open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Formanto

**Formanto** estas akustika resonanco de la parolorgano, precipe de la buŝa kaj faringa kavoj kaj ĉe certaj parolsonoj ankaŭ de la nazaj kavoj. Laringo kaj traĥeo ankaŭ havas influon. En spektrogramo de tiu tipo, kiun oni ofte uzas en akustika fonetiko (vidu ĉi-sube), la formantoj montriĝas kiel malhelaj bendoj.

Oni kutimas numerigi la formantojn laŭ ilia frekvenco. La unuaj du aŭ tri formantoj estas la plej gravaj. La unua, F1, varias kun la malfermo de la buŝo kaj inverse kun la alteco de la pozicio de la lango. Ĝi do estas pli alta en vokalo [a] ol en [i] kaj [u]. F2 varias kun la pozicio de la lango en antaŭa/malantaŭa direkto. Ĝi estas pli alta en [i] ol en [u]. Ĉiuj formantoj estas frekvence pli altaj ĉe infanoj ol ĉe plenkreskuloj kaj plej ofte iom pli altaj ĉe virinoj ol ĉe viroj, proksimume en inversa proporcio kun la longeco de iliaj "paroltuboj".

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ling.lu.se/persons/Sidney/praate/whatform.html 
* http://ccms.ntu.edu.tw/~karchung/Phonetics%20II%20page%20nineteen.htm  
* http://www.geofex.com/Article_Folders/wahpedl/voicewah.htm 
* http://www.phonetik.uni-muenchen.de/SGL/SGLKap2.html#Vokale  

## Vidu ankaŭ 
* Parolsintezo
* Fonemo

eta|maldekstra|180px|
Spektrogramo de la eldiro [jɑ:sk”ɵləv”ɪlja] (svede 'mi dezirus'), en kiu la formantoj videblas kiel pli-malpli horizontalaj bendoj. La vertikalaj strioj kiujn oni povas vidi pligrandiginte la spektrogramon reprezentas la unuopajn aerpuŝojn kiuj pasas la gloton.

Kategorio:Akustiko
Kategorio:Fonetiko
Adolf Muschg

**Adolf MUSCHG** [adolf muŝg] (naskiĝis la 13-an de majo 1934 en Zollikon en kantono Zuriko) estas svisa verkisto kaj literatursciencisto.

En Zuriko kaj Cambridge li studis germanistikon, anglistikon kaj filozofion. De 1959 ĝis 1962 li estis instruisto en gimnazio, poste li instruis en diversaj altlernejoj, i.a. en Germanio, Japanio kaj Usono. En la jaro 1970 li fariĝis profesoro pri germana lingvo kaj literaturo en la Svisa Federacia Instituto pri Teknologio en Zuriko.

Ekde 1976 li estas membro de la *Akademie der Künste* (= *Akademio de la Artoj*) en Berlino, kies prezidanto li fariĝis en 2003. Krome li estas membro de la *Akademie der Wissenschaften und Literatur* (*Akademio de la sciencoj kaj la literaturo*) en Majenco kaj de la *Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung* (Germana Akademio de Lingvo kaj Poezio) en Darmstadt.

## Listo de verkoj 
* *Im Sommer des Hasen* (romano, 1965)
* *Gegenzauber* (romano, 1967)
* *Rumpelstilz. Ein kleinbürgerliches Trauerspiel* (tragedio, 1968)
* *Mitgespielt* (romano, 1969)
* *Liebesgeschichten* (rakontoj, 1972)
* *Albissers Grund* (romano, 1974)
* *Entfernte Bekannte* (rakontoj, 1976)
* *Gottfried Keller* (biografio, 1977)
* *Baiyun oder die Freundschaftsgesellschaft* (romano, 1980)
* *Literatur als Therapie?* (eseo, 1981)
* *Leib und Leben* (rakontoj, 1982)
* *Das Licht und der Schlüssel. Erziehungsroman eines Vampirs* (romano, 1984)
* *Goethe als Emigrant* (eseoj, 1986)
* *Der Turmhahn und andere Liebesgeschichten* (rakontoj, 1987)
* *Der Rote Ritter. Eine Geschichte von Parzifal* (romano, 1993)
* *Sutters Glück* (romano, 2001)
* *Das gefangene Lächeln* (rakonto, 2002)

## Premioj 
* Conrad-Ferdinand-Meyer-Preis (1968)
* Hermann-Hesse-Preis (1974)
* Zürcher Literaturpreis (1984)
* Carl-Zuckmayer-Medaille (1990)
* Georg-Büchner-Preis (1994)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.suhrkamp.de/autoren/muschg/muschg_bio.htm  
* http://fm-eth.ethz.ch/eth/peoplefinder/FMPro?-db=whoiswho.fp5&-format=who%5fdetail%5fde.html&-lay=html&-op=cn&sortfield=who%5ffirstname&-op=cn&who%5fstatus=1&-recid=34713&-find=  

Muschg, Adolf
Muschg, Adolf
Muschg, Adolf
Alain René Lesage

**Alain René LESAGE** (n. la 6-an de majo 1668, m. la 17-an de novembro 1747) estis franca verkisto.

Li naskiĝis en Sarzeau (Morbihan), studis juron kaj fariĝis advokato. Sian literaturan karieron li komencis per tradukoj el la hispana lingvo, poste li verkis teatraĵojn (ĉefe komediojn) kaj romanojn, kiuj sekvis la ekzemplon de la hispana friponromano.

Alain René Lesage mortis en Boulogne-sur-Mer.

## Listo de verkoj 
* *Le Diable boîteux* (romano, 1707)
* *Crispin rival de son maître* (komedio, 1707)
* *Turcaret* (komedio, 1709)
* *Histoire de Gil Blas de Santillane* (romano, 4 vol., 1715-1735)
* *Les Aventures de M. Robert Chevalier* (romano, 1732)

## En Esperanto aperis 
*Ĝil Blas de Santillana*: ĉapitroj / Elekt. kaj trad. de Raoul Busquet. – Paris: Presa Esperantista Societo, 1912. – 76 p.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.pinkernell.de/romanistikstudium
* http://gallica.bnf.fr/document?O=N082252 
* http://gallica.bnf.fr/document?O=N088837 
* http://gallica.bnf.fr/document?O=N009897 

Kategorio:Francaj verkistoj
1668

**1668** estis superjaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1668 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Kreita Reala Karaktero;
* Reĝido Petro iĝis regento de Portugalio;
* Nolinsk fondita;

## Naskiĝoj 
* 22-a de januaro: Jacob Friedrich Reimmann, germana teologo (m. 1743)
* 8-a de majo: Alain René Lesage, franca verkisto (m. 1747)
* 10-a de novembro: François Couperin, franca komponisto (m. 1733)

## Mortoj 
* 9-a de aŭgusto: Jakob Balde, germana poeto (n. 1604)
Grethe Weiser

**Grethe WEISER** [grete vajse], origine: Mathilde Ella Dorothea Margarethe Nowka (naskita la 27-an de februaro 1903 en Hanovro, mortinta la 2-an de oktobro 1970 apud Bad Tölz) estis germana aktorino kaj kantistino kun granda komika talento.

Ŝi komencis sian karieron en la Berlina teatro *Volksbühne*, brilis en kabaredo kaj aperis en pli ol cent filmoj. Kvankam ŝiaj roloj kutime estis malgrandaj, ŝia granda komika talento kaj ŝia spriteco restis neforgeseblaj.

En 1970 ŝi kune kun sia dua edzo, la filmproduktoro Hermann Schwerin, mortis dum aŭtoakcidento.

## Listo de filmoj 
* *Die göttliche Jette* (Germanio, 1937)
* *Mädchen für alles* (Germanio, 1937)
* *Meine Freundin Barbara* (Germanio, 1937)
* *Irrtum des Herzens* (Germanio, 1939)
* *Wir machen Musik* (Germanio, 1942)
* *Familie Buchholz* (Germanio, 1944)
* *Die Frau meiner Träume* (Germanio, 1944)
* *Fanfaren der Liebe* (Germanio, 1951)
* *Ferien vom Ich* (Germanio, 1952)
* *Hollandmädel* (Germanio, 1953)
* *Die 7 Kleider der Katrin* (Germanio, 1954)
* *Der schräge Otto* (Germanio, 1956)
* *Die junge Sünderin* (Germanio, 1960)
* *Ach Egon* (Germanio, 1961)
* *Freddy und der Millionär* (Germanio/Italio, 1961)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fembio.org/frauen-aus/hannover/grethe-weiser.shtml  
* http://www.film-zeit.de/home.php?action=result⊂=person&person_id=10303 
* http://www.steffi-line.de/archiv_text/nost_film20b40/60_weiser.htm 

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Germanaj kantistoj
1515

En la jaro **1515** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Francisko la 1-a (Francio) surtroniĝis.
*Havano fondita.
* 13-a de septembro: La detrua malvenko dum la batalo de Marignano (Italio) ĉesigis la strebadon de la Svisa Ĵurkomunumo fariĝi eŭropa grandpotenco.

## Naskiĝoj 
*28-a de marto: Sankta Tereza
*22-a de septembro: Anna de Kleve, kvara edzino de Henriko la 8-a (Anglio) (m. 1557)

## Mortoj 
*1-a de januaro : Ludoviko la 12-a (Francio);
*5-a de februaro: Aldo Manuzio, itala eldonisto (n. 1449)
Bito

**Bito**, aŭ **duumo**, estas pozicio de duuma cifero en duuma kodo. Por memoro, la nombro da bitoj indikas maksimuman kvanton da duumaj ciferoj, kiujn ĝi povas enteni (vidu memorkapaciton); por datumo, la nombro da bitoj indikas la kiomon da duumaj ciferpozicioj, en kiuj ĝi estas registrita (vidu bajton).

|}
Per unu bito, 2 eblecoj:
Dosiero:Bulbgraph.png jen lumigita ampolo 1 ,
Dosiero:Bulbgraph Off.pngjen mallumigita ampolo 0 .

La mallonga simbolo de *bito* estas **bit**. 1 kbit =  bitoj; 1 Mbit =  bitoj; 1 Gbit =  bitoj.

## Vidu ankaŭ 
* Informa entropio
* Bitoko
* Datumdensigo
* Kvantumbito

## Referencoj kaj fontoj 
* Komputada leksikono
* https://komputeko.net/#bito - bito en komputeko

Kategorio:Komputiko
East Sussex

frame|dekstra|East Sussex
**East Sussex** estas provinco en suda Anglio. Ĝi situas en la regiono Sud-orienta Anglio (*South East England*). La ĉefurbo estas Lewes.

East Sussex havas  loĝantojn sur areo de .

La ĉefaj industrioj estas agrikulturo, elektroniko, meblaro kaj turismo.

## Urboj kaj vilaĝoj 
* Bexhill-on-Sea, Brighton
* Crowborough
* Ditchling
* Eastbourne
* Firle
* Hailsham, Hastings, Heathfield
* Lewes
* Mayfield
* Newhaven
* Peacehaven, Pevensey Bay, Polegate
* Seaford, East Sussex
* Uckfield
* Wadhurst, Willingdon

## Vizitindaĵoj 
* Kastelo Bodiam
* Herstmonceux Castle
* Beachy Head
* Ditchling Common
* Ashdown Forest
* Bluebell Railway, fervojo
* Lavender Line Steam Railway, fervojo
* South Downs Way, longdistanca vojeto por piedirantoj

## Esperanto-movado 
Esperanto-grupoj ekzistas en Brighton kaj Hastings. La Universala Kongreso en 1989 okazis en Brighton, la IKUE-kongreso samjare en la kampara konferencejo *Annan Court* 26 kilometrojn nordoriente.

Delegito de UEA en Brighton estas *Beatrice Clarke*.
Bajto

**Bajto**, **bitoko** aŭ **okopo** estas opo el fiksita nombro da bitoj (kutime bitoko), traktata kiel tutaĵo. Kutime la malpleja adresebla memorero (ĉelo) havas la kapaciton 1 bitoko; kiel mezurunuoj de memorkapacito ankaŭ estas uzataj kilobitoko, megabitoko, gigabitoko.

Ofta konfuzo estas konsideri ke *bajto* kaj *bitoko* estas ekzakte sinonimaj, kio ne estas strikte vera.
*Bitoko* ĉiam temas pri grupo da ekzakte 8 bitoj.
*Bajto*, se preni la oficialan difinon, signifas la plej malgrandan kvanton da bitoj kiun komputilo kapablas trakti unuope.
Plej kutime tiu kvanto estas 8, sed ekzistas malnovaj komputiloj aŭ reto-sistemoj kie bajto povas valori 7 bitojn (pro tio ke la 8-a bito estas uzata por kontroli erarojn), aŭ 9 (8 bitoj por informo + 1 por eraro-kontrolo).

Per la 8 bitoj de la normala bitoko eblas kodi 256 diversajn valorojn, plej ofte por unu el la sekvaj celoj:

* duuma prezento de sensignuma entjero el la intervalo [0..255];
* duuma prezento de signumhava entjero, de -128 ĝis 127 (i.a. tiel estas difinita la datumtipo *byte* en Ĝavo);
* kodeono de signo; sekve, la nombro de diversaj signoj facile prezenteblaj en komputilo kutime ne superas 256 — vd ISO-kodo;
* duum-dekuma prezento de nombro: bitoko entenas du duonbitokojn (bitkvaropojn), ĉiu el kiuj povas enteni reduktitan kodon de cifero aŭ signumo;
* bitoko povas esti fizika parto de pli granda, logike nedividebla tuto (ekz-e de mantiso);

Unu 8-bita bitoko estas prezentebla per du ciferoj en deksesuma nombrosistemo. En malnovaj komputiloj estis uzataj ankaŭ 6-bitaj bitokoj, oportunaj por prezenti signon de 64-elementa signaro aŭ du okumajn ciferojn. Iam oni nomis bitoko 16- aŭ 32-bitajn ĉelojn, sed hodiaŭ la bajtlongo egala al 8 bit estas firme establita, interalie en internaciaj normoj (ekzemple ISO-9660, ISO-11544).

Oni tradicie misuzis la sciencajn prefiksojn k, M, G, ktp por obloj de 1024 (210) anstataŭ de 1000. Iuj distingas inter kB por 1000 bitokoj kaj KB por 1024 bitokoj, sed tiu distingo ne estas aŭdebla. Kun kilobitoko la diferenco estas nur 2,4 %, sed kun terabitoko la eraro estus jam 10 %. Tial estas konsilinde uzi la sciencajn prefiksojn nur kun iliaj oficialaj signifoj kaj uzi la alternativajn prefiksojn por obloj de 1024:

Ankaŭ la mallongigo "O" estas kelkfoje uzata anstataŭ "iB" en Esperanto. (1 kO = 1 kiB)

## Vidu ankaŭ 
* Eksabajto
* Jotabajto
* Petabajto
* Zetabajto

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Aparataro
Kategorio:Komputila memoro
Kategorio:Mezurunuoj de informo
Graflando Durham

La '*graflando *Durham'''*, , estas unu el la graflandoj de Anglio. Ĝi situas en la regiono nordorienta Anglio. La ĉefurbo estas la samnoma urbo Durham. La rivero Viuro fontas en la najbareco de Wearhead en la komunumo Stanhope en la Peninoj en la graflando Durham. Ĝi fluas tra la Viurvalo (Weardale) laŭ la urbo Durham orienten kaj elfluas post  apud Sunderland en la Norda Maro.

La loĝantaro estis de  (en 2002), la areo estas de  kaj la ekonomio estas bazata sur agrikulturo, inĝenier-arto, karbminado, kemiaĵoj ktp.

La formo de la provinca nomo estas unika en Anglio, kie provincnomoj kutime estas derivataj de la ĉefurbo per la sufikso *-shire*. En *Durham* oni antaŭmetas la vorton *county* (laŭvorte: graflando), ĉar iam la princoj-episkopoj de *Durham'' regis ankaŭ teritoriojn ekster la provinco; por distingi tiun ĉi de la regata teritorio oni kreis la apartan nomon. (En Irlando tiaj formoj estas kutimaj kaj ne rilatas al similaj historiaj cirkonstancoj.)

## Setlejoj
* Bishop Auckland

&nbsp;

&nbsp;


Kategorio:Graflandoj de Anglio
West Midlands

**Okcidentaj Mezlandoj** () estas unu el la anglaj regionoj. Ĝi ankaŭ estas metropola kantono, kaj (kune kun la najbaraj Orientaj Mezlandoj) estas parto de la landoparto Centra Anglio, kaj evidente situas en Anglio, parto de Britio..

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĝi estas dividitaj en diversaj administraj subfakoj.

† - Ŝira Kantono
* - Metropola Kantono

## Eksteraj ligiloj 
Mapoj de la regionoj

----

## Vidu ankaŭ 
Loka regado kaj administrado en Britio


Kategorio:Regionoj de Anglio
Sud-okcidenta Anglio

**Sud-okcidenta Anglio** () estas unu el la anglaj regionoj.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĝi estas dividita en la jenajn administrajn instancojn.

eta|maldekstra|

# Bath and North East Somerset (unuara instanco)
# North Somerset (unuara instanco)
# Bristol (unuara instanco)
# South Gloucestershire (unuara instanco)
# Gloucestershire (graflando)
# Swindon (unuara instanco)
# Wiltshire (graflando)
# Dorset (graflando)
# Poole (unuara instanco)
# Bournemouth (unuara instanco)
# Somerset (graflando)
# Devon (graflando)
# Torbay (unuara instanco)
# Plymouth (unuara instanco)
# Kornvalo (*Cornwall*, graflando)

__NOTOC__

## Kantonoj 
* Kornvalo
* Devono
* Dorseto
* Glosterŝiro
* Somerseto
* Viltŝiro

## Unuaraj instancoj 
* Bath and North East Somerset, antaŭe parto de Somerset, poste de Avonio
* Bournemouth, antaŭe parto de Hampshire, poste de Dorset
* Bristol, antaŭe parto de Avon
* Insuloj Scilly
* North Somerset, antaŭe parto de Somerset, poste de Avon
* Plymouth, antaŭe parto de Devon
* Poole, antaŭe parto de Dorset
* South Gloucestershire, antaŭe parto de Gloucestershire, poste de Avon
* Swindon, antaŭe parto de Wiltshire
* Torbay, antaŭe parto de Devon

## Vidu ankaŭ 
* Cotswolds
* Loka regado kaj administrado en Britio

## Eksteraj ligiloj 
* Mapoj de la regionoj
Sud-orienta Anglio

**Sud-orienta Anglio** () estas unu el la anglaj regionoj.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĝi estas dividitaj en diversaj administraj instancoj.

## Kantonoj 
* Bukinghamŝiro
* Orienta Susekso
* Hampŝiro
* Insulo de Vihto
* Kento
* Oksfordŝiro
* Surio
* Okcidenta Susekso

## Unuarangaj instancoj 
* Basingstoke
* Braknela Arbaro
* Brajtono kaj Hovo
* Medvojo
* Miltono Keneo
* Portsbuŝo
* Redingo
* Sloŭo
* Sudhamptono
* Okcidenta Barkŝiro
* Vindsoro kaj Madenhedo
* Vokinghamo

## Vidu ankaŭ 
* Loka regado kaj administrado en Britio
* Ĉilternoj

## Eksteraj ligiloj 
* Mapoj de la regionoj
East Midlands

La **Orientaj Mezlandoj** () estas unu el la anglaj regionoj. Ĝi (kune kun la najbaraj Okcidentaj Mezlandoj) estas parto de la landoparto Centra Anglio, kaj evidente situas en Anglio, parto de Britio.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Kantonoj 
Ĝi estas dividita en diversajn administrajn instancojn:
* Darbiŝiro
* Lesterŝiro
* Linkonŝiro
* Nordhamptonŝiro
* Notinghamŝiro

## Unuaraj instancoj 
* Darbio
* Lestero
* Notinghamo
* Rutlando

## Eksteraj ligiloj 
Mapoj de la regionoj

## Vidu ankaŭ 
* Loka regado kaj administrado en Britio

Orientaj Mezlandoj
Kategorio:Regionoj de Anglio
West Sussex

**West Sussex** estas provinco en suda Anglio.

Ĝi situas en la regiono South East England.

La ĉefurbo estas Chichester.

**Loĝantaro** -  (laŭ la stato de )

**Areo** - 

**Industrio** - agrikulturo, hortikulturo, turismo, elektroniko.

;Urboj kaj vilaĝoj
* Angmering, Arundel
* Balcombe, Bignor, Billingshurst, Bognor Regis, Bosham, Bramber, Burgess Hill
* Chichester, Crawley, Cuckfield
* East Grinstead, East Wittering
* Ferring
* Goring by Sea
* Haywards Heath, Henfield, Horsham, Hurstpierpoint
* Keymer
* Lancing, Littlehampton
* Middleton on Sea, Midhurst
* Pease Pottage, Petworth, Pulborough
* Rustington
* Selsey, Shipley, Shoreham-by-Sea, Southbourne, Steyning, Storrington
* Three Bridges
* Worthing

;Vizitindaĵoj
* Amberley Museum
* Arundel Castle
* WWT Arundel, birdorezervejo
* Barnham Windmill
* Bignor Roman Villa
* Fishbourne (palaco)
* Goodwood House
* Pallant House
* Selsey Bill
* South Downs Way, longdistanca vojeto por piedirantoj
* South Downs
* Stansted Park
* Wakehurst Place
Tereza el Avilo

**Sankta Tereza el Avilo** (Ávila, Hispanio 28-a de marto 1515 - Alba de Tormes, Hispanio 4-a de oktobro 1582), konata ankaŭ kiel **Sankta Tereza de Jesuo** (hispane, *santa Teresa de Jesús* ), baptonome *Teresa DE CEPEDA Y AHUMADA* , estas fama hispana sanktulino (sanktigita en 1622, festo je la 15-a de oktobro) kaj mistikulino de
katolikismo.

## Historio
[eta|maldekstra| ([Peter Paul Rubens)]]
Tereza reformis la religian ordenon, la Karmelanoj, fondinte la ordon de Deŝuitaj Karmelanoj. Ŝi batalis kontraŭ protestantismo per
preĝado kaj verkis gravajn librojn pri preĝado kaj la vivo spirita. Papo Paŭlo la 6-a deklaris ŝin en 1970, kune kun Katerina el Sieno, doktoro de la Eklezio.

Ŝi verŝajne naskiĝis de kristanigitaj judoj. Kiam ŝi havis 15-jarojn, ŝia patrino mortis kaj Tereza estis prizorgata de aŭgustenaj monaĥinoj. Post kiam ŝi legis la verkojn de Sankta Hieronimo, ŝi decidis eniri la religian vivon. En 1535 ŝi
aliĝis al la Karmelanoj, kontraŭ la volo de sia patro (kiu tamen poste
konsentis). Ŝi grave malsaniĝis kaj ne povis piediri dum tri jaroj, sed
tiam ŝi spertis vizion de "la vundigita Kristo", kio ŝanĝis ŝian vivon
por ĉiam.

La vizioj, precipe pri la Pasiono de Kristo, adis kaj fortiĝis. Instigita de la
vizioj, ŝi strebis reformi la Karmelanojn, kaj fine fondis la ordon de
Deŝuitaj Karmelanoj, kiu estis pli severa kaj malpli mondama. En la
16-a jarcento, monaĥinoj ofte vivis lukse kaj ne laŭ la regulo de la
ordo. En 1567 Tereza renkontis sanktan Johanon de la Kruco, kiu fondis la viran flankon de la Deŝuitaj Karmelanoj.

Ŝi devis konvinki la Hispanan Inkvizicion, kiu suspektis ŝin hereza pro ŝia juda deveno kaj mistika fervoro.

Dum la malfruaj jaroj de sia vivo, ŝi iris tra la tuta Hispanio fondante novajn monaĥinejojn de sia nova ordeno.

