open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kvarko

**Kvarkoj** estas 6 partikloj, el kiuj hadronoj estas konstruitaj. Ili formas strukturnivelon de materio.  Neŭtrono kaj protono estas formitaj de la kvarko de la unua generacio (d-kvarko kaj u-kvarko). Dua kaj tria generaciaj kvarkoj (la 4 aliaj) estas pli pezaj, formas malstabilajn partiklojn kaj disfaliĝas en unua-generaciajn kvarkojn.

Ĉiuj kvarkoj havas spinon ½, kaj rilate elektran ŝargon, kelkaj kvarkoj havas 1/3 kaj aliaj 2/3 (se −1 estas la ŝargo de elektrono). Kvarkoj estas influataj de forto nomata kolorforto, studata en la Kvantuma kromodinamiko.

## Historio 
En 1964 la fizikistoj Murray Gell-Mann kaj George Zweig, sendepende unu de la alia, elpensis modelon kiu klarigas la hadronojn, bazite sur partikloj, kiujn Gell-Mann nomis "kvarkoj". Komence temis pri nur tri specoj de kvarkoj, nomataj tri "gustoj" far la fizikistoj, sed nun estas ses specoj de "gustoj" (vidu ĉi-malsupre).
En la modelo de kvarkoj, mezonoj estas komprenataj kiel konsistantaj el kombino de kvarko kaj kontraŭkvarko, dum barionoj estas komprenataj kiel konsistantaj el kombino de tri kvarkoj de diferaj kolorŝargoj.

centra
Laŭdire Gell-Mann kreis la nomon "kvarko" laŭ frazo el la verko Finnegans Wake de James Joyce (*three quarks for Muster Mark*).

## Specoj de kvarkoj kaj iliaj kombinoj 
Kvarkoj havas du proprecojn nomatajn gusto kaj kolorŝargo, kaj laŭ tiuj proprecoj ekzistas kvarkoj en ses variantoj laŭ gusto kaj en 3 variantoj laŭ kolorŝargo.

### Specoj de kvarkoj laŭ gusto 
U-kvarko aŭ "supra"; d-kvarko aŭ "suba"; s-kvarko aŭ "stranga"; c-kvarko aŭ "ĉarma"; b-kvarko aŭ "bela"; kaj t-kvarko aŭ "vera" (iam nomita "timida", ĉar ĝi estis la lasta eltrovita kvarko).

### Elektraj ŝargoj kaj masoj de kvarkoj 
### Specoj de kvarkoj laŭ kolorŝargo 
"Ruĝa", "verda" kaj "blua".

### Kombinoj 
Neŭtrono estas bariono de kvarka formulo "udd" (tio estas: konsistanta el unu u-kvarko plus du d-kvarkoj, kaj protono estas bariono de kvarka formulo "uud" (tio estas: konsistanta el du u-kvarkoj plus unu d-kvarko; kaj simile por aliaj barionoj, ĉiu estas triopo de kvarkoj: Ekzemple, bariono **Σ**+ havas kvarkan formulon "uus" (du u-kvarkoj plus unu s-kvarko); bariono **Σ**− havas kvarkan formulon "dds" (du d-kvarkoj plus unu s-kvarko); mezono **K**+ konsistas el unu u-kvarko plus unu anti-s-kvarko); mezono **K**− konsistas el unu anti-u-kvarko plus unu s-kvarko), kaj tiel plu.

## Eksteraj ligiloj 
*  [Ekzisto de la kvarkoj (de Pierre-Erik Isabelle, Philippe MacKay, Laurie Rousseau-Nepton kaj Simon Viel , Universitato Laval(https://eo.wikipedia.org/wiki/Universitato_Laval), Kanado)] 

Kategorio:Subatomaj partikloj
Kategorio:Kvantummekaniko
Kategorio:Fiziko
Nebulkaptilo

eta|
**Nebulkaptilo** estas retaĵo, en kiu kondensas nebulogutoj, por akiri daŭran trinkakvoprizorgon. Tiu tekniko iĝis konata pro ties establo en la ĉilia vilaĝo Chungungo en la 4-a regiono, 73&nbsp;km norde de la urbo La Serena.

La dezerta nebulo (hispane camanchaca) trafas ĉe monta kresta trapasejo nome El Tofo la retaĵon en alto (super marnivelo) de 900 m kruce al la dominanta ventodirekton. La gajnata akvo fluas tra konduka sistemo al la vilaĝo. Tio igis la fiŝistan vilaĝon sendependa je akvotransporto.

La konstruo de la unuaj nebulkaptiloj okazis en 1987 kaj pli poste per financa apogo de Eu kaj Kanado. En 2003 per apogo de la aŭstarala ambasadejo de Ĉilio, oni instalis novan nebulkaptilon en Chañaral en Atakama-Dezerto. Pliaj troviĝas en Peruo (Las Cuchillas), Namibio, Nepalo, Gvatemalo, Haitio.

## Eksteraj ligiloj 
* angle pri teknikaĵoj).
* Teksto pri projekto Chungungo en magazino "Mare", Nr. 45.
* Internetpräsenz www.fogquest.org

Kategorio:Ĉilio
Kategorio:Akvo
Koncerto

**Koncerto** estas muzika kunveno en koncertejo, sporthalo ks., dum kiu oni ludas plurajn kantaĵojn aŭ instrumentajn akomponaĵojn.

Koncerto povas estis laŭ tipo ankaŭ solokoncerto.

## Bildaro 

Dosiero:Classical spectacular10.jpg|eta|180px|Klasika koncerto en *Rod Laver Arena*, Melburno
Dosiero:Adolph Menzel - Flötenkonzert Friedrichs des Großen in Sanssouci - Google Art Project.jpg|eta|180px|Frederiko la Granda flutante en la plezurkastelo Sanssouci, el Adolph Menzel

## Vidu ankaŭ 
* Muzika festivalo
* Spontankoncerto
* Recitalo


Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Nebulo

eta|nebula maro
**Nebulo** estas fenomeno en la vetero, kiu kreiĝas kiam tavolo de humida aero malvarmiĝas rapide. Kiel reago al tio, la aero iĝas densa pro etaj akvogutetoj kiel en nubo, kaj videbleco iĝas malbona ĝis la nebulo tute disipas. La nebulo povas esti konsiderita speco de malaltaltituda nubo kaj estas forte influita per korpoj de akvo kaj topografio, kaj la forto de la vento. La nebulo ankaŭ povas esti kreita kiel rezulto de homa agado, ekzemple ŝipo, motora transporto kaj milito.

Ĉiam estas akvovaporo en la aero, ĉie sur la Tero, kaj ĉe la polusoj kaj en dezertoj. La temperaturo determinas la kvanton de akvovaporo kiu povas esti en la aero. Malvarma aero povas teni malpli da akvovaporo ol varma aero. Kiam la relativa humideco estas pli alta ol 75%, la humido kondensiĝas. Same kiel nuboj formiĝas, akvovaporo komencas kristaliĝi en mikroskopaj gutetoj. Tiuj gutoj rompas la lumon trairantan ilin kaj tial limigas vidadon. La koloro de ĉi tiuj vaporoj aperas blanka, ĉar kiam la sunaj radioj trapasas ilin, la akvogutoj rompas egale, kaj kiam la disaj radioj de la suno atingas niajn okulojn, ni ricevas blankan koloron kiel rezulto de la kombinaĵo de ĉiuj rompitaj radioj. Ju pli alta estas la procento de humideco en la aero, des pli granda estas la disvastigo de la radioj kaj la vidkapablo estas difektita. Kutime la humideco estas pli alta matene ĉar la aero estas ankoraŭ pli malvarma ol nokte kaj tial la videbleco estas kutime malpli bona. Je tagmezo la temperaturo altiĝas kaj la videbleco pliboniĝas.

Kiel amaso de densa akva vaporo formiĝanta en malsupra atmosfero (nubo super la tero), ĝi malklarigas la vidon kaj tiel povas kaŭzi problemojn en la trafiko. Oni parolas pri nebulo, se oni vidkapablas malpli ol je unu kilometro (ĉe brumo oni vidas pli fore ol 1 km).

La nebulo estiĝas per precipito de akvovaporo el la aero. La estiĝo dependas de la kvalito kaj kvanto de la kondensigaj kernoj. La urboj, industria ĉirkaŭo produktas multon da kondensigaj kernoj, tiel tie oftas la nebul-estiĝo.
Nebulo nomiĝas ankaŭ apenaŭ travidebla aerosol-riĉa aero. Tiun ĉi artan nebulon oni uzas dum koncertoj por distri aŭ dum militaraj agoj por kaŝi sin.

Kiam la humido atingas 100%, la akvaj partikloj en la aero multiĝas kaj kreskas. Ĉi tiu malsekeco iĝas nebulo. Kiam la grandeco de la partikloj atingas centonon de milimetro kaj la denseco atingas centojn da partikloj po centimetro, formiĝas nubo, la nebulo.

Nebulkaptilo estas retaĵo, en kiu kondensas nebulogutoj, por akiri daŭran trinkakvoprizorgon.

Fumnebulo estas miksaĵo de fumoj, nebulo kaj diversspecaj poluaĵoj.

Nebulozo estas astronomia objekto kiu aperis, por la unuaj astronomoj, kvazaŭ "makuleto da nebulo".

## Proverboj 
Ekzistas proverboj pri nebulo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Bildaro 

Golden Gate Bridge at sunset 1.jpg|
Furtwangen Jan 05 fog GHB.jpg|
Fog in Israel03.jpg|
Staudammkrone Lünersee 2.JPG|
Frankfurt, Friedrich-Ebert-Anlage in the fog.jpg|Grunda nebulo en Frankfurto

## Referencoj 
Kategorio:Meteologio
Ĉarumo

300ra|dekstra|eta|Nuntempa ĉarumo.
[dekstra|eta|Antikva ĉarumo por [torfo.]]
**Ĉarumo** (aŭ **manĉareto**) estas transportilo, hom-energie movita, uzita ĉefe en konstruejoj, en bienoj, en ĝardenoj, k.s. Bone adaptita al neglataj terenoj (tamen sen tro akraj deklivoj), ĝi ebligas transportadon de sufiĉe pezaj ŝarĝoj, uzante la principon de leviloj, kaj de translokado de pezo (translokado de pezocentro al vertikaleco de la apogpunkto).

## Teknologia analizo 
### Ĉefa funkcio, difino 
Ĉarumo respondas al "bezono" «Pligrandigi la kapablecon transporti diversajn objektojn fare de nur unu homo, laŭ krudaj vojoj».
Ĝi estas do teknika objekto, de la kategorio «transportilo».
Rimarko: kiel kvazaŭ ĉiuj teknikaj objektoj, ĝi ne konsistigas la nuran solvon al tiu bezono, same, ĝi ne entenas en si mem sian ĉefan funkcion, kaj do povas esti uzata por tute aliaj celoj...

### Konsistigo de la solvo "ĉarumo" 
**Ĉarumo** konsistas el kvin partoj :
300ra|maldekstra|...
# **Framo**: laŭ nomo: fram-funkcio (apogilo kaj kunigilo de la aliaj partoj).
# **Timonetoj**: ebligas prenon, movadon kaj stiradon de la tuto. Ĝi konsistigas la uzanto-interfacon.
# **Ŝarĝujo** (kesto, kuvo, specifa ekipaĵo...): Il-funkcio. (Oni nomas il-funkcio, la funkcion de la parto kiu plenumas la ĝeneralan funkcion de la tuto).
# **Rul-sistemo**: ebligas moveblan apogon kun minimuman froton dum transportado.
# **Piedoj**: konsistigas kun la rado, apog-poligonon , kiu ebligas ekvilibritan staton dum ne transportadaj periodoj (ekz. dum ŝarĝado).

## Notoj 
Kategorio:Transportaj rimedoj movataj per homa forto
Kategorio:Ĝardenaj iloj
Kategorio:Ĉaroj
Marcel Duchamp

**Marcel DUCHAMP** (naskiĝis la 28-an de julio 1887, mortis la 2-an de oktobro 1968) estis franca/usona artisto kies verko kaj ideoj konsiderinde influis la evoluojn de post-Dua Mondmilita okcidenta arto, kaj lia konsilo al modernaj kolektantoj helpis formi la artismojn de la Okcidenta arta mondo. Lia influo daŭris en la dudek unuan jarcenton.

Li estas la plej ofte asociata kun la movadoj de Dada kaj Superrealismo, tamen li apenaŭ partoprenis en la movado de Dada en Parizo post partopreni en la movado de Dada en Novjorko, kaj lia partopreno en la Superrealisma movado estis malantaŭ la scenoj.

Kelkaj mil libroj kaj artikoloj provas interpreti la verkon kaj filozofion de Duchamp, sed en intervjuoj kaj lia skribaĵo, li nur aldonis al la mistero. La interpretoj interesis lin kiel iliaj propraj kreadoj, kaj kiel respeguliĝoj de la interpretantoj.

"Fontano" estas "preta" skulptaĵo kreita de Marcel Duchamp en 1917; temas pri pisejo el blanka porcelano mezuranta 23,5 cm je 18 cm kaj alteco de 60 cm. Ĉi tiu verko, en la ĝenro de ŝoka arto, estas konsiderita unu el la plej kompleksaj verkoj en moderna arto, ĉar ĝi ŝajnas malhavi realan enhavon. Ĝi igas la spektanton demandi "Kio estas arto?" Aŭ "Kio meritas esti arto?".

## Vidu ankaŭ 
* Grupo de Puteaux
* Kubismo
* Ora Sekcio
* Skolo de Puteaux
* Objekto trovita
* Fontano

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.understandingduchamp.com  
* http://www.marcelduchamp.net 
* http://www.marcel-duchamp.com  
* http://www.toutfait.com 

Kategorio:Francaj pentristoj
Kategorio:Usonaj pentristoj
Kategorio:Dadaistoj
Kategorio:Avangardismo
Kategorio:Kubistoj
Ante Gotovina

**Ante GOTOVINA** (naskiĝis la 12-an de oktobro 1955 en Pasman apud Zadar) estas iama kroata generalo.

Li en aĝo de 18 aliĝis al la franca Fremdula Legio. Post la trejnado, li partoprenis kiel ano de la elita taĉmento en bataloj de Ĝibutio, Ĉado, Zairo, Ebur-Bordo. Li eksiĝis el la Legio en 1978 kaj per la franca pasporto travojaĝis la tutan mondon kaj setlis en suda Francio. Oni kondamnis lin trifoje pro ŝtelo, homforrabo, ĉantaĝo. Li estis en prizono unu jaron pro ŝtelo de juveloj. Meze de 1991 li revenis al Kroatio, kie li iĝis nomumita brigada generalo. Dum 1993–1996 li estis komandanto de la militara distrikto de Split. Lin nomumis Franjo Tudjman – tiama kroata prezidento – ĉefinspektoro de la armeo, post la fulmomilito (Ŝturmo) por okupo de Krajino.

Lin pensiigis posteulo de Tudjman, Stjepan MESIC en oktobro de 2000.

Ĉar dum la okupo de Krajino, la kroata armeo murdis senkulpulajn civitanojn, lin forte volis aresti la IKK. Tio sukcesis la 7-an de decembro 2005 sur la Kanarioj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.antegotovina.com 
* http://www.un.org/icty/cases-e/cis/gotovina/intro-e.htm
* http://www.un.org/icty/indictment/english/got-ii010608e.htm
* http://www.rfi.fr/actufr/articles/072/article_40330.asp

Kategorio:Kroatoj
Kategorio:Kroataj generaloj
Kategorio:Kroataj krimuloj
Eŭrovido-Kantokonkurso 1984

La 29-a Eŭrovido-Kantokonkurso okazis la 5-an de majo 1984 en Luksemburgo (Luksemburgo). Post multaj jaroj kiam la konkursoj okazis en marto aŭ aprilo, ekde nun ili estis aranĝataj en majo.
La konkurso en Luksemburgio estis prezentata de Desirée Nosbusch.

Denove la venkinta kanto, *Diggi-loo diggi-ley* de Herreys (Svedio), ne uzis grandajn vortojn, kiel en 1968 ("La, la, la…"), 1975 ("Ding-a-dong") kaj 1978 ("A-Ba-Ni-Bi")…

## Finalo 
## Faktoj 
* Malnova vizaĝo: Mary Roos (1972, Germanio)
* La tri viroj de Herreys portis oro-kolorigitajn botojn dum la prezentado.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la Eŭrovido-Kantokonkurso 


1984
Kategorio:Muziko en 1984
Kategorio:Kulturo de Luksemburgo
Kategorio:1984 en Eŭropo
Kategorio:1984 en Luksemburgo
Sacavém

**Sacavém** estas portugalia urbo kun 3,81 km².

Ĝi situas en okcidenta Portugalio (38° 47' N, 09° 06' U Mapo), ĉe la rivero Taĵo, kai havas 17.659 loĝantojn (censo de 2001).

Ĝi estas konata pro sia manfarita porcelano.

## Bildaro 

Dosiero:Ponte Vasco da Gama Portugal.jpg
Dosiero:Igreja de Nossa Senhora da Vitória.jpg
Dosiero:Antigo Convento de Nossa Senhora dos Mártires e da Conceição.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Sacavém (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jfsacavem.pt 
* http://www.minhaterra.com.pt/template/frames.php?intNivelID=3276
* https://web.archive.org/web/20040713150601/http://www.geocities.com/sacavem24
* http://clientes.netvisao.pt/sacavem1

Kategorio:Urboj de Portugalio
Max Jacob

**Max JACOB** (naskiĝis la 12-an de julio 1876 - mortis la 5-an de marto 1944) estis franca poeto, pentristo, verkisto kaj kritikisto de la movado de superrealismo.

Li naskiĝis en Quimper, Bretonio, Francio. Li studis en la Kolonia Lernejo de Parizo, sed li lasis ĝin en 1897 por arta kariero. Sur la Bulvardo Voltaire, li dividis ĉambron kun Pablo Picasso, kiu prezentis lin al Guillaume Apollinaire, kiu prezentis lin al Georges Braque. Li iĝus bona amiko de Jean Cocteau, Christopher Wood, kaj Amedeo Modigliani, kiu pentris lian portreton en 1916. Li ankaŭ amikiĝis kaj kuraĝigis la artiston Romanin, alinomite Jean Moulin, la francan politikiston kaj estontan gvidanton de la Rezistado.

Jacob, kiu havis judajn originojn, diris ke li havis vizion de Kristo en 1909, kaj li konvertis al katolikismo. Sed, malgraŭ liaj esperoj, lia nova religio ne povis malembarasi lin de liaj samseksemoj. Pri tiuj deziroj li unufoje diris, "Se Ĉielo atestas miajn beda&#365;rojn, Ĉielo pardonos min por la plezuroj, kiuj &#285;i scias esti malvolontaj." Aĉe fama por lia peza drinkado, Jacob diris ke li kuniĝis en la arta komunumo en Montparnasse por "peki honte." En 1915, li eniris ebrie la entombigon de la amatino de Picasso, Eva Gödel kaj provis delogi la kondukiston de la ĉerkveturilo.

Max Jacob estas konsiderata grava ligo inter la Simbolistoj kaj la Superrealistoj, kiel oni povas vidi en lia prozaj poemoj *Le cornet à dés* (Skatolo de ĵetkubo, 1917) kaj liaj pentraĵoj, kies ekspozicioj estis en Novjorko en 1930 kaj 1938.

Liaj skribataj verkoj inkluzivas la romanon *Saint Matorel* (1911), la versoj *Le laboratoire central* (1921), kaj *Le défense de Tartuffe* (1919), kiu temas iliajn filozofian kaj religian sintenojn.

Eventuale li devus movi al Saint-Benoît-sur-Loire, Loiret, kie li kaŝis sin dum la Germana okupacio de la dua mondmilito. Naske Juda, la frato de Jacob estis deportita al Auschwitz kaj lia fratino Mirthé-Léa kaj ŝia edzo estis deportitaj, kie la Nazioj murdis ilin. 24-an de februaro, 1944, Max Jacob ankaŭ estis arestita fare de gestapo kaj ili metis lin en la malliberejo de Orléans. Ili translokis lin al retenejo en Drancy por transporto al koncentrejo en Germanio. Tamen, li suferis de bronka pneŭmonio, kaj li mortis en la Drancy deportejo 5-an de marto.

Unue enteriĝis en Ivry, post la fino de la milito en 1945 liaj restaĵoj estis translokitaj al la tombejo ĉe Saint-Benoît-sur-Loire en la departemento de Loiret.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.max-jacob.com 
* http://www.rusmuseum.ru/eng/exhibitions/?id=140&i=4&year=2003&pic=4  
* http://maxjacob.free.fr 

Kategorio:Superrealismo
Kategorio:Francaj poetoj
Kategorio:Francaj pentristoj
Materiiĝoj en Mantes

**Materiiĝoj en Mantes** estas libro de Jules Thiébault, lanĉita en unua eldono en 1925, pri okazaĵo en la domo n-ro 23 de la strato Maurepas en Mantes (Seine-et-Oise), Francio.

Ĉiun sabaton, dum sinsekvaj monatoj, je la dudeka kaj duono, en la naŭetaĝa salono de la domo de gesinjoroj Alexandre, aperas propakorpe kun karno kaj ostoj, laŭ natura amplekso, iu fraŭlino mortinta jam de pli ol kvin jaroj, kiu estis ilia unika filino, Madeleine Alexandre.  Oni vidas ŝin, oni tuŝas ŝin, oni aŭdas ŝin. Poste, la ĉiusemajnaj aperoj ĉesas dum sama daŭro de unu monato necesa por ke la estigantaj elementoj povu sufiĉe ripozi; poste denove la samaj fenomenoj ripetiĝas kun karakteroj de spontaneo kaj sendependeco.Aliaj spiritoj, krom Madelene, materiiĝis, tiel farante la kunsidoj en Mantes, la plej belaj kaj riĉaj manifestiĝoj de la spiritoj. 

El tiuj, kiuj feliĉis partopreni en la kunsidoj, troviĝis Sro. Thièbault, ankaŭ esperantisto. El la notoj de li faritaj li verkis ĉi tiun libron. Li prezentis ankoraŭ observojn pri la spiritoj, kiuj sin prezentis, citante la tagon de liaj elkarniĝoj, kaj ilia faraĵojn kiam enkarnaj. En la raporto, li prezentas al ni inkluzive desegnaĵoj pri la ĉambro, kie okazis la manifestiĝoj. En la lasta ĉapitro, li prezentas per klara kaj objektiva lingvaĵo la sciencajn konkludojn kaj la praktikajn konkludojn.
## Recenzoj
Kategorio:Spiritismaj libroj
Transkomuniko

**Transkomuniko** estas provo krei teĥnikon, kiu permesus la interkomunikon kun mortintoj uzante elektronikajn aparatojn. Iuj esploristoj uzas sonregistrilojn, radioaparatojn, televidilojn kaj eĉ komputilojn, speciale preparitajn por kapti la signalojn el spirita mondo. Tiu ideo ne estas nova, Edisono kaj Michael Faraday partoprenis tian esploradon kaj penis krei aparatojn por la kontakto kun mortintoj.

Kategorio:Spiritismo
Kategorio:Postmorto
Malaperintaj urboj

Malaperitaj (aŭ perditaj, sed ofte retrovitaj) urboj estas tiuj urboj (plej ofte temas pri urboj, ĉar nur ties nomojn heredis la historio), kiuj pro natura katastrofo estis forlasitaj aŭ neniiĝis aŭ la loĝantoj forlasis ĝis pro persekuto, atako aŭ alia kaŭzo. Ofte okazas miksado de realeco kaj mito kiel ĉe la plej konata loko Atlantido.

Se la urboj estis forlasitaj pro ekonomiaj kaŭzoj, la urboj iĝas fantomurboj.

## Malaperintaj urboj de la amerika indiana kulturo 
Tiuj lokoj estas forlasitaj plej ofte pro kulturaj aŭ ekonomiaj kaŭzoj.

### Inkaurboj 
* Maĉupikĉuo
* Vilcabamba

### Majaurboj 
* Calakmul en Honduro
* Chichén Itzá en Meksiko, Jukatanio
* Copán
* Koba
* Naachtun
* Palenque
* Tikal
* Vidu ankaŭ la liston de majaaj ruinoj

### Olmekurboj 
* La Venta en Tabasco, Meksiko
* San Lorenzo Tenochtitlán en Veracruz, Meksiko

### Aliaj indianaj urboj 
* Cahokia (Usono)
* Teotiŭakano (antaŭazteka urbo)
* Tiahuanaco (urbo el la antaŭ-inka-epoko (Bolivio))

### Neindianaj urboj en Ameriko 
* L'Anse aux Meadows (Vikinga urbo en Kanado, vidu ankaŭ Vinlandon)

## Eŭropo 
* Pompejo kaj
* Herkulano
* Damasia (ĉe la lago Ammersee, Germanio)
* Dunwich (Anglio)
* Halen (Germanio, borde de la rivero Rejno, proksime de Duisburg)
* Haithabu (borde de la Balta Maro, Germanio)
* Helike (Grekio)
* Kaupang (Norvegio)
* Kiteĵ (regiono Niĵnij Novgorod, Rusio)
* Niedam ĉe Rungholt (vidu sube)
* Old Sarum (Wiltshire, Anglio)
* Ramsee (Bavario, Germanio)
* Reric (Vikinga setlejo ĉe la orientmara Mecklenburg)
* Rungholt (Norda Maro, Germanio)
* Tartezo (Suda Hispanio)
* Vineta (Balta Maro, Germanio)

## Afriko 
* Granda Zimbabvo en Zimbabvo
* Perdita urbo de Kalaharo en Sud-Afriko

## Aliaj 
* Petra (urbo)
* Tell Hamoukar
* Furukaŭa, Japanio
Futbala Mondpokalo 2006

La **18a Vira Futbala Mondpokalo** estis sporta okazaĵo de la federacio FIFA kiu okazis en Germanio ekde la 9-a de junio ĝis la 9-a de julio 2006. Sud-Afriko, Brazilo, Maroko, kaj Anglio estis aliaj landoj kiuj kandidatiĝis por organizi ĝin.

La konkurso havis du fazojn: unue la teamoj de 32 landoj konkursis en grupoj de po kvar teamoj, kaj en ĉiu grupo restis la du plej bonaj, do entute 16 teamoj. Poste en la **"finala fazo"** unue ludis po du teamoj el tiuj 16, parigitaj laŭ antaŭe difinita sistemo (la **okon-finaloj**), do restis 8 gajnantoj, sekve interbatalis tiuj 8 teamoj (la **kvaron-finaloj**), el tio restis 4 gajnantoj, el kiuj po du interludis en la **duon-finaloj**, kaj - post kiam la perdintoj el tio elbatalis la trian lokon - la gajnintoj el la duon-finaloj komparis siajn fortojn en la **finalo** en la Olimpika stadiono de Berlino.

Por la futbala mondpokalo en 2006 **unuafoje** kvalifikiĝis la teamoj de Angolo, Ĉeĥio, Ebur-Bordo, Ganao, Togolando, Trinidado kaj Tobago kaj Ukrainio.

## Mapo de konkursantaj landoj 
centre|600ra

## Grupoj 
La grupoj estis elektitaj la 9-an de decembro 2005 en Leipzig, parte hazarde, sed certigante ke en ĉiu grupo troviĝu kaj fortaj kaj malfortaj teamoj, kaj ke ĉiu grupo enhavu teamojn el diversaj kontinentoj.

[eta|160ra|la [televida turo de Berlino dum la Futbala Mondpokalo 2006]]

Notu, **kiam kiuj** matĉoj okazis en **kiu** urbo. La menciitaj horoj indikas la komencon laŭ la loka tempo (t.e. UTC+2).

En la sekvaj tabeloj aperas la jenaj mallongigoj:

* Lj = totalaj matĉoj **l**udita**j**
* G = totalaj matĉoj **g**ajnitaj
* E = totalaj matĉoj **e**galitaj
* P = totalaj matĉoj **p**erditaj
* GP = totalaj **g**oloj **p**or
* GK = totalaj **g**oloj **k**ontraŭ
* GD = **g**ola **d**iferenco (GP-GK)
* Pj = totalaj **p**oentoj akumulita**j**

### Grupo A 
### Grupo B 
### Grupo C 
### Grupo D 
### Grupo E 
### Grupo F 
### Grupo G 
### Grupo H 
## Finaloj 
### Okonfinaloj 
### Kvaronfinaloj 
### Duonfinaloj 
### Matĉo pri la 3-a loko 
### Finalo 
## Vidu ankaŭ 
* Futbala Mondpokalo
* FIFA

## Eksteraj ligiloj 
* paĝo de la federacio FIFA pri la mondpokalo de 2006 (plurlingve)
* la tiam tre detala esperantlingva "Kanalo Mondpokalo" de la retejo Ĝangalo bedaŭrinde jam ne atingeblas, ankaŭ ne arkive
* kaj *fifaworldcup.com*, la tiamaj oficialaj paĝoj de la Mondpokalo 2006 (en naŭ naciaj lingvoj) same ne plu atingeblas, ankaŭ ne arkive

Kategorio:Futbala Mondpokalo
Kategorio:Futbalo en Germanio
Kategorio:Futbalo en 2006
Kategorio:2006 en Germanio
Erupcio

**Erupcio** povas esti:

* **vulkana elsputo**, vidu en Erupcio (vulkano);
* **suna elsputo**, vidu en Erupcio (suno);
* apero de makuloj, aknoj, veziketoj kaj similaj fenomenoj sur haŭto, vidu en Erupcio (medicino)
Tagmanĝo

eta|Tagmanĝo: fiŝo, terpomoj kaj legomo

**Tagmanĝo** estas ĉiuspeca tagmeza manĝo. La tempo kaj la daŭro de tagmanĝo dependas de la kultura kaj individua kutimoj.

La varma, abunda ofte kunvianda ĉefmanĝo de la tago okazas en la mez-eŭropaj landoj inter la 11-a kaj la 14-a horoj. Kontraŭe la vespermanĝo estas ofte malvarma facile digestebla. Tiun kutimon ŝanĝis la laborejoj, kie oni ne ĉiam trovas lokon por manĝi varman tagmanĝon. Ĉe familioj, kiuj devas dumtage manĝi malvarme (lunĉo), oni manĝas vespere abundan, varman manĝon, kvankam tio estas tute ne saniga afero antaŭ la enlitiĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Matenmanĝo
* Frutagmanĝo
* Kolaziono
* Vespermanĝo

Kategorio:Manĝoj
Lunĉo

La vorto **lunĉo** havas plurajn signifojn:

*Intermanĝeto, precipe antaŭtagmeza intermanĝeto
*Malpeza tagmanĝo en landoj, kie matenmanĝo kaj vespermanĝo estas ne tro malproksimaj kaj abundaj
*Kutima tagmanĝo

Ĉar la vorto "lunĉo" estas plursenca kaj facile anstataŭigebla per kunmetaĵoj (intermanĝeto, tagmanĝeto, tagmanĝo), multaj esperantistoj konsideras ĉi tiun vorton evitinda. 

## Vidu ankaŭ
* Lunĉujo
Nanumanga

**Nanumanga** aŭ **Nanumaga** estas ovo-forma atolo-insulo kaj distrikto en la oceania insulŝtato Tuvalo. Ĝia areo estas 3 km². En ĝi estas tri lagunoj, de kiuj la plej granda, Vaiatoa, havas kvar insuletojn. La loĝantaro sur Nanumanga en la jaro 2004 estis 418. Ĝia sola vilaĝo  estas trovebla en la okcidento de la insulo.

Kategorio:Insuloj en Tuvalo
Vespermanĝo

**Vespermanĝo** estas tiu manĝo, kiun oni konsumas vespere en tempo kaj daŭro de la kultura kaj individua kutimo.

La varma ĉefmanĝo okazas en Mezeŭropo dum tagmanĝo, la vespermanĝo inter la 18-a kaj 20-a horoj (ofte malvarma). Pro la ŝanĝiĝintaj laborejaj kondiĉoj, eĉ en tiuj landoj iĝas ĉefmanĝo la vespera manĝo, kio cetere ne estas saniga afero antaŭ enlitiĝo.

En aliaj kulturaj rondoj, la ĉefa manĝo de la tago estas plej ofte la vespermanĝo.
* Tiel ekzemple en Usono, kie oni tagmeze nur *lunĉas* (manĝas picon, sandviĉon, ktp.) kaj vespere la tuta familio manĝas abunde. 
* En sudaj landoj, oni manĝas varme nur je ĉirkaŭ la 21-a horo.

## Vidu ankaŭ 
* Matenmanĝo
* Tagmanĝo

* Frutagmanĝo
* Kolaziono

Kategorio:Manĝoj
Kalakmulo

**Kalakmulo** (Calakmul) estis unu el la plej potencaj majaurboj. Kalakmulo estis politika konkuranto de Tikal, kio dividis la majaojn en du disputgrupon. Florada tempo de Kalakmulo estis inter 200 kaj 700 p.K.

En jaro 1931, la urbon remalkovris la usona arkeologo Cyrus Lundell.

En la malnovaj tekstoj, la urbo estis nomata „Kaan“ aŭ „Reĝlando de la serpentoj“.

Tie vivis pli ol 30.000 homoj kaj estis konstruitaj pli ol 5.000 konstruaĵoj. Kalakmulo etendiĝis sur areo de ĉirkaŭ 30&nbsp;km2 kaj havis pli ol 100 konstruaĵegojn. La plej granda piramido havas la flankan longon de 140 m.

La urbo troviĝas en ĉirkaŭ 300&nbsp;km sudoriente de Campeche (Meksiko).

## Vidu ankaŭ 
* Malaperintaj urboj
* Majaoj
* Listo de majaaj ruinoj

Kategorio:Majaaj ruinoj en Meksiko
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Meksiko
Kategorio:Arkeologio
Kategorio:Malaperintaj urboj
Jacob Zuma

**Jacob Gedleyihlekisa ZUMA** (naskiĝinta la 12-an de aprilo 1942 en Inkandla) estas sudafrika politikisto. Ekde la 9-a de majo 2009 li estis la prezidanto de la Respubliko Sudafriko, ante rezignacio 14-an de februaro 2018. Antaŭe li de 1999 ĝis junio de 2005 estis vicprezidanto de la lando. Ekde la 18-a de decembro 2007 li estas partiestro de la Afrika Nacia Kongreso(ANK). Li apartenas al la etno de zuluoj. 

Jacob Zuma plenkreskis en la regiono Kwazulu-Natal inter malriĉaj cirkonstancoj. Post frua morto de la patro, la familio ne havis monon por lernejvizito de Jacob, kiu faris tiam provizorajn laborojn por sin vivteni. En la aĝo de 17 aliĝis li al ANC (1959). Post ties malpermeso en 1960, li restis aktiva pri organizado kaj en 1962 aniĝis en Umkhonto we Sizwe ("Lanco de la nacio"). Li estis jam en 1963 arestita kun 45 aliaj samideanojn kaj oni punis lin je 10-jara prizono, kiun li pasigis sur la insulo Robben. Post liberiĝo, li revenis al Natal kaj restis aktiva tie en la kaŝita anti-apartiga movado. En 1975 li forlasis la landon kaj partoprenis en la organizaĵo de la ekzilmovado en Svazilando kaj Mozambiko. En 1977 li iĝis ano de Ekzekutiva Komitato de ANC kaj en 1984 ĉefreprezentanto de ANC en Mozambiko. En 1987 li devis forlasi Mozambikon kaj veturis al Lusako (Zambio), kie troviĝis la ĉefejo de ANC. En 1990 li partoprenis en la organizado de oficialaj traktadoj inter la sudafrika registaro kaj ANC. Samjare iĝis li ĉefo de ANC en Natal kaj sekvajare en la unua Partia Kongreso (post denova permeso) ĝenerala vicsekretario de ANC. Post la elektoj en 1994, iĝis li ano de provinca registaro en Kwazulu-Natal. En 1997, oni elektis lin al vicprezidanto de ANC kaj en 1999 vicprezidento.

La 2-an de junio, la financa konsilisto de Zuma (nome Schabir Shaik) estis juĝita je 15-jara prizono. La proceso kaŭzis demision de Zuma la 14-an de junio.

En decembro de 2005, amikino de la Zuma-a familio akuzis lin je seksa perforto, kiam ŝi tie pasigis nokton komence de novembro. Post jura proceso tre atentata de la naciaj amaskomunikiloj, li estis juĝata nekulpa.

En septembro 2021, la Suda Afrika Konstitucia Tribunalo mordeme malakceptis la peticion de eksa prezidanto Jacob Zuma por inversigi sian verdikton kondamnante lin al 15 monatoj da malliberejo pro justeco-malestimo.

Kategorio:Sudafrikaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Sudafriko
Eŭrovido-Kantokonkurso 1985

La 30-a Eŭrovido-Kantokonkurso okazis la 4-an de majo 1985 en Göteborg (Svedio). La vesperon prezentis Lill Lindfors, kies distranta akto restos en la memoro de la Eŭrovido-amantoj: Antaŭ la atribuaĵo de poentoj ŝi perdis la malsuperan parton de sia robo. La amuzanta solvo: Ŝi "replenigis" la robon solvante kelkajn nodojn sur la supera parto, kiujn permesis la kombinaĵo de nova parto!

La konkurso elportis la unuan venkon por Norvegio: Hanne Krogh kaj Elisabeth Andreassen, sub la nomo de Bobbysocks gajnis kun *La det swinge*.

## Finalo 
## Faktoj 
* Multaj malnovaj vizaĝoj: Ireen Sheer (1974 por Luksemburgio, 1978 por Germanio), Yizhar Cohen (venko en 1978 por Israelo), Mariella Farré (1983, Svislando), Al Bano & Romina Power (1976, Italio) kaj Hot Eyes (1984, Danio).

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la Eŭrovido-Kantokonkurso 


1985
Kategorio:Muziko en 1985
Kategorio:Kulturo de Svedio
Kategorio:Gotenburgo
Kategorio:1985 en Svedio
Seksatenco

eta|240ra|Arta bildigo de seksperforto (ĉ. 1830)
eta|La ofteco kaj tendencoj de la seksperfortoj je 100 mil da personoj en kelkaj landoj laŭ statistiko de UN, dum la jaroj 2003–2011
**Seksatenco** aŭ **Stupro** estas *provo* havi seksajn rilatojn kun iu persono kontraŭ ties volo, per fizika aŭ psikologia rimedo.

**Seksperforto** estas *trudo* sekskunigi per forto.

Malgraŭ la malsamaj difinoj de la du terminoj, ili estas foje uzataj kiel sinonimoj.

La difino de seksatenco povas multe ŝanĝi laŭ la regiono aŭ la tempo; sed nuntempe oni ĝenerale konsentas, ke ĉia seksa penetrado, ĉu buŝa, vagina aŭ anusa, de peniso, fingroj, dildo aŭ ia ajn objekto farita per forto, surprizo aŭ minaco estas sekperforto, kaj do leĝe punenda krimago. Altruditaj fipalpadoj aŭ sekstemaj perfortaĵoj sen penetrado, kvankam eble tiom traŭmatigaj kiom perforta seksumado, estas konsideritaj en multaj socioj malpli grava afero, pro la malfacileco certiĝi la objektiveco de atestantoj de tia-tia kazo.

Amoro povas esti spontanea ago kun nevortigita konsento, kaj tiukaze neniel estas atenco. Aliparte, amora ago kun iu ne rigardita responseca de leĝo, kiel malsanuloj, personoj kun mensaj handikapaĵoj, personoj sub povo de psikoaktiva substanco (drogo, ĉu lica ĉu nelica) aŭ persono kiu ne jam trafis plenaĝon, estas ofte konsiderita samrange kaj samgrave kiel seksperforto. Sekskuniĝo kun familia membro oni nomas inceston.

La plej komuna seksatenco estas farita de viroj kontraŭ virinoj. Viroj kontraŭ viroj estas ankaŭ ofta (en Usono, oni taksas ke 20-25% de la malliberigitaj viroj estas viktimoj de seksatenco). Oni kalkulas pli kaj pli da virinoj punitaj pro seksperforto kontraŭ viroj. La  inter virinoj estas ofte silentigitaj, kaj juraj persekutadoj kontraŭ virinoj estas maloftaj, sed tio ne signifas ke ĝi ne ekzistas.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Devigita geedzeco
* Hejma perforto
* Seksa misuzo de infanoj
* Incesto
* Pedofilio
* Sadismo
* Seksa mistrakto
* Seria seksperfortanto

Kategorio:Atencoj
Kategorio:Juro
Kategorio:Kriminaleco
Kategorio:Perforto
François Randin

**François RANDIN** (naskiĝis la 20-an de oktobro 1951 en Svislando) estas svisa esperantisto kaj filmisto.

Li komencis filmi, kiam li 14-jaraĝis. Ekde 1980, kiel filmisto de la polico de Laŭzano, li realigis multajn filmojn en la franca, sia patrina lingvo. La plej fama el ili nomiĝas *La kokideto (Le Petit poussin)* kun la tre konata aktorino Madeleine Robinson en 1986.

Li esperantiĝis en 1995 kaj komencis krei filmojn en esperanto. Li starigis en Laŭzano filmkompanion nomitan Nandir, subtenita de la Laŭzana Esperanto-Societo. La filmisto instruas la internacian lingvon en sia urbo, ankaŭ per kurso en video realigita de li.

Kategorio:Svisaj esperantistoj
Eŭrovido-Kantokonkurso 1986

La 31-a **Eŭrovido-Kantokonkurso** okazis la 3-an de majo **1986** en Bergen (Norvegio). Ĝin prezentis *Åse Kleveland*.

La atribuaĵo de poentoj produktis denove surprizon: Post la lasta vico en 1985, nun estis la sola venko por Belgio en la historio de la konkurso kun la kanto *J’aime la vie* de Sandra Kim (13 jaroj, la plej juna venkantino en la historio). Kun la venko de Belgio nun ĉiuj sep landoj de la 1-a kantokonkurso 1956 havis almenaŭ unu venkon en la poŝo.

## Finalo 
## Faktoj 
* La kanto de Luksemburgio estis la 500-a en la historio de la konkurso.
* 1-a partopreno: Islando
* Malnova vizaĝo: Elpida (1979 por Grekio)
* La nederlanda grupo Frizzle Sizzle kantis nudpiede – kiel Sandie Shaw en 1967 kaj Remedios Amaya en 1984.
* Spiro de la 50-oj kaj 60-oj: Nur francaj kantoj en la 1-a, 2-a kaj 3-a vico.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la Eŭrovido-Kantokonkurso 


1986
Kategorio:Muziko en 1986
Kategorio:Kulturo de Norvegio
Kategorio:1986 en Norvegio
Kategorio:Bergen
Dinoterio

**Deinoterio** (*Deinotherium* = *terura besto* en la greka), ankaŭ nomata **sarkildentega praelefanto**, formas la plej fruan sukcesan branĉon de la fosiliaj rostruloj.

La sarkildentegaj praelefantoj evoluis antaŭ ĉ. 25 milionojn da jaroj en Afriko. Ili estis komence pli malgrandaj, sed postaj specioj atingis eĉ la alton de 3,6–4 m. Kiam - komence de la mioceno, antaŭ 17,5 milionoj da jaroj - estiĝis kontinenta ligo inter Eŭrazio kaj Afriko, la sarkildentegaj tramigris eĉ Eŭropon. Oni trovis fosiliojn dise en Eŭropo, sed komence oni pensis, ke temas pri grandega tapiro. Nur pli poste evidentiĝis, ke la dentegoj staras ne supren sed suben kaj temas pri praelefanto.

Ĝia karakterizaĵo estis tiuj suben-starantaj dentegoj (longaj eĉ 1,5 m), kiujn ĝi uzis por kapti branĉojn kaj arbetojn.

## Bildaro 

Deinotherium Skelton.jpg|
Deinotherium giganteum.jpg
Deinotherium Warsaw.jpg
Stamp of Moldova 347.gif|
Dinotherium.jpg

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dinotherium.de.vu  La malkovro de *terurbesto* de Eppelsheim

Kategorio:Rostruloj
Kategorio:Formortintaj mamuloj
Eŭrovido-Kantokonkurso 1987

La 32-a Eŭrovido-Kantokonkurso okazis la 9-an de majo 1987 en Bruselo (Belgio). Ĝin prezentis Viktor Laszlo.

Unuan fojon en la historio artisto gajnis duan fojon: Sep jarojn post sia venko en 1980 por Irlando Johnny Logan gajnis denove, ĉi tiun fojon kun *Hold me now* kaj estis tiele kortuŝita ke poste li ne povis plu kanti.

## Finalo 
## Faktoj 
* Nova rekordo pri la numero de partoprenantaj landoj: 22
* Malnovaj vizaĝoj: Gary Lux (1985, Aŭstrio) kaj Wind (1985, Germanio).
* 0 poentoj por Turkio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la Eŭrovido-Kantokonkurso 


1987
Kategorio:Muziko en 1987
Kategorio:Kulturo de Bruselo
Kategorio:1987 en Belgio
Port Harcourt

**Port Harcourt** estas urbo en Niĝerio. Ĝi estas la ĉefurbo de federacia ŝtato Rivers kaj havas ĉirkaŭ  loĝantojn (stato 1-an de januaro 2005). Port Harcourt estas unu el la 23 lokaj registaraj areoj en Rivers. 

## Geografio 
* **Koordinatoj:**  
Port Harcourt situas sude de la lando, en la Niĝera Delto. Ĉefŝoseo kaj fervojo kuras al Enugu, krome estas ĉefvojo al Owerri kaj aliaj malpli gravaj vojoj.

## Historio 
La urbo estis fondita en 1912 de la britoj sur la triba teritorio de Ijaw. Ĝi estis nomata post Lewis Vernon Harcourt, brita ŝtata sekretario pri la koloniaj aferoj de 1910-1915.

En 1995 oni ekzekutis la verkiston kaj civitjuriston Ken Saro-Wiwa en Port Harcourt

## Ekonomio 
La urbo havas gravan marhavenon kaj validas ankaŭ kiel naftourbo.

## Klimato 
Port Harcourt situas en tropika zono. La temperaturo varias inter 21-33 °C. Jare pluvas pli, ol .

## Vidu ankaŭ 
* Listo de milionurboj

Kategorio:Urboj de Niĝerio
Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Marhavenaj urboj
The Black Eyed Peas

**The Black Eyed Peas** [ˌblækaɪdˈpiːz] estas multikultura alternativa hiphopa grupo el Los-Anĝeleso, Usono.

## Muzika kariero 
La kunfondintoj estas Apl De Ap kaj Will.i.am, kiuj konatiĝis en 1989, en gimnazio en la breakgrupo Tribal Nation. Ĉar ilin interesis pli la hiphopo ol la danco, ili fondis la bandon Atban Klann (*Atban* estis *A Tribe Beyond A Nation* ~ tribo malantaŭ la nacio), en kies nomo subskribis la kunfondintoj sian unuan diskokontrakton en 1992 ĉe Ruthless Records, diskoetikedo de Eazy-E. Ilia albumo ne estis publikigita, ĉar la pozitivaj kaj pacaj tekstoj ne estis konvenaj por imiĝo de Ruthless Records.

Post kiam Eazy-E en 1995 mortis je aidoso, aniĝis en la grupo Taboo kaj formiĝis Black Eyed Peas. La rapantoj kaj brekdancantoj viroj – kun akompano de viva muziko - tre populariĝis en kluboj de Los Angeles, tiel atentis pri ili la albumeldonejo Interscope. La debuta albumo estis publikigita en 1998 *Behind the Front* ĉe Interscope Records, kiun bone akceptis la muzikaj kritikistoj.

La dua albumo aperis en 2000 kun titolo *Bridging The Gap* kun gastmuzikistoj kiel De La Soul kaj Macy Gray.

Ili atingis la veran mondsukceson en 2003 per la albumo *Elephunk* kun la kantistino Fergie. Ekde tiam la bando estas unu el la plej ŝatataj dank'al la unuopaĵoj eltiritaj el la albumo *Where is the love*, *Shut Up*, *Hey Mama* kaj ''Let's get it started*.

En 2005 ili publikigis sian kvaran albumon kaj duan kun Fergie, *Monkey Business*. El tiu albumo oni eldonis la sukcesojn *Don't Phunk With My Heart* kaj *Don't lie*. En la sama jaro la grupo kunlaboris en pluraj duetoj ekzemple en la kanzono *Mas Que Nada* kun la brazila kantisto Sergio Mendes publikigita en 2006.

Post tri sukcesaj jaroj la grupo malaperis dum preskaŭ kvar jaroj. En 2009 la grupo revenis per la albumo *The End*, el kiu oni eltiris evidentajn sukcesojn kiel *I Gotta Feeling*, *Boom Boom Pow*, *Meet Me Halfway* kaj *Rock that Body*. En 2010 la bando publikigis tre rapide ankaŭ la sesan albumon, *The Beginning'', difinita sekvo de l'antaŭulo pro la similaj sonorecoj.

## Diskografio 
### Albumoj 
* 1998 - *Behind the Front*
* 2000 - *Bridging the Gap*
* 2003 - *Elephunk*
* 2005 - *Monkey Business*
* 2006 - *Renegotiations: The Remixes*
* 2009 - *The E.N.D.*
* 2010 - *The Beginning*
* 2018 - *Masters of the Sun Vol. 1*
* 2020 - *Translation*

### Unuopaĵoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo

Kategorio:Usonaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2010-2019
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1995
Eŭrovido-Kantokonkurso 1988

La 33-a Eŭrovido-Kantokonkurso okazis la 30-an de aprilo 1988 en Dublino (Irlando). La prezentantaj paroj estis rekondukataj: La konkurso en Dublino estis prezentata per Michelle Rocca kaj Pat Kenny.

Du partoprenintaj virinoj – ambaŭ kantis en franca lingvo - poste fariĝis muzikaj steluloj: Lara Fabian kaj la kanada Céline Dion kiu gajnis la konkurson por Svislando kun *Ne partez pas sans moi*. Nur unu punkto apartigis ŝin de Scott Fitzgerald (2-a vico).

## Finalo 
## Faktoj 
* Kipro retiris sin ĉar la kanto kiun oni volis elsendi jam estis publikigita antaŭ kelkaj jaroj.
* Malnovaj vizaĝoj: Hot Eyes (1984 kaj 1985, Danio), Dora (1986, Portugalio), Tommy Körberg (1969, Svedio) kaj MFÖ (1985, Turkio).
* "Socrates" estis jam nomo de la greka kanto en 1979.
* Denove 0 poentoj, ĉi tiun fojon por Aŭstrio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la Eŭrovido-Kantokonkurso 


1988
Kategorio:Muziko en 1988
Kategorio:Kulturo de Irlando
Kategorio:Dublino
Kategorio:1988 en Irlando
Juanelo Turriano

**Juanelo Turriano** (1500-1585) estis inventisto el la 16-a jarcento, kiu ellaboris hidraŭlan sistemon (mekanikan akvoaltigilon) por prizorgi vilaon en Toledo (Hispanio) (Faust).

Li estis kortega horloĝisto de Filipo la 2-a.

Lia nomo ankoraŭ vivas en popolverkaĵoj.

Turriano, Juanelo
Turriano, Juanelo
Turriano, Juanelo
Vitruvio

[eta|150ra|la *[vitruvia homo* de Leonardo da Vinci]]
**Vitruvio Poliono** () (ĉirkaŭ 90-10 a.K) estis romia arkitekto kaj inĝeniero. Li verkis inter 25-23 a.K. deklibran verkon kun titolo "De architectura" (*Pri Arkitekturo*). La verkon li dediĉis al imperiestro Aŭgusto.

La unuaj sep volumoj okupiĝas pri la konstruado, la 8-a pri la akvoprovizado, kanaloj, akveduktoj, la 9-a pri la tempomezuro (sunhorloĝoj, akvo-horloĝoj), la 10-a pri maŝinoj, inkluzive militistaj.

Lia verkaro estis pionira siatempe, kaj dum multaj postaj jarcentoj inspiris artistojn verki ilustraĵojn al la origine senbilda verko. La supozeble plej fama el tiuj verkoj estas la vitruvia homo de Leonardo da Vinci.

## En Esperanto 
Aperis en Antologio Latina, vol.2, paĝ. 547-549, etaj ekzemplaj tekstoj kune kun bildo pri akvopumpilo.

Kategorio:Arkitekturaj teoriistoj
Kategorio:Universalaj kleruloj
Kategorio:Romiaj arkitektoj
Kategorio:Romiaj militverkistoj‎
Kategorio:Verkistoj pri arkitekturo
Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Romiaj militistoj
Kategorio:Romiaj armeinĝenieroj‎
Kategorio:Julio Cezaro
Kategorio:Historio de minado
Kategorio:Homoj de la Gaŭla milito
Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 1-a jarcento
Brielle

Dosiero:Loudspeaker.svg**Brielle** , antaŭe **Den Briel**, estas urbo en la nederlanda provinco Sud-Holando situante sur la insulo Voorne. Ekde 2023 ĝis situas en nove kreita municipo Voorne aan Zee. La antaŭa municipo havis 16.079 loĝantojn la 1-an de junio 2005 kaj havis areon de 31,12&nbsp;km² el kiu 3,63&nbsp;km² esti8s akvo. Krom la urbo Brielle mem la municipo ĝis 2022 enhavis ankaŭ la vilaĝoj Vierpolders kaj Zwartewaal.

Brielle situas je la Brielse Maas (Mozo de Brielle), digbarita parto de la Mozo kiu disvolviĝis al grava distrejo. Ĝi situas oriente de la malnova ŝanelo Brielse Gat (Truo de Brielle). Ĝis 1700 ĉi tiu akvo estis uzita kiel konekto al Roterdamo, poste ĝi sablopleniĝis pro kio la truo estis malpli bone ŝipveturebla. La Goereese Gat (Truo de Goeree) estis alternativo.

## Historio 
Brielle estas malnova urbo; la nomo devenas de la kelta vorto *brogilo* ('enfermita areo, ĉasareo') kaj el la plej malnovaj skribaĵoj montriĝas ke la nuna loko estas 'De nieuwe Briel' (La nova Briel). 'Den ouden Briel' (La malnova Briel) verŝajne situis je alia loko sur la insulo Voorne. Longtempe la urbo estis la sidejo de la grafoj de Voorne. Ĝis ĉi tiu sinjora bieno en 1371 estis aldonita al Holando. Brielle havis sian propran havenon kaj komercis kun la Baltmara areo. La urbo eĉ havis sian propran faktorion en Svedio.

En 1572 la akvogeŭzoj ekokupis la urbon, La fakta komenco de la ribelo kontraŭ Filipo II. Oni celebris ĉi tiun historian fakton ĉiujare je la 1-a de aprilo. Lernejinfanoj rememoras ĉi tiun fakton per la frazo:

:"*Op 1 april verloor Alva zijn bril*" ("*Je la 1-a de aprilo Alva perdis Den Briel-on*")

Ankaŭ dum la nokto antaŭ la 1-a de aprilo estas la "Kalknacht" (Kalknokto).

Dum la okazintaĵoj en 1572 la geŭzoj murdis kelkajn romkatolikajn ekleziulojn, La Martiroj de Gorcum. Ekde tiam Brielle ankaŭ estas pilgrimejo.

En 1585 Brielle fariĝis angla posedaĵo: reĝino Elisabeto akiris ĝin, kune kun Vlissingen, kiel garantiaĵo interŝanĝe de 5000 soldatoj kiuj helpis Nederlandon en la batalo kontraŭ Hispanio. En 1616 la teritorioj revenis al Nederlando.

Brielle estas membro de la Nederlanda Asocio de Fortikaĵourboj.

## Eksteraj ligiloj 
*  de la nova komuna municipo Voorne aan Zee ()

eta|maldekstra|Topografia mapo

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Suda Holando
Kategorio:Municipoj de Sud-Holando
Kategorio:Fortikaĵoj en Nederlando
Joan Miró

**Joan MIRÓ** (naskiĝis  en Barcelono, Katalunio, mortis  en Palma de Majorko, Majorko) estis kataluna pentristo kaj skulptisto.

Miró estis allogata de la arta komunumo, kiu kunvenis en Montparnasse, kaj en 1920 li translokiĝis al Parizo. Tie, influata de la Superrealismaj poetoj kaj verkistoj, li evoluigis sian unikan stilon: organikaj formoj kaj ebenaj bildaj planoj, desegnataj kun preciza linio. Ĝenerale li estas konsiderata superrealisto kaŭze de sia intereso pri aŭtomatismo kaj pro la uzo de seksaj simboloj; superrealismo kaj Dadaismo ja influis la stilon de Miró, sed li malakceptis membrecon en iu ajn arta movado.

Miró mortis en Palma de Majorko.

## Bildgalerio 

Les Fusains.jpg|"Les Fusains": 22, rue Tourlaque, 18-a arondismento de Parizo kie Miró loĝis en 1927
JuanMiroMosaic.jpg|Mozaiko de Miró sur la "Ramblas" de Barcelono
MNCARS Patio Escultura Miro.JPG|"Luna birdo" (1966), skulptaĵo de Miró en Muzeo Reĝino Sofia
Hakone open air museum (10).jpg|Skulptaĵo "Persono" (1972) de Miro en subĉiela muzeo Hakone
Grande Maternite.JPG|"Granda patrineco" de Miró, San Francisko
Fundació Miró P1370077.JPG|Skulptaĵo en Fondaĵo Joan Miró

## Vidu ankaŭ 
* La Farmo (Miró)
* Karnavalo de Arlekeno
* Virino kaj Birdo
* Fondaĵo Joan Miró
* Vikipedio:Tutmonda Konkurso Joan Miró

## Eksteraj ligiloj 
* Joan Miró Art
* Joan Miró en MOMA
* Galerio de Olga: Joan Miró 
* Artcyclopedia, Repertuaro de Interretaj verkoj - Joan Miró
* Vortaro de artistaj subskriboj - Joan Miró


Kategorio:Modernaj pentristoj
Kategorio:Modernaj artistoj
Kategorio:Superrealismaj artistoj
Kategorio:Katalunaj artistoj
Kategorio:Katalunaj skulptistoj
Kategorio:Katalunaj pentristoj
Kategorio:Abstraktismaj pentristoj
Kategorio:Akvafortistoj
Kategorio:Dadaistoj
Kategorio:Skulptistoj de la 20-a jarcento
Eŭrovido-Kantokonkurso 1989

La 34-a Eŭrovido-Kantokonkurso okazis la 6-an de majo 1989 en Palaco de Beaulieu en Laŭzano (Svislando). Jacques Descheneaux kaj Lolita Moreno prezentis la vesperon.

La EBU enkondukis novan regulon: Se du kantoj havos la saman altan nombron de poentoj post la atribuaĵo de poentoj, tiam gajnos tiu lando, kiu ricevis pli ofte 12 poentojn. Ĉi-tiu regulo uziĝis en la konkurso de 1991…

Du artistoj (Nathalie Pâque kaj Gili Netanet) havas nur 12 jarojn. Tia fakto meditigis la EBU kaj decidigis ke ekde 1990 la partoprenantoj devos havi almenaŭ 16 jarojn. La vespero finiĝis per surprizo: Post multaj malsukcesaj partoprenoj Jugoslavio elportis sian unuan kaj solan venkon: la kroata muzikgrupo Riva venkis kun *Rock me*.

## Finalo 
## Faktoj 
* La svislanda grupo Furbaz kantis en romanĉa lingvo.
* Denove 0 poentoj: Ĉi tiun fojon estis Islando.
* Nathalie Pâque estis la plej juna artisto en la Eŭrovido-historio. La vesperon de la konkurso, ŝi havis 11 jarojn kaj 360 tagojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la Eŭrovido-Kantokonkurso 


1989
Kategorio:Muziko en 1989
Kategorio:Kulturo de Svislando
Kategorio:Laŭzano
Kategorio:1989 en Svislando
Liza Umarova

**Liza UMAROVA** naskiĝinta la 12-an de marto 1965, estas la plej populara ĉeĉena kantistino nuntempe. Malgraŭ tio ŝi estas tiom malriĉa, kiom antaŭ populariĝo, ĉar ĉiuj ŝiaj diskoj estas "piratitaj" — ŝi enspezas neniun tantiemojn, male ŝi ŝparas el ŝiaj magraj enspezoj, por povi pagi la registradon de ŝiaj kanzonoj. Sed ŝi diras, ke ŝi ne volas esti riĉa, ke tio malbone influus ŝian inspiron. Ŝi estas foje nomita la Édith Piaf de Ĉeĉenio.

Ŝi prikantas la suferojn kaj esperojn de la nuntempaj kompatindaj loĝantoj de sia lando. Sed ŝi ne subtenas ajnan flankon de la milito.

Ŝi nun loĝas en Moskvo. Sed ankaŭ tie suferas la rasismon de la ekstremdekstruloj, kaj estis atakita kun ŝia filo en la stratoj de Moskvo.

Kategorio:Ĉeĉenaj kantistoj
Kategorio:Rusiaj popkantistoj
Akcidento

Ne konfuzu kun Akcidenco
----eta|Trafika akcidento
**Akcidento** estas ĝenerale okazaĵo ne antaŭvidita, ne planita aŭ ne esenca.

Filozofie, akcidento estas eco de aĵo, kiu ne apartenas al ĝia difino, t. e, okaza, abstraktebla eco de objekto aŭ fenomeno, kiuj povas konservi sian esencon ankaŭ sen ĝi.

En ĉiutaga lingvaĵo, **akcidento** estas malfeliĉa okazaĵo, kaŭzanta materiajn aŭ korpajn damaĝojn. Tio okazas pro iu abrupta neatendita, nekutima kaj senintenca evento.

Oni povas dividi la akcidentojn laŭ la okaza medio (hejma akcidento, trafika akcidento, laborakcidento, sportakcidento). Akcidentoj kun tre gravaj sekvoj nomiĝas katastrofoj.

Pro asekura celo ekzistas pli malvasta senco de akcidento (legu: asekuro pri akcidento).

## Legu ankaŭ 
* Trafika psikologio
* Unua helpo
* Katastrofoj ĉe aviado
* Katastrofoj de kosmoesploro
* Katastrofoj de marŝipado
* Katastrofoj de enlanda ŝipado
* Katastrofoj sur relparoj
* Katastrofoj en strata trafiko
* Katastrofoj en industrio kaj centraloj
** Katastrofoj de kemia industrio
** Mineja akcidento
* Nukleaj akcidentoj
* Pontoakcidentoj
* Kolapso de sendturoj