De observatione ciborum

[eta|"Incipit epistula Anthimi viri inlustris comitis et legatarii ad gloriosissimum Theudoricum regem Francorum": kodekso de [San-Gallo 762, p. 217]]
***De observatione ciborum*** (primanĝaĵaj observoj) estas libro latinlingva el la komenco de la 6-a jarcento pri dieto (nutrado) kaj nutrado. Skribostilo ĝia estas priplorinde malbona - de ĝia verkinto Antimo de Bizanco, kiu estis legato de la Italoj en Franclando. La verko dediĉita estas al Teodoriko la 1-a (Aŭstrazio). Konserviĝis ne tute dek du manuskriptoj inter kiuj elstaras "Medicinale Laureshamense" el la 785 jaro el Bamberg.

Personaj aferoj de Antimo diafanas en la sekvaj vortoj:
* "hic" aŭ "his partibus": eble tie, kie Antimo vivis, ĉe la kortego teodorika en Metz
** ĉap. 33: "avis, quae dicitur avetarda, bona est, sed puto hic non habere"
** ĉap. 39-47: "de piscium ratione, quae in his partibus sunt: tructa et perca ... lucius ... de isoce ... platinsis vero vel solea ... anguilae ... trucanti ... tecunis ... de pisce cracatiu ... naupridas"
* "apud nos" aŭ "in provincia mea": eble tiam li poste vivis, ĉe la kortego de Teodoriko la Granda en Raveno; aŭ de urbo el kiu jam multe pli frue estis estinta forpelita, Konstantinopolo
** ĉap. 25: remedium "istud et ego in tempora mea probavi in provincia mea"
** ĉap. 34: "tamen sol[e]mus et de pisce bono ... admiscere ... aut certe de pectenis marinos, quia et ipsi optimi sunt et satis apud nos abundant"
** ĉap. 56: "cocurbitas ... aput nos et febricitantibus ... offerimus"
Alimaniere li apartigas diversajn kuirartajn/lingvajn diferencojn inter popoloj:
* ĉap. 14: "De laredo ... delicias Francorum"; "De crudo vero laredo, quod solent, ut audio, domni Franci comedere"
* ĉap. 25: " elleborum herbam, quae Latine dicitur sitri"
* ĉap. 64: "quod nos Graeci dicimus alfita, latine vero polenta, Gothi vero barbarice fenea"
* ĉap. 78: "oxygala vero Graece, quod Latine vocant melca"
Multajn vortojn la aŭtoro luprenis el aliaj lingvoj kaj latinigis ilin laŭ sia ŝato:
* el la kelta lingvaro eble cracatiu (ĉap. 46), eble naupridas (47), eble platinsis (42; sed ĝin uzis jam Aŭsonio), tecunis (45), fortasse trucanti (44)
* el la greka lingvo alfita (ĉap. 78), aloxinum (15), azimus (1), eble tructa (39)
* el la ĝermana lingvaro bradonis (ĉap. 14), eble bridos (43), fenea (64), medus (15), eble sitri (25), sodinga (3)
* el nekonata idiomo fartalia (ĉap. 20)

Fontoj cititis okfoje (ĉapitroj 17, 23, 25, 26, 36, 57, 78, 79) sed bedaŭrinde nenie nomoj de la verkintoj aŭ de la institucioj indikatas!

## Literaturo 
; eldonoj kaj versioj
* 1870 : "Die Diätetik des Anthimus an Theuderich König der Franken" ĉe Valentin Rose, eld., *Anecdota graeca et graecolatina. Mitteilungen aus Handschriften zur Geschichte der griechischen Wissenschaft, vol. 2* (Berlino: Ferdinand Duemmler's Verlagsbuchhandlung)  ĉe *Internet Archive*
* 1877 : Valentinus Rose, eld., *Anthimi De observatione ciborum. Epistula ad Theudericum regem Francorum*. Lepsiko: Teubner  Textus ĉe *Internet Archive*
* 1924 : Shirley Howard Weber, eld., *Anthimus: De observatio ciborum*. Leiden: Brill recenzo
* 1928 : E. Liechtenhan, eld., *Anthimi De observatione ciborum ad Theodoricum regem Francorum epistula*. Berlino: Teubner; dua eldono kun germana traduko, 1963 teksto
* 1976 : Pierre Theil, komentisto, ''L'esprit éternel de la médecine: Anthologie des écrits médicaŭ anciens* (imprimerie Carl Werner) vol. 2 pp. 53-62
* 1989 : Gundolf Keil, eld., *Das Lorscher Arzneibuch* (Stutgardiae: Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft. ISBN 3-8047-1078-6) vol. 1 ss. 72–75; vol. 2 pp. 143–149
* 1996 : Mark Grant, eld., *Anthimus: De observatione ciborum; On the Observance of Foods*. Totenais: Prospect Books. ISBN 0907325750
* 2003 : Paula Paolucci, eld., *Anthimi epistulae de observatione ciborum ad Theodoricum regem Francorum Concordantiae*. Hildesheim: Olms, 2003. ISBN 3-487-11833-5

; ĝeneralaj sciindaĵoj
* J. N. Adams, *Bilingualism and the Latin language* (Kembriĝo: Cambridge University Press, 2003) pp. 448-449, 463, 496 k.a.
* Eva Baumkamp, "Prima sanitas ex cibis bene coctis et bene digestis constat: Die Gesundheit beruht zuerst auf gut gekochten und gut verdauten Speisen! Bemerkungen zur Nahrungsmittelkunde des Anthimus" in Timo Klär, Eike Faber, eld., *Zwischen Hunger und Überfluss: Antike Diskurse über Ernährung* (Stuttgart, 2020) pp. 303–325
* Carl Deroŭ, "Anthime, un médecin gourmet du début des temps mérovingiens" ĉe *Revue belge de Philologie et d'Histoire'' vol. 80 (2002) pp. 1107-1124
* Carl Deroŭ, "La digestion dans la diététique d'Anthimus: langage, mythe et réalités" in ''Le latin médical: la constitution d'un langage scientifique. Réalités et langage de la médecine dans le monde romain'' eld. G. Sabbah (Fanum Sancti Stephani, 1991) teksto
* Carl Deroŭ, "Quelques recettes culinaires extraites de la Diététique d'Anthime" ĉe Alain Dierkens, Liliane Plouvier, eld., *Festins mérovingiens* (Bruselo: Le Livre Timperman, 2008)
* Carl Deroŭ, "Tradition et innovation dans la Diététique d' Anthime" in
* Paula Paolucci, *Anthimi epistulae de observatione ciborum ad Theodoricum regem Francorum Concordantiae*. Hildesheim: Olms, 2003. ISBN 3-487-11833-5
* Liliane Plouvier, "A la table des premiers mérovingiens " in Laurent Verslype, ed., ''Villes et campagnes en Neustrie sociétés, économies, territoires, christianisation; actes des XXVe Journées Internationales d'Archéologie Mérovingienne de l'AFAM'' (Montagnac, 2007) pp. 121-138
* Liliane Plouvier, "L'alimentation carnée au Haut Moyen Âge d'après le De observatione ciborum d'Anthime et les Excerpta de Vinidarius" in ''Revue belge de Philologie et d'Histoire'' vol. 80 (2002) pp. 1357-1369
* Guy Serbat, "Quelques traits d'oralité chez Anthime, *De observatione ciborum*" ĉe ''Les structures de l'oralité en latin: colloque du Centre Alfred Ernout, juin 1994* eld. Jacqueline Dangel, Claude Moussy (Parizo, 1996) pp. 85-91

## Eksteraj ligiloj 
* Veerle Pauline Verhagen, *The Non-Latin Lexis in the Cooking Terminology of Anthimus' De Observatione Ciborum'' (disertaĵo, Leiden 2016)
* manuskripto el San-Gallo 878 pp. 352-365 (katalogo kaj bildoserio)

Kategorio:Literaturo de Francio
Kategorio:Latinlingva literaturo
Kategorio:Nutrado
Kategorio:Kuirlibroj
Kategorio:Aperis en la 6-a jarcento