Katedralo de Limburgo

eta|La katedralo de Limburg kaj la historia urbocentro vidate de sudokcidento
eta|Ĥorejo kaj norda flanko vidate de nordoriento
La **katedralo de Limburgo**, laŭ sia patrono Sankta Georgo ankaŭ nomata *Georgokatedralo*, estas la katedrala preĝejo de la episkopujo Limburgo kaj tronas supre de la malnova urbocentro de Limburgo apud la fortika Kastelo Limburgo. La alta pozicio sur kalkoroko supre de la rivero Lahn kaŭzas, ke la katedralo estas videbla defore. La konstruaĵo validas nun kiel unu el la plej idealaj kreaĵoj de romanika arĥitekturo. Montriĝas tamen jam elementoj de frua gotiko. Tiu ĉi arĥitektura stilo nomiĝas Rejnlanda Transira Stilo, kiun la katedralo de Limburgo laŭ Wilhelm Lübke *„plej brile“* reprezentas. Episkopo limburga estas ekde 2016 Georg Bätzing.

## Historio 
eta|Tutaspekto ekde sudokcidento, 1884
La dato de la konstrua komenciĝo de la nuna katedralo ne estas konata. Dendrokronologiaj esploroj kaj la stilkritika rigardo de la plej malsupra nivelo de la konstruaĵo tamen donas informojn pri la konstruokomenco, kiu estus datigebla enproksimume 1180/90. La konsekrado okazis en 1235 fare de la ĉefepiskopo de Treviro, Teoderiĥo de Wied. Patronaj sanktuloj estis Sankta Georgo kaj Nikolao de Mira. Ankaŭ la konstruiginto de la nuna katedralo ne plu estas konata, la komercistoj de Limburgo estus kontribuintaj konsiderindan monsumon por la konstruado.

Validas kiel certe, ke la katedralo ekestis en kvar konstrufazoj. La unua fazo ampleksis la okcidentan fronton, la sudan flanknavon, la ĥorejon kaj la transversan domon ĝis la galerio. Tiu ĉi konstrufazo inkluzivis la konradidan preĝejon. La dua konstrufazo ampleksis la enkonstruon de la internaj pilastroj de la suda laŭlonga navo. Nur en ĉi tiu konstrufazo oni enkondukis la ligitan sistemon. En la tria konstrufazo oni starigis la sudan laŭlongnavan galerion. La kvara konstrufazo ampleksis la nordan flankon de la transversa navo kaj la ĥorgalerion. Tie ĉi la gotika influo montriĝas plej klare.

Kiel parta modelo de la katedralo de Limburgo, por la tria kaj kvara konstrufazoj, la katedralo de Reims. Proksimume samtempe kun la katedralo de Limburgo Dom ekestis la preĝejo Ĉieliro de Maria en Andernach. Estas verŝajne, ke ekzistis interŝanĝoj inter la du katedralkonstruaj metiejoj.

Kadre de la sekularigo la abatejo (same kiel multaj aliaj monaĥejoj kaj abatejoj) 1802 estis malfondata fare de la princoj de Nassau-Usingen. Alproprigo kaj malfondado okazis anticipe la regnan deputacian finan akton, kiu aljuĝis al la dinastio Nassau la monaĥejojn kiel kompenso por la perdo de la maldekstre rejnlanda graflando Saarbrücken. Post la sekularigo la katedralo estis uzata kiel paroĥa preĝejo. En 1827 ekestis laŭ insistado de Duklando Nassau la memstara episkopujo Limburgo. Tiu ĉi etendiĝis sur la teritorioj de la duklando kaj de la libera urbo Frankfurto. Sidejo de la episkopo fariĝis Limburgo. La iama abatopreĝejo Sankta Georgo tiamaniere rangaltiĝis al katedralo.

Limburger Dom-Osten.jpg|Orienta vidaĵo de la katedralo
Limburg BW 9.jpg|Katedralo kun malnova ponto trans rivero Lahn
Limburg_Domberg_81-007.jpg|La katedrala monto proks. 1880
Bundesarchiv B 145 Bild-F010303-0008, Limburg, Lahn und Dom.jpg|La katedralo de Limburgo en 1961
Bundesarchiv B 145 Bild-F010303-0004, Limburg, Lahn und Dom.jpg|vidate ekde la aŭtoŝoseo

## Arĥitekturo 
### Eksteraĵo 
La katedralo estas trinava baziliko, kiu kombinas malfruromanikajn kaj frugotikajn elementojn. Ĝi havas okcidentan antaŭhalon kaj duonrondan ĥorejon kun ĥorĉirkaŭirejo. La eksteraj mezuraj de 54,5 metroj da longeco kaj de 35,4 metroj da larĝeco ŝajnas pli modestaj. La konstruaĵo estas abunde strukturita; el ĝi elkreskas sep turoj. La sepo simbolas la nombron de sakramentoj. La plej altaj turoj elstaras 37 metrojn ĉe la okcidenta flanko kaj formas la klarkonturan du-turan fasadon. Tiajn duturajn fasadojn oni ofte trovas en Rejnlando, ekzemple en Xanten, Andernach aŭ Koblenco. La akra navkrucoturo superas per alteco de 66 metroj ĉiujn aliajn turojn kaj formas la centron de la konstruaĵo. Ĉi tiun altecon ĝi ricevis post fulmobato en 1774, kiam oni plialtigis la turon per 6,5 metrojn. La angulturoj ĉe la suda transversa domo estis starigataj en 1863.

La okcidenta fronto estas kvinetaĝa. Okulfrapa stilelemento estas granda radofenestro, ĉirkaŭita de ok malgrandaj fenestrorozoj, kiu donas al la okcidenta fronto klaran mezon. La radofenestro simbolas la kvar evangeliistojn. Malgraŭ la ekzistanta simetrio de la du turoj troviĝas abundaj variaĵoj de formoj kaj konstruelementoj, ekzemple rondaj kaj pintarkaj frisoj, vertikalaj murelstaraĵoj, kolonetoj, arkivoltoj, fenestroj kaj tegoarkoj. La supra etaĝo de la norda turo jam entenas gotikajn konstruformojn kiel ornamripaj fenestroj.

De 1872 ĝis 1873 oni forigis kadre de riparado la plurkoloran eksterajn surfarbaĵojn de la katedralo (ĝiaj farboj antaŭe estis blanka, ruĝa, okra, nigra kaj iometa verda) kaj farbigis ĝin ŝtonkolora. De 1968 ĝis 1972 oni refarbigis la eksterajn fasadojn de la katedralo laŭ la originaj koloroj; farborestaĵoj el la tempo antaŭ 1872 ebligis rekonstrui ĝian surfarbaĵojn.

Domportal Limburg.jpg|Ĉefa portalo kun trifoli-forma pordomalfermo kaj trifoje ŝtupigita pintarko
Limburg Portalplastik1.jpg|La sidanta figuro sur la plej interna stango de la arkivoltoportalo estas interpretata kiel la arĥitekto
Limburger Dom BW 2.jpg|Rozofenestro ĉe la okcidenta fasado el frugotika cirkla ripornamaĵo
Limburg Fassade Detail.jpg|Brusta figuro de evangeliisto Markuso kun la leono kiel evangeliista simbolo, okcidenta fasado
Limburg Dom St Gerorg.jpg|Sankta Georgo super la katedrala portalo

### Internaĵo 
En la katedrala interno (laŭlonga navaro kaj ĥorejo) okulfrapas la tre senornama kontraŭforto, kies apogopilastroj atingas la tegmenton. En la flanknavaj galerioj estas kaŝita alia parto de la kontraŭforta sistemo. La relative simple formitan, helan internon stampas mallarĝa, alta meza navo. Ĝi estas kvaretaĝa kun arkaĵoj, galerioj, triforio kaj fenestrozono.

Limburg an der Lahn-Dom-Inneres von Westen-20120704.jpg|Interno ekde la okcidenta enirejo orienten
Limburg an der Lahn-Dom-Inneres von Osten-20120704.jpg|Interno ekde la navokruciĝo okcidenten
Limburg-Dom6.JPG|Mezepoka vitralo en la malantaŭa parto de la katedralo
Limburg Dom Fresken LH2.jpg|Malfruromanikaj freskoj super la galerioj de la laŭlonga navaro
Limburg Dom Fresken LH1.jpg|Frunovepokaj freskoj super la laŭlongdomaj arkaĵoj
Christophorus im Limburger Dom.JPG|Malfrugotika murpentraĵo de Kristoforo
Ahnenreihe Jesu im Limburger Dom.jpg|Malfrugotika murpentraĵo de la praularo de Jesuo
Limburg - Dom - Taufbecken.JPG|Malfruromanika baptujo

## Literaturo 
* Georg Ulrich Großmann: *Mittel- und Südhessen : Lahntal, Taunus, Rheingau, Wetterau, Frankfurt und Maintal, Kinzig, Vogelsberg, Rhön, Bergstraße und Odenwald.* DuMont, Kolonjo 1995, ISBN 3-7701-2957-1 (=*DuMont Kunst-Reiseführer*), pj. 66–69.
* Theodor Kloft: *Limburg an der Lahn. Der Dom.* 17-a eldono. Schnell & Steiner, Regensburgo 2011, ISBN 978-3-7954-4365-8.
* Walter Lutz: *Zur Geschichte der Kirchenmusik am Dom zu Limburg von den Anfängen bis zur Gegenwart*. Schott, Majenco 1986, ISBN 3-7957-1328-5 (*Beiträge zur mittelrheinischen Musikgeschichte* 27).
* Wolfgang Metternich: *Der Dom zu Limburg an der Lahn.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1994, ISBN 3-534-01579-7.
* Wolfram Nicol (eldoninto): *Der Dom zu Limburg.* Gesellschaft für Mittelrheinische Kirchengeschichte, Majenco 1985 (konektite).
* Rainer-Josef Zensen: *Der Dom St. Georg zu Limburg an der Lahn.* En: *Nassauische Annalen.* volumo 110, Verlag des Vereines für Nassauische Altertumskunde und Geschichtsforschung, Wiesbaden 1999, ISSN 0077-2887.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la katedralo
* Gazetara ĉefartikolo pri la katedralo

Kategorio:Gotikaj katedraloj en Germanio
Limburgo
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1230-1239
Kategorio:Distrikto Limburg-Weilburg
Kategorio:Aperis en 1235
Limburgo