Ammonius Saccas

**Ammonius Saccas** aŭ **Amonio Sakas** estis novplatona filozofo naskita de kristanaj gepatroj. Li estis instruisto de Origeno kaj Plotino kaj li forte argumentis, ke kristanismo kaj paganismo ne diferencas en esencaj punktoj.

Laŭ tradicio, estis Amonio, kiu produktis novplatonismon en Aleksandrio. Amonio publikigis nenion, sed inter liaj disĉiploj estas Origeno, la pagano (3-a jarcento p. K.), Origeno (185-253), patro de la eklezio, Kajo Kasio Longino (213-273), la plej fama estetika kritikisto kaj filozofo de lia epoko, kaj, kompreneble, Plotino, lia fervora disĉiplo.

## Vivo kaj konekto al Barato
Malmulte oni scias pri la vivo de Amonio Sakas. Lia familia nomo "Saccas" estis intence misinterpretita de Episkopo Teodoreto, por ridindigi la tre estimatan Novplatonan instruiston, kiel signifante "sakkos", aŭ "sako", implicante ke li devis esti komencinta kiel senscia stivisto en la haveno de Aleksandrio. Tamen, la germana teologo kaj historiisto Erich Seeberg montris, ke la familia nomo rilatas al la "ŝakjoj" de Barato, la reganta klano al kiu ankaŭ apartenis Gautama. La "Ŝakjoj" estis konataj en antikveco. La familia nomo "Sakkas", tial, rilatas al Barato kiel markilo de etna identeco. Ĉi tion subtenas la fakto, ke Ammianus Marcellinus nomas lin "Sakkas Ammonius" kaj poste "Ammonius Sacianus", kio malebligas ajnan interpreton kiel signifante "sakkos". Ĉi tio klarigas la raporton de Porfirio, ke Plotino, studento de Ammonius, akiris lian altan estimon por hinda filozofio kaj lian fervoran deziron vojaĝi al Barato de Amonio. La interpreto, ke "Sakkas" indikas etnan nordan hindan devenon, anstataŭ aludi al Sidarto Gotamo, subtenas la eblecon, ke Amonio eble estis edukita kristane kaj revenis al paganismo, kiel raportis Eŭzebio de Cezareo, surbaze de la verko "Kontraŭ la Kristanoj" de Porfirio. En ĉi tiu kazo, Amonio eble estis duageneracia hindo, kiu restis en kontakto kun la filozofio de sia prapatra lando. La intenseco de komerco de varoj kaj ideoj inter Aleksandrio kaj Barato igas ĉi tion tute ebla opcio. La misa interpretado de "Sakkas" kiel "sakkophoros", estante gramatike malĝusta, estas do nenio pli ol neseriozaj polemikoj, kiuj restis. La ligo kun Barato, tamen, klarigas ne nur la pasion de Plotino por Barato, sed ankaŭ la ofte observitajn grandajn interkonsentojn kaj komunajn ideojn inter Vedanto kaj Novplatonismo, kiuj estas ĉiam pli atribuitaj al genetika ligo aŭ rekta hinda influo.

Plej multaj detaloj pri lia vivo devenas de fragmentoj de skribaĵoj lasitaj de Porfirio. La plej fama disĉiplo de Amonio Sakkas estis Plotino, kiu studis kun Amonio dum dek unu jaroj. Laŭ Porfirio, en 232, en la aĝo de 28, Plotino iris al Aleksandrio por studi filozofion:

En sia dudek-oka jaro, li [Plotino] sentis impulson studi filozofion kaj li estis rekomendita al la instruistoj en Aleksandrio, kiuj tiam havis la plej altan reputacion, sed li lasis iliajn prelegojn tiel deprimitaj kaj plena de tristeco, ke li rakontis pri tio al unu el siaj amikoj. La amiko, komprenante lian kordeziron, sendis lin al Amonio, kiun li ankoraŭ ne provis. Amonio iris kaj aŭskultis lin, poste li diris al sia amiko: "Jen la viro, kiun mi serĉis." Ekde tiu tago li restis senĉese kun Amonio ĝis li kompletigis trejnadon pri filozofio, fariĝante fervora pri la konado de la persa filozofia disciplino kaj kiu regas inter la hindoj.

## Paganismo kaj kristanaj studentoj
Laŭ Porfirio, la gepatroj de Amonio estis kristanoj, sed lerninte grekan filozofion, Amonio malakceptis la religion de siaj gepatroj pro paganismo. Ĉi tiun konvertiĝon disputas la kristanaj verkistoj Hieronimo kaj Eŭsebio, kiuj asertas, ke Amonio restis kristano dum sia tuta vivo:

[Porfiro] klare mensogas (kion ne farus kontraŭulo de kristanoj?), kiam li diras, ke... Amonio falis de pia vivo al paganaj kutimoj... Amonio konstatis la neŝanceleblan kaj puran dian filozofion ĝis la fino de sia vivo. Liaj verkoj ankoraŭ montras tion, kaj multaj lin celebras pro la manskribaĵoj lasitaj pri li.

Tamen, ni scias de Kasio Longino, ke Amonio ne postlasis skribaĵojn, kaj se Amonio efektive estis la ĉefa influo sur Plotino, tiam estas neverŝajne, ke Amonio estis kristano. Unu maniero klarigi multon el la konfuzo ĉirkaŭ Amonio estas supozi, ke ekzistis du homoj nomitaj Amonio: Amonio Saccas, kiu instruis Plotinon, kaj Amonio, la kristano, kiu verkis bibliajn tekstojn. Por aldoni al la konfuzo, ŝajnas ke Amonio havis du studentojn nomitajn Origeno: la kristana Origeno kaj la pagana Origeno.

## Filozofio
Unu el la kvina-jarcentaj skribaĵoj de Hieroklo de Aleksandrio deklaras, ke la fundamenta doktrino de Amonio estis, ke Platono kaj Aristotelo plene konsentis unu kun la alia:

Li estis la unua, kiu havis dian fervoron por la vero en filozofio kaj malestimis la vidpunktojn de la plimulto, kiuj estis hontindaĵo por filozofio. Li bone lernis la vidpunktojn de ĉiu el la du filozofoj (Platono kaj Aristotelo), kunigis ilin sub unu nuancon, kaj transdonis la filozofion sen konflikto al ĉiuj siaj disĉiploj, kaj precipe al la plej bonaj el tiuj, kiuj konis lin, Plotino, Origeno, kaj iliaj posteuloj.
Laŭ Nemezo de Emezo, episkopo kaj novplatonisto ĉirkaŭ 400, Amonio konsideris la animon nemateria.

Malmulte oni scias pri la rolo de Amonio en la disvolviĝo de la novplatonismo. Porfirio ŝajnas sugesti, ke Amonio ludis gravan rolon en helpi Plotinon pensi pri filozofio laŭ novaj manieroj:

Sed li [Plotino] ne parolis nur el ĉi tiuj libroj, sed prenis klare personan linion en sia konsidero kaj uzis la menson de Amonio "por influi la esploron je sia dispono."

## Vidu ankaŭ
* Plotino (205-270)
* Cassius Longinus (filozofo) (213-273) greka retorikisto
* Porfirio (233-305)
* Eŭzebio de Cezareo (260-340)
* Nemezo de Emezo (350-420) kristana filozofo kaj episkopo
* Hieroklo de Aleksandrio (370-450)
* Erich Seeberg (1888-1945) germana teologo kaj eklezihistoriisto
* Ernst Benz (1907-1978) germana evangelia teologo kaj eklezihistoriisto
* Hans-Rudolf Schwyzer (1908-1993) svisa klasika filologo kaj filozofihistoriisto
* Heinrich Dörrie (1911-1983) germana klasika filologo, aŭtoro de la enciklopedio "Theologische Realenzyklopädie"
* Matthias Baltes (1940-2003) germana klasika filologo, aŭtoro de la enciklopedio "Reallexikon für Antike und Christentum"
* Christoph Horn (n. 1964) germana filozofo, aŭtoro de la verko "Ammonios Sakkas und seine Schule"

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 175
Kategorio:Mortintoj en 243
Kategorio:Naskiĝintoj en la 2-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 3-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Aleksandrio
Kategorio:Mortintoj en Egiptio
Kategorio:Grekaj verkistoj
Kategorio:Grekaj teologoj
Kategorio:Grekaj filozofoj