Ftalato

eta|dekstra|Ĝenerala kemia strukturo de la ftalatoj. R y R' = CnH2n+1; n = 4-15.
La **ftalatok** (de **fta**la anhidrido kaj siavice de *nafto*) aŭ **esteroj de ftalata anhidrido** estas grupo de kemiaj kombinaĵoj uzitaj ĉefe kiel plastigiloj (nome substancoj aldonitaj al la plastoj por pliigi ties flekseblecon). Unu de ties plej oftaj uzoj estas la konverto de la poli(vinil-klorido) (PVC) de malmola plasto al alia fleksebla.

La esteroj de la ftalata acido estas la esteroj dualkilaj aŭ arilaj de la acido benceno-1,2-dikarboksila. La nomo *ftalato* derivas de la tradicia nomenklaturo de ftalata acido. Kiam ili estas aldonitaj al la plastoj, la ftalatoj ebligas, ke la molekuloj lorgan de polivinilo fluas unuj super aliaj. La ftalatoj prezentas malaltan solveblon en akvo kaj altajn en oleoj, same kiel malaltan forfuglecon. La polusa karboksilata acido apenaŭ kontribuas al la fizkaj proprecoj de la ftalatoj, escepte kiam la grupoj R kaj R' estas tre malgrandaj (tiaj kiel grupoj metilo kaj etilo). Temas pri nekoloraj kaj neodoraj likvoj produktitaj per reakcio de la ftalata anhidrido kun alkoholo kongrua (normale alkoholoj de inter 6 kaj 13 karbonoj).

Ĝis 2004, la fabrikistoj produktis ĉirkaŭ 400 000 tunoj de ftalatoj jare. Ili ekestis produktitaj en la 1920-aj jaroj, kaj en grandaj kvantoj ekde la 1950-aj jaroj, pro la nasko de la PVC.

La ftalatoj kun malgrandaj grupoj R kaj R' estas uzataj kiel solvantoj en parfumindustrio kaj pesticidoj.

La ftalatoj estas uzataj ofte ankaŭ en la ungovernisoj, gluoj, mastikoj, farbopigmentoj, ludiloj de infanoj kaj en la majoritato de la seksohelpiloj.

En tiu lasta okazo, la procento de ftalatoj uzita en seksoludiloj gamas el 40% ĝis 80% de la totala pezo de la produkto, kio estas multe pli granda ol en ajna alia produkto kiu inkludas ftalatojn. Ĉar la fabrikistoj devas fari ke iliaj produktoj estus plej mildaj eble, ne nur aldonas nivelojn de ftalatoj pli grandaj ol tiuj permesitaj por fabriki infanajn ludilojn, sed ili aldonas pli grandan kvanton de stabililoj de zinko, plumbo, stano, bario aŭ kadmio.

## Kelkaj duftalatoj 

Dosiero:Diallyl phthalate 3D.png|Alila ftalato131-17-9
Dosiero:amyl phthalate 3D.png|Amila ftalato131-18-0
Dosiero:Isoamyl phthalate 3D.png|Izoamila ftalato605-50-5
Dosiero:anisyl phthalate 3D.png|Anizila ftalato
Dosiero:Benzyl phthalate3D.png|Benzila ftalato523-31-9
Benzyl-butyl-phthalate-3D-balls.png|Benzila butila ftalato85-68-7
Butyl phthalate 3D.png|Butila ftalato84-74-2
Dosiero:Diisobutyl phthalate 3D ball.png|Izobutila ftalato84-69-5
Dosiero:sek-butyl phthalate 3D.png|Sek-Butila ftalato4489-61-6
Dosiero:Tert-butyl phthalate 3D.png|Terc-Butila ftalato30448-43-2
Dosiero:citronellyl phthalate 3D.png|Citronelila ftalato
Dosiero:Decyl phthalate 3D.png|Dekila ftalato​84-77-5
Dosiero:Isodecyl phthalate 3D.png|Izodekila ftalato26761-40-0
Dosiero:Diethyl phthalate 3D ball.png|Etila ftalato84-66-2
Dosiero:Eugenyl phthalate 3D.png|Eŭgenila ftalato
Dosiero:isoeugenyl phthalate 3D.png|Izoeŭgenila ftalato
Dosiero:phenethyl phthalate 3D.png|Fenetila ftalato
Dosiero:Phenyl phthalate3D.png|Fenila ftalato84-62-8
Dosiero:furfuryl phthalate 3D.png|Furfurila ftalato
Dosiero:geranyl phthalate 3D.png|Geranila ftalato
Dosiero:Cyclohexyl phthalate 3D.png|Cikloheksila ftalato84-61-7
Dosiero:hexyl phthalate 3D.png|Heksila ftalato84-75-3
Dosiero:Isohexyl phthalate 3D.png|Izoheksila ftalato71850-09-4
Dosiero:heptyl phthalate 3D.png|Heptila ftalato3648-21-3
Dosiero:Cycloheptyl phthalate 3D.png|Cikloheptila ftalatoPubchem
Dosiero:Isoheptyl phthalate 3D.png|Izoheptila ftalato41451-28-9
Dosiero:calcium phthalate 3D.png|Kalcia ftalato5793-85-1
Dosiero:Potassium phthalate 3D.png|Kalia ftalato4409-98-7
Dosiero:linalyl phthalate 3D.png|Linalila ftalato
Dosiero:lithium phthalate 3D.png|Litia ftalato
Dosiero:menthyl phthalate 3D.png|Mentila ftalato
Dosiero:Methyl phthalate3D.png|Metila ftalato131-11-3
Dosiero:myristyl phthalate 3D.png|Miristila ftalato
Sodium phthalate3D.png|Natria ftalato15968-01-1
Dosiero:Neryl phthalate3D.png|Nerila ftalato
Dosiero:Nonyl phthalate 3D.png|Nonila ftalato84-76-4
Dosiero:Isononyl phthalate 3D.png|Izononila ftalato28553-12-0
Dosiero:Di-n-Octyl phthalate 3D.png|Oktila ftalato117-84-0
Dosiero:Isooctyl phthalate 3D.png|Izooktila ftalato27554-26-3
Dosiero:isopropyl phthalate 3D.png|Izopropila ftalato605-45-8
Dosiero:Propyl phthalate3D.png|Propila ftalato131-16-8
Dosiero:vinyl phthalate 3D.png|Vinila ftalato46492-29-9

## Vidu ankaŭ 
* Acetatoj
* Buteratoj
* Izobuteratoj
* Formiatoj
* Izoftalatoj
* Tereftalatoj
* Heksanatoj
* Heptanatoj
* Izoftalatoj
* Izovaleratoj
* Laktatoj
* Oktanatoj
* Propionatoj
* Tereftalatoj
* Valeratoj

## Notoj 

Kategorio:Esteroj