open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karel Václav Rais

**Karel Václav RAIS** (naskiĝis la 4-an de januaro 1859 en Lázně Bělohrad - mortis la 8-an de julio 1926 en Praha) estis ĉeĥa verkisto de realismaj rakontoj kaj romanoj el vilaĝa medio pri familiaj aŭ generaciaj konfliktoj, konfliktoj pri havaĵo, pri forgesitaj patriotoj, emocie li bildigis maljunajn homojn kaj montaran regionon.

eta|dekstra|Karel Václav Rais

## Verkoj 
* *Z vlasařských pamětí* (El rememoroj de perukisto, 1885)
* *Výminkáři* (Emeritoj, 1891)
* *Kalibův zločin* (Krimo de Kaliba, 1892)
* *Zapadlí vlastenci* (Forgesitaj patriotoj, 1893)
* *Pantáta Bezoušek* (Sinjoro patro Bezoušek, 1894)
* *Západ* (Okcidento, 1896)
* *Doma* (Hejme, 1903)
* *Pod Zvičinou* (Sub Zvičina, 1906)
* *O ztraceném ševci* (Pri perdita ŝuisto, 1918)
* *Poslední léto* (La lasta somero, 1926)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj romanistoj
Kategorio:Ĉeĥaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Karel Klostermann

**Karel KLOSTERMANN** (naskiĝis la 13-an de februaro 1848 en Haag am Hausruck, Aŭstrio - mortis la 16-an de julio 1923 en Štěkeň) estis ĉeĥa verkisto priskribanta vivon en la regiono de Bavaria arbaro (Šumava) ĉe la bohema-germana landlimo.

Li studis medicinon, sed ne finis la studadon kaj fariĝis edukisto.

Komence li verkis germane, poste li transiris al la ĉeĥa lingvo.

## Verkoj 
* *Böhmerwaldskizzen* (Skizoj de Bohema arbaro)
* *Ze světa lesních samot* (El la mondo de arbaraj solejoj, 1891)
* *V ráji šumavském* (En la paradizo bohem-arbara, 1893)
* *Skláři* (Vitristoj, 1893)
* *V srdci šumavských hvozdů* (En la koro de bohem-arbaraj anguloj, 1896)
* *Kam spějí děti* (Kien celas infanoj, 1901)
* *Mlhy na Blatech* (Nebuloj super Marĉejoj, 1906)
* *Suplent* (Instruista studento, 1913)

## Foto 
Foto Karel Klostermann

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Personecoj el Šumava
Simpenga

**Simpenga** aŭ **Simpela Engelisa** (simpla angla) estas planlingvo proponita de Jeffrey Henning (kiu ankaŭ proponis 16 lingvoprojektojn, inter aliaj Sen:esepera kaj Kali-sise) en 1996. Ĝi celas esti fonetike pli simpla versio de Baza Angla.

La aŭtoro rezignis la projekton en la komenco de 21-a jarcento

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.langmaker.com/simpenga.htm

Kategorio:Modifita angla
Speto

**Speto** (Spet) estas planlingvo proponita de ulo kiu uzas la kaŝnomojn ACZ kaj Adam en 2003. Laŭ la aŭtoro la projekto estas inspirita en la historio de Babela turo.

Unua verso de Patro nia: Baba na mes sen tim kan el nine shengd.

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20091022214933/http://geocities.com/spetpwl/index.htm

Kategorio:Planlingvoj
Transira Angla

**Transira Angla lingvo** aŭ **Transitional English** estas planlingvo proponita de profesoro John Lihani en 1998. Estas pli unu provo adapti kaj simpligi la anglan. Ŝajne la projekto celas ke parolanto iom-post-iom akiras la normalan anglan.

Ekzempletoj:

* Ay bï ¥an. Wat bï av-yu neym? (Mi estas Johano. Kiu estas via nomo?);
* Ay bï from Téksûs (Mi estas el Teksaso).

## Komparu 
* Baza Angla
* Radika Angla

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.uky.edu/Projects/Globlec/ 

Kategorio:Modifita angla
Esperantista rondeto de blinduloj en la instituto Klar

**Esperantista rondeto** en la Blindula Instituto Klar en Prago estis fondita en 1904 fare de Karel Emanuel Macan.

## Vidu ankaŭ 
* Aŭroro (gazeto)
* LIBE

Kategorio:Esperanto-kulturo
SOĈNE

**SOČNE** (*Slepecká organizace českých nevidomých esperantistů* = Blindula organizo de ĉeĥaj nevidantaj esperantistoj) estis organizo de blinduloj en Ĉeĥoslovakio inter la du mondmilitoj.

## Historio
En 1832 estis en Prago fondita instituto Klár por edukado de blinduloj. En 1904 instruisto de la edukejo, nevidanta muzika komponisto Karel Emanuel Macan, estis atentigita de kelkaj personoj, ke franca profesoro Théophile Cart rekomendas al blinduloj la internacian lingvon Esperanto por reciproka komunikado, eĉ en brajla skribo, ĉar tio faras la instruadon pli stimula. Lernado estas pli amuza, oni lernas samtempe internaciajn vortojn, legas verkojn de mondliteraturo, la cerbo estas ekzercata. Macan komence ne tre entuziasmis por la afero, sed li decidis provi. Ricevinte permeson de la direktoro, li mendis lernolibrojn kaj eklernis mem, poste komencis instrui lernantojn. 

Paŝon post paŝo la lingvo lin ravis kaj li fariĝis ĝia fervora propagandanto. La laboron rompis la unua mondmilito, sed baldaŭ post ĝia fino kaj ekesto de Ĉeĥoslovakio li denove aktivigis ĉirkaŭ si siajn vidantajn kunlaborantojn (Stanislav Stejskal, Božena Vlčková, Vuk Echtner k.a.). Stanislav Stejskal en 1920 fondis brajlan esperantlingvan gazeton Aŭroro kaj redaktis ĝin. La ĉeĥaj esperantistaj blinduloj aranĝis la unuan kongreson de blindaj esperantistoj en Praha en 1921, kiam en Praha okazis ankaŭ la 13-a Universala Kongreso de Esperanto (la 7-a de tiama UEA) kaj estis fondita SAT.  En la sekva jaro la ĉeĥaj blindaj esperantistoj laŭ propono de Stejskal fondis sian organizon SOČNE, kies prezidanto estis K. E. Macan ĝis sia morto en 1925. 
La nombro de la membroj estis ĉirkaŭ sesdek.

Poste mankas informoj, sed en 1934 nekrologo pri Emilie Wildmannová informas, ke ŝi mortis kiel prezidantino de SOČNE, kaj en 1935 en Mond-Ekspozicio pri Blindula Preso en Prago nova prezidanto de SOČNE, komponisto Antonín Kuchař, kun nova redaktoro de Aŭroro, Vuk Echtner prezentis la servojn, kiujn Esperanto proponas al blindularo. 

SOČNE eldonis por sia membraro **Raportaron de la „Unua“**, transskribis al brajla skribo lernolibron de Julie Šupichová kaj vortaron de Kühnl-Procházka kaj multajn beletraĵojn. Tiuj ĝis nun restis en la blindula biblioteko en Prago, kiu laŭ sia fondinto nomiĝas Macan-biblioteko (Macanova knihovna).

