open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abd al-Aziz Rantisi

**Abd al-Aziz RANTISSI**, , (n. 23-an de oktobro 1947 en Jebna, proksime al Jafo; m. 17-an de aprilo 2004); estis infankuracisto kaj gvidanto de Hamas.

Li estis la 24-an de marto 2004 elektita al nova "Ĝenerala Komandanto" de Hamas du tagojn post la murdo de la ĉefideologo de Hamas Aĥmed Jasin per raketoj de israela milithelikoptero.

Li naskiĝis en la araba vilaĝo Jebna, kiu iĝis poste parto de Israelo, pro kiu lia familio forkuris al Gazo, kie ili vivis en rifuĝejo.

Rantissi pasigis 9 jarojn el sia vivo en prizono (el kiuj 2 jaroj en aresto de la palestina aŭtonomia registaro, pro ribelo). Li estis ĝis 1997 en israela prizono, en komuna ĉelo kun Jasin. Rantissi apartenis al la militema, radikala branĉo de la Hamas-gvidantaro. Li akceptis kiel Jasin la mortigon de la judaj israelaj civitanoj, ĉar ili opiniis tion legitima metodo por la liberigo de Palestinio. Li ne estis tiel religie lerta kiel Jasin, sed li ĉiam apogis la palestinajn milit-agojn por detrui Israelon.

Li jam travivis atencon en 2003, sed la 17-an de aprilo 2004 ankaŭ li estis kaŝmurdita per raketoj de israela milithelikoptero.

Rantissi
Mongola lingvaro

La **mongola lingvaro** estas grupo de lingvoj parolataj en Centra Azio: en Mongolio, en Ĉinio - Interna Mongolio kaj regionoj proksimaj de ties limoj, Ŝinĝango, Gansuo kaj Ĉinghajo - kaj en la rusiaj respublikoj Burjatio kaj Kalmukio. La plej konata membro de la lingvaro, la mongola lingvo, estas la unua lingvo de plej multaj loĝantoj de Mongolio kaj la mongolaj loĝantoj de la ĉina provinco Interna Mongolio - sume ĝi parolatas fare de proksimume 5,2 milionoj da homoj.

La mongola lingvaro kelkfoje estas grupigata kun la tjurka lingvaro, tungus-manĉura lingvaro kaj foje ankaŭ la korea lingvo kaj japana lingvaro kiel parto de la pli larĝa altaja lingvaro, kvankam la vereco de la altaja lingvaro ne plu ofte estas kredata de nuntempaj lingvistoj.

## Klasifiko 
eta|350px|topografia mapo de la precipaj regiono en centra Azio, kie parolatas la mongolaj lingvoj (priskribo jen germanlingva)
Historia mongola:

* Mezepoka mongola: depende de la klasifiko parolita de la 13-a ĝis komenco de la 15-a aŭ fino de la 16-a jarcento:
* Klasika mongola

Nuntempa mongola lingvaro:

* Daura lingvo (Daur, Dagur; proksimume 100 000 parolantoj)
* Centra mongola lingvaro
** Ĥamniga lingvo (proksimume 2 000 parolantoj)
** Burjata lingvo (dialektoj: Bargu, Ĥori, Aga, Eĥirit, Unga, Niĵne-Udinsk, Barguzin, Tunka, Oka, Alar, Bohaan kaj Bulagat; proksimume 300 000 parolantoj)
** Mongola lingvo (inkluzive de la dialektoj Ĥalĥa en Mongolio, Ĉaĥar, Ĥorĉin, Ĥarĉin, Baarin kaj Ŝiling-gol en Interna Mongolio; sume proksimume 5 ĝis 6 milionoj da parolantoj)
** dialekto de Ordos (proksimume 130 000 parolantoj)
** Oirata lingvo (variaĵoj: Torgut, Dörbet, Olot (Ööld, Elyut, Eleuth), Zaĥĉin, Mingat, Bajad, Kalmuka lingvo, Ĥoŝut (Khoshut, Khoshuud), Alaŝa (Alasha, Alsha); sume proksimume 300 000 parolantoj)
* Ŝirongola lingvaro
** Orienta jugura lingvo (Shira Yugur) (proksimume 3 000 parolantoj)
** Tua lingvo (Monguor, Tu; dialektoj: Mongghul (Huzhu), Mangghuer (Minhe); proksimume 100 000 + 30 000 parolantoj)
** Bonana lingvo (proksimume 10 000 parolantoj)
** Donŝjanga lingvo (Donĝiang, Santa; proksimume 600 000 parolantoj)
** Kangjia lingvo

## Frato-mongola 
Juha Janhunen klasifikis la ĥitanan kiel frato-lingvo de la mongola lingvaro kiu signifas ke la ĥitana rilatis al la mongola lingvaro kiel parto de fratogrupo. Eblas ke la tujuhuna ankaŭ estis frato-lingvo de la mongola lingvaro.

## Vidu ankaŭ 
* Ĥitana lingvo
* Mogola lingvo (=Mogholi; neklare ĉu restas parolantoj)

## Notoj
Hauts-de-Seine

**Hauts-de-Seine** - prononco laŭ sistemo IFA [] - estas unu el la ok departementoj de la franca regiono Francilio. Ĝi tute enhavas 36 komunumojn.

Kun  loĝantoj kaj , ĝi estas la kvina plej loĝata departemento, sed la dua plej malgranda kaj densa (post Parizo). La areo, kiu duone ĉirkaŭas la urbon Parizo de nordoriento ĝis sudoriento, ofte estas komparata al la formo de banano.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Antony
* arondismento Nanterre
* arondismento Boulogne-Billancourt

## Historio 
La departemento de Hauts-de-Seine estiĝis la 1-an de januaro 1968, aplikante la leĝon de la 10-a de julio 1964, laŭ la aplikanta dekreto de la 25-a de februaro 1965, el okcidenta parto de la malnova departemento de Seine (27 urboj) kaj parto de la departemento de Seine-et-Oise (9 urboj).

## Ĉefaj urboj 
eta|centra|La komunumoj de Hauts-de-Seine sur mapo de Parizo kaj ĉirkaŭaj departementoj
* Asnières
* Boulogne-Billancourt
* Châtenay-Malabry
* Colombes
* Issy-les-Moulineaux
* Saint-Cloud

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Hauts-de-Seine
* Metropolo Granda Parizo
* La muzikfestivalo Rock en Seine okazas ĉiujare ekde 2003 en la parko de la nacia bieno de Saint-Cloud

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hauts-de-seine.pref.gouv.fr 
* http://www.cg92.fr
* http://www.hauts-de-seine.net/portal/site/hds 


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1968
Kategorio:Departementoj de Francio
Genciano

**Genciano**  (*Gentiana*) estas genro de unu- kaj plur-jaraj herboj kun folioj sidaj, kontraŭe duopaj aŭ en elbaza rozeto, kun floroj ĝenerale bluaj, violaj aŭ flavaj, unuopaj aŭ diverse ariĝintaj (inter alie grapole, spike), kun 4-5-petaloj plejofte formantaj larĝan tubo, kaj kun unukameraj, multasemaj kapsuloj. Estas ĉirkaŭ 360 specioj el la mez- kaj mal-varmaj regionoj, precipe el altaj montaroj kaj Arkto.

Dosiero:Gentiana bavarica 2 RF.jpg|*Gentiana bavarica*
Dosiero:Gentiana_lutea_230705.jpg|Flava genciano *Gentiana lutea*
Dosiero:GClusii-2.jpg|Klusiusa genciano *Gentiana clusii*
Dosiero:Gentiana pneumonanthe korseby.jpeg|Kalika genciano *Gentiana pneumonanthe*
Dosiero:Gentiana punctata 2 RF.jpg|*Gentiana punctata*
Dosiero:Gentiana purpurea 2 RF.jpg|*Gentiana purpurea*

## Specioj 
**Uzoj:**
* naturkuracadaj:

* Likvoroj: En Francio oni elfaras pere de ĝia radiko likvorojn, (ĝenerale 16° alkoholaj) kies gusto samtempe miela kaj akra estas karakteriza kaj similas al neniu alia.

**Proverboj kaj esprimoj:**
* Ore belas la fazano, blue belas genciano

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.rci.rutgers.edu/~struwe/gentnet/index.htm 
* http://linnaeus.nrm.se/flora/di/gentiana/genti/welcome.html 

Kategorio:Gencianacoj
Marieluise Fleißer

**Marieluise FLEISSER** [mariluise flajse] (naskiĝis la 23-an de novembro,
1901, mortis la 2-an de februaro, 1974) estis germana verkistino.

Naskiĝinte en Ingolstadt, ŝi ekde 1919 studis teatran sciencon kaj germanistikon en Munkeno. En la jaro 1926 ŝi transloĝiĝis al Berlino kaj vivtenis sin de la verkado.

En 1932 ŝi reiris al Ingolstadt. La nazioj bruligis ŝiajn verkojn kaj ekde 1935 ŝi ne plu rajtis publikigi. Ŝi edziniĝis kaj eklaboris kiel vendistino. Post la Dua mondmilito ŝi daŭrigis sian verkistan karieron.

Marieluise Fleißer mortis en Ingolstadt.

## Listo de verkoj 
* *Fegefeuer* (dramo, 1926)
* *Ein Pfund Orangen* (rakontoj, 1929)
* *Pioniere in Ingolstadt* (komedio, 1929)
* *Mehlreisende Frieda Geier* (romano, 1931)
* *Der starke Stamm* (komedio, 1950)
* *Avantgarde* (rakontoj, 1963)
* *Abenteuer aus dem Englischen Garten* (rakontoj, 1969)
* *Der Tiefseefisch* (dramo, eld. 1980)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/marieluise-fleisser/ 

Fleisser, Marieluise
Gencianacoj

alternative=Da Entomologia Britânica de John Curtis|eta|Da Entomologia Britânica de John Curtis
La **gencianacoj**.

Ĝi konsistas el arboj, arbedoj kaj herboj kun plejofte paraj folioj. La infloreskoj estas cumaj, la floroj havas plejofte kvin kuniĝintajn petalojn kaj saman nombron de stamenoj ligitaj al la korola tubo; la du karpeloj, kun parieta alfiksado de la ovoloj, plejofte fariĝas kapsulo. Tiuj plantoj havas (tre) amaran guston pro enhavo de iridoidaj substancoj. Tiu familio estas kosmopolita.

Pluraj gencianacoj estas kultivataj pro siaj ornamaj floroj; oni ankaŭ eltiras amarajn substancojn de iuj specioj kaj el ili faras likvoron.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (21 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

## Bildaro 

Dosiero:Gentiana punctata 080603.jpg|punkta genciano *Gentiana punctata*
Dosiero:Gentiana acaulis.jpg|sentiga genciano *Gentiana acaulis*
Dosiero:Stengelloze gentiaan.jpg|sentiga genciano *Gentiana acaulis*
Dosiero:Swertia bimaculata (flower s8).jpg|dumakula svertio *Swertia bimaculata*
Dosiero:Blackstonia perfoliata2.jpg|trafolia blakstonio *Blackstonia perfoliata*
Dosiero:Voyria tenella 1.jpg|tenera vojrio *Voyria tenella*
Dosiero:Centaurium erythraea coteau-charteves 02 12072007 5.jpg|eritreo *Centaurium erythraea*

## Eksteraj ligiloj 
* http://erick.dronnet.free.fr/belles_fleurs_de_france/gentianaceae.htm 
* http://delta-intkey.com/angio/www/gentiana.htm 

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Gencianacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Naturkuracado

**Naturkuracado** aŭ **naturopatio** estas naturkuraca sistemo kiu rekonas la naturan propran, regenerigan kuracpovon de la korpo. Kronika malsano ekestus kiam tiu propra kuracpovo ne plu kapablus forigi restaĵojn en la korpo. Tial naturkuracistoj forte akcelas edukadon kaj informadon pri sana naturnutrado kaj sana vivhigieno.

Al la tradicia naturkuracado apartenas fastado, dietoj, lumo-, aero- kaj hidroterapio, ofte aplikataj en kuraclokoj. Kutimaj helpiloj estas sanigaj herboj, biologiaj aŭ homeopatiaj medikamentoj kaj akupunkturo, kombinite kun fizioterapio kaj formoj de fizika ekzercado kiel ĉi kung, respiraj teknikoj, ŝanĝi vivstilon, sane manĝi kaj uzi certajn manĝosuplementojn.

Ofte oni aplikas plurterapian aliron.

La principoj de naturkuracado, derivitaj de malsimilaj metodoj, plejparte ne estis science validigitaj. Ĝiaj praktikoj kaj konsiloj, kun neklaraj konturoj, estas karakterizitaj per granda heterogeneco. Inter tiuj, minoritato baziĝas sur faktoj kaj komuna saĝo (sana dieto, fizika ekzercado) sed ili ne estas specifaj de naturkuracado. Naturkuracado povas do esti konsiderata pseŭdoscienco.

## Naturkuracado kaj Esperanto 
Ekde 1986 ekzistas faka Esperanto-asocio pri naturkuracado, Internacia Naturkuraca Asocio. Ĝi eldonas revuon, fakverkojn kaj organizas renkontiĝojn. Ekde la jaro 1992 kunlaboras kun UEA.

## Vidu ankaŭ 
* Kuracplanto
* Homeopatio
* Abelterapio
* Aleksander Ożarowski, pioniro de pola naturkuracado
* Harald Schicke, konata Esperanta naturkuracisto

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de INA 
* Naturkuracado diversspeca - Leksikono pri terminoj de divers-speca naturkuracado ("Nova Epoko")


Kategorio:Pseŭdoscienco
Batalo de Augsburg

La **Batalo de Augsburg** (aŭ batalo sur la *Lechfeld* (Leĥkampo)) okazis je la 10-a de aŭgusto 955 kaj estis granda malvenko de la paganaj hungaroj (madjaroj). Tiu malvenko signifis la finon de la prirabaj militiroj al Okcidenta Eŭropo kaj devigis la madjarojn ekkultivi la agron.

En la batalo staris unuflanke la armeo de la fortiĝanta Germana Imperio regata de Oto la 1-a (granda)), aliflanke la hungara armeo gvidata de tribestroj Bulcsu kaj Lehel (aŭ Lél). La germanoj venkis ĉe la bordo de rivero Lech, kaptis (post plia batalo du tagojn poste) la hungarajn tribestrojn kaj ekzekutis ilin. La ejo de la batalo estis sur *Bacher Lechfeld* ĉe Todtenweis, kion pruvas arkeologiaĵoj.

La germanan venkon antaŭhelpis la kirasaj soldatoj de princo Konrad kaj la alkutimiĝo al la madjara taktiko.

## Vidu ankaŭ 
* Udalriko de Aŭgsburgo

Kategorio:Aŭgsburgo
Aŭgsburgo
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Historio de Hungario
Augsburg
Kategorio:955
Kloro-fluoro-karbono

**Fluor-klor-karbono** (mallonge *FKKH*), **klor-fluor-karbon-aĵoj** (*KFK*) aŭ **klorfluorkarbono**, iafoje vulgare konata kiel **freono**, estas granda aro da organikaj ligoj.

Ili estas karbonhidrogenoj kiel metano kaj butano, en kiuj anstataŭiĝis la hidrogen-atomoj per la halogeno kloro aŭ fluoro. FKKH-molekuloj, kiuj neentenas hidrogenon, nomiĝas *KFK-oj*.

*FKKH-oj* estas tre persistaj, nebruleblaj kaj kutime ne aŭ nur malmulte venenas. Tial ĉi-gasoj pli kaj pli uzatis en teĥnika medio ekde la 1930-aj jaroj, precipe kiel malvarmigaĵoj kaj kiel enteno de malbruligiloj, sed ankaŭ kiel propelaĵoj por ŝaumaĵoj. En la 1980-aj jaroj oni eksciis ke FKKH detruas la ozonon en la supera atmosfero.

La 29-an de junio 1990 en Londono la internacia komisiono por la protektado de la atmosfero decidis, ke la farado kaj aplikado de *FKKH-oj* kaj *KFK-oj* estu malpermesotaj ekde 2000.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* https://www.epa.gov/ozone-layer-protection
* http://www.halon.org 

eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px
eta|maldekstra|180px|


Kategorio:Aerosolaj pelantoj
Kategorio:DuPont
Kategorio:Fajroestingado
Kategorio:Forcejaj efikaj gasoj
Kategorio:Halometanoj
Kategorio:Fridigaĵoj
Kategorio:Hejtado, ventolado kaj klimatizado
Kategorio:Ozontavola detruo
Kategorio:Belgaj inventoj
Kategorio:Poluado
Kategorio:Aera poluado
KFK

**KFK** havas plurajn signifojn:

***kfk** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Fluorklorkarbonhidrogenaĵoj**
José Luis Rodríguez Zapatero

**José Luis RODRÍGUEZ ZAPATERO** (naskiĝis la  en Valladolid) estas hispana politikisto, kaj antaŭa ĉefministro de Hispanio, de marto 2004 ĝis decembro 2011.

NOTO: Li estas pli konata per la nomo **Zapatero**, sed oni devas averti ke tiu estas lia dua familia nomo; vidu artikolon *Hispanaj kaj hispanlingvaj personaj nomoj*.

Rodríguez Zapatero de infanaĝo loĝis en Leono. Li estas advokato.

## Politika kariero 
Jam de tre juna li aniĝis al la Hispana Socialista Partio, parte sub la influo de la etika ekzemplo de sia avo, kapitano ekzekutita de la frankistaj trupoj dum la hispana enlanda milito.

Li estis unuafoje elektita deputito en junio 1986, kaj estis de tiam parlamentano seninterrompe.

En 1988 li estis elektita ĝenerala sekretario de sia partio en Leono, kaj komencis sian karieron ene de la partio, en kiu li baldaŭ fariĝis konata, kvankam oni apenaŭ rimarkis lin en la ĝenerala hispana politiko.

En la jaro 2000, post la malvenko de la Socialista Partio en la ĝeneralaj balotoj, demisias la tiama ĝenerala sekretario, Joaquín Almunia. Zapatero gvidas internan grupon de malmulte konataj deputitoj, kiuj petas gravan renovigon, kaj tre surprize venkas en la internaj balotoj kaj fariĝas ĝenerala sekretario, kaj kandidato or la sekvantaj balotoj.

Li gvidas la opozicion al la tiam reganta *Popola Partio* de José María Aznar. Li estis akuzita fari opozicion mildan kaj pakteman, kio ne ekskludis momentojn de pli granda konfrontiĝo.

La novaj ĝeneralaj balotoj okazis dum la 14-a de marto 2004. Tri tagojn antaŭe okazis teroristaj atencoj en Madrido, kaŭzantaj preskaŭ 200 mortintojn. La granda ŝoko favoris la ŝanĝon de registaro, kaj Zapatero venkis kun relativa plimulto.

Post la kreado de koalicio kun minoritataj partioj, Zapatero estis elektita prezidento de la registaro de Hispanio je la 12-a de aprilo de 2004.

En junio de 2004 li estis reelektita ĝenerala sekretario de sia partio.

Lia politiko estas karakterizita de pli dialogema karaktero, plej frapa post la iom akra sinteno de lia antaŭulo. Li prenis mezurojn liberalajn en la socia sfero, kaj apenaŭ modifitaj en la ekonomia. Li ankaŭ montris pli da komprenemo al la naciistaj postuloj de la hispanaj regionoj, pleje de Katalunio. Li montris krome malpli da apogo de la Usona registaro, kiel evidentigis la plenumo de lia unua promeso, la forigo de la hispanaj trupoj el Irako, tuj post lia enpostenigo.

En februaro 2008 oni celebras novajn balotojn, kaj lia partio akiras denove relativan plimulton,
kun ioma kresko en la nombro de deputitoj en la Kongreso. Zapatero estas reelektita ĉefministro.

Forta ekonomia krizo, kaj malrapida reago al ĝi, erodas lian popularecon tre rapide en la sekvaj jaroj. Zapatero kunvokas novajn elektojn por novembro 2011 kaj anoncas ke li ne partoprenos en ili. En la balotoj venkas la prezidanto de la Popola Partio, Mariano Rajoy, kiu tiel fariĝas nova ĉefministro.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo de la Hispana Socialista Partio

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Hispanio
* PSOE

Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Hispanio
Kategorio:Hispanaj deputitoj
Marc Chagall

**Marc Chagall**; esperantigita **Mark ŜAGAL** (, *Mark Zakharovitch Chagal* ; , *Mark Zakharavitch Chagal*), naskiĝis kiel **Moïche Zakharovitch Chagalov** (), la 7-an de julio 1887 en Liozna, apud Vitebsk, en Belorusio (situanta tiam en la Rusia Imperio), nacianigita franco en 1937 kaj mortis la 28-an de marto 1985 en Saint-Paul-de-Vence, (Francio), kie li estas entombigita. 

Mallonge poste, reduktita al la funkcio de instruisto pri desegnado en orfejo, li ne vidis alian eliron ol forlasi Ruslandon. Chagal sentis sin en disfazeco kun la reganta movado de “artista produktado” kaj decidis elmigi unue al Berlino (1922) kaj poste al Parizo (1923) ne pro politikaj kialoj, sed pro artistaj kialoj.

Chagall estis unu el la plej famaj artistoj en Francio en la 20-a jarcento kun Pablo Picasso. Lia verkaro, sen ligilo al iu ajn skolo, havas karakterizojn de superrealismo kaj de nov-primitivismo. Inspirata per la juda tradicio, la vivo de *ŝtetl* (juda vilaĝo en orienta Eŭropo) kaj per la rusa folkloro, ĝi montras propran simbolaron, ĉirkaŭ la intima vivo de la artisto. Krom en tolpentrado, Chagall verkis ankaŭ en gravurado, skulptado, poezio, pentrado sur vitralo, sur emajlo, ktp.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* reta galerio de liaj laboraĵoj 
* Oficiala retejo de la Marc-Chagall-Muzeo 
* Oficiala retejo de la Marc-Chagall-Muzeo en Nico, Francio 
* Art Gallery - Marc Chagall
* Marc Chagall: virtuala arta galerio 

Kategorio:Wolf-premiitoj pri artoj
Kategorio:Rusiaj pentristoj
Kategorio:Francaj pentristoj
Kategorio:Rusiaj judoj
Kategorio:Francaj judoj
Kategorio:Vitralistoj
Kario

eta|150px|Detruo de dento fare de forta kario.
**Kario** aŭ **karieso** (*caries dentis*) estas denta malsano, ĉe kiu la ekstera dura tavolo moliĝas kaj tiu moliĝo penetras la denton kaj kaŭzas ties malkombinon. Kario povas kaŭzi inflamon de la dentokarno.
## Kaŭzoj 
La nutrorestaĵoj sur la dentoj servas kiel nutraĵoj por bakterioj, kiuj produktas el la karbonhidrato (tartro) ankaŭ acidojn, kiuj kapablas kemie malkombini la kristalstrukturon de la emajlo. Tiel tiu tavolo senkalkiĝas kaj disiĝas.

## Preventado 
* ofta dentopurigo kun fluorentena dentokremo
* evito de sukeraĵoj, frandaĵoj
* evito de karbon-dioksidaj, sukeraj trinkaĵoj (koka-kolao)

## Kuracado
* Plombo

## Bildaro 

Dosiero:ToothSection.jpg|partoj de dento
Dosiero:Amalgam filling.JPG|kuracita dento kun plenigo
Dosiero:Cavities evolution 1 of 5 ArtLibre jnl.png|Blanka: emajlo; Flava: dentino; Oranĝa: pulpo; Griza: alveola osto; Roza: parodonta protekto. 

## Vidi ankaŭ 
* Amalgamo
* Dentodoloro
* Dentproteziko

Kategorio:Dento
Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj
Kategorio:Sindromoj en dentokuracado
Kategorio:Medicina terminologio
Spock

dekstra|eta|*Spock kaj Kirk kun modelo Enterprise NCC-1701*
**Spock** aŭ **Mr. Spock** (familinomo ne prononceblas) estas eble la plej konata karaktero en la scienc-fikcia serio Star Trek, ludata de la aktoro Leonard Nimoy.

En epizodo Journey to Babel, patrino de Spock rivelas, ke li (kaj Sarek, lia patro) havas vulkanan familinomon. Kvankam ŝi diras, ke plejparto de homoj ne povas prononci ĝin. Ŝi agnoskas, ke ŝi mem povis diri ĝin nur "en povra maniero kaj post multa praktiko".

Spock estas ano de la fikcia planedo Vulkano, la filo de ambasadoro Sarek kaj lia teranina edzino, Amanda Grayson kaj la duonfrato de Sybok. Li estis unua oficiro kaj scienca oficiro de la spacŝipo Enterprise. Spock estas granda, havas nigran hararon, verdan sangon kaj akrajn brovojn kaj orelojn. Kiel ĉiuj vulkanoj, Spock ĉiam agas strikte logike kaj ne montras iujn ajn emociojn. Li estas iom telepatie kapabla, scipovas la konscian kunfandiĝon kaj ekkonas bone kun la tera literaturo.
Post la 5-jara esploradomisio de la Enterprise kaj kelkaj aliaj aventuroj, Spock iĝas ambasadoro de la Federacio, kiel sia patro.

Dum la fruaj 2370-oj, Spock provas kaŭzi pacon inter la du popoloj sur la romulanaj hejmplanedoj Romulo kaj Remo. Estas nekonate, ĉu li ankoraŭ vivas aŭ ne.

Kategorio:Roluloj de Star Trek
Kategorio:Eksterteranoj en fikcio
Kategorio:Fikciaj kapitanoj
Kategorio:Fikciaj sciencistoj
Protokolo de Kioto

La **protokolo de Kioto** estas internacia traktato, adoptita en Kioto (Japanio) en 11-an de decembro 1997, kiel aldonaĵo al la UN-a konvencio UNFCCC. La protokolo de Kioto celas bremsi la tutmondan varmiĝon kaj pli ĝenerale klimatŝanĝiĝojn. Ĝi fiksas akcepteblan ellasatan nivelon de karbona dioksido kaj de kvin aliaj forcejaj gasoj por la subskribintaj landoj. La 16-an de februaro 2005 ĝi ekvalidis, post kiam Rusio ratifikis ĝin fine de la 2005-a jaro. El la ratifikintaj landoj (en februaro 2006 ili estis 161, kun rimarkinda escepto de Usono kaj Aŭstralio) nur tridek ok devos malpliigi siajn forcejgasajn ellasojn ĝis 2012 kompare al la nivelo de 1990.eta|300ra|Landoj kiuj ratifikis la protokolon (verda)Aŭstralio je la  ratifikis la traktaton, sed Usono en 2001 eĉ retiris sian subskribon kaj rifuzis la ratifikadon.

## Vidu ankaŭ 
* Forceja efiko
* Pariza klimata konferenco de la Unuiĝintaj Nacioj en 2015 kaj Pariza interkonsento kiel ĝia rezulto

Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Politiko en 1997
Kategorio:Traktatoj pri mediprotektado
Konstanto

En matematiko kaj aliaj sciencoj, **konstanto** estas fiksita, sed eble nespecifita, valoro. Ĝi estas la malo de variablo, kiu ne estas fiksita.

## Vidu ankaŭ 
* Konstanto (323-350) Romia imperiestro
* Konstanto la 2-a (630-668) bizanca imperiestro
* Fizika konstanto
* Matematika konstanto

Kategorio:Matematiko
Mordeĥaj Vanunu

**Mordeĥaj VANUNU**, ofte citita kiel **Mordechai Vanunu**,  (naskiĝis la 13-an de oktobro 1954 en Marakeŝo, Maroko) estas israela filozofo, fizikisto, politika aktivisto, kiu malkaŝis la nukle-armilan programon de Israelo en 1986. Li estis kaptita de Mosado, kaj ekde tiam li estas kaptito de Israelo.

## Biografio 
eta|maldekstra|
Vanunu estas filo de juda-maroka enmigrinto. Li laboris inter 1976 kaj 1985 kiel teknikisto en Israelo, en la sekreta nuklea esplorejo en Dimona. En 1985 li estis maldungita, poste li ekinformiĝis pri la atombomboj de Israelo. Antaŭ la publikigo de la Vanunu-a artikolo en la londona ĵurnalo Sunday Times li estis la 30-a de septembro 1986 far Mossad al Romo logita (ina agento konjekteble de Mossad, sed laŭ tujpostliberiga deklaro de Vanunu temis pri CIA-agento, Cheryl Bentov, kromnome "Cindy", falsasertante esti usona turisto, tentis lin aviadi kun ŝi por ferii en Romo) kaj de tie al Israelo forrabita. La juĝenketo pro homforrabo estis baldaŭe fermita de la italaj aŭtoritatoj; la israela registaro neis dum 6 semajnoj, ke ĝi scias ion pri loko de Vananu, sed tiam Vanunu sukcesis doni vivsignon al ĵurnalistoj, per vortoj markitaj sur manplato ŝtelmontrita al la gazetfotistoj.

Li estis kondamnita al 18-jara prizono pro landoperfido kaj spionado. El tio li pasigis 11 jarojn en mallibereja solĉelo.

### Premioj 
Oni aljuĝis al li en 1987 la alternativan Nobel-premion (premio de ĝusta vivmaniero), en 2001 li ricevis de la Universitato de Tromsø en Norvegio la honordoktoran titolon kaj en 2002 li ricevis la premion *Nuclear-Free Future Award* en la kategorio "Kontraŭstaro". Plurajn aliajn premiojn kaj honorojn li ricevis de diversaj kaj internaciaj institucioj. Paro de usonanoj adoptis lin kiel filon, kaj tiel rajtis viziti lin en lia ĉelo (En 1986, li konvertiĝis al kristanismo – Episkopala eklezio – en kirko en Aŭstralio).

Li liberiĝis la 21-an de aprilo 2004 sub severaj kondiĉoj. Li neniam rajtos forlasi Israelon, sian lokon povos forlasi nur kun antaŭpermeso. Por li ne estos permesata la uzado de interreto kaj poŝtelefono.

Li post liberiĝo plu petis, ke la israela stoko de amasmortigiloj estu kontrolata de internaciaj instancoj.

La 11-an de novembro 2004 li estis arestita fare de 40 armeanoj ene de anglikana katedralo de Jerusalemo antaŭ pastroj kaj aliaj ĉeestantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo por lia liberigo kaj por senatombomba Okcidentazio (angle) 
* pri lia liberigtago (france)
* Lia poemo (esperantigita)

Kategorio:Teknikistoj
Kategorio:Israelaj filozofoj
Kategorio:Israelaj aktivuloj
Kategorio:Israelaj krimuloj
Kategorio:Israelaj fizikistoj
Kategorio:Israelaj militistoj
Kategorio:Israelaj judoj
Kategorio:Marokaj judoj
Nepala lingvo

eta|Nepālī|180px

La **nepala lingvo** (नेपाली (nepālī)) estas lingvo de la hindirana lingvaro parolata en Nepalo, Barato, kaj Butano. Ĝi estas la oficiala lingvo de Nepalo. Oni skribas la nepalan per la skribsistemo devan&#257;gar&#299;.

La esperanta vorto **Nepala lingvo** povas aludi al la nevara lingvo, oficiale konata en Nepalo kiel नेपाल भाषा (*Nepāl bhāsā*) respektive *"nepalbasa" lingvo*, la originala lingvo de Katmanduo, aŭ al la nacia lingvo de Nepalo.

Historie, la loknomo "Nepalo" havis du sencojn: oni nomis per la vorto "Nepalo" kaj la Katmanduan Valon, kaj la nacion kiun unuigis en la jaro 1768 la reĝo Prithvi Narājan Ŝāha. En la Valo, la plej parolata lingvo estis la tibetobirma lingvo de la nevaroj. Prithvi Narājan venis de Gorkha (100&nbsp;km nordokcidente de Katmando) kaj kunportis sian denaskan hindeǔropan lingvon, kiu iĝis nacia lingvo.

Tiu duobla senco ankoraŭ vivas eĉ hodiaŭ. En la nepala nacia lingvo, oni nomas la tibetobirman Katmanduan lingvon *Newah Bhaaye aŭ* *Nepalo basa* kiu signifas Nepalo-lingvo (नेपाल भाषा) kaj la hindeǔropan nacian lingvon *nepala lingvo* (नेपाली भाषा).

## Literaturo 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto apud Everesto
* Lingvogvidilo Esperanto-nepalio
* Naciaj lingvoj de Barato
* Nevara lingvo

## Eksteraj ligiloj 
* Vortaroj Nepalia-Esperanto kaj Esperanto-Nepalia


Kategorio:Hindarja lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Nepalo
Kategorio:Lingvoj de Barato
Kategorio:Lingvoj de Butano
Internacia signala kodaro

**Surmara flaga alfabeto**, aŭ laŭ oficiala nomo **Internacia signala kodaro** *(The International Code of Signals)*, estas signala sistemo, uzata por vida longdistanca interkompreniĝado (por vizuala telekomunikado), precipe inter surmaraj ŝipoj respektive inter ŝipoj kaj havenoj.  En sia nuntempa aspekto ĝi estis difinita en la jaro 1931 kaj ĝi konsistas el 40 flagoj, el kiuj 26 reprezentas literojn, 10 numeralojn, 1 flago estas konfirmiga kaj 3 ripetigaj.  La signifo de la flagoj estas universale registrita de la IMO (Internacia Martrafika Organizaĵo).

La jena tabelo bildigas literajn kaj numeralajn valorojn de unuopaj flagoj, ilian ekvivalenton en internacia literuma kodo kaj ankaŭ la plej kutiman signifon de la flago en kazoj, kiam ĝi reprezentas tutan frazon.

## Alfabeto 
## Numeroj 
## Specialaj signoj 
## Flagoj por literoj kun supersignoj 
* La flago-alfabeto por Esperanto havas verdajn flagojn por la ses supersignitaj literoj 
* La flago-alfabeto por la sveda havas flagojn por la tri supersignitaj literoj 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Signalflago
* Geŭzo (flago)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.anbg.gov.au/flags/signal-meaning.html 
* http://www.flagsfantastic.com.au/html/nautical.html 
* http://www.anbg.gov.au/flags/signal-flags.html 

Kategorio:Flagoj
Kategorio:Komunikado
Nacia parko Vanoise

200px|eta|dekstra|''Refuge de l'Arpont*
La **Nacia Parko Vanoise** (Vanoaz’) situas en la Alpnordo de Francio, en la departemento Savoie (Savojo) en la samnoma montaro, kiu kuŝas inter norde la valo de la rivero Isère (Izer’), Tarentaise (Tarentez’), kaj sude tiu de la rivero Arc (Ark), Maurienne (Morjen’). Li apudas la Nacian Italan Parkon Gran Paradiso, laŭ la landlimo, kun kiu ĝi estis ĝemeligita en 1972. La du parkoj konsistigas la plej vastan surfacon protektatan (1250&nbsp;km²) en okcidenta Eŭropo.

## Historio 
La Nacia Parko Vanoise estis la unua franca parko, kreita la 6an de julio 1963. La ĉefa kialo de ĝia kreado estis la malapero de la ibeksoj.
Tiuj longkornaj mambuloj estis ekstermitaj tuj post la apero de la pafiloj, kvankam ili abundis en tiu alpa regiono antaŭe. En la apuda montaro "Gran Paradiso" en Italio, tiuepoke pluvivis nur cento da ibeksoj, kiam ties ĉasadon oni malpermesis en la jaro 1823. Reĝo Victor Emmanuel II (Viktor Emanuel 2a) kreis reĝan rezervejon en 1856, kiu iĝis nacia parko en 1922. En Francio natura rezervejo kreiĝis en Vanoise en 1943 sub la impulso de asocioj (Franca Alpa Klubo kaj Franca "Touring-Club") kaj de ĉasistoj. Post multaj hezitoj pri ties surfaco kaj pri la prioritato donota al la naturo kaj al la homoj, la unua nacia parko franca naskiĝis en 1963.

## Eksteraj ligiloj 
Saliko: Francio: Vizito al la nacia parko Vanoise el *Monato'' (2005/02, p.&nbsp;22)

## Referencoj 
Vanoise
Kategorio:Alpoj
Trouza braka malsano

eta|dekstra|250ra|Tro ofta uzo de komputila muso povas kaŭzi la malsanon.
**Trouza braka malsano** (angle: **RSI** *Repetitive strain injury*) karakteriziĝas per doloraj brakoj, malvarmaj manoj, pikpikaj aŭ brulaj sentoj, perditaj sentoj, malfacileco uzi la manojn, manko de eltenemo, malforto, kaj simile. RSI estas ofte kaŝita en multtajpuloj ks: dum jaroj la brakoj kompensas al la uzado, kaj kiam finfine ne plu estas kompensebleco, tiam estas malkaŝita RSI, malsano (foje dolorega) serioza al via mensa sano kaj al via kariero. Nune la malsano estas malfacile traktebla.

## Kion fari por eviti aŭ kuraci 
* Oftaj paŭzoj dum tajpado. Por igi onin ripozi ekzistas pluraj specialaj programoj:
** gnome-typing-monitor (simplega, parto de GNOME)
** RSIBreak (por uniksecaj operaciumoj kun KDE)
** Workrave (por uniksecaj sistemoj kun GNOME kaj por Vindozo; almenaŭ parte esperantigita)
** xwrits (por uniksecaj sistemoj; agordebla nur komandlinie)
* Certe ne musilu tro. Provu uzi malsimilan enigilon, ekzemple desegnan tabulon.
* Spiru bone sed ne tro. Spiru ventre.
* Tajpu ĝuste kaj per bona klavaro.
* Pli bona ergonomio.
* Ofta braka masaĝo.
* Faru subtilmildajn (Bulterajn) etendiĝojn

## Ligiloj 
Se estas problemoj, **agu tuj kaj ne hezitu**. Bonaj (ĝenerale anglalingvaj) ligoj:
* Informoj pri la malsano
* Bulteraj etendiĝoj
* Libro pri la malsano 
* Iloj ekzemple klavaroj kaj musiloj
* La plej bona diskutlisto

Kategorio:Sindromoj en ortopedio
Kategorio:Profesiaj malsanoj
Batalo de Mohács

eta|memormonumento
La **batalo de Mohács**  estis signifa batalo inter la Hungara Reĝlando kaj la Otomana Imperio, kio finiĝis per la totala malvenko de la hungara armeo. Tio okazis la 29-an de aŭgusto 1526 kaj gvidis al disiĝo de Hungario al tri partoj (por pli ol 150 jaroj).

En Hungario okazis en 1514 kamparana ribelo per gvido de György Dózsa . Tio malfortigis la landon kaj ektimigis riĉulojn, kiuj poste ne volis armiligi la kamparanojn. La interkvereloj en Hungario kaŭzis, ke la armeo de la kontraŭstaranta partio, gvidata de János Szapolyai ne alvenis, forestis de la batalo.

En la batalo staris unuflanke la 27.000-nombra hungara armeo gvidata de Pál Tomori, ĉefepiskopo de Kalocsa; aliflanke staris la bone ekipita (300 kanonoj kontraŭ 80 de la hungaroj), plinombra armeo de la Otomana Imperio, gvidata de Sulejmano la 1-a. Post kelkhora batalo la hungara armeo neniiĝis: mortis 24.000 hungaroj, la ĉefepiskopo Pál Tomori, la hungara reĝo Ludoviko la 2-a.

Dum la batalo la turkoj premis la hungarojn al la Danubo kaj multaj mortis en la antaŭaj marĉoj. Dumtempe ekpluvegis, kio interrompis la batalon. La hungara reĝo sufokiĝis en la ŝveliĝanta rivereto (rojo) Ĉele (hungare *Csele-patak*).

Post la venko malfermiĝis la (lando)pordo kaj la turkoj inundis la interareon de la riveroj Tiso kaj Danubo (vidu mapon ĉe Hungario). La turkoj marŝis al Buda (nun parto de Budapeŝto) sed tion okupis nur en 1541.


Kategorio:Historio de Ĉeĥio dum regado de Jogajlidoj
Mohács
Kategorio:Historio de Hungario
Kategorio:1526
Mohács
Kategorio:16-a jarcento en Ĉeĥio
Eŭropa Revizora Kortumo

La **Eŭropa Revizora Kortumo** estas la institucio kiu kontrolas la kontojn de la Eŭropa Unio. Ĝi ekzamenas la kontojn de ĉiuj enspezoj kaj elspezoj de la Unio, kaj kontrolas ĉu la financa mastrumado estis efika kaj bonrezulta. La Revizora Kortumo publikigas la rezultojn de siaj laboroj forme de jarraporto, kiu temas praktike pri ĉiuj politikterenoj de EU, de specialaj raportoj pri apartaj temoj, kaj de opinioj. La Revizora Kortumo konsistas el po unu civitano de ĉiu membroŝtato. Ĝiaj membroj plenumas siajn taskojn plene sendepende, en la ĝenerala intereso de la Unio. La Revizora Kortumo havas sian sidejon en la urbo Luksemburgo. Aktuala prezidanto de la kortumo ekde la  estas .

## Vidu ankaŭ 
* listoj de Kortumoj de kontrolo aŭ Revizoraj kortumoj tutmonde

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Institucioj de Eŭropa Unio
Kategorio:Kortumoj de kontrolo
Michael Caine

dekstra|200px
**Michael CAINE**, origine: **Maurice Joseph MICKLEWHITE** naskiĝis  estas brita aktoro.

Li naskiĝis en Londono kaj pasigis sian junaĝon en malriĉeco. Dezirante eskapi la malriĉecon kaj fariĝi fama, li frue decidis fariĝi aktoro.

Post labori kiel figuranto kaj en aro da malgrandaj roloj en teatro kaj kino, li meze de la 1960-aj jaroj famiĝis per filmoj kiel ekz. *Zulu* (1964), *The Ipcress File* (1965) kaj *Alfie* (1966). Por financi sian lukseman vivostilon, li daŭre aperis ankaŭ en malpli bonkvalitaj filmoj, sed per postulaj roloj li sukcesis konfirmi sian multfacetan talenton.

Ses-foje li estis nomumita por la Oskaro kaj dufoje li gajnis tiun ĉi premion: pro *Hannah and Her Sisters* (1987) kaj *The Cider House Rules* (2000).

## Filmaro 
### Televido 
### Videoludoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* http://www.citizencaine.org 
* http://www.seret.co.il/actors/index.asp?catCase=5&id=127 
* http://www.runctonweb.co.uk/mcaine.html  
*  *(recenzo pri la filmo Stila foriro (Going in Style), kiun li partoprenis)*

Kategorio:Naskiĝintoj la 14-an de marto
Kategorio:Anglaj aktoroj
Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Anglaj kristanoj
Kategorio:Oskar-premiitoj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktoro
Kategorio:BAFTA-premiitoj
Kategorio:Premiitoj de Ora Globo‎
Kategorio:Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)
Gloria Stuart

**Gloria STUART**, origine: **Gloria Frances STEWART** (naskiĝis la 4-an de julio 1910, mortis la 26-an de septembro 2010 en Losanĝeleso) estis usona aktorino.

Gloria Stuart naskiĝis en Santa Monica, Kalifornio. Sian aktoran karieron ŝi komencis en la 1930-aj jaroj. Ŝi aperis en aro da filmoj, sed ne vere fariĝis stelulino.

Ekde la 1940-aj jaroj ŝi pli kaj pli forlasis la aktoradon kaj dediĉis sin al la pentrado. En 1975 ŝi reaperis kiel aktorino, en la televida produktaĵo *The Legend of Lizzie Borden*, kaj en la jaro 1982 ŝi havis rolon en la kinofilmo *My Favorite Year*.

Kulmino en ŝia kariero estis la rolo de la maljuniĝinta protagonistino en la filmo *Titanic* en 1997. Pro ĝi ŝi gajnis nomumon por la Oskaro en la kategorio *Plej bona epizoda rolo* – kaj ŝi estis la plej maljuna persono nomumita pro la aktorado en la ĝistiama historio.

## Listo de filmoj 
* *The Old Dark House* (1932)
* *Air Mail* (1932)
* *The Invisible Man* (1933)
* *The Kiss Before the Mirror* (1933)
* *Gold Diggers of 1935* (1935)
* *Prisoner of Shark Island* (1936)
* *Rebecca of Sunny Brook Farm* (1938)
* *The Three Musketeers* (1939)
* *My Favorite Year* (1982)
* *Titanic* (1997)
* *The Love Letter* (1999)
* *The Million Dollar Hotel* (2000)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Stuart, Gloria
Gottfried Silbermann

**Gottfried SILBERMANN** (naskiĝis la 14-an de januaro, 1683, mortis la 4-an de aŭgusto, 1753) estis germana konstruisto de orgenoj.

Gottfried Silbermann naskiĝis en la vilaĝo Kleinbobritzsch apud Freiberg en Saksujo. En la jaro 1702 li ekloĝis en Strasburgo, kie lia frato Andreas Silbermann havis metiejon por konstrui orgenojn. Lerninte la fakon, li kun la titolo *majstro de la orgenkonstruado* revenis al Saksujo en 1710. Unu jaron poste li en Freiberg fondis sian konstruejon.

Dum sia vivo Gottfried Silbermann konstruis proksimume 50 orgenojn, kiuj parte dum militoj kaj brul-katastrofoj detruiĝis. Ili ekzemple la komponiston Johann Sebastian Bach. Famaj orgenoj konstruitaj de li troviĝas en la Dresdena *Hofkirche* kaj en la katedralo de Freiberg.

Gottfried Silbermann mortis en Dresdeno.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de orgenkonstruantoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.frauenstein-erzgebirge.de/silbermann/frame.html 
* http://www.silbermannorgel-crostau.de 
* http://www.baroquemusic.org/silbeng.html  
* http://www.frauenstein-erzgebirge.de/silbermann/index.html 

Kategorio:Pianokonstruistoj
Kategorio:Germanaj orgenkonstruistoj
Aceracoj

La **aceracoj** estas familio de arboj kaj arbedoj kun manforme entranĉitaj folioj kun 2- (esceptokaze 3-) partigebla fendofrukto, kies frukteroj estas karakterizaj flugilhavaj nuksoj.

Oni jam longe scias ke la aceracoj estas proksime parencoj al la sapindacoj, kaj multaj taksonomoj (inter ili tiuj de la Angiosperm Phylogeny Group, kies normoj estas mezurdonaj por taksonomio en vikipedio) listigas la plantojn de la aceraca familio rekte sub la sapindacoj.

* Floroformulo: Ka4-5Ko4-5A4+4aŭ 5+5G (2) ovario supre staranta
* Infloresko:umbelo, grapolo
* Frukto: duopa samaro

du genroj kun 150 specioj:
* acero (Acer)
* *Dipteronia*

Dosiero:Vaahtera syysasussa.jpg
Dosiero:Esdoorn-bladeren.jpg|
Dosiero:Acer-campestre.JPG|

## Vidu ankaŭ 
* Sapindacoj la iamaj Asteracoj nun apartenas al tiu plantfamilio. Ene de la Sapindacoj la iamaj Aceracoj nun formas kune kun aliaj genroj la subfamilio Hippocastanoideae.

## Eksteraj ligiloj 
* http://delta-intkey.com/angio/www/aceracea.htm  
* http://delta-intkey.com/angio  
* http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=28726  
* http://delta-intkey.com . 
* http://delta-intkey.com/angio/www/sapindac.htm  

Kategorio:Sapindacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Samaro

eta|Samaro
**Samaro** estas seka, nedehiska, flugilhava akeno, kiu evoluas el supre starantaj ovarioj kaj du karpeloj. Tiu flugilo favoras disvastigon de la semo fare de vento, ekzemple la samaro de acero turniĝas en aero per maniero iom simila al tiu de helikoptera helico.

* duopa samaro (*samara*): acero
* unuopa samaro (*pterodium*): ulmo, frakseno

Acer pseudoplatanus MHNT.BOT.2004.0.461.jpg
Samara olmo frassino acero.png|

Kategorio:Plantomorfologio
François Mauriac

eta|dekstra|François Mauriac
**François Charles MAURIAC** (naskiĝis la 11-an de oktobro 1885, mortis la 1-an de septembro 1970) estis franca verkisto. La nobel-premiito estas konsiderata unu el la plej famaj katolikaj verkistoj de la 20-a jarcento.

François Mauriac naskiĝis en Bordozo. Li spertis katolikan edukadon, studis literaturon en sia hejmurbo kaj transloĝiĝis al Parizo en la jaro 1906.

En 1909 li publikigis sian unuan poemaron: *Les mains jointes*. Lia unua romano ''L'enfant chargé de chaînes* aperis en 1913. La Unua mondmilito interrompis lian verkistan karieron. Post la milito, en 1922, li publikigis la romanon *Le baiser au lépreux*, kiu gajnis grandan atenton.

En la jaro 1933 li elektiĝis membro de la Académie française. Dum la Dua Mondmilito li daŭrigis la verkadon, sian verkon *Le Cahier noir* li publikigis uzante la pseŭdonimon **Forez**. Li tre sukcese laboris kiel ĵurnalisto, ekz. por la gazeto *Le Figaro*.

En 1952 François Mauriac gajnis la Premion Nobel de Literaturo. Li mortis en Parizo. Li apartenis al la movado Renouveau catholique.

## Listo de verkoj 
* *Les mains jointes* (poemoj, 1909)
* *L'enfant chargé de chaînes* (romano, 1913)
* *Le baiser au lépreux* (romano, 1922)
* *Genitrix* (romano, 1923)
* *Le désert de l'amour* (romano, 1925)
* *Thérèse Desqueyroux* (romano, 1927)
* *Les anges noirs* (romano, 1935)
* *Asmodée* (teatraĵo, 1938)
* *La Pharisienne* (romano, 1941)
* *L'agneau* (romano, 1954)
* *Mémoires intérieurs* (memoroj, 1958)
* *De Gaulle* (biografio, 1964)
* *Nouveaux mémoires intérieurs* (memoroj, 1965)
* *Un adolescent d'autrefois* (romano, 1969)

## En Esperanto aperis 
* *Tereza Desqueyroux'' / Trad. G. Labasthe. Paris, 1998

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.biblioweb.org/-MAURIAC-Francois-.html  
* http://nobelprize.org/literature/laureates/1952/index.html 
* http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=562  
* http://www.prix-litteraires.net/detail_prix_litteraire.php?prix_num=471  

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Mauriac
Nacia parko Gran Paradiso

eta|200px|Lagoj en la Nacia parko Gran Paradiso
La **Nacia parko "Gran Paradiso"** de Italio kreiĝis en 1922 en la samnoma montaro por protekti la ibeksojn, kiuj rapide malmultiĝis pro la troa ĉasado.

Gran Paradiso
Kategorio:Alpaj kvarmiluloj
Karpenofolia acero

**Karpenofolia acero** (*Acer carpinifolium*) (japane : チドリノキ *Chidorinoki* "zigzaga arbo") estas acerospecio, hejma en Japanujo, en la insuloj de Honŝuo kaj Kiuŝuo, kaj Ŝikokuo, kie ĝi vegetas en duonarbaroj kaj laŭlonge de riveroj en montaraj areoj .

Okaze ĝi estas kultivita kiel ornama planto en moder-klimataj regionoj, ĉefe kiel botanika kuriozaĵo por montri la vastan gamon de folia morfologio en la genro acero, sed ankaŭ por ĝia brilanta flava aŭtuna koloro. Kaj la scienca kaj la Esperanta nomoj de tiu palearktisa specio deriviĝas de la supraĵa simileco de ĝiaj folioj kun tiuj el la genro karpeno.
eta|maldekstra|Folioj de karpenofolia acero.

## Referencoj 
Kategorio:Sapindacoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Ornamaj plantoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kampa acero

**Kampa acero** (*Acer campestre*) estas mezgranda palearktisa arbo aŭ arbeto kreskanta ofte en heĝoj. El ĉiuj aceroj ĝi havas la plej grandan disvastiĝon, plejparte en moderklimataj zonoj. Ĝi estas trovebla preskaŭ ĉie en Eŭropo (en Skandinavio nur en ekstrema sudo), en Okcidenta Azio kaj en Nordokcidenta Afriko.

http://www.haabet.dk/flora_danica/Navr_(Acer_campestre).jpg 

Dosiero:Acer campestrie L ag1.jpg|
Dosiero:Acer-campestre.JPG|
Dosiero:FeldahornBlatt.jpg|
Dosiero:Acer_campestris1.jpg|

Kategorio:Arboj
Kategorio:Sapindacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Sikomora acero

eta|* Acer pseudoplatanus *

**Sikomora acero** aŭ **platanacero** laŭ PIV estas speco de aceroj. Ĝi estadas ĝis 25 metrojn alta. Tiu specio estas la plej abunda en la eŭropaj arbaroj, kies precipa arbospecio ĝi foje konsistas.

Kompare kun la aliaj arboj sikomora acero estas pli rezista al malpura aero en urboj kaj al sala akvo, kiu aperas en vojo dum vintroj. Pro tio ĝi ofte estas uzata por verdigo de urboj.

Dosiero:Acer-pseudoplatanus.JPG|
|Seka semo de Sikomora acero. Ĉi tiuj semoj estas iam nomitaj kiel helikopteroj pro tio ke ilia spino dum falo similas al funkciado de helikoptero.
Dosiero:Acer-pseudoplatanus.jpg|Sikomora acero
Dosiero:Acer pseudoplatanus(01).jpg|Sikomora acero

## Vidu ankaŭ 
* Karpataj montarbaroj
* Korsikaj foliaj kaj miksaj montarbaroj

Kategorio:Sapindacoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Negundo

La **negundo** (), ankaŭ nomata la **negunda acero** aŭ la **manitoba acero**, estas acero en Nordameriko.

http://en.wikipedia.org/upload/thumb/3/3d/200px-Acnegundo.jpg

*samaroj de *Acer negundo''

Dosiero:Acer negundo.jpg|
Dosiero:Acer negundo (2).jpg|
Dosiero:Acer negunde Variegatum Detail.jpg|

## Referencoj 
Kategorio:Sapindacoj
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Dipteroj

eta
**Dipteroj** estas ordo de insektoj kun pupa stadio, kiuj portas nur du flugilojn. La termino originas de la greka lingvo *δι-* *di-*, "du", kaj *πτερόν* *pteron*, "flugilo". Ekzistas preskaŭ 200 familioj kun pli ol 120.000 specioj de dipteroj. La familiojn el la subordo *Nematocera* en nefaka lingvouzo oni kutime grupigas sub la komuna nomo kuloj, la familiojn el la subordo *Brachycera* en nefaka lingvouzo sub la komuna nomo muŝoj.

## Listo de la familioj 
* Subordo: Nematoceroj *Nematocera* (neformale "kuloj", etimologie laŭ la familio *Culicidae*)

Ĉi tiuj dipteroj havas longajn fadenoformajn antenojn.

* * Trichoceridae
* * Tipulidae
* * Limoniidae
* * Blephariceridae
* * Cylindrotomidae
* * Ptychopteridae
* * Psychodidae
* * Dixidae
* * Chaoboridae
* * Culicidae (inter ili la moskito)
* * Thaumaleidae
* * Simuliidae
* * Ceratopogonidae
* * Chironomidae Ĥironomedoj
** Belgica antarctica
* * Anisopodidae
* * Hesperinidae
* * Bibionidae
* * Scatopsidae
* * Macroceridae
* * Synneuridae
* * Cecidomyiidae
* * Mycetophilidae
* * Sciaridae

Subordo: Braĥiceroj *Brachycera* (neformale "muŝoj", etimologie laŭ la familio *Muscidae*)

Orthorrapha

* * Coenomyidae
* * Xylophagidae
* * Xylomyidae
* * Stratiomyidae
* * Tabanidae
* * Athericidae
* * Rhagionidae
* * Therevidae
* * Acoceridae
* * Bombyliidae
* * Scenopinidae
* * Asilidae
* * Empididae
* * Dolichopodidae

Cyclorrhapha

Aschiza
* * Lonchopteridae
* * Phoridae
* * Platypezidae
* * Pipunculidae
* * Syrphidae

Schizophora
* * Conopidae
* * Eurychoromyidae
* * Micropezidae
* * Tanypezidae
* * Psilidae
* * Megamerinidae
* * Pyrgotidae
* * Tephritidae
* * Platystomatidae
* * Ulidiidae
* * Otitidae
* * Sciomyzidae
* * Coelopidae
* * Dryomyzidae
* * Helcomyzidae
* * Sepsidae
* * Laŭaniidae
* * Chamaemyiidae
* * Lonchaeidae
* * Pallopteridae
* * Neottiophilidae
* * Piophilidae
* * Thyreophoridae
* * Periscelididae
* * Aulacigastridae
* * Asteiidae
* * Stenomicridae
* * Acartophthalmidae
* * Clusiidae
* * Chyromyidae
* * Opomyzidae
* * Anthomyzidae
* * Odiniidae
* * Agromyzidae
* * Milichiidae
* * Chloropidae
* * Diastatidae
* * Ephydridae
* * Camillidae
* * Drosophilidae, inter ili la drozofiloj
* * Heleomyzidae
* * Trixoscelidae
* * Canacidae
* * Tethinidae
* * Cryptochetidae
* * Sphaeroceridae
* * Braulidae
* * Scatophagidae
* * Anthomyiidae
* * Muscidae, "veraj muŝoj", aparte la specio doma muŝo
* * Fanniidae
* * Sarcophagidae
* * Tachinidae
* * Gasterophilidae
* * Oestridae
* * Carnidae
* * Hippoboscidae
* * Nycteribiidae
* '' Streblidae

## Eksteraj ligiloj 
## Notoj kaj referencoj
Arĝenta acero

Acero de orienta kaj centra Usono kaj orienta Kanado;
ĝi estas sufiĉe alta, kaj atingas 20 metrojn.

Dosiero:Silver-maple-bark.jpg|
Dosiero:0 Acer saccharinum - Tervueren.JPG|
Dosiero:Acer-saccharinum-winter.JPG|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hort.uconn.edu/plants/a/acesac/acesac1.html  
* tela botanica  

Kategorio:Sapindacoj
Sukeracero

**Sukeracero** ( ***Acer saccharum*** ) estas arbo el la familio de sapindacoj *Sapindaceae*.

Dum aŭtuno, precipe tiu periodo ankoraŭ varma ĵus antaŭ vintro, kiu en tiuj landoj nomas "indiana somero", la folioj de sukeraceroj montras aŭtune belegajn kolorojn; de hela flavo ĝis brila ruĝ-oranĝo kaj regas la bildon de la pejzaĝo.

Ĝiaj malprofunde etendiĝantaj radikoj povas konkurenci kun subarbe kreskantaj herboj.

La folioj estas 10-15 cm longaj kaj speciale larĝaj. Ili posedas kvin lobojn. La bazoj de la loboj estas relative mallarĝaj; kontraste la pintoj estas larĝaj kaj profunde entranĉitaj.

maldekstra|eta|200ra|Acero
maldekstra|eta|200ra|Folioj de sukeracero

## Uzado 
Kiel la nomo konjektigas sukeracero estas uzata por la produktado de sukero.
Per 2,5 centimetrojn profundaj truoj en la arbotrunkoj, oni eltiras sevon kiu enhavas 3 ĝis 10 procentoj da saĥarozo.
Ene de 4 semajno unu arbo liveras
50 ĝis 100 litrojn da suko, el kiu oni plejparte produktas
siropon.

La ligno estas unu el la plej malmolaj inter la acerlignoj. Ĝi estas alte taksata por la uzo en mebloj kaj plankoj.

Tiu nearktisa specio estas preferata strat- kaj kortarbo. Ĝi estas facile generebla kaj transplantebla. Ĝi kreskas relative rapide. Kun densa foliaro, ĝi ankaŭ estas unu el la plej taŭgaj arboj, se oni deziras ombron.

## Kiel simbolo 
## Vidu ankaŭ 
* Apalaĉaj-blukrest-montaraj arbaroj
* Apalaĉaj miksaj mezofitaj arbaroj
* Novanglaj-akadiaj arbaroj

Kategorio:Sapindacoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Kanado