open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pest

**Pest** (pron. peŝt) estas departemento en Hungario, ĉirkaŭ la ĉefurbo Budapeŝto. Ĝi najbaras kun la departementoj Nógrád, Heves, Jász-Nagykun-Szolnok, Bács-Kiskun, Fejér kaj Komárom-Esztergom.

En la departemento troviĝas ebenaĵoj, montaroj (Börzsöny (939m)), (Pilis 757m)), montetoj. Gravaj riveroj estas Danubo kaj Ipel. Vilaĝo Pusztavacs estas geometria centro de la lando. En la departemento troviĝas Naciaj parkoj Duna-Ipoly kaj Kiskunság.

## Historio 
Stefano la 1-a (Hungario) fondis Visegrád, kiu estis longtempe reĝa rezidejo. En 1514 György Dózsa en Cegléd kolektis la kamparanan armeon. La turkoj okupis la regionon en la 16-a j.c., kaj tenis ĝin dum 150 jarojn. Post la turkoj Habsburgoj sekvis. Armeo de Rákóczi okupis la departementon, escepte la iaman ĉefurbon Buda, kiun la aŭstroj firme tenis. En 1848 en Pest kaj Buda komenciĝis la revolucio. Post 1 jaron la hungaroj akiris la departementon, sed ili ne povis longe teni ĝin. Pro la revolucia inklino aŭstroj amase venigis en la departementon germanojn kaj slovakojn.

En 1919 okazis Konsilantara Respubliko, kiun kontraŭpolitikaj hungaroj perfidis, sekve la rumana armeo okupis preskaŭ la tutan landon. En 1945 la ĉefurbon la Ruĝa Armeo sieĝis 2 monatojn.
En 1956 en la ĉefurbo komenciĝis la revolucio.

## Trafiko 
eta|dekstra|300px|"Ŝtonomonto" kaj la urbo Budaörs
eta|dekstra|300px|Urbocentro de Cegléd
La landa kaj ankaŭ la departementa trafiko formiĝis en radiala sistemo centre de la ĉefurbo.

Fervojaj linioj:

* al Bratislavo (tio estis la unua)
* al Esztergom
* al Vieno
* al Balatono
* al Pécs
* al Beogrado
* al Lajosmizse
* al Szolnok (2 apartaj)
* al Miskolc
* al Veresegyház
Aŭtoŝoseoj:
* M0 ĉirkaŭ (ne tute) Budapeŝto
* M1 al Vieno kaj Bratislavo
* M2 al Slovakio kaj Pollando
* M3 al Miskolc, Debrecen, Transilvanio
* M5 al Beogrado
* M6 al Pécs (ankoraŭ nur parte estas preta)
* M7 al Balatono kaj Adriatiko

Krome estas ĉefvojo Nro 4 al Szolnok kaj ponto al Dunaújváros (ĝermo de M8).

Ŝipoj trafikas sur Danubo, ĉe Tököl troviĝas flughaveno, apenaŭ uzata.

## Komunumoj de la departemento 
Pro la najbara ĉefurbo en la departemento troviĝas multe da urboj, multe da grandvilaĝoj kaj multe da vilaĝoj. La administrado okazas en Budapeŝto.

### Urboj de la departemento kun departementrajto 
* Budapeŝto samtempe ĉefurbo de Hungario (ne apartenas al Pest)
* Érd samtempe subregiona centro

### Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
### Simplaj urboj de la departemento 
### Grandvilaĝoj 
### Vilaĝoj 
## Distriktoj 
En 2013 la distrikta sistemo denove ekfunkciis. La nunaj distriktoj estas Distrikto Aszód, Distrikto Budakeszi, Distrikto Cegléd, Distrikto Dabas, Distrikto Dunakeszi, Distrikto Érd, Distrikto Gödöllő, Distrikto Gyál, Distrikto Monor, Distrikto Nagykáta, Distrikto Nagykőrös, Distrikto Pilisvörösvár, Distrikto Ráckeve, Distrikto Szentendre, Distrikto Szigetszentmiklós, Distrikto Szob, Distrikto Vác, Distrikto Vecsés.

## Vidu ankaŭ 
* Pest-Pilis-Solt-Kiskun
* Germana Teatro (Pest)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Komárom-Esztergom

**Komárom-Esztergom** (pron. koma'rom-estergom) estas mezgranda administra unuo nord-okcidente en Hungario. Ĝi najbaras norde al Slovakio, oriente al dep. Pest, sude al dep. Fejér kaj Veszprém, okcidente al Győr-Moson-Sopron.
eta|maldekstra|250px|Burgo en urbo Tata

## Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Tatabánya estas ankaŭ departementejo kune kun departementa rajto. Departementejo de departemento Komárom-Esztergom estas nek Komárom, nek Esztergom, ili estas iamaj departementejoj.

## Simplaj urboj de la departemento 
## Grandvilaĝoj 
## Vilaĝoj 
Naszály (vilaĝo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Hungariaj departementoj
Győr-Moson-Sopron

**Győr-Moson-Sopron** [djoer-moŝon-ŝopron] estas mezgranda administra unuo okcident-norde en Hungario, lima al Slovakio kaj Aŭstrio. La departemento najbaras ankaŭ oriente al Komárom-Esztergom, sude al Veszprém, sud-okcidente al Vas.

## Komunumoj de la departemento 
En la departemento troviĝas urboj, grandvilaĝoj kaj vilaĝoj en sana strukturo.

### Urboj de la departemento kun departementrajto 
* Győr samtempe departementejo kaj subregiona centro
* Sopron samtempe subregiona centro kaj iama departementejo

### Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Mosonmagyaróvár estis dum la reĝlando departementejo.

### Simplaj urboj de la departemento 
### Grandvilaĝoj 
### Vilaĝoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
VAS

**Vas** aŭ **VAS** havas plurajn signifojn:
***Vas (Hungario)** estas mezgranda administra unuo de okcidenta Hungario
***Vas (historia departemento)** estis departemento de Hungara Reĝlando
***Vas (Italio)** estas komunumo en Italio
***vas** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Vaso Abajev**
***Gustaf Vasa**
***Gustavo Vasa**
***Vasa**
***Sigismondo la 3-a Vasa**
Aristo

eta|250px|dekstra|spiko kun aristoj

**Aristo** nomiĝas rigida harforma plilongigaĵo aŭ alpendaĵo ĉe la pinto aŭ dorso de brakteo (subflora folieto de spiketo), precipe ĉe la ekstera paleo de poacoj. La aristo kelkfoje estas pli longa ol la spiko mem.

La plibonigo de specioj rezultigis multajn formojn de tritiko ekz. ankaŭ formojn de **senaristaj** kaj **aristaj** tritikoj.
----

Aristo nomiĝas ankaŭ la longaj kaj pintaj ostoj de kelkaj fiŝoj.

Kategorio:Plantomorfologio
Perianto

eta|dekstra|Diagramo de perigina floro kun ovolujo supra; ĉi tie la perianto estas apartigita en sepalojn kaj petalojn: 1. Florbazo (Receptaculum) 2. Sepaloj3. Petaloj4. Stameno5. Karpelaro
**Perianto** estas la flora foliaro, tio estas la kaliko kaj korolo kune.

La esprimo **perianto** havas du similajn sed apartajn signifojn en botaniko:

* En angiospermoj, la perianto estas la flora foliaro, t.e. androceo (latine: *androecium*) kaj korolo (latine: *carolla*) kunfanditaj La perianto povas aŭ konsisti el la kaliko (ĉiuj sepaloj) kaj la korolo (ĉiuj petaloj), aŭ, se sepaloj kaj petaloj ne estas diferencitaj, el ĉiuj tepaloj.
* En hepatikoj (*Marchantiophyta*), la perianto estas la sterila tubosimila histo, kiu ĉirkaŭas la inan generan strukturon (aŭ disvolviĝanta sporofito).

## Referencoj 
* 

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Plantanatomio
Sepalo

[eta|[Floro#Floreroj|Floreroj: 1. stiluso, 2. ovolujo, 3. florbazo, 4. stameno, 5. petalo, 6. stigmo, **7. karpelaro**, 8. sepalo, 9. flortigo]].
**Sepalo** estas ĉiu el la florfolioj, ordinare verdaj, kiuj estas eroj de kaliko (el la latina *calyx*), la ekstera parto de floro protektanta la internajn partojn, ĉefe dum la florkreskado.

La sepaloj similas al folietoj, kaj estas plejofte verdaj. Kelkfoje, ili similas al la pateloj, forme kaj kolore, oni tiam nomas ilin *petalformaj sepaloj*. Tio ofte okazas ĉe la dukotiledonaj angiospermoj.

La sepaloj povas esti apartaj (kiel ĉe la ranunkolo) aŭ pli malpli kunaj (kiel ĉe la primolo).

La vivtempo de la sepalaro estas varia. Ĝenerale, ĝi falas tuj post la floriĝfino. Sed ĝi povas stari baze de la frukto, aŭ eĉ grandiĝi post la fekundiĝo.

Kelkfoje, estas krome sepaletaro, kies sepaletoj alternas kun la sepaloj. Tio okazas ekzemple ĉe la frago.

*Pseŭdosepalaro* estas foliaro, kiu similas al ekstera kaliko ĉe kelkaj familioj kiel, ekzemple, la apiacoj.

## Referencoj 
Kategorio:Plantomorfologio
Petalaro

[eta|[Floro#Floreroj|Floreroj: 1. stiluso, 2. ovolujo, 3. florbazo, 4. stameno, 5. petalo, 6. stigmo, **7. karpelaro**, 8. sepalo, 9. flortigo]].
**Korolo** (el la latina *corolla*) aŭ **petalaro** estas la interna cirklo de florfolioj. Ĝi konsistas el ĉiuj petaloj. Ofte la plej okulfrapa parto de la floro kun delikate maldikaj petaloj, la korolo allogas insektojn por polenado.

La petala formo tre varias inter la florplantoj. Ili povas esti kuniĝintaj, almenaŭ baze: tio estas flora tubo. Ili povas esti tute kuniĝintaj, kloŝforme, kiel ĉe la gencianoj.

Kelkaj plantoj havas florojn senpetalajn aŭ kun tre malgrandaj petaloj, ekzemple ĉe la fagacoj aŭ poacoj.

Ĉe la asteracoj, la ĉirkaŭaj floroj similas al petaloj. Fakte ĉiu estas petalaro de iu aparta floro.

En la floroformulo ĝi havas la mallongigon de **Ko**.

Dosiero:Petal-sepal.jpg|
Dosiero:Ranunculus acris1.jpg|
Dosiero:Gentiana acaulis.jpg|
Dosiero:Leucanthemum-vulgare01.jpg|

## Referencoj 

Kategorio:Plantomorfologio
Mezodermo

**Mezodermo** estas la 3-a origina ĉeltavolo, kiu formiĝis inter endodermo kaj ektodermo

el tio evoluas
* preskaŭ ĉiu histo
* utero
* pleŭro
* haŭtostoj (ekz. kornaro, karapaco de testudo)

vidu epidermo, dermo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cals.ncsu.edu:8050/course/ent425/tutorial/embryogenesis.html 

Kategorio:Embriologio
Kategorio:Besta anatomio
Hipodermo

**Hipodermo** aŭ subdermo estas tiu subhaŭta konektiva histo, kiu ligas la dermon al la subaj muskoloj.

## Eksteraj ligiloj 
* Hipodermo en PIV

Kategorio:Anatomio
Trombo

eta|Trombo
**Trombo** en medicina lingvaĵo estas sangokoaguliĝo en vaskulo, kie ĝi estigas trombozon. La bazo de la tromboestiĝo estas la ŝanĝiĝo de la sangokoagula meĥanismo. La formiĝo de la trombo dependas de la sangocirkulaj cirkonstancoj (ekz. konsisto de la sango, malrapidiĝo de la sangocirkulado), tiel estiĝas diversaj tromboj.
La tromboj - estiĝintaj en la vaskulo, koro - drivas, se ŝanĝiĝas la endotelio (vaskula muro). Plej facile ekflosas la vejnaj tromboj, ĉar ili gluiĝas nur malforte al la muro.

## Vidu ankaŭ 
*embolio
*infarkto
*trombozo
*apopleksio
*Trombozo

Kategorio: Hematologio
Békés

**Békés** (pron. be'ke'ŝ) estas mezgranda administra unuo en la sudo de Hungario. Ĝi najbaras norde al la departemento Hajdú-Bihar, okcidente al Jász-Nagykun-Szolnok, sud-okcidente al Csongrád kaj oriente al Rumanio.

La departemento etendiĝas sur ebenaĵo, havas riveron kaj ties flankoriverojn Körös. Aŭtoŝoseo malestas, sed la ebenaĵaj simplaj vojoj plenumas la taskon. En la paseo tie estis du gravaj fervojaj linioj: Budapeŝto-Arad kaj Nagyvárad-Fiume. Post 1920 la novaj ŝtatlimoj distranĉis multe da liniojn, la restinta hungara parto ne konvenas, el ili ĉesis kelkaj. En la departemento la ebenaĵo ebligis formiĝon de vastaj kaj grandaj komunumoj, tial troviĝas multe da urboj, malmulte da etvilaĝoj. La lastaj formiĝis el farmoj.

## Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Békéscsaba estas ankaŭ departementejo kune kun departementa rajto.

## Simplaj urboj de la departemento 
## Grandvilaĝoj 
## Vilaĝoj 
## Famaj nomportantoj 
[eta|[Kastelo Wenckheim (Szabadkígyós)|Kastelo Wenckheim]]
* András Békés, reĝisoro
* István Békés, verkisto
* Itala Békés, aktoro
* Pál Békés, verkisto
* Rita Békés, aktoro

## Vidindaĵoj 
* Kastelo Wenckheim (Szabadkígyós)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Émile Verhaeren

**Emile VERHAEREN**  (naskiĝis en Sint-Amands, Belgio la , mortis en Rouen, Francio  la ) estis franclingva flandra belga poeto.

Li ankaŭ parolis la lokan lingvon, ĉar tiutempe la nederlanda ankoraŭ ne estis la oficiala lingvo por edukado en flandra bazaj lernejoj. Li tute franclingviĝis pere de la antaŭa eduksistemo kiu estis en la franca tiutempe.

Lia poezio per versoj, ofte "liberaj", t. e. neregulaj, iniciatis urban lirismon kantante pri la unua industria revolucio, sed ankaŭ pri la mizeroj de la simplaj homoj. Li estis sesfoje nomumita por la Nobel-premio pri literaturo kiun li preskaŭ atingis sed en 1911 estis altribuita al lia amiko Maurice Maeterlinck.

Verhaeren estis unu el la fondintoj de la literatura skolo de simbolismo, kaj li estas konsiderita unu el la plej elstaraj reprezentantoj de simbolismo en eŭropa poezio, malgraŭ ke komence li estis influita ankaŭ de naturalismo. Liaj tekstoj, kun speciala muzikeco, estas dediĉitaj, interalie, al Flandrio, al la moderna urbo en ĝia enkarniĝo, al la heroaj aspiroj de homo al ŝanĝo kaj al lia amo por lia edzino, Marta.

La artkritikisto Remy de Gourmont recenzis pri lia verkado tiele: "Ĉio en liaj kantoj havas novan, strangan kaj mirindan aspekton. La floroj similas al la suno, la herboj fariĝas arboj, la arboj kreskas preter siaj mezuroj ĉielen (...). Ĉi tiu terura homo ankaŭ skribis delikatajn aferojn, ĉar ekzistas ankaŭ senkulpa animo, sentema al amo inter homoj. Kaj al la belaj sociaj revoj.

Ni do povas argumenti, ke almenaŭ koncerne unu el liaj virtoj, li estas la sola poeto, kiu povas konkurenci kun Victor Hugo. Se Verlaine reprezentas francan poezion eksterlande, tiam li, Verhaeren, fariĝas simbolo de ĉi tiu poezio ĉiel, kiel ĝi estas pli pura kaj tradicia.Lia verkaro estis tradukita en 28 lingvoj, interalie en la angla, ĉina, germana, japana kaj rusa.
St. Amands, la naskiĝurbeto dediĉis muzeon al ĝia literatura giganto, la provinca muzeo Emile Verhaeren.

## Ĉefaj poemaroj 
* *Les Flamandes* (la flandrinoj) 1884
* *Les moines* (la monaĥoj) 1886
* *Les soirs* (la vesperoj) 1887
* *Les débâcles* (la malvenkaĉoj) 1888
* *Les flambeaŭ noirs* (la nigraj torĉoj) 1891
* *Les campagnes hallucinées* (la stuporrevecaj kamparoj) 189
* *Les villes tentaculaires* (la vastiĝantaj urboj) 1895
* *Les heures claires* (klaraj horoj) 1896
* *Les visages de la vie* (vizaĝoj de l'vivo) 1899
* *Les forces tumultueuses* (la malordaj fortoj) 1902
* *La multiple splendeur* (la multspeca belego) 1906
* *Les rythmes souverains* (la superegantaj ritmoj) 1910
* *Les ailes rouges de la guerre* (ruĝaj flugiloj de l'milito) 1916

## En Esperanto 
Tiuj estas rete legeblaj:
*Koroj kompatindaj
* Vent' novembra
* "Arboj mortintoj sanktuloj ventoj"

## Citaĵoj 
## Referencoj 
Kategorio:Belgaj poetoj
Marguerite Duras

**Marguerite DURAS**, origine: **Marguerite DONNADIEU** (naskiĝis en 1914 Gia Dinh, Vjetnamo, mortis en 1996 en Parizo) estis franca verkistino.

En la jaro 1932 ŝi venis al Parizo por studi juron, matematikon kaj politikon en la Sorbonne. Poste ŝi laboris ĵurnalisme kaj verkis romanojn kaj rakontojn - ofte kun membiografiaj elementoj - krome teatraĵojn kaj filmscenarojn. Mondfamon ŝi ankaŭ atingis kiel reĝisorino.

Ŝi gajnis i.a. la Oran Palmon de la Festivalo de Cannes (1960) kaj la Prix Goncourt (1984, dank'al ''L'amant*).

Lastajn jarojn de ŝia vivo priskribis filmo **Cet amour-là** kun Jeanne Moreau en la rolo de la verkistino.

## Stilo 
Ŝiaj aliaj gravaj verkoj inkluzivas: *Moderato cantabile*, kiu eĉ fariĝis la samnoma filmo, *Le Ravissement de Lol V. Stein* kaj la filmo *India Song*. Duras ankaŭ estis la manuskriptinto de la franca filmo *Hiroshima mon amour* el 1959, reĝisorita de Alain Resnais.

La fruaj romanoj de Duras estas sufiĉe konvenciaj laŭ sia formo. Ĉiukaze ŝi fariĝis pli aŭdaca en siaj eksperimentoj en "Moderato Cantabile" kaj malplenigis la tekston por ŝanĝi la pezon al tio, kio ne estis dirita. Ŝia verkaro estis asociita kun la franca literatura movado de la "nova romano", kvankam ŝi mem ne apartenis al iu literatura grupo.

La filmoj bazitaj de ŝiaj romanoj estis eksperimentaj, plejparte evitante la sinkronan uzon de voĉo, uzante voĉon por implici pli ol rakonti. La priskribita rakonto estas spertita per bildoj, kies rilato al la dirataĵoj donas iom da duboj ĉu tuŝas ĉu ne.

## Listo de verkoj 
* *Les impudents* (romano, 1943)
* *La vie tranquille* (romano, 1944)
* *Moderato cantabile* (romano, 1958)
* *Hiroshima – mon amour* (filmscenaro kaj reĝisorado, 1959)
* *Les viaducs de la Seine-et-Oise* (1960)
* *Dix heures et demie du soir en été* (romano, 1960)
* *La musica* (dramo, 1965)
* *Le Vice-Consul* (romano, 1966)
* *L'amante anglaise* (romano, 1967; teatraĵo, 1968)
* *Abahn Sabana David* (romano, 1970)
* *L'amour* (romano, 1971)
* *Les enfants* (filmscenaro, 1984)
* *L'amant* (rakonto, 1984)
* *Les yeux bleus des cheveux noirs* (romano, 1986)
* *L'amant de la Chine du Nord'' (romano, 1991)

## Citaĵoj 
Se oni scius ion pri tio, kion oni verkos, antaŭ ol fari tion, antaŭ ol verki, oni neniam verkus. Tio ne valorus la penon.

Verki, tio estas provi ekscii, kion oni verkus, se oni verkus – oni scias tion nur poste – antaŭe, tio estas la plej danĝera demando, kiun oni povas fari al si. Sed tio estas ankaŭ la plej kutima.

El 'Verki' (Écrire)

## Vidu ankaŭ 
* L'amant (filmo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.biblioweb.org/-DURAS-Marguerite-.html  
* http://www.gilles-jobin.org/citations/?au=106 
* http://www.memoire-juive.org/la_douleur.htm 
* http://www.sci.fi/~solaris/duras  

Duras, Marguerite
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse
Kategorio:Verkistinoj
Koenzimo

La **koenzimo** estas organika kombinaĵo (sed ne estas proteino!), kiu ligiĝas al la proteina, funkcia parto de enzim-molekulo (nomata apoenzimo), tiel formanta la t.n. holoenzimon.

La koenzimo partoprenas en la reakcioj sen iu ajn transformiĝo.

Multaj koenzimoj estas fosforitaj, akvosolveblaj vitaminoj.

vidu : kosubstrato; kofaktoro; prosteta grupo, NADH kaj FADH2

## Vidu ankaŭ 
* Acetila Koenzimo A

Kategorio:Enzimologio
Prosteta grupo

[eta|280ra| [Enzimo kiu katalizas karbonan dioksidon kaj akvon: jono de zinko montrita kiel griza globeto. ]]
[eta|280ra|[Hemo b (jono de fero en la centro)]]

La **prosteta grupo** estas neproteina komponanto, kiu forte ligiĝas al proteino (kiu estas multfoje enzimo). Ĝi estas nemalhavebla por la funkciado de la enzimo (ekz. hemo de hemoglobino).

La diferenco inter koenzimo kaj la prosteta grupo estas, ke la proteinaj komponantoj de la koenzimo ne estas forte alligitaj.

Kategorio:Proteomiko
Vitamino E

[eta|[Strukturo#Kemia strukturo|Strukturo de alfa-tokoferolo]]
eta|Strukturo de beta-tokoferolo
eta|Strukturo de gamma-tokoferolo
eta|Strukturo de delta-tokoferolo

**E-vitamino** aŭ **tokoferolo** helpas la estiĝon de la eritrocitoj, elformiĝon de la muskolaj kaj aliaj histoj.

En la naturo troviĝas ĉefe la alfa-tokoferolo, ĝi estas unu el la kvar naturaj formoj de tokoferolo. 

Ties efiko malsamas ĉe la diversaj mamuloj. La inaj ratoj abortas dum gravedeso, la virratoj ne produktas konvenan spermon. La kuniklo suferas de muskola atrofio, la simioj de anemio. Karenca malsano ĉe homo ne estas konata.

Ĝin enhavas:
* plantaj oleoj (kuiroleo),
* fruktoj i.a. kivo,
* viandaĵoj.

Ekzistas ankaŭ sintezaj delta-tokoferolo kaj gama-tokoferolo.

## Vidu ankaŭ 
* Vitamino.

Kategorio:Manĝaj antioksidantoj
Kategorio:Vitaminoj
Vitamino A

eta|dekstra|300ra|Retinolo
**Vitamino A** estas grupo da sennitrogenaj, nesaturitaj organikaj kombinaĵoj (kiel alkoholo), kiu estiĝas el karotenoj (fandopunkto 63-64 °C). Retinolo estas unu formo de vitamino A.
Vitamino necesas por la kresko de bestoj, la bonstato de la epidermaj histoj kaj la estiĝo de la rodopsino. Ĝi deponiĝas en la hepato.

Vitamine A estas grava por vidado, ĝia ekscesa manko povas provoki blindecon.

Malsanoj pro manko estas:
* Seka haŭto
* Hemeralopio

Enhavas ĝin:
* Ovo
* Butero
* Karoto
* Hepato
* Bakkukurbo (granda kukurbo) (enhavas multan karotenon).

Kategorio:Karotenoidoj
A
Zala

Departemento **Zala** (pron. zala) estas mezgranda administra unuo en la sud-okcidento de Hungario. Ĝi najbaras okcidente al Aŭstrio, sude al Kroatio kaj Slovenio, norde kaj oriente al la departementoj Vas kaj Somogy.

* Areo: 3784 km²
* Loĝantaro: 300.000
Setlejoj: 257

## Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Zalaegerszeg kaj Nagykanizsa estas ankaŭ departementrajtaj urboj, Zalaegerszeg estas ankaŭ departementejo.

## Urbo senranga de la departemento 
* Zalalövő

## Geografiaj elementoj 
* Lago Gébárti

## Grandvilaĝoj 
## Vilaĝoj 
## Vidu ankaŭ 
Zala (reĝa departemento)

## Eksteraj ligiloj 
*  (

Kategorio:Hungariaj departementoj
Csongrád-Csanád

Ekde 4-a de junio 2020: **Csongrád-Csanád**
Departemento **Csongrád** (pron. ĉongra'd) estas mezgranda administra unuo en Sud-Hungario. Ĝi najbaras kun departementoj Bács-Kiskun (okcidente), Békés (oriente), Jász-Nagykun-Szolnok (norde) kaj sude limas al Rumanio kaj Jugoslavio.

## Urboj de la departemento kun departementrajto kaj samtempe subregionaj centroj 
* Szeged samtempe departementejo
* Hódmezővásárhely iama departementejo

## Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
## Simplaj urboj de la departemento 
## Grandvilaĝoj 
## Vilaĝoj 
## Vidu ankaŭ 
* Csongrád (urbo)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Hungariaj departementoj
Departemento Tolna

La departemento **Tolna** (pron. tolna) estas mezgranda administra unuo en la sudo de Hungario. Ĝi najbaras al la departementoj Fejér (norde), Baranya (sude), Somogy (okcidente) kaj Bács-Kiskun (oriente, kie fluas la rivero Danubo). Tolna konsistas el 5 subregionoj.

## Trafiko 
Aŭtoŝoseo M6 trairas, samtempe trairas ĉefvojoj Budapeŝto-Pécs, Budapeŝto-Mohács, Dunaföldvár-Balatono kaj Baja-Pécs.

## Komunumoj 
### Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Szekszárd estas ankaŭ departementejo kune kun departementa rajto.

### Simplaj urboj de la departemento 
### Grandvilaĝoj 
### Vilaĝoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Sedno (diino)

Laŭ inuita mitologio **Sedna** estas mara diino, estro de la marbestoj. Ŝi regas *Adlivun*-on, la inuitan submondon, kie ŝi ankaŭ vivas. Aliaj nomoj por ŝi estas *Arnakuagsak* (en Gronlando) kaj *Nerrivik* aŭ *Nuliajuk* (en Alasko).

Laŭ unu mito, Sedna estis filino de la kreinto *Anguto* kaj sia edzino. Onidire ŝi estis tiam granda kaj malsata, ke ŝi manĝis ĉion en la domo de ŝiaj gepatroj, eĉ unu brakon de ŝia patro dum li estis dormanta.

Laŭ iuj variaĵoj, ŝi geedziĝis kun hundo. Tial Anguta tiel koleriĝis, ke li ĵetis ŝin el lia kanuo. Kiam ŝi kroĉiĝis ĉe ĝia flanko, ŝia patro forhakis ŝiajn fingrojn. Do ŝi sinkis en la submondon, kaj iĝis la reĝino de la bestoj de la profundo. Ŝiaj grandaj fingroj iĝis la fokoj, marleonoj kaj balenoj ĉasataj de la inuitoj.

Aliaj rakontoj diras ke Sedno estis bela kaj ĉasta knabino kaj ke malbona birdo-spirito igis ŝin edziĝi. Kiam ŝia patro provis ŝin savi, la spirito koleriĝis kaj kreis ŝtormegon. Ĉar la patro ektimis pri sia popolo, li ĵetis ŝin en la maron.

La variaj rakontoj ĉiuj alie klarigas la morton far la patro. Foje Sedno estas senŝulda viktimo, foje ŝia morto estas puno pro avideco aŭ ia alia malbono. Sed laŭ ĉiuj mitoj ŝi iĝas la diino de la maraj kreaĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Mitologio (mitaro)
* Mitologioj
* Sedno (planedo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.volny.cz/rosalynda/extra/axsedna.htm  
* http://www.godchecker.com/pantheon/native_american-mythology.php?deity=SEDNA
* http://www.onf.ca/sedna 

Kategorio:Bestaj dioj
Kategorio:Dioj pri ĉasado
Kategorio:Inuitaj dioj
Kategorio:Maraj dioj
Kategorio:Postmortaj dioj
Jubilea simbolo

eta|dekstra|Monumento pri la Jubilea Simbolo en Alto Paraíso, Brazilo. Sur la foto estas Hilmar Ilton S. Ferreira, proponinto de la simbolo.
La **Jubilea simbolo** estas alternativa simbolo proponita por Esperanto. Ĝi en moderna grafiko reprezentas la internan ideon de Esperanto: kunigi ĉiujn.
Ĝi entenas la latinan literon E (Esperanto) kaj la cirilan literon Э (Эсперанто) simbolante la unuigon de okcidento kaj oriento. La ideo, uzi la du literojn okazis ĉar la simbolo estas kreita antaŭ la fino de "Malvarma milito", tiam Usono (kies ĉefa lingvo, la angla, uzas la latinan alfabeton) kaj Sovetunio (kies ĉefa oficiala lingvo, la rusa, uzas la cirilan alfabeton) estis la ĉefaj "malamikoj" en la mondo.

UEA igis konkurson por elekti jubilean simbolon. Ĝin gajnis brazila esperantisto Hilmar Ilton S. Ferreira en 1983, kiu proponis desegnaĵon de Janette Lindo Ferreira.
La gajninta simbolo estis ne tute simetria. La tiama Grafika Centro Antverpeno de UEA petis de Bob Venhuizen, volontula grafikisto, netigi ĝin. Tiu netigita formo estis uzata dum la jubilea jaro de UEA. Ĝi tamen uzis nur la liniojn, plej ofte nigrajn liniojn sur alikolora fono, aŭ blankajn liniojn sur alikolora fono. La interno de la linioj do estis ĉiam alia.

Tuj post la jubilea jaro de 1987 Flandra Esperanto-Ligo komisiis al loka specialistino pri merkatado ellabori iun koheran stilon por ĉiuj siaj varbiloj. La specialistino rekomendis la jubilean simbolon, sed konsilis ke la liniaro de la simbolo estu ĉiam nigra, kaj la interno de la simbolo ĉiam verda. Ŝi elektis la verdon Pantone 389, kiu en RGB-notacio egalas al proksimume #CCE82E.

UEA transprenis tiun stilon por siaj presaĵoj por la ekstera mondo. Ekzemple la *Esperanto-dokumentoj* de la komenco de la 1990-aj jaroj ĉiuj estas samstilaj kaj portas la simbolon kun nigraj linioj kaj la supre menciita verdo. Poste aliaj organizaĵoj kiel TEJO, ILEI kaj UFE transprenis la saman stilon kaj uzis ĝin dum kelkaj jaroj. Flandra Esperanto-Ligo daŭre uzas ĝin en la tiam decidita formo. UEA uzas sian propran adapton. EEU uzas ankoraŭ alian version. Kvara variaĵo havas etan verdan stelon kvinpintan inter la supraj brakoj de la dekstra inversigita E.

Oni fojfoje kromnomas ĝin "la melono" pro ĝia melonecaj formo kaj koloro.

Dosiero:jubilea_simbolo_02.svg|Versio kiel ĝi estis uzata de UEA tuj post la jubilea jaro kaj ankoraŭ nun de Flandra Esperanto-Ligo
Dosiero:jubilea_simbolo.svg|Unu el la diversaj versioj de la Jubilea Simbolo, sed ne la plej ofte uzata.
Dosiero:esperanto-ovo kun stelo.svg|Modifita versio kun skribaĵo kaj stelo.

Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|Baza simbolo

Dosiero:Poŝtkarto 100 jaroj.jpg|Poŝtkarto *100 jaroj de internacia lingvo* kun la simbolo

Ankaŭ ekzistas teksta versio de la Jubilea simbolo "ЄЭ" kiun oni ofte uzas ekz. en tujmesaĝiloj kaj sociaj retoj.

## Vidu ankaŭ 
* Verda stelo
* Esperanto-flago

Kategorio:Simboloj
Ragtimo

**Ragtimo** estas speco de sinkopa muziko populara en Usono en la komenco de la 20-a jarcento. Ĝiaj pioniroj estis nigruloj. Ekzemple estis grava la pionireco fare de Artie Matthews.

Ragtime-muziko estas muziko origine komponita por la piano. Ĝenerale, la plej multaj el la karakterizaĵoj de ragtimo estas prenitaj de klasika muziko, tiuj karakterizaĵoj inkluzivas la muzikan strukturon (kutime rondelo aŭ sonato) kaj la harmoniajn movimentojn. Ragtime distingiĝas de klasika muziko per du ŝlosilaj aferoj: unu, sinkopo - en regtempo "surpriza" ritmo estas multe uzata, kaj multaj notoj estas luditaj en maniero kiel oni ne atendus en klasika muziko. La dua, fiksita tempo - en klasika muziko de la 19-a jarcento - la periodo de la romantisma muziko (la periodo en kiu la ragtima stilo estis evoluigita) oni kutimas ludi en certa dinamiko (la tempo en la peco estas kondiĉigita de ŝanĝiĝo laŭlonge de la emocio de la prezentisto); sed en ragtimo konservas unuforman tempon ĉie en la muzikpeco.


Kategorio:Kulturo de Usono
Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Kategorio:Dancmuziko
Tonga lingvo

**Tonga lingvo** povas esti:
*La tonga aŭ tongana lingvo de Tongo (ISO 639-3: `ton`) estas orient-malajopolinezia lingvo kun ĉirkaŭ 100.000 parolantoj.
*La tonga aŭ tongaa lingvo de Malavio (ISO 639-3: `tog`) estas bantua lingvo kun ĉirkaŭ 200.000 parolantoj.
*La tonga aŭ ĉitonga lingvo, kun kodo ISO 639-3 `toi`, estas bantua lingvo parolata en Zambio kaj Zimbabvo
*La tonga aŭ gitonga lingvo de Mozambiko (ISO 639-3: `toh`) estas bantua lingvo parolata ĉefe en tiu lando.
* La tonga lingvo (Tajlando), mosa aŭ tonga-mosa (ISO 639-3: `tnz`) estas  lingvo el la aŭstralazia lingvaro parolata de diversaj grupoj en Tajlando kaj Malajzio.
Ĉita (Japanio)

La urbo **Ĉita** (Japane:知多市 [ĉita-ŝi]),(Hepburn: Chita), situas en Japanio, en gubernio Ajĉi, en la norda parto de la duoninsulo Ĉita.

Kategorio:Urboj de Japanio
Kategorio:Municipoj de Japanio
Kategorio:Gubernio Ajĉi
Ĉita

**Ĉita** (Chita) povas esti:

***Ĉita (Japanio)**, urbo en Aiĉi-prefektujo, Japanio
***Distrikto Ĉita** situante  en Aiĉi-prefektujo, Japanio.
***Ĉita (Rusio)**, administra centro de Transbajkala regiono, Rusio
** **Ĉita-2 (stacidomo)**, fervoja stacio en Ĉita (Rusio), Rusio
*Ĉita, ĉimpanzo de **Tarzano** (angle :en:Cheeta)

Legu ankaŭ Chita Rivera, kie Chita venas el nomo Conchita
Flava

dekstra|kolorcirklo
eta
**Flavo** estas la koloro de lumo kun ondolongo inter 565 kaj 590 nm, kaj la komplementa koloro de la viola koloro.

Flavo:
* estas unu el la bazaj koloroj de la subtraha reprezento de koloroj,
* estiĝas per egale miksado de ruĝa kaj verda koloroj laŭ la adicia reprezento de koloroj,
* estas, en la naturo, averta koloro. Tial ĝi estas uzata en trafikaj avertaj signoj kaj en semaforoj.

Ĉe la antikvaj ĉinoj flavo reprezentis la "mezejon", do Ĉinion mem.
Ĉe la majaoj ĝi reprezentis sudon.

Ĉe kelkaj popoloj, flavo simbolas ĵaluzon, verŝajne pro la Mezepoka dogmo pri la "kvar likvoj" de la korpo, laŭ kiu la flava galo kaŭzus malbonhumoron kaj malicon.

En la politiko, flava estas plej ofte rilata al liberalismo, libertarianismo kaj anarki-kapitalismo. Ĝi estas ankaŭ uzata pri ĵurnalismo kaj sindikato.

Flavo apartenas al la Tutafrikaj koloroj.

Oni ankaŭ uzas la vorton "flava" por priskribi la flavbrunan ĝis helbrunan haŭton de Azidevenaj mongoloidoj.

En diversaj kolormodeloj oni prezentas la flavan koloron jene:
* RVB: R = 255; V = 255; B = 0.
* CMFN: C = 0; M = 0; F = 100; N = 0.
* HSV: H = 60°, S = 100%, V = 100%.

## Nuancoj de flavo 
* blonda - pri haroj: inter ora kaj kaŝtana.
::-pri aĵoj: helflava, ekzemple "blonda biero".
* kakia
* ora - samkolora, kiel oro (nur uzata en kelkaj cirkonstancoj: pri haroj, poezie pri citronoj, ktp.)
* grizflava - havanta koloron, en kiu flavo kaj grizo miksiĝas (ekz-e naturkolora lano)
* safrana - flava kiel safrano
* Sablokolora

## Flava farbo kun ... fariĝas ... 
* Ruĝa > Oranĝa
* Ruĝa kaj nigra > Bruna
* Blua > Verda
* Bruna > Okra

En la lingvo Esperanto la vorto "flavo" kiel ĉiuj nomoj de koloroj estas A-karaktera radiko.

### Bildaro 

Dosiero:Lemon.jpg| Citronoj
Dosiero:Caution sign used on roads pn.svg| Averta signo ĉe vojoj
Dosiero:Feu orange.jpg|Oranĝa trafiklumo
Dosiero:NC patch cable yellow.jpg|Flava kablo
Dosiero:NY-Taxis.jpg| Taksioj

Kategorio:Koloroj
Ann W. Richards

**Dorothy Ann Willis RICHARDS** (naskiĝis kiel **Dorothy Ann WILLIS** je 1-a de septembro 1933 en Lakeview, Teksaso - mortis je la 13-a de septembro 2006) estis usona politikisto de Teksaso. Ŝi leviĝis al nacia famo kiel ĉefa preleganto ĉe la Demokrata Nacia Kunveo kondukante al la 1988-a prezidenta elekto. Ŝi servis kiel Guberniestro de Teksaso de 1991 ĝis 1995.eta|dekstra|Ann W. RichardsŜi gajnis bakalaŭro de Baylor Universitato. Ŝi instruis sociaj studoj kaj historio ĉe Fulmore Junior High School en Aŭstino, Teksaso. Dum tiu tempo ŝi partoprenis en multaj politikaj aferoj.

