Amerika kardelo

La **Amerika kardelo** (***Spinus tristis***), konata ankaŭ kiel **Orienta kardelo** aŭ **Natura kanario**, estas nordamerika malgranda paserina birdo, membro de la familio de Fringedoj. Ĝi estas migranta, kun teritorio el suda Kanado al Norda Karolino dum la reprodukta sezono, kaj el ĝuste sudo de la kanada limo al Meksiko dum la vintro.

Ĝi estas la ununura fringedo en sia subfamilio kiu suferas kompletan plumoŝanĝadon kaj estas ekzemplo de seksa dimorfismo en koloro; la masklo estas tre brile sufurflava somere kaj oliveca dum vintro, dum la ino estas pli senkolora flavecbruna kiu brilas nur iomete somere. La masklo montras brilkoloran plumaron dum la reprodukta sezono por allogi partneron.

La Amerika kardelo manĝas grenon kaj estas adaptita al konsumo de semoj, per konusforma beko por rompi ilin kaj per lertaj piedoj por preni la tigojn dum manĝado. Ĝi estas socia birdo, kaj formas grandajn arojn dum manĝado kaj migrado. Ili povas konduti teritorie dum nestokonstruo, sed tiu agresemo estas mallonga. Ties reprodukta sezono ligiĝas al pinto de manĝodisponeblo, komence fine de julio, kio estas relative malfrue en la jaro ĉe fringedoj. Tiu specio estas ĝenerale monogama, kaj produktas unu ovodemeton ĉiun jaron.

Homa agado ĝenerale helpis la Amerikan kardelon. Ĝi troviĝas ofte en loĝejaj areoj, allogitaj al birdomanĝejoj instalitaj de homoj, kio pliigas ties survivan indicon en tiuj areoj. Senarbarigo fare de homoj kreas malfermajn herbejajn areojn kiuj estas preferata biotopo de tiu nearktisa birdo.

## Taksonomio 
La Amerika kardelo estis unu el multaj specioj origine priskribitaj de Linnaeus en sia verko de la 18a jarcento, *Systema Naturae*. Ĝi estis dekomence inkludata en la genron *Spinus*, grupo enhavanta amerikajn kardelojn kaj siskinojn, sed en 1976, *Spinus* estis mergita en la genron *Carduelis* kiel subgenro. Ties plej proksima parencoj estas la Malgranda kardelo *(C. psaltria)*, la Laŭrenca kardelo *(C. lawrencei)*, kaj la siskinoj. Kvankam ĝi kunhavas nomon kun la Eŭropa kardelo, ambaŭ estas en separataj subgenroj, estas tre diferencaj kaj ne estas rekte rilataj. *Carduelis* devenas el *carduus*, la latina vorto por kardo aŭ karduo; la specinomo *tristis* estas latina vorto por 'trista'. Estas kvar agnoskataj subspecioj de la Amerika kardelo:
* ***S. t. pallidus*** diferencas el aliaj subspecioj pro sia pli pala korpokoloro, pli fortaj blankaj markoj kaj, ĉe maskloj, pli granda nigra krono. Ĝi estas iom pli granda ol *C. t. tristis*. La somera teritorio estas el Brita Kolumbio al okcidenta Ontario, suden al Koloradio kaj okcidenten al Oregono. Vintre la teritorio etendas el suda Kanado kaj norda Kalifornio, suden al Meksikio. La beko estas malgranda, konusforma kaj rozkolora plej parton de la jaro, sed ĝi iĝas briloranĝa dum printempa plumoŝanĝado ĉe ambaŭ seksoj. kun tre rimarkinda nigra krono kaj blanka pugo kiu videblas dumfluge. La ino estas ĉefe bruna, pli hela sube kun flava bib. Post la aŭtuna plumoŝanĝado, la brilaj someraj plumoj estas anstataŭataj de pli senkolora plumaro, sablokolora sube kaj olivecbruna supre, kun helflavaj vizaĝo kaj supra brusto. La aŭtuna plumaro estas preskaŭ identa en ambaŭ seksoj, sed la masklo havas flavajn ŝultromakulojn.

La birdokanto de la Amerika kardelo estas serio de muzikaj trilado kaj pepado, ofte laŭ longa noto. Alvoko *cii-ci-ci-cit* aŭdeblas ofte dumfluge; ĝi povas esti priskribita ankaŭ kiel *per-cik-o-rii*.

