open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ferenc Lengyel

**Ferenc Lengyel** [lendjel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lengyel Ferenc** estas hungara aktoro, voĉoaktoro, reĝisoro.
eta|Ferenc Lengyel
Ferenc Lengyel http://www.imdb.com/name/nm0501862/ naskiĝis la  en Szombathely.

## Biografio 
Ferenc Lengyel akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1986. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Csiky Gergely (Kaposvár). En la jaroj 1988 kaj 1989 li apartenis al Teatro Jókai (Békéscsaba). Liaj sekvaj teatraj stacioj estis:
* Teatro Radnóti (1989–1992)
* Teatro Katona József (1992–).
Li ricevis 2 premiojn.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Makbeto - malgranda rolo
** Hamleto - Horatio
** Somermeznokta sonĝo - malgranda rolo

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* *Békestratégia* (1985) - turisto
* *Pisztácia* (1997)
* *Sorstalanság* (2005) - instruisto

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *Az öt zsaru* (1998)
* *Fapad* (2014)

## Dubladaj roloj 
* en kelkaj eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Robert Beltran, James Marsters kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=54640&lap=munkassag

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* http://port.hu/adatlap/szemely/lengyel-ferenc/person-14110

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Ĉeĥa Astronomia Asocio

[eta|Kongreso de Ĉeĥa Astronomia Asocio en [Brno en 2017]]
**Ĉeĥa Astronomia Asocio** (ĉeĥe: **Česká astronomická společnost**, mallonge **ČAS**) estas asocio de fakaj kaj sciencaj laboristoj en kampo de astronomio, amatoraj astronomoj kaj interesiĝantoj pro astronomio. Ĝi kovras ĉefe la kampojn, kie ankaŭ amatoraj astronomoj povas kontribui al la evoluo de astronomio.

Ĝi estis fondita la 8-an de decembro 1917 kaj en 2017 ĝi havis ĉirkaŭ 550 membrojn. En 2017 kiel ĝia prezidanto elektiĝis Petr Heinzel.

## Prezidantoj 
eta|altdekstre|Petr Heinzel – prezidanto de Ĉeĥa Astronomia Asocio
Dum 100 jaroj de la asocio ĝi havis 14 prezidantojn. Honora prezidanto estas la fama ĉeĥa astronomo Jiří Grygar.

* Jaroslav Zdeněk (1917 – 1919)
* Kazimír Pokorný (1919 – 1922)
* František Nušl (1922 – 1948)
* Václav Jaroš (1948 – 1959)
* Bohumil Šternberk (1959 – 1976)
* Vojtěch Letfus (1976 –1989)
* Luboš Perek (1989 – 1992)
* Jiří Grygar (1992 – 1998)
* Jiří Borovička (1998 – 2001)
* Petr Pravec (2001 – 2002)
* Štěpán Ivan Kovář (2002 – 2004)
* Eva Marková (2004 – 2010)
* Jan Vondrák (2010 – 2017)
* Petr Heinzel (ekde 2017)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Aperis en 1910-1919
Kategorio:Astronomiaj organizaĵoj
Kategorio:Ĉeĥaj asocioj
Kategorio:Kosmoobservado
Kategorio:Astronomio en Ĉeĥio
Nadiro

eta|Ilustraĵo de la relativa situo de la zenito kaj de la nadiro.
En astronomio nomiĝas **nadiro** (de la araba ندير nadir aŭ نظير nathir, "mala") al la intersekco inter la vertikalo de la observanto kaj la ĉiela sfero. Tio estas: se imagi rekton tra la centro de la Tero kaj tra onia loko sur ties surfaco, la nadiro troviĝas sur tiu rekto, sub oniaj piedoj. Male troviĝas la zenito.

Ĝi uzatas ankaŭ en prisunaj terminoj kiel "la nadiro de la Suno", kiu estas la orbito plej malalta rilate al la horizonto kiun sekvas la Suno je la 12:00a horo en vintro.

En la kunteksto de la pormalproksimaj sensiloj, la termino nadiro referencas al la dispono de la instrumentoj por observado orientitaj perpendikulare al la tera surfaco. Tio aplikiĝas ankaŭ al kosmonaŭto kiu direktas sian rigardon aŭ orientas sian fotilon malsupren, kvazaŭ por orientigi ĝin al la centro de maso de la Tero.

Kiel etendo, **nadiro** uzatas ankaŭ por aludi al la plej malalta punkto aŭ al la momento de plej granda malo de procezo.

Kategorio:Ĉiela koordinatsistemo
Kategorio:Arabaj vortoj
György Lengyel

**György Lengyel** [djordj lendjel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lengyel György** estas hungara reĝisoro, teatrestro, altlerneja instruisto.

György Lengyel http://www.imdb.com/name/nm0501865/ naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
György Lengyel frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, jam ankaŭ tiam li okupiĝis amatore pri reĝisorado. Post la abituriento li atendis 2 jarojn por lerni reĝisorion, sed tiam la petis eblecojn partopreni en la teatraj laboroj. Li akiris reĝisoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1961, li lernis precipe de Kálmán Nádasdy, Miklós Gyárfás, Endre Marton, Tamás Major, József Gáti. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Csokonai (Debrecen), kie li estis ĉefreĝisoro ekde 1963, arta gvidanto ekde 1979. Inter 1966 kaj 1988 li reĝisoradis en Teatro Madách. Inter 1988-1993 li estis ankaŭ teatrestro de Nacia Teatro (Pécs), inter 1993-2001 teatrestro de Teatro Csokonai. Ekde 1967 li ankaŭ instruis en la menciita Teatra Altlernejo, foje ankaŭ en Kanado kaj Usono. En 1999 li akiris sciencan gradon DLA. Li ricevis premiojn en 1968 kaj 1990. Li havas edzinon, kiu naskis 2 filinojn.

## Elektitaj teatraj reĝisoraĵoj 
* William Shakespeare:
** *Epifanio: aŭ kiel vi volas* (1961) 
** Kiel plaĉas al vi (1962, 1968)
** Rikardo la 3-a (1964)
** Somermeznokta sonĝo (1991)
** Hamleto (1999)
* Imre Madách: La tragedio de l' homo (1981, 1992, 1996)
* Ibsen: Peer Gynt (1965, 1971)
* József Katona: *Bánk bán* (1965, 1978)
* Molière:
** Tartufo (1978)
** La Avarulo (1981)
* Rostand: Cyrano de Bergerac (1985, 1987)

## Elektitaj filmaj reĝisoraĵoj 
* *Peer Gynt* (filma versio, 1977)
* *A kertész kutyája* (1986)
* *A Teremtéstől az Emberig* (2009)

## Elektitaj disĉiploj 
* József Jámbor
* László Levente Kocsis

## Fontoj 
* membiografio 
* hungarlingva biografio kun foto
* http://port.hu/adatlap/szemely/lengyel-gyorgy/person-14991
* http://www.doktori.hu/index.php?menuid=192&lang=HU&sz_ID=7906

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Golfo de Galivo

300px|eta|sunsubiro trans la Galiva golfo
500px|dekstre|mapo de la Galiva golfo
La **Galiva golfo** aŭ **golfo de Galivo** ( estas granda golfo de la Atlantiko ĉe la okcidenta marbordo de Irlando. La golfo allimas norde ĉe la graflando Galivo kaj en la sudo al la graflando An Chláir. En la nordoriento etendiĝas la urbo Galivo (Galway/Gaillimh).

La golfo longas ĉirkaŭ 50 kilometrojn kaj larĝas inter 10 kaj 30 kilometrojn. La Aran-insuloj kaj kelkaj malgrandaj insuloj troviĝas en la golfo. La rivero Corrib (Abhainn na Gaillimhe) enfluas en la golfon de Galivo. En la 18a kaj 19a jarcentoj sur ĝi veturis la Húicéir na Gaillimhe aŭ ”Galway Hooker”, specialaj specoj de velŝipoj.

## Ekonomio 
En la golfo oni produktas la *Galway Oysters* (ostrojn) kaj salmojn precipe en akvokulturo.

## Literaturo 
* O’Raghallaigh, Cian: *Mineral localities in the Galway Bay Area.* [Dublin] 1997.
* McCormack, Edward: *The harpacticoid copepoda from maerl substrates in Galway Bay, Ireland.* Galway 2003.
* Wilkins, Noël P.: *Squires, spalpeens and spats: Oysters and oystering in Galway Bay.* Galway 2001.
* Wen Lei: *Three-dimensional hydrodynamic modelling in Galway Bay.* Galway 1995.
* Gerard Donovan: "Country of the Grand", Faber and Faber, London, 2008
* Gerard Donovan: "Morgenschwimmer", Luchterhand-Verlag, 2011

## Eksteraj ligiloj 
* Kanttekstoj kaj historioj de la popolaj kantoj "Galway Bay" en la anglalingva vikipedio

Gelivo
Gelivo
Kategorio:Graflando Galway
Kategorio:Graflando Clare
Parolata lingvo

**Parolata lingvo** aŭ simple **parola lingvo** estas lingvo produktita pere de artiklitaj sonoj, male al la praktiko de la skriba lingvo. Multaj lingvoj ne havas aŭ havis verkitan formon kaj tiele ili estas nur parolataj lingvo, kio certe okazis ofte en historio kaj en apartaj nekleraj civilizacioj. Parola lingvo aŭ voĉa lingvo estas lingvo produktita pere de voĉa sistemo, male al signolingvo, kiu estas produktata pere de manoj kaj vizaĝo. La termino "parola lingvo" estas foje uzata por aludi nur al voĉaj lingvoj, speciale fare de lingvistikistoj, kio faras la tri terminojn sinonimoj kiuj ekskludas signolingvojn. Aliaj referencas al signolingvo kiel "parolata", speciale kontraste al verkitaj transskriboj de signoj.

En parola lingvo, multo de la signifo estas determinata de la kunteksto. Tio kontrastas kun la koncepto de *skriba lingvo* en kiu plej el la signifo estas havigata rekte de la teksto. En parola lingvo, la vero de propozicio estas determinata per komun-senca referenco al la sperto, sed en skriba lingvo, oni metas pli grandan emfazon al logika kaj kohera argumentaro. Simile, parola lingvo tendencas esprimi subjektivan informon, inklude la rilaton inter la parolanto kaj la aŭskultantaro, dum la skriba lingvo tendencas esprimi pli objektivan informaron.

La rilato inter parola lingvo kaj skriba lingvo estas komplekso. Ene de la kampo de lingvistiko la nuna interkonsento estas ke parolo estas denaska homa kapablo, kaj skriba lingvo estas kultura inventaĵo. Tamen kelkaj lingvistikistoj, kiaj tiuj de la Praga skolo, argumentas ke skriba kaj parola lingvo havas distingajn kvalitojn kiuj iras kontraŭ la fakto ke la skriba lingvo estas dependa el la parola lingvo por ties ekzistado.

Kaj parol- kaj signo-lingvoj estas komponataj de vortoj. En parolaj lingvoj, vortoj estas formataj de limigita serio de vokaloj kaj konsonantoj, kaj ofte de tono. Ĉe signolingvoj, vortoj estas formataj de limigita serio de formoj, orientaĵoj, lokomovoj de manoj, kaj ofte de vizaĝa esprimo; ambaŭokaze, la konstrublokoj estas nomataj fonemoj. Kaj en parol- kaj signo-lingvoj, vortoj estas gramatike kaj prozodie ligitaj en frazoj, propozicioj kaj pli grandaj unuoj de diskurso.

## Konstruitaj lingvoj 
Konstruitaj lingvoj montras kelkajn diferencojn rilate al naturaj lingvoj. Ekzemple, plej ofte estas unue skribaj lingvoj kaj poste parolaj lingvoj. Pri Esperanto, ekzistas multe da dokumentado pri ĝiaj originoj kaj frua historio.

## Vidu ankaŭ 
* Korpolingvo
* Akirado de lingvaĵo
* Fajflingvo

## Referencoj 
Kategorio:Lingvo
Vendo (Sudafriko)

eta|Venda en ruĝa koloro.
**Vendo**, **Vendao** aŭ **Venda** estis Bantustano en norda Sudafriko, kun limo al Zimbabvo norde, dum sude kaj oriente, ĝi kunhavis longan landlimon kun alia nigrula hejmlando, nome Gazankulu. Ĝi estas nune parto de la Provinco Limpopo. Venda estis fondita kiel hejmlando fare de la sudafrika registaro por la Vendaoj, parolantoj de la Venda lingvo. La Unuiĝintaj Nacioj kaj la internacia komunumo malakceptis agnoski Vendaon (aŭ ajnan alian Bantustanon) kiel sendependa ŝtato.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Lahiff, E. (2000) An Apartheid Oasis?: Agriculture and Rural Livelihoods in Venda, Londono: eldonejo *Routledge*. ISBN 0-7146-5137-0.

Kategorio:Bantustanoj
Kategorio:Historio de Sud-Afriko
Westenhellweg

**Westenhellweg** estas naturregiona ĉefunuo ĉe la suda rando de la ĉefunuogrupo de la Vestfala Golfo en Germanujo. Ĝi estas la okcidenta daŭrigo de la leŭsaj ebenaĵoj laŭlonge de la Vestfala Hellweg kaj ampleksas la regionon ĉirkaŭ la malnovaj urboj ĉe Hellweg  Essen kaj Bochum.

La grundo en la kampo de Westenhellweg konsistas el riĉaj fruktodonaj leŭsaj areoj.
## Najbaraj naturregionoj 
Norde alligiĝas al la Westenhellweg la Emscherlando. En la sudo ĝi limiĝas kun la Bergisches Land kaj la Marka parto de la Sauerland. Ĝia orienta daŭrigo estas la leŭsaj regionoj laŭlonge  de la Hellweg; en la okcidento ĝi limiĝas kun la Malsuprorejna malaltebenaĵo.
## Situo kaj limoj 
La regiono Westenhellweg estas la okcidenta daŭrigo de la leŭso de Hellweg kaj ampleksas ĉefe la terenon ĉirkaŭ la malnovaj urboj Essen kaj Bochum – escepte ties sudon -  ĉe la Vestfala Hellweg. Partojn de la naturregiono ankaŭ havas la urboj Dortmund, Castrop-Rauxel, Herne, Gelsenkirchen kaj – per tre malalta areoporcio - Oberhausen. La hansa urbo Duisburg situanta ĉe la historia Hellweg jam lokas en la Malsuprorejna Malaltebenaĵo. Sekcopunkto de la Malsuproberga Lando, de la Malsuprorejna Malaltebenaĵo kaj de Westenhellweg estas Kastelo Broich, situanta tuj apud la historia vadejo de la Hellweg tra la Ruhr en Mülheim ĉe Ruhr, per kio la areo de Mülheim preskaŭ duone estas atribuenda al la naturregiono Westenhellweg.

## Naturregiona subdivido 
La naturregiono Westenhellweg estis unuafoje difinata en la *Handbuch der naturräumlichen Gliederung Deutschlands* (Manlibro de la Naturregiona Subdivido de Germanujo) ekde la 1950aj jaroj.
**** *545.00 Martener Flachwellenland*
**** *545.01 Castroper Höhen*
**** *545.02 Langendreerer Senke*
*** 545.1 Stockumer Höhe
*** 545.2 Malsupra Westenhellweg
**** *545.20 Ückendorf-Rauxeler Platten*
**** *545.21 Bochumer Lößplatte*
Ĉar la mapo Düsseldorf/Erkelenz kun la urboj Essen (ĝis vaste en la okcidento) kaj Bochum (de Wattenscheid trans la kerna urbo ĝis Langendreer) ne plue subdividas la unuon, ne ekzistas oficiala naturregiona nomo por la pejzaĝo ĉirkaŭ Essen kaj la ŝotromontoj inter Essen kaj Wattenscheid (Mechtenberg sude de Rotthausen: 80,3 metroj; *Auf m Silldgen* sudokcidente de (Essen-)Leithe: 111,2 m.
## Referencoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Naturregionaj mapoj 1:200.000 de *Bundesinstituts für Landeskunde* – jen gravaj estas ĉiuj unuoj komenciĝaj je "545"
***Blatt 95/96 - Kleve/Wesel* (Osten) 
***Blatt 97 - Münster* (Westen)
***Blatt 108/109 - Düsseldorf-Erkelenz* (Osten)
***Blatt 110 - Arnsberg* (Westen)

Kategorio:Geografio de la Ruhr-Regiono
Kategorio:Naturregionoj
Burgmuro

**Burgmuro** estas la fortikaĵo de burgo. Ĝia celo estas kaj militara protekto, kaj limigo al la aliaj regionoj. Oni distingas jenajn konstruformojn:
* Ringmuro
* Mantelmuro 
* Ŝildmuro 
* Ĉirkaŭfermeja muro

muro
Placo Deák Ferenc

La **Placo Deák Ferenc** () apartenas al la plej gravaj kaj imponaj placoj de Budapeŝto.
eta|
eta|

## Situo 
La placo situas en fino de la malgranda bulvardo. La pli granda parto apartenas al distrikto Belváros-Lipótváros. Aliĝantaj placoj estas Placo Erzsébet kaj "Placo Madách Imre".

## Historio 
eta|maldekstre|
eta||alternative=|227x227px
La placo formiĝis en la frua 19-a jarcento jam ekster urbomuroj de Pest (urbo). Tiutempe ĝi estis konata laŭ germane *Landstrasse,* en 1819 *Kohlplatz,* en la 1830-aj jaroj *Judenplatz* aŭ *Judenmarkt*. La hungaraj nomoj estis *Káposztás piac* (=brasika placo), *Szén tér* (=Placo karbo), *Zsidó tér* (=Juda placo). La Inundo de la Danubo (1838) atingis ankaŭ ĉi tiun placon. En 1866 la placo prenis la nomon pri Ferenc Deák, poste la nomo neniam ŝanĝiĝis. Ekde 1896 la placo estas startopunkto de Avenuo Andrássy kaj ekde tiam la unua budapeŝta metrolinio trafikas sub la placo. La placo iĝis trafika nodo, nun 3 metrolinioj, tramoj, aŭtobusoj zorgas pri la pasaĝeroj. Longe tie funkciis finhaltejo por la interurbaj kaj internaciaj aŭtobusoj. Ekde 1970 granda subirejo funkcias sub la placo. Spite la grandan trafikon parto de la placo apartenas al la piedirantoj.
Ĝis 1998 en la placo (en placo Erzsébet) oni konstruis la novan Nacian Teatron, sed pro politika malkonsento nur la elfosaĵo estis farita. Baldaŭ la elfosaĵo iĝis kulturcentro kaj amuzejo subtere. La hungara nomo estas "Gödör" (elfosaĵo).

## Ĉefaj konstruaĵoj 
* luterana gimnazio kun paroĥejo
* Luterana preĝejo (Belváros)
* Palaco Anker
* hotelo, pli frue centra policejo
* iama interurba aŭtobusfinhaltejo konstruita en 1949 en Placo Erzsébet

## Galerio 

Dosiero:Budapešť 0989.jpg|
Dosiero:Erzsébet tér, autóbusz-pályaudvar.jpg|
Dosiero:Gödör és City Center Building - Bajcsy-Zsilinszky út 12., Budapest.jpg|
Dosiero:Budapest, view from the St. Stephen's Basilica to the Deák Ferenc tér.jpg|
Dosiero:Hungary, Budapest, Downtown- Deak square 07.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Deák Ferenc tér (metrostacio)

## Fontoj 
* http://welovebudapest.com(http://welovebudapest.com/budapest.nevezetessegei/nevezetesseg/deak.ferenc.ter) (En)
* http://budapest.varosom.hu/(http://budapest.varosom.hu/latnivalok/terek-parkok/Deak-Ferenc-ter.html)  (En)

Deák Ferenc
Klifoj de Mhothair

La **klifoj de Mhothair ** () estas la plej famaj klifoj de Irlando. Ili situas ĉe la sudokcidenta marbordo de irlanda ĉefinsulo en la graflando Chláir proksime al la vilaĝo Dúlainn (Doolin) (norde de la klifoj) kaj Lios Ceannúir (Liscannor) (sude de la klifoj).
eta|klifoj de Mhothair
eta|situo kaj ĉirkaŭo de la klifoj

## La nomo 
La de plantoj kovrantaj ruinoj de fortikita loĝejo de tribestro estas nomataj en provinco Mhumhain (Munster), tiel ankaŭ en la graflando Chláir (Clare) estas ofte nomataj *mothar* (prononcu „moher“). Origine la vorto signifas grupon de arboj kaj arbustoj. Sur la klifoj proksime al *Hag’s Head* ĉe la okcidenta marbordo de la graflando Chláir staris iam tia fortikaĵo nomita *Moher O’Ruan* (irlande *Mothar Uí Ruain*, „la disfalinta fortiko de O’Ruan“). De tiu la klifoj ricevis la nomon.

## Priskribo 
La klifoj staras el multaj lokoj vertikale al la Atlantika oceano. Ili longas pli ol ok kilometrojn. Ĉe ilia suda fino, la *Hag’s Head* (kapo de Hag) ili altas ĉirkaŭ 120 m, norde de la *O’Brien’s Tower* (turo de O’Brian) ili eĉ havas altecon de 214 m.

La *O’Brien’s Tower* situas je la duona distanco interne de la klifoj. Ĉi tie Sir Cornellius O’Brien konstruigis en la jaro 1835 gvatturon. Dum bona rigardebleco oni povas de tie rigardi ĝis la Aran insuloj kaj la golfo de Galivo. Je la alia flanko de la golfo situas la Maumturk-montoj de la Connemara.

Ĉe la klifo vivas multaj birdoj. Oni kalkulis ĉirkaŭ 30.000 bestoj de 29 specioj. La plej interesaj estas la atlantika fraterkulo, kiuj vivas en grandaj kolonioj sur izolitaj lokoj de la klifoj kaj sur la Insulo de la Kapro. Ankaŭ ekzistas ĉi tie falkoj, mevoj, tufkormoranoj, longbekaj urioj kaj aŭkedoj.

