Halle (Saale)

**Halle ĉe Saale**  - laŭ statuto la oficiala nomo estas Halle (Saale) - estas urbo en meza Germanio, situanta borde de la riveroj Saale kaj Blanka Elster. Ĝi estas la plej granda urbo de la federacia lando Saksio-Anhalto kaj unu el la tri administraj centroj de ĝi. Halle havas la statuson de eksterdistrikta urbo, kaj plene ĉirkaŭiĝas de la Distrikto Saale.
Najbaraj pli grandaj urboj estas Lepsiko ĉirkaŭ 30&nbsp;km sudoriente, Magdeburgo, ĉirkaŭ 90&nbsp;km norde, Dresdeno, ĉirkaŭ 130&nbsp;km oriente kaj Berlino, ĉirkaŭ 148&nbsp;km nordoriente.

Halle famas kiel "kultura ĉefurbo" de Saksio-Anhalto pro sia riĉa kultura vivo. Halle estas la sidejo de la universitato Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg, kies parto en Wittenberg estas unu el la plej unuaj universitatoj en Eŭropo. Ankaŭ la fama scienca asocio Leopoldina kaj du aliaj altlernejoj hejmas en la urbo. Halle estas grava kruciĝo de fervojoj (ekde 1838).

Dum la mezepoko, la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso.

En la GDR-tempo Halle estis forte influata de la ĉirkaŭanta kemia industrio. Ekde 1989 la malpurigado de la naturo per kemiaĵoj el la industrio ege reduktiĝis. La industrio nun orientiĝas al novaj teknologioj - ekzemple en *Heide Süd* (urboparto de Halle, "erikejo suda") kaj sur *Weinberg* (urboparto "vitejo") en novaj industriaj parkoj.
Ankaŭ firmaoj pri novaj mediaĵoj kreskis. En Halle troviĝas la plej malnova ĉokoladfarejo *Halloren* (antaŭe David kaj filoj). En 2004 ĝi festas sian 200-jariĝon. Aliaj grandaj firmaoj de nutraĵindustrio en Halle estas *Kathi* (bakaĵoj - pretaj kaj duonpretaj) kaj *Krüger* (kafo, koncentraĵoj por fari trinkaĵojn).

En la jaro 1890 Halle havis pli ol 100.000 loĝantojn, pro tio ĝi fariĝis grandurbo. Okcidente de la rivero Saale estis konstruata nova loĝurbo Halle-Neustadt (Halle-Novurbo), kiu havis eĉ proprajn administrajn instituciojn. Post la unuiĝo de la du germanaj ŝtatoj oni ankaŭ unuigis ambaŭ urbojn. Tiam vivis 316.000 homoj en Halle. Dum la lastaj jaroj multaj homoj forlasis la urbon (ĉefe por serĉi laboron en la okcidenta parto de Germanio). Nuntempe la nombro de la loĝantoj stabiliĝas.

## Famuloj rilataj al Halle 
* Albert Giese, arĥitekto
* Friedrich August Eckstein, filologo
* Friedrich Hoffmann, kuracisto kaj ĥemiisto
* Friedrich Wilhelm Gesenius, filologo
* Georg Friedrich Händel, komponisto
* János András Segner, scienculo
* Johann Friedrich Struensee, medicinisto kaj politikisto
* Johann Gottfried Gurlitt, pedagogo
* Johann Karl Eduard Schwarz, teologo
* Karl Franz Buddeus, juristo kaj politikisto
* Karl Müffling, oficiro
* Margot Honecker, politikistino kaj edzino de tirano

## Vidindaĵoj 
* Bestoĝardeno monta
* Eichendorff-benko
* Burgo Giebichenstein
* Geiseltal-muzeo
* Händel-domo
* Jahn-groto
* Kastelo Moritzburg
* Katedralo de Halle
* Kirko Nia kara Sinjorino (Marktkirche)
* Kirko Sankta Maŭrico
* Kirko Sankta Ulriko (koncertejo)
* Turo ruĝa kun kariljono

## Amaskomunikiloj 
*Mitteldeutsche Zeitung* estas germana regiona gazeto. Ĝi fondiĝis en Halle (Saale) kaj havas sian centran redakcion tie. Gazetaj eldonoj ekde la 14-a de novembro 1876 aperas ĉiun lundon ĝis sabaton, ĝis la 16-a de marto 1990 je la nomo Die Freiheit ("la libero") kiel komunisma publikaĵo kaj post ties fondo kiel distrikta organo de la ŝtata unueca partio SED.

## Servoj publikaj 
* Franckesche Stiftungen
* Operejo je Halle
* Universitato de Halle
La Universitato Marteno Lutero de Wittenberg-Halle - germane *Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg* estas kune en la urboj Wittenberg kaj Halle (Saale) de la federacia lando Saksio-Anhalto. Ĝi estis fondita en 1817, per kunigo de la universitato Wittenberg de la 18-a de oktobro 1502 kaj la universitato Halle de la 1-a de julio 1694.

## Galerio 

Dosiero:Halle(Saale) Opernhaus asv2024-04 img1.jpg|operejo
Dosiero:Halle Saale Steintorvariete.jpg|Steintor-varieteo
Dosiero:Wasserturm-Nord Halle.jpg|akvoturo en Halle
Dosiero:Halle3.jpg|foirplaco kun kirko

## Vidu ankaŭ 
* S-Bahn Mitteldeutschland
* Silberhöhe (Halle)
* Tramtransporto en Halle (Saale)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj paĝoj 
* Paĝoj universitataj 

Kategorio:Halle (Saale)
Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto
Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Saksio-Anhalto
Kategorio:Hansourboj