Valiria lingvaro

La **valiria lingvaro** estas fikcia lingva familio en la serio de fantaziaj romanoj *A Song of Ice and Fire* fare de George R. R. Martin kaj en ties posta adapto al televido, *Game of Thrones*.

En la romanoj, la alta valiria kaj ties idaj lingvoj estas ofte menciataj, sed ne evoluigitaj preter kelkaj vortoj. Por la televida serio, la lingvisto David J. Peterson kreis la altan valirian lingvon, kune kun derivita lingvo, nome la astapora valiria, bazite de fragmentoj donitaj en la romanoj.

## Altvaliria lingvo 
En la mondo de *A Song of Ice and Fire*, la alta valiria okupas kulturan niĉon similan ol la latina en la mezepoka Eŭropo. La romanoj priskribas ĝin kiel lingvon ne plu uzatan por ĉiutaga komunikado, sed por lernado kaj edukado inter la nobeluloj de Essos kaj Westeros, kun multe da literaturo kaj kanzonoj komponitaj en la alta valiria.

### Kreo 
Por krei la dotrakan kaj valiriajn lingvojn, kiuj estos parolataj en *Game of Thrones*, HBO elektis la lingviston David J. Peterson per konkuro inter lingvokonstruistoj. La produktantoj grandparte permesis al Peterson kreeman liberecon por evoluigi la lingvon ĉar, laŭ Peterson, George R. R. Martin mem ne multe interesiĝis pri la lingvoscienca aspekto de siaj verkoj. lia altavaliria termino por drako estas *zaldrīzes*. Aliflanke la diraĵoj *valar morghulis* kaj *valar dohaeris* iĝis la bazo por la konjugacia sistemo de la lingvo.

Peterson ankoraŭ ne kreis altan valirian skribsistemon sed li komentis, ke li "pensis pri io pli simila ol la sistemo de hieroglifoj en la egipta—ne nepre stile, sed funkcie. La egipta havis alfabeton ian, paron de sistemoj bazitaj sur la fonetiko, kaj logografio, ĉiuj markotitaj unu sur la alia." En la epizodo el la tria serio "The Bear and the Maiden Fair", oni vidas Talisan skribi valirian literon en la latina alfabeto, ĉar laŭ Peterson, "ne ŝajnis valori la penon, krei tutan skribsistemon por kio finfine estis iusence forĵetebla enkadrigo."

Komence de junio 2013 ekzistis 667 vortoj en la alta valiria.

### Fonologio 
Notoj: Kiel alte fleksia lingvo, la vortordo estas fleksebla (kiu kvalito estas perdita en derivitaj lingvoj),

Substantivoj havas ok kazojn — nominativo, akuzativo, genitivo, dativo, lokativo, instrumentalo, komitativo kaj vokativo, kvankam la instrumentalo kaj komitativo ne estas distingitaj en ĉiuj deklinacioj, nek estas la genitivo, dativo, kaj lokativo ĉiam distingitaj en la pluralo. La valiriaj nomoj por la genroj estas: Peterson priskribas valirian genron kiel imanentan sed pli antaŭdireblan per fonologio ol genro en la franca, kun iuj derivaj propraĵoj de la substantivaj klasoj de la bantuaj lingvoj.

Laŭ Peterson, "kio difinigas deklinaciajn klasojn en la alta valiria" povas esti divinita per "fokusa atento al la ununombraj kaj plurnombraj formoj" kaj rimarko "kie kazoj estas kunigitaj kaj kie ili ne estas". En la jenaj tabeloj, apudaj kazkunigoj estas kunmetitaj en la saman tabelan ĉelon; aliaj kazoj, kiuj kunhavas formon kun alia, estas substrekitaj.

#### Verboj 
Kvankam substantivoj havas kvar gramatikajn nombrojn, verbaj konjugacioj estis nur priskribitaj en la ununombro kaj plurnombro; Estas du paradigmoj por verboj, tiuj, kies bazo finiĝas per konsonanto kaj tiuj, kies bazo finiĝas per vokalo; Kiel verboj, adjektivoj havas nur du nombrajn formojn — ununombro, kiu estas ankaŭ uzata por la kolektivo, kaj plurnombro, kiu estas ankaŭ uzata por la kelknombro. La 12-an de julio 2017 aperis la beta-versio de la kurso. La urboj de Slaver's Bay parolas rilatajn lingvojn, derivitajn de la alta valiria kun subtavolo de la lokaj giskariaj lingvoj.

Peterson priskribis la rilaton inter la alta valiria kaj la lingvoj de la liberaj urboj kiel similan ol tiu inter la klasika latina lingvo kaj la latinidaj lingvoj, aŭ pli ĝuste, inter la klasika araba lingvo kaj la modernaj variaĵoj de la araba, ĉar la alta valiria estas komprenebla, iom malfacile, de parolantoj de lokaj Essosaj lingvoj.

Ekzemple, la astapora valiria perdis ĉiujn longajn vokalojn kaj la plimulton da diftongoj, do "Nemalpurigito" estas en la alta valiria *Dovaogēdy* , sed en la astapora, *Dovoghedhy* .

## Referencoj 
## Tradukfonto 
## Eksteraj ligiloj 
* www.dothraki.com  — Retejo mastrumita de David J. Peterson, kie li blogas pri la lingvoj, kiujn li konstruis por *Game of Thrones* 
* Tongues of Ice and Fire wiki  
** Learning High Valyrian  
** Learning Astapori Valyrian  
* Tongues of Ice and Fire forums  

Kategorio:A Song of Ice and Fire
Kategorio:Fikcilingvoj