open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Premio Rafto

La **Memorpremio Profesoro Thorolf Rafto** () estas premio aljuĝita fare de la fonduso Rafto al individuoj, organizoj aŭ grupoj kiuj batalas por ideoj kaj principoj kiuj subtenas la Universalan Deklaracion de Homaj Rajtoj. Thorolf Rafto estis profesoro pri ekonomia historio ĉe la Norvega Lernejo de Ekonomiko .

La Premio Rafto estas aljuĝita ĉiujare ekde 1987, la unuan dimanĉon de novembro ĉe Den Nationale Scene en Bergen. Iom post iom atingis grandan internacian atenton kaj prestiĝon. La premio estas donita al individuoj, grupoj aŭ organizaĵoj kiuj ne estas konataj tutmonde. La ideo estas krei fokuson ĉirkaŭ ili por ke la laboro, kiun ili faras, fariĝu pli facila. Kvar el la ricevantoj aŭ kazoj kiuj ricevis la Rafto-Premion poste ricevis la Nobel-premion pri paco - Aung San Suu Kyi, José Ramos-Horta, Kim Dae-Jung, Ŝirin Ebadi.

## Premiitoj 
* 1987 - Jiří Hájek, Ĉeĥoslovakio
* 1988 - Trivimi Velliste, Estonio
* 1989 - Doina Cornea, Rumanio kaj Fidesz, Hungario
* 1990 - Aung San Suu Kyi, Birmo
* 1991 - Jelena Bonner, Rusio
* 1992 - Preah Maha Ghosananda, Kamboĝo
* 1993 - Homoj de Orienta Timoro (La premio estis ricevita fare de José Ramos-Horta)
* 1994 - Leyla Zana, Turkio
* 1995 - Unio de Komitato de Soldat-patrinoj de Rusio, Rusio / Ĉeĉenio
* 1996 - Palermo Anno Uno, Italio
* 1997 - ciganoj/romanoj reprezentitaj de Ian Hancock
* 1998 - ECPAT, Tajlando
* 1999 - Gennady Grushevoy, Belorusio
* 2000 - Kim Dae-jung, Sud-Koreio
* 2001 - Ŝirin Ebadi, Irano
* 2002 - Mohammed Daddach, Okcidenta Saharo
* 2003 - Paulos Tesfagiorgis, Eritreo
* 2004 - Rebiya Kadeer, de la ujgura malplimulto en Ĉinio
* 2005 - Lidija Yusupova, Ĉeĉenio, Rusio
* 2006 - Thich Quang Do, Vjetnamio
* 2007 - La Nacia Kampanjo sur Dalitoj Homaj Rajtoj, Hindio
* 2008 - Bulambo Lembelembe Josué,  Demokratia Respubliko Kongo
* 2009 - Malahat Nasibova, Azerbajĝano
* 2010 - José Raúl Vera López, Meksiko
* 2011 - Sexual Minorities Uganda (SMUG), reprezentita de Frank Mugisha, Ugando
* 2012 - Nnimmo Bassey, Niĝerio
* 2013 - Barejna Centro por Homaj Rajtoj, Barejno
* 2014 - Agora, Rusio
* 2015 - Padre Melo, Honduro 
* 2016 - Yanar Mohammed, Irako 
* 2017 - Parveena Ahangar kaj Imroz Parvez, Kaŝmiro
* 2018 - Adam Bodnar, Pollando 
* 2019 - Rouba Mhaissen, Sirio / Libano 
* 2020 - Egipta Komisiono por Rajtoj kaj Libereco (ECRF), Egiptio 
* 2021 - Grupo de Analizo de Datumoj pri Homaj Rajtoj, Usono 
* 2022 - Nodjigoto Charbonnel, Ĉadio 
* 2023 - Defendo por Infanoj Internacia - Palestino (DCIP), Palestino 

## Aliaj fontoj 
* Per Egil Hegge (2016) *Fear Shall Not Triumph: The Rafto Prize - 30th Anniversary*   (Bergen: Fagbokforlaget)  
* Atle M. Skjærstad (2016) *Uværet som aldri stilnet* (Bergen: Vigmostad & Bjørke AS)	

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Rafto Laŭreatoj
Kategorio:Pacpremioj
Kategorio:Homaj rajtoj
The Brothers Grimm

***The Brothers Grimm*** (La fratoj Grimm) estas ĉeĥ-uson-brita filmo de 2005 reĝisorita de Terry Gilliam kaj ĉefrolulita de Matt Damon, Heath Ledger, Lena Headey, Peter Stormare, Jonathan Pryce, kaj Monica Bellucci.

La vivo de la germana kamparo de la 19-a jarcento, kiu vivis ene de mondo de mitoj kaj kredoj, tute ŝokis kontraŭ la klerisma spirito de la napoleonaj invadantoj kreante konflikton kiun Terry Gilliam montris brile en *The Brothers Grimm*. Matt Damon kaj Heath Ledger lidas la rolojn de tuj du fratoj, kiuj nesciante ĝin, devas fronti rekte kontraŭ siaj propraj fantazioj. 

## Intrigo
Tiu filmo estas la historio de la Fratoj Grimm (la filmo inventas detalojn tute for de la reala vivo de la veraj fratoj Grimm). Ambaŭ klopodas por vivteni sin trompante la kompatindajn lokanojn. Ili rakontas historiojn pri malbenoj, spiritoj kaj fantomoj, por poste savi ilin pere de ekzorcoj kaj ritaroj kontraŭ iom da mono. Kune ili trairis multajn vojojn kolektante kaj disvastigante rakontojn de feinoj, bestioj kaj sorĉistinoj diabolaj ĝis akuzitaj de la francaj aŭtoritatoj kiel fraŭdistoj, estas devigataj iri al vilaĝeto en kiu estis malaperinta kelkajn infaninojn, devigante la gepatrojn vesti ilin kvazaŭ viroj. Dekomence ili pensas, ke la respondeculoj estas aliaj trompistoj kiel ili mem, sed problemo komplikiĝas kiam ili malkovras, ke super la vilaĝo ŝvebas reala malbeno, rilata kun sorĉa arbaro en kiu estis malaperinta la infaninoj. Kun helpo de Angelica, ili malkovras, ke malica sorĉistino estas kiu malaperigas la infaninojn, dormigante ilin por esti juna kaj bela. En tiu filmo aperas en la vilaĝo Cindrulino, Ruĝkufulineto, Hansel kaj Gretel, Rapunkolo, inter aliaj roluloj kiuj origine aperas en la fabeloj de tiuj du fratoj. 

## Geaktoraro kaj roluloj
* Matt Damon kiel Wilhelm Grimm.
* Heath Ledger kiel Jacob Grimm.
* Peter Stormare kiel Mercurio Cavaldi.
* Lena Headey kiel Angelika, filino de homlupo.
* Jonathan Pryce kiel franca Generalo Vavarin Delatombe.
* Tomáš Hanák kiel ĉasisto.
* Julian Bleach kiel Letorc.
* Monica Bellucci kiel la Reĝino de la Spegulo.
* Mackenzie Crook kaj Richard Ridings kiel Hidlick kaj Bunst.
* Roger Ashton-Griffiths kiel la urbestro.
* Anna Rust kiel la fratino Grimm.

## Referencoj
## Bibliografio
* Bob McCabe (Oktobro 2006). Dreams and Nightmares: Terry Gilliam, The Brothers Grimm, & Other Cautionary Tales of Hollywood. London: HarperCollins. ISBN 978-0-00-717556-7.

## Eksteraj ligiloj
* Intervjuo kun produktordesegnisto Guy Dyas; Part 2; Part 3
* Intervjuo kun scenaristo

* 

Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Britaj filmoj
Kategorio:Ĉeĥaj filmoj
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2005
Kategorio:Komediaj filmoj
Kategorio:Aventuraj filmoj
Kategorio:Fantaziaj filmoj
Kategorio:Historiaj filmoj
Kategorio:Hororaj filmoj
Kategorio:Fabelaj filmoj
Cinderella (filmo de 2015)

***Cinderella*** estas usona fantasta filmo reĝisorita de Kenneth Branagh kaj aperinta en 2015.

## Temo 
La rakonto de Cindrulino sekvas la aventurojn de juna Ella post kiam ŝia bela, dolĉa kaj bona patrino mortis, kaj ŝia patro iĝis vidvo, tiam decidis reedziĝi kun Lady Tremaine, malbona kaj kruela vidvino kun du filinoj same malbonaj kaj kruelaj kiel ŝi mem, de ŝia unua kaj iama antaŭa geedziĝo al alia viro nomita Lord Sir Francis Tremaine sed nun mortinta ankaŭ, kiu nomis siajn du filinojn Anastasia kaj Drisella. Ella bonvenigas sian duonpatrinon kaj siajn du duonfratinojn, nome Anastasia kaj Drisella. Tamen, la neatendita kaj tragedia morto de ŝia patro lasas ŝin sola en la manoj de ŝia nova kaj kruela familio, ŝia malbona duonpatrino kaj ŝiaj du malbonaj duonfratinoj, Anastasia kaj Drisella, ĉiuj tri el kiuj estas kruelaj kaj ĵaluzaj kun Ella, kiu estas poste moknomita Cindrulino fare de ŝia malbona duonpatrino kaj ŝiaj du malbonaj duonfratinoj, Anastasia kaj Drisella.

## Ĉefrolantoj 

Cate Blanchett at the Tropfest Opens (2012) (cropped 2).jpg|Cate Blanchett:Lady Tremaine
Lily James 2015 (cropped).jpg|Lily James:Ella
Richard Madden (48462874707) (cropped).jpg|Richard Madden:Kit
Helena Bonham Carter 2011 AA.jpg|Helena Bonham Carter:Feino baptopatrino
Nonso Anozie at the Pan Premiere (cropped).jpg|Nonso Anozie:Kapitano
Stellan Skarsgård at the 2017 Berlinalevds.jpg|Stellan Skarsgård:Grandduko
Sophie McShera May 2014 (cropped).jpg|Sophie McShera:Drisella Tremaine
Holliday Grainger, Tell It To Th Bees (cropped).jpg|Holliday Grainger:Anastasia Tremaine
Derek Jacobi 2013.jpg|Derek Jacobi :Reĝo

## Vidu ankaŭ 
* Cindrulino

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Cindrulino
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2015
Kategorio:Filmoj pri princinoj
Kategorio:Filmoj pri reĝoj
Kategorio:Filmoj pri geedziĝoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Filmoj de Walt Disney Pictures
Kategorio:IMAX filmoj
Gábor Herpay

**Gábor Herpay** [herpai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Herpay Gábor** estis hungara arkivisto, instruisto, departementestro. Lia origina familia nomo estis *Herpai* ĝis 1917.

Gábor Herpai naskiĝis  en Szabadszállás, li mortis  en Debrecen.

## Biografio 
 maturiĝis en kalvinana gimnazio en Debrecen en 1906, poste li akiris pastran diplomon en Kalvinana Teologia Akademio de Debrecen en 1910. Post la diplomo li instruis en la menciita gimnazio 2 jarojn, poste li estis arkivisto ĝis 1944. Intertempe en 1911 li akiris pedagogian diplomon en la akademio, en 1917 filozofian diplomon en Scienca Universitato István Tisza. Inter 1944-1946 li estis departementestro de Hajdú-Bihar. Li edziĝis en 1908, lia edzino naskis plurfoje, . Li ricevis premiojn inter 1948-1998.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Debrecen szabad királyi városi rangra emelésének története* (kunaŭtoro, 1915)
* *Nemes családok Debrecenben* (1925, vidu la bildon!)
* *A Debreczeni Református Ispotály története. 1529–1929.* Monográfia. (monografio, 1929)
* *Földes község története* (monografio, 1936)

## Memorigiloj 
* strato en Debrecen

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj arkivistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Georg Kerschensteiner

**Georg Michael KERSCHENSTEINER** (naskiĝinta la  en Munkeno, mortinta samloke la ) estis germana pedagogo.

## Vivo 
Kerschensteiner estis estinta bazlerneja instruisto, inter 1883 kaj 1895 deĵoris li gimnazie por la fakoj de matematiko kaj fiziko, kaj inter 1895 kaj 1919 kiel magistrata konsilisto en Munkeno. En 1918 li ekprofesoris en Munkeno. Sed Kerschensteiner ankaŭ politike engaĝiĝis estante inter 1912 kaj 1918 parlamentano je Reichstag por la partio *Freisinnige Volkspartei*.

Kerschensteiner gravis kiel pedagogia reformisto kaj proponanto de la koncepto de *Arbeitsschule*, do integrigo de praktikaj ekzercoj en la tradician horartabulon. Laŭ reformpedagogia maksimo li substrekis la gravecon de apogo laŭ bezonoj de la unuopaj lernantoj. Tio estu atingita ankaŭ per plia graveco de metioj en ĉiuj lernejoj.

## Honoroj 
[eta|Kerschensteiner, 1932; busto de [Rudolf Belling]]
La grava institucio Deutsches Museum nomis por li kolegion kaj de 2001 anoj de la Fizikista Societo aljuĝas Kerschensteiner-premion al sukcesaj perantoj de fizikaj konoj. Tio okazas ĉiun duan jaron.

## Verkoj (elekto) 
* *Die staatsbürgerliche Erziehung der deutschen Jugend* (1901)
* *Grundfragen der Schulorganisation* (1907)
* *Der Begriff der staatsbürgerlichen Erziehung* (1910)
* *Charakterbegriff und Charaktererziehung* (1912)
* *Begriff der Arbeitsschule* (1912)
* *Wesen und Wert des naturwissenschaftlichen Unterrichts* (1914)
* *Das Grundaxiom des Bildungsprozesses* (1917)
* *Die Seele des Erziehers und das Problem der Lehrerbildung* (1921)
* *Autorität und Freiheit als Bildungsgrundsätze* (1924)
* *Theorie der Bildung* (1926)
* *Theorie der Bildungsorganisation* (1933)

## Eksteraj ligiloj 
* ligiloj ĉe DDB
* biografio ĉe Archivschule Marburg
* hejmpaĝo de lernejo en Überkingen, kiu portas la nomon de Kerschensteiner

Kategorio:Germanaj pedagogoj
Kategorio:Progresema eduko
Kategorio:Germanaj profesoroj
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Munkeno
Kategorio:Mortintoj en Munkeno
Litíč

**Litíč** () estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Hradec Králové, en distrikto Trutnov. En distanco 7 km sudoriente situas urbo Jaroměř kaj 10 km nordokcidente urbo Dvůr Králové nad Labem, 3 km sude poste banloko Velichovky. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1527.

## Loĝantaro
## Partoj de municipo 
* **Litíč**
* Nouzov

## Memorindaĵoj
* Preĝejo de La plej sankta Triunuo
* Tombejo
* Kapelo de sankta Maria Magdalena en Nouzov
* Monumento al falintoj en la 1-a mondmilito


Kategorio:Municipoj en distrikto Trutnov
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Trutnov
Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
Regiono Banĝaro

**Regiono Banĝaro** (indonezie: *Daerah Banjar*, malnova literumo *Bandjar*) estis aŭtonomia areo formita en la sudorienta parto de Indonezia insulo Borneo fare de Nederlando en 1948 kiel parto de provo reestabli la kolonion de la Nederlanda Hindio dum la Indonezia Nacia Revolucio. Banjar iĝis konsistiga parto de la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Indonezio en 1949. La prezidanto de la Banjar Konsilio estis Mohammed Hanafiah. La regiono estis dissolvita la 4an de aprilo 1950 kaj kombinita kun Granda Dajako kaj la Federacio Sudorienta Borneo por formi Kalimantan Provincon. Hodiaŭ, la teritorio de la antaŭa regiono konsistas el proksimume du trionoj de Provinco Suda Kalimantano.

## Interesa persono 
* M. Hanafia
* Idham Chalid

## Referencoj 
*

Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1948
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1950
Kategorio:Indonezio
Libotov

**Libotov** () estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Hradec Králové, en distrikto Trutnov. Vivas ĉi tie  (). Konsisto de la municipo estas ankaŭ domaro Malý Libotov.

## Historio 
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1289.

## Loĝantaro
## Memorindaĵoj
* Kapelo de Virgulino Maria Sepdolora

## Pluaj fotoj

Libotov čp. 42.JPG|Libotov
Libotov čp. 32.JPG|Libotov

Kategorio:Municipoj en distrikto Trutnov
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Trutnov
Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro
Migra Eksterlanda Helpo Stacio

La **Migra Eksterlanda Helpo Stacio** (, akronime MOAS) estas internacia privata helporganizaĵo kun sidejo en Malto dediĉita al disponigado de tutmonda asistado kaj kriz-kuraca helpo al rifuĝintoj kaj migrantoj.

La organizaĵo estis fondita en 2014, komence por savi boatrifuĝintojn en Mediteranea Maro , sed en 2017 ŝanĝis sian ĉefan fokuson por helpi Rohinga- rifuĝintojn kiuj serĉis protekton en Bangladeŝo por eviti persekuton en Mjanmao.

## Historio 
MOAS estis establita en respondo al tragedioj kiuj disvolviĝis en Mediteraneo en 2013, kiam du ŝipoj, unu kun rifuĝintoj de Eritreo kaj Somalio kaj unu kun sirianoj surŝipe, renversiĝis inter Nordafriko kaj Eŭropo . 

Kun donaco de kvar milionoj da eŭroj, la geedza paro Regina kaj Christopher Catrambone fondis MOAS en 2014. La iama defenda ĉefo de Malto Martin Xuereb estis dungita kiel direktoro. 

MOAS estis akreditita kiel helporganizaĵo fare de la Eŭropa Komisiono sub *la programoj Erasmus+ Volontulado* kaj *Eŭropa Solidareca Korpo* en 2017 kun la fokuso sur malplimultoj. 

## Vidu ankaŭ 
* Hellenic Rescue Team
* Iuventa
* Mediterranea Saving Humans
* No Border network
* Proactiva Open Arms
* Sea Watch
* SOS Méditerranée

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Retejo

Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2013
Kategorio:Karitataj institucioj
Basirhat

**Basirhat** bengale: **বসিরহাট** estas urbego kaj municipo en orienta Barato, en orienta parto de subŝtato Okcidenta Bengalio, en distrikto Norda 24 Parganas, kie ĝi estas ties sidejo. La urbego apartenas al urbaro de Kolkato.
eta|maldekstre|

## Demografio 
En 2011 Basirhat havis  da loĝantoj kun legopovo 87%, signife pli alta, ol la tutlanda mezumo.

## Geografio 
Basirhat situas laŭ rivero sur ebenaĵo en averaĝa alteco de 6 m super la marnivelo ĉe la Barata-Bangladeŝa limo. Nacia Parko Sundarbans estas proksime. Habra troviĝas 30, Barasat 40, Bangaon 44, Raĝpur Sonarpur 49, subŝtata ĉefurbo Kolkato 52, tutlanda ĉefurbo Delhio 1343, Mumbajo 1717 kilometrojn (aere) https://www.distancefromto.net/.

## Historio 
Basirhat estas pratempa urbo. Dum formado de la komenciĝanta administrado vilaĝo Bagundi iĝis sidejo, poste fare de la Brita Orienthinda Kompanio centro de la salkomerco iĝis Basirhat. La salkomerco faris Basirhat sidejo.

## Ekonomio 
Kultivado de indigoj komenciĝis en Basirhat en 1810. Baldaŭ ankaŭ la komercado evoluis. La malnova bazaro en 1840, post 60 jarojn la nova bazaro, la marketo estis establita en 1922. La rivero estas grava ilo de la liverado. Nuntempe sekreta okupiĝo estas la kontrabando al 

## Lingvoj 
La oficialaj lingvoj en Basirhat estas la bengala kaj la angla. Praktike ĉiu parolas bengale.
eta|

## Eduko 
Altlernejo de Basirhat estis establita en 1947.

## Religio 
En Basirhat vivas hinduoj (preskaŭ 78%), islamanoj (ĉirkaŭ 22%), krome ekzistas iomete aliaj religioj.

## Klimato 
Basirhat situas en savanoklimato laŭ klimata klasifiko de Köppen (Aw) kun influo de musono.
eta|maldekstre|

## Trafiko 
Basirhat havas trairan fervojan linion, sed la linio ne iras al Bangladeŝo. 4 ĉefvojoj kuras al la urbego, unu el ili kuras plu al Bangladeŝo. Ponto helpas la trafikon. La plej proksima flughaveno (ankaŭ internacia) funkcias en Kolkato.

## Vidindaĵoj 
* pluraj preĝejoj 

## Fontoj 
* WikiTrans
eta|maldekstre|

Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Urboj de Okcidenta Bengalio
Mackenyu Arata

**Mackenyu ARATA** (naskiĝis  en Los-Anĝeleso) estas japana aktoro. Li estas konata pro sia rolo kiel Roronoa Zoro en la Netflix-serio *One Piece* (2023).

## Filmografio 
### Filmoj
* *Tadaima* (2015)
* *Kamen Rider Drive: Surprise Future* (2015)
* *Take a Chance* (2015)
* *Chihayafuru Part 1* (2016)
* *Chihayafuru Part 2* (2016)
* ''Night's Tightrope* (2016)
* *Bittersweet* (2016)
* *Let's Go, Jets!* (2017)
* *JoJo's Bizarre Adventure: Diamond Is Unbreakable Chapter I* (2017)
* *Peach Girl* (2017)
* *Pacific Rim: Uprising* (2018)
* *Chihayafuru Part 3* (2018)
* *Over Drive* (2018)
* *Impossibility Defense* (2018)
* *Code Blue: The Movie* (2018)
* *12 Suicidal Teens* (2019)
* *Tokyo Ghoul S* (2019)
* *NiNoKuni* (2019)
* *Kaiji: Final Game* (2020)
* *Our 30-Minute Sessions* (2020)
* *Tonkatsu DJ Agetarō* (2020)
* *Brave: Gunjō Senki* (2021)
* *The Master Plan* (2021)
* *Rurouni Kenshin: The Final* (2021)
* *Fullmetal Alchemist: The Revenge of Scar* (2022)
* *Fullmetal Alchemist: The Final Alchemy* (2022)
* *Knights of the Zodiac* (2023)

### Televidfilmoj
* *Yume wo Ataeru* (2015)
* *Sakurasaku* (2016)
* *Tomorrow, I'll Surely Love You Again* (2016)
* *Brass Dreams* (2016)
* *Fugitive Boys* (2017)
* *Kiss that Kills* (2018)
* *Two Homelands* (2019)
* *Our Dearest Sakura* (2019)
* *Remote de Korosareru* (2020)
* *The End of the Tiny World: Half A Year Later* (2021)
* *Ichikei's Crow: The Criminal Court Judges* (2021)
* *One Piece'' (2023)

## Eksteraj ligiloj 
*mackenfamily.jp
*Mackenyu — IMDb
*Mackenyu — Instagram
*Mackenyu — Twitter

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Japanaj aktoroj
Todos están muertos

***Todos están muertos*** (Ĉiuj estas mortintaj) estas hispana drama filmo kun nuancoj komedio kaj de magia realismo premierita en 2014, kiel unua verko de la valencia reĝisorino Beatriz Sanchís kaj protagonistigita de la aktorino Elena Anaya. 

## Intrigo
Lupe (Elena Anaya) estis elstara kantistino de la hispana rok-muziko de la 1980-aj jaroj, sed nun ŝi vestas nur hejmajn vestaĵojn kaj forgesis la famon, la koncertojn kaj la sukceson. Ŝi ne kuraĝas eliri for de la hejmo kaj ŝia patrino Paquita, meksikdevena superstiĉema, estas kiu zorgas pri ŝi kaj pri ŝia adoleska filo. Tamen Paquita suferas kanceron kaj ne volas mortiĝi ne aranĝante kelkajn aferojn. Lupe dekomence estas la nura hejme kiu kapablas vidi la fantomon de la frato mortinta en akcidento de aŭto kiun ŝi ŝoforis.​ La adoleska Diego amikiĝas kun kolego Víctor kiu interesiĝas pri muziko kaj pri Lupe mem, nome la patrino de sia amiko.

## Geaktoraro kaj roluloj
* Elena Anaya . . . Lupe
* Nahuel Pérez Biscayart. . . Diego
* Angélica Aragón . . . Paquita
* Christian Bernal . . . Pancho
* Patrick Criado . . . Víctor
* Patricia Reyes Spíndola. . . Doña Rosario
* Macarena García . . . Nadia

## Referencoj
* 

Kategorio:Hispanlingvaj filmoj
Kategorio:Hispanaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2014
Kategorio:Psikologiaj filmoj
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Filmoj pri morto
Kategorio:Filmoj pri fantomoj
Kategorio:Magia realismo
Toogong

**Toogong** estas urbo en la centrokcidenta regiono de Novsudkimrio, Aŭstralio. La urbo situas en la loka registara areo Cabonne Shire, 300 kilometrojn (186 mejl.) okcidente de la ŝtata ĉefurbo, Sidnejo. Laŭ la censo de 2006, Toogong havis loĝantaron de 370. Ĝis 2016 tiu nombro falis al 79.

Toogong estas indiĝena vorto kun signifo de 'sekiĝinta lago'.

Toogong estis la naskiĝloko de Hazelton Airlines, formita de Jim kaj Max Hazelton en 1953, nun Regional Express.

Konstruita en 1872, anglikana preĝejo St. Albans en Toogong estas la plej malnova ekzistanta preĝejo en la Canowindra distrikto kaj enlistigita kiel Nacia Heredo. La preĝejo estis konstruita kun la financa subteno de la Irvine familio kiu elmigris al Aŭstralio de Nord-Irlando kaj konstruis gastejon kaj poŝtan oficejon ĉe Toogong en 1863. Krom estanta domo de adoro ĝi estis ankaŭ uzita por instruado. La du aliaj Irvine fratoj de la originaj kvin ankaŭ starigis militan monumenton en la preĝejaj teroj en 1924 por honori la virojn de la distrikto kiuj faris aktivan militan servon.

Lernejo estis funkciita ĉe Toogong de 1922 al 1967 en domo, nun neuzata sed ankoraŭ konservita.

Toogong estis unufoje haltejo ĉe la *Cobb and Co* diliĝenca linio de Orange al Forbes.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj
Kategorio:Urboj de Aŭstralio
Kategorio:Geografio de Novsudkimrio
Metroo de Ĉengduo

La **Metroo de Ĉengduo** () estas metroo en Ĉengduo, la ĉefurbo de Siĉŭano, Ĉinio. Kun la malfermo de Linio 1 la , la reto konsistas el 12 metrolinioj kaj 1 malpeza fervojlinio. Ĝi poste spertis rapidan vastiĝon. Depost la malfermo de Linioj 6, 8, 9 kaj 17 la , la metroo de Ĉengduo estas la 4-a plej longa metrosistemo en la mondo.

centra|450px

## Linioj 
## Vidu ankaŭ 
* Ĉengduo
* Listo de metrooj en la mondo

## Eksteraj ligiloj 
* UrbanRail.Net

Ĉengduo
Metrooj en Ĉinio
Cxengduo
Cxengduo
2-Pirono

**2-Pirono** aŭ **piranono** estas nesaturita organika kombinaĵo rezultanta per reduktado de la **amilpiranono**. Ĝi estas flaveca aŭ malhela likvaĵo, solvebla en akvo. 2-Pirono posedas 5 karbonatomojn, 4 hidrogenatomojn kaj 2 oksigenatomojn. 2-Pirono uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj aromataĵoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado de la **2-pirono** per reduktado de **amilpiranono** kaj **2-pirono**:

### Sintezo 2 
* Preparado de la **2-pirono** per traktado de **acetileno** kaj **karbona duoksido**:

### Sintezo 3 
* Preparado de la **2-pirono** per traktado de **malikata acido** kun sulfata acido sekvata per traktado kun **kumalata acido**:

### Sintezo 4 
* Preparado de la **2-pirono** per traktado de **3-butinata acido** kaj **formaldehido**:

## Vidu ankaŭ 
* Piroloj

## Referencoj 
P
Aŭtomata fadkompensilo

.]]

**Aŭtomata fadkompensilo** (**AFK**) aŭ **aŭtomata amplifo-regulilo** estas fermitcikla regilo en amplifilo aŭ ĉeno de amplifiloj, kies celo estas konservi taŭgan elmetatan signalan amplitudon malgraŭ variado de la enmetata signala amplitudo. Ĝi uzas la averaĝan aŭ maksimuman elmetatan signalan amplitudon por ĝustigadi la amplifon de la amplifiloj, ebligante ke la cirkvito funkciu taŭge ĉe pli ampleksa gamo de enmetataj signalaj amplitudoj.  Ĝi estas uzata en la plej multaj radioriceviloj por egaligi la averaĝan laŭtecon de la radiostacioj malgraŭ malsameco de la ricevata signala forteco kaj variado de la signala forteco de unu sama stacio pro fado. Sen AFK la sono elmetata de amplitudmodula radioaparato variadus inter laŭtega kaj mallaŭtega; la AFK praktike mallaŭtigas la sonon relative al la signalo kiam la signalo estas forta kaj laŭtigas ĝin kiam la signalo estas malforta. En ordinara ricevilo la AFK prenas la retrokuplan regsignalon el la detektilo kaj uzas ĝin por regi la amplifon de la mezfrekvenca aŭ radiofrekvenca amplifilo.

## Referencoj
Kategorio:Radio
Dj Tubet

**Dj Tubet** (naskita la 19-an de aprilo 1982 en Cividale del Friuli) estas itala repisto kiu kutime kantas en la friula kaj la itala. Lia vera nomo estas **Mauro Tubetti**.

Lia muzika agado komenciĝis en 1998 kiel membro de la repgrupo *DLH Posse*.

En 2006 li estis unu el la membroj de la regea grupo *R.esistence in dub* kun kiu li gajnis la publikan premion ĉe la eŭropa festivalo Liet International en 2010.

Li estas unu el la plej rapidaj repistoj en Italio, en liberstilo li atingas 15 silabojn je sekundo.

Li estas unu el la pioniroj de *Hip Hop Pedagogio* kaj disvastigas tiun metodon en lernejoj kaj diversaj edukaj kuntekstoj.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* itale Oficiala paĝo

Kategorio:Italaj repkantistoj
Johano de Indagine

**Johano de Indagine** (naskiĝinta *Johannes Bremer von Hagen* en 1415 en Auetal-Hattendorf, mortinta la  en Erfurto) estis germana kartuziano, reformteologo kaj teologia fakverkisto. Lia frato Heinrich estis abato de la benediktana monaĥejo de Ilsenburg. 

## Vivo
Post kelkaj jaroj ĉe la universitato de Erfurto pri kanona kaj civila juroj li rezignis pri ĉiuj akademiaj gradoj kaj dum la pestepidemio de 1440 frokuliĝis en la kartuzio de Erfurto. 

La unuan jardekon de la ordena vivo plenigis intensaj studoj pri teologio kaj jurscienco. Jakobo de Jüterbog estis la de li ŝatata instruisto kaj spirituala patro. Inter 1454 kaj 1456 Johano prioris en Eisenach, inter 1457 kaj 1460 en Erfurto, inter 1461 kaj 1464 en Frankfurto ĉe Odro kaj Szczecin. En 1465 li revenis kiel simpla monaĥo Erfurton. 

Neniam ni neglektis siajn verkistajn agadojn. Episkopoj, princoj, kleruloj kaj nekleritaj homoj venis je konsultado, eĉ teologoj kiel Johann von Wesel kaj Johannes el Dorsten kaj universitatanoj erfurtaj. Por la erfurta altlernejo Johano de Indagine verkis ekspertizon pri liturgia novigo proponita fare de la arkiepiskopo de Majenco kaj kuraĝe Johano proponis nesekvon de ties ordonojn. Senkaŝite li engaĝiĝis kontraŭ malbonaj aferoj ene de la eklezio kaj pledis por reformego eklezie kaj ordenare.

Liaj skribaĵoj - kion atestas ankaŭ ilia granda disvastiĝo - trafis la tiutempan guston per sia pastorala tono. Teologiajn novigojn ili tamen ne enhavis kaj sekve nur malmulto de la verkoj estis presitaj.

Li mem mallonge antaŭ la vivofino asertis esti aŭtoro de pli ol kvin centoj da verkoj. Li komentis la tutan biblion kaj partojn de ĝi eĉ plurfoje. Nur tiuj ĉi komentoj jam plenigas 80 volumojn. Aldonendas multaj traktatoj pri tre diversaj teologiaj kaj juraj problemoj.

## Fonto
*Kleineidam, Erich, "Indaginis, Johannes". Ĉe: *Neue Deutsche Biographie* 10 (1974), p. 169 (tie ĉi interrete)
## Notoj
Petveturaj aventuroj

**Petveturaj aventuroj** estas muzikalo, originale verkita en Esperanto en la jaroj 2022 kaj 2023 kiu premieris kadre de la 79-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO, la 10-an de aŭgusto 2023 en Lignano Sabbiadoro, Italio. Ĝi estas parto de Erasmus+ projekto kaj sekvis la paŝojn de June kaj Kune. 

La muzikalo daŭrigas la rakonton de Judit, venonta volontulo de TEJO, el la muzikalo June kaj Kune. Je la fino de fikcia Internacia Junulara Kongreso, Judit petveturas al Ralovalo Festivalo kaj spertas diversajn aventurojn.

## Strukturo kaj muziko 
La muzikalo enhavas 7 kanton

La titoloj de la kantoj estas:

* *Aventuroj* (melodio de Mane Barė de Tele Bim-Bam)
* *Kion vi faros?* (melodio de tradicia litova kanto)
* *Prosperi* (melodio de Олені de TIK)
* *Volontula vivo* (melodio de Pōkarekare Ana, tradicia maoria kanto)
* *En la oficejo* (melodio de Tyvam Cheri, tradicia tuva kanto)
* *Polemiko* (melodio de  Send the Boats Away de Lynn Clark)
* *Aventuroj pasis* (melodio de Mane Barė de Tele Bim-Bam)

## Subvencioj 
Por la realigo Bunta Esperanto Asocio ricevis subvencion de Erasmus+ kadre de la programo KA152. Ses aliaj asocioj helpas realigi la projekton: Tutmonda Esperantista Junulara Organizo, Kataluna Esperanto-Junularo, Germana Esperanto-Junularo, Itala Esperanto-Federacio, Junulara Esperantista Franca Organizo, Pola Esperanto-Asocio kaj Litova Esperanta Junulara Organizo. TEJO anoncis, ke la subvencio ebligos pagi al 42 kontribuantoj, kiel aktoroj, dancantoj, scenejkonstruantoj kaj tiel plu. Ĝi ankaŭ kovris la realigon de alia muzikalo ludita dum la IJK 2023, La sorto gvidos vin.

## Registro 
La muzikalo estis registrita kaj la filmo premieris dum RETOSO 2023. Eblas spekti la tutan verkon en la kanalo de TEJO ĉe Jutubo.

## Referencoj 

## Eksteraj ligiloj 
* La tuta muzikalo en la jutuba kanalo de TEJO
* Tekstoj de ĉiuj kantoj ĉe Kantaro-Vikio

Kategorio:Muzikaloj
Kategorio:TEJO
Kategorio:Verkoj de 2023
Kategorio:Esperanto-verkoj
Kategorio:Esperanto en 2023
Metroo de Ĉongĉingo

La **Metroo de Ĉongĉingo** (, "Chongqing Rail Transit", **CRT**) estas la metroo en la urbo Ĉongĉingo, Ĉinio. En funkcio ekde 2005, ĝi servas la transportad-bezonojn de la ĉefkomerco kaj distraj urbocentroj kaj internaj antaŭurboj de la urbo. En januaro 2023, CRT konsistis el dek linioj, kun totala traklongo de . Linioj 1, 4, 5, 6, 9, 10, la Loop-linio kaj Jiangtiao-linio estas konvenciaj pez-relaj metrolinioj, Linioj 2 kaj 3 estas altkapacitaj unurelaj fervojoj. Por resti ĝisdata kun la urba kresko, konstruo estas survoje sur Linio 18 kaj pluraj aliaj linioj, aldone al plilongigoj al Linioj 5, 6 kaj 10.

centra|450px

## Linioj 
## Vidu ankaŭ 
* Ĉongĉingo
* Listo de metrooj en la mondo

## Eksteraj ligiloj 
*  (/)
* UrbanRail.Net

Kategorio:Ĉongĉingo
Cxongĉingo
Cxongĉingo
Cxongĉingo
Cxongĉingo
660-aj jaroj a.K.

Jen iuj ekzemplaj eventoj de la **jardeko** de la **660-aj jaroj antaŭ nia erao** (= antaŭ Kristo = a.K.) en nia universo, pri kiuj jam verkiĝis artikoloj en la Vikipedio en Esperanto. Se vi verkas aŭ trovas alian artikolon esperantlingvan, kiu tre rilatas al tiu ĉi jardeko, vi bonvenas aldoni frazon pri ĝi ĉi tie kaj en la koncerna paĝeto pri la konkreta jaro - la postuloj pri "menciindeco" ne estas tro altaj en tempo tiom for de la nuntempo: principe eblas supozi, ke ĉiu evento el la 7-a jarcento antaŭ nia erao, pri kiu iu esperantisto penas verki propran artikolon en senerara lingvaĵo, aldonis referencojn, interpaĝajn kaj eksterajn ligilojn al la artikolo mem, konsiderindas sufiĉe grava por ankaŭ listiĝi ĉi tie.

* 669 a.K.: Taharko, reĝo de Kuŝ, invadas kaj rekonkeras Egiption el la Nov-Asiria Imperio.
* 669 a.K.: Asarĥaddon, reĝo de Asirio, mortis en Harran survoje por reakiri Egiption.
* 668 a.K.: Aŝurbanipal, filo de Asarĥaddon, komencas regi Asirion.
* 668 a.K.: Ŝamaŝ-ŝum-ukin, filo de Asarĥaddon, fariĝas reĝo de Babilono.
* 668 a.K.: Ninevo, ĉefurbo de Asirio fariĝas la plej granda urbo de la mondo
* 667 a.K.: Tradicia dato de la fondo de Bizanco fare de grekaj kolonianoj el Megara en okcidenta Atiko.
* 666 a.K.: Aŝurbanipal sendas malgrandan asirian armean unuon al Egiptio kiu reakiras Malsupran Egiption de la fortoj de Taharko.
* 664 a.K.: Unua marbatalo en Greka registrita historio, inter Korinto kaj la insulo Korfuo (greke Κέρκυρα, Kerkira).
* 664 a.K.: *Tantamani* sukcedas sian onklon Taharko kiel reĝo de Kuŝ. Li invadas Egiption por provi preni ĝin reen.
* 664 a.K.: Neĥo aŭ Nekao la 1-a, "marioneta" faraono de Egiptio nome de la Nov-Asiria Imperio, estas mortigita per invadado de armeaj unuoj de la lando Kuŝ sub Tantamani.
* 663 a.K.: Asiria armeo kaptas kaj prirabas Tebon, finante la dudekkvinan dinastion de Egiptio, ankaŭ nomata "Nubia periodo".
* 660 a.K.: Tradicia fondodato de Japanio fare de la legenda imperiestro Ĵinmu (神武天皇, *Jinmu-tennō*) la 11-an de februaro. En la sama jaro oni tradicie konsideras la mitan fondon de la japana reĝa familio.
* 660 a.K.: Unua konata uzo de la demotika skribo.

Je iomete necerta dato, dum la lasta parto de ĉi tiu jardeko ekzistis ekstrema *suna partiklokazaĵo* (d:Q7556877) komparebla kun la okazaĵo detektita por la jaroŝanĝo 774/775 de nia erao.

## Referencoj 
Kategorio:7-a jarcento a.K.
670-aj jaroj a.K.

Jen iuj ekzemplaj eventoj de la **jardeko** de la **670-aj jaroj antaŭ nia erao** (= antaŭ Kristo = a.K.) en nia universo, pri kiuj jam verkiĝis artikoloj en la Vikipedio en Esperanto. Se vi verkas aŭ trovas alian artikolon esperantlingvan, kiu tre rilatas al tiu ĉi jardeko, vi bonvenas aldoni frazon pri ĝi ĉi tie kaj en la koncerna paĝeto pri la konkreta jaro - la postuloj pri "menciindeco" ne estas tro altaj en tempo tiom for de la nuntempo: principe eblas supozi, ke ĉiu evento el la 7-a jarcento antaŭ nia erao, pri kiu iu esperantisto penas verki propran artikolon en senerara lingvaĵo, aldonis referencojn, interpaĝajn kaj eksterajn ligilojn al la artikolo mem, konsiderindas sufiĉe grava por ankaŭ listiĝi ĉi tie.

* 677 a.K. - Asarĥaddon gvidas la armeon de Asirio kontraŭ ribelemaj triboj de la okcidenta araba duoninsulo, antaŭeniras ĝis la "uedo de Egiptio", probable la uedo de El Ariŝ.
* 676 a.K. - *Zhou Hui Wang* iĝas imperiestro de la dinastio Zhou de Ĉinio.
* 674 a.K. - Asarĥaddon subigas ribelon en Aŝkelon subtenata de Taharko, reĝo de Kuŝ kaj Egiptio. En respondo, la trupoj de la Nov-Asiria Imperio invadas Egiption, sed Taharko kapablas forteni ilin.
* 673 a.K. - *Tullus Hostilius* fariĝas la tria reĝo de Romo.
* 671 a.K. - Asarĥaddon denove invadas Egiption, ĉi-foje sukcese, konkerante Memfison same kiel kelkajn el la reĝa familio.

## Mortoj
* 678 a.K. - proksimuma dato de morto de Perdikas la 1-a (en antikva greka Περδίκκας, Perdíkkas), reĝo de antikva Makedonio
* 673 a.K. - *Numa Pompilius*, dua el la reĝoj de Romo, posteulo de Romulo
* 670 a.K. - *Metius Fufetius*, latina reĝo de Alba Longa

Kategorio:7-a jarcento a.K.
680-aj jaroj a.K.

Jen iuj ekzemplaj eventoj de la **jardeko** de la **680-aj jaroj antaŭ nia erao** (= antaŭ Kristo = a.K.) en nia universo, pri kiuj jam verkiĝis artikoloj en la Vikipedio en Esperanto. Se vi verkas aŭ trovas alian artikolon esperantlingvan, kiu tre rilatas al tiu ĉi jardeko, vi bonvenas aldoni frazon pri ĝi ĉi tie kaj en la koncerna paĝeto pri la konkreta jaro - la postuloj pri "menciindeco" ne estas tro altaj en tempo tiom for de la nuntempo: principe eblas supozi, ke ĉiu evento el la 7-a jarcento antaŭ nia erao, pri kiu iu esperantisto penas verki propran artikolon en senerara lingvaĵo, aldonis referencojn, interpaĝajn kaj eksterajn ligilojn al la artikolo mem, konsiderindas sufiĉe grava por ankaŭ listiĝi ĉi tie.

* 689 a.K. - Reĝo Sanĥerib de Asirio prirabas Babilonon.
* 688 a.K. - Ikario de Hiperezio ), el la historia pejzaĝo Aĥeo (), venkas en la stadiona vetkuro ĉe la 23-a Olimpikaj Ludoj.
* 685 a.K. - Kalcedonio en Malgranda Azio iĝas Greka kolonio.
* 684 a.K. - Duko Zhuang de Lu, reganto de la ĉina ŝtato de Lu (魯國), venkas dukon Huan de Qi (齊桓公; pinjine *Qí Huán Gōng*) en la batalo de Ĉangŝao.
* 684 a.K. - Kleoptolemo de Lakonio (), el la urbo Sparto,  venkas en la stadiona vetkuro ĉe la 24-aj Olimpikaj Ludoj.
* 680 a.K. - Asarĥaddon sukcedas sian patron Sanĥerib kiel reĝo de Asirio
* 680 a.K. - Thalpis de Lakonio (), el la urbo Sparto, venkas en la stadiona vetkuro ĉe la 25-aj Olimpikaj Ludoj.

Kategorio:7-a jarcento a.K.
-609

En la jaro **609 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

eta|maldekstra|200ra|
## Eventoj 
* La Babilonanoj venkas la asirian armeon de Aŝur-uballit la 2-a (, Aššur-uballiṭ) kaj kaptas Harran. Aŝur-uballit, la lasta asira reĝo, malaperas el la historio.
* batalo de Megido: Reĝo Joŝiah respektive Jaŝihu () de la Reĝlando de Judio mortas en batalo kontraŭ faraono Nekao la 2-a de Egiptio, kiu estas survoje norden por helpi la Asirian ŝtaton de Aŝur-uballit la 3-a. Jehoaĥaz anstataŭigas lia patron Joŝiah kiel reĝo de Judio, sed estas rapide detronigita de Nekao, kiu instalas la fraton de Jehoaĥaz Jehojakim anstataŭ li.
* Finas sian publikan agadon la juda profeto Cefanja.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Reĝo Joŝiah respektive Jaŝihu () de la Reĝlando de Judio en la batalo de Megido kontraŭ faraono Nekao la 2-a de Egiptio (vidu supre)
650-aj jaroj a.K.

Jen iuj ekzemplaj eventoj de la **jardeko** de la **650-aj jaroj antaŭ nia erao** (= antaŭ Kristo = a.K.) en nia universo, pri kiuj jam verkiĝis artikoloj en la Vikipedio en Esperanto. Se vi verkas aŭ trovas alian artikolon esperantlingvan, kiu tre rilatas al tiu ĉi jardeko, vi bonvenas aldoni frazon pri ĝi ĉi tie kaj en la koncerna paĝeto pri la konkreta jaro - la postuloj pri "menciindeco" ne estas tro altaj en tempo tiom for de la nuntempo: principe eblas supozi, ke ĉiu evento el la 7-a jarcento antaŭ nia erao, pri kiu iu esperantisto penas verki propran artikolon en senerara lingvaĵo, aldonis referencojn, interpaĝajn kaj eksterajn ligilojn al la artikolo mem, konsiderindas sufiĉe grava por ankaŭ listiĝi ĉi tie.

* 660 ĝis 650 antaŭ nia erao Okupo komenciĝas ĉe la loĝloko *Piedras Negras* ("nigraj ŝtonoj") de la majaa civilizo, en la nuna departemento Peten, Gvatemalo.
* 660 ĝis 650 antaŭ nia erao - Unua pruvo de skriba olmeka lingvo el la Nova Mondo. Piramida konstruado en Mezameriko daŭras.
* 657 a.K. - Cipselo fariĝas la unua tirano de antikva Korinto.
* 657 a.K. - La Lí Jī-maltrankvilo estas serio de eventoj de 657 a.K. ĝis 651 a.K., kiu okazas dum la periodo de Printempo kaj Aŭtuno, kaŭzita de Lí Jī (驪姬), la konkubino kaj pli poste edzino de duko Xian de Jin, por meti sian filon, la 14-jaran Xīqí (奚齊), 665–651, sur la tronon de la ŝtato Jin. Xīqí estas murdata nur monaton post kiam  duko Xian mortis en aŭtuno de 651, kaj sekvas pliaj murdoj en la familio.
* 656 a.K. - La faraono Psamtik la 1-a, patro de Nekao la 2-a, etendas sian kontrolon super la tuta Egiptio. Finiĝas la maltrankvila Tria Meza Periodo kaj komenciĝas la Dudeksesa dinastio de Egiptio.
* 653 a.K. - *Atta-Ĥumma-In-Ŝuŝinak* kaj *Ĥumbanigaŝ la 2-a* sukcedas *Ŝilak-In-Ŝuŝinak* kaj *Tempti-Ŝuŝinak-In-Ŝuŝinak* kiel kunreĝoj de la Elama Imperio.
* 652 a.K. - Babilonio ribele sub Ŝamaŝ-ŝum-ukin (, Šamaš-šuma-ukin) kontraŭ la la domina regno Asirio.
* 652 a.K. - Guan Zhong (管仲) instigas la Dukon de la ŝtato Ĉi (齊) konservi la respekton de la aliaj ŝtatoj rifuzante la oferton de la filo de la reganto de lastatempe venkita ŝtato alianci sin kun Ĉi se Ĉi helpus lin senpovigi sian patron.
* 651 a.K. - Reĝo Xiang de Zhou (周襄王) iĝas reĝo de la dinastio Zhou de Ĉinio.
* 650 a.K. - La urbo Abdera (Άβδηρα) en Trakio (nun en la areo Ksantio de la regiono Orienta Makedonio kaj Trakio en la nordoriento de Grekio) estas fondita de kolonianoj el Klazomenai (Κλαζομεναί).
* 650 a.K. - Klimata ŝanĝo influas ĉiujn bronzepokajn kulturojn en Eŭropo kun pli malvarma kaj pli malseka klimato, kaj triboj de la kulturoj de skandinavia nordia Bronzepoko estas puŝitaj malsupren en la Eŭropa kontinento.
* 650 a.K.–625 a.K. - Arta vinkruĉo (οἰνοχόη, oinoĥoe), el Rodiso, estas farita. Ĝi nun estas en la Bostona Belarta Muzeo.

## Gravaj homoj
*  653 a.K. - Morto de *Tantamani*, lasta reĝo de la Dudekkvina egipta dinastio
*  652 a.K. - Morto de reĝo Hiu de Zhou (周惠王, Zhōu Huì Wáng), reĝo de la dinastio Zhou de Ĉinio.
*  652 a.K. - Unua registrita mencio de reĝo *Kuras de Parsumas*, eventuale la sama kiel reĝo Ciro la 1-a, estro de la Aĥemenida dinastio

Kategorio:7-a jarcento a.K.
630-aj jaroj a.K.

Jen iuj ekzemplaj eventoj de la **jardeko** de la **630-aj jaroj antaŭ nia erao** (= antaŭ Kristo = a.K.) en nia universo, pri kiuj jam verkiĝis artikoloj en la Vikipedio en Esperanto. Se vi verkas aŭ trovas alian artikolon esperantlingvan, kiu tre rilatas al tiu ĉi jardeko, vi bonvenas aldoni frazon pri ĝi ĉi tie kaj en la koncerna paĝeto pri la konkreta jaro - la postuloj pri "menciindeco" ne estas tro altaj en tempo tiom for de la nuntempo: principe eblas supozi, ke ĉiu evento el la 7-a jarcento antaŭ nia erao, pri kiu iu esperantisto penas verki propran artikolon en senerara lingvaĵo, aldonis referencojn, interpaĝajn kaj eksterajn ligilojn al la artikolo mem, konsiderindas sufiĉe grava por ankaŭ listiĝi ĉi tie.

 
* 639 a.K. - Interrego finiĝas kaj Ancus Marcius fariĝas la reĝo de Romo.
* 637 a.K. - Σαδυαττης, Saduattēs (latine Sadyattēs) fariĝas reĝo de Lidio.
* 636 a.K. - duko Wen de Jin supreniras al potenco en la ŝtato Tsin (ĉine tradicie 晉, pinjine *Jìn*) dum la dinastio Zhou de Ĉinio.
* 635 a.K. - Ἀλυάττης, Aluáttēs (lidie 𐤥𐤠𐤩𐤥𐤤𐤯𐤤𐤮, latine Alyattēs) fariĝas reĝo de Lidio.
* 632 a.K. - Kilon (Κύλων), Atena nobelo, kaptas la Akropolon en malsukcesa provo fariĝi reĝo.
* 632 a.K. - En la batalo de Ĉengpu', la ĉina regno de ŝtato Tsin (ĉine tradicie 晉, pinjine *Jìn*) kaj siaj aliancanoj venkas la regnon de Ĉu kaj siaj aliancanoj.
* 631 a.K. - proksimuma dato de la fondiĝo de Kireno (latine poste *Cyrene*), arkaika greka kolonio en Libio (Norda Afriko), posta ĉefurbo de la antikva regno Cirenaiko (, prononcita Kirinaiki)
* 630 a.K. - naskiĝo de Stesiĥoro, greka poeto (proksimuma dato)

Kategorio:7-a jarcento a.K.
Laktitolo

**Laktitolo** aŭ **Sorbitola glukozido** estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la glukozo kaj sorbitolo. Ĝi estas blanka aŭ malhela solidaĵo, tre solvebla en akvo, dumetilformiamido, metanolo, kaj tre malmulte solvebla en glacia acetata acido kaj kloroformo. Laktitolo posedas 12 karbonatomojn, 24 hidrogenatomojn kaj 11 oksigenatomojn. 

Laktitolo estas dusaĥarida sukeralkoholo (glukozo kaj sorbitolo) produktita de laktozo. Ĝi estas uzata kiel anstataŭiga pogranda dolĉigilo por malaltaj kaloriaj manĝaĵoj kun 30-40% de la dolĉeco de la saĥarozo. Ĝi ankaŭ estas uzata medicine kiel laksigilo, en la traktado de hepata encefalopatio, kaj estas nekariogenagento.

Laktitolo estas uzata en diversaj manĝaĵoj kun malaltaj energioj aŭ manĝaĵoj malalte grasa. Alta stabileco faras ĝin populara por bakado. Ĝi estas uzata en sensukeraj bombonoj, kuketoj (biskvitoj), ĉokolado, kaj glaciaĵo, kun dolĉeco de 30-40% tiu de saĥarozo. Laktitolo ankaŭ antaŭenigas kolon-sanon kiel prebiotiko. Pro malbona sorbado, laktitolo nur havas 2-2.5 kilokaloriojn (8.4-10.5 kiloĵuloj) je gramo, komparata kun 4 kilokalorioj (17 kJ) je gramo por tipaj saĥaridoj. Tial, Laktitolo estas proksimume 60% same kaloria kiel tipaj saĥaridoj.

Laktitolo estas listigita kiel ingredienco en iuj preskribaj medikamentoj. Laktitolo estas laksigilo kaj estas uzata por malhelpi aŭ trakti konstipon. En februaro 2020, Laktitolo estis aprobita por uzo en Usono kiel osmoza laksigilo por la terapio de kronika idiopata konstipo (CIC) en plenkreskuloj.

Laktitolo en kombinaĵo kun plantaga ŝelo estas aprobita kombinaĵo por idiopata konstipo kiel laksigilo kaj estas uzata por malhelpi aŭ trakti konstipon.

## Sekureco kaj sano
Laktitolo, eritritolo, sorbitolo, ksilitolo, manitolo, kaj maltitolo estas ĉiuj klasitaj kiel sukeralkoholoj (Laktitolo kaj maltitolo estas fakte dusaĥaridaj alkoholoj, ĉar ili enhavas puran sukeron - ne miksitajn kun aliaj ingrediencoj). La Usona Administracio pri Manĝaĵoj kaj Medikamentoj (FDA) klasifikas sukeralkoholojn kiel "ĝenerale rekonitajn kiel sekurajn" (GRAS). Ili estas aprobitaj kiel manĝaldonaĵoj, kaj estas rekonitaj kiel ne kontribuantaj al dentokariigo aŭ kaŭzante pliiĝojn en sangoglukozo. Laktitolo ankaŭ estas aprobita por uzo en manĝaĵoj en plej multaj landoj ĉirkaŭ la mondo.

Kiel aliaj sukeralkoholoj, laktitolo kaŭzas krampojn, flatemon kaj diareon ĉe iuj individuoj, kiuj konsumas ĝin. Tiuj efikoj ekestas ĉar al homoj mankas taŭga beta-galaktosidazo en la supra gastrointestina (GI) vojo, kaj plimulto el la konsumita laktitolo atingas la dikan inteston, kie ĝi tiam iĝas fermentebla al intestmikroboj (prebiotaj) kaj povas tiri akvon en la inteston per osmozo. Pro ĉi tiuj kialoj oni ofte serĉas medicinan konsilon antaŭ ilia uzo.

## Sintezo 
* Preparado de la **laktitolo** per interagado de **glukozo** kaj **sorbitolo**:

## Vidu ankaŭ
* Glukolizo

## Referencoj 
L
-699

En la jaro **699 antaŭ nia erao** okazis, interalie:

eta|maldekstra|200ra|
## Eventoj 
*  Ĥaluŝu sukcedas post murdo de sia frato Ŝutir-Naĥĥunte kiel reĝo de la Elama Imperio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Ŝutir-Naĥĥunte, reĝo de la Elama Imperio.
-690

eta|maldekstra|180ra|
En la jaro **690 antaŭ nia erao** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Taharko, faraono de la Dudek-kvina Dinastio, supreniras sur la tronon de Egiptio (proksimume dato)
* Morto de Manava (sanskrite मानव), aŭtoro de la hinda geometria teksto Sulba Sutroj (sanskrite शुल्बसूत्र).
* iam en la 690-aj jaroj antaŭ nia erao: En surskribo de la regno Dama'ato en Etiopio menciatas la reĝo de la Ŝebaanoj, Karib'il Vatar.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
610-aj jaroj a.K.

Jen iuj ekzemplaj eventoj de la **jardeko** de la **610-aj jaroj antaŭ nia erao** (= antaŭ Kristo = a.K.) en nia universo, pri kiuj jam verkiĝis artikoloj en la Vikipedio en Esperanto. Se vi verkas aŭ trovas alian artikolon esperantlingvan, kiu tre rilatas al tiu ĉi jardeko, vi bonvenas aldoni frazon pri ĝi ĉi tie kaj en la koncerna paĝeto pri la konkreta jaro - la postuloj pri "menciindeco" ne estas tro altaj en tempo tiom for de la nuntempo: principe eblas supozi, ke ĉiu evento el la 7-a jarcento antaŭ nia erao, pri kiu iu esperantisto penas verki propran artikolon en senerara lingvaĵo, aldonis referencojn, interpaĝajn kaj eksterajn ligilojn al la artikolo mem, konsiderindas sufiĉe grava por ankaŭ listiĝi ĉi tie.

* 619 a.K. - Morto de reĝo Xiang de Zhou (周襄王), reĝo de la Dinastio Zhou de Ĉinio.
* 618 a.K. - "Silfiumo" malkovrita en Kireno laŭ Teofrasto: "Silfiumo" estis neidentigita planto kiu estis uzata en la klasika antikveco kiel spicaĵo, parfumo, afrodiziaĵo, kontraŭkoncipilo kaj medicino
* 618 a.K. -  周頃王 (pinjine *Zhōu Qǐng Wáng*), persona nomo Jī Rénchén iĝas reĝo de la dinastio Zhou de Ĉinio.
* 616 a.K. - *Lucius Tarquinius Priscus* iĝas la legenda kvina reĝo de Romo.
* 615 a.K. - La armeo de la Nov-Babilona Imperio gvide de la reĝo Nabopolasaro komencas ataki urbojn de Asirio.
* 614 a.K. - Atako kaj prirabo de Asirio fare de armeoj de la Medoj kaj Babilonanoj.
* 613 a.K. - Mortas 周頃王 (pinjine *Zhōu Qǐng Wáng*), persona nomo *Jī Rénchén*, kiu nur kvin jarojn estis la reĝo de la dinastio Zhou de Ĉinio.
* 613 a.K. - Reĝo Zhuang de Ĉu supreniras al la trono de la ŝtato Ĉu en Ĉinio
* 612 a.K. -  周匡王 (pinjine *Zhōu Kuāng Wáng*), persona nomo *Jī Bān*, iĝas reĝo de la dinastio Zhou de Ĉinio.
* 612 a.K. - Alianco de Medoj, Persoj de la Aĥemenida Imperio, Skitoj, la Nov-Babilona Imperio kaj anoj de la urbo Suzo en Elamo sieĝas kaj konkeras Ninevon en la batalo de Ninevo. Reĝo *Sîn-šar-iškun* de Asirio estas mortigita en la atako. Rezulte sekvas falo de la Asiria imperio kaj plifortiĝo de la Nov-Babilona Imperio.
* 612 a.K. - *Aŝur-uballit la 2-a* provas konservi la Asirian imperion vivanta establante sin kiel reĝon de Harran.
* 612 a.K. - Takso: Babilono, ĉefurbo de Babilonio iĝas la plej granda urbo de la mondo, prenante la gvidon de Ninevo, ĉefurbo de Asirio.
* 610 a.K. - Nekao la 2-a sukcedas la reĝon Psametiko la 1-a kiel faraono de antikva Egiptio.
* 610 a.K. - Fondo de la urbo *Naŭkratis* en la Nila Delto de antikva Egiptio.

## Naskiĝoj
* 610 a.K. - Naskiĝo de Anaksimandro, greka filozofo (proksimuma dato)

Kategorio:7-a jarcento a.K.
-691

En la jaro **691 antaŭ nia erao** okazis, interalie:

eta|maldekstra|180ra|
## Eventoj 
Reĝo Sanĥerib de Asirio kun sia armeo venkas la armeon de la reĝo Humban-nimena de Elamo en la batalo de Halule.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-692

En la jaro **692 antaŭ nia erao** okazis, interalie:

eta|maldekstra|180ra|
## Eventoj 
Karib'il Vatar (ŝebae 𐩫𐩧𐩨𐩱𐩡 𐩥𐩩𐩧 𐩨𐩬 𐩹𐩣𐩧𐩲𐩡𐩺, latinliterigite *Krbʾl wtr bn Ḏmrʿly*), reganto de la Reĝlando Ŝeba, estas registrita kiel doninte "donacojn" (omaĝon) al reĝo Sanĥerib de Asirio.
* 692 a.K. — Sporto: Pantaklo de Ateno (malnovgreke *Παντακλῆς Ἀθηναῖος*) venkas en la stadiona vetkuro duan fojon kaj ankaŭ en la duoble longa vetkuro Δίαυλος (diaulos) ĉe la 22-a Olimpikoj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
## Referencoj