open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fulgencio Batista

**Fulgencio BATISTA y ZALDIVAR**, naskita la  en *Banes* (Kubo, mortinta la  en Guadalmina ĉe Marbella (Hispanio), estis de 1940 ĝis 1944 prezidento kaj de 1952 ĝis 1959 diktatoro de Kubo. Jam inter 1933 kaj 1940 li havis tre grandan influon en la gvidantaro de la lando.

Li estis barbisto kaj stenografo kaj en la armeo atingis la gradon de serĝento. Post la eventoj de 1933, kiam Usono instalis registaron sub Carlos Manuel de Céspedes y Ortíz, li estis inter la gvidantoj de armea ribelo. Li sukcesis aniĝi en la "Reganta Kvino" (*pentarquía*) kaj instalis diversajn prezidentojn, kiuj fakte dependis de li.

La  ekvalidis nova konstitucio, kiu enkondukis specon de duon-parlamentismo, laŭ kiu la prezidento estis elektita rekte de la popolo.
Batista, kiu havis subtenon de Usono kaj simpation de la burĝoj, kandidatis por la socialisma-demokratia partio, estis elektita kiel prezidento kaj ekoficis la .

Sub lia prezidenteco Kubo alianciĝis kun Usono en la Dua Mondmilito kaj deklaris militon al Japanio, Germanio kaj Italio. En 1944 li ne rajtis kandidati duan fojon, en 1948 li iris eksterlanden, al Florido. Reveninte li je la  sukcese, preskaŭ sensange, puĉis kontraŭ la registaro kaj akiris la potencon. Li establis diktatorecon kaj subpremis ĉian formon de opozicio. Ĉirkaŭ 20.000 homoj estis murditaj de lia sekreta polico. Foje oni ĵetis la kadavrojn el aŭtoj sur la straton por timigi la loĝantaron.

Advokato Fidel Castro akuzis la diktatoron ĉe la supera tribunalo, sed lia akuzo ne estis akceptita. Post tio ekestis rezisto kontraŭ Batista, kiu kondukis al revoluciaj bataloj. En 1958 la enlandaj streĉoj fortiĝis, eĉ Usono ĉesigis la subtenon de Batista kaj urĝis al paca transiro al nova registaro; tamen la usona ekonomio timis ŝanĝojn kaj plu subtenis la registaron de Batista. Fine de 1958 la revolucio venkis, kaj je la  Batista devis ekziliĝi, kunportante grandan monsumon apartenantan al la ŝtato. Li iris al la Dominikana Respubliko, al Portugalio kaj poste al Hispanio, kie li mortis en 1973.

Kategorio:Diktatoroj
Kategorio:Katolikoj
Kategorio:Kubaj militistoj
Kategorio:Kubaj politikistoj
Kategorio:Liberaluloj
Kategorio:Prezidantoj de Kubo
Kategorio:Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la Dua Mondmilito
IAS 19: Socialaj avantaĝoj de dungitoj

La **Internacia Kontada Normo IAS 19** preskribas la kontadon de *socialaj avantaĝoj*, kiujn entrepreno donas al siaj dungitoj, precipe de *pensiaj promesoj*.

La normo distingas inter *kotizo-difinitaj planoj* (*defined contribution plans*) kaj *subteno-difinitaj planoj* (*defined benefit plans*).

Pensia sistemo ("plano") estas *kotizo-difinita*, se la entrepreno pagas kotizon al iu ekstera institucio (ekzemple asekura kompanio aŭ fonduso), surbaze de kiu kalkuliĝas la estonta subteno al la dungito, dum la entrepreno estos nek laŭjure nek fakte devigata pagi ajnan kompenson kaze de malfavoraj evoluoj kiel ekz. financaj perdoj pro malsukcesaj investoj. Se tiu ĉi kondiĉo ne estas plenumita, la plano nomiĝas *subteno-difinita*.

La kontado de *kotizo-difinitaj* planoj estas simpla, ĉar la entrepreno devas konsideri nur la kotizon kiel koston (elspezon) en la speza kalkulo, dum ĝi bilancas nenian aktivon aŭ pasivon.

Kontraŭe, la kontado de *subteno-difinitaj* planoj estas komplika. Kiel unuan paŝon de kontado, la entrepreno devas - kutime pere de kvalifikita aktuario - kalkuli la pasivon, t.e. la *aktualan valoron* de la estonta subteno, laŭ la metodo de sinsekvaj unufojaj premiumoj (*projected unit credit method*), kaj same la kontinuan servo-koston (*current service cost*).

Same ĝi kalkulas la *aktualan valoron* de la planaj aktivoj (*plan assets*), kiun ĝi rajtas subtrahi de la pasivo. Tiu ĉi diferenco tamen plej ofte ne egalas al la rezervo laŭ *IAS 19*, ĉar la normo ebligas "glatigi" ĉiujarajn ŝanĝojn (asekurmatematikajn gajnojn aŭ malgajnojn) pere de "koridora metodo".

Kategorio:Ekonomiko
Yakult

**Yakult** (ヤクルト [jakuruto]), plennome **Akcio-kampanio Yakult Honsha** (; TYO 2267) estas japana entrepreno de fermentita lakta trinkaĵo. Yakult produktas ankaŭ ŝminkojn kaj drogojn. Ĝi prizorgas profesian basbalan teamon Tokyo Yakult Swallows.

La nomo estas derivita el Esperanta *Jahurto*.

Pediatria Profesoro de Kiota Universitato (tiame Kiota Imperia Universitato), Shirota Minoru sukcesis kulturi kaj utiligi lakt-acidan bakterion *Lactobacillus casei raso Shirota* en 1930. En 1955 li fondis la **Akcio-kampanion Yakult Honsha**.

## Varomarkoj 
* Yakult (ヤクルト) fama laktaĵa lakto-acid-fermentita trinkaĵo
* Joie (ジョア) fermentita trinkaĵo
* Tough Man (タフマン) energia trinkaĵo
* Sofūru (ソフール) - jogurto
* Bifiene (ビフィーネ) - fermentita trinkaĵo
* Kamputo Chū (カンプト注) - irinotecan

## Recepto de "Yakult" 
Trinkaĵo kun fermentita, sukerita lakto
* Akvo,
* Senkremigita lakto: 34.2%
* Siropo de glukozo-fruktozo: 16.0%
* Sukero: 4.5%
* Aromoj,
* *Lactobacillus casei* Shirota

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Yakult Honsha (Japanio)
* Yakult Netherlands
* Yakult Belgium 
* Yakult Germany
* Yakult Austria
* Yakult Europe Factory
* Yakult Ireland
* Yakult France
* Yakult UK
* Yakult Australia
* Yakult Brazil 
* Yakult Mexico
* Yakult Monterrey

Kategorio:Trinkaĵoj
Kategorio:Laktoprilaboro
Varomarko

eta|Varmarko por bierfarejo
**Varomarko** (kvalitmarko, fabrikmarko) estas nocio kunligita al nomo, markemblemo de markartiklo. Ĝi simbolas ĉiun informon ligitan al la produktaĵo aŭ servo.

La varomarko ĝenerale entenas nomon, emblemon kaj aliajn videblajn elementojn kiel bildon (simbolojn), literojn, kolorskemojn.

## Registrita varmarko 
Registrita varmarko estas marko pri varoj registrita ĉe oficiala instanco, por ke aliaj personoj aŭ firmaoj ne rajtu uzi ĝin por siaj varoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Hungaraj varomarkoj
* Registrita marko
* Havaianas


Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Merkatiko
Kategorio:Komerco
Kategorio:Firmaoj
Kategorio:Simboloj
Kategorio:Regado
Kategorio:Fasonado
Kategorio:Vortoj
István Dési Huber

**DÉSI HUBER István**  estis hungara grafikisto kaj pentristo naskita en Nagyenyed, Hungario  la 6-an de februaro 1895 kaj mortinta la 25-an de februaro 1944 en Budakeszi, Hungario. Li estis la pli juna frato de Győző Huber.
## Biografio 
Lia familio translokiĝis en urbon Deĵo. Lia patro deziris, ke ankaŭ sia filo fariĝu arĝentaĵisto kiel li. Post la unua mondmilito li lernis desegnon en la liberskolo de pentristo Sándor Szopos en Dej. En 1921 li translokiĝis en Hungarion, poste en Italion, kaj li laboris kiel juvelisto. Li edziĝis en 1923. Pro tuberkulozo li devis ĉesi tiun metion kaj de tiam li komencis pli multe pentri. Li revenis plurfoje en urbon Dej kaj li ankaŭ tie pentris. En revuo Korunk li publikigis studojn pri la rilato de arto kaj socio, pri la avantgardo kaj pri siaj samtempaj artistoj. Li ricevis premion Kossuth postmorte en 1958.

## Ekspozicioj 
*1932 kaj 1938 Ernst Múzeum, Budapest;
*1941 - Almásy-Teleki Műintézet, Budapest;
*1947 - Ernst Múzeum, Budapest;
*1948 - Budapest;
*1949 - Pécs, 
*1956, 1959, 1964 Budapest;
*1957 - (grupa) Műcsarnok, Budapest, Forradalmi Művészet.

## Libroj 
**A művészetről* (Bp., 1959)
**Művészeti írások*. Kossuth Könyvkiadó, Budapest, 1975
**Levelek a szülőföldre*, Bukareŝto, 1982

## Memorigiloj 
* 

## Fontoj 
* Kieselbach Galerio http://www.kieselbach.hu/sa-421
* Arto en Hungario

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Daia

**Daia** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Daia (Ulieș) estas vilaĝo en distrikto Harghita.
*Daia (Bahnea) estas vilaĝo en distrikto Mureș.
*Daia (Apold) estas vilaĝo en distrikto Mureș.
*Daia (Roșia) estas vilaĝo en distrikto Sibiu.
Ikarus

La **Ikarus Járműgyártó Rt.** estis grava aŭtobusprodukta firmao en Hungario, kiu apartenis dum jardekoj al la plej gravaj busproduktaj firmaoj de la mondo. La varomarko **Ikarus** estis konata ne nur en la iamaj socialismaj landoj.

La antaŭulon de la firmao fondis en 1895 la forĝista majstro UHRI Imre. La Aŭtokaroseria kaj Veturilprodukta Fabriko de la Uhri-gefratoj (*Uhri Testvérek Autókarosszéria- és Járműgyára*) atingis gravajn rezultojn je fino de la 1930-aj jaroj en la evoluigo de la metala aŭto- kaj autobus-karoserio. La nomon de la fabriko donis alia antaŭulo, la Ikarus Gép- és Fémáru Rt. fondita en 1916 de Erney Móric kaj Vecsei Jenő. En 1949, la ŝtato kunfandis la du firmaojn al *Ikarus Karosszéria- és Járműgyár*.

Grava produkto de la fabriko estis la postmotora, longvoja aŭtobuso **Ikarus 55** produktita 1955–72 kaj ties urba varianto la **Ikarus 66**. Laŭ rezolucio de KGST en 1964 , Hungario specialiĝis pri la aŭtobusa produktado. Post tio la Ikarus bele evoluis kaj la aŭtobusoj alvenis en 58 landoj. Fine de la 1970-aj jaroj, ĝi estis gvidanta aŭtobusprodukta fabriko en Eŭropo. Komence de la 1980-aj jaroj, ĝi produktis 14.000 aŭtobusojn jare kaj apartenis al la 5 plej grandaj aŭtobusfabrikoj de la mondo. Oni produktis en 1984 la 200.000-an aŭtobuson.

En 1989, oni fondis apartan firmaon *Ikarus Egyedi Autóbusz Gyár Kft.*. Ĝi daŭre produktas ekde tiam.

La produktan firmao estis posedaĵo de rusoj, hungaroj (1995-1999) kaj usona Irisbus, kiu fondis **Ikarusbus Rt.**. La nova posedanto ĉesigis la produktadon en Budapeŝto (2000) poste en 2004 eĉ en Székesfehérvár. La 1-an de februaro 2006 ĝin aĉetis denove la hungaro Gábor Széles [gabor sEles], pli precize lia firmao Műszertechnika aĉetis 100 % de la akcioj de Irisbus.

Oni fondis en 1989 En la Usono produkta firmao *IKARUS USA Inc*, kiu transformiĝis en 1992 al **American IKARUS Inc**. En 1993 oni fondis NABI (North American Bus Industries), kies 25% estas posedaĵo de American IKARUS. Ĝis 1997, la usona 416-a kaj 436-a **American IKARUS** vendiĝis.

## Gravaj bustipoj 
### Ikarus 30 
### Ikarus-60-a kaj -600-a familioj 
### Ikarus-200-a kaj Classic-familioj 
### Ikarus-300-a familio 
### Ikarus-400-a familio 
### La autobusoj de *Ikarus Egyedi Autóbusz Gyár* 
## Literaturo 
* *Jenei Károly, Szekeres József: Az Ikarus Karosszéria- és Járműgyár története: 1895-1980*

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ikarus.hu 
* neoficiala paĝo pri Ikarus-tipoj (hu)
* usona IKARUS (hu) 
* (germane)

## Vidu ankaŭ 
* Ikaro

Dosiero:Ikarus 405 Budapest.jpg|
Dosiero:Ikarus 260.jpg|

Kategorio:Aŭtobusoj
Kategorio:Transportaj rimedoj
Kategorio:Transporto en Hungario
Aiud

eta|maldekstra|
**Aiud** [ajud'] ( [nadjenjed], ) estas urbo en Rumanio. Ĝi situas laŭ la rivereto Aiud, nord-nordoriente de la urbo Alba Iulia, kaj estas parto de la distrikto Alba kaj de la kultura regiono Transilvanio. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Aiudul de Sus, Ciumbrud, Gâmbaș, Gârbova de Jos, Gârbova de Sus, Măgina, Păgâda kaj Sâncrai.

## Loĝantaro 
En 1992 estis 24 619 loĝantoj (pli ol 80 % rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Historio 
Ĝiaj unuaj skribaj mencioj estas en 1293-1301, 1332 kiel ekleziejo. La urbo havis tre gravan rolon en la kulturo de Transilvanio. En 1662 translokiĝis tien la kolegio el Alba Iulia, kiu fariĝis la *Schola Transilvanica* (lernejo de Transilvanio), en kiu ĝis 1848 lernis pli ol 100 mil lernantoj. La 8-an de decembro 1846 koncertis en la urbo Franz Liszt. Ĝis 1919 ĝi apartenis al la Hungara reĝlando ene de Aŭstrio-Hungario, al la reĝa departemento *Alsó-Fehér vármegye* (, ).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de gravaj personoj de Aiud

## Bibliografio 
* Hantz Lám Irén: *Város az Őrhegy alatt - Nagyenyed szóban-képben*. Stúdium Kiadó, Kolozsvár.
* Jakó Zsigmond-István Juhász: *Nagyenyedi diákok 1662-1848* hungare (Lernintoj de Aiud), 1979http://adatbank.transindex.ro/cedula.php?kod=747 .

## Eksteraj ligiloj 
*  de la komunumo ()
* Retpaĵo ()
* plia loka retejo ()

Kategorio:Urboj de Rumanio
2Aiud
Kategorio:Urboj de distrikto Alba
Transstrato

dekstra|eta|"Cour des Voraces"
**Transstrato** estas la esperantigo de la arpitana vorto *Traboule*, el la verbo trabuli (el la latina *transambulare* via la vulgara latino *trabulare*: Transiri). Tiu temas pri strateto trans la domoj, rekte interkunliganta stratojn.

Tiu vorto ekzistas nur en Arpitanio, ĉefe Liono kaj Saint-Etienne, sed ankaŭ en Chambéry, kie ĉi stratetoj estas nomataj *Allée*.

La lionaj transstratoj ĉefe troviĝas en la kvartalo Vieux Lyon kaj Croix-Rousse. La plej fama transstrato estas tie: *la Traboule de la cour des Voraces*. Estas memorejo de la *Ribelo de la Kanusoj*.

Kategorio:Urbo
Ribelo de la Kanusoj

eta|380ra|"Aktualas libere labori, aŭ morti batalante..."

La **Ribelo de la Kanusoj** (), en Liono, dum novembro 1831, estis la unua sociala ribelo.

Liono do sekvas la movadon lanĉitan la 27-a de julio 1830 de la parizaj laboristoj, kiuj ribelis kontraŭ la reĝo. La trikolora flago iĝis la flago de la ribelantoj, kiel skribis Victor Hugo en sia libro *Les Misérables*. Ankaŭ, Bruselo kaj Varsovio ekribelis en aŭgusto kaj novembro de 1830.

## La ribelo 
« *Vivre en travaillant, ou mourir en combattant…* »« *Vivi laborante, aŭ morti luktante…* »

Pluraj centoj da Kanusoj transiras en La Croix-Rousse (kiu ankoraŭ ne estis kvartalo de Liono, sed aparta urbo), ĉesantaj labori, kaj konstruantaj barikadojn, altigantaj la Nigran Flagon.

Je la 22-a de novembro 1831, el Liono, La laboristoj

(baldaŭ aperos la sekvo)

Kategorio:Historio de anarkiismo
Kategorio:Konfliktoj en 1831
Kategorio:Laborista movado
Kanuso
Kategorio:Liono
Kanusoj
Nigra Flago

**Nigra Flago** havas diversajn signifojn:

***Nigra Flago (Ĵurnalo)** estis japana ĵurnalo (duonmontata gazeto), aperita de 1956 ĝis 1958.
***Nigra Flago (Punko)**
***Nigra flago (simbolo)**
Nigra Flago (Ĵurnalo)

**Nigra Flago** estis anarkista japana ĵurnalo (duonmontata gazeto), aperita de 1956 ĝis 1958.

## Pli da informoj 
* http://cda.cybertaria.org/titres_etrangers/RE_J_09.html

Kategorio:Japanaj gazetoj
Barikado

[eta|180ra|Pola barikado dum la [Ribelo de Varsovio.]]
[eta|180ra|Pentraĵo de barikado sur Strato Soufflot (kun la [Pariza Panteono malantaŭe), Parizo, Junio 1848. De Horace Vernet.]]
[eta|180ra|Barikado de tempo de la [Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo, 18-a de marto 1871.]]
eta|180ra|maldekstre|Inter la materialoj ofte uzitaj por barikad-konstruado estas sanblosakoj, trotuaro kaj grandaj veturiloj.
eta|180ra|Argila barikado dum la Ribelo de Varsovio.
[eta|180ra|Barikado starigita ĉe [Alĝero en 1960.]]

eta|maldekstre|180ra|Tramo kiel parto de barikado.
eta|180ra|maldekstre|Improvizita barikado el trajnaj motoroj.

**Barikado**, (france **Barricade**), estas neorgazita mureto, fakte improvizita baro, farita de aĵoj facile trovitaj sur strato, ĉefe uzata en sociaj ribeloj kaj stratbataloj kaj celas neŭtraligi, kontroli aŭ malebligi la transiron de transporto kaj armitaj fortoj sur aparta itinero. Nur estas unu eta transigeblo, por ke nur unu persono samtempe povu transigi ĝin.

Ĉi-tiuj barikadoj celas malhelpi la transigon de organizitaj armeoj. Oni konstruas barikadojn el konstrua rubo, brikoj, sakoj kun sablo, arboj, mebloj, bareloj, vinbareloj (alinome "barikoj"), kestoj, betonblokoj, pecoj de vehikloj ktp. Oni uzas barikadojn dum ribeloj, samkiel dum urba lukto kontraŭ ekstera malamiko.

La unua historia uzo de barikadoj dum socia ribelo okazis en Parizo la 12-an de majo, 1588, je la tago poste konata kiel la "Tago de Barikadoj" (france Journée des baricades). Dum ĉi tiuj eventoj, ribeluloj el Parizo sukcesis forpeli reĝon Henriko la 3-a el la urbo, lasante ĝin en la manojn de la katolika ligo. Ĉi-okaze oni uzis ĉarojn, arbojn kaj barelojn (kiuj donis sian nomon en la franca; bareloj nomiĝis *barriques*), por malebligi ke la Svisa Gvardio kaj aliaj fortoj lojalaj al la reĝo venu al lia helpo.

Laŭ Francisko Azorín **barikado** estas *Improvizita baraĵdo kontraŭ atako; stratbarilo.* Kaj li indikas etimologion el lartina *barrillus* (barelo).

La unuaj barikadoj aperis en mezepoka Francio. La vorto "barikado" originas de *barrique* ([barík], franca nomo de vinbareloj el Bordozo). Barikado ankaŭ estas simbolo de ribelo, kiel la nigra flago.

**Jomo** kantis *Al la barikadoj*, kanzono tradukita de la hispanlingva kanzono *A las barricadas*, fama kanto de la Hispana Enlanda Milito.

## Vidu ankaŭ 
* Vinbarelo

## Notoj 
Kategorio:Fortikaĵoj
Kanuso

eta|180px|La eno de hejmo de kanuso. Gravuraĵo de Moller de 1860.
eta|180px|

**Kanuso** estas la esperantigo de la arpitana vorto *Canut*, ĉefe uzita en Liono. Ĝi temas pri la Silkistoj de Liono. Ili loĝis en la liona kvartalo de la Croix-Rousse ĝis la 19a jarcento.

La **kanusoj** ribelis multfoje (legu la artikolon **Ribelo de la Kanusoj**). Lia unua ribelo de oktobro 1831 estas la unua laborista ribelo.

La , la Kanusoj denove ribelis en la Croix-Rousse dum pli ol 6 tagoj.

La marioneto Ginjolo (*Guignol*) estis vera Kanuso.

Kategorio:Liono
Kategorio:Laborista movado
József Bene

**BENE József** estis rumanuja hungara pentristo naskita en Hungario la 24-an de junio 1903 en vilaĝo Székelydálya kaj mortinta la 20-an de majo 1986 en Ulmo, (Germanujo).

## Biografio 
József Bene post la mezlernejaj studoj en Odorheiu Secuiesc pristudis pentradon kaj industriarton en Belarta Akademio de Bukareŝto. Sekve instruis en Gheorgheni, Cristuru Secuiesc kaj Târgu Mureş. De 1949 profesoris tekstilarton en la artaltlernejo de Cluj-Napoca. En 1978 li donacis 70 pentraĵojn al urbo Sfântu Gheorghe.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1927 • Brassó
* 1928 • Sepsiszentgyörgy
* 1932, 1935 • Székelykeresztúr
* 1957, 1960 • Kolozsvár
* 1967 • Marosvásárhely
* 1968 • Csíkszereda • Székelyudvarhely
* 1970 • Konstanco (Rumanujo)
* 1971 • Sepsiszentgyörgy
* 1973 • Győr • Eger • Művészeti Múzeum, Kolozsvár
* 1975 • Korunk Galéria, Kolozsvár
* 1978 • Bene József Galéria, Sepsiszentgyörgy
* 1979 • Kolozsvár.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1952 • Budapest
* 1964 • Romo
* 1973 • Ekspozicio de rumanaj artistoj, Budapest
* 1976 • Dresden.

## Bibliografio 
* JÁNOSHÁZY GY.: ~ (monogr.), Bukarest, 1980.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Olimpika ĵuro

La **olimpika ĵuro** estas elparolata dum la malferma ceremonio de ĉiuj olimpikoj, de reprezentantoj de la sportistoj kaj de la juĝistoj. La reprezentantoj apartenas al la organizanta lando. Dum la ĵuro ili tenas angulon de la olimpika flago.

## Ĵuro de la sportistoj
:*Nome de ĉiuj konkursantoj mi promesas, ke ni partoprenos en tiuj ĉi olimpikaj ludoj respektante kaj obeante iliajn validajn regulojn, devigante nin al la vera spirito de sporteco por sporto sen dopado kaj sen drogoj, por la gloro de la sporto kaj la honoro de niaj teamoj.*

## Ĵuro de la juĝistoj
:*Nome de ĉiuj juĝistoj kaj konkursaj oficialuloj mi promesas, ke ni plenumos niajn funkciojn en tiuj ĉi olimpikaj ludoj kun plena senpartieco, respektante kaj obeante iliajn validajn regulojn, en vera spirito de sporteco.*

## Historio
La unua olimpika ĵuro okazis en 1920 (someraj olimpikoj en Antverpeno). La teksto de la sportista ĵuro plurfoje estis modifita. La mencio de drogoj enestas de 2000 (someraj olimpikoj en Sidnejo). Ĝis 1964 oni uzis la vorton "ĵuri" anstataŭ "promesi", kaj oni referencis al "patrolando" anstataŭ "teamo".

La ĵuro de la juĝistoj ekzistas de 1968 (someraj olimpikoj en Meksikurbo).

La referencon al la "spirito de sporteco" oni iam interpretis tiel, ke nur amatoroj rajtas partopreni en olimpikoj; sportuloj, kiuj gajnis monon per sporto, ne estis allasitaj. Ekzemple futbalistoj el la profesiulaj ligoj ne rajtis partopreni. Tiu principo forgesiĝis.

Kategorio:Olimpikoj
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Ĵuroj
Reĝa Societo de Londono

La **Reĝa Societo de Londono pri la Plibonigo de Prinatura Scio**, , estas klerula societo de Britio. Fondita en 1660, ĝi foje estas konsiderata la plej malnova senrompe ankoraŭ ekzistanta scienca akademio en la mondo, sed ankaŭ la germana akademio Leopoldina, fondita en 1652, ofte estas tiel priskribita.

Kvankam ĝi estas neŝtata asocio, ĝi servas kvazaŭ scienca akademio de Britio, Irlando kaj la Brita Regnaro. Pri Irlando zorgas speciala branĉo, la Reĝa Irlanda Societo (1785), pri Skotlando la Reĝa Societo de Edinburgo (1783).

La latina moto de la societo, *nullius in verba,* “je nenies vortoj”, indikas, ke bazo de scienca argumentado povas esti nur demonstreblaj faktoj (farita per eksperimentoj), sed ne citado de aŭtoritatuloj.

## Kelkaj prezidantoj 
* Christopher Wren (1680–1682)
* Samuel Pepys (1684–1686)
* Charles Montagu (1695–1698)
* John Somers (1698–1703)
* Isaac Newton (1703–1727)
* Hans Sloane (1727–)
* Joseph Banks (1778–1820)
* Humphry Davy (1820–1827)
* Augustus, Duko de Sussex (1830–1838)
* William Parsons (1848–1854)
* Joseph Dalton Hooker (1873–1878)
* Thomas Henry Huxley (1883–1885)
* George Gabriel Stokes (1885–1890)
* William Thomson (1890–1895)
* Joseph Lister (1895–1900)
* William Huggins (1900–1905)
* John William Strutt (1905–1908)
* Joseph John Thomson (1915–1920)
* Ernest Rutherford (1925–1930)
* William Henry Bragg (1935–1940)
* Henry Hallett Dale (1940–1945)
* Robert May (2000–2005)
* Martin Rees (2005–2010)
* Venkatraman Ramakrishnan (2015–2020)

## Membildo 
La Reĝa Societo  Dum la Reĝa Societo dediĉis sin al la libera fluo de informo kaj kuraĝigis komunikadon, estis kompleksa interrilato kun okultismo. Precipe kunfondinto Robert Boyle komencis la kutimon, tre detale raporti pri siaj eksperimentoj, por ke aliaj povu ripeti ilin, male al la kutimoj de sekretemaj alkemiistoj. Aliflanke Newton estis praktikanta alkemiisto, kaj lia asistanto John Theophilus Desaguliers estis elstara framasono.

## Publikigoj 
*Proceedings of the Royal Society* (Protokoloj de la Reĝa Societo) estas patra titolo de du sciencaj gazetoj publikigitaj de la Reĝa Societo. Origine ĝi estis unika gazeto, sed estis disigita en du separataj gazetoj en 1905:
* Serio A, kiu publikigas esploradon rilate al matematikaj, fizikaj, kaj inĝenieraj sciencoj
* Serio B, kiu publikigas esploradon rilate al biologio

## Premioj
* Medalo Davy pri kemio

## Fontoj
## Vidu ankaŭ 
* Membro de la Reĝa Societo

Kategorio:Naciaj akademioj
Vidvoj kaj vidvinoj

[eta|[Ugando|Ugandaj vidvinoj subtenas unu la alian, farante kaj vendante manlaboraĵojn por enspezi monon.]]
**Vidvo** aŭ **vidvino** estas persono kies edzo aŭ edzino mortis, kaj kiu ne geedziĝis denove. Viron oni nomas *vidvo* kaj virinon oni nomas *vidvino*.

La traktado de vidvoj kaj vidvinoj tre varias tra la mondo.

En la mondo ekzistas multe pli da *vidvinoj* ol *vidvoj*, pro du kialoj: ĝenerale virinoj vivas pli longe ol viroj, kaj inter du geedzoj plej ofte la virino estas pli juna. Ekzemple, en 2008 por loĝantaro je ĉirkaŭ 62 milionoj da homoj, Francujo nombris  vidvinoj kaj  vidvoj, t.e.  gevidvoj entute

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Funebro
* Satio

Kategorio:Familio
Gramofondisko

dekstra|250ra|eta|Gramofondiskoj
**Gramofondisko** (aŭ **vinila disko, vinilalbumo**) estas tia disko, sur kiu oni registris muzikon (aŭ alian sonon) kaj kiun oni poste metas sur gramofonon por aŭdi tiun muzikon. Rapidoj, en kiuj la gramofondiskoj estis ludataj, estis unue 78 rivoluoj dum minuto, poste 45, 33⅓ kaj 16+2/3 riv/min. Sur gramofondisko troviĝas kutime ambaŭflanke, foje nur unuflanke, po unu spiralforma kanelo.

## En Esperanto 
Malgraŭ la relativa multkosto, kelkaj vinilajn diskojn estis registritaj en Esperanto.

* **Ni kantu en Esperanto** (kun la fama kanto "La Lingvo por ni".) el 1964, trobadoras Frans Jahger. Eldonita de ESP Disk de Bernard Stollman.

* **La feliĉo kaj ses aliaj kantoj** Disko eldonita de Universala Esperanto Asocio, Kantas, Ramona van Dalsen kun akompanado de Toos Schoonman 1967(?)

## Vidu ankaŭ 
* Diskoturnilo
* CD aŭ kompakta disko (lumdisko)
* DVD (lumdisko)
* fonografo
* Pathé

Kategorio:Muzika teknologio
Kategorio:Sondisko
Kategorio:Aperis en 1887
Dua Respubliko de Francio

La **Dua Respubliko de Francio** estis la politika reĝimo de Francio ekde la 4-a de novembro 1848 ĝis la puĉo de la 2-a de decembro 1852. Ĝi sekvis la reĝadon de Ludoviko-Filipo kaj estis anstataŭigita de la Dua Imperio. La Duan Respublikon naskis la franca revolucio de 1848.

La Dua Respubliko estas originala registarformo en la historio de Francio, unue pro sia nedaŭreco, sed plie ĉar ĝi estis la lasta reĝimo kiu aperis post revolucio. Krome, tiu reĝimo iniciatis universalan balotrajton kaj abolis sklavecon.

## Institucia organizo 
La konstitucio de la Dua Respubliko validiĝis la 4-an de novembro 1848; ĝi dividis la povojn inter la plenuma povo kaj la leĝfara povo.

### Leĝfara povo 
Male de hodiaŭa Kvina Respubliko, ekzistis nur unu sola asembleo (unuĉambrismo): la Nacia Asembleo. Ĝi enhavis 750 deputitojn, kiuj devis esti almenaŭ 35-jaraĝaj. Ili estis balotitaj laŭ la universala, virseksa balotrajto. La Asembleo aprobis la ekvalidigon de la Konstitucio de 1848.

### Plenuma povo 
La prezidento de la Respubliko estis balotita por kvarjara mandato laŭ la rekta, universala, virseksa balotrajto. Li estis rebalotitebla kiel prezidento nur kvar jarojn post la fino de sia unua mandato. Li devis esti almenaŭ 30-jaraĝa. Li disponis pri la armeoj, sed neniam rajtis mem komandi ilin. Li ne povis malfondi la Nacian Asembleon. Li nomumis la ministrojn.

Louis-Napoléon Bonaparte estis balotita kiel prezidento la 10-an de decembro samjare, per 74% de la voĉoj; li estis la unua respublika prezidento en la historio de Francio.

## Bildoj 
[eta|none|275px|Desegnaĵo ilustranta la balotadan kampanjon de [1848 inter Louis-Napoléon Bonaparte kaj Louis Eugène Cavaignac.]]

## Vidu ankaŭ 
* Franca revolucio de 1848
* Historio de Francio

Kategorio:Historio de Francio
Francio, Respubliko, 2-a
Kategorio:Dua Respubliko de Francio
Kategorio:Respublikismo
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1848
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1852
Victoria Ruffo

**Victoria RUFFO** (**Victoria Eugenia Guadalupe MARTÍNEZ DEL RÍO MORENO FAYAD**, naskiĝis la 31-an de majo 1962 en Meksikurbo) estas meksika aktorino. Ŝi rolas plejparte en telenoveloj. Ŝi estas kromnomata *Reĝino de telenoveloj*.

## Filmografio 
**Corona de Lagrimas* (2012)
**Triunfo del Amor* (2010)
**La Rosa De Guadalupe (2009)
**En Nombre del Amor* (2008)
**Victoria* (2007)
**Alborada* (2005)
**La madrastra* (2005) 
**Abrázame muy fuerte* (2000) 
**Vivo por Elena* (1998) 
**Pobre nińa rica* (1995) 
**Capricho* (1993) 
**Simplemente María* (1989) 
**Victoria* (1987) 
**Hombre violento, Un* (1986) 
**Juana Iris* (1985) 
**Fiera, La* (1983) 
**Sota y un caballo, Una* (1982) 
**De pulquero a millonario* (1982) 
**En busca del paraíso II* (1982) 
**Qui ereme siempre* (1981) 
**Al rojo vivo* (1980) 
**Conflictos de un médico* (1980) 
**Hombre sin miedo, El* (1979) 
**Perro callejero'' (1979)

## Eksteraj ligiloj
*

Kategorio:Meksikaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 31-an de majo
Pianisto

**Pianisto** estas homo, kiu ludas pianon. Profesia pianisto povas solludi muzikon, kunludi orkestron aŭ malgrandan ensemblon, aŭ akompani unu aŭ plurajn muzikajn instrumentojn aŭ kantistojn.

Multaj klasikaj pianistoj komencas pianoludadon kiam tre junaj. Multaj famaj klasikaj komponistoj estis ankaŭ kapablaj pianistoj; ekzemple Franz Schubert, Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven, Ferenc Liszt, Johannes Brahms, Frederic Chopin, Robert Schumann, kaj Sergei Rachmaninoff estis ĉiuj virtuozoj de piano. 

Multaj ĝenroj de muziko utiligas la pianon. Tiel, pianistoj povas specialiĝi pri unu el multaj stiloj de muziko, inkluzivante ĵazon, klasikan muzikon, kaj pop-muzikon.

## Famaj pianistoj en la historio 
* Wolfgang Amadeus Mozart
* Johann Nepomuk Hummel
* Ludwig van Beethoven
* Fryderyk Chopin
* Franz Liszt
* Robert Schumann
* Felix Mendelssohn-Bartholdy
* Carl Maria von Weber
* Johannes Brahms
* Ferruccio Busoni
* Anton Grigorjeviĉ Rubinŝtejn
* Ignacy Jan Paderewski
* Józef Hofmann
* Claude Debussy
* Artur Rubinstein
* Dinu Lipatti
* Wilhelm Kempff
* Vladimir Horowitz
* Glenn Gould

## Vivantaj pianistoj 
* Daniel Barenboim
* Rafał Blechacz
* Seong-Jin Cho
* Piano Man, trompisto
* András Schiff

## Literaturo 
* Joachim Kaiser, *Große Pianisten in unserer Zeit*, München 2004 ISBN 3-492-22376-1
* Jean-Pierre Thiollet, *88 notes pour piano solo*, Paris 2015 ISBN 979 2 3505 5192 0

## Vidu ankaŭ 
* Ĵazpianado
* 17-a Internacia Pianista Konkurso nome de Frederiko Chopin
Josef Jiří Kolár

**Josef Jiří KOLÁR**, propranome **Kolář** (naskiĝis la 9-an de februaro 1812 en Praha - mortis la 31-an de januaro 1896 en Praha) estis ĉeĥa aktoro kaj verkisto.

Ne fininte studadon de filozofio kaj medicino, li travojaĝis Eŭropon kaj lernis fremdajn lingvojn. Ekde 1837 li estis aktoro en ĉeĥaj teatroj en Prago, mallonge en germana teatro kaj poste reĝisoro de la t.n. Provizora teatro, poste dramaturgo de Nacia Teatro, kie li de tempo al tempo ankaŭ aktoris.

Li estis antaŭ ĉio aktoro, kiu tre impresis la publikon, ankaŭ lia edzino Anna Manetínská estis signifa aktorino. Kiel aŭtoro li estis romantikisto, kiu amis fortajn individuojn en la historio, priskribis batalojn kaj duelojn, sed la historio servis al li nur kiel kuliso por romantika etoso.

## Verkoj 
* **Monika** (Monika, 1847, dramo)
* **Žižkova smrt** (La morto de Žižka, 1851, dramo)
* **Libuše v Americe** (Libusa en Ameriko, 1854, romano)
* **Pražská čarodějnice** (Praga sorĉistino, 1854, romano)
* **Malíř Rainer** (Pentristo Rainer, 1854, romano)
* **Cesty života** (La vojoj de la vivo, 1854, romano)
* **Pekla splozenci** (Akuŝitoj de la infero, 1862, romano)
* **Muzikanti čili Ďábel ve fraku** (Muzikistoj aŭ Diablo en frako, 1867, romano)
* **Tři faraónové** (Tri faraonoj, 1868, dramo)
* **Popis slavnosti položení základního kamene k velkému Národnímu divadlu v květnu 1868** (Priskribo de soleno okaze de fundamenta ŝtono por la granda Nacia Teatro en majo 1868)
* **Věštba Libušina** (Aŭguraĵo de Libusa, 1868, dramo)
* **Mravenci** (Formikoj, 1870, dramo)
* **Dejte mi čamaru** (Donu al mi pasamentitan mantelon, 1871, dramo)
* **Pražský žid** (Praga judo, 1872, dramo, modernigita de Vladislav Vančura en 1946)
* **Básně** (Poemoj, 1879)
* **Primátor** (Urbestro, 1883, dramo)
* **Mistr Jeroným** (Magistro Hieronimo, 1886, dramo)
* **Smiřičtí** (Nobeloj Smiřický, 1887, dramo)
* **Královna Barbora** (Reĝino Barbora, 1887, dramo)
* **V staré Praze** (En la antikva Prago, 1888, rakontoj)
* **Světem bludů** (Tra la mondo hereza, 1889, daŭrigo de Pragaj rakontoj)
* **Ďáblova legenda** (Legendo de diablo, 1891, dramo)

Li tradukis el Shakespeare, Schiller, Goethe k.a.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Amasbuĉo de Nankino

La **amasbuĉo de Nankino** aŭ **masakro de Nankino** (decembro de 1937–januaro de 1938) okazis dum la Ĉina-Japana Milito (1937–45), post okupo de la ĉina urbo Nankino la 13-an de decembro 1937. La masakron, amasmurdojn efektivigis la soldatoj de la japana armeo, ili murdis la simplajn loĝantojn kaj la kapitulacintajn soldatojn. Mortis ĉ. 100.000–300.000 homoj.
eta|memorganizita entombigo
Nankino estis ĉefurbo de la Kuomintang-gvidata Ĉinio inter 1928 kaj 1937. La masakron, detruon ordonis Matsui Iwane, generalo de la okupinta armeo. Dum la post-okupaj semajnoj estis ĉiutagaj la amasmurdoj kaj la japanaj soldatoj dekmile seksatencis ĉinajn virinojn. La armeo prirabis kaj eĉ bruligis la najbarajn urbojn, ruinigis trionon de la konstruaĵoj. La japanoj igis Nankinon en 1940 sidejo de la ĉina pupregistaro, gvidata de Wang Ching-wei.

Post la dua mondmilito, la Orient-Azia Internacia Soldata Tribunalo juĝis Matsui-on kaj Tani Hisaó-n respondeca kaj oni ekzekutis ilin. Pliaj punintoj estis arestitaj kaj prijuĝitaj, sed ili ricevis pli poste amnestion.

eta|180px|
eta|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Japana societo por reformi historian lernolibron
* La Vero pri Nankino
* Faŝismo
* John Rabe
* Ĝugun Ianfu
* Sanktejo Jasukuni

## Eksteraj ligiloj 
* 
* http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran 
* Nanking Incident Documents

Nankino
Kategorio:Nankino
Kategorio:Historio de Ĉinio
Kategorio:Historio de Japanio
Kategorio:1937
Kategorio:1938
István Réti

**RÉTI István** estis hungara pentristo, profesoro, rektoro, membro de Societo Szinyei Merse Pál naskita en Hungario la 16-an de decembro 1872 en urbo Nagybánya (nun Rumanio), kaj mortinta la 17-an de januaro 1945 en Budapeŝto.

## Kariero 
István Réti lernis en Reĝa Belarta Altlernejo de Budapeŝto, poste ekde 1991 en la lernejo de Simon Hollósy en Munkeno. En 1893 li faris duonjarstudon en Parizo en Julian Akademio. Kune kun János Thorma li faris preparojn por la malfermo de la Artistkolonio de Nagybánya. Post 1902 li estis unu el la estraranoj de libera artistskolonio de Nagybánya. De 1923 li fariĝis profesoro de la Hungara Belarta Altlernejo kaj inter 1928 kaj 1935 li estis ties rektoro. Li verkis ankaŭ artteoriajn kaj estetikajn studojn.

## Libroj 
* *Alkotó művészet* (1944),
* *A nagybányai művésztelep*, (1954).

## Elektitaj disĉiploj 
* József Bánáti Sverák
* Ernő Béli Vörös
* Ida Benczúr
* István Boldizsár
* Pál Borgida
* Samu Börtsök
* Lajos Csabai Ékes
* Antónia Csíkos
* Jenő Elekfy
* Marianne Gábor
* Sándor Galimberti
* Sándor Gáspárdy
* István Huber
* Szilárd Iván
* János Jakuba
* Dávid Jándi

* Ernő Jeges
* Miklós Káplár
* József Klein
* Béla Kontuly
* Mihály Kuczka
* Oszkár Lázár
* Dezső Meilinger
* Mária Modok
* István Moldován (Kolozsváry)
* Jenő Paizs Goebel
* Artúr Pán
* Károly Patkó
* Ervin Plány
* János Pirk
* György Rauscher
* György Román
* Ernő Schubert
* Lajos Slevensky
* József Soproni Horváth
* Lajos Szentiványi (pentristo)
* Angéla Szuly
* Nándor Lajos Varga
* Zoltán Závory

Slicing the bread, 1918.jpg|Panotranĉo
Funeral of a homeguard, 1899.jpg|Funebra marŝo
Gypsy girl, 1912.jpg|Cigana knabino
Old women, 1900.jpg|Maljunulino

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Arto en Hungario

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Yasukuni-sanktejo

La **Yasukuni-sanktejo** (jen laŭ sistemo Hepburn, ) aŭ 靖國神社; [jasukuni ĵinĵa]) aŭ **sanktejo Jasukuni** estas ŝintoa sanktejo en la kvartalo Ĉijoda de la Tokia Metropolo.

La sanktejo adoras mortintajn militistojn kaj civitajn servistojn apartenantajn al japana registaro en militoj. Ĝi estas sendependa al Jinjahoncho.

La areo estas konata turismejo de sakuro.

## Polemiko post la dua mondmilito 
Post la dua mondmilito, partigo de la religio el la ŝtato starigis la sanktejon kiel religian grupon. La sanktejo eĉ nun ekspozicias en sia tereno "glorajn" armilojn, uzitajn de la imperiestra armeo, kun klarigo, kiu laŭdas pasintajn militojn. La oficiala paĝo de la sanktejo defendas A-klasajn militkrimulojn kiel martirojn.

Ĝi estis konstruita en 1869 por memoro de la mortintaj soldatoj dum la militoj. La hodiaŭan nomon ricevis la sanktejo en 1879.

En 1978, en la sanktejo oni ekadoris A-klasajn militkrimulojn. Hodiaŭ ĝi memorigas pri 2,5 milionoj da japanaj soldatoj kaj inter ili militaj krimuloj. La sanktejon vizitas ĉiujare 8 milionoj da japanoj kaj turistoj. Ĉiujare en aprilo kaj oktobro okazas memorigaj ceremonioj, kaj la 15-an de aŭgusto ĝin vizitas multaj adorantoj kaj turistoj, kion partoprenas konservativaj politikistoj kaj ofte la ĉefministro. Tiuj vizitoj de la ĉefministro ekas akrajn protestojn en Ĉinio kaj Koreio. Tamen la imperiestro ne partoprenas de post 1975, baeze de la forta opinio pro ekadoro de la A-klasaj militkrimuloj. Ankaŭ la japana popolopinio pri Yasukuni estas ĉiam skisma.

## Bildaro 

Dosiero:Yasukuni022schoolstudents.jpg|Studentoj je Yasukuni
Dosiero:Yasukuni1.jpg|
Dosiero:Yasukuni2.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Ŝintoismo
* Historio de Japanio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.yasukuni.or.jp/english 
* http://www.yasukuni.or.jp 
* http://www.japanesehistory.de/fotos/Yasukuni  
* http://www.japantimes.co.jp/cgi-bin/getarticle.pl5?nn20041220f1.htm  

Kategorio:Kvartalo Ĉijoda
Kategorio:Ŝintoaj sanktejoj
Josef Barák

**Josef BARÁK** (1833–1883) estis ĉeĥa ĵurnalisto, poeto kaj redaktoro.

Li influis la ĉeĥan literaturon per redaktado de la almanako **Máj** (Majo), en kiu publikigis siajn versojn gravaj junaj poetoj, kiuj admiris la verkon **Majo** de Karel Hynek Mácha kaj programe volis disvolvi lian heredon. Tial ili estis nomataj „májovci“ (majanoj), apartenis al ili precipe Jan Neruda, Vítězslav Hálek, Rudolf Mayer, Václav Šolc, Adolf Heyduk, Karolína Světlá, Sofie Podlipská, Jakub Arbes, Antal Stašek, Gustav Pfleger Moravský k.a.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Armando Guebuza

200px|maldekstra|eta|
**Armando GUEBUZA** (naskiĝis la ) estis prezidento de Mozambiko de 2005 ĝis 2015.

Kiam la antaŭa prezidento Joaquim Chissano rifuzis de socialismemo en ekonomio, komencinte privatigojn, Guebuza iĝis sukcesa komercisto, ĉefe pri konstruado, eksportado de nutraĵoj ktp.

En aŭgusto 2021, lia filo Ndambi Guebuza estis juĝita pro korupto.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cartercenter.org/doc1999.htm 
* http://www.kas.de/proj/home/home/34/1/webseite_id-1654/index.html  

Kategorio:Prezidantoj de Mozambiko
Janusz A. Zajdel

**Janusz Andrzej ZAJDEL** [*januŝ andĵej zajdel*] (naskiĝis la 15-an de aŭgusto 1938 en Varsovio - mortis la 19-an de julio 1985 en Varsovio) - pola sciencfikcia verkisto.

Zajdel komencis torenton de sociologia sciencfikcio en Pollando. Li studis fizikon en Varsovia Universitato. Specialisto de fiziko de atomnukleo, aŭtoro de artikoloj, skriboj kaj libroj popularsciencaj. Li laboris en Centrala Laborejo de Radiologia Gardo, kie en komenco de 1980-a jaroj li kunfondis komisionon de NSZZ Solidarność.

Li debuis kiel sciencfikcia verkisto en ĵurnalo *Młody Technik* per novelo *Tau Wieloryba* ("Tau de Baleno"). Zajdel publikigis super kvindek novelojn. Liaj komencaj noveloj estis fidelaj al klasika konvencio de sciencfikcio - priskribis kontaktojn kun aliaj civilizacioj, kosmaj flugoj, stranga inventoj. Lia ĉefa atingo estis tamen serio de romanoj sociologiaj-politikaj. Zajdel prezentis en ili totalismajn, kontrolatajn sociojn.

Zajdel mortis en 1985 pro pulmkancero. Li postmorte ricevis Premion de Pola Fandomo "Sfinkso" por romano *Paradyzja*. En 1986 tiu ĉi premio nomiĝas per lia nomo (Premio Zajdel).

Verkoj de Zajdel estis tradukitaj en angla, belorusa, bulgara, ĉeĥa, esperanto (novelo *Prognozja* - "Prognozio"), finna, germana, hungara, rusa kaj slovena lingvo.

## Bibliografio 
### Novelaroj 
* Jad mantezji ("Veneno de mantezja" - 1965)
* Przejście przez lustro ("Trairo trans spegulo" - 1975)
* Iluzyt (1976)
* Feniks (1981)
* Ogon diabła ("Vosto de diablo" - 1982)

### Eldonitaj postmorte 
* Dokąd jedzie ten tramwaj ("Kien veturas tiu ĉi tramveturilo?" - 1988)
* Wyższe racje ("Superaj motivoj" - 1988)
* List pożegnalny ("Adiaŭa letero" - 1989)

### Romanoj 
* *Lalande 21185* (1966)
* *Prawo do powrotu* ("Rajto por reveno", 1975)
* *Cylinder van Troffa* ("Cilindro de VAN TROFF", 1980)
* *Limes inferior* (1982)
* *Wyjście z cienia* ("Eliro de ombro", 1983)
* *Cała prawda o planecie Ksi* ("Plena vero de planedo Ksi", 1983)
* *Paradyzja* (1984).

Zajdel, Janusz A.
Zajdel, Janusz A.
Zajdel, Janusz A.
Eliška Krásnohorská

**Eliška KRÁSNOHORSKÁ**, propranome **Alžběta Pechová** (naskiĝis la 18-an de novembro 1847 en Praha - mortis la 26-an de novembro 1926 en Praha) estis ĉeĥa poetino kaj tradukistino.

eta|150px|dekstra|Eliška Krásnohorská

Ŝia frato Jindřich Pech estis muzika komponisto, sed ilia patro nur simpla metiisto. Post lia morto en 1867 la familio translokiĝis al Plzeň. La verkistino suferis dum la tuta vivo de reŭmatismo. Ŝi laboris en la ĉeĥa movado por la rajtoj de virino, meritis pri fondo de knabina gimnazio Minerva, kontribuis per siaj poemoj al multaj gazetoj, verkis studojn pri la gravaj ĉeĥaj literaturistoj kaj enĉeĥigis verkojn de Mickiewicz (Sinjoro Tadeo), Puŝkin (Boris Godunov) kaj Byron (Childe Harold).

## Verkoj 
* **Ze Šumavy** (El Bohema arbaro)
* **K slovanskému jihu** (Al la slava sudo)
* **Vlaštovičky** (Hirundetoj)
* **Bajky velkých** (Fabloj de grandpersonoj)
* **Svéhlavička** (Obstinulinjo)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj romanistoj
Kategorio:Feminismaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 18-an de novembro
Kategorio:Mortintoj la 26-an de novembro
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
François Gall

**GALL François** (originala nomo: **Ferenc Gáll**) estis hungardevena franca pentristo, redaktoro naskita la 22-an de marto 1912 en urbo Kolozsvár (tiam en Hungarujo, nun Cluj-Napoca en Rumanujo), kaj mortinta la 9-an de decembro 1987 en Francujo.

## Biografio 
François Gall komence lernis en Satmaro sub la gvido de Aurél Papp, sekve en Skolo Belle Arte de Kluĵo kaj poste de 1921 ĝis 1933 en Romo. Li pentris ankaŭ en la Artistkolonio de Baia Mare. En 1936 Gall iris en Parizon. Post la Dua Mondmilito li fariĝis franca civitano kaj kiel pentristo estis unu el la plej gravaj renovigintoj de la impresionismo kaj organizintoj de la arta vivo. En la jaroj de 1970-aj li estis prezidento de la *Salons des Indépendants*. Liaj majstroj estis: János Krizsán, András Mikola, Umberto Coromaldi, André Devambez.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1946 • Parizo.

## Grupaj ekspozicioj 
* 1971 - Baia Mare: kelkaj pentraĵoj okaze de la 75-a datreveno de fondado de Artistkolonio de Baia Mare.

## Bibliografio 
* MURÁDIN J.: ~: Párizs, ahogy én látom, A Hét, 1973/1.
* GYULAI P.: ~ köszöntése, Utunk, 1982/15.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Francaj pentristoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Eliseni

**Eliseni** [elisenj], hungare: **Székelyszenterzsébet** (se:kejsenterĵe:bet), estas vilaĝo en Rumanio laŭ la rivereto Eliseni norde de Sighişoara. Administre Eliseni apartenas al Secuieni.

## Loĝantaro
En 1910 Székelyszenterzsébet havis 1 143 loĝantojn kaj en 1992 1 104 (66% hungaroj, 34% ciganoj).
 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1333. Ĝi estis saksa vilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al departemento Udvarhely.
 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Ĝemelkomunumoj
*  Bükkszenterzsébet, Hungario
*  Mezőladány, Hungario

## Komunumoj de Sankta Elizabeto en Hungara reĝlando 
## Renomaj personoj
*Béla Abodi Nagy (*13-a de julio 1918) : pentristo.
*Árpád Burus (Pipea 16-a de januaro 1926, instruisto, aŭtobiografiisto
*Dezső Jakab (n. 21-a de junio 1930): grafikisto.
*Ernő Kiss (23-a de septembro 1914 – 10-a de januaro 1990): matematikisto.
*Béla Molnár (*10-a de novembro 1922): zoologo, adjunkto.
*Géza Nagy pli juna (1-a de septembro 1914 – 24-a de januaro 1981, Târgu Mureş): filologo, tradukisto. 
*István Nagy  (8-a de aprilo 1916) – ? ): reformita eklezia verkisto, redaktoro, tradukisto.
*András Eőssi: sabatisto, tie havis bienon. 
*Simon Péchi: sabatisto, tie havis bienon.
*Kálmán Attila Szabó  (n. 7-a de aŭgusto 1938): instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo-pedagogio, edukhistoriisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Monica Bellucci

[eta|Monica Bellucci en [Cannes 2002]]
eta|Monica Bellucci (2008)
**Monica Bellucci** (; Esperantigite **Monika Bellutĉi**) estas itala aktorino kaj modelino. Ŝia kariero komenciĝis kiam ŝi estis 22-jaraĝa, post la fino de siaj juraj studoj, kiam ŝi partoprenis la TV-filmon *Vita Coi Figli* de Dino Risi. Ŝi poste daŭrigis roli en italaj filmoj kiel *La Riffa* de Francesco Laudadio kaj ekde 1992, ŝi laboras kun Francis Ford Coppola por la moderna adapto de Drakulo: ''Bram Stoker's Dracula*. La italino scipovas perfekte la italan, la francan kaj la anglan kaj rolas en usonaj, britaj, francaj kaj italaj filmoj.

Notindaj estas ŝiaj aperoj en *The Matrix Reloaded* kaj *The Matrix Revolutions*, kaj en la franca sukceso *Asteriks kaj Obeliks: Misio Kleopatra* en kiu ŝi rolas kiel Kleopatra.

Ŝi fariĝis famega en tiuj landoj kiel aktoro sed ankaŭ laboras kiel manekeno kaj fariĝis la ununura persono reprezentata en reklamoj de la juvelista franca marko Cartier

Ŝi edziniĝis en 1999 al la franca aktoro Vincent Cassel kaj nuntempe vivas en Londono.

## Filmaro 
* 1990: *Vita coi figli* de Dino Risi
* 1990: *Briganti* de Marco Modugno
* 1991: *La Riffa* de Francesco Laudadio
* 1992: *Ostinato destino* de Gianfranco Albano
* 1992: *Bram Stoker's Dracula* de Francis Ford Coppola
* 1994: *I Mitici* de Carlo Vanzina
* 1995: *Pallo di neve* de Maurizio Nicchetti
* 1995: *Il cielo è sempre più blu* de Antonello Grimaldi
* 1996: *L'Appartement* de Gilles Mimouni
* 1997: *Dobermann* de Jan Kounen
* 1997: *Embrasse-moi Pasqualino !* de Carmine Amoroso
* 1997: *Mauvais Genre* de Laurent Bénégui
* 1998: *A los que aman* de Isabel Coixet
* 1998: *L'Ultimo capodanno* de Marco Risi
* 1998: *Le Plaisir (et ses petits tracas)* de Nicolas Boukhrief
* 1999: *Comme un poisson hors de l'eau* de Hervé Hadmar
* 1999: *Méditerrannées* de Philippe Bérenger
* 2000: *Under Suspicion* de Stephen Hopkins
* 2000: *Franck Spadone* de Richard Bean
* 2000: *Malena* de Giuseppe Tornatore
* 2001: *Le Pacte des loups* de Christophe Gans
* 2002: *Asteriks kaj Obeliks: Misio Kleopatra* *(Astérix & Obélix : Mission Cléopâtre)* de Alain Chabat
* 2002: *Irréversible* de Gaspar Noé
* 2003: *Tears of the sun* de Antoine Fuqua
* 2003: *The Matrix Reloaded* de Larry kaj Andy Wachowski
* 2003: *The Matrix Revolutions* de Larry kaj Andy Wachowski
* 2003: *Sinbad - Legend of the Seven Seas* de Tim Johnson
* 2003: *Ricordati di me* de Gabriele Muccino
* 2004: *Agents secrets* de Frédéric Schoendoerffer
* 2004: *The Passion of the Christ* de Mel Gibson
* 2005: *Robots* (franca voĉo)
* 2005: *The Brothers Grimm* de Terry Gilliam
* 2005: *Combien tu m'aimes ?* de Bertrand Blier
* 2006: *Sheitan* de Kim Chapiron
* 2006: *Le Concile de Pierre* de Guillaume Nicloux
* 2006: *Shoot 'Em Up* de Michael Davis

### Videolude 
* *Prince of Persia: Warrior Within'' (la voĉo de Kaileena)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Neoficiala retejo (hispane) 
* Kompleta retejo (france) 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Italaj aktoroj
Kategorio:Italaj fotomodeloj
Kategorio:Naskiĝintoj la 30-an de septembro
Kategorio:Italaj agnostikuloj‎
Kategorio:Umikinoj de James Bond
Angoulême

**Angoulême** (aŭ esperante ***Angulemo*** [ɑ̃ɡulɛːm]) estas mezgranda franca komunumo kaj urbo (ĉ.  loĝantoj, kiu situas sudokcidente de Francio. Ĝi estas la prefektejo de la departemento Charente, sed ankaŭ la ĉefurbo de la regiono Nova Akvitanio.

## Geografio 
Angoulême situas je la trafo de la riveroj Charente, Anguienne kaj Touvre.

## Heraldiko 
## Vidindaĵoj 
[eta|maldekstra|160ra|[Katedralo de Angoulême]]
Angoulême dividiĝas en du partojn. La "alta urbo", ĉirkaŭita de malnovaj remparoj, estas konstruita sur altaĵo, proksimume je 70 metroj pli alta ol la valo. Norde de tiu altaĵo oni trovas la "malnovan urbon", kie la mallarĝaj stratoj estis bele riparitaj. Sude, la vastaj vojoj havas, ambaŭflanke, nobelecajn fasadojn ekzistantajn depost la 19-a jarcento.

Oriente estas la komerca kvartalo. Sur "montplataĵo" situas la ĉefaj monumentoj : urbodomo, katedralo Sankta-Petro, juĝejo, prefektejo, urba muzeo, k.t.p. De la promenejo laŭirante la remparojn oni ekvidas vastegan panoramon.

La Angulema Internacia Komiksa Festivalo (en franca: ''Festival international de la bande dessinée d'Angoulême'') estas la dua plej granda komiksa festivalo en Eŭropo kaj la tria plej granda en la mondo. Ĝi okazis ĉiun jaron ekde 1974 en Angulemo en la monato Januaro.

## Gravuloj 
* Izabela de Angulemo
* Margareta de Navaro
* André Thevet
* François Ravaillac
* André Castaigne
* Georges Valmier

## Esperantistoj 
* Marie-France Conde Rey

## Vidu ankaŭ 
* Katedralo de Angoulême
* Angoulême (stacidomo)
* Saint-Michel-sur-Charente (stacidomo)
* Komunumoj de Charente
* Listo de urboj de Francio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.angouleme.fr  
* http://france-for-visitors.com/atlantic/charente/angouleme.html  
* http://www.culture.gouv.fr/poitou-charentes/assos/frac 
* http://www.cyber-flag.net/Html/Angouleme.htm 


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Charente