## Verkoj 
* Membiografio "Vivo" (*La vida*), antaŭ 1567.
* "Vojo al Perfekteco" (*Camino de perfección*), antaŭ 1567, klarigo de la *Pater Noster* kaj gvidlibro por la fratinoj de ŝia ordeno.
* "La interna kastelo" (*Las moradas o el castillo interior*), 1577, mistika metodo.
* "Rakontadoj" (*Relaciones*), daŭrigo de ŝia biografio leterforme pri ŝiaj vivaĵoj spiritaj kaj materiaj.

Ŝia lingvuzo estis familieca, pli laŭ la neklerula ol laŭ la hispana normo. Lingvistoj debatas, ĉu ŝi faris tiel pro malorgojliĝo aŭ pro alia kaŭzo, ĉar ŝi lernis kaj konversaciis kun tiamaj kleruloj.

Fama strofo el ŝia mistika verko:

[maldekstre|eta|Sankta Tereza de Ávila (1930) de [Tamara de Lempicka en Museo Soumaya, Meksiko.]]
La itala artisto Gian Lorenzo Bernini starigis pri ŝi la faman marmoran skulptaĵon La
Ekstazo de Sankta Terezo en la *Cappella Cornaro* de la malgranda preĝejo *Santa Maria della Vittoria* en Romo.

Anekdote, ŝi mortis dum la nokto de la 4-a al la 15-a de oktobro de 1582, kiam Hispanio kaj la katolika mondo ŝanĝis kalendaron julian al gregoria.

## En arto
* Historiaj romanoj *El verbo se hizo sexo: Teresa de Jesús* kaj *Tres novelas teresianas* de la hispana verkisto Ramón J. Sender.

## Vidu ankaŭ 
* Sainte-Thérèse
* Sainte-Thérèse (exo)

Kategorio:Karmelanaj sanktuloj
Kategorio:Doktoroj de la Eklezio
Kategorio:Verkistinoj
Kategorio:Procesigitoj de Inkvizicio
Vojo

[eta|300ra|Montara vojo kun turniĝoj en la francaj [Alpoj]]
[eta|*[Interstate 80*, la dua plej longa usona ekspresvojo, iras de Kalifornio ĝis Nov-Ĵerzejo]]
**Vojo** estas identigebla pado inter du aŭ pluraj geografiaj lokoj. Vojoj povas esti preparitaj, ekzemple per pavimo, por faciligi la suriradon, tamen tio ne estas deviga. Historie multaj vojoj estis rekoneblaj sen formalaj konstruaĵoj.

Laŭ Francisko Azorín **vojo** estas *Spaco trairota por sin movi de unu loko al alia. Loko speciale preparita por veturiloj aŭ piedirantoj. Spaco trairita de moviĝanta korpo.* Li indikas etimologion el la latina *via* (vojo). Kaj li aldonas la terminojn *fervojo*, por vojo kun reloj por vagonaro; *vojkruciĝo*, por loko, en kiu du aŭ pluraj vojoj renkontiĝas transverse; *vojforko*, aŭ *duforkiĝo*, por loko, kie unu vojo dividiĝas en du; subvojo, supravojo, akvovojo, tramvojo, ĉefvojo.

## Tipoj kaj teĥnikoj 
* Ŝoseo
** Pavimo
** Asfalto
* Aŭtoŝoseo
* Kanalo
* Fervojo
eta|400ra|Konstruo de vojo

## Gravaj vojoj 
* Beringio
* *El Camino Real*
* *Galeón de Manila*
* Jakoba vojo
* Rivero Janceo
* *Orient Express*
* Siberia fervojo
* Silka vojo
* Triangula komerco

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (15) proverboj pri vojo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj
Emil Ludwig

**Emil LUDWIG** [emil ludviĥ], origine: **Emil COHN** () estis germana verkisto. Ekde 1932 li estis svisa civitano.

Li naskiĝis en Vroclavo, studis juron kaj historion kaj ekde 1906 li dediĉis sin plene al la verkado. En la jaro 1933 li – judo kaj konvinkita demokrato - distanciĝis de la nazia Germanio kaj fariĝis svisa civitano. Li mortis en Moscia apud Ascona en Svislando.

Lia verkaro konsistas antaŭ ĉio el psikologie profundaj biografioj, kiuj miksas realon kaj fikcion. Krome li verkis dramojn kaj romanojn.

## Listo de verkoj 
* *Napoleon* (dramo, 1906; biografio, 1925)
* *Goethe* (biografio, 1920)
* *Meeresstille und glückliche Fahrt* (romano, 1921)
* *Genie und Charakter* (biografioj, 1925)
* *Bismarck* (biografio, 1926)
* *Cleopatra* (biografio, 1931)
* *Geschenke des Lebens* (memoroj, 1931)
* *Roosevelt* (biografio, 1938)
* *Stalin* (biografio, 1945)

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Svisaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo
Verda Ŝtelo

**Verda Ŝtelo** (ankaŭ nomata **Anagramoj**) estas tabulludo kiu estas ludata per tegoletoj kun literoj. Ekzemple oni povas uzi la tegoletojn el alia vortludo kiel Skrablo aŭ Vorto-Mozaiko. Ĉi tiu ludo funkcias tre bone en Esperanto. En la komenco, ĉiuj tegoletoj estas kaŝitaj. Dum la ludo, oni laŭvice metas kaj montras tegoletojn unu post la alia sur la tablon.

## Krei vorton 
Kiam ludanto vidas vorton inter la tegoletoj en la mezo, tiu krias la vorton kaj prenas la tegoletojn de tiu vorto antaŭ sin. Vorto povas esti radiko (sen finaĵo) aŭ normala vorto (kun finaĵo aŭ finaĵoj). Oni ne rajtas krei vorton kiu jam ekzistas sur la tablo.

## Ŝteli vorton 
Oni ankaŭ povas ŝteli vorton de alia ludanto miksante ĉiujn tegoletojn de unu vorto de kunludanto kaj aldonante kelkajn de la mezo. Sed, ĉiam kiam oni ŝtelas, oni devas ŝanĝi la radikon. Oni ankaŭ povas ŝteli siajn proprajn vortojn ĉi tiel. Oni ofte ŝtelas siajn proprajn vortojn por certigi ke aliaj ne faru. Oni ne rajtas ŝteli vorton kiu kreas vorton kiu jam ekzistas sur la tablo.

## Fina venko 
La ludo finiĝas kiam ĉiuj tegoletoj estas montrataj kaj neniu plu povas krei aŭ ŝteli alian vorton. Tiu kiu havas la plejmulton da tegoletoj venkas.

## Interreta versio 
Ekzistas versio kiun oni povas ludi en Esperanto per la interreto kiu nomiĝas Verda Ŝtelo.

## Ankaŭ vidu jenon 
* Anagramo
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gtoal.com/wordgames 
* http://www.gtoal.com/wordgames/images-new 
* http://67.160.192.222:8080/AnagramsAjax/anagrams-static/index.html 

Kategorio:Vortaj ludoj
Vorto-Mozaiko

**Vorto-Mozaiko** estas krucvortludo kiu estis kreita de Nisikawa Sirosi kaj Serizawa Kiyosi de la Tokio Esperanto-Kooperativo.  Ĝi estas vortludo kiu ekzistas nur en Esperanto.  La ludo havas 100 kartetojn (inkluzive de unu karteto, nomita *espero*, kiu povas esti iu ajn litero).  La instrukcio proponas tri malsamajn ludojn por du ĝis dek ludantoj, sed multaj variaĵoj eblas. Kiel skribis la kreintoj, "ludantoj rajtas elpensi plaĉan ludon konforme al siaj kondiĉoj". En ĉiuj ludoj priskribitaj, oni rajtas meti nur radikojn kaj oni gajnas poentojn depende de la nombro da vokaloj kiuj ekzistas en la vortoj kreitaj dumvice.

Ankaŭ vidu: Anagramoj

## Nombro de kartoj 
Aldone preparitaj estas ankaŭ kartoj "KLARIGU SIGNIFON de la vorto, kiun vi faris" kaj "FARU FRAZON uzante la vorton, kiun vi faris".

## Permesataj vortoj 
**La vortoj permesataj:**

# radikoj de substantivo, adjektivo, adverbo kaj verbo
# artikolo, pronomoj, numeraloj, prepozicioj, konjunkcioj, subjunkcioj, tabelvortoj, afiksoj   kaj senfinaĵaj adverboj

**ne-permesataj:**

# vortoj kunmetitaj
# gramatikaj finaĵoj
# vortoj jam uzitaj

**evitindaj:**

# propraj nomoj
# neologismoj
# aliaj ne-kutimaj aŭ tro fakaj

## Eksteraj ligiloj 
* En la katalogo de UEA

Kategorio:Tabulludoj
Kategorio:Vortaj ludoj
Kartludo

dekstra|eta|300px|Anglatipaj ludkartoj.
**Kartludo** estas ludo kiu estas ludata plejparte per ludkartoj.

Nomoj de ludkartoj estas jenaj: koloro kaj valoro de ludkarto: trefa fanto, karoa damo, kera reĝo, pika aso, ĵokero. Ĉiuj ludkartoj por ludo estas nomataj kartaro.

## Tradiciaj kartludoj 
* Beloto
* Briĝo
* Kanasto
* Ekarteo
* Kribaĝo
* Mariaĝo
* Pikedo
* Pinoklo
* Pokero
** Mus
* Skato
* Schafkopf
* Taroko
* Visto, Kolorvisto
* Ulti

## Temaj kartludoj 
* 6 Nimmt
* Bohnanza
* Halli Galli
* Mamma Mia
* Rumio

## Abstraktaj kartludoj 
* Set

## Vidu ankaŭ 
* Atuto
* Tabulludo
* Portalo:Ludoj

## Eksteraj ligiloj 
* Priskribo de kartludo esperantlingve
* Anglalingva paĝaro pri kartludoj.
* Hispanlingva paĝaro pri kartludoj. 
* Klarigoj pri la kartludo La Vulpo en la Arbaro (Jutubo)
*
Listo de aŭstraj esperantistoj

**Listo de aŭstraj esperantistoj**

'''vidu ankaŭ Ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj

* Anton Balague
* Karl Bartel
* Karl Beckmann
* Erwin Gerhard Bernfeld
* Wolfgang Biehler
* Leo Blaas
* Franz BRAUN
* Grete Breunlich
* Johann BÜRGER
* Ottilie BÜRGER
* Leopold Buxbaum
* CASARI
* CHIBA
* Franz Christanell
* Wilhelm Ernst Dietl
* Josef Eder
* Hellwig Flasch
* Karl FRANZ
* Rudolf Michael Frey
* Alfred Hermann Fried
* Max HOLLINGER
* Theodor Fuchs
* Karl Gasperini
* Peter K. Geier
* Anton Goldmann
* Ernst Görlich
* Leopold Grimme
* HAAS
* Karl Hackl
* Adolf Hainschegg
* Adolf Halbedl
* Ferdinand Hartwich
* Arnold Hasenöhrl
* Franz Haiderer
* Oswald HASELBAUER
* Rudolf Horneck
* Rudolf Hoschek
* Nikolao Hovorka
* Johann HUBALEK
* Walter Hube
* Anton Huemer
* Franz Jeitler
* Adele Jonas
* Franz Jonas
* Hans JUNGCHAFFER
* Rudolf Kaftan
* Klaus Karner
* Hugo Kraus
* Roland KÜHBACHER
* Jolanthe Leser
* Rudolf von Lidl
* Maria LOIBEL
* Adolf Macho
* Albert Mair
* Eduard MACHEINER
* Otto Maschl
* Ekhard Mahovsky
* Ernst Majtaniĉ
* Josef Manninger
* Herbert Mayer
* Herbert März
* Ruth McGrath
* Franz de Paula Mestan
* Arnold Mimbeck
* Josef MRAZ
* Walter Karl Mudrak
* Karl Myslik
* Heinrich Peter
* PETTERA
* Wolfgang Pezlederer
* W. F. Rentmeister
* Willibald Rogler
* Ferdinand Seidl
* Bernhard Selzer
* Franz Josef Schade
* Hermann SCHALK
* Josef Schamanek
* Alfred Schauhuber
* Franz Scheibenreiter
* Franz Schick
* Hans SCHIEBL
* Johann Schröder
* Franz Schöpfer
* Ludwig Siedl
* Suitbert H. Siedl
* Otto Simon
* Walter Smital
* Hugo Steiner
* Hugo Steinhauer
* Hans Steiner
* Friedrich Karl Stengel
* Hans STRUSKA
* Ilmar Tammelo
* Alexander Taussig
* Franz Vasta
* Karl Vavra
* Karl WANEK
* Franz Watzinger
* Johan Weinhengst
* Ernst Werner
* J. Werber
* Josef Wesian
* Franz Wollmann
* Hans Zeller
* Franz Zwach


Aŭstraj
TEJO-Vikio

La **TEJO-Vikio** estis inter 2003 kaj 2014 publike alirebla vikio kreata de aktivuloj de la Tutmonda Esperantista Junulara Organizo. Laŭ la origina celo ĝi celis esti *libere redaktata komuna retejo por kunlabori pri diversaj projektoj*,, publike disponiĝis tie arkivo de la retaj estraraj kunsidoj de TEJO, TEJO enmetadis tien detalajn raportojn pri agado referencatajn en la Estrara Jarraporto, kaj oni ankaŭ plurfoje uzis la datumojn pri landaj sekcioj el la TEJO-vikio por produkti la Jarlibron de UEA.

## Historio 
Ĝi estis lanĉita de Chuck Smith, tiam volontulo de TEJO, en majo 2003 kaj anoncita en TEJO-aktuale. Jam ĉe la lanĉo ĝi enhavis informojn pri 7 landaj sekcioj de TEJO, listojn de aktivuloj kaj proponon diskuti projektajn ideojn kaj serĉi kunlaborantojn. sed la uzantonomo kaj la pasvorto estis apud la ensalutformularo klarigitaj en Esperanto. Temis pri klopodo kontraŭi spamon, pro kiu tamen la vikio fine fermiĝis iam en 2014. Nuntempe oni planas ĝian restarigon per nova sistemo kaj disponigon de rete konsultebla arkivo de la malnova enhavo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* UEA-Vikio
* Vikipedio en Esperanto
* Unumondo

## Eksteraj ligiloj 
*Retpaĝaro de la TEJO-vikio (provizore ne funkcias, tie estas aperonta ankaŭ arkivo)

Vikio
Kategorio:Vikioj
UK 1928

eta|Medalo okaze de la kongreso
**20-a UK Antverpeno, Belgio, 1928,** kun 1494 partoprenantoj el 36 landoj. 20-jara jubilea festo de UEA. La precipa temo estis "Esperanto en radio". Dum tiu kongreso la aktoraro de la Reĝa Nederlandlingva Teatro (*Koninklijke Nederlandse Schouwburg, KNS* ) prezentis en la Reĝa Flandra Operdomo *Hamleto* de William Shakespeare, en traduko de L. L. Zamenhof. Ĉiuj kongresanoj ricevis ekzempleron de la duvoluma *Belga Antologio*.

## LKK 
La Loka Kongresa Komitato de la 20-a Universala Kongreso de Esperanto konsistis el Oscar Van Schoor (prezidanto), Frans Schoofs (sekretario-kasisto), Maurice Jaumotte (gazetara sekretario), Marcel Roost, prizorganto de la Somera Universitato, Gustave Vermandere, prizorganto de la loĝado, Maria Elworthy-Posenaer kaj Louis Ritschie.

La kongreso mem tamen estis gvidata de Frans Schoofs, kiel prezidanto de Belga Ligo Esperantista kaj de Maurice Jaumotte kaj Marcel Roost.

## Bildaro 

Dosiero:Aliĝilo 1 (1928).jpg|Aliĝilo (Aldono de *Esperanto*, majo 1928)
Dosiero:Aliĝilo 2 (1928).jpg
Dosiero:UK_1928_Antverpeno.jpg|Solena malfermo
Dosiero:1928 revuo Esperanto 6-126.jpeg|El revuo *Esperanto*, 1928
Dosiero:1928 revuo Esperanto 6-127.jpeg
Dosiero:1928 La Flandra Movado.jpg|*La Flandra Movado*, broŝuro disdonita dum la kongreso
Dosiero:1928 UK Antverpeno - Paul Bury.jpg|Diplomo por Paul Bury (Arĥivaĵo 1306#2565 en Feliks-Arĥivo)
Dosiero:1928 Haveno Antverpeno.jpeg|Ekskurso al haveno de Antverpeno
Dosiero:1928-08-07 British Colony at Antwerp.jpeg|Evento je la sepo de aŭgusto 1928
Dosiero:1928 20a Universala Kongreso Kongresolibro.jpg|Kongreslibro

## Bibliografio 
* Anonimulo 1928 : La XXa Universala Kongreso de Esperanto, Antverpeno, 3-11 aŭgusto 1928, *Esperanto*, XXIV-a jaro, no 337-338 (9-10), 179-188.

## Eksteraj ligiloj 
* Memormedalo. 
* *Por Antverpeno*, 1928.

## Referencoj 
Kategorio:Antverpeno
Kategorio:1928 en Belgio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Belgio
Che

**Che** [ĉe] estas esprimo uzata en la hispana lingvo en Argentino, Urugvajo kaj partoj de Bolivio, kaj en portugala lingvo de sudo de Brazilo kun signifo simila al *ulo* aŭ por voki. En la ceteraj landoj de Latinameriko ĝi estas uzata por alnomi la argentinanojn. De tiu esprimo devenas la nomo, per kiu estas konata la revoluciulo Ernesto Guevara, *el Che*.

En Hispanio, ĝi estas uzata en Valencio, kaj tial en aliaj regionoj oni uzas ĝin por aludi la valencianojn.

La vorto verŝajne devenas de la valencia vorto *xiquet* (*knabo*). Eblas tamen, ke la sudamerika uzado devenas el iu el la indianaj lingvoj, tre eble de la gvarania lingvo, en kiu **che** signifas "mi".

Kategorio:Hispana lingvo
Gazonhokeo

Kamphokeo ĉe la Someraj Junularaj Olimpikoj 2018|eta|250ra
**Gazonhokeo** (aŭ foje **herbohokeo**) estas sporto, pilka ludo, ĉe kiu la pilko estas puŝata kaj batata per specialaj kurbaj bastonoj t.n. hokeiloj. La regularo de hokeoludo similas tiun de la piedpilka ludo (futbalo). Ĝi estas sporto de la Someraj Olimpiaj Ludoj ekde 1908.

## Nomo 
En Esperanto, simile kiel en iuj naciaj lingvoj kiel ekzemple la nederlanda aŭ dana, la vorto hokeo kutime signifas la teamajn sportojn ludatajn per hokeiloj kaj pilko sur firma tero (la subĉiela klasika variaĵo, halhokeo, kaj variaĵoj kiel rulhokeo kaj unihokeo), dum glacihokeo konsideratas aparta teama sporto ludata per (iom alispecaj) hokeiloj kaj disko sur glacio - do glacihokeo ne konsideratas variaĵo de hokeo, samkiel ankaŭ ekzemple teniso kaj tabloteniso estas du malsamaj sportoj. En multaj aliaj naciaj lingvoj tamen la vorto paralela al "hokeo" nur estas la kategorio, en kiu grupiĝas ĉiuj sportoj iel ludataj per hokeiloj, kaj la "klasika" hokeo ludata subĉiele sur verda hokeejo nomatas - se traduki la nacilingvajn nomojn al Esperanto - "kamphokeo", "landhokeo" aŭ "herbejhokeo". En Esperanto ĉiuj tiuj nomigoj ne bone trafus la koncepton: La hokeejo uzata por la subĉiela teama ludo per hokeiloj kaj pilko nuntempe plej ofte estas plasta grundo provizita per multaj verdaj strietoj, kiuj demalproksime similas al herbotapiŝo, sed ne vere estas, kaj tre malsimilas al natura herbejo aŭ al kampo uzata por kultivi legomojn - kaj la uzo de la vorto lando en Esperanto ĉi-kuntekste tute ne havus sencon. Se oni volus adapti la esperantan lingvouzon al tiu de ekzemple la angla aŭ germana lingvoj, oni povus inventi la novan vorton "pseŭdoherbotapiŝa hokeo", sed tiom longa nomo neniel praktike uzata el lingva vidpunkto ne havas sencon. Plu sencas, ke en Esperanto "hokeo" estas la sporto ludata per hokeiloj kaj pilko sur firma tero (ĉu ekstere ĉu hale), kaj "glacihokeo" aparta sporto ludata per hokeiloj, sketiloj kaj disko sur glacio.

## Hokeilo 
Hokeilo havas konveksa flanko kaj ebena flanko. Pilko estas puŝata kaj batata kun ebena flanko de hokeilo.

## Bildaro 

Dosiero:Field hockey.jpg|"klasika" hokea ludo
Dosiero:Floorball game.jpg|unihokeo
Dosiero:Indoor hockey stick2.jpg|hala hokeilo
Dosiero:Indoor hockey stick.jpg|... jen el alia perspektivo

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la germana ligo pri hokeo 
* retejo de la internacia federacio pri hokeo
* informoj germanlingvaj, pri regularoj, taktikoj ktp. 

## Vidu ankaŭ 
* Glacihokeo
* Unihokeo
* Radhokeo
Ueda Tomohiko

**UEDA Tomohiko** (), vivanta en la kvartalo Edogaŭa de Tokio, estas japana esperantisto kaj universitata profesoro. Li estas fakdelegito de UEA pri ŝogio kaj la prezidanto de la *Esperantista Klubo de Japana Ŝako*. Lia ŝoginivelo estas 5-dan. Li verkis du librojn pri ŝogio en Esperanto:

**Invito al Japana Ŝako* (1996) - por ŝogiaj komencantoj
**Japana Ŝako* (2001) - por ŝogiaj komencintoj

## Referencoj 
Kategorio:Ŝakistoj
Kategorio:Japanaj esperantistoj
IJS (apartigilo)

**IJS** havas plurajn signifojn:

***ijs** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Internacia Junulara Semajno**
Bosnio

**Bosnio** - eventuale alternative ankaŭ *"Bosnujo"*, laŭ PIV **ne** - estas la norda parto de la lando Bosnio kaj Hercegovino, kaj konsistigas du trionojn de la landa areo. Ĝi nuntempe ne plu konsistigas administran unuon.

## Skiza historio 
Mezepoka ŝtato: Dum 450 jaroj parto de Otomana imperio, dum 50 jaroj parto de Aŭstrio-Hungario, dum 74 jaroj parto de Jugoslavio, 1992-1995 agreso de najbaraj ŝtatoj: Serbio, Montenegro kaj Kroatio, de 1995 parto de la sendependa ŝtato Bosnio kaj Hercegovino.

## Kulturo
Sevdalinko aŭ sevdalinka estas speco de tradicia muziko tipa de Bosnio. Tre ofte ĉi tiu nomo estas mallongigita al *sevdah*. Sevdalinko estas la tradicia bosnia muziko, kiu estas populara en multaj partoj de la iama Jugoslavio, inkluzive de Serbio, Kroatio, Montenegro kaj Nord-Makedonio.

## Duskribismo
Nikola Raŝiĉ en sia eseo *Digrafio: Speciala kazo de rilato inter lingvo kaj skribo* ekas el la analizo de la rilato inter la parola kaj la skriba lingvoj, nome la skribsistemo. La sinsekvo okazas ĉiam en tiu direkto: unue oni parolas, poste oni skribas. En tiu evoluo iam oni elektas alfabeton kaj tio estas socia, politika kaj tre ofte eĉ religia decido. Tiu elekto povas esti ne ununura, tiele Rasiĉ klarigas la koncepton de duskribismo, kiel "du alfabetoj ene de unu lingva komunumo", kaj ene de ĝi la pli specifa kazo de digrafio nome kiam la uzo de diversaj skribsistemoj estas "socifunkcie determinita". Foje la kunekzisto de la du alfabetoj povas indiki kazon de transiro de unu al la alia, tiele temus pri alfabetŝanĝo por kio ĉiam estas kulturaj, sociaj, politikaj, ekonomiaj auz eĉ religiaj faktoroj kaj tialoj. Foje ne temas pri du alfabetoj, sed pri du ortografioj, kaj denove oni devas analizi kiuj kaj kiaj estas la tialoj de tio. La aŭtoro proponas diversajn konceptojn, terminojn (kiaj *skizoskribio* kaj *skizografio*) same kiel komentas la diversajn kazojn en precizajn lingvajn situaciojn de ĉiuj kontinentoj. Ekzemple oni analizas almenaŭ supraĵe la kunvivadon kaj kelkajn historiajn elektojn aŭ ŝanĝojn de alfabetoj en Balkanio ĝis Moldavio ĉefe rilate al la cirila kaj al la latina alfabetoj, sed ankaŭ kun historia uzado de la araba. Kiam okazas skismografio, temas pri "konkurenco de du alfabetoj", kiel okazis kaj okazas en Hindio precipe inter arabidaj haj hindidaj normoj. La kazo de Bosnio estas speciale studita. Ĉiuj tiuj kazoj estas diferencaj el la pura diglosio, kie nepras diferenco de socia prestiĝo, dum ĉe duskribismo la divido de la taskoj estas precipe funkcia.

## Bibliografio 
* 

## Bildaro 
centre|eta|750ra|Fotokunmetaĵo de bosniaj vidindaĵoj

Dosiero:Balkans Bd. 15 1890 (128663199).jpg|Bosnio en la 19-a jarcento

## Referencoj 
Kategorio:Bosnio kaj Hercegovino
Varsovia Traktato

eta|Blazono de la Varsovia pakto; La surskribo sur la simbolo (supre): La Pac-Alianco kaj Socialismo; Fundo: la Varsovia Interkonsento
La **Varsovia Traktato** (oficiala nomo: *Traktato pri amikeco, kunlaboro kaj reciproka subteno*), kiun en okcidento oni nomis Varsovia Pakto, estis la militista organizo de la ŝtatoj de meza kaj orienta Eŭropo ligitaj - kiel satelitaj ŝtatoj - al Sovetunio. La traktaton proponis Nikita Ĥruŝĉov. La teksto estis subskribita la 14-an de majo 1955 en Varsovio, Pola Popola Respubliko. Oni fondis la aliancon ne nur reage al la membriĝo de Okcidenta Germanio en la jam en 1949 fondita organizaĵo NATO, sed interalie ankaŭ por jure apogi la daŭran restadon de la trupoj de la Ruĝa Armeo en Orienta Eŭropo (post la subskribo de pactraktato inter Sovetunio kaj Aŭstrio, la sovetia armeo rajtis resti (kiel garnizonaj trupoj) nur tiel en Hungario).

La Varsovia Pakto estis dissolvita la 1-an de julio 1991 en Prago, Ĉeĥoslovakio.

[eta|320ra|La limoj de [NATO (blua) kaj Varsovia Pakto (ruĝa) dum evoluo ekde 1949 ĝis 1982]]

## Membroŝtatoj 
eta|Sovetunia poŝtmarko markanta la 20-jaran datrevenon de la formiĝo de la Varsovia Pakto
[Foto de renkontiĝo de ŝtatestroj de la [Varsovia Pakto en jaro 1987 (de maldekstre): Gustáv Husák, Todor Živkov, Erich Honecker, Miĥail Gorbaĉov, Nicolae Ceauşescu, Wojciech Jaruzelski kaj János Kádár.|eta|300ra]]

* Albana Socialisma Popola Respubliko (oficiale retiriĝis dum la jaro 1968, sed ĉesis agadi en la pakto jam ekde 1962)
* Popola Respubliko Bulgario
* Komunisma Ĉeĥoslovakio
* Germana Demokratia Respubliko
* Pola Popola Respubliko
* Hungara Popola Respubliko
* Socialisma Respubliko Rumanio (nur limigite)
* Sovetunio

La membroŝtatoj de la Varsovia Pakto havis la ĉefan taskon defendi unu la alian okaze de atako al unu el ili. La ĉefa kontraŭulo estis NATO, kreita en 1949. Sed praktike la armeoj de la Varsovia Pakto pli levis la armilojn kontraŭ la propraj ŝtatanoj ol kontraŭ la okcidentaj ŝtatoj: estis la soldatoj de la Varsovia Pakto sub gvido de la sovetiaj tankoj kiuj disbatis la hungaran revolucion de 1956 kaj la pragan printempon de 1968 en Ĉeĥoslovakio.

## Funkcio 
Kiel milita organizaĵo de socialismaj ŝtatoj, la militfortoj de Varsovia Pakto estas fakte sub la kontrolo de sovetia armeo. Laŭ la soveta militdoktrino, militfortoj de membroŝtatoj subtenas dum la ofensivo de sovetia armeo al Okcidenta Eŭropo.

## Literaturo 
* Jerzy Kajetanowicz,* Polskie wojska operacyjne w Układzie Warszawskim* (Pola operaca militistaro en Varsovia Traktato), Poligon 2011, n-ro 5
* Jerzy Kajetanowicz, *Wojsko Polskie w Układzie Warszawskim 1955-1990* (Pola Militistaro en Varsovia Traktato), http://www.serwis-militarny.net/opinie/ 
* Ryszard Kałużny, *Układ Warszawski 1955-1991* (Varsovia Traktato 1955-1991), Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych 2008, n-ro 1

## Vidu ankaŭ 
* Falo de komunismo
* Malvarma milito
* Fera Kurteno
* Konsilio de Reciproka Ekonomia Helpo
* Ryszard Kukliński

Kategorio:Malvarma milito
Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1991
Terek (rivero)

eta|dekstra|Baseno de Tereko
**Tereko** estas rivero en Norda Kaŭkazio, kiu fluas laŭ teritorioj de Kartvelio (kie ĝi fontas), Nord-Osetio, Kabard-Balkario, Stavropola regiono, Ĉeĉenio kaj Dagestano kaj enfluas en la Kaspian maron. 623 kilometrojn longa Tereko kolektas akvon el centoj da montaraj riveroj kaj riveretoj.

La fluo de la rivero estas tiom forta, ke eĉ en ĝia apudmara parto apenaŭ eblas perŝipa navigado. La akvonivelo draste varias depende de sezono: plej forta fluo estas somere, kiam degelas montaraj glaciriveroj. Signifan leviĝon de akvonivelo povas kaŭzi ankaŭ pluvoj.

Parte la akvo de Terek estas uzata por akvumi kampojn en Stavrapola regiono kaj Kalmukio pere de sistemo de kanaloj, kiu ligas la riveron kun Kuma kaj Ĉograja akvorezervejo.

La ĉefaj urboj apud la rivero estas Vladikavkaz, Mozdok kaj Kizlar. Post Kizlar formiĝas marĉa riverdelto granda de 4.000 kvadrataj kilometroj.

## Hidroelektraj centraloj 
* Ezminskaja;
* Dzau;
* Pavlodolskaja.
La totala kapacito de elektrocentraloj estas 57 Megavato (MW). Averaĝa jara elektroproduktado de ĉirkaŭ 277 milionoj kWh. Mozdokskaja, Darijalskaja kaj Dlinnodolinskaja elektrocentraloj estas desegnitaj.


Kategorio:Riveroj en Kartvelio
Kategorio:Riveroj en Ĉeĉenio
UK 1911

eta|Grupo de partumintoj de la kongreso
eta|LKK
**UK 1911**, 7-a Internacia Kongreso de Esperanto, okazis en Antverpeno de la 20-a ĝis la 27-a de aŭgusto 1911 kun 1733 partumintoj el 42 landoj; oni provis novan formon de la organizaĵo: rajtigitaj delegitoj.

## Membroj de LKK 
* **Prezidanto**: Amatus van der Biest-Andelhof
* **Vicprezidanto**: Oscar Van Schoor
* **Sekretario-kasisto**: D-ro Willem van der Biest
* **Membroj**: Leŭtenanto Fr. Dupont, Maria Posenaer, Louis Ritschie, Frans Schoofs

## Teatraĵoj prezentitaj 
* *Kaatje* de Paul Spaak, profesia trupo, tradukita de Willem Van Der Biest
* *Devo de Reĝo* de Nestor De Tière
* *Por Kvietaj Personoj* de E. Van Driessche
* *La Revuo de la Sepa* de Jan (Willem Van der Biest)
* *Ŝi ne Legos Ĝin* de Willem Van der Biest

## Ekskursoj 
* 40 Sciencistoj vizitis Bruselon kaj renkontis Paul Otlet. Vizito de Muzeoj. Partumis Hippolyte Sebert, prezidanto de ISAE.
Raporto de Jules Aiziere en *La Revuo* (1912)p. 142 - 145

## Bildaro 

Dosiero:1911 Glumarko - UK Antverpeno.jpg|Kongresa glumarko .
Dosiero:1911 La Sepo por la Sepa.jpg|Bildkarto kun foto de la organiza komitato.
Dosiero:1911 Sepa Universala Kongreso Antverpeno Austroj.jpg|Grupo de aŭstraj kongresantoj antaŭ monumento pri la tiama urbestro L. de Wael .
Dosiero:1911 Kongreskarto 1.jpeg|Kongresa Karto .
Dosiero:1911 Kongreskarto 2.jpeg|Kongresa Karto (malantaŭe).
Dosiero:1911 Revuo Sepa.jpg|Kovrilpaĝo de *La Revuo de la Sepa*.
Dosiero:1909 Ŝi ne legos ĝin.jpg|Kovrilpaĝo de *Ŝi ne Legos Ĝin*
Dosiero:1911 Sepa Kongreso.jpeg|Artigues, René 1911 : *Raporto pri la Sepa Kongreso de Esperantistoj (Antverpeno 1911)* (eltirita el *Lingvo Internacia*), Paris, 62 paĝoj
Dosiero:1912 Sepa Universala Kongreso de Esperanto.jpeg|*Sepa Universala Kongreso de Esperanto*, 1912
Dosiero:Viskio Esperanto.jpeg|La dumkongrese preferita viskio...
Dosiero:1911 Skota Federacio Esperantisto.jpeg|Nomaro de la skotaj partumintoj 
Dosiero:1911 Kongresa Gazeto de la Sepa 3.jpg|El la "Kongresa Gazeto" numero 3
Dosiero:1911 Kongresa Gazeto de la Sepa 3bis.jpg|El la "Kongresa Gazeto" numero 3
Dosiero:1912 Pri Esperanta Literaturo.jpeg|*Pri Esperanta Literaturo*, Edmond Privat, 1912 .
Dosiero:1911 Germana Esperantisto jan La Sepo.jpg|el *Germana Esperantisto*, januaro 1911

## Referencoj 
## Bibliografio 
Informoj kaj aliĝiloj regule troviĝas en *La Revuo* de 1911, nome p. 425 - 428 skanitaj paĝoj (100 policanoj partumas Esperanto-kurson).

## Vidu ankaŭ 
* La oficiala parolado de L. L. Zamenhofo en la 7-a Universala Kongreso de Esperanto de 1911, dokumentita en la Originala Verkaro de 1929, p. 403-406, en la PDF-dosiero de la vikimedia komunejo en PDF-paĝoj 203-205 ()

## Eksteraj ligiloj 
* Bildkartoj pri la kongreso kun fotoj de L. L. Zamenhof
* du-minuta filmo pri la kongreso el kineja novaĵelsendo de la franca kompanio *Gaumont*, unu el la plej fruaj filmaj dokumentoj pri Esperanto

11 1911
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1911
Kategorio:Antverpeno
Kategorio:1911 en Belgio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Belgio
Kimra lingvo

La **kimra lingvo** (kimre: *Cymraeg* aŭ *y Gymraeg*, prononco [kəmˈrɑːɨɡ], [ə ɡəmˈrɑːɨɡ]) estas
kelta lingvo parolata en Kimrio de ĉirkaŭ 20% de la loĝantoj (580 000 el 3 milionoj) kaj en valo *Chubut*, kimra emigrinta kolonio en Patagonio (regiono de Argentino). Ankaŭ en aliaj partoj de la mondo oni parolas la kimran, ĉefe en Usono, Kanado kaj Aŭstralio.

## Origino 
Ĝi estas hindeŭropa, pli precize kelta, parenca al la kornvala kaj la bretona; pli fore al la irlanda, skota kaj manksa gaelaj lingvoj.

## Stato 
La popolnombrado de 2001 montras ke 20.5% de la loĝantoj de Kimrio parolas kimre (kreskante de 18.5% en 1991), el popolo de ĉ 3 milionoj; vidiĝas ke triono de la loĝantaro enmigris en Kimrion en la lastaj 30 jaroj.

Eĉ inter la kimreparolantoj, malmultaj (se eĉ ekzistas) parolas nur la kimran.

Kvankam la kimra estas minoritata lingvo kaj pro tio minacita de la domineco de la angla lingvo, dum la dua parto de la 20-a jarcento subteno por la lingvo kreskis kune kun la kresko de naciaj politikaj organizoj formitaj de la politika partio "Plaid Cymru" kaj "Cymdeithas yr Iaith Gymraeg" (Kimra Lingvo-societo).

La uzo de la kimra kiel unua lingvo estas ĝenerale limigita al la nordo kaj al la okcidento de Kimrio, kiu ne estas tre urbigita, ĉefe Gwynedd, Meirionnydd, Ynys Môn, Sir Gaerfyrddin, Norda Sir Benfro, Ceredigion, kaj partoj de Okcidenta Morgannwg.

La kimra lingvo estas tre viva lingvo. Ĝi estas uzata en ĉiutaga konversacio kaj estas videbla en Kimrio ĉie. Loka registaro (inkluzive la Kimra Kunvenio) uzas la kimran lingvon kiel oficialan lingvon. Publikaj institucioj eldonas oficialan literaturon kaj propagandon kimraversie (ekzemple leterojn de lernejoj al gepatroj, bibliotekajn informojn kaj administraciajn informojn). Ĉiuj stratsignoj en Kimrio estas kimre kaj angle, inkluzivante kimrajn formojn de loknomoj (kelkaj el tiuj estas nelongaj inventoj, kiuj estas bazitaj al anglaj nomoj - kaj ankaŭ inverse).

Ekzemplon de la kimra lingvo vi povas trovi je *Hen Wlad Fy Nhadau*, la nacia kimra himno.

Ne ekzistas ĉiutaga ĵurnalo en la kimra, sed ekzistas ĉiusemajnaj revuoj kaj multe da lokaj ĉiumonataj revuoj.

## Dulingvaj oficialaj indikoj en Kimrio 

Dosiero:Callaghan Square sign Cardiff Caerdydd 200507.jpg|Dulingva vojŝildo en Cardiff.
Dosiero:Welsh bilingual road sign in Caernarfon.jpg|Alia dulingva vojŝildo
Dosiero:Wales.cardiff.slow.jpg|Dulingva vojomarkado en Kimrio

## Notoj kaj fontoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kimra Nacia Eisteddfod
* Kimroj
* Komisaro pri la Kimra Lingvo
* Komitato de la Kimra Lingvo
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanto-kimra vortaro
*  
* *A Welsh Course * Kurso de kimra lingvo *(angle)*
* *History and Status of the Welsh Language * Historio kaj stato de la kimra lingvo *(angle)*
* *Wales on the Web* Kimrio sur la TTT *(angle)*
* *BBC Radio Cymru (kimre)*
* *Cymdeithas yr Iaith Gymraeg* Radikala organizo kiu subtenas la lingvon. *(kimre)*

Kategorio:Kelta lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Britio
Kategorio:Kimrio
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto