Rabio

|}
**Rabio** estas virusa infekto, kiu kaŭzas ĉe homoj kaj bestoj akutan vivdanĝeran encefaliton. La viruso povas trafi ĉiujn varm-sangajn bestojn, sed ĝi maloftas inter la ne-karnovoruloj. La stereotipa bildo estas la kontaĝa ("rabia") besto kiel la "freneza hundo" kun ŝaŭmo ĉe la muzelo, sed povas infektiĝi ankaŭ la katoj, furo, vulpo, melo, lavurso (prociono), vangega sciuro, mefito, vesperto. La ronĝuloj (sciuro, leporo ktp.) tre malofte infektiĝas samkiel la birdoj, kies korpotemperaturo estas pli alta ol la optimuma temperaturo por la viruso. La rabio povas aperi en t.n. "paraliza" formo, kial la infektita besto estas tre trankvila kaj retirita.
[eta|250ra|[Hundo malsana je rabio. Videbla la tipa simptomo sialoreo (ptialismo)]]
[eta|250ra|Homo malsana je rabio kun [konvulsioj (spasmo)]]
**Ĉe la homoj la malatentita rabio kondukas preskaŭ senescepte al morto**. Jare mortas de 40 000 ĝis 70 000 homoj pro rabio, plej ofte en Azio (80% laŭ fakgazeto el 2003-04-30) kaj Afriko, kiel la rabio endemia. La duono de la mortintoj apartenas al junuloj sub 15 jaroj. Oni ekzamenas ĉiujare ĉ. 10 milionojn da homoj je suspekto pri rabio-infektiĝo. http://www.who.int/inf-fs/en/fact099.html

La rabion kaŭzas "Lyssa-viruso", kiu apartenas al la grupp de cilindre formitaj RNA-virusoj, al la tiel nomataj Rhabdo-virusoj. Tiu ĉi grupo de la virusoj entenas la rabio-viruson, la aŭstralan vesperto-Lyssaviruson, la Duvenhage-viruson, du eŭropajn vesperto-Lyssavirusojn, la Lagos-vespertoviruson kaj same la Mokola-viruson.

La Lyssa-viruso havas spiralforman simetrion, t.e. la eroj formas preskaŭ cilindron. Tiu formo karakterizas ĉefe virusojn, kiuj atakas plantojn. La virusoj, kiuj atakas la homon havas ĝenerale kuban simetrion kaj formon de poliedro.

## Transdono kaj simptomoj 
La viruso troviĝas en la salivo de rabia besto, la infektado okazas plej ofte per mordo. Malofte okazas infektado tra la haŭtaj vundoj (en kavo de vespertoj).

Post la infektado, la viruso disvastiĝas tra periferaj nervoj kaj trafas fine la centran nervosistemon. Vakcinado eblas nur dum la frua fazo, antaŭ ke la viruso ne atingas la cerbon. Tie la viruso kaŭzas encefaliton, alportante la tipajn simptomojn.

La periodo inter la infektado kaj la unuaj gripo-similaj simptomoj povas daŭri ĝis 2 jaroj, ĝenerale daŭras tio 3-12 semajnojn. Baldaŭ post tio pli kaj pli fortiĝas la simptomoj en la centra nervaro: paralizoj, timo, konfuzo, ekscito, en plia ŝtupo deliro, nenormala konduto, halucinacioj kaj dormemo. La paralizo de la malantaŭaj cerbonervoj (*Nervus glossopharyngeus*, *Nervus vagus*) kondukas al faŭkoparalizo, kunligita kun nekapableco paroli (ĉe la hundoj "raŭka bojado") aŭ por gluti, kio estas tipa en la pli postaj fazoj.

La glutaj perturboj estas false nomataj ankaŭ "hidrofobio". Ankaŭ la produktita salivo estas ne plu glutata kaj formiĝas ŝaŭmo ĉe la buŝo. Preskaŭ ĉiam okazas morto 2-10 tagojn post apero de la unuaj simptomoj. Kelkaj personoj, kiuj travivis la rabion, vivas kun treege fortaj cerbaj damaĝoj.

## Preventado 
Nun ne estas konata medicino kontraŭ rabio, ĝi estas kuracebla nur per frutempa vakcinado. La rabio origine mortigis ĉiujn, kiujn la viruso kaptis, ĝis Louis Pasteur en 1886 ellaboris la unuan rabi-vakcinadon kaj uzis ĝin por savi la vivon de Joey Meister, kiun mordis rabia hundo. La nuntempa vakcino estas relative sendolora kaj oni donas ĝin en la brakon, simile al gripo- aŭ tetanoso-vakcinado.

La preventado okazas ĉefe per neniigo de la sovaĝaj rabiaj bestoj, tiel eliminante la infektan fonton. Alia metodo estas la manĝigo de bestoj per prilaboritaj nutraĵoj.

En Britio, la neniigo de la strataj hundoj, devigo alporti buŝkorbon kaj aliaj disponoj malaperigis la rabion for de la insulo, komence de la 20-a jc.

## Disvastiĝo 
En Germanio estis registritaj en 1980 entute 6800 okazoj, en 1991 ankoraŭ 3500, en 1995 nur 855 kaj en la jaro 2001 ankoraŭ 39, kaŭzitaj ĉefe de vulpoj (77 %). La dua plej granda infektema grupo estas kun 8 % la dombovoj, kiujn rabiaj vulpoj infektis.

En Britio kaj Aŭstralio okazas rabio nur tra vespertoj, sed tio estas tre malofta.

En Barato okazas tre multaj rabiinfektadoj (ĉ. 30 000 jare).

## Figure 
[eta|[François Boissier de Sauvages de Lacroix, *Della natura e causa della rabbia* (*Dissertation sur la nature et la cause de la Rage*), 1777]]

En figura senco rabio signifas furiozan pasian ekscitegecon.

## Proverbo 
Ekzistas proverboj pri rabio en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Fontoj 
* 

Kategorio:Inflamaj malsanoj de la centra nerva sistemo
Kategorio:Zoonozoj
Kategorio:Virusaj malsanoj de homoj
Kategorio:Virusaj malsanoj de bestoj
Kategorio:Cerbo
Kategorio:Tropikaj malsanoj
Kategorio:Neglektitaj tropikaj malsanoj
Kategorio:Louis Pasteur