open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
75-a SAT-Kongreso 2002

dekstra|200px|emblemo de SAT
eta|400px|SAT-Kongreso de 2002; en la kastelo de Alikanto.
**La 75-a Kongreso** de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) okazis en Alikanto de la 1-a ĝis la 7-a de julio 2002. Ĝin partoprenis pli ol 150 homoj. Aliĝis pli ol 200, sed la hispana ŝtato rifuzis al 60 aliĝintoj la vizon (ĉefe al afrikanoj kaj ĉinoj). La kongreso kun bedaŭro konstatis tiun agon kontraŭ la homaj rajtoj kaj akre protestis. La malfermo okazis solene en la Kastelo de Sankta Barbara. 

Por la cetero la kongreso okazis en la Universitato de Alakanto.

Dum la kongreso estis solene inaŭgurita la Nova Plena Ilustrita Vortaro kiu ekde tiam estis aĉetebla ĉe SAT kaj en diversaj libroservoj. Krome estis decidita la fondo de la asocio SAT en Hispanio kiel LEAo ligita al SAT.

Krom la kutimaj laborkunsidoj kie oni pritraktis la funkcian vivon de la organizo, okazis diversaj prelegoj pri interesaj temoj kiaj tiuj pri Zamenhofaj vivo kaj familio zorge de Zofia Banet-Fornalowa kaj tiu pri poezio de Federico García Lorca zorge de Miguel Fernández. Teatraĵoj (ĉefe pri sama hispana verkisto) estis zorge de la pola esperanta aktoro Jerzy Fornal. Krome prelegis Djemil Kessous pri universalismo, Tatiana Auderskaja pri Eroŝenko, Augusto Casquero pri la hispanaj lingvoj, Natalia Aroloviĉ pri la hispana pentristo Salvador Dalí. Same okazis distraj programeroj kaj ekskursoj al Elĉe kaj Valencio.

Ĉefa organizanto de la kongreso estis *Marteno Bustín*.

## Eksteraj ligiloj 
* kongresaj informoj
* Deklaracio kaj Gvidrezolucio de la SAT-kongreso 2002

02
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2002
Kategorio:Politiko en 2002
Kategorio:Alakanto
Kategorio:2002 en Hispanio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio
Ŝakpeco

En ŝako, ĉiu ludanto havas sian aron de 16 **ŝakpecoj** de 6 specoj por komenci la ludon. Ĉiu speco havas specialan metodon de moviĝo kaj kapto. La pecoj estas:
* reĝo
* damo
* turo (2)
* ĉevalo (2)
* kuriero (2)
* peono (soldato) (8)
La reguloj por moviĝo kaj kaptado estas priskribitaj en la artikolo
*Bazaj reguloj de ŝako.*

Iuj aliaj pecoj ne estas uzataj en kutima ŝako, sed en ŝakaj variaĵoj kaj ŝakaj enigmoj. Ili estas konataj kiel *feaj ŝakpecoj*.

## Ŝakpecoj en pluraj lingvoj 
250ra|eta|Reĝo, damo, kuriero, turo, ĉevalo kaj peono.
Ŝakpecoj en pluraj lingvoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* FIDE manlibro ()

Kategorio:Ŝako
Universitato de Greifswald

La **Universitato de Greifswald** (; inter 1933-1945 kaj 1954-2018 nomita por Ernst Moritz Arndt) en Greifswald, Germanio estis fondita de urbestro Heinrich Rubenow en la jaro 1456.

Apud tiuj en Heidelberg, Köln, Leipzig kaj Rostock ĝi apartenas al la plej malnovaj universitatoj de Germanio kaj eĉ estas la dua plej malnova en norda Eŭropo. Pro la iama aparteno al Svedio kaj Prusio, oni povas nomi ĝin (laŭ aĝo) unua universitato de ambaŭ landoj.

La universitato troviĝas en la urbo Greifswald en Meklenburgo-Antaŭpomerio, federacia lando de Germanio. Hodiaŭ ĝi havas ĉirkaŭ 10.000 studentojn kaj estas unu el du universitatoj de Meklenburgo-Antaŭpomerio. La dua estas Universitato Rostock.

## Elektitaj profesoroj 
* Heinrich Rubenow (1410-1462)
* Hermann von dem Busche (1468-1534)
* Thomas Thorild (1759-1808)
* Theodor Hirsch (1806-1881)
* Heinrich Hlasiwetz (1825-1875)
* Julius Wellhausen (1844-1918)
* Otto Seeck (1850-1921)
* Alfred Gercke (1860-1922)
* Ludwig Traube (1861-1907)
* Johannes Stark (1874-1957)
* Johannes Mewaldt (1880-1964)
* Artur Biedl (1904-1950)
* Klaus Hermsdorf (1929-2006)

## Elektitaj studentoj 
* Johannes Bugenhagen (1485-1558)
* Franziskus Joel (1508-1579)
* Georg Stiernhielm (1598–1672)
* Anders Spole (1630-1699
* Heinrich Müller (teologo) (1631-1675)
* Ludwig Gotthard Kosegarten (1658-1818)
* Johann Joachim Spalding (1714-1804)
* Ernst Moritz Arndt (1769-1860)
* Ludwig Wilhelm Gilbert (1769-1824)
* Friedrich Ludwig Jahn (1778-1852)
* Hermann Burmeister (1807-1892)
* Otto Jahn (1813-1869)
* Friedrich Wilhelm Weber (1813-1894)
* Johann Friedrich Theodor Müller (1822-1897)
* Abraham Jacobi (1830-1919)
* Karl Ludwig Reimer (1845-1883)
* Anton Reichenow (1847-1941)
* Bernhard von Bülow (1849-1929)
* Hermann Iseke (1856-1907)
* Hans von Arnim (1859-1913)
* Ludwig Radermacher (1867-1952)
* Wilhelm Storost, nomata Vydūnas (1868-1953)
* Wolfgang Soergel (1887-1946)
* Walter Serner (1889-1942)
* Curt Bräuer (1889-1969)
* Erich Auerbach (1892-1957)
* Theodor Steche (1895-1945)
* Ernst Mayr (1904-2005)
* Michael Succow (1941-)

maldekstra|eta|300ra|

## Vidu ankaŭ 
* Pomeria Landa Muzeo

## Eksteraj ligiloj 
*  


Kategorio:Meklenburgo-Antaŭpomerio
Greifswald
Damo (ŝako)

eta|Blanka damo kaj la nigra sur la fono
La **damo** (ankaŭ **reĝino**) estas la plej forta peco en ŝako. Ĉiu ludanto komencas la ludon kun unu damo centre de sia unua linio apud la reĝo kaj la dama kuriero. Ofta eraro de ŝaka komencantoj estas misinterŝanĝo de la reĝo kaj la damo, tial oni uzas la mnemonikon, "Metu la damon sur ĝian koloron." Laŭ "algebra" notacio, la blanka damo komencas ĉe *d1* kaj la nigra damo komencas ĉe *d8*.
Oni povas movi la damon rekte en ĉiu direkto (vertikala, horizontala aŭ diagonala), tiel kunigante la trajtojn de ambaŭ la turo kaj kuriero. Kiel ĉiuj pecoj, damo kaptas per okupado de la ĉelo, kie kontraŭa peco estas.

Oni taksas la damon iomete pli forta ol turo plus kuriero, kaj iomete malpli forta ol du turoj. Ĉar la damo estas pli valora ol iu ajn peco, tiel preskaŭ ĉiam estas malavantaĝe interŝanĝi la damon kun iu ajn peco escepte de la kontraŭa damo, escepte se la interŝanĝo kondukas al formacio, kie oni povas devigi la kontraŭulon en ŝakmaton.

Kategorio:Ŝakpecoj
Colin Powell

**Colin Luther POWELL** [kolin luter paŭel] (n. la 5-an de aprilo 1937 - m. la 18-an de oktobro 2021) estis usona generalo kaj diplomato, la 65-a Usona ministro pri eksterlandaj aferoj (). Li estis konfirmita je la 20-a de januaro 2001. Powell estis la plej altnivela nigrulo, kiu estis registara oficialulo en la historio de Usono, ĝis la elektiĝo de Barack Obama kiel ŝtatprezidanto en 2008. Li estis nomumita de George W. Bush je la 16-a de decembro 2000 kaj estis unuanime konfirmita de la Usona Senato. La prezidento akceptis lian rezignon je la 12-a de novembro 2004 (antaŭ la komenco de la dua periodo en ofico de Bush), sed Powell daŭros en ofico ĝis la konfirmo de sia sekvonto. Powell ankaŭ servis kiel estro de la usona Konsilio pri nacia sekureco (1987 - 1989) kaj prezidanto de la stabestraro.

eta|Colin Luther Powell
La antaŭulo de Powell estis Madeleine Albright, la unua virino, kiu iam havis tiun oficon. Lia posteulo estas Condoleezza Rice, la dua virino en tiu ofico.

Powell je la 14-a de februaro 2003 prezentis al la Konsilio pri Sekureco de UNO pruvilojn, laŭ kiuj Irako amasigis amas-mortigajn batalilojn. Per tio la usona registaro celis motivi UNO-n aprobi militon kontraŭ Irako. La  Powell, jam ne oficanta, en publika intervjuo deklaris, ke tiutempe li eraris kaj ke tiu eraro estas hontinda.

Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj
Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio
Kategorio:Personoj de Novjorko
Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Usonaj generaloj
Kategorio:Jamajkaj usonanoj
Heinrich Rubenow

**Heinrich RUBENOW** (naskiĝis ĉirkaŭ 1410 kaj estis murdita je la 31-a de decembro 1462) estis urbestro de Greifswald kaj fondis en la jaro 1456 universitaton tie.eta|dekstra|180px|Memorŝtono pri Rubenow en Greifswald

Rubenow vizitis la lernejon de la preĝejo Sankta Maria en Greifswald kaj studis (jam estante edzo) ekde 1435 en la universitato en Rostock.
En 1447 li aliĝis al la Universitato de Erfurto kaj tie doktoriĝis. 1449 li iĝis urbestro de Greifswald.

La 31-an de decembro 1462 (dum la novjara nokto) dungitaj murdistoj per hakilo mortbatis lin en la urbodomo de Greifswald. La komision donis liaj politikaj kontraŭuloj, kiuj verŝajne opiniis, ke lia influo iĝis tro granda.

La entombigo okazis en franciskana klostro. Post ĝia malkonstruo la memortabulo estis transmetita en la preĝejon Sankta Maria.

## Eksteraj ligiloj 
* http://mdz.bib-bvb.de/digbib/lexika/adb/images/adb029/@ebt-link?target=idmatch(entityref,adb0290419 

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto
Beveren

**Beveren** (nederlande, proksimuma prononco [BE:ver'n]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn.

Ekde 1977, la municipoj Melsele, Haasdonk, Vrasene, Kieldrecht, Verrebroek, Kallo kaj Doel apartenas al Beveren.

Laŭ surfaco, ĝi estas unu el la plej grandaj municipoj de Flandrio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo ()
Sint-Niklaas

**Sint-Niklaas** (nederlande, proksimuma prononco [sintniKLAS], en Esperanto Sankta Nikolao) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn. Sint-Niklaas en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Sint-Niklass estas la neformala ĉefurbo de la geografia regiono *Waasland*.

Ekde 1977 la municipoj Sinaai, Nieuwkerken-Waas kaj Belsele apartenas al Sint-Niklaas.

La 6-a de decembro estas festotago de la Sankta Nikolao kaj multaj infanoj skribas leteron al la urbo Sint-Niklaas, direktita al la sanktulo, kiu estas granda amiko de ĉiuj infanoj.

Ĉiujare, komence de septembro okazas la festo de la paco "Vredesfeesten" dum kiu ekflugas multaj varmaerbalonoj de la ĉefa urboplaco.

## Ĝemelurboj 
* Colmar
* Lucca
* Abingdon
* Schongau
* Gorinchem
* Tábor

Kategorio:Urboj de Orienta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Stekene

**Stekene** (nederlande, proksimuma prononco [STE:ke'ne]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn.

Ekde 1977, la municipoj Kemzeke, Hellestraat, Koewacht kaj Klein-Sinaai apartenas al Stekene.

## Naturo 
Stekene posedas plurajn naturregionojn kiel:
* "Het Steengelaag"
* "Het Speelhof"
* "De Stropers", arbaro kiu ricevis Eŭropan rekonon kaj projekton por ĝia protekto.
Ĉevalo (ŝako)

eta|Nigra ĉevalo
**Ĉevalo** (♘,♞) (foje **kavaliro**) estas ŝakpeco en formo de ĉevala kapo. Ĝiaj ecoj estas :

* Ĉevalo moviĝas tute specife: nome, en unu movo je 2 ĉeloj horizontale aŭ vertikale plus unu ĉelo orte al tio.
* Ĉevalon ne haltigas iuj interaj pecoj; ĝi povas "transsalti" ilin.

El tio rezultas kelkaj interesaj sekvoj:
* Ĉevalo povas atingi el iu pozicio maksimume ok ĉelojn; ĉe la rando de la tabulo estas malpli, ĝi do estas pli potenca en la mezo de la rando ol apud la randoj. (En la suba diagramo la blanka ĉevalo "regas 8 ĉelojn, dum la nigra ĉeval-duopo, nur 6)
* Ĉevalo estas la nura peco, kiu povas ataki (minaci) damon, sen esti atakebla de ĝi.

* Ĉevalo povas atingi sufokmaton, ĉe kiu la malamika reĝo estas tute ĉirkaŭata de pecoj kaj ne povas eskapi la minacon de ĉevalo. Tio konsistigas unu el raraj ekzemploj, en kiu oni povas mati per unu sola peco.
* Per ĉevalo oni foje povas ataki samtempe du (aŭ plurajn) malamikajn pecojn, tiel ke normale nur unu el ili povas fuĝi.
* Ĉevalo atakata de apuda kuriero aŭ peono povas per unu movo inversigi tiun atakon.

Oni taksas la valoron de ĉevalo pli malpli egala al tiu de tri peonoj (same kiel kuriero).
En esceptaj okazoj ĝi povas esti tre valora, precipe se la ĉevala duopo bone kunlaboras.

## Unikodo 
Unikodo difinas du kodojn por ĉevalo:
♘ U+2658 Blanka ŝaka ĉevalo (HTML &amp;#9816;)
♞ U+265E Nigra ŝaka ĉevalo (HTML &amp;#9822;)

Kategorio:Ŝakpecoj
Kuvajturbo

eta| Kuvajturbo
**Kuvajturbo** (arabe Al-Kuwait - الكويت) estas la ĉefurbo de la emirlando Kuvajto.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  

## Geografio 
Kuvajturbo situas laŭ Persa Golfo.

## Servoj 
* Universitato de Kuvajto

## Historio 
En la jaro 1760 ĉi tie estis konstruita unua domo. La loĝantoj okupiĝis precipe pri komercado, ja la urbo situas en dezerto. En 1936 oni malkovris nafton, kiu drame influis sorton de Kuvajturbo. La vivnivelo iĝis elstara. En 1990 Irako okupis la urbon, sed la sekva jaro internacia armeo reokupis ĝin.

## Klimato 
Kuvajturbo havas senpluvan klimaton. Somere la temperaturo intervalas de 38-46 C, sed en januaro estas proksimume nur 20C. Ĉirkaŭ novembro pluvas (jare pluvas po 111mm-oj).
## Bildaro

Dosiero:Kuwait cosmopolis - don't miss the details - zoom in (540280595).jpg|Nokta panoramo de Kuvajturbo
Dosiero:Kuwait City cropped.jpg|Taga panoramo de Kuvajturbo
Dosiero:Kuwait city skyline.jpg|Vido de Kuvajturbo el la haveno

## Ĝemelurboj 
*  Bejruto, Libano
*  Beverly Hills, Usono
*  Cannes, Francio
*   Dubajurbo, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
*  Gaziantep, Turkio
*   Monako, Monako
*  Marbella, Hispanio
*  Londono, Anglio
*   Parizo, Francio
*  Assalt, Jordanio

Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Marhavenaj urboj
Kategorio:Urboj de Kuvajto
Magio

**Magio** estas tuto de la procedoj kaj ritoj, per kiuj la operacianto kredas povi efiki sur la okultajn fortojn de la mondo kaj obeigi ilin al la homaj deziroj. La vorto *magio* parencas al mago. La bazo de tio estas la imago, ke la naturajn objektojn movas, regas nevideblaj spiritoj (animismo), kiujn la homo kapablas devigi al sia servo. Ĝi evoluis en la primitivaj kondiĉoj de la prahomo, kiam la homo tute dependis de la naturaj elementoj, bonŝanco. Tre gravas en la magia rito la imitado (ĉasado, kapto de besto) kaj eldiro de nomo. La praa arto (danco, artludo, desegnado) elkreskis el la magio. Foje eĉ en religioj troviĝas magiaj spuroj, kiuj tamen antropologoj efike distingas el religio. Eĉ iuj religioj, kiel la Biblia kaj Kristana, rifuzas kiel sensencajn kaj neefikajn kaj pekajn ĉiujn magiajn praktikadojn.
Oni distingas blankan (bonfara) kaj nigran magion (malbonfara) ekde la mezepoko.
Mezepokaĵoj”, oni uzas diri ankaŭ la konstato de vasrmo de la magio en la moderna epoko. Sed kiel pruvi la eminenta esploristino Graziella Federici Vescovini, (*Medioevo magico. La magia tra religione e scienza nei secoli XIII e XIV*, 2008), da magio propre dirita en Mezepoko malmulte troviĝas. La jarcentoj de la magio ne estas tiuj de la Mezepoko, sed la jarcentoj 19-a, 20-a, 21-a.

## Antropologia vidpunkto 
Antropologio kun psikologoj kaj faka kredantaro opinias ke la unuaj religiecaj sentoj en la prahomaro eble estis signitaj je magio, kiun la postaj generacioj kapablis distingi el religio. Krome ili dividas magion el religio. Dum en religio, la kredanto ne havas kontrolon sur la okultaj fortoj, kaj nur povas peti kaj pruvi proponi akordojn al la dioj, aŭ esperi bonan volon de gediuloj aŭ spiritoj, en magio, la sorĉisto havas povon (aŭ kredas havi povon), ĉar tiu konas formulojn aŭ ritojn, kiujn certe devigas (tiu kredas) la spiritojn, demonojn, diojn aŭ okultajn fortojn, por ke ili faru kion tiu volas. Sekve, antropologie, la katolika pastro, kiu kredas devigi ke la demonon eliru korpon de posedato per formuloj de ekzorcismo, unuavide tiam ŝajnas praktiki magion, ĉar li ne petas al la demono eliri la posedaton, sed vere ordonas tion al ĝi; sed, duavide, li sin montras religia ĉar li petas al Dio ke al la demono estu ordinite forlasi la posedaton, kiel dedukteblas el la Preĝoj en la koncerna Katolika Ritaro.

## Vidu ankaŭ 
* Feo
* Internacia Federacio de Magiaj Societoj
* Magia tapiŝo
* Magiisto
* Okultismo
* Sakramento
* Ŝamanismo
* Sorĉistino
* Tri Magoj

## Bildaro 

Dosiero:Inverted_pentacle.PNG|Pentagramo ĉirkaŭita de cirklo, magia simbolo
Dosiero:VoodooValris.jpg|Vodua flago

## Literaturo 
* Massimo Introvigne, *Il cappello del mago. I nuovi movimenti magici dallo spiritismo al satanismo*, Sugarco, Milano, 1990
* Graziella Federici Vescovini, *Medioevo magico. La magia tra religione e scienza nei secoli XIII e XIV*, 2008)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ciemnosc.com  
* http://www.zjawiska.hosted.pl  
* http://www.ezo.aikmedia.com 
* http://www.bartleby.com/196/5.html


Kategorio:Folkloro
Kategorio:Esoterismo
Kategorio:Okultismo
Lokeren

**Lokeren** (nederlande, proksimuma prononco [LO:ker'n]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn. Temas pri unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la jaro 1804. La urba blazono cetere bildigas napon kaj kradon kiu simboligas la urban patronon Laŭrenco de Romo.

La plej malnova indiko pri Lokeren datiĝas de la komenco de la 12-a jarcento. Almenaŭ du gravaj historiaĵoj estas tre menciindaj: la akiro de bazaro-patento de reĝo Karlo la 5a en 1555 kaj la akiro de la titolo de 'urbo' en 1804, kiam regis Napoleono.

Ĉiujaraj eventoj en la urbo estas la muzika festivalo "Festoj de Lokeren", la folklora procesio "Kovekensstoet" en la kvara semajnfino de septembro kaj la ekspozicioj de nuntempaj skulptaĵoj en la parko 'Ter Beuken'. La futbala klubo *Sporting Lokeren* kontribuas al la promocio de Lokeren ekster la propra regiono.

Ekde 1977 la municipoj Eksaarde kaj Daknam apartenas al Lokeren.

## Rilatoj al Esperanto 
Plurfoje ekde la 1980-aj jaroj internaciaj renkontiĝoj de FLEJA okazis en Lokeren, ekzemple en 2006 la PostSomera KlaĉKunveno.

## Referencoj 
eta|maldekstra|300px|el birda perspektivo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande, france, germane kaj angle)
* retejo kun multaj fotoj  (eta teksto en la angla)

Kategorio:Urboj de Orienta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Turo (ŝako)

eta|maldekstra|180ra|Blanka turo
eta|maldekstra|180ra|Nigra turo
**Turo** estas ŝakpeco en la formo de ronda, krenelata turo.
Ĝi moviĝas laŭ la horizontaloj aŭ vertikaloj de la tabulo.

Ludkomence la turoj staras en la anguloj de la ŝaktabulo.
Ili estas tre potencaj pecoj, sed komence malhelpas ilian moviĝon la peonoj.

Kiam la peonoj malmultiĝas dum la ludo, la turoj iĝas pli potencaj. Speciale efikaj ili estas agante duope sur unu linio.

Oni kalkulas ilian valoron je 5 peonoj, tio estas iom pli ol la duona valoro de damo.

Turo estas tre utila por protekti la antaŭeniron de peono (cele al oficiriĝo).

Sub certaj kondiĉoj turo kaj reĝo povas aroki.

Kategorio:Ŝakpecoj
Usona stabestraro

La **Usona stabestraro** estas grupo de la plej altgradaj estroj de ĉiu departementoj de la usona armeo: la stabestro de la terarmeo (), la stabestro de la aerarmeo (), la stabestro de la mararmeo (), kaj la stabestro de la marinfanterio ().

Post la reorganizado de la usona armeo en 1986 laŭ la Akto Goldwater-Nichols, la stabestraro ne havas operacan komandon super la usona armeo. Respondecon por militaj operacoj metas la Usona ministro pri defendo direkte sur la militaj komandantoj.

La laboro de la stabestraro estas certigi la preparitecon de ĉiu armeo. La stabestraro konsilas al la ŝtata prezidanto de Usono kaj al la ministro pri defendo. La prezidanto de la stabestraro estas la ĉefa milita konsilanto al la ŝtata prezidanto aŭ prezidento.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

## Vidu ankaŭ 
* Usona armeo

Kategorio:Usona armeo
Vesperto (alidirektilo)

La gloso Ady Endre havas plurajn signifojn, inter aliaj:
* **Kiropteroj** estas flugantaj mamuloj
* VESPERTO estas esperanta periodaĵo eldonita en Hungario. Ĝin redaktas Apáti Kovács Béla en la hungara urbo Kaposvár.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Apartigiloj
Maskita Kukumo

**La Maskita Kukumo** estas bildstria personaĵo kreita de Mandryka. Tiu babilema kaj filozofa kukurbaco agas en absurda universo, kaj havas (versence) araneon en la kapo.

## Vidu ankaŭ 
* *La cebolla asesina* ("Murdanta cepo").

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.leconcombre.com  

Kategorio:Bildliteraturo
Kategorio:Fikciaj plantoj
Kategorio:Humuraj bildstrioj
Bosna lingvo

La **bosna** **lingvo** (bosne: *bosanski jezik*) estas la normigita versio de la serbokroata lingvo parolata de bosnoj. Same kiel la du aliaj serbokroataj versioj, la kroata kaj la serba, ĝi baziĝas sur la ŝtokava dialekto. Kvankam ofte traktita kiel propran lingvon post la disfalo de Jugoslavio, lingvistoj ankoraŭ traktas ĝin kiel parton de la serbokroata, ĉar la diferencoj inter la versioj ne estas pli granda ol inter la amerike kaj la brite angla. Proksimume 2 milionoj da homoj parolas la bosnan en Bosnio kaj Hercegovino. Pli ofte la bosna estas skribata per la latina alfabeto, sed kelkfoje ankaŭ per la cirila.

La bosna diferencas precipe en la leksiko, ĉar ĝi prenis multajn fremdajn vortojn el la turka, araba kaj persa.

Dosiero:Front page of father Matija Divkovic's book written in bosancica script.jpg|Titolpaĝo de libro de franciskano Matija Divković

## Vidu ankaŭ 
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj
* Lingva familio

Kategorio:Sudslava lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Bosnio kaj Hercegovino
Kategorio:Lingvoj de Serbio
Kategorio:Lingvoj de Montenegro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Fabre d'Églantine

**Philippe-François-Nazaire FABRE**, konata kiel ''Fabre d'Églantine*, naskiĝis je la 28-a de julio 1750 en Carcassonne. Li estas franca poeto (kiu verkis kelkajn el la plej famaj francaj kanzonetoj) kaj politikisto (kiu ligiĝis kun Georges Danton kaj Jean-Paul Marat). Li ankaŭ kreis la nomojn de la monatoj en la Franca respublika kalendaro.
Oni gilotinis lin la saman tagon kiel Danton, la 17-an de *Germinal'' de la 2-a jaro (5-a de aprilo 1794).

Kategorio:Franca Revolucio
Kategorio:Viktimoj de Franca Revolucio
Skapo

eta
**Skapo** estas nebranĉiĝanta florportanta tigo senfolia aŭ havanta nur skvamformajn brakteojn, ekz. la flortigo de tulipo kaj amerilido.

----

Ĝi estas parto de plumo

Kategorio:Plantomorfologio
Olše

:*Tiu ĉi artikolo temas pri rivero, kiu pollingve nomiĝas Olza. Pri pola vilaĝo kun la sama nomo temas artikolo Olza.*

**Olše** () estas signifa rivero en Silezio. La rivero deakvigas montaron Beskydy. Olše fontas en teritorio de Pollando (pole Olza), en teritorion de Ĉeĥio ĝi alfluas sub Bukovec ĉe Jablunkov kaj ĝi enfluas en riveron Odra norde de urbo Bohumín en ties parto Kopytov. Ĝia longeco en la teritorio de Ĉeĥio estas 83 km. Olše kolektas siajn alfluojn preskaŭ ekskluzive el la maldekstra flanko. La rivero kreas en kelkaj sektoroj la naturan ĉeĥa-polan ŝtatlimon, la plej longa ŝtatlima sektoro kondukas ekde urbo Český Těšín ĝis urbo Karviná.

La supra fluo de la rivero en teritorio de Pollando havas torentan karakteron; kiam la rivero estas enirinta en la ĉirkaŭaĵon de urbo Jablunkov, ĝia fluo kvietiĝante daŭrigas inter herbejoj, sub Jablunkov la fluo denove plialtiĝas kaj aperas sojloj kaj kaskadoj. Ĉe Hrádek la fluo denove malrapidiĝas kaj la rivero trafluas tra dense loĝigita, industria regiono. Sur Olše estas metitaj gravaj sidej- kaj industriaj centroj de Ĉeĥa Silezio, nome urboj Třinec, Český Těšín kaj Karviná.

La rivero havas konsiderindan signifon por la poloj loĝantoj en Ĉeĥio. La pola verkisto Jan Kubisz (1848-1929) verkis la kanton *Płyniesz Olzo po dolinie*, kiu estas neoficiala himno de poloj en Zaolzie.

## Pluaj fotoj 

Dosiero:Czciesz win 542.jpg|
Dosiero:Czciesz win 544.jpg|
Dosiero:Czciesz win 546.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Odro
* Kunfluejo de Odro kaj Olše

Kategorio:Akvaro en Beskidoj
Kategorio:Riveroj en Subbeskida montetaro
Kategorio:Riveroj en distrikto Frýdek-Místek
Kategorio:Riveroj en distrikto Karviná
Kategorio:Riveroj en Pollando
Kategorio:Alfluantoj de Odro
Kategorio:Riveroj kreantaj landlimon de Ĉeĥio kaj Pollando
Kategorio:Distrikto Cieszyn
Kategorio:Bukovec (distrikto Frýdek-Místek)
Kategorio:Písek (distrikto Frýdek-Místek)
Kategorio:Jablunkov
Kategorio:Návsí
Kategorio:Hrádek (distrikto Frýdek-Místek)
Kategorio:Bystřice (distrikto Frýdek-Místek)
Kategorio:Vendryně
Kategorio:Geografio de Třinec
Kategorio:Český Těšín
Kategorio:Chotěbuz
Kategorio:Karviná
Kategorio:Dětmarovice
Kategorio:Petrovice u Karviné
Kategorio:Dolní Lutyně
Kategorio:Bohumín
Kategorio:Teŝinio
Budišov nad Budišovkou

:*Estas ankaŭ: Budišov.*

**Budišov nad Budišovkou** (legu Budiŝov nad Budiŝovkoŭ) estas urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta 13&nbsp;km de urbo Moravský Beroun kaj 10&nbsp;km de urbo Vítkov, en meza parto de montaro Jeseníky, en ties parto Nízký Jeseník, ĉe rivereto Budišovka, kiu estas maldekstra alfluo de rivero Odro. Al la urbo estis alligitaj municipoj Guntramovice, Podlesí kaj Staré Oldřůvky. La municipoj Podlesí kaj Staré Oldřůvky najbaras kun Armea spaco Libavá.

## Historio 
La urbon fondis en regiono de minado de ercoj senjoroj el Kravaře, la unua mencio estas el la jaro 1301. Valoraj objektoj estas precipe baroka dutura preĝejo el la jaro 1755. La urbodomo devenas el la jaro 1635, pli malfrue ĝi estis parte alikonstruita. Interesa estas objekto de eksa baroka akva muelejo kun valora ŝtonponto. Budišov estas elirpunkto al la proksima valbaraĵo Kružberk kaj refreŝigcentro de eksa banloko Jánské Koupele, kiu estas nuntempe rekonstruata, kaj al proksimaj kampadejoj ĉe rivero Moravice.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* **Budišov nad Budišovkou** (katastra teritorio (k.t.) *Budišov nad Budišovkou* kaj *Lesy*)
* Guntramovice (k. t. *Guntramovice*)
* Podlesí (k. t. *Podlesí nad Odrou*)
* Staré Oldřůvky (k. t. *Staré Oldřůvky*, *Nové Oldřůvky* kaj *Nové Oldřůvky I*)

## Turismo 
Vojo de ĉeĥa-germana kompreno, Ora tilio ĉe Guntramovice, SKI Areo Horní Guntramovice, Instrua ardeza vojo, ruino de burgo Vikštejn, Akva rezervujo Kružberk, pilgrima loko Stará Voda, eksa banloko Jánské Koupele.

## Pluaj fotografioj 

Budišov nad Budišovkou náměstí.JPG|Placo de Respubliko
Budišov nad Budišovkou, Halaškovo náměstí severozápad.jpg|Statuo de Virgulino Maria en placo de Halášek
Kostel Budišov n.B..jpg|Preĝejo de Ĉielpreno de Virgulino Maria
Muzeum břidlice Budišov.jpg|Eksa akvomuelejo, nun Muzeo de ardezo
Budišov nad Budišovkou, hřbitov, litinové kříže (2).jpg|Memorige protektita aro de gisaj krucoj en tombejo
Budišov nad Budišovkou nádraží.JPG|Stacidomo


Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Urboj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Kategorio:Urboj en dislimejo de Moravio kaj Silezio
Dijo

:*Tiu ĉi artikolo temas pri mezeŭropa rivero. Alidirektas ĉi tien **Dyje**. Pluaj signifoj estas indikitaj en paĝo Dyje (apartigilo).*
:*Al tiu ĉi artikolo estas alidirektita moto **Thaya**. Pri kampurbo en Aŭstrio temas artikolo Thaya (Malsupra Aŭstrio).*

**Dijo** (, ) estas signifa rivero fluanta parte en suda kaj sudokcidenta Moravio kaj parte en la norda Malsupra Aŭstrio, kelkloke konsistiganta la limon inter la Ĉeĥa Respubliko kaj Aŭstrio. La rivero enfluas de dekstre en Moravon; ĝia enfluejo konsistigas la limpunkton inter Aŭstrio, Ĉeĥio kaj Slovakuio. Ĝi havas du fontajn riverojn, la "germanan" kaj la "moravian" Dyje/Thaya, kaj tiuj fontaj riveroj kunfluas ĉe Raabs an der Thaya en Aŭstrio. Poste, la rivero alfluas en la teritorion de la Ĉeĥa respubliko, la longeco de ĝia fluo estas 306 km. En la rivero estas jenaj akvaj rezervujoj ĉe urboj: Vranov – Znojmo – *Nové Mlýny u Mušova*.

En montaretregiono de Jevišovice, kio estas orienta parto de Bohema-Moravia montetaro, ĝi kreas profundajn valojn, tra kiuj ĝi celas unue sub Podhradí nad Dyjí (historie ĉeĥe *Frejštejn*, germane *Freistein an der Thaya*) ĝis valbaraĵo kun digo ĉe Vranov nad Dyjí (germane *Frain an der Thaya*), sub Chvaletice ĝi ŝanĝas direkton al sudoriento. Ekde Vranov ĝis Znojmo ĝi fluas senĉese al sudoriento, pli malfrue ĝi ŝanĝas direkton al nordoriento. Ĉe la unua rezervujo ĉe *Nové Mlýny u Mušova* (germane *Neumühl und Muschau*) estas artefarite kreitaj sistemoj de insuletoj, servantaj kiel nestejoj kaj kunvenlokoj de akvaj birdoj. En *Dolnomoravský úval* estas vico da mortaj branĉoj de la rivero. Sude de Lanžhot akompanas la riveron malnovaj herbejaj praarbaroj kun nestejoj de birdoj. En kunflueja teritorio de Dyje kun rivero Morava estas signifa grandmoravia burgejo *Pohansko* kun muzeo en ĉasista kasteleto.

Publikaj kampadejoj estas sur bordoj de valbaraĵo ĉe Vranov nad Dyjí (germane *Frain an der Thaya*).

## Vidu ankaŭ 
* Dija-svratka valego
* Dija triangulo
* Nacia parko Podyjí
* Trilanda punkto inter Aŭstrio, Ĉeĥio kaj Slovakio

## Pluaj fotoj 

Národní park Podyjí Dyje Nationalpark Thayatal 2013 10 a.jpg|Dijo
Národní park Podyjí Dyje Sealsfielduv Kamen Nationalpark Thayatal Sealsfield Stein 2013 10.jpg|Dijo


Kategorio:Riveroj en Dija-svratka valego
Kategorio:Malsupra Aŭstrio
Kategorio:Riveroj tranĉantaj landlimon de Aŭstrio kaj Ĉeĥio
Kategorio:Riveroj kreantaj landlimon de Aŭstrio kaj Ĉeĥio
Kategorio:Riveroj en distrikto Znojmo
Kategorio:Riveroj en distrikto Brno-provinco
Kategorio:Riveroj en distrikto Břeclav
Kategorio:Akvokolekta areo de Dijo
Kategorio:Alfluantoj de Moravo
Moravice

:*Tiu ĉi artikolo temas pri municipo en distrikto Opava. Pri samnomata rivero temas artikolo Moravice (rivero).*

**Moravice** estas nomo de municipo en Ĉeĥio en distrikto Opava. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La vilaĝo estis fondita de ĉeĥaj vilaĝanoj proksimume en duono de la 13-a jarcento. En 1288 ĉi tie estas menciata reganto Jenczko el Moravice kaj evidente jam tiam ekzistis ĉi tie burgaro. Moravice kreis malgrandan bieneton, en kies tenado alternis eta ĉirkaŭa nobelaro. En 1526 akiris Moravice-on Stošidoj el Kounice kaj ili tenis ĝin sekvantan duonjarcenton. Ekde fino de la 16-a jarcento eblas observi fortan germanan migradon ĝis Moravice, do je unu jarcento pli poste tio jam estis vilaĝo preskaŭ tute germana, simile kiel la tuta ĉirkaŭaĵo. Pro partopreno en nobelara ribelo Moravice estis en 1622 konfiskita al Jan Odkolek el Újezd kaj aligita al opava sinjorujo de Karolo princo el Liĥtenŝtejno. La ĉi tiea burgaro pereis evidente dum la tridekjara milito. Poste Moravice apartenis alterne al distriktoj Vítkov kaj Opava. En 1979 la vilaĝo fariĝis parto de Melč kaj ekde 1990 ĝi estas denove memstara vilaĝo.

## Loĝantaro 
## Turismaj celoj 
Moravice triĝas sur verda turisma marko , kiu kondukas de fervojhaltejo Litultovice - Pilný mlýn ĝis Jánské Koupele en valo de rivero Moravice. Por turistoj estas elserĉata precipe vasta elrigardo el monteto Hůrka. Interesa estas ankaŭ fonto de feroza mineralakvo.

En la ĉirkaŭaĵo de la vilaĝo troviĝas allogaj turismaj celoj - pentrinda valo de rivero Moravice kun eksa banloko Jánské Koupele, baraĵlago Kružberk kaj Slezská Harta, burgoruino Vikštejn aŭ ekzercmontogrimpista muro sub la digo de valbaraĵo Kružberk.


Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Akva rezervujo Slezská Harta

**Slezská Harta** estas valbaraĵo en norda Moravio sur rivero Moravice, 11&nbsp;km de urbo Budišov nad Budišovkou. Ĝi situas en meza parto de montaro Jeseníky, en ties parto Nízký Jeseník, en profunde entranĉita valo de rivero Moravice. Ĝi estas la plej granda kaj la plej alta akva rezervujo de sistemo de tri valbaraĵoj, kies ĝi estas konsistaĵo kaj kiun kreas ankoraŭ Kružberk kaj Podhradí. La konstruado okazis en la jaroj 1987 – 1995. Digo estas 64,8 m alta kaj 446 m longa. Hidroelektrejo, kiu ĉi tie laboras, estas ekipita per Francis-turbino.

## Interesaĵoj 
Ĉi tie estis filmita grandfilmo ''Jeanne d'Arc''.

## Inundigitaj vilaĝoj pro la rezervujo
* Karlovec

## Vidu ankaŭ 
* Bílčice

Kategorio:Akvaj rezervujoj en distrikto Bruntál
Kategorio:Lagoj en Nízký Jeseník
Slezská Harta
Kategorio:Akvokolekta areo de Odro‎
Kategorio:Silezio
Kategorio:Bílčice
Kategorio:Dlouhá Stráň
Kategorio:Leskovec nad Moravicí
Kategorio:Lomnice (distrikto Bruntál)
Kategorio:Mezina
Kategorio:Milotice nad Opavou
Kategorio:Nová Pláň
Kategorio:Roudno
Kategorio:Razová
Kružberk

Vilaĝo **Kružberk** situas en Ĉeĥio, 6&nbsp;km nordoriente de urbo Budišov nad Budišovkou, super valo de rivero Moravice, proksime de la samnomata **valbaraĵo Kružberk**. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua mencio pri Kružberk troviĝas en dokumento el la jaro 1377. Kružberk estas en la dokumento indikata kiel parto de vilaĝo ***Krahují***, sed kiu pereis komence de la 15-a jarcento. En la dokumento indikata nomo ***Creuczenburg*** estis pli malfrue modifikita je ***Kreuzberg***, t.e. "kruca monto, monto, sur kiu staris kruco". Kružberk kiel feŭdo de opava princlando ofte ŝanĝis posedantojn: en la jaro 1429 estas ĉi tie rememorigata Jindřich Kosíř z Kružberku, en 1439 Jan Dětoch z Čochtendorf kaj Dětoch z Šumvald. Post nuligo de patrimonia establo Kružberk apartenis al distrikto Opava kaj en la jaroj 1949 - 1960 al distrikto Vítkov. Post liberiĝo en la dua mondmilito en la jaro 1945 ĝi estis denove enloĝita. En la jaro 1952 ĝi estis aligita al vilaĝo Staré Lublice kaj la nova vilaĝo portis ĝis la jaro 1962 nomon Lublice. En la jaro 1979 ĝi estis integrita al Budišov nad Budišovkou. Kiel aŭtonoma vilaĝo ĝi estas ekde la jaro 1990. Ties parto estas Staré Lublice, rememorigata jam en la jaro 1283 kaj havanta similajn historian sortojn kiel Kružberk.

## Nuntempe 
Kružberk estas nuntempe celo de multaj turistoj. Ĉi tie proponas siajn belecojn la naturo, montogrimpado, piedturismo ks.

## Loĝantaro 
## Ĉirkaŭaĵo 
* Vikštejn

## Vidu ankaŭ 
* Joy Adamson


Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Kategorio:Municipoj en dislimejo de Moravio kaj Silezio
Frenštát pod Radhoštěm

**Frenštát pod Radhoštěm** estas urbo en Ĉeĥio kun  () en nordorienta Moravio, 10&nbsp;km de urbo Rožnov pod Radhoštěm, 15&nbsp;km de urbo Nový Jičín. Ĝi estas centro de turismo kaj refreŝigado kun vico da sportaj ebloj kaj kulture historiaj interesaĵoj kaj loĝigkapacitoj.

## Situo
La urbo situas ĉe kunfluejo de beskydaj riveretoj Lomná kaj Bystrá kun Lubina en pentrinda pejzaĝo proksime de kruta montarpiedo Beskydy, 6,5&nbsp;km de montopinto Radhošť. 

## Historio
Frenštát estis fondita en vojkruciĝo de komercvojoj verŝajne en la jaro 1299, la unua mencio pri Frenštát devenas el la jaro 1302. En historia evoluo trafis la urbon vico da katastrofoj – en la tempo de la tridekjara milito kaj dum la valaĥiaj ribeloj la urbo estis en la jaro 1626 forbruligita, en la jaro 1646 ĝi estis okupita de svedoj, dufoje pesto okazis en la urbo. En la jaro 1680 la urbo estis renovigita, sed en la sama jaro ĝi estis denove forbruligita. En la jaro 1781 Frenštát pod Radhoštěm akiris statuton de urbo. Ekde la 2-a duono de la 19-a jarcento komencas ekonomia kaj kultura evoluo de la urbo.

## Loĝantaro 
## Naskiĝintoj
En Frenštát pod Radhoštěm naskiĝis poeto Josef Kalus (1855–1934), verkisto František Horečka (1894–1976).

## Turismo
Frenštát estas bona elirepunkto por viziti ĉirkaŭajn montojn, la urbon mem kaj ekkoni la ĉirkaŭan regionon. 4&nbsp;km de la urbo situas vilaĝo Trojanovice kun ebleco de loĝigo, kun monumento al regionaj artistoj kaj kun sidloka pend-telfero al monto Pustevny. Ĝi donas vicon da eblecoj por vintra kaj somera turismo, refreŝigadon, sporta kaj kultura ĝuojn (skitreniloj, skisaltejoj, tegmentitan basenon, areo por rajdontoj ka.).

## Esperanto 
En Frenštát pod Radhoštěm naskiĝis Jaromír Jermář.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nový Jičín
Kategorio:Urboj en distrikto Nový Jičín
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Setlejoj en Subbeskida montetaro
Moravo

[eta|200px|maldekstra|Fonto de Moravo ĉe [Králický Sněžník (monto)|Králický Sněžník]]

**Moravo** (ĉeĥe kaj slovake *Morava*, ) estas la plej signifa kaj la plej longa rivero en Moravio. Ĝi estas alfluo de rivero Danubo, en kiun ĝi enfluas de maldekstre ĉe la slovaka urbo Bratislava. Ĝi fontas ĉe Králický Sněžník en la supermara alteco de 1.380 m kaj ĝia longeco de fluo estas 353&nbsp;km. Ĝia moravia parto ĝis kunfluejo kun la plej alflua rivero Dyje estas la plej malalta kaj samtempe la plej suda loko de Moravio.

Pejzaĝe interesajn sektorojn kreas precipe la regiono de Litovelské Pomoraví kaj karstaj aperaĵoj en la karsto de Mladeč. En Malsupramoravia valego estas en vala herbejo centroj kun signifaj arĥeologiaj malkovroj el la tempo de la Grandmoravia regno (Staré Město, Mikulčice) kaj kun pli postaj akvaj burgoj (Napajedla, Uherské Hradiště, Uherský Ostroh, Veselí nad Moravou, Strážnice, Hodonín).

Teĥnike eminenta projekto, la Baťa-kanalo - historia akva vojo realigita en la 1930-aj jaroj de la entreprenisto Tomáš Baťa - meritas apartan atentemon en Dolnomoravský úval. La kanalo estis 50&nbsp;km longa kaj ĝi kondukis el urbo Otrokovice ĝis Rohatec, de kie estis transportota lignito. En la jaro 1937 komenciĝis por mallonga tempo ankaŭ ŝarĝnavigado.

Pro iniciato de ekinteresiĝintaj urboj kaj vilaĝoj, subtenita de la Eŭropa Komisiono, oni sukcesis komenci uzi la kanalon ankaŭ por turismaj celoj. En la jaro 1999 povis esti komencita trafiko en la sektoro Otrokovice – Strážnice. La navigado, kiun eblas kunigi kun trarigardo de kulturmemorindaĵoj, folkloraj interesaĵoj kaj aliaj, daŭras proksimume 12 horojn, je dispono estas pruntedonejoj de boatoj, kampadejoj kaj banejoj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de slovakaj riveroj
* Nigrakva rivero
* Inundoj sur Moravo kaj Odro (1997)
* Dija triangulo
* Trilanda punkto inter Aŭstrio, Ĉeĥio kaj Slovakio


Kategorio:Riveroj en Králický Sněžník
Kategorio:Riveroj en Zábřeha montetaro
Kategorio:Riveroj en Hanuŝovica montetaro
Kategorio:Riveroj en Supramoravia valego
Kategorio:Riveroj en Malsupramoravia valego
Kategorio:Riveroj en distrikto Ústí nad Orlicí
Kategorio:Riveroj en distrikto Šumperk
Kategorio:Riveroj en distrikto Olomouc
Kategorio:Riveroj en distrikto Kroměříž
Kategorio:Riveroj en distrikto Zlín
Kategorio:Riveroj en distrikto Uherské Hradiště
Kategorio:Riveroj en distrikto Hodonín
Kategorio:Riveroj en distrikto Břeclav
Kategorio:Riveroj kreantaj landlimon de Ĉeĥio kaj Slovakio
Kategorio:Internaciaj riveroj en Eŭropo
Kategorio:Riveroj en Regiono Zlín
Kategorio:Riveroj en Slovakio
Kategorio:Riveroj en Aŭstrio
Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo

Kategorio:Alfluantoj de Danubo
Kategorio:Riveroj en Regiono Trnava
Aroko

dekstra|Reĝo kaj turo arokas
**Aroko** estas speciala movo en ŝako, la sola movo, en kiu partoprenas du pecoj, nome reĝo kaj turo.

Por rajti aroki necesas, ke nek la reĝo nek la turo ĝis nun estis movitaj, ke la kampoj inter ili estas liberaj kaj ke nek la reĝo, nek la de ĝi pasata aŭ de ĝi celata kampoj estas minacataj.
Tiam la reĝo rajtas iri je du kampoj randen sur la baza linio, kaj la turo transsaltas ĝin.
Se antaŭ ili estas "kastelo" el tri peonoj, rezultas tre bona protekto.

La ludanto rajtas elekti la flankon por aroko; ĉe la a-flanko la turo devas salti tri kampojn, ĉe la h-flanko nur du.

Aroko ĉe la reĝa flanko (h-flanko de la tabulo) nomiĝas ankaŭ "mallonga aroko", ĉe la reĝina flanko "longa aroko", ĉar la turo saltas je tri kampoj.
Longa aroko estas iom malpli sekura, ĉar la reĝo ne protektas la randan peonon. La notacio por mallonga aroko estas "0-0", por longa "0-0-0".

Speciala okazo estas, kiam unu el la du ludantoj komence "cedis" al la alia turon (pro malsama forteco); tiam li tamen rajtas aroki, se la kampon de la (neekzistanta) turo neniam suriris malamika peco.

En ŝak-enigmoj estas supozende, ke eblas aroki, escepte se eblas pruvi, ke unu el la partoprenantaj pecoj (reĝo, turo) nepre jam moviĝis.

Dosiero:Cb kingside.png|
Dosiero:Cb queenside.png|
Dosiero:SCD castle kingside.png|
Dosiero:SCD castle queenside.png|

Kategorio:Ŝako
Peono (ŝako)

La **peono** (♙♟) estas la plej malforta kaj plej multnombra peco en ŝako, kaj ĝi figuras infanterianon. Ĉiu ludanto komencas la ludon kun ok peonoj, unu en ĉiu fako de la dua linio laŭ vido de la ludanto. Laŭ algebra notado la blankaj peonoj ekas ĉe *a2*, *b2*, *c2*, ..., *h2*. Kontraŭe, la nigraj peonoj ekas ĉe *a7*, *b7*, *c7*, ..., *h7*. Peonoj estas nomataj laŭ la nomo de la vertikalo. Ekzemple, oni povas diri pri "blanka f-peono". Iufoje tamen, peonoj estas tamen nomata laŭ priskriba notado, ekz-e "blanka reĝa kuriera peono".

Peonoj estas alinormaj laŭ moviĝo kaj utilo. Malsame al ĉiuj aliaj pecoj, peonoj ne moviĝas malantaŭen. Norme peono moviĝas antaŭen je unu ĉelo, tamen, se la peono estas en sia origina ĉelo, ĝi rajtas moviĝi antaŭen je du ĉeloj. Peonoj ne povas kapti aŭ transsalti alian pecon per tia speciala du-faka movo.

Malsimile al aliaj pecoj, la peono ne kaptas sammaniere kiel ĝi moviĝas. Peono kaptas diagonale, je unu ĉelo antaŭen kaj dekstren aŭ maldekstren. Tiel ĝi povas minaci du pecojn samtempe ("forko").

Se peono sukcesas atingi la kontraŭan flankon de la ludtabulo (la unuan linion de la kontraŭulo), ĝi estas promociata al alia samkolora elektata peco, escepte de Reĝo. La peono tuj ŝanĝiĝas al damo, turo, kuriero, aŭ ĉevalo, kiu tuj efikas (ekz. efektivigas ŝakon, maton aŭ paton). Tiel, eblas havi, du damojn, tri turojn, (eĉ pli) ktp, pro promociado.

Kategorio:Ŝakpecoj
Ĉernozjomo

eta|Ĉernozjomo en okcidenta Rusio
**Ĉernozjomo** (ruse *&#1095;&#1077;&#1088;&#1085;&#1086;&#1079;&#1105;&#1084;*, ukraina *чорнозем*) aŭ **ĉernozio** , estas tipo de agro (tergrundo). Tiu agro entenas tre altan procentaĵon el humo — 3% ĝis 13% kaj havas gravan profundon (kelkfoje pli ol 40 coloj). Ĝi estas la plej valora agrotipo, plej produktodona. La ĉernozjomo apartenas en grundotipan grupon nigrogrundoj.

Ekzistas du "ĉernozjomaj zonoj" surmonde: unu de nord-orienta Ukrainio tra nigratera regiono kaj Sud-Rusio al Siberio kaj dua en Manitoba, Kanado.

Ecoj:
* ereta strukturo (tio estas, multaj ter-er-etoj troviĝas en ĝi, pro kio ĝi estas konvene loza por aero, akvo; sed ne tro loza kiel sablo kaj tro kompakta kiel argilo)
* granda proporcio je humo
* foresto de akvosolveblaj saloj
* parta foresto de kalko (ellaviĝinta)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* grundoscienco

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Pedologio
Kategorio:Grundotipoj
Kuriero (ŝako)

eta|Blanka kuriero
**Kuriero** (♗,♝) estas ŝakpeco ofte markita per oblikva entranĉo en sia supro. Ĝi moviĝas nur diagonale sur la tabulo.

Ĉiu ludanto komence havas du kurierojn, kiuj staras sur malsamkoloraj ĉeloj. Kuriero ĉiam troviĝas sur ĉelon samkoloran kiel tiu de la komenco; ĝi tial povas atingi nur duonon de ĉiuj kampoj. Du "malsamkoloraj" kurieroj estas tre potencaj, se ili bone kunlaboras. Oni taksas la valoron de kuriero je 3 peonaj unuoj, same kiel tiun de ĉevalo, sed la valoron de kuriera duopo pli alta ol tiun de ĉevala duopo.

La entranĉo en la pecon laŭdire simbolas la du dentegojn de elefanto kaj tio estas la nomo de la peco en la rusa. En Anglio oni ĝin interpretis kiel episkopan ĉapon (mitron) kaj tial nomas la kurieron *bishop* (episkopo; same en la portugala). En Francio oni ĝin interpretis kiel ĉapon de bufono kaj nomas la kurieron *fou* (bufono). En la germana kaj la nederlanda lingvo ĝi nomiĝas *Läufer* resp. *loper* (kuranto aŭ kuriero), en la itala *alfiere* (standardisto), simile en la hispana *alfil*. En la greka, ĝia nomo estas *Αξιωματικός* (oficiro)

## Unikodo 
Unikodo difinas du kodojn por kurieroj:
♗ U+2657 Blanka ŝaka kuriero (HTML &amp;#9815;)
♝ U+265D Nigra ŝaka kuriero (HTML &amp;#9821;)

## Literaturaĵoj 
En la novelo "Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato" de Harry Harrison rolas iu super-krimulo, kiu nomas sin "kuriero" kaj en la lokoj de siaj krimoj postlasas desegnaĵon de ŝaka kuriero.

Kategorio:Ŝakpecoj
Zingem

**Zingem** (nederlande, proksimuma prononco [ZING'm]) estas municipo en Belgio, en la nederlandlingva provinco Orienta Flandrio. Komence de  la municipo havis  loĝantojn. Ekde 1977, la municipoj Huise kaj Ouwegem apartenas al Zingem.
Bechyně

**Bechyně** () estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Sudbohemia regiono, 20&nbsp;km okcidente de la urbo Tábor, sur la rivero Lužnice. Ĝi famas precipe pro sia banloko, kastelo kaj ceramika tradicio. La bone konservita historia urbocentro estas unu el plej valoraj protektataj monumentzonoj en tuta Bohemio. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
En kroniko de Kosmas oni trovas menciojn pri la regiono de Bechyně, kiu ampleksis grandan teritorion ekzistantan ĝis la jaro 1751. Reĝo Přemysl Otakar la 2-a tie fondis en la jaro 1268 burgon, kies antaŭburgejo estis avancigita en la jaro 1323 je urbo kaj poste remparita. En la jaro 1422 parto de la urbo estis ruinigita eĉ kun la remparoj, renovigo kaj evoluo okazis en la 15-a kaj la 16-a jarcentoj, precipe en la tempo, kiam tie havis sidlokon Petr Vok z Rožmberka. Ekde la 15-a jarcento la urbo famiĝis pro potfarado, en la 18-a jarcento en ĝi estiĝis banloko (fontoj konataj ekde la 16-a jarcento). Konstruaĵo de banloko de Libuše (1904–1907) estas destinita precipe por kuracado de movorganoj kaj por kuracado de metabolismaj perturboj.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* **Bechyně**
* Hvožďany
* Senožaty

## Vidindaĵoj 
* kastela arealo - publike alirebla renesanca kastelo Bechyně, ceramika ekspozicio en eksa bierejo, Muzeo de Vladimír Preclík en eksa grenejo, parko kun bestoĝardeno
* monaĥeja preĝejo de Ĉielenpreno de Virgulino Maria el 1491 (kun altvalora keleta volbo)
* ĉefplaco kun historiaj domoj kaj gotika, baroke rekonstruita preĝejo de Sankta Mateo
* tombeja ekspreĝejo de Sankta Mikaelo, servanta kiel ekspoziciejo kaj koncertejo
* juda sinagogo kun **Muzeo pri ekoturismo** kaj eksa juda tombejo kun tomboŝtonoj el 17-a jarcento
* torfbanloko
* bonfama ceramika mezlernejo el 1884
* **Fajroestingista muzeo**
* ensomera sezono okazadas nostalgiaj veturadoj per historia trajneto sur linio Tábor-Bechyně
(konstruita en 1903 de František Křižík kiel unu el unuaj plene elektrigitaj fervojoj en Aŭstrio-Hungario)
* 50m alta unuarka betona ponto el 1928 nomata "Bechyňská duha" (La ĉielarko de Bechyně), teknika memorindaĵo

## Vidu ankaŭ 
* Kastelo Bechyně
* Čenkov u Bechyně

Zámek-pohled od jezu.jpg|Kastelo kun la rivero Lužnice
Muzeum turistiky v Bechyni.jpg|Muzeo de piedturismo en sinagogo
Bechyně, kostel na náměstí.jpg|Preĝejo de Sankta Mateo
Most-bechyňská duha.jpg|Ponto "Ĉielarko de Bechyně"
Bechyně náměstí a kostel.jpg|Placo kaj preĝejo


Kategorio:Municipoj en distrikto Tábor
Kategorio:Urboj en distrikto Tábor
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Tabora montetaro
Kategorio:Setlejoj sur Lužnice
Kategorio:Eksaj regionaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Jakobaj vojoj en Ĉeĥio
Laguno de Szczecin

[240px|eta|la Laguno de Szczecin vidata el la kosmo - foto de [satelito *Landsat*]]
240px|eta|vidaĵo de la bordo
La **Laguno de Szczecin** (, ) estas la plej granda de la baltamaraj lagunoj kaj la plej okcidenta de la tri grandaj.

Ĝi situas norde de la nun pollanda havenurbo Szczecin, kiu ĝis la jaro 1945 nomiĝis *Stettin*, antaŭ la enfluejoj de la riveroj Odro kaj Peene. De la ĉefparto de Balta maro disigas ĝin la insuloj Usedom (pole Uznam), Wolin kaj Karsibor.

La **Laguno de Szczecin** kovras areon de 687&nbsp;km², kies plejparto situas sur pola teritorio. La resto apartenas al la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio de Germanio. Kun ĉiuj flankaj akvujoj ĝi eĉ mezuras 903&nbsp;km², etendiĝas 52 kilometrojn okcidente-oriente kaj 22 kilometrojn norde-sude. La meznombra profundeco de la laguno estas kvar metroj.

La markol(et)oj *Peenestrom* (en kiun enfluas la rivero Peene, okcidente de Usedom), Swina (inter Usedom kaj Wolin) kaj Dziwna (orient de Wolin) formas naturan ligojn kun la Balta maro.

Por plifaciligi la ŝipadon en la deknaŭa jarcento oni konstruis la kanalon "Kaiserfahrt", kiu apartigis la insulon Karsibor disde Usedom. Tiu kanalo, kiu pole nomiĝas Kanal Piastówski kune kun Swina estas grava ŝipvojo.

Kategorio:Lagunoj
Kategorio:Geografio de Meklenburgo-Antaŭpomerio
Kategorio:Geografio de Pollando
Kategorio:Balta maro