open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Giloŝo

eta|ekzemplo de giloŝo
**Giloŝo** - france *guillochis* - laŭ PIV estas "ornamo, precipe pri juveloj, artaĵetoj el oro aŭ arĝento, per gravurado aŭ enĉizado de retaĵe interplektitaj streketoj". Do temas pri speciala ornamaĵo el aro da linioj; la unuopaj linioj ofte konsistigas kvazaŭ ŝnuroj fermitajn elipsojn aŭ cirklojn kaj kreas kutime simetriajn interplektaĵojn.

## Presado de oficialaj dokumentoj 
Krom dekori juvelojn kaj aliajn artaĵetojn, giloŝoj estis gravaj elementoj dum la presado de monbiletoj, akcioj, pasportoj kaj aliaj gravaj oficialaj dokumentoj, kiuj celis malfaciligi ties falsadon: Tre malfacilis ekzakte reprodukti la giloŝajn ornamojn gravuritajn sur la metalaj platoj uzitaj por presado.

Krome giloŝoj ankaŭ en oficialaj dokumentoj havis dekoran funkcion kaj servis al kreo de areoj nuancitaj je heleco: ju pli densa estis la reto de linioj, des pli malhela ŝajnis la presita areo.

## Gravurado de artaĵetoj 
Por la gravurado de giloŝoj sur metalajn artaĵetojn la juvelistoj ekde la 17-a jarcento uzis apartajn aparatojn, kiuj turnis la dekorendan artaĵon dum la gravurado. Giloŝaj dekoroj aparte ŝatatis sur skatoloj, trinkiloj, fermiloj de poŝhorloĝoj kaj metalaj skribiloj. Aparte bone videblaj ili estis sur arĝentaj fingringoj.

Komence de la 21-a jarcento, giloŝado estas formortanta metio. Dum la dua duono de la 20-a jarcento, kiam la homa labortempo ĉie en la mondo iom post iom iĝis pli multekosta, la tre temporaba dekoro iĝis pli kaj pli neekonomia. Nun pli kaj pli la metio prezentiĝas en muzeoj pri metilaborado, anstataŭ en produktantaj metiejoj.

Kategorio:Juveloj
Kategorio:Arto
Kategorio:Mono
Kategorio:Dokumentoj
Kategorio:Monfalsado
Luigi Cherubini

**Luigi Carlo Zenobio Salvatore Maria Cherubini** (n. 14-an de septembro 1760 en Florenco; m. 15-an de marto 1842 en Parizo) estis itala komponisto. Li komponis operojn, ĉambromuzikon kaj sakralan muzikon.

Kvankam lia muziko nuntempe ne estas tre konata, liaj samtempuloj ege admiris Cherubini. Beethoven rigardis lin kiel unu el la plej eminentaj komponistoj siatempaj.eta|Luigi Cherubini (Lithografie erstellt von Marie Alophe, 1850)
[eta|Tombo de Cherubini sur la tombejo [Père Lachaise]]

## Verkoj 
* 6 pianosonatoj
* 11 mesoj
* 38 motetoj
* Credo por du miksitaj ĥoroj kaj kontinua baso (1806)
* 15 italaj operoj
** 1788 Torino, *Ifigenia in Aulide* - teksto: Ferdinando Moretti
* 14 francaj operoj
** 1788 Parizo, *Démophoon* – teksto laŭ Pietro Metastasio de Jean François Marmontel
** 1791 Parizo, *Lodoïska* – teksto: Claude François Filette-Louraŭ
** 1797 Parizo, *Médée* – teksto: François Benoît Hoffmann
** 1798 Parizo, ''L'hôtellerie portugaise* – teksto: Étienne Aignan
** 1800 Parizo, *Les deux journées* – teksto: Jean Nicolas Bouilly
** 1803 Parizo, *Anacréon ou l'amour fugitif* – teksto: C. R. Mendouze
** 1806 Vieno, deutsche Oper, *Faniska* – teksto laŭ René Charles Guilbert de Pixérécourt de Joseph Sonnleithner
** 1813 Parizo, *Les Abencérages* (Das Feldlager in Granada) – teksto: Victor Joseph Étienne de Jouy
** 1833 Parizo, *Ali-Baba ou Les quarante voleurs* – teksto: Eugène Scribe kaj Anne Honoré Joseph Duveyrier, nomita Mélesville
* 2 rekviemoj
** rekviemo c-minora por miksita ĥoro kaj orkestro
** rekviemo d-minora por virĥoro kaj orkestro
* 6 arĉkvartetoj
* 1 arĉkvintetoj
* 1 simfonio D-maĵora
* 9 verkoj por blovensembloj
** 1794 *Hymne à la Fraternité* – teksto: Theodore Désorgues
** 1795 *Chant républicain du 10 août* – teksto: Charles Le Brun
** 1796 *Ode sur le 18 fructidor* – teksto: François Guillaume Andrieŭ
** 1797 *Hymne Funebre sur la mort du General Hoche* – teksto: Marie Josef Chénier
** 1798 *La Salpêtre républicain*
** 1799 *Hymne pour la fête de la Jeunesse, 10 germinal* – teksto: Evariste de Parny
** *Hymne pour la Fête de la Reconnaissance* – teksto: Maherault
** *L'Hymne du Panthéon* – teksto: Marie Josef Chénier
** *Hymne à victoire* – teksto: Flins

## Literaturo 
* Oliver Heidenmann: *Luigi Cherubini. Les abencérages, ou les l'entendard de Grenade; Untersuchungen zur Operngeschichte des französischen Empire*. Waxmann, Münster 1994, ISBN 3-89325-238-X
* Richard Hohenemser: *Luigi Cherubini, sein Leben und seine Werke*. Sändig, Vaduz, Liechtenstein 1999 &lt;Repr. d. Ausg. Leipzig 1913
* Hans-Josef Irmen (Hrsg.): *Luigi Cherubini. Leben und Werk in Zeugnissen seiner Zeitgenossen*. Bosse, Regensburg 1972, ISBN 3-7649-2071-8
* Oliver Schwarz-Roosmann: *Luigi Cherubini und seine Kirchenmusik.* Dohr, Köln 2006, ISBN 978-3-936655-42-1

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Luigi Cherubini in *The Catholic Encyclopedia''
* Hejmpaĝo de la Cherubini-Edition kun mallonga biografio de la komponisto (germane)

Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Italaj komponistoj
Kategorio:Operkomponistoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise
Gemerská Ves

eta|dekstra|330ra|Gemerská Ves troviĝas en la plej griza parto

**Gemerská Ves,** hungare **Gömörfalva** estas malgranda unuigita vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Revúca. La hungaroj uzas ankaŭ nomon *Harkácssánkfalva* (harkAĉŝAnkfalva).

## Bazaj informoj 
* Areo: 18 km²
* Supermara alteco: 196 m
* Loĝantaro: 950
* Poŝtkodo: 982 62
* Aŭtokodo: RA
* Telefonprefikso: 47

## Situo 
Gemerská Ves situas en valo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Tornaľa troviĝas 8 km-ojn.

## Historio 
### Harkács/Hrkáč 
Unu el la vilaĝoj estis unue menciita en la jaro 1274 en formo *"Harkach"*. En la 6-a jarcento la loĝantoj ofte rifuĝis de la turkaj atakoj. En 1828 oni nombris 53 domojn kaj 431 homojn. En 1910 loĝis en Harkács (harkAĉ) 368 da hungaroj. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Tornalja, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 Harkács rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 1952 kolĥozo formiĝis.

### Sánkfalva/Šankovce 
La alia vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1266 en formo *"Raas"*. En la 6-a jarcento la loĝantoj ofte rifuĝis de la turkaj atakoj. En 1828 oni nombris 61 domojn kaj 474 homojn. En 1910 loĝis en Sánkfalva (ŝAnkfalva) 353 da hungaroj. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al reĝa departemento Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Tornalja, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 Sánkfalva rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 1952 ankaŭ tie kolĥozo formiĝis.

Hrkáč kaj Šankovce estis unuigita en 1960. La nova nomo estis Gemerská Ves. En 2001 loĝis tie 817 da homoj, (689 hungaroj, 118 slovakoj, 4 ciganoj, unusola ĉeĥo).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo de 1784
* kastelo de 1768, en 1826 klasikismiĝis
* kastelo de 1778, en la 19-a jarcento trakonstruiĝis

## Famuloj 
En la iama Harkács naskiĝis hungara arkivisto Gyula Nagy.

## Eksteraj ligiloj 
* Gemerská Ves en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca
Resonkorpo

[eta|La resonkorpo de [Gitaro]]
**Resonkorpo**, **resonkesto** aŭ **resonilo** estas objekto centre kava, plej ofte el ligno aŭ metalo, kies tasko estas la plifortigo de sonoj aŭ tonoj. Resonkorpoj estas konstrueroj de multaj muzikaj instrumentoj.

Celo de resonkorpo estas, ke la kolono de areo en la kavo estu vibrigita kaj sonigita. La muzikisto vibrigas proksiman objekton, ekzemple kordon (ĉe ĉiuj kordinstrumentoj) aŭ stango (ekzemple ĉe ksilofono), tiam la vibrado per la ĉirkaŭa areo estas transportata en la resonkorpon, vibrigas la enan areokolonon kaj reelvenas el la resonkorpo kiel fortigita vibrado kaj sono. 

Resonkorpo estas esenca konstruero de la sekvaj muzikiloj:

* arĉinstrumentoj kiel ekzemple violino, vjolo, violonĉelo kaj kontrabaso,
* ne-aerofonaj aŭ -elektrofonaj klavinstrumentoj kiel ekzemple piano kaj klaviceno,
* ĉe iuj plukinstrumentoj kiel klasika gitaro, mandolino, banĝo, harpo, liro aŭ citro, 
* kaj ĉe iuj frapinstrumentoj kiel ekzemple ksilofono. 

Sen resonkorpo estas
*aerofonoj (kreo de la tonoj sole per la aera moviĝo, ekzemple blovinstrumento, orgeno, akordeono), 
*membranofonoj (kreo de la tonoj per vibrado de membrano, ekzemple la plej multaj frapinstrumentoj inkluzive de tamburo, tamburino aŭ drumo,
*idiofonoj (kreo de la tonoj per vibrado de la tuta instrumento, ekzemple triangulo, sonorilo aŭ gongo)
*elektrofonoj (elektraj muzikiloj, ekzemple sintezilo aŭ elektra gitaro)

Unuope resonkorpoj ankaŭ estas el aliaj materialoj ol ligno kaj metalo, ekzemple vitro en "vitra harpo" aŭ "vitra harmoniko". La funelo de gramofono havas ecojn de membranofono respektive idiofono - tamen la inica frekvenco de la tono estas diktita al la funelo de la gramofono mem kaj ne influita de la funelo - tial ĝi ne konsidereblas resonkorpo. 

Kategorio:Kordinstrumenta konstruado
Kategorio:Muzikinstrumenta konstruado
Liro (arĉinstrumento)

eta|La liro-muzikisto *Psarandonis* kun sia muzikilo
La **liro** (greke λύρα) estas arĉinstrumento de la moderna popola muziko de Grekio kaj Dalmatio. Ĝi iusence evoluis el la antikva plukinstrumento liro, iom similas al violino kaj havas 3 aŭ 4 kordojn. Dum la muzikado la instrumento ne teniĝas kiel violino inter mandiblo, ŝultro kaj mano: aŭ la sonkorpo de la moderna liro ripozas sur la femuroj de la sidanta muzikisto, dum la instrumenta "kolo" troviĝas apud la kolo de la muzikisto, aŭ la instrumento kuŝas sur la femuroj kaj la instrumenta "kolo" montras flanken. Dum la antikvan liron oni sonigis per plukado de la kordoj, la modernan nomparencon - kiel klare indikas la kategorio arĉinstrumento - oni sonigas per muzikila arĉo.

La moderna liro aparte ofte uziĝas sur la insuloj de la insularo Dodekanoj kaj sur la insulo Kreto; tie ĝi kaj la liuto konsideriĝas la bazaj tradiciaj folkloraj muzikiloj. La arĉinstrumenta liro plej ofte ludiĝas de la muzikgrupa kantisto, ĉar ĝi ofte ludas la gvidan muzikan voĉon en interludoj (do kiam la kantisto ne kantas) kaj tiam akompaniĝas de la liuto.

La moderna liro kutime havas tri kordojn, kies bazaj sonoj diferencas je po kvinto, kaj la muzikila "kolo" ne estas interdividita, sed la muzikisto mem devas scii kie ekzakte premi la kordojn al la muzikila "kolo" por ŝanĝi la longecon de la libere vibranta kordoparto tiel ke ekestu harmoniaj sonoj kaj melodioj.
La aparte rondeca korpo de la arĉinstrumenta liro el Kreto similas al tio de mandolino.

La korpo de la arĉinstrumenta liro el norda Malgrandazio, nomata ankaŭ *kementces* (greke κεμεντζές), kontraste estas kompare svelta kaj botelosimila. Tiu instrumento el la regionoj sude de la Nigra Maro havas du formojn, kiuj nomatas *kapan* kaj *sil*. La Kapan-liro havas pli longajn, basajn kordojn, la sil-liro kontraste kompare mallongajn kordojn de altaj sonoj. Tiuj kulture grekaj instrumentoj de la teritorio nun apartenanta al Turkio korespondas al la kulture turka muzikilo **Kemençe**.

Kategorio:Arĉinstrumentoj
Kategorio:Greka muziko
Gemer (distrikto Revúca)

**Gemer,** hungare **Sajógömör** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Revúca.

## Situo 
Gemer situas sub monto 327 m alta, laŭ dekstra bordo de Sajó, laŭ traira flankovojo, ĉefvojo kaj fervojo Rožňava-Tornaľa preteriras. La lasta troviĝas 3 km.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la bronzepoko. La komunumo estis unue menciita en la jaro 1198 en formo *"Gomur"*. La fortikaĵo, - kiu estis unue reĝa departementejo, - en la 11-a jarcento konstruiĝis. En la 14-a jarcento Gömör iĝis kampurbo, kiun la husanoj okupis en la 1440-aj jaroj. En 1460 armeo de Matiaso la 1-a reokupis ĝin. La fortikaĵo ne partoprenis en la kontraŭturkaj bataloj. En 1828 oni nombris 136 domojn kaj 1001 homojn, kiuj okupiĝis pri tabako, vinkulturo kaj aliaj kreskaĵoj. En 1853 incendio okazis. En 1910 loĝis en Sajógömör 1267 da homoj, (1248 hungaroj, 13 slovakoj, 3 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Tornalja, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš, dume alvenis slovakoj el Rumanio. En 2001 loĝis en Gemer 810 homoj, (673 hungaroj, 93 slovakoj, 42 ciganoj).

