open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gerald Bull

**Gerald Vincent BULL** (9-an de marto 1928 en Ontario, Kanado; 22-an de marto 1990 en Bruselo, Belgio) estis inĝeniero, kiu estis konata pro laboro pri kanonegoj.

Li esploris en la 1950-aj jaroj aerodinamikon de raketoj en Kanado. Poste li laboris en Usono en projekto, kiu celis pafi satelitojn en la orbiton, per kanonegoj (High Altitude Research Project). Li atingis tubfinan rapidon de 3600&nbsp;m/s, kontraŭ la originala rapido de ĉirkaŭ 825&nbsp;m/s. La pafalto atingis ĉirkaŭ 100&nbsp;km. Tion li atingis per budĝeto de 10 milionoj da USD. La rapido ne sufiĉis por la kosma rapido de 7.900&nbsp;m/s.

Post la fortiro de la ŝtataj monapogoj, Bull eklaboris eksterlande kaj evoluigis en la 1970-aj jaroj por la sud-afrika armeo la kanonon G-5 155&nbsp;mm kun atingopovo de 41&nbsp;km.

## Projekto Babilono 
Por plu labori pri la ŝatata temo, Bull akceptis laboron en Irako por konstrui gigantan raketon, similan al la iama germana V-3-kanono. Ĝi devontus atingi Israelon.

Li celis la kalibron de 35&nbsp;cm kaj longon de ĉirkaŭ 46&nbsp;m, elpafan lokon en la Ĝabal Hamrajn-monto (ĉ. 200&nbsp;km norde de Bagdad).

La projekto malsukcesis pro agado de la brita sekreta servo, kiu obstaklis liveron de la kanon-eroj. Plua projekto estis konstruo de superkanono (kalibro 1000&nbsp;mm), por pafi ĝis 600&nbsp;kg en la orbiton aŭ eksplodaĵon ĝis distanco d maks. 1000&nbsp;km. Oni celis misfunkciigi satelitojn per restaĵoj de eksploditaj eroj.

## Murdo 
Li estis murdita la 22-an de marto 1990 antaŭ pordo de sia loĝejo en Bruselo per kvin pafoj en la nukon. La murdistoj neniam iĝis konataj, oni supozas Mosadon malantaŭ la afero.

Ok semajnojn post murdo de Bull, la brita dogana ofico malebligis eksporton de la lastaj necesaj tubelementoj. Post la unua golfa milito, la nekompleta kanono estis dismuntita en 1991.

La afero estis filmigita en *Doomsday Gun* de 1994.

Kategorio:Aerodinamikistoj
Kategorio:Fluaĵdinamikistoj
Kategorio:Kanadaj inĝenieroj
Kategorio:Kanadaj inĝenieroj pri aviado‎
Kategorio:Usonaj inĝenieroj pri aviado‎
Kategorio:Kanadaj inventistoj
Kategorio:Anglaj kebekianoj
Kategorio:Murditoj
Imre Balázs (pentristo)

**BALÁZS Imre** (bala:ĵ) estas rumanuja hungara pentristo, grafikisto, arta verkisto naskita en Satu Mare (Harghita) la 26-an de oktobro 1931 kaj mortinta la 9-an de aprilo 2012 en Vaco. 

## Biografio
Imre Balázs post la fino de la urba pentristlernejo inter 1946-49, de la belarta liceo 1949-51 en Târgu Mureș studis komence en Bukareŝto, poste en Kluĵo, sed en 1956 pro politikaj motivoj li estis malliberigita ĝis 1959. Li estis kunlaboranto de gazetoj A Hét, Előre, Vörös Zászló. Ekde 1970 li estis la grafika redaktro de gazeto Új Élet.  Li estis ano de Barabás Miklós Céh. En 1987 li translokiĝis Hungarujon. Ekde 1989 li vivis en Vác. Liaj majstroj estis: András Bordi, Gábor Miklóssy.

## Fonto
*Artportal.hu 
*estv.hu 

Balazs, I
V-3

**V3** estis germana projekto en 1942 por produkti superkanonon. La *V* estas por Vergeltungswaffe (neniiga armilo).

La unuaj provoj okazis en januaro 1944 kun 130 m longa eksperimenta aparato. Ĉe Mimoyecques (Calais, Francio) oni volis pafi 140 kg pezajn pafaĵojn je distanco de 165 km. Antaŭ la unua pafo, la kanonon trafis bombo kaj detruis ĝin.

Vera uzo okazis en Lampaden ĉe Trier de la 30-a de decembro 1944 ĝis 22-a de januaro 1945 dum la Ardena ofensivo. La du kanonoj pafis 183 grenadojn je distanco de 50 km, dum trafis nur 44 en la celita rondo.

## vidu ankaŭ 
Gerald Bull

Kategorio:Armiloj
Aĉangoj

eta|Achang woman brocade dress - Yunnan Nationalities Museum - DSC04291
La **aĉangoj** (ankaŭ ''Ngac'ang* aŭ *Maingtha'') estas unu el la plej malgrandaj el la 55 oficiale agnoskitaj minoritatoj de la Popolrespubliko de Ĉinio. Laŭ la lasta censo en 2000 ili estis 33.936 homoj. Ili plejparte vivas en Junano, precipe en la aŭtonoma distrikto Dehongo.

La aĉangoj parolas propran lingvon, sed kiu ne havas propran skribon. Anstataŭ ĝi oni ozas ofte ĉinajn signojn.

La husa-aĉangoj (戶撒) el la provinco Longĉuano parolas iom alian dialekton. Ili rigardas sin kiel memstaraj, sed ilia provo en la 1950-aj jaroj atingi la agnoskon kiel memstara nacieco, restis sensukcesa. La husaoj estas iom pli "ĉinaj" ol aliaj aĉangoj. Ekzemple konfuceaj praavotabuloj en iliaj domoj ofte troviĝas. La plej multaj tradiciaj husaoj kredas je miksaĵo el teravado-budhismo kaj taoismo.

La prapatroj de la achang-oj vivis en la basenoj de la riveroj Jinsha, Lancang kaj Nujiang, en nordokcidenta Yunnan-provinco. Ĉ. 13 jc., ili plurfoje transloĝiĝis kaj iom post iom enloĝiĝis en Yunnan. De la tiea han-a garnizono ili lernis kulturi rizon kaj fari ferajn instrumentojn. Tio akcelis la disigon de agrikulturo kaj metiindustrio, kaj la komerca ekonomio unuapaŝe disvolviĝis. Antaŭ la fondiĝo de la nova Ĉinio en 1949 praktikiĝis en la regiono de achang-oj la feŭdula ekonomio, kaj bienula ekonomio konis iagradan evoluon. La feŭduloj plejparte estis taj-aj tribestroj kaj la bienuloj -- han-oj.

La achang-oj havas riĉan buŝan literaturon kaj lertas en ludo de lanternoj, kantado, dancado kun tamburo, gravurado kaj skulptado. Ili havas la festojn Huijie kaj Woluo kaj celebras ankaŭ la festojn akvoverŝan, pordoferman kaj -malferman same kiel la taj-oj.

La achang-aj viroj portas vestojn kun simplaj koloroj, kaj la virinoj edziniĝintaj tiujn kun mallarĝaj manikoj kaj kaptukon en koloroj blua au nigra. La achang-aj knabinoj havas harligon volvitan sur la kapo kaj sin beligas per diversaj arĝentaj ornamaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
* The Achang ethnic minority (ĉinia registara retpaĝo)
* esperanto.china.org.cn (ĉina novaĵagentejo en Esperanto)

Kategorio:Etnoj en Ĉinio
József Balázs

**BALÁZS József** (bala:ĵ) estas rumanuja hungara pentristo naskita en Joseni la 19-an de marto 1954.

## Biografio
József Balázs finis la mezlernejon en la belarta liceo de Târgu Mureş en 1973, sed nur en 1982 li estis akceptita en Belartan Altlernejon Ion Andreescu de Kluĵo. Li instruis en sia naskiĝurbo kaj en Gheorgheni.

## Individuaj ekspozicioj
*1981 - Gheorgheni, Ciumani;
*1982 - Odorheiu Secuiesc, Joseni;
*1994 - Gheorgheni;
*1995 - Szeged;
*1997 - Miercurea Ciuc;
*1998 - Debrecen;
*2000 - Sopron, Târgu Secuiesc.

## Bibliografio
*Márton Árpád: *Balázs József*, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2005. 

## Fonto
*Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj
*Pentraĵo 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Nidelva

eta|Nidelva kie ĝi fluas ĉirkaŭ la urbocentro de Trondheim.
**Nidelva** estas 30 kilometroj longa rivero en Sør-Trøndelag, Norvegio. Ĝi fluas el Selbusjøen en Brøttern, komunumo Klæbu; tra Tiller kaj la elektrostacioj akvofalaj en Leirfossene; al Trondheim kaj fine en Trondheimsfjorden-on.

Ĝi inspiris la kanton *Nidelven stille og vakker du er*.

Kategorio:Riveroj en Norvegio
Kategorio:Trondheim
Rajec

**Rajec** (ankaŭ hungare), **Rajetz** germane estas urbo en Slovakio en regiono Žilina, en distrikto Žilina. La nomo signifas: eta ĉieloregno.

## Situo
La urbo situas en valo, laŭ ĉefvojo Prievidza-Žilina, fine de fervojo el Žilina, kiu troviĝas 18 km.
   
## Historio
La urbo estis loĝata dum la neolitiko. Dum epoko de romianoj tie estis komerca vojo nomata pri sukceno. La unua mencio devenis el 1193 en formo *"Raich"*. En nekonata tempo 
fortikaĵo konstruiĝis, kiun Mateo Csák okupis en 1297. Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio) senŝpure malaperigis la fortikaĵon en 1397. La unua korporacio de drapistoj formiĝis en 1408. La komunumo ricevis rajton por foiro en 1604, post 5 jaroj ankaŭ doganliberon kaj senimposton. La loĝantoj okupiĝis precipe pri metioj. En 1910 loĝis en la urbeto 2736 da homoj, (2497 slovakoj, 131 hungaroj). La urbeto ĝis Traktato de Trianon apartenis al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Zsolna, poste al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio.

## Vidindaĵoj
* gotika katolika preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario), en 1610 renesanciĝis, en 1770 barokiĝis
* paroĥo de 1657
* origine bierofarejo, nun muzeo
* renesanca urbodomo el la 16-a jarcento, post 200 jaroj barokiĝis
* loĝdomoj el la 16-a j.c. 
* kolono pri Sankta Triunuo de 1818
* skulptaĵo pri Johano Nepomuka el la 19-a jarcento

## Famulo 
En Rajec naskiĝis hungara zoologo János Frivaldszky.

## Aliaj signifoj 
La nomo Rajec interalie ankaŭ signas loĝlokon en la municipo Občina Brežice de la pli suda lando Slovenio.

Kategorio:Urboj de Slovakio
Ateliero

en Biberach an der Riß]]

**Ateliero** estas speciala ĉambro, kie laboras artistoj, ekz. pentristoj, skulptistoj, arkitektoj, fotografistoj, filmistoj, k.s., metafore ankaŭ tuto de la disĉiploj, laborantaj sub la gvido de granda artisto, ekz. *la ateliero de Rubens* (laŭ PIV).

La vorto devenas el la malnova franca lingvo, kie ĝi origine signifis laborejon de lignaĵisto (*astelle* = ligno).

Pro tio la vorto estas uzata ankaŭ en senco de speciala laborejo, ekz. lingva ateliero, ateliero pri ligno, ateliero de ludiloj, ateliero de manlaboraĵoj, popmuzika ateliero, keramika ateliero k.s.Malfacile distingi tiun vorton de la esprimo metiejo.  Ofte oni subkomprenas sub tiu vorto seminarion kun praktika trejnado de iu problemo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.diyinfo.org/wiki/In_The_Workshop  En la ateliera vikio

## Vidu ankaŭ 
**La ateliero de la pentristo* (pentraĵo)
*metiejo
*studio

Kategorio:Ĉambroj
Babenbergoj

**Babenbergoj**, princa gento en Bavario kaj Aŭstrio, ekde 976 margrafoj, ekde 1156 dukoj de Orienta Markio (Aŭstrio). Babenbergano Leopoldo la 3-a fondis en Klostronovburgo abatejon. Unu el la plej gravaj estis Leopoldo la 6-a. Kiel siaj antaŭuloj, li klopodis disvolvigi la landon fondante monaĥejojn. Lia plej grava fondaĵo estis Lilienfeld en Malsupra Aŭstrio sur la valo de la rivero Traisen, kie li estis entombigita post sia morto. Krom tio, li subtenis la tiam tre modernajn almozpetajn ordonojn de Franciskanoj kaj Dominikanoj.

La lasta Babenbergano estis Frederiko la 2-a, la Kverelema, ĝis 1246.

Kategorio:Dinastioj
Kategorio:Nobelaj familioj de Germanio
Kategorio:Nobelaj familioj de Aŭstrio
*Babenbergoj
Kategorio:Historio de Bavario
Kategorio:Historio de Aŭstrio
Miĝikendaoj

**Miĝikendaoj** (svahile: **mijikenda**, "la naŭ urboj") estas kolektiva nomo por la triboj digoj, ĉonjoj, kambeoj, durumaoj, kaŭmaoj, ribeoj, rabajoj, ĝibanaoj kaj ĝirjamaoj je la marbordo de Kenjo kaj de la plej norda marbordoparto de Tanzanio. La nocio estas uzata de tiuj naŭ grupoj ekde proksimume 1945 kiel memnomigo.

La unuopaj subetnoj kulture similas kaj parolas diversajn bantuajn lingvojn unu al la aliaj kaj al la svahila similajn.

La miĝikendaoj fine de la 19-a jarcento kaŭze de trosekeco kaj malsatego (1898–1900) el la postregiono de Mombaso kaj Malindo atingis sian hodiaŭan loĝregionon je la marbordo. Ilia origina deveno ne estas ekzakte konata; propraj mitoj supozigas devenon el ŝtato en la hodiaŭa Somalio nomata Shungwaya, sed kies historia ekzisto estas malforte dokumentita.

## Fontoj 
* R. F. Morton, in: The International Journal of African Historical Studies, Vol. 5, No. 3 (1972), pp. 397-423: The Shungwaya Myth of Miji Kenda Origins: A Problem of Late Nineteenth-Century Kenya Coastal History
* Mike Davis: *Die Geburt der Dritten Welt*, ISBN 3-935936-43-5 (S. 208)

Miĝikendaoj
Miĝikendaoj
Miĝikendaoj
Galeno

eta|275ra|Galeno
eta|240ra|galeno (trovita en Usono)
**Galeno** laŭ PIV estas "natura plumba sulfido, metalaspekta, grizeblua, uzata por detektoroj". Ĝia ĥemia formulo estas "PbS".

Temas pri ofta mineralo, kiu havas kube kristalan strukturon kaj estas la ĉefa ero de "plumberco" (krom plumba sulfido, galeno povas enhavi ĝis 1 procento da arĝento).

Ofte galeno aperas en kristaloj de komplete kuba formo, sed ankaŭ okedroj, tabuloj kaj pli kompleksaj kristalaj formoj eblas. La mineralo havas durecon de 2,5 (laŭ la klasifiko *Mohs*) kaj per 7,4 ĝis 7,6&nbsp;g/cm3 kompare altan densecon.

## Etimologio kaj historio 
Galeno konsideratas unu el la unuaj mineraloj, kiuj de homoj estis sisteme subtere kolektataj per minado. Jam en Babilonio ekzistis galenaj minejoj, kaj en la Romia Imperio la mineralo estis ŝatata. La latina vorto "galena" por la mineralo pluvivas en la plej multaj nuntempaj nacilingvaj nomoj kaj ankaŭ en la esperanta termino.

## Uzo 
Galeno pro sia enhavo de 87 procentoj da plumbo estas la plej grava erco por la havigo de plumbo – kaj pro sia ĝis unu-procenta kroma enhavo de arĝento ankaŭ grava arĝenta erco.

Jam en la Malnova Imperio de antikva Egiptio la mineralo uziĝis por ŝminkado (kiel blanka koloro ĝenerale paliganta la haŭton, sed ankaŭ por akcentigo de la ĉirkaŭokula areo).

En la frua radio-komunika tekniko fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcento la mineralo uziĝis en detektoraj riceviloj.

## Mineraloj galenaj 
* Arĝentito

## Falsa 

Dosiero:Fake geode of galena N°1.jpg|Fausse géode de galène complète (1/4)
Dosiero:Fake geode of galena N°2.jpg|Fausse géode de galène ouverte (2/4)
Dosiero:Fake geode of galena N°3.jpg|Fausse géode de galène cassée afin de voir la poterie (3/4)
Dosiero:Fake geode of galena N°4.jpg|Bouts d'allumette permettant une cristallisation en pointe dans une fausse géode de galène (4/4)

## Eksteraj ligiloj 
* Mineralienatlas:Galenit kaj Mineralienatlas:Mineralienportrait/Galenit 
* la datumbazo "MinDat" angle pri la mineralo
* kaj same la datumbazo "Webmineral"

Kategorio:Mineraloj
Bojnice

**Bojnice,** hungare **Bajmóc** estas urbo en Slovakio en regiono Trenčín, en distrikto Prievidza.
eta|maldekstra|250px|Bojnice vidata el la kastelo

## Situo 
Bojnice situas laŭ flankovojoj, 2 km de Prievidza. La urbojn preterfluas la rivero Nitra.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko. Slavoj havis tie fortikaĵon, kiun la hungaroj okupis en la 10-a jarcento. La unua mencio devenis el 1113 en formo *Maimoz*, tiam apartenanta al abatejo, krome estis konataj la varmakvaj fontoj kaj foiroj. Baldaŭe la loko apartenis al fortikaĵo de Nitro. Inter 1299-1301 la posedanto estis Mateo Csák. Tiame vilaĝo ricevis la rangon kampurbo kun foirorajto kaj iĝis nobela urbo ekde 1395. La turkoj bruldetruis la urbon, dume ne povis okupi la burgon en 1530 kaj 1599. Rabadoj okazis en 1623 (fare de hajdukoj de Gabrielo Bethlen), en 1683 (fare de Emeriko Thököly), en 1704 (fare de Francisko Rákóczi la 2-a). La lasta okupis ankaŭ la burgon. La Habsburgoj reokupis la burgon en 1708. En la pli pacaj tempoj la loĝantoj okupiĝis pri vinkultivado, fruktoj, komercado. Ekde la 17-a jarcento formiĝis korporacioj. En 1910 en la urbo loĝis 1346 da homoj (slovakoj en majoritato (plimulto), hungaroj en minoritato). La urbo ĝis Traktato de Trianon apartenis al departemento Nitro, al Distrikto Prievidza. Poste ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio. En 2001 loĝis en la urbo 5006 da homoj (4859 slovakoj).
eta|Bojnice 2015

## Vidindaĵoj 
* kastelo
* katolika preĝejo el la 14-a jarcento
* gotika ĉepreĝeja kapelo el la 15-a jarcento, en 1520 kaj 1640 rekonstruiĝis
* zoologia parko (bestoĝardeno)
* Tilio de reĝo Matiaso
* kuracbanejo
* bordego el la 17-a jarcento
* renesancaj kaj barokaj loĝdomoj

## Famuloj 
* en la iama Bajmóc naskiĝis hungara palatino Szaniszló Thurzó
* en la iama Bajmóc mortis slovaka superintendanto Izsák Abrahamides

## Eksteraj ligiloj 
* http://stanobelov.blogspot.ru/2018/03/sub-tilioj-de-bojnice.html
eta|maldekstre|Bojnica kastelo


Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Prievidza
Clemens August von Galen

**Clemens August von GALEN** (* la 16-an de marto 1878 en Dinklage, Oldenburgio sub la nomo *grafo Clemens Augustinus Joseph Emmanuel Pius Antonius Hubertus Marie von Galen*; † la 22-an de marto 1946 en Monastero, Vestfalio) estis germana katolika episkopo kaj kardinalo, kiu kadre de sia funkcio en tiutempe tre forte katolike dominita regiono de Germanio (la diocezo Monastero, kiu inkluzivas la Monasteran Landon kaj la distriktojn Cloppenburg, Vechta kaj Emsland de la nuna federacia lando Malsupra Saksio) kadre de sia funkcio malferme opoziciis al la nazia reĝimo, kiu regis en Germanio inter la jaroj 1933 kaj 1945. La 9-an de oktobro 2005 la katolika eklezio deklaris lin beatulo.

[eta|maldekstra|monaĥejo burgo [Dinklage]]
Li naskiĝis kiel 11-a el 13 infanoj de malnova vestfalia nobela familio en Dinklage, Oldenburgio (nordokcidenta Germanio). La patro estis katolike konservativa ano de la nacia parlamento de la Germana Regno. Ekde la jaro 1899 li estas studento, du jarojn pli poste li iĝas jezuito kaj ekde 1906 li estas katolika kaplano, ekde 1919 katolika pastro en Berlino. Dum 1933 li iĝas episkopo de la diocezo Monastero en okcidenta Germanio: dum la tempo de Nazia Germanio aparte konatiĝis liaj flamaj predikoj kontraŭ la sistemaj naziaj murdoj de mensaj handikapitoj kaj psikaj malsanuloj ("eŭtanazio"). Aŭskultantoj en la katedralo de Monastero stenografie notis la tekstojn de la predikoj, tajpile multobligis la tekstojn kaj samizdate diskonatigis ilin tra kontraŭnaziaj kristanaj grupoj en la tuta Germanio. La nazioj kompreneble sciis pri la malferma opozicio al la naziisma reĝimo ekde unuaj kontraŭnaziaj tekstoj de la jro 1934, poziciigis partianojn en la katedralo por timigi la episkopon kaj la aŭskultantaron, sed ne kuraĝis enkarcerigi la ege konatan kaj popularan eklezian funkciulon. Dum februaro 1946 la katolika papo Pio la 12-a nomumis la episkopon kardinalo, aparte honoriganta lian malferman reziston al la diktaturo, sed jam monaton post tiu honorigo von Galen mortis.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri la nazia eŭtanazia kampanjo "Aranĝo T4"
* Christoph Bernhard von Galen (1606 - 1678): Princepiskopo de Monastero, lia parenco

## Eksteraj ligiloj 
* anglalingva traduko de parolado de Kardinalo Clemens August von Galen kontraŭ la nazia Eŭtanazio

Clemens August
Kategorio:Episkopoj de Monastero
Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Naziismo
Kategorio:Monastera Lando
Kategorio:Oldenburgio
Kategorio:Vestfalio
Kategorio:Historio de Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Germanaj grafoj
Kategorio:Germanaj kardinaloj
Kategorio:Beatigitoj
Áron Balázs

**BALÁZS Áron** (bala:ĵ) estas hungara pentristo, grafikisto naskita en Târgu Mureş la 5-an de novembro 1967.
## Biografio
Inter 1982-86 Áron Balázs studis en Muzika kaj Belarta Liceo de sia naskiĝurbo. Li translokiĝis Hungarujon en 1987 kaj inter 1990-95 li studis en Hungara Belarta Altlernejo de Budapeŝto ĉe Dóra Maurer. Li estas redaktoro de revuo *Jelenlét*

## Fonto
*Artportalo.hu 

Balazs, A
Balazs, A.
Balazs, A
Sliač

**Sliač** () estas urbo en Slovakio en regiono Banská Bystrica, en distrikto Zvolen.

## Situo 
La urbo situas en valo kaj ambaŭ bordoj de Hron, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Zvolen-Banská Bystrica, aŭtoŝoseo preteriras. Ponto troviĝas tra Hron. Apud la urbeto internacia flughaveno funkcias. Zvolen troviĝas 5 km.
   
## Historio 
### Hájniky 
Sur loko de vilaĝo "Hajnik" slavoj loĝis en la 6-a jarcento. La unua mencio devenis el 1250 en formo *Villa Custodum silvarum*. Ekde la 14-a jarcento la komunumo apartenis al burgo de Zvolen. Inter 1582-1657 la vilaĝo apartenis al Turka Imperio, dume en 1626 la vilaĝo bruldetruiĝis. La loĝantoj iĝis kalvinanoj, la katolika paroĥo refondiĝis en 1675. Incendio okazis en 1876. En 1910 loĝis en la vilaĝo 696 da homoj, (hungaroj en minoritato, slovakoj en majoritato). La vilaĝo ĝis 1919 apartenis al Zvolena ĵupo, al distrikto de Zólyom. Poste ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio.

### Rybáry 
La unua mencio devenis el 1249 en formo *Halasz* (=fiŝisto), apartenanta al fortikaĵo de Zvolen. Inter 1582-1668 la vilaĝo apartenis al Turka Imperio. La loĝantoj kulturis precipe lupolon aŭ bredadis bovojn. En 1910 loĝis en la vilaĝo 671 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). La vilaĝo ĝis 1919 apartenis al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de Zvolen. Poste ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio.

### Sliač 
La banejo troviĝas en la maldekstra bordo, la vilaĝoj en la dekstra bordo. Ambaŭ vilaĝoj kaj la baneja setlejo en 1959 unuiĝis kaj urbiĝis en 1969. En 2001 loĝis en la urbo 4667 da homoj, (4485 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* gotika katolika preĝejo omaĝe al Sankta Nikolao el la 13-a jarcento
* kapelo omaĝe al Sankta Hildegardo de 1855 
* nobeldomo de 16-a jarcento
* la kuracbanejo estis konata en la 13-a jarcento, restis impona klasikisma baneja domo el la 19-a jarcento
* luterana preĝejo de 2003
* duetaĝa kastelo

## Famuloj 
En la iama Hajnik naskiĝis hungara akuzisto Miklós Bezegh-Huszágh.

Kategorio:Urboj de Slovakio
Albert Márkos (patro)

**MÁRKOS Albert** (ma:rkoŝ) estis rumanuja hungara komponisto. Li estis naskita en Székelykeresztúr la 17-an de oktobro 1914 kaj mortinta en Kluĵo la 11-an de junio 1981. Li estis la patro de violonisto Albert Márkos.

## Biografio 
Márkos finis la mezlernejon en Kluĵo en Unitariisma Kolegio, samloke li akiris diplomon pri violon- kaj muzikinstruado. Li estis profesoro de la altlernejo pri metodologio, muzikteorio, akustiko, instrumentado ekde 1946 ĝis sia morto.

## Lia agado 
Li kompilis la novan unitariisman eklezian kant- respektive, ĥorallibron kun János Jagamas, Aladár Zoltán kaj aliaj. Liajn muzikpedagogiajn kaj ĥorrilatajn verkojn li publikis en revuo Művelődés. Li redaktis lernolibron kun Mihály Guttman kaj Gabriella Takáts Guttmanné. Lian nomon portas en sia naskiĝurbo ekde 1991 la kantsocieto.

## Komponaĵoj 
* *Bihari vendégek*; *Erdei törvényszék*; *Korondi bál*; *Három nap egy esztendő*- akompanmuziko , 1956), kantoj je poemoj de Endre Ady, Jenő Dsida, Mihai Eminescu, Gyula Juhász, Dezső Kosztolányi, Erik Majtényi.

## Bibliografio 
* Benkő András: M. A. Mai zeneköltőink. Utunk 1956/38; uő. M. A. Művelődés 1976/6;
* same li: Búcsú M. A.-től. Művelődés 1981/8-9.
* Simon Gábor: M. A. Párbeszéd az alkotóval. Utunk 1972/48.
* László Ferenc: A székelykeresztúri Márkos Albert Dalegylet alapítására. Művelődés 1991/11-12.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Markos, A
Çanakkale

**Çanakkale** estas urbo en Turkio. Ĝi apartenas al la provinco Çanakkale kaj estas ties administra centro. La provinco kaj do ankaŭ la urbo Çanakkale situas en la Marmora regiono de la lando.

## Referencoj 
Kategorio:Provinco Balıkesir
Kategorio:Urboj de Turkio
Psikozo

**Psiĥozo** au **psikozo** laŭ PIV estas "mensa malsano ne kaŭzata, kiel la neŭrozo, de organa lezo aŭ difektiĝo". 

Temas pri grupo de severaj psikaj malsanoj, kiuj rilatas al dumtempa drasta perdo de la percepto pri realeco. La vorto en la germana lingvo (*Psychose*) enkondukiĝis dum la jaro 1845 fare de la kuracisto *Ernst von Feuchtersleben* kaj poste tradukiĝis al aliaj lingvoj. Gvidaj simptomoj estas unuflanke iluziaj **kon**ceptoj pri la realo (ekzemple paranojo), kaj aliflanke iluzia **per**cepto de la realo (unuavice vidaj, aŭdaj aŭ sentaj halucinaĵoj).

En la internacia klasifiko pri malsanoj *ICD-10* de la Monda San-Organizo tuta grupo de diagnozoj, de la kodo F20 ĝis F29, estas antaŭvidita por diversaj subgrupoj de psikozoj, kvankam la simptomaro ĉiam estas nomata "psikoza(j) perturbo(j)", ne simple "psikozo" (la klasifiko, same kiel la dua, nur-usona klasifiko DSM, ĝenerale evitas la vorton "malsano", kaj preferas la pli diplomatian vorton "perturbo", kaj krome emas diplomatie vortumi la nomojn de malsanoj.). Plia kialo eviti la vorton "psikozo" estas la pridiskutata deveno de la termino el la psikoanalizo kaj la en tiu psikoterapia skolo neprecize difinita limo inter "psikozo" kaj "neŭrozo". Tamen ambaŭ tutmondaj klasifikoj nur tre malkonsekvence evitas la vorton, ĉar la termino "psikozaj perturboj" ĉiukaze klare referencas al la substantivo "psikozo".

La grandaj grupoj de la pzikoza perturbaro estas 
# organikaj psikozoj (kaŭzataj de iuspeca veneniĝo, ekzemple fare de drogoj),
# skizofreniaj psikozoj (kies origino estas akre pridiskutata) kaj
# afekciaj psikozoj (ligitaj al aparte forta emocia malekvilibriĝo rilate al depresio aŭ manio).

## Trakto 
En la kazo de organika psikozo, konsilendas unuavice ĉesi la kontakton kun la veneniga substanco, kaj duavice - kiel ankaŭ ĉe skizofreniaj psikozoj - restabiligi la kontakton al la realeco helpe de medikamentoj, unuavice la grupo de neŭroleptoj. Krome psikoterapia akompano, medicina informado kaj trejnado (de la pacientoj kaj iliaj familianoj) rilate al la malsano kaj la laŭebla prevento de ĝi estontece aparte gravas (tia informado de trejnado de la pacientoj kaj iliaj familianoj nomiĝas "psikoedukado"). Por la trakto de afekciaj psikozoj ekzistas diversaj grupoj da medikamentoj, laŭ la konkreta simptomaro, kaj ankaŭ ĉi tie krome gravas psikoterapia akompano kaj psikoedukado.


Kategorio:Psikaj malsanoj
Kojsanoj

eta|Juna San-triba virino
**Kojsanoj** estas komuna nomo de diversaj etnoj en la sudo kaj sudokcidento de Afriko, kiuj apartenas al la etnoj kojoj (= homoj, ne plu uzata, ĉar pejorativa nomo: hotentotoj) aŭ sanoj (= popolo, "boŝmanoj"). Tiu algrupigo baziĝas unuflanke sur atentiga lingva parenceco, aliflanke sur korpaj karakterizaĵoj (flavece bruna, en maljunaĝo falda haŭto, korpa malateco, hararo je malgrandaj faskoj, palpebrofaldo), per kiu la kojkojoj distingiĝas de la aliaj malhelhaŭtaj loĝantoj de Afriko.

## Fontoj 
* Pri la persistĉasado de la sanoj ankaŭ: http://www.tdh.de/content/themen/weitere/oekologie/projekte/san.htm 

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo kun kojsanaj lingvoj
* "Von Kapstadt bis Windhuk: 'Hottentotten' oder Khoekhoen?" Speciala ekspozicio en la Linden-Museum en Stuttgart, 29.11.2007 - 27.4.2008

Kojsanoj
Kojsanoj
Kojsanoj
Kojsanoj
Kojsanoj
Kategorio:Historio de Afriko
Kategorio:Historio de Namibio
Kategorio:Historio de Angolo
Kategorio:Historio de Bocvano
Kategorio:Historio de Sud-Afriko
Sitno

**Sitno** povas esti pluraj aĵoj en Slovakio:

*la plej alta monto de Montaro de Štiavnica en Distrikto Banská Štiavnica vidu Sitno;
*burgo sur la samnoma pinto vidu Sitno;
*naturrezervejo sur la samnoma pinto vidu Sitno.

Ekzistas ankaŭ Sytno.
Trenčianske Teplice

**Trenčianske Teplice** (, ) estas banloka urbo en Slovakio en regiono Trenčín, en distrikto Trenčín.

## Situo
Trenčianske Teplice situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Trenčín troviĝas 12&nbsp;km.
   
## Historio
La loko famiĝis jam pri la kuracfontoj dum la romianoj. La unua mencio devenis el 1234. Familio Illésházy (ilEŝhAzi) konstruis tie domojn en la 16-a jarcento, poste barono Simon Sina evoluigis ĝin en la 19-a jarcento. La banloko havis 5 sulfurajn fontojn 38-. En 1910 loĝis en la banloko 1511 da homoj, (hungaroj en minoritato, slovakoj en majoritato). La vilaĝo ĝis Traktato de Trianon apartenis al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Trencsén, poste ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio.

## Partneraj urboj
## Vidu ankaŭ 
* Tramvojo Trenčianska Teplá – Trenčianske Teplice

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Trenčín
Sandaveoj

La **sandaveoj** estas agrikultura etno kiu plejparte loĝas en la distrikto Kondoa en la regiono Dodomao en centra Tanzanio. En 2000 la sandaveoj estis taksitaj 40.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sad.

## Fontoj 
* Bauer, Andreus. "Street of Caravans"
* Iliffe, John. "A Modern History of Tanganyika"
* "Mankind, the Illustrated Encyclopedia of" Pub. Cavendish Marshall
* Prince, Tom von. "Gegen Araber und Wahehe"
* Presented by Norm.

Sandaveoj
Sandaveoj
Baŭdo

**Baŭdo** (simbolo: **Bd**) estas mezurunuo de modulado uzata en telekomunikoj, precipe por teletajpiloj. Ĝi estis nomita laŭ la nomo de Émile Baudot, franca inĝeniero laborinta pri telegrafio.

Ĝi estas la mezuro de nombro da simboloj transsendataj en sekundo de modulita signalo. Do ĝenerale la mezuro en baŭdoj malsamas ol la mezuro en bitoj je sekundo.

Alimaniere, ĝi estas la inverso de la daŭro de la plej malgranda impulso, aŭ "elementa" daŭro, en sekundo.

Ekzemple, je 50 baŭdoj, t.e. komerca rapideco de Telekso, la minimuma unuo estas:
:1/50 baŭdoj= 0.020"

La tuta ciklo por transsendi karaktron konsistante el 7.5 unuoj (1 start', 5 bitoj, 1.5 stop'), unu karaktro estas transsendata en:
:0.020"x7.5= 0.150";

en minuto:
:60"/0.150"= 400 karaktroj estas transsendataj;

en sekundo:
:1"/0.150"= 6 2/3 karaktroj estas transsendataj.

## Internaj ligiloj
* Baudot-kodo
* Émile Baudot
* Telegrafo
* Telekso
* Trubendo

Kategorio:Mezurunuoj de informo
Kategorio:Telekomunikado
Jean de La Chapelle

**Jean de La Chapelle** aŭ **Johano de la Kapelo** (naskiĝis la 24-an de oktobro 1651 en Bourges, Francio; mortis la 29-an de majo 1723 à Parizo) estis franca aŭtoro de dramoj.

Li elektiĝis al la *Franca Akademio* en 1688 anstataŭante Antoine Furetière.

## Verko 
;Tragedioj
* *Cléopâtre* (1681)
* *Zaïde* (1681)
* *Téléphonte* (1682)
* *Ajax* (1684)
* *Isaac*, muzika tragedio (1717)
;Romanoj
* *Les Amours de Catulle* (la amoj de Catulle; 1680)
* ''Marie d'Anjou, reine de Majorque* (Maria de Anĵuo, reĝino de Majorko; 1682)
* *Les Amours de Tibulle* (la amoj de Tibulle; 1722)
;Aliaj
* *Les Carrosses d'Orléans* (la kaleŝegoj de Orléans), komedio prezentita unufoje la 9-an de aŭgusto 1680
* *Lettres d'un Suisse à un Français, où l'on voit les véritables intérêts des princes et des nations de l'Europe* (letero de sviso al franco, en kiu oni vidas la verajn interesojn de la princoj kaj nacioj de Eŭropo; 1703-1711)
* *Réflexions politiques et historiques sur l'affaire des princes, avec la requête des pairs de France, la requête des princes légitimes et une réponse à cette dernière requête'' (pensoj politikaj kaj historiaj pri la aferoj de princoj, kun postuloj de la altranguloj de Francio, postuloj de la laŭleĝaj princoj kaj respondo al tiu lasta postulo; 1717)

## Eksteraj ligiloj 
* Liaj tragedioj
* Biografieto ĉe la Franca Akademio 

Kategorio:Francaj dramistoj
Chapelle
Imre Huszár

**HUSZÁR Imre** (husa:r) estis hungara skulptisto, Munkácsy-premiito (1973). Li naskiĝis en Nagyercse la 27-an de septembro 1899 kaj mortis en Budapeŝto la 9-an de aprilo 1985.

## Biografio 
Imre Huszár lernis en Braŝovo lignaĵistmetion, ligno- kaj ŝtonskulptadon, gipsomuldadon. En Koloĵvaro lia majstro estis skulptisto Ferenc Szeszák. Inter 1920 kaj 1926 li lernis en Budapeŝto en Industriarta Altlernejo. Li vojaĝis Parizon kaj pasigis unu jaron en laborejo de *Le Mercier*, unu jaron ĉe *É. A. Bourdelle*. Li estis ano de *Union des Artistes Modernes* (UAM), kaj en 1937 de la juĝistarano de *Mondekspozicio*. En 1939 li revenis Hungarujon. En 1940 li havis ekspozicion kun Kálmán Istókovits ĉe *Műbarát*.

## Prezentiĝo en arta vivo 
### Individuaj ekspozicioj 
* 1930 • Foire de Paris [kun Báthory Júlia]
* 1930-as években • Zak és Renaissance Galerie, Parizo
* 1940 • Műbarát [kun Istókovits Kálmán]
* 1966 • Művelődési Ház, Veszprém
* 1990 • Műgyűjtők Galéria, Budapest
* 1992 • Terézvárosi Galéria, Budapest

### Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1947 • Alkotás Művészház 36. kiállítása
* 1948 • 90 művész kiállítása, Nemzeti Szalon, Budapest
* 1950-től • Magyar képzőművészeti kiállítások, Műcsarnok, Budapest
* 1955 • Képzőművészetünk tíz éve, Műcsarnok, Budapest
* 1960 • Grafikai és kisplasztikai kiállítás, Csók Galéria, Budapest
* 1976 • V. Debreceni Nyári Tárlat
* 1978 • Magyar szobrászat, Műcsarnok, Budapest
* 1984 • Országos Képzőművészeti Kiállítás '84, Műcsarnok, Budapest
* 1985 • IX. Országos Kisplasztikai Biennálé, Pécs.

### Kreaĵoj en publikkolektoj 
* Déri Múzeum, Debrecen
* Janus Pannonius Múzeum, Pécs
* Magyar Nemzeti Galéria, Budapest
* Medgyessy Ferenc Emlékmúzeum, Debrecen
* Sárospataki Képtár
* Sárospatak
* Stockholm.

### Skulptaĵoj ĉefaj 
* *Diana kun kapreolo* (grandmezura bronso, Kazincbarcika);
* *Ĉevalo* (Herceghalom);
* *Virina nudo* (agárdi strand).

## Eksteraj ligiloj 
* Arto en Hungarujo

Kategorio:Hungaraj skulptistoj
La Chapelle (Savoie)

**La Chapelle** estas franca komunumo en la franca departemento Savoie en la regiono Rodano-Alpoj.

## Demografio 
* 1962: 205
* 1968: 259
* 1975: 232
* 1982: 219
* 1990: 239
* 1999: 268

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La Chapelle en Savoie sur la ttt-ejo de la Nacia Geografia Instituto 

Kategorio:Komunumoj de Savoie
Kornél Sámuel

**SÁMUEL Kornél** [ŜAmuel kornel] (naskita la  en Szilágykövesd; mortinta la  en Uzsok) estis hungara skulptisto. 

## Biografio
Kornél Sámuel devenis el juda familio. Li studis en Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo de Lajos György Mátrai, pli poste ekde 1905 en arta akademio de Munkeno ĉe Balthasar Schmitt. En 1907 li ekspoziciis en Kunstverein. En 1908 li revenis Hungarujon kaj laboris en ateliero de Ede Telcs. En 1909 li gajnis premion per sia skulptaĵo *Virina Nudo* en la *Printempa Ekspozicio de Arthalo Budapeŝto*. En 1911 li studvojaĝis en Italujo. Li estis la unua hungara artistviktimo de la unua mondmilito. Lian heredaĵekspozicion oni organizis en 1915 en *Muzeo Ernst*.

## Fonto
*Arto en Hungarujo
Charles Manson

eta|200px|Polica identiga foto
**Charles Milles MANSON**, pli konate **Charles Manson** (naskiĝis  en Cincinnati, Ohio, mortis ) estis usona krimulo, kiun oni prijuĝis pro planado de la Tate-LaBianca-murdoj en la 1960-aj jaroj. Li iĝis en folkloro de Usono simbolo de la Fiulo.

Li estis konata krimulo jam antaŭ la murdoj: li sidis en prizono pro aŭtomobil-ŝtelo, fraŭdo, falsado. Lin trafis multaj personaj fiaskoj, li sensukcese elprovis sin kiel poeto, gitarludisto, sed li ne havis kapablon pri tio. Li estis mallongtempe ĝigolo. Li turnis sin pro la pli fruaj fiaskoj al la satanismo. Manson iĝis vera psiĥopato, kiu vidis sin kiel enkorpiĝon de Kristo kaj la Satano. Li iĝis fine de la 1960-aj jaroj gvidanto de hipi-scientologia skismagrupo kaj plananto de kelkaj brutalaj murdoj. La grupo Manson-familio murdis la aktorinon Sharon Tate, la (8,5 monatojn) gravedan edzinon de la reĝisoro Roman Polanski.

La juĝistaro kondamnis lin pro organizado de la "krimafero Tate-La Bianca", kvankam oni ne akuzis lin je persona partopreno en la murdoj. Li mortis en Bakersfield.

Manson eldonis kelkajn albumojn, sed ne estis sensukcesa muzikisto. Unu rifuzo trafis lin en domo de Sharon Tate.

Li multe korespondis el la prizono kun Mark David Chapman, murdinto de John Lennon.

La usona provokema kantisto Brian Hugh Warner kunmetis lian familian nomon kun la persona nomo de Marilyn Monroe por krei sian scennomon «Marilyn Manson».

Kategorio:Usonaj seriaj murdistoj
Akieoj

La **akieoj** (kelkfoje nomataj *Mosiro*, kiu estas klano de la akieoj) estas etno en Tanzanio. En 2000 estis nombritaj 5.268 akieoj http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ. La akieoj, kiel aliaj ĉasistaj-kolektistaj etnoj en Kenjo kaj Tanzanio, estas kelkfoje nomataj *Dorobo* aŭ *Wadorobo*. La akieojn vizitis Bruce Parry por la BBC-serio 'Tribe'.

La akieoj ĉasas por manĝaĵo kaj ilia nutraĵo konsistas el karbonhidrataĵoj kaj proteinaĵoj. Ili drinkas bieron kiun ili faras el mielo kolektita de abelnestoj. Ili kutimas forfumumi la abelojn por ebligi al la kolektantoj atingi la neston kaj forpreni la mielon.

## Fontoj 
Akieoj
Akieoj
György Vastagh

**VASTAGH György** [vaŝtag] estis hungara skulptisto. Li naskiĝis en Koloĵvaro la 18-an de septembro 1868 kaj mortis en Budapeŝto 3-an de junio 1946. Li estis la filo de pentristo György Vastagh kaj la pli aĝa frato de pentristo Géza Vastagh, ankaŭ frato de Béla Vastagh. Lia edzino estis Olga Benczúr, lia filino estis Éva Vastagh, lia filo estis László Vastagh.

## Kariero 
György Vastagh komencis siajn artstudojn en Országos Minta Rajztanoda de Budapeŝto en 1887. Li studis inter 1888-1891 en Vieno, poste en Munkeno. Li havis sukcesojn per siaj bestskulptaĵoj kaj ĝenroj. Li partoprenis la dekoradon de *Baziliko* de Budapeŝto. Li faris ankaŭ kelkajn monumentskultaĵojn (Hadik-skulptaĵo en Fortikaĵo Buda, skulptaĵo de Gabrielo Bethlen sur Monumento Miljara, skulptaĵo de Péter Pázmány por universitato de Budapeŝto, ĉevalskulptaĵo de Francisko Rákóczi la 2-a en Szeged ktp.). Liaj skulptaĵoj estas troveblaj en Hungara Nacia Galerio, pluraj bestskulptaĵoj en *Agrikultura Muzeo*. La skulptaĵo de Artúr Görgey (1935) staris en Fortikaĵo, sed en 1944–45 ĝi difektiĝis, kaj tial oni malkonstruis ĝin.

## Bibliografio 
* Ifjabb V. Gy. állatszobrai (Vasárnapi Újság, 1901. jún. 9.);
* Herepei János: V. Gy. (Pásztortűz, 1941.)

## Eksteraj ligiloj 
* Arto en Hungarujo

## Fonto 
* Hungara vikipedio

Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Dávid Jándi

**JÁNDI Dávid** (ja:ndi) rumanuja hungara pentristo (Jánd, 1893 – ? , 1944).

## Biografio 
Li estis lernanto en Nagybánya de Károly Ferenczy, István Réti kaj János Thorma. Li pasigis grandparte sian vivon en Baia Mare. En 1923 en la *Belvedere*, en 1926 en *Nemzeti Szalon*, en 1937 en *Tamás Galéria* li havis retrospektivajn ekspoziciojn. En 1944 la germanoj forportis lin. En 1947 li havis komunan memorekspozocion kun Örkényi Strasser István en *Fókusz Galéria*, pli poste en 1966 oni organizis memstaran memorekspozicion *Fényes Adolf Terem*.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Bibliografio 
* Elek Artúr: J. D. (Nyugat, 1936);
* Rudolf Bedő: J. D. emlékkiállítása (Művészet, 1967. 1. sz.).

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Akiekoj

La **akiekoj** estas etno en norda Tanzanio kaj suda Kenjo. En 2000 la nombro de la etnaj akiekoj estis taksitaj 36.869 homoj, kvankam la nombro de tiuj el ili, kiuj ankoraŭ parolas la akiekan lingvon, estis nur 500.

La akiekoj de Tanzanio estas subetno de la okiekoj (ankaŭ nomataj *Ogiek*). Kelkfoje la du nomoj estas interŝanĝe uzataj.

Akiekoj
Akiekoj
Akiekoj
Alagvaoj

La **alagvaoj** (ankaŭ nomataj *Chasi*) estas etno en la distrikto Kondoa en la regiono Dodomao en centra Tanzanio. En 2001 la alagvaoj estis taksitaj 30.000 homoj http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=wbj.

Alagvaoj
Alagvaoj
Aruŝaoj

[dekstra|eta|Grupo de aruŝaaj geedziĝfestaj dancantoj in [Tanganjikio ĉirkaŭ 1936]]La **aruŝaoj** estas etno kun aparta lingvo vivanta en la regiono Aruŝa en norda Tanzanio. La aruŝaoj estas distingaj de la masajoj sed parencaj kun ili.

Aruŝaoj
Aruŝaoj
Tertremo en Siĉuano en 2008

eta|250ra|Situo de la tertremo.
La **tertremo de Siĉuano en 2008** estis forta 7,8-grada tertremo, kiu okazis la 12-an de majo 2008 en sudokcidenta parto de Ĉinio, en la provinco Siĉuano.

## La tertremo 
Je la 4-a horo kaj 28-a minuto de la 12-a de majo, en la gubernio Wenchuan de la provinco Siĉuano okazis la tertremo kun 7,8 gradoj. La tertremo fortas je la grado kaj vastas en la areo, kaj influis dekkelkajn provincojn de Ĉinio. Ĝis la 7-a horo de la 13-a de majo, la tertremo jam kaŭzis la morton de 28 818 homoj en la provincoj Siĉuano, Gansu, Shanxi, la municipo Chongqing kaj aliaj lokoj.

## Oficiala ĉina reago 
eta|400ra|Ĉi tiu infana lernejo estas unu el la multaj detruitaj de la tertremo. Respondeco de konstruintoj estas pridemandita.
Informiĝinte pri tio, ĉina ŝtata prezidanto Hu Jintao tuj faris la instrukcion postulante kiel eble plej rapide savi vunditojn kaj garantii vivsekurecon de la popolanoj en la plagitaj lokoj. Fondiĝis la kontraŭkatastrofa komandejo estrata de ĉefministro Wen Jiabao. Nun ĉina ĉefministro Wen Jiabao gvidas la kontraŭkatastrofan kaj prisavan laboron en la urbo Dujiangyan de la provinco Siĉuano. En la aviadilo veturanta al la plagitaj lokoj, Wen Jiabao faris paroladon postulante, ke diversnivelaj registaroj metu la protektadon de la vivsekureco kaj posedaĵoj de la popolo sur la unuan lokon, plenforte faru helpadon kaj savadon al la plagitaj popolamasoj kaj vunditoj. Li diris:

La tertrema centro – la gubernio Wenchuan de la provinco Siĉuano situas , pli ol cent kilometrojn fore de la provinca ĉefurbo Chengdu, kaj havas pli ol 110 mil loĝantojn.

Atinginte la plagitan urbon Dujiangyan, Wen Jiabao postulis al oficiroj kaj soldatoj aliĝantaj al la savado, ke ili konkeru ĉiujn malfacilojn kaj kiel eble plej rapide atingu la plej grave plagitajn lokojn. Li diris:

Wen Jiabao, starante sur rompita muro, konsolis plagitojn blokitajn de disfalintaj domoj kriante:

Post la tertremo diversaj koncernaj departementoj de Ĉinio urĝe ekagis por helpado kaj savado. Miloj da ĉinaj armeanoj kaj policanoj estas ekspeditaj al plagitaj lokoj. Ankaŭ la ĉina Sisma Administracio ekspedis tien la urĝan laborgrupon kaj urĝsavan trupon konsistantajn el 216 personoj. Samtempe, ankaŭ la Ministerio pri Higieno, Ministerio pri Civilaj Aferoj, Ministerio pri Financo kaj aliaj fakoj sendis medicinistojn, asignis monon kaj transportis materialojn al la plagitaj lokoj por helpado kaj savado.

## Eksterlanda helpo 
Aparte menciindas, ke registaroj kaj gvidantoj de iuj landoj kaj respondeculoj de iuj internaciaj organizoj esprimis la simpation al Ĉinio pro sufero de la tertremo.

## La viktimoj 
La ĉinaj aŭtoritatoj agnoskis post dek tagoj ĉirkaŭ **74 000 viktimojn**, enkalkulante kaj mortintojn kaj malaperintojn pro la tertremo en Siĉuano. Krome ekis polemiko pri respondeco pri malbona kvalito en konstruado, ĉefe de lernejo, kie mortis multaj infanoj kaj junuloj.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Pliaj informoj
* "Raporto pri la tertremo en Ĉinio" , el Raporto.info 2008-05-15.

Siĉuano
Kategorio:2008 en Ĉinio
Kategorio:Katastrofoj en 2008
Kategorio:Siĉuano
Kategorio:Tertremoj en la 21-a jarcento
Asaoj

La **asaoj** estas etno kun aparta lingvo vivanta en la Masaja Stepo en norda Tanzanio. En 1999 la asaoj estis taksataj 300 homoj, post kiam la orientaj asaoj estis absorbitaj en la etno masajojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=aas.  La asaja lingvo estas nomata *Aasáx*, erare por ĝi estas ofte prenata la nomo Dorobo.

Asaoj
Asaoj
Bembeoj

La **bembeoj** estas etno kun aparta lingvo vivanta en la oriento de Demokratia Respubliko Kongo (DRC) kaj okcidento de Tanzanio. En 1991 la bembeoj en DRC estis taksitaj 252 000 homoj, takso pri la nombro de bembeoj en Tanzanio ne estis riceveblahttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bmb.

Bembeoj
Bembeoj
Bembeoj
Bembeoj
Bembeoj
Knittelfeld

**Knittelfeld** estas urbo de Aŭstrio. Ĝi situas en la aŭstria federacia lando Stirio, kaj estas ĝemelurbo de Kameoka, en Japanio.

La  okazis la ĝemeliĝa ceremonio en Knittelfeld kaj la nomŝanĝo de la malnova *Kärntnerstrato* al Kameokastrato. Iniciatintoj estis la esperantistoj doktoro Adolf Halbedl, el Knittelfeld, tiam landestro de la Stiria Esperanto-Asocio, kaj lia japana Esperanto-amiko Eizo Ito, el Kameoka. 

Okaze de la 35-jara interfratiĝo "Kameoka-Knittelfeld", okazis la  la malkovro de la Kameoka-monumento en la Kameokastrato.

## Lokaj esperantistoj
*Josef Morawetz;

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Aŭstrio
Kategorio:Komunumoj de Stirio
Gonimbrasia belina

***Gonimbrasia belina*** aŭ **mopane-vermo** aŭ mopane-raŭpo estas nokta papilio el falimio de pavoaraneoj (saturniedoj, *Saturniidae*). La raŭpo de la papilio estas grava proteinfonto por milionoj da homoj en suda Afriko.

Post la kopulacio, la inpapilio demetas 50-200 ovojn sur folioj kaj branĉoj de la mopane-arbo. Post ĉ. 10 tagoj, eloviĝas la raŭpoj kaj voras la foliojn en la ĉirkaŭo. La raŭpo deĵetas haŭton 4 ĝis 5-foje dum la kreskoperiodo kaj pupiĝis poste en la grundo en kokono. La papilio el-kokoniĝas post 6-7 monatoj de novembro-decembro ĝis komenco de la somero. La papilio ne nutras sin kaj vivas nur 3-4 tagojn, en kiuj tagoj ĝi pariĝas kaj demetas la ovojn.

La raŭpo nutras sin ĉefe sur mopane-arbo, voras ankaŭ aliajn hejmajn arbojn de la regiono. Tio ebligas relative grandan etendiĝan areon. Ĉar la raŭpa stadio estas relative mallonga - kompare al aliaj raŭpoj -, tiel la damaĝo de la folioj estas malgranda.

## Konsumantoj 
Ĉ. 40% de la ovoj estas atakitaj, nutritaj fare de multaj parazitoj. La raŭpojn kaptas multaj birdoj kaj kelkaj malgrandaj mamuloj. Krom tiu, la raŭpon minacas virusa infektado kun grava mortoprocento.

## Ekonomia signifo 
La kolekto kaj vendo de raŭpoj estas grava ekonomia branĉo kun enspezo de plurmilionoj da eŭro en suda Afriko kaj tio igas la raŭpon unu el la ekonomie plej gravaj insektoj. Oni ne bredas la raŭpojn.

### Kolektado 
eta|kolektitaj raŭpoj
Tradicie, la raŭpo estas kolektata kiel nutraĵo en decembro, fine de marto, komence de aprilo. Ekde la 1950-aj jaroj, oni uzas agrikulturajn metodojn por kolekti la raŭpojn. Tiam kolektas centoj la raŭopojn en sakojn permane. Multaj bienposedantoj postuklas monon por la kolektado de la raŭpoj.

### Konservado 
Oni metas la raŭpojn en salan lesivon kaj oni vendas ilin en skatoloj. Alia metodo estas la sekigo sub Suno.

## Vidu ankaŭ 
* Angolaj mopanearoj

Kategorio:Papilioj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Rudolf Czélkuti Züllich

**CZÉLKUTI ZÜLLICH Rudolf** ([**cel**kuti] ; naskiĝis la 13-an de julio 1813 en Gyulafehérvár, mortis la 13-an de januaro 1890 en Kairo) estis hungara skulptisto.

## Biografio 
Li studis en Vieno kaj Romo, kaj poste venis al Pest, de tie al Kolozsvár, Parizo, Sicilio, fine li vojaĝis en Egiption. En Pest staris lia skulptaĵo pri József Katona, en Balatonfüred la tiu pri Aleksandro Kisfaludy. Li skulptis en klasika stilo.

## Fonto 
* Arto en Hungarujo 

Czelkuti
Czelkuti
Benaoj

La **benaoj** estas etno kun aparta lingvo en la regiono Iringa en sud-centra Tanzanio. En 2001 la nombro de benaoj estis taksita kiel 670.000 homoj aŭ ĝis 2 milionoj .

Benaoj praktikas tradician lokan religion, signifaj kvantoj estas islamanoj kaj katolikaj kristanoj.

Tradicia loĝejo de benaoj estas rektangula, kun plata tegmento, ŝirmita de argilo kaj havanta internan korton. Vilaĝoj kutime staras sur montetoj inter la riveraj valoj.

Viroj ofte portas blankajn vestojn, virinoj — la buntajn. Multaj benaoj preferas eŭropstilan veston.

Kuirarto uzas multe da legomoj kaj greno. Benaoj manĝas kaĉojn, supojn kun grenoj kaj legomoj, ankaŭ bananojn kaj aliajn fruktojn.

Tradicia familio estas partriarkia, patrolokita.

## Literaturo 
* Кацман В. Я. Танзания. Пособие для учащихся. Серия: Человек и планета. М. Просвещение 1967 г. 127 с.
* Африка. Восточная и южная Африка. Серия: Страны и народы. М. Мысль 1981 г. 269 с.
* Проблемы языковой политики в странах Тропической Африки. Автографы авторов. М. Наука 1977 г.

## Referencoj 
Benaoj
Benaoj
Bendeoj

La **bendeoj** estas etno kun aparta lingvo kiu vivas en la distrikto Mpanda en la regiono Rukwa en okcidenta Tanzanio. En 1999 la bendeoj estis taksitaj 27.000 homoj.

## Fontoj 
## Plia legaĵo 
* Yuko Abe A Bende Vocabulary. Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA). Tokyo University of Foreign Studies. 2006.

Bendeoj
Bendeoj
Bondejoj

La **Bondejoj** estas etno kun aparta lingvo vivanta en la montaro Usambara en la regiono Tanga en nordorienta Tanzanio. En 1987 la bondejoj estis taksitaj 80.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bou.

Bondejoj
Bondejoj
Bunguoj

La **bunguoj** estas etno kun aparta lingvo vivanta en la distrikto Chunya en la regiono Mbeya en sudokcidenta Tanzanio. En 1987 la bunguoj estis taksitaj 36.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=wun.

Bunguoj
Bunguoj
Burungeoj

La **burungeoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta en la distrikto Kondoa en la regiono Dodomao en centra Tanzanio. En 2002 la burungeoj  estis taksitaj 13.000 homoj .

## Referencoj 
Burungeoj
Burungeoj
Daisoj

La **daisoj** estas etno kun aparta lingvo vivanta je la piedo de la Usambara Montaro en la distrikto Muheza en la regiono Tanga en norda Tanzanio. En 1999 la daisoj estis taksitaj 5.000 homoj, sed la daisa lingvo ne plu estas transdonata de la plenkreskuloj al siaj infanoj. La daisoj estas parencaj kun la segeĝuojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=dhs.

Daisoj
Daisoj
Segeĝuoj

La **segeĝuoj** estas etno kun aparta lingvo vivanta je la nordorienta marbordo de Tanzanio, inter Tanga kaj la limo al Kenjo. La Segeĝuoj estas parencaj al la daisoj. En 2003 la segeĝuoj estis taksitaj malpli ol 15.000 homoj kun malpli ol 7.000 parolantoj de la segeĝua lingvohttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=seg.

Segeĝuoj
Segeĝuoj