open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marcsa Simon

**Marcsa Simon** [marĉa ŝimon], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Simon Marcsa** estis hungara aktoro. Ŝia origina nomo estis *Simon Mária*.

Marcsa Simon http://www.imdb.com/name/nm0800269/ naskiĝis la  en Tápiószele, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Marcsa Simon frekventis mezlernejon en Budapeŝto, jam tiam ŝi estis lerta deklamisto. Ŝi akiris diplomon en privata aktorlernejo de Szidi Rákosi en 1899, poste ŝi estis aktoro en Szabadka, poste en Nagyvárad. Inter 1908 kaj 1916 ŝi apartenis al Ŝtata Hungara Teatro (Kolozsvár). Ŝiaj pli gravaj teatraj stacioj estis (jam en la ĉefurbo):
* Népopera (1916)
* Teatro Magyar (1917-1927)
* Operetoteatro (Budapeŝto) (1926, 1931, 1941)
* Teatro Belvárosi (1948-1950)
* Nova Teatro (Budapeŝto) (1928, 1945)
* Gaja Teatro (1933-1939)
* Teatro Madách (1940, 1949-1952).
Ŝi ricevis premion de teatra revuo en 1933.

## Elektitaj teatraj roloj 
* Béla Zerkovitz: *Csókos asszony* - najbarino
* Ferenc Molnár: *Liliom* - S-ino Muskát
* Albert Szirmai: *Mézeskalács* - Bábi
* Lajos Zilahy: *Tűzmadár* - S-ino Aranyosi
* Zsigmond Móricz: *Kismadár* Polla

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* *A tolonc* (1914)
* Ombrelo de Sankta Petro (filmo de 1917) (1917)
* *Lady Violetta* (1922)
* Hyppolit, la lakeo (1931)
* *Katyi* (1942)
* *Ének a búzamezőkről* (1947)
* *Déryné* (1951)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Interplektado

**Interplektado** estas video-tekniko, kies celo estas duobligi la kvanton da bildoj ĉiusekunde sen pliigi la bildo-oftecon. Tio okazas per afiŝo unue de ĉiu para linio, kaj poste ĉiu nepara linio, kaj povas rezulti en apero de nebula bildo kaje de rapida movo en la video.

eta|centre|400px|Interplektado

Kategorio:Videa kaj kina teknologioj
28802 Boborino

**28802 Boborino** estas tre malgranda hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Bob Orino*, kiu mentoris unu finalist(in)on de la *Broadcom MASTERS* 2013, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo. Li instruas ĉe la *Fred Moodry Middle School* de Anaconda (Montano).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
William Jones (matematikisto)

Sir **William JONES** (naskiĝis en 1675, mortis la 3-an de julio 1749) – kimra matematikisto, membro kaj vicprezidanto de la Reĝa Societo de Londono.

En 1706 en la libro *Synopsis Palmariorum Mathesos* enkondukis simbolon π por la nombro **pi**.

Lia filo estis lingvisto kaj orientalisto William Jones, malkovrinto de simileco inter lingvoj de Eŭropo kaj Barato.

## Eksteraj ligiloj
* John J. O'Connor, Edmund F. Robertson, William Jones en La arkivo MacTutor pri matematiko

Kategorio:Naskiĝintoj en 1675
Kategorio:Mortintoj en 1749
Kategorio:Britaj matematikistoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Izopropila acetoacetato

**Izopropila acetoacetato** estas izopropila estero de la aceto-acetata acido. Ĝi estas senkolora aŭ flava, toksa kaj irita likvaĵo uzata kiel solvanto aŭ peranto por aliaj kemiaj sintezoj. Ĝi malkomponiĝas ĉe bolado kaj trovatas ankaŭ sub la enola formo.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per agado de acetoacetata acido kaj izopropila alkoholo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de *acetoacetata anhidrido* kaj izopropila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per reakcio de acetoacetata acido kaj *izopropila klorido*:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria acetoacetato kaj *izopropila klorido*:

### Sintezo 5 
* Preparado per interagado de butila acetoacetato kaj izopropila formiato:

### Sintezo 6 
* Preparado per acida transesterigo inter acetoacetata acido kaj izopropila benzoato:

### Sintezo 7 
* Preparado per alkohola transesterigo inter metila acetoacetato kaj izopropila alkoholo:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *izopropila acetoacetato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *izopropila acetoacetato*:

### Reakcio 3 
* Reakcio per acida transesterigo kun formiata acido:

### Reakcio 4 
* Reakcio per alkohola transesterigo kun metila alkoholo:

### Reakcio 5 
* Reduktigo de la *izopropila acetoacetato*:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun NH3:

### Reakcio 7 
* Reakcio kun HCl:

## Literaturo 
* Molbase
* Chemical Book
* CRC Handbook of Chemistry and Physics, 94th Edition, William M. Haynes
* Dihydric Alcohols, Their Oxidation Products and Derivatives: A Modern ..., S. Coffey

## Vidu ankaŭ 
* Acetoacetatoj
* Metila acetoacetato
* Etila acetoacetato
* Benzila acetoacetato
* Acetoacetata acido
* Natria acetoacetato
* Butila acetoacetato

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Izopropilaj esteroj
Kategorio:Acetoacetatoj
Tramtrajno de Liono

La **Tramtrajno de Liono** () estas franca reto de transporto de la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj periferie de Liono parte inaŭgurita de  al  la  kaj de  al  same kiel la *ŝunto de Tassin*, sabaton la .

Tiu reto ne eniras en la strikta difino de tramtrajno, ĉar ne ekzistas interkonekto kun tramo de Liono; prefere temas pri malpeza trajno.

## Mapo 
500ra|centra|eta|Mapo de fervojoj ĉirkaŭ Liono

## Stacioj 
## Veturanta materialo 
La veturanta materialo elektita de SNCF por la okcidento de Liono estas Citadis Dualis de Alstom.

Temas pri materialo tre simila al tiu de regiono Luarlandoj por Tramtrajno Nantes-Clisson kaj Tramtrajno Nantes-Châteaubriant.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tramtrajno
* TER (trajno)
* Tramtransporto en Liono
* Alstom Citadis Dualis

## Eksteraj ligiloj 
* TER Auvergne-Rhône-Alpes

Kategorio:Transporto en Liono
Liono
Jules Meysmans

**Jules MEYSMANS** (naskiĝis la  en Jodoigne, Belgio, mortis en 1943, loko nekonata), estis belga esperantisto kaj precipe konata pro la inventado en 1890 de simpligita stenografia sistemo, kiu portas lian nomon. Poste li fondis en Bruselo la "Institut National de Sténographie et de Dactylographie" (Nacia Stenografia kaj Daktilografia Instituto). Li ankaŭ fondis stenografian lernejon post la apero de artikolo en 1911 titolita *Une science nouvelle**,* tradukite en la germana sub la nomo *Eine neue Wissenschaft* *(*nova scienco*)*, sed nur en 1931 ĝi populariĝis inter lingvistoj, post prelego de Otto Jespersen, la fama dana lingvisto. En 1909 li lanĉis *Idiom Neutral Modifiket,* estante 'ideolingvisto' kaj esperantisto.

## Deveno 
Lia patro, Pierre-Charles, estis oficisto ĉe la kadastro, funkcio kiu devigis la familion ofte translokiĝi. La socialista politikisto-parlamentano *Léon Lambert Meysmans* (1871-1952) estis frato lia.

## Studoj 
Post studoj en katolika mezlernejo (kolegio) en Tienen, li akiris diplomon de instruisto en Gent; samtempe li studis en la tiea universitato (RUG), kie li en 1890 iĝis doktoro de filozofio kaj humanistiko.

## Interlingvistiko 
En 1886 li lernis Volapukon kaj en 1890 iĝis adepto de Esperanto, por kiu li organizis kursojn en Gent kaj Bruselo. En 1907 li iĝis adepto de Idiom Neutral kaj sekretario de la *Groupe de la Langue Internationale*, fondita de Bonto van Bijlevelt en Bruselo por la disvastigo de Idiom Neutral. Tamen jam en 1909 li ankaŭ forlasis la projekton Idiom Neutral kaj de tiam dediĉis sin al sia propra projekto, kun li nomis "Idiom Neutral Modifiket". Li redaktis la revuon *Lingua internationale* pri diversaj planlingvaj projektoj, de kiu aperis 12 numeroj en Bruselo en 1911-1912; poste la revuo kunfandiĝis kun *Revista Internationale. Organo oficiale pro Propaganda de Latino internationale*, redaktita de Ugo Basso.
Reinhard Haupenthal en 2015 kritike, sed prave komentis pri la revuo *Lingua internationale* de Jules Meysmans: *"La interlingvistika esploro karakteriziĝas interalie per multnombro da plejofte efemeraj periodaĵoj, kiuj baldaŭ post la apero denove forgesiĝis kune kun sia enhavo. Ĉiam denove oni inventis la ovon de Kolumbo. Al ĉi revuoj apartenas interalie ankaŭ la jena."*

## Stenografio 
Ekzistas kurslibroj pri lia sistemo almenaŭ en lingvoj nederlanda, franca kaj germana.

(fr) Sténographie Meysmans : méthode simplifiée, Institut National de Sténographie, Bruxelles, 1913, ill., 178 p.

## Literaturo 
* Jules Meysmans, *Une science nouvelle*, germana trad. Reinhard Haupenthal, *Eine neue Wissenschaft*, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt, 1976,
* Interlinguistische Informationen, numero 91 (2014), p.&nbsp;5-7
* Informilo por Interlingvistoj, numero 92-93 (2015), p.&nbsp;14-18

## Referencoj 
Kategorio:Belgaj lingvistoj
Kategorio:Belgaj esperantistoj
Kategorio:Interlingvistoj
Kategorio:Stenografistoj
Nikolao Gerhaert

**Nikolaus** aŭ **Nikolao GERHAERT** (ĉ. 1420 – 28a de Junio 1473), konata ankaŭ kiel **Nikolaus Gerhaert van Leyden**, estis skulptisto de nederlanda deveno, kvankam krom pri liaj skulptaĵoj, oni konas malmultajn detalojn pri sia vivo.

## Biografio 
Gerhaert estas konsiderata la plej influa nordeŭropa skulptisto de la 15a jarcento. Li naskiĝis en Leiden, Nederlando ĉirkaŭ 1420. Baze sur la lokoj de lia verkaro, oni konas ke li plej loĝis en la germanlingvaj areoj de Treviro, Strasburgo, Baden, Konstanco, kaj Vieno. Multo de lia dokumentita verkaro perdiĝis al la historio, sed tio kiu survivis estas karakterizita de prilaborita vestaĵaro kaj tre fizikan realismon, ambaŭ eksterordinare viveca kaj nekonvencia. Liaj specialaĵoj estis tomboj, altareroj kaj aliaj religiaj artaĵoj. Sabloŝtono kaj kalkoŝtono estas inter liaj plej oftaj materialaj rimedoj.

Unu el liaj plej bone konataj verkoj nuntempe videblas en la *Musée de l’Œuvre Notre-Dame* en Strasburgo (Alzaco, nuntempe Francio). Nomita la ''Buste d'homme accoudé* (1467), ĝi estas nedisputata majstroverko, kaj oni supozas ke ĝi estas mem-portreto.

Gerhaert mortiĝis la 28an de Junio 1473 en Wiener Neustadt (nuntempe Aŭstrio).

## Verkoj 

File:Nicolaus Gerhaert van Leyden 001.JPG|*Stara Virgulino kaj Infano*
File:Wien - Stephansdom, Grabmal Kaiser Friedrichs III.JPG|Tombo de imperiestro Frederiko la 3-a en la katedralo de Sankta Stefano en Vieno

## Referencoj 
* "Nikolaus Gerhaert von Leyden". en *Encyclopædia Britannica* rete.
* *Buste d'homme accoudé'' ĉe la Musée de l'Oeuvre de Notre Dame en Strasburgo, foto kaj komento el la Web Gallery of Art.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Aŭstraj skulptistoj
Kategorio:Nederlandaj skulptistoj
Kategorio:Germanaj skulptistoj
Kategorio:Leiden
Corvin–negyed (metrostacio)

La **Corvin–negyed** [korvin-nedjed] (=loĝkvartalo Corvin) estas metrostacio kun granda trafiko en Budapeŝto. La nomo venis de la samnoma loĝkvartalo. Ĝis 2011 la metrostacio havis la nomon *Ferenc körút* (=bulvardo Ferenc).
eta|maldekstre|Unu el la peronoj de la metrostacio

## Historio 
Inter 1970–1976 okazis konstruado de tiu ĉi stacio kun subirejo. Tio stacio dum la konstruado havis malfacilajn cirkonstancojn, ĉar iam tie fluis branĉo de Danubo, kiu postlasis sablojn. La kajo troviĝas 27 metrojn sub la tersurfaco. En 1976 nur itinero ekfunkciis. La kajo havas solan elirejon kun 4 rulŝtuparoj, dum granda trafiko du funkcias al malsupro, du al supro, dum malgranda trafiko sufiĉas resume 2 funkciantaj rulŝtuparoj. Post jaroj la linio estis plilongigita, sed tio ne tuŝis la stacion. Tiu metrostacio (eĉ metrolinio) ĝis 2017 neniam estis renovigita. Kelkaj asertas, ke la metrolinio jam estas vivdanĝera. En 2017 kelkaj vagonoj estis ŝanĝitaj al pli modernaj, la malnovaj estis faritaj en Sovetunio, la novaj en Rusio.

## Kontaktoj 
La Corvin–negyed estas trafika nodo, ĉar tie kruciĝas avenuo kun la granda bulvardo. Krom la metroo haltas ĉe la vojkruciĝo tramoj. Apud la vojkruciĝo funkcias Industriarta Muzeo, kaj kinejo Corvin. Estas menciinda, ke dum la Hungara revolucio de 1956 ĉe la vojkruciĝo funkciis la plej grava revolucia centro.

