Fringedoj

[eta|Plenkreska maskla [fringo (*Fringilla coelebs*) el la *Fringilenoj*]]
La **veraj fringoj** estas paseroformaj birdoj de la familio de Fringedoj aŭ **Fringillidae**. Ili estas precipe semomanĝantaj kantobirdoj. Plejparto estas indiĝenaj de Suda Hemisfero, sed unu subfamilio estas endemia de la Neotropiso, unu el Havajo, kaj unu subfamilio — monotipa en sia genro — troviĝas nur en la Palearktiso. La scienca nomo *Fringillidae* devenas el la latina vorto *fringilla*, nomo de la fringo (*Fringilla coelebs*) — membro de tiu laste menciita subfamilio komuna en Eŭropo.

Multaj birdoj de aliaj familioj estas ankaŭ komune nomataj "fringoj", inklude kelkajn speciojn de la tre similaspektaj Estrildedoj (familio Paseredoj, subfamilio Estrildenoj) de la malnovmonda tropiko kaj Aŭstralio; kelkaj grupoj de la Emberizedoj kaj de la Amerikaj paseroj familio (Emberizedoj); kaj la Darvinaj fringoj de la Galapagoj, kiuj havigis pruvojn de la natura selektado kaj estas nuntempe agnoskataj kiel pekuliaraj Traŭpedoj (*Thraupidae*).

Kelkaj specioj estas nune importataj aŭ kontrabandataj en aliaj landoj kaj vendataj kiel ekzotaj maskotoj.

## Aspekto 
[eta|maldekstre|Beko- kaj langoformoj de [Drepanidenoj]]
La "klasikaj" veraj fringoj gamas laŭ grando el la Anda kardelo (*Carduelis spinescens*) 9.5 cm longa kaj 8.4 g peza al la Koluma dikbekulo (*Mycerobas affinis*) kiu estas preskaŭ 23 cm longa kaj 80 g peza. Ili tipe havas fortajn, diketajn bekojn, kiuj ĉe kelkaj specioj povas esti tre grandaj; tamen Drepanidenoj famas pro la ampleksa gamo de bekoformoj kaj bekograndoj kaŭzataj de adapta radiado. Ĉiuj veraj fringoj havas 12 flugplumojn kaj 9 unuarangajn vostoplumojn. La baza plumaro estas bruneca, foje verdeca; multaj havas konsiderindajn kvantojn de nigra, dum blanka plumaro ĝenerale forestas escepte kiel flugilstrioj aŭ aliaj signalomarkoj. Brilflavaj kaj ruĝaj karotenoidaj pigmentoj estas komunaj en tiu familio, and tiele blua koloro estas ege rara, ĉar la flavaj pigmentoj turnigas la bluan koloron en verda. Multaj, sed tute ne ĉiuj veraj fringoj, havas fortan seksan dikromatismon, ĉar inoj tipe ne havas la brilajn karotenoidajn markojn de maskloj.

Fosilioj de veraj fringoj estas raraj, kaj tiuj nune konataj povas ĉefe almenaŭ esti atribuitaj al nunaj genroj. Kiel ĉe aliaj familioj de *Passeroidea*, la veraj fringoj ŝajne estas de origino de la Meza Mioceno antaŭ ĉirkaŭ 20-10 milionoj da jaroj (ma). Neidentigebla fringofosilio el epoko Mesiniano, antaŭ ĉirkaŭ 12 al 7.3 milionoj da jaroj (ma) dum subepoko de la fino de la Mioceno, troviĝis en Polgárdi en Hungario.

### Subfamilioj kaj genroj 
[eta|dekstra|[Kernorompulo (*Coccothraustes coccothraustes*), unu el la Dikbekuloj de Holarkto.]]
[eta|dekstra|[Kasina karpodako (*"Carpodacus" cassinii*) nevera karpodako.]]
[eta|dekstra|[Roza karpodako (*Carpodacus roseus*), vera karpodako.]]
[eta|dekstra|[Kapuĉa kardelo (*Carduelis (Spinus) magellanica*)]]
[eta|dekstra|[Iivio (*Vestiaria coccinea*), membro de la Havajaj suĉuloj.]]
[eta|dekstra|Masklo de [Viola eŭfonjo (*Euphonia violacea*)]]

La sistematiko de la kardelaj fringoj estas polemika. La suba listo prezentita tie sekvas la studojn pri molekula filogenetiko de lastaj jardekoj, kaj respegulas la tradician disigon de la genro *Carduelis*. La preciza sinteno de kelkaj genroj en la kardela sekvo estas provizora.

* Subfamilio **Fringenoj** *Fringillinae*
** Genro *Fringilla* aŭ Fringoj
Tri specioj, kiuj manĝigas iliajn idojn per insektoj kaj okaze malmultaj semoj

* Subfamilio **Kardelenoj** *Carduelinae*
Multe pli granda grupo kiu enhavas kelkajn genrojn kiuj manĝigas iliajn idojn ĉefe per semoj. Tiu subfamilio konsistas el kelkaj bone difinitaj kladoj.
* Tipaj dikbekuloj
** Genro *Eophona* aŭ Eofonoj
** Genro *Coccothraustes* aŭ Kokotraŭstoj
** Genro *Mycerobas* aŭ Miceroboj
* **Amerikaj rozfringoj**
** Genro *Haemorhous*:
*** Purpura karpodako, *Haemarhous purpureus* aŭ *Carpodacus purpureus*
*** Meksika karpodako aŭ Ruĝkapa karpodako, *Haemarhous purpureus* aŭ *Carpodacus mexicanus*
*** Kasina karpodako aŭ Ruĝverta karpodako, *Haemarhous cassinii* aŭ *Carpodacus cassinii*
* **Piroloj**
** Genro *Pinicola* aŭ Pinikoloj
** Genro *Pyrrhula* aŭ Piroloj
* **Arid-zona klado**
** Genro *Leucosticte* aŭ Leŭkostiktoj
** Genro *Rhodopechys* aŭ Rodopeĥoj
** Genro *Procarduelis*, specio *Procarduelis nipalensis* (eble apartenas inter fringenoj)
* **Aziaj rozfringoj**
** Genro *Carpodacus* aŭ Karpodakoj (eble 2 aŭ 3 genroj; verŝajne inkluzivas *Haematospiza* kaj eble ankaŭ *Uragus*)
*** Komuna karpodako, *Carpodacus erythrinus (Erythrina erythrina)*
*** Roza karpodako, *Carpodacus roseus (Erythrina rosea)*
** Genro *Haematospiza* -
** Genro *Uragus* -

* **Klado kardelo-kanario-krucbekuloj** (*Carduelis* kaj *Serinus* estas polifiletikaj kaj estas probable pli ĝuste konsiderataj kiel kolekto de sendependaj subgrupoj aŭ genroj.)
** Genro *Serinus sensu lato* – kanarioj, afrikaj semomanĝuloj, serinoj kaj afrikaj siskinoj
*** (Sub)Genro *Serinus sensu stricto* – Eŭropa serino kaj parencoj (eble rilataj al *Spinus*)
*** (Sub)Genro *Crithagra* – afrotropikaj kanarioj, afrikaj semomanĝuloj, citronkanarioj (probable nur malproksime rilataj al *Serinus*)
** Genro *Linurgus* – Oriolfringo (eble baza al *Crithagra*)
** Genro *Rhynchostruthus* – orflugilaj dikbekuloj (provizore lokitaj tie)
** Genro *"Serinus" thibetanus* – Tibeta serino (eble rilata al *Spinus* kaj *Serinus sensu stricto*)
** Genro *Carduelis sensu lato* aŭ Kardeloj
*** (Sub)Genro *Carduelis sensu stricto* – Eŭropa kardelo, Citronkardelo kaj Korsika kardelo (probable nur malproksime rilata al *Spinus*)
*** (Sub)Genro *Spinus* – siskinoj kaj la Amerika kardelo
*** (Sub)Genro *Linaria* – Kanaba kardelo kaj Flavbeka kardelo (rilataj al *Spinus*)
*** (Sub)Genro *Chloris* – verdaj kardeloj kaj Dezerta fringo
**** Verda fringo *Carduelis chloris*
**** Ĉina fringo *Carduelis sinica*
*** (Sub)Genro *Acanthis* – flamkardeloj (rilataj al *Loxia*)
**** Kanaba kardelo *Carduelis (Acanthis) cannabina (O:Kanabeno)*
**** Flamkardelo *Carduelis flammea (flammea)*
*** (Sub)Genro *Loxia* – krucbekuloj
**** Malgranda krucbekulo *Loxia curvirostra*

** '*Karduelenoj *incertae sedis'''*
** Genro *Pyrrhoplectes* - Ornukulo
** Genro *Chaunoproctus* - Bonina dikbekulo
** Genro *Callacanthis* - Kalakanto
** Genro *Neospiza* - Santomea dikbekulo

* **Subfamilio Drepanidenoj** – **Havajaj suĉuloj**. Endemia de Havajo; iam ofte traktata kiel separata familio.
** Ĉirkaŭ 10-12 vivantaj genroj, ĉirkaŭ 7 ĵus formortintaj

* **Subfamilio Eŭfonjenoj** - iam metita inter Traŭpedoj. Endemia de Novtropiko.
** Genro *Euphonia* aŭ Eŭfonjoj
** Genro *Chlorophonia* aŭ Klorofonjoj

* Subfamilio nekonata:
** Kastanoto *Taeniopygia guttata*

## Galerio

File:Coccothraustes coccothraustes 1 (Marek Szczepanek).jpg|Kernorompulo (*Coccothraustes coccothraustes'')
File:Cassin's Finch (male).jpg|Kasina karpodako (*Haemorhous cassinii*)
File:Carpodacus roseus.jpg|Roza karpodako (*Carpodacus roseus*)
File:PINTASSILGO ( Carduelis magellanica ).jpg|Kapuĉa kardelo (*Spinus magellanicus*)
File:Vestiaria coccinea -Hawaii -adult-8 (4).jpg|ʻIʻiwi (*Drepanis coccinea*), Drepanidenoj de Havajo
File:Euphonia violacea-2.jpg|Male Viola eŭfonjo (*Euphonia violacea*)
File:Carduelis carduelis close up.jpg|Kardelo (*Carduelis carduelis*)
File:Chloris chloris.jpg|Verda fringo (*Chloris chloris*)
File:Pinzón azul de Gran Canaria (macho), M. A. Peña.jpg|Grandkanaria fringo (*Fringilla polatzeki*)
File:Teidefink.jpg|Blua fringo (*Fringilla teydea*)
File:Euphonia elegantissima.jpg|Eleganta eŭfonjo (*Euphonia elegantissima*)
File:Desert Finch - Uzbekistan S4E7626-2 (23039952955).jpg|Dezerta fringo (*Rhodospiza obsoleta*)
File:Pine Grosbeak (Pinicola enucleator) (13667564073).jpg|Pinikolo (*Pinicola enucleator*) 
File:Hesperiphona vespertina CT3.jpg|Vespera kokotraŭsto (*Hesperiphona vespertina*)
File:Chloris spinoides.jpg|Flavbrusta fringo (*Chloris spinoides*)
File:Serinus flaviventris 2013 03 09.jpg|Flavventra kanario (*Crithagra flaviventris*)
File:Streaky Seedeater, Ngorongoro Crater (8495906768).jpg|Striserino (*Crithagra striolata*)
File:Fringilla coelebs moreletti.png|Acora fringo (*Fringilla coelebs moreletti*)

## Referencoj
*  (1998): Phylogeny and rapid Northern and Southern Hemisphere speciation of goldfinches during the Miocene and Pliocene Epochs. *Cellular and Molecular Life Sciences* **54**(9): 1031–1041.  PDF plena teksto . **Erratum:** *Cellular and Molecular Life Sciences* **55**(1): 148.  PDF fulltext 
*  (2001): Phylogeography of crossbills, bullfinches, grosbeaks, and rosefinches. *Cellular and Molecular Life Sciences* **58**(8): 1159–1166.  PDF fulltext 
*  (2007): Bayesian phylogeny of Fringillinae birds: status of the singular African oriole finch *Linurgus olivaceus* and evolution and heterogeneity of the genus *Carpodacus*. *Acta Zoologica Sinica* **53**(5): 826-834. PDF plena teksto
*  (2008): Mitochondrial DNA Phylogenetic Definition of a Group of 'Arid-Zone' Carduelini Finches. *Open Ornithology Journal* **1**: 1–7.  PDF plena teksto
*  (1993): *Finches and Sparrows: an identification guide*. Helm Identification Guides, London. ISBN 0-7136-8017-2
*  (2000): Molecular evidence for the systematic position of *Urocynchramus pylzowi*. *Auk* **117**(3): 787-792. DOI:10.1642/0004-8038(2000)117[0787:MEFTSP]2.0.CO;2 [HTML abstract](http://www.bioone.org/doi/abs/10.1642/0004-8038(2000)117%5B0787%3AMEFTSP%5D2.0.CO%3B2?journalCode=tauk)
*  (2001): Elõzetes beszámoló a felsõtárkányi "Güdör-kert" n. õslénytani lelõhelykomplex újravizsgálatáról [A preliminary report on the revised investigation of the paleontological locality-complex "Güdör-kert" at Felsõtárkány, Northern Hungary)] *Folia Historico Naturalia Musei Matraensis* **25**: 41-64 [Hungara kun angla resumo]. PDF plena teksto
*  (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). *Zoologica Scripta* **35**(2): 149–186.  (HTML resumo)
*  (1986): Genetic relationships of North American cardueline finches. *Condor* **88**(4): 409-420. DjVu fulltext  PDF plena teksto 
*  (2002): *Cenozoic Birds of the World* (Part 1: Europe). Ninox Press, Prague. ISBN 80-901105-3-3 PDF fulltext 
*  (1973): *Finches* (New Naturalist series). Taplinger Publishing. ISBN 0-8008-2720-1

## Plia legado 
* **Groth**, J. G. 1994. A mitochondrial cytochrome b phylogeny of cardueline finches. Journal für Ornithologie, 135: 31.
* **Groth**, J. G. 1998. Molecular phylogeny of the cardueline finches and Hawaiian honeycreepers. Ostrich, 69: 401.
* **Klicka**, J., K.P. Johnson, and S.M. Lanyon. 2000. New World nine-primaried oscine relationships: Constructing a mitochondrial DNA framework. Auk 117:321-336.
* **Ryan**, P.G., Wright, D., Oatley, G., Wakeling, J., Cohen, C., Nowell, T.L., Bowie, R.C.K., Ward, V. & Crowe, T.M. 2004. Systematics of Serinus canaries and the status of Cape and Yellow-crowned Canaries inferred from mtDNA and morphology. Ostrich 75:288-294.
* **Treplin**, S. 2006. Inference of phylogenetic relationships in passerine birds (Aves: Passeriformes) using new molecular markers. (Dissertation - available online) http://opus.kobv.de/ubp/volltexte/2006/1123/pdf/treplin_diss.pdf.
* **Yuri**, T., and D. P. Mindell. 2002. Molecular phylogenetic analysis of Fringillidae, "New World nine-primaried oscines" (Aves: Passeriformes). Mol. Phylogen. Evol. 23:229-243.

## Eksteraj ligiloj 
* Filmetoj, fotoj kaj sonoj de fringoj  ĉe Internet Bird Collection
* *National Finch and Softbill Society* Organizaĵo kiu helpas bredadon

## Notoj 
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Fringedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko