Bitmono

[eta|bitmono-qt en [Ubuntu (linukso)|Ubuntu]]

**Bitmono** (angle **Bitcoin**) estas pagosistemo elpensita de Satoshi Nakamoto, kiu publikigis sian inventon en 2008 kaj liberigis ĝin kiel malfermkoda programaro en 2009. La sistemo estas samtavol-ŝutada; uzantoj povas interagi rekte sen neceso de interaj perantoj.

Bitmonoj estas kreitaj kiel kompenso por proceda laboro, per kiu uzantoj ofertas sian komputilan povon por verigi kaj enigi pagojn al publika ĉefkontlibro. Ĉi tiu agado estas nomata minado kaj la ministoj estas rekompencitaj per transakciaj kotizoj kaj nove kreitaj bitmonoj. Krom minado, Bitmonoj povas esti ricevitaj en interŝanĝo kontraŭ aliaj valutoj, produktoj kaj servoj. Uzantoj povas sendi kaj ricevi bitmonojn kontraŭ laŭvola transakcikotizo.

Ĝi estas tute samtavole ŝutita, kaj uzas malsimetrian ĉifradon.

La aktivuloj de la projektoj rimarkas la similecon de la mono kun Esperanto kaj unu el la programoj, kiuj scipovas labori kun la bitmono nomiĝas *Spesmilo*, laŭ la iama Esperanto-mono spesmilo.

## Principo 
La cirkulanta monkvanto estas strikte regulata. Iom post iom estas emisiata pli da mono kaj post kelkaj jardekoj ĝi atingos maksimumon de 21 milionoj da *bitmono*-unuoj. Dum „normala” mono suferas pro inflacio, ĉar daŭre estas bezonata kaj emisiata pli multe, *bitmono* minimume restos stabila sed verŝajne ege plivaloriĝos, ĉar, se la projekto estos sukcesa, por kreskanta bezono estos nur limigita propono.

## Teknologio 
### Blokĉeno 
La blokĉeno (angle *blockchain*) estas publika librotenista sistemo, kiu gravuras bitmono-transakcioj. Romano solvo plenumas tion sen ajna fidis centra aŭtoritato: vivtenado de la bloko ĉeno farita per reto de komunikanta nodoj kurante bitmono programaro. Transakcioj de la formo pagador X sendas Y bitmonoj al payee Z estas dissendita al tiu reto uzante _readily_ disponebla programaro aplikoj. Reto nodoj povas validigi transakcioj, aldoni ilin al sia kopio de la librotenisto, kaj tiam dissendi tiujn librotenisto aldonoj al aliaj nodoj. La bloko ĉeno estas distribuita datumbazo; por sendepende kontroli la ĉenon de proprieto de ajna kaj ĉiu bitmonoj (kvanto), ĉiu reto nodo stokas lia propra kopio de la bloko ĉeno. Proksimume sesoble por horo, nova grupo de akceptitaj transakcioj, bloko, estas kreita, aldonita al la bloko ĉeno, kaj rapide eldonita al ĉiuj nodoj. Tio permesas bitmono programaro por determini kiam aparta bitmono kvanto estis elspezita, kio estas necesa por malhelpi duoblan-elspezado en medio sen centra kontrolo. Dum konvencia librotenisto registras la translokigoj de fakta bekojn aŭ promeskambiojn kiuj ekzistas ekster ĝi, la bloko ĉeno estas la sola loko kiu Bitmonoj povas diri ekzisti en la formo de unspent eligoj de transakcioj.

### Unuoj 
En 2016, simboloj kutime uzataj por reprezenti Bimonon estis BTC kaj XBT. Malgrandaj kvantoj de bitmono uzataj kiel alternativaj unuoj estas *millibitcoin* (mBTC), *microbitcoin* (μBTC), *Satoshi* kaj *bit*. Enoficigita omaĝe al Bitmono-kreinto, Satoshi estas la plej malgranda kvanto de bitmono reprezentanta 0.00000001 bitmono, centmiliononon de bitmono. Unu *millibitcoin* egalas al 0,001 bitmono, kiu estas unu milono de bitmono. Unu *microbitcoin* egalas al 0.000001 bitmono, kiu estas unu milionono de bitmono.

Je la 7-a de oktobro 2014, Bitcoin-Fondaĵo publikigis planon apliki valutan kodon ISO 4217 por Bitmono, kaj menciis na BTC kaj XBT kiel la ĉefaj kandidatoj.

### Proprieto 
eta|Simpligita ĉeno de posedo. En realeco, transakcio povas havi pli ol unu enigo kaj pli ol unu eligo.

Posedrajtoj pri bitmono implicas ke uzanto povas elspezi bitmonon asociitan kun specifa adreso. La ĝiranto devas ĉifre subskribi la transakcion uzante la respektivan privatan ŝlosilon. Sen scio de la privata ŝlosilo, la transakcio ne povas esti subskribita kaj bitmonoj ne konsumiĝos. La reto kontrolas la subskribon uzante la publikan ŝlosilon. Se la privata ŝlosilo estas perdita, la Bitmona reto ne rekonos iun alian indicon de posedo; tiukaze la moneroj estas neuzeblaj, kaj efike perditaj. Ekzemple, en 2013 unu uzanto diris ke li perdis 7 500 bitmonon, taksita $ 7,5 milionoj en la momento kiam li forĵetis durdiskon enhavanta sian privatan ŝlosilon.

Sendi monon al bitmonoadreso, uzantoj ekzemple povas klaki ligilojn sur retpaĝoj; tio estas plenumita kun provizora Bitmono-URI-skemo uzante ŝablonon registritan kun IANA. Bitmono-klientoj kiel Electrum kaj Armory subtenas Bitmono-URI-ojn. Poŝtelefono-klientoj rekonas Bitmono-URI-ojn en QR-kodoj, tiel ke la uzanto ne devas tajpi la Bitmono-adreson kaj kvanton permane.

## Akcepto 
eta|Kelkaj entreprenoj montras la akcepton de Bitcoin per simila marko al tiu ĉi (en germana lingvo).
Bitmono kiel formo de pago por produktoj kaj servoj kreskis, La Eŭropa Banka Aŭtoritato kaj aliaj fontoj

La uzo de bitmono de krimuloj allogis atenton de financaj reguligistoj, leĝdonaj institucioj, polico, kaj amaskomunikiloj.

Ĝi estas akceptata de multaj organizoj kaj firmaoj, ekzemple WordPress kaj Vikimedia Fondaĵo. Du landoj ĝis nun akceptis bitmonon kiel oficialan valuton: Salvadoro (2021) kaj Centr-Afrika Respubliko (2022). Salvadoro planas konstruon de Bitkojn-Urbo, kies politikon influas la ekonomiaj principoj de bitmono.  

## Literaturo 
(eo) Aspektoj de Numismatiko, Fidata mono: novaj perspektivoj! (2), Esperanta Numismatiko, 2021/2, paĝo 18

## Vidu ankaŭ 
* Monero (ĉifromono)
* Bitmono XT
* Spesmilo

## Eksteraj ligiloj 
* Ĉefretejo de la projekto
* Historia prezo de Bitmono 
* (eo) Bitmonaj terminoj en Esperanto 
* Bitcoin.travel - retejo, kiu montras eblecojn por pagi per Bitcoin en reala mondo
* La bitmona revolucio, Kontakto,2014:2
*  *(analizo de estonteco de bitmono en Ĉinio kaj Azio ĝenerale)*
* (eo) Johano, Provo kompreni bitmonon, la 6-an de junio 2018.

## Notoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* (eo) Podkasta.net Bitmono fare de Daniel Araque: La bitmono estas kriptaĵa monunuo lastatempe tre populara en la virtuala mondo. Ĝi ne estas presita kiel la ordinara mono kaj ne estas regata de iu registaro aŭ financa institucio. Ĝia valoro ŝanĝiĝadas laŭ la postulo. Neniu precize scias kiu kreis ĝin, nek ĝian veran celon. Tamen ĝi funkcias kaj multe da retumantoj utiligas ĝin. Tiu podkasto pritraktas la evoluon kaj uzadon de tiu nova pagmaniero.

Kategorio:Ĉifromonunuoj