona filo, *Darkos*, kiuj minacas tiun fantastan reĝlandon...

## Teĥnikaj detaloj 
* Franca titolo: **Arthur et les Minimoys**
* Angla titolo: **Arthur and the Invisibles** aŭ **Arthur and the Minimoys**
* Reĝisoro: Luc Besson
* Scenaro: Luc Besson laŭ originala ideo de Céline Garcia
* Laŭ la verko de: Luc Besson
* Arta direktoro: Patrice Garcia
* Vid-efektoj: Buf Compagnie
* Muziko: Éric Serra
* Dekoracio: Hugues Tissandier
* Produktoro: Luc Besson por EuropaCorp (Francio)
* Originalaj lingvoj: franca, angla
* Aperdato:  (Francio)
* Buĝeto: 65,200,000 Eŭroj

## Rolularo 
### Usonaj roluloj 
* Freddie Highmore: *Arthur*
* Mia Farrow: *avino de Arthur*
* Toinette Laquière: *movoj de Princino Sélénia*
* Madonna: *voĉo de Princino Sélénia*
* David Bowie: *voĉo de Maltazard*
* Snoop Dogg: *voĉo de Max*

### Francaj roluloj 
* Mylène Farmer: *voĉo de Sélénia*
* Cartman: *voĉo de Bétamèche*
* Alain Bashung: *voĉo de Maltazard*
* Rohff: *voĉo de Max*
* Marc Lavoine: *voĉo de Darkos*
* Cut Killer: *voĉo de DJ Easy Low*

## Filmmuziko 
:Vidu: Arthur et les Minimoys (muzikalbumo)

## Diverslingvaj titoloj 
* de: **Arthur und die Minimoys**
* en: **Arthur and the Invisibles** / **Arthur and the Minimoys**
* es: **Arthur y los Minimoys**
* fi: **Arthur ja minimoit**
* fr: **Arthur et les Minimoys**
* it: **Arthur e il popolo dei Minimei**
* ja: **アーサーとミニモイの不思議な国**
* nl: **Arthur en de Minimoys**
* pl: **Artur i Minimki**
* pt: **Arthur e os Minimeus**
* ru: **Артур и минипуты**
* sk: **Artur a Minimojovia**
* sv: **Arthur och minimojerna**
* th: **อาร์เธอร์ ทูตจิ๋วเจาะขุมทรัพย์มหัศจรรย์**
* uk: **Артур і Мініпути**

## Internaj ligiloj 
* Arthur et les Minimoys (libro)
* Arthur et les Minimoys (muzikalbumo)
* Arthur et la Vengeance de Maltazard (filmo)
* Arthur 3 - la Guerre des deux mondes (filmo)
* Luc Besson
* Madonna
* Mylène Farmer

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de ''Arthur et les Minimoys
* Buf Compagnie
* EuropaCorp
* 

Kategorio:Animaciaj filmoj
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Francalingvaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2006
Kategorio:Filmoj de Luc Besson
Kategorio:Artura literaturo
Ĉina tradicia medicino

[eta|dekstra|300ra|Butiko de ĉina medicino en [Tsim Sha Tsui, Hong Kong.]]
eta|402x402ra
**Ĉina tradicia medicino** estas gamo de praktikoj disvolviĝintaj dum miloj de jaroj en Ĉinio. Estas la sola medicino kun pli ol 2,000 jaroj de ekzistado. La ĉina tradicia medicino inkludas tradiciajn sistemojn de Azio kiel Japanio kaj Koreio .

## Korpomodelo 
* Jin kaj Jang
* Kvin elementoj
* Teorio Zang Fu
* Meridianoj
* Tri jiaoj

## Diagnozoj teknikaj 
* Esploro
** Observo shen
** Observo langon
** Observo vizaĝon
** Observo morfologio kaj teniĝo
** Observo kapon, kolon, kvin organoj sensoj kaj naŭ orificoi
** Observo haŭton
** Observo sangaj vaskuloj
** Observo ekskrecioj
* Aŭdado kaj flaro
** Aŭdado
** Flaro
* Demandado
** Principoj
** Temoj ĝeneralan
** Temoj specifa
*** Varma kaj malvarma
*** Ŝvito
*** Doloroj
*** Sensoi organoni
*** Soifo kaj apetito
*** Fekaĵoj kaj urino
*** Dormo
*** Ginekologio
* Palpi
** Palpi abdomenon
** Palpi pulson

## Teknikoj de traktado 
# Tui na
# Akupunkturo kaj moksibustio
# Ĉina Kurak-herba
# Ĉina nutrado
# Ĉigongo
# Tajĝiĉuano
# Feng shui
# Ĉina astrologio

## Vidu ankaŭ 
* Akupunkturo
* Taoismo
* Scienco
* Pseŭdoscienco
* Medicino

## Citaĵoj kaj popol-diro 
* Sola rimedo ni provis ofte porti la doktoro de scienca kiel histerio.- *Ĉina popol-diro*
* Doktoro junon faras kompleto tombejo.- *Ĉina popol-diro*
* Doktoro senscian estas ne plej bona kiu murda.- *Ĉina popol-diro*

## Literaturo 
* *Rakontoj pri la historio de la ĉinaj medicino kaj farmakologio*, traduko en Esperanto fare de LIAO Zhigen, Ill., 258p., eld. Ĉina Esperanto-Eldonejo, 1991.1987, ISBN 7505200089
* Santeni vian vivradikon, Wang Disheng, *Scienco kaj tekniko*, China Culture Development Press, 2021. Kiel teni sana nian korpon laŭ la tradicia ĉina medicino.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.chinareport.com.cn/uk2004/e10-41.htm 

## Referencoj 
## Fontoj 
MARIÉ, Eric; Compendio de Medicina China; Ed. EDAF; Hispania; 2004; ISBN 84-414-0303-1
Eŭdo la 1-a

**Eŭdo la 1-a** (franclingve *Eudes Ier*), aŭ **Odo** (naskiĝis ĉirkaŭ 860 - mortis la 1-an de januaro 898 en La Fère, Aisne) estis franka grafo de Parizo, markizo de Neŭstrio kaj fariĝis sekve reĝo de la Frankoj ekde 888 ĝis 898.

Li estis la plejaĝa filo de Roberto la Forta. Kvankam lia antaŭulo, Karlo la Dika, estis ankoraŭ vivanta, Eŭdo fariĝis reĝo pro sia tre kuraĝa konduto dum la vikinga sieĝo de Parizo en 886. Karlo la Dika, kiu estis reĝo sed ankaŭ karolida imperiestro, nur malrapide sendis militistojn, kaj estis eksigita pro tio.

Eŭdo estis balotelektita kiel reĝo je la 29-a de februaro 888. Karlo la Simpla, la legitima heredinto de la krono, luktadis dum la tuta reĝado de Eŭdo por repreni sian tronon. Eŭdo finfine akceptis traktadi kun Karlo : li cedis al li la landon inter la Rejno kaj la Sejno, kaj konservis Parizon kun Okcidenta Frankio.

Antaŭ sia morto, Eŭdo devis agnoski Karlon la Simplan kiel sian oficialan posteulon. Li mortis en 898.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de monarkoj de Francio

Kategorio:Francaj reĝoj
Kategorio:Mortintoj en 898
Ekrankurteno

150px|dekstra
**Ekrankurteno** estas komputila programo kiu prezentas tute nigran aŭ moviĝantan bildon sur la ekrano de komputilo. La ekrano kurteniĝas aŭtomate se dum antaŭdifinita tempo la komputilo ricevis nenian enigon; aŭ la uzanto mem povas «ŝlosi» la ekranon laŭ sia bontrovo. Por «malŝlosi» la ekranon kaj ebligi enigon povas esti necesa entajpo de pasvorto.

Historie la ekrankurtenoj aperis por preventi «tatuadon», t.e. kadukiĝon de la fosfora tavolo sekve de daŭra prezentado de unu sama ekranbildo je unu sama parto de la ekrano. Post 1990 tiu zorgo ne plu estas grava, sed dume la ekrankurtenoj iĝis ŝatata parto de la komputila civilizo.

## Referencoj 
Kategorio:Komputiko
Kompleta mezlernejo

**Kompleta mezlernejo**, ankaŭ nomata *universala* aŭ *integrita mezlernejo*, estas mezlernejo, kiu kune instruas ĉiujn lernantojn de sama aĝo post la elementa lernejo, do ne diferencigas laŭ dezirata posta profesio aŭ studado kaj ne grupigas la lernantojn laŭ kapabloj en diversaj tipoj de mezlernejo (ekz. baza mezlernejo, teknikumo, aŭ gimnazio). Tia kuna instruado de ĉiuj samaĝaj lernantoj helpas al la malpli kleraj lernantoj kaj bremsas la plej klerajn; tial la sistemo estas pedagogie tre disputata, havas fervorajn subtenantojn kaj fervorajn kritikantojn.

Ekzemplo de kompletaj mezlernejoj estas la *Gesamtschulen* en Germanio.

Principe, en kompleta mezlernejo ĉiuj lernantoj faras la samajn lernejofinajn ekzamenojn, kiuj eblas en la diferencigita lerneja sistemo: post sukceso de la fina ekzameno de baza mezlernejo (ekzemple fine de la 9-a lerneja jaro) eblas eklerni metion aŭ (se la rezultoj tre bonas) resti en la kompleta mezlernejo, post sukceso de la fina ekzameno de teknikumo (ekzemple post la 10-a lerneja jaro) eblas eklerni administran aŭ teknikan profesion aŭ (se la rezultoj tre bonas) resti en la kompleta mezlernejo por alstrebi la finan ekzamenon de gimnazio, kiu ebligos je studado en altlernejo, ekzemple en universitato.

Kategorio:Edukado
Kategorio:Pedagogio
Vojo de Vivo

[eta|Manĝaĵoj liverotaj dum la [sieĝo de Leningrado.]]
**Vojo de Vivo** () estis la sola vojo, kiu ligis la sieĝitan fare de nazia kaj finna armeoj urbegon Leningrado kun la cetera Sovetunio en la jaroj 1941-1943.

## Priskribo 
La vojo,  kilometrojn longa, iris laŭ la surfaco de la Ladoga lago (vintre aspektis kiel aŭtovojo sur glacio, somere — kiel ŝipa itinero).

## Historio 
La unua kargo venis per la Vojo de Vivo la 20-an de novembro 1941, ĝi estis portita sur sledoj, tiritaj de ĉevaloj. Pli poste ankaŭ kamionoj ekfunkciis sur la vojo, iĝinte la ĉefa transportilo tie. En januaro 1942 per la vojo estis transportitaj al Leningrado 53 mil tunoj da diversaj kargoj, en februaro 1942 — 86 mil tunoj, en marto 1942 — pli ol 118 mil tunoj. El la urbo la kamionoj portis vunditajn soldatojn kaj malsanajn loĝantojn, ĉefe infanojn (pli ol duonmiliono da loĝantoj estis elportitaj dum la unua vintro). En 1942 la surglacia vojo povis funkcii ĝis la 24-a de aprilo.

En la jaro 1942 estis konstruita ankaŭ naftodukto, kies longo estis 29 kilometroj, de kiuj 21 iris sub la akvo en profundeco ĝis 12,5 metroj. Tiu grava naftodukto estis nomita "Arterio de Vivo".

Transportado per la Vojo de Vivo estis ekstreme danĝera. La veturiloj estis ofte bombataj, foje glacio ne eltenis pezon de la aŭtoj kaj rompiĝis, pereigante la veturilojn, la kargon kaj la homojn.

Post kiam la sieĝo estis disŝirita en malvasta koridoro (ĉ. 7 kilometrojn larĝa) oriente de la urbo la 18-an de januaro 1943, oni rapide konstruis surgrundan fervojon, kiu nomiĝis Vojo de Venko kaj ludis signifan rolon en preparo de la urbo por kompleta depreno de la blokado en januaro de 1944.

## Vidu ankaŭ
* Sankt-Peterburg-Finljandskij (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Sieĝo de Leningrado
Kategorio:1941
Kategorio:1942
Kategorio:1943
Maŝa Allen

**Maŝa ALLEN** (, ; naskiĝis la 25-an de aŭgusto 1992 en Novoŝaĥtinsk de Rostova provinco) estas viktimo de pedofilo. Ŝi ankaŭ estas konata sub anglaj kromnomoj «Disney World Girl» (knabino de la Disneja mondo), «Internet Girl» (Interreta knabino) kaj «Internet Porn Girl» (Interret-pornografia knabino). Pli ol 200 pornografiaj dosieroj, en kiuj Maŝa Allen estis filmita, cirkulis tra Interreto dum kelkaj jaroj.

Maŝa neniam vidis sian patron, kiu frue forlasis la familion; ŝia patrino estis alkoholulo kaj, ebria, provis mortigi sian 5-jaran filinon per kuir-tranĉilo. Post tiu okazo la infano estis sendita al infana domo, kie ŝi pasigis du jarojn. Patrino kelkfoje vizitis ŝin kaj promesis, ke baldaŭ la knabino povos reveni hejmen. Tamen Maŝa estis aligita al la grupo de infanoj, kiujn oni sendis al Usono por filiĝo.

En 1998 la akceptopatro de Maŝa iĝis Matthew Mancuso, 46-jara emerita inĝeniero. Baldaŭ post ŝia ekloĝo en Usono, Mancuso komencis seksperforti la infanon kaj igis ŝin pozi por pornografiaj fotoj. Tiujn fotojn li vendadis por publikigo en Interreto. Maŝa loĝis ĉe Mancuso dum 5 jaroj, ĝis kiam la viro estis arestita en 2003.

Maŝa tiam iĝis akceptita filino de virino, Faith Allen, kiu mem en sia infaneco estis viktimo de seksatenco; ili loĝas ĉe Atlanto.

## Sekvoj 
### En Usono 
Maŝa Allen elpaŝis la 6-an de januaro subtene al John Kerry, kiu proponis leĝoprojekton por pliseverigo de persekutoj kontraŭ uzantoj de infana pornografio. La leĝo estis neoficiale nomita "Leĝo de Maŝa" tiam.

### En Rusio 
La kazo de Maŝa kaj kelkaj aliaj similaj (pri perforto kontraŭ adoptitaj infanoj en Usono) vekis serion de skandaloj en Rusio, rezulte de kiu estis plistriktigitaj kondiĉoj de infanadoptado por eksterlandanoj. Interalie, la rusia flanko nun postulas kelkjaran raportadon pri la kondiĉoj, en kiuj la adoptitaj infanoj loĝas; antaŭe ne tiel strikte postulita afero, kiu absolute ne ekzistis en la kazo de Maŝa malgraŭ la promesoj pri tio flanke de Family Adoption Council, Inc. La situacio estas tamen mallaŭte kritikata de tiuj, kiuj konsideras, ke orfaj infanoj tamen havas ĝenerale bonajn vivnivelon kaj perspektivon post adopto al evoluintaj landoj de Okcidento; post la striktiĝo de la reguloj malpli da rusiaj infanoj trovas sian novan familion eksterlande.

Kategorio:Viktimoj de krimoj
Kategorio:Infana pornografio
Kategorio:Pedofilio
Kategorio:Kriminaleco en Usono
Kategorio:Naskiĝintoj en Rostova provinco
Kategorio:Rusiaj infanoj
Kategorio:Usonaj infanoj
Reallernejo

**Reallernejo** [germane: Realschule] estas speco de mezlernejo en la germanlingvaj ŝtatoj Germanio, Aŭstrio, Svislando kaj Liĥtenŝtejno (inter 1905 kaj 1972 tia koncepto de lernejo ankaŭ ekzistis en Svedio) kaj la Rusia imperio. 
eta|Aleksandra Reala Lernejo. Tjumeno, Rusio.
## Germanio 
En Germanio la lerneja sistemo iom diversas laŭ federacia lando. Post kvar jaroj da elementa lernejo kaj en iuj federaciaj landoj du pliaj jaroj da unua mezlerneja ŝtupo la lernantoj - do en la 5-a aŭ 7-a klaso - laŭ la ŝtata lerneja sistemo plulernas aŭ en 
- baza mezlernejo, kiu havas finan ekzamenon post la 9-a klaso kaj ebligas postan laboradon en fabriko aŭ lernadon de metio,
- reallernejo, kiu havas finan ekzamenon post la 10-a klaso kaj ebligas lernadon de metio, administra aŭ socia profesio (ekzemple malsanula flegisto), kaj 
- gimnazio, kiu havas finan ekzamenon post la 13-a klaso kaj ebligas al studado en altlernejo, ekzemple universitato, por alstrebi akademiulan profesion.

En iuj federaciaj landoj ekzistas kompletaj mezlernejoj, kiuj post la elementa lernejo ne tiamaniere grupigas la lernantojn laŭ siaj intelektaj kapabloj en diversaj lernejoj, sed instruas ĉiujn samaĝulojn kune. 

La 6- respektive 4-jara eduko en la reallernejo estu laŭeble praktika; ekde la 7-a klaso ekzistas la ebleco elekti inter klasaj profiloj, por akcenti aŭ matematikan-teknikan, ekonomian, socian respektive lingvan edukon.

## Aŭstrio 
Ankaŭ en Aŭstrio ekzistas tri ŝtupoj de ŝtataj mezlernejoj. Tie reallernejoj ekzistas ekde la 18-a jarcento. Ili ekde la jaro 1868 havis sep lernejajn jarojn, ekde la jaro 1927 ok, kaj diferenciĝis de la gimnazio ĉefe pro la rezigno pri eduko de la latina lingvo kaj akcento de modernaj fremdaj lingvoj plus natursciencaj fakoj. Ĉar tiuj fakoj en modernaj gimnazioj ankaŭ tre gravas kaj aŭstraj gimnazioj ankaŭ havas ok lernejajn jarojn, la diferencoj inter tiuj du lernejaj tipoj malpligrandiĝis.

## Svislando 
En Svislando la elementa lernejo havas kvin ĝis ses lernejajn jarojn, kaj du tipojn da mezlernejoj: la reallernejo estas por malpli kaj averaĝe kleraj lernantoj, kaj la gimnazio (en Svislando germanlingve *Sekundar-* aŭ *Bezirksschule*) por la plej kleraj.

## Liĥtenŝtejno 
En Liĥtenŝtejno la reallernejo estas kompare altlnivela lerneja tipo, kies fina ekzameno ĝenerale ebligas universitatan studadon. 

## Svedio 
En Svedio inter la jaroj 1905 ĝis 1972 ekzistis la lerneja tipo reallernejo ("Realskola"). Ĝi anstataŭiĝis per la lerneja tipo "Enhetsskola", speco de kompleta mezlernejo. 

Kategorio:Lernejoj
Baza mezlernejo

Pedagogio

**Baza mezlernejo** estas speco de mezlernejo en tiuj ŝtatoj, kiuj post la elementa lernejo grupigas lernantojn laŭ siaj intelektaj kapabloj en diversaj tipoj da lernejoj (krom la baza mezlernejo en reallernejo, gimnazio aŭ liceo), kaj estas la lernejo por la malpli kaj averaĝe kleraj lernantoj.

## Germanio kaj Aŭstrio 
En Germanio kaj Aŭstrio, kies ŝtata lerneja sistemo ĝenerale aplikas tian lernejan sistemon (kvankam ĝi permesas certajn esceptojn), tia "baza mezlernejo" nomiĝas *"Hauptschule"*.

En Germanio la lerneja sistemo iom diversas laŭ federacia lando. Post kvar jaroj da elementa lernejo kaj en iuj federaciaj landoj du pliaj jaroj da unua mezlerneja ŝtupo la lernantoj - do en la 5-a aŭ 7-a klaso - laŭ la ŝtata lerneja sistemo plulernas aŭ en

- baza mezlernejo, kiu havas finan ekzamenon post la 9-a klaso kaj ebligas postan laboradon en fabriko aŭ lernadon de metio,

- reallernejo, kiu havas finan ekzamenon post la 10-a klaso kaj ebligas lernadon de metio, administra aŭ socia profesio (ekzemple malsanula flegisto), kaj

- gimnazio, kiu havas finan ekzamenon post la 13-a klaso kaj ebligas al studado en altlernejo, ekzemple universitato, por alstrebi akademiulan profesion.

eta|dekstra|200px|la baza mezlernejo Rütli en la Berlina kvartalo Neukölln
La bazaj mezlernejoj havas kompare pli da sociaj problemoj ol reallernejoj kaj gimnazioj - ekzistas pli da korpaj atakoj de iuj lernejanoj al aliaj kaj pli da aliaj krimetoj (ŝteloj, vendado de drogoj). La lernejo *Rütli* en la Berlina kvartalo Neukölln iĝis aparte konata, kiam en printempo 2006 ĝiaj instruistoj postulis la fermon de la lernejo, ĉar, ili asertis, la perforto inter la lernejanoj ne plu kontroleblas.

En iuj federaciaj landoj de Germanio ekzistas kompletaj mezlernejoj, kiuj post la elementa lernejo ne tiamaniere grupigas la lernantojn laŭ siaj intelektaj kapabloj en diversaj lernejoj, sed instruas ĉiujn samaĝulojn kune.

En Aŭstrio la sistemo estas principe komparebla, nur ke kaj reallernejo kaj gimnazio finiĝas post la 12-a klaso.

Kategorio:Edukado