open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kluisbergen

**Kluisbergen** (nederlande, proksimuma prononco [KL'JSberĥen]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn. Parto de la nomo estas "bergen" kun la signifo montoj, fakte temas pri kelkaj montetoj kiel Hotondberg kaj Kluisberg kiuj bele influas la pejzaĝon.

Ekde 1977, la municipoj Berchem, Kwaremont, Ruien kaj Zulzeke apartenas al Kluisbergen.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Kaprijke

**Kaprijke** (nederlande, proksimuma prononco [KAPrejke]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn.

Ekde 1977, la municipo Lembeke apartenas al Kaprijke.

Kvankam Lembeke estas pli granda kaj havas pli da loĝantoj ol Kaprijke, oni elektis la nomon Kaprijke por la kuniĝo pro historiaj kialoj. La historio de Kaprijke retroeniras ĝis la Romia epoko. Kaprijke dum iu periodo eĉ ĝuis urbajn rajtojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Herzele

**Herzele** (nederlande, proksimuma prononco [HerZE:le]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto *Aalst*.

Ekde 1977, la municipoj Borsbeke, Hillegem, Ressegem, Sint-Antelinks, Sint-Lievens-Esse, Steenhuize-Wijnhuize kaj Woubrechtegem apartenas al Herzele, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Hamme

**Hamme** (nederlande, proksimuma prononco [HAM'e]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn.

Ekde 1977, la municipo Moerzeke apartenas al Hamme.

Hamme situas ĉe la elfluejo de la rivero *Durme* en la Skeldon. Apud la elfluejo troviĝas monumento pri la verkisto Filip De Pillecyn.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Horebeke

**Horebeke** (nederlande, proksimuma prononco [HO:Rebe:ke]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn.

Ekde 1977, la municipoj Sint-Kornelis-Horebeke kaj Sint-Maria-Horebeke apartenas al Horebeke.

La municipo situas en la regiono *Flandraj Ardenoj* kaj estas konata pro siaj panoramoj, multaj paŝtejoj, vento- kaj akvomuelejoj.
Oudenaarde

**Oudenaarde** (nederlande, proksimuma prononco [OŬd'na:rde], france *Audenarde*) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn. Oudenaarde en la jaro 1189 ricevis urbajn rajtojn.

La sanktulo de la urbo estas sankta Walburga.
Oni donas al Oudenaarde la nomon "la perlo de la Flandraj Ardenoj" pro ĝia beleco.
La urbodomo estas konstruita en Brabanta malfru-gotika stilo de la brusela arkitekto Hendrik van Pede en la jaroj 1527-1530. Tre famaj estas ĝiaj "Verdures", la ornamaj survandaj tapiŝoj.

## Famuloj 
* Johannes Drusius

## Ĝemelurbo 
* Bergen op Zoom (Nederlando)

Kategorio:Urboj de Orienta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Gavere

**Gavere** (nederlande, proksimuma prononco [ĤA:v're]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn.

Ekde 1977, la municipoj Asper, Baaigem, Dikkelvenne, Semmerzake kaj Vurste apartenas al Gavere.

## Historio 
Gavere estas konata pro la *batalo ĉe Gavere* en la jaro 1453 inter la duko de Burgundio kaj la loĝantoj de la urbo Gento kiuj ribelis kontraŭ la altaj impostoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Evergem

**Evergem** (nederlande, proksimuma prononco [E:v'rgem]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn.

Ekde 1977, la municipoj Belzele, Doornzele, Ertvelde, Kerkbrugge-Langerbrugge, Kluizen, Rieme, Sleidinge kaj Wippelgem apartenas al Evergem, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Sint-Lievens-Houtem

**Sint-Lievens-Houtem** (nederlande, proksimuma prononco [SINT-LIfens-HOŬtem]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto *Aalst*.

Ekde 1977, la municipoj Bavegem, Letterhoutem, Vlierzele kaj Zonnegem apartenas al Sint-Lievens_Houtem.

## Historio 
La areo estis en 976 dividita en du partojn. Unu parto estis regata de la "Sint-Baafs"-abatejo de Gento, la alia apartenis al la lando de Aalst (Alosto) kun sia propra juĝejo.

En la mezepokoj, la vilaĝo havis gravajn pilgrimadon kaj jaran bazaron.

La pilgrimado de "Sint-Lievens" okazis dum la lundo post Pasko kaj rememorigis la transdonadon de la relikvoj de "Sint-Lievens" de la vilaĝo al la "Sint-Baafs"-abatejo. Karlo la kvina aboliciis la pilgrimadon.
Eeklo

**Eeklo** (nederlande, proksimuma prononco [E:Klo:]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn. Temas pri unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1240.

La arbaro "Het Leen" estas provinca areo kaj troviĝas parte en Eeklo. Ĝis 1973 la arbaro apartenis al la armeo, sed poste ĝi fariĝis provinca posedaĵo. Tie estas 36 kilometroj da promenvojoj kaj du muzeoj (pri loka historio kaj pri la arbaro). En la unua estas permanenta ekspozicio pri papilioj kaj fungoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande; iomete france, germane kaj angle)

Kategorio:Urboj de Orienta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Dendermonde

**Dendermonde** (nederlande, proksimuma prononco [Dend'rMONde]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn. Temas pri unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1233.

Ekde 1971 kaj 1977 la municipoj Appels, Sint-Gillis-bij-Dendermonde, Baasrode, Grembergen, Mespelare, Oudegem kaj Schoonaarde apartenas al Dendermonde.

La urba himno de Dendermonde mencias la legendon pri Ĉevalo Beiaard, kaj ĉiun dekan jaron oni procesie portas tra la urbo lignan ĉevalon.

En Dendermonde naskiĝis Rosiana Coleners, Guy Verhofstadt (belga ĉefministro), Prudens van Duyse, ŝtatisto, verkisto, tradukisto, fervora defendanto de flandraj lingvaj rajtoj kaj arkivisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)

maldekstra|eta|300px|Stacidoma placo de Dendermonde

Kategorio:Urboj de Orienta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
De Pinte

**De Pinte** (nederlande, proksimuma prononco [De PINte]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn.

Ekde 1977, la municipo Zevergem apartenas al De Pinte.

La alteco en De Pinte estas inter 7 m kaj 10 m super la marnivelo, kaj la valo de la Skeldo tie estas la plej malalta punkto. La najbaraj municipoj estas Gent, Merelbeke, Nazareth, Gavere kaj Sint-Martens-Latem.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)

eta|maldekstra|300px|kastelo *Grand Noble*
eta|maldekstra|300px|la katolika paroĥejo
Buggenhout

**Buggenhout** (nederlande, proksimuma prononco [BUĤ'nhoŭt]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn.

Buggenhout apartenis ekde la 11a ĝis la fino de la 18a jarcento al la dukejo Brabanto.
La Francoj kunmetis la municipon ĉe la *Skeldo-departemento*, kiu en 1815 estis transformita al la provinco Orient-Flandrio.

Ekde 1965, la municipoj Opdorp, Opstal kaj Briel apartenas al Buggenhout.

## Konataj lokuloj 
* Lou Goossens (n. 2009), infana aktoro, origine el la municipoparto Opdorp

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Geraardsbergen

eta|maldekstra|urbodomo
**Geraardsbergen** (nederlande, proksimuma prononco [GE:Rra:rdsberĥ'n], france *Grammont*) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1068 kiel unua urbo en la regiono. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto *Aalst*.

Ekde 1977 la municipoj Goefferdinge, Grimminge, Idegem, Moerbeke-Geraardsbergen, Nederboelare, Nieuwenhove, Onkerzele, Ophasselt, Overboelare, Schendelbeke, Smeerebbe-Vloerzegem, Viane, Waarbeke, Zandbergen kaj Zarlardinge apartenas al Geraardsbergen, la ĉefa municipo.

Antaŭ la urbodomo de Geraardsbergen staras statuo simila al Manneken Pis de Bruselo.

Sur la okcidenta flanko de Oudenberg ('Malnova Monto') loĝis de 1920 ĝis 1941 la fama artpentristo-gravuristo Jan De Cooman, naskiĝinta en Zandbergen la 4an de aŭgusto 1893 kaj mortinta samloke la 11an de junio 1949.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)

Kategorio:Urboj de Orienta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Brakel (Belgio)

**Brakel** (nederlande, proksimuma prononco [BRA:kel]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn.

Ekde 1977, la municipoj Elst, Everbeek, Michelbeke, Nederbrakel, Opbrakel, Parike, Sint-Maria-Oudenhove (parte) kaj Zegelsem apartenas al Brakel.

Brakel estas parto de la *Flandraj Ardenoj*, regioneto kun krutaj montetoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
* Turisma retejo  (nederlande, france, germane kaj angle)
Assenede

**Assenede** (nederlande, proksimuma prononco [AseNE:de]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn.

Ekde 1977, la municipoj Bassevelde, Boekhoute kaj Oosteeklo apartenas al Assenede.

eta|maldekstra|180ra|1=Assenede; 2=Bassevelde; 3=Oosteeklo; 4=Boekhoute
eta|maldekstra|300ra|kirko Sanktaj Petro kaj Marteno

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo ()
Andris Piebalgs

**Andris PIEBALGS** (naskiĝis la  en Valmiera) estas latva politikisto kaj diplomato.

Li estis edukiĝita ĉe la Universitato de Latvio en Rigo, li laboris kiel instruisto en Valmiera dum la 1980-oj jaroj. Dum la jaroj de la Kantanta Revolucio, kiu gvidis al la sendependiĝo de Latvio disde Sovetunio, li estis inter la fondintoj de la konservativa politika movado kaj posta partio Latvia Vojo. Dum la unuaj jaroj de la reatingita Latvia sendependeco li laboris kiel ministro de eduko de 1990 al 1993, kaj ministro de financoj de 1994 al 1995. Li estis ambasadoro en Estonio de 1995 ĝis 1997, kaj ĉe la Eŭropa Unio de 1998 ĝis 2003.

Piebalgs estas parolanto de latva, angla, germana, franca, rusa, kaj estona lingvoj.

Ekde la 22-a de novembro 2004 li estas Eŭropa Komisionano por Energio. En 2007, li anoncis kunlaboron kun Ĉinio pri energio kaj klimata ŝanĝiĝo. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo

Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono
Kategorio:Komisiono Barroso 1
Kategorio:Komisiono Barroso 2
Kategorio:Latvaj politikistoj
Kategorio:Latvaj diplomatoj
Deinze

**Deinze** (nederlande, proksimuma prononco [DEJNze]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn. Temas pri unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1241.

Tra Deinze fluas la rivero Liso.

Ekde 1977 la municipoj Astene, Bachte-Maria-Leerne, Gottem, Grammene, Meigem, Petegem-aan-de-Leie, Sint-Martens-Leerne, Vinkt, Wontergem kaj Zeveren apartenas al Deinze.
## Konataj municipanoj 
* Jacques Rogge

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo ()

Kategorio:Urboj de Belgio
Aalst

**Aalst** (nederlande, proksimuma prononco [aːlst]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Temas pri unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Tiun titolon Aalst ricevis en la jaro 1174. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto (arondismento) Aalst.

Ekde 1976 la municipoj Baardegem, Erembodegem, Gijzegem, Herdersem, Hofstade, Meldert, Moorsel kaj Nieuwerkerken apartenas al Aalst.

Aalst estas tre konata pro sia ĉiujara karnavalo antaŭ la komenco de la fasto.
eta|Kastelo Terlinden.
Aalst situas ĉirkaŭ 20 km okcidente de Bruselo. 10 km norde de Aalst situas la najbara urbo Dendermonde, kun kiu Aalst estas en konstanta rivaleco. Laŭ kelkaj la kerno de tiu rivaleco estas envio al la legendo pri ĉevalo Beiaard; tiu envio estas prikantata en la urba himno de Dendermonde.

eta|maldekstra|180px|Belfrido de Aalst
eta|maldekstra|180px|Dirk Martens (15-a jc.)

## Famuloj 
* Adolf Daens
* Luc Luycx
*Pieter Coecke van Aelst
*Louis Paul Boon

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo de la municipo

Kategorio:Urboj de Orienta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Cirozo

**Cirozo** estas kronika inflamo de la interlobeta histo de organo. (Ĝi povas esti hepata, atrofia, vejna aŭ disvastiĝinta.)

Hepata cirozo estas kronika, difuza inflamo de la hepato, kion karakterizas la plimultiĝo de la konektiva histo, degeneriĝo kaj regeneriĝio de la parenĥimo; pro tiuj la konsisto de la hepato trastrukturiĝas. Ĝin kaŭzas hepatitiso, alkoholismo, proteinmanko, karbon-tetraklorida veneniĝo, ŝtopiĝo de la galoduktoj.

Kategorio:Hepatologio
Kategorio:Sindromoj en gastroenterologio
Kategorio:Hepatomalsanoj
Departemento Kaŭko

**Departemento Kaŭko** estas departemento de Kolombio, en la sudokcidento de la lando, borde de la Pacifika Oceano. La departemento ekestis je la 1-a de januaro 1886. Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

* Ĉefurbo: Popajano (212 400).
* Pliaj urboj: *Puerto Tejada* (51 000), *Santander de Quilichao* (39 000).
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato de 2005)

## Geografio
* Nevado del Huila
* Vulkano Puracé

## Vidu ankaŭ 
*Kaŭko (rivero)
*Cordillera Central (Kolombio)
*Cordillera Occidental (Kolombio)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Departementoj de Kolombio
Béla Bartók

**BARTÓK Béla** (naskiĝis la 25-an de marto 1881 en Nagyszentmiklós, Hungario; mortis la 26-an de septembro 1945 en Novjorko, Usono) estis hungara komponisto, pianisto kaj muziksciencisto. Li estis unu el la plej elstaraj reprezentantoj de la klasika muziko en la 20-a jarcento. Li estis ano de la Hungara Scienca Akademio (MTA).

Lia patrino estis pianisto, lia patro direktoro de agrikultura lernejo. Li lernis pianoludon ĉe ERKEL László (filo de ERKEL Ferenc) inter 1892-1896 en Pozsony. Li studis inter 1899-1903 en la Muzika Akademio.

Liaj komencaj verkoj ĉerpis inspiron el la malnovaj hungaraj soldatvarbaj muzikoj, dancoj, el la popolaj kantoj. La tiamaj verkoj estas la daŭrigoj de la 19-a jarcenta romantika muziko.

Decida sortoŝanĝo estis la ekkono de la Kodály-a verkaro, kiu direktis lian atenton al la praa hungara popolkanto kaj ĝenerale al la popolmuziko de mezorienta Eŭropo. Ili komune aperigis en 1906 la notaran kajeron „Hungaraj popolkantoj por voĉo kaj piano”.

Li ekzamenis krom la hungara popolmuziko ankaŭ la slovakan, rumanan, araban kaj turkan popolmuzikon.

Popularecon li atingis per la muziko al la baleto de Béla Balázs „Reĝido skulptita el ligno” kaj la opero Burgo de la duko Blubarbo. Post unu jaro li finverkis la baleton „La mirakla mandareno” (muzikon al teksto de Lengyel Menyhért). Oni prezentis en 1923 – je 50-jara datreveno de Budapeŝto – lian verkon "Dancosuito" kun Psalmus Hungaricus de Kodály. Poste lia rilato al la oficialaj instancoj malboniĝis.

Li reprezentis la hungaran popolon kun estimo al aliaj popoloj kaj deziris fratiĝon inter la popoloj. En tiu ideo kreiĝis la fama verko „Cantata Profana” en 1930.

La apero de faŝismo instigis lin (kiel Kodály-on) al aktiva alpaŝo, kaj li malpermesis ludon de siaj verkoj en la germana kaj itala radioj.
eta|Bildo sur hungara mon-bileto
Li translokiĝis en 1940 kun sia edzino al Usono. Tie li skribis konĉerton (je peto de la Bostonaj Simfoniistoj) kaj solo-sonaton por violono por Yehudi Menuhin. Lia lasta verko (aldviolona konĉerto) estis kompletigita de Tibor Serly.

La mil-forinta bank-bileto hungara montras lian portreton.

eta|dekstra|180px|Memortabulo pri Bartók

## Elektitaj disĉiploj 
* József Gát
* Pál Hermann
* József Kozma
* Katalin Nemes
* György Sándor (pianisto)
* Júlia Székely

## Memorigiloj 
* 4132 Bartók
* Arĉa Kvaropo Bartók
* Unitariisma preĝejo Béla Bartók (Budapeŝto)
* statuoj
* memortabulo

## Eksteraj ligiloj 
* Muzeo pri Bartók Béla , Budapeŝto (hungare kaj angle)
* Bartók, 1881–1945  (angle, kun multaj fotoj)

Kategorio:Hungaraj operkomponistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj antaŭ la naziismo
Kategorio:Hungaraj pianistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj muzikologoj
Kategorio:Hungaraj kolektistoj pri popolaj muzikoj
Sebastião Salgado

[eta|dekstra|250ra|Sebastião Salgado. [Monda Socia Forumo/2003. Marcello Casal Jr/ABr]]

**Sebastião SALGADO** (8-an de februaro 1944 en Aimorés, Minas-Ĝerajso, Brazilo - 23-an de majo 2025 en Parizo) estis brazila fotisto, vivanta en Parizo kaj mondkonata pro sia unika stilo de dokumentara fotografio, stilo de fotografado kiu dokumentas la realan vivon por kiu li vojaĝis en pli ol 100 landoj. Liaj fotoj montras, kio estas la efiko sur homoj, kiam iliajn vivojn determinas malriĉeco, malsato, industriiĝo kaj politika premo. Li publikigis plurajn fotolibrojn pri tiu socia problemaro, pro kiuj li ankaŭ ricevis diversajn premiojn. Lia fotaro estis tutmonde montrata kaj publikigita en revuoj kaj gazetoj. En 1986 li estis nomita "fotografa ĵurnalisto de la jaro" fare de la Internacia Centro de Fotografio. Liaj fotoj igas nin pensi pri la esencaj valoroj de la vivo, sciante ke lia ĉefa temo estas la homoj. Liaj fotoj provas kapti la dignon kaj integrecon de la homo kaj ne pretas provoki kompatemon, kiel multaj aliaj fotografoj farantaj fotojn pri la tria mondo.

Li estis fondinto de „Instituto Terra“, ekologia organizaĵo dediĉita al la daŭrigebla evoluo de la valo de la rivero Doce, kadre de kiu li subtenas agrikulturistojn rearbarigi kaj vivi kun la arboj. La valo de la rivero Doce situas inter la ŝtatoj Minas Gerais kaj Espírito Santo kaj estas regiono kiu dum jarcentoj suferis de senĉesa senarbarigo kaj neregata ekspluatado de naturaj rimedoj.

Salgado havis novaĵagentejon, nomata *Imagens da Amazônia*, fondita en 1994, kiu spegulas lian laboron.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala hejmpaĝo de Instituto Terra 
* Retrospekta verkaro de Salgado sur YouTube

## Referencoj 
Kategorio:Brazilaj fotistoj
Norbert Wiener

**Norbert WIENER** (naskiĝis la  en Columbia, Misurio, Usono; mortis la ) kreis cibernetikon.

## Vivo 
Li estis la unua filo de Bertha kaj Leo Wiener. Leo estis tiam docento pri slava lingvaro en la Universitato Harvard. Kiam en Varsovio li estis gimnaziokolego de Ludvik Lazaro Zamenhof, kaj partoprenis la feston de decembro 1875 en lia ĉambro.

Wiener edukatis enhejme ĝis li atingis 7 jarojn. Poste li eniris lernejon sed dum mallonga tempo, kaj finis plejparton de siaj studoj endome. Li abiturientiĝis 11-jara en 1906, kaj en septembro de la sama jaro li eniris en la Universitaton Tufts kie li studis matematikon.

## Vidu ankaŭ 
* 18182 Wiener

Kategorio:Usonaj matematikistoj
Departemento Metao

180px|dekstra
**Departemento Metao** estas laŭ areo relative granda departemento de Kolombio, en la centro de la lando, sude de la ŝtata ĉefurbo Bogoto. La departemento ekestis je la 1-a de januaro 1959.

* **Ĉefurbo:** Villavicencio (305 500)
* **Areo:** 85 635&nbsp;km²
* **Loĝantaro:** 743 597
* **Urboj: ** *Acacias* (38 800), *Granada* (32 000)

## Geografio 
* Makarena Montaro

Kategorio:Departementoj de Kolombio
Bufo

alternative=Bufo gargarizans profile 2.jpg|eta|*Bufo gargarizans*
**Bufo** estas vertebrula amfibia genro de bestoj de la ordo anuro. Bufoj estas proksime rilataj al ranoj, sed ĝenerale bufoj estas malpli dependaj de akvo.

## Priskribo 
Veraj bufoj havas komune dikajn figurojn kaj mallongajn krurojn, kiuj igas ilin relative mallertaj saltantoj. Ilia seka haŭto estas dika kaj "veruka". Malantaŭ siaj okuloj, Bufo-specioj havas veruk-similajn strukturojn, la "parotoidajn glandojn". Tiuj glandoj distingas la verajn bufojn de ĉiuj aliaj senvostaj amfibioj. Ili sekrecias grasan, blankan venenan substancon, kiu funkcias kiel malkuraĝigo al predantoj. 

## Specioj 
* *Bufo ailaoanus*  Kou, 1984
* *Bufo aspinius*  (Rao & Yang, 1994)
* *Bufo bankorensis*  Barbour, 1908
* *Bufo bufo*  (Linnaeus, 1758) - Ordinara bufo
* *Bufo cryptotympanicus*  Liu & Hu, 1962
* *Bufo eichwaldi*  Litvinchuk, Borkin, Skorinov, & Rosanov, 2008
* *Bufo gargarizans*  Cantor, 1842
* *Bufo japonicus*  Temminck & Schlegel, 1838
* *Bufo luchunnicus*  (Yang & Rao, 2008)
* *Bufo menglianus*  (Yang, 2008)
* *Bufo pageoti*  Bourret, 1937
* *Bufo stejnegeri*  Schmidt, 1931
* *Bufo tibetanus*  Zarevskij, 1926
* *Bufo torrenticola*  Matsui, 1976
* *Bufo tuberculatus*  Zarevskij, 1926
* *Bufo tuberospinius*  (Yang, Liu, & Rao, 1996)
* *Bufo verrucosissimus*  (Pallas, 1814)

## Vidu ankaŭ
* Panama ora rano
* Suda bufo

Kategorio:Anuroj
Distrikto Bad Doberan

La distrikto **Bad Doberan** ekzistis ĝis la 4-a de septembro 2011: Ĝi estis parto de la germana federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio kaj la teritorio iĝis parto de la nova distrikto Rostock. La norda limo de la historia distrikto estis la marbardo al Balta maro. Oriente troviĝis Norda Antaŭpomerio, sude distrikto Güstrow kaj okcidente Nordokcidenta Meklenburgo. En la nordoriento de la distrikto troviĝis Rostock, granda urbo ne apartenanta al ĝi.

## Administra subdivido 

**Komunumaroj:**

B
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2011
Berlare

**Berlare** (nederlande, proksimuma prononco [BERla:re]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn.

Ekde 1977, la municipoj Overmere kaj Uitbergen apartenas al Berlare.

maldekstra|eta|200px|Berlare, centro

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo de la municipo

Bareldonk kapel 2011 07 24 00 02702.jpg|la kapelo *Bareldonk* en la municipoparto *Donk*
Kasteel van Berlare westgevel.jpg|la kastelo de Berlage
Huurbootjes2.JPG|la turisme uzata lago *Donkmeer*
Sint Annakapel Berlare 2011 04 29 2011 04 29 000 02902.JPG|la kapelo Sankta Ana
Heĝkamparo

eta|Heĝoj helpas protekti la kamparojn
**Heĝkamparo** estas tipo de kamparo, kie la kampoj estas ĉirkaŭbaritaj de heĝoj ĉu malaltaj, kiel en Normandio, ĉu altaj kaj plantitaj sur terolevaĵoj, kiel estis en Bretonio. Tiuokaze la vojoj inter la kampoj ŝajnas kiaj duonenfositaj kaj nomatas kavpadoj, kaj la pejzaĝa videblo kaj atingpovo estas preskaŭ nula.

Heĝkamparo rimarkinde karakterizas Anglion depost la *Enclosure*-movado.

Dum disvolviĝo de intensa agrikulturo oni forelradikis plejparte de la heĝoj kaj foje regionoj preskaŭ tute perdis sian heĝkamparan aspekton, ekzemple en Bretonio (post forigo de heĝoj okazas nun katastrofaj subakvegoj), sed heĝoj multflanke utilas ekologie kaj por bremso kaj stokado de pluvakvoj, kaj por biodiverseco, kaj por protekto kontraŭ vento, kaj por la produktiveco mem de la kampo.

## Vidu ankaŭ 
* Anglaj malaltaĵaj fagaroj

Kategorio:Ekologia agrikulturo
Kava vojo

eta|
eta|Kavovojo en sudorienta regiono de Pollando
eta
**Kava vojo** estas vojo aranĝita en heĝkamparoj inter du talusoj. Ekzistas kavovojoj je kies flankojn oni plantis heĝojn. Tiuj heĝoj servas kiel ĉirkaŭbariloj de apudaj kampoj. Regiono fama pro tiaj kavaj vojoj estis (en Francio) Bretonio, sed tiuj estas nun preskaŭ ĉiuj detruitaj pro intensa agrikulturo, kio konsistigas seriozan kulturdiversecan kaj ekologian perdon.

Kategorio:Geografio
Kategorio:Agrikulturo
Seveso

**Seveso** estas komunumo en Italio. Ĝi estas parto de la laŭ decido de 2004 kreita kaj en 2009 plene ekfunkciinta provinco Monza kaj Brianza en la regiono Lombardio - antaŭe ĝi apartenis al la provinco Milano. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Najbaras la komunumoj Meda, Seregno, Barlassina, Cogliate kaj Cesano Maderno.

Seveso estas ankaŭ la nomo de la rivero *Seveso*, kiu trapasas la komunumon en norda-suda direkto.

La komunumo iĝis konata la 10-an de julio 1976, kiam okazis grava kemia akcidento: estiĝis dioksina nubo kiu venenis la ĉirkaŭaĵon. La akcidenton kaŭzis eksplodo en la kemia fabriko *Icmesa*.

## Vidu ankaŭ 
* Seveso (stacidomo)
* Seveso-Baruccana (stacidomo)
* Bhopal

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|


Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de la provinco Monza kaj Brianza
Distrikto Demmin

La **distrikto Demmin** ekzistis ĝis la 4-a de septembro 2011. Ekde tiam ĝia areo dividiĝis inter la novaj distrikto Meklenburga Lagaro (komunumaroj Demmin-Land, Malchin am Kummerower See, Stavenhagen und Treptower Tollensewinkel) kaj distrikto Antaŭpomerio-Greifswald (komunumaroj Jarmen-Tutow kaj Peenetal/Loitz). La sekva teksto ankoraŭ priskribas la historian teritorion:

La distrikto **Demmin** estas parto de la germana federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio.

;Komunumaroj:



Kategorio:Eksaj distriktoj de Meklenburgo-Antaŭpomerio
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2011
Aldviolono

La **aldviolono** (nomata ankaŭ **aldo** aŭ **vjolo**) estas iomete pli granda ol violono, sed tute simila arĉa muzikinstrumento. Ĝia sono estas pli malalta ol tiu de violono (c-g-d1-a1).
La itala nomo viola da braccio signifas, ke oni tenas la instrumenton per brako. Ne estas kutime, sed eble, ludi ĝin kiel gitaron - aŭ preskaŭ kiel violonĉelon sine.

Pro la pli granda instrumento, ĝin karakterizas pli malfacileta kaj lacigeta ludo, ĉar la maldekstra mano devas moviĝi pli grandan vojon por la unuopaj sonoj kiel ĉe violono.
Ju pli granda la instrumento estas, des pli forta estas la etendado de la maldekstra brako. Jam ĉe la pli malgranda violono oni firme turnas la brakon internen por preni la kordojn (supinado). La rezulto ofte estas problemoj ĉe la dorso, ŝultro aŭ la kubuta artiko.

Aldviolono kaj arĉo estas pli granda, peza ol tiuj de violono.

La sono de aldviolono estas forta ĉe la malaltaj sonoj, ĉe mezaj sonoj ĝi estas facile mola, ĉe altaj sonoj ĝi havas sufokitan karakteron. La unika sono de la aldo dependas de tio, ke la aldkorpo estas tro malgranda kompare kun la agordado. Ĉar ĝi sonas je kvinto pli malalte ol la violono (frekvencproporcio 2:3), la korpoj devus havi la saman rilaton, ĉirkaŭ 36 cm ĉe la violono al 54 cm ĉe la aldo. Tial la du preskaŭ samaj instrumentoj sone distingiĝas. Ke oni konstruas la instrumenton pli malgrande ol la fiziko proponas, dependas de la homa korpo, ni estas tro malgrandaj.

Dosiero:Violin-Viola.jpg|

En orkestro ludas ofte 6-8 aldviolonistoj. Ili malofte ricevis sololudon, sed ili ludas la ofte nerimarkeblajn internajn sonojn de la muzika teksaĵo, sed ĉiuj rimarkus tuj ilian foreston.

W.A. Mozart amis ludi aldon, kvankam li ankaŭ tre bone ludis la violonon. Kiam Mozart invitis al privataj kvartetvesperoj en sia loĝejo, tiam Johann Baptist Vanhal ludis la 1an violonon, Joseph Haydn la 2an violonon, Mozart la aldon kaj Karl Dittersdorf la violonĉelon por provi la ĵus komponitajn verkojn. Ĉe la unua prezentado de siaj kvintetoj (2 violonoj, 2 aldoj kaj violonĉelo) Mozart ŝajne mem ludis aldon.

Famajn komponaĵojn por aldo verkis: Wolfgang Amadeus Mozart (Konĉertanta simfonio), Hector Berlioz (Haroldo en Italio), Béla Bartok (Konĉerto por aldo kaj orkestro, kompletigita de Tibor Serly), kaj Paul Hindemith, kiu mem estis aldisto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Amorvjolo

## Eksteraj ligiloj 
* http://music.lib.byu.edu/piva/VnV.html  
* http://www.rivinus-instruments.com 
* http://www.viola.com  
* http://music.lib.byu.edu/piva 
* http://bracsa.lap.hu viola link center
Voĉo

***Gramatika voĉo** estas verba fleksio montranta, ĉu la ago esprimata de la verbo estas farata aŭ ricevata de la subjekto: aktiva, meza, pasiva, refleksiva kaj malpasiva estas kvin malsamaj gramatikaj voĉoj.
***Voĉdono** estas esprimo de la opinio de ĉiu pri demando, decido aŭ elekto, balotado.
**Voĉo* estas  esperantlingva gazeto.
***Voĉo** rilatas al sonoj farataj de aero elblovita el la homaj pulmoj kaj vibrigitaj de la laringo, uzataj en parolo, kanto, krio (ankaŭ ĉe bestoj); soprano, mezosoprano, aldo, tenoro, baritono, baso estas la malsamaj registroj de kantistoj kaj kantistinoj.
****Voĉkordo** estas ĉiu el ambaŭ membranaj tendenoj de gloto, per kies vibrado kaj streĉado produktiĝas la voĉo, 
****Brustvoĉo** estas malpli alta parto de voĉa son-amplekso, kies vibrado sentiĝas precipe en la brusto, 
****Kapvoĉo** estas pli alta parto de voĉa son-amplekso, kies vibrado sentiĝas precipe en la kapo, 
****Mezvoĉo** estas la mezalta parto de voĉa son-amplekso, kies vibrado sentiĝas precipe en la laringo.
***Voĉo** estas sono, modulita laŭ muzika gamo kaj alkonformigita al muzikinstrumento.

## Proverbo 
Ekzistas proverboj pri voĉo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof
:
*  
*  

## Referencoj 
Kategorio:Apartigiloj
Kategorio:Kantoj
Kategorio:Sono
Wundschuh

**Wundschuh**  estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Stirio kaj al la distrikto Graz aŭ formale *distrikto Graz-Umgebung* ("ĉirkaŭaĵo de Graz", germane: *Bezirk Graz-Umgebung*). La komunumo ampleksas kvin vilaĝojn, nome Gradenfeld, Forst, Kasten, Wundschuh kaj Ponigl. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Najbaraj komunumoj de Wundschuh  ()

Kategorio:Komunumoj de Stirio
Kategorio:Distrikto Graz'
Jablonné nad Orlicí

eta|250px|maldekstra|Ĉefplaco
250px|eta|maldekstra|Preĝejo de sankta Bartolomeo
**Jablonné nad Orlicí** estas urbeto kaj somerrestadejo en Ĉeĥio, situanta en Regiono Pardubice, en valo de rivero Tichá Orlice, 14&nbsp;km de urbo Žamberk. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
En la jaro 1304 unuafoje estas menciata vilaĝo Gablona, kiu evoluis el doganejo sur vojo el Bohemio al Kladsko. La vilaĝo apartenis al monaĥejo de Zbraslav, pli malfrue ĝi estis posedaĵo de nobelaj familioj. Ĉi tie kreskis produktado de brosoj kaj fadenbutonoj. Jablonné akiris urbajn rajtojn en la jaro 1906 kaj en ties centro konserviĝis kelkaj valoraj domoj.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
Sur la kvadrata ĉefplaco, proklamita kiel urba monumentzono, situas pluraj malfrubarokaj domoj kaj du ĉarpentitaj konstruaĵoj kun tipaj gabloj, kaj pestokolono el 1748.

En plialtigita situo situas preĝejo de Sankta Bartolomeo el la jaro 1683 kaj rekonstruita en 1725 konstruita sur loko de pli malnova lignokonstruaĵo el la 14-a jarcento. Kune kun granda unuetaĝa paroĥejo ĝi kreas valoran barokan tuton.

Ponto trans la rivero Tichá Orlice portas statuojn de Sankta Johano Nepomuka kaj Sankta Floriano.

En la urbo eblas trovi ankaŭ naturmemoraĵon - kverkon, kies perimetro estas 480&nbsp;cm, alteco 18 m kaj ĝia aĝo estas taksata al 560 jaroj.

## Famaj personoj 
El Jablonné devenis episkopo de Bohemiaj Fratoj Petr Figulus Jablonský, kiu estis bofilo de Johano Amoso Komenio.

Tie ankaŭ naskiĝis la E-o eldonisto Antonín Pražák.

## Rilataj artikoloj
* Artileria fuortaro Bouda

## Eksteraj ligiloj 
* Militista pietloko 

Kategorio:Municipoj en distrikto Ústí nad Orlicí
Kategorio:Urboj en distrikto Ústí nad Orlicí
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Suborlica montetaro
Orlík nad Vltavou

**Orlík nad Vltavou** estas municipo kaj konata somerrestadejo en Ĉeĥio. Ĝi situas en la norda parto de Sudbohemia regiono, 15&nbsp;km okcidente de Milevsko, surborde de la lago Orlík, kiu estiĝis en 1961 pro konstruo de la valbaraĵo Orlík sur la rivero Vltava. Vivas ĉi tie  ().

La municipo konsistas el du partoj - *Staré Sedlo*, menciata kiel paroĥa vilaĝo jam fine de la 13-a jarcento, kaj pli nova parto, nomata *Višňovka*.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
Municipo Orlík nad Vltavou konsistas el du partoj, kiuj situas en katastra teritorio *Orlík nad Vltavou*:

* **Orlík nad Vltavou**
* Staré Sedlo (inkluzive de domaro kaj baza setlejunuo Višňovka)

Ekde la 1-a de januaro 1981 ĝis la 23-a de novembro 1990 apartenis al la municipo ankaŭ Nevězice.

## Vidindaĵoj 
* kastelo Orlík, romantike rekonstruita burgo kun riĉaj artkolektoj; unu el la plej konataj kaj plej vizitataj kasteloj en tuta Ĉeĥio
* vasta kastela parko el 1820 kun raraj plantoj
* Akvario en la kastela arealo - ekspozicio kun kelkdek ujoj por , kunigita kun daŭra ekspozicio nomata *"Perdita rivero"*
* valbaraĵo Orlík sur la rivero Vltava - ripozloko kun regula ŝiptransporto
* preĝejo de Sankta Prokop, origine gotika, en 1654 kaj 1753-54 barokigita
* Žďákovský most (Žďákovský-ponto), kiu portas nomon de la subakvigita vilaĝo; konstruita en 1957–1965, ŝtalarko havas spanon je 330 m, veturvojo estas 50 m super la surfaco kaj 110 m super la fundo de la subakvigita valo

## Pluaj fotoj 

2011.9.9. Orlík 065.jpg|Kastela parko
Orlík n Vltavou 1.jpg|Vido al Orlík nad Vltavou el aviadilo
Zdakovsky bridge in 2011 (2).jpg|Ponto Žďákov


Kategorio:Municipoj en distrikto Písek
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Písek
Kategorio:Eksaj kampurboj en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en Beneŝova montetaro
Kategorio:Setlejoj sur Vultavo
Kálmán Papp

**PAPP Kálmán** (1893- mortis la 22-an de novembro 1969) estis hungara esperantisto en urbo Debrecen.

Post la unua mondmilito en ruslanda militkapteco li alproprigis la internacian lingvon. Jam en la militkapteco kaj ankaŭ hejme, post la liberiĝo li gvidis Esperanto-kursojn. En Debrecen li organizis en la jaro 1966 la Pedagogan Esperanto-Fakgrupon, kiun li prezidis ĝis sia morto, ĝis la 14-a de novembro 1966.

Kálmán PAPP estis signifa Esperanto-poeto kaj artotradukisto. Unu el liaj plej gravaj laboroj estis la tradukaĵo de la belega epika verko de János Arany. Krom tiu li multe tradukis el la hungara literaturo.

En liaj art-tradukaĵoj ni trovas aforismojn, psalmojn, glorkantojn, popolkantojn, kantojn de hungaraj komponistoj, ariojn.

**Ĝis kiam mi fraŭlo estis** (*Mikor én még legény voltam*; hungara popolkanto)

Ĝis kiam mi fraŭlo estis, 
kun la voĉo mi modestis. 
/:Mi nur kantis sen kuraĝo, 
Tamen aŭdis la vilaĝo.:/

De kiam mi fraŭlo estas, 
per voĉo mi ne modestas. 
/:Kiel ajn mi laŭte kantas, 
eĉ la hundo ne atentas.:/ 

P
P
P
U2

**U2** [jutu] estas irlanda rok-grupo, kun:
* Bono (Paul David Hewson), kanto
* The Edge (David Howell Evans), gitaro
* Adamo Klajton Adam Clayton, basgitaro
* Lari Mulen la pli juna Larry Mullen Junior, perkut-instrumentaro

La bando ekestis la 25-an de septembro 1976, en kuirejo de gepatroj de Larry Mullen jr. laŭ lerneja gazetanonco. Ili estis tiam sep, sed tri foriĝis kaj restis la konata kvar - Mullen, Adam Clayton, Dave Evans, Paul Hewson - kiuj venkis en kapabloesplora konkuro, du jarojn post la fondo. Post tiam helpis ilin manaĝisto Paul McGuinness. Kontraktis kun la bando la firmao Island en marto de 1980 kaj tiu kontrakto daŭras eĉ hodiaŭ.

180ra|eta|maldekstra| Bono
La unua albumo (Boy) aperis en oktobro 1980. En 1981 aperis *October*, kiu respegulis kristanan vidpunkton de la kantisto. En 1983 aperis la albumo *War*, kiu deklaris ligon al la homaj rajtoj. Ili helpis la afrikajn malsategantojn en 1985, partoprenis en la koncerto *Live Aid*.

## Diskografio 
* Boy, 1980
* October, 1981
* War, 1983 (La kanto Sunday Bloody Sunday memorigas je nordirlandaj ribeloj en 1972)
* Under a Blood Red Sky, 1983 (registrita koncerte)
* The Unforgettable Fire, 1984 (memorkanto al Martin Luther King (In The Name Of Love)).
* Wide Awake in America, 1985 (registrita koncerte)
* The Joshua Tree, 1987 (alportis trarompon, vendita en pli ol 10 milionoj ekzempleroj)
* Rattle and Hum, 1988
* Achtung Baby, 1991
* Zooropa, 1993
* Pop, 1997
* The Best of 1980-1990, 1998 (kompilo)
* Million Dollar Hotel, 2000 (film-akompana muziko)
* All That You Can't Leave Behind, 2000
* The Best of 1990-2000, 2002 (kompilo)
* How to Dismantle an Atomic Bomb, 22-a de novembro 2004
* No Line on the Horizon, 27-a februaro 2009
* Songs of Innocence, 2014
* Songs of Experience, 2017
* Songs of Surrender, 2023

## Eksteraj ligiloj 
* "Oficiala" retejo (anglalingva)

Kategorio:Irlandaj muzikaj grupoj
Kategorio:Rok-muziko
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1976
Hírharsona

**Hírharsona** (Novaĵ-Trumpeto), estis hungarlingva E-populariga eldonaĵo, kiu aperis ekde 1991 ĝis 1995.

La gazeto celis ŝtopi la vakuon restantan post malapero de Világ és Nyelv, hungarlingva E-populariga gazeto. 
 
redaktoroj estis

*dr. Attila Salga
*Tibor Papp

----
Hírharsona estas nun ankaŭ periodaĵo de *Postai és Hírközlési Dolgozók Szakszervezeti Szövetsége*  (Sindikata Asocio de Poŝtaj kaj Informaj Laboristoj) ekzempleroj de 2001 

----

La nomo kiel gazeto aperas ofte en la hungara literaturo por nomumi iun - ofte provincan - eldonaĵon.

Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj
Glacihomo

**Glacihomo** aŭ alilingvaj variantoj (ekz. *Iceman* en la angla) estas nomo de: 

***Ötzi, la glaĉerhomo**, la plej malnova, konata mumio nomata ankaŭ glacihomo.
***Glacihomo (Iceman)**, komiksa superheroo en la Marvel Comics de Marvel Universe, kaj membro de X-Men.
***Ice Man**, Robota Majstro el  Mega Man-serioj de ag-platformaj ludoj.
***Iceman**, filmo de 1984 pri antaŭhistoria homo, frostiĝinta en glacio kaj  degeligita de sciencistoj.
*Finna Formula 1-stiristo **Kimi Räikkönen**, kiu havis la kromnomon glacihomo pro sia trankvilo en kritikaj situacioj.
***Sigurdur Petursson**, kiu havis la moknomon glacihomo, kiu tenis ŝarkon ĉe marbordo kaj murdis ĝin per tranĉilo.
Meta-dateno

**Metadateno** estas datenoj pri datenoj.

Simila nocio estas **metainformo**, kiu estas informo pri informo.

Ekzemploj estas la informo / dateno, de kie venas iu informo / dateno, aŭ kiu verkis ĝin.

Pri uzo kaj deveno de la prefikso "meta" komparu metafiziko.

eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* DCMI
* XML
* Diplomatiko

## Eksteraj ligiloj 
* http://dublincore.org 
* https://web.archive.org/web/19991009042525/http://www.fortunecity.com/skyscraper/oracle/699/orahtml/dbmsmag/9803d05.html 

Kategorio:Komputiko
Cotton Mather

**Cotton MATHER** (naskita je la 12-a de februaro 1663 en Bostono, mortinta tie je la 13-a de februaro 1728) estis politike tre influa puritano en la britaj kolonioj en Norda Ameriko.
Oni povus nomi lin usonano, se Usono tiam jam ekzistus.

Li estis filo de Increase Mather, nepo de John Cotton kaj Richard Mather. Lia patra avo finstudis en Oksfordo kaj en 1635 translokiĝis al Nov-Anglio, al Bostono (li verkis libron pri la vojaĝo). La avo setlis en Dorchester kaj laboris kiel pastro. Lia filo – Increase – diplomiĝis jam en la aĝo de 17 jaroj en Harvardo, poste en Dublino. Increase estis rektoro de Harvardo inter 1685 kaj 1701.

Cotton Mather en aĝo de 12 jaroj ekstudis en Harvardo. Tiam li jam legis kaj skribis latine, greke. Li transprenis la diplomon en 1678 (15 jarojn aĝa) el mano de sia patro.

Ĉar li havis komence elparolajn problemojn, li orientiĝis ankaŭ al kuracado, sed iu amiko helpis lin regi la parolproblemojn per malrapida kaj pripensita elparolo. Li predikis unuafoje en aŭgusto de 1680, en preĝejo de sia patro. Oni ordinis lin oficiale en 1685, poste li laboris kun la patro.

Li verkis pli ol 450 librojn kaj aliajn eldonaĵojn kaj havis grandan influon al la filoj kaj nepoj de puritanoj elmigrintaj el Anglio. Li predikis severan, fundamentisman puritanismon kaj kontribuis prepari la postan memkomprenon de Usono kiel "elektita popolo".

Kelkaj el liaj pensoj antaŭis lian epokon: li proponis, ke la instruisto ne punu, sed laŭdu la lernantojn. Li proponis, ke la kuracisto eĉ okupiĝu pri la spirita stato de la malsanulo. Mather ankaŭ fondis asociojn por publikaj taskoj.

En sorĉistinaj procesoj Mather defendis la vidpunkton, ke persono estas respondeca pri ĉio, kion ĝi faras en sonĝo aŭ vizio de alia persono.

Sur la kampo de biologio Mather laboris pri kultivado de plantoj, observante, ke diversaj specoj de maizo kruciĝas, se ili kreskas tiel proksime, ke vento de unu speco atingas la alian. Li estis por preventa vakcinado kontraŭ variolo. Kiam li vakcinigis sian filon kaj tiu preskaŭ mortis, la komunumo ekkoleris.

Kiel puritano Mather estis verva kontraŭulo de la kvakeroj.
Kiam la kvakera gvidanto William Penn migris al Norda Ameriko, Mather skribis en letero:

"Nun surmaras ŝipo, nomata *Welcome*, kiu enhavas cent aŭ pli de la pereigemaj herezuloj, kiujn oni nomas kvakeroj, gvidataj de W. Penn, la ĉefa fiulo.
La Supera Kortumo tial solene ordonis al majstro Malachi de brigo *Porpoise*, lerte intercepti tiun *Welcome* kaj kapti la menciitan Penn kun lia sendia anaro, por ke la Sinjoro estu glorata kaj ne mokata sur la grundo de tiu ĉi nova lando per la idolservo de tiuj homoj.
Granda profito venos el la vendo de la tuta ularo al Barbado, kie oni bone pagas sklavojn per rumo kaj sukero.
Tiel ni faros ne nur servon al la Sinjoro, sed ankaŭ grandan utilon al liaj guberniestro kaj popolo."

Post la detronigo de la brita reĝo James la 2-a Mather kungvidis ribelon kontraŭ ties Nov-Anglia guberniestro.

Li edziĝis trifoje kaj havis entute 15 gefilojn.

## Gravaj verkoj 
* Magnalia Christi Americana (1702)
* Manuductio ad Ministerium (1726)

Kategorio:Protestantismo
Kategorio:Usonaj politikistoj
Schengen

**Schengen** [ŝengen] estas urbo en Luksemburgo. Ĝi iĝis ĉefe konata pro tio, ke la 14-an de junio 1985 kvin landoj (Belgio, Francio, la Federacia Respubliko Germanio, Luksemburgo kaj Nederlando) tie sur ŝipo „Princesse Marie-Astrid“ subskribis la Traktaton de Schengen celantan forigon de limkontrolo. Pliaj landoj aliĝis al la traktato dum la pasintaj jaroj. Nuntempe estas 27 Schengen-landoj, ĉiuj en Eŭropo.

Dosiero:Accord de Schengen.JPG|Monumento pri la traktato en Schengen
Dosiero:Border crossing between AT and DE at Achenpass.jpg|Tipa Schengen-a lim-transirejo sen barilo, ĉi tie inter Germanio kaj Aŭstrio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Schengen-landoj 
* Komerca retejo pri vizoj  
* Svislando intencas aliĝi 

Kategorio:Urboj de Luksemburgo
Kategorio:Komunumoj de Luksemburgo
Kategorio:Setlejoj sur trilanda punkto
-in-

**Vorterklaso:** sufikso
**Statuso:** oficiala, fare de Zamenhof en 1887.
**Deveno:** germana lingvo
**Similaĵoj en aliaj lingvoj:** nederlanda -in (koning "reĝo" → koningin "reĝino"), germana -in (König "reĝo" → Königin "reĝino")
Inigas sekse neŭtralajn aŭ virajn vortoradikojn. Iĉisme ĝi estas uzata simetrie kun la sufikso -iĉ-. Tie oni uzas ilin nur por emfazi la sekson aŭ por precizigi ĝin, kiam necese.

## Ekzemploj 
* belulino
* katino

## Vidu ankaŭ 
* -nj-

## Eksteraj ligiloj 
* Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko (PMEG) pri la afikso -in-

Kategorio:Sufiksoj en Esperanto
Infikso

**Infikso** estas afikso enigita en alian morfemon. Tio ofte okazas en ŝemidaj lingvoj, kie vortradikojn estigas tri aŭ eĉ kvar fiksaj konsonantoj kun variaj interaj vokaloj. La vortoj fleksiiĝas per ŝanĝoj de la intermetitaj vokaloj kaj kelkfoje per aldono de infiksa kroma konsonanto. 

Oni povus kredi, ke ĉiu sufikso de Esperanto vere estas infikso: Ekzemple en la vorto *hundeto* la afikso *-et-* metatas inter *hund-* kaj *-o*. Tamen kaj *hund-* kaj *-o* estas morfemoj: La unua estas leksika morfemo, dum la lasta estas gramatika morfemo. Do la elemento *-et-* neniel "rompas" memstaran morfemon, nur trudas sin inter du morfemojn kaj post la leksikan, kiu portas la semantikan signifon. Per elizio tio pli klaras: *hund**et***'.
Veran infiksadon en Esperanto oni trovas ekzemple en la kelkfoje uzata vorto *baldegaŭ*, kie la afikso *-eg-* aperas ene de unueca morfemo *baldaŭ*. Alia ekzemplo en Esperanto estas la proponita infikso *-j-* por krei singularajn genre neŭtralajn substantivojn el tiuj, kiuj estas baze viraj aŭ inaj: *patro* - *pajtro*, *edzo* - *ejdzo*. En ili la infikso vere interrompas la radikon, metate tuj post la unua vokalo de ĝi: -*pa-j-tr-*, *-e-j-dz-.*

En matematiko oni nomas "infikso" ĉiun operacian signon, kiu staras *inter* la operaciatoj. Ekzemple en la esprimo "8−3" la minuso-signo estas infikso; en la esprimo "−22" ĝi estas prefikso.

## Vidu ankaŭ 
* Prefikso
* Sufikso
* Cirkumfikso

Kategorio:Gramatiko
Bjarne Stroustrup

**Bjarne STROUSTRUP**  (naskiĝis la 11-an de junio 1950 en Århus) estas informadikisto. Li konatiĝis precipe pro la kreado de la programlingvo C++. Li laboras kiel profesoro ĉe Teksasa A&M-Universitato.

Ĝis 2002 li estris la esplorfakon pri grandskala programado de AT&amp;T.
Li gajnis multajn honorajn distingojn kaj verkis plurajn tre konatajn fakajn librojn.

## Referencoj 
Kategorio:Danaj programistoj
Kategorio:C++
Dennis Ritchie

**Dennis MacAlistair RITCHIE**  (naskiĝis la 9-an de septembro 1941 en Bronxville, Novjorkio; forpasis la 12-an de oktobro 2011 en Berkeley Heights, Nov-Ĵerzejo) estis komputikisto, kiu forte influis la programlingvojn B, BCPL kaj C kaj la mastrumajn sistemojn Multics kaj Unikso.

En 1983 li ricevis kune kun Ken Thompson la Turing-premion "pro evoluigo de malspecifa teorio pri mastrumaj sistemoj kaj speciale pro la realigo de la mastruma sistemo Unikso".

Kune kun Brian Kernighan li verkis en 1978 la libron *The C Programming Language* ("La programadlingvo C"), kiu longe estis konsiderata kiel referenca verko.
eta|Dennis Ritchie

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj komputikistoj
Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Cirkumfikso

**Cirkumfikso** (aŭ **ĉirkaŭafikso**) estas afikso, kiu estas metata ĉirkaŭ alian morfemon. Do, la komenca parto staras antaŭ la radiko de la vorto, dum ke la fina parto sekvas ĝin.

## Ekzemploj 
Ekzemple la radiko de la Hebrea *magdelet* "pligrandigilo" estas *gdl* "granda" (kun H-fleksio *hagdel* "pligrandigi") kaj ĝia cirkumfikso estas *m---et*. Simile oni en la klasika Franca negas pere de cirkumfikso *ne ... pas* ĉirkaŭ aŭ la ĉefa aŭ la helpa verbo de verba frazo. Similan cirkumfikson por la negado havas la gvarania lingvo, nome *nd---i* resp. nazale *n---i*.

Cirkumfiksoj oftegas en la Indonezia lingvo.

## Notoj 
## Fontoj 
* Helmut Glück (Eld.): Metzler Lexikon Sprache. Metzler, Stuttgart u. Weimar 1993. ISBN 3-476-00937-8, paĝo 112 

## Vidu ankaŭ 
* Prefikso
* Sufikso
* Infikso

Kategorio:Gramatiko
Viadukto de Millau

La **Viadukto de Millau** () estas ponto en Francio. Ĝi estis inaŭgurita la 14-an de decembro en 2004 kun ĉeesto de franca prezidento Jacques Chirac. Ĝi estas la plej alta kablostreĉita (staja pendponto) de la mondo. Ĉefa arkitekto estis Norman Foster. 

## Situo 
La ponto situas survoje de la aŭtovojo A75 de Parizo al Barcelono inter Clermont-Ferrand kaj Béziers proksime al la franca urbo Millau. Ĝi transarkas la valon de Tarn. Antaŭ la pont-inaŭguro, la Tarn-valo estis ĉiam aŭtoŝtopita dum la ferioj.

## Plano 
La finan planon desegnis la brita arĥitekto Sir Norman Foster. Li gajnis en 1996 la internacian konkurson. La envalaj laboroj komenciĝis en oktobro de 2001.

## Realigo 
eta|maldekstre|Komence de 2004 el sudo
La planon realigis la firmagrupo Eiffage, kies fondinto estis Gustave Eiffel, konstruisto de la Eiffel-turo. Eiffage pagas 400 milionojn da eŭroj por konstruo de la ponto kaj tiel akiras rajton pagigi vojmonon  pro uzo de la ponto dum 75 jaroj, post kiam tiu venos al ŝtata posedo. Oni uzis dum la pontokonstruo specialajn ŝtalajn lamenegojn, kiujn produktis ŝtalfandejo en Saarland.

## Teĥnikaj indikoj 
La ponto estas  longa kaj la plej alta punkto de la veturvojo altas 245 m.

La 7 betonpilieroj entenas  da betono kaj oni uzis  tunojn da betono por la apogaj pilieroj. La veturvojo mem konstruiĝis el ŝtalo pro masoproblemoj. Kvankam tiu konstruaĵo pezas nur 10-one kompare al simila konstruaĵo el betono, ĉiu ŝtalsegmento kun longo de  kaj larĝo de  havas mason de  tunoj, el kiu la nur 7&nbsp;cm dika vojsurfaco konsistas el  tunoj da asfalto. La tuta ponto havas deklivecon de 3 %. La ponto rezistas ventegojn de ĝis 250&nbsp;km/h. Oni testis en novembro de 2004 la ŝarĝoeltenan kapablon de la ponto. Tiam surveturis la ponton 28 ŝarĝautoj kun ŝtongruzo kaj kun tuta maso de 900 tunoj. La ponto fleksiĝis 60&nbsp;cm kiel antaŭkalkulite.

## Kostoj 
La kostoj de la konstruaĵo estis  milionojn da €. La konstruo bezonis 2,2 milionojn da laborhoroj.

eta|1000ra|Panoramo

Kategorio:Millau
Millau
Radikoj kun ina signifo

**Radikoj kun ina signifo** estas radiko en Esperanto, kies signifo estas nepre ina, eĉ sen iu specifa aldono (ekzemple la sufiko *-in*).

Tiuj estas:

* in- (→ ina, ine, ino)
* -in-, -nj-
* damo, primadono, putino, furio, amazono, nimfo, gejŝo, madono k.t.p.

## Vidu ankaŭ 
* Radikoj kun vira signifo

## Eksteraj ligiloj 
* Seksa signifo de vortoj kaj radikoj en Esperanto
* PMEG: Seksa signifo de O-vortoj
* Esperanto kaj sekso

Kategorio:Gramatiko de Esperanto