open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Valér Ignác Maczki

'*** [macki], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Maczki Valér Ignác*' estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Matzke, Maczky, Maczke* [macke, macki].

 naskiĝis  en Eger, li mortis  en Eger.

## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li aliĝis al la cistercianoj en 1864. Post la novicado li studis teologion en moneĥeja altlernejo de Zirc, krome sciencojn en Reĝa Universitato de Pest. Li monaĥiĝis en 1869, jaron poste pastriĝis. En 1870 li estis subpastro en Hercegfalva, inter 1871-1875 li instruis en cisterciana gimnazio en Pécs, poste en Jura Akademio (Pécs). En 1876 li doktoriĝis el filozofio en la universitato, poste li instruis en Eger kaj en la gimnazio, kaj en la Ĉefepiskopa Jura Akademio (Eger), krome li partoprenis en kultura vivo de la urbo.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Költészettan.* (1876)
* *A bölcselés előtana. A lélektan és logika elemei.* (1887)
* *Eger városa és a magyar irodalom.* prelego, (1894)

## Memorigiloj 
* statuo en 2000 en Eger

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* datenoj
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Azîz ud-Din Âlamgir

'*** -  - aŭ pli simple **Âlamgir la 2-a*' estis mogolo, do imperiestro de la Mogola imperio, kiu entute ekzistis de 1526 ĝis 1858 en la hinda subkontinento.  naskiĝis la 6-an de junio 1699 en Multano kaj mortis en aĝo de 60 jaroj la 29-an de novembro 1759 en Delhio. Li regis kiel mogolo inter la jaroj 1754 kaj 1759. Kiel ĉiuj mogoloj, li estis membro de la antikva timurida dinastio.

Kategorio:Timuridoj
Kategorio:Mogolaj imperiestroj
Muhammad Ibrâhâm

'''''' -  - estis mogolo, do imperiestro de la Mogola imperio, kiu entute ekzistis de 1526 ĝis 1858 en la hinda subkontinento.  naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1703 en Delhio kaj mortis kaj mortis en aĝo de 42 jaroj la 31-an de januaro 1746 en la sama urbo. Li regis kiel mogolo dum la jaro 1719. Kiel ĉiuj mogoloj, li estis membro de la antikva timurida dinastio.

Kategorio:Timuridoj
Kategorio:Mogolaj imperiestroj
Farrukhsiyâr

''''* -  - estis mogolo, do imperiestro de la Mogola imperio, kiu entute ekzistis de 1526 ĝis 1858 en la hinda subkontinento.  naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1685 en la urbo Aŭrangabado (ekde 2023 formale nomata *Sambhajinagar'') en Maharaŝtro, kaj mortis en aĝo de 33 jaroj la 28-an de aprilo 1719 en Delhio. Li regis kiel mogolo inter la jaroj 1713 kaj 1719. Kiel ĉiuj mogoloj, li estis membro de la antikva timurida dinastio.

Kategorio:Timuridoj
Kategorio:Mogolaj imperiestroj
Jahandar Shâh

**Ĝahandar Ŝaho** aŭ ***Jahandar Shâh*** -  - estis mogolo, do imperiestro de la Mogola imperio, kiu entute ekzistis de 1526 ĝis 1858 en la hinda subkontinento.  naskiĝis la la 9-an de majo 1661 en la dekkana Altebenaĵo kaj mortis en aĝo de 51 jaroj la 12-an de februaro 1713 en Delhio. Li regis kiel mogolo inter la jaroj 1712 kaj 1713, kaj, kiel montras lia nomo, ankaŭ portis la honoran titolon ŝaho. Li estis membro de baburida dinastio, paarto de la antikva timurida dinastio.

Kategorio:Timuridoj
Kategorio:Mogolaj imperiestroj
Luz Pozo Garza

**Luz POZO Garza** (naskiĝis la 21-an de julio 1922 en Ribadeo - mortis la 20-an de aprilo 2020 en Korunjo) estis hispana poeto kaj membro de la Reĝa Akademio Galega.

Unu el la plej elstaraj figuroj en la galega literaturo de la dua duono de la  20-a jarcento, noviga kaj laŭ formo kaj laŭ temo. Unu el ŝiaj plej elstaraj verkoj estas *Codex Calixtinus*.

## Verkaro 
### Poezio en la galega 
* *O paxaro na boca*, 1952, Colección Xistral.
* *Últimas palabras / Verbas derradeiras*, 1976, La Coruña: Nordés. Memtradukita galega versio de la originalo en la hispana.
* *Concerto de outono*, 1981, Ediciós do Castro.
* *Códice calixtino*, 1986, Sotelo Blanco.
* *Prometo a flor de loto*, 1992, Provincial Council of La Coruña.
* *Vida secreta de Rosalía*, 1996, Espiral Maior.
* *Ribadeo, Ribadeo*, 2002, Junta de Galicia.
* *Medea en Corinto*, 2003, Linteo, dulingva galega-hispana eldono.
* *Historias fidelísimas: poesía selecta 1952-2003*, 2003, PEN Club Galicia.
* *Memoria solar* (kompleta poezia verkaro), 2004, Linteo.
* *As arpas de Iwerddon*, 2005, Linteo.
* *As vodas palatinas*, 2005, Espiral Maior.
* *Deter o día cunha flor*, 2009, Baía Edicións; kun ilustraĵoj de José Valentín.
* *Rosa tántrica*, 2016, Alvarellos Editora.

### Poezio en la hispana 
* *Ánfora*, 1948, Vigo.
* *El vagabundo*, 1952, Ribadeo.
* *Cita en el viento*, 1962, Viveiro.
* *Últimas palabras / Verbas derradeiras*, 1976. La Coruña: Noreste.
* *Sol de medianoche*, 2013, Eurisaces.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Hispanlingvaj poetoj
Uxío Novoneyra

**Uxío NOVONEYRA**, naskita **Eugenio Novo Neira** (naskiĝis la 19-an de januaro 1930 en Parada, Seoane – mortis la 30-an de oktobro 1999 en Santiago de Compostela, Galegio), estis hispana poeto kaj verkisto. Naskita en kamparana familio, Folgoso de Caurel (d:Q1447369) estis la primara fizika referencpunkto por siaj versoj, konsideritaj inter la plej bonaj en galega literaturo laŭ pejzaĝo. Tago de la Galega Beletro estis dediĉita al li en 2010.

## Verkaro 
* *Os eidos* (1955). Vigo, Edicións Xerais de Galicia, 
* *Os eidos 2. Letanía de Galicia e outros poemas* (1974). Vigo, Galaxia, 
* *Poemas caligráficos* (1979). Madrid, Brais Pinto, 
* *Libro do Courel* (1981)
* *Muller pra lonxe* (1987). Lugo, 
* *Do Courel a Compostela 1956-1986* (1988). Santiago de Compostela, Sotelo Blanco, 
* *O cubil de Xabarín* (1990). Madrid, Edlevives, 
* *Tempo de elexía* (1991). Oleiros,  Vía Láctea, 
* *Gorgorín e Cabezón* (1992). Madrid, Edelvives, 
* *Poemas de doada certeza i este brillo premido entre as pálpebras* (1994). A Coruña, Espiral Maior, 
* *Betanzos: Poema dos Caneiros e Estampas* (1998)
* *Dos soños teimosos Noitarenga* (1998). Santiago de compostela, Noitarenga, 
* *Ilda, o lobo, o corzo e o xabarín* (1998). Zaragoza, Edelvives, 
* *Arrodeos e desvíos do Camiño de Santiago e outras rotas* (1999). A Coruña, Hércules Ediciones, 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Fondaĵo Uxío Novoneyra

Kategorio:Galegaj verkistoj
Yōjirō Ishizaka

**Iŝizaka Joĝiro** (, naskiĝis la 25-an de julio 1900 en Hirosaki ; mortis la 7-an de oktobro 1986) estis japana verkisto.

Ishizaka frekventis mezlernejon en sia hejmurbo kaj komencis studi ĉe la Universitato de Keio en 1920. Post diplomiĝo, li instruis ĉe la *Virina Mezlernejo* en Yokote, kaj ekde 1929 ĉe la loka mezlernejo. Liaj unuaj du romanoj estis seriigitaj en la revuo *Mita bungaku.* La dua el ĉi tiuj, *Wakai Hito*, gajnis la Mita Premion por Romanoj en 1936 kaj estis adaptita en filmon kaj teatraĵon en 1937.

Ekde 1939, Ishizaka loĝis en Tokio kaj dum la Dua Mondmilito, li estis gazetara korespondanto en Filipinoj. Post la milito, lia romano *Aoi Sanmyaku* estis publikigita, fariĝante simbolo de nova Japanio por la postmilita generacio. Multaj el liaj verkoj estis adaptitaj por filmo kaj televido kaj por la scenejo. En 1966, li ricevis la Premion Kikuchi-kan.

Kvankam tre populara en Japanio, tiom ke kelkaj el liaj rakontoj estis adaptitaj al filmoj, nur malgranda parto de liaj skribaĵoj estis tradukita kaj publikigita en la anglan aŭ francan lingvojn.

## Verkaro (elekto) 
* Iru vidu ka maron (1927)
* Wakai Hito (serializita 1933, libroformo 1937)
* Doku-ganryu masamune (1942) (novelo)
* Blua montsistemo () (1947) (novelo)
* Ishinaka sensei gyōjōki (1948–54) (serio de mallongaj rakontoj)
* Wakai hito (1952) (novelo)
* Kuchizuke, III: Onna doshi (1955) (rakonto)
* Nikui mono (1957) (rakonto)
* Hi no ataru sakamichi (1958) (novelo)
* Wakai musumetachi (1958) (rakonto)
* Suzukake no sanpomichi (1959) (novelo)
* Aruhi watashi wa (1959) (novelo)
* Kiri no naka no shojo (1959)
* Kawano hotoride (1962) (rakonto)
* Izuko e (1966) (rakonto)
* Wakai musume ga ippai (1966) (rakonto)
* Dare no isu? (1968) (novelo)
* Hi no ataru sakamichi (1975) (novelo)
* Aitsu to watashi (1976) (novelo)
* Wakai hito (1977) (novelo)

## Filmaro (elekto) 
* 1937: *Young People* (*Wakai hito*)
* 1949: *Aoi sanmyaku*
* 1950: *Conduct Report on Professor Ishinaka* (*Ishinaka sensei gyōjōki*)
* 1957: *Zoku aoi sanmyaku Yukiko no maki*
* 1956: *The Baby Carriage* (*Ubaguruma*)
* 1958: *A Slope in the Sun* (*Hi no ataru sakamichi*)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kaŭabata Jasunari

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio https://web.archive.org/web/20070616081122/http://www.media-akita.or.jp/akita-pioneers/ishizaka1E.html
* Ĉefaj datoj en la vivo de Ishizaka https://web.archive.org/web/20070616081122/http://www.media-akita.or.jp/akita-pioneers/ishizaka2E.html* Yojiro Ishizaka Memorial Hall

Kategorio:Japanaj verkistoj
Kontraŭsciencismo

**Kontraŭsciencismo** estas starpunkto kiu malakceptas sciencon kiel sumon de scioj kaj malkovroj pri naturo, kaj la sciencan metodon, kiu inkluzivas la neatakeblajn principojn de malpruvebleco, nekontraŭdiro kaj reproduktebleco.

Homoj kiuj havas kontraŭsciencajn vidpunktojn ne akceptas ke scienco estas objektiva metodo, aŭ ke ĝi generas universalan scion. Ili ankaŭ asertas ke scienca reduktismo, aparte, estas esence limigita rimedo por kompreni la kompleksan mondon en kiu ni vivas. Subtenantoj de kontraŭsciencismo ankaŭ kritikas tion kion ili perceptas kiel la nediskuteblan privilegion, potencon kaj influon kiun scienco ŝajnas havi en socio, industrio kaj politiko; ili kontraŭas tion kion ili vidas kiel arogantan sintenon aŭ fermitan pensmanieron inter sciencistoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Pseŭdoscienco
* Negadismo
* Kontraŭekologiismo

Kategorio:Filozofio de scienco
Kategorio:Kontraŭintelektismo
Entrepreneurs' Organization

La **Organizaĵo de Entreprenistoj** (, akronime **EO**) estas  tutmonda  komerca komunumo de pli ol 8 000 entreprenistoj el 40 landoj. Ĝi estis fondita kiel neprofitcela asocio de kompanifondintoj kaj posedantoj kun la celo lerni unu de la alia, dividi spertojn  kaj helpi membrojn atingi pli grandan komercan sukceson kaj riĉigi siajn personajn vivojn.

Antaŭe konata kiel **Organizaĵo de Junaj Entreprenistoj** (, akronime YEO), ĝi estis fondita en 1987.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1987
Kategorio:Internaciaj karitataj organizaĵoj
Orkapa manako

La **orkapa manako** () estas birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi havas 2 subspeciojn troviĝantajn en Centrameriko kaj norduesta Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *erythrocephala* ankaŭ estas kunmetaĵo de 2 antikvaj grekaj vortoj, *ἐρυθρός* (*erutros* = ruĝa) kaj *κεφαλή* (*kefale* = "kapo"), kio signifas "ruĝkapa" kvankam la masklo de tiu specio havas orflavan kapon

## Disvastiĝo kaj habitato
La orkapa manako troviĝas en eosta Panamo, Kolombio, Venezuelo, Gujanoj, eosta Ekvadoro, nordeosta Peruo, kaj norda Brazilo, norde le la rivero Amazono. Ĝi vivas en en la subvegetaĵaro kaj la meza etaĝo de tropikaj ĉiamverdaj ebenaĵaj arbaroj.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Forvia

**Forvia SE** (antaŭe *Faurecia*) estas estas franca internacia firmao kiu estas provizanto de aŭtopartoj kaj estas listigita ĉe la borso Euronext Paris sub la simbolo EO. 

Fondita en 1998, la ĉefsidejo situas en Nanterre, Francio. La kompanio posedas pli ol 290 fabrikojn en 40 landoj. Ĝi estas la plej granda fabrikanto de sidlokoj, instrumentpaneloj kaj ellasaj sistemoj en la mondo. Ĝi ankaŭ produktas multmediajn sistemojn kaj aliajn aŭtomobilajn elektronikaĵojn.

En 2022 ĝi estis la 7-a plej granda internacia aŭtomobila produktanto en la mondo kaj la numero 1 por veturilinternoj kaj emisiokontrola teknologio. Unu el du aŭtoj estas ekipita de Faurecia.

Fine de 2024, la franca kompanio dungis pli ol 150 000 homojn tutmonde. Tiutempe, ĝi funkciigis 300 lokojn en 37 landoj, inkluzive de 37 esplor- kaj evoluigcentroj. La enspezoj de Forvia en 2024 atingis 27,0 miliardojn da eŭroj (kompare kun 27,4 miliardoj da eŭroj en 2023). Forvia estas unu el la plej grandaj aŭtomobilaj provizantoj de la mondo. La kompanio havas ses komercajn grupojn: Sidiloj, Internoj, Elektroniko, Pura Moviĝeblo, Lumigo kaj Vivciklaj Solvoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Nanterre
Kategorio:Francaj varomarkoj
Ruĝkapa manako

La **ruĝkapa manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *rubrocapilla* estas kunmetaĵo de 2 latinaj vortoj, *rŭber, bra, brum* (= ruĝa) kaj *căpillus* (= "hararo"), pro la ruĝa koloro de la kapa plumaro de la masklo

## Disvastiĝo kaj habitato
La ruĝkapa manako troviĝas en eosta Peruo, en Brazilo kaj apuda norda Bolivio. Ĝi vivas en humidaj ebenaĵaj arbaroj kaj duarangaj arbaretoj, ĝis 500 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Rondvosta manako

La **rondvosta manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *chloromeros* ankaŭ estas kunmetaĵo de 2 antikvaj grekaj vortoj, *χλωρός* (*kloros* = "helverda" aŭ "flavaverda") kaj *μηρός* (*meros* = "femuro"), pro la flava koloro de la kruroj de la masklo

## Disvastiĝo kaj habitato
La rondvosta manako troviĝas en eosta Peruo, apuda uesta Brazilo (Akro) kaj norduesta kaj centra Bolivio. Ĝi vivas en humidaj arbaroj, de ebenaĵoj ĝis la piedoj de Andoj (ĝis 1400 m).

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Rafî ud-Darajat

'''''' -  - estis mogolo, do imperiestro de la Mogola imperio, kiu entute ekzistis de 1526 ĝis 1858 en la hinda subkontinento.  naskiĝis la 1-an de decembro 1699 kaj mortis en aĝo de 19 jaroj per tuberkulozo la 6-an de junio 1719 en Agra. Li regis kiel mogolo dum parto de la jaro 1719. Kiel ĉiuj mogoloj, li estis membro de la antikva timurida dinastio.

Kategorio:Timuridoj
Kategorio:Mogolaj imperiestroj
Librejo de Thelemann

La **librejo de Thelemann** (germane: *Thelemannsche Buchhandlung*; pli detale iam * Hof-, Buch-, Kunst- und Musikhandlung von Ludwig Thelemann*) estis eldoneja librejo kaj brokantaĵejo en Vajmaro, Germanujo.

## Historio 
Fondiĝis la entrepreno (t.e. librejo, eldonejo, prunta biblioteko) de Ludwig Thelemann en 1844, kiu estis kortega libristo kun ejo je *Schillerstraße 10*. Ludwig Thelemann komencis kiel sortimenta librofakulo. En la 1909-a jaro transprenis ĝin Gustav Kiepenheuer, kiu fondis eldonejon en Vajmaro. Per kontrakto kun Thelemann de junio 1909 Kiepenheuer transprenis krome la aĵojn je Schillerstraße. Kiepenheuer ankaŭ okazigis literaturajn prelegojn respektive laŭtlegadojn. Ekz. venis eĉ Thomas Mann en 1910 Vajmaron, post inviton fare de li. Sed la vajmara eldonisteco de Kiepenheuer ne daŭris longe, ĉar en 1919 li iris al Potsdam. Reveninte en 1945 Vajmaron li provis novkomencon en 1947, kune kun Joseph Caspar Witsch. Kiepenheuer mem forpasis en 1949, dum Witsch forlasis Eostan Germanujon en 1951. Sekve ekzistis krom la ŝtatigita Kiepenheuer-eldonejo en Uesta Geramnujo la eldonejo *Kiepenheuer & Witsch*. La Thelemann-librejo ekzistis, posedate de heredinto, ankaŭ en GDR kiel privata institucio.

Dum pli ol jarcento troviĝis en la centra vendeja zono de Vajmaro ankaŭ la Thelemann-librejo, ĝis 2014, kun libra brokantejo. Surloke ekdeĵoris en 1921 la lirikistino Marie Luise Kaschnitz, kiel trejnota lernoknabino. Filio trovgixis Vajmare je *Rittergasse 21*. 

## Notoj 
Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro
Thelemann
Kategorio:Aperis en 1844
Ŝanĵao

**Ŝanĵao,** per simpligita ĉina skribo **上饶,** per tradicia ĉina skribo **上饒,** per pinjino *Shàngráo* estas prefektujnivela milionurbo en provinco Ĝjangŝjio en Ĉina Popola Respubliko.
eta|maldekstre|

## Loĝantaro 
En 2020 la prefektujnivela loĝantaro estis  homoj.

## Geografio 
eta|maldekstre|
Ŝanĵao kuŝas en tre varia areo kun ebenaĵoj, montoj, montetoj, valoj kaj riveroj. La areo kovras  km² kaj konsistas el 12 distriktoj. Provinca sidejo Nanĉano troviĝas 256, Ŝanhajo 456, ĉefurbo Pekino 1279 km aere laŭ https://www.thedistancenow.com/hu/jingdezhen_china/nanchang_china.

## Historio 
Kiel prefektujnivela urbego Ŝanĵao estis fondita en 2000.

## Ekonomio 
Uraniominado komenciĝis ekde la fruaj 1960-aj jaroj kaj estis grava por la disvolviĝo de la nuklea arsenalo de Ĉinio. La industrio produktas personaŭtojn kaj aŭtopartojn.

## Edukado 
La prefektujnivela milionurbo havas solan universitaton kaj 2 altlernejojn.

## Trafiko 
eta|maldekstre|
Ŝanĵao estas ligita per fervojaj kaj ĉefvojaj linioj al la tutlanda reto, la flughaveno malfermiĝis la 28-an de majo 2017.

## Klimato 
La prefektujnivela urbego havas subtropikan musonan klimaton kun milda vetero, abundaj sunbrilo kaj pluvokvanto kun longa senfrosta periodo. La jara averaĝa temperaturo estas  kaj varias inter . Jare averaĝe pluvas 1901 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed la pluvo kulminas junie.

## Vidindaĵoj 
* preĝejoj
* sankta monto de la taoistoj

## Ĝemelurboj 
* 

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Amager

**Amager** [ ˈɑmɑːˀ ] estas dana insulo de 96,29 km² en la Øresund. Parto de la urbo Kopenhago, inkluzive de la distriktoj Christianshavn, Vestamager, Sundbyøster kaj Sundbyvester (kune Sundbyerne), etendiĝas super ĝia norda parto. La centra parto konsistas el la municipo Tårnby, kun la flughaveno de Kopenhago (Kastrup) en Kastrup, kaj la suda parto de la municipo Dragør, kun la havenurbo Dragør. La kanalo Inderhavnen apartigas la insulon de la centra Kopenhago, trairata de la vojpontoj Knippelsbro kaj Langebro. Aliaj pontoj konektantaj la insulon al Zelando estas la Sjællandsbroen, same kiel la Kalvebodbroen kaj Sorterendebroen pli sude. Krome, la bicikla kaj piedira ponto Bryggebroen, kiu konektis Islands Brygge kun Vesterbro proksime de la butikcentro Fisketorvet kaj la rezidejo Gemini, ekzistas ekde 2006. La transirejo Öresund ligas Amager kun la urbo Malmö en Svedio. Amager havas loĝantaron de 225 746 (je la 1-a de januaro 2025). Tio faras Amager sendube la plej dense loĝata insulo en Danio.

La loĝantoj de la insulo nomiĝas *Amagerkanoj* ().

## Galerio 

Dosiero:Blue_Planet_-_tunnel.jpg|Blua Stela Akvario
Dosiero:Copenhagen_airport_from_air.jpg|Flughaveno Kopenhago-Kastrup

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Amager Beach Park
* Amager Bio
* Pentraĵoj de Amager

Kategorio:Insuloj en Danio
Kenneth Carroll Parkes

**Kenneth Carroll PARKES** (8-a de aŭgusto 1922 – 16-a de julio 2007) estis usona ornitologo. Li laboris kiel kuratoro ĉe la Carnegie Muzeo de Naturhistorio kaj partoprenis studojn pri birdoj kaj surkampe kaj en muzeoj, la normigon de nordamerikaj birdonomoj en la angla, kaj pri la terminologio uzata por priskribi plumŝanĝon.

Parkes naskiĝis en Hackensack, Nov-Ĵerzejo, kaj studis en Novjorko. Li studis ĉe la Lincoln School of Teachers' College, Novjorko. Intereso pri la birda arto de Louis Agassiz Fuertes kaj ekskursoj al bestoĝardeno igis lin interesiĝi pri bestoj kaj birdoj ekde frua aĝo. Li akiris siajn bakalaŭran (1943) kaj magistran (1948) diplomojn de Cornell University, sekvate de doktoreco (1952) studante sub Arthur A. Allen. Li laboris ĉe la Carnegie Muzeo de Naturhistorio, Picburgo, Pensilvanio, kiel helpkuratoro pri birdoj ekde 1953 kaj fariĝis ĉefa kuratoro en 1975. En 1956 li partoprenis kolekto-ekspedicion al Filipinoj kaj en 1961 al Argentino. Parkes priskribis multajn birdospeciojn kaj laboris en komitato por normigi la anglajn nomojn de birdoj. Li ankaŭ partoprenis en grava artikolo, kiu klarigis la terminologiojn uzatajn por priskribi la plumŝanĝojn kaj plumarojn de birdoj (Terminologio de Humphrey-Parkes).

Li ankaŭ partoprenis en la produktado de la humura revuo, *Auklet*, kiun li redaktis kaj ankaŭ kontribuis al ĝi. Kompilo de ĝiaj numeroj estis publikigita en 1983 kiel *The Antic Alcid*. Li mortis post longa malsano kun komplikaĵoj de Parkinson-malsano.

## Referencoj
Kategorio:Usonaj ornitologoj
Rafî ud-Daulat

**Ŝaho Ĝahan la 2-a** aŭ '''*Shah Jahan* la 2-a** (, persa prononco laŭ sistemo IFA [], do tute simple  kun akcento de la lasta silabo), naskiĝis je la nomo **Mirza Rafî ud-Daulat''' () mallongan tempon estis mogolo, do imperiestro de la Mogola imperio, kiu entute ekzistis de 1526 ĝis 1858 en la hinda subkontinento.  naskiĝis la 7-an de junio 1696 kaj mortis la 17-an de septembro 1719. Li regis kiel mogolo dum la jaro 1719. Li estis membro de la baburida dinastio, parto de la antikva timurida dinastio.

Kategorio:Timuridoj
Kategorio:Mogolaj imperiestroj
Tepuja cipselo

La **Tepuja cipselo** aŭ **Tepuja apodo**, *Streptoprocne phelpsi*, estas birdo el la familio de apusedoj, kiu enhavas apusojn, apusetojn, cipselojn, ktp. Ĝi estas unu el la specioj de la genro *Streptoprocne* en la subfamilio *Cypseloidinae* (Cipseloidenoj). Ĝi troviĝas en Brazilo, Gujano, kaj Venezuelo.

## Taksonomio kaj sistematiko
Kio estas nun tepuja cipselo estis unue kolektita en la 19-a jarcento sed ne estis agnoskita kiel aparta specio ĝis 1972. Ĝi estis origine asignita al la genro *Cypseloides*, sed antaŭ la 2000-aj jaroj ĝi estis reasignita al *Streptoprocne*. Ĝi kaj la brunkola cipselo (*C. rutila*) formas superspecion. Ĝia specifa epiteto honoras William H. Phelps Jr..

La Tepuja cipselo estas monotipa.

## Kutimaro
### Movoj
Oni supozas, ke la tepuja apuso loĝas tutjare en sia teritorio, sed raportoj el aliloke sugestas la eblecon, ke ĝi estas migranta. Ĝi estas konsiderata malofta ĝis sufiĉe ofta, kaj "almenaŭ mallongtempe, homa agado verŝajne havas malmultan efikon sur la tepujan apuson, kvankam ĝi povas esti vundebla longtempe al senarbarigo".

## Referencoj
* Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000): *Swifts : a guide to the swifts and treeswifts of the world*. Pica Press, Mountfield, East Sussex. ISBN 1-873403-83-6

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Mia romano

***Mia romano: aŭ variaĵoj en angla vivado*** (angle *My Novel: or Varieties in English Life*) estas  romano de Edward Bulwer-Lytton. Ĝi originale publikiĝis kiel felietono en ''Blackwood's Edinburgh Magazine'' de 1850 ĝis 1853, kaj en 1853 aperis libroforme en kvar volumoj (sume 1424 paĝoj).

Alia gravega rolulo estas la malbonulo Randal Leslie, fiplananta ŝajniga amiko de la familio Hazeldean kaj malfidela mentorato de Audley Egerton. La romano finiĝas feliĉe por Fairfield, L'Estrange, kaj Riccabocca, kaj malfeliĉe por Leslie. La morala heroo, la poeto Fairfield, prezentas la harmonian ekvilibron de intelekto kaj emocio. La saĝaj konsiloj de Dale kaj Riccabocca apartigas lin de danĝera frua intereso pri socialismo, kaj li finiĝas kiel firma apoganto de aristokrataj valoroj. Leslie prezentas puran intelekton sen ia emocia gvidilo aŭ kompetenta morala edukanto, kiu koruptas sin en ambicion kaj kondukas lin en katastrofon.

La romano estas dividita en dek du partojn ("librojn"). Ĉiu libro havas komencan ĉapitron konsistantan el komentoj de la fikcia aŭtoro Pisistratus Caxton kaj liaj opiniemaj familianoj.

*Mia romano* estis la plej populara el la tri romanoj de "Pisistratus Caxton" kaj taksiĝis kiel la plej sukcese verkita el la romanoj de Bulwer pri ordinara vivo. En la subintrigo rilata al la politikisto Egerton, ĝi ankaŭ pli vivece dokumentas la politikan vivon de la epoko ol liaj aliaj romanoj.

Frazo en *Mia romano* eble inspiris la titolon de *Grandaj Anticipoj* de Dickens, kaj la sperto verki ĝin verŝajne informis konsilojn de Bulwer-Lytton al Dickens pri *Bleak House*. La historiisto Samuel Bostaph opiniis, ke la komparo de Leonard Fairfield kaj Randal Leslie influis la teoriojn de William Stanley Jevons pri la rolo de egoismo en homa konduto.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
*Kompleta teksto ĉe Project Gutenberg

Kategorio:Romanoj unue publikigitaj en periodaĵo
Kategorio:Verkoj de Edward Bulwer-Lytton
Arnold Mihály Marosi

**Arnold Mihály Marosi** [mihAj maroŝi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Marosi Arnold Mihály** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, instruisto, arkeologo, muzeologo, muzeestro. Lia origina familia nomo estis *Málits* [mAliĉ] ĝis 1890, liaj familiaj nomvariantoj estis *Málics, Malik, Marossi* [mAliĉ], lia monaĥa nomo estis Arnold.

 naskiĝis  en Szilsárkány, li mortis  en Székesfehérvár.
 
## Biografio 
 frekventis gimnaziojn en Pápa, Győr kaj Eger, dum li aliĝis al la cistercianoj en Zirc en 1889. Post la novicado kaj teologiaj studoj li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto en 1898, sed pli frue 2 jarojn li monaĥiĝis kaj pastriĝis. Jam en 1896 li estis monaĥeja notario en Zirc, poste 2 jarojn samloke li instruis. Ankaŭ poste li instruis en cistercianaj gimnazioj de Szentgotthárd (1899–1900), Baja (1900–1902), Pécs (1902–1909), Székesfehérvár (1909–1937). Libertempe li faris arkeologiajn esplorojn en Pécs, eĉ li estis muzeestro inter 1904–1910. Ankaŭ en Székesfehérvár li faris la samon inter 1910–1939. En 1931 li ricevis la titolon kabineta konsilisto. Lia ĉefa ago estis esploradoj en Tác kaj loko de Kronada Ruino-Baziliko de Székesfehérvár.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A pécsi múzeum népvándorláskori leletei.* (1908)
* *A múzeum ásatása Előszálláson.* (1931)
* *Dunapentelei avar sírleletek.* (1936)
* *A vértesacsai avar sírleletek.* (1938)

## Memorigiloj 
* strato en Székesfehérvár

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto kaj bildo
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj arkeologoj
Kategorio:Hungaraj muzeologoj
Arbarteatro Heldendank

**Arbarteatro Heldendank** (germane: *Reußisches Waldtheater Heldendank*) estis liberaera teatro je Gera, Germanujo. Ĝi troviĝis supre de la strato kondukanta disde Untermhaus al Milbitz.

La fondiĝo ŝuldiĝas al la iniciato de la supera poŝtkontrolisto Karl Weise. Ĉi viro hobie aktivis kiel regiona poeto, aktoro kaj reĝisoro. Por siaj laikaj trupoj nepras, laŭ li, havi propran teatron: la enspezoj estu karitate disdonataj al viktimoj de la Unua Mondmilito. Post aŭdienco ĉe lia princa moŝto Henriko la 27-a (Reuß, juna linio) en novembro 1917 eblis fondi la societon kaj prezenti la unuajn planojn (marto 1918). En majo 1918 estis lia ekrajto kolekti monon. La solena inaŭguro estis farita jam en la 25.8.1918. La premieron kaj du pluajn prezentojn dimanĉe efektivigis 150 aktoroj la antaŭludon *Waldfriede* de Max Thomas kaj la regionan dramon *Der Bruderkrieg* de Karl Weise. Nur dum la unua sezono estis enspezitaj 1600 markoj kaj tia sukceso konfirmis la senĉavon de la tuto kaj ĝian daŭrigon. 

La sekvajn jarojn oni surscenigis i.a.: *Iphigenie auf Tauris* kaj *Die Laune des Verliebten* (de Goeto), *Bastien und Bastienne* (de Wolfgang Amadeus Mozart), *Der Pfarrer von Kirchfeld* (de Ludwig Anzengruber), *Preciosa* (de Pius Alexander Wolff), *Hänsel und Gretel*, ''A Midsummer Night's Dream* kaj *Twelfth Night* (de Ŝekspiro, *Amphitryon* (de  Heinrich von Kleist), *Der keŭsche Lebemann* (de Arnold und Bach). 

Aktoris kaj laikoj kaj profesiuloj de la Kortega teatro kaj multo da figurantoj. Ĝis 1924 estis ĝia artista ĉefo la kortega aktoro Max Thomas. Krom por dramludoj estis utiligata la scenejaro ankaŭ fare de diversaj societoj. En 1925 oni restaŭris la komplekson, kreis novan benkaron por 800 spektantoj kaj plu modernan enirejan kaj kasan zonon. Sed post la forpaso de Henriko la 27-a (novembro 1928) kaj de Karl Weise (jaron pli malfrue) ekmankis mecenato kaj organizanto. Someroj pluvozaj kaj malkreskanta intereso fare de la publiko ŝrumpigis la enspezojn. Kaj tiel necesis en 1933 redoni la grundaron kun la konstruaĵoj al la havaĵara administrado de Reuß. Post la Dua Mondmiliot la Ruĝa Armeo ŝanĝis ĝin al soldattrejnejo. De la mezo de la 1980-aj jaroj ĝi iĝis trejnpafejo de la policaro (DVP). Post eko de tia funkciigo falis la tuto en forgeso ĝis aŭgusto 2018: tiam du lernejoj el Weida kaj la porjunula hejmo *Jugendwaldheim Gera-Ernsee'' organizis feston okaze de la 100-a datreveno de la unua tago de teatra uzo.

## Eksteraj ligiloj 
## Notoj 
Kategorio:Teatroj en Turingio
Kategorio:Konstruaĵoj en Gera
Blankanuka cipselo

La **Blankanuka cipselo** aŭ **Blankanuka apodo**, *Streptoprocne semicollaris*, estas birdo el la familio de apusedoj, kiu enhavas apusojn, apusetojn, cipselojn, ktp. Ĝi estas unu el la specioj de la genro *Streptoprocne* kaj la plej granda apuso en Ameriko kaj unu el la du plej grandaj specioj en la mondo. Nur la Purpura hirundapuso de Azio eble estas iom pli granda. Tiu ĉi birdospecio troviĝas ĉefe en okcident kaj centra Meksiko, kaj estis unu vidaĵo en la landlimo kun Gvatemalo.

Ĉi tiu specio estas esence birdo de naturaj pejzaĝoj de altaj teroj, kie ĝi preferas klifojn, profundajn rivergorĝojn kaj altajn rokojn. Ĝiaj ĉefaj vivejoj estas pin-kverkaj arbaroj, tropikaj foliarbaroj kaj duarangaj arbustaroj. Ĉi tiu apuso kutime troviĝas je alteco de 1 500 ĝis 3 000 m kaj, multe pli malofte, ĝis marnivelo.

La blankanuka cipselo estas grandega inter apuso, estante 20,5–25 cm longa, kaj ĉirkaŭ 20% pli granda ol sia pli ofta kaj multe pli disvastigita kuzo, la Blankakola cipselo. La pezo en la specio povas varii de 115 ĝis 225 g kun raportita averaĝa pezo de 175 g. La plenkreskuloj estas brunnigraj, brilbluaj sur la dorso, kaj havas blankan lunarkon sur la nuko. La vosto estas sufiĉe kvadrata, sed povas esti tenata iomete noĉita dumfluge. La pli disvastigita blankakola apuso estas simila, foje preskaŭ same granda. La blankakola apuso, tamen, havas tute blankan kolumon (dum la blankanuka apuso ne havas blankon sur la malsupra flanko) kaj havas forte noĉoforman voston.

Ĉi tiu estas sociema specio, kun reproduktaj kolonioj kelkfoje inkluzivantaj ĝis 200 individuojn. Ĝi estis observita ripozanta ankaŭ kune kun pluraj aliaj specioj de apuso. Reproduktaj kolonioj ofte manĝoserĉas kune ĝis pluraj mejloj for de la reproduktejo. Ĝi havas potencan, rapidan kaj rektan flugon, kaj supreniras termikojn al grandaj altoj. Blanknukaj apusoj manĝas dumfluge diversajn fluginsektojn, inkluzive de skaraboj, abeloj kaj flugantaj formikoj.

La nesto estas tipe malprofunda kavaĵo (farita de la gepatroj) en seka sablo, kutime sen iuj ajn materialoj aŭ salivo, kvankam ili ŝajne estas elektemaj pri la konsistenco de la uzata grundo. La nestoj kutime troviĝas en kavernoj, kun la nesto situanta sur kornicoj for de la ĉefa ĉambro. La ino demetas du blankajn ovojn. La detaloj pri la kovado ne estas konataj.

Tiu ĉi apuso estas normale silenta kiam vidata sole kaj brua kiam renkontata en grupo. La alvoko estas priskribita kiel *kri-kri-kri*. La alvoko estas farata kaj dumfluge kaj dum alkroĉado sur la muroj de la nesta kaverno.

## Referencoj
* Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000): *Swifts : a guide to the swifts and treeswifts of the world*. Pica Press, Mountfield, East Sussex. ISBN 1-873403-83-6

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Meksiko
Skvama kotingo

La **skvama kotingo** () estas unutipa birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi estas la ununura specio de la genro *Ampelioides*. Ĝi troviĝas en norduesta Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *tschudii* estis donita omaĝe al la svisa esploristo kaj kolektanto Johann Jakob von Tschudi.

## Aspekto
La skvama kotingo karakteriziĝas per sia olivecverda plumaro kun fajnaj skvamaĵoj sur la brusto kaj ventro. La skvama kotingo havas mallongan kaj akran bekon, specialiĝintan por manĝi fruktojn, semojn kaj insektojn. Maskloj havas tute nigran kapon, montras pli brilan verdan koloron sur siaj korpoj kaj havas pli longajn vostojn ol inoj.

## Disvastiĝo kaj habitato
La skvama kotingo troviĝas en Venezuelo, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj norduesta Bolivio, ĉefe en Andoj, sed loke ankaŭ marbordaj teritorioj (Ekvadoro). Ĝi vivas en humidaj montarbaroj, plejparte je 900–2700 m kaj je 575–750 m en uesta Ekvadoro (Loma Alta).

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Ministerio pri Defendo de Ukrainio

La **Ministerio pri Defendo de Ukrainio** (), estas la ministerio de la ukrainia registaro, kiu kontrolas la nacian defendon kaj la Armeo de Ukrainio. La estro de la ministerio estas la Ministro pri Defendo. La Prezidanto de Ukrainio estas la Supera Ĉefkomandanto de la Armeo de Ukrainio.

La ministerio estis establita en Ukrainio la 24-an de septembro 1991, unu monaton post la rezolucio pri la deklaro de sendependeco de Ukrainio. La ministerio estis respondeca pri la reorganizado de ĉiuj sovetiaj militfortoj sur la teritorio de ukrainia jurisdikcio. En 1994, Ukrainio libervole rezignis pri ĉiuj nukleaj armiloj. La ministerio elspezis signifajn financojn por forigi nukleajn armilojn, militbazojn kaj ekipaĵon por plenumi la postulojn de la Traktato pri Konvenciaj Armitaj Fortoj en Eŭropo.

En 2022 estis planite provizi 5% de la MEP de Ukrainio por la bezonoj de la Ministerio pri Defendo. En julio 2022, komence de la rusia milito en Ukrainio, la Ministerio pri Defendo de Ukrainio deklaris, ke ĝi elspezas la buĝeton de unu jaro de la ministerio ĉiun monaton dum la milito kontraŭ Rusio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj de Ukrainio
* Armitaj Fortoj de Ukrainio
* United24

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Gazetara servejo de la ministerio pri defendo de Ukrainio
* Ukrainia defenda strategia bulteno

Kategorio:Ministerioj pri defendo
Kategorio:Registaro de Ukrainio
Kategorio:Armitaj fortoj de Ukrainio
Amand Mészáros

**Amand Mészáros** [mEsAroŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Mészáros Amand** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, prioro, instruisto.

 naskiĝis  en Veszprém (urbo), li mortis  en Zirc.

## Biografio 
 aliĝis al la cistercianoj en 1858. Post la novicado kaj teologiaj studoj li pastriĝis en 1865, supozeble tiutempe li monaĥiĝis. Inter 1863-1881 li instruis en cisterciana gimnazio de Székesfehérvár, poste li estis abateja sekretario 4 jarojn en Zirc. En 1885 li estis levita subprioro, jaron poste prioro de Zirc. En la abateja bieno en Előszállás li helpis la agronomian gvidadon en 1887, poste ĝis 1891 li instruis en gimnazio en Pécs, fine li estis pastro de Előszállás. Precipe en Székesfehérvár li okupiĝis ankaŭ pri literaturo.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Emlékezés Vörösmarty Mihály koszorús költőnkre.* (poemo, 1866)
* *A szónoklattan alaprajza.* (lernolibro, 1870)
* *Deák Ferencz emlékezete.* (poemo, 1876)
* *Örömdal, melyet mélt. és főt. báró Hornig Károly úrnak ...* (poemo, 1888)
* *Cyprus-ág melyet III. Béla magyar király ravatalára örök hálája ...* (poemo, 1898)

## Fontoj 
* biografio hungare
* datenoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj prioroj
Verdanigra kotingo

La **verdanigra kotingo** () estas birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi havas 6 subspeciojn troviĝantajn en la Andoj de norduesta Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *riefferii* estis donita omaĝe al la franca natursciencisto Étienne Rieffer (1806-1872), kiu kolektis birdojn en la tropika Ameriko

## Disvastiĝo kaj habitato
La verdanigra kotingo troviĝas en Andoj, de Venezuelo ĝis centra Peruo, tra Kolombio kaj Ekvadoro. Ĝi vivas en montarbaroj, arbarlimoj kaj duarangaj arbaretoj, plejparte je 1000–2900 m, loke ĝis 3050 m kaj escepte ĝis 3300 m.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Pipreola

***Pipreola*** estas genro de birdoj el la familio de kotingedoj. Ĝi enhavas 11 speciojn, troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Cotingidae - kotingedoj
****Pipreola* Swainson, WJ, 1838
*****Pipreola riefferii* (Boissonneau, A, 1840) - verdanigra kotingo
*****Pipreola intermedia* Taczanowski, W, 1884 - strivosta kotingo
*****Pipreola arcuata* (de Lafresnaye, NFAA, 1843) - stria kotingo
*****Pipreola aureopectus* (de Lafresnaye, NFAA, 1843) - orbrusta kotingo
*****Pipreola jucunda* Sclater, PL, 1860 - oranĝbrusta kotingo
*****Pipreola lubomirskii* Taczanowski, W, 1879 - nigrabrusta kotingo
*****Pipreola pulchra* (Hellmayr, CE, 1917) - maska kotingo
*****Pipreola frontalis* (Sclater, PL, 1859) - skarlatbrusta kotingo
*****Pipreola chlorolepidota* Swainson, WJ, 1838 - ruĝgorĝa kotingo
*****Pipreola formosa* (Hartlaub, KJG, 1849) - venezuela kotingo
*****Pipreola whitelyi* Salvin, O; Godman, FD, 1884 - ruĝbenda kotingo

## Etimologio
La scienca genra nomo *Pipreola* estas la diminutivo de la genro *Pipra*, el pipredoj, al kiu tiu genro similas.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kílian Jornet

**Kílian JORNET BURGADA** (naskiĝis la 27-an de oktobro 1987 en Sabadell) estas hispana ski-montgrimpisto-kuristo kaj duatleto en kombinita montokurado kaj montbiciklado, el Katalunio.

Konsiderata unu el la plej grandaj montaraj kuristoj de ĉiuj tempoj, li estas foje kromnomita "la eksterterulo de trakokurado" aŭ "la ultratera" pro siaj esceptaj fizikaj kapabloj, montrante versatilecon sur kaj mallongaj kaj longaj distancoj. Li ankaŭ popularigis montogrimpan praktikon, kiu malklarigis la limojn inter la disciplinoj de skiado, montogrimpado kaj kurado.
Li estis trifoja gajninto de la Skyrunner World Series de 2007 ĝis 2009 kaj la gajninto de la Western States Endurance Run en 2011.
[eta|Jornet grimpis [Everest|Evereston dufoje en 2017 sen uzado de suplementa oksigeno, sed tio estas kontestata aserto: ]]
Atingoj:

* rekordo en la kuro al la pinto de Kilimanĝaro kaj reen (7 horoj kaj 14 minutoj),
* rekordo en la kuro al Olimpo kaj reen (5 horoj, 19 minutoj, 45 sekundoj),
* itinerrekordo (2013) Cervinia - Materhorno - Cervinia (2 horoj kaj 52 minutoj); antaŭa rekordo: 3 horoj kaj 14 minutoj, italo Bruno Brunod, 17-a de aŭgusto 1995,
* rekordo por la itinero Chamonix - Mont Blanc - Chamonix (4 horoj kaj 57 minutoj, t.e. sub *la mita* 5-hora limo); antaŭa rekordo: 5 horoj kaj 11 minutoj, sviso Pierre-André Gobert, 21-a de julio 1990.
* La 6-an de julio 2016, li atingis kaj malsupreniris la pinton de Blanka Monto dufoje en malpli ol 12 horoj 

Li estas la kreinto de la projekto *Summits of my Life* (Pintpintoj de mia Vivo), en kiu li konkeras la plej altajn montopintojn per kurado.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Kilian Jornet ĉe Skimountaineering.org

Kategorio:Hispanaj kuristoj
Dalekarlia ĉevalo

eta|Malnova dalekarlia ĉevalo
La **dalekarlia ĉevalo** () estas ligna figuro en formo de ĉevalo, tradicie farita en la provinco Dalekarlio () de Svedio. Ĝi estas nuntempe ekster Svedio konsiderata kiel tipa simbolo de tuta Svedio kaj la suveniro plej ofte aĉetata de turistoj.

Dalekarlia ĉevalo estas tradicie pentrita ruĝe, kun surpentritaj blank-verdaj ornamaĵoj por selo kaj jungilaro. Jam en la 17-a jarcento, dalekarlianoj ĉizis tiajn lignoludilojn en la longaj malhelaj vintronoktoj.

En la svedia urbo Avesta staras dalekarlia ĉevalo el betono kiu estas 13 metrojn alta kaj laŭdire la plej granda en la mondo.

## Galerio 
Produktado en Nusnäs:

Dalahast 7.jpg|*1. Stampo*
Dalahast 1.jpg|*2. Segado*
Dalahast 6.jpg|*3. Krudformoj*
Dalahast 2.jpg|*4. Ĉizado*
Dalahast 3.jpg|*5. Farbado*
Dalahast 4.jpg|*6. Sekigo*
Dalahast 5.jpg|*7. Surpentrado*
dalapferd4.jpg|*8. Pretaj ĉevaloj*

## Retaj ligiloj 
* Pliaj informoj 

* Pliaj bildoj
* Dalajärna Konstgård
* Grannas A. Olsson Hemslöjd
* Nils Olsson Hemslöjd

Kategorio:Dalekarlio
Kategorio:Kulturo de Svedio
Kategorio:Ĉevaloj en arto
Kategorio:Lignaj ludiloj
Kategorio:Lignoĉizado
Rajmund Sándor Molnár

**Rajmund Sándor Molnár** [ŝAndor], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Molnár Rajmund Sándor** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, prioro, abato, instruisto. Lia monaĥa nomo estis *Rajmund* kun nomvariantoj Raymund, Raymond.

 naskiĝis  en Rákospalota (iama urbo), li mortis  en :en:Oconomowoc Lake, Wisconsin (Usono).

## Biografio 
 aliĝis al la cistercianoj en 1924 en Zirc, poste li maturiĝis en cisterciana gimnazio en Eger en 1927. Post teologiaj studoj li pastriĝis en 1932, supozeble tiutempe li ankaŭ monaĥiĝis. 2 jarojn poste li doktoriĝis el teologio en Pontifika Gregoria Universitato, poste 2 jarojn li estis abateja notario en Zirc, pli poste li instruis en cisterciana gimnazio en Pécs ĝis 1944. Ĝuste dum sieĝo de Budapeŝto li estis paroĥestro, jam en pacema tempo li vojaĝis al Romo, jaron poste al Usono. Pluraj hungaraj cistercianoj forpelitaj el Zirc post la milito serĉis rifuĝon tie kaj poste Molnár fondis monaĥejon en Irving (Teksaso). Poste Molnár iris al Youngstown, kie li studis la anglan lingvon kaj servis kiel armea pastro. Ekde 1947 li estis prioro de la monaĥejo de :en:Okauchee Lake, Wisconsin. Ĝi estis levita al la statuso de abatejo en 1963, rezulte Molnár estis nomumita abato la 25-an de decembro 1963.

## Elektitaj kontribuoj 
* *De Christo filio Dei apud S. Ignatium Antiochenum.* (1934)

## Fontoj 
* biografio germane kun foto
* katolika leksikono (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj prioroj
Kategorio:Hungaraj abatoj
Gundersen-metodo

La **Gundersen-metodo** estas startformato uzata en la fina skikurada evento de vintrosportaj konkuroj de Nordia kombino, kie la unua atleto kiu transiras la cellinion estas ankaŭ la gajninto de la kombinita evento.

Origine, en Nordia kombino, poentoj kaj sekve la rangotabeloj de ĉiuj partoprenantoj estis kalkulitaj nur post la kompletigo de la sinsekvaj eventoj de skisaltado kaj skikurado, uzante apartajn poentosistemojn. Tio signifis, ke la gajninto de la kombinita evento estis determinita nur post tempointervalo.

En la 1980-aj jaroj, la norvego Gunder Gundersen evoluigis la startformaton nomitan laŭ li, en kiu atletoj komencas la duan, skikuradan parton kun antaŭdifinitaj tempointervaloj. Ĉi tiuj startaj intervaloj estas kalkulitaj el la skisaltadaj rezultoj tiel, ke la ordo de fino en la skikurada parto jam reflektas la ĝeneralan rangotabelon. La cellinio estas desegnita esti bone videbla por la spektantoj.

Post kiam la plej bonaj skisaltistoj jam ekkuris, la pluaj partoprenantoj estas startitaj kune en ondoj, sed ili konservas siajn kalkulitajn tempointervalojn. Tial, la precizaj rangotabeloj de ĉi tiuj grupoj de partoprenantoj estas determinitaj nur per kalkulo.

Por ĉiu metro da saltdistanco, ĝis 1,2 poentoj estas aljuĝitaj sur granda skisaltejo (110 metroj kaj pli) kaj 2 poentoj sur normala skisaltejo (85 ĝis 109 metroj). 2-poenta diferenco respondas al ok-sekunda interspaco inter startantoj, kaj 15 poentoj respondas al unu-minuta interspaco.

## Fontoj 
* La unua versio de tiu ĉi teksto verkiĝis la 13-an de februaro 2026 surbaze de la germana vikipedia teksto laŭ stato de tiu tago; okaze de la vintra Olimpiko 2026

## Eksteraj ligiloj 
* Priskribo de la startformatoj en Nordia kombino ()

Kategorio:Nordia kombino
Cypseloides

***Cypseloides*** estas genro de apusoj en la familio Apodedoj. Ĝi enhavas ok speciojn kiuj ekzistas en Centra kaj Suda Ameriko. La escepto estas la Nigra cipselo, kiu havas grandan teritorion en Nordameriko. 

## Taksonomio
La genron *Cypseloides* enkondukis en 1848 la germana natursciencisto August Vollrath Streubel. La tipa specio estis poste atribuita de Philip Sclater en 1865 al la Fulga cipselo. La nomo kombinas la genron *Cypselus* enkondukita de Johann Illiger en 1811 kaj la greka sufikso *-oidēs* signife "simila".

La genro enhavas ok speciojn:

* Genro *Cypseloides*
** Punktofrunta cipselo aŭ Makulfrunta apodo (*Cypseloides cherriei*)
** Blankmentona cipselo aŭ Blankmentona apodo (*Cypseloides cryptus*)
** Fulga cipselo aŭ Fulga apodo (*Cypseloides fumigatus*)
** Blankbrusta cipselo aŭ Blankbrusta apodo (*Cypseloides lemosi*) 
** Roĉilda cipselo aŭ Roĉilda apodo (*Cypseloides rothschildi*)
** Malhela cipselo aŭ Malhela apodo (*Cypseloides senex*)
** Blankfrunta cipselo aŭ Blankfrunta apodo (*Cypseloides storeri*)
** Nigra cipselo aŭ Nigra apodo (*Cypseloides niger*)

## Notoj 
## Referencoj 
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Strivosta kotingo

La **strivosta kotingo** () estas birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi havas 2 subspeciojn troviĝantajn en la peruaj kaj boliviaj Andoj.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *intermedia* estas latina vorto signifanta "meza", ĉar tiu specio estis antaŭe konsiderata kiel meza formo inter la eksaj taksonoj *P. viridis* de Bolivio kaj *P. melanolæma* de Ekvadoro

## Disvastiĝo kaj habitato
La strivosta kotingo troviĝas en la Andoj de Peruo kaj Bolivio. Ĝi vivas en montarbaroj kaj arbarlimoj, je 2300–3100 m en Peruo kaj 1100–2800 m en Bolivio.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Blankfrunta cipselo

La **Blankfrunta cipselo** aŭ **Blankfrunta apodo** (*Cypseloides storeri*) estas birdo el la familio de apusedoj, kiu enhavas apusojn, apusetojn, cipselojn, ktp. Ĝi estas endemia de internaj areoj de pacifikaj subŝtatoj de Meksiko el suda Jalisco kaj Colima tra Michoacán kaj suda Meksikio ĝis okcidenta Guerrero.

Ĝia natura vivejo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj.

La bekolongo estas 4,8 mm, la flugiloj 135 mm, la vosto 42,6 mm kaj la kapo 17,3 mm. Ili pezas 39,5 gramojn. La plumaro estas ĉefe grizeca, pli hela malsupre kaj pli malhela en la flugilfaldo. La frunto, la kapoflankoj, la mentono kaj la gorĝo estas blankecaj. La kruroj kaj piedoj estas nigrecaj.

La specia epiteto estas omaĝo al usona ornitologo Robert W. Storer.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
Stria kotingo

La **stria kotingo** () estas birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi havas 2 subspeciojn troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *arcuata* venas el latino *arcŭātus* (= "arkoforma"), ĉar tiu specio havas multajn arkoformajn striojn ĉe la brusto kaj ventro.

## Disvastiĝo kaj habitato
La stria kotingo troviĝas en Andoj, de Venezuelo ĝis centra Bolivio, tra Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo. Ĝi vivas en montarbaroj kaj arbarlimoj, je 1200–3350 m.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Malhela cipselo

La **Malhela cipselo** aŭ **Malhela apodo** (*Cypseloides senex*) estas birdo el la familio de apusedoj, kiu enhavas apusojn, apusetojn, cipselojn, ktp. Ĝi troviĝas en Argentino, Brazilo, Paragvajo, kaj eble Bolivio.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Malhela cipselo estas monotipa, ĝi ne havas agnoskitajn subspeciojn.

## Distribuado kaj habitato
La Malhela cipselo troviĝas en Brazilo ekde suda Parao kaj granda parto de Mato Grosso orienten en Bahion kaj suden ĝis Rio Grande do Sul, en orienta Paragvajo, kaj en la provinco Misiones de nordorienta Argentino. Nedokumentitaj vidaĵoj en Bolivio igas la Sudamerikan Klasifik-Komitaton de la Usona Ornitologia Societo trakti ĝin kiel hipotezan en tiu lando. Ĝiaj ĉefaj vivejoj estas tropika ĉiamverda arbaro, moderklimata arbaro kaj duakreskaj veprejoj. La specio ripozas ĉirkaŭ akvofaloj kaj estas konata pro flugado tra la Iguacu-akvofaloj ĉe la limo de Brazilo kaj Argentino. Ĝi estas "potenciale minacata de la konstruado de digoj, ĉar la konstruado de akvobaraĵoj povus inundi akvofalojn, interrompante la reproduktajn kaj ripozaj ejojn de ĉi tiu specio."

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj