Sito

**Sito** estas la sola genro de la familio Sitedoj (Sittidae), sed por kelkaj fakuloj nur unu el la du, el kiuj la alia estu la Tikodromedoj kun ununura specio. Ĉi genro havas 24 speciojn tutmonde. Ili vivas en Norda Ameriko, Eŭrazio kaj Aŭstralio. En Eŭropo vivas tri specioj. Laŭ evoluo, la genro sito estas dividita je kelkaj subgenroj.

## Listo de specioj 
(Laŭ alfabeta ordo de la latinaj sciencaj nomoj)
* *Sitta azurea* - Blua sito
* *Sitta canadensis* - Kanada sito
* *Sitta carolinensis*- Karolina sito
* *Sitta cashmirensis* - Kaŝmira sito
* *Sitta castanea* - Kaŝtanventra sito
* *Sitta europaea* - Eŭropa sito
** *Sitta arctica* - Siberia sito
* *Sitta formosa* - Belega sito
* *Sitta frontalis* - Velurfrunta sito
* *Sitta himalayensis* - Himalaja sito
* *Sitta krueperi* - Turkia sito
* *Sitta ledanti* - Kabila sito
* *Sitta leucopsis* - Blankvanga sito
* *Sitta magna* - Giganta sito
* *Sitta nagaensis* - Nagaa sito
* *Sitta neumayer* - Roka sito
* *Sitta oenochlamys* - Sulfurbeka sito
* *Sitta pusilla* - Brunkapa sito
* *Sitta pygmaea* - Pigmea sito
* *Sitta solangiae* - Flavbeka sito
* *Sitta tephronota* - Perzia sito
* *Sitta victoriae* - Viktoria sito
* *Sitta villosa* - Ĉinia sito
* *Sitta whiteheadi* - Korsika sito
* *Sitta yunnanensis* - Junana sito

## Ĝeneralaĵoj 
La **sitoj** estas genro, *Sitta*, de etaj paserinaj birdoj kiuj apartenas al la familio de Sitedoj. Ili karakteras pro **grandaj kapoj, mallongaj vostoj kaj povaj bekoj kaj piedoj**; sitoj avertas pri siaj teritorioj uzante laŭtajn, simplajn kantojn. Plej parto de specioj montras grizajn aŭ bluecajn suprajn partojn kaj nigran traokulan strion.

Plej parto de sitoj reproduktiĝas en moderklimataj aŭ montaraj arbaroj de la Norda Hemisfero, kvankam du specioj adaptiĝis al rokaj habitatoj en la plej varmaj kaj sekaj regionoj de Eŭrazio. Tamen, la plej granda diverseco en Suda Azio, kaj similaĵoj inter specioj malfacilas identigon de distingaj specioj. Ĉiuj membroj de tiu genro nestumas en truoj aŭ fendoj. Plej parto de specioj estas nemigrantaj kaj loĝas en siaj habitatoj la tutan jaron, kvankam la nordamerika Kanada sito migras al pli varmaj regionoj dum vintro. Kelkaj specioj de sitoj havas limigitajn teritoriojn kaj frontas minacon pro senarbarigo.

Sitoj estas ĉiomanĝantoj, kaj nutras sin ĉefe el insektoj, nuksoj kaj semoj. Ili serĉas insektojn kaŝitajn en aŭ sub arboŝelo grimpante laŭlonge de arbotrunkoj kaj branĉoj, foje kapalsube. Ili manĝas ene de siaj teritorioj dum reproduktado, sed povas kuniĝi al aroj de miksitaj specioj fojojn. Ili havas kutimon enpremi grandajn manĝerojn ene de fendojn kaj frapi ilin per siaj fortaj bekoj por pli facile manĝi ilin.

## Taksonomio 
Ĉiuj sitoj estas en la genro *Sitta* (Linnaeus, 1758), nomo devena el *sittē*, greka nomo por tiu birdo.

La familio Sitedoj konsistas el du subfamilioj: la subfamilio *Sittinae*, formita de la veraj sitoj kaj la subfamilio *Tichodromadinae*, formita de nur la Tikodromo. Morfologie intermeza inter la sitoj kaj la certiedoj, la plumarteksturo kaj formo kaj bildo de la vosto de la Tikodromo sugestas, ke ĝi estas pli proksime de la *Sittinae*. Kelkaj taksonomoj lokigas la sitojn kaj la tikodromon en pli granda grupo kun la trogloditedoj kaj la polioptiledoj. Tiu superfamilio, nome *Certhioidea* estas proponita en filogenetikaj studoj uzante DNA, kaj estis kreita por kovri kladon de kvar familioj eligitaj el pli granda grupigo de paserinaj birdoj, nome *Sylvioidea*.

Malfacilas precizigi la limojn inter specioj ĉe sitoj. La Kanada sito, la Korsika sito kaj la Ĉinia sito havas reproduktajn teritoriojn separatajn de miloj da kilometroj, sed estas similaj en habitata prefero, aspekto kaj kanto. Ili estis iam konsiderataj kiel unu specio, sed nuntempe estas plej ofte disigitaj en tri kaj formas superspecion kun la Turkia sito kaj la Kabila sito. Malkutime ĉe sitoj la kvin specioj **elfosas siajn proprajn nestojn**. La Eŭropa, Nagaa, Kaŝmira kaj la Kaŝtanventra sitoj formas alian superspecion kaj anstataŭas unu la alian geografie tra Azio. Ili estas nuntempe konsiderataj kvar separataj specioj, sed la sudaziaj formoj estis iam konsiderataj kiel subspecioj de la Eŭropa sito. Ĵusa ŝanĝopropono en tiu taksonomio estas disigo de la Kaŝtanventra sito en du specioj, nome la Hindia sito, *Sitta castanea*, sude de la rivero Gango, kaj la Kaŝtanventra sito *sensu strictu*, *S. cinnamoventris*, kiu loĝas en Himalajo.

La Koralbeka hiposito de Madagaskaro kaj la Neositedoj el Aŭstralio kaj Nov-Gvineo estis iam lokitaj en la familio de Sitedoj, pro simileco en aspekto kaj vivstilo kun sitoj, sed ili ne estas proksime rilataj, kaj la simileco devenas el konverĝa evoluo por plenigi ekologian niĉon.

Restudo de 2006 pri aziaj sitoj sugestis, ke estas ankoraŭ nesolvitaj problemoj en la taksonomio de sitoj kaj proponis disigon de la genro *Sitta*. Tiu sugesto movus la ruĝbekajn kaj flavbekajn sudaziajn speciojn (Velurfrunta, Flavbeka kaj Sulfurbeka sitoj) al nova genro, kreus trian genron por la Blua sito, kaj eble kvaran por la Belega sito. Studoj de DNA pruvis, ke la blankabrustaj nordaj subspecioj de la Eŭropa sito, *S. (europea) arctica*, estas distinga kaj ankaŭ ebla kandidato por statuso de propra specio. al la etaj Brunkapa sito kaj la Pigmea sito, ambaŭ ĉirkaŭ 100&nbsp;mm longaj kaj ĉirkaŭ 10 g.

Sitoj estas tre voĉemaj, uzante variegon de fajfoj, triloj kaj alvokoj. Ties reproduktaj kantoj kutime estas simplaj kaj ofte identaj al la kontaktalvokoj sed pli longaj.

## Specioj 
La specidiverseco ĉe Sitedoj estas plej granda en suda Azio (eble la origina hejmo de tiu familio), kie vivas ĉirkaŭ 15 specioj, sed ili havas reprezentantojn tra multe de la Norda Hemisfero.

El supre suben videblas, ke estas 14 specioj kun klare videbla nigra traokula strio, poste 2 kun blankaj vizaĝoj nome la Blankvanga sito kaj la Karolina sito, poste 2 aliaj pli helaj specioj nome Roka sito kaj Persia sito, poste 4 specioj kun pli da bluo aŭ violkoloro kaj 2 finaj specioj.

## Distribuado kaj habitato 
[altdekstre|eta|maldekstra|Malfermaj arbaroj de [Ponderosa pino estas habitato de la Pigmea sito.]]
La membroj de la genro de sitoj loĝas en plej parto de Nordameriko kaj Eŭropo kaj tra Azio sube de la nomita Linio Wallace. Sitoj estas malabundaj en Afriko; unu specio loĝas en eta areo de nordorienta Alĝerio kaj ia populacio de la subspecio de Eŭropa sito nome, *S. e. hispaniensis*, loĝas en montaroj de Maroko. Plej parto de specioj estas loĝantaj birdoj la tutan jaron. La ununura grava migranta specio estas la Kanada sito, kiu vintras amplekse tra Nordameriko, sed ne en la plej nordaj partoj de sia reprodukta teritorio en Kanado; ĝi estis observata kiel vagulo en Bermudo, Islando kaj Anglio. Tamen, la du specioj de rokarsitoj ne estas tiom forte ligitaj al arbaroj: ili reproduktiĝas en rokaj kornicoj aŭ klifoj, kvankam ambaŭ moviĝas al arbaraj areoj kiam ili ne reproduktas. En partoj de Azio kie kelkaj specioj loĝas en la sama geografia regiono, estas ofte altitudina separado en siaj preferataj habitatoj.

Sitoj preferas moderklimaton; nordaj specioj loĝas ĉe marnivelo dum tiuj sudaj troviĝas en pli malvarmaj altateraj habitatoj. Exuropa kaj Kanada sitoj estas birdoj de malaltaj teroj en la nordo de siaj etendaj teritorioj, sed reproduktiĝas en montaroj pli sude; ekzemple, Eŭropa sito, kiu reproduktiĝas kie la julia temperaturo estas el 16 al 27&nbsp;°C, troviĝas ĉe marnivelo en Norda Eŭropo, sed inter 1,750 kaj 1,850 m de altitudo en Maroko. La Karolina sito ŝmiras mortintajn skarabojn ĉirkaŭ la enirejo de la nesto, kaj oni sugestis, ke fetoro de la premitaj insektoj forigas sciurojn, rivalojn por naturaj arbokavaĵoj.

La Roka sito konstruas prilaboritan ujoforman neston el koto, fekaĵo kaj haro aŭ plumoj, kaj ornamas la nesteksteron kaj najbarajn fendojn per plumoj kaj insektoflugiloj. La nestoj estas lokataj en rokfendoj, en kavaĵoj, sub klifaj kornicoj aŭ eĉ sur konstruaĵoj.]]
Sitoj estas monogamaj kaj pariĝas porvive. La ino demetas blankajn ovojn kun ruĝaj aŭ flavaj markoj; la ovokvanto varias, pli granda ĉe nordaj specioj. Kovadon faras nur la ino dum 12 al 18 tagoj, aŭ ambaŭ gepatroj, depende de la specio. La malfrumaturaj (nudaj kaj helponecesaj) idoj elnestiĝas post 21 al 27 tagoj. Ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn, kaj ĉe la du amerikaj specioj, nome la Brunkapa kaj la Pigmea sito, masklaj helpantoj el la antaŭa ovodemetado povas helpi la gepatrojn manĝigi la idaron.

Averaĝa vivo en naturo estas el 2 al 3.5 jaroj, kvankam foje okazas aĝoj de ĝis 10 jaroj. La Eŭropa sito havas plenkreskulan jaran survivindicon de 53 % kaj la masklo de Korsika sito 61.6%. Sitoj kaj aliaj etaj arbaraj birdoj kunsuferas samajn predantojn: akcipitroj, gufo, sciuroj kaj pegoj. Usona studo montris, ke la reagoj de sitoj al predantoj povas esti ligataj al reproduktaj strategioj. Ili mezuris la pretecon de maskloj de la du specioj manĝigi kovantajn inojn enneste kiam oni montris ŝajnaĵojn de Striakcipitro, kiu ĉasas plenkreskajn sitojn, aŭ de Amerika troglodito, kiu detruas ovarojn. La Karolina sito estas malpli longviva ol la Kanada sito, sed havas pli da idojn, kaj oni trovis, ke ili respondas pli akre al la ovopredanto, dum la Kanada sito montris pli grandan reagon al la akcipitro. Tio subtenas la teorion ke pli longvivaj specioj profitas el plenkreska survivado kaj futura reprodukta oportuno dum pli mallongvivaj birdoj zorgas plie pri la survivado de siaj pli nombraj ovodemetadoj.

Povas esti problemo por etaj birdoj de ne migri. Komunaj ripozejoj en mempremitaj buliĝgrupoj povas helpi konservi varmon kaj kelkaj sitospecioj uzas tiun sistemon por multnombraj grupoj kaj tiel oni observis grupojn de ĝis 170 Pigmeajn sitojn en ununura ripozejo. La Pigmea sito kapablas malaltigi sian korpotemperaturon dum ripozado, konservante energion per de hipotermio kaj malaltigita metabolismo. Ili kapablas descendi kapaltere kaj pendiĝi inverse inter branĉetaroj. Turkia sito povas eĉ pendiĝi kapaltere por trinki akvon el la foliaro sen tuŝi la grundon. Roksitoj manĝas per simila tekniko al tiu de la arbaraj specioj, sed ili serĉas manĝaĵojn en rokmuroj kaj foje konstruaĵoj. Dum reproduktado, paro de sitoj manĝas nur ene de sia teritorio, sed foje asociiĝas kun preterpasantaj paruoj aŭ kuniĝas al kunmanĝantaroj de miksitaj specioj.

Insektoj kaj aliaj senvertebruloj estas la plej parto de la sitodieto, ĉefe dum la reprodukta sezono, kiam ili ligiĝas preskaŭ nur al vivantaj predoj, Simile la roksitoj enmetas helikojn en taŭgajn fendojn por posta konsumado.

## Statuso 
eta|maldekstra|Karolina sito, komuna en granda parto de Nordameriko
Kelkaj sitoj, kiaj la Eŭropa sito kaj la nordamerikaj specioj, havas etendajn teritoriojn kaj grandajn populaciojn, kaj malmulte da konservadproblemoj, kvankam surloke ili povas suferi arbaran fragmentadon. Kontraste kelkaj el la plej limigitaj specioj frontas damaĝajn premojn.

La endanĝerita Viktoria sito troviĝas nur en la regiono de Monto Viktoria en Birmo, kie arbaroj ĝis 2,000 m super marnivelo estis jam preskaŭ entute klarigitaj kaj la habitato inter 2,000 kaj 2,500 m estas danĝere degradita. Preskaŭ 12,000 homoj loĝas en la Nacia Parko Natma Taung kiu inkludas la Monton Viktoria, kaj ties fajraĵoj kaj kaptiloj pligrandigas la premon kontraŭ sitoj. La populacio de la Viktoria sito, ĉirkaŭkalkulita je nur kelkaj miloj, malpliiĝas kaj ne estas konservada politiko. La Kabila sito troviĝas nur en kvar areoj de Alĝerio, kaj eble la totala populacio ne superas 1,000 birdojn. Incendioj, erozio kaj paŝtado malplibonigis la kvaliton de la habitato, spite ties lokigon en la Nacia Parko Taza.

Ankaŭ senarbarigo malpliigis populacion de vundeblaj Junana kaj Flavbeka sitoj. La Junana sito povas elturniĝi el arboperdo, ĉar ĝi preferas malfermajn arbarojn de pino, sed kvankam ĝi estas ankoraŭ surloke komuna, ili jam malaperis el kelkaj de la areoj en kiuj ili estis konstatitaj en la komenco de la 20a jarcento. La minaco al Flavbeka sito estas plej akra en Hainan, kie pli da 70 % de la arbaro perdiĝis en la pasintaj 50 jaroj pro kultivoŝanĝoj kaj eluzado de ligno kiel energio dum la ĉinaj resetligaj programoj.

La Turkia sito estas minacata de urbanizado kaj disvolviĝo en kaj ĉirkaŭ maturaj arbaroj de koniferoj, ĉefe ĉe la marbordo de Mediteraneo kie tiu specio estis iam multnombra. Nova leĝo helpanta turismon aprobiĝis en Turkio en 2003, kiu pligrandigis la minacon al ties habitato. Tiu leĝo malpliigis burokratadon kaj faciligis konstruadon de turismejoj kaj de somerdomoj en la marborda zono kie la arbarperdo malfaciligas la vivon de tiu sito.

## Referencoj 
## Literaturo 
* *Tits, Nuthatches and Treecreepers*, Harrap and Quinn, (angle) ISBN 0-7136-3964-4
* *The Nuthatches*, Erik Matthysen, Academic Presss 1998, (angle) ISBN 0-85661-101-8

## Eksteraj ligiloj 
* Sitofilmetoj ĉe Interreta Birdokolekto
* Sitofotoj  ĉe Oriental Bird Images


Kategorio:Paseroformaj