Jurij Aleksejeviĉ Gagarin

[eta|200ra|Gagarin en [Varsovio, 1961]]
**Jurij Aleksejeviĉ Gagarin** ( ; naskiĝis la 9-an de marto 1934 en Kluŝino, Soveta Unio, mortis la 27-an de marto 1968), kaj li estis rusa piloto de la Aerarmeo de Sovetunio kaj kosmonaŭto. Li famiĝis kiel la unua homo en la kosmo: La 12-an de aprilo 1961 li en la kosmoŝipo *Vostok* unufoje ĉirkaŭiris la Teron. La flugo daŭris 108 minutojn kaj restis lia lasta ekskurso en la kosmon: la 27-an de marto 1968 Gagarin pereis dum aviadila akcidento.

Ekzistas ankaŭ vidpunkto, ke la flugo de Gagarin ne estis plene sukcesa, ĉar li surteriĝis ne ene de la kosmoŝipo. Tamen la paraŝuta surteriĝo de Gagarin estis antaŭplanita: la maniero surteriĝi, do, ne influas la fakton, ke li estis la unua en la apud-Tera orbito.

Gagarin iĝis internacia famulo, kaj ricevis multajn medalojn kaj titolojn, kiaj tiu de Heroo de Sovetunio, nome la plej alta honoro de la lando. Vostok 1 markis tiele sian nuran spacflugon, sed li servis kiel trejnejo por la misio de Sojuz 1 (kiu finis per fatala akcidento). Gagarin poste iĝis deputita trejindirektoro de kosmonaŭta trejncentro ĉe Moskvo, kiu poste estis nomita laŭ li. Gagarin mortiĝis en 1968 kiam la trejnaviadilo MiG-15 kiun li estis pilotanta faleksplodis. Poste oni atribuis la Medalon Jurij Gagarin en lia honoro.
eta|180ra|La kosmokostumo de Gagarin

## Komenca vivo kaj edukado 
eta|Domo de Juri Gagarin, nuntempe muzeo.
Juri Gagarin naskiĝis en la vilaĝo Kluŝino, ĉe Gzhatsk (renomita Gagarin en 1968 post lia morto), la 9-an de marto 1934.

En sia post-fluga informo, Gagarin rememoris sian sperton pri spacflugo, estante la unua homo en spaco: 

eta|Kajuto de la Vostok I montrita ekspozicie ĉe la muzeo RKK Energija.
Post la flugo, Gagarin diris al la estro de la Sovetunio Nikita Ĥruŝĉov ke dum la reveno li fajfis la melodion de la kanto "La patrolando aŭdas, la patrolando konas" (). Laŭ pasintaj FAI-difinoj, lia misio estus rigardita kiel "nekompleta" kosmoflugo. La kosmoflugrekordoj de Gagarin estis tamen atestitaj kaj reasertitaj fare de la FAI, kiu reviziis siajn regulojn, kaj agnoskis ke la decidaj ŝtupoj de la sekura lanĉo, orbito, kaj reveno de la piloto estis plenumitaj. Gagarin estas internacie rekonita kiel la unua homo en spaco kaj unua se temas pri orbiti la Teron.

## Post Vostok 1 
eta|Itinero orbita de Gagarin per la Vostok 1.
La flugo de Gagarin estis venko por la soveta kosmoprogramo. La anonco de soveta radio estis farita de Juri Levitan, nome la sama parolanto, kiu anoncis ĉiujn ĉefajn eventojn en la Granda Patriota Milito. Gagarin iĝis nacia heroo de Sovetunio kaj de Orienta Bloko, kaj tutmonda famulo. Tutmonda gazetaro publikigis lian biografion kaj detalojn de lia flugo. Moskvo kaj aliaj urboj en la Sovetunio organizis amasajn manifestaciojn, kies grando estis dua nur post la Triumfa Parado de 1945. Gagarin estis akompanata en longa karavano de altrangaj gravuloj laŭlonge de la stratoj de Moskvo al la Kremlo kie, en luksa ceremonio, li ricevis la titolon de Heroo de Sovetunio, el Nikita Ĥruŝĉov.

Poste, Gagarin ege turneis eksterlanden. Li vizitis Italion, Germanion, Kanadon, Brazilon, Japanion, Egipton kaj estis elektita por la Centra Komitato de la Ligo de Junaj Komunistoj. Li poste revenis al *Zvjozdni gorodok*, nome la kosmonaŭtejo, kie li pasis sep jarojn laborante por dezajnoj por reuzeblaj kosmoŝipoj. Li iĝis subkolonelo de Sovetaj Aerfortoj en la 12-a de junio 1962, kaj ricevis la rangon de kolonelo la 6-an de novembro 1963. Du jarojn poste li estis re-elektita kiel deputito de SSSU, sed tiun fojon por la Soveto de la Naciecoj. La 17-an de februaro 1968 li defendis sian aerospacan inĝenieran tezon pri la temo de kosmoŝipa aerodinamisma kunfigurado kun flugokoloroj.

## Renomo 
Post la flugo de *Vostok* Gagarin iĝis la plej fama homo sur la Tero. Ĉiuj ĵurnaloj de la mondo skribis artikolojn pri li. Li ricevis ordenojn (kiaj tiu de Heroo de Sovetunio), diplomojn kaj aliajn honor-signojn de multaj registaroj en Eŭropo, Azio, Afriko, Suda kaj Norda Ameriko. Kun misio de paco kaj amikeco Gagarin vizitis multajn landojn.

Gagarin estis elektita honora urbano de la sekvaj urboj: Kaluga, Novoĉerkassk, Sumgait, Smolensk, Vinnica, Sebastopolo, Saratov, Tjumeno (Sovet-Unio); Sofia, Pernik, Plovdiv (Bulgario), Atenoj (Grekio), Famagusta, Limasol (Kipro); Saint-Denis (Seine-Saint-Denis) (Francio), Trenčianske Teplice (la eksa Ĉeĥoslovakio, nun Slovakio). Li ankaŭ ricevis orajn ŝlosilojn de la urbaj pordegoj en Kairo kaj Aleksandrio (Egiptio).

## Morto 
eta|alt=Plaque on a brick wall with inscription: Юрий Алексеевич Гагарин, 1934-03-09–1968-03-27|Memortabulo indikanta la entombigon de Gagarin en la Kremla Murego.
La 27-an de Marto 1968, dum rutina trejnflugo el Flughaveno Ĉkalovski, li kaj la fluginstruisto Vladimir Serjogin mortiĝis en kolizio de MiG-15UTI ĉe la urbo Kirĵaĉ. La korpoj de Gagarin kaj de Serjogin estis kremaciitaj kaj la cindroj estis entombigitaj en la Kremla Tombejo de la Ruĝa Placo.

Gagarin estis survivita de sia edzino Valentina, kaj filinoj Jelena kaj Galina. Jelena Jurievna Gagarina, la plej aĝa filino de Juri, estas arta historiito kiu laboris kiel ĝenerala direktoro de la Muzeoj de la Moskva Kremlo ekde 2001. Ekde 2001, la Nokto de Juri, internacia celebrado okazas ĉiun 12-an de Aprilo por rememori mejloŝtonojn en kosmesplorado.

Multaj konstruaĵoj kaj aliaj lokoj tra la tuta mondo estis nomigitaj laŭ Gagarin. La Kosmonaŭta Trejnejo de *Zvjozdni gorodok* estis tiele nomigita en 1969. La lanĉejo de la Kosmodromo Bajkonur el kiuj estis lanĉita la Sputnik 1 kaj la Vostok 1, estas nuntempe konata kiel Gagarin-lanĉejo. La Distrikto Gagarinski ĉe Sevastopolo (Ukrainio/Rusio) estis tiele nomita dum la periodo de la Sovetunio.

Gagarin estis honorita sur la Luno de kaj astronaŭtoj kaj astronomoj. Li estis honorita de la usona kosmoprogramo de Apollo 11 en 1969 kiam astronaŭtoj Neil Armstrong kaj Buzz Aldrin lasis memoran tekon enhavantan medalojn memorantajn Gagarin kaj la kompanan kosmonaŭton Vladimir Komarov surface. En 2012, oni senvualigis statuon ĉe la loko de la komencaj kosmoflugaj sidejoj de NASA ĉe South Wayside Drive en Houston, Teksaso.

Li estis memorigita en muziko, kiel per kantaro de sovetaj patriotaj kantoj nome *La konstelacio Gagarin* (en rusa Созвездье Гагарина, Sozvezdie Gagarina) kiu estis verkita de Aleksandra Paĥmutova kaj Nikolai Dobronravov en 1970–1971. La plej fama el tiuj kantoj estis referenco al krio de Gagarin *poeĥali!*: *Li diris "ni iru!" Li adiaŭis permane*. Li estis la inspiro por la muzikpecoj "Hey Gagarin" de Jean Michel Jarre, "Gagarin" de Public Service Broadcasting, kaj de "Gagarin, I loved you" de Undervud.

Ankaŭ ŝipojn oni nomigis laŭ li. Soveta sekvoŝipo *Kosmonaŭto Juri Gagarin* estis konstruita en 1971. La flugentrepreno de Armenio nome Armavia nomigis sian unuan aviadilon Suĥoj *Superjet* 100 en honoro de Gagarin en 2011.

Oni eldonis du porokazajn monerojn fare de la Sovetunio por honorigi respektive la 20an kaj la 30an jariĝojn de lia flugo: nome moneroj de 1 rublo (1981, kupro-nikelo) kaj de 3 rubloj (1991, arĝento). En 2001, por rememorigi la 40an jariĝon de la flugo de Gagarin, oni eldonis en Rusio serion de kvar moneroj montrantajn lian portreton: nome moneroj de 2 rubloj (kupro-nikelo), 3 rubloj (arĝento), 10 rubloj (latun-kupro, nikelo), kaj 100 rubloj (arĝento). In 2011, Rusio eldonis monerojn de 1,000 rubloj (oro) kaj de 3 rubloj (arĝento) por marki la 50an jariĝon de lia flugo.

En 2008, la Kontinenta Ligo de Glacihokeo nomigis sian pokalon Pokalo Gagarin.

En enketo de 2010 Space Foundation, Gagarin estis rankigita kiel la 6a plej populara kosmoheroo, ligita kun la fikcia kapitano James T. Kirk de Star Trek.

#### 50a jariĝo 
[eta|[Poŝtmarko por la 50a jariĝo el Ukrainio.]]
La 50a jariĝo de la flugo de Gagarin en la kosmon estis markita en 2011 pere de honoroj tra la tuta mondo. Oni faris filmon titolita *Unua Orbito* fare de la Internacia Kosmostacio, kombinante la paroladon de la origina flugo kun filmaĵoj de la itinero farita de Gagarin. La rus-uson-itala ŝipanaro de la Ekspedicio 27 per la IK sendis specialan filmomesaĝan deziron al la popoloj de la mondo por "Feliĉa Nokto de Juri", vestante ĉemizojn kun la bildo de Gagarin.

Svis-loĝanta germana horloĝisto Bernhard Lederer kreis limigitan eldonon de la 50 Gagarin Tourbillons por rememorigi la 50an jariĝon de la flugo de Gagarin.

La lanĉo de Sojuz TMA-21 la 4-an de aprilo 2011 estis dediĉita al la 50a jariĝo de la unua homportanta kosmoflugo.

### Honoroj kaj premioj 
[eta|Grafitioj de Gagarin (kun [Diego Maradona|Maradona kaj Castro), en Drvengrad, Serbio.]]

[eta|Insigno de la [Ordeno de Lenin.]]
* Jubilea Medalo "40 Jaroj de Armitaj Fortoj de USSR" (USSR, 1958)
* Heroo de Sovetunio (14a de Aprilo 1961)
* Ordeno de Lenin (USSR, 14a de Aprilo 1961)
* Heroo de Socialisma Laboro (Ĉeĥoslovaka Socialisma Respubliko, 29a de Aprilo 1961)
* Heroo de Socialisma Laboro, (Popola Respubliko Bulgario, 24a de Majo 1961)
* Ordeno de Georgi Dimitrov (Bulgario, 24a de Majo 1961)
* Ordeno de la Stelo, 2a Klaso (Indonezio, 10a de junio 1961)
* Kruco de Grunwald, 1a klaso (Pollando, la )
* Piloto-Kosmonaŭto de USSR (27a de junio 1961)
* La unua Komandanto de la Ordeno "Playa Giron" (Kubo, 18a de Julio 1961)
* eta|La brazila prezidanto Jânio Quadros ornamas Gagarin, 1961."Pro atingoj en aeronaŭtiko" (Brazilo, 2a de Aŭgusto 1961)
* Ordeno de la Suda Kruco (Brazilo, 3a de Aŭgusto 1961)
* Ordeno de la Flago de la Hungara Respubliko, 1a klaso kun diamantoj (Hungario, 21a de Aŭgusto 1961)
* Honora Majstro de Sportoj de USSR (1961, titolo akirita kiel premio por kosmoflugo)
* Militista Piloto 1a Klaso (1961, premio al la kvalifiko de la kosmoflugo)
* Ora Medalo de la Britia Interplaneda Societo, 1961
* Honora *suvoroveco* (Moskva Suvorova Militlernejo, 1962)
* Ordeno de la Nilo (Egiptio, 31a de Januaro 1962)
* Ordeno de la Afrika Stelo (Liberio, 6a de Februaro 1962)
* Heroo de Laboro, (Demokratia Respubliko Vietnamio, 28a de Aprilo 1962)
* Ora Medalo de la Aŭstria Registaro, 1962
* Honora prezidento de la Societo por Amikeco Sovet-Kuba
* Honora Membro de la Societo "Finland-Soveta Unio"
* Ordeno de Karl Marx (Germana Demokratia Respubliko, 22a de oktobro 1963)
* Jubilea Medalo "Dudek Jaroj de la Venko en la Granda Patriota Milito 1941–1945" (USSR, 9a de Majo 1965)
* Medalo "Por Senmanka Servo", 3a klaso (Sovetunio, Marto 1966)
* Honora membro de la Internacia Akademio de Astronaŭtiko (1966)
* Ordeno de Klement Gottwald (Ĉeĥoslovaka Socialisma Respubliko)
* Jubilea Medalo "50 Jaroj de la Armitaj Fortoj de USSR" (USSR, Januaro 1968)
* Ora Medalo Konstantin Ciolkovski "por elstara laboro en la kampo de interplaneda komunikado" (USSR)
* Medalo de de Lavaux (FAI)
* Ora Medalo kaj diplomo "Homo en kosmon", Itala Asocio de Spaco
* Ora Medalo "Por elstara diferenco" kaj la Raĝa Aerokluba Diplomo, Svedio
* Medalo de Kolumbo (Italio)
* Ora Medalo de Saint-Denis (Francio)
* Ora Medalo Premio "pro kuraĝo" de Fondaĵo Matstsotti (Italio), 2007
kaj aliaj.

Juri Gagarin estis elektita honora civitano de la jenaj urboj:
* Sovetunio: Kaluga, Novozibkov, Klinci, Novoĉerkassk, Luberci, Sumgait (en nuntempa Azerbajĝano), Smolensk, Vinico, Sebastopolo, Saratov, Komsomolsko-ĉe-Amuro, Tjumeno
* Rusio: Orenburg
* Bulgario: Sofia, Pernik, Plovdiv
* Grekio: Ateno
* Kipro: Famagusta, Limassol
* Francio: Saint-Denis
* Ĉeĥoslovakio: Trenčianske Teplice
Li ankaŭ ricevis orajn ŝlosilojn de la pordoj de la urboj Kairo kaj Aleksandrio (Egipto).

## Referencoj 
## Literaturo 
* Bassin, Mark; Kelly, Catriona, eds. (2012). Soviet and Post-Soviet Identities. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;140–141. ISBN 1107011175. https://books.google.com/books?id=2f4pSA4S8UwC&pg=PA140
* Gavrilin, Vyacheslav Mikhailovich (1973). Sportsmen of the Soviet Army. Moscow: Novosti Press Agency. OCLC 23374154.
* Siddiqi, Asif A (2000). Challenge to Apollo: The Soviet Union and the Space Race, 1945–1974. Washington, D.C.: NASA. OCLC 48909645. SP-2000-4408. Parto 1 (paĝo 1-500), Parto 2 (paĝoj 501-1011). http://history.nasa.gov/SP-4408pt1.pdf, http://history.nasa.gov/SP-4408pt2.pdf.
* Hall, Rex; Shayler, David (Majo 2001). The Rocket Men: Vostok & Voskhod, the First Soviet Manned Spaceflights. Springer. p.&nbsp;350. ISBN 1-85233-391-X.

### Kromaj legadoj 
* Grigorij Arosev (12a de Aprilo 2016). Jubileo de la kosmotago. La Ondo de Esperanto, 2011, №4-5 (198-199)
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2011/03/jubileo-de-la-kosmotago/
* Jenks, Andrew L (2012). The Cosmonaut Who Couldn't Stop Smiling: The Life and Legend of Yuri Gagarin. Northern Illinois University Press. ISBN 978-0-87580-447-7.
* Cole, Michael D (1995). Vostok 1: First Human in Space. Springfield, NJ: Enslow. ISBN 0-89490-541-4.
* Doran, Jamie; Bizony, Piers (1998). Starman: The Truth Behind the Legend of Yuri Gagarin. London: Bloomsbury. ISBN 0-7475-4267-8.

## Vidu ankaŭ 
* Kosmokonkuro
* Gagarin (urbo)
* Gagarina Pokalo
* Gagarinskaja (stacio en Novosibirsko)
* Gagarinskaja (metrostacio en Samara)
* Gagarinskij (distrikto de Moskvo)
* 1772 Gagarin

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio de Encyclopedia Astronautica
* Biografio  de Colin Burgess
* Nokto de Juri, tutmonda ĉiujara festo
* YuriGagarin50.org , 50a jariĝo de la flugo de Juri Gagarin al la kosmo
* Nekrologo de *The New York Times*, 28a de Marto 1968

; Plurkomunikila
* "Unua Orbito", filmo pri YouTube pri "Unua Orbito"
* "First Man in Space: Yuri Gagarin", filmeto en de Roskosmos
* 
* 
* Photo gallery de KP.ru
* Fotaro de Sputnik News
* 


Kategorio:Herooj de Sovetunio
Kategorio:Naskiĝintoj la 9-an de marto
Kategorio:Mortintoj la 27-an de marto
Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro
Kategorio:Mortintoj en aviadilaj akcidentoj en Sovetunio