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Budapeŝto
* Metrostacioj de Budapeŝto

## Fontoj 
* http://www.metros.hu/vonal/jellemzok_m3.html 
* http://www.metros.hu/mutargy/allomas.html 
* hungare kun fotoj 

Budapest, metró 3, Corvin-negyed, 14.jpg|Trairejo inter la subirejo kaj metrostacio
Budapest, metró 3, Corvin-negyed, 4.jpg|La centra kajo, fone la rulŝtuparoj, maldekstre sovetia vagono estas iomete videbla
Budapest, metró 3, Corvin-negyed, 8.jpg|La rulŝtuparoj supren
Budapest, metró 3, Corvin-negyed, 9.jpg|La kajo
Corvin-negyed, Budapest metro 3.JPG|Unu el la peronoj kun malnova nomo Ferenc körút

Kategorio:Metrostacioj de Budapeŝto
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1976
Kategorio:1976 en Hungario
Propila acetoacetato

**Propila acetoacetato** aŭ **C7H12O3** estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la acetoacetata acido kaj propila alkoholo. Propila acetoacetato estas senkolora likvaĵo uzata kiel analiza reakciaĵo en kemiaj sintezoj kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Propila acetoacetato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Propila acetoacetato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per agado de acetoacetata acido kaj propila alkoholo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de *acetoacetata anhidrido* kaj propila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per reakcio de acetoacetata acido kaj *propila klorido*:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria acetoacetato kaj *propila klorido*:

### Sintezo 5 
* Preparado per interagado de butila acetoacetato kaj propila formiato:

### Sintezo 6 
* Preparado per acida transesterigo inter acetoacetata acido kaj propila benzoato:

### Sintezo 7 
* Preparado per alkohola transesterigo inter metila acetoacetato kaj propila alkoholo:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *propila acetoacetato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *propila acetoacetato*:

### Reakcio 3 
* Reakcio per acida transesterigo kun formiata acido:

### Reakcio 4 
* Reakcio per alkohola transesterigo kun metila alkoholo:

### Reakcio 5 
* Reduktigo de la *propila acetoacetato*:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun NH3:

### Reakcio 7 
* Reakcio kun HCl:

## Vidu ankaŭ 
* Acetoacetatoj

## Literaturo 
* [NIST National Institute of Standards and Technology](https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?InChI=1/C7H12O3/c1-3-4-10-7(9)5-6(2)8/h3-5H2,1-2H3)
* Organic Chemistry
* Nickel & Cobalt Extraction Using Organic Compounds
* Organicum: Practical Handbook of Organic Chemistry
* High-Performance Polymers for Engineering-Based Composites
* Houben-Weyl Methods of Organic Chemistry
* American Chemical Society
* Patty's toxicology

## Referencoj 
Kategorio:Acetoacetatoj
Viktor Sztankovics

**Viktor Sztankovics** [stankoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sztankovics Viktor** estis hungara radioparolisto. Origine liaj personaj nomoj estis *Győző Ferenc Antal*, liaj familiaj nomvarinatoj estis *Stankovich, Sztankovits*.

Viktor Sztankovics naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Parizo.

## Biografio 
Viktor Sztankovics akiris 2 diplomojn en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1932 kaj post 2 jaroj, poste li trovis laborlokon en oficejo. Inter 1935 kaj 1937 li estis radioparolisto kaj raportisto de la Hungara Radio, inter 1937-1941 li estis redaktoro de germanlingva ĵurnalo. En 1941 en Beogrado li aliĝis al britaj radiistoj, li havis taskojn en Kairo kaj Londono. Inter 1945-1952 li estis kunlaboranto de BBC, inter 1952-1953 de Radio Libera Eŭropo (hungara dissendo). Li estis anoncisto kaj redaktoro de radio de NATO inter 1961-1981. Li ofte havis postenojn en hungaraj eksterlandaj organizaĵoj.

Li estis edzo inter 1932-1935.

## Elektitaj laboroj 
* *Tomi, a megfagyott gyermek* (sola filmrolo, 1936) – usona anoncisto
* *Raporto de UNO pri la Hungara revolucio de 1956* - tradukaĵo

## Fontoj 
* hungarlingva mencio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj radioparolistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Aztlán

250ra|eta|dekstra|eliro de la aztatekoj el la insulo, bildo de la Kodekso Boturini.
En la meksika kulturo, **Aztlán** (en naŭatla: 'aztatl', ‘"ardeoj", kaj 'tlan', "loko inter"; "loko inter la ardeoj"’)? estas la legenda loko el kiu estus devenintaj la aztatekoj, ne aztekoj (fakte, *aztateca* aŭ aztateko estas la devennomo de Aztlán), el kiuj la meksikoj aŭ aztekoj estus devenaj. Aztlán kutime estas identigita kun insulo.

Ties eblaj ekzisto kaj loko generis polemikojn inter la esploristoj, kvankam la plej akceptita tezo estas ke temas pri simbola reprezento de la propra Meksiko-Tenoĉtitlano aŭ laŭ ties reala nomo Meksik-Tenoĉ, nuntempa Meksikurbo.

## Pri la prononco kaj esperantigo 
La esperantigo *Aztlan* meĥanike paŭsas la hispanan skribon, en kiu la sonvaloro de **z** diferencas disde la esperanta. Fakte la nahuatla vorto estas prononcata A**s**tlan [], , kies esperantigo estas *Astlano* (kaj sekve *asteko*, formo sporade uzata en Esperanto).

## Eksteraj ligiloj 
* El mito de Mexcaltitlán como Aztlán
* Museo Nacional de Antropología (México)

Kategorio:Historio de Meksiko
Kategorio:Aztekoj
Kategorio:Legendoj
Kodekso Mendoza

La **Kodekso Mendoza** estas kodekso farita de meksikoj en la 1540-aj jaroj sur eŭropa papero. Posta al la konkero de Meksiko fare de la hispanoj, ĝi estis prilaborita de *tlakuiloj* (nome pentristaj skribistoj) meksikaj, kiuj uzis la antikvan sistemon bildograman sur formato de tipo ekranego. Poste, hispana skribisto aldonis notojn en alfabeta skribmaniero kaj en hispana interpretante tion kion la tlakuiloj esprimis danke al la helpo de interpretistoj indiĝenaj.[eta|dekstre|250px|Unua paĝo de la kodekso, kie oni montras la fondan alegorion de [Tenoĉtitlano.]]Ĝi nomiĝas tiele pro la fakto ke ĝi estis mendita de la unua vicreĝo de Nova Hispanio, nome don Antonio de Mendoza, kiu plenumis tiun postenon de 1535 al 1550, por sendi al Karlo la 5-a informojn pri la meksikoj. Probable ties fontoj estas diversaj originalaj kodeksoj kopiitaj de la tlakuiloj kvankam parto povas esti originala verko de la indiĝenoj specialistoj en tiu fako.

## Vidu ankaŭ 
* Kodekso Boturini

## Bibliografio 
* Kupriienko, Sergii; V. Talakh (2013). Kodekso Mendoza. Kyiv: Видавець Купрієнко С.А. p. 308. ISBN 978-617-7085-05-7. «Kupriienko».
* Códice Mendoza facsimilar digital en PDF

Kategorio:Historio de Meksiko
Mendoza
Kategorio:Libroj aperintaj en 1540-1549
Anizila acetoacetato

**Anizila aceto-acetato** estas anizila estero de la acetoacetata acido uzata kiel odorigilo en parfumfabrikado kaj industrio aŭ kiel reakcianto en kemiaj sintezoj. Ĝi estas agrablodora likvaĵo kaj ingredienco en pluraj esencoleoj.

