Norda senharibiso

La **Norda senharibiso**, **Norda kalvibiso** aŭ **Ermitibiso** (*Geronticus eremita*) estas migranta birdo el la ordo de Pelikanoformaj (iam Cikonioformaj) kaj familio de ibisedoj. Ĝi estas kvazaŭ endemia de la ekoregiono "mediteraneaj sekaj duonarbaroj de akacio kaj arganio", de kelkaj aliaj aridaj partoj de la mediteranea regiono kaj de la Meza Oriento.

## Priskribo 
Temas pri migranta birdospecio troviĝanta en nefekundaj, duondezertaj aŭ rokaj habitatoj, ofte ĉe fluanta akvo. Tiu 70–80&nbsp;cm longa, brilnigra ibiso, kiu, malkiel ĉe aliaj membroj de la ibisa familio, estas nevadbirda, havas senplumajn ruĝajn vizaĝon kaj kapon, kaj longan, kurban ankaŭ ruĝan bekon. Ili reproduktiĝas kolonie en marbordaj aŭ montaj klifokornicoj, kie la ino tipe demetas 2–3 ovojn en nesto el bastonetoj, kaj manĝas lacertojn, insektojn, kaj aliajn malgrandajn animalojn.

Tiu palearktisa birdo estis iam disvastigata tra Mezoriento, norda Afriko, suda kaj centra Eŭropo, kun fosiliaj registroj date ĝis almenaŭ 1.8 milionoj da jaroj. Ĝi malaperis el Eŭropo antaŭ 300 jaroj, kaj estas nune konsiderata draste endanĝerita. Oni supozas, ke estas 500 naturaj birdoj restantaj en suda Maroko, kaj malpli da 10 en Sirio, kie ĝi estis remakovrita en 2002. Por lukti kontraŭ tiu malpliiĝo oni iniciatis ĵusajn internaciajn reenmetoprogramojn, kun duonnatura reprodukta kolonio en Turkio, same kiel en lokoj de Aŭstrio, Hispanio, kaj norda Maroko.

La tialoj por la longdaŭra malpliiĝo de la specio ne estas klaraj, sed ĉasado, perdo de manĝohabitato, kaj venenado per pesticidoj certe influis en la rapida perdo de kolonioj en ĵusaj jardekoj.

## Taksonomio 
La ibisoj estas gregemaj, longkruraj vadbirdoj kun longaj subenkurbaj bekoj. Kun la plataleoj ili formas unu subfamilion ene de la Treskiornitedoj. La plej proksima parenco de la Ermitibiso, kaj la ununura alia membro de la genro, estas la Suda kalvibiso, *G. calvus*, de suda Afriko. Ambaŭ specioj de la genro *Geronticus* diferencas el aliaj ibisoj ĉar ili havas senplumajn vizaĝojn kaj kapojn, reproduktiĝas sur klifoj pli ol sur arboj, kaj preferas aridajn habitatojn anstataŭ la humidejojn uzatajn de ties parencoj.]]

La Ermitibiso estis priskribita kaj ilustraciata de svisa naturalisto Conrad Gessner en sia verko de 1555 nome *Historiae animalium*, kaj ĝi ricevis la dunoman nomon *Upupa eremita* fare de Carl Linnaeus en sia verko de 1758 *Systema Naturae*. Ĝi estis movita al sia nuna genro fare de la germana herpetologo Johann Georg Wagler en 1832.

La specio probable disiĝis en du distingaj populacioj antaŭ almenaŭ 400 jaroj kaj, ekde tiam, ambaŭ populacioj estis diverĝinte morfologie, ekologie, kaj genetike; Unu konsista diferenco inter la orientaj kaj la okcidentaj birdoj estas sola mutacio en la geno citokromo b de ties DNA.

Oni trovis fosiliojn de la Ermitibiso en lokoj de Holoceno (antaŭ ĉ. 10,000 jaroj) en suda Francio, en tavoloj de meza Pleistoceno (antaŭ ĉ. 900,000 jaroj) en Sicilio, kaj en kuŝejoj de la limo inter Plioceno-Pleistoceno (antaŭ ĉ. 1.8 milionoj de jaroj) de la mediteranea marbordo de Hispanio. Kio ŝajnas praa formo, *Geronticus balcanicus*, estis trovata en fina Plioceno de Bulgario, etende ilustrante la fruan disvastigatan ĉeeston de tiu genro en Eŭropo, kaj sugeste, ke *Geronticus eremita* povus havi originon en sudorienta Eŭropo aŭ Mezoriento. *Eremita* estas latina por *ermito*, el la greka ἐρημία, signife *dezerto*, kaj aludas al la aridaj habitatoj loĝataj de tiu specio. La alternativa komuna nomo *Waldrapp* estas germana vorto por *arbarkorvo*, la ekvivalento de la latina *Corvo sylvatico* de Gesner, Dumfluge, tiu birdo faras povegajn, neprofundajn kaj flekseblajn flugilfrapojn. Ĝi elsendas gorĝecan *hramp* kaj altatonajn, raŭkajn alvokojn *hioh* ĉe siaj reproduktaj kolonioj, sed aliflanke estas silentema.

Ambaŭ seksoj estas similaj en plumaro, kvankam maskloj estas ĝenerale pli grandaj ol inoj, La lanuga ido havas uniforme palbrunan plumaron, kaj elnestiĝinta junulo similas al plenkreskulo escepte ke ĝi havas malhelan kapon, helgrizajn krurojn kaj palan bekon. La senplumaj areoj de la junulaj kapo kaj kolo laŭgrade ruĝiĝas dum maturiĝo.

Se la orienta kaj okcidenta populacioj estas konsiderataj separeblaj subspecioj, estas neklare kiu el ili estu konsiderata nomiga formo, ĉar la unua priskribo de tiu specio estis bazata sur nune formortinta populacio el Svisio kiu estis de nekonata raso. La Norda kalvibiso povas esti konfuzata ankaŭ kun la simile malhelplumara Bruna ibiso, kies teritorio koincidas, sed ĝi estas pli granda kaj pli fortika ol tiu specio. Dumfluge, kiam la koloro de beko kaj vizaĝo povas ne facile videbli, la malpli rondoformaj flugiloj kaj pli mallonga kolo de la Ermitibiso havigas diferencan konturon disde el la Bruna ibiso,

La Ermitibiso estis iam disvastigata en Mezoriento, Nordafriko, kaj suda Eŭropo; ĝi reproduktiĝis laŭlonge de la riveroj Danubo kaj Rodano, kaj en montoj de Hispanio, Italio, Germanio, Aŭstrio, kaj Svisio (la origina priskribo de Gessner estis de svisa birdo). Ili uzis kastelajn konstruaĵojn same kiel klifokornicojn por nestumado antaŭ formortiĝi el Eŭropo almenaŭ antaŭ tri jarcentoj.

Religiaj tradicioj helpis tiun specion survivi en unu turka kolonio longe post kiam la specio jam estis malaperinta el Eŭropo, ĉar oni supozis, ke la ibisoj migras ĉiun jaron por gvidi haĝajn pilgrimantojn al Mekao. La ibiso estis protektita pro tiu sia religia signifo, kaj okazis festivalo ĉiujare por celebri ties revenon norden. La turka ibisa populacio estis centrata ĉe la malgranda urbo Birecik sudoriente de la lando, kaj dum la unua duono de la 20a jarcento, la kolonio de Birecik retenis relative stabilan populacion de ĉirkaŭ 500 reproduktaj paroj, atingante ĉirkaŭkalkulitan totalan populacion de ĉirkaŭ 3 000 ĉirkaŭ 1930. Ĉirkaŭ la 1970-aj jaroj, ties nombroj estis draste falintaj kaj oni komencis kaptivecan reproduktan programon en 1977 el unu paro kaj 9 idoj kaptitaj el naturo. Tiu programo ege malsukcesis por eviti la malpliiĝon; estis 400 birdoj en 1982, nur kvin paroj en 1986, kaj sep paroj en 1987. Nur tri birdoj revenis el vintrejoj en 1989, kaj ĝuste nur unu en 1990. La revenintaj birdoj mortiĝis antaŭ reproduktiĝi, pro kio la specio iĝis formortinta en naturo en Turkio ĉirkaŭ 1992. Post kiam la natura turka populacio iĝis malebla, la kolonio estis plukontrolita kiel aro kiu estas liberfluga plej parton de la jaro sed estas enkaĝigita aŭtune por eviti migradon. Intensivaj kampostudoj en printempo de 2002, baze sur la kono de beduenaj nomadoj kaj lokaj ĉasistoj, montris, ke la specio neniam iĝis komplete formortinta el la siriaj dezertaj stepoj. Pere de sistemaj priserĉadoj, oni trovis 15 malnovajn nestolokojn, unu, ĉe Palmira, estis ankoraŭ hejmo de aktiva reprodukta kolonio de sep individuoj. la birdo ŝajnas esti estinta relative komuna en la dezertaj areoj ĝis antaŭ 20 jaroj, kiam kombino de troekspluatado de ties teritorioj kaj pliiĝo de ĉaspremo ekis draman malpliiĝon.

## Kutimaro 
### Reproduktado 
eta|maldekstre|Junulo.
La Ermitibiso reproduktiĝas en izolaj disaj kolonioj, nestumante sur klifokornicoj inter rokoj sur akraj eklivoj, kutime ĉe marbordoj aŭ ĉe rivero. Pasinte tiuj birdoj nestis ankaŭ en konstruaĵoj. kaj estas dekomence blublankaj kun brunaj punktoj, kaj bruniĝas dum la kovado. La ovaro estas kovata dum 24–25 tagoj ĝis eloviĝo, elnestiĝo okazas post aliaj 40–50 tagoj, Ambaŭ gepatroj kovas kaj nutras la idojn. La averaĝa aĝo en naturo estis ĉirkaŭkalkulata je 10–15 jaroj. Dum la aro moviĝas tra la grundo, la ibiso uzas sian longan bekon por senti manĝerojn en la izola, sableca grundo. Ĉar tiu birdo ĉasas ĉefe per serĉotuŝado, milda surfaco gravas, kaj same ke ĉiu ajn vegetaĵaro estu disa, kaj ne pli da 15–20&nbsp;cm alta. La Ermitibiso estas unu el ŝlosilaj specioj al kiuj aplikiĝas la traktato *Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds* (AEWA), kaj ĝi ĝuas detalan, internacie agnoskatan konservadan planon laŭ la traktato.

La Ermitibiso malpliiĝis dum kelkaj jarcentoj, almenaŭ parte kiel konsekvenco de neidentigitaj naturaj kaŭzoj.

### Naturaj populacioj 
eta|maldekstre|220px|Plenkreskulo nutrante idon.
La kontrolado de la maroka natura populacio estas garantiita de la partneroj de BirdLife International, ĉefe de RSPB kaj SEO/BirdLife laŭ kunlaboro kun la administrado de la Nacia Parko Souss-Massa. Por la unua fojo en la registrita historio de la specio, estis nune konstatoj de populacikresko en naturo, kaj la populacio en Maroko pliiĝis al 100 reproduktaj paroj en la jardeko antaŭ 2008.

Pluhavi tian neintensivan teruzadon en futuro povas prezenti pli gravajn administraciajn defiojn, kaj la rekupero en la regiono de Souss-Massa restas povra ĉar la populacio estas koncentrata en ĝuste kelkaj lokoj. Tamen, ĝi povus havigi oportunojn por natura etendo de la teritorio al iame okupitaj lokoj plie norde en Maroko. Estas montroj de malsatego ĉe idoj en kelkaj jaroj, sed la ĉefaj minacoj al reproduktantoj estas homa ĝenado kaj perdo de manĝohabitatoj.

eta|upright|250px|Plenkreskulo.
La siria ministerio de agrikulturo aplikis protektajn decidojn por sekurigi la malabundan reproduktan populacion en tiu lando, kaj Jemeno kaj Etiopio, kiuj havigas migradajn haltejojn kaj vintrumajn areojn, havas bonan registraron por konservado. Tamen, la junuloj nek vintrumas nek revenas kun la plenkreskuloj kaj ties vintrejoj estas ankoraŭ nekonataj.
eta|maldekstre|250px|Ibisoj en la universitato de Telavivo.

### Turkio 
Pro la perdo de aŭtenta natura turka populacio, la Ministerio de Medio kaj Natura Konservado starigis novan duonnaturan kolonion en Birecik. Tiu estis tre streĉe kontrolita, kun birdoj rekaptataj post la reprodukta sezono por eviti migradon.

La birdoj estas liberigitaj fine de januaro aŭ komence de februaro por reproduktiĝi for de la kaĝoj en kornicoj kaj, ĉefe, en la nestoskatoloj en la preparita reproduktejo. La ibisoj estas liberaj flugi kaj manĝi ĉe la areo de Birecik en arbaraj vartejoj, agrikulturaj kampoj, kaj ĉe la Eŭfrato, sed ankaŭ oni havigas al ili suplementan manĝon. Fine de la reprodukta sezono, la birdoj estas reenkaĝigitaj fine de julio aŭ komence de aŭgusto por eviti migradon.

Oni prenis tiam tiujn jenajn decidojn:
* Oni ne plialtigu la naturajn populaciojn de Souss-Massa aŭ de Palmira uzante ibisojn bredatajn en bestoĝardenoj.
* Estas du distingaj populacioj de Ermitibiso, kaj la separataj teritorioj de la orienta kaj okcidenta formoj estu respektataj.
* Migrovojoj kaj haltejoj devos esti instruitaj al junaj birdoj, ĉar malverŝajne ili malkovros tiun informon per si mem. En estontaj kaptivbredadaj kaj liberigaj programoj, oni uzu nur birdojn de konata origino. Ĉiuj Ermitibisoj en bestoĝardenoj, escepte tiuj de Turkio, estas de la okcidenta populacio, kaj estis importitaj el Maroko. Ekzistas tri sangostirpoj; tiu de la plej fruaj importoj al la Bestoĝardeno de Bazelo, Svisio en la 1950-aj jaroj kaj 1960-aj jaroj, la venonta estas la descendintoj de birdoj kaptitaj en la 1970-aj jaroj por arigi ilin en la Bestoĝardeno de Rabat, kaj la laste kaptitaj naturaj birdoj nome por la Naturzoo, Rheine, en 1976 kaj 1978. Aliaj ĉefaj malsanaj problemoj registritaj en bestoĝardenaj kolektoj estis birda tuberkulozo, ventraj fremdaj organismoj, ostomalsano kaj korproblemoj. Apero de Okcidentnila viruso en Bronksa Parko, Novjorko, atakis la Nordajn kalvibisojn inter multaj aliaj specioj de birdoj kaj mamuloj.

#### Eŭropo 
##### Aŭstrio 
En 1504, dekreto de Leonhard von Keutschach, Ĉefepiskopo de Salcburgo faris la Ermitibison unu el la plej fruaj oficiale protektataj specioj de la mondo. Spite la dekreton, ĝi formortis el Aŭstrio same kiel ĉie en Eŭropo.

eta|Informotabelo pri la specio ĉe la aŭstria reenmetejo.
La Projekto Scharnstein estas klopodo starigi migrantan kolonion de Ermitibisoj uzante ultramalpezajn aviadilojn por instrui migrovojon. La skemo konstruiĝas ĉe la centro Grünau per disvolvigo de metodo por kontroli kaj gvidi la aŭtunan migradon de fondinta populacio, kiu poste povas pasi tiun migran tradicion al sekvaj generacioj. Maje 2002, 11 birdoj el la Viena Bestoĝardeno kaj de la kolonio Grünau estis trenataj por sekvi du ultramalpezajn aviadilojn, kaj en 2003, oni faris unuan klopodon konduki grupon de birdoj el Scharnstein al suda Toskanio. Pro malbona vetero kaj teknikaj problemoj, la birdoj devis esti transportataj laŭ ŝoseo dum konsiderinda parto de la distanco.

##### Hispanio 
*Proyecto Eremita* estas hispana reenmetoprojekto per liberigo de preskaŭ 30 birdojn en teritorioj de la Ministerio de Defendo en la distrikto La Janda, Barbate (Kadizo). Ĝi havis sian unuan sukceson en 2008, kiam paro produktis du ovojn. Tiu estis probable la unua klopodo reproduktiĝi en naturo en Hispanio dum 500 jaroj ĉar la lasta certa referenco al Ermitibiso reproduktanta en Hispanio estas el 15a-jarcenta falkada libro. Tiu klopodo estis iniciato de la media servo de la regiona registaro de Andaluzio, la hispana Ministerio de Defendo, kaj la Bestoĝardeno de Jerez, kun helpo de la Nacia Parko Doñana kaj volontuloj el la Kadiza Naturahistoria Societo. Antaŭe, du birdoj lasis la areon en 2005 kaj 14 en 2006, sed nenion oni scias pri ties postaj vivoj krom ke unu ringita birdo el Hispanio estis vidata en Meza Atlaso, Maroko en 2005. Similaj kalkuloj estis registritaj en la komenco de la 2020-aj jaroj. En 2022 oni ĉirkaŭkalkulis la populacion de la provinco Kadizo en pli ol 200 birdoj, kun 26 reproduktantaj paroj kontrolitaj. En 2024 oni ĉirkaŭkalkulis la populacion de la provinco Kadizo en pli ol 300 naturaj birdoj, kun 39 reproduktantaj paroj kontrolitaj kaj ĝis 46 ibisidoj ringitaj.

#### Norda Maroko 
eta|maldekstre|Loko de la Rif montaro.
Estas planita reenmeto de tiu ibiso ĉe Ain Tijjam, Mazgitam en nordorienta Maroko. Ĉar la naturaj populacioj pli sude restas vundeblaj, kaj la pora sabloŝtono de ties reproduktaj kornicoj estas eksponita al erozio, la intenco estas establi nemigrantan populacion (kolektita el bestoĝardenoj el Germanio, Svisio, kaj Aŭstrio) en areo kie oni scias, ke tiu specio reproduktiĝis ĝis ĉirkaŭ 1980. La stacio de la Rif-montaro estis konstruita en 2000, kaj loĝata per la unua grupo de bestoĝardenaj ibisoj. Dua importo de bestoĝardenaj ibisoj kaj la konstruo de informocentro okazis en 2004. Ses paroj reproduktiĝis en 2006 sekve al ŝanĝo en la birda dieto, kaj ses ibisidoj el kvin nestoj estis sukcese zorgitaj. En 2007 estis 19 birdoj (13 plenkreskuloj kaj 6 junuloj) en la birdaro.

La rokaj muroj de la montoj havas multajn eblajn reproduktajn kornicojn, kaj artefarita lago havigas akvon kaj por la birdoj kaj por la loka homa populacio. Stepaj paŝtejoj kiuj ne estas eksponitaj al herbicidoj aŭ pesticidoj donas bonan manĝon. Post kiam la populacio atingis ĉirkaŭ 40 birdojn, oni iniciatis liberigon, kontrolita de internacia interkonsento. La reenmetoloko estis je 760&nbsp;km el Agadir en la alia flanko de la Atlas Montaro, tiele ke akcidenta poluado de la naturaj kolonioj estas malverŝajna.

#### Reenmeto, migrado kaj nemigrado 
Rezulte de la diversaj klopodoj stabiliĝis tri populaciaj grupoj:
* Unu sidloka en Maroko, pliigita de ekzempleroj devenaj de eŭropa bredado;
* Unu sidloka kun ĉirkaŭ 250 birdoj kaj 33 reproduktaj paroj en komarko La Janda (Provinco Kadizo), nome Poyecto Eremita;
* Unu grupo (Waldrappteam) de ĉirkaŭ 200 bredataj birdoj inter Aŭstrio kaj Germanio, kiujn oni migrigis kunlabore kun Svisio tra Alpoj al Italio (Toskanio). 
Baldaŭ oni konstatis, ke la migrado tra Alpoj eĉ kun helpo de adoptopatro fluganta per ultramalpeza aviadilo frontis malfacilaĵojn, krom prokraston de la ekmigrado pro klimata ŝanĝiĝo. Kiam oni transigis la migrokutimon al dua generacio en 2022, nur kvin birdoj naskiĝintaj norde de Alpoj sukcesis atingi la italan vintrumejon, dum 55 perdis la vojon kaj devis esti kaptitaj por revenigi ilin al la vintrumejo. Tiu projekto vidis ŝanĝon hazarde, kiam masklo "Ingrid" ne sukcesis trairi Alpojn, sed anstataŭe ĉirkaŭiris ilin, sekvis migrovojon al suda Francio kaj laŭiris la tutan mediteranean marbordon ĝis la Provinco Malago. Tie li estis kaptita de sia adoptopatrino kaj kondukita al la kolonio de la Provinco Kadizo, kie bone integriĝis, estinte la nura ekzemplero dum jarcentoj kiuj faris tiun vojon. Ekde 2023 oni klopodis ŝanĝi la migrovojon evitante la malfacilan trairadon de Alpoj por sekvi tiun vojon indikitan de "Ingrid" al Mediteraneo ĝis suda Hispanio.

## En kulturo 
[eta|upright|250px|[Heraklo luktas kontraŭ la Stimfalaj birdoj]]
Laŭ loka legendo en la areo de Birecik, la Ermitibiso estis unu el la unuaj birdoj kiujn Noa liberigis el la Arkeo kiel simbolo de fekundeco, En pli abstrakta senso, *aĥ* signifas ankaŭ elstara, glora, honora, kaj virta. Ĝi estis uzata ankaŭ por signifi la egiptan koncepton de animo aŭ spirito, nome unu el kvin elementoj konstituantaj personecon.

Herodoto verkis pri la homomanĝaj birdoj de Stimfalo, kiuj havis flugilojn de latuno kaj akrajn metalajn plumojn kiujn ili povis lanĉi kontraŭ siaj viktimoj. Liberigi la Lagon Stimfalion en Arkadio el tiuj kreaĵoj estis unu el la dekdu laboroj de Heraklo. Tiuj mitaj birdoj estas foje konsiderataj bazitaj sur la Norda kalvibiso, sed ĉar ili estas priskribitaj kiel marĉaj birdoj, kaj kutime pentritaj sen krestoj, la legenda specio estas plej verŝajne devena el la Afrika blanka ibiso. Kelkaj pentraĵoj, kiaj tiuj de la 6a jarcento a.K. de atena nigrafigura amforo en la Brita Muzeo, klare montras la nigran kapon kaj blankan korpon de tiu lasta specio. Post kiam la Ermitibiso iĝis formortinta el Centra Eŭropo, kelkaj postaj verkistoj missupozis, ke la priskribo de Gesner estis unu el kelkaj en lia libro priskribantaj mitajn bestojn. kiu havas malgrandan kaptivan populacion.

## Bildaro 

Geronticus eremita - Waldrapp - Northern Bald Ibis.jpg|
Waldrapp Geronticus eremita 0505283 Ausschnitt.jpg|
Geronticus eremita.jpg|Libere en Maroko

## Referencoj 
## Literaturo
* Anita Albus: *Von seltenen Vögeln*, S. Fischer Verlag, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-10-000620-8
* Boev, Z. (1998): Presence of bald ibises (Geronticus WAGLER, 1832) (Threskiornithidae-Aves) in the late pliocene of Bulgaria. – Geologica Balcanica 28: 45–52. Sofia.
* Böhm, C. (1999): *2nd Studbook of the Northern Bald Ibis*. Alpenzoo Innsbruck.
* Fritz, J. & Reiter, A. (o.J.): *Der Flug des Ibis – Von der Rückkehr eines heiligen Vogels aus der Arche Noah*; 21/19&nbsp;cm, ca. 112 Seiten, vierfarbig, ISBN 3-85252-542-X.
* Hofrichter, Robert (2005): *Die Rückkehr der Wildtiere – Wolf, Geier, Elch & Co*, Leopold Stocker Verlag, Graz, ISBN 3-7020-1059-9.
* Kurt Kotrschal (2001): *Der steinige Weg aus der Arche: Das Grünauer Waldrapp-Projekt in seinem 5. Jahr*. Schönbrunner Tiergartenjournal, 3, 1–6.
* Montoya, P., Alberdi, M.T., Blázquez, A.M., et al. (1999): La fauna del pleistoceno inferior de la Sierra de Quibas (Abanilla, Murcia). – Estudios Geologicos 55: 127–161. Madrid.
* Pegoraro, Karin (1996): *Der Waldrapp. Vom Ibis, den man für einen Raben hielt* (Sammlung Vogelkunde), Aula Verlag Wiesbaden.
* Perco, Fabio (2001): *Notes on recent discoveries regarding the presence of the Nortern Bald Ibis in the upper adriatic region*. Acrocephalus, 22, 2001.
* Sánchez Marco, A. (1995): The presence of the Waldrapp Geronticus eremita (Plataleidae) in the plio-pleistocene boundary in Spain. – The Ibis 138: 560–561. London.
* Sánchez Marco, A. (1999): Implications of the avian fauna for paleoecology in the early pleistocene of the Iberian Peninsula. – Journal of Human Evolution 37: 375–388. London.

## Vidu ankaŭ 
* Orient-mediteraneaj koniferaj-sklerofilaj-foliarbaj arbaroj

Kategorio:Ibisoj
Kategorio:Treskiornitedoj
Kategorio:Cikonioformaj
Kategorio:Pelikanoformaj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Faŭno de la Alpoj
Kategorio:Birdoj de Mez-Oriento