## Fontoj
*K. E. Macan-E.Kühnl: **Blinduloj kaj nia afero** (1905, Lingvo Internacia, p. 352-353)
*V. Riegel: **Esperanto – espero de la blinduloj** (1907, Časopis českých esperantistů, p. 50-53, 72-74)
*Božena Vlčková: **Blinduloj kaj Esperanto** (1924, La Progreso, p. 85-86)
*B. Vlčková: **SOČNE** (1924, La Progreso, p. 95)
*S. Stejskal: **K. Em. Macan** (1925, La Progreso, p. 38-39)
***Macan** (1925, La Progreso, p. 40)
***Danko** (1925, La Progreso, p. 89)
*V. Echtner: **Esperanto kaj blinduloj** (1932, La Progreso, p. 84-85)
***Cent jaroj de la Blindul-Instituto de Klár en Praha** (1932, La Progreso, p. 108-109) 
***Mond-Ekspozicio de la Blindula Preso en Praha** (1935, Ligilo, p. 63-64)
*Macan-biblioteko en Praha
*Esperanto-libroj en Macan-biblioteko 

Kategorio:Blindulaj Esperanto-asocioj
Blindula Instituto Klar

**Blindula Instituto Klar** en Prago estis fondita en 1832 fare de Alois Klar por nevidantoj, kie ili povis tie labori en laborejoj aŭ eĉ eldoni blindulajn librojn. En 1904 estis tie fondita ankaŭ esperantista rondeto.

*
Romániço

**Romániço** (ne konfuzu al Romanica) estas esperantido proponita de anonimulo en 1991, kaj estas la praformo de Romanice. La ĉefaj diferencoj inter Romániço kaj Esperanto estas:

* Ĝia pluralo finiĝas per **-s**, ĝiaj verboj per **-n**;
* Ĝi havas leksikonon rigore bazita sur la malfrua vulgara latina lingvo;
* Ĝi havas pli simplan gramatikon — t.e. ĝi neniam igas la adjektivojn akordi kun la substantivoj, neniam deklinacias la substantivojn, k.a.;
* Ĝi havas specialan artikolon difinitan (**il**) por indiki la tutan klason de substantivo: **servar la hómino** "servi la homon"; **servar il hómino** "servi la homaron";
* Ĝi havas ambaŭseksan pronomon por indiki nur la homojn;
* Ĝi havas verban sistemon kiun oni povas esprimi sinteze kaj analize.

## Gramatiko 
### Alfabeto kaj prononco 
Alfabeto: **A, B, C, D, E, F, G, Ĝ, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z**. Malsamaj al Esperanto:

* **CH** havas sonon /ĉ/;
* **J** havas sonon /ĵ/;
* **KH** havas sonon /ĥ/;
* **Q** oni uzas nur antaŭ **U** kaj havas sonon /k/;
* **SH** havas la sonon /ŝ/;
* **W** havas sonon /ŭ/;
* **X** havas sonon /ks/;
* **Y** havas sonon /j/;

Krom tio, ĝi uzas diakritikon ´ por marki la fortan silabon se ĝi estas la antaŭ-antaŭlasta, kiel en **auríkulo**.

La akcentado sekvas la regulon de Ido.

### Morfologio 
Artikolo estas **la**, sed oni ankaŭ uzas la artikolon **il** por montri ke oni parolas ne pri individuo, sed pri klaso: *il leono ne vere es la maxim potenta bestio en la foresto, pro ke oli ne vivan ilá* (la leono ne vere estas la pli potenca besto en la arbaro, ĉar ĝi ne vivas tie).

Substantivoj finas per **-o**, la pluralon oni faras per **-s**. Ne estas kazoj.

La adjektivoj finas per **-a**, sed ne ŝanĝiĝas en pluralo.

La akuzativo en Romániço estas indikata per prepozicio **je**: *Je Julio kolpin Benjamino* (Julion frapis Benjamino), sed se la objekto venas post verbo, oni ne metu **je**: *Benjamino kolpin Julio* (Benjamino frapis Julion).

Pronomoj estas **mi** (mi),
**ti** (ci),
**vi** (formala vi),
**ili** (li),
**eli** (ŝi),
**hi** (ri),
**oli** (ĝi),
**si** (si), **nos** (ni),
**vos** (plurala vi),
**ilos** (vira ili),
**elos** (ina ili),
**hos** (ria ili),
**olos** (ĝia ili). Por formi posedajn pronomojn, oni metu **-a**.

La verbaj finaĵoj estas tre malsamaj al Esperanto: **-ar** (infinitivo),
**-an** (prezento),
**-in** (pasinto),
**-un** (futuro)
**-eban** (kondiĉa),
**-es** (imperativo). Oni povas, iomete kiel en la angla *do*, uzi la finaĵon **-en** kaj partikulojn **has**, **van**, **volde**, aŭ **fay** anstataŭ konjugi la verbon: *mi skripten* (mi skribas); *mi here skripten* (mi hieraŭ skribis); *mi has skripten* (mi skribis); *mi van skripten* (mi skribos); *mi volde skripten* (mi skribus); *mi fay skripten* (mi skribu).

## Ekzemplo 

## Eksteraj ligiloj 
* A practical guide to Romániço
* http://www.aprensar-romanico.com  
* http://www.homunculus.com/babel/aromanico.html 

Kategorio:Esperantidoj
Fortikaĵo

[eta|250ra|Novepoka fortikaĵo Hochwald, parto de [Maginot-linio]]
**Fortikaĵo** (ankaŭ **fuorto** kaj **fortreso**) estas armea konstruaĵo kun fortaj defend-elementoj. Ĝi estas konceptita tiel, por ke ĝi estu kapabla memstare longtempe rezisti al malamikaj atakoj kaj sieĝado. Fortikaĵoj ekzistas memstaraj (izolitaj) sen ebleco de subtera aliro kaj kunigo kun ceteraj objektoj, aŭ ekzistas kelke da fuortoj, fortikaĵoj kunigitaj sub la tero per subtera sistemo de koridoroj, ĉambregoj kaj per alia subterejo. Oni poste parolas pri fuortaroj.

En Ĉeĥoslovakio oni diferencis fortikaĵojn je malpezaj fortikaĵoj kaj pezaj fortikaĵoj.

Laŭ Francisko Azorín **fuorto** estas *Fortikaĵo izolita, ne grava.* Kaj li indikas etimologion el latina *fors, fortis* (forta).

**Fortreso**, laŭ PIV, estas fortigita urbo aŭ pozicio, kun granda garnizono kaj la necesaj municio kaj provianto, por povi elteni longan sieĝadon.

## Konstruelementoj 
* Defendkoridoro
* Krenelo
* Murego
* Poterno
* Ravelino
* Remparo

## Ekzemploj 
* Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj
* Granda Ĉina Muro
* Linio Gustavo
* Muzeo de fortikaĵoj

## En Esperanto aperis 
* *La fortreso*, sciencfikcia romano verkita de Gyula Hernádi el 1971.

## Bildaro 

Dosiero:Fortbourtange.jpg|
Dosiero:Mehrangarh Fort.jpg|
Dosiero:Kronach06.jpg|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Abatiso
* Areotektoniko
* Burgo
* Kastelo


Kategorio:Elementoj de militarkitekturo
Gretta Duisenberg

**Gretta Duisenberg** (naskiĝis en 1942 kiel **Gretta Nieuwenhuizen**) estas la vidvino de la antaŭa Nederlanda politikisto kaj bankisto Wim Duisenberg kaj Nederlanda por-Palestina aktivulo, demandante atenton por la okupacio de Palestinaj areoj ("Stop de Bezetting", t.e. *Haltigu la Okupacion*).

La profesio de Gretta estas flegistino. Ŝi edziniĝis kun la specialisto pri internaj malsanoj Bedier de Prairie, kun kiu ŝi havis tri infanojn. Post ŝia eksedziniĝo, ŝi fariĝis aktiva en maldekstrula organizo kaj havis rilaton kun (tiutempa) Nederlanda ministro por defendo Hans van Mierlo.

En 1987 **Gretta Bedier de Prairie-Nieuwenhuizen** edziniĝis Wim Duisenberg, alia grava Nederlanda politikisto.
Kiam li estis prezidanto de la Eŭropa Centra Banko, Gretta metis Palestinan flagon sur la balkono de ilia domo en Amsterdam, kiun Wim poste forigis. Ŝia ago instigiĝis pro la supozo ke Israelaj soldatoj masakris centmilojn da palestinanoj dum la Batalo de Jenin 2002, kio poste evidentiĝis malvera. Judaj najbaroj de Gretta, kiuj alparolis ŝin pri la flago, asertas ke ŝi respondis per rasistaj rimarkoj.

