open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Politian

***Politian*** estas la sola teatraĵo verkita de la usona verkisto Edgar Allan Poe. Ĝi estis verkita en 1835 sed restis nefinita.

La teatraĵo estas fikcia versio de vera krimo okazinta en Kentukio : la murdo de Solomon P. Sharp fare de Jereboam O. Beauchamp en 1824. La tiel nomita "tragedio de Kentukio" tre famiĝis en la usona ŝtato, kaj inspiris plurajn literaturajn verkojn. Poe tamen preferis loki sian version en 16-a jarcenta Romo. Li verkis la teatraĵon, kiam li estis laboranta por la gazeto *Southern Literary Messenger*

La verko ne ricevis favorajn recenzojn. Ĝia malsukceso instigis Poe ne plu verki longajn verkojn, kaj anstataŭe koncentriĝi sur noveloj. 

Kategorio:Teatraĵoj
Kategorio:Edgar Allan Poe
William Gilmore Simms

**William GILMORE SIMMS** (n. la 17-an de aprilo 1806 - m. la 11-an de junio 1870) estis usona poeto, romanisto kaj historiisto el Suda Usono, kies romanoj tre populariĝis en la 19-a jarcento. Li laŭ Edgar Allan Poe estis la plej bona romanisto naskiĝinta en Usono.[eta|dekstra|William Gilmore Simms (ĉ. [1860)]]Pli freŝdate, la romanoj de Simms tamen malpopulariĝis, kvankam li restas fama kiel unu el la ĉefaj verkistoj de la usona Sudo antaŭ la Usona Enlanda Milito. Li estas ankaŭ memorita pro sia forta subteno de sklavismo kaj malmola kritiko de *La Kabano de Onklo Tom*.

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj historiistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1806
Kategorio:Mortintoj en 1870
Charles Fenno Hoffman

**Charles FENNO HOFFMAN** (n. la 7-an de februaro 1806 - m. la 7-an de junio 1884) estis usona juristo, verkisto kaj poeto. Kiam li estis 11-jara, unu el liaj gamboj estis premegita pro boatakcidento, tiel ke ĝi estis amputita.

Li pro troa laboro freneziĝis en 1849, eble post kiam servisto erare uzis siajn manuskriptojn por ekbruligi fajron.

## Kelkaj verkoj 
* *A Winter in the Far West* (1835)
* *Wild Scenes in Forest and Prairie* (1837)
* *Greyslaer* (1840)
* *The Vigil of Faith* (poemaro, 1842)
* *The Echo* (poemaro, 1844)

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj poetoj
Nicolas Appert

**Nicolas APPERT** [nikola' aper'] (naskiĝis la 17-an de novembro 1749 en Châlons-en-Champagne, mortis la 1-an de junio 1841 en Massy) estis franca inventisto.

Li okupiĝis pri sterilizo de nutraĵoj per varmo (unue en vitraj boteloj, poste en ladskatoloj) kaj kreis la unuan konservaĵan fabrikon en la mondo.

La franca lingvo foje uzas lian nomon por la metodo de li inventita (*appertisation*).

Kategorio:Francaj inventistoj
Rápolt

**Rápolt** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Mátészalka.

## Bazaj informoj 
* Areo: 3 km²
* Loĝantaro: 170
* Poŝtkodo: 4756
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Rápolt situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ maldekstra bordo de Somesul sen ponto (kontraŭe troviĝas Gyügye. Fehérgyarmat troviĝas 10, Csenger 16, Mátészalka 23, Nyíregyháza 78, Debrecen 93, Budapeŝto 296 kilometrojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=9061&i2=9566.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1366 laŭ tiama hungara ortografio *"Rapolt"*. La kampoj longe apartenis al familio Rápolti. La vilaĝo ofte suferis de inundoj. En Rápolt migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1824

## Fontoj 
* https://hu.wikipedia.org/wiki/R%C3%A1polt_(telep%C3%BCl%C3%A9s)
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Blutilo

200px|eta|Blutilo por kribri (bluti) farunon
**Blutilo** estas turnanta kribrilo el etmaŝa gazo, kiu estas uzata por la kribrado de faruno. La blutilo forigas la branojn. Tiel ekestas faruno.

## Vidu ankaŭ 
* Kribrado
* Kribrilo

Kategorio:Iloj
Eorpwald

**Eorpwald** estis reĝo de East Anglia, Anglio de ĉirkaŭ 624 ĝis sia morto ĉirkaŭ 627.

Li estis filo de Raedwald, kiu regis East Anglia ĝis sia morto ĉ.624.

Instigata de Edwin, reĝo de Northumbria, Eorpwald konvertiĝis al kristanismo. Tamen post nelonge li estis mortigata de pagano nomata Ricberht, kiu sekvis lin kiel reĝo. Li estis la unua anglosaksa reĝo martirigata pro sia religio kaj estis venerata kiel sanktulo. Eblas ke Ricberht estis sendata de Penda, pagana reĝo de Mercia, por murdi Eorpwald. Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, post la morto de Eorpwald, East Anglia reiĝis pagana dum la sekvaj tri jaroj.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Reĝoj de East Anglia
Punktogrimpulo

La Salpornito laŭ la subfamilio, Salporno laŭ la genro aŭ pli popole konata kiel **Punktogrimpulo**, *Salpornis spilonotus*, estas eta paserina birdo, kiu estas la ununura membro de la subfamilio **Salpornithinae** de la familio de Certiedoj kaj de ties genro. Ĝi troviĝas en subsahara Afriko kaj norda Barato en malferma decidua arbaro kaj manglejaj marĉoj. Ili ne migras escepte pri lokaj movoj.

La Punktogrimpulo havas tre **punktitan kaj striitan sablokoloran kaj malhelbrunan plumaron**, striitan ĉefe en krono, vosto kaj pli rimarkinda **malhela traokula strio**, super kiu estas hela superokula strio. Tia punktado nomigas la specion kaj kio klare diferencigas la birdon de la subfamilio de Certiedoj. Ili pezas ĝis 16 g, dufoje la longo de la arbogrimpuloj de simila longo (ĝis 15&nbsp;cm).

La Punktogrimpulo havas maldikan pintan subenkurbitan bekon, kiun ĝi uzas por elkapti insektojn el arboŝelo, sed ili ne havas la rigidajn vostoplumojn kiujn la veraj arbogrimpuloj uzas por subteni sin sur vertikalaj arbotrunkoj.

Ties nestoj kaj ovoj estas tre diferencaj el tiuj de la Certioj. La nesto estas tasforma kaj lokita sur horizontala branĉo, kutime en interbranĉo, kaj kamufla kun araneretoj, raŭpofekaĵoj kaj likeno. En Afriko, la ovodemetado estas kutime de tri ovoj, kiuj estas bluaj aŭ verdecaj, markitaj je grizo, lavendokoloro kaj bruno; en Barato la ovodemetado estas kutime du ovoj, kiuj estas verdecaj aŭ grizaj, punktitaj malhelbrunaj kaj palmakulitaj.

## Referencoj 
## Literaturo 
*  Malplej zorgiga
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Punktogrimpulo ĉe Interreta Birdokolekto.
* BirdLife Species Factsheet.

Kategorio:Certiedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Pátyod

**Pátyod** [pAtjod] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Csenger.

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 km²
* Loĝantaro: 640
* Poŝtkodo: 4766
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Pátyod situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Mátészalka-Csenger. La lasta urbo troviĝas nur 6, Fehérgyarmat kaj Mátészalka po 20 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1325 laŭ tiama hungara, ortografio *"Pathwid"*. Tiam la kampoj apartenis al familio Pátyody. En la 17-a jarcento la vilaĝo senhomiĝis, slovakoj refondis ĝin en 1724. Vilaĝservo estas poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo
* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario) de 1833
* grekokatolika preĝejo de 1890
* teretaĝa nobeldomo de Madarassy [madaraŝi] de 1844

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.nagyvofely.hu
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Carbajo

200px|eta|Loko de la provinco de Cáceres en Hispanio 250px|eta|Loko de la municipa teritorio de Carbajo en sia provinco
**Carbajo** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *carbajentos*. La censita populacio en 2008 estis de 228 loĝantoj. La populacio estas sufiĉe maljuniĝa pro izoliteco.

## Situo 
Carbajo estas situa en la okcidenta parto de Ekstremaduro en la komarko nome Distrikto de Valencia de Alcántara, je altitudo de 344 m ege malproksime de la provinca ĉefurbo kaj de la regiona ĉefurbo, sed lima kun Portugalio je sia norda bordo. La surfaco de ties teritorio estas de 28,05&nbsp;km². Ĝi situas je deklivo de montaro.

## Ekonomio
Ĉefaj enspezofontoj estas agrikulturo kaj brutobredado.

## Demografio 
Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Carcaboso

**Carcaboso** estas municipo de Hispanio, en la provinco Kacereso *(Cáceres)* kaj la regiono Ekstremaduro. La municipan nomon respegulas la blazono, kiu bildigas olivarban branĉon. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas *carcaboseños*. 

## Situo 
Carcaboso estas situa en la norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Valo de Alagón, je altitudo de 297 m; je 100&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo, je nur 11&nbsp;km de Plasencia, la plej proksima urbo kaj je 160&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 20,3&nbsp;km². La municipo enhavas la ĉefan vilaĝon, la kolonian vilaĝeton Valderrosas kaj malgrandan municipan teritorion kie estas izolitaj domaroj, domoj kaj bienetoj.

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Limoj de la municipa teritorio 
La municipa teritorio de Carcaboso limas kun:
* Valdeobispo norde kaj oriente.
* Galisteo kaj Aldehuela de Jerte sude.
* Plasencia oriente.

## Hidrografio 
La plej grava rivero de Carcaboso estas la Rivero Jerte, kiu trapasaa la orienton de la teritorio kaj pasas proksime de la vilaĝo. La akvo el la vilaĝo enfluas en ĝin.

La plej gravaj rojoj estas Valdeherrero, Respinga, Vertiente kaj Corrales.

## Historio 
### Prahistorio 
Aperis gravaj arkeologiaj restaĵoj en la Kuŝejo de "Teriñuelo".

### Romia epoko 
270px|eta|maldekstra|Romiaj restaĵoj ĉe la Preĝejo de Jakobo Apostolo.
La loko kie aktuale situas Carcaboso estis en romia tempo pasejo pro la proksimeco al la Vía de la Plata (aktuale tiu ŝtonŝoseo separas la teritoriojn de Carcaboso kaj Plasencia). De tiu epoko konserviĝas en Carcaboso kelkaj romiaj milindikiloj, kiuj poste utilis enkortoj kaj nun estas ĉe la preĝejo de la vilaĝo.

### Fondo 
Carcaboso estis fondita en la 13a jarcento, kiel parto de la senjorlando de Galisteo. Probable pro sia proksimeco al la Vía de la Plata, al la Gregoŝoseo kaj al Plasencia. La unua dokumento kiu mencias Carcaboso estas akto de Plasencia date en 1290, kiu mencias la bienon de Sampedrillo.

### Emancipiĝo 
Carcaboso emancipiĝis kiel municipo en 1837, kun la resto de la vilaĝoj de la senjorlando de Galisteo.

## Preĝejo de Jakobo Apostolo 
eta|250px|maldekstra|Preĝejo de Jakobo Apostolo en Carcaboso.
La Preĝejo de Jakobo Apostolo estas situa sudoriente de la vilaĝo kaj konstruiĝis en la 16a jarcento kaj reformita fine de la 20a jarcento.

## Festoj 
En Carcaboso oni celebras la jenajn festojn:
* La Majkruco (unua dimanĉo de majo)
* Festoj de la Sanktuloj Faŭstino kaj Jovita, patronoj de Carcaboso (20a de septembro kaj 21a de septembro)

## Demografio 
## Eksteraj ligiloj 
* Carcaboso.com, Neoficiala retejo 
* Retejo de la lernejo de Carcaboso 
* Retejo de loka historio de Carcaboso
* Retejo de la Municipo de Carcaboso 
* Televidkanalo de CARCABOSO

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Sunsekvilo

[[Dosiero:vilafranca-FEiNA.jpg|dekstra|eta|Sunsekviloj FEiNA.]]
**Sunsekvilo**, aŭ **suna sekvanto**, estas aparato kiu sekvas la Sunon kaj kiu povas havi malsamajn utilojn. Ĝia ĉefa aplikaĵo estas la akirado de sunenergio, aŭ surinstalinte sunpanelojn ĉu platajn ĉu de koncentrado, aŭ surinstalinte spegulojn por ke ili kocententrigu la lumon en punkton por la akirado de energio je alta temperaturo.

## Du-aksaj sekvantoj 
Por ke la sekvanto povu sekvi kun precizeco, nepras ke ĝi havu du aksojn. La precizeco estas necesa por la aplikaĵoj kiuj koncentrigas la sunlumon, sed por la plataj sunpaneloj ne necesas multa precizeco.

Ekzistas precipe du sistemoj de sekvado. Unu estas pere de mikrokontrolilo kiu kalkulas la situon de la Suno kaj faras ĝin sekvi. La alia sistemo estas, krom la kontrolila elektronikaĵo, instalinte sondilon kiu detektas la lumon el la Suno kaj ĝin sekvas.

Okaze ke sur la sunsekvilo troviĝas plataj sunpaneloj, la pliiĝo de la rendimento rilate al fiksaj sunpaneloj en la plej favora klineco, estas de 28 al 38% jare en preskaŭ la tuta mondo.

## Unu-aksaj sekvantoj 
Por aplikaĵoj kiuj ne bezonas precizecon kiel tiu de la sunpalenoj, la unu-aksaj sekvantoj povas utili malgraŭ la energio kaptita estas je pli malgranda kvanto.

### Polusa akso 
La akso estas laŭ direkto nord-suda kaj proksimume paralela je la la akso de la Tero. La plataĵo iras oriente okcidenten. La pliiĝo de la rendimento rilate al fiksaj paneloj, estas de 23 al 33%.

### Vertikala akso 
La klineco de la sunpaneloj ne moviĝas kaj la sekvanto iras oriente okcidenten tra la sudo. La pliiĝo de la rendimento estas malpli, inter 18 kaj 26%.

## Eksteraj ligiloj 
* FEiNA SCP () () () () () Firmao dediĉanta al la desegnado, fabrikado kaj enmerkatigo de sunsekviloj

## Fontoj 
* Tradukita el la Kataluna Vikipedio

Kategorio:Sunenergio
Kanalo

**Kanalo** (de la latina vorto latine *canalis* respektive la itala vorto *canale* = tubo, fosaĵo, defluilo) laŭ PIV estas
# artefarita akvovojo por enlanda navigado (vidu kanalo (akvovojo), aparte famaj inter ili ekzemple la kanaloj de Venecio kaj de Amsterdamo, la Panama kanalo, la Sueza Kanalo aŭ la Granda Kanalo de Ĉinio (vidu ankaŭ la vortojn kluzo kaj barĝo);
# simila artefaritaĵo, uzata por diversaj celoj, sekigo de marĉa regiono, irigacio, forkondukado de malpuraĵoj ktp. (ekzemple kloaka kanalo);
# parto de maro, pli larĝa ol markolo, kaj komunikiganta du marojn, aparte famaj inter ili ekzemple la Kanalo de Sankta Georgo inter Kimrio kaj Irlando, la Mozambika Kanalo, la Manika Markolo inter kontinenta Eŭropo kaj Britio, kiu multfoje (i. a. jam de L. L. Zamenhofo) nomiĝas simple "la Kanalo", kaj en vasta senco ankaŭ la Kanalo de Bristol inter Anglio kaj Kimrio (kiu fakte estas golfo, 
# en la lingvaĵo de anatomio (do de medicino respektive biologio), organa tubo, ekzemple la duoncirklaj kanaloj de la orelo, la vertebra kanalo, la spira kanalo aŭ la uretra kanalo (vidu ankaŭ la vorton dukto);
# komunika vojo en plurkonduktila kablo aŭ supertera dukto; uzebla cirkvito: *plurkanala sistemo* (telefonia aŭ telegrafa transsenda sistemo, permesanta pluroblan laboradon, uzante portantajn ondojn);
# telekomunika vojo frekvencobendo asignita al radio- aŭ televido- stacio, kaj fine
# en familieca, neformala lingvouzo, io, pere de kio oni atingas celon (ekzemple *diskonigi sian opinion per la kanalo de la revuo*).

Laŭ Francisko Azorín **Kanalo** estas *Artefarita defluejo.* Li indikas etimologion el la latina *canalis*, el *canus* (kano). Kaj li aldonas rilatajn  terminojn kaj esprimojn kiaj *kanaleto*, por malgranda kanalo aŭ similforma aĵo; *kanaligi*, *kanalizi*, por fari kanalon; Panama kanalo, Sueza kanalo, irigacia kanalo, elflua kanalo, alflua kanalo, drenkanalo, kanalaro, kanalado.

Krome, la vorto kanalo ankoraŭ povas signifi
* ĝeneralan fluovojon por informoj en la lingvaĵo de la informteorio;
* en la kvantuma mekaniko, koncepton de la *dispersa teorio* (angle *scattering theory*, germane *Streutheorie*);
* en la lingvaĵo de fiziologio, *jonan kanalon*, do ligon por jonoj, elektre ŝarĝitaj saleroj, tra biologiaj membranoj;
* kaj nelaste, tutsimple, la slovenian komunumon *Kanal ob Soči* (itale ''Canale d'Isonzo, germane *Kanalburg*).

En aparta senco, *kanaleto* same laŭ PIV estas
# mallarĝa kanalo, por defluigi akvon pluvan aŭ malpuraĵan (pri tio vidu ankaŭ la vortojn defluilo kaj rojo);
# mallarĝa kanalo, difinita por akcepti tubojn, kondukajn kablojn ktp; kaj 
# en la lingvaĵo de anatomio (do de medicino respektive biologio), tre maldika kanalo en la korpo de homo aŭ alia besto.

Sendependa astronomia fenomeno estas la *kanaloj de Marso*, unuafoje science observitaj en 1877, el kiuj iuj korespondas al realaj kanjonoj de la planedo, sed plej multaj estas rezulto de kontrastigoj kaj aliaj optikaj iluzioj.

**Ŝanelo** estas la plej profunda parto de rivero aŭ de mara pasejo, kiu estas signalita per lumturoj, lumŝipoj, buoj ks.

## Notoj
Gyügye

**Gyügye** [djudje] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Fehérgyarmat.
eta|Meza parto de Gyügye

## Bazaj informoj 
* Areo: 4 km²
* Loĝantaro: 270
* Poŝtkodo: 4733
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Gyügye situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ dekstra bordo de Somesul sen ponto (kontraŭe troviĝas Rápolt. Fehérgyarmat troviĝas 9, Mátészalka 29 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el la 13-a jarcento laŭ tiama hungara ortografio *"Dide"*. La kampoj komence apartenis al familio Gyügye. La vilaĝo ofte suferis de inundoj.

En Gyügye migra poŝto servas.

## Vidindaĵo 
* romanika-gotika Kalvinana kirko (Gyügye), en la 18-a jarcento rekonstruiĝis

## Fontoj 
* https://hu.wikipedia.org/wiki/Gy%C3%BCgye
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Augst

**Augst** estas komunumo en la distrikto Liestal en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 887 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Augst situas sur alteco de 275 m s.m. en la nordoriento de la Kantono Bazelo Kampara ĉe la alfluejo de la rivero Ergolz al Rejno.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Augst limas en nordokcidento aliflanke de la rivero Rejno al Grenzach-Wyhlen (Germanio), en nordoriento al Kaiseraugst (Kantono Argovio), en sudoriento al Giebenach, en sudo al Füllinsdorf, kaj en okcidento al Pratteln.

## Trafiko 
Augst estas konektita al la publika trafikreto per la buslinio 70 al Bazelo kaj poŝtaŭtolinio al Pratteln.

La komunumo disponas pri propra aliro al la nacia aŭtoŝoseo A2 de Bazelo al Tiĉino.

## Elektrocentralo 
eta|maldekstra|150ra|Elektrocentralo Augst/Wyhlen
En la rivero Rejno troviĝas digo kun la rivera elektrocentralo Augst/Whylen, kiu estas komuna german-svisa entrepreno.

La du akvo-elektrocentraloj Augst kaj Wyhlen estis kune konstruitaj inter 1908 kaj 1912. La elektrocentralon Augst hodiaŭ funkciigas la entrepreno *Kraftwerk Augst AG (KWA)*, subentrepreno de la svisa energigrupo Axpo. La akciojn de KWA estas je 80% tenataj de *AEW Energie AG* en Araŭo, kiu komplete apartenas al Kantono Argovio, kaj je 20% de Kantono Bazelo Kampara. La elektrocentralon Wyhlen funkciigas la entreprento *Energiedienst Holding, Laufenburg AG*, kiel akcioj apartenas je 76% al la germana entrepreno *EnBW* en Karlsruhe.

## Historia romia urbo Augusta Raurica 
[eta|maldekstra|150ra|La [amfiteatro de Augst]]
En la oriento de la komunumo situas la restaĵoj de la romia urbo Augusta Raurica. Bone konservita estas la amfiteatro, templo kaj la iama forumo. En la romia muzeo Augst videblas inter aliaj objektoj arĝento-trezoro, kiu estis trovita dum konstrulaboroj en la jaro 1961.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Augst datiĝas el la jaro 615 kiel *Augustodunensem*. La nomo Augst devenas de la nomo de la Romioromia urbo Augusta Raurica, kiu situis iam sur la teritorio de la hodiaŭaj komunumoj Augst kaj Kaiseraugst.

La vilaĝo Augst estiĝis en la alemana epoko apud doganejo ĉe la ponto trans la rivero Ergolz. En la jaro 1442 Kaiseraugst estis disigita de Augst kaj atribuita al la aŭstria Baronejo Rheinfelden, dum Augst fariĝis en la jaro 1461 kune kun la Baronejo Farnsburg posedaĵo de la urbo Bazelo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Augst
* Augst en la Historia Leksikono de Svislando
Érpatak

**Érpatak** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Nagykálló.

## Bazaj informoj 
* Areo: 31 km²
* Loĝantaro: 1820
* Poŝtkodo: 4245
* Telefonkodo: 42

## Situo 
Érpatak situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Újfehértó troviĝas 7, Nagykálló 12, Nyíradony kaj Nyíregyháza po 21 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el la 12-a jarcento. En la 17-a jarcento rutenoj alvenis. La historia loknomo **Hugyaj** [hudjaj] pro simileco de maldeca vorto ŝanĝiĝis al la nun uzata formo. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Morto de Maria (Dipatrino)
* grekokatolika kapelo

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.gyaloglo.hu
* w.nagyvofely.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Tempuro

**Tempuro** (japane 天ぷら aŭ 天麩羅 *tenpura*) estas '''farun'ovita fritito**, manĝaĵo de japana kuirarto. La nomo devenas la portugala »tempero, temperar (spicaĵo)« kiu mem devenas la latina »temperare (miksi)«. Bona esperanta nomo estus »**faruntegita fritaĵo**«, »**farunkovrita fritoviando'''« aŭ io simila.

Legomoj, viando aŭ fiŝoj trempiĝas (tegiĝas, kovriĝas) per likva pasto el tritika faruno kaj ovo. Poste fritiĝas per varmega oleo (inter 160 kaj 180 gradoj celsiaj). Kutime manĝiĝas kun sojsaŭco aŭ miksaĵo de sojsaŭco kaj dolĉa vinagraĵo.

Kompare ol aliaj fritaĵoj kunhavante pastotegojn, la tempura pasto ne ŝveliĝas (pligrandiĝas dum la fritiĝo) kaj ne enhavas sukeraĵojn kaj kukaĵojn.

Nun opiniate tipa japana manĝaĵo, la deveno estas eŭropa fritaĵo kiu venis la landon dum la 17-a jarcento, danke al portugalaj komercistoj.

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Japana kuirarto
Vámosoroszi

**Vámosoroszi** [vAmoŝorosi] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Fehérgyarmat. La loknomo signifas: dogana-rusa.
300ra|eta|Preĝejo de Vámosoroszi

## Bazaj informoj 
* Areo: 13 km²
* Loĝantaro: 540
* Poŝtkodo: 4966
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Vámosoroszi situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Fehérgyarmat troviĝas 15, Csenger 21 km-ojn.

## Historio 
Pri la vilaĝo la unua mencio devenis el 1324 en formo *"Uruczy"*. Tiam la vilaĝo ricevis doganprenan rajton. Dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la vilaĝo senhomiĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kulturdomo, migra poŝto, kuracejo.

## Vidindaĵoj 
* paroĥa Kalvinana kirko (Vámosoroszi) el la 15-a jarcento
* kastelo de 1905, nun kulturdomo

== Komunumoj pri *vám* (= dogano) en Hungara reĝlando ==

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.vamosoroszi.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Eŭropa Bulteno

***Eŭropa Bulteno*** estis la reta revuo de la Eŭropa Esperanto-Unio. Ĝi aperis 2004 ĝis 2020.

Ĝia redaktisto estis Zlatko Tišljar. Teĥnikan redaktadon faris Raymond Gerard (ekde 2010), antaŭe Vesna Obradoviĉ (2008-2010).

## Historio 
Ĝis marto 2004 la oficiala organo de EEU, *Eŭropa Bulteno*, aperadis kiel aldonaĵo de la ruslanda periodaĵo *La Ondo de Esperanto*. Tio tamen iĝis tro kosta por EEU, kaj la somera numero 2004 de *Eŭropa Bulteno*, (suplemento al la julia *La Ondo de Esperanto*) estas la lasta surpapera numero. La sekva, septembra numero estis publikigita nur rete.

En la lasta numero de junio 2020, Zlatko Tišljar adiaŭis klarigante, ke lia sanstato ne plu permesas al li aktivi por EEU kaj la bulteno. Li mortis mallonge poste en septembro 2020. Tiu ĉi lasta numero estis dissendita per kelkaj dissendolistoj, sed ne plu enretigita en la retejon de EEU.

## Vidu ankaŭ 
* Eŭropa Esperanto-Unio

## Ekstera ligilo 
* ĉiuj numeroj (1999-2020) en la katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

* Eŭropa Bulteno kiel suplemento al *La Ondo de Esperanto* (marto 2004 ĝis julio 2005) 

## Referencoj 
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
Carrascalejo

200px|eta|Loko de la provinco de Cáceres en Hispanio 250px|eta|Loko de la municipa teritorio de Carrascalejo en sia provinco
**Carrascalejo** aŭ Carrascalejo de La Jara [karaskaLEĥo] (Kvervidejo) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

[eta|dekstra|300px|Carrascalejo, kaj je la fono la [Sierra de Altamira.]]
eta|dekstra|300px|Municipa teritorio de Carrascalejo.

La loĝantoj nomiĝas *carrascalejanos*. La censita populacio en 2008 estis de 349 loĝantoj.

## Situo 
Carrascalejo estas situa en la plej orienta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Ibores aŭ en la natura komarko nome La Jara, je altitudo de 607 m; je 182&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 50&nbsp;km de Guadalupe. La surfaco de ties teritorio estas de 48,48&nbsp;km². Ĝi estas inter Navatrasierra kaj Villar del Pedroso.

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado (kaproj kaj ŝafoj). Ĉar estas montara medio eblas malgranda ĉasado (perdrikoj, kunikloj) kaj granda ĉasado (apro, cervo, kapreolo). Eblas rura turismo por kio utilas bangaloj ĉe la municipa naĝejo inter makiso, arbutoj, lentiskoj, korkokverkoj ktp. Ankaŭ mielo (vidu sube).

## Historio 
Ŝajne ĝi estis fondita de abelbredistoj de Talavera de la Reina en kverkejo inter la montaretoj Altamira kaj Valdelacasa (mielo estas alia de ĝiaj produktoj) kaj pro tio ĝi estis aneksita al Talavera de la Reina kaj al la Provinco de Toledo ĝis 1833, kiam oni faris la aktualajn limojn de la provincoj de Cáceres kaj Badajoz, kaj tiam ĝi pasis al la jura teritorio de Navalmoral de la Mata. La plej antikva restaĵo de la zono estas funebra steleo de romia infanino. Ĝi estis iam parto de la Reĝa Vojo kiun faris la Katolikaj Gereĝoj por iri al Guadalupe. La preĝejo *Ntra. Sra. de la Asunción*, estis konstruita inter la 17a jarcento kaj la 18a, kaj en ĝi elstaras baptujo de fino de la 17a jarcento.

### Enlanda Milito 
Dum la Hispana Enlanda Milito la vilaĝo estis ofta batalejo. Dekomence estis de la respubliko, ĝis la 3a de oktobro de 1936, kiam post akra bartalado konkeris ĝin la armeo de Francisco Franco. Dum kelkaj monatoj pluis bataloj kaj ofte la vilaĝo estis "nenies tero". La 5an de aprilo de 1938 la respublikanoj rekonkeris la vilaĝon kaj dum bombardado oni detruis parton de la sonorilturo de la preĝejo (kie estis rifuĝintaj civiluloj). Tiam oni mortigis hejme la novan vilaĝestron elektitan de la frankistoj kaj ties familion:

Post la milito okazis grava elmigrado, ĉefe al Madrido kaj Cáceres.

## Festoj 
La patrono estas Sankta Mateo, kies patronajn festojn oni celebras la semajnon de la 21a de septembro. Temas pri taŭrolukto, pafadkonkurenco kaj diversaj distraj kaj kulturaj aktivadoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Asociación de Cazadores Risco del Prado 
* carrascalejo.org
* carrascalejo.net 
* [Vista satélite](http://maps.google.es/maps?oi=eu_map&q=Carrascalejo+(El)&hl=es) en Google Maps

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Tornyospálca

**Tornyospálca** [tornjoŝpAlca] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Kisvárda.

## Bazaj informoj 
* Areo: 44 km²
* Loĝantaro: 2700
* Poŝtkodo: 4642
* Telefonkodo: 45

## Situo 
Tornyospálca situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Mátészalka-Záhony. Kisvárda troviĝas 12, Záhony 18, Vásárosnamény kaj Dombrád po 24 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el la jaro 1212. En 1700 Francisko Rákóczi la 2-a pasigis tie 10 tagojn. La antaŭnomo "Tornyos" uziĝas ekde 1793. En 1944 la judoj deportiĝis. En 1949 kolĥozo pri Lenin formiĝis. Oni kultivas precipe pomujojn. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, bestokuracejo, apoteko, policano.

## Vidindaĵoj 
* gotika Kalvinana kirko (Tornyospálca) el la 15-a jarcento
* grekokatolika preĝejo de 1816
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de Hungaroj de 1928
* monumento pri falintoj dum la 1-a mondmilito de 1923

== Komunumoj pri *torony* (= turo) (ankaŭ deklinacie) en Hungara reĝlando ==

## Fontoj 
* https://hu.wikipedia.org/wiki/Tornyosp%C3%A1lca
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.tornyospalca.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Tavurvur

**Tavurvur** estas vulkano en Papuo-Nov-Gvineo proksime de la urbo *Rabaul*. Ĝi situas sur insulo de la Bismarka Insularo aŭ *Bismarkoj*.

Lastfoje ĝi erupciis la 13-an de februaro 2009 (vidu la foton dekstre), antaŭe la 7-an de oktobro 2006 kaj antaŭ tio en 1994. En 2006 cindra kolono estis suprenŝutita ĝis 18 kilometrojn en la stratosferon, kaj en 1994 eĉ la tuta urbo Rabaul estis kovrita sub cindro kaj en alia loko devis esti novkonstruita. Multaj administraj centroj estis translokigitaj al la urbo *Kokopo*, kiu situas iom pli ol 30 kilometrojn pli sudoriente.

La vulkano situas ene de la 8 oble 14 kilometrojn granda "Rabaul-kaldrono", kiu ekestis ĉirkaŭ la jaro 550 de nia erao kadre de masiva vulkana erupcio de la ŝtupo 6 en la vulkanoeksplodeca indekso. Plurfoje la sciencistoj diskutis, ĉu tiu erupcio respondecis pri la fortaj klimataj ŝanĝoj de la jaroj 535-536 (se tiu teorio verus, ĝi kompreneble estus erupciinta ne en 550, sed jam en 535), sed daŭre ne regas unueca opinio pri la ĝusteco de tiu tezo.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la vulkano kaj la Tavurvur, Rabaul-kaldrono en usona retejo (angle)
* novaĵa artikolo: "ventoj malfortigas la efikon de erupcianta vulkano" (angle)
* la vulkano en la "tutmonda vulkanisma programo" de la *Smithonian*-institucio, Vaŝingtono (ankaŭ angle) 

Kategorio:Vulkanoj en Papuo-Nov-Gvineo
Kategorio:Geografio de Papuo-Nov-Gvineo
Kategorio:Montoj en Oceanio
Kategorio:Bismarkoj
Kanalo de Bristol

dekstra|eta|300px|
dekstra|eta|300px|
La **Kanalo de Bristol** (; ), estas golfo ĉe la okcidente bordo de Britio, inter Anglio (Kornvalo) kaj Kimrio. La esperantan nomon en tiu formo jam uzis L. L. Zamenhof, teorie imageblus ankaŭ variaĵoj kiel *Bristola Kanalo* aŭ *Kanalo de Bristolo*, sed respekte al la plej frua nomigo, menciita interalie en PIV, tiu formo preferindas.

Ĉiuj formoj krom tiu en la kimra kaj aliaj keltaj lingvoj aludas al tio, ke la brita urbego Bristol situas proksime de la pleja oriento de la golfo. La vorto "kanalo" povas soni misgvide, ĉar fakte (komparu la difinojn de la vorto kanalo) nek temas pri "artefarita akvovojo" nek pri "parto de maro, pli larĝa ol markolo, kaj komunikiganta du marojn", sed ĝi tamen tiom tradiciiĝis, ke ĝi pluuziĝas. Konkrete temas pri funeloforma golfo de la Atlantika Oceano, kies plej okcidenta parto konsistigas la marenfluejon de la rivero Severn. En la golfo la alta kaj malalta tajdoj estas tiom plifortigataj, ke ekestas la plej grandaj marnivelaj diferencoj de Anglio. Ĉe la kimra bordo de la Kanalo de Bristol situas la plej gravaj golfaj havenoj , Cardiff kaj Swansea, la nomdona urbo Bristol per la rivero *Avon* ligatas al la golfo. En la Kanalo de Bristol ankaŭ situas la insulo *Lundy*.

La 20-an de januaro 1607 en la Kanalo de Bristol okazis la plej katastrofa inundo de la historio de Britio, kiam inunda ondo dronigis pli-malpli 2000 homojn.

La Kanalo de Bristol estas la scenejo de partoj de la romano *Salar la salmo* de Henry Williamson.

## Vidu ankaŭ 
* Lundy

Kategorio:Geografio de Britio
Kategorio:Geografio de Anglio
Kategorio:Geografio de Kimrio
Kategorio:Golfoj
Vámosatya

**Vámosatya** [vAmoŝatja] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Vásárosnamény. La loknomo signifas: dogana-patro.
maldekstre|eta|Preĝejo kaj sonorilostablo de Vámosatya
eta|Blazono de Vámosatya

## Bazaj informoj 
* Areo: 24 km²
* Loĝantaro: 580
* Poŝtkodo: 4936
* Telefonkodo: 45

## Situo 
Vámosatya situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Vásárosnamény troviĝas 13, Kisvárda 30, Nyíregyháza 80 km-ojn.

## Historio 
Pri la vilaĝo la unua mencio devenis el 1289 en formo *"Athya"*, pri la doganejo en 1333, pri la preĝejo en 1341, pri la fortikaĵo en 1557. La lastan en 1564 Stefano Báthory okupis kaj detruis. Post 3 jaroj la tataroj bruldetruis la vilaĝon. En 1658 kaj 1710 tie okazis departementa kunsido. Fine de la 2-a mondmilito la alveninta Ruĝa Armeo deportis vilaĝanojn al gulago. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana kirko (Vámosatya) el la 14-a jarcento, ties ligna sonorilostablo de 1691 estas 26 m-ojn alta
* restaĵo de fortikaĵo
* memorkolono pri falintoj en la gulago
* protektata arbaro

== Komunumoj pri *vám* (= dogano) en Hungara reĝlando ==

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Sigeberht

**Sigeberht** estis la nomo de pluraj anglosaksaj gravuloj, inter kiuj:

* Sigeberht (East Anglia) (reĝo de East Anglia de ĉirkaŭ 629 al ĉirkaŭ 634)
* Sigeberht (Wessex) (reĝo de Wessex de 756 al 757)
Kanalo de Sankta Georgo

eta|situo de la Kanalo de Sankta Georgo
eta|Reliefa mapo de la kanalo sude kaj la Irlanda Maro norde
La **Kanalo de Sankta Georgo** (, , ) estas mara kanalo inter Irlando kaj Kimrio. Ĝi ligas la Irlandan Maron norde kun la Kelta Maro respektive la Atlantika Oceano sude. La plej malvasta punkto situas inter la kabo *Carnsore Point* en la irlanda graflando Wexford kaj la kabo *St David’s Head*, la plej okcidenta punkto de Kimrio en la graflando *Pembrokeshire*.

Historie, la tuta mara parto inter Irlando kaj sudokcidenta Britio de la duoninsulo Lleyn en nordokcidenta Kimrio ĝis Land's End en sudokcidenta Anglio nomiĝis Kanalo de Sankta Georgo. La nomo devenis de legendo el la 14-a jarcento, laŭ kiu la sankta Georgo, romia soldato origine el Kapadokio, ŝipe pasis la kanalon dum vojaĝo de Bizanco al Britio.

La mara kanalo inter la insuloj *Novbritio* kaj *Novirlando* en la Bismarka Insularo de Papuo-Nov-Gvineo konsekvence same nomiĝas Kanalo de Sankta Georgo.

Kategorio:Geografio de Britio
Kategorio:Geografio de Kimrio
Kategorio:Geografio de Irlando
Kategorio:Markoloj
Gerald A. Miller

**Gerald Alan Miller** estas usona fizikisto pri nuklea fiziko.

Li naskiĝis la 20-a de marto 1947 en Novjorko (angle *New York*).

Li faris esplorojn en CERN en Ĝenevo, Stanford Linear Accelerator Center, Brookhaven National Laboratory, Lawrence Berkeley laboratory, Jefferson Laboratory, kaj nun estas profesoro en la Vaŝingtona Universitato.

Li malkovris, ke la protonoj ne estas sferformaj, kaj ke la neŭtronoj havas plurtavelan strukturon: la kerno kaj la ekstera tavolo havas negativan ŝargon, kaj meza tavole estas pozitive ŝargata.

## Referencoj 
* http://www.futura-sciences.com/fr/news/t/physique-1/d/la-structure-du-neutron-tout-le-monde-sest-trompe_12906/ 
* http://www.transfert.net/a8621
* http://www.phys.washington.edu/users/miller/ 

Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Atoma fiziko
Kanelo

[230px|eta|dekstra|kaneloj ĉe la [dorika ordo|dorikaj kolonoj de la Monumento de Lincoln en Vaŝingtono]]
230px|eta|dekstra|diversaj formoj de kaneloj
**Kanelo** (de la latina vorto *canna* = tubo tra la franca vorto *cannelure* = sulko) laŭ PIV estas
# en arkitekturo kaj en la origina senco de la vorto, longa rekta ornama sulko,
# en armea lingvaĵo, spirala sulketo, strekita interne de paftubo kaj destinita rotaciigi la pafaĵon kaj sekve stabiligi ties trajektorion,
# en muziko, spirala sulketo, strekita surface de gramofona disko kaj destinita svidi kaj vibrigi la nadlon aŭ safiron adaptitan al la diafragmo.

Aparte, **ŝraŭbkanelo** en teknika lingvaĵo estas helica kanelaĵo en ŝraŭba bolto, servante por turnante enigi respektive fiksi ŝraŭbon en iu materialo.

## En arkitekturo 
Laŭ la origina senco de la vorto, **kanelado** estas la sulkigo de objekto, plej ofte de kolono aŭ de pilastro, per vertikalaj kaj konkavaj kaneloj, do sulkoj. Tia dekorado troveblas ĉefe en la arkitekturo de la antikva epoko kaj en tiu de pli postaj epokoj orientiĝanta laŭ la antikva - ĉefe en la renesanco kaj en la klasikismo. Kiel dekora motivo ĝi ankaŭ transpreniĝis al la konstruado de mebloj, artaj metiaĵoj kaj metalaj objektoj.

La kaneligo servas al la optika strukturigo de la kolona trunko, al la akcentigo de svelta kaj "suprenstreba" aspekto de ĝi kaj al forturno de la atento de la iom kaŝindaj horizontalaj fendetoj inter la kolonaj segmentoj, do al kreo de iluzia aspekto, kvazaŭ la kolono estus produktita el monolito. Ĝi ne havas konstru-teknikan signifon.

Kolonoj de la dorika ordo kutime havas 20 malprofundajn kanelaĵojn. Kolonoj el la ionika kaj korinta ordoj kontraste - almenaŭ ekde la "klasika" epoko de antikva Grekio (ĉirkaŭ la jaroj 500 ĝis 336 a.K.) - kutime havas 24 kanelaĵojn interdividitajn per malvasta interspaco. Se oni vidas kolonan segmenton de supre aŭ sube, la kanelaĵoj aspektas duoncirkle, kaj en la supra kaj suba finaĵoj de kolono ankaŭ kutime finiĝas duoncirkle. En la finaĵojn de ĉiu kanelaĵo de klasika kolono do eblus enmeti kvaronan kuglon.

Laŭ Francisko Azorín **Kaneli** estas *Fari neprofundan, mallarĝan sulkon sur metalo, ligno, ŝtono.* Li indikas etimologion el hebrea *caneh* (kano, kavaĵo) kaj de tie la latina *canalare*. Kaj li aldonas terminojn *kanelo*, por *mallarĝa, neprofunda sulko*; kanelado, kanelaro, kanelujo, kanelilo.

## Notoj 
Kategorio:Antikva arkitekturo
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Temploj
Kimon

[dekstra|eta|330px|[Ostracismo|Ostraco kun la nomo de Kimono.]]
**Kimon** aŭ **Kimono**, klasike ankaŭ **Cimono** (greka Κίμων) (naskiĝis ĉ. 510 a.K. en Ateno; mortis 449 a.K. apud Kitiono, la nuntempa Larnaka en Kipro) estis filo de Miltiado (Μιλτιάδης).

Kimono estis generalo (στρατηγός) kaj politikisto, kiu instigis la kreon de la Atena hegemonio post la dua persa milito.

## Notoj 
Kategorio:Antikva Grekio
Kategorio:Naskiĝintoj en 510 a.K.
Kategorio:Mortintoj en 449 a.K.
Sigeberht (East Anglia)

**Sigeberht** (m. 636) estis reĝo de East Anglia, Anglio de ĉirkaŭ 629 al ĉirkaŭ 634, kaj anglosaksa sanktulo.

Li estis filo aŭ duonfilo de Raedwald, kiu regis East Anglia ĝis sia morto ĉ.624, kaj frato aŭ duonfrato de Eorpwald, kiu sekvis sian patron kiel reĝo. Dum la regado de Eorpwald, Sigeberht estis ekzilata al Francio, kie li estis baptata.

Ĉ. 627 pagano nomata Ricberht murdis la kristanan Eorpwald kaj iĝis reĝo. Ĉ. 629 Sigeberht gajnis la tronon, eble post militado. Verŝajnas ke li estis helpata de Edwin, la plej potenca anglosaksa reĝo en Anglio. Kiam li revenis al East Anglia, Sigeberht estis eble akompanata de Sankta Felix: certas ke Felix iĝis la unua episkopo de East Anglia. Sigeberht estis la unua anglosaksa reĝo baptita antaŭ ol surtroniĝi.

Sigeberhet fondis lernejon por la instruado de la latina, kaj monaĥejon, kiun li eniris ĉirkaŭ 634, kiam li transdonis la regnon al sia parenco Egric. La monaĥejo situis probable ĉe Bury St Edmunds.

En 636 Penda, reĝo de Mercia, invadis East Anglia. La loĝantoj petegis Sigeberht eliri de sia monaĥejo por batali kontraŭ Penda: post kiam Sigeberht rifuzis, ili fortiris lin kaj venigis lin al la batalejo. Tie li rifuzis surmeti kirason, kaj portis nur bastonon. Penda tute venkis, kaj Sigeberht, Egric kaj multaj aliaj mortis. Sigeberht estis venerata kiel martiro.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Reĝoj de East Anglia
Kategorio:Mortintoj en 636
O cortiço

Ĉefverko de Aluísio Azevedo, la iniciatinto de Naturalismo en Brazilo. "O cortiço" (La abelujo) estas socia romano publikigita en 1890 kie la aŭtoro priskribis la ĉiutagan vivon de malriĉa komunumo ekspluatita de avara portugalano. Elektronika versio de "O cortiço", en la portugala, troviĝas en la publika oficiala retejo kiel publika havaĵo:
http://www.dominiopublico.gov.br/pesquisa/DetalheObraForm.do?select_action=&co_obra=16534

Duonjarcento poste ankaŭ hispana romanisto nome Camilo José Cela aperigos romanon titolitan *La colmena* (La abelujo) kie li priskribos la ĉiutagan vivon de malriĉaj loĝantoj de postmilita Madrido ekspluatitaj kaj forpremitaj de avaruloj kaj novreĝimanoj.

Kategorio:Aluísio Azevedo
Kategorio:Sociaj romanoj
Kategorio:Literaturo de Brazilo
Kategorio:Romanoj
Nyírtass

**Nyírtass** [njIrtaŝ] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Kisvárda. Nyír signifas: betulo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 38 km²
* Loĝantaro: 2021
* Poŝtkodo: 4522
* Telefonkodo: 45

## Situo 
Nyírtass situas sur ebenaĵo, laŭ mallonga sakovojo, ĉefvojo Nyíregyháza-Záhony preteriras. Kisvárda troviĝas 15, Baktalórántháza 17, Dombrád 18, Vásárosnamény 26, Ibrány 29 km-ojn.

## Historio 
Laŭ la onidiro tribestro *Tas* fondis tie komunumon por bazarejo, kies nomo estis Tasvásárhely [taŝvAŝArhej] (=Tas-bazarejo). La grava loko estis kampurbo en la 17-a jarcento, tamen la urbeto senhomiĝis pro la konstantaj militadoj. En 1714 poloj refondis la iaman bazarejon. En 1835 tertremo okazis. En 1908 la tiama *"Thass"* ŝanĝiĝis al la nuna formo, tiutempe havanta la rangon grandvilaĝo. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, dentokuracejo, apoteko, restoracio, futbalejo.

Pri Tas estas nomumita ankaŭ Tass.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco
* Kalvinana preĝejo (Nyírtass)
* grekokatolika preĝejo el la 18-a jarcento
* ĉevalstatuo de *Tas*

## Fontoj 
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992 
* oficiala paĝo
* http://www.olvass-sokat.hu/sites/olvass-sokat.hu.foiskola/files/galeria/muveszet/Ny%C3%ADrtass/dokumentumok/mtt_217_02_nyirtass1.pdf
Fonografado

**Sonregistrado** aŭ **Fonografado** estas registrad- kaj aŭdigomaniero por bruoj, tonoj, muziko kaj parolata lingvo.

Fonografadon karakterizas la apartigo de registrad-, konservad- kaj aŭdigmanieroj; kiel registrilo oni uzas ekz. fonografon, kiel datumkonservilo rulcilindron aŭ gramofondisko el ŝelako aŭ vinilo, kiel aŭdigilo gramofonon.

Sonregistrejo estas establaĵo por registrado kaj prilaborado de sonaj aperaĵoj. Je tio povas temi pri ĉiaspeca muziko, ankaŭ pri parolo kaj bruoj por radiofoniaj kaj televidaj kontribuoj, kinofilmaj sonoj aŭ sonkreitaĵoj por  komputilaj ludoj.

## Literaturo 
* *Das grosse Buch der Technik*. Verlag für Wissen und Bildung, Verlagsgruppe Bertelsmann GmbH, Gütersloh, 1972

Kategorio:Muzika teknologio
Nyírtét

**Nyírtét** [njIrtEt] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Kemecse. Nyír signifas: betulo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 17&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1120
* Poŝtkodo: 4554
* Telefonkodo: 42

## Situo 
Nyírtét situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Kisvárda troviĝas 15, Baktalórántháza 17, Nagykálló 20&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el la jaro 1271 en formo *"Tityit"*. En la 20-a jarcento farejo pri alkoholo funkciis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kulturdomo, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario)
* romanika kalvinana preĝejo (Nyírtét) el la 13-a jarcento, en 1936 pligrandigita
* grekokatolika preĝejo

## Fontoj 
* oficiala paĝo
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu
Tiszadada

**Tiszadada** [tisadada] estas vilaĝo (ankaŭ feriejo kaj somera banloko) en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Tiszavasvári.

## Bazaj informoj 
* Areo: 49 km²
* Loĝantaro: 2410
* Poŝtkodo: 4455
* Telefonkodo: 42

## Situo 
Tiszadada situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Tiszalök-Tiszafüred. Kontraŭe Taktakenéz estas atingebla prame. Tiszalök troviĝas 13, Tiszavasvári 15, Tokaj 19, Tiszaújváros 23, Polgár 25 km-ojn.

## Historio 
La nuna Tiszadada estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el la jaro 1222. Post la mezepoko la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio.

Longe pentradis en la vilaĝo László Holló.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo el la 20-a jarcento
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1812
* klasikisma nobeldomo de Zathureczky de 1831, nun kulturdomo
* lago (iama riverobranĉo) por akvosportoj

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.gyaloglo.hu
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.nagyvofely.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Tiszaadony

**Tiszaadony** [tisaadonj] estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Vásárosnamény. Pri Adony troviĝas komunumoj: Adony, Nyíradony kaj Tiszaadony.

## Bazaj informoj 
* Areo: 16 km²
* Loĝantaro: 720
* Poŝtkodo: 4833
* Telefonkodo: 45

## Situo 
Tiszaadony situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Tiso, laŭ flankovojoj. Kontraŭe Aranyosapáti troviĝas kun trapasejo. Vásárosnamény troviĝas 13, Kisvárda 19, Záhony 27 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el la jaro 1290 en formo *"Odon"*. Pro etendiĝo de poŝtaj servoj la loknomo pligrandiĝis kun antaŭnomo Tisza (=Tiso). Fine de la 2-a mondmilito multe da vilaĝanoj deportiĝis al gulago. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana paroĥa preĝejo el la 18-a jarcento, en 1822 turo 28 m-ojn alta alkonstruiĝis
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Epoko de Muromaĉi

La **epoko de Muromaĉi** (japane: 室町時代 [Muromaĉi ĝidai]) estas unu el la 14 dividoj de la tradicia historio de Japanio. Ĝi daŭris inter 1336 kaj 1573.

## Historio 
Dum tiu epoko, en Japanio la veraj politikaj potenculoj estas la Ŝogunoj de la familio Aŝikaga, kiuj instalis sian *bakufu-n* en Kioto, en la kvartalo Muromaĉi kiu donis sian nomon al la periodo.

Tiu periodo, markata de la renasko de la ĉina stilo, kaj reeko de la rilatoj kun Ĉinio, estis politike malkvieta:
* Milito de la du kortoj (*Nanboku-ĉo*) inter partizanoj de la imperiestroj Go-Daigo: *Suda Korto* en Joŝino kaj Komjo: *Norda Korto* en Kioto (1336-1392)
* Milito de Onin (kverelo inter Kacumoto Hosokaŭa et Sōzen Jamana, 1467 - 1477)
* "Provinca Milito-epoko" (Sengoku-epoko 1467 - 1568)

Tiu periodo finiĝis, kiam Oda Nobunaga forpelis el Kioto la lastan shogunon Aŝikaga Joŝiaki, kaj komencigis periodon tiel nomatan Azuĉi Momojama-epoko.

### Ŝoguna reĝimo de Aŝikaga 
La Kemmu-restarigado de imperiestro Go-Daigo elreviĝinte la klason de la Samurajoj, tiuj-ĉi subtenis la Ŝoguno Takauĵi Aŝikaga, kiu eltronigas imperiestron Go-Daigo en 1336 kaj surtronigas imperiestron Komjo, tiel fondante la *Nordan Korton*. Go-Daigo fuĝas en Joŝinon kaj tie fondas la *Sudan Korton*.

La diferenco kun la Kamakura-epoko estas, ke la Kamakura bafuku sciis gardi ekvilibron kun la Kioto-a korto, tiam ke Aŝikaga prenis la totan ŝatan povon. Sed la bakufu de Aŝikaga ne estis tiel forta kiel tiu de Kamakura, kaj havis gravan zorgon pri la interna milito. Nur kiam regis la tria ŝoguno Aŝikaga Joŝimicu (kiel ŝoguno: 1368–1394, kaj kiel kanceliero: 1394–1408), tiam aperis iomete da ordo.

Kategorio:Historio de Japanio
Universitato de Banja Luka

La **Universitato de Banja Luka** estas unu el du universitatoj en Banjaluko. En 2008 ĝi havis 13 fakultatojn, 195 profesorojn, 296 asistantojn, 235 aliajn dungitojn kaj ĉ. 15.000 studentojn.

En aprilo 2008 estis diplomitaj 1.700 studentoj.

## Historio 
La universitato estis fondita la .
Je sia fondo ĝi havis jenajn kvin fakultatojn:
* Fakultato pri elektrotekniko
* Fakultato pri teknologio
* Fakultato pri maŝinkonstruado
* Fakultato pri juro
* Fakultato pri ekonomiko

Poste aldoniĝis:
* Fakultato pri medicino (1978)
* Fakultato pri agrokulturo (1992)
* Fakultato pri forstiko (1992)
* Fakultato pri filozofio (1994)
* Fakultato pri arĥitekturo kaj konstruado (1995)
* Fakultato pri natursciencoj kaj matematiko (1996)
* Akademio pri artoj (1999)
* Fakultato pri sporto (2001)

Oni planas la kreadon de tri pliaj fakultatoj :
* Fakultato pri politikaj sciencoj
* Fakultato pri filologio
* Fakultato pri minado (en Prijedor)

## Situo 
La universitato situas oriente de la urbocentro sur kvarangula tereno ĉe rivero Vrbas, kiu iam servis kiel kazerno. Le enirejo estas okcidente, ĉe bulvardo *Vojvode Petra Bojovića*. La pieda eniro, sed ne la enveturo, estas libera al ĉiu.

## Esperanto 
En 2008 la universitato gastigis, laŭ invito de docento ǈubiša Preradović, sesion de AIS.

## Fontoj 
Banjaluko