## Fotoj 

Dosiero:O' Briens Tower.jpg|*O’Brien’s Tower*, alteco de la klifoj ĉ. . 200 m
Dosiero:O'Brien Panorama.JPG|rigardo norden kun la *turo de O’Brien*
Dosiero:Ireland cliffs of moher2.jpg|rigardo al oriento
Dosiero:Ireland cliffs of moher1.jpg|rigardo al sudo
Dosiero:FronteraCliff.JPG|*Hag’s Head* dum ŝtorma vetero
Dosiero:Cliffs of Moher Branaunmore Sea Stack County Clare Irland@20160601 01.jpg|roka pinto „Branaunmore“
Dosiero:Cliffs of Moher Branaunmore Sea Stack County Clare Irland@20160601 02.jpg| Trifingraj mevoj kaj longbekaj urioj sur Branaunmore
Dosiero:Cliffsmohersunset.jpg|sunsubiro, februaro 2005
Dosiero:CliffsOfMoher Panorama.jpg|panoramo, decembro 2006
Dosiero:Cliffs of Moher bei bestem Wetter (2007).jpg|la klifoj dum belega vetero en junio 2007
Dosiero:Cliffs of Moher, Irland.jpg|la klifoj, septembro 2016

1000ra|Panoramo

## Eksteraj ligiloj 
* Website des *Cliffs of Moher Visitors’ Centre*
* Website des O’Brien’s-Tower-Betreibers

Mhothair
Kategorio:Protektitaj areoj en Irlando
Kategorio:Graflando Clare
Aziridino

**Aziridinoj** aŭ **etileniminoj** estas heterociklaj kombinaĵoj enhavantaj la funkcian grupon **aziridino**, iu fermata kateno kun tri membroj, unu amina grupo kaj du metilenaj grupoj (-CH2-). Aziridino kaj ĝiaj derivaĵoj komerce produktatas kaj uzatas en fabrikado de plastoj, papero, akvotraktado, kovraĵoj kaj tekstilaj industrioj.

La kemio de ĉi-substancoj estas vaste esplorataj en la lastaj jaroj. Aziridino estas alte toksa kaj ĝia tokseco rezultas probable pro ŝanĝo en la strukturo de la nukleataj acidoj, proteinoj kaj aliaj gravaj biokemiaĵoj per alkiligo.

Aziridinoj ĝenerale estas iritaj al mukozaj membranoj inklude de la okuloj, nazo, spira vojo kaj haŭto. Substancoj derivitaj el la aziridino sed ne enhavantaj la aziridinan ringon (ekzemple: polietilenimino) ordinare prezentas malaltan toksecon.

## Sintezo 
* Willy Marckwald (1864-1942) estis la unua kiu produktis la aziridinon en 1899, per traktado de la β-halogenamino kun solvaĵo da natria hidroksido. Sed, industrie, la aziridino estas produktata per senhidratigo de la **unuetanolamino** en gaza fazo kun ZSM5 zeolita katalizilo:
500ra|eta|centre|Sintezo de la aziridino ekde la senhidratigo de la **unuetanolamino**.

Ĉi-procezo estis pli malfrue disvolvita de la japana firmao Nippon Shokubai surbaze de antaŭa proceduro inventita en 1969.
* Sintezo de Henry Wenker (1935): Ĉi-procezo unue esterigas la **unuetanolaminon** kun sulfata acido sekvata de traktado per solvaĵo da natria hidroksido:
500ra|eta|centre|Sintezo de Wenker (1935).

* Metodo de Vernon Paul Wystrach (1919-1989).

Ĉi-metodo estigas la aziridinon per interagado de la 2-kloroetilamina klorido kun solvaĵo da natria hidroksido:
500ra|eta|centre|Sintezo de Aziridino fare de Vernon Paul Wystrach.

* Malkomponado de la **triazolino**
Termotraktado aŭ fotolizo de **triazolinoj** forpelas nitrogenon el la molekulo kaj produktas aziridinon. Triazolinoj estas generataj per cikloaldonaĵo de alkenoj kun azido (N-=N+=N-).

500ra|eta|centre|Sintezo de Aziridino per fotolizo aŭ termotraktado de la **triazolino**.

## Literaturo 
* Organic Chemistry Portal
* Nature Chemistry
* Science Direct
* Name Reactions in Heterocyclic Chemistry, Jie Jack Li
* The Chemistry of Heterocyclic Compounds, Small Ring Heterocycles: Aziridines ..., Alfred Hassner

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Boriraan.png|**Borirano**
Ethylene_oxide.svg|**Etilena oksidoOksirano**
Ethylene-sulfide-2D-skeletal.png|**Tiirano**
Azirin.svg|Azirino
Azetidine_structure.svg|**Azetidino**
Methanimine.svg|**Metanimino**
Ethylenediamine.svg|**Etilena duamino**
Diaminobutane.svg|**Putrecino**
File:Regular triangle.svg|Ciklopropano
Cyclopropene_2D_skeletal.svg|Ciklopropeno
Cyclopropanol.svg|Ciklopropanolo
C3one.png|Ciklopropanono
Ethyl diazoacetate skeletal.png|**Etila duazoacetato**
Acétalimine.png|**Acetalimino**
2-Chloroethylamine hydrochloride.png|**Klorido de β-kloroetilamino**
triazole.png|**Triazolo**
triazoline.png|**Triazolino**
Propyleneimine skeletal.svg|**Metil-aziridino**

## Vidu ankaŭ 
* Pirolidino
* Heterociklaj kombinaĵoj
* Pirolo
* Aminoj
* Amido

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Fotolizo

500px|eta|dekstre|Sintezo de la **benzoksepino** laŭ fotoreakcio de la epokso-duhidro-naftaleno.

**Fotolizo** aŭ **fotodissocio** temas pri dissocio de kompleksaj molekuloj laŭ efekto de la elektromagneta radiado. En la fotosintezo, unu el la plej gravaj procezoj estas la akvofotolizo asociita al la klorofilo: en ĉi-procezo la lumenergio uzatas por separi la atomojn, kiuj konsistigas la akvomolekulon, liberigante ankaŭ elektronojn, kiuj poste uzatas por rehavi tiujn kiuj perdiĝas de la klorofilo dum ekscitiĝo; tiaj elektronoj povas aperte transformi la karbonan dioksidon de la atmosfero al en sukero utila por generi klorofilon. La molekulo de O2 rezultanta de la fotolizo estas liberigita en la atmosferon, kiel restaĵo de la ĥemia reakcio.

La ĥemia ekvacio de la akvofotolizo estas: 

2H2O → 4H+ + 4e- + O2

La fotodissocio ne limiĝas al la videbla spektro. Ajna fotono kun sufiĉo da energio povas rompi la ĥemiajn ligilojn en la molekuloj de iu kombinaĵo. Ĉar la fotona energio estas inverse proporcia al ĝia ondolongo, la elektromagneta radiado per pli granda energio de la videbla lumo, tiel kiel la ultraviola radiado, ikso-radioj k gama-radiadoj ĉeestas envolvitaj en tiuj reakcioj.

## Vidu ankaŭ
* Fotosintezo
* Lumo

Kategorio:Kemiaj reakcioj
Kategorio:Astrofiziko
Kategorio:Fotosintezo
Franz Magnus Böhme

**Franz Magnus BÖHME** (naskiĝinta la  en Willerstedt, mortinta la  en Dresdeno) estis germana pedagogo kaj muzikisto.

## Vivo 
La disĉiplo de Johann Gottlieb Töpfer en Vajmaro kaj Moritz Hauptmann en Lepsiko estis unue instruisto, poste privata muzikinstruisto en Dresdeno. Inter 1878–85 Böhme fariĝis instruisto pr teorio kaj historio muzikaj ĉe la Hoch-konservatorio de Frankfurto ĉe Majno. Poste li denove privatulis en Dresdeno.

La reĝo de Saksio nomumis lin profesoro. Böhme meritis per siaj historiaj kaj bibliografiaj verkaĵoj: »Altdeutsches Liederbuch« (Leipzig 1877: ĝi inspiris parte la kantolibron junularmovadan *Der Zupfgeigenhansl*); »Geschichte des Tanzes in Deutschland« (Leipzig 1886); »Deutscher Liederhort« (prilaboro de verko de Ludwig Erk, kun uzo de ties postlasitaĵoj, Leipzig 1893–94); »Volkstümliche Lieder der Deutschen im 18. und 19. Jahrhundert« (Leipzig 1895); »Deutsches Kinderlied und Kinderspiel« (Leipzig 1897); nur skizo estas lia verko »Geschichte des Oratoriums« (2-a eldono, Gütersloh 1887; unue sub la titolo »Das Oratorium«, Leipzig 1861). Krome Böhne eldonis »Aufgaben zum Studium der Harmonie« (Leipzig 1880) kaj la kurson »Kursus der Harmonie« (Mainz 1882). Kiel komponisto li aktivis nur kelkfoje sur la kampo de ekleziaj kaj sekularaj kantoj plurvoĉaj.

## Literaturo 
* *Brockhaus Riemann Musiklexikon*: Böhme, Franz Magnus. Band 1. Schott, Zuriko/Majenco 1998, ISBN 3-254-08396-2, p. 155.
* Kurt Thomas: Bericht über einen Teilnachlaß von Franz Magnus Böhme im Institut für Volksmusikforschung Weimar. Ĉe: *Jahrbuch für Volksliedforschung*. Band 38, p. 13–26.
* Otto Holzapfel, Brigitte Emmrich, Heike Müns: Sammlung Franz Magnus Böhme in der Sächsischen Landesbibliothek in Dresden. Zur Wissenschaftsgeschichte und dem Entstehen des Erk-Böhme, Deutscher Liederhort, 1893/94, und dem Nachlass Böhmes. Ĉe: *Jahrbuch für Volksliedforschung*. Band 38, 1993, p. 27–49.
* Horst Seeger: *Musiklexikon Personen A–Z*. Deutscher Verlag für Musik, Lepsiko 1981.
* E. Stockmann: Zum Nachlass Franz Magnus Böhmes. Ĉe: *Deutsches Jahrbuch für Volkskunde*. Band VIII, 1962.

## Fonto 
*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 3. Leipzig 1905, p.&nbsp;147 (ĉi tie interrete)

+

Kategorio:Germanaj muzikistoj
Kategorio:Germanaj pedagogoj
Kategorio:Germanaj muzikteoriistoj
Kategorio:Akademianoj
KIM-11 Ĉapitro 01 : difinitaj infektaj kaj parazitaj malsanoj

Ĉi tiu artikolo provizore disvolvas **Ĉapitro 01 : difinitaj infektaj kaj parazitaj malsanoj** de prova versio 11 de la klasifiko internacia de malsanoj (KIM-11), publikigita de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS).

*Kategoristrukturo:
01 infektaj malsanoj (1..)
* infektaj gastroenterito kaj kojlito (101)
** ĥolero (101)
* veneraj malsanoj (102)
* mikobakteriozoj (103)
* sepso kaŭzita de difinitaj bakterioj (104)
* aliaj bakteriaj malsanoj (108)
* homa imunonesufiĉestiga virusa malsano (109) 
* mikozoj (118)
* malario (119)
* difinitaj protozoozoj (120)
* helmintozoj (121)
* infestadoj de eksteraj parazitoj (122)
*
## Vidu ankaŭ 
* KIM-10 Ĉapitro 01 : difinitaj infektaj kaj parazitaj malsanoj
## Eksteraj ligiloj 
*  prova versio 11 de la Klasifiko Internacia pri Malsanoj

 
Kategorio:Klasifiko KIM-11
KIM-11 Ĉapitro 05 : endokrinologiaj, nutraj kaj metabolaj malsanoj

Ĉi tiu artikolo provizore disvolvas **Ĉapitro 05 : endokrinologiaj, nutraj kaj metabolaj malsanoj** de prova versio 11 de la klasifiko internacia de malsanoj (KIM-11), publikigita de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS).

*Kategoristrukturo:
05 endokrinologiaj, nutraj kaj metabolaj malsanoj (5..)
* endokrinologiaj malsanoj (501)
** malsanoj de tiroido (50101)
**  diabeto (50102)
** endokrinaj malsanoj, ne aliloke klasifikitaj (50110)
* nutromalsanoj (502)
** hipovitaminozoj (50201)
* metabolaj malsanoj (503)
*
## Vidu ankaŭ 
* KIM-10 Ĉapitro 04 : endokrinologiaj, nutraj kaj metabolaj malsanoj
## Eksteraj ligiloj 
*  prova versio 11 de la Klasifiko Internacia pri Malsanoj

 
Kategorio:Klasifiko KIM-11
Azirino

**Azirino** estas nesaturita trimembra heterocikla kombinaĵo enhavanta unu nitrogenatomon kiu rilatas al la analogo aziridino. Azirinoj estas tre reakciemaj, tamen ili trovatas en kelkaj naturaj produktoj tia kia la Dizidazirino ekzistanta en la mara spongo **Dysidea fragilis**.

Ekzistas du izomeroj de la azirino: la 1H-azirino kun karbona-karbona duobla ligilo (C=C) kiu estas malstabila strukturo kiu rearanĝas al la taŭtomera formo 2H-azirino, iu komponaĵo prezentanta karbona-nitrogena duobla ligilo (C=N). La 2H-azinoj konsideratas streĉitajn iminojn kaj estas izoleblaj.

Fotolizo de azirinoj (malsuper 300 nm) estas tre efika por generado de nitrilajn ilidojn. Tiuj nitriloj estas dupolaraj komponaĵoj kaj povas kaptiĝi per varieco da dupolarofiloj kiuj estigas heterociklajn kombinaĵojn tia kia la pirolinoj. La streĉita ringa sistemo ankaŭ spertas reakciojn kiuj favorigas la ringo-malfermon kaj povas agi kiel nukleofilo aŭ elektrofilo.

## Sintezo 
* Rearanĝo de Neber: Ĉi-tiu metodo estis unue raportita en 1926.
Azirinoj ordinare estiĝas per termolizo de **vinilazidoj**. Dum ĉi-reakcio, iu **nitreno** formiĝas kiel peranto. Alternative, ili povas estiĝi per oksidado de la koresponda aziridino:
500ra|eta|centre|Sintezo de azirino ekde la **vinilazido**.
Tiu metodo estas utila protokolo por la a-aminigo de ketonoj, kiu lastatempe rezultis en la plena sintezo de la

* La azirinaj katjonoj estas la plej malgrandaj aromataj heterociklaj kombinaĵoj.
500ra|eta|centre|Azirinaj jonoj

## Literaturo 
* Organic Chemistry Portal
* Organic Reactions
* Amines: Synthesis, Properties and Applications, Stephen A. Lawrence
* The Chemistry of Heterocyclic Compounds, Small Ring Heterocycles: Aziridines ..., Alfred Hassner
* Heterocyclic Chemistry, Raj K. Bansal
* Advances in Strained and Interesting Organic Molecules, Volume 8, B. Halton
* Science of Synthesis: Houben-Weyl Methods of Molecular Transformations Vol ...

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Boriraan.png|**Borirano**
Ethylene_oxide.svg|**Etilena oksidoOksirano**
Ethylene-sulfide-2D-skeletal.png|**Tiirano**
Azetidine_structure.svg|**Azetidino**
Methanimine.svg|**Metanimino**
Ethylenediamine.svg|**Etilena duamino**
Diaminobutane.svg|**Putrecino**
Regular triangle.svg|Ciklopropano
Cyclopropene_2D_skeletal.svg|Ciklopropeno
Cyclopropanol.svg|Ciklopropanolo
C3one.png|Ciklopropanono
Ethyl diazoacetate skeletal.png|**Etila duazoacetato**
Acétalimine.png|**Acetalimino**
2-Chloroethylamine hydrochloride.png|**Klorido de β-kloroetilamino**
triazole.png|**Triazolo**
triazoline.png|**Triazolino**
Thiazirin.png|**Tiazirino**
3-Phenyl-2H-azirene.png|**Fenil-azirino**
Thiazolidine-Structural Formula V.1.svg|**Tiazolidino**
3-(Phenylmethyl)-2H-azirine.png|**Fenil-metil-azirino**

## Vidu ankaŭ 
* Aziridino
* Pirolidino
* Pirolo
* Heterociklaj kombinaĵoj
* Aminoj
* Alizarino

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Moderna norma araba

[eta|Flago de la [Araba Ligo, kies ŝtatoj membroj havas la modernan norman araban lingvon kiel oficialan lingvon.]]
La **moderna norma araba lingvo** (, "la plej elokventa araba lingvo") aŭ **norma araba lingvo** estas la araba kiun ĉefe uzas la arabaj amaskomunikiloj.   

Temas pri varianto de la klera komuna araba kiu disvolviĝis el la literatura renaskiĝo *Nahda* kiu estis vivita en la Araba Mondo komence de la 19-a jarcento.   

La literatura araba aŭ moderna norma araba (*al-ʻarabījah*) naskiĝis el la klopodo farita ĉefe en la orienta zono de Maŝreko por revivigi la kleran lingvon (kies klera nivelo estis multe plialtiĝinta el la klasika epoko) kaj por eviti la kompletan lingvan fragmentiĝon de la araboj en komunumoj kiuj estus perdintaj kapablon interkompreniĝi (arabaj dialektoj).

Kiel lingvo, la moderna norma araba lingvo estas milda versio, pli facila kaj ĝisdatigita laŭ vortotrezoro kaj esprimoj, de la klasika araba kiu troveblas en la klasika araba literaturo. Tiu versio de moderna klera araba estas tiu kiu ĉefe estas uzata en la amaskomunikiloj kaj skribataj kaj parolataj.

## Referencoj 
* Holes, Clive (2004) *Modern Arabic: Structures, Functions, and Varieties* Georgetown University Press. ISBN 1-58901-022-1

## Vidu ankaŭ 
* Araba lingvo
* Klasika araba
* Arabaj variantoj

## Ekstera ligilo 
* (angla) Klariga videaĵo pri la norma araba lingvo, YouTube

Araba lingvo
Kategorio:Normaj lingvoj
Kategorio:Diglosio
Ferenc Lendvay (reĝisoro)

**Ferenc Lendvay** [lendvai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lendvay Ferenc** estis hungara reĝisoro, teatrestro. Lia familia nomo estis ĝis 1946 *Léderer*, poste kelkfoje lia nomo erare estis *Lendvai*.

Ferenc Lendvay http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=matortent&sz=624 naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ferenc Lendvay frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en la  Teatra Akademio. Post la diplomo li iĝis soldato. Li komencis sian reĝisoran karieron en 1944 en Teatro Csokonai (Debrecen). Liaj sekvaj kaj mallongaj teatraj stacioj estis:
* Nacia Teatro (Pécs)
* Nacia Teatro (Szeged)
* Teatro Szigligeti (Szolnok)
* Teatro Petőfi (Veszprém).
En 1946 li edziĝis, en 1954 li eksedziĝis. Ekde 1949 li estis reĝisoro de Nacia Teatro (Budapeŝto), poste li estis nomumita teatrestro de la menciita Teatro Petőfi. Inter 1956-1964 li estis ĉefreĝisoro de Teatro József Attila, poste teatrestro de Nacia Teatro (Miskolc). Li revenis al la Nacia Teatro en Szeged en 1969, kie li faris signifan teatran vivon. Same li revenis al Teatro Csokonai, poste lia lasta teatro estis Teatro de Kecskemét, kie li pensiuliĝis en 1991. Li ricevis premiojn en 1956 kaj  1985.

## Elektitaj reĝisoraĵoj 
* Jenő Heltai: *A néma levente*
* Friedrich Dürrenmatt: *A fizikusok* 
* Friedrich Schiller: Maria Stuart

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Bona Sforza

**Bona SFORZA** (naskiĝis la  en Vigevano; mortis la  en Bari, Italio) estis itala princino de la nobela familio Sforza, ekde 1524 dukino de Bari kaj princino de Rossano. Ekde 1518 ŝi estis reĝino de Pollando kaj granddukino de Litovio pro sia geedziĝo kun Sigismondo la 1-a.

Kategorio:Polaj reĝedzinoj
Bona
⚭
Al-Nahda

**Al-Nahda** (en araba: النهضة, al-Nahḍa), «Renaskiĝo» aŭ «Araba vekiĝo», estis termino uzata por aludi al renaskiĝo de la arabaj literaturo kaj pensaro sub la influo de Okcidento, dum la dua duono de la 19-a jarcento kaj komenco de la 20-a jarcento. Tiu movado ekis en Egiptio, Libano kaj Sirio kaj poste etendiĝis al aliaj arabaj landoj.

La termino deriviĝas el la araba radiko kiu signifas «leviĝi», kion oni asocias kun la senco «esti preta por». La unua periodo de la *Nahda* estis inter 1882 kaj 1905. Diference de la eŭropa Renesanco, la Al-*Nahda* ne temis pri reveno al la klasika pasinteco. Male, al ties aŭtoroj la pasinteco aspektis limiga por la kreiva imagopovo. Djirdji Zaydan (1861-1914) estis unu de la unuaj, kiuj parolis pri *Al-Nahda*, kaj asociis tiun movadon kun bonfara kontribuado de Okcidento por Oriento.

## Bibliografio 
* Roger Allen, "The beginnings of the Arabic Novel", en The Cambridge History of Modern Arabic Literatura, ed. M.M. Badawi, Nueva York, Cambridge University Press, 1992, pp. 180-192.
* Pedro Martínez Montávez, Introducción a la literatura árabe moderna, Revuo Almenara, Madrid, 1974.
* The Encyclopedia of Islam, Nova Eldono, vol. VII, paĝoj 129-130, B. Lewis, Ch. Pellat kaj J. Schacht eldonoj, Leiden, E.J. Brill, 1994.
* Juan Vernet, Literatura árabe, Barcelona, El Acantilado, 2002.

## Vidu ankaŭ 
Araba poezio

## Referencoj 
Kategorio:Arablingva literaturo
Kategorio:Kulturo de Egiptio
Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Islamo kaj politiko
Pirazolidino

**Pirazolidino** estas saturita ringo, heterocikla kombinaĵo konsistanta je tri karbonatomoj, ok hidrogenatomoj kaj du apudaj nitrogenatomoj kaj kemia strukturo de la ciklopentano. Ĝi estas la baza strukturo de la pirazolidinaj komponaĵoj. Ĝia nesaturita analogo estas la pirazolo. Ĝi formas kristalecajn strukturojn kun la dubenzoila derivaĵo (fandopunkto: 147°C) kaj kristala okzalata salo (fandopunkto: 175°C). La komponaĵo estas facile oksidebla en aero aŭ per bromo kaj rezultas pozitive pri la testo de Tollens en meditemperaturo.

## Sintezo 
* Pirazolidino povas estiĝi per cikligo de la **1,3-dukloropropano** aŭ 1,3-dubromopropano kun **hidrazino**:
400px|eta|center|Sintezo de pirazolidino ekde la 1,3-dukloropropano aŭ 1,3-dubromopropano kaj **hidrazino**.

## Literaturo 
* Organic Chemistry Portal
* NIST Chemistry WebBook
* The Chemistry of Heterocyclic Compounds, Pyrazoles and Reduced and Condensed ..., Richard H. Wiley
* The Chemistry of Heterocycles: Structures, Reactions, Synthesis, and ..., Theophil Eicher, Siegfried Hauptmann, Andreas Speicher
* Chemical Book

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Phenylbutazone.png|**Fenilbutazono**
Oxyphenbutazone.svg|**Oksifenbutazono**
Kebuzone.png|**Kebuzono**
Mofebutazone.svg|**Mofebutazono**

Sulfinpyrazone.svg|**Sulfinpirazono**
Suxibuzone.png|**Soksibuzono**
4-(4,4-dimethyl-3-oxopentyl)-1,2-diphenylpyrazolidine-3,5-dione.svg|**Tribuzono**
4-methyl-pyrazolidine.png|**Metil-pirazolidino**

## Vidu ankaŭ 
* Pirazolo
* Pirolo
* Heterociklaj kombinaĵoj

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Tamás Lengyel

**Tamás Lengyel** [tamAŝ lendjel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lengyel Tamás** estis hungara aktoro, voĉoaktoro, anoncisto.

Tamás Lengyel http://www.imdb.com/name/nm0961287/ naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Tamás Lengyel frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto) en 2001. Lia ĉefinstruisto estis László Marton (reĝisoro). Jam dum la studentaj jaroj li debutis en malgranda teatro. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Radnóti, poste al alia teatro. Ekde 2011 li apartenas al Gaja Teatro. Li ofte ricevas televiziajn kaj radiajn rolojn.
Li ricevis premion en 2017.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Rikardo la 2-a - Bolingbroke
** La dresado de la megero - Biondello
* Lajos Zilahy: Printempo de Morto (teatra versio) - ĉefrolo
* Moliére: La malsanulo pro imago – Cléante
* Anton Ĉeĥov: Tri fratinoj - Rode

## Elektitaj filmaj roloj 
* *I Love Budapest* (2001)
* *Idegenek* (2013)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Charlie Cox kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=20116

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* http://port.hu/adatlap/szemely/lengyel-tamas/person-28026
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Hungaraj anoncistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Karl Töpfer

**Karl Friedrich Gustav TÖPFER** (naskiĝinta la  en Berlino, mortinta la  en Hamburgo) estis germana (komedi)verkisto kaj aktoro.

## Vivo 
Li unuafoje aperis sursceneje aktorante en Meklenburgo-Strelitz. Poste li iris al Vroclavo, Brunno kaj en 1815 al la Burgoteatrejo viena, post kiam li estis vidita de Joseph Schreyvogel. Flanke li ankaŭ verkis komediojn, el kiuj plej bone akceptitis de kritikistoj »Der beste Ton« kaj »Freien nach Vorschrift«. En 1820 li setlis kiel liberprofesia verkisto en Hamburgo.

De liaj pli malfruaj teatraĵoj furoris aparte »Rosenmüller und Finke«. Liaj dramaĵoj, kiuj eldonitis sub la titolo »Lustspiele« (nova eldono en Leipzig 1873, 4 volumoj) ja malhavas vere poezian enhavon sed brilas per teatreja efektemo kaj zorgega kompono. Töpfer krome publikigis rakontojn titolitaj »Erzählungen und Novellen« (Hamburg 1842–44, 2 volumoj)

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 19. Leipzig 1909, p. 617-618, kio legeblas tie ĉi interrete.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio detala ĉe ADB

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj aktoroj
Emscher-Zono

La **Emscher-Zono** estas regiono en Germanujo laŭlonge de la rivero Emscher en la orienta kaj norda Ruhr-Regiono. La superpeza parto de la naturregiono de la Emscher-Zono nomiĝas Emscherlando. En la okcidento ekde Oberhausen la Emscher-Zono etendiĝas ĝis en la Malsuprorejnan Malaltebenaĵon.

La Emscher-Regiono estas ŝanĝiĝanta industripejzago. La malnovaj minindustrioj parte retiriĝas, postlasante grandajn areojn por onta nov- kaj aliuzado. La ekonomia regiono estas ŝanĝiĝata per riparo de la pejzaĝo kaj de industriaj konstruaĵoj, ministaj kolonioj estas modernigataj, kaj pli verdaj areoj estas kreataj. Plenkoncepto por tio estas la Emscher Landschaftspark.

En multaj kampoj de la Emscher-Zono jam sukcese ekloĝis entreprenoj de loĝistiko, de servo kaj de moderna produktado aŭ de komerco. Elstara ekzemplo estas la aliuzado de grandaj areoj de la iama *HOAG* (Gutehoffnungshütte) por la butikaro CentrO.

Historie la Emscher-Zonon karakterizas la komenciĝa industriiĝo proksimume 1850, tuj post la konstruo de la unua fervojo de la Köln-Mindener Eisenbahn. Ankaŭ la minteĥniko tiam estis tiel progresinta, ke la dikegaj kovrotavoloj super la karbohavaj tavoloj en la norda Ruhr-Regiono estis trafoseblaj per krutaj ŝaktoj.
## Fonto
Tiu-ĉi artikolo estas tradukaĵo de la samtema artikolo :de:Emscherzone en la germanlingva Wikipädie
Kategorio:Emscher
Kategorio:Geografio de la Ruhr-Regiono
Joseph Schreyvogel

**Joseph SCHREYVOGEL** (naskiĝinta la  en Vieno, mortinta samloke la ) estis aŭstra verkisto kaj intendanto teatra.

## Vivo 
Post studoj en Vieno Schreyvogel privatule laboris inter 1794–97 en Jena, kie li kunlaboris por la ŝilera »Thalia« kaj por la wielanda »Merkur«. En 1802 li vokitis kiel Imperiestra burgoteatreja sekretario al Vieno kiel posteŭlo de August von Kotzebue. Sed post du jaroj li demisiis kaj fondis firmaon artistan kaj industrian. Post la redungiĝo kiel sekretario teatra imperiestra (1814) li ege meritis pri la ekfloro de Burgteatrejo. Aparte menciindas liaj surscenigoj kaj prilaboroj de hispanaj darmoj. Post kalderonaĵoj (»Das Leben ein Traum«, 1817; »Don Gutierre, der Arzt seiner Ehre«, 1818), li eldonis laŭ Moreto la verkon »Donna Diana« (1819):

Franz Grillparzer estis lia amiko kaj ŝatis lin kiel konsilanton. Kvereloj kun la teatrejintendantoj grafo Czernin, kiu ne eltenis tiun laboreman oficiston Schreyvogel, li maldungitis en 1832. Kiel verkisto li portis la pseŭdonimojn *Thomas West* respektive *Karl August West*. Liaj kolektitaĵoj »Gesammelten Schriften« plenigas kvar volumojn (Braunschweig 1829), el kiuj la du unuaj aperis je 2-a eldono sub la titolo »Bilder aus dem Leben« (Brauschweig 1836). Liajn taglibrojn »Tagebücher 1810–1823« eldonis K. Glossy (Berlin 1903).

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, volumo  18. Leipzig 1909, p. 37-38 (tie ĉi interrete)

Kategorio:Vienanoj
Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Kategorio:Teatraj intendantoj
Ringmuro

[eta|ringmuro de la [Fortikaĵo de Ĥotin (Ukrainio)]]
La **ringmuro** (ankaŭ nomata **ĉefa muro** aŭ **ĉirkaŭmuro**) estas defendmuro, kiu ĉirkaŭas la internon de burgo aŭ de similaj fortikaĵoj. Unuopa parto inter du turoj estas nomata *kurtino*.

## Karakterizaĵoj 
Ringmuro povas esti libera konstruparto aŭ ligita al aliaj konstruaĵoj.
Ĝi ne nur protektas pasive la internajn  partojn de la burgo, sed havas preskaŭ ĉiam ankaŭ defendkoridorojn kun embrazuroj por aktive defendi la burgon.
[eta|Castillo de Elda ([provinco Alikanto, Hispanio), ringmura burgo el la 13ª jarcento]]

## Aliaj defendmuroj 
Mantelmuro estas speciala tipo de ringmuro, kiu pro ĝia alteco similas al ŝildmuro (vidu sube).

Diference al ringmuro ŝildmuro nur ekzistas ĉe certaj lokoj, kiuj estas speciale endanĝeritaj. Ĝi estas konstruita speciale dika kaj alta (dikeco ĝis 5 m kaj alteco pli ol  30 m).

## Referencoj 
## Literaturo 
* Horst Wolfgang Böhme, Reinhard Friedrich, Barbara Schock-Werner (Eld.): *Wörterbuch der Burgen, Schlösser und Festungen.* Philipp Reclam jun. GmbH & Co., Stuttgart 2004, ISBN 3-15-010547-1., S. 184–186
* Friedrich-Wilhelm Krahe: *Burgen des deutschen Mittelalters. Grundriss-Lexikon.* Flechsig, Würzburg 2000, ISBN 3-88189-360-1, S. 19−20.
* Friedrich-Wilhelm Krahe: *Burgen und Wohntürme des deutschen Mittelalters.* Band 1. Thorbecke, Stuttgart 2002, ISBN 3-7995-0104-5, S. 25−26.

## Vidu ankaŭ 
* Urbomuro
* Ringremparo

Kategorio:Muroj
Kategorio:Burgoj
Metiejo

eta|230px|laborloko en metiejo kun diversaj iloj

**Metiejo **estas laborejo ekapita de diversaj iloj aŭ maŝinoj de la koncerna metio. Ĝi estas la ejo, kie metio estas plenumita, se tiu metio ne estas plenumita subĉiele.

En metiejo estas faritaj metiaĵoj kaj artmetiaĵoj, (vidu ankaŭ manufakturo).
Relative oftas metiaj entreprenoj kiel metiejo de lignaĵisto, seruristo, artforĝisto, tajloro, ladisto, kaj aŭtoriparisto. La metiejo de artisto nomiĝas ateliero.

## Vidu ankaŭ 
* ateliero
* laborrenkontiĝo

Kategorio:Metio
Kategorio:Ĉambroj
Pordegoturo

**Pordegoturo** estas turo super pordego de granda instalaĵo, ekzemple de urbomuro, burgmuro kaj similaj konstruaĵoj.

Plej ofte ĝi estas parto de mezepoka fortikaĵo. La pordego turo ankaŭ povas esti duobla turo, kiu situas ambaŭflanke de pordego. Ankaŭ ĉe novtempaj konstruaĵoj oni kelkfoje konstruas pordegoturon por substreki la enirejon.

 Image:Magdenburg_Germany_18.jpg|Johannis-turo en Aschersleben
 Image:Linzertor3.JPG|Linzertor en Freistadt
 Image:Remplin Torturm.JPG|Remplina pordegoturo
 Image:Russia-Vladimir-Golden Gate-2.jpg|Ora pordego Wladimir
 Image:Zytglogge 01.jpg| Zytglogge en Bern
 Image:F07.LaRochelle.0013.JPG|»Porte de la Grosse Horloge» en La Rochelle
 Image:Linz TorNeu.jpg|Neutor en Linz am Rhein
 Image:Holstentor in Lübeck Frontseite - Zuschnitt.jpg|Holstentor en Lübeck

## Vidu ankaŭ 
* turo


Kategorio:Pordegoj
Kategorio:Turoj
Maturino Blanchet

.

Li estis episkopo de Aosto ekde la  ĝis la , li sukcedis MS-ron Francesco Imberti.

## Biografio 
Li naskiĝis en Gressan en 1892, kaj estis ordinita pastro en la ordeno de *Oblatoj de Marie-Immaculée* en 1921; li estis konsekrita episkopo de Aosto la  de kardinalo Pietro Calchi Novati.

Li ĉeestis ĉiujn kunsidojn de la dua Vatikana Koncilio, alvokis tri eŭkaristiajn kongresojn, estris sesfoje la pastoralan viziton de la diocezo kaj ordinis 78 pastrojn.

Li gvidis la diocezon ĝis la , kaj retiriĝis al la monaĥejo de Saint-Pierre, kie li mortis la .; ; 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Episkopo

## Eksteraj ligiloj 
*  Paĝo pri MS-ro Blanchet en Catholic Hierarchy
*  Retejo de la Diocezo de Aosto

Blanchet
Ildikó Lőkös

**Ildikó Lőkös** [lOkoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lőkös Ildikó** estas hungara dramaturgo, altlerneja instruisto.

Ildikó Lőkös http://port.hu/adatlap/szemely/lokos-ildiko/person-21901 naskiĝis la  en Szeged.

## Biografio 
Ildikó Lőkös akiris diplomon en pedagogia altlernejo en Budapeŝto en 1979, poste ŝi instruis en pluraj lernejoj. Ŝi akiris ankaŭ dramaturgian diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1988, ŝi lernis precipe de Péter Bacsó. Post siaj studoj ŝi aliĝis al Teatro Gárdonyi Géza. Ŝiaj sekvaj, pli signifaj teatraj stacioj estis:
* Teatro Hevesi Sándor (1992–1994)
* Nova Teatro (Budapeŝto) (1998–2012).
Tiutempe ŝi ofte ricevis televiziajn taskojn kaj ŝi ankaŭ instruis en gimnazio inter 1995–2009. Ŝi instruis ankaŭ en Hungara Belarta Universitato kaj Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto). Ŝi akiris sciencan gradon DLA en 2012 http://www.doktori.hu/index.php?menuid=192&lang=HU&sz_ID=16639.

Ŝi ricevis memorringon en 2001, premion en 2006. Ŝi edziniĝis en 1979, en la 1980-aj jaroj ŝi naskis 2 gefilojn.

## Elektitaj dramaturgiaj laboroj 
* William Shakespeare:
** Somermeznokta sonĝo (adaptita al la nuntempa Zalaegerszeg, 1993)
** Reĝo Lear (2002)
** Hamleto (2003)
** Romeo kaj Julieta (2006)
** La dresado de la megero (2009)
* Molière: La Avarulo (2001, 2007)

## Aliaj laboroj (elekto) 
* *Ballada a senki fiáról* (propra verko, 2004)
* *Sörgyári capriccio* (adaptaĵo, 2011)
* Ede Szigligeti: *Liliomfi* - najbarino (aktora tasko)

## Elektitaj disĉipoj 
* Krisztián Máté

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj dramaturgoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj