open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leni Riefenstahl

**Leni RIEFENSTAHL** [leni RIfenŝtal], aŭ plennome: **Berta Helene Amalie RIEFENSTAHL** (naskiĝis la 22-an de aŭgusto, 1902, mortis la 8-an de septembro, 2003 ) estis germana dancistino, aktorino, reĝisorino, filmistino kaj fotistino.

## Ĝeneralaĵoj 
Pro sia proksimeco al la naziismo kaj speciale al Adolf Hitler, Leni Riefenstahl estas unu el la plej forte pridisputataj personoj en la germana filmhistorio. Kritikuloj opinias, ke ŝiaj filmoj dum la nazia periodo gloras la nazian ideologion. Tamen la estetika valoro de ŝia arto estas vaste agnoskata.

## Vivo 
### 1920-aj jaroj kaj Dua Mondmilito 
[eta|250ra|Riefenstahl dum filmado de [Olimpio (filmo 1938)|*Olimpia* en 1936]]

Leni Riefenstahl naskiĝis en Berlino. Ŝi komencis sian karieron kiel dancistino. En la jaro 1923 ŝi unuafoje aperas kiel solodancistino en Munkena teatro, sed malmultajn monatojn poste ŝi pro vundita genuo forlasis la dancadon kaj fariĝis aktorino. En 1932 ŝi unuafoje reĝisoris, kaj trafis per sia filmo *Das blaue Licht* la atenton de Hitler.

Poste estiĝis kelkaj propagandaj filmoj pri la nazia partio, ekz. *Sieg des Glaubens* (= *Venko de la kredo*) kaj *Triumph des Willens* (= *Triumfo de la volo*). En 1936 ŝi dokumentis la Olimpikojn en Berlino - financate de la reĝimo.

### Post la Dua Mondmilito 
Post la Dua Mondmilito Leni Riefenstahl estis la celo de akraj kritikoj, atakoj kaj eĉ akuzoj. Ŝi mem ĉiam kontestis la kritikojn pri subteno de la nazia reĝimo kaj emfazis, ke ĉiuj filmoj havis nur dokumentan karakteron.

En 1958 mallongigita versio de ŝia filmo pri la Olimpikoj venis al la kinejoj, sed ne rikoltis grandan sukceson. En 1973 ŝi publikigis fotaron pri afrika tribo: *Die Nuba, Menschen wie vom anderen Stern*. Unu jaron poste ŝi - indikante falsan aĝon - lernis plonĝi kaj foti subakve. Ekde tiam ŝi laboris ĉefe kiel fotistino.

En septembro 2003, du semajnojn post sia 101-a naskiĝtago Leni Riefenstahl mortis en Pöcking, Bavario.

## Listo de filmoj 
### Reĝisoraj laboroj 
* *Das blaue Licht* (1932)
* *Sieg des Glaubens* (1933)
* *Triumph des Willens* (1934)
* *Tag der Freiheit - unsere Wehrmacht* (1935)
* *Olympia*: - Parto 1: *Fest der Völker*, Parto 2: *Fest der Schönheit* (1938)
* *Tiefland* (1954)
* *Impressionen unter Wasser* (2002)

### Aktoraj laboroj 
* *Der heilige Berg* (1926)
* *Der große Sprung* (1927)
* *Stürme über dem Montblanc* (1930)
* *Der weiße Rausch* (1931)
* *SOS Eisberg* (1933)

## Eksteraj ligiloj 
* http://leni-riefenstahl.de 
* http://wsws.org/articles/2003/sep2003/rief-s15.shtml 
* http://www.leni-riefenstahl.de 
* http://www.riefenstahl.org 

Kategorio:Germanaj dancistoj
Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Germanaj reĝisoroj
Kategorio:Germanaj fotistoj
Kategorio:Germanaj centjaruloj
Kategorio:Germanaj virinoj
928

En la jaro **928** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Leono la 6-a iĝis papo;
*Stefano la 7-a iĝis papo;

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*Papo Johano la 10-a;
*Papo Leono la 6-a;
929

En la jaro **929** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*7-a de oktobro: Karolo la 3-a, reĝo de Francio, naskiĝis la 17-an de septembro 879.
931

En la jaro **931** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Johano la 11-a iĝis papo;

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Niederhasli kiel *Hasila* (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).

## Naskiĝoj 
*Taksony, princo de Hungario, mortis 971.

## Mortoj 
*Uda, imperiestro de Japanio;
*Stefano la 7-a, papo;
932

En la jaro **932** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Ramiro la 2-a (Leono) konkeris Madridon al Maŭroj.
*Kordobo konkeris Toledon.

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*
933

En la jaro **933 post Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
*La reĝo Rodolfo cedis al Vilhelmo la 1-a, la filo de Rollo, la duoninsulon Cotentin kaj la regionon de Avranches.

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*Al-Munis
1073

En la jaro **1073** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Shirakawa iĝis imperiestro de Japanio.
*Gregorio la 7-a iĝis papo.

## Naskiĝoj 
*Leopoldo la 3-a Sankta, markgrafo de Aŭstrio, sanktulo, protekta patrono de Aŭstrio.
  
## Mortoj 
*Sankta Johano Gvalberto.
*Go-Sanjo, imperiestro de Japanio.
*Aleksandro la 2-a, papo.
934

En la jaro **934** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Fondo kaj Ekkonstruo de la Monaĥejo Einsiedeln en Kantono Ŝvico, Svislando.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*
935

En la jaro 935 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Politika krizo en Koreio

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*28-a de septembro: Sankta Venceslao, nacia sanktulo de Bohemio kaj Ĉeĥio (naskiĝis ĉirkaŭ 907)
Poleymieux-au-Mont-d'Or

'''Poleymieux-au-Mont-d'Or''' estas komunumo en la metropolo Liono en Francio. Naskiĝloko de André Marie Ampère, ĝi entenas muzeon dediĉitan al la fama sciencisto.

## Geografio 
eta|maldekstra|Limoj de la komunumo
Poleymieux-au-Mont-d'Or etendiĝas sur  kaj havis &#160;loĝantojn laŭ la lasta oficiala nombro de , tiel ke la loka loĝdenso estas po  homoj laŭ kvadrata kilometro.

## Eksteraj ligiloj 
* Muzeo Ampère 

Kategorio:Komunumoj de Metropolo Liono
1064

En la jaro **1064** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj
*Turkoj konkeris Armenion;
*Koimbron konkeris Sisnando, en nomo de Ferdinando la 1-a (Kastilio);
*Belgradon konkeris hungaroj;
*Portugalio adoptas la julian kalendaron
*Fino de lukto pro trono de Hungario;

## Unuaj dokumentaj mencioj
*Birrenlauf kiel *Biralophon* (hodiaŭ komunumo Schinznach-Bad en Kantono Argovio en Svislando).
*Brugg kiel *Bruggo* (hodiaŭ urbo en Kantono Argovio en Svislando).
*Frick kiel *Fricho* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Gersau kiel *Gersouwe* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝvico en Svislando).
*Hermetschwil kiel *Hermenswil* (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Hermetschwil-Staffeln en Kantono Argovio en Svislando).
*Remigen kiel *Ramingen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Thalheim kiel *Taleheim* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

## Naskiĝoj
*

## Mortoj
*Otokaro la 1-a de Stirio
936

En la jaro **936** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Leono la 7-a iĝis papo.
*Ludoviko la 4-a (Francio) surtroniĝis.
*Goryeo (Koreio) venkis Silla-n.

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*Henriko la 1-a imperiestro de la Sankta Romia Imperio
937

En la jaro **937** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*

## Naskiĝoj 
*Li Ju, lasta imperiestro de la Suda Tang dinastio, mortis 978.

## Mortoj 
*
938

En la jaro **938** post Kristo okazis interalie:

## Eventoj 
* fino de Ŝila dinastio en Koreio.
* La kristana monaĥejo "Domo de Maron" en Sirio estas detruita de Araboj.

## Naskiĝoj 
*Hugo Kapeto, reĝo de Francio, mortis la 24-an de oktobro 996.

## Mortoj 
*
939

En la jaro **939** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Stefano la 8-a iĝis papo;

## Naskiĝoj 
*Harald la 1-a de Danio, reĝo de Danio (mortis ĉirkaŭ 986)
*Romano la 2-a, orient-romia imperiestro

## Mortoj 
* 27-a de oktobro: Atelstano, unua reĝo de Anglio.
*Leono la 7-a, papo.
941

En la jaro **941** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*

## Naskiĝoj 
*Lotaro, reĝo de Okcidenta Frankio (m. 986)

## Mortoj 
*
Vanioj

Pranorvege/praislande **vanir**.

En nord-ĝermana mitologio, la vanioj estis unu el la du ĉefaj difamilioj; la alia estis la azoj.

La vanioj estis ĉefe fekundecdioj, kaj ilia kulto eble estis pli antikva ol tiu de la azoj. La solaj vanioj, kies nomoj estas konataj, estas la vir-vanioj Njórdhr kaj Freyr (patro kaj filo), kaj la vaniino Freja (fratino de Freyr). Laŭ la mitologio, tiuj tri vivis inter la azoj kiel ostaĝoj post la fino de milito inter la du di-familioj - vidu ankaŭ Gullveig.

Por vanioj, sed ne por azoj, incesto estis praktikata; tiel, Freyr kaj Freyja estis infanoj de Njórdhr kaj lia fratino (kies nomo estas nekonata).
Rose Ausländer

**Rose AUSLÄNDER** [roze Aŭslender], origine: Rosalie Beatrice Ruth SCHERZER (naskiĝis la 11-an de majo, 1901, mortis la 3-an de januaro, 1988) estis germana poetino.

Naskiĝinte en Czernowitz (nuntempe: Ĉernivco en Ukrainio), la filino de juda familio studis literaturon kaj filozofion en sia hejmurbo, sed ĉesigis la studadon post la morto de la patro en 1920. En 1921 ŝi kune kun sia estonta edzo Ignaz AUSLÄNDER elmigris al Usono. La paro geedziĝis en la jaro 1923, sed disiris tri jarojn poste. Kvankam ŝi ekde 1926 estis usona civitanino, ŝi en 1931 revenis al sia patrujo, por flegi sian malsanan patrinon. Dum tiu tempe ŝi ekkonis la grafologon Helios HECHT; ŝi vivas kun li ĝis 1936. La usonan civitanecon ŝi intertempe perdis, ĉar ŝi dum pli ol tri jaroj ne plu vivis tie. Post la fino de ŝia amrilato, ŝi transloĝiĝis al Bukareŝto.

Sian unuan poemaron Rose Ausländer publikigis en la jaro 1939 en Czernowitz. Ekde 1941 ŝi devis kaŝi sin kaj sian familion de la nazioj, kiuj okupis la urbon. Ŝi konatiĝis kun Paul Celan, kiu esence influis ŝian verkadon. En 1944 ŝi denove elmigris al Usono kaj kvar jarojn poste ŝi rericevis la usonan civitanecon. Ŝi komencis verki angle kaj nur ekde 1956 ŝi denove verkis germanlingve.

Ekde 1966 Rose Ausländer vivis en Okcidenta Germanujo. Pro grava artrito ŝi ekde 1978 devis dikti siajn tekstojn, ĉar ŝi ne plu povis mem skribi. Gajninte multajn literaturpremiojn, ŝi mortis en Düsseldorf.

## Listo de verkoj 
* *Der Regenbogen* (poemoj, 1939)
* *Blinder Sommer (poemoj, 1965)
* *36 Gerechte* (poemoj, 1967)
* *Inventar* (poemoj, 1972)
* *Andere Zeichen* (poemoj, 1974)
* *Ohne Visum* (poemoj kaj lirika prozo, 1974)
* *Doppelspiel* (poemoj, 1977)
* *Es ist alles anders* (poemoj, 1977)
* *Mutterland* (poemoj, 1978)
* *Mein Atem heißt jetzt* (poemoj, 1981)
* *Mein Venedig versinkt nicht* (poemoj, 1982)
* *Einverständnis* (poemoj, 1982)
* *Festtag in Manhattan* (poemoj, 1985)
* *Ich spiele noch. Neue Gedichte* (poemoj, 1987)

## En Esperanto aperis 
*Momentoj el eterno* / Rose Ausländer. Trad. de Franz-Georg Rössler.
Grafiko de Rita Rössler-Buckel. - [1. eld.] - [Gerlingen]: Eld. Blajĥero, [1989]. - 116 p. : ilustr.
ISBN 3-88350-506-4

*Lasta reveno* / Rose Ausländer. Trad. de Franz-Georg Rössler.
Grafiko de Rita Rössler-Buckel. - [Dudenhofen]: Eld. Ponto,
[1994]. - 79 p. : ilustr.
ISBN 3-9803793-2-9

## Eksteraj ligiloj 
* 8http://www.roseauslaender-stiftung.de Fondaĵo *Rose Ausländer'', paĝoj germanlingvaj]
* https://web.archive.org/web/20040323193443/http://de.geocities.com/martinhainz/Rose_Auslaender
* http://www.fembio.org/frauen-biographie/rose-auslaender.shtml
* http://bookweb.kinokuniya.co.jp/htm/4805753064.html

Kategorio:Germanaj poetoj
La liberazione di Ruggiero

"**La liberazione di Ruggiero** dall'isola d'Alcina" estas opero de Francesca Caccini (naskiĝis en 1587, mortis probable en 1645) komponita en 1624.

Fono kaj enhavo de la verko estas la temo "Orlando Furioso" de la itala poeto Ludovico Ariosto (naskiĝis la 8-an de septembro 1474, mortis la 6-an de julio 1533).

La opero kreiĝis laŭ nova (muzika) stilo, "seconda pratica" kiun kreis ĉefe ŝia patro Giulio Caccini (Le nuove musiche 1601).

*La liberazione di Ruggiero* enhavas dancajn scenojn kaj ĉevalan baleton, kiuj ĉirkaŭas la agon.

Estis ĝi la unua opero komponita fare de virino.

Kategorio:Itallingvaj operoj
Apalaĉaj Montoj

La **Apalaĉaj Montoj** () formas montaran ĉenon kiu etendiĝas de suda Kebekio, Kanado al Alabamo, Usono. La plej alta punkto en la ĉeno estas Monto Mitchell je 2038.6 m en Norda Karolino. Ĝi estas la plej alta punkto oriente de la Rivero Misisipo.

La nomo supozeble devenas de la nomo de nun malaperinta indian-tribo, la *Apalaĉi*.

## Bildaro 

Dosiero:RainySmokies.jpg|
Dosiero:Appalachian map.svg|
Dosiero:WV plateau.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Aleganoj
* Apalaĉio
* Blukresta Montaro
* Katskil-Montaro
* Adirondakoj

Kategorio:Montaroj en Usono
Kategorio:Montoj en Usono
Kategorio:Montoj en Kanado
Kategorio:Montoj kun alteco inter 2000 kaj 2999 m
Bo Holmberg

**Bo Lindor HOLMBERG** (naskiĝis la 1-an de julio 1942 - 10-a de februaro 2010) estis sveda politikisto, guberniestro de Södermanland kaj vidvo de Anna Lindh (1957–2003), eksa ministro pri eksterlandaj aferoj. 

Lia unua grava politika rolo estis kiel Membro de la Gubernia Konsilio de Västernorrland de 1976 ĝis 1982. En 1982 li fariĝis Ministro pri Municipaj Aferoj en la nova socialdemokratia registaro kaj en la sekva jaro Ministro pri Civilaj Aferoj, kie li restis ĝis 1988.

Li poste estis membro de la Riksdag, reprezentanta sian hejman regionon Västernorrland ĝis kiam li fariĝis Guberniestro de Södermanland la 1-an de julio 1996. 

En 1991 li edziĝis al Anna Lindh, kiu kun li naskis du filojn.

Kategorio:Svedaj politikistoj
Kategorio:Svedaj socialdemokratoj
David Kelly

**D-ro David KELLY** (naskiĝis la , mortis la ) estis spertulo pri biologia militado kaj laboris por la brita Ministerio pri Ŝtatdefendado.

Kelly naskiĝis en Kimrio, studis ĉe la Universitato de Leeds, kaj poste magistriĝis ĉe la Universitato de Birmingham. En 1971 li doktoriĝis pri mikrobiologio ĉe la Universitato de Oxford. En 1984 li fariĝis ŝtata servisto, laborante en Porton Down, kaj estis tiom alte respektata ke li fariĝis ĉefo de la mikrobiologia fako. 

Poste, li laboris por la Ministerio pri Ŝtatdefendado, kaj la Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj. Lia rolo tiea inkluzivis la respondecon informi al ĵurnalistoj pri temoj rilataj al ŝtata defendado.

Kelly antaŭe laboris en Irako kiel inspektisto de armiloj por la UN kaj vizitis la landon 37 fojojn kiel membro de UNSCOM. Lia laboro en tiu kampo instigis al Rolf Ekeus nomumi lin por ricevi Nobelpremion.

D-ro Kelly edziĝis al Janice, kaj kun li ŝi naskis tri filinojn - Sian, 32, kaj ĝemelojn Rachel and Ellen, 30. Kvar jarojn antaŭ sia morto, li fariĝis bahaano.

## La Skandalo Kelly 
La 18-an de julio oni trovis la korpon de Kelly en arbaro apud lia hejmo proksime al Oksfordo, kun pojna tranĉo. Laŭ la polico, li verŝajne mortigis sin.

Li fariĝis renoma pli frue en julio 2003 kiam la Brita Registaro ekkredis ke li verŝajne estis la fonto de BBC raporto pri Irako en junio 2003. La raporto diris ke grava registara informisto provis vigligi (*sex up* angle) registaran dosieron por provi pliigi publikan subtenon por milito kontraŭ Irako.

Laŭ la BBC, la registaro pretendis ke Irako havas amasdetruajn armilojn kiujn ĝi povus lanĉi post nur 45-minuta averto. La BBC diris ke ili havas gravan kontaktulon en la Ministerio pri Ŝtata Defendado, kiu diris en intervjuo kun ĵurnalisto el la BBC ke malveras tiu pretendo. Unu monaton poste, La Ŝtatsekretario pri Ŝtata Defendado skribis al la BBC kaj al diversaj gazetoj dirante ke Kelly estas tiu kontaktulo.

Poste, D-ron Kelly intervjuis dufoje parlamenta komitato por esplori la aferon. La duan fojon, la komitato anoncis ke li estas "nefidinda atestulo". La sekvan tagon, oni trovis lian kadavron.

## Politikaj Postsekvoj 
La morto de Kelly kaŭzis grandegan skandalon en Britio, kies plenaj postsekvoj restas ankoraŭ vidotaj.

Post lia morto, la registaro anoncis ke ĝi malfermos oficialan enketon pri la skandalo. La BBC anoncis ke ili provizos la plenan intervjuon kun Kelly al tiu enketo.

Pro la skandalo okazis enorma kverelo inter la registaro kaj la BBC, dum kiu la BBC devis forte defendi la kvaliton de siaj raportoj. Ĉar Kelly diris ke li ne kredas ke li estas la ĉefa fonto de la BBC raporto, multaj gazetoj publikigis opinion ke la BBC mem vigligis (*sexed up*) sian raporton, sed la BBC diras ankoraŭ ke tute ĝustas la raporto.

Estas fakte malfacile scii kiom gravis Kelly, kaj kiom li sciis. Laŭ la registaro, Kelly ne estis centra persono, sed laŭ aliaj, li estis tiom grava, ke la sekreta servo pri internaciaj aferoj MI6 ofte petis lian opinion pri Irako kaj aliaj temoj.

Kategorio:Mikrobiologoj
Kategorio:Britaj biologoj
Kategorio:Eminentuloj Bahaaj
Johnny Cash

**Johnny CASH** (naskiĝis **J. R. CASH** la 26-an de februaro 1932, mortis la 12-an de septembro 2003) estis usona kantisto de kontrea muziko - muzikstilo populara origine ĉe usonaj suduloj - kaj ankaŭ verkisto de kantotekstoj.

## Popularaj kantoj 
* "Hey Porter"
* "Cry, Cry, Cry"
* "Folsom Prison Blues"
* "I Walk the Line"
* "Don't Take Your Guns to Town"
* "Ring of Fire"
* "Orange Blossom Special"
* "Daddy Sang Bass"
* "A Boy Named Sue"

## Eksteraj ligiloj 
* Muzikvideo de kanto "Hurt" de Johnny Cash 
* Oficiala retpaĝaro de Johnny Cash

Dosiero:Johnny Cash-Nixon.jpg|
Dosiero:Cashcartergrab.jpg|
Dosiero:J Cash.jpg|

Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Kontreaj kantistoj
Kategorio:Usonaj gitaristoj
Kategorio:Gajnintoj de Premio Grammy
Kategorio:Bluskantistoj
Kategorio:Gospelaj muzikistoj
Suda Karolino

**Suda Karolino** - angle *South Carolina*, prononco laŭ la sistemo IFA [] - estas unu el la subŝtatoj de Usono, laŭ enlanda kutimo ankaŭ foje nomataj simple "ŝtatoj", ĉar tio pli similas al la angla vorto "*states*", kvankam ne vere temas pri suverenaj ŝtatoj laŭ la difino de internacia juro. Ĝi estis unu el la 13 pra-usonaj kolonioj, kiuj ribelis kontraŭ la brita rego en la Usona Revolucio. Ĝia norda limo estas Norda Karolino, ĝia suda kaj okcidenta limo estas Georgio, kaj oriente estas la Atlantika Oceano. La Karolinoj nomiĝas honore de la Brita Monarĥo Karolo la 1-a de Anglio.

Suda Karolino fariĝis la 8-a subŝtato de Usono je la 23-a de majo 1788, post la epoko de Provinco Karolino.

Suda Karolino estis la unua subŝtato kiu provis secesii el la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, por starigi la Konfederaciitajn Ŝtatojn de Ameriko, kaŭzante la Usonan Enlandan Militon. La unua batalo de tiu ĉi milito okazis ĉe fortikaĵo *Sumter*, kiu situas sur insulo en la haveno Charleston.

* Loĝantaro:  (en 2000)
* Ĉefurbo: Columbia

## Aliaj urboj 
* Anderson
* Greenville
* Spartanburg

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kantonoj de Suda Karolino

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Suda Karolino
Norda Karolino

**Norda Karolino** (, prononco laŭ la sistemo IFA []) estas unu el la subŝtatoj ĉe la sudorienta marbordo de Usono, historie enlande nomataj simple "*states*", do "ŝtatoj", kvankam ne vere temas pri suverenaj ŝtatoj laŭ la difino de internacia juro. Najbaraj subŝtatoj estas Suda Karolino kaj Georgio (en la sudo), Tenesio (en la okcidento) kaj Virginio (en la nordo).

La ĉefurbo de Norda Karolino estas Raleigh, la plej multajn loĝantojn havas Charlotte.

## Historio 
Antaŭ la alveno de la unuaj eŭropanoj, loĝis en Norda Karolino kelkaj indianaj triboj: ĉerokoj, lumbioj, muskogoj, kaj tuskaroroj. Ankaŭ kataŭboj loĝis tie, sed ekde kiam, estas temo malklara.

La unua eŭropano en Norda Karolino estis Giovanni da Verrazano en 1524.

Inter 1580 kaj 1590 Anglio dufoje provis fondi koloniojn en Norda Karolino, nome provinco Karolino. Ambaŭ provoj fiaskis. Nur komence de la 17-a jarcento sukcesis daŭra loĝado de eŭropanoj en Norda Karolino. En 1705 oni fondis Bath, la unuan urbon en Norda Karolino.

Norda Karolino estis unu el la 13 pra-usonaj kolonioj, kiuj ribelis kontraŭ la brita rego en la Usona Revolucio.

Dum la Usona Enlanda Milito (1861–1865) Norda Karolino apartenis al la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko.

## Loĝantoj 
La loĝantaro de Norda Karolino kreskis de  milionoj en 1990 al 8 milionoj en 2000.

Proksimume 100 000 loĝantoj de Norda Karolino estas indianoj. La plejparto el ili apartenas al la ĉerokoj kaj la lumbioj.

Sian nomon ricevis Norda Karolino honore al la brita reĝo Karlo la 1-a.

## Urboj 
Inter la plej grandaj urboj de Norda Karolino estas:
* Ashboro
* Asheville
* Bryson City
* Chapel Hill
* Charlotte
* Durham
* Fayetteville
* High Point
* Greenville
* Greensboro
* Hickory
* Raleigh
* Wilmington
* Winston-Salem

## Servoj 
* Apalaĉa Ŝtata Universitato

## Esperanto-movado 
Ekzistas Esperanto-Societo de la Karolinoj kaj Virginio http://www.esperanto-nc.org/. Lokaj grupoj estas en la Triangulo (Raleigh, Durham, Chapel Hill), Charlotte/Davidson kaj Boone/Blowing Rock.

UEA havas delegitojn en Blowing Rock kaj Durham.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Okcidenta Virginio

**Okcidenta Virginio** (angle *West Virginia* [ŭest virĜINia]) estas subŝtato de Usono. Ĝi fariĝis la 35-a ŝtato de Usono je la 20-a de junio 1863.

Kiam Virginio secesiis el la Unio en 1861, la okcidenta parto reorganiziĝis kaj en 1863 estis permesita re-eniri la Union kiel aparta ŝtato.

Malgraŭ la malebena tereno, kiu malfaciligas transportadon, kultivado restis la centro de la ekonomio ĝis la fino de la 19-a jarcento, kiam karbo-minado kaj aliaj eltiraj industrioj evoluis. Post la Dua Mondmilito ankaŭ aperis la industrioj de ŝtalo kaj kemia fabrikado. Malgraŭ riĉaj naturaj rimedoj, la ŝtato longe estas unu el la plej malriĉaj ŝtatoj en Usono.

**Loĝantaro:** 1.810.354. (en 2003; 1.808.344 en 2000)
**Areo:** 62.755 km²
**Ĉefurbo:** Charleston
**Aliaj urboj:** Beckley, Wheeling

eta|maldekstra|120px|subŝtata dolarkvarono
En Okcidenta Virginio vivas nur 0,2 % da etnaj amerikanoj, do preskaŭ la tuta loĝantaro formiĝis per enmigrado. Tamen el la nuna (2003) loĝantaro nur 1,1 % estis naskitaj eksterlande, tio estas la plej malalta valoro en Usono.

## Geografio 
* Kanawha (rivero)
* Norda Patotenilo de Okcidenta Virginio
* Orienta Patotenilo de Okcidenta Virginio

## Eksteraj ligiloj 
*TTT-ejo de Okcidenta Virginio en la angla http://www.state.wv.us*

!
Asheville (Norda Karolino)

frame|dekstra|Asheville sur la mapo de Norda Karolino
eta|250px|Asheville tagmeze
[eta|180px|Urbodomo de *Asheville*, modela ekzemplo de la stilo *[Art Deco* de la 1920-oj.]]

**Asheville** (AŜ-vil) estas urbo en la okcidenta montara regiono de Norda Karolino. Ĝi situas sur altebenaĵo inter la montaroj *Great Smoky* kaj *Blue Ridge* de Sud-Apalaĉio ĉe la kunfluiĝo de la riveroj *Swannanoa* kaj *French Broad*. Ĝi estas la ĉefurbo de Kantono *Buncombe*.

* **loko**: 
* **areo:** 107 km²
* **loĝantaro:** 68.889 (2000 popolnombrado)
* **horzono:** GMT-5h

Unue loĝis indianoj en la lando sur kiu situas la hodiaŭa *Asheville*, ĉefe la ĉerokoj. Arĥeologiaj datenoj indikas, ke oni unue okupis la lokon antaŭ 10&nbsp;000 jaroj.

La skriba historio de la loko komenciĝis kiam Hernando De SOTO pasis tra la regiono en 1540. Komerco inter la ĉerokoj kaj la eŭropaj ekloĝantoj komenciĝis en 1643 laŭ jam establitaj indianaj padoj kiuj trais la hodiaŭan *Asheville*-sidejon.

Samuel W. Davidson kaj lia familio estis la unuaj eŭropanaj loĝantoj en la nuna Kantono *Buncombe*. Ili ekloĝis ĉe *Christian Creek* en la valo *Swannanoa* en 1784. Lin poste mortigis indianoj, kaj li estis enterigita sur monto *Jones*.

Daŭra setlejo establiĝis en 1785, tiam nomata *Eden Land*. La 5-an de decembro, 1791 establiĝis Kantono *Buncombe*. Post jaro, John Burton komencis novan setlejon, kiun li nomis *Morristown*. Tri jarojn poste, la urbo oficialiĝis kaj renomiĝis *Asheville* honore al la guberniestro Samuel Ashe.

En 1828 kompletiĝis vojo, kiu sekvas la fluon de la rivero *French Broad*, al orienta Tenesio. Homoj veturantaj laŭ tiu vojo povis trairi *Asheville*-on. En 1878 la urbo (kaj la regiono de okcidenta Norda Karolino) ricevis la titolon *La Lando de la Ĉielo*.

En 1880 la fervojkonstruistoj finfine sukcesis trapasi la montaran limon, kaj *Asheville* eniris novan epokon. Konstruiĝis multaj luksaj hoteloj, kaj ankaŭ la fama *Biltmore House* de George Vanderbilt.

## Ĝemel-urboj 
* Vladikavkaz (Nord-Osetio, Rusio) (1990-)
* San Cristóbal de las Casas (Chiapas, Meksiko) (1994-)
* Karakol (Kirgizio) (1994-1999)
* Saumur (Maine-et-Loire, Francio) (1996-)
* Karpenisi (Evritanio, Grekio) (2004-)
* ...

## Esperanto-movado 
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

## Eksteraj ligiloj 
* City of Asheville, North Carolina  Oficiala registara retpaĝo. Angle.

Kategorio:Urboj de Norda Karolino
Ludwig Thoma

**Ludwig THOMA** [ludvig toma] (naskiĝis la 21-an de januaro, 1867, mortis la 26-an de aŭgusto, 1921) estis germana verkisto.

Ludwig Thoma naskiĝis en Oberammergau, studis forstosciencon en Aschaffenburg kaj juron en München kaj Erlangen. Poste li laboris kiel advokato, sed en la jaro 1899 li forlasis tiun ĉi karieron kaj fariĝis redaktoro de la satira revuo *Simplicissimus*. Ekde 1907 li kune kun Hermann Hesse redaktis la revuon *März* kaj ekde 1911 li vivtenis sin kiel libera verkisto.

En siaj verkoj li priskribis la vivon de la bavaraj kamparanoj. Kvankam li moke kritikis filistrecon, hipokritecon kaj burokration, li ekde 1914 ŝanĝis sian politikan sintenon kaj montris pli kaj pli naciismajn, kontraŭdemokratiajn opiniojn.

Ludwig Thoma mortis en la bavara urbeto Rottach (nuntempe: Rottach-Egern).

## Listo de verkoj 
* *Agricola. Bauerngeschichten* (rakontoj, 1897)
* *Die Medaille* (komedio, 1901)
* *Die Lokalbahn* (komedio, 1901)
* *Lausbubengeschichten* (rakontoj, 1905)
* *Andreas Vöst* (romano, 1906)
* *Tante Frieda. Neue Lausbubengeschichten* (rakontoj, 1907)
* *Moral* (komedio, 1909)
* *Briefwechsel eines bayerischen Landtagsabgeordneten* (satiraj fikciaj leteroj, 1909)
* *Der Wittiber* (romano, 1911)
* *Jozef Filsers Briefwexel* (satiraj fikciaj leteroj, 1912)
* *Altaich* (romano, 1918)
* *Münchnerinnen* (romano, 1919)
* *Der Ruepp* (romano, eld. 1922)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.uni-regensburg.de/Fakultaeten/phil_Fak_IV/Germanistik/gajek/thoma.htm 
* http://www.dorn-stephan.de/ahnen/THOMA.HTM 

Thoma
Sildavio

**Sildavio** estas fikcia lando en la balkana regiono, kaj aperas plurfoje en la Aventuroj de Tinĉjo. Ĝi aperas unuafoje en la rakonto ''La Sceptro de l'Reĝo Ottakar*.

Ĝi estas konata ankaŭ per la nomo *La Regno de la Nigra Pelikano*, kaj laŭ multaj tre similas al slava Belgio, la devenlando de la kreinto de Tinĉjo, Hergé.

* **Registaro**: Reĝlando
* **Ĉefurbo**: Klow, kiu troviĝas ĉe la kuniĝo de la riveroj Moltus kaj Wladir.
* **Aliaj urboj**: Niedzdrow, Istow, Dbrnouk, kaj Zlip
* **Lingvo**: La sildava - kiun priskribis la kreinto Hergé sufiĉe detale

Dum la tempo de *La Sceptro de l'Reĝo Ottokar*, Sildavion regas Muskar la 12-a.

De kie devenas la sildava gento estas necerte. La moderna Sildavio formiĝis en 1127 kiam tribestro Hveghi forpelis la turkajn konkerintojn, kaj ekuzis la nomon Muskar. En 1195 Bordurio konkeris la landon, kaj okupis ĝin ĝis 1275 kiam forpelis ilin Reĝo Ottokar IV. Li diktis ke la reganto de Silvadio nepre ĉiam tenu la Reĝan Sceptron. Se li ĝin perdos, li perdos ankaŭ sian rajton regi. Tiu kutimo estis vera leĝo de la lando ĝis 1939.

En 1939, Bordurio provis invadi la landlimon de Sildavio, dum komploto renversi reĝon Muskar la 12-a. La situacio tre similis al la nazia *Anschluss* en Aŭstrio en 1938, sed kun malsama konkludo. Kompreneble, Tinĉjo savis la situacion.

Dum la 1950-aj jaroj, Sildavio komencis sekretan kaj sukcesan spacesploran planon en la Regiono Sprodj. Spionoj el kaj Sildavio kaj Bordurio poste kidnapis Profesoron Helianto kiam ili provis akiri liajn planojn krei tute novan armilon.

Al sildavoj verŝajne tre plaĉas mineralakvo.

Aventuroj de Tinĉjo kiuj mencias Sildavion:
* *La Sceptro de l'Reĝo Ottokar* (1939)
* *Celo: La Luno* (1953)
* *Esplorantoj sur la Luno* (1954)
* *La Afero Helianto'' (1956)

## Vidu rete 
* La sildava lingvo (franca lingvo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.zompist.com/syldavian.html 
* http://g.courtial.free.fr/country8.htm 
* http://www.crwflags.com/fotw/flags/fic_tint.html 

Kategorio:Tinĉjo
Kategorio:Fikciaj landoj
Kategorio:Fikciaj reĝlandoj
Runo

**Runo** estas signo el iu el la runaj alfabetoj, malnovaj alfabetoj iam uzitaj en nord-eŭropaj landoj.

Ankaŭ multaj popoloj konservis tiun skribon aŭ memevoluigis propran signosistemon por la apartaj voĉoj, literoj ekz. el kojnoskribo. Ekz. la transilvaniaj hungaroj (sikuloj aŭ sekleroj) havis propran runoskribon, tielnomatan rovaĵon, kiun ili uzis kiel ornamaĵon sur lignaĵoj ĝis la 17-a jarcento. 

Dosiero:01 Runes of the Elder Futhark painted on little stones - Runen des älteren Futhark auf kleine Steine gemalt.jpg|
Dosiero:Old Futhark Runic alphabet.png|
Dosiero:02 Runes of the Younger Futhark painted on little stones - Runen des jüngeren Futhark auf kleine Steine gemalt.jpg|
Dosiero:Normalrunor, danska runor.png|
Dosiero:Swedish-Norwegian_Futhork_(short-twig_runes).png|
Dosiero:Futhark Hälsingland 15.png|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Orĥona runoskribo
* Runŝtono
* Etruska alfabeto
* Hungara runoskribo

## Eksteraj ligiloj 
* hungare kaj angle pri la hungara runoskribo
* aboco de la hungara runoskribo
* detale pri la hungara (sikula) runoskribo / ankaŭ angle/ kelkaj pensoj de la paĝo estas pridisputitaj en sciencaj rondoj

Kategorio:Runoj
Italo Svevo

**Italo SVEVO**, realnome: **Ettore SCHMITZ** (naskiĝis la 19-an de decembro, 1861, mortis la 13-an de septembro, 1928) estis itallingva verkisto.

Li naskiĝis en Triesto, kiel filo de juda komercisto de vitraĵoj. De 1873 ĝis 1878 li vivis en Germanio; reveninte al Triesto li fariĝis bankoficisto kaj poste entreprenisto.

Liaj unuaj du romanoj *Una vita* kaj *Senilità* (Maljuneco) aperintaj en 1892 kaj 1898 apenaŭ kaptis la atenton de la publiko, kaj li dum 25 jaroj nenion publikigis. Famon li tamen gajnis per sia amiko James Joyce, kiu malkovris la talenton de Svevo kaj subtenis lian karieron.

La 1-an de februaro de 1926 la franca revuo ''Le Navire d'Argent* tradukis pecon de *Senilità* kaj tri ĉapitrojn de lia tria psikologia romano *La coscienza di Zeno* (La Konscienco de Zeno): Komenciĝis la eŭropa literatura fortuno de Svevo.

La verkaro de Italo Svevo estas influita de la naturalismo kaj de la psikoanalizo de Sigmund Freud. Krom romanojn li verkis teatraĵojn, rakontojn kaj eseojn.

Svevo mortis dum trafikakcidento en Motta di Livenza.

Leopold Bloom estas fikcia protagonisto kaj heroo de la verko de James Joyce nome *Uliso*. Lia pilgrimado kaj trafoj en Dublino la 16an de junio 1904 respegulas, je pli banala kaj ĉiutaga skalo, tiujn de Uliso/Odiseo en Odiseado. La rolulo de Leopold Bloom estis inspirita de la tre proksima rilato de James Joyce kun Aron Ettore Schmitz (Italo Svevo), aŭtoro de *La coscienza di Zeno*. Tiu estas la filo de hungardevena judo kiu konvertiĝis al la protestantismo en Irlando, kiu siavice konvertiĝas al la katolikismo por edziĝo.

## Listo de verkoj 
* *Una vita* (romano, 1892)
* *Senilità* (romano, 1898)
* *La coscienza di Zeno* (romano, 1923)
* *Una burla riuscita* (rakontoj, 1928)
* *Un marito* (teatraĵo, eld. 1931)
* *Saggi e pagine sparse'' (eseoj kaj fragmentoj, eld. 1949)

Kategorio:Italaj verkistoj
Durham

**Durham** povas esti:

* Durham (Anglio), ĉefurbo de la samnoma
** graflando Durham
* Durham (Arkansaso)
* Durham (Florido)
* Durham (Georgio)
* Durham (Iovao)
* Durham (Ilinojo)
* Durham (Indianao)
* Durham (Kalifornio)
* Durham (Kanado)
* Durham (Kansaso)
* Durham (Kolorado)
* Durham (Konetikuto)
* Durham (Majno)
* Durham (Misurio)
* Durham (Montano)
* Durham (Norda Karolino)
* Durham (Nov-Hampŝiro)
* Durham (Nov-Ĵerzejo)
* Durham (Nov-Jorkio)
* Durham (Oklahomo)
* Durham (Oregono)
* Durham (Pensilvanio)
* Durham (Teksaso)
* Durham (Vajomingo)
* Durham (Vaŝingtonio)
* Durham (Viskonsino)
* Durham Center (Konetikuto)
* Durham Downs (Aŭstralio)
* Durham Furnace (Pensilvanio)
* Durham Hill (Viskonsino)
* Durham Park (Kansaso)
* Durham Park (Nov-Ĵerzejo)
* Durham Town (Georgio)
* Durhamtown (Kentukio)
* Durhamville (Nov-Jorkio)
* Durhamville (Tenesio)
Annalisa Cima

**Annalisa CIMA** *annaLIsa ĈIma* (naskiĝis la 20-an de januaro, 1941) estas itala poetino.

En 1968 Cima konatiĝis kun la poeto Eugenio Montale, kiu tiutempe havis jam pli ol 70 jaroj, kaj fariĝis lia lasta muzo. Ŝi helpis lin organizi la verkon *Diario postumo* ("Postmorta taglibro"), serion de poemoj celitan por eldono post lia morto kiel ludo kontraŭ liaj kritikoj. Kvankam la plejparto de hodiaŭaj kritikoj opinias la poemojn aŭtentaj, iuj akuzis Cima pri verkado de la poemoj el konversacioj kun Montale, kaj iuj eĉ kredis ke ŝi tute falsigis ilin.

## Eksteraj ligiloj 
* Annalisacima.com (*itale*)

Kategorio:Italaj poetoj
Apalaĉio

eta|180px|Apalaĉiaj regionoj de usono
**Apalaĉio** aŭ **Apalaĉujo** (angle *Appalachia*) estas geografie kaj kulture difinita parto de orienta Usono, respondante pli-malpli al la regiono de la Apalaĉa Montaro, kaj estas oficiale agnoskita de la Usona registaro kiel 13 ŝtatoj kaj 406 kantonoj. La nomo devenas de la indian-tribo, Apalaĉoj.

Partoj de ĉi tiuj ŝtatoj inkluzivas en Apalaĉio: Alabamo, Georgio, Kentukio, Marilando, Misisipio, Norda Karolino, Nov-Jorkio, Ohio, Okcidenta Virginio, Pensilvanio, Suda Karolino, Tenesio, Virginio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.virginia.org/site/features.asp?FeatureID=191  
Kategorio:Geografio de Usono
Pio el Pietrelcina

eta|200px|Juna Padre Pio kun siaj stigmatoj
[200px|eta|Statuo de Padre Pio en [Romo]]
**Sankta patro Pio** (aŭ itale **Padre Pio**), oficiale **Sankta Pio el Pietrelcina** (la 25-a de majo 1887 – la 23-a de septembro 1968) estis italo, pastro, kiu havis stigmatojn dum multaj jaroj (ekzakte 50 jaroj). Li fariĝis fama per tio, ke li faris miraklojn kaj kapablis klarvidi, oni atribuis al li ankaŭ la kapablon de dulokiĝo. 

## La vivo 
Li naskiĝis en Pietrelcino en Italio kaj estis baptita en la preĝejo de Sankta Anna en Pietrelcino. En la infana aĝo de 16 jaroj li eniris la 6-a de januaro 1903 en novicaton de kapucena monaĥejo por viroj en Morcone, kie la 22-an de januaro li vestis la franciskanan frokon kaj la nomon "frato Pio". Poste li ĵuris simplajn ordenajn promesojn (t.n. profesojn) kaj la 27-an de januaro 1907 li ĵuris la glorajn (t.e. solenajn kaj publikajn) ordenajn konfesojn.

En la jaro 1910 li estis ordinigita kiel pastro en la katedralo de Benevento. Kiam li estis postenigita ĉe Santa Maria degli Angeli en Pietrelcina, aperis ĉe li stigmatoj. Pro sanproblemoj li restis kun sia familio ĝis la jaro 1916. Poste li foriris je postulo de liaj superuloj al la monaĥejo en San Giovanni Rotondo, kaj restis tie ĝis sia morto. Dum la jaroj 1917-1918 li servis ĉe italaj militaj help-unuoj. Li ellaboris konstruplanojn por la Domo por mildigi doloron al suferantoj en la jaro 1940; tiu ĉi hospitalo estis malfermita en San Giovanni Rotondo dum la jaro 1956.

Dum la tempo de komunisma totalismo li ekz. profetis ankaŭ al František Tomášek, al Praga arĥiepiskopo, ke tiu ne mortos, ĝis kiam ne estos lia patrolando Ĉeĥoslovakio libera (tiu arĥiepiskopo tre engaĝis en la forigado de la komunisma registaro de la lando kaj mortis post la fino de la diktaturo en la jaro 1991).

Patro Pio estis proklamita kiel "honorinda" en la tago la 18-an de decembro 1997 fare de la papo Johano Paŭlo la 2-a, tiu lasta lin ankaŭ en la tago 2-a de majo 1999 enskribis en la liston de beatuloj. En la tago 16-a de junio 2002 estis Patro Pio kanonizita, t.e. li estis proklamita kiel sanktulo; tiun ĉi okazon en Romo partoprenis ĉirkaŭ duon-miliono da homoj.

En la tago 1-a de julio 2004 estis al Sankta Patro Pio en San Giovanni Rotondo, en la loko kie li vivis, dediĉita preĝejo.

## Vidu ankaŭ 
* Sanktuloj
* Stigmatitoj

## Bibliografio 
* Alberto del Fante, *Kiu etas Patro Pio?*, tradukita de frato Arni F.C., 1959, 47 p.
* Alberto del Fante, Alberto, *De la Dubo al la Kredo*, Fratoj de l' Karitato, Bierbeek, 1960, 32 p.

## Eksteraj ligiloj 
* Sankta Pio el Pietrelcina artikolo de Pastro Duilio Magnani
* Kelkaj datoj en la vivo de Patro Pio El Pietrelcina 
* Paroko Ss Johano kaj Paŭlo en Rimini kun mencio de Patro Pio *(itale kaj esperante)*
* Fondaĵo Padre Pio *(anglalingve)*

* Biografio cĉe EWTN 

* [Biografio en la angla sur la paĝoj de la Apostola Seĝo(https://eo.wikipedia.org/wiki/Apostola_Se%C4%9Do)]
* Biografio sur *Catholic Forum*
* Dediĉo de la preĝejo al Patro Pio

Kategorio:Naskiĝintoj en 1907
Kategorio:Mortintoj en 1968
Kategorio:Miraklofarantoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Italio
Kategorio:Stigmatizintoj
UEA-Vikio

**UEA-Vikio** estas la interna kaj publika vikio de la Universala Esperanto-Asocio (UEA). Ĝi funkcias kiel kunlabora retejo por dokumentado, informado kaj diskutoj ligitaj al la agado de UEA, ĝiaj membroj, komisionoj, fakaĵoj kaj rilata Esperanto-movado.

La vikio estas atingebla ĉe la retadreso https://uea.org/vikio.

## Historio 
UEA-Vikio ekfunkciis en la dua duono de la 2010-aj jaroj kiel moderna anstataŭaĵo por pli malnovaj informpaĝoj kaj dosierujoj de UEA. (La preciza komenca dato ne estas publike tre detale indikita, sed la vikio aktiviĝis post la transiro al la nuna retejo-strukturo de uea.org en 2015–2018.)

## Celo kaj enhavo 
La ĉefa celo de UEA-Vikio estas:

* centralizi internan dokumentaron de UEA
* faciligi kunlaboron inter membroj, komitatoj kaj volontuloj
* provizi publikan informadon pri la asocio, ĝia historio, organoj, projektoj kaj decidprocezoj
* gastigi paĝojn de fakaj asocioj, komisionoj kaj laborgrupoj ligitaj al UEA

Inter la plej gravaj sekcioj kaj temoj troviĝas:

* informoj pri Universala Kongreso kaj aliaj aranĝoj
* paĝoj de la diversaj fakaj kaj landaj asocioj membraj de UEA
* regularoj, financaj raportoj, protokoloj de komitato kaj estraro
* materialoj pri Esperanto-instruado, libroservo, revuoj (ekz. *Esperanto*)
* laborpaĝoj por tradukoj, retej-aranĝoj kaj estontaj projektoj

## Teknikaj detaloj 
La vikio estas bazita sur la programaro **MediaWiki**, kiel preskaŭ ĉiuj aliaj vikioj de la Esperanto-movado (ekz. Vikipedio, Vikilibroj, TEJO-Vikio k.a.).

## Statistiko 
(Ĝisdatigu laŭ la reala stato en la vikio mem – ekzemple per Speciala:Statistikoj)

La nombro da paĝoj, redaktoj kaj aktivaj uzantoj varias laŭlonge de la tempo. Kompare kun TEJO-Vikio aŭ Vikipedio, ĝi estas relative malgranda sed tre celorientita al la internaj bezonoj de UEA.

## Vidu ankaŭ 
* Universala Esperanto-Asocio
* TEJO-Vikio
* Esperanto-movado

## Eksteraj ligiloj 
* Ĉefpaĝo de UEA-Vikio
* Retejo de Universala Esperanto-Asocio

Vikio
Kategorio:Vikioj
Zajn'

eta|La unua numero de *Zajn**
***Zajn''''* estas revueto pri anarkiismo kaj alternativaj vivstiloj. La redaktoro de la unua numero estis Stian Haklev kaj Espen Stranger-Johannessen. Ĝi estis unue disdonita dum la Internacia Junulara Kongreso en Svedio en 2003.

La aŭtoroj de *Zajn''' liberigis la unuan numeron laŭ la permesilo CC0 en 2018.

Kategorio:Anarkiismaj periodaĵoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
942

En la jaro **942** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*La *Mandylion* de Edeso estas portita al Konstantinoplo.
*Mareno la 2-a iĝis papo.
*Katedralo de Sankta Bavo inaugurita.

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*18-a de novembro: Odo de Cluny, abato kaj kristana sanktulo (naskiĝis ĉirkaŭ 878)
*17-a de decembro: Vilhelmo la 1-a, grafo de Normandio (n. 893)
*Papo Stefano la 8-a (n. nekonata)
943

En la jaro **943** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*Liezu de Suda Tang, imperiestro de Suda Tang
944

En la jaro **944** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Romano la 1-a, orient-romia kunimperiestro renversita, Konstantino la 7-a re-eĝis nura imperiestro de Bizanco.

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*
945

En la jaro **945** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*

## Naskiĝoj 
*Tróndur í Gøtu, ĉefo de vikingoj sur la Ferooj (m. 1035)
*Grandduko Géza (proksimuma dato), grandduko de Hungario, mortis en la jaro 997.

## Mortoj 
* Igor, granda princo de Kievo.
946

En la jaro **946** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Fino de Majaa klasika periodo;
*Suzaku detronigita, Murakami iĝis imperiestro de Japanio;
*Agapeto la 2-a iĝis papo;

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Dübendorf kiel *Tuo­bilindorf* (hodiaŭ urbo en Kantono Zuriko en Svislando).

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
* Majo, Papo Mareno la 2-a
* 26-a de majo: Edmundo la 1-a, reĝo de Anglio
947

En la jaro **947** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*La reĝo de Germanio kaj posta imperiestro de la Sankta Romia Imperio, Oto la 1-a, konfirmis la fondiĝon de la Monaĥejo Einsiedeln okazinta en 934 en Kantono Ŝvico, Svislando.

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*
Rikardo Cash

**Rikardo CASH**, usondevena esperantisto, loĝinta en diversaj eŭropaj landoj. Nun aktiva en Esperanto-Kultur-Centro en Tuluzo. Li edziĝis al Jeanne-Marie LIOUVILLE. La hejmo de gesinjoroj Cash estis iam menciita kiel rekorda gastiganto de Pasporta Servo.

Li publikis en La Kancerkliniko klopodon rekonstrui la gramatikon de Pra-Esperanto.

## Eksteraj Ligiloj 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Cash, Rikardo
Sekseco

**Sekseco** estas laŭ PIV tuto de la anatomiaj kaj fiziologiaj ecoj, kiuj karakterizas ĉiun sekson.
Jen estas homaj seksecoj:
* Viro
* Virino
* Intersekseco

## Konceptoj de seksemo 
Estas diversaj seksemoj en homa socio.
* Aliseksemo
* Ambaŭseksemo
* Pluramoremo
* Samseksemo
* Sekso
* Transgenrulo

Dosiero:Kamasutra5.jpg|
Dosiero:Osmia rufa couple (aka).jpg|
Dosiero:Erastes_eromenos_Staatliche_Antikensammlungen_1468.jpg|
Dosiero:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Aidoso
* Orgasmo
* Michel Foucault
* Seksa konstitucio
* Seksa edukado
* Seksologio
* Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://hsozkult.geschichte.hu-berlin.de/rezensionen/2003-1-045 
* http://www2.hu-berlin.de/sexology 
* http://www2.hu-berlin.de/sexology/IES/xmain.html  
* http://www2.rz.hu-berlin.de/sexology/GESUND/ARCHIV/GUS/PREFACE.HTM 

Kategorio:Sekso
Nicolas Louis de Lacaille

**Nicolas Louis de la Caille** (naskiĝis la  en Rumigny, apud Reims; mortis la  en Mazarin, apud Parizo) estis franca astronomo kaj geodeziisto.

Unue li studis teologion, sed post ioma tempo li forlasis tiun ĉi karieron kaj plene okupiĝis pri matematiko kaj astronomio.

Li studis la sudan ĉielon kaj observis pli ol dek mil stelojn en 14 konstelacioj. Malkiel klasikaj konstelacioj, kiuj estas nomitaj laŭ mitologiaj figuroj, liaj konstelacioj plejparte portis la nomojn de teknikaj atingoj kiel ekzemple la konstelacio Pumpilo.

Kategorio:Francaj astronomoj
Kategorio:Francaj geodeziistoj
951

En la jaro **951** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Berengar la 2-a (Italio) puĉis kaj iĝis la lasta reĝo de Italio antaŭ moderna erao.
*Ordono la 3-a iĝis reĝo de Asturio, por rezisti al ribelo, li devis peti hepon al Kordovo.
*Sanĉo la 1-a iĝis reĝo de Leono.
*Hungaroj disrabis nordon de Italio.

## Naskiĝoj 
*Sankta Gregoro de Nareg
*Sankta Romualdo

## Mortoj 
*Ramiro la 2-a (Leono)
952

En la jaro **952** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*
## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Suzaku, japana imperiestro
953

En la jaro **953** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Malkonstruo de la romia Rejnponto el la jaro 310 apud Kolonjo.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Göttingen (hodiaŭ urbo en Germanio).

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*
Listo de bataloj

**Listo de la apartaj artikoloj pri gravaj bataloj:** (sed rigardu plu en la kategorio)

* Batalo de Azincourt
* Batalo de Aktio
* Batalo de Arbela
* Batalo de Augsburg
* Batalo de Dien Bien Phu
* Batalo de Eylau
* Batalo de Farsalio
* Batalo de Filipi
* Batalo de Fleurus
* Batalo de Gettysburg
* Batalo de Grunwald
* Batalo de Isandhlwana
* Batalo de Jarmuk
* Batalo de Kerbala
* Batalo de Lepanto
* Batalo de Midway
* Batalo de Mohács
* Batalo de Morgarten
* Batalo de Sempach
* Batalo de Somme
* Batalo ĉe Stalingrado
* Batalo ĉe Suomussalmi
* Batalo de Tet
* Batalo de Trafalgar
* Batalo de Verdun
* Batalo de Waterloo
----
En sia libro eldonita dum la jaro 1851, *The Fifteen Decisive Battles of the World* (La dek kvin decidigaj bataloj de la mondo), la Profesoro Kavaliro Edward Shepherd CREASY (1812-78) donis sian analizon de la konfliktoj, kiuj laŭ li por ĉiam ŝanĝis la kurson de la monda historio.

Dato / Batalloko / Decidiga Ago Laŭ Creasy
* 490 a.K. / Maratono / *la grekoj sub Miltiado venkis la persojn*
* 413 a.K. / Sirakuso / *la Peloponeza milito limigis grekan pligrandigon*
* 331 a.K. / Arbelo / *Aleksandro renversis Darion*
* 207 a.K. / Metaŭro / *Romianoj venkis Hasdrubalon*
* 9 / Teŭtoburga Arbaro / *Ĝermanaj armeoj venkis la Romianojn*
* 451 / Châlons / *Aetio venkis Atilon*
* 732 / Tours / *Karolo Martelo renversis la Saracenojn*
* 1066 / Hastings / *Normana konkero de Anglio*
* 1429 / Orleano / *Johana de Arko sekurigis francan sendependon*
* 1588 / Hispana Mararmeo / *Anglio venkis la Hispanojn*
* 1704 / Blenheim / *Marlborough venkis Tallardon*
* 1709 / Poltava / *Rusio venkis Svedion*
* 1777 / Saratogo / *Gates venkis Burgoyne*
* 1792 / Valmy / *Revoluciuloj venkis aliancanojn sub Brunswick*
* 1815 / Waterloo / *Wellington venkis Napoleonon*

## Vidu ankaŭ 
* Listo de militoj
* Historio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.roman-emperors.org/battles.htm 
* http://www.badley.info/history/event.battles.index.html  
* https://web.archive.org/web/20031014155043/http://www.angelfire.com/tv2/robertradford0/grandes_batailles.htm#bataille 
* https://web.archive.org/web/20040423230344/http://www.geocities.com/matshemsida/uppror/nordenindex.html 

*
Bataloj
954

En la jaro **954** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Lotaro (Francio) iĝis reĝo de Francio.

## Naskiĝoj 
*Aelfheah, ĉefepiskopo de Canterbury, Anglio (m. 19-a de aprilo 1012)

## Mortoj 
*
956

En la jaro **956** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Unua mencio pri salminejo de Lüneburg;

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
* 26-a de decembro: Wulfstan la 1-a, ĉefepiskopo de Jorko, Anglio
955

En la jaro **955** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*10-a de aŭgusto: Batalo de Augsburg.
*Johano la 12-a iĝis papo.

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*Papo Agapeto la 2-a
*23-a de novembro: Edred, reĝo de Anglio 946-955

## Bildoj 

Dosiero:Michael Echter Ungarnschlacht.jpg|Batalo de Aŭgsburgo
958

En la jaro **958** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Fondita la regnon Danion
* Otto la 1-a donacis la preĝejon de Eschenz al la Monaĥejo Einsiedeln.

## Naskiĝoj 
* Basilo la 2-a, orient-romia imperiestro (proksima dato) (m. 1025)

## Mortoj 
* 2-a de junio: Oda, sanktulo kaj ĉefepiskopo de Canterbury, Anglio
959

En la jaro **959** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romano la 2-a iĝis orient-romia imperiestro
* Bruno la frato de Oto la 1-a dispartigis la Loreno.

## Naskiĝoj 
* En'yu Imperiestro de Japanio

## Mortoj 
* Konstantino la 7-a orient-romia imperiestro
* 1-a de oktobro: Edwy, reĝo de Anglio
960

En la jaro **960** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Eko de Song dinastio en Ĉinio;
* Unua dokumento en Itala lingvo;

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Bonaduz kiel *Beneduces* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Konstantino la 8-a orient-romia imperiestro

## Mortoj 
*
961

En la jaro **961** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Oto la 1-a fondis la Sanktan Romian Imperion, kiu daŭris ĝis 1806.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Büchslen kiel *Buoch* (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando).

## Naskiĝoj 
*
 
## Mortoj 
*
962

En la jaro **962** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Oto la 1-a kroniĝis kiel unua imperiestro de la Sankta Romia Imperio

### Unuaj dokumentaj mencioj 
* Gempenach kiel *Chempinacho* (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando).
* Neunforn kiel *Niuvora* (hodiaŭ politika komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
*
## Mortoj 
*
964

En la jaro **964** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Benedikto la 5-a iĝis papo;

## Naskiĝoj 
*
 
## Mortoj 
* Papo Johano la 12-a;
965

En la jaro **965** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Leono la 8-a denove iĝis Kontraŭpapo;
* Johano la 13-a iĝis Papo;
* Ramiro la 3-a (Leono) surtroniĝis;
* Moravio estis unuafoje aligita al Bohemio de Boleslav la 1-a (Ĉehio);

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Pfäffikon kiel *Phaffinchova* (hodiaŭ ĉefvilaĝo de la komunumo Freienbach en Kantono Ŝvico en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Olafo la 3-a (Svedio)
* Sven la 1-a (Danio)

## Mortoj 
* Papo Benedikto la 5-a
* 23-a de septembro: Al-Mutanabi, arablingva poeto (n. 915)
967

En la jaro **967** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Vikingoj alvenis al Groenlando
* Reizei iĝis Imperiestro de Japanio

## Naskiĝoj 
* Boleslao la 1-a, reĝo de Pollando (m. 1025)
* Ludoviko la 5-a, reĝo de Francio (proksima dato) (m. 987)

## Mortoj 
* Imperiestro Murakami de Japanio
968

En la jaro **968** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Balsthal kiel *Palcivallis* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
* Bas-Vully kiel *Williacense* (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando).
* Courtelary kiel *Curtis Alerici* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
* Haut-Vully kiel *Vuisliacense* (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando).
* Laupersdorf kiel *Luiperestorf* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
* Matzendorf kiel *Mazendorf* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
* Oensingen kiel *Oingesingin* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Romano la 3-a orient-romia imperiestro
* Kazan Imperiestro de Japanio
* Leofric, grafo de Mercia, Anglio (m. 1057)

## Mortoj 
*