open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jezuitaj Gvaraniaj Misiejoj

eta|255px|Situo de la jezuitaj misiejoj en la nunaj Paragvajo, Argentino kaj Brazilo.
La **Jezuitaj Gvaraniaj Misisejoj** estis la urbetoj fonditaj de Jezuitoj inter la gvaranioj kaj proksimaj popoloj, por la evangeliado de la indiĝenoj de la nuna argentina provinco Misiones, la nordo de la provinco Corrientes kaj gravaj teritorioj de la nuna Paragvajo kaj sudokcidento de Brazilo.

Post la forpelo de la jezuitoj laŭ ordono de la reĝo Karlo la 3-a la 27an de februaro 1767, franciskanoj, dominikanoj kaj difavoranoj okupis la lokon de la misiaj urboj. En 1744, la jezuitoj faris censon kiu montris ke 84.000 indiĝenoj vivis tie.

Kategorio:Misioj
Kategorio:Jezuitaj gvaraniaj misiejoj
Kategorio:Mondaj kulturheredaĵoj
Kategorio:Historio de Sudameriko
Zwieselberg

**Zwieselberg** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Thun kaj ekde la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Thun en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 270 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

## Geografio 
Zwieselberg situas en la Svisaj Antaŭalpoj en Berna Oberlando, sude de la urbo Thun kaj sudokcidente de la Lago de Thun. En oriento la komunumo etendiĝas ĝis al la bordo de la rivero Kander. En granda kurbo tra la komunumo pasas la rivereto Glütsch. En okcidento de la komunumo troviĝas la monteto *Zweiselbergbeissere*, sur kiu sur alteco de 823 m s.m. troviĝas la plej alta punkto de la komunumo. La komunumo konsistas el la setlejoj Glütsch, Chrüzgass (sur alteco de 652 m s.m. en la centro, ĝi estas la ĉefloko de la komunumo), Oberi Gass (sur alteco de 666 m s.m. rekte oriente de Chrüzgass), Stallägerte (sur alteco de 600 m s.m. nordoriente de Chrüzgass), Underi Gass (sur alteo de 650 m s.m. nordokcidente de Chrüzgass) kaj Ati Schlyffi (sur alteco de 597 m s.m. en la valo de Glütsch).

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,45 km², de kiuj 26,1% estas kovritaj de arbaro, 62,9% servas por agrikulturo kaj 9,8% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Zwieselberg limas en nordo al Thun, en oriento al Spiez, en sudo al Reutigen, en okcidento al Höfen ĉe Thun, kaj en nordokcidento al Amsoldingen.

## Trafiko 
En oriento tra la komunuma teritorio pasas la kantona ĉefvojo n-ro 230 de Thun al Wimmis. De la kantona ĉefvojo kondukas okcidenten tra la komunuma teritorio la vojo n-ro 1106 al Amsoldingen. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A6, kiu pasas laŭlonge de la norda komunumlimo troviĝas nordokcidente de la komunumo en sudo den Thun en distanco de proksimume 3 kilometroj de la komunumo. Per la buslinio n-ro 55 de la transportentrepreno Thun-Interlaken de Thun al Wimmis la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

## Historio 
Zwieselberg apartenis dum mezepoko al la paroĥo Amsoldingen kaj historie dividis ties sorton. En 1712 la rivero Kander, kiu ĝis tiam kun inundoj minancis la teritorion de la komunumo, estis alikondukita al la Lago de Thun. Tio ebligis la konstruon de la vojo de Thun al Simme-Valo. En la 1930-aj jaroj ankaŭ la marco laŭlonge de la rivero Glütsch estis sekigita kaj ĝia teritorio fariĝis frukta agrikultura areo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo pri Zwieselberg en la retejo de la regiono Thun-West
Malnova Panamurbo

**Malnova Panamurbo** estas la nomo kiun ricevas la arkeologia loko kie situis la urbo Panamo ekde ĝia fondiĝo en 1519, ĝis 1671. La urbo estis translokigita al nova loko, je 2 km sudokcidente, estinte detruita pro atako de la angla pirato Henry Morgan, komence de 1670. El la originala urbo, konsiderata kiel la unua eŭropa setlejo ĉe la pacifika marbordo de Ameriko, restas ankoraŭ kelkaj ruinoj el kiuj konsistas la arkeologia loko.

## Historio 
La urbo, fondita de Pedrarias Dávila la 15-an de aŭgusto 1519, estis starigita sur areo origine okupita de indiĝena komunumo; pro tio, en tiu loko troviĝis spuroj de antaŭkolumbaj kulturoj. En 1541 la urbo havis 4.000 loĝantojn; inter hispanoj, indiĝenoj kaj afrikaj sklavoj. En 1607, la urbo havis plurajn stratojn, Ĉefplacon kaj aliajn du placetojn. Ekde tiu ĉi loko ekiris la ekspedicioj kiuj konkeris la Inkaan Imperion de la nuna Peruo en 1532 kaj estis heltejo de unu el la plej gravaj komercvojoj de la amerika kontinento.

Malgraŭ la atingita prospero, la lokaj kondiĉoj ne estis bonaj ekde la komenco. La manko de akvo trinkebla estis inter la ĉefaj malfacilaĵoj, kio devigis la loĝantojn konstrui plurajn putojn kaj internajn cisternojn. La urbo suferis almenaŭ tri detruigajn incendiojn kaj tertremon, en 1621. Ĝi ankaŭ estis sieĝita, en pluraj okazoj, de piratoj. La plej malbona el tiuj sieĝoj estis tiu komandita de la angla pirato Henry Morgan, kiu atingis la lokon la 28-an de januaro 1671 kaj tie restis ĝis la 24a de februaro. Estis la hispanoj mem kaj ne Morgan, kiuj detruis la urbon per eksplodaĵoj.

En la serĉado de nova loko kiu permesus la konstruadon de pli bona defenda sistemo, la urbo estis translokigita al proksima duoninsulo, je 2 km sudokcidente, en la nuna historia centro de Panamurbo. La origina loko estis preterlasita dum pluraj jaroj ĝis kiam la ruinoj estis iom post iom rekuperitaj. La tuto estis deklarita Historia Monumento en 1976. Unesko ĝin deklaris Monda heredaĵo en 2003. En 1995, estis kreita la *Patronato de Panamá Viejo*, senprofitcela fonduso por la restaŭrado de la loko. Ĝi ankaŭ konvertiĝis en unu el la plej popularajturismaj allogaĵoj de la urbo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de mondaj heredaĵoj en Ameriko
* Listo de homaraj heredaĵoj en Panamo

Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Panamo
4814 Casacci

'*4814 *Casacci''''' estas asteroido de la ekstera asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la italan  kaj popularigiston pri astronomio Claudio Casacci. Li laboras en la firmao Thales Alenia Space.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
4813 Terebizh

'*4813 *Terebizh'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 11-an de septembro 1977 de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio (nun *de fakto* en Rusio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la rusan astrofizikiston kaj matematikiston *Valerij Juzefoviĉ Terebiĵ* (cirile: *Валерий Юзефович Теребиж''), observanton en la krimea stacio de la Astronomia Instituto Ŝternberg. Li trovis formalajn solvojn de granda nombro da ne-starantaj kaj ne-linearajn problemoj de radiada transporto kaj kronologia analizo. Li malvolvis la alpaŝon de la "Razilo de Ockham" al problemoj de reversigo de la matematika fiziko, interalie al problemo de restarigo de bildoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Bulpiedo

eta|Bulpiedo de infano
**Bulpiedo** aŭ **klaba piedo** estas malsano, okaze de tiu, la novnaskita bebo havas internen torditan piedon, la plando direktiĝas internen kaj supren. La piedfingroj estas forte kliniĝantaj, la plando estas konkava kaj la pieda dorso estas forte konveksa. La kalkano situas supre, ne tuŝante la grundon, la Aĥila tendeno estas forte streĉita. La malsanulo ne povas iri sur la plando, li/ŝi iras sur ekstera rando de la piedo.

## Kaŭzo 
Ĝin kaŭzas genetika modifiĝo kaj eksteraj efikoj, meĥanikaj infuoj. Se ĝin kaŭzas nur premo ene de la virina utero - pro situa nereguleco -, oni parolas pri situa bulpiedo.

## Ofteco 
Se ĝi okazas, 50% trafas ambaŭ piedojn, ĉe filoj duoble ofte. Ĝia ĝenerala ofteco estas 1-2 mil-onoj. Okaze de genetika bulpiedeco, la ofteco kreskas ene de la familio.

## Traktado 
La traktado de la bulpiedo devas komenciĝi tuj post la naskiĝo, post rekono de la malsano, ekz.
komence ĉe beboj:
* Gimnastikado, movo de la piedo
* Ekscito de la pieda haŭto por stimuli moviĝon
poste:
* Engipsigo
pli poste:
* Kirurgio okaze de grava bulpiedo aŭ se la antaŭe skizitaj metodoj ne plibonigas la staton
pli-pli poste:
* Uzo de ĝustiga ŝuo, ĉe plenkreskuloj

Kategorio:Sindromoj en ortopedio
Kategorio:Denaskaj misformoj
Kategorio:Novnaskitologio
Charles Colson

**Charles Wendell** "**Chuck**" **COLSON** (n. la 16-an de oktobro, 1931–m. la 21-an de aprilo, 2012) estis usona politika funkciulo sub ŝtatprezidanto Richard Nixon, kaj partopreninto en la skandalo Watergate. Poste li fondis kristanan organizaĵon por misii al malliberuloj kaj akceli reformojn en la usona prizona sistemo.

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Kristanaj aktivuloj
Kategorio:Premio Templeton
Acida atenco

**Acida atenco** aŭ **acida atako** estas atako je personoj aŭ aĵoj per acido aŭ aliaj kaŭstikaj substancoj.

## Atenco kontraŭ personoj 
eta|Viktimo de acida atenco
Okaze de acida atenco kontraŭ persono, temas pri korpa insulto, dum kiu la atencanto ĵetas acidon al korpo - plej ofte vango, kapo - de la viktimo. La acido detruas la haŭtan surfacon, kaŭzas ofte blindecon kaj eĉ povas konduki al morto, okaze de manko de medicina traktado.

Tiu formo de la korpoinsulto estas ofta en islamaj landoj de Suda Azio, kie la viktimoj estas virinoj en proporcio de 80 %.

La kaŭzoj estas:
* ĵaluzo
* puno je virino por „nekonvena“ doto
* puno pro rifuzo je seksumado
* disputo inter familioj

La viktimo suferas pro la acida atenco dum sia tuta vivo, ne havas iun ajn ŝancon por trovi novan edzon, eĉ la sinmortigo estas tre ofta ĉe la viktimoj.

## Atenco kontraŭ artaĵoj 
Acida atenco kontraŭ artaĵoj povas okazi pro psiĥa perturbo aŭ religia, politika ekstremismo, sed tre malofte.

## Vidu ankaŭ 
* Hejma perforto

Kategorio:Atencoj
Navi Rawat

**Navi RAWAT** (5-an de junio 1977 en Malibu, Kalifornio; kiel *Navlata Rawat*) estas usona aktorino.

Ŝi plenkreskis en Miami, ŝi studis en Tisch School of the Arts de la Novjorka Universitato.

Rawat ludis en 2003 en ĉefrolo en *Thoughtcrimes*, ŝia plia ĉefrolo estis en la hororfilmo *Feast* en 2005.

## Filmaro 
* 2001: Jack the Dog
* 2001: *The Princess and the Marine*
* 2002: Dancing at the Harvest Moon
* 2003: The Street Lawyer
* 2003: *Thoughtcrimes*
* 2003: *House of Sand and Fog*
* 2005: The Adventures of Big Handsome Guy and His Little Friend
* 2005: Tom 51
* 2005: Feast
* 2007: Undead or Alive
* 2007: Loveless in Los Angeles

Kategorio:Usonaj aktoroj
Bridget Regan

eta|Bridget Regan (2016)
**Bridget Regan** (3-an de februaro 1982 en kantono San Diego, Kalifornio) estas usona filma, televida, teatra aktorino. Ŝi estas ĉefe konata pro la ĉefrolo de *Kahlan Amnell* en televida serio *Legend of the Seeker*. La serio havis du sezonojn.

Regan ludis ekde 2006 en multaj kinejaj kaj televidaj filmoj, el kiuj gravas la The Wedding Album, Blinders, Supreme Courtships, The Babysitters kaj Sex and the City.

Bridget Regan naskis en 2010 filinon.

Kategorio:Usonaj aktoroj
Yvonne Zima

**Yvonne Marie Zima** (16-an de januaro 1989 en Phillipsburg, New Jersey) estas usona aktorino.

## Biografio 
Yvonne Zima naskiĝis kiel plej juna filino de Dennis kaj Maria Zima. Ŝiaj du pli aĝaj fratinoj, Vanessa kaj Madeline Zima, estas same aktorinoj. La laste menciita estas la plej konata el la Zima-fratinoj pro ŝia rolo *Grace* en la suona sitkomo *The Nanny*.

Zima mem debutis en filmo en 1994 en aĝo de 5 jaroj en hospitala serio *Emergency Room*. Ŝi ludis en la unuaj ses sezonoj kaj estis unu el la du filinoj, kiuj ludis *Rachel Greene*.

## Filmaro (elekto) 
### Filmoj 
* 1995: *See Jane Run*
* 1995: *Heat*
* 1996: *Bed of Roses*
* 1996: *Executive Decision*
* 1996: *The Long Kiss Goodnight*
* 1996: *Christmas Every Day*
* 1997: *Til There Was You*
* 1997: *Dead by Midnight*
* 1998: The Rose Sisters
* 1999: Storm Catcher
* 2000: Love & Sex

### Televidaj serioj 
* 1993: *Roseanne* (1 epizodo)
* 1994–2000: *ER*, 22 epizodoj
* 1999: Seven Days (1 epizodo)
* 2009–: *The Young and the Restless*

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Sankta Mikaelo de la Misioj

**Sankta Mikaelo de la Misioj** (portugale *São Miguel das Missões*) estas brazila municipo de la subŝtato Suda Rio-Grando.

En la urbo troviĝas la ruinoj de la jezuita misiejo de "Sankta Mikaelo", deklaritaj ekde 1983 Monda heredaĵo de Unesko. Ĝi estas unu el la pluraj jezuitaj misiejoj kiuj ekzistas en Brazilo, Argentino kaj Paragvajo, fonditaj de la jezuitoj dum la 18-a jarcento kun la celo instrui la evangelion al la gvaranioj kaj protekti ilin de la sklavo-komercistoj de la regiono.

La misiejo estis konstruita en 1735-1745, malgraŭ la penoj de la jezuitoj, la komerco de sklavoj fare de la portugala kaj hispana imperioj fine konkeris la misiejon. La nunaj ruinoj estas protektitaj de Unesko, kaj viziteblas la antikva preĝejo, la misia kruco, muzeo pri misioj, sakristio, tombejo, la placo kaj ĉiunokte okazas luma kaj son-spektaklo.

La ruinoj estis la scenejo en 1986 por filmado de La misio, ĉefrolita de Robert De Niro kaj Jeremy Irons. En 2003 ĝi havis 7.263 loĝantojn kaj okupas areon de 1.229,8 km².
Rulrezisto

La **rulrezisto** aŭ **ruliĝa rezisto** estas tiu rezisto (forto, momanto), kiu aperas tiam, se unu korpo ruliĝas sur la alia. ĝi okazas ĉe rullagroj, pneŭoj de la aŭtomobilo. La rulrezsito fontas el deformiĝo de la lagro, pneŭo, rado aŭ vojo. Ekz. la rulrezsito de la pneŭo estas pli granda ol tiu de la ŝtala rado de la fervojaj vagonoj. La rulrezisto estas pli malgranda ol la seka, glita froto.

Se la radiuso de la ruliĝa korpo estas *r* kaj tiu vertikale premas per forto *G* la grundon, ties reaga forto estas *N* (montranta supren), kio do situas NE en vertikalo de la ruliĝa korpo, sed en distanco *d*. Por la tirado necesas forto FR. La duobla fortoparo de *G* kaj *N* formas momanton M:
:M=G \cdot d \, 
la tirforto FR devas ekvilibrigi tion.
4884 Bragaria

'*4884 *Bragaria'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Luka Fjodorovich Bragar''', lekciiston en la Pedagogia Instituto de Tiraspolo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1979
Róza Csillag

**Róza Csillag** [ĉilag], hungare **Csillag Róza,** estis hungara operkantisto (Mezosoprano) kaj pedagogo.

Róza Csillag naskiĝis, kiel *Goldstein Róza* la  1832, *Irsa* (nuntempa Albertirsa) - mortis la  1892, Vieno.

## Biografio 
Róza Csillag devenis el juda familio. Ŝi frekventis kantolernejon de Nacia Teatro (Budapeŝto). En la 1840 ŝi kantadis en la koruso de la teatro. Ŝi komencis sian karieron en 1845, ricevinta rolon en opero de Ferenc Erkel. Baldaŭe ŝi kantis en Vieno, sed en 1849 ŝi hejmenvenis. La tiutempa politiko baris la eblecojn, tial ŝi kantis en Berlino kaj en aliaj ĉefurboj. Inter 1850–1861 ŝi estis unuaranga kantisto de operejo de Vieno, dume ofte ŝi kantis ankaŭ en Hungario. Ŝia adiaŭo okazis en Vieno en 1882, poste ŝi edukis kantadon.

## Roloj (elekto) 
* Giacomo Meyerbeer: *Profeto*; Beethoven: *Fidelio)*; Wagner: *Lohengrin*

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Historia urboparto de Santiago de Querétaro

La **Zono de historiaj monumentoj de Querétaro** estas Monda heredaĵo de Unesko ekde 1996. Ĝi troviĝas en la subŝtato Querétaro, Meksiko.

La antikva kolonia urbo Santiago de Querétaro estas unika pro la konservado de la primitiva plano de la urbo kun ĝiaj sinuaj stratoj, la geometria plano de la indiaj urboj dizajnitaj de la hispanoj. La otomioj, taraskoj, ĉiĉimekoj kaj hispanoj pace kunvivis en la urbo, kiu elstaras per ĝiaj ornamaĵoj barokaj kaj multnombraj monumentoj, civilaj kaj religiaj, ĝia orepoko estis la 17a kaj 18a jarcentoj.
Erli

**Erli** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Erli (Ligurio)** estas komunumo de la provinco Savono en Ligurio en Italio.

* **Erli (Bönigen)** estas kvartalo de la komunumo Bönigen de la administra distrikto Interlaken-Oberhasli en Kantono Berno en Svislando.
Jan Šprincl

**Jan ŠPRINCL** (naskiĝis la 1-an de septembro 1917 en Pudlov apud Bohumín, distrikto Karviná – mortis la 5-an de novembro 1989 en Brno) estis ĉeĥa filologo, tradukisto el la greka kaj latina kaj el la ĉeĥa en la latinan, poeto, bibliotekisto.

Gimnazion li komencis studi en Místek, sed finis en Brno 1936 kaj samjere li komencis studi ĉe filozofia fakultato de Masaryk-universitato en Brno. En 1939 la studadon interrompis la 2-a mondmilito kaj fermo de ĉiuj ĉeĥaj altlernejoj. Li iĝis helpa instruisto de lingvoj (germana, latino, angla, franca) ĉe gimnazio en Uherské Hradiště, sed nur en 1940, poste li onidire laboris ĉe iu lignokomerca firmao. Post la milito li daŭrigis studadon kaj samtempe helpis instrui ĉe gimnazio en Svitavy, en decembro 1946 li ricevas diplomon pri kapablo instrui.

Reformo de lerneja sistemo en 1948 nuligis gimnaziojn kaj Jan Šprincl en aŭgusto 1949 estis sendita al mezlernejo en Vítějeves. En marto 1950 li sukcese submetiĝis al speciala profesora ekzameno kaj transiris al mezlernejo en Březová nad Svitavou. En septembro 1952 oni lin transigis al Universitata Biblioteko en Brno, de kiu li iris en 1967 al biblioteko de la Medicina fakultato. Ekde 1973 ĝis 1981 li laboris parte ĉe katedro de antikva kulturo de Filozofia fakultato ĉe Universitato de Jan Evangelista Purkyně (pli frue kaj nun denove Masaryk- universitato) kiel memstara faka laborulo-specialisto kaj samtempe li parte laboris en biblioteko de Medicina Faltato. 

## Verkoj 
### Originaj verkoj 
* *Básnické obrazy u Platona* (Poeziaj metaforoj ĉe Platono, 1951), 
* *Kratkij spravočnik* (1962), 
* *Vývoj českého překladu z antické literatury* (Evoluo de ĉeĥa traduko el la antikva literaturo, 1979).
* *K překladu českých veršů do latiny: o prozodii přízvučně-časoměrné v latině* (Pri tradukado de ĉeĥaj versoj en la latinan: pri akcenta-kvanta prozodio en latino, 1972).

### Tradukoj el la greka en la ĉeĥan 
* Aristofano: *Oblaky* (Nuboj, 1954 kaj 1996)
* Pindaro: *Olympijské zpěvy* (Olimpiaj kantoj, 2002).

### Tradukoj el la latina en la ĉeĥan 
* Plautus: *Komedie o hrnci* (Komedio pri poto, en: Amfytrion a jiné komedie, Praha 1978)

### Tradukoj en la latinan 
* Otakar Březina: *Manus in linguam Latinam vertit - Jan Šprincl* (1975)
* Otakar Březina: *Opera poetica* (1984).
* Karel Jaromír Erben: *Fasciculus florum* (Bukedo, originale: Kytice, Munipress 2018, editoris Tomáš Weissar)

### Muzikigitaj versoj 
* Zdeněk Zouhar: *Půlnoční vánoční mše na verše J. Šprincla pro sóla, sbor, orchestr a varhany* (Noktomeza Kristnaska meso laŭ versoj de J. Šprincl por soluloj, koruso, orkestro kaj orgeno,1957).

## Fontoj 
* Arkivo de Masaryk-universitato en Brno
* Moravia landa arkivo (fondaĵo G 212: “Ceteraj kaj pensiaj fondaĵoj“, dosieroj 41878 kaj 41884)
* Datumbazo de Nacia Biblioteko de Ĉeĥa Respubliko

## Eksteraj ligiloj 
* Jan Šprincl en Enciklopedio de la urbo Brno
* Pri la latina eldono de Bukedo de Erben

Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Biero en Germanio

eta|350px|*Kranz* (girlando) de freŝa Kolonja biero

**La biero en Germanio** ( *Bier*) estas grava parto de la germana kulturo ekde jarcentoj. Oni trovas ĝin en festoj, restoracioj ktp. Speciala festo konata pro biero estas festita en Germanio, la tiel nomata, Oktobrofesto en Munkeno.

La lando estas plenplena de *Bierpalast* (« bierpalaco »), de bierĝardenoj, de bierfarejoj, de *Bierkeller* (« bierkelo »), de *Bierhaus* (« bierdomo ») kaj de *Bierzelt* (« biera tendo ») kiuj troviĝas en pluraj festoj pri biero.

## Vidu ankaŭ 
* Oktobrofesto
* leĝo de pureco
Kritrono

eta|Krytron KN-22, produktita de EG&G
**Kritrono** (angle *krytron*) estas gasplenigita elektrona valvo, kiu estis uzata en mezo de la 20-a jarcento kiel ŝaltila valvo. Pro la speciala strukturo, ĝi ebligas tre mallongajn ŝaltotempon kaj grandan kurentofluon.

Tiu valvotipo estis unuafoje produktita en la malfruaj 1940-aj jaroj, kiel pluevoluigaĵo de ĉanebla sparkilo. Ĝi havas same ĉan-elektrodon inter katodo kaj anodo kiel helpa elektrodo, kiu certigas daŭran senŝarĝigon proksime al la katodo kaj tiel efikas kiel antaŭjonizilo. Parte ĝi enhavas aldone aŭ alternative al tiu helpa elektrodo malfortan beta-radiilon, plej ofte kun nikel-izotopo Ni-63, kiu antaŭjonizas la gasplenaĵon.

Kritronoj estis uazataj en radaraparatoj, por reguligo de la fulmolampoj, por sparkado de pli fortaj sparkiloj, por spako de pli tradiciaj eksplodaĵoj kaj atombomboj per eksploda drato. Pliaj aplikoj okazis tie, kie necesis fortegaj kurentaj impulsoj kaj grandaj tensioj. Ĝin poste anstataŭigis plene en tiu procezo la duonkonduktaĵa ŝaltilo.

la vakua versio de kritrono estas la spritrono.

Kategorio:Vakutuboj
Preĝejo Emeriko de Hungario (Rönök)

**Preĝejo de Sankta Emeriko de Hungario** estas romkatolika Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Rönök, apud la aŭstra landlimo.

## Historio 
La unua romanika kirko estis konstruita en la mezepoko, kiun tre longe ankaŭ vilaĝanoj de la proksimaj vilaĝoj uzis. En 1618 la luteranoj akiris la preĝejon, sed en 1652 la katolikanoj reakiris ĝin. La pli nova preĝejo estis konstruita en 1904, ĉar la malnova difektiĝis pro ŝtormo. En 1921 la nova ŝtatolimo situis tuj malantaŭ la konstruaĵo. Post konstruo de Fera kurteno oni malpermesis viziton de la preĝejo. Fine de la socialismo Aŭstrio iniciatis savon de la ruina preĝejo, kiu okazis en 1992.

## Konstruaĵo 
La preĝejo havas unusolan sveltan turon.

Kermeso okazas en la 5-an de novembro.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* hungare
* hungare
* hungare

Ronok
Ronok
Ronok
Explicit

***Explicit*** (el la Latina lingvo *explementum* = plenumo") origine estis unu el rubrikaĵoj de la mezepokaj manuskriptaj kodeksoj. Tia rubrikaĵo, ĉi-kaze, signalis la konkludon de la verko samkiel en la komenco, en kiu “Incipit” signalis la starton de la temado. En Explicit (= finiĝas) aperis ankaŭ resumo, foje kun juĝo, foje komento. 

Pormontre klaras la ekzemplo en la Kodekso Verona, kie ankaŭ la Explicit, kiel la “Incipit-oj, estas skribitaj per ora inko. 

Kun la enirigo de presarto kaj la falo de la manuskripta tradicio, la vorto “exlicit” estis uzita  por indiki la finaranĝon de la verko, aparte versa, aŭ (malpli vaste) kiel samsencan “finalon” por la prozaj verkoj.

La funkcion de “explicit”, laŭ iuj literaturistoj, plenumas la konkludoj de romano aŭ rakonto, kie estas reprezentata la momento plej forta de la rakonta teksto kaj utilas por liberigi la leganton el la tensio akumulita dum la legado kaj foje ne malproksimas el tio kion Aristotelo difinas Katarso.

Ĉi-rilate aldoneblas, kiel probabla analogio kun la mezepoka explicit, ke troviĝas, en modernaj verkoj, diversaj specoj de finaloj: finalo kiu “larĝigas la perspektivon” de la rakontaĵo, finalo kiu “rompas” la rakonton, finalo kiu “relanĉas” la rakontan temon, finalo kiu “antaŭvidas” la finan reagon kaj do ekzercigas “iluminon”, finalo kiu baziĝas sur la “renverso”, finalo kiu “surprizas”, finalo kiu ne konkludas kaj tiam difiniĝas “finalo aperta”, kaj finalo “kun feliĉa fino”...

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Literaturaj teknikoj
Brenda Bakke

**Brenda Jean Bakke** (naskiĝis la 15-an de majo, 1963) estas usona aktorino, plej konata pro la roloj de *Lana Turner* en filmo *L.A. Confidential*, *Michelle Rodham Huddleston* en *Hot Shots! Part Deux*,  *Cordelia* la prostituitino en *Tales from the Crypt: Demon Knight* kaj kapitano *Linda Gilder* en *Under Siege 2: Dark Territory*. Bakke naskiĝis en Klamath Falls, Oregono, Usono.

## Filmaro ... roloj 
* 2004 - Leave No Trace.... Victoria Blake
* 2002 - Groom Lake ....Joyce
* 2002 - Moving August ....Ginny Forster
* 2002 - Hot Rush .... Maljuna virino
* 2001 - The Quickie ....Jane
* 2000 - Time Loves a Hero ....Alice
* 1998 - Nobody Lives Forever ....Laurel Trevelyn
* 1997 - L.A. Confidential .... Lana Turner
* 1995 - Demon Knight ....Cordelia
* 1995 - Under Siege 2: Dark Territory ....Linda Gilder
* 1993 - **Hot Shots! Part Deux** ....Michelle Rodham Huddleston
* 1992 - Jake and the Fatman ....Lori Menza
* 1990 - Solar Crisis ....Claire Beeson
* 1989 - Nowhere to Run ....Joannie
* 1988 - Dangerous Love.... Chris
* 1987 - Scavengers ....Kimberly Blake
* 1987 - Fast Gun ....Julie Comstock

## Serioj 
* 2010 - The Mentalist .... Det. Sharon Florey (1 epizodo)
* 2009 - Dollhouse .... Margaret Bashford (1 epizodo)
* 2004 - NYPD Blue .... Claudia Weintraub (1 epizodo)
* 2001 - CSI: Crime Scene Investigation ....Bonnie Ritten (1 epizodo)
* 2001 - Dark Angel ....Dro. Adriana Vertes (1 epizodo)
* 1999 - Charmed ....Soul Collector
* 1987 - Stela Vojaĝo: La Sekva Generacio ....Rivan (1 epizodo)

Kategorio:Usonaj aktoroj
Sekondi-Takoradi

''''* estas grandurbo, regiona ĉefurbo kaj diocezo (ekde 1969) en Ganao.
eta|240ra|

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 445.205 en 2012
* Supermara alteco: 0- m
* Horzono: UTC
* Telefonkodo: 233 (31)

## Geografio 
eta|maldekstre|260ra|
 situas laŭ la oceano sur ebenaĵo en la suda sekcio de la lando. Akrao etendiĝas 230 km.

## Historio 
La unuaj eŭropanoj estis la portugaloj ekde 1470. La pli granda urbo *Sekondi* prosperis de fervojo konstruita en 1903. Alia apuda urbo *Takoradi'' havis gravan havenon konstruitan en 1928, sed pli frue en la 17-a jarcento nederlandanoj profitis havenon, eĉ ili konstruis fortikaĵon. Baldaŭe svedoj kaj angloj alvenis. Dum la 2-a mondmilito britoj profitis la flughavenon. La 2 urboj unuiĝis en 1946. La grandurbo estas nuntempe estas neoficiale nomita "Petrolo-urbo de Ganao" pro nuntempe trovitaj naftoputoj.

## Ekonomio 
 estas gravaj industria, eduka kaj komerca centroj. La ĉefaj industrioj estas lignoj, fiŝkaptado, riparo de vagonoj kaj ŝipkonstruado.

## Trafiko 
eta|260ra|
eta|260ra|
 havas gravajn havenon, flughavenon, la menciitan fervojon, fine 2 ĉefvojojn al Akrao kaj Kumasi.

## Vidindaĵoj 
* impona stadiono
* plaĝoj

## Ĝemelurboj 
*  Kalifornio, Usono
*  Boston Usono
*  Oakland Usono
*  Plymouth, Anglio

## Fontoj 
* Angla, franca kaj hungara Vikipedioj
* mapo

Kategorio:Urboj de Ganao
Kategorio:Marhavenaj urboj
Kategorio:Banlokoj
Jezuita misiejo Sankta Ana

La **Jezuita misiejo Nia Sinjorino de Sankta Ana**, situas en la municipo Candelaria, nur je 2 kilometroj de la departementa ĉefurbo Santa Ana, en la provinco Misiones, en Argentino. Ĝi estis unu el la Misiejoj fonditaj en la 17-a jarcento de la jezuitoj en Ameriko dum la hispana koloniado de Ameriko.

La misiejo estis fondita en 1633. Ĝi estis forlasita kiel per leĝo la jezuitoj estis forpelitaj de ĉiuj posedaĵoj de la Hispana Imperio, inkluzive de transmaraĵoj en 1767. La ruinoj de ĉi misiejo estis deklaritaj Monda heredaĵo de Unesko en 1984, kune kun aliaj misiejoj de la regiono. La ruinoj estas kovritaj de la vegetaro.
Jezuita misiejo Nia Sinjorino de Loreto

**Nia Sinjorino de Loreto** estas unu el la jezuitaj misiejoj situanta en la munixipo Candelaria, en la provinco Misiones (Argentino). Ĝi estis unu el la misiejoj fonditaj en la 17-a jarcento de la jezuitoj en Ameriko dum la hispana koloniado de Ameriko. Ĝi estis forlasita pro la leĝo kiu forpelis ĉiujn jezuitojn el la Hispana Imperio, inkluzive de transmaraĵoj en 1767. La ruinoj estis deklaritaj Monda heredaĵo de Unesko en 1984, ikune kun aliaj de la regiono. La ruinoj estis kovritaj de vegetaro. En arkeologio oni nomas ĝin Loreto II (aŭ Loreto 2) por distingi ĝin de la unua setlejo samnoma en la nordo de Guayrá.

## Piednotoj
Modelo de Einstein

La **modelo de Einstein** estas modelo de solido kiel aro de harmonaj osciloj kiuj ne interagas kaj oscilas ĉe la sama frekvenco.

## Derivado 
Konsideru unu harmonan oscilon kun frekvenco \omega. La dispartiga funkcio estas do
:Z(T)=\sum_{n=0}^\infty\exp(-(n+1/2)\hbar\omega/kT)
::=\frac{\exp(-\hbar\omega/2kT)}{1-\exp(-\hbar\omega/kT)}=\frac1{2\sinh(\hbar\omega/2kT)}.
La dispartiga funkcio de 3N tiaj osciloj estas do
:Z(T)=\frac1{(2\sinh(\hbar\omega/2kT))^{3N}}.
(Ni konsideru 3N oscilojn ĉar ĉiu partiklo havas tri gradojn de libereco laŭ la tri dimensioj de spaco.)
La averaĝa energio U de la sistemo de 3N osciloj ĉe temperaturo T estas
:U(T)=-\frac{\operatorname d\ln Z}{\operatorname d(1/kT)}=
\frac32N\hbar\omega\coth\frac{\hbar\omega}{2kT}.

La sendimensia varmokapacito estas
:C_V/Nk=\frac1{Nk}\frac{\operatorname d\!U}{\operatorname d\!T}=\frac{3(\hbar\omega/2kT)^2}{\sinh^2(\hbar\omega/2kT)}.
Ĉe grandega temperaturo T\gg\hbar\omega/k,
:C_V/Nk\to3.
Tiu ĉi fakto nomiĝas la **leĝo de Dulong–Petit**.

Ĉe malgrandega temperaturo T\ll\hbar\omega/k,
:C_V/Nk\approx\frac{3(\hbar\omega/kT)^2}{\exp(\hbar\omega/kT)}\to0.

## Referencoj 
* A. Einstein, "Die Plancksche Theorie der Strahlung und die Theorie der spezifischen Wärme", *Annalen der Physik*, vol. 22, pp.&nbsp;180–190, 1907.
* B. Diu, C. Guthmann, D. Lederer, B. Roulet, *Éléments de physique statistique*, 1996.
* C. Cohen-Tannoudji, B. Diu, F. Laloë, *Mécanique quantique*.

Kategorio:Kvantummekaniko
Kategorio:Termodinamiko
Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj
Nuda diplomato

**Nuda diplomato,** origine hungare *Meztelen diplomata* estas sukcesa nigra-blanka filmo en Hungario. Oni faris la filmon en hungara hotelo, tial la filmo prezentas la tiutempan hungaran hotelon. La rolantoj ofte fumas.

La filmo prezentas stilon de Jenő Rejtő, liaj temoj — almenaŭ la filmeblaj — estis prezentitaj.

## Rolantoj 
* Imre Sinkovits (nur voĉe)  
* János Rajz, diplomato
* József Szendrő, pseŭdodiplomato
* Dezső Garas, pseŭdodiplomato
* László Márkus  
* Hédi Váradi  
* Róbert Rátonyi, hotelestro
* Gyula Horváth (aktoro), polickapitano
* Zoltán Gera (aktoro)
* Sándor Siménfalvy
* Marianne Krencsey
* Oszkár Ascher
* Kornél Gelley
* Lajos Pándy 
* Géza Berczy, János Horkai, György Miklósy, Erzsi Simor, József Zsudi kaj aliaj

## Historio 
La historio estis okazanta en la 20-a jarcento en ia fora imagita insulo. La historio estas longa serio de ŝercoj, kiun iam Jenő Rejtő verkis en siaj romanoj. En la hotelo okazos intertraktadoj pri naftoputoj, sed abrupte la kvaranteno en la hotelo faras malfacilaĵojn. Ne mankas 2 gangseroj, unu estas nuda perdinta la vestojn. Por partopreni en la traktadoj, li bezonus veston. Li kelkfoje ŝtelas pantalonon, sed vane. Ekzemple li vidas kapon de viro, kiun terenbatas, poste li vidas, ke tiu homo havas skotan jupon. La skeĉoj senĉese daŭriĝas...

Kategorio:Hungaraj filmoj
Kategorio:Hungarlingvaj filmoj
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Nigrablankaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1963
Emmanuelle Seigner

eta|Emmanuelle Seigner, 2008
eta|Kun edzo Roman_Polanski, 2011
eta|Cannes 2013

**Emmanuelle SEIGNER** (naskiĝis la ) estas franca aktorino, manekeno kaj kantistino, konata kiel edzino de Roman Polański kaj pro la roloj en filmoj *Le scaphandre et le papillon* (2007) kaj *Frantic* (1988).

## Biografio 
Seigner naskiĝis en Parizo, Francio kiel filino de fotista patro kaj ĵurnalista patrino. Ŝi estas nepino de la respektita aktoro **Louis Seigner** (1903–1991) kaj fratino de aktorino Mathilde Seigner. Ŝi lernis en katolika lernejo, komencis manekenadon en aĝo de 14. Ŝi atingis per la profesia manekenado internacian sukceson, konatecon.

Ŝi edziniĝis kun la poldevena filma direktoro Roman Polański en 1989. Ili havas du infanojn: filinon Morgane kaj filon Elvis. Li helpis ŝian aktoradon en filmo *Frantic* (1988) - ludis kun Harrison Ford-, kaj poste en *Bitter Moon* (1992), *The Ninth Gate* (1999) - lastan ludis kun Johnny Depp.

## Elektita filmaro 
* 1984: ''L'Année des méduses*
* 1985: *Détective* ... Princino ĉe la Bahamoj
* 1986: *Cours privé* ... Zanon
* 1988: *Frantic* ... Michelle
* 1990: *Il Male oscuro* ... La Virino
* 1992: *Bitter Moon* ... Mimi
* 1994: *Le Sourire* ... Odile
* 1996: *Pourvu que ça dure* ... Julie Neyrac
* 1997: *Nirvana* ... Lisa
* 1997: *La Divine poursuite* ... Bobbi
* 1997: *R.P.M.* ... Michelle Claire
* 1998: *Place Vendôme* ... Nathalie
* 1999: *The Ninth Gate* ... La Virino
* 1999: *Buddy Boy* ... Gloria
* 2001: *Streghe verso nord* ... Lucilla
* 2003: *Corps à corps* ... Laura Bartelli
* 2003: *Os Imortais* ... Madeleine Durand
* 2005: *Backstage* ... Lauren Waks
* 2007: *La Môme* ... Titine
* 2007: *Le Scaphandre et le papillon (The Diving Bell and the Butterfly)* ... Céline
* 2008: *Berlin: Live at St. Ann's Warehouse* ... Caroline
* 2009: *Giallo* ... Linda
* 2010: *Essential Killing* ... Margaret
* 2012: *In the House''

## Eksteraj ligiloj 
* Emmanuelle Seigner en IMDb

Kategorio:Francaj aktoroj
Sankta Ignaco Minio

La plej konataj ruinoj de la misiejo **Sankta Ignaco Minio**, jezuita misiejo fondita de la pastro, hodiaŭ sankta Roque González de Santa Cruz komence de la 17-a jarcento por enkonduki la evangelion inter la indiĝenaj gvaranioj, troviĝas en la nuna loĝloko San Ignacio, en la argentina provinco Misiones, nur je 60 km de la provinca ĉefurbo, Posadas. Kvankam la komenca setlejo de Sankta Ignaco Minio situas en la norda ekstremo de la nuna brazila subŝtato Parano kiam en la 16a kaj 17a jarcentoj ĝi apartenis al la hispana-jezuita regiono La Guayrá.

La unua misiejo kun la nomo Sankta Ignaco Minio estis starigita de la pastroj José Cataldino kaj Simón Maceta en la regiono kiun indiĝenoj nomis Guayrá kaj la hispanoj *La Pinería* en hispania teritorio kiu nun apartenas al Parano (Brazilo).

Nuntempe, Sankta Ignaco Minio estas la plej bone konservata el la misiejoj en Argentino. La stilo estas simila al la ceteraj misiejoj konstruitaj de la tiuepokaj jezuitoj: ĉirkaŭ centra placo troviĝas preĝejo, pastrodomo, tombejo, domoj kaj la urbodomo. La konstruado de Sankta Ignaco estis farita per loka ŝtono, uzante grandajn pecojn. Tio permesis, ke malgraŭ la dekadenco de multa tempo, la plejparto el la muregoj staradas.

La ruinoj de la misiejo kune kun aliaj misiejoj estis deklaritaj Monda heredaĵo de Unesko en 1984.
4819 Gifford

'*4819 *Gifford''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la novzelandaj geastronomoj Pamela M. Kilmartin kaj Alan C. Gilmore elde Tekapo, en Suda Insulo (Nov-Zelando).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la novzelandan astronomon kaj matematikiston Algernon Charles Gifford (1861–1948), kiu elmontris la alfrapan devenon de la lunaj krateroj. Li establis observatorion en la Kolegio Wellington, nun remalfermita sub la nomo de Observatorio Gifford.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Pamela M. Kilmartin
Kategorio:Malkovrita de Alan C. Gilmore
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1985
4837 Bickerton

'*4837 *Bickerton''''' estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la novzelandaj geastronomoj Pamela M. Kilmartin kaj Alan C. Gilmore elde la Universitata Observatorio de Monto John en Tekapo, Suda Insulo (Nov-Zelando).

## Nomo 
Ĝia eponimo, Alexander William Bickerton (1842–1929), profesoro pri kemio en la Kolegio Kanterburio (nun Universitato de Canterbury), estas konata pro sia teorio pri la parta alfrapo por la novaoj, kiun li etendis al la  kaj aliaj fenomenoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Pamela M. Kilmartin
Kategorio:Malkovrita de Alan C. Gilmore
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
Kálmán Pataky

**Kálmán Pataky** [pataki], hungare **Pataky Kálmán,** Esperante **Kolomano ** estis hungara operkantisto (tenoro) kaj profesoro.

Kálmán Pataky naskiĝis la  1896 en tiutempa hungara urbo *Alsólendva* (nuntempa Lendava en Slovenio) - mortis la  1964, Los Angeles.

## Biografio 
Kálmán Pataky frekventis lernejojn en diversaj urboj, kie li lernis ankaŭ violonadon. Poste li batalis en la 1-a mondmilito, poste li lernis kantadon en Budapeŝto. Li komencis sian karieron en 1922 en Budapeŝta Ŝtata Operejo, poste en la nuntempa Teatro Erkel. En 1925 li germanlingve debutis en Vieno, poste li kantadis en diversaj urboj, ekzemple en Bonaero en 1935 kaj en Nacia Teatro (Szeged). Li oficiale kantadis ĝis 1946, poste li instruis kantadon en Ĉilio, fine li vivis en Kalifornio.

## Roloj (elekto) 
* 1922 Giuseppe Verdi: Rigoletto, princo de Mantua, Budapeŝto
* 1927 Pietro Mascagni: Turiddu, Vieno
* 1929 Wolfgang Amadeus Mozart: Don Giovanni, Don Ottavio, Vieno; Così fan tutte, Ferrando, Vieno
* 1932 Friedrich von Flotow: Marta, Lyonel, Berlino
* 1935 Wolfgang Amadeus Mozart: Die Zauberflöte, Tamino, Vieno
* 1936 Giuseppe Verdi: Aida, Radames, Vieno
* 1937 Ferenc Erkel: Banuso Bánk, Bánk, Budapeŝto; Richard Wagner: Tannhäuser, Walter, Bonaero

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Károly Kőszeghy

**Károly Kőszeghy** [kAroj kOsegi], hungare **Kőszeghy Károly,** Esperante **Karolo Kőszeghy** estis hungara operkantisto (baritono).

Károly Kőszeghy naskiĝis la  1820, Kőszeg - mortis la  1891, Budapeŝto.

## Biografio 
Károly Kőszeghy studis kantadon en Vieno en 1840. Li komencis sian karieron en 1843 en Nacia Teatro (Budapeŝto), kie oni prezentis tiutemnpe ankaŭ operojn. Li kantadis pli, ol 40 jarojn. Post ekfunkcio de Budapeŝta Ŝtata Operejo ankaŭ tie kantadis ĝis 1887.

## Roloj (elekto) 
* Daniel Auber: *Nigra domeno*, Gil Gerez
* Ludwig van Beethoven: Fidelio, Rocco
* Gaetano Donizetti: Don Pasquale, Don Pasquale
* Ferenc Erkel: Ladislao Hunyadi, Cillei
* Giacomo Meyerbeer: *La profeto*, Zakarias
* Wolfgang Amadeus Mozart: Don Giovanni, Leporello;
* Mozart: Die Zauberflöte, Papageno

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Matten ĉe Interlaken

**Matten ĉe Interlaken** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Interlaken kaj ekde la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Interlaken-Oberhasli en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 3781 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

## Geografio 
Matten ĉe Interlaken situas en Berna Oberlando sude de Interlaken, kun kiu ĝi komplete kunkreskis kaj formas aglomeraĵon. En Matten situas apud la aerodromo la Misteroparko Interlaken, kiun fondis la svisa verkisto Erich von Däniken. En okcidento de la komunumo situas la morena monteto *Chlin Ruuge*, sur kies deklivo situas hotelo, al kiu kondukas funikularo. Al la komunumo apartenas ankaŭ arbara eksklavo *Aenderberg* sude de Lütschine ĉe la norda deklivo de Schynige Platte.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,90 km², de kiuj 56,4% estas kovritaj de arbaro, 21,1% servas por agrikulturo kaj 20,9% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Matten ĉe Interlaken limas en okcidento kaj nordo al Interlaken, en oriento al Bönigen, en sudo al Wilderswil, kaj en sudokcidento al Därligen.

La eksklavo Aenderberg limas en nordo kaj oriento al Bönigen, en sudo al Gsteigwiler, kaj en okcidento al Wilderswil.

## Trafiko 
En Matten kuniĝas la kantona ĉefvojo nr-o 221 kun la kantonaj ĉefvojoj n-ro 6 kaj 11. Tra la komunumo krome pasas la svisa aŭtovojo A8, kies alveturejo Interlaken-Oriento situas rekte oriente de la komunumlimo. La armeo aerodromo Interlaken kun la IATA-kodo ZTJ, nur ankoraŭ kun esceptaj permesoj povas estis alflugata. Ĝi nuntempe ĉefe estas loko de multnombraj grandaj eventoj, koncertoj kaj festivaloj. La komunumo estas bone konektita per la busreto de la transportentrepreno Thun-Interlaken al la publika transportreto. La stacidomo Interlaken-Ost cetere situas nur kelkaj minutoj piede node de la komunuma centro.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Matten ĉe Interlaken datiĝas el la jaro 1133 kiel *inter lacus Madon* en proktekta letero de imperiestro Lotaro la 3-a. Dum mezepoko Matten formis komunumon kun Wilderswil kaj Aarmühle. Post kvereloj pri la uzado de la komunaj paŝtejoj Wilderswil disiĝis en 1633 de Matten. En 1810 Aarmühle, kiu poste alinomiĝis al Interlaken disiĝis de Matten. La unua alpaŝtitsta Festivalo de Unspunnen en 1805 en Matten markis la komenciĝon de la turismo en la regiono. Sekvis la konstruado de la grandaj hoteloj. Dum la 2-a Mondmilito sur la teritorio de Matten estis konstruita armea aerodromo, sur kies teritorio hodiaŭ situas la Mistero Parko de Erich von Däniken kaj okazadas multaj gravaj kulturaj eventoj.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj signifoj de Matten

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Matten ĉe Interlaken

## Bildoj 

Dosiero:2011-07-21-Interlaken (Foto Dietrich Michael Weidmann) 070.JPG|Hotelo Regina en Matten
Dosiero:2011-07-22 Berna Oberlando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 111.JPG|Rigardo al Matten kaj Wilderswil el la Harder-Funikularo
Dosiero:2011-07-22 Berna Oberlando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 169.JPG |Misteroparko Interlaken en Matten
Lunario

La **lunario** aŭ **judasmonero** (*Lunaria*) estas genro de angiospermoj en la familio de la brasikacoj, indiĝena en centra kaj suda Eŭropo. Ĝi inkludas interalie la speciojn *Lunaria annua* kaj *Lunaria rediviva* kiuj estas vaste kultivitaj kiel ornamaj plantoj en ĝardenoj kaj estiĝis naturalizitaj en multaj moder-klimataj areoj ekstere de siaj indiĝenaj arealoj. La latina scienca nomo signifas lunplanton kaj aludas al la aspekto de la silikvoj. La populara nomo signas al rakonto pri Judaso Iskarioto en la Evangelio laŭ Mateo.

## Referencoj 
## Bildaro 

Dosiero:Lunaria annua, seeds.jpg|Semoj de balkana lunario.
Dosiero:Lunaria annua, without seeds.jpg|Sensema frukto.

## Eksteraj ligiloj 
*  Lunario (*NRCS*)

Kategorio:Brasikacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Ĝardenplantoj
Kategorio:Ornamaj plantoj
4883 Korolirina

'*4883 *Korolirina'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Irina Leonidovna Korol''', amikino de la malkovrinto kaj instruistino pri filologio en Sankt-Peterburgo, interesita pri astronomio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
Modelo de Debye

La **modelo de Debye** estas modelo de solido far Peter Debye en 1912. Ĝi modelas la kontribuaĵojn de fononoj en solido al la propraĵoj de la solido. Ĝi estas akurata ĉe aŭ altegaj aŭ malaltegaj temperaturoj, sed ne estas akurata ĉe mezaj temperaturoj.

## Derivado 
Konsideru solidan kubon kun eĝo L. Ĝi havas sonajn modojn etiketitajn per tri entjerojn n_x,n_y,n_z tia ke la ondolongo laŭ la x-direkto estas \lambda_x=2L/n_x kaj simile por y kaj z.

Ni supozu konstantan rapidon de sono v ĝis ia maksimuma frekvenco. (Tiu postulo ne estas ĝusta por fononoj kun grandegaj frekvencoj.)
Do la energio de la (n_x,n_y,n_z)-fonono estas
:E=\frac{hv}{2L}\sqrt{n_x^2+n_y^2+n_z^2}=\frac{hv}{2L}\lVert\mathbf n\rVert.

Fononoj estas bosonoj: ili sekvas la statistikon de Bose-Einstein
:N(E)=3/(\exp(E/kT)-1)
kie la faktoro 3 nombras la elektojn de polarizoj: unu longitudan, du transversajn.

Do la tuta energio U(T) de aro de fononoj ĉe temperaturo T estas
:U(T)=3\sum_{\mathbf n}^{\lVert\mathbf n\rVert\le n_\max}\frac{\lVert\mathbf n\rVert hv/2L}{\exp(\lVert\mathbf n\rVert hv/2LkT)-1}
kie n_\max priskribas la maksimuman frekvencon de sono. Ni uzas proksimumadon per anstataŭigi sumon per integralo:
:U=3\int_{n_x,n_y,n_z>0}^{\lVert\mathbf n\rVert\le n_\max}\operatorname d^3\!\mathbf n\;\frac{\lVert\mathbf n\rVert hv/2L}{\exp(\lVert\mathbf n\rVert hv/2LkT)-1}=\frac38\int_{\lVert\mathbf n\rVert\le n_\max}\operatorname d^3\!\mathbf n\;\frac{\lVert\mathbf n\rVert hv/2L}{\exp(\lVert\mathbf n\rVert hv/2LkT)-1}.
Anstataŭigu \lVert\mathbf n\rVert hv/2LkT\mapsto x kaj difinu la **temperaturon de Debye** T_{\mathrm D}=n_\max hv/2Lk:
:U(T)=\frac38kTn_\max^3(T/T_\mathrm D)^3\cdot 4\pi\int_0^{T_D/T}\frac{r^3}{\exp r-1}=
\frac\pi 2kTn_\max^3D_3(T_\mathrm D/T)

kie D_3 estas la tria funkcio de Debye.

Fine, ni observu ke la tuta volumeno de la \mathbf n-spaco egalu la nombron N de partikloj:
\frac18\cdot\frac43\pi n_\max^3=N.
Do
:U(T)/N=3kTD_3(T_\mathrm D/T).

La sendimensia varmokapacito C_V/Nk estas
:C_V/Nk=\frac1{Nk}\frac{\operatorname dU}{\operatorname dT}=3\left(4D_3(T_\mathrm D/T)-\frac{3T_\mathrm D/T}{\exp(T_\mathrm D/T)-1}\right).

Ĉe temperaturo T\ll T_\mathrm D,
:C_V/Nk\approx\frac{12\pi^4}5(T/T_\mathrm D)^3.
Ĉe temperaturo T\gg T_\mathrm D,
:C_V/Nk\approx3.
(Tiu ĉi estas la **leĝo de Dulong–Petit**.)

## Funkcioj de Debye 
La **funkcioj de Debye** D_n(x) faciligas kalkulojn pri la modelo de Debye. Ili estas difinitaj jene:
:D_n(x)=\frac n{x^n}\int_0^x\frac{\operatorname d\!s\;s^n}{\exp s-1}.
Ili verigas:
:D_n(0)=1.
:\lim_{x\to\infty}D_n(x)x^n=n\zeta(n+1)n!.
:\frac{\operatorname d}{\operatorname d\!x}D_n(x)=\frac n{\exp x-1}-(n/x)D_n(x).

## Tabelo de Temperaturoj de Debye de realaj solidoj 
:
Datenoj el Kittel 1996.

## Referencoj 
**CRC Handbook of Chemistry and Physics*, 56a eld. (1975–1976)
* Schroeder, Daniel V.  *An Introduction to Thermal Physics*. San Francisco: Addison-Wesley, 2000. §7.5.
* Kittel, Charles. Introduction to Solid State Physics (7a eld.). John Wiley & Sons, 1996. ISBN 0-471-11181.
* Weisstein, Eric W. "Debye function", *MathWorld*.

Kategorio:Termodinamiko
Preĝejo de la sanktuloj Boriso kaj Glebo

La **Preĝejo de Boriso kaj Glebo** (ruse, Церковь Бориса и Глеба) estas ortodoksa preĝejo situanta en Kidekŝa (Rusio), apud la rivero Nerl. Ĝi estas parto de la Monda heredaĵo de Unesko konata kiel Blankaj monumentoj de Vladimir kaj Suzdal, kune kun aliaj sep mezepokaj monumentoj situantaj en Vladimir kaj ĉirkaŭe. Ĝia ankaŭ apartenas al la Ora Ringo de Rusio.

Ĝi estis konstruita en 1152, laŭ ordono de la princo Jurij Dolgorukij, «sur loko kie iam estis la tendaro de sankta Boriso». Eble ĝi estis parto de ligna komplekso sed nur uzata de Dolgoruki dum kelkaj jaroj antaŭ lia foriro por iĝi granda princo de Kievo en 1155. La vilaĝo je 4 kilometroj oriente de Suzdal, estis grava urbo antaŭ la detruado de la mongoloj.

Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Rusio
Katedralo Sankta Dimitro

La **Katedralo Sankta Dimitro** () estas katedralo de la antikva rusa urbo Vladimir. La dato plej akceptata por ĝia finkonstruado estas la jaro 1197, kiam la ikono de la sanktulo atingis la katedralon ekde Bizancio (kvankam lastatempaj esploroj asertas ke estis en 1191), dum regado de la granda princo Vsevolod la 3-a de Vladimir-Suzdal honore al Sankta Demetrio de Tesaloniko. Ĉar ĝi estas grava parto de la Blankaj monumentoj de Vladimir kaj Suzdal, ankaŭ apartenas al la Monda heredaĵo de Unesko.

Kategorio:Katedraloj en Rusio
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Vladimira provinco
Kategorio:Ortodoksaj preĝejoj en Rusio
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1190-1199
Kategorio:Aperis en 1197
Dimitro
Gaono de Vilno

**Elijah Ben Salomon Zalman** (hebree ר' אליהו בן שלמה זלמן) respektive jide plennome *Elijah ben Ŝlomo Zalman*, nomata *Gaono de Vilno* (jide דער װילנער גאון), naskiĝis la 23-an de aprilo 1720 en Sielec kaj mortis la 9-an de oktobro 1797 en Vilno, estis matematikisto, rabeno, eminenta interpretisto de Talmudo kaj konanto de kabalo.

## Juneco kaj jaroj de lernado 
Jam kiel infano li montris eksterordinaran talenton. Onidire en la aĝo de tri jaroj li scipovis parkere plenajn fragmentojn de la Tanaĥo. De la 10-a vivjaro li jam ne bezonis instruistojn. En la aĝo de dekunu jaroj la knabo konis parkere la tutan jerusaleman talmudon. Li okupiĝis ankaŭ pri astronomio, kaj post la plenkreskiĝo vojaĝis tra Pollando kaj Germanio, kie li renkontiĝis kun diversaj talmudaj skoloj. En 1748 li revenis al Vilno, kie li iĝis ne pridubinda aŭtoritato pri solvo de pluraj komplikaj problemoj de halaĥo.

## Esploraj metodoj 
Escepteco de la Gaono konsistis en tio, ke li aplikis metodojn de filologia esplorado de Talmudo kaj la rabena literaturo.

## Batalo kontraŭ ĥasidismo 
Li forte kontraŭis ĥasidismon kaj konsiderante ĝin malutila por la judoj. En 1771 li partoprenis en publika ekzamenado de ilia doktrino, konkludante, ke oni devas malpermesi al la judoj kontaktiĝi kun tiu ĉi grupo. En la jaroj 1772 kaj 1781 li ekskomunikis komunumojn de ĥasidoj, kiuj volis disvolviĝi en Vilno. La vilna juda komunumo forpelis ilin de la urbo kune kun la familioj. Aliflanke la Gaono estis skeptika rilate al disvolviĝanta movado de juda klerismo - haskalo.

## Verkoj 
Li estis aŭtoro de komentarioj al pluraj talmudaj kaj kabalistaj verkoj. Li verkis:
* Biurei ha-Gra (glosoj al Ŝulĥan Aruĥ kaj Babilona Talmudo).
* Ŝenoth Elijahu (komentarioj al Miŝno).
* Adereth Elijahu (rimarkoj al la Leĝo de Moseo).

## Vidu ankaŭ 
* Litoviaj judoj
* Vilna Gaono Juda Ŝtata Muzeo

Kategorio:Bibliaj komentistoj
Kategorio:Vilnanoj
Kategorio:Litovaj rabenoj
Kategorio:Polaj rabenoj
Kategorio:Kabalistoj
Kategorio:Cionistoj