open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dokumentadcentro Nurenbergo

eta|300px|
La **Dokumentadcentro Nurenbergo** - formale en plena nomo  ("Dokumentadcentro en la areo de tutnaciaj propagandaj kunvenoj de la Nacisocialisma Germana Laborista Partio en Nurenbergo") - estas muzeo en la germania urbo Nurenbergo. Posedaĵo de la urbo Nurenbergo, kaj membro en grupiĝo de tiuurbaj muzeoj, la centro situas en la norda alo de la kongreshalo planita kaj preskaŭ finkonstruita laŭ mendo kaj ordonoj de la nazioj. La konstanta ekspozicio *Faszination und Gewalt* ("fascino kaj perforto") temigas la kaŭzojn, kuntekstojn kaj sekvojn de la naziisma totalisma kaj perforta reĝimo. Temeroj aparte ligitaj al la urbo Nurenbergo speciale fokusiĝas. Al la muzeo aldoniĝas studa forumo.

En Nurenbergo la Nacisocialisma Germana Laborista Partio ekde 1927 organizis siajn jarajn partiajn kunvenojn, kiuj post la jaro 1933 iĝis propagandaj eventoj de ĝis 500 000 partianoj omaĝe al Adolf Hitler, kaj kinejaj propagandaj filmoj transportis pompajn impresojn pri la eventoj al multaj pliaj milionoj da homoj vivantaj en la teritorioj regataj fare de la nazioj.

eta|maldekstra|
La kongreshalo, en kiu situas la centro, antaŭvidiĝis esti parto de giganta nazia konstruaĵaro, kiu plu glorigu la nazian ideologion post ties venko de la Dua Mondmilito. Kiel konate, tiu nazia venko ne realiĝis. Tamen la urbo Nurenbergo kune kun la nazia ĉefurbo Berlino iĝis simbolo de la nazia totalisma reĝimo - ĝuste tial la procesoj de internacia juro kontraŭ la postmilite ankoraŭ vivaj partiaj gvidantoj okazis en tiu urbo, kaj ĝuste tial sentiĝis bezono tie havi apartan muzeon pri la terora reĝimo.

## Ekesto 
En 1994 la urba parlamento de Nurenbergo decidis instalon de Dokumentadcentro pri Nazia Germanio en la eksa parti-propaganda areo. La aŭstra arkitekto *Günther Domenig* en 1998 gajnis arkitekturan konkurson pri konceptado de la ejo, kaj la 4-an de novembro 2001 la tiutempa prezidanto de Germanio Johannes Rau oficiale malfermis la Dokumentadcentron.

Kategorio:Nurenbergo
Kategorio:Muzeoj en Bavario
Kategorio:Nazia Germanio
Balıkesir

**Balıkesir** estas urbo en Turkio. Ĝi apartenas al la provinco Balıkesir kaj estas ties administra centro. La provinco kaj do ankaŭ la urbo Balıkesir situas e/n la Marmora regiono de la lando.

## Referencoj 
Kategorio:Provinco Balıkesir
Kategorio:Urboj de Turkio
11833 Dixon

'*11833 *Dixon'''* estas asteroido de la Hungaria familio (aŭ interna asteroida zono) malkovrita la  elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono) en la kadro de la projekto *Spacewatch*.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Roger Dixon*, fizikiston de la estraro de la *Fermi National Accelerator Laboratory'' en Batavia kaj estron de projekto por kriogenika serĉo de malluma materio. Li instruas en la Programo de Fiziko de la Matena Sabato por la lernantoj de altlernejo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1985
11980 Ellis

'*11980 *Ellis'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono) en la kadro de la projekto *Spacewatch*.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Kerry Ellis'', kiu verkis disertaĵon ĉe la Universitato de Okcidenta Ontario pri elektrotekniko kaj fakiĝis en komuniko per meteorspuro. (Metodo de radiokomuniko, kiu ekspluatas la reflekton de la ondoj sur la jonigitaj spuroj kaŭzitaj de la eniro de meteoroidoj en la atmosferon).

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  (11980) Ellis, de la Reĝa Astronomia Societo de Kanado

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995
Fervoja akcidento en Moskva provinco (2014)

eta|Noda stacio Bekasovo-1
**Fervoja akcidento en Moskva provinco** okazis  en distrikto Naro-Fominsk (Moskva provinco, Rusio), inter urbo Naro-Fominsk kaj stacio Bekasovo-1. Ĉirkaŭ 12:30 tie okazis desurtrakiĝo de karga trajno № 1484 kaj sekvinta ĝia kolizio kun pasaĝera trajno № 341 Moskvo — Kiŝinevo.

Pro la katastrofo el 394 pasaĝeroj de la trajno pereis 6 homoj kaj 31 estis vunditaj. Laŭ kvanto de pereintoj la katastrofo fariĝis plej granda ne-terorisma trajna akcidento en Rusio ekde 2000.

## Viktimoj 
Laŭ informo  de Moldavia fervojo 4 homoj pereis surloke, 2 homoj mortis en malsanulejoj; aliaj suferintoj estis enhospitaligitaj en Moskvo, Naro-Fominsk kaj Selatino, aliaj kontinuis sian veturadon.

**Ŝtataneco de la pereintaj pasaĝeroj:**

## Kialoj 

Dosiero:ЧС7-028 с поездом 195Б Москва - Брест.JPG|Veturigilo, simila al la lokomotivo de № 341
Dosiero:ВЛ11-729А.JPG|Veturigilo, simila al la lokomotivo de № 1484

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Moldavia fervojo , oficiala retejo (rumane, ruse)
* Rusiaj Fervojoj, informo de oficiala retejo (ruse)

Kategorio:Fervojaj akcidentoj en 2014
Kategorio:2014 en Rusio
Kategorio:Distrikto Naro-Fominsk
Kategorio:20-a de majo
11885 Sumano

**11885 Sumano** estas tre malgranda apolona asteroido; marsrenkonta kaj terrenkonta asteroido malkovrita la 25-an de septembro 1990 elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono) en la kadro de la projekto *Spacewatch*.

* La  ĝi pasis al 0,10206 AU (15,268 milionoj da km) de Tero.
* La  ĝi pasos al 0,13364 AU (19,992 milionoj da km) de nia planedo.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la etruska romia dio Sumano, responsulo de la noktaj fulmoj kaj tondroj (dum Jupitero prizorgis la tagajn fulmotondrojn): ĝi estis la unua apud-tera objekto aŭtomate malkovrita per programaro kaj (fulmrapida) komputilo; J. V. Scotti uzis la Programaron de Malkovro de Movaj Objektoj de D. L. Rabinowitz

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Apolonaj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Distrikto Szarvas

La **Distrikto Szarvas** [sarvaŝ], (hungare *Szarvasi járás*) estas distrikto en Hungario en departemento Békés. Ĝi situas sur ebenaĵo laŭ Körös en la okcidenta parto de la departemento.
eta|Distrikto Szarvas en Hungario
[eta|[Ventomuelejo en Szarvas, kiu estis onidire la geografia mezo de Hungario ĝis Traktato de Trianon]]
La distrikta ĉefurbo estas Szarvas, kiu estas urbo, krome estas ankaŭ alia urbo kaj 2 grandvilaĝoj, la ceteraj 2 estas vilaĝoj.

La areo estas 485,06 km², kie loĝas 28 755 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturo, (fruktoj, tritikoj, maizoj kaj ties prilaborado).

## Historio 
Tiu distrikto funkciis jam inter 1886-1983. La distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter 1983-2013.

## Komunumoj 
* distrikta ĉefurbo kaj urbo: *Szarvas*''
* alia urbo: Kondoros
* grandvilaĝoj:
** Békésszentandrás
** Csabacsűd
* vilaĝoj:
** Kardos
** Örménykút

## Fontoj 
* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio

Kategorio:Distriktoj de Hungario
Distrikto Mezőkovácsháza

La **Distrikto Mezőkovácsháza** [mezOkovAĉhAza] (hungare *Mezőkovácsházai járás*) estas distrikto en Hungario en departemento Békés. Ĝi situas sur ebenaĵo laŭ landlimo de Rumanio en la suda parto de la departemento (en la sudorienta parto de la lando).
eta|Distrikto Mezőkovácsháza en Hungario

La distrikta ĉefurbo estas Mezőkovácsháza, kiu estas urbo, krome estas 3 aliaj urboj kaj 2 grandvilaĝoj, la ceteraj 12 estas vilaĝoj.
 
La areo estas 881,49 km², kie loĝas 38 276 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturo, (tritikoj maizoj). La ĉevalobredejo en Mezőhegyes estas tutlande fama dum jarcentoj.

## Historio 
Tiu distrikto funkciis jam en la historio, sed ĝis Traktato de Trianon en departemento Csanád. Inter 1983-2013 la distrikta sistemo ne funkciis en Hungario.

## Komunumoj 
* distrikta ĉefurbo kaj urbo: **Mezőkovácsháza**
* aliaj urboj:
** Battonya
** Medgyesegyháza
** Mezőhegyes
* grandvilaĝoj:
** Dombegyház
** Kevermes
* vilaĝoj:
** Almáskamarás
** Dombiratos
** Kaszaper
** Kisdombegyház
** Kunágota
** Magyarbánhegyes
** Magyardombegyház
** Medgyesbodzás
** Nagybánhegyes
** Nagykamarás
** Pusztaottlaka
** Végegyháza

## Fontoj 
* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio

Kategorio:Distriktoj de Hungario
Navero

]]
**Navero**, ankaŭ **jugo** (laŭ la germana *Joch*) aŭ **traveo** (laŭ la franca *travée*) estas en la arĥitekturo, aparte tiu de la preĝejokonstruado, la navotranĉaĵo inter du pilastroj aŭ kolonoj, ofte je la volboj separataj de zonarkoj de la najbaraj naveroj. Ĝi troviĝas kiel spaca eltranĉaĵo inter kvar apogiloj – ekzemplo estus la navokruciĝo. Aparte bone oni povas vidi la subdividon en volberojn rigardante la volbon de navo: Fortikaj diagonalaj ripoj, deirantaj de la apogiloj, subdividas la spacon en kvar aŭ plurajn intertuŝantajn triangulojn, flanke limigitajn de la muroj.

## Literaturo 
* Christoph Höcker: *Metzler Lexikon antiker Architektur.* 2-a eldono Metzler, Stutgarto 2008, ISBN 978-3-476-02294-3. S. 138f

Kategorio:Preĝeja arkitekturo
Distrikto Balmazújváros

La **Distrikto Balmazújváros** [balmazUjvAroŝ),  (hungare *Balmazújvárosi járás*) estas distrikto en Hungario en departemento Hajdú-Bihar. Ĝi situas sur ebenaĵo laŭ Tiso en la okcidenta parto de la departemento.
eta|Distrikto Balmazújváros en Hungario
eta|Putoj en Hortobágy

La distrikta ĉefurbo estas Balmazújváros, kiu estas urbo, krome estas ankaŭ alia urbo kaj grandvilaĝo, la ceteraj 2 estas vilaĝoj.

La areo estas 827,44&nbsp;km², kie loĝas 29 616 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri bestobredadoj (ĉevaloj, bovoj, ŝafoj, diversaj birdoj, eĉ fiŝoj) kaj agrikulturo. Apartenaĵo de la distrikto estas Hortobágy (Nacia parko), kiu estas simbolo de Hungario.

## Historio 
Tiu distrikto funkciis jam inter 1876-1901, sed la distrikta ĉefurbo estis Debrecen. La distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter 1983-2013. Balmazújváros iĝis nova administra centro depost refondiĝo de la distrikto.

## Komunumoj 
* distrikta ĉefurbo kaj urbo: **Balmazújváros**
* alia urbo: Tiszacsege
* grandvilaĝo: Egyek
* vilaĝoj:
** Hortobágy
** Újszentmargita

## Fontoj 
* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio

Kategorio:Distriktoj de Hungario
Suro (apartigilo)

**Suro** havas plurajn signifojn:
* Suro (muskolo): muskolo de la homa korpo

Nomo de diversaj riveroj:
* Suro (Aro): nomo de rivero en Svislando. Germane: Suhre.
* Suro (Mozelo): nomo de rivero en Luksemburgio kaj Germanio. Germane: Sauer, france:Sûre
Deklaracio pri framasonismo

La '*Deklaracio pri framasonismo *Quaesitum est*** estas pontifika dokumento de la Kongregacio por la doktrino de la kredo koncernanta framasonismon, promulgita la 26an de novembro 1983 kaj aprobita de papo Johano Paŭlo la 2-a.

## Enhavo 
La teksto prezentiĝas kiel respondo al tiuj kiuj petis ĉu la juĝo de la Katolika Eklezio rilate framasonismon estas ŝanĝata, pro la fakto ke ĝi ne estas eksplicite menciita en la nova Kodo de Kanona Juro.

La Kongregacio por la doktrino de la kredo asertas ke la juĝo de la katolika Eklezio ne estas ŝanĝata, ke la aliĝo al tiuj asocioj restas malpermesita, kaj ke la katolikaj fideluloj al ĝi adherantaj vivas en stato de morta peko, pro tio estas al tiuj rezervita la medicina puno de la ekskomuniko dum la restado en tiuj asocioj.

“**Senŝanĝas tial la negativa juĝo de la Eklezo pri la framasonismaj asocioj ĉar iliaj principoj estis ĉiam konsiderataj neakordigeblaj kun la doktrino de la Eklezio kaj tial la aliĝo al ili restas malpermesita. La fideluloj membriĝantaj al tiuj asocioj, krom vivi en stato de grava peko, perdas la rajton aliri Eŭkaristion.*' Tiele kardinalo Joseph Ratzinger, estonta Papo Benedikto la 16-a, fine emerita papo. 

