Telegram (aplikaĵo)

**Telegram**, en Esperanto ankaŭ **Telegramo**, estas senpaga nuba tujmesaĝilo fondita de la rusa entreprenisto Pavel Durov. Ĝi estas disponebla por poŝtelefonoj (Android, iOS, Windows Phone) kaj komputiloj (Windows, macOS, Linux). Uzantoj povas sendi voĉmesaĝojn kaj interŝanĝi bildojn, filmetojn, glumarkojn, voĉmesaĝojn kaj ĉiajn dosierojn.

La kodo de la klientoj estas malfermitkoda sed la fontkodo de la plej lastaj versioj ne estas ĉiam tuj publikigita. La kodo de la servilo estas fermitkoda kaj proprieta. Telegram ankaŭ provizas aplikprogramajn interfacojn al sendependaj programistoj. En marto 2018, Telegram diris, ke ĝia servo havas 200 milionojn da monate aktivaj uzantoj.

Telegram provizas tutvojan ĉifradon por vokoj, kaj "sekretajn babilejojn" inter du enretaj uzantoj. Tio ankoraŭ ne estas disponebla por grupoj kaj kanaloj.

Telegram alfrontis cenzuradon kaj eĉ blokojn en kelkaj landoj pro akuzoj, ke ĝia servo estas uzata por faciligi kontraŭleĝajn agojn, kiel ekzemple protestoj kaj terorismo, kaj ankaŭ pro rifuzado de registaraj postuloj aliri datumojn de uzantoj.

## Historio 
La fratoj Nikolaj kaj Pavel Durov lanĉis Telegram en 2013. Antaŭe la paro ankaŭ fondis la rusan interkonan retejon VK, kiun ili poste forlasis. Nikolaj Durov kreis la protokolon MTProto. Ĝi formas la bazon por la tujmesaĝilo, kaj Pavel provizis financan subtenon kaj infrastrukturon per la fonduso Digital Fortress kune kun sia partnero Axel Neff. Telegram deklaris, ke ĝia fina celo ne estas akiri profiton.

## Trajtoj 
Telegram-kontoj estas ligitaj al la telefonnumero de la uzanto. La posedo de la telefonnumero estas kontrolata per kodo sendita per SMS aŭ voko. Postaj ensalutoj estos sciigitaj al la komenca aparato kun la IP-adreso kaj la tempo de ensaluto.

### Robotoj 
En junio 2015, Telegram lanĉis platformon por triapartiaj programistoj por krei robotojn. Ili povas respondi al mesaĝoj, povas esti invititaj en grupoj kaj povas esti integritaj en aliaj programoj.

## Arĥitekturo 
### Protokolo 
eta|maldekstra|200ra|Klarigo de sekretaj babilejoj.
La nova protokolo MTProto kreita de Nikolaj Durov baziĝas sur 256-bita simetria AES-ĉifrado, RSA-2048-ĉifrado kaj ŝlosila interŝanĝo de Diffie-Hellman.

### Permesiloj 
Ĉiuj oficialaj klientoj de Telegram (kaj iuj neoficialaj klientoj) estas malfermitfontaj. La servilo de Telegram tamen estas proprieta. Pavel Durov diris, ke la kodo de la servilo ne estas libera programaro, ĉar tio postulus grandan arĥitekturan redezajnon, por permesi memstarajn servilojn agi kiel unueca Telegram nubo.

## Blokado 
La aplikaĵo estis oficiale blokita en Rusio ekde la 13-a de aprilo 2018 pro rifuzo de ĝiaj posedantoj transdoni al la Federacia Sekureca Servo de la Rusia Federacio ĉifroŝlosilojn. La kreinto kaj posedanto de la aplikaĵo Pavel Durov klarigis ke fari tion ne eblas eĉ de la pure teknika vidpunkto. La 18-an de junio 2020 Roskomnadzor kiel ŝtata institucio prizorganta la amaskomunikilojn en Rusio, anoncis forigon de ĉiuj limigoj de funkciado de Telegramo. Roskomnadzor substrekis ke la malbloko okazas post konsultado kun la Ĝenerala Prokurorejo de Rusio kaj ke la institucio alte taksas pretecon de ĝia kreinto asisti en lukto kontraŭ terorismo kaj ekstremismo.

## Traduko al Esperanto 
La administranto de la esperantlingva traduko estas Robin van der Vliet. Robin ekde la fino de 2015 tradukas Telegram al Esperanto. Aliaj, kiel Yves Nevelsteen, helpas pri la traduklaboro. Nur Robin aprobas novajn tradukojn, kaj tial la traduko estas tre kohera. Robin multe uzis la prikomputilan vortaron Komputeko kaj poste eĉ aliĝis al ĝia teamo.

En 2018 nova tradukejo estis lanĉita, kun Esperanto. Komence de aprilo 2020 la tradukskipo sukcesis finpretigi la tradukon de ĉiuj disponeblaj versioj. Ĉar regule aldoniĝas novaj tradukenda frazoj, en marto 2022 la traduko estas 97%.

La Esperanto-traduko ĝis nun (marto 2022) estas oficiala nur por la eksperimenta versio Telegram X por Android. Aliaj tradukoj estas beta-versioj, kio interalie signifas, ke ne eblas elekti Esperanton ĉe la agordoj de la programo mem. Por uzi Telegram en Esperanto, necesas uzi specialan ligilon por uzi la tradukon. De tempo al tempo esperantistoj aktive provas konvinki Telegram oficialigi ĉiujn tradukojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Oficiala Twitter-konto
* Ĉu ĉiuj esperantistoj ekuzu Telegram? Kaj kial?, artikolo de Yves Nevelsteen en Libera Folio, aperinta 2021-01-29 

Kategorio:Tujmesaĝiloj
Kategorio:Retejoj aperintaj en 2013
Kategorio:Linuksa programaro
Kategorio:Komunika programaro
Kategorio:Esperantigitaj programoj