Japana lingvo per latinaj literoj

**Latin-litera transskribo de japana lingvo** estas japane nomata ローマ字 (, hepburn-sisteme ***rōmaji***, kunrei-sisteme ***rômazi***, esperanto-sisteme ***romaĵi*** aŭ ***romaĝi***).

Estas du ĉefaj manieroj: **Hepurn-sistemo** kaj **Kunrei-sistemo**. Estas ankaŭ normoj difinitaj japane kaj internacie. Sed en diversaj praktikaj okazoj multaj emas sekvi Hepburnan transskribon. Tial la latin-litera transskribado de japana lingvo ne estas sufiĉe bone unuigita.

## Normoj 
### Japana eduka normo 
Aperis en 1954 http://www.bunka.go.jp/kokugo/main.asp?fl=list&id=1000003935&clc=1000000068 .
Tiu ĉi normo (Nihon-siki) konsistas el du tabeloj. La Unua Tabelo montras la principan transskribon. Kaj la Dua Tabelo montras Hepburnan transskribon, kiel la kompromisa suplemento por malfacile ŝanĝeblaj transskribaĵoj jam kutimaj.

La Unua Tabelo estas pli bone akorda al la japanlingva sistemo kaj facile komprenebla por japanoj, kvankam ĝustaj prononcoj de iuj transskribaĵoj estas nediveneblaj por tiuj sensciaj pri la japana lingvo. Oni ĝenerale nomas la transskribadon laŭ tiu ĉi Unua Tabelo kiel "*Kunrei-Siki*" (訓令式, "dekreta sistemo").

Oni ĝenerale nomas la transskribadon laŭ tiu ĉi Dua Tabelo kiel "*Hebon (Hepburn)-Shiki* (ヘボン式, "sistemo fare de Hepburn"). Sed kiam oni ĝenerale parolas pri tiu ĉi Sistemo Hepburn, la transskriba sistemo ne strikte sekvas al la Dua Tabelo. La normo permesas la uzon de Hepburnan sistemon "kiam oni devas uzi en internacia kunteksto aŭ ne povas ŝanĝi konvencian praktikon".

### Internacia Normo 
Estas ankaŭ internacia normo ISO3602, kiu baziĝas sur la Dekreta Sistemo supre menciita.

Propono en 1985 http://www.age.ne.jp/x/nrs/iso3602/iso3602.html .
Oficiala nomo estas proponata ĉe
http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=9029.

### Japana pasporta/stacia/vojsigna normo 
La transskribo de japana nomo en pasporto estas principe la hepburna. Oni povas peti por alia latina literumo kiam oni unue kreas pasporton kun certa kialo. Ankaŭ oni ne povus havi samtempe kreditkartojn kaj pasportojn kun malsamaj literumoj.

## Historio de la transskribado 
* 16jc - Portugala transskribado
* 17jc - Nederlanda transskribado
* 1867 - Transskribado de Hepburn
* 1885 - Transskribado Nihon-siki

Nun ekzistas diversaj transskribaj sistemoj krom la supre menciitaj "normoj".

 Kaj paralele kun la prospero de Usono post la Dua Mondmilito la influo de la angla lingvo pli kaj pli fortiĝis ankaŭ en Japanio.

Tiele en nunaj praktikaj okazoj en Japanio, ekzemple ĉe voj-indikiloj troveblaj sur stratoj, en stacidomoj, kaj en aliaj publikaj lokoj plej parte da transskriboj baziĝas sur la t.n. Sistemo de Hepburn -- "t.n.", ĉar iliaj transskribaj reguloj estas ne bone unuigitaj pri longaj vokaloj kaj la N-sono "ン". Sed tia hepburna varianto estas multe pli malgranda ol la malsameco inter individuaj manieroj kiujn asertas kelkaj japanaj esperantistoj (Vidu sube).

## Japanaj esperantistoj kaj la transskribado 
 Sed ilia sinteno ne estas plimulta tendenco en Japanio, ĉar la Sistemo de Hepburn estas pli uzata en la reala mondo. Ili emas aserti, ke la hepburna transskribo estas la granda influo de angla lingvo. Tamen la konsonanta paro "ch" (por [ĉ]), kiu estas la karaktero de la hepburna kaj kritikita kiel "angleca", estas uzata ankaŭ en la hispana, vjetnama, svahila, okcitana kaj ĉefa transskrib-sistemoj de la korea kaj ĉina; "sh" (por [ŝ]) en la svahila, albana kaj lingala; kaj "j" (por [ĝ] aŭ [ĵ]) estas uzata ankaŭ en la indonesia, turkmena kaj portugala.

### Esperanta alfabeto 
Iu esperantistoj asertas uzi Esperantan alfabeton (Esuperanto-ŝiki romaĵi, エスペラント式ローマ字) por skribi japanajn nomojn. Tio klopodas montri la prononcon de la japana. Sed ĝi malsukcesas unuigi jenajn variantojn.
* Singulara kaj plurala moraoj. Ekz. "o"/"oo"/"oŭ" kaj iu eĉ miksas esperantan alfabeton kun la hepburna makrono "ō".
* "i" aŭ "j" en duoblaj vokaloj
* "ĝ" aŭ "ĵ" por "ジ".

## Ekzemplaj vortoj skribataj laŭ diversaj transskribaj sistemoj 
## Notoj 
Latinigo
Kategorio:Transliteruma sistemo