Amerika reao

La **Amerika reao** aŭ **granda reao** (), ankaŭ nomata Amerika nanduo aŭ simple Nanduo (aŭ *njanduo*), estas la plej granda neotropisa birdo (ĝis 170&nbsp;cm alta kaj 40&nbsp;kg peza). Ĝi estas unu el la du specioj de reaoj (*Rhea*), nura genro de la familio de reaedoj, sola familio en la ordo de reaoformaj. Temas pri nefluga birdo indiĝena de Argentino, Bolivio, Brazilo, Paragvajo kaj Urugvajo. Ĝi loĝas en vario de malfermaj areoj, kiaj herbejoj, savanoj aŭ herbejaj humidejoj. En naturo ĝi havas vivesperon de ĝis 10,5 jaroj. Ĝi rimarkindas ankaŭ pro sia reprodukta kutimaro, kaj pro la fakto ke ia grupo setlis en Germanio lastajn jarojn (precipe ĉe la lago Schaalsee).

## Taksonomio kaj sistematiko 
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj, ĉar ĝi troviĝas en Sudameriko. Ĝia scienca genra nomo *americana* estis donita kvankam la alia specio de la genro reao (*Rhea pennata*) vivas en Sudameriko, ĉar tiu lasta specio antaŭe apartenis al alia genro (*Pterocnemia*). Nur francoj konservas tiun etimologion en sia komunlingva nomo. Li identigis specimenojn el Serĝipo, kaj el Rio Grande do Norte, Brazilo, en 1758.
****Rhea americana intermedia***, la **meza granda reao**, en Urugvajo kaj plej sudorienta Brazilo (subŝtato Rio Grande do Sul). Tamen, la subspecioj de la granda reao diferencas tiom malmulte tra ĝia teritorio ke, sen scio de la devenloko, estas esence neeble identigi kaptivajn birdojn laŭ la subspecio.

Plenkreskulo havas averaĝe pezon de 20–27&nbsp;kg kaj ofte estas 127 al 140&nbsp;cm longa el beko al vosto; ili kutime staras 1,5&nbsp;m alte al kapopinto.

La kapo kaj la beko estas tre malgrandaj, tiu lasta 8-10,4&nbsp;cm longa, kaj forta kaj havas 22 horizontalajn platojn ĉe antaŭo de tarso. Ili havas nur tri fingrojn. La flugiloj de la granda reao estas sufiĉe longaj; la birdoj uzas ilin dum kurado por teni ekvilibron dum la turniĝoj, kaj ankaŭ por la pariĝadaj ceremonioj.

La granda reao havas kuzenecan, tolaĉecan plumaron, kiu estas griza aŭ malhelbruna, kun tre fortaj individuaj varioj. La kapo, kolo, pugo kaj femuroj estas kunplumaj.

## Disvastiĝo kaj vivejo 
eta|dekstre|240ra|Tri plenkreskuloj
Nanduoj vivas en ebenaĵoj, malfermaj arbaroj kaj eĉ dezertoj de sudorientaj regionoj de Sudameriko, eĉ en Brazilo. Ili okupas pli grandan teritorion ol la alia familiano, la Malgranda reao, kiu vivas pli sude kaj oriente.

La granda reao estas indiĝena de Argentino, Bolivio, Brazilo, Paragvajo, kaj Urugvajo. Tiu specio loĝas en herbejoj kie hegemonias plantospecioj kiaj imperatoj (*Imperata*) kaj paspaloj (*Paspalum*),, kvankam ĝi preferas areojn kun almenaŭ iome da alta vegetaĵaro. Ili forestas el humidaj tropikaj arbaroj de la altaj teroj de la Atlantikaj arbaroj kaj *planalto* laŭlonge de la marbordo de Brazilo kaj etendas sude ĝis la suda paralelo de 40° latitude. Ili preferas malaltaj lokojn kaj rare iras super 1200 m. Ĉe 2000 la populacio estis ĉirkaŭkalkulita je sep birdoj kaj en 2001 je dekok birdoj. En oktobro 2008 la populacio estis ĉirkaŭkalkulita de du germanaj fakuloj je ĉirkaŭ 100 birdoj.

Dum 2012 estis vidaĵoj de unu ekzemplero de granda reao loĝanta nature en Essex ĉe Greenstead & Toot Hill, Anglio.

## Kutimaro kaj ekologio 
### Individua kaj ara kutimaro 
La granda reao estas silentema birdo escepte dum la pariĝada sezono, kiam ili faras mallaŭtajn zumecajn bruojn, kaj idoj, kiam ili elsendas ĝemecan fajfon.

[eta|maldekstra|Sovaĝiĝinta granda reao en kampo de [cerealo en Meklenburgo-Antaŭpomerio, Germanio. Tiu specio normale uzas tiajn unukultivojn por kaŝiĝi pli ol por manĝi ties plantojn.]]
En kampoj kaj plantejoj ili ne emas manĝi ekzemple cerealojn aŭ eŭkaliptojn, kaj tiele la granda reao povas esti tre profitiga specio por agrikulturistoj. Ili manĝas ĉiun ajn grandajn senvertebrulojn kiujn ili povas kapti; ties manĝo inkludas lokustojn kaj saltulojn, hemipterojn, blatojn, kaj aliajn plagajn insektojn. Junuloj povas manĝi pli da animala materialo ol plenkreskuloj. En miksita *cerado* kaj en agrikulturaj teroj de Minas Gerais (Brazilo), *R. a. americana* ŝajne emas koleopterojn. Ĝi ne estas klare ĉu tio aplikiĝas al la specio ĝenerale sed ekzemple en habitatoj de pampo, konsumado de skaraboj estas probable malalta simple pro disponeblo dum tiu de ortopteroj povus esti pli grava. La granda reao estas kapabla manĝi Himenopterojn en granda kvanto. Tiuj insektoj enhavas inter ili multajn kiuj povas havi dolorajn pikilojn, kvankam tiuj birdoj ŝajne ne atentas pri tio.
Foje, la granda reao ariĝas ĉe kadavraĵoj por manĝi muŝojn; ili ankaŭ manĝas mortintajn aŭ mortantajn fiŝojn en la seka sezono, sed vertebrulan predadon ĝenerale ne en grandaj kvantoj. La granda reao estas duonkreskaj jam post ĉirkaŭ tri monatoj post eloviĝo, kaj sekse maturaj post la 14a monato.

### Predantoj 
La naturaj predantoj de plenkreskuloj de granda reao limiĝas al la pumo (*Puma concolor*) kaj al la jaguaro (*Panthera onca*). Sovaĝiĝintaj hundoj mortigas plej junajn birdojn, kaj oni suspektas, ke la Suda karakaro (*Caracara plancus*) predas idojn. Dazipoj foje manĝas ovojn de granda reao; oni trovis nestojn detruitaj de Seszona dazipo (*Euphractus sexcinctus*) aŭ de Harardazipo (*Chaetophractus villosus*) kaj la ovoj de reaoj estis rompitaj aparte.

## Konserva statuso kaj konservado 
Temas pri tre endanĝerigita specio pro multaj kialoj. Unue kampuloj ofte mortigas ilin, ĉar la nanduoj foje damaĝas iliajn kampojn. Krome okazas ovorabado kaj plie kaj plie vivlokoj mankas. Krome la idoj suferas multe pro kemiaĵoj, kiujn kampuloj uzas por plibonigi siajn rikoltojn.

eta|dekstre|210ra
eta|maldekstra|210ra|… sub la okuloj de la patro

La granda reao estas konsiderata Preskaŭ Minacata laŭ la IUCN, kaj ties teritorio estas malpliiĝanta de ĉirkaŭ 6&nbsp;540&nbsp;000&nbsp;km². Ĉefe la populacioj de Argentino kaj de Urugvajo estas plej draste tuŝitaj de la malpliiĝo. Kiam ili estas konsiderataj plago, farmistoj tendencas ĉasado kaj mortigi la reaojn. Ankaŭ incendioj de rikoltoj en Sudameriko kontribuis al ties malpliiĝo.

Internacia komerco de reaoj kaptitaj en naturo estas limigita per la apendico II de CITES.

La reaoj en Germanio estas laŭleĝe protektita laŭ simila atingo kiel indiĝenaj specioj. En ties nova hejmo, la granda reao estas konsiderata ĝenerale profitiga ĉar ties ekzisto helpas teni la diversecon de habitato de dise loĝataj herbejoj borde de la biologia rezervejo de Schaalsee.

Tiu specio estas bredata en Nordameriko kaj Eŭropo simile al la Emuo kaj la Struto. La ĉefaj produktoj estas viando kaj ovoj, sed ankaŭ oleo el reaoj estas uzata por kosmetikaĵoj kaj sapoj kaj ankaŭ reaa ledo estas komercita en kvanto. Maskloj de reaoj estas tre teritoriemaj dum la reprodukta sezono. La idoj suferas altan mortindicon en tipa ferma etoso de farmaj situacioj, sed laŭ bonaj liberecaj kondiĉoj la idoj atingas plenkreskulan grandon je sia kvina monato.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Accordi, Iury Almeida; Barcellos, André. "Composição da avifauna em oito áreas úmidas da Bacia Hidrográfica do Lago Guaíba, Rio Grande do Sul [Birdokompono en ok humidejoj de la hidrografia baseno de lago Guaíba, Ŝtato de Rio Grande do Sul, Brazilo]". Revista Brasileira de Ornitologia (en portugala kun angla resumo) 14 (2): 101–115.
* Azevedo, Cristiano Schetini de; Penha Tinoco, Herlandes; Bosco Ferraz, João; Young, Robert John (2006). "The fishing rhea: a new food item in the diet of wild greater rheas (Rhea americana, Rheidae, Aves)". Revista Brasileira de Ornitologia (en angla kun portugala resumo) 14 (3): 285–287.
* Azevedo, Cristiano Schetini de; Young, Robert J. (2006). "Shyness and boldness in greater rheas Rhea americana Linnaeus (Rheiformes, Rheidae): the effects of antipredator training on the personality of the birds". Revista Brasileira de Zoologia (en angla kun portugala resumo) 23 (1): 202–210. doi:10.1590/S0101-81752006000100012.
* Bencke, Glayson Ariel (2007-06-22). "Avifauna atual do Rio Grande do Sul, Brasil: aspectos biogeográficos e distribucionais [The Recent avifauna of Rio Grande do Sul: Biogeographical and distributional aspects]". Quaternário do RS: integrando conhecimento, Canoas, Rio Grande do Sul, Brazil.
* BirdLife International (2008). "Greater Rhea - BirdLife Species Factsheet". Data Zone. Konsultita 06 Feb 2009.
* Blake, Emmet Reid (1977). Manual of Neotropical Birds: Spheniscidae (penguins) to Laridae (gulls and allies). University of Chicago Press. pp.&nbsp;8–9. ISBN 0-226-05641-4.
* Bologna, Gianfranco. "Rhea americana Greater Rhea". In Bull, John. Simon & Schuster's Guide to Birds of the World. New York, NY: Simon & Schuster. ISBN 0-671-42234-0.
* "Export Ban on Skins and Leather of Rhea Americana" (PDF). CITES. 30an de Aprilo 1990. Konsultita 22an de julio 2011.
* Clements, James (2007). The Clements Checklist of the Birds of the World (6 ed.). Ithaca, NY: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-4501-9.
* Davies, S.J.J.F. (2003). "Rheas". In Hutchins, Michael. Grzimek's Animal Life Encyclopedia. 8 Birds I Tinamous and Ratites to Hoatzins (2 ed.). Farmington Hills, MI: Gale Group. pp.&nbsp;69–73. ISBN 0-7876-5784-0.
* Elliott, Andrew (1992). "Genus Rhea". In Josep del Hoyo, Jordi Sargatal, José Cabot. Handbook of the Birds of the World 1. Lynx Edicions. pp.&nbsp;84–88. ISBN 84-87334-10-5.
* Giordano, Paola F.; Bellis, Laura M.; Navarro, Joaquín L.; Martella, Mónica B. (2008). "Abundance and spatial distribution of Greater Rhea Rhea americana in two sites on the pampas grasslands with different land use". Bird Conservation International 18 (1). doi:10.1017/S0959270908000075.
* Goriup, Paul D. (1988). Ecology and conservation of grassland birds. BirdLife International. p.&nbsp;61. ISBN 0-946888-11-6.
* Gotch, A.F. (1995) [1979]. "Rheas". Latin Names Explained. A Guide to the Scientific Classifications of Reptiles, Birds & Mammals. New York, NY: Facts on File. p.&nbsp;177. ISBN 0-8160-3377-3.
* Hodes, C. "Identification – Greater Rhea (Rhea americana)". Cornell. Konsultita 25an de Julio, 2011.
* Korthals, A.; Philipp, F. (2008). "Invasive species - How prepared are we?". International conference at the Brandenburgische Akademie "Schloss Criewen", Criewen, Germany.
* Linnaeus, Carolus (1758). Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis (in Latin) (10th edition ed.). Stockholm: Laurentius Salvius. p.&nbsp;155.
* Mercolli, Claudia; Yanosky, A. Alberto (2001). "Greater rhea predation in the Eastern Chaco of Argentina". Ararajuba 9 (2): 139–141.
* McFie, Hubert (2003). "Something Rheally Interesting". ACountryLife.Com.
* Navarro, J. L.; Martella, M. B. (2011). "Ratite Conservation: Linking Captive-Release and Welfare". In Glatz, Phil; Lunam, Christine; Malecki, Irek. Animal Welfare, vol. 11: The Welfare of Farmed Ratites. Berlin, Germany: Springer. pp.&nbsp;237–258. ISBN 978-3-642-19296-8.
* Peters, James Lee (1931). Checklist of Birds of the World (PDF) 1. Cambridge, MA: Harvard University Press. p.&nbsp;5 Wikilink embedded in URL title (help)
* Schuh, Hans (2003-03-20). "Alleinerziehender Asylant [Single-parent asylum seeker]". Die Zeit.
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Arida Ĉako
* Ĉako

## Eksteraj ligiloj 
* Reao, filmetoj, fotoj kaj sonoj ĉe Internet Bird Collection

Kategorio:Reaedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neflugaj birdoj