open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Morphy

**Paul MORPHY** [Pol MOrfi] (naskiĝis la  en Nov-Orleano, mortis la  samloke) estis eminenta usona ŝakludisto.

Kvankam titolo de grandmajstro ankoraŭ ne ekzistis, oni konsideras lin kiel neoficialan mondĉampionon pri ŝako, ekde 1858 ĝis 1859.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ,  Internacia Ŝakfederacio (FIDE)

Kategorio:Usonaj ŝakistoj
Kategorio:Ŝakistoj de la 19-a jarcento
Raimundo García

**Raimundo GARCÍA** (Buenos Aires, la  - 13-a de oktobro 2020) estis argentina ŝakludisto, nacia ĉampiono en 1963.

Li recevis la titolon de Internacia Majstro FIDE en 1964, jaro en kiu li komencis verki artikilojn por la revuo **Ajedrez** unue kaj poste por **Ajedrez de Estilo**.

## Palmares 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ,  Internacia Ŝakfederacio (FIDE)

Kategorio:Argentinaj ŝakistoj
Tomaŝevac

eta|dekstra|200ra|Tomaŝevac troviĝas en (verda) Municipo Zrenjanin en Serbio
eta|275ra|Mapo pri municipo Zrenjanin
eta|300ra|Ortodoksa preĝejo de Tomaŝevac
**Tomaŝevac,** serbe **Томашевац,** slave **Tomaševac,** hungare **Tamáslaka** [tamAŝlaka] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Meza** Banato, en municipo de Zrenjanin. La historia hungara loknomo estis **Tomasovac**.

## Bazaj informoj 
* Areo: 67 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°16′02″N 20°37'09″E
* Alto super marnivelo: 59 m
* Loĝantaro: 1760
* Poŝtkodo: 23262
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: ZR

## Situo 
Tomaŝevac situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ maldekstra bordo de Timiş (kun ponto al Lukicjevo).

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Antalfalva, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Tomaŝevac 1765 homoj, (1626 serboj (92 %), 58 ciganoj, 23 hungaroj 11 rumanoj, 8 jugoslavianoj, 3 slovakoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa preĝejo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Lando de Maud

La **lando de la Reĝino Maud** () estas la oficiala nomo de la parto de Antarkto postulita de Norvegio kiel dependa teritorio ekde la 14-a de januaro 1939. Tiu landpostulo, samkiel ĉiuj aliaj rilate al Antarkto, ne estas universale agnoskata kaj devas konformi al la antarkta traktato. La lando de Maud havas areon de proksimume 2,5 milionoj da km². Ĝi estis nomita laŭ Maud de Kimrio (1869-1938), edzino de la reĝo Haakon la 7-a de Norvegio.

Marbordo Princino Marta aŭ *Princess Martha Coast* estas tiu parto de la marbordo de Lando de Maud kuŝanta inter 05° E kaj la finstacio de Glaĉero Stancomb-Wills, ĉe 20° W. La tuta marbordo estas limita per glacikontinentaĵoj al glacioklifoj 20 ĝis 35 m altaj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj
* Buvet-Insulo
* Insulo Petro la Unua
* Fimbul glacikontinentaĵo


Kategorio:Geografio de Antarkto
Kategorio:Geografio de Norvegio
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:Geografiaj objektoj nomitaj laŭ personoj
Pagothenia borchgrevinki

La ***Pagothenia borchgrevinki*** aŭ **Kalva nototeno** estas fiŝo de la Suda Oceano de la familio de Nototeniedoj. Ĝia sango entenas kontraŭfrostan proteinon, tiel ke ĝi kapablas ne frosti en la subnulaj akvoj de Antarkto. Ĝi estas trovebla en la maro de Ross, en la maro de Weddell, en la Sudaj Ŝetlandaj Insuloj kaj laŭlonge de la antarkta duoninsulo. 

Ĝi longas maksimume 28 centimetrojn. Ĝi estas flava kun malhelaj makuloj kaj malregulaj strioj.

Kategorio:Perkoformaj
Kategorio:Fiŝoj de Antarkto
Antarctic Heritage Trust

La ***Antarctic Heritage Trust*** estas organizaĵo kreita por valorigi kaj protekti la historiaĵojn kaj biologiajn specimenojn de Antarkto. Ĝi konsistas el du frataj organizaĵoj, nome la Antarctic Heritage Trust de Novzelando (fondita en 1987) kaj tiu de la Unuiĝinta Reĝlando (*UK Antarctic Heritage Trust*), fondita en 1993.

Ĝi interalie protektas la eksajn terinstalaĵojn de la ekspedicioj de Roald Amundsen, Robert Falcon Scott aŭ Carsten Borchgrevink.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Esplorado de Antarkto
Kategorio:Historio de Antarkto
Ferometeorito

[eta|200px|Meteorito de Hoba, nacia monumento de [Namibio]]
[eta|200px|Meteorito Willamette, en la American Museum of Natural History ([Usono)]]

La **ferometeoritoj** estas metalaj meteoritoj, konsistigata el meteora fero, nome alojo de fero kaj nikelo, kun varia kvanto da aliaj metaloj: iridio, kromo, galio... Tiuj meteoritoj estis unu el plej praaj feraj fontoj por la ferindustrio.

Ĉirkaŭ 6% el la meteoritoj estas metalaj, sed ili estas multe pli oftaj en la kolektadoj da meteoritoj ĉar:
* ili estas pli rekoneblaj disde la ŝtonaj meteoritoj, kiuj similas terajn ŝtonojn;
* Ili pli rezistas al la efloresko;
* Ili pli bone rezistas al la eniro en atmosferon kaj restas sub formo de dikaj blokoj.
Rezultas, ke 90% (en maso) de la konataj meteoritoj estas ferometeoritoj. Plej konata estas la Hoba Meteorito (en Namibio)

## Deveno 
Per iliaj spektraj karakteriziloj, la ferometeoritoj similas la
M-tipajn asteroidojn. Oni rigardas la ferometeoritojn, kiel kernoj de grandaj diferencigitaj asteroidoj, frakasitaj pro alfrapo. Laŭ kemia kaj izotopa analizo, ili devenus el almenaŭ 50 malsamaj kosmaj korpoj. Tio indikas, ke tiatipaj korpoj estis iam pli multenombraj ol nun.

## Konsisto 
Plimulto el la ferometeoritoj konsistiĝas el alojo fero-nikelo: kamacito kaj taenito. Aliaj mineraloj, kiam ili ĉeestas, aperas sub formo de globeto da pirotito aŭ grafito ĉirkaŭata de ŝreibersito kaj kohenito. Ŝreibersito kaj pirotito povas ankaŭ aperi sub formo de lamenetoj de kelkaj cm de larĝeco kaj kelkaj mm de dikeco.

La konstanta ĉeesto de nikelo (koncentro inter 5% kaj 25%) distingas la meteoritan feron disde la industria fero (el fererco) kiu entenas malpli da nikelo.

## Klasigoj 
### Malnova klasigo 
Tiu klasigo baziĝis sur la ĉeesto de figuroj de Widmanstätten, kiuj aperas sur polurita segada faceto atakata de acido. Tiuj figuroj estas ligataj al la riĉeco en nikelo.

