open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michael Hunter

**Michael HUNTER** (n. 1949) estas brita sciencohistoriisto. 

## Bibliografio 
* **Hunter, Michael,** sciencohistoriisto (1949) **Bojl: inter Dio kaj scienco** *(Boyle: between God and science)* / nova haveno: Jejl  universitato presejo *(New Haven: Yale University Press,)* jaro 2009; 366 paĝoj  (bibliografio) ISBN 978-0-300-12381-4  0-300-12381-7 biografio kaj bibliografio; pri ĥemio, religio kaj scienco (teologio); 
* Bojl, Roberto, *(Robert Boyle)*. ĥemiisto, fisikisto, Anglujo, de 1627 - 1691; natursciencohistorio; Irlando, anglujo, 17-a jarcento 

## Eksteraj ligiloj 
* la skeptika ĥemiisto 1661  
* La Roberto Bojl projekto, kolegio de Birbek, Universitato de Londono 

Kategorio: Britaj historiistoj
Kategorio: Historio de scienco
Kategorio:Akademianoj
Nova sento (revuo)

eta|
***Nova sento*** estas nomo de diversaj revuoj, inter kiuj 
* unu tre frua en Japanio, historia organo de la *Kiuŝua Esperantista Ligo*,
* alia en Bilbao, Hispanio (reklaman bildkarton de 1910 de tiu gazeto vidu dekstre),
* kaj krome la organo de Itala Esperantista Junularo (IEJ).

Kategorio:Esperanto-movado 
Kategorio:Bibliografio de Esperanto
Adolphe Retté

**Adolphe RETTÉ** (naskiĝis la 25-an de julio 1863 en Parizo, mortis la 8-an de decembro 1930 en Beaune) estis franca verkisto

## Biografio 
alternative=Adolphe Retté.jpg|eta|Adolphe Retté
Juna li estis anarkiista kaj simbolista, maljuna li estis katolika.

## Verkoj 
* *Cloches en la nuit*, L. Vanier, Paris, 1889.
* *Thulé des Brumes*, Bibliothèque artistique et littéraire, Paris, 1891.
* *Une belle dame passa*, L. Vanier, Paris, 1893.
* ''L'Archipel en fleurs*, Bibliothèque artistique et littéraire, Paris, 1895.
* *La Forêt bruissante*, Bibliothèque artistique et littéraire, Paris, 1896.
* *Aspects*, Bibliothèque artistique et littéraire, Paris, 1897. http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k638124.pdf
* *XIII Idylles diaboliques*, Bibliothèque artistique et littéraire, Paris, 1898.
* *Œuvres complètes'', Bibliothèque artistique et littéraire, Paris, 2 volumes, 1898. [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k816773.pdf ] 2
:Contient : Poésie. I, Cloches dans la nuit. Une belle dame passa. 1887-1892. Prose. I, Rapports sexuels. Passantes. Paradoxe sur l'amour. Trois dialogues nocturnes. Un assassin.
* *Arabesques*, Bibliothèque artistique et littéraire, Paris, 1899.
* *La Seule Nuit* (roman), Bibliothèque artistique et littéraire, Paris, 1899.
* *Mémoires de Diogène*, E. Fasquelle, Paris, 1903.
* *Le Symbolisme, anecdotes et souvenirs*, L. Vanier, Paris, 1903. http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k801466.pdf
* ''Du Diable à Dieu, histoire d'une conversion*, A. Messein, Paris, 1907.
* *Au pays des lys noirs, souvenirs de jeunesse et d'âge mûr*, P. Téqui, Paris, 1913. http://www.ebooksgratuits.org/html/rette_au_pays_des_lys_noirs.html
* *Une privilégiée de la Sainte Vierge, Louise Ripas*, Bloud & Gay, Paris, 1922.
* *Léon Bloy, essai de critique préalable*, Bloud & Gay, Paris, 1923. http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k108226z.pdf
* *La Maison en ordre, comment un révolutionnaire devint royaliste*, Nouvelle librairie nationale, Paris, 1923. http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k108228q.pdf
* *Le Règne de la bête*, A. Messein, Paris, 1924. http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k806039.pdf
* *La Basse-cour d'Apollon, mœurs littéraires*, A. Messein, Paris, 1926. http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k108227b.pdf
* *Jusqu'à la fin du monde*, A. Messein, Paris, 1926. Texte en ligne
* *Un séjour à Lourdes, journal d'un pèlerinage à pied*, L. Vanier, Paris, 1926.
* *Réflexion sur l'anarchie, Promenades subversives*, Groupe de propagande par la brochure, Paris, 1932. http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k67592r.pdf
* *En attendant la fin'', A. Messein, Paris, 1933.
Nova sento (Sezonoj)

**Nova sento** - estas poemaro kiu enhavas ĉiujn gravajn originalajn poemojn (krom kelkaj rimitaj mesaĝoj) kaj kelkajn poeziajn tradukojn de L.L. Zamenhof. La poemaro estas daŭrigo de Serio Nia memoro (volumo 2) de eldonejo Sezonoj.

* aŭtoro: L.L. Zamenhof
* kompilis: Aleksander Korĵenkov
* eldonejo: Sezonoj, Sverdlovsk, Sovetunio
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1988
* formato: 22 paĝoj

* situo (interalie): privata biblioteko de P.Fiŝo

Kategorio:Bibliografio de Esperanto
Kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Hallands län

**Hallands län** estas unu el la 20 modernaj provincoj de Svedio. Ĝia areo ampleksas tiun de la historia provinco Halando kaj krome ankoraŭ kovras parton de Smolando kaj Vestrogotio. Administra centro de la provinco estas la urbo Halmstad. Fine de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Komunumoj 
La provinco konsistas el la sekvaj ses komunumoj (svede: *kommuner*).

* Falkenberg
* Halmstad
* Hylte
* Kungsbacka
* Laholm
* Varberg kun ĉefa urbo Varberg (urbo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Hallands län
Kategorio:Modernaj provincoj de Svedio
Kategorio:Halando
Kategorio:Smolando
Kategorio:Vestrogotio
Jönköpings län

**Jönköpings län** estas unu el la 20 modernaj provincoj de Svedio. Ĝia areo kovras la nordon de la historia provinco Smolando kaj parton de Vestrogotio. La nordo de la provinco ankaŭ ampleksas parton de la granda svedia lago Vättern. Administra centro de la provinco estas la samnoma urbo Jönköping. Fine de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Modernaj provincoj de Svedio
Kategorio:Smolando
Kategorio:Vestrogotio
Senkulotuloj

[eta|250ra|Pentraĵo de tipa senkulotulo fare de [Louis Léopold Boilly (1761-1845)]]

Per la termino **senkulotuloj** oni dum la franca revolucio indikis la manlaboristojn, etkomercistojn, butikistojn, taglaboristojn, senhejmulojn kaj urbajn povrulojn.

Ili ne portis kuloton kaj do estis senkulotuloj (france: *sans culottes*)

Post junio 1792 la termino ankaŭ ekhavis politikan ŝargon kaj estis uzata por radikalaj respublikanoj, kiuj aktivis en la revoluciaj popolsocietoj kaj kvartalorganoj (*assemblées generales*).

