Aleksandro (Bizancio)

**Aleksandro la 3-a** aŭ **Αλέξανδρος (Βυζαντινός αυτοκράτορας)** estis armenia kunimperiestro de la Bizanca Imperio ekde 871 ĝis 912, dum la regadoj de Bazilo la 1-a post 871 kaj dum la tuta regado de sia frato Leono la 6-a, tiam sola imperiestro ekde la 11-a de majo 912 ĝis la 6-a de junio 913. Lia regado estis markita de pluraj politikaj fiaskoj. Liaj portretoj en historiografio estas ĝenerale negativaj. Li apartenis al la Makedona dinastio kaj estis la tria imperiestro de tiu dinastio.

## Biografio
### Stato de la Imperio dum la regado de Aleksandro
Aleksandro estis la tria imperiestro de la makedona dinastio. Ĉi tiu dinastio daŭris de 867 ĝis 1057. Sub ilia regado, la Bizanca imperio atingis sian mezepokan zeniton. La Imperio estis la plej granda potenco en la kristana kaj mediteranea mondo.

[eta|maldekstre|300px|Aleksandro brutale anstataŭigis [:en:Euthymius I of Constantinople|Patriarkon Eŭtimio la 1-a de Konstantinopolo per Nikolao la 1-a Mistiko.]]

eta|dekstre|300px|Plivivanta parto de la Magnaŭra Palaco.

Dum tiuj jaroj, la imperio vastigis sian teritorion en Italion, atingante la bordojn de la Danubo kaj la "Urbon de Dio", Antioĥion. Grava problemo dum la regado de ĉi tiu dinastio estis la kontrolo de Balkanio. Efektive, la bulgaroj kaj la bizancanoj koliziis en pluraj bataloj por la kontrolo de ĉi tiu teritorio.

## Kunimperiestro sen potenco
Aleksandro naskiĝis la 23-an de novembro 870 en Konstantinopolo. Li estis la plej juna filo de Eŭdokia Ingerina (840-882) kaj Bazilo la 1-a, konata kiel Bazilo la Makedona. Li estis ankaŭ la sola filo, kies rilato al la imperiestro estas nediskutebla. Fakte, la du aliaj filoj de Bazilo la 1-a, Leono la 6-a kaj Stefano la 1-a de Konstantinopolo, estis ambaŭ suspektataj esti la filoj de Mikaelo la 3-a, la imperiestro antaŭ Bazilo la 1-a, kiu havis Eŭdokian Ingerina kiel sian amantinon.

Lia patro kronis lin kunimperiestro kun sia pli aĝa frato, Leono la 6-a, en 871. Kiam Bazilo la 1-a mortis en 886, Leono la 6-a prenis lian lokon kiel estro de la imperio kaj donis neniun politikan potencon al sia pli juna frato. Oni diras, ke Leono la 6-a estis ekstreme aŭtokrata viro kaj ke li kredis, ke Aleksandro konspiris por asasini lin.

Sekve, Leono donis al Aleksandro neniun pozicion en sia registaro. Ĉi tiu ekskludo de politika vivo permesis al Aleksandro vivi senkontrole ekster la palaco, precipe en sia alkoholkonsumo.

## Mallonga regado
En 912, Leono la 6-a venkiĝis al malsano, kaj Aleksandro prenis lian lokon kiel posedanto de la supera potenco. Lia nevo, Konstanteno la 7-a, nur sepjara, fariĝis lia kunimperiestro. La mallonga regado de Aleksandro povas esti komprenita per du historiaj eventoj. Unue, li rompis la pacon kun la bulgaroj, kondukante al milito kontraŭ ili.

Due, li efektivigis elpurigon ene de la eklezia hierarkio. Li brutale anstataŭigis Patriarkon Eŭtimio la 1-a de Konstantinopolo per Nikolao la 1-a Mistiko, kiu celis elpurigi la eklezian hierarkion forigante episkopojn kaj sacerdotojn simpatiantajn kun Patriarko Ignaco de Konstantinopolo.

Tamen, la plej multaj el la maldungitaj sacerdotoj rifuzis demisi, devigante Nikolaon renversi sian decidon. Rilate al la politika strukturo, li forigis Himerion el la posteno de admiralo kaj Zoe Karbonopsino el la posteno de imperiestrino.

La morto de Aleksandro dimanĉe, la 6-an de junio, 913, estas evento de granda intereso por historiistoj. Efektive, la cirkonstancoj de la morto de la imperiestro pridubigas la fidindecon de la kronikoj de la Logotetoj. Literaturo sugestas, ke estis kopieraro en la manuskriptoj kaj ke la morto de Aleksandro estis misprezentita de la verkistoj.

Oni raportas, ke li mortis post poloomatĉo aŭ pro glavovundo. Tamen, estas dubo, ke li suferis pro kancero, pri kiu li finfine venkiĝis. Antaŭ ol morti, li nomumis la gardantojn de sia nevo Konstanteno la 7-a: Patriarkon Nikolao la 1-a Mistiko, Magistros Stefano kaj Johano Elada, Rektoro Johano, kaj du el siaj favoratoj, la patriciojn Basilitzes kaj Gabrielopoulos. Aleksandro estis entombigita kun sia patro en haste organizita funebra ceremonio neadekvata por imperiestro.

## Historiografio
### Aleksandro kaj lia malbona reputacio
La vasta plimulto de informoj pri Aleksandro devenas de la skribaĵoj de la Logoteto, tekstoj skribitaj kaj transskribitaj tra la jaroj de diversaj administrantoj de la bizanca registaro.

La aŭtoroj de ĉi tiuj tekstoj havis distorditan percepton pri la imperiestro ĉar li faris plurajn agojn, kiuj kontraŭis la aristokratajn kaj monaĥajn klasojn de la tempo, klasojn al kiuj la aŭtoroj mem apartenis. Tial la plej multaj portretoj de Aleksandro restas negativaj ĝis hodiaŭ, kaj lia regado estas perceptita kiel fiasko.

La eksplodo pri la milito kontraŭ la bulgaroj okazis post la mistraktado fare de Aleksandro al la ambasadoroj de caro Simeono la 1-a de Bulgario en Konstantinopolo.

Efektive, la ambasadoroj venis por kolekti imposton pagpostulitan de la bizancanoj por konservi pacon inter la du imperioj. Aleksandro, ignorante la pakton interkonsentitan inter Leono la 6-a kaj Simeono, forsendis la reprezentantojn de la bulgara ŝtato, unue insultante ilin kaj poste minacante ilin. Tio instigis Simeonon mobilizi sian armeon kontraŭ la Bizanca Imperio, kaj tiel komenciĝis longa, dekdujara milito.

Aleksandro divorcis kaj poste reedziĝis kun alia virino el sia rondo. Ĉi tiu ago estis malestimata de kelkaj membroj de la aristokrataj kaj monaĥejaj klasoj de lia epoko. Pluraj agoj de Aleksandro dum lia regado estis forte kritikitaj de ĉi tiuj du grupoj.

Estas rakontite en la skribaĵoj de la Logoteto, ke Aleksandro provis determini la daŭron de sia regado. Por akiri respondojn al siaj demandoj, la imperiestro laŭdire faris uzon de magio kaj praktikis paganajn ritojn. Verdire, li forigis la gobelinojn kaj kandelabrojn el la preĝejo kaj instalis ilin en la Hipodromo.

Tie, li organizis kurojn honore al la bronza apra statuo. Kelkaj interpretis ĉi tiun eventon kiel mankon de respekto al la kristana religio. Tiu pagana ceremonio laŭdire kaŭzis la morton de Aleksandro.

En pasaĵoj de la Logoteto, estas menciita, ke Aleksandro planis la kastradon de sia juna nevo, Konstanteno la 7-a. Lia celo supozeble estis malhelpi ĉi-lastan generi infanojn kaj tiel senigi lin je lia legitimeco iĝi imperiestro. Ĉi tiu plano estis supozeble elpensita de Aleksandro ĉar li intencis meti Bazilitzeson sur la imperian tronon.

Tamen, en la samaj skribaĵoj, ni estas informitaj, ke kelkaj subtenantoj de Leono la 6-a provis malatentigi Aleksandron kiam li estis efektivigonta sian planon. Konstanteno la 7-a neniam estis kastrita ĉar Aleksandro mortis post tre mallonga regado.

La skribaĵoj de la Logoteto informas nin, ke post la ekpotenciĝo de Aleksandro, li detronigis Eŭtimion la 1-a de Konstantinopolo de la patriarka trono kaj revokis Nikolaon la 1-an Mistikos, kiu estis forigita de sia posteno fare de Leono la 6-a post la konfliktoj ĉirkaŭ lia kvara edziĝo.

Dum solena kunveno prezidita de Aleksandro, Eŭtimio estis brutale forigita de sia posteno: “[…] la klerikoj, kiuj subtenis Nikolaon, saltante sur lin kiel sovaĝaj bestoj, bastonbatis lin, pugnobatis lin, vangofrapis lin, kaj elŝiris lian respektindan barbon,” antaŭ la ĉeestantaj homoj en la palaco de Magnaŭra.

Post ĉi tiu epizodo, Eŭtimio estis forpelita de la monaĥejo Ta Agathou, "distrikto situanta ĉe la azia bordo de la Bosporo, norde de Krizopoliso," kiu estis fondita de la patriarko Nikeforo la 1-a de Konstantinopolo kaj poste koncedita al li de Leono la 6-a. Admiralo Himerio ankaŭ estis forpelita de la monaĥejo Kalypoi.

Dum la regado de Leono la 6-a, la admiralo "[…] elpensis plurajn intrigojn kontraŭ li (Aleksandro)," kaj la imperiestro tial "[…] minacis trakti lin kiel malamikon." Himerio, vivante en ekzilo, mortis ses monatojn poste. Aleksandro nomumis Johanon Lazaron, viron priskribitan kiel malmorala en la skribaĵoj de la Logoteto, kiel rektoron, kaj Gabrielopoulos kaj Bazilices kiel patriciojn.

Imperiestrino Zoe Karbonopsino ankaŭ perdis sian postenon al Aleksandro, kiu enŝlosis ŝin en monaĥejon. Ŝi reakiris sian postenon kiam Aleksandro mortis en 913.

Alia kialo, kiu eble klarigas kial la regantaj klasoj de la tempo malestimis Aleksandron, venas al ni per tombaj surskriboj datantaj de lia regado. Oni komprenas, ke la imperiestro trudis altajn impostojn al la Eklezio. Ĉi tiu impostado estus ĝeninta la superajn klasojn de la imperio.

## Iom tro malgajeca portreto?
En la skribaĵoj de la Logoteto, Aleksandro estas kulpigita pro la rompo de la paco kun la bulgaroj. Tamen, literaturo diras al ni, ke ĉi tiu paco, kiun subtenis Leono la 6-a, estis ekstreme malforta. Efektive, oni diras, ke Simeono la 1-a de Bulgario estis preta preni armilojn kontraŭ la Bizanca Imperio por akiri superecon inter la tiamaj du potencoj.

Oni ankaŭ komprenas, ke caro Simeono estus preta konservi pacon kontraŭ grandega sumo. La skribaĵoj de ĉi tiu homilio ne senkulpigas la rimarkojn, kiujn Aleksandro supozeble faris al la bulgaraj ambasadoroj. Male, ili sugestas, ke milito inter la du nacioj estis neevitebla.

La paganaj ritoj praktikataj de Aleksandro laŭdire estis maniero por lin kuraci pri lia kancero. Oni mencias, ke, pelita al malespero, li turnis sin al magio kaj sorĉistoj, kontraste al ritoj por honori aliajn diaĵojn.

La ŝanĝoj faritaj de Aleksandro dum lia regado estis kritikitaj de multaj. Tamen, supozeble estis normale por imperiestro fari ŝanĝojn en sia interna rondo post surtroniĝo.

