open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Germana marko

La **germana marko** estis la valuto de Germanio antaŭ la enkonduko de la eŭropa valuto eŭro. Ĝia kodo laŭ ISO 4217 estas DEM. Centono de la valuto estis la *pfenigo* (), kredeble la sola Esperanto-vorto komenciĝanta per «pf».

La marko cirkulis de la  ĝis la . Je la  ĝi anstataŭis la markon de GDR; antaŭe ĝi estis la oficiala pagilo de tiama (okcidenta) Federacia Respubliko Germanio kaj de la okcidentaj sektoroj de Berlino. Por distingi ĝin de la GDR-a marko germanoj ofte nomis ĝin «D-Mark». La kutima mallongigo ne estis la ISO-a «DEM», sed la pli konciza «DM».

La oficiala kurzo de la marko al la eŭro estis definitive fiksita al 1 EUR = 1,95583 DEM.

Ekde la enkonduko de la eŭro je la  la marko ne ekzistas kiel memstara valuto, sed estas nedecimala subunuo de la eŭro. Moneroj kaj biletoj restis oficiala pagilo ĝis la  kaj povas elŝangŝiĝi nefinie apud la germana federa banko aŭ ĝiaj lokaj filioj.

La DM estis ankaŭ ofica monunuo en Kosovo kaj Montenegro, kaj en tuta orienteŭropa regiono kiel neoficiala pagilo preferita kontraŭ la usona dolaro. La konvertebla marko de Bosnio-Hercegovino kaj la bulgaria levo estis
ligita al la marko per kurso 1:1, kaj nun havas (ŝtate garantiite) la saman kurzon rilate al la eŭro.

## Stampejoj 
La markaj moneroj — kaj nun la germanaj eŭro-moneroj — estas signitaj kun letero laŭ ĝiaj stampejoj:

Dosiero:Germania 1 marco.JPG|

## Vidu ankaŭ 
* Germana ormarko
* 20ra la paĝon pri la nunaj germanaj eŭro-moneroj.
* *Reichsmark*

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Historiaj monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Germanio
Akvomuelejo

[eta|300ra|Akvomuelejo en [Braine-le-Château, Belgio]]
**Akvomuelejo** estas muelejo kiu konvertas la fluadon de rojo aŭ rivero pere de akvorado al rotacia energio, kiu povas esti utiligata por muelado de greno aŭ por presado de oleo.

Akvomuelejoj povas esti dividitaj laŭ tipo de akvorado en:
* subepropulsitaj muelejoj
* mezepropulsitaj muelejoj
* suprepropulsitaj muelejoj
* turbinaj muelejoj

Dosiero:Undershot water wheels MKL Bd. 16 1890 (128535777).jpg|subepropulsita muelejo
Dosiero:Water wheel MKL Bd. 16 1890 (128535777).jpg|mezepropulsita muelejo
Dosiero:Overshot water wheel MKL Bd. 16 1890 (128535777).jpg|suprepropulsita muelejo

## Vidu ankaŭ 
* Akvoenergio
* Ŝipmuelejo
* Akvopseŭdomuelejo
* Tajdomuelejo


Kategorio:Akvorilataj konstruaĵoj
Ventmuelejo

eta|250ra|Ventmuelejoj en Hispanio.
[eta|maldekstre|250ra|Esperantistoj vizitantaj la internan funkciadon de ventmuelejoj en [Campo de Criptana, Hispanio.]]
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri ventmueliloj]]
eta
eta|220ra|Ventmuelejoj en Okcidenta Siberio ĉirkaŭ la jaro 1910.

**Ventmuelejo** estas muelejo kiu konvertas la kinetan energion de la aero (vento) al rotacia energio de la aloj, kiu poste estas utiligata por la muelado de greno aŭ aliaj celoj.

En Eŭropo, la ventmuelejoj estis uzataj jam de Mezepoko, eble alportitaj fare de krucmilitistoj post sia alveno el Persio, kie ili ŝajne estis uzataj de la 7-a jarcento.

Famaj lokoj kie la klasikaj ventmuelejoj formas parton karakterizan de la pejzaĝo estas Nederlando kaj La Manĉo, en Hispanio. En tiu ĉi lasta, la famo devenas de sceno en la verko Don Kiĥoto de la Manĉo, kie la ĉefrolulo batalas kontraŭ ventmuelejoj, ĉar li pensas ke ili estas gigantoj.

La tutan mekanismon de ventmuelejo oni nomas ventmuelilo kaj sole la grandajn velojn, kiuj turniĝas kiam estas sufiĉe da vento kaj la muelisto ne forprenis la ŝtofon, K. Bein inter 1904 kaj 1911 nomis "la flugiloj de ventmuelejo", kvankam ankaŭ eblas nomi ilin simple "veloj de ventmuelejo", ĉar ili fakte simile kiel velo de ŝipo transformas la energion de vento al mova energio.

## Vidu ankaŭ 
* Pri la "lingvo de la perventaj turniloj" vidu la 2 bildoj sube.

## Referencoj 
## Vidu ekzemplojn 
* Ventomuelejo Ruprechtov
* Ĉina ventomuelilo
* Ventomuelejo La Unión

Kategorio:Muelejoj
Staind

**Staind** estas usona rokgrupo, fondita 1993. La estro kaj kantisto de la grupo estas Aaron Lewis.

## Diskografio 
* *Tormented* (1996)
* *Dysfunction* (1999)
* *Break The Cycle* (2001)
* *14 Shades Of Grey* (2003)
* *Chapter V* (2005)
* *The Singles: 1996-2006* (2006)
* *The Illusion Of Progress* (2008)
* *Staind* (2011)

Kategorio:Usonaj muzikaj grupoj
Kategorio:Rok-muziko
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1995
Dawes-plano

La **Dawes-plano** [de’vs] celis en 1924 solvi la problemojn de la germanaj reparaciaj pagoj post la unua mondmilito kaj stabiligi per tiu maniero eĉ la eŭropan ekonomion.

## Estiĝo 
La reparacia komisio decidis la 30-an de novembro de 1923 por kunvoki fakspertulan komitaton sub gvido de la financa spertulo Charles Gates Dawes. La plano okupiĝis nur pri la povumkapablo de Germanio. La ellaboro komenciĝis la 14-an de januaro kaj estis prezentita la 9-an de aprilo. La traktato estis subskribita la 16-an de aŭgusto 1924 en Londono. Ĝi ekvalidis la 1-an de septembro de 1924. Tio ebligis post la finiĝo de la germana inflacio de 1914 ĝis 1923 la veran stabiligon de la Vejmara Respubliko (ĉefe per usonaj kreditoj) kaj alportis por ĝi orajn jarojn.

La Dawes-planon ebligis la premo el Usono kaj la politiko de Gustav Stresemann kaj tio fortigis la germanan ekonomion, kio estas antaŭkondiĉo por la reparacia pagokapablo de Germanio al la Venkintoj, kiuj mem povis per tiuj pago repagi la kreditojn al Usono. Tio estis la unua el la unuaj eksterpolitikaj sukcesoj de Germanio post la unua mondmilito.

## Enhavo 
La Dawes-plano planis en 1924 je germana reparacio de 1 miliardoj da imperia marko. Ĝis 1928, la repagoj devintus altiĝi je **2,5 miliardoj de imperia marko** kaj resti tiugrande. Danke al transferprotekto, la risko je devizakiraj problemoj ŝargis la akceptonton kaj la denova destabiligo de la imperia marko povis kontraŭefiki. 55 procentojn de la reparacio Germanio devis plenumi en mono, la restaĵon per varoj.

Grava parto de la plano estis, ke Germanio ricevas starthelpon en formo de internacia prunto de 800 milionoj da imperiaj markoj. Ĝis 1929 fluas pluaj ĉ. 21 miliardoj da imperia marko kiel kredito de eksterlandaj bankoj kaj eksportfirmaoj, ĉefe el Usono tiel Germanio en la unua jaro devis havi nur 200 milionojn da ormarko.

