open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
James Tiberius Kirk

[eta|[William Shatner en la rolo de kapitano James T. Kirk dum 1967]]
**James Tiberius KIRK** estas fikciulo en la scienc-fikcia serio Star Trek, ludata de la aktoro William Shatner.

Kirk estas la kapitano de la kosmoŝipo Enterprise.

Kategorio:Roluloj de Star Trek
Kategorio:Fikciaj kapitanoj
Kristiano la 5-a (Danio)

**Kristiano la 5-a**, dane *Christian 5.*, (naskiĝis la ; mortis la ) estis reĝo de Danio-Norvegio de 1670 ĝis 1699.

Liaj gepatroj estis Frederiko la 3-a kaj Sofia de Braunschweig-Lüneburg. Li edzinigis Charlotte von Hessen-Kassel; ili havis la jenajn gefilojn:
* Frederiko la 4-a (naskiĝis la ; mortis la )
* Christian (1672 - 1673)
* Christian (1675- 1695)
* Karl (1680 - 1729)
* Wilhelm (1687 - 1705)
* Sophie (1677 - 1735)
* Christiane (1679 - 1689)

Li havis ankaŭ kromgeedzecajn infanojn:
* Greve, Christian, Ulrich, Christiane, Sophie, Anna

Kategorio:Danaj reĝoj
Kategorio:Norvegaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Ŝlesvigo
Kategorio:Dukoj de Holstinio
Corrado Tavanti

**Corrado TAVANTI** (naskiĝis en 1919, mortis la 13-an de decembro 1995 en Le Locle, Svislando) estis svisa esperantisto. Li lernis Esperanton kiel emerito, kaj - aŭtorinte sukcesajn radiodramojn en la franca kaj itala - ekverkis en ĝi pro instigo de Henri Vatré. Lia krimromano **Varmas en Romo** gajnis la premion *Argus* de LF-koop (1982), aperis libroforme en 1986 kaj eldoniĝis centmilope en hungara traduko (1988). En 1990 sekvis ĝin **Tiu toskana septembro** (kun István Ertl). Lia romano **Tiu damna atenco ĉe la "Tri Fazanoj"** restas manuskripta.

Kategorio:Svisaj esperantistoj
Henri Lurie

**Henri LURIE** (1905 - 7-a de aŭgusto 1994) estis franca esperantisto inĝeniero kaj filozofo, tradukinto de Spinozo kaj Goeto, fervora subtenanto de Esperanto. Li mortis en Englewood (Nov-Ĵerzejo, Usono).

Kategorio:Francaj filozofoj
Kategorio:Francaj esperantistoj
Balenoleo

**Balenoleo** aŭ fiŝoleo estas grasa oleo, kiu estas produktita el la grasa histo de balenoj per varmegigo aŭ elpremo.

Balenoleo havas neagrablan odoron kaj guston. Ĝi estis produktita ĉefe el la balenoj per kuirado de la dispecigitaj lardoj. La gajnita balenoleo estis uzita ĝis ĉ. 1860 kiel lampa oleo kaj ŝmiraĵo oni ankaŭ uzis ĝin en Brazilo kiel konstrumaterialo. Poste anstataŭis ĝin la tiucele la petrolo. Ekde komenco de la 20-a jc, balenoleo kiel krudmaterialo uzatis en la margarina produktado. Krom tio ĝi servis por produkti sapon kaj ungventa bazo por kosmetiko kaj farmatiko.

## Vidu ankaŭ 
* moruhepatoleo

Kategorio:Oleoj
Kategorio:Manĝaĵoj
Flosglacio

eta|Flosglacio
**Flosglacio** (flosanta glacio) estiĝas dum varmiĝo kaj disiĝo de glacimasoj ĉe la polusoj aŭ ĉe riveroj, maroj, ktp. 

Denso de glacio estas 0,920, denso de mara akvo estas ĉirkaŭ 1,025. Do glacimonto flosas, sed 90% de ĝia volumeno troviĝas sub la surfaco de la akvo. 

La salo de la marakvo (ĉ. 35-elmila salo-enteno) malaltigas ties frostopunkton je ĉirkaŭ . La salo ne estas tenita en kristalan kadron de la glacio dum la glacikresko, sed la salto restas en la ĉirkaŭa akvo, parte formas sal-poŝojn en la glacio. La salo-enteno de la marglacio iĝas tiel ĉirkaŭ 3-5 elmiloj (vidu ankaŭ marfloroj).

La riveraj flosglacioj (post fruprintempa varmiĝo) povas endanĝerigi la pontojn, kolektiĝante ĉe pilieroj, barante la akvofluon kaj premante la konstruaĵon.

Kun daŭra varmiĝo de Tero, ĉiam pli kaj pli da flosglacioj disiĝas de la polusaj glaĉerŝildoj de Arkto kaj Antarkto.

## Klasifikoj 
Marglacio estas dividita en tri tipojn surbaze de sia *loko kaj moviĝeblo :*

* rapida glacio (fiksa glacio)
* flosanta glacio 
* pakglacio (drivanta glacio kun koncentriĝo de pli ol 7/10)

La polusajn glacitabulegojn frostiĝantajn el marakvo, oni nomas bankizoj.

Granda izola peco de flosglacio estas glacimonto.

## Vidu ankaŭ 
* Antarkto
* Floso
* Glacimonto
* Glacio
* Glaĉero


Kategorio:Glaĉeroj
Kategorio:Glaciologio
Kategorio:Akvo
Kategorio:Norda Poluso
Kategorio:Oceanografia terminologio
William Baffin

**William Baffin** (* 1584; † 23-an de januaro 1622 ĉe Hormuzo/Persa Golfo) estis angla marvojaĝanto kaj malkovrinto.

Baffin estis la unua, kiu provis difini la geografian longon per lundistanco. La kalkula eraro estis tiam grava: pli ol du meridianoj.

Baffin partoprenis kiel navigisto sub J. Hall (1612) kaj Bylot (1615 kaj 1616) en multaj vojaĝoj por malkovri la nordokcidentan pasejon tra la Markolo Davis kaj eĉ penetris en 1616 ĝis Smithsund 77°30' norda latitudo. En 1613 kaj 1614 partoprenis li multajn vojaĝojn en komisio de Moskovitoj (Moskva Kompanio) al Spicbergoj. Baffin atingis 77° 45' nordan latitudon, kiun oni ne povis pluveturi dum pli ol 200 jaroj.

Dum la vojaĝo por malkovro de la Nordokcidenta Trapasejo, la malkovrita golfo de la Arkta Oceano iĝis Bafina Golfo. Same, oni nomis post li la Bafinan Insulon.

Pli poste Baffin ekservis ĉe la Brita Kompanio de Orientaj Indioj kaj veturis en 1617 al Hindio.

Li topografiis la sudajn bordojn de la Ruĝa Maro kaj la Persan Golfon.

Li mortis ĉe Hormuzo, kiam trafis lin kanona kuglo.

Baffin, William
Baffin, William
Baffin, William
Pirokorako

**Pirokorakoj** laŭ la scienca nomo, sed ankaŭ Montokorvoj estas la birdoj de la genro ***Pyrrhocorax*** de la familio de Korvedoj (korvoj). Ili estas hegemonie **nigraj kun brilkoloraj kruroj, piedoj kaj bekoj**. Ili havas longajn larĝajn flugiloj kaj plenumas spectaklajn akrobatajn flugojn.

La du specioj estas la jenaj:
* Ruĝbeka montokorvo, *Pyrrhocorax pyrrhocorax*, eleganta birdo, distinga per sia brilruĝa, iom kurbeca beko kaj ruĝaj gamboj kaj piedoj. Dumfluge, la unuarangaj flugilplumoj separiĝas kvazaŭ 'fingroj'. La Ruĝbeka montokorvo faras laŭtan alvokon 'ĉiŭŭŭ' kiu kompletas la bildon de alloga birdo.
(Ogilvie, Malcolm. 2008. "Choughs and Cowpats" www.birdsofbritain.co.uk)

* Flavbeka montokorvo, Flavbeka pirokorako aŭ Alpa montokorvo , *Pyrrhocorax graculus*, diferenca ĉefe pro sia beko tre flava, ne tiom longa kaj ne tiom kurbeca.

## Eksteraj ligiloj 
* ITIS informaro pri la genro 

Kategorio:Korvedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Embrio

[eta|Homa embrio post kvin semajnoj de [gravedeco (ektopia gravedeco) ; notu supre la kapon kun la komenco de okuloj ; brakoj kaj kruroj estas en burĝonaj statoj.]]
[eta|Stadoj de evoluo de embrio ekde [fekundeco ĝis la (mamula) radikiĝo de la blastocisto en la utero]]
eta|desegno de homa embrio
[eta|Embrio konektita al la [placento je 12 semajnojn post fekundeco]]
**Embrio** (malnovgreke **ἔμϐρυον**), ankaŭ **ĝermo**, estas organismo en frua vivformo.

Ĉe la pli altrangaj plantoj konsistas embrio el ĝermoradiko aŭ radiketo (*Radicula*), ŝosoĝermo (*Plumula*) kaj kotiledono(j) (*Cotyledo* (*Cotyledonen*)). Dum la ĝermado evoluas el ĝi la ĝermoplanto.

Ĉe bestoj, oni nomas embrio la novan organismon, evoluintan el la fekundigita ovoĉelo (*zigoto*), ĝis ĝi evoluas en la patrina besto aŭ en ovokovraĵo aŭ ovoŝelo.

Ĉe la homo, la naskoto ekde la 9-a graveda semajno nomiĝas feto. (Sed tio dependas ankaŭ parte de la lokaj leĝoj.)

## Jura aspekto 
Ĝis 14-tagiĝo de embrio oni ne parolas pri individuo. Post tiam aperas primitivaj strioj de la nerva sistemo (oni uzas por tiu tempo la esprimon parembrio aŭ praembrio).

En kelkaj landoj estas permesataj la eksperimentoj pri la embrioj, praĉeloj, eĉ la klonado.

### Katolika vidpunkto 
Ĉiu embrio estas jam homo, donaco de Dio, tiel ĉiu eksperimento, forigo de tiuj estas tute malpermesita. La forigo de embrio (abortigo) en ĉiu ajn tempo validas kiel murdo.

## Vidu ankaŭ 
*Embriologio

Kategorio:Embriologio
Klorobenzeno

**Klorbenzolo aŭ klorbenzeno** (C6H5Cl) estas agrable odoranta, en akvo nesolvebla hidrogenkarbona kombinaĵo, kiu apartenas al la grupo de aromata kombinaĵo. Ĝi facile ekflamiĝas, forte iritas la haŭton kaj povas ataki eĉ plastojn. La vaporo surdigas kaj damaĝas la nervojn. Ĝi facile solviĝas en alkoholo, benzeno, kloroformo kaj etero.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per agado de klorida acido kaj fenolo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de *fenila benzoato* kaj HCl:

### Sintezo 3 
* Preparado per reakcio de klorida acido kaj jodobenzeno:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de la fenolo kaj klorometano:

### Sintezo 5 
* Preparado per interagado de metila klorido kaj fenila formiato:

### Sintezo 6 
* Preparado per acida transesterigo inter klorida acido kaj fenila oksalato:

### Sintezo 7 
* Preparado per alkohola transesterigo inter vinila klorido kaj fenolo:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *fenila klorido*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *fenila klorido*:

### Reakcio 3 
* Reakcio per acida transesterigo kun salikata acido:

### Reação 4 
* Reakcio kun metila formiato:

### Reakcio 5 
* Reakcio kun *zinka hidroksido*:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun *zinka jodido*:

### Reakcio 7 
* Reakcio kun "karbona kvarbromido":

## Vidu ankaŭ 
* Jodobenzeno
* Bromobenzeno

## Referencoj 
Kategorio:Aromataj kombinaĵoj
Kategorio:Kloraj kombinaĵoj
Kieldrecht

eta|200px|Ĉefstrato (N451)
**Kieldrecht** [KILdreĥt] estas belga vilaĝo, kiu dependas de la ĉefa municipo Beveren. Ĝi situas en la nordorienta parto de la provinco Orienta Flandrio de Belgio.

Kategorio:Aliĝintaj municipoj de Belgio
Verrebroek

eta|200ra|La centro

**Verrebroek** (nederlande: [verreBRUK]) estas belga vilaĝo aliĝinta al la ĉefa municipo Beveren. Ĝi situas en la nordorienta parto de la provinco Orienta Flandrio de Belgio.

## Notindaj homoj 
* Philip Verheyen (1648–1711), ĥirurgiisto

Kategorio:Aliĝintaj municipoj de Belgio
Sint-Denijs-Westrem

eta|300ra|kastelo *Borluut*
**Sint-Denijs-Westrem** estas distrikto de la urbo Gento en Flandrio. Ĝi estas precipe konata pro *Flanders Expo*, ejo kie okazas eventoj, kiel la mondfamaj gentaj Floralioj. La loĝloko fariĝis urbodistrikto en 1977 - antaŭe temis pri memstara komunumo. Ekde 1969 Sint-Denijs-Westrem havas partnerecon kun la komunumo Melle en Germanio, kiu en 1977 fariĝis partnereco kun la urbo Gento.

Kategorio:Gento (urbo)
Organika klorido

**Klorkarbonhidrogeno**  estas kemia kombinaĵo, kies baza strukturo egalas al karbonhidrogeno. Minimume, unu hidrogenaatomio de la molekulo de la karbonhidrogeno estas anstataŭigita per kloratomo.

Klorkarbonhidrogenoj estas bazmaterialoj en la kemia industrio kiel solvenzoj aŭ ankaŭ pesticidoj.

Reprezentantoj:
* metilklorido
* triklormetano (kloroformo)
* toksafeno
* DDT
* Lindano
* Endrino

La fluora klorkarbonhidrogeno estas kemie parenca kombinaĵo.
Belfrido de Gento

eta|300px|La belfrido de Gento
Oni verŝajne komencis konstrui la belfridon de **Gento** antaŭ la jaro 1314, la jaro de kiam datas la unuaj kalkuloj. Plano en la muzeo De Bijloke estas de Jan Van Haelst; arkitekto. En 1323 la unuaj kvar konstrutavaloj (de entute ses planitaj) estis pretaj. Inter 1377 kaj 1380 oni konstruis provizoran lignan turokronadon. Sur tiu estis levita la legenda 'Drako de Gento'.

Dum la sekvanta jarcento la turpinto regule estis adaptita. La konstruado de la Lakenhal - drapohalo, kiu situas tuj apud la Belfrido, oni ekis en la jaro 1425 kaj finis en la jaro 1445. De la 11 planitaj traveoj estis konstruitaj nur 7.

En 1903 oni kromkonstruis la kvar mankantajn traveojn laŭ la originalaj planoj.

La Belfrido de Gento ekde 1999 estas Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Belgio
Kategorio:Gento (urbo)
Gento
Feyenoord

**Feyenoord** [FEjenort] estas nederlanda futbala klubo, kun sidejo en Roterdamo. Ĝi estis fondita la 19-an de julio 1908. Kune kun la kluboj AFC Ajax kaj PSV Eindhoven ĝi estas unu el la tri gvidaj futbalaj kluboj en Nederlando.

La futbalistoj estas vestitaj en ruĝa-blanka ĉemizo kun nigra pantalono. La subtenantaro estas konata kiel *Het Legioen* (La Legio). La karakteriza strofo el la kluba kanto estas *Geen woorden maar daden* (Ne vortojn sed farojn).

La klubo nomatas laŭ la roterdama urboparto *Feijenoord*. Tie lokiĝas la kluba stadiono de la klubaj subtenantoj neoficiale nomata "De Kuip" ("la kuvo"), kiu disponas je pli ol 51 577 sidlokoj kaj gastigis 10 UEFA-pokalajn finalojn. Laŭ tio, la anojn de la unua profesia vira futbala teamo de la klubo oni nomas neoficiale *kuipbewoners* (kuvoloĝantoj).

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala nederlandlingva retejo
* oficiala anglalingva retejo

Kategorio:Nederlandaj futbalteamoj
Kategorio:Roterdamo
Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1908
Zakopane

**Zakopane** estas malgranda urbo en Malgrandopolio en la suda parto de Pollando apud la pola-slovaka landlimo. Ĝi apartenas al distrikto Tatrzański. Ĝi estas la ĉefa centro de turisma trafiko kaj vivo en Tatra-montaro. Ĝi havas 30 mil loĝantojn.

## Turismo 
Ĝi estas multnombre vizitata ne nur de la polaj, sed ankaŭ de eksterlandaj turistoj. La freŝa aero plibonigas onian sanon kaj admirindaj pejzaĝoj ĝojigos oniajn okulojn. Oni povas viziti belajn valojn kaj montojn en Tatra Nacia Parko kaj ekvidi tie unikajn plantojn (krokusojn, anemonojn, edelvejsojn) kaj bestojn (ekz. ĉamojn kaj marmotojn, ursojn).

Zakopane posedas unikan arkitekturon, kiun aliloke oni ne trovas. En la urbo troviĝas multaj antikvecaj objektoj de regiona ligna konstruado laŭ la t.n. Zakopane-stilo: deklivaj tegmentoj kaj ornamitaj flankoj. Sur la stratoj de la urbo oni povas vidi loĝantojn en tradiciaj montaranaj vestoj kaj gustumi lokajn specjalaĵojn - "Oscypek" (ŝafa fromaĝo), "Grule" (bakitaj terpomoj kun saŭco) kaj ŝafaĵon. Aŭskulteblas ankaŭ specifa, vigla popolmuziko de la regiono.

La plej proksimaj internaciaj flughavenoj troviĝas en Poprado / Slovakio (proksimume 70&nbsp;km de Zakopane) kaj en Krakovo / Pollando (proksimume 110&nbsp;km de la urbo). Plej facile estas veturi al Zakopane el Krakovo, el kiu eblas kapti pli malpli 60 trafikligojn tage (trajne aŭ buse).

## Dua Mondmilito 
7.12.1939: En la urbo okazis konferenco de Gestapo kaj NKVD pri kontraŭbatalo de la pola subtera movado.

## Famuloj 
* Edward Raczyński

## Esperanto en Zakopane 
En Zakopane mortis la fama pola poeto Julian Tuwim, kiu estis esperantisto. Pri la urbo li skribis al sia filino: *Montojn omaĝu, filino, suprojn montĉenajn, / Neĝojn ensune bolantajn, Tatrajn aŭrorojn, / Nubojn serene blindumajn, bluojn serenajn, / Tagojn zakopaneajn, altojn kaj forojn!* (Tradukis Andreo Rajski)

En la jaro 2005 en tiu urbo okazis Internacia Junulara Kongreso.
Homoj vojaĝantaj al Zakopane el UK en Vilno, povis veturi tra Varsovio. Estas rekta trajno de Vilniuso al Varsovio kaj ankaŭ rektaj busoj. De Varsovio al Zakopane estas kelkaj rektaj trajnoj kaj busoj.

En Zakopane multfoje okazis Ago-Semajno - Esperanto-renkontiĝo organizata de Pola Esperanto Junularo kaj klubo Varsovia Vento. Jarŝanĝe de 2009/2010 tie okazis la 1-a JES.

## Fotaro 

Zakopane, Poland, fot. mariuszjbie.jpg|
Zakopane1.JPG|
Zakopane2.JPG|
Tatra mountains Zakopane Poland 1.jpg|Zakopane vintre, vido de aviadilo
Wielka krokiew 2.jpg|

[eta|centre|700ra|Zakopane situas en suba parto de valo kaj ĝi estas ĉirkaŭita de [Tatroj]]

## Ĝemelaj urboj 
* Saint-Dié-des-Vosges (Francio)
* Poprad, (Slovakio)
* Siegen, (Germanio)
* Sopot, (Pollando)
* Vysoké Tatry,(Ĉeĥio)

## Eksteraj ligiloj 
* esperantlingvaj informoj pri Zakopane 
* Zakopane ICT 
* Zakopane  

Kategorio:Urboj en Malgrandpollanda provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Rozkrucismo

**Rozkrucismo** estas mistika, esotera filozofia skolo kiu uzas kiel ĉefan simbolon la Rozkrucon (simbolo kiu estas uzata ankaŭ de framasonoj en iuj gradoj kaj ritoj). Diversaj modernaj rozkrucaj grupoj ekzistas, inter kiuj la plej granda kaj internacie konata estas la Rozkruca Ordeno, AMORC.

## Historio kaj originoj 
Laŭ memkompreno de rozkrucismo, ĝiaj historiaj originoj estas kaŝitaj en antikveco (plej verŝajne en antikva Egiptio kaj en antikvaj misterskoloj). Iuj argumentas, ke rozkrucismo naskiĝis el kunfandiĝo de pra-Kristanismo kun egiptaj misteroj.
Modernaj rozkrucaj grupoj havas proprajn interpretojn kaj simbolajn prezentojn de la plej frua historio de la Rozkruca Ordeno.

La nomo *Rozkruca Ordeno* tamen aperis nur en la 16-a jarcento. Laŭ legendo (kiun multaj rozkrucanoj akceptas nur alegorie, dum kelkaj akceptas laŭvorte) la Rozkruca Ordeno estis fondita de germana pilgrimulo Christian Rosencreuz (ĝenerale rigardata kiel literatura fikciulo) en 1407. Dum lia vivo la ordeno restis malgranda. En 1484 Rosencreuz mortis – kaj kun li la ordeno. 120 jarojn post la morto de Rosencreuz lia perfekte konservita kadavro estis malkovrita kaj la ordeno renaskiĝis.

Anoncis tra Eŭropo (re)naskiĝon de la Rozkruca Ordeno la tri originalaj rozkrucaj manifestoj: la Fama Fraternitatis, Confessio Fraternitatis kaj Nuptiae Chymicae. La aŭtoreco de la manifestoj estas ne certe konata, tamen iuj atribuas ilin al Francis Bacon aŭ luterana teologo Johann Valentin Andreae.
La influo de rozkrucaj vidpunktoj kaj simboloj daŭris tra la jarcentoj ĝis la nuna epoko. En 2008, la itala muzikisto Andrea Ascolini komponis etan simfonion, "Rose Croix Dilemma", surbaze de la alkemia flanko de Rozkrucismo.

## Modernaj Rozkrucaj Grupoj 
* Rozkruca Ordeno, AMORC
* Kunfrataro de la Rozkruco
* Rozkruca Kunularo
* Societas Rosicruciana
* Ancient Order of the Rosicrucians
* Aliaj

## Personoj 
* Harvey Spencer Lewis
* Ralph Maxwell Lewis
* Gary L. Stewart
* Christian Bernard
* Max Heindel
* Rudolf Steiner

## Vidu ankaŭ 
* Astrologio
* Alkemio
* Biblio
* Vegetarismo
* Sufiismo
* Reenkarniĝo
* Karmo
* 1616
* Ŝtono de la saĝuloj
* Reformacio
* Christian Rosencreuz
* Fama Fraternitatis
* Confessio Fraternitatis
* Nuptiae Chymicae
* Rozkruco
* Templanoj
* Esoterismo
* Mistikismo
* Okultismo
* Framasonismo

## Referencoj 

Dosiero:Templeofrosycross.png|
Dosiero:Rose-croix sur nappe autel.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la Rozkruca Ordeno AMORC Multlingva paĝaro.
* *Le Cénacle de la Rose-Croix*  (france).
* *The Fraternitas Rosae Crucis* (angle).
* Rozkrucismo ĉe *The Alchemy Web Site*  (angle).
* *Ancient Order of the Rosicrucians*  (angle).


Kategorio:Ordenoj
Kategorio:Esoterismo
Kategorio:Okultismo
Kategorio:Sekretaj societoj
Malaja urso

La **malaja urso** aŭ **sunurso** (*Helarctos malayanus*, kelkfoje *Ursus malayanus*) el la ordo de karnovoruloj kaj familio de ursedoj vivas plejparte en la tropikaj pluvarbaroj de Sudorienta Azio, precipe en Junnan de Ĉinio, sur la Hindoĉina Duoninsulo kaj Sumatro kaj Kalimantan de Indonezio.

La sunurso longas proksimume 1,2 metrojn kun 3cm-a vosto, pezas 27-65 kilogramojn kaj altas 70 cm. La viraj ursoj estas iomete pli grande ol la inaj ursoj. La malaja urso estas la plej malgranda ursa specio, kaj ĝi alinomiĝas la "hunda urso" pro ĝia malgrandeco.

Ĝ surhavas nigrajn harojn, sur ĝia brusto troviĝas malhelblanka aŭ oranĝflava strio en formo de duonluno aŭ huffero kaj similkoloraj markoj ĉirkaŭ la buŝego kaj okuloj. Malsimile al aliaj ursoj, la felo de la sunurso estas mallonga kaj glata. La muzelo estas griza aŭ flava. Iuj ursoj ne havas tian strion sur la brusto. Ĉi tiuj distingaj markoj donas al la sunurso ĝian nomon.

Sunursoj havas malpezajn falĉilet-formajn ungegojn. Ili havas grandajn piedojn kiuj turnas sin ene, kun nudaj plandoj, verŝajne por pli facile grimpi. Ili grimpas bonege. Ili havas malgrandajn, rondajn orelojn kaj mallongan buŝegon.

La nutraĵo de la sunurso estas diversa kaj enhavas lacertojn, birdojn, malgrandajn mamulojn, kukosnuksojn kaj aliajn fruktojn, ovojn, termitojn, plantajn elburĝonaĵojn, insektojn, radikojn, kaj kakaon. Ili ofte trovas manĝaĵojn per sia bona flarsento, ĉar la okuloj estas malbonaj.

Ĝenerale noktaj bestoj, sunursoj ripozas dum la tago sur malaltaj arb-branĉoj. La ursoj iame damaĝas arbojn, inkluzive de kukosujojn kaj kakaajn arbojn en plantejoj. Mortigado de tiaj ĝenuloj, kaj ankaŭ ĉasado por korpaj partoj por uzo en ĉina medicino aŭ por la felo, estas ĉefa kialo por la malkresko de la specio.

Sunursoj ne dormas la tutan vintron kiel iaj aliaj ursoj. Pro tio, ili reproduktas tutjare. Ili gravedas ĉirkaŭ 96 tagojn kaj povas naski po du idojn por fojo, ĉiu pezante proksimume 280-340 gramojn. Ili mamnutras 18 monatojn, kaj la idoj atingas seksan maturecon post 3-4 jarojn. Kaptitece, ili vivas ĝis 28 jarojn.

Estas nur unu subspecio de tiu orientalisa urso, *Helarctos malayanus euryspilus*, kaj ĝi loĝadas nur ĉe la insulo de Borneo. La malaja nomo por la sunurso estas "basindo nan tenggil", kiu tradukiĝas, "li kiu ĝuas sidi alte."

## Vidu ankaŭ 
* Borneaj malaltaĵaj pluvarbaroj
* Centra-hindoĉinaj sekaj arbaroj
* Meghalajaj subtropikaj arbaroj
* Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj
* Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Ursedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Paramaribo

eta|la kvartalo *Waterkant* (akva rando) borde de la rivero Surinama
**Paramaribo**, la ĉefurbo de Surinamo, situas ĉe rivero Surinamo kaj proksimume 15 km de la Atlantika Oceano. Ĝi havis proksimume 310.000 loĝantojn en 2010.

## Historio 
## Vidindaĵoj
*Katedralo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (romkatolika)

## Klimato 
### Partneraj urboj 
Paramaribo havas partnerajn rilatojn kun la sekvaj urboj:

## Bildoj 

Presidential Palace - Paramaribo.jpg|
Ahmadiyya Jama Mosque (14138881778).jpg|
P1060656a.jpg|

Kategorio:Surinamo
Kategorio:Urboj de Surinamo
Kategorio:Ĉefurboj de Sudameriko
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1610-1619
Kategorio:Aperis en 1613
Kenneth Twinn

**Kenneth TWINN** (naskiĝis en 1910, mortis la  en Ditchling) estis germana unitaria pastro kaj esperantisto.

Li estis seninterrompe membro de la Universala Esperanto-Asocio ekde 1937, kaj ties delegito de 1940 (pri lingvoj kaj unitariismo).

Li verkis la broŝuron *Unitariismo; skizo pri la kredoj, historio kaj organizo de la religiuloj nomitaj Unitarianoj*, eldonita de VoKo, en Vlaardingen.

## Bibliografio 
* Voĉoj Kristanaj, nr 5, 1982. 24 p.

Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Britaj pastroj
Lev Miĥajloviĉ Zamenhof

**Lev Miĥajloviĉ Zamenhof** (naskiĝis la 25-an de decembro 1920, mortis la 26-an de januaro 1995) estis filo de Miĥajl Zamenhof kaj ties edzino Jelizaveta Miĥajlovna. Li estis kolonelo instruisto de la sovetia armeo kaj ene de ĝi instruisto de fizika kulturo. Li okupiĝis ĉefe pri konstruado de sportaj objektoj (stadionoj, sportaj centroj ktp.) por armeaj sportistoj. 

Li neniam okupiĝis pri Esperanto kaj havas neniun ligon al ĝi krom la parenceco kun L. L. Zamenhof.

## Literaturo 
*
Vasile Albu

**Vasile ALBU** (1927-1995) estis rumana esperantisto UEA-delegito pri kemio, unu el la plej aktivaj esperantistoj en Rumanio, naskiĝinta la 3-an de aprilo 1927, mortis la 21-an de decembro 1995 en Sibiu, la naskurbo de la Cseh-metodo, kie li fervore instruis la lingvon. Interalie li estis membro de la IKUE-laborunuiĝo en la diocezo Speyer (Germanio).

Kategorio:Rumanaj esperantistoj
Jack Heath

**Jack HEATH** (1904 – 6-a de majo 1995 en Ipswich) estis brita esperantisto kaj UEA-membro dum duona jarcento, delegito pri instruado pli ol tri jardekojn, li organizis la 3-an Internacian Junularan Kongreson en Ipswich (1947) kaj aranĝis korespondajn kursojn.

Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1904
Kategorio:Mortintoj en 1995
Kuroda Masayuki

**KURODA Masayuki** (; naskiĝis en 1909; mortis la  proksime al Osako) estis japana esperantisto kaj verkisto.

## Biografio 
Laborante ĉe Oomoto, li lernis Esperanton de Jozefo Major en 1931 kaj esperantistiĝis en 1949. Li gvidis kursojn, aktivis en Osaka Esperanto-Societo (prezidanto 1962-70, honora membro de 1980) kaj en Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj (vicprezidanto 1974-81).

## Verko 
Kuroda riĉigis la Esperanto-beletron per utaoj originalaj kaj tradukaj (''Lazur' kristala kaj pluv' susura*, 1978) kaj per la aŭtobiografia romano *Animo drivus* (1990). Reprezentita per du poemoj en Esperanta Antologio, li premiiĝis dudekon da fojoj en poeziaj konkursoj, interalie kvarfoje en la Belartaj Konkursoj.

## Bibliografio 
*  (*"Lazur' kristala kaj pluv' susura : utaaro de Masayuki Kuroda"*, *"Utaaro de Masayuki Kuroda"'')
* 

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Nagaoka Zirô

**NAGAOKA Zirô** (1923-1996), delegito en Sagae (Japanio), prezidinto de Nord-Orienta E-Ligo, redaktoro de la revuo **Verda Sanatorio** (1957-80), mortis la 23-an de marto 1996.

Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1923
Kategorio:Mortintoj en 1996
Radbodo de Utreĥto

**Radbodo** au **Radboud** (antaŭ 850-917) estis episkopo de Utrecht, en nuna Nederlando.

Li estis nepo de la lasta samnoma Reĝo de la Frisoj. Li komencis siajn studojn sub gvido de sia onklo Gunthar, ĉefepiskopo de Kolonjo (Köln) de 850 ĝis lia detronigo en 863. Post 863 Radbodo daŭrigis siajn studojn en la kortuma lernejo de la okcidentfranka reĝo Karlo la Kalva (843-877), kies vikario li iĝis. Post la morto de Karolo li verŝajne iĝis benediktana monaĥo en la monaĥejo en Tours. En 899 Radbodo elektiĝis episkopo de Utrecht kun konsento de la imperiestro, Arnulfo de Karintio. Ĉar la vikingoj detruis la urbon Utrecht, li ne loĝis tie sed en Deventer, same kiel liaj antaŭuloj Hunger kaj Adalboldo la 1-a.

Kiel episkopo Radbodo estis la plej grava reprezentanto de la Orientfranka povo en norda Nederlando. Tamen en 911 la duklando Loreno, en kies teritorio situis la episkopujo Utrecht, transiris al la Okcidentfranka regno. Radbodo mortis je la 29-a de novembro 917 en Ootmarsum. Li entombiĝis en la Lebuïnuspreĝejo de Deventer. Dum la mezepoko la adorado de Radbodo kiel sanktulo estis limigita al la episkopujo Utrecht.

En Nederlando Radbodo estas la patrono de la katolika scienco. En 1905 fondiĝis la Sankta Radbodo-Fondaĵo cele al la antaŭenigo de katolika scienca edukado en Nederlando kaj speciale la fondo de katolika universitato. En 1923 la Katolika Universitato Nijmegen fondiĝis, en 1956 la apartenanta Sankta Radbodo-malsanulejo. Je la 1-a de septembro 2004 la universitato prenis la nomon Radboda Universitato en Nimego.

## Bibliografio 
* F. Rädle, "Bischof Radbod von Utrecht", *Die deutsche Literatur des Mittelalters: Verfasserlexikon*, 2-a eld., vol. 7: 962-965
* B. Ahlers, *Die ältere Fassung der Vita Radbodi* (Frankfurt-Bern, 1976)
* M. Carasso-Kok, *Repertorium van verhalende historische bronnen uit de Middeleeuwen* (Den Haag, 1981)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ru.nl/ahc/vg/html/vg000309.htm 

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Episkopoj de Utreĥto
Lennart Åberg

**Lennart ÅBERG** (1912-1996), unu el la plej konataj svedaj e-istoj, honora membro de Sveda E-Federacio, mortis 1996 en Gotenburgo, kie li animis - precipe en la 70-aj jaroj - la agadgrupon Inter. Esperantisto ekde 1934 kaj ĉiam membro unue de Internacia E-Ligo, poste de UEA, dum pli ol 30 jaroj delegito pri E-informado, turismo kaj UN-aferoj, li longe prezidis la klubon en Skövde, motoris la svedajn kongresojn en tiu urbo (1939, 1949,1956), gvidis sennombrajn kursojn, kaj organizis multajn aranĝojn kaj prelegvojaĝojn por eksterlandaj esperantistoj.

Aberg, Lennart
Milivoje Pavlović

**Milivoje PAVLOVIĆ** (1907 – 1995 en Beogrado) estis serba esperantisto ekde 1930, kursgvidinto. Li iniciatis kaj kuntradukis *Antologio de la serba parola literuturo* (1991). Liaj poemoj aperis en la poezia antologio *Reeĥoj* (1961).
Li tradukis poemoj de Đura Jakšić - Na Liparu. Tradukon aperis en LA PROGRESO n-ro 17/1955. En sama numero de LA PROGRESO aperis lian poemon MI ENAMIĜIS - dua premio por originala poezio

Kategorio:Serbaj esperantistoj
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1907
Kategorio:Mortintoj en 1995
Dino Fabris

**Dino FABRIS** (naskiĝis la 29-an de decembro 1917 - mortis la 13-an de marto 1996). Prezidanto (1967-77) kaj ĝenerala direktoro (1977-96) de Itala Esperanto-Instituto, delegito en Cittadella apud Padovo 40 jarojn, poste ankaŭ fakdelegito pri ĵurnalismo kaj Rotario, li ĉefe agadis en la ĵurnalisma kampo, kiel sekretario (1958-91) kaj kasisto (1958-95) de Tutmonda Esperantista Ĵurnalista Asocio, kiu elektis lin honora membro en la Tamperea UK. Dum multaj jaroj Fabris administris TEĴA sub tre malfacilaj cirkonstancoj, dum la cetera estraro sidis en Bulgario.

Nekrologo verkita de Stefan Maul aperis en *Internacia Ĵurnalisto*, 3/1996, p. 7.

F
F
F
Oleksandr Koroleviĉ

**Oleksandr KOROLEVIĈ** (; naskita en 1913; mortinta fine de 1995 en Lvivo) estis ukraina esperantisto, Esperanto-instruisto kaj klubestro, komisionano pri renovigo de la Esperanto-movado en 1964, aŭtoro de la ruslingva *Libro pri Esperanto* (1989, 20 mil ekzempleroj) kaj de Esperanto-ukraina konversacilibro (1993).

Kategorio:Ukrainaj esperantistoj
Anastasio López Luna

**Anastasio LÓPEZ LUNA** (naskiĝis en 1914; mortis la  en Valentín Alsina, Argentino) estis argentina esperantisto, dumviva membro kaj aŭtoro de prozaĵoj kaj teatraĵoj en la hispana kaj Esperanto. 
## Verkoj
En Esperanto li aperigis duoncenton da volumoj, sed lia plej legata verko restas eble la hispanlingva *Zamenhof, iniciador de Esperanto* (1948), tradukita en plurajn lingvojn.

*Doktoro Bovoro. Eld. Amigos de Lopez Luna, Buenos Aires, 1980.

Kategorio:Argentinaj esperantistoj
Aleksandrs Strautmanis

**Aleksandrs STRAUTMANIS** (1912-1995), kies arkivo de movadaj fotoj (pli ol 14 mil negativoj) estas gardata en la Esperanto-centro de Kaunas, mortis la 5-an de oktobro 1995 en Rigo (Latvio).

Kategorio:Latvaj esperantistoj
Nsumbu Wa-Kiboka

**Nsumbu WA-KIBOKA** estis esperantisto en la Demokratia Respubliko Kongo, de 1971 ĝis 1997 nomita Zairio. Li naskiĝis en 1958 en Lukala kaj mortis la 17-an de decembro 1995 en la sama urbo. Nsumbu Wa-Kiboka estis aktivulo en la klubo de Lukala, kie inter 1963 kaj 1992 situis la centra adreso de la loka landa asocio de UEA, kaj estis ofta kontribuinto al la esperantlingva revuo *Afrika Reto*.

## Vidu ankaŭ 
* Nduantoni-Bakidila Ngangu
* Philemon Ngangu

Kategorio:Kongaj esperantistoj
Endoskopio

En medicino, **endoskopio** estas la ekzamenado aŭ esplorado pere de **endoskopo**:

Endoskopo (el la malnovgrekaj vortoj ἔνδον *éndon* ‚interne‘ kaj  *skopein* ‚observi‘) estas tubeca ilo, per kiu ekzameneblas kaj ankaŭ prilaboreblas la interno de vivantaj organismoj, sed ankaŭ de teknikaj kavaĵoj. Origine la ilo evoluiĝis por medicina diagnozotrova ekzamenado de homaj kavaĵoj (ekzemple la intesta sistemo de buŝo ĝis anuso, la spira sistemo kun naza kavaĵo, traĥeo kaj pulmo, el la urina sistemo la ureteroj, la urina veziko kaj la uretroj, aŭ el la reprodukta sistemo la utero). Nuntempe endoskopoj ankaŭ uziĝas por mikroĥirurgiaj operacioj de homoj kaj bestoj, kaj en la industrio por ekzamenado de malfacile atingeblaj teknikaj kavaĵoj. 

Kategorio:Endoskopio
Ivar Paulsson

**Ivar PAULSSON** (naskiĝis en 1915; mortis la  en Solna) estis sveda esperantisto kaj prezidanto de Esperanto-Ligo Filatelista, delegito pri filatelo, SAT-peranto en Svedio dum pluraj jardekoj kaj multjara prizorginto de la libroservo de Sveda Laborista Esperanto-Asocio.

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Ján Valašťan-Dolinský

**Ján VALAŠŤAN-DOLINSKÝ** estis slovaka esperantisto, instruisto kaj Merita Artisto.

Valašťan-Dolinský naskiĝis la  en Hungara reĝlando en Békéscsaba, li mortis la  en Ĉeĥoslovakio en Nitro.

Valašťan-Dolinský estis aŭtoro de ampleksaj lernolibroj, de "Malgranda vortaro Esperanta-slovaka kaj slovaka-Esperanta" (1948) kaj kunlaborinto de Plena Ilustrita Vortaro (1970). Li kontribuis al la Slovaka Antologio (1977) kiel tradukanto. Originalaj poemoj: En Aŭtuno, Rememoro, Profunda Okulparo. Tradukoj: Je la foiro en Detva de Timrava, Adam Šangala de Nádaŝi-Jégé kaj multaj tradukoj de Hviezdoslav.

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj de kaj pri Ján Valašťan-Dolinský en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Slovakaj artistoj
Kategorio:Hungariaj slovakoj
Kategorio:Slovakaj lingvistoj
Kategorio:Slovakaj komponistoj
Magda Šaturová-Seppová

D-ino **Magda ŠATUROVÁ-SEPPOVÁ** (naskiĝis la 4-an de julio 1929, mortis la 10-an de septembro 2016) estis slovaka esperantistino kaj honora membro de UEA.

Studinte la anglan kaj doktoriĝinte en 1953 ŝi laboris kiel eldoneja redaktoro por belliteratura eldonejo kaj poste por Slovaka Pedagogia Eldonejo (1955-1987). Ŝi redaktis lernolibrojn kaj vortarojn kaj redaktis, aŭtoris aŭ tradukis plurajn librojn en Esperanto (*Slovaka antologio*, 1977, 1980), prelegis pri leksikografiaj kaj didaktikaj problemoj, instruis, verkis poemojn, recenzis, gvidis kursojn ĉe la katedro de fremdaj lingvoj en la Universitato de Komenio, Bratislava, kaj membris en AIS San Marino. Ekde 1990 ŝi estis landa reprezentanto de IKUE. Slovakia Esperanto-Asocio en 1987 distingis ŝin per arĝenta medalo. Ekde 1947 ŝi membris en UEA (komence en Internacia Esperanto-Ligo), kies fakdelegito pri lingvistiko, literaturo kaj katolikismo ekde 1960 kaj Honora Membro ekde 2004 ŝi estis.

## Referencoj 
Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Arnošt Váňa

**Arnošt (Ernesto) VÁŇA** (naskiĝis 1909 - mortis la 19-an de marto 1998 en Dudince (Slovakio) estis slovaka esperantisto, forstestro, UEA-delegito pri vegetarismo.

Kiel naŭjara infano li lernis Esperanton kaj konatiĝis kun knabeto Tibor Sekelj. Li membris en UEA de la komencaj 30-aj jaroj, kaj en 1946 li iĝis dumviva membro. En la sama jaro li eldonis propran lernolibron por slovakoj kaj fondis la gazeton Esperantisto Slovaka. Dum jardekoj li organizis somerajn Esperanto-lernejojn en Dudince, kie en 1947 li fondis Esperanto-kooperativon, aĉetinte tiucele 50-hektaran farmon, konfiskotan de la ŝtato; nelonge antaŭ la morto li rericevis la bienon kaj, malgraŭ grava malsano, klopodis reordigi ĝin por movadaj celoj.

Váňa estis dum jardekoj delegito pri banlokaj aferoj, aŭtomobila turismo kaj vegetarismo. Sindediĉa vegetarano, en 1971 li revivigis kaj dum multaj jaroj prezidis Tutmondan Esperantistan Vegetaranan Asocion kaj redaktis (kun Christopher Fettes) ties organon Esperantista Vegetarano: meritoj, pro kiuj li fariĝis honora prezidanto de TEVA.
 
## Verkoj
*La internacia lingvo Esperanto* (Žilina, 1946. La verko enhavas la gramatikon, legolibron kaj vortaretojn.)

Vana, Arnost
VÁŇA, Arnošt
VANA, Arnost
Julio Havas

**Julio HAVAS** (1893-1968) estis slovaka aŭtoro kaj esperantisto. Li verkis sub la pseŭdonomo *Gnafalio*.

## Verkoj 
Poemoj:
* **La Tragedio de Pomo**
* **For, la Batalilojn** - signifa kontraŭmilita poemo

## Referencoj 
Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Gnafalio

**Gnafalio** (*Gnaphalium*) estas planta genro ene de la familio de asteracoj, kun ĉirkaŭ 50 specioj. Ili estas unu-, du- kaj plurjaraj herboj kun korimbo aŭ spiko. Tiuj konsistas el tubetfloraj kapituloj.

## Gnafalio en kulturo 
*Gnafalio* estis la pseŭdonimo de Julio Havas.

## Referencoj 
Kategorio:Asteracoj
Eduard Vladimír Tvarožek

**Eduard Vladimír TVAROŽEK** (pseŭdonime **Vladimír Gazda**) (naskiĝis la 13-an de majo 1920 en Horný Ďur - mortis la 9-an de aŭgusto 1999 en Trenčín, Slovakio, entombigita en Slovaka nacia tombejo en Martin) estis slovaka esperantisto, dumviva kaj de 1995 Honora Membro de UEA.

Malgraŭ diplomo pri filozofio, en la 50-aj jaroj li devis labori en brik-fabriko, post politika persekuto kaj jaroj da malliberigo. Poste li vivtenis sin ĝis emeritiĝo kiel industria tradukisto. Multflanka homo precipe lingvema kaj beletrema, li organizis literaturajn konkursojn en Slovakio. Li ekkonis E-on kiel studento, entuziasme ekpropagandis ĝin kaj membriĝis al UEA jam en 1937. Unu el la malmultaj ĉeĥoslovakiaj delegitoj tra la "malvarmaj" 50-aj jaroj, li estis tiam eĉ komitatano de UEA. En pluraj urboj li instruis la lingvon, redaktis la revuon Esperantisto Slovaka (1947-51) kaj, kiel vicprezidanto de Tutŝtata Konsulta Komitato E-ista (1955), luktis por la re-ebligo de E-agado. 

Li aŭtoris lernolibrojn por slovakoj (**Esperanto en 14 lecionoj**, 1950; **Základy Esperanta**, 3 eldonoj ĝis 1994), kaj verkis poezie, proze, didaktike kaj drame: i.a. **Ni ludas teatraĵojn** (kvar unuaktaĵoj,1971), **Sola en sunsubiro** (poemaro,1992), **Skizo de la Esperanta literaturo** (1998) kaj la kajerojn **Anekdotoj pri famaj homoj**, **Aforismoj**, **Frenezetaĵoj** (tiun ĉi sub la pseŭdonomo *Vladimír Gazda*) kaj **Ŝercoj** (du volumetoj: *La unua cento* kaj *La dua cento*) (ĉiuj 1992). Li akiris plurajn premiojn en Belartaj Konkursoj. Tvarožek tradukis ne nur slovakajn verkojn al Esperanto (i.a. pli ol trionon de Slovaka Antologio, 1977), sed ankaŭ publikigis tradukojn el aŭ helpe de Esperanto (*Ekspedicio Kon-Tiki* de T. Heyerdahl, 1955; *La profeto* de K. Ĝibran,1971; *Tempesto super Akonkaguo* de T. Sekelj).

## Verkoj kaj tradukoj
***Anekdotoj pri famaj homoj** (historietoj el la historio, Esperanto-Centro de Slovakia Esperanto-Asocio, 1992. - 60 p.)
*Karvaš, Peter: Meteoro (teatraĵo en 3 aktoj, Dzilia Bratislava, 1963)
*Kákoš, Ján: **Mohajra plejdo** (grotesko en 2 partoj, Bratislava: Diliza, 1968. - 61 p.)
***Konkurso pri deklamado** (skizo de regularo, AE SSR, 1982. - 8 p.)
***Kvarteto Esperanto** (Trenčín: memeld., 1999)
*Moszczynski, L.: **La travivaĵoj de Guignol** (duakta teatraĵo por pupoj - Košice: Esperantský Klub k.a., 1972. - 49 p.)
***Ŝercoj** (Bratislava: Esprima;  Bratislava Esperanto-Klubo)
***Al la vento** (poemo - En: 25 jaroj: antologio de belartaj konkursoj)
***Esperanto v 14 ulohách** (Martin: Slovenský Esperantský Ústav, 1951)
***Kurz medzinárodného jazyka Esperanto** (1990)
***La neĝulo, La urseto, El rememoroj de amatora teatristo**
***Ni ludas teatraĵojn** (Aabyhöj: Dansk Esperanto-Forlag, 1971)
***Skizo de la Esperanta literaturo** (Žilina: SKEF, 1998)
***Sola en sunsubiro** (versoj, Bratislava: Eld. Esprima, 1992)
***Základy esperanta** (Bratislava: Slovenský Esperantský Zväz, 1994)
### Recenzoj
Pri *Ni ludas teatraĵojn*

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Tradukistoj el Esperanto
Kategorio:Tradukistoj el la hungara lingvo
Inti

**Inti** (aŭ Intio) estis en la mitologio de la Inkaoj la Dio de la suno kaj de la ĉielarkoj. Ĝi estis prezentita kiel ora disko kun homa vizaĝo. La regantaj inkaoj estis taksataj kiel vivantaj reenkarniĝoj de Inti.

La Inti-Kulto estis enkondukita fare de la 9-a reganto Pachacútec Yupanqui.

La perua intio, nomita laŭ la dio, inter la jaroj 1965 kaj 1991 estis la nacia valuto de Peruo. 1 000 000 Intioj en 1991 estis interŝanĝitaj je 1 perua nova suno (Nuevo Sol).

## Vidu ankaŭ 
* Titikako (insulo)

Kategorio:Inkaa mitologio
Kategorio:Sunaj dioj
Ĵetmaŝino

eta|300ra|Ĵetmaŝino

**Ĵetmaŝino** estis uzata en la mezepoko kaj en la antikvo dum atakoj kontraŭ fortikaĵoj.

## Novepoko 
En la novepoko oni uzas elektran ĵetmaŝinon en la sportoj kiaj teniso, por anstataŭigi kontraŭulon dum ekzercado.

### Vidu ankaŭ 
* Balisto
* Katapulto

Kategorio:Fortikaĵoj
Vinĉo

dekstra|300ra|eta|Vinĉo kaj ties turnilo sur velboato
**Vinĉo** estas horizontala bobenego sur kiu oni volvas, per mana aŭ mekanika turnado, kablon por suprenlevi aŭ tiri ion.

## Vidu ankaŭ 
* kapstano
* vindaso

Kategorio:Mekaniko
Dogano

eta|Piktogramo por dogono
eta|Franc-germana simbolo por dogano
**Dogano** estas imposto por varoj, enirantaj aŭ elirantaj certan ŝtaton.

Ĝi servas por protekti la hejman industrion, laborlokojn, ekonomian intereson de iuj. Ofte grandaj (Eŭropa Unio) aŭ malgrandaj landoj formas doganunion.

La oficejo kie oni kontrolas la pasadon de varoj kaj la taŭgecon de la pagitaj aŭ pagotaj impostoj estas doganejo kaj la kontrolisto tie *doganisto*.

Laŭ Francisko Azorín **dogano** estas *Ŝtatoficejo por impostoj sur varoj al aŭ el eksterlande.* Kaj li indikas etimologion el araba *adajŭan* (notlibro por kalkuloj).

## Vidu ankaŭ
* Dumpingo
* Protektismo
* Tutmonda Pridogana Organizo
* Akcizo

## Notoj 
Kategorio:Landlimoj
Kategorio:Impostoj
Pulio

eta|200ra|Simpla fiksa pulio.
eta|altdekstre|Industria pulia takelo.
**Pulio** estas mekanika organo en formo de rado, kiu uziĝas por transmisio de movoj. Ĝi uziĝas kun rimeno, ŝnuro, kablo, ĉeno k.s., la formo de la puli-rando estante adaptita laŭ tiu uzo.

Laŭ Francisko Azorín **pulio** estas *Rado, perimetre kanelita, rulebla sur sia akso.* Li indikas etimologion el la greka *polos* (akso) kaj de tie la latina *trochlea*. Kaj li aldonas la terminon *puliaro* por sistema akordigita aro da pulioj.

## Ĉefaj uzoj 
La tri ĉefaj uzoj de pulioj estas por:

### 1. Transmisio de rotacia movo al alia rotacia movo 

Dosiero:Engine belts.jpg|Ĉefa motor akso, kun pulioj en malnova uzino.
Dosiero:Aandrijflijn.JPG| Tre konata sistemo ĉen-pulio/ĉeno por duradaj veturoj.

### 2. Transmisio de cirkla movo al linia translata movo 
eta|Fina pulio de skilifto
Ekzemploj: Transporta bendo, skilifto
 (En preparado)

### 3. Transmisio de linia translata movo al alia linia translata movo 
eta|maldekstra|pordfermilo
 (En preparado)

## Vidu ankaŭ 
* Dentrado
* Takelo
* V-rimeno

## Notoj 
Kategorio:Mekaniko
Kaldrono

eta|200px|pendigita kaldrono en kuirejo en la 18-a jarcento
**Kaldrono** estas granda metala vazo por kuiri, boligi. Oni pendigas ĝin super la fajron per ĉenoj (alfiksita sur kaldronstablo kaj fine havante hakilon) kaj - kiel la foto montras - per segila tenilo. La alton super la fajro oni povas konvene reguli per ŝanĝo de hakil-lokumo sur la segilo aŭ sur la ĉenoj.

Ĝi estas ŝatata en multaj landoj por kuiri en ĝi viandaĵojn sub la libera ĉielo.

Laŭ Francisko Azorín **Kaldrono** estas *Granda metalvazo por kuiri, boligi, funkciigi vapormaŝinon, aŭ por centra hejtado, k.c.* Do li kunigas la signifojn de kaldrono kaj vaporkaldrono. Li indikas etimologion el la latina *caldaria*, el *caldus* (varma).

## Literaturo kaj arto 
* „La granda kaldrono“ (romano de John Francis) http://esperanto.net/literaturo/roman/libr/grandkaldron.html.
* Bolanta kaldrono, esperanta kabaredo en Parizo

## Pliaj esprimoj 
* Kaldrono signifas ankaŭ rondforman valon.
* Vaporkaldrono estas kaldronego en la vaporkaldronejo.

## Proverbo 
Ekzistas proverboj pri kaldrono en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Kaldronisto
* Marmito
* Poto

## Referencoj 
Kategorio:Ujoj
Talnaĥ

**Talnaĥ** () estas rusia urbo en Krasnojarska regiono en ekstrema nordo de la lando (duoninsulo Tajmir).

En jaro 2002 la urbo havis 58,7 mil loĝantojn, kiuj estas okupitaj ĉefe pri minado.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 04429515.

La urbo estis fondita en jaro 1960.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1982.

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 4 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur multjare frostiĝinta tero.

Kategorio:Urboj de Krasnojarska regiono
Ekzekuto

[eta|Unu el la plej famaj figuroj ekzekutitaj en la historio estis [Jesuo Kristo|Jesuo krucumita de la Roma Imperio. La metodo per kiu li estis ekzekutita - krucumo, poste estis konsiderita centra ikono de la religio fondita de liaj sekvantoj. Sur la bildo estas pentraĵo de Giotto di Bondone, Florenco.]]
**Ekzekuto** aŭ **Ekzekucio**  estas akto de plenumo de mortpuno de jura aŭtoritato kaj ne kiel decido de individuo (ago nomata mortigo aŭ murdo), sed kiel decido de grupo, suĉanta sian potencon de pli vasta subteno. Ĉi tio fakte estas la plej severa sankcio, kiun ŝtato povas trudi kontraŭ siaj civitanoj. Nun estas akceptite tra la mondo, ke ŝtato havas laŭleĝan (kvankam ne nepre moralan) rajton plenumi ĉi tiun procedon kontraŭ siaj civitanoj aŭ kontraŭ eksterlandaj ŝtatanoj juĝitaj laŭ sia jura kodo, kaj ke ĝi ne estas krimo.

Hodiaŭ kutimaj manieroj de ekzekuto estas pendumo, pafekzekutado, ekzekuto per injekto, venenigo en gasĉambro kaj elektro sur elektra seĝo. En kelkaj islamaj landoj, kiuj operaciis laŭ la Ŝario leĝa kodo, oni ekzekutas ankaŭ per tradiciaj manieroj kiel estas forhako de kapo sur lignobloko aŭ per publika ŝtonumado.

Ekzekuto ofte okazas post juĝdecido donita laŭ leĝo, kiu permesas la altrudon de mortpuno. En aliaj kazoj, precipe en milita tempo aŭ tiraneca regado, ekzekuto efektivigas sen proceso, laŭ loka decido, kutime kun la senco, ke ĉi tiu decido reflektas la volon de la registaro, kaj foje eĉ kun klara (sed neniu jura bazo) direktivo de la registaro. Ekzekuto sen proceso, fare de kolera homamaso, nomiĝas linĉado.

## Manieroj 
* Aŭtodafeo
* Elektra seĝo
* Krucumo
* Linĉado
* Mortiga injekto
* Pafekzekutado
* Pendumo
* Senkapigo
* Gilotino
* Ŝtonumado
* Venenigo

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Mortpuno
Nokta buso

**Nokta buso** estas buso speciale por porti festemulojn al sia hejmo. Noktaj busoj ekveturas post la lasta buso kiu veturas laŭ normalaj deĵorhoroj.

Tiaj busoj ne havas la samajn itinerojn kiel la buso aŭ tramo dumtage. Ĉar estas malpli da noktaj linioj, grandaj teritorioj estas servataj de noktaj busoj. La linionumero de nokta buso ofte komenciĝas per 'N'.

En plej multaj regionoj noktaj busoj veturas nur vendred- kaj sabatvespere.

En Belgio veturas noktaj busoj en la urboj Antverpeno, Loveno, Gento kaj Kortrejko. En la jaro 2004 precipe en Loveno la busoj estas tre sukcesaj. Pli ol 77.000 homoj uzis ilin.

Per la busoj la urbaj instancoj provas malpliigi la nombron de noktaj akcidentoj kaŭzitaj de alkoholo en la sango. Esploroj elmontris efektive ke 70% de la uzantoj de la busoj estas pli junaj ol 25 kaj la ĉefa kaŭzo por uzi la noktaj busoj estas havi la rajton drinki. 99,6% de la uzantoj de noktaj busoj estus kontentaj de la servo.

Multaj urboj kaj komunumoj disponigas noktajn busojn dum Silvestro.

## La Genta nokta buso 
En Gento ekde la  veturas senpagaj noktaj busoj. Je vendred- kaj sabatnokto ekas ses noktolinioj ĉiujn tri kvaronhorojn ekde la Genta urbocentro (Korenmarkt - grenobazaro).

En 2003 la projekto ricevis la premion 'Eurochallenge Award' de la International Road Transport Union (IRU). Pli frue dum tiu sama jaro la projekto ankaŭ estis honore menciita de la ĵurio de la nederlanda CVOV-trofeo, premio por renoviga publika transporto.

## La Kortrejka nokta buso 
En Kortrejko veturas ankaŭ senpagaj noktaj busoj, sed nur por gestudentoj kaj tre malofte.

## Vidu ankaŭ 
* Busoj de Amsterdamo
*  Noctilien en Parizo, Francio.

Kategorio:Aŭtobusa transporto
Kategorio:Urbaj studoj kaj planado
Tramtransporto en Gento

eta|maldekstra|
La **Tramtransporto en Gento** estas provizata per la Flandra Transportkompanio 'De Lijn' en la urbo Gento, ĉefurbo de la belgia provinco Okcidenta Flandrio.

La tramtransporto en Gento konsistas el tri linioj (1, 21/22 kaj 4). Je la linioj 1 kaj 4 dum pli okupitaj periodoj de la tago veturas tramoj laŭ malpli longa trajekto.

centra|250ra|eta|Linioj

## Linioj 
En 1904 ekveturis la unua elektra tramo de la firmao TEG (*Tramway Electriques de Gand*). En 1961 tiu ĉi estis sekvata de la MIVG (*Maatschappij voor Intercommunaal vervoer te Gent* – Kompanio por interkomunuma transporto en Gento). Ekde 1991 la 'Vlaamse Vervoermaatschappij' – la flandra kompanio por transporto – ekspluatas la urban transporton en Gento. Je la 12a de septembro 2004 oni festis la 100-jariĝon de la Genta tramo.

En la jaro 1993 linio 21 estis plilongigita ĝis *Melle Leeuw* kaj en 1999 la linioj 21/22 estis plilongigitaj de la stacidomo de Sankta Petro (Sint Pieters) ĝis la ponto de *Zwijnaarde*. Ekde aprilo 2005 linio 1 pluveturas ĝis *Flanders Expo*.

La tramreto nur taŭgas por tramoj, kiuj povas veturi en du direktojn (malkiel en Antverpeno).

## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Gento
* Tramtransporto
* De Lijn
* Listo de urboj kun tramtransporto

## Eksteraj ligiloj 
*  (///)
* UrbanRail.Net

centre|440ra|eta|tramo sur la kanala ponto *Vleeshuis*

Kategorio:Transporto en Gento
Gento
Gento
Gento
Sint Eustatius

**Sint Eustatius** estas la, krom unu, plej malgranda insulo de la antaŭaj Nederlandaj Antiloj. Ĝi apartenas kun Saba kaj Sint Maarten al la Deventaj Insuloj. La ĉefloko estas Oranjestado. La loka loĝantaro nomas la insulon *Statia* (IPA:). La areo estas 21 km² kaj la loĝantaro 2886 personoj (2010).

## Historio 
La usona mararmea ŝipo USS Andrew Doria, kiu je la 16-a de novembro 1776, kun hisinta nova usona flago, envelis la Golfeton de Gallow kaj pafis dektri salutpafojn (por ĉiu ŝtato unu), ricevis laŭ ordono de guberniestro Johannes de Graaff dukunu salutpafojn ekde Fort Oranje kiel respondo. Estis la unua fojo ke eksterlanda potenco honoris la flagon de Usono. La usonanoj tuj interpretis tion kiel la unua oficiala agnosko de ilia sendependeco.

## Politika statuso 
Sint Eustatius ekde la 10-a de oktobro 2010 fariĝis komunumo de Nederlando.

## Geografio 
Sint Eustatius konsistas el estingiĝinta vulkano *The Quill* kaj iama vulkana areo en la nordo de la insulo, inter tio estas relative plata ebenaĵo.
Geografia pozicio:
()
* Mapo

## Fotaro 

Dosiero:StEustatius.jpg|Haveno en la 18-a jarcento.
Dosiero:Straat in Oranjestad op Sint-Eustatius, Bestanddeelnr 252-8302.jpg|Oranjestado en 1947
Dosiero:Lower Town Sint Eustatius.jpg|Ruinoj de vardomoj
Dosiero:Sint Eustatius travel map.png|Mapo
Dosiero:Quill dormant vulcano.jpg|Dormanta vulkano Quill

## Eksteraj ligiloj 
*  St. Eustatius Government (Registaro de Sint Eustatius)

Kategorio:Nederlandaj Antiloj
Kategorio:Antiloj
Kategorio:Insuloj