open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Formulo

[eta|La [Eŭlera formulo]]
**Formulo** (de lat. *Formula* - formo, regulo, priskribo) estas kombino de matematikaj signoj, kiu esprimas ian prezenton, aserton. Ekzemple, la malsupraj esprimoj estas formuloj:

* x3 + y3 2 = a2 + 2ab + b2

Kiel videblas, pere de formuloj oni povas skribi kompakte kaj oportune sufiĉe komplikajn difinojn. Formuloj esprimas konkretajn opiniojn kaj povas esti *veraj* aŭ *falsaj*, depende de konkretaj signifoj de la variabloj. Ekzemple, la l-a formulo fariĝas vera, kiam x=1, y=2, z=19 kaj falsa, kiam x=3, y=4, z=5.

Laŭ Francisko Azorín **Formulo** estas *Resuma, simbola skribaĵo, per kiu oni esprimas rezulton de algebra kalkulo aŭ scienca leĝo.* Li indikas etimologion el latina *formula* el *forma* (formo), kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj **formuli**, por esprimi per formuloj; **formularo** por kolekto de formuloj pri iu fako. Li same listigas tipojn jenajn: trigonometria, algebra kaj ĥemia.

## Vidu ankaŭ 
* Kemia formulo
* Empiria formulo
* Dentoformulo
* Floroformulo
* Scienca leĝo
* Skvamoformulo
* Teoremo

## Notoj 
Kategorio:Matematiko
Fortrano

[eta|[Trukarto kun Fortrana ordono `Z(1) = Y + W(1)` sur kiu estas dismarkitaj la specialaj kolumnoj 1–6 kaj 73–80]]
**Fortrano** (angle FORTRAN, de **FOR**mula **TRAN**slator, t.e. «formul-tradukilo») estas unu el la unuaj gravaj programlingvoj. Estiĝinte dum la jardeko de 1950, ĉefe por teknikaj kaj sciencaj programoj, ĝi normigatis je 1977, kaj la rezulto nomiĝis FORTRAN77. Poste, je 1990 naskiĝis Fortran 90 (de post kiam la nomo estas skribata nomuskle).

Fortrano taŭgas por sciencaj (fizikaj) problemoj, ĉar ĝi subtenas trajtojn kiaj varieblaj datumaj vicoj, kompleksaj nombroj, interna potenciga operacio, lerta traktado de nombroprecizo, ktp. Krome, jam ekzistas grandaj bibliotekoj da Fortranaj programoj. Tiuj programoj ofte temas pri malsimplaj nombraj algoritmoj, kiujn estus malfacile (t.e. multekoste) traduki en aliajn lingvojn.

Jen simpla ekzemplo de Fortrana programo:

```
PROGRAM AVERAGXO
! Komputi la averaĝon de listo de nombroj
!
      INTEGER N
      REAL X, SUMO, MEZUMO
!
      DO
         READ *, X
         IF (X .GT. 0.0) THEN
            SUMO = SUMO + X
            N = N + 1
         ELSE
            EXIT
         ENDIF
      END DO
      MEZUMO = SUMO / REAL (N)
      PRINT 20, MEZUMO
   20 FORMAT (1X, 'LA MEZUMO ESTAS ', F6.2)
      END PROGRAM AVERAGXO
```

## Eksteraj ligiloj 
* GNU Fortran 95
* 
* *The Fortran Saga*, historio de Fortran  (*angle*)

## Noto 
Kategorio:Programlingvoj
Fikciskribo

**Fikciskribo** estas skribo konscie konstruita por doni guston al fikcia verko, kelkfoje akompananta fikcian lingvon.
*de Tolkien: Tolkienaj runoj - Tengwar

## Vidu ankaŭ 
* Planskribo  
* Arto

Kategorio:Skribo
František Kožík

**František KOŽÍK** *[frantiŝek koĵik]* (naskiĝis la 16-an de majo 1909 en Uherský Brod - mortis la 5-an de aprilo 1997 en Telč) estis populara ĉeĥa verkisto, granda subtenanto de Esperanto, aŭtoro de historiaj kaj biografiaj romanoj (Debureau, Luís Vaz de Camões, Cervantes, Sade, Komenio, Janáček, Mánes, Vojan, Tyl, Čermák, Braunerová, Těsnohlídek) k.a.

Inter 1919 kaj 1925 li studis ĉe la okjara gimnazio en Uherské Hradiště, la studon li finis en Brno, kie li abiturientiĝis en 1927. En Brno li poste studis ĉe la Fakultato de juro kaj la Fakultato de filozofio de la Masaryk-Universitato.

Inter 1933 kaj 1940 li estis radioreĝisoro ĉe la Verda Stacio en Brno, elsendanta en Esperanto, membro de la aktora grupo TRAKT. Sukcese estis ludata lia teatraĵo *Sur rozoj sternite* (kiun li verkis kun B. Polách). Ĉeĥlingve li preparis multajn aliajn radio-programojn, ĉefe por junularo.

Lia unua edzino Zdeňka Švabíková estis aktorino, ankaŭ membrino de TRAKT; lia dua edzino Olga Horáková estas verkistino, kies dramon *Epizodo komenciĝas* elsendis Verda Stacio en 1949.

## Verkoj 
* *Největší z pierotů* (1939, *La plej eminenta el pierotoj*, pri Dubureau)
* *Básník neumírá* (1940, *Poeto ne mortas*, pri Camões)
* *Na dolinách svítá* (1947, *Super valoj mateniĝas*, historia romano)
* *Josef Mánes* (1955, pri ĉeĥa pentristo)
* *Světlo v temnotách* (1958, *Lumo en tenebroj*, pri Komenio)
* *Rytíř smutné postavy* (1958, *Kavaliro de trista figuro*, pri Cervanto)
* *Kryštof Harant* (1964, pri ĉeĥa muzikisto, vojaĝanto kaj verkisto, ekzekutita en 1620 pro partopreno en ribelo)
* *Po zarostlém chodníčku* (1967, *Sur herbokovrita pado*, pri Janáček)
* *Pouta věrnosti* (1971, *Katenoj de la fideleco*, pri pentristo Čermák)
* *Miláček národa* (1975, *Amato de la nacio*, pri verkisto Tyl)
* *Na křídle větrného mlýna, Neklidné babí léto* (1977, 1979, *Sur la aloj de ventmuelejo, Maltrankvila sankt-Martena somero*, pri pentristino Braunerová)
* *Kronika života a vlády Karla IV.* (1981, *Kroniko de la vivo kaj regado de Karolo la 4-a*, pri ĉeĥa reĝo kaj rom-germana imperiestro)
* *Fanfýry pro krále* (1983, *Fanfaroj por la reĝo*, pri aktoro Vojan)
* *Jsem vánočnímu stromku podoben* (1992, *Mi similas al kristnaska arbo*, pri verkisto Těsnohlídek)
* *Černé slunce* (1992, *Nigra suno*, pri markizo de Sade)

## En Esperanto aperis 
* *Sur Rozoj Sternite.* eld. Radio-journal Brno, Brno, 1935.
* *Poeto ne mortas* antologieto, tradukis Jiří Karen, 1984.
* *Lumo en tenebroj *, romano pri Komenio, tradukis Zdeněk Rusín kaj Miroslav Malovec, 1992 (kun aldono el la verkoj de Komenio).
* *La plej eminenta inter Pierotoj,* romano pri Jean-Gaspard Debureau, tradukis Jiří Karen kaj Josef Vondroušek. - Tyresö: Inko, 2001. 397 paĝoj, ISBN 91-7303-095-3.
### Recenzoj
Pri *Sur Rozoj Sternite*

----
Pri *Poeto ne mortas*

## Referencoj 
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Uherské Hradiště
Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA
Kategorio:Verda Stacio
Floréal Martorell

[eta|300px|Floréal Martorell dum koncerto de [Kaj Tiel Plu, 92-a SAT-Kongreso 2019]]
Floréal MARTORELL (naskiĝis en 1956 en Castelginest) estas franca esperantisto, muzikisto kaj grava motoro de la Esperanto-muzika komunumo. Li estas la filo de kataluna anarkiisto, kiu ekziliĝis al Tuluzo post malvenko en la Hispana Enlanda Milito (1939). Li fondis EUROKKA-n, kreis la Esperanto-muzikan eldonejon Vinilkosmo kaj la gazeton Rok-gazet', kaj partoprenas en la organizado de multaj Esperanto-muzikaj prezentaĵoj. Ekzemple, li estis la ĉefa agento de KAFE.

Floreal, aŭ Flo, kiel li ŝatas esti nomata, fondis muzikekzercejojn en Donneville (proksime de Tuluzo) en 1980. Inter 1981 kaj 1987 li fondis kaj mastrumis la Collectif d'Activités Musicales (CAM), kolektivo de muzika agado. Kadre de CAM, li organizis koncertojn kaj spektaklojn.

En 1987 Flo esperantistiĝis, kaj tiam pripensis la rilaton inter Esperanto kaj rokmuziko. Li decidis starigi ion pri tio. Li serĉis muzikistojn kaj junajn Esperantistojn, kun kiuj li povus starigi Esperanto-rokasocion. En oktobro 1987 li demisiis de CAM, kaj en januaro 1988 fondis EUROKKA-n. En 1990 li kreis kaj la diskeldonejon Vinilkosmo kaj la gazeton Rok-gazet'.

Inter 1994 kaj 1995 li provis organizi PREFI, Pop-Roka Esperanto Festivalo Internacia. Pro manko de subvencioj, la projekto estis forlasita.

Flo partoprenis en la organizado de multaj festivaloj kaj spektakloj: dum pluraj jaroj de la festivalo Musicalèze, de la spektakloj de la SAT-amikaraj kongresoj en Bordozo, Amboise, Limoĝo kaj Antonio de du KEF-oj en Skandinavio ktp. Flo respondecis pri la organizado de la kultura programo en la Universala Kongreso de Montpellier, en julio 1998 (kun 3000 partoprenantoj). Sekve de la sukceso de tiu programo la Unuiĝo Franca por Esperanto petis de li lanĉi la projekton KAFE. Flo elektiĝis al la posteno Prezidento de Esperanto Midi-Pyrénées en junio 1999 kun la tasko plenumi KAFE-n.

En 2012 li estis distingita per la FAME-premio de la urbo Aalen.

## Eksteraj ligiloj 
* Memoroj de liberecano, retejo pri la biografio de Alfons Martorell, ( kaj )
* Musica en Esperanto  Diskoj en Esperanto, 
* Vinilkosmo
* Raporto pri intervjuo kun Glebo Malica, 2003
* Fotogalerio pri FAME-premiado
* La Epizodo 18 de EsKu - Esperanto-Kulturo - enhavas intervjuon de Floreal Martorell. Li klarigas pri siaj diversaj organizoj: Eurokka, Vinilkosmo kaj Abonklubo. Li ankaŭ parolas pri la lastaj tendencoj en Esperanto-Muziko kaj la defioj por la estonto de muziko en Esperanto.

Kategorio:Esperanto-muziko
Kategorio:FAME-premiitoj
Friedrich Mohs

**Carl Friedrich Christian MOHS** [karl frídriĥ krístjan mos] (naskiĝis la 29-an de januaro, 1773 en Gernrode, mortis la 29-an de septembro, 1839 en Agordo / Italio) estis germana mineralogo kaj geologo.

Li studis en Halle (Saale) kaj en Freiberg, faris studvojaĝojn interalie al Francio kaj Britio. En la jaro 1812 li fariĝis profesoro en Graz, en 1818 li transloĝiĝis al Freiberg kaj en 1826 al Vieno.

La plej granda merito de Mohs estas la (laŭ li nomata) durecskalo por la klasifiko de mineraloj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.unileoben.ac.at
* http://www.a-m.de/deutsch/lexikon/mohs-haerte.htm

Kategorio:Germanaj geologoj
Kategorio:Germanaj mineralogoj
Kategorio:Aŭstraj geologoj
Kategorio:Aŭstraj mineralogoj
Kategorio:Germandevenaj aŭstroj
François Truffaut

**François TRUFFAUT** (prononco , 6a de februaro 1932 - 21a de oktobro 1984) estas simbolo de la francia kinindustrio kaj unu el la fondintoj de la "Franca Nova Ondo" de kinarto. Li verkis, reĝisoris, rolludis, kaj produktis.

## Biografio
François Truffaut naskiĝis al needziĝinta patrino en Parizo dum la 1930aj jaroj, kiam edukis lin la patrino kaj lia adoptinta patro, Roland Truffaut. Li neniam renkontis la patron biologian. Truffaut spertis malfacilan infanaĝon, kaj pro tio ribelis kontraŭ la gepatroj specife kaj aŭtoritato ĝenerale.

Eblas interpreti la filmojn de Truffaut kvazaŭ biografiojn de lia propra vivo. La dinamiko de homaj interrilatoj estas ofta temo en la plejmulto de liaj filmoj.

Tumoro de la cerbo, diagnozita en 1983, dolorigis Truffaut. Li mortis mallonge poste en usona malsanulejo en Neuilly, Francio, en la aĝo de 52 jaroj.

## Filmaro 
Verkis (V), Direktoris (D), Aktoris (A), Produktoris (P)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.imdb.com/name/nm0000076 
* http://iihm.imag.fr/truffaut 
* http://www.videoguide.ru/card_person.asp?idPerson=1362  


Kategorio:Naskiĝintoj la 6-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 21-an de oktobro
Franca Nova Ondo

**Franca Nova Ondo** (france, "*Nouvelle Vague*") estas termino por la grupo de francaj kinistoj inter la jaroj 1958 kaj 1964. La reĝisoroj kiuj konsistigis la kernon de la grupo — François Truffaut, Jean-Luc Godard, Claude Chabrol, Jacques Rivette, kaj Éric Rohmer — estis ĉiuj film-kritikistoj por la ĵurnalo *Cahiers du Cinéma* (Kajeroj de Kino). Aliaj francaj reĝisoroj, inkluzive de Agnès Varda, André Téchiné kaj Louis Malle, baldaŭ asociiĝis kun la movado de Franca Nova Ondo.

## Aktoroj 
* Anna Karina
* Anne Wiazemsky
* Anouk Aimée
* Brigitte Bardot
* Charles Aznavour
* Jean-Paul Belmondo
* Gérard Blain
* Jean-Claude Brialy
* Jacques Charrier
* Françoise Dorléac
* Stéphane Audran
* Bernadette Lafont
* Jean-Pierre Léaud
* Jeanne Moreau
* Maurice Ronet
* Jean Seberg
* Delphine Seyrig
* Jean-Louis Trintignant
* Sami Frey

## Vidu ankaŭ 
* Brazila Nova Kino
* Ĉeĥoslovaka Nova Ondo
* Itala novrealismo
* Japana Nova Ondo
* Porna orepoko

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.greencine.com/static/primers/fnwave1.jsp 
* http://nezumi.dumousseau.free.fr/resntruf.htm
* http://www.35millimeter.de/filmgeschichte/franzoesischer-film/1960/nouvelle-vague.9.htm

Kategorio:Franca kino
Francis Ford Coppola

**Francis Ford COPPOLA** [fransis ford KOPola] (naskiĝis je la 7-a de aprilo 1939 en Detroit, Miŝigano) estas usona reĝisoro, scenaristo kaj filma produktoro.

Post kiam li lernis sian metion ĉe UCLA li faris plurajn mallongajn filmojn kaj la scenaron por *Patton*. Coppola famiĝis dum la 1970-aj jaroj kiel direktoro de *The Godfather* kaj *The Godfather Part II*, kiuj ambaŭ gajnis la Akademian Premion en la kategorio *Plej Bona Filmo*; la dua la unua sekvaĵo tion farinta.

Sekve al tiu sukceso, li ekfilmigis ambician version de la romano *Heart of Darkness* de Joseph Conrad, rescenigita dum la Vjetnama milito. La filmo, *Apocalypse Now* ("Apokalipso Nun"), estis tiel atakata de problemoj, inkluzive de tajfunoj, drogmisuzo, kaj mensmalsanigado, kaj tiel ofte malfruigita, ke oni ofte kromnomis ĝin "Apokalipso Iam Ajn". La filmon same laŭdis kaj malamis la kritikuloj kiam ĝi finfine ekaperis, kaj la kosto preskaŭ bankrotigis la naskiĝantan studion de Coppola, American Zoetrope. Post longa emeritiĝo, Coppola rekomecis direkti, kun iom da sukceso komerca kaj kritika. The Godfather Part III, la tria epizodo de tiu epopea trilogio, aperis en 1990.

Li ankaŭ produktis la ekfamigan filmon de George Lucas, *American Grafitti*.

Li havas unu filino, Sofia Coppola, kiu ankaŭ fariĝis fama reĝisoro.

## Famaj filmoj 
* Dementia 13 (Usono/Irlando, 1963)
* The Godfather (Usono, 1971)
* The Conversation (Usono, 1973)
* The Godfather, Part II (Usono, 1974)
* Apocalypse Now (Usono, 1979)
* Rumble fish (Usono, 1983)
* The Cotton Club (Usono, 1984)
* Tucker: the man and his dream (Usono, 1988)
* The Godfather, Part III (Usono, 1990)
* Bram Stoker’s Dracula (Usono, 1992)
* Jack (Usono, 1996)
* Tetro (2009)
* Megalopolis (2024)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lib.berkeley.edu/MRC/CoppolaBib.html  
* http://www.niebaum-coppola.com/site.php 
* http://www.imdb.com/name/nm0000338 
* http://www.24liesasecond.com/site2/index.php?page=2&task=index_onearticle.php&Column_Id=82  

Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona reĝisoro
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Vinkultivistoj
Filmo 70mm

**Filmo 70mm** (aŭ **filmo 65mm**) estas alt-rezolucia filmformato. Dum filmado, la filmo larĝas je 65 mm; pro projekciado oni aldonas 2.55mm laŭ ambaŭ flankoj por magnetaj strekoj kun ses kanaloj de ĉirkaŭa sono. Ĉiu filmbildo altas je kvin perferaĵoj, kun proporcio de 2.20.

65mm/70mm populariĝis dum la jardekoj 1970 kaj 1980 pro la "vasta ekrano", klara bildo, kaj plej grave, altkvalita sono. La ekesto de filmstokoj kun malmulte de grajno kaj la havebleco de numeraj sontraksistemoj por la malpli multekoste kaj pli vaste projekciebla filmo 35mm kaŭzis malpliiĝo de uzado de ĉi tiu formato multekosta dum la lastaj jaroj de la 20-a jarcento.

*Lawrence of Arabia* ("Laŭrenco de Arabio") estas bone konata filmo en formato 70mm; la klareco de la bildo estas memevidenta en la kinejo, tamen ne tiom per vidbendo aŭ DVD hejme.

Horizontalan variaĵon de 65mm/70mm, kun eĉ pli larĝa bildareo, uzas la alt-performa formato IMAX.

Kategorio:Kino
Finnlingva Literaturo

eta|La Abckiria estis la unua libro publikigita en la finna.
**Finnlingva literaturo** estas literaturo verkita en la finna lingvo.

## Verkoj 
Epopeoj
* Kalevala

## Finnaj verkistoj 
* Aleksis Kivi
* Johannes Linnankoski
* Elias Lönnrot
* Frans Eemil Sillanpää
* Mika Waltari
* Mikael Olai Agricola (1510-1557)
* Elias Lönnrot (1802-1884)
* Aleksis Kivi (1834-1872)
* Minna Canth (1844-1895)
* Kaarlo Robert Kramsu (1855-1895)
* Juhani Aho (1861-1921)
* Arvid Järnefelt (1861-1932)
* Teuvo Pakkala (1862-1925)
* Maiju Lassila (1868-1918)
* Johannes Linnankoski (1869-1913)
* Ilmari Kianto (1874-1970)
* Eino Leino (1878-1926)
* Maria Jotuni (1880-1943)
* Joel Lehtonen (1881-1934)
* Veikko Antero Koskenniemi (1885-1962)
* Hella Wuolijoki (1886-1954)
* Frans Eemil Sillanpää (1888-1964)
* Aaro Hellaakoski (1893-1952)
* P. Mustapää (1899-1973)
* Uuno Kailas (1901-1933)
* Katri Vala (1901-1944)
* Toivo Pekkanen (1902-1957)
* Olavi Paavolainen (1903-1964)
* Arvo Turtiainen (1904-1980)
* Pentti Haanpää (1905-1955)
* Helvi Hämäläinen (1907-1998)
* Mika Waltari (1903-1979)
* Martti Larni (1905-)
* Elvi Sinervo (1912-)
* Väinö Linna (1920-1992)
* Eeva-Liisa Manner (1921-1995)
* Anja Vammelvuo (1921-1988)
* Veikko Huovinen (1927)
* Veijo Meri (1928)
* Paavo Rintala (1930-)
* Paavo Haavikko (1931-)
* Antti Hyry (1931)
* Arto Paasilinna (1942-)

## Vidu ankaŭ 
* Svedlingva literaturo - pluraj Finnlandanoj verkis svede

Kategorio:Literaturo de Finnlando
Fina Venko

**Fina Venko**, alivorte **finvenkismo** estas humanisma movado de Esperanto ligita al la *Fina Venko*, termino kiu reprezentas la ideon ke estontece ĝi povos uziĝi kiel internacia neŭtrala lingvo mondskale, kaj ĉiufoje pliaj homoj havos Esperanton kiel duan lingvon tial, ke ĉi tio okazigos multajn avantaĝojn en diversaj kampoj: pli alta kompreno kaj takso pri niaj diferencoj, pri lingva demokratio, kiel lerniga ilo, por pli alta socia egalo kaj de oportunoj, por ke povu esti multe pli alta aliro al kulturo kaj disvolvado de kono, ktp. Finvenkisto do estas esperantisto kiu esperas je oficiala agnosko de Esperanto flanke de la ŝtatoj kiel **dua lingvo por ĉiuj** aŭ laboras por atingi ĉi tiun socian ŝanĝon. |400x400ra]]TEJO komprenas sian agadon pli komplete kaj amplekse difinita kiel *raŭmisma finvenkismo*. Se oni kredas ke Esperanto povos kaj devos fariĝi ĉies dua lingvo, disvastigo de Esperanto iĝas la plej grava afero, sed plena finvenkismo ja ne malebligas ke oni povas partopreni la komunumon en la nuntempo kaj havi avantaĝojn de ties servoj. Se oni ne kredas ke Esperanto povos esti io plia ol malgranda malplimulta lingvo, la disvastigo de la lingvo direktiĝas al la bezonoj de tiu minoritata komunumo: kiel oni zorgu ke ĝi ne malaperu, aŭ ĝis kioma grado ĝi kresku aŭ povas kreski.

## Manieroj atingi la Finan Venkon 
Inter la esperantistoj oni kredas ke ekzistas 2 ĉefaj manieroj atingi la Finan Venkon:
* **desubismo** - per individua hom-laboro, tio estas, per civitanoj kaj kolektivoj;
* **desuprismo** - per registara flanko, ekzemple per leĝoj kiuj permesas instrui Esperanton en lernejoj.

Zamenhof, dum deklamo de 1910 esprimis sian opinion rilate al tio dirante:

Objektive, eblas aserti ke la historio pruvas ke necesas la uzado de ambaŭ.

## La Fina Venko kiel termino 
Iuj homoj proponis novajn terminojn por Fina Venko, ekzemple influitaj pro sia nacia lingvo pro laŭvorta traduko. Ekzemplo de ĉi tio estas "Fina Sukceso". Tamen, *Fina Venko* estas la sola termino kiun oni vere uzas, unuflanke pro kutimo kaj aliflanke pro lingva ekonomio. Se oni devus traduki nacilingven, ĝusta traduko estus eble "fina ŝanĝo" aŭ "fina atingo".

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Raŭmismo
* Manifesto de Prago
* Statistiko de Esperantujo
* Instituto Fina Venko, mallongtempa iniciato de 2014 ĝis 2017
* fina malvenko

## Eksteraj ligiloj 
* La fina venk' - Eric Languillat, YouTube

Kategorio:Strategioj por Esperanto
Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Literaturaj temoj
Franca Polinezio

**Franca Polinezio** ( [polinezi' frãsez']; ) estas transmara kolektivo kaj dependaĵo de Francio en la Pacifiko. Ĝi estas vasta ensemblo de 150 francaj insuloj kun pli ol  loĝantoj.

La kolektivo estas subdividata laŭ 48 komunumoj.

Ĉefa urbo: Papeeto en la plej granda insulo Tahitio. Aliaj interesaj lokoj estas ekzemple Bora Bora.

Valuto: pacifika franko aŭ *CFP-franko* (valuta kodo XPF).

## Literaturo 
Franca polinezio : ĉu centre de la nova mondo ?, Etnismo, nro 85, p. 2-12, 31-a de majo 2010.
450px|eta|centra|Mapo de Franca Polinezio.
[450px|eta|centra|Mapo de la Pacifika Oceano kun [Ekskluziva ekonomia zono|ekonomiaj zonoj markitaj. La kvin arĥipelagoj donas al Franca Polinezio zonon de 5,5 milionoj da km²]]

## Vidu ankaŭ 
* Aŭstralaj Insuloj
* Markizinsuloj
* Komunumoj de Franca Polinezio
* Pacifika ekozono
* Moruroa

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la prezidantejo de Franca Polinezio
* retejo de la Universitato de Franca Polinezio
* "trovante Tahition" (angle)
* reta mapo de Franca Polinezio


Polinezio
Polinezio
Polinezio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1842
Kategorio:Insuletaj evolulandoj
Kategorio:Franclingvaj administraj unuoj
Fluo

**Fluo** estas seninterrompa moviĝo de unu loko al alia. Plej ofte temas pri moviĝo de likvaĵo aŭ gaso. En naturaj kondiĉoj fluo de likvaĵo plejparte estas kaŭzita de gravito, tamen en tekniko (aparte en hidraŭliko) oni uzas ankaŭ diversajn pumpilojn. 

Elektu el la sekvaj pli precizaj nocioj por legi plu:

*Marfluo
*Rivero
*Rojo
*Vento
*Kurento
*Psikologio
***Konstantigita fluo** estas fluo en konstantigita stato.

Kategorio:Hidraŭliko
Kategorio:Fluaĵa dinamiko
Florida

* ***Florida*** estas la anglalingva nomo de Florido
* **Florida (Bonaero)** estas urbo en Argentino.
* **Florida (Belgrano) (stacidomo)** estas fervoja stacio en Florida Oeste, Argentino.
* **Florida (Mitre) (stacidomo)** estas fervoja stacio en Florida (Bonaero), Argentino.
* **Florida (metroo de Bonaero)** estas metrostacio de Bonaero, Argentino.
* **Florida Oeste** estas urbo en Argentino.
* **Flórida (Paranao)** estas subŝtato en Brazilo.
* **Florida (Metroo de Barcelono)** estas metrostacio de Barcelono, Hispanio.
* **Florida (Kubo)** estas municipo en Kubo.
* **Florida (Urugvajo)** estas urbo en Urugvajo.
* **Florida (departemento)** estas departemento en Urugvajo.
Foirplaco de Karlovy Vary

**Foirplaco** (ĉeĥe: *Tržiště*) **de Karlovy Vary**

kun ligna portiko, nomata **Foira Kolonaro** (ĉeĥe: *Tržní kolonáda*) kun **Kastela Turo** (ĉeĥe: *Zámecká věž*) kaj **Kastela kolonaro malsupra kaj supra** (ĉeĥe: *Zámecká kolonáda dolní - horní*) estas la plej malnova, la plej antikva parto de la banurbo Karlovy Vary. Dum la historio ĝi estis centro de ĉiu agado jam de sia ekesto. En tiu centro konstruigis imperiestro kaj reĝo Karolo la 4-a proksime de gejsero en la jaro 1358 ĉaskasteleton. Tie ankaŭ ekkreskis kolonio, al kiu poste la imperiestro kaj reĝo donis la urbajn rajtojn.

La kolonio, kiu unue estis nomata WARY, ricevis ankaŭ la rajton uzi la nomon de la imperiestro – do VARY de KAROLO (ĉeĥe: Karlovy Vary). Tiu ĉi jaro 1358 estas la jaro de ekesto de la urbo kaj ĝi en la jaro 1998 solenis la 640-an datrevenon de sia fondiĝo.

La **Foirplaco** – tio estas la mezepoka urbo. Sur la norda flanko de Foirplaco, kie nun staras la **Foira Kolonaro**, estis ĉirkaŭ la jaro 1520 konstruita la urbodomo, sed en la jaro 1604 dum incendio estis detruita ne nur la urbodomo kun urba arkivo, sed tuta tiama gotika kaj renesanca urbo. Tial restis neniaj antaŭaj dokumentoj pri la vivo de la urbo kaj restis kompreneble nek la malnovaj domoj. Sur la loko de la iama urbodomo oni konstruis en la jaro 1883 provizoran Foiran Kolonaron. Projektis ĝin mondkonataj arkitektoj Fellner kaj Helmer. Ĝi havis ligno-skulptistajn dekoraĵojn kaj kvankam ĝi estis el ligno, ĝi funkciis preskaŭ ĝis nun (nome ĝis la jaro 1987, kiam ĝi estis fermita kaj komenciĝis ĝia rekonstruado en la sama stilo).

Sub la tegmento de la Foira Kolonaro estas du kuracfontoj:
* **Foira Fonto** (ĉeĥe: *Tržní pramen*), kiu estas ĉirkaŭ 57 Celsius-gradojn varma, kaj
* **Fonto de Karolo la 4-a** (ĉeĥe: *Pramen Karla IV.*) - kies varmo estas ĉirkaŭ 60,5 Celsius-gradoj.

Super tiu ĉi fonto estas metala reliefo, kiu bildigas legendan malkovron de kuracfontoj fare de la imperiestro Karolo la 4-a.

Estas feliĉo, ke jena parto de la Foirplaco estis rekonstruita kaj oni povas denove admiri ĝian belecon.

Spacon de la Foirplaco, kiu estas la plej antikva loko de la urbo, kompletigas la barokstila

**statuaro de Sankta Triunuo**

La statuaron faris skulptisto Josef Oswald Wenda el Žlutice en la jaro 1716. La statuaro estis konstruita kiel dankesprimo pro tio, ke tiutempe pesta epidemio (ĉeĥe: *mor*) evitis la urbon. Tial oni nomas ĝin **Pesta Kolono**.

Kategorio:Karlovy Vary
Fuĵajro

Fuĵajro aŭ *Fuĵajra* () estas unu el la sep emirlandoj de UAE. Ĝi havas ĉ. 85,000 enloĝantojn (laŭ takso el la jaro 1997), kaj okupas areon je 1,150 km², kiu konsistigas 1,5%-ojn de la teritorio de UAE. Ŝejĥo *Humad Bin Muhammad aŝ-Ŝarki* estas emiro de 1974.
eta|180px|la antaŭa flago de Fuĵajro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fujairahmunc.gov.ae  
* http://www.uae.org.ae/general/fujairah.htm  
* https://web.archive.org/web/20020805115145/http://www.world-gazetteer.com/fr/fr_ae.htm
* http://fjw.hct.ac.ae/fujairah/index.html  

Kategorio:Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
Ferooj

La **Ferooj** ( [fœɹjaɹ],  [ˈfɛɐ̯ˌøːˀɐnə]) estas insularo inter Norvegio, Islando kaj Skotlando, aŭtonoma teritorio de Danio.

## Geografio 
*Vidu ankaŭ : **Listo de insuloj de la Ferooj***
[eta|maldekstra|La **Ferooj** en foto de [NASA]]

## Historio 
La feroa lingvo devenas de la norena, ankaŭ konata kiel "malnovnorvega". La unuaj loĝantoj, ekde 625, estis Irlandaj monaĥoj, sed la insularon ĉefe ekloĝis norvegoj, ekde la 9-a jarcento. En 1035 Norvegio aneksis Feroojn kaj poste Islandon, kaj en 1387 Norvegio kaj Danio unuiĝis (dana princino estiĝis norvega reĝino). En 1814, post milito inter Danio kaj Svedio, Norvegio estis devigita rompi sian union kun Danio kaj eniri novan union kun Svedio (kiel propra ŝtato kun propra leĝaro, sed sub la sveda reĝo), dum Ferooj, Islando kaj Gronlando (re-trovita) restis danaj; do rompiĝis iliaj ligoj al Norvegio. Islando estiĝis respubliko en 1944. Ferooj estiĝis aŭtonomaj en 1948, kaj en 21-a jarcento celas al suvereneco.

## Vidindaĵoj
## Servoj
* Universitato de Feroaj Insuloj

## Lingvo kaj moroj 
La feroa estas okcidenta nordia lingvo deveninta el la pranorvega kaj interkomprenebla kun la islanda. Ĝi montras similojn ankaŭ kun kelkaj malnovaj dialektoj skandinavaj, ekzemple dalekarla. Inter plej konataj kaj elstaraj kulturaj fenomenoj de Feroaj Insuloj estas la ĉendanco kaj la delfenbuĉo.

## Festotagoj 
* Ólavsøka

## Bildaro 

Image:Beinisvord, westcoast of suduroy, faroe islands.JPG|La okcidentaj bordoj estas krutaj kaj nealireblaj, la insuloj kliniĝas orienten, kie la fjordoj havas multajn naturhavenojn. Elrigardo de klifo Beinisvørð norden.
Image:Tinganes, Tórshavn 2004.1.jpg|Tinganes, ĉi duoninsulo en la ĉefurbo Tórshavn estas la centro de feroa politiko.
Image:Lopranseidi.jpg|Lopranseiði. *Istmo de Lopra*. Foto de Erik Christensen.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj
* Listo de urboj kaj vilaĝoj de la Ferooj
* Landnomoj
* Feroaj subarktaj herbejoj
* Feroa literaturo
* Eklezio popola de Ferooj

## Eksteraj ligiloj 
* Official site 
* Official tourist site
* Flick photo set
Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj

[eta|300px|dekstra|[Sankta-Paŭlo kaj Amsterdam-Insulo, la Krozet-Insuloj, Kergelenoj kaj la Disaj Insuloj en la Hinda Oceano]]
**Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj** (, mallonge: *TAAF*) estas grupo da vulkanaj insuloj en la suda parto de la Hinda Oceano, la suda parto de Afriko kaj parto de Antarkto. Ili estas transmara teritorio de Francio, ĝi estas parto de la transmaraj landoj kaj teritorioj de la Eŭropa Unio.

* **Landkodo:** TF.
* **Areo:** . Konsistas el insuloj: Kergelenoj (7.215 km²), Krozet-Insuloj (336 km²), Amsterdam-Insulo (55 km²), Sankta-Paŭlo (7 km²).
* **Lingvo:** franca.

## Distriktoj 
* Sankta-Paŭlo kaj Amsterdam-Insulo (*Saint-Paul-et-Amsterdam*)
* Krozet-Insuloj (*Îles Crozet*), France ekde 1924
** Pork-Insulo (*Île aux Cochons*)
** Pingven-Insulo (*Île des Pingouins*)
** Apostol-Insuletoj (*Îlots des Apôtres*)
*** Granda Insulo (*Grande Île*)
*** Malgranda Insulo (*Petite Île*)
** Posed-Insulo (*Île de la Possession*)
** Orienta Insulo (''Île de l'Est*)
* Kergelenoj (*Îles Kerguelen*), France ekde 1893
* Adelilando (*Terre Adélie*), Franca Antarkta teritorio
* Disaj Insuloj en la Hinda Oceano (*Îles éparses de l'océan indien*)
** Bassas da India (*Bassas da India*)
** Eŭropinsulo (*Île Europa*)
** Insularo Glorioso (*Îles Glorieuses*)
*** Insulo Granda Glorioso (*île Grande Glorieuse*)
*** Lys-insulo (*Île du Lys*)
** Ĵuan-de-la-Nova Insulo (*Île Juan de Nova*)
** Tromelino (*Île Tromelin'')
## La Postuloj de Madagaskaro pri la Disaj Insuloj 
En oktobro 2024, la prezidanto de Madagaskaro, Andry Rajoelina, reasertis sian deziron akiri de Francio la redonon de la Disaj Insuloj, postulitaj de Madagaskaro ekde 1973https://www.tf1info.fr/international/visite-d-emmanuel-macron-a-madagascar-pourquoi-les-iles-eparses-sont-si-strategiques-pour-la-france-2366729.html.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Hinda Oceano
* Listo de maraj ekoregionoj

## Eksteraj ligiloj 

Sudaj teritorioj
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Ferdinand Fellner

**Ferdinand FELLNER** (naskita je 19-a de aprilo 1847 en Vieno, mortis je 22-a de marto 1916) estis Aŭstra arkitekto, kiu en 1873 kunlaboriĝis kun arkitekto Hermann Helmer. Ambaŭ komune konstruigis en la tuta Eŭropo vicon da belaj arkitekturaĵoj, en stiloj Historiisma kaj Secesi-stila.

Teatrejoj:
* Vieno (la urba, 1872)
* Peŝto (la popola, 1874)
* Augsburg (1876)
* Brno (1881)
* Liberec (1881)
* Szeged (1882)
* Pressburg (1882)
* Karlovy Vary (1882)
* Odeso (1883)
* Rijeka (1883)
* Prago (la germana, 1886)
* Vieno (la popola, 1889)
* Tata (la kastela, 1889)
* Zuriko (la urba, 1890)
* Berlino ("Unter den Linden", 1892)
* Fürth, 1905
* Ĉernivco, 1905

Plie ili konstruigis: astronomian observejon en Vieno, kolonaron de la ĉefa Gejsero en Karlovy Vary, kastelojn en Hatzfeld, Nagy-Károly, palacoj de Lanckoronski en Vieno kaj de grafo Károly en Budapeŝto k.a.

Kategorio:Aŭstraj arkitektoj
Freudenstein (Jáchymov)

eta|konservita parto de burgo *Freudenstein*
La plej malnova el ĉiuj laikaj, ne-ekleziaj konstruaĵoj de la urbo Jáchymov (germane: *Sankt Joachimsthal*) estis burgo de Šlikidoj, nomata **Freudenstein** aŭ ankaŭ Šlik-burgeto (ĉeĥe: *Šlikův hrádek - Šlikovka*). Konstruis ĝin en la jaro 1517 konstruisto Jan Münnich, por defendo de la urbo. Pli frue, ol estis konstruita la reĝa monfarejo, ĉi tie estis stampataj "taleroj de Jáchymov".

La burgo fakte estis spaco ĉirkaŭbarita per muregoj - ĝi estis longa 65 metrojn kaj 50 metrojn larĝa. Nordoriente kaj sudokcidente staris en anguloj cilindro-formaj turoj, kies diametro estis 8 m. Muraĵoj de la turoj estis 1,7 m dikaj. Ambaŭ turoj estis dekomence ne same altaj: sudokcidenta turo estas hodiaŭ ĝis la tegmento 12 m alta, la alia estas alta 19 m.

Dum la granda ribelo de ministoj en la jaro 1525 estis la burgo venkita kaj elrabita, sed poste riparita, plibonigita kaj loĝis en ĝi mineja hetmano. De la jaro 1545 ĝi fariĝis rezidentejo (sidejo) de la neĝaj minejaj hetmanoj.

Historio de la burgo Freudenstein finiĝis dum la "tridekjara milito" (1618-1648), ĉar pro neatentemo de la imperiestraj soldatoj, kiuj en ĝi estis loĝigitaj, forbrulis en la jaro 1636 (t.e. post 119 jaroj). Poste ĝi estis jam forlasita kaj lasita al sia sorto. Murego preskaŭ jam malaperis - pli altan turon uzis kiel loĝejo nokta gardisto kaj ĝi en la jaro 1964 forbrulis. La malpli alta turo ĝis sesdekaj jaroj de la 20-a jarcento estis uzata kiel deponejo de pafmaterialo. Nun ĉi tiuj turoj estas unusola memorindaĵo de iama burgo Freudenstein. En la jaroj 1970-1972 ilin la loĝantoj de la urbo riparis.

Kategorio:Burgoj en Regiono Karlovy Vary
Kategorio:Konstruaĵoj en Jáchymov
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Regiono Karlovy Vary
František Běhounek

**František BĚHOUNEK** (naskiĝis la 27-an de oktobro 1898 en Prago - mortis la 1-an de januaro 1973 en Karlsbado) estis fondinto de la ĉeĥa atomfiziko, konata ankaŭ kiel polus-esploristo.

La akademiano pri sciencoj Běhounek partoprenis la malbonŝancan ekskurson de la aerŝipo "Italia" sub gvido de Umberto Nobile. Post savo de la restintoj li diris, ke la sorto de la ekspedicio ne estintus tiom tragika, se ĉiuj diversnaciaj ekskursanoj pli ĝuste komprenus unu la alian. Běhounek pro tio fariĝis fervora esperantisto. La ekspedicion li priskribis en romano por junularo *Ŝiprompuloj sur flosglacio* (1928), poste reverkita kiel *Ŝiprompuloj de la polusa maro* (1955). Por geknaboj li verkis ankoraŭ plurajn aventurajn romanojn (*Libro de Robinsonoj, Fregato navigas ĉirkaŭ la mondo, Norde de Zambezio, Insulo de drakoj* k.a.)

## Fontoj 
* Isaj Dratwer: **Pri Internacia Lingvo dum jarcentoj**, 1977, IIa eldono, paĝoj 135 kaj 310
* Jaroslav Mařík: **D-ro F. BĚHOUNEK - KONSCIA ESPERANTISTO**, Starto 2/1981, p. 8. Ni citas: *Dum jardekoj mi kolektas eldirojn de famaj homoj pri IL. Ĝis nunjare ne estis inter ili Běhounek. Mi ankaŭ neniam aŭdis de niaj samideanoj ion pri eventuala rilato de Běhounek al Esperanto. Sed serĉante en la libro de Isaj Dratwer "Pri Internacia Lingvo dum jarcentoj", 1977, IIa eldono, mi trovis sur paĝoj 135 kaj 310: BĚHOUNEK d-ro kuracisto akompananto de la ekspedicio de Nobile al la Norda Poluso: "ekde la tempo de la malfeliĉa Nobile-ekspedicio mi estas konscia esperantisto. La katastrofo ne okazus tiel tragike, se oni povus pli bone interkompreniĝi. Kvin lingvoj estis bezonaj kaj malgraŭ tio la interkompreniĝo tre malbone funkciis... Ĉiu, kiu estos eksterlande, lernu Esperanton!".*
* Otakar Chaloupka kaj kolektivo: **Čeští spisovatelé literatury pro děti a mládež**, (Ĉeĥaj verkistoj de literaturo por infanoj kaj junularo, Albatros Praha 1985, p. 39-42.)

## Vidu ankaŭ 
* Sanatorio Běhounek

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio en ĉeĥa lingvo
* Biografio en la bulteno AV ČR
* http://www.libri.cz/databaze/kdo20/search.php?name=Běhounek  
* http://mozek.cz/info/behounek-frantisek 

Kategorio:Ĉeĥaj fizikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj sciencistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Ĉeĥaj vojaĝistoj
Kategorio:Ĉeĥaj publicistoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo
Kategorio:Tradukistoj al la ĉeĥa lingvo
Kategorio:Ĉeĥaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj esploristoj
Freundeskreis

**Freundeskreis** [FROJNdeskrajs] estas hiphopa muzikgrupo el Germanio.

En 1999, la grupo publikigis sub la sinonimo "Amikaro" albumon titolitan "Esperanto", kun kelkaj frazeroj en Esperanto kaj refreno tekstanta "Esperanto - la langue de l'amour" (franclingva, en Esperanto "la lingvo de la amo"). Ankaŭ la unua unuopaĵo nomiĝis "Esperanto". La albumo ege bone vendiĝis en Germanio (ĝi gajnis oran statuson) kaj la Germana Esperanto-Junularo tiutempe pli ofte ol kutime ricevis informpetojn de junaj interesiĝantoj.

## Albumoj 
* 1997 Quadratur des Kreises
* 1999 Esperanto
* 2007 FK 10 - Best Of

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-paĝo: Four Music
* 

Kategorio:Esperanto-muziko
Kategorio:Germanaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1996
Fraktalo

eta|
**Fraktalo** aŭ **frakto** estas matematika objekto, kiu havas almenaŭ unu el la sekvantaj karakterizaĵoj:

eta|dekstra

* Ĝi havas detalojn en arbitre grandaj aŭ malgrandaj skaloj,
* ĝi estas tro malregula por esti priskribita en tradicia geometrio,
* ĝi estas mem-simila,
* ĝia dimensio estas pli granda ol ĝia topologia dimensio,
* aŭ ĝi estas difinita rekursie.

La problemo pri tiu ĉi difino estas, ke ekzistas objektoj, kiujn oni volus nomi fraktaloj, sed ili ne obeas la tutan regularon. Ekzemple, fraktaloj de la naturo (kiel nuboj, montoj kaj angioj) ne havas detalojn sen limoj; ne ekzistas preciza signifo de "tro malregula"; ekzistas multaj manieroj esti "mem-simila"; ekzistas multaj malsamaj difinoj de "dimensio" kiuj akceptas neentjerajn valorojn; kaj ne ĉiuj fraktaloj estas difinitaj rekursie.

Ekzemploj de fraktaloj estas la aro de Mandelbrot, la aro de Kantor, la triangulo de Sierpinski, la kurbo de Peano kaj la neĝero de Koch.

Stokastaj fraktaloj rilatas kun la Ĥaosoteorio.

Fraktaloj povas esti kategoriitaj en:

# Iteraciitaj sistemoj de funkcioj: Tiuj havas fiksitan geometrian regulon. Ekzemploj: aro de Kantor, la triangulo de Sierpinski, la kurbo de Peano kaj la neĝero de Koch.
# Fraktaloj difinitaj per rekursia rilato. Ekzemploj: Aro de Mandelbrot, cirkloj de Apollonio
# Hazardaj fraktaloj, generitaj per stokastaj procedoj. Ekzemplo: fraktalaj pejzaĝoj.

Hazardaj fraktaloj, havas grandan realan aplikadon. Ili povas esti uzataj por priskribi multajn malregulajn real-mondajn objektojn kiel nuboj, montoj, marbordoj, arboj, ktp.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Atraktoro

* Benoît Mandelbrot
* Determinismo
* Elapereco
* Ĥaosoteorio
* Holono, filozofie estas io, kio estas samtempe tutaĵo kaj parto.

## Eksteraj ligiloj 
* http://xaos.sourceforge.net 
* http://spanky.triumf.ca/www/fractint/fractint.html  
* http://math.berkeley.edu/~harrison/research/publications  

Dosiero:Mandelpart2.jpg|
Dosiero:Romanesco broccoli (Brassica oleracea).jpg|
Dosiero:Glue1 800x600.jpg|
Fjordo

centre|775ra
eta|Fjordo en Norvegio
**Fjordo** estas mara brako penetranta sekan landon kiel saloza "rivero". Fjordoj origine estis subakv(iĝint)aj glaciaraj valoj, kaj tial fjordoj oftas en montaraj landoj. La plej fjorda lando de la mondo estas Norvegio, sed ankaŭ estas multaj fjordoj en Skotlando, Irlando, Islando, Groenlando, Francio, Ĉilio kaj Nov-Zelando.

La dua plej longa fjordo de la mondo estas Sognefjorden (200 km), Norvegio. La unua troviĝas en Gronlando.

## Vidu ankaŭ 
* Golfo
* Rio (geografio)


Kategorio:Oceanografia terminologio
Federacia Distrikto (Brazilo)

La regiono ĉirkaŭ la ĉefurbo Braziljo estas nomata Federacia Distrikto (portugale: Distrito Federal) de Brazilo. Ĝi estas memstara administra unuo ekster la administrado de la aliaj ŝtatoj.

La Federacia Distrikto (Brazilo) dividiĝas nuntempe en 31 administraj regionoj (AR):

* AR I Braziljo
* AR II Gama
* AR III Taguatinga
* AR IV Brazlândia
* AR V Sobradinho
* AR VI Planaltina
* AR VII Paranoá
* AR VIII Núcleo Bandeirante
* AR IX Ceilândia
* AR X Guará
* AR XI Cruzeiro
* AR XII Samambaia
* AR XIII Santa Maria
* AR XIV São Sebastião
* AR XV Recanto das Emas
* AR XVI Lago Sul
* AR XVII Riacho Fundo
* AR XVIII Lago Norte
* AR XIX Candangolândia
* AR XX Águas Claras
* AR XXI Riacho Fundo II
* AR XXII Sudoeste/Octogonal
* AR XXIII Varjão
* AR XXIV Park Way
* AR XXV SCIA
* AR XXVI Sobradinho II
* AR XXVII Jardim Botânico
* AR XXVIII Itapoã
* AR XXIX SIA
* AR XXX Vicente Pires
* AR XXXI Fercal


Kategorio:Administraj unuoj de Brazilo
Fenkolo

**Fenkolo** (*Foeniculum*) estas genro de du- kaj plur-jaraj aromaj herboj kun 3-4-oble fadene dividitaj folioj kaj flavaj floroj. Estas 4-5 specioj el Eŭropo, Okcidenta Azio kaj Norda Afriko, inter kiuj estas ordinara fenkolo (*F. vulgare*), kies semoj kaj folioj estas uzataj en la kuirarto, la semoj ĉefe en saŭcoj, fiŝaĵoj kaj pano; la folioj por salatoj, kiel kuirita legomo, kaj en supoj kaj fiŝaĵoj.

Tizano el fenkolo efikas kontraŭ furzemo, gastraj spasmoj kaj malvarmumoj.

eta|maldekstra|280px|Fenkolaj bulboj

## Nutra valoro 

Image:Foeniculum_vulgare_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-148.jpg|fenkolo
Image:Foeniculum_vulgare_seeds.jpg|floroj
Image:Foeniculum vulgare A.jpg|infloresko
Image:Fennel seed.jpg|semoj

## Piednotoj 
Kategorio:Apiacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Legomoj
Fazo

Ĝenerale, laŭ PIV2, la termino **Fazo** signifas : ĉiu el la difinitaj sinsekvaj statoj en la evoluado de fenomeno.
Tiu ĉi artikolo temas pri **fazo** kiel parto de perioda procezo  (pp periodaj funkcioj, ekz-e tensioj, kurentoj, ondofunkcioj).

**Fazo** estas ankaŭ uzata en:
* kemio - **Fazo de materio** estas regionoj de materio kun unuformaj ecoj. Vidu: Fazo de materio 
* astronomio - **Fazo** de planedo aŭ luno estas la aspekto de ĝia lumigita parto, vidu: lunfazo.
* biologio - **Fazo** priskribas ian parton de la perioda procezo de la *ĉelciklo*, vidu: ĉela dividiĝo
* fiziko- **Fazo** priskribas la relativan pozicion de iu karakterizaĵo (tia, kia pinto aŭ malpinto) de ondoformo, kompare al la sama karakterizaĵo ĉe iu dua ondoformo. Fazo povas mezuriĝi laŭ tempo, distanco, frakcio de la ondolongo, aŭ kiel angulo laŭ radianoj.

Jen du ondoj A kaj B:

Kaj A kaj B havas samajn amplitudojn kaj samajn ondolongojn.

Evidentas, ke la pozicioj de la pintoj (X), la malpintoj (Y), kaj la transnuliĝaj punktoj (Z) de la du ondoj ĉiuj samlokas. La *faza* malsameco inter la du ondoj tiel estas nulo; aŭ, oni diru ke la ondoj estas *samfazaj*.

Se oni sumas la du samfazajn ondojn A kaj B (ekzemple, ili estu du lumondoj brilantaj sampunkten), la rezulto estus tria ondo kun la sama ondolongo kiun havas A kaj B, sed kun duobla amplitudo. Tion oni nomas *pozitiva interferado*.

Nun, jen la du ondoj A kaj C:

A kaj C ankaŭ samas laŭ amplitudo kaj ondolongo. Tamen, evidentas ke malgraŭ la koincido de la transnuliĝaj punktoj (Y) inter A kaj C, la pozicioj de la pintoj kaj malpintoj malas. Tio estas: iu X ĉe A respondas je Y ĉe C, kaj male. Tiel ĉi, oni diru ke la du ondoj estas *malsamfazaj*: la faza malsameco inter la du ondoj estas π radianoj, aŭ duono de la ondolongo (λ/2).

Se oni sumus la ondojn A kaj C, la rezulto estas ondo kun amplitudo de nulo. Tio nomiĝas *negativa interferado*.

Ankaŭ nun jen la ondoj A kaj D:

Tie ĉi, iu pinto (X) ĉe ondo A respondas je transnuliĝo (Z) ĉe B; transnuliĝo respondas je pinto, ktp. Oni diru ke la ondoj A kaj D estas *kvadraturaj*: malsamfaze precize je π/2, aŭ λ/4. Ĉi tiun interrilaton havas la matematikaj funkcioj sinuso(x) kaj kosinuso(x).

## Vidu ankaŭ 
* Fazero
* Interferilo
* Fazo-frekvenca karakterizo
* Grupa malfruo kaj faza malfruo
* Trifaza elektro

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Mekaniko
Kategorio:Klasika mekaniko
Kategorio:Onda mekaniko
Kategorio:Signal-prilaborado
Kategorio:Fizika kvanto
Festen

***Festen*** ("La festo") estas kinaĵo farita laŭ la stilo Dogmo 95.

Filmisto: Thomas Vinterberg
Aktoro: Ulrich Thomsen, Henning Moritzen, Thomas Bo Larsen, Paprika STEEN, ....

En kastelo okazas, ke la patro de la familio organizas edziĝdatrevenon. Sed dume la filo de 35 jaroj stariĝas kaj anoncas ke lia parto seksperfortis lin dum lia juneco.

Kaj la uloj faras kvazaŭ ili ne aŭdus tion...

Kategorio:Danaj filmoj
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1998
Fritz Lang

[eta|Fritz Lang (dekstre) kun kameraisto [Curt Courant.]]
**Fritz LANG** (naskiĝis la 5-an de decembro, 1890, mortis la 2-an de aŭgusto, 1976) estis germana reĝisoro kaj scenaristo.

Naskiĝinte en Vieno, li komencis sian filmkarieron en Germanio kaj famiĝis pro ekspresionismaj mutfilmoj, kiuj brilis pro lertaj lumefektoj kaj ofte koŝmaraj kulisoj. Poste Lang lerte eluzis ankaŭ la sonteknikon: Ekzemple en la filmo *M – eine Stadt sucht einen Mörder* (= *M – urbo serĉas murdiston*) la murdisto daŭre fajfas la saman melodion.

En la jaro 1933 Fritz Lang elmigris al Usono. Lia filmo *Das Testament des Dr. Mabuse* (= *La testamento de d-ro Mabuse*), temanta pri krimeca personeco kies trajtoj parte similis al tiuj de Adolf Hitler, ĵus estis malpermesita en Germanio. En Hollywood Lang povis daŭrigi sian sukcesan filmkarieron. En 1956 li revenis al Germanio, sed la filmoj, kiujn li faris tie, ne plu rikoltis tiel grandan entuziasmon. Fritz Lang mortis en Los-Anĝeleso, Kalifornio.

## Listo de filmoj 
* *Der müde Tod* (Germanio, 1921)
* *Dr. Mabuse, der Spieler* (Germanio, 1922; laŭ romano de Norbert Jacques
* *Die Nibelungen* (Germanio, 1924)
* *Metropolis* (Germanio, 1927)
* *Die Frau im Mond* (Germanio, 1929)
* *M – Eine Stadt sucht einen Mörder* (Germanio, 1931)
* *Das Testament des Dr. Mabuse* (Germanio, 1933)
* *Fury* (Usono, 1936)
* *You Only Live Once* (Usono, 1937)
* *The Return of Frank James* (Usono, 1940)
* *Man Hunt* (Usono, 1941)
* *Hangmen Also Die* (Usono, 1943)
* *The Woman in the Window* (Usono, 1944)
* *American Guerrilla in the Philippines* (Usono, 1950)
* *Rancho Notorious* (Usono, 1952)
* *Clash by Night* (Usono, 1952)
* *The Blue Gardenia* (Usono, 1953)
* *The Big Heat* (Usono, 1953)
* *Der Tiger von Eschnapour* (Germanio, 1959)
* *Die Tausend Augen des Dr. Mabuse* (Germanio, 1960) baziĝas je origine esperantlingva rakonto de Jan Fethke (*Jean Forge*).

## Bildaro 

Dosiero:Metropolisposter.jpg|afiŝo pri *Metropolis*
Dosiero:Metropolis-new-tower-of-babel.jpg|*Metropolis*: la nova turo de Babelo
Dosiero:1m-film.jpg|la filmo *M*

## Vidu ankaŭ 
* Muta kino
* Ekspresionismo
* Thea von Harbou

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jscheuer.com/lang.htm
* http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/lang/
* http://www.persocom.com.br/brasilia/erika.htm 

Kategorio:Germanaj reĝisoroj
Fred Astaire

dekstra|eta|250px|Fred Astaire
**Fred ASTAIRE** (*aSTER*), origine: Frederick AUSTERLITZ (naskiĝis la 10-an de majo, 1899, mortis la 22-an de junio, 1987) estis usona aktoro kaj dancisto.

Li komencis sian karieron kune kun sia fratino Adele en diversaj Broadway-muzikaloj. Plej grandan famon li akiris per siaj dancfilmoj, en kiuj li rolis kun Ginger Rogers. Ekde la 1940-aj jaroj li montris sin kun diversaj partnerinoj, interalie Rita Hayworth, Judy Garland kaj Audrey Hepburn.

## Listo de filmoj 
* *Flying Down to Rio* (1933)
* *The Gay Divorcee* (1934)
* *Roberta* (1935)
* *Top Hat* (1935)
* *Swing Time* (1936)
* *Shall We Dance* (1937)
* *The Story of Vernon and Irene Castle* (1939)
* *You Were Never Lovelier* (1942)
* *Easter Parade* (1948)
* *Funny Face* (1957)

## Vidu ankaŭ 
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.alsodances.net/biography  
* http://www.adherents.com/people/pa/Fred_Astaire.html  
* http://www.alsodances.net 
* http://www.angelfire.com/ny/alisande 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj dancistoj
Kategorio:Artistnomoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 10-an de majo
Kategorio:Mortintoj la 22-an de junio
Ferdinand Reich

**Ferdinand REICH** [ferdinand rajĥ] (naskiĝis la 19-an de februaro, 1799, mortis la 27-an de aprilo, 1882) estis germana fizikisto kaj kemiisto.

Naskiĝinte en Bernburg, li studis en Leipzig, Freiberg, Göttingen kaj Parizo. En la jaro 1827 li fariĝis profesoro de fiziko en la Freiberga *Bergakademie* (= Minakademio).

Lia plej fama merito estis la malkovro de la elemento indiumo kune kun sia kolego Theodor Richter en la jaro 1863.

Ferdinand Reich mortis en Freiberg.

Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Germanaj kemiistoj
Flagoj de Aŭtosporto

Flagoj estas uzataj en aŭtosporto por tradoni specialajn signalojn.

100ra

**Verda flago** indikas la komencon de la kurado, aŭ la rekomencon post flava aŭ ruĝa flago.

100ra

**Flava flago** estas averto, ke ekzistas danĝera situacio en la kurejo, kaj ĉiuj aŭtoj devas malrapidiĝi kaj enviciĝi malantaŭ la gvidaŭto, ĝis la montro de verda flago.

100ra

**Ruĝa flago** signifas ke la kurado devas ĉesi tuj, kaj ĉiuj aŭtoj devas halti, kutime pro pluvo aŭ por ripari sekurecan barilon post akcidento. Dum montro de la ruĝa flago, la teamoj ne rajtas ripari la aŭtojn aŭ prizorgi ĝin iel ajn.

100ra

**Nigra flago** indikas al iu specifa ŝoforo por ke tiu iru por paroli kun kontrolisto pri iu problemo, aŭ por ricevi parolan averton pri ebla puno, aŭ ja ricevi punon. Kutime, du nigraj flagoj en unu evento senkvalifikigas.

kadra|100ra

**Nigra flago kun blanka ikso** estas montrata al ŝoforo kiu malagnoskas nigran flagon. La kontrolistoj ne plu mezuras la progreson de la aŭto de tiu ŝoforo. Se ŝoforo malagnoskas la nigran flagon kun blanka ikso, tiu kutime senkvalifikiĝas.

100ra

**Blua flago kun diagonalo oranĝa** estas montrata al pli malrapidaj ŝoforoj, por peti ke ili ne bloku la progreson de pli rapidaj aŭtoj kiuj venas por pasi.

kadra|100ra

**Blanka flago** estas montrata je komenco de la fina ĉirkaŭo, por indiki ke la kurado finiĝos post tiu ĉirkaŭo.

kadra|100ra

**Ŝaktabula flago** indikas ke kurado finiĝas. La unua aŭto kiu transiras la finlinion estas la venkanto. La kontrolistoj nun notas ĉies poziciojn por la fina rezulto.

Flagoj de Aŭtosporto
Flagoj
Frankfurto

La vorto **Frankfurto** havas plurajn signifojn. Bonvolu elekti:

* Frankfurto ĉe Majno, urbego en Hesio, en sudokcidenta Germanio
* Frankfurto ĉe Odro, urbo en Brandenburgio en la pleja oriento de la nuna ŝtato Germanio. La orienta urboparto post la jaro 1945 fariĝis la nuna urbo Słubice en Pollando.
## Vidu ankaŭ 
* Frankfort (Kentukio), urbo en la usona ŝtato Kentukio
* Frankfort ankoraŭ estas la anglalingva nomo de pliaj lokoj en pluraj landoj memore al Frankfurto ĉe Majno, sed pri tiuj lokoj krome tiu en Kentukio ankoraŭ mankas artikoloj.