open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Otto F. Walter

**Otto F. WALTER**, plennome: Otto Friedrich Walter [oto fridriĥ valte] ( en Rickenbach SO –  en Soloturno) estis svisa verkisto.

La filo de eldonisto unue fariĝis librovendisto. Ekde 1956 li laboris en la eldonejo de sia patro kaj en la jaro 1967 li fariĝis estro de la eldonejo Luchterhand en Neuwied, Germanio. En 1973 li revenis al Svislando, vivtenis sin denove kiel eldonisto kaj - ekde 1982 - kiel libera verkisto.

La verkaro de Otto F. Walter, konsistanta el romanoj, rakontoj kaj dramoj, kritike prilumas la nuntempan socion.

## Listo de verkoj 
* *Der Stumme* (romano, 1959)
* *Herr Tourel* (romano, 1962)
* *Elio oder Eine fröhliche Gesellschaft* (dramo, 1965)
* *Die ersten Unruhen* (romano, 1972)
* *Die Verwilderung* (romano, 1977)
* *Das Staunen der Schlafwandler am Ende der Nacht* (romano, 1983)
* *Zeit des Fasans* (romano, 1988)
* *Die verlorene Geschichte* (rakonto, 1993)

Kategorio:Svisaj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Argovianoj
Kategorio:Librovendistoj
Brahmismo

**Brahmismo** estas religio, kiu disvolviĝis el la historia Veda religio en Prahindio . La termino estas malsama al „brahmanismo“, kiu estas uzita por paroli pri la rita sistemo de la brahmanaj pastroj en hindua socio .

La termino *brahmismo* devenas de la centra metafizika kaj plurdiisma koncepto Brahmo, kiu evoluis dum la Veda erao.

La termino estas kelkfoje uzita por distingi la Vedan sistemon, kiu evoluis en plurajn hinduajn tradiciojn, de budhismo kaj ĝajnismo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Vajŝjo

Kategorio:Hinduismo
Kategorio:Ismoj
Ŝramanismo

**Ŝramanismo** estis religia kaj filozofia movado en Hindio antaŭ ĉirkaŭ 2500 jaroj. Ĝi konsistis el multegaj malsamaj frakcioj kun fakte tre malmulte komune krom sia oponado al la brahmanismo kaj sia malakcepto de la kastsistemo kaj de la Vedoj. Du el tiuj frakcioj ankoraŭ ekzistas: la ĝajnismo kaj la budhismo.

## Vidu ankaŭ 
* Ŝramano
* Brahmanismo
* Kvin bikŝuoj

Kategorio:Ismoj
Romandio

eta|225ra|dekstra|Panoramo de la franc-germana urbo Friburgo
**Romandio** aŭ **Romandujo** ( aŭ , , ) estas nomo per kiu estas konata la regionoj de Svislando kie plimulte estas parolata la franca lingvo. Ĝi troviĝas en la okcidenta parto de Svislando proksime al la landlimoj de Francio. Krom la franca tie ankaŭ estas parolataj kelkaj frankoprovencaj dialektoj. Ĝi entenas la tutajn kantonojn Ĝenevo, Vaŭdo, Ĵuraso kaj Neŭŝatelo, kaj partojn de Valezo, Friburgo kaj Berno. Ĉirkaŭ 1,5 milionoj da homoj (20% la svisoj) loĝas en Romandio.

La svisfranca lingvo kaj la franca de Francio estas la sama lingvo sed kun kelkaj diferencoj. Ekzemple, kiel en aliaj franclingvaj regionoj, la svisaj franclingvanoj (kaj ankaŭ en Belgio) estas uzata *septante* (sepdek) anstataŭ *soixante-dix* kaj *nonante* anstataŭ *quatre-vingt-dix* ("kvar-dudek-dek"). En kelkaj partoj de Romandio, la parolantoj uzas *octante* aŭ *huitante* (okdek) anstataŭ *quatre-vingt* ("kvar-dudek") en Francio.

La frankoprovenca regis la plejparton de la kamparaj regionoj ĝis komence de la 20-a jarcento. La svisgermana lingvo retroiris kelkajn kilometrojn orienten antaŭ la franca en la 19-a jarcento, tio videblas en la kantono Valais/Wallis Valezo, sed ankoraŭ restas kelkaj etaj izolitaj enkalvoj ĉefe en la kantono Jura Ĵuraso.

La termino "Romandio" formale ne ekzistas en la politika sistemo, sed ĝi estas uzata en Alemanio por la distingado kaj arigado de la franclingva regiono de Svislando. La televidkanalo Télévision Suisse Romande uzas la francan kiel nuran lingvon kaj ĝi ne nomiĝas Télévision Romandie.

## Vidu ankaŭ 
* Ĝermana Svislando
* Itallingva Svislando
* Romanĉa Svislando

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Lingvoj de Svislando
Kategorio:Regionoj de Svislando
GNUstep

**GNUstep** estas liberprogramara implemento de la OpenStep-aj Objective-C regularo iniciata de de la firmaoj NeXT (nuntempe Apple) kaj Sun Microsystems. Ĝi enhavas ankaŭ multajn aldonojn de Cocoa (Mac OS X).

Esence, ĝi estas grafika kodaro kaj programkonstruaj iloj por Uniksecaj operaciumoj, sed funkcias ankaŭ sub Mac OS X kaj Windows. GNUstep estas parto de la projekto GNU.

Kiel Apple, GNUstep ankaŭ havas Java-interfacon al OpenStep, kaj pontoj (*bindings*) al Ruby  kaj Scheme . La GNUstep-prilaborantoj planas sekvi estontajn ŝanĝojn al Cocoa, la OpenStep-implemento de Apple, por ke GNUstep restu kunfunkciema.

La plej freŝa eldono de GNUstep konsistas el la pakaĵoj gnustep-back 1.14.0 (negrafika parto, ankaŭ nomata "Foundation"), gnustep-gui kaj -back 0.12.0 (grafika parto/"AppKit"), eldonitaj la  kaj gnustep-make 2.0.1 (konstruilo), eldonita la .

## Historio 
GNUstep ekestis kiam Paul KUNZ kaj aliaj homoj ĉe SLAC volis transporti HippoDraw de NeXTSTEP al alia operaciumo. Anstataŭ reverki Hippodraw dekomence reuzante nur la aspekton de la programo, ili decidis reverki la NeXTSTEP objekteman nivelon je kiu dependis la programo. Ĉi tio estis la unua versio de *libobjcx*. Ĝi ebligis transporti HippoDraw al Uniksaj sistemoj uzante la X-fenestrosistemon sen ŝanĝi eĉ unu linion de la fontkodo. Post la OpenStep regularo estis publike eldonita en 1994, ili decidis verki novan *objcx* kiu kongruos kun la novaj API-oj. La implemento ekhavis la nomon "GNUstep".

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Darwin

## Eksteraj ligiloj 
* La ĉefretpaĝaro de GNUstep (*angle*)
* GNUstep Viki  (*angle*)
* Malofica novaĝoj (*angle*)
* GNUstep aplikaĵoj kaj programadaj lerniloj (*angle*)
* Étoilé grafika uzanto-medio , kaj sia blogo  (*angle*)
* Gorm, gnustepa ilo je krei grafikajn interfacojn (*angle*)
* GWorkspace  Labortablo kaj dosiermanaĝilo (*angle*)
* GNUMail Retpoŝtprogramaro (*angle*)

### Kompendioj 
* Manlibro de GNUstep Base  (negrafika parto de GNUstep) (*angle*)
* Manlibro de GNUstep GUI  (grafika parto de GNUstep) (*angle*)

Kategorio:Libera programaro
Arkaismo

**Arkaismo** aŭ **arĥaismo** estas vorto aŭ lingva uzo laŭ modeloj jam ne aktualaj. Oni uzas arĥaismojn intence por krei antikvecan etoson. Lingvaj purismanoj preferas esprimi novajn konceptojn per arĥaismoj adaptitaj anstataŭ neologismoj aŭ fremdaj vortoj.

Ankaŭ dialektoj ofte uzas formojn, kiuj ŝajnas eksmodaj al alidialektanoj, ĉar pro lingva evoluo la koncernaj formoj estis forlasitaj en iu regiono sed ne en alia.

Arĥaismoj ankaŭ aperas en tekstoj, kiujn oni emas konservi, kiel leĝoj, loknomoj kaj ritoj. La poezio ankaŭ ampleksigas ĝiajn rimedojn per arĥaismoj.

## Vidu ankaŭ 
* Arĥaismoj en Esperanto

## Eksteraj ligiloj 
* http://dexonline.ro/search.php?cuv=arhaism&source= 
* http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/archaism  
* http://www.bedrohte-woerter.de 

Kategorio:Lingvoscienco
Ulrich Lins

**Ulrich LINS**  (naskiĝis en 1943 en Bonn, Germanio) estas historiisto.

Li studis historion, politikan sciencon kaj japanologion en la universitatoj de Kolonjo kaj Bonn. En 1971 kaj 1972 li estis gastesploranto en la Universitato de Tokio. Li doktoriĝis per tezo pri la historio de Oomoto. Profesie, li en la institucio Germana Akademia Interŝanĝa Servo okupiĝis pri la interŝanĝo de universitatanoj inter Germanio kaj aliaj landoj, ĝis li pensiiĝis en 2008. Interalie, li en aprilo 1978 starigis ties oficejon en Tokio.

Li lernis Esperanton en 1958 kaj havis interalie la jenajn funkciojn en la movado :

* 1964-1969: Estrarano de TEJO
* 1967-1969: reprezentanto de TEJO ĉe la estraro de UEA
* 1970-1974: kunredaktoro de *Kontakto* (kun Simo Milojević)
* 1989-1995: vicprezidanto de UEA

En 2018 oni donacis al li festlibron okaze de lia 75-a naskiĝtago.

## Verkoj 
* Aŭtoro de:
** *Die Ȏmoto-Bewegung und der radikale Nationalismus in Japan* (germane: "la Oomoto-movado kaj la radikala naciismo en Japanio"), Munkeno: R. Oldenbourg, 1976; japana traduko: Kioto 2007.
** *La danĝera lingvo* (eldonoj: 1973, 1988, 1990, 2016), aperinta ankaŭ en la lingvoj angla, franca, germana, itala, japana, korea, litova kaj rusa.
* *Utila Estas Aliĝo : Tra la unua jarcento de UEA*, Roterdamo: UEA, 2008

* Kunredaktoro de:
** *Esperanto en perspektivo* (kun Ivo Lapenna kaj Tazio Carlevaro, 1974)
** Germanlingva libro pri german-japanaj rilatoj (1977)
** Dekdu-voluma japanlingva verko pri Germanio (1981-1986)
** Duvoluma verko japanlingva pri la unuigita Germanio (1992, 1999)
** Festlibro por Humphrey Tonkin (kun Detlev Blanke, 2007)
** *Language as Hope* (2020)

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj de kaj pri Ulrich Lins en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* EsKu - Epizodo 43 - Danĝera lingvo, jutuba filmeto de la kanalo EsKu - Esperanto-Kulturo - referencanta la verko de Ulrich Lins, aperinta la 2023-10-27

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Historiistoj pri Esperanto
Kategorio:Estraranoj de TEJO
Kategorio:Estraranoj de UEA
Kategorio:Libroj de Ulrich Lins
Lombardio

**Lombardio** aŭ **Lombardujo** (itale *Lombardia* , lombarde *Lombardia*  aŭ ) estas regiono en norda Italio. 

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Milano; aliaj gravaj urboj estas Breŝo, Monza, Pavio, Bergamo, Como, Kremono kaj Varese.

La regiono troviĝas inter Svislando (kantonoj Tiĉino kaj Grizono) norde, Trentino-Supra Adiĝo/Sudtirolo kaj Venetio oriente, Emilio-Romanjo sude, kaj Piemonto okcidente.

La nomo de la regiono devenas de la nomo de la ĝermana popolo de la longobardoj, kies ĉefurbo estis Pavio kaj kies antikva teritorio, la regno de longobardoj, kompreneble nomatas Longobardio.

## Geografio 
maldekstre|eta|Surfaco de Lombardio per altimetraj zonoj
La Antaŭalpoj etendiĝas de la Lago Maggiore al la Lago di Garda. La ĉefaj alptransirejoj de Lombardio estas Splügen (Lombardio-Grizono, Svislando), Stelvio (Lombardio-Supra Adiĝo/Sudtirolo), pasejo Tonale (Lombardio-Trentino).

La suda limo de la regiono estas Pado, la plej longa rivero en la itala duoninsulo. Aliaj grandaj riveroj estas Tiĉino, Adda, Oglio. En la nordo troviĝas la lombardujaj lagoj: Lago Maggiore, Lago de Lugano, Lago de Como, Lago Iseo, Garda-Lago. Pri tiuj oni povas konsideri, ke Lombardio, spite esti interna regiono (nemara), ĝuas 600&nbsp;km da akvobordo, kvazaŭ marbordo.

### Ĉefaj urboj 
## Ekonomio 
Lombardio, unu el la plej riĉaj landoj en Eŭropo, estas plena je industrioj: ŝtalfabrikoj (Falck), rafinejoj, aŭtofabrikoj (Autobianchi, Maserati, Alfa Romeo, Innocenti), eldonejoj (Rizzoli, Mondadori), fabrikoj de meblaro, ŝuoj, nutraĵoj, ktp.

## Provincoj 
center|400px

La dekdu provincoj de Lombardio estas Varese , Como , Lecco , Sondrio , Milano [miLAno], Bergamo , Pavio aŭ Pavia , Lodi , Kremono aŭ Cremona , Breŝo aŭ Brescia , Mantova  kaj Monza . La provinco Monza kaj Brianza ekfunkciis en 2009.

## Aldonaj bildoj 

Dosiero:Bellagio and Lake Como.jpg|Bellagio kaj la Lago de Como.
Dosiero:Milà - 20210821 123138.jpg|Piazza Duomo, en Milano.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Brianco

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la administra regiono Lombardio ()
NEJ (apartigilo)

**NEJ** havas plurajn signifojn:

***nej** estas kodo de la lingvo *Neko* laŭ normo ISO 639-3.
***Nederlanda Esperanto-Junularo (NEJ)** estas Esperanto-asocio.
***Neja** estas urbo en Rusio.
Nederlanda Esperanto-Junularo

La **Nederlanda Esperanto-Junularo** (**NEJ**; ) estas la landa sekcio de la Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) por Nederlando kaj havas sian sidejon en Amsterdamo.

Laŭ la statuto ĝi celas disvastigi Esperanton, speciale inter junuloj en Nederlando, kaj konsciigi junulojn en Nederlando pri la lingvaj problemoj en la mondo.

La asocio estis fondita la 9-an de januaro 1965 en Amsterdamo. La antaŭan jaron okazis IJK 1964 en Amsterdamo. Ekde tiam, NEJ ĉiujare organizas kunvenojn.

