Manele

**Manele** (el la rumana *manele*, pluralo de ***manea***) estas muzikĝenro kiu estas kombinaĵo de oriente influita muziko kaj balkana muziko kun tre forta influo de romaa muziko. En Rumanio, muzikistoj kiuj ludas *manele* estas nomataj *maneliști* (singularo: *manelist*). "Klasikaj *manele*" estas turk-devena ĝenro ludata de romaaj muzikistoj, dum "modernaj *manele*" estas miksaĵo de arabaj, bulgaraj, grekaj, serbaj kaj turkaj elementoj ludataj sur modernaj elektronikaj instrumentoj, nuntempe uzante ankaŭ modernajn (elektronikajn) instrumentojn kaj ritmojn (elektropopmuziko kaj sintez-popmuziko). 

Similaj muzikstiloj estas troveblaj en aliaj lokoj de la Balkana Duoninsulo, kiel ekzemple Bulgario, Serbio, Montenegro, Albanio, Bosnio, Grekio kaj Turkio. Aparte, la bulgara muzikstilo ĉalgao *(Чалга chalga)*, la greka *skiladiko* (gr: Σκυλάδικο) kaj la serba *turbofolko (Турбофолк)* havas influojn de unu sur la alian, kaj la artistoj ofte kopias sukcesajn kantojn kaj faras el tiuj siajn proprajn lingvajn versiojn.

La periodo 1984–1991 estis la periodo en kiu naskiĝis la modernaj *manele* (elektronika sono aldonita).

*Manele* estas muzikstilo kiu ĝuas kreskantan popularecon ekde la 1990-aj jaroj, sed samtempe dividas la loĝantaron en fervorajn ŝatantojn kaj impetajn kontraŭulojn. La plimulto de *manele*-komponistoj kaj prezentistoj estas romaoj. La vorto *manele* estas fakte la plurala formo de *manea*, tradicia rumana kantoformo kiu ekestiĝis de balkana liutluda muziko kaj spuriĝas reen al turkaj radikoj. *Manele* partumas komunaĵojn kun aliaj popularmuzikaj stiloj en Sudorienta Eŭropo, plej precipe la pophomo aŭ *chalga* de Bulgario, la *tallava* de Albanio, la *laiko* de Grekio kaj la *arabesko* de Turkio. Turbo-folko, kiu estas pli konata en la okcidento, estas same populara en Serbio kiel la rumana *manele*-muziko, kvankam ĝi kutime havas pli rapidajn ritmojn kaj laboras kun pli modernaj elementoj, kiel tiuj prenitaj de rok-muziko .

## Temaro 
La temoj de la kantoj estas diversaj, sed ĝenerale temas pri amo, malamikeco, mono, alkoholo kaj la malfacilaĵoj de la vivo, kvankam ekzistas ankaŭ kantoj skribitaj por specifaj festoj kaj geedziĝoj. La plej multaj el la registradoj de *manele* okazas en privataj registradstudioj, posedataj de la kantisto mem aŭ de grupo de kantistoj. Ĉi tio ŝuldiĝas al la fakto, ke gravaj diskokompanioj malakceptas la ĝenron.

### Publika opinio 
*Manele* estas tre populara, precipe inter la mezaj kaj malsupraj tavoloj de la rumana kaj bulgara socioj. Kelkaj el la plej spektataj televidkanaloj en Rumanio (ProTV, Prima TV kaj Antena 1) regule prezentas *manele*-muzikistojn. Dum la plej multaj komercaj radiostacioj ne dissendas *manele*-kantojn, ekzistas multaj malgrandaj aŭ pirataj radiostacioj kiuj ja faras tion. La kulmino okazis silvestre 2006 kiam preskaŭ ĉiuj rumanaj televidstacioj, escepte de la nacia televido, elsendis programojn vigligatajn de kantistoj de *manele*. La *manele* estas kritikataj pro sia enhavo, kiu inkluzivas antaŭ ĉio maldececon kaj fanfaronon pri amo kaj virinoj, sed malgraŭ ĉio ĉi, parto de la kritiko direktata al ĉi tiu muzika stilo ŝajnas veni de rasismaj konsideroj, ĉar la ĝenro estas tre ligita al la cigana popolo.

## Eminentaj artistoj inkludas 
* Bogdan Artistu - *Kana Jambe*
* Nicolae Guta - *La la le*
* Adrian Copilul Minune - *Diskoteka Boom* 

### Hodiaŭaj kantistoj de *manele*-kantoj 
Ekde 2004 ĝis hodiaŭ *manele* konas pli kaj pli da prezentistoj. Nuntempe, la modernaj *manele* alteriĝis en latitudoj malproksime de la rumana areo de influo. Pro amasa enmigrado de laborforto, la ĝenro iĝas konata ĉie en suda Eŭropo.

Inter la plej popularaj artistoj estas nomoj kiel Florin Salam kaj Tzanca Uraganu, kies videoj facile atingas dekojn da milionoj da vidoj en Youtube (jutubo), Nicolae Guță, konata kiel la "reĝo de manele", Liviu Guță, Cristian Rizescu, Vali Vijelie, Denisa Răducu. (mortinto), Dani Mocanu, Claudia Păun, Asu, Nek kaj DeSanto. Ĉi-lastaj tri posedas la plej popularajn *manele-studiojn* en Rumanio.
* Dan Armeanca, konsiderita ankaŭ la baptopatro de rumana pop-muziko.
* Adrian Minune, ruman-cigana kantisto estas unu el la plej popularaj kantistoj de *manele*-kantoj en Rumanio
* Sorinel Puştiu - *Cu cărțile pe față*
* Liviu Pustiu & Denisa - *Vreau să pun foc banilor*

## Kino 
*Manele* ankaŭ inspiris kvar filmreĝisorojn kiuj utiligis la tradiciajn *manele* kiel muzikan ilustraĵon de siaj filmoj.

* En 1967, Aleksandar Petrović, jugoslavia filmreĝisoro, lanĉis la filmon *Mi eĉ renkontis feliĉajn ciganojn* (serbokroate *Skupljači perja*);
* Emil Loteanu, sovetia moldava filmreĝisoro, kreis en 1976 la filmon *The Gypsies Ascend to Heaven* (moldave *Șatra* / La ciganoj supreniras al la ĉielo);
* Emir Kusturica turneis en 1989 kun la filmo *Le temps des gitans* (en la serba *Dom za vešanje/La tempoj de la ciganoj*) kaj en 1998 *Chat noir, chat blanc* (en la serba *Crna mačka, beli mačor/Nigra kato, blanka kato*);
* Tony Gatlif faris la filmon *Les princes* en 1983, en 1993 la filmon *Latcho drom*, en 1997 la filmon *Gadjo dilo* kaj en 2006 la filmon *Transilvanio*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Liviu Pustiu & Denisa - *Vreau sa pun foc banilor,* YouTube
* Adrian Minune, *Of, viata mea*, Youtube

Kategorio:Balkana kulturo
Kategorio:Populara muziko
Kategorio:Rumana muziko
Kategorio:Romaa muziko