Brucelozo

La **brucelozo**, nomata ankaŭ febro de Malto, mediteranea febro, ondofebro aŭ malsano de Bang, estas infekta malsano de tutmonda distribuado, kaŭzata de bakterioj de la genro *Brucella*, kiu atakas kelkajn speciojn de mamuloj, inter kiuj estas homoj, en kiuj ĝi kaŭzas nespecifan febran simptomaron.

Ĝi devas ne esti konfuzata kun la familia mediteranea febro, nome genetika malsano el tiuj nomitaj "raraj" kiu estas la plej ofta el la meminflamaj sindromoj.

Anstataŭe la brucelozo suferigas ĉefe homojn kiuj laboras aŭ ĉeestas kun bredataj bestoj aŭ infektitaj produktoj.​

Inter mamuloj kiuj povas eksuferi la malsanon estas kelkaj kiuj havas altan ekonomian gravon, kiel okazas ĉe brutobredado de ekzemple bovoj, ĉevaloj, porkoj, ŝafoj kaj kaproj, same kiel ankaŭ aliaj proksimaj naturaj specioj.

## Infekteblaj specioj
Bredataj bestoj estas infektataj de *B. abortus* (bovoj, bizonoj, kaj cervoj), *B. canis* (hundoj), *B. melitensis* (kaproj kaj ŝafoj), *B. ovis* (ŝafoj), kaj *B. suis* (karibuoj kaj porkoj). Bruceloj estas trovataj ankaŭ en pluraj marmamulaj specioj.

### Bovoj
*B. abortus* estas la precipa kaŭzanto de brucelozo ĉe bovoj. La bakterioj estas elmetataj de infektita besto ĉirkaŭ la tempo de nasko aŭ aborto. La ŝanco ke eksponita besto infektiĝos varias laŭ aĝo, gravedeco, kaj aliaj ecoj de la bovo, kaj ankaŭ laŭ la nombro da bakterioj al kiu la bovo eksponiĝis. La plej oftaj simptomoj de bovoj infektitaj de *B. abortus* estas ofteco de abortoj, artritaj artikoj, kaj reteno de la placento.

La du ĉefaj risk-faktoroj por brucelaj abortoj estas eritritolo, kiu favoras infektojn en la feto kaj placento, kaj la manko de kontraŭbrucelaj ecoj en la amnia fluido. Ankaŭ virbestoj povas teni brucelojn en sia reprodukta sistemo, specife en la spermvezikoj, la ujo de la spermodukto, la testikoj, kaj la epididimo.

### Sovaĝaj hufuloj 
Diversaj bruceloj povas infekti multajn sovaĝajn hufulojn, interalie la kanadan cervon (*Cervus canadensis*), bizonon (*Bison bison*), afrikan bubalon (*Syncerus caffer*), eŭropan apron aŭ sovaĝan porkon (*Sus scrofa*), karibuon (*Rangifer tarandus*), kaj alkon (*Alces alces*). Neniu vakcino taŭga por sovaĝaj bestoj estas produktita. Tial estas des pli da premo mastrumi sovaĝajn populaciojn tiel, ke la disvastiĝo de la malsano malpliiĝos.

### Marmamuloj
Brucelozo en cetacoj kaŭziĝas de la brucelo *B. ceti*. Ĝi estis malkovrita en abortita feto de tursiopo kaj nun ofte detektiĝas en ambaŭ subordoj, la lamencetacoj kaj la dentocetacoj. Oni kredas ke *B. ceti* transdoniĝa per sekskuniĝo, patrina nutrado, abortitaj fetoj, placentoj, de patrino al feto, aŭ tra fiŝaj rezervujoj. Pro la reproduktaj simptomoj, brucelozo havas negativegan efikon al la konservado de specio, des pli pro la malgranda bestnombro de multaj cetacaj populacioj. *B. ceti* estas identigita en kvar el la 14 cetacaj familioj, sed antikorpoj indikas ĝian ĉeeston en sep familioj. Malmultaj eksponitoj malsaniĝas aŭ mortas. Tamen, iuj specioj estas pli infekteblaj. La ordinara foceno, tristria delfeno, blankflanka delfeno, tursiopo, kaj ordinara delfeno estas la plej ofte infektataj dentocetacoj. El la lamencetacoj, la multe plej ofte infektata specio estas la akrapinta baleno. Delfenoj kaj focenoj estas pli ofte infektataj ol balenoj. Sekso kaj aĝoj ŝajne ne influas infekteblecon. Kvankam ĝi povas mortigi cetacojn, *B. ceti* malofte infektas homojn.

### Hundoj
La kaŭzanto de hunda brucelozo, *B. canis*, transdoniĝas inter hundoj per sekskuniĝo aŭ kontakto kun abortitaj fetoj. Homoj povas infektiĝi per kontakto kun infektita abortita histo aŭ infektita spermo. Ĉe hundoj la bruceloj normale infektas la generajn organojn kaj , sed povas disvastiĝi en la okulojn, renojn, kaj intervertebrajn diskojn. En ĉi-lastaj ili  estas unu kaŭzo de diskospondilito. Simptomoj estas interalie aborto ĉe hundinoj aŭ skrota kaj testika inflamo ĉe virhundoj. Febroj estas maloftaj. Infekto de la okulo povas kaŭzi uveiton, kaj infekto de la intervertebra disko povas kaŭzi doloron aŭ malforton. Sanga testado antaŭ parigo povas preventi disvastiĝon de brucelozo en hundoj. Ĝi estas kuracebla per antibiotikoj, kiel ĉe homoj, sed malfacile.

### Fiŝoj
Bruceloj povas infekti fiŝojn. La aktuala vasto de brucelozo en fiŝoj kaj la ofteco de transinfektoj de fiŝoj al homoj ne estas sciataj. *B. melitensis* estis trovita en tilapia bredejo dum epidemio en Tamilujo, Barato, en 2019. La malsano estis severa, mortigante 40-50% de la infektitaj tilapioj ene de sep tagoj. La simptomoj estis malforto kaj malfacila spirado, miskolora haŭto kun ulceroj, putriĝo de la naĝiloj kaj la vosto, kaj entiritaj okuloj. *B. melitensis* estis trovita ankaŭ en sovaĝaj katfiŝoj de la specio *Clarias gariepinus* kun malnormale aspektantaj haŭto, hepato, kaj lieno en regiono de Egiptujo, kie la akvo estas poluata de bovbredejaj forĵetaĵoj.

## Epidemiologio
### Eŭropo
#### Malto
Frue en la 20-a jarcento, brucelozo estis tiel endemia en Malto ke oni nomis ĝin "febro de Malto". En 2005 ĝi estis ekstermita pro strikta postulado de atestoj por bestoj bredataj por lakto kaj pasteŭrizado de la lakto.

#### Respubliko Irlando
Brucelozo turmentis bestojn bredatajn en Irlando dum pluraj jardekoj. Kontraŭbatalis ĝin programo de la Departemento de Agrikulturo, Nutraĵo, kaj Maraj Aferoj. La lando deklariĝis senigita je la malsano la 1-an de julio 2009 laŭ atesto de la Eŭropa Komisiono.

#### Britujo
Brucelozo estis forigita de ĉefinsula Britujo en 1979, kvankam ĝi plurfoje estis reenkondukita poste. La lasta epidemio de brucelozo okazis en bovoj en Kornvalo en 2004. Norda Irlando deklariĝis senigita de brucelozo en 2015.

Laŭ raporto publikigita en la revuo *Clinical Infectious Diseases*, la okazo estis “eble la plej granda laboratoria akcidento en la historio de infektaj malsanoj.” Laŭ nombroj registritaj de la provincaj aŭtoritatoj de Gansuo kaj cititaj de Pappas, el pli ol 70 000 testitaj homoj, pli ol 10 000 estis seropozitivaj. Citiĝis ankaŭ ĉinaj dokumentoj, kiuj montris ke pli ol 3000 homoj loĝantaj proksime al la fabriko petis kompenson, indikante almenaŭ ioman malsaniĝon.

### Aŭstralio
Aŭstraliaj bovoj estas liberaj de brucelozo, kvankam la malsano antaŭe ĉeestis. Ĝi neniam estis raportita en ŝafoj a­ŭ kaproj. La malsano jes okazas en porkoj, kaj homaj infektoj plej ofte fontas el resovaĝiĝintaj porkoj.

### Nov-Zelando
En Nov-Zelando la sola specio estas *B. ovis*, kiu infektas ŝafojn..

### Argentino 
Laŭ esploro publikigita en 2002, proksimume 10–13% de la bredataj bestoj estis infektitaj de bruceloj. Ekde 1932, la Nacia Servo por Agrikultur-nutraĵa Sano kaj Kvalito klopodis kontra­­ŭbatali la malsanon. En 2022, ĉiuj bovidoj devas ricevi vakcinon kontraŭ *Brucella abortus* raso 19 en aĝo de 3-8 monatoj.

### Usono
En Usono oni devas testi laktobestaron almenaŭ unu fojon jare por ricevi atestilon de senbrucelozeco. La uzata testo estas la brucela laktringa testo. Oni kutime mortigas infektitajn bovojn. Usonaj bestokuracistoj devas vakcini bovidojn pro timo de zoonoza infekto. Oni kutime tatuas en unu orelo de bovo ateston de la vakcinado, kun la lasta cifero de la naskiĝjaro.

La unuaj kunlaboroj inter la ŝtataj kaj la federa registaroj por ekstermi *B. abortus* de Usono komenciĝis en 1934. La malsano ne estas indiĝena en Ameriko, sed enkondukiĝis en bredataj bovoj (*Bos taurus*), kiuj transdonis ĝin al sovaĝaj bizonoj (*Bison bison*) kaj kanadaj cervoj (*Cervus canadensis*). La unuaj registroj de brucelozo en indiĝenaj hufuloj estas de la frua parto de la 19-a jarcento.

### Kanado
En la 19-a de septembro de 1985, la registaro de Kanado deklaris sian bovan bredataron senbruceloza. Brucelaj ringaj testoj al lakto kaj kremo kaj testoj al buĉotaj bovoj ĉesis la 1-an de aprilo de 1999. Kontrolado daŭras per testoj ĉe aŭkciejoj, normaj malsanraportaj procedoj, kaj kontrolado de bovoj eksportotaj al aliaj landoj, krom Usono.

## Notoj 
Kategorio:Maloftaj malsanoj
Kategorio:Zoonozoj
Kategorio:Bakteriaj malsanoj