Ekde 1975 *Jen* (*Jongeren Esperanto Nieuws*, aŭ Junularaj Esperanto-Novaĵoj) estis la asocia revuo. Ĝi estis eldonita kune kun la Flandra Esperantista Junulara Asocio (FLEJA) ĝis 2006.

## Agadoj 
Ĝis la jaro 2006 NEJ ĉiujare organizis renkontiĝon antaŭ la somero, la Printempan Renkontiĝon. Ekde 2012 organiziĝas renkontiĝo post la somero, la KlaĉKunveno PostSomera. Cetere regule okazas ludsemajnfinoj.

## Estraro 
La estraro elektita je la 29-a de novembro 2025 dum la 11-a Klaĉ-Kunveno Post-Somera en Gemert, Nederlando, por la oficperiodo 2025-2026:

* 
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Nacia junulara konsilio de Nederlando

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (en la nederlanda)
* 


Kategorio:Nederlandaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO
Kategorio:Junularaj organizaĵoj en Nederlando
Wismar

**Wismar** [visma] estas havenurbo apud la Balta maro, situanta en okcidenta parto de la germana federacia lando Meklenburgio-Antaŭpomerio. Ĝis la 4-a de septembro 2011 la urbo estis administre sendependa eksterdistrikta urbo, de tiam ĝi estas la administra centro de novkreita distrikto Nordokcidenta Meklenburgo. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Dum la mezepoko, la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso.
## Gefiloj
*Daniel Georg Morhof, literaturhistoriisto kaj poeto
**Faktoj:**
:**Situo:** 53°54' NO, 11°28' OR
:**Horzono:** GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

eta|maldekstra|400ra|historia vendoplaco

Dosiero:Wismar St. Marien 2008-06-10.jpg|restinta turo de la *Maria preĝejo*
Dosiero:Wismar nikolaikirche.jpg|preĝejo *Sankta Nikolao*
Dosiero:Curch sankt georgen wismar north.jpg|preĝejo *Sankta Georgo* dum la rekonstruo
Dosiero:Wismar StLaurentius.jpg|preĝejo *Sankta Laŭrenco*
Dosiero:Neue Kirche Wismar 2010 03 31 mv 082.JPG|*Nova preĝejo*: Evangelia provizora preĝejo el 1951

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio
Kategorio:Distrikto Nordokcidenta Meklenburgo
Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio
Kategorio:Hansourboj
Breda

**Breda** (esperantigite: **Bredao**) estas urbo kaj municipo en Nederlando sud-okcidente en la provinco Nord-Brabanto. Fine de  en la municipo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

La Eŭropa ŝoseo 19 vojas proksime.

Je la 5-a de junio de 1625, Breda kapitulacis antaŭ trupoj de hispana imperio de Filipo la 4-a. Tio inspiris faman pentraĵojn "La kapitulaco de Breda" (1634) de Diego Velázquez (vidu suben) kaj romanon (2001) de Arturo Pérez-Reverte.

## Dua Mondmilito 
29.10.1944: Unua Divizio de pola generalo Stanisław Maczek per rapida atako liberigis kaj savis la urbon sen damaĝo al la loĝantoj kaj arkitekturo. Germanoj ne sukcesis detrui ĝin. En pezaj bataloj 151 polaj soldatoj mortfalis kaj kelkcent vundiĝis, pli ol 570 soldatoj de Wehrmacht iris al mallibero — la poloj estis entiziasme salutitaj kaj ricevis honoran civitanecon.

## Vilaĝoj 
* Ulvenhout

## Gravuloj 
* Johannes Corputius

## Bildaro 

Dosiero:LocatieBreda.png|
Dosiero:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|
Dosiero:Coat_of_arms_of_Breda.png|
Dosiero:Appartementencomplex De Poort van Breda 2024-08-05-1.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (nederlande kaj angle)

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Brabanto
Kategorio:Municipoj de Nord-Brabanto
1717

**1717** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1717 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 24-a de junio: en Londono estis fondita Granda Loĝio de Londono — unua framasona asocio
* 8-a de septembro: solena kronado de la bildo de Virgulino de Ĉenstoĥovo en Częstochowa

## Naskiĝoj 
*28-a de januaro: Mustafa la 3-a, sultano de la Turka Imperio (m. 1774)
*19-a de februaro: David Garrick, angla aktoro kaj dramisto (m. 1779)
*13-a de majo: Maria Teresia, imperiestrino de la Sankta Romia Imperio (m. 1780)
*24-a de septembro: Horace Walpole, brita politikisto kaj verkisto (m. 1797)
*9-a de decembro: Johann Joachim Winckelmann, germana arkeologo kaj verkisto (m. 1768)
*27-a de decembro: Papo Pio la 6-a (m. 1799)

## Mortoj 
*13-a de januaro: Maria Sibylla Merian, germana pentristino (n. 1647)
*9-a de junio: Jeanne Marie Bouvier de la Motte Guyon, franca mistikulino (n. 1648)
Wilhelm Raabe

**Wilhelm Raabe** [vilhelm rabe] (*  en Eschershausen, †  en Brunsvigo) estis germana verkisto.

En Magdeburgo li lernis la profesion de librovendisto. En la jaro 1854 li transloĝiĝis al Berlino, kie li vizitis prelegojn pri historio kaj filozofio, kaj ekde 1855 li vivtenis sin kiel libera verkisto: ĝis 1862 en Wolfenbüttel, ĝis 1870 en Stutgarto kaj poste en Brunsvigo.

La verkaro de Wilhelm Raabe konsistas el realismaj, socikritikaj romanoj, rakontoj kaj noveloj.

## Listo de verkoj 
* *Die Chronik der Sperlingsgasse* (romano, 1857)
* *Die schwarze Galeere* (novelo, 1861)
* *Der Hungerpastor* (romano, 1864)
* *Abu Telfan* (romano, 1868)
* *Der Schüdderump* (romano, 1870)
* *Das Odfeld* (rakonto, 1888)
* *Stopfkuchen* (romano, 1891)

* *Die Akten des Vogelsangs* (romano, 1896)
* *Altershausen* (romanfragmento, eld. 1911)

## En Esperanto aperis 
*La Nigra Galero* / Esperantigita de Fritz Wicke. Unua eldono de 84 paĝoj aperis en 1912 ĉe la Centra Eldonejo en Magdeburgo, dua 64-paĝa eldono sekvis en 1922 ĉe Ferdinand Hirt & Sohn en Lepsiko, kiel kvara volumo de la serio "Internacia Mondliteraturo". Reta eldono de bitlibro, lingve reviziita, publikiĝis en oktobro 2002 ĉe Eldonejo Inko en Stokholmo, kaj intertempe ankaŭ legeblas en vikifontaro.

Kategorio:Germanaj verkistoj
1766

**1766** estis normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1766 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Francio estis redonita Lorenon post la morto de Stanisław Leszczyński, reĝo de Pollando.
* En Francio okazis la aferon pri la Bar kavaliro (Chevalier de la Barre).
* Quixeramobim fondita.
* Kristiano la 7-a iĝis reĝo de Danio kaj Norvegio;

## Naskiĝoj 
* 10-a de februaro: Benjamin Smith Barton, usona botanikisto, naturalisto kaj kuracisto. (m. 1815)
* 14-a de februaro: Thomas Malthus, brita economikisto (m. 1834)
* 22-a de aprilo: Anne Louise Germaine de Staël, verkistino (m. 1817).
* 6-a de septembro: John Dalton, brita kemiisto kaj fizikisto (m. 1844)

## Mortoj 
* 23-a de februaro: Stanisław Leszczyński, reĝo de Pollando (n. 1677)
* 27-a de majo: Ivan Polzunov, rusia inventisto de la unua vapormaŝino (n. 1728)
* 14-a de julio: František Maxmilián Kaňka, ĉeĥa arkitekto (n. 1674)
Suda Konuso

**Suda Konuso** (, [kono sur]; , laŭvorte "Konuso Suda") estas geografia kaj politika koncepto konsistanta el Argentino, Ĉilio, Urugvajo kaj Sudo de Brazilo. Ili estas la sudo de Sudameriko.

