Murdo de la ruĝa garbejo

[300px|eta|La loko de la murdo, la ruĝa garbejo, estis tiel nomita pro sia tegmento parte kovrita de ruĝaj tegoloj, videblaj maldekstre de la ĉefa pordo en tiu desegnaĵo. La resto de la tegmento estis kovrita de [stoplo.]]
La **murdo de la ruĝa garbejo** estas loke famaĉa murdo krimita en 1827 en Polstead, en la angla regiono Suffolk. Juna virino, Maria Marten, estis pafmortigita de sia amanto William Corder. La du amantoj origine aranĝis renkonton en la tiel konata "Ruĝa Garbejo", loka gvido-punkto, por kunfuĝi al Ipswich. Maria tamen malaperis kaj ekde tiam ne plu estis vidita de iu ajn. Corder fuĝis kaj sendis plurajn leterojn al la familio de Maria Marten, asertante ke ŝi estis feliĉa kaj bonsana. Ŝia kadavro estis malkovrita enterigite en la garbejo, post kiam ŝia duonpatrino siadire havis detalan sonĝon pri la murdo.

Corder estis serĉadita kaj retrovita en Londono, kie li estis edziĝinta kaj jam komencinta novan vivon. Li estis rekondukita al Suffolk. Post precipe publikigita proceso, Corder estis kondamnita je mortpuno pro la murdo de Maria Marten. Li estis pendumita en Bury St. Edmunds en 1828. Granda homamaso ĉeestis la ekzekuton de la kulpulo. Tiu afero inspiris multajn gazetajn artikolojn, sed ankaŭ kanzonojn kaj teatraĵojn. La vilaĝo, kie okazis la krimo, fariĝis turisma vojaĝcelo, kaj la garbejo estis progrese diserigita de memorigaĵo-amatoroj. La teatraĵoj kaj baladoj daŭre konservis popularecon tra la sekvanta jarcento kaj ili restas ludataj ĝis hodiaŭ.

## Murdo 
eta|maldekstra|250px|Maria Marten. Ŝia fratino Ann, kiu onidire multe similis al Maria, servis kiel pozistino por tiu desegnaĵo, kiu aperis en la raporto de Curtis pri la afero.
Maria Marten naskiĝis la 24-an de julio 1801 kaj estis la filino de Thomas Marten, talpokaptisto el Polstead en Suffolk. En marto 1826, tiam 24-jaraĝa, Maria komencis amrilaton kun William Corder, tiam 22-jaraĝa. Maria Marten estis alloga juna virino, kiu jam estis naskinta du gefilojn rezulte de amrilatoj kun lokaj viroj. Unu el la infanoj estis ido de la pliaĝa frato de William, Thomas Corder, kaj frutempe mortis kiel infaneto. La alia, Thomas Henry, estis ankoraŭ vivanta, kiam Marten renkontis Corder. Kvankam la patro de Thomas Henry ne plu volis interrilati kun Maria Marten post la naskiĝo, li kelkfoje sendis monon por vivteni la infanon.

Corder estis la filo de loka farmisto, kaj havis reputacion de fraŭdisto kaj virino-delogulo. Li junaĝe estis kromnomita "Foxey" (t.e. "vulpeto") en sia lernejo pro siaj ruzaj manieroj. Li iam fraŭde vendis la porkojn de sia patro. Lia patro sukcese solvis la aferon sen jura proceduro, sed Corder ne ŝanĝis sian konduton. Li poste akiris monon per la akceptigo de falsa ĉeko de 93 pundoj, kaj helpis lokan banditon, Samuel "Beauty" Smith, al la ŝtelo de porko en najbara vilaĝo. Kiam Smith estis pridemandita de la loka ŝerifo pri la ŝtelo, tiu faris profetan deklaron pri Corder: "*Mi estu damnita, se li ne baldaŭ estos pendumita*". Corder, publike malhonorigita, estis sendita al Londono post la fraŭda vendo de la patraj porkoj, sed li estis revenigita al Polstead post la akcidenta morto de sia frato Thomas, kiu dronis dum la trapaŝo de frostita lageto. Liaj patro kaj tri fratoj ĉiuj mortis ene de 18-monata periodo, tiel ke restis nur William kaj lia patrino por administri la familian farmon.

Corder deziris, ke lia amrilato kun Maria Marten restu malpublika. Ŝi tamen naskis infanon en 1827, kaj la 25-jaraĝa virino ŝajne esperis baldaŭan edziĝon. La infaneto mortis (laŭ postaj raportoj, li eble ankaŭ estis murdita), sed Corder laŭaspekte ankoraŭ intencis edziĝi kun Marten. En la somero de 1827, *en ĉeesto de ŝia duonpatrino Ann Marten*, li petis al ŝi renkontiĝi en la ruĝa garbejo, el kiu li proponis fuĝi al Ipswich. Corder raportis plurajn onidirojn, laŭ kiuj la parokaj oficialuloj konsideris procesi Maria pro nasko de bastarda infano. Li unue sugestis, ke ili fuĝu vespere de merkredo, sed poste decidis prokrasti la renkonton ĝis la vespero de ĵaŭdo. Ĵaŭde plia prokrasto necesis: kelkaj fontoj atribuas tion al malsano de lia frato, kvankam laŭ plejmultaj dokumentoj ĉiuj liaj fratoj estis tiam jam mortintaj. La sekvan tagon, vendredon la 18-an de majo 1827, li aperis ĉe la domo de Maria Marten. Laŭ Ann Marten, li diris al Maria, ke ili devis tuj foriri, ĉar li aŭdis onidiron, laŭ kiu la loka policano akiris mandaton por procesi ŝin. Fakte ekzistis neniu mandato, sed restas ne klara, ĉu Corder mensogis aŭ eraris. Maria maltrankviliĝis pro tio, ke ŝi ne povus foriri en la lumo de tago, sed Corder konsilis al ŝi surhavi virseksajn vestojn por kaŝi ŝian fuĝon. Li dumtempe portus ŝiajn havaĵojn al la garbejo, kien ŝi povus reiri kun li kaj transvesti sin antaŭ la vojaĝo al Ipswich. Lea pretekstis, ke li deziris anigi sian filinon al la gastejo, kaj per tiu ruzo eniris en la domon kaj surprizis Corder en la vizitosalono. Thomas Hardy transskribis la raporton de la gazeto *Dorset County Chronicle* pri tiu aresto:

Lea kondukis lin al diskreta angulo de la salono kaj informis lin pri la akuzaĵoj kontraŭ li. Corder komplete neis sciadon pri Maria kaj pri la krimo. Okaze de priserĉado de la domo oni retrovis du pistolojn supozeble aĉetitajn dum la tago de la murdo. Cetere retroviĝis kelkaj leteroj el iu S-ro Gardener, kiuj laŭ kelkaj raportoj eble entenis avertojn pri la enketo kaj la malkovro de la krimo, kaj pasporto redaktita de la franca ambasadoro. Pro tiuj elementoj sugestis la enketistoj, ke Corder verŝajne preparis eksterlandan fuĝon. Malkonsiderante tiun kritikon, *The Times* tute kontraŭe gratulis la komprenpovon de la publiko, kiu tuj certiĝis pri la kulpeco de Corder.

Corder komencis la proceson pledante senkulpecon. Oni cetere lernis, ke la akurata kaŭzo de morto ne estis sukcese difinita. Tranĉa instrumento, supozeble la spadeto de Corder, estis enprofundigita en okulkavon de Maria Marten, sed tiu vundo eble estis kaŭzita de la ŝpato de ŝia patro, kiam li elterigis la korpon. Strangolo ne estis formale malkonfirmita, ĉar oni malkovris la poŝtukon de Corder ĉirkaŭ la kolo de la viktimo. Aliaj vundoj eĉ sugestis, ke Maria Marten estis pafmortigita, kio aldonis plian konfuzon. La kulpiga teksto akuzis Corder pri "*la murdo de Maria Marten, pafmortigante ŝin krime kaj propravole tra la korpo per pistolo, kaj sammaniere ponardante ŝin per spadeto*". La prokuroro asertis, ke Corder neniam deziris edziĝi kun Maria. Ŝi cetere sciis pri kelkaj el liaj krimaferoj kaj do ĝenis lin. Laŭ la prokuroro, Corder iam ŝtelis la monon senditan de la patro de la infano de Maria: tiu misfaro certe akrigis la rilaton inter la du amantoj.

Tiam donis Corder sian propran version de la morto de Maria. Li konsentis, ke li ja renkontis Maria en la garbejo, sed li siadire foriris post disputo. Kiam li estis forpaŝanta, li aŭdis pafon. Li denove kuris al la garbejo kaj trovis la kadavron de Maria, proksime al unu el liaj pistoloj. Li petis al la ĵurio konsideri, ke eblis dubi pri lia kulpeco. Post kiam ĝi retiriĝis, la ĵurio tamen bezonis nur 35 minutojn por reveni kun verdikto de kulpeco. Li firme malkonfirmis, ke li ponardis Maria. Li anstataŭe deklaris, ke li akcidente mortigis ŝin per pafo en ŝian okulon okaze de disputo, kiam ŝi estis transvestanta sin. Li estis pendumita iom antaŭ tagmezo antaŭ granda homamaso. Laŭ unu gazeto estis pli ol 7000 spektantoj, dum alia raportis la ĉeeston de pli ol 20 mil homoj. Pro peto de la prizonguberniestro, ĵus antaŭ la ŝnurligado de sia kolo, Corder mallaŭte deklaris:

Unu horon post la pendumado, la korpo de Corder estis defalita de John Foxton, la pendumisto, kiu konforme al siaj tradiciaj privilegioj proprigis al si la pantalonon kaj ŝtrumpojn de la kondamnito. La kadavro estis rekondukita al la tribunalo Shire Hall, kie ĝi estis sekcigita laŭlonge de la abdomeno por elmontri la muskolojn. Oni permesis al la publiko viziton ĝis la 6-a posttagmeze, kiam la pordoj de la tribunalo estis ŝlositaj. Laŭ la gazeto *Norwich and Bury Post*, pli ol kvin mil homoj formis vicon por vidi la korpon.

La sekvan tagon, la dissekco kaj aŭtopsio de la kadavro estis plenumitaj antaŭ spektantaro da kuracistoj kaj studentoj de la Universitato de Kembriĝo. Oni kunligis baterion al la pulmoj de Corder por prezenti la naturan streĉiĝon de homaj muskloj. Oni cetere malfermis la sternumon de la korpo kaj ekzamenis la internajn organojn. La ĉeestantoj sekve debatis, ĉu asfiksio estis la vera kaŭzo de morto. Ĉar Corder, laŭ variaj atestantoj, daŭre montris pulman respiradon eĉ plurajn minutojn post la pendumado, oni sugestis, ke fakte mortigis lin la premado de lia mjelo. La skeleto estis konservenda post la aŭtopsio, tiel ke ne eblis malfermi la kranion kaj ekzameni la cerbon. La ĥirurgoj anstataŭe kontentis pri la frenologia ekzameno de la kranio. El tiu studo rezultis laŭ la kuracistoj, ke la kranio de Corder estis precipe bone disvolviĝinta en la areoj de "*kaŝemo, komprenpovo, detruigemo, patreca instinkto kaj imitemo*", kun malmultaj spuroj de "*bonvolemo aŭ kultemo*". La busto de Corder, hodiaŭ posedata de la muzeo Moyse's Hall de Bury St. Edmunds, estas originala verko fare de S-ro Child el Bungay (Suffolk) kreita por plustudadi la frenologian profilon de Corder. La skeleto estis kunigita, ekspoziciita kaj sekve uzita kiel studilo en la malsanulejo West Suffolk. Oni faris plurajn kopiojn de la mortmasko de Corder: unu el ili ankoraŭ videblas en la muzeo Moyse's Hall. Ankaŭ kelkajn aĵojn el la proceso aŭ poseditajn de Corder konservas la sama muzeo. La haŭto de la kondamnito estis tanita kaj uzita por bindi raporton pri la murdo.

La skeleto estis publike ekspoziciita en la muzeo Hunterian de la Reĝa Kolegio de Ĥirurgoj de Anglio, kie ĝi longe staris flanke de tiu de Jonathan Wild. En 2004, la ostoj de Corder estis malekspoziciitaj kaj fine cindrigitaj.

## Onidiroj 
Post la proceso aperis pli kaj pli multaj duboj pri la sonĝoj de la duonpatrino, sed ankaŭ pri la kaŭzo de la morto de Maria. La duonpatrino estis nur unu jaron pli aĝa ol Maria, kaj oni do suspektis, ke ŝi kaj Corder estis amantoj kaj planis la murdon de Maria, kiun ili konsideris tro ĝena. Ĉar ŝiaj sonĝoj komenciĝis iom post la edziĝo de Corder kun Mary Moore, oni ankaŭ sugestis, ke ŝi nur pro ĵaluzo malkaŝis la tombon de la viktimo, kaj ke la sonĝoj estis nur konvenaj pretekstoj. Post la ekzekuto, James Catnach sukcese vendis pli ol unu milionon da *broadsides* (t.e. popularaj gazetaj tekstoj disdonataj po unu folio). La folioj de Catnach provizis detalojn pri la konfeso kaj ekzekuto de Corder, kaj inkludis sentimentan baladon pretendite verkitan de Corder mem, sed pli verŝajne komponitan de Catnach aŭ de unu el liaj dungitoj. Ĝi estis nur unu el almenaŭ kvin baladoj inspiritaj de la afero kaj aperintaj tuj post la ekzekuto.

Pro la ekscito rilate al la proceso kaj pro la publika deziro je kulturaĵoj kaj amuzaĵoj pri la murdo, multaj malsamaj versioj de la afero estis verkitaj aŭ enscenigitaj, tiel malklarigante la distingon inter realaj kaj fikciaj, melodramaj elementoj por nuntempaj legantoj. Fideblaj raportoj de la proceso ja ekzistas danke al oficialaj registroj, kaj la plej akurata recenzo de la afero estas laŭ ĝenerala interkonsento tiu de James Curtis, ĵurnalisto kiu pasigis iom da tempo kun Corder kaj du semajnojn en Polstead intervjuante ĉiujn atestantojn 

Oni vendis pecojn de la ŝnuro uzita por pendumi Corder po unu gineo. Parto de lia skalpo, kun ankoraŭ kunligata orelo, estis ekspoziciita en butiko de Oxford Street. Buklo de la hararo de Maria vendiĝis po du gineoj. Polstead fariĝis kvazaŭe turisma vilaĝo: kelkaj vizitantoj faris longajn vojaĝojn, kaj ekzemple devenis de Irlando. Curtis taksis, ke proksimume du cent mil personoj vizitis Polstead en la jaro 1828. Oni planis detrui ĝin post la proceso, sed ĝi estis konservita kaj fine brulis okaze de incendio en 1842. Eĉ la tombo de Maria estis progrese senŝeligita de memoraĵĉasistoj. Oni ankaŭ proponis al vizitantoj potaĵojn, skizojn kaj oni komponis plurajn kanzonojn, inkluzive de unu menciita en opero fare de Ralph Vaughan Williams, *Hugh the Drover*.

La skeleto de Corder restis ekspoziciita en vitra skatolo en la malsanulejo West Suffolk. Ĝi onidire estis ekipita de meĥanismo, kiu levigis la brakon de la skeleto, kiam oni alproksimigis ĝin. La kranio estis fine pruntita kaj anstataŭigita de alia fare de D-ro Kilner, kiu deziris aldoni la kranion de la fama krimulo al sia ampleksa kolekto da aĵoj rilate al tiu afero. Post serio da personaj malfeliĉajoj, Kilner konvinkiĝis, ke la kranio estis sorĉita, tiel ke li cedis ĝin al sia amiko Hopkins. Pliajn katastrofojn spertis ambaŭ homoj, kiuj fine financis kristanan enterigan ceremonion por la kranio, cele al la nuligo de tiu supozita sorĉo.

Intereso pri la afero daŭris eĉ post multaj jaroj. La teatraĵo *Maria Marten, aŭ La Murdo en la Ruĝa Garbejo* (*Maria Marten; or The Murder in the Red Barn*), kiu estis plurfoje reeldonita en diversaj anonimaj versioj, estis grava sukceso de la meza 19-a jarcento kaj eble estis la plej ludita teatraĵo de tiu tempo. Viktoriaj seksgapejoj devis kutime plani aldonajn datojn, kiam ili prezentis spektaklojn pri la murdo, por akcepti ĉiujn spektantojn, kaj Corder estis ofte pliaĝigita. Charles Dickens konsentis verki raporton pri la murdo en sia magazino *All The Year Round*: li unue rifuzis tion, ĉar li konsideris, ke la afero estis jam tro fama, kaj ke la sonĝoj de la bopatrino estis sufiĉe malkredindaj.

Kvankam ĝia famo iom malgrandiĝis, la afero daŭre vekis pasiojn en la 20-a jarcento kaj inspiris kvin filmojn, inkluzive de *Maria Marten, or Murder in the Red Barn* en 1935. Inter la diversaj versioj ankaŭ estis la BBC-dramo *Maria Marten* en 1980, kun Pippa Guard kiel ĉefrolantino. Fikcia prezento de la murdo estis produktita en 1953 por la radioserio *Crime Classics* de CBS. La krimo cetere inspiris plurajn modernajn muzikistojn: la albumo *No Roses*, fare de la grupo Albion Country Band, entenis la tradician kanzonon *Murder of Maria Martin*. Pli freŝdate kunkomponis Tom Waits kaj ties edzino Kathleen Brennan kanzonon titolitan *Murder in the Red Barn* por sia albumo *Bone Machine* en 1992. Kathryn Roberts kaj Sean Lakeman, en sia albumo *2*, ankaŭ aludis al la afero per la kanzono *The Red Barn*.

## Notoj 
## Bibliografio 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ruĝa garbejo
Kategorio:1827