open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĝalal Talabani

**Ĝalal TALABANI** (* 1933 en Kelkan, Kurdistano, Irako - + 2017) foi la ŝtatprezidanto (prezidento) de Irako kaj prezidanto de Patriota Unuiĝo de Kurdistano (PUK) en Irako, unu el la du grandaj kurdaj partioj de iraka Kurdistano. dekstra|frame|Ĝalal TalabaniPost la iraka milito kaj aresto de Saddam Hussein li estis ano de la iraka registara konsilantaro, kiu malfondiĝis la 1-an de junio de 2004. Ĉe la parlamentaj elektoj (la 30-an de januaro en 2005) la Kurda Alianco (ligita al PUK) akiris 25,7% de la voĉoj kaj certigis por si tiel 71 sidlokojn en la iraka parlamento.

## Vivo kaj politika kariero 
Li engaĝiĝis ekde la 1960-aj jaroj en la kurda politiko. Talabani estis kunfondinto de la Kurda Demokrata Partio (KDP) same gvidanto de la studenta organizo de KDP.
Talabani studis en la universitato de Bagdad jursciencon. En 1961, Ĝalal Talabani partoprenis en la kurda ribelo kontraŭ la registaro de Abd al-Karim Qasim. Pro la disputoj kun la KDP-prezidanto Mustafa Barzani, Talabani forlasis la partion kaj aniĝis en 1975 al splita grupo de KDP. En 1966 tiu grupeto estis interligita kun la centra registaro de Bagdad, por agi per armeaj metodoj kontraŭ KDP. En 1975, Talabani fondis kun aliaj kurdaj politikistoj PUK. Post apliko de kemiaj armiloj (fare de la centra registaro) kontraŭ la kurda loĝantaro de norda Irako en 1988, Talabani fuĝis en Iranon.

En 1991 iĝis laŭreato de la Bruno-Kreisky-Premio.

Talabani estis elektita ŝtatprezidanto de Irako la 6-an de aprilo de 2005 fare de la iraka parlamento.

Kategorio:Prezidantoj de Irako
Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj
Kategorio:Kurdoj
Ruĝa stelo

eta|maldekstra|180ra|
La kvinpinta **Ruĝa stelo** estas simbolo de socialismo kaj poste de komunismo kaj reprezentas la 5 fingrojn de la laborista mano, sed ankaŭ la 5 loĝatajn kontinentojn. Ĝi ofte uzatis/uzatas por demonstri la regpovon de la Komunista partio.eta|maldekstra|Ruĝa stelo sur la flago de Sovetunio kun martelo kaj flaĉilo

La ruĝa stelo estas/estis ofte lokite en flagojn aŭ blazonojn de socialismaj landoj, ekz., en flago de la iama Jugoslavio. Ĝi ofte formas unuon kun martelo kaj falĉilo.

dekstra|eta|250ra|pli frua flago de Jugoslavio

Post disfalo de la eŭropaj komunismaj landoj, ankaŭ la **ruĝa stelo** malaperis en tiuj landoj. En Hungario estas malpermesita uzi ĝin publike kiel komunisman simbolon (okazis ekzemple ke oni denuncis homon, ĉar li lokigis figuron de ruĝa stelo sur la kristnaskan arbon staranta en la ĝardeno).

----
La nocio "Ruĝa stelo" aperas ankoraŭ en la nacia formo kiel:

* nomo de armea gazeto (ruse: Krasnaja Zvezda).
* nomparto de futbalkluboj
** Ruĝa Stelo de Beogrado
** Ruĝa Stelo de Leipzig
eta|maldekstra|180ra|

Kategorio:Simboloj
Gorsedh Kernow

eta|Awen
***Gorsedh Kernow*** [GORse*d* KERNoŭ] (aŭ *Gorseth Kernow* per ortografio *Kernewek Unys*) estas Kornvala asocio kiu subtenas la lingvon kaj la tradiciojn de Kornvalo. Fondis ĝin Henry Jenner en 1928. Ĝi organizas konkursojn pri literaturo, kaj Angle kaj Kornvale verkita. Ĉiujare ĝi organizas festivalon pri la loka Kelta kulturo, similan al la *Eisteddfod* en Kimrio.

Troviĝas parencaj asocioj kaj en Kimrio (*Gorsedd*) kaj en Bretonio (*Goursez Breizh*).

## Eksteraj ligiloj 
*Gorseth Kernow* - en lingvoj Angla kaj Kornvala 

Kategorio:Kornvalo
Cimbalo

**Cimbalo** estas frapinstrumento kiu estas ofte ronda maldika plato bronza. Cimbaloj modernaj kutime havas tonalton nedifinitan, kvankam malgrandaj cimbaloj tasoformaj, de dezajno antikva, havas tonaltojn difinitajn. Oni uzas cimbalojn en orkestroj kaj alia muzikistaroj, ekz. bandoj rok-muzikaj kaj ĵazaj. Ili estas integra parto de drumo, do gravas al pop-muziko.

Cimbaloj originis en prahistorio. La Egiptoj kaj Persoj Antikvaj havis grandajn platoformajn cimbalojn, kiuj similas niajn. La Asirianoj Antikvaj havis kaj platoformajn kaj tasoformajn cimbalojn. Tiuj de la Helenoj estis tasoformaj.

eta|100px|Profilo de kunfrapocymbaloj. verdo = sonorilo, ruĝo = rimenoj.

## Kunfrapocimbalo 
Oni kuntime ludas kunfrapocimbalojn pare, ilin tenante per rimenoj. Ekzistas diversaj teknikoj por produkti sonon:

* glitante kunfroti la randojn
* kunfrapigi ilin 
* frapeti la randon de unu kontraŭ la korpon de la alia
* skrapi la randon de unu kontraŭ la internon de la alia, pasante de ĝia centro al ĝian randon
* kunfrapi kaj teni ilin fermatajn, dampante la sonon.

Kutime oni dampas la kunfrapocimbalojn per premi ilin kontraŭ la korpon. Ili disvolviĝis en moderna "hi-hat" (haj-hat), esperante, ĉarlestona cimbalo.

eta|150px|Cimbalo pendata

## Cimbalo Pendata 
Oni povas pendi cimbalojn per rimeno leda au ŝnuro, au horizontale munti ilin sur stangon. Tiamaniere la cimbalo povas libere oscili. Plej ofte oni uzas trikfadenovolvatan tamburbastonon por frapi la cimbalon. La stangmuntata cimbalo tre ofte troviĝas en drumoj. Ludoteknikoj inkludas:

* frapi la cimbalon kun tamburbastono 
* ludi rulon, alterne frapante la kontraŭajn flankojn kun du tamburbastonoj
* skrapi moneron trans la supran flankon de la cimbalo

eta|150px|Antikva cimbalo Helena

## Cimbalo agordata 
Cimbaloj agordataj, kiuj rare uziĝas, havas tembron similan al tiu, kiun sonoriletoj havas, kaj ilia sonkoloro malsimilas tiun, kiun la cimbaloj modernaj havas. Kutime, oni ludas ilin frapante unu nur kun la rando de la alia.

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Frapinstrumentoj
Kategorio:Armemuziko
François Bourgeon

**François BOURGEON** [frãsua burʒõ] (naskiĝis la 5-an de julio 1945 en Parizo) estas franca scenaristo kaj desegnisto de komiksoj.

Lia unua komikso, 14 paĝa, nomiĝis ''L'ennemi vient de la mer* (la malamiko venas el la maro). Li skribis la historion kun Cécile ROMANCÈRE. Tiu komikso estis eldonita en 1972.

Li kunlaboris kelkfoje al la revuo Pif gadget kaj desegnis, en 1978, *Maître Guillaume et le Journal des bâtisseurs de cathédrales* (Mastro Vilhelmo kaj la ĵurnalo de la konstruantoj de katedraloj), albumo scenarigita de Pierre DHOMBRE kaj eldonigita ĉe « Univers Média ».

