open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beotio

**Beotio** aŭ **Boeotie** ( - dum antikvaj tempoj ''*) estas historia pejzaĝo de Grekio. Beotio ĝis administra reformo efektivita komence de 2011 estis unu el la 51 grekaj provincoj ("prefektujoj", kiuj greke nomiĝas , do "nomos"). Moderna prefektujo estas proksimume en la samaj limoj, kiel estis en la antikva epoko. Ĝi kovras areon de  kaj dum la jaro 2001 havis proksimume  loĝantojn. Ĉefurbo nuntempe estas *Livadia''. La provinco apartenas al la administra regiono Meza Grekio.

Dum la epoko de antikva Grekio la ĉefurbo de Beotio estis la antikva urbo Tebo aŭ "Teboj". La legenda fondinto de la urbo Tebo estis Kadmo.

eta|upright=1.6|Antikva Beotio
Beotio situas norde de orienta parto de la Golfo de Korinto, sude dividas ĝin de Atiko la montaro Kitairono, norde ĝi limas kun Lokriso kaj kun Golfo de Eŭbojo. En la norda parto situas vasta lago Kopaiso, senakvigita kaj transformita en grundon en la jaro 1892. El la lago jam en antikva epoko oni forkondukadis akvon parte per subteraj artefaritaj kanaloj.

En antikvaj tempoj kaj en mitologio Beotio signife rolis. Gravaj urboj estis fortikaĵo Tebo, komercaj centroj Plataio kaj Orĥomeno. Geografie Beotio estas unu tutaĵo kaj havas grandparte . Ĉar ankaŭ etne ĝi estis homogena, penis Tebo dum jarcentoj ankaŭ pri ĝia politika unuiĝo, sed atingis nur liberan ferderacion, ĉefe kun religia signifo. Tebo estis kutime rivalo de Ateno kaj ofte kontraŭ ĝi ligiĝis kun Sparto. Verŝajne ankaŭ pro tio estis beotanoj en Ateno nur obtuzaj stultuloj.
eta|upright=0.8|Sonorilforma diaĵo el Beotio (Ceramikaĵo, el la 7-a jarcento a.K.)

Politika signifo de Beotio kaj Tebo finiĝis per neniigo de la urbo fare de Aleksandro la Granda en la jaro 335 a.K. Kun Beotio interalie ligiĝas la nomoj de Pindaro, (la plej granda helena lirikisto), Epaminondo (teba militestro), kaj Eteoklo (reĝo, frato de Poliniko), Heziodo (greka poeto), kaj Plutarĥo (verkisto kaj biografiisto). En Beotio, laŭ tradicio, mortis la evangeliisto Sankta Luko.

## Aktualaj municipoj 
* Keroneo
* Tanagra

## Eksteraj ligiloj 
* Antikes Boiotien – Ancient Boiotia (de, en)
* oficialaj paĝoj de la insulo respektive provinco (en la greka) 
* historiaj kaj arkeologiaj informoj pri la antikva Beotio (en la germana)

Kategorio:Beotio
Kategorio:Historio de Grekio
Kategorio:Provincoj de Grekio
Komunumoj de Liĥtenŝtejno

250px|dekstra|Komunumoj de Liĥtenŝtejno
La princlando Liĥtenŝtejno subdividiĝas en **11 komunumoj** (germanlingve *Gemeinden*). Plejmultaj komunumoj nur konsistas el unu urbo aŭ vilaĝo. Kvin el ili troviĝas en la balotdistrikto *Unterland* ("malalta lando"), dum la ses aliaj komunumoj situas en la balotdistrikto *Oberland* ("alta lando").

* Balzers - la plej suda regiono de la lando. Ĝi cetere entenas la urbon Mäls.
* Eschen - norde. Cetere entenas la urbon Nendeln.
* Gamprin - ĉe la Rejno, tuj okcidente de Eschen. Cetere entenas la urbon Bendern.
* Mauren - norde, proksime al Eschen. Entenas la urbon Schaanwald.
* Planken - la plej malgranda komunumo, en nordcentra Liĥtenŝtejno.
* Ruggell - ĉe la Rejno. Ĝi estas la plej norda komunumo.
* Schaan - la plej multhoma komunumo, tuj norde de Vaduzo.
* Schellenberg - norde.
* Triesen - ĉe la Rejno, tuj sude de Vaduzo.
* Triesenberg - inter Vaduzo kaj Triesen. Entenas la urbojn Steg, Samina kaj Malbun.
* Vaduzo - la ĉefurbo, lokita centre de la lando, ĉe la Rejno kaj la orienta landlimo.

## Tabelo 

## Vidu ankaŭ 
* **Liĥtenŝtejno**


Kategorio:Komunumoj de Eŭropo
Kategorio:Liĥtenŝtejno
Makondoj

La **makondoj** estas bantua etno en la sudoriento de Tanzanio. Kroma konsiderinda parto de la makondoj setlas de longa tempo transe de la limrivero Ruvumo en Mozambiko.

La belsoneco de tiu nomo inspiris al Gabriel García Márquez, por nomigi same (Macondo [maKONdo]) la vilaĝon de lia plej konata romano, *Cien años de soledad*, en Esperanto *Cent jaroj da soleco*; tiu nomo ne estas nur simpla nomo de vilaĝo sed tuta mikrokosmo kaj mondkoncepto kaj pro tio gravas en la teorio de la literaturo.

## Historio 
## Lignoskulpta arto 

Makonde carving_1.jpg
Makonde carving_1_detail_1.jpg
Makonde carving_2.jpg
Makonde elephant.jpg
MakondeTz.jpg

## Literaturo 
Helke Kammerer-Grothaus: *Skulpturen aus Ebenholz – Kunst der Makonde. Museum im Kornhaus Kloster Heiligkreuztal. Sammlung Marion und Hans Eberhard Aurnhammer*. Heiligkreuztal, 1991. ISBN 3-921312-45-0

## Eksteraj ligiloj 
* Lertaj afrikaj lignoskulptistoj - la makondoj  artikolo de Rüdiger Sachs en *Scienca Revuo 3* (2011), 163-169.
* Hamburg Mawingu Collection: Nuntempa makonda-lignoskulpta arto
* George Lilanga Collection
* Daetz-Centrum in Lichtenstein/Sachsen  (konsiderinda kolekto de lignoskulptaĵoj de la makondoj)
* Makonde Carvings & African Blackwood , African Blackwood Conservation Project, lasta aktualigo 25. de februaro 2003, anglalingve.

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Tanzanio
Kategorio:Etnologio
Fülöp (vilaĝo)

**Fülöp** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Hajdú-Bihar, en subregiono de Hajdúhadház. Fülöp signifas: Filipo.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 56&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1870
* Poŝtkodo: 4266
* Telefonprefikso: 52

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, ĉe la hungara-rumana landlimo sen trapasejo. Debrecen troviĝas je 38, Hajdúhadház je 51, Budapeŝto je 259 km-oj.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la komunumo el 1325. Figuro *Fülöp* ricevis la kampojn en la 13-a jarcento. La vilaĝo jam senhomiĝis antaŭ la turkoj. Kapelo konstruiĝis en 1796. Longe la loko apartenis al Nyírábrány. En 1919 la rumanoj okupis ankaŭ tiu ĉi vilaĝon. En 1946 la loko iĝis memstara municipo.

## Vidindaĵoj 
* kapelo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Hajdú-Bihar
Taŭruso

[eta|Demirkazik-pinto en regiono [Niğde (provinco)|Niğde]]
[eta|Karacaören-baraĵlago en la Taŭruso, proksime al [Antalya]]

**Taŭruso**, laŭ la greka vorto *Ταύρος* kaj la latinigita nomo *Taurus*, turke nun *toros Dağları*, estas ĉirkaŭ 1000 kilometrojn longa montaro en suda la antikva Malgrandazio respektive la moderna Turkio, paralele al la Mediteranea bordo. Ĝin limas okcidente la Eğirdir-lago, oriente la supra fluo de Eŭfrato kaj ĝis Van-lago. Ankaŭ la riveroj Göksu kaj Tigriso fontas en la Taŭruso.

La plej alta montopinto de la meza Taŭrus-montaro estas la *Aladah* (3756 m), pli larĝe la Erciyes-vulkano (3916 m). En la montaro la kalkŝtono formas karstojn kun akvofaloj, subteraj riveroj kaj plej granda kavernosistemo de Azio.

La deklivojn sub 2500 m kovras pinoj, cedroj, kverkoj, juniperoj. En okcidenta parto de la Taŭruso elformiĝis fermitaj basenoj en alto de 1000 m, kun lagoj.

Ĝia plej kultivebla parto estas la Çukurova-altebenaĵo, dum la marborda parto estas tre mallarĝa kaj estas dividita de alia parto de la lando, tiel ĝi loĝatas nur maldense.

La plej gravaj montaj trapasejoj estas la t.n. Kilikia pordo tra kiu trapasis jam n la antikvo armeoj kaj karavanoj. La Taŭrus-montaron trairas la fervojo inter Kayseri kaj Adana.

Gravaj mineraloj de la montaro estas la ercoj kun arĝento, kupro, fero, zinko, arseno kaj la lignito.

## Vidu ankaŭ 
* Sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj
* Anti-Taŭruso

## Piednotoj 
Kategorio:Geografio de Turkio
Bousies

**Bousies** estas malgranda komunumo de Francio, kiu apartenas al la historia regiono Henegovio (france *Hainaut* respektive flandre *Henegouwen*), kies plej granda parto ekde 1830 estas parto de la Reĝlando Belgio, sed plia, suda parto jam ekde 1678 apartenas al Francio. Ĝi situas en la departemento *Nord* [] (okcidentflandre *Noorderdepartement*), en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde ''Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* , nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*). 

Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Avesnes-sur-Helpe* (france *Arrondissement d'Avesnes-sur-Helpe*, nederlande *Arrondissement Avenne aan de Helpe*), kaj ekde marto 2015 al la kantono *''. Ĝi situas en la natura, tre verda regiono Avesnois (kies historia centro estas Avesnes-sur-Helpe).

## Geografio 
Bousies situas en la suda parto de la departemento Nord. Ĝi havas landlimojn kun la komunumoj Croix-Caluyau, Fontaine-au-Bois, Forest-en-Cambrésis, Poix-du-Nord, Robersart, kaj Vendegies-au-Bois.

La vilaĝo situas 30&nbsp;km el Valenciennes, 30&nbsp;km el Cambrai kaj 25&nbsp;km el Avesnes-sur-Helpe.

## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Nord

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala TTT-ejo 

Kategorio:Komunumoj de Nord
Croix-Caluyau

**Croix-Caluyau** estas malgranda franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi situas en la natura, tre verda regiono Avesnois (kies historia centro estas Avesnes-sur-Helpe).

Ĝiaj loĝantoj estas franclingve la *Croix-Caluois* aŭ *Croix-Caluens*.

## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Nord

Kategorio:Komunumoj de Nord
Márton Lendvay (1807 - 1858)

[eta|patro kaj filo: Márton Lendvay sidanta kaj [Márton Lendvay (pli juna) staranta]]
**LENDVAY Márton** estis hungara kantisto-aktoro, reĝisoro naskiĝinta en Nagybánya la 11-an de novembro 1807 kaj mortinta en Pest (urbo) la 29-an de januaro 1858. Lia edzino estis Anikó Hivatal, li estis la patro de aktoro Márton Lendvay.

## Biografio 
Post kelkaj amatoraj roloj Márton Lendvay fariĝis aktoro el urba skribisto en 1926 - laŭ aliaj fontoj en 1828 – ĉe aktortrupo de Károly Fejér. Liajn unuajn sukcesojn li rikoltis en Nagyvárad. En Pest li ludis unue en 1831. Poste tio li iĝis ano de la *Dunántúli Színjátszó Társaság*. Dum la landkunveno li ludis ankaŭ en Pozsony en 1833. En la 1830-aj jaroj liaj stacilokoj estis Kassa, Kolozsvár kaj la *Burgteatro* en Buda, sed li ofte engaĝiĝis ankaŭ ĉe la migrantaj aktortrupoj. Li estis fondinto de la Teatro Magyar de Pest, respektive de la Nacia Teatro (Pest) – kaj kun interrompoj – li estis ĝia ano ĝis sia morto. En 1840 li studvojaĝis Vienon kaj Berlinon. Por longaj tempoj li ludis en Kassa kaj Pécs, kie ankaŭ reĝisoris en 1839–40. En la *Nacia Teatro* li reĝisoris ekde 1843. Lia lasta ludo estis la 31-a de januaro 1854 en *Nemzeti Színház* (Lord Rochester, Birch–Pfeiffer: A lowoodi árva). Li havis hemoragion cerban kaj ne plu ludis. Lia naskiĝurbo jam en novembro de 1844 elektis lin ĝia honora civitano. Li verkis ankaŭ novelojn kaj komponis kantojn.

## Ĉefaj roloj 
* Zampa (Hérold); Fra Diavolo (Auber);
* Rómeó, Hamlet, Othello, III. Richárd, (Ŝekspiro);
* Fiesco, Don Carlos (Schiller);
* Ferdinánd (Schiller: Ármány és szerelem);
* Ethelwood (Dumas (patro)–Jermann: Korona és vérpad);
* Ruy Blas (Hugo); Antony (Dumas (patro));
* Robin de Bois (Arago–Vermond: Az ördög naplója);
* Bánk bán (József Katona);
* Árpád (Vörösmarty M.: Árpád ébredése);
* Korpádi Gergely (Ede Szigligeti: Szökött katona);
* Táray (Czakó Zs.: Végrendelet).

## Bibliografio 
* Fejér K.: Rövid vázlata L. M. művészi életének (zsebkönyv, Szatmár, 1856);
* Szigligeti E.: Magyar színészek életrajzai (1878);
* Hegedűs G.: L. M. Nagy magyar színészek (1957);
* Zsoldos E.: L. M. (adattár szerepkatalógussal, jutalomjátékai és vélhető rendezései jegyzékével, 1958).

## Fonto 
* *Magyar Életrajzi Lexikon*

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Masajoj

eta|Masajo
eta|Masaj-militisto ("morano")
La **masajoj** estas nomade vivanta paŝtista etno en Afriko, kiu hejmas en la vastaj ebenaĵoj en la sudo de Kenjo kaj en la nordo de Tanzanio. Ili estas la verŝajne plej konata etno de Orientafriko. Kvankam ili unuflanke restas fidelaj al siaj vivmanieroj, ili aliflanke komprenas merkatadi sian kulturon.

Masaja lingvo estas grupo de lingvoj aŭ dialektoj el la Nilota lingvaro parolata en la sudo de Kenjo kaj la nordo de Tanzanio fare de la masajoj, kiuj estas ĉirkaŭ 900 mil individuoj. La masaja vivmaniero ege rilatas al ilia lingvo. Specife, la ekonomiaj sistemoj de komerco el kio la Masajoj dependas por reteni sian nomadan vivmanieron, profitas la survivadon de la Masaja lingvo, eĉ en ties minoritata statuso. Pro lingva endanĝeriĝo, Masajoj plue estas minacataj kaj ilia kultura integreco same minacata. La minoritata statuso kiun la lingvo nuntempe frontas jam minacis la tradiciajn masajajn praktikojn. Pli kaj pli malgrandaj grupoj de Masajoj plue estas nomadaj en la regiono, kaj aliaj elektis anstataŭe setliĝi en malgrandaj komunumoj por teni lingvon kaj aliajn aspektojn de sia kulturo vivaj.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Massailand Informoriĉa retpaĝo pri la masajoj, kaj pri helpo al sinhelpado per apogo de projektoj.
* Maasaiwarrior  Informoriĉa retpaĝo de masajo, kiu raportas pri la problemoj en la masajregiono
* The Maasai Language Project
* Feldforschungen bei den Maasai (ekzemploj) 
* Amboseli Maasai Kisongo Informriĉa privata retpaĝo: Masajoj fiera paŝtista popolo
* Die Völkerstämme im Norden Deutsch-Ostafrikas: VI Massai und Wandorobo (Weiss 1910)
* Fotoj el masaj-vilaĝo (2004)
* Survival International - porhomrajta organizo por protekti tribajn etnojn 

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Tanzanio
Kategorio:Etnoj en Kenjo
Kategorio:Nomadoj
Márton Lendvay (1830 - 1875)

**LENDVAY Márton** estis hungara aktoro naskiĝinta en Kolozsvár la 14-an de septembro 1830 kaj mortinta en Balatonfüred la 12-an de julio 1875. Lia patrino estis Anikó Hivatal, lia patro estis aktoro Márton Lendvay, lia edzino estis Ilka Fáncsy.
[eta|patro kaj filo: [Márton Lendvay sidanta kaj Márton Lendvay (pli juna) staranta]]
eta|Pentraĵo pri Márton Lendvay (filo)

## Biografio 
Márton Lendvay fariĝis aktoro spite al siaj gepatroj en 1847 ĉe la aktortrupo de Dávid Kilényi kaj Endre Latabár (patro) en Székesfehérvár. Post provincaj jaroj ekde 1855 ĝis sia morto li estis ano de la Nacia Teatro en Pest (urbo), respektive de Budapeŝto. Li estis framasono. http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz24/10.html.

## Ĉefaj roloj 
* Rómeó, Othello, Macbeth, Hamlet (Shakespeare);
* Ferdinand (Schiller: Ármány és szerelem);
* Don Caesar de Bazan (Dumanoir–D’Ennery);
* Robin de Bois (Arago–Vermond: Az ördög naplója);
* Károly (Boucicault: Londoni arszlánok);
* Felix (Barrière: A völgy lilioma);
* André (Dumas (filo)): Egy tékozló apa);
* Fauvel (Dumanoir: A csacska nők); André (Sardou: Fernande).

## Ĉefaj verkoj 
* *Nem tűröm a háznál* (1858).

## Fonto 
* *Magyar Életrajzi Lexikon*

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj framasonoj
Frankie Goes to Hollywood

**Frankie Goes to Hollywood** estis brita rokmuzika grupo. Ĝi estiĝis en la jaro 1980 en Liverpool. Ties kreanto estis Holly Johnson - vokalisto antaŭe ligita kun grupo Big In Japan. Li estis ankaŭ konata el kelkaj malgrandaj roloj en prezento de londonaj teatroj.

Kategorio:Britaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1980
Çukurova

eta|180ra|

eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|

**Çukurova** estas produktema malaltebenaĵo, kiu situas inter la Taŭruso kaj la Golfo de Iskenderun. La ebenaĵon de Çukurova trafluas la riveroj Seyhan kaj Ceyhan. En tiu ebenaĵo troviĝas la plej granda kotonkultiva areo de Turkio. La Çukurova-ebenaĵo estas tiel unu el la plej gravaj agrokultivaj areoj de Turkio. Pluaj akvumitaj kulturoj estas: citruskulturoj, tritikoj, ĉiuj legomspecioj, lucerno kaj rizo.

En la Çukurova-ebenaĵo situas la sekvaj urbegoj:
* Adana
* Mersin
* Tarsus
* Ceyhan
* Osmanije

Çukurova estas konata per "Memed-libroj" kaj aliaj verkoj de Yaşar Kemal.

Kategorio:Geografio de Turkio
Kilikia pordo

La **Kilikia pordo** (turke *Gülek Boğazı* 'Gülek-trapasejo') estas la ĉefa monta trapasejo tra la Taŭruso en suda Turkio, liganta la malaltebenaĵon de Kilikio kaj mediteranea bordo. Ĝia suda parto situas 44&nbsp;km norde de Tarsos.

La trapasejo estas la mallarĝa gorĝo de la rivero Gökoluk. En la antikvo trapasis ĝin nur karavanoj, sed ne radaj veturiloj. Multaj armeaj fortoj uzis la trapasejon por invado dum la antikvo.

Kiam la germanaj inĝeniero konstruis la bagdadan fervojon (de Konstantinapolo ĝis Bagdado), ili ne povis sekvi la antikvan vojon, sed devis konstrui multajn viaduktojn, tunelojn. La etŝpura fervoja linio (malfermita en 1918) helpis liveri militajn materialojn por la turka armeo ĉe fino de la unua mondmilito al la Mezopotamia fronto.

## Eksteraj ligiloj 
* fervoja inĝenieraĵo ĉe la pordo

Kategorio:Geografio de Turkio
Kategorio:Montpasejoj
Jason Donovan

**Jason DONOVAN** estis aŭstralia aktoro kaj kantisto, naskiĝinta la 1-an de junio 1968 en Malvern, Melbourne, Aŭstralio. Siatempe li estis junulara idolo. En sia infanaĝo li lernis pianludi. En 1979 li estas elektita en rolon en opero, kie li renkontiĝas kun sia estonta kunulino Kylie Minogue. Ili komune partoprenas en serio Neighbours. Ekde 1986 li estis gitaristo de grupo *Noiseworks*.

Kategorio:Aŭstraliaj aktoroj
Kategorio:Aŭstraliaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de junio
Die 1000 Augen des Dr. Mabuse

**Die 1000 Augen des Dr. Mabuse** () estas la lasta kinfilmo realigita de Fritz Lang en 1960. Ĝia intrigo baziĝas sur la novelo Mr. Tot Aĉetas Mil Okulojn, verkita en Esperanto de Jean Forge, sed estas transmetita al 1960.

Lang jam en 1922 realigis la silentan filmon *Dr. Mabuse, der Spieler* kaj en 1933 la filmon *Das Testament des Dr. Mabuse*.

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1960
Kategorio:Krimaj filmoj
Kategorio:Trileraj filmoj
Erciyes

eta|dekstra|250px|
La monto **Erciyes** [erĝijes] (turke *Erciyes Dağı*) estas neaktiva vulkano, la kvina plej alta monto de Turkio, kun alto de 3917 m. Ĝi situas 25 km sude de Kayseri en la turka regiono Kapadokio. La antikva nomo de *Erciyes Dağı* estis *Argaios*. Ĝi situas ĉe koordinatoj .

La monto estas ankaŭ simbolo de Kayseri. Ĉar Kayseri situas en alto de ĉ. 1000 m kaj oni povas de tie bone spekti la monton. En tiu seka regiono, la monto Erciyes certigas produkteman agron de 1000 km².

La unua grimpo de la monto okazis fare de William John Hamilton en 1837.

La monto estas grava skiejo kaj por aliaj vintraj sportoj.

Kategorio:Vulkanoj en Turkio
Kategorio:Stratovulkanoj
Kategorio:Dormaj vulkanoj
Kategorio:Montoj en Turkio
Kategorio:Montoj kun alteco inter 3000 kaj 3999 m
Gandoj

La **gandoj** (*Baganda*) estas afrika etno. Ili apartenas al orientaj bantuoj kaj vivas precipe en la regiono de la grandaj lagoj de Orientafriko (lago Viktorio, lago Tanganjiko kaj Malavia Lago).

La ganda lingvo nomiĝas *Liganda*. Ĝi apartenas al la Bantuaj lingvoj ene de la lingvofamilio niĝerkonga lingvaro. Ekde la 16-a jarcento la gandoj estis fondintoj de unu el la plej grandaj regnoj de la himoj en Orientafriko, la regno Buganda. Post interrompo de pluraj jardekoj hodiaŭ denove ekzistas Kabaka (reĝo), nome Ronald Muwenda Mutebi la 2-a

Tradicie la gandoj vivtenas sin per la agrikulturo. Ili kultivas nutraĵojn (batatojn, maniokon, maizon, ternuksojn, bananojn ktp. por la propra konsumo, por la merkatoj en la en- kaj eksterlando oni kultivas kafon, tabakon kaj teon.

La plejmulto de la gandoj estas kristanoj.

En Ugando en 1991 vivis (rezulto de popolnombradoj) 3.015.980 anoj de tiu bantua popolo (18,76&nbsp;% de la ugandanoj) kaj en 2002 estis 4.126.370 (17,28&nbsp;%). Sude de la uganda-tanzania limo vivas sur la teritorio de Tanzanio kromaj pli ol 10.000 gandoj.

De la etna nomo de la gandoj (*Ba-ganda* (la plurala prefikso ba signifas homoj, anoj de la popolo) estas derivata la nomo de la hodiaŭa ŝtato Ugando (svahile: *U-ganda* estas "lando de la gandoj"), la antaŭa brita protektorato Ugando.

Gandoj
Gandoj
Gandoj
Kategorio:Etnologio
Mikepércs

**Mikepércs** (mikepErĉ) estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Derecske.

## Bazaj informoj 
* Areo: 37&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3520
* Poŝtkodo: 4271
* Telefonprefikso: 52
eta|maldekstre|La ĉefplaco vespere

## Geografio 
Mikepércs situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Debrecen-Békéscsaba, laŭ fervojo Debrecen-Nagyvárad apud Debrecen.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la komunumo el 1270 havanta preĝejon. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en 1598. Gabrielo Báthory fondis urbon por hajdukoj en 1608. La rumanoj okupis la regionon en 1919. Katolika kapelo omaĝe al Koro de Jesuo konstruiĝis en 1930 kaj pligrandiĝis al preĝejo en 2001.

Vilaĝservoj estas gimnazio, lernejo.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Mikepércs)
* fiŝkaptista lago
* muzeo pri fornoj

## Ĝemelkomunumoj 
* 20px| Nagygalambfalva, Rumanio.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Hajdú-Bihar
Göksu

**Göksu** (Coxon, antikve greke *Καλύκαδνος/Kalikadnos*, latine *Saleph*) estas rivero en suda Turkio tra provincoj Antalya, Konya, Karaman kaj Mersin. Ĝia antikva nomo estis Kalykadnos.

La rivero longas 260 km kaj havas nordan kaj sudan fontoriveron. La norda branĉo nomiĝas *Gökçay* (*Göksu-rivereto*), la suda *Gökdere* (*Göksu-rojo*). Ambaŭ branĉoj fontas en la *Geyik-monto* (= Cervo-monto) en la Taŭruso, inter Gündoğmuş kaj Hadım. Ili unuiĝas sude de Mut al Göksu, kiu pli poste alfluas inter Taşucu kaj Silifke la Mediteraneon.

Oni konstruis sur la rivero la Kayraktepe*-valbaraĵon.

La imperiestro Frederiko Barbarosa dronis en la rivero en 1190 dum la tria krucmilito, proksime al la urbo Seleucia. La rivero nomiĝis tiutempe *Saleph'' kaj apartenis al la alianca armena-kilikia princlando, la Armena reĝlando en Kilikio.

Kategorio:Riveroj en Turkio
Plopi (Teleorman)

**Plopi** [plopj] estas vilaĝo en la nordo de la distrikto Teleorman en Rumanio. Ĝi apartenas al la komunumo Beuca kaj havas ĉirkaŭ 300 loĝantojn.

La nomo *Plopi* signifas "poploj", kaj efektive tie kreskas poploj, laŭ la bordoj de la rivereto Zâmbreasca.

Proksime de Plopi pasas la fervojo inter Piteşti kaj Roşiorii de Vede. Roşiorii de Vede estas la plej proksima urbo; je distanco de ĉ. 30 km voje aŭ 18 km fervoje.

En Plopi troviĝas la plej malnova kverko de Rumanio; ĝi sekiĝis, sed ankoraŭ staras.

Kategorio:Distrikto Teleorman
Ĉagoj

La **ĉagoj** aŭ **ĝagoj** estas afrika etno vivanta ĉirkaŭ la monto Kilimanĝaro en Tanzanio, ne konfuzende kun la ĝagaoj kiuj vivis en la frua novepoko en la regiono Angolo - Kongo Kinŝasa.

eta|Tradicia ĝago-kabano.

La ĉagoj ampleksas proksimume 800 000 homojn kaj estas bantulingva kaj agrikultura popolo, kiu parolas diversajn dialektojn de la Ĉaga lingvo.

De generacioj ili havas inteligente elpensitan akvumadosistemon, kiu permesis al ili intensan agrikulturon je la deklivoj de la Kilimanĝaro. Tiu sistemo estas hodiaŭ en danĝero, ĉar la senarbigo de grandaj partoj de la origina pluvarbaro sube de la limoj de la nacia parko (1950 m) kaŭzas stepiĝon kaj malfekundiĝon de la grundo pro la kreskanta sekeco.

Tradicie la ĉagoj kultivis bananojn, el kiuj ili faris interalie specon de biero nomatan *pombe*, kaj ili antaŭ ĉio bredas bovojn. En la antaŭkolonia epoko ili havis tribestrosistemon, la unuopaj klanoj ofte militis unu kontraŭ la alia. Post la instalaĵo de la kolonio Germana Orientafriko komenciĝis la kultivado de kafo, por kio la situejoj je la Kilimanĝaro donis plej bonajn kondiĉojn.

Sub la germana koloniregado la ĉagoj ofte servis kiel helptrupoj, parte ankaŭ eĉ kiel protektotrupoj. En 1891/92 ekestis popolleviĝo, post kiam Carl Peters, ekde 1891 "Reichskommissar" (imperia komisiito) por la regiono de Kilimanĝaro, sian konkubinon Jagodia kaj serviston, kun kiu ŝi havis aminduman rilaton, pendigmortigis kaj detruigis iliajn hejmajn vilaĝojn. Nur post monatoj la germanoj sukcesis batale venki la ĝagojn.

Hodiaŭ la ĉagoj pro manko de grundposedo estas eksponataj al forta socia ŝanĝiĝo. Multaj el ili nun laboras en la agrikulturo de najbaraj regionoj aŭ en la turismo, precipe en la regiono Moŝo (Moshi).

## Fontoj 
* Humboldts Erben (4/4), Arte ()
* Die Kilimandscharo-Bevölkerung. Anthropologisches und Ethnographisches aus dem Dschaggalande. Dr. A. Wiedemann. Ergänzungsheft Nr. 129 zu Petermann's Geographischen Mitteilungen. Perthes, Gotha 1899. ()

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Angolo
Kategorio:Etnoj en Demokratia Respubliko Kongo
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Angolo
Kategorio:Demokratia Respubliko Kongo
Roșiorii de Vede

**Roșiorii de Vede** [roŝiorij de vede] estas urbo kaj municipo en la distrikto Teleorman en Rumanio. Ĝi estas inter la plej malnovaj urboj de la lando kaj iam estis ĉefurbo de la regiono/distrikto Teleorman. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

En la germana lingvo ĝi havas la nomon *Russenart*, kiun unuafoje (en 1385) notis la germanaj pilgrimantoj Peter Sparnau kaj Ulrich von Tennstadt, kiuj revenante de Jerusalemo ripozis en la urbo. Kredeble ili derivis la nomon de la loka nomo *Ruși* (rusoj).

La urbo estas iom grava fervoja nodo, kie kunvenas fervojaj linioj el kvin direktoj.

Kategorio:Urboj de distrikto Teleorman
Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Municipoj de Rumanio
Kingoj

La **kingoj** (Wakinga) estas bantua tribo en sudtanzanio. Historie ili vivas en la montaro Livingstono norde de la Malavia lago. En la literaturo precipe la Luembe-kulto (*lwembe*) estas priskribita. En 2003 la etno de la kingoj nombris 140.000 personojn. Ĉirkaŭ 1920 oni taksis ilian nombron 20.000 personoj.

## Literaturo 
* Karl Weule: *Deutsches Kolonial-Lexikon.* Band III, S. 660
* Johannes Triebel: *Gottesglaube und Heroenkult in Afrika. Untersuchungen zum Lwembekult der Wakinga in Südtanzania.* (Taschenbuchausgabe der Habilitationsschrift 1993), Erlanger Verlag F.Mission; Auflage: 1 (Mai 1998)

## Eksteraj ligiloj 
* Deutsches Kolonial-Lexikon (1920) 

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Tanzanio
Kategorio:Etnologio
Kronokolombo

La genro ***Goura***, Stephens, 1819, konsistas el kvar specioj de **kronkolomboj**, alia nomo por tiu genro. Ili estas la plej grandaj membroj de la familio de Kolombedoj. La tri kronkolomboj estas tre similaj kaj unu anstataŭas alian geografie.

## Aspekto 
eta|maldekstre|230ra|
Temas pri grandaj kolomboj bluecaj, pli malhelaj ĉe okulstrio kaj brusto (malhelpurpura) kaj pli helaj ĉe kapo kaj vostopinto. La plej rimarkinda eco, kiu nomigas la genron komune, estas granda kresto de preskaŭ travideblaj plumoj escepte punktajn plumopintojn, kiu donas aspekto de ŝaŭmo.

## Taksonomio 
La filogenetiko de kronkolomboj ne estas ankoraŭ bone solvita. Kelkaj molekulaj analizoj jam estis faritaj (ekz. Johnson, 2000), kaj unu (Shapiro *et al.*, 2002) sugestas, ke kun la Nikobara kolombo kaj la Dentobeka kolombo de Samoo, la kvar kolomboj *Goura* apartenas al grupo de kie la malbonŝanca Dido kaj la Rodrigesa ermitkolombo estis branĉa genlinio, sed depende el kiu genetika sekvenco estas analizita, la lokigo de la kronkolomboj diversas. Ili povus aparteni al la subfamilio *Treroninae* de fruktokolomboj, sed kutime ili estas traktataj kiel propra subfamilio, nome la *Gourinae*.

## Kutimoj 
Ili estas indiĝenaj de Nov-Gvineo kaj ĉirkaŭaj insuloj. Ili manĝas sur la arbara grundo falitajn fruktojn, semojn kaj helikojn. La masklo kaj la ino estas preskaŭ identaj, sed dum la pariĝado la masklo kveras kaj kapinklinas por la ino. Ambaŭ gepatroj kovos la ununuran ovon dum 28 ĝis 30 tagoj kaj la ido elnestiĝos post pliajn 30 tagoj. La vivaveraĝo povas esti ĝis 20 jaroj. 

## Specioj 
* Okcidenta kronokolombo, *Goura cristata*, nordokcidenta Nov-Gvineo 
* Suda kronokolombo, *Goura scheepmakeri*, sudorienta Nov-Gvineo 
* Sklatera kronokolombo, *Goura sclaterii*, suda Nov-Gvineo 
* Viktoria kronokolombo, *Goura victoria*, norda Nov-Gvineo

## Referencoj 
* Johnson, Kevin P. & Clayton, Dale H. (2000): Nuclear and Mitochondrial Genes Contain Similar Phylogenetic. Signal for Pigeons and Doves (Aves: Columbiformes). *Molecular Phylogenetics and Evolution* **14**(1): 141–151. PDF plena teksto 
* Shapiro, Beth; Sibthorpe, Dean; Rambaut, Andrew; Austin, Jeremy; Wragg, Graham M.; Bininda-Emonds, Olaf R. P.; Lee, Patricia L. M. & Cooper, Alan (2002): Flight of the Dodo. *Science* **295**: 1683.  (HTML resumo) Kroma informo

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo
Eteoklo

**Eteoklo** laŭ la vortaro PIV estas la Esperanto-formo de la greka figuro Ἐτεόκλης - *Eteokles* el la helena mitologio.eta|*Eteoklo kaj Poliniko*, olea pentraĵo fare de *Giovanni Battista Tiepolo*Eteoklo estis filo el la senscie incesta geedzeco inter Edipo kaj Jokasta. Li havis unu fraton Poliniko, kaj du fratinojn, Antigona kaj Ismena.

Samkiel Edipo kaj pluraj aliaj familianoj, ankaŭ Eteoklo laŭ la mitologio iĝis viktimo de malbeno de la familio *Labdakidoj*. Post la foriro de la reĝo Edipo el la greka urbo Tebo, ĉefurbo de la regno Beotio, estis interkonsentite ke la fratoj Eteoklo kaj Poliniko alterne dum po unu jaro estu reĝo de la regno. Post lia unua reĝa jaro, Eteoklo rifuzis transdoni la reĝecon al sia frato. Poliniko foriris al la greka urbo Argo, ĉefurbo de la greka regno Argolando sur la duoninsulo Peloponezo, kaj tie kolektis armeon por konkeri Tebon kaj perforte preni la reĝan postenon, je kiu li rajtis. Ekestis arda batalo pri la urbo: Ĉe ses el la sep pordegoj de la fortika ĉirkaŭurba remparo, venkis la soldataro de Eteoklo, kaj ĉe la sepa pordego la du fratoj en persona interbatalo mortigis sin reciproke.

Bazo de la mitologia legendo probable estis vere ekzistinta, historia reĝo "Eteoklo" el la 13-a jarcento a.K., ĉar en antikva hitita teksto estas menciita iu reĝo de la greka urbo Tebo kun nomo "Taŭagalaŭa" (konsonantoj T-G-L), kion iuj lingvistoj laŭ komparoj de aliaj grekaj vortoj transskribitaj al la hitita lingvo opinias identigi kiel "Eteoklo" (konsonantoj T-K-L). Same en hititaj tekstoj menciiĝas la mitologia reĝo Kadmo de Tebo.

Kategorio:Mitaj reĝoj de Tebo
Újléta

**Újléta** (UjlEta) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Hajdú-Bihar, en subregiono de Hajdúhadház.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 30&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1090
* Poŝtkodo: 4288
* Telefonprefikso: 52

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, Létavértes kaj Vámospércs estas proksime. Hajdúhadház troviĝas je 43, Debrecen je 28, Budapeŝto je 248 km-oj.

## Historio 
Dum la historio la loko apartenis al Létavértes, (iam Nagyléta), el tio disiĝis parto kaj fondiĝis setlejo en 1865. Ĝi ricevis la rangojn vilaĝo en 1882, grandvilaĝo en 1888. En 1919 la rumanoj okupis la komunumon.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo kun propra aŭtobuso, biblioteko, kulturdomo, poŝto, sanservo, restoracio.

## Vidindaĵoj 
Vizitindaĵoj estas la kalvinana preĝejo de 1892 kaj la vinkelo.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Hajdú-Bihar
Nacia lingvo

**Nacia lingvo** estas fundamenta eco de la etno, kiun kutime oni nomas nacio, kune kun moroj, kulturo, eventuale religio, ktp. La nacia lingvo tre ofte estas politika ligilo kiu finfine helpas la unuigon de la nacio kaj ankaŭ ofte eĉ helpas la konverton de nacio en ŝtaton, kiel okazis dum la unuiĝo de Italio aŭ la kreado de moderna Germanio. Tiam la nacia lingvo iĝas oficiala lingvo kaj ofte siavice malhelpas la disvolvigon de aliaj minoritataj lingvoj.

La homoj kiuj parolas saman lingvon konsideras sin kiel membroj de la sama nacio; tio okazas kiam estas sufiĉe klaraj la limoj de la nacioj, kiel ĉe Portugalio, Islando aŭ Japanio. Tio ne okazas ĉe internacia lingvo, ĉe artefarita lingvo aŭ ekzemple ĉe Esperanto. Ankaŭ en multaj diversaj situacioj oni ne povas paroli pri nacia lingveco, kiel ĉe la kreolaj lingvoj. Ankaŭ ne okazas en inversaj situacioj, tio estas kiam nacio povas enhavi du aŭ pliajn lingvojn, kiel povas esti konsiderita en Belgio aŭ Svisio.

Ĉar plej ofte oni konfuziĝas la konceptojn de nacio kaj ŝtato, ankaŭ tre ofte oni konfuziĝas inter **nacia lingvo** kaj oficiala aŭ *ŝtata lingvo*, kion nepre oni evitu.

## Vidu ankaŭ
*Listo de lingvoj
*Lingvo
**Gepatra lingvo
**Oficiala lingvo
*Lingvopolitiko

Kategorio:Lingvoj
Kategorio:Lingvotipoj
Ndondeoj

La **ndondeoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta en la distrikto Nachingwea en la regiono Lindi en suda Tanzanio. En 2002 la ndondeoj estis taksitaj inter 10.000 kaj 20.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

La ndondea lingvo nomiĝas en la bantuaj lingvoj **kindonde** kaj ĝi estas bantua lingvo. 

Ndondeoj
Ndondeoj
Specoj de lingvo

Kvankam lingvo estas sufiĉe amplekse akceptita koncepto, oni devas konsideri, ke ekzistas multegaj **Specoj de lingvoj**, depende de diversaj kriterioj, ekzemple ĉu lingvo estas minoritata lingvo aŭ male tre disvastigita tutmonde aŭ en mondoregiono, ĉu historie temas pri lingvo, el kiu devenas aliaj lingvidoj aŭ inverse temas pri nove bakitaj lingvoj, ĉu estas nacia lingvo aŭ eĉ kontraŭleĝa lingvo, ĉu estas artefarita lingvo, ĉu estas literatura lingvo, ktp.

Foje lingvoj povas esti klasitaj laŭ diversaj kriterioj en diversaj klaseroj.

Oni povas pripensi la simplecon de la situacio en kelkaj lokoj, ekzemple en Islando oni parolas la islandan, sed tre ofte la socipolitikaj situacioj estas pli komplikaj.

## Ankaŭ vidu 
* Listo de lingvoj
* Listo de la vikipediaj lingvoj
* Lingvopolitiko
* Oficiala lingvo
* Slango
* Minoritata lingvo
* Gepatra lingvo
* Apartalingvo
* Kompletigita lingvo
* Konstruita lingvo
* Filozofio de lingvo
* Lingva purismo
* Planlingvo

## Eksteraj ligiloj 
* Nomoj de lingvoj en Esperanto
* Vortaroj  en la katalogo DMoz
* Lingvoj de la mondo (hispane)
* Lingva Prismo  - plurlingva retejo pri lingvoj

Kategorio:Lingvo
Fazankolombo

La **Fazankolombo** (*Otidiphaps nobilis *) estas tre specifa birdo de la familio de Kolombedoj kiu inkludas turtojn kaj kolombojn. Temas pri granda surterema aŭstralazia kolombo kiu loĝas en la unuarangaj pluvarbaroj de Nov-Gvineo kaj proksimaj insuloj. La teritorio estas prefereble ĉe montetoj kaj malaltaj montoj, sed ĝi povas troviĝi ankaŭ ĉe malalta tero.

La Fazankolombo estas nekutima kolombo de necertaj similaĵoj ĉe la familio de Kolombedoj, kaj ĝi estas unutipa ene de la genro *Otidiphaps* (Gould, 1870), kaj ankaŭ ene de la subfamilio *Otidiphabinae*. La scienca nomo aludas al similaĵoj kun la familio de Otidoj, dum la ordinara nomo respegulas ĝian adaptadon al vivo en arbara grundo je la maniero de fazanoj de Sudorienta Azio, al kiuj ĝi similas laŭ ekstera morfologio, ĉefe pro la flanke kunpremita vosto kaj rondoformaj flugiloj. Ĉar ne estas kokoformaj birdoj en Nov-Gvineo, la Fazankolombo plenigis la ekologian niĉon de perdriko aŭ eta fazano, dum la plej granda *Goura* kronkolomboj havas vivmanieron pli similan al pli grandaj fazanoj, tetraoj aŭ meleagroj. Temas pri tre sekretema specio, kiu manĝas semojn kaj falitajn fruktojn. La nesto surgrunda estas inter arboj kaj arbustoj, kie la ino demetas unu ovon kiu estos kovata dum ĉirkaŭ kvar semajnojn.

Estas kvar subspecioj kiu diferenciĝas ĉefe pro ekzisto aŭ malekzisto de eta kresto, kaj pro la koloro de la nuko. La du plej konataj estas la okcidenta nomiga (*O. n. nobilis*) kun verdeca nuko kaj *O. n. aruensis* el insuloj Aru kun blanka nuko. La du aliaj subspecioj, *O. n. cervicalis* el la orienta parto de la teritorio kaj *O. n. insularis* el insulo Fergusson, havas grizan kaj nigran nukojn (samkolora kun la cetera nigra kolo) respektive.

Ĝi ne estas konsiderata minacata, kvankam ĝi estis formortinta en loka nivelo en kelkaj arej. Ĉar ĝi rilatas al unuarangaj arbaroj kaj ĝi estas unika ene de la familio de kolomboj, ĝi estas konsiderata specio kiu bezonas pristudadon kaj zorgadon.

## Bildaro 

Pheasant Pigeon - Bronx Zoo.jpg|La **Fazankolombo** (*Otidiphaps n. nobilis)* ĉe Bronksa Bestoĝardeno
 Green-naped Pheasant Pigeon Otidiphaps nobilis.jpg
 Green-naped Pheasant Pigeon (Otidiphaps nobilis nobilis) (CWPG).jpg
 Otidiphaps nobilis 0zz.jpg
 Otidiphaps nobilis 4zz.jpg

## Referencoj 
*  Ne minacata
* del Hoyo, Elliott kaj Sargatal (eldonistoj); *Handbook of the Birds of the World*, Vol 4. ISBN 84-87334-22-9

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo
Konyár

**Konyár** [konjAr] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Derecske. Ŝajnas, la loknomo devenis el la slava konje (=ĉevalo).

* Areo: 42&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2270
* Poŝtkodo: 4133
* Telefonprefikso: 54

## Geografio 
Konyár situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo el Derecske, laŭ fervojo Debrecen-Nagyvárad, Derecske estas proksime.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1213 pri la komunumo. Ĝi ekhavis la rangon hajduka urbo en 1605. La tataroj forbruligis la urbeton en 1660. La baroka kalvinana preĝejo konstruiĝis en 1745. En 1919 la rumanoj okupis la regionon.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Konyár)
Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, klubo de maljunuloj, biblioteko, kulturdomo, kuracejo, poŝto, sportejo, policana ĉambro.

## Famuloj 
En Konyár naskiĝis skulptisto Alfréd Tibor.

Ĝemelkomunumo estas 20px| Margitta, Rumanio.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Hajdú-Bihar
Tépe

**Tépe** (tEpe) estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Derecske.
eta|dekstra|300ra|Kastelo de Tépe

## Bazaj informoj 
* Areo: 23&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1170
* Poŝtkodo: 4132
* Telefonprefikso: 54

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Debrecen-Békéscsaba. Berettyóújfalu troviĝas 12, Debrecen 26, Budapeŝto 222 km.

## Historio 
Oni trovis en Tépe tombon de riĉa avara persono. La komunumo estis en la 13-a jarcento eklezia loko, tial ĝi havis preĝejon. Dum la turkoj la vilaĝo dufoje senhomiĝis. Ĝi ekhavis la rangon hajduka urbo en 1617 de Gabrielo Báthori. En 1856? klasikisma Kastelo de Tépe konstruiĝis. En 1919 la rumanoj okupis ankaŭ tiu ĉi vilaĝon.

Ne menciita vidindaĵo estas la kalvinana preĝejo konstruita en 1585.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto, sportejo.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Hajdú-Bihar
Sáránd

**Sáránd** [ŝArAnd] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Derecske. La loknomo ne havas sencon en la hungara.

## Bazaj informoj 
* Areo: 23&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2320
* Poŝtkodo: 4272
* Telefonprefikso: 52

## Situo 
Sáránd situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Debrecen-Békéscsaba, laŭ fervojo Debrecen-Oradea, Derecske kaj Debrecen estas proksime. Derecske troviĝas 9, Debrecen 14, Budapeŝto 227 km.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la komunumo el 1219 havanta preĝejon. La vilaĝo iĝis hajduka urbo. En 1919 la rumanoj okupis ankaŭ tiu ĉi vilaĝon.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo

Ĝemelkomunumo estas 20ra| Szalárd, Rumanio.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, biblioteko, interretejo, poŝto, apoteko, kuracejo, infankuracejo, dentokuracejo, komuna kuirejo, familihelpa servo.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Hajdú-Bihar
Klavo

eta|dekstra|250px|Klavoj sur kalkulilo.
**Klavo** (lat. *Clavis*) estas, plejofte mekanika mastrumelemento, kiu estas ekfunkciigata per premo kaj kutime resaltas en la elirpozicion post maltendado. La ĝeneraliga nocio de elektraj klavoj estas la ŝaltilo.

Klavoj estas uzataj unuopaj, ekzemple kiel tintiloklavo, aŭ en aro da plejparte ordigitaj klavoj (klavaro), parte surskribitaj kiel ĉe skribmaŝino, parte sen surskribaj, kiel ĉe klavarinstrumentoj. Klavoj funkciigataj per piedoj nomiĝas pedaloj.

## Neelektraj klavoj 
La plej malnovaj klavoj troviĝas supozeble ĉe la klavarinstrumentoj. Ĉe la piano ekz. la frapo sur klavo movas per ledobendo levilon, kiu batas marteleton kontraŭ la kordo. Ĉe la orgeno premo sur klavo malfermas valvon apartenantan al orgenfajfilo.

Ĉe la skribmaŝino oni batas per klavoj trans leviloj kaj stangetoj literilon kontraŭ farbobendo. ekzistas tamen ankaŭ leviloj, kiuj levas la rulon por atingi la majusklojn, kaj fiksiloj, per kiu oni laŭbezone fiksas aŭ malfiksas la rullevilojn.

Kategorio:Iloj
Himoj

La **himoj** estas etno en Afriko, en la regiono de la afrikaj grandaj lagoj, parenca kun la Tutsioj. Kelkaj esploroj konsideras la himojn parton de la Tutsioj. En Ugando la himoj formas 10 % de la loĝantaro.

## Eksteraj ligiloj 
* http://orvillejenkins.com/peoples/hima.html 

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Tanzanio
Kategorio:Etnoj en Ugando
Kategorio:Etnologio
Ĉeĥa literaturo

**Ĉeĥa literaturo** estas unu el la naciaj literaturoj.

Kriterio de ties limigo povas esti trispeca:
# Literaturo verkita de anoj de ĉeĥa etno, do ne nur ĉeĥe, sed ankaŭ latine kaj germane, ekzemple *Kroniko de ĉeĥoj* de Kosmas aŭ fruaj versoj de Karel Hynek Mácha.
# Literaturo verkita sur teritorio de ĉeĥa ŝtato, do ankaŭ de aliaj etnoj, ekzemple *Zámek* de Franz Kafka.
# Literaturo verkita ĉeĥe, do ankaŭ de anoj de aliaj etnoj aŭ de ĉeĥoj en eksterlando, ekzemple *Chrám a tvrz* de Pavel Eisner aŭ *Příběh inženýra lidských duší* de Josef Škvorecký.

En la praktiko kutime ĉiuj tri limigoj estas uzataj samtempe.

## Rilataj temoj 
* Ĉeĥa Verkista Asocio
* Ĉeĥlingvaj verkistoj
* Ĉeĥlingvaj verkoj

## Vidu ankaŭ 
* Máj

Kategorio:Literaturo de Ĉeĥio
Pontiano

Papo **Pontiano** (latine Pontianus, *la pontano*; † 235) estis de 230 ĝis 235 papo (episkopo de Romo).

Dum lia papeco la skismo de Hipolito finiĝis. Pontiano kaj aliaj ekleziaj gvidantoj, inter ili ankaŭ la kontraŭpapo Hipolito, de la imperiestro Maximinus Thrax estis ekzilitaj al Sardinio kaj tie malliberigitaj en minejo.

Pro tiu puno Pontio abdikis. La dato de lia abdiko estas la plej frua ekzakte dokumentita dato de la historio de la papoj. Ankoraŭ en la sama jaro Pontianao mortis kaŭze de la kruela traktado, kiun li suferis en la minejoj de Sardinio. Liajn restaĵojn papo Fabiano transportigis al Romo kaj entombigis en la Kaliksto-katakombo. Pontiano estas honorata kiel unua martira papo kaj sanktulo. Lia memortago estas la 13-a de aŭgusto (dato de lia entombigo en la Kaliksto-katakombo).

## Vidu ankaŭ 
* Listo de papoj

## Fikcia literaturo 
* Otto Färber: *Der Papst im Bergwerk*. Das Schicksal des Papstes Pontianus. Innsbruck, Rauch Verl. 1967. [1968]

## Eksteraj ligiloj 
* Tuta verko de Migne Patrologia Latina kun enhavtabelo

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Mortintoj en 235
Salihorsk

**Salihorsk** (, , ) estas urbo en Belorusio en la sudo de la Minska regiono. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Salihorsk estas unu el la plej rapide kreskantaj urboj de la lando.

Salihorsk estis fondita nur en la jaro 1958. Kiel planurbo ĝi ekestis sude de Sluck ĉe la norda bordo de la barita rivero Sluĉ. La urbo daŭre kreskis, havis en 1979 65.148 loĝantojn kaj iĝis komence de la 1990-aj jaroj la plej malgranda grandurbo de Belorusio.

En Salihorsk komencas fervojligo al Sluck, samkiel ŝoseo, kiu okcidente preterpasas la urbon Salihorsk kaj ligas ĝin norde kun Sluck kaj sude kun Mikaŝeviĉi (*Мікашэвічы*).

Salihorsk hejmigas la piedpilko-klubon *Ŝaĥĉjor Salihorsk*.

## Vidu ankaŭ 
* Salihorsk (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Minska regiono
Kategorio:Urboj de Belorusio
Tradukita literaturo

**Literatura traduko** transigas al alia lingvo beletraĵojn, eseojn, kritikojn, ofte ankaŭ filozofiajn kaj religiajn tekstojn. Literatura teksto distingiĝas per originala aŭtora stilo kaj forta estetika kvalito, kiu klopodas efiki je fantazio kaj emocioj. La tradukisto devas peri ne nur ideojn kaj priskribojn, sed ankaŭ la menciitajn originalecon kaj estetikon.

Traduko de literaturo (romanoj, noveloj, teatro, poezio, ktp.) estas ofte konsiderata kiel literatura celo kaj verko en si mem.

Ekde la komenco de la socia kaj kultura vivo de Esperanto jam oni ektradukis gravajn kaj konatajn verkojn de la universala literaturo, precize por pruvi, ke Esperanto taŭgas por anstataŭgi ĉiun ajn lingvon.

***Tradukistoj al Esperanto**
:Kabe - Gerrit Berveling - Antoni Grabowski - William R. Harmon - Rudolf Hromada - Sonja Lang - Theodor Kilian - Jiří Kořínek - Miloš Lukáš - Tomáš Pumpr - Georgo Saville - Josef Vondroušek - L. L. Zamenhof - Fernando de Diego

***Aliaj tradukistoj**
:Claude Piron (por la Unuiĝintaj Nacioj)
Görbeháza

**Görbeháza** (gorbehAza) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Hajdú-Bihar, en subregiono Polgár. La nomo signifas kurba-domo, tio estis malnova gastejo (apud Hortobágy) havanta L-formon.

## Bazaj informoj 
* Areo: 80&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2670
* Poŝtkodo: 4075
* Telefonprefikso: 52

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Debrecen-Miskolc, laŭ aŭtoŝoseo M3 Budapeŝto-Transilvanio, Polgár estas proksime.

## Historio 
Dum la historio la loko estis ekstera parto de Polgár. Oni fondis setlejon en 1924 kaj ĝi ekhavis la rangojn vilaĝo en 1939, fine grandvilaĝo en 1945.

La vilaĝo famas pri multe da cikonioj. Ĝemelkomunumo estas 20ra| Magyarvista, Rumanio.

Vilaĝservoj estas lernejo, kulturdomo, biblioteko, interretejo, kuracejo, familihelpa servo, preĝejo.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Hajdú-Bihar
Hiperligilo

eta|Ligiloj konektigas malsamajn paĝojn
**Hiperligilo**, **retligilo** aŭ simple **ligilo** (malofte: ligo) estas referenco al alia dokumento ene de hiperteksto, per kiu oni povas sekvi facile tra hipertekstsistemo.

La koncepto de hiperligilo funkcias kiel aldona fontindiko aŭ piednoto en la tradicia literaturo. Oni parolas pri ligita dokumento, se tiu entenas almenaŭ unu ligilon al alia dokumento.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* HTML
* Universala Ligo

Kategorio:HTML
Kategorio:Retejo
Rick Astley

**Rick ASTLEY** (naskiĝis la  en Warrington, Cheshire, Anglio) estas angla kantisto kaj komponisto, komencanta en sojlo de la 1980-aj jaroj kiel drumisto en grupo Give Way. En 1983, jam kiel kantisto, aliĝas al grupo FBI. Du jarojn poste li ligas kiel solisto sukcesan kunlaboradon kun produktora teamo Stock - Aitken - Waterman.

En 1987 li havas tre sukcesan kanton *Never Gonna Give You Up* (la 1-a en Anglio kaj Usono), post ĝi sekvas pluajn. Stile li estadas alvicigata al pop-soŭlo.

Kategorio:Drumistoj
Kategorio:Popmuzikistoj
Kategorio:Britaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 6-an de februaro
Pneŭmatiko

[eta|250 px|Pneŭmatiko en la [enciklopedio de *Ephraim Chambers*, publikigita dum 1728 en Londono]]
La vorto **pneŭmatiko** devenas de la greka *pneuma* kaj signifas pli-malpli „vento“ kaj „spiro“. Ĝi karakterizas la aplikon de kunpremita aero en scienco kaj tekniko.

## Ĝeneralaĵoj 
Ĝenerale dirite, pneŭmatiko estas la branĉo pri la movoj kaj ekvilibrostatoj de la aero.

Premaero estas generata per densigo de la ĉirkaŭa aero en kompresoroj. Ĝi povas utili por movigi premaerajn motorojn k.e. premaeraj marteloj por vinktado kaj premaeraj ŝraŭbiloj. En la mastrumtekniko oni aplikas ĉefe linearajn movigilojn en formo de cilindro. Tiuj ĉi pneŭmatikaj cilindroj estas ekz. uzata por fiksi kaj alkonduki laborpecojn en produktejoj aŭ por la fermado de embalaĝoj.

Ĉiu pneŭmatika aparato konsistas el 3 partsistemoj: Produktado de premaero – distribuo kaj prilaborado de premaero – mastrumado kaj laborado.

## Fonto 
La germanlingva vikipedio

## Literatur 
* P. Croser, F. Ebel: *Pneumatik, Grundstufe*, eldonejo *Festo Didactic*, Esslingen 2003, ISBN 3-540-00022-4
* G. Prede, D. Scholz: *Elektropneumatik, Grundstufe*, eldonejo *Festo Didactic*, Esslingen 2001, ISBN 3-540-41446-0
* G. Vogel, E. Mühlberger: *Faszination Pneumatik*, libra eldonejo *Vogel* 2001, ISBN 3-8023-1886-2
* Fachkunde Metall, Europa Lehrmittel, ISBN 3-8085-1154-0
* Horst-W. Grollius: *Grundlagen der Pneumatik*, faklibra eldonejo *Leipzig* kadre de la eldonejo *Carl Hanser* 2006, ISBN 3-446-22977-9

## Eksteraj ligiloj 
eta|300px|dekstra
* www.fluidsim.de – prova versio de komputila programo por kreo kaj testo de pneŭmatikaj konektoj


Kategorio:Tekniko
Literaturaj verkoj

[eta|dekstra|250px|Bildita paĝo de fama barata verko [Panĉatantra.]]
**Literaturaj verkoj** estas la tekstoj ĉu skribaj ĉu parolaj kiuj konsistigas la literaturon, sendepende ĉu temas pri konkreta literaturo, kiel nacia literaturo aŭ tiu de specifaj periodoj de literaturo, ĉu temas pri literaturo en ĝeneralo aŭ pri la universala literaturo.

La pristudo de la literaturo estas plej ofte farata laŭ la sekvo de la Ĉefverkoj de la mondliteraturo, sed kompreneble oni konservas en bibliotekoj kaj kolektoj multnombregan kvanton da literaturaj verkoj.

Tiujn verkojn eblas klasigi laŭ la literaturaj ĝenroj kaj subĝenrojn kiel jenaj:
* Mito - Legendo - Fabelo - Romano - Novelo - Eseo - Dramo - Publicista Verko - Verso - Fablo - Poemo - Epopeo - Eposo - Aforismo - Proverbo - Sentenco - Maksimo - Moto - Devizo

**Literaturaj verkoj** estas grava ero de la kulturo de la popoloj.

Kategorio:Literaturo