Oni disdonas la fermeteoritoj en tri klasoj:
* **Heksaedritoj**: plej malriĉaj en nikelo (5 al 6%), tre maloftaj figuroj de Widmanstätten, foje linioj de Neumann.
* **Oktaedritoj**: meza enteno en nikelo (6% al 16%), kun videblaj figuroj de Widmanstätten.
* **Ataksitoj**: plej riĉaj en nikelo (> 16%), la figuroj de Widmanstätten estas nudokule nevideblaj.

### Nova klasigo 
Tiu klasigo baziĝas sur la riĉeco en raraj elementoj: galiumo, germaniumo kaj iridio. Ĝi disdonas la ferometeoritojn en klasojn, kongruantaj kun la asteroido, el kiuj ili estas eroj.

Oni identigis 14 klasojn, notataj IAB, IC, IIAB, IIC, IID, IIE, IIG, IIF, IIIAB, IIICD, IIIE, IIIF, IVA kaj IVB. Ekzemple, la meteoritoj el la IIE klaso estas
supozataj eroj de la asteroido 6 Hebo.

25% el la ferometeoritoj restas neklasitaj.

## Vidu ankaŭ
* Kondrito

## Eksteraj ligiloj 
*  La meteoritoj, "ŝtonoj" falitaj de l'ĉielo. El "Geopolis" 
*  Kial rekoni meteoriton

Kategorio:Meteoroidoj
Miguel Quinteros

**Miguel QUINTEROS** (Buenos Aires, la ) estas argentina ŝakludisto, dufoja nacia ĉampiono, en 1966 kaj en 1980. Li estis en 6 ŝakolimpiadoj (1970, 1974, 1976, 1980, 1982 kaj 1984). Li fariĝis grandmajstro en 1973, kaj nuna estas la 40-a plej bona ŝakludisto de Argentino. 

## Premioj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ,  Internacia Ŝakfederacio (FIDE)

Kategorio:Argentinaj ŝakistoj
Pergameno de Chinon

La **pergameno de Chinon** estas historia dokumento, kiu provintus, ke en la jaro 1308 la papo Klemento la 5-a sekrete absolvis la lastan grandmajstron de la templanoj, Jacques de Molay, kaj la aliajn respondeculojn de la ordeno de la Templo rilate al la pekoj, kiujn riproĉis al ili la inkvizicio.

Tiu dokumento, aŭ pli ĝuste ĝiaj kopioj aŭ partoj, estis konataj jam delonge de fakuloj. La malkovro en 2002 kaj la esploro de la originalo, konservita en la sekreta arkivo de la Vatikano, fare de la itala historiistino Barbara Frale, kaj ĝia publikigo fare de la Vatikano en 2007 rivelis ĝian ekziston al la publiko.

## Enhavo de la dokumento 
Agentoj de la papo ja enketis en la kastelo de Chinon (diocezo de Tours) por kontroli la plendojn kontraŭ la akuzitoj. Laŭ la dokumento, la papo Klemento la 5-a ordonas al Berengar, kardinalo-pastro de Saints-Nérée-et-Achilée, al Stefano, kardinalopastro de Saint-Ciriaque-des-Thermes kaj Landolf, kardinalovikaro de Saint-Ange enketi pri la akuzitaj templanoj. La kardinaloj deklaras, ke

La unua pridemandita, la 17-an de aŭgusto 1308 estis Raimbaud de Caromb. Fine de la pridemandado, la kardinaloj absolvis lin (t.e. pardonis la erarojn faritajn kaj konfesitajn):

La 17-an de aŭgusto la enketistoj de la papo pridemandis sekve Geoffroy de Charnay; ankaŭ tiu estis absolvita.

Sekve, daŭre la 17-an de aŭgusto, venis la vico de Geoffroy de Gonneville, kiu same ricevis la absolvon.

La 19-an de aŭgusto 1308, Hugo de Pairaud estis la kvara pridemandita kaj same absolvita.

Fine kaj laste estis pridemandita la grandmajstro la 20-an de aŭgusto 1308. Ankaŭ lin la kardinaloj absolvis.

Laŭ la dokumento, ĉiuj pridemandadoj de la akuzitoj okazis de la 17-a ĝis la 20-a de aŭgusto 1308, kaj estis ĉiuj faritaj en la ĉeesto de notarioj publikaj kaj atestantoj kunvokitaj tiuokaze. Inter la akuzoj troviĝis sodomio, denunco de Dio, malĉastaj kisoj, kraĉoj sur la krucon kaj adorado de idolo.

La dokumento priskribas la aspekton de la akuzitoj, la ĵurojn, kiujn ili faris, la akuzojn starigitajn kontraŭ ili, iliajn pridemandadojn, la denuncojn, la absolvpetojn, kiujn ili faris kaj la efektivigo de tiuj absolvoj fare de la agentoj de la papo.

Parto de la pridemandado de Jacques de Molay diras tiel: 

Fragmento de la absolvo donita al Jacques de Molay estas tiel verkita: 

Kategorio:Chinon
Kategorio:Templanoj
Kategorio:Dokumentoj
Champigny-sur-Marne

**Champigny-sur-Marne** () estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Valo-de-Marno kaj en la regiono Francilio. Ĝi havas proksimume 75 000 loĝantojn (franclingve nomataj *Campinois*).

## Geografio 
Champigny-sur-Marne estas grava ĉirkaŭurbo lokita sudoriente de Parizo. Kiel montras ĝia nomo, la urbo etendiĝas laŭlonge de la rivero Marno.

## Vidindaĵoj 
Ekzistas memormonumento pri la batalo de Champigny, kiu okazis dum la Franca-Prusa milito de 1870-1871. La monumento entenas la postrestaĵojn de pli ol mil francaj militistoj kaj ĉirkaŭ 400 germanaj militistoj.

Champigny-sur-Marne cetere gastigas muzeon pri franca partizanaro dum la Dua mondmilito.

## Esperanta movado 
Almenaŭ inter 2012 kaj 2024 kontinue okazis Esperanto-kursoj en Champigny-sur-Marne ĉiusemajne danke al la asocio **Esperanto 94**, en urbodoma salono situanta je jena adreso: *4 rue Eugène Brun*, de la 18a30 ĝis la 20a30 merkrede por progresantoj. Tio tute ne signifas ke la Esperanto-kursoj finiĝis en 2024 kaj ne plu estas nun, sed simple la kluba retejo divis fermiĝi en somero 2024, kaj nun ne klaras kiuj informoj estas post 2024.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Val-de-Marne
* Listo de urboj de Francio
* Les Boullereaux-Champigny (stacidomo)
* Champigny Centre (pariza metrostacio)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* eksa retejo de la departementa esperanto-klubo *esperanto94.info*, lastfoje arkivigita en aprilo 2024 ()

eta|maldekstra|250px|Enirejo de la *Espace RMI* de Champigny.


Kategorio:Komunumoj de Val-de-Marne
Pordo de Eŭropo

eta|250px|dekstra| Turoj KIO en Madrido
dekstra|eta|250px|Pordo de Eŭropo
La du turoj kiuj konformas la t.n. **Pordo de Eŭropo** (, ankaŭ konataj kiel **Turoj KIO** (ĉar ili estis promociataj de la kuvajta entrepreno KIO, *Kuwait Investments Office*) estas du klinataj turoj unu kontraŭ la alia, 15° vertikale kun alteco de 114 m kaj 26 etaĝoj. La Turoj KIO troviĝas en la Avenuo de la Kastilia en Madrido (Hispanio), proksime de la financa centro AZCA.

La turoj estis inaŭguritaj en 1996 kaj ili estas verkaĵoj de la usonaj arkitektoj Philip Johnson kaj John Burgee. Ili estis la unuaj klinataj nubskrapuloj konstruataj en la tuta mondo. La turoj estis konstruitaj kaj projektataj inter la 80-a kaj 90-a jardekoj por dignigi la ĉirkaŭaĵon de la Avenuo de la Kastilia (kie troviĝas la monumento omaĝe al José Calvo Sotelo).

La maldekstra turo kun direkto al la periferio de Madrido estas konata kiel Pordo de Eŭropo I dume la alia estas la Pordo de Eŭropo II. Por eviti misojn la unua havas heliporton blue farbita kaj la dua ruĝe. La maldekstra turo havas la logoon de la Ŝparkaso Madrido, dume la alia havas la logoon de Realia, kiu estas nemoveblaĵ-entrepreno. La logoo de Realia estis poste aldonata.

En 2007 Ŝparkaso Madrido decidis aĉeti la Turon Repsolo, kien ĝi translokiĝos post fino de la konstrulaboroj.

La lastaj scenoj de la filmo *La tago de la besto* (1995) okazas en la bazo kaj en la eno de unu el la turoj ankoraŭ konstruata.

Post la konstruado okazis la juĝo nomata "Afero KIO", en kiu estis kondamnita la kataluna entreprenisto Javier de la Rosa pro la devojigo de pli ol 375 milionoj da eŭroj de la KIO-grupo kaj de ĝia hispana filio Grupo Torras.

Unu el la akuzitoj de la madridaj atakoj de la 11-a de marto 2004 laŭdire deklaris antaŭ la atako sian intencon ne laciĝi ĝis la detruado de la Turoj KIO.

Kategorio:Nubskrapuloj inter 100 kaj 149 m
Kategorio:Nubskrapuloj en Madrido
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1996
AZCA

[eta|dekstra|Vidaĵo de AZCA ekde la [Novaj Ministerioj (Madrida Metroo)|stacidomo Novaj Ministerioj.]]
[eta|dekstra|Vidaĵo el [Avenuo de la Kastilia.]]
**AZCA** estas la akronimo en la hispana lingvo por *Kompensa Miksta Asocio de la Kvartalo A de la Komerca Zono de la Avenuo de la Ĉefgeneralo* (nuntempe Avenuo de la Kastilia) de Madrido (Hispanio)

AZCA estas kvartalo de oficejoj inter la stratoj Raimundo Fernández Villaverde, Orense, General Perón kaj la Avenuo de la Kastilia kiu gastigas unu el la plej gravaj negocaj centroj kaj oficejoj de Madrido. La origina koncipiĝo kaj ĝia nomo venas de la Ĝenerala Plano pri Urba Ordigado de Madrido (nomata *Plano Bigador*), aprobita en 1946. La celo de tiu ĉi plano konsistis en la konstruado de granda kvartalo por oficejoj kie la fervojreto estos subtera kaj la piediranta cirkulado estos surtere, en areo kun granda fervojstacio por la eksteraj komunikadoj: Novaj Ministerioj. Tiu ĉi plano ankaŭ inkluzivis la konstruadon de pluraj kulturaĵoj kiaj operejo, biblioteko kaj bonatika ĝardeno, kiuj neniam estis konstruitaj. Kiam ĝi estis projektita, la komplekso AZCA troviĝis en la elo de urbo.

En 1954, estis kunvokata internacia konkurso por la planado kaj dizajno de la kvartalo AZCA. La venkinta projekto estis ellaborata de la arkitekto Antonio Perpiñá, kiu inspiriĝis en la usona modelo de Rockefeller Center Novjorko. Kiel konsekvenco de la konkurso, estis aprobita la plano por la konstruado de la kvartalo en 1957, sed malgraŭ ties aprobo, la projekto estis submetita al pluraj reformoj kaj la fina aprobo ne okazis ĝis 1964 de la Planiga kaj Kunordiga Komisiono de la Metropolita Areo de Madrido.

Nuntempe, en AZCA-kvartalo troviĝas kelkaj el la plej altaj, modernaj kaj simbolaj konstruaĵoj de Madrido kiaj la Turo Windsor (detruita pro incendio en 2005), la Turo de Banko Bilbao, la Turo Eŭropo, la Turo Pikaso kaj aliaj.

Kategorio:Kvartaloj de Madrido
Kategorio:Ekonomiko
Köping (apartigilo)

**Köping** [] estas
* malnovsveda vorto por "urbo", kp. finne *Kaupunki,* islande *Kaupang* kaj urbonomoj kiel Enköping, Linköping, Norrköping, Nyköping, Söderköping
* iama statuso (1620-1970) por pli malgrandaj svedaj urboj
* sveda komunumo, vidu Köping
* la ĉefa urbo de tiu komunumo
Turo Pikaso

eta|225ra|Nokta vidaĵo de la Turo Pikaso.
La **Turo Pikaso** () estas nubskrapulo de Madrido, Hispanio, kiu troviĝas en la Placo Pablo Picasso, ene de la entreprena kaj komerca kvartalo AZCA, proksime de la Avenuo de la Kastilia en la financa koro de la hispana ĉefurbo. En sia momento, kun 45 etaĝoj kaj 157 metroj alte, ĝi estis la plej alta nubskrapulo de Madrido kaj Hispanio ĝenerale. Ĝi estis projektita de la japandevena usona arkitekto Minoru Yamasaki (kiu ankaŭ projektis la malaperitaj World Trade Center de Novjorko).

La hispana filmo Malfermu la okulojn (Abre los ojos) de Alejandro Amenábar etosigis la lastajn scenojn de la filmo en tiu ĉi konstruaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de la Turo Pikaso 
* Turo Pikaso, priskribo kaj bildoj 

Kategorio:Nubskrapuloj en Madrido
Kategorio:Nubskrapuloj inter 150 kaj 199 m
Kategorio:Pablo Picasso
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1988
Madrida Telfero

eta|300px|Vagonoj de la Madrida Telfero.
La **Madrida Telfero** estas la telfero de Madrido konstruita en la jaro 1967. Ĝi apartenis en la komencoj al la entrepreno *Telfero de Rosales, S.A*. Post interkonsento kun la urbodomo, estis transdonitaj 1.500 metrojn da tereno en Casa de Campo, por la konstruado kaj instalado de la telfero kaj la uzado por 35 jaroj. La telfero startas en la Avenuo de la Pentristo Rosales kaj finiĝas en la Casa de Campo. En la itinero ĝi superflugas la rozejon de la Okcidenta Parko, la stacidomon , la ermitejon Sankta Antono de La Florida kaj la riveron Manzanaro kaj finiĝas kune al la placo de la *Perditaj Paŝoj* en Casa de Campo. En tiu ĉi telferejo ekzistas restoracio-kafejo, parkejo kaj en la Avenuo de Rosales alia parkejo por 350 aŭtoj kaj restoracio, *La Balkono de Rosales*, de la sama entrepreno. Nuntempe ĝi apartenas al la entrepreno *Parques Reunidos*. Ekde ĝia inaŭguro pli da 8 milionoj da pasaĝeroj uzis ĝin en 5 milionoj da vojaĝoj. Ĉiujare estas uzata de 180.000 personoj kaj malfermiĝas en la plejparto de la jaro.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de telferoj

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝaro de la Madrida Telfero 

Kategorio:Transporto en Madrido
Kategorio:Aertelferoj en Hispanio
Kategorio:Konstruaĵoj en Madrido
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1967
Nigra najtingalo

La **Nigra najtingalo** (***Cercotrichas podobe*** aŭ *Cercotrichas podobe*) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj kiu foje oni konsideras kiel membro de la genro *Erythropygia* kaj foje de *Cercotrichas* kiuj estas helbrunaj birdoj kun helaj kaj malhelaj strioj en vizaĝo. Tamen tiu specio estas malkutime en la genro **komplete tutnigra**, kio nomigas la specion.