Internacie ĝi estis la kromnomo (moknomo) por la francaj soldatoj en la epoko de la Unua Respubliko.

## Vidu ankaŭ 
* Koleruloj

## Literaturo 
*  Albert SOBOUL, *The Sans-culottes: The Popular Movement and Revolutionary Government 1793-1794*, Princeton Un. Pr., Princeton, 1972
*  R.B. ROSE, *The making of the sans-culottes: Democratic ideas and institutions in Paris 1789-92*, Manchester Un. Pr., Manchester, 1983
*  Ronald DE VRIES, 'De sans-culotten en hun wijkorganen in revolutionair Parijs'
*  Michael SONENSCHER *Sans-Culottes: An Eighteenth-Century Emblem in the French Revolution*, uitg. Princeton University Press (2008)  ISBN 978-0-691-12498-8

Kategorio:Franca Revolucio
Kategorio:Vestoj
Kategorio:Unua Franca Respubliko
Kronobergs län

**Kronobergs län** estas unu el la 20 modernaj provincoj de Svedio. Ĝia areo kovras parton de la historia provinco Smolando. ine de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

eta|maldekstra|220px|la ruino de la mezepoka fortikaĵo *Kronoberg* kaŭzis la provincan nomon

Sian nomon la provinco havas laŭ la ruino *Kronoberg* proksime de Växjö. La malmulte setlita pejzaĝo karakteriziĝas per vastaj pingloarbaroj kun multaj lagoj (Bolmen, Åsnen, Möckeln kaj multaj aliaj) kaj herbejoj uzataj por paŝtado de brutoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Modernaj provincoj de Svedio
Kategorio:Smolando
Örebro län

**Örebro län** estas unu el la 20 modernaj provincoj de Svedio. Ĝia areo kovras partojn de la historiaj provincoj Neriko, Vestmanio, Vestrogotio kaj Vermlando. Administra centro de la provinco estas la samnoma urbo Örebro. Fine de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Komunumoj 
La provinco konsistas el la sekvaj dek du komunumoj (svede: *kommuner*).

* Askersund
* Degerfors
* Hällefors
* Hallsberg
* Karlskoga
* Kumla
* Laxå
* Lekeberg
* Lindesberg
* Ljusnarsberg
* Nora
* Örebro

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Modernaj provincoj de Svedio
Kategorio:Neriko
Kategorio:Vestmanio
Kategorio:Vestrogotio
Kategorio:Vermlando
Skåne län

**Skåne län** estas unu el la 20 modernaj provincoj de Svedio. Ĝia areo ampleksas tiun de la historia provinco Skanio kaj aldone malgrandan parton de la historia provinco Halando. Administra centro de la provinco estas la urbo Malmö.  
Fine de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

En sia nuna formo la provinco kreiĝis en 1997 per unuigo de la ĝistiamaj modernaj provincoj *Malmöhus län* kaj *Kristianstads län*, per tio reproksimiĝante la provincajn limojn al tiu de la historia provinco Skanio, de kiu ĝi ankaŭ retransprenis la nomon.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Modernaj provincoj de Svedio
Kategorio:Skanio
Kategorio:Halando
Södermanlands län

**Södermanlands län** estas unu el la 20 modernaj provincoj de Svedio. Ĝia areo ampleksas la sudon de la historia provinco Sudermanio, kiu kovras la tutan orienton de Svealand, la meza triono de Svedio. Do la historia kaj moderna provincoj Södermannland malgraŭ sama nomo ne havas samajn limojn. Administra centro de la moderna provinco estas la urbo Nyköping. Fine de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Eskilstuna apartenas al la provinco Södermanlands län (kies plej granda urbo ĝi estas).

## Komunumoj 
La provinco konsistas el la sekvaj komunumoj (svede: *kommuner*).

* Eskilstuna
* Flen
* Gnesta
* Katrineholm
* Nyköping
* Oxelösund
* Strängnäs
* Trosa
* Vingåker

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Modernaj provincoj de Svedio
Kategorio:Sudermanio
Plej supera gvidanto de Irano

La **plej supera gvidanto de Irano** (perse: ***رهبر انقلاﺏ***, ***Rahbar-e enqelāb***) estas la plej alta politika kaj religia respondeculo en Irano. La postenon kreis la konstitucio de Irano en 1979. Ĝi reprezentas la plej altan aŭtoritaton de la lando. La titolon *رهبر معظم* (rahbare moazzam, plej alta gvidanto) oni uzas respekteme, ĝi ne troviĝas en la konstitucio.

La nuntempa plej supera gvidanto estas Moĝtaba Ĥamenei, ekde la 8-a de marto 2026.

## Listo de plej superaj gvidantoj de Irano 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo de la plej supera gvidanto de Irano

Kategorio:Registaro de Irano
Kategorio:Iranaj politikistoj
Stockholms län

**Stockholms län**, la provinco de Stokholmo, estas unu el la 20 modernaj provincoj de Svedio. Ĝia areo limas al tiu de la du najbaraj modernaj provincoj Uppsala län kaj Södermanlands län. La moderna provinco ampleksas partojn de la historia provinco Uplando kaj Sudermanio. Okcidente la provincon limigas la lago Mälaren, oriente la Balta Maro. Administra centro de la provinco estas la urbo Stokholmo, kaj al la teritorio apartenas ankaŭ pluraj antaŭurboj de la svedia ĉefurbo, interalie Solna norde, Ekerö okcidente kaj Huddinge sude de ĝi. Fine de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La provinco konsistas el 26 komunumoj kaj proksimume du trionoj el la provincanoj vivas en la sveda ĉefurbo Stokholmo mem - la resta triono en la ĉirkaŭaj 25 komunumoj.

## Vidindaĵoj 
* palaco de Drottningholm

## Komunumoj 
La provinco konsistas el la sekvaj 26 komunumoj (svede: *kommuner*).

* Botkyrka
* Danderyd
* Ekerö
* Haninge
* Huddinge
* Järfälla
* Lidingö
* Nacka
* Norrtälje
* Nykvarn
* Nynäshamn
* Salem
* Sigtuna
* Sollentuna
* Solna
* Stockholm
* Sundbyberg
* Södertälje
* Tyresö
* Täby
* Upplands-Bro
* Upplands Väsby
* Vallentuna
* Vaxholm
* Värmdö
* Österåker

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Modernaj provincoj de Svedio
Kategorio:Stokholmo
Kategorio:Uplando
Kategorio:Sudermanio
Zweisimmen

**Zweisimmen** (prononcu *cvajsimn*) estas komunumo kaj ĉefloko de la distrikto Supra Simme-Valo en kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 2913 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Zweisimmen situas, kiel la nomo indikas ĉe la kunfluejo de la 55-kilometra rivero Simme kaj la 12-kilometra rojo Eta Simme (, en vikidatumoj).

