open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Purpura papageto

**Purpura papageto** (*Touit purpuratus*) estas specio de papagoj en la familio papagedoj, latine *Psittacidae*, kaj genro *Touit*. Ĝi troviĝas en Brazilo, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Gujano, Peruo, Surinamo, kaj Venezuelo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Purpuran papageton la unua priskribis en 1781 la angla ornitologo John Latham laŭ la anglalingva nomo "purple-tailed parakeet" (purpurvosta papageto). La specimeno de Latham devenis el Kajeno en Franca Gujano. Kiam en 1788 la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin reviziis kaj etendis la verkon de Carl Linnaeus nome *Systema Naturae*, li inkludis la purpuran papageton kun mallonga priskribo, stampis la duvortan nomon *Psittacus purpuratus*, kaj citis la verkon de Latham. La purpura papageto estas nune metita kun sep aliaj papagetoj en la genron *Touit*, kiun enkondukis en 1855 la angla zoologo George Robert Gray.

Oni agnoskis du subspeciojn, la nomiga *T. p. purpuratus* (Gmelin, 1788) kaj *T. p. viridiceps* (Chapman, 1929).

## Aspekto
La Purpura papageto estas 17 ĝis 18 cm longa kaj pezas 54 ĝis 66 g. Ĝia korpo estas plejparte verda, pli malhela supre ol sube, kaj kun bluaj malsupra dorso kaj pugo. La frunto kaj krono de la nomiga subspecio estas olivecbrunaj kaj tiuj de *T. p. viridiceps* estas verdaj; ambaŭ havas blankan okulringon. La specio havas malhelbrunajn skapulajn krurojn, kiuj aperas kiel "V" kiam la flugiloj estas falditaj; inoj estas pli palaj ol maskloj. Ilia karpala strio estas violblua. La centraj vostoplumoj de la masklo estas verdaj kaj la aliaj ruĝaj kun nigrecaj pintoj; inoj aldonas verdan bendon proksime al la pinto. Nematuruloj similas al inoj sed estas pli senkoloraj ĝenerale kaj havas olivecverdan pugon.

## Distribuado kaj habitato
La nomiga subspecio de la Purpura papageto troviĝas tra norda Sudameriko el Cerro Duida en Venezuelo tra Gujanoj kaj nordo de Amazonia Brazilo ĝis Atlantiko en la ŝtato Maranhão. Subspecio *T. p. viridiceps* troviĝas el Cerro Duida orienten ĝis nordokcidenta Brazilo ĝis supro de Rio Negro kaj okcidenten kaj suden tra sudorienta Kolombio, orienta Ekvadoro, kaj nordorienta Peruo.

## Kutimaro
### Manĝado
La Purpura papageto plejparte manĝas fruktojn; oni identigis fruktojn de figoj (*Ficus*) kaj membroj de pluraj aliaj familioj. "En nordorienta Peruo oni registris manĝadon de folioj, ŝosoj kaj ŝelo de *Terminalia catappa* (*Combretaceae*) same kiel de morta ligno." Grupoj dumfluge alvokas kune, "rezultante kontinuan nazan babilecan sonon." Ĝi ankaŭ faras "rapidan raslan "ĉe-ĉe-ĉe"" dum ripozo. Ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj en Brazilo kaj estas "neofta, neniam en grandaj nombroj, sed diskreta kaj tial eble subregistrita."

## Referencoj
* Juniper & Parr (1998) *Parrots: A Guide to Parrots of the World*; .

## Eksteraj ligiloj
* World Parrot Trust Parrot Encyclopedia - Species Profile

Kategorio:Papagoformaj
Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Kategorio:Birdoj de Brazilo
RKK Energia Muzeo

La **Muzeo RKK Energiya** estas muzeo dediĉita al la fruaj atingoj de la sovetia kosmoprogramo. Ĝi situas ĉe la fabrika komplekso RKK Energiya en Korolev, urbo proksime de Moskvo.

En la muzeo estas ekspoziciataj, inter aliaj historiaj artefaktoj, la kapsulo Vostok 1, en kiu Jurij Gagarin fariĝis la unua homo en la kosmo en 1961, la Vostok 6, kiu portis Valentina Tereŝkova, la unuan virinon en orbito, en la kosmon, kaj la Vosĥod 2, en kiu kosmonaŭto Aleksej Leonov plenumis la unuan spacpromenadon en la historio.  

Aldone al ekskluzivaj ekspoziciaĵoj el la sovetia kosmoprogramo, la muzeo ankaŭ montras kopiojn de la kosmoŝipoj Apollo kaj Sojuz, kiuj efektivigis la unuan internacian rendevuon en la kosmo, la Apollo-Sojuz, en 1975.

La muzeo ankaŭ havas memorsalonon dediĉitan al Sergej Korolev, la ĉefa sciencisto kaj "patro" de la frua kosmoprogramo, kiu precize rekonstruas lian labormedion en la 1960-aj jaroj. 

## Elmontraĵoj 
400ra|centre|eta|Modelo de aliĝita Apollo kaj Soyuz, kun la reala Soyuz 19 altera kapsulo videbla ĉe la pli malalta rajto
* Elektron 1
* Elektron 2
* Mir kun Kvant kapsulo
* Molnya 1
* Luna 2
* Luna 3
* Luna 9
* Sputnik 2
* Sputnik 3
* Venera 3
* Voskhod 2
* Vostok 1
* Vostok 6
* Soyuz 19 (uzita en la Apollo Soyuz–Testo Projekto)
* Soyuz 22
* Soyuz orbita kapsulo
* Soyuz TM kontrolpanelo
* Spacesuits
* Zond 5

## Vidu ankaŭ 
* Tsiolkovsky Stata Muzeo de la Historio de Cosmonautics
* Nacia Aviada kaj Kosma Muzeo, ekvivalenta muzeo en Usono

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala RKK Energiya ejo de la muzeo 
* fotogalerio

Kategorio:Muzeoj en Moskvo
Kategorio:Aviadaj muzeoj
Ŝtata Muzeo Ciolkovskij pri la Historio de Kosmonaŭtiko

La **Ŝtata Muzeo pri Historio de Kosmonaŭtiko K. E. Ciolkovskij** () estas la unua kosmomuzeo en la mondo kaj la plej granda kosmomuzeo en Rusio, kreita kun rekta partopreno de S. P. Korolev kaj Ju. A. Gagarin. Ĝi situas en la urbo Kaluga.

## Priskribo 
La ekspoziciaĵoj de la muzeo malkaŝas la historion de aeronaŭtiko, aviado, raketo- kaj kosmoteknologio. La scienca heredaĵo de Konstantin Eduardoviĉ Ciolkovskij, la fondinto de teoria kosmonaŭtiko, elstara inventinto kaj aŭtoro de verkoj pri filozofio kaj sociologio, estas amplekse prezentita. Ekzemploj de estonta teknologio (aviadilo, aerŝipo, raketo, eteraj setlejoj) dokumentita de sciencistoj estas prezentitaj.

La kolektoj de la malnova konstruaĵo konsistas el proksimume 60 000 eroj. Aldone al teknikaj ekspoziciaĵoj, la institucio havas multajn bibliotekajn kolektojn, inkluzive de tiuj rilataj al Konstantin Ciolkovskij. La ekspozicio estas dividita en du partojn, unu dediĉita al la atingoj de K. Ciolkovskij, la alia prezentanta, interalie, modelojn de kosmoveturiloj kaj ekipaĵon uzitan en kosmomisioj, inkluzive de kosmonaŭtaj vestoj. Antaŭ la muzeo estas modeloj de raketoj, inkluzive de la misilo R-7. La planetario de la muzeo organizas spektaklojn, dum kiuj spektantoj povas sperti la iluzion de drivado en la kosmo. ﻿

## Galerio 

Dosiero:Wikiexpedition_to_Kaluga_(by_Dmitry_Rozhkov)_080.jpg|ligilo=קובץ:Wikiexpedition_to_Kaluga_(by_Dmitry_Rozhkov)_080.jpg|alternative=פריטי ציוד לקוסמונאוטים הראשונים|Ekipaĵeroj por la unuaj kosmonaŭtoj
Dosiero:Zal_raketnoi_techniki.JPG|ligilo=קובץ:Zal_raketnoi_techniki.JPG|alternative=היכל הרקטות וטכנולוגיית החלל|Halo de Raketoj kaj Spacteknologio
Dosiero:Wikiexpedition_to_Kaluga_(by_Dmitry_Rozhkov)_079.jpg|ligilo=קובץ:Wikiexpedition_to_Kaluga_(by_Dmitry_Rozhkov)_079.jpg|alternative=סיור הרצאות במוזיאון|Prelegturneo ĉe la muzeo
Dosiero:Kaluga_Wikiexpedition_(2016-06-11)_0119.jpg|ligilo=קובץ:Kaluga_Wikiexpedition_(2016-06-11)_0119.jpg|alternative=מתווה תחנה. תערוכת מוזיאון|Aranĝo de la stacio. Muzea ekspozicio

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* RKK Energiya muzeo, grava rusia muzeo pri ekstertero
* Franca Aera kaj Kosma Muzeo 
* Nacia Aviada kaj Kosma Muzeo (Usono) 
** Steven F. Udvar-Hazy Centro
* Listo de aerospacaj muzeoj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 
* Detalaj bildoj de la muzeo

Kategorio:Sciencaj muzeoj en Rusio
Kategorio:Biografiaj muzeoj en Rusio
Kategorio:Konstruaĵoj en Sovetunio
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1967
Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj
Kategorio:Kaluga
Kategorio:Aviadaj muzeoj
Kategorio:Muzeoj en Rusio
Franca Aera kaj Kosma Muzeo

La **Franca Aera kaj Kosma Muzeo** () estas franca muzeo pri aerspaca teknologio, situanta ĉe la flughaveno Le Bourget, proksime de Parizo. 

## Priskribo 
Fondita en 1919 laŭ sugesto de Albert Caquot, ĝi estas unu el la plej malnovaj muzeoj de sia speco en la mondo. La plej grava parto de la kolekto hodiaŭ konsistas el proksimume 300 aviadiloj, el kiuj la plej multaj estas ekspoziciataj. Estas ankaŭ kolekto de raketoj kaj kosmoŝipoj, same kiel planetario. Vasta kolekto de flugmotoroj jam ne estas malfermita al la publiko. La ampleksa specialigita biblioteko estas vizitebla laŭ interkonsento. Post la ŝanĝo de uzo de la Flughaveno Le Bourget, la nuna konstruaĵo estis okupita en 1975. 

## Ekspoziciaĵoj 
Sube estas elekto de la ekspoziciataj aviadiloj.

### Aviadiloj ĝis 1918 
* Deperdussin Monokoko, 1912
* Nieuport 11 *Bebo*, 1915
* Breguet 14, 1917
* Palatinato D.XII, 1918
* Junkers DI (J 9), 1918

### Aviadilo 1919 ĝis 1945 
* Junkers F 13, 1919
* Breguet 19, 1926
* Potez 53, 1933
* Polikarpov I-153, 1934
* DFS Habicht, 1936
* Martin B-26, 1941
* Focke-Wulf Fw 190, 1941
* Supermarine Spitfire XVI, 1942
* Jakovlev Jak-3, 1944, aviadilo de la franca ĉastrupo Normandio-Niemen ĉe la Orienta Fronto 
* Heinkel He 111 Bombaviadilo
* Heinkel He 162 A "Volksjäger", 1944
* Fieseler Fi 103 "V1", 1944
* Morane-Saulnier Vanneau, trejnaviadilo, 1944

### Aviadilo de 1945 
#### militaviadiloj 
* Leduc 0.10, prototipo, 1947
* Nord 1500 Griffon, prototipo, 1955
* Leduc 0.22, prototipo, 1956
* Transall C-160, du produktadaviadiloj 

#### komercaj aviadiloj 
* Du Concorde-oj, unu estas la prototipo de la serio
* Boeing 727, 1966
* Boeing 747, tute piedirebla
* Mercure 100, sen antaŭa aranĝo
* Airbus A380

### aviadilmotoroj 
* BMW 801, 1942
* Junkers Jumo 004, 1943

### kosmoŝipoj 
* Surteriĝa kapsulo de Sojuz T-6, en kiu flugis la unua franca astronaŭto Jean-Loup Chrétien

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  (france)

Kategorio:Naciaj muzeoj en Francio
Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj
Kategorio:Aviadaj muzeoj
Kategorio:Konstruaĵoj en Francilio
Monumento al Neŭtraleco

eta|maldekstre|Monumento al Neŭtraleco
La **Monumento al Neŭtraleco** aŭ **Arko de Neŭtraleco** (turkmene: *Bitaraplyk arkasy)* estas monumenta turo en Aŝĥabado, Turkmenio.

Ĝi estis konstruita en 1998, por celebri, ke la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj agnoskis Turkmenion kiel "konstante neŭtralan landon" en 1995.

La monumenta turo estis konstruita en norda parto de la sendependeca palaco, sed estis translokigita al suda vojfino de la neŭtraleca granda avenuo laŭ la ordono de la dua prezidanto Gurbanguli Berdimuĥamedov en 2011.

Kategorio:Aŝĥabado
Orvosta papageto

**Orvosta papageto** (*Touit surdus*) estas specio de papagoj en la familio papagedoj, latine *Psittacidae*, kaj genro *Touit*. Ĝi estas endemio de orienta Brazilo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Orvosta papageto estas monotipa.

## Aspekto
La orvosta papageto estas ĉirkaŭ 16 cm longa. Ĝia korpo estas plejparte verda, pli malhela supre ol sube, kaj sufiĉe smeraldverda sur la pugo kaj supraj vostaj kovriloj. Ĝia frunto, bridoj kaj vangoj estas flavaj; ĝi havas blankan okulringon. Ĝiaj skapulaj plumoj estas olivecbrunaj. Ĝiaj flugilplumoj estas malhelbrunaj kun verdaj randoj, ĝiaj primaraj kovriloj malhelbrunaj, la aliaj flugilkovriloj verdaj, kaj la karpala areo blua. La centraj vostoplumoj de maskloj estas verdaj kaj la aliaj verdecflavaj; ĉiuj havas mallarĝajn nigrajn pintojn. Inoj estas tre similaj al maskloj, sed havas iom pli senbrilajn subajn partojn kaj pli verdajn vostoplumojn.

## Kutimaro
### Movoj
Kelkaj sezonaj movoj de la orvosta papageto estis rimarkitaj, sed ili ne estas bone difinitaj.

### Manĝado
La orvosta papageto kutime manĝas en malgrandaj aroj, supozeble familiaj grupoj. Ĝia dieto konsistas plejparte el fruktoj, sed detaloj mankas.

### Reproduktado
Oni supozas, ke la orvosta papageto komencas reproduktiĝi en septembro aŭ oktobro, nome komenco de la pluvsezono. La solaj konataj nestoj estis en arbaraj termitejoj. La grandeco de la ovodemetado, la kovada periodo, la tempo ĝis elnestiĝo kaj detaloj pri gepatra zorgado ne estas konataj.

## Referencoj
* Juniper & Parr (1998) *Parrots: A Guide to Parrots of the World*; .

## Eksteraj ligiloj
* World Parrot Trust Parrot Encyclopedia - Species Profiles

Kategorio:Papagoformaj
Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Statuo de la Hundo Alabay

eta|Statuo de la Hundo Alabay (dekstre)
La **Statuo de la Hundo Alabay** (Turkmen: Alabaý heýkeli) estas orumita statuo de Alabay-hundo en Aŝĥabado, Turkmenio. La 6-metra statuo staras ĉe trafikcirklo inter la avenuo Magtymguly kaj stratoj Taslama kaj Teherano.

La statuo estis kreita de la turkmena artisto Sargart Babaev laŭ ordono de prezidanto Gurbanguli Berdimuĥamedov. La konstruado komenciĝis en 2019 kaj finiĝis aŭtune de 2020. Ĝi estis oficiale malfermita en novembro 2020.

Kategorio:Aŝĥabado
Kategorio:Hundoj en arto
Cifereca arto

alternative=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|eta|*Limaj Funkcioj* (1998) interaga planka projekcio de Scott Snibbe ĉe la NTT InterCommunication Centro en Tokio
**Komputila arto** ( angle:  *Digital art* ), ankaŭ nomata **cifereca arto**,  estas direkto en amaskomunikila arto bazita sur la uzo de informadikaj (komputilaj) teknologioj, kies rezulto estas artaĵoj en cifereca formo.

Cifereca arto estas kolektiva termino por arto kreita ciferece per komputilo . En pli mallarĝa senco, ĝi estas arto, kiu fariĝis ebla nur per la specifaj ecoj de ciferecaj amaskomunikiloj, kiel ekzemple la kvantigebleco de ĉiu informo, ĝia apartigebleco de specifa datenportilo, aŭ la uzo de algoritmoj. 

Nur en la 1990-aj jaroj la termino *cifereca arto* fariĝis ofta.

## Vidu ankaŭ
* Nuntempa arto

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*
Kultura kaj Distra Centro Alem

La **Kultura kaj Distra Centro Alem** (turkmene: Älem medeni dynç alyş merkezi) estas kultura kaj distra centro situanta en Aŝĥabado, Turkmenio. La 95-metra strukturo oficiale malfermiĝis al la publiko la 18-an de majo 2012. La turkmena prezidanto Gurbanguli Berdimuĥamedov ĉeestis la malferman ceremonion.

Granda vitra kaj ŝtala globo staras sur la konstruaĵo, kiu enhavas parizradon nomatan "Alem" (signifante "la universo"). Dum la malferma ceremonio Alem estis agnoskita de la Guinness-libro de rekordoj kiel la plej granda parizrado enfermita en konstruaĵo en la mondo.

Kelkaj fontoj deklaras, ke Alem estas 47 metrojn alta, dum aliaj deklaras, ke ĝia diametro estas 57 metrojn.

Ĝin konstruis Giant Wheels, filio de Fabbri Group.

Kategorio:Aŝĥabado
Palaco Itamaraty

eta|La Palaco Itamaraty
La **Palaco Itamaraty** (portugale: Palácio Itamaraty), ankaŭ konata kiel la **Palaco de la Arkoj** (Palácio dos Arcos), estas la sidejo de la Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj de Brazilo. Ĝi situas en la nacia ĉefurbo Braziljo. La konstruaĵon desegnis la arkitekto Oscar Niemeyer, kaj ĝi estis inaŭgurita la 21-an de aprilo 1970. Ĝi troviĝas oriente de la konstruaĵo de la Nacia Kongreso laŭlonge de la Ministerio-Esplanado, proksime de la Placo de Tri Povoj.

En Brazilo, “Itamaraty” ĝenerale estas uzata kiel metonimio por la Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj; en la portugala lingvo de Brazilo oni tiel nomas la ministerion.

Kategorio:Braziljo
Sándor Piusz Horváth

**Sándor Piusz Horváth** [ŝAndor pius horvAt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Horváth Sándor Piusz** estis hungara piarista monaĥo, pastro instruisto.

 naskiĝis  en Szombathely, li mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
 lernis en Kőszeg, en 1836 li aliĝis al la piaristoj. La novicado okazis en Trencsén, poste li studis filozofion en Vác (1840), teologion en Nitro kaj Szentgyörgy (1842-1844). Li pastriĝis en 1844 en Nitro, supozeble tiutempe li monaĥiĝis. Ĝis la hungara revolucio de 1848 li instruis en Veszprém (urbo), poste li estis armea pastro ĉe la hungaraj revoluciuloj. Inter 1851-1862 li instruis en Kolozsvár, en la lastaj 4 jaroj li estis gimnaziestro, poste 2 jarojn monaĥejestro. En la sekvaj jaroj li instruis en Pest (urbo), Tata (Hungario), Vác kaj Temeŝvaro, dum foje estis ankaŭ lernejestro aŭ monaĥejestro. Ekde 1885 li havis postenojn de la piaristoj.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Magyarország ismertetése. I. Erdély nagyfejedelemség. II. Dalmát. III. Gallicia IV. Európai Török- és V. Görög-országok rövid leírása.* (1847)
* *Magyarország s a hozzá kapcsolt Slavonia ismertetése. A honi ifjúságnak kézikönyvül.* (1848)
* *Egyházi beszéd, melyet keresztjáró-hét első napján a kegyes tanítórendiek akadémiai templomában tartott.* (eklezia parolado, 1851)
* *A temesvári kath. főgymnasium.* (historia skizo pri gimnazio en Temeŝvaro, 1884)

## Fontoj 
* [biografio hungare kun foto](https://helyismeret.hu/index.php?title=Horv%C3%A1th_(S%C3%A1ndor)_Pius)
* biografio hungare
* biografio hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Brundorsa papageto

**Brundorsa papageto** (*Touit melanonotus*, laŭ kiu ankaŭ *Nigrorela papageto*) estas specio de papagoj en la familio papagedoj, latine *Psittacidae*, kaj genro *Touit*. 

Ĝi estas malgranda 15 cm verda papageto troviĝanta en sudorienta Brazilo el Bahia ĝis suda San-Paŭlio. Ĝi havas malhelbrunajn mantelon kaj dorson, brunajn orelkovrilojn, kaj ruĝan eksteran voston kun nigraj pintoj. Estas rimarkindaj flavaj okulringoj.

## Ekologio
Ĝi estas plejparte konata el pli malaltaj montaj ĉiamverdaj arbaroj je 500–1 200 metroj, sed ankaŭ ĝis 1 400 m en la Nacia Parko Itatiaia. Krome ĝi troviĝas preskaŭ je marnivelo en Bahio kaj San-Paŭlio. Oni suspektas laŭsezonan migradon aŭ disiĝon, kvankam tio povas esti nur mallongaj altitudinaj movoj.

Manĝaĵoj estas malmulte studitaj, sed inkluzivas grandajn guŝajn semojn, fruktojn de *Rapanea acuminata*, *Clusia* sp. kaj viskojn. Oni observis manĝadon de *Clusia criuva*, en kiu supozeble plenkreskuloj plukas la frukton de la arbo tondante la tigon per siaj bekoj kaj portas la frukton al pli sekura loko sur pli firma branĉo, kie ili malfermas la frukton per sia beko kojnante ĝin kontraŭ la branĉon eltirante la semojn per sia lango; ili ne uzas siajn piedojn iam ajn en la manĝoprocezo kiel faras iuj aliaj psitakoj. Kelkaj individuoj, kiuj estis supozeble junaj birdoj, estis observitaj manĝantaj la fruktojn surloke kaj ne plukis ilin. Oni observis bone plenkreskajn junajn birdojn manĝigitajn de plenkreskuloj en Ubatuba, ŝtato San-Paŭlio, en januaro 2010. Junajn birdojn oni povas diferencigi per sia pli pala okulringo kaj sia karnokolora ĉerpo, kontraste al malhelgriza ĉe plenkreskuloj. Ili neniam estis konsiderataj oftaj, sed viditaj kiel sufiĉe maloftaj, eĉ en la 19-a jarcento. Ilia diskreta naturo kaj nature malaltaj densecoj povas kontribui al la manko de registroj. Revigliĝo de ekvidoj ekde la mezo de la 1980-aj jaroj, kaj ilia malkovro en Espírito Santo, ŝuldiĝis al scio pri iliaj krioj.

## Referencoj
* Juniper & Parr (1998) *Parrots: A Guide to Parrots of the World*; .

## Eksteraj ligiloj
* BirdLife Species Factsheet
* World Parrot Trust Parrot Encyclopedia – Species Profile

Kategorio:Papagoformaj
Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Laŭleĝa kuratoreco

**Laŭleĝa kuratoreco** estas speco de familia aranĝo por neplenaĝulo, kiu atingis la aĝon de 14 jaroj kaj restas sen gepatra zorgo, aŭ formo de protekto de la civitanaj rajtoj kaj interesoj de plenkreskulo agnoskita de la tribunalo kiel havanta limigitan juran kapaciton (ekzemple, pro alkohol- aŭ drogmanio aŭ pro mensa malsano), kaj povas esti establita ankaŭ rilate al personoj, kiuj, pro fizikaj handikapoj (blindeco, surdeco), ne povas sendepende ekzerci juran kapaciton.  En larĝa senco, kuratoreco estas konstanta zorgo pri iu aŭ io. La celo de enkonduko de kuratoreco kiel jura institucio estas protekti la rajtojn kaj interesojn de neplenaĝuloj kaj parte senkapabligitaj civitanoj.

La kuratoro plenumas transakciojn nome de la protektato, en iuj kazoj nur kun la konsento de la kuratorecaj kaj respondecaj aŭtoritatoj. La devoj de la kuratoro inkluzivas zorgadon pri la sano kaj posedaĵoj de la protektato, same kiel la edukadon de la neplenaĝulo protektato. 

Kuratoreco diferencas de gepatrorajto per tio, ke la kuratoro ne faras transakciojn nome de la protektato, sed nur donas konsenton al ilia plenumo. En ĉi tiu kazo, la transakcion faras la protektato mem. La ceteraj devoj de la kuratoro de neplenaĝa infano (edukado, vivtenado de la infano) ankaŭ kuŝas ĉe la kuratoro.  En ĉi tiu parto, kuratoreco super neplenaĝa infano ne diferencas de gepatrado. 

## Referencoj 
Kategorio:Juraj okupoj
Kategorio:Familia juro
Kategorio:Sociala laboro
Kantono Albemarle

La **kantono Albemarle** - angle *Albemarle County* - estas kantono de Usono en la subŝtato Virginio. La administra centro estas la urbo '**, kiu tamen administre ne estas parto de la kantono, sed nur provizas la administradon. La kantono estis fondita je la . Ĝi havas sian nomon de **'.

Laŭ la censo de aprilo [[]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Kantonoj de Virginio
Rob Lowe

**Rob LOWE** estas usona kina kaj televida aktoro. Li naskiĝis la 17-an de marto 1964 en Charlottesville, kantono Albemarle, Virginio, do nun estas -jaraĝa. Konatas interalie lia partopreno en la filmo Wayne's World kaj la televida serio La Okcidenta Alo. Ekde multaj jaroj li vivas en Santa Barbara (Kalifornio).

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:usonaj aktoroj
Kaskadio

**Kaskadio** (angle kaj hispane: *Cascadia*) estas geografia kaj kultura bioregiono en la Pacifika Nordokcidento de Nordameriko, apartigita de la ĉirkaŭaj pli sekaj klimataj regionoj per la Kaskada Montaro kaj limigita oriente de la Roka Montaro. Ĝi inkluzivas partojn de Brita Kolumbio, Kanado, kaj la usonajn subŝtatojn Vaŝingtonio kaj Oregono, inkluzive de la metropolaj areoj ĉirkaŭ Vankuvero kaj Seatlo, kaj laŭlonge de la Federacia Ŝoseo 5. 

Okazis ripetaj klopodoj establi sendependan ŝtaton en la regiono. La usona prezidanto Thomas Jefferson, kiu sendis la ekspedicion Lewis kaj Clark por esplori la areon en 1803, sekvis ĉi tiun ideon, kiu daŭras ĝis hodiaŭ en diversaj secesiaj movadoj kaj iniciatoj por ampleksa kunlaboro kaj partoprenaj procezoj, kaj ankaŭ speguliĝas en la romanoj "*Ecotopia*" de Ernest Callenbach.  Rezulte, la regiono estis plurfoje asociita kun ekoregionismo.  

Se oni sumigas la loĝantaron de la regionoj kiuj konsistigas Kaskadion, la proponita ŝtato havas loĝantaron de 16.029.520. Laŭ areo (1.384.588 km²), ĝi rangus dudeke en la mondo. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Freecascadia.org, la retejo apartenanta al Alexander Baretich, dizajnisto de la kaskadia flago, kaj defendanto de ekoregionismo.
* Kascadia departemento de ekoregionismo - primara retejo de la Kascadia movado, kun vastaj sekcioj pri bioregionalismo, la movado kaj kiel esti engaĝigita.
Kategorio:Separismo en Kanado
Kategorio:Proponitaj landoj
Kategorio:Movadoj pri sendependeco
Kategorio:Koloniismo
Kategorio:Rilatoj de Kanado kaj Usono
Kantono Nelson

La nomo **kantono Nelson** -  - povas rilati al la sekvaj kantonoj de Usono; 

* kantono Nelson (Kentukio), evidente en la subŝtato Kentukio de Usono, 
* kantono Nelson (Norda Dakoto), do en la subŝtato Norda Dakoto de Usono kaj 
* kantono Nelson (Virginio), sekve en la subŝtato Virginio.

Ĉiuj tri havas sian nomon laŭ la politikisto Thomas Nelson Jr. (1738-1789), laŭ deveno brito kaj unu el la Patroj-fondintoj de Usono, ĉar li subskribis la Usonan Deklaron de Sendependeco

Bonvolu atenti, ke en Usono ekzistas ankaŭ 6 kantonoj nomataj kantono Newton, iom similaspekta nomo.
Punktoflugila papageto

**Punktoflugila papageto** (*Touit stictopterus*, laŭ kiu ankaŭ *Makulflugila papageto*) estas specio de papagoj en la familio papagedoj, latine *Psittacidae*, kaj genro *Touit*. Ĝi troviĝas en Kolombio, Ekvadoro, kaj Peruo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La punktoflugila papageto estas monotipa.

## Aspekto
La punktoflugila papageto estas 17 ĝis 18 cm longa kaj pezas 71 ĝis 84 g. Ĝia kapo, korpo kaj vosto estas verdaj, kun la korpo pli malhela supre ol malsupre. La flugiloj de la masklo estas malhelbrunaj kun blankecaj pintoj sur iliaj kovriloj, kiuj donas al la specio ĝian ordinaran nomon; du el la kovriloj havas oranĝecajn pintojn. Inoj havas verdajn kovrilojn kun nigraj bazoj.

## Kutimaro
### Movoj
Oni kredas, ke la makulflugila papageto estas sidlokema.

### Manĝado
La makulflugila papageto ofte manĝas en malgrandaj aroj. Ĝia dieto estas fruktoj kaj semoj. Oni raportis, ke ĝi atakas maiz-kampojn kaj, en Kolombio, manĝas termitojn.

### Reproduktado
La reprodukta sezono de la makulflugila papageto en Ekvadoro ŝajne inkluzivas marton, sed ĉi tiu konkludo baziĝas sur "[t]re cirkonstancaj pruvoj". Nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.

## Referencoj
* Juniper & Parr (1998) *Parrots: A Guide to Parrots of the World*; .

## Eksteraj ligiloj
* World Parrot Trust Parrot Encyclopedia - Species Profiles

Kategorio:Papagoformaj
Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Kategorio:Birdoj de Peruo
Folklora kuracisto

[eta|*Curandera* faranta *limpieza* ('purigado') en [Cuenca, Ekvadoro]]
**Folklora kuracisto** estas nelicencita persono kiu praktikas la arton resanigi uzanta tradiciajn praktikojn, kuracherbaj kuraciloj kaj la potenco de sugesto.

## Vidu ankaŭ
* Alternativa medicino
* Fida resanigo
* Kuracisto
* Kuraculo
* Popolmedicino
* Sangoma, tradiciaj resanigistoj de Suda Afriko
* Sorĉista doktoro
* ŝamano

Kategorio:Tradiciaj sanservaj profesioj
Rezső Jászai

**Rezső Jászai** [reĵO jAsai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Jászai Rezső** estis hungara piarista monaĥo, instruisto, membro de Societo Dugonics (1899). Lia familia nomo estis *Jakubik* ĝis 1891, lia posta familia nomvarianto estis *Jászay* (sama prononco).

 naskiĝis  en Nagylóc?, li mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
 frekventis gimnazion en Nitro, en 1888 li aliĝis al la piaristoj. La novicado okazis en Vác, poste en Kecskemét (1889–1891), pli poste li studis teologion en Nitro. En 1893 li akiris pedagogian licencon en Nitro, li monaĥiĝis en 1894 kaj post monatoj pastriĝis. Jam ekde 1891 li studis ankaŭ en Scienca Universitato Ferenc József, kie li akiris pedagogian diplomon en 1895, jaron poste li doktoriĝis el filozofio.

Li instruis en piaristaj gimnazioj en Szeged (1895–1904) kaj Debrecen (1904–1910), sed en la lasta urbo li estis ankaŭ gimnaziestro kaj monaĥejestro. En 1910 en Budapeŝto li havis monaĥajn postenojn (ekzemple monaĥejestro, seminariestro, ĉefbibliotekisto, arĥivisto). En 1941 li pensiuliĝis, tamen inter 1948–1949 li estis aktiva monaĥeja revizoro.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A franczia forradalom történetének történetírása hazánkban.* (monografio kaj disertaĵo, 1896, reeldono en 2013)
* *Köln és a kölni dóm. – Aachen és aacheni magyar kápolna.* (1901)
* *Magyarország története a legrégibb időktől a mohácsi vészig.* (lernolibro, 1902; 4-a eldono: 1924)
* *Magyarország története a mohácsi vésztől a legújabb időkig.* (lernolibro, 1903; 4-a eldono: 1924)
* *Magyarország oknyomozó története.* (lernolibro, 1904; 4-a eldono: 1921; rumane: 1914)
* *Történelmi összefoglalások. Érettségi segédkönyv.* (kunaŭtoro, 1932)

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare
* (katolika leksikono (legu en la 2-a alineo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
GLAT socia movado

[eta|345x345ra|[Fierecflago estas levita ĉe marŝo en Tuluzo, Francio.]]
**GLAT-movado**, **geja movado**, **GLAT-aktivismo**  () estas socipolitika movado de GLAT-oj (lesbaninoj, gejoj, ambaŭseksemuloj kaj transgenruloj). Ĝia celo estas civila egaleco, respekto por homaj rajtoj, luktado kontraŭ diskriminacio kaj ksenofobio (kaj specife  homofobio kaj heteronormativeco en la socio), kaj por la antaŭenigo de seksa libereco kaj toleremo. Ĝi estas ankaŭ movado por memkonscio pri GLAT kiel socia malplimulto, aparta komunumo, kulturo, aliflanke - por la integriĝo de GLAT en la socion. Krome, ĝi prezentas certajn principojn de socia organizado de la socio kaj sociajn kaj moralajn valorojn. Diversaj aspektoj de la GLAT-movado povas signife diferenci unu de la alia depende de la lando kaj historia periodo.

La unua organizשיעo, kiu antaŭenigis GLAT-rajtojn, estis la Scienc-Humanitara Komitato, fondita en 1897 en Berlino. La movado originis en Berlino en la 1920-aj jaroj, kaj ankaŭ en gravaj usonaj urboj kiel San-Francisko kaj Novjorko.

Hodiaŭaj organizitaj GLAT-movadoj konsistas el vasta gamo de politika aktivismo kaj kulturaj agadoj, inkluzive de politika lobiado, marŝoj aŭ strataj eventoj (kiel la Fiereco-parado), subtengrupoj, amaskomunikiloj, arto kaj esplorado.

Kategorio:Subkulturoj
Kategorio:Kvir-teorio
Kategorio:Politikaj neologismoj
Kategorio:Politikaj ideologioj
Kategorio:Civilrajtaj movadoj
Kategorio:GLAT-rajtoj
Kategorio:GLAT-historio
Kategorio:Egalismo
Esplor-instruisto

**Esplor-instruisto** estas akademia esplorposteno ĉe universitato aŭ esplorinstitucio. Esplorhelpanto laboras kiel sendependa esploristo aŭ sub la superrigardo de ĉefesploristo.

Male al esplorasistanto, la posteno de esplor-instruisto kutime postulas doktorecon, aŭ ekvivalentan laboran sperton, ekzemple en industriaj kaj esplorcentroj. Kelkaj esplor-instruistoj faras postdoktoran esploradon kaj kutime ne havas instruajn devojn. La labordifinoj de esplor-instruistoj varias inter landoj, akademiaj institucioj kaj esplorinstitutoj. En iuj kazoj, esplor-instruisto estas parto de la konstanta fakultato de la institucio kaj ĝuas promocioŝancojn, dum en aliaj kazoj, ĉi tiuj estas provizoraj postenoj determinitaj laŭ dediĉitaj esplorbuĝetoj kaj ne formas parton de la konstanta fakultato de la institucio.

## Vidu ankaŭ 
* Lektoro

Kategorio:Esploro
São Francisco de Paula

La nomo **São Francisco de Paula** povas indiki pri du municipoj de :	

* São Francisco de Paula (Minas-Ĝerajso), evidente en la subŝtato Minas-Ĝerajso kaj
* São Francisco de Paula (Suda Rio-Grando), same evidente en la subŝtato Suda Rio-Grando.
László Irányi

**László Irányi** [lAslO irAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo **Irányi László Lajos** estis hungara piarista monaĥo, pastro, episkopo, altlerneja instruisto.

 naskiĝis  en Szeged, li mortis  en Kolonjo.

## Biografio 
 maturiĝis en piarista gimnazio en sia naskiĝurbo en 1941, poste li aliĝis al la piaristoj en Vác, pli poste li studis en Scienca Universitato Péter Pázmány. Interrompe en 1944 li estis armea flegisto, kun la armeo li retiriiĝis en Passau. En 1947 li monaĥiĝis, jaron poste li pastriĝis en Romo. En la Pontifika Gregoria Universitato li akiris teologian diplomon kaj doktoriĝis el filozofio en 1952 en Papa Universitato Sankta Tomaso de Akvino. Li translokiĝis al Usono, kie li estis subpastro kaj edukisto, en 1952 li partoprenis en fondo de piarista seminarieto. Ekde 1954 li instruis en pluraj sakralaj altlernejoj, dum inter 1957–1970 li estis monaĥejestro, inter 1968–1983 piarista estro, poste ĝis sia vivo episkopo de rifuĝintaj hungaroj ekster la Fera Kurteno. Li ricevis premion en 1983.

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto (legebla en la 17-a paĝo)
* biografio hungare
* katolika leksikono
* biografio angle

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj episkopoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Stephen Hendry

**Stephen Gordon HENDRY** MBE (naskita la 13-an de januaro 1969 en South Queensferry) estas iama skota snukeristo kaj nuna komentisto kaj eksperto-komentisto en televido. 

Li estis profesia ludanto en la ĉefa snukera turneo de 1985 ĝis sia unua emeritiĝo en 2012, kaj denove sporade de 2020 ĝis 2024, kaj estas unu el la plej sukcesaj ludantoj de la sporto. En la 1990-aj jaroj, li estis konsiderata la domina ludanto. Li gajnis sep mondĉampionecajn titolojn, igante lin la komuna rekordulo kun Ronnie O'Sullivan por la "Crucible" epoko (de 1977 ĝis la nuntempo). En 2012, li emeritiĝis de profesia snukero post 23 sinsekvaj jaroj en la supraj 16 - naŭ el kiuj estis rangigitaj numero unu. Li estis unu el la unuaj ludantoj enkondukitaj en la Snukeran Halon de Famo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Stephen Hendry ĉe Snooker.org
* 
* 
* 

Kategorio:Skotaj sportistoj
Benjamin Lee Whorf

**Benjamin Lee WHORF** /hwɔːrf/ (n. la 24-an de aprilo 1897 en Winthrop, Masaĉuseco ; m. la 26-an de julio 1941 en Wethersfield, Konektikuto) estis usona amatora lingvisto, plej konata pro la hipotezo de Sapir-Whorf, kiu estas nomita laŭ li. 

Benjamin Lee Whorf estas plej konata pro sia laboro pri indiĝenaj amerikaj lingvoj, precipe la hopia, kaj pro la polemika tezo de "lingva relativeco". Ĉi-lasta asertas, ke la gramatikaj kaj leksikaj strukturoj de la propra (gepatra) lingvo havas efikon sur la pensadon de ulo.

Li laboris kiel kemia inĝeniero kaj estis dungito de fajroasekuro en Hartford, Konektikuto. 

## La hipotezo 
Diplomiĝinto de Universitato Yale, li estis studento de Edward Sapir, de kiu li prenus la etnolingvistikan hipotezon por konduki al tio, kio nuntempe estas konata kiel la Sapir-Whorf-hipotezo. Ĉi tiu teorio, severa versio de lingva relativismo, pridubita de multaj lingvistoj kaj defendita de multaj aliaj (Lakoff, 1987; Levinson, 2003), asertas, laŭ la propraj vortoj de Whorf, keHomoj, kiuj uzas klare malsamajn gramatikojn, estas direktitaj de siaj respektivaj gramatikoj al malsamaj specoj de observado kaj malsamaj taksadoj de ŝajne similaj observadoj; ili tial ne estas ekvivalentaj kiel observantoj, sed devas alveni al iuj malsamaj vidpunktoj pri la mondo (Whorf, Benjamin Lee, 1940, >, en Whorf, Benjamin Lee, 1971, *Lingvo, Penso kaj Realeco*, pp. 249-262).Alivorte, Whorf teorias, ke la lingvo, kiun ni parolas, influas nian pensadon, ĉar la reala mondo de ĉiu persono estas senkonscie formita de la lingvaj kutimoj de la grupo, al kiu ili apartenas. Tiel, lingvo formas nian sperton pri la mondo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Usonaj teozofoj
Kategorio:Historiaj lingvistoj
Kategorio:Usonaj antropologoj
Kategorio:Usonaj mezamerikistoj
Bragança (Parao)

**Bragança** estas urbego, municipo kaj rivera havenurbo en la subŝtato Parao en nordorienta Brazilo. La urbego estas administra sidejo de la samnoma municipo.
eta|maldekstre|

## Demografio 
En 2021 la loĝantaro estis  homoj.
 
## Geografio 
La urbego situas laŭ maldekstre bordo de rivero 19 m super la marnivelo, sed tre proksime al Atlantiko. Subŝtata ĉefurbo Belém troviĝas 196, aktuala ĉefurbo Braziljo 1641, iama ĉefurbo Rio-de-Ĵaneiro 2459 km laŭ https://www.distancefromto.net/. 
eta|maldekstre|

## Historio 
Dekomence indiĝenoj vivis en la areo. Portugaloj fondis vilaĝon en 1634, laŭ alia informo en 1613 kiel Nova Bragança. Ĝi estis agnoskita kiel urbo kun municipo en 1854 laŭ imperia dekreto.

## Ekonomio 
Bragança fanfaronas pri la fiŝkapto. La agrikulturo en la municipo fokusiĝas al kultivado de maniokoj, faboj, rizoj, citrusaj fruktoj kaj bananoj.

## Eduko 
En la urbego instituto funkcias.

## Religio 
eta|maldekstre|
La plimulto de la loĝantoj estas la katolikoj. Bragança estas sidejo de katolika diocezo.

## Trafiko 
Preter Bragança ĉefvojo kuras, la riveron trairas per ponto. Krome ekzistas vojo al la oceano, apud la urbego flughaveno funkcias.

## Klimato 
La urba klimato estas varma kaj humida, kun alta averaĝa jara temperaturo de ĉirkaŭ .

## Vidindaĵoj 
* katedralo kun preĝejoj
* episkopa palaco
* obelisko
* proksime banloko Ajuruteua ĉe la atlantika marbordo
* festivalo São Benedito en decembro ekde 1798

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Urboj de Brazilo
Pionites

***Pionites*** estas genro de papagoj en la familio papagedoj, latine *Psittacidae*. 

Temas pri du ĝis kvar specioj, nomitaj kajkoj (*caiques*) en birdobredado, endemiaj de la Amazona Baseno en Sudameriko.

## Nomo
La termino "caique" estas uzita ĉefe en birdobredado, fum ornitologoj tipe referencas ilin kiel **nigrakapa papago** kaj **blankaventra papago**, el kiuj tiu lasta estas foje disigita en tri apartaj specioj, verdfemura papago, flavvosta papago kaj nigrakrura papago. 

Ili estis historie nomitaj ankaŭ "sepkoloraj papagoj". 

## Aspekto
Ili estas relative malgrandaj kaj fortikaj, kun mallonga, kvadrata vosto kaj brilaj koloroj.

La du specioj plej bone distingiĝas pro la nigra krono de la nigrakapa papago; ambaŭ havas blankajn "ventrojn". Ilia tipa pezo estas 150–170 gramoj, kaj la blankventra specio estas la pli granda kaj pli peza el la du specioj. 

Ili povas vivi ĝis 40 jarojn, sed tio ne estas ofta en kaptiteco. Ili montras altan socian inteligenton.

## Distribuado kaj habitato
La nigrakapa papago troviĝas norde de la rivero Amazono, kaj la blankventra paapgo sude; ekzistas granda areo de koincido inter ambaŭ teritorioj. Ili povas produkti fekundajn hibridojn, sed tio ne estas ofta en naturo tiel kiel en kaptiteco. 

Ili ĝenerale preferas arbarajn areojn kaj vivtenas sin per fruktoj kaj semoj. Kajkoj ĝenerale loĝas en kanopeoj, pasigante la plejparton de sia tempo sur la pintoj de arboj, manĝante kaj ludante.

## Taksonomio kaj sistematiko
La genro *Pionites* estis klasita kiel du specioj, nome Nigrakapa papago kaj Blankventra papago. Kelkaj ĵusaj morfologiaj laboroj sugestis, ke la Blankventra papago estu disigita en tri specioj baze sur plumaro kaj krurkoloraro, kvankam tion akceptis nek la *IOC World Bird List*, sek la Sudamerika Klasigkomitato. Iam tiuj papagoj estis ofte kunigitaj kun la konuroj aŭ aliaj sudamerikaj papagoj. Ĵusa mitokondria kaj nuklea DNA laboro trovis, ke *Pionites* estas frata taksono de *Deroptyus* (la genro en kiu estas la ventumila papago); ambaŭ genroj okupas bazan situon en la tribo Arini.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
*Popular description - Companion Parrot Online Website

Kategorio:Papagoformaj
Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo
HIV/aidos-aktivismo

[eta|350x350ra|Aktivula marŝo en la 2013 *Twin Cities Pride Parade* kontraŭ [antaŭjuĝo alfrontita de homoj kun Aidoso (PWAs) kiu estis tenita en Minesoto.]]
[dekstra|eta|376x376ra|manifestacianto mansalutas afiŝon uzanta la sloganon "Silento "Morto=" dum 2017 evento en [Novjorko|Novjorka.]]
[eta|La AIDS Memorial Quilt kiel montrite apud la [Vaŝingtona Monumento]]

**HIV/aidos-aktivismo** estas socia aktivismo kontraŭ la disvastiĝo de HIV / aidoso, subtenante efikan kuracadon kaj kontraŭ diskriminacio bazita sur antaŭjuĝo (serofobio).

HIV- aktivismo aperis en multaj landoj tra la mondo kaj fariĝis ĝeneraligita tra la tuta mondo ekde la disvastiĝo de la epidemio.

Eĉ post la apero de kontraŭretrovirusa terapio, HIV-aktivismo daŭre ekzistas ĉar la HIV-epidemio daŭras en multaj landoj tra la mondo kaj diskriminacio bazita sur HIV-rilataj stigmatoj ankoraŭ ekzistas. 

La historio de HIV-aktivismo en Usono komenciĝis per kritiko de usonaj sanorganizoj (inkluzive, ofte, la ŝtatan medicinan burokration) kaj evoluis al protestaj movadoj pro diskriminacio kontraŭ pacientoj kaj la disvastiĝo de miskomprenoj pri HIV/aidoso. Aktivistaj metodoj inkluzivas verkadon de tekstoj, famaj homoj konfesantaj sian HIV-pozitivan statuson, marŝojn, sidstrikojn, kreadon de bildstrioj, prezentojn kaj agojn. Komence de la HIV-epidemio, usonanoj verŝis la cindron de siaj amatoj, kiuj mortis pro aidoso, sur la kapojn de politikistoj de la Blanka Domo, kiuj silentis pri la epidemio. HIV-aktivuloj okazigis agojn, verkis tekstojn, kreis grafitiojn, faris filmojn, surscenigis teatraĵojn, faris prezentojn, kreis afiŝojn, pentraĵojn kaj filmojn por disvastigi siajn ideojn. En Usono kaj Okcidenta Eŭropo, HIV-aktivismo eniris la historion de civilaj movadoj por homaj rajtoj kaj ankaŭ speguliĝis en moderna arto, literaturo kaj kino.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Monda Aidoso Tago
* *Silento=Morto Projekto*
* *And the Band Played On*

## Eksteraj ligiloj 
* "Kial ni batalas: Memorante Aidos- Aktivismon"
* "Aidoso 2018: Kio okazis al Aidoso aktivismo?"

*
Instrumentofaristo

**Instrumentfaristo** estas metiisto, kiu fabrikas mezurilojn, ekzemple por uzo en geodezio, medicina laboro, aŭ kompasojn por boatoj. La profesio estas dividita en du ĉefajn areojn, fabrikadon de naŭtikaj instrumentoj kaj optronikon (optikelektroniko).

Rimarkindaj instrumentfaristoj inkluzivas la briton George Adams Sr. kaj lian filon George Adams Jr., kiuj estis personaj instrumentfaristoj de Georgo la 2-a de Britio kaj ankaŭ laboris por la Brita Orienthinda Kompanio en la 18-a jarcento. John Roach fabrikis instrumentojn en Usono en la 19-a jarcento, periodo kiam navigado kaj geodezio estis tre gravaj.

## Vidu ankaŭ 
* gitarfaristo
* orgenkonstruisto

Kategorio:Profesioj
Kategorio:Iloj
Lankardisto

eta|Lankardisto ĉe laboro
eta|Kombado de lano per senmova kombilo sur stando. Rezerva kombilo estas metita en skatolon sur ardaĵpoto por varmigi ĝin, kaj la preta kombita fadeno estas metita en korbon (1442)**Lankardado** estas mortanta metio. Lankardisto estis laboristo en lanproduktantaj brutobredaj regionoj. kiu lavis lanugaĵojn per akvo por forigi malpuraĵon kaj grason, poste malimplikis aŭ kardis ilin por lasi ilin pretaj por ŝpinado kaj tekstila uzo. Ĉi tiuj laboristoj foje estis nomataj lankombantaj kaj kardantaj vojaĝantaj metiistoj, kaj ili uzis tradiciajn ilojn kiel kardojn kaj kombilojn por ĉi tiu agado.

La proceduro ankoraŭ estas efektivigata hodiaŭ, sed oni uzas industriajn metodojn, kiuj postulas malmulte da laboro.

Kardisto aŭ matracfaristo estas ankaŭ la nomo donita al la ofte migranta profesiulo, al kiu oni liverus matracojn kiam la lano interne malordiĝis pro uzado. Li malkudris la matracon, forigis la lanon kaj, uzante specialan kombilon, kardis aŭ kombis ĝin plurfoje ĝis la fibroj disiĝis kaj la lano akiris silkecan, molan teksturon.

## Vidu ankaŭ
* Lano

Kategorio:Historiaj profesioj
Dezajninĝeniero

**Dezajninĝeniero** (dezajnisto) estas specialisto, kies agadoj (laboro) estas necesaj por la disvolviĝo kaj kreado de fina (cela) produkto el la produktoj kaj rimedoj de ekzistanta materiala produktado. Ekzemple: dezajnisto por lignoprilaborado kaj mebloproduktado, dezajnisto por ŝtalstrukturoj, ktp. La kreado de fina (cela) produkto estas komprenata kiel la kombinaĵo de produktoj (rimedoj), ekzemple: muntado, instalado, veldado, betonado, fandado, ktp.

Ankaŭ inĝeniero, programisto de projektoj, iloj kaj mekanismoj por elektraj cirkvitoj.

En okcidentaj landoj, precipe en Usono, dizajnistoj estas tradicie nomataj elektroinĝenieroj, projektinĝenieroj, civilaj inĝenieroj, ktp. Ankaŭ en Usono, la profesioj de arkitekto kaj projektinĝeniero estas konsiderataj proksime rilataj al dezajno.
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Profesioj
Rezső

**Rezső** [reĵO] estas hungara persona virnomo, la hungara versio de la Roĝero. En Hungario ĝi estis kreita en sojlo de la 19-a jarcento. Laŭ ekzameno en la 1990-aj jaroj tiu nomo estis malofta, mankas el listo de la cent hungaraj oftaj nomoj.

## Nomtagoj 
La "Rezső" estas festata en la 7-an de novembro, la 17-an de aprilo, la 12-an de oktobro, sed precipe en la 17-an de oktobro, laŭ la referenca sanktulo.

## Famaj Rezső 
* Rezső Bálint (kuracisto)
* Rezső Bálint (trombonisto)
* Rezső Bauer
* Rezső Benkő
* Rezső Bognár
* Rezső Bokor
* Rezső Brada
* Rezső Burghardt
* Rezső Fiedler
* Rezső Francé
* Rezső Gáspár
* Rezső Harsányi
* Rezső Havass
* Rezső Hikisch
* Rezső Horvai
* Rezső Kemény
* Rezső Kókai (komponisto)
* Rezső Kőnig
* Rezső Lavotta
* Rezső Máder
* Rezső Manninger
* Rezső Maucha
* Rezső Mészáros
* Rezső Nyers
* Rezső Peéry
* Rezső Pertorini
* Rezső Rajczi
* Rezső Roubal
* Rezső Sárosdy
* Rezső Schmid
* Rezső Schréder
* Rezső Seress
* Rezső Solymos
* Rezső Sugár
* Rezső Szabó
* Rezső Trautmann
* Rezső Vári
* Rezső Végvári

## Fontoj 
* Hungarlingva Vikipedio

Kategorio:Personaj nomoj
Ludigado

**Ludigado** (de la angla vorto *game* por "ludo"), la anglismo **gamification** aŭ **ludification** (koresponda verbo *gamify*) estas la uzo de luddezajnaj teknikoj por plibonigi rendimenton en areoj ne nepre rilataj al la ludo mem. Ludigado instigas homojn adopti aŭ vastigi deziratajn kondutojn.

Ludo funkcias per tio, ke teknologio fariĝas pli alloga, prezentante manieron atingi memregadon kaj aŭtonomecon, helpante en problemsolvado kaj evitante distraĵojn, samtempe ekspluatante la psikologian emon de homoj ludi. La tekniko povas instigi homojn plenumi taskojn, kiujn ili normale perceptus kiel enuigajn, kiel ekzemple plenigi iajn formularojn, kaj similajn. ''''''

Precipe temas pri la uzo de teknikoj kaj aliroj tipaj por komputilludoj en aplikaĵa programaro kaj retejoj por allogi uzantojn kaj konsumantojn, pliigi ilian implikiĝon en solvado de komercaj problemoj, kaj uzi produktojn kaj servoj.

Ludigo estas unu el la ĉefaj tendencoj en la disvolviĝo de moderna distanca elektronika edukado. Komence de la 2010-aj jaroj, ĝi estis konsiderata unu el la ŝlosilaj tendencoj en informa teknologio por organizoj ĝenerale. 

## Referencoj 
Kategorio:Ludoj
Jacques van der Heijden

**Jacobus Cornelis Johannes "Jacques" van der HEIJDEN** (profesia noma **JCJ Vanderheyden**) (n. la 23-an de junio 1928 en 's-Hertogenbosch – la 27-an de februaro 2012 samloke) estis nederlanda bildartisto, laboranta kiel pentristo, fotisto, grafikisto, kolaĝisto, skulptisto kaj filmisto en nefigura stilo.  

## Referencoj 
Kategorio:Nederlandaj fotistoj
Kategorio:Nederlandaj pentristoj
Gilberto kaj Georgo

**Gilberto kaj Georgo** (Gilbert PROUSCH, naskita la 17-an de septembro 1943 en St. Martin in Thurn, Italio, kaj George PASSMORE, naskita la 8-an de januaro 1942 en Plymouth, Britio; kolektive konataj kiel **Gilbert & George**) estas brita artista duopo bazita en la Orienta Fino de Londono. Gilbert kaj George laboras preskaŭ ekskluzive kiel paro. Ilia laboro havis signifan influon sur la *Young British Artists* (*Junajn Britajn Artistojn*). 

Kiel avangardaj artistoj, kiuj laboras en la ĝenro de performado kaj fotografio. Ili famiĝis pro sia stilo de " vivanta skulptaĵo " - la artistoj prezentis sin mem.

## Priskribo 
Gilbert kaj George renkontiĝis dum ili studis ĉe la Arta Kolegio Central Saint Martin en Londono. Ekde 1968 ili vivis kaj laboris kune, kreante sian propran stilon de " vivanta skulptaĵo ". Ili komence altiris atenton en la ĝenro de spektakla arto. Ilia plej konata verko estas "Sub la Arkoj" de 1969. En ĉi tiu prezentado, Gilbert kaj George, vestitaj en formalaj vestoj, kun manoj kaj vizaĝoj pentritaj ore, plenumis mekanikajn gestojn laŭ la sonoj de varietea kanto. En 1977, ili forlasis la " vivantan skulptaĵan " prezentadon, kvankam ili ankoraŭ konsideris sin vivantaj skulptaĵoj, rigardante siajn vivojn kiel artaĵojn. Ekde la fruaj 1970-aj jaroj, ilia verko ĉefe konsistis el fotoj. Ĉi tiuj estas grandaj, frapaj komponaĵoj, ofte agresemaj aŭ erotikaj, kun eskatologiaj titoloj. Gilbert kaj George fariĝis la plej famaj britaj avangardaj artistoj de sia generacio. Iliaj verkoj turneis la mondon, kaŭzante grandan eksciton. Ili ricevis la Turner-Premion reprezentis Brition ĉe la Venecia Bienalo en 2005. Gilbert kaj George vivas kaj laboras en Londono. 

Aldone al sia skulpta flanko, Gilbert kaj George ankaŭ kreas pentraĵojn, kolaĝojn kaj fotomuntaĵojn, ofte prezentante sin kune kun diversaj elementoj el sia tuja ĉirkaŭaĵo, kun referencoj al urba kulturo kaj forta venĝema komponaĵo, kie ili traktas temojn kiel sekso, raso, morto kaj aidoso, religio kaj politiko, ofte kritikante la britan registaron kaj la establitajn potencojn. En ĉi tiu senco, ilia plej produktiva kaj ambicia serio estis *Jack Freak Pictures*, kie la ruĝa, blanka kaj blua koloroj de la brita flago estas konstanta ĉeesto.

Alia ilia karakterizaĵo estas grandaj kolaĝoj faritaj el fragmentoj de fotoj. Ili karakteriziĝas per tre vivecaj koloroj kaj celas simili vitralojn. Ĉi tiuj verkoj plej ofte prezentas la artistojn mem, kune kun floroj, kelkfoje iliaj amikoj, aŭ kristanaj simboloj. Iliajn plej novajn verkojn dominas malfortaj koloroj, kaj la mondoj prezentitaj en ili aspektas sufiĉe malhelaj, kiel ekzemple en la serio " *Scapegoating "*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Gilbert kaj George ĉe glbtq.com
* Verkoj de Gilbert kaj George ĉe artnet.com
* Verkoj de artistoj ĉe la White Cube Gallery, Londono
* Intervjuo kun Gilbert kaj George, BBC

Kategorio:Britaj fotistoj
Kategorio:Britaj monarkiistoj
Kategorio:Italaj monarkiistoj
Kategorio:Duopoj en arto
Psou (stacio)

**Psou** estas la fervoja stacio en Abĥazio.

Konstruita en 1992. Situanta en la limzono, sur la elektrigita sekcio de la Abĥaza fervojo Psou-Suĥumo. Ĝi estas limplatformo ĉe la limo kun Rusio proksime al la ponto super la samnoma rivero.

Kategorio:Transporto en Abĥazio