open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mihály Fülöp

**Fülöp Mihály ** [fyløp] estas  hungara aktoro naskita en Kolozsvár la 5-an de februaro 1928. 

## Kariero
Li ludis ekde 1951 en la teatro de Nacia Teatro (Pécs) kaj en 1960–61 unu teatran sezonon en Kaposvár. Li estis "eterna membro de teatro de Pécs".

## El liaj roloj
* Ottó (Katona J.: Bánk bán); 
*Jenő (Mór Jókai: A kőszívű ember fiai); 
*Lysander (Shakespeare: Szentivánéji álom); 
*Hyppolitos (Racine: Phaedra); 
*Gordon (Priestley: Veszélyes forduló); 
*Rodrigo (Shakespeare: Otelo); 
*Jancsi (Ábrahám P.: Viktória); 
*Feri (Ferenc Lehár: A mosoly országa); 
*Miska (Imre Kálmán: A csárdáskirálynő); 
*Oronte (Molière: A nők iskolája).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Fulop, M.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Klára Fülöp

**Fülöp Klára ** [fyløp] estas rumanuja hungara aktorino naskita en Kolozsvár la 18-an de novembro 1939. 
## Kariero
Ŝi ludis ekde 1961 en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe.   
## El ŝiaj roloj
*Bianca (Shakespeare: Othello); 
*Kisvicákné (Zsigmond Móricz: Nem élhetek muzsikaszó nélkül); 
*Malvina (Békeffy I.: Janika); 
*Háziasszony (Ionesco: Rinocéroszok).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Fulop, K.
M2M

**M2M** estis norvega popmuzika duopo el la muzikistinoj Marion Raven kaj Marit Larsen, kiu fondiĝis meze de la 1990-aj jaroj kaj ekzistis ĝis septembro 2002.

La muzika albumo *Shades of Purple* de la grupo atingis la rangon de plej populara kanto en la popmuzika ranglisto de Norvegio, kaj tutmonde de ĝi vendiĝis pli ol 2 milionoj da kompaktdiskoj.

## Diskografio 
### Albumoj 
* *Shades of Purple* (2000): numero 89 en la popmuzika ranglisto de Usono; numero 7 en Norvegio; numero 3 en la Filipinoj
* *The Big Room* (2002): numero 2 en la popmuzika ranglisto de la Filipinoj; numero 16 en Norvegio

### Unuopaĵoj 
* ''Don't Say You Love Me'' (2000): numero 80 en la popmuzika ranglisto de Germanio

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de Marit Larsen
* oficiala retejo de Marion Raven

Kategorio:Norvegaj muzikaj grupoj
Kategorio:Knabinaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1999
Marion Raven

[eta|120px|Marion Raven en [2005]]
**Marion Raven** (naskiĝis la 25-an de majo 1984 en Lørenskog, Norvegio; fakte Marion Elise Ravn) estas norvega popmuzika kantistino.

Ŝi konatiĝis kun la amikino Marit Larsen en la popmuzika duopo M2M. Post la malfondo de la duopo M2M en septembro 2002 ŝi startis soloan karieron. La muzikprodukta firmao *Atlantic* publikigas ŝiajn kantojn.

## Albumoj 
### En la duopo M2M 
* *Shades of Purple* (2000): numero 91 en Usono, numero 3 en la Filipinoj
* *The Big Room* (2002): numero 2 en la Filipinoj numero, 16 en Norvegio
* *The Day You Went Away: The Best of M2M*

### Soloe 
* Here I Am (2005): numero 1 en Japanio; numero 3 en Singaporo; numero 4 en Malajzio; numero 6 en Norvegio
* Heads Will Roll (2006)
* Set Me Free (2007)

## Unuopaĵoj 
### Soloe 
* Heads Will Roll (2006)
* Falling away (majo 2007)

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Norvegaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Norvegio
Sándor Fülöp

**Fülöp Sándor** [fyløp ŝAndor] estis hungara aktoro naskita en Koloĵvaro la 27-an de marto 1899 kaj mortinta ?. Lia origina familia nomo estis *Fóti*.

## Kariero 
Sándor Fülöp debutis en 1911 en trupo de Kálmán Mezei. Inter 1915 kaj 1919 li ludis en la trupo de Buda–Temesvár, ekde 1939 ĝis 1944 en la Operetoteatro (Budapeŝto), inter 1952 kaj 1969 en la Ŝtata Vilaĝteatro (poste Teatro Déryné).

## El liaj teatraj roloj 
* Agamemnon (Offenbach: Szép Heléna);
* Csorba Matyi (Emőd T.–Török R.: Ida regénye);
* A király (Lehár F.: Szép a világ);
* Szilvai professzor (Szigligeti E.: Liliomfi).

## El liaj filmaj roloj 
* *A falu rossza* (1915)
* *Egri csillagok* (1923)
* *A falu rossza* (1937) - cigano
* *Szüts Mara házassága* (1941) - pastro

## Fontoj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* hungare kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Sándor Fenyves

**FENYVES Sándor** [fenjves]  estas hungardevena germana operkantisto (baritono) naskita en Koloĵvaro la 4-an de majo 1904 kaj mortinta en Vieno la 13-an de novembro 1975.
## Kariero
Li debutis en Svislando, li kantis en Luzerno, Basel kaj en 1939 en Graz, poste en Nürnberg ĝis 1944. Post la dua mondmilito li revenis en Grazon kaj tie kantis ĝis sia pensiuliĝo en 1966.
## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Fenyves, S.
Hirokeno (luno)

**Hirokeno** estas neregula satelito de Saturno, ano de la norda grupo.

## Malkovro 
Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna kaj Brian G. Marsden observis ĝin inter la  kaj la , antaŭ anonci ĝian malkovron la . Ĝi estis maldaŭre nomita **S/2004 S 19**.

## Orbito 
Lunoj de la norda grupo, Hirokeno estas sur retrograda orbito.

## Nomo 
Ĝi ricevis en 2007 la nomon Hirokeno , laŭ *Hyrrokkin*, gigantino de la nord-ĝermana mitologio
kiu lanĉis la funebran ŝipon de Baldr. Ĝi estis unue nomita angle *Hyrokkin* sed en 2007, IAU konsilis la nomon *Hyrrokkin*,

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  La freŝe malkovrita Hirokeno, el "Cassini-misio ekvinoksa" 
*  La novaj saturnaj satelitoj de 2004, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Kvakocistikolo

La **Kvakocistikolo** aŭ Natala cistikolo, *Cisticola natalensis*, estas specio de birdo de la familio de Cistikoledoj kaj ties tipa genro Cistikoloj, kiuj estas malgrandaj birdoj ĉefe el Afriko, kvankam kelkaj specioj estas en Azio kaj nur unu ankaŭ en Eŭropo, nome la tre disvastigata Herbosilvio.

Ĝi troviĝas kiel specio de loĝantaj birdoj en Afriko sude de Saharo. Ĝi estas tre malgranda insektovora birdo. 

Tiuj malgrandaj paserinoj troviĝas en densaj herbejaj habitatoj, ofte ĉe marĉoj aŭ akvo. Maskloj de cistikoloj estas **poligamaj**; la ino konstruas kaŝitan neston profunde inter herboj, ofte kudrante vivantajn foliojn en milda konstruaĵo de milda plantomaterialo, araneretoj kaj herbo. La nesto de tiu specio estas buloforma kun flanka enirejo; la ino demetas 2-4 ovojn.

Tiu estas **la plej granda cistikolo**. Tiu specio estas grizbruna supre, **tre strieca je nigro**. La subaj partoj estas blankecaj, kaj la vosto estas larĝa, palpinta kaj movata ofte. Ĝi havas brunan flugilparton kaj fortikan bekon. La kruroj estas ruĝecaj.

Ĝi estas tre simila al aliaj membroj de sia genro. Ĝi estas plej bone distingebla el siaj multaj afrikaj parencoj pro sia grando kaj **raneca kvakado** *briip-briip*, kio nomigas la specion per ties tia kvakado. La kanto estas ĉiam la plej facila identigilo ĉe tiu genro. 

Tiuj birdoj estas pli facile aŭdataj ol vidataj, kaj pro sia malgrando (ĉirkaŭ 14 cm) ne ĉiam facile rekoneblaj, ĉefe for de la reprodukta sezono kiam ili apenaŭ eliras el siaj herboj.

Oni agnoskas **8 subspeciojn**, inter kiuj estas la jenaj: *strangei* (Fraser, 1843) - Senegalio al sudokcidenta Sudano, Ugando, Burundo, suda centra Kenjo kaj norda Tanzanio, *tonga* (Lynes, 1930) - suda Sudano kaj *inexpectatus* (Neumann, 1906) - Eritreo kaj centraj etiopiaj altaj teroj.

Rasoj interreproduktiĝas ioma etendo, ĉefe la nomiga kaj *strangei* en suda Kenjo, Tanzanio kaj norda Mozambiko. Proponitaj rasoj *kapitensis* (centra Kenjo al nordorienta Tanzanio) kaj *littoralis* (marbordo el sudorienta Kenjo al nordorienta Tanzanio) sinonime kun *strangei*; *matengorum* (suda  Tanzanio al norda Mozambiko) kaj *vigilax* (centra Zimbabvo al nordorienta Sudafriko) sinonime kun la nomiga. 

## Referencoj
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52331, Cisticola natalensis, 12a Majo 2006. Malplej Zorgiga.
* *Birds of The Gambia* de Barlow, Wacher kaj Disley, ISBN 1-873403-32-1

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Levajanta cistikolo

La **Levajanta cistikolo**, *Cisticola tinniens* iam *Malurus tinniens*, estas specio de birdo de la familio de Cistikoledoj kaj ties tipa genro Cistikoloj, kiuj estas malgrandaj birdoj ĉefe el Afriko, kvankam kelkaj specioj estas en Azio kaj nur unu ankaŭ en Eŭropo, nome la tre disvastigata Herbosilvio.

## Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas kiel loĝanta reproduktanto en orienta Afriko el Kenjo al orienta Sudafriko. Tiu cistikolo estas komuna en kareksejoj, junkejoj, herbejoj kaj similaj humidaj habitatoj kutime ĉe riveroj aŭ akvorezervujoj.

Oni agnoskas ses subspeciojn inter kiuj estas la jenaj: *dyleffi*, Prigogine, 1952 - orienta DRKongo (nordokcidente de Lago Tanganiko), *oreophilus*, van Someren, 1922 - okcidenta Kenjo en altaj teroj kaj *perpullus*, E. J. O. Hartert, 1920 - Angolo, suda DRKongo kaj okcidenta Zambio. 

## Aspekto 
La Levajanta cistikolo estas malgranda, 12-15 cm longa, grizkolora birdo kun longeca vosto kaj **ruĝeca krono**. La supraj partoj de la plenkreska reproduktanto estas grizaj, kun tre **larĝa strieco je nigro** kio iĝas la dorso fakte nigra, kaj kun ruĝeca parto en faldita flugilo. La superokula strizono, vizaĝo kaj subaj partoj estas sablokoloraj al blankecaj kaj la vosto estas ruĝecbruna kun nigraj plumocentroj. La mallonga rekta beko estas nigrecbruna kun rozkoloreca aŭ kornokolora bazo, kaj piedoj kaj kruroj estas rozbrunaj. La iriso estas helbruna.

Plenkreskaj nereproduktuloj estas pli brundorsaj, kaj junuloj havas pli flavajn subajn partojn.

La alvokoj de la Levajanta cistikolo inkludas muzikan  *ĉrip-trrrup-trriii*, plendeman *tii tii tii* kaj akrajn alarmonotojn. 

## Kutimaro 
La Levajanta cistikolo konstruas buloforman neston kun flanka enirejo el sekaj herboj, araneretoj kaj milda plantomaterialo. Ĝi kutime lokiĝas en hebotufo de herboj aŭ fiherboj, kiuj staras aŭ pendas ĉe aŭ super akvo. Nestosezono okazas el aŭgusto al oktobro.

La Levajanta cistikolo estas kutime vidata en paroj, sola aŭ en malgrandaj familigrupoj, flugetadanta tra herbo dum ĝi manĝas malgrandajn insektojn. Ĝi estas voĉema kaj videbla, ripoze sur pinto de altaj herboj kaj junkoj kaj faras alarmalvokon.

## Konservostatuso 
Tiu komuna specio havas grandan teritorion kun ĉirkaŭkalkulata etendo de 1,400,000 km².  Oni supozas ankaŭ ke la populacio estas granda kaj ke la specio ne alproksimiĝas al kriterioj de malpliiĝo fare de la IUCN Ruĝa Listo kaj pro tio tiu specio estas konsiderata kiel Malplej Zorgiga.

## Referencoj 
*Ian Sinclair, Phil Hockey kaj Warwick Tarboton, *SASOL Birds of Southern Africa* (Struik 2002) ISBN 1-86872-721-1
*SASOL Bird e-Guide 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Bellini

**BELLINI** estas la nomo de:
* Federico Bellini, itala astronomo
* Giovanni Bellini, Venecia pentristo
* Jacopo Bellini, itala pentristo
* Mario Bellini, itala fasonisto kaj arkitekto
* Vincenzo Bellini, itala komponisto de operoj

* Remo Bellini, fikcia detektivo

* Vellezzo Bellini, komunumo de Italio
Aldabra Insularo

**Aldabra Insularo** estas parto de Eksteraj Sejŝeloj, troviĝante en la sudokcidento de la insula lando,  kilometrojn for de la ĉefurbo Viktorio sur la insulo de Mahé.

La totala tersupraĵa areo de la insularo sumiĝas je .

## Insuloj de la grupo 
eta|220px|maldekstra|Sejŝeloj.
# Aldabra Atolo (leviĝinta atolo kun kvar ĉefaj kaj ĉirkaŭ 40 insuletoj)
# Assumption Island (sola insulo sur leviĝinta rifo)
# Atolo de Cosmoledo (leviĝinta atolo kun du ĉefaj kaj ĉirkaŭ 18 pli malgrandaj insuletoj)
# Insulo de Astove (leviĝinta atolo kun nur unu insulo)

La sola postrestanta kolonio troviĝas en Assumption, sen konsideri la Aldabra Scienc-esplora Stacio sur Picard Island en Aldabra Insularo. Ekzistas forlasitaj kolonioj sur Astove Island kaj sur Menai Island (Cosmoledo).

Cosmoledo inkluzivas Atolon de Cosmoledo kaj Astove Island.

## Vidu ankaŭ 
* Aldabra nesilo
* Aldabra-insularaj kserofitaroj
* Malalta insulo
* Aldabra giganta testudo

Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano
Kategorio:Sejŝeloj
Flavkrona cistikolo

La **Flavkrona cistikolo**, *Cisticola fulvicapillus*, estas specio de birdo de la familio de Cistikoledoj kaj ties tipa genro Cistikoloj, kiuj estas malgrandaj birdoj ĉefe el Afriko, kvankam kelkaj specioj estas en Azio kaj nur unu ankaŭ en Eŭropo, nome la tre disvastigata Herbosilvio.

Ĝi troviĝas kiel specio de loĝantaj birdoj en multe de Afriko el Gabono, Demokratia Respubliko Kongo, Ruando kaj Tanzanio suden al Kablando.

La Flavkrona cistikolo estas tre komuna birdo de malferma arbaro, inklude savano kun arboj kaj malfermaj plantejoj de ekzotaj specioj. Ili evitas densajn arbarajn habitatojn.

## Aspekto 
maldekstra|eta|Dumfluge
La Flavkrona cistikolo estas malgranda, voĉema, grizkolora bruna birdo, 11 cm longa. Ĝia vosto ne estas tiom mallonga kiom tiuj de kelkaj aliaj cistikoloj. La birdo havas ruĝecbrunan kronon super helaj okulcirkloj (sub kiuj estas brunecaj vangoj) kaj grizbrunan senmarkan dorson. La subaj partoj estas grizecaj, pli malhelaj ol la pli blankeca brusto. La bruneca beko estas mallonga kaj rekta, kaj la piedoj kaj kruroj estas rozbrunecaj. La irisoj estas helbrunaj. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed idoj estas pli flavaj.

La suda formo troviĝanta en okcidento de la Kaba Provinco havas grizajn subajn partojn kaj grizbrunan dorson. Kvankam cistikoloj povas esti tre similaj laŭ plumaro, tiu grizeca subspecio estas tamen ege distinga.

La alvoko de la Flavkrona cistikolo estas monotona, penetra, ripetema *ŭiip ŭiip ŭiip*. La alarmalvoko estas laŭta klikado *tiktiktiktik*, kiel ungo tra dentoj de kombilo.

## Kutimaro 
La Flavkrona cistikolo konstruas pilkoforman neston kun flanka enirejo el seka herbo, araneretoj kaj milda plantomaterialo. La nesto estas lokata malalte en dorna arbusto, aŭ en densa herbaroj. En Sudafriko, tiu birdo reproduktiĝas ĉefe de septembro ĝis marto.

Tiu specio estas kutime vidata en paroj aŭ sola, flugetadante ĉe arbusto aŭ herbotufo ĉe la bazo de arbo dum ĝi manĝas malgrandajn insektojn.

## Konservadostatuso 
Tiu komuna specio havas grandan teritorion de ĉirkaŭ 4,100,000 km² kaj supozeble ankaŭ grandan populacion malproksima de la kriterioj por malpliiĝo de la IUCN Ruĝa Listo kaj pro tio oni konsideras ĝin kiel Malplej Zorgiga.

## Referencoj 
* Ian Sinclair, Phil Hockey kaj Warwick Tarboton, *SASOL Birds of Southern Africa* (Struik 2002) ISBN 1-86872-721-1

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Teufenthal

** Teufenthal** estas komunumo en la distrikto Kulm de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1644 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Teufenthal situas en flanka valo de la rivero Wyna, kiu formas la okcidentan limon de la komunumo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,57&nbsp;km², de kiuj 1,54&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,61&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 630 m s.m. sur la monteto *Bampf*, dum la plej malalta punkto troviĝas sur alteco de 438 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Wyna ĉe la trilima punkto inter Gränichen, Unterkulm kaj Teufenthal.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Teufenthal limas en nordo al Gränichen, en nordoriento al Seon, en oriento al Dürrenäsch, kaj en sudo al Unterkulm.

## Trafiko 
[eta|maldekstra|150ra|[Teufenthal AG (stacidomo)|Stacidomo de Teufenthal]]
La komunumo estas konektita al la publika trafikreto per la etŝpura tramfervojo *Wynentalbahn* Wyna-Valo-Fervojo de Araŭo al Menziken. Krome de la stacidomo trafikas buso tra Boniswil, Seengen al Lencburgo.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Araŭo tra Beromünster al Lucerno. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 estas Araŭo-Oriento, kiu situas norde en distanco de proksimume 7 kilometroj.

## Historio 
eta|maldekstra|150ra|Kastelo Trostburg, la iama sidejo de la Senjoroj de Trostburg
La unua dokumenta mencio de Teufenthal datiĝas el la jaro 1173 kiel *Töfendal*.

En mezepoko en Teufenthal unue regis la Grafoj de Lencburgo, ilin sekvis en la jaro 1773 la Grafoj de Kiburgo kaj en la jaro 1264 ties heredantoj, la Habsburgoj. En ties nomoj la habsburgaj vasaloj, la Senjoroj de Trostburg, kiuj konstruis en la 12-a jarcento supre de la vilaĝo la samnoman kastelon, kaj ek de 1326 la Senjoroj de Liebegg plenumigis la malaltan jurisdikcion en la loko.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion kaj Teufenthal fariĝis nun parto de la berna regejo, nome de Berna Argovio. La senjoreco Trostburg jam en la jaro 1346 transiris al la Senjoroj de Rinach kaj en la jaro 1486 al la Senjoroj de Hallwyl. Ili vendis sian havaĵon en Teufenthal en la jaro 1616 al la urbo Brugg. Ĉar Berno tamen ne toleris la potencokreskon de Brugg, ĝi transprenis la jurisdikcion rekte kaj kreis la tribunaldistrikton Trostburg, kiu estis subvoktejo de la voktejo Lencburgo.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Teufenthal fariĝis komunumo de la distrikto Kulm en la nove fondita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Teuffenthal
* Teufenthal AG (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Teufenthal
Étienne-Jules Marey

**Étienne-Jules MAREY** (naskiĝis la 5-an de marto 1830 en Beaune, mortis la 15-an de majo 1904 en Paris) estis franca sciencisto multfaka. En sia trejnado Mara estis kuracisto kaj specialiĝis ĉefe pri fiziologio. Studinte la movon de la vivantaj estaĵoj li estis unu el la fondintoj de biomeĥaniko; lia esplorado influis multajn kampojn, inkluzive de kardiologio, aviado, meĥaniko kaj fiziologio. Tamen, Marey estas plej konata kiel teknika pioniro pro sia inventado de scienca ekipaĵo kaj sciencaj aplikoj de fotarto, filmo kaj animacio, interalie multaj el liaj trovaĵoj utilis al artistoj kiel Marcel Duchamp por ties pentraĵo "Nudaĵo descendanta ŝtuparon". Liaj eksperimentoj kaj teknikoj kiujn li inventis havis grandan influon sur la evoluo de kinematografio. Marey estis membro de la Kolegio de Francio kaj la Franca Akademio de Sciencoj.

La asteroido 3456 Etiennemarey estis nomita en lia honoro.

## Vivo 
Li iĝis doktoro en Parizo en 1859. Por siaj studioj sur la movado, li inventis en 1882 la unuan Filmilon.

## Verkoj 
* *Physiologie médicale de la circulation du sang* (1863)
* *Études physiologiques sur les caractères graphiques des battements du cœur* (1865)
* *Du mouvement dans les fonctions de la vie*
** lekcioj faritaj en sia eksperimentejo  - la Revue scientifique (1866)
** lekcioj faritaj en Collège de France - Germer-Baillière (1868)
* *La Machine animale. Locomotion terrestre et aérienne* (1873-1874)
* *Physiologie expérimentale* (1875)
* *Pression et vitesse du sang* (1876)
* *La Méthode graphique dans les sciences expérimentales* (1878) Texte en ligne
* ''La Circulation du sang à l'état physiologique et dans les maladies* (1881) Texte en ligne
* kun Georges Demenÿ, *Études de physiologie artistique faites au moyen de la chronophotographie* (1893)
* *Le Mouvement* (1894)

## Fontoj 
* *Les inventeurs célèbres de Bourgogne'', Olivier Grandjean, 2009
* la franca vikipedio

Kategorio:Francaj inventistoj
Kategorio:Beaune
Kategorio:Francaj sciencistoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Acerolo

**Acerolo** (*Malpighia emarginata*) estas arbeto (altas 2-6 m) de la familio *Malpigiacoj* kiu altiĝas ĝis 3m kaj kreskas sovaĝe en Karibio, Centra Ameriko kaj en la norda parto de Sudameriko. Ĝiaj fruktoj estas du aŭ 3 cm grandaj kaj kiam maturaj estas ruĝaj aŭ vinkoloraj. Ili gustas acide kaj mezdolĉe kaj ilia odoro similas al tiu de la pomo. En Brazilo la Acerolo estas tre populara. Tie ili estas manĝataj laŭnature aŭ en sukoj. La acerolo estas riĉa je vitamino C, ĝia fruktokarno povas enteni eĉ 5% da C-vitamino. 

## Aspekto
Ĝi estas arbeto aŭ arbusto, abunde disbranĉiĝanta. Ĝiaj branĉoj estas milde vilaj, la folioj estas malhelverdaj, kontraŭ-starantaj. La folia plato estas pinta aŭ ovala, kun lanca aŭ kojna ŝultro. La folia rando estas nesegita, milde onda, kun brile sur la supra parto. La folio estas junaĝe arĝente vila. 

La floroj estas duseksaj, kreskas sur maldikaj tigoj en la akseloj. La perianto estas kvinmembra, la sepaloj estas lancaj, longas 2,5 mm, vilaj surpinte, sur ili troveblas 2-2 grandaj, sidantaj glandoj. La glandoj kovras la suban parton de la sepaloj. La petaloj estas rozkoloraj aŭ ruĝaj, larĝe kulerformaj kaj longaj maksimume 5 mm.

## Frukto
Ĝia frukto estas maturiĝinte brile oranĝe aŭ malhele ruĝa, drupa, pomoforma, grande 2 x 2,5 cm. Sur la supra kaj suba partoj, ĝi estas forte profundiĝinta, neregule tubera kaj long-direkte ripa. Sur la suba parto de la frukto restas la sepaloj, surpinte la fadenforma stiluso, ĝis maturiĝo. 

La ŝelo de la frukto estas maldika, sed forta, glata kaj brila. La fruktokarno maturiĝinte similas al tiu de la ĉerizo, sed pro la c-vitamino ĝi estas tre acida. En la fruktoj troveblas tri 3 helaj, oranĝaj grajnoj, kiuj kunkreskis kun la karno.

### Uzo de la frukto
Oni konsumas ĝin kiel freŝan frukton, oni forĵetas la grajnojn. Ĝi estas kuirebla kun sukero al gusta deserto. El la suko oni pretigas ĵeleon aŭ siropon, kiun oni aldonas al manĝaĵoj kaj fruktosalatoj. Por riĉigi la c-vitamin-enhavon, oni miksas la sukon al aliaj fruktosukoj. La konfititaj fruktoj iĝas brunruĝaj. 

## Kultivado
Tiu neotropisa planto estas kultivebla en la tropikaj kaj subtropikaj regionoj. Ĝi toleras la sekecon, ne bezonas specifan grundotipon, sed ne ŝatas la varmegan-humidan klimaton kaj la tre humidan grundon. Ĝi estas facile reproduktebla per stikaĵo aŭ per grajno kaj oni povas rikolti ekde la 4-a jaro jam 5-10 kg da fruktoj. Ĝi estas kultivata hejme, en fruktoĝardenoj, por industria uzo oni kultivas ĝin sur plantejoj. Por hejma uzo, oni rikoltas mature kaj la fruktoj konserviĝas tri tagojn. Por surmarketigo oni rikoltas la fruktojn pli frue. 

## Eksteraj ligiloj 
* [Paĝo de Embrapa en portugala(https://eo.wikipedia.org/wiki/portugala) lingvo]

Kategorio:Arboj
Kategorio:Malpigiacoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Sudameriko
Kategorio:Plantoj de Karibio
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Vjetnama kuirarto
Dariusz Szwed

**Dariusz SZWED** (naskiĝis la  en Krakovo) estas pola politikisto, ekonomikisto, unu el la fondintoj kaj ekde novembro 2004 ĝis decembro 2011 kunprezidanto de la pola verda partio Verduloj 2004.

Szwed estas kunlaboranto de la Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco ĉe la Eŭropa Parlamento kaj delegito de la Verduloj 2004 en la Eŭropa Verda Partio.

Dariusz Szwed finstudis internaciajn ekonomiajn rilatojn ĉe la Ekonomia Akademio en Krakovo kaj ekonomian bazon de la ekologia politiko ĉe la Universitato de Varsovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Dariusz Szwed  

Kategorio:Polaj ekonomikistoj
Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Verduloj
El Temps

**El Temps** estas katalunlingva semajnrevuo pri politiko kaj ĝeneralaj temoj eldonita en Valencio de *Edicions del País Valencià* ekde 1985 kaj distribuita en la tutaj Katalunaj Landoj. La eldonisto estas Eliseu Climent. La revuo havas redakciojn en Barcelono, Valencio kaj Palma.

Kategorio:Katalunlingvaj gazetoj
Agnieszka Grzybek

**Agnieszka GRZYBEK** (naskiĝis la ) estas pola politikisto, feministo, tradukisto kaj ekde marto 2008 ĝis aprilo 2010 kunprezidanto (kun Dariusz Szwed) de la verda partio Verduloj 2004.

Ekde 1997 ligita kun pola virina movado. Dum la jaroj 1997-2005 ŝi laboris en la Centro de Informo de Virinaj Medioj, kiun ŝi prezidis dum la jaroj 2002-2005. Kunfondisto kaj membro de la Interkonsento de Virinoj de la 8-a Marto, la neformala grupo kiu ĉiujare organizas Manifa-n - surstratan manifestacion defende de virinaj rajtoj. Grzybek membras ankaŭ en la teamo de la Politika Kritiko (*Krytyka Polityczna*) kaj kunordigas la programon "Demokratigio de sekso/Virina politiko" en la pola filio de la Fondaĵo Heinrich Böll.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Agnieszka Grzybek 

Kategorio:Polaj feministoj
Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Verduloj
Kategorio:Porelektaj movadoj
Mihály Gaál

**GAÁL Mihály** [ga:l], *Gál* estas hungara aktoro, sufloro naskita en Ákosfalva la 28-an de februaro 1791 kaj mortinta en Pest (urbo) la 27-an de aprilo 1866.
 
## Kariero
Li iĝis aktoro en Nagykároly post 1814 kaj ludis 47 jarojn en diversaj malgrandaj vaganttrupoj.

## El liaj roloj
*Kálmán (Soden–Dugonics A.: Bátori Mária); 
*Rontó prókátor (Schneider: Ki-ki saját háza előtt seperjen); 
*Bikfa (Hensler–Perinet: A prágai két néne).

## Libro
**Gyámbot* (taglibro, red.: Futó I., eld. Balog I., Pest, 1858).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj sufloroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
László Gabányi

**GABÁNYI László** [gaba:nji lAslO], estis hungara aktoro naskita en Kolozsvár la 8-an de decembro 1879 kaj mortinta en Budapeŝto la 23-an de januaro 1943. Lia patro estis Árpád Gabányi (same aktoro).

## Kariero 
László Gabányi debutis en 1899 en Békés kaj poste ludis en Békéscsaba, Kolozsvár, Zombor, en Teatro Király, en Kecskemét, en Teatro Intim, en Budapeŝta Cabaret Teatro, en Modern Teatro, en Royal Orfeum kaj fine ekde 1913 en la Nacia Teatro (Budapeŝto) ĝis sia morto.

## El liaj roloj 
* Malvolio (Shakespeare: Vízkereszt);
* Gonosz Pista (Tóth E.: A falu rossza);
* Koszta Sámuel (Csiky G.: A nagymama);
* Francia király (Kacsoh P.: János vitéz);
* I. sírásó (Shakespeare: Hamlet);
* Tulipán (Csiky G.: A proletárok);
* Wulkow (Hauptmann: A bunda);
* Kátsa (Géza Gárdonyi: A bor).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* hungare kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
József Gábor

**GÁBOR József** [ga:bor] estis rumanuja hungara aktoro, reĝisoro naskita en Nagyszalonta la 16-an de aŭgusto 1918 kaj mortinta en Oradea la 29-an de aprilo 1991. Li estis la edzo de aktorino Katalin Gábor, patro de aktorino Kati Gábor.
## Kariero
Li debutis en 1940 en la trupo de Bálint Putnik. Inter 1946 kaj 1948 li ludis en Satu Mare en la trupo de Dezső Jakabffy, poste post kelkaj monataj ludo en Kluĵo li revenis al Oradea. Inter 1966 kaj 1969 li estis artgvidanto de la teatro. 
## El liaj roloj
*Dr. Kriszt (Sándor Hunyady: Havasi napsütés); 
*Masham, Bolingbroke (Scribe: Egy pohár víz); 
*Lucifer (Imre Madách: Az ember tragédiája); 
*II. Fülöp (Schiller: Don Carlos); 
*Polgármester (Zsigmond Móricz: Rokonok); 
*Puntila (Brecht: Puntila úr és szolgája, Matti); 
*Bánk bán (József Katona); 
*Edgar (Dürrenmatt: Play Strindberg).

## El liaj reĝisoraĵoj
*Móricz Zs.: Nem élhetek muzsikaszó nélkül; 
*Scarnicci–Tarabusi: Kaviár és lencse; 
*Kálmán I.: A csárdáskirálynő; 
*Lehár F.: A mosoly országa.
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Gabor, J.
Fanny Eszter Fogel

**FOGEL Fanny Eszter** estas hungara-itala operkantististino naskiĝinta en Kluĵo la 2-an de majo 1968.

## Kariero 
Fanny Eszter Fogel debutis en la Debrecena Teatro Csokonai en 1995, inter 1996 kaj 2000 ŝi estis stipendiulino de Muzikakademio Santa Cecilia de Romo. Ekde 2000 dungis la kantistinon la Operejo de Bologna. Ŝi estis venkintino de pluraj italaj kantkonkursoj.

## El ŝiaj roloj 
* Papagena (Mozart: La magifluto);
* Violetta (Imre Kálmán: La violo de Montmartre);
* Gilda (Giuseppe Verdi: Rigoletto);
* Suzanne (Mozart: La edziĝo de Figaro);
* Karolina (Domenico Cimarosa: La sekreta geedziĝo).

## Fonto 
* Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Italaj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Mundilfaro (luno)

**Mundilfaro** estas neregula satelito de Saturno, ano de la norda grupo.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de teamo estrita de Brett J. Gladman, John J. Kavelaars kaj aliaj. Ĝi ricevis maldaŭran nomon **S/2000 S 9**.

Kiel ĉiuj lunoj de la norda grupo, ĝi estas sur retrograda orbito. Estas eble fragmento de Febo, elrompita pro meteoroida alfrapo.

## Nomo 
Ĝi ricevis en 2007 la nomon Mundilfaro, laŭ Mundilfare (aŭ Mundilfäri), dio de nord-ĝermana mitologio, patro
de la Luno kaj de la Suno.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  La freŝe malkovrita Mundilfaro, el "Cassini-misio ekvinoksa" 
*  Mundilfaro kaj aliaj saturnaj satelitoj el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Ilona Krajnik

**KRAJNIK Ilona** estas rumanuja hungara pentristino naskita en Hodoş (Sălard) la 27-an de novembro 1930. 
## Kariero
Ilona Krajnik studis en Kluĵo kaj ekde 1958 ŝi laboris en Baia Mare kiel scenejdekoraciistino. Ekde 1984 ŝi vivas en Novjorko (Usono).
## Individuaj ekspozicioj
*1969, 1971 • Belartgalerio, Baia Mare.
## Fonto
*Artportal.hu

Krajnik, I.
Narvo (luno)

**Narvo** estas neregula satelito de Saturno, ano de la norda grupo.

## Malkovro 
Observinte ĝin de la  ĝis la , Scott S. Sheppard, David C. Jewitt kaj Jan Kleyna anoncis ĝian malkovron la . Ĝi ricevis maldaŭran nomon **S/2003 S 1**.

Kiel ĉiuj lunoj de la norda grupo, ĝi estas sur retrograda orbito.

## Nomo 
Ĝi ricevis en 2005 la nomon Narvo, laŭ Narvi (aŭ Nari, aŭ Narfi) filo de Loki en la nord-ĝermana mitologio.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Narvo, el "Cassini-misio ekvinoksa"
*  Narvo el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Zetzwil

** Zetzwil** estas komunumo en la distrikto Kulm de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1258 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Zetzwil situas ĉe la orienta bordo de la rivero Wyna. La nordokcidentan finon de la komunumo formas iama fruntmoreno de la glaciepoka Reuss-Glaĉero. Iam malantaŭ la moreno troviĝis lago, ĝis la rivero Wyna trarompis la morenan barilon. Postrestis vasta marĉo, kiun oni elsekigis en la 1920-aj jaroj. Tra la vilaĝo de oriento al okcidento fluas du rojoj, kiuj alfluas la riveron Wyna okcidente de la vilaĝo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,81 km², de kiuj 2,18 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,58 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 785 m s.m. sub la kulmino de la monto *Homberg*, la plej malalta punkto sur alteco de 494 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Wyna.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Zetzwil limas en nordo al Dürrenäsch, en nordoriento al Leutwil, en oriento al Birrwil, en sudoriento al Reinach, en sudo al Leimbach, en sudokcidento al Gontenschwil, kaj en nordokcidento al Oberkulm.

## Trafiko 
Zetzwil disponas pri haltejoj ĉe la etŝpura tramfervojo *Wynentalbahn* [Wyna-Valo-Fervojo] de Araŭo tra Reinach al Menziken.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Araŭo tra Beromünster al Lucerno. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 estas Araŭo-Oriento, kiu situas norde en distanco de proksimume 9 kilometroj de la vilaĝo-centro.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Zetzwil datiĝas el la jaro 1173 kiel *Zeinhwile*.

En mezepoko en Zetzwil unue regis la Grafoj de Lencburgo, ilin sekvis en la jaro 1773 la Grafoj de Kiburgo kaj en la jaro 1264 ties heredantoj, la Habsburgoj. En ties nomoj la habsburgaj vasaloj, la Senjoroj de Trostburg kaj ek de 1326 la Senjoroj de Liebegg plenumigis la malaltan jurisdikcion en la loko.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion kaj Zetzwil fariĝis nun parto de la berna regejo, nome de Berna Argovio. La senjoreco Trostburg jam en la jaro 1346 transiris al la Senjoroj de Rinach kaj en la jaro 1486 al la Senjoroj de Hallwyl. Ili vendis sian havaĵon en Zetzwil en la jaro 1616 al la urbo Brugg. Ĉar Berno tamen ne toleris la potencokreskon de Brugg, ĝi transprenis la jurisdikcion rekte kaj kreis la tribunaldistrikton Trostburg, kiu estis subvoktejo de la voktejo Lencburgo.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Zetzwil fariĝis komunumo de la distrikto Kulm en la nove fondita Kantono Argovio.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Zetzwil (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Zetzwil

## Bildoj 

Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 106.JPG|Vilaĝeniro de Zetzwil
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 115.JPG|Vilaĝocentro
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 118.JPG|Vilaĝocentro
Kati Gábor

**GÁBOR Kati** [ga:bor] estas rumanuja hungara aktorino naskita en Oradea la 26-an de majo 1950. Ŝi estas la filino de aktoro, reĝisoro József Gábor kaj de aktorino Katalin Gábor. 
## Kariero
Ŝi estis ekde 1973 la anino de la teatro Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat de Oradea. Ekde 1985 ŝi ankaŭ reĝisoras.
## El ŝiaj roloj
*Anna (Csurka I.: Nagytakarítás);
*Zsuzsi (Lajtai L.: A régi nyár); 
*Lucy (Brecht–Weill: Koldusopera); 
*Lucietta (Goldoni: Chioggiai csetepaté). 
## El ŝiaj reĝisoraĵoj
*Wilde: Bunbury; 
*Mihály Eisemann: Tokaji aszú.
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Gabor, Kati
S/2006 S 1

**S/2006 S 1** estas ankoraŭ ne oficiale nomata neregula satelito de Saturno ties retrograda orbito similas tiujn de la lunoj de la norda grupo.

## Malkovro 
Anoncis ĝian malkovron Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna kaj Brian G. Marsden, la ,
sekve al observoj inter la  kaj la .

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  La saturnaj satelitoj S/2006 S1 al S8, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La neregulaj saturnaj lunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Katalin Gábor

**GÁBOR Katalin** [ga:bor] estis rumanuja hungara aktorino naskita en Sălard la 22-an de septembro 1928. Ŝi estis la edzino de aktoro, reĝisoro József Gábor kaj aktorino Kati Gábor.
## Kariero
Ŝi estis ekde 1950 la anino de la teatro Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat de Oradea. Ŝi ludis ankaŭ mutajn ĉefrolojn.
## Elŝiaj roloj
* Lujza (Schiller: Ármány és szerelem); 
*Kattrin (Brecht: Kurázsi mama); 
*Pepi (Zsigmond Móricz: Nem élhetek muzsikaszó nélkül); 
*Valéria (Scarnicci–Tarabusi: Kaviár és lencse).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Gabor, K.
György Galamb

**GALAMB György** estis hungara pupaktoro naskita en Nagyvárad la 16-an de novembro 1918. 

## Kariero
Li estis ekde 1940 ĝis 1947 ano de la Nacia Teatro, poste de Kisszínház. En 1951 li dungiĝis al la Ŝtata Pupteatro.
## El liaj roloj
*Újságíró (Sándor Márai: Kaland); 
*A szabó (Edmond Rostand: A sasfiók); 
*Aladdin (Hegedűs G.: Aladdin csodalámpája); 
*Theseus (Shakespeare: Szentivánéji álom); 
*Sárkány (Svarc: A sárkány).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Galamb, Gy.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Gyula Gál (aktoro)

**GÁL Gyula** [ga:l] estis hungara aktoro naskita en Arad la 5-an de novembro 1865 kaj mortinta en Budapeŝto la 26-an de februaro 1945. Li estis la pli juna frato de aktorino Hermin Gál.

## Kariero 
Li debutis en 1887 en provinco, ekde 1896 li estis ano de la Vígszínház, ekde 1902 de la Nacia Teatro, instruisto en la aktorakademio. En 1923 li iĝis eterna ano.

## El liaj roloj 
* En teatraĵoj de Shakespeare: Falstaff, Rikardo la 3-a, Reĝo Lear, Menenius Agrippa (Koriolano), Brabantio (Otelo), Kent (Reĝo Lear);
* Helmer (Ibsen: Nóra),
* Ekdal (Ibsen: Vadkacsa),
* Tartufo (Molière),
* Baumer (Hauptmann: Takácsok).

## Mutfilmroloj 
* *A szerelem bolondjai* (1917),
* *Árendás zsidó* (1917–18),
* *Judás* (1918),
* *Csitri* (1918),
* *A hazugság* (1918-19),
* *Alraune* (1918–19).

## El liaj filmreĝisoraĵoj 
* Fjodor Dostojevskij: *A megbűvöltek* (1921).

## Verkoj 
* *Vezeklők* (kantveko, muziko: Ödön Farkas, Operejo, 1894);
* *Leszámolás* (teatraĵo, Arad, 1917).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
György Galambos

**GALAMBOS György** [galamboŝ] estis hungara aktoro naskita en Colonia Kunz aligita al Temeŝvaro la 1-an de januaro 1922. 

## Kariero
Li debutis en Oradea kaj en 1948 li translokiĝis al Hungarujo kaj laboris en la Pécsa Nemzeti Színház, en la Miskolca Nemzeti Színház (1960–1962) kaj ekde 1964 ĝis 1985 denove en Pécs.

## El liaj roloj
*Kuligin (Ĉeĥov: Három nővér); 
*Ferenc barát (Shakespeare: Sok hűhó semmiért); 
*Brownlow (Dickens: Oliver Twist); 
*Vencel király (Jarry: Reĝo Ubu).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Galambos, Gy.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Egio (luno)

**Egio** aŭ ***Ægir*** estas neregula satelito de Saturno, ano de la norda grupo. Ĝia orbito estas retrograda.

## Malkovro 
Observinte ĝin de la  ĝis la , Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Brian G. Marsden kaj Jan Kleyna anoncis ĝian malkovron la . Ĝi ricevis maldaŭran nomon **S/2004 S 10**.

## Nomo 
Ĝi ricevis en 2007 la nomon Egio, laŭ Ægir, giganto de la nord-ĝermana mitologio, kiu personigas la kvietan maron.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Egio, el "Cassini-a misio ekvinoksa" 
*  Novaj saturnaj satelitoj de 2004, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Montagny-lès-Beaune

**Montagny-lès-Beaune** estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

## Geografio 
La komunumo enhavas la vilaĝon Montagny kaj la vilaĝetojn Le Poil kaj Laborde au Bureau.

## Ekonomio 
Tie vinejo "La veuve Ambal", kun proksime 80 uloj, produktas ŝaŭmvinon.

Tie estas granda naĝejo, kie akvo nature puriĝas.

## Historio 
eta|maldekstra|Sankta Isidoro
Montagny devenas de *Montaniacum*, domajna (-acum) de romiano nomita *Montanius*.

La preĝejo datiĝas de la 1469.

## Vidindaĵoj 
Oni trovas krucon de 1805 en Montagny kaj krucon de 1816 en Laborde.

## Esperanta vivo 
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 1 voĉdonon en 2004 (0,5 %) sed 0 voĉdonon en 2009.

## Famuloj 
* Michel Ripoll Urbestro 1977-2002

## Vidu ankaŭ 
* Beaune
* Communauté d'agglomération de Beaune Côte et Sud
* Aliaj lokoj kun la nomo Montagny

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
2064

**2064** estos superjaro komenciĝanta marde (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2064 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* Ringa suneklipso: la 17-a de februaro videbla en Demokratia Respubliko Kongo, Tanzanio, Hinda Oceano, Barato, Tibeto kaj Ĉinio.
* Plena suneklipso: la 12-a de aŭgusto videbla en Pacifika Oceano, Ĉilio kaj Argentino.
*25-an de aprilo, pasado de Merkuro antaŭ Suno, videbla sur la planedo Marso.
*17-an de junio, ĉiam sur Marso, pasado de Venuso.

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Ferenc Galetta

**GALETTA Ferenc** estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Temeŝvaro la 12-an de marto 1889 kaj mortinta en Budapeŝto la 21-an de oktobro 1974.

## Kariero 
Li debutis en 1910 en la trupo Károly Fehér. Poste li ludis en la trupo de Alfréd Halász, poste en Pécs, en Szeged, en trupo de la Buda–Temesvár, en Gaja Teatro, en Városi Színház, en Budai Színkör, en la Revü, en la Scala, en la Teatro Blaha Lujza. Inter 1922–1924 li estis la ĉefreĝisoro de la trupo de Pozsony. Liaj pluaj stacioj estis: Teatro Városi, Király Színház, Theater an der Wien, Budai Színkör, Régi Apolló. En 1927 mallongtempe li estris la teatron de Temesvár, poste li dungiĝis al Arad. En la 1930-aj jaroj li havis propran trupon. En 1931–32 kaj 1933–34 li ludis kaj reĝisoris en Pécs. En 1936–37 li aperis en la trupo de Mihály Erdélyi (teatrestro), en 1938–39 denove en Teatro Városi. En 1950–51 kaj ekde 1957 ĝis 1962 li estis ano de la Nacia Teatro (Budapeŝto).

## El liaj roloj 
* Cigányprímás (Imre Kálmán);
* Clausen tanácsos (Hauptmann: Naplemente előtt);
* Ottokár (Johann Strauss: A cigánybáró).

## El liaj reĝisoraĵoj 
* Erdélyi M.: Fehérvári huszárok;
* Szabolcs Fényes: Manolita;
* Farkas I.: Túl a nagy Krivánon.

## Lia opereto 
* *Görlvásár* (1929).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Galambos, Gy.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
István Gáspár

**GÁSPÁR István** [ga:ŝpa:r] estas rumanuja hungara operkantisto (tenoro), reĝisoro naskita en Braŝovo la 24-an de septembro 1919. Li estas la patro de aktorino Marietta Gáspár.
## Kariero
Ekde 1950 li ludis en la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera ĝis 1978. Li elmigris poste en Germanujon.

## El liaj roloj
*Barinkay (Strauss (filo): A cigánybáró)
*Alfred (Verdi: Traviata); 
*Pinkerton (Puccini: Pillangókisasszony); 
*Hoffmann (Offenbach: Hoffmann meséi); 
*Danilo (Lehár F.: A víg özvegy); 
*Pedro (D’Albert: :de:Tiefland (Oper)).

## Fonto
**Magyar Színházművészeti Lexikon*

Gaspar, I.
Imola Gáspár

**GÁSPÁR Imola** [ga:ŝpa:r] estas rumanuja hungara aktorino naskita en Lunga la 12-an de julio 1955. 
## Kariero
Ekde 1979 ŝi ludis en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe, inter 1981–1987 en la Temesvári Állami Csiky Gergely Színház de Temeŝvaro, ekde 1987 Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş.
## El liaj roloj
*Lady Milford (Schiller: Ármány és szerelem); 
*Násztya (Gorki: Éjjeli menedékhely); 
*Ilona királynő (János Székely: Vak Béla); 
*Pilar Ternera (García Márquez: Száz év magány).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Gaspar, I.
Steigerwald

*Ne konfuzi ĝin kun la → Steiger-arbaro en Erfurto.

**Steigerwald** (prononco pli-malpli "**Ŝtaj**gavalt") estas montetara kaj arbaroriĉa regiono en la nordo de la germania federacia lando Bavario inter la kvar urboj Bamberg, Schweinfurt, Würzburg kaj Nürnberg (Nurembergo). La areo konsideratas natura parko, do aparte medioprotektata teritorio. Norde la naturan parkon limigas la rivero Majno, oriente la rivero *Regnitz* (prononco "**Reg**nic"). La suda limo estas la rivero *Aisch'' (prononco "Ajŝ") kaj en okcidento same la rivero Majno kaj plie linio inter la urboj Marktbreit, Uffenheim kaj Bad Windsheim. La pejzaĝo estas karaktera pro foliaj kaj pinglaj arbaroj, lagetoj kaj vitejoj.

## Geografio 
La regiono Steigerwald situas ĉe la limo de la tri bavaraj distriktaroj Malsupra, Meza kaj Supra Frankonio. La ekzaktan renkontopunkton de la tri administraj teritorioj signas limŝtono nomata "Dreifrankenstein" - do "ŝtono de la tri Frankonioj".

La natura parko ampleksas areon de .

Plej altaj montoj de la regiono Steigerwald estas:
* Scheinberg, 
* Hohenlandsberg, 
* Zabelstein, 
* Knetzberg, 
* Schwanberg,  (tie situas samnoma seminariejo, kie en 1979/1980 okazis la Internacia Seminario de GEJ)
* Friedrichsberg,  kaj
* Frankenberg, 

## Trafiko 
Aŭte la natura parko bone atingeblas per la germania aŭtoŝoseoj A 70 norde, A 7 okcidente kaj A 73 oriente. La regionan teritorion meze tranĉas la aŭtoŝoseo A 3, ĉefa trafika vojo inter la urboj Frankfurto-ĉe-Majno, Würzburg kaj Nurembergo. Same tra la parko kondukiĝas la federaciaj stratoj B 22, B 286 kaj B 8.

## Vinkultivado 
Vinŝatantoj konas la regionon pro la frankoniaj vinoj, kiuj produktiĝas en vitejoj en la okcidento de la regiono. Ili vendiĝas en vitraj boteloj de tre karaktera formo.

## Distriktoj 
La teritorio apartenas al la sekvaj ses administraj distriktoj:
* distrikto Bamberg
* distrikto Erlangen-Höchstadt
* distrikto Haßberge
* distrikto Kitzingen
* distrikto Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim
* distrikto Schweinfurt

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala turisma retejo pri la regiono
* retejo de la turisma asocio "Zabelstein aktiv"
* retejo "Mein Steigerwald" (ĉiuj germanlingvaj)

Kategorio:Regionoj en Eŭropo
Kategorio:Regionoj en Bavario
Kategorio:Distrikto Bamberg
Kategorio:Distrikto Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim
Kategorio:Distrikto Erlangen-Höchstadt
Kategorio:Distrikto Haßberge
Kategorio:Distrikto Kitzingen
Kategorio:Distrikto Schweinfurt
Marit Larsen

**Marit Elisabeth Larsen** (naskiĝis la 1-an de julio 1983 en Lørenskog, Norvegio) estas norvega gitaristino kaj kantaŭtorino, do kantistino publike prezentanta siajn proprajn komponaĵojn.

## Kariero 
[eta|maldekstra|Marit Larsen sursceneje en [2009]]
La kantistino konatiĝis kiel membro de la popmuzika duopo M2M kun sia amikino Marion Raven. Post la disiĝo de la duopo en 2002, Marit Larsen en 2004/2005 komencis soloan kantistinan karieron. La unuan muzikan albumon *Under the Surface* ("sub la surfaco") ŝi registris kun la nova muzikprodukta firmao EMI. La unua unuopaĵo *Don’t Save Me* ("ne savu min") estis granda sukceso kaj dum kvin semajnoj estis la plej populara kanto en la popmuzika ranglisto de Norvegio. La kanto *Under the Surface*, laŭ kiu nomiĝis la albumo, atingis la trian rangon en Norvegio.

En 2006 ŝi premiiĝis en la kategorio "plej bona norvega artistino de la Eŭropaj Muzikaj Premioj de MTV (MTV Europe Music Awards).

Post unujara paŭzo de publikado, Marit Larsen en somero 2008 revenis per la unuopaĵo *If a Song Could Get Me You* kaj duafoje atingis la rangon de plej populara kanto en la popmuzika ranglisto de Norvegio, ĉi-foje por du semajnoj. La kanto en julio 2009 ankaŭ publikiĝis en Germanlingvio: En Germanio kaj Aŭstrio ŝi atingis la rangon de plej populara kanto, en Svisio la duan rangon. Por tiuj landoj ankaŭ kompiliĝis nova albumo el la antaŭe en Norvegio publikigitaj kantoj, kiu ricevis la saman nomon kiel la unuopaĵo de 2008 kaj same tre sukcese vendiĝis.

## Privata vivo 
Marit Larsen vivas en Oslo, kun la kantisto *Thom Hell*. La patro *Geir Tore Larsen* estas muzikisto en la Osla Filharmonia Orkestro, la patrino estas pianistino.

## Diskografio 
### Albumoj 
* 2006: *Under the Surface*
* 2008: *The Chase*
* 2009: *If a Song Could Get Me You* (kompilo)
* 2011: *Spark*
* 2014: *When The Morning Comes*

### Unuopaĵoj 
* 2006: *Don’t Save Me*
* 2006: *Under the Surface*
* 2006: *Only a Fool*
* 2007: *Solid Ground*
* 2008: *If a Song Could Get Me You*
* 2008: ''I've Heard Your Love Songs*
* 2009: *Addicted*
* 2009: *Fuel*
* 2011: *Vår beste dag*
* 2011: *Coming Home*
* 2012: *Don't Move*
* 2014: *I Don't Want To Talk About It*
* 2015: *Faith & Science*
* 2015: *Please Don't Fall For Me''

## Premio 
* 2006: Eŭropaj Muzikaj Premioj de MTV (MTV Europe Music Awards) en la kategorio "plej bona norvega artisto"

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo
* portreto germanlingva de Marit Larsen en la ĵurnalo "kulturnews" (aŭgusto August 2009)
* M-Larsen.net  – Fanpage: Photos, News, Videos and more

Kategorio:Norvegaj kantistoj
Kategorio:Norvegaj kantaŭtoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Norvegio
Gralinedoj

La **Gralinedoj** *(Grallinidae)* estas familio en la ordo de la paseroformaj birdoj *(Passeriformes)*. Ĝi konsistas el nur unu genro kun du specioj.

## Disvastiĝo kaj habitato 
Gralinoj loĝas en Aŭstralio. Ili estas tre adaptiĝkapablaj, sed preferas vastan ebenan molan teritorion. Kiel kultursekvantoj ili profitas kaj de la senarbarigo kaj de la utiligo de dezertaj regionoj helpe de arteza akvo.

## Aspekto kaj vivmaniero 
Ili grandas je 26 ĝis 30&nbsp;cm. Unuope aŭ pare ili sidas sur telefondratoj aŭ serĉas piede sian nutraĵon: ĉiuspecajn etajn bestojn. La paroj kutime restas kunaj por ĉiam, kune defendas sian teritorion kaj kune prizorgas la idojn.

Gralinoj kapablas kanti duope: Ĉiu partnero kantas ĉiun sekundon unu sonon, sed unu ekkantas pli malfrue ol la alia tiel, ke oni apenaŭ povas distingi, ĉu kantas du aŭ nur unu.

## Genro kaj specioj 
* Gralino *(Grallina)*
** Cejanablanka gralino *(Grallina cyanoleuca)*
** Bruijn-gralino *(Grallina bruijni)*

Kategorio:Dikruredoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Germana pri-elmigrinta domo

eta|Germana pri-elmigrinta domo
La **Germana pri-elmigrinta domo** ("Deutsches Auswandererhaus") estas muzeo en Bremerhaven, Germanio, pri la diversepoka elmigrado, precipe de germanoj en Usonon. La Germana pri-elmigrinta domo estas betonkonstruaĵo de utiligebla areo de 4200 m² kaj situas rekte ĉe *Neuer Hafen* (nova haveno) kontraŭ la zoologi-parko Zoo am Meer. Dum rondirado al vizitanto estas montrataj la unuopaj stacioj de elmigrado. Diversaj datumbankoj povas esti konsultataj senpage. La inaŭguro okazis en la 8-a de Aŭgusto 2005. La plano por la muzeo devenas de la Hamburga arĥitekturejo Studio Andreas Heller.

## Distingoj 
En 2007 la muzeo honoriĝis per la prestiĝa Premio plej bona eŭropa muzeo de la Eŭropa Muzea Forumo. La Eŭropa muzeoforumo indigis precipe la "emocian komprenigadon de historio per enscenigoj". Per tio unuafoje post 15 jaroj reputaci-hava distingo denove venis al germana muzeo.

### Fotoj de la ekspozicio 

Dosiero:AuswandererhausBremerhaven 04.jpg|Ĉe la kajo
Dosiero:AuswandererhausBremerhaven 08.jpg|Triaklasa kajuto de 1854
Dosiero:AuswandererhausBremerhaven 11.jpg|Triaklasa kajuto de 1929
Dosiero:AuswandererhausBremerhaven 02.jpg|Galerio de la 7 milionoj

## Literaturo 
* Joachim Baur, Expokritik: Ein Migrationsmuseum der anderen Art. Das Deutsche Auswanderer-Haus in Bremerhaven, en: Werkstatt Geschichte 15 (2006), N-ro 42, p.&nbsp;97-103

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Auswandererhaus Bremerhaven
* Homepage der Filmserie über das Auswandererschiff (2004)
* Artikolo pri la Germana pri-elmigrinta domo en Monumente Online

Kategorio:Muzeoj en Bremerhaven
Kategorio:Etnografiaj muzeoj
Kategorio:Historiaj muzeoj