open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fra Carnevale

**Fra Carnevale** OD ( – 1484) estis itala pentristo de la epoko de Quattrocento, aktiva ĉefe en Urbino.

Li estis citata laŭ nombro de nomoj kiaj **Bartolomeo di Giovanni Corradini**, **Bartolomeo Coradini** kaj '''Fra' Carnevale'*.

Li naskiĝis en Urbino, kaj eniris en la ordeno de Dominikanoj en 1449 laŭ la nomo de *Fra’ Carnevale* aŭ *Carnovale*. Li estis disĉiplo de la ferara pentristo Antonio Alberti. Farquhar plendas ke li estis la instruisto de Giovanni Santi. Inter 1445-1446, li laboris en la studio de Filippo Lippi en Florenco. Li estis citata de Vasari en sia *Vite* kiel *Carnovale da Urbino''. Li estis ankaŭ arkitekto por la portaloj de San Domenico en Urbino.

[eta|300px|"La ideala urbo" de la [Renesanco de Fra Carnevale. Oleo kaj tempera pentraĵo (ĉ 1480). Panelo ĉe Walters Art Museum]]

La pentraĵo konata laŭ la nomo "La ideala urbo" - unu el tri similstilaj pentraĵoj - tre ofte referencita en libroj pri la teorio kaj historio de urba desegno - kaj konservita ĉe la Walters Art Museum en Baltimore, Usono - estas atribuata al Fra Carnevale. Tamen, tiu pentraĵo estis atribuata de aliaj al Francesco di Giorgio Martini, parte pro la pli granda gravo de tiu lasta en la kortego de Urbino kaj ĉar la pentraĵo referencas arkitekturajn temojn al kiuj li aludis, derivite el la ĵus publikigita verko de Leon Battista Alberti.

## Notoj 
## Referencoj 
* Biografio en itala.
* 

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Pentristoj de Quattrocento
Kategorio:Naskiĝintoj en 1420-1429
Carnevale
Kategorio:Naskiĝintoj en Urbino
(15842) 1995 SX2

**(15842) 1995 SX2** estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la japanaj astronomoj Hiroŝi Kaneda kaj Sejĝi Ueda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo (Japanio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hiroŝi Kaneda
Kategorio:Malkovrita de Sejĝi Ueda
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995
Bunești (Balșa)

**Bunești** [buneŝtj] estas senhoma vilaĝo en la rumana distrikto Hunedoara. Ĝi situas kvin kilometrojn nord-okcidente de Almașu Mic de Munte ĉe la montopinto *vârful Smreciului* (762 metroj).

Kvankam ankoraŭ ekzistas kelkaj domoj kaj ligna preĝejo (pri la Transfiguriĝo), neniu plu tie konstante loĝas. Nur ŝafpaŝtisto dum somero loĝas tie por paŝti siajn gregojn.

Jen kiel malkreskis la loĝantaro:

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Walters Art Museum

dekstra|eta|250ra|Skulptoĝardeno (centra "Great Hall") de la Walters Art Gallery (nune Walters Art Museum) en la originala Ĉefa Konstruaĵo de 1905-1909

La **Walters Art Museum,** situanta en Mount Vernon-Belvedere, Baltimore, Marilando, Usono, estas publika arta muzeo fondita kaj malfermita en 1934, kun kolektoj kreitaj dum la mezo de la 19a jarcento. La muzea kolekto estis amasigita substance de gravaj usonaj artaj kaj skulptartaj kolektantoj, nome patro kaj filo: William Thompson Walters (William T. Walters), (1819–1894), kiu ekis serioze kolekti kiam li translokiĝis al Parizo kiel simpatianto de la Sudusonaj Konfederaciitoj je la eko de la Usona Enlanda Milito en 1861; kaj Henry Walters (1848–1931), kiu rafinis la kolekton kaj faris aranĝojn por la konstruo de taŭga konstruaĵo por gastigi ĝin. Post permesi la baltimoranojn foje rigardi la kolektojn ĉe la domego de West Mount Vernon Place dum la lastaj 1800-aj jaroj, li aranĝis prilaboritan ŝtonan *palazzo*-stilan strukturon konstruitan tiucele en 1905-1909, kiun li mem malfermis al la publiko. Tiu estas ĉe West Monument Street/Mount Vernon Place, ĉe la nordokcidenta angulo de North Charles Street ĉe West Centre Street, (ĉe South Washington Place).

## Referencoj 
**Fontoj**
* *The Walters Art Gallery, Guide to the Collections*, 1997, Scala Books, ISBN 0-911886-48-6
* Americana, Walters Collection, 1920

**Bibliografio**
* Gruelle, R. B., *Collection of William Thompson Walters* (Boston 1895)
* Bushnell, S. W., *Oriental Ceramic Art Collections of William Thompson Walters* (New York 1899)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Walters Art Museum online collection
* Archimedes Palimpsest Project Web Page
* Collaboration Between Walters Art Museum and Wikimedia Commons
* Walters Art Gallery, 600 North Charles Street, Baltimore, Baltimore, MD ĉe Historic American Buildings Survey (HABS)
* The Walters Art Museum 

Kategorio:Artmuzeoj en Usono
Kategorio:Baltimore
Kategorio:Marilando
(15844) 1995 UQ5

**(15844) 1995 UQ5** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Yoshisada Shimizu kaj Takeŝi Urata elde Observatorio de Naĉikacura en gubernio Ŭakajama (Japanio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takeŝi Urata
Kategorio:Malkovrita de Yoshisada Shimizu
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995
15841 Yamaguchi

'*15841 *Yamaguchi''''' estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la japana astronomo Akimasa Nakamura elde la Observatorio Kuma Kogen en Kuma (gubernio Ehime, Japanio).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la gubernio Jamaguĉi, kie naskiĝis la malkovrinto, en la sud-okcidento fino de la insulo Honŝu. Ĉirkaŭita de la maro sur tri flankoj, tiu gubernio estas konata pro ties fiŝkaptado en profunda maro. Jamaguĉi estas ankaŭ fama pro tieaj distingitaj edukistoj, kiuj ludis integran rolon en la Reformo Mejĝi.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Akimasa Nakamura
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995
15845 Bambi

'*15845 *Bambi'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la kampanjo *Spacewatch* elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la fikcia cervido, rolulo de la romano de Felix Salten "Bambi, vivo en la arbaro". *Bambi'' iĝis mondfama pro la animacio de Walt Disney aperinta en 1942.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995
15846 Billfyfe

'*15846 *Billfyfe'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la kampanjo *Spacewatch'' elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la kanada geokemiisto William Sefton Fyfe (1927 — 2013), kiu studis en Nov-Zelando. Li pasigis tempon en Kalifornio kaj Anglio kaj poste estis prezidanto de la departemento pri geologio kaj dekano pri scienco ĉe la Universitato de Okcidenta Ontario.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Asteroido (15846) Billfyfe, de la Reĝa Astronomia Societo de Kanado

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995
Dormurbo

[eta|300px|Navedantoj atendante je la matentrajno en [Maplewood, Nov-Ĵerzejo, por vojaĝi al Novjorko]]
**Dormurbo**, **dormejurbo**, **pendolurbo**, aŭ **navedurbo** estas urbo kies loĝantoj normale laboras aliloke, plej ofte en plej granda urbo, kvankam ili vivas kaj dormas en tiuj najbarecoj. La nomo ankaŭ indikas ke tiuj komunumoj havas malmulte da komerca aŭ industria agado preter malgranda kvanto de podetala komerco, orientita direkte al servado de la loĝantoj.

Antaŭurbo aŭ ĉeurbo kaj dormurboj estas ofte ĉe samaj lokoj, sed foje ne. La termino *dormurbo* priskribas la ĉefan ekonomian funkcion de la loko. Antaŭurbo male estas komunumo de malplia grando, denseco, politika gravo aŭ komerco ol ĉe najbara komunumo.

## Vidu ankaŭ 
* Pendolado

## Eksteraj ligiloj 
* "Commuters,"  (19a Dec., 2011) poezis priskribo de la pendolado el Nov-Ĵerzejo al Novjorko, fare de Steve Peacock. Ĉe InDigestMag.
* Central City White Flight: Racial and Nonracial Causes
* Rybczynski, Witold (Nov. 7, 2005). "Suburban Despair". *Slate*.
* 
* Living Large, by Design, in Middle of Nowhere New York Times privata enhavo
* Finding exurbia: America's fast-growing communities at the metropolitan fringe. Berube, A., Singer, A., Wilson, J.H. & Frey, W.H. (2006, Oktobro). The Brookings Institution. Konsultita la 23an de Decembro, 2006.

Kategorio:Urboj
15851 Chrisfleming

'*15851 *Chrisfleming'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la kampanjo *Spacewatch* elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Christopher Edward John Fleming'', sindoneman amatoran astronomon aktivan ĉe la centro de Londono de la Reĝa Astronomia Societo de Kanado. Kiel prezidanto de la nacia komitato de observo de tiu societo, li kuraĝigis multenombrajn observantojn

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Asteroido (15851) Chrisfleming, de la Reĝa Astronomia Societo de Kanado

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
Sibișel (Râu de Mori)

**Sibișel**  estas vilaĝo en la rumana distrikto Hunedoara. Administre ĝi apartenas al la komunumo Râu de Mori.

Sibișel situas en la valo de la samnoma rivero, kiu fontas iom sude ĉe Ohaba-Sibișel. La vojo al la komunuma centro en Râu de Mori iras tra Sânpetru kaj longas ĉirkaŭ 20 kilometrojn, kvankam la rektlinia distanco estas nur kvar kilometroj.

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
(15850) 1996 AE1

**(15850) 1996 AE1** estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takao Kobayashi
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
15849 Billharper

'*15849 *Billharper'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la kampanjo *Spacewatch* elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono,
Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *William Leonard Harper'', kiu studis en la Politeknika Instituto Rensselaer kaj ricevis sian doktorecon ĉe la Universitato de Roĉestro en 1974. Li estis en la Departemento de Filozofio ĉe la Universitato de Okcidenta Ontario ekde 1970. Harper estas fakulo pri filozofio de scienco kaj estis elektita prezidanto de la Kanada Societo por Historio kaj Filozofio de Scienco por la periodo 2002 - 2005.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Asteroido (15849) Billharper, de la Reĝa Astronomia Societo de Kanado

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995
15843 Comcom

'*15843 *Comcom'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazurō Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo, Japanio).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la scienca muzeo *"Com Com"'' en Fukuŝima. Tiu muzeo havas planetarion kaj elmontejojn pri scienco por helpi grandigi la revojn de la infanoj ; ĝi celebris sian dekan datrevenon en 2015 kaj akceptas po 300&nbsp;000 vizitantojn ĉiujare

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Kin Endate
Kategorio:Malkovrita de Kazuro Watanabe
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995
(15848) 1995 YJ4

**(15848) 1995 YJ4** estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la aŭstralia astronomo Robert H. McNaught elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Robert H. McNaught
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995
Hall in Tirol

**Hall in Tirol** aŭ **Hall en Tirolo** estas urbo kaj komunumo en Tirolo, en Aŭstrio. En 2011, tie loĝis 12.695 homoj.

## Geografio 
Hall situas proksimume 8&nbsp;km oriente de Innsbruck en la Eno-valo.

## Historio 
Hall estis unuafoje menciita en 1232. Ekde la 13-a jarcento la salminejo en la Hall-valo (latera valo de la rivero Eno) estis la plej grava ekonomia faktoro de la urbo kaj de ĝia ĉirkaŭaĵo. La graveco de la salo ankaŭ estas elmontrita en la blazono, kiu montras du leonojn tenantaj barelon da salo. La salo estis eksportita ankaŭ al Svislando kaj suda Germanio.

En 1303 Hall iĝis urbo. La rajtoj kiuj venis kun tio, same kiel la komerco asociita kun la komercado laŭlonge la riveroj Eno kaj Danubo, igis la urbon gvidan merkaton kaj komerclokon en la nordaj partoj de Tirolo. En 1447 granda brulego detruis la plejparton de la supra urbo.

En 1477 la duko Sigismondo de Aŭstrio translokis la monfarejon de Merano al Hall, ĉar la urbo estis pli proksima al la argenta minejo de Schwaz. En Hall estis presita la unua arĝenta monero Talero. Ankaŭ en la 16-a jarcento la monfarejo estis tre novigema kaj enkondukis la unuan rulpremilon. Rekonstruaĵo de tiu maŝino troviĝas en kastelo Hasegg.
eta|maldekstra|Turo de kastelo Hasegg

En la 15-a kaj 16-a jarcento, Hall estis unu el la plej gravaj urboj en la imperio de Habsburgoj. Tiu periodo ankaŭ vidis la konstruadon de multaj el la preĝejoj kaj monaĥejoj, kiuj ĝis hodiaŭ karakterizas la aspekton de la urbo. Nuntempe Hall havas la plej grandan sendifektan malnovan urbon en la okcidenta parto de Aŭstrio.

Dum la Habsburga monarkio armea garnizono estis establita en Hall. Tio, kaj la granda vartrajnostacio, kaŭzis fortan bombadon dum 2-a Mondmilito, kiu detruis la fervojan stacidomon, sed feliĉe lasis la malnovan urbon preskaŭ nevundita.

En la jaro 1830 en eksa monaĥejo estis establita regiona frenezulejo (*K.K. Provinzial-Irrenanstalt*) kiu poste iĝis psikiatria hospitalo kaj en 2011 estis kunigita al la ĝenerala malsanulejo.

De 1938 ĝis 1974 la urbo estis nomita *Solbad Hall*. Tamen, la vorto *Solbad* estis forigita de la urbonomo kelkajn jarojn poste, kiam la salminejo estis fermita en 1967.

## Ĝemelurboj 
*  Iserlohn, (Germanio), ek de 1967
*  Winterthur, (Svislando), ek de 1948
*  Sommacampagna, situanta 12&nbsp;km de Verona (Italio)

## Homoj rilataj al Hall 
* Ernst Kalinka, filologo kaj arĥeologo
* Franz Posch, muzikisto kaj moderigisto
* Friedrich Stolz, filologo
* Manfred Kienpointner, lingvisto
* Walter Posch, orientalisto

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ĉirkaŭirado tra la urbo kun multaj bildoj
* Historio de la *frenezulejo* en Hall

Kategorio:Urboj de Aŭstrio
Kategorio:Komunumoj de Tirolo
15853 Benedettafoglia

'*15853 *Benedettafoglia'''* estas tre malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la italaj geastronomoj Maura Tombelli kaj Ulisse Munari elde la stacio Cima Ekar de la observatorio de Asiago, apud Asiago en Italio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Benedetta Foglia*, amatoran astronominon kaj duan filinon de *Sergio* kaj *Paola Diomede'', geamikoj de la gemalkovrintoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Maura Tombelli
Kategorio:Malkovrita de Ulisse Munari
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
Cifrão

[eta|320px|Cifrão ĉe la reverso de monero de 2.50 [Portugala eskudo|portugalaj eskudoj kun la Cifrão kiel punkto inter 2 kaj 50]]
La ***cifrão*** (\mathrm{S}\!\!\!\Vert) [siˈfɾɐ̃w̃|] aŭ [siFRON] estas valuta signo simila al la dolara signo ($) sed ĉiam verkita kun du vertikalaj strekoj anstataŭ ununura: 15px. Ĝi estas la oficiala signo de la Kaboverda eskudo (ISO 4217: CVE) kaj ofta signo de la Brazila realo (signo: R$; ISO: BRL).

Ĝi estis iam uzata por la Portugala eskudo (ISO: PTE) antaŭ ties anstataŭigo per la eŭro kaj por la Timora eskudo (ISO: TPE) antaŭ ties anstataŭigo per la Indonezia rupio kaj per la Usona dolaro. En portugala kaj kaboverda uzado, la *cifrão* estas metita kiel decimala signo inter la ciferoj de la eskudoj kaj la centavoj (ekz., 2$50). La nomo originiĝas el la araba *cifr.*

## Notoj 
Kategorio:Signoj
Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Historio de Portugalio
Kategorio:Historio de Brazilo
Kategorio:Ekonomio de Portugalio
Kategorio:Ekonomio de Brazilo
Peso (monunuo)

eta|dekstra|300px|En verda la landoj kiuj uzas la peson. En helbruna la landoj kiuj iam uzis la peson.
La **peso** (kun signifo *pezo* en hispana) estis monero kiu originiĝis en Hispanio kaj iĝis de enorma gravo internacie. *Peso* estas nune la nomo de la valuto de kelkaj landoj kiuj iam estis hispanaj kolonioj.

## Pesaj landojo
### Landoj kiuj nun uzas peson 
### Landoj kiuj iam uzis peson
## Referencoj
## Literaturo 
* .
* .
* .
* .

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Hispanameriko
Rezerva valuto

**Rezerva valuto** (aŭ **Rezervovaluto**) estas valuto kiu estas tenita en gravaj kvantoj fare de registaroj kaj institucioj kiel parto de sia rezervo por internacia komerco. La Rezervovaluto estas komune uzata en internacia komerco kaj ofte konsiderata forta valuto. Kiuj loĝas en lando kiu havas rezervovaluton povas aĉeti importaĵojn kaj pruntepreni trans limoj pli malmultekoste ol kiuj loĝas en aliaj landoj ĉar ili ne bezonas ŝanĝi siajn valutojn por tio. Tial rezervaj valutoj en financa komerco estas kutimaj objektoj de spekulado kaj arbitraĝo.

Fine de la 20a jarcento, la usona dolaro estis konsiderata la plej dominanta rezervovaluto, kaj la monda neceso de dolaroj permesis al la usona registaro same kiel al la usonanoj pruntepreni je pli malalta kosto, kio enspezigis ilin per avantaĝo de plia 100 miloj da milionoj da usonaj dolaroj jare. Tamen, la statuso de la usona dolaro kiel rezervovaluto, per pliigo laŭ valoro, damaĝas la interesojn de la usonaj eksportistoj. Usona dolaro kaj eŭro konsistigas 90% de asignitaj rezervoj tutmonde.

Tria estas la brita pundo kaj kvara la japana eno.

## Referencoj
## Literaturo
*

## Eksteraj ligiloj
* http://future-finance.org/chapter/the-role-of-money-in-the-economy/maturity-of-the-society-reserve-and-risk-currencies/ 

Kategorio:Mono
Kategorio:Monunuoj
15854 Numa

'*15854 *Numa''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la itala amatora astronomo Vincenzo Silvano Casulli elde la Observatorio Colleverde di Guidonia en Guidonia Montecelio (Italio).

## Nomo 
Ĝi estas nomita en memoro de la mita dua reĝo de Romio Numa Pompilius, kiu reĝis de -715 ĝis -672. Li fondis la sanktan leĝon kaj reformis la kalendaron tiel, ke la nombro da monatoj en jaro estis pliigita de dek al dek du.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Vincenzo Silvano Casulli
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
15857 Touji

'*15857 *Touji'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazurō Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo, Japanio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la japanan amatoran astronomon *Yasuo Touji*, de Iŝigaki (gubernio Okinavo). Li estas nun la estro direktoro de lokala astronomia klubo "*Yaeyama Hoshinokai''" kaj kontribuas al la popularigo de la astronomio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Kin Endate
Kategorio:Malkovrita de Kazuro Watanabe
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
Moneroj de usona dolaro

dekstra|150px

**Moneroj de usona dolaro** estis unuafoje stampitaj en Usono en 1792. Novaj monero estis produktitaj ĉiujare ekde tiam kaj ili formas valoran aspekto de la usona valuta sistemo. Nune, ekzistas cirkulantaj moneroj en valoroj de 1¢ (tio estas 1 cendo aŭ $0.01), 5¢, 10¢, 25¢, 50¢, kaj $1.00. Estas stampitaj ankaŭ la *bullion* (el oro, arĝento kaj plateno) kaj rememoraj moneroj. Ĉiuj tiuj estas produktitaj de la Usona Monservo. Tiuj moneroj estas tiam venditaj al la Federaj Rezervaj Bankoj kiuj siavice estas responsaj por meti monerojn en cirkulado kaj retiri ilin kiam estos postulita de la landa ekonomio.

En multaj aperas la dekomenca devizo *E pluribus unum* (El pluraj unu) kiu aperas same en la Blazono de Usono kaj en plej oftaj aperas la alternativa devizo *In God we trust* (Je Dio ni kredas).

## Cirkulantaj moneroj 
## Notoj 
## Bibliografio 
## Vidu ankaŭ 
* Usona dolaro
* Dolara monero
* Dolarsigno
* Cendo
* *In God we trust*

## Eksteraj ligiloj 
* United States Mint
* Paĝo de 1792 Mint and Coinage Act
* Complete US Coin Histories laŭ jaro kaj tipo

Kategorio:Ekonomio de Usono
Kategorio:Moneroj
Kategorio:Usona dolaro
Kvincenda monero (Usono)

eta|maldekstre|200px|Reverso de la jefersona nikelo
La **nikelo**, en usona uzado, estas kvin-cenda monero stampita kaj eldonita de la Usona Monservo. Ĝi estas komponita de 75% da kupro kaj 25% da nikelo, kio nomigas la pecon. Ĝi estis eldonita ekde 1866.

La arĝenta monmero de duono da dekcendo, egala al kvin cendoj, estis eldonita ekde la 1790-aj jaroj. La Usona Enlanda Milito okazigis ekonomiajn malfacilaĵojn, eligante oron kaj arĝenton el la cirkulado; reage anstataŭ malmultvalorajn monerojn, la registaro dekomence eldonis papermonerojn. En 1865, la Kongreso abolis la monbileton de kvin cendoj post Spencer M. Clark, estro de la *Currency Bureau* (valutservo, nune *Bureau of Engraving and Printing*, servo de stampado), lokigis saian propran portreton sur la monbileto. Post sukcesa enmeto de moneroj ducendaj kaj tricendaj, sen valora metalo, la Kongreso ankaŭ rajtigis kvincendan moneron konsistan el baza metalo; la stampejo ekstampis tiun version en 1866.

La komenca desegno de la Sigelnikelo estis stampita el 1866 ĝis 1883, tiam ĝi estis anstataŭita de la Libereckapa nikelo. La Bubala nikelo estis enmetita en 1913 kiel parto de klopodo por pliigi la belecon de la usonaj moneroj; en 1938, sekvis la Jefersona nikelo. En 2004 kaj 2005, oni eldonis specialajn desegnojn honore de la ducentjariĝo de la Ekspedicio de Lewis kaj Clark. En 2006 oni eldonis diversajn desegnojn. Je la fino de 2013, kostis pli ol naŭ cendojn produkti nikelon;. tiele la Stampejo serĉas eblon malaltigi la koston uzante malpli kostajn metalojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* US Mint Unveils Dramatic New Nickel Designs for 2005 , el la retejo de la Usona Stampejo

Kategorio:Moneroj
Kategorio:Usonaj dolaroj
Kategorio:Ekonomio de Usono
Sovaĝaj rozoj

[300ra|eta|[montara rozo (*Rosa pendulina*)]]
**Sovaĝaj rozoj** aŭ **sovaĝrozoj** estas rozoj, kiuj ne kreiĝis el krucigado de pluraj rozospecioj. Ili estas naturaj, nebreditaj rozoj. En hortikulturo ili formas unu klason de rozoj

## Priskribo 
Por la karakterizaĵoj vidu la artikolon rozo (*Rosa*).

Sovaĝaj rozoj kaj iliaj varioj estas ĝenerale arbustoj: La floroj estas neplenaj aŭ simplaj kaj havas kvin petalojn. La floroj havas multajn stamenojn. La planto formas karnecajn rozfruktojn. Krom tio la ĝenerala aspekto (grandeco kaj formo) estas tre varia. Ekzistas sovaĝaj rozoj kun kreskoalto de nur 15&nbsp;cm. La grimpanta rozo *Rosa gigantea* povas atingi 30 metrojn. Ĝi hejmas en kelkaj regionoj de Azio, ekzemple en Ĉinio kaj Hindio. Ankaŭ ekzistas vertikale kreskantaj arbustoj, kiuj per stolonoj formas grandajn densejojn.

## Historio kaj utiligado 
Jam la Babilonanoj bredis kaj utiligis rozojn kaj konservis la odoron de iliaj floroj: Ili trempis rozajn petalojn en graso kaj faris el tiu bonodoran ungventon. En Persujo oni inventis supozeble la distiladon de rozoleo, kiu ankaŭ estis konata de la romianoj. Ankaŭ en Ĉinio la kultivado de sovaĝaj rozoj estis konata frue.

La instrukcio pri regnaj bienoj de Karolo la Granda ĉirkaŭ 800 p. K. rekomendis la kultivadon de rozoj. Tiam oni utiligis la petalojn de la *gaŭla rozo* 'Officinalis', ankaŭ nomata „oficina rozo“, por gargari kaj fari banojn, se vundoj malbone saniĝis.

Ĉirkaŭ la jaro 1600 venis el Azio al Eŭropo la flava rozo (Rosa foetida ), per kiu ĉiuj modernaj flavaj kulturrozoj estis breditaj. Grandskala roza bredado tamen nur komenciĝis, kiam en okcidenta Eŭropo en la malfrua 18-a jarcento komencis interkruciĝi aziaj kaj eŭropaj rozoj.

En la bredado de la rozaj klasoj precipe sep specioj estis gravaj – de ili devenas preskaŭ ĉiuj kulturformoj de la ĝardenrozoj: *Rosa chinensis*, *Rosa gigantea*, *Rosa multiflora*, *Rosa moschata*, *Rosa fedtschenkoana*, *Rosa gallica* kaj *Rosa foetida*. Krome *Rosa rugosa* havis certan rolon dum la lastaj jaroj. Per tiu enkruciĝo de *Rosa rugosa* la ĝardenrozoj fariĝis pli vintrorezistaj kaj pli rezistaj kontraŭ malsanoj.

## Ekologia signifo 
Por la ekologia signifo vidu la ĉefartikolon rozoj (*Rosa*).

## Specioj kaj disvastigo 
Pri la naombro de rozaj specioj kaj ilia disvastigo informas la artikolon rozoj (*Rosa*).

## Referencoj 
## Literaturo 
* Heinrich Schultheis: *Rosen: die besten Arten und Sorten für den Garten*, Ulmer, Stuttgart 1996, ISBN 3-8001-6601-1
* Roger Phillips und Martyn Rix: *Rosarium – Ulmers großes Rosenbuch – Die besten Sorten für Garten und Wintergarten*, Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2005, ISBN 3-8001-4776-9
* Reinhard Witt: *Wildrosen und Wildstraeucher für den Garten*, Franckh-Kosmos Verlag, Juni 2002, ISBN 3-440-07553-2
* Reinhard Witt: * Naturnahe Rosen Band 1: Strauchrosen*, NaturGarten Verlag, Ottenhofen 2011, ISBN 978-3-00-027547-0
* Reinhard Witt: * Naturnahe Rosen Band 2: Band 2: Kletter- und Kleinstrauchrosen*, NaturGarten Verlag, Ottenhofen 2011, ISBN 978-3-00-034082-6
* Peter Beales: *Klassische Rosen*. 2. Aufl. 2002, ISBN 3-8320-8736-2

## Vidu ankaŭ 
* Rozaj klasoj

Kategorio:Rozo
Usona Ducentjariĝo

eta|Logoo por la Usona Ducentjariĝo komisiita de la Usonrevolucia Ducentjariĝa Komisiono.
La **Usona Ducentjariĝo** aŭ en angla **United States Bicentennial** estis serio de celebroj kaj aktivaĵoj okazintaj dum la mezo de la 1970-aj jaroj kiuj omaĝis la historiajn okazaĵojn kiuj kondukis al la kreado de Usono kiel sendependa respubliko. Estis centra evento por la memoro de la Usona Revolucio. La Ducentjariĝo pintis la dimanĉon, 4a de julio 1976, kun la 200a jariĝo de la adopto de Deklaro de Sendependeco.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* The Story of America's Freedom Trains
* ThemeTrains.com – Information on both Freedom Trains, documentaries, decals
* Motts Military Museum near Columbus, OH&nbsp;– Exhibits include a large display featuring artifacts and memorabilia from the 1975–76 American Freedom Train
* The American Freedom Train Yahoo! Group&nbsp;– Photos and discussion of both Freedom Trains 

Kategorio:Historio de Usono
(15859) 1996 GO18

**(15859) 1996 GO18** estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
15858 Davidwoods

'*15858 *Davidwoods'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la kampanjo *Spacewatch* elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la skota historiisto pri kosmo *David Woods*. Li estas la eldonisto de la TTT-ejo * Apollo Flight Journal* gastigata de NASA, kaj aŭtoro de la tre respektata libro "*How Apollo Flew to the Moon''".

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
Dolarkvarona monero (Usono)

[eta|dekstre|200px|Averso de la dolarkvarona monero kun la vizaĝo de [George Washington kaj la devizo *In God We Trust*.]]
eta|maldekstre|200px|Reverso de la dolarkvarona monero
**Dolarkvarona monero**, **dolarkvarono**, aŭ simple **kvarono**, estas usona monero kiu valoras 25 cendojn, aŭ unu kvaronon de dolaro. Ĝi estis produktita ekde 1796. La elekto de 0.25 kiel nomigo, anstataŭ 0.20, kio estas pli komuna en aliaj mondopartoj, originiĝis el la praktiko dividin hispanan dolaron en ok segmentoj (nome "peco de ok"). Ĉefaj eldonoj montras la vizaĝon de George Washington.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Official specifications 
* http://www.usmint.gov/faqs/circulating_coins/index.cfm?action=faq_circulating_coin 
* http://www.acoin.com/regularissue/regular25c.htm 
* US Quarters by year and type. Historioj, fotoj, kaj plie.

Kategorio:Moneroj
Kategorio:Usona dolaro
Kategorio:Historio de Usono
Luarkasteloj

La esprimo **luarkasteloj** arigas aron da francaj kasteloj situantaj en Valo de Luaro. Ili estis, por plej multaj el ili, konstruitaj aŭ forte modifitaj en la franca Renesanco (15a-16a jc), en epoko kiam la kortego de la reĝoj de Francio loĝis en tiu regiono.

Ili situas ĝenerale en la malnovaj provincoj Anĵuo, Turlando kaj Orleanio, sed iuj aŭtoroj etendas la areon de la luarkasteloj ĝis Nantes, en la malnova provinco Bretonio, kaj aliaj eĉ inkluzivigas la malnovajn provincojn Mansio, Berio, eĉ ĝis Nevers.

eta|centre|

La denseco en rimarkindaj monumentoj en tiu regiono ĝustigis la registradon de Valo de Luaro en la monda heredaĵo de la homaro de Unesko, inter Sully-sur-Loire (Loiret) kaj Chalonnes-sur-Loire (Maine-et-Loire).

## Listo kun situo de la luarkasteloj 
Neniu kompleta listo ekzistas. Ili ĉiuj situas en la regionoj Centro-Valo de Luaro kaj Luarlandoj. Inter ili estas la sekvantaj kasteloj :

## Fotaro 

Image:France Loiret Sully-sur-Loire Chateau 01.jpg|Kastelo de Sully-sur-Loire
Image:Castle of Talcy 02.jpg|Kastelo de Talcy
Image:Château de Chambord..JPG|Kastelo de Chambord
Image:Chateau de Blois escalier monumental.jpg|Kastelo de Blois
Image:Cheverny10.jpg|Kastelo de Cheverny
Image:Chateau-Chaumont-sur-Loire7224.jpg|Kastelo de Chaumont-sur-Loire
Image:chateaudurivau-garden.jpg|Kastelo du Rivau
Image:Photo_chateau.JPG|Château-Gaillard (Amboise)
Image:Saumur chateau 350.jpg|Kastelo de Saumur
Image:ChateauduPlessis-BourreVueSW2004-05-23.jpg|Kastelo de Plessis-Bourré
Image:Chateaudes Reaux.jpg|Kastelo de Les Réaux
Image:Loire Maine Angers2 tango7174.jpg|Kastelo de Angers
Image:Valencay - Le Château 01.jpg|Kastelo de Valençay
Image:Château-de-chenonceau coté aval.JPG|Kastelo de Chenonceau
Image:Château de Villandry vue des jardins.JPG|Kastelo de Villandry
Image:Logis royal Loches.jpg|Kastelo de Loches (reĝa loĝejo)
Image:Façade coté douve Azay-le-rideau.JPG|Kastelo de Azay-le-Rideau
Image:Coté-château fort d'Ussé.JPG|Kastelo de Ussé
Image:Tour de l'horloge château de Chinon.JPG|Kastelo de Chinon
Image:Chateau de Goulaine.jpg|Kastelo de Goulaine
Image:Chateau Montsoreau Loire.jpg|Kastelo de Montsoreau
Image:Château du Lude - 01.jpg|Kastelo de Le Lude
Image:Loire Maine Serrant tango7174.jpg|Kastelo de Serrant

## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Vitejoj de la valo de luaro
* Valo de Luaro
* Luaro

### Eksteraj ligiloj 
* 
* Luarkasteloj - Oficiala interretejo de 21 grandaj monumentaj lokoj de Valo de Luaro 
* Asocio Valo de Reĝoj ariganta 66 monumentojn en Valo de Luaro

### Bibliografio 
* Daniel Schweitz, *Châteaux et forteresses du Moyen Âge dans le Val de Loire, Touraine, Anjou, Berry, Orléanais, Vendômois, marche bretonne*, Tours, CLD, 2006.
* .

## Notoj kaj referencoj 
*
Listo de luarkasteloj
Taa lingvo

La **taa lingvo**, ankaŭ nomata **!Xóõ**, estas la lasta praktike uzata lingvo de la tua lingvofamilio, antaŭe nomita "sudkojsana". Ĝi estas parolata en Kalaharo de inter 3000 kaj 4000 homoj en Bocvano kaj proksimume 200 en Namibio. Ĝi estas la lingvo kun la plej ampleksa fonemaro, sed ĝia sintakso similas al tiu de aliaj SVO-lingvoj.

## Fonemaro 
### Vokaloj 
La lingvo havas nur la kvin vokalojn /a e i o u/, la samajn kiel en esperanto, sed la taa estas tonlingvo. Laŭ detala studo de unu el la taaj dialektoj, kiu estas la fonto de la sekva priskribo, distingeblas kvar tonoj, nome alta (á), centra (a), malalta (à), kaj centra-fala (â). Krome la voĉtipo estas signifodistinga. Aldone al la ĉiulingve uzata modala voĉo ekzistas spira kaj knara voĉoj, ĉe la vokaloj /a o u/ ankaŭ faringa voĉo. Ĉe la vokaloj ankaŭ nazaligo estas signifodistinga.

### Konsonantoj 
La konsonantaro de la lingvo konsistas el 29 neklaketoj kaj pli ol 80 malsamaj klaketoj.

**Konsonantoj krom klaketoj:**

Ne montritaj en tiu tabelo estas kelkaj marĝenaj konsonantoj kies fonema statuso estas diskutebla.

**Klaketoj:**

Krome ekzistas 5 velaraj klaketoj sekvataj de uvulara ejektivo kaj 5 velaraj ejektivaj klaketoj sekvataj de uvulara ejektivo, kiujn oni povas analizi aŭ kiel fonemojn aŭ eble kiel kombinojn de klaketo plus ejektiva uvularo.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Taa language (Dokumentation Bedrohter Sprachen)
* Ethnologue
* UCLA Archive (aŭskultebla)

Kategorio:Kojsana lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Bocvano
Kategorio:Lingvoj de Namibio
Kategorio:Tonlingvoj
Dekcenda monero (Usono)

eta|dekstre|200px|Averso de la dekcenda monero
eta|maldekstre|200px|Reverso de la dekcenda monero
La **dekcenda monero** aŭ en angla *dime* [DAim] estas dek-cenda usona monero, nome dekono de usona dolaro, markita formale kiel "one dime". Tiu nomigo estis dekomence rajtigita de la *Coinage Act of 1792*. La dekono estas la plej malgranda laŭ diametro kaj estas la plej fajna el ĉiuj usonaj validaj nuntempe moneroj stampitaj por cirkulado. Je 2011, la dekona monero kostas 5.65 cendojn por esti produktita.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj specifoj por ĉiuj usonaj validaj moneroj 

Kategorio:Moneroj
Kategorio:Usona dolaro
15856 Yanokoji

'*15856 *Yanokoji'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazurō Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo, Japanio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la japanan amatoran astronomon *Koji Yano'', famkonatan en gubernio Ehime. Talenta fotisto de nebulozoj kaj stelamasoj, li estas alte estimata pro sia supera tekniko. Li estas ano de la Orienta Astronomia Asocio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Kin Endate
Kategorio:Malkovrita de Kazuro Watanabe
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
Independence Hall

**Independence Hall** estas la centra peco de la Sendependiĝa Nacia Historia Parko en Filadelfio, Pensilvanio, Usono, ĉe Chestnut Street inter la 5a kaj la 6a Stratoj. Ĝi estas konata ĉefe kiel la loko kie estis kaj debatitaj kaj adoptitaj kaj la Deklaro de Sendependeco kaj la Usona Konstitucio.

eta|maldekstre|200ra|Poŝtmarko pri la Independence Hall
La konstruaĵo estis kompletigita en 1753 kiel kolonia leĝofarejo (posta *Pennsylvania State House*) por la Provinco Pensilvanio. Ĝi iĝis la ĉefa kunvenejo por la Dua Kontinenta Kongreso el 1775 al 1783 kaj estis la loko de la Konstitucia Konvencio en la somero de 1787. La konstruaĵo estas parto de la Sendependiĝa Nacia Historia Parko kaj estis listita kiel Monda Heredo de Unesko.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Independence National Historical Park. National Park Service, oficiala retejo
* Archeology at the site. National Park Service, oficiala retejo
* *Independence Hall: International Symbol of Freedom,* a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan. National Park Service, oficiala retejo
* Independence Hall. ushistory.org. Independence Hall Association, oficiala retejo
* Independence Hall Complex Historic American Building Survey documentation at the Library of Congress
* Independence Hall. World Heritage Sites  oficiala retejo. World Heritage Committee
* Independence Hall (at "Satellite View of Independence National Historical Park") . World Heritage Sites, oficiala retejo. World Heritage Committee
* Video of the Signing Room at Independence Hall, Philadelphia, Pennsylvania
* Interactive Flash Version of John Trumbull's "Declaration of Independence"

Kategorio:Usona Sendependiĝo
Kategorio:Historio de Usono
Kategorio:Filadelfio
Ohne Maulkorb

**Ohne Maulkorb** (laŭvorte: *Sen muzelingo*) estis porjunula germanlingva televidmagazino de ORF kiu elsenditis el Vieno inter la 9.4.1967 kaj 1987. 

## Priskribo 
Ĝia titolo estis programo: elpensitis la tuto kiel diskutadelsendo en la studio sed la temaro etendiĝis ankaŭ je aktualaj dokumentadoj pri politiko kaj kulturo. Koncerne la porjunulajn aferojn la serio ĉiam rekte tuŝis la pridiskutiton. Jam je la komenco de la 1980-aj jaroj ekzemple la diskĵokea fenomeno en Novjorko malkovritis kaj priesploritis. 

En la elsendo parolatis pri temoj kiel dom-okupantoj, Krontraŭzwentendorfanoj (en Zwentendorf fariĝu la unua aŭstria atomcentralo; la finkonstruita centralo neniam ekfunkciis pro perplebiscita negativa voĉdonado) kaj pri politika provokemaj artistoj.

Jen tiama skandalo: la alta kvoto da longharuloj kiuj rajtis prezenti sin kaj sian opinion! Tie ĉi ekzistis priartistaj portretoj (ekz. *20 horoj kun Patti Smith*), longaj eltiraĵoj el koncertoj (ekz. Ian Anderson de Jethro Tull aŭ Frank Zappa en Vieno respektive la grupo Kinks 1978 en la vienaj Sofiaj salonoj, la *Hard-Rain-koncerto* de Bob Dylan en Fort Collins en 1976, *Anarchos* de *Drahdiwaberl*); poste venis ankaŭ modernaj videaj filmetoj kaj filmoj ne sekvantaj komune akceptitajn  tendencojn. 

## Moderigistoj 
Moderigis la elsendon i.a. la redaktoroj Rudi Dolezal, Hannes Rossacher, Ernst A. Grandits, Vera Russwurm, Helmut Frodl, Werner Fitzthum, Karin Resetarits (tiam ankoraŭ sub la fraŭlina nomo *Müller*), ties posta edzo Peter Resetarits (1981–1987) kaj Martina Rupp (ekde 1985). Inter 1981 kaj 1985 redaktadis ankaŭ Harald Sicheritz.

Posteula elsendo estis *X-Large* pri kiu responsis ekde 1987 Barbara Stöckl poste Christian Clerici kaj Arabella Kiesbauer. 

## Eksteraj ligiloj 
*Pri la elsendo ĉe IMDb.

*Pri la elsendo ene de disertacio, p. 5
* Informoj pri la elsendo 

Kategorio:Aŭstriaj televidaj serioj

Kategorio:Klerigo
Ferenc Jénáki

**Ferenc JÉNÁKI** [jEnAki] rumania hungara eklezia verkisto, papa kameraisto. Li naskiĝis en Bereck la 11-an de februaro 1885 kaj mortis en Sângeorgiu de Mureș la 31-an de decembro 1970.

## Kariero 
Ferenc Jénáki finis teologion en Gyulafehérvár, en 1913 li akiris diplomon pri hungara-latina lingvoj en Universitato de Koloĵvaro kaj samloke li doktoriĝis en 1914 pri la eklezia kantkolekto de János Kájoni. De 1912 li instruis en Kézdivásárhely, dume li esploris la eklezian vivon de la ĉangohungaroj en la vilaĝoj de la ĉirkaŭaĵo de urbo Roman. De 1926 li estis direktoro de la ĉefgimnazio de Miercurea Ciuc. De 1928 li instruis en Braŝovo kaj post la dua mondmilito en Kluĵo. Inter aŭgusto 1951 kaj novembro 1953 li estis pastro en Sângeorgiu de Mureş.

## LIbro 
* *Kájoni János énekeskönyve és forrásai*. Kolozsvár, 1914.

## Fonto 
* Biblioteko de Miercurea Ciuc 
* Informo de Lajos Baricz de Parokejo de Sângeorgiu de Mureș

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pastroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ekleziaj verkistoj
Naciaj parkoj de Usono

[eta|Afiŝo de 1938 por la [Nacia Parko Yellowstone]]

Usono havas 59 protektitajn areojn, konatajn kiel naciaj parkoj, kiuj estas administrataj de la Nacia Parkoservo, nome ŝtata agentejo de la Ministerio pri Enlandaj Aferoj. Naciaj parkoj devas esti establitaj per leĝo *act* de la Usona Kongreso. La unua nacia parko, Yellowstone, estis suprenigita al leĝo fare de la Prezidento Ulysses S. Grant en 1872, sekve de la Nacia Parko Mackinac en 1875 (malkomisiita en 1895), kaj poste Sekvoja kaj Josemite en 1890. La *Organic Act* de 1916 kreis la Naciparkan Servon "por konservi la pejzaĝon kaj la naturajn kaj historiajn objektojn kaj naturon ene de ili, kaj por provizi por la ĝuado de tiuj tiele kaj tiamaniere ke oni lasu ilin netuŝite por la ĝuado fare de estontaj generacioj." Multaj nunaj naciaj parkoj estis antaŭe protektitaj kiel Naciaj Monumentoj fare de la Prezidento laŭ la *Antiquities Act* antaŭ esti suprengraditaj de la Kongreso. Sep naciaj parkoj (ses en Alasko) estas kunigitaj kun Naciaj Rezervejoj. Kvankam administrataj kune, ili estas konsiderataj kiel separataj unuoj kaj ties areoj ne estas inkluditaj en la suba listo. La plej nova nacia parko estas Nacia Parko Pinnacles, suprengradita en 2013.

Kriterioj por la selektado de naciaj parkoj inkludas naturan belecon, unikajn geologiajn ecojn, nekutimajn ekosistemojn, kaj distrajn ŝancojn (kvankam tiuj kriterioj ne estas ĉiam pripensitaj kune). Naciaj Monumentoj, aliflanke, estas ofte elektitaj pro sia historia aŭ arkeologia signifo.

Dudek sep usonaj ŝtatoj havas naciajn parkojn, same kiel la teritorioj de Usona Samoo kaj la Usonaj Virgulininsuloj. Kalifornio havas la la plej grandan parton (naŭ), sekve fare de Alasko (ok), Utaho (kvin), kaj Koloradio (kvar). La plej granda nacia parko estas Nacia Parko Wrangell-St. Elias en Alasko: kun pli ol 8 milionoj da akreoj (32,000&nbsp;km²), ĝi estas pli granda ol ĉiu el la naŭ plej malgrandaj ŝtatoj. La venontaj tri plej grandaj parkoj estas ankaŭ en Alasko. La plej malgranda parko estas Nacia Parko Hot Springs, Arkansaso, je malpli ol 6 mil akreoj (24&nbsp;km²). La suma areo protektita per naciaj parkoj estas ĉirkaŭ 51.9 milionoj da akreoj (210,000&nbsp;km²), por mezumo de 895 mil akreoj (3,620&nbsp;km²) sed mezaveraĝe de nur 317 mil akreoj (1,280&nbsp;km²). Dek kvar naciaj parkoj estis elektitaj kiel Monda Heredaĵo de UNESKO.

Kelkaj iamaj naciaj parkoj jam ne estas traktitaj kiel tio, aŭ estis prirezignitaj. Aliaj unuoj de la Nacia Parko-Servo foje estas neĝuste referitaj kiel naciaj parkoj; ili estas listigitaj ĉi tie.

## Naciaj parkoj de Usono 
## Vidu ankaŭ 
* Nacia Parka Agentejo

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  de la Nacia Parko-Servo
* Find a Park de NPS
* ''The National Parks: America's Best Idea''  de Public Broadcasting Service
* Visitor use statistics


Kategorio:Naturo en Usono
József Czédly

**József CZÉDLY** [cEdli] rumania hungara ekonomikisto, redaktoro. Li naskiĝis en Arad la 7-an de junio 1926 kaj mortis en Bukareŝto la 21-an de februaro 2015. 
## Kariero
József Czédly akiris diplomon en 1948 pri ekonomiko en Universitato Bolyai de Kluĵo. En 1950 oni portis lin al deviglaboro al kanalo Danubo-Nigra Maro, de kie li liberiĝis en 1953. De 1954 ĝis 1990 li estis sekciestro de Ministerio por Agrikulturo. Ĝis 1990 oni ne permesis al li publikigi en rumania hungara presaro. Post 1991 li estis ekonomikonsikanto de RMDSZ, de 1997 ĝis 2000 vicprefekto de Bukareŝto. Li publikigis plurajn studaĵojn en prizorgado de Rumana Scienca Akademio, estis redaktoro de Hungara Elsendo de Radio de Bukareŝto, kunlaboranto de la gazeto Pulzus kaj de la retaj portaloj maszol.ro kaj 7hatar.ro.

## Fonto
*marosvasarhelyiradio.ro 
*Erdélyi magyar ki kicsoda, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ekonomikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikaj malliberuloj
Manskribaj literoj

eta|La manskriba alfabeto de Esperanto laŭ la fundamenta *Ekzercaro*

**Manskribaj literoj**, kontraste al *presliteroj*, estas speco de signobildoj de literoj, uzataj precipe en kontinua mana skribado ĝenerale sur papero, uzante skribilojn kiaj plumo aŭ globkrajono. Kutime la manskribajn literojn oni oblikvigas, kaj la literojn de unu sama vorto interligas per pli aŭ malpli seninterrompa skribado.

La signobildoj de la manskribaj literoj povas havi tute alian formon, ol la signobildoj presliteraj. Logike oni parolas pri manskribaj literoj kaj respektive pri presliteroj nur ekde la invento kaj popularigo de la presilo.

eta|Ĉiuĉapelaĵo en la skribeska Guglo-tiparo «*Parisienne*»
La karakterizoj *manskriba* kaj *presa* ne estas absolutaj, ili indikas la devenon kaj la ĉefan funkcion de la koncernaj specoj de signobildoj.  Por pli klara legeblo oni povas manskribi presliterojn; kaj inverse, por celoj ornamaj oni povas uzi prestipojn imitantajn manskribon (skribeskajn tiparojn).

## Vidu ankaŭ 
* Kaligrafio
* Eŭropa kaligrafio
* Kursivo
* Skribo
* Skribsistemo
* Manuskripto
* Skribisto
* *Scriptorium*

Kategorio:Skribo
Kategorio:Alfabeto
Géza Révész (ministro)

**Géza Révész** [rEvEs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Révész Géza** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, oficiro, diplomato.

Géza Révész http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC12527/12961.htm naskiĝis la  1902 en Sátoraljaújhely. Li mortis la  1977 en Budapeŝto.

## Biografio 
Géza Révész frekventis metilernejon. Jam dum la fondo li aliĝis al la komunista partio. Dum la Hungara Sovetrespubliko li batalis por la Soveto, poste li rifuĝis al Ĉeĥoslovakio kaj Aŭstrio. En 1921 li hejmenvenis kaj li faris agadojn inter la junaj komunistoj. En la sekva jaro pro tio li estis kondamnita 10 jarojn. En 1924 li estis ŝanĝita al militkaptituloj, li vivs plu en Soveta Rusio. Inter 1928-1932 li frekventis teknikan-militan universitaton, poste akademion, fine li aliĝis al la Ruĝa Armeo. Li revenis al Hungario batalanta kune kun Ruĝa Armeo. Post la 2-a mondmilito li havis ŝtatajn aŭ partiajn postenojn, krome li estis diplomato en Varsovio. Inter 1957 kaj 1960 li estis ministro pri defendo, inter 1958 kaj 1967 li estis parlamenta deputito, inter 1960 kaj 1963 li estis diplomato en Moskvo.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
 
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Kategorio:Hungaraj oficiroj
Kategorio:Hungaraj diplomatoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Jenő Incze

**Jenő Incze** [ince], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Incze Jenő** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, profesoro, inĝeniero, diplomato.

Jenő Incze http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html naskiĝis la  1901 en Hungara reĝlando en Mikelaka (nuntempa Micălaca en Rumanio). Li mortis la  1969 en Budapeŝto.

## Biografio 
Jenő Incze frekventis gimnazion en Arad, poste teknikuniversitaton en Budapeŝto. Inter 1924 kaj 1926 li estis samloke vicprofesoro, poste li estis inĝeniero en fabriko. Post la 2-a mondmilito li estis fabrikestro kaj li aliĝis al la socialdemokratoj. En 1950 li ekhavis postenon en ministerio pri ekstera komerco. Inter 1953 kaj 1957 li estis subministro, poste ĝis 1963 ministro, fine ambasadoro en Londono ĝismorte.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

  
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj ministroj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj
Kategorio:Hungaraj diplomatoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Dolarduona monero (Usono)

[eta|dekstre|200px|Averso de la dolarduona monero kun la vizaĝo de [John F. Kennedy.]]
eta|maldekstre|200px|Reverso de la dolarduona monero
La **Dolarduona monero** aŭ en angla **Half dollar** estas monero kiu estis produktita en Usono ĉiujare ekde la kreo de la Usona Monstampejo en 1794. Foje referencata kiel *fifty-cent piece* (kvindekcenda monero), temas pri la ununura usona monero kiu estis stampita tiom estas la unucenda. Nunaj montras la vizaĝon de Prezidento John F. Kennedy.

Kategorio:Usonaj moneroj
Kategorio:Usona dolaro
Kategorio:John F. Kennedy
Dolara monero (Usono)

[eta|dekstre|200px|Averso de la dolara ormonero kun vizaĝo de [George Washington.]]
eta|maldekstre|200px|Reverso de la dolara ormonero.

**Dolarmoneroj** aŭ **unudolaraj moneroj** estis stampitaj en Usono laŭ versioj el oro, arĝento, kaj baza metalo. La termino **arĝenta dolaro** estas ofte uzata por ajn granda blankmetala monero eldonita de Usono kun montrata valoro de unu dolaro, ĉu ĝi havas iome el tiu metalo aŭ ne. Arĝentdolaroj, la unua unudolara monero eldonita, estis stampitaj unuafoje en 1794. Ankaŭ ordolaroj kaj orumitaj dolaroj estis stampitaj de Usono. La Sakagaŭea kaj la Prezidentaj dolaroj estas foje referencataj kiel "**oraj dolaroj**".

En modernaj epokoj, unudolaraj moneroj ne estis tre popularaj en Usono. Spite klopodoj fare de la registaro por instigi al ties uzado, plej usonanoj nune uzas la unudolaran monbileton pli ol unudolarajn monerojn.

En Decembro de 2005, la Usona Kongreso decidis krei novan serion de moneroj de $1 usona dolaro kiuj honoros la iamaj usonaj prezidantoj. En 2007 oni ekproduktis la kvar unuajn modelojn.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Exhibition: Legendary Coins & Currency (National Museum of American History) 
* Comprehensive United States coin reference
* United States Small Size Dollar Coins, 1979–present
* United States Mint

Kategorio:Usonaj moneroj
Kategorio:Usona dolaro