Azia citruspsilido

*Diaphorina citri*, la **azia citruspsilido**, estas sukosuĉanta, hemiptera insekto en la familio de Liviedoj. Ĝi estas unu el du konfirmitaj vehikloj de la malsano hŭanglongbingo. Ĝi havas larĝan distribuon en suda Azio kaj disvastiĝis al aliaj citrusaj regionoj.

## Priskribo 
eta|250px|Plenkreskulo *D. citri*
La adolta psilido longas ĉirkaŭ kvar milimetrojn kun flavbruna kaj bruna makulita korpo kaj helbruna kapo. Ĝi estas kovrita per blankeca, vaksa sekrecio, kiu aspektigas ĝin kiel polva. La antaŭflugiloj estas plej larĝaj malantaŭe kaj havas malhelan randon ĉirkaŭ la periferio kun pala interspaco proksime al la apekso. La antenoj estas palbrunaj kun nigraj pintoj. Ĉi tiuj trajtoj distingas ĝin de la preskaû simila afrika citrusa psilido. Ĝi kutime tenas la kapon malsupren, vostan pozon dum ĝi suĉas sukon. Afidoj ofte ĉeestas ankaŭ sur citrusoj kaj psilidoj distingiĝas de ili per pli aktivaj, saltantaj insektoj, dum afidoj estas restemaj. Krome, la antenoj de psilido havas dek segmentojn dum tiuj de afidoj kutime havas kvar aŭ ses segmentojn. Plej multaj afidoj havas kornikojn sur la abdomeno kaj al psilidoj mankas ĉi tiuj. En la tuta Usono kaj ĝiaj teritorioj, areoj kie tiu psilido troviĝas estas sub kvarantenaj limigoj.

## Vivciklo 
Ovoj estas demetitaj sur la pintoj de kreskantaj ŝosoj, inter kaj proksime de la disvolviĝantaj folioj. Ino povas demeti ĝis 800 ovojn dum sia vivo, kiuj povas esti kelkaj monatoj. La tuta disvolva ciklo daŭras de du ĝis sep semajnojn depende de la temperaturo kaj la sezono de la jaro.

## Predado 
La vespoj *Brachygastra mellifica* kaj Tamariksia vespo (*Tamarixia radiata)* estas oftaj parazitoidoj de *D. citri*. Kokcineloj ankaŭ estas gravaj predantoj.

## Damaĝo 
Psilidaj nimfoj troviĝas sur novaj ŝosoj de citrusarboj. Dum ili suĉas, ili produktas toksinon, kiu kaŭzas plantajn pintojn velkiĝon aŭ ĝiaj tordiĝoj, malhelpante normalan foliajn disvolviĝoj. Unu el ĉi tiuj vespoj, *Tamarixia radiata*, montriĝis tre efika por kontroli la plagon kaj estis sukcese liberigita kaj establita en kelkaj citrokultivaj areoj inkluzive de Florido. Kaj adolto kaj nimfoj de la psilido povas esti kontrolitaj per la uzo de vasta gamo de insekticidoj. HLB estas plej bone regata per integra strategio pri uzo de sana plantado, kontrolo de vehikloj kaj senprokrasta forigo de infektitaj arboj kaj branĉoj.

Lastatempaj klopodoj temigis komprenon de la diversaj sensaj signaloj, kiujn la psilido uzas por lokalizi sian gastigantan planton. Scioj pri la konduto de la insekto povas konduki al pli bonaj metodoj por ĝia regado. Unu studo pruvis, ke percepto de reflektitaj ultraviolaj ondolongoj plibonigis altiron al flava kaptilo. Provoj montri altiron de la psilido al volatilaj (aeraj) odoroj ne sukcesis produkti efikan alloganton. Ŝajnas, ke ĉi tiu eta insekto estas altirata de koloro (flavaj kaj UV-ondolongoj) kaj decidas resti kaj nutriĝi per aparta planto nur post surteriĝo sur folio kaj gustumado de ĝi per sondado per siaj buŝpartoj (stiletoj). Malgrandaj molekuloj kiel formika acido kaj acetacido stimulas esploran agadon. Ĉi tiuj povas esti uzataj en novaj novigaj kaptiloj aŭ aliaj aparatoj.

Lastatempa streboj montris, ke la spaca distribuado de ovoj kaj nimfoj estas rezulto de la movadaj modeloj de gravidaj inoj en respondo al la ovdemetaj lokoj. La dispersaj indicoj estis uzataj por konfirmi la agregitan aŭ kontaĝan distribuan modelon de D. citri-populacio sur la internaj kreskaĵoj de la arbo kaj povus esti esprimitaj per la negativa dunoma distribuo. Mezureblaj testoj montris, ke distribuoj de ovoj kaj nimfoj en nature aperantaj psilidaj populacioj estis tre agregitaj, post komence agregitaj migradoj de adoltoj kaj kontaĝa disvastiĝo de adolto sur la internaj kreskaĵoj de la arboj dum populacia denseco pliiĝis. Pliigita amasiĝo en la kampa kondiĉoj rezultigis pli grandan disvastiĝon de populacio kiu estis la sekvo de la disvastiĝo de inoj kaj ilia selektado de ovdemetaj lokoj. Ĉar la eksponenta pliiĝo de dispersado povas esti antaŭvidata de la populacio de nematuraj stadioj, specimena plano estis evoluigita el la rilato inter la disvastiĝa konduto kaj populacio prefere ol la rilato inter ekonomia damaĝo kaj populacia denseco.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Species Profile-Asian Citrus Psyllid (*Diaphorina citri*), National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library. Lists general information and resources for Asian Citrus Psyllid.
* Featured Creature: *Diaphorina citri*; University of Florida article on the biology of the organism.
* 

Kategorio:Hemipteroj