Mustardmuelejo de Kleinhettstedt

La muelejo ***Kunst- und Senfmühle*** estas konstruaĵa komplekso en Kleinhettstedt, kvartalo de Stadtilm en Germanujo. 

## Historio 
La unua mencio de la muelejo estis en la 16-a jarcento. En 1620 posedis ĝin junkro Sebastian von Wurmb zu Heilsberg und Blankenburg kaj vendiĝis en 1643 al landgrafo el Stadtilm. La muelisto Johann Morgenroth el Rudolstadt-Teichröda aĉetis la bienon en januaro 1732 por sia filo Johann Friedrich. De tiam la tuto estas en familia posedado, nuntempe en la nona generacio.  Ekzistas ankoraŭ mureroj kiuj atestas spurojn de la 13-a jarcento. Johann Friedrich la 2-a Morgenroth (1732–1781) alkonstruigis segmulelejon. La akvoforto de Ilm utiliĝis por trakti gipson, mustardon, lignon, hordeon kaj fadenojn. Sub Johann Friedrich la 3-a, post pago de monsmo pri 900 taleroj, la privilegio de la grundposedanto pri tenado de muelejo ĉesis en la kvin najbaraj vilaĝoj. Sub la gvidado de Johann Nicol estis enmentitaj pluaj teknikaĵoj por oleo kaj la resto estis modernigita. En 1865 la entreprenon gajnis Friedrich Günter über, kiu havis novajn sukcesajn ideojn, ekz. estigon de trifolisema pistado. Ĉirkaŭ en 1890 oni ekkoncentriĝis pri greno kaj agrikulturo. Diversaj inventitaĵoj komence de la 19-a jarcento plibonigis la industrian grenmueladon industrian kaj la rezultoj estis tiel bonaj ke faruna ekspluato atingis 80 elcentojn. Dum pintaj tempoj estis oni ricevis po 65 tunojn da greno por tago. La plej grandaj transportsakegoj povis enhavi 100 kilogramojn. 

En 1892 oni ekuzis lokomobilon de la firmao Heinrich Lanz AG, kiu funkciis ĝis 1914. Poste dizela motoro (ĝis 1947) liveris la necesan energion; ankoraŭ pli malfrue elektra motoro. Post redukto de la akvoradoj kaj malfunkciigo de la akvofosaĵoj nen 1901 turbino Francis ekfunkciis. Ĝi eĉ hodiaŭ bonas. De tiam la termino *Kunstmühle* por ĉi muelejo prave utiliĝis. Ĉar per eklektrizo modernigo fundamenta superis la tuton.

Ĝis 1914 multis la pligrandigoj. Kreanto de la nunaj domoj estis la nurenberga arĥitekto Stötzle. Novkonstruo de la sekala muelejo kaj la kontoro estis en la jaro 1914-a. Ĝis 1938 ankoraŭ aliaj alikonstruoj fariĝis kaj ankaŭ plietendiĝoj. En 1972 estis senproprietigo kaj la tuto fariĝis popolproprieta entrepreno (VEB Mühle Drei-Gleichen-Arnstadt). Friedrich Morgenroth almenaŭ iĝis filia estro kaj zorgis pri novigoj. Ĝojo pri ebla reprivatiĝo post Turniĝo sombrigis dependo de malmultaj grandaj prenantoj. En 1990 Treuhandanstalt dependigis revenigon en privatajn manojn de la pago de monŝuldoj de la VEB-entrepreno. Pro neeblo, partoj de la muelejo estis demuntitaj en 1991. 

Refloro eblis en 1996 kiam oni instalis lueblajn feriajn loĝejojn kaj festsalonegon. En 1998/99 metiaj ĉambroj ektroviĝis en la sekala muelejo. De 1999 restartis senfa muelado. Enspezoj tuj reinvestiĝas en monumentprotektadon. De 2001 eĉ nova lokomobilo ene estas. Ankaŭ akvoradoj refunkciigu.

Por bone oferti senfon, ekzistas vendejo ĉemueleja. Tie granda gamo da ekologiaj mustardoj aĉeteblas. Memkompreneble eblas viziti la produktejon. La varoj liveratas ne nur en tutan Germanjon sed ankaŭ en Svislandon, Aŭstrujon kaj Usonon.

## Eksteraj ligiloj 
* hejmpaĝo
*"Von Stadtilm zur Senfmühle Kleinhettstedt" - ĉe: MDR, 26.5.2021 (pri rondira marŝpado disde kaj al Stadtilm)

## Notoj 
Kategorio:Spicoj
Kleinhettstedt
Kategorio:Stadtilm