open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Miklós Bartha

**BARTHA Miklós** (barta) estis hungara politikisto, publicisto naskiĝinta en Rugonfalva la 14-an de novembro 1848 kaj mortinta en Budapeŝto la 19-an de oktobro 1905.

## Biografio 
Miklós Bartha pristudis juron en la Universitato de Budapeŝto. Ekde 1872 li estis vicnotario de Udvarhely, ekde 1873 – kun interrompoj – ĝis sia morto li estis ne-partidependa deputito. En 1880 li aperigis la gazeton Ellenzék, kies ĝis 1895 li estis respondeca redaktoro kaj de tiam la ĉefredaktoro. Li estis konstanta ĉefartikol-verkisto ekde 1891 de la *Magyar Hírlap*, ekde 1893 de la *Magyarország*. En 1893 li iniciatis la movadon por establi la kulturan asocion EMKE *(Erdélyrészi Magyar Közművelődési Egyesület)*. En 1901 li abdikis de sia prezidenta posteno en Ugron-partio, elpaŝis el la partio kaj aliĝis al la grupo Szederkényi , pli poste en novembro 1904 li enpaŝis en la partiojn *Függetlenségi* kaj de *48*. En 1898 oni igis lin ano de la Societo Petőfi.

## Verkoj 
* *Hangulatok* (Bp., 1898);
* *Kazár földön* (vojaĝtaglibro, Kolozsvár, 1901);
* *A feleség* (teatraĵo, Vígszínház, 1902);
* *Összegyűjtött munkái* (I–VII., kun biografio, Bp., 1908–13).

## Literaturo 
* Sebesi Samu: B. M. élete és működése (1847–1905; B. M. Összegyűjtött munkái. I. Bp., 1908.)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ipeľské Úľany

**Ipeľské Úľany,** hungare **Ipolyfödémes** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice. La historia slovaka nomo estis **Fedymeš**.
eta|dekstra|300px|Ipeľské Úľany situas en la plej griza regiono
* Areo: 16&nbsp;km²
* Supermara alteco: 345 m
* Loĝantaro: 340
* Poŝtkodo: 935 91
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Šahy troviĝas 17&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1259 en formo *"terra Fedemes"*. Ŝajnas, la tiamaj loĝantoj estis reĝaj abelistoj. En 1910 loĝis tie 562 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Hont, al distrikto de Ipolynyék, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 369 da homoj, (329 hungaroj). Ekde 2007 la hungarlingva instruado ĉesis.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1757
* ligna sonorilstablo
* ruinoj de preĝejo el la 13-a jarcento, apude malgranda kapelo

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Polikárp László

**LÁSZLÓ Polikárp** (la:slo:) estis hungara franciskano, teologo, ordenestro naskita en Nagygalambfalva la 10-an de oktobro 1849 kaj mortinta en Medgyes la 15-an de majo 1910.

## Biografio 
Polikárp László studis en Székesfehérvár kaj Budapeŝto. Li instruis en Csíksomlyó, Kolozsvár, Vajdahunyad, Mikháza. Ekde 1883 ĝis 1903 li estis estro de franciskana provinco de Transilvanujo. Inter 1903 kaj 1909 li laboris en ordena centro de Romo. Li estis unu el tiuj, kiuj preparis kaj tekstis la regularon de ordeno franciskana ekstradiciita de papo Leono la 13-a en 1897 laŭ kiu oni reformis la ordenan vivon de franciskanoj, minoritoj kaj kapucenoj.

## Literaturo 
* Boros Fortunát: L. P. (Erdélyi katolikus nagyok, 1941).

## Fonto 
* Magyar életrajzi lexikon

Laszlo P
Laszlo, Polikarp
Lok

**Lok** (hungare *Garamlök*) estas vilaĝo en  Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice.
   
## Situo 
La vilaĝo situas laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Kalná nad Hronom-Šurany. Levice troviĝas 12 km.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1286 en formo *"Luk"*. Ekde 1388 la kampoj apartenis al fortikaĵo de Levice. En 1904 incendio okazis. En 1910 loĝis tie 1166 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al distrikto de Levice, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito granda parto de la hungaroj estis deportitaj, la restaĵo iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1015 da homoj, (802 slovakoj, 172 hungaroj).
 
## Vidindaĵoj 
* klasikisma katolika preĝejo el la 18-a jarcento
* kalvinana preĝejo de 1783, turo alkonstruiĝis en 1844

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Antal Regináld Szentes

**SZENTES Antal Regináld** (senteŝ) estis hungara franciskano, dramverkisto naskita en Csíkmadéfalva en 1747 kaj mortinta en Székelyudvarhely la 25-an de junio 1806.

## Biografio 
Antal Regináld Szentes estis instruisto en Ĉikŝomjo, pli poste ordendomestro en Székelyudvarhely.

## Verkoj 
* *Rusticus imperans* (1780). ĝi estas reverkaĵo de unu el latina komedio de Masenius. Ĝi iĝis populara pro ĝia humuro kaj popoleca lingvo.

## Literaturo 
* Kovács Bernardin: Kézirati iskolai drámák a XVIII. századból (Kézdivásárhely-kantai főgimn. Ért. 1905 – 1906).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Szentes, A. R.
Szentes, A. R.
Szentes, A,> R.
Zoltán Mezei

**MEZEI Zoltán** estis rumanuja hungara pedagogo, biologo. Li naskiĝis en Siculeni la 8-an de marto 1927 kaj mortis en Kluĵo la 16-an de aprilo 2000.

## Biografio 
La mezlernejon Mezei finis en romkatolika gimnazio de Miercurea Ciuc (1947). Li havigis diplomon pri biologio en la Universitato Bolyai de Kluĵo (1951). Inter 1950-55 li laboris en la katedro de geologio de la universitato, pli poste li estis lektoro de la *Instituto de Porpedagogia Pluperfektigo* de Kluĵo (1955-69), sekve en la Universitato Babeş-Bolyai ĝis sia pensiuliĝo (1987). Lia unua verko aperis en la *Csíki Múzeum Közleményei* (*Adatok a Felcsíki-medence és környékének geológiájához* (kun Treiber János, 1957). Li publikis metodikajn kaj fakajn studojn kaj artikoln en la gazetoj Tanügyi Újság, Korunk, *Natura*, *Studia Universitatis Babeş-Bolyai*.

## Verkoj 
* *A mi élősarkunk* (kun Györfi Sándor, 1966).
József Gelei

**GELEI József** estis hungara zoologo, universitata profesoro naskita en Árkos la 20-an de aŭgusto 1885 kaj mortinta en Budapest la 20-an de majo 1952.

## Biografio 
La universitaton Gelei finis en Koloĵvaro, en 1909 li estis asistanto de István Apáthy, en 1912–13 li faris zoologiajn eksperimentojn en universitatoj de München, resp. en Würzburg. En 1914 li iĝis privatprofesoro de la universitato. Ekde 1919 li estis iom da tempo instruisto de unitariisma gimnazio. Ekde 1924 li instruis en la universitato de Szeged. Ekde 1945 li estis profesoro en la medicina fakultato, gvidanto de biologia instituto de Szeged. En 1935–36 kaj en 1937–38 li estis rektoro de la universitato.

## Verkoj ĉefaj 
* * A chromosomák hosszanti párosodása s e folyamat örökléstani jelentősége* (Bp., 1920–21);
* * A potentia prospectiva és a differenciálódás* (Bp., 1926);
* *Adatok a sejt biológiájához* (Bp., 1927);
* *Das erregungsleitende System der Ciliaten* (Lisbonne, 1935);
* *Herman Ottó az életbúvár* (Szeged, 1935);
* *Állati tökéletesség a véglény fokán* (Szeged, 1940);
* * Feinstrukturen einzelliger Organismen* (Jena, 1943);
* *Biológia orvostanhallgatók részére* (Szeged, 1950);
* *Az egysejtűek morphogenesise, tekintettel Szevercov morphogenetikus alapelveire* (1951).

## Literaturo 
* Zólyomi Bálint: G. J. (Akad. Ért. 1952);
* Varga Lajos: G. J. emlékezete (Állattani Közl. 1954);
* Maucha Rezső: In memoriam J. G. (Acta Biol. 1954 5. sz.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj biologoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Samu Sebesi

**SEBESI Samu** , pseŭdonime: *Tüske Pál*, estis hungara verkisto, ĵurnalisto, aktoro naskiĝinta en Rugonfalva la  kaj mortinta en Târgu Mureș la 21-an de marto 1930.

## Biografio 
Ekde 1926 Samu Sebesi estis ano de Erdélyi Irodalmi Társaság, kunlaboranto de la gazeto Ellenzék.

## Verkoj 
* *Toll*, rakontoj, Kvár, 1890;
* *Mindenféle*, rakontoj, samloke, 1893 (pseŭdonimo: Tüske Pál);
* *Asszonyok*, rakontoj, samloke, 1895;
* *Apró történetek*, samloke, 1901;
* *Szegény emberek*, rakontoj, samloke, 1914;
* *Szép a Nyikó s a vidéke*, rakontoj, samloke, 1928;
* *Rica*, romano, 1930;
* *Kocsmárosné és leánya*, teatraĵo;
* *Bűnhődés*, teatraĵo;
* *Mákvirág*, teatraĵo;
* *Páros szöktetés*, teatraĵo.

## Notoj 
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Fetiĉo

**Fetiĉo** estas termino kiu povas aludi al:
* Fetiĉismo
* Fetiĉo kiel figuro. Laŭ Francisko Azorín **fetiĉo** estas *Figuro respektegata de sogaĝuloj kiel sidejo de magia povo aŭ kiel loĝejo de diaĵo.* Li indikas etimologion el la latina *facticius*, el *facere* (fari). Kaj li aldonas terminojn fetiĉismo kaj fetiĉisto.
* Fetiĉo (amoro)
* Fetiĉo (marksismo)

## Notoj
Biskupice (distrikto Lučenec)

eta|240px|dekstra|Biskupice (2013)
**Biskupice,** hungare **Fülekpüspöki** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Lučenec.
* Areo: 8 km²
* Supermara alteco: 209 m
* Loĝantaro: 1120
* Poŝtkodo: 986 01
* Aŭtokodo: LC
* Telefonprefikso: 47

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Fiľakovo-Salgótarján. Biskupice preskaŭ kontaktiĝas kun Fiľakovo, kiu troviĝas 2 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1246, en 1294 la tiama nomo estis *"Puspuky"*. La kampoj longe apartenis al ĉefepiskopejo de Esztergom. Inter 1554-1594 la regiono apartenis al la Turka Imperio. Fortikaĵo de Fülek ricevis la akvon de tien laŭ akvodukto. En 1910 loĝis tie 718 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Nógrád (reĝa departemento), al distrikto de Fülek, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1944 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1110 da homoj, (681 hungaroj, 211 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1728
* baroka kapelo omaĝe al Anĝela Saluto de 1754

## Ĝemelkomunumo 
*  16-a distrikto de Budapeŝto, Hungario

Kategorio:Municipoj en distrikto Lučenec
Anna Mánya

**MÁNYA Anna** ma:nja, edzino de Árpád Dobos, estis hungara fabelverkistino naskita en Csíkrákos la 13-an de julio 1912 kaj mortinta ?.

## Biografio 
Antaŭ ol fini la komercan lernejon en Braŝovo Anna Mánya edziniĝis kaj ili translokiĝis Budapeŝton. Inter 1952 kaj 1955 ŝi laboris en *Népművelési Intézet*, pli poste ŝi estis kunlaborantino de socia sekcio de distrikto 12-a de Budapeŝto. Ekde 1960 ŝi estis administrantino, inter 1970 kaj 1976 turistgvidantino de *IBUSZ*. Dume ŝi verkis fabelteatraĵojn kaj pupteatraĵojn por libroserio *Bábjátékosok Könyvtára*.

## Verkoj 
* *Gergő*, 1979;
* *Mesék a Hargitáról*, 1992.

## Literaturo 
* *Zsuzsa levele*, Hargitai mesékről, MNemzet, 1992. okt. 31.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Manya, A.
Manya, A
Leptona nombro

**Leptona nombro** en partikla fiziko estas diferenco inter nombroj de leptonoj kaj kontraŭleptonoj en kvantuma sistemo. En ĉiuj ĝis nun observitaj procedoj la leptona nombro restas senŝanĝa en fermitaj sistemoj. Pro tio E.J.Konopinski kaj H.M.Mahmoud difinis leĝon de konservo de leptona nombro, kiu nun estas unu el eksperimentaj bazoj por norma modelo de partikla fiziko. Sed teoria bazo por konservo de leptona nombro ankoraŭ ne estas donita. Oni ne trovis iun ajn kalibran kampon por leptona nombro (kaj pro tio la iam uzata nomo *leptona ŝargo* estas neĝusta).

Leptonoj havas leptonan nombron *L*=+1, kontraŭleptonoj *L*=-1. La elekto de signo estas pure arbitra kaj rezultas de interkonsento inter fizikistoj.

Krom ĝenerala leptona nombro ekzistas tri gustaj leptonaj nombroj: la *elektrona* (*Le*), la *muona* (*Lμ*) kaj la *taŭona* (*Lτ*). Ĝenerala leptona nombro estas sumo de tiuj tri. Antaŭ trovo de neŭtrinaj oscilacioj oni kredis, ke tiuj estas apartaj nombroj kaj ke ĉiu el ili havas propran leĝon de konservo. Ekzemple, en ĉiuj fermitaj sistemoj nombro de elektronoj kaj elektronaj neŭtrinoj minus nombro de pozitronoj kaj elektronaj kontraŭneŭtrinoj restis konstanta en ĉiuj eksperimentoj. Nun estas pruvita ke gustaj leptonaj nombroj per si mem estas nekonstantaj (ekzemple, elektrona neŭtrino povas transformiĝi en muona aŭ taŭ-neŭtrino kaj male. 

La konservo de ĝenerala leptona nombro, tamen, ankoraŭ ne estas malpruvita. Nun oni aktive serĉas procedoj en kiuj tiu ĉi leĝo rompiĝas.
## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Fiziko
Kategorio:Konservadaj leĝoj
Jesenské (distrikto Levice)

**Jesenské,** hungare **Setétkút** estas tre malgranda vilaĝo en  Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice. La hungara nomo signifas: malhela puto.
eta|dekstra|300px|Jesenské situas en la plej griza regiono
* Areo: 4&nbsp;km²
* Supermara alteco: 175 m
* Loĝantaro: 50
* Poŝtkodo: 935 36
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36
   
## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, fine de sakovojo, laŭ fervojo Šurany-Levice. La lasta troviĝas 18&nbsp;km-ojn for. 
 
## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1251 en formo *"Sytetkuth"*. La turkoj detruis la vilaĝon en 1573, poste refondiĝis. En 1892 la vilaĝo perdis la sendependecon kaj estiĝis ekstera parto de Barsbese. Ĝis 1919 la loko apartenis al Bars, al distrikto de Verebély, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1926 ĝi rericevis la sendependecon. Inter 1938-1945 la regiono rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj vilaĝoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post unu jaro la komunumo denove aldoniĝis al Beša. Post la 2-a mondmilito la vilaĝo resendependiĝis havanta la nomon **Jesenské Údolie**. Ekde 1992 la nomo estas la pli mallonga *Jesenské*. En 2001 loĝis tie 35 da homoj, (33 slovakoj, 2 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Johano Bosco de 1938
* skulptaĵo pri Johano Nepomuka de 1783, en 1930 renoviĝis

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Béla Kölönte

**KÖLÖNTE Béla** (keoleonte) estis rumanuja hungara lokhistoriisto, verkisto naskita en Csíkrákos la 9-an de oktobro 1883 kaj mortinta la 15-an de februaro 1934 en Győr.

## Biografio 
La mezlernejon Béla Kölönte finis en Nagyszeben (Theresianum) kaj li havigis diplomon de instruisto pri historio-geografio en la Universitato Ferenc József (1907). Li instruis en la ĉefgimnazio de Gyergyószentmiklós.

## Verkoj 
* *Gyergyó története a kialakulástól a határőrség szervezéséig* (Gyergyószentmiklós 1910);
* *Székely nagyjaink* (Gyergyószentmiklós 1924).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj lokhistoriistoj
Marksista Laborista Ligo

**Marksista Laborista Ligo** (MTL) estas politika organizo, kiun establis en Finnlando 2000. Ties ĉelo estas transiĝo al socialisma socio. La teoria bazo de ties socia analizo baziĝas en scienca socialismo kaj dialektika materialismo de Karl Marx kaj Friedrich Engels tiun esprimis, en analizo de imperiismo de Lenino kaj analizo de stalinismo de Lev Trockij.

MTL aspiras internacie rekonstrui la Kvaran Internacion, la mondan partion de socialisma revolucio.

La organiza kunveno de Marksista Laborista Ligo okazis en Oulu la 9-an kaj 10-an de marto 2002. En la kunveno kvar dokumentojn diskutis kaj voĉdonis. Ĉi tiuj dokumentoj formas la teorian kaj programan bazon de MTL:

1. Jarraporto de Marksista Laborista Ligo 2000-2002;

2. Analizo de la krizo de kapitalismo;

3. La programo kaj aktualaj taskoj de la partio;

4. La reguloj de la partio

Kategorio:Socialismo
Kategorio:Politikaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2000
Freto (kordinstrumentoj)

[eta|[prentabulo kun fretoj]]
[eta|4-korda, senfreta [basgitaro kun fretecaj markoj]]
Je multaj kordinstrumentoj la prentabulo estas subdividita per **fretoj**, kiuj kaŭzas la plimallongigon de la kordoj kaj per tio la ŝanĝadon de la tonalto, kiam la ludanto metas la fingron sur aŭ inter ili.

## Priskribo 
Elorigine la fretoj estis el ŝnuro aŭ intesto kaj ligitaj ĉirkaŭ la kolon (kiel ĉe la gambovjolo), nuntempe la plej multaj instrumentoj havas fretojn el metalo, enigitajn en la prentabulon. Ĉe la gitaro la fretoj plejparte estas elstaraĵoj farita el alpakadrato kaj enigitaj en la prentabulon.

Aliaj kordinstrumentoj ne havas fretojn, ekz. la anoj de la violonfamilio. Ĉe la violonĉelo kaj la kontrabaso tamen fretoj estis kutimaj ĝis la 18-a jarcento. En la pop- kaj rok-muziko troviĝas la senfreta elektra basgitaro. Tiu ĉi postulas de la ludanto pli altan gradon da precizeco por trafi la ekzaktajn tonojn. Krome la sono de la instrumento ŝanĝiĝas; ĝi aŭdiĝas „zuma“ aŭ „mola“.

Je la plej multaj instrumentoj la tonalto ŝanĝiĝas de freto al freto je duontono. Esceptoj estas diatonaj kordinstrumentoj kiel la dulcimero, je kiuj troviĝas duon- kaj plentono-paŝoj.

Ĉi-sekva bildo klarigas, kiel fretoj efikas dum la prenado de la kordoj:

300px|kordmallongigo sur la prentabulo sen kaj kun fretoj

## Freta kaj oktava akurateco 
La freta akurateco signifas la ĝustan lokigon de la fretoj unu kun la alia, dum kiam la oktava akurateco rilatas al la ĝusta proporcio inter mezuro kaj ekspono de la fretoj.

## Vidu ankaŭ 
* Ponteto

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Kordinstrumenta konstruado
Lula (distrikto Levice)

**Lula,** hungare **Lüle** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice.
eta|dekstra|300px|Lula situas en la plej griza regiono
* Areo: 8&nbsp;km²
* Supermara alteco: 180 m (la kampoj 160–230 m)
* Loĝantaro: 190
* Poŝtkodo: 935 35
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36
   
## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, fine de sakovojo. Levice troviĝas 20&nbsp;km-ojn for. 
 
## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1226. La loĝantoj estis etnobeloj. En 1663 la turkoj detruis la vilaĝon. En 1910 loĝis tie 237 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al distrikto de Verebély, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj regionoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. Kolĥozo formiĝis en 1957. En 2001 loĝis tie 202 da homoj, (197 slovakoj).
 
## Vidindaĵoj 
* renesanca kapelo omaĝe al Dipatrino el la 18-a jarcento, en la 19-a jarcento trakonstruiĝis
* ruinaĵoj de malnova preĝejo
* klasikisma nobeldomo el la 19-a j.c., baldaŭe novklasikismiĝis

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Veľký Ďur

**Veľký Ďur,** hungare **Nagygyőröd** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice. Veľký kaj Nagy signifas: granda.
eta|dekstra|330ra|Veľký Ďur situas en la plej griza regiono
* Areo: 22&nbsp;km²
* Supermara alteco: 180–200 m
* Loĝantaro: 1300
* Poŝtkodo: 935 34
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ ĉefvojo Vráble-Levice. La lasta troviĝas 13&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo naskiĝis en 1960, tiam la subaj 3 vilaĝoj unuiĝis. En 1910 loĝis en Suba Győröd 366, en Supra Győröd 394, en Kisgyékényes 300 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝoj apartenis al Bars, al distrikto de Verebély, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝoj rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj regionoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en la unuigita vilaĝo 1305 da homoj, (1252 slovakoj, 33 hungaroj).

### Suba Győröd 
La unua mencio pri Győröd devenis el 1205 en formo *"Geurund"*, pri Suba Győröd el 1274. La kampoj apartenis al fortikaĵo de Léva. La turkoj detruis la vilaĝon en 1574.

### Supra Győröd 
La unua mencio pri Supra Győröd devenis el 1278 en formo *"Geurud Superior"*. La kampoj apartenis al diversaj bienuloj.

### Kisgyékényes 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1290 en formo *"Gekenus"*. Dum la historio la kampoj apartenis aŭ bienuloj, aŭ al eklezio. En 1663 la turkoj bruldetruis la vilaĝon.

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo omaĝe al Sankta Marteno de 1723
* kolono pri Sankta Triunuo el la 19-a jarcento
* skulptaĵo pri Sankta Floriano de 1888

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Plukinstrumento

Sub la nocio **plukinstrumento** en la muziko ariĝas kordinstrumentoj (kordofonoj), je kiuj oni sonigas kordon per plukado aŭ frapado, plejofte per la fingropintoj aŭ plektro. La klaviceno, kies kordojn plukas plumtuboj (aŭ dornformaj plektroj), ja estas kordinstrumento laŭ la songenerado, tamen oni kategoriigas ĝin kiel klavarinstrumenton.

La kordinstrumentojn oni kutime klasifikas en liutinstrumentojn, citrojn kaj harpojn .
* Je liutinstrumentoj, al kiuj ekzemple apartenas ĉiaspecaj gitaroj, la kordoj laŭiras paralele al la resonancplato kaj la oscilado-transmisio estiĝas per la stego.
* La kordoj de citroj same laŭiras paralele al la resonancplato, la oscilado-transmisio tamen estiĝas per la kadro.
* Je harpoj la kordoj pasas vertikala al la resonancplato, la oscilado-transmisio do ekestas rekte per la kordoj.

Ankaŭ arĉinstrumentoj foje estas plukataj; la ludinstrukcio por tio nomiĝas *pizzicato* (laŭ la itala por *pinĉi*).

*Plukilorkestro* estas okupata per la voĉoj 1-a mandolino, 2-a mandolino, mandolo, gitaro kaj (kutime ankaŭ plukata) kontrabaso.

## Plukinstrumentoj 
### …eŭropaj kaj amerikaj 
* Guzlio
* Guzlo

dosiero:Lyre1913.jpg|Liro
dosiero:Zither1 David Dupplaw.jpg|Citro
dosiero:Harpe.png|harpo
dosiero:Original bandurria.jpg|Hispana liuteto
dosiero:Balalaika.jpg|Balalajko
dosiero:Classical Guitar two views.jpg|Gitaro
dosiero:Clavecin flamand.png|Klaviceno
dosiero:Epinette Rouaud.JPG|Klaviceneto
dosiero:Ebass.jpg|Basgitaro (elektrika)
dosiero:Bolivian charango 001.jpg|Ĉarango
dosiero:Moodswinger.jpg|Moodswinger
dosiero:Julius Schnorr von Carolsfeld 005.jpg|Liuto

### …aziaj 
eta|Fumie Hihara ludanta la kotoon.
* La *bivo* el Japanujo
* La *pipao* el Ĉinujo
* La *đàn tỳ bà* el Vjetnamujo
* La *bipa* el Koreujo
* La *kotoo* el Japanujo
Zoltán Tófalvi

**TÓFALVI Zoltán** estas rumanuja hungara historiisto, ĵurnalisto naskiĝinta en Corund la 24-an de marto 1944.

## Biografio 
Zoltán Tófalvi finis la mezlernejon en Sovata en 1962, li havigis al si diplomon de instruisto unue en la *Pedagogia Altlernejo* de Târgu Mureș en 1965, pli poste en la Universitato Babeș-Bolyai de Kluĵo pri historio-filozofio en 1971. Ekde 1965 li instruis en sia naskiĝvilaĝo kaj inter 1972 kaj 1985 li estis raportisto de la hungara sekcio de la radio Târgu Mureș. Post la ĉesigo de la hungara sekcio dum kelkaj monatoj li estis senlaborulo, sekve li instruis en Nyárádtő. Ekde 1988 li estis redaktoro de gazeto A Hét, ekde 1991 de Erdélyi Napló, ekde februaro de 1994 de la hungara sekcio de la *Rumana Televido*.

## Premioj, distingoj 
* Korunk-konkurspremio 1984.
* Premio 2-a de Konkurso Erdélyi Magyarság 1992;
* Hitel-premio 1993;
* Nivelpremio de MÚRE 1996.

## Verkoj 
* *Pogány fohászok faluja*, raportaĵoj, Bk., 1979;
* *A korondi kerámia*, studo, Csíkszereda, 1981;
* *Változó valóság*, studo, Bk., 1984;
* *Ha egyszer egy ember támad*, raportaĵoj, Bk., 1989;
* *Kövek egy siratófalhoz* (kun József Gazda], Stockholm, 1994;
* *A sóvidéki népi fazekasság*, monogr., Mvh., 1996;
* *Forradalom és szabadságharc Magyarországon: Hatások a Kárpát-medencében* (1996);
* *Északi Változatok* (2000).

## Dokumentumfilmoj 
* 1956 en Transilvanio;
* Márton Moyses.

## Fonto 
* RMIL 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Mortelle Randonnée (filmo)

***Mortelle Randonnée*** (Morta Irado) estas franca filmo de Claude Miller aperinta en 1983. Ĝi rakontas la travivaĵojn de detektivo, kiu postsekvas junulinon tra Eŭropo.

## Temo 
Laca, eluzita de la vivo, Beauvoir, kromnomita l'Œil (la okulo) fare de gangsteroj kaj banditoj, laboras en la detektiva agentejo de S-ino Schmitt-Boulanger. Jarojn antaŭe, li ĝuis familian vivon kun filineto nomita Marie sed lia edzino forlasis lin kunpreninte ilian filinon, kiun li neniam revidis, kaj kies portreton li konservis sur lerneja foto. Dum enketo, li kruciras la vojon de Catherine Leiris, nestabila 20-jara junulino, kiu murdas kaj priŝtelas riĉajn virojn. Anstataŭ denunci ŝin, l'Œil decidas ŝirmi ŝin, sentante por ŝi amuzitan scivolemon kaj mortan allogon. L'Œil rapide asocias la junulinon al sia malaperinta filino kaj sekvas ŝin en ŝia mortiga periplo, de Montekarlo ĝis Biarritz, de Falstaff de Bruselo ĝis Romo, de hotelo Brenner en Baden-Baden ĝis Miami Fast Food en Seine-Saint-Denis.

## Teĥnikaĵoj 
* Titolo: *Mortelle Randonnée*
* Reĝisoro: Claude Miller
* Scenaro: Michel Audiard kaj Jacques Audiard, adaptita de romano *Mortelle Randonnée* de Marc Behm 
* Foto-direktoro: Pierre Lhomme
* Muziko: Carla Bley, Franz Schubert
* Produkto: Téléma Productions, TF1 films productions
* Daŭro: 95 minutoj
* Aperdato: 

## Rolularo 
* Michel Serrault: Beauvoir, l'Œil
* Isabelle Adjani: Catherine Leiris / Lucie Brentano / Ève Granger / Dorothée Ortis / Ariane Chevalier / Charlotte Vincent
* Guy Marchand: Pala viro
* Stéphane Audran: Germaine, Sinjorino en grizo
* Macha Méril: Madeleine
* Geneviève Page: S-ino Schmitt-Boulanger
* Sami Frey: Ralph Forbes
* Dominique Frot: Betty
* Patrick Bouchitey: Michel de Meyerganz
* Isabelle Ho: Cora Pallenberg
* Gilberte Lauvray: Ban-kuracatino
* Michel Such: Viro kun teko
* Jean-Claude Brialy: Voragine
* Jeanne Herviale: Onklino de Vittel
* François Bernheim: Jerry
* Philippe Lelièvre: Paul Hugo (ne kreditita)
* Étienne Chicot: Lerner (ne kreditita)
* Luc Béraud: Polic-inspektoro (ne kreditita)

## Pri la filmo 
* Menciindas diferencoj inter la originala versio aperinta en 1983 kaj la versio nun havebla en DVD. La filmo trairis ioman remuntadon kun ŝanĝitaj aŭ forigitaj nomoj kaj scenoj.
 
* La romano de Marc Behm ankaŭ estis adaptita en 1999 de Stephan Elliott kun Ewan McGregor kaj Ashley Judd. Vidu: *Voyeur* (*Eye of the Beholder*).

* En la romano, ambaŭ protagonistoj vojaĝas tra Usono anstataŭ Eŭropo.

* En la filmo de Claude Miller, Isabelle Ho (Cora Pallenberg) estas vestita de Thierry Mugler kaj Sami Frey (Ralph Forbes) de Ermenegildo Zegna.

## Eksteraj ligiloj
* Mortelle Randonnée en IMDb

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1983
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Filmoj de Claude Miller
Scena magiisto

[250px|eta|[Prestidigitisto (Iluziisto) fare de Hieronymus Bosch]]
**Iluziisto** estas amuzisto, kiu lerte trompas la rigardantojn en teatroj kaj cirkoj per falsaj ŝajnoj kaj rapide faritaj ĵonglaĵoj kreante iluziojn, kiuj similas al magio aŭ sorĉo sed estas farita per tute naturaj iloj.

## Famaj iluziistoj 
* David Blaine;
* Joseph Buatier de Kolta;
* Harry Houdini;
* James Randi;
* Jean Eugène Robert-Houdin;
* Rodolfo (iluziisto);
* La probable plej konata esperantlingva scena magiisto estas Trixini (artista nomo de *Hansjörg Kindler*, 1933-2015);
* alia esperantlingva scena magiisto estas *Georg Burkhardt*, filo de la renoma esperantisto Adolf Burkhardt.
* Ne unuavice kiel scena magiisto konatas la germana kuracisto kaj prezentisto Eckart von Hirschhausen (n. 1967), kiu tamen amplekse uzas scenan magion en siaj publikaj prezentoj.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉarlatano
* Prestidigitisto

Kategorio:Iluzioj
Kategorio:Profesioj
Piono

**Piono** aŭ **pi-mezono** estas familio de elementaj partikloj (\pi^0, \pi^+ kaj \pi^-), malkovrita en 1947. Pionoj estas plej malmultepezaj mezonoj.

## Ecoj 
Spino de pionoj estas nula. Ili konsistas el paro de kvarko kaj kontraŭkvarko de unua generacio. **u** kaj kontraŭ-**d** kvarkoj formas \pi^+-mezonon, kaj ĝia kontraŭpartiklo \pi^--mezono konsistas el **d** kaj kontraŭ-**u** kvarkoj. Elektre neŭtralaj kombinaĵoj "**u** kaj kontraŭ-**u**" kaj "**d** kaj kontraŭ-**d**" povas ekzisti nur kiel kvantuma superpozicio, ĉar ambaŭ kombinaĵoj havas saman aron de kvantumaj nombroj. La plej energie nebezona stato de tia superpozicio estas la \pi^0-mezono, kiu estas *pure neŭtrala partiklo* (t.e. estas kontraŭpartiklo por si mem, kiel fotono).

Mezonoj \pi^+ kaj \pi^- havas mason 139,6&nbsp;MeV/*c*2 kaj duoniĝtempon de 2,6&nbsp;&times;&nbsp;10−8&nbsp;sek. Plej ĉefa vojo de disfalo estas al muono kaj muona neŭtrino aŭ kontraŭneŭtrino:

:\pi^+\to\mu^++\nu_\mu \,

:\pi^-\to\mu^-+\bar{\nu}_\mu \,

Mezono \pi^0 havas malpli grandan mason 135,0&nbsp;MeV/*c*2 kaj ege malpli grandan duoniĝtempon - nur 8,4&nbsp;&times;&nbsp;10−17 sek. Plej ofte ĝi disfalas al du fotonoj:

:\pi^0\to2\gamma \,

## Historio de malkovro 
En teoria verko de Jukava Hideki de jaro 1935 ekzistis predikto de ekzisto de partikloj, kiuj transdonas fortajn interagojn - mezonoj. Unue Jukava proponis terminon *mezotrono*, sed Werner Heisenberg, kies patro estis instruisto pri greka lingvo rimarkis ke vorto *mezono* pli ĝustas. En 1936 Carl David Anderson trovis tiajn partilojn en kosmaj radioj, kaj tiuj estas muono. Sed nun oni scias, ke muono ne estas mezono, ĉar ĝi ne konsistas el kvarkoj.

En 1947 grupo de esploristoj gvidata far Cecil Frank Powell trovis partiklon pli grandan ol muono. Ĉar tiam ankoraŭ ne ekzistis partiklaj akceliloj, la sola objekto de esploro estis kosma radiado. Powell kaj aliaj studis ĝin per fotografia plateto, levita al granda alto per balono. Post kiam la balono landiĝis, en fotografia emulsio oni trovis markoj de ŝargitaj partikloj, inter kiuj estis pionoj. Ambaŭ Jukava kaj Powell ricevis Nobelpremion por siaj malkovroj.

La neŭtrala piono \pi^0 estis pli malfacila por malkovri, ĉar ĝi estas elektre neŭtrala kaj do ne lasa markojn en fotoemulsio. Nur en 1950 oni devenis ĝian ekziston laŭ produktoj de disfalo.

## Teoria priskribo 
Nuntempe laŭ kvantuma kolordinamiko oni kredas ke forta nuklea forto estas transdonita per gluonoj. Sed oni povas krei teorion de interagoj inter nukleonoj laŭ kiu la forto estas transdonita per pionoj (t.n. Sigma-modelo. Kvankam nun oni scias, ke tia teorio povas esti ĝusta nur en limita diapazono de energioj, ĝi povas ege simpligi kalkulojn kaj doni imageblajn modelojn por procedoj. Ekzemple, fortoj de interago transdonitaj per piono oni povas facile priskribi per potencialo de Jukava.

## Ligoj 
* Eksperimentaj ecoj de ŝargitaj kaj neŭtralaj pinoj en paĝaro de Particle Data Group, angle.

Kategorio:Subatomaj partikloj
János Csiky (komponisto)

**CSIKY János** (ĉiki) estis hungara komponisto kaj muziksciencisto naskita en Koloĵvaro la 3-an de oktobro 1873 kaj mortinta en Újpest la 28-an de junio 1917.

## Biografio 
János Csiky estis lernanto de Ödön Farkas kaj János Koessler. Inter 1904-11 li estis muzikkritikisto de la *Budapesti Hírlap*. Li estis kantinstruisto ekde 1908 de la *Nemzeti Zenede* (Nacia Muzikinstruejo), ekde 1911 de la aktorekademio. Li priokupiĝis ankaŭ pri la plej malnovaj notaĵoj de la hungara popolmuziko. Liaj verkoj aperis en *Ethnographia*, *Magyar Könyvszemle*, *Magyar Közélet* kaj en la *Zeneközlöny*.

## Verkoj 
* *Hangképzés* (Bp., 1912);

## Komponaĵoj 
* *Dalok* (Kanzonoj).

## Eldonaĵoj 
* *Régi dalok* (Malnovaj kantoj)

## Literaturo 
* F. Gy.: Cs. J. (Zenei Szle, 1917. 5. sz.)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj muzikkritikistoj
Tehla

**Tehla,** hungare **Töhöl** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice.
eta|dekstra|300ra|Tehla situas en la plej griza regiono
* Areo: 19 km²
* Supermara alteco: 127 m
* Loĝantaro: 550
* Poŝtkodo: 935 35
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Levice troviĝas 18 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1250. En 1910 loĝis tie 750 da homoj, (hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al distrikto de Verebély, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 553 da homoj, (410 slovakoj, 118 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo el la 19-a jarcento
* katolika templo omaĝe al Reĝino de Rozario de 1957

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Endre Csíki

eta|Csíki Endre, Mitropa Cup 2019
**CSIKI Endre** [ĉIki] estis hungara komponisto naskita en Koloĵvaro la 1-a de decembro 1888 kaj mortinta Kluĵo la 11-an de januaro 1949.

## Biografio 
Endre Csiki studis en Koloĵvaro kaj Budapeŝto, kie ekde 1912 li estis lernanto de Leó Weiner. En 1914-1915 li estis kapelestro en Budapeŝto kaj provincaj teatroj. Ekde 1919 li estis muzikinstruisto en Dés. Li priokupiĝis la esploradon de problemoj pri muzikteorio, aŭdfizilogio kaj psikologio. Li muzikigis la poemojn de Zsolt Harsányi, Dezső Kosztolányi kaj aliaj poetoj. Liaj poemoj, noveloj, artikoloj aperis en la gazetoj Haladás, Erdélyi Szemle kaj Napkelet.

## Komponaĵoj ĉefaj 
* *A cigány* (akompanmuziko al popolteatraĵo de Ede Szigligeti, 1935);
* *Idahegyi pásztorok* (akompanmuziko al versdramo de Lajos Áprily, 1938; el tiu li komponis ankaŭ orkestran sviton en 1939.

## Literaturo 
* Lakatos István: Cs. E. zeneszerző halálára (Világosság, 1949. jan. 12.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi lexikon
* http://mek.oszk.hu/03600/03628/html/c.htm#Cs%C3%ADkiEndre

Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Amílcar Cabral

**Amílcar Cabral** (*  en Bafatá, Gvineo Bisaŭa, †  en Konakrio Gvineo) estis kabverda politikisto kaj batalanto por sendependeco.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Kabo-Verdo
* Historio de Gvineo Bisaŭa
* Amilcar Cabral-Cup

Kategorio:Gvineo-bisaŭaj politikistoj
Kategorio:Gvineo-bisaŭaj verkistoj
Kategorio:Gvineo-bisaŭaj poetoj
Kategorio:Gvineo-bisaŭaj inĝenieroj
Kategorio:Gvineo-bisaŭaj militistoj
Kategorio:Afrikaj revoluciuloj
Kategorio:Panafrikanistoj
Kategorio:Afrikonigrulaj naciistoj
Kategorio:Verkistoj de naciaj himnoj
Dead or Alive

**Dead or Alive** estas brita muzika grupo el Liverpool kies populareco estis dum 80-aj jaroj.

Ilia plej multe konata kanto fariĝis "You Spin Me Round (Like a Record)".

## Diskografio (Titoloj kaj Rangoj en la Listoj) 
Kategorio:Anglaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1980
István Lakatos (muzikhistoriisto)

**LAKATOS István** (lakatoŝ) estis rumanihungara muzikhistoriisto naskita en Nagyzorlenc la 26-an de februaro 1895 kaj mortinta en Kluĵo la 22-an de septembro 1989.

## Biografio 
La mezlernejon Lakatos komencis en Balázsfalva kaj finis en *Unitárius Kollégium* de Koloĵvaro (1913). Li akiris diplomon de inĝeniero pri konstruaĵo en Budapeŝto (1922). Li doktoriĝis en la Universitato Bolyai de Kluĵo pri arthistorio, etnografio kaj literaturhistorio (1946). Li pristudis violinludon en 1913-15 ĉe János Koncz, inter 1919-23 en Kluĵo kun János Seprődi. Li havigis diplomon de violoninstruisto inter 1919-23 en la hungara konservatorio. Inter 1919-41 li estis gvidanto de *Arĉkvarteto Lakatos*, inter 1949-63 li instruis muzikhistorion en la Muzika Altlernejo Gheorghe Dima. Inter 1923-54 li laboris kiel inĝeniero. Li estis la esploristo de hungara, rumana kaj saksa muziko de Transilvanujo.

## Verkoj ĉefaj 
* *Magyaros elemek Brahms zenéjében* (Kolozsvár, 1935);
* * Az új magyar műzene* (Kolozsvár, 1936);
* *A román zene fejlődéstörténete* (Kolozsvár, 1938);
* *A román népdal és irodalma* (Bp., 1939);
* *Egy erdélyi muzsikus vallomásai: Ruzitska György emlékezései 1856-ból* (Erdélyi Tud. Füzetek, 1940);
* *Székelyudvarhely legrégibb leírása* (Kolozsvár, 1942);
* *Bibliográfia az 1919-40 erdélyi szerzőktől önállóan megjelent magyar zenei vonatkozású munkákról* (Kecskemét, 1943);
* *Farkas Ödön* (Magy. Zenei Szle, 1943);
* *Liszt Ferenc Erdélyben* (Kolozsvár, 1943);
* *Liszt Ferenc Kolozsváron* (Kolozsvár, 1944);
* *A Kolozsvári Zenetársaság története* (Magy. Zenei Szle, 1944);
* *Erkel F. élete és munkássága, mint összekötő kapocs a magyar és román zenekultúra között* (kun Viorel Cosma, Bp., 1954);
* *Zenetörténeti írások* (Bukarest 1971);
* *Kodály művészetének romániai útja* (Bp., 1972; 1973);
* *A kolozsvári magyar zenés színpad* (1792-1793) (Bukarest, 1977).

## Literaturo 
* Angi István: Zenei életünk múltjából. Utunk 1958/9;
* uő. 85 éves L. I. Utunk 1980/9.
* Benkő András: L. I. Művelődés 1970/2;
* uő. A romániai magyar zeneírás három évtizede (1949-1974). Művelődés 1974/8;
* uő. Hűséges L. I. Utunk 1989/42.
* László Ferenc: Hazai zenetörténet. A Hét 1971/50;
* uő. Derűsen vállalni. A Hét 1980/11.
* Beke György: Híd a lelkek között. Interjú. A Hét 1975/9.
* Raics István: 180 év Erdély művelődéstörténetéből. Muzsika, Bp. 1978/3.
* Nagy Miklós: A földméréstan zenetudós tanára. Falvak Dolgozó Népe 1985/12.
* Cristina Sîrbu: Egy zenetudós pályája. A Hét Évkönyve 1986.
* Polgárdy Géza: Búcsú a magyar zenetudomány nesztorától (Magy. Nemzet, 1989. okt. 9.)

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Lakatos, I
Lakatos, I
Scooter

**Scooter** estas germana ravmuzika grupo. Iliaj konataj furorkantoj estas *Hyper Hyper*, *Fire!*, *How Much is the Fish?*, *Ramp! (The Logical Song)*, *Nessaja*, *Maria (I Like It Loud)* kaj multaj aliaj.

Kategorio:Germanaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2010-2019
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1993
Nemčiňany

eta|dekstra|300px|Nemčiňany situas en la plej griza regiono
300px|dekstra|eta|Preĝejo de Nemčiňany
**Nemčiňany,** hungare **Nemcsény** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Zlaté Moravce.

* Areo: 16 km²
* Supermara alteco: 212 m
* Loĝantaro: 760
* Poŝtkodo: 951 81
* Aŭtokodo: ZM...
* Telefonprefikso: 37

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Zlaté Moravce troviĝas 10 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1232 en formo *Nenchez*. La loĝantoj estis reĝaj servistoj. En 1910 loĝis tie 640 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al distrikto de Aranyosmarót, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo trovis sin laŭ la nova landolimo ĉe la slovaka flanko. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la slovakoj vivas en majoritato, apartenu al Slovakio. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 784 da homoj, (754 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo el la 13-a jarcento, en la 18-a jarcento barokiĝis, ene estas renesanca bapta vazo
* skulptaĵo de Dipatrino de 1819
* skulptaĵo pri Sankta Vendelo

Kategorio:Municipoj en distrikto Zlaté Moravce
Militleĝo

**Militleĝo** (aŭ **milita stato**) estas la sistemo de reguloj kiuj efektiviĝas kiam la militistaro ekregas la normalan administron de justico. Militleĝo estas foje trudita dum militoj aŭ okupoj pro tio, ke mankas iu ajn alia civila registaro. Ekzemploj de ĉi tiu formo de militista regulo inkluzivas Germanion kaj Japanion post la Dua Mondmilito. Elstara ekzemplo estas la Israel-okupaciataj teritorioj ekde 1967.

Aldone la militleĝo estas uzata de registaroj por observigi sian regadon, ekzemple post puĉo (Tajlando 2006), kiam ili estas minacataj de popolaj protestoj (protestoj de Tiananmen en 1989), aŭ por subpremi la kontraŭstaron (Pollando en 1981, la t.n. Milita stato en Pollando).

Militleĝo ankaŭ povas esti deklarita en kazo de gravaj kataklismoj, tamen plejparto de la landoj uzas malsaman laŭleĝan sistemon, kiel la krizostaton . En multaj landoj militleĝo entrudas apartajn regulojn, unu el kiuj estas elirmalpermeso. Ofte, sub ĉi tiu sistemo, la administro de justico estas lasita al militista tribunalo, nomita milittribunalo aŭ militkortumo.

## Vidu ankaŭ 
* Milita stato en Pollando
* Israele okupataj teritorioj

Kategorio:Internacia juro
Emana termoanalizo

**Emana termoanalizo** estas tekniko de termoanalizo, speciala formo de detektado de eventualaj eligitaj gasoj kiuj rezultas el la malkomponiĝo de radioaktivaj izotopoj. Antaŭe oni enmetas radioaktivan substancon (ofte 228Torion aŭ 224Radiumon) en la solidan materialon studatan. Dum varmigo oni mezuras la eligon de la inerta gaso formita per radioaktiva malkombiniĝo, dum ĝi eliĝas pro fizikokemiaj procezoj. Tiel oni povas studi diversajn ŝanĝojn, ekzemple deshidratigon, polimorfan ŝanĝon, fandiĝon, kaj konverton de amorfa al kristala kombinaĵo. La avantaĝo de emana termoanalizo estas ke ĝi povas detekti strukturajn ŝanĝojn eĉ kiam la entalpio de reakcio estas nemezureble malgranda.

Ofte oni utiligas emanan termoanalizon kune kun aliaj termoanalizaj teknikoj.

## Enmeti la radioaktivan substancon
Metodoj enmeti la radioaktivan substancon:
* (1) Se oni sintezas la specimenon, oni kunprecipitas etajn kvantojn de izotopoj dum preparo. Tiel eblas pli-malpli homogene izotope marki la specimenon.
* (2) Oni povas ensorbigi 228Torion el solvaĵo. Tiel la radioaktiva izotopo ensorbiĝas ĝis proksimume 50 nm. La metodo estas utila por mineraloj kaj aliaj jam ekzistantaj materialoj.
* (3) Oni povas uzi karbonatojn markitajn per 14Karbono kaj mezuri je la 14CO2 kiu rezultas de malkombiniĝo de la karbonatoj.

## Aplikaĵoj
La transformiĝo de anatazo (TiO2) al rutilo donas nur etan bendon per diferenca termoanalizo kaj nenian masŝanĝon per masa temperatura analizo. Multaj studoj uzante emanan termoanalizon de 228Torio estas raportitaj. Super 700°C nur emana termoanalizo montras ke io okazas. Je 800-900°C anatazo sintras, kaj je 1050-1130°C anatazo transformiĝas al rutilo.

## Referencoj
Kategorio:Termoanalizo
Kategorio:Materiala scienco
Kategorio:Kemia analizo
Valerie Dore

**Monica STUCCHI** (naskiĝinta la 28-an de majo 1962), pli multe konata kiel **Valerie DORE**, estas estrada artisto kun franca kaj itala deveno, naskiĝinta en Montekarlo. Ŝi estis fama dum mezaj 80-aj jaroj kiel parto de italodiskoteka muziko. Tiu ĉi parto de muziko fariĝis influa por Sandra Cretu, Modern Talking, Silent Circle, Sabrina Salerno kaj multaj aliaj.

Kategorio:Italaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 28-an de majo
Jesenské (distrikto Rimavská Sobota)

**Jesenské,** hungare **Feled** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Rimavská Sobota. La historia slovaka nomo estis **Feledince**.
eta|dekstra|330px|Jesenské situas en la plej griza regiono

Ne miskomprenu kun la sama vilaĝo Jesenské (Levice)!

* Areo: 17 km²
* Supermara alteco: 194 m
* Loĝantaro: 2280
* Poŝtkodo: 980 02
* Aŭtokodo: RS
* Telefonprefikso: 47

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ dekstra bordo de rojo Rimava, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Tornaľa-Fiľakovo. Rimavská Sobota troviĝas 10 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1274 en formo *"Feled"*. En 1553 la turkoj rabadis en la vilaĝo. En 1825 pro incendio la tuta komunumo bruldetruiĝis. En 1910 loĝis tie 878 da homoj, (867 hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Feled, kies distriktejo estis ĝis 1950. Ekde 1920 Feledince apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1944 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. Ekde 1948 Feledince prenis novan nomon pri slovaka verkisto, tradukisto Janko Jesenský. En 2001 loĝis tie 2259 da homoj, (1284 hungaroj, 745 slovakoj, 200 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo omaĝe al Serpa Beata Damo de 1737, en 1903 renoviĝis
* novklasikisma kalvinana preĝejo de 1898
* 4 nobeldomoj el la 16-a jarcento – 19-a jarcento

## Famuloj 
* hungara skulptisto János László Beszédes naskiĝis en iama Feled
* martira hungara generalo Károly Vécsey loĝis tie
* franca kolonelo De La Motte (fondinto de artilerio en armeo de Francisko Rákóczi la 2-a) estas tie entombigita

Kategorio:Municipoj en distrikto Rimavská Sobota
Prentabulo

La **prentabulo** estas ero de multaj kordinstrumentoj (arĉ- kaj plukinstrumentoj); temas pri surfaco de ebena aŭ volbita formo (depende de la muntado de la kordoj), pasanta parallele kun la kordoj.

Kiel materialo por prentabuloj taŭgas nur malmolaj lignoj kiel palisandro, ebono, acero, pirarbo, fago k.a. La uzata lignoseco klare influas la sonon de instrumento.

Depende de la konstrumaniero de la instrumento la prentabulo estas sur la apartena kolo aŭ rekte sur la instrumentkorpo. Transverse al la kordodirekto ĝi povas esti subdividita per fretoj.

Per la malsuprenpremado de kordo sur la premtabulon ĉi tiu estas mallongata, kaj la tonalto de la generita tono kreskas.

La tonoj sur la premtabulo de gitaro kun la agordo de la kordoj E-A-d-g-b-e' estas *):
centre|tonoj sur la premtabulo de gitaro

Tiu ĉi skemo Kreis ligon inter la notacio kaj la gitartabulaturo.

Kategorio:Kordofonoj
Belina

eta|240px|dekstra|Belina

**Belina,** hungare **Béna** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Lučenec.
eta|dekstra|330px|Belina situas en la plej griza regiono
* Areo: 7&nbsp;km²
* Supermara alteco: 211 m
* Loĝantaro: 620
* Poŝtkodo: 986 01
* Aŭtokodo: LC
* Telefonprefikso: 47

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Salgótarján-Fiľakovo. La lasta troviĝas 3&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1240 en formo *"terra Baldun"*. Pro la bataloj la vilaĝo senhomiĝis dum la 17-a jarcento. En 1910 loĝis tie 410 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Feled, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1944 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 607 da homoj, (549 hungaroj, 36 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1896

Kategorio:Municipoj en distrikto Lučenec
Martin nad Žitavou

**Martin nad Žitavou,** hungare **Zsitvaszentmárton** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Zlaté Moravce.
eta|dekstra|330px|Martin nad Žitavou situas en la plej griza regiono
## Bazaj informoj 
* Areo: 4&nbsp;km²
* Supermara alteco: 200 m
* Loĝantaro: 530
* Poŝtkodo: 953 01
* Aŭtokodo: ZM...
* Telefonprefikso: 37
   
## Situo 
La vilaĝo situas inter 3 rojoj, Žitava preterfluas, laŭ flankovojoj. Zlaté Moravce troviĝas 2&nbsp;km-ojn for. 
 
## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1272. En 1910 loĝis tie 350 da homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al distrikto de Zlaté Moravce, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis tie 530 da homoj, (526 slovakoj).

Kategorio:Municipoj en distrikto Zlaté Moravce
György Ruzitska

**RUZITSKA György** (ruziĉka) estis hungara komponisto, helpekzercisto kaj pedagogo naskita en Vieno en 1789 kaj mortinta en Koloĵvaro la 2-an de decembro 1869.

## Biografio 
La patro de György Ruzitska estis kortega muzikisto en Vieno. Li venis Transilvanujon en 1810 kaj li estis komence ĉedoma muzikinstruisto, ekde 1819 li translokiĝis al Kolozsvár, kie li estis helpekzercisto. Mallongtempe li estis kapelestro de Kolozsvári Nemzeti Színház. Inter 1835–37 li estis direktoro de la *Új Muzsikai Társaság*. En 1837 oni reorganizis laŭ liaj principoj la *Musicai Conservatórium*, kies li estis ĝis sia morto instruisto kaj direktoro.

## Verkoj 
* *Egy erdélyi muzsikus vallomásai*, aŭtobiografio, Erdélyi Ritkaságok, 3. sz, 1940).

## Komponaĵoj 
* *Magyar nyitány* (ĉirkaŭ 1820);
* *Alonso* (opera, 1826 – 27);
* *Requiem* (1829);
* *Talpra magyar* (ĥoro-orkestro, 1848);
* *Te Deum* (1850);
* * d-moll szimfónia*;
* *Introduttion et Variations sur un thème hongrois*, por violonĉelo).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj helpekzercistoj
Anastazinjo

eta|200px|maldekstra
**Anastazinjo**, france *Madame Anastasie*, estas nomo de karikatura virino, kiu simbolas cenzuron. Ĝin kreis la franca karikaturisto André Gill (1840-1885), reference al la papo Anastazio la 1-a, fama kiel "inaŭguranto" de la kristana cenzuro.

Anastazinjo bildiĝas kiel maljuna virinaĉo, portanta gigantan tondilon sub la maldekstra brako, kaj portanta orelstrigon sur ŝultro. Nun tondilo rolas sufiĉe universale kiel simbolo de cenzuro. Eble ĝi ne ŝuldas tion komplete al Anastazinjo, sed ja almenaŭ grandparte.

Kategorio:Cenzuro
Kategorio:Karikaturoj
Kategorio:Personigoj