La fontoj de la reparacioj estis la ĉefe la doganoj kaj impostoj. Por certigi la repagojn, oni enkondukis internacian kontrolon pri la imperia banko kaj imperia fervojo.

## Problemoj 
Oni jam komence antaŭvidis problemojn.
* Oni ne fiksis la finon de la reparaciaj pagoj.
* La imperia banko kaj la imperia fervojo venis sub internacian kontrolon. La politika dekstro eluzis la aferon plendi por la suvereneco.
* Oni antaŭvidis, ke Germanio ne kapablos repagi la sumon de 2,5 miliardoj da imperia marko.
* La kreditoj igis Germanion – kvankam tiuj helpis rapide kreski la ekonomion - ekonomie dependa de la Usono, kio klare montriĝis dum la Granda depresio ekde 1929.

Je premo de la industrio kaj la agraruzinoj, uzinoj kaj pro la finiĝo de la Ruhr-okupo, balotis jese eĉ la konservativaj membroj de DNVP por la Dawes-plano la 29-an de aŭgusto, tiel en la Reichstag ĝi ricevis la necesan 2/3-an plimulton.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Germanio
* Traktato de Locarno, 1925
* Young-plano, kiu anstataŭigis la Dawes-planon en 1930.
* germanaj reparacioj post la unua mondmilito

## Eksteraj ligiloj 
* Fonto: Dawes-plano 
* DHM Dawes-plano

Kategorio:Vajmara Respubliko
Kategorio:Ekonomia historio de Germanio
Kategorio:Tria Respubliko de Francio
Kategorio:Ekonomia historio de Francio
De Gordel

**De Gordel** [La Zono] estas la plej granda unutaga sporta evento de Flandrio. Ĝia celo estas akcenti la flandran karakteron de la (tre francigita) rando de Bruselo. Okazas bicikladoj kaj promenadoj.

De Gordel ekestis en la komunumo kun specialaj reguloj rilate lingvo Sint-Genesius-Rode, je la 27a de septembro 1981. Tiam grupo de flandroj iniciatis 100 kilometran bicikladon de Sint-Genesius-Rode ĉirkaŭ la ĉefurbo. Samtempe okazis promenado en Sint-Genesius-Rode. *De Gordel* ekestis.

De Gordel iĝis giganta sukceso kaj en 1993, la ĝis nun nesuperita rekorda eldono, altiris 112.655 partoprenantojn. Post kelkaj pluvaj eldonoj, tiuj ĉi cifero malkreskis, sed dum la pasintaj jaroj la organizantoj Bloso kaj Radio 2 regule sukcesas altiri pli ol 80.000 promenantojn kaj biciklantojn.

Ĉiujare ankaŭ okazas sabotadon. Dum la eldono 2005 oni devis forigi plurajn najlojn de la vojoj en Wezembeek-Oppem, Sint-Pieters-Leeuw kaj Sterrebeek kaj oni sabotis la vojindikilojn en Linkebeek kaj Tervuren. 

Ĉiujare pluraj politikistoj partoprenas al la aktivecoj. La evento ĉiam finiĝas per koncertoj de flandraj kantistoj.

## De Gordel kaj Esperanto 
La antverpena klubo La Verda Stelo organizas ĉiujare komunan bicikladon.

Kategorio:Sportaj eventoj
Kategorio:Flandrio
Zamoro

**Zamora** estas la nomo de diversaj geografiaj elementoj:
* Zamora, hispana urbo en la autonoma regiono de Kastilio kaj Leono.
* Zamora, provinco de Hispanio, ĉirkaŭ la samnoma urbo.
* Zamora, municipo en la meksikia ŝtato de Miĉoakano.
* Zamora de Hidalgo, meksikia urbo, ĉefurbo de la antaŭe menciita municipo.
* Zamora, urbo en Ekvadoro, ĉefurbo de la provinco de Zamora-Chinchipe.
* Zamora-Chinchipe, provinco de Ekvadoro.
* Lomas de Zamora, urbo en Argentino en la Bonaera Provinco, proksime al la urbo de Bonaero.
79-a SAT-Kongreso 2006

dekstra|200px|eta|emblemo de SAT
La **79-a Kongreso** de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) okazis en Beogrado inter la 19a kaj la 26a de aŭgusto 2006. Ĝi kunigis 153 partoprenantojn. Tiam estis prezidento de la Plenum-komitato Jakvo Schram kaj estris la kongresan komitaton Tereza Kapista.

## Laborkunsidoj 
Unu el la ĉefaj priparolitaj temoj estis la eblaj solvoj de la financa krizo de SAT. La gvidrezolucio resumis tion dirante ke la kongreso *esprimas sian fidon al la PK por, konsiderante la proponojn faritajn dum la kongreso, solvi la financan krizon laŭ la plej bona maniero samtempe por SAT kaj por Kreŝimir Barkoviĉ, inkluzive per vendo de la sidejo kiel eventuala solvo ; ĉe kio ĝi postulas, ke li okaze de maldungo ricevu la diferencon inter sia antaŭa salajro kaj la ŝtata senlaborula kompenso, kaj ke li poste ricevu enspezon egalan al la antaŭe atendita pensio ;*

Aldone al tio estis ekzamenitaj diversaj proponoj pri reorganizo de la labormaniero de SAT. Interalie estis ekzamenata propono pri starigo de Eldonkooperativo de SAT, kiu fakte ne plu ekzistis de post 1934.

Plena laborkunsido estis dediĉita al debato pri aktualaj socipolitikaj temoj, post kvaronhora enkonduko de ĉiu el ili. Pritraktitaj temoj estis
* la lastatempa protestmovado kontraŭ unuadunga kontrakto en Francio kaj ĝiaj politikaj perspektivoj
* naciismo kaj edukado en Japanio kaj aliaj landoj
* ĉu la SAT-movado prezentu Esperanton samstile kiel la neŭtrala medio
* la politika situacio en Mezoriento.

Flanke de la ĝeneralaj laborkunsidoj kunvenis la liberpensula, komunista, ĉielarka, sennaciisma, kaj ekologiista frakcioj, kaj la poresperanta fako. Ankaŭ estis priparolita revigliĝo de la porpaca frakcio.

## Prelegoj 
* Esperanto, lingvo de paco en Afriko, prezentita de Tereza Kapista
* La stato de nia esperanto-historiografio kaj niaj devoj ĉi-rilate, prezentita de Zofia Banet-Fornalowa
* La vivuldiverseco; kio ĝi estas, kial indas protekti ĝin kaj ĉu tio estas ebla en kapitalisma mondo, prezentita de Vinko Markov.
* Malarmado; informiĝi por agi, agi por malpermesi, prezentita de Andreo kaj Colette Weiss

## Teatraĵoj 
* Brando, de Emilija Lapenna, aktoris Jerzy Fornal
* Trompo, de Emilija Lapenna, aktoris Jerzy Fornal
* Arlekeno, de Janusz Korĉak, aktoris Jerzy Fornal

## Muzikaĵoj 
* Koncerto fare de la filharmonio de junuloj el Beogrado

## Eksteraj ligiloj 
* Deklaracio kaj gvidrezolucio
* Eldona fako kooperativa de SAT, proponita dum tiu kongreso

06
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2006
Kategorio:Politiko en 2006
Kategorio:Beogrado
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Eŭropo
Kategorio:2006 en Eŭropo
Kategorio:2006 en Serbio
Erich Weferling

**Erich WEFERLING** [Eriĥ VEfalin] (naskiĝis la 28-an de junio 1889 en Söllingen, mortis la 10-an de aŭgusto 1981) estis germana aŭtoro de planlingvoj. Li lernis Esperanton en 1907 kaj transiris al Ido en 1909. De tiam ĝis 1924, li partoprenis Ido-movadon. Li estis la aŭtoro de planlingvoj kiel Panskrit (1948) kaj Intal (en 1956).

