open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gaŭro

La **gaŭro** (*Bos gaurus*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de bovedoj estas specio kiu vivas en Junan-provinco de Ĉinio, Hindio, Butano, Nepalo kaj la Hindoĉina Duoninsulo.

## Priskribo 
Ĝi estas la plej granda speco de la sovaĝaj bovoj. La virgaŭro estas 6 m. longa, 3,5 m. alta kaj pli-ol-unu-tunon peza. La meznombra longeco de la gaŭrino estas 4 m. Ĝi havas ĝibon sur la ŝultroj, kiu etendiĝas ĝis la dorsmezo. Ĝiaj kornoj kun granda kurbiĝo longas je 120-150&nbsp;cm. La gaŭro estas nigrebruna aŭ ruĝbruna, nur ĝiaj kruroj portas blankan koloron, ke ĝi aspektas, kvazaŭ ĝi estus vestita per blankaj ŝtrumpetoj.

## Vivmaniero 
La gaŭroj vivas en kvietaj, senhomaj lokoj, kie prosperas arboj, abundas manĝaĵoj kaj ne mankas akvofonto. Ili vivas 5-20-ope. Ili ne havas konstantajn restadejojn. Matene kaj vespere la gaŭroj eliras serĉi manĝaĵojn, kaj tage ili sin kaŝas en la ombroj de densaj arboj por ripozi kaj remaĉadi. Herboj estas ilia ĉefa manĝaĵo, kaj bambuidoj estas aparte ŝatataj de ili. La flar- kaj aŭd-sensoj estas delikataj. Ĝenerale ili ne estas singardemaj. Surprizite, ili eligas fortan blekon. Kelkfoje ili blekas kiel hejma bovo. Malgraŭ granda kaj peza korpo, ili kuras tre rapide, kiam ili surpriziĝas. La bruo kaŭzita de kurego de gaŭra grupo povas aŭdiĝi en tre malproksima loko. La gaŭro ĝenerale ne estas feroca, sed vundite aŭ en kriza momento, ĝi fariĝas tre danĝera.
La gaŭroj plej ofte pariĝas en frosta sezono, kaj tiuj, kiuj vivas en la tropikaj zonoj, pariĝas en seka sezono. Dum la pariĝa tempo virgaŭroj faras inter si luktadon por gajni gaŭrinojn. En aŭgusto kaj septembro, la gaŭrino naskas ĉiufoje unu idon. La gravedeco daŭras 9 monatojn. Dum mamnutrado de sia ido la gaŭrino sin montras feroca kaj atakema.

## Vivejo 
Tiuj orientalisa bestoj preferas la montetajn malfermajn tropikajn arbarojn kaj la arbarsavanojn.

Ili troviĝas interalie en jenaj ekoregionoj : la barataj orient-altaĵaj humidaj deciduaj arbaroj, la centra-hindoĉinaj sekaj arbaroj, la himalajaj subtropikaj foliarbaroj, la kvazaŭĉiamverdaj arbaroj de la bramaputra valo, la mizoramaj, manipuraj kaj kaĉinaj pluvarbaroj, narmad-valaj sekaj deciduaj arbaroj, la nordokcident-ghataj humidaj deciduaj arbaroj, la sudokcident-ghataj montaraj pluvarbaroj kaj la tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj.

## Bildaro 

Alert Bison.jpg
Bos gaurus in Mysore zoo (3).jpg
Indian Bison (Gaur) 1 by N. A. Naseer.jpg
White bison by N.A. Naseer.jpg
Gaur at the Bronx Zoo.jpg
Beast bison.jpg
Gaur-berlin.jpg
Angry wild bulff.jpg
Gaur bandipur.jpg
Dosiero:Bos gaurus.jpeg|
Dosiero:Gayal (Bos frontalis).png|
Dosiero:Tembadau_01.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ultimateungulate.com/Artiodactyla/Bos_frontalis.html 
* http://www.angelfire.com/mn/wolfluver/misc/environment/gaur.html

Kategorio:Bovenoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Takino

La **takino** (*Budorcas taxicolor*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de bovedoj loĝas en Tibeto, Junano, Siĉŭano, kaj Ŝenŝjio de Ĉinio kaj la norda parto de Birmo, Asamo de Hindio kaj Butano. Estas tri subspecioj de takinoj. La himalaja takino vivas en Tibeto kaj Junnan de Ĉinio kaj la norda parto de Birmo, Assam de Hindio kaj Bhutano: ĝiaj haroj estas malhelbrunaj. La siĉŭana takino loĝas en Siĉŭan-provinco: ĝia harkoloro estas pli hela ol tiu de la himalaja takino. La plej bela, orhara takino sin trovas en Ĉinling-montaro de Ŝenŝji-provinco. Ĝi havas longajn orharojn tutkorpe. La takino estas dika kun kornoj strange kreskantaj: ili elkreskas rekte supren el la osta kresto de la kranio kaj abrupte sin turnas eksteren kaj poste leviĝas supren-malantaŭen. La virtakino altas 130–136&nbsp;cm, longas 185–215&nbsp;cm, kaj pezas pli ol 300&nbsp;kg.

La takinoj vivas sur altaj montoj 2 600-4 400 metrojn super la marnivelo kaj apartenas al la altmontaj bestoj. Tage ili ripozas en bambuaro aŭ ĉina fotiniaro (*Photinia serrulata*), matene kaj vespere ili eliras serĉi manĝaĵon. Somere ili agas kelkdek-ope, iam eĉ pli-ol-centope. Herboj kaj aliaj junaj altmontaj vegetaloj estas iliaj manĝaĵoj. Vintre ili kelkope descendas al malpli alta loko por manĝi bambuajn foliojn, ŝosojn kaj arboŝelon. Maljunaj virtakinoj ofte agas unuope aŭ du-tri-ope. Kvankam aspekte ili estas korpulentaj, ili tamen povas rapide fuĝi for de la malamiko. Ili estas sufiĉe ferocaj. En bambuaro aŭ fotiniaro oni povas trovi padojn faritajn de takinoj dum ilia serĉado de manĝaĵo kaj natura salo. La sensoj de takinoj estas ne tre akraj. Julio kaj aŭgusto estas ilia pariĝa tempo. La takinino naskas ĉiufoje unu idon en marto aŭ aprilo. La gravedeco daŭras ok kaj duonan monatojn. Tri tagojn post sia naskiĝo la takinido jam povas sekvi, sian patrinon ĉien. Dum la pariĝa tempo inter virtakinoj ofte okazas kruela luktado por gajni takininojn.
La takino estas rara besto, la orhara takino neniam estis eksponita ekster Ĉinio.

## Subspecioj 
* *B.t.taxicolor*
* *B.t.bedford*
* *B.t.tibetana*
* *B.t.whitei*

## Vidu ankaŭ 
* Orient-himalajaj subalpaj koniferaroj

Kategorio:Kaprenoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Porkocervo

La **porkocervo** (*Axis porcinus*) e1 la ordo de parhufuloj kaj familio de cervedoj troviĝas en Junano de Ĉinio, kaj ankaŭ en la suda kaj sudorienta Azio.

## Aspekto 
Ĝi estas malgranda, sed fortika, kaj similas al la porko, pro tio ĝi ricevis la nunan nomon. Ĝiaj haroj estas flavbrunaj. La ventro kaj vostoradiko estas blankaj. Sur la dorso laŭ la vertebraro troviĝas malhelbruna strio. Ĝiaj haroj havas blankajn makulojn en somero. La porkocervo longas 105-115 centimetrojn, kun vosto 20 centimetrojn longa, altas 60-75 centimetrojn kaj pezas ĉ. 36-50 kilogramojn.

## Kutimaro 
La porkocervoj ŝatas vivi en herbejoj kun arbedoj proksimaj al arbaroj. Ili kutime vivas unuope, sed kelkiam aperas pare, kaj hazarde 3-5 porkocervoj kune serĉas manĝaĵojn. Tage ili ripozas en arbaro, vespere serĉas manĝaĵojn. Ili manĝas ĉefe diversajn herbojn, ŝosojn, falintajn florojn kaj fruktojn. La porkocervoj ŝatas akvon. Iliaj okuloj, nazo kaj oreloj estas tre akraj, sed ili kuras ne rapide. Surprizite, ili kuras kiel porko. Porkocervo estas jam bredata en Eŭropo.

Dum reproduktado iuj el ili fariĝis batalemaj, precipe en la oestra periodo vircervoj fariĝas pli furiozaj, eĉ jetas sin kontraŭ arbojn aŭ barilojn de la stalo, aü plugas la teron per siaj mallongaj kornoj. Ili minacas proksimajn bestojn kaj eĉ kuraĝas ataki cervojn multe pli grandajn ol ili. La porkocervoj vivantaj en la tropikaj zonoj havas nedifinitan tempon por defaligi siajn kornojn. Ili havas malsaman oestran tempon en diversaj regionoj. Post gravedeco de 220-240 tagoj, la porkocervino naskas ĉiufoje unu idon, hazarde du en densa arbaro. La porkocervo serĉas nutraĵon por sia ido ĉe la proksima loko kaj flegas ĝin ĝis ĝi povas agi kun la patrino. Ĝenerale la cervoj povas vivi 12-15 jarojn, iuj el ili eĉ 20 jarojn.

Kategorio:Cervedoj
Baktria kamelo

La **baktria kamelo** (*Camelus bactrianus*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de kameledoj sin trovas en la regiono de Tarim-baseno de Ŝinĝango ĝis Tsajdam-baseno de Ĉinghajo de Ĉinio kaj oriente ĝis Mongolio. La nomo devenas de la antikva historia regiono Baktrio. Ĝi kun du ĝiboj sur la dorso havas malgrandan kapon, longan kolon, longajn krurojn kaj parhufajn piedojn. La ĝiboj de la sovaĝa baktria kamelo, nome Natura baktria kamelo, estas malpli grandaj ol tiuj de la aldomigita, ĝia korpo longa, kaj ĝia hararo mallonga. La kamelo havas densajn okulharojn kaj la naztruoj havas valvon, pro tio ĝi taŭgas por vivi en dezertoj. Ĝi estas nomata boato de dezerto. Frue antaŭ 800 a. K. ĝi estis jam dresita.

La naturaj kameloj vivas unuope, pare aŭ 4-6-ope. La kamelo estas varm-malvarm-eltena kaj povas ne trinki longan tempon. Sed unufoje ĝi povas trinki 57 litrojn da akvo. Ĝi manĝas preskaŭ ĉiujn vegetaĵojn kreskantajn en dezertoj kaj duonsekaj regionoj.

Kvankam la kamelo povas konservi akvon en la korpo, tamen ne tre multe. La ĝiboj estas konservujo de graso por ĝi. Kiam la kamelo bone sin nutras, iliaj ĝiboj estas rekte starantaj kaj rondaj. Sed kiam mankas al ili nutraĵoj, iliaj ĝiboj malleviĝas kvazaŭ malplena sako. La kameloj estas timemaj kaj moviĝas malrapide, sed en la pariĝa tempo ili fariĝas danĝeraj. Post kiam kamelino gravedas 370-440 tagojn, ĝi naskas unu idon, kiu maturiĝas post 3-4 jaroj.

La natura baktria kamelo estas la prapatro de la aldomigita kamelo. Ĝia nombro estas tre malgranda. En la pasinteco oni opiniis, ke ĝi jam neniiĝis en la tero. Sed en la 1950-aj jaroj ĝi estis retrovita. Laŭdire, nur Ĉinio bredas unu sovaĝan kamelon en zoologia ĝardeno (1987). Tio plene montras rarecon de la sovaĝkamelo.

## Vidu ankaŭ 
* Mongolaj-manĉuraj herbejoj

Kategorio:Kameledoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Makula cervo

La **makula cervo** (*Cervus nippon*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de cervedoj troviĝas en nordorienta, norda, orienta kaj suda Ĉinio, kaj ankaŭ en Japanio, Koreio kaj Rusio. Ĝi estas mezgranda el la cervedoj. La vircervo havas kornojn. En vintro ĝi portas sur si brunajn, dikajn kaj densajn harojn. En somero ĝiaj haroj estas ruĝbrunaj, maldensaj kun blankaj makuloj. Sur la koksoj estas blankaj makuletoj.

Tiuj palearktisaj cervoj vivas ĉe la rando de pinglolarĝfoliaj arbaroj kaj montaj herbejoj. Frumatene kaj vespere ili agas kaj serĉas manĝaĵojn. Iliaj manĝaĵoj estas herboj, arbofolioj, ŝosoj, arboŝelo kaj musko. En somero ili ofte eniras arbaron kaj ripozas en ombro, kaj en vintro ili kutimas ripozi en suna flanko de monto. La makula cervo moviĝas rapide kaj facile, ĝiaj flarado kaj aŭdado estas akraj, sed ĝia vidado ne bona. La cervinoj vivas kune kun siaj idoj. La vircervoj agas solaj, nur en la pariĝa tempo de aŭgusto ĝis novembro ili kunvivas kun cervinoj. En tiu tempo ofte okazas intensa batalo inter vircervoj. Per siaj longaj kornoj ili atakas unu alian, kio kaŭzas al ili vundon aŭ morton. La cervino naskas inter aprilo kaj junio, ĉiufoje unu idon, hazarde du. La gravedeco daŭras 220-240 tagojn. La idoj mamsuĉas ĝenerale tri monatojn. Ili maturiĝas en la aĝo de 2-3 jaroj. Ĝenerale ili povas vivi ĉ. 20 jarojn.

La juna korno de la cervo estas valora ĉina drogo kaj estas la plej bonkvalita kaj plej multekosta el la diversaj cervokornoj. Ĝia viando estas bongusta, facile digestebla kaj tonika. Ĝia felo estas materialo por fari ledon. Krome, la muskolo, vosto, generilo, feto, sango kaj reno de la cervo ĉiuj estas uzeblaj kiel materialo de medicinaĵo. Pro tio, la makula cervo havas tre altan ekonomian valoron. Ĉinio de longe starigis cervobredejojn en diversaj lokoj. Kvankam la cervo produktiĝas en Azio, tamen ĝi estas bredata jam en multaj aliaj landoj.

## Bildaro 
## Vidu ankaŭ 
* Gŭiĝoŭ-altebenaĵaj foliaj kaj miksaj arbaroj
* Honŝuaj alpaj koniferaroj

Kategorio:Cervedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Pollando
Nebula neofeliso

La **nebula neofeliso**  aŭ **nubleopardo** (*Neofelis nebulosa*) el la ordo de karnovoruloj kaj familio de felisedoj estas specio kiu sin trovas en Hajnan-insulo, Gŭangŝji, Gŭangdong, Siĉŭan, Junnan, Fuĝjan de Ĉinio, Tajvano, Nepalo, Sikimo kaj sudorienta Azio.

## Priskribo 
Ĝi kovriĝas per grizflava hararo, kun nigraj makuloj kaj strioj sur la kapo kaj kvar kruroj, kaj grandaj nubformaj makuloj sur la korpo. La nebula neofeliso estas 85-125 centimetrojn longa, kun vosto 76-92 centimetrojn longa, kaj pezas 16-23 kilogramojn.

## Vivloko 
Tiu orientalsa specio vivas en densaj arbaroj kaj marĉejoj de la tropikaj kaj subtropikaj zonoj.

Oni trovas ilin interalie en jenaj ekoregionoj : la centra-hindoĉinaj sekaj arbaroj, la gŭiĝoŭ-altebenaĵaj foliaj kaj miksaj arbaroj, la himalajaj subtropikaj foliarbaroj, la kvazaŭĉiamverdaj arbaroj de la bramaputra valo, la meghalajaj subtropikaj arbaroj, la mizoramaj, manipuraj kaj kaĉinaj pluvarbaroj kaj la tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj.

## Vivmaniero 
[maldekstra|eta|[Muzelo de la nebula neofeliso.]]
Tage ili dormas sur arbobranĉoj kaj nokte serĉas nutraĵojn. Ili ofte sin jetas de arboj kontraŭ preterpasantajn bestojn por ilin kapti; kelkiam ili faras tion surtere. Prasimio, porko, cervo, kapro kaj birdo kaj muso estas iliaj manĝaĵoj. Ili manĝas ankaŭ kortobirdojn kaj kortobrutojn. La nebula neofeliso estas tre timema, precipe timas homojn, pro tio oni tre malfacile trovas ĝin. Ĝi estas lertulo de grimpado. Dum grimpado ĝia longa kaj dika vosto tenas ĝin ekvilibre. Ĝi estas besto vivanta sur arbo kaj malofte iras surtere. La bredata nebula neofeliso kelkafoje fariĝas milda kaj aminda, sed ĝi malofte naskas idon. La idoj maturiĝas post 2-3 jaroj. La sovaĝa neofelisino naskas ĉiufoje 2-4 idojn, kiuj pezas ĉiu ĉirkaŭ 150-200 gramojn. La haroj de ido diferencas de tiuj de la plenkreska neofeliso, kaj ĝia vosto estas relative mallonga. Kiam la ido aĝas 6 monatojn, ĝiaj haroj jam fariĝas grizflavaj. Ses semajnojn post sia naskiĝo la juna nebula neofeliso povas grimpi sur arbon kaj ŝatas preni solidan manĝaĵon, en la deka semajno ĝi komencas manĝi viandon.

## Minacoj 
La nombro de nebulaj neofelisoj estas malmulta, tial ĝi estas listigita kiel unu el la bestoj protektataj de la Internacia Ligo por Protekti la Naturon kaj Naturan Riĉfonton.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sunda neofeliso

## Eksteraj ligiloj 
sama

Kategorio:Felisedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Hemiono

**Hemiono**, **sovaĝazeno** aŭ **azia azeno** (*Equus hemionus*) el la ordo de neparhufuloj kaj familio de ekvedoj troveblas en centra kaj okcidenta Azio.

En Ĉinio estas du specioj: La tibeta sovaĝazeno (*E. h. kiang*) kaj la mongola sovaĝazeno (*E. h. hemionus*). La unua vivas en Tibeto, Ĉinghaj de Ĉinio kaj Hindio kaj la dua en Interna Mongolio, Ŝinĝango, Ĉinghaj, Gansu, Ningŝja de Ĉinio kaj Mongolio.

La tibeta sovaĝazeno surhavas brunruĝajn harojn kaj la limlinio de ĝia hara koloro inter la dorso kaj ventro estas malalta; la mongola sovaĝazeno surhavas grizajn harojn kaj ĝia harkolora limlinio estas supre de la ventro. La sovaĝazeno estas pli granda ol la hejma azeno, kaj pezas ĉ. 260 kilogramojn. Ĝi havas longajn orelojn kaj malgrandajn hufojn. Sur ĝia frunto ne estas haroj. La sovaĝazenoj vivas sur altebenaĵoj, en dezertoj kun maldensaj arbedoj kaj montetaj regionoj. Ili kutime vivas solaj aŭ en malgrandaj aroj kaj kelkiam en gregoj el kelkdek ĝis cent.

Ili vivas migran vivon. Frumatene ili iras al akvofonto por trinki, tage ili tie serĉas nutraĵojn aŭ ripozas, kaj vespere reiras al sia loĝejo. Ili manĝas diversajn herbojn kaj plantojn kreskantajn en dezertoj. Ĉiutage ili devas iri ĉ. 20-30 kilometrojn de la loĝejo al akvofonto por serĉi manĝaĵon. Ili iras en vico, kun virazeno fronte, azenino malantaŭe kaj idoj meze. La sovaĝazenoj estas lertaj en kurado kaj naĝado kaj ŝatas sin bani en rivereto. Ili kapablas kuri je 45 kilometroj hore. Kelkiam ili vivas kune kun tibetaj antilopoj kaj ovioj (Ovis ammon).

La sovaĝazenoj vivantaj en dezerto povas ne trinki akvon kelkajn tagojn. Ili havas akrajn okulojn, nazon kaj orelojn. En la pariĝa tempo ofte okazas intensa batalo inter virazenoj, kaj iuj el ili estas vunditaj je la kolo kaj dorso. Post pariĝo en aŭgusto kaj septembro la azeninoj naskas idojn en junio kaj julio de la sekvanta jaro. En la fino de aŭtuno, kiam la vetero pli kaj pli malvarmiĝas, ili komencas vivi en gregoj. Vintro por ili estas la plej malfacila periodo, ĉar iuj regionoj estas kovritaj de dika neĝotavolo kaj mankas al ili nutraĵoj, tial ili devas translokiĝi al la sudo.

Estas ses subspecioj :
* *Equus hemionus hemionus* (Pallas 1775) - Mongolio ;
* *Equus hemionus luteus* (Matschie 1911) - Mongolio ;
* *Equus hemionus kulan* (Groves & Mazak 1967) - Esperante **kulano** Turkmenistano kaj Kazaĥstano ;
* *Equus hemionus onager* (Boddaert 1795) - Esperante **onagro** - Irano ;
* *Equus hemionus khur* (Lesson 1827) nordokcidenta Hindio ;

* *Equus hemionus hemippus* - formortinta en la 1920-aj jaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Mongolaj-manĉuraj herbejoj

Kategorio:Neparhufuloj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Azio
Virrevuo

**Virrevuo** estas revuo, kiu celas virajn legantojn.

Kerna elemento de la virrevuo estas la erotikaj prezentoj de virinoj en formo de nudfotoj.

Plua enhavo estas ĵurnalista artikolo kiel intervjuoj kun prominentaj parolpartneroj.

Konataj virrevuoj estas interalie
* Playboy
* Penthouse
* Esquire
* FHM
* Maxim

## Temoj 
La tema tereno ampleksas la tipajn "virajn temojn" kiel aŭtoj, virinoj kaj sporto, de sano, societo ĝis aspekto kaj eĉ kosmetiko, kio cetere estas virina temo.

## membildo 
La membildo de la viroj - kion komunikas la virrevuo - ĝenerale estas la sukcesa, bonaspekta, sana kaj sekse aktiva fin-dudekaĝulo.

Kategorio:Gazetspecoj
Nicole Coste

**Nicole Coste**, (naskiĝis la 6-an de decembro de 1971) estas formale la aera akompanisto de Air France, kiu venis el Togolando. Ŝi havis ekde 1997 ĝis fine de 2002 aŭ frua 2003 amrilaton kun Alberto la 2-a (princo de Monako) kaj ŝi naskis por li bebon, **Alexandre Coste** (plena nomo: Éric Alexandre Stéphane Coste) en aŭgusto de 2003. Ŝi havas ankaŭ alian du filojn el antaŭa geedziĝo. Ŝi estis pli frue nomata **Nicole Tossoukpé**, sed la 10-an de novembro de 2004, ŝi ŝanĝis sian nomon al Coste.

Princo Alberto oficiale agnoskis la 6-an de julio de 2005 - post morto de sia patro -, ke li estas la patro de la plej juna infano de Nicole Coste's.

Alexandre ne rajtos enpotenciĝi en Monako, ĉar li naskiĝis ekster oficiala geedziĝo, sed li (kaj ŝia patrino) ne havos financajn problemojn.

## Eksteraj ligiloj 
* BBC: Alberto la 2-a konfirmas, ke Aleksandro estas lia filo

Kategorio:Togolandanoj
Venendenta mamulo

alternative=Ilustracja|eta|
La **venendenta mamulo** (*Bisonalveus browni*) estas formortinta mamulo, verŝajne ronĝulo, kiu vivis antaŭ 60 milionoj da jaroj (en la paleoceno, en Norda Ameriko. Ĝi longis 10-15 cm kaj havis du specifajn venenajn dentojn, per kiuj ĝi injektis venenaĵon en la karnon de la predo. Oni trovis ties fosilon en 2005.

Kategorio:Formortintaj mamuloj
Pamela Anderson

**Pamela Denise ANDERSON** (n. la  en Ladysmith, Brita Kolumbio, Kanado) estas kanada/usona aktorino kaj afiŝulino.

Ŝi laboris komence por la reklama industrio en Vankuvero kaj estis 7-foje kovrilknabino de la virmagazino Playboy. Post kiam oni malkovris ŝin dum futbal-ludo, ŝi translokiĝis al Los Angeles. Tie ŝi surprenis multajn beligajn operaciojn kaj kun nova dizajno ekis kiel aktorino.

En la televido ŝi iĝis konata unuafoje en la rolo de Lisa en la usona komedi-serio *Home Improvement* (esperante: Hejma Plibonigado). Plej fama ŝi iĝis en la TV-serio *Baywatch*, en kiu ŝi ludis kun David Hasselhoff dum 5 jaroj kiel savnaĝistino *Casey Jean* ("C. J.") Parker. Ŝi agadis en la filmo leĝere vestita sur la strando.

Ŝi ankaŭ sukcesis en la kineja filmo *Barb Wire* 1996, filmo estis komerce sukcesa, sed nur pro tio, ke ŝi ĉefrolis. Ŝi ricevis por sia aktorina ludo la "Oran Frambon". Post tio ludis ŝi en la serio "VIP-The Bodyguards" la ĉefrolon de apenaŭ-vestita galiona http://www.uni-leipzig.de/esperanto/voko/revo/art/galion.html figuro de korpogardista entrepreno.

Por la kovrilpaĝoj de la gazetoj zorgis ŝia ŝturma geedzeco kun Tommy Lee, drumisto kaj skandala rokulo de hevi-metal-bando *Mötley Crüe*. Ŝi ankaŭ famiĝis pro sia geedziĝa porno, kiun ŝi surigis kun Tommy Lee en 1995. Antaŭe Pamela kolektis la spertojn de la porno-ĝenro kun Bret Michaels.

En 1999 ŝi akiris denove la kovrilpaĝojn, kiam ŝi forigis la silikonajn kusenojn. Baldaŭ poste ŝi sentis la mankon de la grandaj mamoj kaj ŝi denove grandigis ilin. La Guinness-libro de rekordoj listigis ŝin en la sama jaro, kiel la plej ofte menciitan virinon en la interreto. Ŝi estas patrino de du infanoj (Brandon (1996) kaj Dylan (1997)). Pamela Anderson infektiĝis je hepatito C en 2002, kiam ŝi tatuigis sin per la sama pinglo, kiun uzis ŝia eks-edzo Tommy Lee. Pamela Anderson estas vegetarano.

## Filmaro 
### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo 
* Pamela Anderson galerio
* FemmesFatales.com.ar
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Kanadaj aktoroj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Kanadaj vegetaranoj
Kategorio:Usonaj vegetaranoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de julio
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Perkorpa modelado
Departemento Nariño

**Departemento Nariño** estas departemento de Kolombio, en la pleja okcidento de la lando, borde de la Pacifika Oceano. Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

* Urboj: Tumaco (), Ipiales ()
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato de 2005)

## Geografio 
* Vulkano Azufral
* Vulkano Doña Juana
* Vulkano Galeras
* Vulkano Kumbalo
* Nudo de los Pastos

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Kantado

eta|dekstra|200px|Luciano Pavarotti praktikanta sian profesion
**Kantado** estas la ago fari muzikajn sonojn per la voĉo, ofte kontraste kun parolado. Aeron oni elspiras kun la diafragmo kiel ordinara spirado, kaj oni ŝanĝas la tonon per la voĉkordoj. Se la lipoj estas fermitaj, ĝi estas nomata zumado. Verko de muziko, kiu estas kantata, estas nomata kanto; iu kiu kantas estas nomata kantisto aŭ kantanto.

Multe da kantado bezonas formadon de la voĉo por fari vortojn. Tamen specoj de voĉinstrumenta muziko ekzistas, kiu uzas apertajn sonojn aŭ sensencajn silabojn, kiel skatkantado aŭ jodlado. Solfeĝo estas sistemo kiu ĉiu tono en gamo estas ricevita unu-silaban tononomon, kaj estas la bazo de la planlingvo Solresol.

Kantado ofte estas farata en grupo, kiel ĥoro, kaj eblas akompane al muzikaj instrumentoj, plena orkestro, aŭ bando. Kantado sen muzika akompano estas ofte nomata "akapela muziko".

## Vidu ankaŭ 
* Gorĝa kantado
* Kantistoj
* Opero
* Repkantado
* Skatkantado

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (7, kaj 33 pri parolo) proverboj pri kantado en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj
Hajnana cervo

La **hajnano cervo** (*Cervus eldi nuinanus aŭ siamensis*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de cervedoj troviĝas en Hajnan-insulo de Ĉinio, la Hindoĉina Duoninsulo kaj Hindio. Ĝiaj haroj estas ruĝbrunaj kaj ĝia ventro grizblanka. Laŭlonge de la spino estas nigra strio, kaj ambaŭflanke de ĝi estas grizblankaj makuloj. En vintro, kiam elkreskas longaj haroj, la makuloj malaperas, kaj en la sekvanta printempo ili denove vidiĝas kiel antaŭe. La juna hajnan-a cervo surhavas blankajn makulojn, ĝia harkoloro estas harmonia kaj la makuloj sur la koksoj ne evidentiĝas. Ĝia korpo estas ĉ. 180 centimetrojn longa, altas 107-115 centimetrojn, kun vosto ĉ. 20 centimetrojn longa, kaj pezas 60-80 kilogramojn.
La hajnan-aj cervoj ŝatas vivi en arbedaroj aŭ marĉoj kun abundaj herboj malpli ol 200 metrojn super la marnivelo, pro tio ili estas nomataj ankaŭ marĉocervoj. Ili havas larĝajn parhufojn, kiuj faciligas al ili iri en marĉo. Tage la cervoj sin kaŝas en arbedaro kun densaj herboj. Frumatene kaj vespere ili serĉas manĝaĵojn. Ili manĝas ĉefe diversajn herbojn, fragmitojn kaj aliajn marĉajn vegetaĵojn, kaj krome, ankaŭ arbofoliojn kaj ŝosojn. La cervoj ŝatas leki alkalan teron. Ili havas akran vidkapablon, kuras rapide, lertas en saltado kaj ankaŭ estas singardemaj. En printempo kaj somero la vircervoj kutimas vivi solaj, dum la cervinoj arete. En vintro ili vivas en grandaj aroj. La cervoj estas timemaj kaj hontemaj. Pro tio ke grandaj terpecoj, kie hajnan-aj cervoj iam vivis, fariĝis agraroj aŭ kultivejoj, ili ne povas trovi sufiĉe da nutraĵoj. En tia okazo ili devas ŝteli agrikulturajn plantojn, tiel ke multaj el ili estas kaptitaj aŭ mortigitaj. Inter marto kaj majo ili oestras kaj pariĝas. Dum tiu tempo ofte okazas intensa batalo inter vircervoj, eĉ iuj estas vunditaj je okuloj. La venkinto okupas Ia cervinojn. Post kiam la cervino gravediĝas, la vircervo ĝin forlasas. Antaŭ aŭ post oktobro la cervino naskas idon. En junio kaj julio la vircervo defaligas siajn kornojn, dum septembro kaj oktobro iliaj junkornoj estas plej bonaj. La hajnan-a cervo estas rara besto vivanta en la tropikaj zonoj kaj havas gravan sciencan valoron por esplori pri la faŭno de Hajnan-insulo.

Dosiero:Cervus eldii1.jpg|
Dosiero:Cervus eldii2.jpg|
Dosiero:Cervus eldii3.jpg|
Dosiero:Cervus eldii Zoo Praha 2011-1.jpg|
Dosiero:Cervus eldii Zoo Praha 2011-4.jpg|
Dosiero:Cervus eldii Zoo Praha 2011-5.jpg|
Dosiero:Cervus eldii Zoo Praha 2011-7.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Centra-hindoĉinaj sekaj arbaroj
* Mizoramaj, manipuraj kaj kaĉinaj pluvarbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.greenapple.com/~jorp/amzanim/eldsdeer.htm 
* http://nationalzoo.si.edu/ConservationAndScience/EndangeredSpecies/EldsDeer 

Kategorio:Cervedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Salva Kiir Mayardit

**Salva Kiir Mayardit** (naskiĝis iam en la regiono Gharb Bahr al-Ghazal en suda Sudano) estas sud-sudana ribelogvidanto kaj politikisto. Li iĝis en 2005 - post morto de John Garang — ĉefo de la pli frue ribela movado Liberiga Armeo de la Sudana Popolo (*SPLA*).

Kiel Garang, ankaŭ Salva Kiir apartenas al la popolo de dinkaoj, sed al alia klano. Li agadis fine de la 1960-aj jaroj ĝis fine de la ribelo en 1972 kiel oficiro. Post la armistico li iĝis oficiro de la sudana armeo. Li fondis kun John Garang en 1983 la Sudanan Popolliberigan Movadon (*SPLM*). Salva Kiir iĝas sekvajare gvidanto de SPLA kaj Garang iĝas la vic-gvidanto en SPLM.

La "Komandanto", kiel Salva Kiir-on nomis siaj homoj, rapidigis la interkonsenton kun la kartuma registaro, sed li volas la disiĝon de Sud-Sudano.

## Vidu ankaŭ 
* Darfuro

## Eksteraj ligiloj 
* Profile: Salva Kiir (en)
* A Director’s Forum with H.E. Salva Kiir Mayardit  (en)

Kategorio:Vicprezidantoj de Sud-Sudano
Kategorio:Prezidantoj de Sud-Sudano
Kategorio:Sudsudanaj politikistoj
Kategorio:Sudsudanaj romkatolikoj
Kategorio:Milito en Darfuro
Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj
Playboy

***Playboy*** [PLEJboj] estas usona virmagazino, kiu prezentas nud-fotojn de junaj virinoj kaj okupiĝas pri vivstilaj temoj. (Oni ankaŭ uzas la terminon por viroj vivantaj grandstilan vivon)

La unua eldono aperis en decembro de 1953 en Usono. Oni volis nomi la magazinon *Stag Party* (ĉ.: "virvespero"), sed tio ne eblis pro jura kialo. Amiko de la eldonanto Hugh Hefner proponis la nomon *Playboy*.

La unua eldono enhavis centran faldopaĝon, sur kiu pozis la tiam ankoraŭ nekonata Marilyn Monroe leĝere vestite, krom tio ankaŭ Sherlock Holmes-historioj, artikolo pri Dorsey-fratoj kaj sciigo pri tablo-dizajno en moderna oficejo. El la 70.000 ekzempleroj vendiĝis 54.175 je prezo de 50 cendoj.

Hodiaŭ la magazino pri "ĉio, kio la virojn amuzigas" havas sole en Usono la eldonkvanton de pli ol 3 milionoj da ekzempleroj, dum la alialandaj ekzempleroj sumas 4,5 milionojn. (Ĝi aperis ekz. nur en 1972 en Germanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Playboy (usona eldono)
* Playboy (germana eldono)

Kategorio:Usonaj gazetoj
Departemento Sankta Andreo kaj Providenco

**Departemento Sankta Andreo kaj Providenco** estas departemento de Kolombio, kiu konsistas el la du insuloj de tiu nomo. La Raizal-oj estas la indiĝena popolo origina de la arkipelago. Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj (ambaŭ insuloj sume), kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

* Ĉefurbo: Sankta Andreo ()
* Plia urbo:  *Providenco*, ĉefa loko de la samnoma insulo Providenco ()
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato de 2005)

## Insuloj
* Providenca Insulo
* Sankta Andreo
* Sankta Katalino

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* kromaj turismaj informoj


Kategorio:Departementoj de Kolombio
Departemento Norda Santandero

eta|
**Departemento Norda Santandero** estas departemento de Kolombio. Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

* Ĉefurbo: Cúcuta ()
* Pliaj urboj:  *Ocaña* (), *Villa del Rosario* ()
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato de 2005)

Parto de la teritorio estas parto de la montaro Serranía del Perijá.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Departementoj de Kolombio
Hjálmar

**Hjálmar** estas Islanda regebando. Ĝi debutis en 2004 kun la disko **Hljóðlega af stað**, kiu laŭdatis de la recenzistoj kaj ĝenerale famiĝis por esti la unua regealbumo en la Islanda lingvo. Ĝi gajnis premion de "Plej bona rokalbumo de la jaro 2004" dum la *Íslensku tónlistarverðlaunin* (eĉ se fakte ne temas pri albumo roka).

## Membroj 
* Þorsteinn Einarsson
* Sigurður Halldór Guðmundsson
* Guðmundur Kristinn Jónsson 
* Valdimar Kolbeinn Sigurjónsson (2007- )
* Helgi Svavar Helgason (2007- )
* Kristinn Snær Agnarsson (2004-2005)
* Micke "PB" Svensson (2005-2007)
* Nils Olof Törnqvist (2005-2007)
* Petter Winnberg (2004-?)

## Diskografio 
* *Hljóðlega af stað* (2004)
# Jamm og jú - 2:12
# Borgin - 4:57
# Varúð - 3:51
# Lag númer 4 - 0:18
# Bréfið - 5:40
# Kindin Einar - 2:55
# Hljóðlega af stað - 5:51
# Mött er hin meyrasta - 4:22
# Orð hins heilaga manns - 8:33
# Svarið - 4:56
# Lindin - 6:34
* *Hjálmar* (2005)
# Ég vil fá mér kærustu - 5:51
# Samhygð - 4:44
# Til þín - 3:44
# Heim á ný - 5:14
# Geislinn í vatninu - 5:24
# 700 þúsund stólar - 4:21
# Líð ég um - 4:13
# Veglig vefjan - 4:48
# Hvaða frelsi - 5:31
# Húsið hrynur - 6:48
* *Ferðasót* (2007)
# Leiðin okkar allra - 5:01
# Vísa úr Álftamýri - 3:58
# Hafið - 3:49
# Ferðasót - 3:36
# Nú er lag - 2:58
# Þú veist í hjarta þér - 4:49
# Úr Varabálki - 4:28
# Spor - 6:37
# Vagga Vagga - 3:30
# Sálmur Boeves - 2.27
## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo  (Islandlingva)

Kategorio:Islando
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 2004
Artakserkso la 2-a

**Artakserkso la 2-a** regis en Persa imperio de jaro 404 a.K. ĝis 358 a.K.. Li estis el Aĥemenida dinastio, lia edzino estis Stateira kaj lia frateto estis Ciro la Juna.

Komence de lia regado en 401 a.K. ribelo eksplodis estrita de lia kuna frato, Ciro la juna. La ribelo estas priskribita en la libro de Anbazo de Ksenofono.

Li subigis multajn revoluciojn kaj subskribis pactraktaton kun Sparto.

## Vidu ankaŭ 
* 831 Stateira

Kategorio:Persa imperio
Kategorio:Faraonoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento a.K.
Listo de urboj de Dominika Respubliko

Jen listo de urboj de la Dominika Respubliko aŭ *Domingo*:
eta
* Azua
* Bajos de Haina
* Baní
* Barahona
* Bonao
* Cotuí
* El Seibo
* Higüey
* La Romana (urbo)
* La Vega
* Mao
* Moca
* San Felipe de Puerto Plata
* San Cristóbal (Dominga urbo)
* San Francisco de Macorís
* San Juan de la Maguana
* San Pedro de Macorís
* Santiago
* Sankta Domingo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.one.gov.do 
* http://gazetteer.de 
* http://www.citypopulation.de/DomRep_d.html 

Kategorio:Dominika Respubliko
-
Inkubacio

**Inkubacio** de malsano estas la periodo aŭ tempo inter infekto/kontaĝo kaj la unua apero de simptomoj de malsano. La tempo varias de minutoj al jaroj, depende de la malsano.

## Ekzemploj 
## Referencoj 
Kategorio:Infektologio
Fajrolando

**Fajrolando**, foje ankaŭ nomata **Fuegio** ( = *Lando de la Fajro*) estas insularo ĉe la suda pinto de Sudameriko, de kiu ĝin disigas la Magelana Markolo. Ĝia suda pinto estas la Horna Kabo. La plej granda insulo de la arkipelago estas nomata Granda Insulo de Fajrolando.

La insularo grandas 71.550 km² kaj havas 140.500 loĝantojn. En 1881 ĝi estis dividita inter Argentino kaj Ĉilio; en la orienta, argentina parto vivas ĉirkaŭ 133.000 homoj, en la okcidenta, ĉilia, ĉirkaŭ 7.500. Preskaŭ ĉiuj vivas en la malmultaj urboj:
eta|dekstra|Elkosma vido de Fajrolando
* Argentinaj urboj:
** Rio Grande (60 000)
** Ushuaia (ĉefurbo, 60 000):()

* Ĉiliaj urboj:
** Porvenir (ĉefurbo, 5 000)
** Puerto Williams (2 000):()

La argentina parto estas propra provinco de Argentino (*Tierra del Fuego*). Same la ĉilia parto estas propra provinco de Ĉilio (Tierra del Fuego).

La unuaj eŭropanoj, kiuj vidis Fajrolandon, estis la anoj de la ekspedicio de Magelano, kiu en oktobro 1520 trovis la laŭ li nomitan markolon kaj tranavigis ĝin por atingi la Pacifikon. Post observo de la fajroj de la loĝantoj ili donis al la lando la nomon "Fajrolando" (aŭ "Lando de la Fajro").

## Vidu ankaŭ 
* Kanalo Beagle
* Insulo Picton
* Fajrolandaj Andoj
* Monto Sarmiento

## Bildaro 
 
Dosiero:Fuegio.png|Mapo de Fajrolando
Dosiero:Provincia Tierra del Fuego.png|Provinco *Tierra del Fuego* de Ĉilio
Dosiero:Beaver dam in Tierra del Fuego.jpg|Kastora Akvobaraĵo
 

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo "La fino de l' mondo" pri Fajrolando, revuo Monato, marto 2006, paĝoj 14 ĝis 16  


Kategorio:Internaciaj arkipelagoj
Blankgorĝa bruna bucero

La **blankgorĝa bruna bucero** ( ***Ptilolaemus tickelli*** ) el la ordo de koracioformaj birdoj kaj familio de buceredoj vidiĝas en la ĉina provinco Junnan ĉe la landlimo inter Ĉinio kaj Birmo, kaj ankaŭ en la zono de Hindio ĝis Hindoĉinio. 
## Aspekto
La Blankgorĝa bruna bucero longas 68 centimetrojn. Ĝia supra korpo estas olivgriza kaj ĝia frunto pala. Ĝi havas fortan okcipitan kreston olivgrizan kun blankaj strioj; ĝiaj primaraj kovraj plumoj estas flavblankaj kun nigraj pintoj kaj ĝiaj primaraj flugplumoj nigraj. Sub la plumaro troviĝas unu ekstera plumaro kun flava makulo kaj flavblanka pinto; ĉe ĝiaj centraj vostoplumoj kaj plumoj sur la dorso troviĝas mallarĝaj kaj blankaj pintoj, kaj ĝiaj ceteraj nigraj vostoplumoj kun blankaj pintoj brilas bronze; ĝiaj gorĝo kaj kolaj flankoj estas blankaj, kaj ĝia malsupra korpo estas cinamkolora. Ĉe la supra parto de ĝia granda beko troviĝas malgranda kornosimila ekkreskaĵo vaksflava, la irisoj de ĝiaj okuloj estas pure brunaj, kaj la ĉirkaŭaĵoj de ĝiaj okuloj estas nudaj kaj bluaj. La birdino estas simila al la virbirdo, sed ĝia kornosimila elkreskaĵo estas malpli granda. 

## Biotopoj
Tiu orientalisa specio vivas sur ebenaĵoj, montetoj kaj en ĉiamverdaj kaj sekaj arbaroj je naŭcent metroj super la marnivelo. 

## Kutimaro
Ĝenerale, ili vivas kvin aŭ dek kvinope kaj aktivadas sur la pinto de arboj. Dum flugado ili eligas bruon malpli grandan ol tiu de la malabara bunta bucero. Ilia krio similas al tiu de la lasta sed estas pli milda. Dum flugado kaj ripozado ili krias senĉese. Ili estas tre timemaj kaj malfacile alireblaj. Ili preskaŭ ĉiam serĉas nutraĵojn sur arboj, sed malofte surtere. Ili prefere manĝas arbosemojn, fruktojn kaj berojn, kelkfoje ankaŭ malgrandajn birdojn kaj insektojn. Kiam ili firme kaptas vivan animalon per la beko kun segildentoj, ili jen fermas jen malfermas la bekon, por ke la kaptaĵo moviĝu supren kaj malsupren. Post kiam la ĉasaĵo estas frotmortigita, ili tenas ĝin per bekpinto, ĵetas supren kaj poste englutas ĝin. Ĉiujare en februaro kaj marto ili pariĝas. La regenerado de la blankgorĝa bruna bucero estas simila al tiu de la malabara bunta bucero.

## Eksteraj ligiloj
teksto+fotoj 

Kategorio:Buceredoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Blanknuka gruo

La **blanknuka gruo** (*Antigone vipio*) el la ordo de gruoformaj birdoj kaj familio de gruoj. La birdoj estas proksime 130&nbsp;cm alta kaj pezas proksime 5,6 kilogramojn. Ili havas rozkolorajn krurojn, grizan kaj blankan kolon, kaj ruĝan areon de la vizaĝo. Ili estas minacata specio, kaj nur preskaŭ 5.000 birdoj de ĉi tiu specio ekzistas sovaĝe.

La birdoj fekundiĝas en nordorienta Mongolio, nordorienta Ĉinio, kaj apudaj areoj de sudorienta Rusio, kie sciencistoj klopodas pligrandigi la specion. Iuj birdoj migras al la Jangzi-rivero, Koreio, kaj Japanio.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
*Amura herbeja stepo

## Eksteraj ligiloj
*http://es.chinabroadcast.cn/1/2005/07/04/1@26524.htm Artikolo kaj fotoj ĉe ĈRI.
*http://www.savingcranes.org/species/white_naped.cfm  Internacia Gru-Fondaĵo paĝo pri la blanknuka gruo (angla)

Kategorio:Gruoformaj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Departemento Sukreo

**Departemento Sukreo** aŭ en la hispana *Sucre* estas departemento de Kolombio, en la nordo de la lando, borde de la Atlantika Oceano. La departemento ekestis je la 1-a de januaro 1966. Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

* Ĉefurbo: Sincelejo ()
* Pliaj urboj: *San Marcos* (), *Corozal* (), *Sucre* ()
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato de 2005)

## Geografio 
La golfo de Morrosquillo [morosKIjo] estas golfo situa en la sudo de la Kariba Maro, en la norda marbordo de Kolombio, apartenanta al la departementoj Sukreo kaj Kordovo. Ĝi ampleksas, de okcidento al oriento, proksimume ĉirkaŭ 80 kilometroj, el la pinto Mestizos, la golfeto Cispatá kaj la elfluo de Tinajones, elfluo de la rivero Sinú, en Kordovo, ĝis la pinto San Bernardo, en Sukreo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Departementoj de Kolombio
Blankkapa gruo

La **Blankkapa gruo** (*Grus monacha*, el kiuj ankaŭ *Monaĥgruo* aŭ *Kapuĉa gruo*) el la ordo de gruoformaj birdoj kaj familio de gruedoj vivas en la orienta parto de la Palearktiso, generas en Siberio de Sovetunio kaj Hejlongĝjang-baseno de la Nordoriento de Ĉinio kaj travintras en Hindio, Japanio, Koreio, Bangladeŝo kaj la malsupra baseno de Jangzi-rivero de Ĉinio. Ĝi estas kovrita plejparte de grizaj plumoj, escepte de la blankaj plumoj ĉe la kapo kaj la supra kolo. Kaj ĝia ruĝa nudhaŭta frunto surhavas nigrajn lanugojn.

Dum travintrado la gruoj iras serĉi manĝaĵojn antaŭtagmeze kaj ripozas ĉe malprofunda lago tagmeze. Serĉante manĝaĵojn, ili aktivadas kun familio kiel unuo kaj tenas certan distancon inter familioj. Ĉiu familio konsistas el du, tri aŭ kvar membroj, sed la nombro de familio el gepatroj kaj unu ido konsistigas 57,1% de la totala nombro de la familioj. Ili serĉas manĝaĵojn en interspaco de 15-20 kilometroj, kie ofte troviĝas blanknukaj gruoj, cikonioj kaj ardeoj, tamen ili ne aktivadas kune kun ili. La blankkapaj gruoj manĝas ĉefe radikojn kaj tigojn de sovaĝa apio (*Vallisneria spiralis*), kaj ankaŭ radikojn, tigojn, fruktojn kaj burĝonojn de musko, poligono (*Polygonum lapathifolium*) kaj malajaj lagherbaĉoj (*Potamogeton malaianus*). 

Antaŭ noktiĝo ili flugas al sia tranoktejo sur altaĵo, kie ili kolektiĝas en granda grupo. Spritaj kaj atentemaj ili ofte havas siajn gardostarantojn, kiuj donas signalon, kiam ili vidas lumon aŭ estas timigitaj. La blankkapa gruo estas facile bredebla, sed malfacile fekundigebla. La virgruo krias per unusilaba sono, iom levante siajn flugilojn, sed la gruino per dusilaba sono, iom delikata kaj obtuza. La kriado similas al tiu de la ruĝverta gruo. La du ovoj demetitaj de la gruino estas kune kovataj de la gegruoj, kaj la kovado daŭras 28 tagojn. La du ĵus eloviĝintaj gruidoj en sama nesto ofte interbatalas, kaj ĉiam la pli malforta el ili mortas en la batalo, tial restas nur unu viva, se ili ne estas apartigitaj post sia eloviĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Orient-siberia tajgo

## Eksteraj ligiloj 
* +foto

Kategorio:Gruoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Ruĝverta gruo

La **ruĝverta gruo** (*Grus japonensis*) el la ordo de gruoformaj birdoj kaj familio de gruedoj vivas ĉefe en Ĉinio, kaj krome, ankaŭ troviĝas en Japanio, Koreio kaj iamaj teritorioj de Sovetunio. Ili generas sur la ebenaĵoj Nenĝjang kaj Sanĝjang de la Nordoriento, Ĉinio, kaj travintras en la meza kaj malsupra basenoj de Jangzi-rivero kaj Tajvano.

La ruĝverta gruo estas malofta birdo fame konata en la mondo. Ĝi ĝuas grandan ŝaton pro siaj nuda ruĝa verto, blanka korpo, gracia paŝado kaj bela dancado. Ambaŭflanke de ĝia kolo punktiĝas nigraj plumoj kaj ĝi tenas la internajn nigrajn flugplumojn sur la blankaj plumoj ĉe la vosto dum sidado. La krioj de la ruĝverta gruo estas sonoraj. Gian sekson oni malfacile distingas laŭ la ekstera formo, sed ĝi klare distingiĝas per siaj krioj. Ĉe kriado la virgruo aŭdigas kontinuan unusilaban sonon, etendas sian bekon al la ĉielo kaj alte levas siajn flugilojn, dum la gruino eligas intermitan dusilaban sonon malpli sonoran ol tiu de la virgruo,
etendas sian bekon horizontale kaj ne levas siajn flugilojn.

Tiu palearktisa specio precipe vivas en akvoriĉaj marĉoj, kun altaj fragmitoj. Ĉiun printempon aro post aro da ruĝvertaj gruoj flugas el sudo al sia genera loko. En la pariĝa tempo la gegruoj senĉese dancadas kaj laŭte kantas kun etendita kolo. La ruĝvertaj gruoj praktikas monogamion kaj la paro kunvivas dum la tuta vivo. Ilia nesto estas telerforma kaj simpla el tigoj, folioj kaj infloreskoj de velkintaj fragmitoj kaj muskoj. Ĝenerale, la gruino demetas 2 ovojn, kiujn alterne kovas la gegruoj. Post 31-33 tagoj elkoviĝas la gruidoj. Du tagojn post sia eloviĝo la birdidoj jam povas ĉie vagadi kaj serĉi manĝaĵon kune kun siaj gepatroj, kaj post duonjaro ili jam povas flugi al sudo por travintri. Ili maturiĝas post 5-6 jaroj. La ruĝverta gruo povas vivi 50-60 jarojn, tial oni rigardas ĝin kiel simbolon de longviveco.

Dosiero:Mandschurenkranich02.jpg|
Dosiero:Mandschurenkranich.jpg|
Dosiero:Grus japonensis Furen lake.jpg|
Dosiero:Grus japonensis Tsurui Tsurumidai.jpg|
Dosiero:Grus japonensis in flight at Akan International Crane Center.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Amura herbeja stepo

Kategorio:Gruoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Brunkola bucero

En Ĉinio la **brunkola bucero** (*Aceros nipalensis*) el la ordo de koracioformaj birdoj kaj familio de buceredoj vidiĝas nur en la suda parto de la provinco Junnan. Ĝi troviĝas ankaŭ de Hindio ĝis Tajlando. 

La bucero estas granda birdo kun longeco de 1,1 ĝis 1,2 metroj. Sur ĝia granda kaj flava beko ne troviĝas kornosimila elkreskaĵo, sed nur vidiĝas kvin preskaŭ vertikalaj nigraj strioj ĉe ambaŭ flankoj de la supra bekbazo. La brunkolaj gebuceroj surhavas plumojn malsamajn en koloro. La vizaĝo de la virbirdo estas brile blua, kaj la nuda parto de ĝia gorĝo estas helruĝa. Ĝi estas kovrita ĉefe de nigraj plumoj verde brilantaj, kun brunaj plumoj ĉe la kapo kaj kolo kaj blankaj plumoj ĉe la vosto, kies bazo tamen estas nigra. La flugiloj kaj vosto de la birdino estas samkoloraj kiel tiuj de la virbirdo, kaj ĝiaj ceteraj plumoj, escepte de tiuj ĉe la kapo kaj kresto, estas verde brilantaj nigraj. Ĝia vizaĝo estas pure helblua.

La brunkolaj buceroj vivas en montaj ĉiamverdaj arbaroj kaj aktivadas ordinare sur arboj, en paro aŭ en grupo el 3-5. Ili forŝiras fruktojn kaj berojn per sia granda beko. Ili manĝas ankaŭ falintajn fruktojn, birdojn, malgrandajn musojn kaj insektojn. Akirinte manĝaĵon, ili unue ĵetas ĝin supren kaj poste englutas ĝin tutan. Se la ĉasaĵo estas viva, ili do mortigas ĝin unue per la granda beko kaj poste ĝin englutas. Kiam ili rigardas malsupren al io, ili ĉiam klinas la kapon, ŝajnigante sin stultaj, sed fakte ili estas tre saĝaj. Dum flugado ili rapide movadas siajn flugilojn kaj eligas grandan bruon; ofte okazas, ke antaŭ ol vidiĝas birdo, jam aŭdiĝas la bruo. Sidante, ili ĉiam atenteme rigardadas ĉirkaŭen; se ili trovas ion suspektindan, ili tuj flugas for unu post alia kaj samtempe eligas kriadon por voki siajn kunulojn. En la tempo de generado ili vivas pare, konstruas neston en truo de alta velkinta arbo kaj havas la kutimon topi la nest-aperturon per tero, arboŝelo, lignosegajoj kaj restaĵo de manĝaĵoj. La bucerino kovas ovojn kaj zorgas pri siaj idoj kaj, la virbirdo provizas ilin per manĝaĵoj kaj gardostaras sur najbara arbo.
La brunkola bucero estas ia plej bela el la buceroj, kiuj troviĝas en Ĉinio. Ilia nombro estas tre malgranda, kaj ili vere estas raraj birdoj por apreco.

Kategorio:Buceredoj
Nigrakola gruo

La **nigrakola gruo** (*Grus nigricollis*) el la ordo de ĥaradrioformaj birdoj kaj familio de gruedoj estas rara specio propra al Ĉinio, Ladaĥo kaj Tibeto, kiu videblas nur en Tibeto, Ĉinghaj, Siĉŭan, Junnan kaj Gujĝoŭ. Ĝi longas 1,2 metrojn kaj pezas pli ol 6 kilogramojn. Ilia aspekto ne estas rava, sed eleganta. Escepte de la nigraj plumoj ĉe la kapo, kolo, vosto kaj la malantaŭaj partoj de la flugiloj, la gruo estas kovrita de grizblankaj plumoj. Kvankam la plumkoloro kaj vivloko de la nigrakola gruo estas tute malsamaj ol tiuj de la ruĝverta gruo, tamen ili havas multajn trajtojn komunajn: ili havas ruĝan verton, kiu ĉe la nigrakola gruo estas ne klare rimarkebla pro la kovrado de la nigraj plumoj; iliaj krio kaj pozo tenata dum kriado estas tre similaj, nur la nigrakolaj gruoj, ĉu maskla, ĉu femala, ĉiuj ne levas siajn flugilojn dum la kriado; kaj krome la ovokovado de la du-specaj gruoj bezonas 31-33 tagojn. La gruoj de la du malsamaj specoj povas libere pariĝi inter si kaj generi idojn, se ili estas mikse bredataj. La nigrakolaj gruoj vivas sur montoj 2 500 - 5 000 metrojn super la marnivelo. Ili manĝas ĉefe sovaĝajn herbojn kaj semojn en marĉoj, kaj ege amzorgas siajn idojn. Kiam ajn kaj kie ajn ili kaptas muŝojn, abelojn kaj formikojn, ili certe reportas ilin hejmen por nutri siajn idojn. Se aglo kaj vulturo atakas ilin, ĉi tiuj kune batalas brave por protekti la idojn.

## Vidu ankaŭ 
blankkapa gruo

Kategorio:Gruoj
Ruĝkola gruo

La **ruĝkola gruo** aŭ **saras** (*Antigone antigone*) el la ordo de Gruoformaj birdoj kaj familio de Gruedoj ne migras, kaj estas la plej granda el la gruedaj birdoj.

## Disvastiĝo 
Tiuj orientalisaj kaj aŭstralaziaj birdoj vivas en Hindio (hindie:**सारस** = saras), kaj aliaj landoj de sudorienta Azio, kiel Nepalo, eĉ iam Pakistano, kaj Aŭstralio kaj generas ĉefe en Hindio aŭ Barato kaj Birmo. En Barato estas ĝis 10.000 birdoj, en Aŭstralio ĝis 5.000, sed en landoj inter tiuj la loĝantaro multege malpliiĝis pro militoj kaj mediŝanĝoj.
## Aspekto 
Ĝi estas la plej granda el la gruedaj birdoj kaj la plej alta el la flugantaj birdoj tutmonde, kun alto de 1,56 metroj kaj pezo de 12 kilogramoj. Ĝi estas ĉefe griza. Ĝi havas la pli grandan ruĝan kapparton inter gruoj -la tutan kapon (escepte eta griza makulo supre) kaj supran kolon- kaj ne havas griznigran parton. Ĝi flugas kun rektaj kolo kaj ruĝaj kruroj -malsimile de ardeoj- kaj videblaj nigraj flugilpintoj. Beko estas longa kaj helgriza.

Ambaŭ seksoj estas similaj sed maskloj iom pli grandaj; junuloj estas iom pli brunaj. Ankaŭ subspecioj montras etajn malsimilecojn plumarajn.
## Kutimoj 
eta|*Antigone antigone*
Male ke aliaj gruoj, tiuj ĉi estas nemigrantaj. Ili nestas surplanke en marĉo. La ino demetas du ovojn kaj la masklo estas la ĉefa zorganto, kvankam laŭvice. Ili pariĝas dumvive.

Ili manĝas laŭ grupoj da 2 ĝis 5. Ili estas ĉiomanĝantaj: semoj, beroj, insektoj, krustacoj, akvaj planktoj, etaj ronĝuloj, ktp.

## Aliaj 
En hindiaj tradicioj tiuj gruoj rilatas al praverko Ramajano. En Aŭstralio tiuj gruoj povas esti konfuzitaj kun Brolgo gruo, sed tiu havas malpli da ruĝo ĉekape kaj estas pli malhela.

## Vidu ankaŭ 
* Centra-hindoĉinaj sekaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* http://es.chinabroadcast.cn/1/2005/08/03/1@27769.htm 

Kategorio:Gruoformaj
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Orientalisa faŭno
Neĝokokoj

eta|300px|
La **Neĝokokoj**, **Neĝaj kokoj** aŭ **Neĝkokoj** estas specioj de birdoj de la genro *Tetraogallus* de la birda familio fazanedoj (*Phasianidae*).

Ili estas grund-nestaj birdoj, kiuj vivas en montaraj regionoj de suda Eŭrazio ĝis Kaŭkazo kaj Himalajo kaj okcidenta Ĉinio. Ili manĝas vegetaĵojn kaj semojn.

## Specioj 
* Kaŭkaza neĝokoko, *Tetraogallus caucasicus *
* Kaspia neĝokoko, *Tetraogallus caspius*
* Tibeta neĝokoko, *Tetraogallus tibetanus*
* Altaja neĝokoko, *Tetraogallus altaicus*
* Himalaja neĝokoko, *Tetraogallus himalayensis*

Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Fazanedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio