open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vendredo la 13-a

[eta|dekstra|220ra|Vendredo la 13-a en [kalendaro]]
**Vendredo** okazanta je **la 13-a** tago de ajna monato estas laŭ multaj superstiĉoj en la tuta mondo konsiderata tago de malbonŝanco. Ekzemple en Grekio kaj Hispanio, mardo la 13-a ludas la saman rolon. La timo de vendredo la 13-a nomiĝas **vendreddektrifobio** kaj ĝi estas specifa formo de dektrifobio, *fobio* (timo) de la numero 13.

Kvankam esti konsiderata nur superstiĉo, la elstare alta malbonŝanco de homoj je vendredo la 13-a tamen pruviĝis en sciencaj esploroj kiel vera – verŝajne pro tio, ke dum tiu tago la homoj tro atentas pri ne esti malbonŝancaj kaj poste rimarkas multajn kutimajn aferojn kiel montriĝoj de la superstiĉo kaj opinias sin en tiu tago ekstreme malbonŝanca.

## Historia origino 
La malbona famo de tiu dato venas el la sekrete planita aresto, enkarcerigo kaj posta mortigo de Ordeno de templanoj vendrede la 13-an de oktobro 1307 laŭ ordono de papo Klemento Kvina. La tielan nuligon de tiu ordeno farigis franca reĝo Filipo Kvara, kiu timis ĝian potencon.

## Vendredoj je la 13-a en proksimaj jaroj 
En la sekvaj monatoj de la sekvaj jaroj, la 13-a tago de la monato estas vendredo:

* 2000 oktobro
* 2001, 2007, 2018 aprilo, julio
* 2002, 2013, 2019, 2024 septembro, decembro
* 2003, 2008, 2014, 2025 junio
* 2004 februaro, aŭgusto
* 2005, 2011, 2016, 2022 majo
* 2006, 2017, 2023 januaro, oktobro
* 2009, 2015, 2026 februaro, marto
* 2010, 2021, 2027 aŭgusto
* 2012 januaro, aprilo, julio
* 2020 marto, novembro

Tiu ĉi ordo, de 2000 ĝis 2027, ripetiĝas ĉiujardudek-oke, de 1901 ĝis 2099.

Ĉar la gregoria kalendaro ne enhavas plene paratan nombron de semajnoj, ne eblas al precize unu el sep monatoj enhavi vendredon la 13-an. Estas ankaŭ rimarkinde, ke laŭ la gregoria kalendaro la 13-a tago de monato plej ofte estas vendredo ol iu ajn alia semajntago.

Dum ajna 400-jara ciklo en la gregoria kalendaro, 13-a tago de monato okazas 4800-foje. La distribucio de la 13-aj tagoj de monatoj laŭ la tagoj de semajno jenas:

* lundo (685 aŭ 14,27%),
* mardo (685 aŭ 14,27%),
* merkredo (687 aŭ 14,31%),
* ĵaŭdo (684 aŭ 14,25%),
* vendredo (**688** aŭ 14,34%),
* sabato (684 aŭ 14,25%),
* dimanĉo (687 aŭ 14,31%).

Tio signifas, ke la 13-a tago de monato kun iomete pli alta probableco okazas je **vendredo** ol ajna alia tago de la semajno.

## Inspiroj 
La superstiĉo pri vendredo la 13-a fariĝis parto de la fonto por terura anglalingva filmserio titolita *Friday the 13th* (*Vendredo la 13-a*).

En 1998, je vendredo la 13-a de majo kelkaj kompanioj kaj pluraj universitatoj en la mondo estis atakitaj per Jerusalem – komputila viruso, kiu aktiviĝas je ĉiu vendredo la 13-a kaj detruas ĉiujn programojn, kiujn oni celas starti. Tial la viruso famiĝis sub la kromnomo *Vendredo la 13-a*.

Kategorio:Kalendaro
Kategorio:Fobioj
Kategorio:Superstiĉoj
Eugene Victor Debs

**Eugene Victor DEBS** (naskiĝis la , mortis la ) estis usona laborista kaj politika gvidanto kaj socialisma politikisto. 5-foje li kandidatiĝis por la Socialista Partio de Ameriko en balotado por la posteno de prezidento de Usono: en 1904, 1908, 1912 kaj 1920 li kunkonkuris pri la prezidanta elekto, kaj kvankam li neniam venkis, liaj prezidantaj kampanjoj estis forta varbado por la partio: la prezidanto de Usono fine en 1904 iĝis Theodore Roosevelt, en 1908 William Howard Taft, en 1912 Woodrow Wilson kaj en 1920 Warren G. Harding.

Debs naskiĝis en Terre Haute, Indianao. Li fariĝis eminenta gvidanto en la laborista movado. Tio komenciĝis en 1875 en la Frataro de Lokomotivaj Hejtistoj (angle: *Brotherhood of Locomotive Firemen*).

En 1893 li organizis la unuan industrian sindikaton en Usono, la Usona Fervoja Sindikato (angle: *American Railway Union*).

Oni malliberiigis lin en 1894 pro bojkoto de la entrepreno *Pullman*. 

En 1900, 1904, 1912 kaj 1920 (la lasta dum li estis enkarcerigita) li kandidatiĝis por la posteno de usona prezidento. En la balotado en 1920 li gajnis 913 664 voĉdonojn – la plej granda kvanto iam ajn por kandidato de la Socialista Partio.

Kadre de tio elstarigendas, ke la partio fervore opoziciis kontraŭ usona partopreno en la unua mondmilito - tio, kvankam bonvenigita de multaj, ankaŭ kaŭzis oficialan subpremon kaj fortan persekutadon. En 1918 Eugene Victor Debs faris publikan paroladon en Canton, Ohio kontraŭ la unua mondmilito kaj li estis arestita. Oni kondamnis lin al 10 jaroj da karcero kaj li perdis voĉdonrajtojn por la tuta vivo. La  Prezidento Warren G. Harding liberigis lin.

Li ankaŭ estis gvidanto de la Industriaj Laboristoj de la Mondo (angle: *Industrial Workers of the World* - IWW) dum tiu periodo.

En 1926, li mortis en Ilinojso.  

 

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Usonaj sindikatistoj
Kategorio:Usonaj socialistoj
Os (Hordaland)

**Os** [us] estas eksa komunumo kaj urbeto apud la fjordo *Hardanger* en Norvegio. Ĝi administre apartenas al la provinco Vestland - ĝis 2019 ĝi apartenis al pli malgranda provinco Hordaland, kaj Midthordland . Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . Ekde 2020 Os kaj la najbara eksa komunumo Fusa konsistigas novan komunumon Bjørnafjorden.

* **Administra centro:** Os
* **Himno:** Os-songen
* **Loka gazeto:** Os & Fusa-posten

## Geografio 
Krom la ĉefa loĝloko Os, la komunumo konsistas el multaj - parte tre malgrandaj - loĝlokoj, kiuj nomiĝas Askvik, Balland, Berge, Bjoarvik, Bjørnen, Bjånes, Borgen, Bø, Bøsæter, Drange, Døsen, Eide, Ferstad, Forstrønen, Gåssand, Gjemdal, Grindevoll, Halhjem, Hatvik, Hauge, Haugland, Haukeland, Heggland, Heggeland, Hetleflåten, Hjelle, Holen, Hovland (kun Hagavik), Kalvetræ, Klyva, Kuven (kun Flåten), Kvalesund, Lekven, Lepsøy, Lien, Lunde, Lunden, Lysekloster, Lyssand, Lysøen, Lønningdal, Midthus, Midtsæter, Moberg, Mobergslien, Molda, Nordstraumen, Nordstrønen (kun Skorpo), Osøyro, Rød, Røttingen, Røykenes, Salbuvik, Sanden, Sjøbøen, Skjeie, Skogen, Sperrevik (kun Leirvåg), Storum, Sundøy, Sælen, Særvoll, Særvollsvik, Søfteland, Sørstraumen, Sørstrønen, Søvik, Tuen, Tveit, Tømmernes, Tøsdal, Ulven, Valle, Økland, Øvredal, Øvreeide kaj Åsen.

