open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karl-Hermann Simon

**Karl-Hermann SIMON** (naskiĝis la 30-an de septembro 1930 en Erfurt; mortis la  en Eberswalde)) estis germana forst-sciencisto kaj Esperanto-terminaristo kaj -terminologo.

Simon magistriĝis en la Forstmastrumada Fakultato en Eberswalde kaj tie doktoriĝis en 1959. Ekde 1978 li esperantiĝis kaj en 1981 komencis formi fakgrupon sub la nomo "Internacia Forstista Rondo Esperantlingva". Ĝia ĉefa tasko estis laboro pri la plurlingva forsta terminaro *Lexicon Silvestre*, kiu aperis inter 1997 kaj 2000 (komparu la artikolon "Esperanto-germana vortaro") sub redakto de Simon. Li prezidis la subtenan asocion *Förderverein "Lexicon silvestre" e.V.* ĉe la ŝtata altlernejo pri forsto-scienco en Eberswalde (Brandenburgio).
Krome li multe verkis kaj prelegis en Esperanto pri sia fako kaj pri terminologio, i.a. en Scienca Revuo, Esperanto (UEA), en Forstista Informilo kaj aliaj periodaĵoj, krome en la unua simpozio de la Akademio de Esperanto, kiu okazis en Prago en julio 1994.

Simon estis docento de AIS San-Marino.

## Bibliografio 
*  Blanke, Wera 1998 : Gvidiloj en Termin-arbaro, *Esperanto*, vol. 1107, nro 1107, p. 180-181
*  Simon, Karl-Herman (ed.) 1995 : Lexicon Silvestre. Prima Pars. Vortaro de forsta fako. Esperantlingva parto kun difinoj. *Förderverein Lexicon Silvestre e.V. *, Eberswalde, 84 p. ISBN 3-931-262-8-01
*    Panke, Stefan (ed.) 2009 : Lexicon Silvestre. Prima Pars (Esperanto-Deutsch-Polski). Vortaro de forsta fako. *Förderverein Lexicon Silvestre e.V.*, Eberswalde, 362 pp., ISBN 978-3-931262-66-2
*   Simon, Karl-Hermann 2010 : Lexicon silvestre. Beiträge zum multilingualen Wörterbuch des Forstwesens. Kontribuoj pri la multlingva vortaro de la forstfako. Herausgegeben von/Redaktita de Detlev Blanke & Stefan Panka. *Förderverein Lexicon Silvestre e.V.*, Eberswalde, 183 pp., ISBN 978-3-931262-68-6

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj  de kaj pri Karl-Hermann Simon en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo
* Artikoloj  de kaj pri Karl-Hermann Simon en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
* Lexicon silvestre  sur la retejo de la forstoscienca fakultato de la universita Munkeno
* Oficiala retejo  de Lexicon silvestre kun kelkaj malmultaj informoj

## Fontoj 
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Arbara mastrumado
Kategorio:AIS
Kategorio:Forstistoj
Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto
Kategorio:Esperanto en Brandenburgio
Actualitates — Interlingua i Norden

**Actualitates — Interlingua i Norden** estas revuo de interlingvaanoj fondita en novembro 1959 kaj publikigita en la dana, sveda, norvega lingvoj, kaj interlingvao. Ĝi estas eldonita de "Union Danese pro Interlingua (DIU)" (Dana Unuiĝo por Interlingvao), "Societate Svedese pro Interlingua (SSI)" (Sveda Societo pro Interlingvao), "Union Norvegian pro Interlingua (NIU)" (Norvega Unuiĝo por Interlingvao), kaj "Association Finlandese por Interlingua (SILY)" (Finna Asocio pro Interlingvao). Ĝi havas 4 eldonojn jare kun 8 paĝoj A5 (ISSN: 1395-2455).

Kategorio:Norvegio
Kategorio:Svedio
Kategorio:Danio
Kategorio:Finnlando
Kategorio:Interlingvao
Sankta Georgo

[eta|statuo de Sankta Georgo en la kapelo de la fortikaĵo *Hohencollern* ([distrikto Zollernalb) en sudokcidenta Germanio]]
**Sankta Georgo** aŭ **Georgo de Kapadokio** (greke: *Γεώργιος*, latine: *Georgius*) estas kristana sanktulo kiu estas konsiderata la plej grava sanktulo en la ortodoksa kristanismo, kaj unu el la dek kvar helpantaj sanktuloj.

Historie, li estis Romia soldato, kaj Kristana martiro. Li famiĝis pro mortigo de pesta drako, rakontita en la Ora Legendo de Jakobo de Voraĝino.

Ekde la 12-a jarcento, disvastiĝis legendoj, surbaze de tio, kio estas rakontita en la Apokalipso de Johano (ĉapitro 12, 7-9) en la Nova Testamento, kie estas priskribita la milito de la ĉefanĝelo Miĥaelo kun la krokodilo. Laŭ la legendo, Georgios savis knabinon el la manoj de kruela drako

Georgo (Georgios) estas la patronsanktulo de pluraj landoj: Anglio, Etiopio, Kartvelio, Montenegro, Litovio kaj Katalunio same kiel pluraj urboj, inkluzive de Moskvo, Ĝenovo kaj Bamberg.

## Vivo 
Pri detaloj de lia vivo estas malcerteco. La plej fruaj kronikoj pri lia vivo jam enhavis plurajn fantaziajn erojn, sed ne la mortigon de la drako, kiu estis aldonita nur post la 11-a jarcento. La Gelasia dekreto en la 5-a aŭ en la 6-a jarcento deklaris nefidinda la kronikon *Passio de Sancti Georgii*.

Eble li naskiĝis en Kapadokio, eble en Palestino; li estis militisto kaj verŝajne tribuno; li estis martiro, verŝajne en Lod (antikve *Lydda* aŭ *Diospolis*), apud la nuna Tel-Avivo.; post multaj torturoj kiujn li postvivis, li estis senkapigita. Lia oficiala mortotago estas la 23-a de aprilo, verŝajne ĉirkaŭ la jaro 303. Tamen ankaŭ estas teorioj ke eble li estis identa al nenomata kristana martiro mortigita en Nikomedio, en la romia provinco *Bithynia et Pontus*.

## Kulto 
La tombo de sankta Georgo en Lod unue menciita en 530, estis tre frue celo de pilgrimantoj. Supozeble oni konstruis preĝejon sur lia tombo jam dum la 4-a jarcento. Ankaŭ aliaj kristanaj eklezioj memorfestas sanktan Georgon en la sama tago. Tamen la Ortodoksa Eklezio festas ankaŭ la 6-an de majo.

## Vidu ankaŭ 
* Georga Puto (Eisenach)
* Ora legendo
* Tago de Sankta Georgo

## Eksteraj ligiloj 
* Sankta Georgo en *Catholic Forum*  Romkatolika hagiografio (angle).
* Sankta Georgo, patrono de skoltismo  (angle).
* Biografio de Sankta Georgo (germane).

Dosiero:Greater_coat_of_arms_of_Georgia.svg|Blazono de Kartvelio
Dosiero:Coat of arms of Moscow.svg|Blazono de Moskvo
Dosiero:Kruis van Sint -Joris.jpg|Kruco de Sankta Georgo

Dosiero:Stgeorge-dragon.jpg|*Sankta Georgo kaj la Drako*, Gustave Moreau, ĉirkaŭ 1880
Dosiero:Raphael - Saint George and the Dragon - Google Art Project.jpg|*Sankta Georgo*, Raffaello Sanzio
Dosiero:Paolo_Uccello_047b.jpg|*Sankta Georgo kaj la Drako*, Paolo Uccello, ĉirkaŭ 1470
Dosiero:Bookofimages00hortrich_0051.png|*Sankta Georgo*, William Thomas Horton, 1898

## Notoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en la 3-a jarcento
Kategorio:Kristanaj martiroj
Kategorio:Kartvelaj sanktuloj
Kategorio:Bizancaj sanktuloj
Kategorio:Sanktuloj de la Ora Legendo
Kategorio:Kristanaj sanktuloj de la 4-a jarcento
Kategorio:Ekzekutitoj per senkapigo
Ora Legendo

eta|maldekstra|160ra|
La **Ora Legendo** -  - konsistas el rakontoj pri la Kristanaj sanktuloj. Ĝin skribis Jakobo de Voraĝino en la 13-a jarcento, kaj en ĝi kolektiĝas 153 hagiografioj.

Komence titolita *Legenda sanctorum* aŭ *Lombardica hystoria*, kio signifas «tio, kio devas esti legata pri la sanktuloj», tiu verko baldaŭ nomiĝis *Legenda aurea* ĉar la enhavo estis tiel altvalora kiel oro. Ĝi akiris sian popularecon el la titolo per kiu ĝi estas plej bone konata.

Krom la vivoj de la sanktuloj, ĉirkaŭ 40 % de la *Ora Legendo* estas dediĉita al klarigoj pri la plej gravaj religiaj festoj, kiuj rilatas al la vivo de Kristo. La vivoj de sanktuloj kaj la klarigoj pri la religiaj festoj aperas en la libro laŭ la kalendaro, kaj komenciĝas en la periodo de Advento.

Pli ol mil manuskriptaj kopioj de la verko postvivas, kaj kiam la presarto estis inventita en la 1450-aj jaroj, eldonoj aperis rapide, ne nur en la latina, sed ankaŭ en ĉiu grava eŭropa lingvo.

Skribita en simpla, legebla latina, la libro estis legita en sia epoko pro siaj historioj: kelkaj el tiuj estas bone verkitaj, sed en amaso ili fariĝas tedaj pro siaj ripetemaj priparoloj pri martiriĝoj kaj mirakloj. Tiu libro estas la verko plej proksimiĝanta al enciklopedio pri la folkloro de la sanktuloj en la forpasinta Mezepoko, kiun oni havas. Tial ĝi estas valorega por la historio de arto, historiistoj kaj specialistoj pri mezepoko, kiu provas identigi sanktulojn prezentitan en arto per iliaj faroj kaj ecoj.

## Vidu ankaŭ 
* sankta Barbara
* sankta Georgo
* sankta Remiĝo
* sankta Silvestro


Kategorio:Legendoj
Aljamiado

**Aljamía** ( en la moderna hispana aŭ  en malnova hispana, kataluna kaj portugala), **alyamía** aŭ **aljamiado** estas la nomo kiu aludas al la tekstoj skribitaj en latinida lingvo per arabaj literoj kaj ne per latina alfabeto, fare de islamaj iberoj dum la regado de la Maŭroj en Iberio (Al-Andalus).

La nomo devenas el la araba جمية (ʾaǧamiyah), *eksterlanda*. Malgraŭ tio ke dum tiu epoko la araba estis la oficiala lingvo, la latino aŭ la latinidaj dialektoj neniam ĉesis esti parolataj en la teritorio, eĉ en skribaj kuntekstoj, kaj la araba alfabeto estis la preferata maniero por tiu celo.

La uzo de la araba alfabeto por la skribado de neŝemidaj lingvoj estas tre kutima. Ekzemploj estas la persa, la urdua, multaj tjurkaj lingvoj, la volofa lingvo, la malaja, kaj iam eĉ la serbokroata, eĉ se tio devigas kelkfoje la uzon de artifikaĵoj. Tio necesis en la kazo de la aljamiado. Aliflanke, tio permesas nun la studon de la prononcado de la malnovaj latinidaj iberaj lingvoj.

Oni konservas diversajn tekstojn en tiu latinida lingvo, ĉefe de poemoj. Fama estas la "Poemo de Yuçuf", kiu rakontas la Koranan version de la historio de Jozefo (Yuçuf) vendita de liaj fratoj kiel sklavo al Egipto.

La uzo de la aljamiado malaperis iom post iom post la fina kristana konkero, kaj ĝi estis sporada ĉe la restintaj muzulmanoj kiuj konservis sian religion (moriskoj).

## Vidu ankaŭ 
* Alĥama

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.arabic-islamic.org/biblioteca/aljamiado/aljamiado.html  Manuskriptoj en Aljamiado
* http://www.arabic-islamic.org/aljamiado/textos_aljamiados/a1p_153.html  Dulingva Korano (araba-aljamiado) de la 15-a jarcento

Kategorio:Araba alfabeto
Kategorio:Ibero-latinida lingvaro
Alegorio

**Alegorio** devenas el la greka *allegorein* "paroli figure". Ĝenerale, alegorio estas konkreta reprezento de priskribaj elementoj de abstrakta ideo. Alegorio estas:

# Vorto aŭ imago kiu rememorigas alian aferon (eks. kranio kun du ostoj estas alegorio de danĝero);
# Procezo retorika per kiu oni kreas imagojn metaforan koresponde al termino reala;
# Arta verko de alegoria senco.

Alegorioj estas elementoj de simbola lingvo ofte kun nerekta signifo. Por rekoni kaj kompreni alegorion oni bezonas fonan scion pri la uzata simbolo.

Laŭ Francisko Azorín ĝi estas *Abstraktaĵo klarigita per bildo*.

## Bildaro de alegorioj 

Dosiero:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|
Dosiero:Hieronymus Bosch 074.jpg|
Dosiero:Hieronymus Bosch - The Garden of Earthly Delights - Garden of Earthly Delights (Ecclesia's Paradise).jpg|
Dosiero:Botticelli-primavera.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Parabolo de la kaverno
* Ŝlosilromano

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Allegory in literary history  

Kategorio:Alegorio
Kategorio:Filozofio
Alergeno

**Alergeno** estas substanco kiu povas kaŭzi alergion ekz. poleno, nutraĵo, polvo, insektopiko ks. Estas centoj da alergenoj, kaj tiu kiu kaŭzas alergion al unu ne kaŭzas al alia homo.

## Vidu ankaŭ 
* Astmo
## Eksteraj ligiloj 
* Mobil Lexikon 

Kategorio:Alergiologio
Alpako

**Alpako** estas besto de la Andoj. Ĝi estas neotropisa membro de la familio kameledoj (ordo Parhufuloj). Ĝia scienca nomo estas *Vicugna pacos*. Ĝi estas parenca al lamo, gvanako kaj vikuno, kaj estas tre simila al la lamo. Oni povas eĉ la du animalojn interbredigi. Tamen, alpakoj estas pli malgrandaj ol lamoj, kaj ne estas laborantaj bestoj. Anstataǔe oni bredigas ilin por rikolti ilian lanon.

eta|maldekstra|180px|Ripozanta alpako.Alpakoj pezas inter 50 kaj 55 kg kaj altas ĝis la pinto de la ŝultro 95 cm. La antaŭulo de alpako estas la sovaĝa vikuno. Ili estas bestoj tipaj de la Punao de Peruo, Bolivio kaj aliaj lokoj pli sude. Alpakoj vivas en grandaj areoj en la altebenaĵoj de la Andoj de 3500 ĝis 5000 metroj super la marnivelo.

El la lano de alpakoj oni produktas ŝtofon, same nomitan "alpako.".

## Vidu ankaŭ 
* Lamo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj pri la industrio de alpakaj vestoj 
* http://www.surifarm.de
* http://www.nydailynews.com/sports/baseball/mets/story/370266p-314976c.html 
* http://www.alpacainfo.com 

Kategorio:Kameledoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Aldomigitaj bestoj
Amadeo la 3-a de Savojo

eta|180px|Blazono de Savojo
**Amadeo la 3-a**, grafo de Savojo kaj Piemonto naskiĝis en 1103 kaj mortis en 1148. Filo de Umberto la 2-a, edziĝis al Adelaide kaj poste al Matilde de Albon. Mortis en Kipro dum la 2-a Krucmilito

Idaro: Umberto la 3-a, Mafalda de Savojo kaj Piemonto, unua reĝino de Portugalio (kiel edzino de Afonso Henriques); kaj Agnese (edzino de Guglielmo la 1-a grafo de Ĝenovo).

Kategorio:Dinastio de Savojo
Adorado de Kruco

**Adorado de Kruco**, aŭ pli bone, **Adorado de Jesuo sur la Kruco**, estas ceremonio katolika dum la Sankta Vendredo en  kiu la pastro malkovrigas gradige krucon kun imago de Jesuo kaj diras: "Jen la ligno de kie pendis la savo de l' mondo", poste la pastro kisas ĝin kaj la kredantoj kisas ĝin laŭvice. 

## Vidu ankaŭ
* Laŭdego de la Sankta Kruco
* Festo de la Kruco
* Vera Kruco

Kategorio:Katolikismo
Adorado de la Sanktega Sakramento

**Adorado de la Sanktega Sakramento** estas katolika agado en kiu la pano kaj la vino de la eŭkaristio ricevas la plej altan formon de kulto. Tiu estas la logika rezulto de la doktrino de Transsubstancigo kaj de La Kredo Nicea. Ĉar se Jesuo estas Dio, kaj la pano kaj vino estas la efektiva korpo kaj sango de Jesuo Kristo, sekve, la pano kaj vino estas Dio.

Kategorio:Katolikismo
Nemiljarismo

**Nemiljarismo** estas eskatologia kredo (preskaŭ ĉiam ligata al la teologio reformata kaj la teologio de la kontrakto) kiu diras ke la “lastaj tagoj” pri kiuj oni parolas en 2 Timoteo 3:1-3; 2 Petro 3:3 kaj alie, estas la nuna tempo. Ofte diras ke la Granda afliktado jam okazis en 69-70 p. K. Pli ol simpla kredo en iu ne-miljaro, la nemiljarismo diras ke ĉiam ni estas en la "miljaro" pri kiu parolas figure la Apokalipso de Sankta Johano (Ap. 20).

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Kristanismo
Amiraldismo

La **Amiraldismo** estas teologio preskaŭ-kalvinista de *Moyse Amyraut* (1596-1664), pastoro protestanta franca, kiu instruis doktrinojn kiel la universalan gracon kaj la hipotezan universalismon. Laŭ li, Dio volus ke ĉiuj la homoj estos savataj super la kondiĉo de ili krei.

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Protestantismo
Jakriborg

eta|La domoj havas 2-3 etaĝojn

**Jakriborg** estas apartementa konstru-distrikto en la municipo de Staffanstorp inter Malmö kaj Lund, en la provinco de Skanio en Svedio. La areo nuntempe etendiĝas al la vilaĝo de Uppåkra.

La arkitekturo estas inspirita fare de la antaŭindustriaj urboj ĉe la marbordoj de la suda Balta maro kaj Norda Maro, inter Flandrio kaj Tallinn, el kiuj la plej konata reprezentanto estas la malnova hansourbo Lübeck.

## Vidu ankaŭ 
* Poundbury

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jakri.se/ — Jakriborg-a oficiala paĝo (svede)

Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Svedio
Agadfilmo

eta|Fota kunmetaĵo de notindaj aktoroj de agadfilmoj
**Agadfilmo** (aŭ agadplena filmo) estas speco de komerca amuzfilmo, en kiu la eventoj kutime okazas depende de spektakle filmitaj batal- kaj perforto-scenoj, kies ĉefa celo estas distri kaj amuzi. La tie prezentita perforto ofte ne estas realisma.

En la filmo plej ofte okazas bataloj, luktoj inter Bono kaj Malbono, kie la bona figuro estas ofte forta vira heroo, kiu reprezentas unuecan moralon (bonulo kontraŭ malbonuloj, protekto de la malfortuloj, justeco por la suferantoj ktp).

Surbaze de tio, aperas en agfilmo ankaŭ elementoj de aliaj parencaj filmotipoj, ekzemple el la aventura filmo, milita filmo, krimfilmo, psiĥo-trilero, hororfilmo aŭ sciencfikcia filmo. Fakte, multaj agfilmoj apartenas ankaŭ al unu aŭ pluraj el la ĵus menciitaj tipoj.

## Famaj reprezentantoj 
### Aktoroj 
* Jean-Claude Van Damme
* Mel Gibson
* Arnold Schwarzenegger
* Steven Seagal
* Sylvester Stallone
* Bruce Willis

### Reĝisoroj 
## Famaj agadfilmoj 
* *Independence Day*
* Mortu malrapide
* Rambo
* Terminator

## Eksteraj ligiloj 
* http://imdb.com/Sections/Genres/Action
Sudetoj

:*Eble vi serĉas Sudetion.*

**Sudetoj** (, *Krkonošsko-jesenická subprovincie*, , ) estas montaro en Eŭropo.

Deveno de la nomo **Sudetoj** ne estas unusignifa. La plej ofta klarigo asertas, ke la devena geografia termino *Sudéta* estas vorto de kelta deveno, kunmetita el la gramatika bazo *Sud-* (apro) kaj sufikso *-éta* (arbaro), sume do „Arbaro de aproj“. Iam oni notas alian klarigon, ekz. helpe de malnovĝermana vorto „Sudtha“, tradukata kiel „arbaro“. La termino estas dokumentita jam en malnovtempo ĉe Klaudius Ptolemeo.

Sudetoj de komence evidente ensumigis sole montarojn en sudokcidento de Silezio, sed baldaŭ ĝi markis la tutan sistemon de la montaro ekde la malsupra fluo de rivero Elbo ĝis rivero Odro, do nordan parton de montaroj Luzacia montaro, Jizera montaro, Gigantmontaro (Karkonoŝe), Rudawy Janowickie, montĉenoj: Kaczawskie, Walbrzyskie, Kamienne(Ŝtonmontaroj), Sowie (Strigmontaro), Bardzkie, Tablomonta montaro (), Bystrzyckie, Zlote (), Masivo de Snieznik () Orlica montaro, kaj Jeseníky. En la pola lingvo la nomo Sudetoj markas ankaŭ zonon de valo de Elbo ĝis Moravia pordego.

## Vidu ankaŭ 
* Sudetio


Kategorio:Mezaltaj montaroj
Kategorio:Montaroj en Germanio
Kategorio:Montaroj en Pollando
Kategorio:Montaroj en Ĉeĥio
Akiko Ŭusink-Nagata

**Akiko ŬUSINK-NAGATA** (naskiĝis en 1936, mortis la ) estis japana esperantistino kaj kunlaborantino de UEA.

Jam de frua aĝo Akiko Nagata konceptis sin mondcivitano. Ankoraŭ en japana mezlernejo, ŝi gajnis premion en monda eseo-konkurso pri la Pacarmeo de Unuiĝintaj Nacioj. En 1967 ŝi fariĝis UEA-fakdelegito pri mondfederismo en sia hejmurbo Sapporo, kie la sekvan jaron ŝi kunorganizis la japanan Esperanto-kongreson.

Fine de aŭgusto 1968, Akiko Nagata ekdeĵoris en la Centra Oficejo de UEA en Roterdamo. Tie ŝi kunlaboris pri kvar eldonaĵoj, kiujn UEA tiam produktis: la *Jarlibro, La praktiko, La monda lingvo-problemo*, kaj precipe pri *Esperanto*, kiun ŝi redaktis (sub Victor Sadler) de oktobro 1970 ĝis aprilo 1973.

En 1972 Akiko Nagata edzigis estraranon de UEA, Evert J. Woessink (1910-1991), kaj transloĝiĝis al Arnhem, 200 kilometrojn for de Roterdamo. La ĉiutaga veturado igis ŝin cedi pri sia posteno en la CO, sed ne ĉesigi sian kunlaboron. Dum pli ol dek jaroj ekde aprilo 1976 ŝi redaktadis la bultenon *UN kaj Ni* pri la eksteraj rilatoj de UEA. Dum la sama periodo ŝi aktivis en la nederlanda movado, interalie instruante Esperanton en popoluniversitato kaj oficante du jarojn kiel prezidanto de Nederlanda Esperanto-Asocio (1977-1979). Dum la sama periodo ŝi verkis  japanlingvan libron pri Nederlando, kaj aperigis tradukon el ainaj popolfabeloj, *Ambaŭ Mamoj de la Monto Porosir* (1975). Ŝi estis dumviva membro kaj regula mecenato de UEA.

Akiko Ŭusink-Nagata ofte atentigis la movadon pri troa eŭropeco en la lingvo-uzo. Kontraŭante la "eŭropan dialekton", ŝi pledis por skemisma stilo, interalie per referaĵo en la Esperantologia Konferenco de 1986 (parte represita en Esperanto 1986/p.&nbsp;212). Cetere, *Mondo kaj Ni*, kiel ŝia bulteno renomiĝis en 1988, estis kvazaŭ elprovejo de tiu stilo.

Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto (gazeto)
Zoltan N. Boglari

**Zoltan N. BOGLARI** (naskiĝis 1922 - mortis la 30-an de majo 1989 en Manzini, Svazilando) estis dumviva membro de UEA, delegito en Manzini, kie li laboris por starigi Esperanto-centron.

Li postlasis materialojn por Esperanta-zuluasvatia-angla vortaro.

Kategorio:Svazilandaj esperantistoj
Ortwin Brodt

D-ro **Ortwin BRODT** (naskiĝis la  31-an de aŭgusto 1916 en Bonn – mortis la 27-an de novembro 1989 en Neu-Anspach, Germanio) estis filologo, eminenta pedagogo kaj gimnaziestro. Li agadis kiel UEA-delegito kaj fakdelegito pri lingvistiko. 

Brodt estis la precipa redaktoro de la *Germana Antologio* (1985).

## Vivo 
Ortwin Brodt studis germanan, latinidan kaj klasikan filologiojn ĉe la Universitato Frankfurto. En 1939/40 li doktoriĝis. 

Dum la Dua Mondmilito li militservis en Afriko kaj estis militkaptito en Saharo.

Post la milito li instruis en Dillenburg. De 1957 ĝis 1981 li estris la gimnazion Philippinum Weilburg. La gimnazia instruisto Helmut Rössler konstatis: "Kiel unua li instalis tie – vojmontra en nia respubliko – klasojn por mezlernejaj finstudintoj, tiu vertikala trairebleco hodiaŭ estas memkomprenebla".

Brodt agadis en diversaj honor-oficoj. De 1968 ĝis 1972 li estis prezidanto de la *Kreistag Altkreis Limburg* (regiona parlamento). Pro lia meritplena multflanka agado li ricevis en 1982 la Federacian Meritkrucon.

## Esperantista agado 
Ortwin Brodt en aĝo de 16 jaroj lernis en Frankfurto Esperanton. En 1934 li biciklis al la UK en Stokholmo.Rilate al lia laboro pri la *Germana Antologio* lia kunlaboranto Helmut Rössler memoris: „Tie liaj literatur-historiaj superrigardoj kaj ennkondukaj vortoj modele reliefigas la spiriton de la diversaj epokoj. dum kolekto kaj redaktado de tekstoj, reciprokaj vizitoj kaj interparoladoj kun la eldonisto, impresis min d-ro Brodt kiel fake kompetenta, kritike akompananta kaj ĉiam helpopreta, afabla homo."Brodt aktivis en la Esperanto-Societo Frankfurto (ESF). 

Dum la funebra ceremonio Egon Kiefer parolis nome de GEA, ESF, UEA kaj GEFA. Li akcentis la pacamon de Brodt kaj lian strebadon al pli bona interkompreno trans la limajn barojn.

## Literaturo 
Helmut Rössler: *La redaktoro de la Germana Antologio mortis*. En: Esperanto aktuell 8/1989, p. 12.

## Eksteraj ligiloj 
Hessische Biografie 

## Referencoj 
BRODT, Ortwin
B
B
Guido Holz

D-ro **Guido HOLZ** (naskiĝis en 1920 - mortis frue en 1989) estis germana esperantisto, kiu konatiĝis en la Esperanto-movado kiel tradukinto de poemoj kaj kantoj.

Laŭ profesio, li estis gimnazia instruisto pri la germana kaj franca kaj pri katolika religio. Esperanton li eklernis jam en junaĝo kiel lernanto en Luzern, Svislando, sed li revenis al la movado nur post pli ol 40-jara interrompo. Li estis delegito de UEA en Leutkirch im Allgäu, Germanio. 

Lia ĉefa verko en Esperanto estas la dulingva libro *Tra(nskon)dukoj* (eldonejo Armin Gmeiner, 1989), kiu entenas tradukojn de pli ol 80 poemoj el pli ol 800 jaroj de germana kulturo.

Ĉirkaŭ 50 liaj kantoj eniris la ekumenan himnaron ADORU.

Ekstermovade Guido Holz kunlaboris en la Societo por la germana lingvo.

## Vidu ankaŭ 
* La Pantero (poemo)
* Vespera kanto (poemo)

Holz, Guido
Holz, Guido
Holz, Guido
Edla Nilsson

**Edla NILSSON** estis sveda esperantisto kaj dumviva membro de UEA kaj regula membro de Societo Zamenhof. Ŝi naskiĝis 1910 kaj mortis aŭguste 1989 en Malmberget, Svedio. Ŝi testamentis interalie al Sveda Esperanto-Federacio kaj al UEA.

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Szymon Datner

eta|250ra|Szymon Datner estis aktiva esperantisto. En 1931 li laboris en la Organiza Komitato de la 2-a Internacia Postkongreso en Bjalistoko
**Szymon DATNER** (naskiĝis en 1902, mortis la 8-an de decembro 1989 en Varsovio, Pollando) estis pola esperantisto kaj historiisto.

Li estis unu el la ĉefagantoj de Zamenhofa Esperanto-Societo en Bjalistoko en la dudekaj kaj tridekaj jaroj.

Li postvivis la Duan Mondmiliton en la arbaroj de orienta Pollando, batalante en diversaj partizanaj grupoj. Li ankaŭ helpis liberigi diversajn homojn el la bjalistoka geto je la 24-a de majo 1943

Post la Dua Mondmilito li dediĉis sin al esplorado de naziaj krimoj en Pollando, verkante centojn da studoj kaj 18 librojn. Li estis ankaŭ elstara konanto kaj aktivulo de la juda kulturo.

## En Esperanto aperis 
* Szymon Datner: *Batalo kaj pereo de la bjalistoka geto*. En Esperanton tradukis Przemysław Wierzbowski. Bjalistoka Esperanto-Societo, 2023 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Szymon Datner, esplorprojekto Militrakonto el transnacia vidpunkto

Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Polaj historiistoj
Kategorio:Bjalistokanoj
Kategorio:Esperanto-movado en Bjalistoko
Lion Feuchtwanger

**Lion FEUCHTWANGER** ( en Munkeno -  Pacific Palisades en Los Angeles) estis germana roman- kaj dramverkisto de juda deveno. Li estis filo de fabrikisto, studis filozofion en Munkeno kaj Berlino, multe vojaĝis kaj kontribuis al gazetaro per kritikoj. En 1923 li transloĝiĝis el Munkeno al Berlino kaj en 1933 elmigris al Francio (forkuris antaŭ faŝismo). En 1940 li foriris al Usono kaj loĝis en Pacific Palisades en Kalifornio.

Komence li verkis kritikojn kaj dramojn el la germana kaj juda historio (li uzadis pseŭdonomon J. L. Wetcheek), sed grandan mondan sukceson li akiris per siaj historiaj romanoj, kiujn li verkis ne por montri, kiel la homoj vivis en la pasinteco, sed por klarigi la nuntempajn problemojn per analogaj okazaĵoj en la historio. "Mi serĉas en la historio fajron, ne cindron," li karakterizis sian verkaron. Ekzemple la alianco de Usono kaj Sovetunio kontraŭ Hitlero en 1943 inspiris lin al romano *Vulpoj en vinberejo* pri kunlaboro de Francio kun usonaj ribeluloj kontraŭ Anglio en la dua duono de la 18-a jarcento. Ankaŭ liaj romanoj pri kresko de faŝismo en Germanio, kiujn li persone spertis, estas verkitaj el historia perspektivo. La ĉefaj herooj de liaj romanoj estas kutime politikistoj.

## Verkaro 
* *Warren Hastings* (1916)
* *Thomas Wendt* (1920)
* *Die hässliche Herzogin* (Malbela dukino, 1923) (pri Margarete Maultasch)
* *Jud Süß* (Judo Süss, 1923)
* *Der Wartesaal* (Atendejo, trilogio pri ekesto de faŝismo)
** *Der Erfolg* (Sukceso, 1930)
** *Die Geschwister Oppermann* (Gefratoj Oppermann, 1933)
** *Exil* (Ekzilo, 1940)
* *Das gelobte Land* (Promesita lando, trilogio pri juda historiisto Jozefo Flavio)
** *Der jüdische Krieg* (Juda milito, 1932)
** *Die Söhne* (Filoj, 1935)
** *Der Tag wird kommen* (La tago venos, 1942)
* *Der falsche Nero* (Falsa Nerono, 1936)
* *Simone* (Simona, 1945)
* *Die Füchse im Weinberg* (Vulpoj en vinberejo, 1947-1948)
* *Die Brüder Lautensack* (Fratoj Lautensack, 1949)
* *Odysseus und die Schweine* (Odiseo kaj la porkoj, 1949)
* *Narrenweisheit oder Tod und Verklärung des Jean-Jacques Rousseau* (La saĝo de frenezulo aŭ Morto kaj Glora reviviĝo de Jean-Jacques Rousseau, 1952)
* *Goya* (Goya 1951)
* *Der Teufel in Frankreich* (Diablo en Francio, 1954)
* *Die Witwe Capet* (Vidvino Capet, 1958)
* *Jefta und seine Tochter* (Jefta kaj lia filino, 1957)
* *Wahn oder Der Teufel in Boston* (Iluzio aŭ Diablo en Bostono, 1957)
* *Die Jüdin von Toledo* (Judino el Toledo, 1958)
* *Das Haus der Desdemona* (La domo de Desdemona, eseo pri historiaj romanoj, aperis postmorte 1961)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.usc.edu/isd/archives/arc/libraries/feuchtwanger/aboutfeuchtwanger.html  
* http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/FeuchtwangerLion/index.html
* http://www.judentum-projekt.de/persoenlichkeiten/liter/lionfeuchtwanger
* http://www.br-online.de/bayern-heute/thema/juden-in-bayern/lebenslaeufe-feuchtwanger.xml  

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj dramistoj
Kategorio:Germanaj romanistoj
Kategorio:Germanlingva literaturo
Kabaredo

[eta|dekstre|250px|[Toulouse-Lautrec, ĉe la Ruĝa Muelejo 1892.]]
**Kabaredo** estas trinkejo aŭ vesperkunvenejo, kie poetoj kaj kanzonistoj prezentas siajn proprajn verkojn; humura literatura kunveno .

Laŭ Francisko Azorín **Kabaredo** estas *Publika saloneto por amuzaĵoj, gajaj prezentadoj, danco k. trinkado. Koncertokafejo.* Li indikas etimologion el grekaj *kape* (manĝejo), kaj *kapto* (manĝi) kaj de tie *kaparis, kaparetum, cabaret*.

Famaj kabaredistoj en Esperantujo estis Raymond Schwartz kaj lia edzino Marguerite Schwartz (sub pseŭdonomo Marga Rineta). Saša Pilipović kaj Sanja Matejić ludis la teatraĵon *Kabaredo* en Gotenburga UK.

## Famaj kabaredoj 
* *Das Lachgeschoss*
* *Els Quatre Gats*
* *Le Chat Noir*

## Kabaredistoj 
* Pigor & Eichhorn

## Vidu ankaŭ 
* Satiro
* Vodevilo

## Piednotoj 

Kategorio:Humuro
Kategorio:Teatro
Varieteo

eta|Nino Taranto kaj Isa Barzizza
[eta|[Joséphine Baker bananadanco en Parizo.]]
**Varieteo** estas spektaklo, konsistanta el diversaj prezentadoj, inter si ne ligitaj programeroj, kun distra kaj efekta celo (kanzonoj, baleto, akrobataĵoj, ĵonglado k.a.)  La koncepto estas tre simila al la usona interpreto de Vodevilo, kiu tie furoris en la 1880-aj ĝis 1930-aj jaroj, sed poste praktike formortis. Kontraste, varieteaj prezentoj ankoraŭ okazas nuntempe, kaj ne limiĝas al certaj landoj.

eta|meza|400ra|Teatro

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* *Music hall*

Kategorio:Teatraj ĝenroj
Kategorio:Vodevilo
Romulo Zeballos Morales

D-ro **Romulo ZEBALLOS MORALES** (naskiĝis 1907 - mortis 1989 en Montevideo) estis ĉefdelegito de UEA en Urugvajo dum pli ol 30 jaroj.
ZEBALLOS MORALES, Romulo
Z
Z
Nederlanda kuirarto

[eta|[La terpommanĝantoj (pentraĵo de Vincent van Gogh)]]
eta|Miksopoto el karotoj, cepoj kaj terpomoj kun stufita viando
[eta|Miksopoto el [sabeliko, terpomoj kaj larderoj kun fumaĵita kolbaso]]
La **nederlanda kuirarto** estas de origino simpla kun multaj "unupot"-manĝaĵoj, aŭ pli bone dirite miksopotoj. Tio estas logika, ĉar en antaŭaj tempoj oni ne havis kvarbekajn gaskuirilojn, ĉion oni devis kuiri en la sama kuirpoto, kaj oni uzis malmulte da specialaj ingrediencoj kaj spicoj. Tiuj ja ne kreskis en Nederlando kaj oni manĝis ordinare tion kion oni rikoltis de la kampo.

Por laboreganta popolo en lando kie ofte estas malvarme, la manĝaĵo krome devas esti nutra. Do firma nutraĵo. Terpomoj, legomoj kaj sufiĉe granda peco da viando. Miksopoto kun kolbaso, ruĝaj betoj kun eskalopo de lardo, pizosupo kun fumaĵita kolbaso, kampaj pizoj aŭ brunaj fazeoloj kun lardo, saŭrkraŭto kun fumaĵita kolbaso kaj tiel ni povas daŭrigi dum iom da tempo. Unu ingredienco ludas gravan rolon en tio: la terpomo.

La manĝado de terpomoj estas tipe nederlanda. Sed ne ĉiam estis tiel. Ĝi estas de origino amerika kreskaĵo.
Nur post la malkovro de Ameriko la terpomo iom post iom fariĝis pli grava en la Nederlanda kuirejo. Antaŭ tiu tempo oni manĝis diversspecajn tuberojn (kiel pastinako) kaj viandon. Tiuj ankaŭ kune eniris la kuirpoton, sed tio fariĝis kompreneble ne jam vera miksopoto.

Post la jaro 1700 la terpomo fariĝis vere populara. Unue inter la malriĉuloj (terpomoj antaŭ ĉio ja estis malmultekostaj), poste ankaŭ inter la aliaj Nederlandanoj. Tio ĉi ankaŭ signifis ke la homoj komencis manĝi per forko, anstataŭ per la manoj. Simple ĉar tia terpomo estis tro varmega por teni en la mano!

Por tute fini ĉi tiun etan historion: post la jaro 1850 ekestis la Nederlanda kuirarto kiel ĝi ankoraŭ nun ekzistas. Ankoraŭ multaj miksopotoj ĉe kiuj terpomoj, legomoj kaj la viando kune iras en la poton. Krom tio oni pli kaj pli kuiris en apartaj potoj: terpomoj, freŝaj legomoj kaj freŝe rostita viando kun saŭco de viandosuko, kun aŭ sen antaŭa supo kaj posta deserto. Kaj kompreneble la tempo, por la sola varma manĝaĵo, estas duono post la kvina posttagmeze (escepte en la nordaj provincoj tie oni manĝas precize je tagmezo). Je merkredo estas haketaĵotago kaj tiam multaj Nederlandanoj manĝas bulon da viandhaketaĵo (duonbova, duonporka) kompreneble kun terpomoj kaj ofte kun ruĝa brasiko.

## Tipaj pladoj 
* Fumaĵita kolbaso
* *Hachee*

## Vidu ankaŭ 
* Matenmanĝo

Kategorio:Kuirarto laŭ landoj
Kuirarto
Lexicon Silvestre

eta|220px|Kovrilpaĝo de "Lexicon silvestre. Kontribuoj pri la multlingva vortaro de la forstfako"
**Lexicon Silvestre** (latine: arbara leksikono) estas plurlingva terminaro pri arbaristiko.
Esperanto estas ne nur unu el la lingvoj, sed la gvida lingvo de la difinoj kaj historie estis la "ekiga elemento" de la projekto.

La terminologia projekto *Lexicon Silvestre* komenciĝis en 1981, kiam kelkaj esperantistaj forst-sciencistoj decidis ellabori terminaron. Ĝi estis kunordigata de Karl-Hermann Simon, kiu ankaŭ redaktis la librajn eldonaĵojn; ĉefaj kunaŭtoroj estis Ingward Ullrich kaj Horst Weckwerth. En la serĉo de kunlaborantoj kaj koncerne la terminiologian metodikon Detlev Blanke tre subtenis la projekton. Kontribuis ankaŭ multaj anoj de IFRE (Internacia Forstista Rondo Esperantlingva), interalie Boris Dimitrov Marinov.

En 1992 aperis la unua provekzemplero libroforma kaj estis prezentita kadre de la centjara jubileo de "Internacia Asocio de Forstfakaj Esplorinstitutoj" (IURFO) en Berlino. Intertempe aperis sep volumoj en po pluraj lingvoj
(cs,
de,
en,
eo,
et,
fr,
hr,
lv,
ro,
ru,
sl,
sq,
tr).
En 1999 aperis kiel suplemento "Nomaro de la forsta ligneca flaŭro de Eŭropo" de Ullrich, kun terminoj en la latina, germana kaj Esperanto.

Kvankam ĉiuj kontribuantoj laboris senpage, la kostoj por la eldonado estas konsiderindaj.
La uzo de Esperanto en tiu verko kaŭzis rifuzon ĉe certaj instancoj kaj rezultigis neeblon ricevi subvenciojn.
Por financi la verkon estis fondita "subtena asocio" ().
Ĝi agas sur la principo de la strikta egalrajteco de ĉiuj etnaj lingvoj.

## Bibliografio 
*   Blanke, Detlev; Panka, Stefan (ed.) 2010: Lexicon silvestre - Beiträge zum multilingualen Wörterbuch des Forstwesens - Kontribuoj pri la multlingva vortaro de la forstfako, *Förderverein "Lexicon Silvestre" e.V. *, Eberswalde 2010, 183 p. ISBN 978-3-931262-68-6
*    Panka, Stefan (ed.) 2009 : Lexicon Silvestre. Prima Pars. Vortaro de forsta fako. Esperanto-Deutsch-Polski kun difinoj. *Förderverein "Lexicon Silvestre" e.V. *, Eberswalde, 359 p. ISBN 978-3-931262-66-2
*  Simon, Karl-Herman (ed.) 1995 : Lexicon Silvestre. Prima Pars. Vortaro de forsta fako. Esperantlingva parto kun difinoj. *Förderverein "Lexicon Silvestre" e.V. *, Eberswalde, 84 p. ISBN 3-931-262-8-01

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lexicon-silvestre.de/ Patrona asocio Lexicon silvestre (de, en, eo)
* http://d-nb.info/947172572 Leksikono silvestre en Germana Nacia Biblioteko ()
* http://esperantic.org/librejo/dbstudoj/41_Simon.htm  Artikolo pri la projekto (eo)

Kategorio:Arbara mastrumado
Kategorio:Esperanto-fakvortaroj
Woody Allen

**Woody ALLEN**  naskiĝis  estas usona aktoro, reĝisoro kaj verkisto. Li verkis scenarojn kaj reĝisoris por pli ol 50 filmoj. Krome li verkis nenombreblajn rakontojn kaj teatraĵojn. Cetere li estas entuziasma ĵaz-muzikisto.

## Eldiroj
* *Iu el miaj amikoj volis persvadi min por legi la libron „Avantaĝo de la pozitiva pensado”, sed mi demandis min mem, do kial estus bona tio por mi?*

## Filmaro 
### Teatro 
### Televido 
### Aktoro 
## Citaĵoj 
## En Esperanto Aperis 
* *Grafo drakulo.* Tradukis Barry Friedman.

## Eksteraj ligiloj
*  ()
* 
* 
* 
* Stephen King Link Collection 
*  *(recenzo pri filmo *Magio de lunlumo*)*

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Aŝkenazoj
Kategorio:Usonaj humuristoj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj dramistoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj scenaristoj
Kategorio:Usonaj ĵazklarnetistoj
Kategorio:César-premiitoj
Kategorio:BAFTA-premiitoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de decembro
Marguerite Schwartz

**Marguerite SCHWARTZ** (mortis la  en Courbevoie, Francio) estis franca esperantisto kaj multjardeka membrino de UEA.

Ŝi estis la vidvino de aŭtoro Raymond Schwartz, kaj aktive partoprenis en liaj du kabaredoj sub la nomo **Marga Rineta**.

Kategorio:Francaj esperantistoj
Erich Fried

**Erich FRIED** [eriĥ frid] (naskiĝis la , en Vieno, kaj mortis la , en Baden-Baden) estis aŭstra verkisto kaj tradukisto.

En la jaro 1938 li – persekutate pro sia juda deveno - elmigris al Britio, kie li vivtenis sin per diversaj okupoj. Ekde 1946 li plene dediĉis sin al la verkado kaj tradukado de i.a. Ŝekspiro. En la jaro 1987 li estis honorata per la Georg-Büchner-Preis.

## Listo de verkoj 
* *Deutschland* (poemoj, 1944)
* *Ein Soldat und ein Mädchen* (romano, 1960)
* *Reich der Steine* (poemoj, 1963)
* *und Vietnam und* (forte pridisputataj politikaj poemoj, 1966)
* *Höre, Israel!* (poemoj, 1974)
* *100 Gedichte ohne Vaterland* (poemoj, 1978)
* *Liebesgedichte* (ampoemoj, 1979)
* *Es ist was es ist* (poemoj, 1983)
* *Mitunter sogar Lachen* (membiografio, 1986)

## Eksteraj ligiloj 
* en tiu listo tri poemoj liaj esperantigitaj 

Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Francis Drake

Sir **Francis Drake** ([drek]) (naskiĝis ĉirkaŭ 1540, mortis la 28-an de januaro, 1596) estis fama angla maristo, korsaristo, navigisto, sklavisto, kaj politikisto de la Elizabeta epoko. Li famiĝis komence kiel sukcesa ĉirkaŭmondisto uzante ŝipon, sed ekde 1570 li havis gravan rolon en la anglaj-hispanaj bataloj por la supermara potenco. Li ĉirkaŭŝipis la mondon de 1577 ĝis 1580. Li estis en 1588 unu el estroj de la angla militfloto, kiu venkis la hispanan Nevenkeblan Armadan.
Gonzalo Méndez de Cancio, hispanaj, venc Drake ne Portobello.

Li mortis pro disenterio, kiam li havis 55 jarojn, post multaj malsukcesaj bataloj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mcn.org/2/oseeler/drake.htm 
* http://www.royal-navy.mod.uk/static/content/3525.html  
* http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/TUDdrakeF.htm  
* http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/england/1650689.stm 

## Bildaro 

Dosiero:Francis Drake, por un artista anónimo.jpg|


Kategorio:Anglaj esploristoj
Kategorio:Britaj navigistoj
Herbo

dekstra|200px
**Herbo** estas ĝenerale moltiga planto, kiu ne formas lignecajn, vintrorezistajn ŝosojn (male kiel arboj, arbedoj, arbustoj). Ĝi estas ofte mola, sukoplena kaj ties superteraj partoj ĉiujare forvelkas.

En terkultivado herbo oni ofte nomas nur la utilajn herbojn; la malutilajn herbojn en la terkultivado oni nomas herbaĉo, trudherbo aŭ fiherbo. Tiujn trudherbojn oni povas ekstermi per kemiaj herbicidoj aŭ per fizikaj metodoj kiel per sarkado, hojado.

En agrikulturo herboj uzatas ĉefe kiel fojno por la vintra nutrado de bestoj, aŭ oni simple paŝtas sur la herbejo brutojn por rekte manĝigi la freŝajn herbojn.

esprimoj: herbovora (besto, manĝanta herbojn), herboriĉa, herbero (unu herbo)

En Fundamento de Esperanto estas skribite, radiko *herb* signifas:
* france: herbe
* angle: grass 
* germane: Gras
* ruse: трава 
* pole: trawa

## Vidu ankaŭ 
* poacoj
* greso
* hepatherbo
* hundherbo
* monherbo
* verukherbo
* sangoherbo
* marherbo
* panherbo
* herbotapiŝo (*razeno*)
* staŭdo
* citronherbo

## Proverboj 
Ekzistas pluraj (8, kaj 9 pri kampo) proverboj pri herbo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/310/5751/1126 
* Herbal Tea Guide 

Kategorio:Plantomorfologio
Academia Istropolitana

**Academia Istropolitana** estas la tria fondinta universitato en Hungara reĝlando (en Pozono), aktuale la unua akademio en la nuna teritorio de Slovakio. Tiam la pli fruaj universitatoj jam ne funkciis en Hungarlando. Istropolitana estas greka loknomo de Bratislavo.

## Historio 
Ĝi estiĝis en la jaro 1465 en Pozono evidente el iniciato de Matiaso la 1-a (Hungario). La 19-an de majo de la sama jaro papo Paŭlo la 2-a konsentis ĝian fondon. Ĝi estis malfermita nur en la jaro 1467. Por ĝia organizo, laŭ modelo de universitato en Bologna, estis komisiita ĉefepiskopo de Esztergom, János Vitéz. La matrikuloj nek statutoj konserviĝis, tial ni povas nur konjekti, ĉu ĝi havis ĉiujn fakultatojn. Plej verŝajne estas, ke estis malfermita nur la fakultatoj de liberaj artoj kaj la teologia. La tuta vico da humanismaj sciencistoj agadis en ĝi. El pedagogoj estus nomota J. Regiomontanus, el signifaj finlernintoj poste István Werbőczy. Konfliktoj inter reĝo kaj kanceliero Vitéz post la jaro 1471 rompis la evoluon de la universitato, kio kaŭzis ankaŭ foriron de kelkaj instruistoj. Estas verŝajne, ke ĝi ne supervivis sian kreinton – reĝo Matiaso la 1-a mortis la 6-an de aprilo de 1490. En donacdokumento de Vladislao la 2-a Jagello el la jaro 1492 ĝi estas notita kiel „antaŭlonge forgesita“. Sed pro la ekzistado de Academia Istropolitana kreiĝis tradicio de Pozono, baldaŭ en Bratislavo kiel universitata urbo.

Nun Arta Altlernejo (VŠMU) funkcias en la konstruaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mat.savba.sk/MATEMATICI/matematici.php?cislo=180 

Kategorio:Universitatoj en Hungario
Kategorio:Konstruaĵoj en Bratislavo
Kategorio:Historiaj universitatoj kaj altlernejoj
Kategorio:Pozono
Gramofono

eta|Gramofona transportilo
eta| Gramofonfabriko de Emil Berliner en Hanovro
**Sondiskludilo** aŭ pli mallonge **diskludilo** aŭ **gramofono** estas aparato por noti kaj redoni voĉojn, kiun elpensis en 1887 Emil Berliner (anonco pri patento: 29-a de septembro 1887). La gramofono apartenas al mediohistoria suriga sistemo. Ĝi estis kiel ludiga aparato, la mekanika posteulo de fonografo.

Gramofono estas – male al fonografoj – ekipita per ronda plato (sondisko), sur kiu oni povas noti mekanike tonojn; la fonografo de Edison uzis por tio ankoraŭ cilindron. La sondisko de Berliner konsistas el plata, vaksokovrita zinka disko kiel tonportanto; ĉiu disko devas esti aparte produktita ĉe tiu procedo.

La komenco de la tonportanta multobligo povis komenciĝi en la jaro de 1892, kiam oni unuafoje prem-produktis nikel-kovritan kupronegativan diskon el vulkanizita gumo. Ŝelako estis uzita ekde 1895 kiel bazmaterialo por sondiskoj.

## Vidu ankaŭ 
* Gramofondisko
* Germana gramofono
* Fonografo
* Suriga sistemo
* Magnetofono
* Telegrafono

Kategorio:Muzika teknologio
Malnovurba ekzekuto en Prago

eta|350px|Ekzekuto de 27 ĉeĥaj sinjoroj sur Malnovurba placo en Prago.
eta|250px|*Malnovurba ekzekuto*, pentraĵo laŭ pli malnova lignogravuraĵo, la 19-a jarcento
**Malnovurba ekzekuto en Prago** (**ekzekuto de 27 ĉeĥaj "senjoroj"**) el la 21-a de junio 1621 okazis sekve de malvenko de ĉeĥa nobelara soldataro en batalo sur Blanka Monto. De la imperiestro establita eksterordinara tribunalo frunte kun princo Karolo el Liĥtenŝtejno ellaboris liston de partoprenintoj de „abomena ribelo“. Ĉiuj fruntaj reprezentantoj, forlasintaj la landon, estis en neĉeesto kondamnitaj al „perdo de gorĝoj, honoro kaj havaĵoj“. La ceteraj, precipe anoj de direktorio, kiuj ne havis sufiĉe da tempo por fuĝi, estis malliberigitaj kaj 43 el ili poste kondamnitaj al mortpuno. Fine la 21-an de junio de 1621 okazis en Malnovurba placo en Prago 27 ekzekutoj. Ekzekutitaj estis 3 anoj de nobelaro (Kryštof Harant z Polžic a Bezdružic, Václav Budovec el Budov, Jáchym Ondřej Šlik el Holejč), sep kavaliroj, krom aliaj eĉ fama kuracisto Ján Jesenský (Johano Jessenius) el Jesené kaj 17 urbanoj plejparte el Prago.

## Listo de 27 ĉeĥaj "senjoroj" 
### Senjoroj 
# Jáchym Ondřej Šlik, germano
# Václav Budovec z Budova, ĉeĥo
# Kryštof Harant z Polžic a Bezdružic, ĉeĥo

### Kavaliroj 
# Kašpar Kaplíř ze Sulevic
# Prokop Dvořecký z Olbramovic
# Fridrich z Bílé
# Jindřich Otta z Losu
# Diviš Černín z Chudenic, ĉeĥa katoliko
# Vilém Konecchlumský z Konecchlumí
# Bohuslav z Michalovic

### Urbanoj 
# Valentin Kochan z Prachové
# Tobiáš Štefek z Koloděj
# Ján Jesenský el Jesenov, slovako
# Kryštof Kobr z Koberštejna
# Jan Šultys z Felsdorfu
# Maxmilián Hošťálek z Javořice
# Jan Kutnauer ze Sonenštejna
# Simeon Sušický ze Sonenštejna
# Nathanaél Vodňanský z Uračova
# Václav Maštěrovský z Jizbice
# Jindřich Kozel z Peclinovce
# Ondřej Kocour z Votína
# Jiří Řečický
# Michal Witmann
# Simeon Vokáč z Chyš
# Leander Rüppel z Ruppachu
# Jiří Hauenšild z Fürstenfeldu

## Vidu ankaŭ 
* Ferdinando la 2-a
* Jan Mydlář


Kategorio:Malnova Urbo (Prago)
Kategorio:Ekzekutoj
Kategorio:21-a de junio
Kategorio:1621
Kategorio:17-a jarcento en Ĉeĥio
André Martinet

**André MARTINET** [marti**ne**] estis franca lingvisto (naskiĝis en Saint-Alban-des-Villards en la 12-a de aprilo 1908 — kaj mortis en Châtenay-Malabry, en la 16-a de julio 1999). Profesoro de lingvistiko. Doktoro de Universitato Sorbonne en Parizo.

En lingvistiko, li estas reprezentanto de la skolo konata kiel funkciismo. En fonologio, Martinet estas eble la plej bona sekvanto de Trubetzkoy, kies verkon li kompletigis kaj korektis.

Profesoro de angla lingvo, defendis en 1937 siajn du tezojn de doktorigo: "La konsonanta ĝemeligo de signifa origino en la ĝermanaj lingvoj" kaj "La fonologio de l' vorto en dana lingvo". Iniciiĝis en lingvistiko per la verkoj de Otto Jespersen kaj la Kopenhaga Rondo kaj en Parizo estis lernanto de Meillet. De 1932 ĝis 1938 lernis la teorion fonologian de la Praga Lingvistika Rondo kaj korespondis kun Trubetzkoy; li ankaŭ estis amiko de Hjelmslev, kreanto de glosematikon.

De 1938 ĝis 1946 estis ĉefo de studoj en la "Praktika Lernejo de Altaj Studoj". Post li estis direktoro de lingvistikaj serĉoj de International Auxiliary Language Association de 1946 ĝis 1948 en Novjorko, kie kontribuis por disvolvigo de interlingvao. Instruis en la universitato de Columbia, kies li estis direktoro de l' departemento de lingvistiko (1947-1955) kaj ankaŭ estis direktoro de la revuo Word. Tie li konis la usonan kondutisman skolon de Leonard Bloomfield.

En 1955 li revenis al sia ofico en Praktika Lernejo de Altaj Studoj kaj okupis la seĝon de Ĝenerala Lingvistiko en la Sorbonne; tiam verkis sian teorion pri ekonomiko de la fonetika evoluo (1955), grandan verkon pri diakrona fonologio. Li estis prezidanto de la Eŭropa Asocio de Lingvistiko (1966-1999) kaj fondis la *Societon de Funkcia Lingvistiko* kaj la revuon La Linguistique.

Influita de Praga Rondo, li fondis la funkciisman teorion de sintakso (*Langue et Fonction*, 1962). Li estas aŭtoro de dekoj de gravaj verkoj en diakrona lingvistiko (kiel la jam citita *Économie des changements phonétiques*, Berno, 1955) kaj en ĝenerala lingvistiko. Lia plej fama verko, *Éléments de linguistique générale* (1960) estas tradukita en 17 lingvojn kaj influis sur ĉiu generacio de francaj lingvistoj. Estas li ankaŭ aŭtoro de: *Syntaxe générale* (1985), *Fonction et dynamique des langues* (1989), inter aliaj. Li verkis ankaŭ membiografion: ''Mémoires d'un linguiste, vivre les langues'' (1993).

## Eksteraj ligiloj 
* biografio  

Kategorio:Francaj lingvistoj
Kategorio:Interlingvistoj
Kategorio:Interlingvaistoj
Kategorio:Eŭskologoj
Kategorio:Strukturismo
Kategorio:Membroj de la Akademio de la Eŭska Lingvo
Kategorio:Naskiĝintoj en Aŭvernjo-Rodano-Alpoj
Laŭso

**Laŭso** estas komuna nomo de pluraj specoj de ne-saltantaj parazitaj insektoj.

Ekzemploj:
* foli-laŭso aŭ plant-laŭso: afido
* hom-laŭso: pediko
* lit-laŭso: litcimo
* pubi-laŭso: ftiro
* vit-laŭso: filoksero
* ŝild-laŭso, kakto-laŭso: koĉo
* Birdopediko

Tiuj nomoj estas aplikataj nur surbaze de la konduto kaj ne de iuj biologiaj parencecoj.

Etimologie la vorto devenas de la ĝermanaj lingvoj:
,
,
nederlande *luis*,
skandinave *lus*.

## Vidu ankaŭ 
* Anopluroj
* Mallophaga

Kategorio:Insektoj
André Schild

**André SCHILD** naskiĝis en 1910 en Fontainemelon aŭ Cernier en la kantono Neŭŝatelo (Svisio) kaj mortis la 13-an de julio 1981, vivinte longe en Bazelo. En 1933, li publikigis unu el la fakverkoj, kiuj provis adapti la Aimé-paris-sistemon de stenografio al Esperanto. Li ĉiam parolis perfekte Esperanton.

Li estis funkciulo de Universala Esperanto-Asocio en Ĝenevo. Poste li publikigis sian projekton de internacia planlingvo Neo-latin, sed rapide iris en la movadon pro Interlingvao kaj estis kunfondinto kaj unua ĉefsekretario de l' Union Mundial pro Interlingua (28-an de julio 1955 en Tours, Francio) ĝis 1958. Li estis redaktanto de l' unua oficiala organo de UMI, "Circular al cognoscitores e amicos de Interlingua" (unua numero 22-an de februaro 1954), poste de la unuaj numeroj de "Circular al prime membros del UMI" (en la 26-a de majo 1954), "Lista del membros" (aŭgusto 1954), "Union Mundial pro Interlingua (UMI) - bulletin publicate per le Secretariato General" (aŭgusto 1955) kaj de la kvar-numera "Bulletin del Union Mundial pro Interlingua" (oktobro 1954, januaro, marto kaj junio 1955). Li estis lingva redaktoro de la plej vivtenaj "Le Currero del Mundo" (de decembro 1955 ĝis aŭgusto 1957) kaj la "Bulletin de Interlingua" (de septembro 1957 ĝis junio 1959).

Li publikigis manlibron "Interlingua in 20 lectiones" en la franca, itala kaj germana. Li ankaŭ redaktis preskaŭ la tutan tekston de l' "Grande dictionario germano-interlingua".
## Verkoj
*Lernilo de Esperanta Stenografio laŭ sistemo Aimê Paris. Eld. la aŭtoro, Basel, 1933(?)

SCHILD, André
SCHILD, André
SCHILD, André