Ĝi troviĝas en Mezoriento, Egiptio kaj subsahara Afriko ĝis Somalio oriente kaj ĝis Kameruno okcidente. Nome en la jenaj landoj: Barejno, Burkino, Kameruno, Ĉado, Ĝibutio, Egiptio, Eritreo, Etiopio, Gvineo-Bisaŭa, Israelo, Jordanio, Malio, Maŭritanio, Niĝero, Niĝerio, Omano, Saŭdarabio, Senegalio, Somalio, Sudano, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj Jemeno. Ties natura habitato estas seka savano.

eta|300px|maldekstra|Rijad, SA 1992

## Literaturo 
* BirdLife International 2004. Cercotrichas podobe. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Infekta agento

[eta|*[Pseudomonas aeruginosa* vidata per elektrona mikroskopo, infekta bakterio estas ofta kaŭzo de nosokomiaj infektoj.]]

**Infekta agento** aŭ **patogena agento** estas biologia agento kiu estas kaŭzo de infekta malsano. Ili povas esti bakterioj, virusoj, fungoj, protozooj, parazitoj, kiel la nematodoj, aŭ la platvermoj. Oni de mallonge konas la infektivan povon de iuj proteinoj, kiel la prionoj.

La patogena povo de bakterio estas ties kapablo estigi ĝenojn ĉe la infektata ulo (homo, planto, besto...). Ĝi dependas de la invada povo de la agento (kapablo dispersiĝi en la korpon kaj tie obliĝi) kaj de ĝia veneneco, tie estas kapablo produkti toksinojn.

Oportunisma bakterio estas bakterio, kiu en normalaj kondiĉoj, ne estigas malsanojn, sed infektas imuno-deficitajn pacientojn. (oni parolas pri imuno-deprimataj pacientoj); ekzemple: *Pseudomonas aeruginosa*.

En la malsanulejoj, la infektoj pro oportunismaj bakterioj estas tiel nomataj nosokomiaj infektoj.

## Vidu ankaŭ 
* Manlavado

Kategorio:Mikrobiologio
Kategorio:Nozologio
Distriktoj de Kantono Berno

eta|250px|Administraj distriktoj de Kantono Berno ek de 2026

Ĝis novembro 2009 la Kantono Berno konsistas ankoraŭ el la sekvantaj 26 distriktoj. Ekde la 1-a de januaro ĝi estas dividita en kvin adiminstrajn regionojn, kiuj konsistas el entute 10 administraj distriktoj.

## Nova administra divido ek de 2010 
La 24-an de decembro 2006 la popolo de Kantono Berno voĉdonis pri *reformo de la malcentra kantona administrado*, kiu antaŭvidas anstataŭi la hodiaŭajn 26 oficdistriktojn per kvin administraj regionoj kaj dek administraj distriktoj.
La kvin regionoj estos Berna Ĵuraso, Seeland (kun la distriktoj Bielo kaj Seeland), Berno-Mezlando, Oberlando (kun la distriktoj Thun, Supra-Simme-Valo-Saanen, Frutigen-Suba-Simme-Valo kaj Interlaken-Oberhasli) kaj Emmental-Oberaargau (kun la distriktoj Emme-Valo kaj Oberaargau).

## Novaj distriktoj ek de 2010 
Jen la administraj regionoj kaj distriktoj ekde la 1-a de januaro 2010:

## Malnovaj oficdistriktoj de la Kantono Berno ĝis fino de 2009 
## Mapoj 

Dosiero:Karte_Kanton_Bern_Bezirke 1978.png|Distriktoj de Kantono Berno ĝis 1978-12-31
Dosiero:Karte_Kanton_Bern_Bezirke 1993.png|Distriktoj de Kantono Berno ĝis 1993-12-31
Dosiero:Karte Kanton Bern Bezirke 2009.png|Distriktoj de Kantono Berno ĝis fino de 2009
Dosiero:Karte Kanton Bern Verwaltungsregionen 2010.png|Adiministraj regionoj de Kantono Berno ek de 2010

## Rimarkoj 
* Antaŭ la fondiĝo de Kantono Ĵuraso la 1-an de januaro 1979 la distriktoj Delemonto, Porrentruy kaj Franches-Montagnes apartenis al Kantono Berno.
* Antaŭ la transiro de Laufen-Valo al Kantono Bazelo Kampara la 1-an de januaro 1994 la distrikto Laufen apartenis al Kantono Berno.

!
Karua najtingalo

La **Karua najtingalo** aŭ Karua makisnajtingalo (*Erythropygia coryphaeus* aŭ *Cercotrichas coryphaeus*) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj kiu foje oni konsideras kiel membro de la genro *Erythropygia* kaj foje de *Cercotrichas* kiuj estas helbrunaj birdoj kun helaj kaj malhelaj strioj en vizaĝo. Ĝi troviĝas en Lesoto, Namibio kaj ĉefe en Sudafriko. Ties natura habitato estas seka arbustaro kaj mediteranetipa makiso.

## Aspekto 
Ĝi estas 17 cm longa kaj pezas 19 g. La supraj partoj estas sablokolore grizecbrunaj; la vizaĝo montras mallarĝan **helgrizan superokulan strion** sub pli helgriza krono; estas parte **blanka ĉirkaŭokula ringo trapasata de nigreca traokula strio**. La vosto fermita (preskaŭ nigreca) estas multe pli malhela ol la grizaj pugo kaj dorso. Supraj flugilkovriloj kaj flugilplumoj estas brunaj, kaj subflugiloj sablokolore brunaj. La beko estas nigra, la okuloj malhelbrunaj kaj kruroj kaj piedoj nigraj.

La alvokoj varias inter individuoj, ekzemple *ĉip, sŭii-ĉipsŭirrarii, siip-siip-triija*, ripete 5 – 10 fojojn.

## Habitato 
Tiu specio preferas nudan grundon inter vegetaĵaro 1 m alta en malalta arbustaro (ĉefe de dornaj arbustoj kiaj akacioj *Acacia karroo* aŭ tamariko *Tamarix usneoides*) de la regionoj de Karuo kaj Namakvalando en Sudafriko, en sekaj bordoj de arbaroj kaj eventuale ankaŭ inter alta vegetaĵaro ĉe bazo de farmaj akvorezervujaj muroj kaj pli malofte manĝas ĉe strandoj.

## Manĝado 
Preskaŭ ĉiu manĝaĵo estas prenata surgrunde, kaj la dieto konsistas ĉefe el insektoj, hegemonie de formikoj kiujn ili prenas el la grunda surfaco, kaj ankaŭ inklude termitojn, skarabojn, raŭpojn, tineojn kaj malgrandajn arakidojn.

## Reproduktado 
Monogama, ĝenerale solema nestumanta kies paroj restas en defendataj teritorioj dum jaroj. La nestoj estas malfermaj, ofte profunde tasformaj en varigrandaj platformoj aŭ grandaj bastonetoj kaj kovritaj de fajnaj, sekaj herboj, folifragmentoj, animalaj haroj kaj musko. La ino konstruas la neston, sed la masklo kaj aliaj samfamilianoj manĝigas ŝin kaj alportas materialon. La ino demetas 2 al 4 ovojn helbluajn kun brunaj punktoj kaj makuletoj, kiujn nur ŝi kovas, dum la masklo manĝigas ŝin. Ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn kaj ankaŭ samfamilianoj; la idoj sendependiĝas post ĉirkaŭ unu monato, sed povas resti por helpi en venonta ovodemetado.

## Referencoj 
* En la angla 
* Hockey PAR, Dean WRJ kaj Ryan PG 2005. Roberts - Birds of southern Africa, 7a eld. The Trustees of the John Voelcker Bird Book Fund, Kaburbo.
* BirdLife International 2004. Erythropygia coryphaeus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Därstetten

**Därstetten** estas komunumo en Kantono Berno, Svislando. Ĝis la 31-a de decembro 2009 ĝi apartenis al la malnova distrikto Suba Simme-Valo, kaj ekde la 1-a de januaro 2010 ĝi estas parto de la nova administra distrikto Frutigen-Suba Simme-Valo. Ĝi havis 857 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Därstetten
Därstetten situas ĉe la bordo de la rivero Simme en la supra parto de la Suba Simme-Valo inter Oberwil en Simme-Valo kaj Erlenbach en Simme-Valo. La komunumo konsistas krom el la ĉefvilaĝo mem el la vilaĝoj, kiuj nomiĝas en la loka alemana dialekto *Bäuerten* Weissenburg, Reichenbach kaj Wiler en la valo, kaj Weissenburgberg kaj Nidfluh sur la teraso de la norda valflanko.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Därstetten limas en nordo al Rüeggisberg, Blumenstein kaj Pohlern, en oriento al Oberstocken, en sudoriento al Erlenbach en Simme-Valo, en sudo al Diemtigen, en okcidento al y al Oberwil en Simme-Valo, kaj en nordokcidento al Rüschegg.

## Trafiko 
La komunumo Därstetten disponas pri stacidomoj en la vilaĝoj  kaj  ĉe la trajnlinio de la kompanio Berno-Lötschberg-Sempiono-Fervojo de Spiez al Zweisimmen, kaj la komunumo situas ĉe la kantona ĉefvojo de Spiez al Zweisimmen. En Spiez troviĝas la plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A8.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Därstetten datiĝas el la jaro 1228 kiel *Tarenchat*.

## Vidu ankaŭ 
* Därstetten (stacidomo)
* Weissenburg (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Därstetten
* Därstetten en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Berna Oberlando
Banatski Dvor

eta|dekstra|200px|Banatski Dvor troviĝas en (verda) Municipo Ĵitiŝte en Serbio
eta|275px|Mapo pri municipo Ĵitiŝte
eta|290px|Ortodoksa preĝejo de Banatski Dvor
**Banatski Dvor,** serbe **Банатски Двор,** germane **Rogensdorf** hungare **Szőllősudvarnok** [sOlOŝudvarnok] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Meza** Banato, en municipo de Ĵitiŝte. La historia hungara loknomo estis *Törzsudvarnok* ĝis 1867.

## Bazaj informoj 
* Areo: 36 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°31′08″N 20°30'31″E
* Alto super marnivelo: 68 m
* Loĝantaro: 1260
* Poŝtkodo: 23213
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: ZR

## Situo 
Banatski Dvor situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj.

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Banatski Dvor 1263 homoj, (593 serboj (47 %), 509 hungaroj (40 %), 50 jugoslavianoj, 30 ciganoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa kaj romkatolika preĝejoj

## Vidu ankaŭ 
== Komunumoj pri *udvar* (= korto) en Hungara reĝlando ==

* Strukturo de Vojvodino
maldekstra|eta|260px|Romkatolika preĝejo de Banatski Dvor

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Banatsko Viŝnjicjevo

eta|dekstra|200px|Banatsko Viŝnjicjevo troviĝas en (verda) Municipo Ĵitiŝte en Serbio
eta|285px|Mapo pri municipo Ĵitiŝte
eta|290px|Nova ortodoksa preĝejo de Banatsko Viŝnjicjevo
**Banatsko Viŝnjicjevo,** serbe **Банатско Вишњићево,** slave **Banatsko Višnjićevo,** hungare **Vida** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Meza** Banato, en municipo de Ĵitiŝte.

## Bazaj informoj 
* Areo: 8 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°26′26″N 20°40'30″E
* Alto super marnivelo: 59 m
* Loĝantaro: 380
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: ZR

## Situo 
Banatsko Viŝnjicjevo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, proksime de la rumana landlimo.

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon la loko apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Banatsko Viŝnjicjevo 384 homoj, (362 serboj (94 %), 3 jugoslavianoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa preĝejo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Príncipe Pío (metroo de Madrido)

**Príncipe Pío** () estas interŝanĝilo de veturiloj de Madrido kie kunfluas pluraj metrolinioj, Cercanías kaj urbaj kaj interurbaj aŭtobusoj, delimigita de la Rondaĵo Sankta Vicento, Deklivo Sankta Vicento, Avenuo de la Florido kaj Avenuo de la Reĝo.

centra|450ra|eta|Skemo de stacio *Príncipe Pío*

## Vidu ankaŭ 
* Linio 6 (metroo de Madrido)
* Linio 10 (metroo de Madrido)
* Branĉa Linio (metroo de Madrido)
* Stacioj de la metroo de Madrido
* Madrid-Príncipe Pío (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Stacioj de la metroo de Madrido
Kategorio:Linio 6 de la metroo de Madrido
Kategorio:Linio 10 de la metroo de Madrido
Kategorio:Branĉa Linio de la metroo de Madrido
Kategorio:Fervojaj stacioj en Hispanio
Kategorio:Transporto en Madrido
Kategorio:Fervojo en Hispanio
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1925
Kategorio:1925 en Hispanio
Listo de tagĵurnaloj laŭ eldonkvanto

Tiu ĉi estas la **listo de tagĵurnaloj de la mondo** laŭ eldonkvanto.

La numerojn prezentis Monda Gazeta Asocio (*World Association of Newspapers*) en 2008. Kelkaj nombroj estis ĉerpitaj aliloke. Nur vendataj gazetoj estas listigitaj (ekzistas senpagaj gazetoj kun granda eldonkvanto).

El 215 landoj kaj regionoj Ĉina Popola Respubliko, Japanio kaj Barato havas plej multe da gazetoj kun granda eldonkvanto.

## Listo de 100 tagĵurnaloj kun plej granda eldonkvanto 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de gazetoj

## Referencoj
Torak

eta|dekstra|200ra|Torak troviĝas en (verda) Municipo Ĵitiŝte en Serbio
eta|285ra|Mapo pri municipo Ĵitiŝte
eta|290ra|Ortodoksa rumana preĝejo de (Malgranda) Torak
**Torak,** serbe **Торак,** rumane **Torac,** hungare **Bégatárnok** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Meza** Banato, en municipo de Ĵitiŝte. La historia serba loknomo estis **Бегејци** [Begejci].

## Bazaj informoj 
* Areo: 83 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°30′19″N 20°36'14″E
* Alto super marnivelo: 80 m
* Loĝantaro: 2850
* Poŝtkodo: 23232
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: ZR

## Situo 
Torak situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ maldekstra bordo de Kanalo Bega. Rumanio troviĝas 15 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1334. En 1767 du apudaj vilaĝoj formiĝis: Granda kaj Malgranda Torak/Tárnok, kiuj baldaŭe unuiĝis. La vilaĝo apartenas ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al Torontál, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Torak 2850 homoj, (1780 rumanoj (/3 %), 569 serboj (20 %), 203 ciganoj, 89 hungaroj, 83 jugoslavianoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* 2 rumanaj ortodoksaj preĝejoj

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino
maldekstra|eta|260ra|Ortodoksa rumana preĝejo de (Granda) Torak

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Fallinio

eta
La **fallinio** de deklivo en geomorfologio kaj topografio aŭ de surfaco en geometrio estas tiu linio sur la surfaco, kiu sekvas la direkton de la plej granda dekliveco (gradiento). Ĝi sekcas nivelliniojn ĉiam ortangule. Sen konsidero de la inercio kaj de terenobstakloj akvo fluas laŭ la fallinio.

## Literaturo 
* Hans Murawski, Geologisches Wörterbuch, 11-a eldono, Ferd. Emke Verlag, Stuttgart, 2004, 211 paĝoj, ISBN= 978-3-827-41445-8

## Vidu ankaŭ 
* Kliniteco
* Nivellinio

Kategorio:Geomorfologio
Kategorio:Topografio
Kategorio:Kartografio
Kategorio:Surfacoj
Kategorio:Geometria topologio
Kategorio:Analiza geometrio
Ostosarkomo

[eta|ostosarkomo sur la dista parto de [hundo|hunda femurosto]]
La **ostosarkomo** (aŭ **ostogena sarkomo**) estas la plej ofta el la ostaj malignaj tumoroj (krom la multoblaj medolomoj kaj la limfomoj).

Estas maligna tumoro de la moviĝa konektiva histo, kies ĉeloj aliformiĝas al ostoblastoj kaj fabrikas tumoran oston.

Ĝi trafas ĉefe la metafizon de la longaj ostoj, kaj prefere ĉe la genuo. Oni foje observas ĝin ĉe plataj ostoj. Ĝi estas pli ofta ĉe la junaj pacientoj (averaĝa aĝo: 16 jaroj) kaj pli trafas la virojn ol la virinojn.

Ĝi estigas lokan doloron, plifortiĝantan kiam oni ekzercas premon sur la oston. Ĝi povas estigi spontanean frakturon.

La kuracado estas kemioterapio kun kirurgia ablacio de la tumoro (kaj eventuala meto de osta protezo). La prognozo de resaniĝo estas nuntempe pli ol 70% se la kuracado estas frua, sed estas pli pesimisma se oni lasas okazi metastazojn, interalie en la pulmoj.

La **hunda ostosarkomo** estas la plej ofta osta tumoro ĉe la hundo kaj estas aparte maligna ĉar la metastazoj rapide disvastiĝas. Ĉe la grandaj rasoj de hundoj,
ĝi trafas la membrojn, ĉe la malgrandaj rasoj, ĝi okazas pli ofte ĉe la aksa skeleto kaj la kranio.

## Eksteraj ligiloj 
* La ostrosarkomo, el paĝaro de "*Fédération Nationale des Centres de Lutte Contre le Cancer*" (nacia federacio de la centroj de kontraŭkancera lukto) ()
* La hunda ostrosarkomo ()

Kategorio:Sindromoj en ortopedio
Kategorio:Kanceroj
Kategorio:Infana onkologio
Kategorio:Veterinara medicino
Kategorio:Malsanoj de katoj
Kategorio:Malsanoj de hundoj
Lilio

**Lilio** (science *Lilium*) estas ĝenerala nomo por plantoj el la genro de liliacoj.
eta|maldekstra|*Lilium candidum*
Ĝi enhavas ĉirkaŭ 110 speciojn. Tiuj estas indiĝenaj de la Norda Hemisfero en Azio, Eŭropo kaj Nordameriko.

[eta|maldekstre| [tigra lilio (*Lilium lancifolium*) en kamparo ĉe Gimpo, Suda Koreio, apud SAT kongreso de 2017.]]
* **lilio de Sankta Jozefo**, **lilio de Sankta Antono** (*Lilium candidum*) (vidu la apudan bildon)
* Turbana lilio, **turka lilio**, **martagona lilio**, latine *Lilium martagon* (vidu la apudan foton)
* Tigra lilio (*Lilium lancifolium*) (vidu la apudan foton)
* *Lilium bulbiferum* (vidu la suban foton)
* *Lilium regale* (vidu la suban foton)
* *Lilium monadelphum* subsp. *armenum*
* *Lilium pyrenaicum* (vidu la suban foton)
* *Lilium auratum* (vidu la suban foton)
* *Lilium kesselringianum* (vidu la suban foton)
* *Lilium carniolicum* (vidu la suban foton)
* *Lilium cernuum* (vidu la suban foton)
* **fajrolilio**, **rektpetala lilio** (*Lilium bulbiferum var. bulbiferum*) (vidu la suban foton)
* *Lilium* 'Matrix' (vidu la suban foton)
* Pirofila lilio, latine *Lilium pyrophilum* (vidu la suban foton)

## Heraldiko 
Lilifloro (france *Fleur de lis*) asociatas ĉefe kun franca reĝeco.

*Lilium bulbiferum* estis delonge agnoskita kiel simbolo de la Oranĝordeno en Nord-Irlando.

*Lilium mackliniae* estas la ŝtata floro de Manipuro. *Lilium michauxii*, la Karolina lilio, estas la oficiala ŝtata floro de Norda Karolino. *Idyllwild* en Kalifornio aranĝas la *Lemon Lily Festival*, kiu festas pri *Lilium parryi*. *Lilium philadelphicum* estas la flora emblemo de la provinco Saskaĉevano en Kanado, kaj estas sur la flago de Saskaĉevano.

## Galerio 

Dosiero:Lys royal Inflorescence FR 2013.jpg|*Lilium regale*
Dosiero:Lil monadelphum var armenum 02Infl Tuerkei Ziganapass 30 06 93.jpg|*Lilium monadelphum* subsp. *armenum*
Dosiero:Lilium_pyrenaicum.jpg|*Lilium pyrenaicum*
Dosiero:LiliumAuratumVVirginaleBluete2Rework.jpg|*Lilium auratum*
Dosiero:Lil kesselringianum 01Hab Tuerkei Ardahan Savsat 04 07 94.jpg|*Lilium kesselringianum*
Dosiero:Lilium carniolicum tscheppaschlucht 01.jpg |*Lilium carniolicum*
Dosiero:Lilium cernuum.jpg|*Lilium cernuum*
Dosiero:Lilium bulbiferum var. bulbiferum 01.JPG|**fajrolilio**, **rektpetala lilio** (*Lilium bulbiferum var. bulbiferum*)
Dosiero:Dwarf Asiatic Lily Hybrid-Lilium 'Matrix'-Offnfopt 4635.JPG|*Lilium* 'Matrix'
Dosiero:L.pyrophilum1r.JPG|Pirofila lilio, latine *Lilium pyrophilum*

## Vidu ankaŭ 
* 1092 Lilium
Ŝraŭba transportilo

**Ŝraŭba transportilo** estas transportilo uzante la sistemon de la Arkimeda ŝraŭbo.

## Ŝraŭbaj transportiloj por grajnoj 
eta|maldekstra
Oftas la uzado de tia transportilo, ĉu por maŝinoj kiel sur la apuda bildo (draŝrikoltmaŝino) aŭ por la manipulado en/el siloj.

## Vidu ankaŭ 
* Ŝraŭbaŭto

Kategorio:Mekanika inĝenierado
Kastelo Wallingford

eta|dekstra|Kastelo Wallingford
**Kastelo Wallingford** estas ruina mezepoka kastelo en Wallingford, Oxfordshire.

La kastelo konstruiĝis dum la regado de Vilhelmo la konkerinto. Dum la longa enlanda milito de la regado de Stefano ĝi estis posedata de subtenanto de Matilda kaj multfoje atakata de armeoj de Stefano. Ĝi estis plifortigata de Reĝo Johano.

Miles Crispin, frua posedanto de la kastelo, estigis lernejon tie por ĥorknaboj. De la 11-a al la 17-a jarcentoj multaj gravuloj estis malliberigataj en la kastelo. Inter ili estis la estonta Eduardo la 1-a (Anglio) kaj Margareta de Anĵuo.

Dum la 16-a jarcento la kastelo iomete kadukiĝis, sed dum la angla enlanda milito ĝi estis plifortigata de subtenantoj de Karlo la 1-a. Ĝi estis la lasta kastelo kiu kapitulacis al parlamenta armeo en 1646. Oliver Cromwell komandis ĝian malkonstruon en 1652.

En 1837 sur la loko konstruiĝis gotikstila domego, kiu malkonstruiĝis en 1972.

La kastelaj ruinoj viziteblas.

Kategorio:Kasteloj en Britio
Amphicoelias

***Amphicoelias*** (signifas 'duobla kavo', el la pragreka *αμφι* / *amfi* 'ambaŭflanke' kaj *κοιλος* / *koilos* 'kava, konkava’) estas genro de la plantovoraj saŭropodaj dinosaŭroj. 

## Anatomio 
La tipa specio de la genro *Amphicoelias* estas *A. altus*, kiun nomumis Edward Drinker Cope en decembro de 1877, laŭ manka skeleto el du vertebroj, unu osta pelvo kaj unu femurosto. Henry Fairfield Osborn kaj C.C. Mook en 1921 aldonis pluajn ostojn al la skeleto de *A. altushoz*; skapolon, korakoidon, ulnon kaj denton. Osborn kaj Mook notis, ke ekzistas simileco inter *Amphicoelias* kaj *Diplodocus*, sed la antaŭaj kruroj de *Amphicoelias* estas pli longaj ol tiuj de la *Diplodocus*. La femurosto de la *Amphicoelias* estas okulfrape longa, svelta kaj havas rondan diametron. La besto altis ĉ. 9 metrojn.

 

Kategorio:Nordamerikaj dinosaŭroj
Kategorio:Saŭriskioj
Kategorio:Ĵurasiaj dinosaŭroj
Argentinosaŭro

**Argentinosaŭro**, science  (signifas en la latina „argentina lacerto“), estas genro de saŭropoda dinosaŭro el la kreto de Sudameriko. Oni priskribis nur unu tipan specion *A. huinculensis*.

La argentinosaŭro estas unu el la plej grandaj konataj dinosaŭroj kaj tiel unu el la plej grandaj surteraj bestoj de la terhistorio.

La trovitaj fosilioj estas nekompletaj, ĝis nun konatas nur parto de la skeleto (dorsa vertebro, ripoj, krurostoj). Laŭ la trovitaĵoj oni povis kalkuli grandon kaj pezon de la besto. Laŭ tio, la ŝultra alto de argentinosaŭro estis 8 ĝis 9 m kaj longis ĝis 38 m. Laŭ kalkuloj, la plantovora besto pezis ĉ. 80 ĝis 100 tunojn. Ĝi havis – kiel aliaj saŭropooj – tre longan kolon kaj voston, masfortan korpon, kiun portis 4 kolonformaj kruroj.

La fosiliaj ostoj de argentinosaŭro estis malkovritaj en argentina provinco Neuquén. Oni datas la trovaĵojn je 110–95 milionojn da jaroj, tiel al transira periodo de subkreto ĝis supra kreto. La unua priskribo de la genro okazis en 1993, fare de José F. Bonaparte kaj Rodolpho Coria.

Kategorio:Saŭropodoj
Kategorio:Kretaceaj dinosaŭroj
Margareta de Anĵuo

**Margareta de Anĵuo** (n. la 23-an de marto 1430, m. la 25-an de aŭgusto 1482) estis la edzino de Henriko la 6-a (Anglio) kaj estris lankastran militadon dum la militoj de rozoj.

## Naskiĝo kaj familio 
Ŝi naskiĝis en Loreno, Francio, kaj estis filino de Renato de Anĵuo, reĝo de Napolo kaj Izabela (dukino de Loreno). Ŝia onklo estis Karlo la 7-a (Francio).

## Edziĝo 
La 23-an de aprilo 1445, ĉe Titchfield, Hampshire, Anglio, Margareta edziĝis al Henriko la 6-a, reĝo de Anglio. Tiu pretendis la francan tronon, kaj Karlo la 7-a aprobis la geedziĝon kondiĉe ke li ne donos la kutiman doton: anstataŭe, Henriko cedis al li Anĵuon kaj aliajn anglajn posedaĵojn en Francio. Inter la angloj la geedziĝo ege malpopularis.

La 13-an de oktobro 1453 naskiĝis ŝia sola filo, Eduardo de Westminster (princo de Kimrio). Estis onidiroj ke li estis nelegitima, kaj ke lia patro fakte estis grava nobelo kiu subtenis Margaretan, sed Henriko mem certis ke li estis legitima.

## Enlandaj militoj 
Ekde 1453 Henriko la 6-a suferis pro periodoj de mensa malsano. Rikardo Plantaĝeneto (3-a duko de Jorko), minacis detronigi lin, kvankam komence Margareta ne konsciis kiom gravis la minaco nek kiom tiu malamis ŝin. Fine erupciis la militoj de rozoj, kaj la Duko de Jorko malkaŝe militis kontraŭ Henriko kaj Margareta. Ĉe la unua batalo de St Albans Henriko kaptiĝis sed Margareta eskapis kaj kunigis armeon en norda Anglio.

En 1457 franca generalo kiu subtenis Maragareta alteriĝis en Kent kaj disrabis Sandwich. Plimultis onidiroj pri Margareta kaj kalumniaj baladoj pri la reĝino popularis. Malvolonte Margareta devis komisii Rikardon Neville (16-an grafon de Warwick), la plej potenca nobela subtenanto de la duko de Jorko, patroli la anglan marbordon.

De 1459 al 1461 okazis pluaj bataloj, dum kiuj foje armeoj de Margareta venkis, kaj foje ili malvenkis. Estis Margareta, ne ŝia ofte malsana edzo, kiu estris la lankastran militadon. La 29-an de marto 1461 ŝia armeo suferis tre gravan malvenkon dum la batalo de Towton: Eduardo la 4-a proklamiĝis kiel reĝo kaj Henriko detroniĝis. Margareta fuĝis, unue al Kimrio, poste al Skotlando kaj fine al Francio, kie ŝi gajnis la protekton de Ludoviko la 11-a (Francio).

Fine de la 1460-a jardeko, Rikardo Neville kverelis kun Eduardo la 4-a. Ankaŭ li fuĝis al Francio, kie, parte pro la interveno de Ludoviko la 11-a, li alianciĝis al Margareta. Septembron 1470 ili invadis Anglion, kie ili ricevis multe da subteno. Eduardo la 4-a fuĝis al Burgundio kaj Henriko la 6-a resurtroniĝis.

Tamen sekvis du katastrofaj bataloj, ĉe Barnet kaj Tewkesbury (kie mortis Eduardo de Westminster, la filo de Margareta). Margareta kaptiĝis kaj estis malliberigata, unue en Kastelo Wallingford kaj poste en la Turo de Londono. En 1475 Ludoviko la 11-a elaĉetis ŝin pere de la Pikinja traktato, kaj ŝi pasis la ceteron de sia vivo en Francio, kaj mortis en Anĵuo.

Kategorio:Britaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Kategorio:Anĵua dinastio
⚭
Kategorio:Naskiĝintoj en 1430
Kategorio:Mortintoj en 1482
Claviceps nigricans

***Claviceps nigricans*** estas fungo el la ordo Hipokrealoj. Ĝia koloro estas nigra. Ĝi estas holarkta enlande en Eŭropo, Japanio kaj Nordameriko.

## Priskribo 
Konidioj longas ĉirkaŭ 9 X 5 µ. La askosporoj longas ĉirkaŭ 1 x 80-90 µ.

## Gastigantaj kreskaĵoj 
*Eleocharis uniglumis*, *Eleocharis palustris*, *Scirpus sp* estas gastigantoj.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Claviceps purpurea

### Eksteraj ligiloj 
* Unua priskribo de Tulasne, L.-R. en ''Mémoire sur l'ergot des glumacées* Ann. Sci. Nat. (Partie Botanique), 20 5-56 1853 La Biblioteca Digital del Real Jardín Botánico   
* *Claviceps nigricans and Claviceps grohii: their alkaloids and phylogenetic placement'' Sylvie Pažoutová, Jana Olšovská, Miroslav Šulc, Milada Chudīčková, and Miroslav Flieger 2008 pdf

Kategorio:Fungospecioj
Kategorio:Sordariomycetes
2040

**2040** estos superjaro komenciĝanta
je dimanĉo (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2040 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* Olimpiaj someraj ludoj
* 11-a de majo - parta suna eklipso en Aŭstralio, Novzelando kaj Antarkto
* 4-a de novembro - parta suna eklipso sur Norda Ameriko kaj Centra Ameriko

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Efiko Rashomon

La **efiko Rashomon** estas la efiko okazigita de la subjektiveco kaj percepto persona kiam oni rakontas saman historion aŭ situacion kaj la individuoj kiuj rakontas tiujn faras malsame, sed laŭ manieroj per kiuj iu ajn el iliaj versioj estas akceptebla sen nepre esti neniu el ili malvera; simple ili estas influataj de la esenca varieco kaj percepto persona.

Oni nomas ĝin tiel pro la filmo de Akira Kurosawa *Rashōmon* (bazita sur la rakonto verkita de Akutagawa Ryunosuke en 1915), kie la malsamaj atestantoj de murdo kaj la farinto priskribas ĝin en manieroj kontraŭdiraj.

## Bibliografio 
"The Rashomon Effect: When Ethnographers Disagree," de Karl G. Heider (American Anthropologist, Marto 1988, Vol. 90 No. 1, pp. 73-81).

Kategorio:Percepto
Kategorio:Ĝermoj pri psikologio
Kategorio:Psikologiaj konceptoj
Kategorio:Sociologio de scienca scio
Wallace & Gromit

**Wallace & Gromit** estas la ĉefaj figuroj en pluraj britaj animaciaj filmoj, kreitaj de *Nick Park* kaj de sia firmao *Aardman Animations*. La figuroj estas el modlopasto, fortigita per iom da drato, kaj estas filmitaj bildon post bildo, dum post ĉiu bildo la modlaĵo estas iom ŝanĝita, por en la fina filmo krei la efikon de moviĝoj.dekstra|eta|200ra|Nick Park, kreinto de *Wallace & Gromit*, kun la famaj figuroj.

## Roluloj 
La homo Wallace, strangeta sed ŝatinda inventisto, kun sia hundo Gromit kaj iom da ŝafoj vivas en ne specife nomata, sed laŭ antaŭjuĝoj tipa angla urbeto en adreso nomata "West Wallaby Street 62". La du roluloj vivas en speco de loĝkomunumo, sed Gromit ankaŭ en la loĝdoma ĝardeno havas lignan porhundan kabaneton.

Ĉiuj parolantaj figuroj de la filmoj en la anglalingvaj originalaj versioj havas akĉenton de la kampara regiono Yorkshire. La nacie konata brita aktoro *Peter Sallis* en la filmoj donas sian voĉon al Wallace.

Cetere en preskaŭ ĉiuj sinkronizaj tradukoj de la filmoj al aliaj lingvoj la du ĉefaj roluloj tenas siajn anglalingvajn nomojn, krom en la dana lingvo, en kiuj ili renomiĝas "Walter" kaj "Trofast".

## Vidu ankaŭ 
* Argil-animacio
* Haltomovo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Animaciaj televidserioj
Kategorio:Britaj filmoj
Kategorio:Fikciaj paroj
Wallace
Wallace
Gromit
Pietro Cataldi

eta|*Due lettioni*, 1613
**Pietro** Antonio **Cataldi** [Kataldi] (n. 15-a de aprilo 1548 en Bologna; m. 11-a de februaro 1626 en Bologna) estis itala matematikisto.

Cataldi lekciis 1569/70 ĉe la akademio de artoj de Florenco, matematiko ĉe la universitato Perugia kaj ekde 1572 ĉe la tiea akademio de artoj, ekde 1584 en Bologna (verŝajne ankaŭ ĉe la akademio de artoj).

En 1613 *Pietro Cataldi* publikigis libron (it:*Trattato del modo brevissimo.*), en kiu unuafoje estis menciataj ĉenfrakcioj. Li eldonis en 1620, 1625 kaj 1626 la verkojn de Eŭklido [Ευκλείδης] kaj publikigis en 1603 traktadon, en kiu li erare opiniis, ke li estus pruvinta la aksiomon pri paralelaĵoj.

## Verkoj 
* *Trattato dell’ Algebra proportionale*. 1610.
* *Trattato del modo brevissimo*. 1613.
* *Algebra discorsiva nvmerale, et lineale*. 1618.
* *Regola della qvantita o cosa di cosa*. 1618.
* *Nvova Algebra proportionale*. 1619.
* *Elementi delle quantità irrationali’ o inesplicabili, necessarii alle operationi geometriche, algebratiche, & altre doue si tratta di numeri, & linee in qual si voglia scienza, ò arte, etc*. Bologna 1620.

## Literaturo 
Gottwald, Illgauds, Schlote; (de:) *Lexikon bedeutender Mathematiker*, 1990

Kategorio:Italaj matematikistoj