Dum 1976 ŝi elektiĝis kiel Komisiano de Travis Konteo. Ŝi estis elektita Ŝtata Trezoristo de Teksaso dum 1982 kaj re-elektiĝis dum 1986. Si modernigis la Trezorejo de Teksaso.

Ŝi elektiĝis Guberniestro de Teksaso dum 1990 kaj servis de la 15-a de januaro, 1991 ĝis la 17-a de januaro, 1995. Si estis guberniestro dum la reviviĝo de la Teksasa ekonomio. Ŝiaj atingoj inkludis efikigon de ŝtataj agentejoj per kontrevizorado de ĉiuj ŝtataj agentejoj, pliigon de loka regado de ŝtataj lernejoj, kaj pliigon de prizona spaco kun malpli ofta liberiĝo de prizonuloj. Guberniestro Richards portis vitaleco kaj feliĉeco al la ofico per sia rekta parolmaniero.

Kategorio:Guberniestroj de Teksaso
Kategorio:Usonaj politikistoj
Magdalen-Insuloj

La **Magdalen-Insuloj** (, ), kiuj apartenas al Kebekio, estas insularo meze de la Golfo Sankt-Laŭrenco. Ili estas parto de la kebekia regiono Gaspegio - Magdalena Insularo.

Ili estas organizitaj en du municipojn, Les Îles-de-la-Madeleine kaj Grosse-Île, kiuj kune konsistigas la urban aglomeraĵon Les Îles-de-la-Madeleine, ekvivalentan al regiona municipo.

Dosiero:Magdalen-lighthouse.jpg|
Dosiero:Magdalen-cliffside.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.tourismeilesdelamadeleine.com 
* http://www.ilesdelamadeleine.com/index2.htm  
* http://www.qcna.org/Informer/tales.html  
* http://www.quebecweb.com/tourisme/ilemadeleine/introang.html  

Kategorio:Regionoj de Kebekio
Kategorio:Insuloj de Kebekio
Kategorio:Insuloj
Kaĵunoj

eta|Flago de la kaĵunoj
La **kaĵunoj** estas la akadianoj de la usona ŝtato Luiziano.

Akadio estis franca kolonio, kiu situis en la hodiaŭa Nova-Skotio, Nov-Brunsviko kaj la Insulo de Princo Eduardo.

La loĝantaro estis franclingva. En 1713 La areo fariĝis angla. La loĝantaro estis forpelita de la angloj.

Ili alvenis al la marĉoj (bayou) de Luiziano, tiam franca teritorio. La usonanoj, kiuj aĉetis la teritorion de Napoleono, nomis ilin akadianoj. Sen la komenca "a" kaj prononcita laŭ angla maniero ĉi tio transformiĝis al "Kaĵuno", la hodiaŭa nomo de la loĝantaro, la regiono, la kaĵunmuziko kaj la kaĵuna kuirarto.

La vorto **bayou** devenas de la ĉakta vorto *bayuk* kun la signifo *serpento, sinusoideco*.

eta|maldekstra|180px|La 22 paroĥoj Akadio, la kaĵuna kerno de Luiziano.
eta|meza|Kaĵunaj muzikantoj

Kategorio:Etnoj
Akadi-franca lingvo

**La akadi-franca lingvo** estas la variaĵo de la franca lingvo parolata de la Akadianoj. Ĝi je granda parto baziĝas je la puatua-santonĝa dialektaro de okcidenta Eŭropo.
eta|neniu|400px|Teritorio kie oni parolas la akadi-francan lingvon

## Vidu ankaŭ 
* Kaĵun-franca lingvo (kiu devenis de malnova Akadia lingvo)
* Kebekia Franca Dialekto
* Kreola lingvo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www2.umoncton.ca/cfdocs/cea/livres/doc.cfm?livre=glossaire  
* http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Acadian-english 
* http://www.websters-online-dictionary.org 
* http://www.lexilogos.com/acadien.htm 

Kategorio:Franca lingvo
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Kanado
Moncton

**Moncton** (jen angle kaj france) estas la plej granda urbo en la provinco Nov-Brunsviko, Kanado.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis . Ili disdividiĝis sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Eksteraj ligiloj 
*  

eta|maldekstra|400ra|

Kategorio:Urboj en Nov-Brunsviko
Piĉo (apartigilo)

**Piĉo** povas esti:

*Piĉo - tre vulgara termino por vulvo kaj/aŭ vagino
*Karolo Píĉ
*Piĉismo, esperantlingva muzikgrupo.
*Fakvorto por tonalto = absoluta sonalto en akustiko, muziko
Aomori (urbo)

**Aomori-urbo** ( [aomori-ŝi]) estas la administra centro de la samnoma gubernio Aomori en Japanio. Ĝi lokiĝas ĉe .

## Esperantistoj 
* Zin Kiyosi

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* La 5-a Vintraj Aziaj Ludoj en Aomori 2003, arkivigite en decembro 2005
* http://sannaimaruyama.pref.aomori.jp/  [???]

Dosiero:AomoriWaterfront.jpg
Dosiero:HakkodaStatue2.jpg|
|

Kategorio:Urboj de Japanio
Kategorio:Municipoj de Japanio
Kategorio:Gubernio Aomori
Kategorio:Urboj de Gubernio Aomori‎
Listo de fizikistoj

Jen **listo de fizikistoj**:

## Famaj fruaj fizikistoj 
* Demokrito
* Galilejo
* Isaac Neŭtono (Newton)

## Famaj fizikistoj de la 18-a jarcento 
* Daniel Bernoulli
* Henry Cavendish
* Leonhard Euler
* Benjamin Franklin
* James Watt

## Famaj fizikistoj de la 19-a jarcento 
* Ludwig Boltzmann
* John Dalton
* Michael Faraday
* James Clerk Maxwell
* J.J. Thomson
* William Thomson

## Famaj fizikistoj de la 20-a jarcento 
* Antoine Henri Becquerel
* John Stewart Bell
* Niels Bohr
* Subrahmanyan Chandrasekhar
* Marie Curie
* Paul Dirac
* Albert Einstein
* Enrico Fermi
* Richard Feynman
* Pierre-Gilles de Gennes
* Eliyahu M. Goldratt
* Amit Goswami
* Stephen Hawking
* Werner Heisenberg
* Ratko Janev
* Wolfgang Ernst Friedrich Pauli
* Max Planck
* Wilhelm Conrad Röntgen
* Ernest Rutherford
* Robert Jemison Van de Graaff

## Vidu ankaŭ 
* Listo de matematikistoj
* Nobel-premio pri fiziko

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.aip.org/history/esva  
* http://www.arbeitsagentur.de/vam/vamController/CMSConversation/anzeigeContent?docId=63094 
* http://www.minic.ac.at/ut/Physik/namen.html 
* http://www.nobel.se/physics/index.html
Fizikisto

**Fizikisto** estas sciencisto kiu studas fizikon. Fizikistoj kutime laboras en universitatoj, kiel profesoroj, prelegistoj aŭ esploradistoj, aŭ en industriaj laboratorioj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de fizikistoj
* Nobel-premio pri fiziko


Kategorio:Profesioj
Hirakata

La urbo **Hirakata** (枚方市 [hira-kata-ŝi], en rondaj kanaoj , laŭ transskribado Hepburn: **Hirakata-shi**) estas urbo de Japanio. Ĝi situas en la nordorienta parto de la gubernio Osaka, en la regiono Kansajo, kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio.  Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Geografio 
La urbo Hirakata situas nord-oriente en la gubernio Osaka altuŝante la guberniojn Gubernio Kioto kaj Nara. La rivero Jodo fluas sud-okcidenten laŭ la nord-okcidenta limo de la urbo.

Koncizdire, la nord-okcidenta regiono laŭ la rivero Jodo etendiĝas ebena lando kaj la sud-orienta regiono estas montara (sed ne estas tre altaj kaj krutaj montoj).

## Historio 
Antaŭ milo da jaroj tiu ĉi loko inter la rivero Jodo kaj la montaro estis bona ĉasadejo por nobeloj.
Kaj en antaŭ centoj da jaroj tiu ĉi loko prosperis kiel la staci-urbo, ĉar ĝi situas meze inter la tiama ĉefurbo Kioto kaj la komerca kaj havena urbo Osako. Hirakata estis la stacio de surtera kaj rivera vojoj, kiuj ligas la du gravajn urbojn.

Nun la rivera trafiko ne estas aktiva, sed trakuras grandaj vojoj kaj fervojoj tra la urbo, kaj Hirakata estas unu el la satelitaj urboj de la urbego Osako.

## Transporto 
### Fervojoj 
eta|180ra|Urbodomo de Hirakata.
eta|Vagonaro de serio 10000 de *Keihan* ĉe la linio Katano en la stacidomo .
* Elektra Fervojo Keihan:
** Stacioj sur la Linio Keihan (ĉefa):  —  —  —  —  — 
** Stacioj sur la Linio Keihan-Katano:  —  —  — 
* JR Okcidenta:
** Stacioj sur la Linio Katamachi:  —  — 

### Vojoj 
* Naciaj vojoj:
** Nacia vojo 1.
** Vojo *Dajni Kejhan* (la dua vojo Kioto-Osaka) (Pretervojo de la nacia vojo 1 el paralelaj normala vojo kaj paga aŭtovojo).
** Nacia vojo 168.
** Nacia vojo 170.
** Nacia vojo 307.

## Interamikaj Urboj 
### Ekster Japanio 
* Distrikto Ĉang Ning, Ŝanhajo, Ĉinio (1987—).
* Urbo Logan, Kvinslando, Aŭstralio (1995—).
* Distrikto Jangam (영암군), provinco Ĉollanam (suda Ĉolla), Suda Koreio (2008—).

### En Japanio 
* Urbo *Ŝimanto*, gubernio Koĉi (1974-). (Alinomiĝis el Urbo *Nakamura* en 2005).
* Urbeto *Becukaj*, Hokajdo (1987-).
* Urbo *Nago*, gubernio Gubernio Okinavo (1997-).

## Turismo 
* Parko de Hirakata
* Sanktejo de Katano

## Lernejoj en la urbo 
* Infanĝardenoj: 30 (publikaj: 11, privataj: 19)
* Elementaj lernejoj: 45 (publikaj: 45, privataj: 1)
* Mezlernejoj: 21 (publikaj: 19, privataj: 2)
* Superaj mezlernejoj: 11 (publikaj: 7, privataj: 3)
* Universitatoj, Kolegioj, Altlernejoj: 7 (publika: 0, privataj: 7)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Esperanto-Societo en Hirakata

Kategorio:Urboj de Gubernio Osaka
Tekstoprilaborilo

[eta|Dokumento en [LibreOffice]]
**Tekstoprilaborilo**, aŭ **tekstilo** (laŭ NPIV) aŭ ankoraŭ **verkilo**, estas programaro por krei, modifi, enpaĝigi kaj presi tekstajn dokumentojn. Oni povas almeti bildojn kaj aliajn datumojn.

Estas multaj programoj kiel ekzemple *Writer* - "Verkilo" en la esperanta fasado - de LibreOffice kaj OpenOffice; *Abiword*, la ĉefa tekstoprilaborilo de GNOME; aŭ *Word* de Microsoft Office k.t.p.

La termino tekstoredaktilo priskribas ion malsaman, ĉar tekstoprilaborilo povas uzi malsamajn tiparojn, bildojn, tabelojn, hiperligilojn, k.t.p. kaj tekstoredaktilo povas regi nur platan tekston.

Kategorio:Komputiko
Kategorio:Skribo
Kategorio:Programaro
Edward Clark

**Edward CLARK** (1-a de aprilo, 1815 - 4-a de majo, 1880) estis Guberniestro de Teksaso dum la Usona Enlanda Milito.

Clark naskiĝis en New Orleans, kaj transloĝiĝis al Teksaso en 1842 kaj starigis advokatan praktikejon. Clark servis en la Teksasa Aneksada Konvencio, kaj dum du oficperiodoj kiel ŝtata reprezentanto en la Teksasa Parlamento, antaŭ batalado en la meksika-usona milito. Kiam la milito finiĝis, li servis kiel ministro de ŝtato sub Guberniestro E.M. Pease kaj kiel vic-guberniestro sub Sam Houston. Kiam Sam Houston rifuzis ĵuri lojalecon al la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono, Clark fariĝis Guberniestro.

Post perdo de la guberniestra konkurso al Francis Lubbock per 124 voĉoj, Clark aliĝis al la 14-a Teksasa Infanterio kiel kolonelo, kaj poste promociiĝis al la rango de brigada generalo post batala vundiĝo. Li mallonge fuĝis al Meksiko ĉe la fino de la Usona Enlanda Milito, sed revenis hejmen al Marshall (Teksaso) kie li mortis en 1880. Lia tombo estas markita kun historia signo en la Urba Tombejo de Marshall.

Kategorio:Guberniestroj de Teksaso
Kategorio:Usonaj politikistoj
Domenico Scarlatti

**Domenico SCARLATTI** [*doMEniko skarlAtti*] (naskiĝis en Napolo la , mortis en Madrido la ) estis itala klavicenisto virtuoza kaj komponisto.

eta|Domenico Scarlatti

## Biografio 
De 1733 ĝis sia morto li loĝis en Madrido, kie li estis favorata de la reĝo kaj reĝino de Hispanio. En tiu periodo li komponadis sian gigantan verkaron por klaviceno.

Sian famon Scarlatti ŝuldas al tiu verkaro por klaviceno, ĉar ĝi estis unika laŭ pluraj starpunktoj:

* Sia amplekso — ĝi konsistas el 555 eroj nomataj sonatoj aŭ *essercizi* (itale “ekzercaĵoj”), kaj kiam Scott Ross registris la tuton, tio plenigis 35 plenajn lumdiskojn.

* Sia originaleco kaj senfina inventokapablo, kune kun la elstara vigleco de plej multaj el siaj eroj, kaj samtempe siaj sentigaj kaj instigaj muzikaj koloroj.

## Vidu ankaŭ 
* 6480 Scarlatti

Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Italaj muzikistoj
Kategorio:Klasikaj komponistoj
Nemetalo

**Nemetalo** estas kemia elemento, kiu ne kondukas la kurenton. Kelkaj nemetaloj havas ankaŭ kondukajn modifojn (grafito kondukas, diamanto ne kondukas la kurenton).

La nemetaloj estas: noblaj gasoj, halogenoj, oksigeno, sulfuro, nitrogeno, fosforo, arseno, karbono, silicio, boro, hidrogeno.

## Vidu ankaŭ 
* Metalo
* Metaloido


Kategorio:Kemiaj elementoj
Pikometro

**Pikometro** (simbolo: **pm**) estas SI-mezurunuo de longo, de 10−12 metroj. Ties mallongigo estas **pm** kaj oni uzas ĝin por la mezurado de atomaj distancoj. La atoma diametro estas de 50 ĝis 600 pm. La plej malgrandaj strukturoj – ekzameneblaj per lummikroskopo – grandas ĉirkaŭ 500.000 pm. La diametro de la atomkerno estas ĉirkaŭ 0,1 pm.

1 pm = 1 x 10−12 metro
1 pm = 1000 femtometro
100 pm = 1 Ångström 
1000 pm = 1 nanometro

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Nukleono

**Nukleonoj** (laŭ la latina *nucleus* - kerno) estas la elementaj partikloj, el kiuj la atomkerno konstruiĝas, nome la protonoj kaj neŭtronoj.

Ĉiu atomo – krom tiu de hidrogeno kaj la heliumo-3-izotopo (2 protonoj, 1 neŭtrono) - havas en sia kerno almenaŭ same multajn neŭtronojn kaj protonojn. Ju pli peza estas la kerno, des pli granda estas la proporcio de la neŭtronoj rilate al la protonoj.

La nukleonoj mem ne estas elementaj partikloj, ĉar ili havas internan strukturon. Ĉiu nukleono konsistas el 3 kvarkoj.

## Antinukleonoj 
Ambaŭ nukleonoj havas respondajn antipartiklojn: la *antiprotono* kaj la *antineŭtrono*, kiuj havas la saman mason kaj kontraŭan ŝargon kiel la protono kaj neŭtrono respektive, kaj ili interagas en la sama maniero (tio estas ĝenerale konsiderata vera). 

## Vidu ankaŭ 
* Listo de partikloj


Kategorio:Nuklea fiziko
Frostopunkto

**Frostopunkto** nomiĝas la temperaturo ĉe kiu materialo frostas, t.e. iras de la likva al la solida stato (agregostato). La frostopunkto dependas de la materialo kaj la premo kaj ĉe puraj materialoj egalas al la fandopunkto.

Tamen eblas likvaĵon malvarmigi iom sub la temperaturon de la frostopunkto, sen ties rigidiĝo. Tiu trofrigidita likvaĵo do rigidiĝas je la plej malgranda moveto.

## Vidu ankaŭ 
eta|240px|maldekstre|180px
* Bolpunkto
* Fandopunkto
* Frosto
* Kristaliĝo
* Solidiĝo
* Krita punkto (varmodinamiko)
* Trifaza punkto
* Rosopunkto
* Leidenfrost-punkto

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Kemio
Fandopunkto

**Fandopunkto** estas temperaturo, ĉe kiu materialo fandiĝas (aŭ **degelas**), t.e. ĝi transiras de la solida al la likva agregostato. La fandopunkto dependas de la materialo kaj premo kaj egalas al frostopunkto.

## Priskribo 
Kristalaj substancoj fandiĝas post ioma ripoztempo ĉe la fandopunkta temperaturo. La kialo estas la energia diferenco inter la kristala kaj la likva statoj. Ĉar la kristalstrukturo signifas pli malaltan energetikan staton ol la fandaĵo, tiel la energia diferenco "absorbiĝas" ĉe la fandiĝo. Tial la amorfaj bazmaterialoj kiel ekzemple plastoj havas transiran temperaturon kaj neniun ripoztempon dum la fandiĝo.

Speciala situacio ekzistas por alojoj: malsame al puraj metaloj, multaj alojoj ne havas unuopan fandopunkton. Anstataŭe, ili havas fandan amplekson ene de kiu la materialo estas miksaĵo de solidaj kaj likvaj fazoj. La temperaturo je kiu fandado komenciĝas nomiĝas **soliduso**, kaj tiu je kiu fandado kompletiĝas nomiĝas **likvuso**. Alojo kun unuopa fandopunkto nomiĝas eŭtekta miksaĵo.

## Fandi 
Laŭ Francisko Azorín **fandi** estas *Fluidigi ion per varmo.* Kaj li indikas etimologion el la latina *fundere* (fandi). Kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj **fandejo**, por loko, ejo, kie oni fandas; fandisto; fandaĵo; fandiĝi.

## Vidu ankaŭ 
* Frostopunkto
* Bolpunkto
* Trifaza punkto
* Leidenfrost-punkto
* Metalmuldado
* Krita punkto (varmodinamiko)
* Rosopunkto

## Notoj 
Kategorio:Fluaĵa dinamiko
Kategorio:Termodinamiko
Homo erectus

**Homo erectus** (latine: "rekte (staranta) homo") estis vaste loĝinta specio de la genro *Homo*, kiu, kiel multaj opinias, estis la praulo de nuntempaj homoj.

La unua trovo de *Homo erectus* okazis en 1891 fare de Eugène Dubois en Indonezio. Li nomis tiun trovaĵon *Pithecanthropus erectus* aŭ *Java homo*. La nuntempa nomo de la specio (*Homo erectus*) estis unue proponita de Ernst Mayr cele la unuigon de la klasifikado de aziaj fosilioj.

## Taksonoj 
* *Homo erectus pekinensis*

## Bildaro 

Dosiero:HomoErectus.jpg|
|

## Vidu ankaŭ 
* Antropologio
* Valo de Olduvai

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sciencenews.org/articles/20031018/bob8.asp  
* https://web.archive.org/web/20040902195619/http://www.invictory.org/lib/2004/06/chooselife2.html 
* http://www.philosophy.ru/library/cremo/08.html 
* http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F06EEDA133AF933A25752C0A9679C8B63&sec=&pagewanted=print 

Kategorio:Homedoj
Kategorio:Formortintaj mamuloj
Aŭstralopitekoj

**Aŭstralopiketo** (*Australopithecus*) estas genro de formortintaj primatoj, kiu apartenas al linio kondukanta al homo. En traduko ĝi signifas "suda simio", ĉar ĝi vivis en la sudo de Afriko.

Laŭ nuntempaj imagoj ili vivis en limiĝo de terciaro kaj kvaternaro, tio estas proksimume 2 ĝis 3 milionoj da jaroj antaŭ Kristo. Ili vivis sur teritorio de Afriko en stepoj kaj arbarstepoj. La aŭstralopitekoj estis jam rektiĝintaj, la kranio similigis prefere kranion de simio (la cerbujo havis volumenon 500cm3), dentaro jam proksimiĝis al la hodiaŭa homo - kaninoj preskaŭ rektiĝis kun la ceteraj dentoj. La prahomo mezuris ĉirkaŭ 120 cm kaj pezis ĉirkaŭ 35 kg (preskaŭ kiel hodiaŭa okjara infano).

Li vivtenis sin plejparte per vegetala nutraĵo - kolektado de fruktoj kaj malgrandaj animaloj. Li vivis en aroj sub rokpendaĵoj aŭ sub simplaj budoj el arbusto kaj branĉoj. Li uzis simplajn ilojn el ostoj, stangetoj kaj ŝtonoj.

La plej granda trovejo de aŭstralopiteko estas Tanzanio. La plej grava el la trovitaĵoj estas AL 288-1 "LUCY".

## Specioj 
* Australopithecus afarensis ("Lucy")
* Australopithecus africanus
* Australopithecus anamensis
* Australopithecus bahrelghazali
* Australopithecus garhi
* Australopithecus sediba

Dosiero:Mrs Ples.jpg| Mrs. Ples
Dosiero:Australopithecus.jpg|

## Nova trovo en Suda Afriko 
La esploradaj grupoj de Peter Schmid de Universitato de Zuriĥo kaj de universitato de Witwatersrand, Johanesburgo kun paleoantropologo Lee Berger laboras en suda Afriko kaj trovis novan formon **Aŭstralopiteko sediba** en loko Malapa en jaro 2010.

La Australopithecus sediba estas 1,9 miliono jaroin aĝa kaj montras signojn de
Australopithecus Aŭstralopiteko kaj ankaŭ de "Homo".

En 15-a aŭgusto 2008 la paleoantropologo Lee Berger de universitato de Witwatersrand, Johanesburgo faris kartojn de kavernoj kaj sia filo Matthew trovis klaviklon, (oston).
La zuriĥa grupo trovis ĉirkaŭ 180 restojn de ĉirkaŭ kvar individuoj kun nova nomo Australopithecus sediba.
"Sediba" estas vorto de sudafrika "Sotho" - lingvo kaj signifas "fonton", akvoputon, originon.

## Eksteraj ligiloj 
* nova trovo en Suda Afriko 2010 (germane kaj angle)
* antropologia muzeo Zuriho, Svisujo  
* Universitato de witwatersrand Johanesburgo  
* http://www.sciencemag.org/cgi/content/short/328/5975/195 scienca informo 9 aprilo 2010

Kategorio:Formortintaj mamuloj
Kategorio:Paleoantropologio
Kategorio:Hominina