Zapornio

La **Zapornioj** (laŭ la latina scienca nomo *Zapornia*) estas birdogenro de la familio de Raledoj kaj ordo de Gruoformaj. Temas pri ĵus revalidigita genro de birdoj en la ralfamilio *Rallidae*; ĝi estis inkludita en *Porzana* dum multo de la 20-a jarcento. 

## Priskribo
Tiuj malgrandecaj ĝis etaj raletoj troviĝas tra plimulto de la mondo, sed tute forestas el Ameriko escepte pri ventoportitaj izolaj birdoj (kiuj regule aperas en la marbordoj de Atlantiko). Oni konas nombrajn speciojn, kaj probable eĉ pli grandan nombron de prahistoriaj nun formortintaj specioj el malgrandaj Pacifikaj insuloj; kelkaj el tiuj perdis sian flugkapablon pro foresto de surteraj predantoj. Ili estas iom malpli akvemaj raloj ol *Porzana* mem, kaj loĝas ĉe bordoj de malsekejoj, kanejoj, sed ankaŭ ĉe pli sekaj herbejoj kaj arbustejoj kaj en kelkaj kazoj ĉe malferma arbaro. 

Ili estas mezbrunaj ĝis nigrecaj supre, almenaŭ de la kolo malantaŭen sed kutime ankaŭ sur la kapoverto, unuforme koloraj aŭ kun iom nerimarkebla (male al la klare makulita *Porzana* mem) modelo de kelkaj nigrecaj kaj/aŭ blankecaj makuletoj sur la flugiloj kaj dorso kaj/aŭ griza strio super la okuloj. La malsupraj partoj, de la beko ĝis la kruroj, havas grizan plumaron ĉe la plej multaj specioj - game de pala ĝis preskaŭ nigra -, sed estas helruĝbrunaj ĉe kelkaj. Inter kruroj kaj vosto, la plumaro estas bruna ĝis nigra, kaj ĉe multaj specioj prezentas pli-malpli okulfrapan blankecan striecon kiel en multaj aliaj genroj de raloj (inkluzive de *Porzana* mem). Kelkaj specioj (precipe malgrand-insulaj) prezentiĝas unuforme senkoloraj brunaj aŭ nigrecgrizaj, kun malmulte da videbla ŝablono kiam ne videblaj de proksime. La okuloj estas kutime ruĝaj ĝis kaŝtanbrunaj; la beko estas mallonga kaj rekta laŭ raledaj normoj, verdecflava ĉe la plej multaj specioj, sed brilflava aŭ nigreca ĉe kelkaj. La kruroj havas verdetan ĝis ruĝecan koloraron eĉ ĉe la alie sufiĉe unuforme malhelaj specioj, kaj ĉe kelkaj specioj estas brilruĝaj. La genronomo estas preskaŭ-anagramo de la genro *Porzana* de la franca ornitologo Louis-Pierre Vieillot.

Tamen, la propono de Leach ne estis amplekse adoptita. Dum la 1840-aj jaroj *Zapornia* estis uzita kiel "ĉioenhava taksono" por ĵus malkovritaj malgrandaj raloj el la tuta mondo, kelkaj el kiuj aktuale apartenas al la nuntempa klado *Zapornia*; en 1880, eĉ la Vatersa sarotruro estis metita tie, kiu finfine rezultis esti nerala, sed aberacia raleca membro de la sarotrura familio *Sarothruridae*. Sekve, la genro de Leach estis ĝenerale sinonimigita kun *Porzana*, en la kompreno ke specioj kiel la Malgranda kaj la Pigmea zapornio estis simple etaj reprezentantoj de tiu genro. El la fino de la 19-a ĝis la mezo da la 20-a jarcento, ĉiu ĵus malkovrita ralo de *Zapornia* estis atribuita al nova kaj kutime monotipa genro, aŭ - pli kaj pli ofte- kunigita kun siaj supozitaj parencoj en *Porzana*. En sia revizio de 1973 de la raleda sistematiko, Storrs Olson notis, ke la reciproka limigo de *Porzana* kaj *Amaurornis* estis "el la plej malfacilaj problemoj en la raleda taksonomio" kaj ne trovis kontentigan solvon. Li konkludis, ke ambaŭ genroj estas polifiletikaj rilate unu al la alia, kaj rekomendis inkludi la nombrajn malgrandajn apartigitajn genrojn de la insuloj de Pacifiko en *Porphyria*, kaj la afrikaj raloj foje apartigitaj kiel *Limnocorax* en *Amaurornis*, ĝis oni proponu kontentigan solvon por la limigo de la du plej grandaj genroj.

[thumb|dekstre|La [Trikolora ralino (*Rallina tricolor*) estas inter la plej proksimaj vivantaj parencoj de *Zapornia*.]]
La unuaj kladistikaj analizoj, uzante morfologian informon, trovis preskaŭ malebla solvi ajnan filogenetikan strukturon en *Porzana* kaj similajn genrojn, sed indikis, ke la tuta grupo estis proksime rilata al la raloj de *Amaurornis* kaj de *Laterallus*, same kiel al tiu de fulikoj (*Fulica*) kaj galinoloj (*Gallinula*). Studoj pere de molekula filogenetiko startintaj en 2002 pruvis, ke *Porzana* mem estis tre distinga stirpo kiu havis bazan pozicion inter la menciita grupo, al kiu aplikiĝis la subfamilia nomo *Himanthornithinae*, dum ĝi inkludis ankaŭ la raran Nkulenguan ralon de la genro *Himantornis*, tre aberacia specio de tropika pluvarbaro kiu estis delonge konsiderata kiel la plej "primitiva" vivanta ralo. Tamen, molekula informaro metas ne nur la Nkulenguan ralon enen de la subfamilio enhavanta *Porzana* kaj ties proksimulojn, sed ankaŭ la grandan Porfirion (*Porphyrio*) kiun morfologia analizo solvis kiel alia el la plej antikvaj vivantaj stirpoj de raloj (kvankam Olson en 1973 pravis aligis ilin kun la galinoloj kaj *Porphyrio*). Malkiel ĉe la aliaj ralaj subfamilioj, noma la *Rallinae* (Ralenoj), kiuj inkludas ĉefe mezgrandajn amfibiajn speciojn, la *Himanthornithinae* (Hiamntornitenoj) kunigas tre grandajn kaj tre malgrandajn ralojn, same kiel klare akvemajn kaj tre surteremajn stirpojn; ne surprizas tial ke morfologia informaro ne povas solvi tian adaptan radiadon ĝis kontentiga nivelo.

Ĉe la raloj de *Zapornia*, oni trovis ilin tre diferencaj disde *Porzana*, kio kondukis al la restarigo de la malnova genro. Krome, kelkaj specioj tradicie metitaj en *Amaurornis* oni decidis, ke ili fakte apartenas al *Zapornia*, konfirmante la supozojn de Olson de 1973. Surprize (escepte el perspektivo de biogeografio), la plej proksimaj parencoj de *Zapornia* estas grupo de sudaziaj raloj de la genro *Rallina*, kies teritorio estas esence ĉirkaŭita de tiu de *Zapornia*. La raloj de la genro *Rallina* estas adaptitaj al pli tera habitato kaj tiaj ili ege diferenciĝas el *Zapornia* en anatomio ol atendeble konsiderante iliajn proksimajn rilatojn; ankaŭ, *Rallina* ĉar tradicie konsiderita inkludis nombrajn speciojn kiuj - simile al la Vatersa sarotruro dekomence metita en *Zapornia* - aktuale apartenas al la sarotrura familio kaj estas nun apartigitaj kiel genro *Rallicula*. La morfologio de *Rallina* estas tiel tre konverĝa kun la nerilataj sarotruroj de *Rallicula*, same kiel tre diverĝa el ties aktualaj proksimaj parencoj en *Zapornia*, kio kondukas al studoj kiuj uzas nur morfologiajn informojn cele al la rekuperado de iliaj veraj rilatoj.

## Specioj
La genro enhavas la jenajn vivantajn speciojn:

### Ĵusaj formortoj
Nekalkulinte prahistoriajn formortojn, okazis (en historiaj tempoj) ankaŭ nombraj "ĵusaj" formortoj de raloj en Pacifikaj (aŭ atlantikaj) insuloj kiuj nuntempe estis atribuitaj al la genro *Zapornia*, ekzemple la jenaj:

## Referencoj 
Kategorio:Raledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Oceanio