Odeso

[eta|[Potjomkina ŝtuparo|Ŝtuparo de Potjomkin]]
eta|maldekstra|250px|Strando Ĉajka en Odeso
eta|maldekstra|250px|Hotelo Odessa
[eta|maldekstra|250px|Enirejo en [Haveno de Odeso]]
eta|maldekstra|250px|la Operejo
**Odeso** aŭ **Odessa** aŭ **Odesa** (, , ) estas ukrainia havena urbo ĉe la Nigra Maro kaj la administra centro de la Odesa provinco. Neoficialaj nomoj de la urbo estas: perlo de Nigra Maro, Odeso-panjo ( [odesa-mama]), Suda Palmira.

## Situo 
Odeso situas ĉe norda bordo de la Nigra Maro. Apud la urbo troviĝas tri estuaroj: Kujalnik, Haĝibejskij, Suhoj.

## Klimato 
La klimato de Odeso estas kontinenta kun milda vintro kaj varma somero. Mezjara temperaturo estas .

## Historio 
La urbo fondiĝis en 1794 per reskripto de Katerina la 2-a. Post centjaro Odeso transformiĝis el modesta urbeto en la kvaran plej grandan urbon de la Rusa Imperio.

En 1920 komencis soveta potenco en la urbo.

Dum la Dua Mondmilito en Odeso la soveta armeo batalis kontraŭ pli forta malamiko dum 73 tagoj de la 5-a de aŭgusto ĝis la german-rumana venko je la 16-a de oktobro 1941. La soveta armeo liberigis Odeson la 10-an de aprilo 1944. En 1945 Josif Stalin donis al la urbo la titolon Urbo-Heroo.

## Vidindaĵoj 
* Araba kultura centro de Odeso
* Odesa arkeologimuzeo

## Ekonomio 
La Haveno de Odeso () estas la plej grandaj havenoj en Ukrainio kaj unu el la plej gravaj havenoj en la baseno de Nigra Maro, kun kapacito de totala ĉiujara trafiko de 40 milionoj da toneloj (15 milionoj da toneloj de solida kargo kaj 25 milionoj da toneloj de likva kargo). La haveno havas tujan aliron al fervojoj kiuj permesas rapidan transporton de kargo de maraj itineroj al surtera transporto.

## Loĝantaro 
Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .

## Urbaj festoj 
* 2-a de septembro — Tago de la urbo.
* 1-a de aprilo — Humurino (La Tago de Rido).
* 10-a de aprilo — Tago de liberigo de Odeso (dum la Dua Mondmilito).
* julio - Odesa internacia filmfestivalo

## Religio 
Plejmulte odesanoj estas ortodoksanoj.

Ekzistas ankaŭ rimarkeblaj komunumoj de katolikoj, judoj kaj islamanoj, kiuj, tamen, antaŭe estis pli nombraj ol nuntempe.

## Internaciaj rilatoj 
### Ĝemelurboj 
 | ||
 |
 
|}

### Partneraj urboj 
 | ||
 |
 
|}

## Famaj odesanoj 
* Anna Aĥmatova — elstara rusa poetino, tradukisto.
* Ilja Arnoldoviĉ Ilf kaj Eŭgeno Petroviĉ Petrov — rusaj verkistoj.
* Oleksandr Dovĵenko — ukraina kino-reĝisoro, scenaristo, verkisto.
* Miklós Horn (plibonigisto) en Hungario.
* Vladimir Ĵabotinskij — verkisto, frua gvidanta cionisto.
* Miĥail Ĵvaneckij (Михаи́л Жване́цкий, 1934-2020) - ruslingva humura kaj satira verkisto (kaj aktoro de propraj verkoj).
* Sergej Korolov — eminenta sovetia sciencisto kaj organizisto de la raketa-kosma industrio de USSR.
* Rodion Malinovskij — soveta marŝalo.
* Ilja Meĉnikov — Nobel-laŭreato pri medicino.
* David Ojstraĥ - rusia juddevena violonisto, dirigento kaj profesoro.
* Leonido Utjosov — eminenta rusia kantisto, aktoro kaj orkestrestro de la unua ĵaza bando en Rusio
* Waldemar Haffkine - rusia juddevena bakteriologo, li disvolvigis la kontraŭĥoleran vakcinon kiun li aplikos sukcese en Hindio (vidu: bubona pesto kaj ĥolero) (**Waldemar Mordechai Wolff Haffkine** [Valdemar Mordeĥaj Volf Hafkine], jen en germanlingva literumo, en la rusa Мордехай-Вольф Хавкин [Mordeĥaj-Volf Ĥafkin] (naskiĝis la 15-an de marto 1860 en Odeso, Rusia Imperio - mortis la 26-an de oktobro 1930 en Laŭzano, Svisio) estis rusi-juda bakteriologo, kies kariero estis damaĝita en Rusio ĉar "li malakceptis konvertiĝi al Rusia Ortodoksismo." Li elmigris kaj laboris ĉe la Institut Pasteur en Parizo, kie li disvolvigis la kontraŭĥoleran vakcinon kiun li aplikos sukcese en Hindio. Li estis agnoskita kiel la unua mikrobiologo kiu disvolvigis kaj uzis vakcinojn kontraŭ ĥolero kaj bubona pesto. Li provis siajn vakcinojn sur si mem).

## Esperanto en Odeso 
En Odeso estas okazinta **la 71-a Kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda** ekde la 18-a ĝis la 25-a de Julio 1998, en kiu partoprenis 240 reprezentantoj.

### Esperanto-renkontiĝoj 
La ĉefa ĉiujara esperanta aranĝo en Odeso estas **Esperanto Humurino**.

### Esperanto-kluboj 
* **Blanka Akacio** (kontaktu: seiv2004@mail.ru).
* **Verdaĵo** (kontaktu: verda99@mail.ru).

### Esperantistoj el Odeso 
* Abram Kofman
* Eŭgeno Aisberg
* Miĥail Solovjev
* Nikolaj Borovko
* Samuil Ŝatunovskij
* Semen Vajnblat
* Sergej Rublov
* Tatjana Aŭderskaja
* Vladimir Gernet

* Vladimir Samodaj
* Nataliya Chumak, nun loĝas en Antverpeno

### ZEO-oj 
En Odeso estas du Zamenhof/Esperanto-Objektoj:
# *Monumento al Zamenhof*. La monumento estis muntata en 1957 kaj ĝis nun ĝi estas la sola monumento de Zamenhof en Ukrainio. Ĝi troviĝas laŭ la adreso Deribasivska 3.
# *Memortabulo de Gernet*. La tabulo al Gernet troviĝas en la Tairova instituto de vinberkulturo kaj vinfarado kaj estis farata dank' al iniciato de e-klubo «Verdaĵo» en julio 2011.

## Galerio de vidindaĵoj 

Potemkinstairs.jpg|*Potjomkina ŝtuparo* inter 1890 kaj 1905
Odessa dworzec.jpg|*Fervoja stacidomo*
Odessa richelieu.jpg|Richelieu Strato kaj la *Opera Teatro* inter 1890 kaj 1905
Odessa cannon.jpg|*Kanono* sur Primorskij bulvardo
Vorontsov's Palace (Odessa).JPG|*Voroncova palaco*
New_Vorontsov_lighthouse_in_Odessa,_Ukraine.jpg|*Voroncova lumturo*
Odessa005.jpg|La statuo de leo en *Urboĝardeno*
Nerubayskoe 04.jpg|*Katakomboj* estas reto de subteraj labirintoj sub Odeso.
Myasoyidivska_Street.jpg|Tipa arĥitekturo de *Moldovanka*
Krasnaya hotel Odessa 2010 2.JPG|*Ruĝa hotelo*
Vue de Odessa L'Hotell Passage.JPG|*Pasaĵo*
Odessa philarmony.JPG|*Odesa filharmonio*
Ukraine, Odessa, Duke statue.jpg|*La monumento de Duko*
CP Odessa Arcadia C1900 1.JPG|*Arkadio* estas la plaĝo kaj la banloka distrikto en Odeso.
Odesa Duma DSC 3292 51-101-0302.JPG|*Urbodomo*
Храм Христа Спасителя в Одессе.jpg|*Odesa ortodoksa katedralo*
Privoz market in Odessa.JPG|Bazaro *Privoz*
Катюша.jpg|*La memorejo de heroa defendo de Odeso*
Odessa funicular.JPG|*Odesa funikularo*

## Noto 
## Vidu ankaŭ 
* Araba kultura centro de Odeso
* Odesa internacia filmfestivalo
* Haveno de Odeso
* Internacia flughaveno Odesa
* Funikularo de Odeso
* Tramtransporto en Odeso
* Trolebusa transporto en Odeso
* 2606 Odessa

## Eksteraj ligiloj 
* 
* La retejo pri Odeso kaj ĝia E-vivo (eo) 
* La Grupo de odesaj esperantistoj ĉe VKontakte.ru (eo, rusa, ukraina)
* La Grupo de odesaj esperantistoj ĉe Vizaĝlibro (eo)
* Esperanta Humurino en Odeso (eo) 
* Kanto pri Odeso (eo)
* Elektrona mapo de Odeso (angla) 


Kategorio:Urboj en Odesa provinco
Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Urboj sur marbordo de Nigra maro
Kategorio:Havenurboj de Ukrainio