## Rilatoj al Esperanto 
En Os loĝas interalie la esperantista parto Jelena (alinome *Suneto*, el Ĉuvaŝio) kaj Ulf Lunde kun filo; Ulf, aktiva membro kaj foje estrarano de la Norvega Esperantista Ligo, aktivas en Vikipedio je la nomo verdlanco. 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* retejo *Midtsiden* ()

Kategorio:Komunumoj de Vestland
Kategorio:Komunumoj de Hordaland
Kronadjuveloj

**Kronadjuveloj** estas juveloj, kiuj apartenas al la suvereno kaj pasas al la venonta suvereno kaj simbolas la rajton regi.
Ili kutime inkludas unu aŭ pli kronojn, sceptrojn, globojn, glavojn kaj ringojn.

* La kronjuveloj de Anglio estas tenataj en la Turo de Londono, tiuj de Skotlando estas tenataj en la kastelo de Edinburgo. Ili estas popularaj turist-allogaĵoj.
* La Imperia Insignaro, la kronjuveloj de la Sankta Romia Imperio, estas en la Imperia Trezorejo en Vieno, Aŭstrio.
* La kronjuveloj de Danio vidiĝas ĉe la kastelo *Rosenborg* en Kopenhago.
* La restaĵoj de la kronjuveloj de Francio elmontriĝas en la Louvre en Parizo.
* La kronjuveloj de Hungario troviĝas en la parlamentejo en Budapeŝto.
* La ĉeĥaj kronadjuveloj restas en la Praga burgo.
* La kronjuveloj de Etiopio estas en Aksumo.
* La japanaj kronjuveloj estas, laŭ tradicio, simbolaj donacoj de Amaterasu.

Dosiero:Krone Kaiser Rudolf II Kaisertum Österreich.jpg|Imperia krono de Aŭstrio
Dosiero:French-crown-jewels.jpg|La francaj kronjuveloj
Dosiero:Szczerbiec.jpg|


Kategorio:Juveloj
Kategorio:Simboloj
Kategorio:Oraĵistaj memorindaĵoj
Sociala Demokrata kaj Laborista Partio

La **Socialdemokrata kaj Laborista Partio** (**SDLP**,  **Social Democratic and Labour Party**) estas nord-irlanda socialdemokratia naciisma politika partio, kiu fondiĝis en 1970. Ĝi baze celas je irlanda unuiĝo, sed ankaŭ malproksimiĝemas al perforta aŭ terura taktiko, kaj elektas uzi laŭkonstitucian, pacigeman rolon.

SDLP, fondita de John Hume, estis respondeca pri la ekigo de la Novirlanda Forumo en 1983. Ĝi ankaŭ respondecis pri la komenco de intertraktoj kun la estro de Sinn Féin, Gerry Adams, kiu sufloris kolektivan britan kaj irlandan pac-procedon, kaj nord-irlandan pafĉeson. Tri SDLP-anoj gajnis enirpermesojn al la brita parlamento en la ĝenerala elekto de 1997.

SDLP estas la oficiala socialdemokratia partio en Nord-Irlando, nek la Brita Laborista Partio nek la Irlanda Laborista Partio parteprenas en voĉdonadoj tie.

Kategorio:Politikaj partioj de Nord-Irlando
Kategorio:Politikaj partioj de Britio
Kategorio:Politikaj partioj de Irlando
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1970
Wilson Carlile

**Wilson CARLILE** (naskiĝis 1847– mortis 1942) estis brito kiu fondis la Eklezian Armeon (angle: *Church Army*) - organizaĵo pri sociaj kaj religiaj aferoj kaj parto de la anglikana eklezio.

Carlile naskiĝis en Brixton en suda Londono kaj pasigis siajn fruajn jarojn en komercaj aferoj. En 1880 li iĝis pastro de la anglikana eklezio. Du jaroj poste en 1882 li fondis la Eklezian Armeon.

Lia ĉefa intereso estis helpi malriĉulojn kaj krimulojn. Tial li laboris en la kvartalaĉoj de la urbegoj.

Li tuj ricevis helpon de multaj volontuloj kiujn li instruis pri sia laboro. Ĉi tiuj helpantoj estas konataj hodiaŭ kiel kapitanoj kaj fratinoj. Anoj portas grizan uniformon.

La movado disvastiĝis al ĉiuj urbegoj de Anglio. En 1926 Carlile vojaĝis al Usono por fondi la Eklezian Armeon tie. Nuntempe la organizaĵo troviĝas en diversaj landoj ekz, Kanado, Aŭstralio, Novzelando, Danio, Kenjo, Jamajko.

Carlile, Wilson
Carlile, Wilson
Brixton

**Brixton** estas kvartalo en suda Londono, kiu estas parto de la urbodistrikto Lambeth. Ĝi estas konata kiel kvartalo kun multe da enmigrintoj – la unuaj enmigrintoj venis de Jamajko kaj aliaj landoj en la Kariba Maro kaj forta kariba influo restas, sed nuntempe la kvartalo estas hejmo por enmigrintoj el diversaj landoj.

La 18-an de aprilo 1981 okazis serioza tumulto (angle: Brixton Riots) kaj grandaj bataloj inter la polico kaj enloĝantoj.

Poste la registaro starigis oficialan esploron pri la afero sub la gvidadado de la juĝisto Lordo Scarman.

La raporto forte influis la labormetodojn de la polico en Londono kaj aliaj urbegoj.

## Esperanto en Brixton 
La la kvartalo interalie naskiĝis kaj movadis Herbert Moy Thomas (1863-1950), kiu esperantistiĝis en 1908, sed jam en 1903 doktoro T. Preston Lewis el Brixton (en la adreso *46, Brixton *iom sude de la kvartala centro) listigis sin en la Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”.

## Referencoj 

Dosiero:LambethTownHall.jpg|
Dosiero:TateLibraryBrixton.jpg|
Dosiero:BrixtonAcademy.jpg|
Dosiero:TheMassinBrixton.jpg|

Kategorio:Kvartaloj de Londono
Saša Pilipović

[eta|Spektaklo de Saša Pilipović dum la [92-a SAT-Kongreso 2019|92-a SAT-Kongreso]]
**Saša PILIPOVIĆ** (naskita en 1963) estas profesia aktoro el Kragujevac, Serbio, fondinto de scenejo *Shelter* ĉe la teatro *"Joakim Vujić"* en Kragujevac.

## Kariero 
Li estis membro de SEK en Zagrebo kaj kun la sama teatra trupo ludis en 1987 en IJK-Krakovo la teatraĵon de Karel Čapek *Insektoj*. De 1987 ĝis 1991 li laboris kiel anoncisto de Esperanto-elsendoj de Radio Zagrebo, Kroatio, kie li tiam vivis. Li partoprenis multajn TEJO-kongresojn kaj la UKon en Kubo, ludante kun Vida Jerman. Poste li ludis kun jagodina gimnazia teatra trupo la teatraĵon *Rekviemo por la perdintoj* de Vladimir Krstić dum la UK en Montpeliero, kaj li sukcesplene partoprenis la UK-on en Zagrebo, ludante kun sia kolego Milić Jovanović la komedion *Malfermilo*. Li ludis ankaŭ la komedion *Amo per proverboj* kun Vida Jerman en la Fortaleza UK en Brazilo, kaj *Kabaredo* kun Sanja Matejić en Gotenburga UK. Li prezentis kun Shelter Sceno *Kiel mortigi sian edzinon* de Antonio Amurri en Esperanto-traduko de Tereza Kapista en la 90-a Universala Kongreso de Esperanto en Vilno, Litovio.

### Verda Banano 
eta|Verda Banano dum la 80a Hispana Esperanto-Kongreso

Verda Banano estas teatra duopo kiu prezentas kabaredajn skeĉojn pri esperantistoj. Saša Pilipović kun Georgo Handzlik prezentas originalajn kaj tradukitajn komediojn sur Esperantaj scenejoj vekante ridon en dekoj da landoj.  Ili ekzemple prezentis sian kabaredon dum la 80a Hispana Esperanto-Kongreso en 2022, la 74-a IFEF-kongreso en Antverpeno kaj la 100-a Germana Kongreso en Braunschweig en 2023

## Referencoj 
## Literaturo 
* *Kion diri post 33 jaroj, ludante sur Esperanta scenejo? Nur ke mi estas tre feliĉa*, Intervjuo kun Saša Pilipović, Esperanto, 1344(3) Marto 2020, pp.&nbsp;60–61.
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo pri ''* (teatraĵo laŭ *l'Ouvre-boîte* de Victor Lanoux)
* Prezento de *Amo per proverboj  en la paĝo pri la 87-a UK 2002 en Fortalezo, Brazilo

Kategorio:Esperanto-aktoroj
Kategorio:Serbaj esperantistoj
Os-songen

*Song til Os* ("Kanto al Os"), ankaŭ konata kiel *Os-songen* ("Os-kanto")
estas la himno de Os.

Teksto: Nils TVEIT
Melodio: Henrik LYSSAND

Kategorio:Norvega muziko
Otto Lilienthal

eta|maldekstra|180ra|Otto Lilienthal.
eta|180ra|Dum la flugo.
**Otto LILIENTHAL**  (naskiĝis la 23-an de majo 1848, mortis la 10-an de aŭgusto 1896) estis germana inĝeniero kaj entreprenisto.

Lilienthal naskiĝis en Anklam. Jam kiel gimnaziano li forte interesiĝis pri la fizikaj bazoj de la flugado de la birdoj. Ĉefe la cikonioj en lia nordgermana hejmregiono inspiris lin al observoj.
eta|maldekstra|180ra|Unu el la glisaviadiloj de Lilienthal.
En Berlino li studis mekanikon kaj maŝinkonstruadon, poste li laboris en la industrio. En la jaro 1883 li fondis propran entreprenon. En sia libertempo li daŭrigis siajn flugteknikajn studojn, kaj en la jaro 1889 aperis lia verko *Der Vogelflug als Grundlage der Fliegekunst* (= La flugo de la birdoj kiel bazo de la flugarto). En ĝi li fiksis la teorion de la flugado per aparatoj pli pezaj ol la aero. Mallonge poste li komencis konstrui tiajn aparatojn. Kune kun sia frato Gustav Lilienthal li regule eksperimentis per siaj flugiloj, komence starante surgrunde, por elprovi la konduton de la flugiloj en la vento. En 1891 li el 5-metra alteco glisflugis 25 metrojn, du jarojn poste li atingis eĉ 250 metrojn. La 9-an de aŭgusto 1896 li spertis aviadilakcidenton, kaj unu tagon poste li mortis de siaj gravaj vundoj.

Otto Lilienthal disvastigis siajn sciojn per prelegoj kaj publikaĵoj, influis multajn aviadistojn, inter ili la fratojn Wright. Li estis konvinkita pacemulo, revanta pri la paca eluzo de sia tekniko.

Kategorio:Germanaj inĝenieroj
Kategorio:Flugpioniroj
Kategorio:Mortintoj en aviadilaj akcidentoj
Insulo de la Rozoj

eta|Insulo de la Rozoj, 1968|310x310ra
La **Insulo de la Rozoj**, oficiale **Esperantista respubliko de la Insulo de la Rozoj** (), estis dum kelkaj semajnoj en 1968 mikronacio sur artefarita platformo en la Adriatiko, 11&nbsp;km (6 marmejloj) for de la marbordo de la provinco Forlì, Italio, kies oficiala lingvo estis Esperanto. Laŭplane ĝi devus iĝi turisma celo, sed ĝin rapide detruis la italaj aŭtoritatoj. Komence de 2017 forpasis ĝia fondinto, Giorgio Rosa. La Esperanta Civito honoris lin en 2023.

## Estiĝo 
La afero komenciĝis en 1964, kiam itala inĝeniero, nomata Giorgio Rosa, ricevis permeson testi novan teknikon por konstrui grandan platformon - 400 kvadratajn metrojn granda - en la Adriatika maro, 11&nbsp;km (6 marmejlojn) for de la itala marbordo. Ĉi tiun artefaritan insulon subtenis naŭ fortikaj kolonoj, starigitaj surmarfunde.

La unua teorio, kaj la plej evidenta, estis ke la insulo kun sia restoracio, noktoklubo kaj 
suvenira butiko estis efike itala sed evitanta Italajn impostojn - danĝera precedenco por agordi.

Ĉe la 9-a decembro 2020 la reta televida servo Netflix publikigis filmon pri la insulo nomata *L’incredibile storia dell’Isola delle Rose* aŭ en Esperanto La nekredebla rakonto pri la Insulo de la Rozoj. Ĝi prezentas la historion iom malsame al la realaj faktoj.
 
## Fotogalerio 

Dosiero:Isoladellerose.jpg|Insulo de la Rozoj.
Dosiero:Isoladellerose02.jpg
Dosiero:Isoladellerose03.jpg

## Literaturo 
(itala) Davide Astori, ''Creazione linguistica e identità  socio-nazionale: da Alessarco di Macedonio all'Isola delle Rose*, p. 154, en Paolo Valor, Multilingualism, Language, Power and Knowledge, Edistudio, Pisa, 2011, ISBN 978-88-7036-809-3

## Vidu ankaŭ 
* Naguib Sawiris
* Mikronacio
* Selando
* La nekredebla rakonto pri la Insulo de la Rozoj (filmo)
* Neŭtrala Moresnet, mikroŝtato de kiu kelkaj esperantistoj siatempe esperis fari Esperanto-ŝtaton.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *L’incredibile storia dell’Isola delle Rose* (en: *Rose Island''), Netflix, 2020, filmo (subtekstoj en diversaj lingvoj, sed ne en Esperanto).
* () Ouest-France: Voici l’histoire de cette micronation sans règle ni impôt qui a défié l’Italie… avant d’être écrasée
* () Klariga filmeto pri la diferenco inter mikronacio kaj mikrostato
* 

Rozoj, Insulo De La
Kategorio:Mikronacioj
Kategorio:Esperantaj regnoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1968
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1969
Laborista Esperanto-Asocio

**Laboristaj Esperanto-Asocioj** estas asocioj, kiuj propagandas Esperanton en laborista medio.

Post la fondiĝo de SAT kelkaj el tiuj asocioj akceptis kunlaboron kun ĝi, fiksita en la kadro de la Gotenburga Konvencio, akceptita ĉe la 8-a SAT Kongreso en 1928.

## Nunaj LEAoj ligitaj al SAT 
Ili funkcias laŭ la Gotenburga konvencio kaj celas:
* informi pri Esperanto kaj instrui la lingvon en progresemaj medioj
* varbi tiujn progresemulojn al SAT
**Sennacieca Asocio Tutmonda en Britio (SATEB) http://satesperanto.free.fr/leaoj/sateb.html 
** Libera Esperanto-Asocio por germanlingvaj regionoj (LEA/G) libera esperanto-asocio
** SAT en Hispanio (SATeH)
** SAT-Amikaro
** Sveda Laborista Esperanto-Asocio (SLEA)
** Popola Rusia Esperanto-Movado
** Itala Laborista Esperanto-Asocio (iLEA)

## Amikaj asocioj de SAT 
* Progresema Esperanto-Forumo (nederlandlingva regiono)

## Historiaj LEAoj 
* Bulgara Laborista Esperanto Asocio
* Fédération Espérantiste Ouvrière
* Federacio de Laboristaj Esperantistoj (aktiva inter 1911 kaj 1994 en Nederlandlingvio)
* Sovetrespublikara Esperantista Unio (aktiva de 1921 ĝis la stalinisma "Granda purigo" fine de la 1930-aj jaroj)
* Aŭstria Socialista Ligo Esperantista (ASLE)

Vidu ankaŭ:
* Libera Esperanto-Asocio en la insulo Hokajdo de Japanio, historia retejo de antaŭ 2008, arkivigita, regiona ligo de SAT

## Publikigaĵoj
*LEA-Kantaro, kolekto de proletaj, batalaj, liberpensulaj kaj popolaj kantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Gotenburga konvencio

Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda
Kategorio:Laborista Esperanto-movado
Teatro Joakim Vujić

La **Teatro "Joakim Vujić"**(serbe: *Театар Јоаким Вујић*) de Kragujevac estas la plej malnova teatro en Serbio. La fondo de la Princa Serba Teatro de Joakim Vujić malfermis la vojon al konstanta teatra vivo, pliriĉigita per pluraj postaj amatoraj kaj profesiaj trupoj, kiuj, dum tuta jarcento kaj duono, daŭre varmigis la korojn de la loĝantoj de Kragujevac. La teatro "Joakim Vujić" estas fondita en 1835, kaj en ĝi komencis sian artistan karieron multaj konataj aktoroj.

En sia nova historio la Teatro surscenigis proksimume cent verkojn de jugoslaviaj kaj de alilandaj aŭtoroj, tiel akirante rimarkindajn artajn sukcesojn.

Kadre de tiu konata teatro, meze de aprilo 1999, ekvivis la scenejo *Schelter*, sur kiu aktivas kaj esploras precipe junaj kreantoj. Unu el la unuaj projektoj de tiu scenejo estas la prezentaĵo *Malfermilo* kun Saša Pilipović laŭ la teksto de la franca verkisto Victor Lanoux. 

## Eksteraj ligiloj 
*Paĝo pri *prezentita en la Knjaževsko-srpski teatar* 
*Paĝo pri *Malfermilo* (teatraĵo de Victor Lanoux prezentita en la Teatro "Joakim Vujić )

Kategorio:Teatro
Os

**Os** povas esti:

* **-os** estas verba vortklasa finaĵo (afikso) en Esperanto.
* **Os** estas simbolo por osmio je kemio.
* **os** estas laŭ normo ISO 639 lingva kodo de la oseta lingvo.
* **Os (Hedmark)** - komunumo de Norvegio.
* **Os (Hordaland)** - komunumo de Norvegio.
* **OS** estas operaciumo. (ankaŭ konata kiel *operacia sistemo*.)
Henry Hazlitt

**Henry HAZLITT** estis libertariano filozofo, ekonomikisto kaj and ĵurnalisto.

Li estas bone konata por sia libro *Economics in one lesson* (*Ekonomiko en unu leciono*), sed li verkis ankaŭ aliajn librojn, inter kiuj estas grava verko pri etiko, *The Foundations of Morality* (*La Fundamentoj de Moralo*).

## Eksteraj ligiloj 
* http://jim.com/econ/contents.html 
* http://www.mises.org/hazlitt/hazlittbib.asp  

* La Fonduso Henry Hazlitt eldonas iujn el liaj tekstoj (angle).
Minarkiismo

**Minarkiismo** aŭ **minarĥiismo**, iam mallerte nomita minimuma ŝtatismo, estas vidpunkto kiu asertas ke la registaro devus esti tiom malgranda kiom eblas. Subtenantoj asertas ke ĝi kontinuas la tradicion de klasika liberalismo en ĝia originala formo.

Radikaj minarkiistoj kutime konsentas ke la registaro devus esti limigita al ĝiaj "minimumaj" aŭ "noktgardistaj" ŝtataj funkcioj (kortumoj, polico, karceroj, armeoj).  Iuj aliaj minarkiistoj inkluzivigas en la rolon de la registaro administradon de esenca komuna infrastrukturo (vojoj, mono); iuj (kaj tiuj estas iam riproĉataj pri *glitiga deklivo*, inkluzivas ja multe da esenca infrastrukturo (lernejoj, hospitaloj, sociala sekureco). Fakte, ĉi tiuj minarkiistoj ofte akceptas (laŭ konservativa anstataŭ principa maniero) kiel validajn iujn el la nunaj povoj de la registaro kaj opinias, ke estas pli urĝe haltigi la ekspansion ol malpliigi ĝiajn povojn al iu difinita amolekso. Minarkiistoj ĝenerale kontraŭstaras registarajn programojn, kiuj redistribuas riĉon aŭ subvencias certajn partojn de la ekonomio.

Minarkiistoj kutime pravigas ilian vidpunkton de la ŝtato pere de fundamentaj principoj anstataŭ ol argumentoj rilate al pragmataj rezultoj.  Ekzemple, en lia libro *Anarchy, State and Utopia* (*Anarkio, Ŝtato kaj Utopio*), Robert Nozick difinas la rolon de minimuma ŝtato jene:

:"Niaj ĉefaj konkludoj pri la ŝtato estas ke minimuma ŝtato, limiĝita al la malvastaj funkcioj de protektado kontraŭ perforto, ŝtelado, fraŭdo, devigo de kontraktoj, ktp, estas prava; ke ia ajn pli ampleksa ŝtato malobservos la rajtojn de personoj por ne esti devigata fari certajn agojn, kaj estas malprava; kaj ke la minimuma ŝtato estas inspira krom prava.  Du notindaj implicoj estas ke la ŝtato ne rajtas uzi ĝian devigan aparaton por la celo de devigi iom da civitanoj helpi aliajn, aŭ por malpermesi agojn al personoj por iliaj propraj bono aŭ protektado."

Elstaraj minarkiistoj inkluzivas Benjamin Constant, Herbert Spencer, Leonard Read, Ludwig von Mises, Friedrich August von Hayek, James M. Buchanan, Milton Friedman, Ayn Rand, John Hospers kaj Robert Nozick.

## Vidu ankaŭ 
* Liberalismo
* Libertarianismo
* Klasika liberalismo
* Kapitalismo.
* La version de radikala minarkiista kapitalismo
* Anarki-Kapitalismo
* Free State Project
* Liberland

Kategorio:Libertarianismo
Kategorio:Politikaj teorioj
Vilfredo Pareto

eta|dekstra|Vilfredo Pareto
**Vilfredo PARETO** (naskiĝis la  en Parizo, mortis la  en Céligny) estis itala ekonomikisto, inĝeniero kaj sociologo.

Li kontribuis kelkajn gravajn ideojn al la ekonomiko, precipe en la studado pri distribuo de enspezo kaj la analizo de la elektoj de individuoj. Li enkondukis la koncepton de Pareto efikeco kaj helpis evoluigi la kampon de mikroekonomiko per ideoj kiel kurboj de indiferenteco.

Li estas bone konata por la observo, ke 20 procentoj el la popolo posedis 80 procentojn de la posedaĵoj en Italio, malfrue ĝeneraligita (de Joseph Juran kaj aliaj) kiel la principo de Pareto, kaj plue ĝeneraligita al la koncepto de distribuo de Pareto.

La indekso de Pareto estas mezuro de la malegaleco de distribuo de enspezoj.

## Vidu ankaŭ 
* Alfred Marshall

Kategorio:Italaj ekonomikistoj
Kategorio:Italaj inĝenieroj
Kategorio:Italaj sociologoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 15-an de julio
Kategorio:Mortintoj la 19-an de aŭgusto
Murray Rothbard

eta|maldekstra|180px|Murray Neŭtono Rothbard
**Murray Newton ROTHBARD** (1926-1995) estis usona ekonomikisto kiu apartena al la Aŭstria skolo de ekonomiko. Inter aliaj aferoj, li renovigis anarki-kapitalismon.

Rothbard estis ne nur ekonomika teoriisto, sed historiisto pri ekonomiko de konsiderinda graveco. Li estas unu el la malmultaj verkistoj de ekonomiko kiu studis kaj prezentis la ekonomikajn skolojn antaŭ ol Adam Smith, ekzemple la skolastikuloj kaj la fiziokratoj.

Lia verkoj inkluzivas *Man, Economy and the State* (*La Homo, Ekonomio kaj la Ŝtato*), *Power and Market* (*Povo kaj Merkato*), ''America's Great Depression* (*La Granda Deprimo de Usono'').

Kategorio:Usonaj ekonomikistoj
Kategorio:Anarki-kapitalismo
Torina Nova Trupo

**Torina Nova Trupo** estas junulara amatora ensemblo de Esperanto-teatro, kiu sub nova nomo daŭrigas la aktivecon de Fia koincido ekde 1999.

En 2003 Torina Nova Trupo konsistas el Alberto Capella, trupestro, Simone Barbero Simona Benincasa, Daniela Capoccia, Fabio Cialini, Sonia Tavarone. Sub la reĝisorado de Jordan Todorov ĝi prezentis la originale verkitan dramon *La familio de Anto Speri*, de Giorgio Silfer.

Kategorio:Esperanto-teatro
Robert Nozick

**Robert NOZICK** (16-a de novembro, 1938 - 23-a de januaro, 2002) estis Profesoro Universitato Pellegrino ĉe Universitato Harvard. La klasika verko de Nozick, *Anarchy, State and Utopia* (*Anarkio, Ŝtato kaj Utopio*) je 1974 provizas rigoran libertarianisman respondon al *A Theory of Justice* (*Teorio de Justeco*) de John Rawls, eldonita antaŭ ol kelkaj jaroj.

Nozick skribis nur malabunde pri politiko post tiu libro, kaj liaj malmultaj aludoj al ĝi montris etan moliĝon de lia vidpunkto. Li koncentrigis pri aliaj kampoj de filozofio ĝis lia morto de stomakkancero je 2002.

## Vidu ankaŭ 
* Libertarianismo
* Minarkiismo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.juliansanchez.com/nozick.html  
* http://news.harvard.edu/gazette/2002/01.17/99-nozick.html 
* http://www.missouri.edu/~philrnj/nozick.html  
* http://www.warwick.ac.uk/staff/S.L.Hurley/papers/antnpdd.pdf  

Kategorio:Usonaj filozofoj
Libertarianismaj vidpunktoj pri naturaj rimedoj

Diskuto inter libertarianoj pri naturaj rimedoj, precipe bienaĵo.

Iuj libertarianoj opinias ke la uzado de naturaj rimedoj de unu persono estas limigo kontraŭ la egalaj rajtoj de laia por uzi naturajn rimedojn.  Je ekstrema okazo, kiam nepretendata bienaĵo estas ne havebla, la ekzisto de absoluta posedrajto pri bienaĵo estas neado de la rajto al vivo ĉar ĉiuj personoj bezonas bienaĵo por vivi.  Ĉi tiuj libertarianoj opinias ke bienuloj estas preskaŭ sama ol la ŝtato.

Aliaj kredas ke ĉiuj rajtoj devenas de absolutaj posedrajtoj kaj ke posedrajtoj devas aplikiĝi al ĉiuj materialaĵoj.  Limigo kontraŭ la rajto por absolute posedi ion tiel fundamenta kiel bienaĵoj estas neakordigebla kun libertarianismo laŭ ili.

Multaj klasikaj liberaluloj (John Locke, Thomas Paine, Thomas Jefferson) rekonis ke absoluta posedo de naturaj rimedoj povas senigi iujn de la libereco, sed evitis la aferon praktike ĉar la abundo de ne jam uzita lando havebla al iliaj socioj.  La ideo ke posedado de bieno estas neakordigebla kun libereco kaj estas simple ago de ŝtata povo estas ankaŭ ofta inter anarkiistoj.

Iuj libertarianoj opinias ke posedrajtoj estas de la rezultoj de ies laboro kun rimedo, kaj neniam de la rimedo sin mem, do vere ekzistas neniu problemo
de maljusta amasigo de rimedoj: se iu alia povas reuzi la "sama" rimedo sen malutili la laboron de la antaŭa "posedanto", tiam ekzistas neniu konflikto, kaj la antaŭa "posedanto" havas neniu rajto (ekzemple, se mi transsendus elektromagnetajn ondojn trans vian bienon de radiodissendo, mi ne konfliktus kun viaj rikoltaĵoj, do vi havus neniun rajton kontraŭ mi.  Kvankam se mi paŝus trans via bieno kaj surtretas viajn rikoltaĵojn, vi havus validan rajton kontraŭ mi.)  Malgraŭ ke naturaj rimedoj ekzistas, tio kio donas *valoron* al ili estas la laboro de homoj, kaj tiuj kiuj kreas tiun valoron legitime posedas ĝin, kvankam de la preciza karaktero de libera socio, ili ne posedas la utilecon de tiuj rimedoj kiuj alie helpas ĉiujn.  

## Eksteraj ligiloj 
* *Economic Harmonies* ("Ekonomikaj akordoj") de Frederic Bastiat

Kategorio:Ideologioj
Kategorio:Politikaj movadoj
Lesjöfors

**Lesjöfors** [*leŝeFOŜ*/*leĥeFOŜ*], en Esperanto **Leŝefoŝo**, estas urbeto en okcidenta Svedio, en la regiono Värmland. La plej proksima urbeto estas Filipstad. 

La loko estas konata en Svedio dank' al Glitpilkado.

## Esperanto-domo en Lesjöfors 
La junulara Esperanto-gastigejo (svedlingve Esperanto-Gården) en Lesjöfors estis foje la okazejo de Esperantaj renkontiĝoj, inter aliaj la E@I-seminario de 2002 kaj la Internacia Junulara Kongreso de 2003. En la jaro 2011 tie okazis REF, la familia renkontiĝo.