En intervjuo ŝi deklaris ke ŝi klopodus kolekti 6 milionojn da subskriboj kontraŭ la Israela okupacio kaj ridis pro sia "ŝerco". Oni supozis ke ŝi aludis al la 6 milionoj da judaj viktimoj dum la Holokaŭsto.

Ŝi ankaŭ renkontis Jaser Arafat-on, kiu nomis ŝin sia "fratino", kaj lasis fari kelkajn fotojn kun li.

Kategorio:Nederlandaj aktivuloj
Set

eta|175ra|Set
**Set** (heb. שֵׁת) - laŭ Biblio tria filo de Adam kaj Eva. Li naskiĝis post morto de Habelo, kiam Adamo jam estas 130-jara.

Genezo rakontas pri lia naskiĝo tuj post la "kanto de Lemeĥ", kiu estas simbolo de dekadenco de la idaro de Kaino. Tio signifas, ke per Set komenciĝas nova branĉo de la homaro, per kiu renoviĝas la espero pri estonteco. En la verseto Gen. 4-26 "Kaj ankaŭ al Set naskiĝis filo kaj li donis al li la nomon Enoŝ. Tiam oni komencis alvokadi la nomon de la Eternulo". Tio signifas, ke kun Set kaj Enoŝ komenciĝis la religia kulto.

Set vivis 912 jarojn.

## Vidu ankaŭ 
* Setanoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://scriptures.lds.org/dc/107/42#42 
* http://scriptures.lds.org/dc/107/43#43 
* http://scriptures.lds.org/ether/1/10-11#10 
* http://scriptures.lds.org/ether/11/9#9 

Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Bibliaj personoj
Teknika Universitato de Lodzo

La **Teknika Universitato de Lodzo** () estas unu el plej grandaj technikaj superaj lernejoj en Pollando. Ĝi troviĝas en Lodzo kaj estis fondita en 1945.

Nuntempe sur Teknika Universitato en Lodzo studas ĉirkaŭ 20000 personoj kaj en ĝi laboras 1541 lekciistoj.

## Kolegioj 
* Mekanika Inĝenierio
* Elektrika kaj Elektronika Inĝenierio
* Kemio
* Teksa Inĝenierio
* Bioteknologio kaj Manĝaĵa Scienco
* Media Inĝenierio, Arkitekturo kaj Konstrua Inĝenierio
* Teknika Fiziko, Komputila Scienco kaj Aplika Matematiko
* Organizo kaj Administro
* Procesa Inĝenerio kaj Mediprotektado

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro *(pole, angle, france)*

## Vidu ankaŭ 
* Universitato de Lodzo

Lodzo
Lodzo
Kategorio:Lodzo
John R. Bolton

**John R. BOLTON**, (n. 20-a de novembro, 1948, en Baltimoro (Marilando)) estas usona politika figuro kaj diplomato laŭ profesio.

Je la 7-a de marto, 2005, lin kandidatigis la usona prezidanto George W. Bush por fariĝi la ambasadoro de Usono al UNo. Multaj membroj de la Usona Kongreso plendis aŭ esprimis dubojn pri tiu kandidatigo, kaj ĝis nun la kongreso, kiu devas aprobi ambasadorojn, rifuzis okazigi voĉdonadon pri li. La plendoj temis ĉefe pri diversaj kontraŭ-UNaj asertoj, kiujn Bolton publike eldiris (plej fifame, aserto ke "ne ekzistas" UNo).

Je la 1-a de aŭgusto, 2005, Prezidanto Bush senaprobe - sed leĝe - ambasadorigis s-ron Bolton. Tiu "dumferia enpostenigo" validos ĝis la kunsidiĝo de nova sesio de la parlamento post la novjaro.

Je la 4-a de decembro, 2006 li demisiis kiel reprezentanto de Usono en UN.

Je la 9-a de aprilo, 2018 ĝis la 10a de septembro, 2019, s-ro Bolton estis la Nacia Sekureca Konsilisto de la Prezidanto de Usono.

Kategorio:Usonaj ambasadoroj
MAS

La tri-litera kombinaĵo **MAS** povas signifi la jenajn:

*Monda Asembleo Socia
*Artur Domènech i Mas
*Jeanne Mas (1958- ), franca kantistino
*Mas-spektrogramo
*Mas-stovo
*mas estas kodo de masaja lingvo laŭ normo ISO 639-3
San-Joseo (Kalifornio)

**San-Joseo** () estas urbo de Usono. Ĝi situas en la subŝtato Kalifornio kaj estas la tria plej granda urbo de Kalifornio. Krome ĝi apartenas al kaj estas la centro de la kantono Santa Clara. Laŭ la stato de la censo  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

San-Joseo estis fondita en 1777 kiel la unua urbo de la hispana kolonio Kalifornio.

San-Joseo estas hejmo de la Rozkruca Egipta Muzeo, la plej granda egiptologia muzeo en la okcidento de Usono.

En San-Joseo lokiĝas la Domo de Vinĉesteroj, kiu havas 160 ĉambrojn, 2000 pordojn, 10 000 fenestrojn, 47 ŝtuparojn, 47 kamenojn, 13 banĉambrojn and 6 kuriejojn.
eta|maldekstra|220ra|

## Geografio 
* Golfo Monterejo

## Servoj 
* Ŝtata Universitato de San-Joseo

## Konataj urbanoj 
* Farley Granger, aktoro
* William George Adams, esperantista pioniro
* Gusztáv Bayerle, hungardevena turkologo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Fotoj de San-Joseo ()
* retejo de la Ĉambro de Komerco ()
eta|maldekstra|220ra|
eta|maldekstra|220ra|
  

Kategorio:Urboj de Kalifornio
Travideblo

eta|250ra|dekstra|Ŝtuparo el lamenita vitro.
[eta|250ra|Travidebleco (en elcentoj) de diversaj gasoj en [tera atmosfero|atmosfero laǔ ondolongo  (tuta opakeco inter 6 kaj 7 mikrometroj)]]
**Travideblo** aŭ **travidebleco** estas eco de materio aŭ materialo tralasi lumon tiel, ke objekto videbla tra ĝi estas tute aŭ parte rekonebla fare de rigardanto antaŭ ĝi.

## Ekzemploj de travideblo 
### Materio 
* sukceno

### Materialo 
* vitro

## Travidebla ceramiko 
Multaj ceramikaj materialoj, kaj vitraj kaj kristalaj, estas uzataj en optiko kiel travideblaj materialoj en variaj formoj el solid-stataj komponantoj ĝis altsurfacaj areformoj kiel fajnaj filmoj, ŝirmiloj kaj fibroj. Tiaj aparatoj trovis disvastigan uzadon por variaj aplikaĵoj en la elektro-optika fako kiel jenaj: optikaj fibroj por gvidita lum-onda transmisio, optikaj ŝaltiloj, laser-amplifiloj kaj lensoj, gastujoj por solid-stataj laseroj kaj optikaj fenestraj materialoj por gas-laseroj, kaj infraruĝaj varmoserĉaj aparatoj por sistemoj de gvidado de misiloj kaj de noktovidado.

## Metafora uzo 
**Pri organizo:**

*«Travidebla estas organizo sen burokratiaj sekretoj, en kiu ĉiu membro rajtas kaj povas scii ĉion diritan ene de la asocio, do, en kiu nenia propono, diskutero aŭ decido estas kaŝita antaŭ unu aŭ iuj membroj.

*En tradiciaj - precipe "paperepokaj" - asocioj ekzistas estraro, kies membroj diskutas kaj decidas anstataŭ la asocianoj, kaj kutime la asocianoj ne scias, kion diris la unuopaj estraranoj.

*Travideblo estas ebla ankaŭ en tradiciaj organizoj, se ties estraro laboras ekskluzive per reta dissendolisto kaj se tiu dissendolisto estas legebla por ĉiuj asocianoj. Sed ĝis nun tio nenie okazas en tradicia organizo. MAS, en tiu senco, estas travidebla, ĉar ĉiuj membroj estas samtempe minimume legaj membroj en ĉiuj dissendolistoj de MAS, kaj krome - eĉ esence - ĉar ĝi estas bazdemokratia.»* 

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Optika fibro
* Optika sorbo
* Optika vitro

Kategorio:Optiko
Kategorio:Optikaj fenomenoj
Kategorio:Travideblaj materialoj
Uŭsisuomo

**Uŭsisuomo** (**Uusisuom**) estas planlingvo proponita de Daniel Tammet en 2001. Ĝi estas bazita sur la Finna lingvo. Ĝi estas praformo de Lapsi, alia planlingvo de la sama aŭtoro. . "Ĝia ĉefa celo estas helpi homojn proksimiĝi kaj larĝigi mensajn horizontojn." 

## Notoj kaj referencoj 
## Ekstera ligiloj 
* http://wiki.verbix.com/Languages/Uusisuom 

Kategorio:Planlingvoj
Bazdemokratio

[eta|dekstra|300px|[Landkomunumo, pentraĵo de Albert Welti, farita en 1910]]

**Bazdemokratio** aŭ **enradikiĝinta** estas kontraste al reprezenta demokratio kaj al rekt-demokratia sistemo, en kiu la bazo de socio (la civitanoj) aŭ de societo, asocio ktp, estas la membroj, anstataŭ elekti reprezentantojn, kiuj diskutas kaj decidas rekte mem.

Nacia demokrata popola movado metos la povon de decido kiel eble plej multe en la manojn de lokaj departementoj, taĉmentoj aŭ eĉ individuaj membroj anstataŭ ĉe centra ĉefsidejo. La principo estas, ke por ke demokratia povo estu plej bone ekzercita, ĝi devas servi lokajn komunumojn kaj individuojn kaj por ke ĝi estu plenumita, ili devas teni la potencon anstataŭ maldiafana minoritata grupo. Organizoj kurantaj surbaze de enradikiĝinta demokratio povas esti regataj en formo de partoprena demokratio. Radik-bazitaj demokratisistemoj estas diferencaj de fiksperiodaj demokrati-bazitaj sistemoj nome de ĉiu komunumo, en tio ke la komunumo daŭre estas ade implikita en decidiĝo. Multaj politikaj partioj en la mondo, precipe Verdaj, Libertarianisma kaj Libertarianisme socialisma partioj interesiĝas pri efektivigo de modeloj de demokratio fiksiĝintaj sur la politika nivelo, unu el kiuj estas konata kiel Germana Verda Partio.

Ĝi estas kvazaŭ la plej konsekventa formo de rekta demokratio. En Svislando ekzistas bazdemokrata sistemo en multaj komunumoj, kie la decidoj estas prenataj okaze de la komunuma asembleo, kaj en du kantonoj nome Apencelo Ekstera kaj Glaruso ankaŭ je kantona nivelo pere de la landkomunumo (germane *Landsgemeinde*).

Historia ekzemplo por bazdemokratio estas ekzemple la laboristaj konsilioj en la komenca tempo de Sovetunio aŭ inter la anarkiistoj kaj liberaculoj en Hispanio kaj precipe en Katalunio antaŭ la civitana milito en la unua duono de la 20-a jarcento.

## Esperanto-movado kaj bazdemokratio 
En Esperantujo, asocio pledanta por bazdemokratio estas MAS, laŭ sia statuto  kaj memdifino .

## Vidu ankaŭ 
* Desuba movado
* Rekta demokratio
* Murray Bookchin

Kategorio:Socio
Dnepro

**Dnepro** aŭ **Dnipro** ( [dⁿʲepr],  [dⁿʲapro],  [dⁿʲipro]) estas rivero, kiu fluas de Rusio tra Belorusio al Ukrainio. De la fonto en la Valdaja Altaĵo (Rusio) ĝi direktas sin al sudo kaj post 2.290&nbsp;km longa vojo fine trans laguno enfluas la Nigran Maron.
[eta|200px|maldekstra|Dnepro ĉe [Kremenĉuko]]
Borde de la rivero situas, interalie, la urboj Smolensk (en Rusio), Kievo kaj Dnipro (en Ukrainio). La antikvaj grekoj (helenoj) nomis ĝin Boristeno (Βορυσθένης).

Alfluantoj estas Berezina, Pripjato, Desna kaj aliaj. Ĥorticja (ukraine Хортиця) estas la plej granda insulo en la rivero.

## Referencoj 
## Literaturo 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Alfluantoj de la Nigra maro
Kategorio:Akvokolekta areo de Dnepro
Antau-Projecto

**Antau-Projecto** estas esperantida pazigrafio, tre verŝajne fikcia, proponita de fama franca desegnisto Jean Effel (ps. de François Lejeune) (1908-1982)  en 1968. Ĝia rilato al Esperanto ne estas facile komprenebla kaj oni klasifikas ĝin kiel esperantidon nur laŭ deklaro de aŭtoro. La proponitaj simboloj estas tute ne lingvaj, sed piktografiaj. La projekto estas bazata sur numeroj, sur signoj matematikaj kaj sur aliaj simboloj konataj internacie.

Kvankam la projekto aperas kun iom esperanteca nomo "Antau-Projecto" en kelkaj listoj de planlingvoj, tiu nomo ne aperas en titolo de la propona verko.

## Bibliografio 
* Effel, Jean, ''Avant-projet pour une écriture universelle. Texte de présentation de Michel Lejeune et Louis Bazin [Illustrations de l'auteur.]'', Paris, l'auteur, 1, rue Bonaparte, 1968. 40 p. illus. 27&nbsp;cm.

Kategorio:Esperantidoj
Ardensio

**Ardensio** (Ardensi) estas planlingvo proponita de Libor Sztemon ĉirkaŭ 2000.

Patro Nia: 
:Ei Fadher i me,
:te arajam es an asmani,
:da ezme i te mehdeh ast.
:Da xohad kumran i te šohestan.
:Da xohad staoran i te akarad kom in asman, rac an arde nazram.
:Et braud i me foldaris darate keme šardar.
:U azrefate keme karzeti etme, 
:kom to mizrefem ke karzendi i me.
:U noram sarbate etme in fristelse, 
:aber azadrate etme az šarivazd.
:Kiram i te dha šohestan u dha krotad u dha ahrad an vakrati ast.
:Amen.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-ardensi.html

Kategorio:Planlingvoj
Baanziŝo

**Baanziŝo** (Baanzish) estas planlingvo proponita de Rupert A. H. Barnes; ĝi estas pra-formo de Marklendsk. Ĝi estas bazita sur ĝermanaj lingvoj, ĉefe la angla.

## Gramatiko 
### Alfabeto kaj prononco 
Ĝi uzas latinan alfabeton. Malsame al Esperanto:

*C havas sonon /ĉ/;
*CH havas sonon /k/;
*DH havas sonon /ð/
*CG havas sonon /ĝ/;
*Q havas sonon /ĥ/;
*TH havas sonon /θ/;
*W havas sonon /ŭ/;
*WH havas sonon /hŭ/;
*X oni ne prononcu;
*Y havas sonon /ü/.

### Morfologio 
Substantivoj havas pluralon en -en kaj genitivon en -s: Stan, stanen/ Stans, stanens (ŝtono, ŝtonoj / de ŝtono, de ŝtonoj). Estas ankaŭ neregulaj pluraloj. Akuzativon oni faras per prepozicio "en".

Verboj havas tri modojn: imperativon, subjunktivon kaj indikativon. Estas multaj helpverboj.

### Sintakso
Baza sintakso estas: SVO (Subjekto - Verbo -Rekta objekto - Nerekta objekto).

### Specimeno
Babela Turo (Gen. 11:1-9)

#Hen, al dha eyth aad mid ein spiekish and ein spieking.
#And dhee aadhd, when dhuen feed from dha iest, dhe dhuen fainded ei flatland in Shinar, and dhuen dweld dhee.
#And dhuen spiekd iec tu eiydher, "Footh, meik-wie brikicg and beyn dhuen thruelij." And dhuen havd brikicg fey stan, and myd fey brikbond.
#And dhuen spiekd, "Footh, bild-wie ei stadag and ei taur, whats upsted rieci tu heven; and meik-wie fey wie ei neim ahap wie aari striewd abrood ouver dha sikt al dha eyths.
#And Dha LOOD kumd anedh fey tu sie dha stadag and dha taur, what mens beenen bilded.
#And Dha LOOD spieked, "Sie, dha men aa az ein, and dhuen hav al ein spiekish; and en hat dhuen tudue: and hen niet will aa holded hind from dhuen en what dhuen hav thinkd tu due.
#Footh, gan-wie anedh, and dhee miks dhuens spiekish yp, dhe dhuen nij bewiti iec eiydhers spiek.
#Dhau Dha LOOD strued dhuen abrood from dhee ouver al dha eyths sikt; and dhuen holted bilding dha stadag.
#Dhai it neims Babel; hai dhee Dha LOOD miksd dha spiekish al dha eyths yp: and from dhee Dha LOOD strued dhuen abrood ouver dha sikt al dha eyths.

## Eksteraj ligiloj 
*rahbarnes.co.uk/loft/baanzish
Kategorio:Planlingvoj
Transkarpata provinco

La **Transkarpata provinco** () estas la plej okcidenta provinco de Ukrainio.

## Historio 
En 895 la hungaraj gentoj trairis la Karpatojn kaj okupis la Karpatan basenon kaj tie setlis. Tiu regiono ne havanta apartan nocion apartenis al Supra Hungarujo. Ekde 1397 are alvenis rutenoj. Post la mezepoko Hungario dispartiĝis. La nocio aperis tiutempe en latina nomo **Partium** [parcium] (= partoj), ĉar pro interkonsento 4 reĝaj departementoj Ung, Bereg, Ugocsa kaj Máramaros aldoniĝis al Transilvanio, poste al Habsburgoj. Dum la jaroj 1919 ĝis 1938 ĝi apartenis per decido laŭ la Traktato de Sèvres al Ĉeĥoslovakio, poste al Hungario, depost la 2-a mondmilito al Sovetunio, fine al Ukrainio. En 1919 tiu landparto situis proksimume inter Uĵ kaj Tiso. En 1945 la Ruĝa Armeo deportis 40 000 hungarojn, el ili mortis 25 000. Tiam kun 30 vilaĝoj Transkarpata provinco pligrandiĝis ĉe valo de Uĵ.

La teritorio limas okcidente kun Slovakio, sude kun Hungario kaj Rumanio kaj norde kun la Lviva kaj Ivano-Frankivska provincoj de Ukrainio (pli detale konstateblas ke la teritorio havas komunan limon kun ). Sude estas la Karpata baseno, norde la montaro Karpatoj. La plej signifa rivero estas Tiso ĉe limoj kun Hungario. La plej parolata lingvo en la regiono estas la ukraina. Krome oni parolas ĉi tie ankaŭ la hungaran, la rumanan kaj la rusan, sed loĝantoj ne estas rusoj, sed rutenoj. Ilia eklezio estas ortodoksa. La regiono estas proporcie turisme alloga klopodante altiri pli da turistoj pro evoluo de infrastrukturo. En politiko aperas senĉese pli fortaj postuloj de aŭtonomio.

West ukraine.png
Czechoslovakia01.png
Subcarpathia - Carpatho-Ukraine.svg

## Vidu ankaŭ 
* Karpata Rutenio


Kategorio:Provincoj de Ukrainio
Rekta demokratio

[eta|[Landkomunumo de Kantono Apencelo Interna en Svislando, ekzemplo de bazdemokrata ŝtatgvidado je kantona nivelo]]
**Rekta demokratio**, kontraste al reprezenta demokratio, estas demokratia sistemo, en kiu la popolo ne nur elektas siajn reprezentantojn, sed pere de voĉdonoj ankaŭ rajtas decidi pri konstituciaj amendoj, leĝoj kaj eĉ materiaj decidoj. La plej konata ekzemplo por rekta demokratio estas Svislando, kies popoliniciativrajto estas esenca elemento de la politiko.

En sia plej radikala formo la bazo de socio (la civitanoj) aŭ de societo, asocio ktp. (la membroj), anstataŭ elekti reprezentantojn, diskutas kaj decidas rekte kaj senpere mem. Oni tiam parolas pri bazdemokratio. Tian politikan sistemon konas en Svislando multaj komunumoj je komunuma nivelo kaj ankoraŭ du kantonoj nome Apencelo Interna kaj Glaruso je kantono nivelo. La kunveno leĝodono de tiuj kantonoj nomigas landkomunumo (germane *Landsgemeinde*).

## Trilemo de demokratia reformo 
Teoriistoj pri demokratio identigis trilemon kaŭzitan de la ekzisto de tri dezirindaj ecoj de ideala sistemo de rekta demokratio, kiuj emas veni ĉiuj samtempe. Tiuj tri ecoj estas partopreno, pripensado kaj egaleco.

Por tio ke la sistemo respektu la principon de politika egaleco, aŭ ĉiu bezonas esti aliĝinta, aŭ oni bezonas ke iuj homoj estu hazarde elektitaj por partopreni la diskuton. Laŭ la difino uzata de esploristoj kiel ,  estas formo de rekta demokratio kiu plenumas la postulon pri pripensado kaj egaleco sed ne helpas aligi ĉiujn kiuj deziras partopreni la diskuton. Partoprena demokratio, laŭ la difino de Fishkin, allasas inkludan partoprenon kaj pripensadon, sed je la kosto de egaleco, ĉar se vasta partopreno estas allasata, sufiĉaj risurcoj malofte estos disponeblaj por rekompenci homojn kiuj oferas sian tempon por partopreni la diskuton. Rezulte partopreni emas personoj kun forta intereso ke la demando estu solvita, kiuj ofte ne reprezentas la tutan loĝantaron. Fiŝkin argumentas ke hazarda ĉerpo estu uzita por elekti malgrandan sed reprezentan grupon de homoj el la ĝenerala publiko.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Interreta rekta demokratio
* Grafe paranomon
* Parlamenta demokratio
* Partoprena demokratio
* Plebiscito
* Referendumo
* Reprezenta demokratio
Divizio (biologio)

**Divizio** estas taksonomia rango inter regno kaj klaso. Divizio funkcias en botaniko. En zoologio funkcias filumo en la sama nivelo. 

## Referencoj 
Kategorio:Taksonomiaj rangoj
Barmoodano

**Barmoodano** (Barmoodan) estas planlingvo kreita de brita poeto John Taylor (1580-1653) en la 16-a jarcento (eble ĵargono de ties tempa angla lingvo).

## Bibliografio 
Tate, W. E., ''An alphabet of English inn signs, based on the travels and circular perambulation of John Taylor, the 'water poet,''', Newcastle-upon-Tyne, Frank Graham, 1968, 37 p. illus. 22&nbsp;cm.

Kategorio:Modifita angla
Baza Anglosaksa

**Baza Anglosaksa** (*Basic Anglo-Saxon English*) estas planlingvo proponita de Jeffrey Henning en 1995. Ĝi estas simpliigo de Baza Angla kaj ĝia vortprovizo akceptas nur vortojn de moderna angla lingvo kiu venas el anglosaksa lingvo. 

## Ekzemplo 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.langmaker.com/base.htm 

Kategorio:Planlingvoj
Kategorio:Modifita angla
Engraŭlo

**Engraŭlo** (*Engraulis*) aŭ **anĉovo** estas genro de malgrandaj fiŝoj, kiuj manĝas planktonon. Ĝi apartenas al la familio de la engraŭledoj. Engraŭloj vivas en ĉiuj maroj nek tre profundaj, nek tre malvarmaj. La engraŭledoj konsistas el 16 genroj kaj 139 specioj. La inoj metas proksimume 20 000 ovojn en unu jaro. La longeco estas plejofte ne pli ol 15&nbsp;cm. Ĝi iomete aspektas kiel haringo, kvankam ĝi havas pli malgrandan buŝon kaj mankas al ĝi la kilo je la suba parto de la korpo. Ili vivas en grandaj aroj, sed post la frajado ili disiras.

* Perua anĉoveto, *Engraulis ringens*
* Argentina anĉovo, *Engraulis anchoita*
* Sudafrika anĉovo, *Engraulis capensis*

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fishbase.org/Summary/FamilySummary.cfm?ID=454 
* http://www.fisheries.vims.edu/femap/fish%20pages/Bay%20Anchovy.htm  
* http://www.psmfc.org/habitat/edu_anchovy_fact.html  
* http://www.fishbase.org/Summary/SpeciesSummary.cfm?id=66&lang=German 

Kategorio:Engraŭledoj
Volundo

[eta|Prezentado de Volundo sur la fronto de la [Runaj alfabetoj|runkesto de Auzon (7-a jarcento)]]
eta|Gotlanda bildŝtono kun prezentado de la forĝejo de Volundo (malsupre maldekstre).
**Volundo** estas figuro el la ĝermana mitaro. *Wieland* (malnovaltgermana lingvo *Wiolant*, anglosaksa lingvo *Veland*, Malnovnordlanda lingvo *Völundr*, *Welent* „artverko“ aŭ „produkti per arta maniero“) estas la nomo de artoriĉa forĝisto, kiu origine en la ĝermana mitaro aperas kiel duondia estaĵo. Li estas komparebla kun Hefesto kaj Dedalo. Laŭ la legendo devenas el Gossensaß („Gotosidejo“) en nuna Sudtirolo.

**Volundo** (angla Wayland, Wayland the Smith, Wieland; norvega Volund) estis supernatura forĝisto. Li estas ankaŭ reĝo de la elfoj en la Nord-ĝermana mitologio. Volundo forĝas la glavon Balmung kaj la kirason de Beowulf.

La poemo *Volundarkvida* rakontas la historion de la manfaristo Völundr, konata ankaŭ kiel Volundo la forĝisto. En la poemo, li estas nomata "princo de elfoj" (*vísi álfa*) kaj "unu el la *álfar*" aŭ "estro de *álfar*" (*álfa ljóði*). Li estas menciata ankaŭ kiel unu el la tri filoj de la reĝo de la Finnoj en la poemo. Lia edzino *Hervör-Alvitr*, nome Valkirio, abandonas lin post naŭ jaroj, kaj li estas poste kaptita de Níðuðr, reĝeto de Närke (Svedio) deziranta lian oron. Völundr estas kripligita kaj devigita labori en insulo farante aĵojn por la reĝo. Eventuale li trovis rimedojn revenĝi kaj fuĝi. Li mortigis la filojn de Niðuðr, gravedigis lian filinon kaj elflugis ride.

En 1835 poeto Karl Simrock verkis versepopeon kun la titolo *Wieland der Schmied* [Wieland la forĝisto]. Ankaŭ Richard Wagner okupiĝis en dramkoncepto nekomponota pri la legenda materialo. 
## Vidu ankaŭ 
* Volundarkvida
* Wieland, pri la nuna germanlingva persona kaj familia nomo

## Literaturo 
* Alfred Becker: *Franks Casket.* Regensburg 1973, Anhang VI *Zur Wielandsage*, S. 154–186.
* Robert Nedoma: *Die schriftlichen und bildlichen Denkmäler der Wielandsage.* Kümmerle Verlag, Göppingen 1988.
* Arnulf Krause: *Die Heldenlieder der Älteren Edda.* Reclam Verlag, Ditzingen 2001, ISBN 3-15-018142-9.unkenoünchen 2007, ISBN 978-3-406-56084-2, S. 85–88.
## Eksteraj ligiloj 
* Alfred Becker, *Franks Casket* 
* Austin Simmons, *The Cipherment of the Franks Casket* (PDF) 

Kategorio:Ĝermana mitologio
Bendeho

**Bendeho** (Bendeh) estas apriora planlingvo proponita de Nathaniel G. Lew. Ĝi estas praformo de Modexúr.

Bendeh havas nevarieblajn regulojn kaj ne faras distingo inter substantivoj, verboj kaj adjektivoj. Ĉiuj vortoj, inkluzive prepozicioj, estas rigardataj kiej substantivoj.

Alfabeto de Bendeh estas influita de Esperanto: ĝi uzas latinan alfabeton, sed uzas š [ʃ] kaj ž [ʒ], kiujn oni povas anstataŭigi per sx kaj zx, kiel en x-sistemo. 

## Specimenoj 
* Lajacrúqez fifym epiv (mi mortos vin kiel hundo).
* Lajacrúqez fipiv (mi mortos vin kiel hundon).
* Lalum ehat ozefymfýmyk (mi preferas viandon preparita de avino).

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20030216084459/http://www.geocities.com/CollegePark/Classroom/5884/bendeh/bendehmain.html
* https://www.webcitation.org/query?id=1256604907789461&url=www.geocities.com/natlew/bendeh/bendehmain.html

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Formosa lingvo

**Formosa lingvo** (propralingve **Formosan**) estas planlingvo kreita de George Psalmanazar (kaŝnomo), kiu deklaris sin Ĉino, kvankam hodiaŭ oni ne kredas tion, ĉirkaŭ 1700. Ĝi havas sian propran skribsistemon. 

La aŭtoro prezentis la lingvon kiel “studo”n pri natura lingvo parolata en insulo Formoso (Tajvano). Multaj homoj kredis tion kaj eĉ Universitato de Oxford instruis ĝin al siaj studentoj kaj anglikana eklezio mendis al Psalmanazar tradukon de anglikana katekismo. Sekve, Formosa lingvo eble estis la unua artefarita lingvo kun praktika uzado.

Laŭ la aŭtoro, Tajvano en sia “indiĝena” lingvo nomiĝis *Gad Avia*, t. e., *bela insulo* (“gad ivia”).

Nombroj (1-10): taufb, bogio, charhe, kiorh, nokin, dekie, meni, thenio, sonio, kon. 

## Bibliografio 
* PSALMANAZAR, George, ''Description de l'île de Formose'', Poitiers : Paréiasaure, 1998, 277 p.

Kategorio:Artaj lingvoj
Sistema administranto

**Sistema administranto** (aŭ **sistemestro** aŭ **sisopo** laŭ la angla *sysop*) estas ĝenerale uzata termino por administranto de bultenejo (angle *BBS*), aŭ por administranto en spaco de speciala intereso de iu interreta servo, aŭ historie, administrantoj de komputila sistemo, speciale de hal-komputilegoj.

Uzado de la termino "sisopo" kulminis dum 90-aj jaroj de la pasinta jarcento, kiam ĝi estis uzata preskaŭ ekskluzive por la operatoroj de BBS-oj. Iu kiu sur la interreto faris ekvivalentan laboron komencis uzi similan terminon "**sisadmino**" (*SysAdmin*), do sistema administranto.

**Kun-sisopo** (*Co-SysOp*), do "kun-administranto" estis la uzanto, kiu havis certajn privilegiojn ĉe BBS-oj. Ĝenerale, tiuj ĉi devis helpi verigi (konfirmadi) la uzantojn kaj kontroli la diskut-forumojn.

## Vidu ankaŭ 
* Rolo de administrantoj en Vikipedio

Kategorio:Komputiko
Logopandekteisiono

**Logopandecteision** (**Logopandekteisiono**) estas titolo de verko de Thomas Urquhart aperinta en 1653, kiu skizis (tre nebule, sen iaj ajn specifaj vortoj aŭ ekzemplaj frazoj)  aprioran planlingvon.  Li ankaŭ priskribis la saman planlingvon en sia pli frua verko **Ekskybalauron** (1652).  Oni foje nomas la lingvon **Logopandecteision** aŭ **Ekskybalauron**, sed tiuj estas la nomoj de la verkoj priskribantaj ĝin, kaj Urquhart eble ne intencis tiujn kiel la nomo de la lingvo mem.

Urquhart en la unua libro de **Logopandecteision** superrigardas la malperfektojn kaj malsimilecojn de diversaj antikvaj kaj modernaj lingvoj, kaj poste skizas la gramatikon de sia universala lingvo (nur supraĵe); en la ceteraj kvin libroj li klarigas tion, kial li ne jam aperigas pli detalan gramatikon, vortaron, tekstojn ktp.  **Ekskybalauron, aŭ la Ĵuvelo** havas similan supraĵan priskribon de lia lingvo, kun diversaj aferoj rilataj al skotlanda historio.

Laŭ la priskribo de Urquhart la lingvo havas substantivan deklinacion kun 11 kazojn, 4 nombrojn (singularo, dualo, pluralo kaj "redualo"), kaj 11 genrojn.  Verboj havas 11 tempojn, 7 modojn, kaj 4 voĉojn.  Ĝia alfabeto kaj fonemaro havas ĉiujn sonojn trovatajn en la diversaj eŭropaj lingvoj.  Ĝi estus tute regula, sen difektaj konjugacioj.  Ĉiu vorto havus almenaŭ 10 sinonimojn kun iom nuance malsamaj signifoj. 

Ŝajne ĝi estus kategoria lingvo simila iel al Ro aŭ la "Real Character" de John Wilkins, kie la formo de vorto indikas ĝian gramatikan kaj semantikan kategorion.

Estas nesciata, ĉu ĉio ĉi estas nur blago de Urquhart, aŭ ĉu serioza priskribo de lingvo kies pli detala gramatiko li ial ne sukcesis eldoni; sed la unua ebleco ŝajnas la pli probabla.

## Bibliografio 
URQUHART, Thomas 
LOGOPANDEKTEISION
OR, AN INTRODUCTION TO THE UNIVERSAL LANGUAGE
DIGESTED INTO THESE SIX SEVERAL BOOKS
London, RICHARD TOMLINS: 1653

## Eksteraj ligiloj 
* Plena teksto de *Logopandecteision* en la angla (HTML)
* Priskribo el *International Language: Past, Present & Future* de W.J. Clark  ĉe la sitejo de Don Harlow

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Insulo Hans

La **insulo Hans** (, , , inuite **ᑕᕐᑐᐸᓗᒃ**, ) estas senloĝa insuleto inter norda Gronlando kaj Kanada Insulo Ellesmere. La insulo Hans estas trikilometre larĝa kalkaĵo je 1,3&nbsp;km². Ĝi situas proksimume 350 km norde de la plej norda homloĝejo en Gronlando, Qaanaaq. Plej proksimaj homejoj en Kanado estas Ausuittuq, 700 km pli sude, kaj la monde plejnorda hombazo, meteorologia kaj radia centro Alert, 200 km pli norde.

La nomo Angla kaj Dana de la insulo, Hans, devenas de Hans Hendrik Suersaq, Gronlanda gvidisto.
La insulon tiele baptis Usona ekspedicio dum la 1870-aj jaroj.

Depost 1973 okazis inter Kanado kaj Danio diplomatia disputado pri la posedanteco de la insulo. La disputado formale finiĝis en junio 2022; 1,2km-longa landlimo inter Kanado kaj Danio nun duonigas la insulon.

## Eksteraj ligiloj 
* La dana ambasadoro en Kanado prezentas la vidpunkton de sia registaro en gazeta artikolo 

Kategorio:Insuloj en Gronlando
Kategorio:Neloĝataj insuloj
Kategorio:Disputeblaj teritorioj
Kategorio:Insuloj en Kanado
Santa Maria del Cedro

**Santa Maria del Cedro** estas ĉemara parto de malnova vilaĝeto situanta en regiono Kalabrio. Tio estas turisma somerrestadejo situanta laŭlonge laŭ marbordo sub nomo Riviera dei Cedri. Ĝi akiris la nomon dank‘ al monopola eksporto de cedratoj, kiuj ĉi tie havas tiujn plej avantaĝajn kondiĉojn por kresko. Historia centro kaj antaŭ nelonge malkovrita arkeologia regiono troviĝas proksimume 2 km de bordo direkte al montaro, kiu estas parto de Apenino.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Santa Maria

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* jen ankoraŭ impreso pri historia retejo, arkivigita en majo 2006 ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Kalabrio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Cosenza
Vinberrikolto

eta|150ra|tranĉado de la vitgrapolo

En la Norda duonglobo vinberrikolto disvolviĝas ĝenerale inter julio kaj oktobro, laŭ la klimatoj. Esceptoj estas kelkaj apartaj vinoj, kiel Tokaj-vino en Hungario, por kiuj oni atendas, ke la beroj estus jam iomete putriĝintaj, cele ricevi pli sukerriĉa suko, eĉ okaze de la "Glaciovino" en suda Germanio, atendatas, post la unuaj frostoj. La rendimento estas tiakaze komprenebla malaltaj, kaj la vinoj tiel produktitaj fajnaj kaj multekostaj.
En Suda duonglobo (Ĉilio, Argentino) la rikolto
pluigenda

## Teĥnikoj 
## Tradicioj ligitaj je vinberrikolto 
Unu elinter la ĉefaj diskuttemoj dum dungo de portempaj laboritoj por la vinberrikolto estis la nombro kaj konsisto de la manĝoj, per kiuj la posedanto devis laŭtradicie servi al la vitberrikoltistoj. Ĝenerale kvar rapidmanĝetoj surkampaj dum la tago - plus vino laŭvole! - kaj solida vespermanĝo.
Menuo de la surkampaj rapidmanĝetoj estis sama kiel dum fojnrikolto kaj grenrikolto. Foje ege simplaj: en Provenco pano kaj ajlo-bulberoj kaj cepoj. Foje pli solida: en Vogezoj ŝinko, omletoj lardo-supo kaj patkuko. En Ĉampanjo, tero de la Ĉampano-vino, estis rezervita la kapo de la ĵu buĉita porko, por fari el speciala pasteĉo.
Sed ĉefe solidaj estis la vespermanĝoj. En Tours-regiono tradicia estis la kuniklaĵo kun sekprunoj. En Beaujolais ĝi konsistis el supo, kukurbo- aŭ terpomo-kremkukaĵo, salato freŝfromaĝo. En Alzaco ĝenerale fazeolo- au lento-kaĉo, legomsupo, vianda plado akompanata per terpomoj.
Fakte estis multe da variado,ĉar la menuo dependis ankaŭ de la talento de la dommajstrino, aŭ de la kuiristino dungita okazocele, depende de la plimalplia riĉeco de la vitposedanto.
Ĉie, en Francio ĝis proksimume 1914 (epoko kiu ofte markis perdiĝo de multaj tradicioj kaj vivĝuaj kaj sociemaj kutimoj), post ĉiu vespermanĝo okazis balo inter la rikoltlaboristoj, kaj la posedanto. Kaj laŭtradicie estis sorto de unuela vinberrikoltisto eki la balon invitante la edzinon de la vitoposedanto je la unua danco.

Kategorio:Folkloro
Diego Armando Maradona

eta|maldekstre|250px|Diego Maradona, 1986.

**Diego Armando MARADONA** (naskiĝis la 30-an de oktobro 1960 - mortis la 25-an de novembro 2020) estis argentina futbalisto, konsiderata unu el la plej bonkvalitaj en la tuta mondo. Lia kutima pozicio estis tiu de mezkampulo. Li estas konata kiel *el pibe de oro* (la ora knabo) aŭ *Pelusa* (“Hararpilko” pro sia hararo).

Li naskiĝis proksime de la argentina ĉefurbo Bonaero kaj komencis ludi futbalon profesie kiel 15-jaraĝa en la klubo *Argentinos Juniors*. En 1980 li transiris al *Boca Juniors*.

Post unu jaro li komencis sian eŭropan karieron en la *FC Barcelona* de Barcelono en Katalunio, Hispanio. En 1984 li translokiĝis al Napolo, Italio, kun kies teamo li gajnis du naciajn ĉampionecojn de Italio kaj fariĝis vera loka idolo. En 1992 li ludis en la teamo de Sevilo kaj poste denove en Argentino en la teamoj ''Newell's Old Boys* kaj denove *Boca Juniors''.

Liaj plej memorataj ludoj okazis kun la Argentina nacia teamo de futbalo, ĉefe en la Mondaj Ĉampionadoj de 1982, 1986, 1990 kaj 1994. Liaj du goloj en 1986 kontraŭ Anglio fariĝis festataj en la tuta lando kaj konataj en la mondo; Argentino ricevis la venkan Pokalon en tiu jaro. La unua golo kontraŭ Anglio estis farita de Maradona per pilkotuŝo de sia mano. Oni ofte parolas pri "la mano de dio" kiam oni parolas pri tiu golo.

Post sia retiriĝo li tre ofte aperis en amaskomunikiloj, ĉefe pro siaj sanproblemoj, plejparte okazigitaj pro sia trouzo de drogoj.

En la Futbala Mondpokalo 2010 li estis la trejnisto de la argentina nacia teamo.

Lia morto okazis je la 25-a de novembro, malmultaj tagoj post suferi cerbinfarkton. Li estis operaciita pri tio kaj post kelkaj postoperaciaj tagoj, li suferis korinfarkton kaj ne postvivis.

Kategorio:Argentinaj futbalistoj
Kategorio:Trejnistoj de futbalo
Carlos Gardel

**Carlos GARDEL** estas la plej konata kantisto de tangoj. Li naskiĝis la  en Toulouse Francio. Tre baldaŭ lia familio translokiĝis al Argentino, kies naciecon li havis. Li forpasis la  en flug-akcidento en Medellín, Kolombio, en la pinto de sia kariero.

Gardel popularigis tutmonde la tangon, kaj estis unu el la plejaj kontribuantoj al ties konverto el popola apenaŭ socie tolerebla danco, al universala konata kaj ŝatata muzikstilo. Li ne nur kantis, sed ankaŭ komponis parton de sia repertuaro, inter kiuj "Mi Buenos Aires querido" (Mia kara Bonaero), "El día que me quieras" (La tagon kiam vi amos min), "Volver" (Reveni) aŭ "Por una cabeza" (kiu havas version en Esperanto, kun titolo *"Pro nur unu kapo"*, kantita de Alejandro Cossavella). Dum sia kariero li vendis milojn da diskoj kaj aperis en pluraj filmoj.

Liaj restaĵoj troviĝas en la tombejo *La Chacarita* en Bonaero, kaj ankoraŭ estas tre populara en Argentino, kie famas la diro ke li *ankoraŭ pli kaj pli bone kantas*.

## Filmoj 
* *Flor de durazno* (1917)
* *Encuadre de canciones* (1930)
* *Luces de Buenos Aires* (1931)
* *Espérame* (1933)
* *La Casa es seria* (1933)
* *Melodía de Arrabal* (1933)
* *Cuesta abajo* (1934)
* *El Tango en Broadway* (1934)
* *El día que me quieras* (1935)
* *Cazadores de estrellas* (1935)
* *Tango bar* (1935)

## Vidu ankaŭ 
* Carlos Gardel (metroo de Bonaero)

Kategorio:Mortintoj en aviadilaj akcidentoj
Kategorio:Argentinaj kantistoj
Kategorio:Tango
Nikolaj Gogol

**Nikolaj Vasiljeviĉ GOGOL** (, ; naskiĝis la 1-an de aprilo 1809, Soroĉinci, Mirgoroda distrikto, Poltava gubernio, la Rusia imperio  — mortis la 4-an de marto 1852, Moskvo, la Rusia imperio) estis rusia kaj ukraina verkisto.

Li devenis el malriĉa ukraina nobela familio. Lia patro *Vasil Hohol* (1777-1825) verkis ukrainlingve teatrajn skeĉojn kaj poemojn. Gogol travivis sian infanaĝon en nobela bieno *Vasilievka*, gimnaziojn li vizitadis en Poltavo kaj Niĵino. En 1828 li transloĝiĝis al Peterburgo.
Post nesukcesaj literaturaj komencoj li vojaĝis tra Germanio, post la reveno li vane klopodis fariĝi aktoro, sed li sukcesis kiel ŝtata oficisto. Kiam li fariĝis fama verkisto, li instruis en knabina patriotisma instituto kaj kiel helpa profesoro de historio en Peterburga universitato. En 1831 li konatiĝis kun Puŝkin.

Lia komedio *La Revizoro* estis inter la unuaj libroj tradukitaj de Zamenhof en Esperanton.

En 2009 okaze de la ducentjariĝo de lia nasko, okazis polemiko kaj en Rusio kaj en Ukrainio, ĉar ĉefe naciismaj sektoroj profitis, ke Gogol devenis el ukraina origino kaj verkis en la rusa por respektive defendi lian rusecon aŭ lian ukrainecon. Dmitrij Cibulevskij pri tio skribis en *Monato*: Sendube Gogol reprezentas kaj la rusan, kaj la ukrainan literaturojn. Lia genio sufiĉis por en ambaŭ okazoj fariĝi vere elstara kaj neimitebla.

## Verkaro 
* *Vesperoj sur novalo proksime de Dikanka* (1831)
* *Vij *(1835)
* *Taras Bulba* (1835)
* *Rakonto, kiel kverelis Ivan Ivanoviĉ kun Ivan Nikiforoviĉ *(1835)
* *Revizoro* (1836)
* *La nazo* (1836) en gazeto *Sovremennik*
* *Edziĝo* (1842)
* *Шинель*, (*Palto*) (1842)
* *Portreto*
* *Notlibro de frenezulo*
* *Malvivaj animoj* (1835)

### En Esperanto aperis 
* La Ukraina nokto (tr. K. Boguŝeviĉ, Lingvo Internacia 15/1906, p. 435)
* La frenezulo (originala komedieto en unu akto, tr. Devjatnin)
* Skribaĵoj de frenezulo  (tr. N. Z. Osjmak, 2003)
* Maja nokto aŭ la dronintino (tr. Romano Frenkel, 1911)
* Malvivaj animoj (tr. Vladimir Vyĉegĵanin, Sezonoj, 2001), 32-a volumo de la prestiĝas serio Oriento-Okcidento, 224 paĝoj,
* La mateno de aferisto (tr. A. Arumov. 1911)
* Portreto (tr. Andreo Fiŝer. 1911)
* La revizoro (tr. L.Zamenhof, 1907)
* Taraso Bulbo (tr. de Paŭlo Moĵajev, XII ĉapitro aperis en La Kancerkliniko, 2006, n-ro 120)
#### Recenzoj
Pri *Portreto*

## Citaĵoj 
## Galerio 

|
Dosiero:Gogol3.jpg|
Dosiero:Monumento di Nikolay Gogol (Villa Borghese, Roma, Italia).jpg|
Dosiero:Nicolas Gogol.jpg

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* 2361 Gogol

## Eksteraj ligiloj 
* Kinoversio de *La Revizoro* (1952) kun Esperantaj subktestoj
* (Malvivaj animoj)
* (Nokto ĉe la villo) 
* (Palto)
* (Revizoro)

Kategorio:Rusiaj poetoj
Kategorio:Rusiaj publicistoj
Kategorio:Rusiaj literaturkritikistoj
Kategorio:Rusiaj dramistoj
Kategorio:Rusiaj verkistoj
Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Kategorio:Ruslingvaj verkistoj
Kategorio:Poetoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Verkistoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Rusiaj monarkiistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio
Kategorio:Mortintoj en Moskvo