## Distribuado kaj vivejo 
maldekstra|eta|200ra|Ino de Amerika kardelo.
La Amerika kardelo preferas malferman kamparon kie kreskas herboj, kia kampoj, herbejoj, inundejoj, same kiel ŝoseflankoj, fruktoĝardenoj kaj ĝardenoj. Ili povas troviĝi ankaŭ en malfermaj deciduaj kaj ĉeriveraj arbaroj kaj areoj de duarangaj arbaroj. Tiu habitatoprefero pluas dum la printempa kaj aŭtuna migradoj. La Amerika kardelo estas mallongdistanca migranto, kiu moviĝas suden kiel reago al pli malvarma vetero kaj pli malalta manĝodisponeblo. La migrado estas finfarata laŭ kompaktaj birdaroj, kiuj veturas laŭ vagadema ondeca flugbildo.

Oni faris klopodojn por enmeti la Amerikan kardelon en Bermudon en la 19a jarcento, kaj en Tahition en 1938, sed tiu specio malsukcesis setliĝi.

## Kutimaro 
dekstra|eta|200ra|Masklo ĉe kardomanĝejo.
La Amerika kardelo estas gregema for de la reprodukta sezono, kiam ili ofte troviĝas en grandaj aroj, kutime kun aliaj fringoj. Tiuj aroj ĝenerale flugas laŭ ondeca maniero, kreante ondoforman vojon.

La Amerika kardelo ne agas agreseme al predantoj en sia teritorio; ties nura reago estas alarmalvoko. Predantoj estas serpentoj, musteloj, sciuroj kaj la Blua garolo, kiu povas detrui ovojn aŭ mortigi idojn, kaj akcipitroj kaj katoj, kiuj estas terura minaco kaj por junuloj kaj por plenkreskuloj.

### Dieto 
La Amerika kardelo estas dumtaga manĝanto. Ĝi estas ĉefe grenovora, sed foje manĝas ankaŭ insektojn, per kiuj oni ankaŭ manĝigas junulojn por havigi al ili proteinojn. Ties dieto konsistas el semoj de ampleksa vario de jaraj plantoj, ofte tiuj de herboj kaj arboj, kiaj kardoj, kardiloj, dandelionoj, ambrosioj, verbaskoj, kosmosoj, tragopogonoj, sunfloroj kaj alnoj.

### Reproduktado 
eta|dekstra|350ra|Masklo (live) kaj ino (dekstre) je kardomanĝejo.
La Amerika kardelo komencas sian reproduktan sezonon pli malfrue en la jaro ol iu ajn alia fringedo. Se ino akceptas masklon kiel partnero, la paro flugos en ampleksaj cirkloj, dum la masklo triladas dumfluge. La interna diametro de la finita nesto estas ĉirkaŭ 6.5&nbsp;cm. La patrino manĝigas la idojn per vomado de semoj kaj insektoj dum ties kresko. Amerikaj kardeloj ne estas taŭgaj gastigantoj de parazitoj, kaj studoj montras malaltajn produktindicojn de ovoj de Brunkapa molotro kaj tute ne idozorgan sukceson. Tio spite la fakton ke la Amerika kardelo ne konas adaptan konduton kontraŭ nestoparazitoj. Oni supozas, ke la malkapablo de la idoj de Brunkapa molotro por survivi ŝuldiĝas al malsukceso akiri sufiĉan nutradon; la semo-riĉa dieto de la idoj de Amerika kardelo varias el la kutima insekto-riĉa dieto de aliaj gastigantoj.

## Rilato kun homoj 
La Amerika kardelo troviĝas en loĝejaj areoj tra sia teritorio. Kortaj manĝejoj allogas ĝin per semoj de kardosemoj “nyjer”,

La Amerika kardelo ne estas minacata de homa agado, kaj estas disvastigata tra sia teritorio. Arbarklarigado fare de homoj, kvankam damaĝa por multaj specioj, plibonigis la situacion de la Amerika kardelo. Arbarklarigado kaŭzas malpliiĝon en la nombroj de novtropikaj migrantoj, dum helpas mallongdistancajn migrantojn kaj konstante loĝantajn birdojn. Tio helpas la Amerikan kardelon kaj kiel mallongdistanca migranto, kaj ĉar la kreitaj malfermaj areoj estas la preferata medio de tiu birdospecio, kie kreskas herboj kiuj produktas la unuarangan manĝoresurson de la Amerika kardelo.

La Amerika kardelo, aŭ Orienta kardelo, estas ankaŭ la ŝtata birdo de Iovao, Nov-Ĵerzejo kaj Vaŝingtonio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Filmetoj de Amerika kardelo ĉe Internet Bird Collection
* The American Goldfinch Show – Informa sed neakademia eseo pri la Amerika kardelo.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Fringedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko