open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Malgrandaj Karpatoj

La **Malgrandaj Karpatoj** () estas montoĉeno - montaro en okcidenta Slovakio. Ili etendiĝas tra 100&nbsp;km, preskaŭ rekte de Bratislavo nord-orienten ĝis Nové Mesto nad Váhom. Geologie ili formas unuon kun la Montoĉeno de Hainburg, aliflanke de Danubo en Aŭstrio.

eta|Strminy

La plej alta pinto de la Malgrandaj Karpatoj estas Záruby, 768 m super marnivelo; la dua plej alta estas Vysoká 754 m kaj poste Vápenna kun 752 m.

De sudo (Bratislavo) al nordo (Nové Mesto) la montaro dividiĝas jene:
* Devin-aj Karpatoj (en Devín, parto de Bratislavo)
* Pezink-aj Karpatoj (en Bratislavo kaj ĝis Buková)
* Brezov-aj Karpatoj (inter Buková kaj Prašník)
* Ĉaĥtic-aj Karpatoj (ĉirkaŭ Čachtice, inter Prašník kaj Nové Mesto nad Váhom)

## Protekto de la naturo 
En 1976 Malgrandaj Karpatoj estis deklarita, kiel grandarea protektita teritorio Landprotektita areo Malgrandaj Karpatoj kun areo 646.1&nbsp;km².
eta|dekstra|250px|La Malgrandaj Karpatoj (haĉitaj)
[eta|dekstra|250px|Mapo de [Enaj Okcidentaj Karpatoj La montaro **Malgrandaj Karpatoj** (b1 - ruĝe)]]
 
## Interesaĵoj 
### Arkitektaj 
* Červený Kameň - burgo
* Čachtice - burgo
* Bradlo ĉe Brezová pod Bradlom
* Devín - ruinoj de burgo
* Smolenice - kastelo
* Biely kameň - ruinoj de burgo
* Dračí hrádok - ruinoj de burgo
* Dobrá Voda - ruinoj de burgo
* Korlátka - ruinoj de burgo
* Plavecký hrad - ruinoj de burgo
* Pajštún - ruinoj de burgo
* Ostrý Kameň - ruinoj de burgo
* Kelta fortikaĵo de prahistoria erao - Molpír

### Naturaj 
* Groto Driny
* Akvofalo Hlbočianský

### Aliaj 
* Malokarpata vina vojo

## La plej altaj montpintoj 
* Záruby 767,4 m
* Vysoká 754,3 m
* Vápenna 752,2 m
* Čertov kopec 751,8 m
* Veterlín 723,5 m
* Skalnatá 704,2 m
* Veľka homoľa 709,2 m
* Čmeľok 709,0 m
* Geldek 694,7 m
* Klokoč 661,3 m
* Gajdoš 650,5 m
* Somár 649,1 m
* Konské hlavy 648,9 m
* Starý plášť 643,9 m
* Horný vrch 643,1 m
* Čierna skala 604,2 m
* Križnica 604,2 m

## Vidu ankaŭ 
* Geomorfologia divido de Slovakio
* Karpataj montarbaroj


Kategorio:Montaroj en Slovakio
Kategorio:Geografio de Regiono Bratislavo
Kategorio:Geografio de Regiono Trenčín
Kategorio:Geografio de Regiono Trnava
Kategorio:Montaroj en Okcidentaj Karpatoj
Sankta Nazario

**Sankta Nazario** estas unu el eventuale du kristanaj sanktuloj:

# Sankta Nazario aŭ Nazario de Milano, kiu vivis en la 1-a jarcento, estis naskita en Romo kaj mortis ĉe Milano, estas honorata de la katolika kaj ortodoksa eklezioj kiel sanktulo kaj martiro. Li martiriĝis kune kun sia disĉiplo Celso. Laŭ legendo Sankta Ambrozio trovis lian korpon en 395, sendifekta escepte de fortranĉo de la kapo, kun sango ankoraŭ flua. La katolika eklezio memoras lin je la 28-a de julio, la ortodoksa je la 14-a de oktobro.

# Necertas informoj ke ekzistis dua Nazario, kiu mortis ĉirkaŭ 303 kaj kiu estis honorata de la katolika eklezio kiel sanktulo ĝis 1969, je la 12-a de junio, kune kun tri aliaj martiroj (*Basilides*, *Cyrinus* kaj *Nabor*). En 1969 la eklezio ĉesigis la honoradon, ĉar nenio preciza estis sciata pri la martireco. Tio saĝas, aparte ĉar la rakontoj pri la supozataj du Nazarioj ofte miksiĝas, kaj la tri aliaj martiroj ankaŭ menciiĝas lige al la unua sanktulo (ekzemple en la koncerna germanlingva artikolo), tiel ke eble eĉ ne temas pri du personoj.

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Martiroj
Okiekoj

La **okiekoj** (foje skribite *Ogiek*, ankaŭ uzata *Akiek*, sed la nomo *Akiek* apartenas al distingita subgrupo) estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en norda Tanzanio kaj suda Kenjo. En 2000 la okiekoj estis taksitaj 36.869 homoj, kvankam la parolantoj de la okieka lingvo nur estas 500 homoj http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ. Multaj parolantoj de la okieka transiris al la lingvoj de la ĉirkaŭaj etnoj: la akiekoj en norda Tanzanio nun parolas la masajan, kaj la akiekoj de Kinare en Kenjo nun parolas la kikujan lingvon. La okiekoj estas unu el la etnoj de ĉasistoj-kolektistoj en Kenjo kaj Tanzanio, por kiuj oni uzis la kolektivan nomon doroboj (*Dorobo*, ankaŭ *Ndorobo*), vorto de masaja origino, kiu nun estas konsiderata pejorativa.

## Referencoj 
* Heine, Bernd (1973) 'Vokabulare ostafrikanischer Restsprachen', *Afrika und Übersee*, 57, 1, pp.&nbsp;38–49.
* Kratz, Corinne A. (1981) "Are the Okiek really Masai? or Kipsigis? or Kikuyu?" ''Cahiers d'Études Africaines.'' Vol. 79 XX:3, pp.&nbsp;355–68.
* Kratz, Corinne A. (1986) 'Ethnic interaction, economic diversification and language use: a report on research with Kaplelach and Kipchornwonek Okiek', *Sprache und Geschichte in Afrika*, 7, 189—226.
* Kratz, Corinne A. (1989) "Okiek Potters and their Wares." In *Kenyan Pots and Potters.* Edited by J. Barbour and S. Wandibba. Nairobi: Oxford University Press.
* Kratz, Corinne A. (1994) ''Affecting Performance: Meaning, Movement and Experience in Okiek Women's Initiation.* Washington DC: Smithsonian Institution Press.
* Kratz, Corinne A. (1999) "Okiek of Kenya." In *Foraging Peoples: An Encyclopedia of Contemporary Hunter-Gatherers.* Edited by Richard Lee and Richard Daly. Cambridge: Cambridge University Press, pp.&nbsp;220–224.
* Kratz, Corinne A. (2000)"Gender, Ethnicity, and Social Aesthetics in Maasai and Okiek Beadwork." In *Rethinking Pastoralism in Africa: Gender, Culture, and the Myth of the Patriarchal Pastoralist.* Edited by Dorothy Hodgson. Oxford: James Currey Publisher, pp.&nbsp;43–71. 
* Kratz, Corinne A. (2001) "Conversations and Lives." In *African Words, African Voices: Critical Practices in Oral History.* Edited by Luise White, Stephan Miescher, and David William Cohen. Bloomington: Indiana University Press, pp.&nbsp;127–161.
* Kratz, Corinne A. (2002) *The Ones That Are Wanted: Communication and the Politics of Representation in a Photographic Exhibition.* Berkeley: University of California Press.
* Rottland, Franz (1982) *Die Südnilotischen Sprachen: Beschreibung, Vergelichung und Rekonstruktion* (Kölner Beiträge zur Afrikanistik vol. 7). Berlin: Dietrich Reimer. *(esp. pp. 26, 138-139)''

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ogiek.org  The Ogiek People

Okiekoj
Okiekoj
Okiekoj
Sfera leĝo de kosinusoj

dekstra|eta|Sfera triangulo kaj la leĝo de kosinusoj.
En sfera trigonometrio, la **leĝo de kosinusoj** aŭ **kosinusa regulo por lateroj** estas teoremo rilatante al lateroj kaj anguloj de sfera triangulo, analoga al la ordinara leĝo de kosinusoj de ebena trigonometrio.

Por donita unuobla sfero, "sfera triangulo" sur la surfaco de la sfero estas difinita per la ĉefcirkloj konektantaj tri punktojn *u*, *v*, kaj *w* sur la sfero. La longoj de ĉi tiuj tri lateroj (anguloj en radianoj al ĉi tiuj lateroj de la centro de la sfero) estu *a* (de *u* al *v*), *b* (de *u* al *w*), kaj *c* (de *v* al *w*). La angulo kontraŭa al *a* estu *A*, angulo kontraŭa al *b* estu *B*, angulo kontraŭa al *c* estu *C*. Tiam la unua sfera leĝo de kosinusoj estas:

: *cos(c) = cos(a) cos(b) + sin(a) sin(b) cos(C)*

La dua sfera leĝo de kosinusoj estas:

: *cos(A) = -cos(B) cos(C) + sin(B) sin(C) cos(a)*

Ĝi povas esti ricevita de konsidero de la sfera triangulo duala al la donita unu.

Se la leĝo de kosinusoj estas uzata por trovi valoron *c*, la uzo de inversigita kosinuso pligrandigas rondigan eraron se *c* estas malgranda. En ĉi tiu okazo, la alternativa formulaĵo de la leĝo de haversin estas preferinda.

Por malgrandaj sferaj trianguloj, kio estas por malgrandaj *a*, *b*, kaj *c*, la sfera leĝo de kosinusoj estas proksimume la sama kiel la ebena leĝo de kosinusoj

: *c2 ≈ a2 + b2 - 2ab cos(C)*

La eraro en ĉi tiu proksimuma kalkulado estas

: *O(c4) + O(a2 b2) + O(a3 b) + O(a b3)*

Se *C = π/2*, do *cos(C)=0*, kaj rezultiĝas la sfera teoremo de Pitagoro:

:*cos(c) = cos(a) cos(b)*

## Pruvo 
Estu *u*, *v* kaj *w* la unuoblaj vektoroj de la centro de la sfero al tiuj anguloj de la triangulo. Tiam, la longoj (anguloj) de la lateroj estas donataj per la skalaraj produtoj:

:\cos(a) = \mathbf{u} \cdot \mathbf{v}
:\cos(b) = \mathbf{u} \cdot \mathbf{w}
:\cos(c) = \mathbf{v} \cdot \mathbf{w}

Por ricevi la angulon *C*, oni bezonas la tanĝantajn vektorojn *ta* kaj *tb* je *u* laŭ direktoj de lateroj *a* kaj *b*, respektive. Ekzemple, la tanĝanta vektoro *ta* estas la unuobla vektora perpendikulara al *u* en la ebeno de *u* kaj *v*, kies direkto estas donita per la komponanto de *v* perpendikulara al *u*. Tiel

:\mathbf{t}_a = \frac{\mathbf{v} - \mathbf{u} (\mathbf{u} \cdot \mathbf{v})}{\left| \mathbf{v} - \mathbf{u} (\mathbf{u} \cdot \mathbf{v}) \right|} = \frac{\mathbf{v} - \mathbf{u} \cos(a)}{\sin(a)}

kie por la denominatoro oni uzas la pitagoran identan *(sin a)2 = 1 - (cos a)2*. Simile,

:\mathbf{t}_b = \frac{\mathbf{w} - \mathbf{u} \cos(b)}{\sin(b)}

Tiam, la angulo *C* estas:

:\cos(C) = \mathbf{t}_a \cdot \mathbf{t}_b = \frac{\cos(c) - \cos(a) \cos(b)}{\sin(a) \sin(b)}

de kio la leĝo de kosinusoj sekvas.

## Eksteraj ligiloj 
* Sfera trigonometrio

Kategorio:Sfera trigonometrio
Leĝo de tangentoj

eta|200px|dekstra|La triangulo
En trigonometrio, la **leĝo de tangentoj** aŭ **tangenta formulo** aŭ **tangenta regulo** aŭ **tangenta teoremo** estas interrilato inter longoj de lateroj kaj tangentoj de anguloj ĉe triangulo sur eŭklida ebeno.

Se longoj de lateroj de la triangulo estas *a*, *b* kaj *c* kaj la anguloj kontraŭaj al tiuj lateroj estas α, β kaj *γ*, la leĝo estas:

:\frac{a-b}{a+b} = \frac{\tan[\frac{1}{2}(\alpha-\beta)]}{\tan[\frac{1}{2}(\alpha+\beta)]}

## Pruvo 
Por pruvi oni startu de la leĝo de sinusoj:

: \frac{a}{\sin{\alpha}} = \frac{b}{\sin{\beta}}

Estu *q*:

: q = \frac{a}{\sin{\alpha}} = \frac{b}{\sin{\beta}}

Ĉi tiun identon, oni solvu por ambaŭ *b* kaj *a* kiel tia,

: a = q \sin{\alpha}, b = q \sin{\beta}

Nun eblas kalkuli valoron \frac{a-b}{a+b}:

: \frac{a-b}{a+b} = \frac{q \sin \alpha -q\sin\beta}{q\sin\alpha+q\sin\beta} = \frac{ \sin \alpha -\sin\beta}{\sin\alpha+\sin\beta} 

Per la trigonometriaj identoj por produto kaj sumo rezultiĝas

:  \sin(x) + \sin(y) = 2 \sin\left( \frac{x + y}{2} \right) \cos\left( \frac{x - y}{2} \right) 

kaj por \scriptstyle{x\,=\,\alpha} kaj \scriptstyle{y\,=\,\pm\beta} rezultiĝas

:\frac{a-b}{a+b} = \frac{
 2 \sin\left( \frac{\alpha -\beta}{2} \right) \cos\left( \frac{\alpha+\beta}{2}\right)
 }{
 2 \sin\left( \frac{\alpha +\beta}{2} \right) \cos\left( \frac{\alpha-\beta}{2}\right)} = \frac{\tan[\frac{1}{2}(\alpha-\beta)]}{\tan[\frac{1}{2}(\alpha+\beta)]}

## Vidu ankaŭ 
* Leĝo de kosinusoj
* Leĝo de sinusoj

Kategorio:Trigonometrio
Malgranda teoremo de Fermat

En nombroteorio, **malgranda teoremo de Fermat** estas la teoremo, kiu konstatas, ke por ĉiu primo *p* kaj por ĉiu entjero *a*, la nombro *ap − a* estas dividebla per *p*. Ĉi tio povas esti esprimita en la notacio de modula aritmetiko jene:

:*a**p* ≡ *a*  (mod *p*)

Varianto de ĉi tiu teoremo havas jenan formon: se *p* estas primo kaj *a* estas entjero reciproke prima kun *p*, tiam *a**p*−1 − 1 estas dividebla per *p*. En la notacio de modula aritmetiko:

:*a**p*−1 ≡ 1 (mod *p*)

Malgranda teoremo de Fermat estas bazo por la primeco-testo de Fermat.

## Ekzemploj 
* 43 − 4 = 60 estas dividebla per 3.
* 72 − 7 = 42 estas dividebla per 2.
* 37 − 3 = 2184 estas dividebla per 7.
* 297 − 2 = 158 456 325 028 528 675 187 087 900 670 estas dividebla per 97.

## Historio kaj pruvoj 
Pierre de Fermat donis la teoremon sen pruvo en letero de 18-a de oktobro, 1640 al lia amiko Frénicle de Bessy kiel jeno : *p* dividas na *a(p−1) − 1* ĉiam se *p* estas primo kaj *a* estas reciproke prima kun *p*.

Fermat nur skribis ke: Kaj ĉi tiu propozicio estas ĝenerale vera por ĉiuj progresioj kaj por ĉiuj primoj; la pruvo de kiu mi devus sendi al ci, se mi ne timus esti longa.

La unua donita pruvo estas de Gottfried Wilhelm Leibniz en manuskripto sen dato, kie li skribis ankaŭ ke li sciis pruvon antaŭ 1683.

Eŭlero unua publikigis pruvon en 1736 en papero *Theorematum Quorundam ad Numeros Primos Spectantium Demonstratio*.

Vidu en pruvoj de malgranda teoremo de Fermat.

## Ĝeneraligoj 
Unu ĝeneraligo de la teoremo, kiu senpere sekvas de ĝi, estas sekva: se *p* estas primo kaj *m* kaj *n* estas pozitivaj entjeroj tiaj ke m\equiv n\pmod{p-1}\,, tiam \forall a\in\mathbb{Z} : \quad a^m\equiv a^n\pmod{p}. En ĉi tiu formo la teoremo estas uzata por pravigi la metodon RSA por publika ŝlosila ĉifrado.

Malgranda teoremo de Fermat estas ĝeneraligita per eŭlera teoremo: por ĉiu modulo *n* kaj ĉiu entjero *a* reciproke prima kun *n*:

:a^{\varphi (n)} \equiv 1 \pmod{n}

kie *φ(n)* estas la eŭlera φ funkcio kiu estas kvanto de entjeroj inter 1 kaj *n*, kiuj estas reciproke primaj kun *n*. Ĉi tio estas ĝeneraligo, ĉar se *n = p* estas primo, tiam *φ(p) = p − 1*.

Ĉi tiu povas esti plu ĝeneraligita al funkcio de Carmichael (teoremo de Carmichael).

La teoremo havas ĝeneraligon ankaŭ en finiaj kampoj.

## Pseŭdoprimoj 
Se *a* kaj *p* estas reciproke primaj nombroj tiaj, ke *ap−1 − 1* estas dividebla per *p*, tiam *p* ne nepre estas primo. Se *p* ne estas primo, tiam *p* estas pseŭdoprimo al bazo *a*.

Nombro *p* kiu estas pseŭdoprimo al bazo *a* por ĉiu nombro *a* reciproke prima kun *p* estas nombro de Carmichael (ekzemple 561).

## Vidu ankaŭ 
* Frakcioj kun primaj denominatoroj
* RSA

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Malgranda teoremo de Fermat je tranĉi-la-nodon
* Eŭleraj funkcio kaj teoremo je tranĉi-la-nodon
* Malgranda teoremo de Fermat kaj pruvo de Sophie
* János Bolyai kaj la pseŭdoprimoj 

Kategorio:Modula aritmetiko
Kategorio:Matematikaj teoremoj
Denis Silagi

**Denis SILAGI** (naskiĝis  en Budapeŝto kiel *Dénes Szilágyi*; mortis  en Munkeno) estis publicisto, historiisto kaj interlingvisto.

Li lernis Esperanton en 1927 kaj interesiĝis poste pri Ido, Occidental kaj Latino sine Flexione. Li sintenis al planlingvoj kiel ateisto al diversaj religioj, li iam diris. En 1928 li fondis en Budapeŝto interlingvistikan oficejon: *Officium interlinguisticum Budapestiense*. Ekde 1930 li kunlaboris kun Giuseppe Peano.

Post la dua mondmilito li vivis en Germanio kaj ŝanĝis sian nomon. De 1952 ĝis 1992 li laboris por la hungarlingva sekcio de Voĉo de Ameriko en Munkeno.

## Literaturo 
* Detlev Blanke: Denis Silagi (1912-2007). En: *Interlinguistische Informationen*, n-ro 66/67 (1-2/2008), p. 13-15.

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Interlinguistische Informationen

**Interlinguistische Informationen** (germana por "interlingvistikaj informoj") estis periodaĵo de la germana *Gesellschaft für Interlinguistik,* aperinta 4 fojojn jare kaj eldonita de Detlev Blanke. La versio en Esperanto nomiĝas "Informilo por interlingvistoj".

La periodaĵo informas pri interlingvistikaj verkoj kaj agadoj, sed ankaŭ pri aliaj planlingvoj ol Esperanto kaj pri temoj rilate al interlingvistiko kiel la internacia uzo de lingvoj.

## Vidu ankaŭ 
* Interlingvistiko
* Interlingvistikaj kajeroj
* Esperantic Studies Foundation

Kategorio:Interlingvistiko
Interlingvistiko
Giganta akvalciono

alternative=Giant Kingfisher 2338008631.jpg|eta|Giant Kingfisher 2338008631
**Giganta akvalciono** (*Megaceryle maxima*) aŭ simple **giganta alciono** estas birdo el familio Alcededoj kaj subfamilio Akvalcionoj, trovebla en plejparto de Subsahara Afriko krom la plej arida sudokcidenta parto. Ĝi estas la plej granda el ĉiuj akvalcionoj, kaj ĝenerale el ĉiuj alcionoj kun tiu ĉi specio povas konkuri nur kukabaraoj.

Estas du subspecioj: *M. m. maxima*, kiu troviĝas en malferma kamparo, kaj *M. m. gigantea* en pluvarbaro. La arbara raso estas pli malhela, malpli punktita supre, kaj pli striita sube ol *maxima*, sed la du formoj koincidas ĉe la arbarbordo.

Reproduktado okazas el aŭgusto ĝis januaro, la ino demetas 3-5 ovojn en riverborda tunelo.

La **Giganta alciono** estas 42–48&nbsp;cm longa kaj 275-426 g peza la masklo kaj 255-398 g la ino, kun granda kresto kaj fine **punktita je blanko en nigraj supraj partoj** ĝis la vosto. La masklo havas **ruĝbrunan brustan zonon** kaj blankajn kolumojn kaj subajn partojn kun malhela flanka striado, kaj la ino havas **blankopunktitan nigran brustozonon**, sube blankan larĝan strion kaj sube ruĝbrunan ventron. Ambaŭ seksoj havas blankan gorĝon kaj fortikan nigran fortan kaj bazlarĝan bekon.

La voĉo estas laŭta *gvak gvak gvak*.

Tiu granda afrotropisa specio manĝas krabojn, fiŝojn kaj ranojn, predataj laŭ la tipa alcionmaniero de plonĝado ekde gvatejo. La nombro de tiuj birdoj ŝajne malpliiĝi, probable kiel konsekvenco de lauzado de pesticidoj.

## Literaturo
*  Ne Minacata
* 

## Eksteraj ligiloj 
*Franclingva loko

Kategorio:Alcededoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko
Krestalcionoj

***Megaceryle*** aŭ **Krestalcionoj** estas genro de alcionoj, kiu apartenas al subfamilio Ceriledoj, alinome akvalcionoj. Tiuj ĉi birdoj estas tre grandaj, la plej grandaj en sia subfamilio. La sola grupo de alcionoj kompareble aŭ pli grandaj estas la genro *Dacelo* (kukabaraoj) en subfamilio arbalcionoj.

## Priskribo
Kiel la kutima nomo sugestas, krestalcionoj havas distingan elstaran kreston. Iliaj plumaroj ne estas aparte brilkoloraj: dominantaj koloroj estas ardezgriza kaj blanka, kun ioma aldono de oĥreca aŭ rufa en certaj specioj. Kutime la grizan koloron havas supraj partoj de la plumaro, ne multe markitaj ĉe la du amerikaj specioj, sed tre punktitaj je blanko ĉe la azia Kresta akvalciono kaj la afrika Giganta akvalciono. La subaj partoj povas esti blankaj aŭ ruĝecaj, kaj ĉiuj specioj havas kontrastan brustozonon krom la masklo de Ruĝventra akvalciono. Ĝuste je kolorigo de malsupraj partoj de la plumaro, aparte de brusto kaj ventro, estas rimarkebla seksa duformismo de tiuj ĉi birdoj.

## Dieto kaj konduto 
Kiel ĉiuj akvalcionoj, krestalcionoj estas specialistaj fiŝomanĝantoj. 
La alcionoj de la genro *Megaceryle* ofte embuskas sidante vertikale sur arbobranĉoj super la akvo kaj rigardante en la akvon por ĉaso. Vidinte la taŭgan predon, la birdo plonĝas rapide en la akvon kaj kaptas ĝin per sia longa beko, post kio flugas reen al sia gvatejo por mortigi kaj manĝi ĝin. Plej ofte la predo iĝas fiŝoj, sed ankaŭ iam kaptatas krustuloj, ranoj, akvaj insektoj kaj aliaj taŭgograndaj animaloj.

Tiuj birdoj nestas en horizontalaj **tuneloj** faritaj en riverbordo aŭ sablejo. Ambaŭ gepatroj elfosas la tunelon, kovas la ovojn kaj manĝigas la idaron.

## Origino kaj taksonomio 
Originale krestalcionoj estis konsiderata parto de genro *Ceryle*. La apartan genron unue proponis germana naturalisto Johann Jakob Kaup en 1848. 
La tipa specio estas deklarita kresta akvalciono, pli precize la subspecio *Megaceryle lugubris guttulata*. 
Post movo de la kvar krestalcionaj specioj en ĝin, *Ceryle* restis monotipa. Fakte, *Ceryle* pli proksimas al Amerikaj verdaj alcionoj ol al kolumalcionoj.

La nomo *Megaceryle* simpla aldono de antikva greka vorto *megas*, t.e. "granda", al la nomo *Ceryle*.

Iam estis supozo, ke *Megaceryle* aperis en la Nova Mondo el specializita fiŝomanĝanta alcedineda praulo, kiu trapasis la Beringan markolon kaj de kiu devenas ankaŭ la Amerikaj verdaj alcionoj nome *Chloroceryle*. Tamen, plej verŝajne ĝi estis erara. 
Nuntempe oni trovas pli verŝajna ke la genro aperis en la Malnova Mondo, probable en Afriko, kaj estis la komuna praulo de koluma kaj ruĝventra akvalcionoj kiu trapasis la oceanon. 

### Specioj 
Laŭ la nuna sistematiko la genro enhavas 4 speciojn:

## Referencoj 
## Literaturo 
* 
* Hilty, Steven L. (2002): *Birds of Venezuela*. ISBN 0-7136-6418-5
* Moyle, Robert G. (2006): A Molecular Phylogeny of Kingfishers (Alcedinidae) With Insights into Early Biogeographic History. *Auk* **123**(2): 487–499. HTML plena teksto (sen bildoj)

Kategorio:Alcededoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Degersheim

**Degersheim** (en la alemana lingvo **Tëgersche**) estas komunumo en la elektodistrikto Wil, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 3861 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Degersheim situas en monteta kamparo norde de la Togenburgo. Al Degersheim apartenas krom la municipo Degersheim mem ankaŭ la municipoj Magdenau kun la Monaĥejo Magendau, Wolfertswil, Hinterschwil, la eksklavon Obergampen kaj multnombrajn izolitaj bienoj kaj malgrandaj setlejoj. 

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 14,46 km², de kiuj 35,3% estas kovritaj de arbaro, 52.8% servas por agrikulturo kaj 11,1% por setlado.

## Trafiko 
Degersheim situas ĉe la trajnlinio de la Svisaj Sudorientaj Fervojoj de Sankt-Galo tra Wattwil kaj Rapperswil al Lucerno.

## Historio 
eta|maldekstra|150ra|Protestanta preĝejo de Degersheim
La unua dokumenta mencio de Degersheim kiel *Tegerascai* datiĝas el la jaro 837, de Wolfertswil sub *Wolfridenswilare* el la 838. En la 13-a jarcento estis ekkonstruita la Monaĥejo Magdenaŭ, kiu situas en la triangulo inter Degersheim, Flawil kaj Uzwil. En la 17-a jarcento la monaĥejo ricevis la infrastrukturon, kiu ankoraŭ hodiaŭ ekzistas. En la 17-a jarcento estis fondita la protestanta eklezia komunumo de Degersheim kaj en la jaro 1763 la katolika. Ek de 1803 Degersheim estas politika komunumo en Kantono Sankt-Galo. En 1804 la komunumoj *Magdenau* kaj *Degersheim* kuniĝis. En 1818 inscendio detruis 40 domojn, 15 garbejojn kaj la preĝejon. 200 personoj perdis sian hejmon.

## Ekonomio 
En mezepoko la popolo de Degersheim vivis ĉefe de la bovbredado kaj agrikulturo. En la jaro 1447 estis menciita muelejo. En de la mezo de la 18-a jarcento en Degersheim ekzistas kotonŝpinindustrio. Ekde la jaro 1860 Degersheim spertis ekonomian progreson dank al la brodaĵindustrio, en kiu laboris dumtempe ĝis 900 personoj. En la jaro 1910 estis malfermita la trajnlinio de Sankt-Galo al Wattwil. Post krizo de la brodaĵindustrio en la 30-aj jaroj de la 20-a jarcentro la ĉefa industrio de Degersheim fariĝis la metal- kaj lignoindustrio.

## Famuloj 
Mortis en Degersheim hungara grafo János Teleki (pli juna).

## Komunuma Partnereco 
La komunumo Degersheim havas komunuman partnerecon kun Chamoson en Kantono Valezo en Svislando.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Degersheim (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Degersheim
* Degersheim en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Togenburgo
Liptovský Peter

**Liptovský Peter** (hungare *Szentpéter*) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Žilina, en Distrikto Liptovský Mikuláš. La nomo devenas de patrono de la mezepoka preĝejo.

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ traira flankovojo, inter aŭtoŝoseo kaj Liptovský Hrádok. Liptovský Mikuláš troviĝas 10&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1286. La komunumo iĝis kampurbo kun foirorajto en 1363. Poste dum diversaj bataloj la urbeto detruiĝis kaj perdis ĉiujn rangojn. En 1910 en la iama urbeto loĝis 735 da loĝantoj (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon Szentpéter apartenis al Hungara reĝlando, al Liptó, al distrikto de Liptovský Hrádok, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio.

## Vidindaĵo 
* luterana preĝejo de 1940, sed la sonorilturo konstruiĝis en 1850

Kategorio:Municipoj en distrikto Liptovský Mikuláš
Kategorio:Liptov
Szentpéterfölde

**Szentpéterfölde** [sentpEterfolde] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg. La loknomo signifas Sankta Petro-tero.
eta|maldekstre|Fora panoramo de Szentpéterfölde
eta|Kulturdomo de Szentpéterfölde
eta|Sonorilostablo de Szentpéterfölde

## Bazaj informoj 
* Areo: 12&nbsp;km²
* Loĝantaro: 140
* Poŝtkodo: 8953
* Telefonprefikso: 92

## Situo 
Szentpéterfölde situas sur Montetaro Zala inter montetoj, en valo de rojo, laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Zalaegerszeg troviĝas 32 km-ojn for. Apud la vilaĝo 2 lagoj troviĝas.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1389. La turkoj faris senhoma la vilaĝon.

En Szentpéterfölde migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* sonorilostablo

## Komunumoj de Sankta Petro en Hungara reĝlando 
Pro grandeco de la tabelo vidu la ceterajn komunumojn en Transilvanio: Barcaszentpéter!

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Pangvaoj

La **pangvaoj** (*Pangwa* aŭ ankaŭ *Ekipangwa*) estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en la montaro Kipengere Range (*Livingstone Mountains*) je la orienta bordo de la Malavia Lago, en la distrikto Ludewa en la regiono Iringa en suda Tanzanio. En 2002 la pangvaoj estis taksitaj 95.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pbr. La pangvaa lingvo apartenas al la familio de la niĝer-kongaj lingvoj. 

## Vidu ankaŭ 
* Nenaoj

Pangvaoj
Pangvaoj
Szentpéterúr

**Szentpéterúr** [sentpEterUr] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg. La loknomo signifas: Sankta Petro-Sinjoro.

## Bazaj informoj 
* Areo: 16&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1050
* Poŝtkodo: 8762
* Telefonprefikso: 92

## Situo 
Szentpéterúr situas inter montetoj en Montetaro Zala, laŭ traira flankovojo. Keszthely troviĝas je 21 km-oj. Iama ekstera apartenaĵo estis Nemesszer.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1439 en formo *Zenthperhetwr*. En 1664 la turkoj bruldetruis la vilaĝon.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo de Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo, en 1837 pligrandiĝis, la turo estas 25 m-ojn alta

## Famuloj 
* en Szentpéterúr naskiĝis pentristo László Paizs
* en Szentpéterúr (en ties ekstera parto Nemesszer) naskiĝis juristo Sándor Csertán

## Komunumoj de Sankta Petro en Hungara reĝlando 
Pro grandeco de la tabelo vidu la ceterajn komunumojn en Transilvanio: Barcaszentpéter!

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Pareoj

La **pareoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta en la Pareaj Montoj en la regiono Kilimanĝaro en norda Tanzanio. Ilia loĝregiono estas konata ankaŭ sub la nomo ''Pareland' aŭ *Vuasu*.

## Eksteraj ligiloj 
* South Pare Mountains

Pareoj
Pareoj
Gábor Borsos

**BORSOS Gábor** (borŝoŝ) estas rumanuja hungara pentristo, grafikisto naskita en Ciumani la 11-an de julio 1945.
## Premioj, distingoj
*2009- premio por vivkariero de Distrikta Konsilio de Distrikto Harghita
## Biografio
La mezlernejon Gábor Borsos finis en la *Belarta Liceo* de Târgu Mureş en 1963, kie liaj majtroj estis: István Barabás, Pál Nagy, Gábor Piskolti, László Hunyadi. Li akiris diplomon de desegninstruisto en 1966 en Kluĵo. Li instruis en Lueta kaj ekde 1978 ĝis 2003 en Gheorgheni li estis projektisto de la meblotekstil-fabriko. De 1987 lia familio loĝas en Gheorgheni. La artisto pensiuliĝis en 2003.

## Individuaj ekspozicioj
*1977, 1979, 2002 2004, 2009, 2012- Ciumani.
*1980, 1981, 1985, 1987, 1995, 2004 - Miercurea Ciuc;
*1984, 1989, 1993, 2004,2008 - Gheorgheni;
*2000 - Tihany, Veszprém (Hungarujo);

## Grupaj ekspozicioj
*1978, 2001 - Gheorgheni;
*1979, 1980, 1981, 1985 - Covasna;
*1993 - Siófok;
*1994 - Kluĵo, Székesfehérvár;
*1995 - Gyula;
*1995, 1996 - Budapeŝto;
*1996 - Kaposvár;
*1999 - Temeŝvaro;
*2001 - Joseni, Bicazu Ardelean;
*2003 - Miercurea Ciuc, Szigetszentmiklós;
*2010 - Baja;
*2013 - I. HOMORÓD SZALON, Internacia bienalo Mărtiniș
## Libroilustaĵoj
*2004- Ernő Csata *Fájó öröm* poemvolumo.
## Bibliografio
*Márton Árpád: *Borsos Gábor*, 2004.
## Fonto
**Márton Árpád: *Borsos Gábor*, 2004.
Pimbveoj

La **pimbveoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en la regiono Rukwa en okcidenta Tanzanio. En 1987 la pimbveoj estis taksitaj 29.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=piw.

Pimbveoj
Pimbveoj
Rangioj

La **rangioj** (en la rangia lingvo mem: *Langi*, sed en Tanzanio komunuze: *Rangi*) estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en la regiono Dodoma en centra Tanzanio. En 1999 la rangioj estis taksitaj 350.000 homoj http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=lag.

Rangioj
Rangioj
Rufiĝioj

La **rufiĝioj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas je la centra marbordo de Tanzanio, proksime al la rivero Rufiji. En 1987 la rufiĝioj estis taksitaj 200.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=rui.

Rufiĝioj
Rufiĝioj
Rungioj

La **rungioj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en okcidenta Tanzanio, je la sudorienta bordo de la lago Tanganjiko. En 1987 la rungioj estis taksitaj 166.000 homojhttp://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=RUR.

Rungioj
Rungioj
Ruaoj

La **ruaoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas ĉirkaŭ la Monto Meru en la regiono Arusha en Tanzanio. En 1987 la ruaoj estis taksitaj  
http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=rwk.

Kategorio:Etnoj en Tanzanio
Sagaraoj

La **sagaraoj** (*Sagara*, ankaŭ *Sagala*) estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en centra Tanzanio. En 1987 la sagaraoj estis taksitaj 79.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sbm.

Sagaraoj
Sagaraoj
Ŝubioj

La **ŝubioj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en la regiono Kagera en Tanzanio. En 1987 la ŝubioj estis taksitaj 153.000 homoj.

## Fontoj 
Sxubioj
Sxubioj
János Gáspár

**GÁSPÁR János** (ga:ŝpa:r) estis hungara pedagogo, lernolibroverkisto naskita en Torockószentgyörgy la 27-an de oktobro 1816 kaj mortinta en Nagyenyed la 6-an de marto 1892.

## Biografio 
János Gáspár studis en Nadjenjedo. Inter 1844 kaj 1856 li estis ĉefamilia instruisto ĉe la familio Zeyk, per kies helpo li pristudis pedagogion inter 1841–1844 en Berlin. Inter 1856 kaj 1868 li instruis en Nagyenyed, li estis direktoro, ekde 1868 lernejinspektoro. Li redaktis plurajn bazlernejajn lernolibrojn. Lia ĉefverko aperis en pluraj eldonaĵoj. Li uzis la folkloron en instruado.

## Verkoj 
* *Csemegék olvasni még nem tudó gyermekek számára* (Kolozsvár, 1848).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Gaspar, J
Sizakioj

La **sizakioj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en nord-okcidenta Tanzanio, proksime al la Viktoria-lago. En 1987 la sizakioj estis taksitaj 82.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Sizakioj
Sizakioj
István Barabás

**BARABÁS István** (baraba:ŝ) estas rumanuja hungara pentristo naskita en Lapusnyak la 19-an de januaro 1914  kaj mortinta en Târgu Mureș la 12-an de februaro 2007. Li estis la edzo de pentristino Irén Bortnyik, la patro de pentritinoj Éva Barabás kaj Irén Barabás (Csengeri).

## Biografio
En la gimnazio de Târgu Mureș István Barabás estis lernanto de Károly Gulyás en la *Urba Pentristlernejo*, inter 1932-36 de Aurel Ciupe, Gerő Daday, en somero de 1933 en Baia Mare de János Krizsán. Ekde la 1930-aj jaroj li vivis en Târgu Mureş. Inter 1950-76 li instruis en la *Belarta Liceo*. 

## Premioj, distingoj
*1953: Premio Ŝtata de Rumana Respubliko; 
*1964: Stela Meritordeno 5-a grada de Rumanio. 
## Individuaj ekspozicioj
*1936 • Marosvásárhely (kun Barabás Bortnyik Irén] • Berlin
*1938, 1941, 1958 • Târgu Mureș (koletk.)
*1941-42 • Pécs • Mohács • Győr
*1943 • Déri Múzeum, Debrecen
*1976 • Marosvásárhely (kolekt.)
*1978, 1984 • Marosvásárhely.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj
*1950-60 • Állami képzőművészeti kiállítások, Bukarest
*1954 • XXVI. Velencei Biennálé, Venecio• Romániai művészek kiállításai • Vieno (1956), Moskvo, Parizo, Budapest, Berlin, Prago (1963)
*1961 • Országos Portrékiállítás, Bukareŝto
*1966, 1971 • Festészeti és Szobrászati Biennálé, Bukarest
*1974 • New York
*1990 • Pittsburg, Washington, Philadelphia
*1995 • Marosvásárhelyi képzőművészek kiállítása, Vármegye Galéria, Budapest

## Publikplacaj kreaĵoj
*Vagantaktoroj (fresko, 1956, Sfântu Gheorghe, Magyar Színház)
*Rikoltfesto (murpentraĵo, 1961, Târgu Mureș, Transilvania Szálló).

## Kreaĵoj en publikkolektoj
*Szárhegyi Kortárs Galéria • Janus Pannonius Múzeum, Pécs •Galerio de Târgu Mureș.

## Fonto
*Artportal.hu 
*Centjara datreveno
Sonĝooj

La **sonĝooj** (propra nomigo: *Batemi*) estas etno en norda Tanzanio 50 km okcidente de lago Natron, kie ili vivis dum jarcentoj kiel izolita enklavo en masaja teritorio. En 2002 la sonĝooj estis taksitaj 30.000 homoj (Etnologue). Ili estas konataj pro ilia uzo de tradicia akvumiga sistemo en agrokultivado, praktiko kiu gvidis kelkajn historiistojn ligi ilin kun la ĝis nun ne klarigitaj ruinoj de akvumigaj sistemoj en Engaruka, proksimume 100 km sudokcidente. La nomon sonĝooj (*Sonjo*) donis al ili la masajoj.

## Fontoj 
* Gray, Robert F. 1963. *The Sonjo People of Tanganyika: An Anthropological Study of an Irrigation-based Society*. London: Oxford University Press.
* Nurse, Derek & Franz Rottland 1991. ‘Sonjo: Description, Classification, History’, *Sprache und Geschichte in Afrika*, 12/13: 171-289.
* Nurse, Derek & Franz Rottland 1993. ‘A Linguists' View of the History of Sonjo and Engaruka’, *Azania,* 28: 1-5.

Sonĝooj
Sonĝooj
Jūra

dekstra|eta|250px|

La **Jūra** estas rivero de okcidenta Litovio kaj dekstra alfluanto de Nemunas.

La nomo de rivero devenas de litova vorto *jūra* kiu signifas "maro". Urboj estaj laŭ la rivero Tauragė, Rietavas, Kvėdarna kaj Pajūris.

## Alfluantaj de la rivero 
* maldekstraj - Aitra, Lokysta, Akmena, Šunija, Šešuvis.
* dekstraj - Letausas, Šlaunis.

Kategorio:Riveroj en Litovio
Percy Williams Bridgman

**Percy Williams BRIDGMAN** (21-an de aprilo 1882, Kembriĝo, Massachusetts, Usono – 20-an de aŭgusto 1961, Randolph, New Hampshire) estis usona eksperimenta fizikisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1946 pro studado de materialoj en alta temperaturo kaj premo.

Li studis en la Harvarda Universitato de 1900, akiris gradon de M. A. en 1905, doktoriĝis en 1908. Li komencis eksperimentojn en 1908 pri statikaj grandaj premoj. Liaj esploroj okazis je ĉ. 6500 atmosfera premo, poste etendiĝis ĝis premo de pli ol 100.000 atmosferoj kaj fine atingis 400.000 atmosferojn. Ĉar tiu estis nova esplora tereno, la plimulton de la necesaj iloj por tio li devis krei, konstrui.

Lia plej grava inventaĵo estis specifa ŝtopigo, en kiu la premo estas ĉiam pli granda ol en la subprema likvo, tiel la fermado estas memferma. Bridgman uzis poste la novajn ŝtaltipojn, diversajn alojojn de metaloj kaj varmorezistaj kombinaĵoj. Tiam li analizis kunpremitan fluidaĵojn, solidaĵojn, ties fizikajn proprecojn.

Kvankam Bridgman mem ne produktis diamantojn, provis tion. Liaj esploroj helpis esploristojn de General Electric Company en 1955 produkti diamanton. Oni sintezis per pluevoluigo de liaj metodoj aliajn mineralojn.

Bridgman en 1919 iĝis ordinara profesoro de la Harvardo, en 1926 „Hollis”- kaj en 1950 „Higgins”-profesoro.

Kiam li rekonis en 1961 kanceran malsanon, li mortigis sin.

## Vidu ankaŭ 
* Bridgmanito

## Referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Eksperimentaj fizikistoj
Kategorio:Termodinamikistoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Usonaj ateistoj
Kategorio:Studentoj de universitato Harvard
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Örvényes

**Örvényes**  estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Balatonfüred. La loknomo signifas: kirla.

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 136
* Poŝtkodo: 8241
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Örvényes situas inter montoj kaj norda bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Székesfehérvár-Keszthely.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj romianoj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1093 laŭ la tiama ortografio *"Ermenes"*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Germanoj refondis la vilaĝon en 1733.

La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak. En Örvényes migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo
* restaĵoj de romanika preĝejo el la 13-a jarcento
* muzeo en akvomuelejo, la unua akvomuelejo funkciis ekde 1211
* restaĵoj de romianaj konstruaĵoj
* postbaroka ponto tra rojo kun skulptaĵo pri Johano Nepomuka

## Referencoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Edward Victor Appleton

Siro **Edward Victor APPLETON** (6-an de septembro 1892, Bradford, Yorkshire, Anglio – 21-an de aprilo 1965, Edinburgo) ricevis en 1947 Nobel-premio pri fiziko pro malkovro de la t.n. Appleton-tavolo de la jonosfero. Tiu tavolo grandparte repuŝas la radioondojn, tiel ĝi estas uzebla en la telekomunikado. La aliaj tavoloj de la jonosfero nur parte repuŝas la ondojn – depende de la temperaturo kaj tagperiodo.

Appleton studis en Kembriĝo, en la ''St. John's College*, laboris ekde 1920 en la Laboratorio Cavendish, ekde 1924 en la Londona Universitato, en la *King's College'', en la katedralo de Wheatstone iĝis instruisto pri fiziko. Li atingis internacian reputacion per esploroj pri disvastiĝo de la elektromagnetaj ondoj kaj pri specifeco de la jonosfero. Li prezentis, ke tiuj mallongaj ondoj, kiuj penetras la suban tavolon de la jonosfero, respeguliĝas de la supra tavolo (oni nomumas tion Appleton-tavolo aŭ F2-tavolo). Tiu malkovro ebligis la longdistancan radiokomunikadon kaj helpis evoluigon de la radaro.

Appleton en 1936 revenis al Kembriĝo kiel profesoro pri la naturfilozofio. Li iĝis en 1939 sekretario de la registara organizo koordinante sciencajn kaj industriajn esplorojn. Li laboris dum la Dua Mondmilito pri radaro kaj atombombo. Li iĝis en 1941 kavaliero, en 1949 estima rektoro de la Universitato de Edinburgo.

## Referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Atmosferaj fizikistoj
Kategorio:Anglaj fizikistoj
Kategorio:Ordeno de la Brita imperio
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
István Pál Demény

**DEMÉNY István Pál** (deme:nj) estis rumanuja hungara folkloristo, literaturhistoriisto naskita en Aiud la 28-an de aprilo 1949 kaj mortinta en Târgu Mureş la 4-an de januaro 2000. Li estis la edzo de etnografino Klára Gazda.

## Biografio 
István Pál Demény la mezlernejon finis en sia naskiĝurbo kaj li diplomiĝis pri hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo (1972), kaj li doktoriĝis tie (1978). Li instruis ekde 1972–1978 en Nagypeleske, pli poste en Aiud kaj Ciumbrud. Li estis etnografo de la muzeo de Miercurea Ciuc ekde 1978 ĝis 1985. Inter 1985–1990 en Sfântu Gheorghe li estis kunlaboranto de distrikta biblioteko. Ekde 1990 li prelegis en Universitato Babeş–Bolyai de Kluĵo pri folkloro de la finnugraj popoloj.

## Volumoj 
* *Kerekes Izsák balladája*, stdo, Bk., 1980;
* *A Szent László-legenda és Molnár Anna balladája*, Kvár, 1992;
* *A magyar szóbeli hősi epika*, Csíkszereda, 1997;
* *Táltosok, kerekek, lángok*, Csíkszereda, 1999.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj etnografoj
Kategorio:Hungaraj folkloristoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Kategorio:Mortintoj en Rumanio
Floriano de Lorch

**Floriano** (naskita en Cannabiaca, nun Zeiselmauer, mortinta la  en Lauriacum, nun Enns-Lorch) estis romia oficisto. Li konvertiĝis al kristanismo kaj mortis kiel martiro.

Floriano post sia kristaniĝo rifuzis oferi al romaj dioj; tial oni malhonore eksoficigis lin kaj ekzilis lin al nuna Sankt Pölten. Kiam oni procesis kontraŭ kristanoj en Lauriacum, li malgraŭ sia ekzilo venis por helpi ilin. La romia guberniestro igis aresti lin, kaj li kaj la aliaj kristanoj estis kondamnitaj al morto. La ekzekuto okazis je la . Laŭdire oni disbatis la skapolojn de Floriano, ligis ŝtonon al lia kolo kaj ĵetis lin en riveron Enns.

Ok jarojn poste imperiestro Konstantino la 1-a permesis al la kristanoj liberan religian praktikadon.

Grava konvento de la aŭgustenanoj portanta la nomon de la sanktulo troviĝas en Sankt Florian en Supra Aŭstrio.
## Eksteraj ligiloj
*"Der heilige Florian - Legenden, Wahrheit und Brauchtum" - Ĉe: MDR, 23.4.2024
* informoj ĉe *Ökumenisches Heiligenlexikon*
* *Elogium in Sanctum Florianum* (biografio kaj priskribo de lia pasiono; latinlingve, verkis Altmannus) 
**Vollständiges Heiligen-Lexikon*, volumo 2. Augsburg 1861, p. 232-233 (tie ĉi interrete)

Kategorio:Mortintoj en 304
Kategorio:Kristanaj sanktuloj
Kategorio:Kristanaj martiroj
Ilona Benkő

**Ilona BENKŐ** [benkeo:], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Benkő Ilona** (*Péri Józsefné* = edzino de József Péri, ofte **P Benkő Ilona**) estas hungara ceramikistino, membro de la Hungara Arta Akademio (2010). Ŝi estas vidvino de juvelisto József Péri.
eta|2 ceramikaĵoj de Ilona Benkő
Ŝi naskiĝis en Cristuru Secuiesc (Rumanio) la 29-a de aprilo 1937.

## Biografio 
Ilona Benkő apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Ŝi faris abiturienton en industriarta mezlernejo en Budapeŝto. Ŝi finis siajn studojn en Budapeŝto en la Hungara Industriarta Altlernejo en 1961 kiel studentino de Miklós Borsos. Ŝi ricevis premiojn inter 1968-1983.

## El individuaj ekspozicioj 
* 1962 Veszprém (urbo)
* 1966 Vieno
* 1976 Kolonjo
* 1979 Bruselo
* 1980, 1986 Budapeŝto
* 1984 Hamburgo

## El grupaj ekspozicioj 
* 1965-1966, 1972 Arthalo Budapeŝto
* 1967-1968, 1971, 1973, 1975-1981, 1986 Faenza
* 1973 Calgary, Ankaro
* 1984 Zagrebo

## Elektitaj skulptaĵoj, ceramikaĵoj, artaĵoj 
* Mázas kerámia (1965, Budapeŝto)
* Mázas faliplasztika (1967, Székesfehérvár)
* Mázas faliplasztika (1972, Kazincbarcika)
* Mázas faliplasztika (1975, Budapeŝto)
* Csobogó (1981, Nyíregyháza)

Benko Ilona kigyo.1.jpg|Serpento
BenkoIlona001.JPG|
BenkoIlona002.jpg|
BenkoIlona006.JPG|
BenkoIlona003.JPG|
BenkoIlona004.JPG|
BenkoIlona008.JPG|
BenkoIlona005.JPG|
BenkoIlona007.JPG|

## Fonto 
* Artportal.hu

Kategorio:Hungaraj ceramikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Subaoj (Tanzanio)

La **subaoj** estas etno en la distrikto Tarime en la regiono Mara en Tanzanio, kiu parolas reciproke kompreneblajn dialektojn de la subaa lingvo de Tanzanio. Ili loĝas ĉefe en la partoj Nyancha, Luo-Imbo kaj Suba en la distrikto Tarime. La grupoj ordinare listigitaj kiel partoj de la subaa komunumo estas la *Hacha, Kine, Rieri, Surwa* kaj *Swta*. En Tanzanio la etno de la subaoj estas entute 80.000 homoj, el kiuj la plej multaj ankoraŭ parolas la subaan lingvon, sed kelkaj, antaŭ ĉio la *Rieri*, komencis paroli la luan lingvonhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=suh.

Estas neklare, ĉu la lingvo parolata de la subaoj en Tanzanio estas la sama kiel la subaa lingvo parolata de la subaoj en Kenjo.

Subaoj
Subaoj
John Law

**John LAW** (of Lauriston) (16-an de aprilo 1671 en Edinburgo; 21-a de marto 1729 en Venecio) estis skota ekonomikisto kaj financa spekulisto.eta|''Money and trade considered, with a proposal for supplying the Nation with money', 1934''John Law estis amiko de la regento – la princo de Orléans –, li fondis en 1716 privatan bankon Banque Générale, kiu havis rajton eldoni monbileton. Li fondis unu jaron poste la Compagnie d'Occident, kiu akiris ekskluzivajn rajtojn en Norda Ameriko, por evoluigo de la francaj teritorioj en rivervalo de la Misisipo. La entrepreno de Law baldaŭ monopoligis la francan tabakan kaj sklavan komercadon. La entrepreno estis alinomata en 1719 al Compagnie des Indes, kiu entrepreno monopoligis tutan kolonian komercadon de Francio. Law akiris eĉ impostkolektadon kaj monerfaradon, tiel fakte li direktis la eksteran komercon kaj financojn de Francio.

Rigardante la espereblan profitegon, la akcioj de Compagnie des Indes iĝis tre serĉataj, valoraj: ilia kurso kreskis de 500 livre al 18.000, kiu ne montris vera profitablecon de la entrepreno. Law ĝis 1719 ellasis ĉ. 625.000 akciojn, poste aĉetis Banque Générale kaj kunigis al Compaigne des Indes. Li esperis, ke li povas tiel pagi la grandegan ŝtatŝuldon – kolektiĝanta en lastaj regaj jaroj de Ludoviko la 14-a -, ke li vendas akciojn de la entrepreno kontraŭ ŝtataj valorpaperoj. Pro tio rapide kreskis eĉ valoro, kurso de la ŝtataj paperoj, estiĝis febra spekula ondo en Eŭropo, la borsojn atingis ĝenerala kursoaltiĝo. La franca registaro povis eluzis tiun situon ellasante (presante) grandan kvanton da monbiletoj, kiujn la ŝuldatoj akceptis kaj aĉetis kontraŭ tiuj Law-akciojn. Tio daŭris ĝis tiam, kiam la monbileta ellaso alportis hiperinflacion kaj falegis valoro de la monbiletoj kaj la ŝtatpaperoj.

Dumtempe, la esperita profito el negocoj de la entrepreno malrapide alvenis kaj alvenis la plena katastrofo en 1720: la kurso de la akcioj tiel falegis, ke okazis ĝenerala borsa kolapso en Francio kaj aliloke. La propeka kapro iĝis Law, kiu devis fuĝi el Francio en decembro de 1720.

La grandegajn ŝuldojn de lia entrepreno kaj banko transprenis la ŝtato kaj – por elpagi ilin – altigis la impostojn.

Oni nomumis la proceson Misisipo-bobelo.

## Vidu ankaŭ 
* Ekonomia bobelo

Kategorio:Skotaj bankistoj
Kategorio:Skotaj ekonomikistoj
Kategorio:Skotaj krimuloj
Kategorio:Skotaj hazardludistoj
Kategorio:Skotaj statistikistoj
Kategorio:Ekonomio de Francio
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Elstaruloj de la Malnova Reĝimo
Kategorio:Francaj ministroj pri financoj
Aszófő

**Aszófő** [asOfO] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Balatonfüred. La loknomo signifas: seka valo.
eta|maldekstre|Panoramo en Aszófő

## Bazaj informoj 
* Areo: 8&nbsp;km²
* Loĝantaro: 350
* Poŝtkodo: 8241
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Aszófő situas sur mildaj deklivoj, ĉe norda bordo de Balatono, ĝuste ĉe duoninsulo de Tihany, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Székesfehérvár-Keszthely.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj romianoj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1093 en formo *Azzofeu*, apartenanta al la najbara abatejo de Tihany. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak.

En Aszófő migra poŝto servas.
eta|Kirko en Aszófő

## Vidindaĵoj 
* baroka-klasikisma katolika Kirko Sankta Ladislao (Aszófő) de 1832
* restaĵoj de iama preĝejo ĉe la stacidomo
* serio da vinkeloj 

## Famuloj 
En Aszófő naskiĝis Pál Fodor (turkologo).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Flawil

## Pri la komunumo 
**Flawil** estas komunumo kaj urbo en la elektodistrikto Wil, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 9230 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis al 9876 ĝis la 31-a de decembro 2009, kiu nombro kreskis al 10045 surbaze de la ciferoj de la 31-a de decembro 2011.

## Geografio 
Flawil situas inter Wil SG kaj Sankt-Galo ĉe la sudokcidenta bordo de la rivero Glatt, alfluanto de Turo. La komunumo konsistas el la municipo *Flawil* kaj la setlejoj Burgau, Egg, Alterswil, Langenentschwil, Grobenentschwil kaj Raaschberg. 

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 11,48 km², de kiuj 21,1% estas kovritaj de arbaro, 50,7% servas por agrikulturo kaj 25,5% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Flawil limas en nordoriento al Oberbüren, en oriento al Gosaŭo, en sudoriento al Herisau, en sudokcidento al Degersheim, kaj en nordokcidcento al Oberuzwil.

## Trafiko 
Flawil troviĝas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj inter Sankt-Galo kaj Zuriko, kaj haltas diversaj rapidtrajnoj. La komunumo disponas pri alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 2 kilometrojn nordokcidente de la komunuma centro.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Flawil sub la nomo *Flawilare* datiĝas el la jaro 858 post Kristo. En la daŭro de la jarcentoj la Monaĥejo Sankt-Galo kaj la Grafoj de Togenburgo kverelis kaj interŝanĝis siajn rolojn kiel posedantoj, ĝis finfine post la fino de la Helveta Respubliko, la komunumo definitive fariĝis parto de la tiam fondita Kantono Sankt-Galo.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Flawil (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Flawil

## Bildoj 

Flawil distriktdomo Suba Togenburgo 341.JPG|Iama distriktdomo Suba Togenburgo
Flawil reformita preghejo 311.JPG|Reformita preĝejo
Flawil katolika preghejo 202.JPG|Katolika preĝejo
Flawil katolika preghejo 208.JPG|Katolika preĝejo de interne kun vitropentraĵoj
Flawil loka muzeo Lindengut 314.JPG|Loka muzeo Lindengut
Flawil 325.JPG|Tradiciaj lignodomoj kun ursoputo
Flawil 258.JPG|Hotelo Rössli en la urbocentro
Flawil 312.JPG|Tradicia togenburga domo
Flawil stacidomo 232.JPG|