open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wāw

La **wāw** (arabe ﻭﺍﻭ, *wāw*) estas la dudeksepa litero de la araba alfabeto. En la klasika araba reprezentas la fonemon  aŭ . Tiele ĝi reprezentas fermitan kaj malantaŭan vokalon.

En la abjad-numeraloj havas la valoron de 6.

La wāw povas utili kiel tenilon de la hamza (ؤ) kiam en la voĉa medio estas nur /u/ kaj /a/. Ekz.: رَؤُوف, raʾūf, «kompatema»; رُؤَسَاء, ruʾasāʾ, «prezidantoj».

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Ja (araba litero)

La **yāʾ** (arabe ﻳﺎء, *yāʾ*) estas la dudekoka kaj lasta litero de la araba alfabeto. En la klasika araba reprezentas la fonemon  aŭ . Tiele ĝi reprezentas sonon frikativan, palatalan kaj voĉan.

En la abjad-numeraloj havas la valoron de 10.

## Ortografia uzado 
KIam la *yāʾ* utilas de tenilo al hamza perdas siajn dus punktojn, kaj eknomiĝas tiu simbolo yāʾ hamza (ئ). Tio okazas kiam la hamza estas antaŭata aŭ sekvata de /i/ aŭ antaŭata de /j/. Ekz.: بِئَر, biʾar, «puto»; أَفْئِدة, ʾafʾida, «koroj»; سُئِل, suʾil, «oni demandis al li»; مِئُون, miʾūn, «centoj»; رَئِس, raʾis, «prezidanto».

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Hamzo

100px|eta|Hamza.
La **hamza** aŭ **hamzo** (en araba هَمْزة, hamzatu) estas helpa grafemo de la araba alfabeto kiu reprezentas la glotan halton [ʔ] aŭ voĉotranĉo.

La hamza ne estas unu el la veraj 28 literoj «autentaj» kiuj komponas la alfabeton, kaj ĝi ekzistas pro la historiaj ortografiaj nekongruaĵoj de la unuaj islamaj tempoj. En la fenica kaj aramea alfabetoj, el kiu la araba devenas, la glota halto estis esprimita de la álef kaj en araba de la álif (ا). Tamen la álif estis uzata kaj por reprezenti la glotan halton kaj por longan a vokalon. Por indiki ke oni volis reprezenti glotan halton kaj ne simplan vokalon, oni aldonis la *hamza* kiel diakrita signo super la álif, kiu restis tiam tiele أ.

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Alif

La **álif** (arabe أَلِف, *álif*) estas la unua litero de la araba alfabeto. En la klasika araba ĝi ne havas difinitan sonon kvankam meze de vorto ĝi kutime havas la valoron de la vokalo a longa /a:/.

En la abjad-numeraloj havas la valoron de 1.

## Ortografia uzado 
Ĝi povas utili kiel tenilo por komenca vokalo aŭ por hamza, kondiĉe ke la hamza estu la unua grafemo de la vorto (أَب, ʾab, «patro»; إِن, ʾin, «se»; أُنمّ, ʾumm, «patrino») aŭ se en la vokala medio estas /a/ (رَأْس, raʾs, «kapo»; مَسْأَلة, masʾala, «demando»), kie ĝi havas la sonon de ajna mallonga vokalo aŭ restante sensona. Ĝi povas utili ankaŭ kiel distingilo a kelkaj finaĵoj, restante tiuokaze ankaŭ sensona.

## Vidu ankaŭ 
* Alef

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Deutsches Institut für Normung

***Deutsches Institut für Normung*** e.V. (plej konata kiel **DIN**; tio estas, *Germana Instituto por Normigo*, **GIN**) estas la germana nacia organizaĵo por normigo kaj estas la germana membro de la Internacia Organizaĵo por Normigado. DIN estas Germana Registrita Asocio (e.V.) kun sidejo en Berlino. Estas nune ĉirkaŭ tridek mil normigoj DIN, kiuj kongruas kun ĉirkaŭ ĉiu kampo de la teknologio.

## Eksteraj ligiloj 
* DIN retejo (Germanlingva)
* DIN retejo (Anglalingva versio)
* DIN reta vortaro de klasoj, proprecoj kaj unuoj de mezuro 

Kategorio:Normigaj organizoj
Kategorio:Internaciaj neregistaraj organizaĵoj
Kategorio:ISO
Kategorio:Organizaĵoj en Germanio
DIN 31635

**DIN 31635** estas normigo de *Deutsches Institut für Normung* (DIN) por la transliterumado de la araba alfabeto adoptita en 1982. Ĝi estas bazita sur la reguloj de *Deutsche Morgenländische Gesellschaft* (**DMG**) modifitaj de la Internacia Orientalista Kongreso 1935 en Romo, kaj taŭgas precipe por la araba, otomana-turka, persa, kurda, urdua kaj paŝtuna. La plej gravaj diferencoj el la anglalingva-bazitaj sistemoj temas pri j, ĉar ĝi taŭgas por /dʒ/ en la angla-parolanta mondo kaj por /j/ en la german-parolanta mondo kaj la tuta foresto de dugrafoj kiaj th, dh, kh, gh, sh. Ties akcepto dependas malpli el sia oficiala statuso ol el sia eleganteco (unu signo por ĉiu araba litero) kaj el la *Geschichte der arabischen Literatur* manuskripta katalogo de Carl Brockelmann kaj la vortaro de Hans Wehr. Nuntempe ĝi estas uzata en plej german-lingvaj publikaĵoj de arabaj kaj islamaj studoj, kaj ankaŭ por esperantlingvaj publikaĵoj taŭgas pli ol iu ajn alia latinliteriga sistemo de la araba, kvankam ĝi uzas la latinajn literojn q, w kaj y neekzistantaj en normalaj esperantaj tekstoj, kaj iuj aliajn diakritajn literojn.

## La literoj de la araba alfabeto 
## Referencoj 
* Brockelmann, Carl; Ronkel, Philippus Samuel van (1935). Die Transliteration der arabischen Schrift in ihrer Anwendung auf die Hauptliteratursprachen der islamischen Welt: Denkschrift dem 19. internationalen Orientalistenkongreß in Rom (PDF). Leipzig. Represaĵo (Wiesbaden, 1969) http://www.naher-osten.uni-muenchen.de/studium_lehre/werkzeugkasten/dmgtransliteration.pdf Alirita la 25an de Marto 2017.

## Eksteraj ligiloj 
* Chart of Arabic transliteration systems (non-normative), including DIN 31635, Revision 2.2 (2008-02-25)
* Deutsches Institut für Normung

Kategorio:Normoj
Kategorio:Araba lingvo
Novkonservativismo

**Novkonservativismo** (*neoconservative* en la angla, mallonge *neocon*) estas politika movado, kiu aperis en Usono dum la 1960-aj jaroj. Ĝiaj adeptoj influis notinde la politikon de George W Bush por la invado de Irako en 2003. Gravaj novkonservativuloj en la administracio de George W. Bush estis  Paul Wolfowitz, Elliott Abrams, Richard Perle kaj Paul Bremer.
[eta|[Paul Wolfowitz]]
[eta|[Paul bremer]]
[eta|[Bill Kristol by Gage Skidmore]]
Michael Harrington, social-demokrato, uzis la anglan vorton *neoconservative* en 1973 en la magazino *Dissent*. Frua novkonservativulo, kiun oni konsideras esti la fondinto de tiu ideologio, estas Irving Kristol la patro de William Kristol, eksa trockiisto, fondinto de la pensfabriko *Project for the new american Century*. Alia ideologo de tiu movado estis Norman Podhoretz, redaktoro de la revuo *Commentary* de 1960 ĝis 1965.

En 1982 Norman Podhoretz estis nomita novkonservativulo en artikolo de la revuo *New York Times Magazine* (la dimanĉa eldono de la New York Times) titolita ''The Neoconservative Anguish over Reagan's Foreign Policy*.

La novkonservativa influo evidentiĝis ĉe la doktrino de Reagan kontraŭ komunismo kaj Sovetio, sed apogiĝis per la doktrino de Bush.

Ties plej gravaj revuoj estas *Commentary*, magazino fondita de *American Jewish Committee* (Usonjuda Komitato) kaj *The Weekly Standard*. Ekzistas ankaŭ kelkaj pensfabrikoj, kiel *American Enterprise Institute (AEI)*, *Heritage Foundation*, *JINSA (Jewish Institute for National Security Affairs)* kaj *Project for the New American Century* *(PNAC)*.

## Aliaj landoj 
En aliaj landoj, kelkaj venas de la eŭrokomunismo kaj de Gramsci, kiel Yves Roucaute, direktoro pri la instituto Gramsci, kaj ankaŭ, la direktoro pri la *Hudson Instituto de Vaŝingtono*, kaj tiu de la revuo *Azure'' de Jerusalemo, David Hazoni.

Por Norman Podhoretz, la esenco de novkonservativismo estas aserto, ke Usono ludas la rolon de bonfara potenclando.

Laŭ Viktor Pori, "La novkonservativuloj estas novjakobenoj [… Ili] estas ja malbone nomataj. Verdire, ili male estas terure burĝaj revoluciuloj, samkiel la originalaj jakobenoj (…). Resume la novkonservativuloj tute ne estas "konservativuloj"… nek "novaj", nek "malnovaj" (1).

## Vidu ankaŭ 
* Konservativismo
* Novliberalismo
* Pensfabriko

## Eksteraj ligiloj 
* https://satesperanto.org/spip.php?article3535 Kiuj estas la veraj novkuloj ? Sat-esperanto

## Referencoj kaj ligiloj 
Kategorio:Konservativismo
Kategorio:Politikaj ideologioj
Ciklopenteno

**Ciklopenteno** estas cikla nesaturita hidrokarbonido enhavanta kvin karbonatomojn. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun naftodoro. Industrie la ciklopenteno estas grandkvante produktata. Ĝi uzatas en la sintezo de polimeroj kaj kiel reakcianto en sennombraj organikaj sintezoj. Ordinare la ciklopenteno estiĝas per naftokrakigo kun ĉirkaŭ 2.2&nbsp;kg da ciklopenteno po unu tuno da nafto. Tamen, la plej efika metodo por produktado de ciklopenteno estas per kataliza hidrogenigo de la ciklopentadueno.

## Sintezo 
* Rearanĝo de la **vinilcikloproprano**:
Ĉi-tiu estas ekspansia ringo-reakcio konvertigante la vinil-substituan ciklopropanon en ciklopentenan ringon:
500ra|eta|centre|Sintezo de ciklopenteno per rearanĝo de la **vinilpropano**.

* Ciklopentenon eblas prepari per reduktado de la ciklopentadueno:
[500ra|eta|centre|Sintezo de ciklopenteno ekde la [ciklopentadueno.]]

* Per interagado de la ciklopentano kun la **natria etoksido** oni povas sintezi la ciklopentenon kun formado de etano kaj natria hidroksido:
[500ra|eta|centre|Sintezo de ciklopenteno ekde la [ciklopentano.]]

## Reakcio 
* Ciklopenteno oksidiĝas al ciklopentanono sub atmosfera oksigeno uzante **paladia (II) acetato** kaj **molibden-vanadata fosfato** sur aktiva karbono:
500ra|eta|centre|Sintezo de ciklopentanono per Oksidado de Wacker.

* Per kataliza oksidiĝo, ciklopenteno estigas ciklopentanonon:
500ra|eta|centre|Sintezo de ciklopentanono per oksidiĝo.

## Literaturo 
* Handbook of Polyolefins, Second Edition, Cornelia Vasile
* Invitation to Organic Chemistry, Alyn William Johnson
* Organic Synthesis
* Chemical Book

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Norbornene structure.png|**Norborneno**
1-(N-Morpholine)cyclopentene.png|**Morfolina cicklopenteno**
1-methyl-cyclopentene.png|**Metil-cicklopenteno**
1,2-Dimethyl-cyclopentene.png|**Dumetil-cicklopenteno**
1-Pyrrolidino-1-cyclopentene.png|**Pirolidino-ciklopenteno**
|**xxx**

## Vidu ankaŭ 
* Ciklopentano
* Ciklopentanono
* Ciklopentanolo
* Ciklopentanamino
* Ciklopentadueno

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Cikloalkenoj
Rahulo

**Rahulo** estis la nura filo de la bodisatvo Gotamo —antaŭ atingi budhecon— kaj lia edzino Jaŝodaro. Laŭ la budho Gotamo, li estis la plej lernema el la dek ĉefaj disĉiploj.

## Nomo
Laŭ la unua rakonto,

Baldaŭ post la elhejmiĝo de Rahulo, la budho Gotamo instruis al li la gravecon de diri la veron per la diskurso konata kiel la *Rāhulovāda Sutta*.

Rahulo finfine iĝis unu el la multaj arahantoj post sekvi la instruojn de la budho Gotamo kaj mortis antaŭ ol la budho Gotamo kaj la arahantoj Ŝariputro kaj Maŭdgaljajano.

## Aliaj rakontoj
Laŭ la *Mūlasarvāstivādavinaya* uzita de Tibetaj budhanoj, Rahulo koncipiĝis la vesperon de la rezigno kaj naskiĝis ses jarojn poste, la tagon kiam sia patro atingis la vekiĝon, kiu koincidis kun luna eklipso.

Laŭ la naŭa ĉapitro de la *Lotusa sutro* de Mahajano, la budho Ŝakjamunio antaŭdiras, ke Rahulo fariĝos budho nomita “Tatagato tretanta sur sepjuvelaj lotusoj”.

## Notoj
## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Dek ĉefaj disĉiploj

Kategorio:Disĉiploj de la budho Gotamo
Budhista flago

eta|dekstra|Budhista flago
eta|dekstra|Budhista flago
eta|dekstra|Japana versio
eta|dekstra|Taja flago

**Budhista flago** estas flago uzata de multaj budhistoj. Ĝi signifas sensektan budhismon kaj estis kreita en la 19-a jarcento.

## Origino kaj signifo 
La flago originis el Srilanko en 1880. La koloroj signifas:
* **Blua:** amon, favorkorecon kaj kompaton
* **Flava:** mezan vojon inter ekstremoj kaj malplenecon
* **Ruĝa:** benojn, kaj dignecon
* **Blanka:** purecon
* **Oranĝa:** saĝon

## Aliaj flagoj 

File:Tibetan buddhist flag.svg|Tibeta versio
File:Sasana Flag – Buddhist flag in Myanmar.png|Birma versio
File:Nepal_Buddhist_flag.png|Nepala versio
File:Japanese Buddhist flag.svg|Japana versio
File:Buddhist_flag_with_Dharma_wheel.png|Versio kun *dhammacakka* rado
File:Dharmacakra flag (Thailand).svg|Taja budhista flago kun *dhammacakka* rado
File:Karmapa_flag.jpg|Tibeta *Karmakaĝju*-a flago

## Referencoj 
* http://www.buddhanet.net/e-learning/history/b_flag.htm 
* http://buddhistcouncilofqueensland.org/node/143
* http://www.crwflags.com/fotw/flags/rel-bu.html
* http://slbuddhists.org/inanutshell/buddhistflag.html

Flagoj
Kategorio:Terminaro de Budhismo
Kategorio:Flagoj
Kategorio:Ĉielarko
Kategorio:Verkoj de 1885
Takume

**Takume** aŭ **Pukamaru** estas atolo de la Tuamotuoj en Franca Polinezio, situante 790&nbsp;km nordoriente de Tahitio kaj 6&nbsp;km nordoriente de Raroia kaj 128&nbsp;km okcidente de Fangatau.

La longforma atolo mezuras 24 x 5&nbsp;km. Ĝia laguno havas areon de 43,5 km2.

Takume havas multajn etajn insuletojn sur ĝia rifo; plej multe situanta je la orientaj randoj. La longa kaj profunda laguno havas unu navigeblan pasejon por eniri.

Takume havas 116 loĝantojn. La ĉefa vilaĝo estas Ohomo.

## Historio 
Takume kaj Raroia nomiĝis **Napaite**, "la ĝemeloj" (ite = du), de la antikva Paumotu popolo.

La unua registrita Eŭropano kiu alvenis al Amanu Atolo estis la Hispana navigisto Pedro Fernández de Quirós je la 15-a de februaro 1606, kiam li velveturis trans la Pacifiko serĉante Terra Australis. Ĝi nomiĝis *La Fugitiva* (hispane por La fuĝanto). En 1820 ĝin vizitis la rusa ocean-esploristo Fabian Gottlieb von Bellingshausen per la ŝipoj *Vostok* kaj *Mirni*. Li nomis la atolon "Wolkonsky".

Takume flughaveno inaŭguriĝis en 1996.

## Administracio 
Administracie Takume estas parto de la komunumo Makemo. La komunumo Makemo konsistas el la atoloj de Makemo, Haraiki, Marutea Nord, Katiu, Tuanake, Hiti, Tepoto Sud, Raroia, Takume, Taenga kaj Nihiru.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Takume
* Takume flughaveno
* Nomoj de insuloj 
* Historio

Kategorio:Insuloj en Franca Polinezio
Shádda

100ra|eta
La ***ŝadda*** aŭ ***taŝdīd*** (, *šadda*, «enfazo») estas helpografemo de la araba alfabeto, kiu indikas la duobligon aŭ longan kvanton de la konsonanto, sur kiu ĝi estas.

Ĝi estas unu el la diakritaj signoj (*harakat*) uzataj de la araba alfabeto, kaj markas longan aŭ duoblan konsonanton. Funkcie, ĝi estas ekvivalento al la duobligo de konsonantoj en granda kvanto de eŭropaj lingvoj, kaj tiele oni transliteratumas ĝin. Ekz.: , *rummān*, «granato»; , *kuttāb*, «verkistoj».

## Vidu ankaŭ 
* Helpografemoj de la araba

## Referencoj 
Kategorio:Araba alfabeto
Ciklopropanolo

**Ciklopropanolo** estas organika komponaĵo konsistante je ciklopropana ringo substituita de unu grupo hidroksila. Ĝi estas cikla alkoholo kaj malstabila kombinaĵo. La kemiaĵo estas utila kiel reakcianto ĉar per ĝi la ciklopropila grupo enkondukiĝas en esteroj, sulfatoj kaj aminoj.

## Historio 
Ciklopropanolo estis unue sintezita en 1942 far D. L. Cottle kaj J. K. Magrane ekde la **epiklorohidrino** kun **magnezia bromido** kaj **fera (III) klorido**. Ekde tiam, vastaj esploroj estis faritaj por la preparado de ĉi-komponaĵo kaj ties derivaĵoj ĉar ili estas utilaj, ne nur rilate al sintezoj, sed ankaŭ kiel enzimaj inhibantoj, insekticidoj, antifungaĵoj, antitumoraj agentoj kaj antibiotikoj.

## Sintezoj 
* Enzima oksidado: Biologie ciklopropanolo estas sintezata de la bakterio **Methyloccocus capsulatus** pere de la **unuoksigenaza enzimo**:
500ra|eta|centre|Biologia sintezo de ciklopropanolo.

* Per zinka katalizilo la 1,3-dukloro-izopropanolo transformiĝas en ciklopropanolon:
[500ra|eta|centre|Sintezo de ciklopropanolo ekde la 1,3-dukloro-[izopropanolo.]]

* Ciklopropanolo estiĝas per reduktado de la ciklopropanono:
[400ra|eta|centre|Sintezo de ciklopropanolo ekde la [ciklopropanono.]]

## Reakcio 
La ciklopropanola molekulo estas alte malstabila pro ĝia ringa strukturo, kaj ankaŭ pro ĝia kapableco al reakcioj kiuj skuas la aperturon de la ringo. Aparte, la komponaĵo povas sperti reakcion de molekula rearanĝo kiu rezultas en ringo-rompo kaj formado de la **propanalo**, struktura izomero de la ciklopropanolo.
500ra|eta|centre|Izomerio de la ciklopropanolo kun la **propanalo**.

## Literaturo 
* Organic Chemistry Portal
* Name Reactions for Carbocyclic Ring Formations, Jie Jack Li
* Organic Chemistry Portal
* Current Medicinal Chemistry
* Science of Synthesis: Houben-Weyl Methods of Molecular Transformations Vol ..., Jonathan P. Clayden

## Vidu ankaŭ 
* Alkoholoj
* Ciklopropano
* Ciklopropeno
* Ciklopropanono
* Azirino
* Fenilpropanolamino
* Ciklopropanono

## Referencoj 
Kategorio:Alkoholoj
Ciklopropano

**Ciklopropano** estas cikloalkano organika komponaĵo, konsistanta je tri karbonatomoj ligitaj unuj al aliaj por formi ringon, kun ĉiu karbonatomo akompanata de du hidrogenatomoj. Ciklopropano kaj propeno posedas la saman molekulajn formulojn sed malsamajn strukturojn, igante ilin strukturajn izomerojn.

Ciklopropano estas anestezo kiam inhalita. En modernaj anestezaj praktikoj, ĝi estis superata de aliaj agentoj pri ĝia ekstrema reakciemo sub normalaj kondiĉoj. Kiam la gaso miksatas kun oksigeno, ekzistas signifoplena risko de eksplodo.

## Historio 
Cikloproprano estis malkovrita en 1881 de la aŭstra kemiisto August Freund (1835-1892), kiu same proponis la korektan strukturon por la nova substanco en siaj unuaj dokumentoj. Freund traktis la 1,3-dubromopropano kun natrio, kaŭzante intramolekularan reakcion de Wurtz rekte rezultante en la ciklopropano. La reakci-rendimento estis plibonigata de Gavriil Gavriloviĉ Gustavson (1842-1908), en 1887, per la uzo de zinko anstataŭ natrion. La industria produktato komenciĝis en 1936.

## Anestezo 
En 1930, ciklopropano estis enkondukita kiel klinika uzo far la usona anestezisto Ralph Milton Waters (1883-1979), kiu uzis fermitan sistemon kontraŭ absorbado de karbona duoksido por konservado de ĉi-tiama multekosta substanco.

Ciklopropano estas relative potenca, ne-irita kaj dolĉecodora agento kun **minimuma alveola koncentriĝo** ĉirkaŭ 17.5% kaj partiga koeficiento por sango-gaso je 0.55. Tio signifas ke la anestezo-instigo per inhalado de ciklopropano kaj oksigeno estis rapida kaj ne malagrabla.

Tamen, okaze de longedaŭraj aplikoj, anestezitaj pacientoj povas suferi subitan sangan premo-malaltigon, potence rezultante en koran misritmon, iu reakcio konata kiel **ciklopropana ŝoko**. Tiamaniere ke, pro ĝia alta kosto kaj eksploda naturo, ĝi lastatempe uzatas nur por anestezi-instigo, kaj ekde la 1980-aj jaroj ne plu estas disponebla al klinikaj uzoj. Cilindroj kaj fluometroj estis oranĝ-kolorigitaj.

## Sintezo 
* Cikligo de la **1,3-dubromopropano** per traktado kun metala natrio:
500ra|eta|centre|Sintezo de ciklopropano ekde la 1,3-dubromopropano

## Reakcio 
* Kelkfoje ciklopropano povas reakcii kun alkenoj. Substituitaj ciklopropanoj ankaŭ povas reakcii laŭ la Regulo de Markovnikov. Ciklopropano spertas hidrohalogenidigon kun mineralaj acidoj estigante linearajn alkilajn halogenidojn:
500ra|eta|centre|Sintezo de la **propila brometo** ekde ciklopropano.

Ciklopropano estas forte brulema, tamen, malgraŭ ĝia streĉa energio, ĝi ne estas signifoplene pli eksplodema ol aliaj alkanoj.

## Literaturo 
* ACS Publications
* Chemguide
* Gas Solubilities: Widespread Applications, William Gerrard
* Cyclopropanes in Organic Synthesis, Oleg G. Kulinkovich
* Clinical Anesthesia, Paul G. Barash
* Stereochemistry, David G. Morris
* Modern Physical Organic Chemistry, Eric V. Anslyn, Dennis A. Dougherty
* Organic Chemistry, William Brown, Christopher Foote, Brent Iverson, Eric Anslyn
* Chemical Book

## Vidu ankaŭ 
* Cikloalkanoj
* Hidrokarbonidoj
* Etileno
* Propano
* Ciklopropeno

## Referencoj
József Máriáss

**József Máriáss** [lOĵef mAriAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Máriáss József** estis hungara aktoro, voĉoaktoro.

József Máriáss http://www.imdb.com/name/nm0617263/ naskiĝis la  en Dunakeszi, li mortis la  en Szeged.

## Biografio 
József Máriáss lernis juron en Scienca Universitato Péter Pázmány, poste aktoradon en privata lernejo de Kálmán Rózsahegyi. Li komencis sian aktoran karieron en Teatro Belvárosi en 1946, poste en Teatro Thália (Budapeŝto). Liaj sekvaj teatraj stacioj estis:
* Teatro Kisfaludy (1949–1954)
* Teatro Gárdonyi Géza (1963, 1965)
* Teatro de Kecskemét (1964)
* Teatro Szigligeti (Szolnok) (1966-1969)
* Nacia Teatro (Szeged) (1969-1982)
* Teatro Hevesi Sándor (1983-1988).
En 1989 pro akuta malsano li forlasis la scenejon, sed poste ĝismorte li havis rolon en serio de la Hungara Televizio. Li ricevis premiojn en 1963 kaj 1985.
 
## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare: Somermeznokta sonĝo - Zuboly
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - Dio
* Ferenc Lehár: *Luxemburg grófja* - Sir Bazil
* Mór Jókai: ''Filoj de l' ŝtonkora homo* - Haynau

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* Surveturo (1955)
* Dolarpaĉjo (1956)
* *Virágvasárnap* (1969)
* Fantomo en Lubló (filmo) (1976)
* *A csoda vége* (1983)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* La nigra urbo (filmo) (1971)
* *Hínár* (1981)
* *Szomszédok* (serio, 1987–1991)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Erwin Geschonneck kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=40650

## Memorigiloj 
* en 1999 *Teatro Hevesi Sándor'' fondis premion pri József Máriáss

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* http://port.hu/adatlap/szemely/mariass-jozsef/person-218364
* hungarlingva biografio 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Lagoj en Rusio

[eta|275px|Vido de lago [Seliger apud Ostaŝkov en 1910]]
Listo de **Lagoj en Rusio** laŭalfabete ordigitaj:

* Bajkalo ()
* Beloje (lago, Rjazanja provinco) ()
* Beloje (lago, Vologda provinco) ()
* Brosno (lago) ()
* Bustaĥ (lago) ()
* Ĉani (lago) ()
* Ĉukĉagirskoje (lago) ()
* Ekitiki (lago) ()
* Elgigitgin ()
* Ĥanka ()
* Ĥantajskoje (lago) ()
* Ilirnej (lago) ()
* Ilmenj ()
* Imandra (lago) ()
* Jessej (lago) ()
* Kaspio ()
* Keta (lago) ()
* Kezanoi (lago) ()
* Kizi (lago) ()
* Koolenj (lago) ()
* Krasnoye, Chukotka ()
* Krasnoye, Leningrad Oblast ()
* Kubenskoje (lago) ()
* Kulundinskoje (lago) ()
* Ladoga ()
* Vištytis ()
* Lama (lago) ()
* Lovozero (lago) ()
* Nero ()
* Oĵogino (lago) ()
* Onega ()
* Orel (lago) ()
* Oron (lago) ()
* Peipsi ()
* Pleŝĉejevo (lago) ()
* Segozero (lago) ()
* Seliger ()
* Sjamozero (lago) ()
* Tajmir (lago) ()
* Teleckoje ()
* Titilj (lago) ()
* Topozero (lago) ()
* Uvs Nuur ()
* Valdajskoje (lago) ()

## Tradukfonto
Nekonata virino (pentraĵo)

***Nekonata virino*** (), estas pentraĵo farita de la rusia artisto Ivan Kramskoj, desegnita en 1883. La modelo, kies identeco estas nekonata, estas virino kun "pacienco kaj honesta rigardo". Ĝi estas unu el la plej konataj artverkoj de Rusio, kvankam nombro da kritikistoj indigniĝis kiam la pentraĵo estis unue ekspoziciita kaj kondamnis tion, kion ili vidis kiel bildigo de aroganta kaj malmorala virino. Ĝia populareco kreskis kun ŝanĝoj en la publika gusto.

La pentraĵo estas ekspoziciata en Tretjakova galerio, Moskvo, dum pli frua versio, ankaŭ de 1883, troviĝas en la Arta Centro de Kiel.

## Priskribo kaj akcepto 
*Nekonata virino* kombinas elementojn de la ĝenro kaj portretajn tradiciojn en arto. Ŝi estas vestita en nigra mantelo el pelto kaj veluro, kun pelta ĉapelo kaj gantoj el ledo. La virino sidas en malferma kaleŝo sur la Ponto Aniĉkov en Sankt-Peterburgo.

Ŝia identeco ne estis establita de historiistoj pri arto. Kramskoj titolis la pentraĵon *Nekonata*, kaj ne menciis ŝin en iuj el siaj leteroj aŭ taglibroj, kondukante al multa spekulado kaj al la tre enigma reputacio de la pentraĵo.

Tamen, *Nekonata virino* kaŭzis sensacion kiam ĝi estis unue ekspoziciita, pli kiel rezulto de la temo ol pri la estetiko de la verko. Nombro da kritikistoj supozis ke la virino estis prostituitino. Iu kritikisto priskribis la pentraĵon kiel portretadon de "Koketulino en kaleŝo", dum alia skribis pri "provoka bela virino, tuta en veluro kaj pelto, ĵetante al vi rikane malĉastan rigardon el luksa kaleŝo - ĉu tio ne estas unu el la haladzoj de grandaj urboj kiuj permesas malestimindajn virinojn vestitaj per vestaĵoj aĉetitaj je la kosto de ilia ina ĉasteco sur la stratoj ". En 2008, Valerie Hillings, konservatoro de muzeo Guggenheim rimarkis ke, "Multaj homoj nur pensas ke ŝi estas iaspeca Anna Karenina. Ŝi havas tiaspecan aspekton, tiaspecan Rusiecon".

## Biografio 
* Wachtel, Andrew. *Plays of expectations*. University of Washington Press, 2007. 58. ISBN 0-295-98647-6

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* "Nekonata virino" en retejo de Tretjakova galerio  ()

## Tradukfonto 
Kategorio:Pentraĵoj de Ivan Kramskoj
Kategorio:Pentraĵoj de Tretjakova galerio
Kategorio:Portretoj
Kategorio:Verkoj de 1883
Kastelo de Pusztacsalád

La **Kastelo de Pusztacsalád** estas nuntempa gastejo (komprenu hoteleto) en vilaĝo Pusztacsalád.
maldekstre|eta|Kastelo de Pusztacsalád

## Historio 
La kastelo estis konstruita en 1890. Depost la 2-a mondmilito la ŝtato forprenis la kastelon, la loka kolĥozo havis tie oficejon, poste interne bazlernejo funkciis. Depost fino de la socialismo la nova posedanto estis la ŝtata arbarista oficejo, interne loĝis gastoj, precipe ĉasistoj. Post kelkaj jaroj germano aĉetis la kastelon kaj li mem profitis ĝin kiel ĉasista gastejo. Pro morto en 2009 novaj posedantoj aperis, sed la funkcio restis. Post kelkaj jaroj la kastelo renoviĝis.
eta|Aerfoto pri la kastelo de Pusztacsalád
## Konstruaĵo 
La unuetaĝa kastelo situas sola en parko. La konstruaĵo formas simplan brikon. La fasado estas simetria, meze troviĝas la enirejo. Ambaŭflanke kuras ŝtupoj al la enirejo, Ligna pluvŝirmilo etendiĝas super la ŝtupoj. En la kastelo povas loĝi 46 gastoj en 20 ĉambroj.

## Fontoj 
* http://www.p4wresidence.hu/index.php/hu/hotelek/pusztacsalad 
* hungare kun foto
* oficiala paĝo
* hungare kun foto 

Pusztacsalád
Ciklopropanono

**Ciklopropanono** estas organika komponaĵo konsistanta je unu ciklopropana strukturo kie unu hidrogenatomo estis anstataŭata de la funkcia grupo hidroksila. La kombinaĵo estas volatila kaj estas preparata per interago de la **keteno** kun **duazometano** sub -145&nbsp;. Derivaĵoj el la ciklopropanono prezentas kelkajn interesojn al organika kemio.

## Historio 
En 1930, la germana kemiisto Peter Lipp havis la ideon sintezi la ciklopropanonon, per interago de la **keteno** kaj la **duazometano**.

Lia instigo estis tipa ekzemplo de pensmaniero far iu organika kemiisto de la 20-a jarcento. Tamen, la reakcio kun duetila etero rezultis en la ciklobutanono. Lipp kaj liaj asistantoj sukcesis izoli la hidraton de ciklopropanono per akvo-aldono, kiu rapide izomerizis al propanoata acido. Kun metil- kaj etil-alkoholoj, ili estigis ciklopropanonajn duonketalojn.

## Reakcioj 
* Per agado de la ultraviola lumo la ciklopropanono malkomponiĝas en etilenon kaj karbonan unuoksidon:

* La ciklopropanono estas izolebla per aldono de akvo, estigante la hidraton de ciklopropano, kiu siavice estas malstabila kaj malkomponiĝas en propanoatan acidon:

500ra|eta|centre|Izomerizo de la ciklopropanono.

* Ciklopropanolo estiĝas per reduktado de la **ciklopropanono**:

## Literaturo 
* Reactive Intermediates, Volume 2, R. A. Abramovitch
* Mechanisms of Atmospheric Oxidation of the Alkanes, Jack G Calvert, Richard G Derwent, John J Orlando, Geoffrey S Tyndall, Timothy J Wallington
* Cyclopropanone
* Science of Synthesis Knowledge Updates 2010, Volume 3
* What is organic chemistry?
* Organic Chemistry, CTI Reviews

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Ethylene_oxide.svg|**Oksirano**
Aziridin.svg|Aziridino
Thiiran.svg|**Tiirano**
Azirin.svg|**Azirino**
Thiiren.svg|**Tiirino**
Coprine.svg|**Koprino**

## Vidu ankaŭ 
* Ketonoj
* Ciklopropano
* Ciklopropanolo
* Fenilpropanolamino
* Ciklopropeno

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Alkanoj
Kategorio:Ketonoj
Nawaf Al Abed

**Nawaf Al Abed** (arabe نواف العابد; Rijado, 26-an de januaro 1990 –) estas futbalisto de Saud-Arabio, mezkampisto (mezulo) de Al-Hilal. Li akiris golon la 7-an de novembro 2009, kiu estas ekde tiam la plej rapide akirita golo de la mondo en la futbalo. Du sekundojn post komenco kontraŭ Al-Shoalah, li levpafis la pilkon super la golulo. La matĉo estis poste senvalidigita, ĉar en la dua duono ludis pli ol ses ludistoj super la aĝo de 23 jaroj.

Kategorio:Saudarabiaj futbalistoj
Kategorio:Rekordoj
Lucas van Leyden

eta|Memportreto de Lucas van Leyden
**Lucas Hugensz van Leyden** (ankaŭ: ''Luca d'Ollanda, Luca Damess/Dommess*; naskiĝinta en 1494 en Leiden, mortinta en 1533) estis nederlanda pentristo kaj kuprogravuristo.

## Vivo 
Lucas trejnitis fare de la patro kaj gravuris jam en la aĝo de 9 jaroj desegnaĵojn proprajn sur kupron. Folioj de la 14-/15-jarulo estis jam perfekta, el kiuj sole malmultaj konserviĝis. Post la morto de la patro li iĝis disĉiplo de Cornelis Engelbrechtsen (pentrado) kaj de N. Harnassen (kuprogravurado). Pro malforteco li devis resti la lastajn ses jarojn de sia vivo enlite. Sed li kontinuigis desegnadon pentradon gravuradon lignan.
Lucas bedaŭrinde troigis manierisme la moviĝojn kaj prezenton de siaj figuroj. Tamen ŝatindas lia detalemo koncerne la trajtojn de la bildigitoj. Li estis la unua artisto kiu metis elaeran perspektivon sur kuprogravuraĵojn.

## Verkoj (elekto) 
* *Lasta juĝo* (sur la urbodomo de Leiden)
* *Adorado de la reĝoj* (Galerio en Den Haag)
* *Tento de Sankta Antonio* (Galerio en Dresdeno)
* *Jen homo* (Belvedere en Vieno)
* *Imperiestro Maksimiliano'' (Belvedere en Vieno)

## Fonto 
Pierer's Universal-Lexikon, Band 10. Altenburg 1860, p. 603, kio legeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Nederlandaj pentristoj
Kategorio:Kuprogravuristoj
Hans Pfriem

**Hans Pfriem** estis populara fikcia persono germana. 

Li famiĝis kiel heroo de fabelo kaj kiel kaleŝisto de la Infano Jesuo. Li konatas en okcidenta Saksio kaj en Turingio. Lia nomo unue menciitis en 1524 en konekso kun Klaus Narr. La fabelon rakontis jam Marteno Lutero dum siaj tabloprelegoj *(Tischreden)*. Martin Hayneccius dramigis tion. Kiel kaleŝisto Pfriem aperis en multaj kristnaskaj teatraĵoj el la 17-a kaj la 18-a jarcentoj kiel burleska figuro.

## Literaturo
*Kroker, en »Schriften des Vereins für die Geschichte Leipzigs«, vol. 7 (1904)

## Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 8. Leipzig 1907, p. 789, kio legeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Literaturaj roluloj
Kategorio:Teatraj roluloj
Kategorio:Fikciaj germanoj
Nihiru

**Nihiru**, aŭ **Nikia**, estas unu de la Tuamotuaj atoloj en Franca Polinezio. Ĝi estas relative eta atolo kiu situas 49&nbsp;km oriente de la atolo Makemo kaj 30&nbsp;km nordoriente de Marutea Atolo.

Nihiru estas preskaŭ triangula en formo. Ĝiaj mezuroj 14&nbsp;km longa kun maksimuma larĝo de 10,5&nbsp;km. Ĝia laguno havas areon de 79 km2.

Nihiru havis 11 loĝantojn en 2012, kiuj plej multe originas de Taenga.

## Historio 
La unua registrita Eŭropano kiu venis al Nihiru estis la rusa ocean-esploristo Fabian Gottlieb von Bellingshausen en 1820 sur la ŝipoj *Vostok* kaj *Mirni*. Li nomis la atolon "Nigeri".

## Administracio 
Nihiru apartenas al la komunumo Makemo, kiu konsistas el al atoloj Makemo, Haraiki, Marutea Nord, Katiu, Tuanake, Hiti, Tepoto Sud, Raroia, Takume, Taenga kaj **Nihiru**.

## Referencoj 
* https://web.archive.org/web/20101223015139/http://www.oceandots.com/pacific/tuamotu/nihiru.php
* Atoll names 
* Bellingshausen
* Macrobenthic species in lagoons

## Eksteraj ligiloj 
* Listo de atoloj (france)

Kategorio:Insuloj en Franca Polinezio
Martin Hayneccius

eta|Honora tabulo por Hayneccius en Grimma
**Martin HAYNECCIUS** (naskiĝinta la  en Borna, mortinta la  en Grimma) estis germana komediverkisto kaj pedagogo.

## Vivo 
Studinte en Lepsiko li poste estis instruisto en Leisnig, Chemnitz kaj Annaberg antaŭ ol iĝi lernejestro en Braunschweig en 1585. En 1588 li vokitis al Grimma kie li funkciis ĝismorte kiel estro de la fama gimnazio.

El liaj multaj porlernantaj komedioj presitis: »Almansor« (origine verkita en la latina, Leipzig 1578, germanlingve kiel »Schulteuffel«, Leipzig 1603) kaj »Hansoframea seu Mimoscopus« (latinlingva, 1581, germane: »Hans Pfriem«, Leipzig 1582). Ambaŭ brilas per granda komiko sed ankaŭ per kelkaj obscenetaj frazoj. Pro populara direkteco ili ja interesas historie kaj filologie, ĉar en ili donatas multaj tiutempaj eldiroj kaj proverboj.

Hayneccius ankaŭ tradukis la verkon »Captivi« de Plaŭto (Leipzig 1582) kaj verkis »Medulla sive Phraseologia Terentiana« (Leipzig 1590) pri Terencio.

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 19, kio legeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Germanaj filologoj
Kategorio:Lernejestroj
Kategorio:Germanaj tradukistoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Péter Marik

**Péter Marik,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Marik Péter** estis hungara aktoro, operetkantisto (bonvivanto). Lia avo estis Gábor Rajnai, lia unua edzino estis Marika Németh.

Péter Marik http://www.imdb.com/name/nm1289266/ naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Péter Marik abiturientis en sia naskiĝurbo en 1957, poste li akiris diplomon en Muzikakademio Franz Liszt en 1964. Li lernis multe de Oszkár Maleczky kaj Tito Schipa. Jam en 1962 li havis posteneton en Budapeŝta Ŝtata Operejo, post jaroj li iĝis vicreĝisoro. En 1968 li estis nomumita vicreĝisoro de Teatro Erkel, poste li lernis en studio de Operetoteatro (Budapeŝto). Li estis membro de la Operetoteatro ekde 1970 ĝismorte. Li ricevis 4 premiojn inter 1983-2007. Li edziĝis en 1971, vidviĝis en 1996, post 2 jaroj li denove edziĝis.

## Elektitaj operetaj roloj 
* Imre Kálmán: *A csárdáskirálynő* - Edvin; onklo Feri; Ferkó Kerekes; Mária Leopold
* Pongrác Kacsóh: *János vitéz* - Bagó
* László Dés: En Eŭropo ie (muzikala versio) - instruisto
* Ferenc Lehár: *A víg özvegy* - Bogdanovics

## Elektitaj filmaj roloj 
* *Fuss, hogy utolérjenek!* (1972)
* *Régi nyár* (televizia filmo)

## Fontoj 
* http://port.hu/adatlap/szemely/marik-peter/person-9684
* hungarlingva membiografio kun foto 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj operetkantistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj bonvivantoj
Korekta seksatenco

**Korekta seksatenco** (angle: *corrective rape*) estas malamkrimo en kiu unu aŭ pluraj personoj estas seksatencitaj. Ili estas atencitaj pro sia perceptita seksa orientiĝo aŭ seksa identeco. La ordinara intencita konsekvenco de la seksatenco, kiel vidata de la atencanto, estas igi la personon aliseksema aŭ por igi la personon konfirma kun seksaj stereotipoj. La terminologiaj gvidlinioj de la programo UNAIDS de la Unuiĝintaj Nacioj sugestas, ke oni ne plu uzu la terminon *korekta seksatenco*, ĉar ĝi implicas, ke estas io korektinda. La gvidlinioj proponas, ke oni uzi la terminon *homofobia seksatenco* (angle: *homophobic rape*).

## Vidu ankaŭ 
* Homofobio
* Konverta terapio
* Seksatenco

## Referencoj 
Kategorio:Atencoj
Kategorio:Juro
Kategorio:Kriminaleco
Kategorio:Mizogineco
Kategorio:Perforto
Kategorio:Seks-perforto
Kristo en la dezerto (pentraĵo)

***Kristo en la dezerto*** ()  estas pentraĵo farita de la rusia artisto Ivan Kramskoj, bildiganta la Tentojn de Jesuo. Al Kramskoj estis ofertita profesora posteno por la pentraĵo de la Rusia Akademio de Artoj, sed eksciinte tion en la komenco de 1873, li rifuzis ĝin (li estis forpelita el la Akademio pli frue, kaj deziris konservi sian "junecan sindevontigon al sendependeco el la Akademio"). Sinsekve, ĝi fariĝis unu el la preferataj pentraĵoj de Paŭlo Tretjakov, kiu aĉetis ĝin por sia galerio en la jaro kiam la pentraĵo estis finita. Kritikisto Vladimir Stasov notis ke "Malgaja noto iomete reeĥas en la ĝenerala fiziologia aranĝo de la verko". Vsevolod Garŝin substrekis la "esprimon de grandega morala forto, de malamo kontraŭ la malbono kaj de plena decidemo por kontraŭbatali ĝin". Laŭ Ivan Gonĉarov, kiu verkis "Kristo en la dezerto. Pentraĵo de Kramskoj" (), "la tuta figuro ŝajnas malgrandigita iom de ĝia natura grandeco, kontraktita, ne de malsato, soifo kaj malbona vetero, sed de interna, nehoma kompreno al lia penso kaj volo dum la lukto de fortoj de spirito kaj karno". Li ankaŭ emfazis ke "ekzistas nenio festa, heroa, venka — la estonta sorto de la mondo kaj de ĉiuj vivantoj estas kaŝita en tiu mizera, malgranda estaĵo, en malriĉa aspekto, sub la ĉifonoj, en humila simpleco, nedisigeblaj de vera majesto kaj forto ". La rusa art-esploristo Georgy Wagner verkis artikolon "Pri la Interpreto de la pentraĵo de I. N. Kramskoj, Kristo en la dezerto" ().

## Referencoj 
## Tradukfonto 
Kategorio:Pentraĵoj de Ivan Kramskoj
Kategorio:Pentraĵoj de Tretjakova galerio
Kategorio:Verkoj de 1872
Lajos Mányai

**Lajos Mányai** [lajoŝ mAnjai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mányai Lajos** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia origina familia nomo estis *Mandl*, li estis filo de Zsigmond Mányai, lia edzino estis Zsuzsa Simon, ilia filino estis Zsuzsa Mányai.

Lajos Mányai http://www.imdb.com/name/nm0617245/ naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Lajos Mányai devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Teatra Akademio en 1933. Li komencis sian aktoran karieron en Bratislavo, poste en Teatro Csiky Gergely (Kaposvár). Inter 1937-1939 li apartenis al Teatro Csokonai (Debrecen), poste pro la kontraŭjudaj leĝoj li rajtis ludi nur en juda teatro. En 1940 li edziĝis. Post la 2-a mondmilito li apartenis al Ŝtata Teatro Szigligeti Társulat de Oradea, poste al Nacia Teatro (Budapeŝto). Li ricevis premiojn en 1953 kaj 1960. Lia edzino naskis filinon en 1949.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Rikardo la 3-a - Lord Hastings
** La dresado de la megero - Baptista
* Molière:
** Tartufo - Orgon
** ''L'École des femmes* (Lernejo de virinoj) - Chrysalde
* Friedrich Schiller: Wilhelm Tell - Gessler

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* Subplando da tero (1948)
* *Állami Áruház* (1953)
* Dolarpaĉjo (1956)
* *Férjhez menni tilos* (1963)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *Tanya a viharban* (1958)
* *Vízivárosi nyár* (1964)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Lenin, Stalin kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=37929&lap=munkassag

## Lia libro 
* *Láthatatlan színház'' (kun Oszkár Ascher kaj Zsuzsa Simon), 1941)

## Fontoj 
* http://port.hu/adatlap/szemely/manyai-lajos/person-5333
* hungarlingva biografio kun fotoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Márta Martin

**Márta Martin,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Martin Márta** estas hungara aktorino kaj voĉoaktorino.

Márta Martin http://www.imdb.com/name/nm1124109/ naskiĝis la  en Hásságy.

## Biografio 
Márta Martin akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1972. Ŝia ĉefinstruisto estis Zsuzsa Simon. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Szeged). Ŝiaj sekvaj teatraj stacioj estis:
* Nacia Teatro (Miskolc) (1976–1978)
* Teatro Kisfaludy (1978–1982)
* Teatro József Attila (1982–1987).
Inter 1987-1994 ŝi ne ligiĝis al trupo, ŝi havis plurajn rolojn kiel gastoaktoro. Ekde 1994 ŝi apartenas al Teatro Radnóti. Ŝi ricevis 3 premiojn inter 1998-2007. Ŝi edziniĝis, en 1978 ŝi naskis filon, sed nuntempe ŝi estas eksedziniĝinta.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Romeo kaj Julieta - S-ino Capulet
** *Epifanio: aŭ kiel vi volas* - Viola
** La dresado de la megero - Bianca
* Charlotte Brontë: Jane Eyre - Bertha Mason
* Bernard Shaw: *Pygmalion* - S-ino Eynsford

## Elektitaj filmaj roloj 
* *Városbujócska* (1985)
* *Sztracsatella* (1995)
* *A hét nyolcadik napja* (2006)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Whoopi Goldberg, Concha Velasco kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=6783&lap=munkassag
* hungaraj voĉoj en desegnofilmoj

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografieto kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
András Márton

**András Márton** [andrAŝ mArton], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Márton András** estas hungara aktoro, voĉoaktoro, reĝisoro, politikisto.

András Márton http://www.imdb.com/name/nm0617347/ naskiĝis la  en Nyíregyháza.

## Biografio 
András Márton frekventis akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1967. Lia ĉefinstruisto estis Ottó Ádám. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Gaja Teatro. Inter 1969 kaj 1977 li apartenis al Teatro József Attila. Liaj sekvaj teatraj stacioj estis:
* Teatro Madách (1977–1979)
* Nacia Teatro (Budapeŝto) (1979–1982)
* Teatro Katona József (1982–1986)
* Teatro Radnóti (1986–1991).
En 1991 li partoprenis en fondo de malgranda teatro, poste inter 1991-1995 li estis ĉefkonsulo en Los Angeles. Hejmenveninta en 1997 li apartenas al Nacia Teatro (Pécs), samtempe li komencis politikadi. Foje li estis elektita municipa deputito. Inter 2001-2004 li estis kultura diplomato en Novjorko. Li ricevis premion en 1976.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Kiel plaĉas al vi - Orlando
** *Epifanio: aŭ kiel vi volas* - Keszeg András
* Imre Kálmán: *Csárdáskirálynő* barono Aloise Hübner
* Ferenc Molnár: *Játék a kastélyban* - Turai

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* *Szevasz, Vera!* (1967)
* *A halhatatlan légiós* (1971)
* *A délibábok országa* (1983)
* *Az utolsó nyáron* (1990)
* *56 villanás* (2007)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *Princ, a katona* (1967)
* *A bolondok grófja* (1974)
* La dresado de la megero (filma versio, 1979)
* *Az öreg tekintetes* (1987)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Dustin Hoffman kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=6800
* hungaraj voĉoj en desegnofilmoj

## Elektitaj reĝisoraĵoj 
* Molière:
** *Sganarelle*
** La malsanulo pro imago
* Alan Alexander Milne: Winnie-La-Pu

## Lia libro 
* *Karakterből* (2016)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* http://port.hu/adatlap/szemely/marton-andras/person-20674

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Gvatturo de Wehnde

La **Gvatturo de Wehnden** () troviĝas iomete antaŭ Tastungen, en la direkto de Wehnde, Germanio. La interno de ĝi estas ankaŭ interne vizitebla de ĉiuj.

## Priskribo 
Tiu ĉi gvatturo estis parto da altkvalita inform- kaj sekurigsistemo, kio videblas pro sia elstara situo surmonteta. Ĝi konstruitis verŝajne en la 2-a duono de la 15-a jarcento (ne ekzistas skribaj mencioj pri konkreta dato estiĝa nek pri la nomo de la konstruinto). Ĝia dua nomo "Feuerhakenwarte" (fajrohoka gvatejo) rilatas al signo de forna skrapilo sur sabloŝtonero; nuntempe ĝi ornamas la turon. La signo estis parto de la dinastia blazono de la Wintzingerod-anoj kiuj ekde 1448 posedis sole Kastelon Bodenstein kaj al kies posedo apartenis ankaŭ la vilaĝoj Tastungen kaj Wehnde. Laŭ fakula opinio tiu ĉi gvatejo nur post 1448 estiĝis kun apogado de la konsilantaro de Duderstadt. En 1481 dungitis la unua konstanta gvatisto.

En 1920 instalitis sur ĝi fare de grafo Adolf Ernst von Wintzigenrode-Knorr meteologia stacio kiu ĝis la Dua mondmilito servis por observado vetera. Pro kunlaboro kun ŝtataj prusiaj institucioj (Preußisches Meteorologisches Institut Berlin/Flugwetterdienst) tiu ĉi meteologioberservejo aperis eĉ sur la oficiala prusia vetermapo.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo 

Wehnde
Kategorio:Distrikto Eichsfeld
Muzeo lerneja (Uder)

La **Lerneja muzeo Uder** (germane: *Schulmuseum Uder*) troviĝas en Uder, Germanio, Schulstraße nr 4.
## Priskribo
Kiam la nuna lernejo Staatliche Regelschule dum la GDR-tempo nomiĝis ankoraŭ *Oberschulkombinat Maxim Gorki Uder/Birkenfelde* Manfred Kahlmeyer, instruisto pri kemio kaj biologio, proponis instali en neŭzita klasoĉambro ekspozicion pri malnovaj aferoj (ne nur lernejaj) ne plu uzataj. Tio pluvivigu la instruadon pri regiona historio. La propono faritis ankoraŭ en aŭtuno 1982. Ĝis la realiĝo de tiu bona ideo pasis ankoraŭ ses monatoj. Kahlmeyer mem liveris multajn objektojn el privataj kolektoj: al la mallernejaĵoj venis multaj lernejaĵoj antikvaj (benkoj historiaj, mapoj, skribtabuloj ardezaj, tabuloj nigraj, harmoniumo, kanona hejtileto, kanaj punbastonetoj) tiel ke baldaŭ estiĝis komplete meblita historia klasoĉambro. 

Danke al multaj entuziasmuloj ĉirkaŭ Kahlmeyer pligrandiĝis la tuto daŭre kaj aldonitis eĉ dokumentiloj filmaj sonaj skribaj. Regionhistorie tre interese estas ankaŭ la historiaj lernolibroj kiuj bone respegulas la momenton kiam la katolika regiono Eichsfeld iĝis parto de protestantisma Prusio. En dua klasoĉambro faritis post la Turniĝo rearanĝo de GDR-tipa instruadsituacio, denove ne nur kun originalaj mebloj sed ankaŭ kun multaj interesaj lernolibroj de ne trotaksebla historia valoro..

Longega estas la listo de la vizitintoj (venis eĉ la japana prezidanto de la Storm-Asocio. En oktobro 1983 faris la uestgermana televidkanalo ZDF dokumentadon prie dum kiu aperis ankaŭ parolantoj de la eichsfelda dialekto. Interese estas ankaŭ la fakto, ke povas okazi ke lernantoj gvidas onin tra la muzeo.
## Eksteraj ligiloj
*Hejmpaĝo lernejmuzea

Uder
Lam (araba litero)

La **lām** (arabe ﻟﺎﻡ, *lām*) estas la dudektria litero de la araba alfabeto. En la klasika araba reprezentas la fonemon . Tiele ĝi reprezentas sonon sonorantan, lateralan kaj alveolaran.

En la abjad-numeraloj havas la valoron de 30.

Kiam sekvas alif, ĝi formas la ligaĵon لا, nomita lam-alif. Ekz.: لا, lā, «ne»; لآِبْنِهِ, li-bni-hi, «al sia filo»; مَلَأَ, malaʾa, «li plenigis».

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Blaha Lujza tér (metrostacio)

La **Blaha Lujza tér** (=Placo Blaha Lujza) estas signifa subtera metrostacio en Budapeŝto. La nomo devenas de la placo, kie haltas la metroo, Lujza Blaha estis signifa aktoro, konata kiel najtingalo de la nacio.

## Historio 
En la fruaj 1950-aj jaroj oni komencis konstrui tiun ĉi etapon, sed post kelkaj jaroj pro politikaj kaj teknikaj problemoj la laboro stagnis dum pluraj jaroj. Ĝuste super la subtera stacio troviĝis Nacia Teatro, sed laŭ decido de la inĝenieroj en 1964 oni eksplodigis ĝin. Meze de la placo oni konstruis subirejon, kie la metroo estas atingebla pere de 3 rulŝtuparoj, unu funkcias al malsupro, la dua al supro, la tria laŭ neceso. Tiu ĉi itinero estis inaŭgurita en 1970, sed post 2 jaroj jam la tuta linio funkciis. En 2004 ĝi estis tute renovigita, ankaŭ la stacidomo ricevis novan aspekton. Ĝis 2012 la vagonoj devenis el Sovetunio, poste trafikas vagonoj de Alstom, eĉ jam sen ŝoforoj.

## Kontaktoj 
En la placo pluraj hoteloj funkcias, krome estas grandvendejo kaj Malsanulejo Rókus. La pasaĝeroj povas elekti ankaŭ tramojn kaj aŭtobusojn.

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Budapeŝto
* Metrostacioj de Budapeŝto

## Fontoj 
* http://www.metros.hu/vonal/jellemzok_m2.html 
* http://www.metros.hu/vonal/felujitas_m2.html 
* mapo kaj pluraj datenoj

Aluljáró a Blaha Lujza téren.jpg|Konstruado de la subirejo en la placo
Blaha Lujza tér, metróállomás. Fortepan 94863.jpg|Foriras sovetia vagono
Budapešť 0283.jpg|La meza kajo
M2 Keleti pályaudvar 1.jpg|Perono al 

Kategorio:Metrostacioj de Budapeŝto
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1970
Kategorio:1970 en Hungario
Frigyes Marton

**Frigyes Marton** [fridjeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Marton Frigyes** estis hungara reĝisoro, teatrestro.

Frigyes Marton http://www.imdb.com/name/nm2051763/ naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Frigyes Marton frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris reĝisoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1954. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Pécs). Inter 1958 kaj 1962 li reĝisoradis en pluraj malgrandaj teatroj en Budapeŝto, poste li akiris statuson en Hungara Radio. Li transprenis taskojn pri humuraj programoj. Inter 1970 kaj 1980 li estis reĝisoro de kabareta teatro, poste ties teatrestro 5 jarojn. En 1985 li pensiuliĝis. Li ricevis 5 premiojn inter 1968-1985. Li edziĝis dufoje, la unua edzino naskis 2 gefilojn.

## Elektitaj reĝisoraĵoj 
* William Shakespeare: *Epifanio: aŭ kiel vi volas*
* Nikolaj Gogol: La Revizoro
* János Kodolányi: *Végrendelet*
* humuraj programoj en Hungara Radio

## Liaj libroj 
* *Gázláng. Lágerfoglyok írásai* (kunverkinto, 2003 ISBN 9639308668)
* *A magyar humor és szatíra története* (kunredaktoro, 1976)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto 
* http://port.hu/adatlap/szemely/marton-frigyes/person-13603
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Budapeŝtanoj