La malbona rilato de Aleksandro kun lia antaŭulo klarigas kial li volis anstataŭigi certajn homojn, kiujn li konsideris siajn malamikojn, per homoj laŭ sia propra elekto. Fine, Aleksandro ne faris pli da ŝanĝoj komence de sia regado ol lia frato Leono la 6-a.

## La Morto de Aleksandro: Eraro de Kopiisto?
Kion la skribaĵoj de la Logoteto montras al ni estas, ke Aleksandro mortis pro komplikaĵoj dum polooludo. Efektive, la literaturo informas nin, ke: "[...] tromanĝado kaj ebrieco kaŭzis doloron ĉe liaj intestoj." Ĉi tiu doloro igis lin perdi multe da sango: "[...] tra liaj nazotruoj kaj genitaloj [...]" kaj li mortis la sekvan tagon.

Glavobato sendita de Dio supozeble kaŭzis ĉi tiujn vundojn: "[...] frapita de glavo sendita de Dio [...]". Sendita de Dio post paganaj ritoj, kiujn li supozeble organizis ĉe la Hipodromo. Tamen, ŝajnas esti eraro en la ordo, laŭ kiu la skribaĵoj atingis nin. Efektive, la malliberigo de Generalo Himerio kaj la vizito de la bulgaraj ambasadoroj okazas post la poloakcidento. Ĉi tio ne povas reflekti la realan kronologion, ĉar Aleksandro estus jam mortinta antaŭ la tempo de ĉi tiuj du eventoj.

La aŭtorino Patricia Karlin-Hayter provas demonstri, ke la skribaĵoj de la Logoteto celis rerakonti ĉi tiun historion pri la poloakcidento, metante ĝin ĉe la fino de la regado de Aleksandro, en junio 913, kaj ligante ĝin al la paganaj ritoj, kiujn la imperiestro supozeble ordonis ĉe la Hipodromo.

La aŭtorino kredas, ke la tiamaj skribistoj faris kopieraron en la teksto de la Logoteto, kaj tiel naskiĝis la legendo pri la morto de Aleksandro post polomatĉo: "Mi suspektas, ke, [...], akcidento tre faciligita per la malstrikteco de mezepoka gramatiko kaj la senzorgeco de multaj kopiistoj, kaj tiel naskiĝis tradicio, ke Aleksandro mortis ludante pilkon."

Ekzistas supozoj, ke Aleksandro suferis pro grava kancero. Efektive, ekzistas pluraj indikoj, ke la sano de la imperiestro estis malforta. Unue, kiam Leono la 6-a estis sur sia mortlito, li antaŭdiris la morton de sia frato. Due, episkopo laŭdire minacis Patriarkon Nikolao la 1-a Mistiko, dirante al li ne fidi viron, kiu ne postvivus la sekvan jaron: "Vi serĉos lin venontjare kaj vi ne trovos lin."

La necerteco ĉirkaŭ la kaŭzo de la morto de Aleksandro kondukas al manko de fidindeco en la tekstoj de la Logotetoj, kiuj estas unu el la malmultaj fontoj, kiujn historiistoj fidas por ekzameni ĉi tiun periodon de la historio.

## Aleksandro kaj Supernaturaj Fenomenoj
Dum la regado de Aleksandro, kometo aperis en la okcidento, kaj ĝi estis antaŭsigno de malbona vetero: "[...] ke sango fluus en la reĝina urbo." Tio estis la Kometo de Halley, videbla de la 19-a de julio 912 ĝis la 3-a de aŭgusto de la sama jaro.

Imperiestro Aleksandro indulgis sin en pluraj paganaj ceremonioj en la Hipodromo de Konstantinopolo, kie li adoris la bronzan apran statuon. Leono la 6-a antaŭdiris la morton de Aleksandro sur lia mortlito en 912, dek tri monatojn antaŭ ol ĝi okazis.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de novembro
Kategorio:Mortintoj la 6-an de junio
Kategorio:Naskiĝintoj en 872
Kategorio:Mortintoj en 913
Kategorio:Naskiĝintoj en la 9-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 10-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Mortintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Historio de Romo