open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kadov (distrikto Strakonice)

**Kadov** estas municipo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Sudbohemia regiono, distrikto Strakonice. En  ĝi havis .

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1352.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
Municipo Kadov konsistas el kvin partoj sur kvin katastraj teritorioj.
* **Kadov** (k. t. *Kadov u Blatné*)
* Lnářský Málkov (ankaŭ nomo de k. t.)
* Mračov (ankaŭ nomo de k. ú.)
* Pole (ankaŭ nomo de k. t.)
* Vrbno (ankaŭ nomo de k. t.)

## Vidindaĵoj 
* mezepoka fortikaĵo Kadov, rekonstruita renesance kaj adaptita je grenejo
* preĝejo de sankta Venceslao (frugotika, baroke rekonstruita)
* novgotika tombo de la familio Leneker el 1859-1860
* baroka paroĥejo
* konstruaĵo de eksa povrulejo el 1656

### Ŝancelŝtono de Kadov 
Tra la ĉirkaŭaĵo de la vilaĝo kondukas 6&nbsp;km longa **instrupado**, inkluzivanta plurajn interesajn geologiajn fenomenojn, ekz. la rokgrupon *"Čertův krámek"* *("Vendejeto de diablo")* kaj precipe unikan ŝancelŝtonon (ĉeĥlingve *viklan*), supozeble la plej konatan tiuspecan ŝtonon en tuta lando kaj la ĉefan turisman vidindaĵon de la vilaĝo.

Preskaŭ tridek tunojn pezanta oblikva lentoforma ŝtono kuŝas nur per tre eta surfaco sur alia granda ŝtono. Malgraŭ sia granda maso, perimetro 11m kaj alteco 1,5m ĝi ŝanceliĝadis je ununura mantuŝo. En 1893 ĝi perforte eligita estis el la origina kuŝloko kaj nur danke al kvin entuziasmemuloj sub gvido de inĝ. Pavel Pavel (famiĝinta tutmonde kiel malkovrinto de la mistero de movado de gigantaj statuoj moai sur Paskinsulo),
ĝi estis en 1983, pere de inĝenia sistemo de lignaj leviloj kaj kojnoj, revenigita al sia origina loko. La ŝtono estis de vandaloj denove elŝovita kaj tial necesis ripeti la originan agon, lastfoje en la jaro 2003.

Estiĝo de ŝancelŝtonoj estas klarigata pro iom-post-ioma elfloreskado de rokaĵoj, dum kiu la malpli rezistemaj partoj pli rapide subiĝas al geologiaj influoj.
La ŝancelŝtono de Kadov, proklamita kiel protektata natura kreaĵo, apartenas al la plej grandaj kaj plej bone konservitaj tiuspecja ŝtonoj en tuta Ĉeĥio.
La loko estas delongtempe konsiderata kiel pratempa oferejo kaj ligiĝas al ĝi multaj legendoj.
 
Ŝancelŝtono en Kadov.jpg|Ŝancelŝtono
Kadov-rocking stone.JPG|Ŝancelŝtono
Kadov-rocking stone3.JPG|Ŝancelŝtono
Kadov.jpg|Novgotika kripto

## Eksteraj ligiloj 
* Fotaĵoj de lokaj vidindaĵoj
* Informoj kaj fotografaĵoj pri la fortikaĵo Kadov


Kategorio:Municipoj en distrikto Strakonice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Strakonice
Kategorio:Setlejoj en Blatna montetaro
Medina (Hungario)

**Medina,** serbe **Медина** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Transdanubio**, en departemento Tolna, en subregiono de Szekszárd.
eta|dekstra|300px|Kastelo kaj kapelo de Medina

## Bazaj informoj 
* Areo: 22 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.4747/18.6448
* Loĝantaro: 890
* Poŝtkodo: 7057
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
La vilaĝo situas inter deklivoj kaj dekstra bordo de Sió, laŭ traira flankovojo. Tra la rivero ponto kondukas al Szedres. Szekszárd troviĝas 20 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio devenis el 1394, la kampoj apartenis al eklezio. Post la turkoj en 1699 precipe serboj alvenis.

Vilaĝservoj estas aŭtonomioj de serboj kaj ciganoj, lernejo, infanĝardeno, biblioteko.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1790, pligrandiĝis en 1837
* klasikisma ortodoksa preĝejo de 1820
* katolika kapelo el la 18-a jarcento
* kastelo de Apponyi (aponji) el la 19-a jarcento
* milita radarostacio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Mózes Kahána

**KAHÁNA Mózes** (pseŭdonimoj: *Gyergyai Zoltán*, *Joel Béla*, *Térítő Pál*, *Köves Miklós*, *Teo Zare*) estis hungara verkisto, poeto, redaktoro naskita en Gyergyóbékás la 26-an de novembro 1897 kaj mortinta en Budapeŝto la 11-an de aprilo 1974. Li vivis ekde 1922 en Rumanujo, ekde 1929 en Germanujo, ekde 1940 en Sovetunio kaj ekde 1964 en Hungarujo. Li estis la pli juna frato de Ernő Kahána.

## Premioj, distingoj 
* Meritordeno por Socialista Patrujo 1967; József-Attila-premio 1968; Orgrado de Labora Meritmedalo 1972.

## Biografio 
Mózes Kahána studis en Békás, Sepsiszentgyörgy kaj Marosvásárhely. Post 1919 li elmigris Vienon, li en enpaŝis hungaran komunistan partion kaj li fondis kun Aladár Komját la revuon *Egység*. En 1922 li translokiĝis al Târgu Mureş. Li iĝis ano de rumana komunista partio. En 1926 oni malliberigis lin por du kaj duono da jaroj. Li ekprovis eskapi de malliberejo, sed oni pafis je li kaj li perdis unu el siaj piedoj. Ekde 1929 li vivis en Berlino kaj en Parizo. Kiam li revenis en Rumanujon en 1937, li iĝis kunlaboranto de revuo Korunk.

## Verkoj 
* *Universum*, poemoj, 1919;
* *Én, te, ő*, poemoj, Bécs, 1921;
* *Túl a politikán*, poemoj, Vieno, 1921;
* *A mozgalom*, elektitaj verkoj [sub nomo Térítő Pál], Vieno, 1923;
* * Őszi hadgyakorlat*, romano, Cleveland, 1935;
* *Tarackos*, romano I-II., ruse: Moskvo-Leningrado, 1930-32, hungare: 1971;
* *Taktika*, romano, Moskvo-Leningrado, 1933;
* *A Kárpátok alatt*, rakontoj, Moskvo, 1932;
* *Őszi hadgyakorlat*, romano, ruse: Moskvo, 1933, hungare: Cleveland, 1934;
* *Hat nap és a hetedik* [sub nomo Köves Miklós], romano, Kvár [1940] [sub nomo Kahána Mózes, Bk., 1978];
* *Biharvári taktika*, romano, 1965;
* * Földön, föld alatt*, romano, rakontoj, 1967;
* *Legyen másként*, romano 1967;
* *Szabadság, szerelem*, romano, 1968;
* *Íratlan könyvek könyve*, aŭtobiografia romano, 1969;
* *Tarackos*, romano, 1971;
* *Vízesés* [1971];
* *Szélhordta magyarok*, rakontoj, 1971;
* *A boldog élet könyve*, aŭtobiografia romano, 1972;
* *Lemegy a nap*, romano, 1973;
* *Sóvárgások könyve*, aŭtobiografia romano, 1973;
* *Két nő egy képen*, elektitaj rakontoj, 1974;
* *Nagy időknek kis embere*, publ. verkoj, memuaroj, 1977;
* *Nyugtalan esztendő*, romano, 1977;
* *Tarackos*. – *Hat nap és a hetedik*. – Rakontoj, romano, Bk., 1978.

## Tradukvolumo 
* *Vízesés*. Mai moldován elbeszélők, elekt., trad., [kun Miszti László], 1971.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj poetoj
Sándor Bagdi

**BAGDI Sándor** estis rumanihungara verkisto naskita en Ineu (Bihor) la 7-an de januaro 1925 kaj mortinta en ? Israelo la 20-an de aŭgusto 1997.

## Biografio 
Bagdi finis la mezlernejon en Arad, li havigis diplomon pri matematiko en Universitato Bolyai en 1958. Li instruis matematikon en liceo de Salonta. La revuo Utunk publikis siajn verkojn ekde 1963. Ekde 1973 li vivis en Usono.

## Verkoj 
* *Fura intermezzo*. Humuraj verkoj, Bk., 1968; 
* *A hétfejű nagybácsi*, rakontoj, satirikaj verkoj, 1990.

## Fontoj
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Bagdi, S
Argonaŭtoj

La **argonaŭtoj** (greke: Ἀργοναῦται) estas grupo de 55 helenaj herooj, kiu partoprenis sub la gvidado de Jazono en la ekspedicio al Kolĥido por preni la Oran Ŝaffelon. La kolektiva nomo devenas de Argo, kiu estas la nomo de la ŝipo, kaj la grupo entenas la plej famajn mitologiajn personojn antaŭ la homera Troja milito.eta|dekstra|250ra|*Heraklo kaj la grupigo de la argonaŭtoj*El ili: Jazono, Heraklo, Orfeo, la ĝemeloj Kastoro kaj Polukso, Laerto, Ojleo, Telamono, Meleagro kaj, fine, Atalanto (la ununura virino en la grupo).

## Fontoj 
* .


Kategorio:Herooj de la helena mitologio
Saalbau Essen

eta|Saalbau Essen
eta|Saalbau Essen
eta|Scenejo de la Ĉambrego Alfried Krupp post la alikonstruo
La **Saalbau** (halodomo) en la sudo de Essen estas koncertodomo kaj nun rezidejo de la simfonia orkestro *Essener Philharmonie* kun apudaj restoracioj kaj eventejoj. La domo troviĝas je la suda rando de la urbocentro ĉe la parko *Stadtgarten*, proksime de la teatrejo *Aalto-Theater*.

## Historio 
Unuan koncerto- kaj eventodomon oni konstruis samloke jam en la jaro 1864. La iniciativo por la konstruado de tia domo, la akirado de tereno kaj la financiado okazis private. En framskeleta domo troviĝis festosalonego, kompletigita per modesta ŝtona restoracidomo. Tiutempe oni ankoraŭ ne parolis pri *Saalbau* (salonegodomo), sed pri *Stadtgartensaal* (urboparka salonego).

En la jaro 1901 oni malkonstruis la *Stadtgartensaal* kaj starigis samloke pli imponan kaj reprezentativan koncertodomon – la unuan *Saalbau*. La solena fundamentŝtono-metado okazis la 9-an de junio 1902. Je la solena inaŭgurado la 24-an de septembro 1904 Richard Strauss direktis la orkestron. Je ĉi tiu koncerto- kaj festodomo en Essen temis pri konstruaĵo, kies arkitekturon influis la *secesia stilo*. Ĉi tie ekz. Gustav Mahler direktis la unuan prezentadon de sia sesa simfonio, kaj en 1913 Max Reger unuan fojon prezentis tie sian Böcklin-Suiton. La *Saalbau* persistis ĝis la 26-a de julio 1943, kiam la aliancaj potencoj per bombatako detruis preskaŭ la tutan urbocentron de Essen inkluzive la Saalbau.

Post la fino de la Dua Mondmilito, en la jaroj 1949 ĝis 1954, ekestis novkonstruaĵo en simpla stilo de la 1950-aj jaroj. Plej grava ekstera distingilo estis kaj estas la mansardotegmento tegita per kupro. La blanka salonego enhavas unikan keramikomuron de Charles Crodel.

## Filharmoniejo nuntempe 
En la jaroj 2003 bis 2004 oni komplete renovigis la *Saalbau* kiel rezidejo de la *Essener Philharmonie* kaj ekipis ĝin per novaj teknikaĵoj. Finfine la nova koncertejo kaj eventejo remalfermiĝis la 4-an de junio 2004. La *Alfried Krupp Salonego* ĉ. 800 kvadratajn metrojn granda proponas lokon al pli ol mil koncertspektantoj. T.n. *RWE-Pavilono* (laŭ la entrepreno RWE dominanta la urbon), inter ambaŭ ŝtuparejoj de la *Saalbau*, alvenis kiel ununura domoparte aldone al la historia parto. Festsalonego en la t.n. salonega alo granda ĉ. 240 kvadratajn metrojn loĝigas konferencojn aŭ prezentaĵojn. En la supra etaĝo de la salonega alo troviĝas la *Bunten Säle* („buntaj salonegoj“, tri pluaj malgrandaj sanonoj por diversaj etaj aranĝoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Filharmoniejo Essen kun ilustraĵo de i.a. la Blanka Salonego
* Hejmpaĝo *Saalbau Essen* 
* Arĥitekturmonumento *Saalbau*

Kategorio:Suda Kvartalo de Essen
Kategorio:Koncertejoj en Germanio
Kategorio:Konstruaĵoj en Essen
Kategorio:Okazejoj en Essen
Vasiľ Turok

**Vasiľ Turok** (naskiĝis la 8-an de januaro 1940, mortis la 7-an de novembro 2005 en Prešov) estis rutena dramatiko, dramaturgisto kaj kultura laboristo loĝinta en Slovakio.

Li naskiĝis en rutena vilaĝo Habura en nordorienta Slovakio ĉe urbo Medzilaborce. Post mez- kaj alt-lerneja studado en Bratislavo li revenis orienten, kie li laboris kiel pedagogo en ĝenerala mezlernejo en Prešov, poste en Ortodoksa teologia (diavorta) fakultato en sama urbo. Li partoprenis en procezo de renoviĝo de ruteneco, identeco de rutenoj. Nekontestebla estas lia signifa kontribuo al teatro, precipe kiel dramaturgo, tradukisto kaj reĝisoro en unusola profesia rutena teatro — nome Teatro de Alexander Duchnovič en Prešov. Li ankaŭ ĉeestis ekeston de la unua rutena kultura-nacieca organizaĵo en tiama Ĉeĥoslovakio — Rutena renoviĝo (sk: Rusínska obroda), kaj ankaŭ estis la unua prezidanto de la Monda Konsilio de Rutenoj (sk:Svetová rada Rusínov) kaj kiel plenumkomitato de la unua internacia rutena organizaĵo - Monda Kongreso de Rutenoj (sk:Svetový kongres Rusínov).

## Eksteraj ligiloj 
* Rememoroj pri V. Turok sur paĝaro de vilaĝo Habura (slovake)

Kategorio:Slovakaj dramistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1940
Kategorio:Mortintoj en 2005
Kategorio:Rutenoj
David Duncombe

**David DUNCOMBE** estis kuracisto kaj politikisto en Kanado.

Li naskiĝis en Novjorkio en 1802 kaj li iris al Supra Kanado kune kun sia frato, Charles. Li studis medicinon en la Kolegio Fairfield. Li estis reformisto sed ne partoprenis la supran kanadan ribelon.

Li mortis en Waterford en 1887.

Kategorio:Kanadaj politikistoj
Kategorio:Kanadaj kuracistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1802
Kategorio:Mortintoj en 1887
Piasecki PA-97

eta|dekstra|250px|Piasecki PA-97
**Piasecki PA-97 Helistat** estis usona eksperimenta kargotransporta heliuma nerigida aerŝipo kun almuntita kvar helikopteroj, konstruita fare de Piasecki.

La PA-97 estis konstruita laŭ kontrakto de usona mararmeo (1980) kaj Usona Arbara Servico por demonstri transporton de ligno el nealireba tereno. La aerŝipo kun la 4 H-34J helikopteroj longis 104,57 m.

La unua flugo okazis la 26-an de aprilo 1986, la prototipo neniiĝis la 1-an de julio samjare, mortis la testpiloto Gary Oleshfski. La akcidenton kaŭzis fortiĝinta vibrado, resonado en la strukturo.

Kategorio:Eksperimentaj aviadiloj
Bertalan Bagossy

**BAGOSSY Bertalan** (bagoŝi) estis hungara historiisto naskita en Szatmárnémeti la 26-an de februaro 1869 kaj mortinta samloke la 12-an de marto 1950.

## Biografio 
Bagossy estis instruisto en sia naskiĝurbo, pli poste direktoro, ekde 1919 li estis pastro en Karánsebes, poste en Túrterebes. Li verkis la historion de departemento Szatmár kaj urbo Szatmárnémeti por monografio-serio *Magyarország vármegyéi és városai* (1908–10); li redaktis -latinlernolibrojn; lia studo *A jozefinizmus hatása és az erdélyi egyházmegyék küzdelme ezek ellenében* aperis en volumo *Az erdélyi katolicizmus múltja és jelene* (Dicsőszentmárton 1925).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj historiistoj
Buĥoraj judoj

eta|dekstra|250px|Buĥoraj judoj
[eta|Judaj knaboj kun sia instruisto en [Samarkando (1905)]]
**Buĥaraj hebreoj** aŭ **Buĥoraj judoj** vivis en la iamaj sovetaj respublikoj Uzbekio, Taĝikio, Kirgizio, parte ankaŭ en Rusio, Kazaĥio, Turkmenio kaj Afganujo (sola en 2005). Post disfalo de Sovetunio, multaj el ili migris al Israelo kaj al Usono. Ili parolas la *jud-taĝikan* aŭ *buĥaran lingvon*, persan/taĝikan dialekton skribatan per hebreaj literoj.

## La nomo 
Tradicie la buĥoraj judoj mem sin nomis simple *judoj* (jahudi) aŭ *izraelidoj* (isroil) — samkiel aŝkenazo judgermane sin nomis simple *jid*, «judo»; la persoj kaj taĝikoj nomis ilin *ĝut* (de /johūd/, alia variaĵo de la etimo *judo*); la bezono pri aparta etna nomo aperis nur kiam la Centran Azion venis eŭropanoj, por kiuj *judo* signifis, plejparte, «aŝkenazo». Ĉar plimulto de la Mez-Aziaj judoj vivis en la 16-a jarcento en Buĥara Emirlando, la alvenintaj eŭropanoj nomis ilin „buĥaraj“. En Sovetio «buĥara judo» estis unu el la oficiale agnoskitaj naciaj grupoj. Tiun nomon retenas ankoraŭ la elmigrintaj judoj, kaj sialingve ili povas sin nomi *buĥori* (buĥoranoj, la buĥaraj).

## Historio 
Post la babilona kaptiteco, iuj judoj elmigris al Persio kaj poste al Centra Azio, kie ili vivis dum jarcentoj en paco kun la hejma loĝantaro. Fine de la 19-a jarcento, la teritorion (Uzbekion) okupis Rusio, pro kio ankaŭ iom da aŝkenazoj migris el okcidenta Rusio en Centran Azion, tiel ke en Uzbekio kunvivis du judaj komunumoj. Post disfalo de la Sovetunio apenaŭ restis judoj en la areo, multaj elmigris al Usono kaj Israelo.

Kategorio:Judismo
Kategorio:Etnoj en Azio
Ede Bohacsek

**BOHACSEK Ede** (bohaĉek) estis hungara pentristo naskita en Karánsebes septembro de 1889 kaj mortinta en Budapeŝto la 9-an de aŭgusto 1915.

## Biografio 
Ede Bohacsek studis en industria desegnolernejo kaj industriarta lernejo en Budapeŝto. Li vivis en malfacilaj kondiĉoj, kaj pro sia malsano (pulma tuberkulozo) kaj frua morto li povis krei malmulte: kelkajn olepentraĵojn kaj serion da karbodesegnaĵoj. Liaj kreaĵoj memorigas al pentraĵoj de Henri Rousseau.

## Ekspozicioj 
* 1917 - Memorekspozicio en ekspoziciejo de revuo *Ma*.

## Fonto 
* Arto en Hungarujo http://www.hung-art.hu/index-hu.html

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Juda Malsanulejo de Berlino

La **Juda Malsanulejo de Berlino** aŭ germane *Jüdisches Krankenhaus Berlin* (JKB, ) estas malsanulejo en la kvartalo *Gesundbrunnen* en Berlino.

Ĝi estis fondita en 1756 en Berlino kiel la unua „*Juda lazareto*“ ĉe la *Oranienburga strato* en la *Spandau-a antaŭurbo*. Ĝin administris, direktis la juda komunumo kaj tiutempe estis la plej granda hospitalo en Germanio, kiun direktis judoj. Pro spacomanko, oni alilokigis la institucion en 1861 al la *Aŭgusta strato*, proksime al la Nova Sinagogo de Berlino konstruota en 1866.

maldekstre|eta|250px|la Juda Malsanulejo de Berlino
Pro la bonfamo kaj la aliĝanta nombro de (ne nur judaj) malsanuloj, en 1914 okazis nova translokiĝo al la kvartalo Gesundbrunnen, specife laborista kvartalo, kun la celo ke tie judaj, ateismaj kaj kristanaj berlinanoj, burĝoj kaj laboristoj same ricevu medicinan traktadon sen konsidero de diferencoj (sed kun koŝeraj hospitalaj manĝoj, ĉar manĝi koŝere ne damaĝas al iu ajn nejuda laboristo). Dum la nazia epoko (1933-45), oni malpermesis kuracadon de arjoj, devigis maldungigon de la arjoj. Pro severeco kaj sekvado al instrukcioj en Nazia Germanio, la vivoj de centoj da seriozaj kaj geriatriaj pacientoj kiuj estis enhospitaligitaj en la juda hospitalo en Berlino estis savitaj. Laŭ la instrukcioj de la nazireĝimo, tiuj pacientoj estis postulataj por esti traktitaj kaj donitaj skriban permeson fare de medicina komisiono antaŭ esti senditaj por deportado, kaj en foresto de tia aprobo ne povus esti senditaj al koncentrejoj kaj ekstermejoj. La direktoro de la hospitalo, D-ro Walter Lustig, apenaŭ liberigis pacientojn dum la militaj jaroj, tiel savigante ilin. Tamen, laŭ la ordoj de la Gestapo, li estis devigita redukti la personalon kaj la kunlaborantaron, kaj la 300 laboristoj kiujn li maldungis estis senditaj al Auschwitz. Lustig estis ekzekutita fare de la sovetianoj kiel kunlaboranto kun la nazioj post atesto de du el la pacientoj kiuj resaniĝis, estis senditaj al koncentrejo kaj pluvivis, indikis lin kiel respondeca por ilia deportado. Kvankam la hospitalon minacis plurfoje fermo, travivis la mondmiliton en ĝi ĉ. 1500 judoj.

Tuj post la Dua Mondmilito, rekomenciĝis la regula, normala kuraca okupiĝo. Nun la hospitalon direktas fondaĵo. Dum la jaroj 1989 kaj 1990 en la malsanulejo cetere la esperantisto Thomas Pusch ricevis parton de sia medicina eduko.

## Literaturo 
* Daniel B. Silver: *Überleben in der Hölle. Das Berliner Jüdische Krankenhaus im „Dritten Reich“* ["Pretervivo en infero. La Berlina Juda Malsanulejo en Nazia Germanio"]. Verlag für Berlin-Brandenburg, Berlin 2006 ISBN 3-86650-580-9 (alt) ISBN 978-3-86650-580-3

## Eksteraj ligiloj 
* Jüdisches Krankenhaus Berlin – germane

Kategorio:Malsanulejoj en Germanio
Kategorio:Berlino
Kategorio:Judismo en Germanio
Kategorio:Judaj malsanulejoj
Lajos Bágyuj

**BÁGYUJ Lajos** (ba:djuj) estis rumanuja hungara artmonumenta restarigisto. Li naskiĝis en Kluĵo la 24-an de septembro 1920 kaj mortis en [[]] la [[]] 1985.

## Biografio 
Li komencis studi en sia naskiĝurbo, poste li finis konstruindustrian lernejon en Budapeŝto.

## Studoj 
**Beszámoló a kolozsvári Szent Mihály-templom 1956/57. évi helyreállítási munkálatairól* (Kelemen Lajos Emlékkönyv 1957); 
**A kolozsvári Farkas utcai református templom 1958. évi restaurálása* (Műemlékvédelem, Bp. 1959, ugyanaz a Református Szemlében, 1968); 
**A némai református templom restaurálása* (Református Szemle 1962; Műemlékvédelem, Bp. 1964);
**Descoperiri de fresce la Floreşti* (Sesiunea Ştiinţifică a Direcţiei Monumentelor Istorice 1963);
**Vajdahunyad várának restaurálása*, 1965-1968 (Korunk 1973/10);
**A gyulafehérvári székesegyház helyreállítása* (Korunk 1978/12).

## Literaturo 
*Sas Péter: *Bágyuj Lajos műemlékfelújításai*, Művelődés, 2006. október http://www.muvelodes.ro/index.php/Cikk?id=261
## Fontoj
* Romániai magyar irodalmi lexikon

 

Bagyuj, L
Sióagárd

**Sióagárd** (ŝiOagArd) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Szekszárd.
300ra|eta|dekstra|Iama fortikaĵo de Sióagárd

## Bazaj informoj 
* Areo: 24 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.3916/18.6563
* Loĝantaro: 1420
* Poŝtkodo: 7171
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
Sióagárd situas inter montetoj kaj maldekstra bordo de Sió, fine de sakovojo. Tolna (urbo) troviĝas 13, Szekszárd 8&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
Dum la bronzepoko oni konstruis terfortikaĵon. En la 14-a jarcento ankaŭ la hungaroj konstruis fortikaĵon, kiun poste la turkoj okupis. Baldaŭe precipe germanoj alvenis.

Vilaĝservoj estas aŭtonomio de germanoj, lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, poŝto, apoteko, kuracejo.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Johano Nepomuka de 1886
* muzeeto
* malgranda loĝdomo

## Famuloj 
En Sióagárd naskiĝis franciskana monaĥo Balázs Barsi.

## Partneraj komunumoj 
*  Malschwitz, Germanio
*  Gromadka, Pollando

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Boris Ebzejev

**Boris EBZEJEV** (; naskiĝis la  en Kirgizio) estas elstara rusia juristo, juĝisto de la Konstitucia Juĝejo de Rusia Federacio (1991-2008), prezidento de Karaĉaj-Ĉerkesa Respubliko (septembro 2008 - februaro 2011). Etna karaĉajo.

Inter liaj sciencaj interesoj: konstitucia juro, problemoj de potenco, homaj liberoj kaj rajtoj.

Kategorio:Rusiaj politikistoj
Invencio

La nocion **invencio** oni uzas kvazaŭ ĝi signifus muzikan formon, tamen **invencio** (de la latina *invenire* – inventi resp. *inventio* - ideo) ne estas klare difinita. Ĝi estas kutima ekde la mezo de la 16-a jarcento kaj havas jenajn signifojn:

* anstataŭa nomo por muzikaĵoj, kies ĝenronomo ne estas indikata ;
* unua publikado de aperintaj muzikpecoj;
* pecoj, kiujn oni opinias speciale ideriĉaj, invenciaj aŭ novspecaj.

## Muzika aplikado 
El unu muzika ideo (temo) komponisto evoluas la tutan muzikaĵon. Je tio li diversmaniere prilaboras la temon, ekz. laŭ la principo de la imitado (imitado de temo en alia voĉo), sekvenco (ripetado de temo sur alia tonŝtupo), transponado (temo aperas sur aliatonŝtupo en alia tonalo), invertado, aŭgmentado (pligrandigo de la notvaloroj), diminuado (plimalgrandigo de la notvaloroj), dispartigo (nur parto de la temo estas uzata). Antagonisme aperas kontraŭ la temo la t.n. kontrapunkto. Invencio kutime estas duvoĉa.

Ĉe Johann Sebastian Bach la invencio estas du- aŭ trivoĉa klavarila muzikaĵo, en kiu la komponisto prilaboras la muzikan ideon polifonie.

Kategorio:Muzikaj formoj
Luma reakcio

**Lumaj reakcioj**  aŭ **lumreakcioj** estas tiu parto de la fotosintezo, en kiu la sunenergio transformiĝas kaj rezerviĝas en ĝenerala, kemia formo kiel en ATP kaj poste iĝas eluzebla por la planta organismo. Krom tio estiĝas ankaŭ tielnomataj reduktaj ekvivalentoj (ekz. NADPH), kiuj necesas krom la ATP por okazo de la fotosintezo en mallumaj reakcioj.

: H_2O + NADP^+ + nADP +n\left[P\right]\quad \to \quad (NADPH + H^+) + nATP + {1 \over 2} O_2 

La lumo (fotonoj) altigas energionivelon de elektrono, kiu kondukas al la skizita reakcio.
Senluma reakcio

**Senlumaj reakcioj** (ankaŭ mallumaj, nelumaj, lumsendependaj reakcioj) estas tiu parto de la fotosintezo, ĉe kiu la karbona dioksido asimiliĝas, fiksiĝas en karbonhidratoj.

6CO_2 + 12 NADPH +H^+ + 18ATP \quad \to \quad C_6H_{12}O_6 + 6H_2O + 18 ADP + 18\left[P\right] + 12NADP^+

La ekvacio uzas la ATP-molekulojn kaj NADPH, kiuj estiĝis dum la [
lumreakcio, por konstruo de karbonhidratoj.

Kategorio:Fotosintezo
Daniel G. Nocera

**Daniel George NOCERA** (3-an de julio, 1957) estas usona kemiisto. Li estas Henry Dreyfus Professor of Energy kaj Profesoro pri kemio ĉe Massachusetts Institute of Technology. Li estas konata pro lia malkovro – kun Matthew Kanan – en 2008 pri tre efika tekniko pro elektrolizo de akvo, uzante malmultekostajn materialojn.

Pli frue li estis konata pro liaj studaĵoj pri baza meĥanismo de energia konvertado en biologio kaj kemio, parte en la teorio de la proton-ligita elektron-transfero. Li estas direktoro de *Solar Revolution Project* ĉe MIT.
Lia malkovro rilate al elektrolizo de akvo funkcias en ĉaambro-temperaturo, uzante novan katalizatoronb kiu helpas eliĝon de la oksigeno. Tiu nova katalizatoro konsistas el kobalto, fosfat-jonoj kaj elektrodo. Alia katalizatoro estas la kutima platino, sed oni povas anstataŭigi ankaŭ tion.

## Eksteraj ligiloj 
* Nocera at the MIT Chemistry Department Website
* Nocera Group Website

Kategorio:Usonaj kemiistoj
Nigramara floto de Rusio

eta|dekstra|125px|Emblemo de la Nigramara floto|border
La **Nigramara floto** ( [ĉernaMORskij flot]) estas parto de la marfortoj de Rusio (pli frue tiu de Sovetunio kaj de Rusia Imperio), kiu agadas en la Nigra maro kaj en la Mediteraneo.

## Baziĝo 
Ĝi baziĝas en diversaj havenoj de la Nigra kaj Azova maroj. La ĉefbazo estas en Sebastopolo, Krimeo. Etaj partoj de la floto lokiĝas en Teodozio kaj urboj de Krasnodara regiono de Rusio: Novorossijsk, Tuapse, Temrjuk.

## Historio 
La floton fondis en 1783 carino Katarina la 2-a. La unuaj ŝipoj venis el la Azova flotilo, fondita de la caro Petro la Granda en 1695. La floto rapide fortiĝis per novaj ŝipoj kaj batalis en la 18- kaj 19-aj jarcentoj kontraŭ la turka kaj franca imperio. Unu eskadro — sub komandado de admiralo Fjodor Uŝakov — batalis kun la turkoj kontraŭ la francoj en la Mediteraneo.

Kvankam la floto estis sukcesa kontraŭ la turkoj en la Krimea milito (1853–1856), post apero de la brita kaj franca floto ĝi agadis ĉefe pasive kaj defende. Kiam oni okupis Sebastopolon en 1856, oni eksplodigis la ŝipojn. En la Pactraktato de Parizo, la Nigra maro estis neŭtraligita kaj estis malpermesita por Rusio havi pli da batalŝipoj ol Turkio. Tiu limigo estis neniigita en 1871 en la Londona Pontuskonferenco.

Post la Oktobra revolucio en Rusio, la Nigramara floto venis sub regadon de la bolŝevikoj. Por ke la kontraŭrevolucianoj ne akiru la floton, Lenin ordenis la 18-an de junio 1918 memsinkigon de la floto.

La floto estis revivigita post la sukcesa venko de la bolŝevikoj en la interna milito. Tiam oni levis la sinkigitajn ŝipojn el la maro kaj konstruis novajn. Dum la Dua mondmilito, la floto aktive batalis kontraŭ la germanoj kaj ties aliancanoj.

Post la Dua mondmilito, la floto estis modernigita. La valoro de la floto malaltiĝis, post kiam Turkio membriĝis en la NATO en 1952. Post disfalo de Sovetunio, Rusio kaj Ukrainio dividis la floton, dum Rusio havas rajton daŭre uzi la mararmean bazon en Sebastopolo.

Rusio planas alilokigi la ĉefan bazon de la Nigramara floto al Novorossijsk.

La ŝiparo en 2022 estis uzita por apogo de la invado de Rusio en Ukrainion dum kiu en Nigra Maro sinkis ĝia flagŝipo *Moskva*, kaj la 4-an de aŭgusto estis damaĝita en Novorossijsk alia granda militŝipo.

## Konsisto 
* Personaro: 11 000 homoj.
* Ŝiparo: Oĉakov (ŝipo) k.a.

## Vidu ankaŭ 
* Moskva (misila krozoŝipo)
* Rusa militŝipo, forfikiĝu (poŝtmarko)

## Eksteraj ligiloj 
* Hejma paĝo (ruse)
* Hejma paĝo 

Kategorio:Sovetia Mararmeo
Kategorio:Rusia Mararmeo
Kategorio:Sebastopolo
Kategorio:Krasnodara regiono
Kategorio:Nigra maro
Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Ukrainio
Simon Sebag Montefiore

**Simon SEBAG MONTEFIORE** (n. 1965) estas brita historiisto, ĵurnalisto kaj aŭtoro, kiu okupiĝas ĉefe pri la rusia historio.

Simon Sebag Montefiore studis historion en Kembriĝo. Li efektivigis multajn veturojn en la iama Sovetunio, ĉefe en la Kaŭkazo, Ukrainio kaj Centra Azio. Montefiore vivas kun sia edzino kaj du infanoj en Londono.

Li verkis biografion de Grigorij Potjomkin kaj detalan biografion de la soveta diktatoro Josif Stalin, kiu estis tradukita en multajn lingvojn. Lia plej freŝa libro estas “Young Stalin” (2007).

Simon Sebag Montefiore estas frato de Hugh Sebag-Montefiore.

## Libroj angle, germane 
* *Der junge Stalin. Das frühe Leben des Diktators 1878–1917*, Frankfurt am Main: Fischer 2007, ISBN 3-10-050608-1
* *Stalin. Am Hof des roten Zaren*, Frankfurt am Main: Fischer 2006, ISBN 3-596-17251-9
* *Prince of Princes: The Life of Potemkin*
* *Prince of Princes. The Life of Potemkin: The Imperial Love Affair*
* ''Potemkin: Catherine the Great's Imperial Partner''

## Distingo 
* 2008 – Costa Book Award 2007 en sekcio **Biografio** pro “Young Stalin”

## Eksteraj ligiloj 
* hejma paĝo 
* „Stalin en Vieno“

Kategorio:Britaj historiistoj
Kategorio:Britaj ĵurnalistoj
Kategorio:Britaj verkistoj
Zara Whites

**Zara Whites** (naskiĝis la  en vilaĝo 's-Gravendeel, nun parto de municipo Hoeksche Waard, Nederlando), kies vera nomo estas **Esther KOOIMAN**, estas aktorino nederlanda, kiu partoprenis ĉefe en pornaj filmoj.

Esther Kooiman estis prostituitino en Roterdamo. Ŝi komencis sian profesion en Italio kiel dancistino en la programo televida *Colpo Grosso* en 1989. Poste ŝi pozis por la revuoj Playboy kaj Penthouse, kaj ŝi komencis aktori.

Inter 1990 kaj 1992 ŝi aperis en dudek du pornaj filmoj eŭropaj kaj nord-amerikaj.

En 1992 ŝi ŝanĝis sian profesion kaj komencis aktori por la televido franca en televid-felietonoj erotikaj.

Kategorio:Nederlandaj pornoaktoroj
Kölesd

**Kölesd** [koleŝd] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Szekszárd.
eta|maldekstra|Panoramo de Kölesd

## Bazaj informoj 
eta|dekstra|Centro de Kölesd
* Areo: 38 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.508/18.5898
* Loĝantaro: 1670
* Poŝtkodo: 7052
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
Kölesd situas en valo, laŭ dekstra bordo de Sió (kun ponto), laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Budapeŝto-Bátaszék. Paks kaj Szekszárd troviĝas po 25&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko, poste alvenis keltoj kaj romianoj. La unua mencio devenis el la 13-a jarcento. Kelkfoje okazis tie departementaj kunvenoj. En 1708 armeo de Francisko Rákóczi la 2-a venkis la aŭstrojn. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj al Germanio.

Kölesd apartenas al vinregiono de Szekszárd. Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, poŝto, apoteko, kuracejo, infankuracejo, dentokuracejo.
eta|dekstra|Preĝejo en Kölesd

## Vidindaĵoj 
* kalvinana kaj luterana preĝejoj
* paroĥo el la 18-a jarcento
* katolika baroka kapelo omaĝe al Johano Nepomuka el la 18-a j.c.
* kastelo de Jeszenszky-Hiemer
* statuo pri Lajos Kossuth
* nobeldomo de Sass (ŝaŝ), kie Petőfi estis gasto
* farejo pri plumberoj

## Famuloj 
En Kölesd naskiĝis:
* astronomo István Ozsváth
* ekonomikisto Sándor Ausch
* fasonisto József Scherer
* János Oláh (hebreisto)
* instruisto István Ákos.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
SkyHook JHL-40

**SkyHook JHL-40** estas aerŝipa/helikoptera veturilo, transportilo, nun ankoraŭ en evoluigo. La 9-an de julio 2008 firmao Boeing anoncis, ke ĝi formis komunan teamon kun SkyHook International – kanada kompanio – por evoluigi la avion.

Laŭ atestoj de la kompania porparolanto, la aerŝipo kombinos la plej bonajn ecojn de la aerŝipo kaj la helikoptero kaj kapablos transporti 40 tunojn da kargo je distanco de ĝis 200 mejloj.  Ĝi longos 90 m kaj kapablos veturi 800 mejlojn sen kargo.

La kombina avio konsumas malpli da fuelo ol helikoptero kaj superfluigas vojkonstruojn al malfacile atingeblaj lokoj. Oni celas uzi ĝin ĉe la norda poluso, kie ĝi transportus minejajn maŝinojn, lignotrunkojn kaj konstrumaterialojn. 

La avio uzos heliumon por ŝvebi kaj helikopterajn rotorojn por leviĝi kun kargo. Kompare, helikoptero CH-47 Chinook povas transporti je la sama distanco maks. 10 tunojn.

## vidu ankaŭ
*Piasecki PA-97, antaŭulo el 1986

## Eksteraj ligiloj 
* SkyHook International

Kategorio:Eksperimentaj aviadiloj
Hans-Günther Wauer

**Hans-Günther WAUER** (* 12-a de decembro 1925; † 17-a de februaro 2016) estas germana eklezimuzikisto.

Post la studado ĉe la Altlernejo pri Muziko kaj Teatro „Felix Mendelssohn Bartholdy“ en Lepsiko ĉe Karl Straube li aktivis ekde 1951 ĝis 1996 kiel katedralorgenisto kaj kantoro en Merseburg. Krome li estis docento por orgenludado kaj improvizado ĉe la Evangelia Altlernejo pri Eklezia Muziko en Halle. En 1971 li ludis por registrado sur sondisko sur la  Ladegast-orgeno de la katedralo Merseburg la orgenverkaron de Franz Liszt. Li fondis la  orgenmuzikan festivalon Merseburger Orgeltage kaj engaĝiĝis por la nuntempa orgenliteraturo. Kile orgenisto li eŭropavaste, ekz. en la Abatejo Westminster kaj la katedralo Dipatrino en Parizo. Li aparte flegis la orgenimprovizadon kaj alstrebis por tio jam frue la kunagadon kun aliaj, ĵazdevenaj muzikistoj spertaj pri improvizado kiel Günter "Baby" Sommer, Ernst-Ludwig Petrowsky, Theo Jörgensmann, Hermann Naehring, Warnfried Altmann aŭ Louis Moholo. Li plilarĝigis siajn orgenkoncertojn, inkluzivante ankaŭ artistojn el aliaj fakoj kiel (politika) literaturo, danco, prezenta arto aŭ filmo.

En 1997 Wauer profesoriĝis, kaj en 1998 oni ordenis lin per 1-a-klasa *Bundesverdienstkreuz*. En 2006 Wauer estis dekorita per la *Bürgermedaille* de la urbo Merseburg.

## Diskografio (elektaĵo) 
**Verschränkte Konstruktion* (kun "Baby" Sommer; 1986)
**Introitus* (kun Th.  Jörgensmann; 1990)
**Merseburger Begegnung* (kun "Baby" Sommer kaj Th. Jörgensmann;1994)
**Seismogramme. Lese-Konzert für Wort, Orgel, Saxophon und Schlagzeug* (kun Friedrich Schorlemmer, Warnfried Altmann, H. Naehring; 1997)

## Eksteraj ligiloj 
*

Kategorio:Germanaj  ĵazorgenistoj
Kamo

**Kamo** estas nomo de:
* parto de i.a. kamŝafto (kamo en PIV)
* urbo en gubernio Niigata, Japanio: Kamo (Niigata)
* urbo en Novzelando: Kamo (Nov-Zelando)
* rivero en Japanio: Kamo (Kioto)
* rivero en Rusio: Kamo (rivero)
* diversaj distriktoj en Japanio:
** Kamo-gun (Gifu) en gubernio Gifu
** Kamo-gun (Hiroŝimo) en gubernio Hiroŝima
** Kamo-gun (Ŝizuoko) en gubernio Ŝizuoka
* diversaj komunumoj en Japanio:
** Kamo (Kioto) en gubernio Kioto
** Kamo (Okajamo) en gubernio Okajama
** Kamo (Ŝimane) en gubernio Ŝimane
** Kamo (Ŝizuoko) en gubernio Ŝizuoka
* japana nobela familio: Kamo (familio)
* de Ŝinto-dio: Kamo Ŭake-ikazuĉi
* Ŝinto-sanktejo: Kamo-sanktejo
* kunbatalanto de Stalino: Kamo (bolŝeviko)
* armena persona nomo: Kamo (persona nomo)
* asteroido: 4215 Kamo
Omeno

**Omeno** (latine: antaŭdiro, atentiga signo) estas tiu signo aŭ evento, kiu montras alvenon de iu malbono/bono - laŭ la superstiĉo. Omeno povas esti ĉiu (nekutima) natura evento, konduto de bestoj, apero de kometoj, rompiĝo de io, abrupta apero de io, iu ks.

Ekz. falanta stelo (kometo), defalanta bildo signifas morton; stumbliĝo malsukceson, laŭ kredantoj je la superstiĉoj.

## Vidu ankaŭ 
* Stelo de Bet-Leĥem
* Tri reĝoj
* Aŭguristo
* Aŭgurado
* Koincido
* Parapsikologio
* Okultismo
* Profetaĵo
* Klarvideco
* Bonŝanco
* Divenado
* Futuro
* Sorto
* Nurenberga Kroniko

## Literaturo 
* Omen. en: Hans Bonnet, *Lexikon der ägyptischen Religionsgeschichte*. 3. unveränderte Auflage. Nikol, Hamburg 2000, ISBN 3-937872-08-6, S. 542f.
* RJ Losardo, O. Binvignat, R. Cruz Gutierrez, S. Aja Guardiola, *La anatomía y las prácticas adivinatorias en las antiguas civilizaciones*, Revista de la Asociación Médica Argentina, Vol. 129, No. 2, p. 13-22, 2016

## Eksteraj ligiloj 
Online Etymology Dictionary. "Omen" Douglas Harper

Kategorio:Aŭgurado
Kategorio:Profeteco
Kategorio:Superstiĉoj
Kategorio:Antikva greka religio
Kategorio:Religio en Antikva Romio
Kategorio:Magio
Jenő Molnár

**MOLNÁR Jenő** estis rumanuja hungara geografo, universitata profesoro naskiĝinta en Caransebeş la 24-a de septembro 1920 kaj mortinta en Kluĵo la 20-a de majo 2007.

## Biografio 
La mezlernejon Jenő Molnár finis en sia naskiĝurbo (1940), li havigis diplomon de geografio-historio en la Kolozsvári Ferenc József Tudományegyetem (1944). Li instruis en mezlernejoj en Kluĵo (1944-49), poste en universitato li estis adjunkto, lektoro, katedrestro ĝis sia pensiiĝo (1982). Li doktoriĝis per disertacio *Erdély népessége magassági övek szerint* (1945), kaj en 1972 per *Alkalmazott földrajzi kutatások Kolozs megyében*. En 1990 li estis elektita kiel gvidantarano de sekcio pri naturscienco en Erdélyi Múzeum-Egyesület.

## Verkoj 
**A világgazdaság primér szektora* (Kv. 1976);
**Hagyományos földrajz – korszerű földrajz* en EME Természettudományi és Matematikai Szakosztályának Közleményei (1992/1);
**Tudósok a tudománynépszerűsítésről*en Művelődés 1990/1.
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Molnar, J
Molnar, J
Molnar, J
Provoka agento

**Provoka agento** (ankaŭ **Agent Provocateur** [] el la franca) estas tiu persono, kiu volas provoki alian personon je kontraŭleĝa agado.  

Provokan agenton uzas la ŝtato, ŝtata instanco por senvualigi kaŝitajn, malfacile pruveblajn krimagojn. Uzo de ŝtata provoka agento estas jure disputita.

## Vidu ankaŭ
* Oĥrano
* Dividu kaj regu
* Identeca politiko

Kategorio:Polico
Kategorio:Juro
René Fülöp-Miller

**FÜLÖP-MILLER René** *Miller* estis hungara verkisto, kulturhistoriisto naskita en Karanŝebeŝo la  kaj mortinta en Hanovro la .

## Biografio 
René Fülöp-Miller pristudis medicinon, psikiatrion, farmacion, kemion kaj filozofion en Koloĵvaro, Vieno, Lausanne kaj Parizo. Dum la unua mondmilito li estis raportisto de pluraj gazetoj el Vieno, Berlino kaj Parizo. Li travojaĝis Afrikon, Azion. Li pasigis du jarojn en Sovetunio, kie li pristudis la manuskriptojn de Lev Tolstoj kaj Fjodor Dostojevskij. En 1939 li setlis en Hollywood.

## Verkoj ĉefaj 
* *Die Lebenserinnerungen der Gattin Dostojewskis* (München, 1925);
* *Das Tagebuch der Gattin Dostojewskis* (Müchen, 1925);
* *Geist und Gesicht des Bolschewismus* (Zürich-Wien, 1928);
* *Az ismeretlen Tolsztoj*. Eldono oficiala de familio Tolstoj (germane; trad. Marcell Benedek kaj Havas József, Bp., 1929);
* *Macht und Geheimnis der Jesuiten* (Leipzig-Zürich, 1929);
* *Charivari* (romano, Paris, 1936);
* *The Motion Picture in America* (New York, 1938);
* *Sankt Franziskus*. *Der Heilige der Liebe* (Frankfurt am Main, 1958).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Tarłów

**Tarłów** estas pola vilaĝo, kiu troviĝas en la Sanktakruca Provinco, Distrikto Opatowski. Ĉefa vojo en Tarłów estas .

## Historio 
En 1550j. Andrzej Tarło fondis sur tereno de vilaĝo Czekarzewice urbon Tarłów. Loko obtenis urborajton laŭ prerogativo, kiu estis eldonita de reĝo Sigismondo la 2-a en Piotrków.

Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Róbert Schmidt Eligius

**SCHMIDT ELEGIUS Róbert** (ŝmidt) hungara inĝeniero pri minado, geologo, hidrogeologo, laŭreato de Kossuth-premio (1956). Li naskiĝis en Karánsebes la 23-an de marto 1902 kaj mortis Budapeŝto la 23-an de julio 1973. 

## Premioj, distingoj 
*Memormedalo Schafarzik Ferenc de Magyar Hidrológiai Társaság (1961);
*Arĝenta grado de Vásárhelyi Pál-premio (1972);
*Memormedalo Zorkóczy Samu de Országos Magyar Bányászati és Kohászati Egyesület (1969).
## Biografio 
Róbert Schmidt Eligius havigis diplomon de inĝeniero pri minejoj kaj arbaroj en Sopron (1928). En 1929 li havigis diplomon de doktoro pri geologio en Szeged. Li studis du jarojn (1930–1932) per stipendio en teknikuniversitato kaj sciencuniversitato en Vieno, plue en mineja altlernejo de Leoben. Li estis geologo de Instituto Geologia (1932–1942), pli poste li estis afergvidanta direktoro en 1942–44 de la Hungara-Itala Olea Akcia Societo. Inter 1945 kaj 1951 li laboris en ministerioj, poste denove en la Instituto Geologia, kie ĝis 1966 li gvidis la sekcion akvogeografian.

## Verkoj ĉefaj 
**Geomechanika* (Bp., 1957); 
**Magyarország Vízföldtani Atlasza*. Vázlatok és tanulmányok Magyarország Vízföldtani Atlaszához (M. Áll. Földtani Intézet kiadványa, 1961 és 1962). 
## Literaturo
* Rónai A.: Dr. Sch. E. R. emlékezete (Földtani Közl., 1974);
* Dr. Sch. E. R. (Hidrológiai Közl., 1974); 
*Kiss I.: Dr. Sch. E. R. (Bányászat, 1974).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon
*hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri minejoj
Kategorio:Hungaraj arbarinĝenieroj
Károly Sebestyén

**SEBESTYÉN Károly** (ŝebeŝtje:n) *Cs. Sebestyén* estis hungara etnografo, kulturhistoriisto naskita en Karánsebes la 13-an de majo 1876 kaj mortinta en Budapeŝto la 21-an de decembro 1956.

## Biografio 
Károly Sebestyén havigis diplomon de instruisto en 1898 en Belarta Altlernejo en Budapeŝto. Ekde 1901 li instruis en Segedo. La faris dialektesploran kolektvojaĝon kun Antal Horger en departamento Háromszék, kiam ekinteresiĝis pri etnografio. Ekde 1919 li laboris en muzeo de Segedo, kaj komencis apud Ferenc Móra studi arkeologion, prahistorion. Lin interesis ankaŭ la mezepoka arthistorio de Segedo. En 1929 li iĝis doktoto pri filologio, poste privatprofesoro. Inter 1934 – 1946 li estis direktoro de la muzeo.

## Verkoj ĉefaj 
* *Rejtélyes csontok népvádorláskori sírokban* (Szeged, 1931);
* *A magyarok íjja és nyila* (Szeged, 1933);
* *Szeged középkori templomai* (Szeged, 1938);
* *A székelyház eredete* (Népr. Ért. 1941);
* *Krassó – Szörény vármegye parasztháza* (Kolozsvár, 1944).

## Literaturo 
* Vargha László: Cs. S. K. 1876 – 1956 (Etnographia, 1957. 1. sz.);
* Banner János: Cs. S. K. (Móra Ferenc Múz. Évk., 1957).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj etnografoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj arkitekturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj muzeestroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Sándor Boros

**BOROS Sándor** (boroŝ) estis hungara kuracisto, dentisto, patologo naskita en Karánsebes la 11-an de aŭgusto 1907 kaj mortinta en Budapest la 26-an de julio 1987.

## Biografio 
Sándor Boros havigis diplomonde kuracisto en Budapeŝto (1931), poste li laboris ĝis 1936 en Szeged en Anatomia Instituto de universitato kiel praktikanto, poste asistanto. Ekde 1938 li estis asistanto de Dentista Kliniko de la Universitato de Budapeŝto, inter 1947-1960 li gvidis la laboratorion histologian. En 1950 li iĝis universitata docento, lekciisto pri dentista patologio en la Fakultato de Dentmedicino. Inter 1960-1973 li estis komisiita katedrestro direktoro de la Konserviga Kliniko. 

## Verkoj ĉefaj 
* *Fogászati pathologia* (Bp., 1961).

## Literaturo 
* Bánóczy Jolán: B. S. egyetemi tanár 80 éves (Fogorv. Szle, 1987); 
* Bánóczy Jolán: B. S. (Nekrológ, Fogorv. Szle, 1987).