La komunaj trajtoj al tiuj landoj estas:
* Oficialeco de hispana lingvo pro antaŭa aparteno al hispana imperio (escepte al pure geografia inkluzivo de sudo de Brazilo, kie oni parolas la portugalan).
* La loĝantaro konsistas el malmulto da indianoj kaj grandega plimulto el idoj de enmigrintoj dum 19-a jarcento kaj 20-a jarcentoj, ĉefe blankaj eŭropanidoj. Apenaŭ estas nigruloj, ĉar la klimato ne favoris plantejojn, kiuj bezonus sklavojn.
* Dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, generalaj diktaturoj regis ilin post puĉoj. Ili estis kunordiĝataj laŭ *Plan Cóndor*.
* Dum la 1990-aj jaroj, ili evoluis al demokratio kaj adaptis iliajn ekonomiojn laŭ la liberalismaj instrukcioj de Internacia Mona Fonduso.
* De 1998 la ruinigaj kaj mizirigaj efikoj de tiuj ĉi kaŭzis, ĉefe en Argentino, sociaj movadoj oponaj. En 2004 la nova prezidento de Argentino Néstor Kirchner signis kun la prezidento de Brazilo Luiz Inácio Lula da Silva tekston nomata "samopiniaro de de Buenos-Aires" (alude kaj opone al la tielnomita "samopiniaro de Vaŝingtono".

La landoj kune kun Brazilo evoluas al ekonomia komuniĝo *Mercosur*.

## Vidu ankaŭ 
* Merkosudo
1327

En la jaro **1327** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 25-a de januaro : Eduardo la 3-a iĝas angla reĝo.
* Bystřice (Frýdek-Místek) iĝis feŭdo de ĉeĥa krono.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Cătina (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
* Saulcy kiel *Sacis* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).
* Turnişor (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 16-a de aŭgusto: Roĥo, katolika sanktulo (naskiĝis ĉirkaŭ 1295)
* Septembron aŭ oktobron: : Eduardo la 2-a (Anglio) (n. 1284)
1377

En la jaro **1377** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 21-a de junio : Rikardo la 2-a iĝis angla reĝo.
* Papa sidejo reiĝis Romo anstataŭ Avignon.
* Divido de regiono Opava al opavaj princoj.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Guttannen kiel *Guotentannon* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
* Măieruș (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
* Melč (hodiaŭ vilaĝo en Ĉeĥio).
* Město Albrechtice (hodiaŭ urbo en Ĉeĥio).
* Șăulia (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
* Svatoňovice (hodiaŭ vilaĝo en Ĉeĥio).

## Naskiĝoj 
* Oswald von Wolkenstein, mezepoka komponisto kaj kantisto (proksima dato) (m. 1445)
* Komatsu, Imperiestro de Japanio

## Mortoj 
* 21-a de junio : Eduardo la 3-a
1226

En la jaro **1226** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Ludoviko la 9-a (Francio) (Sankta Ludoviko) surtroniĝis.
*Kujo Yoritsune iĝis ŝoguno.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Arboldswil kiel *Arboldswilre* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando.)
*Boningen kiel *in villa Bonningen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
*Gunzgen kiel *Gunzichon* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
*Gysenstein kiel *Gisenstein* (hodiaŭ vilaĝo en la komunumo Konolfingen en Kantono Berno en Svislando).
*Hänigsen kiel *Henighusen* (hodiaŭ vilaĝo en la komunumo Uetze en Germanio).
*Hersberg kiel *Herisperch* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
*Holderbank kiel *in villa Halderwane* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
*Itingen kiel Utingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
*Kilchberg BL kiel *Chilhperc* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
*Lampenberg kiel *Lampenberc* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
*Läufelfingen kiel *Leinvolvingen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
*Rodersdorf kiel *Ratolsdorf* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
*Scheunen kiel *Schunon* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Sissach kiel *Sissaho* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
*Stüsslingen kiel *Stuzelingen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
*Wisen en dokumento de la Monaĥejo Schöntal (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
*Ziefen kiel *Civenne* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*3-a de oktobro: Francisko el Asizo, katolika sanktulo (n. 1181)
*8-a de novembro: Ludoviko la 8-a, reĝo de Francio (n. 1187)
Kastelo Windsor

'*Kastelo *Windsor'''* [ŭinz-r] estas unu el kelkaj oficialaj loĝejoj, kiuj apartenas al la brita monarkio.

Ĝi estas la plej granda enloĝata kastelo en la mondo. Tamen la plej multo da monarkoj preferis loĝi en la Palaco Buckingham [bákiηhæm], dum ili uzis Windsor kiel duan loĝejon. Kelkaj, inkluzive de la reĝo Georgo la 4-a de Britio uzis ĝin kiel ĉefan loĝejon.

Vilhelmo la Konkerinto unue konstruigis ĝin por helpi defendi la urbon Londonon. Oni faris multajn aldonaĵojn kaj plibonigojn ekde tiam. En la jaro 1348 la reĝo Eduardo la 3-a de Anglio starigis la kapelon de Sankta Georgo (angle: *St. George’s Chapel*) kiel la hejmo de la kavalireca ceremonio, Ordeno de la Ĝartero (angle: *Order of the Garter*).

La kastelo, aŭ samnoma proksima urbeto, eĉ donis la nunan familian nomon al la reĝa dinastio: En 1960 reĝino Elizabeto la 2-a dekretis, ke ŝia idaro havu la familian nomon Mountbatten-Windsor.

## Gravaj eventoj okazintaj ĉe Kastelo Windsor 
* 1121: La geedziĝo de Henriko la 1-a de Anglio kaj lia dua edzino, Adeliza
* 1312: La naskiĝo de la reĝo Eduardo la 3-a de Anglio
* 1361: La geedziĝo de Eduardo la Nigra Princo kaj Joan de Kent
* 1483: Enterigo de la reĝo Eduardo la 4-a de Anglio
* 1863: La geedziĝo de la estonta reĝo Eduardo la 7-a de Britio kaj Alexandra de Danlando
* 1999: La geedziĝo de Eduardo Windsor, Grafo de Wessex kaj Sophie Rhys-Jones
* 2003: 21-a naskiĝfesto de princo William Mountbatten-Windsor

Je la 20-a de novembro de 1992 granda parto de la kastelo estis detruita per fajro – la riparado kostis 40 milionojn da britaj pundoj. Tiu estis unu el la kaŭzoj, pro kiuj Elizabeto la 2-a nomis la jaron *annus horribilis* ("jaro terura").

## Bildaro 

Dosiero:Uk-windsor-river-and-castle.jpg|Kastelo Windsor: La Ronda Turo aŭ prizono dominanta la kastelon, vidata de la Tamizo.
Dosiero:Windsor MMB 07 Castle.jpg|Kastelo Windsor (Anglio). Jarmila fortreso konvertita al reĝa palaco.
Dosiero:Windsor castle.jpg|La nuna fama silueto tamen estis farita nur en la 1820-aj jaroj de *Jeffry Wyatville''.
Dosiero:Windsor MMB 05 Castle.jpg|La suda apudrempara herbejo.
Dosiero:Round Tower.jpg|Artefarite kreita monteto kun ronda turo.
Dosiero:Windsor Lower Ward.jpg|Suba kortego.
Dosiero:Quadrangle.jpg|Supra kortego.
Dosiero:Windsor and Eton Wikivoyage banner.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Brita Reĝa Kolekto

Kategorio:Historio de Britio
Windsor
Kategorio:Brita monarkio
*
1340

En la jaro **1340** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 26-a de januaro : Eduardo la 3-a de Anglio estas deklarita franca reĝo.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Grüsch kiel *Grusch* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
* Jeuss kiel *Juentes* (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando)
* Oberurnen *Obern Urannen* (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Glaruso Nordo en Kantono Glaruso en Svislando).
* Montalchez kiel *villa de Montallichie* (hodiaŭ komunumo en Kantono Neŭŝatelo en Svislando).
* Rüti (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Glaruso Sudo en Kantono Glaruso en Svislando).
* Soubey kiel *Subeis* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Geoffrey Chaucer, proksima dato

## Mortoj
1338

En la jaro **1338** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Finita la Kroniko de Zbraslav;

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Gallenkirch kiel *Gallenkilch* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
* 21-a de januaro: Karlo la 5-a, reĝo de Francio (m. 1380)
* Go-Kogon kontraŭ-imperiestro de Japanio
* Ashikaga Takauji ribeliĝis en Japanio kaj iĝis unua ŝoguno Ashikaga.

## Mortoj
George Eliot

**George ELIOT**, aŭ realnome: **Mary Ann EVANS** (naskiĝis la 22-an de novembro, 1819, en Arbury Farm, Warwickshire - mortis la 22-an de decembro, 1880, en Londono) estis angla verkistino.

## Vivo 
Ŝi estis metodisme edukita, ŝi ricevis bonan instruadon. Post la morto de la patrino en la jaro 1836 ŝi transprenis la dommastrumadon por sia patro (kiu mortis en 1849), krome ŝi legis multe kaj lernis fremdajn lingvojn. En 1841 ŝi kun sia patro transloĝiĝis al Coventry, kie ŝi ekkonis kelkajn gravajn intelektulojn kaj ekdistanciĝis pli kaj pli de sia religio.

Ŝi amikiĝis kun radikaluloj kiel Barbara Leigh Smith Bodichon, kiu rekonis Mary Evans kiel George Eliot, kiel verkisto de *Adam Bede*. Eliot skribis al Bodichon: Vi estas la unua amiko kiu ekmontris simptomon de koni min - la unua koro kiu rekonis min en libro kiu venis el mia korkoro." 

Ekde 1854 ŝi – plene kontraŭ la konvencioj tiutempaj - vivis ne-edziniĝinte kune kun la kritikisto George Henry Lewes kaj post ties morto en la jaro 1878 ŝi edziniĝis al viro, kiu estis dudek jarojn pli juna ol ŝi.

## Verkado 
La verkaro de George Eliot konsistas el psikologie profundaj realismaj romanoj, poemoj kaj eseoj. Krome ŝi tradukis filozofiajn verkojn ekz. de David Friedrich Strauss, Spinozo kaj Ludwig Feuerbach. 

Kvankam dum ŝia tempoperiodo verkistinoj publikigis siajn verkojn sub la reala nomo, Eliot serĉis eviti la stereotipon kiu asertas ke ina verkado estas limigita nur al kreado de malpezaj romanoj. Krome, Eliot volis ke ŝiaj verkoj estu juĝitaj aparte de ŝiaj agnoskitaj verkoj kiel redaktisto kaj kritikisto. Alia faktoro, kiu eble influis ŝian elekton uzi plumnomon, estas ŝia deziro protekti ŝian privatan vivon de publiko, tiel evitante la skandalon, kiu eble estiĝis pro la rilato, kiun ŝi havis kun la edziĝinta George Henry Lewes.

## Listo de verkoj 
* *Scenes of Clerical Life* (rakontoj, 1858)
* *Adam Bede* (romano, 1859)
* *The Mill on the Floss* (romano, 1860)
* *Silas Marner, the Weaver of Raveloe* (romano, 1861)
* *Romola* (romano, 1863)
* *Felix Holt, the Radical* (romano, 1866)
* *Middlemarch* (romano, 1871)
* *Daniel Deronda* (romano, 1876)

## Interesaĵoj 
* Plej ofte citata kiel virino-verkistino en Oxford English Dictionary .

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.victorianweb.org/authors/eliot/eliotov.html
* 
* http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=1408
La romanoj de George ELIOT rete legeblaj! en la originala (angla) teksto:
http://www.princeton.edu/~batke/eliot/ 

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Britaj tradukistoj
Kategorio:Sonetistoj
Demokratoj 66

**Democraten 66** aŭ **D66** estas socialliberala kaj progresema politika partio en Nederlando. Ĝi fondiĝis en 1966 kaj ĝia ĉefa celo estis politika renovigo. La partio volas interalie referendumojn kaj rektan elekton de urbestroj kaj de la ĉefministro.

D66 nomas sin sociala-liberala. Laŭ *D66* homo estu libera sed respondeca.

Ekde la 27a de majo 2003, D66 regis en koalicio kun CDA kaj VVD. La partio forlasis la koalicion en 2006, en la balotoj de tiu jaro ĝi falis de ses al tri seĝoj en la parlamento (dua ĉambro).

En la Eŭropa Parlamento D66 estas ano de la *ELDR*-frakcio.

## Eksteraj ligiloj 
* Democraten 66 (nederlanda)

Kategorio:Liberalaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj de Nederlando
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1966
Listo de koreaj esperantistoj

Esperantistoj en Koreio:
* An O-seng
* Cho Sung Ho
* ĈOL O.
* Choe Taesok
* Choi Bong-yeol
* EUN Mouam
* Han Moo-hyup
* Ho Song
* HŬANG N.
* Jang Hui-sok
* Sun-Tae ĴONG
* KIM Ok ("Verda E. Kim")
* Kim Uson
* Kim Hiong-gun
* LEE Ok-won
* Lee Chong-Yeong
* Lee Jung-kee
* Li Hajpin
* Ma Young-tae
* Oojama Tokiŭo
* Park Wha-Jong
* Puramo Chong
* RJU Kidong
* So Gilsu
* Soktaj Ĉang
* Song Ho-young
* Stelaro Pajk
* Yamamoto S.

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-movado en Koreio

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

*
Koreaj
Malneta enlanda produkto

La **malneta enlanda produkto** (**MEP**) estas ekonomika mezuro de grandeco de la ekonomio de ŝtato aŭ teritorio.

Ĝi estas kalkulata per sumigo de la tuta valoro de ĉiuj varoj kaj servoj produktitaj / plenumitaj dum iu periodo (plej ofte, jaro) en la studata teritorio.

Tio estas
* la valoro de ĉiuj enspezoj faritaj
* plus la amortizoj
* minus la produktadaj kaj doganaj impostoj en iu lando dum unu jaro. Dividante per la nombro de la loĝantoj oni ricevas la personan ("kapan") MEP (porkapa).

## Kritiko 
La malneta enlanda produkto plejofte ne estas taŭga mezuro de feliĉeco aŭ riĉeco de la individuaj homoj, unuavice pro la malsamaj nombroj de loĝantoj, due pro la nenaturaj (sed rezultaj de valutbors-kurzaj efikoj) intervalutaj rilatoj, trie pro malegaleco de riĉodispartigo.

Por kompari la riĉecon de individuoj iom pli servas la porhoma malneta produkto, kiu estas la MEP dividita per la nombro de loĝantoj.

## Alilingve 
* angle, hungare: *GDP*
* france, kastilie (hispane), katalune, portugale: *PIB*
* dane: *BNI*
* germane: *BIP*
* itale: *PIL*
* nederlande, norvege: *BNP*
* pole: *PKB*

## Bildaro 

Dosiero:Europe-GDP-PPP-per-capita-map.png|MEP por kapo en Eŭropo
Dosiero:BspMap-World.png|MEP por kapo en la mondo
Dosiero:Gdp nominal and ppp 2005 world map.PNG|MEP kaj MEP por kapo en la mondo 2005
Dosiero:European-union-gdp-diagram-de.svg|komparo de la MEP por kapo en Eŭropa Unio laŭ landoj (2004)

## Vidu ankaŭ 
* Komisiono Stiglitz-Sen-Fitoussi
* Konjunkturo
* Listo de landoj laŭ MEP (ĝenerale)
* Malneta Enlanda Produkto por kapo
* Malneta Geografia Produkto
* Malneta Nacia Enspezo
* MNP (Malneta Nacia Produkto)
* Malneta monda produkto

## Eksteraj ligiloj 
* http://dataranking.com/default.htm 
* http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/fields/2004.html 
* http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2004rank.html 

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ekonomiko
1658

**1658** estis normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1658 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*17-a de septembro: Salvador Correia de Sá iĝis estro de  de suda kolonio de Brazilo;
*Leopoldo la 1-a iĝis imperiestro de Sankta Romia Imperio;
*Richard Cromwell iĝis Lordo-Protektanto de Britio;
*Ákos Barcsay iĝis princo de Transilvanio;

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*10-a de januaro: István Bethlen, duko de Transilvanio (naskiĝis ĉirkaŭ 1580)
*3-a de septembro: Oliver Cromwell, angla politikisto kaj reganto (n. 1599)
Oliver Cromwell

**Oliver CROMWELL** (naskiĝis la 25-an de aprilo, 1599, mortis la 3-an de septembro, 1658) estis angla politikisto, puritanisto kaj militista gvidanto de la angla enlanda milito. Post la fino de la enlanda monarkio en 1649, kiam deklariĝis respubliko de la nomo Komunumo de Anglio, li plu estis grava politikisto kaj ekde la 16-a de decembro 1653 ĝis la morto iĝis sola reganto (laŭ la titolo Lordo-Protektanto) de Anglio (kun Kimrio), Skotlando kaj Irlando.

Li estis parlamentano ekde 1628, gvidanto de la movado kontraŭ reĝo Karlo la 1-a. Li sukcesis en 1640 iĝis parlamenta reprezentanto de Kembriĝo, en ambaŭ parlamentoj de tiu jaro. Li apelaciis kontraŭ senjura enprizonigo de John Lilburne kaj apogis gvidantojn de la opozicio, Pym kaj Hampden.

En Britio komenciĝis interna milito en 1642. Cromwell partumis la batalon de Edgehill (1642), en 1643 li iĝis kolonelo kaj en 1644 general-leŭtenanto.

Li havis gravan rolon en la batalo de Marston Moore en venko de la parlamentaj trupoj. Lia kontraŭulo, princo Rupert nomumis lin *ferripa* kaj tiu nomo gluiĝis al liaj taĉmentoj. Li apogis en 1648–49 juĝproceson kaj ekzekuton de la reĝo kaj deklaris la reĝmurdon volo de Dio.

Li transprenis la potencon laŭ la Instrument of Government - la sola skribita angla konstitucio - en 1653 kaj iĝis ŝtatgvidanto kiel Lordo-Protektanto. Li translokiĝis en la reĝan palacon. Kvankam la samepokanoj vidis lin senkrona reĝo, kaj per la dokumento "Humble Petition and Advice" oni ofertis al li eĉ la kronon, li perdis apogon kaj simpation de la respublikanoj.

Post la restaŭrigo de la brita reĝa dinastio de Stuartoj (1660), oni elfosis lian kadavron kaj "ekzekutis" ĝin.

## Vidu ankaŭ 
* Angla Protektorato
* Listo de britaj reĝoj
* Komunumo de Anglio
* *The Death Disc: A Story of the Cromwellian Period* (1909)

## Bildaro 

Dosiero:Oliver Cromwell - Statue - Palace of Westminster - London - 240404.jpg|Statuo de Oliver Cromwell ekster la Palaco de *Westminster*, Londono.
Dosiero:Cooper, Oliver Cromwell.jpg|Nefinita portreta miniaturo de Oliver Cromwell, 1657.

Kategorio:Historio de Anglio
Kategorio:Britaj politikistoj
Kategorio:Anglaj revoluciuloj
1657

**1657** estis normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1657 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Francisko Rhédey iĝis princo de Transilvanio;

## Naskiĝoj 
* 25-a de septembro: Emeriko Thököly, hungara ŝtatestro (m. 1705)

## Mortoj 
*26-a de marto: Jacob van Eyck, nederlanda komponisto kaj kariljonisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1590)
*2-an de aprilo: Ferdinando la 3-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (n. 1608)
Produkto (ekonomio)

**Produkto** aŭ **produktaĵo** estas substanco aŭ objekto utila por la homo, farita el krudmaterialoj.

La termino **produkto** estas ankaŭ uzata pri la tuto de la konsideritaj produktaĵoj (Vd en NPIV).

La ekonomika teorio distingas du tipojn de produktado :

* **Merkata produktado **, kies produktoj estas vendataj sur merkato.
* **Nemerkata produktado**, kies produktoj estas disdonataj senpage aŭ je prezo malpli granda ol la memkosto.

## Nacia/enlanda produkto 
* malneta nacia produkto (MNP) (angle: *gross national product, GNP*)
* malneta enlanda produkto (MEP)(angle: *gross domestic product*, *GDP*)
MNP = MEP + (labor- kaj kapitalenspezoj ricevitaj de eksterlando) - tiaj enspezoj senditaj al eksterlando. (Praktike, la diferenco inter ambaŭ estas malgranda.)

## Specoj de produktoj 
Oni distingas en la ekonomiko laŭ la uzo de la produktoj
* konsumproduktojn
* investproduktojn

## Nedaŭremaj produktoj 
estas produktoj, kiuj ne daŭras longe sen difektiĝo kaj kiujn oni kutime povas uzi nur unufoje, male al daŭremaj produktoj. 

## Duonprodukto 
Duonprodutko en ekonomio estas io produktita sed servonta kiel kruda materialo aŭ ero de plua finprodukto. Ekzempleen aŭtofabriko la aŭta motoro estas duonprodukto, la aŭto mem la finprodukto.

## Produktado 
Produktoĉeno aŭ produktada procezo estas la aro de planitaj operacioj de transformado de difinitaj faktoroj rezultaj en varoj aŭ servoj pere de la aplikado de teknologia procedo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kromprodukto
* Malneta enlanda produkto
* Malneta nacia produkto
* Produkta funkcio
* Produktadrimedoj
* Produktiveco
* Muntado
* Varo
Johann Peter Hebel

**Johann Peter HEBEL** [johan pete hebl] (naskiĝis la 10-an de majo 1760 en Basel, mortis la 22-an de septembro 1826 en Schwetzingen) estis germana verkisto.

Li studis teologion en Erlangen kaj laboris ekde 1780 kiel instruisto kaj vikario en la loĝloko Hertingen (nun parto de la komunumo Bad Bellingen) kaj en la urbo Lörrach. Ekde 1791 li instruis en la gimnazio de Karlsruhe kaj de 1808 ĝis 1814 li okupis la postenon de ĝia direktoro. En la jaro 1819 li fariĝis prelato kaj deputito de la badena parlamento.

La verkaro de Johann Peter Hebel konsistas ĉefe el poemoj, rakontoj kaj anekdotoj en la alemana dialekto, parolata en trilanda regiono kuniganta partojn de Germanio, Francio kaj Svislando.

## Listo de verkoj 
* *Alemannische Gedichte* (poemoj, 1803)
* *Schatzkästlein des rheinischen Hausfreundes* (rakontoj kaj anekdotoj, i.a. *Kannitverstan*, 1811)
* *Biblische Geschichten* (rakontoj, 1824)

## En Esperanto aperis 
* Kannitverstan  / traduko de Joseph Ferdinand Berger
* *Neatendita revido*, tradukis Frank Lappe. En *Turka Stelo* n-ro 54, Junio, 2020.

Hebel
Walter Jens

**Walter JENS** [valte jens] (naskiĝis la 8-an de marto 1923 en Hamburgo, mortis la 9-an de junio 2013 en Tubingeno) estis germana verkisto, literaturkritikisto, tradukisto kaj publicisto.

Studinte germanistikon kaj klasikan filologion li post la Dua mondmilito komencis verki. Ekde 1950 li apartenis al la komunumo Gruppe 47, en 1956 li fariĝis profesoro pri klasika filologio en Tübingen (Universitato de Tubingeno) kaj de 1963 ĝis 1988 li en la sama universitato okupis profesoran postenon pri retoriko. De 1976 ĝis 1982 li estis la prezidento de la germana PEN-Centro.

La verkaro de Walter Jens konsistas el rakontoj kaj romanoj, dramoj por teatro, radio kaj televido, literatursciencaj traktatoj kaj eseoj.

## Listo de verkoj 
* *Nein. Die Welt der Angeklagten* (romano, 1950)
* *Der Blinde* (rakonto, 1951)
* *Der Mann, der nicht alt werden wollte* (romano, 1955)
* *Das Testament des Odysseus* (rakonto, 1957)
* *Statt einer Literaturgeschichte* (eseo, 1957)
* *Herr Meister. Dialog über einen Roman* (romano, 1963)
* *Die rote Rosa* (televidodramo, 1966)
* *Der tödliche Schlag* (televidodramo, 1974)
* *Der Untergang* (teatraĵo, 1983)
* *Die Friedensfrau* (teatraĵo, 1986)
* *Der gelehrte Dichter* (membiografio, 1991)

## En Esperanto aperis 
* Dimanĉe, je la tria / trad. Ferenc Szilágyi

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanistoj
Kategorio:Hamburganoj
La Kanto de la Nibelungoj

La ***Kanto de la Nibelungoj*** (germane *Nibelungenlied* [nib-LUη-n-li:t]) estas mezaltgermana eposo de la nord-ĝermana mitologio verkita en la 13-a jarcento. La rakonto okazas en Worms, ĉefurbo de Burgundio, kaj ĉe la korto de reĝo Etzel (Atilo la Huno). La militisto-heroo Sigfrido, venkinto de la nibelungaj hordoj, edziĝas al Krimhilda kaj kaptas la valkirion Brunhildan por reĝo Guntero, kiu volas edziĝi al ŝi. Brunhilda planas la morton de Sigfrido pere de Hageno. Hageno ŝtelas la ringon de la nibelungoj kaj ĝin kaŝas en la Rejnon. La resto de la libro rakontas la venĝadon de Krimhilda. Ŝi edziniĝas al Atilo kaj naskas filon de li. Poste ŝi invitas Gunteron kaj Hagenon al sia korto: la poemo finiĝas per ĝenerala amasbuĉado.

Richard Wagner verkis operaron laŭ tiu Kanto, *Der Ring des Nibelungen* (La ringo de la Nibelungo), kiu konsistas el kvar operoj: *Das Rheingold* (La Rejnoro), *Die Walküre* (La valkirio), *Siegfried* (Sigfrido) kaj *Götterdämmerung* (La krepusko de la dioj).

La kanto baziĝas sur la skandinavaj legendoj de la *Volsungasaga* (Sagao de la volsungoj) kaj la Malnova Edda.

## Esperanta traduko 
La Germana Antologio (1985) enhavas partan esperantan tradukon de la kanto. 113 de la 2400 versoj de la poemo estis tradukitaj por tiu libro  de  Wilhelm Herrmann kaj Helmut Rössler.

eta|maldekstra|140px|bildo el la manuskripto K de la eposo (ĉ. la jaroj (1480-90)eta|180px|unua paĝo de la manuskripto C de La Kanto de la Nibelungoj (ĉ. la jaro 1220)
## Vidu ankaŭ 
* La esperanta vikipedia artikolo pri la mezaltgermana lingvo citas la komencon de "La Kanto de la Nibelungoj" en origina mezepoka lingvaĵo, en versio de moderna germana lingvo kaj en laŭeble laŭvorta esperanta traduko.
* Julius Schnorr von Carolsfeld

## Eksteraj ligiloj 
eta|180px|olea pentraĵo de *Johann Heinrich Füssli*: "Krimhilda ĵetas sin sur la mortan Sigfridon" (1817)
* Originala manskribaĵo C skanita
* Originala teksto de manskribaĵoj A, B, C
* Angla traduko  de Daniel Bussier Shumway, 1909
* La sama traduko  kiel teksta dosiero
* Angla traduko kon rimo  de George Henry Needler, 1904
* Ligilaro  (*germana*)
* Librobutiko (*germana*)
* Disdono de Friedrich Zarncke , 4-a eldono, Lepsiko 1871 (*PDF-dosiero*)
* Ligilaro  de la Libera Universitato (FU) Berlino (*germana*)
* Influo al artoj  (*germana*)

Kategorio:Nibelungoj
Kategorio:Ĝermana mitologio
Kategorio:Verkoj el la germanlingva literaturo
Kategorio:Mezaltgermana lingvo
William Motter Inge

**William Motter INGE** (naskiĝis la 3-an de majo, 1913 en Independence, Kansaso, suicido la 10-an de junio, 1973 en Losanĝeleso) estis usona verkisto.

Lia verkaro konsistas el psikologie profundaj dramoj kaj romanoj. Liaj protagonistoj estas ĉefe solecaj homoj kun malfacilaj seksaj rilatoj. Kelkaj verkoj de William Motter INGE estas tre sukcese filmigitaj.

En la jaro 1953 li pro *Picnic* gajnis la Premion Pulitzer kaj en 1961 li gajnis Oskaron pro sia scenaro *Splendor in the Grass*.

## Listo de verkoj 
* *Come Back, Little Sheba* (dramo, 1950; filmo, 1953)
* *Picnic* (dramo, 1952; filmo, 1956)
* *Bus Stop* (dramo, 1955; filmo, 1956) sur kiu baziĝis la filmo de Marilyn Monroe nome *Bus Stop*
* *The Dark at the Top of the Stairs* (dramo, 1957)
* *A Loss of Roses* (dramo, 1959)
* *Splendor in the Grass* (filmscenaro, 1961)
* *Natural Affection* (dramo, 1963)
* ''Where's Daddy?* (dramo, 1966)
* *Good Luck, Miss Wyckoff* (romano, 1970)
* *My Son is a Splendid Driver'' (romano, 1971)

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Gajnantoj de Premio Pulitzer
Kategorio:Akademia Premio por plej bona scenaristo
William Cullen Bryant

eta|dekstra|William Cullen Bryant
**William Cullen BRYANT** (* la 3-an de novembro 1794 en Cummington, Masaĉuseco, † la 12-an de junio 1878 en Novjorko) estis usona verkisto.

La filo de kuracisto jam kiel infano interesiĝis pri poezio, sed studis juron, laboris kiel advokato kaj poste kiel ĵurnalisto, i.a. en Eŭropo.

Famon li atingis per siaj vojaĝraportoj kaj per siaj poemoj, kiuj romantisme priskribas naturimpresojn, respegulante ankaŭ la puritanisman sintenon de la aŭtoro.

## Listo de verkoj 
* *Thanatopsis* (poezio verkita 1811, eld. 1817)
* *Poems* (poezio, 1821, 1832, 1834, 1836, 1839)
* *The Fountain* (poezio, 1842)
* *The Whitefooted Deer* (poezio, 1844)
* *Letters of a Traveller; or Notes of Things Seen in Europe and America* (vojaĝraporto, 1850)
* *Thirty Poems* (poezio, 1864)
* *Letters from the East* (vojaĝraporto, 1869)

## En Esperanto aperis 
* Al akvobirdo  / Trad. Baldur Ragnarsson

Bryant, William Cullen
Bryant, William Cullen
John Drinkwater

**John DRINKWATER** (* la 1-an de junio 1882 en Leytonstone, † la 25-an de marto 1937 en Londono) estis angla verkisto.

Dum 12 jaroj li laboris kiel asekura oficisto. Sian literaturan karieron li komencis per poemoj, sed famon li gajnis per dramoj pri la vivo de historie gravaj personoj. Krome li verkis membiografiojn kaj eseojn.

## Listo de verkoj 
* *Poems* (poemoj, 1903)
* *Poems of Men and Hours* (poemoj, 1911)
* *Poems of Love and Earth* (poemoj, 1912)
* *Swinburne* (eseo, 1913)
* *Abraham Lincoln* (dramo, 1918)
* *Oliver Cromwell* (dramo, 1921)
* *Mary Stuart* (dramo, 1921)
* *Inheritance* (membiografio, 1931)
* *Discovery* (membiografio, 1932)
* *Summer harvest* (poemoj, 1933)

## En Esperanto aperis 
* X = 0 (Iks estas nulo)  / Trad.: Reto Rossetti

Kategorio:Anglaj poetoj
Kategorio:Anglaj eseistoj
Kategorio:Anglaj dramistoj
Pierre Loti

eta|dekstra|De maldekstre al dekstre Yves, Chrysanthème kaj Pierre Loti (1885)
[eta|dekstra|Pierre Loti ([Henri Rousseau, 1891)]]
**Pierre LOTI**, realnome: **Julien VIAUD** (naskiĝis la  en Rochefort-sur-Mer, mortis la  en Hendaye) estis franca verkisto.

Kiel oficiro de la mararmeo li vojaĝis tra ĉiuj oceanoj, kaj siajn spertojn li fiksis en siaj verkoj. Oftaj temoj en lia verkaro estas ekzotikaj lokoj kaj moroj, sed ankaŭ mortotimoj kaj pesimismo kontraŭ la evoluo de la moderna civilizacio.

Inter 1891/1892, li estis vicreĝo de la Insulo de la Fazanoj.

## Listo de verkoj 
* *Aziyadé* (romano, 1879)
* ''Le roman d'un Spahi* (romano, 1881)
* *Pêcheur d'Islande* (romano, 1886)
* *Madame Chrysanthème* (romano, 1887)
* *Roman d'un enfant* (romano, 1890)
* *Ramuntcho* (romano, 1897)
* *Les derniers jours de Pékin* (romano, 1901)
* *Les désenchantées'' (romano, 1906)

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
1389

En la jaro **1389** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* La serboj estas venkitaj de la Otomanoj en la Kosova batalo.
* Bonifaco la 9-a iĝis papo.
* Beyazid la 1-a iĝis estro de Osmanida imperio.
* Beneš de Kravaře fondis la 29-an de septembro Aŭgustenanan monaĥejon en Fulnek (Ĉeĥujo).

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Barcs (hodiaŭ urbo en Hungario).
* Belsősárd (hodiaŭ vilaĝo en Hungario).
* Pohlern kiel *Polleren* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Benozzo di Filipuccio, itala pentristo (m. 1443)

## Mortoj 
* Lazaro la 1-a Hrebeljanovic, princo de Serbio;
* Murado la 1-a, imperiestro de la Otomana Imperio;
* Urbano la 6-a, papo
Gregory Peck

dekstra|230px|eta
**Gregory PECK** (5-an de aprilo 1916 - 12-an de junio 2003) estis usona film-aktoro.

Li naskiĝis en Kalifornio, en La Jolla, kiel **Eldred Gregory Peck**. Dek-jaraĝa li estis sendita al rom-katolika milita lernejo en Los Angeles. Post abiturientiĝo li studis unu jaron en la universitato de San Diego, certan tempon laboris ĉe petrol-kompanio kaj en 1936 komencis studi ĉe Kalifornia Universitato en Berkeley kaj ludi en lerneja teatro. En 1939 li transiris al Novjorko por studi ĉe Neighborhood Playhouse.

Li rolis en pli ol kvindeko da filmoj, ekz. *Miliona bankbileto* laŭ Mark Twain, en aventuraj filmoj el *Sovaĝa Okcidento*, en psikologiaj filmoj de Alfred Hitchcock, batalis kun infana diablo, rolis kiel Lincoln, oficiro, eĉ kiel nazia Josef Mengele ktp.

En 1989 li ricevis premion por la tutviva verkaro de la Amerika Film-Instituto.

Peck edziĝis en 1942 al Greta, kun kiu li havis tri filojn (Jonathan, Stephen, Carey). Post divorco en 1954 li edziĝis al Veronique Passani, kun kiu li havis du infanojn (Anthony, Cecilia) kaj ĉe kiu li mortis en la aĝo de 87 jaroj en ilia hejmo en Los-Anĝeleso.

En 1993 li kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

## Filmoj de Gregory Peck 
dekstra|230px|eta
* *Days of Glory* (1944)
* *Keys of the Kingdom*' (1944) Oskar-kandidatiĝo
* *Spellbound* (Usono, 1945)
* *Duel in the Sun* (Usono, 1946)
* *The Yearling* (1946) Oskar-kandidatiĝo
* ''Gentleman's Agreement* (1947) Oskar-kandidatiĝo
* *Twelve O'Clock High* (1949) Oskar-kandidatiĝo
* *The Gunfighter* (1950)
* *Roman Holiday* (1953) 
* *To Kill a Mockingbird* (1962) Oskar-premio
* *Cape Fear* (1962)
* *Moby Dick* (1956, ĉefrolo de Ahab) 
* *The Stalking Moon* (1969) 
* *MacArthur* (1977) 
* *The Boys from Brazil* (1978) 
* *Amazing Grace and Chuck* (1987) 
* *Old Gringo* (1989) 
* *Cape Fear* (1991)
* *Moby Dick* (1998, flankrolo) 

Dosiero:PeckTomb.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.thegoldenyears.org/peck.html  
* http://www.imdb.com/name/nm0000060 
* http://www.imdb.com/name/nm0000060/bio 
* http://www.jefflangonline.com/peck 
*  *(recenzo pri la filmo, kie li ludis)''

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktoro
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Kategorio:Prezidantoj de la Akademio de la Kinaj Artoj kaj Sciencoj