open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Riĉerkaro

**Riĉerkaro**
(itale **ricercar** aŭ **ricercare**;
la terminoj egalas)
estas speco de instrumenta komponaĵo
el la malfrua Renesanco
kaj precipe la frua baroko.

En sia plej ofta nuntempa uzo,
ĝi signifas fruan specon de fugo,
aparte tian, kiu havas seriozan karakteron,
en kiu la temo uzas longajn notdaŭrojn.
Tamen la termino havas konsiderinde
pli varian historian uzon.

En la deksesa jarcento,
la vorto *riĉerkaro* povis signifi
kelkajn specojn de komponaĵoj.
Terminologio estis tiam malstrikta, eĉ malrigora:
ĉu la komponisto nomu instrumentan pecon tokato,
kanzono, fantazio, aŭ riĉerkaro
evidente ne estis afero de strikta klasado
sed prefere sufiĉe arbitra decido.
Tamen riĉerkaroj dividiĝas en du ĝeneralajn specojn:
precipe homofonian pecon,
kun maloftaj kuroj kaj virtuozaĵoj,
ne malsimile al tokato;
kaj sekciigitan verkon,
en kiu ĉiu sekcio komenciĝas imite,
plej ofte en variaĵa formo.
Ekzemplojn de ambaŭ specoj de riĉerkaroj
oni povas trovi en la verkoj de Girolamo Frescobaldi.
La dua speco de riĉerkaro, la imita, kontrapunkta speco,
fariĝis laŭ historio la pli grava,
kaj eĉ malvolviĝis en la fugon.

Tiu ĉi dua, imita speco unue aperis
en la meza parto de la deksesa jarcento,
kaj malvolviĝis paralele al la moteto,
kun kiu ĝi dividis multajn siajn imitajn procedojn.
Instrumentaj transskriboj de motetoj
estis multaj en la frua deksesa jarcento,
kaj evidente komponistoj ekkreadis verkojn,
kiuj similis al tiaj laŭ karaktero
sed estis verkitaj sole por la instrumento
(klavaro kaj liuto estis kutimaj instrumentoj,
kiuj reprezentiĝis en tiu ĉi malvolviĝo).
Ĉar la teksto de la moteto jam ne estis havebla
kiel struktura aŭ unuiga rimedo,
oni bezonis trovi ian alian metodon de muzika organizado:
variaĵa formo montriĝis kiel la plej fleksebla kaj fortika.

Dum la baroka epoko,
la imita riĉerkaro iom post iom
evoluis en la fugon,
same kiel la instrumenta kanzono
evoluis en la sonaton.
Kelkaj verkoj, kiuj estas nedistingeblaj de fugoj,
estis nomataj "riĉerkaroj" ankoraŭ ĉe Bach,
krom la diferenco,
ke la notdaŭroj estis ĝenerale pli longaj
kaj la karaktero iomete pli serioza.
Bona ekzemplo estas la tripartaj kaj sespartaj riĉerkaroj
el *La muzika ofero* (1747) de Johann Sebastian Bach.

## Fontoj kaj pliaj legindaĵoj 
* "Ricercar," "Fugue," "Counterpoint" ("Riĉerkaro, fugo, kontrapunkto") en *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, red. Stanley SADIE. 20 vol. Londono, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1561591742
* Gustave Reese, *Music in the Renaissance* ("Muziko en la Renesanco"). Novjorko, W.W. Norton & Co., 1954. ISBN 0393095304
* Manfred Bukofzer, *Music in the Baroque Era* ("Muziko en la baroka epoko"). Novjorko, W.W. Norton & Co., 1947. ISBN 0393097455
* *The New Harvard Dictionary of Music*, red. Don RANDEL. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1986. ISBN 0674615255

Kategorio:Muzikaj formoj
Nassif Isaac

**Nassif ISAAC** (naskiĝis en Fajum, Egiptio) estas egipta esperantisto.

En sia juneco li kunsidis kun la patrino kaj la fratinoj por komuniki kun la spiritoj.

Li faris la unuagradan instruon en Kairo kaj la duangradan en Asjut, Usona Kolegio. 

## Verkoj 
*Esperanto-Araba Lernolibro (Isaac), 1969, Kairo, 72 paĝoj.
*La Mortintoj kaj la mortantoj SES Lorenz. Rio de Janeiro. 1979. 64 paĝoj
*La senmorta kaj la senviva
*Spiritismo kaj homfaritaj religioj SES. Rio de Janeiro. 1988. 55 paĝoj.
*Esperanto - araba poŝvortaro - eldonis Rotterdam : Universala Esperanto-Asocio, 1968. - 285 paĝoj 
*Vojaĝimpresoj de egipto tra Eŭropo kaj Azio - Kairo. 1967. 64 paĝoj.

Isaac, Nassif
Isaac, Nassif
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
La Mortintoj kaj la mortantoj

**La Mortintoj kaj la mortantoj** estas originala verketo (64-paĝa) de Nassif Isaac pri la mortintoj (spiritoj) kaj la mortantoj (homoj). Sur la paĝo 54 li diras: "reenkarniĝo klarigas la leviĝon kaj falon de nacioj".

Kategorio:Morto
Kategorio:Spiritismaj libroj
Spiritismo kaj homfaritaj religioj

**Spiritismo kaj homfaritaj religioj** estas originala verketo (56-paĝa) de Nassif Isaac. La aŭtoro diras: "La studado de Spiritismo nature kondukas nin al kompara analizado kun aliaj religioj". Ververe, laŭ li, la Juda Religio estis prezentita per Moseo; la pura Kristanismo estis donita de Jesuo, la Kristo, sed la eklezio dum du jarmiloj treege ŝanĝis la Kristanismon, tial fariĝis necese veni al la Tero granda grupo da spiritoj senditaj de Dio, por restarigi la puran Kristanismon.

Kategorio:Spiritismaj libroj
Skalara produto

**Skalara produto** aŭ **punkta produto** de du vektoroj \mathbf{a} kaj \mathbf{b} estas skribata kiel
:\mathbf{a}\cdot\mathbf{b}\; ,
kaj ĝi estas
:|\mathbf{a}||\mathbf{b}|\cos\theta

kie \theta estas angulo inter la vektoroj \mathbf{a} kaj \mathbf{b} , kaj |\mathbf{a}| kaj |\mathbf{b}| estas la normoj (aŭ absolutaj valoroj) de tiuj konsiderataj vektoroj. La rezulto estas reela nombro.

Se ambaŭ vektoroj estas ne nulaj, *skalara produto* estas pozitiva se *&theta;&pi;/2* (ĉiam *0≤&theta;≤&pi;*).

*Skalara produto* estas funkcio f : E\times E\rightarrow R \, , kie E \  estas reela vektor-spaco kaj por kiu validas ĉi tiujn proprecojn :
* \forall x\in E:  f(x,x)\geq 0 
*  \forall x\in E: f(x,x)=0\iff x=0
*  \forall (x,y)\in E^2: f(x,y)=f(y,x)
* \forall (x,y,z)\in E^3, \forall (\alpha,\beta) \in  R: f(\alpha x+ \beta y \; , \, z)=\alpha f(x,z)+ \beta f(y,z) \; .

## Vidu ankaŭ 
* Multipliko de vektoroj
* Skalara projekcio
* Vektora projekcio

Kategorio:Lineara algebro
Kategorio:Dulokaj operacioj
Kategorio:Geometrio
Kategorio:Vektora kalkulo
Fantazio (muziko)

La **fantazio**
(itale **fantasia**, angle **fantasy**,
germane **Fantasie**, france **fantaisie**)
estas speco de muzika komponaĵo,
kiu havas siajn radikojn en la arto de improvizado.
Tial ĝi malofte proksimumas al la lernolibraj reguloj
de iu ajn strikta muzika formo.

En la baroka kaj
klasika epokoj,
fantazio estis tipe peco por klavarinstrumentoj
kun alternantaj sekcioj de rapidaj virtuozaĵoj
kaj fuga teksado. El la baroka periodo,
la *Kromataj fantazio kaj fugo*, BWV 903
de J.S. Bach por klaviceno,
kaj *Fantazio kaj fugo en G minora*, BWV 542,
por orgeno, estas ekzemploj;
por ekzemplo el la klasika periodo,
vidu la *Fantazio en D minora*, K397
de Mozart por fortepiano.

La termino ankaŭ signifis
en la baroka epoko
(pli specife en la muziko de tudora Britio)
pecojn por vjoloj,
kiuj tipe sed ne ĉiam alternigis
rapidajn fugajn sekciojn
kaj pli malrapidajn sekciojn en malrapidaj notoj
kaj iafoje kun karambolantaj harmonioj.
La fantazioj de Henry PURCELL
estas la lastaj barokaj reprezentantoj de la formo,
kvankam Henry COBBETT,
en la unuaj jardekoj de la 20-a jarcento,
provis revivigi ion similan al tiu ĉi stilo per konkurso,
al kiu dankas sian ekziston verkoj kiel
la fantazitercetoj de John Ireland kaj Frank Bridge,
la fantazikvarteto de Benjamin Britten
(por hobojo kaj arĉinstrumentoj), kaj alia muziko.

En la romantika periodo,
du kontraŭaj emoj multe efikis sur la fantazion:
unu estis la malantaŭiĝo de formala improvizado
kiel maniero provi la komponadan teknikon;
la alia estis la moviĝo de komponistoj
al pli liberaj formoj.
La *Fantazio* de Chopin
en F minora/A bemola maĵora, vk. 49,
kombinas diversajn klavarajn teksadojn
el la stile brillante
kun la klasika sonata modelo,
kaj rezultas en verko de malortodoksa sed rafinita formo.
La multaj 'fantaziaj pecoj' de Schumann
estas karakterverkoj sur pli malgranda skalo,
kiuj ofte portas priskribajn titolojn.

## Libroj 
Angle:

*English Chamber Music* de Ernst Hermann MEYER. Faktolibro pri la frua angla fantazio. Lawrence & Wishart, Londono, 1946. (Reeldonis Da Capo Press, 1971, ISBN 0-306-70037-9.)

## Komparu kun 
Aliaj vortsignifoj,

Kategorio:Muzikaj formoj
Kanzono

**Kanzono** (itale **canzona** aŭ **canzone**, france **chanson** - la franclingva variaĵo en muziko foje neologisme nomatas *ŝansono*) estas poezia formo, kaj speco de muzika komponaĵo.

## Poezio 
En poezio, kanzono estas mallonga lirika poemo, kiu malvolviĝis en Provenco, Francio, kaj populariĝis en Italio dum la mezepoko. La temo de kanzonoj (itale: "kantoj") estis kutime
amo, naturo, aŭ ina beleco. Forme, kanzono konsistis el strofoj egale longaj kaj finiĝantaj per refreno, kiu estis pli mallonga strofo. La nombro da versoj en ĉiu strofo variis inter 7 kaj 20.
La plej famaj verkintoj de kanzonoj estis la 14-jarcentaj poetoj Dante kaj Petrarko.

## Muziko 
En muziko, kanzono estis 16-jarcenta plurparta voĉa enmuzikigo de literatura kanzono, aŭ 16-jarcenta kaj 17-jarcenta instrumenta komponaĵo. La instrumenta kanzono, unue bazita sur franca-flandraj polifoniaj kantoj, poste sendepende komponata, ekz. la latunblovinstrumentaj kanzonoj de Giovanni Gabrieli, influis la fugon kaj estis la rekta praulo de la sonato.

## Evoluo al moderna kanzono 
En la 19-a jarcento estiĝis en francaj kabaredoj moderna formo de ŝansono, kiu trovis sian validigon precipe en amuziga industrio. Ŝovo okazis ankaŭ en la tekstoj de ŝansonoj, kiu de la simplaj melodioj evoluis en poeme valorajn poemajn verkaĵojn. La tekstistoj de ŝansonoj estadis ofte kaj estas antaŭaj poetoj. Inter la plej konataj interpretoj de la franca ŝansono apartenas ekz. Édith Piaf, Lucienne Boyer, Charles Trenet, Yves Montand, Charles Aznavour, Jacques Brel aŭ Gilbert Bécaud.

## Vidu ankaŭ 
* Maurice Chevalier
* Hana Hegerová
* Michael von der Heide

## Eksteraj ligiloj 
* Kanzonoj en Esperanto
* Eŭropa Kanzonamikaro 
* Eŭropa Festivalo de Esperantaj kantoj 

Kategorio:Muzikaj formoj
Fugo

[eta|La [Riĉerkaro en ses voĉoj de la Musikalisches Opfer, kiu fakte estas Fugo, manuskripto de Johann Sebastian Bach.]]
En muziko, **fugo** estas speco de komponaĵo
verkita en kontrapunkto por pluraj memstaraj muzikaj voĉoj.
Fugo komenciĝas per sia *subjekto* (mallonga muzika temo),
kiu estas esprimita de unu el la voĉoj ludanta sole.
Dua voĉo tiam envenas kaj ludas la subjekton,
dum la unua voĉo daŭrigas per kontrapunkta akompanado.
Tiam la ceteraj voĉoj simile envenas unu post la alia.
La cetero de la fugo plu malvolvas la materialon
uzante ĉiujn voĉojn.

La vorto *fugo* devenas el la latinaj
*fuga* (fuĝo) kaj *fugere* (fuĝi).
Derivaĵoj inkluzivas *fugeton* (itale *fughetta*)
kaj *fugaĵo* (itale *fugato*, verko aŭ sekcio de verko,
kiu memorigas pri fugo sed ne ĉiam obeas ties regulojn).

Dosiero:Audiobutton.png
Aŭdigu fugon
(la fugon de Johann Sebastian Bach en C minora
el la bontemperita klavarinstrumento 1, en 3 voĉoj).
Montru la notojn 
por tiu ĉi fugo (ekstera ligilo, kiu postulas
la kromprogramon Macromedia Director).
Dosiero:Wtk1-fugue2-page1-mm1-9.png|
Dosiero:Ex fugue.png|
Dosiero:Ricercare a 6 from The Musical Offering.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* Fugoj el la "Bontemperita klavarinstrumento" (Adobe Flash  o Shockwave )
* http://jan.ucc.nau.edu/~tas3/wtc/i19.html  
* http://jan.ucc.nau.edu/~tas3/wtc/ii18.html  

Kategorio:Muzikaj formoj
Sigur Rós

**Sigur Rós** [SI-ur roŭs] estas islanda postroka-muzikgrupo, kiu sin 1994 en Rejkjaviko fondis. Ĝiaj sferaj sonoj populariĝis dum unu jardeko en Eŭropo.

Parto de la filmmuziko de *Englar Alheimsins* (eo.: *Anĝeloj universaj*) de Friðrik Þór Friðriksson originas de Sigur Rós; la cetero de Hilmar Örn Hilmarsson. Ankaŭ por la filmo *Vanilla Sky* (eo.: *Vanilĉielo*) ili disponigis unu kanton.

La muzikgrupo estis nomita laŭ la fratino de Jónsi, kiu naskiĝis je la tago de la muzikgrupfondo kaj nomiĝas *Sigurrós*.

Sub kontrakto estas *Sigur Rós* ĉe la eldonejo *Smekkleysa*/*Bad Taste*.

Jónsi, la kantisto de la muzikgrupo, kantas parte islande (*Ágætis Byrjun*), sed ankaŭ parte *vonlande* (*von* signifas islande: espero), tiu estas mem elpensita lingvo (Ekzemple sur la albumo *( )* ).

Sigur Rós ludis iom da tempo en la antaŭprogramo de la muzikgrupo Radiohead. Stilistike ili estas plej trafe alordigeblaj al la ĝenro *postroko* aŭ etosa muziko.

## Anoj 
* *Jónsi* (Jón Þor Birgisson), * 23-a de aprilo 1975 (kantado, gitaro)
* *Goggi* (Georg Holm), * 6-a de aprilo 1976 (baso)
* *Kjarri* (Kjartan Sveinsson), * 2-a de januaro 1978 (kibo)
* Orri Páll Dýrason, * 4-a de julio 1977 (drumoj)
Komence estis *Águst* la drumisto. Li forlasis 1998-e la muzikgrupon, kio preskaŭ kaŭzis la malfondon de la grupo.

## Muziko 
[eta|250ra|Koncerto en [Hongkongo]]
La muziko de Sigur Rós estas plena de sferaj, parte melankoliaj melodioj. La falseta kantado de Jónsi kaj lia speciala gitarludmaniero (li uzas violonĉelan arĉon por la gitaro) unikigas la muzikon.

Kiel la plej nova disketo *Ba Ba Ti Ki Di Do* montras, Sigur Rós verŝajne sur la venontaj albumoj estos ofte aŭdebla kun elektronaj muzikiloj (samplilo, drumkomputilo).

## Diskografio 
* *Von*, 1997
* *Von Brigði*, 1998 (remiksoj)
* *Ágætis Byrjun*, 1999
* *( )*, 2002
* *Ba Ba Ti Ki Di Do* (disketo 2004)
* *Takk...* 2005
* *Hvarf-Heim* 2007
* *Með suð í eyrum við spilum endalaust* 2008
* *Inni* 2011
* *Valtari* 2012
* *Kveikur* 2013
* *Átta* 2023

## Filmmuziko 
* *Englar Alheimsins* (2000): Kantoj *Dánarfregnir og jardarfarir* kaj *Bíumbíumbambaló*
* Vanilla Sky (2001): Kantoj *Svefn-g-englar*, *Njosnavelin* kaj *Ágætis Byrjun*
* CSI (2.08, 2001, *Slaves of Las Vegas*): Kanto *Svefn-g-englar* kiel malantaŭa muziko ĉe aŭtopsio

## Premioj 
* 2002: Plej bona video ĉe Icelandic Music Awards por *Viðrar vel til loftárása*

## Ligiloj 
* *Eighteen Seconds Before Sunrise* – Ofiviala retpaĝo kun multaj elŝuteblaj muzikdosieroj.
* [ftp://213.190.107.118/ Sigur Rós-a FTP-servilo kun MP3-oj, videoj kaj koncertregistradoj]
* *Sigur Rós Torrents*
* *Sigur Rós collections*

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.popplagid.com/sigur_ros.htm 

Kategorio:Islandaj muzikistoj
Kategorio:Rok-muziko
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1994
La Hulpe

eta|254px|Biendomo de La Hulpe

'''** (france: [La ULP]; ; ) estas municipo en la belga provinco Valona Brabanto. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

## Historio 
* La plej frua evidentaĵo de homara enloĝo estas polurita silika hakilo trovita en la regiono, datata ĉ. -15.000 — -10.000.
* La nomo **' venas el la kelta vorto *Helpe* signifanta "argenta rivero", kiu donis la nomon '** al la trapasanta rivereto.
* La Dukoj de Brabanto kreis la urbeton post la kultivebligo de parto de la Arbaro de Soignes (**') en la Mezepoko.
* 1226, la preĝejo estis citata unua-foje en dokumento, de post kiam ĝia navo kaj turo apenaŭ ŝanĝiĝis.
* 1230, je la 3-a de junio,  akceptis, de la manoj de Henriko la 1-a, Duko de Brabanto, la ĉarton kiu instituis ĝin kiel ''* (libera urbo), kaj altigis ĝin al ĉefmagistratejo por alta kaj malalta justico.
* 1530, la unua papermuelejo instaliĝis laŭlonge de la "*Grand Etang''" (la Granda Lageto). La kresko de tiu industrio dum kvar jarcentoj, estis pro la abundo de pura akvo, kaj la apudeco de Bruselo.
* 1664, Filipo la 2-a, Reĝo de Hispanio, rajtigis la kreadon de la "'**" (Imperia kaj Reĝa Fabriko de Papero) en La Hulpe. Tiu industrio ekzistadis tie ĝis 1970, jaro de malpliiĝo pro la ekonomika krizo.
* 1830, post la sendependeco de Belgio, La Hulpe perdis ĝiajn politikan kaj administran rolojn, kaj asimiliĝis en la kantonon de Wavre.
* 1854, la fervojo atingis La Hulpe.
* 1914, dum la Unua mondmilito, germanoj okupaciis la "**'" (Biendomo de Solvay).
* 1918, la Armistico. Kanadaj kaj skotaj trupoj loĝis en la biendomoj.
* 1940, dum la Dua mondmilito, denove la germanoj okupis la biendomojn.
* 1944, lokaj rezistantoj liberigis sian urbeton, unu semajno antaŭ la alveno de la usona armeo.
* 1962, fina determinigo de la lingvistika landlimo.

## Diversaĵoj 
La ĉefstabejo de SWIFT situas en La Hulpe.

## Fontindikoj 
''La Hulpe, Moissons d'Histoire'', Cercle d'Histoire de La Hulpe, 2001

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)
Ernesto Cardenal

eta|Ernesto Cardenal 2009
**Ernesto CARDENAL** [ernesto kardeNAL] (naskiĝis la , mortis la 1-an de marto 2020) estis katolika pastro, poeto kaj politikisto el Nikaragvo. Li estas grava reprezentanto de la movado "Teologio de la Liberigo", liganta religion kun politiko.

Naskiĝinte en Granado, li ekde 1942 studis literaturon en Managvo, Meksikurbo kaj Novjorko. De 1949 ĝis 1950 li vojaĝis al Italio, Hispanio kaj Svislando.

En la jaro 1954 li aktive partoprenis la revolucion kontraŭ la diktatoro Anastasio Somoza García. Post ĝia fiasko li iĝis ano de la monaĥeho Gethsemani en Kentukio, Usono. Li forlasis la monaĥejon en 1959 kaj ekstudis teologion en Cuernavaca, Meksiko.

En 1965 Ernesto Cardenal fariĝis katolika pastro. Sur insulo en la insularo *Archipiélago de Solentiname* li fondis kristanan komunumon, similan al monaĥejo. Tie estiĝis lia verko *El evangelio en Solentiname*.

Li subgrunde subtenis la Sandinistan Liberig-Fronton (FSLN) kontraŭ la reĝimo de Anastasio Somoza Debayle. En 1979, post la venko de la revolucio, Cardenal fariĝis kulturministro de la nova registaro. Tiun ĉi postenon li okupis ĝis 1987, kiam la ministerio pro manko de mono ĉesigis sian laboron. En la jaro 1994 li forlasis la FSLN, proteste al la aŭtoritatema gvidmaniero de Daniel Ortega.

## Listo de verkoj 
* *Hora 0* (1960)
* *Epigramas* (1961)
* *Salmos* (1964)
* *Oración por Marilyn Monroe y otros poemas* (1965)
* *Homenaje a los indios americanos* (1969)
* *En Cuba* (taglibro pri vojaĝo, 1972)
* *Canto nacional* (1973)
* *El evangelio en Solentiname* (1975)
* *Cántico cósmico* (1989)
* *Telescopio en la noche oscura* (1993)
* *Vida perdida* (1997)

## Premioj gajnitaj 
* Friedenspreis des Deutschen Buchhandels (1980)

## Eksteraj ligiloj 
* Psalmo 21, tradukita el la germana lingvo de Cezar 

Kategorio:Nikaragvaj tradukistoj
Kategorio:Nikaragvaj romkatolikaj pastroj
Kategorio:Katolikaj teologoj
Kategorio:Nikaragvaj skulptistoj
Kategorio:Nikaragvaj politikistoj
Kategorio:Hispanlingva literaturo
Kategorio:Katolikaj socialistoj
Kategorio:Nikaragvaj verkistoj
Kategorio:Nikaragvaj poetoj
Kategorio:Romkatolikaj disidentoj
Kategorio:Teologio de liberigo
Kategorio:Homoj de la Nikaragva revolucio
Frazo (apartigilo)

**Frazo** havas plurajn signifojn:
*Frazo (gramatiko)
*Frazo (muziko)

## Vidu ankaŭ 
* Frazosintakso
* Frazelemento
Fleksio

En lingva morfologio, **fleksio** estas procezo de vortfarado, en kiu vorto estas modifita por esprimi malsamajn gramatikajn kategoriojn kiel ekzemple tempo, kazo, voĉo, aspekto, persono, nombro, sekso, humoro, vigleco kaj difiniteco. La fleksio de verboj estas nomita konjugacio, dum la fleksio de substantivoj, adjektivoj, adverboj, ktp povas esti nomita deklinacio. Fleksado esprimas gramatikajn kategoriojn kun afiksado (kiel prefikso, sufikso, infikso, cirkumfikso), *apofonio* (modifo de vokalo ene de iu vorto). 

Fleksii signifas ŝanĝi vortoformojn laŭ la gramatikaj kategorioj de koncerna lingvo: konjugacii verbojn, deklinacii substantivojn ktp.

## Esprimoj 
* Fleksiebla vorto, vortospeco estas, kiu povas varii laŭ deklinacio aŭ konjugacio. (Kunfandema (lingvo) aŭ kunfanda (vorto)).
* fleksiaĵo estas vortformo aperanta en fleksiado.
* fleksiebla
* fleksiilo estas la lingva rimedo por krei fleksiajn vortoformojn: finaĵoj estas la plej kutima ekstera fleksiilo, sed la lingvoj germana kaj angla uzas ankaŭ umlaŭton (kiu estas speco de interna fleksiilo), kp „goose“ kaj „geese“.

## Klasado de lingvoj 
Lingvojn oni klasas interalie laŭ ilia maniero kombini morfemojn:
* En fleksiaj lingvoj kombinataj morfemoj influas kaj modifas sin reciproke, eĉ povas okazi, ke ne eblas identigi la morfemojn en la kombinaĵo
* En aglutinaj lingvoj la morfemoj estas senŝanĝaj kaj klare identigeblaj en kombinoj
* En analizaj kaj izolaj lingvoj la morfemoj estas senmodife kombinataj al frazoj; iliajn interrilatojn difinas precipe la vort-ordo.

La fleksiajn kaj la aglutinajn lingvojn oni foje kunigas sub la nocio sintezaj lingvoj.

## Vidu ankaŭ 
* Derivaĵo
* Finaĵo
* Paradigmo

Kategorio:Gramatiko
Kategorio:Morfologio
BMW

**BMW** (germane *Bayerische Motoren-Werke*; Bavariaj Motor-Uzinoj) estas nuntempe (2016) unu el la plej sukcesaj fabrikoj de aŭtomobiloj kaj motorcikloj en Germanio. Ĝi produktas altprezajn, altkvalitajn veturilojn, per kiuj eblas tre rapide veturi sur (ekzemple la germanaj) aŭtoŝoseoj. La kompare multa uzo de benzino ne estas decida kontraŭargumento por la uzantoj de tiu aŭtomobila kategorio.

## Modeloj 
* BMW Isetta
* MINI
* BMW 1
* BMW 2
* BMW 3
* BMW 4
* BMW 5
* BMW 6
* BMW 7
* BMW 8
* BMW X1
* BMW X2
* BMW X3
* BMW X4
* BMW X5
* BMW X6
* BMW X7
* BMW Z4

## Bildaro 

Dosiero:BMW building munich.jpg|La BMW-turaro kaj -muzeo en Munkeno
Dosiero:BMW320i E46 Lim.jpg|Limuzino BMW 320i
Dosiero:BMW motorbike F 650 GS in Gdansk.jpg|BMW F 650 GS Dakar (2004)

## Vidu ankaŭ 
* BMW Welt

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bmw.com 
* http://www.bmwgroup.com 
* http://www.bmw.de 
* http://www.mini.com 


Kategorio:Konstruistoj de Formulo 1
Kategorio:Germanaj aŭtomobilfabrikoj
Kategorio:Munkeno
Infinitivo

**Infinitivo** estas verba moduso esprimanta la agon aŭ staton en plej abstrakta, ĝenerale en nedifina maniero: senrilate al la aganto (senpersone), sen verba modalo kaj sen verba tempo. Malgraŭ tio, kelkaj lingvoj havas tempojn kaj eĉ rilato al aganto. Ekzemple en latina lingvo estas estantaj (prezencaj), estintaj kaj estontaj, aktivaj kaj pasivaj infinitivoj. En la portugala lingvo la infinitivo eblas esti persona aŭ nepersona. Angla lingvo ne havas veran infinitivon.

En Esperanto, infinitivo estas la norma vortoformo vortara. Ĝi ĉiam finiĝas je -i, tial oni povas nomi ĝin „la i-moduso.
* kiel "verba nomo", infinitivo povas roli kiel subjekto, objekto, aŭ predikativo : *Kanti* ne estas *krii*; Mi deziras *skribi*;

* kiel moduso verba, infinitivo povas akcepti komplementon, same kiel la aliaj modusoj : Li provos *veni lundon*; Li ne rajtas *manĝi sukeraĵojn*, Li preferas *labori per peniko*....

## Vidu ankaŭ 
* Konjugacio

Kategorio:Gramatiko
Eŭklida spaco

eta|Punkto en la tridimensia eŭklida spaco estas difinita per tri koordinatoj.
En matematiko, **eŭklida spaco** estas ĝeneraligo de la 2- kaj 3-dimensiaj spacoj kiujn studis Eŭklido. La ĝeneraligo aplikas eŭklidan koncepton de distanco, kaj la rilatantajn konceptojn de longo kaj angulo, al koordinatsistemo kiu konsistas el nombraj dimensioj. Ĝi estas la "normo" ekzemplo por findimensia reela ena produta spaco.

Eŭklida spaco estas aparta metrika spaco kiu kapabligas la esploron de topologiaj aferoj kiel kompakteco. Ena produta spaco estas ĝeneraligo de Eŭklida spaco. Ambaŭ enaj produtaj spacoj kaj metrikaj spacoj estas esploritaj de Funkcia analizo.

Eŭklida spaco ludas rolon en la difino de sternaĵo kiu kunigas konceptojn de ambaŭ eŭklida geometrio kaj neeŭklida geometrio. Unu matematika motivado por difinanta distanca funkcio estas ebleco por difini malfermitan pilkon ĉirkaŭ punktoj en la spaco. Ĉi tiu fundamenta koncepto similigas diferencialan kalkulon inter eŭklida spaco kaj aliaj sternaĵoj. Diferenciala geometrio enkondukas tian diferencialan kalkulo, kaj ankaŭ teknikon de movebla, loka eŭklida spaco, por esplori propraĵojn de neeŭklidaj sternaĵoj.

## Reela koordinata spaco 
Estu **R** kampo de reelaj nombroj. Por ĉiu nenegativa entjero *n*, la spaco de ĉiuj *n*-opoj de reelaj nombroj formas *n*-dimensian vektoran spacon super **R** nomitan kiel **reela koordinata spaco** kaj skribata kiel **R***n*.

Eŭklida spaco de dimensio *n* estas izomorfa al la spaco *Rn* de la *n*-opoj de reelaj nombroj.

Eŭklida spaco estas finit-dimensia vektora spaco kun skalara produto.
La skalara produto en tia spaco estas la sumo de la produtoj de la samdimensiaj koordinatoj:

x \cdot y ~ = ~ \sum_{i=1}^{n} x_i y_i

## Vidu ankaŭ 
* Eŭklida ebeno
* Eŭklida 3-spaco
* Eŭklida geometrio
* Eŭklida normo
* Eŭklida distanco
* Spaco de Minkowski

Kategorio:Eŭklida geometrio
Kategorio:Lineara algebro
Kategorio:Topologiaj spacoj
Internacia Organizaĵo de Laboro

La **Internacia Organizaĵo de Laboro** (**IOL**) ( (ILO), ),  (OIT) aŭ  (OIT)) estas unu el la plej unuaj institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj kiu fondiĝis la 11-an de aprilo 1919.

La ĉefa celo de IOL estas ellaboro kaj enkonduko de internaciaj labornormoj por plibonigo de kondiĉoj de vivo kaj laboro pri la socia justeco kaj la homaj rajtoj en la tuta mondo. Tiuj normoj estas prezentitaj en 198 konvencioj kaj 201 rekomendoj, kiuj fiksas minimumajn internaciajn normojn pri pluraj demandoj, ligitaj al la labora agado, inkluzive bazajn homrajtojn ĉe laborloko, kiel ekzemple kontraŭdiskriminaciaj rajtoj, rajto je egala pago por la egalvalora laboro, likvido de deviga kaj infanlaboro, rajto je liberaj asocioj kaj kolektivaj kontraktoj. Post ratifiko de la registaro de certa lando la konvencioj de IOL fariĝas jure devigaj por tiu registaro.

La strukturo de IOL estas unika inter la institucioj de la UN. Ĝi estas la sola internacia organizaĵo, kiu konsistas el la reprezentantoj de registaroj, dum la aktivan rolon ludas reprezentantoj de dungantoj kaj laboristoj. La triflanka strukturo reprezentiĝas en la konsisto de Internacia Konferenco de Laboro. Ĝi estas ĝenerala asembleo, kiu ĉiujare okazigas siajn sesiojn en Ĝenevo.

Administra Konsilio estas la plenuma organo de la IOL. Ĝi okazigas siajn kunsidojn trifoje jare.

Internacia buroo de laboro en Ĝenevo plenumas funkciojn de konstanta sekretariejo de IOL. La Buroo okupiĝas pri preparado de dokumentoj kaj raportoj, kiuj estas uzataj dum la konferencoj kaj kunsidoj de la organizaĵo.

Dum 1969 la organizaĵo ricevis la Nobel-Premion pri Paco.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Internacia Sindikata Konfederacio
*artikoleton el la Enciklopedio de Esperanto pri Internacia Labor-Oficejo
* Monda Tago kontraŭ Infanlaboro
* Internacia programo por abolo de infanlaboro
* Internacia tago de socia justeco
* Labora juro

Internacia Organizaĵo de Laboro
Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj
József Ekli

**EKLI József** (1916-1994) estis dentoteknikisto, estro de komerca grupo de Medicina Instrumentfabriko, esperantisto en Debrecen. Li estis membro de Debrecena Fervojista Fakgrupo „Rezső RAJCZI”

Dum la dua mondmilito li estis plurfoje distingita aviadista soldato. 

En sia 60-a jaro (1956), post fino de lingvokurso li ligiĝis aktive al la Esperanto-movado. Lia kluba agado en Debreceno estis aktiva kaj altnivela. Surbaze de korespondado kun fakkuracistoj en aliaj landoj li faris multajn valorajn kaj utilajn prelegojn, temoprezentojn por la klubanoj. Post la perdo de sia maldekstra piedo – jarojn antaŭmorte – li fariĝis ligita al lito, tamen li daŭrigis plu sian Esperantan korespondadon, eĉ pli intense. Li interŝanĝis longajn leterojn kun kelkaj okcidentlandaj esperantistoj pri interesaj fakaj temoj kaj samtempe kun aliaj gesamideanoj pri religiaj demandoj- ĉar li estis presbitero ĉe la kalvinana komunumo apartenanta al preĝejo sur la placo Árpád en Debrecen. Liaj leteroj enhavis bibliajn klarigojn, pritraktojn, pensojn tra longaj leteroj. Li skribadis koresponde ĝis la tago de sia morto.

EKLI
Kategorio:Naskiĝintoj en 1916
Kategorio:Mortintoj en 1994
Ferenc Teremi

**TEREMI Ferenc** (1915-1994) estis skulptisto. Li estis subtenanto-membro de la Debrecena Fervojista Fakgrupo Rezső Rajczi. Li alproprigis Esperanton privatbaze, poste li partoprenis en kongresoj, kunvenoj, aranĝitaj en najbaraj landoj. Li entreprenis senkoste rekonstrui grandformatan oleopentraĵon pri L.L. Zamenhof. Li estis ankaŭ presbitero, estis vere homo kun religiema animo. Li multfoje apogis la grupon per mondonacoj.

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Hungaraj presbiteroj
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Spritaĵo

alternative='The feast of reason, and the flow of soul,' - ie - the wits of the age, setting the table in a roar by James Gillray.jpg|eta|"La festeno de racio kaj la fluo de animo", - t.e. - la sagaco de la epoko, muĝante la tablon de James Gillray
**Spritaĵo** estas io sprite dirita aŭ farita kiu estas iom pli milda ol ŝerco kaj kiu celas amuzi kaj ridigi  montrante lertan kaj fajne inteligentan intelekton.

Spritaĵo estis alte estimata en la salonaj kaj kortegaj medioj dum la 18-a jarcento, ĉefe en Francio. Kelkaj famuloj pro siaj spritaĵoj estis Voltaire, Beaumarchais, Rivarol.

## En poezio kaj literaturo 
Spritaĵo en poezio karakterizas la metafizikan stilon, kaj estis ĝenerale akceptita kaj aprezita en la tempo de la angla dramisto William Shakespeare, kiu estas memorita por inventado de la frazo "sprita stulteco estas pli bona ol malsaĝa spriteco."  Foje spriteco en literaturo kaj poezio funkcias kiel alloga kaj pika kovrilo por pli profundaj mesaĝoj kaj emocioj, eĉ kritikoj kontraŭ la reganta potenco, profitante la fakton, ke spriteco kombinas humuron kun genia pensado, kaj tiele permesas al la verkisto esprimi siajn mesaĝojn per ĝi sen pligrandigi la paroladon dum samtempe lasante la mesaĝon klara. La angla poeto John Donne estis konata pro sia uzo de tiu stilo.

## Ekzemplo de la heroo, *Nasreddin Hoĝa* 
Spritaĵo aŭ anekdoto estas ofte ligita konata persono, nacia heroo. Tia estis ekz. Nasreddin (en (Hoĝa-instruisto), turka monaĥo, popola heroo literatura en la 13-a jarcento, kaj kies rakontoj formas parton de la popola kulturo en Turkio, Irano, Uzbekio.

### Se li povos trovi 
Nokte ŝtelisto eniris la malriĉan domon de Nasreddin. Lia edzino timeme ekflustris: *Hoĝa, ĉe ni estas ŝtelisto. Kion ni faru?* Li eĉ ne rigardante tien trankvile respondis: *Ne ĝenu vin, edzino mia, se tiu povos trovi ion valoran, mi facile forprenos ĝin de li.*

### La vojo al la urbo 
En la bazartago kun gekokoj en kaĝo Nasreddin Hoĝa ekiris al proksima urbo por vendi ilin. Irante sur la kampo Hoĝa kompatis la enkaĝigitajn birdojn kaj ilin liberigis. La gekokoj disiris diversflanken. Kolera pro tio, Hoĝa levis minace sian bastonon al la virkoko, estro de la kokinoj: *Ho, vi ruzulo! Ĉiunokte vi scias kiam mateniĝos, kial vi nun ne scias la vojon al la urbo?*

## Referencoj 
Kategorio:Folkloro
Campeche

eta|Mapo de Campeche (1910-aj jaroj)
**Campeche** [kamPEĉe] (Esperantigite: **Kampeĉo**) estas federacia subŝtato de Meksiko. Geografie ĝi formas la bazon de la duoninsulo Jukatano.

Ĝi havas areon de  kaj loĝantaron de ĉirkaŭ , el kiuj pli ol  estas indiĝenoj.
Ĝia ĉefurbo estas Ciudad de Campeche (Kampeĉe-urbo), kiu havas pli ol  loĝantojn.
La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-CAM". En Campeche ekzistas 11 komunumoj (Vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Campeche):

La nomo de la provinco laŭdire ekestis, kiam en 1517 eŭropaj konkerantoj gvidataj de Francisco Hernández de Córdoba alvenis kaj, demandante pri la nomo de la loko, ricevis la respondon "A Kim Peĉ".

Ĝis la 7-a de aŭgusto 1857 Campeche estis parto de Jukatanio.

La Petena Baseno (hispane *Cuenca del Petén*) estas geografia subregiono kiu ĉefe kuŝas en la subŝtato.

## Vidu ankaŭ 
* Meksikaj loknomoj
* Listo de urboj de Meksiko
* Petenaj-verakrucaj humidaj arbaroj
* Majaa Trajno
Vorselaar

**Vorselaar** (nederlande [VORs'la:r]) estas municipo en Flandrio, la nederlandlingva norda parto de Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la provinco Antverpeno kaj al la distrikto respektive arondismento *Turnhout*. Tra ĝi fluas la rivero Malgranda Neto.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo ()
Hidrargovapora lampo

eta|hidrargovapora lampo
La **hidrargovapora lampo** kunigas en si la malaltan spacbezonon, la lumintenson kaj la favoran lum-spektron de la inkandeskaj lampoj kun la ekonomia energi-konsumo de la lumtuboj. La fabrikistoj promesas dudekjaran vivdaŭron por ĝi.

En la elektronika lampo oscililo induktas radio-frekvencajn signojn, kiuj eniras tra energiakonekta anteno en la vitrobalono, jonizante tie la ĉeestantan hidrargo-vaporon. La hidrargo-jonoj sub induktado trafas en alian energistaton, resonante dume en 254-nanometra ondlongo. La ultraviola radiado induktas la reflektan tegaĵon sur la interna flanko de la vitrobalono kaj ĝi elsendas videblan lumon. Per taŭga miksado de la reflekta tavolo, konsistanta el tri koloroj, oni povas fabriki diverskolorajn lampojn, inter ili nature ankaŭ la laŭnorman lampon inkandeskan. La lumefiko de la tradicia inkandeska lampo estas tre malalta, ĉar ĉirkaŭ 95 procentoj de la energio konsumata de ĝi transformiĝas en varmon. La efikeco de la hidrargovapora lampo estas ĉ. kvaroblo de la tradicia lampo: 25-vata lampo disradias saman lumon, kiel 100-vata inkandeska lampo kaj ĉar en la novaspeca lampo estas nenia filamento inkandeska, rapide forbruliĝanta, ĝi funkcias dum ĝia reflekta tavolo restas nedifektita. Laŭ mezuroj la lumintenso de la hidrargovapora lampo nur por 20-mil-hora uzado malaltiĝis ĝis 70 %.

Kategorio:Lumfontoj
Kategorio:Elektrotekniko
Wijnegem

**Wijnegem** (nederlande [WEJN'ĥem]) estas municipo en Belgio. Ĝi estas precipe konata kaj multe vizitata pro la komerca centro *Wijnegem Shoppingcenter*. Ĝi apartenas al la Flandra Regiono, al la provinco Antverpeno kaj al la samnoma distrikto (arondismento) *Antverpeno* - unu el tri distriktoj de la provinco. Komence de  ĝi havis  loĝantojn, komence de   loĝantojn, sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo ()
* retejo de la granda butikumaro Wijnegem (same )
Konjugacio

**Konjugacio** estas la sistemo de la diversaj verbaj formoj, per kiu lingvo esprimas la cirkonstancojn de ago. Konjugacii signifas varii la formon de la verbo, ekzemple per ŝanĝo de la vortradiko, per apliko de fleksiaj finaĵoj aŭ per almeto de afiksoj al la radiko de la verbo. Tiel oni esprimas, depende de la lingvo, ekz-e la ŝanĝojn de persono, nombro, tempo, modo kaj voĉo.

Kelkaj lingvoj, precipe hindeŭropaj kaj ŝemidaj, krome uzas ablaŭton por modifi verbojn.

Sed ekzistas lingvoj, kiel ekz. la ĉina, kiuj ne modifas la verbojn, sed uzas por la distingo de la supre menciitaj trajtoj, partiklojn aŭ sintakson.

Kelkaj lingvoj, kiel ekz. la persa kaj tibeta lingvoj kaj Navaho, uzas diversajn verbajn radikojn por krei la verbajn formojn. Tiuj radikoj laŭ certaj reguloj parte similas unu al la alia, sed kelkfoje estas tute apartaj.

Plia ebleco modifi verbojn estas la variado per ŝanĝo de la tonemo, kiel faras afrikaj lingvoj.

## En Esperanto
Kompare al multaj lingvoj en Esperanto ne estas esprimata la persono rekte en la verbo. Krome nur ekzistas kelkaj kombinoj el tempoj, modoj kaj voĉoj. En Esperanto por tio estas uzataj diversaj sufiksoj kaj finaĵoj.

;Tempoj
Esperanto distingas la tri tempojn prezenco, preterito kaj futuro per la jenaj finaĵoj en la indikativa modo.
*-as (prezenco; ekz. *mi laboras*)
*-is (preterito; ekz. *li manĝis*)
*-os (futuro; ekz. *ni festenos*)

;Modoj
Krome ĝi havas la jenajn modojn.
*-i (infinitivo resp. sendifina modo; ekz. *dormi*)
*-u (imperativo resp. modo ordona; ekz. *manĝu*)
*-us (kondicionalo resp. modo kondiĉa; ekz. *li aĉetus, se li havus monon*)

;Participoj
Esperanto havas ses participojn, tri aktivajn kaj tri pasivajn. Ĉiuj povas esti uzataj kun adjektivaj aŭ adverbaj finaĵoj.

## « Esti » en kelkaj lingvoj
### Hindeŭropaj - latinidaj
### Hindeŭropaj - ĝermanaj
### Hindeŭropaj - slavaj
### Hindeŭropaj - baltaj
### Hindeŭropaj - hindiranaj
### Uralaj - finno-ugraj
## Vidu ankaŭ
* Fleksio
* Eŭska lingvo#Verboj
* Konjugacio de la angla

## Notoj
ISO 3166-2:MX

**ISO 3166-2:MX** estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Meksikon. La kodojn havas dek unu subŝtatoj kaj la federacia distrikto. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas MX, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Meksiko. La dua parto estas tri literoj.

## Listo de la kodoj 
Kun la escepto de la federacia distrikto (hispane *Distrito Federal*) kaj de Jukatanio (hispane *Yucatán*) la alfabeta ordo de la kodoj estas la sama kiel tiu de la provincaj nomoj.
(En la hispana lingvo, tamen, la literkombino "ch" estas ordigata kvazaŭ aparta litero.)

eta|350px|Subŝtatoj de Meksiko

 

## Kodoj por najbaraj ŝtatoj 
* Usono — ISO 3166-2:US (norde),
* Belizo — ISO 3166-2:BZ (sud-oriente),
* Gvatemalo — ISO 3166-2:GT (sud-oriente).

## Vidu ankaŭ 
* Subŝtatoj de Meksiko
* .mx

## Referencoj 

MX
ISO 3166-2:RO

La ISO-3166-2-kodoj por Rumanio signas ties 40 distriktojn, inkluzive de la ĉefurbo. Ili konsistas el la dulitera ISO-3166-1-kodo por Rumanio (RO) kaj dulitera subkodo, escepte de la ĉefurbo Bukareŝto, kiu havas unuliteran subkodon.

## Listo de la kodoj 
## Vidu ankaŭ 
* Landokodoj
* .ro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.guv.ro/contacte/apl.htm 

## Referencoj 
Kategorio:Administraj unuoj de Rumanio
RO
Klemens von Metternich

**Klemens Wenzel Lothar von METTERNICH** [KLEmens VENcel LOtar fon MEtaniĥ], naskita je la 15-a de majo 1773 en Koblenz, mortinta je la 11-a de junio 1859 en Vieno, estis aŭstria politikisto.
Li havis la rangojn de grafo, ek de 1813 princo de *Metternich-Winneburg* kaj de 1818 de duko de *Portella*.

