open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zánka

**Zánka** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo kaj konata somera banloko en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Balatonfüred.
eta|maldekstre|Aerfoto pri Zánka
## Bazaj informoj
* Areo: 20&nbsp;km²
* Loĝantaro: 900
* Poŝtkodo: 8251
* Telefonprefikso: 87

## Situo
La vilaĝo situas inter montoj kaj norda bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Székesfehérvár-Keszthely. Ĉe la bordo haveno funkcias. Ankaŭ la junulara tendaro havas stacidomon kaj havenon.

## Historio
Antaŭ la hungaroj romianoj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1164. En 1548 la turkoj bruldetruis la vilaĝon, kiu senhomiĝis, sed la vinberejoj ĉiam estis kulturitaj. Baldaŭe germanoj refondis la vilaĝon. En 1959 kolĥozo, en 1975 junulara tendaro (nomata junulara urbo) formiĝis. La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak.

Vilaĝservoj estas aŭtonomio por germanoj, kulturdomo kun interretejo.

## Vidindaĵoj
* romanika, - iam katolika - nun Kalvinana preĝejo (Zánka) el la 13-a jarcento, en 1786 barokiĝis
* iama ŝtonminejo
* baseno nomata Káli kun naturaj vidindaĵoj
* somera strando

   
Kategorio:Vinvilaĝoj
Balatonakali

**Balatonakali** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo kaj konata somera banloko en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Balatonfüred.
eta|dekstra|Balatonakali
eta|dekstra|Feriejaj domoj de Balatonakali
eta|dekstra|Vinberejoj en Balatonakali

## Bazaj informoj 
* Areo: 36&nbsp;km²
* Loĝantaro: 740
* Poŝtkodo: 8243
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
La vilaĝo situas inter montoj kaj norda bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Székesfehérvár-Keszthely.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj romianoj loĝis tie. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Katolika ordeno refondis la vilaĝon en 1807. La kampoj ĝis 1945 apartenis al la ordeno. La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak. El la vilaĝo iam havanta unusolan straton formiĝis elstara banloko. Dum somero pli ol 20000 da homoj ferias tie.

## Vidindaĵoj 
* strando
* Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Balatonakali)

## Ĝemelaj komunumoj 
*  Balástya, Hungario
*  Plăiești, Rumanio


Kategorio:Vinvilaĝoj
Bergen (Norda Holando)

Dosiero:Loudspeaker.svg**Bergen** () estas vilaĝo kaj municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, en la okcidenta parto de la lando. Komence de  en la municipo vivis  kaj havas areon de 119,85 km² (de kiu 22,70 km² estas akvo). La municipo estas parto de la kunlabora regiono Kennemerland.

La municipo estas populara turista destino, antaŭ ĉio pro la multaj strandoj kaj banlokoj laŭlonge la bordo de la Norda Maro. Gravaj komunumaj banlokoj estas *Bergen aan Zee* kaj Egmond aan Zee.

Plia parto de la municipo estas la loĝloko **Groet** , kie en 1938 okazis la unua kaj en 1948 la kvara Internacia Junulara Kongreso de TEJO (tiutempe ankoraŭ nomata "Tutmonda Junular-Organizo", TJO).

## Naskiĝis en Bergen 
* Maan de Steenwinkel

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

[eta|260px|maldekstra|Lumturo [Jan van Speijk en Egmond aan Zee]]
eta|260px|maldekstra|La Ruinakirko en Bergen
eta|300px|dekstra|Egmond aan Zee

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Municipoj de Nord-Holando
Kategorio:Banlokoj
Balatonszepezd

**Balatonszepezd** estas malgranda vilaĝeto kaj municipo kun titolo vinvilaĝo kaj konata somera banloko en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Balatonfüred.
eta|Katolika preĝejo de Balatonszepezd
## Bazaj informoj
* Areo: 25&nbsp;km²
* Loĝantaro: 410
* Poŝtkodo: 8252
* Telefonprefikso: 87

## Geografio 
Balatonszepezd situas inter monto 299 m-ojn alta kaj norda bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Székesfehérvár-Keszthely.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo troviĝis en formo *Zepesd*. La turkoj longe suferigis la loĝantojn, poste germanoj alvenis. La loĝantoj okupiĝas komence pri fiŝistado, poste pri vinkulturo. La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak. Ekde la 19-a jarcento ŝatata somera banloko formiĝis.

En Balatonszepezd migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj
* kastelo de Sir-David el la 20-a jarcento, nun hotelo
* romanika romkatolika Preĝejo Stefano la 1-a (Balatonszepezd) el la 13-a jarcento
* postbaroka luterana preĝejo el la 18-a jarcento
* kalvinana preĝejo el la 18-a jarcento

## Famuloj 
En Balatonszepezd mortis Gyula Sebestyén (etnografo).


Kategorio:Vinvilaĝoj
Horten

**Horten** povas esti:

* Horten AG, vendeja ĉeno
* Horten (Norvegio), loko en Norvegio

nomo de

* Gefratoj Horten Reimar (1915-1993) kaj Walter Horten (1913-1998), aviadilaj evoluigistoj
** Horten Ho 229, eksperimenta aviadilo
* Alphons Horten (1907-2003), germana politikisto (CDU), membro de la parlamento
* Heidi Horten, edzino de Helmut Horten
* Helmut Horten (1909-1987), aĉetisto, posedinto de vendeja ĉeno
* Titus Maria Horten (1882-1936), dominikana pastro, nerekta viktimo de la nazia epoko
Horten Ho 229

eta|triflanka projekto de Ho 229 V&nbsp;1
**Horten Ho 229** estis nurflugila koncepto de Gefratoj Horten en la jet-oldepoko. *Ho IX* estis nomo de la unuaj du prototipoj. La imperia aertrafika ministerio permesis la serian produktadon sub numero 8-229, kie 8 estis kodnumero por aviadiloj ĝenerale.

Ĝi estis konstruita el tubŝtalo, lignaj portaj surfacoj. La pilotoj devis porti premveston por egaligi mankon de la arta premo en la aviadilo.

La evoluigon gvidis Reimar Horten, la unua prototipo - sen motoro - flugis la 1-an de marto 1944.

Oni planis la aviadilon porti 1000&nbsp;kg da bomboj, flugi 1000&nbsp;km/h kaj atingi 1000&nbsp;km (Projekt 3000).

La dua prototipo ricevis jetmotoron, flugis unuafoje, oficiale la 2-an de februaro 1945. La 18-an de februaro 1945 okazis akcidento, mortis la piloto post kraŝo pro misfunkcianta dekstra motoro.

Tiam Reimar Horten jam laboris pri Horten Ho XVIII, pri dista nurflugila bombaviadilo pro atingi Usonon.

La 14-an de aprilo 1945, la usonaj trupoj atingis la produktejon kaj konfiskis restaĵojn, dokumentojn.

Kategorio:Eksperimentaj aviadiloj
Sumbvaoj

La **sumbvaoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en la distrikto Bukombe en la regiono Shinyanga en centra Tanzanio. En 1987 la sumbvaoj estis taksita 191.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=suw.

Sumbvaoj
Sumbvaoj
Niederbüren

**Niederbühren** estas komunumo en la elektodistrikto Wil, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1418 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
La komunumo Niederbühren situas ĉe la bordo de la rivero Turo inter Wil SG kaj Bischofszell en Kantono Turgovio.

## Trafiko 
Niederbühren estas antingebla per poŝtaŭtomobilo ek de Uzwil.

## Historio 
La unua skriba mencio de Niederbüren datiĝas el la jaro 737 post Kristo sub la nomo *Gaulichsbüren* en donacdokumento al la Monaĥejo Sankt-Galo. En la jaro 1100 aperas la unuan fojon la esprimo *Burron Inferior* en dokumento, kaj en la jaro 1275 estis menciita la germana vorto *Niederun Burron* por Burron Inferior. En tiu epoko la abato de Sankt-Galo estis la bienestro pri la regiono de Niederbühren. En la 13-a jarcento la komunumo posedis propran preĝejon. En la jaro 1766 estis konstruita nova preĝejo en baroka stilo. Ekde la jaro 1803 post la fino de la Helveta Respubliko Niederbüren fariĝis propra politika komunumo de Kantono Sankt-Galo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Niederbüren
Niederhelfenschwil

**Niederhelfenschwil** estas komunumo en la elektodistrikto Wil, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 2741 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Niederhelfenschwil situas sur monteto norde de la rivero Turo. La komunumo konsistas el la municipoj *Niederhelfenschwil*, *Lenggenwil* kaj *Zuckenriet*, kiuj estas simboligitaj per siaj komencaj literoj en la blazono de la komunumo.

## Trafiko 
Niederhelfenschwil atingeblas per poŝtaŭtobuso ek de la stacidomo de Wil SG en 28 minutoj.

## Historio 
Unua skriba mencio de municipo de la hodiaŭa komunumo Niederhelfenschwil datiĝas el dokumento de la Monaĥejo Sankt-Galo, kiu mencias la municipon Zuckenried sub la nomo *Zuckinreod*.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Niederhelfenschwil
Muo

La vorto **muo** havas diversajn signifojn. Temas pri:
* litero **μ**, la 12-a litero de la greka alfabeto, uzata kiel simbolo por "mikro-" (milionono da), sed ankaŭ por *mikrono* (vidu sube)
* mallongigo de la mezurunuo *mikrono*, do "milona milimetro, kutime skribita per greka litero μ" (fonto: PIV, 1-a eldono 1970, paĝo 695)
* ĉina mezurunuo por kampaj surfacoj, de proksimume 700 kvadrataj metroj
* signo む en la hiragana respektive ム en la katakana skribsistemo de la japana lingvo

## Vidu ankaŭ 
* apartigilo mu

Kategorio:Mezurunuoj
Roto

**Roto** aŭ **kompanio** estas subdivido de bataliono, plej ofte de ĉirkaŭ 100 soldatoj. Plej kutime roton komandas kapitano aŭ egalranga oficiro. En kelkaj armeoj, kapitanoj nomiĝas rotestroj.

## Vidu ankaŭ
* Bataliono
* Plotono

## Referencoj 
Kategorio:Militaj unuoj
Ĥio

**Ĥio** havas plurajn signifojn:
***Ĥio** estas greka litero (Χ, χ).
***Ĥio** estas greka insulo (Χίος).
* **Ĥio** estas latina litero.

## Vidu ankaŭ 
* Hio
Tonka fabo

eta|Tonkabohnen
La **tonka fabo** estas la mandelforma grajno de la dipteriko odorata (*Dipteryx odorata* [Aubl.] Willd.), kiu kreskas en norda Sud-Ameriko kaj en suda Karibiko.

La tonka-faboj havas dolĉan, vanil-similan guston. Oni uzas ĝin kiel spicon en desertoj, kiuj baziĝas ofte je papavo aŭ kokoso. Oni uzas ĝin ankaŭ en keksoj kaj kukoj.

Ĝi estas tre dura, tiel oni devas atente froti, raspi ĝin. Por desertoj sur lakta bazo, oni kuiras la grajnojn ĉ. 10 minutojn.

Oni uzas ĝin ankaŭ en parfumoj.

eta|Tonka-frukto
La tonka fabo entenas kumarinon, kiu povas kaŭzi morton en granda dozo, pro tio oni limigas ties uzon.

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Spicoj
Kategorio:Parfumoj
Kategorio:Fabacoj
Kategorio:Arboj de Brazilo
Ábrahámhegy

**Ábrahámhegy** [AbrahAmhedj] estas malgranda vilaĝeto kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Tapolca. La loknomo signifas hungare: Abraham-monto.
eta|Fora panoramo al Ábrahámhegy

## Bazaj informoj 
* Areo: 15&nbsp;km²
* Loĝantaro: 500
* Poŝtkodo: 8256
* Telefonprefikso: 87

## Geografio 
eta|maldekstre|Vido al la lagobordo
La vilaĝo situas inter monto kaj norda bordo de Balatono laŭ ĉefvojo kaj fervojo Székesfehérvár-Keszthely. Révfülöp troviĝas 5 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1082 en formo *Ábram*. La fervojo atingis la vilaĝon en 1909. Ĝis 1913 la komunumo apartenis al Salföld. Inter 1913-1991 la vilaĝo unuiĝis kun Balatonrendes. La komuna nomo ĝis 1977 estis Balatonrendes, poste Ábrahámhegy. La vinvilaĝo apartenas al vinregiono Badacsony.

Vilaĝservoj estas kulturdomo, kulturcentro, biblioteko, interretejo, kuracejo, familihelpa servo, movpoŝto.

## Vidindaĵoj 
eta|Kapelo en Ábrahámhegy
* katolika preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario) de 1986
* romkatolika preĝejeto omaĝe al Sankta Filipo kaj Sankta Jakobo de 1614
* kapelo omaĝe al Sankta Ivano de 1757
* akvomuelejo el la 18-a jarcento
* restaĵo de romanika preĝejo el la 13-a jarcento
* sonorilostablo
* muzeeto
* elvidejo de 2002

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Jonschwil

**Jonschwil** (prononcu *jonŝvil*) estas komunumo en la elektodistrikto Wil, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 3311 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Jonschwil situas ĉe la bordo de la rivero Turo proksime de Wil SG. La komunumo konsistas el la vilaĝoj *Jonschwil*, Schwarzenbach kaj la setlejoj Bettenau kaj parto de Oberrindal.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Jonschwil limas en nordo al Wil, en nordoriento al Uzwil, en oriento al Oberuzwil, en sudo al Lütisburg, en sudokcidento al Kirchberg, kaj en nordokcidento al Rickenbach.

## Trafiko 
Jonschwil estas atingebla per poŝtaŭtobuso de Wil SG kaj Uzwil kaj ankaŭ estas facile alirebla de la aŭtoŝoseo A1. Schwarzenbach disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Vinterturo al Sankt-Galo. Tra la komunumo pasas kantona vojo n-ro 430 de Wil al Uzwil. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas 6 kilometrojn nordokcidente en Wil.

## Historio 
Unua skriba mencio de Bettenaŭ datiĝas el la jaro 772, de Schwarzenbach kiel *Svarzinbah villa* el la jaro 779, je de Jonschwil kiel *Johannis vilare* de la 20-a de majo. Laŭdire ekzistis en la jaro 814 en Jonschwil preĝejo kun la nomo Sankta Martino. Supozeble naskiĝis en la jaro 840 en Jonschwil la sciencisto kaj verkisto Notker Balbulus. Ĉirkaŭ la jaro 1200 estis konstruita la Kastelo Schwarzenbach. Ĝi estis vendita en la jaro 1273 al Rudolfo la 1-a de Habsburg. De la jaro 1483 ĝis 1805 la kastelo apartenis al la Monaĥejo Sankt-Galo. Ĉirkaŭ la jaro 1460 la *Lageto de Bettenaŭ* estis konstruita inter Bettenaŭ kaj Oberuzwil por grandigi la fiŝaron de la Monaĥejo Sankt-Galo. Post la fino de la Helveta Respubliko en la 1803 la vilaĝoj de la hodiaŭa komunumo unuiĝis al la nuna Jonschwil. En la jaro 1880 la municipo *Oberrindal* estis trionigita inter Oberuzwil, Lütisburg kaj Jonschwil. La limo sekvas la linion de la stratoj.

## Vidu ankaŭ 
* Schwarzenbach SG (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Jonschwil

## Bildoj 

Dosiero:Jonschwil preghejo 059.JPG|Preĝejo de Jonschwil
Dosiero:Jonschwil preghejo 047.JPG|Preĝejo de interne
Dosiero:Jonschwil 063.JPG|Lernejo kaj pastora centro
Dosiero:Schwarzenbach - Jonschwil 005.JPG|Fervojponto trans Turo en Schwarzenbach
Dosiero:Scharzenbach SG - stacidomo 018.JPG|Stacidomo de Schwarzenbach
Altometro

**Altometro** (ankaŭ **altomezurilo**) estas mezurilo, sur kiu oni povas legi altecon de iu ajn objekto (fiksa aŭ moviĝanta kiel aviadilo).

Ĝi havas du ĉefajn tipojn. Unu sekvas ŝanĝiĝon de la aerpremo (barometra altometro), dum alia mezuras tien-reenvojon de radiondoj (fiksita ĉe subo de la aviadilo), rilate al la grundo.

La mezurado per aerpremo okazas tra premventilo malfermita al la ekstera atmosfero. La kresko-malkresko de la premo ŝanĝas volumenon en la ujo, kio fine montriĝas sur la altometro. Oni mezuras la aerpremon ĉiam rilate al marnivela aerpremo, oni devas ĉiam korekti tion laŭ la vetero.
eta|maldekstra|
La radionda altometro mezuras altecon de aviadilo kompare al la tero. La elradiita signo povas esti impulsa (kalkulado el tempo) aŭ frekvenca modulita (kalkulado el frekvenca diferenco). Oni uzas radi-altometrojn al aŭtomata navigado aŭ "blinda" alteriĝo (okaze de nebulo ks.).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ
* Altitudo
* Lidaro
* Premsentilo
* Supermara alteco

Kategorio:Aviadinstrumentoj
Kategorio:Mezuriloj
Balatonrendes

**Balatonrendes** [balatonrendeŝ] estas malgranda vilaĝeto kaj municipo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Tapolca. Tiu vilaĝo estas la plej malgranda inter la ĉebalatonaj komunumoj.
eta|Blazono de Balatonrendes

## Bazaj informoj 
* Areo: 21&nbsp;km²
* Loĝantaro: 140
* Poŝtkodo: 8255
* Telefonprefikso: 87

## Geografio 
Balatonrendes situas inter monto kaj norda bordo de Balatono laŭ ĉefvojo kaj fervojo Székesfehérvár-Keszthely.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj romianoj loĝis tie. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1328. Lernejo ekfunkciis ekde 1755. Inter 1913-1991 la vilaĝeto perdis la memstarecon kaj apartenis al Ábrahámhegy. Sur la sudaj deklivoj vinberejoj troviĝas.

En Balatonrendes migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo el la 14-a jarcento

## Famuloj 
* En Balatonrendes naskiĝis kaj mortis János Lakos (arkivisto).
* En Balatonrendes mortis:
** Sándor Oszter (aktoro)
** ministro Sándor Festetics.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Malnova Iselo

[eta|Malnova Iselo apud [Ulft]]
**Malnova Iselo** estas flanka rivero de la Iselo. Ĝi komenciĝas en Germanio sub la nomo *Issel* kaj en Nederlando nomiĝas *Oude IJssel*, enirante la landon ĉe la komunumo Oude IJsselstreek. Ĉe la urbeto Doesburg ĝi eniras la riveron (Gelderlanda) Iselo.

Plej grava alfluo estas la Aa-rivero de Bocholt, en Nederlando nomata *Aa strang*.

Malnova Iselo servas ĉefe por forfluigi pluvoakvon, sed ankaŭ por turismo.

Kategorio:Riveroj en Germanio
Kategorio:Riveroj en Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Riveroj en Nederlando
Paĝio

[eta|[Falstaff kun sia paĝio]]
**Paĝio** estis en la mezepoko nobela junulo akompananta kaj servanta reĝ(in)on aŭ sinjor(in)on.

"Paĝio" ankaŭ estas alternativa vorto por fanto en kartludoj.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon valeto

Kategorio:Historio de Eŭropo
Ferenc Nyulas

**NYULAS Ferenc** (njulaŝ) estis hungara ĉefkuracisto de Transilvanujo, la aŭtoro de la unua libro pri kemio en la hungara lingvo. Li estis naskita en Köszvényesremete la 25-an de julio 1758 kaj mortinta en Kolozsvár la 27-a de decembro 1808.

## Biografio 
Nyulas lernis en la gimnazio de la monakejo de Mikháza, poste en Marosvásárhely kaj Koloĵvaro. Li pristudis medicinon en Vieno, li iĝis medicindoktoro en 1788 en Pest. Li laboris en Szamosújvár, pli poste en Koloĵvaro. Ekde 1806 li iĝis ĉefkuracisto de Transilvanujo. Li estis unu el malkovrintoj de mangano. Por konservi la viandon li rekomendis karbacidon. Li estis unu el propagintoj de la Jenner-speca variola vakcinado.

## Verkoj 
* *Az erdélyországi orvosi vizeknek bontásáról közönségesen* (Kolozsvár, 1800)
* *Kolozsvári tehénhimlő*

## Bibliografio 
* Magyary-Kassa Gyula: Magyar Orvosi emlékek (I. Bp. 1929)
* Spielmann József – Soós Pál: Ny. F. (Orsz. Orvostört. Kvtár Közl. 1957)
* Németh Béla: Az első magyar nyelvű kémiai könyv (Magy. Kém. Lapja, 1957)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Aa-rivero (Bocholt)

eta|Aa tuj ĉe la landlimo de Germanio al Nederlando
*Aa-rivero de Bocholt* (germane: *Bocholter Aa*, en Nederlando: *Aa-strang*) estas flanka rivero de Malnova Iselo. Ĝi havas proks. 51 kilometrojn da longeco, el kiuj la ĉefa parto fluas tra Germanio kaj dum la restaj kvin kilometroj tra Nederlando.

La rivereto komencas inter Borken kaj Coesfeld kaj fluas okcidenten apud Bocholt. Apud Suderwick ĝi atingas la german-nederlandan landlimon. Je du kilometrojn ĝi servas kiel limrivero kaj en Nederlando fluas en la riveron Malnova Iselo.

Kategorio:Riveroj en Germanio
Kategorio:Riveroj en Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Riveroj en Nederlando
Tavetaoj

La **tavetaoj** estas etno loĝanta en la distrikto Taveta en sudcentra Kenjo. La ĉefurbo de la distrikto Taveta ankaŭ nomiĝas Taveta. La tavetaa lingvo estas bantua lingvo. La tavetaoj miksas sin kun aliaj etnoj, nome la taitaoj, kambaoj, ĉagaoj kaj masajoj. Per siaj oftaj kontaktoj kun alietnanoj, la plej multaj tavetaoj parolas flue la svahilan kiel duan lingvon kaj ofte ankaŭ iom la anglan aŭ aliajn lingvojn de la regiono.

Tavetaoj
Tavetaoj
Tavetaoj
Tongveoj

La **tongveoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en la distrikto Kigoma je la orienta bordo de la lago Tanganjiko en okcidenta Tanzanio. En 2002 la tongveoj estis taksitaj 31.551 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tny.

Tongveoj
Tongveoj
Magatama

dekstra|200px
**Magatama** aŭ magatamo (japane) kogok (koreie) estas gutoforma ornamaĵo el jado, kun truoj sur la pli dika fino. Ĝi disvastiĝis ĉefe en Japanio, ĝia formo venas verŝajne el praa formo de la bestodentaj pendaĵoj.

En Japanio, oni pretigis magatamojn ekde la neolitiko, ili popularis ĉefe en la epoko de la holmotombejoj (kofun, 3-4-a jc.), tiutempe ankaŭ en Koreio.

La magatamo iĝis - krom la glavo kaj spegulo - unu el la tri japanaj imperiaj regsignoj.

Kategorio:Juveloj
Kategorio:Kulturo de Japanio
Regimento

**Regimento** estas parto de armeo, konsistanta el kelkaj batalionoj aŭ skadroj. Ĝi kutime enhavas inter mil kaj kelkmil homojn. Regimento povas esti batal-taĉmento aú nur administra. Historie unu el difinaj ecoj de regimento estas ke ĝi enhavas ĉiujn necesajn loĝistikajn taĉmentojn kaj povas agi aŭtonome dum militaj operacoj.  La rango de estro por regimento plej ofte estas kolonelo aŭ egala. En armeoj, regimentoj estas ofte unuigataj en diviziojn (plej kutime, po 4), aŭ iuj malsamaj batalionoj (infanteria, artileria, tanka) kaj rotoj estas kunigataj en brigadon.

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri regimento en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
 

## Referencoj 
Kategorio:Armeo
Kategorio:Militaj unuoj
Ulft

eta|*DRU Industriepark*, kultura centro bazita en eksa fabriko-areo
**Ulft** estas vilaĝo en la nederlanda municipo Oude IJsselstreek en la provinco Gelderlando. Ĝi estas la plej granda loko de la municipo nove fondita en 2005: Laŭ la stato de januaro 2021 en la vilaĝo vivis 10 440 loĝantoj. Antaŭe ĝi apartenis al la municipo Gendringen. Ulft situas tuj apud la rivero Malnova Iselo.

Krom la samnoma vilaĝo al ĝi apartenas la najbarecoj Oer kaj De Pol. Oer en la nordo havas sian nomon de fer-erco, kiu donis al la loko iomete da industrio. Sur la ejo de la malnova ferejo DRU oni konstruadas muzeon pri fero.

## Referencoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Oude IJsselstreek
Supertera fervojo

[eta|U-Bahn [Berlino]]
[eta|U-Bahn [Hamburgo]]
**Supertera fervojo** – ankaŭ **alta** aŭ **altkonduka** aŭ **levita fervojo** – estas fervojo kiu altiĝas super la grundo, strata nivelo. Ĝi kondukas ofte sur aparta skafaldo kaj trafikas sur ĝi lokaj elektraj fervojoj.

La unua tiam vaporpelita - alta fervojo ektrafikis en Novjorko, 1871. Pro problemoj pri la vaporpelado, oni elektrizigis tiujn liniojn. Pli poste oni pli kaj pli dekonstruis la linion, ĉar tio malbeligis la urbon.

La unua elektra alta fervojo ektrafikis en Ĉikago, 1895. Alta fervojo trafikis en Berlino, Stokholmo, Madrido, kaj aliaj.

La plej konata alta fervojo en Eŭropo trafikas en Hamburgo.

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Fervojo
Maleo (Maldivoj)

eta|dekstra|300px|Haveno de Maleo**Maleo** (origine maldive މާލެ, france Malé) estas ĉefurbo kaj samtempe la plej granda urbo de la Maldivoj. La nomo devenas el la sanskrito.

* Loĝantaro: 81 600
* Areo: 2&nbsp;km²
* Telefonprefikso 960 (landokodo)

## Situo 
La ĉefurbo situas en mezo inter la insuloj, en unusola atolo. La urbo nuntempe plenumis la tutan insulon, por flughaveno estas loko sur alia proksima insulo. Loke estas haveno.

## Historio 
En 1153 araboj ektrovis la insulojn kaj setlis. En 1750 kune kun Cejlono la tiam malgranda havenurbo estas kolonio de Nederlando, ekde 1802 kolonio de angloj. En 1953 oni proklamas respublikon, kies ĉefurbo estas Maleo. Ĝi estas oficiala ĉefurbo ekde 1965. Nuntempe la urbo apartenas al la plej ŝatataj turismaj celoj de la mondo. Oni supozas, se daŭriĝos altiĝo de la marnivelo, la urbo malaperos.

Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Insuloj en la Maldivoj
Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano
Kategorio:Maldivoj 
Kategorio:Urboj de la Maldivoj
Altosalto

dekstra|250ra|eta|Altosalto.
**Altosalto** (en konkurso) aŭ **altosaltado** (ĝenerale kiel sporto) estas atletika konkura sporto. Oni efektivigis ĝin per alkuro kaj salto, celante atingi la plej grandan alton.

Al tiu sportobranĉo apartenas horizontala alkura vojo, kiu ebligas akceliĝon dum 15m antaŭ la salto. Oni celas preter-salti horizontalan, malpezan rondan stangon, kiu estas metata sur du mezuraj, vertikalaj kolonoj (subteniloj). Se la altosaltisto ne povas superi la stangon, eĉ nur tuŝas ĝin, ĝi defalas. La saltisto falas sur remburitan falejon (min 5x4 m).

La altosalto havas nur solan forman postulon: oni devas impetsalti nur de unu piedo. Dum la konkurso, oni altigas pli kaj pli supren la stangon. La altosaltistoj povas trifoje provi unu alton. Oni rajtas elekti la komencan saltoalton.

Se la saltisto trifoje faligas la stangon, oni forfalas, kaj nur la antaŭa sukcesa alto estas akceptita. Okaze de samaj rezultoj, oni elektas gajninto tiun, kiu faligis malpli ofte la stangon dum la konkurso.

Iam la altosalto sen alkuro (el staranta pozicio) estis olimpika sporto, lastfoje en 1912. Dum la jardekoj elformiĝis diversaj stiloj kaj tekniko, el kiuj oni jam ne uzas la t.n. *tondilan teknikon*. Ĉe tiu metodo, la saltisto trasaltas la alton en preskaŭ vertikala stato. Alia tekniko estas la turniĝanta tekniko (*rulanta tekniko*), kiam la saltisto turnas sin vange al la grundo. Tiam la korpo estas paralela al la stango. Pli poste populariĝis la *dorsa altosalto*, kiun inventis usona altosaltisto Richard Fosbury, kiu gajnis ĉampionecon en 1968.

Vira altosaltisto neniam venkis duan fojon en sinsekvaj olimpikoj, dum du virinoj dufoje: la rumana hungarino Jolán Balázs (1960, 1964) kaj la germana Ulrike Meyfarth (1972, 1984)).

## Vidu ankaŭ 
* Stangoaltsaltado
* Longosalto
* Trisalto

Kategorio:Atletiko
Bataliono

En armeo, **bataliono** estas parto de (infanteria) regimento, konsistanta el almenaŭ du rotoj. Tankbataliono konsistas el skadroj.

## Etimologio 
La termino venas de la itala vorto '** “batalo”, al tio aldoniĝis la silabo **' kiu, simile kiel en Esperanto, ĉi tie havas la signifon “parto de”: bataliono do laŭvorte estas “certa parto de [armeo dum] batalo”. 

Kategorio:Armeo
Kategorio:Militaj unuoj
Eskadrono

**Eskadrono** (skadro) estas eta parto ("roto") de kavaleria regimento, komandata de oficiro havanta rangon inter kapitano kaj subkolonelo. Nuntempe ĝi disponas pri 10-20 tankoj. Ĝi ne devas esti konfuzita kun **eskadro**, kiu estas malgranda grupo en aerarmeo, ofte konsistante el unu aŭ du dekduoj da aviadiloj; en la mararmeo, eskadro estas malgranda aro da militŝipoj.

Kategorio:Armeo
Badacsonytördemic

**Badacsonytördemic** (badaĉonjtordemic) estas malgranda vilaĝo kaj municipo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Meza** Transdanubio, en Veszprém (departemento), en subregiono de Tapolca.

## Bazaj informoj 
* Areo: 10&nbsp;km²
* Loĝantaro: 870
* Poŝtkodo: 8263
* Telefonprefikso: 87

## Geografio 
Badacsonytördemic situas inter monto Badacsony kaj norda bordo de Balatono laŭ ĉefvojo kaj fervojo Balatonfüred-Keszthely.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1219 en formo *Turdemiz*, kie nobeloj loĝadis. La fervojo atingis la vilaĝon en 1909. Tiutempe ŝtonominejo ekfunkciis. La vilaĝo apartenas al vinregiono de Badacsony. La loĝantoj okupiĝas pri vinkulturo kaj fremdultrafiko.

## Vidindaĵoj 
* klasikisma romkatolika kapelo
* monto Badacsony
* memordomo pri Francisko Rákóczi la 2-a

## Famuloj 
En la iama Nemestördemic naskiĝis instruisto Károly Patthy.
eta|maldekstra|Stacidomo de Badacsonytördemic

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Balatonederics

eta|dekstra|300px|Balatonederics
eta|dekstra|300px|Kastelo de Balatonederics
**Balatonederics** (balatonederiĉ) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Meza Transdanubio**, en Veszprém (departemento), en subregiono de Tapolca.

## Bazaj informoj 
* Areo: 19&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1000
* Poŝtkodo: 8312
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
La vilaĝo situas sub monto, 1 km-on for de Balatono, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Balatonfüred-Keszthely.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la romianoj. La unua mencio devenis el 1214 en formo *Edelich*. La vilaĝo restis viva dum la turkoj. La fervojo atingis la vilaĝon en 1909. La vilaĝo apartenas al vinregiono de Badacsony. La loĝantoj okupiĝas pri vinkulturo kaj fremdultrafiko.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika Preĝejo de Johano Baptisto (Balatonederics) el la 1890-aj jaroj
* skulptaĵo pri Sankta Triunuo de 1871
* muzeo pri Afriko
* kastelo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Balatonvilágos

eta|dekstra|300px|Balatonvilágos
**Balatonvilágos** [balatonvilAgoŝ] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Meza** Transdanubio, en Veszprém (departemento), en subregiono de Balatonalmádi. Világos signifas hela, la vilaĝo ricevis la nomon pro la hela tero.

## Bazaj informoj 
* Areo: 29&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1200
* Poŝtkodo: 8171
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ suda bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo, fervojo kaj aŭtoŝoseo Budapeŝto-Siófok.

## Historio 
Dum la historio estis 2 najbaraj komunumoj Balatonaliga kaj Balatonvilágos. La lasta ĝis 1961 estis ekstra parto de Balatonfőkajár. Ambaŭ estas ŝatataj someraj banlokoj, ĉar ili troviĝas la plej proksime de Budapeŝto. La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo, dum la socialismo nevizitebla pro la najbara elitpartia feriejo
* monumento pri Sankta krono de 2000

## Famuloj 
* En Balatonaliga mortis politikisto József Révai.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Dumpalmo

eta
La **dumpalmo** (*Hyphaëne thebaica*) kreskas en Supra Egiptio, Sudano, Kenjo kaj Tanzanio. Ĝi altas ĝis 15m, la svelta trunko disbranĉiĝas, fine de la branĉoj situas eta, dura, verda, foliaro el ventumiloformaj folioj.

La frukto de la palmo estas oranĝflava, bongusta nomata dumnukso. La frukton oni manĝas krude, el ŝelo de la kerno oni pretigas dolĉaĵojn kaj melason. Oni uzas la draŝitan dumnukson al vundotraktado.

La nukso estas polarebla al brila, oni nomumas ties duran, blankan planton *planta eburo* kaj uzas por produktado de butonoj, surigato de la vera eburo.

El folioj de la dumpalmo oni produktas ŝnurojn, tapiŝon kaj eĉ paperon.

Oni trovis dumnujkson jam en antikvaj tomboj en Egiptio.

Kategorio:Arekacoj
Kategorio:Afrotropisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Sano (bulteno)

**Sano** estis bulteno de iama Medicina Sekcio de Ĉeĥa Esperanto-Asocio, redaktata de medicina d-ro Josef Hradil.

Komence la bulteno aperadis sub titolo **Medicinistaj novaĵoj** kaj estis stencilita (formato A4), en la 1970-aj jaroj ĝi ŝanĝis sian nomon je Sano kaj aperis ja ankaŭ tajpita, sed malgrandigita je formato A5 kaj multobligita ofsete.   

En la bulteno aperadis sciigoj por la sekcianoj, diskutoj inter ili, sed ankaŭ fakaj artikoloj, originaj kaj tradukitaj, kiuj povas ĝis nun kontribui al ellaboro de faka medicina lingvaĵo en Esperanto.

## Eksteraj ligiloj 
*Supervido de la unuopaj numeroj, kiuj konserviĝis

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Krabomanĝa foko

La **krabomanĝa foko** *(Lobodon carcinophagus)* estas antarkta mara mamulo, rabobesto, apartenanta al familio de veraj fokedoj *(Phocidae)*. ĝi estas sola reprezentanto de sia genro *Lobodon*.

eta|maldekstra|220px|Krabomanĝa foko
Ĝi vivas en akvo kaj sur glacitabuloj ĉirkaŭ la Antarkto. Ĝi estas svelta foko, longas ĉirkaŭ 2–2,5 m, pezas ĝis ĉirkaŭ 220–230&nbsp;kg. ĝi nutzras sin per planktonikaj kraboj kaj larvoj. Ĝiaj trafiltras la akvon inter la dentoj por la nutraĵo (krilo).

Ĝia felo estas grizbruna, makula, kiu ŝanĝiĝas je somerfino al blanketa (mudo). La idoj estas helbrunaj.

Ĝi pariĝas inter septembro kaj oktobro, printempe naskas la idon, kiu pezas 25&nbsp;kg.

## Bildogalerio 

Crabeater Seals (js).jpg
Lobodon carcinophagus on sea ice.jpg
Crabeater Seal yawning in Pléneau Bay, Antarctica (6059158872).jpg
Crabeater Seals in Pléneau Bay, Antarctica (6058603731).jpg
Crabeater Seal in Pléneau Bay, Antarctica.jpg
Crabeater Seals in the Lemaire Channel, Antarctica (6054682446).jpg
Crabeater Seals in the Lemaire Channel, Antarctica (6062364321).jpg|

Kategorio:Mamuloj
Kategorio:Bestoj el la Antarkta ekozono
Subleŭtenanto

**Subleŭtenanto** estas plej malalta oficira rango ter- aŭ aer-armeo. Tiu ĉi rango rangas sub leŭtenanto. En kelkaj armeoj subleŭtenantoj ne ekzistas kaj plej malalta oficira rango estas leŭtenanto.

Kategorio:Soldataj rangoj
Leŭtenanto

[thumb|Rangaj epoletoj de subleŭtenanto de [Rusia imperia armeo|cara armeo en la jaroj 1909–1917]]
**Leŭtenanto** en armeo estas oficiro, kiu rangas inter subleŭtenanto kaj kapitano.

Kelkaj armeoj ankaŭ havas rangon de ĉef-leŭtenanto inter leŭtenanto kaj kapitano.

La vorto venas el la franca lingvo (lieu = loko, tenir = teni).

## vidu ankaŭ 
* general-leŭtenanto

Kategorio:Soldataj rangoj
Nitrato

eta|Nitrata jono
**Nitrato** estas nomo de membroj de du kemiaj grupoj, devenantaj el nitrata acido.

La saloj de la nitrata acido estas jonaj kombinaĵoj, kiuj entenas nitratan jonon (NO3) kaj pozitivan jonon (NH4) kiel amonia nitrato. La esteroj de la nitrata acido estas kovalentaj kombinaĵoj kun strukturo de R–O–NO2. En tiu formulo, la R signifas organikan grupon, ekz. ĝi egalas en la etil-nitrato al etilo (C2H5).

## Listo de nitratoj 

Kategorio:Nitratoj
Oberuzwil

## Pri la komunumo 
**Oberuzwil** estas komunumo en la elektodistrikto Wil, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 5692 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Kvankam Oberuzwil apartenas hodiaŭ al la elektodistrikto Wil, oni alkalkulas la komunumon al la suba Togenburgo, kaj antaŭ la novordo de la distriktoj, ĝi estis parto de la distrikto *Suba Togenburgo*.

La komunumo konsistas el la municipoj **Oberuzwil**, **Niederglatt**, kaj **Bichwil**. Ĉiuj el tiuj tri municipoj konsistas siavice el pluraj ofte malgrandaj vilaĝetoj kaj setlejoj. En okcidento de la komunumo situas la Lageto de Bettenau.

Al Oberuzwil apartenas *Buchen*; al Bichwil *Bisacht*, *Engi*, *Eppenberg*, *Kreienberg*, *Langenaŭ*, parto de *Oberrindal*, *Ramsaŭ*, *Riggenschwil*, *Ritzenhaus* kaj *Sonder*; al *Niederglatt* *Äschen*, *Güllwies*, *Häuslen*, *Heiligenswil*, *Herrenhof*, *Hinterbach*, *Homberg*, parto de *Löchli*, *Untertobel*, *Obertobel*, parto de *Rudeln*, *Saurenmoss*, *Städeli*, *Watt* kaj *Wilen*.

## Trafiko 
Oberuzwil situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Sankt-Galo al Zuriko kaj dividas sian stacidomon, kie haltas ankaŭ interurbaj rapidtrajnoj, kun la najbara urbo Uzwil.

## Historio 
La unua dokumenta mencioj de Oberuzwil kiel *Uzzinwilare* datiĝas el la jaroj 819 kaj 824, de Bichwil kiel *Pichilinwilare* kaj de Wilen kiel *Wila* el la jaro 865.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Oberuzwil

## Bildoj 

Dosiero:2013-04-10 Regiono Wil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 003.JPG|Lageto de Bettenau
Dosiero:2013-04-10 Regiono Wil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 032.JPG|Loka Muzeo Oberuzwil
Dosiero:2013-04-10 Regiono Wil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 028.JPG|Reformita preĝejo de Oberuzwil
Dosiero:2013-04-10 Regiono Wil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 062.JPG|Katolika preĝejo de Oberuzwil
Uzwil

## Pri la komunumo 
**Uzwil** estas urbo en la elektodistrikto Wil, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 12323 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Kvankam Uzwil apartenas hodiaŭ al la elektodistrikto Wil, oni alkalkulas la komunumon al la suba Togenburgo, kaj antaŭ la novordo de la distriktoj, ĝi estis parto de la distrikto *Suba Togenburgo*. Uzwil estas fakte la plej granda Togenburga komunumo.

## Municipoj de Uzwil 
La urbo konsistas el la municipoj: **Niederuzwil** (5559 loĝantoj je la 31-a de decembro 2006), **Uzwil** (4454 loĝantoj je la 31-a de decembro 2006), **Henaŭ** (1378 loĝantoj je la 31-a de decembro 2006), **Algetshausen** (585 loĝantoj je la 31-a de decembro 2006), **Niederstetten** (142 loĝantoj je la 31-a de decembro 2006), **Oberstetten** (106 loĝantoj je la 31-a de decembro 2006) kaj **Stolzenberg** (57 loĝantoj je la 31-a de decembro 2006).

## Trafiko 
Uzwil situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Sankt-Galo al Zuriko kaj dividas sian stacidomon, kie haltas ankaŭ interurbaj rapidtrajnoj, kun la najbara komunumo Oberuzwil. La urbo disponas ankaŭ pri propra alveturejo al la aŭtoŝoseo A1 de Sankt-Galo al Zuriko.

## Historio 
Sur la teritorio de la urbo estis trovitaj alemanaj tombrestaĵoj el la 3-a jarcento, kiu atestas pri jam pli malnovaj setlejoj.

Unua skriba mencio de la municipo Henaŭ kiel *Villa Aninauva* datiĝas el la jaro 754 en la tiel nomita *Dokumento de Henaŭ*, en kiu estis menciitaj ankaŭ aliaj lokoj en la regiono por la unua fojo, inter ili Wil SG, Rickenbach TG, Züberwangen, Weieren aŭ Dussnang. Temis pri dokumento, per kiu iu *Rotphald* heredigis sian posedaĵon al la Monaĥejo Sankt-Galo por certigi al sia animo lokon en la ĉielo.

La nomo Uzwil aperis en la jaro 819 unuan fojon en dokumento kiel *Uzzinwilare*.

## Vidu ankaŭ 
* Uzwil (stacidomo)
* Algetshausen-Henau (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Urboj de Svislando
Kamuflado

[eta|dekstra|200px|La [fiŝoj en tiu bildo kamufladas en koralo.]]
[eta|maldekstra|250px|[Soldato kamuflatas en arbaro.]]

**Kamuflado** estas la ago, per kiu organismoj sin kaŝas havigante al si aspekton, kiu similas la fonon.

**Kamuflaĵo** estas objekto, per kiu oni kamuflas. Multaj specioj havas kamuflan haŭton aŭ hararon pro evoluado, ĉar kamuflado multe helpas al individuoj esti nek trafita nek mortigita. Kelke da specioj povas ŝanĝi siajn kolorojn per specialaj ĉeloj, kiuj enhavas moveblajn pigmentojn nomatajn kromatoforojn.
Homoj uzas kamuflajn vestojn, ekzemple en militoj aŭ en ĉasado.

Soldatoj uzas specialan **kamuflan uniformon** kaj **kamuflan tukegon** aŭ **kamuflan reton**, per kiu ili povas kovri tankon aŭ kirasitan aŭtomobilon, por ke ĝi ne estu facile videbla en arbara medio.
eta|maldekstra|250px|Soldatoj en kamuflaj uniformoj
eta|dekstra|250px|Kamufla tukego (reto)

## Fontoj 
* Erich-Dieter Krause: Grosses Wörterbuch Deutsch-Esperanto, Hamburg 2007, paĝo1367: kamuflado, kamuflaĵo, kamufla koloro, kamufla farbo, kamufla reto, kamufla uniformo
* Carlo Minnaja: Vocabulario Italiano-Esperanto, Milano 1996, paĝo 257:maskovestado, maskovestiĝo, kamuflado, kamufliĝo, maski, maskovesti, kamufli, sin maski, maskiĝi, maskovestiĝi, kamufliĝi, sin kamufli
* Nova PIV, p. 521: kamufli - maski militobjekton, donante al ĝi aspekton, koloron aŭ formon de la ĉirkaŭaĵoj, kaŝmaski, kamuflado, kamuflaĵo, kamuflilo

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri kamuflado en la blogo Scivolemo

Kategorio:Biologio
Kategorio:Biologia interagado
*
Kategorio:Milito
Oberbüren

## Pri la komunumo 
**Oberbüren** estas komunumo en la elektodistrikto Wil, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 3936 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Oberbüren situas ĉe la alfluejo de la rivero Glatt al Turo. La komunumo konsistas el la municipoj *Oberbüren*, *Niederwil* kaj *Sonnental* kaj la setlejo *Staubhusen*.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Oberbüren limas en nordo al Niederhelfenschwil, en nordoriento al Niederbüren, en oriento al Gossau, en sudo al Flawil, en sudokcidento al Oberuzwil, kaj en nordokcidento al Uzwil.

## Vidindaĵoj 
Nordoriente de la alfluejo de Glatt troviĝas super deklivo al Turo situas la benedikta abatejo St. Gallenberg, kiun oni nomas popole ankaŭ *Monaĥejo Glattburg*.

## Trafiko 
Oberbüren estas atingebla per poŝtaŭtobuso de la stacidomo Uzwil en 9 minutoj. Ankaŭ la aŭtoŝoseo A1 de Sankt-Galo al Zuriko estas facile alirebla.

## Historio 
Ĉe la Monaĥejo Glattburgo oni trovis spurojn de setlejoj el la bronza epoko je proksimume 1000 antaŭ Kristo. El la romia epoko estis trovitaj moneroj kaj trezoro en *Hörbimoos* apud *Ufhofen*. En dokumentoj de la Monaĥejo Sankt-Galo la setlejo *Gebertschwil* estis unuan fojon menciita kiel *chiperativilare* en la jaro 744, *Glattburg* en 788 kiel *clataburuhc* kaj Oberbüren en 817 kiel *purias*. La hodiaŭ komunumo estis kreita samtempe kun Kantono Sankt-Galo en la jaro 1803 post la fino de la Helveta Respubliko el la parokejoj *Oberbüren* kaj *Niederwil* kaj la vilaĝo *Durstudlen*, kiu apartenis ĝis tiam al la parokejo *Henaŭ*, kaj *Durstudlen*, poste *Thurstuden*, kiu estis alinomita en 1880 al Sonnental.

## Iama saniga kuracbanejo 
Ek de 1843 ekzistis sur la teritorio de la komunumo ĉe la brodo de la rivero Glatt la malvarmakva kuracbanejo *Buchenthal*. Ĝin gvidis konataj kuracej-kuracistoj kaj ĝi allogis gastojn eĉ el foraj lokoj. En la jaro 1907 inscendio detruis la banejon.

## Eksteraj ligiloj 
* Offizielle Website der Gemeinde Oberbüren
Zuzwil SG

**Zuzwil** estas komunumo en la elektodistrikto Wil, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 4465 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
La komunumo Zuzwil situas en la tiel nomita *Princlando* inter Wil SG kaj Uzwil ĉe la limo de la Kantono Turgovio. Zuzwil konsistas el la vilaĝoj **Zuzwil**, **Züberwangen** kaj **Weieren**. La sudan komunumlimon formas la rivero Turo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 8,96&nbsp;km², de kiuj 22,1% estas kovritaj de arbaro, 55,7% servas por agrikulturo kaj 20,0% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Zuzwil limas en nordo al Wuppenau (TG), en oriento al Niederhelfenschwil, en sudo al Uzwil, kaj en okcidento al Wil.

## Trafiko 
Zuzwil atingeblas ek de la stacidomo de Wil SG en 17 minutoj per poŝtaŭtobuso. Ankaŭ la aŭtoŝoseo A1 de Sankt-Galo al Zuriko estas facile atingebla.

## Historio 
La unua skriba mencio de municipo de la hodiaŭa komunumo Zuzwil koncernis la municipon Züberwangen en la *Dokumento de Henaŭ* el la jaro 754. Züberwangen estis sendependa komunumo ĝis post la fino de la Helveta Respubliko en la jaro 1803, kiam ĝi estis kunigita kun la tiamaj komunumoj Zuzwil kaj Weiern al la hodiaŭa komunumo Zuzwil okaze de la fondiĝo de Kantono Sankt-Galo. La unua dokumenta mencio de Zuzwil mem datiĝas el la jaro 761.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Zuzwil

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Zuzwil SG
Tumbukaoj

La **tumbukaoj** estas etno vivanta en norda Malavio, orienta Zambio kaj suda Tanzanio. La tumbukaa lingvo apartenas al la bantuaj lingvoj, ĝia strukturo kaj vortprovizo estas simila al la svahila lingvo kaj estas nomata *chiTumbuka* (komparu: *kiSvahili* kaj *seTsvana*.

La ĉefa dio de la tumbukaoj estas nomata Chiuta, kiu estas ĉiopova, ĉioscia kaj sin mem kreinta, preskaŭ same kiel Dio en la abrahamaj religioj.

La World Almanac (1998) taksas, ke la tumbukaoj estas proksimume 2.000.000 homoj entute en la menciitaj landoj. Ethnologue taksas, ke entute estas 1.332.000 tumbukaoj, inkluzive de 940.000 en Malavio kaj 392.000 en Zambio kaj ne mencias tumbukaojn en Tanzanio.http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tum

## Vidu ankaŭ 
* Tumbukaa lingvo

## Eksteraj ligiloj 
* Tre mallonga raporto pri la tumbukaa lingvo. 
* Mallonga enkonduko per grupo de kristanaj misiistoj. 

Tumbukaoj
Tumbukaoj
Tumbukaoj
Tumbukaoj
Beatrico de Aragono

eta|dekstra|220px|Beatrico kaj Matiaso la 1-a de Hungario

**Beatrico de Aragono** (Napolo, 14-an de novembro 1457 – Napolo, 23-an de septembro 1508) estis hungara reĝino, (1476–90), dua edzino de hungara reĝo Matiaso la 1-a.

Ŝi estis filino de la napola reĝo Ferdinando la 1-a (itale *Ferrante*), devenanta el Aragono. Ŝi havis gravan influon je Matiaso, je la reĝa kortego. Ŝi apogis la agadon de la humanistoj.

Kvankam ŝi ne naskis gefilon, Beatrico postulis por si la tronsekvon. Ŝiaj intrigoj sukcese malebligis edziĝon de Johano Korvino, fiaskon de Péter Váradi.

Ŝi restis post morto de Matiaso kaj apogis - kontraŭ Johano Korvino - Vladislaon la 2-an, esperante je nova geedziĝo. Tamás Bakócz sekrete geedzigis Beatricon kun Vladislao, sed Bakócz intence faris eraron de la ritualo (4-an de oktobro 1490). Beatrico rekonis nur en 1492, ke ŝi estis trompita. Ŝia financa situo malboniĝis rapide, post la papa disigo de la "edzeco" (3-an de aprilo 1501) oni primokis ŝin.

Ŝi retiriĝis en Italion, kie travivis fiaskon, subeniron de sia familio. Ŝi vivis sur insulo Iŝia, poste en Napolo, en Castello Capuano. De tie provis atingi siajn postulojn kontraŭ Vladislao.

Oni entombigis ŝin en la napola abatejo Sankta Pietro.

## Literaturo, hungare 
* Berzeviczy Albert: Beatrix magyar királyné (Magy. Tört. Életr. 52 Bp:, 1908).
* Szi. Surányi Miklós: A nápolyi asszony (r., Bp., 1924).

Kategorio:Historio de Hungario
Kategorio:Hungaraj reĝedzinoj
Kategorio:Dinastio de Trastamaro
⚭Beatrico de Aragono
⚭Beatrico de Aragono
Chappaqua

**Chappaqua**, aŭ esperantigebla al *Ĉapakvajo*, estas vilaĝo kaj censa loko en la urbeto New Castle de la subŝtato Nov-Jorkio de Usono. Laŭ la stato de la censo  en la vilaĝeto vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La vilaĝo estas suburbo de Novjorko, kaj ĝi situas proksimume 56 kilometrojn (35 mejlojn) norde de Novjorko. Hillary Rodham Clinton loĝas en Chappaqua.

eta|maldekstra|300ra|loka lageto

Kategorio:Urboj de Nov-Jorkio
Esperanto-Klubo Wil

eta|300px|dekstra|Renkontiĝo de Esperanto-Klubo Wil okaze de la inaŭguro de la Wil-Turo, la 20-an de julio 2006
**Esperanto-Klubo Wil** estas tradicia Esperanto-Klubo en Wil SG en elektodistrikto Wil, Kantono Sankt-Galo, orienta Svislando. La klubo estis fondita en la jaro 1964 de la psikiatra flegisto Hans Kästli, kiu volis enkonduki Esperanton en la praktikan agadon de la psikiatra kliniko Wil, kie li laboris. En tiu tempo en la kliniko venigis multajn gastlaboristojn el diversaj landoj (Italio, Jugoslavio, Turkio, Hispanio, Portugalio kaj aliaj). Tiuj diverslingvaj laboristoj malfacile interkompreniĝis ne nur kun la pacentoj, kiujn ili devis flegi, kun estroj sed ankaŭ kun svisaj kaj nesvisaj gekolegoj, kiuj ili laboris. Kästli kreis teamon, kies membroj laŭ lia imago ne havus lingvajn problemojn almenaŭ en la reciproka interkompreniĝo. Kästli organizis Esperanto-kurson en la klinko kaj aperigis anoncon en Esperanto-gazetoj pri la ebleco labori en la klinko inter esperantistoj el diversaj landoj. Sekve el finintoj de la kurso kaj kun kelkaj gastlaboristoj fondiĝis Esperanto-klubo. Al tiu klubo aliĝis poste ankaŭ esperantistoj el Wil kaj ĉirkaŭaĵo, kiuj ne laboris en la kliniko, sed volis praktiki la lingvon.

Unue la klubon prezidis Hans Kästli, poste ekde la jaro 1975 s-ino Hildegard Schoch, ŝin sekvis en 1989 s-ro Stanisław Pochanke kaj en 2005 s-ino Verena Chaves-Walder el Flawil kaj Wolfram Fischer el Wolfertswil.

## Fontoj 
Enciklopedio de Andreas Künzli: *Universalaj Lingvoj en Svislando* paĝoj 642-643.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Esperanto-Klubo Wil

Kategorio:Svisaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Kantono Zuriko
Ĉef-leŭtenanto

**Ĉef-leŭtenanto** estas oficira rango en kelkaj ter- aŭ aer-armeoj, kiu rangas super leŭtenanto, sed ankoraŭ pli malalta ol kapitano.

Kategorio:Soldataj rangoj
Vidundaoj

La **vidundaoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta en orientcentra Tanzanio. La vidundaoj estas patrinlinia etno. En 1987 la vidundaoj estis taksitaj 32.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=vid.

Vidundaoj
Vidundaoj
Vinzaoj

La **vinzaoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta en nord-okcidenta Tanzanio. En 1987 la vinzaoj estis taksitaj 10.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=vin.

Vinzaoj
Vinzaoj
Prenaskaj enketoj

**Prenaskaj enketoj** estas enketoj de feto, farataj en tempo de enutera evoluo (tempe de gravedeco), antaŭ nasko.

Tasko kaj celo de prenaskaj enketoj estas malkaŝo de denaskajn kaj genetikajn malsanojn.

Prenaskan enketon (invadan) oni rekomendas precipe al virinoj post 35 jaroj de vivo, kiuj estas unufoje gravedaj aŭ ne naskis antaŭ 2-5 jaroj.

Kategorio:Obstetriko
Fervora subtenanto

[eta|dekstra|250px|Fanoj al recitalo en [Bonaero, Argentino]]
[eta|dekstra|250px|Geŝatantoj de [Tobey Maguire.]]
**Fervora subtenanto** (**fano** aŭ **ŝatanto**) estas kunenergia ŝatanto aŭ admiranto de person(ar)o, famulo, ideologio aŭ kulturaĵo.

La vorto “fano” devenas de la usonangla *fan* [fan] "fan(atikul)o", kaj ĝia nociaro estas forte ligita al la Uson-devena popkulturo aperinta dum la 20-a jarcento (poramasaj muzikospektakloj, sportaranĝoj, filmoj, libroeldonoj ktp.). En Esperanto la vorto “fano” troviĝas en NPIV sed ne estas tre vaste uzata kaj povas esti anstataŭigita per samsencaj vortoj, kiel “ŝatant(in)o”, “(fervora) subtenant(in)o/admirant(in)o”, “adept(in)o”, “fervorul(in)o”, “fanatikul(in)o”, “entuziasmul(in)o” aŭ “zeloto”.

Fervoraj subtenantoj kun komuna admir-objekto ofte kunvenas kaj formas proprajn **fan-klubojn** kaj eĉ societojn, kaj ekzistas ĉia grado de fervoreco, ekde nura hobiumado ĝis pseŭdosektaneco; kelkaj kreas adeptogazetojn. Adeptoj de sciencfikcio longtempe kreas adepto-gazetojn kaj organizas adepto-kongreson kiel la tutjaran Mondan Sciencfikcian Kongreson ("*Worldcon*").

Aparta, ekstrema speco de fervora subtenanto estas huligano kaj zeloto.

## Vidu ankaŭ 
* Aŭtografo
* Diletanto
* Fanatikfikcio
* Grupulino
* Ŝatokupo
* Admiranto kaj Fano

Kategorio:Sociologio
Kategorio:Ŝatantaroj