La kooperativo Esperanto-Gården bankrotis en junio 2025, kaj en septembro la "banko" de la Esperanta Civito aĉetis ĉion. Nun la ĉefa ejo nomiĝas Skandinava Esperanto-Domo. 

En la kelo de Esperanto-domo troviĝis sufiĉe granda kolekto de libroj kaj periodaĵoj ĉefe en Esperanto, sed ankaŭ en aliaj planlingvoj.
eta|maldekstra|Esperanto-domo en Lesjöfors

## Eksteraj ligiloj 
* Muzeo de Lesjöfors 
* Esperanto-Gastejo en Lesjöfors

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Svedio
Kategorio:Vermlando
IJK 2003

La **59-a Internacia Junulara Kongreso** okazis ekde la 19-a ĝis la 26-a de julio 2003 en Lesjöfors (Svedio) en la junulara gastejo Esperanto-domo (svedlingve Esperanto-Gården). Ĝi lastminute translokiĝis al Svedio, ĉar la litovaj junuloj decidis ke ili ne povis organizi la IJK-n. La LKK sub la gvidado de David-Emil Wickström (Norvegio/Usono) estis internacia kun aktivuloj el Svedio, Rusio, Germanio kaj Norvegio. Per decido de la TEJO-komitato je la 25-a de julio E@I fariĝis faka sekcio de TEJO.

Dum *Internacia Vespero* de la 59-a IJK spontanee fondiĝis muzikgrupo La Perdita Generacio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* IJK 2003 en la TEJO-vikio

59-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Svedio
Kategorio:2003 en Svedio
Spiralo de perforto

**Spiralo de perforto** aŭ **ciklo de ago-reago** okazas kiam al perforta ago, la atakito respondas per pli granda perforto. La ekatakanto tiam defendas sin per eĉ pli da perforto.

Laŭ teorio de **gerilo kaj revolucio**, malgranda grupo povas okazigi revolucion per atakoj al potenculoj. Tiuj respondos sendistinge maljuste. Tio igos neŭtralintojn ekani la revolucion. Kontraŭ pli da revolucianoj, potenculoj agos pli kruele. Tiel ĝis tutsocia milito. Laŭ slogano, "ju pli malbone, des pli bone".

Tiu teorio ne pravas se la potenculoj kapablas limi sian respondon laŭ justo aŭ nur kontraŭ ekatakantojn. Tiam, la revolucianoj povas ne agnoski la realon kaj stagni en senelira perforto. Perforto estas la nura celo de la grupo.

Pacismaj revolucianoj uzas alian strategion. Al perforto, ili respondas neperforte, ahimse. Tiel akra kontraŭbatalo pravigas la revolucion kaj eĉ malfortigas kaj dubigas la potenculojn.

## Vidu ankaŭ 
* Malvirta cirklo
* Mao Zedong 
* avangardismo
* Lenino
* Malvarma milito
* atenco.

Kategorio:Perforto
Kategorio:Spiraloj
Lew Rockwell

*Llewellyn H. Rockwell* la pli juna, kutime mallongigata **Lew ROCKWELL**, estas usona liberecana ekonomikisto de la Aŭstria skolo, verkisto, blogisto kaj eldonisto. Ekde 1982 li estas la estro de la de li fondita instituto Ludwig von Mises (honore je Ludwig von Mises), kiu havas sian centron ewn la urbo Auburn en la kantono Lee de Alabamo. La ekonomika-politika termino pralibertarianismo estas de li. Li infanaĝe edukiĝis kiel katoliko kaj havas sian studan edukon de la universitato Tufts.

Lew Rockwell estas intimulo de Murray Rothbard.

## Eksteraj ligiloj 
* persona retejo LewRockwell.com ()
* retejo de la instituto Ludwig von Mises ()

Kategorio:Usonaj ekonomikistoj
EBLOGO

**EBLOGO** (**Esperantista Blindula Ligo en Germanio**) estas ligo de vide difektitaj kaj blindaj Esperantistoj en la Esperanto-Blindulligo de Germanio, 

La celo estas disvastigi kaj daŭrigi la internacian lingvon Esperanto inter blindaj kaj vide difektitaj homoj de ĉiuj aĝoj kaj sociaj tavoloj pere de la planado kaj promocio de Esperanto, eventoj, informoj, konsilo kaj la provizo de Esperanto-instruado kaj vortaroj, revuoj kaj legado de materialo.

Ĝi estas la nacia branĉo de tiutempa internacia Esperanto-movado inter blinduloj kaj unu el pluraj antaŭaĵoj de la 1950 fondita asocio Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE). Ĝi eldonas la gazeton *La Blinda Esperantisto*. 

## Historio 
La unua prezidanto komence de la 20-a jarcento estis Adolf Selten en Breslau. 

Detaloj en la "Historio de la Esperanto-Movado Inter la Blinduloj" de Joseph Kreitz en tri brajlaj volumo (Barcelona, 1972) rete atingebla.

Pioniroj estis  Hans Breitenbach (1924-1980) kaj  Fritz Karow (1913-1987)

La 65-a Kongreso okazis 1999 en Berlin kun la UK.

## Kontakto 
* www.esperanto.de/eo/eblogo-eo
* Revuo “Esperanta Ligilo” rete

## Vidu ankaŭ 
* Esperantistaj blinduloj
* Historio de Esperanto en Germanio
* Historio de Esperanto en Breslau

Kategorio:Blindulaj Esperanto-asocioj
Edelmann-Banendregt

**Edelmann-Banendregt** (A. H. de Ruyter) estis en Amsterdam librejo, instalinta E-fakon, ĉiam plivastiĝantan.

EdE-E

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Esperanto-movado en Nederlando
Christian Ringstrup Ege

**Christian Ringstrup EGE** estis dana esperantisto, policestro en Hobro. Li naskiĝis je la 16-a de aprilo 1886 kaj mortis je nekonata dato. Membro de la ĉefestraro de la dana pacfederacio. Vigle laboris por internacia infaninterŝango, partoprenis en packongresoj en Londono, Ĝenevo kaj Budapeŝto, en kiuj li konvinkiĝis pri internacia helplingvo. Li fondis en 1932 klubojn en Hobro kaj Andrup, gvidante multajn kursojn. Vigle kaj tre efike laboras por Esperanto en ĉiuj pacifistaj grupoj.

Kategorio:Danaj esperantistoj
Adolf Ebner

eta|Adolf Ebner en 1906
**Adolf EBNER** (nask. la  en Kenigsbergo (*Königsberg*) ) estis germana kuracisto pri kirurgio kaj ginekologio kaj esperantisto.

Ebner fariĝis esperantisto en 1897 per okaza legado de verketo de Trompeter pri Esperanto. Li fondis grupon en Kenigsbergo. En 1905 li estis nomumita de Zamenhof membro de la unua (ĝis 1906 ankoraŭ provizora) Lingva Komitato (LK).

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Boris Lvoviĉ Ejdelman

**Boris Lvoviĉ EJDELMAN** estis malnova rusa revoluciulo-bolŝeviko, kuracisto. Naskiĝis en 1867. En 1898 li estis prezidanto de la I-a kongreso de Rusa social-demokrata laborista partio kaj estis Esperantisto de 1927. En 1930 li publikigis, helpite de N. Nekrasov, broŝuron *Sennaciismo kaj internaciismo*, kiu estis akra kritiko kontraŭ sennaciismo de Lanti el vidpunkto de ortodoksa marksismo.
## Recenzoj
Pri *Sennaciismo kaj internaciismo*

Kategorio:Membroj de SAT
Leopold Einstein

**Leopold EINSTEIN**  (origine nomita Löb Einstein, naskiĝis la 28-an de novembro 1833 en Roth; mortis la  en Nürnberg) estis juda religia instruisto, komercisto kaj verkisto. Li estis unu el la unuaj pioniroj de Esperanto.

Li estis la unua prezidanto de la "Nürnberger Weltspracheverein" fondita la  kiel centro de la volapukisma movado kaj restis prezidanto ĝis sia rezigno pro malbona sano la . Li mem fariĝis fervora volapukisto, kaj propagandis tiun lingvon per ĉirkaŭ 200 germanlingvaj artikoloj. Li publikigis en 1885 traktaĵon germanlingvan: Al la historio de la mondlingvaj provoj de Leibniz ĝis la nuntempo.

Ricevinte okaze en 1888 la Unuan Libron de Zamenhof, li tuj konvertiĝis al Esperanto kaj koresponde enketis al Zamenhof pri ties identeco kaj profesio. Li komencis energian laboron por Esperanto malgraŭ la atakoj de siaj iamaj volapukistaj amikoj. Liaj broŝuroj germanlingvaj kreis la fundamenton por la movado en Germana Regno ĝuste en la momento, kiam en la Rusia Imperio pro politikaj kaŭzoj ĝi estis preskaŭ sufokiĝanta. Sub lia influo la "Nürnberger Weltspracheverein" transiris en decembro de 1888 al Esperanto. Einstein verkis la unuan veran lernolibron pri Esperanto. En ĝi li prezentis la interrilatajn pronomojn kaj adverbojn en tabelo, supozeble la unua tia prezento (vidu: tabelvortoj), sed li ankaŭ enkondukis ŝanĝojn al plurdek radikoj.

Post lia morto L. L. Zamenhof skribis pri li, ke lia nomo devas esti enskribata per oraj literoj en la historio de Esperanto. Tamen poste, dum la reformperiodo de 1894, Zamenhof plendis, ke la movado por reformoj komenciĝis kiam la membroj de la klubo en Nürnberg kun sia prezidanto Einstein "forlasinte Volapükon fariĝis esperantistoj, kondiĉe ke en Esperanto estos faritaj necesaj (laŭ ilia opinio) reformoj".

## Verkoj 
* La lingvo internacia als beste Lösung des internationalen Weltspracheproblems: Vorwort, Grammatik und Styl nebst Stammwörter-Verzeichniß nach dem Entwurf des Pseudonymen Dr. Esperanto / zum ersten Male methodisch geordnet und ausgearbeitet von Leopold Einstein. - Nürnberg: Verl. von J. A. Stein's Buch- & Kunsthandlung, 1888. - 78 p.

## Publikigaĵoj 
* Ludwig Zamenhof: *Leopoldo Einstein*. En: La Esperantisto Nr. 10, 1890.
* Lajos Kökény kaj Vilmos Bleier: *Enciklopedio de Esperanto*. Represo de la 1a eldono. Hungara Esperanto-Asocio, **Budapeŝto** 1979, p. 116–117.
* Reinhard Haupenthal: Volapük-Bibliographie. Hildesheim, Zürich, New York, 1982, p. 18–19.
* Halina Gorecka kaj Alexander Korĵenkov: *Leopold Einstein (1833-1890).* En: Nia diligenta kolegaro – Biografioj de 200 eminentaj esperantistoj. Sezonoj, Kaliningrad; Litova Esperanto-Asocio, Kaunas 2018, p. 81–82.

## Eksteraj ligiloj 
* AL LA HISTORIO DE LA PROVOJ DE LINGVOJ TUTMONDAJ DE LEIBNITZ ĜIS LA NUNA TEMPO: Publika parolado, havita en la Nurnberga klubo de instruistoj, la 11-an de novembro 1884 do L. EINSTEIN. (El la « Bayerische LehrerZeitung » No. 11 kaj 12 1885.)

## Rete legeblaj verkoj 
* Verkoj de kaj pri Leopold Einstein en la skan-projekto  de la Kolekto por Planlingvoj 

## Notoj 
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Einstein
Eklumo en la Abismo

***Eklumo en la Abismo***   estas verko de Henri Barbusse, tradukita el la franca en Esperanton de Ludovic-Alexandre le Cornec (Else), kaj eldonita de la Eldona Fako Kooperativa de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) en Duseldorfo en la jaro 1923. Ĝi ampleksas 96 paĝojn.

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/E en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Ekstereŭropa karaktero de E-a morfologio

**Ekstereŭropa karaktero de E-a morfologio**. "La gramatikaj finaĵoj elmontras tendencojn esti ne nur afiksoj, sed esti ankaŭ memstare uzeblaj vortar-elementoj. Tiamaniere entute stariĝas la principo, ke formale ĉiu Esperanto-lingvo-elemento troviĝas en la vortaro kaj ke iu speciala gramatika-morfologia regularo en Esperanto fakte eĉ ne necesas. Ĉion difinas la vortaro kaj la senco-ideoj atribuataj al la vort-elementoj en la vortaro. Tia morfologia strukturo de Esperanto estas tre parenca al lingvoj malproksim-orientaj monosilabaj (ĉina) kaj speciale al la lingvoj aglutinaj (turktataraj). Ne nur sufiksoj kaj prefiksoj, sed ankaŭ la tuta afiksaro necesa por deklinado kaj konjugacio-praktike povas esti konsiderata kiel memstaraj, ne ŝanĝeblaj vort-elementoj, kies kuniĝo ĉiam difinas la logikan sencon de vorto kunmetita. Speciale la azianoj preferas tiun econ de Esperanto kaj ŝatas la esprimojn similajn al vagonarhaltigilo anstataŭ bremso. Tiu karaktero de Esperanto cetere pruvas, ke Esperanto estante laŭ vortaro lingvo okcident-eŭropa kaj roman-devena, samtempe Iaŭ sia strukturo pli similas la lingvojn ekstereŭropajn. Konservinte homogenecon (samformecon) de la vortaro, ĝi sukcesis adaptigi tiun vortaron at la lingvostrukturaj tradicioj ekster-eŭropaj. Do Esperanto estas iusence lingvo efektive internacie, interlingve farita." v. Drezen, Skizoj. v. Agtutina karaktero de E. Drezen, Skizoj, p : 59

EdE-E

Kategorio:Morfologio
Ilmari Ekström

**Ilmari EKSTRÖM** (naskiĝis la  en Piikkiö) estis finna esperantisto kaj elektro-inĝeniero en Turku. Li fariĝis esperantisto en 1907 kaj estis prezidanto de la loka grupo. Ankoraŭ en la 1960aj jaroj li estis aktiva.

## Tradukoj 
* Aleksis Kivi: *Lea,* teatraĵo. Helsingforso: Otava, 1920. (*Finna Biblioteko Esperanta* 3.)
* Aleksis Kivi: *Sep fratoj,* rakonto. Helsinki: Vilho Suonio Setälä, 1947. 360 paĝoj.

Kategorio:Finnaj esperantistoj
Ekspozicio

eta|px180|Istanbul - Ekspozicio pri la koloroj en antikveco
**Ekspozicio** estas daŭra aŭ portempa publika elmontrado de objektoj (eksponaĵoj) al publiko.

La ekspozicio povas havi promocian, vendan aŭ dokumentan celon; ĝi povas esti daŭra, portempa aŭ cikla (ekz. bienalo; ĝi povas esti specifa, rilatante al nur unu kategorio de objektoj, periodo, aŭtoro ktp. aŭ ĝenerala aŭ kolektiva.

Laŭ Francisko Azorín **Ekspozicio** estas *Solena elmontrejo de artaj aŭ industriaj produktoj, ofte en pluraj pavilonoj kaj kun amuzaj altiriloj.* Kaj li indikas etimologion el la latina *expositio* el *ex + ponere* (ekstere meti).

## Celoj de ekspozicioj 
[eta|mini|Scienca ekspozicio en Phaeno [Wolfsburg]]
[eta|La ĉefa pordego de Mondekspozicio en [Parizo de 1900.]]

Ekspozicioj estas organizataj pro variaj celoj:

### Kulturaj kaj didaktikaj celoj 
* prezentado de artaĵoj, arkeologiaj eltrovaĵoj, mineraloj, muzikiloj ktp (ekz. en muzeo aŭ artgalerio);
* prezentado de historiaj, sociaj, natursciencaj aŭ ekonomiaj okazintaĵoj helpe;

### Promociaj kaj informaj celoj 
* prezentado de urbo aŭ turisma regiono;
* prezentado de activeco aŭ projektoj de publikaj administracioj, lernejoj aŭ firmaoj;

### Komercaj celoj 
* elmontrado de la objektoj por aŭkcio;
* elmontrado de industriaj aŭ/kaj agrikulturaj produktoj (foiro);
* elmontrado de artaĵoj (komerca artgalerio);

## Cifereca ekspozicio 
Dank'al interreto, nuntempe eblas okazigi la ekspoziciojn ne nur en reala mondo sed ankaŭ per taŭga retpaĝaro.

Ĉiuj specoj de ekspozicioj nomitaj supren estas realigeblaj ankaŭ enrete. La granda avantaĝo estas, ke ili estas viziteblaj senprobleme de la interesiĝantoj el la tuta mondo.

## Vidu ankaŭ 
* Ekspozicio (muziko)
* Internacia ekspozicio

## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj pri ekspozicioj 

## Notoj 
*
Esperanto-ekzameno

**Ekzamenoj**. Jam ĉ. 1900 SPPE en Francujo aranĝis Esperanto-ekzamenojn kaj unu el la ĉefaj celoj de Internacia Instituto de Esperanto estis organizado de ekzamenoj. Dum la 5-a UK 1909 la Instituto aranĝis ekzamenojn sub kontrolo de Cart, Corret, Marie Hankel pri gramatiko, Ostrovski, S. Meyer, Kühnl pri literaturo, Hodler kaj Rousseau pri historio kaj organizo, Mann, Blaise kaj Privat (la fondinto de la Instituto) pri la instruaj metodoj. 

La Internacia Instituto ne daŭrigis sian agadon post la milito, do nuntempe ne funkcias ekzamena komitato kun internacia karaktero, nur la Cseh-Instituto faris kelkajn paŝojn tiurilate. Sed kreiĝis ekzamenaj komitatoj en ĉiuj landoj, kie Esperanto atingis seriozan progreson. En Aŭstrujo kaj Ĉeĥoslovakujo la komitatoj estas ŝtate komisiitaj. La ekzamenado eĉ sen oficiala karaktero estas celkonscie aranĝita en Britujo, Nederlando, Estonujo, Germanujo ktp:, kaj helpas plialtigi la nivelon de la Esperantistaro. v. detalojn en la laŭlandaj artikoloj.

## Vidu Ankaŭ 
* Internacia Ekzamena Komisiono 
* Internacia Rajtigita Ekzamenantaro

Kategorio:Edukado de Esperanto
Elektitaj Fabeloj de Grimm

***Elektitaj Fabeloj de Grimm***, estas klasika esperantlingva publikaĵo de fabelaro. Ĝin el la germana originalo *Kinder- und Hausmärchen* ("infanaj kaj domaj fabeloj") de la fratoj Grimm tradukis Kabe, mallongigo de la pola kuracisto kaj pionira esperantisto Kazimierz Bein. La unuan eldonon de 199 paĝoj en 1906 publikigis la firmao *Möller & Borel*, eldonejo de Esperanto-Literaturo en Berlino, fondita en 1903.

SAT intencis publikigi duan eldonon en du volumoj kun la titolo *Neĝulino, kaj aliaj fabeloj de Fratoj Grimm*. La unua volumo aperis en 1939. La Dua Mondmilito malebligis la publikadon de la dua volumo.

## Recenzoj
----
Pri la dua eldono:

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Elektitaj Fabeloj de la Fratoj Grimm, , la origina germanlingva verkaĵo de 1812, kaj ĉiuspecaj tradukoj 

## Eksteraj ligiloj
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Fabeloj de fratoj Grimm
Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Ekzercaro de la lingvo internacia Esperanto

***Ekzercaro de la Lingvo Internacia Esperanto*** estis verkita kaj sendita al la cara cenzurejo, fare de Zamenhof, en 1893 kaj eldonita en 1894, Varsovio, 43 paĝoj. Dua korektita versio aperis en 1898, ĉiuj aliaj estas senŝanĝaj, ekzemple la 7-a eldono, 1910, 55 paĝoj. Kiel parto de la Fundamento de Esperanto ĝi ankaŭ estas nomata ***Fundamenta Ekzercaro***.

## Enhavo 
La *Ekzercaro* estas la sola plena lernolibro de Esperanto, verkita de Zamenhof. Ĝi konsistas el 42 ekzercoj, el kiuj la kvar unuaj instruas pri ĝusta legado (alfabeto, akcento), la ceteraj prezentas gradigitajn esperantajn tekstojn (apartaj frazoj kaj fabelo *La feino*); al ekzercoj 5 ĝis 42 estas aldonita kvinlingva komentario klariganta ĉiun novan vorton kaj ĉiun gramatikan regulon. En 1905 ĝi konsistigis la duan parton de la *Fundamento de Esperanto*, do ĝi fariĝis netuŝebla.

## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/E en sia originala formo en la Interreto
* *Ekzercaro de la lingvo internacia Esperanto* en la retejo de la Akademio de Esperanto.
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Verkoj de L. L. Zamenhof
Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Elektitaj Poemoj de Heine

***Elektitaj Poemoj***  estas elekto da poemoj de Heinrich Heine, el la germana tradukitaj fare de Friedrich Pillath (Zanoni). La tradukaĵo unuafoje estas  eldonita en la jaro 1914, 33-paĝa, en la eldonejo *Rohden* de la urbo Essen (Asindo). Dua 47-paĝa eldono aperis en 1920 ĉe Friedrich Ellersiek en Dresdeno kiel numero 6 de la serio Nova Esperanto-Biblioteko.

## Recenzoj
## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* *Enciklopedio de Esperanto*/E en sia originala formo en la Interreto
* *Elektitaj Poemoj*, rete
* Katalogo de  Biblioteko Hippolyte Sebert
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo de "Erfgoedbib" *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1920
Kategorio:Eldonaĵoj de Friedrich Ellersiek
Kategorio:Libroj de Nova Esperanto-Biblioteko
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Elektitaj Prozaĵoj de Heine

**Elektitaj Prozaĵoj de Heine**, el la germana tradkita de Zanoni 1930, 87 p.&nbsp; estas traduko de lirika prozaĵo de Heinrich Heine. 

"En la animoj de la poeto kaj tradukinto egalsone fluas harmonio inter lingvo-beleco kaj versoritmeco. Zanoniaĵoj ne mankas en la traduko." (Max Butin, H. D. E, 1930 n-ro 13.)

## Eksteraj ligiloj
*Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto