Metropolo

**Metropolo** (el la malnov-greka: *μήτηρ* 'patrino' + *πόλις* 'urbo' = "patrina urbo [de kolonioj]") komence estis nomo de grekaj urboj (kiel urboŝtatoj) en sia rilato al siaj kolonioj, pli poste la nomo de ĉefurbo rilate al la cetera lando. Nuntempe ĝi plejofte signifas **urbegon** , aŭ kunurbaro, plejofte kun pli ol 500 mil loĝantoj en la urbo mem kaj miliono da loĝantoj en la aglomeraĵo.. Oni kutime konsideras urbegon apartenanta al pli granda urba aglomeraĵo ne metropolo mem sed parto de metropolo. Metropolo kutime estas grava ekonomia, politika, kaj kultura centro de iu lando aŭ regiono kaj grava centra punkto por regionaj aŭ internaciaj trafiko kaj komunikado.

Laŭ Francisko Azorín **metropolo** estas *Ĉefa ĉefurbo de iu lando.* Li indikas etimologion el la greka *metropolis*, el *meter + polis* (patrina urbo) kaj de tie la latina *metropolis*. Kaj li aldonas la terminon *mondometropolo*.

## Antikve 
Antikve oni donis la nomon "metropolo" al grava urbo aŭ urbo de kiu originis kolonio. Oni konsideras multajn grandajn urbojn fonditaj de antikvaj civilizacioj esti siatempaj metropoloj pro la grandeco de ilia loĝantaro kaj graveco: inter ĉi tiuj estas Aleksandrio, Angkor, Antioĥio, Ateno, Babilono, Bejruto, Varanasio, Byblos, Cahokia, Kartago, Konstantinopolo, Korinto, Damasko, Dholavira, Efeso, Granda Zimbabvo, Harappa, Jerusalemo, Nankingo, Ninevo, Maĉu Pikĉu, Mohenĝo-daro, Romo, Side, Siracusa, Tenoĉtitlano, Teotiŭakano, Tikal, Tiro, kaj Ur. Iuj el ĉi tiuj antikvaj metropoloj travivis ĝis la moderna tempo kaj estas inter la plej malnovaj daŭre priloĝantaj urboj de la mondo.

## Etimologio kaj moderna uzado 
La vorto **metropolo** venas de la malnov-greka *μητρόπoλις* ("patrina urbo"), kiu estas la vorto per kiu la civitanoj de la kolonioj de antikva Grekio priparolis la urbojn de kiuj ili venis kaj kun kiuj ili retenis politikajn kaj kulturajn ligojn. La vorto uzis en post-klasika latina lingvo por nomi la ĉefan urbon de provinco, la sidejo de registaro kaj, en eklezia terminologio, la sidejo aŭ diocezo de metropolita episkopo antaŭ kiu respondecas sufraganaj episkopoj. Ĉi-lasta uzado egaligas provincon kun diocezo.

En moderna uzado la vorto metropolo ankaŭ uziĝas por metropola regiono, aro de apudaj kaj interkonektitaj urboj ĉirkaŭ granda urba centro. Ĉi-sence "metropola" kutime signifas "rilatanta al la tuta metropolo" (kiel en "metropola administracio") aŭ "havanta la trajtojn de metropolo" (kiel en "metropola vivo", kontraste al "provinca" aŭ "kampara").

## Mondurbo 
Mondurbo estas urbo kiu havas rektan kaj klare senteblan efikon je monda vivo sociekonomie, kulture aŭ politike. La uzado de ĉi tiu vorto plioftiĝas danke al la kreskanta tutmondiĝo, kio manifestiĝas ĉe monda financo, komunikado kaj vojaĝado. Provon difini kaj kategoriigi mondurbojn laŭ financaj kriterioj faris la "Globalization and World Cities Study Group & Network (GaWC)", ĉefe bazita ĉe la Universitato de Loughborough en Anglio. La esploro klasigis urbojn laŭ ilia provizado de "progresintaj produktoservoj" () kiel kontado, reklamado, financo kaj juro. La Inventaro identigas tri nivelojn de mondurboj kaj plurajn subnivelojn. (*Vidu Klasigon de mondurboj*).

Metropolo ne nepre estas mondurbo, kaj eĉ se ĝi estas mondurbo ĝi ne nepre havas altan rangon laŭ normoj de vivado, evoluo kaj infrastrukturoj. Londono eble estas la unua mondurbo kaj moderna metropolo de la mondo.

## Lokaj difinoj laŭ landoj 
### Kanado 
Laŭ la Kanada Instituto pri Statistiko, Censa Metropolo estas urba regiono kun unu aŭ pliaj apudaj municipoj ĉirkaŭ granda urba kerno, kie la urba kerno havas almenaŭ 100 mil loĝantojn.http://www12.statcan.ca/english/census01/products/reference/dict/geo009.htm 

### Barato 
En Barato, la Censa Komisiono difinas metropolon kiel urbon kun pli ol 4 milionoj da loĝantoj.http://www.hinduonnet.com/2001/04/07/stories/0207000q.htm  Mumbajo, Delhio, Ĉenajo, Kolkato, Bangaloro, kaj Hajderabado estas la ses urboj kiuj estas metropoloj laŭ tiu difino. Loĝantoj de ĉi tiuj urboj ankaŭ rajtas je pli alta impost-rabato pro domluo. La nombro rilatas nur al la urbo mem kaj ne al la aglomeraĵo. Lastatempe aldoniĝis Bangaloro kaj Hajderabado al la barataj urboj oficiale metropoloj pro la granda evoluado de ĉi tiuj urboj.

### Unuiĝinta Reĝlando 
Oni konsideras diversajn aglomeraĵojn en la Unuiĝinta Reĝlando esti metropolaj regionoj, sed oni malofte uzas la vorton "metropolo" mem. Arkaike oni nomas Londonon "la Metropolo" (), kvankam lastatempe la loĝantoj de Bolton uzas la nomon por priskribi sian urbon, kvankam iom moke.

### Usono 
En Usono korporaciiĝinta regiono aŭ regionaro kun pli ol 50 mil loĝantoj devas havi metropolan plan-instancon por faciligi la realigon de grandaj infrastrukturaj projektoj kaj certigi financan planadon. Sekve, loĝantaro de 50.000+ homoj fariĝis la usona normo por difinado de metropolo. Similan difinon uzas la Usona Buroo de la Censo, kiu difinas metropolan statistikan regionon kiel *at least one urbanized area of 50,000 or more inhabitants [almenaŭ unu urba regiono kun almenaŭ 50.000 loĝantoj]*.

## Bildaro 

Image:Alexandria 12-9-2005 3.JPG|Aleksandrio
Image:Bangkok_skytrain_sunset.jpg|Bangkoko
Image:Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg|Berlino

Image:Cairo by night.jpg|Kairo
Image:Calgary-Dawn-Szmurlo.jpg|Kalgario
|Karakaso
Image:Skyline Frankfurt am Main.jpg|Frankfurto ĉe Majno
Image:Victoria peak.jpg|Honkongo
Image:Cruise ship and Seabus in Istanbul.jpg|Istanbulo
Image:Joburg top.jpg|Johanesburgo
Image:City of London Skyline.jpg|Londono

Image:LosAngeles06.jpg|Los-Anĝeleso
Image:Madrid_-_Plaza_de_Moncloa_-_20050220.jpg|Madrido
Image:Melbourne Yarra Panorama Along Alexandra Avenue.jpg|Melburno
Image:Mexico D. F..jpg|Meksikurbo
Image:Montreal Twilight Panorama 2006.jpg|Montrealo
Image:Bombay24a.jpg|Mumbajo
Image:New-York-Jan2005.jpg|Novjorko
Image:Skyline in Osaka.JPG|Osako
Image:Paris-tours.jpg|Parizo
Image:Rio de Janeiro from Sugarloaf mountain, May 2004.jpg|Rio-de-Ĵanejro
Image:Stgo_Abril.jpg|Santiago de Ĉilio
Image:Cheonggyecheon an night 2.jpg|Seulo
Image:Sydney_opera_house_and_skyline.jpg|Sidnejo
Image:TorontoSkyline.jpg|Toronto
Image:Warsaw evening skyline 2006.jpg|Varsovio
Image:WashMonument_WhiteHouse.jpg|Vaŝingtono

## Nuntempaj metropoloj 
Laŭ la ĉefa difino de metropolo donita supre de ĉi tiu artikolo, inter ekzemploj de modernaj metropoloj estas la urboj en la sekva listo ordigita laŭ kontinentoj:

### Afriko 
### Azio 
#### Orienta Azio 
#### Suda Azio 
#### Sudorienta Azio 
#### Okcidenta/Centra Azio 
### Eŭropo 
#### Orienta Eŭropo 
#### Norda Eŭropo 
#### Suda Eŭropo 
#### Okcidenta Eŭropo 
### Nordameriko 
### Sudameriko 
### Oceanio 
## Referencoj 

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urbegoj

## Eksteraj ligiloj 
* **U.S. Census Bureau**: *About Metropolitan and Micropolitan Statistics*

Kategorio:Urba geografio
Kategorio:Demografio
Kategorio:Listoj de urboj
Kategorio:Kolonioj
Kategorio:Setlejo