open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Akademio de la Astura Lingvo

[eta|250px|Sidejo de la Akademio de la Asturia Lingvo en [Oviedo.]]
[eta|Akademio de la Asturia Lingvo en [Oviedo.]]
eta|Video de Viktor parolanta la asturan.
La **Akademio de la Astura Lingvo** (*Academia de la Llingua Asturiana* en la astura lingvo) estas institucio de la registaro de la Princlando Asturio (Hispanio) kies celo estas la esplorado, promociado, konservado kaj defendado de la astura lingvo.

## Historio 
La originoj de la **A.Ll.A** venas de la finoj de la 18a jarcento, kiam Jovellanos kaj la pastro González de Posada interŝanĝis korespondadon pri ĝi en 1791. La projekto elpensita de Jovellanos ne realiĝis pro lia deportado al Majorko.

Dum la 1920-aj jaroj fondiĝis la *Reĝa Asturia Akademio de la Artoj kaj Literaturo*, aŭspiciita de kelkaj homoj kiaj Pin de Pría. Ĝi dividiĝis en kvar sekcioj, kaj ĝia ĉefa celo estis la pretigado de vortaro kaj gramatika libro kaj publikigi revuon en la astura. La resto de la sekcioj havis la celon promocii la literaturon, teatron kaj muzikon en la astura lingvo.

Post reveno de la demokratio al Hispanio la antaŭ-aŭtonoma ento, la Regiona Konsilio, permesas la kreadon de la nuna akademio, kiu estis fondita la 15-a de decembro 1980. Ĝiaj celoj estis la esplorado kaj gramatika normigado de la diversaj dialektaj variantoj de la astura, listigi la vortojn, disvastigi ĝian uzadon, reguligi la instruadon, krei kaj promocii literaturajn konkursojn kaj realigi lingvistikajn kursojn pri la lingvo.

Xosé Lluis García Arias estis ĝia prezidanto ekde ĝia fondiĝo ĝis la jaro 2001. Lia posteulino en tiu posteno estas Ana Cano. La Akademio havas 21 membrojn, 19 korespondajn membrojn kaj 15 honorajn akademianojn.

## Laboraĵoj 
En 1981 estis publikigita la unua normiga laboraĵo de la Akademio, *Normes Ortográfiques y Conxugación de Verbos*. Aliaj menciindaj publikigaĵoj estas la *Gramática de la Llingua Asturiana* en 1998 kaj en 2000 el ''Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana*, ankaŭ konata pro ĝiaj mallongigoj «DALLA».

La Akademio regule publikigas la revuon *Lletres Asturianes* (oficiala organo de la institucio), kaj libroj kaj revuoj rilate la esploradon de la lingvo, la literaturo kaj la astura kulturo: *Cultures. Revista de cultura asturiana* kaj *Lliteratura. Revista lliteraria asturiana*. Inter la libro-kolektoj troviĝas: *Toponimia*, *Llibrería llingüística* (filologiaj esploroj) *Preseos* (vortaroj), *Cartafueyos normativos* (normigaj tekstoj por la socia aplikado en la proceso de normigado de la astura lingvo), *Llibrería académica* (literatura kreaĵo), *Escolín* (porinfana), *Lliteratura xuvenil* (porjunulara), *Cuquiellu*, *Mázcara* (teatro)...

Ĝi ankaŭ celebras ĉiujare la **Día de les Lletres Asturianes** (*tago de la asturaj literoj*) ekde 1982, kaj unu el la ĉiujaraj *esploraj internaciaj sesioj* (*Xornaes Internacionales d'Estudiu*), kaj la *Alcuentru "Llingua Minoritaria y Educación"'' kiu okazas ĉiun duan jaron.

## Eksteraj ligiloj 
* Ofiaciala Hejmpaĝo de la Akademio (en astura lingvo)

Kategorio:Akademioj
Kategorio:Lingvoj de Hispanio
Kategorio:Asturio
Vue-des-Alpes-Pasejo

**Vue des Alpes** estas montpasejo en Ĵuraso en Kantono Neŭŝatelo. Danke al la nova aŭtoŝosetunelo ĝi ofertas tutjare malfermitan konekton inter la urboj La Chaux-de-Fonds kaj Neŭŝatelo.

## La pasejo en ciferoj
La pasejkulmino situas sur alteco de 1283 m s.m. en eksklavo, kiu apartenas al la teritorio de la komunumo Fontaines. La averaĝa deklivo ĉe la norda flanko estas 2,91% ĉe la suda flanko 5,6%. De La Chaux-de-Fonds ĝis la pasejkulmino la distanco estas 10 km dum de la pasejkulmino ĝis Neŭŝatelo 15,3 km. La tuta pasejvojo do havas longon de 25,3 km.

## Aŭtoŝoseaj tuneloj kaj fervojaj tuneloj
Aldoniĝis al la malnova pasejvojo aŭtoŝoseo, kiu kondukas de La Chaux-de-Fonds al Neŭŝatelo tra du tuneloj. En 1994 estis malfermitaj la 3,25 kilometrojn kaj 1.6 kilometrojn longaj aŭtoŝosetuneloj sub la pasejo, kiuj ebligas vintrosekuran ligon inter la du urboj. Tio okazis laŭ propono farita de advokato Maurice Favre, arda subtenanto de Esperanto. Sub la pasejo ankaŭ kondukas fervojlinio, kiu en Chambrelien superas la altecdiferencon per pintturniĝo. La trajnlinio pasas en du tuneloj paralelaj al la novaj aŭtoŝoseotuneloj sub la pasejkulmino.

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de Ĵuraso
Kategorio:Kantono Neŭŝatelo
Ofenpasejo

**Ofenpasejo** aŭ en Esperanto ankaŭ **Fornopasejo** (romanĉe: **Pass dal Fuorn** kaj ankaŭ **Süsom Give**; ) estas montpasejo inter la svisa Kantono Grizono kaj Sudtirolo en Italio. Ĝi estas akvodislimo inter Adriatiko kaj Nigra Maro.

## La pasejo en ciferoj 
La pasejkulmino situas sur alteco de 2149 m s.m.. La vojo havas de Zernez ĝis Santa Maria en Val Müstair longon de 35&nbsp;km. La maksimuma deklivo de la pasejo estas 12&nbsp;%.

## Priskribo de la vojo de okcidento al oriento 
La okcidenta ramplo de la pasejo komenciĝas en Zernez sur alteco de 1473 m s.m.. La vojo grimpas tra la Svisa Nacia Parko al la pasejkulmino sur alteco de 2149 m s.m.. Oriente de la pasejo estas la fonto de rivero Romo, alfluanto de Adiĝo, kiu fluas sude de Venecio al Adriatiko. La vojo malsuprengrimpas laŭlonge de la rivero tra la Valo de Müstair al ĝia finpunkto en Santa Maria sur alteco de 1315 m s.m..

## Historio 
La Ofen-pasejo estis utiligata jam en prahistoria tempo. En la romia epoko tra la pasejo ne ekzistis vojo, tamen regule uzata pado. Sian nomon la pasejo ricevis de ferofandaj fornoj, kiuj jam en antikva epoko ekzistis en la regiono. Post la Batalo apud Calven en la jaro 1499, dum kiu la Tri Aliancoj venkis la Germanan Imperion, la pasejo ricevis ankaŭ la nomon *Pass uff Faldieren*.

Simplaj gastejoj ekzistas ek de 1490 kaj 1539 apud la ramploj de la pasejo en Il Fuorn, Buffalora kaj Sassalb. Unua regularo pri la organizo de la voja trafiko datiĝas el la jaro 1544.

Ĝis la dua duono de la 19-a jarcento la trafiko tra Ofen-pasejo utiligis simplan kamparvojon. En la jaro 1864 la vojo estis plibonigita, kio permesis la malfermon de poŝtkaleŝolinio. Ek de 1922 sur la paseja vojo funkcias poŝtaŭtolinio, unue nur dum tri monatoj jare, poste dum la tuta somerduonjaro kaj ek de 1934 la tutan jaron.

En la jaro 1909 la Svisa Federacio donis la koncesion por konstrui fervojlinion tra la pasejo, kiu devintus konekti la Retian Fervojon al la aŭstria Vinschgau-Fervojo. La fervojo neniam realiĝis, pro la eksplodo de la 1-a mondmilito kaj la financkrizo, kiun la milito kaŭzis.

## Bruna urso 
Sur la pasejkulmino, kiu situas nur malmulte oriente de la limo de la Svisa Nacia Parko, oni vidis en julio 2006 brunan urson, beston, kiu malaperis el Svislando en la jaro 1904.

## Eksteraj ligiloj 
* Ofen-pasejo en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Val Müstair (komunumaro)
Albulopasejo

**Albulopasejo** (romanĉe: '''Pass d'Alvra'*) estas montpasejo en Kantono Grizono en Svislando. Ĝi estas akvodislimo inter Norda Maro kaj Nigra Maro.

## Priskribo de la vojo de nordokcidento al sudoriento 
La pasejvojo komenciĝas en Tiefencastel kaj tiam unue sekvas la riveron Landwasser orienten ĝis Filisur. De tie la vojo turniĝas suden laŭlonge de la rivero Albulo paralele al la Albulofervojo ĝis *Preda*, kie la fervojo malaperas en tunelo. La vojo nun grimpas al la pasejkulmino sur altecon de 2312 m s.m.. De tie la vojo en sudokcidentan direkton malsuprengrimpas tra la Valo de Alvro, kiu donis al la pasejo ĝian romanĉlingvan nomon, ĝis al La Punt Chamues-ch kaj S-chanf en la fundo de la Engadino. Laŭlonge de la rivero Inn la vojo nun orienten kondukas al Zernez, la finpunkto de la pasejvojo.

## Historio 
Dokumento pri aliancprojekto el la jaro 1451 inter la Griza Alianco kaj Supra Engadino mencias krucon sur la Albulopasejo. Unuan detalan priskribon liveras raporto de venezia ambasadekipo, kiu sub grandaj danĝeroj transpaŝis la pasejon la 29-an de decembro 1525. La konvencio *de ruptura Albule'' el la jaro 1544 estis interkonsento pri la malfermo de la pasejo dum vintro. Pro la granda lavango-danĝero necesis ĉiam marki la vojon per lignaj stangoj. Por kovri la kostojn por la flegado de la vojo la loĝantoj el la najbareco rajtis enkasigi vojmonon. Francio instalis sur la vojo tra Albulo kaj Berninopasejo poŝtservon al Venecio, kio altigis la allogon de la du pasejoj. Tio ŝanĝiĝis post konstruo de la venecia Marko-Strato de Bergamo al Morbegno. Post tiam la trafikfluo pasis al Splügenpasejo. Post la malfermo de la Albulofervojo en la jaro 1908, la pasejo perdis praktike sian tutan signifon por la trafiko kaj tial ek de tiam vintre restas fermita.

## Albulotunelo 
En alteco de 1800 m s.m. sub la pasejo pasas la Albulotunelo de la Retia Fervojo, kiu havas longecon de 5865 m.

Albulapass-112-Berguen bis Passhoehe-Bahn-2006-gje.jpg
Albulapass-120-Berguen bis Passhoehe-Viadukt-2006-gje.jpg
Albulapass-128-Berguen bis Passhoehe-Bluete-2006-gje.jpg
Albulapass-144-Berguen bis Passhoehe-Pass-Strasse-2006-gje.jpg
Albulapass-150-Berguen bis Passhoehe-Palpuognasee-2006-gje.jpg
Albulapass-162-Berguen bis Passhoehe-Alp Weissenstein-2006-gje.jpg
Albulapass-184-Berguen bis Passhoehe-Strasse-Geroell-2006-gje.jpg
Albulapass-224-Passhoehe-Gasthaus Albulapass-Hospiz-2006-gje.jpg
Albulapass-218-Passhoehe-Kuehe-2006-gje.jpg
Albulapass-308-Abfahrt nach La Punt-2006-gje.jpg

## Eksteraj ligiloj 
* La Albulopasejo en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Bergün (komunumaro)
Julia pasejo

**Juliopasejo** (en la germana lingvo: **Julierpass**; en la romanĉa lingvo: **Pass dal Güglia**) estas montpasejo en Kantono Grizono en Svislando. Ĝi estas akvodislimo inter Nigra Maro kaj Norda Maro.

## La pasejo en ciferoj 
La pasejkulmino situas je 2284 m s.m.. La longeco de la pasejvojo de Tiefencastel ĝis Silvaplano estas 43&nbsp;km. La distanco de Tiefencastel al la pasejkulmino estas 36 kaj tiu de la pasejkulmino al Silvaplana 7&nbsp;km. La maksimuma grimpo ambaŭflanke de la pasejkulmino estas 10 %, la averaĝa norde estas 4 % kaj sude 6,7 %. La pasejo estas tutjare, ankaŭ vintre, malfermita kaj veturebla.

## Priskribo de la vojo de nordo al sudo 
La pasejvojo komenciĝas en Tiefencastel je alteco de 851 m s.m.. Ĝi sekvas la riveron Julio (germane *Julia* kaj romanĉe *Gelgia* suden tra Savognin, Marmorera, laŭlonge de la baraĵlago Marmorera, tra Bivio al la pasejkulmino kaj pluen al finpunkto de la pasejo en Silvaplana en Engadino je alteco de 1815 m s.m..

## Historio 
eta|maldekstra|150px|Romia kolono sur la Juliopasejo
En la Itinerarium Antonini [Vojaro de Antonio] estas menciita vojo kun la stacioj *Tinnetione* kaj *Murus*, devas do temi pri vojo tra la Juliopasejo aŭ Septimerpasejo. Per arkeologiaj fosadoj sur la Juliopasejkulmino estis trovita romia sanktejo. Same multnombraj moneroj trovitaj laŭlonge de la pasejo indikas, ke verŝajne tiu-ĉi grava pasejvojo estis la Juliopasejo. La unua dokumenta mencio pri Juliopasejon tamen datiĝas el la jaro 1365. Estas tamen malklare, ĉu en romia epoko pli gravis la vojo tra Julio- aŭ tra Septimerpasejo. Fakto estas, ke per la konstruo de la veturebla vojo tra Septimerpasejo en la jaro 1387 Juliopasejo perdis grandan parton de sia signifo. Tamen Julio konservis certan funkcion kiel alirvojo al la Supera Engadino kaj la Berninapasejo. La konstruon de la veturebla vojo tra la pasejo oni komencis en la jaro 1820 kaj ĝin malfermis en 1826. La alirvojo ek de Koiro tamen estis pretigita nur en la jaro 1834 post detruo de la malnova vojo fare de inundo. Tio estis la unua granda vojkonstruprojekto, kies konstrumastro estis la Kantono Grizono. Post la malfermo de la Albulofervojo en 1908 la trafiko tra Juliopasejo preskaŭ ĉesis. En la jaro 1923 la Svisa Ĵurkomunumo devigis la Kantonon Grizono disponigi vojon por la trafiko al Engadino. La kantono elektis la Juliopasejon. Inter 1935 ĝis 1940 la Juliopasejo kiel unua svisa montpasejo ricevis asfaltan vojkovrilon. Ĝi nun estis la ĉefa voja aliro al Engadino.

## Aliaj signifoj de Julio 
Por aliaj signifoj de Julio vidu sub **Julio (apartigilo)**.

## Eksteraj ligiloj 
* La Juliopasejo en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Grizono
Kadavromanĝanto

eta|400x400ra|Diversaj specioj kiuj estas kadavromanĝantoj
**Kadavromanĝo** aŭ **nekrofagio** estas karnovora manĝokutimo en kiu predanto manĝas kadavraĵon aŭ pli precize bestokadavraĵon (se temas pri bestoj) kiuj ne estis mortigitaj de la predanto mem aŭ de aliaj ekzempleroj de ĝia specio. Kadavromanĝantoj ludas gravan rolon en diversaj ekosistemoj per kontribuo al putrado de restaĵoj de mortintaj animaloj. Saprotrofoj kompletigas tiun procezon, per konsumo de la restaĵoj lasitaj de la kadavromanĝantoj.

Tre konataj kadavromanĝantoj inkludas vulturojn, skarabojn, verdajn muŝojn, vespojn kaj lav-ursojn. Multaj grandaj karnovoruloj kiuj ĉasas regule, kiel hienoj kaj leonoj, kadavromanĝas se estas eblo uzi sian forton kaj grandon por timigi la verajn ĉasintojn.

Animaloj kiuj konsumas fekaĵojn, kiel skaraboj, estas nomitaj koprovoruloj. Animaloj kiuj ĉefe konsumas mortintajn plantojn estas nomitaj detritovoruloj. Manĝo de kadavraĵo el la sama specio estas nomita kanibalismo.

Image:White-backed_vultures_eating_a_dead_wildebeest.JPG|Vulturoj manĝantaj kadavraĵon de gnuo
Image:Raven scavenging on a dead shark.jpg|Ĝangala korvo manĝante mortintan etan ŝarkon
Image:Harvestman eating skink tail.jpg|Araneedo manĝanta la voston de skinko
Image:Ants cleaning dead snake.jpg|Formikoj purigante mortintan serpenton

## Kiel homa kutimo 
Ĉe homoj, nekrofagio estas tabuo en plej parto de socioj. En Korano kalumniistoj estas kondamnitaj kiel tiuj kiuj manĝas viandon de la kalumniito. La membroj de la sekto Aghori de Hinduismo kiuj loĝas en tomboj, laŭ persaj fontoj kaj britaj rakontoj de la 19a jarcento, estis nekrofagoj. Estis eble multaj kazoj kaj cirkonstancoj en historio, ĉefe kaze de milito aŭ katastrofo, kiam nekrofagio estis transviva konduto.
 
En 2004, Dennis Bramble kaj Daniel Lieberman proponis, ke la prahomoj estis kadavromanĝantoj kiuj uzis ŝtonajn ilojn por kolekti viandon el kadavraĵoj kaj malfermitaj ostoj. Ili proponis ke homoj specialiĝis en longdistanca kuro por konkurenci kun aliaj kadavromanĝantoj por serĉi kadavraĵojn. Oni sugestis, ke tia adaptato certigis la manĝoresursojn kiuj ebligis la pligrandigon de la cerbo.

Manĝado de homa viando fare de alia homo, praktiko konata kiel antropofagio (kaj konata pli komune kiel kanibalismo), estas ekstreme tabua en preskaŭ ĉiu kulturo.

## Referencoj 
* Merriam-Webster's Dictionary
* Smith TM, Smith RL (2006) Elements of Ecology. Sixth edition. Benjamin Cummings, San Francisco, CA.
* Chase, et al. The Scavenger Handbook. Bramblewood Press, Santa Barbara, CA.

Kategorio:Manĝokutimoj
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Zoologio
Gömörszőlős

**Gömörszőlős** [gomorsOlOŝ] estas tre malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Putnok.
eta|Malnova kamparana domo en Gömörszőlős.

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 207 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.3734/20.4312
* Loĝantaro: 80
* Poŝtkodo: 3728
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Gömörszőlős situas en valo de rojo, laŭ la slovaka landlimo, fine de sakovojo. Putnok troviĝas 11, Kazincbarcika kaj Ózd po 24, Miskolc 45 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1232 laŭ la tiama nomo **Poszoba** (posoba). En 1566 la turkoj bruldetruis la vilaĝon. En 1879 ŝtormo detruis la komunumon. En 1906 pro hungariga politiko Poszoba ricevis pli hungarecan nomon Gömörszőlős. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio, parto de la vilaĝa arbaro iĝis ĉeĥoslovakia posedaĵo. Gömörszőlős memstariĝis en 1991. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolo ĉesis ĉe la limo. En Gömörszőlős migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1824
* muzeo

## Famuloj 
En Gömörszőlős naskiĝis futbalisto Béla Várady.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Szuhafő

**Szuhafő** [suhafO] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Putnok.

## Bazaj informoj 
* Areo: 16 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 252 m
* Loĝantaro: 190
* Poŝtkodo: 3726
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Szuhafő situas en valo de rojo, laŭ la slovaka landlimo, fine de sakovojo. Aggtelek troviĝas 10, Putnok 19, Kazincbarcika 26, Ózd 30&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el la 13-a jarcento. En 1780 incendio okazis. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolo ĉesis ĉe la limo. Vilaĝservoj estas kulturdomo kaj migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1782, turo alkonstruiĝis en 1861
* romkatolika kapelo omaĝe al Elizabeto de Hungario de 1974

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
La Marŝo de la Volontuloj

eta|dekstra|220ra|Partituro de la Marŝo de la Volontuloj.
**La Marŝo de la Volontuloj** () estas la himno de Ĉina Popola Respubliko. Ĝi estas verkita de s-ro Tian Han (田汉) je vortoj, kaj de Nie Er (聂耳) je muziko en la jaro 1935 por la filmo *Heroaj geidoj*. La teksto estis esperantigita de Vadanto (LU Jixin) kaj polurita de Celumio (Li Changlu). La kanto estis populara dum la epoko de la milito kontraŭ Japanio kaj iam rolis kiel armea kanto. Ĝi estis ludita je la okazo de UN-a fondiĝo de 1945 por Ĉinio. Kiam Ĉina Popola Respubliko fondiĝis en 1949, la unuafoja konferenco de la Ĉina Popola Politika Interkonsiliĝa Konferenco decidis, ke la Marŝo de la Volontuloj funkciu kiel la nacia himno ĝis iam poste oni oficiale decidu pri definitiva nacia himno. Poste, en 1978, la muzikaĵo finfine estis tutoficiale prenita kiel la nacia himno. En 2004, ĝi oficiale estis skribita en la Konstitucio de Ĉina Popola Respubliko.

## Teksto de La Marŝo de la Volontuloj 
## Vidu ankaŭ 
* Jean Hautstont

## Eksteraj ligiloj 
* ĉinaj notoj pri la poezia traduko al Esperanto, el la retejo *elerno.cn*, arkivigita en aprilo 2022 ()

Ĉinio
Kategorio:Naciaj simboloj de Ĉinio
Kategorio:Ĉinio
Diferenco inter Sud-Koreio kaj Nord-Koreio en Korea lingvo

**La korea lingvo: diferencoj inter Nord-Koreio kaj Sud-Koreio**

Diferencoj troviĝas en la prononcado, ortografio, gramatiko kaj leksiko.

## Prononco 
En Nord-Koreio, palataligo de /si/ estas laŭvola, kaj /ʨ/ inter vokaloj povas esti prononcata kiel [z].

Vortoj kiuj estas skribitaj same povus esti prononcitaj malsame, ekzemploj sube. La prononcoj sube estas laŭ norma transskribo, McCune-Reischauer kaj Hangul, tiu lasta reprezentas tion, kia estus la Hangul se oni skribus la vorton laŭ ĝia prononco.

 Similan prononcadon oni uzas en la nordo ĉiam, kiam la hanja "的" estas ligita al ĉina-korea vorto kiu finiĝas per ㄴ, ㅁ aŭ ㅇ. (En La sudo, ĉi tiu regulo aplikiĝas nur kiam ĝi estas ligita al iu unusigna korea vorto.)

## Literumo 
Iuj vortoj estas literumataj malsame de la nordo kaj la sudo, sed la prononco estas la sama.

## Literumo kaj prononco 
Iuj vortoj havas malsaman vortumon kaj prononcon en la nordo kaj la sudo:

Ĝenerale, kiam oni transskribas loknomojn, Nord-Koreoj emas uzi la prononcon en la originala lingvo pli ol Sud-Koreoj, kiuj ofte uzas la prononcon en la angla, ekzemple:

## Gramatiko 
Iuj gramatikaj konstruoj ankaŭ estas malsamaj:

## Leksiko 
Iuj vortoj estas malsamaj inter La nordo kaj La sudo:

## Aliaj 
En La nordo, 《 kaj 》 estas la simboloj uz por citaĵoj; en La sudo, citosignoj respond al La angloj iuj, “ kaj ”, estas normo, kvankam 『 』 kaj 「 」 estas foje uz en popularaj romanoj.

## Referencoj 
Kategorio:Korea lingvo
Trizs

**Trizs** [triĵ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Putnok.
eta|Interno de kalvinana preĝejo de Trizs

## Bazaj informoj 
* Areo: 10 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 258 m
* Loĝantaro: 270
* Poŝtkodo: 3724
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Trizs situas en valo de rojo, laŭ la slovaka landlimo, laŭ traira flankovojo. Putnok troviĝas 19, Kazincbarcika 26, Miskolc 48 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1275. En 1564 la turkoj faris senhoma la vilaĝon. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolado ĉesis ĉe la limo. Vilaĝservoj estas kulturdomo, kuracejo, migra poŝto.

## Vidindaĵo 
* kalvinana preĝejo de 1825

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Akademio de la Eŭska Lingvo

La **Reĝa Akademio de la Eŭska Lingvo**, en la eŭska lingvo: **Euskaltzaindia**, estas kultura institucio fondita en 1919 de Alfonso la 13-a kaj antaŭenpuŝita, same kiel la Societo pri Eŭskaj Esploroj (*Eusko Ikaskuntza*), de la kvar registaroj eŭsko-navaraj, por zorgi kaj normigi la uzadon de la eŭska, kaj ĝia filologia kaj etimologia esplorado.
[eta|200ppx|Ĉefa sidejo en [Bilbao.]]
Ĝia emblemo estas la kverko akompanata de la devizo *Ekin eta jarrai* ("komenci kaj daŭri").

La nombro de akademianoj estas 23, el kiuj 20 havas la eŭskan kiel gepatra lingvo (en decembro 2005).

La akademio havas diversajn laborkomisiojn kiuj realigas malsamajn taskojn rilate al la esplorado kaj studado de la eŭska lingvo, ĉi-komisionoj estas la sekvaj:
* **Vortara Komisiono**, nuntempe laboras pri *Ĝenerala Eŭska Vortaro*. Ĝi havas ĝeneralan kaj priskribigan karakteron kiu kunigas historiajn enhavojn kaj dialektojn. Ĝi ankaŭ laboras pri *Unuigita Leksika Vortaro* kiu estas normiga kaj nur temas pri la **euskara batua** aŭ unuigita eŭska lingvo.
* **Gramatika Komisiono**, ekde 1980 penas redakti la gramatikajn bazojn de la eŭska lingvo.
* **Komisio Lingva Atlaso**, ĝia laboro konsistas el realigado de dialektologia mapo por scipovi pri la diversaj dialektoj parolataj en Eŭskio.
* **Onomastika Komisiono**, ĝi esploras teoriajn kaj historiajn aspektojn de la lingvo.
* **Literatura Komisiono**, ĝi esploras kaj analizas la popularan kaj intelektulan literaturon en la eŭska.
* **Komisiono de la parolata lingvo**, ĝi okupiĝas pri esplorado de la eŭska kiam ĝi estas parolata kaj realigi normigaĵojn, ĉar ekzistas tre diversaj akĉentoj laŭ la loĝloko de la eŭsklingvanoj.

Oficiale ĉi institucio atingis oficialan agnoskadon en Hispanio, kun karaktero je *Reĝa Akademio*, en 1976, unu jaron post la fino de la diktatoreco de Francisco Franco kaj en Francio ĝi estas akceptata kiel institucio ekde 1995.

La Akademio havas sian sidejon en Bilbao kun delegacioj en Bayonne, San Sebastián, Pamplono kaj Vitoria.

## Vidu ankaŭ 
* Eŭska lingvo
* Eŭskio
* Navaro
* Nova Placo (Bilbao) (sidejo de la Akademio)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Hejmpaĝo de Euskaltzaindia


Kategorio:Lingvoj de Hispanio
Kategorio:Akademioj
Kategorio:Eŭska lingvo
Tornanádaska

**Tornanádaska** [tornanAdaŝka] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény. Tiu nomo uziĝas de 1905 por fari diferencojn de la similaj loknomoj.
eta|maldekstre|Preĝejo de Tornanádaska
eta|Kastelo de Tornanádaska

## Bazaj informoj 
* Areo: 8 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 159 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.5625/20.7869
* Loĝantaro: 600
* Poŝtkodo: 3767
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Tornanádaska situas en valo de rojo, laŭ la slovaka landlimo, laŭ ĉefvojo Miskolc-Slovakio, fine de fervojo el Miskolc. Edelény troviĝas 36, Kazincbarcika kaj Encs po 44, Putnok 48&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1280 en formo *"Nádasd"*. En 1570 la loĝantoj rifuĝis de la turkoj. La vilaĝo refondiĝis en la 17-a jarcento. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio kaj iĝis limpasejo. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolado kaj la limpasejo ĉesis ĉe la limo. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana sonorilostablo el la 18-a jarcento
* baroka katolika Preĝejo Sankta Kristina (Tornanádaska) de 1779, turo alkonstruiĝis en 1819
* Kastelo de Tornanádaska, nun speciala lernejo
* ruinoj de fortikaĵo ĝuste ĉe la landlimo

## Famuloj 
En Tornanádaska naskiĝis Sámuel Gyulay (generalo).

## Komunumoj *Nádasd* en Hungara Reĝlando 
En la nomo oni rekonas la vorto nád (=kano), pri kio oni nomumis komunumojn. Pro la tutlanda poŝta servo oni distingis ilin: Abaújnádasd, Árvanádasd, Csallóköznádasd, Egyházasnádas, Szepesnádasd, nun en Slovakio, Fraknónádasd nun en Aŭstrio, Borsodnádasd kaj Tornanádaska en Borsod-Abaúj-Zemplén, Mecseknádasd en Baranya, Nádasdladány en Fejér, Nádasd en Vas (Hungario), Alsónádasd, Felsőnádasd, Görgénynádas, Hadadnádasd, Nádasdia, Nádaspapfalva, Szilágynádasd nun en Rumanio.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Hidvégardó

**Hidvégardó** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény. Híd signifas: ponto.
eta|Kirko en Hidvégardó

## Bazaj informoj 
* Areo: 17 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 167 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.5595/20.8406
* Loĝantaro: 680
* Poŝtkodo: 3768
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Hidvégardó situas en valo de rojo en la plej norda punkto de Hungario, laŭ la slovaka landlimo, laŭ traira flankovojo. Moldava nad Bodvou troviĝas 20, Szendrő 30, Edelény 45, Miskolc 65 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1283. Post la mezepoko la turkoj faris senhoma la vilaĝon. La vilaĝo refondiĝis en la 1730-aj jaroj. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj vilaĝanoj el la gradbieno. En 1961 kolĥozo formiĝis. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolado ĉesis ĉe la limo. Aparta vojo funkcias al Turnianska Nová Ves.

Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kuracejo, dentokuracejo, apoteko, ambulanco, migra poŝto, gastejo, restoracio, drinkejo.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo el la 18-a jarcento
* baroka katolika Preĝejo Anunciacio (Hidvégardó) de 1777, tamen kun mezepoka deveno
* kapelo omaĝe al Sankta Anna
* statuo pri Johano Nepomuka
* kastelo de Gedeon el la 18-a jarcento, nun interrejo
* klasikisma nobeldomo de Papp de 1830

## Famuloj 
En Hidvégardó naskiĝis arkivisto Pál Tóth-Szabó.

== Komunumoj pri *híd* (=ponto) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Keresztéte

**Keresztéte** (kerestEte) estas tre malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Encs.

## Bazaj informoj 
* Areo: 4 &nbsp;km²
* Supermara alteco: 224 m
* Loĝantaro: 30
* Poŝtkodo: 3821
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Keresztéte situas en Cserehát en valo de rojo, laŭ la slovaka landlimo, fine de sakovojo. Slovakio troviĝas 2, Szendrő 24, Encs kaj Gönc po 30, Miskolc 65 km-ojn.

## Historio 
Dum la historio Keresztéte estis ĉiam malgranda vilaĝo. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio. En 1972 la ŝtato deklaris la vilaĝon neevoluigota loko, sekve oni malpermesis konstruojn de novaj domoj. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolado ĉesis ĉe la limo. En Keresztéte migra poŝto servas.

## Vidindaĵo 
* romkatolika kapelo omaĝe al Reĝo Kristo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Perecse

**Perecse** [pereĉe] estas tre malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Encs.

## Bazaj informoj 
* Areo: 13 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 227 m
* Loĝantaro: 30
* Poŝtkodo: 3821
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Perecse situas sur malebenaĵo en Cserehát, laŭ la slovaka landlimo, fine de sakovojo. Encs, Gönc kaj Szendrő troviĝas po 27, Miskolc 62 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1255 en formo *Pereche*. En 1614 la vilaĝo ricevis foirorajton. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolado ĉesis ĉe la limo. En Perecse migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Koro de Jesuo
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Koro de Jesuo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Bersillies

maldekstra|100px|Blazono de Bersillies.
**Bersillies** estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 275 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

__TOC__

## Geografio 
Bersillies estas ĉirkaŭurbeto kaj parto de la aglomeraĵo de Maubeuge, kiu havas proksimume 120&nbsp;000&nbsp;loĝantojn kaj inkludas interalie la urbetojn Aulnoye-Aymeries, Haumont, Jeumont, Feignies, Rousies kaj Ferrière-la-Grande.

Ĝi troviĝas proksime al la landlimo kun Belgio. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur 2,83 km².

## Historio 
Mezepoke, la nomo de la vilaĝo estis skribebla laŭ diversaj manieroj : Berseillies, Berchillies, Bercillies aŭ Bersely.

## Administrado 
Bersillies apartenas al la kantono Maubeuge-Nord, kies ĉefurbo estas Maubeuge. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Nord
* Kantono Maubeuge-Nord

Kategorio:Komunumoj de Nord
Asser

**Asser** (m. 908 aŭ 909) estis anglosaksa ekleziulo kaj historiisto.

Li naskiĝis en Kimrio kaj eniris la monaĥejon ĉe St David's, Pembrokeshire. Ĉirkaŭ 885 Alfredo la Granda petis lin alveni al sia kortego kie kuniĝis aro de kleruloj. Post jarlonga malsano, Asser faris tion, kaj li laŭtlegis librojn por la reĝo. Kristnaskon 886 Alfredo konfidis al Asser du monaĥejojn ĉe du vilaĝoj de Somerset, Congresbury kaj Banwell, kaj donis al li silkan mantelon kaj grandan kvanton da incenso. Post tio ŝajne Asser loĝis parton de la jaro ĉe St David's, kaj la reston ĉe la kortego. Antaŭ 892 Alfredo konfidis al li pluan monaĥejon, ĉe Exeter, Devon. Antaŭ 900 li iĝis episkopo de Sherborne.

En 893 Asser verkis latinan biografion de Alfredo, kiu estas inter la plej gravaj fontoj de informoj pri la reĝo. Preskaŭ duono de la verko estas latina versio de la parto de la anglosaksa kroniko kiu pritraktas la jarojn 851-887. Li helpis Alfredon traduki en la anglosaksan *Regula Pastoralis* (*Pastra Prizorgado*) de Gregorio la 1-a, kaj eble ankaŭ la *Consolatio Philosophiae* (*Konsolo de filozofio*) de Boethius.

Asser mortis ĉirkaŭ 908.

