Fest-noz

eta|**Fest-noz** en Septembro 2007 kiel parto de *Mill Góll* festivalo.
**Fest-noz** (bretonlingva vorto signifanta « noktofesto », male al *fest-deiz* por « tagfesto » ) estas tipo de « revivigisma » festo (precipe balo), inventita en la 1950-aj jaroj centre de Okcidenta Bretonio (precipe en Supera-Kernevo), cele rekrei la festajn ariĝojn de la kampara socio, kiuj markis la tagojn de kolektiva laboro kaj malaperis en la 1930-aj jaroj. La renasko de fest-noz povas esti atribuata al Loeiz Roparz.

En la 1970-aj jaroj, dank'al la movado Folk, aparte la efekto Alan Stivell ekde 1972, la fest-nozoj ne restis en la centro de Bretonio. Multaj junuloj malkovris la bretonajn muzikon kaj dancon kaj kaptis ilin : la fest-noz fariĝis urba fenomeno. Multaj asocioj organizas ĝin batalcele aŭ profitcele. Post tiu modperiodo, tiuj ariĝoj maloftiĝis ekde la fino de la 1970-aj jaroj. Tamen, en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, muzikistoj kaj dancistoj alproprigis al si ĝian kulturon, pliprofundigante kaj plifirmigante ĝin. Tial la fest-noz retrovis grandan popularecon en la 1998-2000-aj jaroj kun la renovigo de la bretona kaj kelta muziko. La fenomeno estas nun tre ampleksa, pluraj centoj da fest-noz estas organizataj ĉiujare, kaj eĉ eliris el Bretonio por atingi aliajn regionojn de Francio. La 5-an de decembro 2012, la fest-noz estis registrita kiel Voĉa kaj Nemateria Heredaĵo de la Homaro de UNESCO.

La bretona pluralo estas *festoù-noz*, sed la fratinoj Goadec diris *festnozoù*, kaj la franca pluralo estas ankaŭ *fest-noz*.

## Historio 
### Tradicio el la kampara socio 
La bretonoj pasie amas la dancon de tre longa tempo : multaj aŭtoroj mencias ĝin en la 17-a kaj 18-a jc. En sia verko *Breiz Izel*, Bouet skribis .

En la bretona kampara socio antaŭ 1930, la kamparaj laboroj (grenrikoltoj, draŝoj, terpoma kaj cidropoma rikoltoj, ŝiradoj…) estis la ĉefaj okazoj por danci. Tiuj ariĝoj, kie videblis interhelpo kaj solidareco finiĝis per dancoj, esence kolektivaj, kiuj tiel fariĝis la esprimmaniero de personaro. Tiuj dancoj estas ankaŭ la tempo por « rompi la lacecon » post la lacegiga laboro sur la kampoj. La virinoj, same kiel la viroj, partoprenas en la manaj laboroj. Tiu tedega aŭtuna laboro estis kaŝita per kantado, kvietiganta lacecon kaj humorsaltojn. La kunvivema manĝo, en kiu estas invitataj nur tiuj kiuj partoprenis en la taskoj, estas kutime tre gaja : kantataj rondoj, parolaj turniroj (malaperintaj), improvizado de kantataj komplementoj ('**), fortludoj (**') kaj dancaj konkursetoj, rekompensataj per tabako por la viroj kaj rubandoj por la virinoj. Poste, ĝis malfrue en la nokto, la dancoj transdonas kreskan ekscitiĝon de la kantantoj al la dancantoj, poste de la dancantoj al la kantantoj. La strikta kohereco de la rondo aŭ de la ĉeno estigas superiĝon de ĉiu kaj ebligas al la grupo atingi iun staton de kolektiva konscienco. La noktofesto estas la esprimo de ĝoja personaro, kie la kolektiva dimensio alproksimiĝas al tranco. Tiuj festoj estas okazo por la junuloj kuniĝi kaj ankaŭ taksi sin, laŭ socia kriterio, dank'al vestoj, kaj pri rezisto al laceco, iu danco povas daŭri tre longtempe kun kompleksaj kaj rapidaj paŝoj, kiuj postulas klopodon kaj teknikon.

### La bremsoj kontraŭ ĝia disvastiĝo 
La Romkatolika Eklezio provis malpermesi la dancojn « ''* » (ventron kontraŭ ventro aŭ pardancoj), sed toleris teni sin per la fingreto. En iuj paroĥoj, oni devis teni sin per naztuko... La *fest noz* de malnovtradica kamparano estis ankoraŭ vigla en la fino de la 1920-aj jaroj kaj en iuj lokoj (Maël Carhaix, Rostrenen), ĝis ĉirkaŭ 1935, por ekskutimiĝi ĉie fine de la 1930-aj jaroj. La nazia okupo malpermesante la organizadon de publikaj baloj, kaŝaj baloj estiĝis en la vilaĝoj, for de la urbocentroj. Manke de orkestro, oni rekomencis kanti la *kan ha diskan* kaj do danci la repertuaron de la rondoj taŭgaj por tiu voĉa tekniko. Sendepende de ĉiu kampara laboro, la junularo tiam malkovris ke eblis simple amuziĝi.

Por la tuta fest-noz, estas ĝenerale pluraj « grupoj », kiuj sin sekvas sur la scenejo, ofte kun la dancantoj.

La paroj da sonigantoj aŭ kantantoj ne ludas aŭ ne kantas dum pli ol duonhoro, plej ofte dum 20 minutoj.

## Kultura evoluo 
La asocio Dastum preparis dosieron por regsitrigi la praktikon de fest-noz kiel Voĉa kaj Nemateria Heredaĵo de la homaro, ĉe UNESCO. La fest-noz estis registrita de UNESCO kiel bretona Voĉa kaj Nemateria Heredaĵo, la 5-an de decembro 2012.

La asocio Tamm-Kreiz publikigis la unuajn trimonatajn datumojn pri la fest-noza aktivado en 2012.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Bibliografio 
* Jefig Roparz, * - Le rénovateur du fest-noz*, Emgleo Breiz, 2011, 190 paĝoj
* Roland Becker, Laure Le Gurun, *La musique bretonne*, « Le fest noz - le chant après le champs », 1994, Coop Breizh, p.&nbsp;89-91
* Fanch Postic, « Aŭ origines du fest-noz » dans *ArMen* n°93, aprile 1998
* Marc Clérivet, « Danser en fest-noz. Une pratique aŭ réalités multiples », *Musique bretonne*, n°195, marte 2006, p.&nbsp;34-38 Legu per reto 
* Yves Labbé, « Une enquête exclusive de Musique Bretonne. La nouvelle jeunesse des festoù-noz » en *Musique bretonne'', n°137, septembre 1995, p.&nbsp;3-6 Legu per reto 
* Christian Morvan, « Réflexion sur les Festoù-Noz aujourd'hui » en *Musique bretonne* n°68, marte 1987, p.&nbsp;18 Legu per reto 
* Dominique Dujardin, « Autres réflexions sur les festoù-noz » en *Musique bretonne* n°71, maje 1987, p.&nbsp;23 Legu per reto 
* Olivier Goré, ''L'inscription territoriale de la musique traditionnelle en Bretagne'', geografia memuaro, Universitato Rennes 2, 2004 Legu per reto
* Enora Coat, « Le fest-noz à la croisée des identités », memuaro IEP, Rennes, 2013

### Vidu ankaŭ 
* Bretona muziko
* Bretona danco, prezentado de la ĉefaj dancoj.

### Eksteraj ligiloj 
* Tamm-Kreiz, la retpaĝo de fest-noz
* Bretonaj dancoj 
* Infolk60, kalendaro de fest-noz kaj folkaj baloj en Pikardio, kaj najbaraj regionoj Ile-de-France, Normandio kaj Nord Pas-de-Calais 


Kategorio:Bretonaj vortoj