George Buchanan

**George Buchanan (1506-1582)** estis skota humanisto, filozofo, erudiciulo, historiisto, latinisto, poeto kaj profesoro. Li estis instruisto de la reformisto Teodoro Beza (1519-1605) kaj de la humanisto Michel de Montaigne (1533-1592). En la Universitato St. Andrews li estis lernanto de John Major (1467-1550), profesoro pri Logiko.

## Biografio 
Lia patro, la plej juna el antikva familio kaj farmposedanto en la Paroĥo de Killearn, "Stirlingshire", mortis juna, lasante siajn vidvinon kaj infanojn en malriĉeco. En 1520 lia onklo, James Heriot, sendis lin al la Universitato de Parizo, kie, kiel li rakontis en aŭtobiografia skizo, li dediĉis sin al poezio "parte pro plezuro, parte pro devo".

En 1522 lia onklo mortis, kaj Buchanan, kiu ne povis daŭrigi sen rimedoj en Parizo, revenis al Skotlando. Post resaniĝo de grava malsano, li aliĝis al la francaj helpunuoj kiuj estis alportitaj de John Stewart, la duko de Albany, por partopreni en malsukcesa ekspedicio en Anglion.

La sekvan jaron li eniris la Universitaton de Saint Andrews, kie li diplomiĝis je Bakalaŭro pri Artoj en 1525. Li estis veninta por partopreni la logikajn klasojn de John Major kaj kiam lia profesoro translokiĝis al Parizo, Buchanan sekvis lin.

En 1528 li gradiĝis ĉe Parizo kaj la sekvan jaron li estis nomumita profesoro ĉe la Universitato de Sainte-Barbe. En 1529 li estis elektita prokuroro de la "Germana Nacio" en la Universitato de Parizo, kaj reelektiĝis kvar fojojn. Li eksiĝis en 1531, iĝante privata instruisto de Gilbert Kennedy 3-a Grafo de Cassilis (1515-1558), kun kiu li revenis al Skotlando.

Li akceptis la samajn vidpunktojn de Erasmo de Roterdamo antaŭ la katolika eklezio kaj, kvankam li ne neis la Vatikanan doktrinon, li tamen sentis sin libera por kritiki ĝin. Li direktis sarkasmajn poemojn kontraŭ la franciskanojn kaj monaĥan vivon ĝeneralforme. Ĉi tiu sinteno ne malplaĉis al Jakobo la 5-a el Skotlando (1512-1542), kiu dungis lin kiel privatan instruiston al unu el siaj naturaj filoj, James Stewart, la 1-a Grafo de Moray (1531-1570).
eta|maldekstre|500px|Bildo de Georg Buchanan gravuraĵo de Jacobus Houbraken (1698-1780).
Sub ĉi tiuj cirkonstancoj li verkis la poemojn "Palinodia" kaj "Franciscanus et Fratres", kaj, kvankam ili restis neeldonitaj dum multaj jaroj, la aŭtoro esprimis sian abomenon al la franciskana ordo kaj al ties defendantoj. En 1539 okazis granda persekutado kontraŭ la luteranoj kaj oni arestis Buchanan inter aliaj.

Li sukcesis eskapi kaj rifuĝi en Londono, por poste iri al Parizo. Ĉi tie li tamen renkontis sian malamikon, la kardinalon David Beaton (1494-1546), kiu loĝis en la franca ĉefurbo kiel ambasadoro. Kun la subteno de André de Gouveia (1497-1548) li translokiĝis al Bordozo, kie li ricevis postenon kiel latina instruisto.

En Bordozo li faris iujn el siaj plej bonaj verkoj: la tradukojn de "Medea kaj Alcestis", kaj li finis du dramajn verkojn, "Jephthes (Votum sive)" kaj "Baptistes (Calumnia sive)". La renesanca verkisto kaj pensulo Michel de Montaigne estis studento de Buchanan en Bordozo kaj partoprenis en liaj tragedioj.

Montaigne klasifikis Buchanan en sia "De Presumption" kune kun la plej elstaraj latinaj poetoj de sia tempo kiel Jean Daurat (1508-1588), Teodoro Beza (1519-1605), Michel de L'Hospital (1505-1573), Pierre de Montdoré (1505-1570), kaj Adrianus Turnebus (1512-1565). Ĉi tie Buchanan ekis fortan amikecon kun Julio Cezaro Scaliger (1484-1558).

En 1542 aŭ 1543 li revenis Parizon, kaj en 1544 li estis nomumita direktoro ĉe la Universitato de la Kardinalo Lemoine. Liaj kolegoj inkluzivis la famajn Marko Antono Mureto|Marcus Antonius Muretus (1526-1585) kaj Adrianus Turnebus.

En 1547, kune kun aliaj francaj kaj portugalaj humanistoj, li estis invitita al la Universitato de Koimbro. La franca matematikisto Elie Vinet (1509-1587) kaj la portugala historiisto, Hieronymus Osorio (1506-1580), estis inter liaj kolegoj, ĉiuj sub la protekto kaj patroneco de Johano la 3-a de Portugalio (1502-1557).

Tamen la morto de lia ĉefa subtenanto, André de Gouveia, povus konduki lin al forlaso kaj klarigi, laŭ liaj biografoj, la kreon de enketkomisiono fare de la Inkvizicio en 1549, kie la verkaro de Buchanan estis ekzamenita. Ili akuzis lin pri protestantaj kaj judaj praktikoj. Buchanan defendis sin per lerteco, kuraĝo kaj sincereco, konfesinte, ke iuj el la akuzoj veras.

En junio 1551 li estis kondamnita, estante malliberigita en la monaĥejo de Sankta Benedikto en Lisbono. Ĉi tie ili devigis lin aŭskulti edifajn paroladojn de la monaĥoj. En sia libertempo li komencis traduki la psalmojn en la latinan verson. Post sep monatoj li estis liberigita, kun la kondiĉo ke li restu en Lisbono, ĝis li finplenumos sian punon en 1552.

Liberigita, Buchanan tuj foriris al Anglujo, sed baldaŭ alvenis en Parizo, kie li estis nomumita reganto ĉe la "Universitato de Boncourt", kie li restis dum du jaroj. Pli malfrue li konsentis esti privata instruisto de la Marŝalo de Brissac (1505-1563). Ĝuste en tiu tempo Buchanan ekfamiliariĝis kun la kalvinismo.

En 1560 aŭ 1561 li revenis al Skotlando, kaj en aprilo 1562 ni trovas lin instalita kiel gvidinstruisto (mentoro) de la juna reĝino Maria la 1-a de Skotlando (1542-1587). Estis ĉe tiu tempo ke Buchanan malkaŝe ĉirkaŭbrakis Protestantismon kaj en 1566 li estis nomumita kiel lernejestro de la Kolegio de Sankta Leonardo.

Lia ekonomia situacio estis prospera ricevinte la enspezojn de abatejo kiu la reĝino lin estis doninta sub ŝia regado. Lia proksimeco al la krono kaj liaj skribaĵoj igis lin influa kaj prestiĝa persono, atinginte gravajn poziciojn en la administrado.

Buchanan akompanis la reganton James Stewart al Anglio, kaj lia "Detectio" (publikigita en 1572) estis uzita por mendaĵoj aranĝitaj ĉe la Palaco de Westminster. En 1570, post la murdo de James Stewart, li estis nomumita unu el la gardistoj de reĝo Jakobo la 1-a (1566-1625).

Funkciante kiel mentoro, Buchanan iĝis Gardanto de la Privata Sigelo de Skotlando kaj parlamentano, ŝajne ĝis sia morto la 28-an de septembro, 1582.

## Verkaro 
* Johannes Sturm De demonstratione liber unus, qui dialecticarum partitioned est tertius, 1543
* Eusebius de Caesarea [Ecclesiasticae historiae](https://www.gla.ac.uk/myglasgow/library/files/special/images/exhibitions/Buchanan/Larger%20Images/Bh1-c.11(E).jpg), Parizo, Robert Estienne, 1544
* Thomas Linacre [Rudimenta grammatices](https://www.gla.ac.uk/myglasgow/library/files/special/images/exhibitions/Buchanan/Larger%20Images/Mu47-c.23(titlepage).jpg), 1544
* Psalmorum Davidis paraphrasis poetica, 1566
* Alessandro Piccolomini [De sphaera](https://www.gla.ac.uk/myglasgow/library/files/special/images/exhibitions/Buchanan/Larger%20Images/Bl7-h.23(titlepage).jpg) libri quattuor, ex italico in latinum sermone conversi.., 1568
* Synesius de Cyrene [Hymnoi.](https://www.gla.ac.uk/myglasgow/library/files/special/images/exhibitions/Buchanan/Larger%20Images/l.8.21(titlepage).jpg).., Parizo, Jean Bien-né, 1570
* Roger Ascham The scholemaster..., 1571
* Adversus Georgii Buchanani dialogum de jure regni apud Scotos, pro regibus apologia, 1581
* De prosodia libellus, 1590
* Rerum Scoticarum Historia ..., 1594
* Joannes Despauterius Grammaticae institutionis ... libri VII, 1595
* Tyrannical Government anatomized, or a Discourse concerning evil Counselors, 1642
* De jure regni apud Scotos, 1680
* Georgii Buchanani... Opera omnia..., 1725
* Rerum Scoticarum historia ; De jure regni apud Scotus, 1725
* De Jure Regni Apud Scotos, 1766
* The Witty and Entertaining Exploits of George Buchanan ... , 1777
* The Witty and Entertaining Exploits of George Buchanan ..., 1777
* George Buchanan's Dialogue concerning the Rights of the Crown of Scotland, 1799
* Jokes of George Buchanan ..., 1808

## Literaturo 
* Personensuche
* WorldCat Identities
* Vernacular Writings of George Buchanan
* George Buchanan Poet and Dramatist
* George Buchanan Humanist and Reformer, a Biography
* George Buchanan Political Thought in Early Modern Britain and Europe
* George Buchanan
* The Last Day: Wrath, Ruin, and Reason in the Great Lisbon Earthquake of 1755
* That Nothing is Known
* Roman Historical Drama, The Octavia in Antiquity and Beyond

## Vidu ankaŭ 
* Eŭripido (486 a. K. - 406 a. K.)
* Titus Livius (59 a. K. - 17 AD)
* Juvenalo (55-199)
* Claudius Ptolemäus (80-150)
* Johano de Sakrobosko (1195-1256)
* Thomas Linacre (1460-1524)
* Erasmo de Roterdamo (1465-1536)
* Hector Boece (1465-1536)
* John Major (1467-1550)
* Diogo de Gouveia (1471-1557)
* Nikolao Koperniko (1473-1543)
* Johannes Despauterius (1480-1520)
* Julius Caesar Scaliger (1484-1558)
* David Beaton (1494-1546)
* François Rabelais (1494-1533)
* André de Gouveia (1497-1548)
* Robert Wauchope (1500-1551)
* Johano la 3-a (1502-1557)
* Charles la 1-a de Cossé, Grafo de Brissac (1505-1563)
* Michel de L'Hospital (1505-1573)
* Hieronymus Osorio (1506-1580)
* Alessandro Piccolomini (1508-1579)
* Jean Daurat (1508-1588)
* Élie Vinet (1509-1587)
* Jakobo la 5-a (1512-1542)
* Adrianus Turnebus (1512-1565)
* Diogo de Teive (1514-1569)
* Gilbert Kennedy, 3-a Grafo de Cassilis (1515-1558)
* Roger Ascham (1515-1568)
* Ambrosius Lobwasser (1515-1585)
* Teodoro Beza (1519-1605)
* Johann Otho (1520-1581)
* Marcus Antonius Muretus (1526-1585)
* John Leslie (1527-1596)
* Rémy Belleau (1528-1577)
* François de Belleforest (1530-1583)
* James Stewart, la 1-a Grafo de Moray (1531-1570)
* Elizabeta la 1-a (1533-1603)
* Michel de Montaigne (1533-1592)
* Karl von Utenhove la Juna (1536-1600)
* Eduardo la 6-a (1537-1553)
* Antoine de La Faye (1540-1615)
* Dietrich von Weyer (1540-1606)
* Florent Chrestien (1540-1596)
* Scipione Bargagli (1540-1612)
* Maria Stuart (1542-1587)
* Johann Wilhelm Stucki (1542-1607)
* Francisko la 2-a (1544-1560)
* Henriko Stuart (Lordo Darnley) (1545-1567)
* Hermann Nicephorus (1555-1625)
* George Heriot (1563-1624)
* Jakobo la 1-a (1566-1625)
* Friedrich Wilhelm Bautz (1906-1979)

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 28-an de septembro
Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de februaro
Kategorio:Skotaj humanistoj
Kategorio:Skotaj filozofoj
Kategorio:Skotaj erudiciuloj
Kategorio:Skotaj historiistoj
Kategorio:Skotaj latinistoj
Kategorio:Skotaj poetoj
Kategorio:Universitato de Parizo
Kategorio:Universitato St. Andrews