En 1979, li komencas *Les Passagers du vent* (la pasaĝeroj de la vento), en la revuo *Circus*. Fine, la serio havos kvin albumojn, kaj tiu historia aventuro en la 18-a jarcento oni konsideras kiel unu el la plej gravaj de la moderna komiksarto. Pro tiu unua albumo, François Bourgeon tuj fariĝas fama, kaj en januaro 1980, la Internacia Festivalo de la Komiksarto de Angulemo honoras lin kiel *plej bona desegnisto de la jaro*.

Samtempe, François Bourgeon decidas reveni al la mezepoka universo kaj eldonas *Les Compagnons du crépuscule* (la kompaniuloj de la noktiĝo) en 1983. Tiu serio rakontas la aventurojn de kavaliro kaj lia eskviro en Francio.

En 1993, li komencas *Le cycle de Cyann* (la ciklo de Cyann) kun la albumo *La Source et la Sonde* (la Fonto kaj la Sondo). La *ciklo* estas futurista historio kunverkita kun Claude LACROIX. La dua parto, *Six saisons sur Ilo* (ses sezonoj sur Ilo, kiu estas la nomo de planedo) aperis en 1997, kaj la tria parto, *Aïeïa d'Aldaal'' (Aieia de Aldaal), en 2005.

François Bourgeon estas preciza desegnisto, kiu celas aŭtentikecon. Por ekzemplo, li ofte konstruas malgrandajn modelojn de la konstruaĵoj kaj ŝipoj, kiuj li poste desegnas. Liaj dialogoj estas ankaŭ bonegaj, kun spritaj kaj humoraj vortoj inter la roluloj. Pro ĉiuj tiuj kvalitoj, kaj liaj impresaj talentoj en la rakontarto, dividigo kaj kolorigo, François Bourgeon estas jam grava verkisto de la 9-a arto.

## Ĉefaj verkoj 
### Les Passagers du vent (La pasaĝeroj de la vento) 
* 1 - La Fille sous la dunette
* 2 - Le Ponton
* 3 - Le Comptoir de Juda
* 4 - L'Heure du serpent
* 5 - Le Bois d'ébène

### Les Compagnons du crépuscule (La kompanoj de la noktiĝo) 
* 1 - Le Sortilège du bois des brumes
* 2 - Les Yeux d'étain de la ville glauque
* 3 - Le Dernier chant des Malaterre

### Le Cycle de Cyann (La ciklo de Cyann) 
(kiun kunverkis Claude LACROIX)
* 1 - La Source et la sonde (La Fonto kaj la Sondo)
* 2 - Six saisons sur Ilo (Ses sezonoj sur Ilo)
* 3 - Aïeïa d'Aldaal (Aieia de Aldaal)
* Ekstere de la serio – La Clé des confins : D'Olh à Ilo et au-delà

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.xoomic.de/sites/bourgeon.html (portreta priskribo, germane)
* http://www.staedtische-galerie-erlangen.de/seiten/4_programm/2004/seiten/bourgeon.htm  – Pri ekspozicio 

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj bildliteraturistoj
Rikoltilo kaj martelo

eta|dekstra|200ra|La rikoltilo kaj martelo
[eta|Rikoltilo kaj martelo en la [flago de Sovetio ]]
**Rikoltilo kaj martelo** (aŭ **falĉileto kaj martelo**) estas simbolo de komunismo (foje uzita ankaŭ de aliaj branĉoj de la socialismo). Ĝin (kun stelon) inventis Trockij por ruĝa armeo (sed anstataŭ rikoltilon li uzis alian terkulturilon, plugilon). La du iloj aperas krucigitaj; en tiu formo, la simbolo antaŭ 1989 estis parto de multaj naciaj flagoj kaj blazonoj, el kiuj ĝi poste malaperis (ĉe flago de Ĉednestrio ĝi restas ankoraŭ).

## Uzo kiel simbolo 
[eta|[Blazono de Aŭstrio ]]
Kvankam ĝi ne estas komunisma ŝtato, martelo kaj rikoltilo aperas en la nacia blazono de Aŭstrio, sed ne krucigitaj. La aŭstra aglo tenas rikoltilon per unu piedo kaj martelon per la alia.

Rusa firmao Aeroflot ne forigis rikoltilon kaj martelon, ĉi tiu signo restas ĉe emblemo de la firmao, kvankam la ŝtato ne plu estas komunisma. eta|Emblemo de Aeroflot

La signo sur flago de Angolo estas kopio de rikoltilo kaj martelo (sed pro tio, ke en la lando iloj uzatas aliaj ol apud Rusio, oni iom ŝanĝis ilojn). Krome la flago stelon ankaŭ enhavas.

La signon enhavas eĉ Unikodo. Tie ĝia numero estas 262D: .

La signo aperas sur la tombo de Trockij kaj la flago de ĉinaj komunistoj.

Ekzistis rusie politikistoj, kiuj uzis la signon svastikece (la kruco estis nigra en interna blanka disko sur ruĝa flago). La nomo de la movadestro estis Limonov kaj li nomis siajn anojn "naziaj komunistoj". La fama rokisto Letov nelonge amikis kun tiu movado kaj kun Limonov.

## Malpermeso 
En 2005, sekve de la peto de la Germanio por puni tiujn, kiuj elmontras la svastikon en la tuta Eŭropa Unio, kelkaj eŭropuniaj politikistoj devenantaj el la iama Orienta Bloko petis pri la malpermeso de la rikoltilo kaj martelo en la Eŭropa Unio, honore al la viktimoj de la sovetia totalismo.

En la 9a de aprilo 2015 la Parlamento de Ukrainio aprobis leĝon per kiu oni malpermesis la komunismajn simbolojn kiaj la rikoltilo kaj martelo, figuroj de la Sovetunio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunisma simbolaro

Kategorio:Simboloj
Kategorio:Komunismo
Kategorio:Socialismo
Friedrich Ernst Dorn

**Friedrich Ernst DORN** (naskiĝis la 27-an de julio 1848 en Guttstadt; mortis la 13-an de junio 1916 en Halle (Saale)) estis germana fizikisto.

De 1865 ĝis 1869 li studis matematikon kaj natursciencojn en la universitato de Kenigsbergo; en 1871 li doktoriĝis pri matematiko. Ĝis 1873 li laboris kiel instruisto en Kenigsbergo kaj Berlino, poste li habilitiĝis en Greifswald kaj iĝis profesoro de fiziko en Breslau. En la jaro 1881 li transprenis profesoran postenon en Darmstadt, en 1886 li eklaboris en Halle (Saale).

La plej granda merito de Friedrich Ernst Dorn estis la malkovro de la radono en la jaro 1900. Ekzamenante la disfalon de radiumo li rimarkis tiun ĉi gason kaj donis al ĝi la nomon *Radium Emanation* (= el radiumo emananta).

Dorn, Friedrich Ernst
Dorn, Friedrich Ernst
Dorn, Friedrich Ernst
Kumamoto

**Kumamoto-urbo** (熊本市 [kuma-moto -ŝi]) estas urbo de Japanio. Ĝi situas en la samnoma gubernio Kumamoto kaj estas ĝia administra centro. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj.
* **Koordinatoj:** 

## Vidindaĵoj
* Kaverno Reigandō

## Ĝemelaj urboj 
*
*
*
*

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* retejo de la gubernia societo "Kumamoto Esperanto" (tiel ekzakte estas la societa nomo)  ()
* Esperanto-rondo en Kumamoto ()
* HARADA Tsukuru: JAPANIO: Kumamoto Monato (gazeto) 2010/08-09 p.20 

Kategorio:Urboj de Japanio
Kategorio:Gubernio Kumamoto
Falĉilo

eta|200px|Viro kiu uzas falĉilon
eta|200px|Falĉilo kaj falĉileto

**Falĉilo** estas manlaborilo por detranĉi herbon kaj grenon.

Ĝiaj formo kaj materialoj varias laŭ historio kaj regiono, sed ĝenerale, nuntempe ĝi estas farita el forĝebla ŝtalo, kiu formas longan, larĝan, iom kurban klingon (longo ĉirkaŭ 1 m, larĝo ĉirkaŭ 6-7 cm), fiksitan al longa ligna tenilo (1,5 ĝis 1,8 metrojn longa). La klingo fiksiĝas sur la tenilfino ĉirkaŭ 60-grade. Partoj de klingo estas la tranĉ-rando kaj falĉil-kalkano (tiu ĉi proksime al la flaĉiltigo). La ligna longa tigo de la tenilo surhavas unu aŭ du vertikale alfiksitajn etajn man-tenilojn.

La falĉado okazas per falĉaj (ir-reiraj) movoj. Oni devas dum la falĉado multfoje akrigi la klingon per akrigŝtono. Post longa uzo de falĉilo oni devas marteli ĝin denove.

La falĉado estis la plej malfacila laboro inter la agrikulturaj laboroj (legu la artikolon *rikolto*), sed ekde la 1960-aj jaroj ĝi estis maŝinigita. Ekde tiam oni amase uzas falĉilmaŝinojn kaj kompleksajn rikoltomaŝinojn.

Falĉilo signifas slange murdilon, per kiuj oni amase buĉas kaj rapide mortigas homojn.  En mitoj falĉilo estas atributo de la Morto.

## Armilo 
Milita falĉilo estas simila al halebardo speco de tranĉarmilo, populara dum la insurekcio de Kościuszko.

## Esprimoj 
* Krurfalĉo estas kapto aŭ baro de la piedo de iranto, kaŭzante stumblon aŭ falon
* Postfalĉaĵo, postfojno: fojno el dua rikolto en sama jaro

## Vidu ankaŭ 
* Falĉileto (aŭ "lunarka falĉileto")
* Gazontondilo

Kategorio:Iloj
Kategorio:Falĉado
PIF

**PIF** havas plurajn signifojn:

***pif** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Pupteatra Internacia Festivalo**
***.pif** estas finaĵo de dosiernomo.
*Pusan Internacia Forumo
Flugdisko

eta|dekstra|250px|Flugdisko farita de la ludilentrepreno Wham-O.
**Flugdisko** estas diskoforma ludilo plej ofte farita el plasto. Flugdiskoj estas faritaj tiel, ke ili flugas aerodinamike kiam oni ĵetas ilin kun rotacio.

Kelkfoje oni uzas la komercan nomon *Frisbee* de la ludila firmao Wham-O (aŭ esperantigon *frisbeo* aŭ *frisbio*) por paroli pri flugdiskoj ĝenerale, kvankam strikte tio aludas nur la flugdiskojn de tiu firmao.

Ĝenerale estas uzata por sporto kaj ludo inter homoj, sed ankaŭ multaj hundoj ŝatas la ludon, same kiel aliaj reprenas ĵetitan pilkon aŭ bastoneton. La celo tiuokaze estas ke la hundo kaptu la diskon enaere.

## Ekstrema flugdisko 
eta|Ludantoj de *ekstrema flugdisko*
La ludo **ekstrema flugdisko** (angle *Ultimate Frisbee* aŭ pli simple *Ultimate*) estas teama ludo ludata per flugdisko.

En tiu ludo partoprenas du teamoj. La ludanto kiu tenas la diskon ne povas kuri aŭ marŝi, sed povas nur pivoti sur unu piedo. Tiu ludanto tiam devas ĵeti la diskon al unu el siaj teamanoj. La alia teamo prenos la diskon se la disko tuŝas la teron aŭ se tiuteama ludanto kaptas ĝin. Kiel en Usona piedpilko, la celo estas kapti la pilkon en la teritorio de la kontraŭa teamo, kaj en la finzonon.

## Golfdisko 
Golfdisko estas flugdiska sporto en kiu ludantoj ĵetas diskon je celo. Ĝi estas ludata uzante regulojn similajn al golfo. Ĝi ofte ludas sur kurso de 9 aŭ 18 truoj. Ludantoj kompletigas truon ĵetante diskon al celo, ĵetante denove el la alteriĝa pozicio de la disko ĝis la celo estas atingita.

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://inventors.about.com/library/weekly/aa980218.htm 
* http://www.frisbeedisc.com 
* http://www.wfdf.org  
* http://www.cald.cz 
* Diabolic Hell Belgian Ultimate Frisbee Team 


Kategorio:Sporto
Kategorio:Ludiloj
Bree (Belgio)

**Bree** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1386. Komence de  en la urbo vivis . La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Maaseik.

Ekde 1977 la komunumoj Beek, Gerdingen, Opitter kaj Tongerlo apartenas al Bree, la ĉefa municipo.

## Historio 
Bree estis historia menciita kiel *Breda* en latinlingvaj tekstoj 

== Vidu ankaŭ = ==

*  – Superrigardo de primaraj fontoj menciantaj Bree kiel Breda (Wikimedia Commons)

## Anoj de Bree 
En Bree loĝas la fama tenisistino Kim Clijsters.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de  estas:
* 20ra Jangĝoŭ (ĉine 扬州市 / 揚州市), Ĉinio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de la provinco Limburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Joseph Deiss

**Joseph DEISS** (naskiĝis la 18-an de januaro, 1946 en Zeihen, AG) estas svisa politikisto. Li apartenas al CVP (Kristana Popolpartio).
Li estis ekde la 11-a de marto 1999 ĝis la 31-a de decembro 2006 membro en la Federacia Konsilio de Svislando.

## Profesio 
Post la lernejo en Friburgo Joseph Deiss studis ekonomion kaj sociajn sciencojn kaj doktoriĝis en 1973. Ek de 1973 li instruis ekonomion ĉe la Universitato de Friburgo. Dum certa tempo li laboris kiel esploristo ĉe la Reĝa Kolegio de la Universitato de Kembriĝo.

En 1983 Deiss farigis eksterordinara profesoro. En 1984 li ricevis vokon kiel ordinara profesoro pri ekonomiscienco kaj ekonomipolitiko de la Universitato Friburgo. De 1996 ĝis 1998 li estis dekano de la friburga fakultato pri ekonomiaj kaj sociaj sciencoj. Dum sia universitata tempo li samtempe estis administra konsilianto de *Schumacher AG* en Schmitten kaj prezidanto de la Raiffeisen-Banko en Courtepin.

En 2010 - 2011 li estis Prezidanto de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj en Novjorko.

## Familio 
Joseph Deiss estas edziĝinta kaj patro de tri infanoj. Li vivas en Barberêche en Kantono Friburgo. Deiss estas civitano de Zeihen kaj Barberêche.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la federaciaj konsilantoj de Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* Joseph Deiss en la Historia Leksikono de Svislando

Deiss, Joseph
Deiss, Joseph
Kategorio:Prezidantoj de Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj
Diepenbeek

**Diepenbeek** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. Diepenbeek situas en la provinco Limburgo, en la okcidento de la nederlandlingva Flandra Regiono - loke aldone ankaŭ parolatas variaĵoj de la proksime parenca limburga dialektaro. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Haselto.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Kantono Ĵuraso

La kantono **Ĵuraso** (Nacilingvaj nomoj de la kantono en la lingvoj de la Svisa Konfederacio estas la jenaj germane Jura, france Jura, itale Giura kaj romanĉe Giura. Ĝia oficiala mallongigo estas **JU**) estas unu el la 26 federaciaj ŝtatoj de Svislando, kiujn oni nomas kantonoj. 

Laŭ la stato de  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefkomunumo estas la urbo Delemonto, Delémont (france), Delsberg (germane). 

## Geografio 
Kantono Ĵuraso situas en la nordokcidento de la lando en la Ĵurasa Montaro. Ĝi limas en nordokcidento al Francio, en oriento al Kantono Bazelo Kampara, en sudoriento al Kantono Soloturno, en sudo al Kantono Berno kaj en sudokcidento al Kantono Neŭŝatelo. La teritorio de la kantono etendiĝas sur areo de 839 km².

## Oficialaj lingvoj 
Oficiala lingvo de la kantono estas la franca. La ununura germanlingva komunumo de la kantono estas Ederswiler.

## Trafiko 
De Bielo la kantono Ĵuraso atingeblas aŭte per la svisa aŭtovojo A16, kiu komenciĝas ĉe la svisa aŭtovojo A5 kaj kondukas nordokcidenten al Porrentruy. La kantono disponas pri propra fervojkompanio, la tiel nomitaj Ĵurasaj Fervojoj, kiuj konektas grandan parton de la komunumo al la publika transportreto. Tiu kompanio ankaŭ funkciigas busreton por la fajna distribuo. Krome ankaŭ multnombraj poŝtaŭtolinioj funkcias en la kantono. En sudoriento tra Moutier pasas ankaŭ la grava linio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bielo al Bazelo.

## Historio 
La **Kantono Ĵuraso** estas la plej juna kantono de Svislando. La regiono de Ĵuraso en mezepoko apartenis al la Princepiskopejo Bazelo. Kadre de la franca revolucio dum mallonga tempo, la Ĵuraso sendependiĝis en Raŭraka Respubliko, sed jam baldaŭ ĝi estis integrita al franca teritorio. Dum la Viena Kongreso de 1815, la plejparte franclingva teritorio de la iama Princepiskopejo estis aldonita al la germanlingva Kantono Berno, kiel rekompenso por la perdo de Argovio. Tio estis la fonto de longdaŭra sendependiga movado, kiu finfine sub la gvido de Roland Béguelin portis fruktojn. En historia publika baloto la 24-an de septembro 1978, la svisa popolo decidis la kreon de nova kantono Ĵuraso, la 1-an de januaro 1979. Tio estis paca solvo de longjara etna konflikto en Svislando, kvankam ĝis hodiaŭ en la limregiono inter la kantonoj Berno kaj Ĵuraso restas ankoraŭ malfermitaj problemoj.

## Administra divido 
La kantono Ĵuraso konsistas el la sekvantaj tri distriktoj (stato 31-a de decembro 2009):
* Delemonto (28 komunumoj, ĉefloko Delemonto)
* Franches-Montagnes (13 komunumoj, ĉefloko Saignelégier)
* Moutier (1 komunumoj, ĉefloko Moutier)
* Porrentruy (23 komunumoj, ĉefloko Porrentruy)

## Vidu ankaŭ 
* Ĵuraso (montaro)
* Jura

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Kantono Ĵuraso en franca lingvo ankaŭ www.ju.ch

dekstra|360px|eta|mapo de la kantono

Jhuraso
-
Ĵuraso, Kantono
Haktranĉilo

dekstra|eta|Haktranĉilo
**Haktranĉilo** (aŭ serpo) estas tranĉa instrumento, kun pli-malpli kurba kaj dika klingo, uzata por pritondi arbojn, heĝojn, disfendi lignon ktp. Ĝi havas kurbiĝon nur ĉefine (en la lasta kvinono). Oni uzas ĝin en arbar-kulturo.

Oni ne konfuzu ĝin kun falĉilo nek kun rikoltilo (aperanta en la komunisma simbolo rikoltilo kaj martelo).

## Bibliografio 
* Atanasov, Atanas D. 1979 : La vorto "serpo", *Esperanto*, numero 887(11), paĝo 189

Kategorio:Ĝardenaj iloj
Nadija Hordijenko Andrianova

**Nadija Hordijenko ANDRIANOVA** (je plena nomo *Надія Миколаївна Гордієнко-Андріанова*, do *Nadija Mikolajivna Hordienko-Andrianova*, naskiĝis la 15-an de decembro 1921
en Vasilkiv, mortis la 27-an de marto 1998 en Kievo) estis ukraina Esperanto-verkistino. 25 jarojn ŝi estis fakdelegito pri literaturo kaj ĵurnalismo en Kievo (Ukrainio). Ŝi estis aŭtoro de originalaj poemaroj kaj tradukoj.

Verkistino, ĉefe poetino, ŝi publikigis recenzojn kaj tradukojn el la rusa kaj ukraina en *Paco*, *Hungara Vivo* kaj aliaj Esperanto-revuoj; tradukis kaj redaktis la poemaron *Liriko* de Lesja Ukrajinka (1971) kaj *Ukrainaj Popolaj Fabeloj* (1983). Ŝi ukrainigis E-verkojn de Sándor Szathmári kaj Tibor Sekelj por la revuo *Vsesvit*. Interalie en 1989 aperis la ukraina traduko de la romano Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo de Tibor Sekelj, *Кумевава, син джунглів*
(Kumevava, sin dĵunhliv), libroforme en la eldonejo «Веселка» ("la gajulino"). En 1987 Hungara Esperanto-Asocio eldonis ŝian "lirikan aŭtobiografion" *Vagante tra la Mondo Maltrankvila*. Skribis ukrainlingvan porinfanan libron pri Vasilij Eroŝenko; tradukis ukraine el rusa kaj Esperanto kaj kompilis elektitan verkaron de liaj verkoj.

## Verkoj 
* ''Monumentoj de l' eterna amikeco; Renkonto kun Baba Paraŝkeva; Disiĝo kun Rodopoj; Glorkanto al Jambol; Glorkanto al Esperanto* (En: Bukedo, p.&nbsp;64 - 74)
* *Vagante tra la Mondo Maltrankvila* (originala poemaro, Budapest: Hungara Esperanto-Asocio, 1987. - 102 p. - ISBN 963-571-182-4)

## Tradukoj 
* *Ukrainaj Popolaj Fabeloj* (Sofija: BEA, 1983. - 76 p.)
* Lesja Ukrajinka: *Liriko'' (Kievo: Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Ukrainiaj Esperantistoj, 1971. - 86 p. : ilustr.)

Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Kategorio:Ukrainaj esperantistoj
Kategorio:Ukrainaj verkistoj

Kategorio:Tradukistoj al Esperanto
Sándor Bakó

**BAKÓ Sándor** (ankaŭ Sandor J. Bako; naskiĝis en 1915, mortis en 1990) estis hungara esperantisto, kiu parton de sia vivo travivis en la siberiaj gulagoj. Li estis liberlasita dum la epoko de Ĥruŝĉov, sed post la subpremo de la hungara ribelo en 1956 li fuĝis al Aŭstrujo kaj poste li elmigris Usonon, kie li mortis la 22an de aprilo 1990. Li kelkfoje uzis la pseŭdonimon 'Navratil'. 

## Verkoj
**La dorsosako de panjo Rut*' (Sandor J. Bako;  Claude Piron - Wien: Pro Esperanto, 1995. - 109 p.)
**La kisa malsano* (Sándor J. Bakó;  Claude Piron - Wien: IEM, 2000. - 119 p.)
**La meteoro* (Sándor J. Bakó;  Claude Piron. - Wien: IEM; Österreichische Nationalbibliothek, 2002. - 135 p.)
**Tiaj ni estas* (originalaj kaj kompilitaj rakontoj, Los Angeles, Calif.: AL-BA Libroj, 1965. - 252 p., ilustr.)
**Behold you and me* (short stories translated from the international language Esperanto, Los Angeles, Calif.: AL-BA Books, 1964. - 232 p., ilustr.)
### Recenzoj
Pri *Tiaj ni estas*

## Eksteraj ligiloj
[Verkoj de kaj pri Sándor Bakó](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=sándor+bakó&vid=ONB&fn=search) en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Sesame Street

***Sesame Street*** (**Sezamostrato**) estas originale usona infanprogramo por publika televido fare de la neprofitcela organizaĵo Sesame Workshop. La ideo estis instrui infanojn inter du kaj ses jarojn per la televidilo. Nun, iu versio de Strato Sezamo estas mondvasta kaj videbla en pli ol 140 landoj.

Laŭ la ideo de la programo, en la "Sezama Strato" homoj kaj pupoj kunloĝas. La pupoj estas "mupetoj" (angle *Muppets*) - tiel la kreinto Jim Henson baptis siajn pupokreaĵojn - kaj diversas laŭ grandeco: la pli malgrandaj estas movitaj per aktora mano aŭ brako, la iom pli grandaj per du brakoj kaj la ankoraŭ pli grandaj estas kostumoj en kiuj moviĝas homoj tutkorpe. La programo gajnis 122 Emmy-premiojn.

"Nia originala celo estis simpla, — diris la kunfondinto Joan Ganz Cooney en 2009 en komunikaĵo sur PBS, — naski sukcesan televidprogramon kiu estigos pozitivan ŝanĝon en la vivo de infanoj, precipe, malriĉaj urbaj infanoj, kaj helpi prepari ilin por lernejo."

La serio en la usona televido debutis la 10-an de novembro 1969, kaj multaj amaskomunikiloj tutmonde la 10-an de novembro 2009 celebre temigis la 40-an naskiĝtagon de la koncepto. En la jubilea ellaso de la programo aperis la prezidentedzino Michelle Obama, kiu klarigis al junaj spektantoj kiel kultivi hejmĝardenon, interalie donis konsiletojn pri kreskado de tomatoj, kukumoj kaj karotoj."

## (La usonaj) karakteroj 
[eta|Kermit (maldekstre) kaj [Michelle Obama en Novjorko]]
Mupetoj:
* Kermit la Rano
* Granda Birdo (angle *Big Bird*, germane *Bibo*)
* Oskar la Graŭĉ
* Elmo Monstro
* Grover Monstro
* Erni kaj Bert
* La Kalkulo
* Hari Monstro
* S-ro Snufelupagus
* Beba Urso

Homoj:
* Bob
* Susan
* Gordon
* Maria
* Luis
* Linda
* Mr. Hooper
* Alan
* Gina

## Internaciaj sezamstrataj programoj 
eta|dekstre|180ra|Bazilio la Urso de la kanada eldono, surmetinte kavaliran kirason.
* Sesame Street ()
* 1 rue Sésame ()
* Barrio Sésamo ()
* Iftah Ya Simsim ()
* Plaza Sésamo ()
* Rechov Sumsum ()
* Shara's Sumsum ()
* Rua Sésamo ()
* Sesam Stasjon ()
* Sesame Park ()
* Sesamstraat ( kaj )
* Sesamstraße ()
* Susam Sokağı ()
* Ulica Sezamkowa ()
* Ulitsa Sezam ()
* Ĵima Jie ()
* Taman Sesame ()
* Boneka Sesame ()
* Sesam Opnist Pu ()
* Sezame otevři se ()
* Svenska Sesam ()
* Seesamtie ()
* Vila Sésamo ()

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo
* Street en muppet.wikia.com
* Artikolo el theage.com.au: fruaj serieroj estas deklaritaj en Usono kiel maltaŭga por infanoj
* Artikolo pri sudafrika, HIV-pozitiva figuro 

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj televidaj serioj
Kategorio:Infana televido
Kategorio:Televidaj programoj de PBS
Kategorio:Televidaj programoj de HBO
Pot-en-poto

**Pot-en-poto** (angle *pot-in-pot*) aŭ Zibo (arabe Zeer زير‎) estas re-inventaĵo de niĝeria instruisto Mohammed Bah Abba, kiu eluzis la praan egiptan kaj hindian prudentecon kaj inventis la sistemon "poto en poto". Li ricevis pro sia inventaĵo en 2000 la 75.000-usondolaran premion de Rolex Award for Enterprise.

La sistemo konsistas el du argilpotoj, la pli malgranda staras en la pli granda, la spacon inter ili plenigas humida sablo. La trinkaĵon, manĝaĵon oni metas en la pli malgrandan poton kaj la "fridujon" kovras per humidaj tolaĵoj (vestoj). Post tio oni starigas la tutan "sistemon" en sekan, tra-aeruman lokon, tiel je efiko de la fluanta, kirlanta dezerta aero, la akvoenteno de la sablo vaporiĝas tra muro de la ekstera ujo kaj tiel malvarmigas la poto-internon. La niĝeriaj potfaristoj pretigis en la lastaj jaroj (2005) plur-dekmil "dezertajn fridujojn", kiuj kostis ne pli ol 40 eŭrocendojn. Oni devas atenti, ke la sablo estu ĉiam malseka.

La argilpotoj ĉikaze kompreneble estas sen-emajlaj por ebligi la travaporadon.

## Vidu ankaŭ 
Kaldrono, ceramiko.

## Ligiloj 
* Fotoj (hungare)
* Teksto (angla)

Kategorio:Agrikulturo
Saul Bellow

**Saul BELLOW** [sol BEloŭ], naskita kiel *Solomon Bellows* la 10-an de junio 1915 en *Lachine* (Montrealo, Kebekio), mortinta la 5-an de aprilo 2005 en *Brookline* (Masaĉuseco), estis nord-amerika verkisto, kanaddevena judo.
Li ricevis la literaturan Nobel-premion en 1976.

La gepatroj de Bellow estis migrintoj el Sankt-Peterburgo, kiuj en 1913 iris al Kanado. Naŭ jarojn Solomon vivis en la poliglota antaŭurbo *Lachine*, inter grekaj, italaj, polaj, rusaj kaj ukrainaj enmigrintoj. Post la morto de lia patro, en 1924, la familio iris al Ĉikago. Je la aĝo de kvar jaroj la knabo lernis legi, en la hebrea lingvo, por legi la Biblion. La sperto de legado profunde influis lin; amiko poste diris, ke li "ensorbis librojn kiel aliaj homoj enspiras aeron".

Bellow ekstudis filologion en la Universitato de Ĉikago, sed post du jaroj transiris al Nordokcidenta Universitato (Ilinojo) por diplomiĝi pri antropologio kaj sociologio. Oni sugestis ke la studo de tiuj fakoj forte influis lian literaturan stilon.

