Iĉkerio

**Iĉkerio** (plena nomo *Ĉeĉena Respubliko Iĉkerio* aŭ *ĈRI*, en la ; ) estas memproklamita separista estraro de Ĉeĉenio. Ĝin proklamis Ĝoĥar Dudajev en jaro 1991. Kvankam proklamita, Iĉkerio neniam estis agnoskita de iu alia ŝtato aŭ grava internacia organizaĵo. Okazis du ege detruaj militoj inter Rusio kaj la ĉeĉenaj separatistoj kiujn subtenis islamistoj de aliaj regionoj kaj landoj. La militoj grave damaĝis ekonomion de la regiono.

## Historio 
### 1991-1994 
En novembro de 1990, Ĝoĥar Dudajev estis elektita kiel estro de Plenumkomitato de Ĉeĉena Nacia Kongreso, kiu proponis ke Ĉeĉenio iĝu aparta respubliko ene de Sovetunio. En 1991 okazis referendumo, kiu re-afirmis tiun proponon kaj Dudajev iĝis efektive prezidento de Ĉeĉenio. En tiu pozicio, li deklaris unulateran sendependiĝon de la respubliko el Sovetunio kaj Rusio. Proponita sistemo estis demokratia registaro en formo de parlamenta respubliko.

La sendependa Iĉkerio ne estis internacie agnoskita. La sola lando kiu subtenas liberiĝon de Iĉkerio estis Kartvelio, reginta fare de Zviad Gamsaĥurdia. La ekzisto de lando, do, ne povis esti stabila, ĉar ĉiam ekzistis danĝero de rusia re-invado. Multaj krimuloj venis en Ĉeĉenion el tuta Rusio kaj ankaŭ el Mezorientaj landoj. Okazis multaj krimoj kaj kidnapoj, ekzistas eĉ reportoj pri uzo de sklavlaboro. Politikaj frakcioj kaj ĉeĉenaj klanoj luktis por regpovo, ofte eĉ per veraj bataloj kun uzo de pezaj armiloj. Interetnaj konfliktoj ankaŭ aktualiĝis, ĉar Ĉeĉenio dum sia tuta historio estis nacie diversa kaj konfliktoj inter diferaj etnaj grupoj ĉiam ekzistis. Malgraŭ ĉiuj provoj, registaro de Dudajev ne povis atingi pacon en la lando, kaj do multaj civitanoj fuĝis el la respubliko al aliaj landoj, aparte en Nord-Osetion.

Konstitucio de Iĉkerio estis proponita en marto 1992. En la sama monato, kontraŭ-Dudajeva opozicio kun granda subteno fare de Rusio provis perforte preni regpovon. Dudajev enkondukis direktan prezidentan regon kaj dispelis la parlamenton. Rusio movis la trupojn, kiuj estis senditaj al la Osetia-Inguŝia konflikto, al la Ĉeĉenia bordo. Pro tio Dudajev deklaris staton de ekstremeco kaj pretigis ĝeneralan armeigon. En 1993 la opozicio provis alian tumulton kaj post malsukceso petis helpon el Moskvo. Rusaj trupoj invadis Ĉeĉenion, kaj tiel komencis unua ĉeĉena milito.

### 1994-1996 
### 1996-1999 
Post la milito, Iĉkerio iĝis defakte sendependa. En 1997 en respubliko okazis parlamentaj kaj prezidentaj elektoj, kaj la estro iĝis Aslan Masĥadov. Por kvin jaroj, li estis proklamita ĉefministro en Ĉeĉena registaro, kiu estis alianco de diferaj politikaj kaj naciaj frakcioj. Li penis rekonstrui la infrastrukturon de respubliko, kiu estis ege detruita dum milito, kaj eĉ postulis helpon de la Rusia registaro. Rusio vere sendis iom da mono por rekonstruo de Ĉeĉenio, sed plimulto de tiu mono malaperis pro korupto kaj disŝtelo La ekonomio efektive ne funkciis. Du rusaj armeoj trupoj ne eliris Ĉeĉenion kaj aktive partoprenis en krimaj aktivoj kontraŭ loĝantoj

Aslan Masĥadov ne povis konstrui efikan ŝtaton aŭ ekonomion. Multaj grupoj en la lando havis proprajn milittrupojn kaj tute ignoris la registaron. Kidnapoj, raboj kaj mortigoj fare de ambaŭ ĉeĉenaj militgrupoj kaj rusaj soldatoj, aparte de eksterlandanoj (ekz. en 1998 estis mortigitaj kvar laborantoj de brita firmao *Granger Telecom*) helpis krei malbonan reputacion de Ĉeĉenio tutmonde. Neniu ŝtato volis agnoski ĝian sendependecon aŭ investi en ĝian ekonomion. Por multaj homoj, aparte eks-militistoj, kidnapoj iĝis preskaŭ sola maniero perlabori monon. Dum tri jaroj oni atingis pli ol 200 milionoj de USD per kidnapoj, kvankam mortigo de ostaĝoj estis nekutima, sed la reportoj pri tio tre diferas kaj ofte venas el rusiaj registaraj informiloj aŭ aliaj nekredindaj fontoj (ekz. )

Por lukti la krimon, la iĉkeria registaro okazigis kelkajn publikajn ekzekutojn de plej noteblaj krimuloj, sed tio ne sufiĉis por haltigi la kidnapojn. En 1998 oni deklaris Iĉkerion *Islama Respubliko* kaj enkondukis rigoran sistemon de ŝaria juĝo. Post tio, Masĥadov komencis grandan kampanjon kontraŭ ostaĝ-prenistoj. La 25-an de oktobro 1998 Ŝadid Bargiŝev, la plej alta kontraŭ-kidnapa respondeculo de Iĉkerio, estis mortigita. La ĉeĉenaj ŝtatistoj proklamis ke tio estis venĝo pro sukcesa liberigo de granda nombro da ostaĝoj iom antaŭe Laŭ asertoj de Masĥadov, granda parto de kidnapoj estis inspiritaj el Moskvo kaj performitaj fare de pro-Rusiaj trupoj. Efektive, la kulpitaj grupoj aliĝis al Rusio dum la dua ĉeĉenia milito kaj iĝis gravaj pro-rusaj aktivistoj

Ankaŭ en sendependa Iĉkerio okazis politika perforto. Mortigitaj, laŭdire pro politikaj kialoj, estis ĉefprokuroro Mansur Tagirov, multaj gravaj militestroj estis mortigitaj en kvereloj. En 16-a de julio 1998 *Sulim Jamadaev* (kiu aliĝis al Rusio dum dua ĉeĉena milito) mortigis 50 homojn en Gudermes. La sekureco de naftodukto, kiu venis tra Ĉeĉenio el Kaspia maro ankaŭ ne povis esti garantiita. Malgraŭ ĉiuj provoj gardi ĝin, homoj trovis manierojn nelaŭleĝe ĉerpi nafton el ĝi. Pro tio multaj gravaj oficiistoj kaj naftkomercistoj en Rusio iĝis koleraj kaj provis mortigon de Masĥadov. FSB kelkfoje provis mortigi lin dum tiu periodo, sed li travivis

### Ekde 1999 
#### Dua ĉeĉenia milito (1999-2009) 
#### Skismo de 2007 
[eta|300px|Teritorio de planita *"Kaŭkaza Emirlando"*. Enhavas, de oriente al okcidento, jenajn teritoriojn: [Dagestano, Ĉeĉenio ("Noĥĉio"), Inguŝio, Norda Osetio, Kabard-Balkario, Karaĉaj-Ĉerkesio.]]
En fino de jaro 2007, la prezidanto de Iĉkerio Doku Umarov deklaris, ke li renomas la respublikon al Noĥĉio (*Noxçiyçö*) kaj igas ĝin provinco de **Kaŭkaza Emirlando** (kiu, laŭ li, enhavu tutan Kaŭkazon kaj multajn aliajn landojn, kie eĉ ne estis liaj subtenantoj), kaj anoncis sin esti ties emiro. Tia imperiisma frenezaĵo estis forte kontraŭstarita fare de multaj membroj de la eksa Iĉkeria registaro kaj partizanaj grupoj en la respubliko. Kelkaj eĉ deklaris tion kiel provoko fare de FSB. Iuj, tamen, subtenis la ideon de Emirlando, kaj do aperis skismo en la ĉeĉena naci-liberiĝa movado.

## Vidu ankaŭ 
* Kaŭkazo-Centro

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 10 years ago Russian special forces killed Chechnya's self-proclaimed president, Dzhokhar Dudayev  *Moscow News*
* EP:The Background of Chechen Independence Movement V: The Dagestan Provocation 
* FMSO: A Tale of Two Theaters: Russian Actions in Chechnya in 1994 and 1999 
* Text of the Peace Treaty 
* ASF, Edvard Kline, Chechen History 
* The North Caucasus Conflict and its Implications for Russia, Kennan Institute, Mikhail Aleseev,
* Global Politician, David Storobin, The Chechen fight for independence 
* The Time's cover on Chechnya, 2003

## Ĉeĉeniaj separistaj paĝaroj 
* ЧеченПресс  'Oficiala' reta gazeto de ĈRI (ruse)
* Чечен.орг Paĝaro pri ĉeĉena kulturo kaj historio. (ruse)
* ЧечеНьюс  Sendependa reta gazeto de ĈRI (ruse)
* KavkazCenter  Kaŭkazo-Centro, centra retejo subtena al la movado (ruse, laŭ propra deklaro ankaŭ angle, arabe kaj turke, sed praktike laŭ stato de februaro 2016 ne)

Kategorio:Opozicia kaj separisma movado en Kaŭkazio
Kategorio:Ĉeĉenia konflikto