open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enmatrikuligo

[340px|eta|dekstra|La enmatrikuliga solenaĵo en [Universitato de Oksfordo|Oksfordo]]
**Enmatrikuligo** estas la formala procedo de eniro en universitaton, aŭ de kapabliĝo eniri ĝin akirante la bezonatajn antaŭkvalifikojn.

La vorto devenas de la fakto, ke dum la solenaĵo novaj studentoj estas enskribataj en la matrikulon (de latina *matricula* = *listo en kiu estas enskribitaj ĉiuj anoj de societo, organizo, administracio*) de la universitato. Ekde tiam ili per solena promeso fariĝas anoj de la universitato kaj de ĝia akademia komunumo. Ĉe plej multaj universitatoj ĉiu fakultato okazigas siajn proprajn enmatrikuligojn. Kutime oni devas vesti por tiu okazo taŭgan festotagan vestaĵon. Ĉe kelkaj universitatoj, ekzemple ĉe Oksfordo aŭ Kembriĝo oni devas porti specialan akademian vestaĵon. Antaŭe, oni devis fari enirekzamenon antaŭ ol rajti esti enmatrikuligita.

Kategorio:Universitato
Ni parolas Esperante

**Ni parolas Esperante** estas jahugrupo pri Esperanto, kreita de Alberto Licheri kaj Sara Piccardo, kies membroj venas el ĉiuj kontinentoj. Oni parolas pri ĉio en Esperanto, kaj pri Esperanto en Esperanto (ĉefe) kaj en aliaj lingvoj. La grupo estas tre libera.

Poste naskiĝis samnomata sekcio de la forumo de la Esperanto Radikala Asocio, dediĉita al noticoj kaj kuriozaĵoj pri Esperanto.

## Eksteraj ligiloj 
*'''Grupo 'Ni parolas Esperante' 
*'''Forumo 'Ni parolas Esperante' 

Kategorio:Interreto
Ribelo

[eta|dekstre|Ribeluloj dum [Slovaka nacia ribelo|279x279ra]]

**Ribelo** estas nekaŝita perforta rezista agado fare de pluraj personoj, kaŭzita de subpremo kaj ekspluatado, kontraŭ (ofte ŝtata) potenco. Ribelantoj rifuzas obei al la registaro, al okupanto aŭ al alia aŭtoritata instanco kaj klopodas perforte forigi ĝin. Ofte ili tiucele batalas per armiloj.
Ribeloj ofte celas ŝtatan sendependecon, aŭtonomion de teritorio aŭ aligon de la teritorio al alia ŝtato. Okazas ankaŭ ribeloj celantaj nur proteston kontraŭ regantoj aŭ sociaj klasoj.
Ribelo ligita kun ŝanĝo de ekonomia kaj proprieta strukturo estas revolucio.

## Ekzemploj de ribeloj 
* Ribelo Nika
* Sicilia vespro
* Ciompi-ribelo
* Liberecbatalo de Rákóczi
* Ribelo sur la Bounty
* Hindia ribelo de 1857
* Januara ribelo
* Boksera ribelo
* Tajpinga ribelo
* Kamparana ribelo
* Paska Ribelo
* Ribelo de Kronŝtadto
* Novembra ribelo
* Slovaka nacia ribelo
* Ribelo de la Kanusoj
* Ribelo de la varsovia geto
* Ribelo de Varsovio
* La ribelo de poznana junio
* Maŭ Maŭ
* Tunizia ribelo en 2010-2011

## Historie famaj ribelestroj 
* Spartacus
* Tupak-Amaru la 2-a  
* William Wallace
* José Martí
* Louis Riel
* José Rizal
* Sándor Petőfi

## Vidu ankaŭ 
* Anarkiismo
* Civila malobeo
* Insurekcia anarkiismo
* Intifado
* Puĉo
* Revolucio


Kategorio:Politika rezisto
Kategorio:Militkaŭzoj
Euronews

***Euronews*** () estas televidkanalo pri eŭropaj informoj kaj novaĵoj lanĉita la armnews.eu 1-an de januaro 1993, kies sidejo troviĝas en Ecully, en antaŭurbo de Liono en Francio. Euronews traktas la tutan mondan aktualaĵaron laŭ eŭropa vidpunkto. Ĝi profitas la bildojn de aliaj televid-kanaloj, de publikaj kanaloj kiuj havas akciojn en ĝi kaj de ĉefaj gazetar-agentoj.
Euronews elsendas en la hispana, itala, franca, germana, angla, portugala (1999), rusa (2001), araba (2008), turka (2010) kaj persa (2010). Ĝi naskiĝis kiel informservo por Eŭropo, sed ĝi fariĝis transkontineta televidkanalo kun spektantoj en multaj landoj de la mondo. Entute 102 landoj, inter ili ĉiuj ŝtatoj de Eŭropo, Ameriko kaj Nord-Afriko.

La partneraj/akciaj televid-kanaloj de Euronews estas (en 2004):
* ArmNews.Eu (Svedio)(Russkoe lingvo)
* ĈT (Ĉeĥio)
* CyBC (Kipro)
* ENTV (Alĝerio)
* ERT (Grekio)
* ERTT (Tunizio)
* ERTV (Egipto)
* France Télévisions (Francio)
* PBS (Malto)
* RAI (Italio)
* RTBF (Belgio)
* RTÉ (Irlando)
* RTP (Portugalio)
* RTR (Rusio)
* RTVE (Hispanio)
* RTVSLO (Slovenio)
* SSR (Svislando)
* TMC (Monako)
* TVR (Rumanio)
* Yle (Finnlando).

En Ameriko, Euronews spekteblas en 17 lingvoj per Globecast WTV per la satelito Intelsat Ameriko 5 à 97° okcidenta.

## Vidu ankaŭ 
* informa televido
* Europa TV
* ARTE

Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1993
Kategorio:Anglalingvaj televidkanaloj
Kategorio:Germanlingvaj televidkanaloj
Kategorio:Franclingvaj televidkanaloj
Kategorio:Itallingvaj televidkanaloj
Kategorio:Albanlingvaj televidkanaloj
Kategorio:Arablingvaj televidkanaloj
Kategorio:Kartvellingvaj televidkanaloj
Kategorio:Hungarlingvaj televidkanaloj
Kategorio:Greklingvaj televidkanaloj
Kategorio:Rumanlingvaj televidkanaloj
Kategorio:Bulgarlingvaj televidkanaloj
Kategorio:Hispanlingvaj televidkanaloj
Kategorio:Ruslingvaj televidkanaloj
Kategorio:Televidkanaloj en Belgio
Kategorio:Televidkanaloj en Britio
Kategorio:Televidkanaloj en Nederlando
Horloĝistaro

La **Horloĝistaro** estas interreta grupo fondita en 2001 de Fraghorloĝo. La grupo konsistas de filmajn artistojn, programistoj, kaj aliajn. La destino de la grupo estas krei filmojn por newgrounds.com, kun la programo Flash. Nuna, la TTT-ejo de la Horloĝistaro konas troviĝi ĉi tie . La grupo parolas en anglan kaj hispanian, sed kelkaj esperantistoj ekzistas.

## Historio 
La Horloĝistaro naskiĝis en 2001 kiam Fraghorloĝo kreis sia malbona filmaj por newgrounds.com. Multaj uzantoj malamis fraghorloĝon ĉar ĉi tiu, kaj pri malfrue fraghorloĝo foriris. Novaj horloĝojn aperis, la plej grava estis oranĝhorloĝo. Oranĝo kun la aliajn kreis filmojn kaj altiris novajn membrojn, kaj la grupo ekspansiis. La unua TTT-ejo, clockcrew.com, kreiĝis, sed problemoj kaŭzis la dua TTT-ejo kreiĝi, clockcrew.cc. Multaj TTT-ejoj kreiĝis, kaj nun clockcrew.cc estas la sola unu.

## Eksteraj Ligiloj 
* Horloĝistara TTT-ejo 
* Kolekto de HĜ-a Filmoj

Kategorio:Interreto
Martelbirdo

eta|280px
La **martelbirdo** (*Scopus umbretta*) estas mezgranda birdo (56 cm) kaj la nura specio de la familio **Skopedoj**, kiu enhavas nur tiun ununuran genron kaj specion. Plej ofte oni metas la familion de skopedoj en la ordo cikonioformaj, sed iuj opinias ke ĝi plej bone estu en la ordo pelikanoformaj.

Tiu birdo havas harecan **kreston** kiu kutime falas malantaŭen de ties kapo kaj kiu, kune kun ties kurva beko, ŝajnigas ĝin kvazaŭ martelo kaj pro tio la nomo. La plumaro estas entere bruna. Ĝi rilatas al ardeoj, sed oni ordigas ĝin en aparta familio pro ties apartaj kaj ununuraj ecoj.

Ĝi vivas en Afriko sude de Saharo; ankaŭ en insulo Madagaskaro kai sudokcidenta pinto de duoninsulo Saŭdarabio, t.e., en Jemeno. Ĉiam en akva vivmedio, ekzemple en rizkampoj, kie estas videblaj ĉu unuope ĉu duope.

La manĝo kiel en aliaj longkruraj vadbirdoj konsistas el fiŝoj, ranoj, ronĝuloj kaj similaj bestetoj.

Ili konstruas grandan stakoforman neston el stangetoj (ĉirkaŭ 2 m) inter branĉoj, kie la ino demetas el 3 ĝis 6 ovojn. La neston oni uzas unu jaron post la alia. La voĉo estas brua alvoko.

## Bildaro 

Hammerkop Scopus umbretta National Aviary 2000px.jpg
Hamerkop (Scopus umbretta) iSimangaliso.jpg
FrontLines Environment Photo Contest Winner N.1.jpg
Hamerkop standing in a stream in Zambia.JPG
Scopus umbretta (Malawi).jpg

## Vidu ankaŭ 
* Scopus

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.waarneming.nl/waarneming_invoeren.php  
* http://www.waarneming.nl/kaart.php?id=2025  

Kategorio:Skopedoj
Klitoro

**Klitoro** estas parto de seksorganoj en femala korpo de mamuloj. Videbla parto similiganta butonon estas lokita en vulvo proksime de la ekstera kuniĝo de la malgrandaj vulvaj lipoj kaj grandaj vulvaj lipoj, super la vagina enirejo. Tasko de la klitoro estas elvoki seksan ekscitiĝon kaj orgasmon.

## Evoluo 
La virina klitoro estas evolue koincida kun la vira peniso, tio signifas, ke en embria stato ĝi devenas el la sama histo, kiu kreus penison. Startigilo por kreo de peniso anstataŭ klitoro estas la hormono testosterono.

La organo estas kreita el erektiĝemaj korpetoj, la histo riĉa je sangokapilaroj, certigantaj sangigon, riĉa je nervaj finoj. Tial ĝi tre bone taŭgas por seksa ekscitado.

La ekstera parto de la klitoro, la tiel nomata "pinto de klitoro", estas tute aŭ parte kovrita de prepucio, simile kiel peniso. Ĉe homoj la "korpo de klitoro" kondukas kelke da centimetroj supren kaj malantaŭen, antaŭe ĝi diskuras en du branĉojn, tiel nomatajn krurojn. Ili havas formon de litero "V" turnita renversite kaj ĝi kondukas ĉirkaŭe kaj interne de la grandaj vulvaj lipoj.

Plimulto de la klitoro estas kovrita, la ekstera stimulo de la tuta klitoro povas gvidi al pli profundaj seksaj travivaĵoj. Unu klarigo de vagina orgasmo diras, ke orgasmo devenas el la ekstera stimulo de klitoro dum vagina kuniĝo aŭ penetro.

En la paso al seksa ekscitiĝo, la klitoro pligrandiĝas tiel, kiel la erektiĝemaj korpetoj pleniĝas per la sango. Senpere antaŭ la orgasmo la erektiĝo ankoraŭ pligrandiĝas.

## Agnosko de ekzistado 
Medicina literaturo agnoskis la ekzistadon de klitoro unuafoje en la 16-a jarcento. Renaldo Columbus prelegis pri kirurgio en Padovo en Italio kaj en la jaro 1559 li publikigis libron nomitan *De re anatomica*, en kiu li priskribis *lokon de volupto de virino*. Columbus skribis: "Ĉar neniu konas tiujn ĉi terlangojn kaj iliajn funkciojn, estas permesite nomi la aferojn malkovritajn de mi, ili estu nomotaj amo aŭ ĝuigo de Venuso."

Sekvanto de Columbus en Padovo, Gabrielo Falloppio, kiu malkovris ovariojn, kontraŭis al tio, ke la unuaeco por malkovro de la klitoro apartenas al li.

Caspar Bartholin, dana anatomo en la 17-a jarcento, rifuzis ambaŭ asertojn pro tio, ke la klitoro estis konata al medicino jam ekde la 2-a jarcento.

## Virina cirkumcido 
La klitoro povas esti parte aŭ tute forigita per tia virina cirkumcido, nomata *klitorektomio*. Tiu ĉi temo estas problema, multe da landoj kaj kulturoj rifuzas tiun ĉi tradicion. Amnesty International taksas, ke ĉiujare oni faras pli ol 2 milionojn da virinaj klitorektomioj, plejparte en Afriko.

## Vidu ankaŭ 
* Sekseco
* Punkto de Gräfenberg
* Cirkumcido
* Punkto G

* Finfine klitorektomio estas konsiderata en Sudano
Himeno

eta|dekstra|220px|Tipoj de himenoj
**Himeno** estas membrano, kiu tute aŭ parte kovras vaginan aperturon de virinoj (kaj ceteraj femaloj de primatoj). Disrompo de la himeno nomiĝas ***defloro***.

Ĉar seksa aktiveco kutime disrompas la himenon, ĝia neĉeesto estis en komunumoj, kie oni taksas virgulinecon, konsiderata kiel ties pruvo. Tamen la himeno ne estas tro bona signo de la virgulineco, ĉar ĝi povas esti disrompita dum masturbado, manipulado kun tampono aŭ per neseksa aktiveco (ekz. dum ekzercado), eĉ ne virino estus havinta seksan kuniĝon. Aliflanke eblas, ke virino kun nedisrompita himeno jam havis seksan kuniĝon.

Dum oftaj etapoj de evoluo de feto nenia aperturo en vulvon eĉ ne ekzistas. La maldika tavolo de histo, kiu kaŝas la vulvon, kutime antaŭ naskiĝo parte dividiĝos kaj kreos himenon kun unu aŭ kelke da aperturoj, kiuj ebligas menstruon. La grandeco kaj formo de aperturoj estas poste ĉe ĉiu virino alia. Kelkaj kutimaj specoj poste estas:
* Ronda – la membrano kreas ringon ĉirkaŭ la vagina enirejo;
* Septita – la membrano kreas unu aŭ pli da strioj tra la vagina aperturo;
* Truita – la membrano kovras la tutan vaginan aperturon, sed ĝi enhavas kelke da aperturetoj;
* Post nasko – la membrano post nasko tute mankas, restis post ĝi sole masaj restoj ĉirkaŭ la perimetro de la vagina aperturo.

Kelkaj virinoj naskiĝos tute sen la himeno, al aliaj la himeno tute fermas la vulvan aperturon, do necesas per simpla kirurgia tranĉo disrompi ĝin. La himeno poste povas esti ankaŭ tute forta, do virinoj povas peti ginekolon, por ke li disrompu ĝin kaj malebligu tiel al doloro dum seksa kuniĝo. Oni nomas tiun ĉi operacion **himenotomio**. Sed virinoj povas postuli kirurgian riparon de la himeno, por ke ili povu ŝajnigi virgulinecon. Ankaŭ tial ne povas esti ĉeesto aŭ neĉeesto pruvo de konservita aŭ perdita virgulineco.

En pubereco influe de hormono oestrogeno la himeno fariĝas tre elasta. Dank‘ al tio kutime eblas uzi menstruajn tamponojn, eĉ ne virino estus devinta timi pri sia virgulineco.

La biologia celo de himeno estas almenaŭ parta malebligo de ebleco de infekto en la korpon tra la seksorganoj.
Dosiero:Gp-168-hymen afwijkingen.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Seksologio
Kastelo de Wijnendale

eta|250px|Kastelo de Wijnendale en Torhout
La **Kastelo de Wijnendale** estas akvoburgo.

Ĝi troviĝas en Torhout, proksime al la centro.
La unua fortikaĵo estas konstruita en la 11-a jarcento kaj enloĝata de la grafoj de Flandrio.
Plurfoje ĝi estis detruita kaj rekonstruita.

Nuntempe la kastelo estas dividita en du partojn. La maldekstra parto havas muzeon pri la plej konataj enloĝintoj.
La dekstra parto estas privata.

Wijnendale
Kastelo d'Aertrycke

eta|250px|Kastelo d'AertRycke en Torhout
La '''Kastelo d'Aertrycke''' (prononcu:[DA:RTrejk']) estas konstruita inter 1868 kaj 1871 en Torhout en Belgio.
Ĝi estas domego en novgotika stilo ene de romantika ĝardeno kun lageto, paŝtejoj kaj arbaro.
August DE MAERE konstruigis la kastelon.

Nuntempe la kastelo estas ekspluata kiel luksaj hotelo kaj restoracio kaj kongrescentro.

Aertrycke
Wulveringem

**Wulveringem** estas agrikultura kaj loĝeja vilaĝo en la regioneto *Westhoek*
(laŭlitere: okcidenta angulo), tio estas
limregiono de Francio kaj Belgio.

Wulveringem havas areon 9,37 km² kaj havis en 1970 nur 509 loĝantojn.
La 31-an de decembro 1970 Wulveringem ĉesis esti memstara municipo, kiam ĝi estis kunigita kun
la apuda vilaĝo Vinkem por kunfandiĝi al la komunumo Beauvoorde.
Tiu nova nomo estas pruntita de la nomo de la Kastelo Beauvoorde.

Nuntempe (post 1977 okazis pli da kunfandiĝoj) la vilaĝo dependas de Veurne en Okcidenta Flandrio.

Kategorio:Aliĝintaj municipoj de Belgio
Kropotkin (urbo)

**Kropotkin** () estas urbo en Krasnodara regiono en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 03414.

La urbo estis fondita pli malfrue ol jaro 1771.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1921.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Romanovskij (Романовский) ĝis 1921.

La interurba telefona kodo estas 86138, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Kubanj (Кубань).

En la urbo estas fervoja stacio Kavkazskaja (Кавказская).

En 1959 la urbo havis 54 mil loĝantojn, en 2002 estis 79,2 mil loĝantoj.

Kategorio:Urboj de Krasnodara regiono
Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Krimsk

**Krimsk** () estas urbo en Krasnodara regiono en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 03415.

La urbo estis fondita en jaro 1862.

Ĝi havas statuson de urbo ekde 1958.

La interurba telefona kodo estas 86131, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en 2005).

La urbo estas ĉe rivero Adagum (Адагум), kiu enfluas en riveron Kubanj (Кубань), en 100 km de bordo de maro.

En la urbo estas fervoja stacio.

En 1959 la urbo havis 32,8 mil loĝantojn, en 2002 estis 56,6 mil loĝantoj.

En 2012 la urbo estis grave detruita pro inundo.

Kategorio:Urboj de Krasnodara regiono
Kuvandik

**Kuvandik** () estas urbo en la Orenburga provinco kaj en la Centra federacia regiono de Rusio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La urbo estis fondita en fino de la 19-a jarcento. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1953. Ĝis 1953 la urbo estis nomita Pokrovka (Покровка).

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 53414. La interurba telefona kodo estas 35361, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj. Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj.

La urbo estas en suda Uralo, ĉe rivero Sakmara (Сакмара).

En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1912).

En jaro 1959 la urbo havis 21,4 mil loĝantojn, kaj en 2002 estis 28,7 mil loĝantoj.

Kategorio:Urboj de Orenburga provinco
Kuvŝinovo

**Kuvŝinovo** () estas urbo en Tvera provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 28234501.

La urbo estis fondita ne pli malfrue ol en 1624, kvankam oficiala jaro de fondo estas 1910.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1938.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Kamenskoje (Каменское);
* Kuvŝinovo (Кувшиново);
* Kamenka (Каменка) en 1938 ... 1965.

La interurba telefona kodo estas 08257, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

44-00-8 La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas ĉe rivero Osuga (Осуга) (baseno de rivero Volgo).

En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1910).

En la jaro 1959 la urbo havis proksimume 13 500 loĝantojn, en la jaro 2002 estis 11 300, kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Kategorio:Urboj de Tvera provinco
Kudimkar

**Kudimkar** () estas urbo en Rusio, urbo de Permja regiono. Antaŭ 2005 estis ĉefurbo de Perm-Komia aŭtonoma distrikto.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 57141.

La urbo estis fondita en jaro 1579.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1938.

La interurba telefona kodo estas 34260, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas apud Uralo, ĉe riveroj Kuva (Кува) kaj Injva (Иньва) (enenfluaĵoj de rivero Kama (Кама)).

En la urbo estas flughaveno.

En jaro 1959 la urbo havis 21,8 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 31,9 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Permja regiono
Kulebaki

**Kulebaki** () estas urbo en la Niĵnij-Novgoroda provinco kaj en la Ĉevolga federacia regiono de Rusio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de 14 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 22427.

La urbo estis fondita en jaro 1719.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1932.

La interurba telefona kodo estas 83176, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

En la urbo estas fervoja stacio kaj flughaveno.

En jaro 1959 la urbo havis 44,1 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 39,1 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Niĵnij-Novgoroda provinco
Apollo 17

**Apollo 17** estis la dekunua kunhoma misio de Projekto Apollo, kaj ĝi estis la sesa misio, kiu surluniĝis. Ĝi estis la unua nokta lanĉo kaj la lasta misio de la projekto.

## Mallongigoj 
Klarigo de mallongigoj uzataj en tiu ĉi artikolo, kaj iliaj anglalingvaj tradukoj:
* **EVA** - ekster veturilo agado (*Extra-Vehicular Aktivity* EVA)
* **LV** - lunoveturilo (*Lunar Module* LM)
* **RK** - regokupeo (*Command Module* CM)
* **RSK** - rego/servo-kupeo (*Command/Service Module* CSM)
* **SV** - servokupeo (*Service Module* SM)

## Skipo 
* Eugene Cernan (3), komandanto
* Ron Evans (1), piloto de la rego/servo-kupeo (RSK)
* Harrison "Jack" Schmitt (1), piloto de la lunoveturilo (LV)

(1) inter krampoj staras la nombro de la kosmoflugoj, inkluzivante ankaŭ la misiojn.

### Rezerva skipo 
* John YOUNG, komandanto
* Stuart Roosa, piloto de la regokupeo
* Charles Duke, piloto de la lunoveturilo

### Kontakta skipo 
* Robert Overmyer
* Bob Parker
* Gordon Fullerton

## Misiaj parametroj 
* **Maso:**
** Plena maso: 2&nbsp;923&nbsp;387&nbsp;kg
** Kunportita ŝarĝo: 46&nbsp;678&nbsp;kg
*** RSK-maso: 30&nbsp;320&nbsp;kg, el kiu RK estis 5&nbsp;960&nbsp;kg, SK 24&nbsp;360&nbsp;kg
*** LV-maso: 16&nbsp;448&nbsp;kg, el kiu la ascenda maso estis 4&nbsp;985&nbsp;kg, descenda maso 11&nbsp;463&nbsp;kg
* **Ĉirkaŭflugo de Tero:** 2-foje tien, ĉ. 1-foje reen.
* **Ĉirkaŭflugo de Luno:** 75

* **Terproksimo:** 168,9&nbsp;km
* **Termalproksimo:** 171,3&nbsp;km
* **Inklinacio:** 28,526°
* **Rondira tempo:** 87,83&nbsp;min

* **Lunproksimo:** 97,4&nbsp;km
* **Lunmalproksimo:** 314,8&nbsp;km
* **Inklinacio:** 159,9°
* **Rondira tempo:**
* **Surluniĝejo:** 20.19080° N - 30.77168° E  aŭ  20° 11' 26.88" N - 30° 46' 18.05" E

### Kuplado de RM, LV 
* **Disiĝo**: 11-a de decembro, 1972 - 17:20:56 UTC
* **Rekuplado**: 15-a de decembro, 1972 - 01:10:15 UTC

### EVA-oj 
* ***Cernan kaj Schmitt*** - EVA 1
* **EVA 1-a komenco**: 11-a de decembro, 1972, 23:54:49 UTC
* **EVA 1-a fino**: 12-a de decembro, 07:06:42 UTC
* **tempodaŭro**: 7 h, 11 min, 53 sec

* ***Cernan kaj Schmitt*** - EVA 2
* **EVA 2-a komenco**: 12-a de decembro, 1972, 23:28:06 UTC
* **EVA 2-a fino**: 13-a de decembro, 07:05:02 UTC
* **tempodaŭro**: 7 h, 36 min, 56 sec

* ***Cernan és Schmitt*** - EVA 3
* **EVA 3-a komenco**: 13-a de decembro, 1972, 22:25:48 UTC
* **EVA 3-a fino**: decembro 14, 05:40:56 UTC
* **tempodaŭro**: 7 h, 15 min, 08 sec

* *** Evans *** – transtera EVA 4
* **EVA 4-a komenco**: 17-a de decembro, 1972, 20:27:40 UTC
* **EVA 4-a fino**: 17-a de decembro, 21:33:24 UTC
* **tempodaŭro**: 1 h, 05 min, 44 sec

## Eksteraj ligiloj 
* Apollo 17 en Enciklopedio de kosmonaŭtiko
* Informoj pri Apollo 17 de NASA 
* Artikolo en National Geographic de Septembro 1973 

Kategorio:Programo Apollo
Kupino

**Kupino** () estas urbo en Novosibirska provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 50232501.

La urbo estis fondita en jaro 1886.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1944.

La interurba telefona kodo estas 38358, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 3 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

En la urbo estas fervoja stacio kaj flughaveno.

En jaro 1959 la urbo havis 23,2 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 16,9 mil loĝantojn.

## Famuloj 
En Kupino naskiĝis rusa-hungara komponisto Viktor Togobickij.

Kategorio:Urboj de Novosibirska provinco
Kumertau

**Kumertau** () estas urbo en Baŝkirio en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 80423.

La urbo estis fondita en jaro 1948.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1953.

La interurba telefona kodo estas 34761, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

La urbo estas ĉe suda Uralo de okcidento.

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 30,9 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 65 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Baŝkirio
Kurganinsk

**Kurganinsk** () estas urbo en Rusio. Ĝi situas apud Norda Kaŭkazo, sur la dekstra bordo de la rivero Laba *(Лаба),* kiu fluas en la riveron Kubanj *(Кубань).*

Ĝis 1961 Kurganinsk estis nomata Kurgannaja *(Курганная).* La fervoja stacio daŭre havas tiun nomon.

En la jaro 1959 la urbo havis 24.300 loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Krasnodara regiono
Kuznecko

**Kuznecko** () estas urbo en la Penza provinco kaj en la Ĉevolga federacia regiono de Rusio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La urbo estis fondita en fino de la 17-a jarcento, kvankam oficiala jaro de fondo estas 1699. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1780.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Trujevo (Труево) ĝis 1699;
* Trujovo-Voskresenskoje (Труёво-Воскресенское) ekde 1699 ĝis 18-a jarcento.
* Trujevo-Nariŝkino (Труево-Нарышкино) ekde 18-a jarcento ĝis 1780.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 56405. La interurba telefona kodo estas 84157, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj. La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo.

La urbo estas ĉe rivero *Trujev* (Труев), kiu enfluas en riveron Sura (Сура). Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 56,9 mil loĝantojn, kaj en 2002 estis 92,1 mil loĝantoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|350ra|

Kategorio:Urboj de Penza provinco
Kurovskoje

**Kurovskoje** () estas urbo en Rusio.

La urbo estas ĉe rivero Nerskaja (Нерская) (maldekstra enenfluaĵo de rivero Moskva (Москва)).

En la urbo estas fervoja stacio.

Kategorio:Distrikto Oreĥovo-Zujevo
Kurlovo

**Kurlovo** () estas urbo en Vladimira provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 17220515.

La urbo antaŭe estis nomita Kurlovskij (Курловский).

En la jaro 2002 la urbo havis 7,4 mil loĝantojn, kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Vladimira provinco
Kurĉatov

**Kurĉatov** () estas urbo en Kurska provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 38408.

La urbo estis fondita en jaro 1968 dum konstruado de atoma elektrocentralo. Ĝi estas nomita honore al Igor Kurĉatov kaj havas statuson de urbo ekde jaro 1983.

La interurba telefona kodo estas 07131 (ĝis 2005), 47131 (ekde 2006). La enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas ĉe rivero Sejm ().

En la urbo estas fervoja stacio.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kompare, en jaro 2002 la urbo havis 45,6 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Kurska provinco
Kurilsk

**Kurilsk** () estas urbo en Saĥalena provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 64220501.

La urbo estis fondita en fino de la 18-a jarcento en loko de antaŭa loĝejo de aborigenoj, kiu ekzistis ekde la dua jarmilo a.K..

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1947.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Sjana (Сяна) ĝis 1947.

La interurba telefona kodo estas 42454, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 7 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas en insulo Iturup (Итуруп), sur bordo de maro.

En 1855 ... 1945 la urbo apartenis al Japanio.

En jaro 1959 la urbo havis 1,5 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 2,2 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Saĥalena provinco
Laganj

**Laganj** () estas urbo en Kalmukio en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 85215501.

La urbo estis fondita en jaro 1870.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1963.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Laganj (Лагань) ĝis 1944;
* Kaspijskij (Каспийский) en 1944 ... 1991.

La interurba telefona kodo estas 84733, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas en 9&nbsp;km de Kaspia Maro.

En jaro 1959 la urbo havis 10,9 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 14,3 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Kalmukio
Laduŝkin

**Laduŝkin** () estas urbo en Rusio.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Ludwigsort (Людвигсорт) ĝis 1946.

En la urbo estas fervoja stacio.

Kategorio:Urboj de Kaliningrada provinco
Labinsk

**Labinsk** () estas urbo en Krasnodara regiono en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 03417.

La urbo estis fondita en jaro 1841.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1947.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Labinskaja (Лабинская) ĝis 1947.

La interurba telefona kodo estas 86169, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas apud Norda Kaŭkazo, ĉe rivero Laba (Лаба) (kiu enenfluas en riveron Kubanj (Кубань)).

En la urbo estas fervoja stacio Labinskaja (Лабинская).

En 1959 la urbo havis 41,9 mil loĝantojn, en 2002 estis 61,4 mil loĝantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Urboj de Krasnodara regiono
Labitnango

**Labitnango** () estas urbo en Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto en Rusio. En la rusa la urbonomo havas pluralon: Labitnangoj.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 71173.

La urbo estis fondita en komenco de la 19-a jarcento.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1975.

La interurba telefona kodo estas 34992, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur orienta deklivo de norda Uralo sur maldekstra bordo de rivero Obo ().

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 5,2 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 27,3 mil loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://labitnangy.narod.ru 
* http://admlab.grandyamal.ru  

Kategorio:Urboj de Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto
Laĥdenpoĥja

**Laĥdenpoĥja** () estas urbo en la respubliko Karelio de Rusio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 86218501.

La urbo estis fondita en jaro 1600.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1945.

La urbo antaŭe estis nomita Sijeklaĥti (Сиеклахти) ĝis 1924.

La interurba telefona kodo estas 81450, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur nordokcidenta bordo de lago Ladoĵskoje () ĉe rivero Aura-Joki (), en 3 km de fervoja stacio Jakkima (Яккима)

En 1917 ... 1940 la urbo apartenis al Finnlando.

En jaro 1959 la urbo havis 7,8 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 8,8 mil loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lahdenpohja.org  

Kategorio:Urboj de Karelio
Lebedjan

**Lebedjanj** () estas urbo en Lipecka provinco en Rusio.

La kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 42233501.

La urbo estis fondita en la fino de la 16-a jarcento.

Ĝi havas la statuson de urbo ekde jaro 1779.

La interurba telefona kodo estas 07466, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel la moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur la bordoj de rivero Don ().

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 8,6 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 23 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Lipecka provinco
Leninogorsk

**Leninogorsk** () estas urbo de la aŭtonoma respubliko Tatarstano en Rusio. Ĝi apartenas al la Ĉevolga federacia regiono. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Kodo de OKATO de la urbo estas 92425.

La urbo estis fondita en jaro 1948 pro komenco de uzo de nafta minkampo.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1955.

La interurba telefona kodo estas 85515, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo.

En la urbo estas fervoja stacio Pisjmjanka (Письмянка).

En jaro 1959 la urbo havis 38,6 mil loĝantojn, kaj en 2002 estis  65,6 mil.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* prezento en la retejo *tatarstan.eu* ()

Kategorio:Urboj de Tatarstano
Kjaĥto

**Kjaĥto** () estas urbo en Burjatio (Rusio).

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 81233501.

La urbo estis fondita en jaro 1934 de kunigo de urbo Troickosavsk (Троицкосавск) (fondita en 1727 kiel fortikaĵo) kaj loĝejo Kjaĥta (Кяхта) (fondita en 1728).

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1934.

La interurba telefona kodo estas 30142, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 5 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas ĉe limo de Mongolio ĉe rivero Kjaĥta (Кяхта).

En jaro 1959 la urbo havis 10,3 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 18,4 mil loĝantojn.

## Esperantistoj 
* Beligto Gereloviĉ

Kategorio:Urboj de Burjatio
Langepaso

**Langepaso** () estas urbo en Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 71132.

La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 1985.

La interurba telefona kodo estas 34669, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

La urbo situas sur dekstra bordo de rivero Obo.

En la urbo estas flughaveno.

En jaro 2002 la urbo havis 37,2 mil loĝantojn.

## Nomo 
En la ĥanta lingvo *lange* signifas *sciuro* kaj *pasl* estas *trafluejo*. 

## Historio 
La urbo estis fondita por personaro, priservanta apudajn naftominejojn.

Lokaj konstruaj organizaĵoj estis tro malfortaj, do en 1975 estis eldonita la komuna ordono de la Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio kaj la Konsilio de Ministroj de Sovetunio, laŭ kiu apartaj respublikoj iĝis konstruaj aŭspiciantoj de novaj nordaj urboj de Tjumena provinco. Langepaso estis prikonstruata de Belorusa SSR.

La  por ekspluatado de la Urjevskoje kaj Potoĉnoje naftominejoj en industria unuiĝo Niĵnevartovskneftegas estis kreita NGDU Urjevneft, kies sidejo devis troviĝi en vilaĝo Langepaso, ankoraŭ ne ekzistanta. Ĝi mendis konstruadon de deĵorskipa vilaĝo () por 10 mil homoj. Ĝenerala konstruanto estis la konstru-munta trusto N 37 de la Ministerio pri konstruado de Belorusa SSR. La  la unua grupo de konstruistoj ekflugis el Minsko al Niĵnevartovsko, de kie ĝi sekvis al preterpasejo Urjevskij, kien venis ankaŭ vagonoj kun konstruaj materialoj. Fine de aŭgusto komenciĝis konstruado de la vilaĝo sur la maldekstra bordo de trafluejo Langepaso, 15 km for de la ĉefa riverujo de Obo.

La unua traktora kolono bezonis 48 horojn por traveturi 20 km de preterpasejo Urjevskij ĝis la konstruejo de la estonta urbo. Ĝis la fino de 1981 aperis 20 vagon-domoj, amasloĝejo, banejo, tenejo kaj kantino Alesja kun belorusaj ornamaĵoj. La  oni ekkonstruis la unuan mikrodistrikton el panelaj domoj de la Homel-serio kaj kroĉis al pino tabulon kun surskribo: "Langepaso. Belorusa urbo en Siberio. Fondita la 7-an de januaro 1981". Surbaze de modifita rusa proverbo estiĝis ŝerco: "Kie Makaro ne paŝtis bovidojn, tie aperos urbo Langepaso" (). La  la Tjumena Provinca Konsilio de Popolaj Deputitoj ordonis: "Registri vilaĝon Langepason, aperintan kiel deĵorskipa vilaĝo ĉe rivera trafluejo Langepaso".

La  laborista vilaĝo Langepaso ricevis statuson de la urbo subigita rekte al Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hmao.wsnet.ru/common/clange  

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Ĥanta-Mansio
Kastelo Beauvoorde

eta|250px|Kastelo Beauvoorde
La **Kastelo Beauvoorde** (prononcu:[BO:vo:rd']) estas akvokastelo en Wulveringem.

La unua konata loĝanto de la burgo estis Jan DE VALUWE, posedanto en 1408.

La fraŭlo Arthur MERGHELYNCK povis en 1875 protekti la kastelon de totala ruiniĝo per restaŭrado kaj rekonstruo. La nuntempaj interno kaj mebloj devenas de li. Krome li donis taskon por fari anglan ĝardenon.

En 1905 li, restante sen infanoj, donacis siajn posedaĵojn al la Belga ŝtato kaj nuntempe la institucio *Erfgoed Vlaanderen* (heredaĵoj de Flandrio) prizorgas la konstruaĵon.

Beauvoorde
Leninsk-Kuzneckij

**Leninsk-Kuzneckij** () estas urbo en Kemerova provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 32419.

La urbo estis fondita en fino de la 19-a jarcento.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1925.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Kolĉugino (Кольчугино) ĝis 1922; *(Ekzistas ankaŭ la alia urbo Kolĉugino en Vladimira provinco en Rusio.)*
* Lenino (Ленино) en 1922 ... 1925.

La interurba telefona kodo estas 38456, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 4 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur bordoj de rivero Inja (Иня) (kiu enenfluas en riveron Obj (Обь)).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 132 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 112,3 mil loĝantojn.

## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Leninsk-Kuzneckij

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.leninsk-kuz.ru  
* http://www.len-kuz.ru 


Kategorio:Urboj de Kemerova provinco
Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Tartessos

Per la nomo *Tartessos* (Τάρτησσος) la helenoj unu el la unuaj civilizoj de la nuna eŭropa kontinento; ĝi situis en la aktualaj andaluzaj provincoj Onubo, Sevilo kaj Kadizo ĉe bordoj de aktuala rivero Gvadalkiviro, ĉirkaŭ la jaroj 1000 kaj 500 antaŭ nia erao. Estas du eblaj esperantigoj, *Tarteso* kaj *Tartezo*, tamen ĉiu el ili sen aŭtoritata esperantlingva ekstervikipedia referenco, tial estas pli saĝe en la teksto entute rezigni pri esperantigo.

En regiono tre riĉa kaj fama pro siaj minoj, fenicoj kreis la urbon Gadir (aktuala Kadizo) por komerci kun ili (oni pensas ke la Biblia lando **Tarŝiŝo** estas la fenica nomo de Tartessos, sed ankoraŭ ekzistas diskutoj pri tiu ĉi temo), kvankam helenaj foceanoj klopodis komerci kun tartezanoj aŭ tartesanoj, unue fenicoj kaj poste kartaganoj regis monopole la rilatojn inter Tartessos kaj orienta Mediteraneo.

Bedaŭrinde ne restas ĝis nun multaj informoj pri tiuj du popoloj kaj tiuj nuraj disponeblaj pri tartezanoj estis verkitaj de helenoj (kiuj ne havis rektajn rilatojn kun ili). El tiuj informoj ni scias ke ĝia reĝimo estis monarkio, ke ili estis sendependaj (nek fenicoj nek kartaganoj ilin koloniigis) kaj ke ili regis la sudan parton de Iberio.

Post la Batalo de Alalio (ĉe la korsika insulo en 535 a.K.) inter foceanoj kaj etrusko-kartaga koalicio, nek italoj nek grekoj plu atingis la tartezan aŭ tartesan marbordon kaj ni scias neniom pli pri ĝia historio. Kiam romianoj tri jarcentojn poste atingis Iberion, nenio restis el tiu kulturo, nur legendoj, malgraŭ kio, ili nomis la Kadizan golfon *Tartessius Sinus*.

Kelkaj gravaj malkovroj certigis la ekziston de tiu ĉi civilizacio en Andaluzio kiel la *Tesoro del Carambolo* (trezoro trovita ĉe urbo Sevilo), sed ankoraŭ oni ne trovas la ĉefan urbon de Tartessos, arkeologia laboro ankoraŭ daŭras.

Kelkaj tartezaj aŭ tartesaj reĝoj:

* Gerjon. – Unua konata, li estis protagonisto en unu el la Dekdu Laboroj de Heraklo.
* Noraks. – Nepo de Gerjon, organizis ekspedicion al insulo Sardio kaj fondis urbon kun sia nomo *Nora*.
* Argantonio. – La unua vere historia (pri li skribis Herodoto) kaj la lasta konata.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri la samtempa popolo de iberoj
* Cancho Roano 
* Adolf Schulten
* El Turuñuelo 

Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Arkeologio en Hispanio
Kategorio:Civilizoj
Kategorio:Prahistorio
Kategorio:Historiaj urboj
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Malaperintaj urboj
Leninsk

**Leninsk** () estas urbo en Volgograda provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 18230501.

La urbo estis fondita en jaro 1802.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1963.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Priŝibinskoje (Пришибинское);
* Priŝib (Пришиб) ĝis 1919.

La interurba telefona kodo estas 84478, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur maldekstra bordo de rivero Aĥtuba (Ахтуба) (branĉo de rivero Volgo) ĉe enenfluo en ĝin de rivero Priŝib (Пришиб), en 4 km de fervoja stacio kun la sama nomo kiel la urbo.

En jaro 1959 la urbo havis 10,1 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 14,9 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Volgograda provinco
Kaysersberg

**Kaysersberg** (germane *Kaisersberg*) estas urbo de la franca departemento Haut-Rhin kaj la regiono Alzaco. Ĝi situas inter la altecoj de 235 kaj 924 metroj, kaj dum la jaro 2005 havis 2720 loĝantojn ekde 2016 ĝi apartenas al la komunumo Kaysersberg-Vignoble.

## Historio 
Ĝis la Traktato de Nijmegen de la jaro 1679 la urbo estis Libera regna urbo ene de la Sankta Romia Regno.

## Famaj personoj de la urbo 
En Kaysersberg naskiĝis:
* Albert Schweitzer.
* Matthäus Zell (1477-1548)

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la komunumo 
* fota vizito de Kaysersberg 

Dosiero:Kaysersberg France.jpg|
Dosiero:Kaysersberg.JPG|
Dosiero:2003 0530Kaysersberg.jpg|

Kategorio:Malaperintaj komunumoj de Bas-Rhin
Indre

**Indre**, en esperanto **Indrio**, estas unu el la ses departementoj de la franca regiono Centro-Valo de Luaro. Ĝi etendiĝas sur  kaj enhavas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Ĉatoruso. La departemento nomiĝas laŭ la rivero Indro, kiu trafluas ĝin.

Indrio havas landlimojn kun la departementoj Indre-et-Loire, Loir-et-Cher, Cher, Creuse, Vienne kaj Haute-Vienne. La departemento enhavas 243 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al kvar arondismentoj:
* arondismento Le Blanc
* arondismento Châteauroux
* arondismento La Châtre
* arondismento Issoudun

Carteroute36.jpg|
Logo 36 indre.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Indre

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.indre.pref.gouv.fr  
* http://www.cg36.fr 
* http://www.indrenature.net
* Esperanto Klubo

## Referencoj 

Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Vienne (departemento)

**Vienne** [] estas franca departemento en la regiono Nova Akvitanio. Ĝia nomo venas de la rivero Vienne.

La departemento entute enhavas 280 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Châtellerault
* arondismento Montmorillon
* arondismento Poitiers

## Historio 
La departemento de Vieno formiĝis en 1790 el partoj de la eks-provincoj de Poitou, Touraine, kaj Berry.

## Geografio 
Vieno situas apud la departementoj de Indre-et-Loire norde kaj nordoriente, Indre oriente, Haute-Vienne sudokcidente, Charente sude, Deux-Sèvres okcidente, kaj Maine-et-Loire nordokcidente.

La ĉefriveroj estas Vieno kaj Charente.

eta|centra|Mapo de Vienne

## Ekonomio 
La fabrikado de fromaĝo estas grava industrio de Vieno.

## Kulturo 
La preĝejo de Saint-Savin sur Gartempe, Monda Kulturheredaĵo de UNESKO, troviĝas en Vienne.

### Esperantujo
En la departemento troviĝas la vilaĝo Bouresse, kie troviĝas la esperanto-staĝejo Kvinpetalo.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Vienne


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Brahmao

**Brahmao** (sanskrite en nagaria skribo ब्रह्मा, en IAST-transskribo **Brahmā**; elparolu brəhmα:) estas la ĉefdio-kreisto en hinduismo, kaj kune kun la aliaj dioj Viŝnuo kaj Ŝivo parto de la Trimurtio,

## Bildaro 
## Referencoj 
Kategorio:Hinduismo
Kategorio:Terminaro de Budhismo
Kategorio:Jogo
Kategorio:Hinduaj dioj
Kategorio:Kreintaj dioj
Kategorio:Triopaj dioj
Kategorio:Budhismaj dioj
Helmond

Dosiero:Loudspeaker.svg**Helmond** ()
(esperante **Helmondo**) estas urbo kaj municipo oriente en la nederlanda provinco Nord-Brabanto. En 2016 ĝi havis pli ol 90 116 loĝantojn. (loĝdenso de 1 693/km²) La areo de la municipo Helmond estas 54,57&nbsp;km².

## Historio 
En ĉirkaŭ 1232 Helmond ekhavis urbajn rajtojn kaj en 1376 la tielnomatajn bazarrajtojn. Ĉirkaŭ 1350 komenciĝis la konstruo de la Kastelo de Helmond, kiu ankoraŭ hodiaŭ videblas meze de la urbo. La konstruo daŭris ĝis en la 17-a jarcento. Komence de la 15-a jarcento oni faris remparojn ĉirkaŭ la mezepoka urbo. Helmond fariĝis grava komerca urbeto por la regiono ĝis la fino de la 15-a jarcento. Dum la sekvantaj 2 jarcentoj Helmond malprosperis, interalie pro la Okdekjara Milito. Dum jarcentoj Helmond restis malriĉega urbo. Sed la situacio ŝanĝiĝis en la 19-a jarcento. Per la konstruo de la *Zuid-Willemsvaart* (1823-1826), kanalo kiu hodiaŭ tratranĉas la urbon, en Helmond stariĝis multaj farejoj kaj entreprenoj ĉefe en la tekstila kaj metalindustrio. En 1976 Helmond fariĝis tielnomata *Groeistad* (Kreskiĝurbo), kio signifas gravan subtenon de la nederlanda ŝtato pri urba renovigo, senlaboreco, la devojigo de la kanalo ekster la urbocentron kaj tiel plu.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Helmond
* http://www.viamichelin.com/viamichelin/gbr/dyn/controller/mapPerformPage?strLocation=Helmond&strCountry=eur&google=1  
* http://deu.archinform.net/projekte/2586.htm?ID=u5UFJ6hJKaZDtIj6 
* http://www.keiebijters.nl/KBstartframe.htm  

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Brabanto
Kategorio:Municipoj de Nord-Brabanto
Bramo (fiŝo)

**Bramo** (*Abramis brama*) estas specio de granda fiŝo de la familio de ciprinedoj, distingebla disde alburno per sia malpli longa suba makzelo.

Ĝi apartenas al la plej grandaj  de Eŭropo. Ĝi povas esti ĝis 50 centimetrojn longa (ĝenerale 20-40 centimetrojn), kaj tiam la pezo atingas 4-5 kilogramojn. Ĝia korpo estas deflanke plata, la dorso estas alta.

Bramoj vivas en Eŭrazio de Siberio ĝis okcidenta Francio en nefluaj aŭ apenaŭ-fluaj ŝlimgrundaj akvoj. Ĝi nutras sin sur la akvogrundo per etaj bestetoj kaj suprenakviĝas nur nokte.

La femalo demetas dumnokte inter fino de aprilo kaj komenco de junio frajon (100.000-150.000). La bramidoj grupiĝas ĉe la bordo.

Bramo estas grava merkata fiŝo kun fajna sed fiŝosta karno.

Dosiero:Pagrus major Red seabream ja01.jpg|
Dosiero:Sashimi-dish Red seabream01.jpg|
Dosiero:鯛の塩焼き.jpg|
File:Abramis brama Prague Vltava 1.jpg|
File:Rutilus rutilus Prague Vltava 1.jpg|

Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Ciprinedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Bedum

Dosiero:Loudspeaker.svg**Bedum** () estas antaŭa municipo en norda Nederlando, en la provinco Groningen.

## Vidindaĵoj 
* Kirko de Sankta Walfridus

## Subdivido 
La antaŭa municipo Bedum enhavas ankaŭ la sekvajn urbopartojn kaj vilaĝojn: **Bedum**, Noordwolde, Onderdendam, Zuidwolde. Najbaraj municipoj estis: Groningen, Winsum, Loppersum kaj Ten Boer.

La Boterdiep trafluas la municipon.

eta|250px|dekstra|Municipo Bedum en 1966 (Atlaso de la Provinco Groningen 1865-1870)

## Publika Transporto 
Bedum havas stacidomon je la fervojo Groningen - Delfzijl. Krom tio ankaŭ ĝi estas konektita pere de la buslinioj 61 (Groningen-Zuidwolde-Noordwolde-Bedum-Onderdendam-Middelstum-Usquert-Uithuizen) kaj 161 (rapidbuso Groningen-Bedum-Middelstum) kun Groningen.

Ekde la 1-a de januaro 2019 ekestis la municipo Het Hogeland, el fuzio de Bedum kun la municipoj Winsum, Eemsmond kaj De Marne.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cbs.nl/nl/publicaties/publicaties/nederland-regionaal/gom/PDF/bedum.pdf  
* 
* Mapo de Bedum 

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Groningo
Kategorio:Eksaj municipoj de Groningo
Prezidanto de Germanio

[eta|maldekstra|300ra|[Kastelo Bellevue en Berlino, sidejo de la Federacia Prezidanto]]
La **Federacia Prezidanto de Germanio** estas la ŝtatestro de Germanio, sed li ne estras la registaron (tiun estras la kanceliero). Kvankam li ne havas grandan potencon, li reprezentas la landon kaj subskribas la leĝojn.

[eta|maldekstra|300ra|Vilao Hammerschmidt en [Bonno]]
La prezidanto estas elektata por kvin jaroj de la Federacia Kunveno, komuna asembleo, kiu konsistas el la membroj de la Bundestag kaj el egala nombro de membroj elektitaj de la parlamentoj de la federaciaj landoj (*Landtage*). En 2004 estis elektita Horst Köhler, kiu abdikis la 31-an de majo 2010. Ĝis elektiĝo de nova prezidanto oficos komisare la prezidanto de la Federacia Konsilio.

Inter la jaroj 1949 kaj 1999 la prezidantoj de Germanio havis formalan sidejon en la klasikisma Kastelo Bellevue en (okcidenta) Berlino, sed la fakta sidejo estis la same klasikisma vilao Hammerschmidt en Bonno. Ekde 1999 la kastelo en Berlino estas la unua kaj la vilao en Bonno nur la dua sidejo.

## Prezidantoj ekde 1949 
Ekde la  (demisio de Christian Wulff) ĝis marto 2012 (elekto de lia posteulo) la ofico vakis. Kiel anstataŭanto servis dume Horst Seehofer, prezidanto de la Federacia Konsilio.

Kiel nova Prezidanto de Germanio estis elektita pastro Joachim Gauck, kiu havas oficialan subtenon de preskaŭ ĉiuj gravaj politikaj partioj kaj tial grandan ŝancon iĝi elektita.

Kategorio:Politiko de Germanio
Af

La literkombino **AF** havas plurajn signifojn:

***af** estas laŭ normo ISO 639 lingva kodo de la afrikansa lingvo.
***AF** estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Afganio.
***.af** estas nacia domajno de la alta nivelo de Afganio.
***af** estas simbolo de alterna faktorialo je matematiko.
Ag

La literkombino **Ag** aŭ **AG** aŭ **ag** havas plurajn signifojn:

Kun majuskla komenco, **Ag**
* estas simbolo por arĝento je kemio.

Nurmajuskle, **AG** 
***AG** estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Antigvo-Barbudo.
***AG** estas kodo de provinco Agrigento de Italio.
***AG** estas la oficiala mallongigo por Kantono Argovio en Svislando.
* Nacilingve en la germana, *AG* estas la mallongigo de Akcia kompanio, kaj uzata internacie en multaj germanlingvaj nomoj de firmaoj.

Nurminuskle, **ag**
***.ag** estas nacia domajno de la alta nivelo de Antigvo-Barbudo.
Ai

**Ai** aŭ **AI** povas esti:

* **AI** estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Angvilo.
* **AI** estas mallongigo por Artefarita intelekto kaj Amnestio Internacia
***AI** estas la oficiala mallongigo por Kantono Apencelo Interna en Svislando.
* **.ai** estas nacia domajno de la alta nivelo de Angvilo.