Berberiso

**Berberisoj** (*Berberis*) estas plantgenro el la familio de la Berberisacoj (Berberidaceae). Kelkaj aŭtoroj ankaŭ metas la speciojn de la genro Mahonio (*Mahonia*) al la genro *Berberiso*.
Berberisoj estas kun 400 ĝis 600 specioj unu el la lignoplantaj genroj kun la plej multaj specioj.

## Priskribo 
*Berberis*-specioj estas ĉiaverda kaj deciduaj arbustoj, malofte malgrandaj arboj.

La interno de la ŝelo kaj la ligno estas flavaj. La brnĉoj estas rondaj, eĝaj aŭ sulkaj. Berberisoj havas unupartajn ĝis kvinpartajn dornojn. La dornoj ĉe la longŝosoj estas transformitaj folioj (folidornoj), en ties akseloj kreskas mallongŝosoj kun folio-faskoj.
La alterne starantaj simplaj folioj estas ofte kovrataj de vakseca prujno. Ili havas plej ofte tigetojn kaj estas dentaj.

La infloreskoj estas malsame konstruitaj, malofte la floroj staras unuope. La duseksa floroj estas trinombraj, helflavaj ĝis orangflavaj. Ekzistas plej ofte ses sepaloj, malofte tri aŭ naŭ. Petaloj kaj stamenoj estas ses po floro. La petaloj estas kelkfoje pli malgrandaj ol la petalsimilaj sepaloj.
Je la bazo de la petaloj staras po du nektarujoj. La karpelo estas hipoginaj.

Ĉiamverdaj berberisoj havas plej ofte nigrajn, somerverdas berberisoj plej ofte ruĝajn berojn. Ĉiuj plantpartoj, krom la maturaj beroj, estas pli aŭ malpli venenaj. La ĉefa substanco estas la alkaloido Berberino, kiu estas uzata en la popola medicino kiel kuracilo .

## Disvastigo 
La genro *Berberis* havas disjunktan arealon. La plej multaj specioj estas disvastigitaj en la modervarma Orientazio kaj en Himalajo. Ankaŭ en la sudamerikaj Andoj ekzistas multaj specioj. En Eŭropo nur ekzistas du ĝis kvar specioj.

En la naturo Berbersoj estas ofte pionirplantoj.

[eta|*[Berberis actinacantha*, Ilustraĵo]]
[eta|[agregata berberiso (*Berberis aggregata*)]]
[eta|[Kanada berberiso (*Berberis canadensis*)]]
[eta|[darvina berberiso(*Berberis darwinii*)]]
[eta|[empetrofolia berberiso (*Berberis empetrifolia*)]]
[eta|*[Berberis gagnepainii*]]
[eta|*[Berberis jaeschkeana*]]
[eta|[juliana berberiso(*Berberis julianae*)]]
[eta|*[Berberis montana*]]
[eta|[mallarĝfolia berberiso (*Berberis ×stenophylla*)]]
[eta|[tunberga berberiso (*Berberis thunbergii*)]]
[eta|*[Berberis trifoliolata*]]
[eta|*[Berberis trigona*]]
[eta|[veruka berberiso (*Berberis verruculosa*)]]

## Sistematiko 
Multaj specioj estas naturaj hibridoj.
Priskribiĝis pli ol 400 ĝis 600 specioj (sole pli ol 200 specioj en la ĉinuja faŭro). Jwen elekto:

; Eŭropaj specioj
* *Berberis aetnensis* C. PRESL (sin.: *B. vulgaris* subsp. *aetnensis*(C. PRESL) ROUY & FOUC.), hejmregiono: Sicilio, Suditalujo, Korsiko, Sardio
* Kreta berberiso (*Berberis cretica* L.), hejmregiono: Grekujo, Egeo, Turkujo, Kipro
* *Berberis hispanica* BOISS. & REUT. (sin.: *B. vulgaris* subsp. *australis* (BOISS.) HEYWOOD), hejmregiono: Sudhispanujo, Alĝerio, Maroko
* ordinara berberiso, (*Berberis vulgaris* L.), hejmregiono: Eŭropo proksima Azio, en Nordameriko neofito

; ekstereŭropaj specioj
* *Berberis actinacantha* MART. EX ROEM. & SCHULT., hejmregiono: Ĉilio
* agregata berberiso (*Berberis aggregata* C.K. SCHNEID.), hejmregiono: Ĉinujo
* amura berberiso (*Berberis amurensis* RUPR.), hejmregiono: Amur-regiono, Ĉinujo, Manĉurio, Koreujo, Japanujo
* eĝa berberiso (*Berberis angulosa* WALL. EX HOOK. F. & THOMSON), hejmregiono: Nepalo, Butano, Sikimo
* arista berberiso (*Berberis aristata* DC.), hejmregiono: Nordhindio, Nepalo, Butano
* *Berberis asiatica* ROXB. EX DC., hejmregiono: Himalajo, Asamo, Butano, Ĉinujo
* nigrafrukta berberiso (*Berberis atrocarpa* C.K. SCHNEID.), hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
* *Berberis beaniana* C.K. SCHNEID., hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
* *Berberis bergmanniae* C.K. SCHNEID., hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
* mallongtiga berberiso (*Berberis brachypoda* MAXIM.), hejmregiono: nordokcidenta Ĉinujo
* *Berberis bretschneideri* REHDER, hejmregiono: Japanujo
* buksfolia berberiso (*Berberis bŭifolia * LAM.), hejmregiono: Argentino, Ĉilio
* belefloranta berberiso (*Berberis calliantha* Mulligan), hejmregiono: sudorienta Tibeto
* kanada berberiso (*Berberis canadensis* MILL.), hejmregiono: Usono
* neĝa berberiso (*Berberis candidula* (C.K. SCHNEID.) C.K. SCHNEID.), hejmregiono: Ĉinujo
* *Berberis caroli* C.K. SCHNEID., hejmregiono: suda Mongolujo
* *Berberis Ĉilionsis* GILLIES EX HOOK. & ARN., hejmregiono: Ĉilio
* *Berberis chillanensis* (C.K. SCHNEID.) SPRAGUE, hejmregiono: Peruo, Ĉilio, Argentino
* *Berberis chinensis* POIR., hejmregiono: Kaŭkazo
* *Berberis chitria* BUCH.-HAM. EX LINDL., hejmregiono: Himalajo
* *Berberis circumserrata* (C.K. SCHNEID.) C.K. SCHNEID., hejmregiono: nordokcidenta Ĉinujo
* *Berberis comberi* SPRAGUE & SANDWITH, hejmregiono: Argentino
* agrabla berberiso (*Berberis concinna* HOOK. F.), hejmregiono: Nepalo, Sikimo
* *Berberis congestiflora* GAY, hejmregiono: Ĉilio
* *Berberis corymbosa* HOOK. & ARN., hejmregiono: Juan-Fernandez-insuloj
* * Berberis coxii* C.K. SCHNEID., hejmregiono: Birmo
* Darvina berberiso (*Berberis darwinii* HOOK.), hejmregiono: Argentino, Ĉilio
* diafana berberiso (*Berberis diaphana* MAXIM.), hejmregiono: Ĉinujo (Kansuo)
* retfolia berberiso (*Berberis dictyophylla* FRANCH.), hejmregiono: Ĉinujo
* *Berberis dielsiana* FEDDE, hejmregiono: Ĉinujo (Siĉuano)
* *Berberis edgeworthiana* C.K. SCHNEID., hejmregiono: nordokcidenta Himalajo
* empetrofolia berberiso (*Berberis empetrifolia* LAM. EX POIR.), hejmregiono: Ĉilio
* *Berberis francisci-ferdinandi* C.K. SCHNEID., hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
* *Berberis gagnepainii* C.K. SCHNEID., hejmregiono: Ĉinujo
* *Berberis georgii* AHRENDT
* *Berberis gilgiana* FEDDE, hejmregiono: Ĉinujo
* *Berberis giraldii* HESSE, hejmregiono: Ĉinujo
* *Berberis glomerata* HOOK. & ARN., hejmregiono: Ĉilio
* *Berberis grevilleana* GILLIES EX HOOK. & ARN., hejmregiono: Argentino
* *Berberis henryana* C.K. SCHNEID., hejmregiono: Ĉinujo
* *Berberis heteropoda* SCHRENK EX FISCH. & C.A. MEY., hejmregiono: Mezazio, Mongolujo, Ĉinujo (Sinkiango)
* *Berberis hookeri* LEM., hejmregiono: Hindio, Ĉinujo, Himalajo
* *Berberis horrida* GAY, hejmregiono: Ĉilio
* arĝenta berberiso (*Berberis hypokerina* AIRY SHAW), hejmregiono: Birmo
* *Berberis ilicifolia* G. FORST., hejmregiono: suda Ĉilio
* *Berberis jaeschkeana* C.K. SCHNEID., hejmregiono: Hindio, Nepalo
* *Berberis jamesiana* FORREST & W.W. SM., hejmregiono: Ĉinujo (Junano)
* juliana berberiso (*Berberis julianae* C.K. SCHNEID.), hejmregiono: Ĉinujo (Hupejo)
* tajvana berberiso (*Berberis kawakamii* HAYATA), hejmregiono: Tajvano
* korea berberiso (*Berberis koreana* PALIB.), hejmregiono: Koreujo
* *Berberis lempergiana* AHRENDT, hejmregiono: Ĉinujo
* *Berberis littoralis* PHIL., hejmregiono: Ĉilio
* himalaja berberiso (*Berberis lycium* ROYLE), hejmregiono: Kaŝmiro, Nordokcidenta Hindio, Nepalo
* *Berberis manipurana* AHRENDT, hejmregiono: Hindio (Asamo, Manipuro)
* *Berberis masafuerana* SKOTTSB., hejmregiono: Juan-Fernandez-insuloj
* malgrandfolia berberiso (*Berberis microphylla* G. FORST.), hejmregiono: Argentino, Ĉilio
* *Berberis mitifolia* STAPF, hejmregiono: Ĉinujo
* *Berberis montana* GAY, hejmregiono: Argentino, Ĉilio
* *Berberis morrisonensis* HAYATA, hejmregiono: Tajvano
* *Berberis negeriana* TISCHLER, hejmregiono: Ĉilio
* *Berberis oblonga* (REGEL) C.K. SCHNEID., hejmregiono: Mezazio
* *Berberis orthobotrys* BIEN EX AITCH. hejmregiono: Afganio, Pakistano, nordokcidenta Hindio, okcidenta Ĉinujo
* *Berberis panlanensis* AHRENDT, hejmregiono: Ĉinujo (Siĉuano)
* *Berberis parvifolia* SPRAGUE, hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
* *Berberis poiretii* C.K. SCHNEID., hejmregiono: nordorienta Ĉinujo, Mongolujo, orienta Sebirio, Koreujo
* *Berberis prattii* C.K. SCHNEID., hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
* prujna berberiso (*Berberis pruinosa* FRANCH.), hejmregiono: Junano
* *Berberis replicata* W.W. SM., hejmregiono: Junano
* *Berberis rotundifolia* POEPP. & ENDL., hejmregiono: Ĉilio
* *Berberis sanguinea* FRANCH., hejmregiono: Ĉinujo
* *Berberis sargentiana* C.K. SCHNEID., hejmregiono: Mezĉinujo
* *Berberis serratodentata* LECHL., hejmregiono: Ĉilio
* *Berberis sherriffii* AHRENDT, hejmregiono: Tibeto
* Sebira berberiso (*Berberis sibirica* PALL.), hejmregiono: Sebirio
* *Berberis sieboldii* MIQ., hejmregiono: Japanujo
* *Berberis temolaica* AHRENDT, hejmregiono: sudorienta Tibeto
* *Berberis thunbergii* DC., hejmregiono: Japanujo
* *Berberis tischleri* C.K. SCHNEID., hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
* *Berberis trigona* KUNTZE EX POEPP. & ENDL., hejmregiono: Ĉilio
* *Berberis tsangpoensis* , hejmregiono: Tibet
* valdivia-berberiso (*Berberis valdiviana* Phil.), hejmregiono: Ĉilio
* *Berberis veitchii* C.K. Schneid., hejmregiono: Ĉinujo
* *Berberis vernae* C.K. SCHNEID., hejmregiono: nordokcidenta Ĉinujo
* veruka berberiso (*Berberis verruculosa* HEMSL. & E.H. WILSON), hejmregiono: Ĉinujo (Kansuo)
* *Berberis virescens* HOOK. F. & THOMSON, hejmregiono: Hindio (Sikimo)
* *Berberis wilsoniae* HEMSL. & E.H. WILSON, hejmregiono: Ĉinujo
* junana berberiso (*Berberis yunnanensis* FRANCH.), hejmregiono: okcidenta Ĉinujo

; Hibridoj
* *Berberis ×bristolensis* AHRENDT (= *B. calliantha* × *B. verruculosa*)
* skarlaka berberiso (*Berberis ×carminea* AHRENDT = *B. aggregata* × *B. wilsoniae* var. *parvifolia*)
* *Berberis ×frikartii* C.K. SCHNEID. = *B. candidula* × *B. verruculosa*
* *Berberis ×hybrido-gagnepainii* AHRENDT (= *B. gagnepainii* × *B. verruculosa*)
* *Berberis ×interposita* AHRENDT (= *B. hookeri* var. *viridis* × *B. verruculosa*)
* *Berberis ×lologensis* SANDWITH = *B. darwinii* × *B. linearifolia*)
* *Berberis ×media* GROOT. (= *B. camndidula* × *B. thunbergii*)
* *Berberis ×mentorensis* L.M. AMES (= *B. julianae* × *B. thunbergii*)
* *Berberis ×ottawensis* C.K. SCHNEID. (= *B. thunbergii* × *B. vulgaris*)
* *Berberis ×rubrostilla* CHITT. (= *B. aggregata* × *B. wilsoniae* var. *parvifolia*)
* mallarĝfolia berberiso (*Berberis ×stenophylla* LINDL. = *B. darwinii* × *B. empetrifolia*)

## Uzado 
Berberisoj estas ofte plantitaj kiel ornamlignoplanto en ĝardenoj kaj parkoj. Multaj specioj taŭgas por heĝoj.
Ekzistas multaj kultivaroj.

La beroj estas uzataj ekzemple en la persa kuirejo (berberisa rizo). La gusto estas acideca.

Ekzistas sekigitaj berberisaj-fruktoj (beroj). Ili havas tre altan enhavon de Vitamino C.

Kelkaj specioj estas uzataj medicine.

## Referencoj 
## Literaturo 
* 
* Alan T. Whittemore: *Berberis.* en: URL=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=103816|Linktext=online
* Junsheng Ying, Ying Tsun-shen: *Berberis.* : http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=103816
* Franz H. Meyer, Ulrich Hecker, Hans Rolf Höster, Fred-Günter Schroeder: *Gehölzflora.* Begründet von Jost Fitschen. 11. eldono. Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2002, ISBN 3-494-01268-7.
* Walter Erhardt, Erich Götz, Nils Bödeker, Siegmund Seybold: Handwörterbuch der Pflanzennamen. Eugen Ulmer,Stuttgart (Hohenheim),2002 , 17a eldono, ISBN 3-8001-3573-6
* John Kelly, John Hillier: *The Hillier Bäume & Sträucher.* Thalacker-Medien, Braunschweig 1997, ISBN 3-87815-086-5.
* Christopher Brickell: *Die große Pflanzenenzyklopädie. A bis Z* (herausgegeben von The Royal Horticultural Society). Dorling Kindersley, Starnberg 2004, ISBN 3-8310-0657-1.
* Leslie R. Landrum: *Revision of Berberis (Berberidaceae) in Ĉilio and Adjacent Southern Argentina.* In: *Annals of the Missouri Botanical Garden.* Band 86, Nr. 4, 1999, S. 793–834 (online).
* Walter Erhardt, Erich Götz, Nils Bödeker, Siegmund Seybold: *Der große Zander. Enzyklopädie der Pflanzennamen. Band 2. Arten und Sorten.* Eugen Ulmer, Stuttgart (Hohenheim) 2008, ISBN 978-3-8001-5406-7.


Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Beroj