open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Placo Erzsébet

La **Placo Erzsébet** [erĵEbet] (signifante Placo Elizabeto, ) estas kunfandiĝinta placo de Placo Deák Ferenc en Budapeŝto. Ĝi estas la plej granda parko de distrikto Belváros-Lipótváros.
eta|maldekstre|
eta|

## Historio 
eta|maldekstre|
La placo formiĝis en la frua 19-a jarcento jam ekster urbomuroj de Pest (urbo) ĝuste ĉe urbopordego Váci. Komence ĝi estis konata *Új tér* (=nova placo), poste *Vásártér* (=bazara placo). La Inundo de la Danubo (1838) atingis ankaŭ ĉi tiun placon. Komence en la placo bazaradoj okazis, sed en 1854 oni plantis milojn da arbojn. En 1858 la placo estis oficiale nomumita *Erzsébet tér*. En 1872 oni ĉirkaŭis la placon per fera palisaro. Ekde 1946 la placo estis nomumita "Placo Stalin", ekde 1953 "Engels", ekde 1990 denove *Erzsébet tér*. Ĝis fino de la 2-a mondmilito estis en la placo diversaj domoj, kiuj ruiniĝis pro la bombardado. Ili estis malkonstruitaj, tial la placo dikiĝis. Inter 1949 kaj 2004 ĉi tie estis finhaltejo por la interurbaj kaj internaciaj aŭtobusoj. En 1998 en la placo oni komencis konstrui la novan Nacian Teatron, sed pro politika malkonsento nur la elfosaĵo estis farita. Baldaŭ la elfosaĵo iĝis kulturcentro, amuzejo kaj parkumejo subtere. La hungara nomo estas "Gödör" (=elfosaĵo). La placo estis renovigita en 2006.
eta|La Gödör (=elfosaĵo)

## Trafiko 
Ĝuste inter la hotelo kaj iama busa stacidomo sub la tersurfaco funkcias haltejo de M1 metrolinio, tamen havanta la nomon Deák Ferenc tér (metrostacio). Ankaŭ aŭtobusoj trafikas ĉe la placo, sed la najbara Placo Deák Ferenc estas granda trafika nodo.

## Vidindaĵoj 
* urbodomo de Belváros-Lipótváros
* luksa hotelo, pli frue ĉefpolicejo
* spektoradego ekde 2013
* finhaltejo de busoj, jam deklarita historia monumento
* puto Danubius farita en 1883

## Galerio 

Dosiero:Tumba y Quema band, Gödör 2011 (2).JPG|
Dosiero:Budapest Kempinsky-hotel Erzsebet-ter-felol 0862.jpg|
Dosiero:Budapest, V. Erzsébet tér, Budapest Sziget Eye.JPG|
Dosiero:Erzsébet tér (9380309177).jpg|

## Fontoj 
* http://budapestcity.org/11-egyeb/utcak-terek/Erzsebet-ter/index-hu.htm 
* http://www.beszedesparkok.hu/erzsebet_ter/ 
* http://erzsebetter.hu/ 
* http://visitbudapest.travel/local-secrets/erzsebet-square/ 

Erzsébet
Ciklopentano

**Ciklopentano** estas alte brulema alicikla hidrokarbonido konsistante je kvinkarbonatoma ringo ĉiu ligita la du hidrogenatomoj super kaj malsuper la plano. Ĝi okazas kiel senkolora linkvaĵo kun kvazaŭa naftodora. Ciklopentano estas klaso da cikloalkanoj, kaj alkanoj estas hidrokarbonidoj kiuj posedas saturitajn karbonatomoj. La ciklopentano uzatas en manufakturo de sintezaj rezinoj kaj kaŭĉukaj gluaĵoj.

## Sintezoj 
La ciklopentano estis unue preparita en 1893 far la germana kemiisto Johannes Wislicenus (1835-1902) ekde la **ciklopentanono** kiu siavice estis produktita per cikligo de la **baria adipato** laŭ la jena skemo:
* 1a: Sintezo de la ciklopentanono per varma cikligo de la baria aŭ kalcia adipato.
[500ra|eta|centre|Sintezo de [ciklopentanono per cikligo de la baria adipato.]]

* 1b: Sekve la ciklopentano estiĝas per reduktado de la ciklopentanono.
[500ra|eta|centre|Sintezo de ciklopentano per reduktado de la [ciklopentanono.]]

* 2:Per kataliza reduktado de la ciklopentadueno:
500ra|eta|centre|Sintezo de ciklopentano per kataliza hidrogenigo de la **ciklopentadueno**.

* 3: Per kataliza interagado de la 1,5-dubromopentano kun magnezio kaj zinko:
400ra|eta|centre|Kataliza sintezo de la ciklopentano.

* 4: La metil-ciclopentano estiĝas laŭ la reakcio de Marcellin Berthelot (1827-1907) en ĉeesto de jodida acido:
500ra|eta|centre|Kataliza sintezo de la metil-ciklopentano.

## Literaturo 
* Chemical Book
* NIST Chemistry WebBook
* Toxnet
* Organic Chemistry Portal
* Modern Physical Organic Chemistry, Eric V. Anslyn,Dennis A. Dougherty
* Royal Society of Chemistry

## Kunrilataj kemiaĵoj 

N-methylcyclopentanamine.png|**Metil-ciklopentanamino**
Furazabol.png|**Furazabolo**
Cyclopropane-skeletal.png|**Ciklopropano**
Cyclobutane skeletal 2.svg|**Ciklobutano**
Cyclohexane-2D-skeletal.svg|**Cikloheksano**
Cycloheptane.svg|**Cikloheptano**
Regular_octagon.svg|**Ciklooktano**
2-(Aminomethyl)cyclopentanamine.png|**Aminometil-ciklopentilamino**
2-Methyl Cyclopentanamine.png|**Metil-ciklopentilamino**
Ciclopentilamina.png|Ciklopentilamino
N,N-Dimethylcyclopentanamine.png|**Dumetil-ciklopentilamino
Cyclopentamine_2D.png|**Ciklopentamino'''
Cyclopentanol.png|Ciklopentanolo
Cyclopentanone.png|Ciklopentanono

## Vidu ankaŭ 
* Cikloalkanoj
* Cikloheksano
* Ciklohekseno
* Pentano
* Ciklopropeno

## Referencoj
Holio

eta|Holio en Uttar Pradesh
eta|Knabino dum Holio
**Holio** (Hindia, होली, holī), populara kiel la festo de koloro, estas fama printempa festo en Barato kaj Nepalo. La festo daŭras du tagojn ekde la plenluna tago inter la mezoj de februaro kaj marto.

La festo signifas la venkon de bono super malbono, la alveno de la ĝoja printempo post la pala vintro, kaj por multaj ĝi estas la gaja tempo por renkonti aliajn, ludi kaj ridi, forgesi kaj pardoni, ripari rompitan rilaton.

La unuan tagon de la festo, precipe en la vespero, homoj bruligas simbolan figuron de diablo, Holika, kaj preĝas, ke ilia interna malbono detruiĝu tiel. En la sekvanta mateno komenciĝas la interesa ludo per koloraĵoj, libera por ĉiuj partoprenantoj, amiko aŭ fremdulo, riĉulo aŭ malriĉulo, viro aŭ virino, infano kaj maljunulo. La petola ludo de la holio kutime okazas en la malfermaj stratoj kaj parkoj, ekster temploj kaj konstruaĵoj. Grupoj kunportas tamburojn kaj aliajn muzikajn instrumentojn, irante de loko al loko, kantante kaj dancante dum la tago.

Kvankam la holio estas tradicia hinduisma festo, nun ĝi iĝis tre fama internacie. Evidente, ke ĝi jam disvastiĝis en pluraj partoj de Eŭropo kaj Nordameriko kiel la printempa festo de amo, petolo kaj frateco.

## Eksteraj ligiloj 
* Celebrado de la Holio

Kategorio:Hinduismo
Kategorio:Kulturo de Barato
Kategorio:Kulturo de Nepalo
Kategorio:Festivaloj
Kategorio:Festotagoj
Ciklopentanono

**Ciklopentanono** estas cikla ketono, senkolora travidebla organika komponaĵo kun kvazaŭa piprodoro kaj ĝiaj vaporoj estas pli pezaj ol la aero. Industrie ĝi estas produktata per hejtado de la adipata acido al 285- en ĉeesto de **baria hidroksido**. Ciklopentanono estas peranto uzata en la produktado de sintezaj rezinoj, kaŭĉukoj, insekticidoj, pesticidoj, biologiaĵoj kaj farmaciaĵoj.

Ĉar la ciklopentanono estas pli peza ol la aero, ĝi estas danĝera al la medio. La substanco facile polimerizas sub la influo de acidaj kondiĉoj. Kiam varmigata, ĝi partoprenas en senhidratigaj reakcioj, produktantaj respektive 2-ciklopentileno-ciklopentanono kaj 2-ciklopentileno-2-ciklopentileno-ciklopentanono.

Per hidrogenigo ĝi povas estigi duoblan ciklopentanolon kaj kun posta senhidratigo ĝi produktas la 2,2-kvarmetileno-ciklopentanonon. Ĝi uzatas kiel solvanto por la epoksaj inkoj kaj kiel farbo-forigilo por tinkturoj kaj lakoj. Ciklopentanono estas ordinara antaŭanto de parfumoj, ĉefe tiuj rilatitaj al la jasmeno kaj la **jasmono**.

Ekzemploj inkludas la 2-pentil-ciklopentanono kaj la 2-heptil-ciklopentanono. Ĝi estas multuza sinteza peranto, kaj estas antaŭanto de la **ciklopentobarbitalo**. Ciklopentanono uzatas ankaŭ en fabrikado de la ciklopentilamino, la pesticido **pentikurono** kaj la **pentaetilciklanono** (CAS numero 15301-52-7).

## Sintezo 
* Sintezo de la ciklopentanono per varma cikligo de la baria aŭ kalcia adipato.
500ra|eta|centre|Sintezo de ciklopentanono per cikligo de la baria adipato.

## Reakcio 
* Ciklopentano estiĝas per reduktado de la **ciklopentanono**.
400ra|eta|centre|Sintezo de ciklopentano per reduktado de la **ciklopentanono**.

## Literaturo 
* Organic Synthesis - 2,4,4-trimetilciklopentanono
* Organic Synthesis- 2,Benzil-Ciklopentanono
* Organic Synthesis - Ciklopentanono
* NIST Chemistry WebBook
* Organic Synthesis Portal
* Wordpress
* Chemical Book

## Kunrilataj kemiaĵoj 

2-methyl,5-ethyl-cyclopentanone.png|**Metil-etil-ciklopentanono**
2,5-Dimethyl-cyclopentanone.png|**Dumetil-ciklopentanono**
2-Methyl-cyclopentanone.png|**Metil-ciklopentanono**
Isophorone_V.1.svg|**Izoforono**
2,Benzyl-cyclopentanone.png|**Benzil-ciklopentanono**
2,5-Diphenyl-cyclopentanone.png|**2,5-Dufenil-ciklopentanono**
Furan_(vzorec).svg|Furano
Thiophen.svg|Tiofurano
Cyclopal.svg|**Ciklopentobarbitalo**
(Z)-3-methyl-2-(pent-2-en-1-yl)cyclopent-2-enone_200.svg|**Jasmono**
Pencycuron.svg|**Pencikurono**
Pentethylcyclanone.png|**Pentetilciklanono**

## Vidu ankaŭ 
* Ketonoj
* Ciklopropano
* Ciklopropeno
* Ciklobutano
* Ciklopentano
* Cikloheksano
* Cikloheptano

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Ciklaj kombinaĵoj
Aeliana

**Aeliana**, anonima verkistino latinlingva el Belgio skribis dum la 1980-aj jaroj por la gazeto latinlingva Melissa pri kuirarto. Ŝi prezentis la preparon de bongustaj pladoj en viva latina lingvo.

## Artikoloj de Aeliana 
* 1985: "Pullus farcilis, quomodo haec Apiciana compositio effici possit", en *Melissa*, n° 7, jaro 1985, p. 8.
* 1987: "Bene sapiat! Suilla cum ficis", en *Melissa*, n° 18, jaro 1987, p. 5.
* 1987: "Bene sapiat! Mituli Romani", en *Melissa*, n° 20, jaro 1987, p. 16.
Kverko Chrobry

eta|Kverko Chrobry en 2007
**Kverko Chrobry** () estas tigfrukta kverko, la plej malnova en Pollando. Ĝi kreskas apud naturrezervejo Buczyna Szprotawska (Fagaro de Szprotawa en Pinofitoj de Malsupra Silezio proksime al Piotrowice, apud Przemków, sed administracie troviĝas lime de Lubuŝa Provinco. La 24-an de marto 1966 estis agnoskita naturmonumento laŭ decido de Prezidio de Vojevodia Nacia Konsilio en Zielona Góra.

## Historio 
Jam antaŭ la dua mondmilito ĝi estis protektata. Tiutempe nomiĝis Granda Kverko (germane: Grosse Eiche) aŭ Dika kverko (Dicke Eiche). En 1906 esploristo de la naturo de Malnova Silezio - Theodor Schube en sia libro *Waldbuch von Schlesien* (Libro de Sileziaj Arbaroj) difinis diametron de la kverko 8,61 m. Ĝian aĝon oni pritaksas ĉ. 760 jaroj (ekĝermis ĉ. 1250).

Chrobry havas forte elkreskintan branĉaron kaj dikajn radikojn, iĝantaj branĉoj kun densa foliaro. La trunko kaj kelkiuj branĉegoj interne estas malplenaj. Diametro de la branĉaro egalas al ĉ. 16 m, alteco 26 m, kaj perimetro de la trunko 10,04 m, trunka diametro 320 cm. Kapacito de la arbo estas ĉ. 90 m³ kaj estas la plej granda inter polaj kverkoj (la tria kverko rilate al ligna kapacito troviĝanta en Mezeŭropo).

Apud la Kverko Chrobry okazis iam vilaĝaj juĝoj.

## Fajrosubmetoj 
La kverko kelkfoje estis bruligata, sed ĉiam estis ĝustatempe estingita. La lasta serioza incendio okazis la 18-an de novembro 2014. Tiam la arbo estis bruligita de nekonata farinto. Je la 8:49 horo oni sciigis pri la incendio la Distriktan Komandejon de Ŝtata Fajrobrigado en Polkowice. La unua unuo de Przemków alveturis ĝisloke je la 9:06. Sume en la entrepreno partoprenis 13 unuoj de fajrobrigado el 9 lokoj. Flamestingo sekvis tre rapide, sed tamen la estingado de ardo de la fajro daŭris ĝis posttagmezaj horoj. Pro malplena trunko fariĝis t.n. „kamena efekto” kiu vere malhelpis estingadon. Ĉirkaŭ la 14-a horo post sekurigo de la trunko per kovraĵo kontraŭ alfluo de la aero, oni komencis al la interno de la trunko verŝi ŝaŭmon. Oni aplikis Sistemon de Premita Ŝaŭmo CAFS, kiu estas sekura por la medio. Ĝis la printempo 2015 oni supozis, ke la arbo ne travivis la incendion, kio montriĝis malprava.

## Legendo 
La nomo devenis de la legendo kvazaŭ imperiestro Oto la 3-a sub tiu ĉi kverko renkontiĝis kun Bolesław Chrobry, kio estas legendo, ĉar oni opinias, ke la arbo estas multe pli juna. Krom tio la renkonto de ambaŭ regantoj okazis en fortikejo Ilva, nune Iława – la kvartalo de Szprotawa.

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Tago de Forstoj

Kategorio:Famaj arboj
Chrobry
Kategorio:Turismo en Pollando
Raroia

**Raroia ** estas atolo de la Tuamotua Insularo kaj apartenas al Franca Polinezio. Ĝi situas je 6 km sudokcidente de Takume kaj proksimume 55 km nordoriente de Nihiru.

## Priskribo 
eta|maldekstra|Fiŝistoj en Garumaoa
La longo de oriento al okcidento estas 44 km, de sudo al nordo 14 km. La atolo konsistas entute el 280 rifoj, de kiuj 60 pli aŭ malpli situas ŝirmata je la mallofa flanko de la vento. La vilaĝo Garumaoa situas je la nordokcidenta flanko de la laguno, tuj sude de la ununura alirvojo Passe Garu. Ĝi estas *Commune associée* (asociita komunumo) de la komunumo Makemo kaj havas 303 loĝantojn.

Estas enirejo al la interna flanko de la atolo ŝipveturebla por maksimume 100 metroj longaj ŝipoj. Je la orienta flanko la atolo kreskas arbustoj kaj en la nordo kaj okcidento arboj. Interne la laguno profundas ĝis 27 metroj. La terareo nur estas 19,5&nbsp;km², sed la atolo ĉirkaŭas areon de 385&nbsp;km². Tie oni kultivas perlojn sur koralrifoj.

## Historio 
La insulo Raroia estis en 1606 malkovrita fare de Pedro Fernández de Quirós. Li donis al ĝi la nomon "La Fugitiva".

La atolo antaŭ ĉio konatiĝis kiel la finpunkto de la *Kon-Tikiekspedicio* en 1947. La ekspediciano Bengt Danielsson de 1949 ĝis 1952 faris sur Raroia doktoriĝo-esploron kaj verkis pri tio diversajn librojn.

eta|maldekstra|300ra|Ekspedicio Kon-Tiki (1947)
eta|maldekstra|200ra|Satelita foto de la atolo
eta|meza|Mapo el 1954

## Referencoj 
* Listo de insuloj en Franca Polinezio

Kategorio:Insuloj en Franca Polinezio
Kategorio:Insuloj en la Pacifiko
Hanna Lóránd

**Hanna Lóránd,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lóránd Hanna** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Ŝia origina nomo estis (hungarsisteme) *Woppera Janka*, ŝia edzo estis Ottó Ruttkai.

Hanna Lóránd http://www.imdb.com/name/nm0521229/ naskiĝis la  en Újpest, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Hanna Lóránd akiris diplomon en Teatra Akademio en 1946. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Teatro Magyar. Inter 1947 kaj 1950 ŝi apartenis al Teatro Madách, poste al Teatro Jókai. Inter 1955–1964 ŝi ricevis rolojn en pluraj provincaj teatroj (Teatro Gárdonyi Géza, Teatro Szigligeti (Szolnok), Teatro Csiky Gergely (Kaposvár), Nacia Teatro (Miskolc)). Ŝi apartenis al Teatro József Attila inter 1964–1982, poste ŝi pensiuliĝis.

Ŝi edziniĝis en 1949, poste ŝi naskis 2 filojn. Ŝi ricevis premiojn en 1964 kaj 1980.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare: Hamleto - Ophelia
* Endre Fejes: *Rozsdatemető* - S-ino Seres
* Sándor Bródy:  *A tanítónő* - titolrolo 

## Elektitaj filmaj roloj 
* *Kis Katalin házassága* (1950)
* *Falak* (1968)
* *Utolsó padban* (1975)
* *Petőfi* (1981)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Judith Anderson kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=6295
* hungara voĉo en desegnofilmo

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Ciklopentanamino

**Ciclopentanamino** aŭ **ciklopentilamino** estas primara amino derivita el la ciklopentano. Ĝi estas senkolora likvaĵo, solvebla en akvo sed pli solvebla en hidrofobaj ol hidrofilaj solvaĵoj. Simile al aliaj aminoj, la ciklopentilamino estas neakordigebla kun acidoj, acilaj kloridoj, acidaj anhidridoj kaj karbona duoksido.

Cicklopentanaj derivaĵoj uzatas por sintezo de fungicidoj, herbicidoj, farmaciaĵoj, tinkturoj, planto-hormonoj, kaj fabrikado de plastigiloj kaj sintezaj kaŭĉukoj. La ciklopentanamino ankaŭ uzatas kiel anti-tumora drogo.

La ciklopentanamino uzatas en la sintezo de la **pencikurono**, iu fungicido surbaze de ureo specife disvolvita kontraŭ la planta patogeno **Rhizoctonia solani**. La ciklopentilamino estas toksa substanco kiu povas kaŭzi brulvundojn en okuloj kaj piedoj. Krom tio, ĝi estas koroda kaj tre brulema komponaĵo.

## Sintezo 
* La ciklopentilamino estas sintezebla per reduktado de la **nitrociklopentano** kaj alia kombinaĵo de akvo-karbona unuoksido en ĉeesto de oro kiel katalizilo:
400ra|eta|centre|

* Alia formo sintezi ĉi-aminon konsistas en traktado de la ciklopentanono kun amoniako, etanolo kaj **titana (IV) izopropoksido**, sekvata per reduktigo kun natria borohidrido.
400ra|eta|centre|

## Literaturo 
* Chemicalland21
* NIST Chemistry WebBook
* CRC Handbook of Data on Organic Compounds, David R. Lide, G.W.A. Milne
* EPA Environmental Protection Agency 
* Textbook of Organic Chemistry, Pillai C N

## Kunrilataj kemiaĵoj 

2-Methyl Cyclopentanamine.png|
2-(Aminomethyl)cyclopentanamine.png|
1-methylcyclopentanole.png|
3-methylcyclopentanole.png|
Isovaleramine 3D.png|
Neopentylamine3D.png|
Pentylamine_Structural_Formula_V.1.svg|
Pentan-2-amine_200.svg|
3‐pentanamine.svg|
Pencycuron.svg|

## Vidu ankaŭ 
* Ciklaj aminoj
* Aminoj
* Piperidino
* Cikloheksano
* Cikloheksanolo
* Cikloheksanono
* Ciklopentano

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Ba (araba litero)

La **Bet**, **Beth**, **Beh**, aŭ **Vet** estas la dua litero de multaj abjadoj (alfabetoj) de ŝemidaj lingvoj, kiaj la bēt 𐤁‏‏ en fenica, bēṯ ܒ‏ en Siria siria, **bet** ב en hebrea, **bā** ب en araba kaj bet በ en etiopa.

La bet estas en Unicode kiel U+05D1 ב hebrea litero bet.

En fonetiko la bet reprezentas la sonon /b/ nome voĉa bilabiala plozivo. En moderna israela hebrea, siria kaj fenica komence de la vorto ĝi prononcatas kiel //, male al mezo aŭ fino de la vorto ĝi prononcatas kiel //.

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Ciklopentadueno

**Ciklopentadueno** estas organika kombinaĵo, alifata hidrokarbonido, senkolora likvaĵo kun malagrabla odoro. Sub meditemperaturo ĉi-cikla dueno dumerizas kun la tempopaso por estigi la duciklopentadueno laŭ la reakcio de Diels-Alder.

La dumero povas restaŭriĝi per varmigado produktante la unumeron. La komponaĵo estas ĉefe uzata por la produktado de la ciklopenteno kaj ĝiaj derivaĵoj. Ĝi estas populare uzata kiel antaŭanto al la liganto ciklopentaduenila de la ciklopentaduenilaj kompleksaĵoj en organometala kemio.

Ciklopentadueno estas forte brulema kaj alte volatila. Ĝiaj vaporoj estas pli pezaj ol la aero kaj formas eksplodajn miksaĵojn. Ciclopentadueno ankaŭ reakcias kun serio da aliaj kemiaĵoj, kaj kie estas konsiderinda varmo-disvolvado tie estas danĝero de sparkigo aŭ eksplodo.

## Sintezo 
* Per malpolimerizado de la **duciklopentadueno**:
400ra|eta|centre|Sintezo de ciklopentano per malkomponado de la **duciklopentadueno**.

## Reakcio 
* Adukta reakcio inter la **maleata anhidrido** kaj la ciklopentadueno, sekvata de hidrogenigo kaj estigante la heksahidro-3,6-metanoftalata anhidridon:
500ra|eta|centre|Aldona reakcio inter la ciklopentadueno kaj la **maleata acido**.

* Ciklopentano estiĝas per kataliza reduktado de la ciklopentadueno:
500ra|eta|centre|Sintezo de ciklopentano ekde la ciklopentadueno.

* **Norborneno**n eblas prepari per aldona reakcio kun etileno:
500ra|eta|centre|Sintezo de la **norborneno** per Reakcio de Diels-Alder.

## Literaturo 
* NIST Chemistry WebBook
* Process Chemistry in the Pharmaceutical Industry, Volume 2: Challenges in an ..., Kumar Gadamasetti, Tamim Braish
* Advances in Organometallic Chemistry, Volume 2
* Introduction to Organic Laboratory Techniques: A Small Scale Approach, Donald L. Pavia
* Organic Chemistry, Marye Anne Fox,James K. Whitesell
* Cyclopentadiene ICON Group International
* Organic Chemistry, William Brown, Christopher Foote, Brent Iverson, Eric Anslyn
* A Comprehensive Guide to the Hazardous Properties of Chemical Substances, Pradyot Patnaik

## Vidu ankaŭ 
* Ciklopentano
* Ciklopentanono
* Ciklopentanamino
* Ciklopentanolo
* Ciklopenteno

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Hidrokarbonidoj
Kategorio:Cikloalkenoj
Adolph Occo (1524-1606)

eta|Adolphus Occo, 50-jara sur monero
**Adolfo Occo**, ofte ankaŭ **Adolfo Occo la 3-a** por distingo disde de la patro kaj de la avo (naskiĝinta la  en Augsburg), mortinta samloke la ) estis germana numismatikisto, medicinisto kaj epigrafikisto. Li amikiĝis al Andreo Vesalio kaj Conrad Gesner.

## Vivo 
Originante de medicinista familio li mem studis medicinon en Tübingen kaj Padovo. Finfine en Ferrara li doktoriĝis en la 1549-a jaro. Reveninte patrujen li iĝis kolego kaj posteulo de la patro. En la jaro 1573 li nobeliĝis fare de imperiestro Maksimiliano la 2-a. Ekde 1582 ĝismorte li estris la kolegaron medicinistan en Augsburg. La tutan vivon li dediĉis al studoj sciencaj.

## Literaturo 
* Paulus Arnold, 'Adolf III. Occo (1524-1606) und das Dresdner Münzkabinett im 16. Jahrhundert' en: *Wissenschaftsgeschichte der Numismatik : Beiträge zum 17. Deutschen Numismatikertag 3.-5. März 1995 in Hannover*: 139-157.
* Federica Fontana, 'Adolf Occo postillato dagli antiquari romani fra Cinquecento e Seicento', *Rivista italiana di numismatica e scienze affini*, 2006 (107) : 297-354. http://www.academia.edu/414934/Federica_Missere_Fontana_Adolf_Occo_postillato_dagli_antiquari_romani_fra_Cinquecento_e_Seicento_
* H.L. Houtzager, 'Andreas Vesalius and the Occo medals of Augsburg. Evidence of a professional friendship' in *Vesalius* 2000 (VI) : 20-31.
* Leopoldus Iosephus Renauldin, ''Etudes historiques et critiques sur les médecins numismatistes, contenant leur biographie et l'analyse de leurs écrits*, Parisiis, 1851 : 66-71. Tie chi legeble
* Iohannes-Michael Simon, *Le monnayage gentilice de la République romaine vu par les érudits des XVIe et XVIIe siècles'' , Schola Chartarum , 1989. http://catalogue.enc.sorbonne.fr/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=94166&shelfbrowse_itemnumber=125365 Parte legeble tie chi 

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio ĉe ADB

Kategorio:Germanaj kuracistoj
Kategorio:Numismatikistoj
Ṯāʾ

La **ṯāʾ** (en araba ثاء, ṯāʾ) estas la kvara litero de la araba alfabeto. En klasika araba ĝi reprezentas sonon bruantan, frikativan, interdentalan kaj nevoĉan, /θ/, same kiel tiu de la z en duoninsula hispana. En la abjad-numeraloj ĝi havas la valoron de 500.

## Historio 
Ĝi estas unu de la ses literoj de la araba alfabeto kiuj aldoniĝis al la 22 hereditaj de la fenica alfabeto (la aliaj estas ḫāʾ, ḏāl, ḍād, ẓāʾ kaj ġayn) kaj ĝi estas, esence, varianto de la Tāʾ.

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Ĥa (araba litero)

La **Ḫāʾ** (araba تاء, *tāʾ*) estas la sepa litero de la araba alfabeto. Reprezentas la fonemon /x/. Tiele ĝi reprezentas sonon bruan, frikativon, velaron kaj senvoĉan, simila al tiu de la j en hispana.

En la abjad-numeraloj havas la valoron de 600. Ĝi estas la signo U+062E en Unikodo.

Ĝi ofte respondas al Ĥ en Esperanto: la arabaj vortoj por Ĥartumo kaj ŝejĥo enhavas ĉi tiun literon.

## Historio 
Ĝi estas unu de la ses literoj de la araba alfabeto kiuj aldoniĝis al la 22 hereditaj de la fenica alfabeto (la aliaj estas ṯāʾ, ḏāl, ḍād, ẓāʾ kaj ġayn) kaj ĝi estas, esence, varianto de la Ḥāʾ.

## Vidu ankaŭ 
* Araba alfabeto
* H (latina litero)
* Ḥāʾ

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Ḏāl

La **ḏāl** (arabe ﺫﺍﻝ, *ḏāl*) estas la naŭa litero de la araba alfabeto. En la klasika araba reprezentas la fonemon . Tiele ĝi reprezentas sonon frikativan, alveolaran kaj voĉan.

En la abjad-numeraloj havas la valoron de 700.

## Historio 
Ĝi estas unu de la ses literoj de la araba alfabeto kiuj aldoniĝis al la 22 hereditaj de la fenica alfabeto (la aliaj estas ṯāʾ, dāl, ḍād, ẓāʾ kaj ġayn) kaj ĝi estas, esence, varianto de la dāl.

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Ciklopentanolo

**Ciclopentanolo** estas organika komponaĵo, cikla alkoholo, senkolora oleeca likvaĵo kun milda odoro je amila alkoholo. Ĝi estas milde solvebla en akvo sed solvebla en etanolo, duetila etero, ketono kaj organikaj solvantoj kaj okazas en etaj kvantoj en la pasifrukto. Ĉi-substanco estas relative stabila sed estas brulema kiam ekspoziciita al altaj temperaturoj aŭ libera flamo.

La ciklopentanolo estas industrie sintezita per reduktado de la ciklopentanono kun **litia aluminia kvarhidrido** sub meditemperaturo aŭ per kataliza hidrogenigo. La ciklopentanolo uzatas kiel solvanto en la industrio de lakoj, medicinaĵoj kaj kiel kemia reakcianto. Ĝi ankaŭ uzatas kiel solvento en parfumfabrikado.

## Sintezo 
* Ciklopentanolo estas sintezita per reduktado de la ciklopentanono en ĉeesto de natria borohidrido:
[400ra|eta|centre|Sintezo de ciklopentanolo ekde la [ciklopentanono.]]

## Reakcio 
### Reakcio 1 
* Sintezo de la ciklopenteno per senhidratigo de la ciklopentanolo:

### Reakcio 2 
* Per agado de la **dumetila sulfato** kun la ciklopentanolo eblas estigi la ciklopentilan metil-eteron.

### Reakcio 3 
* La interagado de la metala natrio kun ciklopentanolo estigas natrian ciklopentokson kaj hidrogenon.

## Literaturo 
* NIST Chemistry WebBook
* Chemical Book
* Organic Chemistry, Joseph M. Hornback
* Zeolites and Related Materials: Trends Targets and Challenges(SET): 4th ..., Antoine Gedeon,Pascale Massiani,Florence Babonneau
* Olfaction, Lloyd M. Beidler

## Kunrilataj kemiaĵoj 

CPME.svg|Ciklopentil-metil-etero
2-(Aminomethyl)cyclopentanamine.png|**Aminometil-ciklopentilamino**
2-Methyl Cyclopentanamine.png|**Metil-ciklopentilamino**
Ciclopentilamina.png|Ciklopentilamino
N,N-Dimethylcyclopentanamine.png|**Dumetil-ciklopentilamino**
Methylcyclopentaan.png|**Metilciklopentano**
Methoxy-cyclopentane.png|**Metokso-ciklopentano**
Methyl-cyclopentanol.png|**Metil-ciklopentanolo**
1,3-dichloro-2-bromo-cyclopentane.png|**1,3-dukloro-2-bromo-ciklopentano**
Ethoxy-cyclopentane.png|**Etokso-ciklopentano**
Chloro-cyclopentane.png|**Kloro-ciklopentano**
Ethyl-cyclopentane.png|**Etil-ciklopentano**
|**Etokso-ciklopentano**

## Vidu ankaŭ 
* Alkoholoj
* Ciklopentano
* Ciklopentanono
* Ciklopentilamino
* Ciklopropeno
* Cikloheksano

## Referencoj 
Kategorio:Alkoholoj
Kategorio:Ciklaj kombinaĵoj
Adolph Occo

eta|Epitafo de Adolph Occo en la klostro katedrala de Augsburg
**Adolph OCCO** (naskiĝinta en 1447 en Hinte-Osterhusen, mortinta la  en Augsburg) estis germana kuracisto kaj humanisto. Li ne estu konfuzita kun la samnomulo Adolph Occo (1524-1606).

## Vivo 
Originante el riĉa familio li studis medicinon kaj estiĝis en 1488 persona kuracisto de grafo Filipo (Palatinato) - de kiu li estis ricevinta rekomendan leteron jam en 1485. Per tio li kontaktis Johann von Dalberg, la episkopon de Worms, kies inklinon je humanismaj studoj Occo ankaŭ havis. El letero adresita de Johano Reuchlin al Dalberg el la 1489-a jaro oni povas konkludi ke li faris studojn de la helena lingvo kune kun Occo.

En 1491 Occo estis kuracisto de Sigismondo de Aŭstrio en Innsbruck. El protokoloj de la medicinistaro de Augsburg oni lernas ke Occo translokiĝis ĉirkaŭ la jaro 1494 al Augsburg kie li ekpraktikis kiel kuracisto. Lia agado ŝajne furoris tiuloke. Estante plena de agademo kaj profesia kapablo li mortis subite en 1503.

## Graveco 
Occo ne nur gravis kiel kuracisto sed ankaŭ kiel humanisto havante scion ne nur de la latina sed ankaŭ de la helena lingvo (tiutempe malofta afero). Conrad Celtis laŭdis lin kiel poeton - same kiel faris tion ankaŭ Rudolf Agricola kaj Theoderich Ulsenius. Occo amike interŝanĝis siajn konojn kun Celtis kaj Reuchlin. En la reuchlin-a leterkolekto troviĝas ankaŭ du skribaĵoj de Occo. La biblioteko ampleksa de Occo estis malferma ankaŭ por aliaj sciencemuloj. Estante needzina li heredigis ĉion al sia nevo Pompeius Occo, tial ke la libraro venis al Amsterdamo.

## Literaturo 
* Jacob Brucker: *Historia vitae Adophorum Occorum*, Lepsiko 1734. p. 27–33
* L. Geiger (eld.): *Johann Reuchlin’s Briefwechsel*, Tübingen 1885
* Bibliothek des litterarischen Vereins in Stuttgart, Bd. CXXVI) p. 24. 31. 42
* Zeitschrift für die Geschichte des Oberrheins. Bd. II. Karlsruhe 1851. p. 273-275
* Vierteljahrsschrift für Kultur und Litteratur der Renaissance. Jahrgang I. Leipzig 1886. p. 500–501

## Fonto 
Artikolo *Occo* de Hermann Arthur Lier en: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 24 (1887), p. 126–127, kio legeblas tie chi interrete.

Kategorio:Germanaj kuracistoj
Kategorio:Germanaj humanistoj
Alef

eta|dekstra|La alif en izola formo.
La **Alef**, **Alif** aŭ **ʾĀlp** estas la unua litero de de multaj abjadoj (alfabetoj) de ŝemidaj lingvoj, kiaj la ʾĀlp 𐤀 en fenica, ʔālap ܐ en siria, álef א en hebrea, álif ا en araba kaj ʔälf አ en etiopa.

La álef estas en Unicode kiel U+05D0 א hebrea litero alef.

En fonetiko álef dekomence reprezentis la sonon /ʔ/. En moderna israela hebrea tiu sono ne prononcatas, spite ke foje la litero ain (ע) estas prononcata kiel /ʔ/, por ekzemplo en la nomo de la kanto מָעוֹז צוּר (Māʕōz Sˤūr ĝi anstataŭatas per Maʔoz Cur).

Origine en fenica tiu sono /ʔ/ estis, sed en novpunika tiu fonemo ĉesis prononciĝi kaj tiu litero uzatis kiel legohelpilo por indiki ajnan vokalon, ĉefe [o] kaj [a].

En araba alfabeto tiu litero nomiĝas اﻷلف [al'ʔalif] tio estas Álif. Ĝi estas la unua litero de la araba alfabeto (kaj unua kaj kun valoro de 1 en la ordo abjada). Estas luna litero. Ĝi devenas, tra la alfabetoj nabatea kaj aramea, de la fenica litero ʾalp.

## Referencoj 
Kategorio:Ŝemida lingvaro
Kategorio:Arabaj literoj
Kategorio:Hebrea alfabeto
Clairvaux

eta|300px|la abatejo, nuntempe malliberejo

***Clairvaux*** (prononco , de la latina nomo *Clara Vallis*, en Esperanto "hela valo") estas eksa abatejo de la cistercianoj. Ĝi troviĝas en la norda parto de centra Francio, proksimume 55 kilometrojn oriente kaj 10 kilometrojn sude de la urbo *Troyes*, en la valo de la rivero Aube, pli-malpli 15 kilometrojn de la urbo Bar-sur-Aube, irante laŭ la rivera bordo al la direkto de la fonto. Nuntempe la konstruaĵaro apartenas al la komunumo *Ville-sous-la-Ferté* en la departemento Aube en la sudo de la administra regiono *Grand Est*.

[eta|maldekstra|200px|[Bernardo de Clairvaux, inicialo el la 13-a&nbsp;jarcento]]

## Vidu ankaŭ 
* Ville-sous-la-Ferté
* Clairvaux (stacidomo)

Kategorio:Abatejoj de Côte-d'Or
Kategorio:Cistercianaj abatejoj en Francio
Theoderich Ulsenius

**Theoderich ULSENIUS** (naskiĝinta ĉirkaŭ 1460 en Zwolle, mortinta ĉirkaŭ 1508 en 's-Hertogenbosch) estis germana kuracisto kaj humanisto.

## Vivo 
[eta|Ilustraĵo de [Albrecht Dürer je la fama prisifilisa poemo de Ulsenius]]
En 1486 Ulsenius estis urba ĉefkuracisto de Nürnberg, kie li konatiĝis kaj amikiĝis kun Conrad Celtis. En 1507 li iĝis persona kuracisto de la dukoj de Meklenburgio, antau kiuj li solene ĵuris fari bonan laboron. Tiu ĵuro ankoraŭ skribe ekzistas. Post tiu dato liaj spuroj tamen malaperis.

## Graveco 
Ulsenius famiĝis tre pro sia poemo pri sifiliso, kiu nombriĝas inter la plej malnovaj atestiloj de tiu epidemio en Centra Eŭropo. Ĝia titolo estas *Vaticinium in epidemicam scabiem, quae passim toto orbe grassatur* (de la 1.8.1496). Per cento da heksametroj ĝi ofertas meditadon pri la astronomia kombino inter la planedoj Jupitero kaj Saturno el la jaro 1484, kion oni konsideris la ĉefan kaŭzon de la apero de la epidemio! Ĝi estas plena de poetika elano restante plurfoje obskura kaj apenaŭ komprenebla.

Aperis en 1496, denove en Nürnberg, lia dua verko (formo: elegia distiko) kun la titolo *De pharmacandi comprobata ratione, medicinarum rectificatione symptomatumque purgationis hora supervenientium emendatione libri II*. Tiun literaturajhon ege ŝatis la samtempuloj. Ĝi represitis ankoraŭ de Georg Pictorius (1500-1569) en du eldonoj de sia verko *Sermones convivales* (Basel 1559 kaj 1571). Laŭ Panzer konatas ankoraŭ tria verko de Ulsenius, *De clinico pharmacandi modo libri duo* (Nürnberg 1496): sed verŝajne ĝi samas al la unua verko, havante iomete alian titolon.

## Literaturo 
* Joh. Trithemius, Catalogus illustrium virorum s. l. 1495. Bl. LXVIIb.
* G. A. Will’s Nürnbergisches Gelehrten-Lexicon, fortgesetzt von Christ. Konr. Nopitsch. VIII, 351. Altdorf 1808
* A. Blanck, Die Mecklenburgischen Aerzte. Schwerin 1874. p. 4, 5.
* H. Haeser, Lehrbuch der Geschichte der Medizin. III, 238. Jena 1882.
* A. Hirsch, Biographisches Lexicon der hervorragenden Aerzte. VI, 44. Wien und Leipzig 1888.

## Fonto 
Artikolo *Ulsenius, Theoderich* de Hermann Arthur Lier en: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 39 (1895), p. 270–271, kio legeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Germanaj kuracistoj
Kategorio:Nederlandaj kuracistoj
Kategorio:Nederlandaj humanistoj
Kategorio:Germanaj humanistoj
Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento
Pompeius Occo

**Pompeius OCCO** (naskiĝinta verŝajne en 1483, mortinta la ) estis germana-nederlanda komercisto kaj komisiito de la klano Fugger por ties bankejo en Amsterdamo.[eta|Pompeius Occo. Portreto de [Dirck Jacobsz, ch.1531]]

## Vivo 
Nur malmulte konatas de lia origino. Certas ke li edukitis ekde 1494 fare de sia onklo Adolph Occo kaj ke li heredis en 1503 la bibliotekon faman de Rudolf Agricola. Agricola siavice estis ricevinta ĝin de Occo.
Ĉirkaŭ la jaro 1510-a Occo setlis en Amsterdamo. Lia domo *Het Paradijs* en la strato Kalverstraat iĝis renkontiĝloko de artistoj kaj intelektuloj de tuta Eŭropo. Li estis ankaŭ bankisto kaj de la ĉefepiskopo de Trondheim kaj de la dana reĝo Kristiano la 2-a. Kiam la kverelo inter la reĝo kaj la ĉefepiskopo Erik Valkendorf ekgraviĝis, la ekleziula moŝto fuĝis Amsterdamon. Tie li kaŝiĝis certan tempon ĉe Occo.
Valkendorf kaj Occo ŝatis ambaŭ librojn antikvajn. En la kolektoj de la (nun fermita) *Muzeo Enschedé* en Haarlem troviĝas ilustrita biblio norvega, donacaĵo de Valkendorf al Occo. Occo havis ankaŭ peran rolon en la fabrikado de la unuaj presitaj libroj por Norvegio, t.e. meslibro (*Missale Nidrosiense*) kaj breviero (*Breviarium Nidrosiense*). Alia projekto, kiu jam estis mendita en 1520 far Valkendorf ĉe la oficino de Doen Pieterszoon (pasiona libreto kun lignogravuraĵoj de Jacob Cornelisz. van Oostsanen, Lucas van Leyden kaj Jan de Cock), neniam realiĝis.

## Literaturo 
* Prie ĉe *ostfriesischelandschaft.de*

## Fonto 
Kategorio:Germanaj entreprenistoj
Kategorio:Nederlandaj eldonistoj
Kategorio:Germanaj bankistoj
Ĝim

La **Gimel** estas la tria litero de multaj abjadoj (alfabetoj) de ŝemidaj lingvoj, kiaj la **gaml** 𐤂 en fenica, **gāmal** ܓ‏ en siria, **guímel** ג en hebrea, **ǧīm** ج en araba kaj gäml ገ en etiopa.

La gimel estas en Unicode kiel U+05D2 ג hebrea litero gimel.

En fonetiko la gimel reprezentas la sonon /g/. En moderna israela hebrea, siria kaj fenica komence de la vorto ĝi prononcatas kiel /g/, male al mezo aŭ fino de la vorto ĝi prononcatas kiel /ɣ/, escepte ĉe la moderna israela hebrea, kie la litero gimel havas nur la fonemon /g/.

La nomo de tiu litero (gaml, gimel) signifas "kamelo".

En araba alfabeto tiu litero nomiĝas الجيم [al'dʒiːm]. Ĝi estas la kvina litero de la araba alfabeto. En la abjad-numeraloj ĝi havas la valoron de 3. Ĝi estas luna litero. Ĝi devenas, tra la alfabetoj nabatea kaj aramea, de la fenica litero gaml.

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Attila Lőte

**Attila Lőte,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lőte Attila** estas hungara aktoro, voĉoaktoro.
[eta|Attila Lőte kaj [Lili Vörösmarty]]
Attila Lőte http://www.imdb.com/name/nm0530541/ naskiĝis la  en Szeged.

## Biografio 
Attila Lőte aliĝis al amatora trupo jam en 1953. Li akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1957. Post siaj studoj li aliĝis al Teatro Csokonai (Debrecen). Ekde 1959 li konstante apartenas al la Teatro Madách. Li ofte ricevis rolojn en filmoj, krome li tre longe estis aŭdebla en Hungara Radio en serio "Szabó család" (Familio Szabó). Li ricevis premion en 1973.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare: Hamleto - Laertes
* Ferenc Lehár: *A mosoly országa* - Hatfaludy
* Dolarpaĉjo (teatra versio, 2007)
* Sofoklo: Antigona - Haimon

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* *Égrenyíló ablak* (1959)
* *Fotó Háber* (1963)
* *80 huszár* (1978)
* *Napló szerelmeimnek* (1987)
* *A napfény íze* (1999)
* *Rap, revü, Rómeó* (2004)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *Legenda a vonaton* (1962)
* *A külföldiek* (1975)
* *Villámfénynél* (1986)
* *Kisváros* (serio, 1996)
* *Nagyvizit* (2006)
* *Aranyélet* (2015)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Jean Marais, Jean-Louis Trintignant, Max von Sydow kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=6337

## Lia libro 
* *Maszk nélkül (Egy színész jegyzetei a közönségnek)* (2007, ISBN 9789638478870)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva membiografio kun foto 
* oficiala paĝo
* datenoj

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Anjelos Kalepjanos

**Anjelos Kalepjanos** (greke: *Άγγελος Καλεπιανός*) estis greka sciencisto de la 16-a jarcento.

## Vivo 
Naskiĝinta en Kipro li iĝis monako. Li travivis la invadon de la insulo fare de la turkoj kaj verkis en la greka lingvo du verketojn. Ilin tradukis en la italan lia samlandano Luzinianos/Λουζινιάνος eldonante ilin kune kun propra verko pri la historio de Kipro.

## Fonto 
* Κωνσταντίνος Σάθας: *Νεοελληνική Φιλολογία: Βιογραφία των εν τοις γράμμασι διαλαμψάντων Ελλήνων, από της καταλύσεως της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας μέχρι της Ελληνικής εθνεγερσίας (1453-1821)*, eldonejo Τυπογραφείο των τέκνων Ανδρέου Κορομηλά, Ateno 1868, kio legeblas interrete tie ĉi.

Kategorio:Kipranoj
Kategorio:Grekaj verkistoj
Kategorio:Ortodoksaj monaĥoj
Ági Máhr

**Ági Máhr** [mAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Máhr Ági** aŭ ofte **Máhr Ágnes** estas hungara aktoro.

Ági Máhr http://www.imdb.com/name/nm0537229/ naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ági Máhr frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi lernis en studio de Nacia Teatro (Budapeŝto) inter 1970-1972. Ŝi aliĝis al trupo de Teatro de Kecskemét en 1972. Inter 1974 kaj 1979 ŝi apartenis al Teatro Jókai (Békéscsaba), poste al Nacia Teatro (Miskolc). Ŝi akiris dramopedagogian diplomon en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto) en 2001. Ŝi ricevis 3 premiojn inter 2003-2011. 

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Makbeto - Seyton
** Romeo kaj Julieta - S-ino Capulet
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - spirito de la Tero; patrino de Éva
* Henrik Ibsen: Peer Gynt - patrino de la fianĉo
* Schiller: Maria Stuart - Hanna Kennedy
* Molière:
** La Avarulo - Frosine
** La malsanulo pro imago - Toinette

## Elektitaj filmaj roloj 
* *Hatásvadászok* (1983)
* Ni neniam mortos! (1993)
* *Tűzvonalban* (televizia serio, 2009)
* *Az állampolgár* (2017)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* datenoj

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Ili!

***Ili!*** (angle: *Them!*) estas usona sciencfikcia kaj horora filmo de 1954. Ĝia reĝisoro estis Gordon Douglas. Ĝi temas pri milito inter la homaro kontraŭ la mutaciaj grandegaj formikoj.

Oni kredas, ke ĉi tiu filmo estas ĉefverko de la filmoj pri grandaj muticiaj monstroj.

## Resumo 
Du policistoj trovas en novmeksika dezerto knabinon ŝoke. Poste ili trovas forlasitan kaj detruitan karavanon. La serĝento Peterson iras esplori ĝin. Li ne trovas tie vivon, sed nur sangon.

Proksime de la loko oni trovas kadavrojn kaj formikan acidon kaj strangajn piedsignojn en la kadavrojn. El Vaŝingtono venas du entomologoj, la profesoro Harold Medford kaj lia filino Pat.

La loko kie ili trovis la knabinon estas denove esplorata de la entomologoj, la serĝento Peterson kaj la agento de la FBI Robert Graham. Tie atakas ilin grandegaj formikoj. Ili ekscias kiuj estas la murdistoj: la formikoj. Oni komprenas, ke la formikoj mutaciiĝis pro nukleaj testoj.

La aŭtoritatoj atakas la formikejon per veneno, sed du reĝin-formikoj sukcesas eskapi kaj konstrui novajn nestojn. Unu el ili estas detruita en maro fare de soldatoj kaj la alia konstruas sian neston en Los-Anĝeleso.

La aŭtoritatoj de la kalifornia urbo anoncas militjuron kaj atakas la neston. Peterson mortas savante du junulojn kaptitajn de formikoj. Finfine la reĝino kaj la ovoj estas detruitaj per flamĵetilo.

Fine de la filmo la profesoro demandas kiujn novajn katastrofojn oni povas atendi pro la nukleaj testoj.

## Geaktoraro 
* James Whitmore kiel la serĝento Ben Peterson,
* Edmund Gwenn kiel la doktoro Harold Medford,
* Joan Weldon kiel la doktorino Pat Medford,
* James Arness kiel la agent de la FBI Robert Graham,
* Onslow Stevens kiel la generalo O'Brien,
* Sean McClory com la urbestro Kibbee,
* Chris Draker kiel Ed Blackburn,
* Sandy Descher kiel la knabino Ellinson,
* Mary Ann Hokanson kiel la sinjorino Lodge,
* Don Shelton kiel la kapitano Fred Edwards,
* Fess Parker kiel Alan Crotty,
* Olin Howlin kiel Jensen,
* Leonard Nimoy kiel soldato.

## Produktado 
Unue oni volis filmi ĝin kolore. Du tagoj antaŭ la filmado, la Warner Bros. decidis filmi ĝin nigrablanke, ĉar ili ne kontentis.

## Premioj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Them! (1954)* ĉe IMDb.com

Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1954
Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj
Kategorio:Usonaj nigrablankaj filmoj
Kategorio:Filmoj pri monstroj
Dad (araba litero)

La **ḍād** (arabe ﺿﺎﺩ, **ḍād**) estas la dekkvina litero de la araba alfabeto. Reprezentas la fonemon . Tio estas plozivo, dentala, velara kaj voĉa.

En la abjad-numeraloj ĝenerale havas la valoron de 800, kvankam en Magrebo kutimas havi la valoron de 90.

## Historio 
Tiu sono ŝajnis unika inter la antikvaj lingvoj, ĝis la punkto ke la araba lingvo iam nomiĝis *lingvo de la ḍād*. Ĝi estas unu de la ses literoj de la araba alfabeto kiuj aldoniĝis al la 22 hereditaj de la fenica alfabeto (la aliaj estas ṯāʾ, ḏāl, ḍād, ẓāʾ kaj ġayn) kaj ĝi estas, esence, varianto de la ḏāl.

## Vidu ankaŭ 
* Araba alfabeto

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Pokhara

eta|750px|center

**Poĥara** aŭ **Poĥaro**, *Pokhara,* nepale: **पोखरा** estas universitata urbego en meza parto de Nepalo.
eta|420x420px|center|Mapo pri Nepalo, kie estas videbla Poĥara ruĝe 
eta|Aerpanoramo en Poĥara
eta|Hoteleto en Poĥara
 
## Bazaj informoj 
* Areo: 56&nbsp;km²
* Supermara alteco: 827-1740 m
* Loĝantaro: 353,841 en 2011
* Horzono: UTC +5:45
* Telefonkodo: 061
* Poŝtkodoj: 33700 (WRPD), 33702, 33704, 33706, 33708, 33713

## Geografio 
Poĥara situas en meza parto de la lando en relative pli malgranda valo laŭ rivero. Katmanduo troviĝas 143 km.

## Historio 
eta|maldekstre|Muzeo en Poĥara
Poĥara kuŝas sur grava malnova komerca itinero inter Ĉinio kaj Hindio. En la 17-a jarcento ĝi estis parto de la Regno de Kaski, en la sekva jarcento ankaŭ komerca centro. De 1959 ĝis 1962 multe da rifuĝintoj alvenis el Tibeto. Ĝis la fino de la 1960-aj jaroj la urbo estis nur alirebla perpiede, la unua vojo estis konstruita en 1968.  

## Ekonomio 
Poĥara estas celloko de turistoj kaj montogrimpantoj. En la ĉirkaŭaĵo oni produktas rizojn, kafojn, citrusojn.
eta|Internacia muzeo pri montoj en Poĥara

## Trafiko 
El Poĥara kuras jam 3 vojoj, krome la urbego havas flughavenon. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

## Klimato 
La klimato de Poĥara estas subtropika, tamen pro la alteco ankaŭ modera. Somere la temperaturoj varias inter 25 kaj 33 °C, vintre 2 - 15 °C, neniam frostas. Jare pluvas po 3901 mm. En ĉiuj monatoj pluvas. La musonsezono (kun pli oftaj pluvoj) daŭras inter julio - septembro.

## Fontoj 
* WikiTrans
* mapo, distancoj 

Kategorio:Urboj de Nepalo
Za (araba litero)

La **ẓāʾ** (arabe ﻇﺎء, *ẓāʾ*) estas la deksepa litero de la araba alfabeto. En la klasika araba reprezentas la fonemon  aŭ . Tiele ĝi reprezentas sonon frikativan, alveolaran kaj voĉan.

En la abjad-numeraloj havas la valoron de 900, kvankam en Magrebo kutimas havi la valoron de 800.

## Historio 
Ĝi estas unu de la ses literoj de la araba alfabeto kiuj aldoniĝis al la 22 hereditaj de la fenica alfabeto (la aliaj estas ṯāʾ, dāl, ḍād, ḏāl kaj ġayn) kaj ĝi estas, esence, varianto de la ṭāʾ.

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Paderborna Altebenaĵo

[eta|[Kalkoŝtono|Kalkofragmentoj sur la Paderborna Altebenaĵo ĉe Borchen]]
eta|La Paderborna Altebenaĵo kun la limaj regionoj en la nordo, oriento kaj sudo.
La **Paderborna Altebenaĵo** estas laŭ sia geologia strukturo la sudorienta finaĵo de la Vestfala Golfo kaj samtempe la plej granda Kalko- kaj plej granda karstopejzaĝo de Vestfalujo. En la naturregiona subdivido laŭ '''' ĝi estas algrupigita al la Supra Vezera Montaro en la Malsuprosaksa Montaro.

En la okcidento la valo de la rivero Almetal formas la limon al la leŭsoebenaĵo de Hellweg kun la Montoĉeno Haar en ties sudo, al kiu norde alligiĝas la malaltejo de la Lippe, la Senne kaj la Teŭtoburga Arbaro. La orientan randon limigas la Montaro Egge. La sudan finaĵon limigas la Saŭerlando kaj la Tabulolando je Waldeck.

La Paderborna Altebenaĵo subdividiĝas en kvar partopejzaĝojn: Sintfeld en la sudo, la Montoplato de Brenken en la okcidento, la Bockfeld en la nordo kaj Lichtenauer Bergebene (Soratfeld) en la oriento.

## Fonto 
Tiu-ĉi artikolo estas tradukaĵo de la samtema artikolo :de:Paderborner Hochfläche en la germanlingva Wikipädie

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* BfN Mallonga pejzaĝa priskribo

Kategorio:Pejzaĝoj en Germanio
Kategorio:Geografio de Vestfalio
Kategorio:Naturregionoj en Germanio
Fa (araba litero)

La ** fāʾ** (arabe ﻓﺎء, * fāʾ*) estas la dudeka litero de la araba alfabeto. En la klasika araba reprezentas la fonemon . Tiele ĝi reprezentas sonon bruantan, frikativan, labial-dentalan kaj nevoĉan.

En la abjad-numeraloj havas la valoron de 80.

En Maroko ĝi povas troviĝi ankaŭ kun suba punkto (ڢ), tieke ke la grafio ﻑ havas la valoron de la qāf.

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Edit Majzik

**Edit Majzik,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Majzik Edit** estas hungara aktoro.

Edit Majzik http://www.imdb.com/name/nm2843169/ naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Edit Majzik frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, ekde 1984 ŝi lernis en studio de Nacia Teatro (Budapeŝto). Ŝi akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1990, ŝi lernis plej multe de Gábor Zsámbéki kaj Gábor Székely (reĝisoro). Post la diplomo ŝi aliĝis al trupo de Teatro de Nyíregyháza. Inter 1992 kaj 2006 ŝi apartenis al Teatro Csokonai (Debrecen), poste al malgranda teatro en Budapeŝto. Ŝi estis elektita distrikta deputito en 2010 en Zugló. En 2015 ŝi revenis al la Teatro Csokonai. Ŝi ricevis 4 premiojn inter 1993-1997.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Reĝo Lear - Goneril
** Rikardo la 2-a - edzino de duko York; kortegano
** *Epifanio: aŭ kiel vi volas* - Viola
** Tito Androniko - Alarich
** Kiel plaĉas al vi - Rosalinda
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - Éva (ina ĉefrolo)
* Henrik Ibsen: *Hedda Gabler* - S-ino Elvsted

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* *Budapest anno* (televizia filmo)
* *Cathrine magánélete* (2009)
* *Tűzvonalban* (televizia serio)

## Fontoj 
* http://port.hu/adatlap/szemely/majzik-edit/person-26097
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Khalid Masood

**Khalid Masood** (naskiĝis kiel *Adrian Elms*; naskiĝis en Kent, la 25-an de decembro, 1964 – mortis en Londono, la 22-an de marto, 2017) estis brita krimulo, lia alia nomo estis **Adrian Ajao** kaj **Khalid Choudry**. Li estis la faranto de la londona teroratako (2017), kaj teroristo de la Islama Ŝtato. Li kondamniĝis en 1983 per krimo de detruo. Li kondamniĝis en 2003 per havo de tranĉilo. Antaŭ lia morto li loĝis en la mezanglia West Midlands.

### Londona teroratako de 2017 
La 22-an de marto en la jaro 2017, surveturis piedirantojn kaj trafis barilon. Tiam li lasis sian ĉaron kaj mortigis policanon per tranĉilo. La gardistoj pafmortigis lin.

## Referencoj 
Kategorio:Britaj teroristoj
Kategorio:Britaj islamanoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1964
Kategorio:Mortintoj en 2017
Hāʾ

La **hāʾ** (arabe ﻫﺎء, *hāʾ*) estas la dudeksesa litero de la araba alfabeto. En la klasika araba reprezentas la fonemon . Tiele ĝi reprezentas sonon frikativan, glotalan kaj senvoĉan.

En la abjad-numeraloj havas la valoron de 5. Ĝi estas la signo U+0647 en Unikodo.

La kombino de tiu litero kun la du punktoj de la ta' okazigas la kreadon de la ta' marbuta.

## Vidu ankaŭ 
* Araba alfabeto
* H (latina litero)
* Ḥāʾ
* He (hebrea litero)

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Ta' marbuta

La '''ta' marbuta'* (en araba تاء مربوطة, *tāʾ marbūṭa'', tio estas «ligita ta'») estas varianto de la litero ta' kiu reprezentas la morfemon ĝenerale femenina /-at/ kiam ĝi estas la lasta litero de vorto. La litero ta' konvencie nomiĝas, por distingi ĝin de la ta marbuta, ta maftūḥa, tio estas, malferma (en araba تاء مفتوحة).

## Historio
Historie ĝi prononciĝis kiel /h/, kaj pro tio la ta marbuta havas la formon de la ه (hāʾ). Ĉar ĝi estas fakte kombinaĵo de ambaŭ literoj, la ta marbuta ne estas konsiderata parto de la origina araba alfabeto, simile al la ء (hamza). 

Kiam la vortoj kiuj enhavas tiun simbolon pasas al aliaj lingvoj skribitaj per araba alfabeto (kiaj la persa), ili ekhavas ه aŭ ت, laŭ la ĝeneralaj reguloj de gramatiko de la ricevanta lingvo.

## Vidu ankaŭ 
* Araba alfabeto

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj