open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Afrika palmapuso

eta|Ovoj de *Cypsiurus parvus*

La **Afrika palmapuso** (*Cypsiurus parvus*) estas eta apuso. Ĝi estas tre simila al la Azia palmapuso, *Cypsiurus balasiensis*, kvankam iomete pli granda, kaj ili estis iam konsiderata la sama specio.

Ĝi estas ofta loĝanto (nemigranta) kaj reproduktanto en tropika Afriko. La nestomaterialo estas gluita al la reverso de palmo-folio per salivo, kiun estas uzata ankaŭ por sekurigi la kutimajn du ovojn. Tiu estas rapidfluga birdo de malferma kamparo, kiuj estas tre forte asociaj kun oleopalmoj.

Tiu 16cm longa afrotropisa specio estas precipe palbruna. Ĝi havas longajn reenkurbajn flugilojn kiuj aspektas kvazaŭ duonluno aŭ bumerango. La korpo estas svelta, kaj la vosto estas longa kaj tre forkoforma, kvankam ĝi estas kutime tre fermita. Ambaŭ seksoj estas similaj, kaj la junuloj diferenciĝas el plenkreskuloj ĉefe pro siaj mallongaj vostoj. Palmapusoj havas tre mallongajn krurojn kiujn ili uzas nur por pendigi sin el vertikalaj surfacoj, ĉar apusoj neniam surteriĝas volonte surgrunden. La voĉo estas laŭta krio.

Tiuj apusoj pasigas plej parton de siaj vivoj en aero, kaj manĝas fluginsektojn per siaj bekoj. Palmapusoj ofte manĝas insektojn proksime de la grundo, kaj trinkas dumfluge.

## Referencoj 
*  Ne minacata
* *Birds of The Gambia* de Barlow, Wacher kaj Disley, ISBN 1-873403-32-1

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Muhamad al-Sanusi

**Muhamad al-Sanusi** (naskiĝis en 1787, mortis en 1859) estis la fondinto de la Sanusi-ordeno, religia islama reformita movado rapide disvastiĝanta en Libio.

## Vivo
Al-Sanusi, kies kompleta nomo estas **sajido Muhammad ibn Ali as-Sanussi**, devenis el la familio de Fatima, filino de la profeto, kaj tiel portis la honoran titolon de sajido. 
Al-Sanusi naskiĝis ĉe Mostaganem, hodiaŭ Alĝerio kaj ricevis klerikan edukadon en madraso en Fes, Maroko. 

## Verko
Dum pluraj vojaĝoj li predikis pri puriga reformo de la kredo en Tunizio kaj Tripolo kaj gajnis multajn anojn, poste plustudis ĉe Al-Azhar-Universitato de Kairo. 
En 1837 li fondis en Mekao la reformitan frataron (ordenon) Sanusio, sed devis forlasi Mekaon pro premo de la otomanoj (ĉ. 1840). 

La nova ordeno rapide disvastiĝis en Libio, aparte en regiono Kirenaiko. La unua centro de la ordeno troviĝis en Ĵabal al Akhdar, proksime al Bengazi. Kiam otomanoj okupis Libion en 1845 Al-Sanusi translokigis la centron al oazo Ĵaghbub, Kirenaiko (300 km sude de Tobruk). Li konstruigis grandan moskeon kaj universitaton, kiu serioze konkurencis kun Al-Azhar - sed en 1984 ĝi estis fermita de Muamar Kadafi, kaj samtempe la tomboj kaj memoriloj de Sanusi-familio tie estis perturbitaj.

## Posteuloj
Post la morto de Al-Sanusi en 1859 lia filo Muhamad al-Mahdi (1859-1902) fariĝis la nova gvidanto de la ordeno, kiu kreskas al 80 filioj nur en Libio, en 1916 sekvis ties filo Idris, kiu en 1951 fariĝis reĝo Idriso la 1-a de Libio. Lia nepo, ankaŭ kun nomo Idris vivas en usona ekzilo.

## Literaturo
* S. Khuda Bukhsh, Studies Indian and Islamic, Routledge 2001, p. 28 ISBN 0415244641

## Vidu ankaŭ
Sanusio

Kategorio:Islamo
Kategorio:Klerikoj
Kategorio:Sufiismo
Kategorio:Ordenoj
Kategorio:Historio de Libio
Kategorio:Naskiĝintoj en 1787
Kategorio:Mortintoj en 1859
Bajč

eta|250px|maldekstra|Preĝejo de Bajč
**Bajč** (hungare *Bajcs*) (ambaŭ prononce: bajĉ) estas vilaĝo en Slovakio en regiono Nitra, en distrikto Komárno.

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Žitava, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Komárno-Nové Zámky. Krome estas ĉefvojo al Štúrovo. Komárno troviĝas 21, Nové Zámky 8 km.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1312, la kampoj tiam apartenis al ĉefepiskopejo de Esztergom. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en 1685. Episkopo Jozefo Batthyány (batjAnji) fondis apude novan setlejon en 1780, kiu oficiale iĝis vilaĝo en 1865. Ĝi estis ĉefepiskopa rezidejo ĝis 1882. La fervojo atingis la komunumon en 1910. Tiam loĝis en la vilaĝo 1452 homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Komárom (reĝa departemento), al distrikto de Dvory nad Žitavou, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1919 okazis batalo inter ĉeĥa legio kaj hungara komunista armeo. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1219 da homoj (693 hungaroj kaj 495 slovakoj). Nuntempe 2 uzinoj funkcias en la vilaĝo, apude fazanoj vivas.

## Eksteraj vilaĝpartoj 
* **Kotelnica,** hungare **Ellető**
* **Vlkanovo,** hungare **Farkasd**
* **Chrasť,** hungare **Haraszt**

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Johano Baptisto de 1830
* ĉefepiskopa kastelo de 1867
* malnova grenejo

## Ĝemelkomunumo 
*  Nagybajcs, Hungario

Kategorio:Municipoj en distrikto Komárno
Bidhanoj

La **bidhanoj** estas la araboberberaj etnoj de la maŭroj, kiuj vivas en la Saharo (en Maŭritanio, Okcidentsaharo, Malio, Maroko, Alĝerio kaj Niĝero). 

La signifo de la vorto bidhanoj venas de la araba vorto por blankuloj 'أبيض ـ بيضان'.

La Bidhanoj estas arabo-berber-devenaj, kvankam dum la jarcentoj multaj geedziĝis inter la afrikaj etnoj. Tiuj maŭroj okupis disajn regionojn en Okcidentafriko, en la sudo de Maroko, en Niĝero, je la atlantika bordo kaj en Malio. La plej granda koncentriĝo de tiu etno estas en Maŭretanio, kiu dankas sian nomon al la maŭroj.

Bidhanoj
Bidhanoj
Bidhanoj
Bidhanoj
Bidhanoj
Bidhanoj
Tibor Kolozsi

**KOLOZSI Tibor** (koloĵi) estas rumanuja hungara skulptisto. Li naskiĝis en Gyergyóditró la 16-an de aprilo 1965.

## Biografio 
En 1990 Tibor Kolozsi finis en la Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Li laboras precipe per bronso. Li ŝatas la arkaikecajn temojn, la motivojn el sumera kulturo, el Biblio, el hungara prahistorio. En 1995 li partoprenis la restarigadon de skulptaĵoj de la romia katolika preĝejo de Alba Iulia.

## Insividuaj ekspozicioj 
* 1992, 1996 • Kluĵo
* 1993 • Bukarest
* 1994 • Lons-le-Saunier (kun Tibor Cs. Erdős).

## Publikplacaj skulptaĵoj 
* Busto de Szilágyi Domokos (1993, Satmaro)
* Kiss Ernő honvéd altábornagy (ŝtono, 1995, Pécs)
* Szent László-monumento (ŝtono, 1996, Cegőtelke).

## Fonto 
* Artportal.hu 
* Kariera tabelo

## Eksteraj ligiloj 
* Video pri ekspozicio

Kolozsi T
Bertioj

La **bertioj** estas afrika etno. Ili vivas en nord-Sudano, plejparte en la Togabo-montoj en Darfuro kaj en Kurdufano. Ilia tutnombro estas pli ol 31.100 homoj. Ilia ĉefa religio estas la sunaisma islamo.

La bertia lingvo apartenas apud la zaghavaa al la orientsaharaj lingvoj. Tiu lingvo estas formortinta, ĉar la bertioj adoptis la araban lingvon.

Bertioj
Bertioj
Joseph Henry

eta|Joseph Henry
**Joseph HENRY** (naskiĝis la 17-an de decembro 1797 en Albany, Nov-Jorkio - mortis la 13-an de majo 1878 en Vaŝingtono) estis grava usona fizikisto.

## Vivo 
Henry lernis la profesion de horloĝisto kaj arĝentforĝisto, lia avo estis enmigrinto el Skotlando.

En 1826 Henry fariĝis profesoro pri matematiko kaj naturfilozofio ĉe *Albany Academy* kaj en 1827 li komencis esplorojn pri elektro.

## Verko 
Lia ĉefa laboro estis en la fako de elektromagnetismo, kie li malkovris la fenomenon de memindukto.

## Efiko 
Honore al li la SI-unuo de elektra induktanco estis nomita henro (simbolo H).

*Smithsonian Institution*, kiun li gvidis kiel unua sekretario, starigis monumenton honore al li.

## Literaturo 
* *Contributions to electricity and magnetism*. Philadelphia (1839) 

Henry, Joseph
Henry, Joseph
Henry, Joseph
AH

La mallongigo **AH** povas signifi unu el jenaj:

* *Anno Hegirae* (latina), eo: „post heĝiro“, kiu estas la jaro 1 de islama kalendaro
* *After Hours* (angle), negoco post borsofino
* la alĝera flugkompanio Air Algérie (*IATA-kodo*)
* Authentication Header (angle.) en IPsec-protokolo, kiu servas al aŭtentigo kaj sekurigo de datuma integro
* Adolf Hitler (komencliteroj)

**Ah** estas:
* fizika mezurunuo Amperhoro por *elektra ŝargo*

**aH** estas:
* ato Henro, unuo laŭ SI por *induktanco*
Béla Kulcsár

**KULCSÁR Béla**, [kulĉar] *pli juna*, estas rumanuja hungara skulptisto, pentristo naskita en Târgu Mureş la 2-an de februaro 1929 kaj mortinta samloke la 18-an de junio 1976.
[eta|[Sándor Kőrösi Csoma fare de Kulcsár]]

## Biografio 
Inter 1948-55 Kulcsár studis en *Belarta Altlernejo Ion Andreescu* de Kluĵo, kie liaj majstroj estis Romul Ladea, Artúr Vetró. Lin interesis de komence la publikplaca skulptado. En 1975 li gajnis la konkurson por monumento de Lutița pri la liberecbatalo 1848-1849-a. Post 1968 pro malsano li turnis sin al pentrado.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1972 • Reghin
* 1975 • Sfântu Gheorghe
* 1998 • memorekspozicio, Kulturpalaco de Târgu Mureș.

## Publikplacaj skulptaĵoj 
* Dózsa György (ŝtono, 1958, Sfântu Gheorghe)
* Tombmonumento de pentristino Éva Ajtay (marmoro, 1961, Târgu Mureș, reformita tombejo)
* Arkistino (bronso, 1967, Târgu Mureș)
* Plackompozicio (bronso, 1973-74, Târgu Mureș, Palaco de teatro)
* Sfikso de Lăzarea (travertin, 1975, Lăzarea, kreadtendaro).

## Bibliografio 
* KEMÉNY ZS.: ~ emlékére, A Hét, 1976/30.
* ~, Marosvásárhely, 1998, bev. tan.: BANNER Z.

## Fonto 
* Retpaĝo de la skulptisto 
* Artportal.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* Skulptaĵoj

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj
Azia palmapuso

La **Azia palmapuso** (*Cypsiurus balasiensis*) estas eta apuso. Ĝi estas tre simila al la Afrika palmapuso, *Cypsiurus parvus*, kaj ili estis iam konsiderataj la sama specio.

Ĝi estas ofta loĝanto (nemigranta) kaj reproduktanto en tropika Azio el Barato al Filipinoj. La nestomaterialo estas gluita al la reverso de palmo-folio per salivo, kiun estas uzata ankaŭ por sekurigi la kutimajn du aŭ tri ovojn. Tiu estas birdo de malferma kamparo kaj terkultivejoj, kiuj estas tre forte asociaj kun oleopalmoj, de kie venas la nomo de la birdoj de la genro.

Tiu 13cm longa specio estas ĉefe palbruna. Ĝi havas longajn reenkurbajn flugilojn kiuj aspektas kvazaŭ duonluno aŭ bumerango. La korpo estas svelta, kaj la vosto estas longa kaj tre forkoforma, kvankam ĝi estas kutime tre fermita. Ambaŭ seksoj estas similaj, kaj la junuloj diferenciĝas el plenkreskuloj ĉefe pro siaj mallongaj vostoj. Palmapusoj havas tre mallongajn krurojn kiujn ili uzas nur por pendigi sin el vertikalaj surfacoj, ĉar apusoj neniam surteriĝas volonte surgrunden. La voĉo estas laŭta krio.

Tiuj apusoj pasigas plej parton de siaj vivoj en aero, manĝante fluginsektojn per siaj bekoj. Palmapusoj ofte manĝas insektojn proksime de la grundo, kaj trinkas dumfluge.

## Referencoj
*  Ne minacata
* *Birds of India* de Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, ISBN 0-691-04910-6
Demeter (varomarko)

**Demeter** estas protektita varomarko, kiu garantias produkton laŭ la antropozofiaj principoj de la biodinamika agrikulturo.

La nomo devenas de la greka diino Demeter.

La uzo de la Demeter-varomarko estas kontrolita jam de sia kreado. Rajtas uzi ĝin nur kontraktpartneroj, kiuj dum la tuta kreskig- kaj prilaboradoproceso respektas la postulojn de la Demeter-ligo. Tiuj postuloj superas ĉiajn ŝtatajn postulojn rilate al ekologia agrikulturo.

Bazo de la biodinamika agrikulturo, kaj do ankaŭ de la Demeter-entreprenoj estas la antropozofio, kreita de Rudolf Steiner ekde 1924.
Ĝi konsideris, ne nur la materiajn substancojn kaj fizikajn procedojn de la naturo, sed ankaŭ supersencajn kosmajn fortojn. La antaŭenigo de harmonio inter homoj, aliaj bestoj, plantoj, tero kaj kosmo estas la centra ideo. La produktado de sanaj kaj sanigaj nutraĵoj ne estas celo, sed konsekvenco.

Posedas en Germanio kaj en multaj aliaj landoj la markon Demeter la *„Forschungsring für Biologisch-Dynamische Wirtschaftsweise“* (esplorringo pri biodinamika ekonomio), kiu estas la plej malnova organizaĵo pri biodinamika kaj ekologia agrikulturo en Germanio.

La produktaro de Demeter konsistas el pli ol 3.500 nutraĵoj, kosmetikaĵoj kaj modaj artikloj, kiuj estas vendataj ĉefe en ekologiaj vendejoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo de Demeter
* www.forschungsring.de - esplorringo pri biodinamika ekonomio
* www.lebendigeerde.de - gazeto "vivanta tero"
* Biodinamika agrikulturo 

Kategorio:Antropozofio
Kategorio:Ekologia agrikulturo
Kategorio:Varomarkoj
Bananarama

**Bananarama** estas knabina voĉa trio de diskoteka celigo, fondita en la jaro 1979 en Londono.

Komence de sia kantado ili kunlaboris kun grupo Fun Boy Three. En la jaro 1986 ekprenis ilin produktista teamo Stock - Aitken - Waterman. Sekvis grandega furorkanto *Venus*. En aŭgusto 1987 S. Fahey edziniĝis kun Dave Stewart kaj je kelke da monatoj ŝi foriris el la grupo.

Anstataŭ ŝi venis J. Sullivan. En la jaro 1989 S. Fahey aperis en duopo Shakespear´s Sister (kun Marcella Detroit). En la jaro 1991 foriris ankaŭ J. Sullivan kaj la grupo mallarĝiĝis je duo.

## Membrinoj 
* Karen Woodward (kantado)
* Sarah Dallin (kantado)
* Jacquie Sullivan (kantado)

Kategorio:Anglaj muzikaj grupoj
Kategorio:Knabinaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1979
Fakaro en valdorfaj lernejoj

La **fakaro en valdorfaj lernejoj** inkluzivas la subajn fakojn.

Kaj en bazaj kaj en mezaj lernejoj, la plej multaj fakoj estas instruitaj en ĉeflecionaj blokoj de 3 ĝis 5 semajnoj. Dum tiu bloko ĉiu lernanto verkas kaj ilustras *"ĉeflecionan libron"*, kiu reprezentas la dum la bloko lernitan materialon.

## Lingvo kaj literaturo 
En la valdorfa pedagogio skribado kaj legado estas instruataj kiam infanoj estas ses aŭ sepjaraĝaj. En la komenco venas la parola rakonto de historio, kiun la infano aŭskultas kaj rerakontas. Poste, uzante imagajn bildojn de sonoj (ekz. serpenton por la literon "S"), infanoj iom post iom lernas la abstraktajn literformojn, kaj daŭrigas al fonetiko, literumo, gramatiko, ktp.

Post kiam ili skribis proprajn historiojn kaj ilustris ilin en personaj libroj, la infanoj lernas legadon el la vortoj, kiujn ili skribis mem. Post kiam la infanoj havas pli ol 13 jaroj oni fokusas je literaturo.

## Matematiko 
Formala instruado ekas kiam infanoj estas 6/7-jaraĝaj per la kvar aritmetikaj operacioj. Frakcioj estas enkondukataj je aĝo 9/10, decimaloj kaj rilatoj je aĝo 10/11, procentoj je aĝo 11/12, algebro je aĝo 12/13. Poste venas geometrio, konikaj sekcoj, trigonometrio, probabloj, kombinatoriko kaj infinitezima kalkulo. Je aĝoj 15/16 kaj 16/17 estas enkondukataj priskriba kaj projekcia geometrioj.

## Muziko 
En bazaj lernejoj infanoj kantas ĉiutage kun la klasinstruisto. Kutime semajnaj kantlecionoj okazas kun aparta muzikinstruistoj tre frue kaj daŭrigas kiel ĥora kantado dum la tuta lerneja periodo. Muziko estas foje integrata al instruo de fakoj kiel aritmetiko, geografio, historio aŭ scienco.

Ekde la unua jaro en valdorfa lernejo la infanoj estas instruataj flutadon, unue laŭ kvintona gamo, du aŭ tri jarojn poste laŭ diatoniko, kiam la infanoj eklernas kordan muzikilon: violonon, aldviolonon aŭ violonĉelon. Valdorflernejanoj ofte sekvas privatajn muziklcionojn kiam oni formas klasan orkestron, ĉirkaŭ la 10-a vivojaro. 11-jaraĝaj infanoj ofte ŝanĝas aŭ aldonas muzikilon, kiel ligna aŭ latuna blovinstrumentoj. Orkestra edukado daŭras ĝis la fino de la valdorfa lernejo, tamen en kelkaj lernejoj la fako iĝas iel opcia.

## Eŭritmio 
Eŭritmio estas moviĝarto, kutime akompanata de poezio aŭ muziko, kreita de Rudolf Steiner por *"helpi infanojn harmoni evoluiĝi kun menso, korpo kaj animo"*. Eŭritmio estas fako en valdorfaj lernejoj dum ĉiu jaro.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*Valdorfa lernejo
*Valdorfa pedagogio
*Antropozofio
*Rudolf Steiner

Kategorio:Antropozofio
Kategorio:Pedagogio
Kategorio:Lernejoj
Mária Tamás (verkistino)

**TAMÁS Mária** (tamaŝ) estis rumanuja hungara poetino, verkistino naskita en Şercaia la 8-an de novembro 1930 kaj mortinta en  Kluĵo la 25-an de septembro 1987.

## Biografio
Mária Tamás la mezlernejon finis en Braŝovo kaj la fakon de hungara lingvo kaj literaturo en 1954 en la Universitato Bolyai de Kluĵo kaj ŝi estis interna kunlaborantino de porinfana revuo Napsugár, pli poste liberprofesia verkistino. La poemvolumo *Álomsíkok* kaj prozvolumo *Ütközőn* restis manuskripte.

## Verkoj
**Csibe Kati*, porinfanaj poemoj, Bk., 1955;
**Reggeltől estig*, porinfanaj poemoj., Bk., 1961;
**Kerek egy esztendő*, fabeloj, poemoj, Bk., 1962;
**Ősztől őszig*, romano, Bk., 1966;
**Kati-mesék gyermekeknek*, Bk., 1967;
**Labdajáték*, porinfanaj poemoj., Bk., 1967;
**Berta és a három fia*, Bk., 1967;
**Milyen vagy Amerika?*, privojaĝa libro (Usono), Bk., 1971;
**Eszterlánc*, porinfanaj poemoj., Bk., 1971;
**A fekete lány*, poemoj, Bk., 1974;
**Babaujjak tánca*, porinfanaj poemoj, Bk., 1978;
**100xszép*, porinfanaj poemoj., Bk., 1978;
**Aranykapu*, porinfanaj poemoj, Bk., 1985.

## Fonto
*Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Caicó

**Caicó** (prononce: Kajkoo) estas municipo de la brazila subŝtato Norda Rio-Grando, troviĝas en la mikroregiono de Okcidenta Serido, en la centro de la subŝtato. Fondita en 1788, la municipo havas 63.006 loĝantojn. Ĝia klimato estas seka, estante ĝia ĉiujara meztemperaturo pli ol 30&nbsp;.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Norda Rio-Grando

## Eksteraj ligiloj 
*  Urbestrejo 
*  Urba Historio 
*  Municipoj-federacio 
*  Datoj

Kategorio:Municipoj de Norda Rio-Grando
Simplicio

dekstra|150ra
**Sankta Simplicio**, latine **Simplicius** naskiĝis en la havenurbo Tivoli en Okcident-Romia Imperio je nekonata dato de la jaro 420 kaj mortis la 10-an de marto 483 en Romo, Regno de Ostrogotoj. Li estis papo ekde 468 ĝis sia morto. Preskaŭ nenion oni scias pri la deveno de Simplicio, krom li estis filo de Castinus.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Felikso la 3-a

**Sankta Felikso la 3-a**, latine **Felix III**, naskiĝis nekonatan daton en Romo de nobela familio kaj mortis je la 1-a de marto 492. Li estis papo de 483 ĝis la fino de sia vivo. La kialo de titolo "la tria" estis konflikta, ĉar Felikso la 2-a estis kontraŭpapo. Preskaŭ nenion oni scias pri li, krom ke li estis de senata familio kaj ke li, laŭdire, estis prapatro de papo Gregorio la 1-a.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en 492
Klára Tamás

**TAMÁS Klára** (tama:ŝ) estas rumanuja hungara grafikistino naskita en Târgu Mureş la 20-a de aŭgusto 1946 kaj ŝi mortis la 4-a de marto 2021.

## Biografio
Klára Tamás maturiĝis en liceo, poste inter 1964-1970 ŝi studis en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Inter 1970-81 ŝi estis grafikredaktorino de eldonejo *Meridiane* en Bukareŝto kaj poste de Kriterion Könyvkiadó. En 1992 ŝi loksidiĝis en Usono, Novjorko.

## Fonto
*Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj
*Retpaĝo 
*'Divina Commedia'
Bátorove Kosihy

**Bátorove Kosihy,** hungare **Bátorkeszi** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Nitra, en distrikto Komárno. Pli fruaj nomoj estis inter 1920-1948 *Bátorove Kesy*, poste ĝis 1993 *Vojnice*. Ekstera vilaĝparto estas *Antonov sad*, hungare *Antalháza*.
[eta|300ra|dekstra|Monumento pri 7 hungaraj triboj en [Veľké Kosihy, plej supre estas "Keszi"]]
* Areo: 46 km2
* Loĝantaro: 3480
* Alto super marnivelo: 123 m
* poŝtkodo: 946 34
* telefonprefikso: 00421 (0) 35

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Komárno troviĝas 27 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko. La alvenintaj hungaroj ekde 895 loĝis tie, laŭ la vilaĝnomo tribanoj de "Keszi". La unua mencio devenis el 1156 en formo *villa Kesceu*. La kampoj apartenis al familio Báthory (bAtori) en la 16-a jarcento, tiel formiĝis la vilaĝnomo Bátorkeszi. Poste dum 3 jarcentoj la kampoj apartenis al familio Zichy (ziĉi). La vilaĝo iĝis kampurbo kun foirorajto en 1783. En la 19-a jarcento funkciis uzinoj pri sukero, alkoholo, biero kaj likvoro.

En 1910 loĝis en la urbeto 3144 da homoj, (3116 hungaroj kaj aliaj). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al distrikto de Párkány, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1945 la fronto daŭris dum preskaŭ 2 monatojn, okazis gravaj detruoj. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. Dum la socialismo kolĥozo formiĝis. En 1977 moderna kulturdomo konstruiĝis. En 2001 loĝis tie 3514 da homoj (2930 hungaroj kaj 548 slovakoj). La loĝantoj okupiĝas pri vinkulturo, maizo, tritiko, tabako, sinapo, bredado de abelo, bovo kaj porko, sed funkcias ankaŭ ŝuofabriko. En la vilaĝo slovaka kaj hungara lernejoj funkcias.

## Vidindaĵoj 
* katolika baroka preĝejo omaĝe al Serpa Beata Damo de 1728, en 1735 turo, en 1795 sakristio aldoniĝis, en 1797 klasikismiĝis
* obelisko de familio Pálffy (pAlfi) de 1827
* kalvinana preĝejo de 1785, turo aldoniĝis en 1878
* vico da vinkeloj
* malnova muelejo

## Famuloj 
En la iama Bátorkeszi naskiĝis hungara operkantisto Zoltán Závodszky.

## Ĝemelkomunumo 
*  Bakonyszentlászló, Hungario

Kategorio:Municipoj en distrikto Komárno
Biodinamika agrikulturo

**Biodinamika agrikulturo** aŭ **biologia-dinamika agrikulturo** estas agrokulturo, bestbredado, semproduktado kaj pejzaĝado laŭ antropozofiaj postuloj. Tiaj produktaĵoj rajtas uzi la varomarkon Demeter.

## Eksteraj ligiloj 
### Biodinamika agrikulturo 
* Oficiala TTT-ejo de Demeter
* La agrikultura kurso, prelego de Rudolf Steiner 
* Sekcio pri agrikulturo ĉe la "Freien Hochschule für Geisteswissenschaft", Goetheanum
* Gazeto *Vivanta tero*
* Enkonduko en la biodinamikan agrikulturon 
* Diversaj publikaĵoj pri biodinamiko 

### Esplorado 
* "Forschungsring für Biologisch-dynamische Wirtschaftsweise e.V."
* "Forschungsinstitut für ökologischen Landbau", FIBL
* Fako pri biodinamika agrikulturo ĉe la universitato Kassel 

### Kritiko 
* Der Spiegel: Erleuchtung durch die Gurke (47/2006), 20-an de novembro 2006 (Plena teksto )

Kategorio:Ekologia agrikulturo
Kategorio:Antropozofio
Château Lynch-Bages

dekstra|eta|150 px|Château Lynch-Bages 1996
La kastelo Lynch-Bages, **château Lynch-Bages**, estas vinkulturejo de 90 ha kiu situas en Pauillac en la regiono Gironde.

Dum la klasifikado oficiala de la vinoj de Bordeaux AOC Pauillac en 1855, ĝi estis klasifikita "kvingrada granda kreskaĵo", classification officielle des vins de Bordeaux de 1855.

## La vino 
Château Lynch-Bages estas konata ĉefe pro sia bonega ruĝa vino, de kiu en averaĝaj jaroj estas produktitaj ĉ. 25.000 kestoj kun po 12 boteloj. La komenca fermentado estas farata precipe en grandaj ujoj el ŝtalo. Poste la vino restas dum ĉ. 15 monatoj en bareloj, en franca barriques, kiuj estas je 50-60 % novaj. La plimulto de vino-spertuloj konsentos, ke Château Lynch-Bages produktas je la nivelo de klaso duagrada Deuxième Cru kvankam sia oficiala klasifiko estas klaso kvingrada.

La plej bonaj jaroj de la lastaj 50 jaroj estas laŭ spertuloj 1961, 1982, 1989, 1990, 1996 und 2000. Dum aŭkcioj en 2004 kelkaj de tiuj jaroj atingis prezojn de pli ol 200 € po botelo.

La kastelo ankaŭ produktas malgrandan kvanton de blanka vino kun la nomo "Blanc de Lynch-Bages".

Lynch-Bages
Kategorio:Pauillac
Simako

**Sankta Simako**, latine **Symmachus**, (naskiĝis nekontan daton en Sardio kaj mortis 514) estis papo ekde 498 ĝis sia morto. Simako estis filo de Fortunatus kaj estis baptita jam plenkreskulo, poste li iĝis arkidiakono. Post morto de papo Anastazio la 2-a, la senato elektis Simakon papo, sed parto de roma pastraro aklamis kontraŭpapon Laŭrenco, fama arkipresbitero de Romo kaj amiko de Konstantinopolo. Post multaj diskutoj, Teodoriko la 1-a, reĝo de Ostrogotoj kaj de Italio konfirmis Simakon kiel papon 506.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
László Bogdán

**BOGDÁN László** estis rumanuja hungara poeto, verkisto, tradukisto naskita en Sfântu Gheorghe la 8-an de marto 1948; mortinta la 10-an de aŭgusto 2020.

## Biografio 
La mezlernejon László Bogdán finis en sia naskiĝurbo en Székely Mikó Kollégium, poste li estis laboristo, ceramikisto, pedagogo, kulturaganto. Inter 1969 kaj 1974 li estis ĵurnalisto ĉe la *Megyei Tükör*, inter 1974 kaj 1976 en Bukareŝto ĉe *Művelődés*, inter 1977 kaj 1984 denove ĉe *Megyei Tükör*, inter 1985 kaj 1995 ĉe A Hét. Ekde 1996 li estis ĉefkunlaboranto de *Háromszék*. Li estis membro de *E-MIL* http://www.irodalom.org/uj/index.php  kaj Hungara Arta Akademio (2005). Lia pseŭdonimo estis *Vaszilij Bogdanov*.

## Premioj 
* A Marosvásárhelyi Írói Egyesület Prózadíja 1980, 1985;
* A Ro. Írószöv. Díja 1981, 1988;
* LÁTÓ-nivelpremio 1992;
* Füst Milán-premio 1994;
* MÚRE nivelpremio 1995.
* József Attila premio, 2010.

## Verkoj 
* *Matiné*, poemoj, Bk., 1972;
* *Helyszínkeresések forgatáshoz*, romanoj, Bk., 1978;
* *Címeremben két hattyú*, romano, Bk., 1980;
* *Játék mozgó tükrökkel*, rakontoj, Bk., 1983;
* *Ingaévek*, poemoj, Bk., 1984;
* *Luca-napi időjóslások*, fantastika romano, Bk., 1985;
* *A bőrönd elföldelése*, rakonto, Bk., 1986;
* *Promenád avagy A jobb kézre húzott kesztyűk városa*. Töredékek vígeposzból, romano, Bk., 1989;
* *A késdobáló avagy A jobb kézre...* Második könyv, romano [Promenád c. trilógia 2. része], Bk., 1991;
* *A késdobáló*, romano, Bk., 1994;
* *Eltűnés*. Töredékek vígeposzból. Harmadik könyv, romano, Bk.-Kvár, 1994;
* *Agitátorok éjszaka*. Töredékek vígeposzból, romano, Sepsiszentgyörgy, 1995;
* *Az erdélyi kertmozi*, poemoj, Mvh., 1995;
* *Az ördög Háromszéken*. Töredékek vígeposzból, romano, Sepsiszentgyörgy, 1997.
* *Átíratok múzeuma* (poemoj), l998;
* *Szentgyörgyi Demokritus*, l999;
* *Ház a kopár hegyen* (történetek), 2000;
* *Öt korsó sör a Golgotában* (elektitaj rakontoj), 2000;
* *Argentin szárnyasok* (poemoj), 200l;
* *A szoros délben* (romano), 2002;
* *Drakula megjelenik* (romano), 2002;
* *Oldás és kötés* (eseoj), 2003;
* *Hol vagytok, ti régi játszótársak?* (romano), 2003;
* *Az erdélyi Madonna* (poemoj), 2004;
* *P. a ketrecben* (poemoj), 2004;
* *Bűbájosok* (romano), 2005;
* *Fogolyvadászat* (poemoj), 2005;
* *A démon női alakot ölt* (poemoj), 2006;
* *A felesleges utazás*, rakonto, noveloj, 2008.

## Tradukaĵoj 
* P. Stoica: Nyulak és évszakok, v., Bk., 1978.

## Verkoj redaktitaj 
* Julio Cortázar: *Az összefüggő parkok*, postvorto, Bk., 1983;
* M. H. Simionescu: *Intelmek Delfinhez*, postvorto, Bk., 1987;
* Bajor Andor: *Apróhirdetés*, elektite, antaŭparolo, Bk., 1989.
* Bajor Andor: *Betűvetők becsülete*, 1996;
* *Özönvíz* (elektita antologio el poemoj de transilvanujaj poetoj), 2000;
* *A nyüzsgés a mélyben* (antologio de , rakontoj, noveloj de transilvanujaj verkistoj), 2005.

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Patriarĥo de Okcidento

**Patriarĥo de Okcidento**, aŭ **Patriarko de Okcidento** estas unu el la titoloj de la Papo, ĉefe uzata en rilatoj kun orientaj eklezioj kaj ortodoksaj eklezioj. Ĝenerale, ortodoksismanoj akceptas ke papo estas unu el patriarkoj, *primus inter paribus*, t. e., la unua inter siaj kunuloj, sed ne akceptas lian aŭtoritaton super aliaj patriarkoj. 

Papo Benedikto la 16-a rezignis la titolon en 2006, fakto kiu kaŭzis dubojn kaj negativajn reagojn de ortodoksismanoj. En 2024, Papo Francisko reprenis la titolon, nuligante la rezignon de sia antaŭulo.

## Referencoj 
*
*Okcidento
Kategorio:Titoloj
Imre Ferencz

**FERENCZ Imre** (ferenc) estas rumanuja hungara ĵurnalisto, poeto, amatora skulptisto naskita en Imper la 28-a de septembro 1948.

## Biografio
Imre Ferencz finis la mezlernejon en Sânmartin (Harghita), la fakojn pri rumana-hungara lingvoj en Padagogia Altlernejo Târgu Mureş, la ĵurnalismon en Universitato de Bukareŝto. Ĝis 1976 li instruis. Ekde 1972 li estis kunlaboranto de ĵurnalo Hargita kaj poste Hargita Népe.

## Volumoj
**A hetedik évad*, poemoj, 1979;
**Gyufa a zsebben*, publicistiko, 2002;
**Utánrendelés elődökről*, 2003;
**Tenyerem, hazám*, 2004.
**Történelmi lóárverés*, humuraĵoj, Státus Kiadó, Csikszereda, 2005;
**Vadvessző*, 
**Madár a fényben*
**Búcsúrepülés*, poemoj, 2008.
**Madaras versek*, poemoj, 20012.
**Pakli*, poemoj 2012.

## Ekspozicio 
*Skulptaĵoj, Miercurea Ciuc, 2008.

## Fonto
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Ferencz, I
Ferencz, I
Ferencz, I
Hormisdaso

**Sankta Hormisdaso**, latine **Hormisdas**, (naskiĝis nekonatan daton en Frusino, hodiaŭ Frosinone kaj mortis en 523) estis papo ekde 514 ĝis sia morto. En la jaro 502 li kunvokis sinodon en Baziliko de Sankta Petro, li ofte interkomunikiĝis al Patriarko de Konstantinopolo Epifanio pri la afero de Akacio de Konstantinopolo. Li ankaŭ konfirmis la dekreton de Gelasio la 1-a *De Libris Recipiendis et Non Recipiendis* pri la libroj de la Biblio.

Kiam oni elektis lin papo, li estis nur diakono, ne pastro, kaj havis edzinon kaj filon. Lia filo ankaŭ iĝis papo (papo Silverio).

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Felikso la 4-a

**Sankta Felikso la 4-a**, latine **Felix IV**, naskiĝis nekonatan daton en Benevento kaj mortis en 530. Li estis papo ekde 526 ĝis sia morto. La titolo "la 4-a" estas diskutinda, ĉar *Felikso la 2-a* estis kontraŭpapo. Malmulte oni scias pri Felikso, krom ke li estis filo de Castorus.

Post kiam Teodoriko arestis kaj mortis la papon Johano, li elektis Felikson papo.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en 530
Burunoj

La **burunoj** (ankaŭ nomataj *Barun* aŭ *Borun*) estas etno en la aŭtonoma regiono Sud-Sudano en Sudano

Ili vivas en la federacia ŝtato an-Nil al-azraq plejparte je la aŭ proksime de la Blanka Nilo.

La buruna lingvo apartenas al la nilotaj lingvoj.

## Loĝantaro 
La burunoj entute estas proksimume 33.800 homoj (stato 2000).

Evoluo de la loĝantaro:

## Eksteraj ligiloj 
*www.ethnologue.com Pri la burunoj
*Informoj pri la burunoj 

Burunoj
Árpád Vida

maldekstra|eta dekstra|eta
**VIDA Árpád** estis hungara pentristo naskita en Marosvásárhely la 4-an de aprilo 1884 kaj mortinta en Budakeszi la 21-an de februaro 1915.

## Biografio 
La desegninstruisto de Árpád Vida estis Károly Gulyás. Ekde 1903 li studis en Budapest kaj akiris diplomon de desegninstruisto. En 1907 kiel soldato li estis en Vieno. Poste li studis en Budapeŝto en la pentristlernejo. En 1908 la *Belarta Muzeo* aĉetis lian memportreton kaj li vojaĝis en Italujon kaj en 1910 li gajnis premion de afiŝkonkurso. En tiu jaro per stipendio li vojaĝis en Parizon, poste en Munkenon kaj denove en Italujon. Li mortis je tuberkulozo.
Liaj pentraĵoj ĉeestis en internaciaj ekspozicioj en Dresden (1909), en Venecio (1910), en Romo (1911). Li gajnis *Eszterházy-premio*n (1911). Multaj el liaj kreaĵoj neniiĝis en 1944.

## Bibliografio 
* Keresztes Gyula: Marosvásárhely szecessziós épületei, Difprescar Kiadó, Mvrhely, 2000
* *Vida Árpád* Művészet, Tizennegyedik évfolyam, 1915, Harmadik szám p. 165-167.http://www.mke.hu/lyka/14/165-167-vida.htm
* Dr. Hoffmann Edith: Erdélyi művészek stílusalakító törekvései Nyugat, 1940. 11. szám

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Vida A
Vida, A.
Pierre Soulages

**Pierre SOULAGES** (naskiĝis  en Rodez, Aveyron, Francio, mortis ) estis franca pentristo. Li estis kun Hans Hartung ĉefa reprezentanto de la abstrakta neaĵa skolo de la nuna franca pentrarto. Li tipe uzis larĝajn nigrajn traboformojn antaŭ hela fono.

## Bibliografio 
* Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen (Hrsg.): *Einblicke. Das 20. Jahrhundert in der Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf*, Hatje Cantz Verlag, Ostfildern-Ruit 2000; ISBN 3-7757-0853-7
* Niklas Maak: *Als ich nach Deutschland fuhr, zur ersten documenta*. En: *Frankfurter Allgemeine Zeitung* de la 9-a de junio 2007

## Eksteraj ligiloj 
* Pli pri lia biografio

Kategorio:Francaj pentristoj
Kategorio:Francaj centjaruloj
Johano la 1-a (papo)

**Sankta Johano la 1-a**, latine **Ioannes I**, (naskiĝis nekonatan daton ĉ. la jaro 470 en Toskanio, Itala duoninsulo kaj mortis la 18-an de majo 526 en Raveno) estis papo ekde 523 ĝis sia morto. Kiam Johano papiĝis li jam estis tre maljuna kaj malsana, sed li estis la unua papo, kiu vojaĝis al Konstantinopolo. Tie li iris kiel ambasadoro de reĝo Teodoriko por peti al imperiestro Justino la 1-a la nuligon de dekreto kontraŭ arianismo. Teodoriko suspektis ke la papo kaj la imperiestro kuniĝis kontraŭ li. Tiel post la reveno de Johano la reĝo arestis lin en Raveno kaj eble mortigis lin tie.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en 526
Bonifaco la 2-a

**Bonifaco**, latine **Bonifacius**, (naskiĝis nekonatan daton kaj mortis la 17-an de oktobro 532) estis papo ekde 530 ĝis sia morto. Bonifaco estis ostrogoto kaj la unua papo ĝermandevena. La papo Felikso la 4-a elektis Bonifacon kiel sia posteulon, sed plejparto de la katolika pastraro, apogita de Konstantinopolo, elektis Dioskoron, sed la kontraŭpapo Dioskoro mortis kelkajn tagojn poste.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Mortintoj en 532
Zweig

**Zweig** (,  *tsveyg, tsvayg*,  ("branĉo") interalie estas la familia nomo de la sekvaj personoj:

* Arnold Zweig
* Stefan Zweig

Kategorio:Germanaj familiaj nomoj
Stefano la 1-a (papo)

**Sankta Stefano la 1-a**, latine **Stephanus**, naskiĝis en Romo nekonatan daton kaj mortis en 257, laŭ iuj fontoj la 2-an de aŭgusto 257. Li estis papo de 254 ĝis sia morto. En tiu funkcio antaŭis lin Lucio la 1-a kaj sekvis lin Siksto la 2-a. Stefano estis ido de fama kaj nobela romia familio *Iulia*. Ne estas certe ĉu li mortis kiel martiro aŭ ne; laŭ iuj fontoj li martire estis senkapigita.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Martiroj
Kategorio:Mortintoj en 257
Agapeto la 1-a

**Sankta Agapeto la 1-a**, latine ** Agapetus**, naskiĝis nekonatan daton en Romo kaj mortis 536 en Konstantinopolo. Li iĝis papo de 535 ĝis sia morto. Agapetus estis filo de Gordianus, roma pastro. Li estis sendita kiel ambasadoro de la reĝo *Teodato* de la Ostrogotoj al Konstantinopolo por akordigi pacon inter Bizanca imperio kaj Ostrogotoj, sed imperiestro Justiniano la 1-a ne akceptis la pacon kaj, eble, mortigis Agapeton.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Vinajo

**Vinajo** (laŭvorte *disciplino*) estas en pli mallarĝa signifo aro de reguloj de konduto por budhisma monaĥa komunumo aŭ samgo. La doktrino de la Budho eblas ĝenerale dividi en du partojn: *Darmo* aŭ scienco kaj *Vinajo* aŭ disciplino. Eblas diri, ke la unua okupiĝas per teorio kaj la alia per praktiko, eĉ kiam fakte ili grandparte transkovras unu la alian.

*Vinajo-pitako* estas la unua parto de budhisma leĝo Tripitako. Ties kernon kreas Patimokkha. En teravada tradicio ĝi enhavas 227 regulojn por la monaĥoj (bhikkhu) kaj 311 por monaĥinoj (bhikkhuni). Aliaj lernejoj havas diferencan nombron de reguloj.

Parto de Vinajo-pitako estas multaj pluaj tekstoj, el kiuj kelkaj klarigas devenon de ordenaj reguloj el konkretaj incidentoj en la monaĥa komunumo. Aliaj enhavas detalojn el vivo de signifaj lernantoj de la Budho kaj iliajn vekiĝojn. Pluaj tekstoj priskribas, kiel la unuopaj reguloj devas esti validigataj kaj kiel devas esti solvataj disputoj inter bikŝuoj.

## Eksteraj ligiloj 
*Bhikkhu Gavésakó: Reguloj de la budhistaj monaĥoj (PDF)  

Kategorio:Budhismaj tekstoj
Kategorio:Paliaj budhismaj nocioj
Kategorio:Terminaro de Budhismo
Svätý Peter

eta|maldekstra|250ra|Katolika preĝejo de Svätý Peter
eta|250ra|maldekstra|Vilaĝocentro de Svätý Peter
eta|250ra|maldekstra|Kalvinana preĝejo de Svätý Peter
eta|250ra|maldekstra|Vilaĝodomo de Svätý Peter

**Svätý Peter** (sveti peter), pli frue **Dolný Peter,** hungare **Komáromszentpéter** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Nitra, en distrikto Komárno. Ekstera vilaĝparto estas *Kováčova samota,* hungare *Kovácspuszta*.

## Situo 
Svätý Peter situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Komárno troviĝas 15 km.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko. Preĝejo omaĝe al Sankta Petro estis konstruita en 1332, apude komunumo estiĝis en formo *Zenthpeter*, kiu estis apartenaĵo de burgo Komárno. La turkoj faris preskaŭ senhoma la vilaĝon. Ekde 1659 familio Zichy (ziĉi) havis la kampojn. Tertremo en 1763 okazis. En 1849 tie estis stabo de rusa armeo. En 1910 loĝis en la vilaĝo 2959 da homoj, (2881 hungaroj kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Komárom (reĝa departemento), al distrikto de Udvard, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 2621 da homoj (1930 hungaroj kaj 675 slovakoj). La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo, sed ankaŭ uzino pri kandeloj nomata *Nawax* funkcias.

## Vidindaĵoj 
* katolika baroka preĝejo de 1730, en 1763 rekonstruita
* krucoj de 1909 kaj de 1923
* baroka skulptaĵo pri Sankta Triunuo
* klasikisma kalvinana preĝejo de 1784
* luterana templo el la 20-a jarcento
* parko el la 19-a jarcento
* muelejo de 1926

## Famuloj 
En la tiama Szentpéter naskiĝis hungara historiisto-pastro Ferenc Kollányi.

Kategorio:Municipoj en distrikto Komárno
Universitato Al-Azhar

eta|350px|Al-Azhar-moskeo
La **Universitato** **Azhar** (aŭ **al-Azhar**, , signifante *"la floranta"*) en Kairo estas unu el la plej renomaj klerigaj institucioj en la islama mondo kaj la plej malnova, daŭre funkcianta universitato de la tuta mondo. Ĝia nomo devenas de *az-Zahra*, kromnomo de Fatima, la plej juna filino de profeto Mohamedo.

Ĝi estas religia institucio dum nereligia estas la Universitato de Kairo.

## Historio 
Unue estis konstruita la Azhar-moskeo, post dujara konstruado finita en 961. La studoj komenciĝis en oktobro 975 (koresponde al jaro 365 AH - post la hiĝro), jam funkciis la jura fako (ĉefjuĝisto ''Abul Hasan Ali ibn an-Nu'man* prelegis pri *"al-Ichtisar"*, tre baza verko de ŝijaa juro - nur en 1171 ĝi fariĝis sunaa).

La teologia akademio (madraso) estis fondita nur en 988 dum rego de Fatimidoj per ministro (veziro) *Ya'qūb ibn Kilis* (979-991) kiel kleriga kaj klerika centro, ĉefe por teologio kaj juro (*Fikho*). Studentoj kaj profesoroj loĝis kaj manĝis en la centro.

La universitato fariĝis pli kaj pli konata kaj post detruo de Bagdado per la mongoloj (gvidataj de Ĥülegü en 1258), al-Azhar fariĝis nekontesteble la plej grava islama klerigejo. Studentoj tiam venis ĉefe el Nordafriko, Nubio kaj Okcidentazio. Hodiaŭ krome estas multaj "Azhari" (Azharanoj) el Eŭropo kaj Nordameriko, kiuj konvertiĝis al islamo (ili kutime loĝas en aparta universitatejo).

Plian gravecon *al-Azhar* akiris depost la 19-a jarcento kaj altiris studentojn el la tuta mondo. Sub reĝo Faruk la 1-a okazis reformo per *Klerigad-leĝo de 1950'': la universitato estis strukturita en tri fakoj – Islama juro (madh'hab), teologio kaj araba lingvo. En 1961, dum regado de Gamal Abdel Nasser, estis plua reformo, kiu malfermis teknikan, pedagogian kaj medicinan fakultatojn.

*Al-Azhar* akceptas nur islamajn studentojn. Komuna klerigo de viraj kaj virinaj studentoj (kiel eblas ĉe ŝtataj universitatoj en Egiptio) ne okazas. La universitato havas 375.000 (!) studentojn , inter ili 150.000 virinojn. La instruistaro ampleksas 16.000 personojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ttt-ejo de Azhar-universitato  (arabe)
* ttt-ejo de ministrejo pri religioj  (plurlingve)
* Charlotte Wiedemann kaj Daniel Steinvorth: *al-Azhar, Die Blühende*. ("al-Azhar, la floranta")  en: Die Zeit n-ro 5, la 27-an de januaro 2005 

Kategorio:Universitatoj en Egiptio
Kategorio:Kairo
Kategorio:Islamo
Agorismo

eta|150px|Agorisma simbolo a³: „Agoro, Anarkio, Agado!“
eta|dekstra|170px|J. Neil Schulman
**Agorismo** estas anarkiisma politika filozofio fondita de Samuel Edward Konkin la 3-a, kaj poste plie disvolvita de J. Neil Schulman. Ĝia plej baza ideo estas krei socion en kiu ĉiuj "rilatoj inter homoj estas volontaj interŝanĝoj — libera merkato." La termino venas de la greka vorto "agoro" (*ἀγορά*), kiu signifas malfermitan lokon por homamasiĝo kaj merkato en antikvaj grekaj urboŝtatoj. Ideologie, ĝi estas termino, kiu reprezentas revolucian specon de anarki-kapitalismo, kvankam la vorto "revolucia" ne implicas perfortan revolucion, sed emfazas "alternativan ekonomikon" - t.e., senimposta "subgrunda" merkata agado, kiun agoristoj kredas pova kontribui al la elimino de la ŝtato.

## Politika agado 
Agoristoj malapogas partoprenon en ŝtataj balotoj kaj lobiadon de reformoj. Tion ili kredas senefika kaj nur helpanta al la ŝtato. Anstataŭe, agoristoj emfazas la neceson de alternativaj sociaj kaj ekonomiaj strukturoj, kiuj ne dependu de la ŝtato. Agoristoj opinias, ke tiel eblas atingi liberan socion pli rapide ol per iu pure politika agado.

La bazo de tia alternativa strategio estas miksaĵo de propagando, edukado kaj rekta agado, aparte en la kampo de ekonomio kaj entrepreno. Agoristoj strebas disvastigi informon pri la Aŭstria skolo de ekonomiko kaj pri libertarianaj politikaj kaj etikaj sistemoj. Krome, ili apogas rektan agadon, aparte en la kampo de merkato kaj privata komerco. Tio apartigas ilin de "laŭleĝaj libertarianoj", kiel la Libertariana Partio de Usono, kiuj apogas agon tra parlamentaj reprezentantoj, sed ne rektan partoprenon de popolo en ekonomio. Agoristoj unuavice fokusas je ekonomia laboro, kreante kooperativojn kaj entreprenojn, kiuj ignoru eksterajn regulojn, ŝtatan licencadon kaj impostojn. Krome, multaj agoristoj strebas krei teritoriajn enklavojn kaj liberajn sociojn, kiuj estu ekonomie sendependaj de ekzistantaj ŝtatoj. Multaj agoristoj subtenas kriptoanarkiismon kaj aliajn teknologiojn, kiuj helpas atingi plian anonimecon kaj malebligi registaran potencon super individuoj. Agoristoj nomas tiujn metodojn revoluciaj, kontraŭe al reformismo kaj parlamentismo, kiujn ili oponas.

## Agoristaj organizaĵoj 
La plej granda agorista organizaĵo estas la **Alianco de Agorista Agado** (*Agorist Action Alliance, A3*). Ĝi estas reta strukturo de aktivistoj sen iuj estroj aŭ buroktatoj. La Alianco de Agorista Agado estas ligita kun pli vasta organizaĵo Alianco de Libertarianaj Maldekstruloj.

## Referencoj 
## Ligoj 
* Agorism: Revolutionary market anarchism 
* *Agorist Class Theory (PDF)*  
* Agorist Action Alliance  (A3) 
* *The New Libertarian Manifesto*  
* Interview With Samuel Edward Konkin III  

Kategorio:Anarki-kapitalismo
Johano la 2-a (papo)

**Johano la 2-a**, latine ***Ioannes II*** (Ioannes secundus), naskiĝis en Romo nekonatan daton kaj mortis la 8-an de majo 535. Li estis papo de 533 ĝis la fino de sia vivo. Lia nomo estis *Mercurius* (Merkuro), sed kiam li papiĝis, li ŝanĝis sian nomon al kristana nomo Johano, tiel, li kreis la moron de la papoj ŝanĝi siajn nomojn.

Laŭ la verko *Librum Pontificalem*, la imperiestro Justiniano la 1-a recitis la kredon antaŭ li kaj donis al li multkostajn donitaĵojn.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Mortintoj en 535
Vigilio

**Vigilio**, latine **Vigilius**, (naskiĝis ĉirkaŭ 500 en Romo kaj mortis en Sirakuzo en 555) estis papo de 537 ĝis sia morto. Laŭ Prokopio el Cezareo, lia patro Ioannes estis konsulo kaj lia frato Reparatus estis senatano. En jaro 531 Vigilio iĝis diakono. Li estis ambasadoro kaj kunulo de papo Agapeto la 1-a en Konstantinopolo al Justiniano la 1-a, tie li akiris apogon de la imperiestra edzino Teodora kontraŭ monofizitismo. Kiam Agapeto mortis per veneno en kortego, la imperiestredzino volis ke Vigilio estu papo, sed, ĉar Silverio estis jam elektita kiel papo, ŝi sendis la generalon Belizaro por eksigi la papon. Silverio estis arestita kaj devis rezigni la papecon kaj estis mortigita kelkajn semajnojn poste.

Virgilio, ĉar dependis de subteno de konstantinopola kortego, ne firme kondamnis la monofizitismon, pro tio, li estis malŝatita de okcidenta pastraro, kaj kiam li mortis, li ne estis entombigita en Baziliko de Sankta Petro de Romo.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Mortintoj en 555
Rokhirundo

La **rokhirundo** (*Ptyonoprogne rupestris*) estas eta birdo el la familio de hirundedoj (*Hirundinidae*). La birdoj plejofte ne estas pli grandaj ol 15 centimetroj kaj estas proksimume samgrandaj kiel murhirundoj.

Dum la tuta jaro rokhirundoj troviĝas sur la Iberia duoninsulo, en suda Italio kaj en Grekio. Dum la reprodukta sezono ili ankaŭ aperas en Francio, Svislando kaj la Balkano. Alimaniere dirite la specio reproduktiĝas en la montaroj de suda Eŭropo, Mediteraneo kaj suda Azio. Multaj eŭropaj birdoj estas loĝantaj nemigrantoj, sed kelkaj nordaj reproduktantoj kaj plej parto de aziaj birdoj estas migrantaj. Ili vintrumas en norda Afriko aŭ Barato.

maldekstra|alternative=Bildo de Rokhirundo|eta|Bildo de Rokhirundo
eta|* Ptyonoprogne rupestris *
La **rokhirundo** estas 14–15&nbsp;cm longa kaj iome simila laŭ kutimoj kaj aspekto al aliaj aeraj insektomanĝantoj, kiel la rilataj hirundoj kaj la nerilataj apusoj. Ĝi havas **malhelbrunajn suprajn partojn kaj sablokolorajn subajn partojn**, kaj montras **blankajn “truojn” aŭ "fenestrojn" en la malferma vosto** dumfluge; tiu vosto havas **rektan bordon** kaj ne forkoforman kiel aliaj genroj de la familio kiel la Bordhirundo, la Murhirundo aŭ la Kamphirundo aŭ la aliaj specioj de la genro Hirundo.

Ĝi similaspektas al la Bordhirundo, sed la **rokhirundo** estas pli granda, pli malhela sube, kaj pli rimarkinde ne havas la brustozonon, dum la Bordhirundo havas iom forkoforman voston sen blankaj punktoj. Ties flugo estas rapida kaj lerta, kaj ĝi akrobatas malantaŭ la insektoj kiujn ili manĝas dumfluge. Ĝi havas larĝajn pintecajn flugilojn.

La **rokhirundo** (ambaŭ partneroj) konstruas kovritan neston kun formo de kvarono de sfero el koto kolektita en sia beko, kaj tie la ino demetas 3-5 ovojn. Dum pariĝado ofte okazas persekutaj ceremoniaj flugoj, dum kiuj unu el la partneroj povas preni dumfluge plumeton aŭ harbulon por donaci al la alia partnero. Ili kutime nestumas sub klifajn kornicojn en siaj montaraj habitatoj -kie foje estas ankaŭ la Alpa apuso-, sed ili rapide adaptiĝis al konstruaĵoj kaj pontoj de aŭtoŝoseoj, kie ofte kunestas kun Murhirundo, kaj krome ili loĝas el marnivelo (marbordaj klifoj ĝis altaj pintoj de Pireneoj aŭ Balkanoj. Ĉefe la ino kovas; kaj plej ofte kreskiĝas nur du idoj. Ili kutime ne formas grandajn reproduktajn koloniojn, sed ĝi estas gregema for de la reprodukta sezono.

## Taksonomia noto 
La genro *Ptyonoprogne* estis ofte enmetita en la pli granda genro Hirundo.

## Referencoj 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* (PDF) de Javier Blasco-Zumeta

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Hirundedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Filozofia anarkiismo

**Filozofia anarkiismo** estas anarkiisma pensoskolo, kiu tenas, ke al la ŝtato mankas morala legitimeco, sed ne porpledas revolucion por ĝin elimini. Kvankam filozofia anarkiismo ne nepre implicas iun ajn agadon aŭ deziron por la elimino de la ŝtato, filozofiaj anarkiistoj ne kredas, ke ili ne estas devigitaj obei la ŝtaton, aŭ, ke la ŝtato rajtas obeigi. Filozofia anarkiismo "estas ero precipe de individuisma anarkiismo." Ekzemploj de historie notindaj filozofiaj anarkiistoj estas William Godwin, Pierre-Joseph Proudhon, Herbert Spencer, Benjamin Tucker, kaj Henry David Thoreau. Kelkaj nuntempaj filozofiaj anarkiistoj estas John Simmons kaj Robert Paul Wolff.

Laŭ Allan Antliff, Benjamin Tucker kreis la nomon "filozofia anarkiismo" por distingi pacan evolueman anarkiismon de revoluciaj alispecaj formoj.

Kategorio:Anarkiismaj pensoskoloj