Haasta kivio

La **makula kivio** (), aŭ ankaŭ **Granda punktokivio**, **Haasta kivio**, , estas specio de nefluga birdo el la apterigoformaj.

Tiu granda kivio estas endemia de la Suda Insulo de Novzelando. La malfacila topografio kaj akra klimato de la altaj altitudoj, nome la alpa parto de ĝia habitato, igis ilin ne neatingeblaj de multal enmetitaj mamulaj predantoj, kiaj hundoj, furoj, katoj kaj ermenoj. Pro tio, la populacioj de tiu specio estis malpli akre tuŝitaj de la predado fare de tiuj invadaj specioj kompare kun aliaj kivioj. Ĉiukaze estis 43% de malpliiĝo de la populacio dum la pasintaj 45 jaroj, pro tiuj predantoj kaj habitatodetruo. Tio kondukis al la klasigo de la specio kiel vundebla. Estas malpli ol 16 000 makulaj kivioj entute, preskaŭ ĉiuj en la plej montaj partoj de nordokcidenta Nelson, la Nordokcidenta Marbordo, kaj la Sudaj Alpoj. Minoritato loĝas en insulaj rezervejoj.

Tiu kivio estas tre agresema, kaj paroj defendas siajn grandajn teritoriojn (49 akreojn) kontraŭ aliaj kivioj., jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj, kaj estas rilata al la eta kivio. La kivia genro nome *Apteryx*, estas endemia de Novzelando, kaj 44% el la birdospecioj indiĝenaj el Novzelando estas endemiaj kaj kazuarojn. Sed nun ĝi estas klasifikita en sia propra familio, la apterigoformaj.

Kivioj estas tre proksime rilataj al la formortintaj Moaoj kiuj iam loĝis en Novzelando.

Rilataro en la genro *Apteryx*. Tiu specio estis unuafoje priskribita kiel *Apteryx haastii* de Thomas Henry Potts, en 1872, baze sur specimeno el Okcidenta Distrikto, Novzelando. Ĝi ankaŭ montris ke la specio male respondis al la specimeno priskribita de Philip Sclater kaj Ferdinand von Hochstetter en 1861. Pro tio la scienca nomo estis ŝanĝita al la pli malnova kaj taŭga nomo *Apteryx maxima*.

La genronomo, *Apteryx*, derivas el la antikvgrekaj vortoj *a* "sen" aŭ "ne", kaj *pteryx*, "flugilo" kaj *maxima* signifas "granda" en latino, ĉar tiu specio estas unu el la tri pli grandaj specioj de kivioj, kun la nordinsula kivio kaj la sudinsula kivio La makula kivio, kun la aliaj kvioj, estas la ununura birdo kun naztruoj fine de la beko. La okuloj estas malgrandaj kaj ili ne bone vidas,

## Distribuado kaj habitato 
eta|maldekstra|Ekzemplo de herbotufa herbejo, kie loĝas la makula kivio.
La makula kivio iam loĝis en nombraj areoj tra la Suda Insulo, sed pro predado fare de invadaj specioj, la restantaj kivioj estas nune limigitaj al tri lokoj. Tiuj kivioj loĝas en pli altaltitudaj areoj. Estas populacioj el nordokcidenta Nelson al la rivero Buller, la Nordokcidenta Marbordo (rivero Hurunui al Artura Montopasejo), kaj la Paparoa Montaro, La populacio de Sudaj Alpoj estas partikulare izolata. Ĝis kvindek nestotruoj povas ekzisti en la teritorio de unu birdo. Tamen, estis malpliiĝo en la populacio de 43% en la pasintaj 45&nbsp;jaroj, Antaŭe, homoj ĉasis tiujn kiviojn por ties plumoj kaj por manĝo. Okazas klopodoj por savi la kiviojn, kaj oni konstruis rifuĝejojn por la Granda punktokivio. Se la kivioj loĝas en areo sen predantoj, ili aperas dumtage. Nokte ili eliras por manĝi. Kial ĉe aliaj kivispecioj, ili havas bonan flarkapablon, kio estas malkutima ĉe birdoj. Maskloj estas tre teritoriemaj. Kivioj englutas ankaŭ malgrandajn ŝtonetojn, kiuj helpas la digestadon.

### Predado 
Ĉar plenkreskulaj makulaj kivioj estas grandaj kaj povegaj, ili kapablas forigi plej predantojn kiuj atakas ilin, kiaj ermenoj, furoj, musteloj, porkoj, vulpoposumoj kaj katoj, ĉiuj el kiuj estas invadaj specioj en Novzelando. Tamen hundoj Iam la Haasta kivio estis predita ankaŭ de la Haasta aglo kiu estas nune formortinta. La gravedo daŭras ĉirkaŭ unu monaton. La inoj ne manĝas dum tiu periodo, ĉar la ovoj estos kvarono de la kivia korpomaso.

Post la ino demetas la ovon, la masklo kovas ĝin dum la ino gardas la neston. Maskloj lasas la neston nur dum kelkaj horoj por ĉasadi, kaj dume, la ino anstataŭas. Eloviĝo okazas post 75 al 85&nbsp;tagoj. La kiviido bezonas 2 al 3 tagojn simple por eliri el la ovo. Kiviidoj estas frumaturaj, kaj estas abandonitaj de la gepatroj post eloviĝo. Post dek tagoj, la idoj kuraĝas eliri el la nestotruo por ĉasadi. Plej idoj estas mortigitaj de predantoj en la unuaj ses monatoj de vivo. La makula kivio atingas plenkreskulan grandon post la sesa jaro. Malkiel plej birdoj, la ino de makula kivio havas du ovariojn. Plej birdoj havas nur unu. La makula kivio distingiĝas el aliaj kivispecioj pro la fakto ke ili povas produkti nur unu ovon jare, ĉar postulas ege multan energion produkti tiun enorman ovon.

## Referencoj 
## Literaturo 
* 
* 
**  
* Davies, S.J.J.F. (2003). "Kiwis". In Hutchins, Michael. Grzimek's Animal Life Encyclopedia. 8 Birds I Tinamous and Ratites to Hoatzins (2 ed.). Farmington Hills, MI: Gale Group. pp.&nbsp;89–90, 93–94. ISBN 0-7876-5784-0.
* 
* 
** 

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet. 
* Bildoj kaj filmetoj de la makula kivio *(Apteryx maxima)* 
* Save The Kiwi 

Kategorio:Kivioj
Kategorio:Neflugaj birdoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando