open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nové Sady (distrikto Nitra)

**Nové Sady,** hungare **Assakürt** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nitra. La slovaka historia nomo estis **Ašakert** ĝis 1948.
eta|dekstra|330px|Nové Sady situas en la plej griza distrikto

## Bazaj informoj 
* Areo: 18 km²
* Supermara alteco: 168 m
* Loĝantaro: 1270
* Poŝtkodo: 951 24
* Aŭtokodo: NR
* Telefonprefikso: 37

## Situo 
Nové Sady situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Nitra (urbo) troviĝas 15 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1156 en formo *"Kurt"*. La kampoj apartenis ekzemple al familioj *Assa* kaj *Kürthy*, kies nomoj troviĝas en la hungara loknomo. En 1559 la turkoj bruldetruis la vilaĝon. En 1910 loĝis tie 840 da homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nyitra, poste al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio. En 2001 loĝis tie 1320 da homoj, (1303 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* klasikisma katolika preĝejo de 1909
* luterana preĝejo de 1786, turo alkonstruiĝis en la 19-a jarcento
* renesanca kastelo de 1550, baldaŭe barokiĝis, dum 2 jardekoj la kastelo estis lernejo
* baroka nobeldomo el la 18-a jarcento

## Famuloj 
* en la iama Assakürt naskiĝis hungara negocisto Lipót Aschner

Kategorio:Municipoj en distrikto Nitra
Blankventra nigropego

La **Blankventra nigropego**, *Dryocopus javensis*, estas tre granda birdo de la familio de pegedoj, kiu logas en sudorienta kaj orienta Azio.

Ĝi estas ĉefe **nigraj kun ruĝa krono** kiu estas kresteca en la kapoverto, kiel la cetero de la membroj de sia genro, nome *Dryocopus*; ankaŭ aliaj membroj de la grupo havas blankajn subajn partojn. Tiu ĉi specio havas **nigran bruston kaj blankan ventron** tre klare limigitajn kaj kontrastajn. Krome la masklo montras ruĝan bridostrion el la beko suben. La okulo estas hela kaj kontrasta sur nigro.

Ĝi troviĝas en ĉiamverdaj arbaroj. Ili estas **15 subspecioj** en la arbaroj de Okcidentaj Ghatoj en Barato al Ĉinio, Malajzio, Filipinoj kaj Koreio. La tre rara Korea subspecio estas nomata Tristrama pego. Ili estas la plej grandaj el la aziaj pegoj (inter 42 kaj 48 cm) kaj ili nestuma en grandaj mortintaj arboj, ofte trans riveroj.

Ili manĝas insektojn.

La voĉo de tiu specio estas laŭta 'Kjaaŭ' kaj kiel ĉe aliaj pegoj, tiuj tamburas (bekofrapado) sur ligno, kio estas aŭskultebla pli laŭte ol tiu de aliaj pli malgrandaj specioj.

## Subspecioj 
Oni konas la jenajn subspeciojn:
* Dryocopus javensis cebuensis, Kennedy, 1987
* Dryocopus javensis confusus (Stresemann, 1913)
* Dryocopus javensis esthloterus, Parkes, 1971
* Dryocopus javensis feddeni (Blyth, 1863)
* Dryocopus javensis forresti, Rothschild, 1922
* Dryocopus javensis hargitti (Sharpe, 1884)
* Dryocopus javensis hodgsonii (Jerdon, 1840)
* Dryocopus javensis javensis (Horsfield, 1821)
* Dryocopus javensis mindorensis (Steere, 1890)
* Dryocopus javensis multilunatus (McGregor, 1907)
* Dryocopus javensis parvus (Richmond, 1902)
* Dryocopus javensis pectoralis (Tweeddale, 1878)
* Dryocopus javensis philippinensis (Steere, 1890)
* Dryocopus javensis richardsi, Tristram, 1879 – Tristama pego
* Dryocopus javensis suluensis (W. Blasius, 1890)

## Referencoj 
*  Ne minacata

Kategorio:Pegedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Latinigo de greka

**Latinigo de greka** estas transskribado de la greka alfabeto per la latina alfabeto.

Estas kelkaj manieroj de la transskribado, aparte dependaj de tio ĉu estas konsiderata antikva greka lingvo aŭ novgreka lingvo. Ankaŭ, estas fonetikaj kaj grafikaĵaj transskriboj.

Vokalaj duliteraĵoj11

Konsonantaj duliteraĵoj

Modifiloj (nur klasika greka)

Arkaikaj literoj

Speciala litero

Notoj:
: 1 antaŭ αι, ε, ει, η, ι, οι, υ, υι.
: 2 inter ν kaj ρ
: 3 kun *spiritus asper*
: 4 iam duobligata inter vokaloj (elzemple lari**ss**a)
: 5 antaŭ β, γ, δ, ζ, λ, μ, ν, ρ kaj vokaloj
: 6 antaŭ θ, κ, ξ, π, σ, τ, φ, χ, ψ kaj je fino de vorto
: 7 komenco de vorto
: 8 meze de vorto
: 9 sur vokalo: *h* antaŭ la vokalo; sur *ρ*: *rh*
: 10 sub longaj vokaloj
: 11 escepte se estas dierezo (** ¨** ) sur la dua vokalo
: 12 BGN estas Usona estraro pri geografiaj nomoj

: † La uzo de greeklish (ĉi tie, skribado de greka lingvo per la latina alfabeto) pligrandiĝis grande pro uzo de SMS, retpoŝto kaj la aliaj ciferecaj komunikiloj, kie grekaj tiparoj ne ĉiam estas haveblaj.

:: Ekzemploj:

:: Θέλω - Thelo *aŭ* 8elw
:: Ξανά - Ksana *aŭ* Xana
:: Ψυχή - Psyxh *aŭ* Yuhi

## Diakritaj signoj 
La tradicia plurtona ortografio de greka lingvo enhavas kelkajn diakritajn signojn por montri tion kio originale estis la tonakcento de la antikva greka lingvo, kaj la ekzisto aŭ foresto de vorto-komenca *h*. En 1982, monotona ortografio estis oficiale prezentita por novgreka lingvo. La nuraj diakritaj signoj kiuj restis estas la dekstra korno (indikanta streĉon) kaj la dierezo (indikanta ke du najbaraj vokaloj ne estas kombinataj). La dekstra korno kaj la dierezo estas konservitaj en kaj la BGN/PCGN kaj la UN/ELOT latinigaj sistemoj kun unu ŝanĝo: en la vokalaj kombinaĵoj αυ, ευ kaj ηυ la supersigno estas movata de la υ (kiu iĝas v aŭ f) al la antaŭvenanta vokalo.

## Vidu ankaŭ 
* Beta kodo
* Klasika kombinaĵo

## Eksteraj ligiloj 
* http://transliteration.eki.ee/ kolekto de skribsistemoj kaj transliterumaj tabeloj de Thomas T. Pedersen
* Labora grupo pri latinigaj sistemoj de la Unuiĝintaj Nacioj
* http://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/greek.pdf Transliterumaj sistemoj de la Biblioteko de Kongreso
* http://www.lexicon.com.gr/el/tools/elot743.php/ Libera php surlinia transliterumilo (grekaj signoj al latinaj signoj), bazita sur la ELOT 743 (ISO 843) normo] - sur traduko-rilatanta TTT-ejo

Kategorio:Greka alfabeto
Sordariomycetes

***Sordariomycetes*** estas fungoj el la klaso de *Sordariomycetes*. Ekzemple *Claviceps purpurea* estas fungoj el la subfilumo *Pezizomycotina*.
*Sordariomycetes* estas ankaŭ nomita *Pyrenomycetes*, sed la du grupoj ne estas ekzakte ekvivalentaj.

