Psikologio

[eta|dekstre|230ra|[Ψ|*Psi* (Ψ), greklingva litero ofte asocia kun la psikologio.]]
**Psikologio**, **psiĥologio**, aŭ **psikoscienco** aŭ eĉ **mensoscienco** (el la greka vorto *ψυχη* 'psiko' aŭ 'animo' + *λογία* 'studado') estas la scienco kiu studas la homan konduton. Alivorte, ĝi pritraktas menson, konscion, konduton, nekonscion, ktp. Aplike, ĝi studas la funkciojn kaj problemojn de la homa menso, interalie, psikopatologion, kognon, emociojn, sonĝojn, dezirojn ktp.

Psikologio malsamas al sociologio, antropologio, ekonomiko kaj politika scienco en tio ke ĝi studas la mensajn procezojn kaj konduton de unuopuloj (sole aŭ grupe) anstataŭ la konduton de tuta grupo. Psikologio malsamas al biologio kaj neŭroscienco (neŭrologio) en tio ke ĝi ne studas la biologiajn kaj neŭronajn procezojn, sed studas mensajn procezojn kaj kiel ili interrilatas.

Psikologio estas multflanka scienco, kiun oni ne povas tute kategoriigi kiel natursciencon, socian sciencon aŭ homan sciencon. Ĝi havas ecojn de ĉiuj tri grupoj.

## Etimologio 
[eta|dekstre|220ra|La teminon "psikologio" eble unue enkondukis [Marko Marulić.]]
La vorto *psikologio* venis de la greka *psiĥe* 'animo', 'menso' kaj *logos* 'studo'.

Pli precize la greklingva vorto ψυχή (psyĥé) signifas «animon», «menson», «spiron», «vivon», «malvarman venton», «frostan blovon» kaj estis reprezentita simbole per papilio, dum -λογία (-logia) priskribas la «paroladon», la «diskurson», «traktaĵon», «doktrinon», ktp.; kaj tial, psikologio signifus laŭvorte «studon de la animo» kaj denotacie la «studon de la menso».​

La vorto "psikologio" estis uzita por la unua fojo en latina lingvo fare de la poeto kaj kristana humanisto nome Marko Marulić, en sia libro *Psichiologia de ratione animae humanae* fine de la 15-a jarcento aŭ komence de la 16-a jarcento​ kaj poste en la verko de germana aŭtoro, nome Rudolf Göckel, kiu publikigis la tekston *Psychologia hoc est de hominis perfectione, anima, ortu* (Marburgo, 1590). Kelkaj fakuloj konsideras, ke la esprimo devenas de iama traduko de la libro *De Animo* de Aristotelo.​

La termino disvastiĝis pere de la Protestanta Reformacio en Germanio kaj de la verkoj de Philipp Melanchthon, kaj oni trovis la terminon ankaŭ en franca lingvo, por ekzemplo en la teksto ''Psichologie ou traicté de l'apparition des esprits*, de Noël Taillepied (1588). Pri la angla lingvo, la unua referenco konata de la termino "psychology" aperis en la verkaro de Steven Blankaart, en 1694.​ Ĉiuokaze la termino ne tute populariĝis en la klera medio ĝis ĝia uzado fare de la germana filozofo Christian Wolff, kiu uzis ĝin en siaj verkoj *Psychologia empirica* (1732) kaj *Psychologia rationalis* (1734). La unua studlaboratorio de eksperimenta psikologio estis fondita en 1879 de la germana psikologo Wilhelm Wundt.
* Oni klopodis kompreni la psikologian fenomenon en ties reala komplekseco, el perspektivo pli ampleksa sed malpli rigora, pere de la uzado de metodologioj kvalitaj de esplorado kiuj pliriĉigas la priskribadon kaj interpretadon de procezoj kiuj, pere de la klasika eksperimentado kvantigebla, rezultas malfacile enhaveblaj, ĉefe ĉe klinikaj medioj. Diference de la metodo eksperimenta naturisma, la esplorado de socikultura fokusigo ne okupiĝas pri la studo de specifaj procezoj aŭ izolaj variabloj, produktitaj aŭ analizitaj eksperimente, sed kiu intencas klarigon de la fenomenoj en ties reala dimensio, kompreninta la realon de la subjekto kiel kompleksa scenejo de procezoj integritaj kaj interrilataj, kaj en la individuo kaj en lia socikultura medio, kaj kun histori-biografia perspektivo, subkompreninte, ke neniu procezo povas esti izola kaj eĉ ke temas pri nereverteblaj procezoj.

### Sciencaj organizaĵoj pri psikologio 
eta|maldekstre|250ra|Studento de psikologio proponanta atelieron de eduka psikologio al studentoj de bazlernejo.
La psikologoj kutime estas organizitaj surloke en profesiaj kolegioj kaj ankaŭ en sciencaj asocioj, kiuj povas esti de loka, nacia, kontinenta kaj tutmonda karakteroj. Pri profesiaj kolegioj, tiuj plenumas normigan funkcion, ĉar en multaj landoj oni postulas al psikologoj posedi rajtigon aŭ permesilon por praktiki sian profesion, kio estas nomata sendistinge licenco, kolegieco aŭ registro, inter aliaj esprimoj. Ne estas internaciona profesia kolegio; kiam psikologo bezonas praktiki sian profesian agadon en lando alia el tiu en kiu li akiris sian titolon, tiu devas revalidigi sian titolon kaj akiri novan permesilon.

La *International Union of Psychological Science* (IUPSyS, laŭ sigloj en angla, Internacia Unio de Psikologia Scienco) estas la ento kiu reprezentas la psikologion en la mondo, kunigante landajn komitatojn kiuj reprezentas la naciajn Asociaciojn de Psikologoj de ĉiu lando. La IUPsyS estis fondita en 1951 laŭ sugesto de Unesko. Psikologiaj departementoj ekde tiam abunde kreiĝis tra la tuta mondo, baze ĉefe sur la eŭrop-amerika modelo.

Unu de la asocioj de psikologoj plej gravaj estas la Usona Psikologia Asocio (APA, laŭ anglalingvaj sigoj, UPA esperante), kiu publikigis normojn por la prilaborado kaj publikigo de sciencaj verkoj amplekse disvastigitaj kaj uzitaj en diversaj medioj de la scienco. IUPsyS agnoskas 66 landajn psikologiajn asociojn kaj almenaŭ 15 aliaj ekzistas.

En Latinameriko, elstaras la *Sociedad Interamericana de Psicología* (SIP). En 2002, oni fondis la *Unión Latinoamericana de Entidades de Psicología* (ULAPSI), cele al generado de scienca kaj profesia komunumo de psikologoj de tiu regiono, kaj al generado de konceptaj kaj praktikaj alternativoj kiuj korespondu al la grandaj necesoj kaj al la kultura diverseco de tiuj landoj; ĝi intencas psikologion kun sociala engaĝiĝo kaj opozicion al la tradicia scienca koloniismo por dialogi kritike kun konataj eŭropaj, aziaj kaj nordamerikaj psikologoj.

## Historio 
[eta|[Nobel-premiito Ivan Pavlov.]]
En la fino de la 19-a jarcento la psikologio komencis uzi sciencajn metodojn por studi la homan menson, kaj ekde tiam ĝi estas agnoskita kiel aparta scienco.

En 1879 la germana sciencisto Wilhelm Wundt fondis la unuan laboratorion, kiu estis ekskluzive dediĉita al psikologia esploro. Wundt, kiu notis psikologion kiel scienco aparte el biologio kaj filozofio, estis la unua persono kiu nomiĝis *psikologo*. Aliaj fruaj psikologoj estis la germano Hermann Ebbinghaus (pioniro pri la studo de memoro), la ruso Ivan Pavlov (kiu malkovris la lernoprocezon de kondiĉigo), la usonano William James kaj la aŭstro Sigmund Freud.

La ideoj de Freud iĝis aparte konataj, ĉefe ĉar ili multe kontraŭis la ĝis tiam akceptitan bildon de la homa menso. Li inventis la esprimon subkonscio, kaj li asertis ke la "memo" ekzistis en interbatalo inter la Mio, la Supermio kaj la Ĝio.

Ekde la mezo de la 20-a jarcento multaj psikologoj malakceptas la teorion de Freud, ĉar laŭ ili ĝi ne havas sufiĉan sciencan bazon. Tio kondukis al la estiĝo de kondutismo. Laŭ kondutismo la psikologio studu nur la observeblan konduton, ĉar tion oni povas mezuri. Scienca scio de la menso laŭ kondutistoj ne eblas, ĉar ĝi estas tro metafizika.

