Ŝprucfluo

eta|500x500px|La polusa ŝprucfluaj ventoj povas veturi ĉe rapideco de pli ol 160 km./h (100 mejloj hore). Ĉi tie, la plej rapidaj ventoj estas koloritaj ruĝece; la pli malrapidaj ventoj estas bluecaj.
**Ŝprucfluo**, (erare nomata *ĵetfluo*, japane: ジェット気流, angle *jetstream*, nederlande: *straalstroom*) estas meteologia fenomeno kiu konsistas el potenca kaj rapidega ventego, en la supro de la atmosfero, komparebla al aera riverego, en formo de iom platigita ronda tubo, blovanta en la troposfero (sub la tropopaŭzo) je altitudo de 6 ĝis 15 km ĉirkaŭas la mondon.

## Priskribo 
Ŝprucfluo estas giganta konstanta aerfluo kies larĝeco povas atingi de 100 ĝis 200&nbsp;km kaj longeco plurajn milojn da kilometroj. En ŝprucfluo, la rapideco de la vento estas plej alta en la centro de la fluo; ĝi laŭgrade malkreskas de la centro ĝis la rando. Centre de la fluo, la meza rapideco atingas 100&nbsp;km/h, sed la maksimuma rapideco povas preterpasi 400&nbsp;km/h kaj eĉ atingi 550&nbsp;km/h.

La kvar plej gravaj ŝprucfluoj situas en zonoj subtropikaj kaj ĉirkaŭpolusaj.[eta|250ra|Ŝprucfluoj blovantaj de Okcidente Orienten en la supra parto de la [troposfero]]Pro la rotacio de la Tero, ŝprucfluoj blovas de okcidento orienten. La atmosferaj zonoj, kiujn trairas ŝprucfluoj, estas aparte trafitaj pro la horizontala kaj vertikala variado de rapideco kaj direkto de la vento inter du punktoj de la tera atmosfero. Tiuj fluoj povas pli malpli varii de sezono al alia kaj de unu latituda zono al alia, eĉ de unu tago al alia en la mezvarmaj latitudaj zonoj.

Stabila ŝprucfluo, kiun oni nomas subtropika, troviĝas inter la Hadley-ĉelo kaj la Ferrel-ĉelo. Ĝi havas sezonan variadon same laŭ situacio kiel laŭ intenseco. Somere, ĉar la gradiento de temperaturo estas pli malalta inter poluso kaj ekvatoro, tiu fluo malfortiĝas kaj transiras de ĉirkaŭ 30 ĝis 40&nbsp;m/s al 15–20&nbsp;m/s dum vintro; inter la du sezonoj, ĝia latitudo povas varii inter 25° kaj 45°. Tamen ĝia altitudo restas senŝanĝa, ĉiam je ĉirkaŭ 12&nbsp;km.

La termino ŝprucfluo aparte rilatas al la fluo ligita al la polusa fronto, kiu korespondas al la intersekto inter la polusa ĉelo kaj tiu de Ferrel.

## Historio 
eta|dekstra|250 px|Efiko de EL Niño kaj La Niña en NordAmerikoInter 1923 kaj 1925, la japana meteologo Oishi Wasaburo konstatis kaj observis, per uzo de balonoj, kies evoluadon tra la troposfero li sekvis per teodolito, la ekziston de rapidegaj aerfluoj blovantaj orienten, en direkto de Usono. (vidu sube 'Scienca esploro en Esperanto). Post kiam la esplorado de la ŝprucfluo fariĝis pli ĝenerala konata, oni agnoska ke Oishi Wasaburo unue malkovris káj esploris la fenomenon de la ŝprucfluoj

La fortega tempesto kiu damaĝis vastan parton el Eŭropo fine de decembro 1999 estis rekta rezulto de fortaj vertikalaj moviĝoj sub ŝprucfluo de 400&nbsp;km/h. Konstateblis interligiteco inter la ŝprucfluoj kaj la meteologiaj fenomenoj “El Niño“ kaj “La Niña“ sed la scienco ne ankoraŭ trovis kontentigan klarigon.

### Scienca esploro en Esperanto 
Fondinto de la Aerologia Observatorio de Tateno, eminenta esperantisto, ĉefdirektoro de Japana Esperanto-Instituto kaj pioniro en la scienca uzo de Esperanto, Oishi Wasaburo verkis pri tiu fenomeno detalan raporton en la Internacia Lingvo kaj strebis ĝin diskonigi tutmonde. Li tiel esperis ke ĝi vekos pli da atenton en Okcidento ol per japanlingva raporto. Sed la sciencistaj medioj ne atentis pri ĝi, ĉar ne multaj klimatologoj scipovis Esperanton.

## Uzeblecoj 
Surtere, la nordpolusa ŝprucfluo/ŝprucvento estas la plej grava por aviado kaj vetera prognozado, ĉar ĝi estas multe pli forta kaj je multe pli malalta altitudo ol la subtropikaj ŝprucfluoj kaj ankaŭ ĉar ĝi kovras multajn landojn en la norda duonglobo, dum la suda polusa ŝprucfluo plejparte rondiras antarkton kaj foje la sudan pinteton de Sudameriko. La termino ŝprucfluo, kiun inventis germano (germane : Strahlstrom).

La 21-an de marto 1999, la brito Brian Jones kaj la sviso Bertrand Piccard faris en 19 tagoj unuan ĉirkaŭiron de la mondo per balono *Breitling Orbiter III*. Ili povis per uzo de ŝprucfluoj, helpe de meteologoj, atingi rapidecon de 200&nbsp;km/h. Pilotoj de ĉiuj aparatoj flugantaj je alta altitudo nun zorgeme priatentas tiun fenomenon.
[eta|300x300ra|Flugoj inter [Tokio kaj Los Angeles uzanta la ŝprucventon orienten kaj itinero uzante la ĉefcirklon okcidenten.]]

### Aviado 
Scii kie troviĝas la ŝprucfluoj estas ekstreme grava por aviado. ŝprucfluoj estas nuntempe uzataj en aviado por gajni tempon kaj ŝpari karburaĵon. Ene de Nord-Ameriko, la tempo necesa por flugi orienten trans la kontinento povas esti malpliigita de ĉirkaŭ 30 minutoj se aviadilo povas flugi kun la ŝprucfluo aŭ eĉ pliigita de pli ol tiu kvanto se ĝi devas flugi okcidenten kontraŭ ĝi. Komerca uzo de la ŝprucfluoj komencis je la 18-a novembro 1952, kiam Pan Am flugis de Tokio al Honolulu ĉe altitudo de 7600 metroj (24,900 ft). Ĝi mallongigis la flugtempon kun pli ol triono, de 18 al 11,5 horoj. Gajnita tempo por transiri Atlantikon de Usono ĝis Eŭropo atingas 1h 30mn. Ĝi ne nur mallongigis la flugotempon, ĝi ankaŭ ebligis energiŝparadon por la flugkompania industrio.

Ju pli la diferenco inter la aertemperaturo kreskos sub influo de la klimata ŝanĝo, ankaŭ la rapideco de la ŝprucfluo/ŝprucfluo kreskos. Multaj eŭropaj flugoj estis tenitaj surtere post la erupcio de la Eyjafjallajokull-vulkano en 2009, plia pruvo ke plumoj de vulkanaj cindroj tendencas esti kaptataj en la saman fluon, kiun aviadiloj uzas por flugi. En Usono jam estas provo uzi la teknologion en malfacile alireblaj lokoj kaj ĝi celas ankaŭ samtempe provizi WiFi-on al la loka komunumo-filmeto.

## Dokumenta filmo 
Pri tiuj aeraj fluegoj aperis franclingva versio de 45-minuta dokumentara filmo, kiun realigis John Groom por **BBC** titolita "ŝprucfluo stream, la rivière de vent" (ŝprucfluo, la ventorivero).

## Vidu ankaŭ 
Meteologia terminaro

## Eksteraj ligiloj 
* Tim Woolings, Jet Stream - A Journey Through our Changing Climate, 2020, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-882851-8 en kiu li mencias la rolon de Esperanto.

*  The Jet Stream (La ŝprucfluo).
*  Weather of the Empire :Modern Japanese Meteorological Networking (Vetero de la Imperio: Moderna Japana Meteologia Reto). Togo Tsukahara, Kobe Universitato.

*  La troposphère (La troposfero : skemoj, animacioj kaj fotoj).
*  Météorologie élémentaire (Elementa meteologio).
*  El rincón curioso (La kurioza angulo).

## Referencoj 

Kategorio:Meteologio
Kategorio:Ventoj