open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria la 1-a (Anglio)

'*Maria (*Mary*) Tudor*' (naskiĝis la  en Greenwich; mortis la  en Londono) estis reĝino de Anglio de 1553 ĝis 1558. Ŝi estis filino de Henriko la 8-a kaj ties unua edzino Katerino de Aragono, filino de la "Katolikaj Gereĝoj" de Hispanio. Ŝi provis, interalie per amasaj ekzekutadoj de protestantoj, reestabli katolikismon kiel ŝtatan religion, kiun ŝia patro estis foriginta. Per tio ŝi akiris la kromnomojn "la Katolika" kaj "la Sanga" (*Bloody Mary*). Ŝia posteulo, ŝia protestanta duonfratino Elizabeto la 1-a poste malfaris ŝiajn religiajn reformojn.

Ŝi edziniĝis kun reĝo Filipo la 2-a de Hispanio, filo de ŝia kuzo imperiestro Karolo la 5-a. Maria havis plurajn ŝajngravedecojn, sed la geedzeco restis seninfana.

Rilate la misfaman epiteton “sanga” rimarkindas ke, la unika dokumento, atestanta kun precizeco, ne estas verko de historiisto sed de John Foxe, fervora protestanta apologiisto kiu dum la ŝiaj persekutoj eĉ ne estis en Anglio. Estis Foxe la forĝinto de “Bloody”, sanga, malbenita, ne nur por Mary sed ankaŭ por ĉiuj ŝiaj kunlaborantoj. En lia renoma Book of Martyrs li precize elnombras 273 viktimojn, ĉiuj, laŭ li, senkolpaj. Diversaj niatempaj historiistoj, tamen, pruvis kiel li trograndigis la ciferon; ankaŭ tiam kelkaj rimarkigis tiun eksceson kaj lin akuzis pri distordo de la faroj.

La brulŝtiparoj, sendepende de la nombro, ĉiukaze restas historia okazintaĵo kaj oni ne povas ilin aprobi. Tamen oni povas ilin kuntekstigi: la mortokondamnoj, se ekzempli, estis en tiuj lokoj kaj en tiuj tempoj tiom oftaj ke la Mary-aj brulŝtiparoj ne povis distanciĝi el nombro de ekzekutoj jaraj, kiuj meznombre estis ĉirkaŭ 800 ĉiujare kaj bedaŭrinde aplikeblaj eĉ pro minimumaj krimoj, kiel pro eta ŝtelo; kaj la kondamnitoj al la brulŝtiparo ne ĉesis post la morto de Mary.

Tiuj kiuj laŭ Foxe estis sanktaj martiroj, estis ankaŭ la plej insidaj politikaj malamikoj de la reĝino, tiuj kiuj daŭrigis komploti kontraŭ ŝi kaj ŝin insulti kiel “bastarda” kaj provoki ribelojn kontraŭ la Krono, kiel okazis kiam ŝi devis fermigi la urbajn pordojn de Londono kaj rifuĝiĝi en la municipa palaco kun ĉiuj siaj ministroj.

Kiam Mary kroniĝis (1553) reĝino, kun vera popola konsenta aklamo, Anglio ankoraŭ ne estis tute forigita el katolikismo. Kaj Mary povis establi la antaŭajn leĝojn kaj rajtojn (revenigi al la diocezoj kaj monaĥejoj posedaĵojn konfiskitajn, permesi la katolikan kulton laŭ la normoj de la Trenta Koncilio ktp). Kiam ŝajnis ke, publikaj paco kaj ordo regnus en Anglio, Mary plenumis la unikan sian eraron: ŝi mortis! Ŝi mortis pro tumoro ĉe la ventro kiam ŝajnis ke estis ekplenumiĝanta la granda popola deziro: havi heredulon, de reĝino Mary Tudor, al la Trono. 

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* María Tudor (metroo de Madrido)

Kategorio:Anglaj reĝoj
Kategorio:Britaj reĝoj
Kategorio:Tudoroj
Kategorio:Hispanaj reĝedzinoj
Bearnezo

eta|Bearnezo
**Bearnezo**, **bearneza saŭco** (france.: *sauce béarnaise*) estas saŭco farita el batmiksita butero kaj ovoflavo kun aldono de vino, vinagro, drakunkolo kaj askalonoj.

Ĉefkuiristo Collinet (la eltrovinto de la cindrorostita terpomo) faris la saŭcon por la unua fojo en 1836. Post tio ĝi estis surtabligita dum la inaŭguro de la restoracio *Le Pavillon Henri V* en Saint-Germain-en-Laye, proksime de Parizo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.foodandwine.net/food/food012.htm 
* http://www.wdr.de/tv/service/essen/rezept/990702_5.html 

Kategorio:Saŭcoj
Kategorio:Bearno
Kategorio:Okcitana kuirarto
Kategorio:Franca kuirarto
Bor

En Ĉeĥio vorto **Bor** aperas abunde kiel geografia nomo de setlejoj:
* 1. Bor (distrikto Tachov) – urbo en distrikto Tachov 
* 2. Bor (Milý) – vilaĝo, parto de municipo Milý en distrikto Rakovník
* 3. Bor (Sadov) – vilaĝo, parto de municipo Sadov en distrikto Karlovy Vary 
* 4. Bor (Vlkava) – loko de municipo Vlkava en distrikto Mladá Boleslav
* 5. Bor (Nedrahovice) – parto de municipo Nedrahovice en distrikto Příbram
* 6. Bor (Březnice) – vilaĝo, parto de municipo Březnice en distrikto Příbram
* 7. Bor (Sejřek) – vilaĝo, parto de municipo Sejřek en distrikto Žďár nad Sázavou
* 8. Bor (Střítež) – vilaĝo, parto de municipo Střítež en distrikto Pelhřimov
* 9. Bor (Suchdol nad Lužnicí) – vilaĝo, parto de urbo Suchdol nad Lužnicí en distrikto Jindřichův Hradec
* 10. Bor (Velešín) – vilaĝo, parto de urbo Velešín en distrikto Český Krumlov
* 11. Bor (Protivín) – loko de urbo Protivín en distrikto Písek
* 12. Bor (Noskov) – loko de vilaĝo Noskov de parto de urbo Mladá Vožice en distrikto Tábor
* 13. Bor (Jehnědno) – loko de vilaĝo Jehnědno de parto de municipo Albrechtice nad Vltavou en distrikto Písek
* 14. Bor (Horní Radechová) – loko de municipo Horní Radechová en distrikto Náchod 
* 15. Bor (Dolní Přím) (Bor 1. díl) – loko de vilaĝo Probluz de parto de municipo Dolní Přím en distrikto Hradec Králové 
* 16. Bor (Všestary) (Bor 2. díl) – loko de vilaĝo Všestary de parto de municipo Všestary en distrikto Hradec Králové

Krome
* Bor (Turkio) ankaŭ estas urbo kaj distrikto en la regiono centra Anatolio de Turkio
* Bor (Sud-Sudano) urbego en Sud-Sudano.

## Vidu ankaŭ
* BOR
Brisbano

eta|Situo

**Brisbano** (; elparoli []) estas la ĉefurbo kaj plej loĝata urbo en la ŝtato de Kvinslando, Aŭstralio.

Brisbano kuŝas ĉe la centro de sudorienta Kvinslando, la plej rapide kreskanta regiono de Aŭstralio. En 2005, la Monda Gazetisto taksis, ke Brisbano havas loĝantaron de ĉirkaŭ 1,8 miliono, do, estas la tria plej loĝata urba areo en Aŭstralio, post Sidnejo kaj Melburno, kaj la plej granda municipo. Graham Quirk estis elektita urbestro je 7 Aprilo 2011 sekvante rezignon de Campbell Newman. Je 8 Aprilo 2019 Adrian Schinner iĝis urbestro kaj daŭros dum 4 jaroj..

## Vidindaĵoj 
* Kvinslanda Muzeo
* South Bank

## Servoj 
* Brisbane Grammar School
* Universitato de Kvinslando
* Universitato Griffith

## Famuloj 
En Brisbano mortis hungara arthistoriisto Károly Pulszky.

## Esperantistoj 
* Kay Andersen;
* Erhard Claus;
* June Perkins;
* Raymond Ross;
* Trevor Steele;
* Annie Spencer;

## Ĝemelurboj 
*  Kobeo, Japanio (1985)
*  Aŭklando, Nov-Zelando (1988)
*  Ŝenĵeno, Ĉinio (1992)
*  Semarang, Indonezio (1993)
*  Kaosjungo, Tajvano (1997)
*  Deĝon, Sud-Koreio (2002)
*  Ĉongĉingo, Ĉinio (2005)
*  Abudabio, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj (2009)
*  Hajderabado, Barato (2010)

## Galerio 

Dosiero:BrisbaneByNight2004.jpg|Brisbano nokte
Dosiero:Brisbane City Hall.jpg|Urbodomo
Dosiero:Brisbane Skyline.jpg|Sunleviĝo
Dosiero:Brisbane Central platform.jpg|Centra stacio


Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Urboj de Kvinslando
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1824
Eduardo la 7-a

eta|Eduardo la 7-a
**Eduardo la 7-a** (*Albert Edward*, Alberto Eduardo de Saksio-Koburgo kaj Gotao, naskita la  en Londono, mortinta tie la ) estis reĝo de Britio, reĝo de la regnoj en la Brita Naciaro kaj imperiestro de Barato. Li estis tre populara kaj ŝatata societa persono.

Li estis filo de reĝino Viktorino kaj la unua britia monarĥo el la dinastio de Saksio-Koburgo kaj Gotao. Li regis de la  (morto de lia patrino) ĝis sia morto.

Eduardo iĝis reĝo je la aĝo de 59 jaroj kaj estis princo-heredonto (kun la titolo Princo de Kimrujo) pli longe ol iu ajn alia brita reĝo (la nuna heredonto, Princo Karlo, naskiĝis en 1948, do estas heredonto nur de 58 jaroj). Dum lia regado, nun nomata Eduarda periodo, unuafoje estis rekonita la ofico de Brita ĉefministro. Kiel unua brita monarĥo Eduardo vizitis Rusion; li ankaŭ kontribuis al la modernigo de la brita militŝiparo kaj al reformado de la medicinaj servoj de la armeo.

## Biografio 
Eduardo estis dua infano kaj plej aĝa filo de reĝino Viktoria kaj ties edzo Alberto, princo de Saksio-Koburgo kaj Gotao. Li ricevis jam en aĝo de unu monato - fare de la patrino - la titolojn princo de Kimrio kaj *earl* de Chester. Eduardo studis en Universitatoj de Cambridge kaj Oxford. Kiam li - kiel simpla soldato - bivakis en Irlando (junio - septembro de 1861), havis amrilaton al aktorino, je plej granda indigno de la reĝa familio. Reĝino Viktoria kulpis lin pro morto de lia patro. Fakte la princo mortis je tifo, sed lin kortuŝis la amrilato de sia filo (li mortis je la 4-a de decembro 1861). Post la afero, Viktoria malpermesis por Eduardo la okupiĝon pri la ŝtataj aferoj. Li jam estis 50-jara, kiam oni sciigis lin pri laboro de la registaro.

Li edziĝis en 1863 (10-an de marto) al Aleksandra, plej aĝa filino de princo Kristiano, la estonta reĝo Kristiano la 9-a de Danio. Iliaj kvin gefiloj plenkreskiĝis (Georgo, princo de Jorko, pli posta reĝo Georgo la 5-a estis ilia dua filo). Dum Aleksandra okupiĝis pri la familio, la princo vizitis societojn en Anglio kaj en la kontinento. Li tre ŝatis ĉevalkonkursojn, velŝipadon kaj ĉasadon. Oni ofte klaĉ-skribis pri lia skandala vivo. Eduardo estis ankaŭ arda framasono.

Kiam mortis reĝino Viktoria la , Eduardo surtroniĝis kaj oni kronis lin la 9-an de aŭgusto de 1902 kiel Eduardo la 7-a. Li vizitis en 1903 Francion, Parizon, kie li trafe kaj france parolis kaj populariĝis. Tio ebligis la aliancon de entento en 1904.

Pri Esperanto li diris:

## Vidu ankaŭ 
* Edward James

## Bibliografio 
* Sir Sidney Lee: King Edward VII (2 volumoj, 1925–1927)
* Gordon Brook-Shepherd: Uncle of Europe (1975)


Kategorio:Britaj reĝoj
Kategorio:Imperiestroj de Hindio
Kategorio:Saksio-Koburgo kaj Gotao
Kategorio:Framasonoj
Kategorio:Princoj de Kimrio
Otakar Mokrý

**Otakar MOKRÝ** (1854 - 1899) estis ĉeĥa poeto kaj tradukisto, laŭprofesie notaro, amiko de Julius Zeyer dum lia loĝado en Vodňany.

Li dediĉis siajn versojn al la suda Bohemio, tradukis ĉefe la polan poeton Juliusz Słowacki.

## Verkoj 
* **Jihočeské melodie** (Sudbohemiaj melodioj, 1880)
* **Povídky a arabesky** (Rakontoj kaj arabeskoj, 1884)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Sud-Koreio en la Vintra Olimpiko 2006

Ili marŝis ĉe la solena malfermo kun partoprenantoj de Nord-Koreio.

## Partoprenantoj laŭ sportspecioj 
### biatlono 
* Park Yoon Bae

### bobado 
* Cho In Ho
* Kang Kwang Bae
* Lee Ki Ro
* Lee Yong

### rapidsketado 
* Bak Eun Bi (Bak Eun Bi)
* Choi Jae Bong (Ĉoi Je Bong)
* Choi Seung Yong (Ĉoi Sung Jung)
* Jeong Eun Ju (Ĝung Eun Ĝu)
* Kim You Lim (Lim Ju Lim)
* Kwon Sun Chun (Kvon Sun Ĉun)
* Lee Bo Ra (Li Bo Ra)
* Lee Jin Woo (Li Ĝin U)
* Lee Jong Woo (Li Ĝong U)
* Lee Ju Youn (Li Ĝu Jun)
* Lee Kang Seok (Li Kang Sok)
* Lee Kyou Hyuk (Li Kju Hjuk)
* Lee Sang Hwa (Li Sang Hva)
* Lee Seung Hwan (Li Sung Hvan)
* Mun Joon (Mon Ĝun)
* Noh Seon Yeong (No Son Jong)
* Yeo Sang Yeop (Jo Sang Jop)
* : 5000 m, viroj: 28-a loko – 6:58,13 min.; +43,45 sek.

### liberstila skiado 
* Yoon Chae Rin
* : virinoj: 30-a loko; 7,07 poenton en la klasifikado

### rapidsledado 
* Kim Min Kyu

### mallonga rapid-sketado 
* Byun Chun Sa
* Choi Eun Kyung
* Jeon Da Hye
* Jin Sun Yu
* Kang Yun Mi
* Oh Se Jong
* Seo Ho Jin
* Song Suk Woo
**Viroj**
* Ahn Hyun Soo
* : 1500 m: ormedalo
* Lee Ho Suk
* : 1500 m: arĝentmedalo

### skeletono 
* Kang Kwang Bae
* : viroj: 23a loko; 2:00,29 min; +4,41 sek

### alpa skiado 
* Kim Hyung Chul
* Kim Woo Sung
* Kang Min Heuk
* Oh Jae Eun

### nordia skiado 
* Choi Heung Chul
* Choi Im Heon
* Choi Yong Jik
* Jung Eui Myung
* Kang Chil Ku
* Kim Hyun Ki
* Lee Chae Won
* Park Byung Joo

Kategorio:Landoj en la Vintra Olimpiko 2006
#
Vintra Olimpiko
Vintra Olimpiko 2006

## Partoprenantoj 
Partoprenis 80 nacioj, kio signifas rekordon en la historio de la Olimpikoj. Okazis 84 konkursoj en 7 sportoj kaj 15 fakoj. El la 2633 partoprenantoj 1006 estis virinoj kaj 1627 viroj.

La olimpikan ĵuron elparolis *Giorgio ROCCA* por la sportistoj kaj *Fabio BIANCHETTI* por la juĝistoj. La olimpikan fajron al la malferma ceremonio en la komplete renovigita Olimpia stadiono de Torino alportis Stefania Belmondo, kiu, kiel eksa olimpika medalulo, havis sufiĉe fortan spiron por kure atingi la 57 metrojn altan torĉon, la plej altan en la olimpika historio.

### Teamoj 
*  
* *
*  
* 
* *
* 
* 
* *
*  
* 
* *
* * 
* *
* 
*  
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* *
* 
* 
*  
* 
* 
* *
*  
* *
* *
* *
* *
*  
* 
* 
* * 
* *
* *
* * 
* *
* *
* 
*  
* * 
*  
* *
* *
* 
* *
* *
* *
* *
* *
* *
*  
* *
* 
* 
* 
* *
* 
* *
* *
* *
* *
* 
* *
* * 
*  
*  
* * 
* 
*  
* *
* *
* *
* *
* *
* *

eta|centre|350ra|Sur la apuda mapo diversaj koloroj klasas la landojn laŭ la nombro de partoprenantoj:

## Medala klasifiko 
## Oficiala Devizo 
Kvankam la olimpikoj okazis en Italio, ilia oficiala devizo estis ne en la itala, sed en la angla lingvo.

:*"Passion lives here."* (pasio vivas ĉi tie.)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (arkivigite je stato de novembro 2006)

----
----

----

Kategorio:2006 en Italio
Kategorio:Sporto en Torino
Kategorio:Sportaj konkursoj en Italio
František Herites

**František HERITES** (naskiĝis la 27-an de februaro 1851 en Vodňany - mortis la 19-an de januaro 1929) estis ĉeĥa verkisto, laŭprofesie farmaciisto.

Li verkis rakontojn unue romantikajn, poste bonhumorajn, sed plej valoraj estas liaj rememoroj pri la literaturaj amikoj Julius Zeyer kaj Otakar Mokrý.

## Verkoj 
* **Arabesky a kresby** (Arabeskoj kaj skizoj, 1880)
* **Z mého herebáře** (El mia herbaro, 1882)
* **Tajemství strýce Josefa** (Sekreto de onklo Jozefo, 1885)
* **Vodňanské vzpomínky** (Rememoroj pri Vodňany, 1904)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
František Věnceslav Jeřábek

**František Věnceslav JEŘÁBEK**  (naskiĝis la 25-an de januaro 1836 - mortis la 31-an de januaro 1893) estis ĉeĥa dramverkisto.

Li studis teologion, instruis en lernejoj, laboris kiel ĵurnalisto, verkis dramojn.

## Verkoj 
* **Veselohra** (Komedio, 1866)
* **Cesty veřejného mínění** (Vojoj de la publika opinio, 1866)
* **Služebník svého pána** (Servisto de sia mastro, 1871)
* **Syn člověka** (Filo de homo, 1883)
* **Závist** (Envio, 1898)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Yang Yang (A)

**Yang Yang** ([jan jan], naskiĝis la 24-an de aŭgusto 1976 en Harbino, Ĉinio) estas la plej sukcesa ĉina mallong-sketada rapidsketistino.

Ŝi ĝenerale estas nomata kiel **Yang Yang (A)**, por distingi de same ĉina sportistino Yang Yang (S). La litero montras la monaton aŭgusto.

Yang Yang estas la unua ĉina sportistino, kiu gajnis oran medalon dum Vintraj Olimpikoj. Ŝi gajnis ormedalon en 2002, en Salt Lake City pri 500 kaj 1000 m.

Ĉe la Vintraj Olimpikoj 2006 en Torino, ŝi portis la flagon dum la solena malfermo. Ŝi akiris poste bronzan medalon je 1000 m.

Kategorio:Naskiĝintoj en Ĉinio
Kategorio:Rapidsketistoj
Kategorio:Ĉinaj rapidsketistoj
Emanuel Bozděch

**Emanuel BOZDĚCH** (naskiĝis la 21-an de julio 1841 en Praha - malaperinta la 10-an de februaro 1889, en 1891 proklamita mortinto) estis ĉeĥa dramverkisto.

Li studis juron, modernajn lingvojn, laboris kiel edukisto en nobelaj familioj, verkis teatrajn recenzojn kaj fine iĝis dramaturgo de Provizora Teatro en Prago. En la jaroj 1874 - 1875 li studis en Parizo francan kaj slavan literaturoj.

## Verkoj 
* **Baron Goertz** (Barono Goertz, 1871)
* **Z doby kotilionův** (El la tempo de kotiljonoj, 1872)
* **Zkouška státníkova** (Ekzameno de ŝtatisto, 1874)
* **Světa pán v županu** (La mondomastro en hejma mantelo, 1876)
* **Novelky** (Noveletoj, 1877)
* **Jeneral bez vojska** (Generalo sen armeo, 1889)
* **Dobrodruzi** (Aventuristoj, 1890)
* **Náramek** (Braceleto, 1890)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Tradukistoj al la germana lingvo
Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Ivanov

**IVANOV** (ina formo IVANOVA) estas unu el la plej disvastiĝintaj familinomoj en Rusio (kaj kelkaj aliaj postsovetiaj landoj) kaj Bulgario. Ĝi devenas de la nomo Ivan (Johano).

Kiam oni volas mencii averaĝan rusan nomon, oni mencias la liston "IVANOV, PETROV, SIDOROV". Malgraŭ ekzisto de la ŝabloniĝinta triopo de familinomoj, la vera disvastiĝo de la familinomoj en Rusio estas jena:

:1. Smirnov
:2. **Ivanov**
:3. Kuznecov
:4. Popov
:5. Sokolov
:6. Lebedev
:7. Kozlov
:8. Novikov
:9. Morozov
:10. **Petrov**
:[...]
:65. Maksimov
:66. **Sidorov**
:67. Osipov

En Rusio oni ofte uzas kunmeton *Ivanov Ivan Ivanoviĉ* por plenigi ekzemplojn de diversaj dokumentoj en publikaj lokoj (kvitancoj ks.; kp. usona *John Doe*).

## Kelkaj famaj homoj kun familinomo Ivanov 
* Ivanov
** Georgi Cvetkov Ivanov (1936-1989), bulgara esperantisto.
** Ilja Ivanoviĉ Ivanov (1870-1932), rusa biologo, fakulo pri interspeciaj hibridoj.
** Konstantin Vasiljeviĉ Ivanov (1890-1915), unu el fruaj ĉuvaŝaj verkistoj.
** Miroslav Ivanov (1929-1999), ĉeĥa verkisto.
** Vsevolod Ivanov (1899-1936), sovetia esperantisto.
* Ivanova
** Lili Ivanova (n. 1939), elstara bulgara kantistino.
: *Vidu ankaŭ liston en la ruslingva Vikipedio.*

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Ivanov, Petrov, Sidorov
*  Familioj de Ivanov

Kategorio:Rusia socio
Kategorio:Familiaj nomoj
Morten Harket

**Morten HARKET** (naskita la , en la urbo Kongsberg, Norvegio) estas la kantisto de la norvega muzikgrupo a-ha.

Morten Harket tenis la rekordon de la plej longa noto en kanto, laŭ everyhit.com. Li tenas unu noton dum 20,2 sekundoj en la kanto *Summer Moved On* (2000) de a-ha. La bando eĉ ofte ludas tiun kanton en koncertoj. Tiu rekordo superis la antaŭan de 18 sekundoj fare de Bill Withers en la kanto *Lovely Day*.

Kategorio:Norvegaj kantistoj
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1996
Paul Waaktaar-Savoy

**Paul** (aŭ Pål) **WAAKTAAR-SAVOY** (naskita la 6-an de septembro 1961, en urbo Oslo, Norvegio) estas la gitaristo de la muzikgrupo a-ha. En kelkaj koncertoj, li ankaŭ ludas pianon, ekzemple en la kanto "Keeper Of The Flame" (el la albumo "Analogue").

Antaŭ kiam li edziĝis kun Lauren Savoy, li estis konata kiel Pål Waaktaar.

Dum la unuaj jaroj de a-ha, Paul estis tiu kiu kreis la plejmulton de la kantoj de la bando. Li ankoraŭ komponas plurajn muzikaĵojn por a-ha, sed post la reunuiĝo de la bando, Magne Furuholmen komponas la plejmulton de la kantoj.

Kune kun lia edzino Lauren, kaj drumisto Frode Unneland, Paul ankaŭ ludas kaj kantas en la bando Savoy.

## Diskografio de Savoy 
* "Mary Is Coming" (26 de februaro 1996)
* "Lackluster Me" (06 de oktobro 1997)
* "Mountains of Time" (23 de aŭgusto 1999)
* "Reasons to Stay Indoors" (8 de oktobro 2001)
* "Savoy" (30 de aŭgusto 2004)
* "Savoy Songbook Vol. 1" (06-08-2007)

## Eksteraj ligiloj 
* Savoy Central - Oficiala retejo de Savoy

Waaktaar-Savoy, Paul
Echelon

Echelon estas spiona programo de Usono, kiu kontrolas la tutteran datumtrafikon per satelitoj, superkomputiloj. Ĝin funkciigas la US National Security Agency. la datumojn ricevas ĉiu anglosaksa lando, laŭ leĝo el 1948.

La Programo Echelon serĉas ŝlosilvortojn (ekz. bombo, eksplodigi) kaj kuntekstojn, kiujn oni pensas danĝera.

## Vidu ankaŭ 
* Amasa gvatado
* Magic Lantern

Kategorio:Usono
Kategorio:Spionado
Magic Lantern

**Magic Lantern** [meĝik lantern] (en eo: Magia lanterno) estas spiona programo de usona federacia polico (FBI). Oni devas tiun programon instali sur la celita komputilo per troja programo, dum alia spionprogramo *Carnivore* (karnovorulo) ne bezonas tion.

La programo ŝtelas kaj plusendas ĉiujn entajpitajn klavarajn kodojn. Ĝi kondutas sin kiel viruso.

## Eksteraj ligiloj 
* FBI rekonas ekziston de la programo
* http://www.netzeitung.de/servlets/page?section=926&item=171507 
* http://www.wcm.at/story.php?id=3171 
* http://www.epic.org/privacy/carnivore/foia_documents.html 

Kategorio:Komputila spionado
Botulino

eta|dekstra|280px|Botulino
**Botulino** estas veneno produktata de la bakterio botulo, kiu ankaŭ uziĝas kiel sensulkiga medikamento sub la komerca nomo **Botox** (**botokso**). Kiel medikamento ĝi estas plej populara en Usono.

La nomo Botox estas mallongigo de *botulinum toxin*, kiu estas la angla nomo de botulino. Tiu ĉi veneno apartenas al la plej fortaj venenoj: 0.001&nbsp;mg/korpopeza kg kaŭzas morton. La maldensigitan varianton oni uzas kiel muskol-paralizilon per injektado.

Antaŭ la 1990-aj jaroj, ĝi estis konata kiel potenciala amasmurda armilo, poste kiel senspasmigilo.

Hodiaŭ oni uzas ĝin en la plastika kirurgio. Oni injektas ĝin - plej ofte al la ĉirkaŭo de la okulo - por glatigi ekzistantajn faltojn, per malhelpo de la muskolmoviĝoj. Ĝi efikas post kelkaj tagoj sed restas efika nur dum kelkaj monatoj. Trouzo de botulino kaŭzas senespriman vizaĝon.

## Vidu ankaŭ 
* Botulismo

Kategorio:Dermatologio
Kategorio:Medikamentoj
Aeroscraft

**Aeroscraft** estas planita larĝa, luksa aerŝipo kunstruota ĉe *Worldwide Aeros Corporation*. La planita aerŝipo enhavas luksajn kasinojn kaj restoraciojn. Ĝi longos 195 m, larĝos 73 m, kaj altos 50 m. ĝi povos liveri 400 tunojn da utila ŝarĝo. La ekflugon helpas 6 levturbinoj, ĝi surteriĝas al aerkusenoj. Atendebla ekflugo okazos en 201X (?).

Ĉ. 2/3 de la aerŝipa korpo estos plenigita per heliumo. Ĝi estos pelita ankaŭ per helicoj kaj helpo de bona aerodinamiko. Okaze de surlandiĝo, ĝi uzas la ĉirkaŭan aeron kiel balasto, ensuĉante kaj kunpremante ĝin. 

Oni celas transporti 250 pasaĝerojn kun rapido de 270 km/h al eĉ 9000 kilometroj. Ĝi flugos en alto de 2400 m por ne uzi tropremon en la kabinoj. 

## Eksteraj ligiloj
* oficiala paĝo 
* artikolo de CNN

Kategorio:Aviado
Homlupo

[dekstra|eta|250px|En greka mitologio, [Zeŭso transformis Likaonon en homlupon kiel puno por liaj krimoj]]
**Homlupo** (ankaŭ, en PIV kaj laŭ Zamenhof, **lupfantomo**; aliaj maloftaj nomoj estas **luphomo** kaj **likantropo** el la greka *λυκάνθρωπος = luphomo*) estas legenda kreitaĵo aperanta en multaj folkloroj. Kiel la vorto indikas, homlupo estas homo, kiu havas la povon iĝi lupo, ĉu vole aŭ kontraŭvole. Ĉiuj karakterizaj trajtoj de tiu besto, kiel feroceco, rapideco, ruzeco kaj forto, klare manifestiĝas en homlupoj.

Laŭ la plejmulto de rakontoj, la homlupo lupiĝas nokte, precipe dum plena luno, kaj atakas aliajn homojn sed sekvantmatene eĉ ne memoras tion. Laŭ moderna populara kulturo (literatura kaj kina), la atakitoj kiuj transvivis la atakon (kutime temas pri mordo) ankaŭ iĝas homlupoj. Homlupon oni povas mortigi nur per arĝenta batalilo (kuglo, sago).

## Historio 
Homlupo estas tre populara folklora estulo en Eŭropo ekde la Helena epoko. Laŭ la legendo, la unua homlupo estis Likaono, reĝo de Arkadio, kiun Zeŭso aliformigis en homlupon. La greka kredo estis ke tiu, kiu feliĉe manĝas homan viandon devige iĝos homlupo; Platono mem parolis pri tio en *La Respubliko*.

Homlupojn oni ankaŭ timis en Mezepoko, kiam la verkisto Gervase de Tilbury aperigis la kredon, ke ili transformiĝis danke al plena luno.

Eĉ en landojn kie ne estas veraj lupoj (kiel Brazilo aŭ Paragvajo) eŭropaj koloniistoj portis ĉi tiun legendon, kreante lokajn versiojn. Laŭ brazila versio, homlupo estas la sepa vira filo, post sep filinoj de unu virino, aŭ la sepa vira filo post sep filoj. Por liberigi lin de malbeno, oni devas vundi lin per rozdorno kolektita en tombejo ĉe noktomezo. En Brazilo, kompreneble, li ne estas lupo, sed "granda hundo". Belorusoj havis legendojn pri mezepoka princo Vseslav Brjaĉislaviĉ, kiu havis kapablon transformiĝi en homlupon.

## Homlupoj en kulturo 
### Kantoj 
Iuj kantoj pritraktas la temon de homlupoj. Vidu ekzemple Varulven.

### Poemoj 
Pri homlupo ekzistas tre fama germana poemo verkita de Christian Morgenstern. En tiu poemo okazas multaj gramatikaj ŝercoj. Jam en pluraj lingvoj ekzistas tradukoj, eĉ se oni kromnomas ĝin "netradukebla poemo", inkluzivante Esperanton, pri kies traduko okupiĝis Bertilo Wennergren.

### Filmoj 
Multaj filmoj pritraktas la teman de homlupoj, ekzemple *Usona homlupo en Parizo*, la libra kaj filma sagao *Twilight* de Stephenie Meyer, la 1975-a *Legend of the Werewolf* aŭ la pli humura *Teen Wolf* ĉefrolita de Michael J. Fox.

### Ludoj 
Ekzistas ankaŭ ludoj, kie roluloj estas homlupoj, ekz. la ludo Homlupo, fama inter Esperantistoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Hombesteco
* Vampiro

## Eksteraj ligiloj 
* *Hellhounds, Werewolves and the Germanic Underworld*  (angle)
* ''Licantropia e Vampirismo (portugale)

Kategorio:Folkloro
Kategorio:Ĝermana mitologio
Kategorio:Mitologiaj kreitaĵoj
Kategorio:Metamorfozoj
Kategorio:Fikciaj lupoj
Emiliano Zapata

eta|230px|Zapata (dekstre) kun sia frato Eufemio
**Emiliano ZAPATA SALAZAR**, naskita la  en Anenecuilco (Meksiko), murdita la  en Chinameca, estis unu el la ĉefrolantoj de la meksika revolucio.

Zapata naskiĝis en meksika kamparana familio kiel 9-a infano. Li neniam vizitis lernejon, ĉar, pro frua morto de lia patro, ankaŭ li devis frue labori por la familio. Jam en 1897 li estis arestita pro partopreno en manifestacio kontraŭ landokonfiskado de la loka egbienulo. Li ricevis amnestion.

Li daŭre batalis kontraŭ la maljusteco, kiu trafis ĉiutage la meksikajn kamparanojn. Post eko de la meksika revolucio, li batalis en la sudo de la lando, kiam Pancho Villa batalis en la nordo. Li estis murdita post perfido, konspiro de la registaro kaj ties agento Jesús Guajardo.

Li estas konsiderata nacia heroo de Meksiko.

## Vidu ankaŭ 
* Zapatista Armeo por Nacia Liberigo
* Emiliano Zapata (Hidalgo)

Kategorio:Historio de Meksiko
Kategorio:Atencitoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de aŭgusto
Kategorio:Mortintoj la 10-an de aprilo
Kategorio:Meksikaj revoluciuloj
Francisco Villa

eta|dekstra|Francisco Villa
**Francisco VILLA**, konata kiel *Pancho Villa*, estis naskita kiel **Doroteo Arango Arámbula** je la  en Durango kaj mortis je la  en Parral. Li estis unu el la ĉefrolantoj de la meksika revolucio.

Kiam li estis 16-jara, la filo de lia mastro perfortis lian 12-jaran fratinon. Arámbula mortigis la perfortinton, devis fuĝi kaj alprenis la nomon de Francisco Villa, iama meksika bandito.

Dum la revolucio li batalis en la nordo de Meksiko, kiam Emiliano Zapata faris tion en la sudo.

Li estas nacia heroo de Meksiko kaj konsiderata kiel la tria plej konata meksikano, post Moctezuma kaj Benito Juárez. Multaj filmoj kaj teatraĵoj traktas lian vivon. Inter la aktoroj, kiuj prezentis lin, estas Yul Brynner kaj Telly Savalas.

Kategorio:Meksikanoj
Kategorio:Meksikaj revoluciuloj
Latvio en la Vintra Olimpiko 2006

Kunordigis la teamon la Latva Olimpika Komitato.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo ( kaj )

## Partoprenantoj 
Noto: Ĉu vere iu entuziasmas krei ĉiujn mankajn biografiajn artikolojn pri la unuopaj sportistoj en la latva teamo de la vintra olimpiko 2006. Tiam estus bone baldaŭ komenci la laboron ĉar la evento jam pli ol 15 jarojn pasis. Alikaze pli bonos kaŝi la nomojn, ĉar ruĝaj ligiloj kiuj eterne restos ruĝaj ne sencas.
__NOTOC__

### biatlono 
* Jānis Bērziņš
* Anžela Brice
* Ilmārs Bricis
* Gerda Krūmiņa
* Kristaps Lībietis
* Madara Līduma
* Edgars Piksons
* Linda Savļaka
* Raivis Zīmelis

### bobo 
* Mihalis Arhipovs
* Māris Bogdanovs
* Intars Dīcmanis
* Daumants Dreiškens
* Gatis Gūts
* Jānis Miņins
* Jānis Ozols
* Ainārs Podnieks
* Reinis Rozītis
* Mārcis Rullis

### glacihokeo 
Golejistoj:
*Artūrs Irbe
*Edgars Masaļskis
*Sergejs Naumovs

Defendistoj
*Igors Bondarevs
*Rodrigo Laviņš
*Sandis Ozoliņš
*Georgijs Pujacs
*Arvīds Reķis
*Agris Saviels
*Kārlis Skrastiņš
*Atvars Tribuncovs

Atakistoj:
*Ģirts Ankipāns
*Armands Bērziņš
*Aigars Cipruss
*Mārtiņš Cipulis
*Vladimirs Mamonovs
*Aleksandrs Ņiživijs
*Grigorijs Panteļejevs
*Miķelis Rēdlihs
*Aleksandrs Semjonovs
*Leonīds Tambijevs
*Herberts Vasiļjevs
*Māris Ziediņš

### rapidsledado 
* Aiva Aparjode
* Kaspars Dumpis
* Anna Orlova
* Guntis Rēķis
* Mārtiņš Rubenis
* Andris Šics
* Juris Šics

### mallonga sketado
* Evita Krievāne
* Heralds Silovs

### skeletono 
* Martins Dukurs
*: viroj: 7-a loko; 1:57,39 min; +1,51 sek

### alpa skiado 
* Ivars Ciaguns
* Renars Dorš
*: viroj: 46-a loko; 1:57,54 min.

### nordia skiado 
* Oļegs Andrejevs
* Valts Eiduks
* Oļegs Maļuhins
* Intars Spalviņš

Kategorio:Landoj en la Vintra Olimpiko 2006
#
Vintra Olimpiko
Tempeo

eta|dekstra|250ra|Nekuirita tempeo
**Tempeo** (indonezie: Tempe) estas kuko el sojofaboj kaj devenas el Indonezio.

Tempeo estas tradicie farita produkto surbaze de (biologaj) sojofaboj. Tiuj estas post trasorbigo kaj kuirado inokulitaj (miksitaj) kun homafabla ŝimo (*Rhizopus orizae*, *Rhizopus stolonifer*, *Rhizopus microsporus* aŭ aliaj) kaj ankoraŭ dum 24 horoj inkubaciitaj.

Tempeo estas riĉa je vitaminoj el la B-grupo, vitamino A, niacino, foliata acido, pantotenacido, biotino, kaj fibroj kaj mineraloj kiel kalcio kaj fero, fosforo, magnezio, kalio, zinko kaj mangano. Tempeo krom tio estas
malriĉa je graso kaj tute sen kolesterolo.

Pro la enzima ago dum la fermentado la nutraj elementoj fariĝas pli bone digesteblaj, kaj la malutilaj komponentoj kiel oligo-sakaridoj kaj fitinoj estas malkomponigitaj. La rezulto estas produkto kun digestiĝa koeficiento de 86%, kiu estas riĉa je altkvalitaj proteinoj kun ĉiuj esencaj aminoacidoj.

Tempeo havas neŭtralan guston, sed pro tio ke ĝi facile transprenas aliajn gustojn, ĝi estas taŭga kiel ingredienco por variaj manĝaĵoj. Ĝi ofte estas uzata en la indonezia kuirarto, kaj povas servi kiel parto de vegetaraj manĝaĵoj.

La nutra valoro de 100g da tempeo:

## Saneco 
Tempeo havas pozitivan infuon je diareo; ĝi malfaciligas malsanigajn mikroorganismojn por fiksiĝi al la intestvando.

El esploro de la universitatoj de Loughborough kaj Oksfordo el 2008 montriĝis ke konsumo de la je tempeo parenca tofuo fare de pliaĝuloj verŝajne kondukas al plimalboniĝo de la memoro, sed la fermentiĝinta tempeo povas pro la granda amaso da foliata acido, tamen havi pozitivan efikon por la cerbo.

Oni observis malsanon kaj veneniĝon de besto (inter ili homo), pro la gluto de Tempeo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tofuo
* Oncom

## Eksteraj ligiloj 
* Pli da informoj pri tempeo 
* Historio de Tempeo  
* Informoj  
* http://tempeh4u.myweb.hinet.net 

Kategorio:Indonezia kuirarto
Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Sojfabaĵoj
Kategorio:Vegana kuirarto
Kategorio:Viand-anstataŭaĵoj
Magne Furuholmen

**Magne FURUHOLMEN** (Kromnome: Mags) (naskita la , en la urbo Oslo, Norvegio) estas la pianisto/sintezilisto de la muzikgrupo a-ha. Li ofte ankaŭ ludas gitaron.

Magne ankaŭ estas artisto, li kreas artaĵojn kun farbo, vitro, akvaforto kaj ligno.

En lia albumo "Past Perfect Future Tense", Magne ludis kune kun Guy Berryman kaj Will Champion de la bando Coldplay kaj kun Andy Dunlop de la bando Travis.

## Albumoj 
* "Ti Kniver I Hjertet" (muziko por kino, kiel Timbersound) (1994)
* "Hotel Oslo" (muziko por kino, kiel Timbersound) (1997)
* "Hermetic" (muziko de la kinofilmo 1732 Høtten, kiel Timbersound) (1998)
* "Dragonfly" (muziko de la kinofilmo Øyenstikker kiel Furuholmen / Timbersound) (2001)
* "Past Perfect, Future Tense" (2004)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.magne-f.net  Oficiala retejo de Mags

Kategorio:Norvegaj gitaristoj
Kategorio:Norvegaj pianistoj
Paralelepipedo

**Paralelepipedo** estas tridimensia geometria formo simila al kubo krom ke ĝiaj facoj estas paralelogramoj kaj ne kvadratoj. Oni povas difini ĝin laŭ tri ekvivalentaj manieroj:

* Paralelepipedo estas prismo, kies bazo estas paralelogramo.
* Paralelepipedo estas sesedro, kiu havas nur paralelogram-formajn facojn.
* Paralelepipedo estas sesedro kun tri paroj de paralelaj facoj.

Ortangula paralelepipedo nomiĝas briko.

Kategorio:Prismosimilaĵoj
Kategorio:Zonopluredroj
Briko (geometrio)

eta|Briko
**Briko** estas ortangula paralelepipedo. Ĝiajn tri dimensiojn oni kutime nomas alto, longo kaj profundo, kvankam ili dependas de la vidpunkto de la spektanto.

Kategorio:Prismosimilaĵoj
Kategorio:Zonopluredroj
Sesedro

**Sesedro** (aŭ **heksaedro**) estas tridimensia geometria formo, kiun limigas ses facoj. Ĝi do estas speco de pluredro.

Regula ortangula sesedro nomiĝas kubo. Aliaj ekzemploj de sesedroj estas la paralelepipedo, la briko, la kvinlatera piramido kaj multaj aliaj.

## Topologie diversaj sesedroj 
Estas sep topologie diversaj *konveksaj* sesedroj , unu el kiuj estas nememspegulsimetria kaj do estadas en formoj, unu el kiuj estas spegula bildo de la aliaj. Du pluredroj estas topologie diversaj se ili havas malsamajn ordigojn de edroj, lateroj kaj verticoj, tiel ke ĝi neeblas malformigi unuon el ili en la alian simple per ŝanĝo de longoj de lateroj aŭ la anguloj inter lateroj aŭ edroj.)

Ekzemplo de ĉiu speco estas prezentita pli sube, kune kun kvantoj de lateroj ĉe la edroj kaj la kvantoj de verticoj kaj lateroj.

Estas tri pluaj topologie diversaj sesedroj, kiuj povas esti nur *konkava*j:

## Sesedroj topologie ekvivalentaj al kubo 
## Vidu ankaŭ 
* Prismosimilaĵo

## Eksteraj ligiloj 
* Pluredroj kun 4-7 edroj  de Steven Dutch

Kategorio:Pluredroj
Ardennes (apartigilo)

La nomo **Ardennes** povas signifi la jenajn:
* Ardennes estas departemento en Francio.
* *Ardennes* estas la franca nomo de la Ardenoj, montĉeno en Francio kaj Belgio.
* Ardennes estas raso de ĉevalo.
Jaromír Borecký

**Jaromír BORECKÝ** (naskiĝis la 6-an de aŭgusto 1869 en České Budějovice - mortis la 8-an de majo 1951 en Praha) estis ĉeĥa poeto, epigono de Jaroslav Vrchlický.

Li studis filologion, tradukis el pluraj lingvoj en la ĉeĥan, prelegis pri la ĉeĥa literaturo, verkis studojn pri multaj verkistoj kaj kelkajn oper-libretojn.

## Verkoj 
* **Krakonoš** (Montgiganto, opero, 1890)
* **Rosa mystica** (Rosa mystica, 1892)
* **Láska** (Amo, 1895)
* **Zpěvy života** (Kantoj de la vivo, 1911)
* **Pršely růže** (Pluvis rozoj, 1920)
* **Stručný přehled dějin české hudby** (Konciza supervido de la historio de la ĉeĥa muziko, 1906)
* **J. Vrchlický. Pokus o studium jeho díla.** (J. Vrchlický. Provo studi lian verkaron, 1906)
* **Jaroslav Kvapil** (Jaroslav Kvapil, 1918)
* **Alois Jirásek** (Alois Jirásek, 1933)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj muzikaj kritikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj bibliotekistoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo
Kategorio:Tradukistoj al la ĉeĥa lingvo
Kuchiki Rukia

**KUĈIKI Rukia** 朽木 ルキア (laŭ Hepburn: Kuchiki Rukia) (naskiĝis en 14-a de januaro - ) estas fikciulo en la mangao kaj animeo *Bleach*. Rukia estas ŝinigamio (mortofalĉisto) sendita de Animejo. Ŝi renkontis ĉefrolulon KUROSAKI Iĉigo kiu estas altlerneja studento, kaj ŝi transdonis sian povon al li en batalo kontraŭ Kavulo. Ŝi okupis loĝi lian hejmon, kaj trudis lin labori kiel anstataŭa ŝinigamio.

## Enkonduko 
Ĉar Rukia transdonis preskaŭ tute sian povon al Iĉigo, Rukia estas devigita vivi en "gigai" (kvazaŭkorpo), artefarita konstruaĵo desegnita por perfekte imiti homan korpon, dum ŝi reakiras sian povon. Dum Iĉigo devis labori anstataŭ Rukia, ŝi helpas lin. Aldone ŝi utiligas la ekstrajn ilojn de Butiko Urahara kiun eksa ŝinigamio URAHARA Kisuke administras. Ŝi vivas kiel altlerneja studento dum ŝinigamia laboro. Ju pli longe Rukia restas en la homa mondo, des pli komforte ŝi sentas sian vivon tiean, eĉ se ŝi restas nur por restarigi sian povon.

Tamen, Animejo sendis ŝinigamiojn por aresti Rukia-n, kiu transdonis ŝinigamian povon al homo kontraŭe juron de Animejo. Timante persekuton de Animejo, ŝi forkuris de hejmo de Iĉigo. Malfeliĉe, du ŝinigamioj el Animejo, ŝia infaneca amiko ABARAI Renĵi kaj pliaĝa frato KUĈIKI Bjakuja trovis ŝin kaj preskaŭ mortigis Iĉigo kiu celus helpi Rukia. Do ŝi petis lin forgesi pri ŝi, kaj reiris al Animejo kiel malliberulo. Ŝi petis Iĉigo forgesi pri ŝi ĉar ŝi ne volis ke li estus mortigota.

## Historio 
En knabineco, ŝi kreskis kun ABARAI Renĵi en "Inuzuri" 78-a Distrikto de la Suda Rukongaio, unu el la plej malbonaj lokoj kaj plej senjuraj lokoj en animejo. Inter ilia grupo de amikoj, nur Rukia kaj Renji posedis spritan povon. Rukia kaj Renji decidis eniĝi Seireiteio kiu estis akademio por iĝi ŝinigamioj, por akiri pli bonan vivon kiam tute iliaj amikoj forpasis.

Mallonge post eniĝo la akademion, Rukia estis proponata ŝancon alpreni en la noblan Kuĉiki-Familion. Ŝi nevole akceptis kaj ŝia amikeco kun Renji distanciĝis, aldone bofrato Bjakuja kondutis malvarme. Rukia estis tuj alprenata en la 13-an Brigadon kies Estro estas UKITAKE Ĵuŝiro kaj Vic-Estro estis ŜIBA Kaien, de Defendo-Kortaj Brigaradoj.

Rukia interfratiĝis kun Kaien, kiu konsideris ŝin bona amikino kaj kolegino, dum aliaj emas distanci de ŝi ĉar ŝi estas noblo.
Tamen, ŝi nevole mortigis Kaien, kiu estis posedata de Kavulo.

Kategorio:Bleach
Dimensio

[eta|300px|2-dimensia (do ebena) pentrado de 0-dimensia [Punkto (matematiko)|punkto, 1-dimensia linio, 2-dimensia kvadrato, 3-dimensia kubo kaj 4-dimensia hiperkubo]]
En la geometrio, **dimensio** estas ĉiu el la grandoj uzataj por priskribi la amplekson de objekto. Kutime temas pri alto, longo kaj profundo. Dimensio estas ankaŭ grava koncepto en la fiziko. Fizikistoj ofte konsideras ankaŭ la tempon dimensio (de la spactempo). La kordoteorio eĉ asertas, ke krom la tri spacaj dimensioj, kiujn ni povas percepti, ekzistas ses aŭ sep aldonaj malgrandegaj dimensioj.

En algebro, la dimensio de vektora spaco estas la grandeco de iu ajn bazo de la spaco.

## Vidu ankaŭ 
* 0 dimensioj
* 1 dimensio
* 2 dimensioj
* 3 dimensioj
* 4 dimensioj


Kategorio:Geometrio
Kategorio:Algebro
Kategorio:Fiziko
Eŭropunia juro

[170px|eta|[Flago de la Eŭropa Unio]]

Oni nomas **eŭropunia juro** la juron de Eŭropa Unio kaj precipe de la Eŭropaj Komunumoj, nome la Eŭropa Komunumo pri Atomenergio kaj -- ĉefe -- la Eŭropa Komunumo. Ĝin oni ĝuste ofte nomas ankaŭ **(eŭropa) komunuma juro**.

La eŭropunia (aŭ komunuma) juro estas originala jura konstruaĵo, kiu ne ekzistas aliloke en la mondo. Tiusence deklaris la Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj (en la juĝafero *Costa kontraŭ ENEL*, 1964), ke *"male de la ordinaraj interregnaj traktatoj, la traktato pri Eŭropa Ekonomia Komunumo estigis propran jurordon integrigitan en la jursistemojn de la membroŝtatoj"*.

Stariĝas du demandoj:
* El kio fontas la eŭropunia jurordo?
* Kiel la eŭropunia juro integriĝas en la internajn jurordojn de la membroŝtatoj?

## Rekta aplikado 
La principo de la rekta aplikado de la eŭropunia kaj komunuma juro estis unue asertita de la Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj en la juĝo Van Gend en Loos (1963).

## Superrego 
La principo de la superrego de la eŭropunia kaj komunuma juro sur la membroŝtataj juroj estis unue asertita de la Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj en la juĝo Costa kontraŭ Enel (1964).

## Vidu ankaŭ 
* Direktivo (Eŭropa Unio)
* Reglamento (Eŭropa Unio)
* Principo de antaŭzorgo
* Principo de subsidiareco
* Traktato de Lisbono

## Libroj 
* Nigel, Foster - *EU law - directions* / Nigel Foster, *2nd ed.* Oksfordo : Eldonejo: Oksforda universita presejo, *Oxford University Press*, 2010, 390 paĝoj, *Previous ed.: published as EU law.* 2008 ISBN 978-0-19-958159-7 ISBN 0-19-958159-2
* *Blackstone’s EU treaties & legislation* 2010-2011 / *edited by Nigel G. Foster*; Oksfordo : Eldonejo: Oksforda universita presejo, *Oxford University Press*, 2010, 607 paĝoj, *(Blackstone’s statutes series)* Titolovarianto: *EU treaties & legislation* 2010-2011; ISBN 978-0-19-958239-6 (pbk.); ISBN 0-19-958239-4 (pbk.)
Polonița

**Polonița**  (hungare: **Lengyelfalva** ) estas vilaĝo en Rumanio. Administre ĝi apartenas al Feliceni. La oficiala hungara nomo estis **Lengyelfalva** ĝis 1899, poste por fari diferencon inter samnomaj vilaĝoj tiu ricevis la antaŭnomon *Székely* (= sikula).

Kaj la rumana kaj la hungara nomo signifas proksimume "pol-vilaĝo".

## Situo
La vilaĝo situas en valo de rojo, Odorheiu Secuiesc troviĝas 5 km-ojn sud-oriente. Tie troviĝas la plej proksima fervoja stacio.

Unu kilometron oriente preterpasas la nacia vojo DN13A al Odorheiu Secuiesc. Ĉi tiun urbon necesas traveturi por atingi la komunuman sidejon Feliceni.

## Demografio
En 1910 oni kalkulis tie 503 homojn, en 1992 314 homojn (escepte unusolan germanon ĉiuj hungaroj).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Vidindaĵo
* romkatolika preĝejo de 1802

==Komunumoj pri *lengyel* (=polo) en Hungara reĝlando==   

 
## Renomaj personoj
* Balázs Orbán, grafo, etnografo, historiisto.
*Benedek Szente (n. 2-a de januaro 1942), skulptisto, meblodezajnisto
*Walter Levente Zavaczky skulptisto

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Hunting High And Low

***Hunting High and Low*** estas la unua albumo de la norvega muzikgrupo a-ha. Ĝi estis lanĉita en 1985, kaj enhavis la furorkanton Take on Me.

La produktisto de la albumo estis Tony Mansfield, krom la kantoj *Take on Me* kaj *The Sun Always Shines on T.V.*, kiuj estis produktita de Alan Tarney, kaj krom *Love is Reason*, kiu estis produktita de John Ratcliff kun a-ha.

La albumo estis miksita de John Ratcliff kun a-ha, escepte de *Hunting High and Low* kaj ''Living a Boy's Adventure Tale*, kiuj estis miksitaj de John Ratcliff.

## Kantolisto 
# **Take on Me** 3min 48s (Paul Waaktaar-Savoy, Magne Furuholmen, Morten Harket)
# **Train of Thought** 4min 14s (Paul Waaktaar-Savoy)
# **Hunting High and Low** 3min 45s (Paul Waaktaar-Savoy)
# **The Blue Sky** 2min 36s (Paul Waaktaar-Savoy)
# *'Living a Boy's Adventure Tale** 5min 02s (Paul Waaktaar-Savoy, Morten Harket)
# **The Sun Always Shines on T.V.** 5min 08s (Paul Waaktaar-Savoy)
# **And You Tell Me** 1min 52s (Paul Waaktaar-Savoy)
# **Love is Reason** 3min 07s (Magne Furuholmen, Paul Waaktaar-Savoy)
# **I Dream Myself Alive** 3min 10s (Magne Furuholmen, Paul Waaktaar-Savoy)
# **Here I Stand and Face the Rain'* 4min 30s (Paul Waaktaar-Savoy)

Totala daŭro: *37min 16s''

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.rock-links.de/banned.htm

Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 1985
Palaco Elizeo

eta|250px|La frontopordo de la palaco Elizeo.
La **Palaco Elizeo**, **Elizea Palaco** aŭ **Elizeo**, () estas la oficiala loĝdomo de la Prezidento de la Franca Respubliko. Ĝi estas lokita en Parizo, 55 strato *Faubourg Saint-Honoré*, proksime al la fama avenuo de la Elizeaj Kampoj. La palaco enhavas la prezidentajn oficejojn kaj estas ankaŭ la loko, kie la registara konsilio kunvenas ĉiusemajne.

## Ŝtataj funkcioj 
La plej gravaj alilandaj vizitantoj loĝas ĉe la apuda Hotelo Marigny (ne vera hotelo, sed fakte palaca loĝdomo). La Palaco Elizeo disponas relative grandajn ĝardenojn, kie la Prezidento tradicie organizas monduman kunvenon dum ĉiu posttagmezo de la 14-a de julio (la nacia ferio).

## Historio 
Malnovtempe, la arkitekto Armand-Claude MOLLET posedis tiun proprietaĵon, fronte de la vojo al la iama vilaĝo *Roule*, okcidente de Parizo (hodiaŭe la *Faubourg Saint-Honoré*) kaj malantaŭ reĝa proprietaĵo nomita *Grand Cours* (kiu etendiĝis tra la nuna Elizeaj Kampoj). Li vendis ĝin en 1718 al Henri-Louis DE LA TOUR D'AUVERGNE, grafo de Évreux, kiu kompense petis MOLLET konstrui tie privatan hotelon (*hôtel particulier*) kun fronta korto kaj malantaŭa ĝardeno. La "Hotelo Évreux" (''Hôtel d'Évreux*) estis finpretigita kaj dekoraciita en 1722. Kvankam la palaco spertis multajn modifojn ekde tiam, ĝi restas hodiaŭ bela ekzemplo de la klasikista stilo de tiu regenteca periodo (antaŭ la plenaĝo de Ludoviko la 15-a). Kiam la grafo mortis en 1753, li estis la proprietulo de unu el la plej admiritaj palacoj de Parizo.

Kvankam ĝi estis unue uzita de la reĝimo de Napoléon Bonaparte, la Hotelo Évreux estis nur oficiale aĉetita de Ludoviko la 18-a en 1816. Dum la provizora registaro iniciatinta la Duan Respublikon en 1848, la palaco estis renomumita *Élysée National'' ("Nacia Elizeo"), kaj asignita al la Prezidento, Louis-Napoléon BONAPARTE. Kiam ĉi tiu faris sian puĉon kaj fariĝis Napoleono la 3-a, li komisiis la arkitekton Joseph-Eugène LACROIX pri la renovigo de la konstruaĵo, kiu daŭris ĝis 1867. Ekde tiam, la ŝajno de la Palaco Elizeo restis proksimume sama.

## Vidu ankaŭ 
* Prezidento de la Respubliko (Francio)
* Hotelo Matignon

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Prezidento de la Franca Respubliko

Elizeo
Elizeo
Kategorio:Monumentoj de Parizo
Elizeo

Laŭ la greko-romia mitologio, **Elizeo** aŭ **Elizeaj kampoj** estis la loĝejo de la animoj preskaŭ senkrimaj  aŭ plenvirtaj kaj de la herooj. Estis paca kaj bela regiono, plena je herbejoj, boskoj, sunlumo, kaj freŝa aero.  Elizeo estis, laŭ Homero, lokitaj ĉe la okcidenta rando de la Tero apud la riverego de Oceano. En la tempo de la greka poeto Heziodo, Elizeo ankaŭ estus konata kiel la "Fortunaj insuloj" aŭ la "Benitaj Insuloj", situantaj en la okcidenta Oceano ĉe la fino de la Tero.

Ankaŭ ĝi estis la pli supera regiono de Hadeso kie al animoj povis resti longtempe aŭ reveni al la Tero pere de nova reenkarniĝo.
Laŭ greka mitologio, la Fortunaj insuloj estis rezervitaj al tiuj, kiuj elektis esti reenkarniĝaj tri fojojn, kaj sukcesis esti juĝataj kiel speciale sufiĉe puraj por iri al en la Elizeaj kampoj ĉiujn tri fojojn..

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ
* Edena ĝardeno
* Fortuninsuloj
* Hadeso
* Palaco Elizeo
* Paradizo
* Submondo
* Tartaro
* Utopio

Kategorio:Lokoj de la helena mitologio
Kategorio:Lokoj de la greka transmondo
Seiche

dekstra|eta| 250px|La Balázs Orbán-pordegoj
**Seiche** sejke ( sejkefurdo) estas setlejo en Rumanio nordokcidente de Odorheiu Secuiesc. Ĝia unua skriba mencio estas en 1766. Ĝi estas kuracbanejo de 1850 kaj loko, kie oni organizas lokajn, landajn kaj internaciajn renkontiĝojn. Tie estas entombigita Balázs Orbán. Li aĉetis la setlejon en 1871 kaj modernigis ĝin. Lia tombejmonumento estis konstruita en 1932.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Fiziografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Listo de reĝoj de Portugalio

## Unua Dinastio – **Domo de Burgonjo** aŭ **Afonsidoj** 
## Interregno (1383 - 1385) 
Oficiala nomo de periodo inter la morto de reĝo Fernando kaj la surtronigo de lia duon-frato (kromfilo de lia patro Petro la 1-a kun laktovendistino) Johano la 1-a. Dum tiu periodo estis regentoj la reĝedzino Leonor Teles de Menezes kaj Johano mem, kaj la pretendo de reĝino Beatriz, laŭleĝa heredantino de krono.

## Dua Dinastio – **Domo de Avis** aŭ **Johanidoj** 
### Duon-Dinastio - Domo de Avis-Beja 
## Tria dinastio – Domo de Habsburgo aŭ **Filipidoj**, **Kastilia**, aŭ **Aŭstria** 
La reĝoj de tiu dinastio ankaŭ estis reĝoj de Kastilio, Nederlando, Napolo, Sicilio, Leono, Aragono, Valencio, Galegio, Granado, ktp.

Okazis tiam la Milito de Aklamo, kiu forigis tiun fremdan dinastion.

## Kvara Dinastio – Domo de Bragança 
### Duon-Dinastio - **Bragança-Saxe-Coburgo-Gotha** (aŭ **Bragança-Wettin**) 
## Notoj 
(1) Laŭleĝa reĝino, sed en la komenco de ŝia regado, kelkaj vilaĝoj kaj urboj ribelis ĉar la popolo timis perdi la sendependon kaj apogis la kromfilon de reĝo Petro.

(2) Post la morto de Johano la 2-a sen filoj aŭ fratoj, la portugalia krono pasis al lia kuzo Emanuelo la 1-a, Duko de Beja. Pro tio oni nomas Dinastio Avis-Beja.

(3) Antonio estis reĝo ĝis la batalo de Alcântara, kiam li estis detronigita.

(4) Filipo la 2-a komencis regi en 1580 parton de Portugalio, nur en 1581, li estis kronita reĝo *de jure*, sed dum multaj jaroj oni rezistis al li.

(5) Tiu dinastia nomo ne estas oficiala en Portugalio, ĝi estis kreita de francoj.

## Vidu ankaŭ 
* Portugalaj eŭro-moneroj, ĉiuj moneroj kun la reĝa sigelo


Kategorio:Historio de Portugalio
Portugalio
Balázs Orbán

**ORBÁN Balázs** (balaĵ orban) barono: estis hungara historiisto, etnografo, verkisto, politikisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1887) naskita la 3-an de februaro 1830 en Lengyelfalva, Hungario kaj mortinta la 19-an de aprilo 1890 en Budapeŝto.

## Kariero 
Orbán lernis en la reformita kolegio de Székelyudvarhely, sed ne finis ĝin, ĉar vojaĝis kun siaj gepatroj en Konstantinopolon por ricevi la patran heredaĵon. Tiujn jarojn li uzis por ekkoni la landojn de la Mezoriento kaj Greklandon. Post la hungara revolucio de 1848 li elmigris en Londonon, insulon Jersey - kie li renkontiĝis kun Victor Hugo - kaj ekde 1855 en Konstantinopolon. En 1868 li loksidiĝis en Budapeŝto kaj ĝis sia morto li estis deputito en la parlamento kun sendependa programo. De la 60-aj jaroj li trairadis la Sikullandon. En sia ĉefverko li priskribas pli ol 500 urbojn kaj vilaĝojn, 80 fortikaĵruinojn ktp. Li faris ankaŭ fotojn, kiuj estis eldonitaj en 1993. Li estas entombita en Băile Seiche. Oni nomas lin "la plej granda sikulo".

## Verkoj 
* *A Székelyföld leírása* 1-6. (hungare) (La priskribo de la Sikullando). Pest, 1868-1873.http://mek.oszk.hu/04800/04804
* *A Székelyföld* (hungare). (válogatás, selektaĵo), Europa Könyvkiadó Budapest, 1982.
* *Utazás Keleten* 1-6., 1961.
* *Torda város és környéke*, 1889.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Vidu ankaŭ 
* Gravaj personecoj ligitaj al Sikullando

Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj etnografoj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj fotistoj
Kategorio:Hungaraj vojaĝistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj baronoj