Antimono

eta|Antimono
**Antimono** estas metala elemento en la perioda tabelo.

* **Simbolo:** Sb
* **Atomnumero:** 51
* **Atompezo:** 121,760
* **Kemia Serio:** metaloido
* **Bolpunkto:** 630.63 oC
* **Fandpunkto:** 1587oC
* **Denseco:** 6697&nbsp;kg/m3
* **Malkovrinto:** Konata de antikvaj tempoj

Brila griza metalo aŭ metaloido, Antimono troviĝas en la naturo ĉefe kiel la sulfida mineralo stibnito (Sb2S3). Antimonaj kombinaĵoj estas konataj ekde antikvaj tempoj kaj estis pulvorigitaj por uzo kiel medicino kaj kosmetikaĵoj, ofte konataj per la araba nomo kohl.

Ĉinio estas la plej granda produktanto de antimono kaj ĝiaj kombinaĵoj, kun plejparto de la produktado devenanta de la minejo Xikuangshan en Hunano. La industriaj metodoj por rafini antimonon el stibnito estas rostado sekvata de redukto per karbono, aŭ rekta redukto de stibnito per fero.

La plej oftaj aplikoj por metala antimono estas en alojoj kun plumbo kaj stano, kiuj plibonigis ecojn por lutaĵoj, kugloj kaj ebenaj lagroj. Ĝi plibonigas la rigidecon de plumb-alojaj platoj en plumb-acidaj baterioj. Antimona trioksido estas elstara aldonaĵo por halogen-entenantaj flammalrapidigiloj. Antimono estas uzata kiel dopanto en duonkonduktaĵaj aparatoj.

## Karakterizaĵo 
Antimono estas pli elektronegativa ol stano aŭ bismuto, kaj malpli elektronegativa ol teluro aŭ arseno. Kiel metaloido, ĝi havas Mohs-skalan malmolecon de 3.

Antimono estas arĝenta, brila griza solido, kiu estas stabila en aero je ĉambra temperaturo. Se varmigita, ĝi reagas kun oksigeno por produkti antimonan trioksidon, Sb2O3. Antimono estas atakata de oksidigaj acidoj.

Flava alotropo de antimono, supozeble analoga al flava arseno, formiĝas per oksidiĝo de stibino (SbH3) kun aero aŭ oksigeno je −90 °C. Je ĉirkaŭaj temperaturoj kaj en ĉirkaŭa lumo, ĝi transformiĝas en la pli stabilan nigran alotropon. Malofta eksplodema formo de antimono povas esti formita per la elektrolizo de antimontriklorido, sed ĝi ĉiam enhavas konsiderindan kloron kaj ne estas vere antimona alotropo. Kiam gratita per akra ilo, okazas eksoterma reakcio kaj blankaj vaporoj eliĝas kiam metala antimono formiĝas; kiam frotita per pistilo en pistujo, okazas forta detonacio.

## Historio 
La origino de la nomo de antimono estas la araba vorto  [ithmud]. Jam la araba nomo estis donita kiam la alĥemio venis de Arabio, ĉirkaŭ la 11-a jarcento.
La alĥemia simbolo estas 20ra. La proponata sinonimo de antimono estas **stibio** (de la latina "stibium").

## Aplikoj 
### Flamo-malfruigiloj 
Antimono estas ĉefe uzata kiel fajro-malfruigilo en la formo de antimona trioksido, kaj kutime estas uzata en kombinaĵo kun halogenitaj fajro-malfruigiloj, krom halogenitaj polimeroj. La fajro-malfruiga efiko de antimona trioksido estas atingita per formado de halogenitaj antimonaj kombinaĵoj. Ĉi tiuj kombinaĵoj reagas kun hidrogenaj atomoj, kaj eble ankaŭ kun oksigenatomoj kaj hidroksilaj radikaluloj, tiel inhibiciante bruladon. Aplikoj de ĉi tiuj fajro-malfruigiloj inkluzivas infanajn vestaĵojn, ludilojn, aviadilojn kaj aŭtoseĝkovrilojn. Ili ankaŭ estas aldonitaj al poliesteraj rezinoj en vitrofibraj kompozitoj por la fabrikado de produktoj kiel ekzemple malpezaj aviadilmotorkovriloj.

### Alojoj 
Antimono formas multflankan alojon kun plumbo, kiu povas plibonigi la malmolecon kaj mekanikan forton de plumbo. Antimono estas uzata en kontraŭfrikciaj alojoj, kugloj kaj plumbaj kugloj, kablingoj, tipmetalo (ekz., por tiparmaŝinoj), lutaĵo (kelkaj "senplumbaj" lutaĵoj enhavas 5% antimonon), stano, kaj malalt-stanaj harditaj alojoj por fabrikado de orgenfajfiloj.

### Aliaj Uzoj 
Antimono povas esti uzata kiel stabiligilo kaj katalizilo en la produktado de polietilena tereftalato. Tria uzo estas kiel pigmento. Kiam uzata kun certaj specoj de ceramikaĵoj kaj emajloj, antimono ankaŭ helpas konservi kolorstabilecon kaj surfacan glatecon.

## Komponaĵoj 
* Amonia heksafluoro-antimonato
* Amonia kvarfluoro-antimonato
* Natria antimonato
* Natria heksafluoro-antimonato
* Natria tioantimonato

## Mineraloj 
* Stibnito

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Perioda tabelo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
* Philipp Friedrich Gmelin

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sb/index.html
* http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Sb.html
* http://periodic.lanl.gov/elements/51.html(http://periodic.lanl.gov/51.shtml)


Kategorio:Kemiaj elementoj