open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agula lingvo

**Agula**, estas lingvo parolata de la aguloj kaj estas uzata en suda Dagestano (respubliko de Rusio) kaj Azerbajĝano.

## Klasifiko
La agula lingvo  apartenas al la grupo de lezgaj lingvoj de la familio de nordorientaj kaŭkazaj lingvoj.

## Geografia distribuo
En 1989, agula lingvo estis parolata de 17373 homoj en Rusio, ĉefe en suda Dagestano, kaj ankaŭ de 32 homoj en Azerbajĝano.

### Oficiala statuso
La Agula ne estas la oficiala lingvo, la lezga lingvo estas uzata kiel la literatura lingvo.

### Parencaj lingvoj
Estas dek lingvoj en la lezga lingva familio, nome: la agula, tabasara, rutula, lezga, caĥura, buduĥa, krica, ĥinaluga, udia kaj arĉia.

## Gramatiko
### Adjektivoj
Sendependa kaj predikata adjektivoj prenas markilojn de pluraleco kaj klaso; ankaŭ estas speciala kazo se ĝi uzatas kiel nominala. Kiel atributoj ili estas neŝanĝataj. Tial *idžed* "bona", ergativa *idžedi*, kaj tiel plu *-n, -s;* pl. *idžedar*; sed *Idže insandi hhuč qini* "La bona viro mortigis la lupon" (subjekto en ergativo).

### Pronomoj
#### Personaj pronomoj
## Alfabeto
## Bibliografio
* Haspelmath, Martin. 1993. *A grammar of Lezgian - Gramatiko de lezga*. (gramatika biblioteko Mouton; 9). Berlino & Novjorko: Mouton de Gruyter. – ISBN 3-11-013735-6
* Talibov, Bukar B. kaj Magomed M. Gadžiev. 1966. *Lezginsko-russkij slovarj - lezga-rusa vortaro*. Moskva: Eld. Sovetskaja Enciklopedija.

## Eksteraj ligiloj
* raporto por lezga de Ethnologue 
* Lingvoj de la Monda raporto 
* http://www.tooyoo.l.u-tokyo.ac.jp/Russia/bibl/Aghul.html Libroj pri agula lingvo

Kategorio: Naĥ-dagestana lingvaro
Kategorio: Lingvoj de Azerbajĝano
Kategorio: Lingvoj de Rusio
Kategorio: Lingvoj de Dagestano
Kategorio: Lingvoj laŭ alfabeto
Hakuĉa lingvo

**Hakuĉa lingvo** estas subdialekto de la ŝapsug-a (ŝapsug estas popolo, rusa nomo *шапсуги*, propra nomo *шапсыг* aŭ *shapsyg*) dialekto de adigea lingvo parolata en Turkio.

La dialekto estas sone stranga kiam estas komparata al la aliaj adigeaj dialektoj. La Hakuç-dialekto estas parolata hodiaŭ nur en Turkio kaj fare de la loĝantoj de kelkaj Şapsug-vilaĝoj en Soĉi. Şapsugs, situanta sur la marbordoj de Nigra Maro hodiaŭ, estas la posteuloj de la restoj de Hakuç en Kaŭkazo.

Kategorio:Adigea lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Turkio
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Lezga lingvo

La **lezga lingvo** estas lingvo parolata de la lezgoj nun en suda Dagestano (respubliko de Rusio) kaj en norda Azerbajĝano.

## Klasifiko 
La lezga apartenas al la grupo de lezgaj lingvoj de la nordorienta kaŭkaza (dagestana) lingva familio.

## Alfabeto 
## Geografia distribuo 
En 1996, la lezga estis parolata de proksimume 257 000 homoj en Rusio, ĉefe en suda Dagestano, kaj ankaŭ de 171 400 homoj en Azerbajĝano. La lezga estas ankaŭ parolata en Kartvelio, Kazaĥio, Kirgizio, Turkio, Turkmenio, Ukrainio, kaj Uzbekio. La tuteca kvanto de parolantoj estas proksimume 451 000.

### Oficiala statuso 
La lezga ne estas oficiala lingvo, sed estas unu el ses literaturaj lingvoj de Dagestano.

### Parencaj lingvoj 
Estas dek lingvoj en la lezga lingva familio, nome: agula, tabasara, rutula, lezga, caĥura, buduĥa, kryza, ĥinaluga, udi kaj arĉi.

La Qusar-Quba dialekto parolata en Azerbajĝano diferenciĝas konsiderinde de la norma lingvo.

## Gramatiko 
La lezga estas nekutima por nordorientaj kaŭkazaj lingvoj en tio ke ĝi ne havas substantivajn klasojn. Literatura lezga gramatiko havas 18 substantivajn kazojn, el kiuj 12 estas ankoraŭ uzataj en parola konversacio.

## Bibliografio 
* Haspelmath, Martin. 1993. *A grammar of Lezgian - Gramatiko de lezga*. (gramatika biblioteko Mouton; 9). Berlino & Novjorko: Mouton de Gruyter. – ISBN 3-11-013735-6
* Talibov, Bukar B. kaj Magomed M. Gadžiev. 1966. *Lezginsko-russkij slovarj - lezga-rusa vortaro*. Moskva: Eld. Sovetskaja Enciklopedija.

## Vidu ankaŭ
* Latinliterigo en Sovetunio

## Eksteraj ligiloj 
* Raporto por lezga de Ethnologue 
* Notoj pri la lezga lingvo 
* Lingvoj de la Monda raporto 

Kategorio:Naĥ-dagestana lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Azerbajĝano
Kategorio:Lingvoj de Rusio
Kategorio:Lingvoj de Kartvelio
Kategorio:Lingvoj de Kazaĥio
Kategorio:Lingvoj de Uzbekio
Kategorio:Lingvoj de Turkio
Kategorio:Lingvoj de Turkmenio
Kategorio:Lingvoj de Kirgizio
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Dagestano
Edmond Rostand

**Edmond Eugène Alexis ROSTAND** (naskiĝis en Marsejlo, Francio, la , mortis en Parizo la ) estis franca poeto. Li studis leĝosciencon, sed neniam profesiis, ĉar lia amo estis la literaturo. Ĉe la universitato, li frekventis la literaturajn rondojn, kaj tie li ekkonis sian estontan edzinon, la poetinon Rosemonde Etienette Gérard, lian plej grandan stimulilon. Li estas patro de la fama biologo kaj eseisto Jean Rostand.

La 30-an de majo 1901, Rostand iĝis la plej juna verkisto kiu ĝis tiam estis elektita al la Franca Akademio. Lia ĉefverko estas *Cyrano de Bergerac* (teatraĵo). En 1990 la teatraĵo gajnis la ekranojn de la kinejoj en filmo kun Gerard Depardieu kiel protagonisto.

*Cyrano de Bergerac* estis tradukita de André Cherpillod en Esperanton.

## Verkoj 
* *Le Gant rouge*, 1888 (La ruĝa glavo)
* *Les Musardises*, 1890
* *Les Deux Pierrots*, ou *Le Souper blanc* (La du pierotoj, aŭ la blanka vespermanĝo), 1891
* *Les Romanesques*, 1894 (bazo por la 1960-datita ekster-Broadway muzikalo *The Fantasticks*)
* *La Princesse Lointaine* (La orincino malproksime), 1895
* *La Samaritaine* (La virinoj de Samaria), 1897
* *Cyrano de Bergerac*, 1897
* ''L'Aiglon: Teatraĵo en ses aktoj*. 1900
* *Chantecler: Teatraĵo en kvar aktgoj*, 1910
* *La Dernière Nuit de Don Juan* (La lasta nokto de Don Juan, en poezia dramo), 1921
* *Le Cantique de L'Aile*, 1922
* *Le Vol de la Marseillaise'', 1922

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj dramistoj
Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Kupa

eta|dekstra|300px|La rivero Kupa antaŭ fortikaĵo en Sisak
**Kupa** (hungare Kulpa) estas dekstra alfluanto de Sava en suda parto de Mez-Eŭropo. Ĝi devenas en Slovenio el lago Kupreŝ, poste fluas tra Kroatio kaj alfluas Sava ĉe urbo Sisak.

La rivero longas 296 km-ojn, 113 km-ojn estas limorivero inter Slovenio kaj Kroatio.

La rivero estas ŝipebla 136 km-ojn. La akvokolekta areo estas 10032 km2.

Gravaj apudriveraj urboj: Karlovac, Sisak.

Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Slovenio
Kategorio:Riveroj en Kroatio
Kategorio:Internaciaj riveroj
Kategorio:Akvokolekta areo de Sava
Turka signolingvo

**Turka mansigna lingvo** (Turka: Türk İşaret Dili TİD) estas la signolingvo uzata de la surda komunumo en Turkio. Kiel la aliaj signolingvoj, TİD havas unikan gramatikon, kiu estas malsama ol la parolataj lingvoj uzataj en la regiono.

TİD uzas du-manan manlibran alfabeton, kiu estas tre malsama ol la du-manaj alfabetoj uzataj en la brita signolingvo, aŭstralia signolingvo kaj novzelanda signolingvo (kune ili estas BANZSL).

## Statuso 
Estas ne multe da publikigita informo pri la turka mansigna lingvo. La lingvo ne estas uzata en klasĉambroj je surdaj lernejoj.

## La komunumo 
Laŭ la Turka Statistika Instituto, estas entute 89043 personoj (53543 viroj, 35500 virinoj) kun aŭda nekapablo kaj 55480 personoj (34672 viroj, 20808 virinoj) kun parola nekapablo loĝantaj en Turkio, surbaze de datumoj de popolnombrado de 2000.

## Historio 
Estas referencoj al surdaj signoj uzataj en la korto de la Otomana imperio inter la 16-a kaj 17-a jarcentoj. Tamen, estis registro de la signoj mem kaj ne estis indikaĵo, ke ĉi tiu signa sistemo aŭ lingvo rilatas al la moderna turka mansigna lingvo.

Surdaj lernejoj estis fonditaj en 1902, kaj ĝis 1953 uzis TİD-n kune kun la turka parolata kaj skriba lingvo en klerigado. Post 1953, Turkio ekuzis parolisman manieron por la surda klerigado.

## Vidu ankaŭ 
* Signolingvo
* Surdeco

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Turka mansigna lingvo  TTT-eja inkluzivanta vortaron kaj ĝeneralan informon, de la Turka Akademio de Sciencoj kaj Universitato Koç (turka kaj angla)
* Turka Nacia Surda Federacio  hejmpaĝo (turka kaj angla)

Kategorio:Signolingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Turkio
Martfű

**Martfű** estas hungara urbo en Hungario, en Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en Distrikto Szolnok.
eta|maldekstre|Rivero Tiso ĉe urbo Martfű
 
## Situo 
Martfű situas laŭ maldekstra bordo de Tiso, tute apud urbo Tiszaföldvár.

## Historio 
La urbonomo signifas hungare mordita herbo, ĉar ĉi tie la kampo estis malprofitdona, la paŝtejo aspektis, kvazaŭ ia granda besto formordus la herbon. La unua mencio okazis en 1467 en formo *Marthfew*. Dum dominado de turkoj la loko estis senhoma, poste la sporadaj domoj apartenis al Tiszaföldvár. Ĉi tie konstruiĝis vagonaro kaj vojo ĉe la bordo Tiso. Inter la Mondomilitoj ĉeĥa ŝufabriko Bata fondis filion, ĉar la trafiko, liverado estis bona, en la regiono estis superflua laborforto. Dum la socialisma erao la vilaĝo ricevis ankaŭ biero- kaj oleo-fabrikojn, krome oni trovis kuracakvon. La eta vilaĝo iĝis urbo en 1989.

## Vidindaĵoj 
* Kulturdomo kun biblioteko
* muzeo pri ŝufabriko
* urbodomo de 1996
* moderna Preĝejo Sankta Tomaso (Martfű) de 1996 
* Kalvinana preĝejo (Martfű) de 1996
* skulptaĵo pri Stefano la 1-a (Hungario)
* monumento nomata tempopordo de 2000
* monumento pri la liberecbatalo
* termala banejo kun kampadejo

## Famuloj 
En Martfű naskiĝis notario Béla Jedlicska.

## Referencoj 
eta|maldekstre|
Kategorio:Banlokoj
Kategorio:Urboj ĉe Tiso
Kategorio:Martfű
Brian Souter

**Brian SOUTER** (naskiĝis en 1954 (kiel filo de bus-stiristo), Perth, Skotlando) estas komercisto, kunfondinto de Stagecoach Group. Li studis ĉe la Perth Academy kaj Universitato de Dundee.

Souter akiris konatecon ĉefe pro diskutitaj sociaj agadoj, tiel pro tio, ke li volis bloki akcepton de leĝo, kiu permesas instruon pri samseksismo en la anglaj lernejoj. Li eldonis por la kampanjo, publika sondado 1 milionon da britaj pundoj, respondis al liaj demandaj folioj 30 % el 4 milionoj da demanditaj personoj.

En marto de 2007, li donacis £500 000 al la Skota Nacia Partio.

Souter estas membro de la evangelia Eklezio de Nazareno.

Kategorio:Skotoj
Nessun dorma

**Nessun dorma** (itala por *neniu dormu*) estas ario el opero de Puccini, la Turandot (1926).

Ĝi iĝis dismonde konata, post kiam Luciano Pavarotti (kaj La tri tenoroj) prezentis ĝin en kadro de la futbala mondpokalo de 1990. Tiu kanto (per Pavarotti) malfermis la Vintrajn olimpikojn de 2006, en Torino.

Pluan famon akiris la la ario per prezento de *Paul Potts* en la brita kapabloserĉa programo ''Britain's got Talent* en 2007. Li finis la samon en la konkura finalo.

*Nessun Dorma* aperis en multaj filmoj kiel *La bato*, *Hannibal*, *American Princess*, *The Killing Fields*, *Yes, Giorgio*, *Kick it like Beckham*, *La maro en mi* kaj mallonge en *Man on Fire* kaj aliaj.

## La sceno 
En la opero la arion kantas la "nekonata princo" (itale: *principe ignoto*), kiu atendas la tagiĝon por konkeri la amon de la "glacia princidino" Turandot.

## La teksto 
## Eksteraj ligiloj 
* You tube *Pavarotti and friends*
* myspace *Pavarotti - Nessun Dorma*
* You tube *Paul Potts''

Kategorio:Itallingvaj kantoj
Tom Simpson

**Tom SIMPSON** (30-an de novembro 1937 en Haswell, County Durham; 13-an de julio 1967 sur Monto Ventoux) estis angla bicikla konkuristo.

Simpson estas rigardata kiel plej bona profesia biciklisto de ĉiu tempo, kiu havas krome tristan konatecon pro la tragika morto en Monto Ventoux dum la Tour de France 1967. Simpson mortis dum la konkuro pro la forta trobezono de sia korpo pro kolapso de la korpaj funkcioj kaj poste halto de korbato. La rapida kuraca helpo ne povis lin revivigi. eta|Memorŝtono ĉe la loko, kie Tom Simpson mortis en 1967

Oni poste konstatis, ke Simpson antaŭ la konkuro uzis amfetamin-koktelon kaj alkoholon. Tiuepoke tia uzado ne kontraŭis la regularon. Je honoro de Simpson, staras memorŝtono sur la loko, kie li kolapsis.

Li gajnis bronzan medalon inter la amatoroj en 1956 en Melbourne, en la 4000-m-a teamsekvo. Simpson estis en 1962 la unua brito, kiu uzis la flavan trikoton de la Tour de France. Simpson gajnis en 1965 la vojbiciklan mondpokalon.

Li gajnis en 1961 *Flandrio-rondveturon*, en 1964 konkurson *Milano-San Remo* kaj 1965 la *Lombardio-rondveturon*.

Kategorio:Britaj biciklistoj
Steenwijkerland

Dosiero:Loudspeaker.svg**Steenwijkerland** () estas municipo en la "Kapo de Overiselo" en la nederlanda provinco Overiselo. Fine de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La municipo ekestis je la 1-a de januaro 2001 pro kunfandiĝo de la municipoj Brederwiede, IJsselham kaj Steenwijk.

La regiona lingvo en granda parto de la municipo (norde de la linio Blokzijl-Wanneperveen) estas Stellingwerfs kiu ankaŭ estas parolata en la frisaj municipoj Ooststellingwerf kaj Weststellingwerf.

En la municipo situas la nacia parko De Weerribben kiu plejparte konsistas el marĉa torftero karakterizata pro longdaŭra torfiĝo.

## Vilaĝoj 
Baarlo, Baars, Barsbeek, Basse, Basserveld, Belt-Schutsloot, Blankenham, Blauwe Hand, Blokzijl, De Bult, De Klosse, De Kolk (parte), De Pol, Dinxterveen, Doosje, Dwarsgracht, Eesveen, Giethoorn, Heetveld, IJsselham, Jonen, Kadoelen, Kalenberg, Kallenkote, Kuinre, Leeuwte, Marijenkampen, Moespot, Molenhoek, Muggenbeet, Nederland, Oldemarkt, Onna, Ossenzijl, Paasloo, Roekebosch, Ronduite, Scheerwolde, Sint Jansklooster, Steenwijk (municipejo), Steenwijkerwold, Tuk, Vollenhove, Wanneperveen, Wetering, Willemsoord, Witte Paarden, Zuideinde kaj Zuidveen.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Overiselo
Ben Johnson

**Ben Johnson** estas nomo de
*kanada malpeza atleto, legu Ben Johnson (atleto)
* usona aktoro, legu Ben Johnson (aktoro)
* verkisto, legu Ben Jonson
Thomas Hicks

eta|dekstra|Thomas Hicks kaj helpistoj, ĉe la maratonkuro de la Someraj Olimpikoj 1904

**Thomas J. HICKS** (7-an de januaro 1875 en Anglio; 2-an de decembro 1963) estis usona malpeza atleto. Li gajnis la Somerajn Olimpikojn de 1904 en maratonkuro, en St. Louis. Kvankam li atingis la celon kiel dua, sed dumtempe evidentiĝis ke la gajninto Frederick Lorz trompis, veturis duonvojon per aŭtomobilo. Tiel oni nomumis Hicks gajninto.

Kuro de Hicks montras la sportmedicinajn sciojn de la frua 20-a jarcento. Li petis je la 24-a km akvon, por gargari per destilita akvo. Tri kilometrojn poste, li ricevis unu miligramon da striknino kun kruda ovo. Tiu proceduro estis ripetita je la 32-a km, tiam li eĉ glukis konjakon. Krom tio, oni frotis lian korpon per varma akvo. Dum la lasta mejlo, li ricevis du ovojn, konjakon kaj denovan frotadon. Tiutage regis la temperaturo de 28° Celsiuso en ombro, dum oni devis kuris plej ofte sub sunbriloj.

## Literaturo 
* Ekkehard zur Megede: *Geschichte der Olympischen Leichtathletik*. 1-a volumo
* David E. Martin: *The Olympic Marathon*

Kategorio:Olimpikaj atletoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1875
Kategorio:Mortintoj en 1963
Paul Potts

**Paul POTTS** ( en Bristol) el Port Talbot en Suda Kimrio) estas brita tenoro, kiu akiris mondan konatecon en 2007, per partopreno kaj gajno en la angla Castingshow *Britain’s Got Talent* de la televida kanalo ITV.

Potts devenas el simpla familio, li mem trejnis sian kantovoĉon per private financita edukado. Li aperis en 1999 en la brita talent-serĉa programo *My kind of Music*, vestita kiel Pavarotti kaj gajnis £&nbsp;8.000. Per helpo de tiu monsumo, li partoprenis en Nord-Italio pluan edukadon, en operlernejo. Lin edukis inter aliaj Luciano Pavarotti, Vilma Vernocchi kaj Katia Ricciarelli kaj estis akceptita en la majstrolernejon de Luciano Pavarotti. Por la edukado, li pagis ĉ. £&nbsp;18.000.

Inter 1999 kaj 2003, li prezentis sin sur scenoj kiel tenoro, senpage. Li ludkantis en la amatora opero *Bath Opera* en 2001 kiel Don Carlos en la opero Don Carlos kaj kiel Radames en opero Aida, ĉiu de Giuseppe Verdi. Kvankam liaj sinprezentoj estis spekteblaj en la televido kaj radio, oni ne priatentis lin.

Pro malfacilaj sortobatoj kaj financaj problemoj, li finis tiurilatan agadon en 2003. Ekde tiam ĝis junio de 2007, li laboris kiel vendisto en Tesco (ĝis 2005) kaj poste kiel poŝtelefona vendisto en The Carphone Warehouse. En 2006, li iĝis gvidanta dungito.

Li paŝis surscenen la 8-an de junio 2007 – post trijara paŭzo – kaj prezentis mallongan arion Nessun dorma de Giacomo Puccini. Kvankam lia prezento estis kritikita fare de la ĵurio (Simon Cowell, Piers Morgan kaj Amanda Holden) kaj la publiko, baldaŭ li – la 14-an kaj 17-an de junio) atingis sukcesojn per *Con te partirò* de *Francesco Sartori* kaj plena *Nessun Dorma* kaj gajnis la konkuron.

Li povas danki la mond-konatecon grandparte al YouTube. Potts ricevis monpremion de £&nbsp;100.000 kaj eblecon prezenti sin la 3-an de decembro en *Royal Variety Performance 2007* antaŭ la brita reĝino Elizabeta la 2-a.

Li ricevis de Simon Cowell kontrakton ĉe Sony BMG, en valoro de £&nbsp;1.000.000.

Paul Potts estas ekde 2003 vivas en geedzeco kun Julie-Ann, kiun li konis en interreto.

## Eksteraj ligiloj 
* Aufzeichnung lia unua prezento en "Britain's Got Talent"-Auftritts (YouTube)
* Paul Potts oficiala paĝo, angle

Kategorio:Britaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 13-an de oktobro
Ben Johnson (atleto)

**Ben JOHNSON** (naskiĝis la  kiel *Benjamin Sinclair Johnson* en Falmouth (Jamaiko)) estas iama kanada malpeza atleto.

Li estas afrikdevena, kiu elmigris el Jamaiko en 1976 kun la patrino. Li estis konata pro la plenforta, plej ofte dupieda ekstarto, per kio li certigis por si avantaĝon jam en la unuaj metroj, kiun li povis reteni ĝis la celo. Li atingis en la malpez-atleta mondĉampionado (1987, Romo) novan mondrekordon en la 100-m-a kuro, kun tempo de  sekundoj.

Dum la Somera Olimpiko de 1988, li zorgis pri la plej granda skandalo de la Olimpika historio: kiel mondmajstro kaj mondrekord-posedanto, lia atingis la 24-an de septembro novan mondrekordon en la 100-metra finalo, kun  sekundoj, antaŭ Carl Lewis (Usono,  sekundoj). La obligacia urinanalizo montris post du tagoj pozitivan dopaĵ-teston. (Kritikistoj jam pli frue konjektis konsumon de steroidoj ĉe Johnson, kiu sur la brusto, ŝultro kaj supra kruro havis enorme fortajn muskolojn.). Oni juĝis, transdonis la oran medalon al Carl Lewis.

Oni trovis en la urino de Johnson spurojn de stanozololo, sinteza anabola steroido. Sen dopaĵpruvo, oni deĵuris lian titolon de 1987 kaj ambaŭ mondrekordojn. Oni pluse malpermesis lin de konkursoj, je kvar jaroj.

Li revenis en 1993 en Montreal, sed oni denove trovis dopaĵon en lia korpo. Pro tio oni malpermesis la partoprenon en la konkursoj por lia tuta vivo. Johnson pli poste provis agadi kiel Wide Receiver en la usona futbalo, sed kun modesta sukceso.

Li laboris ekde 2003 en Italio kiel kondiĉa trejnisto de la piedpilka asocio AC Perugia.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala hejmpaĝo 

Kategorio:Kanadaj atletoj
Agent Orange

[eta|dekstra|250ra|Disŝpruco de oranĝa agilo en Vjetnamio dum Operacio Ranch Hand, kondukita de [1962 ĝis 1971]]

**Agent Orange** [oranĵ] (Oranĝa Agento aŭ Oranĝa Agilo) estas senfoliilo kiu estas miksaĵo de herbicidaj kemiaĵoj, kiujn la usona armeo disŝprucis en Vjetnamio dum la Vjetnama milito, inter 1962 kaj 1970. Tio servis duoblan celon: unuflanke oni volis senfoliigi la arbojn, kiuj kaŝis la trupojn de Vjetkongo, aliflanke oni volis detrui rikoltodonajn plantojn, por malsatigi la malamikojn.

La miksaĵo entenis saman kvanton el krudaj butilaj esteroj de 2,4-duklorofenoksi-acetono (2,4-D) kaj 2,4,5-triklorofenoksi-acetono (2,4,5-T). La Agent Orange entenis plue en diversa proporcio 2,3,7,8-tetraklorodibenzo-p-dioksinon, kiu estas kromprodukto de produktado de 2,4,5-T kaj estas tre venena eĉ en malgranda kvanto. La usona armeo disŝprucis ĉirkaŭ 50 milionojn da litroj de Agent Orange. Tiu kvanto entenis ĉirkaŭ 170 kg da dioksino.

La postefiko de la Agent Orange estis la enorme oftaj abortoj, haŭtmalsanoj, kanceraj malsaniĝoj kaj denaskaj malnaturaĵoj. Ĉar la duoniĝa tempo de la dioksino en homa korpo estas 12 jaroj, la danĝera dioksino herediĝas de unu al la alia generacio. Ambaŭ vjetnamoj kaj usonaj soldatoj ege suferis la postefikojn de ĝi.

## Historio 
Dum la dua mondmilito, kiam la usonaj fortoj renkontis malfacilaĵojn kun la japana armeo, oni havis la ideon malsategigi Japanion detruante la rizokampojn per potenca herbicido. Post longaj serĉadoj, la ĥemia senfoliigo kromnomota **Agent orange** aŭ Oranĝa Agilo, estas testita sur atolo en la Pacifika oceano. Ĝi estas tiom malutila ke Franklin D. Roosevelt rezignas ĝin uzi. Dwight D. Eisenhower, kun malpli da skrupuloj, ebligas pluan serĉadon en 1959. La 31-an de novembro 1961, John F. Kennedy donas la verdan lumon por uzi ĝin en Vjetnamio. Ekde la , kaj dum 10 jaroj, 41.635.000 litroj de oranĝa agilo estas disŝprucitaj sur preskaŭ 2 milionojn da hektaroj de arbaro kaj rizkampoj en tri landoj. 

## Piednotoj 
Kategorio:Herbicidoj
Kategorio:Vjetnama milito
Kategorio:Kemiaj armiloj
Gulnora Karimova

eta|Gulnora Karimova en 2009.
**Gulnora Islomovna KARIMOVA** (ruse Гульнара Исламовна Каримова, do *Gulnara Islamovna Karimova*, naskiĝis la 8‑an de julio 1972) estas filino de prezidento Islom Karimov de Uzbekio. Ŝi laboras kiel konsilisto por la uzbeka ambasadoro en Rusio. Ŝi ankaŭ okupiĝas pri komercaj, biznisaj aferoj (senkabla telefona sistemo, cement-produktado, noktaj kluboj k.a.).

Karimova estas ĝenerale nepopulara en Uzbekio pro la supozitaj koruptaj aferoj, eluzo de la patra, familia tropotenco en la lando.

Kategorio:Uzbekoj
Israelaj setlejoj

Internacie, kiam oni parolas pri **israelaj setlejoj**, kutime temas pri judaj komunumoj, kiuj troviĝas en la teritorioj konkeritaj de Israelo en 1967 dum la sestaga milito.

Ĉi tiuj setlejoj nuntempe troviĝas en Cisjordanio. En la pasinteco ili ekzistis ankaŭ en Sinajo kaj en la Gazaa Sektoro, sed la judaj setlantoj estis perforte evakuitaj el tiuj regionoj fare de la israela armeo, respektive en 1982 kaj 2005. Kelkfoje oni nomas "setlejoj" ankaŭ la judan kvartalon de la malnova urbo en Orienta Jerusalemo kaj la loĝlokojn en la Golanaj Altaĵoj, tamen tiuj estas teritorioj, kiuj ne plu estas sub israela milita regado: ili estis aneksitaj kaj nuntempe de-fakto estas parto de Israelo.

Tuj post la ses-taga milito, la israela registaro faris leĝon malpermesantan al judoj loĝi tie. Tamen, post kelkaj jaroj tiu leĝo estis forgesita, kaj movadoj kiel Guŝ Emunim komencis krei judajn setlejojn en la disputitaj teritorioj. Temis kutime pri religiaj judoj, kiuj kredis, ke la judoj havis indiĝenan rajton loĝi en la regiono. La israela registaro ankaŭ argumentis, ke havi setlejojn de judoj en la okupitaj teritorioj estus utile de strategia kaj sekureca vidpunkto. En 1982, Israelo retiriĝis de la duon-insulo Sinajo, kaj la judaj setlantoj, kiuj loĝis tie, devis translokiĝi aliloken. En la plej granda setlejo, nomita Yamit, kelkaj religiaj judoj rifuzis foriri kaj la armeo perforte devigis ilin. Dum la okdekaj kaj naŭdekaj jaroj la setlejoj multe pligrandiĝis, kaj nuntempe oni kalkulas, ke ĉirkaŭ  israelanoj loĝas en la teritorioj okupitaj en 1967. Tamen,  el ili loĝas en Orienta Jerusalemo, kiu oficiale estas nun parto de Israelo. Kvankvam daŭre estas multaj judoj, kiuj loĝas en la setlejoj pro religiaj kialoj, ankaŭ estas sekularaj israelanoj, kiuj loĝas tie ĉar la prezoj de la domoj estas pli malaltaj.

La ekzisto de ĉi tiuj setlejoj estas unu el la plej polemikaj aspektoj de la Israel–Palestina konflikto. La Palestinanoj taksas la konstruadon de la setlejoj kiel kontraŭleĝa ago kaj ŝtelado de sia teritorio. Internacie, la rajto de la Israelanoj konstrui setlejojn ne estas kutime agnoskata. Laŭ la plej multo da pac-interkonsentoj inter Israelo kaj la Palestinanoj, la teritorio, sur kiu la setlejoj estis konstruitaj, devus fariĝi parto de Palestina ŝtato, kaj estas tre dubinde, ke la judaj setlantoj povus resti en Palestina ŝtato. En 2005, la Israela registaro decidis retiriĝi de la Gazaa Sektoro, kaj la ĉirkaŭ 8 000 judaj setlantoj, kiuj loĝis tie, estis devigitaj foriri. La setlejoj de la Gazaa Sektoro estis aparte kritikitaj, ĉar ili okupis multe da spaco en teritorio, kiu estas ege dense loĝata kaj malriĉa.

Entute en Cisjordanio estas kvar urbaj setlejoj (la plej grandaj setlejoj), nome: Ariel, Ma'ale Adumim, Bejtar Illit kaj Modi'in Illit.

## Vidu ankaŭ 
*Cisjordania Murego
Focus

**Focus** estas germana novaĵ-magazino. Ĝi aperis unuafoje la  en eldonejo Burda, Munkeno sub ĉefredaktorado de Helmut Markwort.

La magazino rekte konkurencas al la novaĵmagazinoj *Der Spiegel* kaj *Stern*. La raportado estas konservativa kaj ekonomi-liberala.

La eldonkvanto estas ĉirkaŭ 730.000 ekzempleroj (1-a kvaronjaro 2006). 

## Eksteraj ligiloj 
eta|Ein Focus-Doppeldeckerbus
* Focus Online
* Focus Magazin Verlag 
* Focus Money
* Focus Campus Internetportal 
* Medialine
* Focus Schule

Kategorio:Germanaj gazetoj
Kategorio:Germanlingvaj gazetoj
Kategorio:Munkeno
Poŝta Muzeo (Budapeŝto)

eta|dekstra|300px|Sinkrona telegrafo de Hughes. La pianoklavoj funkciigas la karaktrojn. Sube dekstre estas la pedalo.
**Poŝta Muzeo** () en Budapeŝto prezentas la poŝtan trafikon, radion, telefonon kaj telegrafon.

La muzeo estas videbla en loĝejo de iama riĉulo, krom la objektoj la muroj prezentas la 19an jarcentan lukson. En la iama manĝoĉambro
prezentas sin originala poŝto el 1952. La tubopoŝto estas ankaŭ nun funkcikapabla.

En la iama dormoĉambro staras originalaj poŝtaj veturiloj, aŭtoj, motoroj, bicikloj. En la sekvaj ĉambroj estas telefonoj, telefoncentraloj, telegrafoj, supraĵo de radioanteno kaj ceteraj. Ne mankas diversaj sigeloj, blazonoj, libroj, fotoj, memoraĵoj.

Posedanto de la muzeo estas **Telekomunikada Poŝta Fondaĵo**, kiu havas ankaŭ aliajn muzeojn en Hungario.

Kategorio:Muzeoj en Budapeŝto
Kategorio:Poŝto en Hungario
Poŝta Muzeo en Balatonszemes

**Poŝta Muzeo en Balatonszemes** [balatonszemes] laŭ la turista gvidlibro estas la plej vizitinda vidindaĵo en la ĉebalatona ripozejo Balatonszemes.

La muzeo prezentas sin en iama stalo restanta hazarde de antaŭa poŝtkaleŝa stacio. Tie oni ŝanĝis la ĉevalojn por tiri la poŝtajn veturilojn. En la ŝtalo oni vidas la iaman poŝtan trafikon. Granda korto (parte kovrita) apartenas al la muzeo, kie estas poŝtaj veturiloj ĉevaltiraj kaj ankaŭ motoraj. La plej granda objekto estas vagonara movpoŝto aŭ poŝta vagono. Tio estis speciala vagono tirita tuj post la lokomotivo. Tie la poŝtistoj dumvojaĝe ordigis la leterojn. Ĉe la haltejoj ili transdonis kaj transprenis la adekvatajn leterojn. Dum la socialismo apartenis al la stratobildo la verdaj germanaj poŝtaŭtoj nomataj "Robur", kiu ne mankas el la muzeo.

Antaŭ la stalo monumento pri poŝtistoj oferintaj siajn vivojn dum laborado situas. Antaŭ la muzeo malnova poŝta kaleŝo tiras la atenton.

## Eksteraj ligiloj 
* [www.postamuzeum.hu Oficiala retejo] angle, germane, hungare

Kategorio:Muzeoj en Hungario
Kategorio:Balatonszemes
Nagyrév

**Nagyrév** [nadjrEv] estas malgranda vilaĝo en meza Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en subregiono de Kunszentmárton. La loknomo signifas hungare: granda pramo.

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Poŝtkodo: 5463
* Telefonkodo: 56
* Areo: 30&nbsp;km²
* Loĝantaro: 850

## Situo 
Nagyrév situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso.

## Historio 
Oni trovis spurojn eĉ el la bronzepoko. Nagyrév situas en angulo (duoninsulo), kiun formas Tiso kaj la enverŝa Körös. Pro la oftaj inundoj nur sporade loĝis ĉi tie. Post la turka epoko restis nenio el la vilaĝo.

La vilaĝo havas tutlandan, sed tristan konatecon. Inter la Mondomilitoj maljunulino instruis aliajn, kiamaniere povas akiri arsenon el muŝokaptila papero. En la vilaĝo ofte mortis maljunuloj, kiuj jam ne povis labori kaj evidente ili ne havis pensiulan salajron. La malbona okazintaĵo ankaŭ nun vivas en la animoj.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Helena Růžičková

**Helena RŮŽIČKOVÁ** (13-a de junio 1936 en Prago – 4-a de januaro 2004 en Pilseno) estis ĉeĥa aktorino.

Speciale per sia komedia talento ŝi famiĝis kaj aktoris en filmoj de Ĉeĥio kaj de orienta germanio (GDR).

Interalie ŝi korpigis la rolon de »Klein Röschen« (»Rozulineto«, ŝi en okulfrape ruĝa kostumo ektiras la reĝidon al danco) en la filmo »Tri aveloj por cindrulino« (»Tři oříšky pro Popelku«, »Drei Haselnüsse für Aschenbrödel«).

Ankaŭ ŝia filo Jiří Růžička (m. 1999) estis aktoro.

Helena Růžičková mortis la 4an de januaro 2004 per kancero en malsanulejo de Pilseno.

## Retpaĝoj 
* pri Helena RŮŽIČKOVÁ en la interreta filmoj-kartaro (Internet Movie Database)
* pri Helena RŮŽIČKOVÁ ĉe TSFSI (germanlingve)

Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 13-an de junio
Kategorio:Mortintoj la 4-an de januaro
Eŭropa Ronda Tablo

La **Eŭropa Ronda Tablo** (de la Industriistoj, mallonge ERT) () estas lobia grupiĝo de pli ol 45 ekonomiaj gvidantoj de la plej grandaj eŭropaj, trans-naciaj konzernoj. Tio celas ellaboron de longtempaj ekonomi-amikaj strategioj kaj organizado de renkontiĝoj kun la Eŭropa Komisiono, ties membroj, por konvene influi ilian decidon.

## Listo de membroj en 2006 
* César Alierta Izuel - Telefónica
* Jean-Louis Beffa - Saint-Gobain
* Wulf Bernotat - E.ON
* Peter Brabeck-Letmathe - Nestlé
* Thierry Breton - France Télécom
* Martin Broughton - British Airways
* Antony Burgmans - Unilever
* Bertrand Collomb - Lafarge
* Gerhard Cromme - ThyssenKrupp
* Dimitris Daskalopoulos - Delta Holding
* Belmiro de Azevedo - Sonae
* Thierry Desmarest - Total
* Bülent Eczacibasi - Eczacibasi Holding
* Jukka Härmälä - Stora Enso
* Zsolt Hernádi - MOL Hungarian Oil and Gas Company
* Franz Humer - Hoffmann-La Roche
* Daniel Janssen - Solvay
* Leif Johansson - Volvo
* Alain Joly - Air Liquide
* Wolfgang J. Ruttenstorfer - OMV
* Henning Kagermann - SAP
* Gerard Kleisterlee - Philips
* Thomas Leysen - Umicore
* Tom McKillop - AstraZeneca
* Gérard Mestrallet - SUEZ
* Jorma Ollila - Nokia
* Wim Philippa, ĝenerala sekretario
* Bernd Pischetsrieder - Volkswagen
* Pasquale Pistorio - STMicroelectronics
* Eivind Reiten - Norsk Hydro
* Kai-Uwe Ricke - Deutsche Telekom
* John Rose - Rolls-Royce
* Anthony Ruys - Heineken
* Nils S. Andersen - Carlsberg
* Manfred Schneider - Bayer
* Louis Schweitzer - Renault
* Michael Smurfit - Jefferson Smurfit
* Peter Sutherland - BP
* Marco Tronchetti Provera - Pirelli
* Jeroen van der Veer - Royal Dutch Shell
* Ben Verwaayen - BT
* Marcus Wallenberg - Investor AB
* Paul Walsh - Diageo
* Hans Wijers - Akzo Nobel

## Eksteraj ligiloj 
*http://www.ert.be
*http://www.europa-digital.de/aktuell/dossier/lobby/ert.shtml
*http://www.cafebabel.com/de/article.asp?T=T&Id=1234 

## Vidu ankaŭ 
* Lobiado

Kategorio:Eŭropaj organizoj
Kategorio:Eŭropa Komisiono
Senpintigita dudekedro

{{Pluredro
|nomo = Senpintigita dudekedro
|hi = 2
|vbildo = Truncated icosahedron vertfig.svg
|bildo2 = Truncatedicosahedron.svg
|duala_bildo = Pentakisdodecahedron.jpg
|retbildo = Truncated icosahedron flat-2.svg
|grupo = Ih
|Schl = t{3,5}
|duala = Kvinlateropiramidigita dekduedro
|Wythoff = 2 5 &#124; 3
|bildo3 = Truncatedicosahedron.gif
|vfiguro = 5.6.6
|edroj_detale = 12{5}+20{6}
|CD = o5(o)3(o)
|bildo = Truncated icosahedron.png
|W = 9
|U = 25
|verticoj = 60
|B = Ti
|C = 27
|lateroj = 90
|edroj = 32
|K = 30
}}
La **senpintigita dudekedro** estas pluredro, arkimeda solido. Ĝi havas 12 regulajn kvinlaterajn edrojn, 20 regulajn seslaterajn edrojn, 60 verticojn kaj 90 laterojn.

## Karteziaj koordinatoj 
Karteziaj koordinatoj de verticoj de senpintigita dudekedro centrita je (0,0,0) de latera longo 2 estas:
:(0,±1,±3φ)
:(±1,±3φ,0)
:(±3φ,0,±1)
:(±2,±(1+2φ),±φ)
:(±(1+2φ),±φ,±2)
:(±φ,±2,±(1+2φ))
:(±1,±(2+φ),±2φ)
:(±(2+φ),±2φ,±1)
:(±2φ,±1,±(2+φ))
:kie φ = (1+√5)/2 estas la ora proporcio.
Ĉiuj verticoj estas sur sfero centrita je (0,0,0) de radiuso (9φ+10)1/2.

## Areo kaj volumeno 
La areo *A* kaj la volumeno *V* de la senpintigita dudekedro de randa longo *a* estas:
:\begin{align}
A & = 3 \left ( 10\sqrt{3} + \sqrt{5} \sqrt{5 + 2\sqrt{5}} \right ) a^2 \approx 72.607253a^2 \\
V & = \frac{1}{4} (125+43\sqrt{5}) a^3 \approx 55.2877308a^3 \\
\end{align}

## Geometriaj rilatoj 
Ĉi tiu pluredro povas esti konstruita de dudekedro per senpintigo (forhako) de la 12 verticoj tiel ke unu triono de ĉiu latero estas dehakita je ĉiu el ambaŭ ĝiaj finoj. Ĉi tio kreas 12 novajn kvinlaterajn edrojn, kaj aliformigas la originalajn 20 triangulajn edrojn en regulajn seslaterojn.

La senpintigita dudekedro ekzistas en la aro de senpintigitaj formoj inter dekduedro kaj dudekedro:

## Aplikoj 
125ra|eta|maldekstra|Komparata kun futbala pilko
Futbala pilko estas ekzemplo de senpintigita dudekedro. La pilko havas la sama manieron de interkonekso de regulaj kvinlateroj kaj regulaj seslateroj, sed estas pli sfera pro ena aera premo kaj elasteco de la materialo.

Ĉi tiu formo estis ankaŭ la konfiguro de la lensoj uzita por fokusado la eksplodaj ondoj en iuk atomaj bomboj .

La senpintigita dudekedro estas la formo de la karbona fulerena molekulo C60. Ĝia diametro estas proksimume 10−9 metroj.

### Senpintigitaj dudekedroj en la artoj 
Senpintigita dudekedro kun "solidaj randoj" estas desegnaĵo per Luca Pacioli en *La Klerika Proporcio*.

## Vidu ankaŭ 
* Dekduedro
* Dudek-dekduedro
* Senpintigita dekduedro
* Senpintigita romba tridekedro

## Referencoj 
*  (Sekcio 3-9)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* La unuformaj pluredroj
* Virtualaj realaj pluredroj - la enciklopedio de pluredroj
* Paperaj modeloj de pluredroj
* Senpintigita dudekedro  montrata per JVM

Kategorio:Arkimedaj solidoj
Karin Lesch

**Karin LESCH** (* 1935 en Zuriko) estas germana aktorino.

Ŝi studis ĉe la priaktorada lernejo en Berlino, poste aktoris en la teatro de Potsdamo.

Karin LESCH aktoris en fabelfilmoj de orientgermana filmentrepreno DEFA; speciale rimarkindas ŝia korpigo de la rolo reĝino en la fabelfilmo »Tri aveloj por cindrulino« (»Tři oříšky pro Popelku«, »Drei Haselnüsse für Aschenbrödel«), 1973.

Ŝi estas filino de la aktorino Mathilde Danegger.

## Filmografio 
* »La sorĉuleto« (»Das Zaubermännchen«, rolo: Mari’ [filino de la muelisto]), 1959
* »Longdaŭra amo« (»Eine alte Liebe«, rolo Sabine SCHRÖDER), 1959
* »Morgaŭ vespere, je la 7a« (»Morgen Abend um sieben«, televidproduktaĵo), 1960
* »Vizaĝo de morto« (»Der Tod hat ein Gesicht«, rolo: juna monaĥino/flegistino), 1961
* »La mortuloj restas junaj« (»Die Toten bleiben jung«, rolo: Lenore), 1968
* »KLK al PTX – La ruĝa orkestro« (»KLK an PTX – Die Rote Kapelle«, rolo: kuracistino), 1971
* »Tri aveloj por cindrulino«, (»Tři oříšky pro Popelku«, »Drei Haselnüsse für Aschenbrödel«, rolo: reĝino), 1973

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Germanaj aktoroj
Jana Nagyová

**Jana NAGYOVÁ** (n. 9-an de januaro 1959 en Komárno, Slovakio) estas slovaka aktorino.

Ŝi altlerneje studis muzikon kaj per la teatro venis al filmaktorado. Al la plej famaj el ŝiaj roloj apartenas la reĝidino Arabela en la porinfana televidserio »Arabela« (»Arabela«).

Jana Nagyová havas du filinojn.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* pri Jana NAGYOVÁ ĉe TSFSI (germanlingve)

Kategorio:Slovakaj aktoroj
Vítězslav Jandák

**Vítězslav JANDÁK** (* 3-an de aŭgusto 1947 en Prago) estas ĉeĥa aktoro kaj eksa ĉeĥia ministro pri kulturaj aferoj.

Aktore Jandák plej famiĝis per la rolo reĝido Kamil en »Tri aveloj por cindrulino« (»Tři oříšky pro Popelku«, »Drei Haselnüsse für Aschenbrödel«). De kelkaj jaroj li nun gvidas la festivalon de la porinfanaj filmoj Zlín.

Post morto de Pavel Dostál JANDÁK estis la plej verŝajna kandidato pri la posteno de ministro pri kulturaj aferoj; 15an de aŭgusto 2005 Jiří Paroubek lin inaŭguris. 2006 transprenis de JANDÁK tiun postenon Martin Štěpánek, ankaŭ li estas aktoro.

## Eksteraj ligiloj 
* pri Vitězslav JANDÁK ĉe TSFSI 

Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Iva Janžurová

**Iva JANŽUROVÁ** (* 19-an de majo 1941 en Žirovnice) estas ĉeĥa aktorino.

## Biografio 
Iva Janžurová estas membro en la aktoraro de la Ĉeĥa televido.

Ŝi estas edzino de Stanislav REMUNDA. Ankaŭ ŝiaj filinoj – Sabina kaj Theodora – iĝis aktorinoj.

## Filmografio (elekto) 
* Kvar murdoj sufiĉas, karulo
* »30 kazoj de majoro Zeman« (»30 případů majora Zemana«), 1974 – 1979
* »Inaj tentoj – Viraj zorgoj«, (»Špetku soli«), 1977
* »Hejkal«, 1978
* »Malsanulejo ĉe urborando« (»Nemocnice na kraji města«, televidserio), 1978 – 1981
* »Arabela« (»Arabela«), 1979/81
* »Dobrá Voda«, 1983
* »Ferdinando la fluganta« (»Létající Čestmír«), 1982/84
* »Arabela revenas« (»Arabela se vrací«), 1990/94
* »Malsanulejo ĉe urborando: post 20 jaroj« (»Nemocnice na kraji města po dvacati letech«, televidserio), 2003

## Retpaĝoj 
* pri Iva JANŽUROVÁ en la interreta filmoj-kartaro (Internet Movie Database) 

Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de majo
Daniela Hlaváčová

**Daniela** (kutime nur: **Dana**) **HLAVÁČOVÁ** (n. 20-an de junio 1945 en Suchdol ĉe Prago) estas ĉeĥa aktorino.

## Biografio 
Dana Hlaváčová estas fratino de Jana Hlaváčová; ŝi lernis aktori kaj en 1963 ŝi la unuan fojon havis rolon en filmo. Specialan famecon ŝi internacie atingis per la rolo de bofratino de cindrulino, en la fabela filmo de 1973 «Tri aveloj por cindrulino» («Tři oříšky pro Popelku», «Drei Haselnüsse für Aschenbrödel»).

Nune ŝi gvidas priartan lernejon en Prago-Libeň.

## Filmografio 
* «Tři chlapi v chalupe» (televidserio), 1963
* «Eliška a její rod» (televidserio), 1966
* «Tri aveloj por cindrulino» («Tři oříšky pro Popelku», «Drei Haselnüsse für Aschenbrödel»), 1973
* «La sekreto de la vimenplektita korbo» («Das Geheimnis des Weidenkorbs», televidserio), 1978
* «Dnes v jednom domě» (televidserio), 1980
* «Zkoušky z dospelosti» (televidserio), 1981
* «Třetí patro» (televidserio), 1985
* «Černí anděle» (televidserio), 2001

## Retpaĝoj 
* Biografio kun fotoj  
* Dana HLAVÁČOVÁ ĉe TSFSI 

Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Pavel Trávníček

**Pavel TRÁVNÍČEK** (n. 26-an de oktobro 1950 en Konice ĉe Prostějov) estas ĉeĥa aktoro kaj filmadaptiga parolisto.

Li muzikon studis en la Janáček-akademio pri muziko, Brno. 1997 li fondis propran teatron en Prago, li estas tie kaj intendanto kaj aktoro.

En ĉeĥa televido li kune kun Sabina LAURINOVÁ gvidis tra la muzikelsendo »DO-RE-MI«.

Internacian famecon li atingis per korpigo de la rolo reĝido en la fabelfilmo »Tri aveloj por cindrulino« (»Tři oříšky pro Popelku«, »Drei Haselnüsse für Aschenbrödel«), 1973.

## Filmografio 
* »Am-ludoj malfindindaj« (»Trügerische Liebesspiele«), 1971
* »Tri aveloj por cindrulino« (»Tři oříšky pro Popelku«, »Drei Haselnüsse für Aschenbrödel«; rolo: reĝido), 1973
* »Neĝblankulino kaj Rozruĝulino« (»Schneeweißchen und Rosenrot«, rolo: Michael), 1979
* »La tria reĝido« (»Třetí princ«, »Der dritte Prinz«; rolo: reĝido Jaromír/Jaroslaw), 1982
* »Podivná přátelství herce Jesenia« (rolo: Jan Veselý), 1985
* »O štěstí a kráse«, 1985
* »Kukolo en arbaro malhela« (»Kukačka v temném lese«, »Der Kuckuck im dunklen Wald«), 1986
* »Klaním se, měsíci«, 1991
* »Manželská tonutí«, 1996

## Retpaĝoj 
* 
* pri Pavel TRÁVNÍČEK ĉe TSFSI 

Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Kategorio:Teatraj intendantoj
Josef Augusta

**Josef AUGUSTA** (n. 17-an de marto 1903 en Boskowitz; m. 4-an de februaro 1968 en Prago) estis ĉeĥa paleontologo.

## Biografio 
Augusta estis filo de financofististo. Li lernis en gimnazi de Boskovice kaj poste studis en la MASARYK-universitato, Brno. Dum studado kaj post li ĝis 1931 li estis tie asistanto en la Brnoa geologia instituto. Ekde 1932 li instruis en la lernejo de Oels, sed jam post unu jaro ŝanĝis al Karla universitato, Prago. 1939 li titoliĝas profesoro kaj – dum dua mondmilito la universitato ne deĵoris – laboras en la ŝtata prigeologia instituto. Post fino de la milito li revenas al la universitato, instruas tie ĝis 1968 kaj estas 1957 – 1959 dekano de la geologia-geografia fakultato.

## Esplorfakoj 
Augusta ĉefe pritraktis la esploron de kaj bestoj kaj plantoj el perm-epoko. Li famiĝis per la popularscienca laborado pri palentologio, stratigrafio kaj geologio.

## Verkado 
Augusta liveris al la ĉeĥa pentristo Zdeněk BURIAN modelojn pri praepokaj terenoj kaj dinosaxuroj, parte ankaŭ mem skizis. Komune ambaŭ kreis rekonstruaĵojn pri paleontologiaj temoj. Iliaj verkoj libroforme ankaŭ eksterlande eldoniĝis.

Krome li verkis pli ol 120 sciencajn pritraktaĵojn kaj estis scienca konsildonisto por la filmo »Vojaĝo al praepoko« (»Cesta do pravěku«, 1955) de la reĝisoro Karel ZEMAN.

## Verkaro 
Ĉeĥlingvaj:
* »Divy prasvěta«, 1942
* »Draci a obři«, 1947
* »Hlubinami pravěku«/»Z hlubin pravěku«, 1956
* » Karpatský jelen a jeho rod«, 1942
* »Lovci jeskynních medvědů«, 1947
* »Naše ZOO«, 1955
* »Opolidé a předlidé«, 1961
* »Pravěké ptactvo«, 1949
* »U pravěkých lovců«, 1971
* »Úvod do všeobecné paleontologie«, 1936
* »Z pradějin člověka«/»Z pradějin lidstva«/»Z pradějin tvorstva«, 1954
* »Z vývojových a kulturních pradějin člověka«, 1957
* »Zavátý život«, 1944
* »Zrození Venuše«, 1960
* »Ztracený svět«, 1948

## Filmografio 
* Scienca konsildonisto pri »Vojaĝo al prahistorio« (»Cesta do pravěku«), 1955

Kategorio:Ĉeĥaj paleontologoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Ĉeĥaj serioj

Televidserioj kaj filmoj el Ĉeĥio kaj eksa Ĉeĥoslovakio estas grava parto de tutmonda filmarto.

Speciale de la 1950aj ĝis la 1980aj jaroj ili superis la internacian nivelon, difinis kvaliton, kaj nur per la politikaj malfacilaĵoj de tiu epoko estas klarigebla ke ĝis hodiaŭ oni opinias ke Holivudo estus la plej kapabla filmkreadaro.

Reĝisoroj kiel ekz. Karel ZEMAN eĉ tutan artstilon unikan novkreis.

La ĉeĥaj porinfanaj televidserioj preskaŭ estas aparta branĉo en kineja arto, kvazaŭ marko pri bonkvalito kaj altnivelo. La serioj abundas pri fantazio, kuraĝigas la infanojn kaj instigas al la »plenkreskuloj« reveni al sia infanaĝa idearo.

La serioj kaj filmoj el Ĉeĥio kaj teknike kaj enhave brilas. Oni havis kapablajn kreantojn de ĉiuj necesaj partoj: scenaristoj, aktoroj, reĝisoroj, komponistoj ktp., kaj ili fruktodone kunlaboris, kreis klasikaĵojn kiuj ofte ricevis altrangajn internaciajn premiojn. Multaj filmigaĵoj estis komunaj produktaĵoj kun internaciaj televidstacioj kaj filmentreprenoj.

Ne mirigas ke tutmonde estas multaj ŝatantoj de ĉeĥaj filmoj kaj serioj.

Liston de filmoj, serioj, aktoroj, reĝisoroj, scenaristoj, komponistoj ktp. vi laŭeble trovas en la artikolo Ĉeĥa filmo.
Lucie, postrach ulice

***Lucie, postrach ulice*** (prononco , jen ĉeĥe, germane ***Luzie, der Schrecken der Straße***, prononco , en esperanta traduko *Luci, la hororo de la strato*) estas ĉeĥoslovaka-okcidentgermana kunproduktaĵo de porinfana televida serio el la jaro 1980; germanaj kunproduktantoj estis la filmteamoj de firmao "Anima" en Hamburgo kaj la ŝtata televidstacio WDR en Kolonjo. Fine de 1980 oni ĝin spektigis en okcidenta Germanio, en televida serio de ses duonhoraj filmoj. En Ĉeĥoslovakio ĝi unuan fojon estis videbla en 1984, kiel du 90-minutaj filmoj (la seriaj filmoj 1-3 kaj 4-6 grupigitaj).

La eksteraj scenoj de la serio filmiĝis en okcidenta Germanio, aparte en Kolonio, kaj aldoniĝis studiaj scenoj filmitaj en la studio Barrandov de Prago. La filma bone sukcesis, speciale en okcidenta Germanio ĝi ekde la premiero estas ege ŝatata, sed ĝi ankaŭ gajnis popularecon inter infanoj de Aŭstrio, Francio, Italio, kaj inter infanoj de orienta Germanio kiuj ĝis la jaro 1990 povis spekti okcidentan televidon - ekde tiam ĉiukaze la televidaj programoj de Germanio estas unuigitaj. 

La filma serio konsistas el ses partoj, kiujn scenaris Jindřich Polák kaj Ota Hofman. La agojn de la aktoroj kompletigas du animaciaj kneditaj skulptaĵoj el modlopasto, nomataj "Frederiko kaj Frederiko" (en la germana versio "Friedrich und Friedrich", en la ĉeĥa versio "Ferda a Ferda").

## Rakonto kaj personoj 
Lerneja komencantino *Luzie Krause* (prononco ; aktorino: Žaneta Fuchsová, prononco ) havas la lastajn tagojn ĝis komenco de lernejado kaj sentas enuon. Ŝi deziras aniĝi en la kliko de *Oswald Richter* (prononco , aktoro: Michael Hofbauer, prononco ), sed tio nur realigeblas per elteno de diversaj kuraĝo-testoj. Unu el tiuj testoj estas ŝteli ion en grandmagazeno. Ŝi ŝtelas pakaĵon da knedaĵo. Tiu knedaĵo estas magia, estas du vivantaj kneditaj skulptaĵoj, Frederiko kaj Frederiko (»Friedrich & Friedrich«, laŭ la nomo de la fabriko): unu granda kaj oranĝkolora, la alia malgranda kaj verda. Ili kapablas ŝanĝi sian formon, imiti baldaŭ tion baldaŭ ion alian, sed kion ili plej bone kapablas estas krei kaoson. Kompreneble la sesjarulino estas relative timida knabineto, kiu neniel estas krimulo kaj neniel estas "la hororo de la strato". Sed ĉar ŝi devas venki sian timemon por sukcesi en la diversaj kuraĝo-testoj, la groteske troigita filma titolo *Luci, la hororo de la strato* ironie troigas ŝian nunan kuraĝecon.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* pri »Luci, la hororo de la strato« en la Interreta filma datumbazo (*Internet Movie Database*)
* la serio en la retejo *fernsehserien.de* ()
* pri la projekto en la ĉeĥoslovaka filma datumbazo ()
* pri »Luci, hororo de la strato« ĉe TSFSI ()
* prezento triminuta de la tria filmo el la serio en *Jutubo* ()

Kategorio:Ĉeĥaj filmaj komedioj
Kategorio:Ĉeĥaj televidaj serioj
Kategorio:Germanaj televidaj serioj
Kategorio:Animaciaj filmoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj filmoj
Kategorio:Fikciaj infanoj
Kategorio:Ĉeĥaj infanaj filmoj
Kategorio:Germanaj infanaj filmoj
Chobotnice z II. patra

***Chobotnice z II. patra*** (jen ĉeĥe, germane ***Die Kraken aus dem zweiten Stock***, en esperanta traduko *La oktopodoj el la dua etaĝo*)  estas ĉeĥoslovaka-okcidentgermana kunproduktaĵo de porinfana televida serio el la jaro 1986; scenaris Jindřich Polák kaj Ota Hofman, reĝisoro Jindřich Polák. Aktoras interalie Josef Bláha (rolo: policano) kaj Žaneta Fuchsová (tiam 14-jara, rolo: Eva).

La serion produktis Ĉeĥa televido kune kun la okcidentgermana televidstacio WDR, la Svisa, Aŭstra kaj Franca televidstacioj.

Agas du kneditaj skulptaĵoj en formo de oktopodoj: unu verdkolora, unu blukolora. Per tio transpreniĝas ideo el la serio «Luci, hororo de la strato» («Lucie, postrach ulice») de 1980.

«La oktopodoj el la dua etaĝo» estis unuan fojon spektigata inter la 21-a ĝis 28-a de decembro 1986, en la unua okcidentgermana televida kanalo ARD kadre de programskemo je kristnaskaj festotagoj.

## Enhavo
La kvarpersona Praga familio HOLAN feriveturas al Portugalio. La plaĝo proksime de la *Cabo da Roca* estas trafita de katastrofo, petrolŝipo fiaskis kaj venenigis ĉion. La infanoj Eva kaj Hansi trovas strangan aĵon en koloroj blua kaj verda. Iel tio aspektas simile al knedaĵo, do la infanoj knedas skulptaĵojn, bluan kaj verdan oktopodojn. Sed la knedaĵo vivas, la oktopodoj parolas kaj movas. Ili eĉ kapablas legi, ili nur tuŝu per la tentakloj la literojn. Tio metodo havas malavantaĝon: la legitaj literoj malaperas de la papero. Bedaŭrinde la oktopodoj eĉ legis la pasportojn de la familio, kaj nun la familio revojaĝeme estas je la landlimo...

En Prago la oktopodoj helpas al Eva kaj Hansi savi la geedzecon de la gepatroj.

La oktopodoj kapablas krei elektran kurenton, kaj tio kaŭzas diversajn misterojn por la najbaroj, ekzemple pianofortoj saltas en la riveron Vultavo. Kelkaj el la najbaroj eĉ supozas ke reaperis la Golemo.

Krome serĉas sciencista teamo la oktopodojn, ĉar per la tuto de la «knedaĵo» tuta urbo povus esti provizita per kurento.

## Eksteraj ligiloj 
* «La oktopodoj el la dua etaĝo» en la Interreta_filma_datumbazo (*Internet Movie Database*)
* «La oktopodoj el la dua etaĝo» ĉe TSFSI 
* pri la projekto en la ĉeĥoslovaka filma datumbazo 
* la enhavo laŭ epizodoj en la retejo *fernsehserien.de* 
* 90-sekunda filma prezento en Jutubo (, sed fakte kun malmultaj vortoj)
* 7-minuta filmo kun impreso pri la komenca vojaĝo al Portugalio, kaj pri la animacia "vivigo" de la knedaĵoj en Jutubo (, sed fakte same kun malmultaj vortoj)

Kategorio:Ĉeĥaj televidaj serioj
Kategorio:Germanaj televidaj serioj
Kategorio:Aperis en 1987
Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1980-1989
Kategorio:Ĉeĥaj infanaj filmoj
Kategorio:Germanaj infanaj filmoj