## Literaturo
* Justia Patents
* GuideChem
* ChemSrc
* Chemicallland21
* Chemical Book
* A stereoselective synthesis of squalene
## Vidu ankaŭ
* Izopropila acetoacetato
* Metila acetoacetato
* Etila acetoacetato
* Benzila acetoacetato
* Acetoacetata acido
* Natria acetoacetato
* Butila acetoacetato
* Alila acetoacetato
* Amila acetoacetato
* Fumarila acetoacetata acido

## Referencoj
acetoacetato
Kategorio:Acetoacetatoj
Cinamila alkoholo

**Cinamila alkoholo** estas organika kombinaĵo, senkolora aŭ blanka solido trovata sub la estera formo en la Liquidambar styraciflua, **perua balzamo** kaj foliaro de la cinamo. Kiam nepura ĝi trovatas kiel flava oleo kaj estas sintezebla per hidrolizo de la rezina **stirakso**.

Cinamata alkoholo posedas distingan odoron priskribitan kiel **dolĉecan, balzaman, hiacintan, pikantan, verdecan** kaj uzatas en parfumfabrikado kiel odorigagento. Cinamila alkoholo okazas nature nur en etaj kvantoj, do, ĝia industria konsumo ordinare pleniĝatas per kemiaj sintezoj komencante ekde la **cinamaldehido**. **Rozarino** kaj **rosavino** estas glukozidoj de la cinamila alkoholo izolitaj el la Rhodiola rosea.

## Sintezo 
* Cinamila alkoholo estiĝas per reduktado de la **cinamata aldehido** en ĉeesto de aluminia **izopropanolo**:

## Reakcio 
* Cinamaldehido estiĝas per agado de la **cinamila alkoholo** sur **mangana duoksido**:

## Literaturo 
* Chemicalland21
* Chemical Book
* PerfumersWorld
* InChem
* Encyclopedia of Food and Color Additives, Volume 1, George A. Burdock
* Issues in Dermatology and Cosmetic Medicine: 2013 Edition

## Vidu ankaŭ 
* Cinamata acido
* Benzoata acido
* Natria cinamato
* Cinamataldehido
* Cinamila acetato
* Cinamila formiato

## Referencoj 
alkoholo
Kategorio:Gustigaĵoj
Kategorio:Primaraj alkoholoj
Kategorio:Fenilpropanoidoj
Kategorio:Parfumaj ingrediencoj
Cinamila acetoacetato

**Cinamila aceto-acetato** estas organika komponaĵo, estero rezultanta el senhidratigo de la acetoacetata acido kaj cinamila alkoholo, helbruna likvaĵo kun agrabla odoro uzata en kemiaj sintezoj kaj kiel odorigagento. Per malkomponiĝo ĝi estiĝas en la metil-fenil-but-3-en-1-ono. Acetoacetato de cinamila estis esplorita en 1943 de W. Kimmel kaj Arthur C. Cope (1909-1966).

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per traktado de acetoacetata acido kaj cinamila alkoholo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de *acetoacetata anhidrido* kaj cinamila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de cinamila klorido kaj acetoacetata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria acetoacetato kaj cinamila klorido:

### Sintezo 5 
* Reakcio de transesterigo inter cinamila acetato kaj metila acetoacetato:

### Sintezo 6 
* Preparado per acida transigo inter cinamila benzoato kaj acetoacetata acido:

### Sintezo 7 
* Preparado per alkohola transigo inter metila acetoacetato kaj cinamila alkoholo:

### Sintezo 8 
* Cinamila acetoacetato estas preparata per agado de la **duketeno** sur cinamila alkoholo:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *cinamila acetoacetato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *cinamila acetoacetato*:

### Reakcio 3 
* Preparado per acida transigo inter *cinamila acetoacetato* kaj benzoata acido :

### Reakcio 4 
* Preparado per alkohola transigo inter *cinamila acetoacetato* kaj metanolo:

### Reakcio 5 
* Reduktigo de la *cinamila acetoacetato*:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun amoniako:

### Reakcio 7 
* Reakcio kun klorida acido:

## Literaturo 
* Chemical Book
* The Good Scents Company
* ChemNet
* General and Synthetic Methods, Volume 10, G Pattenden
* Chemical Book
* Master Oorganic Chemistry
* Toxic Substances Control Act 
* Name Reactions for Homologation
* Journal of the Chemical Society
* British Chemical Abstracts
* Monographs on Fragrance Raw Materials

## Vidu ankaŭ 
* Izopropila acetoacetato
* Metila acetoacetato
* Etila acetoacetato
* Benzila acetoacetato
* Acetoacetata acido
* Natria acetoacetato
* Butila acetoacetato
* Alila acetoacetato
* Amila acetoacetato
* Geranila acetoacetato
* p-anizila acetoacetato
* Fumarila acetoacetata acido

## Referencoj 
acetoacetato
Kategorio:Esteroj
Kategorio:Acetoacetatoj
Slabo

eta|250ra|Slaba tegmento

**Slabo** temas ĝenerale pri plata kaj ne tro dika ŝtono. Kutime slabo estas mezdika, ordinare oblonga plato el marmoro, ŝtono, betono aŭ cemento. Tiele slaboj estas abunde uzataj por pavimoj kaj tegmentoj. La slabo el skisto aŭ kalkŝtono estas relative malmola kaj uziĝas por la tegmento de domoj, precipe ĉe montaraj regionoj.

Kategorio:Petro
Kategorio:Konstrumaterialoj
28803 Roe

'*28803 *Roe'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la programo *Lowell Observatory Near-Earth-Object Search'' (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de Henry G. Roe, helpanto astronomo ĉe la Observatorio Lowell. Liaj esploraj interesoj inkludas la veteron ĉe Titano kaj la metanon en la ekstera sunsistemo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
28807 Lisawaller

'*28807 *Lisawaller'''* estas tre malgranda meze hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Lisa Waller*, kiu mentoris unu finalist(in)on de la *Broadcom MASTERS* 2013, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo. Ŝi instruas ĉe la *Menifee Valley Middle School'' de Menifee (Kalifornio).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Plumserpento

[eta|Skulptaĵo de la Plumserpento en la Templo de [Kecalkoatlo (Mezameriko)|Kecalkoatlo en Teotiŭakano.]]
La **Plumserpento** aŭ simple **Serpento** estas dio de la mitologio de nombraj antaŭhispanaj popoloj de Mezameriko. La bildaro asocia al tiu diaĵo normiĝis dum la lastaj jaroj de la Antaŭklasika Periodo, tamen estas probable ke ties kulto estas multe pli antikva. En origino estis dio rilata kun akvo, sed laŭlonge de la jarcentoj ĝi akiris aliajn atribuojn kaj disiĝis en aliaj signifoj en la mitologio de ĉiu indiĝena popolo kie ekzistis ties kulto.

Kategorio:Legendaj serpentoj
Kategorio:Aztekaj dioj
Kategorio:Kreintaj dioj
Kategorio:Mitaj monstroj
Kategorio:Drakoj
Geranila acetoacetato

**Geranila acetoacetato** estas geranila estero de la acetoacetata acido, iu unuterpenoido estigita per kondensiĝo de geraniolo kun acetoacetata acido. Ĝi estas senkolora aŭ flava substanco uzata kiel odorigilo kaj agrablodora ingredienco de kelkaj esencoleoj. En 1913, M. O. Forster kaj D. Caldwell sintezis la geranilan acetoacetaton varmigante **geranilan kloridon** kaj natria acetoacetato estigante agrablodoran likvaĵon uzata ankaŭ en kemiaj sintezoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per traktado de acetoacetata acido kaj geranila alkoholo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de *acetoacetata anhidrido* kaj geranila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de *geranila klorido* kaj acetoacetata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria acetoacetato kaj *geranila klorido*:

### Sintezo 5 
* Preparado per transesterigo inter etila acetoacetato kaj *geranila acetato*:

### Sintezo 6 
* Preparado per acida transigo inter cinamila benzoato kaj acetoacetata acido:

### Sintezo 7 
* Preparado per alkohola transigo inter etila acetoacetato kaj geranila alkoholo:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *geranila acetoacetato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *geranila acetoacetato*:

### Reakcio 3 
* Preparado per acida transigo inter *geranila acetoacetato* kaj acetata acido:

### Reakcio 4 
* Preparado per alkohola transigo inter *geranila acetoacetato* kaj etanolo:

### Reakcio 5 
* Reduktigo de la *geranila acetoacetato*:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun amoniako:

### Reakcio 7 
* Reakcio kun klorida acido:

## Literaturo 
* The Good Scents Company
* Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients, Sixth Edition, George A. Burdock
* Chemical Book
* [ChemNet](http://www.chemnet.com/cas/en/10032-00-5/(E)-3,7-dimethyl-2,6-octadienyl%20acetoacetate.html)
* Alfa Chemistry
* World Health Organization
* Inchem

## Vidu ankaŭ 
* Izopropila acetoacetato
* Metila acetoacetato
* Etila acetoacetato
* Benzila acetoacetato
* Acetoacetata acido
* Natria acetoacetato
* Butila acetoacetato
* Alila acetoacetato
* Amila acetoacetato
* p-anizila acetoacetato
* Fumarila acetoacetata acido

## Referencoj 
Kategorio:Geranilaj kombinaĵoj
Kategorio:Esteroj
Kategorio:Acetoacetatoj
Cinamila acetato

**Cinamila acetato** estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la acetata anhidrido kun la cinamila alkoholo. Ĝi estas senkolora estero kun karakteriza balzame-flora odoro kaj dolĉeca gusto iom ananaso-simila. Ĝi trovatas en la foliaro, radikaro kaj ŝelaro de kelkaj plantoj tiaj kiaj Psidium gujava, Cinnamomum zeylanicum, Artemisia dracunculus kaj Ocimum basilicum.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per traktado de acetata acido kaj cinamila alkoholo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de acetata anhidrido kaj cinamila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de cinamila klorido kaj acetata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria acetato kaj cinamila klorido:

### Sintezo 5 
* Reakcio de transesterigo inter cinamila formiato kaj metila acetato:

### Sintezo 6 
* Per transigo de la cinamila radikalo inter cinamila benzoato kaj acetata acido:

### Sintezo 7 
* Preparado per traktado de cinamila alkoholo kaj vinila acetato:

### Sintezo 8 
* Preparado per traktado de cinamila alkoholo kaj etila acetato:

### Sintezo 9 
* Preparado per traktado de cinamila bromido kaj natria acetato:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *cinamila acetato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *cinamila acetato*:

### Reakcio 3 
* Reduktigo de la *cinamila acetato*:

### Reakcio 4 
* Per transesteriga reakcio inter cinamila alkoholo kaj etila acetato:

### Reakcio 5 
* Reakcio kun klorida acido:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun amoniako:

## Literaturo 
* Chemsrc
* The Good Scents of Company
* MP Biomedicals
* Chemistry of Spices, V. A. Parthasarathy, Bhageerathy Chempakam, T. John Zachariah
* Essential Oil Safety - E-Book: A Guide for Health Care Professionals, Robert Tisserand,Rodney Young
* Monographs on Fragrance Raw Materials: A Collection of Monographs Originally ..., D. L. J. Opdyke
* Encyclopedia of Food and Color Additives, Volume 1, George A. Burdock

## Vidu ankaŭ 
* Acetata acido
* Acetata anhidrido
* Acetoacetata acido
* cinamaldehido
* cinamata acido
* cinamila alkoholo
* cinamila antranilato
* cinamila benzoato
* cinamila bromido
* cinamila butirato
* cinamila cinamato
* cinamila fenilacetato
* cinamila formiato
* cinamila klorido
* cinamila nitrilo
* Etila acetoacetato
* Metila acetoacetato
* Natria acetato

## Referencoj 
acetato
Kategorio:Karboksilataj esteroj
Kategorio:Acetataj esteroj
Kategorio:Acetatoj
Kategorio:Manĝaj aldonaĵoj
Kategorio:Cinamomo
Nándor Alapi

**Nándor Alapi,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Alapi Nándor** estis hungara aktoro, teatrestro, reĝisoro. Lia origina plena nomo (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis *Anlauf Nándor János*.

Nándor Anlauf http://www.imdb.com/name/nm8649587/ naskiĝis la  en Alsóalap, li mortis en nekonataj cirkonstancoj.

## Biografio 
Nándor Anlauf ŝanĝis sian familian nomon al Alapi en 1906. Li akiris diplomon en Teatra Lernejo en 1908, poste li ludis komence province, poste en la ĉefurbo. Dum la 1-a mondmilito li batalis, eĉ li vundiĝis. Inter 1921-1923 li estis teatrestro en Székesfehérvár, poste li establis novan migrantan trupon por la tuta lando. La 2000-a spektaklo okazis en 1929 en Győr. En la teatra jaro 1938 li havis postenon en Nacia Teatro (Budapeŝto). Li membriĝis en Sagokruca Partio. Inter 1939-1941 li estis gvidanto de kooperativo pri filma produktejo, kie oni kreis ĉefe naziajn filmojn. En 1944 li forlasis la landon.

Li edziĝis en 1909, baldaŭ li havis filon. post eksedziĝo li denove edziĝis en 1918, baldaŭ li havis havis 2 gefilojn.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare: Hamleto - titolrolo
* Molière: Tartufo - titolrolo
* Henrik Ibsen: *Nora* - Helmer

## Sola filma rolo 
* *Te vagy a dal* (1940)

## Lia sola libro 
* *Vándorlásunk* (3 volumoj en 1926, 1929, 1931) - rememoroj pri la migranta teatro

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj nazioj
Huicilopoĉtli

**Huicilopoĉtli** aŭ **Huitzilopochtli** (en nahuatla Huītzilōpōchtli; AFI [wiːtsiloːˈpoːtʃtɬi]:) estis la ĉefa dio de la meksikoj (aztekoj), asocia kun la suno. Ĝi estis konata ankaŭ kiel *Ilhuicatl Xoxouhqui* aŭ *Tlacauepan Cuexcotzin*. Je la alveno de la hispanoj al Mezameriko, ĝi estis la dio plej adorata en la Centra Altebenaĵo pro entrudo fare de la meksikoj. Ties ĉefa templo troviĝis en Huitzilopochco (Huītzilōpōchco), nuntempa Ĉurubusko, nome kvartalo de Meksikurbo. En la mitologio de meksikoj, Huicilopoĉtli ordonis la fondon de Meksiko-Tenoĉtitlan en la loko kie la meksikoj trovos aglon portanta la *Atl-tlaĉinolli*, kiu estos ripoze sur kakto inter aliaj karakteroj. Tiu meksika mito pri Huicilopoĉtli kaj pri la fondo de Meksiko-Tenoĉtitlan troviĝas en la Blazono de Meksikio, parto de la aktuala Flago de Meksiko.

La hispanaj konkistadoroj nomigis lin *Huiĉilobos*. Kaj ili klopodis tujan elradikigon de ties kulto pere de la asocio de la dio kun referencaj eŭropaj malicegaj kvalitoj kaj la malaperon de skulptaĵoj, temploj, kodeksoj kaj agrikulturaj produktoj asociaj al la dio.

Huicilopoĉtli estis filo de la patrino diino Koatlikue, en la azteka mitologio, la diino de la fekundeco, patronino de la vivo kaj de la morto; Huicilopoĉtli naskiĝis komplete armita kaj neniigis siajn stelajn gefratojn. Li fortranĉis la kapon de sia fratino Kojolksauhki kaj ĵetis ĝin al la ĉielo kie ĝi iĝis la Luno dum la disŝirita korpo falis ĝis la bazo de la monteto. Tiu rakonto restis reprezentata en la Plejgranda Templo de la ceremoniejaro de Tenoĉtitlano. La granda piramido kronita per la templo de Huicilopoĉtli reprezentis la Koatepek (ĉirkaŭita de serpentokapoj el ŝtono), kaj je ties bazo kuŝis la monolito de la Kojolksauhki disirita. La homaj oferbuĉadoj okazis sur la pinto de la piramido kaj referencis al la antikva mito ĉar la korpoj de las viktimoj devis ruli malsupren same kiel la korpo de la diino Kojolksauhki.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Frances Karttunen (1983): An Analytical Dictionary of Nahuatl, University of Texas Press, Austin, ISBN 0-8061-2421-0.

Kategorio:Militaj dioj
Kategorio:Sunaj dioj
Kategorio:Aztekaj dioj
Kategorio:Kreintaj dioj
Kategorio:Dioj pri morto
Kategorio:Dioj pri vetero
Kristanga lingvo

La **kristanga lingvo** estas kreola lingvo parolata de la kristanga popolo, komunumo de homoj kun portugalaj kaj aziaj antaŭuloj, ĉefe en Malako (Malajzio) kaj Singapuro.

## Ekzemploj 
### Oftaj frazoj 
Kategorio:Lingvoj de Malajzio
Kategorio:Lingvoj de Singapuro
Papantzin

**Papantzin** estis princino de Tekskoko, nome nepino de Nezahualpilli, kaj bofratino de Moktezumo la 2-a, kies politiko estis geedzigi siajn fratojn kaj virajn parencojn al filinoj de (eblaj) rivalaj reĝoj, kaj tiele sekurigi sian regnon. En 1509, Papantzin grave malsaniĝis kaj iĝis komata. Kredante ŝin morta, la Tekskokanoj lasis ŝin en tombon (malkiel Aztekoj kiuj bruligis siajn mortojn), sed preskaŭ tuje, la funebrantoj aŭdis ŝin plori kaj ŝi estis liberigita. Dum tiu komatperido ŝi sonĝis pri la alveno de ŝipoj kun nigraj krucoj sur la veloj. En la sonĝo, anĝelo, kun la sama nigra kruco sur la frunto, diris, ke la ŝipoj konkeros ŝian landon, sed ankaŭ portas la scion pri la unusola, vera Dio. Ŝia sonĝo fariĝis la historio de Meksiko dum la 16-a jarcento, ĉar la hispanoj alvenis en 1519 en tiaj ŝipoj, portante la glavon kaj la krucon, venkante la aztekojn en 1521. Kompreneble tiu interpreto estis farita post la konkero fare de hispanoj.

Dek jarojn poste, la hispanoj konkeris Meksikon, kaj Papantzin iĝis unu el la unuaj indiĝenoj kiuj konvertiĝis al kristanismo. Ŝi estis baptita en 1525 kiam la unuaj Franciskanoj kristanigis en Tekskoko.

Kategorio:Historio de Meksiko
Kategorio:Princinoj
Kategorio:Legendoj
Kategorio:Vizioj
Kategorio:Aztekoj
Kategorio:Meksikaj nobeloj
Kategorio:Homoj de la 16-a jarcento
Karahunĝ

**Karahunĝ** aŭ **Zorac Karer** (, surloke  *Dik-dik karer*) estas arkeologia loko el la Prahistorio je 2 km norde de la malgranda loĝloko Sisian, en la provinco Sjuniko. Temas pri kampo el vulkanaj ŝtonaj menhiroj; kelkaj nomas ĝin * armena Stonehenge.

250px|eta|maldekstra|Kelkaj ŝtonoj de Karahunĝ
250px|maldekstra|eta
Armenaj historiistoj kredas ke Karahunĝ havas ĉirkaŭ 7 500 jarojn aŭ pli, kaj estas eĉ pli antikvaj ol la keltaj ekvivalentoj. Ĝi estis konstruita verŝajne por astronomiaj celoj, kaj pro tio ĝi kelkfoje ankaŭ estas konata kiel *observatorio de Karahunĝ*. Je 10 km nordorienten, en la vilaĝo *Angeĥakot* (Angeghakot, Անգեղակոթ), proksime al la rivero, eltroviĝis paleolitikaj iloj el la bronzepoko. Ĉe la kontraŭa flanko, je 15 km norde de Zorac Karer, troviĝas la petroglifoj de Uĥtasar, pli ol 2.000 paleolitikaj ornamitaj ŝtonoj en la flanko de la monto de Ughtasar, (Kamel-monto), vulkano 3.300 m alta.

La nomo Karahunĝ deriviĝas el du armenaj vortoj: *kar* (), t.e.  kaj *hunĝ* . Tiel do, *Karahunĝ* signifas . Ĝi ankaŭ estas konata kiel *Zorac Karer* (Զորաց Քարեր), *Dik-dik Karer* (Դիք-դիք քարեր), kaj *Cic Karer* (Ցից Քարեր), kio estas *vertikalaj ŝtonoj'' en regiona armena lingvo.

Tiu ĉi interpreto rilatas al la fakto ke tiuj ŝtonoj okazigas specon de fajfado dum ventaj tagoj, verŝajne pro la pluraj truoj troviĝantaj en malsamaj lokoj de la ŝtonoj el prahistoriaj epokoj.

En 2004 la loko estis oficiale nomata Observatorio de Karahunĝ, laŭ parlamenta dekreto.

La komplekso Karahunĝ konsistas el la sekvaj partoj: la centra cirklo, la norda branĉo, la suda branĉo, la avenuo N-E kaj vertikalaj ŝtonoj disaj. En ĝi abundas lokigitaj ŝtonoj, funebraj kistoj kaj la vertikalaj ŝtonoj aŭ menhiroj. Entute 223 ŝtonoj.

La alteco de la ŝtonoj varias inter 0.5 kaj 3 metroj. Kelkaj ŝtonoj pezas eĉ 10 tunojn. Temas pri ŝtonoj el bazalto (andezito), eroziigitaj pro la paso de la tempo kaj kovritaj de muskoj kaj likenoj diverskoloraj. La surfaco de la interno de la truoj estas pli bone konservita. Ankaŭ multaj ŝtonoj estas rompitaj kaj ankoraŭ ne katalogitaj.

Ĉirkaŭ 80 el la ŝtonoj havas cirklan truon, malgraŭ tio ke nur 37 el la ŝtonoj, kun 47 truoj, daŭre staras. Rusaj kaj armenaj astronomiaj arkeologoj sugestas ke la ŝtonoj povus esti uzitaj por astronomia kontemplado. Dek sep ŝtonoj asociiĝas kun la kontemplado de tagiĝoj kaj sunsubiroj dum la solsticoj kaj ekvinokso, kaj 14 kun la lunaj ekstremoj. Tamen, tio estas nur konjektoj, ĉar la truoj estas relative senmodifaj kaj eĉ povus esti neprahistoriaj.

Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Armenio
Kategorio:Megalitoj
Kategorio:Sjuniko
Jozefa Maleczkyné Ellinger

**Jozefa Maleczkyné Ellinger** [maleckinE], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Maleczkyné Ellinger Jozefa** estis hungara operkantisto (koloratursoprano), altlerneja instruisto. Ŝia origina nomo estis *Jozefa Ellinger* (ĝis la geedziĝo), ŝia patro estis József Ellinger, ŝia edzo estis Vilmos Maleczky, ŝia filo estis Oszkár Maleczky.
eta|Jozefa Maleczkyné Ellinger
Jozefa Ellinger http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/III/szin_III.0222.pdf naskiĝis la  en Pest (urbo), ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Jozefa Ellinger devenis el juda familio. Ŝi lernis kantadi jam frue de sia patro. Ŝi debutis kiel amatoro en Nagyvárad en 1872, poste ŝi aliĝis al operista trupo de Nacia Teatro de Pest. En 1884 ŝi estis unu el la fondintaj membroj de Reĝa Operejo de Budapeŝto, eĉ ŝi kantadis dum la inaŭgura spektaklo. En la sekvaj jaroj ŝi faris ankaŭ turneojn en Lejpcigo, Berlino, Dresdeno. En 1886 ŝi forlasis la Operejon, sed post jardeko ŝi ricevis la titolon honora membro. Ŝi instruis en la Muzikakademio ekde 1892.

## El ŝia repertuaro 
* Léo Delibes: *Lakmé* - titolrolo
* Gaetano Donizetti: *Don Pasquale* - Norina
* Ferenc Erkel: *Bánk bán* - Melinda
* Wolfgang Amadeus Mozart: *Die Zauberflöte* - reĝino de Nokto
* Gioacchino Rossini: *William Tell* - Matild
* Giuseppe Verdi: *Traviata* - Violetta

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla lasta)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio 

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
28813 Jeffreykurtz

'*28813 *Jeffreykurtz'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estas nomita en honoro de *Jeffrey Kurtz*, mentoro por unu finalist(in)o de la *Broadcom MASTERS* 2013, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo. Li instruas ĉe la *Grant Beacon Middle School'' de Denvero (Koloradio).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Diego Durán

**Diego DURÁN** (Sevilo, 1537 – 1588) estis hispana historiisto kaj dominikano konata ankaŭ kiel *fray Diego Durán*, verkisto de unu el la unuaj verkoj pri diversaj aspektoj de la socio de meksikoj (aztekoj), por kio li studis la naŭatlan kaj konsultis nombrajn gravajn originalajn atestilojn, kaj parolaj kaj skribaj.[eta|[Moktezumo la 2-a|Moktezumo reprezentata laŭ kodekso de la kronikisto de las 16.a jarcento Diego Durán.]]

## Verko 
Lia plej grava verko estas la *Historia de las Indias de Nueva España e islas de Tierra Firme*, foje referencita kiel *Kodekso Durán*; ĝi estis eldonita por la unua fojo en variaj volumenoj inter 1867 kaj 1880 pro la intereso de la meksika politikisto José Fernando Ramírez por elhavi tiun manuskripton el la Nacia Biblioteko de Hispanio. Durán verkis tiun *Historion* post realigi detalan esploradon en parolaj fontoj, kodeksoj kaj diversaj atestiloj, kiujn ili komparis por havigi version pravan pri la informo pri la meksikoj kaj ties samtempuloj. Simile al tiu de Bernardino de Sahagún, la verko havis antropologian celon, nome koni rekte la kutimojn kaj tradiciojn de la popoloj de Mezameriko, enhavante el desegnoj, al studoj pri la lingvo, mitoj kaj legendoj, dioj, funebraj ritoj, kulturo, kuirarto kaj socia kaj politika organizadoj.

## Eksteraj ligiloj 
* *Historia de las Indias de Nueva España e islas de Tierra Firme*. Eldono de 1867. México: Imprenta de J.M. Andrade y F. Escalante. Tomo I kaj Tomo II. Internet Archive.
* Desegno kun kronologia azteka tabelo, en Artehistoria.jcyl.es.
* DURÁN, Diego. *Historia de las Indias de Nueva España e islas de Tierra Firme* en Cervantes Virtual, tomo I kaj II. Konsultita la 7an de novembro de 2009. *(Tiu ne estas la manuskripto originala, sed transvortumado kiun faris José F. Ramírez, por presi ĝin, publikigita en 1867)*.
* Konsultebla en la Biblioteca Digital Hispánica apartenanta al la Biblioteca Nacional de España la faksimilo de la originalo (PID 3273451).

Kategorio:Sevilanoj
Kategorio:Hispanaj historiistoj
Kategorio:Historio de Meksiko
Kategorio:16-a jarcento
Kategorio:Dominikanoj
Kategorio:Koloniismo
Kategorio:Kronikistoj
Kategorio:Hispanaj verkistoj
Kategorio:Antropologio
Ayyám-i-Há

**Ayyám-i-Há** (arabe : ايام الهاء , laŭvorte "Tagoj de Ha") estas la nomo de festa periodo en la bahaa kalendaro. La 4 aŭ 5 tagoj de tiu periodo situas inter la du lastaj monatoj *Mulk* (18-a monato : "Regado") kaj '' 'Alá' * (19-a monato : "Alteco") de la bahaa jaro. La nombro de tiuj "intermetitaj" tagoj varias laŭ la dato de la posta ekvinokso de printempo por ke la unua tago de la nova jaro bahaa (*Naw-Rúz*) koincidu kun tiu ekvinokso. La limdatoj de tiu periodo estas la 25-a de februaro kaj la 1-a de marto laŭ la gregoria kalendaro.

## Historio 
*Báb* fondis la Babismon kaj dekretis en siaj verkoj *Kitábu'l-Asmá' * ("Libro de la Diaj Nomoj") kaj *Al-Bayán* ("La Klarigo") la Badi-an kalendaron je 19 monatoj po 19 tagoj kun kromtagoj por alĝustigi ĝin kun la suna jaro . Tiu Badi-a kalendaro indikas gravan disiĝon el Islamo ĉar la Korano indikas, ke la monatoj estas 12, kaj malpermesas la uzon de tiaj tagoj . *Báb* tamen ne indikis, kiam situas tiuj kromtagoj. 

*Bahá'u'lláh* fondis la Baha-an Kredon kaj asertis, ke li estas "Tiu, kiun Dio manifestos" (*man yuẓhiruhu'lláh*) profetita de *Báb*. En sia ĉefa verko, titolita la "Plej Sankta Libro" (*Kitáb-i-Aqdas*), li aprobas la uzon de la Badi-a kalendaro  kaj indikas, ke tiuj intermetitaj tagoj estu lokitaj antaŭ la fasta periodo de la 19a monato. Li nomis tiun periodon *Ayyám-i-Há* ("Tagoj de Ha") kaj ordonis ke ĝi estu festa .

## Simbolo kaj Celebrado 
La 19 monatoj de la Badi-a kalendaro estas nomitaj laŭ la atributoj de Dio. *Ayyám-i-Há* signifas la "Tagojn de Há " kaj la araba litero *Há* (H en esperanto) estas uzita en la Sanktaj Skriboj bahaaj kiel simbolo de la Esenco de Dio, kiu superas Liajn atributojn. Laŭ la Abjad-numeraloj tiu litero valoras 5, kiu estas la maksimuma nombro da tagoj en la *Ayyám-i-Há''.

Dum tiuj tagoj bahaanoj devus celebri Dion kaj Lian Unuecon per elmontroj de amo, frateco kaj unuiĝo. Kun ĝojo ili kutime faras kaj ricevas donacojn, kunvenas kaj gastigas, festas kaj festenas, kaj partoprenas diversajn agadojn homhelpajn.

## Referencoj 
* Artikolo verkita surbaze de la angla versio.
* Bahá'u'lláh (1992). *The Kitáb-i-Aqdas: The Most Holy Book*, Bahá'í Publishing Trust, Wilmette, Illinois, USA. ISBN 0-85398-999-0. Interrete legebla angle, france kaj arabe.

Ayyám-i-Há
Ayyám-i-Há
Kategorio:Februaro
Kategorio:Religiaj festoj
Biri Szondy

**Biri Szondy** [sondi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szondy Biri** estis hungara operetkantisto, subreto, primadono. Ŝia nobela antaŭnomo estis *aldobolyi*, ŝia (prenita) familia nomvarianto estis *Szondi*, ŝia origina plena nomo (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis *Szotyory Magdolna Borbála* [sotjori].
eta|Biri Szondy (maldekstre)
Szotyory Magdolna http://www.imdb.com/name/nm1123431/ naskiĝis la  en Békéscsaba, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Biri Szondy frekventis gimnazion en Szeged, ŝi komencis dancadi-kantadi en teatro ekde 1936. Post 3 jaroj ŝi jam estis videbla en la ĉefurbo (Teatro Városi (1939), Operetoteatro (Budapeŝto) (1940-1944)). En 1945 la ekzamena komisiono ne permesis la aktoradon por 3 monatoj. En la jaroj 1946 kaj 1947 ŝi apartenis laŭvice al Nacia Teatro (Szeged) kaj Operetoteatro, poste ŝi migris al Kanado. Kelkfoje ŝi ricevis rolojn en Toronto kaj Montrealo. Post jaroj ŝi translokiĝis al Florido. Depost fino de la socialismo ŝi revenis al Hungario.

## Elektitaj teatraj roloj 
* Mihály Eisemann: *Handa-banda* - Marion
* Jenő Huszka: *Gül Baba* - Leila
* Imre Kálmán: *Marica grófnő*
* Szabolcs Fényes: *Maya*

## Elektitaj kinfilmaj roloj 
* *Jöjjön elsején* (1940)
* *Kölcsönkért férjek* (1941)
* *A láp virága* (1942)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla lasta)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj operetkantistoj
Kategorio:Hungaraj subretoj
Kategorio:Hungaraj primadonoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Fernando de Alva Ixtlilxóchitl

**Fernando de Alva Cortés Ixtlilxóchitl** (Tekskoko, 1568? — Meksikurbo, 1648), estis historiisto de Nova Hispanio (nuntempe Meksiko), posteulo rekta el la reganta familio en la senjorlando *akolhua* nome Tekskoko.

## Verkoj 
Ixtlilxóchitl ricevis komisionon el la hispanaj vicreĝoj de Nova Hispanio por verki la historion de la indiĝenaj popoloj de Meksiko. Lia *Relación histórica de la nación tulteca* — plej ofte nomata *Relación* — estis verkita inter 1600 kaj 1608. Tiu teksto estas aro de rakontoj pri okazintaĵoj de la Nova Hispanio kaj de la historio de la Toltekoj. La *Relación* kaj multaj aliaj tekstoj de Ixtlilxóchitl enhavas fragmentojn de la literaturo kaj de la liriko navatla antaŭhispana. Ili havigas detalan informon pri la gravo de la agado de sia praavo, Fernando Ixtlilxóchitl, en la konkero de Meksiko kaj la pacigo de la indiĝenoj en la Valo de Meksiko.

Poste —1610 al 1640, laŭ Chavero— Ixtlilxóchitl verkis la *Historia chichimeca*, kiu rakontas la samajn okazintaĵojn de la *Relación*, sed kun pli taŭga organizado. La origina titolo de la verko estas nekonata, kaj tiu nuna estis trudita de Carlos de Sigüenza y Góngora kiam la manuskripto venis en lia povo. Lorenzo Boturini, posedanto de la sama teksto jarojn poste, nomigis ilin *Historia general de la Nueva España*. Estas pruvo ke la *Historia chichimeca* formis parton de pli ampleksa verko kies mankantaj partoj estas perditaj, aŭ, ĝi ne estis konkludita. La fina ĉapitro de la *Historia de Ixtlilxóchitl* estas la Sieĝo de Tenoĉtitlano, al kiu la aŭtoro trudas version tekskoka de la konkero, kontraste al Hernando de Alvarado Tezozómoc, aŭtoro de tenoĉka praularo kies verko havigas rigardon pli proksima al la meksikoj. La *Historia chichimeca* estas konsiderata la plej bonkvalita verko de Fernando de Alva Ixtlilxóchitl.

Kategorio:Meksikaj historiistoj
Kategorio:Aztekoj
Kategorio:Kronikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en 1648