**Citaĵo**: Neniu internacia helplingvo strebas esti pli ol dua lingvo por ĉiuj, lingvo, kiu estas uzata, kiam la manka aŭ neperfekta scio de fremda lingvo igas komprenon malfacila aŭ neebla.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo pri Intal
* Artikoleto pri li
* Verkoj de kaj pri Erich Weferling  en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Germanaj idistoj
Kategorio:Lingvokreintoj
Nathaniel G. Lew

**Nathaniel Geoffrey LEW** estas la aŭtoro de planlingvo Bendeh. Li estas asistanta profesoro de muziko en la Departmento de Belaj Artoj ĉe Saint Michael's College en Colchester, Vermonto, tie li instruas muzikan historion, muzikan teorion, kaj aliajn studobjektojn, kaj gvidas la  "college Chorale and Chamber Singers". 

Prof. Lew ricevis sian doktoran titolon en Muzikologio de la Muzika Departmento de la University of California, Berkeley.

Kategorio:Planlingvoj
Skolta tutmonda organizaĵo

La *Monda Skolta Oficejo* de la Monda Organizo de la Skolta Movado havas sian sidejon en Ĝenevo.
Ĝi ankaŭ havas regionajn oficejojn en: Santiago de Chile (Interamerika Regiono), Ĝenevo kaj Bruselo (Eŭropa Regiono), Kairo (Araba Regiono), Afrika regiono,  Manilo (Azia-Pacifika Regiono), Yalta-Gurzuf kaj Moskvo (Eŭroazia Regiono)

La servojn de la Skolta Monda Oficejo financas la kotizoj de la landaj skoltaj organizoj, laŭ ilia membronombro korektita laŭ ties landa popersona enspezo. Aliaj rimedoj estas subtenoj kaj donacoj de fondaĵoj, kompanioj, instancoj kaj uloj. Aparte gravan subtenon donas la Monda Skolta Fondaĵo

## Eksteraj ligiloj 
*WOSM
Kategorio:Skoltismo
Mjanmaa Instituto de Teologio

La **Mjanmaa Instituto de Teologio** (**MIT**) estas protestanta kristana teologia altlernejo situanta en Inseino, Mjanmao. Ĝi fondiĝis (sub la nomo **Birma Instituto de Teologio**) en 1927 kun kvar studentoj. Tra sia tuta historio, MIT servas kiel la plej alta institucio de kristana teologia edukado en Mjanmao. Anoj de 23 etnoj ricevis sian trejnadon tie. Ĉirkaŭ la jaro 2000, MIT havis proksimume 450 studentojn kaj 14 profesorojn (plus 7 ne aktive deĵorantan). Ĝi estas filia lernejo de la Mjanmaa Baptista Kunvenego, sed ĝi servas ankaŭ al diversaj aliaj protestantaj grupoj en la lando.

Kategorio:Birmo
Kategorio:Protestantismo
Ĉizojo

**Ĉizojo** estas ilo por distranĉi aĵojn, per du klingoj, moviĝantaj unu renkonten al la alia.

La principo laù kiu disrompiĝas pecoj kuŝas en aplikado de du preterpasantajn fortojn, do tranĉas per *tondostreĉo*,
same kiel tondiloj.

Ankaŭ ekzistas kelkaj ĉizojoj (ĉefe maŝinaj) kiuj funkcias kiel tranĉpinĉiloj, kiuj uzas rekte oponitaj fortoj, do per *premstreĉo*.

Kutimaj tondiloj estas destinitaj por tondi jen dikajn pecojn, jen el malmolaj materialoj — ladon, paperbloko, ktp.

Oni povas partigi la familion de la ĉizojoj en tri subfamiliojn:
:1: la manaj ĉizojoj,
:2: la surstablaj ĉizojoj, uzante hom-forton, sed bezonantaj stablajn bazon.
:3: la ĉizoj-maŝinoj, kiuj funkcias per motoro.

Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Tondilo

**Tondilo** estas mana ilo por distranĉi aĵojn, per du klingoj, moviĝantaj unu renkonten al la alia.

La principo laŭ kiu disrompiĝas pecoj, kuŝas en aplikado de du preterpasantaj fortoj, do tranĉas per *tondostreĉo*, iom diference kun iloj kiel tranĉpinĉiloj, kiuj uzas rekte oponitajn fortojn, do per *premstreĉo*.

Kutimaj tondiloj estas destinitaj por tondi ne tre dikajn pecojn el molaj materialoj - paperon, kartonon, polietilenon, ŝtofon, harojn, ledon ktp.

230ra|eta|maldekstre|1-Profesia tondilo; 2-Tekstila tondilo; 3-Papera tondilo

Ĉizojo multe similas al tondilo laŭ principo kaj uziĝas por tondi jen pli dikajn pecojn, jen pli malmolajn materialojn kiel ladon aŭ kiel paper-rismon.

## Vidu ankaŭ 
* Gazontondilo
* Ŝera ŝarĝado

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri tondilo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Referencoj 
Kategorio:Manlaboriloj
Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Kategorio:Manĝilaro
Kategorio:Kirurgiaj instrumentoj
Ŝraŭbturnilo

**Ŝraŭbturnilo** (aŭ **ŝraŭbilo**) estas ilo por ŝraŭbi (turni) ŝraŭbojn.

Ĝi havas fuston kaj pinton. Formo kaj amplekso de la pinto estas diversaj laŭ formo kaj amplekso de la kapo de la ŝraŭbo.
eta|300ra|maldekstre|Pintoj de ŝraŭboturniloj: maldekstre - kruca, dekstre - ebena.

Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Drilo

**Drilo** estas portebla ilo por fari truojn per turnanta borpinto.

Driloj aŭ bormaŝinoj estas precipe permanaj kaj elektraj.
* En permana drilo la uzanto turnas la borpinton per forto de sia mano per kranko.
* En elektra drilo la borpinton turnas elektromotoro.

Elektraj driloj estadas elektroretaj kaj akumulatoraj.

Speciala tipo de drilo estas perforilo. Alia tipo kiel **marteldrilo** (aŭ **martelborilo**) permesas ankaŭ marteli la borotan materialon.
eta|maldekstra|250ra|Permana drilo
eta|maldekstra|250ra|Elektra drilo
Laŭ Francisko Azorín **drilo** estas *Borilo, kies pinta stango rapide turniĝas per streĉa ŝnuro aŭ glita ŝraŭbingo.* Kaj li indikas etimologion el sanskrita *dar* (rompi), kaj de tie la latina *dipteros*. Li referencas ankaŭ la terminojn *drili* kiel *arĉodrilo*, kaj *ŝraŭbodrilo*.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Borilo
* Ĉuko
* Martelo
* Ŝraŭbilo

Kategorio:Iloj
Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Ortilo

[eta|300px|[Seruro|Serurista ortilo]]
**Ortilo** estas ilo, kiu havas du rektajn randojn, ortajn unu rilate la alian.

Ĝi uziĝas ĉefe por du celoj:

* por desegni ortajn rektojn al iu referenca rekto (***ortantojn***): oni strekas laŭlonge de unu rando de la orta paro, almetante la alian al la referencaĵo.
* por kontroli ortecon de du elementoj en kontrolata peco aŭ desegno.

La formoj estas ĝenerale jen de ortangula triangulo, jen de L, jen de T (en tiu kazo, ĝi nomiĝas T-ortilo)

Kelkaj ortiloj havas unu parton pli dikan, kiu ebligas apogon al referenca rando, kaj ankaŭ gliton laŭlonge de tiu referenco. Tiuj ortoj ebligas strekadon de serioj da ortoj al la referenca rando, do paralelaj inter si.

Kategorio:Teknika desegno
Kategorio:Geometrio
Kategorio:Mezuriloj
Pinĉilo

**Pinĉilo** estas ilo por preni aĵojn.

## Pri teĥniko 
Kutima pinĉilo konsistas el du makzeloj kun fustoj, kruciĝantaj kaj turniĝantaj ĉirkaŭ akso en punkto de la kruciĝo.
Pinĉilo ofte enhavas ankaŭ flankan mordilon, tia pinĉilo estas kombinita.

Ofte pinĉilo havas izolitajn fustojn por pli maldanĝere labori kun elektraj cirkvitoj.

Ankaŭ estadas risorta pinĉilo, en kiu la makzeloj fleksiĝas anstataŭ turniĝi.

### Historio 
Pinĉilo estas antikva ilo kiu estis inventita pro utiligo de fajro kaj bezono movi la varmegaĵojn. La unuaj pinĉiloj estis verŝajne lignaj, eble du lignaj bastonoj. Tamen pli utilaj bronzaj pinĉiloj anstataŭigis la lignajn ĉirkaŭ 3000 a.K..

La ilo estis ofte uzata en forĝado de metaloj. Unu el la plej malnovaj ilustraĵoj de pinĉilo estas pri la helena dio Hefesto kiu uzas pinĉilon en sia forĝejo.

eta|250px|Pinĉiloj kun izolitaj fustoj. La supra maldekstra enhavas ankaŭ flankan mordilon.
eta|250px|Pinĉilo kun flanka mordilo kaj du tondiloj. La tondiloj lokiĝas de ĉiu flanko de la akso.

## Pri anatomio 
**Pinĉilo** estas ekstremaĵo de kelkaj el la kruroj de iuj krustacoj, skorpioj k.a. animaloj (Artropodoj).

Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Kategorio:Besta anatomio
Risorta pinĉilo

**Risorta pinĉilo** estas pinĉilo, en kiu la makzeloj fleksiĝas anstataŭ turniĝi.

Ĝi kutime estas uzata por preni malpli grandajn aĵojn ol aĵoj, kiujn prenas per normala pinĉilo. Ĝi kutime estas uzata por munti kaj ripari elektronikajn cirkvitojn, fare de horloĝistoj kaj en kirurgio. Ili ankaŭ estas uzitaj por persona higieno (por pluki brovojn aŭ diversajn nenormalaĵojn kiaj vegetalaj pinĉiloj hazarde enmetitaj vunde enhaŭte aŭ ligneteroj.

Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Kategorio:Kirurgiaj instrumentoj
Sankta Dajmo

**Sankta Dajmo** () estas brazila religio aŭ kulto, kiu naskiĝis dum la 20-a jarcento en la centro de la ĝangalo Amazonio.

La kreinto estis Majstro Irineu Serra.

La religianoj uzas trinkaĵon faritan de du herboj dum la rito. La trinkaĵo nomiĝas "Ajaŭasko" aŭ **Sankta Dajmo**, kaj per ĝi, ili faras kontaktojn kun la sankta mondo de Dio. La nomo "Daime" venas el portugallingva esprimo "Dai-me" (donu al mi), el la unua verso de ceremonia kanto, kiujn partoprenantoj kantadas dum la trinkado:
*Dai-me força, dai-me luz (Donu al mi forton, donu al mi lumon).

## La oficialaj ritoj estas 
**Koncentreco:**

Tago:* En la 30a kaj 15a tago de la monatoj
*Daŭro:* Kutime daŭras 4 horoj
*Vestoj:* Viroj kun blua pantalo kaj blanka ĉemizo. Virinoj: Bluan jupon kun blanka ĉemizo.
*4 Partoj:* La anoj trinkas la Dajmon, kaj sidiĝas por kanti "Preĝon", kiu estas 12 muzikojn el Sebastião Mota; Poste, ĉiuj retrinkas kaj restas silente dum ĉirkaŭ unu horo, kiu ne estas permesata bruojn; Trie, la tria trinkado por reeki ian eseon aŭ aliaj antaŭpretigitaj muzikoj; Kaj fine, la lasta trinkado por kanti la kantaron "O Cruzeirinho", preĝmuzikoj el Irineu Serra.

**Meso:**
*
Tago:* Okazas en 13 tagoj malsamaj dum la jaro
*Tempo:* Kutime daŭras 12 horoj
*Vestoj:* Viroj tute blankaj kaj virinoj kun verda jupo, blanka ĉemizo kaj kroneto.
*4 Partoj:'' Ĉiuj trinkas la Dajmon por rozaria preĝado;
Poste, alia trinkado de Dajmo por eki aron de preĝkantoj, dancante kaj redrinkante ĝis la mezo de ili,
Tiam, okazas libertempo por mallacigi (ĉirkaŭ 1 horo kaj duono);
Ĉiuj restaras en siaj lokoj kaj reekas la aron de preĝkantoj ĝis la fino.

**Stelo:**

Similas iom al la Koncentreco, sed sen muzikiloj kaj kun precizaj preĝkantoj.
Estas konata kiel la plej fortaj ritoj, okazas por sanigi la homojn el siaj pekoj aŭ aliaj aferoj.

La sanktaj libroj estas pluraj, sed la plej grava estas "O Cruzeiro" (La Granda Kruco), en kiu estas muzikoj skribitaj per Majstro Irineu dum siaj unuaj uzoj de la herboj.

Kvankam estas halucinogeno, Ajaŭasko ne kaŭzas manion.
Ankaŭ ĝi povas esti tre malagrabla kaj kaŭzi fortajn vomojn al kiuj trinkas ĝin. Sekve, neeblas uzi ĝin por plezuro ekster religia kunteksto.

Kategorio:Novaj religioj
Kategorio:Brazilo
Segilo

eta|400ra|Segilo por branĉoforigado
eta|400ra|Segilo por metalo
eta|Flankigitaj dentoj de porligna segilo
eta|400ra|Norma segilo por ligno
**Segilo** estas ilo por segi, tio signifas distranĉi materialojn per frotado de dentoj, kutime ŝtalaj, moviĝantaj unu post la alia.

## Priskribo 
Segiloj ekzistas:
* Por ligno — kun grandaj dentoj;
* Por metalo — kun malgrandaj dentoj, kaj ĝi taŭgas ankaŭ por ligno, plasto ktp.

Ankaŭ oni povas distingi inter segiloj permanaj kaj elektraj.
* Ĉe permana drilo la uzanto(j) movas la segilon per la forto de sia(j) mano(j);
* Ĉe elektra segilo la seganta parto estas cirkla kaj sin turnas elektromotoro;
* Ĉe alispeca elektra segilo la seganta parto estas rekta kaj ĝin movas tien kaj reen elektromotoro.

Dentoj de segiloj estas flankigitaj en unu flankon kaj en la alian flankon, por ke segita sulko estu pli larĝa ol segilo mem kaj segilo ne frotu materialon per siaj flankoj.

## Historio 
La segilo evoluis en Egiptio. La romiaj metioj kreis multon da diversspecaj segiloj, kiuj apenaŭ ŝanĝiĝis ĝis la 14-a jarcento. Kiam la metalsegilo disvastiĝis dum la 15-a jarcento, arbohakistoj utiligis ĝin kiel anstataŭanton de la hakilo. Hodiaŭ ĝin ofte anstataŭas la moderna motorsegilo, tamen en multaj hobikeloj ĝi ankoraŭ tenadas sian lokon.

En la greka mitologio oni agnoskas Perdix, la nevon de Dedalo, kiel la inventinton de la segilo.

## Vidu ankaŭ 
* Muzika segilo
* Saltsegilo
* Segejo

## Notoj 
Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Borpinto

eta|400ra|Borpintoj por metalo de diametroj 5.5, 7, kaj 8 mm
eta|400ra|Borpinto por betono
eta|400ra|Borpinto por betono
**Borpinto** estas ilo por fari truojn per turniĝo. Borpintojn oni uzas per driloj. La termino **borilo** povas esti uzata nur por la borpinto aŭ ankaŭ por la tuta aparato. Ili povas esti manaj aŭ elektraj.

Laŭ Francisko Azorín **bori** estas simple *Fari truon.* Kaj li indikas etimologion el latina *per-forare* (tra bori). El tio li indikas la terminojn *borilo*, nome *Ilo por bori*, manborilo, maŝinborilo, ŝraŭboborilo, borileto. En la bildoj li montras la tiamajn borilojn kiuj konsistas en borpinto firme ligita transverse al tenilo plej ofte el ligno, kiu utilis por turni la borilon kaj tiel fari la truon.

Borpintoj estadas:
* Por metalo — spirala, farita de ŝtalo, ĝi taŭgas ankaŭ por ligno, plasto ktp;
* Por ligno;
* Por betono kaj ŝtono — kun pinto farita de malmola alojo.

## Vidu ankaŭ 
* Drilo
* Pikilo (mekaniko)
* Stampilo
* Trepano

## Notoj 
Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Ĉizilo

**Ĉizilo** estas ilo por eltranĉi pecojn de prilaborata materialo. Oni almetas pinton de ĉizilo al la prilaborata faco kaj batas per martelo je la alia fino de la ĉizilo. Pinto de ĉizilo plejofte estas linio sed ne punkto.

Ĉiziloj estadas:
*Por metalo, ŝtono, betono — kun relative malakra pinto.
*Por ligno — pli akra, ofte kun fusto, ĝin eblas uzi ankaŭ per manoj sen batoj.

Jen diversaj specoj de ĉiziloj:
* angula ĉizilo
* bekĉizilo
* gravur-ĉizilo
* kurba ĉizilo
* masonista ĉizilo
* mortez-ĉizilo
* pinta ĉizilo/pintĉizilo  - oni diras: "pinta burino" por konstruistoj.
* plata ĉizilo
* plata ŝtonĉizilo
* porbrika ĉizilo, estas ĝenerale larĝa inter 50 kaj 80 mm
* porŝtona ĉizilo
* torno ĉizilo

Se ĉizilo havas plastan aŭ lignan fuston oni devas bati ĝin nur per maleo por ne damaĝi.

## Bildaro 

Ciseau a brique.jpg| Porbrika ĉizilo sen protektilo
Schlageisen.JPG| Larĝa ŝtona ĉizilo
Zahneisen.JPG| Porŝtonaj ĉiziloj
Koudbeitel met.jpg| Masonista ĉizilo kun protektilo

## Vidu ankaŭ 
* Burino: mallarĝa aŭ pinta ĉizilo por ŝtono aŭ masonado nomiĝas burino.

Kategorio:Lignoprilaboro
Spatelo

eta|maldekstre|du spateloj el metalo

eta|kulerspatelo
**Spatelo** aŭ sinonime laŭ NPIV **truleto** estas ilo por miksi kaj sterni duonlikvajn substancojn aŭ meti farbojn sur paletron. La nomo venas de la latina *spatula* diminutivo de „spatha“= glavo. Spatelo estas ofta ilo en laboratorioj de kemio kaj medicino .

Laŭ Francisko Azorín **spatelo** estas *Trulelo, ŝpateto uzata de pentristoj k. multaj aliaj metiistoj, por miksi aŭ sterni substancojn.* Li indikas etimologion el la greka *spathe*, el *spao* (fosi, treni, eltiri), kaj de tie la latina *spathula*.

Ĝi ofte konsistas el ebena labora faco kaj fusto. Ĝi konsistas el ebena labora faco kaj fusto. Spateloj estadas de diversaj larĝoj — de ĉirkaŭ 10&nbsp;mm ĝis ĉirkaŭ 500&nbsp;mm.

## Vidu ankaŭ 
* Kuireja spatelo
* Buŝspatelo

## Notoj 
## Literaturo 
* Joachim Hahn: *Erkennen und Bestimmen von Stein- und Knochenartefakten: Einführung in die Artefaktmorphologie.* Archaeologica Venatoria 10, überarbeitete 2. Auflage, Tübingen 1993.
* DIN 12890:1970-03 *Laborgeräte; Spatel*, März 1970

Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Sony

**Sony** estas mondskale fama projektanto kaj produktanto de elektroaparataro. Ĝi havas sian sidejon en Japanio. Sony estis fondita en 1946 per Akio Morita kaj Masaru Ibuka.

La vorto "Sony" ne havis sencon en iuj lingvoj kaj estis elpensita por esti bele prononcebla .

## Famaj produktoj de Sony 
* Ludkonzolo Sony PlayStation
* Ludkonzolo PlayStation 2
* Ludkonzolo PlayStation 3
* Ludkonzolo PlayStation 4
* Procesoro Cell

Dosiero:Sony net md walkman mz n510.jpg|
Dosiero:Laptop.jpg|
Dosiero:Walkman.jpg|
Dosiero:Sony HDR-FX1E 20050423.jpg|
Dosiero:Sony Pictures Entertainment Studio.jpg|

Kategorio:Japanaj firmaoj
Osório Duque Estrada

**Osório DUQUE ESTRADA**, brazila poeto, aŭtoro de poemo de Brazila nacia himno. Naskiĝis en Paty do Alferes, Rio-de-Ĵanejrio en la 29-a de aprilo 1870, kaj mortis en Rio-de-Ĵanejro en la 5-a de februaro 1927. Li ne estis granda poeto, lia nura fama verko estas la Brazila nacia himno de 1889. Li estis ano de Academia Brasileira de Letras ekde 1916.

DUQUE ESTRADA, Osório
Ventmotoro

eta|Usona ventmotoro
Postsekvanto de la klasika tipo da vent- kaj akvomuelejo estas la usona **ventmotoro** (aŭ **ventorado**) kaj la ventoturbino.

La ventmotoro, ankaŭ nomata 'Usonano', estis enkondukita en Eŭropo proks. en la jaro 1900 el Usono kaj Kanado por dreni pli malgrandajn polderojn.

Ĝi estas metala ventrado kun unu aŭ du metalaj direktaloj por meti la 'muelejon' aŭtomate al la ĝusta ventdirekto. La ventoturbino estas la moderna varianto de la ventmotoro kaj estas uzata nur por produkti elektron.

Vidu ankaŭ: Renoviĝanta energio

Kategorio:Ventmuelejoj
Kategorio:Renoviĝanta energio
Pelé

**Pelé** [peLE] (artistnomo de **Edison Arantes do Nascimento;** naskiĝis la  en Três Corações - mortis la ) estis brazila futbalisto.

Li estas konsiderata unu el la plej elstaraj aŭ eĉ la plej elstara futbalisto en la tuta historio, kaj lia nomo estas fama en la tuta mondo. Nenio mankis en lia repertuaro kiel atakanto.

Li komencis sian junulan karieron en Bauru AC el Bauru, gvidata de elstara emerita ludisto Waldemar de Brito. En 1956 li iris al Santos FC en Santos, kaj restis en tiu teamo dum preskaŭ la tuta kariero. Li eniris la brazilan nacian teamon nur dek monatojn poste.

Li akiris internacian famon en 1958, kiam li gajnis la Futbalan Mondpokalon en Svedio kun la Brazila nacia teamo. Pelé havis nur 17 jarojn, sed tamen li faris ses golojn dum la turniro, inkluzive du en la finalo kontraŭ Svedio. Lia unua golo en la finalo estis tre okul-frapa.

Pelé gajnis entute tri mondpokalojn (1958, 1962 kaj 1970), kaj tio estas rekordo por individua ludisto. Li ankaŭ ludis en la mondpokalo de 1966. Tamen, indas diri ke en 1962 kaj 1966 lia kontribuo estis limigita de vundiĝoj en la unuaj ludoj. Entute li faris dek du golojn dum kvar mondpokaloj: ses en 1958, unu en 1962, unu en 1966 kaj kvar en 1970.

Dum lia vivo li faris 1281 golojn dum oficialaj ludoj. En la 19-a de novembro de 1969, je 23h11 en la Stadiono Maracanã en Rio de Janeiro, li faris sian 1000-an golon dum la matĉo CR Vasco da Gama 1 - 2 Santos FC. 65157 homoj spektis la matĉon de la turniro Roberto Gomes Pedrosa, tiama nacia turniro de Brazilo. La golo estis frukto de punŝoto kaj la viktimo estis la golisto Andrada.

Li estis Ministro pri Sportoj de Brazilo de 1995 ĝis 1998.

## Pelé kaj Esperanto 
Francisco Almada varbis lian subtenon al Esperanto. Kvankam Pelé ne parolas la lingvon, li publike vorte subtenis ĝin. Pro tio Almada aperigis esperantan tradukon de aŭtobiografio de Pelé, *Mi estas Pelé.*

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Brazilaj futbalistoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Artistnomoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de oktobro
George Psalmanazar

eta|La libro de Psalmanazar
eta|La inventita formosa alfabeto.
**George PSALMANAZAR** (naskiĝis en 1679 - mortis en 1763) estas kaŝnomo de impostoro aŭ mistifikisto kiu aperis en Eŭropo en la 17-a jarcento deklarante sin tajvanano konvertita al kristanismo. Malgraŭ lia eŭropa aspekto, inkluzive bluaj okuloj, multaj homoj kredis lin franca.

Li iris al Britio kie li fariĝis anglikana pastro kaj publikigis tutan fikcian *Historical and Geographical Description of Formosa* (Historia kaj Geografia Priskribo pri Tajvano) en 1704 kiu inkluzivas la fikcian "Formosa lingvo". Universitato de Oxford eĉ invitis lin instrui al ĝiaj studentoj la "Formosan" lingvon. Anglikana episkoparo mendis al li formosanan tradukon de anglikana katekismo.

Li poste iĝis teologia eseisto, kaj amiko kaj konato de Samuel Johnson kaj aliaj konataj figuroj en 18-a jarcenta literatura rondo en Londono.

Li konfesis sian mistifikon en membiografio publikita en 1764, post lia morto.

## Fikcia verko, sed konstruita lingvo 
La libro de Psalmanazar ankaŭ priskribis la Formosan-lingvon, fruan ekzemplon de konstruita lingvo. Liaj klopodoj tiurilate tiom konvinkis, ke germanaj gramatikistoj inkluzivis specimenojn de lia tiel nomata "Formosana alfabeto" en libroj pri lingvo ĝis la 19a jarcento, eĉ post kiam lia pli granda trompado estis elmontrita.

Jen lia "traduko" de la Sinjoro-Preĝo:Amy Pornio dan chin Ornio vicy, Gnayjorhe sai Lory, Eyfodere sai Bagalin, jorhe sai domion apo chin Ornio, kay chin Badi eyen, Amy khatsada nadakchion toye ant nadayi, kay Radonaye ant amy Sochin, apo ant radonern amy Sochiakhin, bagne ant kau chin malaboski, ali abinaye ant tuen Broskacy, kens sai vie Bagalin, kay Fary, kay Barhaniaan chinania sendabey. Amien.La Formosan-konlang ricevis la kodojn **qfo** kaj art-x-formosan en la Registro de Kodoj ConLang. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Planlingvo
* Konstruita lingvo

Kategorio:Impostoroj
Kategorio:Lingvokreintoj
Kategorio:Francaj memoraĵistoj
Kategorio:Trompoj en Britio
Kategorio:Francaj verkistoj de la 18-a jarcento
Kategorio:Dinastio Qing
Kategorio:Fikciaj ĉinoj
Kategorio:Fikciaj japanoj
Kategorio:Fikciaj tajvananoj
Sildava lingvo

La **Sildava lingvo** estas fikcia lingvo, kiun oni parolas en Sildavio. Ĝi estas prilegebla en la bildrakontaj adventuroj de Tinĉjo fare de Hergé. Ĝi estas bazita sur la germana kun influoj de la nederlanda lingvo kaj la rusa lingvo ĉefe en ortografio kaj vortprovizo, gramatiko similas al la germana, sed simpliigita.

## Vidu ankaŭ 
* bordura lingvo

## Eksteraj ligiloj 
* Le Syldave d'Hergé: Une grammaire , [http://www.zompist.com/syldavian.html ]

Kategorio:Tinĉjo
Kategorio:Fikcilingvoj
Bordurio

eta|la fikcia flago de Bordurio
**Bordurio** estas fikcia lando en la balkana regiono, najbaro de Sildavio, kaj aperas plurfoje en la Aventuroj de Tinĉjo.

* **Registaro**: Despotismo
* **Ĉefurbo**: Szohôd
* **Lingvo**: La bordura lingvo

Kategorio:Tinĉjo
Kategorio:Fikciaj landoj
Ĥemedo

eta|Flago de Ĥemedo
**Ĥemedo**, origine *Khemed*, estas fikcia emirlando, kaj aperas dufoje en la aventuroj de Tinĉjo.

* **Regnestro** : Emiro Ben Kalish Ezab
* **Ĉefurbo** : Vadesdah
* **Aliaj urboj** : Haŝ El Hemm (kie loĝas la emiro), Ĥemĥaah (ĉefa haveno)
* **Lingvo** : La araba

Kategorio:Tinĉjo
Kategorio:Fikciaj landoj
Varuno

**Varuno** estas, en la Vedoj, estro de la kosmo, iĝinta en la postveda hinduismo dio de la akvo.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Ĉielaj dioj
Kategorio:Dioj pri morto
Kategorio:Dioj pri postmorto
Kategorio:Hinduaj dioj
Kategorio:Maraj dioj
Kategorio:Mitologio
Kategorio:Sanskritaj vortoj kaj esprimoj
Vasabio

**Vasabio** (*Wasabia* el brasikacoj) estas genro de 4 specioj de herboj el orienta Azio, i.a. *Wasabia wasabi*, el Japanio kaj Saĥaleno, plurjara, kies radiko estas uzata raspita kiel kondimento, i.a. kun saŝimo kaj bulsuŝio (PIV).

## Vidu ankaŭ 
* *Wasabi* (*Vasabio*) - franca filmo

Kategorio:Spicoj
Kategorio:Brasikacoj
Ĉevalpovo

eta|Ilustraĵo pri ĉevalpovo en la franca lingvo.
**Ĉevalpovo** (mallonge **ĈP**) estas malnova mezurunuo de la povumo, anstataŭ kiu oni jam uzas kilovaton (kW). ĈP egalas al 75 kpm/s = 735,5 vatoj. Tio signifas ke maŝino kun 1 ĈP faras laboron de 75 kpm en 1 sekundo, ekzemple ke ĝi en tiu tempo levas mason da 75 kg je alto de unu metro.

La angla ĉevalpovo estas iom pli granda, ĉar 1 angla ĈP egalas al 746 vatoj.

La esprimo venas de James Watt, kiu konstatis, ke unu forta tirĉevalo laboras per 1 ĈP, sed ĉevalo kun averaĝa forto laboras nur je proksimume 50 procentaĵoj de tiu povumo.

Kategorio:Antikvaj mezurunuoj
Vasko

**Vasko** estas konkego, precipe de fontano  (PIV).

En la vasko kutime estas statuoj de homaj aŭ bestaj figuroj, el kies buŝoj aŭ kruĉoj ŝprucas akvo kiu refalas en la vaskon.

La figuro kaj la vasko povas esti faritaj el fero, marmoro, granito, sabloŝtono.

Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Ujoj
Vaŝti

**Vaŝti** estas edzino de Ahaŝveroŝo, repudiita kaj anstataŭita de Estero (PIV).

La reĝo Ahaŝveroŝ faris por siaj princoj kaj servantoj riĉan festenon, kiu daŭris ses tagojn, la reĝino Vaŝti faris la samon por virinoj. La sepan tagon la reĝo ordonis pere de siaj eŭnukoj, ke la reĝino venu montri sian belecon, sed ŝi rifuzis kaj ne venis. La reĝo demandis siajn saĝulojn kion fari. Tiam respondis Memuĥan, ke la reĝino kulpas ne nur kontraŭ la reĝo, sed ankaŭ kontraŭ ĉiuj princoj kaj edzoj, ĉar ŝia ago fariĝos konata kaj la edzinoj ĉesos obei siajn edzojn. Li konsilis al la reĝo divorci de Vaŝti kaj edziĝi al pli bona virino (laŭ la Biblia libro Ester).

Kategorio:Bibliaj personoj
Vazo

**Vazo** estas ujo el diversaj materialoj, de diversaj formo kaj grando, destinita enteni likvajn aŭ solidajn substancojn.

Ekzemploj de vazoj estas kruĉo, marmito, poto, sitelo, tino, urno, fandvazo, kuirvazo, noktovazo, trinkvazeto, kratero, trogeto.

Laŭ Francisko Azorín **vazo** estas *Ujo el diversaj materialoj, de diversa formo k. grando, destinita por enteni fluidajn aŭ solidajn substancojn, foje kiel ornamo. La greka k. romana popolo elpensis belegajn tipojn.* Li indikas etimologion el la latina *vas* (vazo). Kaj li aldonas liston de vaztipoj, el kiuj multaj estas klarigitaj per bildoj: alabastrono, amforo, aribalo, bombilo, epikiso, hidiso, hidrio, holmo, kalpiso, kantaro, karkeso, kelebo, kiato, kaliko, kotilisko, kratero, lekito, ojnoso, oksivalfo, olpeo, peliko, pikso, prokoso, ritono, skifo, stamno.

En anatomio **vazo** estas alia nomo de vaskulo, pli precize **sangovazo**.
* 
* 
*

## Referencoj
Kategorio:Materialoj
Kategorio:Ujoj
Vazelino

**Vazelino** estas minerala graso, ekstraktata el nafto kaj uzata kiel haŭtŝmiraĵo aŭ teknika lubrikaĵo.

La vorto estis kreita arte 1877 en Usono el la germana *Wasser* (akvo) kaj la greka *elaion* (oleo).

Ĝi estas miksaĵo de saturitaj hidrokarbonoj de ŝmira karaktero.

Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Naftoproduktoj
Kategorio:Varmarkoj
Vazistaso

**Vazistaso** estas malfermebla klapo, aranĝita en pordo aŭ fenestro, por aerumado (PIV).

## Etimo 
La vorto devenas el la germana '** (Kio estas tio?), el kiuj francoj kreis sian **' por porda apertuto, tra kiu oni povas rigardi, kiu venis. Poste la signifo transportiĝis al diversaj klapoj kaj kradoj, tra kiuj oni povas aerumi.

Kategorio:Arkitekturaj eroj
Vazopresino

eta|La plej kutima formo fe ADH
**Vazopresino** (*vasopressin*, **ADH**) estas hormono de la posthipofizo, kiu estigas konstrikton de la arterioj kaj kapilaroj, kaj sekve pliigas la arterian premon kaj malpliigas la sekrecion de urino (PIV).

Ĝi estas konata kiel **ADH** (Anti-Diureza Hormono). Ĝi reguligas tralasemon de renaj kanaletoj por akvo kaj ekvilibron inter kvanto de akvo kaj de saloj en la organismo.

Kategorio:Farmakoj
Kategorio:ATC-H01
Kategorio:Hormonoj
Kategorio:Biokemio
Kategorio:Nervotransigiloj
Kategorio:Neŭronaj peptidoj
Vedanto

**Vedanto** (*ved-anta* - finiĝo de vedoj) estas la plej lasta el la ses sistemoj de la hinda filozofio, bazitaj sur la Vedoj; ĝi proponas metafizikon, bazitan precipe sur la Upaniŝadoj
(PIV).

Adeptoj de la vedanto komprenas ĝin ne nur kiel filozofion, nek religion, sed kiel realan veron, kiun malpli evoluinta menso ne povas koncepti.

La malsupera pensado serĉas absolutan veron en la suno aŭ vento, formas por si nocion de dio, al kiu ĝi atribuas diversajn kvalitojn, dum la supera pensado konas nur unu nedivideblan ekzistadon sen kvalitoj.

La malsupera pensado vidas, ke la mondo estiĝas kaj pereas ĉiam denove, same kiel homoj, kiuj pro sia karmo restas kiel semo por plua naskiĝado, en kiu respeguliĝas rekompenco aŭ puno pro la antaŭa vivo. La supera pensado scias, ke la mondo estas nur sonĝo de la sola nedividebla ekzistado.

La malsupera pensado konas individuan animon kun personaj kvalitoj kaj sensoj, naskitan sen sciado, kio obstaklas veran konadon. La supera pensado vidas, ke la animo estas nek parto nek modifo de Bramano, nek io diferenca de Li, sed ke ĝi plene identas kun la plej alta ekzistado.

La malsupera sciado scias pri la postmorta sorto de individuo: bonulo iras post la morto la "vojon de la patroj", ricevas sian rekompencon kaj revenas al la nova vivado. Portanto de la supera pensado iras "la vojon de dioj" al la mondo de Bramano, atingas veran konadon kaj veran savon. Malbonulo venas "al la tria loko", kie lin atendas punoj, kaj revenas al la nova vivado en malsupera kasto (en besto aŭ planto). La vera konado estas per si mem savo, suferoj ne ekzistas, morto estas purigo.

La vedanta pensado scias, ke individuo estas identa kun ĉio cetera, tial li nocas nenion, ĉar li nocus sin mem.

Kategorio:Metafiziko
Kategorio:Hinduismo
Kategorio:Vedoj
Kategorio:Hinduismaj branĉoj
Vefto

eta|La blua fadeno (2) estas la vefto, la ruĝa fadeno (1) estas la varpo
**Vefto** estas tuto de la laŭlarĝaj fadenoj (vefteroj) en teksaĵo (PIV). Laŭ sia elasteco la vefteroj influas elastecon de la tuta teksaĵo.

La veftofadenoj estas transportataj aŭ traĵetataj inter la varpofadenoj per navedo.

## Vidu ankaŭ
* Teksado
* Vesto
* Varpo

Kategorio:Materialoj
Vego

**Vego** povas esti:
* tre hela stelo en la konstelacio Liro,vidu Vego (stelo)
* signalita vojlinio uzata en sporto, vidu Vego (sporto)
* grundotipo apartenanta al klaso riverogrundoj, vidu Vego (grundo)
Veksilo

**Veksilo** estas speco de flago en formo de kvadrata ŝtofo, fiksita per ŝnuro al horizontala trabeto, kiu estas fiksita al vertikala stango (PIV).

En Eŭropo la unua konata uzo de flagsimila distingilo estis standardo de romiaj legianoj (latina *vexillum* estas diminutivo de *velum* = velo).

## Vidu ankaŭ 
Heraldiko - Veksilologio

Kategorio:Flagoj
Kategorio:Milita historio de Antikva Romio
Emil Krebs

**Emil KREBS** (naskiĝis la 15-an de novembro 1867 en Freiburg in Schlesien, mortis la 31-an de marto 1930 en Berlino) estis germana sinologo. Li laboris kiel interpretisto en la ambasado de Germanio en Ĉinio. Li parolis flue ĉirkaŭ sesdek lingvojn kaj ekzemple lernis la armenan lingvon ene de naŭ semajnoj.eta|maldekstra|Portretfoto de Emil Krebs.Post lia morto oni elprenis lian cerbon, kiun la Universitato de Duseldorfo ankoraŭ konservas. Ekzameninte ĝin en 2004, oni konstatis, ke certa parto de la cerbo (la Broca-regiono, kiu ligiĝas al la lingvolernado) estas pli forte evoluinta ol tiu de aliaj homoj. Oni ne scias, ĉu la evoluo estis respondo al la lernado aŭ genetike fiksita afero.

Kategorio:Germanaj lingvistoj
Miklós Vermes

**VERMES Miklós** (*vermeŝ mikloŝ*) (3-a de aprilo de 1905, Sopron – 4-a de aprilo 1990 en Budapeŝto) estis hungara, karisma instruisto de fiziko. Li verkis lernolibrojn por gimnazianoj en 1987, kiuj respegulis lian 50-jarajn spertojn. Tiujn librojn oni baldaŭ tradukis en 6 lingvojn. Pro lia laboro li ricevis multajn distingojn.

Liaj gepatroj estis oficistoj en la Sopron-a [ŝoprona] poŝta oficejo. La junulo tie ekvidis kaj ekfunkciis unuafoje la telegrafon, eble tiu travivaĵo ligis lin al imperio de teĥniko kaj fiziko.

Li lernis en la fama Evangela Liceo de Sopron. Lin - kiel eminentulon - interesis la natursciencoj, sed li atingis bonajn rezultojn en la humanaj sciencoj. Li plustudis en 1923 en la Kolegio Eötvös, poste en la matematika-fizika fako de budapeŝta scienca universitato.Li diplomiĝis en 1928 kiel instruisto, en 1930 li doktoriĝis.

Inter 1928-1935 li laboris en kemia esplorinstituto, sed ankaŭ instruis (1929-1933) en la Evangelia Gimnazio Fasori [faŝori ~(ĉe Arbovico aŭ Arbovica) laŭ kontrakto. Ekde 1935 li elektiĝis al la instruistaro kaj li instruis dum pluaj 55 jaroj.

En 1952 ĉesis funkcii la Evangelia Gimnazio, li pluinstruis en la Gimnazio Jedlik Ányos en Csepel [ĉepel, fama insulo en Budapeŝto]. Li pluinstruis tie 38 jarojn, sed ankaŭ instruis en la Universitato ELTE inter 1949-1968 kiel docento.

Oni distingis lin
* je Premio Kossuth en 1954
* je Ora grado de la Labora Honordistingo en 1975
* je Premio de APÁCZAI CSERE János en 1979
* je Flagordeno de la Hungara Popolrespubliko en 1985
En 1973 li ricevis Eötvös-plaketon.

Li ekde la 1960-aj jaroj organizis, prezidantis kemiajn konkursojn.

## Aliaĵoj 
Li estis ĉiama opoziciulo, ŝatis romanon Kazohinio de Sándor Szathmári

Li edzinigis kemiistinon FRANKL Erzsébet en 1937, sed ili divorcis en la 1950-aj jaroj.

* En decembro! de 1946 paŝgrimpis sur 1200 ŝtupoj je alto de 300 m.
* En aĝo 80, li unuafoje sidis en glisaviadilon
* En aĝo 83 li grimpis je 3000 m

Unufoje li instruis pri eksperimentoj kaj duobla kvanto da plumba termito (termito estas miksaĵo el feroksido (Fe3O4) kaj pulvorigita, kiu ekbruligite kreas temperaturon superan al 3000 gradoj C) eksplodis je elektra sparkado formante grandan fajroglobon. Ĉiu fenestra vitro rompiĝis kaj subenfalis al la strato. Tuj aperis la (komunismaj) policistoj kaj demandis, kion li faris. Li respondis flegme, ke la reakciaj ekvacioj estas skribitaj sur la tabulo.

Vermes, Miklos
Berendt

**Berendt**:
* Alfred Berendt
** Berendta lingvo, internacia planlingvo proponita en 1977
* Joachim-Ernst Berendt (1922, Berlino  2000, Hamburgo)
Karlo

**Karlo** aŭ **Karolo** estas ĝermandevena vira nomo. Ĝi devenas de ĝermana vorto kun la signifo 'viro', sed ankaŭ inaj formoj de la nomo estas popularaj: en Esperanto **Karla** kaj **Karolino**.

*Karlo* estas la titolo de fama legolibro de Edmond Privat.

## En aliaj lingvoj 
* Carl (angle, germane)
* Carlo (itale)
* Carles (katalune)
* Carlos (hispane, portugale)
* Carol (angle, rumane)
* Caroll 
* Carolus (latine)
* Carroll 
* Charles (angle, france)
* Kaarle (finne)
* Karel (ĉeĥe, nederlande)
* Karl (germane, svede)
* Карл *Karł* (ruse)
* Karol (pole)
* Károly (hungare)
* Kálusi (bororo)
kaj kiel komuna nomo signifanta "reĝo":
* ruse: король ''korol'&zwnj;*
* hungare: király

## Famaj Karloj 
* Carlinhos Brown
* Charles Bronson
* Károly Fajszi
* Carl Lewis *(malpleza atleto)*
* Karolo Lineo (Carl von Linné, Linnaeus)
* Carlos Santana *(muzikisto)*
* Reĝo Karlo
* Charles Darwin
* Karel Gott *(Kantisto)*
* Karl Marx
* Karl May
* Chaz Palmintieri
* Karolo Píĉ
* Karol Wojtyła *(Papo)''

Aliaj:
Károly Eberhardt, iama hungara oficiro

### Regantoj 
* Vidu Karolo (regantoj)

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Societas Rosicruciana

**Societas Rosicruciana** estas nomo de pluraj rozkrucaj grupoj, plejparte devenantaj de la Societas Rosicruciana in Anglia (fondita de Robert Wentworth LITTLE en Anglio en 1866). Malsimile al aliaj modernaj grupoj kiel AMORC, S.R.I.A. postulas ke kandidatoj por membriĝo estu kaj framasonoj kaj kristanoj.

S.R.I.A. fondis du "amikajn" societojn ekster Anglio: la *Societas Rosicruciana in Scotia* en Skotlando kaj la *Societas Rosicruciana in Civitatis Foederatibus*.

En 1909 George Winslow PLUMMER fondis la *Societas Rosicruciana in America* (kiu, malgraŭ la nomo, ne rilatas al la supre menciitaj grupoj de la S.R.I.A.-a tradicio). Ĝi *ne* postulas ke kandidatoj estu kristanaj framasonoj.

## Vidu Ankaŭ
*Rozkrucismo
*Rozkruca Ordeno, AMORC
*Kunfrataro de la Rozkruco
*Rozkruca Kunularo

Kategorio:Novaj religioj
Karolino

**Karolino** estas ĝermandevena virina nomo, ina formo de la vira nomo **Karlo**. En Esperanto, alia ina formo de Karlo estas **Karla**.

**Karolino** estas ankaŭ nomo de du usonaj ŝtatoj (Norda Karolino kaj Suda Karolino) kaj insularo en Pacifiko.

Karolina estas teritorio troviĝanta en Ostrava, Ĉeĥio.

## Alilingvaj formoj 
* Carla (portugale)
* Carlene 
* Carley 
* Carlie 
* Carlota (portugale, hispane)
* Carly 
* Carol (angle, hispane)
* Carola
* Carole
* Carolina (angle, portugale)
* Caroline 
* Carolyn 
* Carolyne 
* Carri
* Carrie 
* Carroll 
* Carry 
* Caryl 
* Charlene 
* Charley 
* Charlie 
* Charline 
* Charlotte
* Karla (germane, hungare)
* Karoline

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Zojsio

**Zojsio** () estas genro el rampantaj herboj, praloĝinta je sudorienta Azio, Ĉinio kaj Japanio. Ĉi tiuj specoj estas trovataj ĉe marbordaj areoj aŭ herbterenoj. La genro estas nomita laŭ la nomo de aŭstria botanikisto, Karl von Zois.

Pro sia granda tolero de temperaturaj varioj, ombreco aŭ manko de akvo, ĉi tiuj herboj estas inter la plej bonaj por fari razenojn kaj kortojn en varmaj, moderaj klimatoj. Ili estas vaste uzata ĉe golfludejoj. Ĉi tiuj herboj estas ankaŭ rezistemaj kontraŭ malsanoj, kaj toleremaj pri trafiko.

## Specioj 
* Zoysia japonica
* Zoysia macrantha
* Zoysia macrostachya
* Zoysia matrella
* Zoysia minima
* Zoysia pauciflora
* Zoysia pungens (syn. Z. tenuifolia)
* Zoysia sinica
* Zoysia tenuifolia

Kategorio:Chloridoideae
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Japanio
Kategorio:Plantoj de Ĉinio