open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kantono Newport (Rod-Insulo)

**Kantono Newport** estas unu el la kvin kantonoj de la usona subŝtato Rod-Insulo. Ankaŭ ĝia plej granda urbo nomiĝas Newport.

Newport grandparte situas sur pluraj insuloj en la Golfo de Narragansett, inter kiuj la plej grandaj estas *Aquidneck Island* (kun urbo Newport), *Conanicut Island* kaj *Prudence Island*. Nur la plej orienta parto situas sur kontinenta tero, sed ne havas teran limon al cetera Rod-Insulo. La insuloj Aquidneck kaj Conanicut estas ponte ligitaj al la kontinento kaj inter si.

El la nominala areo de 812 km² nur triono estas seka tero, ĉar granda akvoareo sude de la insularo apartenas al urbo Newport. La loĝdenso de 317/km² rilatas nur al la seka tero.

La plej alta loko estas *Pocasset Hill*, 98 metrojn alta.

## Administrado 
Kiel ĉiuj kantonoj de Rod-Insulo, Newport ne havas administran funkcion, do ankaŭ ne oficialan sidejon.

eta|maldekstra|La urboj de Newport

## Urboj 
Newport estas dividita je ses urboj:
* Jamestown
* Little Compton
* Middletown
* Newport
* Portsmouth
* Tiverton


Newport
Csongor Árpád Csurulya

**Csongor Árpád Csurulya** [ĉongor ĉuruja], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csurulya Csongor Árpád** estas rumanuja hungara reĝisoro, aktoro, dekoraciisto, kostumisto, tradukisto naskita en Târgu Secuiesc la 16-an de septembro 1974.
 
## Kariero 
Csongor Árpád Csurulya apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li akiris aktoran diplomon en aktorstudio en Békéscsaba en 2001, reĝisoran diplomon en Teatroarta Universitato sekcio Szentgyörgyi István en 2006. Li debutis en 2007 kiel reĝisoro de la Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat, sed ekde aŭgusto de la sama jaro li estas la artgvidanto de la Teatro Tomcsa Sándor en Odorheiu Secuiesc.

## Liaj teatraj roloj (elekto) 
* William Shakespeare: Kiel Plaĉas al Vi - Vilmos (kamparano); Charles (boksisto) 
* Molière: *Don Juan* - Sganarelle
* Anton Ĉeĥov: *Lakodalom* - Jevdokim Zaharoviĉ Ĵigalov
* Mihály Eisemann:
** Hyppolit, la lakeo (teatra adapto) - titolrolo
** *Én és a kisöcsém* - D-ro Vas
* Andrew Lloyd Webber-Tim Rice: Jesus Christ Superstar - Jakab (apostolo)
* Albert Szirmai-Andor Gábor: *Mágnás Miska* - István Baracs
* Pál Ábrahám: *Viktória* - Koltay

## Liaj teatraj reĝisoraĵoj (elekto) 
* Molière: L' Avarulo
* Henrik Ibsen: *Nora*
* Ede Tóth: *A falu rossza*
* Carlo Goldoni: *Különös történet*
* Federico García Lorca: *Yerma* (ankaŭ kostumisto)
* János Vaszary (reĝisoro): *A vörös bestia* (ankaŭ dekoraciisto)
* Mihály Eisemann: *Bástyasétány 77* (ankaŭ dekoraciisto kaj kostumisto)
* John Kander-Fred Ebb-Joe Masteroff: *Cabaret*

## Liaj filmoj 
* *Énekes madár* (televida filmo) - kiel reĝisoro
* *Sári bíró* (televida filmo) - titolrolo
 
## Liaj tradukaĵoj (elekto) 
* Alfred Jarry: *Übü király*

## Vidu, aŭdu ankaŭ 
* (post reklamo)
 
## Ekstraj ligiloj
* Reĝisoraĵoj, dizajnojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=3256&sub=F8
* roloj
  
## Fonto
*Erdélyi Magyar Ki Kicsoda 2010.

## Referencoj 
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Kantono Washington (Rod-Insulo)

**Kantono Washington** estas unu el la kvin kantonoj de la usona subŝtato Rod-Insulo. Ĝia plej granda urbo estas South Kingstown.

Ĉar kantonoj en Rod-Insulo ne havas administran funkcion, la kantono ne havas oficialan ĉefurbon.

Washington estas la plej suda kantono de la subŝtato kaj neformale nomata *South County* (suda kantono). La plej suda punkto estas insulo *Block Island*, ĉ. 20 km for de la bordo.

La kantono estis fondita en 1729 kun la nomo ''King's County*. En 1781 ĝi ricevis sian nunan nomon.

eta|La urboj de Washington

## Urboj 
Washington estas dividita al naŭ urboj:
* Charlestown
* Exeter
* Hopkinton
* Narragansett
* New Shoreham
* North Kingstown
* Richmond
* South Kingstown
* Westerly

## Rezervejo 
Indianoj de la tribo *Narrangansett* havas rezervejon en la teritorio de urbo Charlestown.

eta|Lumturo sur *Block Island*

## Naturparkoj 
En la teritorio de Washington situas kvar protektataj areoj (el kvin en la subŝtato):
* Nacia besto-rifuĝejo de Block Island, sur la samnoma insulo. Fondita en 1973.
* Nacia besto-rifuĝejo John H. Chafee. Fondita en 1988 sub la nomo *Pettaquamscutt Cove''.
* Nacia besto-rifuĝejo Ninigret. Fondita en 1970.
* Nacia besto-rifuĝejo Trustom Pond. Fondita en 1987.

Washington
Trivialmuziko

**Trivialmuziko** estas antikva muzikformo, je kiu nuntempe orientiĝas multaj modernaj muzikstiloj.

Ĝi utiligas nur **malmultajn muzikajn rimedojn** kaj ĝi havas diatonan harmoniaron.
Ĝi estas ludebla per *malmultaj kaj simplaj instrumentoj*. La aŭskultantoj ofte estas membroj de certa grupo. Trivialmuziko plejparte devas distri kaj neniam traktas temojn kritike. Tiel ĝi apartenas al distra muziko. Trivialmuzikon oni povas nomi simpla. Ofte oni nomas ĝin senkvalita. Tio almenaŭ ne ĉiam ĝustas, ĉar eĉ elstaraj muzikistoj  uzas trivialmuzikon, kiel ekz. faris Gustav Mahler en sia 3-a simfonio kie uzis trivialmuzikon.

Jenajn muzikstilojn oni ofte nomas triviala:
* Pop-muziko
* Rok-muziko
* Hiphopo
* Tekno
* Popola muziko

## Vidu ankaŭ 
Muzikteorio
Kategorio:Muzika teorio
Kategorio:Muzika estetiko
Kantono Providence (Rod-Insulo)

**Kantono Providence** estas la plej norda el la kvin kantonoj de la usona subŝtato Rod-Insulo. Ĝia plej granda urbo estas la samnoma Providence.

Providence estas la plej loĝata kaj plej dense loĝata kantono de Rod-Insulo, havante pli da loĝantoj ol la aliaj kvar kantonoj kune. Laŭ seka areo ĝi estas ankaŭ la plej granda kantono, sed laŭ la tuta areo ĝin superas kantono Washington, kies areo je pli ol 40 % estas akva.

Ĉar kantonoj de Rod-Insulo ne havas administran funkcion, Providence ne havas oficialan ĉefurbon. Ĝis 1842 la samnoma urbo estis ĉefurbo kaj sidejo de la kantona administrantaro.

La plej alta loko, Jerimoth, havas 247 metrojn kaj estas ankaŭ la plej alta loko de tuta Rod-Insulo.

eta|La urboj de Providence

## Urboj 
Providence estas dividita al 16 urboj:
* Burrillvile
* Central Falls
* Cranston
* Cumberland
* East Providence
* Foster
* Glocester
* Johnston
* Lincoln
* North Providence
* North Smithfield
* Pawtucket
* Providence
* Scituate
* Smithfield
* Woonsocket

Providence
Clitunno

**Clitunno** estas malgranda kaj bela rivero de 60 km en Umbrio, en centra Italio. Ĝi trafluas tra Trevi kaj Spoleto. Ĝi enfluas ĉe Cannara en la riveron Topino, siavice alfluanto al Tibero.

## Historio 
Jam konata de latina popolo (per la nomo *Clitumnus*), sub la protekto de Jupitero, ĝi estis prikantita de Vergilio en *Georgiko*, kiu atribuis miraklan povon al ties akvoj. Ties teritorio estis ankaŭ prikantita de Plinio la Juna.

La fontoj de la rivero estis prikantitaj de George Byron en ''Childe Harold's pilgrimage* (*Pilgrimado de Childe Harold*), 1818). En 1848, Alexandre Dumas mencias la « ŝafejojn de Clitunno » en *Catilina*.

En 1852 Paolo Campello della Spina aĉetis tiun teritorion kaj transformis ĝin en belan parkon, prikantitan de Giosuè Carducci, en 1876, en la bela poezio *Alle Fonti del Clitunno*.

Percival Lowell, en sia libro *Mars'', donis ĝian nomon al « kanalo » de Marso.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Riveroj en Italio
Kategorio:Umbrio
Golfo de Narragansett

[eta|dekstra|200ra|Golfo de Narragansett Bay, situo en [Rod-Insulo]]
La **Golfo de Narragansett** estas golfo de la Atlantiko. Ĝia bordo preskaŭ tute apartenas al la usona subŝtato Rod-Insulo. Nord-oriente ĝia sub-golfo *Mt Hope Bay* iom etendiĝas en la areon de Masaĉuseco. Ĝia centro situas ĉe .

La golfo, kies buŝo estas je la suda flanko, havas areon de ĉ. 380 km²; en ĝi situas pli ol 30 insuloj. La plej grandaj estas Aquidneck Island, Conanicut Island kaj Prudence Island; ili estas loĝataj kaj apartenas al kantono Newport.

## Etimologio 
La nomo de la golfo estas tiu de indiana tribo.

## Trafiko 
Providence ĉe la norda pinto de la golfo havas gravan havenon, kiu povas akcepti laŭbordajn kaj interkontinentajn varŝipojn. Plia varhaveno estas tiu de Fall River. Ankaŭ la haveno de Newport sur insulo Aquidneck estas grava, sed ĝi servas pli por fiŝkaptado kaj plezurboatoj ol por vara trafiko.

La golfo havas tri grandajn enirejojn, dividitajn de la insuloj Aquidneck kaj Conanicut. Sur tri pontoj inter la firma tero kaj la du insuloj eblas transiri la golfon (ŝtata vojo 138).

Sur duoninsulo de la okcidenta bordo de la golfo situas la flughaveno *Quonset State Airport*, mikse civila-armea. Pliaj flughavenoj estas en Warwick kaj en Newport.

## Urboj 
Ĉe la bordo kaj sur la insuloj de la golfo situas:
* Warwick
* Providence
* Fall River
* Tiverton
* Newport

Kategorio:Geografio de Masaĉuseco
Kategorio:Geografio de Rod-Insulo
Narragansett
Ruĝa Libreto

La **Vortoj de Prezidanto Maŭ Zedong** laŭ ĝia oficiala titolo, pli konata kiel la ***Ruĝa Libreto***, estas la kolektado de citaĵoj de ĉina gvidanto Mao Zedong. La nomo de la libro ĉine estas 毛主席语录 (máo zhŭ xí yŭ lù) kio signifas "Citaĵojn de Prezidanto Mao". 

La libro estis ege influa, kaj estas unu el la plej multnombre eldonitaj libroj de 20-a jarcento.
Laŭdire ĉiu devis havi la libron dum la movvado konata kiel Kultura Revolucio kaj la bildo de amasoj da ĉinaj civitanoj, precipe junuloj (la t.n. Ruĝaj gardistoj) svingante la libron iĝis figuro de la kolektiva memoro. Krom la disvastigo de la libro en Ĉinio ege gravis la disvolvigon de tiu verketo, pli por propagandaj celoj, ol por lega, politika aŭ kultura influo, ekzemple dum la politikaj movadoj de la maldekstro dum la 1960-aj jaroj (Majo de 1968) kaj la 1970-aj jaroj, kiel montro de la disvastigo de la organizoj kaj partioj de la marksisma tendenco nomita maŭismo en Eŭropo kaj preskaŭ samtempe dum la liberigaj revolucioj en multaj landoj de la Tria Mondo. eta|*Vortoj de Prezidanto Maŭ Zedong*, Esperanto-traduko de la libro
  
Ekzistas Esperanta traduko publikigita de la Fremdlingva Eldonejo en 1967.
## Enhavo 
## Sloganoj 
* Povo politika kreskas el tubo pafila

## Vidu ankaŭ 
* Endoktrinigo
* *La Verda Libro*

## Eksteraj ligiloj 
* Skanaĵo de Esperanto-eldono de la libro en Vikimedia Komunejo

Kategorio:Historio de Ĉinio
Kategorio:Kulturo de Ĉinio
Kategorio:Verkoj el la ĉina literaturo
Kategorio:Kultura revolucio
Kategorio:Politikaj verkoj
Internacia Esperanto-Semajno de la Kulturo kaj Turismo

La **Internacia Esperanto-Semajno de la Kulturo kaj Turismo** estis esperantista renkontiĝo kiu okazadis ĉiujare inter 1993 kaj 2018 en diversaj urboj de la marbordo de Katalunio, organizata de grupo de aktivuloj de la Kultura Asocio Esperantista (KAE)

## Historio 
La unua Semajno komenciĝis la jaron 1993, laŭ ideo de kroata samideano Milan Sudec, kiu tiutempe loĝis en Masnou, marborda urbo proksima al Barcelono. La du unuaj Semajnoj okazis, kun ĉirkaŭ 40 aliĝintoj, en la Monaĥa restadejo Borja, en Sant Cugat del Vallés. La financan aranĝon garantiis samideanoj Giordano Moya, Josep Iverns kaj Luis Hernández Yzal. Pri la realiga tasko okupiĝis la Hispana Fervojista Esperanta Asocio en Barcelono, el kiuj s-ano Martí Guerrero estis la vera organizanto.

La tria Semajno jam okazis en Salou, marurbo proksime al Taragono (en tiu okazo kune kaj samtempe kun la Hispana Kongreso de Esperanto). De tiu Semajno ĉeforganizanto estis Luis Serrano, kun Santiago Torné kaj poste Salvador Aragay, Francesc Mas kaj Antonio Martínez. Post la forpaso de Luis Serrano, la lastajn du eldonojn kunorganizis Rosa López.

Dum la lastaj jaroj la aliĝado pligrandiĝis kaj oni atingis ĝis ĉ. 150 aliĝoj. Venis esperantistoj el diversaj landoj, sed precipe el Eŭropo, kun granda proporcio el Francio.

En 2018 oni anoncis ke la Semajno estis interrompita, pro manko de organizaj fortoj. Sed en 2022 laŭ la kutima periodo (komence de oktobro) Esperanta Naturamikaro organizis en Rozoj Roses la unuan Naturamikan Kultursemajnon en Esperanto, kiu estas konsiderebla kiel daŭrigo de la tradicio. La dua NAKSE sukcese okazis komence de oktobro 2023, samloke.

## Listo de Semajnoj 
Lokoj gastigantaj la Internacian Semajnon:

## Organizado 
La Semajno de la Kulturo kaj Turismo ĉiam okazis en aŭtuno, en lokoj turismaj, sed en periodo kiam la hotelprezoj estas pli moderaj. Oni uzis hotelon samtempe por la loĝado kaj por la disvolvo de organizaĵoj.

Oni ĝenerale programadis prelegojn, ekskursojn, kurson de Esperanto, folkloran vesperon, du interkonajn vesperojn kie ne mankis ĉampano (marko "Esperanto") kaj aliaj frandaĵoj, la fama kataluna muziko "Habaneras" kun la "cremat" (rumo bruligita kun iuj spicaĵoj, kiaj povas estis la kafo-grajnoj)

En la lastaj jaroj dum tiu semajno estis anoncata kaj havigata la Premio Ada Fighiera-Sikorska.

## Vidu ankaŭ 
* Naturamikoj

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo pri la Internacia Semajno
* Grupo kun fotoj en Ipernity

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Katalunio
Arnemuiden

**Arnemuiden** aŭ  **Arnemudo** estas urbeto en la komunumo Middelburg en la nederlanda provinco Zeeland. Ĝi situas sur la antaŭa insulo Walcheren, proksimume 3&nbsp;km oriente de la urbo Middelburg.

Ĝi ricevis urborajtojn en 1574.

Ĝis 1997, Arnemuiden estis memstara komunumo. Arnemuiden havas fervojan stacidomon.

La plejmulto de la loĝantoj de Arnemuiden iam estis fiŝkaptistoj. La ega populareco de tatuoj kaj orelringoj kun fiŝista ŝipo en la urbeto eksplikas tion. Ankaŭ la daŭra fiŝodoro en la urbeto atestas pri tio.

## Situo 
eta|250px|Kirko de Arnemuideneta|maldekstra|Situo de Arnemuiden en la komunumo Middelburg

Kategorio:Urboj de Nederlando
Mortigado de Atocha en 1977

[eta|dekstra|250px|Monumento al la murditoj de Atoĉa en la placo Antón Martín de [Madrido laŭ pentraĵo "La brakumo" de Juan Genovés.]]

La **Mortigado de Atocha en 1977** [atOĉa] estis atenco terorisma ? fare de ekstremdekstro okazinta en la centro de Madrido nokte la 24-an de januaro 1977, kiam la restaĵoj de la frankisma reĝimo estis rezistanta kontraŭ la stabiligo de la demokratio. Tiu atenco markis la hispanan transiron dum la nova demokratia epoko post la morto de la diktatoro Francisco Franco.

Grupo de ekstremdekstruloj eniris en oficejo de advokatoj pri laborjuro de Comisiones Obreras (CC.OO.) kaj aktivuloj de la Partido Comunista de España (PCE), ankoraŭ neleĝaj en la lando, situa ĉe la numero 55a de la strato de Atocha [atOĉa], kaj pafis kontraŭ tiuj kiuj ĉeestas, tiele murdante 5 personojn kaj vundante 4 aliajn. La murditoj estis la advokatoj Enrique Valdevira Ibáñez, Luis Javier Benavides Orgaz kaj Francisco Javier Sauquillo Pérez del Arco; la studento pri juro Serafín Holgado de Antonio; kaj la oficisto Ángel Rodríguez Leal. La pafintoj ne fuĝis el Madrido ĉar opiniis, ke ili estas protektitaj de la mafio de la ĝistiama Sindikato de Transporto de la Frankismaj Vertikalaj Sindikatoj, kiu ĵus estis suferinta strikon organizitan de tiu sindikato al kiu apartenis la atencitoj. La enterigo de la murditaj advokatoj estis unu el la plej amasaj manifestacioj de la komenco de la demokratio en Hispanio kaj utilis kaj por unuigi la disajn fortojn demokratiajn kaj por plifortigi la komunisman tendencon kiu (spite neleĝo) aperis libere en tiu evento.

La Juĝistaro la 4an de marto de 1980 konsideris ke la akuzitoj Francisco Albadalejo (sekretario de la Vertikala Sindikato de Privata Transporto de Madrido kaj ligata al FE de las JONS), José Fernández Cerrá, Carlos García Juliá kaj Leocadio Jiménez Caravaca formis "aktivisman kaj ideologian grupon, defendanto de politika radikala kaj totalisma ideologio, malkongrua kun la institucia ŝanĝo okazinta en Hispanio". Oni kondamnis, inter aliaj, José Fernández Cerrá kaj Carlos García Juliá je totalo de 193 jaroj prizone, kaj Francisco Albadalejo, je totalo de 73 jaroj. Kelkaj el la kondamnitoj mortis en prizono, aliaj fuĝis, el kiuj unu reprizoniĝis en Bolivio, dum pri la alia nenion oni scias.

Pri tiu afero la kinisto Juan Antonio Bardem reĝisoris la filmon *Siete días de enero* ("sep tagoj de januaro", 1979).

Kategorio:Frankismo
Kategorio:Sindikatismo
Kategorio:Terorismo
Kategorio:1977 en Hispanio
Scenaranĝaĵo

[eta|Alexander Javkovleviĉ Golovin: Maskerado-salono, scenaranĝaĵo pri sceno el maskerado de [Lermontov, 1917]]

**Scenaranĝaĵo** estas unuflanke la optika formado de scenejo, aliaflanke ties materialo, do ĉiujn instalaĵoj, pentraĵoj kaj kulisoj samkiel la scenmaŝinaro, el kiu konsistas scenaranĝaĵoj. Ili estas uzataj por teatraj kaj operaj prezentadoj, muzikaloj, koreografioj, rendimentoj kaj filmoj.

Laŭ bezono kaj formo de la prezentado ili havas diversajn funkciojn: ekde ilustra dekoracio, kiu ofte ilustras tekstojn, trans subjektiva arkitekturo, kiu prosperigas kaj influas scenajn fariĝojn, ĝis al spacoinstalaĵo, kiu ebligas scenan grupigon. Je tio scenaranĝaĵo povas difini la scenan agadon space (ĉambro, urboplaco, pejzaĝo ktp.) kaj tempe (historia, samtempa ktp.).

Scenaranĝaĵoj estas koncipitaj de *scenaranĝistoj* kaj kontrolataj dum la realigo. Ĉe pli grandaj teatrejoj oni produktas ilin en propraj metiejoj, por pli malgrandaj teatrejoj, kiuj ne disponas pri propraj metiejoj, aŭ por apartaj prezentadoj kiel instalaĵoj en la publika spaco laboras metiistoskipoj aparte kunmetitaj.

## Vidu ankaŭ 
* Johann Martin Mieding
* Kvara muro

Kategorio:Teatro
Kalmara sandviĉo

[eta|Kalmara sandviĉo en [bastonpano akompanata de biero.]]
eta|Kalmara sandviĉo.

La **kalmara sandviĉo** - hispane *bocadillo de calamares* - estas tre ofta specialaĵo de la kuirarto de Hispanio konsistanta el kalmaroj panumitaj en faruno kaj frititaj en oleo kiu preskaŭ ĉiam estas el olivo.

Ĉi tiu sandviĉo estas tiom populara ke ĝi troviĝas en preskaŭ ĉiuj trinkejoj de Madrido, la hispana ĉefurbo, tre tipa manĝaĵo en la Madrida Ĉefplaco, unu el la plej karakterizaj aromoj de ties placo.

## Preparado 
Kutime oni tranĉas la kalmarojn en rondpecoj similaj al ringoj 1 cm larĝe, kaj poste ili estas kovrataj el faruno kaj fermento. Post tiu preparado oni fritas ĝin en vegetara oleo ĝis kiam ili estos kvazaŭ orumitaj. Aliflanke oni tranĉas la panon en pecoj kaj servas ĝin en telereto por tuja manĝado.

Kategorio:Hispana kuirarto
Kategorio:Kulturo de Madrido
Mungio

300px|dekstra|eta|Urbodomo de Mungio
**Mungio** (hispane Munguía kaj eŭske kaj oficiale *Mungia*) estas municipo de Biskajo (Eŭskio, Hispanio). Ĝi havas areon de 52,12&nbsp; Ĝis antaŭ kelkaj jaroj, Mungio, same kiel aliaj municipoj, havis enklavojn ene de aliaj municipoj. Ĉi tiuj lokoj, kiel Basorda, en la marbordo (antikva marelirejo de Mungio), nuntempe apartenas al la plej proksimaj municipoj. Mungio havas 16.209 loĝantojn. Ĝi troviĝas en komarko kun granda nombro da eŭsklingvanoj; 26% de la loĝantoj estas nur kastilingvanoj, 16% estas eŭsklingvanoj, dume 58% estas dulingvaj kastili-eŭsklingvanoj, el kiuj 67% studis ĝin en lernejoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Portalo pri Mungio
* Fotoj pri Festoj, Sportoj, Kulturo de Mungio en http://www.festak.com

* Mungia Historian Zehar, historia local de Mungia

Kategorio:Urboj de Eŭskio
Kategorio:Municipoj de Biskajo
Oberentfelden

## Pri la komunumo 
** Oberentfelden** estas komunumo en la distrikto Araŭo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 7298 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Oberentfelden situas en la ebenaĵo de la suba valo de la rivero Suro proksimume 5 kilometrojn sudokcidente de la kantonĉefurbo Araŭo, al kies aglomeraĵo ĝi apartenis. La komunumo komplete kunkreskis kun la najbara komunumo Unterentfelden, kiu siavice kunkreskis kun Araŭo. En okcidento la komunumon trafluas ankaŭ la rivero Uerke.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Oberentfelden limas en nordo al Unterentfelden, en nordoriento al Suhr, en oriento al Gränichen, en sudoriento al Muhen, en sudokcidento al Kölliken, en okcidento al Gretzenbach (Kantono Soloturno), kaj en nordokcidento al Schönenwerd (Kantono Soloturno).

## Trafiko 
La komunumo Oberentfelden situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lencburgo al Zofingo kaj pasas tra la komunumo ankaŭ la *Suhrentalbahn* [Surovalo-Fervojo], tio estas etŝpura tramfervojo de Araŭo al Schöftland.

En Obernentfelden kruciĝas la kantonaj ĉefvojoj 1 de Berno al Zuriko kaj 24 de Araŭo al Sursee. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 estas Araŭo-Okcidento en distanco de proksimume 2 kilometroj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Entfelden datiĝas el la jaro 965 kiel *Endiveld*, kiam la imperiestro Oto la granda donacis la bienon al la Monaĥejo Disentis. En la jaro 1306 la monaĥoj de Disentis vendis la supran parton de la bieno (Oberen-Envelt) al la Monaĥejo Königsfelden. Fine de la 12-a jarcento la regado pri Oberentfelden troviĝis en la manoj de la Senjoroj de Hallwil, tiam vasaloj de la Habsburgoj, kiu tamen povis konservi sian influon eĉ post la konkero de Argovio fare de la Svisa Ĵurkomunumo en la jaro 1415. Nur en la jaro 1604 ili vendis siajn rajtojn al la urbo Berno. Ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Oberentfelden nun troviĝis sub berna regado. Post la liberigo de Argovio fare de la francaj trupoj Oberentfelden fariĝis en 1790 memstara komunumo en la distrikto Araŭo de la nove fondita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Oberentfelden (stacidomo)
* Oberentfelden Engelplatz (stacidomo)
* Oberentfelden Uerkenbrücke (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Oberentfelden
* Oberentfelden en la Historia Leksikono de Svislando
Kemiterapio

eta|
eta|
**Kemiterapio** aŭ **ĥemiterapio** en ĝenerala senco estas tiu kuraciga metodo, dum kiu oni enigas kemiaĵojn (ekzemple medikamentojn, tiel nomatajn citostatikojn okaze de kancero) en la korpon por detrui grupon de infektaj mikroorganismoj aŭ kanceraj ĉeloj. Celo estas detruo de plej multaj kanceraj ĉeloj, kiel eble malplej difektante la sanajn ĉelojn.

Oni uzas la kemiterapian kuracilon en formo de envejna infuzio aŭ - pli malofte - kiel tablojdo. Male al la radioterapio, la kemiterapiaj kuraciloj efikas en la tuta korpo, eĉ en foro de la komenca kancera tumoro, origina loko. La dozigo dependas de malsaniĝo kaj de la persono. Oni uzas kemiterapion en cikloj, tio estas oni donas la kuracilojn dum unu-kelkaj tagoj, poste la malsanulo ripozas kaj oni ripetas tion po unu aŭ po 3-4 semajnoj.

## Flankefikoj 
* naŭzo aŭ vomado
* har-elfalo, ordinare rekreskas post la kuracado
* laciĝo, ofte pro anemio
* infektoj pro malmultiĝo de la leŭkocitoj
* sangumado kaj ekimozo pro malmultiĝo de la trombocitoj

## Vidu ankaŭ 
* Genterapio
* Kristodorna glediĉio
* Onkologio
* Paul Ehrlich

Kategorio:Kanceroj
Kategorio:Kuracado
La Ludo (mensa viruso)

**La Ludo** estas ada ludo. La celo estas eviti pensojn pri La Ludo mem. Se oni pensas pri La Ludo, oni malvenkas. La reguloj postulas ke malvenkintoj anoncu ke ili malvenkis, kaj reekludu. Ne estas eble 'venki' la ludon; oni nur povas eviti malvenkon dum tiom kiom eblas. Pri La Ludo homoj ofte esprimas ĉagrenon, sencelecon, aŭ amuzon..

## Origino 
Neniu scias el kie venas La Ludo. Unu teorio estas ke du viroj maltrafis sian lastan trajnon hejmen kaj restis ĉe la stacidomo dum la tuta nokto. Ili penis ne pensi pri la situacio kaj kiu ajn unue pensis, malvenkis. Alia teorio estas ke ĝi estis inventita en Londono dum 1996 "ĉagreni homojn", sed probable tio ne estas la vero ĉar anekdotoj sciigas ke la ludo ekzistis antaŭ tiam.

## La Interreto 
La ludo ekestis Interreta fenomeno ekde 2002, kiam la retpaĝaro *losethegame.net* (malvenki la ludon, esperante) naskiĝis. Ĝi estas populara specife ĉe bildafiŝejoj.

La Ludo ankaŭ estas menciita en Xkcd, la fama angla retkomikso. http://xkcd.com/391/. Traduko jen:
'* *Kontraŭ-Mensa Viruso* *'
*Vi ĵus _venkis_ la ludon!*
*Bone. Vi liberas.*
*(Mi surpriziĝas tiom kiom vi! Mi ne kredis ke estas ebla.)*

## Vidu ankaŭ 
* Memeo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* LoseTheGame.net en esperanto

Kategorio:Ludoj
S/2004 S 3

**S/2004 S 3** estas la maldaŭra nomo de objekto kiu orbitas ĉirkaŭ
Saturno proksime de la ringo F. Ĝi estus ĉu
satelito de Saturno, ĉu maldaŭra plidensiĝo da polvo.

## Malkovro 
La objekto estis vidata ĉe la ekstera rando de la ringo F, far de Dro Carl D. Murray de la Queen Mary Universitato de Londono

la  sur cassini-aj fotoj de la .

Dr. Joseph Spitale, post sensukcesa provo por retrovi ĝin, malkovris alian objekton: S/2004 S 4, kiu situas ĉe la interno de la ringo F. Kvankam estus eble ke orbito de objekto krozus la ringon F, tiu nova objekto ŝajnas sekvi iomete malsimilan orbiton. Pro tio, oni konkludis ke S/2004 S 3 (kiun oni sukcesis revidi la 17-an de oktobro) kaj S/2004 S 4 estas du apartaj objektoj.

S/2004 S 3, se ĝi estas solida objekto, estus unu el la ekstera paŝtist-satelitoj de la ringo F.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Saturnaj satelitoj S2004 S3, S4 kaj S6, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La orbitoj de saturnaj salelitetoj, el kombinaj historiaj kaj cassini-aj observoj 
*  Nova paŝtisto de la ringo F ?

Kategorio:Lunoj de Saturno
Dafno (apartigilo)

**Dafno** povas esti
***Dafno** estas genro de plantoj el familio timeleacoj,
***Dafno** estis mita paŝtisto kaj poeto,
***Dafna** estis nimfo,
***Dafno** estas satelito de Saturno,
*'*41 *Daphne**' estas asteroido.
Ponto Don Luis la 1-a

eta|230px|maldekstre|La ponto.
eta|230px|maldekstre|La ponto, nokte lumigata.

La **Ponto Don Luis la 1-a** estas ponto de la urbo Porto, Portugalio, inaŭgurita en 1886. Ĝi estas konsiderata kiel unu el la plej simbolaj aspektoj de la urbo.

## Historio 
Kiam en en 2001 Porto ricevis la titolon de kultura ĉefurbo de Eŭropo, kune kun Roterdamo, la slogano uzata por la promociado de tiu evento estis *Pontes para o futuro* (Pontoj por la estonteco). Porto estas konsiderata kiel la dua ĉefurbo de Portugalio. En la urbo troviĝas konsiderinda nombro da pontoj, kiuj kunigas la urbon dividitan pro la rivero Doŭro.

La plej konata kaj fama el ĉiuj ĝiaj pontoj estas la ponto Don Luis la 1-a (Ponte Dom Luís I, portugale). Ĝia konstruado baziĝas sur projekto de la belga inĝeniero Théophile Seyrig, disĉiplo de la fama Gustave Eiffel, kio klarigas ĝian similecon kun la metala strukturo de la Turo Eiffel.
La ĉefa trajto de tiu ponto estas ĝia granda fera arko. Pro ĝia famo kaj beleco, ĉirkaŭ la ponto ariĝas multaj turistoj. La vidaĵoj de la supra etaĝo ofertas panoraman vidon de la rivero Doŭro kaj de la kvartaloj kiuj fondiĝis ambaŭflanke de la rivero.

Kategorio:Pontoj en Portugalio
Kategorio:Porto
Unterentfelden

**Unterentfelden** estas komunumo en la distrikto Araŭo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 3768 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstre|150ra|Tombejo Unterentfelden
Unterentfelden situas sudokcidente de la kantona ĉefurbo Araŭo ĉe la alfluejo de la rivero Uerke al Suro. La komunumo kunkreskis kun la najbara komunumo Oberentfelden kaj kun Araŭo, al kies aglomeraĵo ĝi apartenas.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Unterentfelden limas en nordo al Araŭo, en oriento al Suhr, en sudo al Oberentfelden, kaj en okcidento al Schönenwerd kaj Eppenberg-Wöschnau (ambaŭ en Kantono Soloturno).

## Trafiko 
La komunumo Unterentfelden situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lencburgo al Zofingo kaj pasas tra la komunumo ankaŭ la *Suhrentalbahn* [Surovalo-Fervojo], tio estas etŝpura tramfervojo de Araŭo al Schöftland.

Tra Unterentfelden pasas la kantona ĉefvojo 24 de Araŭo al Sursee. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 estas Araŭo-Okcidento en distanco de proksimume 2 kilometroj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Entfelden datiĝas el la jaro 965 kiel *Endiveld*, kiam la imperiestro Oto la granda donacis la bienon al la Monaĥejo Disentis. En la jaro 1306 la monaĥoj de Disentis vendis la suban parton de la bieno al la Monaĥejo Beromünster. La jurisdikcio pri Unterentfelden en tiu epoko apartenis al la Habsburgoj. La malalta jurisdikcio pri Unterentfelden en la jaro 1312 transiris al la araŭa civitano Ulrich Truttmann. En la jaro 1576 Araŭo cedis la jurisdikcion pri Unterentfelden al Berno, kiu jam ekde la konkero fare de la Svisa Ĵurkomunumo en la jaro 1415 estis la mastroj en Argovio. Post la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Argovio estis liberigita de la berna servuteco kaj Unterentfelden fariĝis komunumo en la distrikto Araŭo de la nove fondita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Unterentfelden Oberdorf (stacidomo)
* Unterentfelden Post (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Unterentfelden
Bembibro

**Bembibro** (en la hispana Bembibre) estas municipo kaj vilaĝo de la tradicia komarko Boezo en Bierzo, provinco Leono, regiono Kastilio kaj Leono, en Hispanio. La historia urboparto de Bembibro -ekskluzive de Arlanzo, Labaniego, Losado, Rodanilo... havas inter 8 000 kaj 9 000 loĝantojn. 

250px|eta|maldekstra|Komarkoj de la provinco Leono; El Bierzo plej okcidente, oranĝece.
250px|eta|maldekstra|Preĝejo.
250px|eta|maldekstra|Sanktejo.
## Historio
La nomo *Bembibre* venas de la antaŭromia *Paemeiobriga*, kaj poste rebaptata kiel *Interamnium Flavium* far la romianoj. La urbodomo troviĝas en la vilaĝo Bembibro (ĝi havas plurajn etajn dependajn vilaĝetojn), kaj ĝi estas la dua loĝloko plej grava de la komarko Bierzo, ĉefe danke al la min-aktiveco (karbo kaj fero).

En tiu areo okazas la agado rakontita en la historia romano *El señor de Bembibre* (La senjoro de Bembibre (1844), de Enrique Gil y Carrasco, kie oni rakontas la aman historion de du tipaj romantismaj ĉefroluloj, Álvaro kaj Beatriz, super la fono de la estingo de la Ordeno de la Templo, kaj oni kreas revan kaj legendan mondon. 

Estas restaĵoj de prahistoria kaj romia epokoj. Estis juda kvartalo. La areo apartenis al la Regno Leono kaj suferis pro la militoj kontraŭ Portugalio kaj ĉefe pro la Milito de Hispana Sendependiĝo. En la 7a de Oktobro 1934, kadre de la Hispana revolucio de 1934 ministoj okupis la urbon kaj la areon.

eta|maldekstra|500px|Panorama vido de Bembibro.

## Geografio
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Arlanza, Bembibre, Labaniego, Losada, Rodanillo, San Esteban del Toral, San Román de Bembibre,Santibáñez del Toral kaj Viñales, okupas totalan areon de 63,42 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 8 455 loĝantojn. Ĝi akiris ĉirkaŭ 6 000 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al komarkaj centroj, kiaj Bembibro kaj aligo de apudaj loĝlokoj. Ĝi distas 97 km de Leono, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Toreno, Noceda del Bierzo, Folgoso de la Ribera, Congosto, Castropodame kaj Torre del Bierzo.

## Demografio 
## Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo, brutobredado, servoj kaj ĉasado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). Inter servoj estas kultura centro, muzeoj, teatro, festoj ktp.

## Vidu ankaŭ
* Membribe de la Sierra
* Bembibre (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Bembibre Digital


Kategorio:Municipoj de Provinco Leono
Palaco de la Princo de Monako

eta|dekstra|777x777px|Palaco de la Princo de Monako
La **Palaco de la Princo de Monako**, kelkfoje konata kiel *Grandioza Palaco*, estas la oficiala rezidejo de la Princo de Monako en Montekarlo. Origine fondita en 1191 kiel ĝenova fortikaĵo, dum ĝia longa kaj foje drameca historio ĝi estis bombardita kaj sieĝita de pluraj foraj armeoj. Ekde la fino de la 13-a jarcento, ĝi estis la fortikaĵo de la familio Grimaldi kiu kaptis ĝin en la jaro 1297. La Grimaldi-familio unue reĝis kiel feŭdaj senjoroj kaj ekde la 17-a jarcento kiel suverenaj princoj, sed ĝia povo estis foje ricevata pro malfortaj interkonsentoj kun ĝiaj grandaj kaj fortaj najbaroj. En la 21-a jarcento, la palaco daŭre estas la rezidejo de la Princo de Monako.

Kategorio:Palacoj en Monako
*
Kategorio:Montekarlo
Ruĝa vakcinio

**Ruĝa vakcinio** estas bera planto kun la latina nomo ***Vaccinium vitis-idaea***. Ĝi estas specio de la genro vakcinio, kies koloro brile helruĝas. En Esperanto ĝi kutime nomatas **ruĝa vakcinio**, kvankam atentindas ke ankaŭ aliaj specoj havas pli-malpli ruĝan koloron, ekzemple oksikoko, kiu malhelruĝas.

eta|maldekstra|sovaĝe kreskantaj ruĝaj vakcinioj
eta|maldekstra|planto de ruĝa vakcinio en vintro

## Priskribo 
La arbusteto atingas grandon de inter 10 kaj 40 centimetroj. Ĝiaj ovalaj folioj, malhelverdaj kaj ledecaj, estas ordigitaj en du vicoj.

Inter la fino de majo kaj komenco de aŭgusto el la komence malhelruĝaj burĝonoj ekestas blankaj, foje iom rozecaj, sonoriletoformaj unuopaj floroj. Ekde la fino de aŭgusto ĝis la komenco de septembro el ili en kvin ĝis ses semajnoj maturiĝas komence blankaj, poste brile helruĝaj beroj.

En tre favoraj klimataj cirkonstancoj, kiuj troveblas ekzemple en iuj partoj de Nederlando, jam ekde la fino de junio troveblas maturaj beroj.

## Teritorio de disvastiĝo 
Ĉar la plantoj de ruĝa vakcinio senprobleme toleras froston de ĝis -22&nbsp;°C, ili tutmonde ekzistas en la norda tera hemisfero, de la klimate modera zono ĝis la arkta kaj ĉirkaŭpolusa areo de 71° norda latitudo, en Gronlando eĉ pli norde. Tiu holarktisa planto preferas sunajn kaj sekajn lokojn kun iom acida grundo, sed ankaŭ toleras lokojn en tre ombraj arbaroj aŭ sablaj grundoj malriĉaj je nutraj substancoj.

## Utiligo 
Ruĝaj vakcinioj en la kuirartoj de multaj landoj estas aprezata frukto, aparte kiel aldonaĵo al rostita viando de ĉasitaj sovaĝaj bestoj. Pro la granda kvanto da fruktaj acidoj ĝi tamen malofte manĝatas krude, sed pli ofte kuirite kvazaŭmarmelade. La fruktoj enhavas, krom grandaj kvantoj da vitamino C, ankaŭ la vitaminojn B1, B2, B3 kaj A, kaj krome valorajn kvantojn de mineralaj substancoj. Iuj beraj acidoj efikas kontraŭbakterie kaj helpas bonan konserviĝon de vakciniaj produktaĵoj. Medicine uziĝas ankaŭ la sekigitaj folioj de la planto.

## Vidu ankaŭ 
* Novanglaj-akadiaj arbaroj
* Okcident-siberiaj subborealaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanta retpaĝo pri ruĝa vakcinio
* Mapo pri la tutmonda disvastiĝo de ruĝaj vakcinioj en la retejo *linnaeus.nrm.se*

Kategorio:Erikacoj
Kategorio:Holarktisa flaŭro
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Beroj
Kategorio:Fruktoj
Acer heldreichii

***Acer heldreichii*** (esperante Balkana acero) estas specio de acero, kiu kreskas indiĝene en Balkana duoninsulo kaj sudokcidenta Azio.

## Priskribo 
eta|150px|maldekstra|Kvinlobaj folioj
Ĝi altas ĝis 25 m sed pli ofte ĝi altas 10–15 m. La folioj estas  falfoliaj kaj kvinlobaj. La fruktoj estas dusamaroj.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Aceracoj
* Acer campestris
* Acer pseudoplatanus
* Acer platanoides
* Acer tataricum
* Acer saccharinum
* Acer saccharum

### Eksteraj ligiloj 
* Acer heldreichii Orph. ssp. heldreichii  (pole)

Kategorio:Sapindacoj
Kategorio:Plantoj de Eŭropo
Kategorio:Plantoj de Azio
Kondamino

eta|250ra
**Kondamino** france *La Condamine* estas unu el la dek distriktoj en kiuj administre dividiĝas la Princlando Monako. Ĝi troviĝas nordokcidente de la lando, ĉirkaŭ la haveno de Monako, kies vera nomo estas Haveno de Heraklo. Ĝi estis fondata en 1297. Ĝia nomo venas de la Mezepoko kaj rilatiĝas al *kultivebla tero* kiu troviĝas ĉe la piedoj de vilaĝo aŭ kastelo.

Ĝi havas 3 694 loĝantojn laŭ la censo de 2008, kaj inter ĝiaj allogaĵoj troviĝas la famkonata municipa merkato de la Placo de la Armiloj kaj la strato *Princino Karolina*, strato por piedirantoj kaj kun granda komerca allogo. Ankaŭ menciindas la kapelo al Sankta Devota, konstruita en la 11-a jarcento kaj restaŭrita en la 19-a jarcento, kie ĉiun 27-an de januaro oni celebras ceremonion je ŝia memoro.

## Vidu ankaŭ 
* Monaco-Monte-Carlo (stacidomo)

Kategorio:Distriktoj de Monako
Universala atlaso de lingvaj strukturoj

La **Universala atlaso de lingvaj strukturoj** (, akronime **WALS**) estas granda datumbazo de strukturaj proprecoj de lingvoj — fonologio, gramatiko, leksiko — kaj konstruaĵoj de lingvoj kiujn oni kolektis el priskribaj materialoj. Ĝi estis eldonita de la Eldonejo Universitato de Oksfordo kiel libro kun kompakta disko en 2005.

La dua, interreta eldono aperis en aprilo 2008. La Max-Planck-instituto pri evolua antropologio kaj la cifereca biblioteko Max Planck ĝin daŭrigas. La redaktoroj estas Martin Haspelmath, iniciatinto de *Glottopedia,* Matthew S. Dryer, David Gil kaj Bernard Comrie.

La atlaso donas informojn sur la loko, la lingva aliĝo kaj la bazaj tipologiaj karakteroj de granda nombro de la monda lingvoj. Ĝi interrilatas kun Google Maps. La informoj de la atlaso eldonitas sub la permesilo Krea Komunaĵo.

Ili ankaŭ prizorgis la lingvoinformtenejon *Glottolog* ĝis 2015, kiam ĝi estis transprenita fare de la Max Planck Instituto por la Scienco de Homa Historio en Jena.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Max-Planck-Instituto por Evolucia Antropologio

## Eksteraj ligiloj 
* Matthew S. Dryer, Martin Haspelmath: *The World Atlas of Language Structures (WALS).* In: *WALS.info* (anglalingva paĝaro).
* *Glottopedia,* libere redaktebla enciklopedio por lingvistoj fare de lingvistoj.

Kategorio:Atlasoj
Kategorio:Komputila lingvistiko
Éva Darkó

**DARKÓ Éva** [darko'] estas rumanuja hungara aktorino naskita en Sfântu Gheorghe la 22-an de aprilo 1961. 

## Kariero
Ekde 1984 ĝis 1989 ŝi ludis en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház, ekde 1993 en Békéscsaba, ekde 1995 ŝi estis reĝisorasistantino, redaktorino-raportistino. 

## Deklamrecitaloj
**Vannak vidékek* (Győr);
**Ráadás* (kabareto, Svedujo, 2002;

## Ekstraj ligiloj
*Spektaklojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=9137  

## Fonto
*Erdélyi Magyar Ki Kicsoda 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Ilona Daróczi

**DARÓCZI Ilona** [daro'ci] estas rumanuja hungara pupaktorino naskita en Marghita la 25-an de oktobro 1967. 
## Kariero
Inter 1986 kaj 1989 ŝi estis instruistino, laboristino en sia naskiĝurbo. Ekde 1993 ŝi estas artistino de la Puck Bábszínház, magyar tagozat de Kluĵo. 
## Fonto
*Erdélyi Magyar Ki Kicsoda 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Sindromo de skuita bebo

La **Sindromo de skuita bebo** estas jurmedicina fakesprimo pri formo de infan-mistraktado, okazinta plej ofte fare de la gepatroj je sia suĉinfano aŭ infaneto.

La neŭrokirurgino **Norma Guthkelch** montris en 1971 unuafoje je tio, ke fortega skuado de suĉinfanoj povas kaŭzi sangumadon sub la cerbohaŭto kaj tiel danĝerajn damaĝojn. Pliaj simptomoj estas la disŝirado de la cerbohaŭtaj venoj, interna sangumiĝo de la okulo.

La kuracistoj pli frue (antaŭ la 1970-aj jaroj) aldonis la mortojn pro la forta skuado - pro nerekonitaj internaj sangumadoj, ostorompoj - al la abruptaj infanmortoj. La bebojn skuas plej ofte la trolaciĝintaj, la fortan bebokriadon ne plu tolerantaj gepatroj, por silentigi ilin.

Studaĵo en Kanado pruvis, ke du trionoj de la travivitaj forte skuitaj beboj akiris longtempajn gravajn sandamaĝojn. La sciencistoj analizis 364 infanetojn, kiuj estis liveritaj al 11 hospitaloj pro sindromo de skuita bebo. 19 % de la infanoj mortis je sekvoj de la skuado. La 65 % de la travivintoj havis vidproblemojn, kaj 55 % suferis daŭrajn neŭrologiajn damaĝojn.

Kategorio:Jurmedicino
Kategorio:Sindromoj en pediatrio
Ignác Krecsányi

**KRECSÁNYI Ignác** [kreĉa'nji] estis hungara aktoro, teatrestro, ĵurnalisto naskita en Margitta la 1-an de aprilo 1844 kaj mortinta en Budapeŝto la 13-an de decembro 1923. Lia frato estis Sarolta Krecsányi, li estis patro de aktorino Veron Krecsányi.

## Kariero 
Ignác Krecsányi debutis en 1863 en trupo de György Molnár (Népszínház de Buda) kaj post plurjara vagado li iĝis teatrestro en 1873 en Kecskemét kun kies trupo li trairis la provincajn urbojn. En 1883 li luis la Budai Színkör, poste ekde 1888 li iĝis direktoro de la teatro de Temeŝvaro, la gvidanto de la trupo de Buda-Temeŝvaro ĝis 1913. Li diskonigis la hungaran teatrokulturon al publiko de tiuj urboj, kies loĝantaro plejparte estis germana en tiu tempo. Li estis erudita teatrestro. Li redaktis la *Színházi Naptár* kaj *Thália Emléknaptár*. Lia valora teatrohistoria kolekto (la 3 voluma manuskripto, la 1139 teatraj afiŝoj kaj unu albumo) troviĝas en la Hungara Nacia Muzeo.

## Aktoroj, kiuj apartenis al trupo de Krecsányi (elekto) 
* Endre Almássy
* Ede Bánáti
* Oszkár Beregi
* Antal Bokody

* László Csiky
* Júlia Dormán
* Kálmán Egri
* Lenke Egyed
* Gusztáv Eőry Pordán
* Marietta Erdélyi
* Emil Ernyei
* Mór Fenyéri
* Frigyes Ferenczi
* Károly Ferenczy (aktoro)
* Ella Fodor
* Vilmos Földessy
* Emil Győri
* Imre Halmai
* Jenő Halmi (1877)
* Hermin Haraszthy
* Mari Hegyesi
* Antónia Hetényi
* Margit Hunyady
* Mariska Karácsonyi
* Antal Kazaliczky
* Paula Kende
* Mihály Kiss
* János Komjáthy
* János Körmendy
* Béla Környey
* István Kozma (operetkantisto)
* Béla Kuthy Krimszky
* Gizella Ledofszky
* Anna Lukács
* Júlia Maár
* Jolán Mánn
* Dénes Makray
* **Vilma Medgyaszay**
* Dezső Nagy (teatrestro)
* János Németh (operkantisto)
* Mátyás Nyilasi
* Kornél Ocskay
* György Pálffy (aktoro)
* Sándor Peterdi
* Imre Pintér (aktoro)
* Géza Raskó
* Lajos Réthey
* Gusztáv Rónaszéki
* Sándor Somló
* Róza Szakáll
* Vilmos Szilágyi
* Malvin Szterényi
* Adolf Tollagi
* Béla Tóvölgyi
* Lajos Valentin
* István Végh
* Kálmán Zátony

eta|Ignác Krecsányi sur scenejo

## Libroj 
* *A magyar színészet térfoglalása Budán 1883-ban* (Temesvár, 1914);
* *Régi dolgok – régi színészetről* (Temesvár, 1914).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun fotoj
* http://nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/fiumei-uti-temeto/krecsanyi-ignac/8013 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
László Darvas

**DARVAS László** [darvaŝ laslo] estas rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Ghelința la 9-an de marto 1941. 
## Kariero
Inter 1963 kaj 1999 li estis ano de la Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház.
## Eksteraj ligiloj
*Spektakloj
** Theater Online: Darvas László
** Tamási Áron Színház 

## Fonto
*Erdélyi Magyar Ki Kicsoda 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Betanzos

280ra|eta
eta|dekstra|250ra|Ĝenerala vido de Betanzos.
**Betanzos** estas urbo kaj municipo de la provinco Korunjo (Galegio, Hispanio), ĉefurbo de la samnoma regiono. La municipo havas areon de nur 24,19 km², unu el la plej malgrandaj municipoj de la provinco.

La teritorio dividiĝas en sep paroĥojn: Betanzos, Brabío, Piadela, Pontellas, Requián, San Pedro das Viñas kaj Tiobre. Ĝi limas norde kun la Rio de Betanzos kaj la municipo Bergondo, oriente kun Paderne kaj Coirós, sude kun Oza-Cesuras kaj okcidente kun Abegondo. Tri riveroj trairas la municipon: Mandeo, Mendo kaj Mero.

## Ekonomio 
La ekonomio de Betanzos ĉefe baziĝas sur servoj. Betanzos estas administra kaj jura centro de la regiono kiu portas ĝian nomon, ĝia kreskado baziĝas sur la komerco, banko, kulturo kaj turismo.

Ekde industria vidpunkto, la urbo iĝis, pro ties strategia situo, loĝistika centro de kelkaj el la plej grandaj entreprenoj pri transportado, nutrado, ktp.

## Monumentoj 
280ra|dekstra|eta|Preĝejo Sankta Francisko (14-a jarcento).
Betanzos estas konsiderata kiel la ĉefurbo de la galega gotiko, ĝi posedas unu el la plej bone konservataj historiaj urbopartoj de Galegio. En ĝi troviĝas palacetoj, preĝejoj, muzeoj, vinkeloj, ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Betanzos-Cidade (stacidomo)
* Betanzos-Infesta (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la Urbodomo de Betanzos
* Oficiala kronikisto de Betanzos
* Retpaĝo pri novaĵoj de Betanzos 
* Dosierujo da retpaĝoj de Betanzos 


Kategorio:Galegio
Kategorio:Urboj de Hispanio
Willem Mengelberg

eta|Willem Mengelberg
**Willem Mengelberg** (n. 28-an de marto 1871 en Utreĥto; m. 22-an de marto 1951 en Zuort, Sent, Graubünden; fakte *Joseph Wilhelm Mengelberg*) estis germandevena nederlanda dirigento kaj komponisto. Kiel dirigento li faris la amsterdaman Koncertgebouw-orkestron unu el la plej elstaran tutmonde. Li direktis la prezentadon de verkoj de Gustav Mahler, Richard Strauss kaj Matthäuspassion per Bach. Dum la germana okupado de Nederlando 1940 - 1949 li estis akre kritikata de siaj samlandanoj.

## Literaturo 
* John L. Holmes: *Conductors*. London 1988, ISBN 0-575-04088-2.
* Jan Zimmermann: *Die Kulturpreise der Stiftung F.V.S. 1935–1945. Darstellung und Dokumentation.* Hrsg. von der Alfred Toepfer Stiftung F.V.S.; Hamburg 2000, ISBN 3-7672-1374-5.
* Frits Zwart: *Willem Mengelberg Dirigent Conductor*. Gemeentemuseum Den Haag 1995.
* Frits Zwart (Hrsg.): *Willem Mengelberg 1871–1951, Aus dem Leben und Werk eines gefeierten und umstrittenen Dirigenten und Komponisten*. Münster 2006, ISBN 3-8309-1181-5.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Diskografio 

Kategorio:Nederlandaj dirigentoj
Kategorio:Nederlandaj muzikistoj
Ignatz Lichtenstein

**Ignatz Lichtenstein**  (n. en 9-a de aprilo 1825 - m. la 16-an de oktobro 1908) estis ortodoksa rabeno el Hungario kiu verkis "broŝurojn kiuj pledas por la kristaniĝo ankoraŭ estante rabeno". Kvankam dum sia tuta vivo li malakceptis esti baptata en la kristana kredo, li rezignis sian rabenan postenon en 1892. Biografio pri li aperis en la metodisma revuo por misiistoj "La Evangelio en Ĉiuj Landoj" en 1894. La juda historiisto Gotthard Deutsch, redaktoro de la Juda Enciklopedio, en eseo publikigita la 3-an de februaro 1916, mencias lin refutante la aserton de la Granda Rabeno de Londono ke neniu rabeno kristaniĝis.

En la nuntempo la mesiismaj judoj mencias lin kiel ekzemplo de la 19-a jarcento kiel "juda kredanto je Jesuo". Lichtenstein rakontante pri lia unua kontakto kun la evangelio, diris: *"Mi serĉis dornojn kaj mi rikoltis rozojn".*

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio okaze de la 100-a Datreveno (hispane)
* Biografio (angle)
* Enkonduko en la verkaron de Rabbi Isaac Lichtenstein (angle) 
* "Peto al la Judoj" Enrete (angle)

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Hungaraj rabenoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Judaj verkistoj
Kategorio:Religiaj verkistoj
Augusto Casquero de la Cruz

**Augusto CASQUERO DE LA CRUZ** [kaskEro] (naskiĝis en Plasencia (provinco de Cáceres) Hispanio, 31-a de januaro 1945, mortis en Valencio, 19-a de septembro 2023) estis hispana esperantisto.

Li estis oficiro de la hispana Armeo, diplomita profesoro pri Ĝenerala Baza Edukado, kaj licenciulo pri Edukado, en la branĉo de Speciala Edukado en la Komplutensa Universitato de Madrido (1985). De 1987 li laboris kiel logopedo.

Ekde la jaro 1969, kiam li esperantistiĝis, li instruis la lingvon en Madrido kaj Valencio, sed ankaŭ en aliaj landoj, kiel Slovakio, Pollando, Usono kaj dum la lastaj jaroj en Ĉinio. Li instruis Esperanton dum ses jaroj en la Fakultato pri Filologio de Valencio (Hispanio).

Augusto Casquero okupis diversajn postenojn en Esperantistaj asocioj, inter kiuj li estis Prezidanto de Madrida Esperanto-Liceo, Prezidanto de Valencia Esperanto-Federacio, prezidanto de la Loka Kongresa Komitato de la Universala Kongreso en Valencio (1993) kaj de pluraj hispanaj kongresoj.
Li estis Prezidanto de Hispana Esperanto-Federacio, inter 2005 kaj 2008.

Li ricevis du literaturajn premiojn en Esperanto (mallongaj rakontoj) kaj unu en valencia lingvo (eseo). Li verkis dudekon da eseoj pri Esperanto, pedagogio kaj logopedio, kaj centojn da artikoloj en Esperanto. Li estis verkanto por la revuo *Monato*.

Augusto ricevis la Internacian Premion Ada Fighiera-Sikorska, en 2004, pro sia agado en la esperanto-movado.

En 2017, dum li vivis en Ĉinio, li suferis unuan cerban infarkton, kiu malebligis lin promeni.  Poste li havis plurajn infarktojn pli kaj dum siaj lastaj jaroj li apenaŭ kabablis balbuti.  Lia edzino Alicia zorgis pri li ĝis la finoj de liaj tagoj.

## Eksteraj ligiloj 
* intervjuo kun li inkluzive de multaj fotoj, en aŭgusto 2011, fare de la Ĉina Radio Internacia

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistaj militistoj