## Fonto
* Magyar Életrajzi Lexikon

boros
Novorusio (historie)

**Novrusio** aŭ **Novorusio** () estas historia areo, kiu entenas ĉefe sudajn partojn de la hodiaŭa Ukrainio (Dnipropetrovska provinco), historian teritorion de Besarabio, Moldava Respubliko, Ĉednestrio, parte ankaŭ orientan Ukrainion (Donecka provinco), sudan Rusion (Krasnodara regiono, Stavropola regiono, Adigeio, Rostova provinco), kiuj situas apud la Azova (Zaporiĵa provinco) kaj Nigra Maroj (Odesa provinco, Mikolajeva provinco, Ĥersona provinco).

La nomo venas el la nomo de rusa Provinco Novorusio, kiu ekzistis inter 1765 kaj 1789. La ĉefurbo estis Kremenĉuk kaj poste administra centro Dnipro (Jekaterinoslav). Antaŭ aneksado de la teritorio, tiujn teritoriojn pretendis Pollando-Litovio, la Osmana Imperio kaj la Rusia Imperio. Tiu kaj la okazantaj bataloj kondukis al tio, ke tiuj areoj (sudaj stepoj) estis apenaŭ loĝataj.

La koloniigo de Novorusio okazis sub gvido de princo Grigorij Potjomkin, kiu estis intima konfidulo de carino Katerino la 2-a de Rusio. Oni dividis la agron al rusaj grundposedantoj, kiuj kunportis rusajn kamparanojn el centra Rusio. Oni fondis multajn urbojn kiel Odeso, Novorossijsk ĉe la Nigra maro, Sebastopolo, Jekaterinoslav, Mikolajivo, Ĥersono kaj aliajn.

La havenurboj havis gravan rolon por establi konvenan, batalpretan floton en la Nigra maro kontraŭ la turkoj. Okaze de fondo de la Socialisma Respubliko de Ukrainio, granda parto de Novorusio estis aligita al Ukrainio, en 1954 eĉ la duoninsulo Krimeo.

## Vidu ankaŭ 
* Novorusio (konfederacio)
* Zaporogoj
* Krimea Ĥanlando

## Eksteraj ligiloj 
* mapo, ruse
* The Guardianship Committee of Foreign Settlers in South Russia

Kategorio:Rusia Imperio
Kategorio:Historia geografio de Rusio
Kategorio:Historiaj regionoj en Ukrainio
Chmieleń

**Chmieleń** – [elparolu: *ĥmielen*]; vilaĝo en Pollando en Malsupra Silezio en Distrikto Lwówek Śląski en Komunumo Lubomierz en izera montetaro.

Ĝis la jaro 1945 la vilaĝo nomiĝis *Langwasser*. En la vilaĝo troviĝas preĝejo patronata de „Sankta Nikolao”, konstruita en la 15-a jarcento kaj alikonstruita laŭ gotika stilo en 1705 kaj 1864. Ene de la preĝejo troviĝas renesancaj tomboŝtonoj el la jaro 1695, baroka kaj klasikisma ekipaĵo: altaro, baptujo, predikejo, vitraloj, skulptaĵoj kaj pentraĵoj. Ĉe preĝejo troviĝas tombejo ĉirkaŭata de muro el la 18-a jarcento kun enireja pordego kaj kun sepulta domo el la 19-a jarcento.
En la vilaĝo troviĝas ankaŭ domoj el la 18-a kaj la 19-a jarcentoj, multe da ĉevojaj kapeletoj kaj statuoj de sanktuloj.

Image:Chmieleń 1.jpg|
Image:Chmieleń kościół św Mikołaja 1.jpg|Preĝejo patronata de sankta Nikolao.
Image:Chmieleń kapliczka.jpg|Ĉevoja kapeleto.

## Bibliografio kaj fontaĵo 
* http://www.lubomierz.pl/ (pole)
* Mapa turystyczna: *Góry i Pogórze Kaczawskie*. Vroclavo 1984 (pole)

Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Kategorio:Komunumo Lubomierz
Babezio

**Babezioj** (latine *Babesia*) estas protozooj, kiuj parazite vivas en la eritrocitoj de diversaj vertebruloj. Ili ŝanĝas la vertebrulon pere de specifaj iksodoj, laŭ mondoparto per diversaj specioj.

Babezioj kaŭzas malsanon ĉe la koncernaj vertebruloj, ĉu homoj ĉu bestoj - la malsano nomiĝas *Babeziozo* kaj karakteriziĝas per febro, anemio kaj iktero. Ili ricevis sian nomon laŭ la rumana patologo *Victor Babeş*, kiu malkovris ilin.

eta|maldekstra|360px|vivociklo de babezioj inter iksodoj kaj musoj

Kategorio:Zoologio
Alsónána

**Alsónána** (alŝOnAna) estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Transdanubio**, en departemento Tolna, en subregiono de Szekszárd. Alsó signifas: suba.

## Bazaj informoj 
* Areo: 13 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.2492/18.6613
* Loĝantaro: 720
* Poŝtkodo: 7147
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Bátaszék troviĝas 10, Szekszárd 12, Bonyhád 14 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1494 en formo *Nana*. Ŝajnas, dum la turkoj la vilaĝo senhomiĝis. En la 17-a jarcento serboj poste germanoj alvenis. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj al Germanio.

Vilaĝservo estas poŝto.

## Vidindaĵo 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Elizabeto de Hungario

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Dénes Berényi

**BERÉNYI Dénes** (bere:nji) estis hungara meteorologo, universitata profesoro. Li naskiĝis en Karánsebes la 21-an de septembro 1900 kaj mortis en Debrecen la 3-an de novembro 1971. Lia filo estis Dénes Berényi (fizikisto).

## Biografio 
Dénes Berényi finis la universitaton en Debrecen (1926), li doktoriĝis (1927) kaj li iĝis asistanto en la geografia instituto de universitato. En 1933 oni habilitis lin privatprofesoro. En 1934 oni komisiis lin por gvidi la Meteorologian Instituton de universitato. Ekde 1951 li estis katedrestro. Inter 1958–1962 li estis dekano. Li estis kunulradaktoro de serio *Acta Universitatis Debreceniensis de Ludovico Kossuth Nominatae* (1954–62) kaj de jarlibro *Acta Geographica Debrecina* (1966–70). Li estigis meteorologian stacion en la areo de universitato, kiun li evoluigis observatorio. Li estis laŭreato de Memormedalo Hegyfoky (1955).

## Verkoj ĉefaj 
* *A magyarországi dohánytermelés különös tekintettel Szabolcsvármegyére* (Debrecen, 1937);
* * A burgonya termesztése és összefüggése az időjárással* (Debrecen, 1942);
* * A talajmenti réteg éghajlata* (kun József Száva-Kovács, Bp., 1948);
* *Mezőgazdasági meteorológia* (kun Aujeszky László kaj Béll Béla, Bp., 1951);
* *Mikroklimatologie…* (Bp.-Stuttgart, 1967).

## Literaturo 
* Justyák J.: Dr. B. D. professzor emlékére (In memoriam professoris Dr. Dionysii B., Debrecen, 1971).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj meteologoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Pendkorbeto

eta|300px|Pendkorbeto (Barbanjo)
**Pendkorbeto** estas korbeto, kiun oni povas pendigi al breto en (kuirej)ŝranko.

Tiel oni uzas malplenan spacon en la ŝranko.

En Nederlando la korbeto nomiĝas Barbertje (Barbanjo) laŭ parabolo (Barbanjo devas pendi) el la libro Max Havelaar de Multatuli.

Kategorio:Ujoj