open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Želiezovce

**Želiezovce** [ĵeliezovce], hungare **Zseliz** [ĵelIz] estas urbo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice.

## Situo
Želiezovce situas en valo, laŭ dekstra bordo de Hron, laŭ ĉefvojo Štúrovo-Nitra, fine de fervojo el Štúrovo. Levice troviĝas 25 km.

## Historio
Želiezovce jam estis loĝata dum la neolitiko, pri tiuj homoj oni nomumis eraon nomata *kulturo de Ĵeliz*. Armeo de Francisko la 1-a en 1709 faris pontonoponton kaj ambaŭflanke fortikaĵetojn. En 1910 loĝis tie 2301 da homoj (precipe  hungaroj). La urbo apartenis ĝis 1919 al Bars, al distrikto de Léva. Ekde 1920 la urbo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 la regiono rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj al Sudetoj, krome estis ankaŭ loĝantarŝanĝo. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš.
En 2001 loĝis tie 7522 da homoj (hungaroj jam en majoritato).

## Vidindaĵoj
* tiel nomata Strigodomo, tie dormis Schubert, nun muzeeto
* preĝejo, en 1736 oni trovis romian tomboŝtonon, tio nun estas altaro
* postbaroka kastelo el 1720

## Famuloj
* en Želiezovce naskiĝis slovakaj-hungaraj geaktoroj Ági Gubík kaj Attila Mokos
* en la iama Zselíz naskiĝis:
** hungara inĝeniero-arkitekto Antal Kherndl
** hungara-slovaka episkopo Ágoston Fischer-Colbrie
** hungara kanoniko Károly Santho
* devenas el la urbo hotelisto-kukisto familio *Sacher*
* Franz Schubert tie instruis fraŭlinojn Eszterházy
* en la iama Svodov naskiĝis hungara aktoro Olga Antal
eta|maldekstre|Skulptaĵo pri Antal Kherndl en sia naskiĝurbo

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
François Parchemin

**François PARCHEMIN** estas juna franca esperantisto. De 2006 ĝis 2009 li estis la prezidanto de JEFO. Li loĝas en Aix-en-Provence.

## Eksteraj ligiloj 
* Blogo de François Parchemin

## Notoj 
Kategorio:Francaj esperantistoj
Daniela Tagliafico

**Daniela TAGLIAFICO** (naskiĝis la  en Ĝenovo) estas itala esperantistino. Ŝi estis prezidantino de IEJ.

Ĝis 2003 Daniela studis filozofion en la universitato de Torino. En 2009 ŝi doktoriĝis pri filozofio de lingvo en la Universitato de Orienta Piemonto.

## Notoj 
Kategorio:Italaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Heming Welde Thorbjørnsen

**Heming WELDE THORBJØRNSEN** (naskiĝis la ) estas norvega esperantisto. De 2005 ĝis 2006 li estis prezidanto de TEJO. Krome li estis prezidanto de la Norvega Junularo Esperantista kaj aktivulo de E@I.

Kategorio:Norvegaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de E@I
Pierre Louÿs

**Pierre Louis**, poeto kaj romanisto plej konata kiel **Pierre Louÿs**, naskiĝis en Gento, (Belgio), la 10-an de Decembro 1870 kaj mortis en Parizo la 6-an de Junio 1925.

Li fondis en 1891 la beletran revuon *La Conque*, kie li publikigis siajn verkojn kaj verkojn de renomaj parnasaj kaj simbolismaj verkistoj, kiel Mallarmé, Leconte de Lisle kaj Verlaine sed ankaŭ de junaj poetoj kiel Paul Valéry kaj André Gide.

Al lia unua poemkolekto, *Astarté* (1893) sekvis la *Kanzonoj de Bilitis*, lia plej konata verko. Li ŝajnigis ĝin tradukaĵo de greka poetino samtempa al Sapfo. Bukolikaj kaj naturaj bildoj apudas ardajn erotikajn scenojn. Tiuj poemoj inspiris Claude Debussy.

Lia unua romano, *Aphrodite (mœurs antiques)*, Afrodito (antikvaj moroj), publikiĝis unuafoje en 1896. Lia sekva romano, *La femme et le pantin* (La virino kaj la marioneto), el 1898, estas ofte konsiderata lia ĉefverko. Ĝi inspiris muzikistojn kaj plurajn filmistojn, kiel Luis Buñuel por *Ese oscuro objeto del deseo*.

Dum sia vivo li verkis parodiojn de siaj verkoj, per erotikaj versioj. Ankaŭ por seriozaj verkoj kiel *Manlibro pri civilizeco por knabinoj por uzado en lernejaj institutoj*. Li rakontis pri siaj komplikaj rilatoj kun la tri filinoj de la verkisto José-Maria de Heredia kaj la patrino en *Trois Filles de leur mère* ("Tri filinoj de ilia patrino"), postmorte eldonita. Louÿs estis edzo de unu el la filinoj kaj havis alian kiel amorantinon, de kiu li havis filon.

Oni konsideras, ke malgraŭ lia famiĝo pro aŭdaca erotikismo, lia ĉefa celo estis kritiki la regantan severmorecon kaj defendi la rajton je libereco ankaŭ por la virinoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.esperanto.cc/origtrad-dialogo.htm - "Dialogo ĉe l' subiranta suno", esperantigita de Daniel Luez

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj poetoj
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:GLAT-verkistoj
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse
Andaluza naciismo

**Andaluza naciismo** estas la naciismo de Andaluzio, en Hispanio.

Tiu movado defendas, ke Andaluzio estas nacio en Eŭropo.

La gravaj partioj de tiu naciismo estas:
* Partido Andalucista
* Partido Socialista de Andalucía
kaj aliaj partioj malgrandaj kaj sendependendismaj kiel Nación Andaluza aŭ Asamblea Nacional de Andaluzía.

Tamen ekzistas aliaj asociacioj memnomataj naciistaj, kiel la Sindicato de Obreros del Campo, la Colectivo de Unidad de los Trabajadores-Bloque Andaluz de Izquierdas aŭ la sendependentista junulara asocio Jaleo!!!

## Flagoj de la Andaluza naciismo 

Image:Andnac2.svg|Flago uzata de la Junulara Andaluzista.
Image:Bandera Andalucía Libre.svg|La flago naciista andaluza plej fama
Image:Andnac3.svg|Flago kun la stelo de Tarteso.

## Vidu ankaŭ 
* Flago de Andaluzio

Naciismo
Kategorio:Naciismoj en Hispanio
Andaluza
Jaleo!!!

**Jaleo!!!** estas junulara organizo andaluza de maldekstraj ideoj kiu defendas la memdeterminon kaj la sendependencon de Andaluzio disde Hispanio.

## Idealoj 
Ĝiaj militantoj povas havi proprajn idealojn, ene de la maldekstra kontraŭsistemo kaj la andaluza naciismo.

Kelkaj idealoj estas:

* La lukto por la libereco de Andaluzio.
* La defenso de la rajto de memdetermino, kio estas proponita de la Unuiĝintaj Nacioj. Tiun rajton havas ĉiuj popoloj por elekti ĝiajn futurojn.
* La kontraŭkapitalismo. Andaluzio necesas socialan revolucion kiu nekomencas.
* La leĝigo de la okupacio.

Kategorio:Asocioj (Politiko)
Kategorio:Andaluzio
Kategorio:Naciismo
Kategorio:Politiko de Hispanio
Kategorio:Socialismo
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1996
Dvory nad Žitavou

**Dvory nad Žitavou,** hungare **Udvard** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

eta|dekstra|300px|Monumento de Dvory nad Žitavou

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Žitavou, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Budapeŝto-Vác-Bratislava. Nové Zámky troviĝas 9 km-ojn for.

## Historio 
Pli frue loĝis tie romianoj kaj avaroj. La unua mencio pri la loko devenis el 1075. Estis tie kapelo omaĝe al Sankta Marteno, la kampoj aldoniĝis al abatejo. En 1228 tie okazis la unua hungara ribelo de servutuloj. Koncilio okazis en 1309. Ili dekretis sonoriladon tage po 3. En 1429 la vilaĝo iĝis urbo, en 1441 la urbo ricevis ankaŭ juĝorajton kaj en 1462 iĝis distriktejo. En la 16-a j.c. la turkoj ofte atakis la urbeton, tiam detruiĝis la kapelo kaj apude la fortikaxeto. Inter 1572-1685 la urbo apartenis al la Turka Imperio. Poste la kampoj apartenis al episkopejo de Esztergom, tiutempe germanoj alvenis. La urbo famiĝis pri la vinkulturo. En 1910 loĝis tie 4387 da homoj (4343 hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Komárom (reĝa departemento), al la distrikto de Udvard, kies distriktejo estis. En 1919 okazis batalo inter ĉeĥa legio kaj tiutempa hungara Ruĝa Armeo. Poste la regiono iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la urbo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 Germanio okupis Hungarion kaj la judoj estis deportitaj. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj al Sudetoj, krome estis ankaŭ loĝantarŝanĝo. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš. Kolĥozo formiĝis en 1949. En 2001 loĝis tie 5138 da homoj (3684 hungaroj, 1323 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* fundamente mezepoka katolika preĝejo, dum la historio kelkfoje detruita, la nun videbla en 1776 konstruiĝis
* paroĥo el 1761
* golgoto el 1860, nun ankaŭ pilgrimejo
* kapelo omaĝe al Sankta Urbano sur monteto de vintukoj el 1760
* monumentoj pri la mondmilitoj apud la preĝejo
* skulptaĵo pri Sankta Floriano el 1855 apud la preĝejo

## Famuloj 
En la iama Udvard naskiĝis kaj mortis hungara juĝisto Ferenc Boncz.

En la iama Udvard naskiĝis:
* hungara oficisto József Podhradczky
* hungara prelato Ferenc Galla.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Sándor Szilágyi N.

**SZILÁGYI N. Sándor** (siladji) estas rumanuja hungara lingvisto, publicisto, universitata profesoro naskita en Fegernicu Nou la . li estas la patro de Zsuzsa Szilágyi. N..

## Biografio 
Sándor Szilágyi N. akiris diplomon de mezlerneja instruisto pri la hungara lingvo kaj literaturo en 1972 en Kluĵo. Inter 1972-90 li estis redaktoro de Kriterion Könyvkiadó en Bukareŝto, ekde 1990 li estas ano de la katedro *Hungara Lingvo kaj Kulturo* en la Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo. Li pensiuliĝis en 2013.

## Premioj 
* 2007 - premio Arany János de MTA.

## Libroj 
* *Világunk, a nyelv*, Kriterion Könyvkiadó, Bukarest, 1978. [Dua eldono: Osiris Kiadó, Budapest, 2000.]
* *Magyar nyelvtan*. Első rész. Tankönyv a pedagógiai líceumok IX-X. osztálya és a filológia-történelem szakprofilú líceumok XI. osztálya számára, Editura Didacticasi Pedagogica, Bucuresti, 1980.
* *Hogyan teremtsünk világot?* Rávezetés a nyelvi világ vizsgálatára, Erdélyi Tankönyvtanács, Kolozsvár, 1996. [Dua eldono: 1997.]
* *Ne lógasd a nyelvedet hiába*! Nyelvtani kiskalauz felvételizőknek, AESZ, Kolozsvár, 2000.
* *Miegymás*. Közéleti írások, Kalota Könyvkiadó, Kolozsvár, 2003.
* *Elmélet és módszer a nyelvészetben, különös tekintettel a fonológiára*, Erdélyi Tudományos Füzetek 245., Az Erdélyi Múzeum-Egyesület kiadása, Kolozsvár, 2004.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj 
* Jelek és szimbólumok *Signoj kaj simboloj* aŭ Simpatika homoscienco - Universitataj prelegoj 
* Prelego: Metaforák és elmevírusok

Szilagyi N. S
Gusztáv Molnár

**MOLNÁR Gusztáv** estas hungara filozofo, eseisto, politologo. Li naskiĝis en Sălard (Bihor) la 20-an de novembro 1948.

## Biografio 
Gusztáv Molnár finis la mezlernejon en Oradea (1966), li akiris diplomon pri historio-filozofio en Universitato Babeș-Bolyai de Kluĵo (1971). Li estis redaktoro de libroeldonejo Kriterion Könyvkiadó en Bukareŝto. Li gvidis la Limes Kör (Rondo Limes). La 7-an de februaro 1987 oni faris domserĉadon en lia loĝejo kaj konfiskis manuskriptojn, poste oni maldungis lin el lia laborloko. En la printempo de 1988 li translokiĝis Hungarujon, kie li redaktis la revuon Limes.

## Verkoj 
* *Szövegek és körülmények*, kunullaboranto, Bk., 1974;
* *Az elmélet küszöbén*, esszék, Bk., 1976;
* Bretter György: *Itt és mást*, elektita, notoj, Bk., 1979;
* *A kortudat kritikája* (kun manuskriptoj neeldonitaj György Bretter), Bk., 1984;
* *Ó, Anglia, Anglia...* Eseo pri la angla revolucio, Bk., 1984 
* *Európai napló* (Eŭropa taglibro) [en pseŭdonimo *Bíró Péter*], Parizo, 1984;
* *Autonómia és integráció*, red., kunulaŭtoro, 1993;
* *Nem lehet*. A kisebbségi sors vitája, red. (Kun Péter Cseke), Szhely, 1993.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Hungaraj filozofoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj filozofoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Limes Kör

**Limes Kör** (Rondo Limes) estis grupiĝo sekreta de rumanujaj hungaraj intelektuloj kontraŭstarantaj al komunista diktaturo en Rumanujo. 
## Ĝiaj anoj
*Gusztáv Molnár, Vilmos Ágoston , Sándor Balázs, Béla Bíró, Gáspár Bíró, Éva Cs. Gyimesi, Ernő Fábián, Csaba Lőrincz, Levente Salat, Sándor Szilágyi N., Károly Vekov. 
## Historio
Ili kunsidis en Bukareŝto, Braŝovo kaj Ilieni inter 20-a de septembro 1985 kaj 10-a de novembro 1986. 
## Bibliografio
*Molnár Gusztáv (red.): *Transzcendens remény*. A Limes-kör dokumentumai 1985-1989. Csíkszereda, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2004.
## Fonto
*Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumaniaj hungaraj institucioj kaj institutoj
Péter Cseke (literaturhistoriisto)

**CSEKE Péter**  estas rumanuja hungara literaturhistoriisto, raportisto, redaktoro naskiĝinta en Recsenyéd la 30-an de januaro 1945).

## Biografio 
La mezlernejon li finis en Odorheiu Secuiesc en 1963 kaj en 1968 li akiris diplomon de instruisto pri la hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Babeș-Bolyai. Li iĝis interna kunlaboranto de Falvak Dolgozó Népe kaj ekde 1969 redaktoro de revuo Korunk.

## Premioj, distingoj 
*2010 – Aranytoll.

## Verkoj 
**Víznyugattól vízkeletig*, raportoj, Bk., 1976;
**Emberarcok, raportvolumo* (kun György Beke kaj Barna Marosi), Bk., 1976;
**Látóhegyi töprengések*, literaturaj raportoj, Bk., 1979;
*Horváth István: Kipergett magvak, s. a. r., postparolo, Bk., 1981;
*Horváth István: Leválthatatlan őrszem, vál., antaŭparolo, aldono, Kvár, 1983;
**Hazatérő szavak*, publicistkaj verkoj 1970-1985, Bk., 1985, Bp., 1993;
**Erdélyi Fiatalok*. Dokumentoj, disputoj (1930–1940) [publikigas kun Ferenc László), bev., jegyz., Bk., 1986 [pro cenzuro aperis en komerco nur en 1990];
**Nem lehet*. Disputo pri la malplimulta sorto, leteroj, artikoloj, dokumentoj, elektita (kun Gusztáv Molnár), 1989;
**Könyv és kenyér*, Kvár, 1991;
**Érték és értékrend az egyetemes magyar irodalomban*, red., Bp., 1992;
**Korfordulós újesztendő*, sociografiaj raportoj, Székelyudvarhely, 1994;
**Vigyázó torony*. Interparoloj kun László Debreczeni, Bk., 1995;
**Lehet - nem lehet*. Kisebbségi létértelmezések (1937–1987), s. a. r., Mvh., 1995;
**Metaforától az élet felé*. Kisebbségi értelmiség – kisebbségi nyilvánosság. Studoj 1987–1997, Bk.-Kvár, 1997.
**A magyar szociográfia erdélyi műhelyei* (studoj), Magyar Napló. Budapest, 2008.
**Kistérségek - nagy remények?* red., KOMP-PRESS, 2009.
**Csíksomlylói Székely Népfőiskola* kune kun János Burus, Hungarovox Kiadó, 2013.

## Fonto 
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj de amaskomunikiloj
Marto de 2008

Jen listo de okazaĵoj en **marto 2008**.

## 30-an de marto 
* Je la 2-a horo komenciĝas en multaj eŭropaj landoj la ĉi-jara somertempo, per plifruigado de horloĝoj je unu horo. Ĝi ĉesos la 26-an de oktobro.

## 29-an de marto 
* La horo por la tero okazas je la 20-a horo lokatempe.

## 27-an de marto 
* Ekverkiĝis la onidira 10-miliona artikolo (kalkulante ĉiun artikolon en ĉiu lingvo en ĉiu Vikipedio) pri Nicholas Hilliard en la hungara Vikipedio (:hu:Nicholas Hilliard)

## 24-an de marto 
* La Olimpia Fajro por la Pekina Olimpiko estis ekflamigata en la helena loko de Olimpio. Malgraŭ parte nuba ĉielo oni povis ekflamigi la flamon per konkavspegulo kaj de ĝi reflektitaj sunradiadoj.

## 23-an de marto 
* Formulo Unu: Kimi Räikkönen (Suomio/Ferrari) gajnas la Grandan Premion de Malajzio en Sepang antaŭ Robert Kubica (Pollando/BMW) kaj Heikki Kovalainen (Suomio/McLaren).
* En Vatikano la ĉi-jaraj paskaj solenaĵoj atingis ĝian kulminon dum papo Benedikto la 16-a parolis la tradician benon "Urbi et orbi" (al la urbo kaj la terorbito). Inter bondeziroj en multaj lingvoj de mondo papo parolis ankaŭ en Esperanto.

## 22-an de marto 
* La kuba kontrabasisto kaj komponisto Israel "Kaĉao" López, kiu estas rigardata kiel kunfondinto de mambo, mortas 89-jaraĝe en Miamo (Florido).
* La 57-jara kandidato de la opozicia Nacia Partio (Kuomintang), Ma Ying-Jeou, gajnas la prezidentan baloton en Tajvano kun klara antaŭeco de 58,5 procentoj.

## 20-an de marto 
* La sidloko de estro de Banko de Japanio iĝis vaka ekde 20-a de marto, pro fino de oficdaŭro de estro Fukui Toshihiko 19-an de marto. Shirakawa Masaaki iĝis anstataŭa estro.

## 19-an de marto 
* Mortis Arthur C. Clarke, brita verkisto kaj inventisto. Aŭtoro de romano 2001: A Space Odyssey.

## 15-an de marto 
* Dum protestoj en Tibeto oni mortigis 80 ĝis pluraj centoj da tibetanoj batalantaj kontraŭ ĉinaj policistoj.
* Proksime de Tirano (Albanujo) okazis eksploda katastrofo en municideponejo : 17 mortintoj, 300 vunditoj.

## 9-an de marto 
* En Francio oni balotas por elekti novajn aŭ reelekti antaŭajn urbestrojn.
* PSOE gajnas la hispanan baloton al Parlamento (prezidenteco).

## 8-an de marto 
* Serba ĉefministro Koŝtunica demisiis.

## 7-an de marto 
* ETA murdas eŭskan socialistan eksurbkonsiliston Isaías Carrasco. Ĉiuj partioj suspendas la politikan kampanjon por la dimanĉaj balotoj por la hispana Parlamento.

## 3-an de marto 
* Israelo ĉesigas larĝan atakon de la Gaza-strio.

## 2-an de marto 
* Dmitrij Medvedev iĝis elektita nova prezidento de Rusio.

Kategorio:Marto laŭ jaroj
03
Universitato de Ljubljano

La **Universitato de Ljubljano** () en Ljubljano estas la plej aĝa universitato en Slovenio. Kun 61 000 studentoj en 22 fakultatoj ĝi estas inter la plej grandaj de Eŭropo. En 2008 ĝi havis 400 profesorojn kaj pli ol 3 000 pliajn sciencajn kunlaborantojn.

Ĝia latina nomo estas ''''. Ĝi estis fondita en 1919, post la Unua Mondmilito. Post la fondo de Slovenio ĝi estis la sola universitato de la regno, ĝis kiam fondiĝis la universitatoj de Maribor (en 1978) kaj de ĉemara regiono Primorska (en 2001).

Situo: 

## Konataj diplomitoj 
* Aleš Šteger

## Vidu ankaŭ 
* Nacia kaj Universitata Biblioteko de Slovenio

## Eksteraj ligiloj 
* Universitato de Ljubljano

eta|maldekstra|300ra|la universitata ĉefkonstruaĵo ĉe la kongresa placo

## Referencoj 
Kategorio:Ljubljano
Ljubljano
Brütten

**Brütten** estas komunumo en la distrikto Vinterturo, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 1880 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Brütten situas okcidente de la urbo Vinterturo ĉe la trilimpunkto de la distriktoj Vinterturo, Bülach kaj Pfäffikon sur la akvodislimo inter Tössvalo kaj Glattvalo. En okcidento Brütten limas kun la komunumoj Oberembrach kaj Nürensdorf, en sudo kun Lindau ZH.

## Trafiko 
Per aŭtobusoj de la Zurika Trafik-Unio Brütten estas konektita kun Vinterturo kaj Bassersdorf.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Brütten datiĝas el la jaro 876 sub la nomo *Pritta*. En frua mezepoko la vilaĝo estis posedaĵo de la Monaĥejo Sankt-Galo. Ek de ĉirkaŭ la jaro 1000 post Kristo la komunumo tiam apartenis al la Monaĥejo Einsiedeln, kiu posedis influon en Brütten ankoraŭ ĝis la jaro 1832. Apartaĵo estis, ke eĉ post la reformacio la reformitaj pastroj de Brütten estis elektitaj de la abato de la Monaĥejo Einsiedeln el propono de tri personoj de la urbo Zuriko, kiu posedis ekde la 15-a jarcento la voktrajtojn pri Brütten.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Brütten
Carlos Núñez

**Carlos Núñez** (naskita je la 16-a de julio 1971 en Vigo) estas galega muzikisto. Lia plej ŝatata muzikilo estas la "Gaita" (galega sakŝalmo), kaj li ankaŭ ludas bekfluton.

Li jam kiel 12-jara knabo ludis je la Interkelta Festivalo de Lorient en Francujo. Tie li ankaŭ ekkonis la irlandajn muzikistojn de The Chieftains, kun kiuj sukcesoplena kunlaboro sekvis. Tiel li ludis sur ceteraj albumoj de la grupo. Li eĉ ofte nomiĝas kiel la sepa de The Chieftains.

La aparteco rilate liajn proprajn albumojn estas inter alie, ke li miksas la keltan muzikon kun aliaj muzikstiloj. Kaj plie li gajnis multajn konatajn artistojn por siaj albumoj.

## Disklisto 
* 1996 A Irmandade Das Estrebas
* 1999 Os amores libres
* 2000 Mayo Longo
* 2002 Todos os mundos
* 2003 Almas de Fisterra (Un Galicien en Bretagne (galego en Bretonio); Finisterre: La fino de l' mondo)
* 2004 Carlos Núñez en Concert
* 2006 Cinema do mar
* 2006 Carlos Núnez - Melodies Inspired by Deeds of Gedo (nur en Japanio)
* 2007 Cinema do mar -speciala versio kun 21 muzikaĵoj kaj DVD (ĝis nun nur en Hispanio)

## Kunlaboraĵoj 
* 1989 The Chieftains - Treasure Island
* 1996 The Chieftains - Santiago (Grammy kiel plej bona mondmuzikalbumo)
* 2005 Solas - Waiting for an Echo

Kategorio:Hispanaj muzikistoj
Kategorio:Flutistoj
Sládkovičovo

**Sládkovičovo,** hungare **Diószeg,** germane **Diosek** estas urbo en Slovakio, en Regiono Trnava, en Distrikto Galanta.

## Situo 
La urbo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Bratislavo-Nitra, laŭ fervojo Budapeŝto-Vác-Bratislavo. Galanta troviĝas 6&nbsp;km de ĉi tie.

## Historio 
La urbo estis loĝata dum la 1-a j.c. La unua mencio devenis el 1252. La hungara nomo nomiĝas pri juglando, tiutempe troviĝis tie multe da juglandarboj. En 1530 la turkoj detruis la komunumon, kiu longe estis eklezia bieno. En 1582 ĝi iĝis kampurbo kaj iom poste ĝi ricevis ankaŭ foirorajton kaj doganejo. Dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la aŭstroj rabis kaj bruligis la urbeton. En 1786 alvenis germanoj, kiuj fondis ĝemelkomunumon apude. La fervojo atingis la urbon en 1850. En 1910 loĝis en hungara Diószeg 2483 hungaroj, 387 slovakoj; en germana Diószeg loĝis hungaroj en majoritato. Ĝis 1919 la urbo apartenis al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Galanta. Poste ĝi iĝis parto de Ĉeĥoslovakio, dume inter 1938-1945 la urbo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1943 la du ĝemelkomunumoj unuiĝis. Post la 2-a mondmilito duono de la hungareco estis deportita. En 1948 la urbeto prenis nomon *Sládkovičovo* pri slovaka poeto kaj patrioto Andrej Sládkovič. En 1983 la urbeto ricevis la rangon urbo, kiu havas fabrikojn pri teksaĵo kaj nutraĵo.

En 2001 loĝis en la urbo 6&nbsp;078 da homoj (3614 slovakoj, 2340 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo el la 17-a j.c.
* kastelo de Kuffner 
* iama fabriko pri sukero el la 19-a j.c.
* termala banejo

## Famuloj 
* En tiama Magyardiószeg - kiu nuntempe estas urboparto de Sládkovičovo - naskiĝis hungara literaturhistoriisto Jenő Koltay-Kastner, hungara advokato Oszkár Abay Nemes, hungara algologo Tibor Hortobágyi kaj hungara komponisto Zoltán Pongrácz.
* En la iama Diosek naskiĝis hungara pentristo Adolf Weinträger.

## Partneraj urboj 
*  Csorvás, Hungario
*  Diosig, Rumanio

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Galanta
József Petkes

**PETKES József** (petkeŝ) estas rumanuja hungara pentristo, grafikisto. Li naskiĝis en Tăşnad la 4-an de februaro 1928.

## Biografio
Petkes studis inter 1950-54 en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo, kie liaj majstroj estis Tibor Kádár, Imre Nagy, Sándor Mohy. Inter 1954-58 li instruis en Moldavio, poste en sia naskiĝurbo. Inter 1963-68 li instruis en Satu Mare. En tiu tempo li komencis interesiĝi pri la etnografio kaj li publikis plurajn centojn da artikoloj. En 1986 li translokiĝis Hungarujon kaj li instruis en Nyíregyháza.

## Eksteraj ligiloj
*ArtPortal

Petkes J
Petkes J
Petkes J
Károly Nóti

**NÓTI Károly** estis hungara verkisto, kabaretaŭtoro naskita en Tasnád la 1-an de februaro 1892 kaj mortinta en Budapeŝto la 28-an de majo 1954.

## Biografio 
Károly Nóti pristudis juron en Koloĵvaro. En 1918 li iĝis kunlaboranto de Keleti Újság. Komence li verkis kabaretaĵojn en 1923. Li verkis operetojn, komediojn, filmtekstojn.

## Verkoj ĉefaj 
* *Az oroszlánszelídítő* (1923);
* *A házibarát* (komedio, kun Béla Szenes, 1928);
* *Hej, színművész, színművész!* (1929);
* *Hyppolit, a lakáj* (filmo, kun István Zágon, 1931);
* *Nyitott ablak* (opereto, 1932);
* *Három sárkány* (filmo, 1936);
* *Csákó és kalap* (film, 1940);
* *Piké* (1945);
* *A fekete liliom* (Bp., 1948);
* *Civil a pályán* (filmo, kunulaŭtoro, 1951);
* *A motor* (1954).
* *Fel a fejjel* (filmo, kunulaŭtoro, 1954).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio, verkoj hungare 

Noti K
Sherborne

**Sherborne** estas malgranda urbo en Dorset, Anglio, ses mejlojn (ĉ. 10 kilometrojn) for de Yeovil, Somerset. En 2001 la loĝantaro estis ĉirkaŭ 9.350, el kiuj 40 pocentoj estis emeritoj. Sherborne enhavas abatejon, kastelon, privatajn lernejojn kaj aliaj malnovajn konstruaĵojn.

La saksoj nomis la urbon *scir burne*, kio signifis "klara rivereto". Dum la frua anglo-saksa epoko ĝi iĝis la ĉefurbo de Wessex, unu el la reĝlandoj de Anglio. En la abatejo entombiĝis la reĝoj Ethelbert (Wessex) kaj Ethelbald (Wessex), pli aĝaj fratoj Alfredo la Granda, kiu edukiĝis ĉe la monaĥa lernejo en Sherborne. En 705 la diocezo apartiĝis inter Sherborne kaj Winchester kaj la Reĝo Ine fondis abatejon pro la unua episkopo de Sherborne, Sankta Aldhelm. En 1075 la episkopa sidejo translokiĝis al Old Sarum, la antaŭa sidloko de Salisbury, kaj la abatejo iĝis benediktana monaĥejo. Dum la dek-kvina jarcento, dum kvereloj kun la monaĥoj, la urbanoj forbruligis la abatejan preĝejon, kiu estis rekonstruita inter 1425 kaj 1504. La reĝo Henriko la 8-a fermis la anglajn monaĥejojn inter 1536 kaj 1539 kaj forvendis ilin. En 1539, kavaliro John Horsey aĉetis la abatejon de Sherborne, kaj la preĝejo iĝis ordinara preĝejo.

eta|maldekstre|La kastelo de Sherborne Dum la dek-dua jarcento Roger de Caen, episkopo de Salisbury kaj kanceliero de Anglio, konstruis fortikigatan palacon, kiu detruiĝis en 1645 dum la enlandaj militoj. En la palacaj grundoj Sir Walter Raleigh konstruis domegon, nun nomatan "Sherborne Castle" (la kastelo de Sherborne), en 1594.

En 1550, uzante antaŭajn konstruaĵojn de la abatejo, oni refondis la lernejon, kiu nun estas fama privata lernejo. Tie edukiĝis multaj gravaj personoj, inter kiuj la matematikisto Alan Turing, la aktoro Jeremy Irons kaj la verkisto John le Carré.

En la romanoj de Thomas Hardy Sherborne aperas kun la nomo "Sherton Abbas".

## Partneraj urboj 
Partneraj urboj de la koumuno interalie estas (elektiĝis ĉiuj urboj pri kiuj jam estas esperantaj artikoloj)

*  Altea, Valencilando, Hispanio
*  Bad Kötzting, Bavario, Germanio
*  Bellagio, Lombardio, Italio
*  Chojna kaj Dębica, Pollando
*  Granville, Normandio, Francio
*  Holstebro, Danio
*  Houffalize, Valonio, Belgio
*  Judenburg, Stirio, Aŭstrio
*  Karkkila (Högfors), Finnlando
*  Kőszeg, Okcidenta Transdanubio, Hungario
*  Marsaskala, Malto
*  Meerssen, Nederlando
*  Prevezo (Πρέβεζα), Grekio
*  Prienai, Litovio
*  Siget, Rumanio
*  Sigulda, Latvio
*  Sušice, Ĉeĥio
*  Zvolen, Slovakio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Dorset
Aurél Papp

240px|dekstra
**PAPP Aurél**, **Aurel POPP** rumanuja pentristo, artkritikisto (Căuaş / Érkávás), 30-a de aŭgusto 1879 – 8-a de aŭgusto 1960, Satu Mare).

## Biografio 
La mezlernejon li finis en Nagykároly (1899), kie li interamikiĝis kun Endre Ady. Li akiris diplomon de instruisto en Budapeŝto (1903) kaj li instruis desegnon en Szatmárnémeti. Li studvojaĝis en urboj okcidenteŭropaj. Dum la unua mondmilito li luktis en rusaj kaj italaj frontoj, kaj liajn tieajn kreaĵojn li prezentis en *Erdélyi Képzőművészeti Szalon* en 1921 en Kluĵo. En Satu Mare li gvidis porcelanan kaj ceramikan laborejon (1923-27), la somerojn li pasigis en Baia Sprie (1932-45). Kvankam lia gepatra lingvo estis la rumana, ĉar li edukiĝis sub influo de hungara kulturo, siajn leterojn grandparte li skribis en hungara lingvo eĉ ankaŭ al rumanaj verkistoj kiel Octavian Goga kaj Emil Isac, same kiel siajn aŭtobiografiajn notojn, taglibrofragmentojn. Li havis oftajn interkorespondadojn kun verkistojn Károly Kós, Jenő Szentimrei, Áron Tamási, József Nyírő, Géza Tabéry.

## Verkoj 
* Aurel Popp, *Ez is élet volt...* (Kv. 1977).
* Aurel Popp, *La capātul unei vieti...fragmente de jurnal si alte scrieri*, Editura Muzeului Sātmārean, Satu Mare 1999

## Bibliografio 
* Erdélyi Anna: Látogatás P. A. műtermében. Napkelet (Kv.) 1922/12-13.
* Banner Zoltán: P. A. festészete. Korunk 1958/4. –
* Raoul Şorban-Banner Zoltán: Aurel Popp, Editura Meridiane, Bucuresti, 1968.
* Murádin Jenő: Emil Isac és P. A. levelezése. NyIrK 1968/2.
* Tabéry Géza: Két kor küszöbén. P. A. levelei T. G.-hoz. 1970. 383-391.
* Báder Tibor: P. A. Szatmári Hírlap 1973. szept. 15.
* Krilek Sándor: P. A., a nagy szatmári művész. Szamoshát 1990/7.

Kategorio:Rumanaj pentristoj
Herbert Achternbusch

**Herbert Achternbusch** (; naskiĝis la  en Munkeno, mortis la  en Munkeno) estis germana reĝisoro, verkisto kaj pentristo. 

## Listo de verkoj 
* *Hülle* (1969)
* *Das Kamel* ("La kamelo", 1970)
* *Die Macht des Löwengebrülls* ("La povumo de la leona blekado", 1970)
* *Die Alexanderschlacht* ("La batalo de Aleksandro", 1971)
* *L´Etat c´est moi* ("La ŝtato estas mi", 1969)

## Vidu ankaŭ 
* Germanlingva literaturo

Kategorio:Germanaj pentristoj
Lajos Bíró (entomologo)

**BÍRÓ Lajos** estis hungara entomologo, etnografia kolektanto naskita en Tasnád la 29-an de aŭgusto 1856 kaj mortinta en Budapeŝto la 2-an de septembro 1931.

## Biografio 
Lajos Bíró komencis studi teologion en Debreceno kaj Budapeŝto, sed ĉesis tiun. Li iĝis pedagogo en Sátoraljaújhely. Inter 1880 kaj 1886 li laboris ĉe la Entomologia Stacio, poste instruis en Rákospalota, Kecskemét. En 1883 li enskribiĝis la universitaton de Budapeŝto. Per la mono ricevita por kolekto vendita konsistanta el 60 miloj de insektekzemplero en 1895 li iris en Germana- Nov-Gvineo, kie kun etinterrompoj li pasigis sep jarojn. Li faris ankaŭ etnogrfiajn kolektadojn. Lia etnografia kolekto konsistanta el ses mil pecoj elmontras la vivon de papuoj. Li kolektis en 1906 en Grekujo en 1928 en Bulgarujo.

## Verkoj 
* *Hét év Új-Guineában* (Sep jaroj en Nov-Gvineo) (Bp., 1923);
* *Új-Gunieai utazás emlékei* (Memoroj de vojaĝo en Nov-Gvineo) (Bp., 1932).

## Bibliografio 
* B. L. német-új-guineai (berlinhafeni) néprajzi gyűjtésének leíró jegyzéke (Bp., 1899);
* B. L. német-új-guineai (Astrolabe öböl) néprajzi gyűjtéseinek leíró jegyzéke (I-III, Bp., 1899-1901.
* Az MNM néprajzi gyűjteményei, 1-3);
* Asztalos Sándor: B. L. a nagy magyar utazó (Bp., 1953);
* Opuscula ethnologica memoriae Ludovici Bíró sacra. Red. T. Bodrogi et L. Boglár (Bp., 1959);
* Bodrogi Tibor: Die Kunst Ozeaniens (Bp., 1960).
* Petur László: *Egyszemélyes expedíció* (romaneca biografio, Bp., 1963).
* Benedek Kálmán: *A Szilágyságtól Új-Guineáig*. Buk., 1979.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj entomologoj
Kategorio:Hungaraj etnografoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Baktrio

**Baktrio** (malnovperse *Báĥtriŝ*, , , , ) estas nomo de historia lando en regiono de hodiaŭa norda Afganio, kies kerno estis Baktro, pli posta Balĥ. La limojn de Baktrio kreis norde rivero Amudarjo, sude montaro Hindukuŝo, okcidente rivero Murgabo kaj oriente hodiaŭa Badaĥŝano.

En antikva epoko loĝis en Baktrio, kies teritorio estas grandparte montaroriĉa, hindeŭropa etno de baktroj, parenca kun medoj, persoj kaj partoj.

## Vidu ankaŭ 
* Balĥo
* baktria kamelo

Kategorio:Antikva Oriento
Kategorio:Antikva Persio
Kategorio:Historio de Barato
Kategorio:Afganio
Arad (Israelo)

**Arad** (, ) estas urbo en Israelo, ĉ. 25 km okcidente de la Morta Maro kaj 45 km oriente de Be'er Ŝeba.

Laŭ la stato de  en la municipo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Arad estis fondita en 1962; ĝiaj fondintoj deziris medion sen homamasoj kaj malpurigo. Arad konservis relative puran aeron. Ĝia blazono montras arbon inter dunoj.

Arad situas 579 metrojn super marnivelo; partoj situas pli alte. Ĝiaj koordinatoj estas . En 2003 ĝi havis proksimume 28.000 loĝantojn.

Arad en 1989 ĝemeliĝis kun Dinslaken en Germanio.

Kategorio:Urboj de Israelo
Kategorio:Suda distrikto de Israelo
Sarcoscypha

**Sarcoscypha** estas genro de la askofungoj, kies specioj estas nomataj ankaŭ ia **ruĝa tasofungo**.
La nomo elvenas el la greka σαρκός = sarkos kiu signifas karna, kaj κῦφος = kûphos : kuvo.

*Sarcoscypha austriaca* estas specio en Mez-Eŭropo, aperas en tiu regiono jam frue eĉ en februaro en la neĝa arbaro. Ĝia kutima apero okazas en marto, ĉar la konstruo de la fungokorpo bezonas humidan ĉirkaŭon, akvon. (En seka vetero, la fungokorpo eĉ ne estiĝas.)

La tasoformaj fungoj kreskas sur maldikaj putriĝantaj branĉoj aŭ lignorestaĵoj. La tasoparto ligiĝas al la branĉo per eta pedunklo. La sporoj estiĝas sur la interna skarlatruĝa surfaco.

Kvankam ĝi estas manĝebla, ĝi ne havas karakteran guston.

## Eksteraj ligiloj 
* Mirinda naturo (vidu Kuvo-fungo ruĝa)

Kategorio:Pezizomycetes
Hindukuŝo

**Hindukuŝo** (, , ankaŭ *Hendūkosh)* estas montaro en Afganio kaj nordokcidenta Pakistano. En pli larĝa senco kiel Hindukuŝo estas konsiderataj ĉiuj montoj inter Amudarjo norde, rivero Harirudo okcidente (ĝi kreas limon kun Irano, malantaŭ ĝi leviĝas Kūh-e Bīnālūd) kaj riveroj Hilmando kaj Kabulo sude. En pli mallarĝa senco kiel Hindukuŝo estas konsiderata nur la plej alta, la nordorienta parto, kiu komenciĝas proksimume je nivelo de urbo Kabulo kaj daŭrigas nordorienten, ĝis la afgana-pakistana limo ĝis Vaĥano. Ĝi estas la kvara plej alta montaro en la mondo. La plej alta monto estas Tiriĉ Mīr en la pakistana Nordokcidenta limregiona provinco.

En Vaĥano Hindukuŝo tuŝas pli norde situantan Pamiron (malantaŭ rivero Pjanĝo, tra sudorienta direkto de tie daŭrigas montaro Karakorumo.


Kategorio:Montaroj en Afganio
Kategorio:Montaroj en Pakistano
Kūh-e Bīnālūd

**Kūh-e Bīnālūd** (رشته کوه بینالود, Reŝteh Kúh-e Bínálúd) estas montaro en Ĥorasano en la nordorienta Irano apud limoj kun Turkmenio kaj Afganio. Ĝi estas orienta plilongigo de Alborzo. Sur la afgana teritorio ligas al ĝi Safedkoh, kiun oni ofte konsideras jam kiel parton de Hindukuŝo.

Sur montarpiedo situas la plej sankta irana urbo Maŝhado.

Kategorio:Alpa-himalaja sistemo
Kategorio:Montaroj en Irano
Saracenoj

dekstra|eta|200ra|Saracenoj en 15-a jarcenta germana bildo
La vorto **saraceno** devenas el araba vorto *ŝarkein* - homo el Oriento. Oni uzis ĝin por marki selĝukajn, mamlukajn aŭ osmanidajn turkojn, kurdojn, egiptojn aŭ persanojn, koncize "nekredantojn", kun kiuj dum krucmilitoj renkontiĝis kristanistaj kavaliroj.

Pli ĝenerale *saraceno* estas unu el la nomoj per kiuj la mezepokaj kristanoj aludis al ĉiuj araboj aŭ islamanoj.

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Mezepoko
Veľký Krtíš

**Veľký Krtíš** (hungare **Nagykürtös**) estas urbo en Slovakio en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Veľký Krtíš, kies distriktejo estas.

## Situo
La urbo situas en valo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Lučenec. La lasta troviĝas 36 km.

## Historio
La urbo estis loĝata dum la bronzepoko. La unua mencio devenis el 1245 en formo *Curtus*. Tiam la kampoj apartenis al abatejo de Šahy. La turkoj okupis kaj tenis la komunumon inter 1554-1594. En 1680 alvenis novuloj por pligrandigi la komunumon. Komenciĝis minado de bruna karbo ekde la 19-a j.c. kaj uzino por lignaĵsegado en 1909. En 1910 loĝis en la urbo 843 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1920 ĝi apartenis al Nógrád (reĝa departemento), al distrikto de Balassagyarmat. La regiono ekde 1920 apartenis al Ĉeĥoslovakio. La urbeto iĝis urbo en 1968. Okazis granda renovigo de urbocentro en 1993. En 2001 loĝis tie 14&nbsp;013 da homoj, (12&nbsp;182 slovakoj, 869 hungaroj, 288 ciganoj, 110 ĉeĥoj).

## Vidindaĵoj
* Luterana templo el 1770, turo aldoniĝis en 1841 
* Postrenesanca kastelo el la 17-a j.c., baldaŭ klasikismiĝis

## Famuloj 
En Veľký Krtíš naskiĝis hungardevena operkantisto Gabriella Balga.
eta|maldekstre|

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Veľký Krtíš
Ŝahanŝaho

**Ŝahanŝaho** (malnovperse *ĥŝájathija ĥŝájathijánam*, mezperse kaj parthe *Ŝáhán ŝáh*, novperse شاهنشاه) aŭ **grandreĝo** estis tradicia titolo de iranaj regantoj en antikva epoko kun signifo de *reĝo de reĝoj*. Uzis ĝin kaj la persaj aĥemenidoj kaj sasanidoj, kaj regantoj de parta dinastio de arzakidoj.  

La esprimo *reĝo de reĝoj* estas uzitaj en multaj aliaj kulturoj kaj civilizoj kiaj ĉe la Imperio Malio.

## Vidu ankaŭ
* Ŝahbanu
* Ŝaho

## Literaturo 
* Wiesehöfer, J.: *Das antike Persien*, Munkeno / Zuriko 1993.

Kategorio:Antikva Persio
Kategorio:Nobelaj titoloj
Kategorio:Reĝaj titoloj
Dägerlen

**Dägerlen** estas komunumo en la distrikto Vinterturo, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 972 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Faktrabdomo en Rutschwil
eta|maldekstra|150ra|Oberwil
Dägerlen situas en la Zurika Vinlando proksimume 10 km norde de la urbo Vinterturo. La komunumo konsistas el la vilaĝoj kaj setlejoj Oberwil, Rutschwil, Berg kaj Bänk. De la komunuma areo de 7,9 km² 67,5% servas por agrikulturo, 24,7% estas kovritaj de arbaro, 2,9% servas por trafiko, 4,4% estas kovritaj de konstruaĵoj kaj 0,4% akvejoj.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Dögerlen limas en nordo al Adlikon, en nordoriento al Thalheim ĉe Turo, en okcidento al Dinhard, en sudo al Seuzach, en sudokcidento al Hettlingen, en okcidento al Henggart, kaj en nordokcidento al Humlikon.

## Trafiko 
Per la poŝtaŭtobuslinio 676 al Vinterturo Dägerlen estas konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio. La veturado al la stacidomo de Vinterturo daŭras 18 minutojn.

## Historio 
Unua dokumenta mencio de municipo de la hodiaŭa komunumo Dägerlen datiĝas de la jaro 1219, kiam la episkopo Konrado de Konstanco intervenis en kverelo en *Rutschwil*. La unua mencio de *Berg* datiĝas el la jaro 1291, kiam la Monaĥejo Töss aĉetis bienon. El la jaro 1297 datas mencio de *Oberwil*, dum la unua skriba mencio de *Dägerlen* mem okazis nur en la jaro 1306 kiel *Tegerlo*. Ĝis la mezo de la 15-a jarcento la municipoj de Dägerlen apartenis al la Grafoj de Kiburgo kaj iliaj heredantoj, la Habsburgoj, kiuj ne la jaro 1452 devis vendi tiun-ĉi posedaĵon al la urbo Zuriko, kiu integris la regionon al la nova administra voktdistrikto Grafejo Kiburgo. Dum la erao Helveta Respubliko oni kunigis la kvin municipojn al la nuna komunumo, kiu poste en la jaro 1803 estis integrita al la distrikto Vinterturo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Dägerlen
* Dägerlen en la Historia Leksikono de Svislando
Hnúšťa

**Hnúšťa,** hungare **Nyustya** estas urbo en Slovakio en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Rimavská Sobota.
 
## Situo 
Hnúšťa situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Rimavská Sobota-Brezno. La unua troviĝas 21 km.

## Historio 
Apud la urbo ĉe orominejo arkeologoj trovis restaĵon de sentinelturo de romianoj. Komence de la hungara erao la loko apartenis al ĉefepiskopejo de Kalocsa. Tie, ĉe la orminejo formiĝis komunumo *Rimabánya*, kiu iĝis en 1368 libera reĝa urbo. *Nyustya* formiĝis en la 12-a jarcento, kiam familio Máriássy (mAriAŝi) konstruis kastelon. La unua mencio devenis el 1337. La komunumo ofte suferis pro bataloj de rivalaj reĝoj Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio) kaj Johano la 1-a (Hungario). La luterana religio radikiĝis en 1540. Baldaŭe la orminado retiriĝis, la ferminado ekprosperis. Oni minis ankaŭ magneziton, krome malmulte da plumbon kaj arĝenton. Pro la fondado granda parto de la arboj estis dishakitaj. En 1910 loĝis en la urbo 2025 da homoj, (1042 slovakoj, 885 hungaroj). Ĝis 1920 ĝi apartenis al departemento Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Rimaszombat. La urbeto ekde 1920 apartenis al Ĉeĥoslovakio. En 1945 la Ruĝa Armeo kune kun partizanoj liberigis la regionon. La urbeto iĝis urbo en 1960. En 2001 loĝis tie 7&nbsp;557 da homoj, (7&nbsp;037 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika templo omaĝe al Sankta Kruco el 1802
* novklasikisma luterana templo el 1808
* luterana templo en urboparto Haĉo
* novklasikisma luterana templo el 1875 en urboparto Liker
* luterana templo en urboparto Baradna
* fandoforno por fero el erao de Francisko Rákóczi la 2-a

## Famuloj 
* naskiĝis:
* en 1822 Ján Francisci-Rimavský, kiu estis kunbatalanto de Ľudovít Štúr
* superintendanto Sámuel Csernyánszky

Kategorio:Urboj de Slovakio
Prehistoria Hispanio

**Historio de Hispanio en praepoko kaj antikva epoko** ensumigas periodon de la plej frua homa loĝigo tra koloniigo de la teritorio fare de fenicianoj kaj grekoj, punikaj militoj, superregado de romia imperio ĝis la epoko de popolmigrado.

Kategorio:Historio de Hispanio
Kokava nad Rimavicou

**Kokava nad Rimavicou** (hungare *Rimakokova*) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Poltár.

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Poltár-Utekáč. Rimavská Sobota troviĝas 27 km.

## Historio 
En 1910 loĝis en la vilaĝo 4645 homo, (3678 slovakoj, 710 hungaroj kaj 107 germanoj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Gömör kaj Kis-Hont, al la distrikto de Rimavská Sobota. Poste la komunumo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 de Slovakio. Nuntempe oni produktas paperon kaj lignaĵojn. En 2001 loĝis tie 3117 da homoj, (2996 slovakoj kaj 7 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* klasikisma kastelo de Forgách (forgAĉ) el la 19-a jarcento, en 1952 trakonstruiĝis
* luterana renesanca preĝejo de 1566, en 1912 pligrandigita
* romkatolika klasikisma preĝejo de 1803
* kapelo de 1847
* sinagogo el la 19-a jarcento

Kategorio:Municipoj en distrikto Poltár
Diadoĥoj

**Diadoĥoj** estas sekvantoj de Aleksandro la Granda, kiuj dividis inter si en la jaroj 322 a. K. - 301 a. K., dum la t.n. militoj de diadoĥoj, la grandan imperion de Aleksandro. Tio estis plejparte la kompaniuloj kaj generaloj de Aleksandro, kiuj post lia morto unue ricevis por zorgi la unuopajn provincojn kaj baldaŭ ili komencis inter si batali. Tiuj, kiuj eltenis, akceptis titolon de reĝo kaj fondis sekvantulajn reĝlandojn.

; Seleŭko la 1-a Nikatoro: fondinto de Seleŭkida dinastio.

; Ptolemeo la 1-a Soter: fondinto de Ptolemeida dinastio reganta en antikva Egiptio.

; Antigono Monoftalmo: la plej maljuna kaj longan tempon la plej potenca el ĉiuj diadoĥoj, fondinto de Antigonida dinastio.

; Lisimaĥo: li regis en Trakio kaj Malgranda Azio, post lia morto lian reĝlandon dividiĝis seleŭkidoj kaj ptolemeidoj.

; Kasandro: filo de Antipatro, li regis en antikva Makedonio.

; Demetrio la 1-a Poliorketes: filo de Antigono, li regis memstare al neniu pli granda teritorio.

## Aliaj
* Leonato

*
Kategorio:4-a jarcento a.K.
Kategorio:Antikva Grekio
Poltár

**Poltár** (en ĉiuj lingvoj) estas urbo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en distrikto Poltár, kies distriktejo estas.

## Situo
La urbo situas en valo de rivero Ipeľ, laŭ dekstra bordo Ipeľ, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Lučenec-Košice, krome estas fervojo al Utekáč. Lučenec troviĝas 20 km.

## Historio
En la 7-a jarcento slava komunumo estis tie. La unua mencio devenis el 1409. Dum la historio longe estis apudaj diversaj Poltároj (suba, supra, malgranda k.s.). La husanoj okupis la komunumon en la 15-a jarcento, poste ĝi apartenis al Turka Imperio inter 1554-1593. En 1869 brikofabriko ekfunkciis. Apude troviĝis bonkvalita argilo, tion profitis la potistoj.

En 1910 loĝis en la vilaĝo 1104 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la urbo apartenis al Nógrád (reĝa departemento), al la distrikto de Losonc. Poste la komunumo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 de Slovakio. En 2001 loĝis tie 6099 da homoj, (5946 slovakoj).

## Vidindaĵoj
* klasikisma kastelo el 1782, trakonstruita en 1865
* luterana preĝejo el 1791, trakonstruita en 1967
* luterana preĝejo el 1835 en urboparto Ipolyszele 
* luterana preĝejo el 1891 en urboparto Sósliget
* ponto el la 19-a jarcento
* Klasikisma nobeldomo el 1775

## Famulo
* naskiĝis prezidanto de Slovakio Ivan Gašparovič

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Poltár
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Tetney

**Tetney** estas vilaĝo en la angla provinco Lincolnshire.

Loĝantaro 1600.

Ĝi situas 10 kilometrojn for de la urboj Grimsby kaj Cleethorpes.

La regiono estas ĉefe agrikultura sed la plej multe da homoj laboras en la urbo Grimsby aŭ en la industrioj apud la rivero Humber.

En la vilaĝo troviĝas elementa lernejo, trinkejo, butiko, komuna halo, sportkampo por futbalo kaj kriketo kaj golfejo.

La preĝejo de S-taj Petro kaj Paŭlo estas malnova kaj troviĝas indikaĵoj ke preĝejo ekzistis antaŭ la alveno de danoj en 870 - ŝajne ili forbrulis la preĝejon. Troviĝas alia preĝejo de la metodista konfesio. La metodistoj estis tre fortaj en la regiono kaj ili konstruis la unuan lernejon en la vilaĝo en la 19-a jarcento.

Ĉe la orienta rando de la vilaĝo troviĝas Tetney Tank Farm - granda rezervujo por petrolo. Nuntempe la petrolŝipoj estas tro grandaj por atingi la rafinejojn ĉe la rivero Humber do la ŝipoj haltis en la enirejo de la rivero kaj pumpis la krudan petrolon tra submara petrolodukto al Tetney Tank Farm. Oni poste pumpis al la rafinejo per subtera petrolodukto.

Ĉe la norda rando de la vilaĝo troviĝas la loko de unu el la plej gravaj radiostacioj konstruitaj de la entrepreno Marconi - Tetney Beam Station. Ĝi konstruigis en 1926 kaj oni malmuntis ĝin en 1939. Nuntempe nur restas la fondaĵojn de la ses turoj kaj kelkaj industriaj konstruaĵoj. Oni uzis la stacion por sendi telegramojn al Aŭstralio kaj Hindio.

Sudoriente de la preĝejo troviĝas naturrezervejo Tetney Blow Wells – kvar grandaj akvoputoj. Ili kreiĝis pro artezaj akvofontoj kie la le akvo sub premo escapis tra krevoj en la argilo por atingi la surfacon.
Inter 1948 kaj 1961 oni uzis la lokon por kreskigi akvokreson kaj oni povas vidi la restaĵojn de betonaj kanaletoj inter la fragmitoj kaj aliaj plantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Tetney Beam Station (en la angla sed kun fotoj)
* Tetney Lernejo - Historio (en la angla sed kun fotoj kaj dokumentoj)

Kategorio:Vilaĝoj de Lincolnshire
Krono de Sankta Eduardo

eta|250px|dekstra|La krono de Sankta Eduardo.
La **krono de Sankta Eduardo** (anglalingve ''St Edward's Crown'') estas unu el la britaj monarkaj juveloj. Ĝi estas la oficiala kroniga krono, kaj estas ekskluzive uzata por la kronigo de nova reĝo. La nuna krono estis ellaborita en 1661, okaze de la kronigo de Karlo la 2-a. Antaŭe ekzistis alia krono, kiu estis detruita dum la angla enlanda milito pro ordono de Oliver Cromwell. La krono estis laŭdire farita el oro de la krono de Sankta Eduardo la Konfesanto, angla reĝo de la 11-a jarcento.

## Vidu ankaŭ 
* Brita monarkio

Kategorio:Reĝaj juveloj de Britio
Jenő Szentimrei

**SZENTIMREI Jenő**, [sentimrei] *Kovács* estis rumanuja hungara ĵurnalisto, verkisto naskita en Arad la 14-a de decembro 1891 kaj mortinta en Ciucea la 2-an de septembro 1959. Li estis la edzo de Zsizsi Ferenczy, la patro de Ágnes Kovács kaj Judit Szentimrei.

## Biografio 
Jenő Szentimrei finis militlernejon kaj iĝis oficiro. El la unua mondmilito li venis al Koloĵvaro vundita kaj fariĝis ĵurnalisto. En 1918 li establis semajngazeton kun la titolo Új Erdély; pli poste li iĝis kunlaboranto de Keleti Újság, redaktoro de Napkelet, Haladás. Ekde 1925 li redaktis la ĵurnalojn Újság kaj Ellenzék. Li estis fondintano de la Erdélyi Szépmíves Céh. Post 1944 li estis direktoro de Kolozsvári Állami Magyar Színház, poste gvidanto de la Józsa Béla Athenaeum (antaŭe Minerva), de *Irodalmi és Könyvkiadó Vállalat*, fine li instruis ĝis sia morto en la Teatroarta Universitato, sekcio Szentgyörgyi István.

## Verkoj 
* *A fejedelemasszony halála*, Nagyvárad, é. n.;
* *Azoknak a keveseknek*, poemoj [Mvh.], 1912;
* *Egyenest, támadás*. Oktatás a harcról minden harcban állók számára, 1916;
* *Erdély felől*, poemoj, 1916;
* *Mikroszkóp*, elb., Kvár, 1922;
* *Nyári délután Egeresen*, poemoj, Kvár, 1924;
* *Városunk és más elbeszélések*, Mvh., 1925;
* *~ verses magyar krónikája*, Kvár, 1928;
* *Ki kell mondani*, poemoj, Kvár, 1930;
* *Siratóban*. Vilaĝa komedio en unu akto, Kvár, 1930;
* *Csáki bíró lánya*. Balado de Kalotaszeg en 3 aktoj, Kvár [1936?];
* *Verses magyar história*, 1937;
* *Ferenc tekintetes úr*. Kölcsey Ferenc életregénye, (biografia romano) 1939;
* *Nyersmérleg*, vál, v., (1912-1942), Kvár, 1943;
* *Hegylakók dala*, v., Kvár, 1946;
* *Szenrgyörgyi István élete és művészete, (vivo kaj arto de Sz I.) Bk., 1955;
* *Vallomások*. Tanulmányok, bírálatok, megemlékezések, Mvh., 1956;
* *Harc az állandó színházért Marosvásárhelyen 1780-1945*, tan., Mvh., 1957 (titolo de la 2-a eldono: *Hajlékot kereső Thália. Harc az állandó színházért Marosvásárhelyen 1780-1945*. uo., 19962);
* *Versek*, Bk., 1963;
* *Sablon helyett csillag*, publ., Bk., 1968;
* *Városok, emberek*, 1. könyv, Útkeresés könyve, visszaemlékezések, Bk., 1973.

## Tradukaĵoj 
* I. Popov: *Az éjtszaka véget ér'', r. [Makfalvi Ellával], Bk., 1954.

## Bibliografio 
* György Sárközi: Sz. J. (Nyugat, 1930);
* Áron Tamási: Sz. J. (Erdélyi Helikon, 1930);
* Edgár Balogh: Sz. J. (Korunk, 1959.)

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj