Dun

**Dun** (kelte **dūnon;* irlande *dún,* skot-gaela *dùn,* kimra *din,* de tiu *dinas* („urbo“), angligita ankaŭ *doon* aŭ *down,* kun la signifo „fortikaĵo“) estas plej ofte ronda bronza aŭ ferepoka instalaĵo el sekmasonaĵo kun diametro de ofte 20 m.(Cathair an Lóthair, Muine na gCaiseal), kiuj oftas en okcidenta Irlando kaj kiuj estas nomataj en Skotlando ankaŭ „Atlantic Roundhouse“ (atlantika ronddomo). Simila konstruaĵo estas la tera Rath.

Irlandaj Dun-oj estas nomataj en kelkaj regionoj ankaŭ *Cathair* aŭ *Caher* (angligita formo) aŭ *Cashel,* respektive kiel nomparto kun Lis aŭ Lios kaj ankaŭ depende de la materialo, situo kaj formo ankaŭ „Cliff Fort“, „Coastal Fort“, „Promontory Fort“, „ring- aŭ ŝtonfortreso. Kelkaj staras sur montetoj ekzemple (Moghane Hillfort) kaj sur insuloj en la maro (Dun Ban, Dun Cromore kaj Doon Fort en Doon Lough en la graflando Dún na nGall). Droim ar Snámh estas tera rmparo kiu fermas rivermeandron.

La dun-oj venas el la jaroj antaŭ 700 a. K., kiel pruvas elfosadoj sur la insulo Eachinis en la graflando Luimneach.
[eta|rekonstruita eniro al Dun Cahermore ([An Bhoireann)]]

## Lokaj formoj kaj disvastigo 
[eta|Dhuin Irghuis kaj [Cathair Dhún Iorais en An Bhoireann]]

### Irlando 
*Dun* estas ankaŭ nomparto de irlandaj burgoj (Caisleán Dhún Guaire, angle Dunguaire Castle) kaj lokoj sur la britaj insuloj (Dundalk, Dundee, Dún Laoghaire). Kelkfoje Ekzistas la angligita formo *Don* aŭ *Doon* (z.B. Donaghmore, Donegal aŭ Doonmore). La esprimo *Caher*estas en la sudokcidento de Irlando disvastigita kiel prefikso de lokaj nomoj (Caherdaniel, Cahersiveen). La plej famaj kaj relative bone konservataj irlandaj dun-oj estas Dún Dúchathair, Dun Aengus, Dún Eochla kaj Dún Eoghanachta sur la insuloj Aran insulo Iniŝmoro en la graflando Galivo kaj An Dún Beag (la malgranda dun-o) kaj Dunmore (la granda du-o) sur la duoninsulo Dhuibhne en la graflando Ciarraí. La lastaj du nomoj ankaŭ ekzistas en aliaj irlandaj graflandoj .

Grandaj Dun-oj, kiuj ankaŭ nomiĝas ŝtonfortresoj estas la bone konservitaj Cathair na Stéige (Staigue Fort) kaj An Chathair Gheal (Caherga) en la graflando Ciarraí, Dún Dúchathair sur la insuloj Aran kaj Grianán von Aileach en la graflando Dún na nGall.
Onio konstruit Dunojn eĉ sur etaj insuloj, kiel Doon Lough (esperante: la mara Dun), en Dún na nGall, kiu kovras 90 % de la tuta roka insulo kaj kelkfoje estas rigardata kiel Crannóg. Entute oni havas 35.000 ĝis 40.000 instalaĵoj sur la Irlanda insulo (onkluzive de Nordirlando) kiuj estas rigardataj kiel *ingremparoj el tero kaj ŝtono*  zugerechnet werden.

### Skotlando 
eta|Dun uino en Loch Steinacleit (Isle of Lewis; Skotlando)
eta|Dun Cromore en Loch Cromore sur la insulo Lewis
La list de teraj monumentoj de la *Royal Commission on Ancient and Historical Monuments of Scotland (RCAHMS)* enlistigis por Skotlando 814 *Dun-oj*. La esprimo Dun estas uzata en Skotlando por diversaj ŝtona konstruaĵoj (Atlantikaj ronddomoj kiel Dun Ban, sed ankaŭ broch-oj (Dun Ardifuir I) aŭ raddomoj), kiuj estis konstruataj kaj uzataj de la dua duono de la unua jarcento antaŭ Kristo.
Ĉirkaŭ unu kvarono de la Dun-oj (202) troviĝas ĉe la Foraj Hebridoj.

En skotlando Dun ankaŭ estas parto de nomo de multaj rondaj turoj, kiun la normandoj nomiĝis Broch. Dun-oj estis konstruataj kaj uzataj inter 300 a. K. kaj 1300 p.K.. (laŭ Stout), do en la malfrua ferepoko kaj la frukristana tempo. Pli ol 100 loko en Grandbritio (precipe en Skotlando) havas *Dun* kiel prefikso. Ankaŭ en la graflando Angus ekzistas proksime de Brechin loko kun la nomo Dun, kaj en la limregiono situas Duns. Multe malpli ofte estas ĉi-tie la prefikso *Rath* (5) aŭ *Rat* (13).

Dun-oj en Skotlando:

* An Dun (Mull)
* An Sean Dun
* Dun Aisgain
* Dun an Sticir
* Dun Ara
* Dun Ardifuir I
* Dun Ban
* Dun Bharabhat
* Dun Bharpa
* Dun Boraige Moire
* Dun Bragar
* Dun Castle Dounie
* Dun Choinichean
* Dun Cuier
* Dun Dornaigil
* Dun Haunn
* Dun Hiader
* Dun im Loch Duin
* Dun Kildonan
* Dun Lagaidh
* Dun Leccamore
* Dun Mhadaidh
* Dun nan Gall
* Dun Ringill
* Dun Urgadul
* Dunadd
* Tigh An Duine

### Kimrujo 
eta|Din Lligwy
En Kimrujo ekzistas la „Din Lligwy Hut Group“. Komplekso el la romia tempo el rondaj ŝtonaj kabanoj wnw de ringremparo. Bwrdd Arthur (aŭ Din Sylwy) estas monteta fortreso apud Llanddonna. Sed ankaŭ megalitaj instalaĵoj kiel Din Dryfol kaj Din Lligwy portas la nomon Din; ĉiuj situas sur la insulo Anglesey. *Din* aŭ *Dyn* troviĝas en Kimrujo kiel prefikso en nomoj, ekzemple (Tydd yn Bleiddin respektive Dinas)

## Esprimo Dun 
La vorto *Dun* troviĝas en nomoj de iamaj fortikaĵoj kaj nunaj urboj , kiel ekzemple, en *Dùn Èideann,* skot-gaele por Edinburgh, aŭ *Dún na nGall*, irlande por la „fortikaĵo de la fremduloj“, Dún na nGall. *Cill an Dúin* (Killadoon) signifas „preĝejo de Dun“. La pli ol 100 lokoj en Grandbritio, kiuj portas la prefikson Dun estas plej ofte de kelta origino. En Ilando Ekzistas angligitaj formoj de *Dún* *Doon* aŭ *Down,* ekzemple en lokaj nomoj Downpatrick aŭ an la nomo de la graflando „Down“ en Nordirlando. La prakelta vorto estas **Dūno-,* kiu estas parenca al la angla *town*(= urbo) kaj germana *Zaun* (barilo) kaj signifas «palisaro, fortikita loko».

La vorto ne nur troviĝas sur la britaj insuloj, sed ankaŭ en Francujo, Svislando, Germanujo , Serbujo kaj rumanujo, ekzemple:

* Lundunum = London
* Lugdunum (Dun des Lugh) = Lyon
* Noviodunum = Nevers
* Dunum = Thun
* Verodunum = Verdun
* Eburodunum = Yverdon
* Cambodunum = Kempten
* Dunum = Dunum
* Lugdunum = Leiden
* Segodunum = Nürnberg
* Tarodunum = Freiburg
* Rabodunum = Brin
* Prrodunum = Partenkirchen
* Singidunum = Belgrad
* Novidunum = Isaktscha

*Dun* estas ankaŭ parto de familiaj nomoj, ekzemple *Dunsmore* (ankaŭ *Dunsmuir, Dunsmur, Dunmoor* aŭ *Dunmore*).

## Esprimo Lios aŭ Lis 
Tiu esprimo por Dun troviĝas en Irlando kaj Skotlando en kelkaj regionoj, ekzemple en:
* Dunluce Castle (kiel duoblaĵo Dun + Lios)
* Lisnagade Rath (kiel duoblaĵo lis + rath)
* Lismore (Irlando)
* Lismore (Skotlando)
* Lisburn
* Liscannor
* Lisdoonvarna (kiel duoblaĵo lis + doon)
* Ringfort Lios-na-gCon
* ŝtoncirklo de Grange

## Vidu ankaŭ 
* Dùn, insulo de la St. Kilda-grupo

## Referencoj 

## Literaturo 
* Matthew Stout: *The Irish Ringforts* (= Irish settlement studies 5). Group for the Study of Irish Historic Settlement / Four Courts Press, Dublin, 2001; ISBN 1-85182-300-X
* Jürgen E. Walkowitz: *Das Megalithsyndrom: europäische Kultplätze der Steinzeit*. Beiträge zur Ur- und Frühgeschichte Mitteleuropas 36. Beier und Beran, Langenweißbach 2003; ISBN 3-930036-70-3

## Eksteraj ligiloj 
* Duns im County Clare (zuletzt abgerufen am 10. Dezember 2012)

Kategorio:Irlanda historio
Kategorio:Kultloko
Kategorio:Arkeologia termino
Kategorio:Skota historio
Kategorio:Arkeologio (Irlando)
Kategorio:Prahistoriaj fortikaĵoj
Kategorio:Ferepoko en Eŭropo
Kategorio:Eŭropa bronzepoko
Kategorio:Ŝtonaj konstruaĵoj