La plej alta punkto de la komunumo estas la monto *Hintere Spillgerten* kun alteco de 2476 m s.m., dum la plej malalta punkto estas la *Laubegg-Akvovalo* je alteco de 880 m s.m.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 73,04 km², de kiuj 33,7% estas kovritaj de arbaro, 54,9% servas por agrikulturo kaj 3,4% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Zweisimmen limas en nordo al Boltigen, en oriento al Diemtigen, en sudo al Sankt-Stefano, kaj en okcidento al Saanen.

## Ekonomio 
La plej grava enspezofonto por la komunumo Zweisimmen estas la turismo. La komunumo ofertas tranokteblecojn por pli ol 2000 personoj.

## Trafiko 
]]
La stacidomo de  estas fervoja nodo. Ĝi estas finhaltejo de la linio de Berno-Lötschberg-Sempiono-Fervojo de Spiez al Zweisimmen kaj elirpunkto de la mallarĝŝpuraj linioj de la kompanio Montreux-Berna Oberlanda-Fervojo al Montreux kaj Lenk en Simme-Valo.

## Historio 
En la mezo de la 9-a jarcento estis fonditaj la setlejoj Zweisimmen, Grubenwald kaj Betelried. La unua dokumenta mencio de kastelo *Blankenburg* (en vikidatumoj) datiĝas el la jaro 1325, kiu fariĝis la sidejo de la bernaj voktoj en Supra Simme-Valo. En la jaro 1608 estis malfermita la unua lernejo.

## Partnera komunumo 
*  Oberrot en Germanio

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Zweisimmen (stacidomo)
* Blankenburg (stacidomo)
* Grubenwald (stacidomo)
* Oeschseite (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Zweisimmen ()

Kategorio:Berna Oberlando
Värmlands län

**Värmlands län** estas unu el la 20 modernaj provincoj de Svedio. Ĝia areo plejparte kongruas kun la historia provinco Vermlando, plus etaj partoj de Dalio kaj Darlekarlio. Administra centro de la provinco estas la urbo Karlstad. Fine de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Arvika estas loĝloko kaj centro de samnoma komunumo en la historia provinco Vermlando kaj de la moderna provinco Värmlands län. Alia loko estas Filipstad.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Modernaj provincoj de Svedio
Kategorio:Vermlando
Kategorio:Dalio
Kategorio:Dalekarlio
Västerbottens län

**Västerbottens län** estas la dua plej norda el la 20 modernaj provincoj de Svedio. Ĝia areo konsistas el tiu de la historia provinco Okcidenta Botnio, el la suda parto de sveda Laponio kaj la nordorienta parto de Angermanio. Administra centro de la provinco estas la urbo Umeå. Laŭ la stato de la 1-a de januaro 2008, la provinco kovras areon de 55 190 kvadrataj kilometroj, kaj la 31-an de marto 2011 en ĝi vivis 259.239 loĝantoj.

## Setlejoj 
* Storuman

Fine de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Modernaj provincoj de Svedio
Kategorio:Okcidenta Botnio
Kategorio:Sameio (Svedio)
Kategorio:Sameio
Kategorio:Angermanio
Västernorrlands län

** Västernorrlands län**, en Esperanto proksimume "provinco okcidenta Nordlando", estas unu el la 20 modernaj provincoj de Svedio. Ĝia areo ampleksas tiun de la historia provinco Medelpado, la plej grandan parton de Angermanio kaj malpligrandajn partojn de Helsinglando kaj Jemtlando. Administra centro de la provinco estas la urbo Härnösand. Fine de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Geografio 
La provinco konsistas el tiuj sep komunumoj (svede: *kommuner*), orditaj laŭ loĝantoj:

Laŭ oficiala statistiko la plej grandaj urboj de la provinco estas:

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Modernaj provincoj de Svedio
Kategorio:Medelpado
Kategorio:Angermanio
Kategorio:Helsinglando
Kategorio:Jemtlando
Västmanlands län

**Västmanlands län** estas unu el la 20 modernaj provincoj de Svedio. Ĝia areo ampleksas partojn el tiu de la historia provinco Vestmanio, Neriko, Uplando kaj Sudermanio. Administra centro de la provinco estas la urbo Västerås. Fine de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .   
## Komunumoj 
La provinco konsistas el la sekvaj komunumoj (svede: *kommuner*).

* Arboga
* Fagersta
* Hallstahammar
* Köping
* Kungsör
* Norberg
* Sala
* Skinnskatteberg
* Surahammar
* Västerås

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Modernaj provincoj de Svedio
Kategorio:Vestmanio
Kategorio:Neriko
Kategorio:Uplando
Kategorio:Sudermanio
Västra Götalands län

**Västra Götalands län**, en Esperanto tradukebla al **Vestrogotia provinco**, estas unu el la 21 modernaj provincoj de Svedio. Ĝia areo ampleksas tiun de la historia provinco Vestrogotio kaj iujn partojn de Bohuslando kaj Dalio. Administra centro de la provinco estas la urbo Göteborg aŭ esperante Gotenburgo. Fine de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

En sia nuna formo la provinco kreiĝis en 1998 per unuigo de la ĝistiamaj modernaj provincoj *Göteborgs och Bohus län*, *Älvsborgs län* kaj *Skaraborgs län*, laŭ la teritoriaj limoj per tio reproksimiĝante al la malnova provinco Vestrogotio.

eta|maldekstra|
Post la ĉefurba regiono Stockholms län la provinco *Västra Götalands län* estas tiu kun plej da loĝantoj. Preskaŭ 17 procentaĵo de ĉiuj svedoj vivas ĉi tie.

*Lars Bäckström* de la maldekstra partio *Vänsterpartiet* estis provincestro de 2008 ĝis 2017. Inter 2017 kaj 2021 la juristo kaj ŝtatisto *Anders Danielsson* estis provincestro, kaj ekde 2021 *Sten Tolgfors* de la dekstra *Moderaterna*.

## Komunumoj
Jen listo de la komunumoj (svede: *kommuner*) de Västra Götalands län, kun komunuma kodo, areoj en km², kaj denso de loĝantaro per homoj dividite de km². Lago¹ estas areo de lagoj krom la 4 plej grandaj lagoj, kaj lago² estas areo en la kvar plej grandaj lagoj. La areoj estas de 2018, kaj la nombroj de loĝantaroj de 2022.

|}

## Interesaĵoj 
* Petroglifoj en Tanum

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Modernaj provincoj de Svedio
Kategorio:Vestrogotio
Kategorio:Bohuslando
Kategorio:Dalio
Geobiologio

**Geobiologio** estas interdisciplina esplordirekto, kiu kombinas la metodaron de la tersciencoj en larĝa senco kaj de la biologio, por esplori reciprokajn efikojn inter biosfero unuflanke kaj litosfero, atmosfero kaj hidrosfero aliflanke. Celo estas tuteca bildo de la sistemo tero kaj ties evoluo en spaco kaj tempo. La holisma esploreliro de la geobiologio kuŝas en la provo, solvi kompleksajn problemojn kiuj superas enhavojn, metodojn kaj celojn de unuopaj biosciencaj kaj geosciencaj subdisciplinoj.

Dum la tersciencoj kontribuas al la komunuma esplortereno sciojn pri la terhistorio, pri fosiliaj vivomondoj, pri endogena kaj eksogena dinamiko, pri platotektoniko, pri la ekestokondiĉoj kaj fizikaj kaj kemiaj ecoj de mineraloj kaj petroj, la biologio esploras la biosferon kaj ĝiajn subterenojn kiel ekosistemon, populaciojn, individuojn, genojn kaj tiel plu. Ĝi donas enrigardon en la dinamikon kaj funkcimanieron de recentaj vivantaj sistemoj.

## Vidu ankaŭ 
* Biogeografio 
* Biogeokemio 
* Pejzaĝekologio

## Literaturo 
*Ash, C., Hanson, B. & Norman, C.(2002): Earth, Air, Fire and Water. – *Science* **296**: 1055. *(Enkonduka artikolo pri serio de geobiologiaj publikaĵoj en la sama eldono de la revuo Science)*

*Noffke, N.(2005): Geobiology - a holistic scientific discipline. - *Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology* **219** (2005): 1-a ĝis 3-a ligo: Virtual Journal of Geobiology http://earth.elsevier.com/geobiology/  *(Krom tiu artikolo la retpaĝo entenas pliajn, kiuj reprezentas la tutan temospektron de la  geobiologio)*

*Cockell, C.(2003): Impossible extinction: natural catastrophes and the supremacy of the microbial world. - Cambridge University Press, Cambridge, 181 pagyxoj

*Schwartzmann, D.(1999) Life, temperature and the earth: the self-organizing biosphere. - Columbia University Press, New York, 241 paĝoj

Kategorio:Biogeografio
Kategorio:Biologio
Kategorio:Terscienco
Kategorio:Ekologia disciplino
Boltigen

**Boltigen** estis komunumo en kantono Berno, Svislando. Ĝis la 31-a de decembro 2009 ĝi apartenis al la malnova distrikto Suba Simme-Valo, kaj ekde la 1-a de januaro 2010 ĝi estas parto de la nova administra distrikto Supra Simme-Valo-Saanen. Ĝi havis 1404 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008, kiu nombro iomete malkreskis al 1381 ĝis la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Boltigen situas ĉe la bordo de la rivero Simme kaj estas la plej malsupra komunumo de la Supra Simme-Valo. La komunumo konsistas el ok municipoj nomitaj en la alemana lingvo *Bäuerten* kun aŭtonoma administracio, nome: Simmenegg, Adlemsried, Schwarzenmatt, Boltigen, Reidenbach, Eschi, Weissenbach kaj Oberbäuert.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Boltigen limas en nordo al Plaffeien (Kantono Friburgo), en sudoriento al Oberwil en Simme-Valo, en oriento al Diemtigen, en sudo al Zweisimmen, en sudokcidento al Saanen, kaj en okcidento al Jaun (kantono Friburgo).

## Trafiko 
Boltigen situas ĉe la trajnlinio de la kompanio Berno-Lötschberg-Sempiono-Fervojo de Spiez al Zweisimmen kaj disponas pri stacidomoj en  kaj .

La komunumo situas ĉe la kantona ĉefvojo de Spiez al Zweisimmen, kaj estas elirpunkto de la pasejvojo trans la Jaun-Pasejo al Bulle en Kantono Friburgo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Boltigen datiĝas el la jaro 1276 kiel *Boltingen*.

Ŝpuroj en la kaverno *Ranggiloch* indikas, ke en Boltigen setlis homoj jam en la frua ŝtonepoko. El mezepoko postrestis la kastelruinoj *Simmenegg*, *Eichstalden* kaj *Laubegg*.

## Konataj lokuloj 
* Franjo von Allmen (2001), alpskiisto eksterordinare sukcesa en la Vintra Olimpiko 2026
 
## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Boltigen (stacidomo)
* Weissenbach (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Boltigen
* Boltigen en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Berna Oberlando
Weissenbach

**Weissenbach** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Weissenbach (Sankt-Antoni)** estas vilaĝo de la komunumo Sankt-Antoni de la distrikto Sense en Kantono Friburgo en Svislando.

* **Weissenbach (Boltigen)** estas vilaĝo de la komunumo Boltigen de la administra distrikto Supra Simme-Valo-Saanen en Kantono Berno en Svislando.
Christiaan Hendrik Persoon

Pers. estas lia botanikista aŭtor-noma mallongigo. Kune kun Elias Magnus Fries, li estas patro de la nova fungoscienco.

## Ĉefaj verkoj 
* *Observationes mycologicae* (1795–1799)
* *Synopsis methodica Fungorum* (1801)
* *Synopsis plantarum*  (1805–1807)

* *Traité sur les champignons comestibles* (1818),
* *Mycologia Europaea* (1822–1828)

Kategorio:Fungosciencistoj
Glaceo

eta|Brilo de glaceo
La **glaceo** estas la vida percepto de la maniero, laŭ kiu mineralo rebrilas la lumon. Ĝi estas ĝenerale proporcia al la refrakta indico, sed ne dependas de la koloro. De ĝi venas la brileco de la gemoj.

Oni distingas tri ĉefajn tipojn de glaceoj:
* **metala glaceo**: karakterizita per granda reflekta povo (0,4 al 0,6) de la surfaco, refrakta indico de 3 au pli kaj granda opakeco en la minerala volumeno. Tian glaceon havas la denaskaj metaloj, la sulfidoj (pirito, galeno), kelkaj metalaj oksidoj.
* **submetala glaceo** : glaceo de iuj mineraloj, kiuj reflektas nur malmulte da lumo, kaj kies refrakta indico estas inter 2,6 kaj 3. Ekzemple: kuprito, cinabro, hematito.
* **nemetala glaceo**: estas la glaceo de la travideblaj mineraloj, dividata en pluraj subtipoj:
** **vitra glaceo**: glaceo de vitro kaj materialoj, kun refrakta indico inter 1,3 kaj 1,9. Tiu subtipo ampleksas 70% el la mineraloj: preskaŭ ĉiuj silikatoj, karbonatoj, fosfatoj, sulfatoj, halogenidoj, oksidoj da malpezaj katjono (kiel aluminio aŭ magnezio).
** **diamanta glaceo**: la brila glaceo de diamanto kaj mineraloj kies refrakta indico estas inter 1,9 kaj 2,6; ekzemploj: cerusito, zirkono.
** **perla glaceo**: rebrilo sur maldikaj paralelaj travideblaj tavoloj, ŝajnas kiel la glateo de perlo aŭ perlamoto; ekzemploj: muskovito, stilbito.
** **silka glaceo**: ŝuldata al paralelaj fajnegaj fibroj, elvokas la silkon. Ekzemploj: asbesto, uleksito, selenito.
** **rezina glaceo**: tiu de sukceno, fosilia rezino.
** **vaksa glaceo**: mineralo, kiu ŝajnas ŝmirita per vakso. Ekzemploj: jado, kalcedono.

Aliaj optikaj fenomenoj povas aperi en la ŝtonoj:
* Asterismo
* Ondbrilo
* Irizado

Kategorio:Mineralogio
Steloobservatorio

La** Steloobservatorio** povas helpi klarigi la naskiĝon de la Universo.

La 14-a Majo 2009 oni sendis la duan ESA-Satelitojn **"Herŝel"** *(Herschel)* kaj **"Plank"** *(Planck)* per una Ariane-5 raketo en spacon.

La datenoj de la dua steloobservatorioj povas pli bone klarigi la naskiĝon de la Universo.
La sensoroj ricevas tre longondan lumon, la "Herŝel" ricevas la **IR** (infragruĝan radidadon, Infraruĝa radiado) ĝis sub-milimetroradiadon.

**Vidu**: artan bildon de spacoobservatorio Herschel de ESA en germana vikipedio.

## Vidu ankaŭ 
* Observatorio
* Nizam al-Mulk

## Esteraj ligiloj 
* Fizika societo Zuriĥo
Bernhard Brauneker *(**Braunecker**)*, (frue kun: *Leica Heerbrugg*, Svisujo)
La optika sistemo de la ESA satelito "Herŝel" *(Herschel)* (Das optische System des ESA Satelliten Herschel),
Prelego de la fizika societo Zuriĥo 22-a oktobro 2009, 19:30 horan ETH kapodomo audiejo HG F5, Rämistrato 101 CH-Zuriĥo Svisujo
* Svisa fizika societo
* **Bildoj de Herŝel**, ankaŭ pri **Plank** 
* Pri Ariane, Herŝel,Plank, pdf
Modernaj provincoj de Svedio

eta|la modernaj provincoj de Svedio (pri la ordigo de la literoj al la provincoj vidu la liston en la artikolo)
La **modernaj provincoj de Svedio** (svede *Län*) dividas la svedan ŝtaton en 21 subŝtatajn administrajn unuojn. Ili diferenciĝu de la historiaj provincoj de Svedio, kvankam iuj limoj de la historiaj kaj modernaj provincoj similas.

La institucioj de la modernaj provincoj plenumas ŝtatajn administrajn taskojn je regiona nivelo (escepte de la financa, justica kaj armea administrado). Aparte de la provincaj institucioj ekzistas komunumaroj, svede nomataj *landsting*, kiuj estas kunligoj de svedaj komunumoj kaj kune transprenas iujn taskojn de la komunuma administrado, kvankam la limoj de la komunumaroj plejparte identas al tiuj de la modernaj provincoj.

## Historio 
Sekve de la politikaj reformoj de la sveda reĝo Gustavo la 2-a Adolfo kaj lia kanceliero Axel Oxenstierna en la jaro 1634 noviĝis ankaŭ la politike administra divido de la lando, kaj kreiĝis provincoj (svede *län*), kiuj estis gviditaj de ŝtata reprezentanto (svede *landshövding*, "landa ĉefulo"), komparebla al guberniestro. Grandaj ŝanĝoj okazis en 1810, kiam la Rusia Imperio forprenis de Svedio Finnlandon kaj tenis ĝin sub la nomo de rusa Grandprinclando Finnlando, kaj en la 1990-aj jaroj, kiam kreiĝis la du nunaj provincoj *Skåne län* parenca al la historia provinco Skanio (en 1997 per unuigo de la ĝistiamaj modernaj provincoj *Malmöhus län* kaj *Kristianstads län*) kaj *Västra Götalands län* parenca al la historia provinco Vestrogotio (en 1998 per unuigo de la ĝistiamaj modernaj provincoj *Göteborgs och Bohus län*, *Älvsborgs län* kaj *Skaraborgs län*).

## Organizado 
Gvidanto de la provinca administrantaro daŭre estas la provincestro (svede *landshövding*), kiun la sveda registaro nomumas por oficperiodo de ses jaroj. Tiu persono estas prezidanto de provinca registaro (svede *länsstyrelse*), kiu ekde la 1970-aj jaroj estas elektata pere de la provincaj parlamentoj. La interna organizado de la provinca registaro kaj la disdivido de oficoj inter la registaranoj varias laŭ la provinco kaj ne ekzistas unueca modelo.

## Listo 
Nombroj de loĝantoj laŭ la stato de la 31-a de marto 2009, areo laŭ la 1-a de januaro 2008. Fonto: "Statistisk årsbok för Sverige 2009", la statistika jarlibro pri Svedio 2009
Laudonovac

**Laudonovac,** serbe **Лаудоновац,** hungare **Laudontanya** [laudontanja] estas tre malgranda vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Plandiŝte.
eta|dekstra|200px|Laudonovac troviĝas en (verda) Municipo Plandiŝte en Serbio
eta|300px|Mapo pri municipo de Plandiŝte

## Bazaj informoj 
* Areo: 45 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°10′31″N 21°08'27″E
* Alto super marnivelo: 77 m
* Loĝantaro: 24
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: VŠ

## Situo 
Laudonovac situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo.

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la germanoj okupis la vilaĝon. En 2002 loĝis en Laudonovac 24 homoj, (16 serboj (67 %), 4 rumanoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Stari Lec

**Stari Lec,** serbe **Стари Лец,** germane **Alt Letz,** hungare **Óléc** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Plandiŝte. Stari, alt kaj ó signifas: malnova.
eta|dekstra|200ra|Stari Lec troviĝas en (verda) Municipo Plandiŝte en Serbio
eta|300ra|Mapo pri municipo de Plandiŝte
eta|300ra|Preĝejo de Stari Lec

## Bazaj informoj 
* Areo: 48 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°17′01″N 20°57'28″E
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 1090
* Poŝtkodo: 26371
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: VŠ

## Situo 
Stari Lec situas sur ebenaĵo proksime de la rumana landlimo, laŭ flankovojoj, ĉefvojo Zrenjanin-Plandiŝte preteriras.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo estis el 1333. En la 16-a jarcento la turkoj faris senhoma la vilaĝon, sed en 1666 jam serboj, en 1838 bulgaroj vivis tie. Baldaŭ alvenis ankaŭ hungaroj, germanoj kaj slovakoj. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Bánlak, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1921 loĝis en Stari Lec 1011 homoj, (426 hungaroj, 290 germanoj, 138 serboj, 29 slovakoj kaj 97 aliaj slavoj). Dum la 2-a mondmilito la germanoj okupis la vilaĝon, poste la germanoj rifuĝis, serboj kaj makedonoj alvenis. En 2002 loĝis en Stari Lec 1094 homoj, (791 serboj (72 %), 156 hungaroj, po 20 kroatoj kaj makedonoj, 9 slovakoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* nova ortodoksa preĝejo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Kapuĉmantelo

[eta|100px|[Benediktanoj|Benediktano en kapuĉmantelo]]
**Kapuĉmantelo** aŭ **kukulo** (el la latina *cucullus*, kiu signifas sakon aŭ kapuĉon) estas mantelo kun kapuĉo, simila ankaŭ al pelerino, kiun oni uzis ĉefe dum la mezepoko.

Kiel liturgia vestaĵo, la kapuĉmantelo estas parto de la vesto de iuj monaĥaj ordenoj. Ĝi estas faldoriĉa, ĝisplanka survestaĵo kun tre larĝaj manikoj, portitaj laŭ la komunumo regule dum diservo aŭ nur dum apartaj okazaĵoj.

## Vidu ankaŭ 
*Burnuso
*Froko

Kategorio:Kristanaj vestoj
Kategorio:Kristana monaĥismo
Kategorio:Vestohistorio
Albrecht von Wallenstein

eta|240ra|Albrecht von Wallenstein
**Albrecht von WALLENSTEIN** aŭ ofte nur **Wallenstein** [prononco pli-malpli *"**Valn**ŝtajn"*], plena nomo germane *Albrecht Wenzel Eusebius von Waldstein* kaj ĉeĥe *Vojtěch Václav Eusebius z Valdštejna*, naskiĝis la 24-an de septembro 1583 en *Hermanitz an der Elbe* respektive *Heřmanice nad Labem* (nun parto de la ĉeĥa regiono Hradec Králové), Bohemujo kaj mortis la 25-an de februaro 1634 en Cheb/Eger. Li estis duko de Frýdlant/ Friedland en Bohemio kaj de Meklenburgo en norda Germanio, kaj krome havis la titolon princo de Zagano en la tiam germanlingva sed ĉeĥe regata Silezio (nun Żagań en Pollando).

Kiel supera generalo li inter la jaroj 1625 kaj 1934 dufoje estis supera estro de la imperiestra armeo en la Tridekjara Milito. Li batalis flanke de la de germanlingva Sankta Romia Imperio kaj de la Katolika Ligo kontraŭ la luteranaj ŝtatoj de Germanio kaj kontraŭ la armeoj de Danio kaj Svedio. Fine li tamen perdis la protekton de la germanlingva imperiestro kaj estis murdita de imperiestraj soldatoj. Grava generalo sub lia komando estis Ludoviko Isolani kun la timindaj kroataj taĉmentoj.

## Nomo kaj nacieco 
La bohemia nobela dinastio, el kiu devenas Wallenstein, ĉeĥe nomatas *z Valdštejna*. Germane la dinastianoj ĝis la nuntempo nomas sin *Waldstein*. La konata nomformo *Wallenstein* populariĝis, post kiam Friedrich Schiller sub tiu nomo publikigis dramo-trilogion pri la armeestro kaj la historio de la Tridekjara Milito. Tamen la armeestro mem foje subskribis per la nomoj "Waldstein" kaj "Wallenstein", laŭ momenta prefero, kaj jam dum sia vivotempo li havis la germanan kromnomon *der Wallensteiner*, dum liaj armeaj unuoj estis nomataj *die Wallensteiner*.

Ne havas sencon disputi pri la nacieco de Wallenstein, ĉar ne eblas projekcii la konceptojn pri nacio kaj nacieco, kiuj tiom graviĝis dum la 19-a jarcento, al la socio de la 17-a jarcento, kiam ili ne ludis rolon. En la historiografio de la 19-a jarcento li laŭ naciaj vidpunktoj de la verkistoj kaj persona simpatio respektive malsimpatio je lia persono foje deklariĝis "germano" kaj foje "ĉeĥo".

Klare eblas indiki ke li mem ĝis sia 15-a vivojaro parolis denaske ĉeĥe kaj nur iom germane, sed ke li poste preskaŭ ekskluzive uzis la germanan lingvon.

## Vidu ankaŭ 
* Atenco kontraŭ Albrecht von Wallenstein
* Kartuziana monaĥejo de sankta Bruno

## Eksteraj ligiloj 
*Biografio de Wallenstein 
*Biografiego de Wallenstein  


Kategorio:Admiraloj
Kategorio:Ĉeĥaj nobeloj
Kategorio:Sileziaj dukoj
Kategorio:Dukoj de Meklenburgo
Kategorio:Eŭropaj katolikoj
Kategorio:Kavaliroj de la Ordeno de la Ora Ŝaffelo
Kategorio:Personoj de tridekjara milito
Kategorio:Princoj
Kategorio:Atencitoj
Kategorio:16-a jarcento en Ĉeĥio
Kategorio:Universitato de Altdorf
Monto Kasino

eta|maldekstra|280ra|
**Monto Kasino**, (itale: Montecassino) estas monto en Italio (Apeninoj) super valo de la rivero Liri, inter Romo kaj Napolo. Ĉe la piedo de la monto estas urbo Cassino kaj sur la montopinto monaĥejo Montekasino, unu el la plej gravaj spiritaj centroj de la mezepoko. Ĝi situas sur 516 m alta roka monteto okcidente de la komunumo Cassino.

Ĉirkaŭ tiu loko okazis dum la Dua Mondmilito la batalo de Monte Cassino, kiam la germana armeo rezistis en la monaĥejo kaj la aliancanoj (ĉefe usonaj soldatoj) atakis dum sia konkero direkten al nordo. Finfine konkeris ĝin polaj soldatoj, kiuj kiel la unuaj hisis blankan-ruĝan flagon.

## Vidu ankaŭ 
* Benedikto de Nursio
* Benediktanoj
* Cassino

## Eksteraj ligiloj 
* retejo pri la abatejo de Monto Kasino
* Oficiala retejo de la abatejo de Monto Kasino , 
* Montecassino 
* Monto Kasino ĉe *catholic-hierarchy.org* 

Kategorio:Monaĥejoj
*
Kategorio:Kulturo de Italio
Ischnoderma benzoinum

***Ischnoderma benzoinum*** estas tindra fungo el la genro *Ischnoderma*. Ĝi estas neuzebla por nutrado. Ĝi kreskas sur formortinta ligno de Pinacoj.

## Priskribo 
### Bazidiujo 
8-22 cm
eta|200px|Imenoforo de *I. benzoinum*

### Tuboj 
4-8 mm.

### Poroj 
0,3-0,5 mm.

### Sporoj 
4,9-6,0 x 1,4-2,4 µm. Ili estas blankaj aŭ senkoloraj.

### Bazidioj 
14,22-18,74 x 3,86-5,68 µm.

## Uzo 
Ĝi estas uzata en la aromoproduktado.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Trametes versicolor
* Polyporus umbellatus

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Fungospecioj
Kategorio:Bazidiofungoj
Antoine Wiertz

**Antoine WIERTZ**, surnomita la filozofo kun pentrilo, estas belga pentristo kaj skulptisto naskita en Dinant en 1806 kaj mortinta en 1865 en sia metiejo ĉe la strato Vautier en Bruselo.eta|dekstra|200ra|*Memportreto ja la aĝo de 18 jaroj* (1824)

## La metiejo - muzeo de la strato Vautier 
« Tiu ĉi metiejo similas al cerbo, kun ĝiaj videblaj pensoj, la grandaĝo miksiĝinta kun bagatelo, kaj tie, inter la helo kaj ombrotruoj, sordidaj fantomoj, terura inkubo. Iom da homa cerbo fluas sur la muroj, fermentanta je vivo kaj penso, kaj alie ĝi ŝajnas rigidigita fare de freneza frapo. Videble, la pentristo apartenas al la raso de la grandaj revokonstruantoj. » (Camille Lemonnier)
eta|maldekstra|170ra|La metiejo iĝinta muzeo
Ribela pentristo, fantazia frenezulo, fervorulo kaj ĝisosta idealisto, la famo de Antoine Wiertz estas tiel senmezura kiel lia metiejo-muzeo, kiu troviĝas ĉe la n° 65 de la strato Vautier en Bruselo. La pentraĵoj kiuj pendas de la domkadroj impresas per sia grandeco kaj per sia terura realismo, laŭ la pura tradicio de la esprima kaj monumenta pentroarto. La metiejo, iĝinta muzeo post lia morto, agas kiel magneto por la scivolemuloj sed ankaŭ por la pentristoj kiun volonte loĝas en la Kvartalo Leopoldo. Longtempe, ĝia proksimeco ludas strategian rolon por provi vendi pentraĵojn aŭ akiri mendojn.

Kategorio:Belgaj pentristoj
Kategorio:Valonoj
Kvartalo Leopoldo

La **Kvartalo Leopoldo** ( *Quartier Léopold*;  *Leopoldswijk* ) estas la kvartalo de la brusela regiono ĉirkaŭ la placo Luksemburgo inter la municipoj de Etterbeek kaj Ixelles tiel nomata pro urboplana projekto iniciatita de la reĝo Leopoldo la 1-a.
Ĝia fervoja stacidomo nomiĝas nun (2009) "Bruselo-Luksemburgo".

Granda parto de la kvartalo, kaj precipe ĝia malnova bierfarejo, estis detruitaj por konstrui la bruselan sidejon de la Eŭropa Parlamento.

Kategorio:Geografio de Bruselo
Frankfurt-Höchst

**Höchst am Main** estas historia urbo en Germanio borde de la rivero Majno kaj ekde la jaro 1928 estas urboparto de Frankfurto-ĉe-Majno. La 31-an de decembro 2018 Höchst havis proksimume  loĝantojn. La loko situas pli malpli 10 kilometrojn okcidente de la urbocentro de Frankfurto, ĉe la enfluejo de la rivereto *Nidda* en la riveron Majno.

## Historio 
[maldekstre|eta|250ra|rezida kastelo de la episkopoj de [Majenco en Höchst]]
Simile al la najbara urbo Frankfurto, Höchst dum la mezepoko estis prospera komerca centro; en la jaro 1355 ĝi ricevis urbajn privilegiojn. Ĝis la jaro 1987 la urbo estis administra centro de propra distrikto, nomita "Landkreis Höchst", kiu ekde la jaro 1928 havas la nomon distrikto Main-Taunus kaj teritorie ne plu inkluzivis la distriktan ĉefurbon. Nun Höchst estas la centro de la urboregiono "okcidento de Frankfurto" kun 120 000 loĝantoj.

Plurloke en la historio de Eŭropo aperas la nomo de la urbo; ekzemple menciiĝu la *batalo de Höchst* de 1622, kiu estis decida turnopunkto de la Tridekjara Milito. Dum la 18-a jarcento interalie floris urba manufakturo pri porcelano, kiu sendis siajn produktaĵojn al tuta Eŭropo. Internacie la nomo de la urbo aparte konatis ekde la jaro 1863, kiam fondiĝis la ĥemia kaj farmacia fabriko *Hoechst AG*, kiu - kun interrompo meze de la 20-a jarcento - ĝis la jaro 1999 estis unu el la plej grandaj industriaj centroj de Germanio.

## Vidindaĵoj 
La urbocentro havas multajn historiajn konstruaĵojn kaj el la mezepoko kaj el sekvaj jarcentoj, ekzemple el la baroka epoko. Plej signifa konstruaĵo de la urbo estas la Justina preĝejo el la epoko de la karolidoj, konstruita plejparte fine de la 9-a jarcento. Aldoniĝas interalie urba kastelo kaj pluraj nobelaj palacoj. La plej granda parto el la multaj trabfakaj domoj el la urbocentro rekonstruiĝis fine de la 16-a jarcento, post granda urba incendio de la jaro 1586.

## Gefiloj 
* Alfred Missong, publicisto

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj germanlingvaj pri Höchst, kaj anglalingvaj informoj pri la historia urbocentro en la retejo de la urbo Frankfurto
* informoj pri Höchst antaŭ la Dua Mondmilito (germane kaj angle) 
* 360-gradaj panoramaj bildoj pri Höchst 
* retejo de loka civitana iniciativo subtene al la urbokerno de Höchst


H
Kategorio:Urboj ĉe rivero Majno
Lehn

**Lehn** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Lehn (Bleiken)** estas vilaĝeto de la komunumo Bleiken ĉe Oberdiessbach de la administra distrikto Berno-Mezlando en Kantono Berno en Svislando.

* **Lehn (Escholzmatt)** estas vilaĝeto de la komunumo Escholzmatt de la distrikto Entlebuch en Kantono Lucerno en Svislando.
Svisa poŝtmarko

[eta|dekstra|Raraĵo pri [Vilhelmo Tell]]

120ra|eta|dekstra|*Helvetia* de 1854
Svisio frue eldonis poŝtmarkojn nome en 1843 en kantonoj de Zuriĥo kaj Ĝenevo kaj en 1845 en Bazelo. La unuaj federalaj poŝtmarkoj estas de 1850. Pro ties frueco kaj specifa eldonado la fruaj poŝtmarkoj svisaj estas ege dezirataj de kolektantoj kaj tre valoraj por kolektoj. Multaj svisaj poŝtmarkoj aperigas bildojn kaj simbolojn de la svisa specifa kantonara ŝtato, kun la vorto "Helvetia" en la latina, pro tio multaj el tiuj poŝtmarkoj estas nomataj *Helvetia* aŭ helvetioj. Multaj aliaj montras alian nacian simbolon kia estas Vilhelmo Tell.

La belaj **svisaj poŝtmarkoj** estas ŝataj kolektaj objektoj. Ĉiuj poŝtmarkoj estas en la jarlibro 2009. La svisa fondaĵo "por junularo" (latine *"Pro Juventute"*) ankaŭ eldonas svisajn poŝtmarkojn.

## Aktivado de poŝta oficejo 
La senpaga pripoŝtmarka gazeto **"La lupeo"** aperas en germana, franca, itala kaj angla lingvoj. La gazeto informas pri markoj kaj pri renkontiĝoj de markoŝatantoj aŭ kolektantoj. La gazeto estas senpaga en Svisujo.

La **monda poŝtmonumento** de la Internacia Poŝta Unio en Berno en Svisujo estas 100 jarojn aĝa. Francujo kaj Svisujo speciale eldonas oficajn markojn kun bildo de la artisto René de Saint-Marceaux kaj kun bildo de monumento. La speciala marko de 0.70 Eŭro aŭ 1.80 svisaj frankoj estas valida ankaŭ por privata uzo.

*René de Saint-Marceaux* estis disĉiplo de artisto Jouffroy. *René de Saint-Marceaux* estis elektita en la Akademio de Belaj Artoj en Parizo en jaro 1905. La verkoj estas en muzeo de Orsay en Parizo, en Francujo (vidu: La Lupeo folio 4 / jaro 2009 paĝo 22).

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Poŝta Unio - bildo de la monda poŝtmonumento de la Internacia Poŝta Unio
* François Jouffroy (en franca vikipedio), n. 1-a februaro 1806 en Dijon kaj m. 25-a junio 1882 en Laval
* Charles René de Saint-Marceaux (en franca vikipedio), n. Reims 23-a septembro 1845 kaj m. en Parizo 23-a aprilo 1915
* Svisa Poŝto

## Eksteraj ligiloj 
* Poŝtmarkkolektado de la svisa poŝto (de, en fr, it)
* poŝtmarkoj "pro junularo"

Kategorio:Filatelo
Kategorio:Poŝto
Kategorio:Svislando
William Makepeace Thackeray

**William Makepeace THACKERAY** (n. la 18-an de julio 1811, m. la 24-an de decembro 1863) estis angla verkisto kiu famas precipe pro siaj romanoj.

## Vivo 
Thackeray naskiĝis en Kolkato, Barato, kie lia patro Richmond Thackeray estis oficisto de la Brita Orienthinda Kompanio. Li edukiĝis en Anglio. En 1829 li eniris Trinity College (Kembriĝo), sed li forlasis ĝin sendiplome la sekvantan jaron. Li vojaĝis tra la ĉefaj landoj de Eŭropo, renkontante Goethe, antaŭ ol studi - denove sendiplome - juron ĉe Londono.

Kiam li atingis 21 jarojn, li ricevis valorajn heredaĵojn kiujn li post nelonge plejparte perdis per vetado, malsukcesa financo de du novaj gazetoj, kaj la nesolventeco de du barataj bankoj. Por vivteni sin, li studis pentrarton en Parizo, sed tio ne iĝis lia profesio (kvankam li ilustris plurajn siajn verkojn).

La 20-an de aŭgusto 1836 li edziĝis al Gethin Shawe (1816-1893). Ili havis tri filinojn:
* Anne Isabella (1837-1919), kiu iĝis verkisto
* Jane (n. kaj m. 1837)
* Harriet Marian (1840-1875)

Por vivteni sian familion Thackeray eniris literaturan karieron. Liaj unuaj verkoj eldoniĝis en revuoj.

Post la nasko de ŝia tria filino, lia edzino suferis pro depresio. Ĉar pro tio li ne povis verki hejme, Thackeray pasis multe da sia tempo aliloke, sed septembron 1840 li kaj lia edzino eliris al Irlando. Surŝipe ŝi klopodis dronigi sin, kaj ili revenis hejmen. Fine ŝi prizorgiĝis en Pariza kuracejo.

eta|dekstra|Thackeray:mem-karikaturo
Dum la frua 1840-a jardeko Thackeray eldonis plurajn librojn, sed tio kio ja furoris estis *Vanity Fair*, kiu aperis en partoj ekde januaro 1847. Dum la resto de sia vivo li ĝuis grandan literaturan sukceson. Dufoje li prelegis en Usono. En 1860 li nomumiĝis redaktoro de grava nova revuo, la *Cornhill Magazine*.

Dum la 1850-a jardeko li suferis pro uretra malsano. La 24-an de decembro 1863 li mortis pro ikto.

## Ĉefaj romanoj 
* *Catherine* (1839-1840)
* *The Luck of Barry Lyndon* (1844) el kiu oni faris filmon Barry Lyndon
* *Vanity Fair* (1848: ĝenerale taksata kiel lia majstroverko)
* *Pendennis* (1848)
* *The History of Henry Esmond* (1852: historia romano)
* *The Newcomes* (1855)
* *The Rose and the Ring* (1855: porinfan-romano)
* *The Virginians* (1857-1859)
* *The Adventures of Philip* (1862)

## Vidu ankaŭ 
* Snobo

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Militaj romanoj
František Ignác Tůma

**František Ignác Antonín Tůma** (naskiĝis la 2-an de oktobro 1704 en Kostelec nad Orlicí - mortis la 30-an de januaro 1774 en Vieno) estis elstara ĉeĥa komponisto de la transira periodo inter baroko kaj klasikismo. En liaj verkoj la baroka patoso jam miksiĝas kun romantisma sentado.

Filo de orgenisto, studis supozeble ĉe jezuitoj en Prago. Li estis disĉiplo de Bohuslav Matěj Černohorský kaj plejparte vivis kaj verkis en Vieno, kiel kapelestro kaj kortega komponisto de la ĉeĥa kanceliero Kinský kaj sekve de la imperiestrino Elizabeto, patrino de Maria Teresia.

Aŭtoro de precipe preĝeja medita muziko (mesoj, Stabat Mater, Magnificat, Rekviemo, Miserere, Litanie Lauretanae) kaj de jam klasikisme konceptitaj suitoj, partitoj kaj simfonioj.

## Literaturo 
KLINKA, Theodore M.: *The choral music of Franz Ignaz Tuma*. With a practical edition of selected choral works. Bell & Howell, Ann Arbor, Mich. 1975 (Dissertation, University of Iowa, 1975)

## Eksteraj ligiloj 
* Sonregistraĵoj de Stabat Mater kaj Litanie Lauretanae

Kategorio:Ĉeĥaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj barokaj komponistoj
Kategorio:Klasikepokaj komponistoj
Direkto

La **direkto** estas la maniero, laŭ kiu oni devas sin turni aŭ turnigi objekton, por rigardi, celi, aliri, trafi aŭ montri difinan lokon.

La **direkto** estas ankaŭ la vojo, kiun oni sekvu por iri al difina loko, aŭ, metafore, la tuto de instrukcioj pri la rimedo atingi difinan celon, donata de **direktanto**.

En esperanto, la aĵo montrata per direkto estas markata de la akuzativo de direkto.

## Geometrio 
La direkto estas mezurata kiel angulo rilate al referenca direkto. En geografio, navigado kaj kartografio, tiu referenco estas nun la nordo; tamen
en la mezepoko tiu referenco estis la oriento pro religia kialo. De tiu tiama uzo devenas la vorto "*orientiĝo*" por "*elekto de direkto*".

La angulo inter direkto kaj nordo (aŭ alia referenca direkto) estas dirata azimuta angulo.

En tridimensa spaco, direkto devas esti mezurata rilate al:
* referenca direkto
* referenca ebeno (kiu entenu la referencan direkton).

Pli praktike, la referenca ebeno estas la horizontala ebeno. La angulo inter direkto kaj la referenca ebeno estas la *leva angulo* (= altitudo en astronomio).

## Eksteraj ligiloj 
* La akuzativo de direkto, el "Lernu" 

Kategorio:Orientiĝo
Kategorio:Geografia terminologio
Kategorio:Geometrio