Teodeberto la 1-a

**Thibert Ier** aŭ **Teodeberto la 1-a** estis merovida reĝo de la frankoj el Aŭstrazio inter la jaroj 533 kaj 548. Li estis filo de Teodoriko la 1-a (487-534)

Teodeberto estas ĉefe konata pro la "Historio de la Frankoj" de Gregorio de Tours, sed li ankaŭ aperas en pluraj kronikoj kaj dokumentoj el la 6-a jarcento. Li estas bonokule rigardata fare de la historiistoj.

Li estis la filo de reĝo Teodoriko la 1-a, kiu regis Aŭvernjon, Limoĝion kaj la orientajn partojn de la antaŭa regno de Klodvigo la 1-a (Kolonjo, Metz, Reims kaj Treviro). Nome de sia patro, li venkis la danojn en 515, provis kapti Septimanion el la visigotoj en 533, kaj helpis siajn onklojn Ĉildeberto kaj Klotaro en la konkero de Burgonjo en 534. Veninte al la povo post la morto de sia patro, li elektis la urbon Treviro kiel sian ĉefan loĝejon. Li estis adoptita de Ĉildeberto kaj, kun li, Teodeberto provis elimini Klotaron, sed sen sukceso.

Teodeberto profitis la militon inter la ostrogotoj kaj la Orienta Romia Imperio en Italio. En 536, la frankaj reĝoj akiris la cedon de Provenco de la Ostrogotoj interŝanĝe de sendado de trupoj. Li prirabis la italan teritorion en 539. Fine, dum la dua invado en 548, la armeoj de Teodeberto konkeris plurajn urbojn en la nordo de la lando.

Male al aliaj frankaj reĝoj de sia tempo, li estis forte influita de la romia kulturo kaj konservis bonajn rilatojn kun la katolika sacerdotaro. Li ankaŭ estis la unua ĝermana reĝo, kiu havis orajn monerojn faritajn en sia nomo.

## Kunteksto
### Fontoj
Teodeberto (en la ĝermana Thiodoberkht, aŭ Theuthbert, signifante "Brilanta inter la popolo") estas ĉefe konata el la Historio de la Frankoj (538/539-594) de la episkopo Gregorio de Tours, kompletigita en la somero de 591. Teodeberto ankaŭ estas menciata en du aliaj verkoj, "La Gloro de la Konfesantoj" kaj "La Libro de Martiroj".

Teodeberto aperas pli marĝene en aliaj kronikoj: la unua aldono de 548 al la Kroniko de Marcellino (6-a jarcento), la Historio de Romo de Jordanes (ĉ. 552) (6-a jarcento), la Historio de la Gotoj de Prokopio el Cezareo (554), la Historioj de Agatio (ĉ. 579), la Kroniko de Marius de Avenches (ĉ. 581), kaj la Historio de la Lombardoj de Paŭlo Diakono (ĉ. 725–ĉ. 797).

Li estas ankaŭ menciita en kvin poemoj de Venantius Fortunatus (ĉ. 535–ĉ. 600), en la merovidaj koncilioj (535 kaj 538), kaj en la Vivo de Dalmaso de Rodez (7-a jarcento). Du leteroj, kiujn Teodeberto sendis al la imperiestro Justiniano, kaj letero sendita al la reĝo de la episkopo Aŭreliano de Arles ankaŭ estas konservitaj en la kolekto de la Epistulae Austrasicae ("Aŭstraziaj Leteroj").

La poeto Venantius Fortunatus pentras flatan portreton pri li. En poemo adresita al princino Berthovera, li deklaras, ke Teodeberto "regis la landon kun la bonkoreco de patro". En poemo adresita al reĝo Sigeberto, li komparas ĉi-lastan kun Teodeberto pro lia mildeco kaj bonkoreco.

Ĉi tiun karakteron konfirmas Gregorio de Tours. La episkopo priskribas lin kiel "belan kaj lertan", kaj ke li estis "granda" reĝo, kiu "distingis sin per sia universala bonkoreco". Marius de Avenches konfirmas, ke li estis "granda reĝo de la Frankoj". La juristo Agatias la Skolastikano indikas, ke li estis "ekstreme aŭdaca, perforta", kaj ke li "amis danĝeron pli ol la rezono".
eta|maldekstre|400px|Gaŭlio en 511, post la divido de la franka regno inter la filoj de Klodvigo la 1-a.
Historiisto Robert Latouche (1881-1973) konkludas, ke Teodeberto "ĝuis bonegan reputacion inter siaj samtempuloj". Historiisto Ernest Lavisse skribas, ke li estis "la plej rimarkinda el la posteuloj de Klodvigo." Historiisto kaj ĵurnalisto Roger-Xavier Lantéri agnoskas, ke Teodeberto estis "granda, malmulte konata reĝo", posedanta "aŭdacan kaj memfidan spiriton." Historiisto Bruno Dumézil priskribas lin kiel "la plej granda el la reĝoj de Aŭstrazio."

Profesoro Pierre Riché priskribas lin kiel "unu el la plej prestiĝaj el la merovidaj reĝoj." Por la belga historiisto Godefroid Kurth, "liaj grandaj militistaj kvalitoj, lia justeco, lia pieco, lia mildeco, lia reĝa beleco, lia lojaleco al liaj amikoj" estis "kombinaĵo de kvalitoj adekvataj por ĉarmi lian popolon." La verkisto Georges Bordonove (1920-2007) priskribas lin pli kiel "sukcesan aventuriston kaj senskrupulan konkerinton."

Usona filologo Albert Stanburrough Cook (1853-1927) kredas, ke Teodeberto kaj lia patro Teodoriko la 1-a estas la modeloj por la roluloj de Wolfdietrich kaj Hugdietrich en la mezalte germana epopeo Wolfdietrich. Laŭ Godefroid Kurth, Hugdietrich estas la germana formo de Teodoriko la Hugo. Huga aŭ Hugo estis la nomo uzata en la ĝermana poezio por la Frankoj ekde la 7-a jarcento.

## La fruaj jaroj de la Franka Regno en la 5-a Jarcento
Ekde 407, pluraj ĝermanaj popoloj eniris Gaŭlion kaj tie ekloĝis. La visigotoj fondis regnon en Akvitanio kaj Hispanio, dum la burgundoj kaj alemanoj ekloĝis laŭlonge de la Rejno. Aliaj popoloj, kiel la saksoj, turingianoj kaj bavaroj, preferis resti en Germanio. En 443, la burgundoj ekloĝis en Savojo kaj poste ili etendis sian regnon ĝis Liono kaj Durance. En 489, la ostrogotoj konkeris Italion.
[eta|dekstre|400px|Batalo inter frankoj kaj danoj en 515, [Ilustrita manuskripto de Jean Fouquet en Grandaj Kronikoj de Francio (ĉirkaŭ 1455-1460).]]
Ĉirkaŭ 432-435, la franka reĝo Klodiono la Harplena transiris la arbaron Charbonnière kaj konkeris Tournai, Cambrai kaj Arras, submetante la tutan kamparan regionon ĝis la Somme. En 486, Klodvigo la 1-a, unu el la pranepoj de Klodiono, konkeris la nordan Gaŭlion ĝis la Luaron. Li poste unuigis ĉiujn frankajn regnojn kaj venkis la Alemanojn en 506, kiuj poste estis devigitaj serĉi protekton de la Ostrogotoj de Italio. En 507, Klodvigo venkis kaj mortigis la visigotan reĝon Alariko la 2-a kaj konkeris Akvitanion. En 498 aŭ 499, Klodvigo ankaŭ decidis baptiĝi, tiel fariĝante la unua katolika ĝermana reĝo.

## Biografio
### Frua Vivo kaj Unuaj Kampanjoj
Teodeberto, naskita ĉirkaŭ 496-505, estis la filo de princo Teodoriko kaj la plej aĝa nepo de reĝo Klodvigo la 1-a. En 511, post la morto de Klodvigo, liaj kvar pluvivantaj filoj, Teodoriko, Klodomiro, Ĉildeberto kaj Klotaro la 1-a, dividis lian regnon inter si, dum ilia fratino Klotilda edziniĝis al la filo de Alariko la 2-a, Amalariko, visigota reĝo de Hispanio.

Armeo haltigis invadantojn kaj forpelis ilin. Ĉe la horizonto, du ŝipoj estis deankriĝinta.

En 515, Danoj surteriĝis en Gaŭlio por ruinigi parton de la regno de Teodoriko kaj fari kaptitojn. Teodoriko tial sendis Teodeberton kontraŭ ili ĉe la kapo de potenca armeo. La princo trovis la Danojn en Frislando dum ili prepariĝis por reveni hejmen. Hygelako, la dana reĝo, estis mortigita dum la posta batalo. Liaj viroj estis venkitaj kaj lasis sian rabaĵon por la Frankoj. En 524, Klodomiro mortis ĉe la Batalo de Vézeronce dum li luktis kun Teodoriko kontraŭ la Burgundoj. Liaj tri fratoj poste dividis lian regnon inter si.

En 531, Teodoriko kaj lia frato Klotaro la 1-a transiris la Rejnon por submeti la Turingianojn. La Princo Teodeberto akompanis la du reĝojn en tiu ekspedicio. Kvankam ili estis preparinta la batalkampon siafavore, la Turingianoj estis venkitaj de la franka armeo. Persekutataj de siaj malamikoj ĝis la bordoj de la Unstrut, ili estis amase masakritaj. Ilia lando tiel restis sub la regado de Teodoriko. Iom poste en la sama jaro, reĝo Ĉildeberto ekis kampanjon kontraŭ la visigotoj. Lia fratino, la reĝino Klotilda, informis lin, ke ŝia edzo Amalariko (502-531) mistraktis ŝin ĉar ŝi volis resti katolika, dum li estis ariano. Alveninte en Hispanion, Ĉildeberto sukcesis regajni sian fratinon, dum Amalariko estis murdita de siaj propraj subuloj.

Komence de 533, la reĝo Teodoriko edziĝe promesis sian solan filon, Teodeberto, al Vizigarda, unu el la du filinoj de Vakono, reĝo de la Lombardoj en Panonio. Poste en la sama jaro, Teodoriko kaj Klotaro decidis konkeri Septimanion, la lastan regionon de Gaŭlio ankoraŭ sub visigota regado. Teodoriko metis Teodorikon ĉe la kapo de sia armeo, dum Klotaro faris la samon kun sia plej aĝa filo, Guntaro. Ĉi-lasta, male al Teodeberto, havis neniun militan sperton. Post konkero de Rodez, li ekpanikis kaj revenis al sia patro. Teodeberto daŭrigis sola kaj konkeris kvar aliajn malamikajn fortikaĵojn: Alès, Lodève, Dio kaj Cabrières. En ĉi-lasta urbo, Teodeberto falis sub la sorĉon de virino nomata Deoteria, kies edzo estis rifuĝinta en Béziers. La princo tiam suspendis sian kampanjon por pasigi iom da kvalita tempo kun ŝi.

Komence de 534, Ĉildeberto kaj Klotaro decidis unuigi siajn armeojn por ataki Burgonjon. Ili ankaŭ petis sian pli aĝan fraton Teodoriko por akompani ilin, sed li rifuzis. Li tamen proponis al ili la subtenon de Teodeberto, kiu ankoraŭ estis atendanta kun liaj trupoj en la suda Gaŭlio. En la nordo, Klotaro komencis sieĝante Autun, la unuan urbon, kiun ili renkontis. Eksciinte pri la invado, Godomaro, reĝo de la Burgundoj, urĝe mobilizis armeon sed estis devigita fuĝi. Siaflanke, Teodeberto sieĝis la urbon Arles. La loĝantoj tiam sendis al li ostaĝojn kaj promesis al li grandan monsumon interŝanĝe de lia foriro. Dume, Ĉildeberto kaj Klotaro dividis Burgonjon: la nordon restis al la reĝo Teodeberto, la centron por Ĉildeberto, kaj la sudon por Klotaro.

## Ascendo al la reĝeco kaj pri gaŭlaj ​​aferoj
Ĉirkaŭ la fino de la jaro 534, reĝo Teodeberto estis kolera kontraŭ sia parenco Sigivaldo, al kiu li konfidis la Duklandon de Aŭvernjo. Li tiam havis sian gorĝon tratranĉita. Teodoriko tiam sendas mesaĝiston al Teodeberto por ankaŭ elimini la filon de la duko, kiu estas kun li en Arles kaj ankaŭ nomiĝas Sigivaldo. Tamen, Teodeberto ne plenumas la ordonon de sia patro. Estus efektive sakrilegio levi la manon kontraŭ Sigivaldon, ĉar lia juna kuzo estis ankaŭ lia baptofilo.

Laŭ sia konsilo, la juna Sigivaldo rifuĝas en Arles kaj poste en Latio. Baldaŭ poste, mesaĝistoj alvenas por diri al Teodeberto, ke lia patro mortas. Li tiam rapidas al Treviro, timante, ke liaj onkloj senigos lin de lia heredaĵo. Li deturnas sin al Aŭvernjo por lasi sian junan kunulinon, Deoteria, kaj ŝian filinon, antaŭ ol alveni al Treviro baldaŭ post la morto de sia patro.

Unue, la princo aĉetas la subtenon de la nobeloj de sia regno per donacoj. Poste li proklamas sin reĝo fare de la popolo de Treviro. Kelkajn tagojn poste, Teodeberto alvokis Deoterian de Aŭvernjo kaj edziĝis kun ŝi, kvankam li estis oficiale fianĉigita al la lombarda princino Vizigarda kaj Deoteria jam havis edzon.

Teodeberto ankaŭ kunvokis sian junan kuzon Sigivaldo. Kiel la aliaj frankaj reĝoj, tiel Teodeberto ne havis oficialan ĉefurbon, sed prefere diversajn palacojn, kiujn li regule vizitis. Li loĝis ĉefe en Treviro, en la antaŭa palaco de la romia provinca guberniestro, sed foje ankaŭ en Kolonjo kaj Reims.

Baldaŭ poste, reĝo Ĉildeberto invitis sian nevon al Parizo. Male al Klotaro, Ĉildeberto ne havis filon. Li tial elektis proklami Teodeberton kiel sian heredanton kaj superŝutis lin per donacoj. En 537, la ostrogota reĝo Vitigo, tiam en milito kontraŭ imperiestro Justiniano, liberigis la Alemanojn de sia regado kaj koncentris ĉiujn siajn trupojn kontraŭ la malamiko. Teodeberto tial profitis tion por penetri la teritorion de la Alemanoj kaj submeti ĝin. Li metis Buccelin, unu el ili, ĉe la estrado de la Alemanoj, por regi ilin lianome. Li ankaŭ subimetis la najbaran popolon de la Alemanoj, la Bavarojn.

Ĉirkaŭ 539, Teodeberto kaj Salomono, du ambasadoroj de la orient-romia imperiestro Justiniano, alvenis al la palaco de Teodeberto por demandi lin, pri la teritorioj kiujn li regas. La reĝo respondis, ke liaj regnoj etendiĝas de Panonio ĝis la Atlantika Oceano, kaj kompreneble  li ne parolis pri la teritorioj, sed ankaŭ pri la popoloj. Li parolis pri la Turingianoj, la nordaj Sueboj, la Visigotoj de Francio,, la Saksoj kaj la Jutoj. En 540, premata de siaj konsilistoj, Teodeberto repudiis la reĝinon Deoterian por edziĝi al la lombarda princino Vizigarda, al kiu li estis fianĉigita sep jarojn antaŭe. Bedaŭrinde, iom da tempo post la geedziĝo, Vizigarda mortis en Kolonjo kaj estis entombigita tie. Teodeberto tiam edziĝis kun nova edzino.

Ĉirkaŭ 541, Teodeberto kaj lia onklo Ĉildeberto konsentis marŝi kune kontraŭ Klotaro. Ili tial unuigis siajn armeojn kaj eniris malamikan teritorion. Kredante, ke Klotaro perdiĝis, ili rifuĝis en arbaron. Teodeberto kaj Ĉildeberto tiam antaŭenigis siajn armeojn tra ĉi tiu arbaro ĝis furioza hajladoŝtormo eksplodis. La milita ekipaĵo estis detruita, ĉiuj ĉevaloj de la armeo forkuris, kaj la plej multaj soldatoj estis vunditaj. Tute malorganizitaj, la du reĝoj malantaŭeniĝis kaj fine subskribis daŭran pacon kun Klotaro.

## Gotika Milito en Italio
En 534, la juna reĝo Atalariko de la Ostrogotoj de Italio malsaniĝis kaj mortis. Por konservi la povon, lia patrino, Amalasunta, edziniĝis al sia kuzo Teodato (480-536), kiu tiam regadis Toskanion. Teodato, kiu ĵus estis riproĉinta de la reĝino, konsentis pri ĉi tiu geedziĝo ĉefe por venĝi sin kontraŭ ŝi.

Post kiam li fariĝis reĝo, Teodato kunigis la malkontentojn kaj instigis ilin kapti la reĝinon, ekzilinte ŝin al insula fortikaĵo ĉe la Lago Bolsena en Toskanio. Baldaŭ poste, Teodato instigis ilin strangoli Amalasuntan. Ĉildeberto, Klotaro kaj Teodeberto, pripatrinaj kuzoj de la reĝino, tiam sendis ambasadoraron por postuli kompenson pro la murdo, tiel kiel permesita de la ĝermana kutimo. La orientromia imperiestro, Justiniano, ankaŭ uzis la murdon de Amalasunta por deklari militon kontraŭ la ostrogotoj.

## Insulo meze de lago
Teodato preferis kontentigi la postulojn de la Frankoj kaj sendis al ili kvindek mil orajn pecojn. Baldaŭ post kiam la oro alvenis al la domo de Teodeberto, Ĉildeberto sendis mesaĝon al sia nevo petante lin dividi la sumon inter ili. Kolerigita pro ĉi tiu ago, Klotaro venĝis sin konfiskante la tutan trezoron de ilia forpasinta frato Klodomiro.

Meze de 535, Justiniano kunigis armeon komandatan de Generalo Belizaro por detronigi Teodaton kaj repreni Italion. Samtempe, li sendis ambasadoraron ŝarĝitan per mondonacoj al Teodeberto kaj petis lin, en la nomo de ilia komuna katolika kredo, helpi lin batali kontraŭ la arianaj ostrogotoj.

Rekompence, la reĝo promesis sian aliancon en la estonta konflikto. Baldaŭ poste, Belizaro surteriĝis en Sicilio kaj facile konkeris ĝin. Teodato tiam sendis ambasadoraron al Teodeberto. Teodato ofertis al li kaj liaj onkloj Provencon kaj du mil funtojn da oro se Teodeberto aliĝus al li en la batalo kontraŭ la romia generalo.

Fine de 536, Belizaro konkeris Napolon kaj sudan Italion. Naŭzitaj de la manko de respondo de Teodato, la ĉefaj ostrogotaj gvidantoj kunvenis proksime de Romo kaj elektis novan reĝon en la persono de Generalo Vitigo. Aŭdinte tion, Teodato fuĝis sed estis kaptita proksime de Raveno fare de soldatoj, kiuj koltranĉigis lin.

Reĝo Vitiĝo tiam proponis al la gotaj estroj, ke ili konkludu kun la Frankoj la intertraktaton, kiun Teodato proponis al ili la antaŭan jaron: la cedon de Provenco kaj la pagon de funtoj da oro kontraŭ ilia subteno. Ĉildeberto, Teodeberto kaj Klotaro akceptis, sed ĉar ili ne volis oficiale rompi sian aliancon kun la imperiestro, ili sendis nur kontingenton da burgundoj por helpi la Ostrogotojn.

Teodeberto ricevis la centran parton de Provenco, Klotaro la nordan parton, kaj Ĉildeberto la sudan parton. En 537, dum milito furiozis en Italio, Teodeberto venis persone por ekposedi ĉi tiun novan teritorion irante al Arleso, kie li organizis ĉarajn konkursojn en la amfiteatro de la urbo kaj farigis oran moneron en sia nomo.

La frankaj reĝoj tiam sendis ambasadoraron estritan de Mummol al imperiestro Justiniano por konfirmi ĉi tiun cedon. La imperiestro konsentis, sed petis tri mil virojn kontraŭe por helpi Belizaro. Teodeberto akceptis, sed trovis pretekston por neniam sendi ilin.

Komence de 539, Teodeberto komprenis, ke la milito en Italio elĉerpis ambaŭ flankojn. Li tial decidis profiti de tio por prirabi Italion kaj provi kapti parton de ĝia teritorio. Li kunigis armeon de 100 mil viroj, kiu transiris la Alpojn kaj poste la Pada Valo ĉe Pavio, kaj komencis siajn barbaraĵojn proksime de la urbo. Teodeberto tiam venkis la trupojn de la ostrogota estro Orajo, sekvitajn de tiuj de la romia komandanto Giovani Il Glottone ("Johano la Glutulo").

Teodeberto tiam prirabis la tendarojn de ambaŭ armeoj, poste la urbon Ĝenovon, kaj fine la kamparojn de Ligurio kaj Emilja. Sed la Frankoj rapide trovis sin sen manĝaĵo kaj suferantaj pri disenterio. Multaj el ili mortis post kelkaj tagoj. Generalo Belizaro tiam sendis leteron al Teodeberto memorigante lin, ke li faris aliancon kun la imperiestro kaj ke li tial ne devus porti armilojn kontraŭ la Romanoj.

Post legado de ĉi tiu letero kaj vidado de la stato de sia armeo, Teodeberto decidis reveni hejmen. Antaŭ la fino de 539, la Itala Milito ŝajnis esti finiĝinta. Vitigo nun kontrolis nur parton de la nordaj urboj kaj mem estis sieĝita en Raveno fare de Belizaro. Teodeberto tial sendis ambasadoraron por oferti sian helpon. Por kontraŭstari tion, Belizaro ankaŭ sendis ambasadorojn.

Konsiderante la lastatempajn kurelaĵojn plenumitajn de la Frankoj en Italio, Vitigo preferis negoci kun Belizaro kaj forsendis la ambasadorojn de Teodeberto. Teodeberto finfine kapitulacis al la Romanoj komence de 540 kaj estis kondukita al Konstantinopolo fare de Belizaro.

La Ostrogotoj tamen ne senarmiĝis, kaj la milito daŭris. Totila  (509-551), ilia nova reĝo, komencis la rekonkeradon de Italio en 541. Komence de 548, Teodeberto denove profitis la elĉerpiĝon de ambaŭ flankoj por sendi potencan armeon tien.

Ĉi-lasta konkeris multajn urbojn en la nordo de la lando malgraŭ la morto en batalo de la ekspedicia estro, duko Lanthacaire. Totila, tro okupata batalante kontraŭ la romanoj, ne provis rekonkeri la urbojn. Anstataŭe, li sendis ambasadorojn al Teodeberto por konkludi neagresan pakton inter la du nacioj.

La ostrogota reĝo eĉ sendis ambasadorojn al Teodeberto por peti la manon de sia filino. Tamen, Teodeberto rifuzis, kredante ke Totila estis malinda reĝo. Li aparte kulpigis lin pro la kaŭzo de la ruino de la urbo Romo.

Teodeberto mortis fine de 548, tridek sep jarojn post la morto de Klodvigo, kiel indikas Gregorio de Tours. Li estis mortigita de bizono dum ĉasekskurso, laŭ la kronikisto Agathias.

La kronikistoj Gregorio de Tours kaj Prokopio de Cezareo, iliaflanke, mencias longan malsanon. Li lasas sian regnon al sia sola filo, la juna Teodebaldo la 1-a sub la regenteco de sia onklino Thichilde, filino de reĝo Teodeberto.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 496
Kategorio:Mortintoj en 548
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Francio
Kategorio:Mortintoj en Francio
Kategorio:Francaj regantoj
Kategorio:Francaj reĝoj
Kategorio:Francaj militistoj