open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emmy Rossum

**Emmanuelle Grey "Emmy" ROSSUM** (naskiĝis la 12-a de septembro 1986 en Novjorko, Novjorkio, Usono) estas usona teatra kaj filma aktorino.

## Filmografio (elektoj) 
* 2003 - *Nola* ... Nola
* 2003 - *Mystic River* ... Katie Markum
* 2004 - *The Day After Tomorrow* ... Laura Chapman
* 2004 - *The Phantom of the Opera* ... Christine
* 2006 - *Poseidon* ... Jennifer Ramsey
* 2009 - *Dragonball* ... Bulma

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.emmyrossum.com
* http://www.imdb.com/name/nm0002536/

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Novjorko
Ruvenzori

La **Ruvenzori**-montaro estas malgranda, sed spektabla montara ĉeno en Meza Afriko, ĉe limoj de Ugando kaj Kongo. Ĝi havas oficiale la nomon **Rwenzori-montaro** ekde 1980, ĉar tiu formo pli bone respegulas la elparolon de la lokaj triboj (laŭ la angla?).

maldekstre|eta
Ĝi longas 120 km, larĝas 65 km, la plej alta montpinto altas 5109 m. La plej altajn pintojn kovras konstanta neĝo, kiu estas kuriozeco en Afriko. Krom montoj de Ruvenzori, neĝan ĉapelon portas nur la Kilimanĝaro kaj la Kenja monto.

La montaro konsistas el 6 montoj, dividitaj per profundaj valoj: la Baker-, Emin-, Gessi-, Speke-, la Sanley-monto kaj la Monto Luigi di Savoia. La plej granda estas la Stanley-monto kun kelkaj pintoj, el kiuj la Margerita monto estas la plej alta el la montaro. La montojn suprenfaldis la moviĝoj de la terkrusto. La regiono estas vaporriĉa, la montojn ofte kovras nuboj.

La montaro havas varian vegetaĵaron de la tropikaj pluvarbaroj ĝis la altmontaj herbejoj. Famas ankaŭ ties faŭno, kiu ampleksas de la arbara elefanto tra la diversaj primatoj ĝis la nur tie vivantaj birdoj. Unu zono de la montaro famas pri la erikoj, kiuj altas 6 m kaj kovras ilin muskoj; alia zono famas pri 3-metraj bluaj lobelioj. Plimulto de la montara ĉeno estas parto de la Monda heredaĵo. Ĝin prizorgas la uganda Nacia Parko de Montaro Rwenzori kaj la konga Nacia Parko de Virunga.

La monton ekvidis – el inter la eŭropaj veturantoj - Henry Morton Stanley en 1889. Militista komandanto kaj anstataŭiganto de Stanley surgrimpis la montojn la 7-an de junio kaj superante 3 mil metrojn. La ĉefajn pintojn grimpis unuafoje Luigi Amedeo, princo de Abruzzi en 1906. La monto Luigi di Savoia portas lian nomon.

## Ŝrumpiĝo de la glaĉeroj 
Pro la tutgloba varmiĝo de la Tero, oni ektimis sorton de glaĉeroj de Ruvenzori, en la 2000-aj jaroj. Ruvenzori en 1906 havis 43 (nomumitaj) glaĉerojn sur ses montoj de la montaro, kun areo de 7,5 kvadrataj kilometroj (duono de glaĉeraro de Afriko). La glaĉeroj de la montaro en 2005 restis sur tri montoj, sur areo de 1,5 kvadrataj kilometroj. Oni esploras en dua duono de la 2000-aj jaroj, kian efikon havas la ŝrumpiĝo je vegetaĵaro kaj biodiverseco de la monto.

## Vidu ankaŭ 
* Afromontano
* Albert-Rifto
* Monda heredaĵo de Unesko
* Monda heredaĵo en Afriko
* Nubarbaro
* Orienta afromontano
* Ruvenzoriaj-virungaj montaraj arbustetaroj

## Eksteraj ligiloj 
* rwenzori.com – Rwenzori – turismaj informoj angle 
* esploro pri la glaĉeroj 


Kategorio:Mondaj heredaĵoj de UNESKO
Kategorio:Montoj en la Demokratia Respubliko Kongo
Pusztaszer

**Pusztaszer** [pustaser] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Csongrád, en subregiono de Kistelek.

## Bazaj informoj 
* Areo: 49 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1650
* Poŝtkodo: 6769
* Telefonprefikso: 62

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, sed ankaŭ ĉefvojo Budapeŝto-Szeged estas proksime.

## Historio 
Pusztaszer estis unuafoje menciita kiel *Szer* [ser] en 1138. Laŭ la *Gesta Hungarorum* de Anonymus la landokupantaj madjaroj kunsidis 34 tagojn tie kaj „decidis pri ĉiuj kutimoj kaj juroj de la lando”... La lokon kaj la ĉirkaŭaĵon ricevis tribestro Ond, „kies filo, *Ete* konstruigis tie fortan teran fortikaĵon”. Unue la tataroj, post jarcentoj la turkoj detruis la ĉirkaŭaĵon. Okazis incendio en 1638. Ekde 1828 la bienoj apartenis al urbo Kecskemét, sekvis evoluo. Okaze de la miljara datreveno de la hungara landokupo, en 1900 fariĝis memorkolono de la 7 tribestroj. Ekde tiam Pusztaszer [pustaser] iĝis simbolo de la hungara landokupo kaj ŝtatfondiĝo. En 1880 lernejo ekfunkciis. Memstara vilaĝo elformiĝis en 1934.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, restoracio.

## Vidindaĵo 
* arboreto

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Plata eĥino

**Plataj eĥinoj** aŭ sabloeĥinoj (*Clypeasteroida*) apartenas al klaso de eĥinoj. Ili vivas sur plataj sablaj bordoj de ĉiuj maroj, kie ili povas sin nutri per etaj organikaj partikloj, kiuj adheras sur sableroj. Kelkaj specioj fosas sin en la sablon kaj tie senprobleme travivas la tajdon.

Male al veraj eĥinoj, la plataj eĥinoj ne havas kalkajn pikilojn. Ilia plata skeleto estas kovrita per maldika epidermo kaj sennombraj cilioj, kiuj kondukas la nutraĵon al la buŝ-ĉirkaŭo. 

La plata eĥino havas duflankan sistemon, buŝo kaj anuso troviĝas sur la suba flanko. Ĝi moviĝas per la amblakraj piedetoj, nur antaŭen, iomete flanken. La plata eĥino enfosas sin en la sablon en iom pli ol unu minuto.

Multaj el la montraĵoj en la publika ekspozicio de la Muzeo de Kompara Zoologio en Kembriĝo, Masaĉuseco, havas ne nur zoologian intereson sed ankaŭ historian gravon. Pasintaj ekspozicioj montris fosilion de plata eĥino kiu estis trovita de Charles Darwin en 1834.

Kategorio:Ekinodermoj
Dóc (Csongrád)

**Dóc** [dOc], estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Csongrád, en subregiono de Szeghalom.

## Bazaj informoj 
* Areo: 49 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 800
* Poŝtkodo: 6766
* Telefonprefikso: 62

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, Tiso preterfluas. Szeged troviĝas 25 km-ojn.

## Historio 
Ekde la 15-a jarcento la kampoj apartenis al Nikolao Dóczy, kiu donis nomon al la komunumo. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Post la turka erao la kamparanoj konstruis farmojn en siajn parcelojn, ĉar el la urbo ne povis kulturi teron kaj bredadi bestojn. Naskiĝis senfinaj vicoj de farmoj, kiu hungare enradikiĝis "farmomondo" pro la grandeco. Ekde 1803 familio Pallavicini akiris la kampojn, kiu formis grandan modernan bienon. En 1952 naskiĝis la memstara municipo.

## Vidindaĵo 
* romkatolika preĝejo de 1792

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Orkrona regolo

**Orkrona regolo** estas tre eta paseroforma birdo de Norda Ameriko. Ĝi estas membro de familio regoledoj, kies scienca nomo **Regulidae** devenas el la latina vorto *regulus* aŭ "eta reĝo" aŭ princo, kaj derivas el la koloraj kronoj de plenkreskuloj, kaj apartenas al la malpligrandaj birdoj de paseroforma grupo.

## Aspekto 
Plenkreskuloj estas olive-griza supren, blanka suben, kun maldika beko kaj kun mallonga vosto. Ili havas blankan zonon sur flugiloj, nigra stripeto tra okuloj, kaj **flava krono sur kapo ĉirkaŭita per nigra koloro**. La plenkreskaj virseksuloj havas oranĝan makulon en la mezo de la flava korono.

## Troviĝo 
La birddo loĝas en koniferaj arbaroj tra Kanado, nordorienta kaj okcidenta Usono, Meksiko kaj Centra Ameriko. Nordaj birdoj migradas al Usono. Iuj birdoj estas nemigrataj en bordaj regionoj en la sudaj partoj de ĝia troviĝo. Nordaj birdoj restadas pli norde vintre, ol Rubenkrona regolo.

## Nestado 
Ĝi nestas en bonkvalite plekta nesto kiu aspektas kiel taso kaj estas enplektita inter penditaj branĉetoj de arbo.

## Nutrado 
Ĝi serĉadas aktive insektojn, insektovojn, araneojn en arboj kaj arbedoj.

## Voĉo 
La birdo resonas per serio de altintenzaj sonoj je unu noto.

## Referencoj (angle) 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Close up Picture of Golden-crowned Kinglet
* Golden-crowned Kinglet Information and Photos - South Dakota Birds and Birding
* Golden-crowned Kinglet Species Account - Cornell Lab of Ornithology
* Golden-crowned Kinglet - *Regulus satrapa*  - USGS Patŭent Bird Identification InfoCenter

Kategorio:Regoledoj
Felgyő

**Felgyő** [feldjO] estas vilaĝo en Hungario en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Csongrád, en subregiono de Csongrád (urbo).

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 77 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1450
* Poŝtkodo: 6645
* Telefonprefikso: 63

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo. Csongrád troviĝas je 6, Szeged je 53, Budapeŝto je 141 km-oj.

## Historio 
La alvenintaj hungaroj havis tie komunumon, post la ŝtatiĝo ĝi havis ankaŭ preĝejon. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Post la turka erao familio Károlyi formis biencentron por tabakokulturistoj. La kampoj administre apartenis al Csongrád. En 1948 naskiĝis la memstara vilaĝo.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, poŝto, kuracejo.

## Famuloj 
* En Felgyő mortis survoje Zoltán Nemere.
* En tiam kuntirita vilaĝo Csanytelek-Felgyő naskiĝis kemiisto Lajos Hackl.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
CAFTA

[eta|300px|Areo de CAFTA, formata de: [Kostariko, Salvadoro, Usono, Dominikano, Gvatemalo, Honduro kaj Nikaragvo.]]
**CAFTA** (angle *Dominican Republic-Central America Free Trade Agreement*, hispane *Tratado de Libre Comercio entre Estados Unidos, Centroamérica y República Dominicana*) estas komerca traktato inter Usono, Kostariko, Dominika Respubliko, Salvadoro, Gvatemalo, Honduro kaj Nikaragvo. Ekde aliĝo de la Dominikana Respubliko (2004) la liberkomerca traktato nomiĝas oficiale DR-CAFTA (Dominican Republic - Central American Free Trade Agreement).

La subskribo de la kontrakto kaŭzis amasprotestojn en kelkaj landoj, ĉar la tieaj loĝantoj timis ekonomian superecon de la Usono. La mezamerika agrikultura sektoro – karakterizita je etkamparanoj – timas la subvenciitan usonan agrikulturon.

La CAFTA-traktato estas grava paŝo post fiasko de FTAA (Free Trade Area of the Americas), planita kun 34 landoj de Latin-Ameriko kaj Usono. La DR-CAFTA celas liberan komercan zonon en tuta Ameriko per laŭpaŝa malpliigi de doganoj, administraj malhelpiloj.

Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Liberkomercaj traktatoj
Kategorio:Ameriko
Intermeza filamento

**Intermeza filamento** estas grupo de proteinaj fibraj (diametro 10 nm), unu de la plej gravaj elementaĵoj de ĉelskeleto. Plimulto de intermezaj filamentoj ĉeestas en ĉelsolo, inter la ĉelkerna membrano kaj ĉelmembrano. Intermezaj filamentoj kategoriitas en 6 specoj, laŭ similecoj de strukturo kaj sekvenco de aminoacidoj.

Kategorio:Ĉelbiologio
Bury St Edmunds

eta|La Katedralo de Bury St Edmunds
**Bury St Edmunds**, urbo en la graflando Suffolk, Anglio. Antaŭe ĝi estis la ĉefurbo de Okcidenta Suffolk. La urbnomo devenas de "Borough" (t.e. urbo) kaj la nomo de Sankta Edmund, saksa reĝo de la orient-angloj, mortigitan de la danoj en 869. La reĝo entombiĝis en abatejo ĉirkaŭ kiu evoluis la nuna urbo. La urbo estis multe vizitata de pilgrimantoj. Ne post la fino de la 14-a jarcento, ĝi estis grava kaj sukcesa centro de la tuk-industrio. En 1214 anglaj nobeloj kunvenis ĉe Bury St Edmunds kaj ĵuris igi la reĝon Johanon akcepti "Ĉarton de liberoj", kiu influis la kreon de la Magna Carta.

La abatejo plejparte detruiĝis en 1539 dum la "Disigo de la monaĥejoj" (ruinoj ankoraŭ videblas), kiam la reĝo Henriko la 8-a fermis monaĥejojn, sed la urbo daŭre prosperis dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj. Mary Tudor, fratino de la reĝo Henriko la 8-a, unue enteriĝis en la abatejo, sed kiam tiu fermiĝis, oni re-entombigis ŝin en la preĝejo de Sankta Maria.

Inter 1599 kaj 1694 okazis tie gravaj procesoj kontraŭ laŭdiraj sorĉistinoj. Kiam venis la industria revolucio Bury St Edmunds iĝis relative malpli grava loko, kaj hodiaŭ ĝi estas alloga merkat-urbo kun ĉ. 35,000 loĝantoj en 2001. Dum la dua mondmilito proksime al la urbo estiĝis usona flugokampo.

En 1914 la preĝejo de Sankta Jakobo iĝis la katedralo de la nova dioceso de St Edmundsbury kaj Ipswich.

Ĉiun majon okazas festivalo kun koncertoj, teatraĵoj, ktp.

Kategorio:Urboj de Britio
Kategorio:Suffolk
Ŝenudo la 3-a

Papo **Ŝenudo la 3-a** de Aleksandrio (kopte: Ⲡⲁⲡⲁ Ⲁⲃⲃⲁ Ϣⲉⲛⲟⲩⲟϯ ⲡⲓⲙⲁϩ ϣⲟⲩⲙⲧ, arabe: البابا شنوده الثالث; ofte latinliterigita *Shenouda*, naskiĝinta la 3-an de aŭgusto 1923 en Provinco Asjut, Egiptio, kun naskiĝnomo ***Nazir Gajed***, arabe: نظير جيد mortis la 17-an de marto 2012), estis la 117-a papo de la Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio kaj patriarko tut-afrika ĉe la sankta apostola sidejo de Sankta Marko la evangeliisto de la Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio.

Laŭ difino de sia ofico, li estas ĉefo de la sankta sinodo de la Kopta Ortodoksa Patriarkujo Aleksandrio.

Li servas kiel papo de Aleksandrio ekde la 14-a de novembro 1971, prezidante tutmondan pligrandiĝon de la Kopta Ortodoksa Eklezio. Dum sia papa regno, Ŝenudo la 3-a enoficigis la unuajn episkopojn super Nord-Amerikaj episkopujoj, kiuj nun enhavas pli ol cent kirkojn (kompare kun kvar en 1971), kaj la unuajn episkopojn en Aŭstralio, kaj li ankaŭ establigis la unuajn koptajn kirkojn en Sud-Ameriko.

Li estas konata pro sia forta subteno de unueco de la Kristanaro, kaj ekde la 1970-aj jaroj, apogas interkonfesiajn kristanajn interparolojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo  ()
* Papo Ŝenudo la 3-a – Kopta ortodoksa eklezio: Biografio, rete legeblaj libroj, kaj rete aŭdeblaj predikoj ()

Kategorio:Ortodoksismo
Kategorio:Koptaj papoj
Kategorio:Patriarkoj de Aleksandrio
Federico Consolo

**Federico CONSOLO** (1841–1906) estis Sanmarina violonisto kaj komponisto. Li komponis la nacian himnon de San Marino.

Li naskiĝis en Ancona. Li studis la violonon ĉe Ferdinando Giorgetti en Florenco kaj ĉe Henri Vieuxtemps en Bruselo, kaj komponadon ĉe Fétis kaj Liszt, li ludis kun granda sukceso je preskaŭ ĉiuj kortegoj en Eŭropo kaj la Oriento. En 1884, pro nerva malsano, li devis ĉesigi la ludadon de violono. Li translokiĝis al Florenco kaj koncentriĝis al komponado. Liaj verkoj inkluzivas kelkajn orientajn verkojn, koncertojn kaj "Shire Yisrael" ("Libro dei Canti d'Israel", Florenco, 1891), kolekton de sefardaj sinagogaj melodioj kaj originaj komponaĵoj. Li poste faris arkeologajn studojn, verkadon pri muzika notado, kaj speciale pri muziko en la Biblio. Li estis kavaliro de kelkaj ordenoj en diversaj ŝtatoj.

## Fontoj 
* angla Vikipedio
* JewishEncyclopedia

Consolo, Federico
Ásotthalom

**Ásotthalom** [Aŝothalom] estas grandvilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Mórahalom.

## Bazaj informoj
* Areo: 123 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 4150
* Poŝtkodo: 6783
* Telefonprefikso: 63

## Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ la serba landlimo sen limpasejo, ĉefvojo Szeged-Baja preteriras.

## Historio
La loko unuafoje aperis en 1760, en 1778 ankaŭ la nomo aperis. Tiutempe la kampoj apartenis al Szeged. Poste multe da farmoj kaj farmocentroj formiĝis. Post la granda inundo en Szeged okazinta en 1879 oni disdonis multe da parceloj kaj kreskiĝis serio da farmoj. Inter 1919-1922 la serboj okupis la regionon. La nuna vilaĝo restis hungara, sed apud la novaj limoj. En 1950 en la regiono formiĝis 5 vilaĝoj: Ásotthalom, Domaszék, Mórahalom, Ruzsa kaj Zákányszék. Post unu jaro Ásotthalom ricevis elektran kurenton, poste kolĥozoj formiĝis. Tiutempe 8000 da homoj loĝis tie. En 1968 la komunumo havis la rangon limogarda vilaĝo. Impona sportejo konstruiĝis en 1992.

## Vidindaĵoj
* netuŝita arbaro ekde 1886
* maljuna poplo nomata pri fama bandito Rózsa (rOĵa) 
* Preĝejo Koro de Jesuo (Ásotthalom) de 1930
* marĉa herbejo kun maloftaj kreskaĵoj
* kapelo omaĝe al Elizabeto de Hungario de 1937
* banejo

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kulturdomo, klubo de maljunuloj, interreta ĉambro.

## Fontoj 
* oficiala paĝo hungare

## Famuloj 
En Ásotthalom naskiĝis restaŭristo Vilmos Osgyányi.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Domaszék

**Domaszék** [domasEk] estas vilaĝo en Hungario en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Szeged.
eta|Blazono de Domaszék

## Bazaj informoj 
* Areo: 52 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 4300
* Poŝtkodo: 6781
* Telefonprefikso: 62

## Situo 
Domaszék situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Baja-Szeged. La lasta urbo troviĝas 10 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko kaj ferepoko, loĝis tie avaroj, hunoj, sarmatoj, gepidoj, eĉ restis tie kurgano. La hungaroj ne vivis tie en paco pro la tataroj, ribelemaj kumanoj, turkoj. La nomdonanto estis figuro Doma en 1552 laŭ la dokumentoj. Post la turkoj la senhomaj kampoj apartenis al Szeged. Poste multe da farmoj kaj farmocentroj formiĝis. En 1927 fervojeto ekfunkciis, ĉar la fervojo Baja-Szeged parte ekde 1920 apartenis al Jugoslavio. Preĝejo konstruiĝis en 1938. En la regiono formiĝis 5 vilaĝoj en 1950: Ásotthalom, Domaszék, Mórahalom, Ruzsa kaj Zákányszék.

## Vidindaĵoj 
En 1988 moderna Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Domaszék) konstruiĝis en Domaszék.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Lövéte, Rumanio
*  Wolbrom, Pollando

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
McLaren

**McLaren** estas nomo de
* McLaren Group, firmaaro,
* McLaren (Formulo 1), teamo de formulo 1
* McLaren Cars ltd, britio|brita fabrikanto de sportaj veturiloj
* McLaren F1, unu el la veturiloj de McLaren Cars Ltd
* jenaj personoj
** Anne McLaren, brita sciencisto
** Brian McLaren (* 1956), usona pastro
** Bruce McLaren, novzelanda aŭtosportisto kaj fondinto de la formulo-1-teamo
** Kyle McLaren, kanada glacihokeisto
** Malcolm McLaren, brita artisto, modisto, dezajnisto, muzikisto
** Wayne McLaren, usona fotomodelo (la Marlboro-bovinisto)
Distrikto Merzig-Wadern

La **distrikto Merzig-Wadern** [prononco "**Mer**cik-**Va**dern"] estas unu el ses distriktoj de la germana federacia lando Sarlando, laŭ areo la plej granda el la ses. Ĝia administra sidejo estas la urbo Merzig.

Najbaras la distriktoj Trier-Saarburg norde, Sankt Wendel oriente, Saarlouis sude kaj al Francio plus la Grandduklando Luksemburgo okcidente. La limon al Francio kaj Luksemburgio konsistigas la rivero Mozelo.

## Geografio 
La distrikto ampleksas tri pejzaĝon: la valon laŭlonge de la rivero Saro, kiu de la urbo Saarlouis trafluas la okcidentan distriktan teritorion direkte al la urbo Trevero (en tiu valo ankaŭ situas la fama rivera kurbiĝo "Saarschleife" ["**Zar**ŝlajfe"] apud la loko Mettlach ["**Met**laĥ"]), la randan parton de la mezalta montaro Hunsrück ["**Huns**ryk"] en la norda distrikta teritorio kaj la orienta montetara lando Priems-Blies, proksima al la riveroj Saro kaj Nahe.

La sola vinkultiva tereno de Sarlando situas en la komunumo Perl borde de la rivero Mozelo.

[eta|maldekstra|300ra|fama vala kurbiĝo de la rivero Saar en [Mettlach]]

## Urbaj kaj neurbaj komunumoj 
eta|dekstra|300ra|kastelo *Münchweiler*
(unuopaj nombroj de enloĝantoj laŭ la stato fine de decembro 2006)

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la distrikto (germanlingvaj) 

## Bildaro 

Dosiero:Merzig Fussgängerzone.jpg|Merzig
Dosiero:Dagstuhl DSC02285.jpg|Wadern
Dosiero:Mettlach VuB Verwaltung Seite.jpg|Mettlach
Dosiero:Schloss berg nennig.jpg|Perl


Merzig-Wadern
Merzig-Wadern
Distrikto Neunkirchen

La **distrikto Neunkirchen** estas unu el ses administraj distriktoj en la germana federacia lando Sarlando. Ĝia administra sidejo estas la urbo Ottweiler.

Najbaras la distriktoj Sankt Wendel norde, Kusel oriente, Saarpfalz kaj la Regiona Ligo Saarbrücken sude kaj al la distrikto Saarlouis okcidente.

## Geografio 
La distrikta teritorio grandparte apartenas al monetetara pejzaĝo dominita de la riveroj Saro kaj Nahe.

## Historio 
La distrikta teritorio pli-malpli identas kun la ofica teritorio "Amt Ottweiler" de la historia graflando Saarbrücken. Post la Viena Kongreso la graflando estis donita al administrado de la fora reĝlando Prusio. Dum 1816 la administristoj de Prusio dividigis siajn provincojn en distriktarojn kaj distriktojn - tiel ekestis la distrikto Ottweiler ene de la distriktaro Trevero kadre de la prusia provinco Rejnlando. Post la Unua Mondmilito la Sarlando kaj kune la distrikto Ottweiler estis fortranĉita de la resta teritorio de la Germana Regno kaj ekde la jaro 1920 administriĝis de la Ligo de Popoloj. Dum 1946 la distriktaj limoj iom ŝanĝiĝis, kaj dum 1974 la teritorio estis renomumita "distrikto Neunkirchen". La distrikta administrejo tamen restis en Ottweiler. Ekde tiam la distrikto havas ĉefurbon en Neunkirchen kaj administran sidejon en Ottweiler. Post fino de administra reformo la distrikto ankoraŭ ampleksas 7 komunumojn, el inter tiuj 2 urboj. La plej granda distrikta urbo estas Neunkirchen, la dua plej granda urbo de Sarlando.

## Urbaj kaj neurbaj komunumoj 
(unuopaj nombroj de loĝantoj laŭ la stato fine de decembro 2006)

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la distrikto (germanlingvaj)

Dosiero:Eisengiesser Denkmal in Neunkirchen (fcm).jpg|Neunkirchen
Dosiero:Landratsamt Ottweiler.jpg|Ottweiler
Dosiero:IllingenBurgweiher.jpg|Illingen


Neunkirchen
Neunkirchen
Distrikto Saarlouis

La **distrikto Saarlouis** estas unu el ses administraj distriktoj en la germana federacia lando Sarlando. Sen konsideri la regionan ligon de la landa ĉefurbo Saarbrücken, ĝi estas la distrikto kun plej da loĝantoj. Ĝia administra sidejo estas la samnoma urbo Saarlouis.

Najbaras la distriktoj Merzig-Wadern, Sankt Wendel kaj Neunkirchen, la Regiona Ligo Saarbrücken kaj la francia departemento Moselle.

## Geografio 
La plej gravaj riveroj de la distrikto estas unuflanke la Saro, kiu de sudokcidento trafluas la distrikton direkte al Trevero, kaj la rivereto *Prims*, kiu venas de nordoriento kaj en Dillingen enfluas la riveron Saro.

maldekstra|200px

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la distrikto (germanlingvaj)

Dosiero:SaarlouisKaserne.jpg|Saarlouis
Dosiero:NeuesSchlossDillingen.jpg|Dillingen
Dosiero:EnsdorfKircheFront.jpg|Ensdorf
Dosiero:Körprich Kirche pano.jpg|Nalbach


Saarlouis
Saarlouis
Afrika strigo

La **Afrika strigo**, *Asio capensis*, laŭ kio ankaŭ *Kablanda strigo*, estas mezgranda malhela strigo, tio estas specio de birdo el la ordo de strigoformaj, familio de strigedoj, kun plumtufoj super kapo. La strigoj apartenantaj al la genro *Asio* estas konataj kiel orelstrigoj, ĉar ili havas plumtufojn aspektantaj kvazaŭ mamulaj oreloj. Tiuj "oreloj" povas esti aŭ ne esti videblaj, tiukaze estas mallongaj kaj apenaŭ videblaj.

Tiu specio estas loĝanta kaj reproduktanta en Afriko inkludante Madagaskaron.

La Afrika strigo estas 35-37 cm longa kun enverguro de 82-99 cm. Ĝi estas simila al la iomete pli granda marĉostrigo. Ĝi havas flavajn okulojn kun nigra pupilo kaj mallongajn oreltufojn kiun ne estas kutime videblaj. Ĝi distingiĝas el sia parenco pro sia malhela plumaro, kaj preskaŭ nestriaj supraj partoj. Ĝi estas longflugila, kaj glitas malrapide per rektecaj flugiloj dum ĉasado. Ĝi ofte ripozas sur la grundo aŭ malaltaj fostoj.

La voĉo estas preskaŭ raneca *kaar* aŭ kriĉa fajfo "ŝrss".

[eta|maldekstre|200ra|ovoj de *Asio capensis tingitanus* - [Muzeo de Tuluzo]]
La Afrika strigo nestumas surgrunde en malfermaj marĉaj areoj; la ino demetas 2-4 ovojn inter herbotufoj.

Ĝi ĉasas super malferma kamparo, ofte dumtage. La manĝaĵo estas ĉefe insektoj, sed ankaŭ etaj mamuloj, kiel roduloj kaj birdoj.

## Referencoj 
* 

Kategorio:Strigedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ifeoj

La **ifeoj** estas etno en Togolando, Ganao kaj Benino. La plejparto de tiu etno vivas en la hodiaŭa Togolando kun loĝantaro de proksimume 113.000 homoj. En Ganao vivas proksimume 27.000, en Benino proksimume 63.000 homoj.

La ifeoj apartenas al la joruboj.

## Ifeoj en Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venonta ĉiĉerono estas Akenatono kiu montras interesaĵojn el Afriko kaj poste prezentas la venontan ĉiĉeronon nome Sunĝata Kejta; tiu reliefigas la gravecon de Ifeoj por artaj metioj:

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Joshua Projekt

ifeoj
ifeoj
ifeoj
ifeoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Togolando
Kategorio:Ganao
Kategorio:Benino
Distrikto Sankt Wendel

La **distrikto Sankt Wendel** [prononco "Zankt **Ven**dl"] – germane ĝenerale skribite "Landkreis St. Wendel" laŭ la en la germana lingvo kutima mallongigo por la vorto sanktulo - estas unu el ses administraj distriktoj en la germana federacia lando Sarlando. Ĝia administra sidejo estas la samnoma urbo Sankt Wendel, kiu siaflanke estas nomita laŭ la kristana sanktulo Vendelo.

Najbaras la distriktoj Trier-Saarburg kaj Birkenfeld norde, Kusel oriente, Neunkirchen sude, Saarlouis sude kaj Merzig-Wadern okcidente.

## Geografio 
La distrikto grandparte estas parto de montetaro karakterizita per la rivero Nahe. Nur la pleja nordo apartenas al la mezalta montaro Hunsrück [prononco "Hunsryk"].

## Urbaj kaj neurbaj komunumoj 
(unuopaj nombroj de loĝantoj laŭ la stato fine de decembro 2006)

## Eksteraj ligiloj 
* Wendel.de/ oficialaj paĝoj de la distrikto (germanlingvaj)

Dosiero:StWendelRathaus.jpg|Sankt Wendel
Dosiero:Bostalsee.JPG|lago Bostal
Dosiero:Talsperre-nonnweiler.jpg|akvobaraĵo Nonnweiler
Dosiero:Kornbru1.JPG|strato de skulptaĵoj


Sankt Wendel
Sankt Wendel
Idomaoj

eta|etnoj en Niĝerio
La **idomaoj** estas mezniĝeria etno, kiu havas  anojn. Iliaj najbaraj etnoj estas la ibibioj, la iboj, la mamaoj kaj la mumujeoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Idoma Information (anglalingva)

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Niĝerio
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Niĝerio
Alto (triangulo)

[eta|dekstre|La tri altoj kaj la [altocentro]]
eta|dekstee|Propreco de orta triangulo
En geometrio, **alto** de triangulo estas streko kuniganta verticon kun la kontraŭa latero aŭ ĝia vastigaĵo, perpendikulara al la latero.

Ĉi tiu latero estas la *bazo* de la alto. Longo de la alto estas distanco inter la bazo kaj la vertico.

En izocela triangulo (triangulo kun du lateroj de la sama longo), la alto de vertico kie kuniĝas kongruaj lateroj, intersekcas la kontraŭan lateron (la bazon) je ĝia mezpunkto. En egallatera triangulo ĉi tio veras por ĉiuj tri altoj.

Longo de alto povas esti uzata por kalkuli areon de la triangulo. La areo estas egala al duono de produto de alta longo kaj ĝia baza longo. La rezulto estas la sama por ĉiu el la tri altoj.

En orta triangulo, la alto al la hipotenuzo kiel bazo dividas la hipotenuzon en du partojn de longoj *p* kaj *q* tiel ke
:*h2 = pq*
kie *h* estas longo de la alto.

## Altocentro 
La tri altoj aŭ iliaj vastigaĵoj intersekciĝas en sola punkto, nomata kiel **ortocentro** aŭ **altocentro** de la triangulo. La altocentro kuŝas en la triangulo kaj la altoj ĉiuj kuŝas en la triangulo se kaj nur se la triangulo estas ne malakuta (kio estas ke ĝi ne havas angulon pli grandan ol orto).

La altocentro, la pezocentro, centro de ĉirkaŭskribita cirklo kaj centro de la eŭlera cirklo ĉiuj kuŝas sur sola rekta nomata kiel la eŭlera rekto. La centro de la eŭlera cirklo kuŝas je mezpunkto inter la altocentro kaj la centro de ĉirkaŭskribita cirklo, kaj distanco inter la pezocentro kaj la centro de ĉirkaŭskribita cirklo estas duono de distanco inter la pezocentro kaj la altocentro.

La vertico-transitiva konjugito de la altocentro estas la centro de ĉirkaŭskribita cirklo.

## Aldonaj faktoj 
### Egallatera triangula teoremo 
Por ĉiu punkto *P* en egallatera triangulo, sumo perpendikularoj al la tri lateroj estas egala al la alto de la triangulo.

### Radiuso de enskribita cirklo 
Estu ajna triangulo kun longoj de la altoj *α, β, η* kaj *r* estu radiuso de enskribita cirklo. Tiam

:::\tfrac{1}{r}=\tfrac{1}{\alpha}+\tfrac{1}{\beta}+\tfrac{1}{\eta} .

## Vidu ankaŭ 
* Dusekcanto de angulo
* Mediano (geometrio)
* Mezortanto

## Eksteraj ligiloj 
* http://arxiv.org/abs/math/0701554, H. Lee Price kaj Frank R. Bernhart, Pitagoraj triopoj kaj nova teoremo de Pitagoro; simfonia teoremo
* Triangulaj centroj
* Altocentro de triangulo kun interaga animacio
* Konstruado de altocentro per cirkelo kaj liniilo
* Interaga Java apleto por altocentro 

Kategorio:Trianguloj
Regiona Ligo Saarbrücken

La **Regiona Ligo Saarbrücken** () estas aparta speco de teritoria unuo de Germanio, iusence komparebla al distrikto, kaj situas en la germana federacia lando Sarlando. Simile kiel la Distrikto Regiono Hanovro, ĝi grupigas grandan urbon kaj ĝian geografian ĉirkaŭaĵon. La Regiona Ligo ekestis la 1-an de januaro 2008 baze de administra reformo decidita de la parlamento de Sarlando la 27-an de novembro 2007. Jure la Ligo estas posteulo de la "Urba Ligo Saarbrücken" - germane *Stadtverband Saarbrücken* - kaj diferencas ĉefe pro ŝanĝiĝinta administra strukturo.

Najbaras la distriktoj Saarlouis okcidente, Neunkirchen norde, Saarpfalz oriente kaj la najbara ŝtato Francio sude.

## Geografio 
La teritorio de la Regiona Ligo ampleksas la centran parton je la valo de la rivero Saro kaj de montetara regiono karakterizita krome de la pli malgranda rivero Nahe.

Plej granda urbo de la Regiona Ligo kaj samtempe plej granda urbo de la federacia lando Sarlando estas Saarbrücken, la plej eta neurba komunumo Großrosseln.

## Urbaj kaj neurbaj komunumoj 
(unuopaj nombroj de loĝantoj laŭ la stato fine de decembro 2006)

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la Regiona Ligo (germanlingvaj)

Dosiero:Saarbrücken Schloss 2.jpg|Saarbrücken
Dosiero:Altes Rathaus Voelklingen.jpg|Völklingen
Dosiero:GöttelbornBergvorschule.jpg|Quierschied-Göttelborn
Dosiero:D-SB-Kleinblittersdorf.JPG|rivero Saro ĉe Kleinblittersdorf


Saarbrücken
Saarbrücken
Emil Steinberger

**Emil STEINBERGER** (naskiĝis la 6-an de januaro 1933 en Lucerno, do nun -jaraĝa), estas svisa humuristo, aŭtoro, reĝisoro kaj aktoro. Li estas tre konata en Germanio kaj Svislando ekde la 1970-aj jaroj kiel **Emil**.eta|dekstra|250px|Emil kun edzino Nicell.

## Vivo kaj verkoj 
Emil Steinberger estas la filo de la librotenisto Rudolf Steinberger kaj ties edzino Creszentia, naskita Horat.

Jam kiel knabo li improvizis skeĉojn. Li fariĝis poŝtoficisto, ekde 1960 li vizitis la instituton por grafiko en Lucerno kaj diplomiĝis kiel grafikisto. 1966 li edzinigis Maya Rudin. 1967 li malfermis la malgrandan teatron „Kleintheater am Bundesplatz“, en kiu okazis ĵazkoncertoj, teatro- kaj kabared-prezentadoj kaj liaj propraj prezentadoj. En Lucerno li malfermis kinejon kun 150 sidlokoj, la „Atelier-Kino“, Ateliero-kinejon, kiu ĝis nun aktivas.

Liaj Emil-skeĉoj estis senditaj en okcidenta Germanio, Svislando, Aŭstrio kaj post iom da tempo ankaŭ en GDR, la komunisma orienta Germanio. Li aktoris en lingvoj svisgermana, altgermana, franca kaj itala. Kritikistoj cetere tre laŭdis ke lia sceneja prezentado en ĉiuj tri ĉefaj svisaj lingvoj simbole unuigis Svislandon kaj kabarede superis la lingvolimojn en la lando. 

La svisgermana akĉento estas bone komprenita kaj alloga ankaŭ en Germanio. Emil parolas tre malrapide. Tio similas al la japana prezentadstilo rakugo. Simile ankaŭ lia sceneja prezentado en la franca kaj itala havas forte svisgermanan akĉenton kaj estas kompareble malrapideca, kvankam en intervjuoj li povas tute senakĉente komuniki en tiuj lingvoj.

Fine de 1993 li iris al Novjorko, vivanta tie normalan, burĝan, anoniman vivon. Je la 28-a de majo 1999 li edzinigis sian duan edzinon Niccel Kristuf, kun kiu li reiris al Svislando kaj nun vivas ĉe la lago de Ĝenevo.

Li eldonis librojn: *Wahre Lügengeschichten* veraj mensogaj rakontoj, *Emil via New York*. 2001 li fondis kun lia edzino eldonejon „Edition E“, en kiu liaj libroj kaj skeĉoj estas publikigitaj.

## Honorigoj 
* 1971 – „Anerkennungspreis der Stadt Luzern“ für kulturelle Tätigkeiten
* 1976 – Deutschen Kleinkunstpreis in der Kategorie *Kabarett*
* 1985 – Prix Walo
* 1986 – Karl-Valentin-Orden
* 1988 – Hans Reinhart-Ring der Schweizer Gesellschaft für Theaterkultur
* 1996 – „Ehrennadel der Stadt Luzern“
* 2003 – Rose von Montreŭ *Ehrenrose*
* 2003 – Oertli-Preis por lia humoro transiranta lingvolimojn
* 2004 – Göttinger Elch por lia vivoverko
* 2004 – Deutscher Comedypreis *Ehrenpreis por lia vivoverko*
* 2004 – Morenhovener Lupe
* 2005 – Salzburger Stier *Ehrenstier por lia vivoverko*
* 2006 – Bayerischer Kabarettpreis (Ehrenpreis)
* 2008 – Ehrenbürger der Stadt Luzern okaze de lia 75-a naskiĝfesto

## Listo de liaj plej gravaj skeĉoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ( kaj france)
* 
* 
* retejo Edition E ()
* Emil Steinberger nomumiĝis honora civitano () 

Kategorio:Svisaj verkistoj
Kategorio:Svisaj aktoroj
Kategorio:Germanlingva literaturo
Kategorio:Lucernanoj
Kanada Acerfolio Ora (Monero)

La **Kanada Acerfolio Ora** estas oficiala ora monero de la nacia monfarejo de Kanado (angle: Royal Canadian Mint). Tiu monero aperis en 1979. Tiam, ĝia pureco estis .999 (99.9% oro). Ekde 1981, ĝia pureco estas .9999 (99.99%) kaj la oro en ĉiu monero elvenas nur de kanadaj minoj. Nuntempe, produktiĝas moneroj havanta la jenajn pezojn: 1 troja unco (oz), 1/2 oz, 1/4 oz, 1/10 oz, kaj 1/20 oz. En 1994 ankaŭ aperis 1/15-unca monero.

Kategorio:Mono
Kategorio:Moneroj
Saraoj

eta|Saraino, 2000
La **saraoj** estas etno, kiu loĝas en la sudo de Ĉado kaj en la Centr-Afrika Respubliko. En Ĉado la saraoj konsistigas 30 % de la loĝantaro, en la Centr-Afrika Respubliko 10 %. Subgrupoj de la saraoj estas interalie la ngambajoj kaj la Sara-Mbajoj (je la meza parto de la rivero Shari).

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* proverboj de saraoj (anglalingva/saralingva)

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Ĉado
Kategorio:Etnoj en Centr-Afrika Respubliko
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ĉado
Kategorio:Centr-Afrika Respubliko
Saro

La **Saro** (, , ) estas rivero en Francio kaj Germanio (Sarlando, Rejnlando-Palatinato).

## Geografio 
eta|maldekstra|
eta|maldekstra|
eta|maldekstra|150ra|
La rivero fontas ĉe la monto *Donon* en montaro Vogezoj, Alzaco (Francio) en du fontaj riveretoj ("ruĝa Saro" kaj "blanka Saro") kaj fluas tra la regionoj Loreno kaj Sarlando. Apud la loko *Lorquin* sude de Sarrebourg (jen france, origine germane *Saarburg* kaj en lorena dialekto *Saarburch*) unuiĝas la du fontoriveretoj.

Post 246 kilometroj, el kiuj 126 troviĝas en Francio kaj 120 en Germanio, la rivero apud la urbeto Konz (Rejnlando-Palatinato) enfluas la pli grandan riveron Mozelo. La areo kiu liveras sian akvon al la rivero ampleksas 7431 kvadratajn kilometrojn.

La rivero dum la 19-a kaj 20-a jarcentoj havis gravan signifon por la transporto de karbo, fero kaj ŝtalo inter la industria centro Sarlando kaj la ĉirkaŭa parto de Eŭropo. Kanalo konstruita inter la jaroj 1862 kaj 1879 frue ligis ĝin al Francio, sed la fina parto de la rivero, antaŭ la enfluo en la riveron Mozelo nur post trakonstruo inter la jaroj 1969 kaj 1999 iĝis ŝipe pasebla por grandegaj kargoŝipoj, kiuj do nur plej fine de la industria epoko de la 19-a kaj 20-a jarcentoj de la Sarlando tra la Mozelo kaj Rejno povis atingi la same industriigitan Ruhr-Regionon kaj la industrian havenegon en Roterdamo.

La lasta parto de la rivero Saro – inter la lokoj Serrig und Konz – estas dominita de vinkultivado. La vinkultiva regiono "Saar" situas ekskluzive en la federacia lando Rejnlando-Palatinato, kie fekunda grundo sur ardezaj rokoj aparte favoras por la kultivado. En Sarlando dumlonge la sola vinkultiva teritorio estis apud la loko Perl, kvankam dum la jaro 2002 estis revivigitaj historiaj vitejoj Saarfels kaj dum 2007 ĉe Merzig.

## Alfluantoj 
* Prims

## Vidu ankaŭ 
* poemo de Rosalía de Castro, origine hispanlingva, tradukita al Esperanto: ''Ĉe l' bordoj de rivero Sar''

Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Riveroj en Germanio
Kategorio:Loreno
Kategorio:Riveroj en Sarlando
Kategorio:Riveroj en Rejnlando-Palatinato
Lauteraar-Glaĉero

**Lauteraar-Glaĉero** (; en Esperanto ankaŭ **Laŭterar-Glaĉero**) estas tributglaĉero de Unteraar-Glaĉero en Berna Oberlando. La glaĉero havas longecon de 9 km, averaĝan larĝecon de 1 km kaj surfacon de proksimume 9 km².

## Priskribo 
Lauteraar-Glaĉero estiĝas inter la orienta flanko de Lauteraarhorn kaj la suda flanko de Bärglistock. La kresto inter Schreckhorn kaj Bärglistock disigas ĝin de la glaĉersistemo de Suba Grindelwald-Glaĉero. La glaĉero fluas nun suden flankita oriente de Ewigschneehorn, kies kresto disigas ĝin de Gauli-Glaĉero, kaj okcidente de Abschwunghorn. La glaĉero estas nutrita de multaj flankaj firnkampoj. Post 7 km la glaĉero atingas la nordan fruntmorenon de Finsteraar-Glaĉero, kiu tie transiras al Unteraar-Glaĉero kaj devigas Lauterar-Glaĉeron kurbiĝi orienten kaj flui paralele al ĝi kaj poste Unteraar-Glaĉero. La glaĉerlango de Lauterar-Glaĉero, de la flankmoreno - respektive mezmoreno inter la du glaĉeroj - restas disigita de Unteraar-Glaĉero, do ne vere kuniĝas kun ĝi kaj post la kurbiĝo pli kaj pli maldikiĝas, ĝis ĝi finiĝas en mallarĝa pinto, el kiu elfluas rivero, kies akvo malaperas post kelkaj metroj en la flanka moreno de Unterar-Glaĉero.

## Vidu ankaŭ 
* Finsteraar-Glaĉero
* Unteraar-Glaĉero
* Oberaar-Glaĉero

## Eksteraj ligiloj 
* Glaciepokaj kaj postglaciepokaj glaĉerrestaĵoj  Eseo de Hantke Wagner kaj aliaj en germana lingvo
* Google-Mapo de Lauteraar-Glaĉero

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Berna Oberlando
Ibibioj

[eta|Etnoj en Niĝerio. Ibibioj ruĝecbrune oriente de la [Niĝera Delto.]]
La **ibibioj** estas etno en Niĝerio, Ganao, Kameruno kaj Ekvatora Gvineo. La tradicia loĝregiono situas en la hodiaŭa Niĝerio. Tie vivas ankaŭ la plejparto de la ibibioj kun nombro da loĝantoj de proksimume 3.976.000 homoj. La dua plej granda parto de la ibibioj vivas en Ganao kun loĝantaro de proksimume 43.000 anoj. En Kameruno vivas proksimume 34.000 ibibioj kaj en Ekvarora Gvineo proksimume 2.600.

Precipe en Ganao, Kameruno kaj Ekvatora Gvineo la ibibioj preskaŭ senescepte estas kristanoj. Ankaŭ en Niĝerio la plejparto de la ibibioj estas kristanoj.

Ili parolas la Ibibian lingvon.

## Literaturo 
* Karl-Ferdinand Schaedler «Lexikon Afrikanische Kunst und Kultur» ISBN 3-7814-0374-2 (germanlingva)

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Joshua Projekt
* University of Iowa Art&Life in Africa : Ibibioj

Kategorio:Etnoj en Afriko
ibibioj
ibibioj
ibibioj
Kategorio:Etnoj en Ekvatora Gvineo
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Niĝerio
Kategorio:Ganao
Kategorio:Kameruno
Kategorio:Ekvatora Gvineo
Unteraar-Glaĉero

**Unteraar-Glaĉero** (, en Esperanto ankaŭ **Suba Ar-Glaĉero**) estas la tria plej longa glaĉero de la Alpoj, se oni ĝin mezuras kune kun la plej longa brako de la Lauteraar-Glaĉero ĝi havus longecon de preskaŭ 20 km kaj estus eĉ la dua plej longa glaĉero en Svislando post Aleĉglaĉero. La averaĝa larĝeco de la ĉeflango estas 2km kaj ĝia surfaco 29,48 km².

## Priskribo 
Unteraar-Glaĉero estiĝas per la kuniĝo de la du gigantaj tributglaĉeroj Lauteraar-Glaĉero kaj Finsteraar-Glaĉero. Ĉe la kuniĝo de la du fontglaĉeroj la granda fruntmoreno de Finsteraarglaĉero premas Lauteraar-Glaĉeron suden, tiel, ke la de nordokcidento alfluanta Lauteraarglaĉero akre kurbiĝas orienten kaj nun fluas ĉiam mallarĝiĝante norde paralele al la ĉefglaĉero disigita de ĝi de flank- respektive mezmoreno. Post proksimume 2 km la norda paralelglaĉero finiĝas kaj ĝia elfluo malaperas en la flankmoreno kaj sub la Unteraarglaĉero kiu nun kiel potenca kaj majesta glaĉero kun larĝeco de preskaŭ 2 km fluas orienten al la Grimsel-Lago, kiu estas la fonto de Aro, la plej granda rivero en Svislando.

## La antaŭglaĉera marĉo 
Inter la Grimsel-Lago kaj la frunto de la Glaĉerlango troviĝas belega antaŭ-glaĉera marĉo kun pinarbaro. WWF luktis kontraŭ projekto altigi la Grimselbaraĵon, kio kaŭzintus inundon de tiu-ĉi regiono.

## Ar-Glaĉeroj 
Al la Grimsellago ankaŭ alfluas brako de la Aro, kiu estas la elfluo de Oberaar-Lago, al kiu fluas Oberaar-Glaĉero. Ĉi-lasta kune kun Unteraar-Glaĉero kaj ĝiaj du tributglaĉeroj formas la kvaropon de la Ar-Glaĉeroj, kiuj estas la heredaĵo de la iama potencega glaciepoka Ar-Glaĉero, kiu kovris grandajn partojn de la Svisa Mezlando.

## Vidu ankaŭ 
* Oberaar-Glaĉero
* Lauteraar-Glaĉero
* Finsteraar-Glaĉero

## Eksteraj ligiloj 
* Unteraar-Glaĉero en Glaĉer-Mezurreto de ETH-Zuriko
* Unteraargletscher auf Glaciers online Unteraar-Glaĉero en la reto "Glaciers-Online"
* Satelita bildo en Google-Mapo

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Berna Oberlando
Kategorio:Aro
Kategorio:Akvokolekta areo de Aro
Finsteraar-Glaĉero

**Finsteraar-Glaĉero** (germana lingvo: **Finsteraargletscher**; en Esperanto ankaŭ: **Finsteraar-Glaĉero**) estas tributglaĉero de la Unteraar-Glaĉero en Berna Oberlando, Kantono Berno, Svislando. La glaĉero havas longecon de proksimume 8&nbsp;km, averaĝan larĝecon de 1&nbsp;km kaj surfacon de proksimume 12&nbsp;km².

## Priskribo 
La glaĉero estiĝas en tri brakoj. La norda brako, kiu estas la ĉefbrako, naskiĝas sude de Lauteraarhorn kaj Hienderstock je alteco de proksimume 3400 m s.m. kaj fluas 4&nbsp;km suden kie ĝi renkontiĝas kun la aliaj du brakoj. Okcidenta brako estiĝas en firnkampoj je la orienta flanko de Finsteraarhorn. Ĝi havas formon de kurbita botelo kun longeco de proksimume 2,5&nbsp;km kaj larĝeco de inter 1,5 kaj 2&nbsp;km. Je ĝia norda flanko ĝi tra la firnaj kampoj de la glaĉerpasejo *Lautersattel* estas ligita kun Supra Grindelwald-Glaĉero. La suda brako estas la plej malgranda el la tri brakoj. Ĝi estiĝas je la suda flanko de Oberaarhorn (3477 m. s.m.) je alteco de 3400 m kaj havas ĝis la kunfluo longecon de proksimume 2&nbsp;km kaj larĝecon de 1&nbsp;km. La kunigitaj glaĉeroj nun fluas dum 4&nbsp;km nordorienten kun larĝeco de 1,5&nbsp;km. Je la renkontiĝo kun Lauteraar-Glaĉero ĝi kurbiĝas orienten kaj transiras al la Unteraar-Glaĉero.

## Vidu ankaŭ 
* Unteraar-Glaĉero
* Lauteraar-Glaĉero
* Finsteraarhorn

## Eksteraj ligiloj 
* Satelita foto en Google-Mapo

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Berna Oberlando
Green Day

**Green Day** (verda tago) estas usona rokmuzikgrupo kreita en 1987. La tri membroj estas Billie Joe Armstrong (gitaro, voĉo), Mike Dirnt (dua voĉo, basgitaro), Tré Cool (drumo). Pli ol 65 milionoj da albumoj vendiĝis tutmonde, kaj 22 milionoj da albumoj nur en Usono.

## Diskografio 
* 39/Smooth (1990)
* Kerplunk (1991)
* Dookie (1994)
* Insomniac (1995)
* Nimrod (1997)
* Warning (2000)
* American Idiot (2004)
* 21st Century Breakdown (2009)
* ¡Uno! (2012)
* ¡Dos! (2012)
* ¡Tré! (2012)
* Revolution Radio (2016)
* Father of All Motherfuckers (2020)
* Saviors (2024)

Kategorio:Usonaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1987
Karpo

**Karpo** ordinara (*Cyprinus carpio*) estas disvastiĝinta ĉiomanĝanta nesalakva (dolĉakva) fiŝo.

La subspecio *Cyprinus carpio haematopterus* estas konata en Japanio kiel koi.

Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Ciprinedoj
Ar-Glaĉeroj

La Ar-Glaĉeroj (germane **Aargletscher**) estas grupo de kvar grandaj glaĉeroj sur la teritorio de la komunumo Guttannen okcidente de Grimselpasejo, kiuj postrestis de la iama glaciepoka *Ar-Glaĉero* (germane *Aaregletscher*) en Berna Oberlando, Kantono Berno, Svislando, nome
* Oberaar-Glaĉero (germane: *Oberaargletscher*; en Esperanto ankaŭ *Supra Ar-Glaĉero*)
* Unteraar-Glaĉero (germane: *Untergletscher*; en Esperanto ankaŭ *Suba Ar-Glaĉero*)
* Lauteraar-Glaĉero (germane: *Lautergletscher*; en Esperanto ankaŭ *Laŭterar-Glaĉero*)
* Finsteraar-Glaĉero (germane: *Finstergletscher*; en Esperanto ankaŭ *Finsterar-Glaĉero*)

La kvaropo de la Ar-Glaĉeroj famiĝis jam en la 19-a jarcento pro la natursciencaj studoj de la du glaciologoj Franz Joseph Hugis (1827) kaj Louis Agassiz (1840).

La Ar-Glaĉeroj estas la fonto de la rivero Aro.

## Glaciepoka Arglaĉero 
Dum la glaciepoko la Ar-Glaĉeroj estis tributglaĉero de la giganta Arglaĉero, kies glaciamasoj kovris kvazxaŭ la tutan Bernan Oberlandon kaj partojn de la Svisa Mezlando, kie ili kunfluis kun la Rodanglaĉero.

## Eksteraj ligiloj 
* Satelita bildo sur Google-Mapo

Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Berna Oberlando
Kategorio:Aro
Tutin

**Tutin** (, *Tutin*, ) estas urbo en la regiono Sandžak de Serbio (parto de la Raška Distrikto). Laŭ popolnombrado de 2002, la urbo Tutin havas 30.054 loĝantojn (94,23% el ili konsideris sin bosnoj).

En la Esperanto-movado ĝi mallonge famiĝis en 2008, kiam serba esperantisto Bedun E. Kivenić anoncis, ke IJK 2009 okazos "en urbo Tutin', dediĉita al virinoj en la mondo". Tiu informo sekve estis malkonfirmita de la estraro de TEJO kaj kiel loko de la 65-a IJK en 2009 poste efektive estis elektita la ĉeĥa urbo Liberec'. Temis pri ŝerco pro la ŝercotago. La nomo de tiu esperantisto estas anagramo de la ĉeĥa vorto "duben" kaj la pola vorto "kwiecień", kiuj ambaŭ signifas "aprilo".

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de la urbo

Kategorio:Urboj de Serbio
Újszentiván

**Újszentiván** [UjsentivAn] estas vilaĝo en Hungario en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád-Csanád, en Distrikto Szeged. La loknomo signifas: nova-sankta-Ivano.

## Bazaj informoj 
* Areo: 16 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1550
* Poŝtkodo: 6754
* Telefonprefikso: 62

## Situo 
Újszentiván situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Makó-Szeged. Rando de la lasta urbo la vilaĝo troviĝas 1 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝnomo aperis unue dum regado de Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio) en 1411 en formo *Zenthyvan*. La komunumo nomiĝis pri patrono de sia preĝejo. Fine de la turka erao la vilaĝo senhomiĝis. Serboj refondis la komunumon en 1784, baldaŭe venis ankaŭ germanoj kaj hungaroj. En 1849 la hungara armeo grave malvenkis de la aŭstroj. Inter 1918-1921 la serboj okupis la vilaĝon. Fine de tio okazis loĝantarŝanĝo inter hungaroj kaj serboj. Post la 2-a mondmilito parto de la germaneco estis forigita.
eta|
Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, dentokuracejo, apoteko, klubo de maljunuloj, familihelpa servo. Vidindaĵoj estas serbaj preĝejo kaj paroĥo.

## Famuloj 
En Újszentiván naskiĝis kemiisto Péter Huhn.

== Komunumoj *szentiván* (=Sankta Ivano) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
La Danĝera Libro por Knaboj

**La Danĝera Libro por Knaboj** (angle: *The Dangerous Book for Boys*), verkita de Conn kaj Hal Iggulden, estas gvidlibro publikigita de HarperCollins, kiu celas “8-jarajn knabojn ĝis 80-jarajn knabojn”. Ĝi enhavas preskaŭ okdek temojn, ekz-e kiel konstrui arbhejmon, krei kristalon, aŭ scii direkton per horloĝo. Ĝi enhavas ankaŭ famajn citaĵojn, historiojn, militojn, kaj frazojn, kiujn “ĉiu knabo devus scii”. Ĝi estis publikigita la 5-an de junio 2006 kaj fariĝis la plejvendita nefikcia libro plurfoje, ĉar duona miliono da kopioj estis aĉetitaj.

## Vidu ankaŭ 
* La Aŭdaca Libro por Knabinoj
* Oficiala retpaĝo: http://www.dangerousbookforboys.com/ 

Kategorio:Libroj
Kategorio:Libroj de Conn Iggulden
Kategorio:Infanaj nefikciaj libroj