Jam en la jaro 1616 ĉi tie estis latina lernejo, en la 18-a jarcento aliĝis hungara pli supera lernejo kaj en la 19-a jarcento evangelia gimnazio, en kiu studis pluraj klasikuloj de slovaka literaturo kaj reprezentantoj de slovaka inteligentularo (Janko Matúška, Pavel Jozef Šafárik, Janko Kráľ, Ján Kalinčiak, Samo Chalupka kaj pluaj). La municipon famigis ankaŭ violistino Czinka Panna.

## Vidindaĵoj 
* luterana novgotika preĝejo de 1882
* loko de la iama fortikaĵo
* baroka kastelo de Szent-Ivány (sent-ivAnj) el la 18-a jarcento
* statuo pri Matiaso la 1-a de 1914
* statuo pri ciganino kaj fondinto de la arta cigana muziko Panna Czinka de 1992
* monumento pri "lando Gömör" de 2006

## Ĝemelkomunumo 
*  Kisgyőr, Hungario

## Famuloj 
* en 1845 tie tranoktis Petőfi
* en la vilaĝo naskiĝis:
** hungara kemiisto Lajos Kisfaludy
** hungara fizikisto János Dusza

Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca
Žiar (distrikto Revúca)

**Žiar** (ĵiar), (hungare *Zsór* (ĵOr)) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Revúca.

## Situo 
Žiar situas inter montoj 304 kaj 327 m altaj, laŭ rojo, fine de mallonga sakovojo. Tornaľa troviĝas 4 km.
  
## Historio 
En 1910 loĝis en Zsór 115 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Zsór apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Tornaľa, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj al Hungario, dume alvenis slovakoj. La restantaj hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Žiar 185 da homoj, (137 hungaroj, 44 slovakoj, 3 ĉeĥoj).
 
## Vidindaĵo 
* novklasikisma kalvinana preĝejo de 1872

Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca
Gemerský Sad

eta|dekstra|330ra|Gemerský Sad situas en la plej griza regiono

**Gemerský Sad,** hungare **Gömörliget** estas malgranda unuigita vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Revúca.

## Bazaj informoj 
* Areo: 12 km²
* Supermara alteco: 253 m
* Loĝantaro: 310
* Poŝtkodo: 049 13
* Aŭtokodo: RA
* Telefonprefikso: 58

## Situo 
Gemerský Sad situas en valo de rojo, sub monto 428 m-ojn alta, komence de sakovojo. La vilaĝo preskaŭ kontaktiĝas kun Hucín, kie estas fervojo. Revúca troviĝas 23 km-ojn.

## Historio 
Ĉe tiu loko oni fandis feron en la 11-a jarcento. Dum la historio 2 apudaj vilaĝoj formiĝis: Gömörnánás (gomornAnAŝ) kaj Mikolcsány (mikolĉAnj).

La lasta vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1337 en formo *"Mykoucha"*. En 1582 la loĝantoj rifuĝis de la turkoj. En 1710 150 da homoj mortis pro pesto. En 1828 oni nombris 44 domojn kaj 340 homojn, kiuj okupiĝis pri potofarado aŭ terkulturo.

**Gömörnánás** menciiĝis unue en la 1258 en formo *"Zahy"*. En 1828 oni nombris 50 domojn kaj 334 homojn, kiuj okupiĝis pri potfarado aŭ terkulturo.

En 1910 loĝis en Gömörnánás 229, en Mikolcsány 195 da homoj, (en ambaŭ plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon ili apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Nagyrőce, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 la vilaĝoj rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. La vilaĝoj unuiĝis en 1964. Tiutempe oni trovis apude ferercon. En 2001 loĝis en Gemerský Sad 320 da homoj, (172 hungaroj, 120 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* kalvinana preĝejo de 1787, turo alkonstruiĝis en la 20-a jarcento

## Eksteraj ligiloj 
* Gemerský Sad en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca
Liro (muzikilo)

[eta|220px|dekstra|[Apolono kun liro]]
La antikva kordinstrumento **liro** (greke lύρα) originas el la 9-a jarcento a.K.. Kontraste al la citro, kun kiu ĝi parencas kaj foje malfacile diferencigeblas, ĝi tendence pli malgrandas kaj ne havas "piedon" (bazon) por mem stari, se ne ludate. La nombro de kordoj de la liro ŝanĝiĝis dum la jarcentoj de komence 3 ĝis 4 al poste 7 aŭ malofte 8 kordoj.

Liroj ekzistis en du diversaj konstrumanieroj:
* La "ĥelis" aŭ "testuda liro" havis sonkorpon en formo de testuda karapaco kaj brakojn en la formo de kapraj kornoj.
* La "barbitos" havis longajn, supre proksimiĝantajn brakojn kaj precipe ludiĝis fare de proksimuloj de la dio Dionizo, ekzemple de satirusoj.

La liro en antikva Grekio konsideriĝis inventaĵo de la dio Hermeso, kiu donacis ĝin al sia dia frato Apolono. En la helenismo ĝi estis simbolo de la poetoj kaj filozofoj, el kio poste ekestis la vorto "liriko".

El la antikvaj muzikiloj liro kaj citro poste ekestis diversaj formoj de harpoj. Ambaŭ muzikilojn, kaj liro kaj citro, do eblas konsideri "pra-harpo".

En la nuntempa popola muziko de Grekio kaj Dalmatio oni donis la nomon liro al arĉinstrumento, iom simila al violino, kun 3 aŭ 4 kordoj. Dum la muzikado la instrumento ne teniĝas kiel violino inter mandiblo, ŝultro kaj mano: aŭ la sonkorpo de la moderna liro ripozas sur la femuroj de la sidanta muzikisto, dum la instrumenta "kolo" troviĝas apud la kolo de la muzikisto, aŭ la instrumento kuŝas sur la femuroj kaj la instrumenta "kolo" montras flanken. Dum la antikvan liron oni sonigis per plukado de la kordoj, la modernan nomparencon - kiel klare indikas la kategorio arĉinstrumento - oni sonigas per muzikila arĉo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* paĝo anglalingva kun multaj bildoj diferenciga inter antikva liro, antikva citro (kithara), inter "barbitos" kaj "forminks"
* ampleksa germanlingva paĝo pri muzikiloj de antikva Grekio

Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Kategorio:Kordinstrumentoj
Kategorio:Antikva Grekio
Kategorio:Mitologiaj objektoj
Kategorio:Greka muziko
Droŝko

[eta|Ĉevaldroŝko en [Krakovo ]]
**Droŝko** estas relative malpeza, malferma, risortita veturilo por unu ĝis kvar personoj. Ĉevaldroŝko estas trenata de ĉevaloj kaj konsidereblas speco de kaleŝo. Motordroŝko estas foje la nomo por taksio. En multaj turismaj urboj oni uzas ilin kiel distraj veturiloj por vizitantoj, simile al fiakro, kaj ili ne estas multe uzataj por ĉiutaga veturado. La kondukisto de tia ĉevalveturilo nomiĝas koĉero.

## Referencoj 
Kategorio:Veturiloj
Kategorio:Arĥaikaj vortoj kaj esprimoj
Johann Christoph Oesterlein

**Johann Christoph Oesterlein** (* 1727 en Berlino; † 1792 samloke) estis germana konstruisto de muzikinstrumentoj.

Oesterlein apartenis en la dua duono de la 18-a jarcento al la plej famaj instrumentkonstruistoj en Berlino. Li produktis antaŭ ĉio fortepianojn ege ŝatatajn kaj grandkvante produktatajn, sed ankaŭ arĉinstrumentojn. Ĉ. 1773 li konstruis kiel novaĵo pianojn kun ledaj tanĝantoj. Je la malnova klavikordo tiel nomiĝis la metallamenoj starantaj sur la malantaŭaj klavofinaĵoj, kiuj ne ekplukis la kordojn kiel la plumtuboj de klaviceno, sed nur tuŝetis.

Duklavara klaviceno (Berlino 1792) de Oesterlein troviĝas kiel daŭra pruntodonaĵo de la Sing-Akademie zu Berlin en la Muzikinstrumento-Mumuzeo je Berlino. Ĝi devenas el la posedaĵo de Carl Friedrich Zelter, kaj supozeble Felix Mendelssohn Bartholdy uzis ĝin por la unuafoja rea prezentado de la Mateo-Pasiono de Johann Sebastian Bach post ties morto en 1829 en la kantakademio. Ekde la instrumento Mendelssohn Bartholdy direktis la prezentadon. 

## Referencoj 
Kategorio:Muzikinstrumenta konstruado
Kategorio:Germanaj muzikuloj
Die Hebriden (Mendelssohn)

[eta|300px|La kavo de Fingal sur la insulo [Staffa (Schottland)|Staffa]]
**Die Hebriden op. 26** (La Hebridoj) aŭ **Hebrido-uverturo** estas koncertuverturo de Felix Mendelssohn Bartholdy.

Mendelssohn komponis la verkon en la jaro 1829. La inspiron pri tio li ricevis dum vojaĝo al Londono, kiam li je ĉi tiu okazo kune kun la poeto *Karl Klingemann* amikigita kun li vizitis la 7-an de aŭgusto 1829 la kavon de Fingal sur la skotlanda insulo Staffa. Ĉar la unua versio lin pensigis pli pri „kontrapunkto“ ol pri „fiŝoleo kaj mevoj“, li prilaboris la verkon en 1831 (post prezentado en Londono) kaj pluan fojon novembre 1833. La unua prezentado okazis la 10-an de januaro 1833 direktate de la komponisto en Berlino.

La verko fariĝis sukcesa, precipe ĉe la britoj, kaj eĉ la kontraŭjudisma komponisto Richard Wagner laŭdis la komponiston Mendelssohn, deveninta el juda familio, kiel „unuaranga pejzaĝopentristo“.

## Pri la muziko 
La ĉeftemon figurantan la ondadon, prezentas la vjolo, violonĉelo kaj fagoto. Dum la paso de la uverturo la temo estas variata. Ĝin subtenas la timbalo, kiu pensigas pri tondromuĝo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Live-Aufnahme des Schweizer Crescendo-Orchesters

Kategorio:Orkestromuziko
Die Hebriden
Dometo de Napoleono en Bjalistoko

eta|dekstra|250px|Dometo de Napoleono en Bjalistoko
Tiel nomata **Dometo de Napoleono** estas iama dogana konstruaĵo kiu troviĝas ĉe la strato Johano Paŭlo la 2-a n-ro 62 en Bjalistoko. En la jaroj 1815 - 1918 9 kilometrojn okcidente de tiu loko troviĝis limo inter Kongresa Pollando kaj Rusa Imperio. Post malsukceso de novembra ribelo en 1831 administra limo fariĝis ankaŭ dogana limo.

La konstruaĵo estas malgranda, klasikisma rotondo kun kupola tegmento. Ĉe porda flanko troviĝas portiko. Oni konstruis ĝin meze de la 19-a jarcento, mallonge antaŭ nuligo de la dogana limo en 1851. Laŭ legendo et tiu domo en 1812 ripozis Bonaparto iranta al Moskvo. Vere Napoleono neniam estis en Bjalistoko - krome li ne povis resti en la domo, kiun oni konstruis longe post morto de la imperiestro.

Nuntempe en la *Dometo de Napoleono* troviĝas restoracio kaj noktoklubo.

File:Napoleon's House Białystok 03.jpg
File:Napoleon's House Białystok 02.jpg
File:Napoleon's House Białystok 01.jpg

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Konstruaĵoj en Bjalistoko
Kategorio:Historiaj monumentoj en Bjalistoko
Warth-Weiningen

**Warth-Weiningen** komunumo en la distrikto Frauenfeld de Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro modeste kreskis al  ĝis la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
eta|285ra|maldekstre|Panoramo de Tur- kaj Murgvalo, Warth-Weiningen videblas en mezo de la maldekstra bildduonoWarth-Weiningen situas en la Turvalo vidalvide de la alfluo de Murg al la rivero Turo. Kun la kantona ĉefurbo Frauenfeld la komunumo estas ligita per ponto trans Turo. Sur la teritorio de la komunumo situas la fama Kartuziejo Ittingen, iama Monaĥejo de la kartuzianoj.

Al la komunumo apartenas la municipoj kaj setlejoj Warth, Weiningen, Geissel, Nergeten kaj Weckingen.

## Trafiko 
Pere de la publika trafiko Warth-Weiningen atingeblas per la poŝtaŭtolinio de Frauenfeld al Eschenz. La komunumo havas apud Frauenfeld ankaŭ facilan aliron al la nacia aŭtoŝoseo A7.

## Historio 
La unuas dokumenta mencio de Weiningen datiĝas el la jaro 1219 kiel *Winingin*. La komunumo tiam troviĝis sub la malalta jurisdikcio de la Kartuziejo Ittingen, kies historio estas forte ligita kun Warth kaj Weiningen.

La hodiaŭa komunumo estiĝis la 1-an de januaro 1995 per la kunigo de la antaŭaj lokkomunumoj Warth kaj Weiningen.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Warth-Weiningen
Canal du Nivernais

[eta|350px|La kanalo en la urbeto [Chatillon-en-Bazois]]
[eta|350px|Tipa [kluzo en Clamency]]
La **Canal du Nivernais** (en Esperanto eble "Kanalo de Nievro") estas kanalo en Francio.

La kanalo troviĝas en la departemento Nièvre kaj ligas la riveron Seine kun la rivero Loire. Ĝi estas 174 km longa kaj havas entute 110 kluzojn.

Sur la flanko de la Yonne ĝi ekas en la urbo Auxerre. Per 78 kluzojn ĝi supreniras 165 metrojn alten. La vertotenejo estas 260 m super marnivelo. Tie estas la lageto de Baye

Sur la flanko de la valo de la Loire estas 32 kluzoj por 74 m da alteco. Je la findo apud Decize komencas la Canal latéral à la Loire, kiu iras laŭlonge de la rivero al Migennes, kie ĝi renkontiĝas kun la kanalo de Burgonjo.

## Ekonomia signifo 
La kanalo hodiaŭ estas senescepte utiligata de turismaj boatoj. Ĝi perdis sian ekonomian valoron post la konstruo de fervojaj linioj.

La trafiko de turismaj boatoj konsiderinde kreskis dum la lastaj jaroj. En la jaro 2003 estis 2.000 boatoj, en 2006 estis 6.000 kaj tio signifas, ke la kanalo estas pli multe uzata ol la pli fama Suda kanalo.

Krom la boatoj estas la biciklantoj, kiuj uzas la vojon apud la kanalo, kiu estis utiligata por tiri la boatojn. Ĉi tiu vojo estas ebena kaj komforta.

## Historio 
La ideo de kanalo kiu ligu la riverojn Seine kaj Loire ekzistis dum la epoko de Henriko la 4-a (Francio). La arbaroj ĉirkaŭ Parizo estis forhakitaj kaj la bruligonta ligno devis esti altransportata el pli kaj pli malproksimaj regionoj. Ekzemple el la vasta arbaroj de la Morvan-regiono. Sed restis ideoj ĝis la 18-a jarcento, ĉar intertempo la provizado de Parizo per hejtmaterialo iĝis severa problemo. La malvarma vintro 1782/1783 urĝe postulis solvon. Oni planis ne nur preni lignon el la parto, kiu troviĝas en la direkto de la rivero Seine, sed ankaŭ de la flanko, kiu direktas al la valo de Loire en la Bazios-regiono.

Unua laboroj okazis en la jaro 1784. La plano estis mallarĝa defluo de la aktuala pinta nivelo malsupren al la rivero Yonne. Sed baldaŭ oni konstatis, ke estus pli saĝa pligrandigi la kanalon, kiu nur servu al flosado, al vera kanalo. La reĝo Louis XIV donis la necesan krediton al la departemento. Ekestis revoj pri komercado kun la produktoj el suda Francio kaj fromaĝo el Svislando. Pro la franca revolucio la laboro stagnis ĝis la jaro 1807 kaj denove ekde 1812.

En la jaro 1822 denove komencis laboroj. Ne por realigi la antaŭajn planojn, sed por doni laboron al senlaboruloj. Intertempe la karbo komencis anstataŭigi la lignon kiel brulaĵo kaj la kanalo iĝis malgrava antaŭ la finkonstruo.

La unua boato ekis la 22-an de aprilo de Coulanges-sur-Yonne, sed nur sur parto. La finkonstruado okazis en la jaro 1843. La kanalo fakte servis ĉefe al la flosado de ligno, sed estis pli kaj pli utiligata por transporto de ŝtonoj, karbo kaj greno.

Kategorio:Kanaloj en Francio
Weiningen

**Weiningen** havas plurajn signifojn:

* **Weiningen ZH** estas komunumo en la distrikto Dietikon en Kantono Zuriko en Svislando.

* **Weiningen TG** estas municipo de la komunumo Warth-Weiningen en la distrikto Frauenfeld en Kantono Turgovio en Svislando.
Izabella Poniatowska

**Izabella Elżbieta**, familia nomo **Poniatowska** (naskiĝis ĉ. 1730, mortis la ) - pola nobelino, fratino de la lasta reĝo de Pollando Stanislao Aŭgusto Poniatowski. En 1748 18-jaraĝa Izabella iĝis la tria edzino de granda hetmano Jan Klemens Branicki kaj ekloĝis en Bjalistoko.

Mangraŭ juna aĝo ŝiaj meritoj evoluigi Bjalistokon estas preskaŭ samaj kiel de la edzo. Ŝi estis tre klera kaj energia persono. Al ŝi la urbo dankoŝuldas establon de unuaj lernejoj - paroĥan lernejon, paĝian lernejon, Postfakan Lernejon de Akademia Unuiĝo (establita en 1777 de Komisiono de Nacia Edukado).

En la bjalistoka kortego ŝi dungis hungardevenan kuraciston Mikaelon Clement kaj aŭtoron de akuŝistaj libroj, Jakobon Felikson Michelis, kiu en Bjalistoko establis Akuŝistan Instituton.

Ŝi ankaŭ monsubtenadis arton kaj kulturon kaj invitis al Bjalistoko mondkonatajn artistojn de Munkeno, Milano, Londono kaj aliaj urboj.

Ŝian instruitecon atestas ankaŭ tiutempe grandioza kolekto de pli ol 200 verkoj de pola kaj eksterlanda literaturoj. Inkluzive de mapoj, desegnaĵoj, arkitektaj skemoj, teleskopoj, globusoj kaj albumoj, la kolekto enhavis 600 ekzemplerojn.

Post la morto de Jan Klemens Branicki ŝi heredis entute bjalistokajn posedaĵojn. Denove ŝi edziniĝis kun generalo Andrzej Mokronowski.

Izabella Elżbieta mortis en 1808 kaj estis entombigita en kripto de malnova paroĥa preĝejo en Bjalistoko.

Kategorio:Bjalistokanoj
Leno (vojo)

**Leno** aŭ **koridoro** estas parto de vojo, kiu estas asignita por unu ŝnuro aŭ vico de aŭtoj aŭ ceteraj veturiloj. Ĝi povas esti markita per trafiksigno. En landoj kun trafiko sur la dekstra flanko de strato ofte la plej dekstra koridoro utilas por publikaj transportoj ĉu busoj ĉu taksioj ktp. Tiukaze aliaj normalaj privataj veturiloj ne rajtas veturi sur tiaj lenoj.

## Trafiksignoj por lenoj
Por dividi vojon je diversaj koridoroj oni uzas survojan trafiksignojn (laŭlongajn strekojn kontinuajn aŭ interrompitajn) kiel sube:

## Analogaj signifoj
Analoge, [naĝ-]leno aŭ [naĝ-]koridoro ankaŭ estas la per flosantaj ĉenoj disigita, rektangula naĝeja vojo de naĝanto en sporta baseno.

## Fontoj
Kategorio:Trafiko
Skerešovo

eta|dekstra|330ra|Skerešovo situas en la plej griza regiono
**Skerešovo,** hungare **Szkáros** (skAroŝ) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Revúca.

## Bazaj informoj 
* Areo: km²
* Loĝantaro: 220
* Poŝtkodo: 982 62
* Aŭtokodo: RA
* Telefonprefikso: 47

## Situo 
Skerešovo situas en valo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Tornaľa troviĝas 13 km-ojn.

## Historio 
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1353 en formo *"Strasa"*. En 1910 loĝis en Szkáros 356 da homoj, (escepte 4 slovakojn ĉiuj hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Tornalja, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 la judoj deportiĝis. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš, dume slovakoj alvenis precipe el Sovetunio. En 2001 loĝis en Skerešovo 248 da homoj, (115 hungaroj, 104 slovakoj, 28 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* klasikisma kalvinana preĝejo de 1822
* klasikisma nobeldomo el la 19-a jarcento
* kavo, protektata de 1995

Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca
Kalozo

**Kalozo** estas glucido, polimero de glukozo (C6H10O5)n, parenca al celulozo, kiu konsistigas la kalon de la floemaj (kribraj) tuboj, kaj parton de la membrano de iuj fungoj.

## Fontoj
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto

## Vidu ankaŭ
* Kaloza korpo

Kategorio:Polisaĥaridoj
Licince

**Licince,** hungare **Lice** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Revúca.
eta|dekstra|330px|Licince situas en la plej griza regiono

## Bazaj informoj 
* Areo: 18 km²
* Supermara alteco: 210 m
* Loĝantaro: 710
* Poŝtkodo: 049 14
* Aŭtokodo: RA
* Telefonprefikso: 58

## Situo 
Licince situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Revúca troviĝas 24 km-ojn.

## Historio 
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1243 en formo *"Lincha"*. Post la mezepoko pro la konstantaj turkaj atakoj la komunumo preskaŭ senhomiĝis. Oni nombris en 1828 120 domojn kaj 833 homojn, kiuj okupiĝis pri minado, agrikulturo, karbeto, potofarado. En 1910 loĝis en Lice 655 da homoj, (643 hungaroj kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Nagyrőce, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš, dume slovakoj alvenis. En 2001 loĝis en Licince 623 da homoj, (361 hungaroj, 225 slovakoj, 32 ciganoj, 3 ĉeĥoj, unusola ruteno).

## Vidindaĵoj 
* klasikisma romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1830
* kasteloj de Heinzelmann kaj Czékus (cEkuŝ) el la 18-a jarcento

## Famuloj 
En la iama Lice naskiĝis hungara ĝardenisto István Gergely

## Eksteraj ligiloj 
* Licince en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca
Eŭstako la 4-a (Bulonjo)

**Eŭstako la 4-a, grafo de Bulonjo** (naskita ĉirkaŭ 1130, mortinta la 17-an de aŭgusto 1153) estis filo de reĝo Stefano de Anglio kaj Matilda de Bulonjo.

En 1137 li omaĝis al Ludoviko la 7-a de Francio por la duklando Normandio. En 1140 li edziĝis al la fratino de Ludoviko, Konstanca, kiu post lia morto edziĝis al grafo Rajmondo la 5-a de Tuluzo. Li kavaliriĝis en 1147. En 1151 li partoprenis malsukcesan invadon, estratan de Ludoviko, de Normandio, kiu estis agnoskinta imperiestrinon Matilda kiel reganto kaj kiun defendis ties edzo Gotfredo la 5-a.

Dum reĝa konsilio la 6-an de aprilo 1152, Stefano persvadis plurajn nobelojn agnoski Eŭstakon kiel lia heredonto. Tamen Teobaldo (ĉefepiskopo de Canterbury) kaj aliaj anglaj episkopoj rifuzis partopreni kronigan riton, pro ke la papa kurio deklaris sin kontraŭ la pretendo de Eŭstako.

En aŭgusto 1153 Eŭstako subite mortis. Onidire li estis faligata de la kolero de Dio pro sia rabado de ekleziaj terenoj proksime al Bury St Edmunds. Tio faciligis la akordon kiu metis finon al la longa milito inter Stefano kaj imperiestrino Matilda: per la Traktato de Wallingford, estis decidate ke Henriko, filo de la imperiestrino, heredos la anglan tronon.

Li entombiĝis en Abatejo Faversham, fondita de siaj gepatroj.

Kategorio:Mortintoj en 1153
Kategorio:Domo de Blois
Kategorio:Tronheredontoj
Kategorio:Dukoj de Normandio
Kategorio:Grafoj de Bulonjo
Kategorio:Historio de Anglio
Max Havelaar (filmo)

**Max Havelaar aŭ De koffieveilingen der Nederlandse Handelmaatschappij** (*La kafaŭkcioj de la Nederlanda Komerckompanio*) estas nederlanda-indonezia filmo el 1976 de Fons Rademakers, laŭ la samnoma libro de Multatuli.

La ĉefroluloj estas Peter Faber (*Max Havelaar*) kaj Sacha Bulthuis (*Tine*). La kamerao-laboro estas de Jan de Bont. La scenaro de Gerard Soeteman estas bazita je la *Max Havelaar*, sed speciale je la fino de la filmo la historio de Saïdjah kaj Adinda estas emfazita.

La filmo estas grandparte farita en Indonezio, kun subteno de la indonezia registaro. Ĉar la Suharto-reĝimo havis problemojn pro kelkaj scenoj pri subpremo fare de enlanda regento, la filmo nur videblis unuafoje en Indonezio en la jaro 1987.

## Eksteraj ligiloj 
* Filmfotoj de Peter Faber i.a. de Max Havelaar

Kategorio:Nederlandaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1976
Warth

**Warth** estas la nomo de la sekvantaj loko:

* **Warth TG** estas vilaĝo de la komunumo Warth-Weiningen de la distrikto Frauenfeld en Kantono Turgovio en Svislando.

* **Warth (Sool)** estas vilaĝeto de la komunumo Sool en Kantono Glaruso en Svislando.
Pola vojaro

**Pola vojaro** estas ĉiuj publikaj vojoj en Pollando, sur kiuj oni povas veturi tra kaj trans lando. Vojoj en vojaro estas dividita je kelkaj kategorioj.

## Divido laŭ tipo 
#Aŭtovojo (pole: autostrada) (A)
#rapidvojo (pole: droga ekspresowa) (S)
# **ĉefa plirapidiga vojo** (GP)
# **ĉefa vojo** (G)
# **amasa vojo** (Z)
# **loka vojo** (L)
# **alkonduka vojo** (D)
### Aŭtovojo kaj Rapidvojo
Aŭtovojoj kaj rapidvojoj estas vojoj por sekura rapida veturado kaj ili estas aparte signata. Ĉefaj diferencoj inter polaj aŭtovojoj kaj rapidvojoj montras suban tabulon:

!
! A (aŭtovojo)
! S (rapidvojo)
|- style="text-align:center;"
| larĝeco de lenoj
| **3,75 m** *3,50 m* *(ene konstruara tereno)*
| **3,5 m**
|- style="text-align:center;"
| projekta rapido
| **120 km/h, 100 km/h** *80 km/h* 
| **120 km/h, 100 km/h,** *80 km/h, 70 km/h, 60 km/h*
|- style="text-align:center;"
| longeco de streka parto
| 1500 m ĝis 2000 m
| 1000 m ĝis 2000 m
|-style="text-align:center;" 
| oblonga oblikvo
| ĝis 4%
| ĝis 8%
|-style="text-align:center;" ----
| urba trafiko
| malpermeso
| permeso 
|-style="text-align:center;" 
| kruciĝoj
| nur senkolizia
| jes, trafikcirklo en finoj
|-style="text-align:center;" ----
| distanco inter nodoj
| > 5km
| > 3,5 km
|-style="text-align:center;" 
| barilo
| jes
| ne
|}

### Ĉefa plirapida vojo
## Divido laŭ administranto
#landvojo - de ĉi tiu vojo administras pola ŝtato, konkrete Ĝenerala Direkcio de Landvojoj kaj Aŭtovojoj (vojoj havas siajn emblemetojn). Voja tipoj: A, S aŭ GP escepte G
#provinca vojo - de kiu administras polaj provincoj, konkrete Provinca Direkcio de Vojoj (vojoj havas siajn emblemetojn). Voja tipoj: G aŭ Z escepte GP
#**distrikta vojo** - pri kiu administras polaj distriktoj,konkrete Distrikta Direkcio de Vojoj (sen emblemetoj). Voja tipoj: G aŭ Z escepte L
#**komunuma vojo**- de kiu administras polaj komunumoj (sen emblemetoj). Voja tipoj: L aŭ D escepte Z

## Vidu ankaŭ 
*Polaj aŭtovojoj
*Polaj rapidvojoj
*Polaj Landvojoj
*Polaj provincaj vojoj

Kategorio:Trafiko
Abisena hirundo

La **Abisena hirundo** aŭ **Malgranda strihirundo** (*Hirundo abyssinica* sin. *Cecropis abyssinica*) estas eta paserina birdo el la familio de hirundedoj (*Hirundinidae*). Inter ili temas pri granda hirundo.

## Disvastiĝo 
Ĝi reproduktiĝas en sub-sahara Afriko el Sieraleono kaj suda Sudano suden al orienta Sudafriko. Tiu afrotropisa specio estas parte migranta ĉar kelkaj sudafrikaj birdoj vintrumas iom pli norde. Okcidentafrikaj birdoj foriras el la nordo de la reprodukta teritorio dum la seka sezono.

## Aspekto 
maldekstra|eta|Flugante
eta|* Cecropis abyssinica*
Abisena hirundo estas 15-10 cm longa. Ĝi havas tre **brilajn malhelbluajn suprajn partojn** kaj ruĝan pugon kaj **tre ruĝajn kronon, nukon kaj vizaĝon**. La subaj partoj estas blankaj kun malhela **vertikala striado**, kaj la supraj flugiloj kaj la subaj flugilplumoj estas nigrecbrunaj. La subflugilaj kovriloj estas flavecaj. La nigreca vosto havas tre longajn eksterplumojn; tiuj estas iom pli longaj ĉe la masklo ol ĉe la ino. Junuloj estas pli senkoloraj kaj brunaj, kun malpli da kontrasto kaj pli mallongaj eksteraj vostoplumoj. Estas 5 aŭ 6 subspecioj diferencaj laŭ la etendo de la suba striado.

Abisena hirundo diferencas el la Granda strihirundo je tio, ke ĝi havas pli fortan kaj malhelan striadon, pli ruĝan pugon kaj pli brilruĝan kapon ol la pli granda Granda strihirundo. Krome ĝi preferas ankaŭ malpli malfermajn habitatojn.

## Kutimaro 
Tiu estas birdo de arbara, precipe de malaltaj habitatoj, kaj ĝi estas anstataŭita en montaraj herbejoj de la Granda strihirundo, *Hirundo cucullata*. Ĝi troviĝas ofte ĉe homaj setlejoj. La Abisena hirundo konstruas buloforman elkotan neston kun tuba enirejo. La nesto havas mildan kovrilan materialon kaj povas esti reuzata en venontaj jaroj. La nesto povas esti konstruita en kavo aŭ sub roka kornico aŭ arbobranĉo. Tiu specio profitis el sia lerto uzi konstruaĵojn, pontojn, akvobaraĵojn kaj similajn strukturojn. Se eblas, ĝi elektos altan nestolokon.

La ovoj estas brilblankaj kun foje kelkaj brunaj punktoj; tri ovoj estas la tipa ovodemetado. Kovadon faras nur la ino dum 14-16 tagoj antaŭ eloviĝo. Ambaŭ gepatroj tiam manĝigas la idojn. Elnestiĝo okazas ankaŭ post aliaj 17-19 tagoj, sed la birdidoj revenas al la nesto por ripozi dum kelkaj tagoj post la unua flugo.

La Abisena hirundo estas komuna, kaj profitis el la disponeblo de nestolokoj ĉe homaj setlejoj. Ĝi manĝas ĉefe flugantajn insektojn, sed oni scias, ke manĝas ankaŭ etajn fruktojn. La flugo estas vagema, kaj la voĉo estas nazema *zeh zeh zeh zeh zeh*.

## Referencoj 
* Sinclair, Hockey kaj Tarboton, *SASOL Birds of Southern Africa*, ISBN 1-86872-721-1
* Turner kaj Rose, *Swallows and Martins* ISBN 0-7470-3205-5

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Hirundedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Karnatika muziko

[eta|240px|barataj muzikistoj ludantaj [mridangamon (maldekstre) kaj gatamon (dekstre), en prezento de karnatika muziko]]
**Karnatika muziko** (, IAST: *karnāṭaka saṃgītaṃ*) estas muzika sistemo kutime asociigita kun la suda parto de Barato, kies areo pli-malpli kovras la kvar modernajn ŝtatojn de Barato Andra-Pradeŝo, Karnatako, Keralo kaj Tamilnado. Ĝi estas unu el la du ĉefaj sub-ĝenroj de la barata klasika muziko, kiu evoluis el antikvaj tradicioj de hinduismo; la alia sub-ĝenro nomiĝas *hindustana muziko* en norda Barato kaj diferencas interalie pri persaj kaj islamaj influoj.

Kontraste al la hindustana muziko el norda Barato, la ĉefa emfazo en karnatika muziko estas kantado; la plej multaj komponaĵoj estas verkitaj por esti kantataj, kaj eĉ se ludataj nur per muzikiloj ili estu prezentataj en kanta, *gāyaki*-stilo.

La karnatika muziko kutime prezentiĝas fare de eta ensemblo de muzikistoj, kiu konsistas el gvida prezentisto (kutime kantisto), melodia akompano (kutime violino) kaj specon de liuto, *tambura*, kiu ludas kontinuan bazan tonon dum la prezentaĵo. Aliaj tipaj instrumentoj dum ensemblaj prezentoj estas gatamo, mridangamo, la tambureto *kanĝira* kaj fluto. Kvankam improvizo ludas gravan rolon en la barata klasika muziko, la karnatika muziko kutime kantiĝas baze de komponaĵoj. La plej komuna formo de komponaĵo nomiĝas *kriti* aŭ *kirtanam*; ĝi evoluis inter la 16-a kaj la 20-a jarcentoj fare de en Barato tre konataj komponistoj.

Barata kaj karnatika muzika gamo havas por ĉiu tono elekton da varietaj tonaltoj, nomataj *ŝrutoj*. Ĉiu tonalo aŭ melakarto havas propran karakterizan ŝrutaron.

Kvankam karnatika muziko estas moda ĉefe en suda Barato, ĝi ricevas pli kaj pli da atento kaj publiko en aliaj partoj de la mondo, kien signifaj grupoj da sudbaratanoj elmigris. La urbo Ĉenajo ĉiujare gastiĝas festivalon pri karnatika muziko dum decembro, kiun ĉiujare partoprenas pli ol 2000 muzikistoj.

## Vidu ankaŭ 
* Hindia klasika muziko
* Hindustana klasika muziko

## Literaturo 
* Kassebaum, Gayathri Rajapur. ‘Karnatak raga’ (2000). En Arnold, Alison. *The Garland Encyclopedia of World Music*. Nov-Jorko kaj Londono: eldonejo Taylor kaj Francis.
* Moorthy, Vijaya (2001). *Romance of the Raga*. Nov-Delhio: Eldonejo *Abhinav*.
* Pranesh, Meera Rajaram (2003). *Musical Composers during Wodeyar Dynasty (1638-1947 A.D.)*. Bangaloro: Eldonejo Vee Emm.
* Viswanathan, T. & Cormack, Jody (1998). En Nettl, Bruno; Russell, Melinda. *In the Course of Performance: Studies in the World of Musical Improvisation*. Ĉikago kaj Londono: Eldonejo "University of Chicago Press".

## Eksteraj ligiloj 
* simpla enkonduko al klasika muziko de suda Barato - parto 1 (angle) 
* simpla enkonduko al klasika muziko de suda Barato - parto 2 (angle) 
* DMOZ-registro de retaj ligiloj pri karnatika muziko 

Kategorio:Barata muziko
Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Libera merkato

En ekonomiko, **libera merkato** estas sistemo en kiu la prezoj por varoj kaj servoj estas mem-regulataj pere de la malferma merkato kaj de la konsumantoj. En libera merkato, la leĝoj kaj fortoj de mendado kaj ofertado estas liberaj el ajna interveno fare de registaro aŭ de alia aŭtoritato kaj el ĉiuj formoj de ekonomia privilegio, monopoloj kaj artefaritaj trudoj. Proponantoj de la koncepto de libera merkato kontrastigas ĝin kun la koncepto de regulita merkato en kiu registaro intervenas por la mendado kaj ofertado pere de variaj metodoj kiel doganoj uzataj por limigi la komercon kaj por protekti la lokan ekonomion. En ideala liber-merkata ekonomio, prezoj por varoj kaj servoj estas determinataj libere fare de la fortoj de mendado kaj ofertado kaj estas rajtigitaj atingi sian punkton de ekvilibro sen interveno de la registara politiko.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Merkata ekonomio

Kategorio:Kapitalismo
Kategorio:Klasika liberalismo
Kategorio:Libertariana teorio
Kategorio:Ekonomia liberalismo
Kategorio:Libera merkato
Lieder ohne Worte

Sub la titolo ***Lieder ohne Worte*** (Kantoj sen vortoj) aperis ok kajeroj kun po ses lirikaj pianopecoj de la komponisto Felix Mendelssohn Bartholdy. La esploro supozas, ke la titolo estas memkreitaĵo de Mendelssohn.

## La ok kolektoj 
eta|Komponisto de la „Lieder ohne Worte“ (Kantoj sen vortoj) kaj samtempe kreinto de nova ĝenronomo: Felix Mendelssohn BartholdyKajero 1 (op. 19, komponita ĉirkaŭ 1829–30) komence nomiĝis *Melodioj por piano* (Londono 1830); tamen kajero 2 2 (op. 30, komponita ĉirkaŭ 1833–34) jam portis la titolon *Lieder ohne Worte* jam en la unua eldono (Bonn 1835). Ene de la sekva jardeko aperis kajero 3 (op. 38, komponita ĉirkaŭ 1836–37), kajero 4 (op. 53, komponita ĉirkaŭ 1839–41), kajero 5 (op. 62, komponita ĉirkaŭ 1842–44) kaj kajero 6 (Op. 67, komponita ĉirkaŭ 1843–45), nur plurajn jarojn post la morto de Mendelssohn aperis kajero 7 (Op. 85, komponita ĉirkaŭ 1834–45) kaj kajero 8 (op. 102, komponita ĉirkaŭ 1842-45).

eta|*Venetianisches Gondellied* fis-Moll Op. 30 Nr. 6, Allegretto tranquillo

Nur kvin de la pecoj havas individuajn originajn titolojn: *Venecia gondolkanto* g-minora op. 19 n-o 6, * Venecia gondolkanto* f#-minora op. 30 n-o 6, *Dueto* Ab-maĵora op. 38 n-o 6, *Popolkanto* a-minora op. 53 n-o 5 und * Venecia gondolkanto* a-minora op. 62 n-o 5.

Jenaj disvastigitaj nomoj ne devenas de la komponisto: *Ĉasista kanto* A-maĵora op. 19 n-o 3, *Funebra marŝo* e-minoro Op. 62 n-o 3, *Printempa kanto* A-maĵora op. 62 n-o 6, *Ŝpinista kanto* C-maĵora op. 67 n-o 4 und *Infanpeco* A-maĵora op. 102 n-o 5.

## Muzika karaktero 
Mendelssohn ligis en la plejmulto de siaj *Lieder ohne Worte* kanteblajn melodiojn kun trairaj akompanaj figuroj; malpli oftas ĥorecaj pecoj. Mankas kontrastaj mezpartoj tipaj por la karakterpeco de la 19-a jarcento. Ofte komencas la akompanado, antaŭ ol la melodio ekas. Apudas „kantoj“ kun mallongaj, kadencaj antaŭ- kaj postludoj, sed ankaŭ pecoj, en kiuj la melodio eksonas je la komenco. La perfektaj figuraĵoj alproksimigas multaj komponaĵojn al virtuozaj koncertetudoj.

## Pluaj verkoj 
Inter la verkoj de Mendelssohn troviĝas pluraj *kantoj sen vortoj* ne enprenitajn en la kolektojn samkiel *Lied ohne Worte* por violonĉelo kaj piano. Kelkaj aliaj komponistoj, inter ili Ĉajkovskij kaj Schönberg, transprenis la titolon de Mendelssohn por propraj verkoj (angl. *song without words*, frc. *chanson / chant / romance sans paroles*).

## Fontoj 
Kategorio:Komponaĵoj de Mendelssohn
Kategorio:Pianomuziko
Lingvoj de Eŭropo

En Eŭropo estas parolataj multaj lingvoj kaj dialektoj. Multaj el ili malaperis en la du lastaj jarcentoj aŭ estas malaperontaj en la nuna jarcento ĉar malgrandaj etnoj emas forlasi la lingvon de siaj prauloj kaj novaj generacioj parolas iun ŝtatan lingvon kun pli da parolantaro.

La plej multaj indiĝenaj lingvoj de Eŭropo apartenas al la Hindeŭropa lingvaro kies ĉefaj branĉoj estas la slava, la balta, la ĝermana, la latinida kaj la kelta. Kelkaj aliaj lingvoj apartenas al la Finn-ugra lingvaro. Cetere unu lingvo apartenas al neniu el tiuj lingvaroj, la eŭska. Krome en Eŭropo estas parolantoj de la turka kaj de lingvoj el la kaŭkaza lingvaro.

Krom la indiĝenaj lingvoj en Eŭropo estas parolataj tre multaj aliaj lingvoj el la plej diversaj mondpartoj pro enmigrado de homoj el tiuj mondpartoj dum la lastaj jarcentoj, precipe el landoj kiuj havas ian kolonian rilaton kun iu eŭropa lando (Nordafriko, Afriko, Hindio, Sudorienta Azio, Indonezio, ktp). Plej vaste en Eŭropo parolataj ekstereŭropaj lingvoj estas la araba kaj la ĉina.

## Mapoj 
Jen du mapoj de la lingvoj de Eŭropo kun kelkaj malsamaj detaloj laŭ emfazo de la respektivaj aŭtoroj.
eta|800px|center|Mapo de la lingvoj de Eŭropo.
eta|800px|center|Mapo de la lingvoj de Eŭropo.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Eŭropa Tago de Lingvoj
* Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj

## Eksteraj ligiloj 
* Lingvoj de Eŭropo: Mapo kaj tabela superrigardo de la lingvoj parolataj en Eŭropo , *Urion Argador* 
* Lingvomapo de indiĝenaj lingvoj de Eŭropo, Muturzikin.com, la mapo emfazas regionajn dialektajn kaj minoritatajn lingvojn.