Bellow komence verkis recenzojn pri libroj, sed baldaŭ komencis verki proprajn novelojn, kiuj havigis al li la reputacion de unu el la pintaj novelistoj anglalingvaj de la 20-a jarcento. Kiel unua li trifoje gajnis la usonan literaturan premion "National Book Award", per jenaj verkoj:
* The Adventures of Augie March (1953)
* Herzog (1964)
* Mr. Sammler's Planet (1969)

## Stilo 
Krome malmultaj esceptoj, la plej parto de la protagonistoj de lia romanoj estas ne junaj judaj viroj loĝantaj en Ĉikago aŭ Novjorko. La intrigo de liaj verkoj estas gvidata de personaj serĉaj kampanjoj kaj krizoj de la ĉefroluloj, kaj malpli per agado. Plejparte, la ĉefroluloj estas en kriza momento en sia vivo, pro romantika, financa aŭ alia kialo. La ŝtormo spertita de la ĉefrolulo starigas ekzistecajn demandojn. Li aludis en siaj romanoj al la verkoj de grandaj filozofoj, kutime sen damaĝi la legadon aŭ malhelpi la intrigon disvolviĝi. Notinda ekzemplo pri tio troveblas en **La Planedo de Sinjoro Sammler** pritraktanta malbonhumoran postvivanton de holokaŭsto, kiu loĝis en Novjorko dum la Kultura Revolucio de la 1960-aj jaroj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://nobelprize.org/literature/laureates/1976/index.html 
* http://saulbellow.org/NavigationBar/titlepage.html  
* https://web.archive.org/web/20060228064216/http://www.cbc.ca/stories/2005/04/05/Arts/saulbellow050405 
* http://www.nytimes.com/2005/04/06/books/06bellow.html?ex=1270440000&en=df2d53fdc540fd88&ei=5088&partner=rssnyt 

Kategorio:Kanadaj verkistoj
Kategorio:Anglaj kebekianoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Montrealanoj
Kategorio:Kanadaj judoj
Kategorio:Gajnintoj de Premio Pulitzer
Kategorio:Judaj verkistoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Kategorio:Kanadaj Nobel-premiitoj
HP-SIR

**HP-SIR** - (Hewlett-Packard Slow Infra Red) varianto de normo IrDA 1.1 projektita far Hewlett-Packard. La interfaco uzas por la transdono elektromagnetajn ondojn de infraruĝa parto de lumo. Radiilo por Ir-konekto estas lumdiodo, havanta pinton de povumo ĉe 880 nm. La lumdiodo produktas konusforman radiadon kun angulo ĉirkaŭ 30°. Por ricevilo estas uzatata PIN-diodo, efektive akceptata Ir-radiojn en konuso 15°. Bona kunligo estas inter du aparatoj distanco inter kiuj ne estas pli ol kelkaj metroj.
* **HP-SIR** estas malsinkrona interfaco kaj havas rapidecon 9,6-115,2 Kb dum sek.
* por konekto al komputoro estas uzataj interfacoj RS-234C kaj USB.

Kategorio:Ret-komunikaj protokoloj
Hewlett-Packard

**Hewlett-Packard** estas mondskale fama firmao projektanta kaj produktanta komputilajn kaj ĉekomputilajn aparatojn.

## Inventoj kaj produktaĵoj 
* HP-SIR - infraruĝa interfaco
* Alpha - familio de procesoroj
* EPP-protokolo por normo IEEE 1284; kun firmao Mikrosofto.
* PA-RISC - RISC-procesoro
* HP 3000
* MPE (operaciumo)
* Palmtop 200LX

## Bilgalerio 

HP PA-RISC 7300LC.jpg|HP PA-RISC 7300LC
HP3000 918 LX.jpg|HP 3000 918LX
Hp200lx, open.jpg|Palmtop 200LX
MF 67 - Pub HP 2022.jpg|Reklamo en Metroo de Parizo (oktobro 2022)

## Vidu ankaŭ 
* POSIX
* Ink backup

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hp.com 
* http://www.nyse.com/about/listed/lcddata.html?ticker=HPQ  
* http://www.hydrix.com/wiki  
* http://www.wired.com/wired/archive/8.12/mustread.html?pg=11 


Kategorio:Firmaoj pri komputiko
Stevan S. Živanović

**Stevan S. ŽIVANOVIĆ (Balkanano, S.)** (naskiĝis 16an de novembro 1900 - mortis 20an de januaro 1938) estis serba kuracisto, esperantisto kaj vortaristo.

Živanović lernis Esperanton en 1919, propagandis la lingvon, gvidis kursojn kaj estis sekretario de Jugoslavia Esperanto-Ligo (JEL). Li kunlaboris per originalaĵoj en ekster- kaj enlandaj gazetoj. En 1922 aperis de li *La mizeruloj*, sociala rakonto. Li kontribuis al Esperanto-gazetaro per rakontoj kaj poemoj.

Lia **vortaro Esperanto-serbkroata** kun ĉirkaŭ 6.800 radikoj aperis en Beogrado en 1934 kaj postmilite tie estis senŝanĝe represita post lia morto en 1954. La trian plilarĝigitan eldonon kun ĉirkaŭ 9.400 radikoj prizorgis Marinko Ĝivoje. Ĝi aperis en 1959, 4a eldono kun suplemento de Ĝivoje en 1979, 5a kaj lasta en 1990. Ĉar ĝis nun ne estis verkita pli detala vortaro en tiu lingvo, Živanović kun Ĝivoje ĝis hodiaŭ restas la plej gravaj leksikografoj tiulingve.

## Verkoj
**La mizeruloj* (rakonto 1922)
**Bela kaj Stela - unu akcidento kia okazas ĉie en la mondo* (rakonto 1925)
**La diino de la maro* (rakonto 1926)
**Serba ŝlosilo - Ključ esperanta* (1933)
**Rečnik Esperanto-Srpskohrvatski / Esperanta-serbokroata vortaro* (1934)
**La sonorilo de Bled* (romano 1959).
### Recenzoj
Pri *Esperanta-serbokroata vortaro*

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* Informo pri lia morto en revuo Esperanto (UEA) Feb. 1938, p. 10.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1900
Kategorio:Mortintoj en 1938
Kategorio:Serbaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
XScale PXA 270

**XScale PXA 270** estas familio de procesoroj far firmao Intel. La familio estas celata por poŝkomputiloj kaj porteblaj aparatoj. En la familio estas tri specoj de procesoroj:
* XScale PXA 270 - nura procesoro;
* XScale PXA 271 - havas procesoran kernon *PXA 270* kaj aldonan memoron: 32 MB de sinkrona Intel StrataFlash kaj 32 MB SDRAM kun malalta energiuzo;
* XScale PXA 272  - havas procesoran kernon *PXA 270* kaj aldonan memoron: 64 MB de sinkrona Intel StrataFlash.

Frekvenco de la familio estas de 624 MHz ĝis 312 MHz kun paŝo po 104 MHz. Ĉiuj procesoroj uzas energiŝparan teknologion Wireless Intel SpeedStep.

Radikoj de la procesoroj kreskas el arkitekturo StrongARM far firmao DEC.

Kategorio:Intel-procesoroj
Sharp

**Sharp-Akcikompanio** (; ; ) estas mondskale fama firmao produktanta elektronikaĵojn, specife likvokristalajn vidigilojn. Ĝia ĉefoficejo situas en Japanio, en la gubernio Osako, en la urbo Osako, konkrete en la kvartalo Abeno.

Administra devizo: Sincereco kaj Inĝenieco.

**Sharp** (la nomo estas angla vorto signifanta ion *akran*) estis fondita 1912 en Japanio. La nomo venas de inventaĵo de la fondinto de la entrepreno: Tokuji Hayakawa (Tokuĝi Hajakaŭa) inventis 1915 mekanikan krajonon, la Ĉiam-Pretan Akran Krajonon (angle "ever-ready sharp pencil"). Ekde 1925 Sharp produktis kristalradiojn, ekde 1929 tubradiojn. Ekde 1953 televidiloj estas konstruitaj serie. 1962 Sharp komencis konstrui la unuajn mikroondajn fornojn kaj 1963 komencis serian produktadon de sunradioĉeloj kaj siliciaj fotoelementoj.

Hodiaŭ Sharp posedas filialojn en pli ol 30 ŝtatoj kaj vendas siajn varojn en 164 landoj. La produktaro inkluzivas interalie mikroondajn fornojn, HiFi-ekipaĵon, kopiilojn, poŝ- kaj tablokalkulilojn, moveblajn telefonojn, tekkomputilojn kaj LK-teknikon.

Je aprilo 2005, Sharp estis ekde 1999 mondmerkata ĉampiono kun preskaŭ 30% de la monda produktado de sunradiĉeloj kaj en la kampo de la LikvoKristal-ekranoj.

## Inventoj kaj produktaĵoj 
**ASK IR** - infraruĝa interfaco.

## Eksteraj ligiloj 
* http://sharp-world.com 
* http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm 
* http://www.sharp.de 
* Sharp

Dosiero:Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp-kalkulilo multe uzata en lernejoj
Dosiero:SHARP TM200-2.jpg|Poŝtelefono-fotilo Sharp TM 200
Dosiero:Sharp logo.png|Emblemo de Sharp

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Japanaj firmaoj
Handspring

**Handspring** estis usona firmao kaj produktanto de komunikiloj Treo por firmao Palm, Inc.. Ĝi estis fondita en junio 1998 kaj malfondita en oktobro 2004. Ĉefsidejo de la firmao estis en Mountain View (Kalifornio): La urbo Mountain View estas parto de la tiel nomata Silicia Valo, kaj do *Handspring* siatempe ankaŭ estis parto de ĝi. Fondinto de **Handspring** estis *Jeff Hawkins*.

maldekstre|300px

Kategorio:Aparataro
Kategorio:Firmaoj pri komputiko
Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Firmaoj de Kalifornio
Mikroprocesoroj de Intel

**Procesoroj de Intel**

## Unuaj procesoroj 
* 4004 – je 1971, la unua, 4-bita;
* 8008 – je 1972, 8-bita;
* 8080 – je 1974;
* 4040 – je 1974;
* 8085 – je 1976.

## x86-procesoroj 
* 8086 – je 1978;
* 8088 – je 1978;
* 80186 – je 1982;
* 80188 – je 1982;
* 80286 – je 1982, 16-bita;
* 80386 – je 1985, en la familion eniris sekvaj procesoroj:
** 386DX – je 1985, 32-bita;
** 386SX – 16-bita;
** 386SL – je 1990, 32-bita;
* 80486 – je 1989, en la familion eniris sekvaj procesoroj:
** 486DX – je 1989;
** 486SL – je 1992;
** 486SX;
** 486DX2;
** 486SX2;
** 486DX4 – je 1994;
* Pentium – familio de superskalaraj procesoroj, en la familion eniris sekvaj procesoroj:
** P5 – je 1993;
** P54;
** P55, ankaŭ nomata Pentium MMX;
* Pentium Pro – je 1995;
* Pentium II – je 1997;
* Celeron;
* Xeon;
* Pentium III – je 1999;
* Pentium 4;
* Pentium M;
* Celeron M;
* Pentium 4 HT;
* Pentium 4 EE;
* Celeron D;
* Core;
* Core 2;
* Atom.

## Aliaj 32-bitaj 
* iAPX 432 / 8800 – je 1981;
* i960 / 80960 – je 1988;
* i860 / 80860 – je 1989;
* StrongARM – je 1997, origine de DEC;
* XScale – je 2002, ARM:
** XScale PXA 255 - familio de procesoroj por poŝkomputiloj;
** XScale PXA 270 - familio de procesoroj por poŝkomputiloj.

## IA-64 
* Itanium.
Martin Benka

**Martin BENKA** (naskiĝis la  en Kiripolec - mortis la  en Malacky) estis slovaka akademia pentristo, grafikisto kaj esperantisto.

Slovaka televido filmis biografian serion pri lia vivo, ĉar li estas konsiderata unu el la plej grandaj slovakaj artistoj, kvankam lian esperantistecon la televido ne menciis.

Li desegnis serion da bildkartoj kun esperantaj temoj kaj verkis originale kelkajn studojn kaj rakontojn. Li pentris portreton de L.L.Zamenhof.

## Verkoj esperantlingvaj 
* *Pri slovaka arto*
* *La akvoguteto*
* *Ruĝaj diantoj*
* *Stranga koncerto*

## Eksteraj ligiloj 
* Muzeo de Martin Benka  en la slovaka urbo Martin

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Kategorio:Slovakaj pentristoj
Treo

**Treo** - nomo de familio de komunikiloj tre similaj al poŝkomputiloj Palm. La komunikiloj estas fabrikataj de firmao Handspring.

## Specimenoj kaj teknikaj detaloj 
### Treo 600 
* Operaciumo: Palm OS;
* Procesoro: Texas Instruments OMAP, frekvenco 114&nbsp;MHz;
* Ĉefmemoro (ROM): 32 MB;
* Ekrano: 2,5 colo, 160x160, CSTN;
* Interfacoj: IrDA, GSM/GPRS 850/900/1800/1900&nbsp;MHz;
* Memorkardingoj:
* Kamerao:
* Dimensio:
* Pezo:

### Treo 650 
* Operaciumo: Palm OS 5.4;
* Procesoro: Intel XScale PXA 270, frekvenco 312&nbsp;MHz;
* Ĉefmemoro (ROM): 32 MB, por uzanto estas destinata nur 22 MB;
* Ekrano: 2,5 colo, 320x320, transflektiva, 65536 koloroj;
* Interfacoj: IrDA, Bluetooth 1.1, GSM/GPRS 850/900/1800/1900&nbsp;MHz;
* Memorkardingoj: SD, MMC, SDIO;
* Kamerao: CMOS VGA 0,3 Mbildero;
* Dimensio: 113x59x22 mm;
* Pezo: 178 g;

Kategorio:Poŝkomputiloj
VAX

eta|150ra|dekstra|La unua *supermini*: **VAX 11-780**
**VAX** (mallongigo de Virtual Address eXtension) estas nomo de procesoro kaj de familio de diversfortaj komputilegoj far firmao DEC. **eXtension** signifas kongruecon rilate al 16-bita arkitekturo de komputilego **PDP/11**. Vico de VAX-komputiloj komenciĝas per modelo **11/780**en 1978 j. Servilo **VAX 11/780** lanĉis *epokon de supermini* kaj permesis al **DEC** atingi la duan lokon post IBM en komputila industrio. Dum sekvaj 14 jaroj estis produktitaj kelkaj dekoj da modeloj de 32-bitaj procesoroj **VAX** kaj samnomaj serviloj. Komence procesoroj **VAX** okupis tabulon, sed fine de sia evoluo jam estis pakitaj en unu kristalon. Fine de 80-aj jaroj de 20 jc 32-bitaj **VAX** jam malgajnis al novicoj de konkurantoj - procesoroj SPARC kaj MIPS. **DEC** dum ia tempo eĉ paralele produktis du familiojn de laborstacioj: **VAXstation** kun procesoroj **VAX** kaj **DECstation** kun procesoroj **MIPS**. Tamen 64-bita arkitekturo gajnis kaj **VAX** generis al procesoro Alpha, kiu aperis en 1992 j.

Kategorio:Komputilo
Kategorio:Komputilegoj
Kategorio:Procesoroj
Germanoj

**Germanoj** estas etno de homoj kiu aŭ parolas la germanan lingvon denaske aŭ partoprenas en germana kulturo aŭ estas rektaj idoj de germanaj parencoj. Kvankam la plejparto de germanoj loĝas en Germanio, multaj loĝas ankaŭ en Usono, Brazilo, Aŭstrio, Svislando kaj Kanado.

## Vidu ankaŭ 
* Germana minoritato en Ĉeĥio
* Tutgermanismo

## Eksteraj ligiloj 
* http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=D&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP13&-ds_name=D&-_lang=en&-redoLog=false  
* http://www.census.gov/prod/cen1990/cp3/cp-3-2.pdf 
* http://www.radiobras.gov.br/integras/00/integra_3105_1.htm  
* http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/0/B85E1EB3A2BC274ACA256D39001BC337?Open
Fojno

eta|Fojnostako en Rumanio
**Fojno** estas sekigita herbo, ĉefe uzata por manĝigi bredbestojn (brutojn). Male al freŝa herbo fojno estas konservebla dum kelkaj monatoj, ekz. por vintro.

## Vidu ankaŭ 
*Pajlo
*Stako

Kategorio:Agrikulturo
1 E3 m

Por bildigi la grandecon de unu kilometro, tiu ĉi paĝo estas listo de iuj aĵoj longaj de inter 1&nbsp;kilometro&nbsp;(**km**) kaj 1&nbsp;megametro&nbsp;(**Mm**) (103—106&nbsp;m).
----
eta|320px|Monto Everesto.

Vidu ĉi tie pri signifoj de *kilo-*, *mega-*.

* Distancoj pli mallongaj ol 1 km
* 1.000 m egalas al:
** 1 kilometro
** 0,621 371 internacia mejlo.
** 3.280,84 futoj
** flanko de kvadrato kies areo estas 1&nbsp;km2.
** ondolongo de la plej alta longonda radiofonia frekvenco, 300&nbsp;kHz.
* 1.609,344 m -- unu mejlo.
* 1.852 m -- unu marmejlo.
* 4,7 km -- proksimuma distanco al la horizonto, se vi staras sur strando.
* 4.808 m -- alto de Blanka Monto, la plej alta loko en Eŭropo. ()
* 4.884 m -- alto de Piramido Carstensz, la plej alta loko en Oceanio. ()
* 4.897 m -- alto de Masivo Vinson, la plej alta loko en Antarkto. )
* 5.895 m -- alto de Monto Kilimanĝaro, la plej alta loko en Afriko. ()
* 6.194 m -- alto de Monto McKinley, la plej alta loko en Nordameriko. ()
* 6.959 m -- alto de Monto Akonkagvo, la plej alta loko en Sudameriko. ()
* 8.850 m -- alto de Monto Everesto, la plej alta loko en Azio kaj la Tero. ()
* 10 km -- 6,2 mejlo.
* 11,034 km -- profundo de *Challenger Deep*, la plej profunda (konata) punkto en la oceano. ()
* 18 km -- krozalteco de la supersonlima aviadilo *Concorde*.
* 38,422 km -- longo de la *Second Lake Pontchartrain Causeway*, la plej longa ponto en la mondo, en Luiziano, Usono.
* 42,195 km -- longo de maratono.
* 99 km -- diametro de Tebo, luno de Jupitero.
* 100 km -- 62 mejloj.
* 100 km -- la alteco kie komenciĝas kosmoveturo, laŭ FAI *Fédération Aéronautique Internationale* (Internacia Aeronaŭtika Federacio).
* 130 km -- atingopovo de Scud-A miilitraketo.
* 213 km -- longo de la pariza metroo. (Parizo, Francio).
* 300 km -- atingopovo de Scud-B militraketo.
* 386 km -- alteco de ISS, la Internacia Kosmostacio.
* 500 km -- la plej granda larĝeco de Svedio, de okcidento al oriento.
* 600 km -- alto de la Kosmoteleskopo Hubble (*Hubble Space Telescope*).
* 700 km -- atingopovo de Scud-D militraketo.
* 871 km -- distanco de Sydney al Melbourne, Aŭstralio.
* 946 km -- diametro de la asteroido 1 Cereso.
* 1.000.000 m egalas al 1 megametro.
* Distancoj pli longaj ol 1 Mm.

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Queen

alternative=Queen dum koncerto en Frankfurto, Germanio, en la jaro 1984|eta|Queen dum koncerto en Frankfurto, Germanio, en la jaro 1984
**Queen** (angle: *Reĝino*, ) estas brita rokgrupo, kiu tre popularis en la 1970-aj ,1980-aj jaroj. Ĝia sukcesego daŭris ankaŭ post la morto de la ĉefgrupano Freddie Mercury en 1991 (se mezuri nur la vendociferojn). La grupo eluzis kiel unua rokgrupo la efikon de muzikvideoj.

## Historio 
Kantisto kaj estro de la grupo estis Freddie Mercury, kiu helpis la grupon ankaŭ per siaj ekstravaganco, karismo kaj aktora talento. Aliaj grupanoj estis Brian May (gitaro), Roger Taylor (drumoj) kaj John Deacon (basgitaro).

Paul Rodgers, nova kantisto revivigas la koncertojn de Queen en 2005 kun sia roka voĉo.

## Diskaro 
* 1973: Queen
* 1974: Queen II
* 1974: Sheer Heart Attack
* 1975: A Night at the Opera
* 1976: A Day at the Races
* 1977: News of the World
* 1978: Jazz
* 1979: Live Killers
* 1980: The Game
* 1980: Flash Gordon
* 1981: Greatest Hits
* 1982: Hot Space
* 1984: The Works
* 1986: A Kind of Magic
* 1986: Live Magic
* 1989: The Miracle
* 1989: Queen at the Beeb
* 1991: Innuendo
* 1991: Greatest Hits II
* 1992: Live at Wembley '86
* 1995: Made In Heaven
* 1997: Queen Rocks
* 1999: Greatest Hits III
* 2004: Queen On Fire - Live at the Bowl

## DVD-publikaĵoj 
* 2002: Freddie Mercury Tribute Concert
* 2002: Greatest Video Hits I
* 2003: Greatest Video Hits II
* 2003: Queen - Live At Wembley Stadium
* Queen - We will rock you (k.A.)
* 2003: The Queen Symphony
* 2004: Queen - Magic Moments
* 2004: Queen on Fire - Live at the Bowl

## Memoro 
En 2019 la Ministerio pri edukado de Rusio inkluzivis la kanton Bohemian Rhapsody en "La kultura normo de la lernejano" — la eduka projekto, kiu celas spiritan, estetikan kaj artan evoluon de la rusiaj lernejanoj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de plej vendantaj muzikistoj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Oficiala retejo de la germanaj fanatikuloj
* http://www.laut.de/wortlaut/artists/q/queen/index.htm

Kategorio:Anglaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1970-1979
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2010-2019
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1970
Rakonto

**Rakonto** estas populara literatura ĝenro, konsistanta en la parola aŭ skriba prezento de okazaĵo kun ĝiaj cirkonstancoj.

En la ĝenro fikcia prozo, rakonto malpli longas ol novelo kaj romano.

Apartaj specoj de rakontoj estas epika ĝenro, fabeloj, ferakontoj, bildrakontoj ktp.

En ĉiutaga senco "rakonto" estas konigo parole aŭ skribe okazintaĵon kun ĝiaj cirkonstancoj.

En recenzo pri antologio de mikronoveloj Paulo S. Viana resumas la gravecon de rakontado por la homa vivo:

Popolrakonto aŭ *tradicia rakonto* estas mallonga rakonto, de anonima aŭtoro, kiu rakontas fikciajn okazaĵojn. Apartenante al la parola tradicio, la tradicia rakonto pluas tra variantoj. Tio estas, ĉiam kiam oni rakontas rakonton ĉu parole ĉu skribe, oni produktas novan version, diferencan de alia antaŭa. 

Kadra rakonto estas elemento de intrigo en literaturaj verkoj. Ĝi donas pliajn informojn pri la aliaj partoj de la intrigo, kaj estas sensignifa sen ili. Sed la aliaj partoj de la intrigo povas esti signifaj sen ĝi kaj esti perceptitaj kiel kompletaj artaĵoj.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri rakonto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Folkloro
* Rakont-arto
* Tradicio

## Referencoj 

Kategorio:Folkloro
Nominativo

**Nominativo** estas gramatika kazo en la lingvoj, kiuj havas deklinacian sistemon. Subjekto estas vorto aŭ vortoj kiu plejparte estas en la nominativo.

En Esperanto, nominativo estas markata per t. n. "*nula morfemo*": foresto de finaĵo -*n*, kio distingas ĝin de la markita per la finaĵo -*n* akuzativo. Al nominativo kondukas demando per *kio* aŭ *kiu*.

La vorto devenas de la latina "*nominare*" = nomi.

Kategorio:Gramatikaj kazoj