## Motivaĵoj 
La dokumento estis bezonata ĉar la nova kanona kodo, malsame ol la kodo de 1917, ne mencias framasonismon; referencon al tiu problemo oni vidas en la koda kanono 1374 kiu altrudas: “Tiu kiu adheras al asocio komplotanta kontraŭ la Eklezio estu punata per ĝusta puno; krome tiu kiu promovas kaj regas tian asocion estu punata per interdikto. Tia deklaro klarigas definitive la juĝon de la Eklezio rilate framasonismon.

La intrinsekaj motivaĵoj estas: framasonismo konfesas, ordinare statute, naturalismon. Temas ĉi -kaze pri filozofia naturalismo kiu fondiĝas sur la principo laŭ kiu ne eblas scii ion pri la dia revelacio ĉar la nura vojo al la scio estas la scienca metodo. Evidente, se la dia Revelacio ne eblas aŭ nekoneblas kristanismo senfundamentas. 

Evidente, laŭ scienculoj dikredantaj, la vojo al la scio ne limiĝas al determinataj sciencaj metodoj.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kanona kodo
* Kongregacio por la doktrino de la kredo
* Framasonismo
* Kongregacio por la doktrino de la kredo

Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Papaj dokumentoj pri framasonismo
Kategorio:Framasonismo
Levu la Manojn!

***Levu la Manojn!***  estas detektiva triakta komedio origine esperantalingve speciale verkita de Frans van Dooren en 1939 okaze de la deka kongreso de Flandra Ligo Esperantista . Eldonis ĝin Pestvidéki Nyomda Vácon en Budapeŝto sub la gvido de Vilmos Bleier. Hungara Esperanto-Asocio el Budapeŝto reeldonis la libron en 1977 kune kun *La Aventuroj de L.R.M. Stultulof la X-a* en unu sola volumo titolita *Satiroj*.

La peco ludiĝas dum internacia Esperanto-kongreso en granda urbo, en hotela ĉambro.

## Rolularo
*Profesoro Psikov, la riĉa sciencisto
*Sinjorino Ameli Psikof, la edzino
*Beti, la filino
*Ĵimi Bum, la poeto
*Bil Ŝvarc, la bandito
*Baronino Olga Karavolenski, la aventuristino
*Flik Boston, la detektivo
Ĵimi Bum kaj Bil Ŝvarc estas similuloj.

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-teatro
Kategorio:Esperanto-movado en Belgio
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1977
Kategorio:Eldonaĵoj de Hungara Esperanto-Asocio
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Distrikto Szeghalom

La **Distrikto Szeghalom** [seghalom], (hungare * Szeghalmi járás*) estas distrikto en Hungario en departemento Békés. Ĝi situas sur ebenaĵo laŭ riveroj Berettyó kaj Körös en la norda parto de la departemento (en la orienta parto de la lando).
eta|Distrikto Szeghalom en Hungario
eta|Ponto tra Berettyó
La distrikta ĉefurbo estas Szeghalom, kiu estas urbo, krome estas ankaŭ 3 aliaj urboj, la ceteraj 3 estas vilaĝoj.

La areo estas 714,19 km², kie loĝas 29 013 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturo, (fruktoj, tritikoj, maizoj) kaj bestobredadoj.

## Historio 
Tiu distrikto funkciis jam inter 1886-1983. La distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter 1983-2013.

## Komunumoj 
* distrikta ĉefurbo kaj urbo: ** Szeghalom**
* aliaj urboj:
** Füzesgyarmat
** Körösladány
** Vésztő
* vilaĝoj:
** Bucsa
** Kertészsziget
** Körösújfalu

## Fontoj 
* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio

Kategorio:Distriktoj de Hungario
(11837) 1986 GD

**(11837) 1986 GD** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la dana astronomo Poul Jensen elde la Observatorio Brorfelde en la municipo Holbæk (Danio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Poul Jensen
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1986
11836 Eileen

'*11836 *Eileen'''* estas marsrenkonta asteroido, malkovrita la  de la usonaj geezoj kaj geastronomoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar (kantono San-Diego, Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan kosmonaŭtinon Eileen Collins, kiu en februaro 1995 iĝis la unua virino, kiu pilotis kosmopramon. En julio ŝi iĝis la unua virino komandantino de kosmopramo. Ŝia misio de 5 tagoj estis la lanĉo de la X-radia kosma observatorio *Chandra'' en orbito.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Carolyn S. Shoemaker
Kategorio:Malkovrita de Eugene M. Shoemaker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1986
Koi (fiŝo)

**Koi** (japane 鯉, romaji: *koi*) aŭ pli specife **niŝikigoi** (japane 錦鯉, laŭvorte "brodita karpo"), estas ornama variaĵo de la hejmigita karpo (*Cyprinus carpio*) kiu estas tenata por dekoraj celoj en eksterdomaj lagetoj aŭ akvoĝardenoj.

*Koi*-variaĵoj estas distingitaj per koloro, patroneo kaj skvameco. Kelkaj de la precipaj koloroj estas blanka, nigra, ruĝa, flava blua kaj krema.

La fiŝo povas sufiĉe longe vivi. Estas historiaj pruvoj ke kelkaj povas fariĝi pli ol centjaraj. 

## Referencoj
Kategorio:Aldomigitaj bestoj
Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Ciprinedoj
(11838) 1986 PJ1

**(11838) 1986 PJ1** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1986
Libertador de Venezuela

**Libertador de Venezuela** (Liberiganto de Venezuelo) estis honora titolo atribuita de la Municipo de Karakaso la 14-a de oktobro de 1813 al Simón Bolívar, kiu per milita kampanjo nome la *Campaña Admirable* kiu eliris el Cúcuta, en Nova Granado (nuna Colombia), kaj finis ĉe Karakaso la 6-a de aŭgusto de 1813, liberigis la okcidenton de Venezuelo el la hispana hegemonio. Bolívar ĉiam multe aprezis tiun titolon. Tamen post tio Venezuelo restis teritorio de la hispana monarkio. La Kongreso de Venezuelo (kiu ne kunsidis ekde 1812), kunvenante en Angostura (nuna Ciudad Bolívar), en 1819, ratifis la decidon de la Municipo de Karakaso.

Por la popolo de Venezuelo li estas la *Padre de la Patria* (patro de la patrio).

## Vidu ankaŭ 
* Sendependigo de Venezuelo

Kategorio:Historio de Venezuelo
Kategorio:Simón Bolívar
Campaña Admirable

La **Campaña Admirable** (mirinda kampanjo) estis milita agado kadre de la Milito de Sendependigo de Venezuelo. Ĝi estis estrita de Simón Bolívar kaj akiris la provizoran liberigon de la okcidento de Venezuelo, integrita tiam, de la teritorioj de la nunaj provincoj Merido, Barinas, Trujillo kaj Karakaso. Tiuj sukcesoj kune kun tiuj akiritaj oriente de Santiago Mariño ekigus formigon de la Dua Respubliko de Venezuelo. Ĝi okazis ekde la 8-a de januaro al la 4-a de aŭgusto de 1813.

## Vidu ankaŭ
* Monto El Águila

## Eksteraj ligiloj 
* Venezuela Tuya - Campaña Admirable (1813)

Kategorio:Historio de Venezuelo
La Guaira

eta|Fortikaĵo "San Carlos" sur monto ĉe La Guaira
**La Guaira** [gŭAjra] estas la ĉefurbo de la subŝtato Vargas kaj la samnoma municipo. Ĝi estas situanta en la centro-nordo de Venezuelo, je nur 30&nbsp;km de Karakaso, la ŝtata ĉefurbo. Ĝi havas 60.792 loĝantojn.

Ĝi estas borde de la Kariba Maro, sur la deklivaro de la monteto kaj Nacia Parko El Ávila, en la Marborda Montaro, kie la montoj alvenas ĉe la maro pro kio la loĝantaro sidaas horizontale sur la mallarĝa marborda zono kaj parto de la montoj. Pro tio la areo estas malmulte loĝata, spite ties politika, ekonomia kaj kultura gravo. La maro de tiu zono estas maltrankvila kaj ne estas strandoj taŭgaj por la banado, sed ja estas gravaj setlejoj de fiŝkaptistoj.

La alto de La Guaira estas de 4 msm, ties latitudo estas de 10º 36' 00" N kaj ties longitudo de 66º 55' 59" O.

## Eksteraj ligiloj 
* Haveno de la Guaira 
* Tiburones de La Guaira - Oficiala retejo
* Fondo de La Guaira

Kategorio:Urboj de Venezuelo
Bolivarismo

**Bolivarismo** estas tendenco de politika pensaro teorie bazita sur la vivo kaj verkaro de Simón Bolívar, kiu iĝis adorinda afero ĉu pli malpli apogite en landoj de Sudameriko kiaj Bolivio, Kolombio, Peruo, Ekvadoro, Panamo kaj Venezuelo. La Bolivarismo, kiel ideologio, unuigas erojn kiaj la respublikismo civila kaj humanista kaj, laŭ kelkaj maldekstraj sektoroj, la socialismo.
Nuntempe la politikestroj bazigas siajn proprajn projektojn en interpretoj de la idealoj de Bolívar. Vidu ekzemple, la plej konata kaj aktuala, iniciatita de la iama Prezidento de Venezuelo nome Hugo Chávez, poste pluigita de lia sukcedanto nome Nicolás Maduro, la Prezidento de Ekvadoro nome Rafael Correa kaj la Prezidento de Bolivio nome Evo Morales, kiuj bazigas siajn politikojn sur la ideoj de Simón Bolívar kadre de la nomita socialismo de la 21a jarcento, ĉefe disvolvigita el la Bolivara revolucio en Venezuelo. En Kolombio tamen la idealoj de la bolivarismo estis bazo fondiga de la konservativa *Partido Conservador Colombiano* ĉirkaŭ 1847, sed poste estis reinterpretitaj al socialismo fare de sektoroj de la *Polo Democrático Alternativo* kaj de la liberala *Partido Liberal Colombiano* (santanderista) kiaj Piedad Córdoba.

## Vidu ankaŭ 
* Bolivara revolucio
* Socialismo
* Hugo Chávez
* Kontraŭimperiismo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kritiko de Marx al Bolívar aperinta en 1858, en la enciklopedio *The New American Cyclopedia*.

Kategorio:Historio de Sudameriko
Kategorio:Sudamerikaj politikistoj
Kategorio:Politikaj tendencoj
Kategorio:Socialismo
Santa Rosa (La Pampa)

**Santa Rosa** estas urbego kaj grava universitata urbo (ekde 1958) en meza Argentino en Pampa Provinco, kies ĉefurbo estas.

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: 1500&nbsp;km²
* Loĝantaro: 96 920 en 2001,sed en 2014 100 000 laŭ taksoj
* Supermara alteco: 175 m
* Horzono: UTC-3h
* Poŝtkodo: L 6300
* Telefonkodo: +54 2954
eta|maldekstre|Panoramo en Santa Rosa
eta|maldekstre|Administrejo en Santa Rosa

## Geografio 
Santa Rosa situas en la nordorienta-centra parto de la provinco en koro de la pampo (ebenaĵo). Neuquén troviĝas 422, San Luis (Argentina urbo) 482, Rosario 525, Bonaero 555, Quilmes 583, La Plata 601, Mar del Plata 615, Corrientes (urbo) 1140, San Miguel de Tucumán 1094, Saltaurbo 1321 km.

## Historio 
Santa Rosa estis fondita en 1892. Longe ĝi estis nur negrava agrikultura centro de prilaboradoj de tritikoj kaj brutoj. La urbo daŭre estas unu el la plej malgrandaj provincaj ĉefurboj de la lando.

## Klimato 
Santa Rosa situas en humida subtropika klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen. La averaĝa temperaturo en la plena jaro varias inter 9-, sed inter decembro-januaro oni mezuris rekordajn varmojn . Kelkfoje okazas frosto inter monatoj aprilo-oktobro. Jare pluvas po 726&nbsp;mm, en ĉiuj monatoj pluvas. La julio estas la plej seka monato.
eta|Kirko en Santa Rosa

## Trafiko 
Santa Rosa havas enlandan flughavenon. Du naciaj aŭtovojoj trairas la urbegon.

## Vidindaĵoj 
* regiona muzeo pri artoj
* muzeo pri naturhistorio
* Monumento pri San Martín
* Palaco pri Justeco
* teatro Español (1908)

## Vidu ankaŭ 
* Santa Rosa (Sarmiento) (stacidomo)

eta|550ra|maldekstre|Larĝa panoramo en Santa Rosa

## Fontoj 
* angla Vikipedio helpe de WikiTrans
* hompaĝo 
* mapo, distancoj
* http://www.britannica.com/EBchecked/topic/523075/Santa-Rosa 
eta|maldekstre|Monumento en Santa Rosa
eta|Vido en Santa Rosa
eta|maldekstre|Vido en Santa Rosa


Kategorio:Urboj de Argentino
Johannes Hoppe

**Johannes Hoppe** estas la nomo de jenaj personoj:

* Johannes Hoppe (medicinisto) (1616–1654), germana medicinisto
* Johannes Hoppe (politikisto) (1861–1925), juristo kaj membro de Germana Reichstag (regna parlamento)
* Johannes Hoppe (astronomo) (1907–1987), germana astronomo

**Vidu ankaŭ:**
* Johann Hoppe (ĉ. 1512–1565), germana pedagogo kaj lerneja reformisto
11842 Kap'bos

'*11842 *Kap'bos'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la vilaĝeto *Kap'bos'', ĉirkaŭ 20&nbsp;km oriente de Antverpeno. La malkovrinto naskiĝis tie en 1936. La vilaĝo estas nun la situejo de Fondaĵo Holbach.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987
11844 Ostwald

'*11844 *Ostwald'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la germana balta kemiisto, interlingvisto kaj dumtempa esperantisto Wilhelm Ostwald (1853–1932), kiu establis la . En 1887 li fondis la * Zeitschrift für Physikalische Chemie''. Bone konata pro sia leĝo pri la diluo de la elektrolitoj, li ricevis la Nobel-premion pri kemio 1909 pro sia laboro pri la katalizo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987
11846 Verminnen

'*11846 *Verminnen'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio Roĵen, norde de Smoljan en Bulgario.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la flandra kantisto Johan Verminnen, bone konata pro lia kanto *Rue des Bouchers* nomita laŭ strato de Bruselo. Tiu urbo estas ofta fonto de inspiro fonto por liaj kantoj, en flandra kaj franca, sed ankaŭ en brusela lingvo. De 2007 li estis direktoro de SABAM, (« *Société d’Auteurs Belge – Belgische Auteurs Maatschappij'' ») ; kopirajta kolektivo por la rajtoj de la belgaj artistoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987
11848 Paullouka

'*11848 *Paullouka'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la valona kantaŭtoro, verkisto kaj pentristo Paul Louka (realnome * Vital-Paul Delporte'', 1936–2011). Sekve al renkonto kun Jacques Brel, li pasis tri jarojn en Parizo, kie li ludis en kabaredoj kaj teatrejoj. Li estis direktoro de SABAM dum pluraj jaroj

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
Citrus aurantium

***Citrus × aurantium*** estas citruso el kruciĝo inter mandarino (*C. reticulata*) kaj pampelmuso (*Citrus maxima*). Oni distingas jenajn kultivarajn grupojn:

* bigaradoj aŭ amaraj oranĝoj (*Citrus × aurantium* bigarada grupo)
* klementinoj (*Citrus × aurantium* klementina grupo) 
* grapfruktoj (*Citrus × aurantium* grapfrukta grupo)
* oranĝoj (*Citrus × aurantium* oranĝa grupo)
* pomeloj (*Citrus × aurantium* pomelo-grupo)
* mikanoj (*Citrus × aurantium* satsumo-grupo) aŭ *Citrus unshiu*
 
Kategorio:Rutacoj
Kategorio:Hibridoj
Helpa episkopo

**Helpa episkopo** estas, en la Katolika Eklezio, kaj en tiu de Prakatolika Eklezio kaj en la Eklezio de Anglio kroma episkopo asignita kiel helpo al dioceza episkopo malebligita plenumi siajn taskojn aŭ pro troa etendiĝo de la dioceza teritorio.

Laŭ la katolika kanona juro, al ĉiu episkopo devas esti asignita aparta diocezo, kaj do ankaŭ al helpa episkopo estas asignita titulara episkopujo, nome diocezo kiu ne plu ekzistas.

Pasinte la helpaj episkopoj estis nomataj ankaŭ “sufraganaj” episkopoj, tamen sen rilato al koncepto pri sufragana diocezo.

Vidpunkte de la sakramento, ili estas veraj episkopoj kaj povas konfekcii ĉiujn sakramentojn, kompreneble laŭforme de la kanona juro.

Al ili apartenas, kiel al aliaj episkopoj, la titolo de “Ekscelenco tre respektinda”.
Iuj diocezoj bezonas diversajn helpajn episkopojn.

## Historio 
La unuaj nur titularaj episkopoj naskiĝis kun la kontraŭkristanaj persekutoj: kiam la dioceza episkopo, persekutita, estis devigita forfuĝi aŭ ekzilita, laŭ kutimo de la alia eklezio al li estis rekonata la digneco episkopa kun la titolo de episkopo “titulara”: la sama esprimo estis konservita ankaŭ por la posteuloj, kiuj, multaj, fariĝis helpaj episkopoj de diocezoj havantaj regularan episkopon.

## Fontoj 
* Katolikaj enciklopedioj:
** [http://letterepaoline.net/progetto-ec/ ] Enciclopedia_Cattolica
** http://it.cathopedia.org/wiki/  Cathopedia:Voci_indispensabili
** http://www.newadvent.org/cathen/ Catholic_Encyclopedia.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Episkopo
* Diocezo
* Titulara episkopo

*
Kategorio:Kristana klerikaro
Kategorio:Oficoj en la Katolika Eklezio
Kategorio:Ekleziaj titoloj
Kategorio:Religiaj profesioj en kristanismo
Puerto Cabello

eta|Mapo pri pli signifaj urboj de Venezuelo, kie Puerto Cabello troviĝas en la norda landoparto
**Puerto Cabello** estas venezuela urbo, ĉefurbo de la samnoma municipo en la subŝtato Karabobo, en kies apudaĵoj troviĝas la plej grava mara haveno kaj de plej ekonomia valoro de la lando pro ties granda aktiveco de importado de krudaj materialoj por la industria venezuela sektoro, kiuj kutime estas translokigitaj al Valencio kaj Marakajo. Sekvas laŭ gravo la havenoj de La Guaira kaj Marakajbo. Ĝi estas situanta norde ĉe la marbordoj de Karabobo.

Ties loĝantaro estas de  loĝantoj (censo de 2011), kio igas ĝin la dua plej grava kaj loĝata urbo de la subŝtato Karabobo kaj ĝi okupas la 15an rangon inter la plej loĝataj urboj de Venezuelo. Ekde julio de 1946, en tiu urbo troviĝas la Ŝipbazo Agustín Armario kaj ekde 1960 la Alta Stabanaro de la Ŝiparmeo, pro kio tiu haveno iĝis unu el la ŝipbazoj de mararmeo plej gravaj el Venezuelo.

Borburata estas urbo de la municipo de Puerto Cabello.

## Eksteraj ligiloj 
* Instituto Autónomo de Puertos de Puerto Cabello.
* Diario de La Costa.
* Puerto Turístico de Puerto Cabello. 
* Puerto Cabello en Red Blog.
* Alcaldía de Puerto Cabello. 
* Artículo sobre Puerto Cabello en Juanjosemora.com
* Por informaro historia.
* Pri la konstruado de la Fortikaĵo San Felipe. 
* Por antikva maparo kaj historiaj fontoj.

Kategorio:Urboj de Venezuelo
Kategorio:Marhavenaj urboj
Luis López Méndez

**Luis Ceferino López Méndez Nuñez y Mesa de Aguilar** (Karakaso, Hispana Imperio, 1758 - Santiago de Chile , Ĉilio, 1831) estis diplomato el Venezuelo. Li postenis kiel instruisto kaj el la okazintaĵoj de la 19-a de aprilo de 1810, estis sendita kiel reprezentanto de la *Junta* de Karakaso al Londono kun Simón Bolívar kaj Andrés Bello. 

Li restis en Londono negoce la akiron de milit- kaj aliaj materialoj por la sendependigo de Venezuelo kaj de la Unuiĝintaj Provincoj de Nova Granado, posta Kolombio. López Méndez estis responsa por vekigi entuziasmon, serĉi volontulojn kaj dungi eŭropajn ekspediciulojn ĉefe britaj kaj germanoj veteranoj de la napoleonaj militoj. Ties laboro tiom gravis ke Bolívar kromnomigis lin kiel “el verdadero libertador de Colombia” (la vera liberigisto de Kolombio). 

En 1821, perdis sian permeson kaj estis alvokita prezenti sian negocadon. Poste li estis nomumita ambasadoro antaŭ la parlamento de la Hansa ligo.
 
En 1826 estis en Lima kaj en 1827 en Guayaquil. Ene de la malsukcesa konspiro de Kvenko de 1828, kontraŭ la projekto bolivara de kreado de Bolivio, López Méndez kaj aliaj 40 insurekciaj oficiroj estis arestitaj, kaj senditaj al Bogoto. Tuj poste li direktis sin al Ĉilio, kie li mortiĝis en Kasablanko (Provinco Valparaiso) en 1841. Liaj restoj perdiĝis.

Sur la Ĉefa Placo de Kasablanko stariĝis en 1970 memora monumento por tiu elstara venezuelano, kiu plenumis la mision de serĉado de volontuloj kaj armilaro por plibonigi la funkcian kapablon necesan por la sukceso de la sendependigaj militoj de Sudameriko.

## Bibliografio 
* "Freedom's Mercenaries", de Moisés Enrique Rodríguez.
* "Foreign Legionnaires in the Liberation of Spanish South America", de Alfred Hasbrouck.
* "Voluntarios Británicos e Irlandeses en la Gesta Bolivariana", de Eric Lambert.
* "Independencia de las Colonias Hispano-Americanas. Participación de la Gran Bretaña y los Estados Unidos. Legión Británica", de Luis Cuervo Márquez.
* "Luis López Méndez" de Edgardo Mondolfi Gudat.

## Eksteraj ligiloj 
* Venezuela de Antaño:  Dr. Luis López Méndez, “Promotor de Voluntarios” 
* Manuskripto de Luis López Méndez 
* En fuga hacia la gloria: Luis López Méndez ; biografia eseo 
* Biografio de Luis López Méndez

Kategorio:Karakasanoj
Kategorio:Venezuelaj diplomatoj
Kategorio:Sendependigo de Hispanameriko
11849 Fauvel

'*11849 *Fauvel''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la franca piloto kaj inĝeniero Charles Fauvel (1904–1979), kiu inventis la . Li solvis la problemon de la longitudina stabileco de duoble kurbita flugilo per aranĝo de la baricentro tuj antaŭ unu kvarono de la tuta longo de la flugilo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
Stains

**Stains** [] estas franca komunumo en la departemento Seine-Saint-Denis, en la regiono Francilio. Ĝi havis  loĝantojn en la jaro 2011.

## Geografio 
eta|maldekstra|Situo de Stains en la ĉirkaŭparizaj departementoj
Stains situas en la nordokcidento de Seine-Saint-Denis,  norde de la centro de Parizo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Seine-Saint-Denis
* Listo de urboj de Francio
* Pierrefitte - Stains (stacidomo)
* Pierrefitte - Stains (Tramtrajno en Francilio)
* Stains-Grande-Ceinture (stacidomo)
* Stains-La Cerisaie (Tramtrajno en Francilio)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 


Kategorio:Komunumoj de Seine-Saint-Denis
Kategorio:Urboj de Francio
Chambray-lès-Tours

''''* [] estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Indre-et-Loire*, prononco [], en la regiono Centro-Valo de Luaro, , prononco []. Fine de  en la komunumo vivis . Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Tours* kaj al la komunumaro *Tours Métropole Val de Loire*. La komunumo situis en la kantono Chambray-lès-Tours ĝis la departementaj balotoj de 2015. Nun, ĝi estas lokita en la kantono Montlouis-sur-Loire.

## Geografio 
La areo de la komunumo estas granda je 19.40 km².

### Ĉirkaŭaj lokoj 
La samlimaj komunumoj de Chambray-lès-Tours estas :

## Vidindaĵoj 

Église Saint-Symphorien de Chambray-lès-Tours (Indre-et-Loire).JPG|Kirko Saint-Symphorien de Chambray-lès-Tours
Église de Chambray-lès-Tours, vitrail 3.JPG|Vitralo en la kirko Saint-Symphorien
Chambray-lès-Tours (Indre-et-Loire) Monument aux morts.JPG|la monumento al la mortintoj

## Blazono 

Dosiero:Blason de la ville de Chambray-lès-Tours (37).svg|Blazono de Chambray-lès-Tours

## Ĝemeleco 
Chambray-lès-Tours havas du ĝemelurbojn :
*
*
Chambray-lès-Tours ankaŭ havas ligilojn (*coopération décentralisée'') kun la regiono de Fatick, en Senegalo, ekde 2009.

## Vidu ankaŭ 
*Indre-et-Loire
*arondismento Tours
*kantono Montlouis-sur-Loire

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala TTT-ejo

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Komunumoj de Indre-et-Loire
(11845) 1987 RZ

**(11845) 1987 RZ** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.

Pro ĝia orbita granda duonakso de 3,1942636 , por la epoko de la , ĝi orbitas je nur 858&nbsp;154&nbsp;km cis la konvencia limo de 3,2 AU inter la meza kaj la ekstera asteroida zono.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henri Debehogne
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987
Mary Anning

250px|eta|dekstra|Mary Anning kaj sia hundo Tray, pentrita antaŭ 1842
**Mary Anning** (Lyme Regis, n. la 21-an de majo 1799 – m. la 9-an de marto 1847) estis angla paleontologo, kolektisto kaj komercisto de fosilioj, konata en la tuta mondo pro la gravaj multenombraj eltrovaĵoj kiujn ŝi entreprenis en la mara fundo el la ĵurasia periodo en Lyme Regis, kie ŝi loĝis. Danke al ŝia laboro ŝanĝiĝis la maniero vidi la prahistorian vivon kaj la historion sur la Tero.

La plej elstara malkovro estis la unua skeleto de fiŝosaŭro kiu estis ĝuste identigata, la unuaj du eltrovitaj skeletoj de pleziosaŭroj, la unua skeleto de flugsaŭroj eltrovita ekster Germanio kaj kelkaj fosilioj de gravaj fiŝoj. Ŝiaj observoj ludis gravan rolon en la malkovrado ke fosilioj de belemnitoj enhavas fosiliigitan inkon kaj ke la koprolitoj, konataj kiel ŝtonoj bezoaro tiuepoke, estas fosiliigitaj ekskrementoj. Kiam la geologo Henry De la Beche pentris *Duria Antiquior*, la unua sceno pri la profunda tempo kiu havis altan diskonigadon, bazis sin sur la fosilioj kiujn Anning eltrovis kaj vendis kopiojn por sia bonprofito. Ŝia laboro estis nepra en la ŝanĝoj okazintaj kiuj poste venis komence de la 19-a jarcento en la sciencaj ideoj pri la prahistoria vivo kaj historio de la Tero.

Ŝia genro kaj socia klaso, la gepatroj de Anning estis disidentoj (protestantoj ne anglikanaj) estis kialoj pro kiuj ŝi ne povis plene partopreni la vivon de la brita scienca komunumo de la komencoj de la 19-a jarcento, regata de riĉaj burĝuloj anglikanaj, kaj ŝi ne estis citata en ŝiaj kontribuoj. Kvankam ŝi estis konata en la rondoj de geologoj de Britio, Eŭropo kaj Ameriko, ŝi travivis ekonomiajn malfacilaĵojn dum la plejparto de ŝia vivo.

Kategorio:Anglaj geologoj
Kategorio:Anglaj paleontologoj
Sudokcident-aŭstraliaj arbaroj kaj arbustaroj

eta|220ra|Situo de la biodiverseco-riĉaĵejo/tutmondaj 200-regiono.
eta|220ra|Situo de la kvin mediteraneaj zonoj de la mondo (verde)
La **sudokcident-aŭstralia biodiverseco-riĉaĵejo** estas biogeografia regiono kiu ampleksas la sudokcident-aŭstraliajn ekoregionojn en la biomo de la mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj. Ĝi estas difinita de la organizaĵo Naturprotekto Internacie. La regiono havas mediteranean klimaton kun humidaj vintroj kaj sekaj someroj, unu el kvin tiaj regionoj en la mondo. La regiono kovras 356 717 da kvadrataj kilometroj, konsistante el larĝa marborda ebenaĵo 20-120 kilometrojn larĝe, transiranta al milde montetaj ĉirkaŭaj regionoj konsistigataj el eroziita granito, gnejso kaj laterito. Dezertoj kaj kserofitaroj situas en la nordo kaj oriento tra la centro de Aŭstralio, apartigante la biodiverseco-riĉaĵejo de la aliajn mediteraneaj kaj humid-klimataj regionojn de la kontinento.

La vegetaĵaro en la regiono estas plejparte ligneca, inkluzive de arbaroj, duonarbaroj, arbustaroj, kaj erikejoj, sed neniuj herbejoj. La superregaj vegetaĵartipoj estas eŭkaliptaj duonarbaroj, eŭkalipt-dominataj mali-duonarbaroj, arbedaroj kaj erikejoj. Ili similas al la ĉaparaloj, makisoj kaj finbosoj de aliaj mediterane-klimataj regionoj.

La regiono havas ĝenerale malriĉajn sablajn aŭ lateritajn grundojn, kiuj subtenis riĉan speciigon de plantoj adaptataj al specifaj ekologiaj niĉoj. La regiono gastigas grandan diversecon de endemiaj specioj, precipe pri la proteacoj.

La biodiverseco-riĉaĵejo kongruas kun la tutmondaj 200-regiono **sudokcident-aŭstraliaj arbaroj kaj arbustaroj**.

## Flaŭra provinco 
La regiono respondas al la flaŭra provinco de Sudokcidenta Aŭstralio. La Monda Natur-Fonduso (WWF) kaj la Provizora Biogeografia Regiono-klasifiko por Aŭstralio (IBRA) subdividas la regionon en nombron da ekoregionoj :
* Kulgardiaj duonarbaroj (IBRA : *Coolgardie*)
* Esperancaj mali-eŭkaliptaroj (IBRA : *Esperance Plains kaj Mallee*)
* Ĵarah-kari-arbaroj kaj arbustaroj (IBRA : *Warren*)
* Kvongan-erikejoj (IBRA : Cigna marbordebeno)
* Sudokcident-aŭstralia savano (IBRA : *Geraldton Sandplains*, *Avon Wheatbelt*, kaj *Yalgoo*)
* Sudokcident-aŭstraliaj duonarbaroj (IBRA : *Jarrah Forest*)

## Bibliografio 
*  Thackway, R and I D Cresswell 1995 : An interim biogeographic regionalisation for Australia : a framework for setting priorities in the National Reserves System Cooperative Program* Version 4.0 Canberra, *Australian Nature Conservation Agency, Reserve Systems Unit*. ISBN 0-642-21371-2*

## Eksteraj ligiloj 
*  Sudokcident-aŭstralia biodiverseco-riĉaĵejo (Naturprotekto Internacia) 
*  Tutmondaj 200; numero 119 : Sudokcident-aŭstraliaj arbaroj kaj arbustaroj (WWF) 

Kategorio:Biodiverseco-riĉaĵejoj
Kategorio:Mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj
Kategorio:Ekoregionoj de la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Global 200
Kategorio:Geografio de Aŭstralio
Bigarado

eta|maldekstre|bigarado-fruktoj ĉe arbo
eta|maldekstre|fruktoj el la bigaradujo

**Bigaradujo** aŭ **amar-oranĝa arbo** estas planto el la genro citruso (Citrus) el Rutacoj. Ĝia kompleta botanika nomo estas hodiaŭ *Citrus × aurantium* L. . *Citrus × aurantium* estas hibrido inter pampelmuso (*Citrus maxima*) kaj mandarino (*Citrus reticulata*), Verŝajne ĝi ekestis en suda Ĉinio. Variaĵo estas la Daidajo.

La frukto similas al oranĝo, sed estas amara kaj pli malgranda. La nomo “amara oranĝo” estas uzata ankaŭ por Poncirus trifoliata, la „trifolia oranĝarbo“.

## Priskribo 
Bigaradarbo estas ĝis 10 m alta ĉiamverda arbo kun ronda krono. La branĉoj havas en la foliakseloj dornojn, kiuj estas maldikaj kaj mallongaj. Ili povas esti ĝis 10&nbsp;cm longaj ĉe junaj, rapide kreskantaj branĉoj.

La ovalaj folioj havas mildan, tamen iom oblongan finon. La bazo estas rondigita ĝis kojnforma. La folitigo longas 2 ĝis 3&nbsp;cm kaj estas korforme plilarĝigita. La folioj havas oleglandojn, la odoro de la oleo (Petitgrain) estas agrabla.

La blankaj floroj odoras forte. kvin ĝis dek du procentoj de la floroj havas nur stamenojn, sed ne gineceo.

La fruktoj estas rondecaj kaj brilas en matura stato oranĝkolore. La fruktoŝelo estas pli dika kaj malpli glata ol tiu de oranĝo. La ekstera flava parto de la ŝelo estas facile forigebla. La interno de la frukto konsistas el 10 ĝis 12 segmentoj. Multaj varioj enhavas multnombrajn semojn. La fruktokarno estas acida, la blanka tavolo sub la ŝelo, mezokarpo, kaj la haŭtoj inter la segmentoj gustas amare. La centra akso de la matura frukto estas kava. Rikolttempo ĉe Mediteraneo estas januaro ĝis februaro.

## Utiligado 
La ekstera fruktoŝelo estas uzata por fari oranĝaton kaj el la tuta frukto estas farata marmelado. Krome ŝelo kaj suko estas uzataj por fari likvoron Curaçao kaj en Italio kaj Malto bigaradan limonadon Aranciata Amara kaj Kinnie.

Bigarado liveras tri gravajn odoraĵojn por fari parfumon:
* Nerolioleo el la floroj. Kiel kromprodukto dum akvovapora destilado oni ricevas la t.n. oranĝflorakvon.
* bigarada oleo el la fruktoŝelo. Ĝi estas grava ingredienco de kolonja akvo kaj aliaj parfumoj.
* Petitgrain-oleo (bigaradoleo) el la folioj, branĉoj kaj nematuraj fruktoj. Kiel kromprodukto estas Eau des Brouts.

Sinefrino estas substanco el bigarado, kiu estas uzata kiel grasoforbruliganco. Hesperidino estas obtenita el sekigitaj fruktoj.
[eta|hochkant=1.5|la [flordrogo *Aurantii amari flos*]]
Ĝin oni uzas kiel aldonaĵo por plibonigi la guston kaj odoron de teo  .

## Nomo 
Carl von Linné elektis por bigarado la sciencan nomon *Citrus aurantium*. Hodiaŭ oni scias, ke temas pri kruciĝo. Tial aldonigas X kiel signo por hibridoj: *Citrus × aurantium*.

## Referencoj 
## Literaturo 
* W. Reuther, H. J. Webber, L. D. Batchelor (Hrsg.) (1967): *The Citrus Industry *. Bd 1&2. University of California.

## Eksteraj ligiloj 
* Informationen zu Orangen und Pomeranzen
* Die Bitterorange als Heilpflanze

Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
Kategorio:Odoraj substancoj
Barrancas (La Guajira)

**Barrancas** [baRANkas] (ravinoj) estas municipo de la departemento La Guajira, en Kolombio. Ĝi estis fondita la 5an de februaro de 1872 fare de monaĥo José Barranco kaj konvertita en municipo en 1892. Ĝi havas 28.926 loĝantojn.

Ĝi havas etendon de 742 km2, altecon de 40 msm kaj averaĝan temperaturon de 28 ºC.

Ĝi troviĝas je 100 km el la departementa ĉefurbo Riohacha.

Kategorio:Geografio de Kolombio
Tenerife (Magdalena)

**Tenerife** estas municipo de la departemento Magdalena, Kolombio. Ĝi situantas en la Valo de la Rivero Magdalena, kun alto de 20 msm, de varma klimato, kun proksimuma loĝantaro de 15.000 loĝantoj, altigita al kategorio de Municipo pere de *Ordenanza # 011* de la 26-a de junio de 1923. La tieritorio estis konkerita kaj la urbeto fondita sur la ruinoj de la indiĝena vilaĝo fare de la kapitano Francisco Henríquez la 20-a de januaro de 1536. La origino de la nomo klare rilatas al la hispanaj urbo kaj insulo Tenerife de Kanarioj, ĉar kelkaj el fondintoj kaj unuaj setlantaj estis el tiu hispana insularo.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Tenerife
* Tenerife - Magdalena 

Kategorio:Geografio de Kolombio
El Banco

**El Banco** estas municipo de Kolombio situanta en la plej suda pinto de la departemento Magdalena; ĉe la kunfluejo de la riveroj Magdalena kaj Cesar. Formas parton de la Depresio *Momposina*. Ties etendo estas de 820 km² kaj enhavas 72 131 loĝantojn laŭ censo DANE 2023.

## Submunicipoj 
Ties submunicipoj (en hispana *corregimientos*) Aguaestrada, Algarrobal, Botillero, Punta Larga Barranco de Chilloa, Los Negritos, Belén, Caño de Palma, El Cerrito, El Trébol, Menchiquejo, Hatillo de la Sabana, San José, San Roque, Tamalamequito, San Felipe-Eduardo, El Cedro.

Domaro (en hispana *veredas*): Caimanera, El Burro, Garzon, Islitas, Las Flores, Los Mamones, Malpica, Mata de Caña, Matarratonal, Pueblo Nuevo, Sabanas de Venado, San Isidro, Santa Rosa, kaj Aguafria.

## Notoj 
* Informaro de Turismo de Kolombio 

## Eksteraj ligiloj 
* Mitoj kaj Legendoj de El Banco
* Oficiala retejo 

Kategorio:Geografio de Kolombio
Tenerife (apartigilo)

La termino **Tenerife** aŭ en Esperanto **Tenerifo** povas aludi al jeno:

***Tenerifo**: unu el la insuloj Kanarioj (Hispanio) kaj fakte la plej granda el ili.
***Tenerife (Magdalena)**: municipo de Kolombio en la departemento Magdalena.
***Tenerife (Kvinslando)**: kvartalo de la urbo Brisbano (Kvinslando, Aŭstralio).
***Provinco Sankta Kruco de Tenerifo** de Hispanio, unu el la du kiuj formas la Kanariojn, kiu inkludas la insulojn Tenerife, La Palma, El Hierro kaj La Gomera.
***Santa Cruz de Tenerife**: ĉefa urbo kaj ĉefurbo de la insulo Tenerife kaj de Kanarioj.
Tamalameque

**Talameque** [tamalaMEke] aŭ en Esperanto *Talameko* estas municipo de Kolombio en la departemento Cesar. Ties ekonomio baziĝas sur la fiŝkaptado, la agrikulturo kaj la brutobredado. Ĝi estis fondita de Lorenzo Martín la 29-a de septembro de 1544. Ĝi enhavas 12.500 loĝantojn.

## Transporto 
* **Surteraj:** Disponas el ŝoseo de 19 kilometroj el la municipa kerno al *corregimento* (submunicipo) El Burro kie ĝi komunikas kun la ŝoseo *Troncal del Oriente*.

* **Riveraj:** La loĝantoj povas transportiĝi tra la Rivero Magdalena al aliaj municipoj de la departemento aŭ de la subŝtato Magdalenta, Bolívar o Santander.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Tamaleque 
* Historio de Tamalameque 
* Blogo de Tamaleque
* Folkloro de Tamalameque

Kategorio:Geografio de Kolombio
Batalo de Cúcuta

La **Batalo de Cúcuta** [KUkuta] estis milita agado inter Simón Bolívar kaj la hispanaj trupoj, kie venkis la *Libertador* kaj oni akiris la sendependigon de la urbo kolombia Cúcuta kaj oni iniciatis la nomitan *Campaña Admirable*, per kiu oni liberigis la okcidenton de Venezuelo.

La batalo ekis je la 6a matene de la 28a de februaro de 1813 kaj finis tagmeze. La luktantoj estis 400 homoj estritaj de Simón Bolívar kaj 800 je ordonoj de la hispana generalo Ramón Correa.

Post tio la kolonelo Simón Bolívar iniciatas grandan atakon kontraŭ la hispanaj trupoj de la orienta bordo de la Rivero Magdalena, kaj, rapide atingis rimarkindajn venkojn kiuj kondukis lin al realigo de la liberigo de la valoj de Cúcuta kiuj estis en povo de la monarkistoj estritaj de la kolonelo Ramón Correa.

Kategorio:Historio de Kolombio
Kategorio:Historio de Venezuelo
Tucupido

**Tucupido** [tukuPIdo] estas urbo el Venezuelo ĉefurbo de la Municipo José Félix Ribas de la subŝtato Guariko en Los Llanos; oni ĉirkaŭkalkulis loĝantaron de pli ol 61.297 loĝantoj. Okupas la akvodividejon inter la rivero Tamanaco kaj la fluravino Jabillal. La rivero Tucupido alfluas al la Tamanaco NOr de la urbo. La *quebrada* Jabillal [ĥabiJAL] formas la akvorezervejon Tucupido situanta sude de la urbo. Ĝi estas je 130 m de alto. Temperaturo averaĝas 28°C kaj precipitaĵo averaĝas jare 950 mm.

Kategorio:Geografio de Venezuelo