Kategorio:Alfredo la Granda
Kategorio:Kimraj biografoj
Kategorio:Kimraj episkopoj
Kategorio:Kimraj verkistoj
Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Kimraj historiistoj
Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Anglaj episkopoj
Cerfontaine

* **Cerfontaine** estas franca komunumo en la departemento Nord.
* **Cerfontaine** estas komunumo en Belgio.
Poliklorizita dibenzofurano

eta|maldekstra|Kemia strukturo de dibenzofurano

**Poliklorizitaj dibenzofuranoj** (PCDF), aŭ furanoj, estas kemiaĵoj, kiuj havas 1-8 klorajn atomojn almetitaj al la dibenzofurantrunko. La PCDF-familio havas 135 malsamajn kombinaĵojn, kiuj havas variatajn san- kaj ĉirkaŭaĵefektojn. De tiuj kombinaĵoj la plej nocaj estas kombinaĵoj, kiu havas klorojn en la 2,3,7,8-lokoj. Plejparto el tiuj kombinaĵoj estas malvole produktitaj tre malmulte kiel malpuraĵojn en klorizitaj kombinaĵoj uzantaj procesoj. Ne ekzistas aplikoj por tiuj ĉi kombinaĵoj.

## Referencoj 
Kategorio:Kloraj kombinaĵoj
Kategorio:Eteroj
Mercia

**Mercia** estis anglosaksa regno en la meza parto de Anglio. Ĝi fondiĝis en la 6-a jarcento. De la 7-a jarcento ĝis la alveno de la danoj en la mezo de la 9-a jarcento, la reĝoj de Mercia ofte tre potencis.

## Reĝoj de Mercia 
* Icel (frua 6-a jarcento)
* Cnebba (filo de Icel)
* Cynewald (filo de Cnebba)
* Creoda (filo de Cynewald, reĝo ĉ.583-ĉ.593)
* Pybba (filo de Creoda, reĝo ĉ.593-ĉ.606)
* Cearl (reĝo ĉ.606-ĉ.626)
* Penda (filo de Pybba, reĝo ĉ.626-655)
* Eowa (frato de Penda kaj kunreĝo ĉ.635-652. Li mortis en batalo.)
* Peada (filo de Penda, reĝo de parto de Mercia ĉ.653-656. Li estis murdata.)
* Oswiu, reĝo de Northumbria kiu regis Mercian de 655 al 658
* Wulfhere (reĝo 658-675)
* Aethelred la 1-a (frato de Wulfhere, reĝo 675-704)
* Coenred (filo de Wulfhere, reĝo 704-709)
* Ceolred (filo de Aethelred la 1-a, reĝo 709-716)
* Ceolwald (reĝo 716 - ne tute certas ke li ja ekzistis)
* Aethelbald (reĝo 716-757)
* Beornred (reĝo 757. Li estis venkata de Offa kaj eble mortbuliĝis en 769 en Northumbria.)
* Offa (reĝo 757-796)
* Ecgfrith (filo de Offa, reĝo 796, la unua anglosaksa reĝo kronita per kristana rito)
* Coenwulf (reĝo 796-821)
* Cynehelm (filo de Coenwulf, kunreĝo ĉ.798-812)
* Ceolwulf la 1-a (frato de Coenwulf, reĝo 821-823, kiam li estis detronigata)
* Beornwulf (reĝo 823-825 aŭ 826)
* Ludeca (826-827)
* Wiglaf (reĝo 827-829 kaj denove 830-839)
* Egbert (reĝo de Wessex. Li regis Mercia de 829 al 830.)
* Wigmund (filo de Wiglaf kaj bofilo de Ceolwulf la 1-a, eble reĝo aŭ kunreĝo 839-840: ne tute certas ke li iam estis reĝo)
* Wigstan (filo de Wigmund, eble reĝo 840: se tio veras, li abdikis)
* Beorhtwulf (reĝo 840-852)
* Burgred (reĝo 852-874, kiam li fuĝis al Romo pro dana invado)
* Ceolfwulf la 2-a (la danoj nomumis lin subreĝo ĉirkaŭ 874. Li mortis ĉirkaŭ 883)

Kategorio:Historio de Anglio
Kategorio:Anglio
Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:527
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 6-a jarcento
Kategorio:918
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 910-919
Papa kapuĉo

eta|Benedikto la 16-a kun kamaŭro
**Papa kapuĉo**, aŭ papa kasko aŭ *kamaŭro* (latine camaurus) estas eksterliturgia kapkovrilo realigita en ruĝa veluro kaj borderita je blanka ermenfelo aŭ je cignaj plumoj, uzita de la papoj okaze de dumvintraj eliroj, ĉar, malsame ol vertoĉapo, tiu ĉapo protektas la kapon kaj orelojn el frosto. Dum la semajno *in albis* (vestibus = en blankaj vestoj, la unua post pasko) tia ĉapo estas blanka.
Kutimiĝis ankaŭ somera versio de tiu papa ĉapo: ĉi-kaze, satena.

Tia papa ĉapo estis eksurmetita de la papoj ekde la dudeka ĝis la dekoka jarcentoj, kaj poste estis delasita ĝis Leono la 13-a (1878–1903) kaj poste ĝis Johano la 23-a (1958–1963). Post pli ol 40 jaroj la papa ĉapo estis utiligita de Benedikto la 16-a okaze de ĝeneralaj aŭdiencoj de la 21-a kaj 28-a de decembro 2005.

Etimologiistoj trovas, ke la mezepoka *camaurus* (camauro en la itala), estas la latina pli moderna versio de la latina camelaucum (kamelàukum), siavice evoluo de la greka καμελαυχίον, kiu signifas ĉapelon kamelharan, kiu evidente referencas al la unua materialo, el kiu ĝi estis farita.

## Vidu ankaŭ 
* Foto 

Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Kapvestoj
Kategorio:Vestoj
Leopold Van der Poel

**Leopold Pieter (Pol) VAN DER POEL** (naskiĝis en 1902 en Mechelen) estis flandra verkisto kaj esperantisto. Ekde la infanaĝo li sciis pri Esperanto kaj simpatiis kun ĝi, sed nur en 1922 li lernis la lingvon. Tre baldaŭ li komencis verki kaj traduki. Verŝajne lia unua traduko estis la verko *La flandra popolo* de Hugo Verriest, kiu aperis en 1928 okaze de la Esperanto-kongreso en Antverpeno en la antverpena gazeto *De Schelde* (Skeldo).

En la unuaj jaroj li verkis sub la pseŭdonimoj Pol Varens kaj Pol Vaerèns. En la Internaciaj Floraj Ludoj en 1936 li gajnis premion por la traduko de *Pri nigra reĝo Gaspari* de Hilarion Thans. Sed ankaŭ nederlandlingve li verkis, i.a. romanon *Twintig jaar vrede* (20 jarojn de paco) kaj por la loka gazeto *De Klauwaert*. Li verkis teatraĵon *Het rijzen der groene ster* (La leviĝo de la verda stelo), kiu estis disaŭdigata de la belga radio, nederlandlingvaj elsendoj, la , tradukis por la sama radiostacio plurajn teatraĵojn el la germana lingvo.

En la revuo Flandra Esperantisto aperis de li dekoj da poemoj, noveloj kaj aliaj prozaĵoj. En la sama revuo (numero 125, novembro 1939) aperis mallonga biografio kun foto.

## Eksteraj ligiloj 
* blogero pri li 

Kategorio:Flandraj verkistoj
Kategorio:Flandraj tradukistoj
Kategorio:Nederlandlingvaj verkistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Berninopasejo

**Berninopasejo** (germane **Berninapass** kaj itale **Passo del Bernina**) estas montpasejo en Kantono Grizono en Svislando. Ĝi estas akvodislimo inter Nigra Maro kaj Adriatiko.

## Priskribo de la paseja vojo de nordo al sudo 
La vojo komenciĝas en Samedan, pasas tra Pontresina kaj tiam grimpas al Morteratsch preterpasante la langon de la Morteratsch-Glaĉero kaj poste la Blankan Lagon (itale Lago Bianca) por tiam atingi la pasejkulminon. Post la pasejkulmino la vojo sekvas pli oriente la riveron Poschiavino. 37 kilometrojn post la ekveturo en Samedan oni atingas la finpunkton de la paseja vojo en Poschiavo.

## Historio 
Por la transittrafiko en la frua mezepoko la Berninopasejo estis ankoraŭ sensignifa, ĉar la trafiko pasis tra la pli okcidentaj pasejoj al Chiavenna. Tio ŝanĝiĝis, kiam la grizonaj valkomunumoj Supera Engadino, Poschiavo kaj Brusio sin devigis en la jaro 1410 en kontrakto kun pluraj komunumoj el Valtellina zorgi pri la vojo ĝis Piattamala ĉe la eliro de la Valo de Poschiavo. Per la konkero de Valtellina fare de la grizonanoj en la jaro 1512 la pasejo akiris signifon kiel plej rekta vojo al la amika urbo Venecio.

En la unuaj jardekoj de la 16-a jarcento oni utiligis la vojon orientan tra Pisciadel (situanta 1478 m s.m.), kiu estis tiam tutjare loĝata setlejo. Dumtempe la trafiko utiligis ankaŭ la okcidentan vojon tra Cadera-Cavaglia-Val Pila al la pasejo. En la jaro 1555 tiu-ĉi vojo estis konstrue ampleksigita. En la jaro 1519 *Thomas Maurici* el Pontresino konstruis sur la pasejkulmino gastejon kun kapelo.

## Berninolinio de la Retia Fervojo 
Trans la pasejo kondukas paralele al la paseja vojo la Bernina-Linio de la Retia Fervojo, kiu estis akceptita kiel Monda heredaĵo de Unesko. Dum la paseja vojo post la pasejkulmino utiligas orientan vojon laŭlonge de la rivero Poschiavino, la fervojo sekvas la bordon de la Blanka Lago rekte suden kaj tiam en turniĝtuneloj malgrimpas al Poschiavo. La unuaj partoj de la Berninafervojo estis malfermitaj en la jaro 1908. Ek de 1910 la fervojlinio pasis la pasejon kaj ek de 1913 la trajnlinio funkciis tutjare ankaŭ en vintro. La Berninafervojo dekomence funkciis elektre.

## Eksteraj ligiloj 
* La Berninopasejo en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Poschiavo (komunumaro)
Baptista Eklezio de Vestboro

[frame|Membro de la eklezio Jael Phelps kaj baptista infano de Vestboro dum manifestado en [Tulsa, Oklahoma ]]
eta|300px|Samseksemaj paroj kisas sin antaŭ la protestado de baptistaj vestboraj eklezianoj (Oberlin, Ohio, Usono) en majo 2000.
La **Baptista Eklezio de Vestboro** (*Westboro Baptist Church* en la angla lingvo) estas kristana sekto gvidata de Fred Phelps kaj ĝia sidejo troviĝas en Topeka (Kansaso), Usono.

La Baptista Eklezio de Vestboro posedas diversajn retpaĝojn kiel GodHatesFags.com, GodHatesAmerica.com kaj aliaj kiuj kondamnas lesbaninojn, gejojn, ambaŭseksemulojn kaj transgenrulojn (LGBT), romkatolikojn, muzulmanojn kaj judojn kaj ankaŭ al tiuj kiujn ili konsideras kiel apogantoj de tiuj grupoj kiel la svedoj, kanadanoj, irlandanoj, britoj kaj usonanoj.

La organizo estas observata de la Ligo Kontraŭ Difamado, kaj estas klasifikata kiel diskriminacia grupo (hate group) de la Southern Poverty Law Center. Kvankam ili estis konataj en la komunumoj LGBT pro organizado de konfliktoj dum la eventoj de la Tago de Geja Fiero aŭ aliaj samseksemaj eventoj, la Baptista Eklezio de Vestboro atingis plian famon pro la organizado de bojkotoj en la funebraĵoj al dumbatalaj mortintaj soldatoj en la Milito de Irako, protestoj kiuj originas el la kontraŭusonaj sentoj de la fondinto Phelps.

Kvankam ĝiaj membroj identigas sin kiel baptistoj, la eklezio estas sendependa kaj ne estas aliĝita al iu ajn baptista unuiĝo aŭ asocio, kaj neniu baptista institucio agnoskas la baptistojn de Vestboro kiel grupon de kredantoj je la Biblio. La eklezio priskribas sin mem kiel sekvanto de la principoj de la praa baptismo kaj de kalvinismo. Ĝia unua diservo estis celebrita la tagmezon de dimanĉo, la 27-a de novembro 1955.
La eklezio laboras laŭ ĝia kredo esprimita de ĝia plej konata devizo, «God hates fags» (Dio malamas la gejaĉojn), kaj esprimas la ideon, bazita sur ĝia biblia interpreto ke la mondaj tragedioj iamaniere rilatiĝas al la samseksamo— ĉefe pro la plimultiĝo de la toleremo kaj la akceptita «samseksama agendo» . La grupo obstine insistas kaj predikas ke Dio malamas la samseksemulojn pli ol la aliajn «pekulojn» kaj pledas por ke samseksemo estu punata per la mortpuno.

Kategorio:GLAT kaj religio
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Usono
Kategorio:Kansaso
Kategorio:Rasismo en Usono
Kategorio:Sektoj
Villers-Sire-Nicole

**Villers-Sire-Nicole** estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 956 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999, en 2022 estis 1 008.

__TOC__

## Geografio 
Villers-Sire-Nicole estas ĉirkaŭurbeto kaj parto de la aglomeraĵo de Maubeuge, kiu havas proksimume 120&nbsp;000&nbsp;loĝantojn kaj inkludas interalie la urbetojn Aulnoye-Aymeries, Haumont, Jeumont, Feignies, Rousies kaj Ferrière-la-Grande.

Ĝi troviĝas proksime al la landlimo kun Belgio. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur 8,45 km². Ĝi estas trafluata de la rivereto Trouille.

## Lokaj famuloj 
*Francis Gillot* (1960-), trejnisto de la futbalteamoj de Lens (*RC Lens*), de Sochaux (*FC Sochaux-Montbéliard*) kaj de Bordozo (*Girondins Bordeaux*), naskiĝis en Villers-Sire-Nicole.

## Administrado 
Villers-Sire-Nicole apartenas al la kantono Maubeuge-Nord, kies ĉefurbo estas Maubeuge. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Nord
* Kantono Maubeuge-Nord
* loknomoj, kiuj enhavas la franclingvan silabaron *-villers*-

## Eksteraj ligiloj 
*   () 

Kategorio:Komunumoj de Nord
Ernesto de Pardubice

**Ernesto de Pardubice**,  (naskiĝis la 25-an de marto 1297 en Hostinka en Bohemio – mortis la 30-an de junio 1364 en Roudnice nad Labem) estis la lasta praga episkopo (1343–1344) kaj poste la unua ĉeĥa ĉefepiskopo (1344–1364).
[eta|maldekstra|La tombostatuo de [Ernesto de Pardubice en Klodsko / Glatz, Pollando]]
Li devenis el la nobela familio de grandsinjoroj el Pardubice. Li estis filo de Arnošt z Hostinné, reĝa burgravo en Klodsko / Glatz. Dum 14 jaroj li studis en Italio en universitatoj en Bolonjo kaj Padovo, kie i.a. li konatiĝis kun posta imperiestro Karolo la 4-a, kies proksima amiko kaj grava politika konsilanto li fariĝis.

Li estis konata kiel klera homo, bona oratoro, modela pastro kaj virta kaj modesta viro. Li meritis i.a. pri fondo de Universitato de Karolo en 1348 (la plej malnova en Mezeŭropo) kaj de pluraj preĝejoj, monaĥejoj (en Jaroměř, Rokycany, Sadská), malsanulejoj (en Příbram kaj Český Brod), sed ankaŭ fiŝlagoj ktp.

Li estas entombigita en Klodsko / Glatz en la paroĥa preĝejo de Sankta Johano.

## Literaturo 
* Zdeňka Hledíková - Jana Zachová: *Život Arnošta z Pardubic podle Valentina Krautwalda*. Pardubice 1997. ISBN 80-86046-25-7
* Vilém z Hasenburka: *Vita venerabilis Arnesti primi archiepiscopi ecclesie Pragensis / Život ctihodného Arnošta, prvniho arcibiskupa kostele pražskeho* (en latina kaj ĉeĥa lingvoj). Praha: Česká křesťanská akademie, 1994. ISBN 80-85795-12-4

Kategorio:Ĉeĥaj nobeloj
Kategorio:Episkopoj de Prago
Kategorio:Ĉefepiskopoj de Prago
Kategorio:Naskiĝintoj en 1297
Kategorio:Mortintoj en 1364
Lukomagnopasejo

**Lukomagnopasejo** (romanĉe: **Cuolm Lucmagn**; ; ) estas montpasejo inter la kantonoj Tiĉino kaj Grizono. Ĝi estas akvodislimo inter la Mediteraneo kaj la Norda Maro.

## La pasejo en ciferoj 
La pasejkulmino situas sur alteco de 1914 m [s.m.], sed la efektiva kulminpunkto de la paseja vojo troviĝas iom pli norde je alteco de 1972 m s.m.. La norda ramplo havas ek de Disentis ĝis la pasejkulmino longon de 20,2 km kaj la suda ramplo de la pasejkulmino ĝis Biasca tian de 40,8 km, de entute longecon de 61 km. La maksimuma grimpo ambaŭflanke estas 9 %. La vojo estas malfermita por motortrafiko la tutan jaron.

## La vojo de nordo al sudo 
La paseja vojo komenciĝas en Disentis sur alteco de de 1130 m s.m.. La vojo sekvas tra la *Medelsvalo* la Medelsan Rejnon, kiu estas unu el la fontriveroj de la Antaŭa Rejno. La efektiva grimpo komenciĝas en Curaglia, la ĉefloko de la komunumo Medel. Post dek ok kilometroj la vojo atingas la Lagon Sontga Maria, kiu situas sur 1915 m s.m.. La vojo sekvas ĝian orientan bordon kaj tie pasas sian efektivan kulminpunkton sur alteco de 1972 m s.m.. La pasejkulmino situas inter la montoj Pis Bonadura kun alteco de 3016 m s.m. kaj Scopí kun alteco de 3190 m s.m.. Sude de la pasejo estas la fonto de la rivero Brenno, kiun la vojo nun sekvas tra la Valo de Blenio ĝis Biasca, la finpunkto de la paseja vojo sur alteco de 303 m s.m.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Lukomagnopasejo datumas el la jaro 1136 kiel *Loco Magno*. Jam en la frua mezepoko la pasejo estis uzata por la trafiko inter nordo kaj sudo. En la malfrua mezepoko la pasejo akiris signifon, ĉar la germanaj imperiestroj investis multe da mono por sekurigi siajn pasejojn tra la Alpoj. En la 12-a kaj 13-a jarcento ili regis la Bleniovalon. En la 15-a jarcento la Lukomagnopasejo perdis signifon pro la kreskanta uzado de Sankt-Gotard-Pasejo kaj Splügenpasejo. En la alta mezepoko laŭlonge de la paseja vojo estis konstruitaj gastejoj kun kapeloj. La nordan flankon de la pasejo regis la Monaĥejo Disentis.

Meze de la 19-a jarcento ekzistis projekto de fervojlinio trans la Lukomagnopasejo, sed la federacia konsilio de Svislando poste decidis, ke la transalpa fervojo estu konstruata trans Gotardo. Sur la grizona flanko estis malfermita moderna vojo en la jaro 1872. En la jaro 1874 sekvis la vojo sur la tiĉina flanko. Dank al la poŝtkaleŝa trafiko ek de 1878 alvenis turismo al la paseja regiono kaj la gastejoj survojaj iĝis oficialaj poŝtkaleŝaj stacioj. Ekde la jaro 2001 la pasejo estas malfermita ankaŭ vintre.

## Eksteraj ligiloj 
* La Lukomagnopasejo en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Kantono Tiĉino
Orienta marbordo de Usono

eta|300px|Regionaj difinoj varias laŭ la fontoj. La ŝtatoj montritaj tutruĝe estas kutime konsiderataj, dum la striitaj ŝtatoj povas aŭ ne esti konsiderataj kiel parto de la Orienta Marbordo.
La **Orienta marbordo de Usono**, konata ankaŭ kiel "**Orienta marbordo**" aŭ "**Atlantika marbordo**", estas regiono komponita de la plej orientaj marbordaj ŝtatoj de centra kaj norda Usono, kiuj tuŝas la Atlantikan Oceanon kaj atingas ĝis Kanadon. Laŭ geografia senso, la termino *Orienta Marbordo* estas amplekse uzata; en populara uzado la termino estas plej ofte uzata specife por la norda duono de tiu regiono, kiu estas konata ankaŭ kiel Nordorienta Usono. La suda duono de tiu regiono estas konsiderata ofte kiel apartenanta al pli forta koncepto kia estas Suda Usono aŭ Sudorienta Usono. Plej gravaj urboj estas Vaŝingtono, Novjorko, Filadelfio, Picburgo, Bostono, Baltimoro, Atlanta, Jacksonville kaj Miami.

## Vidu ankaŭ 
* Okcidenta marbordo de Usono

Kategorio:Usono