Usona variaĵo de la angla lingvo

**Amerika angla** (''*, mallonge *AE* aŭ *AmE*) resp. **Usona variaĵo de la angla lingvo** estas la formo de la angla lingvo, kiu estas parolata en Usono. Kune kun la Kanada angla lingvo ĝi formas la grupigon de la nordamerikaj anglaj dialektoj. Amerika angla estas la angla de la angle parolanta majoritato de preskaŭ 300 milionoj de denaskuloj.

## Diferenco al la brita angla 
Amerika angla diferencas de brita angla lingvo ĉefe en la prononco kaj en la vortotrezoro, en kelkaj kazoj ankaŭ en la gramatiko, la ortografio kaj la interpunkcio. Tio tamen ne malhelpas, tiel longe ne estas forta dialekto, la reciprokan komprenon.

### Ortografio 
Ekde la ortografia reformo de Noah Webster en 1806 multaj vortoj, kiuj en brita ortografio finiĝas per *-re*, en Usono estas skribataj per *-er*, ekz. */*, */* ktp. La brita *-our* respondas al la amerika *-or* en vortoj kiel */* kaj */*. En kelkaj vortoj la brita *-ce* respondas al la amerika *-se*, ekz. */* kaj */'', sed kie usonanoj '** uzas kaj por la substantivo kaj por la verbo , britoj skribas **' por la substantivo kaj ''* por la verbo. La verba sufikso *-ize'' (ekz. '**, **') povas esti skribata en la brita, sed ne en la amerika, ankaŭ *-ise*. Kelkfoje la amerika preferas pli mallongajn kaj simpligitajn skribmanierojn, kiel ekz. '** por la brita **', '** por la brita **', '** por la brita **' kaj* dialog* por la brita *dialogue*. Ĉi tiuj kazoj estiĝis per tio, ke interalie Noah Webster provis „ĝermanigi“ la anglan lingvon denove, do li volis redukti la francan influon*.

### Vortotrezoro 
Kelkaj vortoj de la brita angla tute ne ekzistas en la amerika vortotrezoro aŭ havas alian signifon, kiel ekzemple la lifto, kiu en Usono nomiĝas *elevator*, sed en Unuiĝinta Reĝlando male *lift*. Pliaj ekzemploj por tipe amerikaj terminoj estas interalie *candy*, *truck* kaj *cookie*, je kies loko Britoj prefere uzas *sweets*, *lorry* aŭ *biscuit*. Grandaj diferencoj estas pro sia plia alta dinamiko inter brita kaj amerika slangoj.

## Uzado kaj disvastiĝo 
La signifo kaj la uzado de la amerika angla kreskas en la nuntempo ĉiam pli, kio rezultas el la pli granda mondvasta disvastiĝo de la lingvo per amerikaj televidaj sendostacioj, amerikaj televidaj serioj kaj kinofilmoj.

Nelaste per la interreto alvenas ĉi tiuj vortoj ĉiam pli en la loĝantaro, ankaŭ en ŝtatoj kiel Hindio kaj Pakistano, kiuj estis iamaj britaj kolonioj.

La evoluo de la amerika angla estas ofte rigardata, simile kiel la estiĝo de la franca aŭ itala, kiuj evoluis el la Latina, kiel pluevoluigo de la lingvo de la devenlando. Efektive la diferencoj inter la du normaj variaĵoj, la brita angla kaj la amerika angla, estas relative malgrandaj. Ekzistas la tendenco al konverĝo de la du normaj variaĵoj de la angla, simile al la lokaj dialektoj de la germana.

## Prononco de la amerika angla 
La plej multaj variaĵoj de la amerika angla montras kiel la skota, irlanda kaj kanada angla rotikan akĉenton, kontraŭe al la akĉentoj de Anglio, Kimrio, Aŭstralio, Novzelando kaj Sud-Afriko, kiuj estas nerotikaj. Kelkaj regionaj akĉentoj de la Amerika estas tamen nerotikaj, kiel ekz. la akĉentoj de Nov-Anglio, Novjorko kaj partoj de la sudaj ŝtatoj de Usono.
Unu el la plej frapaj trajtoj estas la tiel nomata *Flapping:* en la amerika angla, kie *t* inter du vokaloj estas prononcata kiel , ekz. en *pretty* .

La sekvaj priskriboj rilatas al la kiel *General American* nomitaj variaĵoj de la amerika angla, kiuj kutime estas traktataj kiel pendanto al la brita Received Pronunciation.

### Konsonantoj 
#### Plozivoj 
#### Afrikatoj 
#### Frikativoj 
#### Nazaloj 
** [n] povas ankaŭ krei silaban kernon, ekz. *button* .

#### Aproksimantoj 
**  povas ankaŭ krei silaban kernon, ekz. *pickle* .
**  ekzistas kiel varianto de  antaŭ neakcentata vokalo.
**  estas skribata kiel silaba kerno plej ofte  kaj , vidu R-kolorajn vokalojn malsupre.
** Ĉe minoritato de amerikaj parolantoj estas prononcata *wh-* ankoraŭ kiel , ekz. *white* . Esceptoj estas vortoj kiel *who*  kaj *whole* . Alie *wh-* estas prononcata, kiel ankaŭ en la brita angla, kiel , tiel ke *whine* kaj *wine* estas prononcataj idente kiel .

### Vokaloj 
#### Nestreĉitaj 
En akcentataj unusilabaj vortoj devas stari nestreĉitaj vokaloj antaŭ konsonanto, ekz. *bit* , *cap* . * aŭ * ne estas eblaj vortoj de la amerika angla.

** En vortoj kiel *bath, ask, half* ktp. la amerika angla havas nestreĉitan , kie la brita angla havas streĉitan : 
**  povas stari en malmultaj akcentataj unusilabaj vortoj ankaŭ sen sekva konsonanto, ekz. *spa* , *bra* 

#### Streĉitaj vokaloj kaj diftongoj 
**  estas ofte diftonge prononcata , aparte en malfermaj silaboj: *day* 
** Pri : Normale respondas al la brita  la amerika angla , kiel ekz. en *lot* , *John*  ktp. Sed en kelkaj vortoj kiel *cloth*, *lost*, *off*, *gone*, *dog*, *long*, *chocolate* ktp. la amerika angla havas streĉitan , kie la brita angla havas nestreĉitan : . Ĉe multaj vortoj regas malunueco inter amerikaj parolantoj, ekz. la vorto *on* estas prononcata en la nordo (Nov-Jorkio, Konektikuto, Nov-Ĵerzejo) , en la sudo (Virginio, Norda kaj Suda Karolino) kontraŭe .
** Ĉirkaŭ 40 % de amerikaj parolantoj ne konas distingon inter  kaj . Ĉe ili ambaŭ paroj kiel *cot/caught*, *Don/Dawn* estas idente prononcataj: depende de la regiono aŭ kiel  aŭ kiel .
**  estas prononcata ofte diftonge , aparte en malfermaj silaboj: *dough* .
** pri : en la amerika angla ne ekzistas ofte  inter  kaj : *tune* , *duty* , *new* .

#### R-koloraj vokaloj 
**  ne estu miksata kun dusilaba  (ekz. *freer* ).
** La en la brita kaj regione en la amerika angla disvastiĝinta distingo de *Mary*, *merry* kaj *marry* ne estas en la norma amerika angla: Ĉiuj tri estas same prononcataj kiel .
**  ne estas miksata kun dusilaba  (ekz. *player* ).
**  ne estas miksata kun dusilaba  (z.&nbsp;B. *rower* ).
**  ne estas miksata kun dusilaba  (z.&nbsp;B. *truer* ).
** Ĉe multaj usonanoj  fariĝas , aparte post palataj sonoj: *sure* , *fury* , *Europe* .
** Estas neklare, ĉu la grupoj  kaj  estas traktataj kiel unu- aŭ dusilabaj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* John Algeo: *The Cambridge History of the English Language VI: English in North America*. Cambridge University Press, Cambridge 2001. ISBN 0-521-26479-0.
* John Algeo: *British or American English?: A Handbook of Word and Grammar Patterns*. Cambridge University Press, Cambridge 2006. ISBN 978-0-521-37993-9.
* Julie S. Amberg, Deborah J. Vause: *American English: History, Structure, and Usage*. Cambridge University Press, Cambridge 2009. ISBN 978-0-521-61788-8.
* Richard W. Bailey: *Speaking American: A History of English in the United States*. Oxford University Press, 2012. ISBN 978-0-195-17934-7.
* Edward Finegan, John R. Rickford: *Language in the USA: Themes for the Twenty-first Century*. Cambridge University Press, Cambridge 2004. ISBN 978-0-521-77747-6.
* Timothy C. Frazer: *Heartland English: Variation and Transition in the American Midwest*. University Alabama Press 2005. ISBN 0-8173-5244-9.
* William Labov, Sharon Ash, Charles Boberg: *The Atlas of North American English: Phonetics, Phonology and Sound Change*. Mouton de Gruyter, 2005. ISBN 978-3-11-016746-7.
* Thomas E. Murray, Beth Lee Simon: *Language Variation and Change in the American Midland: A New Look at 'Heartland' English*. John Benjamins Publ. Co., 2006. ISBN 978-90-272-4896-1.
* Günter Rohdenburg, Julia Schlüter: *One Language, Two Grammars?: Differences between British and American English*. Cambridge University Press, Cambridge 2010. ISBN 0-521-18396-0.
* Walt Wolfram, Ben Ward: *American Voices – How Dialects Differ from Coast to Coast*. Wiley-Blackwell 2005. ISBN 978-1-4051-2109-5.

## Vidu ankaŭ 
* Moldava dialekto
* *The American Language*

## Eksteraj ligiloj 
* Phonologischer Atlas Nordamerikas 
* H. L. Mencken: The American Language (1921); Digitalisat de bartleby.com
* La usona Linguistic Atlas Project 
* BYU Corpus of American English, 360+ million words, 1990-2007, Brigham Young University
* American English Dialect Recordings, *The Center for Applied Linguistics Collection'' ĉe la Library of Congress
* American Languages: Our Nation's Many Voices, *University of Wisconsin Digital Collections*

Kategorio:Anglistiko
Kategorio:Variaĵo de la angla lingvo
Kategorio:Kulturo de Usono