Stanisław Wyspiański

eta|maldekstra|
**Stanisław Mateusz Ignacy Wyspiański** (naskiĝis la , mortis la ) - pola verkisto, poeto, dramisto, pentristo kaj grafikisto de Juna Pollando, epoko de la pola modernismo. Konsiderata la kvara poeto-profeto, reprezentanto de simbola dramo.
eta|maldekstra|
## Vivo 
Kiam li lernis en gimnazio de Sankta Anno en Krakovo li amikiĝis kun Józef Mehoffer - granda pentristo modernisma, Lucjan Rydel - poeto, Stanisław Estreicher - historiisto kaj aliaj. Dum loĝado en Parizo post studoj en filozofia fakultato ĉe la Jagelona Universitato li studis en Académie Colarossi. Tie li ekkonis Paul Gauguin kaj Nabis (artistoj). Tre grava impreso estis por li la ekkono kun pentraĵoj de Pierre Puvis de Chavannes.

Post reveno al Pollando li komencis pentri modernisme. Li kreis tiam vitralojn de benita Salomeo (princino Salomeo de Krakovo, ekde la aĝo de 34 jaroj monaĥino, en **vikidatumoj**), Sankta Francisko kaj Dio Patro - "Stań się" (esp.*Fariĝu*).

Poste, pentrante per tute novaj metodoj de pentrado kreitaj de si - nova metodo de pentro-lavado kun uzo de koloroj - li komencis ĝenerale verki dramojn. Fariĝis eminenta poeto kaj dramisto. Inter *Protesilas kaj Laodamia*, *Klątwa* (Malbeno) kaj *Lelewel* al pola kaj monda teatro tre mankus aldonitaj *Legion* (Legio), *Noc Listopadowa* (Novembra Nokto - la dramo pri la novembra ribelo kontraŭ Rusia Imperio) kaj *Wesele* (*La nupto* aŭ *Nuptofesto*).

## La nupto 
Por "Wesele" (*La nupto* aŭ *Nuptofesto*) Wyspiański kunvenigis ĝeneralan avangardon de Krakovo. Tiu avangardo apogis sin sur la verkoj de Tadeusz Peiper - grava pola modernisto. "Wesele" estas mistika dramo pri nupto de pola nobelo kun kamparanino. La fenomeno de *chłopomania* - edziĝado de polaj aristokratoj kun kamparanoj estis tiutempe tre populara. La agado de la dramo estas do grava montro de la pola socio de tiu tempo - kamparanoj kaj aristokratoj en vere pola nupto. En dramo estas ankaŭ montritaj famaj personoj de krakova vivo de tiu tempo. La Poeto - persono de la verko - persvadas en nupto, ke kamparanino bonvenigu popolajn spiritojn de Pollando. Al la nupto do alvenas inter aliaj Chochoł - popola spirito-demono, Stańczyk - malfeliĉa bufono, Jakub Szela - popola ribelisto kiu mortigis polajn aristokratulojn dum *rabacja*. Alvenas ankaŭ Vernihoro, "la avo kun liro" kiu enportas oran kornon. Tiu korno vekigos Pollandon por sendependeco (Wyspiański ne ĝisvivis la renaskiĝon de Pollando). La dramo estas opiniata kiel genia pro bonega montro de realeco de tiu tempo en Pollando.

Wyspiański mortis en 1907. La entombigo estis silenta konforme kun volo de Wyspiański. La jaro 2007 estis en Pollando la jaro de Stanisław Wyspiański.

La 2an de septembro 2017 okazis la NACIA LEGADO de *La nupto* (aŭ *Nuptofesto*) en pli ol 2200 lokoj en Pollando kaj eksterlando, eĉ en Esperanto en Sofio (Bulgario) en la bela librovendejo en la centro de la urbo () kaj en 4 polaj urboj Słupsk (Slupsko) (jen fotoj kaj video-filmo el la subĉiela publika aranĝo en la centro de la urbo kun amasa partopreno de la urbanoj kaj la lokaj politikistoj:, , , ), Szczecin (en la Salono sub Piramido de la Pomeria Libraro:
, ), Bjalistoko (en la Esperanto-klubejo:
, kaj en la "Kafejeto" ĉe la strato Mazowiecka 48: ) kaj en Krakovo (en la Vojevodia Publika Biblioteko, Jutubo-filmo 58 minuta, en la pola, angla, germana, franca, rumana kaj Esperanto, sed la legado en Esperanto estas nur la lasta duon-minuto:).

## Verkoj 
* Meleager (teatraĵo) 1899
* Protesilas i Laodamia 1899, "Protesilas kaj Laodamia", trad. Leono Zamenhof, 1908
* Warszawianka (teatraĵo), "La Varsovia himno" aŭ "Varsovianino", 1898
* Klątwa (teatraĵo), "La malbeno", 1899
* Wesele (teatraĵo) 1901, *La nupto* (aŭ *Nuptofesto*), fragmentoj trad. Lidia Ligęza, 2007 kaj fragmento de la unua ĉapitro trad. Irena Łowińska, Jolanta van Holstein, Eduardo Kozyra kaj Edward Jaśkiewicz por la Nacia Tago de Legado (2017).
* Wyzwolenie (teatraĵo), "Liberigo", 1903
* Legion (teatraĵo), "La Legio", 1900
* Bolesław Śmiały (teatraĵo) 1903
* Noc Listopadowa (teatraĵo), "Novembra Nokto", 1904
* Skałka (teatraĵo), "Skałka" (laŭvorte "roketo", konata monaĥejo kaj tombejo en Krakovo), 1907
* Zygmunt August (teatraĵo), Sigismondo Aŭgusto (), 1907
* Akropolis (teatraĵo) 1904
* Powrót Odysa, "La Reveno de Odiseo", 1907

## En Esperanto aperis 
* "Protesilas kaj Laodamia" (Protesilas i Laodamia), trad. Leono Zamenhof, 1908
* Fragmentoj de *La nupto* (aŭ *Nuptofesto*) (*Wesele*), trad. Lidia Ligęza (presita en "Pola Esperantisto" n-ro 6/2007) kaj fragmento de la unua ĉapitro trad. Irena Łowińska, Jolanta van Holstein, Eduardo Kozyra kaj Edward Jaśkiewicz por la Nacia Tago de Legado la 2an de septembro 2017 - en pola urbo Słupsk (Slupsko) (kunorganizanto estis la Estraro de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto)

## Referencoj 
Kategorio:Modernaj artistoj
Kategorio:Krakovanoj
Kategorio:Polaj arkitektoj
Kategorio:Polaj poetoj
Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Pollingvaj verkistoj
Kategorio:Polaj pentristoj
Kategorio:Polaj dramistoj
Kategorio:Polaj ilustristoj
Kategorio:Polaj tradukistoj
Kategorio:Polaj artistoj