## Priskribo 
La Askofruktoj de la plejparte de specioj estas peritecioj sensu stricto kun unutunikaj senoperkulaj askoj. Kelkaj askofruktoj estas tamen klejstotecioj per la perdo de la klejstotecia aperturo, ekzemple *Thielavia*. La anamorfoj estas ofte fialosporaj (*Phialosporae*).

## Ekologio 
*Sordariomycetes* estas parazitaj, simbiozaj aŭ saprofitaj.
*Neotyphodium lolii* protektas *Lolium* pri la sekeco kaj malamikaj insektoj.
*Sordaria macrospora*, *Neurospora crassa* kaj *Podospora anserina* estas saprofitaj ege studataj pri molekula biologio.

## Ekonomia signifo 
Sordariomycetes estas gravaj parazitoj pri la kreskaĵoj ekzemple *Verticillium dahliae*, *Criphonectria parasitica*, *Claviceps purpurea*, *Ophiostoma ulmi*, *Diaporthe helianthi*, *Gaeumannomyces graminis* aŭ *Giberella circinata*.

Sordariomycetes povas produkti fungotoksinoj en la manĝaĵo, ekzemple *Gibberella zeae* aŭ *Claviceps purpurea*.

*Fusarium venenatum* estas kultivata por homa nutraĵo.

Kelkaj Sordariomycetes estas uzataj pri la luktado kontraŭ la insektoj, kiujn ili parazitas, ekzemple *Beauveria bassiana*, *Hirsutella thompsonii*, *Nomuraea rileyi* aŭ *Metarhizium anisopliae*.
*Trichoderma harzianum* estas uzataj pri la luktado kontraŭ aliaj fungoj.

*Elaphocordyceps subsessilis* produktas ciklosporinon. *Haematonectria haematococca* difektas la freskoj de Lascaux.

## Sistematiko 
* Subklaso Hypocreomycetidae
* Subklaso Sordariomycetidae
* Subklaso Xylariomycetidae
* Subklaso Diaporthomycetidae
* Subklaso Lulworthiomycetidae
* Subklaso Meliolomycetidae

## Fontoj 
### Notoj kaj referencoj 
### Eksteraj ligiloj 
* Ning Zhang, Gi-Ho Sung: Sordariomycetes. Version de la 14-an de januaro 2008 , in: The Tree of Life Web Project

Kategorio:Askofungoj
Kategorio:Mikologio
Francisco de Paula Santander

**Francisco José de Paula Santander y Omaña** (n. la 2-an de aprilo 1792 - m. la 6-an de majo 1840) estis kolombia militisto kaj politikisto. Li famiĝis kiel heroo de la kolombia sendependiĝo.eta|dekstra|194px|Francisco de Paula SantanderUnue studento pri juro, Francisco ĉesis studi en 1810 por partopreni la militon de sendependeco. Unue subleŭtenanto, li progrese rangaltiĝis, kaj estis finfine nomumita generalo en 1819 pro la decidiga interveno de liaj soldatoj ĉe Simón Bolívar dum la batalo de Boyacá. Post la sendependiĝo en 1819, li estis unue nomumita vicprezidanto de Cundinamarca (kiu tiam inkludis la teritorion de hodiaŭa Kolombio), kaj sekve fariĝis en 1821 la vicprezidanto de la tuta Granda Kolombio dum kvin jaroj.

Liaj politikaj opinioj (demokratia konstitucio) ekis malsimiliĝi el tiuj de Bolívar kaj de la armeo. Spite al tio, Bolívar estis voĉbalotita kiel prezidanto en 1826, kaj Santander estis lia vicprezidanto. Tamen, post malsukcesa atenco kontraŭ Bolívar (kiu intertempe deklaris sin kiel diktatoron), Santander estis ekzilita en 1828. Li ekde tiam vivis en Eŭropo kaj Usono. Denove alvokita en Kolombion post la morto de Bolívar en 1830, li provizore fariĝis la prezidanto de la Respubliko de Nova Granado el 1832 al 1833. Li estis denove elektita por la kvar sekvaj jaroj (efektive Prezidanto de Kolombio).

Okaze de la voĉdonado de 1837, li estis venkita de José Ignacio de Márquez. Li tiam eniris la Senaton, kaj fariĝis prezidanto de la Kongreso. Li sekve malsaniĝis kaj mortis en 1840, dum li estis preparanta la sekvan voĉdonadon por reakiri la prezidantecon.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio fare de la Biblioteca Virtual del Banco de la República de Colombia  (hispane)

Kategorio:Kolombiaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Kolombio
Kategorio:Framasonoj
Domokos Makkai

**MAKKAI Domokos** estis hungara historiisto naskita en Galambod la 17-an de oktobro 1839 kaj mortinta en Nagyenyed la 16-an de aŭgusto 1896. Li estis la patro de verkisto Sándor Makkai, avo de historiisto László Makkai.

## Biografio 
Li studis en Nagyenyed kaj en la universitato Utrecht. Ekde 1869 li estis instruisto de *Bethlen-kolegio* en Nagyenyed.

## Verkoj 
* *A történet bölcsészete és a történetírás* (Pest, 1871);
* *Antal János erdélyi ref. püspök életrajza* (Nagy papok életrajza, Bp., 1877);
* *Pápai Páriz Ferenc és fiai élete és tudományos műrködése* (Alsó-Fehér vm.-i Tört. és Régészeti Egyl. Évk. 1895 – 1896).

## Literaturo 
* Kertész József: Hazajáró lelkek – Nagyenyedi képek (Bp., 1929).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Rumanová

**Rumanová,** hungare **Románfalva** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nitra. La nomo signifas: vilaĝo de rumano.
eta|dekstra|330ra|Rumanová situas en la plej griza distrikto

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 km²
* Supermara alteco: 148-224 m
* Loĝantaro: 780
* Poŝtkodo: 951 37
* Aŭtokodo: NR
* Telefonprefikso: 37

## Situo 
Rumanová situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Nitra (urbo) troviĝas 18 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1156, la unuaj loĝantoj estis rumanoj. En 1910 loĝis tie 934 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Galgóc, poste al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio. En 2001 loĝis en Rumanová 775 da homoj, (760 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Rozaria Dipatrino de 1724

## Famuloj 
En la iama Románfalva naskiĝis:
* hungara episkopo Antal Andrássy
* József Esterházy (ĉambelano).

Kategorio:Municipoj en distrikto Nitra
László Maksay

**MAKSAY László** (makŝai) estis hungara arthistoriisto, grafikisto. Li naskiĝis en Koloĵvaro la 23-a de majo 1914 kaj mortis en Budapeŝto la 11-a de julio 1986.

## Biografio 
Makasay havigis diplomon de instruisto pri desegno en 1939 en Budapeŝto. Li verkis arthistorian disertacion kun titolo *Individuális művészeti kritika* (Individua artkritiko). Liaj desegnaĵoj aperis en la 1940-aj jaroj en gazetoj. Li estis ano de belarta studio de pedagogoj de Budapeŝto, li havis plurajn ekspoziciojn. Inter 1945 kaj 1975 li instruis arthistorion kaj grafikon en *Belarta kaj Industriarta Fakmezlernejo* en Budapeŝto. Li estis ĉefredaktoro de revuo *A Rajztanítás* (La Desegninstruado).

## Individuaj ekspozicioj 
* 1986 - Fáklya Klub, Budpeŝto.

## Verkoj 
* *Székely Bertalan* (Bp., 1953);
* *A kompozíció* (Bp., 1953);
* *Műalkotás, kompozíció, stílus* (Bp., 1961);
* *Székely Bertalan válogatott művészeti írásai* (Bp., 1962);
* *A műalkotás születése* (Bp., 1966).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Maksay, L
maksay
Sándor Albrecht

**ALBRECHT Sándor** (albreht) estis hungara komponisto, orgenisto, kapelestro naskita en Arad la 12-an de aŭgusto 1885 kaj mortinta en Pozsony la 30-an de julio 1958.

## Biografio 
Sándor Albrecht studis en Budapeŝto en la Muzikakademio Franz Liszt ĉe János Koessler, István Thomán  kaj Béla Bartók. Por du jaroj li vojaĝis eksterlande, pli poste li iĝis la orgenisto de katedralo de Pozsony ekde 1908 kaj instruisto de muziklernejo de urbo. Ekde 1921 li estis ĥorestro de *Eklezia Muziksocieto* kaj de katedralo, direktoro de muziklernejo.

## Memuaro 
**Bartók Béla–ahogy én ismertem* (Muzsika, 1958–59).

## Literaturo 
*Szalatnai Rezső: Meghalt A. S. (Muzsika, 1958. 10. sz.); 
*Ferdinand Klinda: Alexander A. (Bratislava, 1959; ismerteti: Szalatnai Rezső, Muzsika, 1960).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Albrecht, S

Albrecht, S.
Albrecht, S
Albrecht, S
Manuela Sáenz

**Doña Manuela Sáenz** (n. la 27-an de decembro 1797, aŭ eble 1795, en Kito - m. la 23-an de novembro 1856 en Paita), kromnomita la "Liberantino de la Liberanto", estis la amantino de la sudamerika revolucia estro Simón Bolívar. Ŝi estis la filino de Simón Sáenz Vergara kaj Maria Joaquina Aizpuru, kaj edziniĝis kun la Doktoro James Thorne. Lin ŝi forlasis, kiam Bolívar sendis al ŝi leteron pri sia fervora amo.

Manuela Saénz mem ankaŭ estis revolucia heroino de Sudameriko. La venezuela historiisto Denzil Romero opinias, ke ĝi eble estis "*la plej grava virino en la historio de Sudameriko*" kaj li asertas, ke ŝi "*havis pli grandan politikan influon ol eĉ Eva Perón*".
eta|dekstra|200px|Manuela Sáenz

Kategorio:Historio de Kolombio
Kategorio:Ekvadoranoj
Walter J. Ong

**Walter J. ONG** (n. la 30-an de novembro 1912 - m. la 12-an de aŭgusto 2003) estis usona edukisto, serĉisto kaj lingvisto, kiu famiĝis pro sia studado pri renesanca literaturo, historio de pensado, nuntempa kulturo, sed ankaŭ pli ĝenerale pri la disvolviĝo de homa konscio.

Lia plej fama verko, *Orality and Literacy: The Technologizing of the Word*, ekzamenas la transiron el parola kulturo al skribita kulturo, kiun li difinas kiel tiu kulturo, kiu uzadas la teknikon de skribitaj vortoj por komuniki. Skribsistemo estas priskribita kiel teĥnologio, kiu necesigas zorgeman lernadon kaj do influas la unuan aliformiĝon de homa pensado el la mondo de sonoj al tiu de vido.

Kategorio:Usonaj lingvistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1912
Kategorio:Mortintoj en 2003
György Alexics

**ALEXICS György** [pr. aleksiĉ] estis hungara lingvisto, literaturhistoriisto, tradukisto naskiĝinta en Arad la 14-an de septembro 1864 kaj mortinta en Budapest la 7-a de februaro 1936. Li estis la patro de matematikisto György Alexits.

## Biografio 
Ekde 1884 György Alexics studis en la Universitato de Budapeŝto. Li estis instruisto ekde 1888 en Szolnok, ekde 1889 en Kassa. Inter 1891 kaj 1922 li estis instruisto de la *Orienta Komerca Kurso* (pli poste akademio). Ekde 1897 li estis la privatprofesoro de rumana lingvo kaj literaturo de la universitato de Budapeŝto. En 1920 la universitata konsilantaro senigis lin de rajto por lekcii. En 1922 oni pensiigis lin. En dua volumo de libro redaktita de Gusztáv Heinrich li priskribis la historion de la rumana literaturo (Egyetemes Irodalomtörténet Bp., 1905).

## Verkoj ĉefaj 
* *Magyar elemek az oláh nyelvben* (Bp., 1888);
* *Román nyelvtan* (Bp., 1892).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Alexics, Gy
Alexics, Gy
alexics
Les Bronzés 3 - Amis pour la vie (filmo)

***Les Bronzés 3 - Amis pour la vie*** (***La Sunbruniĝantoj 3 - Amikoj por la vivo***) estas franca filmo de Patrice Leconte aperinta en 2006. Ĝi estas la tria filmo de la sagao *Les Bronzés*

## Temo 
La personoj de la du unuaj filmoj retroviĝas 27 jarojn poste en Sardio, en hotelo mastrumata de Popeye *Olda belulo kun fascinaj okuloj*, kiu estas unu el malmultaj ne koncernataj de estetika ĥirurgio. Seksa obsedo ne malaperis sed konsiderinde regresis profite al financa priokupiĝo, kio igas la disputojn des pli akraj. Kunvivado, orienta spiriteco, laŭmoda balnoterapio, kaŝita enmigrado estas temoj elvokataj de la epoko laŭlonge de avareco, leĝereco, malkuraĝo kaj egoismo kiujn montras unuj kaj aliaj.

## Teĥnikaĵoj 
* Titolo: *Les Bronzés 3 - Amis pour la vie*
* Reĝisoro: Patrice Leconte
* Produktoroj: Christian Fechner kaj Hervé Truffaut
* Direktoro de produkto: Jean-Louis Nieuwbourg
* Foto: Jean-Marie Dreujou
* Muziko: Étienne Perruchon
* Muntado: Joëlle Hache
* Formato: Kolora - 35&nbsp;mm
* Sono: Dolby cifereca
* Ĝenro: Komedio
* Daŭro: 97 minutoj
* Buĝeto: 35,000,000 da Euroj
* Aperdatoj:
** Francio: 
** Belgio: 
** Svislando: 

La filmado komenciĝis la  en Costa Smeralda en hotelo "Cala di volpe" en Sardio kaj finiĝis la  en Montfort Lamaury.

## Rolularo 
* Thierry Lhermitte: Robert Lespinasse antaŭe konata sub la nomo "Popeye"
* Gérard Jugnot: Bernard Morin
* Josiane Balasko: Nathalie Morin
* Michel Blanc: J-C kromnomita "Jessy" Duss (Jean-Claude Dusse en Eŭropo)
* Christian Clavier: Jérôme Tarayre kromnomita "Le Boulet","Le Boucher"
* Marie-Anne Chazel: Gisèle André (divorcita de Tarayre, edzino de Dusse) kromnomita "Gigi"
* Dominique Lavanant: Christiane Weissmuller kromnomita "La Folle"
* Bruno Moynot: Jambier
* Martin Lamotte: Miguel Weissmuller
* Eric Naggar: Sinjoro Guy, librotenisto
* Arthur Jugnot: Benjamin Morin, filo de Bernard kaj Nathalie
* Caterina Murino: Helena
* Ornella Muti: Graziella Lespinasse
* Serena Reinaldi : Estetikistino

## Videoteko 
* DVD de la filmo aperis la  en Francio

## Internaj ligiloj 
* Les Bronzés (filmo)
* Les Bronzés font du ski (filmo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 
* Les Bronzés 3 en CineMovies 
* Les Bronzés 3 en IMDB
* Les Bronzés 3 en Allociné 

Kategorio:Filmoj de Patrice Leconte
Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2006
Bano

**Bano** signifas aŭ la ago sin bani aŭ lavi aŭ la fluaĵo, en kiu oni sin banas.

Krom purigilo, bano ankaŭ havas socian kaj religian signifon. En Egiptio kiam oni banis sin en la rivero Nilo, tiu eble estis ankaŭ religia ago. En Hindio oni baniĝas en la rivero Gango kiel religia devo. En la hebrea Biblio estis multaj rakontoj pri banoj. En Levidoj ĉapitro 15 estas longa instruo al Moseo pri la uzado de banoj por kuracado. Nuntempe, en Brazilo, ĉiutaga bano estas rigardata kiel unu el simboloj de nacieco.

La unua nacio, kiu enkondukis la banon en ĉiutagan vivon estis la greka. En ĉiu urbo estis publikaj banejoj. Poste la kutimon la grekoj establis en landoj, kiujn ili konkeris. La romianoj estis eĉ pli favoraj pri banoj. En ĉiuj landoj konkeritaj de ili, troviĝis grandaj banejoj. En la urbo Romo estis grandegaj banejoj kaj en Britio oni povas ankoraŭ vidi la banejojn de la urbo Bath. Alia urbo kiu havas sian nomon rilata al banoj estas Baden.

Malmultaj domoj en la pasintaj jarcentoj havis banĉambrojn. Multaj homoj ne banis sin aŭ ĉar ili ne havis akvon en la domo aû ĉar ili ne havis la rimedon por hejti la akvon. Do en multaj landoj estis publikaj banejoj. Ĉar la Islama religio ordonas la lavadon antaŭ preĝado, multaj arabaj urboj havis publikajn banejojn. La turkoj imitis ilin sed tamen la turka bano ne estas akvaj, la banado okazas pere de vaporo.

Ne ĉiuj banoj estas akvaj aŭ vaporaj, islamanoj en dezerto lavas sin per sablo. Krome, estas eble krei fantaziaj banoj, per lakto, vino aŭ alia substanco.

## Vidu ankaŭ 
* Banĉambro
* Banoterapio
* Banloko
* Banujo

Kategorio:Higieno
Endre Andor

**ANDOR Endre** (pro. andor), familinomo Ráth, estis rumania hungara verkisto, literaturorganizinto naskita en Arado la 27-an de oktobro 1897 kaj mortinta ?.
## Biografio
Endre Andor kvalifikiĝis kiel juĝisto kaj advokato en Budapest. Li laboris ĉe la gazetoj *Friss Újság*, poste *Rendkívüli Újság* de Arado. En la mezo de 20-aj jaroj li translokiĝis Hungarion kaj tie li havis juran karieron.
## Verko
**Regulus*, historia romano, 1921. 1-a premio de konkurso de Kölcsey Egyesület.
**Fekete máglya*, Arad, 1922.
## Fonto
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Andor, E.
Falco

**Falco** propranome **Johann (Hans) Hölzel** (19-an de februaro 1957 en Vieno — 6-an de februaro 1998 Domingo) estis aŭstra kantisto de rokmuziko kaj popmuziko de la 80-aj jaroj kaj la 90-aj jaroj de la 20-a jarcento.

Unuafoje li reasliĝis inter jaroj 1981 kaj 1982 per kanto *Der Kommissar*. La albumo **Out Of The Dark (Into The Light)** aperis nur post lia tragika aŭtoakcidento la 6-an de februaro 1998 en Domingo, kie li subinflue de drogoj aŭ alkoholaĵo kunpuŝiĝis per sia ĵipo kun kontraŭveturanta aŭtobuso.

Kategorio:Aŭstraj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 6-an de februaro
Melek

**Melek,** hungare **Mellek** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Nitra, en distrikto Nitra. La hungaroj uzis ankaŭ la nomon **Mellék**.
eta|dekstra|330px|Melek situas en la plej griza distrikto
* Areo: km²
* Loĝantaro: 450
* Alto super marnivelo: m
* Aŭtokodo: NR...
* Poŝtkodo: 952 01
* Telefonprefikso: 37

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, Žitava preterfluas, fine de sakovojo. Nitra (urbo) troviĝas 24 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1332. En 1910 loĝis tie 500 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al distrikto de Verebély, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj regionoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 449 da homoj, (439 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Reĝo Kristo el la 20-a jarcento

Kategorio:Municipoj en distrikto Nitra
József Aradi

**ARADI József** (Schreiner) estas rumanuja hungara redaktoro, eseisto, antropologo. Li naskiĝis en Arad la 18-an de aprilo 1943.

## Biografio 
József Aradi havigis al si diplomon de instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo. Li iĝis ĵurnalisto ĉe la Szabad Szó en Temeŝvaro. En antologio *Vitorla-ének* li publikigis poemojn (1967). Li verkis precipe sociologiajn-sciencajn publicistikaĵojn. Ekde marto 1968 li estis redaktoro de Ifjúmunkás, ekde majo 1972 de Korunk. En 1983 li elmigris en FRGon. Li laboris ankaŭ en Usono, Kanado, Mezoriento kaj Meksiko. Li prezentis en sia faklaboro la Alexis-de-Tocqueville-tradukiston Gábor Fábián. Li publikigis ankaŭ en Echinox kaj en junulara *Fellegvár*-aldonaĵo de Igazság. Li estis kunlaboranto de *TETT*, la scienca aldonaĵo de A Hét. En sia sociografia eseo (*Sors és sorsforduló Mérában*, Korunk 1967/11) li klarigas surbaze de popolaj aŭtobiografioj la *la historion de transireco en Orient-Eŭropo*. Nuntempe li vivas en Hungario.

## Verkoj 
* *Játékperiszkóp*. Kultúrfordítási kísérletek, elekt., trad., Bk., 1983.

## Literaturo 
* Tóth Sándor: *Egy gondolkodói alkat kalandja az elmélettel*. Korunk 1980/9.
* Artikolo pri J. A. 

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj antropologoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj
Lehota

**Lehota,** hungare **Abaszállás** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nitra. La oficiala hungara nomo estis ĝis 1899 **Aba-Lehota**.
eta|dekstra|330px|Lehota situas en la plej griza distrikto
* Areo: 11&nbsp;km²
* Supermara alteco: 160 m
* Loĝantaro: 1990
* Poŝtkodo: 951 36
* Aŭtokodo: NR
* Telefonprefikso: 37

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ traira flankovojo, ĉefvojo Bratislavo-Nitra (urbo) preteriras. La lasta troviĝas 7&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo naskiĝis en 1308 en loko de iama arbaro. En 1618 la turkoj detruis la vilaĝon. En 1910 loĝis tie 1160 da homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nyitra, poste al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio. En 2001 loĝis tie 1819 da homoj, (1799 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1755
* kapelo omaĝe al Dipatrino el la 16-a jarcento

Kategorio:Municipoj en distrikto Nitra
Sándor Márki

**MÁRKI Sándor** estis hungara historiisto, universitata profesoro, ano de la MTA naskita en Kétegyháza la 27-an de marto 1853 kaj mortinta en Gödöllő la 1-an de julio 1925.

## Biografio 
La mezlernejon Sándor Márki finis en Nagyvárad kaj li havigis diplomon de instruisto pri historio-geografio en Universitato de Budapeŝto (1876), li doktoriĝis en 1877. Post siaj universitataj studoj li instruis en gimnazioj de Arad, pli poste en Budapeŝto. Ekde 1892 li instruis mondhistorion en la Universitato de Koloĵvaro ĝis 1919, poste ĝis aŭtuno de 1921 en mezlerneja porinstruista instituto de Reformita Teologio, poste en universitato de Szeged.

## Verkoj 
* *Sarkad története* (Bp., 1877);
* *Dósa György és forradalma* (Bp., 1883);
* *Arad vármegye és Arad sz. kir. város története* (I – II., Arad, 1892 – 95);
* *Péró lázadása* (Bp., 1893);
* *A magyar térképfiás múltja és jelene* (Földrajzi Közl. 1896);
* *II. Rákóczi Ferenc* (I -III., Magy. Tört. Életr. 51, 53, 54, sz., Bp., 1907 – 1910);
* *Az 1848 – 49-évi szabadságharc története* (Bp., 1898);
* *Az ó- és középkor története*(I – II., Bp., 1910);
* *Nagy Péter cár és II. Rákóczi F. szövetsége* (Ért. a tört. tud. köréből, XXIII. 6., Bp., 1913);
* *Dósa György* (Magy. Tört. Életr.. 59. sz., Bp., 1913);
* *Magyar középkor* (Bp., 1914); http://mek.oszk.hu/06800/06895
* *Római itineráriumok Magyarországról* (Földrajzi Közl. 1926).

## Literaturo 
* Bíró Vencel: M. S. (Márki Emlékkv. műveinek jegyzékével; Kolozsvár, 1927);
* Imre Lukinich: M. S. emlékezete (Bp., 1941);
* Banner János: M. S. emlékezete (Gyula, 1961).

## Eksteraj ligiloj 
* Márki Sándor: II. Rákóczi Ferencz 1676-1735 http://mek.oszk.hu/05800/05832
* Márki Sándor: Dósa György 1470-1514 http://mek.oszk.hu/05800/05803
* Márki Sándor: Horváth Mihály 1809-1878 http://mek.oszk.hu/05700/05790
* Márki Sándor: Magyar Pantheon A magyar történelem, művészet és irodalom 150 kimagasló alakja, képekben és rövid életrajzokban föltüntetve http://mek.oszk.hu/03600/03616
* Márki Sándor: Mária, Magyarország királynéja 1370-1395 http://mek.oszk.hu/05700/05724

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Gábor Fábián

**FÁBIÁN Gábor** estis hungara verkisto, tradukisto, ano de MTA naskita en Vörösberény la 28-an de decembro 1795 kaj mortinta en Arad la 10-an de decembro 1877.

## Biografio 
Gábor Fábián pristudis juron inter 1817–19 en Peŝto. En 1821 li faris advokatan ekzamenon. En 1824–1825, pli poste inter 1826–38 li estis advokato de familio Bohus en Vilagoŝo. Li amikiĝis kun Mihály Vörösmarty. Dum la revolucio kaj liberecbatalo de 1948-1849 li estis presjuĝa prezidento, landkunvena deputito, pli poste juĝisto de seppersona tribunalo. Li sekvis la registaron al Segedo kaj Arado. Post la falo de revolucio li suferis malliberejon, pli poste oni internis lin al Arado. Inter 1867–69 li estis landkunvena deputito. Li tradukis la leterojn de Cicerono kaj eldonis liajn miksajn verkojn (Arad, 1865). Li tradukis ankaŭ aliajn antikvajn aŭtorojn (Horacio, Lukrecio). Li tradukis fragmentojn el verko de persa poeto Hafiz: *Divano* (Pest, 1824). Ekde 1862 li estis membro de Societo Kisfaludy. Post 1869 li retiriĝis el publika vivo kaj vivis nur al poezio.

## Verkoj 
* *Arad vármegye leirása*, 1845 (la 2-a kaj 3-a volumo restis en manuskripto).

## Tradukaĵoj 
* *Ossian énekei* (1-3, Buda, 1833);
* *Alexis de Tocqueville: *A demokratia Amerikában* (1-4, 1841-1843;
* *Lucretius Carus tankölteménye a természetről'' (Pest, 1870)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kapince

**Kapince,** hungare **Káp** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nitra.
eta|dekstra|330px|Kapince situas en la plej griza distrikto
* Areo: 6&nbsp;km²
* Supermara alteco: 155 m
* Loĝantaro: 190
* Poŝtkodo: 951 24
* Aŭtokodo: NR
* Telefonprefikso: 37

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Radošina-Nitra. La urbo Nitra troviĝas 21&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1261 pri tiu loko. Dum la historio formiĝis 2 apudaj setlejoj Suba kaj Supra *Káp*. Ili ne estis memstaraj vilaĝoj en 1910. Ĝis 1919 la setlejoj apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Galgóc, poste al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio. En 2001 loĝis tie 184 da homoj, (183 slovakoj).

Kategorio:Municipoj en distrikto Nitra
Albert Deák

**DEÁK Albert** estis hungara poeto, verkisto, prijura fakverkisto naskita en Marosvásárhely la 24-an de marto 1864 kaj mortinta en Baraolto la 24-a de aŭgusto 1924.

## Biografio 
Post la fino de Universitato de Koloĵvaro Albert Deák iĝis advokato. Post la unua mondmilito li iĝis gvidfiguro de hungara literatura kaj politika vivo de Transilvanujo. Li estis unu el fondintoj de Keleti Újság.

## Verkoj 
* *A piros alsó*, rakontoj, Kvár, 1887;
* *Harc a nemzetállam ellen*, 1894;
* *A többség akarata és az obstructio...*, Kvár, 1903;
* *Szendi Robinson vagy fin de siecle hőse*, versa romano, 1906;
* *A parlamenti kormányrendszer Magyarországon*, 1912;
* *Én és a nagyvilág*, poemoj, 1917.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Deak, A
Deak, A
Deak, A
Deak, A
Jelenec

250px|eta|maldekstra|Burgo de Jelenec el la aero
250px|eta|maldekstra|Fortikaĵomuro de Jelenec
**Jelenec,** hungare **Gímes** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nitra. Laŭ la malnova hungara ortografio la nomo estis *Ghymes*. Ĝis 1948 la slovaka oficiala nomo estis *Gymeš*.
   
## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo, ĉefvojo Nitra-Zlaté Moravce kaj fervojo Zbehy-Zlaté Moravce preteriras. Nitra troviĝas 14 km.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. Marcus Aurelius tie batalis kontraŭ la kvadoj en 174. La unua mencio devenis el 1113 pri la vilaĝo en formo *Gimes*. Fortikaĵo konstruiĝis en la 13-a jarcento. Ĉirkaŭ en 1270 ĉeĥa reĝo Otokaro la 2-a vane sieĝis ĝin. En la 16-a jarcento la turkoj bruldetruis kaj la fortikaĵon, kaj la vilaĝon. En 1726 la vilaĝo ricevis rajton por foiro, alivorte iĝis kampurbo. En 1618 Gabrielo Bethlen detruis la fortikaĵon. En 1833 familio Forgách fondis sukerofabrikon. En 1910 loĝis tie 1134 da homoj, (hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis 1919 la urbeto apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nitra, poste al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio. En 2001 loĝis tie 1942 da homoj, (1217 slovakoj kaj 711 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* fortikaĵo sur montopinto, la fortikaĵo longe estis pilgrimloko
* baroka kastelo de Forgách (forgAĉ) de 1722, en 1770 pligrandiĝis
* katolika preĝejo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco de 1722, en 1790 renoviĝis
* kapelo omaĝe al Johano Nepomuka el la 18-a jarcento 

## Famuloj 
En la iama Gimes naskiĝis hungara ĉambelano Miklós Forgách.

## Nomportanto 
Muzika grupo prenis la nomon **Ghymes**, kiu estas la mezepoka hungara loknomo.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nitra
Jarok (distrikto Nitra)

**Jarok,** hungare **Üreg** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nitra. La historia slovaka nomo estis **Irek**.
eta|dekstra|300px|Jarok situas en la plej griza distrikto
* Areo: 22 km²
* Supermara alteco: 160 m
* Loĝantaro: 1760
* Poŝtkodo: 951 48
* Aŭtokodo: NR
* Telefonprefikso: 37

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, fine de sakovojo. Nitra (urbo) troviĝas 9 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1113 pri la vilaĝo. En 1910 loĝis tie 1270 da homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nyitra, poste al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio. En 2001 loĝis tie 1724 da homoj, (1702 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* anteno de radiostacio 133 m-ojn alta

Kategorio:Municipoj en distrikto Nitra
Géza Kozma

**KOZMA Géza** estis rumanuja hungara komponisto naskiĝinta en Segeŝvaro la 26-a de februaro 1902 kaj mortinta en Târgu Mureş la 5-a de oktobro 1986. Li estas la patro de orgenisto Mátyás Kozma.

## Biografio 
La mezlernejon Géza Kozma finis en Marosvásárhely (1919), siajn muzikajn studojn li faris unue loke, poste en Berlino (1921–22). Li akiris diplomon de instruisto pri violonĉelo en Budapeŝto (1942). Li instruis en Târgu Mureş, li estis dufoje direktoro de muzika liceo (1947–49, 1950–52). Li pensiuliĝis en 1972. Li estis orkestrestro de loka filharmonia orkestro (1948–54); ĝis la 1950-aj jaroj li koncertis kiel violonĉelisto.

## Komponaĵoj 
Li komponis ĉefe kamermuzikon kaj komponaĵojn por violonĉelo. Li komponis tri kantatojn je poemoj de Sándor Petőfi, Ernő Salamon, Endre Antalffy (1950–54); ses kanzonojn je poemoj de Antalffy Endre, Lőrinc Szabó, István Szombati-Szabó kaj je poemoj de aliaj (1929–54), 11 ĥorkomponaĵojn je poemoj de János Arany, Zoltán Hajdu, István Horváth, Erik Majtényi, Géza Páskándi, Petőfi Sándor, Sándor Reményik, Salamon Ernő, Ferenc Szemlér kaj Várnai Zseni (1929–65). Liaj elektitaj komponaĵoj por violonĉelo aperis ĉe *Muzika Libroeldonejo* en Bukareŝto (1970).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Kategorio:Rumanaj orgenistoj
Lotukoj

eta|Ĉefo de la Lotukoj
La **lotukoj** estas etno en Sudano. Ili estas pli ol 100.000 homoj. Ilia tradicia loĝregiono estas la areo de Ekvatorio en suda Sudano. La lotuka lingvo (ankaŭ nomata *Otuho*) apartenas al la nilotaj lingvoj.

## Vidu ankaŭ 
* Lotuka mitologio

Lotukoj
Lotukoj
Endre Antalffy

**ANTALFFY Endre** estis rumania hungara orientalisto (lingvisto), literaturhistoriisto kaj tradukisto naskita la 3-an de februaro 1877 en Ratosnya kaj mortinta la 6-an de februaro 1958 en Târgu Mureş.

## Biografio 
La mezlernejon Endre Antalffy finis en Marosvásárhely kaj Gyulafehérvár. Post teologiaj studoj en Gyulafehérvár kaj universitataj en Kolozsvár li estis studento por du jaroj de mohamedana altlernejo de Azhar-moskeo en Kairo. En Jerusalemo kaj Konstantinopolo li studis la orientajn lingvojn. Li estis instruisto komence en Budapest, ekde 1910 en Marosvásárhely. Li aktive partoprenis en vivo de Kemény Zsigmond Társaság kaj li estis ano de *Deutsche Morgenlaendische Gesellschaft*. Liajn verkojn publikis la gazetoj Zord Idő, Vasárnapi Újság, Erdélyi Helikon. Li estis unu el fondintoj de la *Erdélyi Könyvbarátok Társasága*; kun Kálmán Osvát ekde 1923 li aperigis la libroserion *Klasszikus olvasmányok*.

## Verkoj 
* *Petrőczy Kata Szidónia élete és munkái*, 1664-1708, Bp., 1904;
* *Karácsonyi legenda*, dramo., Mvh., 1915;
* *A mester*, dramo., Mvh., 1924;
* *A libapásztor*, porinfanaj poemoj., Bk., 1955;
* *Mese egy pár kicsi csizmáról*, porinfanaj poemoj., Bk., 1957.

## Tradukaĵoj 
* Richard Sasuly: IG-Farben (1949);
* G. Galaction: Mahmud papucsai, Bk., 1968.

## Literaturo 
* Molter Károly: A. E. első ünneplése. Igaz Szó 1957/2.
* Dorothée Sasu: André Antalffy et les études orientales en Roumanie. Studia et Acta Orientalia 1957. -
* Farczády Elek: A. E. (1877-1958). Igaz Szó 1958/2.
* Kakassy Endre: Fordítók dicsérete. Igaz Szó 1962/2.
* Bányai László: Az Osztrák-Magyar Monarchia összeomlásának hullámai Erdélyben. Korunk 1965/7-8. Újraközölve Egy birodalom összeomlása c. alatt Hosszú mezsgye, 1970. 241-53.
* Marosi Ildikó: Egy műfordítás története. Utunk 1968/10.
* Marosi Barna: Efendi száz éve. Utunk 1977/5.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Hronský Beňadik

245px|eta|maldekstra|Hronský Beňadik en la 19-a j.c.
eta|maldekstra|250px|Abatejo de SvätýBeňadik
250px|eta|maldekstra|Enirejo de la abateja preĝejo
eta|maldekstra|250px|Slovaka bildkarto de Hronský Svätý Beňadik
**Hronský Beňadik** (, ) estas vilaĝo en Slovakio en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Žarnovica.

## Situo 
La vilaĝo situas en valo kaj dekstra bordo de Hron, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Levice-Žiar nad Hronom. Zlaté Moravce troviĝas 15&nbsp;km.
  
## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. Géza la 1-a fondis tie abatejon en 1075 menciita en formo *"Monasterium a Ecclesia Sancti Benedicti"*. La turkoj okupis ĝin, sed ne tenis longa. En 1623 Gabrielo Bethlen okupis la tutan regionon. Ekde 1659 korporacioj ekfunkciis, sekve la komunumo kreskis, eĉ ricevis rangon kampurbo. En 1881 okazis incendio. En 1910 loĝis tie 1051 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). La vilaĝo ĝis 1919 apartenis al Bars, al distrikto de Zlaté Moravce, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio.
 
## Vidindaĵoj 
* katolika paroĥa preĝejo omaĝe al Sankta Egidio de 1674, en 1742 trakonstruiĝis
* abatejo kune kun dutura gotika preĝejo (ambaŭ turoj estas 48 m-ojn altaj)
* pilgrimloka kapelo apud la abatejo omaĝe al Sankta Sango de 1489, en 1881 renovigita 
* kapelo memore al la pesto de 1713

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Municipoj en distrikto Žarnovica
Ilka Lánczy

**LÁNCZY Ilka** (la:nci) estis hungara aktorino naskiĝinta en Borszék la 14-an de novembro 1861 kaj mortinta en Budapest 19-an de septembro 1908.

## Biografio 
Post fino de aktorakademio en 1879 en Budapeŝto ŝi venis al Kassa al trupo de Ignác Krecsányi. En oktobro de 1884 ŝi engaĝigis sin al Nacia Teatro (Budapeŝto), kies ŝi estis anino ĝis julio de 1908 escepte 4 jaroj inter 1896 kaj 1900, kiam ŝi ludis en la *Vígszínház*. Ŝi ludis ankaŭ en Debrecen (1880–1883), Nagyvárad; en Szeged (1883–84). Ŝi havis rolojn plej ofte en komedioj.

## Roloj ĉefaj 
* *Aranka* (Gabányi Á.: Kókai ház);
* *Róza* (Herczeg F.: A három testőr);
* *Desmerannes grófnő* (Martos F.: Simonyi óbester);
* *Stadiuszkyné* (Ferenczy F.: Flirt).

## Fontoj 
* hungsrlingva biografio
* hungsrlingva biografio 
* germanlingva biografio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Silezia-pola lingvo

La **silezia-pola lingvo** (propralingve *ślōnskŏ gŏdka*, *ślōnski*, kelkfoje ankaŭ *po naszymu*, en Esperanto preferate nomata *silezia-pola* kontraste al la silezia-germana lingvo, propralingve *Schläsisch*, *Schläsch*, kelkfoje ankaŭ ''Schläs'sch'', dialekto de la germana, kiun en 1945 parolis 7 milionoj da homoj) estas okcidentslava lingvo respektive dialekto, kiu apartenas al la leĥa grupo.
[eta|200ra|maldekstra|La [silezia dialekto sur la mapo de dialektoj de la pola lingvo]]
[eta|200ra|maldekstra|La malaperado de la dialekto dum la 18-a kaj 19-a jarcentoj kaj reapero de ĝi en la 20-a en [Malsupra Silezio|Malsupra kaj Supra Silezio]]
[eta|dekstra|[epitafo sur tombo en la silezia dialekto en la tombejo de Trzycież ĉe Teŝino (Czeski Cieszyn)]]

[eta|dekstra|pridisputata mapo pri la lingvoj kaj dialektoj en orienta kaj centra [Eŭropo, „G1“ indikas la dialekton]]
Ĝi estas parolata en la Suprasilezia regiono de Pollando, sed ankaŭ per malplimultoj en la Ĉeĥa respubliko kaj Germanio. En la jaro 2011 ĉirkaŭ 509 000 homoj en Pollando konsideris la silezian-polan kiel sian gepatran lingvon.

La silezia-pola estas proksime parenca al la norma pola lingvo, tiel ke plej multaj lingvistoj konsideras ĝin kiel dialekton de la pola lingvo.

## Alfabeto 
La lingvo ĝis la demokratiiĝo de Pollando post 1990 estis preskaŭ nur parole praktikata, kaj nur en la lastaj jaroj aperis pluraj sistemoj de silezia ortografio. Kompromisa variaĵo inter la pluraj ortografioj estas uzata en la interreto, ekz. en la silezia-pola Vikipedio.

## Komparo inter la germana kaj pola sileziaj dialektoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Silezia-germana lingvo
* Silezoj

## Eksteraj ligiloj 
* Silezia-pola Vikipedio
Popocatépetl

La **Popocatépetl** - plurloke, ekzemple en la verkaro de Tibor Sekelj, menciatas la esperantigo **Popokatepetlo** - estas aktiva vulkano kun alto de 5 452 metroj la dua plej alta monto de Meksiko. Popocatépetl estas la naŭatla vorto por "Fumanta Monto". La Popocatépetl situas 70 kilometroj sudoriente de Meksikurbo kaj estas, kiam atmosferaj cirkonstancoj permesas tion, videbla el tiu urbo. La meksikanoj karese nomas la vulkanon **Popo**.

La Kortesa Trapasejo estas montara montopasejo je 3600 metroj de alto super marnivelo, situa inter la vulkanoj Popocatépetl kaj Iztaccíhuatl.

## La legendo de Popocatépetl kaj Iztaccíhuatl 
En la azteka mitologio *Iztaccíhuatl* (Istaksiŭatlo) estis princino, kiu enamiĝis al junulo nomata *Popocatépetl*, batalisto de ŝia patro, la azteka imperiestro. La patra imperiestro sendis la bataliston al milito en Oaxaca, kaj promesis al la junulo subteni geedziĝon kun sia filino, se li sane revenus el la milito (kion ne kredis la imperiestro). Oni rakontis al la princino, ke la amato mortis batale, kaj ŝi sekve mortis pro funebro. Kiam la batalisto revenis kaj konstatis la morton de la amatino, li same mortis pro funebro. La dioj kovris ambaŭ korpojn per neĝo kaj transformigis ilin al montoj. La ofte neĝkovrita monto Istaksiŭatlo ofte nomatas "blanka virino" pro la neĝo kaj pro la formo simila al virino kuŝanta surdorse. La batalisto iĝis la vulkano Popocatépetl, kiu pro furiozo pri la perdo de la amatino fojfoje elsputas fajron.

## Rilatoj al Esperanto 
Interalie, ankaŭ la esperantista verkisto kaj vojaĝisto Tibor Sekelj en 1953 grimpis la monton.

## Vidu ankaŭ 
* *Under the volcano* (filmo de 1984)

## Notoj 
Kategorio:Vulkanoj en Meksiko
Kategorio:Montoj en Meksiko
Kategorio:Montoj kun alteco inter 5000 kaj 5999 m
Mátyás Kozma

**KOZMA Mátyás** estas rumanuja hungara orgenisto, komponisto naskita en Târgu Mureş la 23-a de julio 1929. Li estas filo de komponisto Géza Kozma.
## Biografio
Mátyás Kozma finis la mezlernejon en sia naskiĝurbo (1948), li akiris diplomon de muzikinstruisto en Muzika Altlernejo Gheorghe Dima (1954). Li estis la orgenisto de filharmonia orkestro de Târgu Mureş (1955-57), pli poste ĝia direktoro (1959-66), la muzikredaktoro de la radistudio (1957-59), adjunkto de la *Pedagogia Altlernejo* (1966-74), artsekretario de la Maros Művészegyüttes (1974-78), pli poste ĝia pianakompananto (1978-80), orgenisto de la *Kulturpalato* (ekde 1980).

## Komponaĵoj 
**Piroska és a farkas*, akompanmuziko al pupteatro, 1949;
**Három válaszúti népdal* (1956)*
**Orgonaverseny* (1961);
**A Szent Anna-tó balladája* (1957);
**A kommunista balladája* (post Louis Aragon, 1963);
**Toccat tri e Ricercare*, 1968;
**In memoriam Dózsa*, oratorio, (1978);
**Partita* organsolo, 1979;
**Dialog con magister in organo Joannes Kájoni, 1980.

## Verkoj
**Enescu és Marosvásárhely*, studo, (Igaz Szó 1970/1) plilarĝite en *Zenetudományi Írások* (1980). 
**Monográfia marosvásárhelyi Művelődési Palota orgonájáról* en manuskripto.

## Literaturo 
*Beke György: Legendák tava. Előre 1959. júl. 11. 
*Bartis Ferenc: Amióta orgona létezik. Új Élet 1971/12. 
*Simon Dezső: Párbeszéd az alkotóval. Utunk 1973/33. 
*László Ferenc: Műsorismertetés. Az ECE 0141 számú Electrecord hanglemez borítóján. 
*Simonffy Katalin: Három évtized egy ritka hangszer szolgálatában. A Hét 1986/51.
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj 
Kategorio:Rumanaj orgenistoj
Lotuka mitologio

**Lotuka mitologio** estas la mitologio  de la lotukoj, etno en Sudano.

La ĉefa dio estas nomata Aĵok; li estas ĝenerale rigardata kiel afabla kaj bonvolema, sed povas esti kolerigita. La mito diras ke iam la preĝo de virino por la resurekto de sia filo estis elaŭdita. Sed ŝia edzo ĉagreniĝis kaj denove mortigis la infanon. Laŭ la religio de la lotukoj Aĵok estis ofendita per liaj agoj kaj ĵuris, neniam plu resurektigi iun lotukon, kaj tiamaniere, laŭ la mito, la morto fariĝis permanenta. 

Kategorio:Afrikaj mitologioj
Kategorio:Mitologio laŭ kulturoj
Irma Allodiatoris

**ALLODIOTORIS Irma** estis hungara antropologino, scienchistoriistino, bibliografino naskita la 1-an de februaro 1912 en Arad kaj mortinta la 7-an de marto 1988 en Budapeŝto. 

## Biografio 
Irma Allodiatoris havigis diplomon pri biologio-geografio en Universitato de Budapeŝto en 1935 kaj ŝi doktoriĝis en 1937. Sekve ŝi laboris en *Antropologia Instituto* de universitato kaj en la *Biologia Instituto * de Tihany. Ekde novembro de 1939 ŝi laboris en la biblioteko de libraro de muzea bestaro (Hungara Nacia Muzeo) ĝis 1945, krome parte en Tihany, parte en universitato. Ŝi estis teknika redaktorino de la periodaĵo *Acta Botanica* kaj de libroserio *Magyarország kultúrflórája*. 

## Verkoj ĉefaj 
**Adatok az Árpád-kori alföldi magyarság anthropoiógiájához* (Bp., 1937); 
**A Kárpát-medence antropológiai bibliográfiája* (Bp., 1958).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Santa Cruz de Mompox

eta|dekstra|200ra|Situo
**Mompox** aŭ **Mompós**, oficiale **Santa Cruz de Mompox**, estas urbo kaj municipo lokita en norda Kolombio, en la departemento Bolivaro. La urbo famas pro tio, ke ĝi sukcese konservis sian aspekton kaj etoson el la kolonia periodo.

Ĝi situas sur insulo meze de la rivero Magdalena, kiu tie kuniĝas kun la rivero Cauca, 249 kilometrojn el Kartageno. La ekonomio de Mompox dependas de turismo, fiŝkaptado kaj iom da komerco generita de loka brutaro. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Kategorio:Urboj de Kolombio
Agordofajfilo

**Agordofajfilo** estas agordilo, plejofte por kordinstrumentoj, invento de Brahms.

Je la agordofajfilo pluraj fajfiloj kun enigitaj tonlamenoj estas ekludeblaj per blovado. Ili ne celas la muzikadon, sed nur la aŭdigadon de la tonaltoj por la agordado de instrumentoj. Ekzistas kromatikaj agordofajfiloj kun dek du tonoj aŭ tiuj kun tiom da tonoj, kiom kordojn havas la agordenda instrumento, do plejofte kvar aŭ ses tonoj.

## Parencaĵo 
Elektronikaj agordiloj ne generas tonojn, sed mezuras la tonojn generitajn de la instrumento.

## Vidu ankaŭ 
* Diapazono

Kategorio:Songenerantoj
Kategorio:Agordo (muziko)
Nikola Velikov

**Nikola Enĉev Velikov**, pseŭdonomo *Kerenski* (naskiĝis la  en vilaĝo Popina, mortis en 1937) estis grava Bulgaria anarkiisto, kiu ankaŭ luktis en kolumno de Durruti.

Lia patro estas instruisto. En Popino li finis bazlernejan edukadon kaj komencis la mezlernejan. En 1916 lia familio transloĝiĝis en Varna, kie li studis en loka gimnazio sed eventuale oni elpelis lin pro partopreno ne marksista rondeto. Do, li devis daŭrigi lernadon en gimnazio de Kjustendil, kie li konatiĝis kun anarkiema instruisto Radivoj Karanov kaj pro lia influo iĝis anarkiisto. Li estis en kontakto kun multaj gravaj bulgaraj anarkiistoj kiel Petr Maznev-Daskala, Manol Vasev, Georgi Ŝejtanov, Vasil Ikonomov, Vasil Popov-Geroja, Tinko Simov k. aliaj. 

En majo de 1922 pro organizo de protestoj Nikola Velikov devis iĝi kontraŭleĝa. En decembro de 1922 li partoprenis en anarkiista grupo en Dolna Orjaĥovica, poste loĝis en Gabrovo, Ruse, Jambol ktp. Post revolucio de 9-a de junio en 1923 li aliĝis al anarkiista ĉelo de Kilifarevo, kun kiu li aktivis ĝis septembro, kiam li venis al Pleven. Laŭ kelkaj informoj li partoprenis en Septembra ribelo. 

Pos malvenko de la ribelo li elmigris unue an Jugoslavion, kaj en 1926 en Francion. Dum la Hispana revolucio aliĝis al kolumno de Durruti, kaj luktis en ĝi ĝis jaro 1937, kiam li estis mortita dum batalo ĉe Ilerdo.

Kategorio:Bulgaraj anarkiistoj
Kategorio:Kolumno de Durutti
Turbaco

**Turbaco** estas urbo kaj municipo lokita en Kolombio, en la departemento Bolivaro. Ĝi situas proksimume 30 minutojn el Kartageno. Turbaco famas pro sia toro-festo de decembro, cele al la celebrado de la venonta jaro.

La urbo nuntempe spertas grandan plivastiĝon kaj redesegniĝon. Oni ekzemple konsideras translokigi tien la Internacian Flughavenon Rafael Nuñez de Kartageno. Ĝi havas 95 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Kolombio