Fervojo Stockton kaj Darlington

[eta|[George Stephenson 1781-1848 eltrovinto de la vaporlokomotivo]]
La fervojo Stockton kaj Darlington (fonetike: stokt-n kaj darlingt-n) (angle: *Stockton & Darlington Railway Company (S&DR)* estis la unua publika fervojo por personoj en Britio kaj en la mondo. - (La paĝo estas mallonga traduko de germana vikipedio).

## Normala ŝpuro 
* Oni uzis la reloŝpuron de 1435&nbsp;mm en mondo ofte kaj oni parolas hodiaŭ pri normala ŝpuro.
* Sed nur laŭ "legendo" estas la "1435 mm vojo" ankaŭ ĉirkaŭ la ĉaroŝpuro de antikvaj romiaj vojoj. Sed en Mezepoko oni uzis similan ĉaroŝpuron laŭ kutimo.
[eta|180ra|la raketolokomotivo [1829 *(The Rocket)* de Robert Stephenson en Scienca Muzeo, Londono]]
eta|300ra|Inaŭguro de fervojo Stockton kaj Darlington , bildo de John Dobbin

## Historio 
### La linio
* Vidu sube en ligilo: Bildoj en vikipedio: **Mapo - Loko de Stockton-on-Tees en Britio**
* La linio de 40 kilometroj en norda orienta Britio ligis la lokojn Bishop Auckland, Shildon, Darlington, Stockton-on-Tees kaj Port Darlington, la hodiaŭan Middlesbrough.
* La fervojo estis ekde 1825 ĝis 1863 aŭtonoma firmo kaj fuziis kun grandaj fervojoj.
* La fervojo Stockton kaj Darlington *(S&DR)* fusiis en 23-a julio 1858 kun la Middlesbrough kaj fervojo *Redcar* - *Middlesbrough and Redcar Railway* (M&RR), fondita en jaro 1846.

### Karbotransportoj en norda orienta Britio en 19-a jarcento 
#### Ĉevalotransporto en saketojn - trajnaj ĉevaloj 
* En la fino de 18-a jarcento oni havas grandan bezonon de karbo en Britio por la industrio, la vapormaŝinoj, por la ŝtala industrio kaj por la hejtiloj en Londono kaj aliaj urboj.
* Oni trovis bonan karbon en norda orienta Britio, ankaŭ speciale en graflandoj ronde de la rivero Tees, la nomo de rivero estas Tees, kaj en malgranda industria urbo Stockton-on-Tees kun ĉirkaŭ hodiaŭ 80'000 loĝantoj en jaro 2001.
* Ekde de mezepoko oni transportas karbon kun pakaĵa ĉevaloj al riveroj kaj oni ŝipis la karbon al Londonon.
* En 16-a jarcento oni bezonas tre multajn ĉevalojn en la graflando, eble multaj miloj da ĉevaloj.
* La ĉevaloj transportas la karbon en pakaĵaj poŝoj, en du flanke portitaj saketojn; ankaŭ en milito oni uzas (militan trajnon kun ĉevaloj); malfrue oni transportas la karbon ankaŭ kun ĉaroj.

#### Transporto kun tramo-vojo *„Tramroad“* 
* La transporto kun pezaj ĉaroj estas streĉa. La tero en norda orienta Britio estas humida.
* Baldaŭ oni konstruis tre simpla "tramvojo", en angla lingvo: *„tramroads“*.
* La ĉevalo povis tiri unua tuno da karbo en unua tago. La ĉevalo transportis la karbo naŭ aŭ dek mejloj aŭ ĉirkaŭ 15-16 kilometroj. La angla mejlo estas (1&nbsp;mi = 1609,3 m),
* La trama-vojo *„tramroads“* havas ŝpuron en tero kun lignaj bretoj. La radoj de ĉaroj povis bone turni.

### Kanalo aŭ tramo-vojo *„Tramroad“*? 
* Vidu sube en ligilo: Bildoj en Vikipedio: Bildo de Edward Pease, "patro" de fervojo Stockton kaj Darlinton
* La komercistoj de Darlington, Edward Pease, Jonathan Backhouse kaj Francis Mewburn ne volis kanalon.

### George Stephenson kaj la fervojo 
### La konstruo de fervojo 
* Vidu sube en ligilo: Bildoj en vikipedio: Mapo en germana vikipedio: La fervojo de *Bishop Auckland* ĝis *Redcar*

### La unua iro per la lokomotivo 
(..) La trajno havis 36 vagonojn. 12 vagonoj transportis karbon kaj farunon, 6 vagonoj transportis gastojn kaj 14 vagonoj transportis laboristojn. (..)
eta|700ra|centre|La unua irado - inter la vagonoj staris la bremsistoj.
eta|Lokomotivo 1 muzeo Tyseley *Locomotion Tyseley (1)*

### Timothy Hackworth kaj la Lokomotivoj 
En 1a julio 1828 kaldrono-eksplodo detruis la lokomotivon Numero 1 *Locomotion No 1* apud Aycliffe Level (hodiaŭ Heighington).
(..)
* Vidu sube en ligilo: Bildoj en vikipedio: Bildo de Timothy Hackworth

### Kontraktoj pri pakaĵaj transportoj kaj personotransportoj en vagono kun ĉevaltiro 
* Vidu bildon de vagono "eksperimento" - *Experiment* en germana vikipedio.

La gvidisto devis pagi la karbon por la lokomotivo laŭ kontrakto kaj povas enkasigi la prezon, angle *Farthing*

* Vidu bildon de la eleganta vagono - kaleŝo - "The Union" en germana vikipedio.

### „Port Darlington“, la unua "fervoja urbo" 
En jaro 1830 la fervojo Stockton kaj Darlington *(S&DR)* havis reton kun kvar branĉaj linioj kaj longeco de 45 mejloj.

### Stabileco de fervojo 
1832, jaro ekde de komenco, la fervojo Stockton kaj Darlington *(S&DR)* havis ĉirkaŭ 19 vaporlokomotivojn. (..)

## Fuzio kaj hodiaŭa servo 
La fervojo Stockton kaj Darlington *(S&DR)* fusiis en 23-a julio 1858 kun la Middlesbrough kaj fervojo *Redcar* - *Middlesbrough and Redcar Railway* (M&RR), fondita en jaro 1846.

## Bildoj en Vikipedio 
* Mapo - Loko de Stockton-on-Tees en Britio
* [Bildo de Edward Pease(https://eo.wikipedia.org/wiki/Edward_Pease), "patro" de fervojo Stockton kaj Darlinton]
* Mapo en germana vikipedio: La fervojo de *Bishop Auckland* ĝis *Redcar*
* Bildo de Timothy Hackworth
* Bildo de vagono "Eksperimento"
* Bildo de la eleganta vagono - kaleŝo - "The Union" en germana vikipedio

## Libroj 
* James Stephen Jeans: *Jubilee Memorial of the Railway System: History of the Stockton and Darlington Railway.* Graham, Newcastle upon Tyne 1974, ISBN 0-85983-050-0 
* Charles Alexander McDougall: *The Stockton & Darlington Railway, 1821–1863.* Durham County Council, Durham 1975, ISBN 0-904738-00-0 
* Maurice W. Kirby: *The Origins of Railway Enterprise. The Stockton and Darlington Railway 1821–1863.* Cambridge University Press, Cambridge 2002, ISBN 0-521-89280-5 

## Vidu ankaŭ 
* Vapormaŝino
* Vaporlokomotivo
* George Stephenson
* Historio de fervojo

## Eksteraj ligiloj kaj Referencoj 
* pri normala ŝpuro  
* [ĉapitro 1, vidu ankaŭ aliaj ĉapitrojn pri Stockton kaj Darlington fervojo(https://eo.wikipedia.org/wiki/Stockton_kaj_Darlington_fervojo)] 
* [ĉapitro 13 pri 27-a septembro 1825(https://eo.wikipedia.org/wiki/1825) pri inaŭguro de Stockton kaj Darlington fervojo, Lokomotivo (*Locomotion*) numero 1 vaporis en la nova erao kun 21 salutpafoj kaj naŭ huraoj] 
* broŝuro pri Fervojo Stockton kaj Darlington - muzeo 
* muzeo mapo 
* Darlington fervojo muzeo - *Welcome to Head of Steam - Darlington Railway Museum* 

Kategorio:County Durham
Kategorio:Fervojo en Britio
Kategorio:Iamaj fervojaj kompanioj