open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Komparo

**Komparo** estas unu el la plej konataj tipoj de vortfiguroj, tio estas figuroj, kiuj celas diri vorton anstataŭ alian -en tiu ĉi kazo aldone alian-; do, ĝi konsistas je **aldoni al vorto alian**, kun kiu oni komparas tiun; ekzemple: “Viaj dentoj estas kiel perloj”. Facile oni povas vidi, ke estas speciala rilato kaj simileco inter dentoj - pri kio oni parolas - kaj perloj - uzataj por reliefigi dentojn -: ambaŭ estas belaj, blankaj, brilaj, etaj. Kompreneble tiu komparo estas tro konata, do des pli bone uzi alian pli notindan ekzemple "dentoj kiel fulmoj", "dentoj kiel dolĉaj glavoj", ktp.

Ankaŭ videblas, ke por tiu tipo de tropo nepras uzon de vortoj kiel “kiel”, “kia”, “kvazaŭ”, “simila al” aŭ similaj. Kiam oni forigas tiun komparigan vorton, la figuro iĝas metaforo.

Pri la troigo de malproksimigo inter realaĵo kaj nerealaĵo, jam antaŭe menciata, Sandor Szathmari, iom primokas en sia verko *Vojaĝo al Kazohinio*:

"Foje Zemoki kaj Zeremble legis la "enspirojn" de iu tia matura frukto, en kiu li komparis la bruston de la virino al artiŝoko boligita en lakto, al malva rafano kaj al papiliaj bileviloj, do al ĉio tia, al kio la virina brusto havis nenian interrilaton. Ĉefe la lasta rikoltis grandan sukceson, ĉar ĝi estis plej malproksime ne nur de la virina brusto, sed ankaŭ de la realo, konsidere, ke la papilio ne havas bilevilojn."

Kategorio:Dento
Kategorio:Figuroj
Kategorio:Parolfiguroj
Mukozo

**Mukozo** estas protekta membrano, kiu tegas la internon de kavaj organoj. Kontraste al normala haŭto, ĝi ne posedas epidermon aŭ harojn. Homoj havas mukozon en la stomako, la intestoj, la utero (ĉe inoj) kaj en la internoj de la buŝo kaj la nazo.

La mukozo juntiĝas kun la haŭto ĉe la naturaj malfermaĵoj de la korpo.

Kategorio:Besta anatomio
Perifrazo

**Perifrazo** estas vortfiguro kiu celas aludi vorton, objekton aŭ ideon **sen rekte mencii** ĝin, sed per specifa detalo aŭ eĉ pli komplika akudo. Kutime la perifraza esprimo devas esti **pli longa kaj komplika** ol la rekta mencio, pro to kontraŭdiras la leĝon pri lingva ekonomio, tamen celas nuanci aŭ reliefigi la aluditan ideon. Tio povas okazi ĉu en ĉiutaga parolado -"Tiu kiun vi bone scias" anstataŭ "Mia amato"-, ĉu en literatura verko, ekzemple "La reĝo de bestoj" anstataŭ "leono".

Speciala tipo de perifrazo estas eŭfemismo.

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Parolfiguroj
Kategorio:Retoriko
Personigo

eta|La "Leono-Viro" - statueto trovita en kaverno en Ŝvabio, datita ĉirkaŭ 32.000 jarojn antaŭ nia tempo. Ĉi tiu estas la plej frua trovo de besta personigo en homa historio
**Personigo** aŭ **prozopopeo** estas specifa tipo de vortfiguro kiu konsistas je **atribui ecojn de homo** al besto aŭ eĉ pli prefere al neviva estaĵo. Tio celas animigi la rakonton aŭ plivivigi la tekstan etoson. Ekzemple kiam oni diras "Antaŭ la preĝejeto staras alta arbo, kiu defias la gravecon de la konstruaĵo". Specifa literatura ĝenro bazita en tiu rimedo estas fablo, kie bestoj parolas kaj kondutas kvazaŭ homoj kaj vere ili simbolas homojn.

Nacia personigo estas bildigo de lando aŭ nacio per homa figuro. La homa figuro reprezentanta la landon povas aperi en iu ajn plasta medio - en ĵurnalaj bildstrioj, en propagandaj eldonaĵoj, en skulptaĵoj, en pentraĵoj kaj pli. Estas landoj reprezentitaj per kelkaj malsamaj figuroj, depende de la intereso aŭ periodo. Reprezentado per rolulo al kiu ligas iuj trajtoj servas al la deziro de aparta nacieco prezenti sin kiel havanta tiujn karakterizaĵojn.

## Vidu ankaŭ 
* Antropomorfismo
* Nacia personigo
* Ejreno
* Ĥrono
* Mortulo


Kategorio:Stilfiguroj
Kategorio:Parolfiguroj
Eŭfemismo

**Eŭfemismo** aŭ **ĉirkaŭparolo** estas tipo de vortfiguro kiu konsistas je uzo de **pli milda, neakra vorto aŭ esprimo** anstataŭ alia kiu povus vundigi la senton de la leganto au aŭskultanto; tiu anstataŭita vorto nomiĝas tabua aŭ tabuo kaj la kialo de la anstataŭo povas esti tre diversa, pro religiaj, kulturaj, politikaj, sociaj, personaj kialoj. Tiu rimedo estas tre uzata ekzemple en amaskomunikiloj por anstataŭi krudan realon, ekzemple paroli pri konfliktoj anstataŭ milito. Foje la uzado de la **eŭfemismo** povas kaŭzi ke ĝi igas tro normala aŭ ĉiutaga, ekzemple kiam pro kulturaj kialoj oni ne volas paroli pri morto aŭ almenaŭ mencii ĝin kaj oni diras "Iu forpasis", pro edukaj kialoj oni ne volas mencii la vorton "pisi" kaj oni diras bonhumore "maltrinki".

## Etimologio 
La vorto "eŭfemismo" deriviĝis de la greka ευφεμειν (*euphemein*), kio laŭvorte signifas: "paroli per bonaj vortoj" .

## Lingvoj 
### Esperanto 
* morti — *forpasi*, *dormi*, *iri al pli bona loko*, *rajdi la palan ĉevalon*, *respondi la finan alvokon*.
* buĉi — *sufoki* (kokon), *sendi al ĉielo*
* kanabo — *herbo*, *420*
* drinki — *trinki*, *vidi rozkoloran elefanton*
* urini — *maltrinki*, *iri lavi siajn manojn*, *naturo invitas min*, *N-ro 1*
* koiti — *ami*, *amori*, *dormi kun*, *gedormi*, *kuniĝi kun*, *rilati kun*
* fekejo — *necesejo*, *lavejo*, *klozeto*
* peniso — *viena kolbaso*, *tre kara amiko mia*
* kondomo — *ama ganto*, *volapuka letero*
* fek! — *pardonu mian Volapukon*
* neniam ajn - *iam post la fina venko*

### Ĉina lingvo 
En medio de ĉinaj disidentoj la vorto "Fei Cui" (, *jado*) estas ofte uzata kiel eŭfemismo por ĉina prezidanto Xi Jinping, ebliganta eviti la ĉinan cenzuron. La vortoludo estis bazita sur traktado de hieroglifoj, formantaj la familinomon de Xi Jinping, pro kio ĉinaj disidentoj interpretas la vorton "Fei Cui" kiel "neante Xi" kaj "Xi mortas". En 2020 ili uzis la kradvorton "Qi Cui" (), kiu laŭvorte tradukeblas kiel "preĝu por jado", post kio laŭ iliaj raportoj la vorto "Cui" estis cenzorata en ĉinaj sociaj amaskomunikiloj kaj retludoj.
## Referencoj
Antaŭkolumbaj civilizoj en Kolombio

Antaŭ la alveno de Kristoforo Kolumbo al Ameriko, en multaj regionoj de la nova kontinento, kiel en Kolombio, **oro** estis sanktuma metalo, kiu ornamis la indiĝenajn ĉefojn kaj estis uzata kiel oferaĵo al dioj.

En la sudokcidenta parto de Kolombio disvolviĝis or-kulturoj, kun metalurgio kaj teknikoj por prilabori la oron kaj fari mirindajn artaĵojn el oro:

La or-kulturojn de la kolombiaj indiĝenoj la arkeologiistoj klasigas en 13 kulturoj nomataj:

* Tumaka
* Kalima
* Malagana
* Sankta A&#365;gusteno
* Tjerradentra
* Ka&#365;ka
* Narinja
* Tolima
* Kimbaja
* Sinua
* Urabaa
* Tajrona
* M&#365;iska

La sekva mapo montras la regionojn de la kolombia teritorio okupitajn far ĉiuj tiaj or-kulturoj:

Dosiero:Arkeologiaj-areoj-kolombiaj.gif

Ĉiu or-kulturo disvolviĝis dum multaj jaroj. La sekva bildo reprezentas la tempan situon de ĉiu or-kulturo:

Dosiero:Or-kulturo kolombia kronologio.gif

Kategorio:Antaŭkolumbaj civilizoj en Kolombio
Or-kulturo
Or-kulturo
Breuberg

**Breuberg** estas urbo en centra Germanio. Ĝi situas en la distrikto Odenwald, kiu havas sian nomon de la mezalta montaro Odenvaldo, en la federacia lando Hesio. Fine de la jaro  la urbo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Divido 
La urbo konsistas el la ses partoj
* Hainstadt,
* Neustadt,
* Rai-Breitenbach,
* Sandbach (administra sidejo),
* Rosenbach kaj
* Wald-Amorbach.

De ĉiuj tiuj urbopartoj bone videblas la kastelo Breuberg, en kiu funkcias junulargastejo. La federacia strato B426 pasas tra ĝi, venante okcidente el Darmstadt-Eberstadt kaj Höchst im Odenwald, oriente el Obernburg kaj Mömlingen (Bavario). Ĉefaj industrioj de Breuberg estas farado de pneŭoj kaj de fruktokonservaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝo de la urbo ()
* paĝo de la kastelo ()
* paĝo de la Esperanto-Klubo Odenwald, arkivigita en januaro 2014 ()

eta|maldekstra|300px|kastelo Breuberg

Kategorio:Distrikto Odenwald
Kategorio:Urboj de Hesio
Beerfelden

**Beerfelden** estas urbo en centra Germanio. Ĝi situas en la distrikto Odenwald, kiu havas sian nomon de la mezalta montaro Odenvaldo, en la federacia lando Hesio. Fine de la jaro 2016 la komunumo havis 6 405 loĝantojn. Ekde la 1-a de januaro 2018 ĝi kun la apudaj komunumoj Hesseneck, Rothenberg kaj Sensbachtal konsistigas la novan urban komunumon Oberzent.

En la urbeto, kiun ĉirkaŭas arbaroj de la mezalta montaro Odenwald, fontas la rivereto Mümling, kiu de tie fluas norden kaj poste orienten en la Majnon.

[maldekstra|250ra|eta|fonto de la rivereto [Mümling en Beerfelden]]

## Divido 
La urbo konsistas el la sep partoj
* Airlenbach
* Beerfelden
* Etzean
* Falken-Gesäß
* Gammelsbach
* Hetzbach
* Olfen

## Partneraj komuunumoj 
*  Trévignin en Francio, departemento Savojo
*  Schönheide en Germanio, federacia lando Saksio

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la urbo Oberzent ()
* plia informa retejo ()
* paĝo de la Esperanto-Klubo Odenwald, arkivigita en januaro 2014 ()

Kategorio:Distrikto Odenwald
Kategorio:Urboj de Hesio
Brensbach

**Brensbach** estas komunumo en centra Germanio. Ĝi situas en la distrikto Odenwald, en federacia lando Hesio. Fine de la jaro  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La okcidentan parton de la komunuma teritorio konsistigas ebenaĵo trafluata de la rivereto Gersprenz [prononco Gérŝprenc], ekde la orienta parto de la komunuma teritorio suden kaj orienten komenciĝas la arbaroj de la mezalta montaro Odenwald.

## Divido 
La komunumo konsistas el la ses partoj
* Affhöllerbach (kun Kilsbach),
* Brensbach (kun Mummenroth),
* Höllerbach,
* Nieder-Kainsbach (kun Stierbach),
* Wallbach kaj
* Wersau (kun Bierbach kaj Hippelsbach).

maldekstra|eta|300px|trabfakaj domoj en Nieder-Kainsbach

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la komunumo ()
* paĝo de la Esperanto-Klubo Odenwald, arkivigita en januaro 2014 ()

Kategorio:Distrikto Odenwald
Kategorio:Komunumoj de Germanio
Kategorio:Urboj de Hesio
Brombachtal

**Brombachtal** estas komunumo en centra Germanio. Ĝi situas en la distrikto Odenwald, kiu havas sian nomon de la mezalta montaro Odenvaldo, en la federacia lando Hesio, okcidente de la urbeto Bad König, inter la federaciaj stratoj B 45 kaj B 38, kaj konsistas el la partoj Kirch-Brombach, Langenbrombach kaj Böllstein. Fine de la jaro  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

En Brombachtal loĝas la esperantisto Andreas Emmerich, kiu de 2001 ĝis 2007 estis la prezidanto de Germana Esperanto-Asocio, poste ties vicprezidanto.

eta|200px|maldekstra|roka formacio en Böllstein

## Divido 
La komunumo konsistas el la kvin vilaĝoj
* Birkert,
* Böllstein,
* Hembach,
* Kirchbrombach (administra sidejo) kaj
* Langenbrombach.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* paĝo de la Esperanto-Klubo Odenwald, arkivigita en januaro 2014 ()

Kategorio:Distrikto Odenwald
Kategorio:Komunumoj de Germanio
Kategorio:Urboj de Hesio
Wiener Neustadt

[eta|maldekstre|La [monaĥejo el la 13a jc. Ĝi apartenis al dominikanoj, nun muzeo.]]
**Wiener Neustadt** [vi:ner nojŝtat] (hungare *Bécsújhely* [be:ĉujhej] aŭ *Bécsi Újváros*) estas urbo en la nordokcidenta parto de Aŭstrio, sude de Vieno, en Malsupra Aŭstrio, ĉe la bordo de rivero *Fischa*, kun ĉirkaŭ 38.000 loĝantoj. La urbo estas grava fervoja punkto.

Ĝin fondis la Babenberga duko Leopoldo la 5-a 1194. Wiener Neustadt akiris urbajn rajtojn en 1277 kaj tiutempe havis faman monfarejon. La floranta epoko de la urbo estis en la 15-a jarcento, kiam ĝi estis sidejo de Frederiko la 3-a, romia kontraŭ-imperiestro. La urbo tiel ekmalgraviĝis en la 17-a jarcento, ke oni malpermesis la elmigradon per imperiestra dekreto.

La urbo havis ekde la 13-a jarcento fortikaĵon, el kiu restis nur unu turo (el tri), kiu servas nun kiel muzeo (turmenta turo). Aliaj gravaj konstruaĵoj estas la katedralo el la 13-a jc. (*Liebfrauenkirche*), iama jezuita kolegio (1737–1743, nun muzeo), la fortikaĵo el la 13-a jc, kie naskiĝis la german-romia imperiestro Maksimiliano la 1-a (1459–1519) kaj kie troviĝas lia tombo. Gravas ankaŭ la Neukloster (Nova Monaĥejo) kun preĝejo el la 13-a jc.

En la fortikaĵo funkciis inter 1752–1919 kaj ekde 1958 denove la Militara Akademio de Maria Teresia. Tie estis enprizonigitaj la juĝitoj de la Wesselényi-komploto: Péter Zrínyi, Ferenc Frangepán, pli poste Ferenc Rákóczi la 2-a.

En la urbo funkcias ankaŭ Teknika Altlernejo, instrua instituto por handikapuloj.

Ekde 1958 troviĝas en la urba centro la *Esperanto-Park*.

## Famuloj rilataj al Wiener Neustadt
*Christian Stocker, politikisto
* Gyula Miskolczy, historiisto
*Karl Merkatz, aktoro

## Eksteraj ligiloj 
Oficiala retpaĝo: www.wiener-neustadt.at 

Kategorio:Urboj de Aŭstrio
Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio
Fränkisch-Crumbach

**Fränkisch-Crumbach** estas komunumo en centra Germanio. Ĝi situas en la distrikto Odenwald, kiu havas sian nomon de la mezalta montaro Odenvaldo, en la federacia lando Hesio. Fine de la jaro  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Proksimas la federacia strato B 38, kiu norde gvidas al la najbara komunumo Brensbach kaj plu al la urboj Darmstadt kaj Aschaffenburg, kaj sude gvidas al la najbara Reichelsheim kaj plu al Weinheim kaj Heidelberg.

Parto de la komunumo estas la ruinoj de la mezepokaj burgoj *Rodenstein* [prononco "Rodnŝtajn"], konstruita ĉirkaŭ la jaro 1250, kaj malmultajn kilometrojn pli oriente *Schnellerts* [prononco "Ŝnelats"].

## Eksteraj ligiloj 
* paĝo de la komunumo ()
* paĝo de la Esperanto-Klubo Odenwald, arkivigita en januaro 2014 ()

Kategorio:Distrikto Odenwald
Kategorio:Komunumoj de Germanio
Kategorio:Urboj de Hesio
Distrikto Odenwald

La **distrikto Odenwald** () situas en la federacia lando Hesio de Germanio. La distrikto havas areon de 623 km², kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn. La distrikto apartenas al la ekonomia regiono Rejno-Majno.

Najbaras norde la distrikto Darmstadt-Dieburg, oriente la bavara distrikto Miltenberg sudoriente la baden-virtemberga distrikto Neckar-Odenwald, sude la same baden-virtemberga distrikto Rhein-Neckar kaj sudokcidente kaj okcidente la distrikto Bergstraße. Nur iom pli ol 100 000 loĝantoj vivas sur ĝia tereno: laŭ tiu kriterio ĝi estas la plej eta distrikto de Hesio.

## Geografio 
La distrikto nur konsistigas la mezan parton de la mezmontaro Odenvalda, kiu ankaŭ etendiĝas orienten en la hesan distrikton Bergstraße, kaj orienten en Bavarion kaj Baden-Virtembergon.

## Trafiko 
La distrikto Odenwald estas la sola parto de Hesio sen rekta aliro al aŭtoŝoseo.
Tial aparte gravas la federaciaj stratoj, precipe la stratoj B 38 al Darmstadt nordokcidente kaj Weinheim sudokcidente, la B 45 al Hanau, Darmstadt kaj Aschaffenburg norde kaj Eberbach sude, la B 47 al Worms okcidente kaj Amorbach oriente, kaj la B 426 al Darmstadt-Eberstadt okcidente kaj Obernburg oriente.

Fervoja linio, kiu norde-sude pasas la komunumojn Höchst, Bad König, Michelstadt kaj Erbach, ligas la distrikton sude al Eberbach, nordokcidente al Darmstadt (kaj Frankfurto-ĉe-Majno), norde al Groß-Umstadt, Babenhausen kaj Hanau.

## Historio 
Ĝis 1806 la distrikto Odenwald, en similaj limoj kiel nun, estis suverena dukejo, regata de la grafoj de Erbach. Ekde 1874 la distrikto nomiĝis "Kreis Erbach", ekde 1972 "Odenwaldkreis".

## Urbaj kaj neurbaj komunumoj 
(inter krampoj loĝantoj laŭ stato fine de )

## Rilatoj al Esperanto 
La distrikto havas aktivan Esperanto-klubon, kiu disponas pri kunvenejo en Michelstadt. La esperantisto Andreas Emmerich, kiu de 2001 ĝis 2007 estis la prezidanto de Germana Esperanto-Asocio, kun sia familio loĝas en Brombachtal. Interalie iniciate de li, en 2005 la Germana Esperanto-Kongreso okazis en la kuracurbo Bad König. Cetere inter la jaroj 2002 kaj 2007 ankaŭ la eksa movada motoro Thomas Pusch kun sia familio loĝis en la distrikto, en Höchst, kaj kiel kuracisto gvidis tagan klinikon por infanoj tie.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala reta paĝo de la distrikto, germanlingva
* turismaj informoj germanlingvaj 
* pliaj informoj germanlingvaj 
* iom da bildoj 
* retejo de la Esperanto-Klubo Odenwald 


O
O
Eŭropa ŝoseo 55

La **eŭropa ŝoseo 55** (E&nbsp;55) estas eŭropa ŝoseo, kiu etendiĝas inter nordo kaj sudo tra la urbo Helsingborg en Svedio kaj la urbo Kalamata en Grekio, kaj pasas interalie tra Kopenhago, Berlino kaj Prago.

## Itinero 
### Svedio 
* Helsingborg E20, E47, E04
La ŝoseo transiras la markolon inter Balta maro kaj Norda Maro.

### Danio 
* Helsingør E47
* **Kopenhago** E20, E47
* Køge E20, E47
* Vordingborg E47
* Farø E47
* Nykøbing Falster
* Gedser

Inter Danio kaj Germanio la ŝoseo transiras la Baltan Maron.

### Germanio 
* Rostock E22
* Neuruppin
* **Berlino** E30, E51, E26, E28, E36, E251
* Lübbenau E36
* Dresdeno E40

### Ĉeĥio 
* Dubí
* Teplice E442
** **Prago** E65, E50, E59, E67, E48
* Tábor
* České Budějovice E49, E551
* Dolní Dvořiště

### Aŭstrio 
* Linz E60, E552
* Salzburg E60, E52, E641
* Villach E61, E66

### Italio 
* Tarvisio
* Udine
* Palmanova E70
* Venecio-Mestre E70
* Ravenna
* Cesena E45
* Rimini
* Fano E78
* Ancona
* Pescara E80
* Canosa di Puglia E842
* Bari E843
* Brindisi E90

Inter Italio kaj Grekio la ŝoseo transiras Adriatikon.

### Grekio 
* Igumenica E90, E92
* Prevezo
* Mesolongion E951
* la ŝoseo transiras la markolon al Peloponezo.
* Rio E65
* Patras
* Pírgos
* Kalamata E65

## Rimarkigoj 
Ek de Helsingborg la ŝoseo pluiras norden tra Svedio kaj Finnlando, sed pro praktikaj kialoj ĝi tie portas la paran numeron E4.

La ŝoseo transiras la limojn inter Germanio kaj Ĉeĥio kaj inter Ĉeĥio kaj Aŭstrio. En la unuaj jaroj post la malfermo de la fera kurteno tie estis vigla komerco pri pagata amoro, kiun ĉeĥaj virinoj ofertis al aŭstriaj kaj germanaj klientoj. Pri tiu temo ekestis populara kanto ĉeĥa, "silnice E55" (aŭtovojo E55).

055
Kategorio:Transporto en Svedio
Kategorio:Transporto en Danio
Kategorio:Transporto en Germanio
Kategorio:Transportaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Transporto en Aŭstrio
Kategorio:Transporto en Italio
Kategorio:Transporto en Grekio
Deonísio da Silva

**Deonísio da SILVA** [diuNIzjo d*a*SILv*a*] estas brazila esperantisto, universitata profesoro kaj verkisto de pluraj  portugallingvaj libroj.

## Listo de verkoj
**Exposição de Motivos* (1976) 
**Cenas Indecorosas* (1978)
**A Mesa dos Inocentes* (1978)
* *A Mulher Silenciosa* (1981)
**Livrai-me das Tentações* (1984) 
**A Cidade dos Padres* (1986)
**Orelhas de Aluguel* (1987)
**Avante, Soldados: para trás* (1992)
**O Assassinato do Presidente* (1994)
**Ao Entardecer ele Abraçava as Árvores* (1995)
**Teresa* (1997)
* *Os Guerreiros do Campo* (2000)

## Eksteraj ligiloj
*Portugallingva paĝo pri de Silva 

Silva, Deonísio da
Silva, Deonísio da
Silva, Deonísio da
Adolf Altenburger

**Adolf Altenburger** estis hungara mezlerneja profesoro en Szeged. En 1906 li verkis propagandilon kun gramatiketo (60 paĝojn) kaj en 1910 gramatikon.

## Verkoj 
* **A nemzetközi nyelv kérdése és az Eszperanto** (mint e kérdés legjobb megoldása, Szeged: Traub és Társa, 1906. - 60 p.)

## Tradukoj 
* Théophile Cart: **Gyakorlati Eszperanto nyelvtan**(Budapest: Kókai, 1907. - 74, II p.)
* **Esperanto: nyelvtan és szótár** (Dr. Zamenhof után, összeállitották: Lengyel Pál; Schwörer József; Miletz József. Elöszóval ellátta: Altenburger Adolf. - Budapest: Nagy, [proks. 1903]. - VIII, 80 p.)
* **Hungara poemaro I** (esperantigis R. Fiedler, A. de Marich kaj Adolfo Altenburger. - Budapest: Nagy, [1907]. - 16 p.)

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Tumaka (or-kulturo)

La **Tumaka Or-kulturo** estas unu el la indiĝenaj or-kulturoj de Kolombio.

La indiĝenoj de la kolombia Tumaka kulturo, kaj de la najbara Ekvatora regiono nomata "La Tolita", disvolvis, 2000 jarojn antaŭe efikan ekonomian sistemon bazita en fiŝkaptado kaj agrikulturo de maizo.

Krom ĝiaj oraĵoj, ĝiaj ceramikaĵoj montras pompajn tribestrojn kaj ankaŭ ordinarajn homojn, foje simplajn, foje malsanajn, foje misformitajn.

Kvazaŭ en mistera rito, la kapoj el argilo aperas fortranĉitaj, portantaj juvelojn karakterizajn de la Tumaka arto: etaj nazringoj kaj orelringoj lutitaj, krom najloj kaj globetoj el oro kiujn ili enmetis en la vizaĝhaŭto.

Kategorio:Kolombio
Kategorio:Antaŭkolumbaj civilizoj en Kolombio
Kalima kulturo

La **Kalima Or-kulturo** estas unu el la indiĝenaj or-kulturoj de Kolombio.

Dum la unua jarmilo antaŭ Jesuokristo, en la valoj ĉirkaŭ la riveroj Kalima (hispane: "Calima") kaj Dagŭa, irantaj al la Pacifika Oceano, loĝadis grupoj de agrikulturistoj malvojaĝemaj kaj elstaraj ceramikistoj.

Tiu popolo etendiĝis kaj prilaboris la montflankojn farante terasojn por siaj loĝejoj, draŝejojn por sia agrikulturo, kaj drenkanalojn. Dum tiu epoko, nomata "Yotoko" (de la 2a jarcento a.K. ĝis la 11a jarcento p.K.) ili produktis belajn oraĵojn:
* Vestaĵoj por plej prestiĝaj tribanoj, vestaĵoj kiuj eĉ akompanis tiujn homojn en la tombejoj.
* Diversaj bestoj
* Homoj iome besto-aspektaj
* Ujoj, nomataj "**poporoj**", por kalko uzata dum la rita konsumado de folioj de kokao-planto.

Proksimume en la deka jarcento a.K. la regiono estis ekokupata far la grupo nomata "Sonso", kies soldatoj, ornamitaj kun kaskoj kaj brustŝildoj el orkupra alojo, estis batalontaj kontraŭ hispanoj en 1530.

## Vidu ankaŭ 
* Kalima (Demokratia Respubliko Kongo)

Kategorio:Antaŭkolumbaj civilizoj en Kolombio
Malagana (or-kulturo)

La **Malagana Or-kulturo** estas unu el la indiĝenaj or-kulturoj de Kolombio.
 
En fekunda ebenaĵo de rivero Kaŭka ekzistis popolo, proksimume inter la jaroj 300 a.K. kaj 800 p.K., kun kulturo, kiun arkeologiistoj nomis **Malagana**.
 
La dotaĵoj por la entombigitaj mortintoj estis maskoj, brustŝildoj, diademoj, nazringoj, braceletoj kaj poporoj el  cizelita oro. Kelkaj bestoformaj brelokoj kaj kolier-bidoj, fande fabrikitaj, kontrastas apud la ĝenerala simpleco de la ceteraj metalurgiaĵoj de la Malagana Or-kulturo.

Kategorio:Antaŭkolumbaj civilizoj en Kolombio
Kaŭka (or-kulturo)

La **Kaŭka Or-kulturo** estas unu el la indiĝenaj or-kulturoj de Kolombio.

Ĉirkau la jaro 1000 p.K., la progreso de grandaj oraĵoj malpliiĝis en la kolombia sud-okcidento, kaj la valo apud rivero Kaŭko (hispanlingve: "C**a**uca") estis okupita far militemaj loĝantoj kun alia tradicio.

Oraĵoj estis kutime uzataj, sed kun pli da kupro.

Kategorio:Antaŭkolumbaj civilizoj en Kolombio
Kimbaja (or-kulturo)

La **Kimbaja Or-kulturo** estas unu el la indiĝenaj or-kulturoj de Kolombio.
Kategorio:Antaŭkolumbaj civilizoj en Kolombio
Tjerradentra (or-kulturo)

La **Tjerradentra Or-kulturo** estas unu el la indiĝenaj or-kulturoj de Kolombio.
 
*Tjerradentro* estas esperantlingva transliterigo de la hispanlingva vorto "Tierradentro", kiu siavice estas kunigo de du vortoj: "Tierra adentro", vortduopo kiu havas adverban funkcion signifanta: *"interne en teritorio"*. Tiu estas la nomo kiun hispanoj donis al la orientaj montarbranĉetoj de la kolombia Centra Montoĉeno (Vidu: pri kolombia teritorio), pro la malebena grundo, enhavanta la kavaĵojn de la rivero "P&#225;ez" kaj de ĝiaj alfluaĵoj.
 
Proksimume mil jarojn antaŭ la nuntempo, la loĝantoj de tiu teritorio, fosis monumentajn tombojn supre en la montoj, kun subteraj ĉambroj kien oni malsupreniras per helicaj ŝtuparoj. Tiuj ĉambroj, farbigitaj per ruĝaj kaj nigraj geometriaĵoj, rekreas la internaĵojn de la loĝejoj. Tie oni enmetis ankaŭ, en skatoloj, ostojn eligitajn el antaŭaj entombigoj.

Sed, ankoraŭ mil jarojn antaŭ tio, praloĝantoj kiuj havis intimajn rilatojn kun la kulturo de Sankta Augusteno, entombigadis siajn mortintojn ne tre profunde, kune kun objektoj.
 
La oraĵistoj de Tjerradentro havis altnivelan teknikon, kaj siaj plej oftaj produktoj estis maskoj, orelornamaĵoj, brustpendaĵoj foje ornamitaj per reliefaj jaguaroj.
 
Nuntempe en tiu regiono loĝas indiĝenoj "Pa**e**ces".

Kategorio:Antaŭkolumbaj civilizoj en Kolombio
Narinja (or-kulturo)

La **Narinja Or-kulturo** estas unu el la indiĝenaj or-kulturoj de Kolombio.

La malvarma anda altebenaĵo ĉe la landlimoj inter Kolombio kaj Ekvadoro, en la 7a jarcento p.K., estis enloĝita fare de homgrupo kiun arkeologiistoj nomas Kapulio (hispanlingve: "Capul**&#237;**"). Ili havis komercajn rilatojn kun loĝantoj de la Amazona baseno kaj de la pacifika marbordo.

Tiuj homoj, kiuj ofte entomgigadis siajn mortintojn en profundon de 30 kaj 40 metroj, prilaboris fajnan oron per martelado.

Samtempe la regiono estis okupita fare de alia homgrupo nomata Pjartalo (hispanlingve: "Piart**a**l"), kies ceramikaĵoj, lignaĵoj, teksaĵoj kaj oraĵoj surprizas onin pro siaj *rafinita* dezajno kaj unika tekniko inter la kolombia oraĵ-arto.
  
Ĉe la alveno de la hispanaj konkeristoj, la regiono estis enloĝata fare de la grupo "Tuza", devenantoj de la ĉi-supre menciitaj grupoj, kaj iom influitaj fare de la peruaj inkaoj.

Kategorio:Antaŭkolumbaj civilizoj en Kolombio
Mŭiska-oj

La **Mŭiska Or-kulturo** estas unu el la indiĝenaj or-kulturoj de Kolombio.

## Vidu ankaŭ 
* Lago Tota

Kategorio:Antaŭkolumbaj civilizoj en Kolombio
Nuri al-Maliki

**Nuri al-Maliki** (longtempe Ĝaŭad al-Maliki, naskiĝis la ) estas iraka politikisto kaj vicprezidanto de la Islama Daŭa-Partio. 

En aprilo de 2006 li estis elektita al nova ĉefministro de Irako. La 22-an de aprilo petis lin la iraka prezidento Ĝalal Talabani establi la novan registaron, kiu devas adiaŭi la provizoran registaron de Ibrahim al-Ĝafari. Al-Maliki laboris tie kiel gvidanta konsilisto.

En aprilo de 2006, Ĝaŭad Al-Maliki decidis ŝanĝi sian nomon al Nuri Kamel, ricevita ĉe naskiĝo. Tiel lia nomo iĝis **Nuri Kamel al-Maliki**.

Kategorio:Irakaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Irako
Kategorio:Politiko de Irako
Sankta Aŭgusteno (or-kulturo)

La **Or-kulturo de Sankta Aŭgusteno** estas unu el la indiĝenaj or-kulturoj de Kolombio.

La regiono de **Sankta Aŭgusteno** en Kolombio situas en la t.n. **Kolombia Montmasivaĵo**, (hispanlingve: *"Macizo Colombiano"*), kie la monto-ĉeno Andoj disiĝas en du branĉojn, kaj ankaŭ kie naskiĝas la riveroj Kaŭko kaj Magdaleno.

La loko estas pli fama pro siaj homoidaj skulptaĵoj (Vidu →) faritaj, el vulkana magmo, de kulturo malaperinta jam ok jarcentojn antaŭ la alveno de la hispanaj konkeristoj.

Ekde pli ol du mil jarojn antaŭ la nuntempo, nomadantaj terkulturistoj disvastiĝis tra tiea areo de 500 kvadratkilometroj. Terasoj kaj kanaloj de ilia terkulturisma vivo alternas kun artefaritaj montetoj, kiuj kovras iliajn monumentajn tombejojn "garditajn" de skulptaĵoj.

La gravulojn ili entombigis akompanitajn de oferaĵoj el argilo (ceramikaĵoj) kaj el oro, en mita etoso imagita kun: Estaĵoj havantaj buŝojn de jaguaro kaj agreseman mienon, gardistoj kun armiloj, rabobirdoj, serpentoj kaj aliaj bestoj.

La figuro de Kajmano-Homo respondas al ŝamano, religia gvidanto, kiu – laŭ ilia kredo – havas la kapablon aliformiĝi en felisulon por konservi ekvilibron inter kontraŭaj fortoj de la kosmo.

## Vidu ankaŭ 
* Sankta-Aŭgustena Arkeologiejo

Kategorio:Antaŭkolumbaj civilizoj en Kolombio
Leopold Buxbaum

**Leopold BUXBAUM** (buksbaum) estis polica konsilisto en Vieno. Li esperantistiĝis en 1914. Leopold Buxbaum sukcesis envicigi Esperanton en la polican faklernejon en Vieno, kaj atingi, ke la policanoj ricevis oficialan Esperanto-insignon imititan de aliaj landoj.

Kategorio:Aŭstraj esperantistoj
Oarba de Mureș

**Oarba de Mureș** [ŭarba de mureŝ] (hungare: **Marosorbó** [maroŝorbo]) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al la urbo Iernut.

Oarba de Mureș situas sur la norda bordo de la rivero Mureș.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 701 loĝantojn (rumanoj, hungaroj) kaj en 1992 534 (rumanoj, 3&nbsp;% da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1733. En mezepoko ĝi estis rumana vilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Rușii-Munți

**Rușii-Munți** [ruŝij muncj] (foje Rușii Munți; hungare: **Marosoroszfalu** [maroŝorosfalu]) estas komunumo en Rumanio norde de Reghin. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Maiorești (Maroslaka), Morăreni kaj Sebeș.

Rușii-Munți havas fervojan stacion ĉe la linio inter Bistrița kaj Reghin. La vilaĝon preterpasas, aliflanke de la rivero Mureș, la nacia vojo DN15.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 596 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 1 576 (rumanoj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1319. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo, en la domajno "com", ne "ro"
* Interaga mapo de la distrikto Mureș

Dosiero: Rusii-Munti jud Mures.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Marosoroszfalu.JPG|Preĝejo en Rușii-Munți

Kategorio:Komunumoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Distrikto Bergstraße

La **distrikto Bergstraße** (*[**Berk**ŝtrase]*, "monta strato", ) situas en la distriktaro Darmstadt de la germana federacia lando Hesio. La distrikto havas areon de 719 km², kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn.

Najbaras norde la distriktoj Groß-Gerau kaj Darmstadt-Dieburg, oriente la distrikto Odenwald kaj sude la baden-virtemberga distrikto Rhein-Neckar plus la urbo Mannheim. Okcidente la rivero Rejno estas natura limo al la najbara fereracia lando Rejnlando-Palatinato. Tie situas, najbare al la distrikto Bergstraße, interalie la sendependa urbo Worms. La distrikto apartenas al la ekonomiaj regiono Rejno-Majno kaj regiono Rhein-Neckar.

## Geografio 
La orienta parto de la distrikto situas en la pejzaĝo Odenwald, la okcidenta en la rejna ebenaĵo kaj estas parto de la Hesia pejzaĝo "Ried". La distrikta nomo venas de turisma strato, nomata Monta Vojo, kiu ligas la urbojn Darmstadt norde kaj Wiesloch en Baden-Virtembergo sude. La norda parto de tiu strato gvidas tra la distrikto Bergstraße. Dum la unua postkrista jarcento, la antikva greka sciencisto Ptolemeo en sia verko Geografio (2-a libro, 10-a ĉapitro) kaj la romia klerulo Plinio la pli maljuna en sia verko *Naturalis Historia* ("naturhistorio") menciis monton Μηλίβοκον (Mēlíbokon), kion oni mezepoke identigis kun la - laŭ la silueto de la montaro Odenvaldo aparte alta - monto en la pleja nordo de la nuna distrikto, kaj nomis ĝin Melibokus, kvankam laŭ novaj teorioj Ptolemeo kaj Plinio eble celis la montaron Harco, multe pli norde.

## Ekonomio 
La regiono estas turisma. Pro la relative milda klimato tamen ankaŭ sukcese kultiviĝas interalie tabako und tre bona vino. En la distrikto laboras internacie agantaj entreprenoj kiel Ciba SC (Lampertheim), Langnese-Iglo (Heppenheim), SAP SI (Bensheim), Sirona (Bensheim), Suzuki (Bensheim) kaj Tyco Electronics (Bensheim).

## Urbaj kaj neurbaj komunumoj 
(inter krampoj loĝantoj laŭ stato fine de )

Centre de la distrikto de nordo al sudo viciĝas laŭ la Monta Vojo la urboj Zwingenberg, Bensheim kaj Heppenheim. La komunumoj okcidente de tiuj tri apartenas al la vasta rejna ebenaĵo kaj al la historia regiono *Hessisches Ried*, la komunumoj oriente de la tri estas parto de la mezalta montaro Odenwald.

## Partneraj rilatoj 
La distrikto havas partnerajn rilatojn interalie kun
* 20ra la urbodistrikto Friedrichshain-Kreuzberg de Berlino

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la distrikto, germanlingvaj

B

B
Maiorești

**Maiorești** [majoreŝtj] (hungare: **Maroslaka** [maroŝlaka]) estas vilaĝo en Rumanio norde de Reghin. En 1910 ĝi havis 359 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 262 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1461. En mezepoko ĝi estis rumana vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Rușii-Munți.

Maiorești situas rande de la valo de rivero Mureș, ĉe la nacia vojo DN15, kiu ligas ĝin al Rușii-Munți kaj al Vălenii de Mureș. La plej proksima fervoja haltejo estas Morăreni.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Cipău

**Cipău** [ĉipəŭ] (hungare: **Maroscsapó** maroŝĉapo:) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al Iernut. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 906 loĝantojn (rumanoj, hungaroj) kaj en 1992 1 015 (rumanoj, 22% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1332 kiel ekleziejo. En mezepoko ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Kis-Küküllő vármegye*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Gravaj personoj 
*Elek Boér (26-a de novembro 1872 – Újfehértó, 8-a de januaro 1952): juristo, universitata profesoro.
*Mihály Réz (16-a de septembro 1878 – Ĝenevo, 26-a de majo 1921): publikjuristo, universitata profesoro, ano korespondanta de la Hungara Scienca Akademio (1909).

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Lechința (Mureș)

**Lechința** [lekinca] ( **Maroslekence** [MAroŝlekence]),  **Leknitz**) estas komunumo en Rumanio oriente de Luduş. Administre ĝi apartenas al la urbo Iernut.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 212 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 estis nur 828 (rumanoj, 2&nbsp; da hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1263. En mezepoko ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (departemento Torda-Aranyos).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
*István Nagy (1909 – Budapest, 29-a de januaro 1976): aktoro.
*Ion Vasiu (n. 6-a de majo 1908 – ?): skulptisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Pierre Carlet de Marivaux

**Pierre Carlet de MARIVAUX**, [marivo] estas franca verkisto (4-a de februaro 1688 - 12-a de februaro 1763). Lia vera nomo estas Pierre CARLET DE CHAMBLAIN DE MARIVAUX. Li naskiĝis en Parizo, sed pasigis grandan parton de sia junaĝo en Riom, centra Francio. Li komencis sian karieron kiel skribisto de parodioj kaj redaktoro en gazetoj. Ruinigita post la financa katastrofo de Law (bankrotoj), li dediĉis sin al teatro.

Li renovigis la francan teatron, precipe la komedion, bazante ĝin sur nova skribmaniero : priskribo de intima etoso, naskiĝantaj amo-sentoj, rilatoj inter viroj kaj virinoj, en lingva stilo tute nova por tiu epoko. Liaj personaĵoj efektive interparolas kiel en la "vera vivo", sen uzi specifajn vortaron aŭ esprimojn kiuj oni kutime trafis en klasikismaj teatraĵoj. Oni poste nomos tiun delikatan kaj fajnan stilon "marivaudage".

Li skribis multajn teatraĵojn, inter alie:

* "La Surprise de l'amour" (*Miro de amo*) (1722)
* "La Double Inconstance" ('''') (1723)
* "Le Jeu de l'amour et du hasard" (*Ludo de amo kaj de hazardo*) (1730)
* "La Mère confidente" (''*) (1735)
* "Les Fausses Confidences" (*Malveraj Konfesoj'') (1737)
* "L'Épreuve" (''*) (1740)

Li ankaŭ estas la aŭtoro de du romanoj, ofte konsiderataj kiel ĉefverkoj de la franca literaturo:
* "La Vie de Marianne" (*Vivo de Marianna*) (1731–1741)
* "Le Paysan parvenu" (*'') (1735)

Kategorio:Francaj verkistoj
Alain Prost

**Alain Marie Pascal PROST** naskiĝis la 24-an de februaro 1955 en Lorette apud Saint-Etienne, Francio.

Poste li volis esti futbalisto, lia frato donis al li la fervoron aŭtosportan.

Li estis F1-a stiristo. Inter 1980 kaj 1993 li gajnis 51 Grand-Premiojn, kaj kvarfoje li estis mond-ĉampiono. Laŭ sia listo de premioj li, kiu estis nomita *La Profesoro* (france, *Le Professeur*), povas esti registrita kiel la plej granda franca stiristo en historio kaj unu el plej famaj sportistoj el Francio.

Nun li loĝas en Svislando kaj havas loĝejojn en Francio.

## Venkoj en monda grand-premio de formulo unu 

## Vidu ankaŭ 
* Formulo Unu
* Juan Manuel Fangio

## Eksteraj ligiloj 
* Prostfan.com
* WikiF1  [en Franca]

Kategorio:Pilotoj de F1
Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio
Kategorio:Homoj de Renault
Kategorio:Armendevenaj francoj
Kategorio:Francaj sportistoj
Sălcud

**Sălcud** [səlkud] (hungare: **Szélkút** se:lku:t) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Târnăveni. Administre ĝi apartenas al Iernut.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 096 loĝantojn (rumanoj, ciganoj) kaj en 1992 892 (rumanoj).
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1332 kiel ekleziejo. En 1350 ĝia hungara loĝantaro pereis pro pesto. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Kis-Küküllő vármegye*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

 
 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Specnazo

[eta|dekstra|350ra|Sovetia specnazo-teamo preparas mision dum la [soveta-afgana milito, 1988.]]
***Specnazo*** el la rusa *спецназ* estas mallongigo de *Vojska **spec**ialnogo **naz**naĉenija - Войска **спец**иального **наз**начения*, tradukebla kiel *Trafa Fakista Roto*. Specnazoj estas elitaj trupunuoj de la rusa armeo kreitaj dum la Malvarma milito por plenumi riskegajn taskojn kiel kontraŭterorismo, kontraŭsabotaĵo aŭ kontraŭrevolucio. Regitaj de la FSB (sekvanto de KGB), la MVD (ministro pri internaj aferoj) kaj la GRU (milita spiona unuo), tiel nomiĝas ĉiaj fakistaj rotoj kies instrukcioj estas la nepra efikeco per ĉiaj necesaj rimedoj. Iliaj plej famaj kvankam sangaj perfortaĵoj estas la murdo de la afgana prezidento Amin en 1979, la manovroj dum la soveta-afgana milito, kaj pli freŝdate, la alsturmo de la ostaĝiguloj en moskva teatro. Historie, ili devenas de la veturilaj taĉmentoj NKVD, kiuj plenumis la samajn misiojn kontraŭ nazioj dum la Dua mondmilito.

La plenrajteco de iliaj manovroj kiel ekzemple en Ĉeĉenio restas vigle kontestita. Multaj NRO denoncas iliajn trejnadojn kiel ada cerblavado kaj iliajn misiojn kiel etna purigado, nura genocido. Ili tamen estas respektataj de multaj rusoj pro iliaj specifaj farscioj.

## Varbado kaj trejnado 
La elektado por specnazoj estas escepte kruelaj elprovoj travivi. Oni fojfoje traktas la novajn rekrutojn tiel kiel netolereble en aliaj landoj. La trejnado tamen estas pli malpli simila en aliaj landoj. Jen la ĉefaj trajtoj:

* Armila manuzado, inklude tiuj de fremda deveno kaj pafa lerteco.
* Fizika bonfarto, emfazante la fortecon kaj la nelacigeblecon.
* Progresado, patrolado, kamuflado, kontrolgardado kaj transvivi malfavorajn mediojn.
* Batalteknikoj korpo-kontraŭ-korpe, senarme, klinge (de proksime aŭ malproksime)...
* Sabotaĵo kaj detruaĵo de la malamikaj strategiaj vundaj punktoj.
* Turmentaj demandadoj kaj eĉ torturaj teknikoj.
* Lernado pri fremdaj lingvoj: en la Universitato de Moskvo, Specnazoj lernas bazojn de fremdaj lingvoj kiel la angla, la araba, la germana, la franca, kaj la lingvo de la alirota lando.

## Eksteraj ligiloj 
* Fakaj rotoj (ruse)
* Artikolo pri tiu temo (pole)
* Retejo pri tiuj rotoj (germane) 
* Memuaroj de Vyacheslav Mironov (angle)
* Artikolo pri Specnazoj (france)

Kategorio:Specialaj fortoj
Kategorio:Mallongigoj
Kategorio:Armitaj fortoj de Rusio
Bogata (Mureș)

**Bogata** ( [maroŝboga:t]) estas vilaĝo kaj komunumo en Rumanio apud Luduș. Administre apartenas al ĝi la vilaĝo Ranta.

Bogata situas ĉe rivero Mureș kaj ĉe la fervoja linio Târgu Mureș – Luduș – Războieni.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 402 loĝantojn (hungaroj, rumanoj) kaj en 1992 1 862 (rumanoj, 38 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1295. En mezepoko ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Hungario (*Torda-Aranyos*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Ferenc Fülöp (23-a de septembro 1903 – Budapest, 27-a de decembro 1986): popoldancisto, Majstro de Popolarto
* István Halmágyi (Marosbogát, 1897 – Budapeŝto, 1987): skulptisto.
* Kritóf Szongott (12-a de februaro 1845 – Szamosújvár, 14-a de januaro 1907): armenologo.
* Sándor Pakuts: bestkuracisto

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo, en 2015 kun modesta informo
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Bogata jud Mures.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Marosbogát.JPG|Domoj en Bogata

Kategorio:Komunumoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Dumbrava (Mureș)

**Dumbrava** (hungare: **Marosliget** [maroŝliget]) estas vilaĝo en Rumanio okcident-sudokcidente de Deda. En 1910 ĝi havis 1 033 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 842 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1393. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Vătava.

Dumbrava estas ligita per la komunuma vojo DC164 al Vătava kaj al Morăreni, kie estas la plej proksima fervoja stacio kaj ligo al la nacia vojo DN15.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Estro (vidilaj ludoj)

eta|maldekstra|300px|

En vidilaj ludoj, la **estro** (el la angla *Boss*) aŭ (laŭ pluraj aliaj naciaj lingvoj) la **fina kontraŭulo** estis origine la lasta venkenda fikciulo, fine de ĉiu nivelo. Ŝi aŭ li nepras esti pli fortika (ŝi aŭ li posedas pli da vivpotenco) kaj kutime estas la estro de la pli facile venkeblaj malamikoj antaŭe eliminitaj. Estroj aperas en multaj vidilaj ludoj, kiel Objektivaj kaj subjektivaj pafludoj, platformaj ludoj, Rolludoj kaj mitraladaj ludoj.

Tiu esprimo ĝeneraliĝis por esprimi ĉiuj aparte fortikaj AI-uloj. Ekzemple en kelkaj agludoj, oni povas mortigi kvantojn da malamikoj kiu pereas post kelkaj kugloj, sed por ritmi la ludadon, oni devas foje-foje maleviti estrojn, kiuj postulas pli da tempo kaj lerteco por venki. Ofte la estroj ŝtupe plifortikas. La lasta estas do la Estrego, dum la aliajn oni nomas la Estretojn. Estroj povas ankaŭ havi pli da personeco, scenara gravo en la intrigo, dum la aliaj malamikoj estas nur sublakeoj.

Ankaŭ la estro eblas konsisti el la kaŝita malamiko, kiun oni ne batalas, sed kiu regas la aliajn kontraŭulojn (*Monkey Island*).

En plejparto de vidilaj ludoj, ne ĉiam necesas mortigi ĉiun por antaŭeniri, sed male nepras venki la estrojn por finfini la nivelon, aŭ eĉ la tutan vidilan ludon. Ili tamen kelkfoje malaperas per si mem post tempolimo (*Tumiki Fighters*).

Reade en la mitraladaj ludoj, la estroj estas ne venkeblaj, krom per unu vunda punkto, kiel ekzemple la okulo.

*
Kategorio:Tipaj roluloj
Protoplasto

**Protoplasto**, el la antikva greka *πρωτον* (unua) + *πλασσειν* (doni formon), primitive aludis al la unua organizita korpo de specio, el kiu ĉiuj aliaj devenas.

Nuntempe ĝi rilatiĝas al la jenaj biologiaj konceptoj:

* **Protoplasto** estas plant-, bakteri- aŭ fung- ĉelo kies ĉelmuro parte aŭ entute estis forigita per meĥanikaj aŭ enzimaj procezoj. Ofte tia procezo efektiviĝas far de ĉelmurerigaj enzimoj. Laŭ tiu vidpunkto oni povas havi duspecajn ĉelojn:
** Veraj Protoplastoj - kun ĉelmuro entute forigita
** Sferoplastoj - kun ĉelmuro nur duonforigita

* Pli amplekse, protoplasto sinonimas al la aro de la ĉelkerno kaj protoplasmaj materioj.

## Enzimoj por kreado de protoplastoj 
La ĉelmuroj enhavas diversajn polisakaridoj, do protoplastojn oni povas havigi per enzima digesto kun kombino de taŭgaj polisakarid-digestaj enzimoj.

Post ĉelmurdigesto, la protoplasto tre multe sentemiĝas al osmoza streso kaj devas esti tenita en izotona (samosmozprema) solvaĵo por malhelpi ĉelan disrompon.

## Aplikoj de Protoplastoj 
Protoplastojn oni povas uzi por la studado de membran- biologio, inkluzive de la enpreno de makromolekuloj kaj virusoj.

Protoplastojn oni amplekse uzas por DNA transformado (por kreado de genetike modifitaj organismoj), aŭ por la studado de tempa genesprimo. Protoplastojn oni povas kreskigi al plenaj plantoj per mikropropagado, moderna teĥniko por la kultivo de planthistoj.

Protoplastoj ankaŭ trovas aplikon en plantreprodukto, per teĥniko de protoplastkunfandigo. Protoplastoj povas esti kunfandigitaj per apliko de elektrokampo aŭ solvaĵo de polietilenoglikolo, tiel kreante hibridaĵojn ene de histkultivado.

Kategorio:Botaniko
Kategorio:Ĉelbiologio
Gornești

**Gornești** [gorneŝtj] ( [gernjeseg], ) estas komunumo en Rumanio norde de Târgu Mureș. Administre apartenas al ĝi Iara de Mureș, Ilioara, Mura Mare, Mura Mică, Periș, Pădureni, Petrilaca de Mureș kaj Teleac.

## Loĝantaro 
En 1992 ĝi enhavis 1 927 loĝantojn (hungaroj, rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1319. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Maros-Torda*).

## Fontoj 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Ĝemelkomunumoj 
*  Patapoklosi, Hungario

## Renomaj personoj 
* István Bethlen grafo (1874–1946), politikisto, ĉefministro de Hungario.
* István Friedreich, verkistnomo *Dénes Görcsöni* (Gernyeszeg, 11-a de novembro 1878 – Budapest, 1-a de marto 1915): ĵurnalisto.
* József Orosz-Pál (n. 14-a de februaro 1949): muzikinstruisto, orkestrestro en odorheiu Secuiesc
* Judit Szabó (n. 13-a de septembro 1942): muzeologino en Târgu Secuiesc, etnografino.
* Sámuel Teleki grafo (1739–1822), verkisto, fondinto de Teleki Téka, mecenato.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Gornesti jud Mures.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Gornesti_Castelul.JPG|Kastelo Teleki
Dosiero: Gornesti_Castelul_(1).JPG|Kastelo Teleki, korto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
TGN1412

**TGN1412** estas *monoklona antikorpo*, kiu estis evoluigita kontraŭ la *CD28-antigeno* efikante je T-limfocitoj. Ĝi celas la traktadon de multobla sklerozo, sangokancero kaj reŭmato kaj estis ellaborita fare de la firmao *Tegenero Immuno Therapeutics* kaj produktita de Boehringer Ingelheim. Ĝi estis la unua medikamento, kiun la firmao TeGenero volis igi surmarketebla.

Post la konvenaj testoj je ĉelkulturoj kaj je bestoeksperimentoj, okazis la unua testo je homoj, la 15-an de marto 2006 en londona hospitalo. La eksperimenton partoprenis 8 homoj, el kiuj 6 viroj ricevis la vermaterialon, aliaj du placebon. La 6 homoj jam plendis post minutoj pri kapdoloro, ekstremaj varmegondoj kaj febro. Kelkajn horojn poste, la kuracistoj konstatis jam malfunkcion de kelkaj organoj. Ĉiu ses pacientoj estis transportitaj al la intensa stacio de la hospitalo. Dumtempe la du placebo-konsumantoj estis forlasitaj.

Fine de aprilo evidentiĝis, ĉe unu paciento (20-jara) aperis gangreniĝo (formorto) de la membraj fingroj. Li estis dum tri semajnoj en komato (ĉe li forestis iutempe la funkciado de sia koro, reno, hepato). Li volis per la ricevota mono vojaĝi kun sia amikino.

La kaŭzo de la nesukcesa testo estas ankoraŭ neklara fine de aprilo, sed oni ĝis tian ne trovis kulpa la produktan firmaon kaj la antaŭaj bestaj eksperimentoj ne signis problemojn.

La pacientoj partoprenis en la testo kontraŭ ĉ. 2000 britaj pundoj.

## Vidu ankaŭ 
* Parexel

Kategorio:Eksperimenta dezajno
Kategorio:Pritaksaj manieroj
Kategorio:Antikorpoj
Kategorio:Neuzataj drogoj