Teodoriko la 1-a (visigoto)

**Teodoriko la 1-a** aŭ **Theodoricus Primus** estis patro de Turismundo kaj Teodoriko la 2-a kaj reĝo de la visigotoj ekde 418 ĝis sia morto. Li apartenis al la prestiĝa familio Baltingo kaj sukcedis Valion sur la visigota trono. Teodoriko konkeris terojn en Akvitanio kaj Septimanio de la visigotoj kaj, kun siaj sekvantoj, koloniigis partojn de Hispanio.

## Biografio
Teodoriko la 1-a edziĝis plurfoje kun virinoj el barbaraj reĝaj familioj, inkluzive de Amalaberga de Saksio (390-450), reĝino Pedaŭka (395-457), filino de Alariko la 1-a. Ĉi tiu geedziĝo permesis al Teodoriko la 1-a pretendi devenon de la granda gota reĝo, sendepende de la romia potenco. Kun Amalaberga, li havis du filojn, Turismundo kaj Teodoriko la 2-a. Li ankaŭ edziĝis kun Flavia Valiana (385-470), visigota princino kaj filino de Valia, reĝo de la visigotoj, kaj patrino de Eŭriko.

## Fondinta Reĝo
La vera fondinto de la visigota monarkio, Teodoriko establis sian ĉefurbon en Tuluzo. Post la morto de sia bopatro, Valia, en 418, en Tuluzo, li estis elektita reĝo de la visigotoj fare de la asembleo de la gotoj. Fakte, ŝajnas ke pluraj grupoj da gotoj kolektiĝis ĉirkaŭ li, inkluzive de la Tervingoj kaj ankaŭ de kelkaj Grutungoj. Ĉi tiu visigota identeco estis forĝita ene de la visigota regno.

[eta|maldekstre|300px|Statuo de Teodoriko la 1-a en la [Reĝa Palaco de Madrido, Hispanio]]

[[Dosiero:Rey godo 06 TEODOREDO.png|eta|maldekstre|400px|Bildo de Teodoriko la 1-a, visigota reĝo, Reĝa Galerio, 1848.]]

[eta|dekstre|400px|Eŭropo en 420. La trairo de la visigotoj el Italio al Gaŭlio kaj al la [Iberio|Iberia Duoninsulo. La visigota regno de Tuluzo estas montrita en bruna koloro.]]

[eta|maldekstre|400px|Eŭropo en 451, ĉe la morto de Teodoriko la 1-a. En bruna koloro la visigota regno de [Tuluzo.]]

[eta|dekstre|400px|[:en:Battle of the Catalaunian Plains|Batalo de la Katalaŭnaj Ebenaĵoj, inter Atilo, Flavio Aecio, Meroveo kaj Teodoriko la 1-a: ilustraĵo de la verko "Spieghel Historiael" de Jacob van Maerlant (1230-1300)]]

eta|maldekstre|425px| La Okcidenta Imperio en la jaro 418:



eta|dekstre|400px|La korpo de Teodoriko estas portata dumbatale.

[eta|dekstre|400px|Mapo de [Septimanio en 537 p.K.]]

[eta|dekstre|400px|Reĝo Teodoriko la 1-a kondukas la grafon [:en:Litorius|Litorio kaptite, ilustraĵo de Antoine Rivalz (1667–1735).]]

[eta|maldekstre|400px|Lokigo de [Novempopulanio.]]

Teodoriko la 1-a plifortigis sian sendependecon de la centra romia potenco, kaj la gotoj jam ne obeis nur la romian aŭtoritatecon, sed ĉefe la gotan aŭtoritaton. Kvankam instalita en la povo fare de la imperiestro, li estis samtempe estro de la armeoj, administranto kaj juĝisto.

Teodoriko la 1-a kreis reĝan kodon, per kiu li formaligis skribe la regulojn de sia regno, kiujn poste adoptis lia filo, Eŭriko, en sia propra kodo, kiel ekzemple la "commendatio". Li juĝis laŭ antikvaj kutimoj, kaj ĉiu tero estis koncedita kontraŭ farita servo, neniam fordonita aŭ pruntedonita.

Liaj reguloj simpligis la rilatojn kun la loĝantoj de lia regno, kiuj sekvis diversajn kutimojn (keltajn, romiajn, gotajn, ktp.), kreskigante klimaton de paco, eĉ en liaj rilatoj kun la kristanoj ene de lia regno. Ĉi tiuj reguloj regis heredaĵojn, jurajn procedojn, donacojn kaj la aĉeton de liberaj viroj aŭ sklavoj.

## Aliancomilitoj kaj Kontraŭ Romo
En 422, li kaj liaj trupoj partoprenis ĉe la romia milito en la Iberia Duoninsulo, batalante kiel sendependa forto sur egala bazo kun la romiaj trupoj. Tamen, kiam generalo Kastino provis ataki la Suebojn sen serĉi la konsenton de la Gotoj, ĉi tiuj retiriĝis, kaj Romo estis venkita.

En 425 kaj denove en 430, Teodoriko provis konkeri Areleton. En 436, li sieĝis Narbonon, okupis ĝin, prirabis ĝin, kaj tenis ĝin dum pli ol jaro antaŭ ol reveni al siaj teroj, persekutita de la romiaj trupoj fare de la romia generalo Flavio Aecio, kiu venkis lin ĉe la Batalo de la "Monto de la Serpentoj") en 438.

## La Batalo de Tuluzo
En Tuluzo, en 439, Litorio estis subtenata de la hunoj, malamikoj de la gotoj, por ataki la urbon. Teodoriko sendis Oriencion (390-444), episkopon de Oŝo, kiel ambasadoron. Teodoriko kaptis la vunditan Litorion, ekzekutis lin (aŭ eble Litorio mortis pro vundoj ricevitaj en batalo), kaj tiel li savis sian tronon per paco kun Romo. Flavio Avito Mariniano (f. 423-448), pretora prefekto de Gaŭlio, negocis la pacon kun Teodoriko, donante al li la provincon Novempopulanion. Aecio edziĝis kun Pelaĝja, la filino de Teodoriko la 2-a kiel sia tria edzino por sigeli ĉi tiun traktaton.

## Geedziĝaj Aliancoj
Same kiel liaj propraj geedziĝoj, tiuj de liaj infanoj estis ŝancoj por forĝi strategiajn aliancojn. Ekzemple, la filino de Teodoriko edziniĝis al Huneriko (415-484), unu el la filoj de la vandala reganto Genseriko (en 429?).

Sed poste, Huneriko aspiris edziĝi al Eŭdokja, filino de la imperiestro Valentiniano la 3-a, al kiu li estis fianĉigita kiel infano por sigeli traktaton inter lia patro kaj la imperiestro. Li tial akuzis la filinon de Teodoriko pri konspirado kontraŭ li, kaj en 443 li mutilis ŝin — ŝiaj oreloj kaj nazo estis fortranĉitaj — kaj resendis ŝin al ŝia patro. Ĉi tiu ago provokis malamikecon inter la visigotoj kaj la vandaloj.

En 444, Teodoriko bonvenigis en sia kortego la grafon Sebastianon, bofilon de la grafo Bonifacio (432), romia generalo kaj guberniestro de Afriko kaj deklaritan malamikon de Aecio. Sebastiano, ekzilito kaj pirato ĉe la Bosporo, estis devigita forlasi Konstantinopolon. Reĝo Genseriko armis floton en la aŭtuno de 445 kaj navigis supren laŭ la rivero Aduro, prenante ostaĝojn la familiojn de potencaj figuroj.

La kastelo de Palestriono estis atakita kaj suferis gravajn perdojn, inkluzive de ĝia kapitano, Severo. Sebastiano tiam ricevis komandon de la fortikaĵo en 450, kie li konstruigis kapelon super la tombo de Severo antaŭ ol forlasi Gaŭlion.

Alia el liaj filinoj, fianĉinigita al la sueba reĝo Rekiaro (415-456), edziniĝis al li en 449. Ŝia edzo, kvankam kristano, detruis la teritoriojn, kiujn li transiris en 448 por serĉi sian edzinon en Tuluzo, kaj sur la revenvojaĝo, li daŭrigis sian prirabadon ĝis Lejdo. Ĉi tiu aranĝita geedziĝo kun kristano montras ŝanĝon en la vidpunktoj de Teodoriko pri kristanismo, igante lin adopti pli akordeman sintenon.

## La Batalo sur la Katalaŭnaj Ebenaĵoj
La danĝero prezentita al ĉiuj pro la alveno de la hunoj (kaj eble la subteno de Genseriko, kiu ankaŭ funkciis kiel spiono kaj diplomato por Atilo, reĝo de la hunoj) igis Teodorikon, kune kun aliaj barbaraj gvidantoj, inkluzive de Meroveo, avo de Klodvigo kaj reĝo de la Salikaj Frankoj, alianciĝi kun la trupoj de Aecio, la lasta granda romia militestro.

Kune ili venkis Atilon ĉe Orleano en 451. La gotika armeo estis organizita ĉirkaŭ tri gvidantoj: reĝo Teodoro la 1-a kaj liaj du plej aĝaj filoj, Turismundo kaj Teodoro.

Teodoro mortis ĉe la Batalo de la Katalaŭnaj Ebenaĵoj, en 451, batalante kune kun Aecio kontraŭ Atilo. Laŭ Hidacio, Teodoriko estis ĵetita teren kaj mortigita. Laŭ Jordaneso, rajdante ĉe la fronto de siaj trupoj, Teodoriko falis de sia ĉevalo kaj estis piedpremita de siaj propraj viroj. Laŭ Gregorio de Turo, li pereis dum la batalo.

Laŭ aliaj fontoj, li estis mortigita per ĵetlanco ĵetita de Andago, ostrogota aliancito kun la hunoj. Laŭ la visigota reĝa tradicio, li estis entombigita sur la loko mem de la batalkampo. Ĉe Puao, en la departemento de Marno, ekzistas tumulo konata kiel la "Tombo de Teodoriko", kiun la legendo identigas kiel la tombon de Teodoriko.

Alia hipotezo, ligita al la malkovro en 1842 de la trezoro de Puao, estis prezentita en 1860 de Achille Peigné-Delacourt (1797-1881). La skeleto, kies riĉaj ornamaĵoj datiĝantaj de la 5-a jarcento atestas reĝan rangon, laŭdire estas tiu de Teodoriko, kies restaĵoj supozeble estis haste entombigitaj dum la batalado fare de servistoj en malprofunda fosaĵo (la trezoro estis malkovrita sub 60 cm da gruzo) por protekti ilin kontraŭ profanado. Ĉi tiuj servistoj ankaŭ estis mortigitaj dum la batalo.

Ĉar la korpo de Teodoriko ne estis trovita, oni anstataŭigis lin per sufiĉe mutilita kadavro, vestita per reĝaj roboj, por ke Turismundo povu esti tuj proklamita reĝo, tiel evitante konkurencon inter siaj fratoj pri la sinsekveco.

Laŭ ĉi tiu hipotezo, la loko de la batalo, ĉe Campus Mauriacus laŭ Gregorio de Turo, situus inter Merio sur Sejno kaj Arsio-sur-Obeo, 25 km norde de Trojo.

Lia filo Turismundo estis elektita reĝo de la visigotoj kiel lia sukcedanto.

## Idoj
Teodoriko havis almenaŭ naŭ infanojn:

* Turismundo, reĝo de la visigotoj (451–453), murdita de sia frato Teodoriko la 2-a

* Teodoriko la 2-a, reĝo de la visigotoj (453–466), murdita de sia frato Eŭriko

* Eŭriko, Reĝo de la Visigotoj (466–484);

* Frideriko, mortis en 466;

* X Reĝino de la Vandaloj (m. 442), edzino de Huneriko (420-484), Reĝo de la Vandaloj

* X Reĝino de la Sueboj, edzino de Rekiaro (415-456), Reĝo de la Sueboj

* Retemeris aŭ Ricimero;

* Himnerit.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 20-an  de junio
Kategorio:Naskiĝintoj en 390
Kategorio:Mortintoj en 451
Kategorio:Naskiĝintoj en la 4-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Kroatio
Kategorio:Mortintoj en Francio
Kategorio:Visigotaj regantoj
Kategorio:Visigotaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Visigota Imperio
Kategorio:Historio de Romo

## Literaturo 
* Edward Gibbon, *History of the Decline and Fall of the Roman Empire*, Chapter 35.

Kategorio:Visigotaj reĝoj