open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ekvilibra aro

En lineara algebro, **ekvilibra aro** estas subaro de vektora spaco, kiu estas fermita sub multipliko per tiuj skalaroj, kies absolutaj valoroj estas ne pli ol unu.

## Difino 
Supozu ke \mathbb K \in \{\mathbb R,\mathbb C\} estas la kampo de aŭ la reeloj, aŭ la kompleksaj nombroj. Supozu ke V estas vektora spaco super \mathbb K.

Subaro S\subseteq V de V estas **ekvilibra** se kaj nur se
:S = \bigcup_{\alpha\in\mathbb K\atop|\alpha|\le1} \alpha S.
Pli konkrete, jen la kriterio: pri ajna \alpha\in\mathbb K kaj s\in S, se |\alpha|\le1, do \alpha s\in S.

La **ekvilibraĵo** de subaro S estas la plej malgranda ekvilibra aro enhavanta la subaron *S*, aŭ pli konkrete la subaro
:\bigcup_{\alpha\in\mathbb K\atop|\alpha|\le1} \alpha S
= \{\alpha s\colon\alpha\in\mathbb K,\;s\in S\,\;|\alpha|\le1\}.

## Propraĵoj 
* La kunaĵo kaj komunaĵo de ekvilibraj aroj estas ekvilibraj.
* Laŭdifine, subaro estas absolute konveksa se kaj nur se ĝi estas konveksa kaj ekvilibra.
* La kartezia produto de finia familio de ekvilibraj aroj estas ekvilibra en la produta spaco de la respektivaj vektoraj spacoj.

## Ekzemploj 
* En ajna vektora spaco, la malplena aro kaj la tuta vektora spaco estas ĉiam ekvilibraj aroj. Pli ĝenerale, ĉiu lineara subspaco de reela aŭ kompleksa vektora spaco estas ekvilibra aro.
* La unuoglobo en normigita vektora spaco estas ekvilibra aro.

### Ekvilibraj aroj en la kompleksa ebeno 
En la kompleksa ebeno \mathbb C, rigardata kiel 1-dimensia vektora spaco super si, la ekvilibraj aroj estas unu el la ĉi-suba listo:
* La tuta kompleksa ebeno \mathbb C
* Pri ajna nenegativa reelo r, la fermita disko de radiuso r:
*:\{\lambda\in\mathbb C\colon |\lambda|\le r\}
** Specife, se r=0, la origina unuopo \{0\}
* Pri ajna nenegativa reelo r, la malfermita disko de radiuso r:
*:\{\lambda\in\mathbb C\colon |\lambda|
** Specife, se r=0, la malplena aro \varnothing

Tamen, en la dudimensia eŭklida spaco \mathbb R^2 rigardata kiel dudimensia reela vektora spaco, ekzistas aliaj ekvilibraj aroj; ekzemple, pri ajna v\in\mathbb R^2, la subaro
:\{\lambda v\colon \lambda\in[-1,-1]\}
estas ekvilibra.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Lineara algebro
Banaĥa limigo

En analitiko, **banaĥa limigo** estas kontinua lineara funkcio \phi: \ell_\infty \to \mathbb{R} difinita sur la banaĥa spaco \ell_\infty de ĉiuj baritaj komplekso-valoraj vicoj tiaj ke por ĉiuj du vicoj *x=(xn)* kaj *y=(yn)* jenaj kondiĉoj estas kontentigitaj:

* \phi(c.x+d.y)=c.\phi(x)+d.\phi(y) (lineareco);
* Se x\geq 0, tiam \phi(x)\geq 0;
* \phi(x)=\phi(S(x)), kie *S* estas la ŝova operatoro difinita kiel (S(x))_n=x_{n+1}.
* Se *x* estas konverĝa vico, tiam \phi(x)=\lim x, (banaĥa limigo egalas al la kutima limigo se la lasta ekzistas).

En aliaj vortoj, banaĥa limigo etendas la kutiman limigon, kiu estas ŝovo-invarianta kaj pozitiva. Tamen, ekzistas vicoj por kiu estas pli ol unu banaĥaj limigoj kies la valoroj malsamas; la banaĥa limigo estas ne unike difinita en ĉi tia okazo.

Ĝenerale kiel la **banaĥa limigo** estas nomata ajna funkcio \phi: \ell_\infty \to \mathbb{R} kontentiganta la kondiĉojn. Valoroj de ĉiuj banaĥaj limigoj koincidas ĉe iuj argumentoj (vicoj), ĉe la aliaj argumentoj ili povas esti malsamaj.

La ekzisto de banaĥaj limigoj estas kutime pruvata per la hahn-banaĥa teoremo (analizista maniero) aŭ per ultrafiltriloj (ĉi tiu maniero estas pli ofta en aroteorio). Notindas ke ĉi tiuj pruvoj uzas aksiomon de elekto, tiel ili estas ne-efikaj pruvoj.

## Preskaŭ konverĝo 
Ĉu konverĝa vico havas unike difinitan banaĥan limigon.

Tamen ankaŭ iuj nekonverĝaj vicoj havas unike difinitan banaĥan limigojn. Ekzemple, se *x=(1, 0, 1, 0, ...)*,
tiam *x+S(x)=(1, 1, 1, 1, ...)* estas konstanta vico kies limigo estas 1, tiel \phi(x+S(x))=1 kaj ankaŭ
\phi(x+S(x))=\phi(x)+\phi(S(x))=2\phi(x). Tiel por ĉi tiu vico ĉiu banaĥa limigo havas valoron \phi(x)=1/2.

Vico *x* kun la propraĵo ke por ĉiu banaĥa limigo \phi la valoro \phi(x) estas la sama estas nomata kiel preskaŭ konverĝa.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Funkcionala analitiko
Kategorio:Stefan Banach
Teoremo de Barbier

En geometrio, **teoremo de Barbier** estas teoremo pri kurboj de konstanta larĝo, la unua kiu pruvis ĝin estis Joseph Emile Barbier. La teoremo statas ke perimetro de ĉiu kurbo de konstanta larĝo *w* egalas al *πw*.

[eta|[Triangulo de Reuleaŭ]]

La plej familiaraj ekzemploj de kurboj de konstanta larĝo estas cirklo kaj la triangulo de Reuleaŭ. Cirklo de larĝo *w* estas tiu de diametro *w* kaj do havas perimetron *πw*. Triangulo de Reuleaŭ de larĝo *w* konsistas el tri arkoj de cirkloj de radiuso *w*. Ĉiu el ĉi tiuj arkoj havas centran angulon *π/3* kaj do longon *wπ/3*. Tiel la perimetro de la triangulo de Reuleaŭ de larĝo *w* estas sumo de longoj de la tri arkoj kaj do egalas al *πw*. Simila rezonado povas esti farita por la aliaj simplaj ekzemploj kiel plurlatero de Reuleaŭ.

La analogo de teoremo de Barbier por surfacoj de konstanta larĝo estas malvera.

## Eksteraj ligiloj 
* La teoremo de Barbier je tranĉi-la-nodon

Kategorio:Matematikaj teoremoj
Kategorio:Geometrio
Kulturaj sciencoj

**Kulturaj Sciencoj** estas sciencoj konsiderataj parto de la Homaj sciencoj aŭ Sociaj sciencoj, sed fokusitaj sur la analizo de la propra realo sen tiom da projekto al eblaj solvoj aŭ proponoj, kiel ja povas esti duaranga celo de la tiel nomataj *Sociaj sciencoj* pure konsiderataj, nome Politika scienco, Ekonomiko, Socio-ekonomika geografio, Psikologio aŭ Sociologio. Male la celo de la pura konsiderataj *Kulturaj Sciencoj* estu pli centrita en la pristudado de la realo tiel kia ĝi estas, nome la jenaj:
* Arkeologio
* Antropologio
* Etnografio
* Lingvistiko
* Filologio

## Vidu ankaŭ 
* Kulturhistorio
* Socia scienco
* Homa scienco

Kategorio:Scienco
Ekvilibra primo

En matematiko, **ekvilibra primo** estas tia primo, kiu egalas la averaĝon de siaj du apudaj (pli granda kaj pli malgranda) primoj.

## Difino 
Nombru la primojn kiel
:p_1,p_2,p_3,\dotsc;
tiel, p_1=2, p_2=3, p_3=5, ktp. Do, la primo p_n estas **ekvilibra**, se kaj nur se
:p_n = \frac{p_{n-1}+p_{n+1}}2.

Tia primo, kiu estas pli granda ol la averaĝo de ĝiaj du najbaraj primoj, nomiĝas **forta primo**; tia primo, kiu estas malpli granda ol la averaĝo, nomiĝas **malforta primo**. Do, ekvilibra primo estas primo, kiu estas ne forta, nek malforta.

## Propraĵoj 
Estas konjekto, ke ekzistas malfinie multaj ekvilibraj primoj.

Se ekzistas tri najbaraj primoj en aritmetika vico, do la dua primo el ili estas laŭdifine ekvilibra.

## Ekzemploj 
Jen la unuaj kelkaj ekvilibraj primoj:
:5, 53, 157, 173, 211, 257, 263, 373, 563, 593, 607, 653, 733, 947, 977, 1103, …
Ekzemple, 53 estas la 16-a primo. La 15-a kaj 17-a primoj estas 47 kaj 59; kaj
:53 = \frac{47+59}2.
Tial 53 estas ekvilibra primo.

La plej granda sciata ekvilibra primo havas 7535 ciferojn (trovita de David Broadhurst kaj François Morain):
:p_n = 197418203 \times 2^{25000} - 1,\;p_{n-1} = p_n-6090,\;p_{n+1} = p_n+6090
La valoro *n* estas ne sciata.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  - la unuaj ekvilibraj primoj

Kategorio:Primoj
Principo de nekontraŭdiro

La neceso neekzistadi **kontraŭdiro** aŭ **principo de nekontraŭdiro** estas postulo de racia penso kaj, kun la principo de identeco kaj la Leĝo pri elimino de tria, formas la bazon de la klasika aristotela logiko. Laŭ vortoj de Aristotelo, "oni ne povas diri pri io, ke ĝi estas kaj ne estas samaspekte kaj samtempe". Laŭ la simbolismo de la logika postularo de taŭtologio, ĝi povas esti esprimita tiel:

:  \neg (P \wedge \neg P).\!

La principo asertas ,ke ĉiu identa postulato aŭ analiza postulato (tio estas, ĉiu postulato kie la koncepto de tio dirita enhaviĝas en la subjekto) estas vera, kaj ties mala aŭ kontraŭdira estas falsa. Ekzemple, la postulatoj *"A estas A"* aŭ *"La egallatera triangulo estas triangulo"* estas postulatoj necese veraj, ĉar nei ilin supozus fali en kontraŭdiron. Tiele, la principo de nekontraŭdiro permesas onin juĝi kiel falsan tion kio enhavas kontraŭdiron.

Laŭ Gottfried Wilhelm Leibniz kaj, ĝenerale, laŭ la raciismaj filozofoj, la principo de nekontraŭdiro estas denaska, tio estas, troviĝas en la homa animo sen neceso lerni ĝin. En siaj *Novaj Eseoj*, Lejbnico esprimas ĝin jene: *"La principo de kontraŭdiro inkludas du verajn asertojn: la unua, ke postulato ne povas esti vera kaj falsa samtempe; la dua, ke ne povas okazi ke postulato estas nek vera nek falsa". *

Kategorio:Filozofio
Kategorio:Dialektiko
Formalaj sciencoj

La nomon **formala scienco** aŭ, pli kutime, **ekzakta scienco** oni uzas por matematiko kaj ĉiu scienco, kiu baziĝas sur eksperimentado kaj observado kaj povas sistemiĝi uzante ekzaktan matematikan lingvaĵon por esprimi koncernajn sciojn.

Aliaj esprimoj kun simila uzado kiel *ekzaktaj/formalaj sciencoj* estas **malmolaj sciencoj**, **puraj sciencoj** aŭ **fundamentaj sciencoj**.

La germana epistemologo Rudolf Carnap estis la unua, kiu dividis la sciencaron je puraj sciencoj kaj aplikataj sciencoj.

La ekzaktaj sciencoj akceptas antaŭdirojn speciale precizajn, kaj uzas rigorajn metodojn por kontroli/validigi la formulitajn hipotezojn, jen per deduktoj aŭ nerefuteblaj kialaroj, jen per repridukteblaj eksperimentoj, en kiuj mezuroj kaj antaŭdiroj estas kvantigeblaj objektive.

Tiu termino implicas diĥotomion inter la formalaj sciencoj kaj la t.n. sociaj sciencoj, kiel ekzemple sociologio aŭ ekonomiko. Ĉe tiuj la eksperimentado kaj la antaŭdiro ne ludas tiom gravajn rolojn, kaj ne produktas (nek normale klopodas produkti) rezultojn, kiuj estu kontroleblaj per objektiva metodo, sed enhavas ian gradon de subjektiveco. Tiu ĉi diĥotomia divido ne estas rigida limo inter du malsamaj kampoj kaj sen konekto.

Klasikaj ekzemploj de **ekzaktaj/formalaj sciencoj** estas matematiko, logiko, fiziko, informadiko, informteorio, kibernetiko, statistiko, astronomio, ĥemio kaj kelkaj branĉoj de lingvistiko, filozofio kaj biologio.

## Vidu ankaŭ 
*Naturscienco

Kategorio:Formalaj sciencoj
Kategorio:Scienco
Skedo

**Skedo** (fakvorto de esperantistaj radioamatoroj, ne aperis en PIV) estas aranĝo de fiksita dato, tempo kaj frekvenco por renkontiĝi kun aliaj radioamatoroj. La vorto devenas de la angla vorto *sked*, mallongigo de *schedule*, uzata en radioamatora ĵargono.

La vorto skedo aperis en la radioamatora terminaro eldonita de KH6GT en 1973. Vidu en la artikolo radioamatora vortaro.

Alia fakvorto uzata de radioamatoroj estas **sepen**. Tiu vorto estas eĉ en la NPIV. Tie troviĝas jena klarigo:  **sepen** "Sep" en la slango de la radioamatoroj, uzata por ke la aŭdanto ne konfuzu kun ses.

## Referencoj 
Kategorio:Amatora radio
Kategorio:Ne en PIV
Zara vojo

**Zara vojo** estas grava aŭtovojo en Sud-Osetio, kiu anstataŭas parton de la Transkaŭkaza magistralo trairantan kartvelajn vilaĝojn norde de Cĥinvalo (Keĥvi, Kurta, Aĉabeti kaj Tamaraŝeni). La vojo estas foje nomata "Vojo de Vivo", analogie al la vojo, starigita dum la Dua mondmilito en 1941 sur glacio de Ladoga lago por veturigi nutraĵojn en la sieĝitan Leningradon (vidu Sieĝo de Leningrado), ĉar en la tempo de oset-kartvela kontraŭstaro ĝi estis la sola ligo inter Cĥinvalo kaj la osetaj loĝlokoj en la nordo de Sud-Osetio kaj trans la Kaŭkaza montaro.

La  sur la Zara vojo ĉe la vilaĝo Zar okazis **Zara tragedio**, rememorata ĉiujare en Osetio. Tiam kartveliaj trupoj mortpafis sur la vojo 34 rifuĝintojn, kiuj veturis al Norda Osetio, inter ili plejparto estis maljunuloj, virinoj kaj infanoj.

La Zara vojo estis plene kovrita per gruzo printempe de la jaro 2008. Antaŭ la aŭgusta milito en Sud-Osetio ekzistis planoj kovri la tutan vojon per asfalto ĝis veno de vintro. Estis speciale aĉetita el Korea Respubliko asfalta fabriko.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de la Zara vojo 

## Referencoj 
Kategorio:Sud-Osetio
Sándor Károly (verkisto)

**KÁROLY Sándor** (ka:roj) estis rumanuja hungara verkisto, ĵurnalisto naskita en Arad la 27-an de marto 1894 kaj mortinta en Arad la 29-an de januaro 1964. Li estis la pli juna frato de verkisto, ĵurnalisto József Károly.

## Biografio 
Sándor Károly lernis en sia naskiĝurbo la metion de presisto, kaj ĝis la unua mondmilito li laboris en presejoj de Arad, Nagyvárad kaj Budapeŝto kiel kompostisto. Dume siaj fakvojaĝaj vagadoj li estis en pluraj urboj de Aŭstrio kaj Italujo. El rusa, itala kaj serba frontoj li sendis raportaĵojn al gazetoj budapeŝtaj kaj aradaj. En 1918–19 li redaktis en Békéscsaba la gazeton *Csabai Napló*. Reveninte al Arad li estis ĵurnalisto ĉe la *Aradi Közlöny*, poste *Arad és Vidéke*, ekde 1923 denove li estis interna kunlaboranto de *Aradi Közlöny*. Ekde 1925 ĝis ĝia ĉeso en 1940 li estis raportisto, respektive redaktoro de *Aradi Hírlap*. Dum la dua mondmilito li estis laborservulo. Post 1945 li estis redaktoro de *Szabadság* en Arad, poste raportisto de Jövő (1948–49). En 1950 oni maldungis lin pro lia artikolo verkita en 1937 kontraŭ Stalin, kaj li laboris unue en sukerfabriko, poste kiel magazenisto. Ekde la 60-aj jaroj li denove povis publiki.

## Teatraĵoj prezentitaj 
* *Tálalva van*, Arad, 1935;
* *A diktátor és a halál*, Arad, 1936;
* *Gyergyói emlék*, Szeged, 1938;
* *Álarcok*, Arad;
* *Táncsics Mihály kiszabadítása*, 1946;
* *Égből pottyant vendég*, Timişoara, 1957.

## Verkoj 
* *Bicsérdy a gyilkos!* Röpirat a legújabb tömegőrületről, Arad, 1926;
* *Az 500-ik emelet;;, romano., Bk., 1929;
* *Én vagyok az út, a hazugság...* romano, Bécs-Bp., 1930;
* *Láng*, romano [Nagyvárad], 1934;
* *1984* [milnaŭcentokdekkvar]. *Látomás*, romanoj, Brassó, 1934;
* *Váratlan vendég*, romano, Brassó, 1935;
* *Heten egy szobában*, romano, Temesvár, 1936;
* *Látomás*, romano., Brassó, 1936;
* *Tüzes trón*, 1939;
* *Bűvös ital*, romano, Brassó, 1938;
* *Különös történetek*, rakontoj, Mvh., 1958;
* *Égből pottyant vendég*, teatraĵo en 2 aktoj, Bk., 1960;
* *Az ajándék*, unuakta, Temesvár, 1962;
* *Mosolygó esztendők*, aŭtobiografia romano, Bk., 1962;
* *Keserűsó*. Szatírák, paródiák, Temesvár, 1975;
* *Mosolygó esztendők*. *Kalandos évek'', aŭtobiografia romano, Bk., 1979.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Karoly, S
Karoly, S
Karoly, S
Karoly, S
István Korda

**KORDA István** estis rumanuja hungara poeto, verkisto, tradukisto naskita en Arad la 11-an de oktobro 1911 kaj mortinta en Kluĵo la 18-an de oktobro 1984.

## Biografio 
István Korda abiturientiĝis en sia naskiĝurbo (1928). Li estis kunlaboranto de gazetoj Erdélyi Hírlap, Reggel, Aradi Közlöny. Li estis raportisto de Brassói Lapok en Banat (1936-40). Li estis redaktoro de Jövő en Arad (1945-49), ĉefredaktoro de Művelődési Útmutató (1949-52). Ekde 1959 ĝis sia pensiuliĝo en 1970 li estis kunlaboranto de la Porjunulara Libroeldonejo.

## Verkoj 
* *Motorok éjszakája*, poemoj, Arad, 1945;
* *A nagy út*, biografia romano pri Sándor Kőrösi Csoma, Bukareŝto, 1956;
* *Szembenéz a csillagokkal*, romano, Bukareŝto, 1959;
* *A mocsarak visszaütnek*, romano, Bukareŝto, 1963;
* *Rajzok és sorsok*, biografia romano pri Zsigmond Kóréh, Bukareŝto, 1966;
* *A láthatatlan fonal*, romano, Bukareŝto, 1969.

## Tradukaĵoj 
* Geo Bogza: *Harminckét másodperc megrázkódtatja a világot* (eseeca teksto por junuloj pri spacflugo de Gagarin), Bukareŝto, 1961;
* Ludwig Bechstein: *A beszélő szamár*, fabeloj, Bukareŝto, 1966;
* Vlaicu Bîrna: *Varga Katalin regénye*, romano, Bukareŝto, 1969;
* Ion Marin Sadoveanu: *A tenger bikája*, romano, Bukareŝto, 1967;
* Edgar Wallace: *A zöld íjász*, krimromano, Bukareŝto, 1969;
* *Márna, márna, bűvös márna*, rumanaj popolfabeloj, Bukareŝto, 1972;
* William Makepeace Thackeray: *A rózsa és a gyűrű meséje*, porjunulara romano, Bukareŝto, 1974.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Korda, I
Korda, I
Plavna

eta|dekstra|Plavna situas en la mapo en la verda municipo
eta|dekstra|300px|Katolika preĝejo en Plavna
**Plavna,** serbe **Плавна,** hungare **Palona,** kroate **Plavana,** germane **Plawingen** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka en municipo de Baĉ.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1390
* Poŝtkodo: 24
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo:

## Situo 
Plavna situas sur ebenaĵo laŭ rojo, Danubo preterfluas. Kontraŭe troviĝas Vukovar. Novi Sad troviĝas 75, Beogrado 150 km-ojn.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1522 pri 2 apudaj vilaĝoj Alsopalona kaj Felsepalona (=Suba kaj Supra Palona). Tiu en turka dokumento troviĝas *"Palavna"*. La vilaĝo restis viva dum regado de Osmana Imperio. La katolika paroĥo ekfunkciis de 1756. En 1876 inundo, post jardeko incendio okazis. En 1900 loĝis tie 1903 homoj (1161 sudslavoj, 584 germanoj, 138 hungaroj, 8 serboj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Palánka, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. Post la 2-a mondmilito la germanoj deportiĝis. En 2002 loĝis en Plavna 1392 da homoj, (serboj 607 (44 %), kroatoj 312 (22 %), hungaroj 145 (10 %), jugoslavianoj 112 (8 %), slovakoj 26 kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Jakobo de 1813, en 1958 kaj en 1968 renoviĝis; longo 37 m-ojn, larĝo 13 m-ojn, alto 10 m-ojn, turoalto 29 m-ojn

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Preskaŭ primo

En nombroteorio, natura nombro estas nomata '''*k*-preskaŭ primo'* se kaj nur se ĝi havas precize *k* primajn faktorojn, kalkulitajn kun la oblecoj. Alivorte, nombro *n* estas *k*-preskaŭ primo, se kaj nur se *Ω(n) = k*, kie *Ω(n)* estas la tuteca kvanto de primoj en la prima faktorigo de *n*:

: \Omega(n) := \sum a_i \qquad\mbox{se}\qquad n = \prod p_i^{a_i}

Natura nombro estas tiel primo se kaj nur se ĝi estas 1-preskaŭ primo, kaj duonprimo se kaj nur se ĝi estas 2-preskaŭ primo. La aro de *k*-preskaŭ primoj estas kutime skribata kiel *Pk*. La plej malgranda *k*-preskaŭ primo estas *2k*, la sekva estas *3·2k-1*. La unuaj kelkaj *k''-preskaŭ primoj estas:

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Primoj
Plandiŝte

eta|dekstra|Plandiŝte situas en la mapo en la verda municipo
eta|300px|Mapo pri municipo Plandiŝte
**Plandiŝte** (, slave **Plandište,** , , ) estas vilaĝo kaj samtempe municipo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato. Ankoraŭ 13 komunumoj apartenas al la municipo.

* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 4270
* Poŝtkodo: 26360
* Telefonprefikso: 26
* Aŭtokodo: VŠ

## Situo 
Plandiŝte situas sur ebenaĵo, laŭ fervojo Versec-Zrenjanin. Rumanio troviĝas proksime.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Torontál, al distrikto de Bánlak, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Plandiŝte 4270 da homoj, (serboj 2539 (60 %), macedonoj 910 (21 %), hungaroj 243 (6 %), jugoslavianoj 168 (4 %), rumanoj 73 (2 %), ciganoj 63 (2 %), slovakoj 41 (1 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* nova ortodoksa preĝejo

## Famuloj 
En la iama Zichyfalva naskiĝis hungara-serba poeto Zoltán Csuka.

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Gerisedoj

La **geriso** (*Gerris lacustris*) estas tipa insekto el la familio de la **Gerisedoj**, *Gerridae*.

Ĉe tiu tipa specio la korpo estas tre mallarĝa, kun ofte malgrandaj flugiloj kaj kvar longaj kruroj per kiuj ĝi povas relative rapide iri sur la akvosurfaco. La koloro estas bruna ĝis nigra kaj je la ventroflanko pli hela, la maksimuma longo estas 12 mm sen kruroj kaj antenoj.

## Specioj 
* *Aquarius cinereus* (Puton, 1869)
* *Aquarius najas* (De Geer, 1773)
* *Aquarius paludum* (Fabricius, 1794)
* *Aquarius ventralis* (Fieber, 1860)
* *Gerris argentatus* Schummel, 1832
* *Gerris brasili* Poisson, 1941
* *Gerris costae* (Herrich-Schaeffer, 1850)
* *Gerris gibbifer* Schummel, 1832
* *Gerris lacustris* (Linnaeus, 1758)
* *Gerris maculatus* Tamanini, 1946
* *Gerris odontogaster* (Zetterstedt, 1828)
* *Gerris sphagnetorum* Gaunitz, 1947
* *Gerris thoracicus* Schummel, 1832
* *Gerris asper* (Fieber, 1860)
* *Gerris lateralis* Schummel, 1832
* *Limnoporus rufoscutellatus* (Latreille, 1807)

300ra|maldekstra|eta|Multe da gerisoj manĝas abelon.

Kategorio:Insektoj
Kategorio:Heteropteroj
Francis Townsend

**Francis Everett Townsend** naskiĝis en Fairbury (Ilinojso) en 1867. En 1933 dum granda ekonomia depresio en Usono, li proponis t.n. “Planon de Townsend”, por subvencii usonajn geoldulojn de 60 jaroj kaj pli pere de ĉiumonata 200-dolara enspezo. Ĝin subtenis multaj kluboj kaj komitatoj aperintaj tiam en Usono. Li mortis en 1960.

Kategorio:Usonaj ekonomikistoj
666 (muzika grupo)

**666** estas germana projekto de dancmuziko konstruanta sian prezentadon en elementoj de gotika hororo. Ĉefaj reprezentantoj estas Thomas Detert kaj Mike Griesheimer (DJ666, konata ankaŭ kiel Mike Red). Ilia kreado estas miksado de eŭrodanco kun hispanaj kaj anglaj tekstoj. Ambaŭ membroj estis devene fondintoj de grupo Activate.

## Diskografio 
### Unuopaĵoj 
* Bomba!
* D.E.V.I.L.
* Alarma!
* Amokk
* Amokk / Alarma!
* Amokk / Diablo
* Diablo
* Paradoxx
* Bomba!
* Dance 2 Disco
* Who's Afraid Of…?
* Supa-Dupa-Fly
* Insanity
* Dance Now!
* Policia
* 6th Gate
* I'm your nitemare
* Deamon Club mix

Kategorio:Germanaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Preiļi

**Preiļi** (latve, germane historie ankaŭ *Prely*) estas urbo en la historia regiono Latgalio de Latvio. Ĝi situas 204 kilometrojn sudoriente de la nacia ĉefurbo Rigo kaj 55 kilometrojn norde de Daugavpils. Dum la jaro 2004 ĝi havis 8.605 loĝantojn kaj estas la centro de samnoma distrikto. Tra la urbo fluas la rivereto *Preiļupe*.

## Historio 
Preiļi estas inter la plej malnovaj loĝlokoj en Latvio. Ĝi unuafoje skribe menciiĝis dum la jaro 1250. Dum la jaro 1897 la loĝloko havis 2104 loĝantojn. Formalajn urbajn rajtojn Preiļi havas ekde la jaro 1928. Dum la jaro 1935 estis 1662 loĝantoj en Preiļi, el kiuj 51 procentoj estis judoj. Post la Dua Mondmilito, restis malpli ol 1000. Dum la epoko de Sovetunio oni alportis multajn laboristojn el Rusio kaj Belorusio al la urbo, tiel ke la enloĝantaro kreskis ĝis 9421 dum la jaro 1989.

## Loĝantoj 
La urbo dum la jaro 1999 havis loĝantojn de la sekvaj naciecoj:
# latvoj (54,4 %);
# rusoj (39,6 %);
# poloj (1,9 %);
# belorusoj (1,5 %);
# ciganoj (1,2 %).

## Alilingvaj nomoj 
Alilingvaj variaĵoj de la urba nomo estas
* ruse *Прейли*
* beloruse *Прэйлі*
* litove *Preiliai* kaj
* germane *Prely*

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la urbo Preiļi (latve)

Preili
Luiza melanerpo

La **Luiza melanerpo**, *Melanerpes lewis*, estas granda melanerpo, tio estas birdo de la familio de Pegedoj, kiu loĝas en Nordameriko kaj estis tiele nomita laŭ Meriwether Lewis, esploristo kiu trastudis areojn de Usono dum la Louisiana Purchase.

## Priskribo 
eta|230px|maldekstra|Plenkreskulo kiu montras la ĉefajn kolorajn partojn: ruĝecajn subajn partojn kaj grizan kolumon, krom malhelruĝa vizaĝo en nigreca kapo kaj nigreca dorso
Temas pri unu el la plej grandaj specioj de amerikaj pegoj. Luiza melanerpo povas esti tiom granda kiom ĝis 28 cm de longo kun enverguro de 49 ĝis 53 cm kaj pezo de 100 ĝis 140 g. Ĝi estas ĉefe **ruĝbrusta kaj ruĝventra** kun **supra griza kolumo** sufiĉe larĝa kaj ĉe supra brusto, verdonigra dorse kun nigra pugo. La vizaĝo estas ruĝa kun nigraj okuloj kaj ĉirkaŭita de nigraj krono, nuko kaj suprakolumo. Ankaŭ la longa beko estas nigra. La flugiloj estas multe pli larĝaj ol tiuj de aliaj pegoj kaj ĝi flugas je multe pli lanta ritmo er malrapida flugilfrapado simila al tiu de korvo.

## Disvastiĝo 
eta|maldekstra|200px|Disvastiĝo de la specio tra sudokcidenta Usono
Luiza melanerpo estas surloke komuna, loĝanta ĉefe en malferma pinarbaro, kaj aliaj areoj kun disigitaj arboj. Malkiel aliaj amerikaj pegoj, ĝi ŝatas sidi en malfermo kaj malŝatas sidi en tro densa arbobranĉaro. La teritorio ampleksas tra okcidenta kaj ĉefe tra sudokcidenta Usono, sed ĝi povas vintri tiom malproksime suden kiom ĝis la usona landlimo kun Meksiko kaj someri tiom norde kiom ĝis sudokcidenta Kanado.

## Kutimaro 
Luiza melanerpo uzas nekutiman kutimaron inter pegedoj ĉefe ĉe sia gregema manĝokutimaro. Kvankam ĝi manĝas insektojn per traborado en arboj per sia ĉizilforma beko, kiel aliaj pegedoj, tiu birdo ankaŭ kaptas insektojn enaere dumfluge, kiel rabobirdoj, kutimo kiun nur malmultaj aliaj pegedoj uzas, kiel la Glanpego, la Ruĝkapa melanerpo kaj la Brustornama pego. La Luiza melanerpo manĝas ankaŭ berojn kaj nuksojn, kaj eĉ senŝelas kaj stokas nuksojn en fendoj aŭ truoj por vintro.

Luiza melanerpo nestumas en arbotruo elfosita en morta arbobranĉo. La nesto estas konstruita ĉefe de la masklo. La ino demetas el 5 ĝis 9 ovojn, kiuj estas pure blankaj sen kamuflaj markoj nenecesaj ene de truo. Kovadon faras ambaŭ gepatroj; la ino dumtage kaj la masklo dumnokte; kaj tio daŭras ĉirkaŭ 12 tagojn, post kiuj la idoj eloviĝas. Tiuj elnestiĝas post 4 aŭ 5 semajnojn.

## Referencoj 
*  Ne minacata

## Eksteraj ligiloj 
* Luiza melanerpo- *Melanerpes lewis*  - USGS Patuxent Birdidentigejo
* specidatumbazo – Laboratorio Cornell de Ornitologio
* Informatro pri Luiza melanerpo  - Birdoj kaj Birdumo ĉe Suda Dakoto
* Fotaro de Luiza melanerpo   VIREO
* Photo-Medium Res ; Article w/species analysis  dwrcdc.nr.utah.gov–Utah Division of Wildlife Resources
* Photo-High Res ; Artikolo pbase

Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Pegedoj
Talsi

**Talsi** (latve, germane historie ankaŭ *Talsen*, livone *Tālsa*) estas urbo en la okcidento de Latvio, en la regiono Kuronio (latve *Kurzeme*). La urbo havas 12.931 loĝantojn kaj estas la centro de samnoma municipo.

## Historio 
Talsi unuafoje dokumente menciiĝis dum la 13-a jarcento fare de la perforte kristanigaj kaj koloniigaj baltiaj krucmilitoj de la germanlingvaj kavaliraj Germana kaj Livonia Ordenoj. Tamen ĝis la 20-a jarcento la loko restis sen eksterregiona signifo. Dum tiuj jarcentoj la loko estis malgranda merkatejo en la germane regita Duklando Kuronio. La ĉefa enspezofonto estis minado kaj fandado de fero.

Dum la 19-a jarcento komenciĝis alfabetiga kampanjo kaj la unuaj rus- kaj germanlingvaj lernejoj malfermiĝis. Dum la jaro 1917 Tarsi ricevis urborajtojn. La urbo tiumomente havis proksimume 4000 loĝantojn, 12 procentoj el ili estis judoj. Ekzistis urbeta kultura vivo kun koncertoj kaj teatroprezentoj. Dum la Dua Mondmilito sub la okupado de Nazia Germanio la plej multaj lokaj judoj, kiel ĉie en nazie okupitaj partoj de Eŭropo, estis forportitaj kaj grandparte murditaj.

Dum la jaroj de sovetunia okupado oni unue penis pri ioma zorgado pri la medio kaj konstruis plurajn parkojn en la urbeto. Dum la jaro 1965 la Latva SSR decidis en la urbo konstrui fabrikon pri fandado de fero – tiu fabriko en kulminaj tempoj dungis 350 homojn kaj eksportis siajn produktojn en la tutan Sovetunion kaj eĉ ĝis Britio kaj Mongolio. La nova prospero permesis la konstruon de sovetuniaj kinejo, hotelo, administra centro kaj aŭtoparkejo.

Post la resendependiĝo de Latvio la urbo aparte profitas pro la refortiĝo de turismo en la regiono Kuronio.

## Gefiloj
*Intars Busulis, kantisto

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la urbo (en la latva, angla, germana kaj rusa)

Kategorio:Urboj de Latvio
Madona

:*Eble vi serĉas: Madonna.*

**Madona** (latve, germane historie ankaŭ *Madohn*) estas urbo en la historia regiono Livonio de Latvio. La urbo estas la centro de samnoma distrikto.

## Loĝantaro 
La urbo dum la jaro 2004 havis 9.456 loĝantojn, kiuj havis la sekvajn naciecojn:

* latvoj: 80,3 %
* rusoj: 14,7 %
* belorusoj: 1,7 %
* ukrainanoj: 0,9 %
* 13 aliaj naciecoj: kune 2,3 %

## Partneraj urboj 
* 20px Weyhe en Germanio (ekde 1990)
* 20px Mettmann en Germanio
* 20px Tranås en Svedio
* 20px Kobaleti en Kartvelio

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la urbo

Kategorio:Urboj de Latvio
Charles R. Black, Jr.

**Charles R. BLACK, Jr.** (nask. 1947), estas eksa politika konsilisto de la kampanjoj de eks-prezidento Ronald Reagan kaj alta konsilisto al la reelektanta kampanjo George H.W. Bush. Li estas lobiisto kaj ĉefa konsilisto al John McCain. Antaŭ labori por McCain, Black lobiis por multaj polemikaj kaj eĉ kriminalaj klientoj, inkluzive de Jonas Savimbi, la Filipina Prezidento Ferdinand Marcos, Mobutu Sese Seko de Zaire, la Nigeria Generalo Ibrahim Babangida, la Somalia Prezidento Mohamed Siad Barre, la Ambasadorejo de la Reĝlando de Saŭdia Arabio, kaj la landoj de Kenjo kaj Ekvatora Gvineo.

Kategorio:Usonanoj
Nándor Kóra-Korber

**KÓRA-KORBER Nándor** rumanuja hungara grafikisto, ilustraciisto, pentristo naskita en Nagyszentmiklós la 6-an de junio 1897 kaj mortinta en Vieno la 12-an de marto 1953. 

## Biografio 
Nándor Kóra-Korber finis porinstruistan instituton kaj artan fakkvalifikon li havigis en Belarta Altlernejo de Budapeŝto. Post la unua mondmilito mallongtempe li estis desegninstruisto en Cristuru Secuiesc, poste li loksidiĝis en Temeŝvaro. Li havis plurajn sukcesajn ekspoziciojn kaj li famiĝis per siaj modernaj afiŝoj, teatraj scenodekoracioj, preĝejaj freskoj. Li estis konstanta artist-kunlaboranto de Periszkop (1925-26). Li estis la eldoninto de *Fajankó* kaj la ilustristo de ĵurnalo Esti Lloyd. En 1926 kun Albert Varga li malfermis artistformigan apertan lernejon en Temeŝvaro. Li translokiĝis Vienon en 1928.

## Volumoj 
* *Szívem szerenádja*, poemvolumo, Nagyszentmiklós 1920;
* *Pán-Optikum* (karikaturoj, la 16-a eldonaĵo de Pán-Könyvtár , Tv. 1923). 
* *Herr Haslinger* karikaturkolekto, Vieno.

## Fonto
* Biografiaj indikoj

Kora-Korber, A
Traktato de Oliva

eta|originalo de la Traktato de Oliva
La **Traktato de Oliva** (aŭ *Paco de Oliva*, *Pax Oliviensis*) interkonsentiĝis la 3-an de majo 1660 inter Leopoldo la 1-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio, elekto-princo Friedrich Wilhelm de Brandenburgio-Prusio, reĝo Karolo la 11-a de Svedio (respektive ties jura reprezentanto, ĉar la reĝo ankoraŭ estis infano) kaj reĝo Johano la 2-a Kazimiro Vasa de Pollando-Litovio en *Oliva* (iom okcidente de la germanlingva hansa urbo Dancigo, intertempe urboparto de la nuna Gdansko).

En la traktato la reĝo Johano Kazimiro de Pollando-Litovio retiris siajn postulojn pri la sveda reĝa krono, kiun perdis lia patro, Sigismondo la 3-a Vasa, dum la jaro 1599. Samtempe li agnoskis la jam ekde la 1620-aj jaroj realan svedan hegemonion en la latvaj regionoj Livonio kaj Rigo kaj la suverenecon de la hohencolerna "Duklando Prusio" en Orienta Prusio. La interkonsento konfirmis la *Traktaton de Labiau* de 1656.

La traktato ekestis pro forta interkonsiliĝo de francaj diplomatoj, kaj ĝi provizore finis la konfliktojn, kiuj kaŭzis la militon kontraŭ Sigismondo de 1598–99, la Svedan-Polan militon de 1600–1629 kaj la Duan Nordian Militon de 1655–61 inter Svedio kaj Pollando-Litovio. Ankaŭ se Pollando-Litovio devis rezigni pri la svede okupita parto de Livonio, la paco tamen principe signifis restarigon de la antaŭa potencoekvilibro en la teritorio ĉirkaŭ la Balta Maro. La Traktato de Oliva kaj la samjare ekestinta Traktato de Kopenhago aldone al la Traktato de Kardis signas la potencokulminon de la sveda reĝlando.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la traktato en la sveda 

Kategorio:17-a jarcento en Svedio
Kategorio:17-a jarcento en Prusio
Kategorio:17-a jarcento en Pollando
Kategorio:17-a jarcento en Litovio
Kategorio:Nordiaj militoj
Oliva, Traktato de
Kategorio:1660
Sub la Signo de la Verda Stelo

***Sub la Signo de la Verda Stelo*** estas legolibro, en kiu 19 gravaj esperantistoj rakontas sur 70 paĝoj pri siaj spertoj kun Esperanto. La libron eldonis Dansk Esperanto-Forlag en Ǻbyhøj en 1964.

## Enhavo
* *La eldonisto enkondukas* - Lorenz Friis, Danio
* *Eldonisto konfesas* - Lorenz Friis, Danio
* *Antaŭjuĝo* - f-ino Enström, Svedio
* *Epizodo el la Kvara Mondo* - Elsa Salovaara, Finnlando
* *Portu ĉiam vian insignon!* - Holger Hansen, Ǻbyhøj, Danio
* *Aprobinda mensogo* - Annikki Rannisto, Finnlando 
* *Retrovita* - Frederick Douglas Murphy, Anglio
* *Jes, ni E-istoj estas unu granda familio* - M. C. Major, Anglio
* *Nur Esperanto helpis* - Heinrich Müller, Germanio
* *Sranga adiaŭo* - Lauri Ilmari Lappi, Finnlando
* *Fratoj de la Verda Stelo* - Ota Ginz, Israelo
* *Mantuko savas situacion* - G. Gorso, Italio
* *Ne parolu laŭte pri viaj kunvojaĝantoj* - E. Andrén, Svedio
* *Malfermiĝis novaj horizontoj* - Ota Ginz, Israelo
* *La „malvarmaj“ agloj* - Ota Ginz, Israelo
* *El Kanado* - Frits Faulhaber, Nederlando
* *Utilo de Esperanto* - Frits Faulhaber, Nederlando
* *Ĉirkaŭ la kongreso, kiu ne okazis* - Vilho Suonio Setälä, Finnlando
* *La 27-an de julio 1963* - Poul Thorsen, Danio
* *Kvar jarojn en Gronlando* - Georg Kustozs, Danio
* *Terura embaraso* - Asta Assarsson, Svedio
* *Esperanto kaj mi* - Johan Hammond Rosbach, Norvegio
* *Perdo kaj gajno* - Cockx, Belgio (el "Kontaktilo" de KEK)
Bodjani

eta|dekstra|Bodjani situas en la mapo en la verda municipo
eta|dekstra|300px|Katolika preĝejo de Bodjani
eta|dekstra|300px|Ortodoksa abatejo en Bodjani
**Bodjani,** serbe **Бођани,** slave **Bođani,** germane **Bogjani,** hungare **Bogyán** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka en municipo de Baĉ.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1110
* Poŝtkodo: 21427
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

## Situo 
Bodjani situas sur ebenaĵo laŭ rojo.

## Legendo 
Serba blinda kuracisto Bogdan lavis sin tie en la fonto, poste li denove vidis. Danke al tio li fondis abatejon, kiu kune kun la apuda vilaĝo ricevis nomon Bogdan.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1342 en formo *"Boian"*, en 1543 en formo *"Bogyán"*, baldaŭe turke Budinovce. En 1876 inundo okazis. En 1900 loĝis en Bogyán 854 homoj, (407 sudslavoj, 313 serboj, 77 germanoj, 56 hungaroj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Hódság, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. En 2002 loĝis en Bodjani 1113 da homoj, (serboj 586 (53 %), kroatoj 172 (16 %), jugoslavianoj 127 (11 %), hungaroj 50 (5 %), ukrainoj 46).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Eliaso de 1856, la turo estas 20 m-ojn alta
* ortodoksa abatejo

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Mikael Nalbandjan

**Mikael NALBANDIAN** (; n. la 14-a de novembro 1829 – m. la 12-a de aprilo 1866) estis armena verkisto kiu regis la armenan literaturon de la 19-a jarcento.

## Biografio 
Grandparte memlernanto, Nalbandian intencis sacerdotiĝi sed forlasis la ideon por studi medicinon en la Universitato de Moskvo (1854-1858). Kunlabore kun Stepanos Nazarjan fondis la ĵurnalon "Hyusisapayl". Longe vojaĝis tra la tuta Eŭropo: Varsovio, Berlino, Parizo, Londono kaj Istanbulo, kaj ankaŭ Hindio. Pro lia ĉefa agado estis arestita kaj enprizonigita de la Cara registaro en Sankt-Petersburgo en 1862. Estis akuzita "pro inciti kontraŭcarajn sentojn pere de la distribuado de propaganda literaturo", eventuale estis ekzilita en 1865 al Kamyshin, fora regiono je pli ol 800 km de Moskvo, en la okcidenta bordo ĉe rivero Volgo en Saratova provinco. Mortis pro tuberkulozo en la prizono unu jaron pli malfrue. En Rusio estis malpermesate posedi bildojn aŭ portretojn de Nalbandjan; sed liaj portretoj kune kun lia poemo "Libereco" ĉe la marĝenoj estis kaŝe disvastigitaj.

Unu el liaj plej gravaj verkoj estis "La kanzono de la itala knabino" kiu en 1991 estis oficiale adoptita kiel la himno de la demokratia respubliko Armenio.

Kategorio:Armenaj verkistoj
Kategorio:Mortintoj en 1886
Kategorio:Armena kulturo
Kategorio:Armena arto
Tavasz

**Tavasz** tavas (Printempo) povas esti: 

* Literatura kaj kritika revuo en hungara lingvo aperinta en Bratislavo inter 1919 kaj 1921. La ĉefredaktoro estis Emil Kumlik. Bibl. Lajos Turczel: *Két kor mezsgyéjén*, Pozsony-Bp., 1967
* Literatura revuo en hungara lingvo en Oradea en 1919-1920. Ĝia ĉefredaktoro estis Géza Tabéry. Bibl. *Magyar Szó*, *Tavasz*. Antologio, red., János Kovács, Bk., 1971. 

Kategorio:Hungaraj gazetoj
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Kategorio:Oradea
Kategorio:Bratislavo
Selenĉa

eta|dekstra|Selenĉa situas en la mapo en la verda municipo
eta|dekstra|300ra|Luterana preĝejo de Selenĉa
eta|dekstra|300ra|Katolika preĝejo de Selenĉa
**Selenĉa,** serbe **Селенча,** slave **Selenča,** hungare **Bácsújfalu** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto **Suda** Baĉka en municipo de Baĉ. La hungaroj uzas ankaŭ formon **Szelencse** [selenĉe].

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 3270
* Poŝtkodo: 21425
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

## Situo 
Selenĉa situas sur ebenaĵo.

## Historio 
Slovakoj fondis la vilaĝon en 1758, kies tiama loknomo estis "Érsek Ujfalu" (=ĉefepiskopo-nova-vilaĝo). Poste oni nomumis la komunumon Bácsújfalu. En 1886 kaj en 1899 incendioj okazis. En 1900 vivis en Bácsújfalu 3135 homoj, (2985 slovakoj, 65 hungaroj, 43 germanoj, 40 serboj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. En 2002 loĝis en Selenĉa 3279 homoj, (slovakoj: 2990 (91 %), ciganoj 175 (5 %), serboj 45 (1 %), hungaroj 12 (0.4 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* luterana preĝejo
* katolika preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Baĉko Novo Selo

eta|dekstra|Baĉko Novo Selo situas en la mapo en la verda municipo
eta|dekstra|300px|Katolika preĝejo de Baĉko Novo Selo
**Baĉko Novo Selo,** serbe **Бачко Ново Село,** slave **Bačko Novo Selo,** germane **Neudorf,** hungare **Bácsújlak** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka en municipo de Baĉ. Ĝis la 20-a jarcento la hungara loknomo **estis Novoszeló**, poste pro hungariga politiko la vilaĝo ricevis hungarecan nomon, kiu estas laŭvorta traduko.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1220
* Poŝtkodo: 21429
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

## Situo 
Baĉko Novo Selo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bodo de Danubo, kontraŭe troviĝas Kroatio.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo troviĝis el 1554 en turka imposta dokumento. En 1731 Novoszeló ricevis bazaradan rajton. Tiutempe precipe germanoj alvenis tien. Ofte okazis inundoj, la plej menciinda en 1876. La paroĥo fondiĝis en 1734. En 1900 loĝis en Bácsújhely 1734 homoj, (1571 germanoj, 79 hungaroj, 75 serboj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. Poste la germanoj estis deportitaj, dume alvenis serboj kaj aliaj sudslavoj. En 2002 loĝis en Baĉko Novo Selo 1228 homoj, (serboj 765 (62 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* katolika (neuzata) preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1827, la turo estas 40 m-ojn alta

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Vajska

eta|dekstra|Vajska situas en la mapo en la verda municipo
eta|dekstra|300ra|Preĝejo de Vajska

**Vajska,** serbe **Вајска,** germane **Wajska,**hungare **Vajszka** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka en municipo de Baĉ.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 3160
* Poŝtkodo: 21426
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

## Situo 
Vajska situas sur ebenaĵo, la Danubo preterfluas.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. La paroĥo fondiĝis en 1787. Ĉirkaŭ en 1900 la hungaroj vivis en Vajszka en majoritato. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. En 2002 loĝis en Vajska 3169 da homoj, (serboj 1319 (42 %), rumanoj 569 (18 %), kroatoj 353 (11 %), hungaroj 341 (11 %), jugoslavianoj 207 (7 %), ciganoj 42, slovakoj 33 po (1 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Georgo, en 1842 kaj en 1958 renoviĝis; longo 34 m-ojn, larĝo 10 m-ojn, longo 7 m-ojn, turolongo 24 m-ojn

## Famuloj 
En la tiama Vajszka naskiĝis hungara subministro Dezső Gromon.

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Traktato de Kardis

La **Traktato de Kardis** aŭ "Paco de Kardis"(ruse Кардисский мир) dum la jaro 1661 formale finis la Rusan-Svedan Militon, kies armeaj bataloj daŭris de 1656 ĝis 1658 - konflikton kiu rigardatas parto de la Nordia Milito 1655-1660. La traktato interkonsentiĝis inter la Grandduklando Moskvo kaj la reĝlando Svedio.

## Armistico de Valiesar 
Jam la 20-an de decembro 1658 en la loko Valiesar sude de Narva interkonsentiĝis armistico. Tiu interkonsento antaŭvidis, ke la Grandduklando Moskvo unue por tri jaroj rajtis teni la konkeritajn teritoriojn sur la tereno de la nuntempaj ŝtatoj Latvio kaj Estonio: Koknese, Alūksne, Tartu, Alajõe kaj iujn pliajn pli etajn urbojn.

## Paco de Kardis 
La Traktato de Kardis (nuntempe *Kärde* en la komunumo *Jõgeva vald*), de la 1-a de julio 1661 formale oficialigis la pacon inter ambaŭ ŝtatoj kaj konfirmis la teritoriajn ŝanĝiĝojn jam deciditajn laŭ la Traktato de Stolbovo (1617). Rusio armee estis signife malfortigita. Ĝi devis redoni ĉiujn teritoriojn en Latvio kaj Estonio, kiun ĝi estis konkerinta dum la militoj de 1656 kaj 1658, por eviti novan, plian militon kontraŭ Svedio.

Krome la pripaca traktato antaŭvidis la detruon de pluraj rusiaj armeaj ŝipoj.

## Eksteraj ligiloj 
* svedlingva paĝo pri la traktato el la Sveda Militohistoria Biblioteko *(Svenskt Militärhistoriskt Bibliotek)* 

Kategorio:Nordiaj militoj
Kardis
Kardis
Kardis
Kategorio:Historio de Estonio
Kategorio:17-a jarcento en Latvio
Kategorio:1661
Kategorio:17-a jarcento en Rusio
Kategorio:17-a jarcento en Svedio
Kategorio:17-a jarcento en Estonio
Magda Zalán

**ZALÁN Magda** estas hungara ĵurnalistino, verkistino, tradukistino naskita la 22-an de majo 1936.

## Premioj, distingoj 
*Pro Cultura Hungarica 1999.

## Biografio 
Magda Zalán familio alvenis Budapeŝton, kiam ŝi estis tri jara. Ŝi havigis diplomon de instruisto pri angla-hungara lingvoj en 1961 en Universitato de Budapeŝto. Inter 1955 kaj 1965 ŝi estis kunlaborantino de kulturaj programoj de Hungara Radio. En 1965 ŝi loksidiĝis en Italujo kaj en Romo ŝi laboris al itala radio-televido kaj al pluraj italaj gazetoj. En oktobro de 1975 ŝi elmigris Kanadon kaj loksidiĝis en Toronto, kie ŝi faris intervjuojn, literaturajn programojn hungare kaj angle al ŝtata radio kaj televido CBC. Ŝi laboris al du anglalingvaj revuoj kaj en 1979 sub nomo *The Podium* ŝi fondis literaturan kabareton. Ŝiaj rakontoj, literaturaj artikoloj, intervjuoj aperis en *Új Látóhatár*, *Irodalmi Újság*, *Menóra*, *Szivárvány*. Ŝi tradukis el verkoj de nuntempaj hungaraj verkistoj al itala, poste al angla lingvoj. En 1985 ŝi iĝis kunlaborantino en Washington de la hungara sekcio de la radio *Voĉo de Ameriko*. En 1987 oni prezentis sian teatraĵon dum la somera festivalo en Washington.

## Verkoj 
**In a Big Ugly House Far from Here*, rakontoj, Victoria-Torontó, 1982;
**Stubborn People*, lit. portretoj, Torontó, 1985;
**Barátok a magosban*, artistportertoj, 1995;
**Zombory Éva*. *Bélyegalbum*, 1995;
*''Részletek nem készülő önéletrajzomból, 1996.

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Alterna faktorialo

En matematiko, **alterna faktorialo** *af(n)* estas la absoluta valoro de la alterna sumo de la unuaj *n* faktorialoj.

Ĉi tio estas:

* La sumo de faktorialoj *m!* por *m=1 ... n* kun la faktorialoj de neparaj *m* multiplikitaj per -1 se *n* estas para;
* La sumo de faktorialoj *m!* por *m=1 ... n* kun la faktorialoj de paraj *m* multiplikitaj per -1 se *n* estas nepara.

Aŭ

:\mathrm{af}(n) = \sum_{i = 1}^n (-1)^{n - i}i!

aŭ

: *af(n) = n! - (n-1)! + (n-2)! - (n-3)! + ... +/- 1!*

aŭ per la rikureca rilato

:\mathrm{af}(n) = n! - \mathrm{af}(n - 1)

en kiu *af(1) = 1*.

Sendistinge de pareco de *n*, la lasta *n*-a termo *n!*, estas donita kun pozitiva signo, la *(n-1)*-a termo *(n-1)!* estas donita negativa signo, kaj tiel plu.

La unuaj kelkaj alternaj faktorialoj estas

: 1, 1, 5, 19, 101, 619, 4421, 35899, 326981, 3301819, 36614981, 442386619, 5784634181, 81393657019

: *af(1) = 1! = 1*
: *af(2) = - 1! + 2! = 1*
: *af(3) = 1! - 2! + 3! = 5*
: *af(4) = -1! + 2! - 3! + 4! = 19*

Miodrag Zivković pruvis en 1999 ke estas nur finia kvanto de alternaj faktorialoj kiuj estas primoj, pro tio ke *af(3612702)* dividiĝas per 3612703 kaj pro tio *af(n)* por ĉiu *n≥3612702* dividiĝas per 3612703 . Kiel en 2006, la sciataj primoj kaj verŝajnaj primoj estas *af(n)* por

:*n = 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 15, 19, 41, 59, 61, 105, 160, 661, 2653, 3069, 3943, 4053, 4998, 8275, 9158, 11164*

Nur la valoroj supren ĝis *n = 661* estas pruvitaj al esti primoj en 2006. *af(661)* estas proksimume 7,818097272875 &times; 101578.

## Eksteraj ligiloj 
* 
*  - la unuaj kelkaj alternaj faktorialoj
*  - *n* tiaj ke *af(n)* estas verŝajna primo
* http://perso.wanadoo.fr/yves.gallot/papers/lfact.pdf Yves Gallot. Ĉu la kvanto de primoj {1 \over 2}\sum_{i = 0}^{n - 1} i! estas finia?
* http://listserv.nodak.edu/cgi-bin/wa.exe?A2=ind0411&L=nmbrthry&T=0&P=1106 Paul Jobling. Problemo B43: serĉo por primoj de formo n!-(n-1)!+(n-2)!-(n-3)!+...+/-1!

Kategorio:Faktorialo kaj dutermaj temoj
István Zsugán

**ZSUGÁN István** (ĵuga:n) estas hungara filmhistoriisto, ĵurnalisto naskita en Nadjvarado la 19-an de marto 1941 kaj mortinta en Budapeŝto la 26-an de septembro 1995.

## Premioj, distingoj 
* Balázs Béla-premio.

## Verkoj 
* *Magyar filmtörténet*, 1993;
* *Szubjektív magyar filmtörténet 1964-1994*, studoj, intervjuoj, 1994.

## Eksteraj ligiloj 
* Nekrologo en Filmvilag

Zsugan, I
Ágnes Zsolt

**ZSOLT Ágnes** (ĵolt) estis hungara verkistino, ĵurnalistino naskita en Nadjvarado la 12-an de decembro 1912  kaj mortinta en Budapeŝto la 3-an de aŭgusto 1951. Ŝi estis edzino de Béla Zsolt.

## Biografio 
Ágnes Zsolt estis apotekistino. Post 1945 ŝi publikis artikolojn raportaĵojn gazetoj *Világ*, *Világosság*. Ekde 1949 ŝi estis kunlaborantino de ĵurnalo *Magyar Nemzet*. Ŝi memmortigis.

## Verkoj 
**Éva lányom*, taglibro, 1947.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon
eta|Tombo de Agnes kaj Bela Zsolt

Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Sinmortigintoj
Béla Zsolt

**ZSOLT Béla** (ĵolt) estis hungara poeto, publicisto, verkisto, edzo de ĵurnalistino Ágnes Zsolt naskita en Komárom la 8-a de januaro 1895 kaj mortinta en Budapeŝto la 6-an de februaro 1949.

## Biografio 
Béla Zsolt devenis el juda familio. Li finis la universitaton en Budapeŝto. Ekde 1918 li iĝis ĵurnalisto en Nagyvárad, kunlaboranto de *Nagyváradi Napló*, *Nagyvárad* kaj *Nagyváradi Estilap*. En 1920 li estis redaktoro de literatura revuo *Tavasz*. De 1921 li estis kunlaboranto de *Világ* en Budapeŝto, de 1933 ĉefkunlaboranto de ĵurnalo *Újság*, de 1929 ĉefredaktoro de radikala semajngazeto *Toll*. En printempo de 1944 oni portis lin al labortendaro, de tie al Bergen-Belsen. Helpe de Rezső Kastner li alvenis Svislandon. Post 1945 ĝis sia morto li redaktis la burĝan radikalan semajngazeton *Haladás*.
eta|Tombo de Agnes kaj Bela Zsolt

## Verkoj 
* *Forgószél* (teatraĵo, Nagyvárad, 1919);
* *Hiába minden* (poemoj, Nagyvárad, 1921);
* *Igaz könyv* (poemoj, Bp., 1924);
* *Házassággal végződik* (romano, Bp., 1926);
* *Erzsébetváros* (teatraĵo, Bp., 1928);
* *Gerson úr és neje* (romano Bp., 1930);
* *Kínos ügy* (romano, Bp., 1935);
* *A dunaparti nő* (romano, Bp., 1936);
* *Villámcsapás* (aŭtobiografio, Bp., 1937);
* *Kakasviadal* (romano, Bp., 1939);
* *Tanulságok és reménységek* (artikoloj, Nagyvárad, 1942);
* *Napraforgó* (romano, Bp., 1943);
* *Nemzeti drogéria* (teatraĵo, 1947);
* *Kilenc koffer* (romano, Bp., 1947).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj