open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nevenkebla Mararmeo

300px|eta|dekstra|Nevenkebla mararmeo
**La Grande y Felicísima Armada** (Granda kaj Feliĉega mararmeo), komune konata kiel **Nevenkebla mararmeo** aŭ **Hispana mararmeo**, estis la nomo kiun donis Filipo la 2-a al la granda mararmeo kiun li ordonis formi en 1588 por apogi la invadon de Anglio dum la Angla-hispana milito de 1585-1604. La sendo fare de Filipo la 2-a de tiu floto, cele proviziigi la hispanan armeon de Flandrio, kiu estis invadonta la insulon por tiele kontroli la anglan eksteran politikon (ĉefe pri piratado kaj la milito de Flandrio), okazigis la komencon de militaj kontraŭstaroj, kie fine Hispanio sukcesis akiri la fakton ke Anglio petu la pacon kaj subskribu traktaton favore al la hispanaj interesoj en Londono (1604). Tamen tiu milita operaco tradicie estas konsiderata hispana malvenko, kvankam laŭ la lastaj priserĉadoj, ĝi ne estis tiom, kvankam certe ĝi ne atingis la intencitajn celojn pro perdo de ŝipoj dum ŝtormoj. Ĉiukaze post forta ŝtormo antaŭ Skotio kaj Irlando, pli da 80 % de la ŝipoj (127 entute) revenis al hispana marbordo. La hispana tiama hegemonio en la maro restis nediskutebla ĝis la Batalo de la Dunoj (1639). Tiu pozicio kiel unua mararmeo de la mondo plifortiĝis kiam la angloj kreis Anglan Armeon post unu jaro, kaj simile malsukcesis antaŭ la marbordo de Galegio kaj Lisbono.

## Notoj 
Kategorio:Soldataj taĉmentoj
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Historio de Anglio
Kategorio:Hispana maristaro
Kategorio:Marbataloj
Kategorio:1588
Dekretoj de Nueva Planta

eta|Kovrilpaĝo de la Dekretoj de Nueva Planta.
[eta|La **Dekretoj de Nueva Planta** okazigis la abolon fakte de la katalunaj politikaj rajtoj de [1535).]]
Inter 1707 kaj 1716, la *Dekretoj de Nueva Planta* estis serio de dekretoj de Filipo la 5-a nuligis aŭ malpliigis la foruojn kaj morojn de la regnoj kaj teritorioj de Hispanio kiuj batalis kontraŭ li en la Milito de hispana sukcedo. Tiele malaperis la politikaj rajtoj kiujn havis la Regno de Aragono (ĝis tiam validaj en Aragonio kaj Katalunio) kiuj survivis dum la regado de la reĝoj de la dinastio de Habsburgoj en Hispanio. Ĝenerale ŝanĝis la politika kaj administra situacio de la lando kaj pro tio malaperis ankaŭ la rajtoj de la municipoj de la Regno de Kastilio. La ĝeneralaj institucioj de Kastilio etendiĝis al la orientaj teritorioj hispanaj nome Regno de Aragono. Fakte triumfis antikvaj planoj kiaj tiu de la Grafduko de Olivares.

En tiu direkto ekestis deviga la uzado de la kastilia lingvo kiel administra lingvo en preskaŭ ĉiuj institucioj kiuj ĝis tiam ne estis uzanta ĝin, laŭ la modelo centrisma de la Burbonoj kiun la absolutisma franca monarkio estis adoptinta ekde la epoko de Francisko la 1-a.

## Notoj 
Kategorio:Historio de Katalunio
Kategorio:Hispana juro
Matth. Hohner AG

eta|Hohner-buŝharmoniko „Chromonica“
[eta|[Forró-muzikisto ludas Hohner-akordionon „Erica“]]

**Hohner Musikinstrumente GmbH & Co. KG** estas firmaoj en Trossingen (Germanujo), kiu produktas muzikinstrumentojn. Fondita en 1857 fare de Matthias Hohner (1833-1902), la entrepreno havis sian plej sukcesan epokon en la unua duono de la 20-a jarcento. Hohner estas aparte konata pro anĉinstrumentoj kiel buŝharmonikoj, sed ankaŭ akordionoj, bekflutoj, gitaroj kaj blovklavaroj inventintaj de Hohner en 1957.
Krome la firmao produktis aliajn muzikinstrumentojn kaj inter 1968 kaj 1976 dumtempe ankaŭ komputilojn. Dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj Hohner ankaŭ produktis elektronikajn orgenojn; tiujn ankaŭ uzis profesiaj bandoj, ekz. John Paul Jones (basisto de Led Zeppelin, respondeca por uzado de klavarinstrumentoj).

## Literaturo 
* Berghoff, Hartmut: *Zwischen Kleinstadt und Weltmarkt: Hohner und die Harmonika 1857-1961*; eldonejo Ferdinand Schöningh, Paderborn 1997 ISBN 3-506-70785-X

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hohner.eu

Kategorio:Muzikinstrumenta konstruado
Kategorio:Germanaj firmaoj
Manuel Godoy

**Manuel Godoy y Álvarez de Faria Rios** (Badajoz, 12-a de majo de 1767 - Parizo, 4-a de oktobro de 1851). Estis nobelulo kaj politikisto de Hispanio, *favorito* kaj ĉefministro de la reĝo Karlo la 4-a inter 1792 kaj 1797, kaj denove de 1801 al 1808. Li estis nomumita dufoje duko kaj *Princo de la Paco*, kiu estis titolo farita propre por li, pro la negocado de la Paco de Bazelo (1795). [eta|maldekstra|250px|Portreto de Manuel Godoy kiel venkinto de la [Milito de la Oranĝoj, fare de Goya. Real Academia de San Fernando, Madrido.]]

Li estis de familio de hidalgoj, tio estas la plej malalta nobelularo en Hispanio, sed li estis suprenigita spektakle fare de Karlo la 4-a, kiu donacis al li titolojn kaj honorojn, enorman riĉon kaj fidis al li la plej altajn postenojn de la ŝtato, antaŭ la nekapablo de la kortegaj partioj de la komenco de ties reĝado, nome la grafoj de Floridablanca (lasta sekretario de Karlo la 3-a) kaj Aranda.

Estris la registaron de Hispanio dum la eŭropa krizo provokita de la Franca Revolucio kaj de la ambicioj de Napoleono Bonaparte, kiu kulminis per la franca invado de Hispanio en 1808 kaj la Milito de Sendependeco, malmultajn monatojn post la falo de Karolo la 4-a kaj de Godoy mem pro la Ribelo de Aranjuez. Laŭlonge de lia regado, plena de lumoj kaj ombroj, li sukcesis subteni la situacion de Hispanio antaŭ la potenco de Francio kun pragmata ekstera politiko -dum aliaj potencoj kiel Aŭstrio, Prusio aŭ Nederlando estis humiligitaj aŭ aneksitaj-, dum kiu en la interno li klopodis efektivigi kleran reformisman programon kiu generis profundan malakcepton en multaj sociaj grupoj, speciale inter la nobelaro kaj la klero.

Kategorio:Ĉefministroj de Hispanio
Kategorio:Hispanaj generaloj
Kategorio:Hispanaj nobeloj
Kategorio:Portugaldevenaj hispanoj
Zlatno (distrikto Poltár)

**Zlatno** (hungare *Zlatnó*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Zlatno situas laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Kokava nad Rimavicou-Poltár. Lučenec troviĝas je 30&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la domaro en 1819, sed laŭ alia informo jam en 1807 vitrofarejo funkciis tie. Ekde 1836 oni produktis tie imponajn vitraĵojn ĝis 2003. Ĝis Traktato de Trianon la loko apartenis al Hungara reĝlando, al Nógrád (reĝa departemento), al distrikto de Lučenec, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Nur en 1998 formiĝis la vilaĝo kaj municipo. En 2001 vivis tie 526 homoj, (484 slovakoj).
 
## Vidindaĵoj 
* klasikisma nobeldomo de 1837
* konstruaĵo de vitrofarejo de 1836

Kategorio:Municipoj en distrikto Poltár
Matamala de Almazán

**Matamala de Almazán** [mataMAla dealmaZAN] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, provinco Sorio kaj komarko *Komarko de Almazán* en la sudcentro de la provinco. 

## Geografio
[150px|eta|maldekstra|*[Komarko de Almazán* en la sudcentro de la provinco Sorio.]]
[150px|eta|maldekstra|Loko de Matamala de Almazán en la [provinco Sorio.]]
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 62,99 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 266 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 650 loĝantojn el la 1950-aj jaroj. 

Ĝi distas 38 km de Sorio, provinca ĉefurbo. Ĝi enhavas la loĝlokojn Matamala de Almazán, Matute de Almazán kaj Santa María del Prado. En ĝia teritorio inkludita en la Reto Natura 2000 estas Loko de Komunuma Intereso konata kiel *Riberas del Río Duero y afluentes*, okupanta 36 hektarojn, nome 1 % de la teritorio.​

## Historio
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento.

Meze de la 19-a jarcento la teritorio de la municipo pliiĝis ĉar ĝi aligis Matute de Almazán kaj Santa María del Prado.

El 1892 estis fervoja stacio kiu jam ne plu funkcias.

En 1965 oni filmis en la teritorio scenojn de la filmo Doctor Zhivago de David Lean.

## Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado kaj brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejoj kaj la urbodomo.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de provinco Sorio

## Notoj
## Bibliografio
Kategorio:Municipoj de provinco Sorio
Veľká Ves

**Veľká Ves** (hungare *Losoncnagyfalu* [loŝoncnadjfalu]) estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio. Veľká Ves kaj nagyfalu signifas: granda vilaĝo.

## Situo 
Veľká Ves situas laŭ flankovojoj, fervojo preteriras. Lučenec troviĝas je 6&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1337 en latina formo *"Villa Magna"* (=granda vilaĝo), la hungara formo *"Nagfalw"* aperis en 1424. En 1715 oni komputis tie 4, en 1720 8, en 1828 16 impostintojn. En 1731 kaj en 1873 pro epidemio pri ĥolero mortis vilaĝanoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Losoncnagyfalu 456 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nógrád (reĝa departemento), al distrikto de Lučenec, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1937 kulturdomo konstruiĝis. Veľká Ves ricevis kurenton en 1944. En 2001 vivis tie 436 homoj, (430 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika moderna preĝejo omaĝe al Sankta Familio de 2000
* baroka luterana preĝejo de 1777, turo alkonstruiĝis en 1802 

Kategorio:Municipoj en distrikto Poltár
Clavinet

eta|Clavinet D6
**Clavinet** aŭ (eo: **elektrona klavikordo**) estas analoga, elektro-mekanika klavarinstrumento kun 60 klavoj, kiun konstruis Hohner en Germanujo. La sono similas al tiu de klaviceno. *Clavinet*, evoluigita kiel „elektrona klavikordo“, estis uzata aparte en la 1970-aj jaroj de multaj funko- kaj roko-registraĵoj.

## Songenerado 
eta|supre: funkciprincipo de *Clavinet*: 1:agordmekaniko; 2:dampilo-volvkovraĵo; 3:tangento; 4:amboso; 5:klavo; 6:kordo; 7:sonprenilo; 8:kordotenilo
*Clavinet* havas por ĉiu tono diagonale streĉitan, agordeblan kordon, kiu je unu finaĵo estas volvokovrita per lano por oscilodampado. Sub ĉiu klavo de la klavaro troviĝas bolto (tangento), kiu dum premado de la klavo frapas la kordon sur malgrandan amboson. La kordo oscilas nun en la nedampita parto, kaj elektromagneta sonprenilo ricevas la osciladojn. Malprenado de la klavo denove dampas la tutan kordon. Laŭteco kaj karaktero de la sono povas esti influataj per frapdinamiko. Pro generitaj krombruetoj je ĉi tiu songenerado (klare aŭdebla „plop“-sono), ekestas karakteriza „eksoniga sono“, kiun multaj ludantoj vere volas kaj komprenas kiel grava elemento de la sono.

*Clavinet* havas enkonstruitan antaŭamplifikilo-filtro-elektronikon, kiun subtenas 9V-baterio aŭ konvena kontaktilo. Je la modeloj D6 kaj E7 troviĝas maldekstre de la klavaro la reguliloj por ĝustigi la sonon. Ili estas surskribitaj per „Brillant“, „Treble“, „Medium“, kaj „Soft“ same kiel „A/B“ kaj „C/D“ kaj allasas rapidan ŝanĝon de la sonkaraktero.

Por prisonigi ĉambron *Clavinet* bezonas konvenan povumo-amplifikilon kaj postsekvan laŭtparolilon.

## Versioj 
Ekzistas diversaj versioj de Clavinet, kiuj dum la jaroj surmerkatiĝis:
* **Hohner Clavinet I**,
* **Hohner Clavinet II**,
* **Hohner Clavinet L**,
* **Hohner Clavinet C**,
* **Hohner Clavinet D6**, la verŝajne plejofte disvastigita
* **Hohner Clavinet E7**, kiu tre similas al D6
* **Hohner Clavinet/Pianet Duo**, kiu estas kombinaĵo inter Clavinet kaj Pianet; jen oni povas ludi aŭ unu el la du instrumentoj aŭ senŝtupe miksi.

## Aŭdekzemploj 
* Stevie Wonder: „Superstition“
* Billy Preston: „Outa Space“
* Herbie Hancock: „Chameleon“
* Maceo Parker: „To Be Or Not To Be“
* Lonnie Liston Smith: „Voodoo Woman“
* Tina Turner: „Nutbush City Limits“
* Nina Hagen Band: „Auf’m Bahnhof Zoo im Damenklo“
* Pink Floyd: „Shine On You Crazy Diamond“
* Steely Dan: „Kid Charlemagne“

* Umfassende Sammlung aller bedeutenden Musiktitel mit dem Clavinet 
* Klangbeispiele der verschiedenen Clavinet-Modelle im Video 

## Vidu ankaŭ 
* Fender Rhodes

## Eksteraj ligiloj 
* Handbücher, Schaltpläne und Klangbeispiele zum Clavinet
* Ausführliche Seite zum Hohner Clavinet und dessen Wartung (eng.) 
* Kleine Seite zum Thema
* Seite zu John Paul Jones’ (Led Zeppelin) Clavinet
* Längerer Artikel der Seite „Electronic Musician“ zum Thema
* Artikel auf französisch zum Thema 
* Detailbilder vom Clavinet 1, Clavinet L und Clavinet D6

Kategorio:Klavarinstrumentoj
Dámaso Berenguer

**Dámaso Berenguer y Fusté**, Grafo de Xauen (n. la 4-an de aŭgusto 1873 - m. la 19-an de majo 1953) estis hispana soldato kaj politikisto.

Berenguer estis naskita en San Juan de los Remedios, Kubo, dum tiu insulo daŭre estis hispana provinco. Li membriĝis en la armeo en 1889, deĵoris en Kubo kaj Maroko, kaj estis promociita al generalo en 1909. En 1918, oni nomumis lin sub ĉefministro Manuel García Prieto. De januaro 1919 ĝis julio 1922 li estis la alta komisaro de hispana Maroko. Post planado de ribelo, aliflanke, li estis prezentita en milita tribunalo kaj eligita de la servo. Li estis savita antaŭ la 13-a de septembro 1923 de la puĉo de Miguel Primo de Rivera. Oni koncedis al li amnestion kaj estis nomumita armeestro de la reĝa familio.

En januaro 1930, sekvanta la malvolan eksiĝon de la diktatoro Primo de Rivera, reĝo Alfonso la 13-a ordonis al Berenguer formi registaron kaj reestigi normalecon al la lando. Kiel ĉefministro, Berenguer nuligis kelkajn el la plej severaj iniciatoj lanĉitaj de Primo de Rivera, gajnante sian reĝimon la moknomon dictablanda. Li ankaŭ trovis kelkajn problemojn, kreskantaj postuloj por la forigo de la monarkio, malorganizado inter la landaj partioj post sep jaroj da subpremo iganta la vokon de elektoj, ktp.

Berenguer eksiĝis kiel ĉefministro la 14-an de februaro 1931. Li estis anstataŭita de Juan Bautista Aznar-Cabañas, sub kiu li funkciis kiel Ministro de Milito. Du monatojn poste, Alfonso fuĝis de la lando kaj la respubliko estis deklarita, en tiu tempo Berenguer estis malliberigita. Li mortis en Madrido en 1953.

Kategorio:Ĉefministroj de Hispanio
Kategorio:Hispanaj militistoj
Kategorio:Hispanaj politikistoj
Dictablanda

**"Dictablanda"** estas vorto uzita de politikaj sciencistoj por priskribi diktaturon en kiu parto de la civilaj liberoj estas supoze konservitaj pli ol elĉerpitaj. La vorto *dictablanda* estas kunmetaĵo de la hispanaj vortoj *dicta* (el *dictadura*) ("diktaturo") kaj *blanda* ("mola").

La esprimo estis unue uzita en Hispanio en 1930 kiam Dámaso Berenguer anstataŭis Miguel Primo de Rivera kiel la kondukanto de la verdiktarmea junto kaj provis por redukti streĉitecojn en la lando per nuligado de kelkaj el la plej severaj iniciatoj kiuj estis lanĉitaj de tiu lasta. Ĝi ankaŭ asociiĝas al la lastaj jaroj da la reĝimo de Francisco Franco, kaj al la hegemonia 70-jara regado de la Revolucia Institucia Partio (PRI) en Meksiko.

Kategorio:Hispanaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Politiko
Kategorio:Historio de Hispanio
Liberala ŝtato

[eta|dekstra|265px|Ĵuro de la deputitoj de la [Kortumo de Kadizo en 1810.]]
La **Liberala ŝtato** estas tiu eliranta kiel rezulto de la liberalaj revolucioj kaj kiel anstataŭo de la Absoluta monarkio propra de la Antikva Reĝimo. Estas la politika sistemo propra de la komenco de la Nuntempa Epoko, en la nova sociekonomia situacio kiu povas nomiĝi **Nova Reĝimo** aŭ **Liberala Reĝimo**. Ties daŭro en la tempo povas kompreniĝi ĉu ĝis la aktualo aŭ ĝis la Intermilita periodo (1918–1939), kiam ĝi eniras klare en krizo.

## Karakteroj 
La ŝtatformo ne gravas por ties karakterizo, ĉar ĝi povas esti ĉu Konstitucia monarkio (kiel ĉe la Hispana konstitucio de 1812 en Hispanio), Parlamenta monarkio (kiel ĉe la angla modelo el la Angla Enlanda Milito de la 17a jarcento) aŭ Respubliko (kiel ĉe la kazo de la Franca Revolucio).

Ĉiukaze karakterizas la novon politikan sistemon la rolo de la **Liberala ŝtato** kiel ilo en la triobla procezo kiun konsistigas la Burĝa Revolucio, Industria Revolucio kaj Liberala Revolucio, de transformoj kaj sociaj, socialaj, ekonomiaj kaj politikaj en profito de:
* la nova klaso hegemonia: la burĝaro,
* la produktomaniero hegemonia: la kapitalismo,
* la ideologio hegemonia: la liberalismo.

Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Ŝtato
Kategorio:Liberalismo
Kategorio:Historio de la politikaj sistemoj
Kategorio:Politiko
Cunter

## Pri la komunumo 
**Cunter** (malnova germanlingvanomo 1943 estis **Conters**) estas komunumo de la komunumaro Surses kaj la distrikto Albulo en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 236 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Cunter situas en la suba parto de la Valo de Surses ĉe la orienta bordo de la rivero Julio sur la restaĵo de montfalo de la intermalvarmepoko. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Cunter ankaŭ la vilaĝeto Burvagn, kaj la printempovilaĝetoj Muntschect kaj Promastgel.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Cunter limas en nordo al eksklavo Vscha Riom-Parsonz de la komunumo Riom-Parsonz, en nordoriento al Tiefencastel, en sudoriento kaj sudo al Savognin, en sudokcidento al Riom-Parsonz, kaj en nordokcidento al Salouf.

## Trafiko 
Tra Cunter pasas la grava kantona ĉefvojo n-ro 3, kiu kondukas de Koiro tra Lenzerheide, Tiefencastel kaj la Juliopasejo al Engadino. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la poŝtaŭtolinio de Tiefencastel al Bivio kaj pluen tra la Juliopasejo al Sankt-Maŭrico.

## Lingvoj 
La ĉefa lingvo de Cunter estas la romanĉa. Okaze de la lasta popolnombrado de la jaro 2000 en Cunter parolis 51,01% la romanĉan, 36,36% la germanan kaj 5,56% la italan. Kvankam la nombro de parolantoj de la romanĉa lingvo dum la lastaj jardekoj en Cunter restis plimalpli sama, ĝia elcentaĵo kompare al la tuta loĝantaro de la komunumo malkreskis, ĉe pro almigro de germanlingvanoj - en la jaro 1980 la parto de la romanĉlingvanoj estis ankoraŭ 74,47%.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Cunter datiĝas el la jaro 1370 kiel *Contra*. Estis trovitaj en Cunter restaĵoj de bronzepoka setlejo el la 12-a jarcento antaŭ Kristo. Ĝis 1850 Cunter estis membro de la Supera Tribunalo Oberhalbstein en la Diodoma Federacio.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo pri Cunter en la retejo de la turisma regiono Savognin
Sándor Horváth (inĝeniero pri akvo)

**HORVÁTH Sándor** (horva:t ŝa:ndor) estis hungara inĝeniero pri akvoafero, doktoro de la teknikaj sciencoj (1961) naskita en Medgyes la 5-an de novembro 1905 kaj mortinta en Budapeŝto la 19-an de januaro 1980. 
## Biografio
Sándor Horváth diplomitiĝis en la teknika universitato de Budapeŝto 1929. Poste li laboris ĉe la riveroficejo, de 1941 estis ĉefo de tiu en Komárom, en jaroj 1948-50 li estis ĉefinĝeniero de la Országos Vízgazdálkodási Hivatal, poste sekciestro de la Nemzetközi Dunabizottság (Internacia Danubkomitato) en urbo Galaco en Rumanio, respektive en Budapeŝto. En 1954 kaj en 1956 li estis registarkomisaro okaze de inundoj de Danubo. Inter 1963-1972  li laboris kiel ĉefsekciestro en la esplorinstituto scienca pri akvomastrumado (VITUKI). Oni elektis lin honora ano de la  Magyar Hidrológiai Társaság.
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon
 
Horvath, S.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Jadviga (Pollando)

eta|230px|Portreto de nekonata pentristo pri Jadviga
eta|230px|Jadviga
[eta|230px|Skulptaĵo pri Jadviga en [Vác]]
eta|230px|Tomba skulptaĵo de Jadviga
Sankta **Jadviga**,  "Jadviga de Anĵuo", (naskiĝis la , mortis la  en Krakovo), estis reĝino de Pollando kaj princino de Litovio. (Formale, ŝi portis la titolon "reĝo", , ne "reĝino", , havante la titolon el propra rajto kaj ne pro geedziĝo.) Ŝi apartenis al la Anĵua dinastio. Ŝi estas honorata kiel sanktulino en la katolika eklezio.

## Biografio 
Ŝia patro estis reĝo Ludoviko la 1-a de Hungario, patrino estis bosniaka princino kaj hungara reĝino Elizabeta Kotromanić, ŝia pli maljuna fratino estis hungara reĝo Maria.

Jadviga jam en 1378 iĝis fianĉino (baldaŭe edzino) de Vilhelmo Habsburgo, sed Vilhelmo ne simpatiis kun la poloj, dume la litovoj kolektis armeon ĉe la landlimo. En 1384 Jadviga ricevis la polan tronon kaj kronon en 1384 en Krakovo. En 1386 la litova estro Ladislao la 2-a iĝis la 2-a edzo de Jadviga, pli frue Vilhelmo forpeliĝis.

Ŝi tre diligente kaj bonkore faris kristana popolo la litovojn. Jadviga fondis lernejojn en Prago kaj en Krakovo por litovaj teologoj. Ŝi mortis pro unua nasko. La entombiĝo okazis en Krakovo. Jam tiam la ceremonio estis tiel solena, kiel sanktulino, ŝia korpo metiĝis sub altaro. En 1997 ŝi oficiale iĝis sanktulino.

## Vidu ankaŭ 
* Kristanigo de Litovio

Kategorio:Anĵua dinastio
⚭Jadviga
Kategorio:Polaj reĝoj
Kategorio:Polaj princinoj
Kategorio:Hungaraj princinoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Polaj romkatolikaj sanktuloj
Kategorio:Kristanaj reĝaj sanktuloj
Abomeninda jardeko

[eta|dekstra|300px|Fernando la 7-a pentrita de [Goya]]
Oni konas per la esprimo **Abomeninda jardeko** (en hispana Década Ominosa) (1823-1833) la periodon de la historio de Hispanio kiu korespondas al la lasta fazo de la reĝado de Fernando la 7-a (Hispanio) kaj al la restarigo de la absolutismo post la Liberala jartrio (1820-1823) kiam regis la Hispana konstitucio de 1812 aprobita en 1812.

## Disvolvigo 
La periodo malfermiĝas per la invado de la Centmil Filoj de Sankta Ludoviko, la 7-a de aprilo de 1823, franca armeo estrata de Ludoviko Antonio de Burbono, duko de Angulemo kiu submetis la liberalan Hispanion laŭ ordo de la Sankta Alianco, maltrankvila pro la disvolviĝo de la liberalismo en Hispanio kaj instigita de la sekretaj spionoj kiujn la hispana reĝo sendis al la potencoj kunaliancaj por ke ili al li evitu la neceson devi regi submetinte al konstitucio.

En ĉi tiu periodo okazis unu el la grandaj subpremoj faritaj kontraŭ la liberaluloj kiuj povis resti en la Duoninsulo, ĉar la plej signifaj devis elmigri en maso ĉefe al Londono, al la kvartalo de Somerstown, sed ankaŭ al Malto, Parizo, Usono kaj la ĵus naskitaj hispan-amerikaj respublikoj por eviti la morton. Rafael del Riego estis ekzekutita sur la placo de la Hordeo de Madrido la 7-a de novembro de 1823 kiel mezuro ekzempliga.

Kategorio:Historio de Hispanio
Masakro de Bleiburg

eta|Memorejo pri viktimoj de Bleiburg

La **masakro de Bleiburg** (germane: *Massaker von Bleiburg*, kroate: *Bleiburška tragedija* aŭ *Bleiburški pokolj*) estis serio de militkrimoj, kiuj okazis en 1945 kaj kiujn efektivigis la Jugoslava Liberiga Armeo je trupanoj de la Sendependa Ŝtato Kroatio kaj je tiuj de Slovenio, kiuj kunlaboris, kune batalis kun germanaj kaj italaj okupaj fortoj. Ĝia nomo venas de la loko Bleiburg (Karintio, Aŭstrio). Tiuj trupoj, kiuj daŭrigis siajn batalojn kontraŭ la jugoslava liberiga armeo eĉ post oficiala fino de la Dua Mondmilito, post kapitulaco kaj senarmiligo iĝis viktimoj de ekzekutoj kaj mortomarŝoj. Oni murdis eĉ ankaŭ civilulojn kaj militkaptitojn.

Post venko de la Jugoslava Liberiga Armeo, okazis amasmurdo de la soldatoj sen iu ajn juĝproceso, kiam oni masakris membrojn de la *ustaŝo* kaj de *Domobrani*, la regulara kroata armeo.

La atakita armeo de Kroatio provis atingi la areon de Karintio en Aŭstrio, kiun okupis la aliancanoj. Karintion okupis kaj la britaj kaj la jugoslavaj fortoj, tiel komenciĝis post la militfino bataloj inter la partizanoj. En Bleiburg kapitulacis la gvidantaro de la kroata armeo antaŭ britaj trupoj senkondiĉe kaj ili devis akcepti la transdonon al la jugoslava popolarmeo. Dum la retransporto de la kaptitoj, okazis mortomarŝo kaj oni ekzekutis multe da kaptitoj.

Oni trovis kolektan tombejon de amasmurditoj ĉe la aŭstria-jugoslavia landlima punkto Holmec, 200 viktimoj), ĉe Opicina apud Triesto. Granda masakro okazis en Tezno proksime al Maribor, kie oni ekzekutis kompletajn trupojn (ĝis 15.000, ĉefe kroatajn soldatojn).

Mortomarŝo okazis sudoriente de la transdonejo, celo estis ofte Vojvodino, kie la restintajn soldatojn atendis trudlaboro. Amnestio okazis en aŭgusto de 1945.

## Eksteraj ligiloj 
* Yalta and the Bleiburg tragedy
* Občina Kočevje: Poboji  (pri postmilitaj masakroj je Kočevski Rog)
* Aufklärung verhindert (pri la amastomboj en Slovenujo)
* Slovenian Mass Grave Could Be Europe’s Killing Fields (pri skelettrovoj je Tezno)
* Karl-Peter Schwarz: Vor 70 Jahren; Eine schändliche Operation FAZ, 8.6.2015
* Christa Zöchling: Verleugnete Massaker, Nachrichtenmagazin für Österreich profil 39 • 26.11.2011  (PDF; 665&nbsp;kB)
* recenzo de Peter Stachel pri: Rulitz, Florian Thomas: Die Tragödie von Bleiburg und Viktring. Partisanengewalt in Kärnten am Beispiel der antikommunistischen Flüchtlinge im Mai 1945. Klagenfurt 2011, ĉe: H-Soz-Kult (Kommunikation und Fachinformation für die Geschichtswissenschaften), 14.11.2013
* Daniel Long (Nottingham Trent University) Review: The Tragedy of Bleiburg and Viktring, 1945 by Florian Thomas Rulitz (Northern Illinois University Press, DeKalb, 2016), in The Journal of Military History, 81:3 (julio 2017): 915-17. The Journal of Military History, George C. Marshall Library, Virginia Military Institute Lexington, VA 24450.

Kategorio:Jugoslavio en la Dua Mondmilito
Bleiburg
Kategorio:Viktimoj de komunismo
1638 Ruando

**1638 Ruando** estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la sud-afrika astronomo Cyril V. Jackson elde la Observatorio de la Unio en Johanesburgo.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la afrika lando Ruando.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Ruando

Kategorio:Malkovrita de Cyril V. Jackson
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1935
1639 Bower

'*1639 *Bower'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Sylvain Arend elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon kaj matematikiston *Ernest Clare Bower''.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Sylvain Arend
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1951
Marmorera

## Pri la komunumo 
**Marmorera** (en la romanĉa lingvo **Murmarera**) estas komunumo de la komunumaro Surses kaj la distrikto Albulo en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 42 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Marmorera situas ĉe la bordo de la Baraĵlago de Marmorera en la supra parto de la Valo de Surses. La vilaĝo Nov-Marmorera situas sur alteco de 1720 m s.m. oriente de la lago supre de la kantona ĉefvojo al Juliopasejo. La komunumo konsistas krom el la ĉefa setlejo Nov-Marmorera ankaŭ el la setlejo Scalotta (respektive *Castiletto*) norde de la Lago. La malnova vilaĝo dronis en la baraĵlago en la jaro 1954. Nordokcidente de la lago situas la ruinoj de la Kastelo Marmels.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Marmorera limas en nordo al Sur, en nordoriento en unu punkto al Bevers, en oriento kaj sudo al Bivio.

## Trafiko 
Tra Marmorera pasas la grava kantona ĉefvojo n-ro 3, kiu kondukas de Koiro tra Lenzerheide, Tiefencastel kaj la Juliopasejo al Engadino. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la poŝtaŭtolinio de Tiefencastel al Bivio kaj pluen tra la Juliopasejo al Sankt-Maŭrico.

## Lingvoj 
Ankoraŭ komence de la 20-a jarcento la komunumo Marmorera estis ĉefe romanĉlingva. Okaze de la popolnombrado de 2000 ankoraŭ 34,69 % de la loĝantaro parolis la romanĉan, dum 57,14% parolis la germanan kaj 6,12% la italan.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Marmorera datiĝas el la jaro 831 kiel *Marmoraria*. En la jaro 1160 aperas mencio, ke Ulriko la 2-a de Tarasp donacis al la episkopo Adalgott en Koiro *Wida* de Marmels kun havaĵo kaj bienoj. Ĝis la jaro 1851 Bivio kaj Marmels formis kune la tribunalejon Stalla. Ek de 1851 Marmorera estas komunumo de la komunumaro Surses en la distrikto Albulo. 

La 17-an de oktobro 1948 la komunuma asembleo per 24 kontraŭ 2 voĉoj akceptis la koncedo de koncesio por la utiligado de la akvoenergio kaj konstruo de baraĵlago. En la jaro 1954 la malnova vilaĝo estis detruita kaj komenciĝis la plenigo de la lago per akvo. 

En 2000-aj jaroj la svisa reĝisoro *Markus Fischer* produktis la filmon *Marmorera*, filmdramo pri niksino el la lago de Marmorera.

## Vidu ankaŭ 
* Lago de Marmorera

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Marmorera
Ferenc Hoványi

**HOVÁNYI Ferenc** (horva:nji) estis hungara romkatolika teologia kaj eklezia verkisto honora membro de la MTA (1858) naskita en Köröstarján la 2-an de aprilo 1816 kaj mortinta en Nadjvarado la 11-an de decembro 1871. 
## Biografio
Ferenc Hoványi iĝis pastro en 1832, studis en Pazmanaeum de Vieno kaj en la universitato de Pest (urbo). De 1836 li estis religioratoro kaj studinspektisto en la porpastra instituto de Nadjvarado. En 1847 li estis profesoro pri dogmo en la universitato de urbo Pest, hungarlingva instruisto en la kortego de Vieno. De 1849 li estis kanoniko de Nadjvarado, de 1853 preposto, de 1854 prelato.

## Verkoj
**Olasz út 1850-ben* (I–II., Bécs, 1851);  
**A fensőbb katholicizmus elemei* (Bécs, 1853); 
**Újabb levelek a fensőbb katholicizmusról* (Bécs, 1853–55); 
**Néhány hét a Szentföldön* (Bécs, 1857)..
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Hovanyi, F.
Hovanyi, F.
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj kanonikoj
Kategorio:Hungaraj prepostoj
Monica Potter

**Monica POTTER** (* 30-an de junio 1971 en Cleveland, Ohio kiel *Monica Louise Brokaw*) estas usona aktorino.eta|300px|Monica Potter (somere 2010)

## Biografio 
Monica plenkreskis en Cleveland en strikte katolika familio, ŝi havas tri fratinojn. Ŝi vizitis la katolikan lernejon Villa Angela. Post la lernejo, ŝi komencis jam en aĝo de 12 modelludi kaj aperis en reklamoj, antaŭ ol ŝi decidis por la aktorado. En aĝo de 19, ŝi geedziĝis kun Tom Potter, kun kiu ŝi havis du filojn (David kaj Liam) kaj translokiĝis en 1994 al Los Angeles. Ŝia unua rolo estis en la televidserio * The Young and the Restless* en 1994. Poste ŝi ludis en filmoj kiel *Con Air* kaj *Saw*. Ŝi iĝis konata per la filmo *Patch Adams*.

Ŝi estis en geedzeco de 1990 ĝis 1998 kun Tom Potter; ili havas du filojn. Ekde junio de 2005, ŝi estis edzino de Daniel Christopher Allison, kiu estas la patro de ŝia tria infano, filino naskiĝinta en 2005. Ili divorcis en 2018.

## Filmaro 
* 1996: *Bulletproof*
* 1997: Con Air
* 1998: Patch Adams
* 1998: Without Limits
* 1998: *Martha, Meet Frank, Daniel and Laurence*
* 2001: *Head Over Heels*
* 2001: *Along Came a Spider*
* 2002: ''I'm with Lucy''
* 2004: Saw (filmo)
* 2004: Boston Legal (televida serio)
* 2007: Protect and Serve (televida serio)
* 2008: Lower Learning
* 2009: Trust Me (televida serio)
* 2009: The Last House on the Left
* 2010-2015:Parenthood (televida serio)

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj vegetaranoj
Kategorio:Irlandaj usonanoj
Richard Huss

**Richard HUSS** (naskiĝis la 2-an de februaro 1885 en Hungara reĝlando en Beszterce (nun en Rumanio), mortis la 14-an de februaro 1941 en Debreceno) estis lingvisto, filologo, germanisto.
 
## Biografio
Richard Huss apartenis al la germana minoritato. Li studis en la universitatoj de Vieno kaj Strassburg, poste en Marburg an der Lahn por studadi la laborojn de la germana lingvoatlaso. En 1907 li estis privatprofesoro en Strassburg, en jaroj de 1908-1910 en Nancy, en 1911 germanlingva lektoro en la universitato de Bordeaux. 

En 1912 li estis privatprofesoro de la Universitato de Koloĵvaro pri la stato de la lingvoatlaso. En 1913 li estis eksterordinara profesoro de la reformita kolegio, de 1914 ordinara profesoro, poste de 1918 publika ordinara profesoro de la universitato de Debreceno. 

Li havis la koncepton, ke la saksoj de Transilvanio devenas el Luksemburgo. Li estis  vicprezidanto de la *Ungarländische Deutsche Volksbildungsverein* en 1934-35, kunulprezidanto de la *Volksdeutsche Kameradschaft* en 1935-38, eldonisto de *Deutschen Volksboten*.

## Verkoj
**Vergeleichende Lautlehre des Siebenbürgisch-Moselfrankisch-Ripuarischen mit den moselfrankischen und wallonischen Mundarten* (Nagyenyed-Nagyszeben, 1908); 
**Az erdélyi német nyelvjárás tanulmányozás mai állása* (Bp., 1913); 
**Der Name der Germanen* (Debrecen, 1924).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj filologoj
Kategorio:Universitato de Bordeaux
Kategorio:Hungaraj germanistoj
Tiflisa gubernio

**Tiflisa Gubernio** (malnovruse: ''''; ) estis unu el la gubernioj de la Rusa Imperio kun ĝia centro en Tifliso (nuna Tbiliso, ĉefurbo de Kartvelio). En 1897 ĝi konsistigis  kvadratajn kilometrojn en areo kaj havinte  loĝantojn. La gubernio havis limojn kun Elizavetpola Gubernio, Erevana Gubernio, Kutaisa Gubernio, Zakatali-okrugo, Dagestana Oblasto, Tereka Oblasto, kaj Karsa Oblasto.

Tiflisa Gubernio estis establita en 1848 kune kun la Kutaisa, post la disiĝo de la Kartvela-Imeretia Gubernio. En 1860 kaj 1868 partoj de Tiflis estis uzitaj por formi la Elisabetpolan Gubernion kaj Dagestanan Oblaston. La gubernio daŭris en tiuj limoj dum 50 jaroj, ĝis kiam la Kartvela Demokratia Respubliko estis fondita.

Kategorio:Gubernioj de la Rusia Imperio
Kategorio:Tbiliso
Kategorio:Historio de Kartvelio
1640 Nemo

**1640 Nemo** estas marsrenkonta asteroido.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Sylvain Arend elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la fikciulo Kapitano Nemo, rolulo en la romano *Dudek mil leŭgoj sub la maroj* de Jules Verne.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Sylvain Arend
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1951
Elizavetpola Gubernio

**Elizavetpola Gubernio** () estis unu el la gubernioj de la Rusa Imperio, kun ĝia centro en Elizavetpolo (oficiala nomo por Ganĝa en 1805-1918). Ĝia areo estis 44,136 kvadrataj kilometroj, kaj ĝi havis 878,415 loĝantojn antaŭ 1897.

## Historio 
Elizavetpola Gubernio estis establita en 1868 kaj inkludis partojn de Bakua gubernio kaj Tiflisa gubernio. Tio inkludis teritoriojn de la antaŭaj Ganĝa ĥanato, Ŝakia ĥanato, kaj Karabaĥa ĥanato. Ĝi limis kun la Bakua gubernio, Tiflisa gubernio, Erevana gubernio, Dagestana oblasto, kaj Irano.

Komence en 1905, ekzistis provoj de la etnaj armenoj de la regiono apartigi la altajn zonojn (ofte konatajn kiel Montara Karabaĥo) de la resto de Elizavetpolo. En tiuj areoj, 70% de la loĝantaro estis armenoj. Kvankam la plano estis poste apogita de la rusa vicreĝo, ĝi neniam estis adoptita.

Post la establado de la Azerbajĝana Demokratia Respubliko en 1918, Elizavetpola Gubernio estis renomita Ganĝa Gubernio. La areo en la sudo de la montaro Murov estis transformita en Ĝenerala Karabaĥa gubernio. La gubernia sistemo estis forigita en la fruaj 1920-aj jaroj.

Hodiaŭ, la teritorio de la antaŭa gubernio estas en okcidentaj azeraj kaj apudaj areoj de Armenio.

Kategorio:Gubernioj de la Rusia Imperio
Kategorio:Historio de Azerbajĝano
Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Ganĝo
Abraham Stern

**Abraham Jakub STERN**, alia ortografio **Sztern** (naskiĝis inter 1762 kaj 1769 en Hrubieszów, mortis la 3-an de februaro 1842 en Varsovio) estis pola judo, horloĝisto, mekanikisto (memlernanto), konstruisto kaj sciencisto, inventisto.

Lia filo Izaak Stern estis instruisto en Varsovia Lernejo de Rabenoj. Lia la plej juna filino Sara edziniĝis al avo de la pola verkisto Antoni Słonimski. Ankaŭ Nicolas Slonimsky estis lia pranepo.

De 1810 konstruis serion da kalkulmaŝinoj, kiuj plenumis kvar bazajn aritmetikajn operaciojn kaj povis ricevi kvadratajn radikojn. Kiel junulo lernis ĉe horloĝisto en Hrubieszów. Tie rimarkis lin Stanisław Staszic, danke al kiu li ektroviĝis en Varsovio. Abraham Stern montris nekutimajn kapablojn matematikajn kaj estis inventema.

Membro de Juda Komisiono ĉe Varsovia Lernejo de Rabenoj kaj ties rektoro en la jaroj 1826-1835. Enterigita en juda tombejo de la varsovia kvartalo Targówek (setlejo Bródno).

## Literaturo 
* Maciej Iłowiecki, *Dzieje nauki polskiej* (Historio de pola scienco), Interpress, Varsovio 1981, ISBN 83-223-1876-6.
* *Kalkulatory mechaniczne* (Mekanikaj kalkuliloj), en: Piotr Gawrysiak, *Cyfrowa rewolucja. Rozwój cywilizacji informacyjnej* (Cifereca revolucio. Evoluo de informa civilizo), Wydawnictwo Naukowe PWN, Varsovio 2008, p. 72, ISBN 978-83-01-15607-7.
* Halina Winnicka, *Zapomniany wynalazca* (Forgesita inventisto), Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Varsovio 1962

## Eksteraj ligiloj 
* Prace Abrahama Sterna i o nim dostępne w Sieci Laboraĵoj de Abraham Stern kaj pri li atingeblaj rete (Katalogo HINT)
* Abraham Stern 

Kategorio:Polaj inventistoj
Kategorio:Polaj inĝenieroj
Kategorio:Polaj judoj
Kategorio:Horloĝistoj
Kategorio:Varsovianoj
Kategorio:Polaj rabenoj
Kategorio:Inventistoj
Duoblastria argusfazano

Mistera membro de la grupo de la fazanoj, nome **Duoblastria argusfazano**, ***Argusianus bipunctatus***, estas konata nur el parto de ununura flugilplumo. Ĝi estis priskribita en 1871 el tiu plumoparto, trovata inter fazanplumaro de industrio de ĉapeloj importita al Londono.

Ties origino estis hipotezo el Javo, Indonezio axu insulo Tioman de Malajzio, pro foresto de la Argusfazano el tiuj lokoj. Parkes (1992) arde malakceptis la validecon kiel "specio" kaj argumentis, ke la Duoblastria argusfazano preskaŭ certe reprezentas mutacian formon de la Argusfazano. La IUCN, sekvante prudentan principon, listigas tiun taksonon kiel formortinta.

Kvankam la plumo estas vere tre distinga, ĝi reprezentas tre simplan diverĝon: La tute nesimetria bordobildo estas anstataŭe preskaŭ simetria kaj ambaŭ ornamas la malhelbrunan areon per sennombraj blankecaj makuletoj. La punkteco estas pli fajna ol kutime kaj la plumo probable ne estis uzebla por flugo.

Nenio simila estis konata ekde tiam, kaj ĉar la plumoparto ne estas komponaĵo de du plumoduonoj algluitaj kune sed natura specimeno, nek hoax nek falsaĵo povas esti imagita. Tamen ĉiuj spekulacioj ĉirkaŭ la plumoparto diritaj tiam ĉirkaŭ 1870 temas pri argusfazano pafita en nekonata loko kiu portis almenaŭ unu el tiaj plumoj. Eĉ se tiu unu konita individuo estis la lasta resto de malaperanta populacio, malfacile kredeblas ke nur ununura plumo estis havata el tiom nekutima specimeno de tre konata, often ĉasata kaj facile videbla birdo, kaj ke nur tiu sola plumo estis transportita kiel parto de vararo de perfekte normalaj plumoj de Argusfazano.

La plumo nun hejmas ĉe la Muzeo pri natura historio de Londono. Foto de la specimeno estas ĉe Fuller (2000:111).

## Vidu ankaŭ 
* Bogota sunangelo
* Nigrorela sporofilo

## Referencoj 
*  Formortinta.
*  (2000): *Extinct Birds* (2nd ed.). Oxford University Press, Oxford, New York. ISBN 0-19-850837-9
*  (1992): [Review of] "Distribution and taxonomy of birds of the world". *Journal of Field Ornithology* **63**(2): 228-235. PDF fulltext 
*  (1999): *Mysteries of Planet Earth.* Carlton Books, London. ISBN 1-85868-679-2

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet 

Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Fazanedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Sunswift

eta|150ra|Sunswift III|dekstra
**Sunswift** estas sunĉel-aŭtomobila konkursa teamo el Universitato de Nova Sud-Kimrio. La teamo konstruis kvar aŭtomobilojn ekde 1996. La sunĉela aŭtomobilo ***Sunswift Ivy*** estas la plej rapida de la mondo, kiu venkis en „silicia klaso” ĉe la 2009-a World Solar Challenge (WSC), kun maksimuma rapido de 88.5 km/h.

La pli fruan rekordon atingis ***GM Sunraycer*** kun maks. rapido de 78.39km/h. Sunswift IVy used uzis nur 1.200 kW por atingi la rekordon, dum Sunraycer 1500 kW. Sunswift IVy pezis nur 140 kg sen akumulatoro.

Pli fruaj aŭtomobiloj estis ***Jaycar Sunswift III*** (2005 - 2008), ***UNSW Sunswift II*** (1998 - 2005) kaj ***Sunswift*** (1996).

## Vidu ankaŭ 
* sunĉel-aŭtomobila konkurso

## Eksteraj ligiloj 
* www.sunswift.com

Kategorio:Sunelektraj veturiloj
Géza Huszár

**HUSZÁR Géza** (husa:r ge:za) estis hungara matematikisto, universitata profesoro naskita en Stájerlakanina la 25-an de julio 1895 kaj mortinta en Debreceno la 21-an de februaro 1965.

## Biografio
Géza Huszár diplomiĝis en la Universitato de Budapeŝto en 1920. De 1940 li instruis komercan kaj politikan matematikon en la fakultato pri ekonomikscienco de la teknikuniversitato. En jaroj 1929–1944 li estis matematikisto konsilanto de la Országos Társadalombiztosító Intézet (Landa Socisasekuriga Instituto) (OTI), poste de la Első Magyar Általános Biztosító Társaság (Unua Asekurasocio Ĝenerala). Inter 1948–1961 li estis katedrestro en la universitato de Marx Károly pri Ekonomiko.

## Verkoj
*''Sur les itérations élémentaires concernant la formule d'Euler* (Prague, 1935);
**Über die Aufgaben der Mathematik in der rationellen Leitung der Sozialversicherung* (Bp., 1935);
**A hétköznap arithmetikája* (Bp., 1948);
**A kölcsönök arithmetikája* (Bp., 1949)
**Módszeres devizakémlés* (Bp., 1949);
**Egy új interpolatiós módszerről* (Bp., 1951);
**Kettős interpolátió* (Bp., 1955);
**Exakte numerische Derivation'' (Leipzig, 1963).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Huszar, G.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
1641 Tana

**1641 Tana** estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la sud-afrika astronomo Cyril V. Jackson elde la Observatorio de la Unio en Johanesburgo.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la kenja rivero Tana.

*Oni ne konfuzu ĝin kun la asteroido 14843 Tanna.*

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cyril V. Jackson
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1935
Walther Nernst

eta|Walther Nernst
**Walther NERNST** (* 25-an de junio 1864 en Briesen (okcidenta Prusujo) / nun Wąbrzeźno en Pollando; † 18-an de novembro 1941 en Zibelle (supra Luzacio); kompleta nomo *Walther Hermann Nernst*) estis germana fizikisto kaj kemiisto. Por siaj laboroj en la fako varmkemio Nernst ricevis la Nobel-premion pri kemio en la jaro 1920.

En 1899 li iĝis honora membro de Hungara Scienca Akademio.

## Lernintoj 
### Doktoriĝintoj 
* Leonid Andrussow
* Karl Baedeker
* Karl Friedrich Bonhoeffer
* Ernst Bürgin
* Friedrich Dolezalek
* Erich Fischer
* Karl Fredenhagen
* Fritz Lange
* Irving Langmuir
* Frederick Lindemann
* Margaret Maltby
* Kurt Peters
* Matthias Pier
* Emil Podszus
* Hans Schimank
* Franz Eugen Simon

### Habilitiĝintoj 
* Max Bodenstein
* Arnold Eucken

## Verkoj 
* *Theoretische Chemie vom Standpunkte der Avogadroschen Regel und der Thermodynamik*. Stuttgart 1893 (viele Auflagen)
* mit A. Schönflies: *Einführung in die mathematische Behandlung der Naturwissenschaften*. München 1895 (viele Auflagen)
* *Die theoretischen und experimentellen Grundlagen des neuen Wärmesatzes*. Halle 1918

## Literaturo 
* Hans-Georg Bartel: *Walther Nernst*. Teubner, Leipzig 1989, ISBN 3-322-00684-0
* Peter Donhauser: *Elektrische Klangmaschinen. Die Pionierzeit in Deutschland und Österreich*, Böhlau, Wien 2007, ISBN 978-3-205-77593-5
* Deutscher Wirtschaftsverlag, AG (Hg.): Reichshandbuch der Deutschen Gesellschaft, Band 2, Berlin, 1931

## Eksteraj ligiloj 
* Bankettrede (deutsch)
* facsimile *Die Ziele der physikalischen Chemie* (Festrede 2. Juni 1896)
* www.nernst.de Walther Nernst

Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Germanaj kemiistoj
Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Muzikinstrumenta konstruado
Arguso

En Greka mitologio, **Arguso Panoptes** (Ἄργος Πανόπτης) aŭ simple **Arguso** aŭ **Argos**, gvardiano de la bovonimfo Io kaj filo de Arestoro, estis fundamenta giganto kies epiteto "*Panoptes*", "ĉiovida", kondukis al priskriboj kun multoblaj, ofte centoj da, okuloj. La epiteto *Panoptes* estis aplikata ankaŭ al Titano de la Suno, Helios, kaj estis uzata kiel epiteto ankaŭ por Zeŭso, *Zeŭso Panoptes*.[eta|dekstra|280px|[Io (mitologio)|Io (kiel bovino) kaj Arguso, nigrafigura amforo, 540–530 a.K., Staatliche Antikensammlungen (Inv. 585).]]

## Notoj 
## Vidu ankaŭ
* Argusa kaprimulgo

Kategorio:Gigantoj de la helena mitologio
1642 Hill

'*1642 *Hill''''' estas malgranda asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon kaj matematikiston George William Hill.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1951
Sekretprizono 1391

**Sekretprizono 1391** aŭ **Konstruaĵo 1391** estas sekretprizono en Israelo. Ĝia lokumo estis longtempe ekstreme sekreta (ĝis 2002). Ekzistas multaj atestoj de prizonigitoj, aliaj pruvaĵoj, kiuj montras, ke tie okazis gravaj damaĝoj je homaj rajtoj, kiel turmentado, malpermeso je advokato, je kontakto al parencoj.

Ĝi situas en norda meza Israelo, ĉe Pardes Hanna, en proksimo de la  Verda linio kaj de rapidvojo 65 (Hadera – Afula). Ĝi estas iama policista gardejo el epoko de la mandato pri Palestino de Ligo de Nacioj. La konstruaĵo estas sub kontrolo de la Israela armeo kaj posteulis verŝajne la funkcion de la militista gardejo en Gedera ĉe Tel Aviv, ekde la 1970-aj jaroj. Ĝi ne aperas sur mapoj aŭ sur aeraj fotoj, pro "sekureco de Israelo". Kelkaj enprizonigitoj estis transportitaj al la proksima Hajfo por parenca renkontiĝo.

## Enprizonigitoj 
Laŭ asertoj de la iama enprizonigito Mustafa Dirani (Amal-Miliz), temas pri militkaptitoj dum la 18-jara okupa epoko en suda Libano (operacio Litani). Ĝis operacio defenda muro (israela enmarŝo al okcidenta Jordanio, aprilo 2002) troviĝis tie ĉefe eksterlandanoj, inter ili Abdel Karim Obeid (Hizbulaho). Pli poste estis tie ankaŭ palestinoj kiel Marwan Barguti, ĝenerala sekretario de Fatah. Plimulto de la enprizonigitoj estas sub aŭspicio de Ŝin Bet; la eksterlandanojn pridemandas *Unuo 504* de Aman (militista sekretservo).

Kategorio:Malliberejoj
Kategorio:Konstruaĵoj en Israelo
Bakua gubernio

**Bakua Gubernio** (en malnovrusa: ) estis unu el la gubernioj de la Rusa Imperio, kun ĝia centro en Bakuo, nuna ĉefurbo de Azerbajĝano. Areo (1897): 34,4000 kvadrataj verstaoj, loĝantaro (1897): 789,659 personoj. La nura ekstera limo de la gubernio estis Irano, en la sudo. Ene de la imperio ĝi limis kun la Elizavetpola Gubernio kaj Dagestana Oblasto.

La gubernio (provinco) estis establita en 1846 kiel Ŝemaĥa Gubernio, en loko de pluraj armeaj distriktoj. Post la katastrofa tertremo Ŝamaĥi de 1859, estis decidita la translokiĝo de la provinca ĉefurbo de Ŝemaĥo al Bakuo. La 12-an de julio 1859 la nomo de la gubernio estis ŝanĝita pro tio. La blazono de la gubernio estis starigita la 5-an de julio 1878. Komence Bakua Gubernio inkludis Karabaĥon kaj Zangezuron, kiu estis apartigita en 1868 por krei Elizavetpolan Gubernion.

La gubernio ekzistis ĝis la establado de la Azerbajĝana Demokratia Respubliko, kiam ĝi estis dividita en Bakua Gubernio kaj Lankara Ĝenerala Gubernio.

Kategorio:Rusia Imperio
Kategorio:Historiaj regionoj en Rusio
Kategorio:19-a jarcento en Azerbajĝano
Karsa Provinco

**Karsa Provinco** () estis unu el la transkaŭkazaj gubernioj de la Rusa Imperio inter 1878 kaj 1917. Ĝia ĉefurbo estis en la urbo Kars, nuna Turkio. La gubernio limis kun la Otomana Imperio, Batuma Provinco, Tiflisa Gubernio, Erevana gubernio, kaj de 1883 al 1903 al la Kutaisa gubernio.

## Historio 
Karsa Provinco estis kreita en 1878 de kelkaj el la teritorioj konkeritaj de Rusio al la Otomana Imperio kaj transdonita al Rusio per la Traktato de Sankta-Stefano (1878). La teritorio de la provinco antaŭe apartenis al la Otomana Karsa Ejaleto kaj al la provinco Samcĥo antaŭ 1845 kaj Erzurum Ejaleto post 1845.

Kun la enkadrigo de la regiono en la Rusa Imperio, granda parto (82 000 dum 1878-81, laŭ rusaj fontoj) de la loka islama (turka) loĝantaro foriris al Turkio. Anstataŭe, armenoj, kartveloj, kaj la rusoj (inkluzive de molokanismo kaj duĥoboraj religiaj malplimultoj) migris ĝis la lastatempe konkeritaj teritorioj de la aliaj transkaŭkazaj provincoj de Rusio.

Post la Oktobra Revolucio de 1917 kaj la disrompiĝo de Rusa Imperio, la teritorio de la Karsa Provinco estis kontrolita de la Armena Demokratia Respubliko kaj, en ĝia norda parto, de Kartvela Demokratia Respubliko. Tamen, Turkio baldaŭ reokupis la areon. La reintegrado de la plejmulto de la teritorio de antaŭa Karsa Provinco en la turka ŝtato estis oficiale konfirmita per la Traktato de Kars (1921).

Kategorio:Rusia Imperio
Kategorio:Historiaj regionoj en Rusio
Kategorio:Historio de Turkio
Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Historio de Kartvelio