Politike li estis la ĉefa reprezentanto de la restaŭrado (de la Sankta Romia Imperio).
Li servis kiel ministro kaj kanceliero al la aŭstriaj imperiestroj Francisko la 2-a, Ferdinando la 1-a kaj Francisko Jozefo la 1-a.

La Marta Revolucio en 1848 devigis lin demisii kiel kanceliero.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1773
Kategorio:Mortintoj en 1859
Kategorio:Germanaj nobeloj
Kategorio:Aŭstraj politikistoj
Ferenc Pálfi

**PÁLFI Ferenc** (naskiĝis en 1946, mortis en 1994 pro renmalsano) estis hungara esperantisto kaj ano de Debrecena Fervojista Fakgrupo *Rezső Rajczy.*

Li finis siajn studojn kun eminenta rezulto ĉe la filozofia fakultato en Debrecen kiel lingvoinstruisto de la germana kaj rusa. Li ricevis oficon ĉe la entrepreno *Medicor* kiel kontoristo. Sekve de akcidento en iu somera ekskurso de sia firmao, li blindiĝis je ambaŭ okuloj. De tiu tempo oni dungis lin samloke kiel tradukiston, interpretiston, eĉ lingvoinstruiston. 

En 1983 li komencis lerni kun kelkaj blinduloj-amikoj Esperanton helpe de specialaj metodoj ĉe la Debrecena Fervojista Fakgrupo *Rezső Rajczi*. Poste li instruis Esperanton eĉ por progresantoj.

PÁLFI, Ferenc
PÁLFI, Ferenc
Pantografo

**Pantografo** estas nomo de du diversspecaj teknikaj aparatoj:

*Desegnilo, kiu ebligas kopii desegnaĵon, ŝanĝante la skalon;
*similforma kurentoprenilo ĉe elektraj vagonoj.
Troleo

**Troleo** estas oblikva stango sur elektra veturilo, kiu estas premata al horizontala drato (de fervoja aŭ trama supertraka kontakta lineo aŭ de trolebusa kontakta lineo) por ricevi de ĝi elektran energion.

Ekzistas du precipaj specoj de troleoj:
*pulia troleo, kies supro estas forkeca kun pulio inter la du brakoj de la forko; la pulio ne glitas, sed ruliĝas laŭlonge de la drato, kio altigas ties vivodaŭron. Puliaj troleoj okaze forsaltas de la drato; pro tio ili havas ŝnuron, kiu ebligas rekontakigi ilin.
*arĉa troleo, kies supro estas larĝa kaj povas gliti iom dekstren kaj maldekstren sur la drato.

Skizo de troleo

Arĉaj troleoj estas uzataj nur de tramoj.
Trolebusoj ne povas uzi ilin pro du kialoj: Unue ili devas konsiderinde moviĝi dekstren kaj maldekstren, due ili bezonas du dratojn, inter kiuj arĉa troleo kreus kurtan cirkviton.

Elektraj fervojoj kutime uzas ne troleon, sed pantografon, kiu ankaŭ ĉe alta rapido donas sekuran kontakton kaj permesas ambaŭdirektan veturadon.
Komuna termino por troleo kaj pantografo estas "kurentoprenilo".

Kategorio:Elektra energio
Kategorio:Elektro
Kategorio:Fervojo
Kategorio:Tramvojo
Kategorio:Veturiloj
Pantografo (desegnilo)

dekstra|eta
**Pantografo** estas aparato, per kiu eblas mekanike kopii desegnaĵon surpaperan. La kopianto devas per vergeto laŭiri la liniojn de la originalo; skribilo en alia parto de la aparato kreas kopion. Ĉe tio eblas pligrandigi aŭ malpligrandigi la desegnaĵon. Oni konsideras la germanan jezuitan pastron Christoph Scheiner kiel inventinto de la pantografo.

La nomo de la aparato venas el la greka lingvo kaj signifas "ĉioskribilo".

La aparato donis sian nomon al alia aparato similforma kun tute alia celo; ĝi estas kurentoprenilo ĉe elektraj relveturiloj.

Laŭ Francisko Azorín **Pantografo** estas *Instrumento por kopii, laŭ vola proporcio, planon, desegnaĵon.* Li indikas etimologion el la greka *pan + graphos* (ĉio desegni), kiel vorto elpensita de Marolaiso en 1615ª j. Kaj li aldonas la terminon *Pantografio* por arto kopii desegnojn per pantografo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Subskribilo

Kategorio:Teknika desegno
Kategorio:Mekanika inĝenierado
Kategorio:Kartografio
Kategorio:Geometrio
Kleopatro Seleneo

**Kleopatra Seleneo**, signata ankaŭ **Kleopatra Seleneo la 2-a** aŭ **Kleopatra la 8-a** (greke Κλεοπάτρα Σελήνη), (la , mortinta en 6 p.K.) estis Ptolemea princino, unusola filino de egiptia reĝino Kleopatra la 7-a kaj romia armeestro Marko Antonio, ĝemelo de princo Aleksandro Helio kaj pli aĝa fratino de Ptolemaio Filadelfo.

Ŝia dua nomo en la antikva greka lingvo signifas "luno", ĝi estas kontraŭo de la dua nomo de ŝia frato-ĝemelo: Helio, kio signifas "suno". Kleopatra naskiĝis, vivis kaj estis bone edukata en Aleksandrio en Egiptio. Ŝi edziniĝis al la numidia reĝo Jubo la 2-a. Kune kun li ŝi regis Numidion ĝis kiam ili devis fuĝi de tie, ĉar al la Numidianoj ne plaĉis ilia politiko de romiigo.

Post morto de siaj fratoj ŝi estis la lasta vivanta familianino de la Ptolemea dinastio. Kiam romianoj estrataj de Oktaviano/Aŭgusto kaj de lia konsulo Marko Agripo konkeris Egiption, estis Seleno kaj Aleksandro forveturigitaj Romon, kie vivis ĉe la kortego de la imperiestro.

## Tradukfonto 
Kategorio:Faraonoj
Kategorio:Egiptaj monarkoj
Henri de Saint-Simon

**Henri de Saint-Simon** [sensimon], en Esperanto **Henriko de San-Simono** (fakte *Claude-Henri de Rouvroy, grafo de Saint-Simon*; naskiĝis 17-a de oktobro 1760 Parizo; mortis 19-a de majo 1825 Parizo) estis aristokrato, oficiro ĉe la usona liberiga milito kaj ĵurnalisto; fondinto de la unua socialista skolo (vidu Sansimonismo).eta|dekstra|250px|Henri de Saint-Simon

## Vivo 
Saint-Simon batalis sub gvido de George Washington en Norda Ameriko, partoprenis en 1790–98 en Francio kun grafo Redern spekuladojn, sed mortis malriĉe.

Lia persona sekretario estis ekde 1817 Auguste Comte.

Saint-Simon fondis fruan utopian socialismon kun kristanaj influoj. Li havis la ideon pri industria socio kun nova moro.

## Verkoj 
* ''Lettres d'un habitant de Genève* (1802)
* *Réorganisation de la société européenne* (1814)
* *L'organisateur* (1820)
* *Système industriel* (1821)
* *Le Catéchisme des industriels* (1824)
* *Le Nouveau Christanisme* (1825)

## Literaturo 
* Paul Janet: *Saint-Simon et le Saint-Simonisme*. – Paris : Germer Baillière, 1878
* Georges Weill: *Saint Simon et son Œuvre : Un Precurseur du Socialisme*. – Paris : Perrin, 1894
* Georges Weill: *L'Ecole Saint-Simonienne : son histoire, son influence jusqu'à nos jours*. – Paris : F. Alcan, 1896
* Maxime Leroy: *La vie véritable du Comte de Saint-Simon (1760–1825)*. – Paris : Bernard Grasset, 1925
* Mathurin Marius Dondo: *The French Faust : Henri de Saint-Simon''. – New York : Philosophical Library, 1955

## Vidu ankaŭ 
* Pierre Leroux

## Eksteraj ligiloj 
* http://technocratie.skynetblogs.be 
* http://www.frankreich-experte.de/fr/6/lit/stsimon.html 

Saint-Simon, Henri de
Saint-Simon, Henri de
Saint-Simon, Henri de
Saint-Simon, Henri de
Saint-Simon, Henri de
Kategorio:Utopia socialismo
Komponisto

**Komponisto** estas verkisto (aŭtoro) de muziko, precipe en reproduktebla notacio, kiu ebligas al aliaj prezenti lian verkon. Tio distingas komponiston de improvizanto. En produkto de kanto komponisto kunlaboras kun kantotekstisto. Kiu gvidas tiun procezon, dependas: se komponisto muzikigas jam antaŭe pretan poemon, kompreneble la poemo diktas la ritmon kaj intonacion, sed se ekzemple kantotekstisto arte tradukas jam pretan kanton al alia lingvo, la muziko diktas la ritmon kaj intonacion kaj la vorto devas adaptiĝi al la jam preta melodio.

La pludono de muzikaj verkoj povas okazi ankaŭ tra aŭdo;  tio precipe koncernas epokojn, kulturojn kaj stilojn, kiuj ne konas/konis aŭ ne uzas muzikan notacion.

En kelkaj kulturoj oni nomas komponiston, kiu (muzike kaj poezie) verkas kantojn nur por prezenti ilin mem, kantaŭtoro.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de komponistoj, Tri B-oj
* Klasika muziko


Kategorio:Muzikprofesioj
Kategorio:Muzika terminologio
Boaco (Nikaragvo)

**Boaco** [boAko] estas urbo kaj departementa ĉefurbo (Boako Departemento) en Nikaragvo.
La distrikto konsistas el la municipoj de Boaco, Camoapa, San José de los Remates, San Lorenzo,  Santa Lucia kaj Teustepe.
Ĝi situas en la centro de la lando, ĉe Nikaragva Lago.

Boaco estis fondita en 1763. Ĝia nomo devenas de la azteka tribo "Boaĥ", venkita de eŭropaj konkerantoj en la 16-a jarcento. Komence de la 20-a jarcento Boaco deklaris sendependecon sub la nomo "departemento de Jerez", sed en 1936 aliĝis al Nikaragvo.

Boaco estas monteta urbo kaj havas la kromnomon "urbo de du etaĝoj".

Kategorio:Urboj de Nikaragvo
Pantografo (kurentoprenilo)

dekstra|Skizo de pantografo
**Pantografo** estas kurentoprena aparato ĉe elektraj veturiloj. Ĝi konsistas el artikitaj stangoj, kiuj premas metalan arĉon kun grafita surmetaĵo al la supertraka kontakta lineo (drato). Ekzistas formoj kvarangulaj kaj triangulaj.

La aparato ricevis sian nomon de la samnoma desegnilo, kiu havas similan formon.
Pantografo estas la sola formo de kurentoprenilo uzata ĉe elektraj fervojoj kun supertraka kontakta lineo, ĉar male al troleo ĝi ebligas ambaŭdirektan veturadon sen homa interveno.

[eta|330px| Dosiero de:** [Sese Ingolstadt** (Germanujo) *Einholmstromabnehmer mit Einzelkomponenten* Unu bastono-pantografo kun detalaj komponantoj de trajno ICE 3, Germanujo *Schleifleisten*-facetolisteloj; *Palette-*paledo; *Palettenfederung* - paleda risortado; *Palettenführung* - paleda konduktilo; *Oberarm* - supra brako; *Unterarm* - suba brako; *Kuppelstange* - kupla stango;* Hebantrieb* - leva maŝino; *Stützisolatoren* - apogaj aŭ tenaj izoliloj]]

## Ligiloj en vikipedio 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* PDF pri facetolisteloj, detala listo, 59 paĝoj 

Kategorio:Fervojo
Kategorio:Elektra trakcio
Estado de México

**Estado de Méxiko** [esTAdo de MEĥiko] (hispane (sub)ŝtato Meksiko; Esperantigite : **Meksikŝtato**) estas federacia subŝtato de Meksiko. Ĝi situas centre de la lando, proksime al Meksikurbo, kiun ĝi ĉirkaŭas de okcidento, nordo kaj oriento.

Kun (laŭ la censo 2005 de la nacia instituto INEGI)  loĝantoj kaj areo de  ĝi estas dense loĝata (ĉirkaŭ 600/km²). Ĝia ĉefurbo estas Toluca de Lerdo. La provinco dividiĝas en 16 Regionoj kaj 125 (komunumoj de Meksiko-Ŝtato) komunumojn (municipojn). La komunumoj plej gravaj estas Atizapán de Zaragoza, Coacalco de Berriozabal, Cuautitlán Izcalli, Ecatepec de Morelos, Ixtlahuaca, Huixquilucan, Metepec, Naucalpan de Juárez, Nezahualcóyotl,´Teotihuacan, Texcoco, Tultitlán, Tlalnepantla de Baz, Tecamac, Valle de Bravo y Zumpango de Ocampo inter aliaj. La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-MEX".

Ĝi estas ene de la Baseno de Meksiko, nome arigo de kvar valoj en la centra parto de la teritorio de Meksiko.

Konata antaŭkonkera vidindaĵo estas la ruinoj de Teotihuacán.

## Vidu ankaŭ 
* Meksikaj loknomoj
* Valo de Meksiko
* Balsasaj sekaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
Antal Stašek

**Antal STAŠEK**, propranome **Antonín ZEMAN** (naskiĝis la 27-an de julio 1843 en Stanový - mortis la 9-an de oktobro 1931 en Prago) estis ĉeĥa verkisto de romanoj.

Li estis la plej aĝa el dek gefratoj, studis gimnaziojn en Jičín kaj Krakovo, juron li studis en Prago kaj finis ĝin en Krakovo. Laboris kiel advokato kaj pedagogo, kvin jarojn kiel deputito. Post la Unua mondmilito li translokiĝis al Prago kaj loĝis ĉe sia filo Ivan Olbracht kaj lia edzino Helena Malířová, kiuj ankaŭ estas gravaj verkistoj.

Liaj ĉefverkoj estas *Revuloj de nia montaro* pri popola spiritismo, *En obskuraj vorticoj* kaj *Pri ŝuisto Matouŝ kaj liaj amikoj*.

## Verkaro 
* *Václav* (1872, Venceslao - poemoj)
* *Nedokončený román* (1878, Nefinita romano)
* *Básně* (1880, Poemoj)
* *Z doby táborů* (1884, El la tempo de mitingoj)
* *Blouznivci našich hor* (1895, Revuloj de nia monataro)
* *V temných vírech* (1900, En obskuraj vorticoj)
* *Na rozhraní* (1908, Ĉe la dislimo)
* *Otřelá kolečka* (1912, Trivitaj radetoj)
* *Přelud* (1918, Ĥimero)
* *Bohatství* (1918, Riĉeco)
* *Zápasy* (1924, Luktoj)
* *Když hlad a válka zuřily* (1924, Kiam malsato kaj milito furiozis)
* *Stíny minulosti* (1924, Ombroj de la pasinteco)
* *Bratři* (1925, Fratoj)
* *Vzpomínky* (1926, Rememoroj)
* *Boj o Masaryka* (1926, Batalo pri Masaryk)
* *Uprchlík* (1926, Fuĝinto)
* *Pozdní plamínky* (1927, Malfruaj flametoj)
* *O ševci Matoušovi a jeho přátelích* (1932, Pri ŝuisto Matouŝ kaj liaj amikoj - filmigita)

Postmorte aperis:
* *Záboj* (1937)
* *Dozvuky* (1960, Postsonoj)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj romanistoj
Kategorio:Ĉeĥaj politikaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj advokatoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj poetoj
Kategorio:Tradukistoj el la pola lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la rusa lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo
Kategorio:Tradukistoj al la ĉeĥa lingvo