open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Freiberg (Saksio)

Situanta inter Dresdeno kaj Chemnitz, je la norda rando de la Ercmontaro, **Freiberg** estas moderna urbo kun vigla historio kaj grandaj tradicioj. Kvankam la lasta minejo fermiĝis en 1969, en ĉiu angulo de la antikva urbocentro ankoraŭ videblas la spuroj de la iama minado. *Bergakademie* (= minista akademio), fondita en 1765, evoluis al moderna teknika universitato.

Freiberg estas la administra centro de la distrikto Centra Saksio, kreita la 1-an de aŭgusto 2008 - antaŭe ĝi estis la centro de pli malgranda administra unuo, laŭ la urbo nomata distrikto Freiberg. Fine de  la urbo havis  loĝantojn.

## Historio 
Post trovo de arĝenta erco 1168 ĉe la vilaĝo Christiansdorf ekkreskis minista setlejo, kiu ricevis urbajn rajtojn verŝajne en la jaro 1186. Ĝis ĉirkaŭ 1220 aldoniĝis laŭplane konstruita "Supra Urbo" kaj urbomuro. Sur la ekonomia bazo de la minado Freiberg rapide evoluis je riĉa kaj laŭ tiama skalo popoloza urbo (ĉirkaŭ 5.000 loĝantoj en 1300).

## Personoj rilataj al Freiberg 
* Abraham Gottlob Werner, tersciencisto
* Alexander von Humboldt, natursciencisto
* Aŭgusto, princo-elektisto
* Clemens Winkler, ĥemiisto
* Eduard Johnson, regionhistoriisto, filologo kaj ĵurnalisto
* Ferdinand Reich, ĥemiisto
* Frank Löser, agronomo kaj regionhistoriisto
* Friedrich Mohs, mineralogo
* Gustav Eduard Benseler, filologo
* Leopold von Buch, tersciencisto
* Miĥail Lomonosov, poeto kaj sciencisto
* Morico (Saksio), princo-elektisto
* Novalis, poeto
* Theodor Körner, poeto
* Theodor Richter, ĥemiisto

## Vidindaĵoj 
* la urba katedralo
* Tersciencaj Kolektaĵoj
* restaĵoj de la Urba Muro
* Kastelo Freudenstein
* Muzeo pri la historio de la urbo kaj de la minekspluato
* Naturscienca Muzeo
* la minejo "Himmelfahrt Fundgrube", kiu ofertas gvidadojn subterajn
* Preĝejo Sankta Nikolao (Nikolaikirche)
* Templo de Freiberg

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ()
* informoj pri la urbo kaj turismaj eblecoj en germana lingvo 
* Informoj pri la paroĥa komunumo Petri-Nikolai en Esperanto 


Kategorio:Distrikto Centra Saksio
Kategorio:Urboj de Saksio
Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Saksio
Kategorio:Setlejoj en Ercmontaro en Germanio
Kategorio:Minada regiono Ercmontaro
Anaso

eta|dekstre|250px|Geanasoj (maldekstre anasino).
eta|Anasido
**Anaso** estas komunlingva nomo por pluraj malgrandaj specoj de birdoj el la ordo de anseroformaj, kun mallonga kolo kaj egallarĝa beko. Iuj specioj estas tenataj en korto.

Ĉefe temas pri la subfamilio anatenoj kaj ĉefe pri ties genroj *Anas*, *Netta*, *Aythya* kaj maranasoj. La plej tipa kaj konata estas la platbeka anaso aŭ ordinara anaso, *Anas platyrhynchos*.

Ilia bleko estas nomata *kvako*.

## Bredataj anasoj 
Iuj specoj de anasoj, kiel la moska anaso (*Cairina moschata*), estas bredataj por iliaj viandoj kaj ankaŭ por iliaj ovoj kaj hepatoj.

## Lingvo 
*Anaspaŝi* signifas paŝi kiel anaso, balancante sin de unu piedo al la alia.

## Vidu ankaŭ 
* Pekina anaso

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Anasedoj
Botanika Ĝardeno de Cluj-Napoca

eta|Japana ĝardeno

La Botanika Ĝardeno de Universitato Babeş-Bolyai, Cluj-Napoca estas unu el la plej belaj en Mez-Eŭropo kaj estis fondita de instr. Alexandru Boza en 1920.

La Botanika ĝardeno estas pli granda ol unu najbaraĵo (14 ha) kaj ĝi havas kvardek mil plantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* La Botanika Ĝardeno de Cluj-Napoca 

Cluj-Napoca
Cluj-Napoca
Cluj-Napoca
Skota ŝafhundo

dekstra|250ra
La **skota ŝafhundo** (angle: *Scotch Collie*) estas raso de skotlanda ŝafhundo, longhara, popularigita en kino kaj televido per la fama rolulo de *Lassie*. (eo:*Lasi*)

Kun sia nemisrekonebla aspekto samtempe ŝike "nobeleca" kaj naive "ridetanta", la skota ŝafhundo estas ŝafhundo milda, kortuŝiĝema, ege fidela, inteligenta, kvieta dum cetere ege ŝatanta elsporti pofoje per impetaj kurludoj, sed rapide reiras al sia mastro, al kiu ĝi dediĉas senliman korinklinon kaj senmankan fidelecon. Al ĝi pli plaĉas kuregi sur neĝo ol sunumi.

Ĝi ne estas timema sed malfidema kontraŭ la fremduloj, sed ĝi tre kapablas simpatiiĝi kun ili kiam ĝi sentas, ke ili estas afablaj kaj malmalicaj, kiel ĝi mem. Ĝi ŝatas, ke oni komprenu ĝin kaj respektu ĝin. Neniam seniluziigu ĝin, ĝi iĝus ege malfeliĉa pro tio; oni estu psikologia kaj komprenema. Ĝin oni eduku kun mildo kaj firmo, sed sen akra ordonemo, kaj ne laŭtigante la voĉon; ĝi malŝategas se oni riproĉas senkiale aŭ maljuste, ĝi postulas klarigojn. Ĝi estas milda kaj pacienca kun la infanoj, kiujn ĝi gardas zorgeme. Ankaŭ la domon ĝi gardas, sed sen agresemo, nur bojante ĝustacele.
Ĝi ĉiam direktas tenerplenan rigardon al sia mastro, al kiu ĝi sindonemas kaj serĉas plezurigi. Ĝi sentas kiam tiu estas malfeliĉa kaj tiam provas tiun konsoli. Ĝi havas paŭteman faceton, kiu donas al ĝia personeco ian ĉarmon, ĝi izoliĝas por paŭti kiam ĝi spertas ĉagrenon kaj ne volas ĝin montri; ĝi esperas esti dorlotita tiam.

250ra|dekstra
Tiu raso ekzistas laŭ tri kolorvarioj:

* "trikolora" (precipe rufa, kun iom da nigro, kaj la fama abunda blanka "barbo")
* "nigra" (simila sed kun la dorso kaj flankoj nigraj)
* "sabla" (flavgriza kaj blanka, la plej malofta)

La raso estis finfiksita fine de la 19-a jarcento per iom da mestizigo per la rusaj leporhundoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kanisedoj

Kategorio:Hundorasoj
Kategorio:Ŝafhundoj
-370

En la jaro **370 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Astronomiisto kaj geografiisto Eudokso el Knido
** verkas torion de samcentraj sferoj permesanta pli bonan komprenon pri planeda movo.
** kalkulas la daŭron de jaro kiel 365 kaj kvarono da tagoj.
* Satrapoj de Persa imperio ribelas kontraŭ centro, post la sendependigo de Egiptio en -404.
* Platono verkas *La respubliko*.
* Epaminondas estas en Peloponezo.
* Konsuloj de Romo: *C. Licinius Stolo* kaj *Lucius Sextius*.
* Kleomeno la 2-a postsekvas sian fraton *Agesipolis la 2-a* kiel reĝo de Spartio

## Naskiĝoj 
* Marcus Valerius Corvus, romia heroo.

## Mortoj 
* Demokrito, helena filozofo.
* Agesipolis la 2-a, reĝo de Spartio.
* Leŭkipo greka filozofo

|
-380

En la jaro **380 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Neĥtnebof iĝis faraono, eko de 30-a dinastio de Egipto;
* M. Furius Camillus la 7-a, A. et L. Postumius Regilus, L. Furius, L. Lucretius, M. Fabius M. Furius Camillus la 7-a, A. et L. Postumius Regilus, L. Furius, L. Lucretius kaj M. Fabius Ambustus iĝis konsulaj tribunusoj en Romio;

## Mortoj 
* Aristofano
-390

En la jaro **390 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Pausianio iĝis reĝo de Makedonio.
* Keltoj, gviditaj de Breno invadis kaj disrabis Romon. La anseroj de la templo de Juno en la Kapitola monteto laŭ Tito Livio savis Romon el la surpriza atako de Gaŭloj ĉirkaŭ la jaro -390 kiam ili estis ĝenitaj dum nokta atako. La historio povus esti klopodo klarigi la originon de la sakra aro de anseroj de Romo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Aminto la dua reĝo de Makedonio.
* Filolao greka matematikisto.
Listo de hundorasoj

[eta|240ra|Granda [Danhundo kaj malgranda Ĉivava hundo]]
De jarmiloj homoj selekte bredis hundojn, laŭ ties trajtoj kaj kapabloj. El tio rezultas, ke ekzistas centoj da diferencaj hundaj rasoj.

## Kategorioj 
* Dogoj
* Gardhundoj
* Sledhundoj
* Vulpohundoj

Laŭ la Internacia Cinologia Federacio (FCI)  estas hundoj dividitaj je dek grupoj:

* Grupo 1: Ŝafhundoj, hundoj paŝtistaj kaj bovistaj (krom la svisaj)
* Grupo 2: Pinĉeroj kaj ŝnaŭceroj – molosoidoj (hundegoj) kaj svisaj bovistaj hundoj
* Grupo 3: Terhundoj (terieroj)
* Grupo 4: Melhundoj (tekelhundoj, vertagoj)
* Grupo 5: Ŝpicoj kaj t.n. rasoj primitivaj
* Grupo 6: Spurhundoj kaj sangohundoj
* Grupo 7: Halthundoj
* Grupo 8: alporthundoj, ĉasaj serĉhundoj, kaj akvohundoj
* Grupo 9: Societaj rasoj (Dorlothundoj)
* Grupo 10: Leporhundoj (levreloj, vertragoj)

## Listo de rasoj 
* Afgana leporhundo
* Ajrvala terhundo
* Akita-hundo
* Alaska malamuto
* Angla leporhundo (grejhundo)
* Angla setero
* Araba leporhundo
* Basenĝo
* Bedlingtona terhundo
* Biglo
* Blanka terhundo de West Highland
* Boksero
* Borda terhundo
* Bostona terhundo
* Buldogo
* Cervohundo
* Coton de Tulear
* Ĉaŭĉaŭo
* Ĉeĥoslovaka luphundo
* Ĉirneko
* Ĉivava hundo
* Dalmata hundo
* Danhundo
* Dobermano
* Eŭska ŝafhundo
* Germana ŝafhundo
* Glathara tritikokolora terhundo
* Grifono
* Irlanda lupohundo
* Islanda ŝafhundo
* Itala braco
* Jorkŝira terhundo
* Kimra ŝafhundo
* Kimra terhundo
* Komondoro
* Kuvaso
* Labradora ĉashundo
* Landlima ŝafhundo
* Landseer
* Lupohundo
* Malta hundo
* Meksika nuda hundo (ŝoloickvintlo)
* Melhundo
* Mopso
* Nova-Skotia anasvoka ĉashundo
* Novlanda hundo
* Orkolora reporthundo
* Parson Russell-terhundo
* Pekina hundo
* Perua nuda hundo
* Pomeria ŝpico
* Pudelo
* Rotvejla hundo
* Rusa leporhundo (barzojo)
* San-Bernarda hundo
* Samojeda hundo
* Schipperke
* Skotlanda cervohundo
* Siberia sledhundo
* Skolopa spanielo
* Skota ŝafhundo
* Skota terhundo
* Ŝiba-Hundo
* Ŝpico
* Terhundo de Jack Russell
* Vulpa terhundo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Hundorasoj

## Eksteraj ligiloj 
* Internacia 'Federacio' de Hundoj (Legebla per la angla, franca, hispana aŭ germana.)  
* La Kennel Klub (angla) 
* Nov-Zelando Kennel Klubo (angla)  
* Uniigita Kennel Klubo (angla)  

Hundorasoj
Ausias March

**Ausiàs March** [aŭziás mark] (Gandia, 1397 - Valencio, 1459) estis valencilanda poeto kaj kavaliro. Oni konsideras lin la plej granda poeto de la kataluna mezepoka literaturo. Li naskiĝis ĉirkaŭ 1397, filo de la poeto Pere March kaj de Elionor de Ripoll. Post milita vivo en Italio, li retiriĝis, 27-jara, en Valencio kaj postenis kiel reĝa falkisto. Li edziĝis al Isabel Martorell, fratino de la verkisto Joanot Martorell kiam li havis 40 jarojn. Li vidviĝis post nur du jaroj, kaj tuj reedziĝis al Joana Escorna. Krome, li havis eksteredzajn rilatojn kaj diversajn filojn. Li mortis en 1459.

Li estis bone konita en la Aragona kortego, ĉar la kastilia verkisto, Markizo de Santillana, Iñigo de Mendoza, kiu ĉeestis dum sia junaĝo tiun kortegon, citas lin en sia verko "Prohemio" kune kun Jordi de Sant Jordi.

Liaj poezioj apartiĝas de la tradicio pro sia spirita profundeco kaj pro sia "aspra" stilo kiu alproksimigas lin al postaj romantikaj poetoj kiel la angla Lord Byron eĉ superante ilin. Lia poezio esprimas la moralan kontraston inter la spirita amo kaj la seksa kaj karna amo kiu turmentas lin. Li superas la tradicion por krei tute novan stilon kiu distingiĝas nete de tiu de la trobadoroj kaj de tiu de la tiama frua petrarkismo. Sed li elmontras samtempe eksterordinaran scion de la tradicio: Aristotelo, Cicerono, Ovidio, trobadoroj, Petrarko, ktp. Li estas la unua alta poeto kiu uzis lingvon puran pri okcitanaj formoj kaj tute valencia. Pro la rapida evoluo de la valenca lingvo kaj pro la kompliko de liaj konceptoj, ne ĉiuj kapablis kompreni lin. Estis kelkaj valenciunaj poetoj kiuj asimilis lian verkon en pli simplaj formoj (kiel Pere Serafí) kaj valencaj poetoj (kiel Lluís del Milà kaj Ferrandis d'Heredia).

La valencidevena poeto, sed ĉiam loĝinta en la hispana kortego en Toledo, Juan Boscán (kataluna originala nomo: Joan Boscà), kiu enkondukis la italdevenan formon de la soneto en Kastilion, estis ankaŭ diskoniganto kaj adaptanto de March. Aliaj famaj kastilaj verkistoj bone konintaj la verkojn de March estis Garcilaso de la Vega, amiko de Boscán kaj jam poste, la portugalo -sed verkisto en la kastila- Jorge de Montemayor kaj alia granda poeto Fray Luis de León. Post la revigliĝo de la kataluna lingvo dum la 19-a jarcento, oni eklaboris kritikajn eldonojn de lia kantaro.

Ekzistas tradukoj de lia verkaro en la angla kaj en aliaj lingvoj, unu el ili en Esperanto, de Abel Montagut:
* ''Amkantoj. 60 poemoj / Cants d'amor. 60 poemoj''. Generalitat Valenciana. Valencio, 1993. 147 p.

Kategorio:Katalunaj verkistoj
Kategorio:Katalunlingvaj verkistoj
Kategorio:Katalunlingva literaturo
-360

En la jaro **360 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
* Platono priskribis la mitan insulon Atlantido en sia dialogo *Timeo*
* Romio: M. Fabius N.f. Ambustus kaj C. Poetelius C.f. Libo Visolus iĝis konsuloj.

Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|
Lost City of Atlantis.jpg|
Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|
Guido Guinizzelli

**Guido GUINIZZELLI** (ĉ 1230 – ĉ 1276) estis itala poeto de la 13-a jarcento apartenanta al la movado nomita *Il Dolce Stil Nuovo* kune kun Guido Cavalcanti, Lapo Gianni, Gianni Alfani, Dino Frescobaldi kaj Cino Da Pistoia.

Oni havas tre malampleksan scion pri lia vivo. Li naskiĝis en Bolonjo kaj estis juristo. Li estis ekzilita pro la malvenko de la gibelinoj.

Lia poezio estas ege abstrakta kaj metafizika koncerne al la priskribo de la ama doktrino. Li pritraktas komplekse la fenomenologion de amo. Danto en la Purgatorio nomas lin *patro mia* kaj atribuas pleje al Guinizzelli la ecojn de la tuta skolo: dolĉo, ĝentilo kaj leĝero.

## Verkaro 
Guinizzelli, Guido
Kategorio:Universitato de Bolonjo
Gelfoj kaj Gibelinoj

La nomo **Gibelino** estas italigo de la germana **Waiblinger** en mezepoka Italio por partianoj de la imperiestroj. *Waiblinger* siaflanke estas la nomo por loĝantoj de la ŝvaba urbo Waiblingen, centro de la dinastio de la Ŝtaŭfoj. La ekzisto de tiu ĉi nomo unuafoje estas dokumentita proksimume en 1215 dum la epoko de la ŝtaŭfa imperiestro Frederiko la 2-a.

La analoga kontraŭpartio nomiĝis **Gelfoj** (elgermanigo de la vorto **Welfen**), kaj tiuj ĉi subtenis la politikon de la Papo kaj nomiĝis laŭ la dinastio de la Velfoj. Tamen la italaj Gelfoj laŭokaze ankaŭ subtenis la aferon de la imperiestro, se tio estis konforma kun iliaj interesoj. Tial la separado en Gibelinoj kaj Gelfoj tute ne estis tiel reliefigita, kiel foje prezentata. Ekzemple proksimume en 1300 en Florenco la Gelfoj separiĝis en *Blankaj Gelfoj* (imperiestremaj Gelfoj), kiuj defendis kompromison kun la imperiestro, kaj la *Nigraj Gelfoj*, kiuj sekvis rigoran politikon kontraŭ la imperiestro. Depende de la aktuala registaro en la komunumoj la anoj de la unu aŭ alia partio estis ekzilataj el la urbo. Viktimo de ĉi tiu potencopolitiko en Florenco fariĝis ekzemple la fama poeto Dante Alighieri.

La lukto inter la du partioj transdaŭris la pereon de la Ŝtaŭfoj, kaj la nomoj reprezentis en la malfrua mezepoko ofte nur diversajn grupojn ene de itala komunumo, kiuj reciproke kontraŭstaris malamike.

## Vidu ankaŭ 
* Simone Boccanegra
* Castruccio Castracani
* Frangipani-familio

Kategorio:Historio de Italio

*Gelfoj kaj Gibelinoj
Mezepoka literaturo

La **okcidenta mezepoka literaturo** estis markata de la apartigo de la socio en du mondojn: la eklezia medio kaj la laika medio. La eklezia medio elstariĝis per la verkado de historiaĵoj en la latina kronikoj. Tiu laika strukturiĝis baze ĉirkaŭ tri ĉefaj aksoj : la landa tradicio de ĉiu popolo, la kelta popola tradicio de la artura ciklo kaj la kortega tradicio.
Ĉiu popolo kreis mitojn pri la figuro de siaj herooj kaj tiel naskiĝis la eposoj kiuj estis recitataj de la menestreloj. La plej gravaj estis en okcidenta Eŭropo: Beowulf en la Anglosaksa, Kanto de Rolando en la franca kaj Poemo de mia Cido en la hispana.
La artura tradicio estis definitive fiksita de Chrétien de Troyes en siaj verkoj.
La kortega tradicio literatura disvolviĝis unue en Okcitanio en la lingvo provenca de la trobadoroj, kiujn imitis la truveroj en Francio kaj en ĉiuj eŭropaj landoj; en la galeg-portugala ekestis la Kantigoj kiuj alprenis la diversajn trobadorajn ĝenrojn kaj kreis aliajn. La kastiliaj reĝoj ankaŭ verkis en la galeg-portugala. Sub la influo de la trobadoroj naskiĝis en Germanio la *"Minnesang"* -Amkanto-. En Katalunio kaj Italio oni verkis poezie en la okcitana, ĝis la apero de Ausias March kaj de la Sicilia Skolo, respektive.

## Mezepokaj beletraj ĝenroj 
## Historio, periodoj 
* Franca literaturo de la Mezepoko

## Listo de aŭtoroj 
* Archipoeta

## Listo de verkoj 
* Herr Mannelig

Dosiero:Beowulf.firstpage.jpeg|
Dosiero:Bible.malmesbury.arp.jpg|
Dosiero:Dante Alighieri.jpg|
Dosiero:Hildegard von Bingen Liber Divinorum Operum.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fordham.edu/halsall/sbook.html  
* http://sunsite.berkeley.edu/OMACL  
* http://www.georgetown.edu/labyrinth/labyrinth-home.html 
* http://www.shadowedrealm.com 

Kategorio:Mezepoka literaturo
Kategorio:Literaturo
Estro

**Estro** povas esti:

* Socie, **estro** estas homo kiu havas sufiĉan povon por ordoni en iu institucio, socio aŭ pli malgranda socia organizaĵo. Nuntempe oni kutime dividas tiun povon inter pluraj respondeculoj pri unupoaj fakoj, kiuj komune gvidas la institucion aŭ organizaĵon en gvida grupo nomata **estraro**. En Esperanto estas kutima nomi la membrojn de estraro "estrarano", ne "estro", ĉar tio ŝajnigus ke unusola persono havus la plenan potencon.
** Aparte administraj unuoj kutime havas estron: vilaĝestro, komunumestro, urbestro, ĉefurbestro (se en granda urbo estas pluraj urbestroj), distriktestro, provincestro ...

* En videoludoj, la **"estro"** aŭ la **fina kontraŭulo** estas tre forta kontraŭa personaĵo. 

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri estro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* direktoro
* ĉefa entreprena oficisto (ĈEO)
* afergvidanto

Kategorio:Regado
Kategorio:Administrado
Laboristaj migradoj

**Laboristaj migradoj** aŭ **labormigradoj** okazas kiam multaj loĝantoj migras laborcele al alia regiono.

Pasintaj labormigradoj okazis interalie en kaj al Francio. Specialajn facetojn pri tiu temo prilumas la artikoloj
* La masonistoj el (franca) departemento *Creuse*: Masonistoj el Creuse,
* Aŭvernanoj: labormigradoj de aŭvernanoj,
* 19-a-jarcenta Germana enmigrado en Parizon kaj
* Belga migrado al nord-Francio fine de la 19-a jarcento.

Ankaŭ ekde sia ekzisto okazis pluraj ondoj de amasa elmigrado al Usono. Specife pri svedoj tiun fenomenon temigas la artikolo
* Sveda elmigrado al Usono.

## Vidu ankaŭ 
* Almigrado
* Elmigrado

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Demografio
Bando

**Bando** estas ne tre bone difinita termino por grupo de homoj, kiuj kuniras aŭ kunagas. Ofte la vorto havas malŝatan konotacion (asociadon), kaj ĝi estas uzata en ne tro pozitiva senco por rilati al socie ne akceptataj grupoj: **krimula bando**, **terorisma bando**.  

Oni aplikas la vorton ankaŭ en pozitiva senco al muzikistaro: **muzika bando**. Tiu povas esti blovinstrumenta bando, kiu ludas ofte liberaere kaj prefere marŝmuzikon; alia formo estas muzikistaro de almenaŭ tri personoj, kiuj ludas ĵazon, rokmuzikon ktp. 

Etimologie, ĝi devenas de la ĝermana "band" (grupo), kiu siavice devenas de band (bendo), per kio ekzemple militista grupo distingiĝis.

## Vidu ankaŭ
* Gangstero
Ĝermana

**Ĝermana**: rilata al la ĝermanoj aŭ al ilia lingvo. Per **la ĝermana** (kun artikolo kaj en substantiva funkcio) estas indikata la **ĝermana lingvo**, tuto da ĝermanaj dialektoj kiuj poste donis la diversajn **ĝermanidajn lingvojn** nun parolatajn en Eŭropo.
Alexander Mack

eta|Eder en Schriesheim
**Alexander MACK** (naskiĝis en 1679 en Schriesheim, Germanio; mortis en 1735 en Germantown, Usono) estis germana pietisto.

Alexander Mack estis filo de riĉa muelisto de Schriesheim. Li edziĝis al Anna Margaret KLING, de alia muelista familio de Schriesheim. (Ankoraŭ hodiaŭ ekzistas granda muelista entrepreno *Kling-Malz* en Schriesheim.) Ĉar li havis privatan kaj tiam nelegalan religian kunvenon, li devis forkuri el Schriesheim al Schwarzenau, kie li fondis sendependan eklezion en la jaro 1708. Pro persekuto li kaj liaj anoj elmigris al Germantown. Lia nova eklezio estis pacifisma kaj similis al la menonita. Ĝia nomo estis germane *Kirche der Brüder* aŭ *Tunker,* angle *Dunker* aŭ *Dunkards.* Hodiaŭ *Brethren Church, Church of the Brethren, Fellowship of Grace Brethren Churches* kaj *Old German Baptist Brethren* kune kun pli ol 1.000 mil anoj opinias Alexander Mack sian fondinton.

## Eksteraj ligiloj 
* Alexander MACK 
* Alexander-Mack-Muzeo 

Kategorio:Protestantismo
Ĝermanoj

dekstra|eta|250ra|Mapo de la ĝermanaj gentoj dum antikveco
[eta|300ra|loĝregionoj de la ĝermano la romia tempo:
malhelruĝa:[nordĝermanoj

ruĝa:nordmaraj ĝermanoj

oranĝa: rejn-vezero-ĝermanoj

heloranĝa: elbĝermanoj

flava:odro-vistulo-ĝermanoj
]]
**Ĝermanoj** estas aro da etnoj loĝantaj en centra orienta kaj norda Eŭropo - do Ĝermanio - de almenaŭ 1000 jaroj a.K. El tiu etnaro devenas la nunaj islandanoj, norvegoj, svedoj, danoj, germanoj, angloj kaj nederlandanoj. La lingvoj parolataj de tiuj popoloj apartenas al la ĝermana lingvaro.

## Lingvo 
## Etnoj 
### Antikve 
Listo de la ĝermanaj gentoj (laŭ la nomoj al ili donitaj de la Romianoj)

* Alamanoj
* Ambronoj
* *Ampsivarii*
* *Angli* (Engloj)
* *Angrivarii*
* *Batavi* (Batavoj)
* *Bavarii* (Prabavaroj)
* *Bructeri*
* *Burgundii* (Burgundoj)
* *Canninefates*
* *Chamavi*
* *Chasuarii*
* *Chauci*
* *Cherusci* (Ĥeruskoj)
* *Chatti* (Ĥatoj)
* Cimbroj
* *Dulgubnii*
* *Fosi*
* Frankoj
* Frisoj
* Geats
* Gepidoj
* Gotoj
* *Harii*
* *Helisii*
* Heruloj
* *Hermunduri*
* *Ingvaeones*
* *Irminones*
* *Istvaeones*
* Jutoj
* Langobardoj
* *Lemovii*
* Lombardoj
* *Lugii*
* *Manimi*
* Markomanoj
* *Marobudui*
* *Mattiaci*
* *Naharvali*
* *Nemetes*
* *Nervii*
* *Njars*
* *Quadi*
* *Rugii*
* Saksoj
* *Scirii*
* *Semoni*
* *Sitones*
* *Suebi* Sueboj
* *Suiones*
* *Sugambri*
* *Tencteri*
* Teŭtonoj
* *Trevi*
* *Triboci*
* Tubantoj, *Tuihanti*
* *Tudri*
* *Ubii*
* *Usipetes*
* Vandaloj
* *Vangiones*

## En Esperanto aperis 
* *De abrakadabra al zigurato 28 babiladoj pri vortoj* de Sten Johansson elŝutebla

## Vidu ankaŭ 
* Ĝermanida Grupo
RSS

[eta|128ra|La [piktogramo de la RSS-fluo]]
**RSS** estas teĥniko, kiu ebligas al la uzanto aboni la enhavon de iu retpaĝaro. La nomo naskiĝis en la angla lingvo kiel mallongigo de *Really Simple Syndication* ("vere simpla abonrilato"). En Esperanto, la mallongigo klarigeblas kiel **Retej-Stata Sciigo**.

## Funkciado 
La novaj enhaveroj povas esti aŭtomate elŝutitaj al la komputilo aŭ aliaj iloj de la aboninto tuj post la publikigo. Tiel la aboninto ĉiam ricevas la plej novajn informojn kaj ne devas regule viziti la interesajn retpaĝojn por kontroli. RSS-aj funkcioj estas pli kaj pli enkonstruataj en programoj, kiel ekzemple retpoŝtprogramoj aŭ retumiloj (ia. Firefox, Safari).

La abono tamen ne povas nur konsisti el nura teksto. La uzado en podkasto montras, ke oni ankaŭ povas tiel aboni aŭdvidaĵojn. La disponigo en formato RSS estas nomita RSS-fluo aŭ abonfluo. La RSS-teĥniko plejparte venkis pro blogoj, ĉar jam tre frue ekzistis RSS-fluoj por la blogafiŝoj.

Ĉar RSS estas norma formato, oni povas ankaŭ maŝine prilabori ĝin kaj enmeti ĝin en aliajn retpaĝojn. Ekzemplo por tio estas www.startu.net.

Laŭ teĥnika vidpunkto RSS estas familio de XML-bazitaj dosierformatoj. Ekzistas kelkaj versioj de RSS: 0.9x, 1.0 kaj 2.x, la lasta reprezentas provon stabiligi la normon.

Vikipedio ebligas per RSS sekvi la lastajn ŝanĝojn de artikoloj: vidu ligilon en la paĝo Lastaj ŝanĝoj.

## Kiel uzi RSS? 
Oni kutime uzas RSS-fluon per iu programo kiu montras la informojn en la fluo per belaj grafikaĵoj k.s. Tiaj programoj haveblas senkoste en la reto, vidu ligilojn.

## Vidu ankaŭ 
* Reta abonrilato
* Netvibes

## Eksteraj ligiloj 
* Kio estas RSS kaj kiel ĝi estas utila?  - instrua video en esperanto de Benio Levis

### RSS-legiloj 
* Liferea - Linux Feed Reader (angla)
* Plazoo (angla)
* YourFeeds (angla)

### Esperantlingvaj RSS-fluoj 
* Podkasktaro, Esperanto rss-nutraĵa kompilo 
* Novaĵoj de Libera Folio tra RSS
* Lastaj ŝanĝoj de ĉi Vikipedio
* RSS dosiero por Radioarkivo.org
* RSS-fluo de Itala Esperantista Junularo 

### Reguloj de RSS 
* RSS 2.0 

Protokoloj
Vortero

**Vortero** (aŭ neanalizeble **morfemo** el la greka μορφή, morfo) estas la plej malgranda signifohava unuo en lingvo. Ĉi tiu difino estis establita en 1933 de la lingvisto Leonard Bloomfield. Sed oni povas kritiki ĝin ĉar ekzemple en ''kat'o* estas du vorteroj, sed *-o* ne havas *signifon* laŭ plej ĝenerala senco, sed nur gramatikan informon, do oni povus difini **vortero** kiel la plej malgranda informhava unuo en lingvo.

*Esperanta ekzemplo*: La vorto "nekredeble" konsistas el kvar vorteroj: NE, KRED, EBL kaj E. NE estas prefikso, EBL estas sufikso, kaj E estas finaĵo.

## Nula vortero 
*Nula vortero'' () estas vortero kiu ne estas videbla. Ekzemplo estas la finaĵo de ĉiuj la vortoj en la nominativo en Esperanto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Morfologio
* Fonemo
* Verbo
* Gramatika kazo, Kazo
* Gramatika nombro
* Genro
* Vorto kaj Vortelemento en Esperanto

Kategorio:Gramatiko
Kategorio:Morfologio
Supermarine Spitfire

La **Supermarine Spitfire** estas Brita piŝtmotora, ĉasaviadilo, uzata de la brita Reĝa Aerarmeo precipe dum la Dua Mondmilito.

La Spitfire estis dezajnita de ĉefinĝeniero de Supermarine, Reginald Joseph Mitchell (1895-1937) en 1936. La Reĝa Aerarmeo komencis operaciadon de Spitfire en  aŭgusto 1938.  kaj 19 eskadroj ekipis Spitfire dum la Batalo de Britio, 1940. Spitfire estis progresive ĝisdatigita, alprenante kanonojn anstataŭ maŝinpafiloj. La modifiĝinta versio por aviadilŝipa operaciado, **Seafire** ("marfajro"), portŝipa ĉasaviadilo. La Marko IX de 1944 flugis je 655&nbsp;kilometrojn hore, portis kanonojn kaj 5 maŝinpafilojn kaj ĝi havis vagkapablon de 700&nbsp;km.

Dum la Dua Mondmilito, pli ol 20,000 Spitfire estis produktitaj, batalis en Eŭropo, Nord-Afriko kaj Pacifiko. La lasta Spitfire estis retirigita en 1954 el la Reĝa Aerarmeo.

## Vidu ankaŭ 
* Hawker Hurricane
* Messerschmitt Bf 109

Kategorio:Britaj ĉasaviadiloj
Michael Collins (politikisto)

**Michael COLLINS** [MAJ-kal KOL-inz] (irlanda nomo: **Micheál Eoin Ó Coileáin** [MI-hal ON o ki-LAN];  – ) estis irlanda naciisto. Li estis ĉefo de Sinn Féin, fondinto kaj direktoro de spionado en la Irlanda Respublika Armeo (1919), ministro por financo en la provizora registaro de la Irlanda Liberŝtato (1922) post la Irlanda Milito de Sendependeco, komandanto de la liberŝtataj soldataroj dum la enlanda milito, kaj ĉefo de la ŝtato por la dek tagoj antaŭ lia mortigo, fare de irlandanoj oponataj al la terminoj de la traktato partiga kun Britio.

Naskiĝinte en Clonakilty, Graflando Cork, Collins fariĝis aktiva membro de la Irlanda Respublika Frataro, kaj en 1916 partoprenis dum la Paska Ribelo. En 1918 oni elektis lin esti Ŝinfejna membro en la Dáil (la suba ĉambro de la irlanda parlamento), kaj li fariĝis ministro en la irlanda provizora registaro. En 1921 li kaj Arthur Griffith estis ĉefe respondecaj por la traktato, kiu establis la Irlandan Liberŝtaton.

Dum la sekva civila milito, Collins prenis kontrolon kaj ene de kelkaj semajnoj li frakasis la opozicion en Dublino kaj la grandaj urboj. Kiam Griffith mortis je la 12-a de aŭgusto 1922 Collins fariĝis ĉefo de la ŝtato kaj la armeo, sed je la 22-a de aŭgusto li estis embuskita de kun irlandanoj ĉe Béal na mBláth, Cork, kaj li mortis pro glitresaltinta kuglo al la kapo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/3915341.stm
* http://www.hanka.de/irland/06.html 
*  Michael Collins Centre 
*  Collins 22 Society

Kategorio:Irlandaj politikistoj
Kategorio:Studentoj de King's College (Londono)
Kategorio:Pafmortigitaj homoj
Ruĝkufulineto

**Ruĝkufulineto** estas eŭropa folklora fabelo pri eta knabino, kiu alportas kukojn al la fora dometo de sia avino. La Lupo manĝas la avinon kaj ŝajnigas sin esti ŝi, intencante krome manĝi Ruĝkufulineton. En la versio de 1697 de Charles Perrault, la fabelo finiĝas per tio, ke la lupo manĝas la infanon, sed en la versio de la Fratoj Grimm ŝi estas savita. La primitivaj temoj en tiu ĉi rakonto estas bone esploritaj de psikanaliza teorio, ekz. de la usona infano-psikologo, Bruno Bettelheim.dekstra|eta|200raAnkaŭ en Ĉinio troviĝis folklora fabelo pri lupo, kiu ŝajnigis sin esti homa avino, por manĝi infanojn. La ĉina fabelo nomiĝis "Avino Lupo".

Originalan version de la fabelo kreis Giorgio Silfer en esperanto per sia kamiŝibajo "Karmezina renkontis Lupon" (2013). Laŭ lia teatraĵo la fabelo eĥas epizodon kaj timon de seksa perforto.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Charles Perrault
* Fratoj Grimm
* Filmo *Hoodwinked!*

## Eksteraj ligiloj 
* La ruĝkapuĉetulino
* La Ruĝa-Ĉapeto
* Ruĝkufulineto
* Le Petit Chaperon Rouge (franca, inkl. esperantlingvan tradukon de Ruĝkufulineto)
* Franca retejo, kiu "pruntis" esperantan tradukon

Dosiero:Little Red Riding Hood.jpg|
Dosiero:Little Red Riding Hood (136547615).jpg|
Dosiero:Le petit chaperon rouge.jpg|
Dosiero:Little Red Riding Hood WPA poster.jpg|
Dosiero:Roodkapje.jpg
Dosiero:Sandworld05 Rotkaeppchen.jpg

Kategorio:Fabeloj
Kategorio:Fabeloj de fratoj Grimm
Kategorio:Fabeloj de Charles Perrault
Kategorio:Fikciaj infanoj
Lisdoonvarna

**Lisdoonvarna** (**Lios Dúin Bhearna**; [lis dun VAR-na]) estas banurbo kaj feria vizitejo en la graflando de Clare, Irlando. La loĝantaro nombras je ĉ. 800. Situanta je 34km norde de Ennis en la regiono de la Burren, Lisdoonvarna estas centro por tradicia muziko kaj danco.

La distrikto havas malsimplan sistemon de kalkŝtonaj kavernoj, popularaj kun kavern-esplorantoj.

La banakvoj de Lisdoonvarna venas de sulfuraj kaj feraj fontoj; ĉiuj enhavas jodon. Ili havas resanigajn kvalitojn.

Fama festivalo de svatado kaj tradicia muziko okazas tie ĉi ĉiujare.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.rachelandkevin.com/ireland/pages/086_Lisdoonvarna.htm|titolo=Scorcio| 
* http://www.matchmakerireland.com  
* http://www.clarelibrary.ie/eolas/library/branches/lisdlib.htm 

Kategorio:Urboj de Irlando
Kategorio:Banlokoj
-379

En la jaro **379 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Pelopido kaj Epaminondo organizis konspiron kontraŭ Sparta kustodo en Tebo;
* Lucius Valerius la 5-a, Publius Valerius la 3-a, C. Sergius la 3-a, L. Menenius la 2-a, Sp. Lucius Valerius la 5-a, Publius Valerius la 3-a, C. Sergius la 3-a, L. Menenius la 2-a, Sp. Papirius kaj Servius Cornelius Maluginensis iĝis konsulaj tribunoj en Romio;

## Mortoj 
* Lisiaso.
* Hipokrato.
* Kidino, babilona astrologo.
-359

En la jaro **359 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
Romio: 
* *M. Popillius M.f. Laenas* kaj *Cn. Manlius L.f. Capitolinus Imperiosus* iĝis konsuloj
Grekio:
* La makedona reĝo Perdikas la 3-a falas en batalo kontraŭ la ilirianoj sub ilia reĝo Bardiliso, kune kun 4000 soldatoj. Lia trijara filo Amintaso la 4-a sukcedas lin; lia 23-jara frato Filipo la 2-a de Makedonio estas nomumita regento. Ĉi tiu milita malvenko kondukas la makedonan ŝtaton al la rando de kolapso.

* 359 aŭ 358 antaŭ nia erao: Arkidamo la 3-a fariĝas reĝo de Sparto post sia patro Agesilao la 2-a.

Philip II of Macedon CdM.jpg|
-339

En la jaro **339 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: Ti. Aemilius Mamercinus kaj Q. Publilius Q.f. Philo iĝis konsuloj;
* Ateno: Ksenokrato iĝis estro de Akademio de Platono.

## Naskiĝoj 
* Speusipo, pli poste la estro de Akademio de Platono.

|
-329

En la jaro **329 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Aleksandro la Granda konkeris Samarkandon.
* Romio: L. Aemilius L.f. Mamercinus Privernas kaj C. Plautius P.f. Decianus iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

AlexanderTheGreat Bust Transparent.png|
-319

En la jaro **319 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: L. Papirius Sp.f. Cursor kaj Q. Aulius Q.f. Cerretanus iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-309

En la jaro **309 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: Tria jaro de diktatoreco

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Reĝo Aleksandro la 4-a (Makedonio), n. en aŭgusto 323, infana reganto de la Makedona Imperio kaj ekde 317 ankaŭ adorata kiel faraono de antikva Egiptio, estis sekrete venenigita post aŭ mallonge antaŭ la 14-jariĝo
* Princo Heraklo (Makedonio);
* Reĝo Kleomeno la 2-a (Sparto);

Alexander Aegus Pharaoh.jpg|
Bruce Willis

**Bruce WILLIS** (naskiĝis la 19-an de marto 1955 en Idar-Oberstein) estas usona aktoro.

Li naskiĝis en Germanio, sed pasigis sian junaĝon en Nov-Ĵerzejo, Usono. Plenkreske li transloĝiĝis al Novjorko, kie li komencis teatran karieron kaj laboris kiel figuranto.

Famon li gajnis per rolo en la televidserio *Moonlighting* (1985–1989). Poste li aperis en diversspecaj filmoj: agadoplenaj kaj psikologie profundaj. Li laboris kun Reĝisoroj kiel Michael Bay en *Armageddon*, M. Night Shyamalan en *The Sixth Sense* kaj *Unbreakable*, Walter Hill en *Last Man Standing*, Edward Zwick en *The Siege* au Luc Besson en *The Fifth Element*. Ankaŭ kiel produktoro li jam agadis. Malgraŭ sukcesa filmkariero li ankoraŭ aperas en teatraĵoj.

De 1987 ĝis 2000 li estis edzo de aktorino Demi Moore. La paro havis tri komunajn idojn.

## Listo de unuaj filmoj 
* *Moonlighting* (televidserio, 1985-1989)
* *Die Hard* (filmserio, 1988, 1990, 1995)
* *Death Becomes her* (1992)
* *Pulp Fiction* (1994)
* *12 Monkeys* (12 simioj, 1995)
* *The Fifth Element* (1997) - Majoro Korben Dallas
* *Armageddon* (1998)
* *The Sixth Sense* (1999)
* *The Whole Nine Yards* (2000)
* *Unbreakable* (2000)
* ''Hart's War* (2002)
* *Tears of the Sun'' (2003)

## Premioj 
### Premio Ora Globo 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* BruceWillisPL.com  - Probably The Best Bruce Willis Fansite In The World

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de marto
Prilaborigita lingvo

**Prilaborigita lingvo**, **ellaborada lingvo** aŭ '''*Ausbau*-lingvo'* (*Ausbausprache*, france: *langue par élaboration)*, estas lingvo kiu havas normigitan ortografion, normigitan gramatikon kaj riĉigitan kaj klaran vortprovizon. Du lingvoj, kiuj ne estas tiel malsimilaj, ke interkompreniĝo maleblas, sed havas du diferencajn normojn estas du apartaj lingvoj, ekzemple serba kaj kroata lingvoj. La esprimo « ellaborada lingvo » estas foje uzata kontraste al « distanca lingvo » *(Abstandsprache)''.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Lingvo
Kategorio:Lingvotipoj
Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Sociologio
Distanca lingvo

**Distanca lingvo** aŭ **distancolingvo** (*Abstandsprache*  'distancolingvo') estas lingvo, kiu tiom diferencas de ĉiu alia lingvo, ke interkompreniĝo ne eblas, nek parole nek skribe, do oni ne povas konsideri ĝin kiel dialekton de alia lingvo. Distanca lingvo povas esti parenca kun aliaj lingvoj (ĝi ne nepre estu izolita lingvo). Bezono nomi lingvon *distanca* estiĝas ĉefe kiam ne temas pri normlingvo, do kiam ĝi ne estas aparta lingvo pro ellaborado (*Ausbausprache*).

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sprakrad.no/templates/Page.aspx?id=6812 
* http://www.york.ac.uk/depts/lang/Jack_Chambers/globalisation.pdf 

Kategorio:Lingvo
Kategorio:Lingvotipoj
Le Grau-du-Roi

''''* (jen france, ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Gard*, en la regiono Okcitanio ( [ɔksitaˈni],  [utsiˈtanjɔ],  [uksiˈtanjə]). La komunumo havas faman grandan belan plaĝon kaj havenon. Ĝi havas partnerecon kun Dossenheim en Germanio.  Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Nîmes (Nimo) kaj al la kantono **. 

La teritorio havas komunan limon kun . 

[eta|maldekstra|200px|la [delfeno|delfena domo]]

## Vidu ankaŭ 
* komunumoj de Gard
* Le Grau-du-Roi (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Ĝenerala informo de Le Grau du Roi  *(france)*
* Turista informo de Le Grau du Roi  *(france)''


Kategorio:Komunumoj de Gard
Sankta Rafaelo

**Rafael** (aŭ Sankta Rafaelo) estas kristana arkianĝelo, kiu estas en la dua-kanona biblia libro de Tobit. En tiu libro li helpas Tobias kaj Sara kontraŭ la demonon Asmodeus, kaj resanigas Tobiton, la patron de Tobias kiu estis blindulo.[eta|Pentraĵo de sankta Rafaelo de [Bartolomé Esteban Murillo.]]Laŭ la tradicio, Sankta Rafaelo estas ankaŭ la anĝelo kiu, en la kvina ĉapitro de la Evangelio de Sankta Johano, "malsupreniris iafoje en la lageton kaj movis la akvon; kiu ajn do unua post la movado de la akvo enpaŝis, tiu resaniĝis, tute egale, de kia malsano li suferis."

Sankta Rafaelo estas la patrono por junaj amantoj, malsanuloj (kaj speciale blinduloj), kaj vojaĝantoj.

## Vidu ankaŭ
* Rafaelo

## Eksteraj ligiloj 
* Biblia libro de Tobit legebla en Esperanto.

Kategorio:Anĝeloj
Kategorio:Ĉefanĝeloj
Kategorio:Anglikanaj sanktuloj
Kategorio:Katolikaj sanktuloj
Kategorio:Ortodoksaj sanktuloj
Irlanda Maro

La **Irlanda Maro** estas la maro inter Irlando kaj Britio, en kiu estas Manksinsulo. 

eta|maldekstre|
Ĝi estas ege grava por la regiona ekonomio pro transportado, fiŝkaptado, i.a. Delonge estas diskutado pri konstruo de 80 kilometra subakva tunelo tie inter ambaŭ landoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kanalo de Sankta Georgo
* Norda Kanalo

Kategorio:Maroj
Kategorio:Atlantiko
Kategorio:Irlando
-304

En la jaro **304 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Ptolemeo la 1-a fariĝis reĝo de Egipto (aŭ jam la antaŭan jaron -305). Komenco de Ptolemea dinastio en Egipto;
* Kneo Flavio enkondukis la grekan kalkulon de kalendaro en Romo;
* Paco inter Romo kaj la Samnitoj;
* P. Sempronius P.f. Sophus kaj P. Sulpicius Ser.f. Saverrio iĝis konsuloj en Romio;

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-303

En la jaro **303 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: Servius Cornelius Cn.f. Lentulus kaj L. Genucius Aventinensis iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-302

En la jaro **302 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Puĉo eksreĝigis Pirhon el trono de Epiro unue foje.
* M. Livius Denter kaj M. Aemilius L.f.Paullus iĝis konsuloj en Romio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Pyrrhus, king of Epirus, Roman copy of Greek original, Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen (36283569631).jpg|
|
-301

En la jaro **301 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Puĉo kontraŭ Pirho;
* Romio: *Kvara Jaro de Diktatoreco*;

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-305

En la jaro **305 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Ptolomeo la 1-a iĝis faraono, komenco de Ptolemea dinastio de Egiptio, la 33-a egipta dinastio
* L. Postumius L.f. Megellus kaj Ti. Minucius M.f. Augurinus iĝis konsuloj kaj M. Fulvius L.f. Curvus Paetinus iĝis la unua "Sufekta Konsulo" de Romio.
* batalo de Bovianum

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Ptolemy I Soter Louvre Ma849.jpg|

Kategorio:-305
Kuketo

**Kuketo** () aŭ **ĵetono**, fakte retumila memoreto, estas datumpakaĵo sendita de reta servilo al foliumilo kaj poste plusendita de la foliumilo ĉiufoje kiam ĝi trafas la servilon. Kuketo povas enteni ajnan informon kiun la servilo bezonas konservi inter la seancoj. Ĝi precipe entenas ĝeneralajn informojn pri la uzanto (salutnomo, pasvorto, rajtoj, preferoj) sed povas enteni multe pli (kutimoj, ofteco de vizito, ktp). Tipa apliko estas aŭtentokontrolo de registritaj uzantoj. Aliaj uzoj estas inventari la aĉetojn de la uzanto, «personigo» (variado) de la TTT-konektoj, nombrado de atingoj fare de la uzanto ktp.

Foliumiloj ebligas ĉu permesi ĉu malpermesi kuketojn depende de la sendanta servilo.

La traduko per “ĵetono” estas sufiĉe bona por multaj protokoloj, sed en HTTP tiu ĵetono estas io plia ol kutime, kaj «kuketo» havas la avantaĝon de tuja rekoneblo.

Amuza estas la Irlanda traduko per vorto simila al “kukolaĵo”: kuketoj estas trudita aĵo, kiel la kukolaj ovoj; kaj «kukolo» sonas sufiĉe simile.

## Ekzistokialo 
Kuketoj povas enhavi kiajn ajn arbitrajn informojn kiujn elektas la servilo por administri staton inter HTTP-transakcioj kiuj alie estus senstataj. Ofte ĝi estas uzata por identigi registritan uzanton de TTT-ejo sen postuli ke tiu re-ensalutu ĉiufoje. Aliaj eblecoj estas: administri 'butikuman korbon' kiu enhavas aĉetotajn varojn dum iu sesio je la paĝo, agordi la paĝon al la propraj deziroj de la vizitanto (prezenti malsamajn paĝojn al malsamaj uzantoj), kaj registri la vizit-kutimojn de iu uzanto.

## Kontraŭstaro al kuketoj 
Kelkaj homoj kontraŭstaras la uzon de kuketoj. Sekvas priskribo de kelkaj el la instigoj al tiu opinio.

### Malakurata identigo 
Eble la plej fundamenta plendo estas tio ke kuketoj ne indentigas *homon*, sed nur *retumilon*. Ekzemple, ili ne povas distingi inter multaj uzantoj kiuj uzas unu konton. Ankaŭ, unuopulo kiu uzas multajn komputilojn, ja havas malsaman kuketaron ĉe ĉiu el la komputiloj.

### Privato, anonimo, kaj reklamado 
Kuketoj ankaŭ havas kelkajn gravajn efikojn rilate la privaton kaj anonimon de ret-uzanto. Ekzemple, kelkaj firmaoj registras la vizitojn de uzanto al disaj TTT-ejoj por merkataj celoj. Cetere, kelkaj paĝoj enhavas bildojn kiuj estas nevideblaj kaj kreas kuketon sur ĉiun komputilon kiu aliras ilin. Komercaj paĝaroj povas legi tiujn kuketojn, ekscii kiu TTT-ejo estigis ilin, kaj elsendi spamon reklamantan varojn kiuj rilatas al tiuj paĝoj.

Firmaoj kiuj uzas tiun ĉi sistemon pravigas ĝin per la aserto ke ĝi estas sukcesa maniero doni al klientoj varojn kiuj probable interesus ilin. Se paĝ-posedantoj kiuj instalas tiujn spur-kuketojn ricevas monon de la komercantoj, la enspezo povas ebligi al ili prezenti siajn paĝojn senpage.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kuketo  en Komputada Leksikono De Sergio Pokrovskij

Kategorio:Programara inĝenierarto
Kategorio:Ret-komunikaj protokoloj
Kategorio:W3C-normoj
Kategorio:Historio de Interreto
Eklezio de Anglio

La **Eklezio de Anglio** estas la unua anglikana eklezio, kiu sendependiĝis (politike) de Romo en la 16-a jarcento dum la reĝeco de Henriko la 8-a. La klerikaro, tamen, estis la sama, kaj antaŭ la politika "sendependiĝo" kaj poste, do la anglikanoj kredas ke oni ĝis nun havas ankoraŭ la apostolan posteulecon.

Ĝi ankoraŭ estas la oficiala eklezio en Anglio, do la reĝino ankoraŭ havas la povon elekti la episkopojn (kiun ŝi ne povas en la aliaj anglikanaj eklezioj). Sed la Eklezio de Anglio ne plu estas la sola laŭleĝa eklezio en Anglio eĉ ekde la 19-a jarcento.

La Ĉefepiskopo de Canterbury estas la unua episkopo, ne sole de la Eklezio de Anglio, sed ankaŭ de ĉiuj anglikanaj eklezioj.

Kategorio:Anglikanismo
Kategorio:Anglio
Kategorio:Eklezio
Laŭdego de la Sankta Kruco

[eta|Laŭdego de la Sankta Kruco, "[La tre riĉaj horoj de la duko de Berry" (muzeo de Chantilly]]
En la ortodoksaj, romkatolikaj kaj anglikanaj kristanaj eklezioj, tiu festo okazas la 14-an de septembro (laŭ ilia eklezia kalendaro). La festo ankaŭ nomiĝas **Gloro de la Kruco** aŭ *Krucofesto*, *krucotrovo* kaj *krucaltigo*.

## Enhavo kaj historio 
Ĝi rememoras la krucon, sur kiu Jesuo Kristo mortis en la jaro 33-a, la instrumento, laŭ la fido de kristanoj, de la savo de la homaro--sed samtempe la simbolo de la homa krueleco, kiun Dio venkis en lia Filo.

La daton de tiu festo kaŭzis la patrino de la imperiestro Konstantino, Sankta Helena, kiu, laŭ la legendo, trovis la veran krucon kiam ŝi faris pilgrimo al Jerusalemo. Kvankam, ĉar ŝi iris al Jerusalem nur en la kvara jarcento post Kristo, oni devas kredi, ke se ŝi trovis la veran krucon (kiun neniu konservus kiam Jesuo mortis), ĝi estus vere miraklo--sed miraklo por kiu oni ne trovis grandan kialon. Tamen, hodiaŭaj kristanoj observas tiun feston por memori la krucon de Jesuo kaj tutan ĝian signifon por la homaro, kaj ne la (mitan aŭ ne) trovaĵon de Sankta Helena en Jerusalemo.

## Vidu ankaŭ 
* Festo de la Kruco
* Adorado de Kruco
* Vera Kruco
* Katedralo Gloro de la Kruco (Uĵhorodo), grek-katolika kirko en Ukrainio

## Eksteraj ligiloj 
* Peter Gerloff: *Kreuzerhöhung*; kantoj je krucaltigo
* Martin Löwenstein SJ: prediko dum universitata diservo en Frankfurto, 2008

## Notoj 
Kategorio:Dekduopaj festoj
Kategorio:Kristana liturgio
-307

En la jaro **307 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Romio:  Appius Claudius C.f. Caecus kaj L. Volumnius C.f. Flamma Violens iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-308

En la jaro **308 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Romio: Publius Decius P.f. Mus kaj Quintus Fabius Maximus Rullianus iĝis konsuloj.
* **Stoikismo**, la skolo de filozofio, estis fondita en Ateno de Zenono el Kitiono

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Paolo Monti - Servizio fotografico (Napoli, 1969) - BEIC 6353768.jpg|
-313

En la jaro **313 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: L. Papirius Sp.f. Cursor kaj Caius Iunius C.f. Bubulcus Brutus iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-314

En la jaro **314 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: M. Poetelius M.f. Libo kaj C. Sulpicius Ser.f. Longus iĝis konsuloj.
* Ateno: Polemono iĝis estro de Akademio de Platono.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Ksenokrato (n. ĉ. en -396)

Xenocrates.jpg|
Olmekoj

Inter 1200 kaj 500 jaroj a.K., la **olmeka** kulturo floris en la regiono de la golfo de Meksiko, ĉefe en la nunaj ŝtatoj de Verakruco kaj Tabasko. Unu el ĝiaj ĉefaj lokoj estis La Venta, urbo konstruita laŭlonge de akso kuranta norde-suden, kaj kies monumentoj estas aranĝitaj pli-malpli simetrie al tiu akso.

La plej karakterizaj kreaĵoj de l’ olmekoj, tamen, estis la grandegaj monolitoj el ĉizita ŝtono, kiuj reprezentas kolosajn kapojn, la altaroj kaj aliaj aĵoj, el kiuj multaj ekzemploj atingis nin. Krom la ŝtono, la olmekoj uzis jadon kaj aliajn fajnajn ŝtonojn.

Ĉefa elemento en la olmeka kulturo estas la jaguaro, kiu povas esti konsiderata ties totemo.

La olmeka dekadenco komenciĝis ĉirkaŭ 500 jaroj a.K. Kvankam ne eblas precizigi la kialojn, estas proponata la hipotezo ke ĝi ŝuldiĝas al konkurenco de rivalaj kulturoj estiĝintaj en aliaj areoj, aŭ pro internaj malpacoj kaŭzitaj de la malkontento de la subpremitaj tavoloj, pro tio ke ĝi estis socio ege hierarkiigita.

Tamen, olmekoj lasis gravan kulturan heredaĵon al diversaj popoloj. La plej gravaj el tiuj estis la teotiŭakananoj, situintaj en la valo de Meksiko kaj Pueblo.

## Lingvo kaj skribo 
eta|
eta|
Ĉar la olmeka kulturo estis la unua civilizo en Mezoameriko, estas konjektita ke multaj Mezamerikaj atingoj unue okazis ene de sia kulturo. Interalie, la olmekoj estas meritigitaj je la evoluo de la kalendaro (azteka kaj majaa), skribo kaj epigrafio.

Oni trovis fine de de la 1990-aj jaroj - dum vojkonstruado - ŝtontabulon (steleon) ĉe *Cascajal* [Kaskaĥal], kiu pezas 12 kg kaj havas la grandon de 36x21x13cm kaj surhavas 62 ĉifritajn simbolojn.

Antaŭ la malkovroj de 2002, la ĉefa korpuso de longaj surskriboj konsistis el dekduo de epigrafaj surskriboj, ĉiuj datitaj inter 300 a.K. kaj 530 En 2002 surskribo devenanta de 650 a.K. kaj en 2007 alia el 900 a.K., kiu superas laŭ malnoveco la skribon de la zapoteka lingvaro kaj faras la olmekan skribon la plej malnova en Ameriko.

Certaj surskriboj estis trovitaj sur kelkaj steleoj enhavantaj ideogramojn. Laŭ kelkaj historiistoj, unu el tiuj steleoj rakontas la vivon de reganto, sed tiu interpreto ankoraŭ ne akiris la unuanimecon de la internacia komunumo. Inter 1991 kaj 1994 la lingvistoj *Terrence Kaufman* kaj *John Justeson* efektivigis deĉifradan laboron kiu igis ilin identigi la lingvon de la olmekaj surskriboj kiel variaĵon de la miĥe-sokeaj lingvoj, aparte praa lingvo de la pra-sokea kaj do iom pli malproksime rilata al la pra-miĥea. Tiu ĉi deĉifrado montras ke la glifoj estas fakte parto de silabaro.

## Bildaro 

Dosiero:Olmeca head in Villahermosa.jpg|
Dosiero:Mexico.Tab.LaVenta.01.jpg|
Dosiero:CabezaColosal1 MuseoXalapa.jpg|
Dosiero:Olmec Heartland 1.png|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Aztekoj
* Antaŭkolumba arto
* Tukstlas-Montaro

Kategorio:Meksiko
Kategorio:Antikvaj etnoj
Enverguro

eta|dekstra|250px|Aer Lingus Airbus A320.
**Enverguro** estas
* larĝo de la vela parto fiksita al la vergo,
* larĝo de la velaro sur ŝipo,
* longo de la etenditaj flugiloj de birdo aŭ aviadilo respektive
* longo de ambaŭ kontraŭaj aloj de muelejo.

Kategorio:Inĝenierarto
-315

En la jaro **315 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: L. Papirius Sp.f. Cursor kaj Q. Publilius Q.f. Philo iĝis konsuloj

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Heraklido de Ponto

|
-316

En la jaro **316 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Dua samnita milito;
* Puĉo de Kasandro en Makedonio;
* Agatoklo iĝis estro de Sirakuso;
* Sp. Nautilus Rutilus kaj M. Popillius Laenas iĝis konsuloj en Romo;
* Unua prezentado de *Dyskolos*, komedio de Menandro.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-318

En la jaro **318 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Romio: L. Plautius L.f. Venox (Venno) kaj M. Foslius (Folius) C.f. Flaccinator iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj
*Pirho

## Mortoj
*Fociono, atena stratego kaj oratoro

|
-306

En la jaro **306 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Pirho fariĝis reĝo de Epiro;
* Q. Marcius Q.f. Tremulus kaj P. Cornelius A.f. Arvina iĝis konsuloj de Romio;

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Pyrrhus, king of Epirus, Roman copy of Greek original, Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen (36283569631).jpg|
|