Biblioteko Amplonia

kun komentoj de Galeno; tradukis Constantinus Africanus; la folio estiĝis verŝajne en Italujo ĉ. 1350]]

**Biblioteko Amplonia** (latine: *Bibliotheca Amploniana*) en Erfurto estas mondskale la plej granda kompleta manuskriptkolekto de malfrumezepoka scienculo. Ĝenerale ĝi taksiĝas je la plej gravaj kolektoj siaspece en Germanujo. 

La kuracisto, klerulo kaj dua rektoro de la universitato de Erfurto Amplonius Rating de Berka iam kunmetis la tuton. Ĉirkaŭ la 1410-a jaro li mem estigis katalogon laŭfakan kiu ĝis hodiaŭ altvaloregas kiel gvidilo tra la skribaĵoj. Kelkaj eĉ hodiaŭ utiliĝas por esploradoj medicinhistoriaj aŭ teologiaj kaj promesas ĉiam denove interesajn novajn malkovrojn. En 1412 Amplonius transdonis la 633 volumojn (el kiuj hodiaŭ estas ĉ. 430 Erfurte) al Kolegio 'Porta Coeli' kies celo estis la lernmateriala apogo de erfurtaj studentoj. Danke al pluaj donacoj fare de stipendi-ricevantoj la nombro de la bibliotekaĵoj (ne tute) duobliĝis; aliaflanke en la paso de la jarcentoj multaj kodeksoj perdiĝis aŭ venis en alies manojn.

En 1509 Marteno Lutero mem uzis ĉi bibliotekon dum studado de teologio. Estis tasko lia diserti pri *Sententiae in quatuor libris distinctae *, fundamenta teologiverko de Petro Lombarda, por ke sukcesu la doktoriĝo. Hodiaŭ nia biblioteko ampleksas 979 manuskriptajn volumojn kaj multajn inkunablojn kaj presitaĵojn. Kiel nombre tiel teme plej gravas la teologiaj, filozofiaj kaj medicinaj aferoj: tamen troviĝas en ĝi ankaŭ kodeksoj pri gramatiko, retoriko, poetiko, juroj civila kaj kanona, matematiko, krome verkoj de klasikaj verkistoj.

Amplonius sekurigis la maldisĵeton de la kolekto per diversaj juraj trukoj, kiuj malpermesis tra multaj jarcentoj kaj al la urbo kaj al la universitato fariĝi posedanto. Post la fermo de la malnova erfurta altlernejo en la jaro 1816-a fare de la prusoj kaj la fakta fino de la kolegio, la bibliotekon ekprizorgis la Reĝa Prusa Biblioteko de Erfurto. En 1908 la municipo erfurta akiris ĝin per aĉeto.  

Post la Dua mondmilito bibliotekestrino Elfriede Trott savis ĉi trezoron antaŭ konfisko fare de la sovetiaj okupantoj. En decembro 2001 oni transdonis la Bibliotekon Amplonian al la Erfurta Universitata Biblioteko kiel porĉiaman pruntedonitaĵon; tie ĝi science prizorgatas kaj plue priesploratas. En la Urba muzeo de Erfurto ekde 2012 po unu peco de la biblioteko publike prezentatas.

## Literaturo 
* Brigitte Pfeil: "1412–2012. 600 Jahre Bibliotheca Amploniana in Erfurt. Anmerkungen zu einem Jubiläum". Ĉe: *Mitteilungen des Vereins für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt*, vol. 74 (2013), p. 69–94 
*Marina Moritz (eld.): *Amplonius. Die Zeit. Der Mensch, Die Stiftung; 600 Jahre Bibliotheca Amploniana in Erfurt*, Museum für Thüringer Volkskunde, Erfurt 2012 (=Schriften des Museums für Thüringer Volkskunde Erfurt, 34)
*Josef Pilvousek (eld.): *Die Bibliothek des Amplonius Rating de Berka und ihre verborgenen Schätze. Anmerkungen zur Wiederentdeckung "Erfurter" Augustinus-Predigten*, Echter, Würzburg 2010 (=Erfurter theologische Schriften, 39), ISBN 978-3-429-03249-4
* Thomas Bouillon kaj Brigitte Pfeil: "Amplonius Rating de Berka und seine Büchersammlung. Bedeutung, Geschichte und zukünftige Perspektiven der Bibliotheca Amploniana". Ĉe: *Mitteilungen des Vereins für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt* vol. 70 (2009), p. 31–53 
*Kathrin Paasch (eld.): *Der Schatz des Amplonius. Die große Bibliothek des Mittelalters in Erfurt*, Stadt- und Regionalbibliothek, Erfurt 2001, ISBN 3-910111-17-3
*Andreas Speer: *Die Bibliotheca Amploniana. Ihre Bedeutung im Spannungsfeld von Aristotelismus, Nominalismus und Humanismus*, de Gruyter, Berlin 1995 (=Miscellanea mediaevalia, 23), ISBN 3-11-014098-5
* Walter Strobel: *Die Amplonianische Handschriftensammlung zu Erfurt*. Speciala presitaĵo de *Zeitschrift für Buchkunst und Bibliophilie*, kajero 39,  Kranichfeld 1970

## Eksteraj ligiloj 
* hejmpaĝo
* pri Amplonius kaj ties libroj, Ĉe *erfurt-web*
* Wilhelm Schum: *Beschreibendes Verzeichnis der Amplonianischen Handschriften-Sammlung zu Erfurt*. Weidmannsche Buchhandlung, Berlin 1887 (Guglolibroj)

## Notoj 
Kategorio:Bibliotekoj en Turingio
Kategorio:Universitato de Erfurto