Fine de la 20-a jarcento estiĝis nova interdisciplina studo de la homa menso, konata kiel kognoscienco. Kognoscienco denove konsideras la menson priserĉebla subjekto, kaj uzas evoluan psikologion, lingvistikon, komputikon, filozofion kaj neŭrosciencon por studi ĝin.

## Fakeroj 
* Fiziologia psikologio: La fakero de psikologio kiu studas la fiziologion de konduto.
* Kompara psikologio: La fakero de psikologio kiu studas la konduton de diversaj organismoj pro kompreni iliajn funkcian signifon kaj iliajn rilaton al evoluo.
* Konduta analizo: La fakero de psikologio kiu studas la efekton de konduton aŭ ĉirkaŭaĵon pri konduto.
* Konduta genetiko: La fakero de psikologio kiu studas la efekton de genetiko pri konduto.
* Kogna psikologio: La fakero de psikologio kiu studas kompleksan kondutojn ekzemple atenton, lernon, memoron, kaj problem-solvon.
* Kogna neŭroscienco: Simila al kogna psikologio, sed ankaŭ studas la rolon de cerbo.
* Morala psikologio: Referencas pli larĝe al variaj temoj en interkruco de etiko, psikologio kaj filozofio de menso.
* Socia psikologio: Studas la efektojn de homoj pri konduto.
* Pedagogia psikologio: Studas metodojn de instruado kaj edukado.
* Personeca psikologio: Studas la kaŭzojn de diferencoj en kondutoj de homoj.
* Pozitiva psikologio: Kies precipa celo estas esplori la "bonajn", pozitivajn aspektojn de la komunikado kaj kunvivado inter homoj.
* Psikologia diagnozado: Psikologiaj diagnozoj ĉiam estas postulataj kiam raciaj decidoj devas esti trovitaj aŭ pruvitaj.
* Evolua psikologio: rilato de ŝanĝiĝanta medio (en skalo de jarmiloj) al psiko
* Disvolviĝa psikologio: disvolviĝado, maturado de psiko de individuoj kaj foje ankaŭ grupoj
* Interkultura psikologio: Studas la efektojn de kulturoj pri konduto.
* Klinika psikologio
* Psikometriko: Studas la teorion kaj teknikon de psikologia mezurado.

### Evolua psikologio 
[eta|maldekstre|Studentoj uzantaj ekzempleron de la «Skatolo de Skinner» en la iama Laboratorio de [Eksperimenta psikologio de la Fakultato de Psikologio de la Universidad Nacional Mayor de San Marcos. Lima, Peruo, 1999.]]
**Evolua** aŭ **evolucia psikologio** estas psikologia alirmetodo, kiu eksplikas la fakojn de psikologio (ekz. socia, personeca...) pere de adaptadaj kaj evoluaj signifoj. La evolucia psikologio esploras klasikajn psikologiajn faktojn kaj datenojn, sed provas klarigi ilin per la evolu-historio de la homo, ekzemple la homa situacio en ĉasistaj-kolektistaj socioj. Tiaj socioj formis kadron por homa vivo dum jarmiloj, dum kiuj la evolucio favoris individuojn, kiuj laŭ sia psiko plej bone integriĝis en tian socion.

### Pozitiva psikologio 
La pozitiva psikologio estas akademia disciplino de la fako psikologio, kies precipa celo estas esplori la "bonajn", pozitivajn aspektojn de la komunikado kaj kunvivado inter homoj. Ĝi fokusigas centrajn vivotemojn kaj vivkvalito, kiel feliĉo, optimismo, sekureco, fido, pardono kaj interhoma solidareco, kiuj en la komencaj jardekoj de la fako psikologio, kiu fokusiĝis pri malsanoj, konfliktoj, personaj kaj interhomaj perturboj, estis malmulte atentataj. Ekde la mezo de la 1990-aj jaroj la neŭrologiaj sciencoj liveris esplorajn rezultojn, kiuj vidigis feliĉon kaj malfeliĉon kiel du sendependaj emociaj sistemoj. Pro tiu ekkono la psikologo Martin Seligman "fondis" la pozitivan psikologion kiel novan branĉon de la akademia psikologio. La vorto priskribas movadon ene de la fakularo pri psikologio (psikologoj, kuracistoj, psikoterapiistoj, sociologoj), kiuj koncentriĝas pri la pozitivaj karakterizaĵoj de la homoj sen fokusiĝi pri iliaj mankoj kaj misoj.

### Pedagogia psikologio 
Eduka psikologio, aŭ edukpsikologio, estas subfako de psikologio, kiu studas metodojn de instruado kaj edukado, kiuj pliigas la efikecon de edukaj taskoj, la efikecon de pedagogiaj mezuroj, plibonigas la psikologiajn aspektojn de instruado, ktp. Rilate al temo kaj metodo, ĝi estas proksime rilata al socia psikologio, unuflanke, kaj kogna psikologio, aliflanke.

## Skoloj 
[eta|dekstra|[Burrhus Frederic Skinner, pioniro de Kondutismo.]]
* Ekzistanalizo
* Empiriisma psikologio
* Funkciismo
* Geŝtalt-psikologio
* Humanisma psikologio
* Kultura psikologio
* Kogna psikologio
* Kondutismo
* Konduta terapio
* Psikanalizo
* Strukturismo
* Transpersona psikologio

### Psikanalizo 
eta|maldekstra|Carl Gustav Jung.
**Psikoanalizo** (el la grekaj vortoj *ψυχη* psiko aŭ animo, kaj *ανάλυσις* analizo, do "esploro kaj mal-enigm-igo de la animo") estas skolo de psikologio kaj psikoterapio, fondita ĉirkaŭ la jaro 1890 de la viena neŭrologo Sigmund Freud. El la origina teoriaro de psikoanalizo evoluis la diversaj skoloj de profunda psikologio.

La teoria konceptaro origine celas malkovri kaj prilabori psikajn konfliktojn kaj malordojn, kiujn repuŝo igis nekonsciaj dum la personeca disvolviĝo. Sigmund Freud, post studo de histeriaj pacientoj, unuafoje vortumis kaj difinis la modelon de Nekonscio. Dum la plua evoluo de la teoria laboro, li aldone evoluis la koncepton de Mio (Egoo), Supermio (Superegoo) kaj Ĝio (Iduso). La "Mio" naskiĝas el rilato kaj malsamiĝo inter homo kaj mond, kaj la "Supermio" temas pri la kulturaj aspektoj, moralo, kaj ĝi nepermesas ke homo realigu ĉiujn dezirojn. Kontraŭe la "Ĝio" estas la instinktoj kaj spontaneaj deziroj, kiujn la homoj kunvivantaj en socia organismo ne ĉiam senbremse transformas al ago, ĉar tio pliakrigus la interhomajn konfliktojn.

Aparte de la teoria konceptaro, la psikoanalizo iĝis kompleksa modelo por la priskribo kaj klarigo de la homa psiko, kaj sur ĝi baziĝas ampleksa psikoterapia skolo por la terapia trakto de en- kaj interpersonaj konfliktoj, kiu ankaŭ esploraj kulturajn fenomenojn. En ĉiuj dimensioj la psikoanalizo ĝis la nuntempo pluevoluiĝas de praktikaj terapiistoj kaj teoriaj esploristoj, kaj sekve la moderna psikoanalizo karakteriziĝas per teoria, metoda kaj terapia pluralismo.

Sigmund Freud dum la komencaj jaroj de la terapia skolo kunlaboris kun Carl Gustav Jung, sed ĉirkaŭ la jaro 1911 ilia kunlaboro ĉesis, kaj la skolo de Jung restis renomita "analiza psikologio". El aliaj psikoterapiistoj laborantaj sur la bazo de la teorio pri psikoanalizo respektive pri profunda psikologio elstarigindas interalie Alfred Adler, Wilhelm Reich kaj Erich Fromm, Melanie Klein, Heinz Kohut kaj Jacques Lacan.

## Aplikoj 
* Psikoterapio
* Psikologia konsultado
* Varba kaj venda psikologio
* Psikologia diagnozado
* Perturbo
* Politika psikologio
* Trafika psikologio
* NLP (Neŭro-lingvistika programado)

### Psikoterapio 
eta|Carl Rogers
**Psikoterapio** (greke ψυχοθεραπεία, psiĥoterapía - *kuracado de la psiko*) estas la trakto de homoj kun emociaj, korpaj aŭ kondutaj perturboj aŭ malsanoj, per sistema apliko de psikologiaj metodoj de voĉa kaj senvoĉa komunikado.

Ekzistas diversaj psikoterapiaj skoloj. En iuj, aparte en la psikoanalizo kaj parencaj skoloj, aparte gravas la kompreno kaj trakto de la malkonscio, la profundaj pensoj, sentoj, memoroj kaj motivoj, kiuj influas la konscian mondkoncepton kaj la konduton, sed ne estas rekte percepteblaj kaj konscie klaraj al la individuo kiu petas pri psikoterapia helpo. En aliaj skoloj, ekzemple la interparola terapio laŭ Carl Rogers aŭ la racia kondutoterapio, pli centras la konscia pensado kaj sentado, kiu analiziĝas kaj modifiĝas por pli bona farto.

En la unuopaj ŝtatoj de la mondo malsamas la kriterioj, kiuj rajtigas je la titolo "psikoterapiisto". En multaj ŝtatoj kuracistoj kaj psikologoj, kiuj post la faka studado plenumas aldonan psikoterapiistan studon, post sukcesa fino de ambaŭ edukoj rajtas je la titolo - en iuj landoj kaj cirkonstancoj ankaŭ fakuloj de aliaj profesioj, ekzemple pedagogoj, post plenumo de aldona psikoterapiista studo rajtas je ĝi. Kutime oni diferencigas inter psikoterapio de plenkreskuloj kaj tiu de infanoj kaj adoleskuloj, ĉar aparte por la terapia trakto de infanoj aplikiĝas signife aliaj metodoj ol por tiu de plenkreskuloj.

## Metodoj 
eta|maldekstre|400ra|Fakultato de Psikologio en Peruo.
* Demandaroj
* Eksperimento
* Hipnoto
* Interparolo
* Intervjuo
* Observado
* Testiloj

Testo de intelekto estas ilo de psikologia diagnozado uzata por mezuri la intelekton de homo. Ĉar intelekto estas difinita malsame, ekzistas tre malsamaj specoj de tiaj testoj. Estas supozite ke diferencoj en efikeco en testoj de intelekto ankaŭ reflektas diferencojn en efikeco en ĉiutaga vivo.

## Famaj psikologoj 
[eta|dekstre|220ra|[Sigmund Freud.]]
Vidu la klasifikon publikigitan en "A Review of General Psychology" de 2002, de plej gravaj psikologoj en la 20-a jarcento. 

### El Eŭropo 
* Alfred Adler
* Dorothy Burlingham-Tiffany
* Pierre Daco
* Françoise Dolto
* Hans-Jürgen Eysenck
* Gustav Fechner
* Viktor Frankl
* Sigmund Freud
* Erich Fromm
* Stanislav Grof
* Karen Horney
* Carl Gustav Jung
* Melanie Klein
* J. L. Moreno
* Ivan Pavlov
* Fritz Perls
* Jean Piaget
* Wilhelm Reich
* Edward B. Titchener
* Paul Watzlawick
* Max Wertheimer
* Donald Winnicott
* Wilhelm Wundt

### El Ameriko 
* Rolando Toro Araneda
* Albert Bandura
* Erik Homburger Erikson
* Milton H. Erickson
* James Hillman
* William James
* Heinz Kohut
* Sonja Lyubomirsky
* Ignacio Martín-Baró
* Abraham Maslow
* David McClelland
* Neal E. Miller
* Stanley Milgram
* Steven Pinker
* Carl Rogers
* Virginia Satir
* Stanley Schachter
* Margit Schönberger
* Burrhus Frederic Skinner

## Organizoj 
* Aŭstralia Psikologia Societo
* Deutsche Gesellschaft für Psychologie

## Terminaro 
[eta|Deprimo en bildo de [Vincent van Gogh]]

* Animao/animuso
* Arketipo
* Ciklotimio
* Deprimo
* Desensigo aŭ malplireagigo
* Distimio
* Ekstravertiteco
* Ekzisto
* Fluo
* Fobio
* Fuĝo for de libereco
* Flegmulo
* Geŝtalto
* Introvertiteco
* Katarso
* Katekso
* Kolektiva malkonscio
* Komato
* Komplekso
* Kutimigo
* Malvastafobio
* Malvera mio
* Masko
* Melankoliulo
* Ĥolerikulo
* Mensa sano
* Personecaj perturboj
* Psika malsano
* Psiko
* Repuŝado
* Sinkronismo
* Sangvinulo
* Temperamento
* Kongrueco

## Psikologio kaj Esperanto 
E. James Lieberman, en sia artikolo *Zamenhof, psikologie: de Freud al Piron*, el la vidpunkto de la psikologio skizas paralelojn inter Esperanto kaj la teorioj de Sigmund Freud. Por J.C. Flugel estis kvazaŭ religia entuziasmo pro la "interna ideo", kiu estus kompendio de bonvolaj intencoj al la homaro. "La lingvo Esperanto estis senkondiĉa donaco al la tuta homaro." El tiu lingvo derivas multaj pozitivaj devenoj, "parolante novan lingvon, oni fieras pro lerteco". Tre interesa estas la paralelo kiun oni establas inter la figuroj de Freud kaj Zamenhof, judaj, kleraj, movadistoj, kuracistoj, fumantoj..., kaj ambaŭ parolas pri "la afero" (). Kaj same pri la diferencoj, dum Freud klopodas teorion, Zamenhof preferas la kreadon de praktika solvo. Alia paralelo estas establita inter Esperanto kaj hipnozo, ambaŭ duarangaj aferoj en la celoj de la du pioniroj: ambaŭ praktikoj estas malhelpataj pro ĉarlatana etoso, kiel simplaj praktikaj solvoj, pro senklereco kaj pro manko de mona aŭ morala subteno. Sekvanto de Freud, nome Otto Rank emfazis la estimon de diversaj kulturoj, la homaranisman sopiron, la sanigan impulson al amikeca "familia rondo". Simile, sekvanto de Zamenhof, nome Claude Piron emfazis el vidpunkto de psikologo la gravecon de la lingvaj digno kaj rango, fronte al diskriminacio.

## Vidu ankaŭ 
* Psikiatrio
* Psikogeografio
* Psikologia romano
* Psikologiismo

## Referencoj 
### Bibliografio 
* Baker, David B. (eld.). *The Oxford Handbook of the History of Psychology*. Oxford University Press (*Oxford Library of Psychology*), 2012. 
* Brock, Adrian C. (eld.). *Internationalizing the History of Psychology*. New York University Press, 2006. 
* Cina, Carol. "Social Science for Whom? A Structural History of Social Psychology." Doctoral dissertation, accepted by the State University of New York at Stony Brook, 1981.
* Cocks, Geoffrey. *Psychotherapy in the Third Reich: The Göring Institute*, second edition. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers, 1997. 
* Forgas, Joseph P., Kipling D. Williams, & Simon M. Laham. *Social Motivation: Conscious and Unconscious Processes*. Cambridge University Press, 2005. 
* Guthrie, Robert. *Even the Rat was White: A Historical View of Psychology*. Second edition. Boston, Allyn and Bacon (Viacon), 1998. 
* Herman, Ellen. "Psychology as Politics: How Psychological Experts Transformed Public Life in the United States 1940–1970." Doctoral dissertation accepted by Brandeis University, 1993.
* Hock, Roger R. *Forty Studies That Changed Psychology: Explorations Into the History of Psychological Research*. Fourth edition. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 2002. 
* Morgan, Robert D., Tara L. Kuther, & Corey J. Habben. *Life After Graduate School in Psychology: Insider's Advice from New Psychologists*. New York: Psychology Press (Taylor & Francis Group), 2005. 
* Severin, Frank T. (eld.). *Humanistic Viewpoints in Psychology*: A Book of Readings. New York: McGraw Hill, 1965. ISBN
* Shah, James Y., and Wendi L. Gardner. *Handbook of Motivation Science*. New York: The Guilford Press, 2008. 
* Wallace, Edwin R., IV, & John Gach (eld.), *History of Psychiatry and Medical Psychology*; New York: Springer, 2008; 
* Weiner, Bernard. *Human Motivation*. Hoboken, NJ: Taylor and Francis, 2013. 
* Weiner, Irving B. *Handbook of Psychology*. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2003. 
** Volumo 1: *History of Psychology*. Donald K. Freedheim, eld. 
** Volumo 2: *Research Methods in Psychology*. John A. Schinka & Wayne F. Velicer, eld. 
** Volumo 3: *Biological Psychology*. Michela Gallagher & Randy J. Nelson, eld. 
** Volumo 4: *Experimental Psychology*. Alice F. Healy & Robert W. Proctor, eld. 
** Volumo 8: *Clinical Psychology''. George Stricker, Thomas A. Widiger, eld. 

## Eksteraj ligiloj 
* Per-Esperanto-Psikologio Retforumo pri Psikologio en Esperanto 
* Socioniko (Esperantlingve)
* Ruben Feldman GONZALEZ "La nova paradigmo en psikologio"
* International PSY Congresses