open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tigulio

**Tigulio** estas la plej orienta parto de la Metropola Urbo Ĝenovo (eksa provinco de Ĝenovo) en Ligurio.
Ĝia teritorio etendiĝas inter la Golfo Paradizo kaj la valo Bisanjo okcidente, la Trebbia valo kaj la valo de Aveto norde, la Vara valo kaj la La Specja Riviero oriente, kaj inkludas la marbordajn komunumojn Portofino, Santa Margherita Ligure, Rapallo, Zoagli, Chiavari, Lavagna, Sestri Levante kaj Moneglia kaj la komunumojn de la valoj Fontanabuona, Sturla, Graveglia kaj Petronio.

Laŭ loĝantaro la ĉefaj urboj estas Rapallo (29 796 loĝantoj), kaj Chiavari (27 494 loĝantoj).

## Geografio 
La **Golfo de Tigullio**, estas malgranda golfo ĉe la orienta riviero de la Ĝenova Golfo, en la Ligura Maro. Ĝi etendiĝas de Portofino ĝis Punta Manara. La Golfo inkludas la maran parkon de Portofino.

## Historio 
La liguroj vivis ĉi tie jam antaŭ 2800 jarojn; ili frue komencis utiligi platojn de la loka ardeza ŝtono por tegoli iliajn simplajn ŝirmejojn, kaj pro tio ili iĝis konataj kiel **Tegolataj**, (Tegulata, kiu poste iĝis Tegulia, kaj fine Tigullia); tio okazis unue ĉe la nuna Sestri Levante, (**Segesta Tigulliorum**, en la latina); je la fino la nomo **Tigullio** etendiĝis al la nuna teritorio inter Portofino ĝis Punta Manara, kaj ĝia landinterno.

## Esperanto en Tigulio 
En Tigulio estas aktiva kultura asocio aliĝinta al la Itala Esperantista Federacio, la Grupo Esperanto-Tigulio (GET). 

La grupo kunigas esperantistojn el pluraj urbetoj de la teritorio nomata Tigullio (elp. Tiguljo), kun la celo disvastigi en la teritorio la konon kaj la utiligon de la lingvo Esperanto.

La sidejo de la grupo estas en Chiavari.

## Eksteraj ligiloj 
* http://esperantotigullio.altervista.org/ 

Kategorio:Geografio de Italio
Ŝtonurbo (Zanzibaro)

**Ŝtonurbo** (, ) estas la historia urboparto de Zanzibaro, la ĉefurbo de la samnoma insularo Zanzibaro, kiu estas parto de nuna Tanzanio. La malnova urbo sidas sur duoninsulo triangulforma ĉe la okcidenta bordo de la insulo, kun areo de 96 hektaroj.

Ĝi estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko en la jaro 2000, estante unu el la plej gravaj urboj de la svahila kulturo. Ĝi estas la naskiĝurbo de la fama Freddie Mercury, kantisto de la muzikgrupo Queen.

[centra|eta|naskiĝdomo de [Freddie Mercury]]

## Vidu ankaŭ 
* Listo de mondaj heredaĵoj en Tanzanio

Kategorio:Zanzibaro
Kutamakuo

La regiono **Kutamakuo** (*Koutammakou*) troviĝas en la regiono Kara, nordoriente en Togolando, kaj etendiĝas ankaŭ al la najbara Benino. Ĝi estas la teritorio de la batamariboj (ankaŭ nomataj Katammariba aŭ Temberma), kie troviĝas la famaj turoformaj domoj el argilo, nomataj *takiento*, unikaj en Afriko kiuj iĝis simbolo de Togolando. En tiu kultura pejzaĝo el 50.000 hektaroj, la naturo estas forte ligita al la ritaro kaj kredo de la loĝantaro, kiu harmonie uzas ĝiajn rimedojn; pro tiaj kialoj ĝi estis aldonita al la listo de Monda heredaĵo de Unesko en 2004.

La *takientoj* estas cirklaj kaj ĝenerale duetaĝaj; ili estas kronitaj de grenejo farita el koto el preskaŭ sferoforma. Ili povas havi platan kovraĵon aŭ esti rekovritaj de pajlo, konusforme. La tuto de la loĝejo konsistas ĉiam el grenejo, kaprostalo kaj korto uzata por religiaj ceremonioj. La vilaĝo Nadoba estas bone konata ekzemplo kaj allogaĵo de la turistoj, kiu inkluzivas aliajn ceremoniejojn. Ĝi ankaŭ havas fortikaĵojn, rokojn, inicejojn kaj subterajn tombojn.
4999 MPC

'*4999 *MPC''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi ricevis kiel nomon la akronimo "MPC" por Minor Planet Circular, (aŭ "Minor Planet and Comets"): perioda gazeto eldonita de la Minor Planet Center je la dato de ĉiu plenluno. Ĝi publikigas la astronomiajn observojn, la orbitojn kaj la efemeridojn de la asteroidoj, de la kometoj kaj de iuj naturaj satelitoj. Ĝi ankaŭ anoncas la novajn nomojn de la planedetoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987
La atestanto

**La atestanto,** origine hungare *A tanu* estas la plej sukcesa **malpermesita** hungara filmo en Hungario. La origina hungara titolo ortografie estas malĝusta, tial komprenu: *A tanú*. En 1981 oni prezentis ĝin en Francio, kie 32 landoj aĉetis ĝin. Tiutempe jam ankaŭ en Hungario ĝi estis videbla sen propagando. En fino de la socialismo ankaŭ la Hungara Televizio prezentis la filmon.

## Historio 
La historio estis okazanta en 1950 en Hungario, tamen la tuta filmo prezentis ankaŭ la tutan socialismon. La ĉefrolanto estas simpla digogardanto nomata "kamarado Pelikán". La alia ĉefrolanto estas "kamarado ministro" (Zoltán Fábry (reĝisoro)). Malpli gravaj rolantoj estas "kamarado Virág", "kamarado Bástya" kaj "kamaradino Gogolák".

József Pelikán faras sekrete buĉadon de porko, ĉar la familio malsatas. En la sekva tago lia pli frua konatulo, kiu estas ministro, trovas la porkaĵon, tial kamarado Pelikán tuj trovas sin en malliberejo. Post tagoj li havas gravan taskon: estri naĝejon, jam kiel libera homo. Tie li ne rekonas kamaradon Bástya, tial denove li trovas sin en malliberejo. Tio okazas same kelkfoje. Fine kamarado Pelikán ne estas pendumita, kiu estas tiutempe tre bona famo.

La historio mem estis tiel sukcesa, ke oni faris pli novan filmon en 1994 kun titolo *Denove atestanto*.

Nur tiu komprenas la filmon, kiu travivis la socialismon, por aliaj la historio ne estas komprenebla.

## Menciindaj rolantoj 
* Ferenc Kállai - titolrolo/ĉefrolo
* Béla Both (reĝisoro) - kamarado Bástya
* Lajos Őze - kamarado Virág
* Ida Versényi - kamaradino Gogolák
* Zoltán Fábri (reĝisoro) - kamarado ministro
* Lili Monori - filino
* Mária Rákosi - sekretariino de ministro
* Károly Bicskey
* inter la figurantoj György Bálint (aktoro) kaj Sándor Mucsi

Kategorio:Hungaraj filmoj
Reĝaj palacoj de Abomejo

La **Reĝaj palacoj de Abomejo** estas argilkonstruaĵoj starigitaj de la nagooj por iliaj monarkoj ekde la duono de la 17-a jarcento ĝis la fino de la 19-a.
Dek du sinsekvaj reĝoj konstruigis siajn palacojn en la sama urbo ene de murigita ejo. Nur unu el ili, la reĝo Akabo konstruigis ĝin ekstere.

La monumenta aro estis aldonita al la listo de Monda heredaĵo de Unesko kaj en ĝia ruĝa listo. Pro tornado en 1985, la urbo Abomejo estis damaĝita kune kun la palacoj kaj muzeoj.

De tiam, pluraj programoj pri konservado realiĝis por restaŭrado de la monumentoj kiuj estas la lastaj spuroj de la monarkia dinastio. Danke al la konstanta laborado, en 2007, ĝi estis forigita el la ruĝa listo.

## Abomejo en Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venonta ĉiĉerono estas Akenatono kiu montras interesaĵojn el Afriko kaj poste prezentas la venontan ĉiĉeronon nome Sunĝata Kejta; tiu omaĝas la historian gravon de la areo:

## Notoj 
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Benino
Kategorio:Historio de Benino
Totema paliso

[eta|pluraj totemaj palisoj en la parko *Thunderbird Park* de [Viktorio, Brita Kolumbio]]
eta|detalo de totema paliso en Vankuvero
**Totema paliso** estas monumenta skulptaĵo, ĉizita el arbotrunko kaj sekve pentrita. Totemaj palisoj ludas aparte gravan rolon en la totemisma kredo de la indianoj de la okcidenta marbordo de Nordameriko, kaj simboligas la totemajn bestojn kiuj komprenatas kiel emblemoj kaj identigiloj de indiana tribo. Ankaŭ nuntempe ili konsideratas identigaj simboloj de la indiĝenaj popoloj de Nordameriko kaj kiel artaĵoj estas ree aprezataj.

## Etimologio 
La termino "totemo" devenas de la vorto *"odoodeman"* el lingvo de la algonkena lingvaro (probable la oĝibva aŭ aniŝinabeka lingvo) kaj signifas "sia tribo, sia grupo, sia familio" respektive "sia familia emblemo"

## Priskribo 
Totemaj palisoj tradicie plej ofte produktiĝis el ligno de gigantaj tujoj (latine *thuja plicata*, angle *western red cedar*). Origine la arte ĉizitaj, altaj lignaj kolonoj fariĝis en la marbordaj regionoj de Brita Kolumbio. Tie, en la loĝloko *Alert Bay*, ankaŭ troveblas la tutmonde plej alta totema paliso. Ĝi konsistas el tri partoj kaj altas 56,4 metrojn.

## Notoj 
Kategorio:Indiana religio
Glosaro

**Glosaro**, fakte kolekto en alfabeta ordo de vortoj (vortprovizo) konsiderataj maloftaj aŭ malfacilaj en specifa sciokampo kun la difinoj por tiuj vortoj aŭ klarigante la sencon de fremdaj, strangaj aŭ novaj vortoj. Tradicie, glosaro ekaperas ĉe la fino de libro kaj inkludas esprimojn ene de tiu libro kiu estas aŭ lastatempe lanĉita, nekutima aŭ specialigita. Glosaro estas komprenata kiel la kolekto de vortoj en teksto konsiderata malofta aŭ malfacila.

Dulingva glosaro estas listo de esprimoj en unu lingvo kiu estas difinita en dua lingvo aŭ glosita per sinonimoj (aŭ almenaŭ preskaŭ-sinonimoj) en alia lingvo.
Glosaro distingiĝas ankaŭ el leksikono ĉar tiu ĉi entenas la tuton de lingvo kun etendo pli larĝa ol la glosaro, kiu limiĝas al aparta lingva sfero aŭ agadkampo.

## Kernoglosaro 
Kernoglosaro estas simpla glosaro aŭ difina vortaro kiu ebligas difinon de aliaj konceptoj, precipe por novuloj al lingvo aŭ kampo de studo. Ĝi enhavas malgrandan laborvortprovizon kaj difinojn por gravaj aŭ ofte trovitaj konceptoj, kutime inkluzive de idiomaĵoj aŭ metaforoj utila en la kulturo. En komputado, kernoglosaro estas antaŭkondiĉo al kernontologio. Ekzemplo de tiu vidiĝas en mezepokaj filozofiaj kaj teologiaj sumoj.

## Mezepokaj glosaroj 
Se glosaroj, en Eŭropo havis grandan tradicion ekde la antikveco, ili estas niatempe instrumentoj kaj fontoj por la studo de la vulgara latino kaj de la romancaj lingvoj. Ili nun ege interesas lingvistikojn kaj filologiistojn

Kutime oni glosadis merĝene de la teksto. .

Se ekzempli, famis, mezepoke, la glosoj de Abelardo pri la filozofiaj verkoj de Porfirio, Boecio kaj pri la kategorioj de Aristotelo.

Ĝuste Aristotelo en la 21-a ĉapitro de la Poetiko priskribas glosaron kiel tipon de nomo, malsama ol tiu komuna uzata de parolantoj kaj, do, ekskutima por tiuj lastaj.

Ne malpalĉu la informo ke la unua, laŭ la pruvata historieco, glosaro estis tiu de la argilaj tabletoj trovitaj dum la arkeologiaj prifosaĵoj en Ebla (Sirio): ili estas dulingvaj, la loka ŝemida (eblaa) kaj la ŝemida mezopotamia aŭ egipta.

## Vidu ankaŭ 
* Gloso
* Glosaro de baleto
* Glosaro de grafeoteorio
* Leksikografio
* Terminologio

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://en.wikipedia.org/wiki/Glossary Enkonduko al GlossML
* http://glossarist.com/  Listo de diversaj tipoj de glosarioj
* http://www.babel-linguistics.com/resources/glossaries 
* http://www.traduzionechiara.it/glossari.php  Itallingvaj glosarioj
* http://www.matisse.net/files/glossary.html Glosaroj en la vebo

## Aliaj projektoj 
* http://epo.wikitrans.net/Glossary?from=vikipedio kies spuroj gvidis ĉi tiun artikolon

-
-
Kategorio:Leksikografio
Twyfelfontein

**Twyfelfontein** aŭ **Ui-aes** estas arkeologia loko situanta en la regiono Kunene, en Namibio. Ĝi estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko en 2007.

Ĝi estas konata pro la arkeologiaĵoj aĝantaj de pli ol 3000 jaroj. Ĝi havas ĉirkaŭ 2000 figurojn el prahomaj pentraĵoj.

## Galerio 

Image:Twyfelfontein 20.jpg|Rokojs en Twyfelfontein.
Image:Twyfelfontein_landscapes.jpg|Pejzaĝo en Twyfelfontein.
Image:Twyfelfontein 16.jpg|Pliaj desegnoj sur la rokoj de Twyfelfontein.
File:Rock painting in Twyfelfontein3.jpg|Prahoma pentraĵo.
File:Dancing Kudu2.jpg|Prahoma gravuraĵo.

Kategorio:Roka arto
Kakamega

'''''' estas urbo (preskaŭ grandurbo), diocezo kaj universitata urbo de 2006 en Kenjo. Ĝi estas administra centro de distrikto.

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 73.567 en 2012
* Supermara alteco: 1500 m
* Poŝtkodo: 50 100
* Telefonkodo: 00 254 56
* Horzono: UTC + 3

## Geografio 
 situas en okcidenta parto de la lando. Ekvatoro etendiĝas 30, Kisumu 52 km. Apud la urbo estas densa ĝangalo, plejparte netuŝita.

## Loĝantaro 
En la urbo kaj ankaŭ en la ĉirkaŭaĵo precipe vangaoj vivas.

## Historio 
En la 1930-aj jaroj oroministoj havis la urbon, kiel cellokon.

## Ekonomio 
 estas centro de la sukeroproduktado de la lando.

## Trafiko 
 havas flughavenon kaj trairan ĉefvojon el Kisumu, fine estas malpli grava vojo al Ugando.

## Klimato 
 situas tre proksime al la ekvatoro, tamen pro sia konsiderinda alto ĝi havas ne vere tropikan, sed preskaŭ subtropikan klimaton. La averaĝa jara temperaturo varias inter 11-26&nbsp;°C. Jare pluvas ĉ. 2000 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, en januaro kaj februaro pluvas malpli.

## Fontoj 
* Angla, pola kaj serba Vikipedioj
* Mapo

Kategorio:Urboj de Kenjo
4803 Birkle

'*4803 *Birkle''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana amatora astronomo Johann M. Baur elde la observatorio de Chions, en la nordo de Italio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la germanan astronomon Kurt Birkle (1939–2010), direktoron de 1974 al 1998 de la observatorio de Calar Alto (Hispanio), fakulon pri astrofotografio kaj pri la observoj de kometoj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Johann M. Baur
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
Granda Kasteldomo

**Granda Kasteldomo** (, ) estas antaŭa vicdomo konstruita sur la loko de parto de Kastelo de Monmouth en Kimrio. Ĝi estas konstruaĵo listigita Grado I, unu el la 24 vidindaĵoj de la Monmouth Heritage Trail, kaj laŭdire la plej signifa konstruaĵo de la urbo el arĥitektura vidpunkto. La domo situas sur Castle Hill, ekster Agincourt Square en la urbocentro de Monmouth.

Priskribita kiel "domo de grandioza parado ekstere kaj interne", ĝi estis kompletigita en 1673 por Henry Somerset, la 3-a Markizo de Worcester, kiu estis Lordo Prezidanto de la "Konsilio de Kimrio kaj la Markioj". Ĝi poste fariĝis Asiza tribunalo, ĝis la tribunalo translokiĝis al la nova Shire Hall en 1725. Ĝi estis la Stabejo de "Royal Monmouthshire Royal Engineers" (Milicio) ekde la meza 19-a jarcento, kaj entenas la Regimentan Muzeon.

## Galerio 

Image:Great Castle House, Monmouth, 1959 - geograph.org.uk - 64748.jpg|Granda Kasteldomo en 1959
Image:Russian Fortress Gun - geograph.org.uk - 1373958.jpg|Rusaj kanonoj ekster la muzeo
Image:Russian Gun Barrel - geograph.org.uk - 1373967.jpg|Rigardante laŭlonge de paftubo de Rusa kanono
Image:Tank, Monmouth Regimental Museum - geograph.org.uk - 649341.jpg|Buldoza tanko

## Referencoj 
Kategorio:Monmouthshire
Kategorio:Muzeoj en Britio
Kategorio:Konstruaĵoj en Kimrio
Kategorio:MonmouthpediA
Manovo-Gounda St. Floris

La **Nacia Parko Manovo-Gounda St. Floris** estas unu el la afrikaj naciaj parkoj konsideritaj kiel Monda heredaĵo de Unesko ekde 1988; kaj inkluzivita en la Ruĝa listo de Monda Heredaĵo en 1997.

Situanta en la prefektejo Bamingui-Bangoran, de la Centrafrika Respubliko, ĝi havas areon de 1.740.000 ha, en ĝi troviĝas specioj en danĝero je malapero kiel la nigra rinocero, la gepardoj, elefantoj, leopardoj, bufaloj, ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Orient-sudana savano

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Centrafrika Respubliko
Kategorio:Ruĝa listo de Monda Heredaĵo
Kategorio:Naciaj parkoj en Afriko
The Rolls Hall (Monmouth)

**The Rolls Hall** (, ), Whitecross Street, Monmouth, Monmouthshire estas Viktoriana halo, nun publika biblioteko, donacita al la urbo en celebrado de la Ora Jubileo de Reĝino Viktoria fare de John Rolls, la estonta Lordo Llangattock. Ĝi estas konstruaĵo listigita Grado II ekde la , kaj estas unu el la 24 vidindaĵoj de la Monmouth Heritage Trail.

## Referencoj 
Kategorio:Monmouthshire
Kategorio:Bibliotekoj en Britio
Kategorio:Konstruaĵoj en Kimrio
Kategorio:MonmouthpediA
4806 Miho

**4806 Miho** estas malrapide rotacianta asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japanaj astronomoj Akira Natori kaj Takeŝi Urata elde la *Stacio Yakiimo*, en Ŝimizu (kvartalo de Ŝizuoka).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la marborda regiono Miho no Matsubara (japane 三保の松原, aŭ Pinbosko de Miho) en la ĉirkaŭo de Ŝimizu kaj je 3&nbsp;km oriente de la Stacio Yakiimo; fama pro ĝia bela blank-sabla plaĝo, ĝiaj pinboskoj kaj la proksimo de Fuĵi-Monto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takeŝi Urata
Kategorio:Malkovrita de Akira Natori
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Rokpentraĵoj de Kondoa

La **Rokpentraĵoj de Kondoa** estas serio de grotoj en la distrikto Kondoa, regiono Dodomao, en Tanzanio. La grotoj estas plenaj de prahomaj pentraĵoj, kelkaj kun pli ol 3000 jaroj, sed la plimulto havas nur dekon da jarcentoj. La pentraĵoj montras personojn, bestojn kaj ĉas-scenojn. La ŝirmita areo kovras 233.600 hektarojn.

Ĝi estis listigita kiel Monda heredaĵo de Unesko en 2006.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de mondaj heredaĵoj en Tanzanio

## Eksteraj ligiloj 
* UNESCO - Rokpentraĵoj de Kondoa, (angle kaj france).
* TARA - Trust for African Rock-Art ,(angle).

Kategorio:Roka arto
Kategorio:Prahistorio
Dispensario (Monmouth)

La **Dispensario** (, ) estas Georga urba domo kiu estas tre tipa de multaj urbocentraj domoj en Monmouth, Kimrio, datiĝanta el la meza 18-a jarcento, sed kun fru-19-jarcentaj aldonoj. Ĝi staras sur St James' Square, vid-al-vide al Katalpo. La konstruaĵo estis listigita Grado II ekde la .

Newman  nomas ĝin la "ununura konsiderinda domo de la 18-a jarcento" sur St James' Street, kvankam ĝi estas ĉirkaŭita de postaj altiraj fasadoj. Dispensario estis establita ĉi tie en 1857. Tiu ĉi fariĝis la Hospitalo de Monmouth kaj Dispensario, kun naŭ litoj, en 1868, kaj fermiĝis en 1903. La Dispensario estas unu el la 24 vidindaĵoj de la Monmouth Heritage Trail, markita per ceramika Blua Plato sur la muro.

## Referencoj 
Kategorio:Monmouthshire
Kategorio:Konstruaĵoj en Kimrio
Kategorio:MonmouthpediA
Lamu

La **antikva urbo Lamu**, en Kenjo, je 200 kilometroj norde de Mombasa, estas la plej antikva kaj plej bone konservata svahila urbo de orienta Afriko, konservante la tradiciajn funkciojn. Konstruita sur ŝtono el koralo kaj ligno el manglo, la loĝantaro karakteriziĝas pro la simpleco de la strukturaj formoj, riĉigitaj de internaj kortoj kaj lignaj pordoj arte ĉizitaj. Lamu estas la centro de la ĉefaj religiaj festivaloj de Islamo ekde la 19-a jarcento kaj konvertiĝis en grava studcentro de la kulturoj islama kaj svahila.

La urba strukturo de Lamu klare evidentigas la influojn, kiuj kuniĝis dum la jarcentoj, ekde Eŭropo, Arabio kaj Hindujo, uzante la tradiciajn teknikojn por produkti malsaman kulturon. La kresko kaj dekadenco de la havenoj ĉe la orienta marbordo de Afriko estas la interagado de bantuoj, araboj, persoj, hinduoj kaj eŭropanoj, kiu reprezentas la plej altan esprimon de la kulturo en Lamu. La urbo estas Monda heredaĵo de Unesko ekde la jaro 2001.

Kategorio:Urboj de Kenjo
Fortikaĵo Jesuo

La **Fortikaĵo Jesuo** estas fortikaĵo portugala situanta en Mombasa (Kenjo), kiu estis konstruita en 1593 laŭ ordono de la reĝo Filipo la 2-a de Hispanio kaj 1-a de Portugalio, situanta en la insulo Mombasa por protekti la antikvan havenon. De supra vidaĵo ĝi similas al homa formo kaj pro tio ricevis la nomon *Jesuo*.

Inter 1631 kaj 1875 la fortikaĵo estis gajnita kaj perdita en naŭ fojoj disputante la regon sur Mombasa. Ĝi estis deklarita hsitoria monumento en 1958. Hodiaŭ ĝi gastigas muzeon.

La fortikaĵo estis dizajnita de la itala arkitekto Giovanni Battista Cairatti. ĝi estis la unua eŭropstila fortreso konstruita ekster Eŭropo, dizajnita por elteni la pafadon de kanonoj. Hodiaŭ ĝi estas unu el la plej bonaj ekzemploj de la militista portugala arkitekturo de la 16-a jarcento, kiu estis influita de la araboj de Omano kaj la britoj. En 2011, la fortikaĵo estis aldonita al la listo de Monda heredaĵo de Unesko.

Kategorio:Fortikaĵoj
4959 Niinoama

'*4959 *Niinoama'''* estas malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japanaj astronomoj Akira Natori kaj Takeŝi Urata elde la *Stacio Yakiimo*, en Ŝimizu (kvartalo de Ŝizuoka).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro *Taira no Tokiko* (japane 平時子, 1126? – 1185), edzino de Taira no Kiyomori. Ŝi estis nomita *Niinoama* (二位尼) ĉar ŝi prenis la duan rangon (*nii'') post la morto de Kiyomori. Post la batalo de Dannoura, ŝi dronigis sin, kuntrenante en la morton la imperiestron Antoku, sian 7-jar-aĝan nepon.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takeŝi Urata
Kategorio:Malkovrita de Akira Natori
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
Juĝistaj Loĝejoj (Monmouth)

La **Juĝistaj Loĝejoj** (, ), lokitaj sur Whitecross Street, Monmouth, sud-orienta Kimrio, estas konstruaĵo el la 16-a jarcento, kun pli fruaj originoj, sur la rando de St James' Square. Ĝi havas siajn originojn kiel frua 16-jarcenta urba domo, fariĝinta la gastejo 'Labour in Vain' ĉirkaŭ 1756. Ĝi estis uzita kiel Juĝistaj Loĝejoj por la Asizoj de Monmouth antaŭ 1835, kaj kiel Oficira Manĝejo de "Royal Monmouthshire Royal Engineers" en la 1870-aj jaroj. Hodiaŭ ĝi estas privata domo, kun modernaj stalaleaj dometoj konstruitaj en la malantaŭo. Ĝi estas konstruaĵo listigita Grado II kaj estas unu el la 24 vidindaĵoj de la Monmouth Heritage Trail kun Bluaj Platoj.

## Referencoj 
Kategorio:Monmouthshire
Kategorio:Konstruaĵoj en Kimrio
Kategorio:MonmouthpediA
4941 Yahagi

'*4941 *Yahagi'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japanaj astronomoj Kenzo Suzuki kaj Takeŝi Urata elde la "*Stacio Oi*", de la Nacia Observatorio de Japanio, nemalproksime de Tojota.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al rivero Jahagi (japane: 矢作川, *Yahagi-gawa'').

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takeŝi Urata
Kategorio:Malkovrita de Kenzo Suzuki
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1986
Pluvarbara bombako

La **pluvarbara bombako** ), estas arbo en la familio de malvacoj. Loke ĝi estas konata en la dagbana lingvo kiel *vabga* (plurale *vabsi*). La specio estas indiĝena en Okcidentafriko, kie ĝi troviĝas en la pluvarbaroj ekde Sieraleono en la nordokcidento, oriente ĝis Ugando kaj sude ĝis Gabono, tipe ĉe altitudoj de 900 ĝis 1 200 metroj.

Diversaj partoj de la planto estas utiligeblaj por kuracilaj celoj, por nutrado, kiel fonto de vestaĵaj fibroj, por konstrumaterialo, kaj por tinkturfarbo. La fruktoj estas manĝeblaj de bestoj kiel ekzemple *Hyemoschus aquaticus* .

## Priskribo 
Tiu granda afrotropisa arbo atingas altecojn de 40 metroj kaj havas apogilradikojn kun diametro mezuranta ĝis 6 metrojn. La ŝelo estas kovrita de grandaj, konusaj dornoj, speciale ĉe junaj arboj, sed sed tiuj defalas iugrade ĉe pli maljunaj arboj. La branĉoj estas verticile aranĝitaj.

La folioj estas kunmetitaj kaj havas 5 ĝis 9 folioloj kaj 15 ĝis 25 sekundarajn vejnojn. Ili estas fiksitaj sur longaj petioloj kiuj tipe mezuras inter 22 kaj 14&nbsp;cm. La individuaj folioloj estas glatrandaj kaj ankaŭ tre grandaj, havante longecon de 8 ĝis 23&nbsp;cm kaj larĝecon de 3 ĝis 7,5&nbsp;cm. La malsupraj flankoj de la folioloj povas esti aŭ glataj ( t.e. senharaj ) aŭ tre fajne harplenaj. La burĝonoj estas konusaj .

La okulfrapaj floroj aperas dum la arbo estas senfolia kaj estas aŭ unuopaj aŭ aranĝitaj en malgrandajn akselajn cumojn. La kaliko, kiu estas la verticilo de sepaloj, altas 1 ĝis 1,6&nbsp;cm kaj estas efektive kalikoforma. Ĝi ankaŭ estas decidua, signifante ke ĝi ne daŭras sur la frukto. La petaloj estas profunde rozkoloraj aŭ ruĝaj, longas 5,5 ĝis 9,5&nbsp;cm kaj larĝas 2,5 ĝis 3,7&nbsp;cm. La multaj stamenoj estas duverticile aranĝitaj.

La fruktoj estas oblongaj kaj sufiĉe grandaj, longante 8 ĝis 18&nbsp;cm kaj diametrante 3,5 ĝis 6&nbsp;cm. Ili estas senharaj, aŭ ripaj aŭ angulhavaj, kaj "lokulicidalaj", signifante ke ili spontanee malfermiĝas ĉe matureco laŭlonge de la kapsulovando intere de la sekcioj de la kaveto ( *loculus* ). Ili enhavas multajn semojn kiuj longas 5 to 6&nbsp;mm, ĉiujn kun laneca, koton-simila fibro-kovraĵo .

La ligno estas tre malpeza, kiu limigas siaj uzojn al kanuoj kaj aliaj aplikadoj. Tinkturfarbo povas esti farata de la taninoj ene de la ŝelo, dum la koton-simila fibro kiu kovras la semojn estas kolektita kaj utiligita kiel kotonanstataŭaĵon. Ĝi ne povas esti ŝpinita, tial ĝia uzo estas limigita al remburaĵo por kusenoj kaj vestaĵo. Kaj la floroj kaj la junaj fruktoj estas uzitaj en manĝaĵo .

## Referencoj 
## Literaturo 
*  

Kategorio:Bombakoideoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Afrotropisa flaŭro
Henri de Coppet

**Henri de Coppet** estis franca instruisto en la 17-a arondismento de Parizo. Li instruis Esperanton ekde 1902 kaj verkis lernolibron. Li turisme vojaĝis per sia biciklo (Susanjo) kaj raportas pri vojaĝo tra la alpoj en la jaro 1905 miaj turismaj notoj. De dec. 1910 ĝis majo 1914 li redaktis kaj eldonis la monatan informilon "La Dek-Sepa - bulletin mensuel Esperantiste servi gratuitement aŭ membres de la Section du XVIIe Arrt. du Groupe Espérantiste de Paris".

## Verkoj 
* 1908: Frazaro;
*1908: *Recuell de Phrases*;
* L'Esperanto aperis sans Maître
* 1908: Leksikono, en: Recueil de Phrases Edition française-esperanto du Frazaro p. 95-102. Paris: Hachette, 1908, 102, 93, [4] p.

## Eksteraj ligiloj 
* Skanaĵoj de la bulteno "La Dek-Sepa" ĉe IEMW.

Kategorio:Francaj esperantistoj
Tondrobirdo

[eta|[totema paliso de la kvakiutlanoj, el la nordokcidenta marborda regiono de Kanado, kun tondrobirdo bildigita plej supre. Laŭ la kvakiutlana kredo la etno devenas de tondrobirdaj prauloj.]]
**Tondrobirdo** estas legenda kreaĵo en la historio kaj kulturo de pluraj indiĝenaj indianaj kulturoj de Nordameriko. Ĝi konsideratas "supernature" forta kaj potenca birdo. La estaĵo estas aparte grava, kaj estas abunde bildigita, en la arto, kantaro kaj buŝe transdonitaj historioj de la indiĝenaj indianaj kulturoj de el la nordokcidenta marborda regiono de Kanado kaj Usono, kaj troveblas en pluraj formoj inter la kulturoj de sudokcidenta Usono kaj la Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj. Tondrobirdoj ankaŭ estis signifaj eroj de la religio de la prakolonia nordamerika Misisipo-kulturo.

## Nomo 
La nomo tondrobirdo venas de la tradicia kredo ke la movado de siaj gigantaj flugiloj kaŭzu tondron kaj kirlu ŝtorman venton. La lakota nomo por la tondrobirdo estas *Wakį́yą*, de *wakhą* [sankta] kaj *kįyą* [flugilhava]. La kvakiutlanoj havas multajn nomojn por la tondrobirdo. La oĝibva vorto por tondrobirdo proksime asociigita kun tondra bruo estas *animikii*, dum larĝaj birdoj similaj al la tondrobirda mito konatas kiel *binesi*.

## Kutima bildigo 
Tra multaj indiĝenaj kulturoj de Nordameriko, la tondrobirdo havas similajn karakterizaĵojn. Ĝi priskribiĝas larĝa birdo, kiu dum flugado povas kaŭzi ŝtormon kaj tondron. Nuboj kunpremiĝas per la flugilaj movoj, ilia sono kreas tondron, fulmoj estu lumoj kiujn disradias ĝiaj okuloj, kaj unuopaj ekfulmoj estas faritaj per la lumantaj serpentoj kiujn li portas per siaj ungoj. En maskoj, ĝi bildiĝas en multaj koloroj, kun du kurbaj kornoj, kaj ofte kun dentoj en la beko.

Tiujn kredojn eble influis la observoj de larĝaj birdoj preni avantaĝojn de varmaj suprenventoj kiuj ofte antaŭas grandajn fulmotondrojn, tiel ke povas ekesti la impreso ke ilia suprenflugo ne nur antaŭis, sed kaŭzis, la ŝtormon.

Kategorio:Dioj pri vetero
Kategorio:Fulmodioj
Kategorio:Mesaĝistaj dioj
Kategorio:Nordamerika indiĝena mitologio
Kategorio:Mitaj birdoj
Hotelo Angel (Monmouth)

La **Hotelo Angel** (, ), Church Street, Monmouth, Monmouthshire, sud-orienta Kimrio estas konstruaĵo listigita Grado II. La konstruaĵo estis uzata kiel gastejo en 1700 kaj fermiĝis en 1985, la plej longa daŭro de kontinua historio de iu ajn trinkejo en Monmouth. La konstruaĵo estas 2-etaĝa, kun tegmento el kimraj ardezoj kaj Dorika ŝtuparo el ligno.

## Referencoj 
Kategorio:Monmouthshire
Kategorio:Konstruaĵoj en Kimrio
Kategorio:Hoteloj en Britio
Kategorio:MonmouthpediA
Medino de Fezo

La **Medino de Fezo** (arabe **فاس البالي**), estas la murigita kaj plej malnova parto de la urbo Fezo, Maroko. Ĝi estis fondita de la Idrisidoj en la jaro 809. Fezo enhavas kelkajn el la plej belaj konstruaĵoj de Maroko, kies du monumentoj konstruitaj en la 9a jarcento estas la Moskeo *de la andaluzoj* kaj la Moskeo El-Qaraouiyyîn. La granda medino (la plej granda de la mondo) konservas mezepokan strukturon. Ĝi estas konsiderata kiel la plej granda zono por piedirantoj en la tuta mondo. Fezo estas Monda heredaĵo de Unesko ekde 1981.

Kategorio:Fezo
Ponto Neuf

**Ponto Neuf** (: *Nova Ponto*) estas la plej malnova ankoraŭ postrestanta ponto super la Sejno en Parizo.

## Karakterizaĵoj 
La arkoponto longas 238&nbsp;m, larĝas 20&nbsp;m. Ĝi interligas *Quai du Louvre* ĉe la dekstra sejna bordo kun Quai de Conti kaj Quai des Grands Augustins ĉe la maldekstra sejna bordo. Ĝi situas sur okcidenta pinto de Île de la Cité.

## Historio
Oni petis jam en 1550 la francan reĝon Henriko la 2-a por konstruigi tie ponton, ĉar la tiam ekzistanta Ponto Notre-Dame iĝis troŝarĝita, sed la kalkulitaj kostoj estis tro grandaj.

La franca reĝo Henriko la 3-a rekonis en 1577, ke la ekzistantaj Sejno-pontoj ne kapablas efike plenumi la trafikon inter Insulo Cité kaj la bordaj urbopartoj, tiel ordonis konstruadon de ŝtona ponto sur la okcidenta pinto de la insulo, interligonta la nordan kaj sudan urbopartojn al la Cité.

La planojn finfaris Baptiste Androuet du Cerceau, Pierre des Illes kaj Thibault jam en 1578, kiu efektiviĝis - pro la religiaj militoj - nur sub regado de la franca reĝo Henriko la 4-a, en 1607. Oni ne aplikis la tiam modernajn klasikemajn novigaĵojn de itala ponta konstruarto, tiel la Nova Ponto estis jam siatempe konservativa kun mezepoka formo, ornamentiko. La masiva ŝtona ponto havas fortajn pilierojn, havas 12 duoncirklajn arkojn, la plej larĝa arko atingas 19,4 m. La pilieroj havas turosimilajn aspektojn.

La Nova Ponto estas videbla hodiaŭ en preskaŭ ties originala formo, la sola ŝanĝo en la konstruo dum la jarcentoj estis la horizontaligo de la ponta voja surfaco el ĝiba vojo. Kiel plimulto de la samepokaj pontoj, Pont Neuf sekvas same romiajn ekzemplojn, konsistante el multaj mallongaj arkaj pontopartoj. 

Je ordono de Henriko la 4-a, ĝi iĝis la unua Pariza ponto, sur kiu oni ne permesis konstruon de domoj, vendejoj. Ekzistis sur ĝi do trotuaro por protekti la piedirantojn disde la koto kaj la ĉevaloj. La piedirantoj povis eniri "bastionojn" de la ponto, por liberigi la vojon por larĝaj ĉaregoj. 

La decido pri malpermeso de konstruo de domoj, vendejoj sur la ponto venas rekte de la reĝo, kiu volis eviti la ĝenajn konstruaĵojn, supozante, ke ili malhelpas la vidon el la Louvre.

## Vidu ankaŭ 
* 1-a arondismento de Parizo
* 6-a arondismento de Parizo
* Pont-Neuf (pariza metrostacio)
* Filmo *Les Amants du Pont-Neuf* de 1991

## Eksteraj ligiloj 
* 

Neuf
Kategorio:Sejno
Kategorio:1-a arondismento de Parizo
Kategorio:6-a arondismento de Parizo
4807 Noboru

'*4807 *Noboru'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi, en Gubernio Gunma en la centro de Japanio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Noboru Yamada'' (1950–1989), unu el plej famaj japanaj montgrimpistoj Li grimpis naŭ el la montoj de pli ol 8000 m en dekdu ekspedicioj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takao Kobayashi
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
Teatro Savoy (Monmouth)

La **Teatro Savoy** (, ) estas teatro kaj kinejo sur Church Street en Monmouth, urbo kun ĉirkaŭ  loĝantoj en sud-orienta Kimrio. Ĝi estas konstruaĵo listigita Grado II*, kiu estis renovigita en 1928 en tradicia stilo, kaj estas laŭdire la plej malnova funkcianta teatro en Kimrio. Ĝi enhavas 360 sidlokojn kaj estas nun funkciigata fare de Karitata organizaĵo. Ĝi estas unu el la 24 vidindaĵoj de la Monmouth Heritage Trail.

## Galerio 

Image:Savoy Theatre Monmouth, Exterior at night.jpg|Ekstero nokte

Image:Savoy Theatre Monmouth, sign.jpg|Enira tabulo

Image:Savoy Theatre Monmouth main door handles.jpg|Ansoj de ĉefaj pordoj

Image:Savoy Theatre Monmouth, Stalls entrance sign.jpg|Teretaĝa enira tabulo

Image:Savoy Theatre Monmouth, Ironwork on the ticket booth.jpg|Feraĵo sur la bilet-budo

Image:Savoy Theatre Monmouth, View From Balcony, Central.jpg|Vido el centra balkono

Image:Savoy Theatre Monmouth View From Balcony.jpg|Vido el balkono

Image:Savoy Theatre Monmouth View Of Balcony.jpg|Balkono

Image:Savoy Theatre Monmouth, Balcony Door View.jpg|Vido el balkona pordo

Image:Savoy Theatre Monmouth Chandelier on Balcony.jpg|Lustro sur balkono

Image:Savoy Theatre Monmouth, original wallpaper.jpg|Originala murpapera sekcio

Image:Savoy Theatre Monmouth Plaster Mythical Nude and Trumpeting Babies.jpg|Mita nudo kaj trumpetantaj beboj

Image:Savoy Theatre Monmouth Plaster Mouldings.jpg|Detalo de gipsa muldaĵo

Image:Savoy Theatre Monmouth, Dragon Moulding.jpg|Draka muldaĵo, flanke

Image:Savoy Theatre Monmouth, Dragon Moulding From Below.jpg|Draka muldaĵo el la subo

Image:Savoy Theatre Monmouth Curtain and Pillar.jpg|Detaloj de ekran-kurteno kaj pilastro

Image:Savoy Theatre Monmouth Balcony box 3.jpg|Pordo de balkona kupeo 3, detalo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Teatro Savoy

Kategorio:Monmouthshire
Kategorio:Konstruaĵoj en Kimrio
Kategorio:Teatro en Britio
Kategorio:MonmouthpediA
Medino de Tetuano

La **Medino de Tetuano** estas la malnova kaj historia urboparto de Tetuano, en Maroko. Preskaŭ ĉiuj domoj en la medino estas blankaj kaj malaltaj. Laŭlonge de ĝi estas pluraj metiistoj kiel teksistoj, juvelistoj, ledistoj, ktp. Ankaŭ troveblas multaj surstrataj vendistoj vendante tapiŝojn por la turistoj.

Tetuano estis tre grava dum la Mezepoko ĉar ĝi estis ligilo inter Maroko kaj Al-Andalus. Post la *Reconquista*, la urbo estis rekonstruita de la rifuĝintoj islamaj forpelitaj de la iberaj kristanoj. Ĉi novaj loĝantoj lasis siajn spurojn en la arkitekturo kiu montras la al-andalusan influon. Kvankam ĝi estas unu el la plej malgrandaj medinoj de Maroko, ĝi estas la plej kompleta kaj preskaŭ sen eksteraj influoj de la lastaj tempoj. La medino de Tetuano estas Monda heredaĵo de Unesko ekde la jaro 1997.

## Bildaro 

dosiero:Tetouan Medina 1.jpg
dosiero: Tetuan vista desde un tejado.JPG
Esaŭiro

**Esaŭiro**, (arabe, *الصويرة Aṣ-Ṣawīra*; france, *Essaouira*), ankaŭ konata per la antaŭa nomo *Mogadur*, *Mogador* en la portugala, estas havenurbo, situanta en la okcidenta bordo de la Atlantiko, norde de la kabo Sim.

Ĝi estas la ĉefurbo de la samnoma provinco, en la regiono Marakeŝo-Tensifto-Al Hauz. Kun ĉirkaŭ 70.000 loĝantoj, ĝia medino aŭ historia urboparto estas listigita de Unesko kiel Monda heredaĵo ekde 2001.

La loka ekonomio baziĝas sur la fiŝkaptado, la industrio ligna, teksaĵa kaj manĝaĵa, kaj la komerco de manfaritaĵoj kaj juveloj inter aliaj. En 1506 la portugaloj tie konstruis havenon kaj fortikaĵojn. Nuntempe ege gravas la turismo.

## Vidindaĵoj 
* La medino, la fortikaĵo ĉe la marbordo kaj muregoj, la haveno
* Pordegoj kiel Bab el-Sebâa, Bab el-Marsa ĉe la haveno.
* Ampleksa strando
* Tipaj vendejoj, ekzemple de oleo el arganio, suveniroj ktp.
* Festivalo de Muzikoj de la Mondo
* Muzeo Sidi-Mohammed-ben-Abdellah

## Servoj 
* Flughaveno
Medino de Mekneso

La **Medino de Mekneso** estas la historia urboparto de Mekneso, en Maroko. Ekde 1996, Unesko akceptis ĝin kiel Monda heredaĵo, pro ĝia reprezentado de urba kaj arkitektura komplekso de ĉefurbo de Magrebo de la 17-a jarcento, kiu harmonie kombinas elementojn islamajn kaj eŭropajn en la dizajnoj kaj konstruaĵoj. Inter ĝiaj elstaraj monumentoj troviĝas la maŭzoleo Mulajo Ismail, la moskeo Neĝarino kaj aliaj.
John Kay

eta|John Kay.
**John KAY** (Bury, la 17-an de junio 1704 - Francio 1780) estis brita inventisto.

Li inventis en 1733 la navedon, per kio la mekanikigo de la teksado ricevis gravan impulson, kaj kun tio la Industria Revolucio.

John Kay estas samnomulo sed ne parenco de la angla horloĝisto kaj inventisto John Kay, kiu en 1769 konstruis la unuan akvoframon por Richard Arkwright.

Kategorio:Inventistoj
Kategorio:Britaj inventistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1704
Kategorio:Mortintoj en 1780
Cidade Velha

**Cidade Velha** estas loĝloko de Kaboverdo situanta en la municipo Ribeira Grande de Santiago, je 15 kilometroj okcidente de Prajo, la nacia ĉefurbo.

La 10-an de junio 2009 estis akceptita kiel unu el la Sep Mirindaĵoj Portugaldevenaj en la Mondo, post publika procezo je voĉdonado inter la diversaj monumentoj konstruitaj de Portugalio en la mondo.

Pro ĝia riĉa historia tradicio, kun ampleksa arkitektura heredaĵo, la 26-an de junio 2009 Cidade Velha estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko.

Cidade Velha estis la unua urbo konstruita de la eŭropaj kolonianoj en la afrika tropiko kaj la unua ĉefurbo de Kaboverdo, kun la nomo *Ribeira Grande*. La urbo fondiĝis kaj disvolviĝis danke al la komerco de sklavoj el Gvineo Bisaŭa kaj Sieraleono.

La uro estis haveno kaj heltejo de du el la grandaj historiaj navigistoj, Vasco da Gama, en 1497, surveoje al Hindujo kaj Kristoforo Kolumbo, en 1498, antaŭ la tria vojaĝo al Ameriko.

Kategorio:Urboj en Kaboverdo
4809 Robertball

'*4809 *Robertball''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Max Wolf elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl (Germanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la irlanda astronomo kaj matematikisto Robert Stawell Ball (1840–1913), unu el plej famaj sciencaj popularigistoj de sia tempo. Li estis preceptoro de la infanoj de Lawrence Parsons, 4-a grafo de Rosse kaj observanto en la Kastelo de Birr, li poste iĝis reĝa astronomo en Dublino.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Asteroido (4809) Robertball, de la Reĝa Astronomia Societo de Kanado 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Max Wolf
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1928
UTC-05:00

eta|530ra|UTC−05: bluo (en januaro), oranĝkoloro (en julio), flavo (tutjare), helbluo - maraj areoj
**UTC−05** estas horzono en kelkaj landoj kiu havas tempodiferencon de kvin horoj al la Universala Tempo Kunordigita.

## Norma Tempo tutjare 
### Orienta Norma Tempo 
* Kanado - nur la insulo *Southhampton* (inuite *Shugliaq*)

### Karibio 
* Kajmaninsuloj (parto de Britio)
* Haitio
* Jamajko

### Centra kaj suda Ameriko 
* Panamo
* Kolombio
* Ekvadoro (kontinenta parto, do krom la Galapagoj)

## Kiel norma tempo (vintro en la norda hemisfero) 
### Karibio 
* Bahamoj
* Kubo
* Turkoj kaj Kajkoj (parto de Britio)

### Orienta Norma Tempo 
* Kanado
**  (orienta), la plejparto de  kaj la plejparto de 
* Usono
** Ĉio de Konektikuto *(Connecticut)*, Delavaro *(Delaware)*, Distrikto Kolumbio *(District de Columbia)*, Georgio *(Georgia)*, Majno *(Maine)*, Marilando *(Maryland)*, Masaĉuseco *(Massachusetts)*, Nov-Hampŝiro *(New Hampshire)*, Nov-Ĵerzejo *(New Jersey)*, Nov-Jorkio *(New York)*, Norda Karolino *(North Carolina)*, Ohio *(Ohio)*, Pensilvanio *(Pennsylvania)*, Rod-Insulo *(Rhode Insulo)*, Suda Karolino *(Suda Carolina)*, Vermonto *(Vermont)*, Virginio *(Virginia)* kaj Okcidenta Virginio *(West Virginia)*
** La plejparto de Florido *(Florida)*, Indianao *(Indiana)* kaj Miĉigano *(Michigan)*
** La orientaj partoj de Kentukio *(Kentucky)* kaj Tenesio *(Tennessee)*

## Somera tempo (somero en la norda hemisfero) 
### Centra Somera Tempo 
* Kanado
** Manitobo, Nunavuto (centra), Ontario (okcidenta)
* Usono
** Ĉio de Alabamo *(Alabama)*, Arkansaso *(Arkansas)*, Ilinojso *(Illinois)*, Iovao *(Iowa)*, Luiziano *(Louisiana)*, Minesoto *(Minnesota)*, Misisipio *(Mississippi)*, Misurio *(Missouri)* kaj Viskonsino *(Wisconsin)*
** La plejparto de Kansaso *(Kansas), Nebrasko *(Nebraska)*, Norda Dakoto *(North Dakota)*, Suda Dakoto *(South *Dakota)*, Tenesio *(Tennessee)*, Teksaso *(Texas)* kaj Oklahomo *(Oklahoma)*
** Okcidentaj partoj de Florido, Indianao, Kentukio kaj Miĉigano
* Meksiko
** Centraj kaj orientaj areaj (la plejparto de la lando). La somera tempo en Meksiko komenciĝas plurajn semajnojn post kiam ĝi ekvalidas en Usono.

## Somera tempo (somero en la suda hemisfero) 
* Ĉilio - Paska Insulo

Kategorio:UTC
Ait-Ben-Hadu

**Ait Ben Hadu** (arabe: آيت بن حدّو) estas fortikigita urbo situanta en la provinco Uarzazate, inter la provincoj Tata kaj Marakeŝo, en la regiono Souss-Massa-Draâ en Maroko. Ĝi etendiĝas laŭlonge de la rivero Uarzazate.

Ait Ben Hadu estas Monda heredaĵo de Unesko ekde la jaro 1987 kaj en ĝi okazis pluraj filmoj:

* *Laŭrenco de Arabio* (1962)
* *La juvelo de Nilo* (1985)
* *Jesuo de Nazareto *(1977)
* *The Living Daylights* (1987)
* *La lasta tento de Kristo* (1988)
* *La ŝirma ĉielo* (1990)
* *Kundun* (1997)
* *La mumio* (1999)
* *Gladiatoro* (2000)
* *Aleksandro* (2004)
Medino de Marakeŝo

La **Medino de Marakeŝo** fondita de la almoravidoj en 1070-72 konvertiĝis en la ĉefurbo kaj la ekonomia-politika kaj kultura centro de ĉi nomadoj. Dum la sekvaj du jarcentoj la urbo disvolviĝis ekde la origina almoravida konstruado. El la medino aŭ fortikigita urbo originala ankoraŭ konserviĝas la muregoj konstruitaj en la 12-a jarcento (1126-1127) kaj la palamaroj oriente de la urbo.

En 1147 la almohadaj berberoj konkeris la urbon detruante la plejparton de la konstruaĵoj kaj rekonstruis ĝin. Al tiu epoko venas la moskeo de Kutubio el kiu elstaras ĝia minareto, la ampleksiĝo de la murego, la fortikigado de la kernoparto kun pordoj (Bab Agnaou kaj Bab Robb), la moskeo, la palaco El Badi, la bazaro, la malsanulejo, la armilplaco kaj la ĝardenoj de la Menaro.

Ekde 1269 la almohadoj ekperdis la potencon sur la urbo kaj ĝi malfortiĝis. Malgraŭ la dekadenco de la urbo, en tiu epoko estis konstruita la moskeo Ben Salih.

En 1510 la urbo rekuperis la gloron per la okupado de la saadioj kiuj konstruis moskeojn, madrazojn, palacetojn kaj domegojn.

## Bildoj 

File:Koutbia.jpg|Moskeo de Kutubio.
File:Medersa-Ben-Youssef-01.jpg|Madrazo Ben Jusef.
File:Bahia Palace.jpg|Palaco de la Golfeto.
File:Maroc Marrakech Saadiens Luc Viatour 1.jpg|Saadiaj tomboj.
File:Maroc Marrakech Jemaa-el-Fna Luc Viatour.JPG|Placo Jamaa el Fna.

## Referencoj 
* Dosiero de Unesko

## Eksteraj ligiloj 
* Galerio de Unesko - Medino de Marakeŝo

Kategorio:Marakeŝo
Ponto Sankta Anĝelo

**Ponto Sankta Anĝelo** (, foje Ponto de Hadriano) estas romia ponto en Romo, Italio, kompletigita en 134 p.K., fare de Romia imperiestro Hadriano, por superarki la Tiberon, de la urbocentro ĝis lia lastatempe konstruita maŭzoleo, nun la altega Kastelo de Sankta Anĝelo. La ponto estas kovrita per travertina marmoro kaj havas tri arkojn. La ponto nun estas nur piedirantoj kaj disponigas belegan vidaĵon de la Kastelo de Sankta Anĝelo.

## Histroio
En la pasinto, pilgrimoj utiligis tiun ponton por atingi Bazilikon de Sankta Petro, tial ĝi estis konata ankaŭ sub la nomo de "ponto de Sankta Petro" (*pons Sancti Petri*) . En la sepa jarcento, sub papo Gregorio la 1-a, kaj la kastelo kaj la ponto akceptis la nomon ''Sant'Angelo'', klarigita per legendo, ke anĝelo aperis sur la tegmento de la kastelo sciigi la finon de la pesto. Dum la jubileo en 1450 balustradoj de la ponto kolapsis, pro la grandaj homamasoj de la pilgrimoj, kaj multaj dronis en la rivero. Responde, kelkaj domoj ĉe la kapo de la ponto same kiel romia triumfa arko estis lokigitaj malsupren por larĝigi la itineron por pilgrimoj.

Dum jarcentoj post la 16-a jarcento, la ponto estis utiligita por eksponi la korpojn de la ekzekutitoj. Papo Klemento la 7-a asignis la pas-pagan enspezon de la ponto al starigado de la statuoj de la apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo, al kiuj poste estis aldonitaj la kvar evangeliistoj kaj la patriarkoj krom aliaj reprezentaj statuoj kiel Adamo, Noaĥo, Abraĥamo kaj Moseo. En 1669 papo Klemento la 9-a komisiis anstataŭigon por la maljunaj stukanĝeloj de Raffaello da Montelupo, komisiita fare de Paŭlo la 3-a.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Pontoj en Romo
Kategorio:Romiaj konstruaĵoj en Romo
El Jadida

**El Jadida** (portugale *Mazagão*) estis portugala posedaĵo en Maroko, en Nordafriko, en la nuna urbo El-Jadida (arabe, الجديدة), je 90 kilometroj sudokcidente de Kazablanko.

Fondita en 1513 kiel komercejo, ĝi rezistis la atakojn de la maŭroj danke al la penado kaj investo de la Portugala krono, por servi al la navigistoj kiuj faris la Itineron de Kabo. La rekonstruado de la fortikaĵo estis tasko de la plej bonaj arkitektoj italaj kaj hispanaj. La portugalaj fortikaĵoj de la urbo estis inkluditaj en la listo de Monda heredaĵo de Unesko en 2004. En tiu aro elstaras la Preĝejo de la Ĉieliro. La fortikaĵo montras la kunfluon de la eŭropa kaj maroka kulturoj kaj pro la arkitekturo kaj pro la teknologio.

Kategorio:Urboj de Maroko
Aperitivo

[eta|[Campari kiel aperitivo.]]
**Aperitivo** estas trinkaĵo, ordinare alkohola, trinkata kiel apetitvekilo antaŭ manĝo (la vorto venas el la latina verbo *aperire*, “malfermi.”). Al la aperitivo povas aparteni etaj manĝaĵoj, kiel kekso, fromaĝo, ternukso, ĉipso aŭ olivoj. Aperitivo estas kutima en la franca kaj itala kuirartoj.

Konataj, kutimaj aperitivoj estas la diversaj likvoroj kiel vermuto (Martini, Cinzano).

Oni povas konsumi alkoholaĵojn dum kaj post la manĝado por helpi la digestadon (kiel digestigilo).

Kategorio:Manĝaĵoj
Vitizo

**Vitizo** aŭ **Witiza** estis reĝo visigota kiu estris super la Regno Visigota de Toledo. En la jaro 698 li estis asociita al la trono por garantii ties sukcedon; li reĝis kune laŭ "regni concordia" (reĝa interkonsento) kun sia patro el 15a de novembro de 700 al 702, dato kiam mortis Egiko, lia patro, kaj tiele li reĝis kiel unika reĝo ekde tiu momento kaj ĝis sia morto okazinta en la jaro 710, unu jaron antaŭ la Islama invado de Iberio.

## Biografio 
## Kuriozaĵoj 
## Idaro 
## Notoj 
Kategorio:Visigotaj reĝoj
Ervigio

**Ervigio** (643 - 15-a de novembro de 687), estis reĝo de visigotoj (680 - 687). Estis filo de Ardabasto kaj de lia edzino Galesvinda aŭ Glasvinda (n. ĉ. 610, filino de Ĉindasvinto) aŭ Goda (nevino de Ĉindasvinto), nepo de Atanagildo (n. 581) kaj de lia edzino Flávia Juliana, pranepo de Sankta Hermenegildo kaj trinepo de la reĝo Leovigildo.

Ervigio alvenis al la trono post konspiro dum kiu oni trompis kaj narkotigis la reĝon Vambo, por post falo en tiu stato tondi ties hararon kaj monaĥigi lin, ĉar tio malpermesis lin reiĝi reĝo. Ervigio probable estris tiun konspiron, kun la arkiepiskopo de Toledo, Juliano la 2-a (680-690), kiu kronigis tiun kiel novan reĝon.

## Notoj 
Kategorio:Visigotaj reĝoj
Volubilis

**Walili** (**Volubilis**) estas antikva urbo de la Romia Imperio situanta en la nuna Maroko, je 33 kilometroj nordokcidente de Mekneso, ĉe la monto Zerhun, kaj je 4 km de Mulay Idris, la sankta urbo de Maroko.

La arkeologia loko Volubilis verŝajne estas la plej bone konservita romia arkeologia loko en ĉi areo de Nordafriko. Ĝi estis inkludita en la listo de Monda heredaĵo de Unesko en 1997.

Oni supozas ke ĝi estis fondita de la kartaganoj en la 3-a jarcento a.K. La urbo, kun la nomo Oulili, kiu ŝajnas esti deformaĵo de «oualili» ('oleandroj' en berbera lingvo), en iu momento iĝis parto de Mauretania kaj konvertiĝis en unu el la reĝaj ĉefurboj de Juba la 2-a. En la jaro 40, Romio aneksiĝis Mauretania post la murdo de la reĝo Ptolomeo fare de la imperiestro Kaligulo kaj Volubilis iĝis parto de la provinco Mauritania Tingitana, kun la statuso municipo.

Kun prospereco bazita sur la produktado kaj komerco de oleo (oni trovis multnombrajn restaĵojn), tritiko kaj sovaĝaj bestoj por la cirkoj, Volubilis iĝis la ĉefa urbo de la interno de la provinco kaj grava administra centro, restadejo de la regantoj de la provinco. Kiel konsekvenco de tia prospereco, la urbo ricevis plurajn belajn konstruaĵojn, kiel baziliko, forumo, temploj, triumfarko kaj aliaj. Laŭ la Itinero de Antonino Pio, Volubilis situis je 144 mejloj de Tingis kaj je 4 de la lasta romia urbo de la interno, Tocolocida. Dum la regado de Marko Aŭrelio, Volubilis estis ĉirkaŭata de murego.

Kategorio:Romia Imperio
Kategorio:Historio de Maroko
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Maroko