open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Novosibirsko

**Novosibirsko** () estas la plej granda urbo de Siberio, kaj la tria plej granda urbo de Rusio. Novosibirsko estas ĉefurbo de la Novosibirska provinco kaj Siberia federacia distrikto ĉe la rivero Obo sur la Transsiberia fervojo.

En Novosibirsko troviĝas internacia flughaveno, enlanda ŝipa haveno, bushaveno kaj haltejo de la Transsiberia fervojo. La urbo estas la krucpunkto de la okcident-siberia nacia kaj internacia komerco, financaj kaj industriaj rilatoj. Tie troviĝas multaj universitatoj kaj altlernejoj (sume 13). Energion provizas interalie la granda Novosibirska hidroelektra centralo.

La urbo estis fondita en la jaro 1893 pro konstruado de ponto de la trasiberia fervojo tra la rivero Obo. Tiam ĝi estis nomita **Novaja Derevnja** *(Новая Деревня).* Jam en 1894 ĝi ricevis la novan nomon, **Aleksandrovskij** *(Александровский).* Sed ankaŭ ĝi validis nur unu jaron. En 1895 venis la tria nomo: **Novonikolajevskij** *(Новониколаевский).*

En 1903 Novonikolajevskij ekhavis la statuson de urbo — kaj jam denove iom alian nomon: **Novonikolajevsk** *(Новониколаевск).* En 1925 finfine oni donis la kvinan kaj ĝis nun lastan nomon, Novosibirsko. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kompare, en 2004 estis jam 1.434.000 homoj, kaj en 1959 la urbo havis 885.000 loĝantojn. La municipo havas komunan limon kun .

La interurba telefona kodo estas 383, la enurbaj telefonnumeroj estas sepciferaj (ekde la jaro 2005). Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 4 horoj. Kodo de OKATO de la urbo (en la jaro 2005) estas 50401.

Inter plej famaj firmaoj de la urbo estas 2GIS, kiu nun agadas tra la tuta Rusio kaj deko de aliaj landoj, tamen ĝia ĉefsidejo plu troviĝas en Novosibirsko.

## Esperanto-movado en Novosibirsko 
### Esperantistoj de Novosibirsko 
* Sergio Pokrovskij
* Katerina Arbekova
* Jevgenij Tiĥonov

## Bildaro 
[centra|300ra|eta|[Novosibirsk-Glavnij (stacidomo)|Novosibirska stacidomo de Transsiberia fervojo]]
centra|300ra|eta|Katedralo de Aleksandro Nevskij

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Novosibirsko
* Novosibirsk-Glavnij (stacidomo)
* Novosibirska hidroelektra centralo
* Tramtransporto en Novosibirsko
* Trolebusa transporto en Novosibirsko

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri Esperanto en Novosibirsko, arkivigite en aprilo 2021, interalie pri la Esperanto-klubo "Sciureto" (esperante)


Kategorio:Milionurboj
Floto

La vorto **floto** ĝenerale uzatas por paroli pri aro da veturiloj:
* Ĉe ŝipirado, floto (aŭ marfloto) estas ŝiparo (temas plej ofte pri milita aŭ komerca ŝiparo; en la unua okazo temas pri militŝiparo)
** Ĉe mararmeo, la vorto "floto" precize signifas kelke da eskadroj sub komando de admiralo.
* Ĉe aviado, floto (aŭ aerfloto, aerofloto) estas aviadilaro
* En la fako de fervoja transportado, floto estas trajnaro
* Parolante pri bus-kompanio, floto estas aro da aŭtobusoj
* Parolante pri entrepreno, floto estas kutime aro da veturiloj
Sergej Kirov

**Sergej Mironoviĉ KIROV**, fakte *Kostrikov*, (). Naskiĝis la 27-an de marto 1886 en Urĵum; mortis la 1-an de decembro 1934 en Leningrad) estis fidelulo de Stalin, kiu iĝis partia sekretario en Leningrad post elpotencigo de Trockij kaj liaj fideluloj en 1925.

Post la revolucio Kirov estis tre populara en popolo. Li estis la ĉefa konkuranto de Stalin dum elektoj por la posteno de la partia ĝenerala sekretario en 1934.

Sergej Kirov estis mortpafita en 1934 en Leningrad. La okazo ankoraŭ hodiaŭ ne klaras: unuj suspektas en la fono Stalinon, kiu murdis lin pro lia kreskanta populareco; aliaj skribas pri nepolitika frenezulo (Leonid Nikolajev) aginta pro ĵaluzo (Kirov adultis kun lia edzino).

Post la morto de Kirov kelkaj sovetuniaj urboj kaj baleta grupo en Leningrado surprenis lian nomon (Kirov, Kirovabad, Kirovakan, Kirov-baleto). Krom tio malpli gravaj objektoj (bibliotekoj, kolĥozoj, provinc-distriktoj ka.) portis (kaj kelkaj plu portas) lian nomon.

Stalin prenis la okazon por *Granda Purigo*, kiu celis la forigon de opoziciantoj, kontraŭuloj de Stalin en la partio, industrio, ekonomio, administrado ktp. Dum la Granda Purigo oni murdis la partiajn gravulojn kiel Zinovjev, Kamenev kaj Buĥarin laŭ falsaj akuzoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.indepthinfo.com/kirov/index.shtml  
* http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/RUSkirov.htm  
* http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/92_folder/92_articles/92_kirov.html 
* http://www.livejournal.com/users/labazov/11362.html

Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Urbestroj de Sankt-Peterburgo
Kategorio:Rusiaj revoluciuloj
Kategorio:Sovetiaj politikistoj
Kategorio:Viktimoj de politikaj reprezalioj en Sovetunio
Kategorio:Pseŭdonimoj
Kategorio:Bolŝevikoj
Kategorio:Sovetiaj komunistoj
Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro
Nick Mason

**Nick MASON** (nasknome **Nicholas Berkeley MASON**) (naskiĝis  en Birmingham, Anglio), estas drumisto, muzikproduktisto, aŭtoro kaj stiristo, ĉefe fama pro sia partopreno al la rokgrupo Pink Floyd.

## Biografio 
### Infanaĝo 
Nick Mason estas la filo de Bill Mason, fama kaj riĉa filmproduktiso. Li naskiĝis en Birmingham sed trapasis sian infanaĝon en la elita, riĉega kaj artula kvartalo Hampstead de Londono. Li lernis fortepianon kaj violonon kaj poste proksimiĝis al la frapinstrumentoj.
Post sia licea tempo, li studis arĥitekturon ĉe la Universitato de Westminister (tiame *Regent Street Polytechnic*), kie li renkontis Roger Waters kaj Richard Wright, kun kiuj li fondis en 1965 la grupon *The Abdabs*, kiu poste iĝis Pink Floyd.

### Muzika kariero 
#### Kun Pink Floyd 
[eta|Nick Mason (maldekstre) kaj [David Gilmour dum koncerto de la turneo *The Wall* de Roger Waters en 2011.]]
*Vidu ĉefan artikolon: Pink Floyd*

Nick Mason estis la malplej fama ano de la grupo, subskribinte la plej malmulte da komponaĵoj, sed alportis sian apartan stilon druman. Li ankaŭ estis, kune kun Waters, la kreinto de la sonefektoj kiuj donis specialan etoson al la albumoj de la grupo. Li estas la sola ano, kiu ĉeestis la grupon dum ĝia tuta ekzisto (kun Barrett, Waters kaj Wright en *The Piper at the Gates of Dawn* kaj kun Gilmour en *A Momentary Lapse of Reason*). Li partoprenis ĉiujn turneojn de la grupo kaj okaze partoprenis al koncertoj de Waters aŭ Gilmour.

#### Soloa kariero 
Nick Mason neniam faris veran soloan albumon sed partoprenis al multaj kunlaboraĵoj kiel drumisto kaj/aŭ muzikproduktisto, kun Rick Fenn, Carla Bley, Robert Wyatt, Gong, Steve Hillage, Michael Mantler, The Damned.
En 2018, li starigis turneon muzikantan komponaĵojn de Pink Floyd el la 1967-1972 psikedela epoko, ''"Nick Mason's Saucerful of Secrets"*.

### Aŭtora kariero 
En 1988, Nick Mason publikigis la libron *Into the red* pri siaj aŭtaj spertaĵoj.
En 2004, li publikigis detalan biografion pri Pink Floyd titolitan *Inside Out''.

### Strista kariero 
Nick Mason partoprenis kvinfoje al la 24 Horoj de Manso inter 1979 kaj 1984 kaj al la Carrera Panamericana en 1991 kun David Gilmour kaj Steeve O'Rourke (la organizisto de Pink Floyd).

#### Familia vivo 
Li havas 4 infanojn: Holly kaj Chloe kun lia unua edzino Lindy Rutter, kaj Cary kaj Guy kun lia dua edzino Anette Linton.

#### Hobioj 
eta|Nick Mason stiranta je Bugatti 35 B en la Nürburgring en 1981.
Krom lia partopreno al autaj konkursoj, Nick Mason estas ŝatanto de malnovaj aŭtomobiloj kaj kolektas ilin. Lia kolekto notinde enhavas modelojn de Mc Laren F1 GTR kaj de Ferrarri 250 GTO, inter trideko da aliaj famaj kolektindaj aŭtoj.

## Literaturo 
* Nick Mason kaj Mark Hales - *Into the red*, 1988, 2004 Virgin Books por la 2a eldono, ISBN 1852272252
* Nick Mason - *Inside Out, A Personal History Of Pink Floyd*, Weidenfeld & Nicolson, 2004, ISBN 0-297-84387-7

## Eksteraj ligiloj 
* Nick Mason ĉe drumomondo (angle)
* *Ten Tenths*-paĝo

Kategorio:Britaj muzikistoj
Kategorio:Drumistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 27-an de januaro
Kategorio:Membroj de Pink Floyd
Kategorio:Progresivrokmuzikaj muzikistoj
Vladivostoko

eta| Vido al la urbo kun Ora angulo
eta|maldekstra|250ra|Centro de Vladivostoko kaj Ora angulo
[eta|maldekstra|250ra|Lokomotivo instalita kiel monumento ĉe la fino de [Transsiberia fervojo en Vladivostoko]]
**Vladivostoko** ( , laŭlitere "Reganto de la oriento") estas marborda urbo kaj la plej grava havenurbo kaj mararmea haveno de Rusio ĉe la Pacifiko. Ĝi estas la administra centro de la Ĉemara regiono, ĉefurbo de Ekstremorienta federacia distrikto kaj sidejo de diversaj civilaj kaj armeaj flotoj. Vladivostoko estas industria urbo kun 578 100 loĝantoj (stato je 2004).

## Geografio 
La urbo situas sur la duoninsulo de Muravjov-Amurskij kaj insuloj en la golfo de Petro la Granda de la Japana Maro.

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 7 horoj (en jaro 2005).

La urbo gravas pro sia proksimo al Ĉinio, Koreio kaj Japanio. Tie troviĝas la orienta fino de Transsiberia fervojo.

## Historio 
La urbo estis fondita en 1860. Ĝi havas urban statuson ekde 1880. Ekde 1888 ĝi estas la administra centro de la Ĉemara provinco kaj ekde 1938 ankaŭ tiu de la Ĉemara regiono. Vladivostoko iam estis floranta internacia havenurbo kie eksterlandanoj nur parte au tute ne pagis doganajn impostojn. Komence de la 20-a jarcento 80% de la urbanoj estis eksterlandanoj, precipe ĉinoj kaj koreoj. En 1920 aperis Respubliko de Fora Oriento kun plureco de politikaj partioj. Restarigo de la centra potenco en 1922 fare de bolŝevikoj grave damaĝis ekonomian aktivadon. Multaj eksterlandanoj estis arestitaj kaj enprizonigitaj. Intertempe la ĉinoj, sed ankaŭ kirgizoj kaj koreoj, grandkvante revenis kiel gastlaboristoj kaj migrantoj dum la rusa loĝantaro malkreskadas pro elmigrado, ĉefe al Eŭropa Rusio.

## Kodoj 
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 05401.

La interurba telefona kodo estas 4232, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

## Ekonomio 
En la urbo svarmas aŭtoj importitaj el Japanio, en kiuj la stirilo troviĝas dekstraflanke, kio laŭdire foje kaŭzas akcidentojn. La kvanto de tiaj aŭtoj malkreskis post altiĝo de respektivaj doganimpostoj.

## Ekologio 
La urbo havas malbonan reputacion rilate al la aerpoluado pro la multaj poluigaj fabrikoj.

## Turismo 
Vladivostoko posedas konstruaĵojn en ĉiaj stiloj: jugendstil, viktoria stilo kaj eklektikaj novstiloj. Nur unu strato estas senaŭtigita (strato de A. Fokin) kaj gastigas plurajn butikojn kaj trinkejojn. Inter vizitindaĵoj rimarkindaj estas 'Artetage', artgalerio en la dezajna fakultato de la Teknika Ŝtata universitato de la Fora Oriento, ĉar ĝi kreiĝis el kolekto de malpermesita arto de sovetia epoko.

## Klimato 
* Vintro: ĝis −20° Celsiuso
* Somero: ĝis 25° Celsiuso en aŭgusto

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* For-Orienta Federacia Universitato
* Funikularo de Vladivostoko
* Internacia Flughaveno Vladivostoko
* Tramtransporto en Vladivostoko
* Trolebusa transporto en Vladivostoko
* Vladivostok (stacidomo)
* Vtoraja Reĉka (stacidomo)


Kategorio:Urboj de Ĉemara Regiono
Dogoj

La **dogoj** estas grupo de grandaj, fortikaj hundorasoj kun tipe pezaj ostoj, pendantaj oreloj, relative mallonga kaj muskola kolo kaj mallonga muzelo. Ili estas tradicie uzataj kiel gardhundoj, sed kelkaj dog-rasoj estis uzitaj por savado kaj serĉado, aŭ kiel ŝafhundoj.

* Mopso
* Novlanda hundo
* Franca buldogo
* Danhundo
* Rotvejla hundo
* Kuvaso

Kategorio:Hundorasoj
Eskimoj

**Eskimoj** estas kolektnomo por la arktaj popoloj de la norda polusregiono. Oni taksas, ke ili nombras je ĉirkaŭ  homoj (2021).

## Nomoj 
Laŭ ilia propra nomado oni devas distingi almenaŭ kvin grupojn, kiuj parolas malsamajn, tamen proksime parencajn lingvojn:

* la jupikoj en sudokcidenta Alasko (ĉ. 30 000) kaj en la plej nordorienta parto de Siberio (plejparte sur la ĉukĉo-duoninsulo) (ĉ. 15 000),
* la inupiatoj en nordokcidenta Alasko (ĉ. 10 000),
* la inuvialuitoj en nordokcidenta Kanado (ĉ. 30 000),
* la inuitoj en nordcentra kaj nordorienta Kanado (ĉ. 30 000),
* la kalaallitoj sur Gronlando (ĉ. 50 000).

"Eskimo" laŭ la hodiaŭa maĵoria opinio de lingvistoj venas el la lingvo de najbaraj Kri- kaj Algonkin-indianoj. R. H. Ives Goddard de la institucio Smithsonian'a derivis la vorton de formo "ajaskimeŭ", t.s. "faranto de neĝŝuoj". La antaŭa klarigo de "eskimo" kiel "viandomanĝanto" aŭ "nekuirita-fiŝomanĝanto" hodiaŭ ne plu estas akceptita, tamen tiu misa interpretado kaŭzis intertempan malakcepton de la vorto "eskimo" inter politike-ĝustemaj persongrupoj. La proponita anstataŭiga nomado "inuito" ne taŭgas por ĉiuj eskimoj ĉar temas pri nur unu grupo el pluraj. La internacie konata kooperativo de Kabo Dorset en la Nunavut-teritorio ekde sia fondiĝo ĝis hodiaŭ senŝanĝe nomas sin "West Baffin Eskimo Cooperative (WBEC)“, t.e. Okcidenta Baffin Eskimo-Kooperativo.

## Eskimoj en Esperanto 
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 15an ĉapitron "Fabeloj de la Eskimoj" al komentoj pri tiu popolo; poste ŝi rakontas interesan fabelon pri virino kiu adoptas urson; dua fabelo temas pri kiel korvo estas nigra en konflikto kun ansero.

## Galerio 

Dosiero:Inuit Sculpture Now.jpg|La inuktituta lingvo en Kanado
Dosiero:NaAs 1.jpg|Skulptarto en Nunavuto, Kanado
Dosiero:KiAs 1.jpg|Skulptarto en Nunavuto, Kanado
Dosiero:Inuit snow goggles.jpg|Okulaparato de eskimo
Dosiero:Inuit Woman 1907.tif|Inuita virino, 1907
Dosiero:Inuit Elders.jpg|Olduloj de la eskimoj
Dosiero:Inuit bannock.JPG|*Palaugaaq (bannock)* de la inuita kuirarto
Dosiero:Inuit-Kleidung 1.jpg|Tradiciaj vestaĵoj de inuitoj
Dosiero:Eskimo art.png|Korbo de eskimo
Dosiero:Igloo.jpg|Pratempa loĝloko de inuitoj, nome iglo

## Referencoj
La Reĝo de Umo

**La Reĝo de Umo** estis titolo de serio da
bildstrioj, verkitaj de la Papago, kiuj aperis en la jaroj 1970-aj en la revuo Kontakto, rajtigite de ELNA. Ili prezentis dialogojn inter la Reĝo kaj lia ministro, kanceliero aŭ veziro, kiuj neeviteble finiĝis per furioziĝo de la Reĝo kaj pugnobato lia al la ministro.
La temoj estis rilataj al Esperanto, la reĝo ilin komentis idealisme, entuziasme
kaj plena je iluzio, dum la ministro prenis realisman starpunkton.
La du figuroj simbolis la du flankojn de ĉiu esperantisto.

La bildstrioj aperis kun la surskribita rimarkigo *kopirajto de la reĝa presejo*, sed parte ankaŭ *sen kopirajto*.

## Ligiloj 
* https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1970/21/regxo_de_umo/ - ekzempla bildstrio en la retejo de Esperanto USA

Kategorio:Bildliteraturo
Kategorio:Bildliteraturo en Esperanto
Umo
Kategorio:Fikciaj esperantistoj
Kemia serio

**Kemia serio** estas grupo de kemiaj elementoj de la perioda tabelo kies fizikaj kaj kemiaj trajtoj varias progresie laŭ la serio. Kemiaj serioj estis malkovritaj antaŭ la kreo de la perioda tabelo, kiu estis kreita por organizi la elementojn laŭ iliaj kemiaj trajtoj.

Multaj kemiaj serioj konformas rekte al la perioda-tabelaj grupoj. Tio ne estas hazardo; la orbita formo de la elektronoj kaŭzas la fizikajn trajtojn de la grupo.

La kemiaj serioj de la perioda tabelo estas:
* Alkalaj metaloj (Grupo 1 de elementoj)
* Teralkalaj metaloj (Grupo 2 de elementoj)
* Lantanoidoj
* Aktinoidoj
* Transiraj metaloj
* Aliaj metaloj
* Metaloidoj
* Nemetaloj
* Ĥalkogenoj (Grupo 16 de elementoj)
* Halogenoj (Grupo 17 de elementoj)
* Noblaj gasoj (Grupo 18 de elementoj)

## Vidu ankaŭ 
* Elemento de grupo 16
* Elemento de grupo 15

Kategorio:Kemio
Kategorio:Kemiaj elementoj
Universitato de Barcelono

La **Universitato de Barcelono**, (, mallonge *UB*), estas publika universitata institucio lokita en *Campus Universitari Nord* (Barcelono - Katalunio). La institucio apartenas al la Koimbra Grupo, internacia asocio de 41 universitatoj en Eŭropo, kaj ankaŭ membras en la Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj.

## Elektitaj profesoroj 
* Francesc Xavier Vila i Moreno

## Eksteraj ligiloj 
*  (,  kaj )

Barcelono
Kategorio:Barcelono
Universitato de Laponio

**Universitato de Laponio**, finnalingve *Lapin yliopisto*, fondita en 1979, situas en la urbo Rovaniemi, Laponia gubernio en norda Finnlando. Ĝi havas fakultatojn de pedagogio, de komerco kaj turismo, de juro, de artoj kaj de sociaj sciencoj. Laŭ statistiko el la jaro 2005 ĝi havas 71 profesorojn, 4300 pordiplomajn kaj 400 postdiplomajn studentojn; krome 8500 personoj studas en diversaj kompletigaj kaj aliaj plenkreskulaj kursoj.

Al la universitato apartenas *Arkta Centro* por esploroj, instruado kaj informservoj pri arktaj regionoj. La universitato havas filion en Kemi, nomatan *Instituto por la Mara Laponio*.

La Universitato de Arktio havas sian internacian sekretariejon en la instalaĵoj de la Universitato de Laponio, en Rovaniemi.

## Eksteraj ligiloj 
* La retpaĝoj de la universitato, en finna kaj angla lingvoj

Laponio, Universitato de
Gordon (albumo)

***Gordon*** estis la debuta KD kaj unua grand-kompania albumo de la anglalingva kantistaro *Barenaked Ladies*. Ĝi eldoniĝis en 1992 en Kanado kaj akiris duoblan platenan premion rekordtempe. Multaj el la plej famaj kantoj de la grupo aperis sur la disko, inkluzive de "If I Had $1000000", "Be My Yoko Ono", "Grade 9" kaj "Brian Wilson".

Refara versio de la kanto "Fight The Power", unuafoje farita de Public Enemy, estis registrita por la albumo sed estis forigita el la fina eldono. Pli mallonga versio de ĉi tiu kanto aperis sur la posta albumo *Yellow Tape*. Kvankam oni forlasis ĝin el la albumo, ĝi poste aperis en la muzikaro de la filmo *The Coneheads* kaj estis poste eldonita kiel varbilo, sole por radio-ludado kaj senpaga varba disdonado.

## Listo de kantoj 
# "Hello City" (Page, Robertson) - 3:22
# "Enid" (Page, Robertson) - 4:07
# "Grade 9" (Creeggan, Creeggan, Page, Robertson, Stewart) - 2:53
# "Brian Wilson" (Page) - 4:47
# "Be My Yoko Ono" (Page, Robertson) - 2:45
# "Wrap Your Arms Around Me" (Creeggan, Page, Robertson) - 4:35
# "What a Good Boy" (Page, Robertson) - 3:52
# "The King of Bedside Manor" (Page, Robertson) - 2:24
# "Box Set" (Page) - 4:48
# "I Love You" (Creeggan, Creeggan, Page, Robertson) - 4:08
# "New Kid (On the Block)" (Dibble, Page, Robertson) - 4:12
# "Blame It on Me" (Page, Robertson) - 3:54
# "The Flag" (Page) - 3:53
# "If I Had $1000000" (Page, Robertson) - 4:27
# "Crazy" (Robertson, Wilson) - 4:08

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.allmusic.com/album/r54825 

Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 1992
Brazila Konsilantaro de Esperanto

**Brazila Konsilantaro de Esperanto** estis asocio fondita en 1974, sub la prezido de Francisco Almada, kun la celo unuigi la brazilan movadon post la skismo de 1973. Ĝi sukcese efektivigis kvar kongresojn (Juiz de Fora 1980, San-Paŭlo 1981, Braziljo 1982 kaj Olinda 1983). En la 14-a de decembro 1985 okazis la kunfandiĝo de Brazila Esperanto-Ligo kaj Brazila Konsilantaro.

Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Brazilaj Esperanto-asocioj
Benedicto Silva

**Benedicto SILVA** [bene'ditŭ 'siłva] (naskiĝis la 27-an de septembro, 1927) brazila esperantisto, oomotano. 

Benedicto Silva naskiĝis en Cravinhos, San-Paŭlio. Esperanton li eklernis aŭtodidakte en la jaro 1945.

Li laboris kiel instruisto de portugala kaj latina lingvoj en ŝtata duagrada lernejo kaj kiel advokato.

En Esperantujo li famiĝis kiel tradukisto de beletro kaj religiaj verkoj. En ĵurnaloj kaj revuoj aperis poeziaĵoj kaj rakontoj, originale verkitaj de li en Esperanto.

## Listo de verkoj 
### Beletraj tradukoj 
* *Iracema* (romano de José de Alencar)
* *La Vulpo kaj la vinberoj* (teatraĵo de Guilherme Figueiredo)

### Religiaj libroj 
#### Spiritismaj 
* *La konsolanto* (mediume skribita de Francisco C. Xavier, eld. 1977)
* *La turmentego de la memmortigintoj* (de Almerindo Martins de Castro, eld. de BSF, 1970)
* *Esperanto kiel revelacio* (de la spirito Francisko Vladomiro LORENZ, mediume diktita al Francisco C. Xavier)
**La Ĉielo kaj la Infero* (de Allan Kardec, tradukita de Benedicto Silva kaj A. K. Alfonso COSTA, eld. de BSF, 1981

#### Pri Oomoto (portugaligitaj el Esperanto) 
**A Vida de Nao e Onisaburo Deguchi* (orig.: *La vivo de Nao kaj Onisaburo Deguchi*, de ITOO Eizo, eld. Verso, 1987)
**Onde o Pensamento - aí o Mundo* (orig.:*Kie la penso - tie la mondo*, de Deguĉi Hidemaru, eld. Oomoto do Brasil, 1994)
**Criação da Alegria de Viver* (orig.: *Kreado de la Vivĝojo*, de DEGUĈI Hidemaru, eld. Oomoto do Brasil, 1995)
**Revelações Divinas* (orig.: *Diaj Revelacioj*, de Deguĉi Nao, eld. Oomoto do Brasil, 2000)
**Rumos Divinos* (orig.: *Diaj Vojsignoj*, de Deguĉi Onisaburo, eld. Oomoto do Brasil)

### Ceteraj libroj 
**Miaj etaj brikoj*, Brazilo Esperanto-Ligo, 2013, ISBN 978-85-88913-11-0

Silva Benedicto
Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo

La listo estas ordigebla laŭ ĉiu enlistigita kriterio per alklako de simbolo Dosiero:Sort none.gif

Ĉe ĉi tiu paĝo nur la rekomendatan Skribmanieron de la IUPAC bonvolu uzi.

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Perioda tabelo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de izotopoj laŭ elementoj

## Notoj, referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Klasikaj verkoj de Kemio, rete legeblaj 
* IUPAC pri atommasoj, pdf 
* IUPAC pri atommasoj, korekto 2001
* Paĝo pri la kemiaj elementoj

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Listoj
Kategorio:Simboloj
Kategorio:Kemio
Kemio
Kategorio:Perioda tabelo
Drakulo

**Drakulo** (*Dracula*) estas literatura rolulo, plej ofte priskribata kiel demono kaj vampiro. La vorto povas signifi:

* Vlad la 3-a Drakulo (Vlad Ţepeş, Vlad la Palisumanto, Grafo Drakulo) — Valaĥia princo, konata pro sia ekstrema krueleco kaj sadismo, historia bazo de la rolulo
* grafo Drakula, la rolulo
* Drakulo — horora kaj gotika romano far Bram Stoker kaj ties rolulo
* Dracula -- horora filmo de 1931

*
Francisco Almada

**Francisco de SOUZA ALMADA** (naskiĝis en 1898 - mortis fine de junio 1990 en Santos, Brazilo) estis brazila esperantisto, kiu dediĉis gravan parton de sia vivo al Esperanto kaj ĝia movada unuiĝo en Brazilo. Li estas Honora Membro de UEA. Edziĝis kun Marija Pozder Almada, post koni ŝin en Universala Kongreso de Esperanto en Britio.

Sr-o Almada eklernis Esperanton sole, en 1948. Por ekzercadi ĝin li uzis la korespondan interŝanĝon kun alilandanoj. Li tuj organizis grupon al kiu li instruis samtempe dum li ellernis la lingvon. Finis la kurson 23 personojn en Santos, San-Paŭlio. Kiel funkciulo de Banco do Brasil li ofte vojaĝis kaj eluzis tiujn vojaĝojn por propagando de Esperanto. Li estis unu el fondintoj de Kultura Kooperativo de Esperantistoj en Rio-de-Ĵanejro.

Pli ol kvardek jaroj delegito de UEA pri bankaj aferoj kaj financa subtenanto de tiu asocio. Ĉefe grava al Esperanto-movado pro mona subteno, movadis ĉefe en Santos. Li estas unu el la fondintoj de Brazila Konsilantaro de Esperanto, por finiĝi la duonigon de la brazila esperantista movado kaj translokiĝi la nacian sidejon al la ĉefurbo, Brazilja. Li eldonis lernolibreton kaj daŭre apogis Esperanto-Asocio de San-Paŭlo kie li iĝis "asocia bonfaranto".

Grave kontribuis al la enkonduko de Esperanto kiel studobjekto en la Federacia Universitato de Juiz de Fora. Li varbis la subtenon de fama futbalisto Pelé por Esperanto kaj tradukis "Mi estas Pelé" lia aŭtobiografio. Li ankaŭ skribis artikolojn pri Esperanto en ĵurnalo A Tribuna de Santos, kiu semajne aperigis ilin.

En Santos estis de li organizita la Seminario de KKE en 1977. Okaze de tio, li sukcesis starigi buston de L.L. Zamenhof sur placo de la urbo kaj urboĉambro nomiĝis "Praça Esperanto" placon en fora kvartalo.

Ankoraŭ vaste konata kiel instruinto, informinto kaj organizinto de la brazila movado, li grave kontribuis al la enkonduko de Esperanto en la studtemaron de la Federacia Universitato de Juiz de Fora.

## Verkoj kaj tradukoj 
*Almada, Francisco de Souza: **Esperanto elementar** (para principiantes) (Santos: Brazila Konsilantaro de Esperanto, 1977. - 22 p.)
*Arantes do Nascimento, Edson: **Mi estas Pelé** (Esperantigis Francisko Almada. Prologo de Roberto das Neves. - Rio de Janeiro: Kultura Kooperativo de Esperantistoj, 1971. - 164 p. : ilustr.)

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

La listo estas ordigebla laŭ ĉiu enlistigita kriterio per alklako de simbolo Dosiero:Sort none.gif

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Perioda tabelo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de izotopoj laŭ elementoj
* Listo de kemiistoj

## Eksteraj ligiloj 
* Multlingva tabelo de la elementoj
* Perioda Tabelo de la Kemiaj Elementoj en Esperanto 
* Rilato inter nomoj kaj simboloj de la kemiaj elementoj
* Nova rigardo al la nomoj de la kemiaj elementoj en Esperanto
* IUPAC Pezoj 2001
* IUPAC Iuj novaj pezoj

## Referencoj 
Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Perioda tabelo
Kategorio:Historio de kemio
Bokso (fiŝo)

**Bokso** (*Box*) estas fiŝo el la subordo de la perkoformaj fiŝoj, kun grandaj okuloj kaj malgranda buŝo. Ĝi manĝas akvo-vegetaĵojn kaj vivas en Mediteraneo kaj Centra Atlantiko.

[maldekstra|eta|Bokso (Ostraciontes) en [Kunstformen der Natur (1904) de Ernst Haeckel.]]

## Fonto 
* fonto: PIV
* foto 

Kategorio:Fiŝoj
Ken O'Keefe

'''Kenneth Nichols O'Keefe**, nask. je la 21-a de julio 1969 estas eksa usona marinfanteriisto, kiu militiris dum Golfa milito en 1991. Li iĝis nun aktivulo porpaca kaj por justeco ĉefe konita pro lia provo malhelpi la duan aliraka militon de 2003 per iri kun centoj pliaj kiel "homaj ŝildoj" lokante sin ĉe strategiaj lokoj endanĝeritaj esti bombitaj.

Nun li provas starigi planon **P10K'* kies fundamento estas per ĉeesto de 10 mil okcidentdevenaj atestantoj en la okupaciita Palestino malhelpi atencojn al homaj rajtoj fare de la Israela armeo, kaj tiel atingi ambaŭflankan militpaŭzon kaj pacon.

## Citaĵo 
(Demandinte en 2003, ĉu li timis estis juĝita en Usono:) *"Kelkaj el la plej bravaj kaj noblaj homoj, kiuj  en mondo iam ajn konitis, estis ĵetitaj malliberejen pro siaj kredoj. Opinias mi, ke iri malliberejen estas preskaŭ nepra afero pri iu, kiu vere serioze provas efektivigi pli bonan mondon kaj batalas por justeco kaj libero."''

## Eksteraj ligiloj 
*lia lastdata deklaracio pri lia nuna projekto P10K 

Kategorio:Usonanoj
Tundro

[eta|220ra|Tundro kun lagoj en [Siberio]]
eta|220ra|Situo de la subarktaj tundroj
[eta|Kio estas ĉiamfrosta grundo? - video de la jutuba kanalo [Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]
La **tundro** kaj la **arbara tundro** estas naturaj areoj ĉirkaŭ la polusa regiono de nia planedo.

La tundra areo troviĝas de la 50.&nbsp; latitudo norde. La frosta periodo daŭras 9-10 monatojn, sed la suba grundo restas frosta eĉ dum la surfaca senfrosta vetero. (ĉiamfrosto).

Sur la vera tundro (male al arbara tundro, kie aperas malgrandaj arbetoj kaj trairas al pingla arbaro) povas kreski – pro la ĉiamfrosto kaj malgranda akvoenhavo de la grundo - nur malgrandaj organismoj kiel muskoj, arbustoj kaj filikoj.

## La bestaro de la (ankaŭ arbara) tundro 
* neĝostrigo
* polusa lupo
* ansero (somere)
* vulpo
* rangifero
* mosko
* Lemingo
* polusa urso

## Vidu ankaŭ 
* Alpa herbejo
* Antarkta ekozono
* Holarktiso

## Eksteraj ligiloj 
* Tundroj : listo de ekoregionoj (WWF) 
* Tundroj : tutmondaj 200-unuoj (WWF). 

Kategorio:Areo
Kategorio:Biomoj
Listo de urboj de Vjetnamio

Jen **listo de urboj de Vjetnamio** laŭ loĝantarnombro:

eta|300px|Mapo pri Vjetnamio
* Ho-Ĉi-Min-urbo
* Hanojo
* Hai Phong
* Da Nang
* Biên Hòa
* Hue
* Nha Trang
* Can Tho
* Rạch Giá
* Qui Nhơn
* Vũng Tàu
* Nam Dinh
* Phan Thiết
* Long Xuyên
* Ha Long
* Buôn Ma Thuột
Pli malpli gravaj urboj:
* Da Lat
* Dong Hoi
* Sa Pa
* Thang Long
* Thanh Nha Ho

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=491 
* http://gazetteer.de 
* http://www.citypopulation.de/Vietnam_d.html 


Vjetnamio
Hanojo

**Hanojo** (;   «ene de riveroj» ) estas la ĉefurbo de Vjetnamio.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km², kio igas ĝin la dua plej granda urbo de Vjetnamio, post Ho-Chi-Minh-urbo.

## Geografio 
Hanojo troviĝas laŭ Ruĝa rivero. Ho-Chi-Minh-urbo troviĝas je 1760 km super la marnivelo 26 m.

## Historio 
Dum la dominado de la ĉinoj la loknomoj estis *Tống Bình* kaj *Long Đỗ*. En 866 oni konstruis citadelon. En 1010 ĝi estis ĉefurbo, kiel *Thăng Long* (suprenfluganta drako). En 1408 la ĉinoj okupis la landon, tial la nova urbodomo iĝis *Đông Quan* (=orienta trairejo). En 1428 la urbo liberiĝis, la nova nomo estis "Đông Kinh" (=orienta ĉefurbo). En 1802 Hanojo perdis la ĉefurban statuson, sed aperis la nuna nomo "Hà Nội" (=ĉe riverkurbiĝo). En 1873 la francoj okupis la urbon kaj ĝi estis kolonia ĉefurbo ekde 1887. Inter 1940-1945 la japana dominado okazis.

## Klimato 
Hanojo havas subtropikan klimaton. Jare pluvas po 1680 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed precipe inter majo-septembro. La averaĝa temperaturo estas somere ĉirkaŭ , vintre la duono.

## Vidindaĵoj 
* maŭzoleo de Ho Chi Minh
* operdomo
* Muzeo Hanojo
* muzeoj pri revolucio kaj etnologio
* preĝejo Jadeberg
* pagodoj kiaj la Pagodo de la Unika Piliero
* Nacia Biblioteko de Vjetnamio

## Servoj 
La **Vjetnamia Nacia Universitato de Hanojo** (: akronime **ĐHQGHN**,  (akronime **VNU**), ) estas publika esploro universitata sistemo en Hanojo. La universitata sistemo havas 10 membrajn universitatojn kaj fakultatojn. VNU estas unu el du Vjetnamiaj naciaj universitatoj, la alia estas la Nacia Universitato de Ho-Ĉi-Min-urbo.

## Famuloj 
* en la urbo mortis la hungara poeto Mihály Váci

## Ĝemelurboj 
*  Honkongo, Ĉinio
*  Ankaro, Turkio
*  Varsovio, Pollando
*  Toulouse, Francio
*  Bankoko, Tajlando
*  Moskvo, Rusio
*  Pekino, Ĉinio
*  Manilo, Filipinoj
*  Seoulo, Sud-Koreio
*  Phnom Penh, Kamboĝo

## Hanojo kaj Esperanto 
maldekstre|eta|Esperanto-memortablo en Hanojo, Vjetnamio
En somero de 2007, la urbo Hanojo gastigis la 63-an IJK-n.

Inter la 28-a de julio kaj la 4-a de aŭgusto 2012 tie okazis la 97-a UK. Partoprenis pli ol 800 personoj el 62 landoj.

Inter la 5-a kaj la 11-a de aŭgusto de 2012, okazis en Hanojo la 68-a Internacia Junulara Kongreso (IJK).

En la urbo funkcias la Hanoja Esperanto-Asocio (HANEA).

## Fotaro 

Dosiero:The Opera House.jpg|Operdomo de Hanojo
Dosiero:Hoan kiem hanoi 1999.jpg|Lago Hoàn Kiếm en la centro de Hanojo
Dosiero:Vietnam Hanoi HoChiMinhMausoleum.jpg|Ho Chi Minh maŭzoleo
Dosiero:Hanoi chua tran quoc 1.jpg
Dosiero:Tháp Rùa 6.jpg|Testuda Turo en Lago Hoan Kiem, en la centra Hanojo
Dosiero:Chua Mot Cot.jpg|Pagodo de la Unika Piliero
Dosiero:Ao dai APEC.jpg|Junaj vjetnamaj fraŭlinoj en áo dài okaze de APEC 2006

## Piednotoj 
## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Hanojo

## Eksteraj ligiloj 
* Artiklo 

* Hanoi vidoj  


Kategorio:Urboj de Vjetnamio
Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Urboj membraj de la Internacia asocio de franclingvaj urbestroj
Kategorio:Milionurboj
Vebero

La **vebero** (mallonge: *Wb*) estas la mezurunuo de magneta flukso laŭ la sistemo internacia de unuoj.

Transformita al aliaj unuoj:
: 1 **Wb** = 1 **V·s** 

La vebero estas nomata omaĝe al Wilhelm Eduard Weber, germana fizikisto.

Kategorio:Mezurunuoj de SI
Kategorio:Elektromagnetismo
Adriatiko

eta|La norda parto de Adriatiko

La **Adriatiko**, aŭ la **Adriatika Maro** kaj la **Adria Maro**, estas longa golfo de la Mediteranea maro. 

Ĝi situas inter la Itala duoninsulo kaj la Balkana Duoninsulo, kaj ĝia suda limo estas la markolo de Otranto.

La nomo devenas de la itala urbo Adria, kiu troviĝas en la nuntempa provinco de Rovigo, en la delto de la rivero Pado.

Mem estante golfo, Adriatiko havas bordan strukturon kun pluraj sub-golfoj, ekzemple la Golfo de Venecio, la Golfo de Triesto kaj la Golfo de Manfredonio. La italia bordo (norde kaj okcidente) estas, malgraŭ tiuj golfoj kaj kelkaj lagunoj, relative glata, kvankam la kroatia bordo (oriente) estas multe pli strukturita, kun multo da diversgrandaj insuloj (ekzemple Krk, Cres kaj Pag).

Ĉe la okcidenta flanko troviĝas la Tremaj Insuloj (itale: *isole Tremiti* ), kiuj situas norde de la apulia duoninsulo Gargano.

## Bordaj ŝtatoj 
Adriatikan marbordon havas la jenaj ŝtatoj:

* Italio
* Slovenio
* Kroatio
* Bosnio kaj Hercegovino
* Montenegro
* Albanio

## Fizikaj datenoj 
La Adriatiko estas ĉirkaŭ 820 km-n longa, ĉirkaŭ 200 km-n larĝa kaj maksimume 1250 metrojn profunda; ĉe la markolo de Otranto ĝi larĝas nur 75 kilometrojn. Ĝia plej norda loko (ĉe Monfalcone) troviĝas ĉe latitudo de 45,80° N; Otranto, en la plej suda parto, havas latitudon de 40,15° N.

La adriatikaj strandoj estas gravaj turismejoj.

## Insuloj, insularoj, bordoj kaj ĉemaraj setlejoj 
La Kornatoj (kroate Kornati aŭ pli longe Kornatski otoci) aŭ la Kornata arkipelago estas Kroata arkipelago en la Adriatiko. Ĝi konsistas el proksimume 140 insuloj, insuletoj kaj rokoj. La Kornatoj situas antaŭ la marbordo de centra Dalmatio, sude de la urbo Zadar. Neniu el la insuloj havas daŭrajn loĝantojn.

La okcidenta marbordo estas ĝenerale malalta kaj la nordokcidento kunfandiĝas kun lagunoj kaj marĉoj kiuj estas parto de la Po-rivero-delto, kie tersedimentoj kiuj drivis en la maron tra la jaroj puŝis la grandurbon de Adria for de la marbordo.

La urbo Venecio estas konstruita sur la insuloj en la lagunoj de la Venecia Golfo. Aliaj urboj laŭ la itala marbordo estas Raveno, Rimini, Ankono, Peskaro, Bari kaj Brindizio.

La orienta marbordo estas plejparte malkovrita kaj ŝtona, kun multaj insuloj. En la areo de Couture Bajo la altaj montoj falas kelkloke en la maron ĉe sia piedo. La rokkoloroj en la areo estas helgrizaj, kiuj igas ĝin elstari kompare kun la riĉa malhela vegetaĵaro en kelkaj el la insuloj. Fakte, Montenegro (kies nomo signifas "Nigra Monto") estas nomita laŭ la nigra pino kiu kovras ĝiajn bordojn. Famaj urboj sur la orienta marbordo estas Triesto en Italio, Koper en Slovenio, Pula, Rijeko, Zadar, Split kaj Dubrovnik en Kroatio, kaj Duras en Albanio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj
* Primoŝten
* 143 Adria

## Eksteraj ligiloj 
* Veterprognozo por la orienta marbordo

### Aliaj projektoj 

Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:Suda Eŭropo
Kategorio:Mediteraneo
Farado (mezurunuo)

La **farado** (simbolo: **F**) estas la mezurunuo de elektrostatika kapacitanco de kondensilo laŭ la Sistemo Internacia de Unuoj. Ĝi estis nomita honore al la brita fizikisto Michael Faraday.

Unu farado estas difinita kiel la kapacitanco de kondensilo, pri kiu elektra ŝargo de unu kulombo estigas variadon je unu volto de la tensio de kondensilo.

La farado rilatas jene al la aliaj oficialaj unuoj de la Internacia Sistemo:

:\mbox{F}
= \,\mathrm \frac{A \cdot s}{V}
= \dfrac{\mbox{J}}{\mbox{V}^2}
= \dfrac{\mbox{W} \cdot \mbox{s}}{\mbox{V}^2}
= \dfrac{\mbox{C}}{\mbox{V}}
= \dfrac{\mbox{C}^2}{\mbox{J}}
= \dfrac{\mbox{C}^2}{\mbox{N} \cdot \mbox{m}}
= \dfrac{\mbox{s}^2 \cdot \mbox{C}^2}{\mbox{m}^{2} \cdot \mbox{kg}}
= \dfrac{\mbox{s}^4 \cdot \mbox{A}^2}{\mbox{m}^{2} \cdot \mbox{kg}}
= \dfrac{\mbox{s}}{\Omega}

## Dekoblaj kaj dekonaj unuoj 
Pro tio, ke la farado estas difinita kiel kunmetaĵo de aliaj bazaj mezurunuoj, ĝia grando ne estas aparte taŭga por la ĉiutaga vivo. Efektive, multe pli uzatas kelkaj dekonaj unuoj, kies nomojn eblas derivi per la oficialaj prefiksoj de SI.

Nuntempe, komerce haveblas kondensiloj kun kapacitancoj ekde 100 fF ĝis 5 kF.

Tamen, la plej oftaj kapacitancoj estas esprimitaj per mikrofaradoj (*μF*), nanofaradoj (*nF*) aŭ *pikofaradoj* (*pF*).

La mezurunuo milifarado estas malofte uzata en la reala vivo, kaj oni ĝenerale preferas skribi 4700 µF anstataŭ 4,7 mF.

La plej malgrandaj kondensiloj en nuntempaj integraj cirkvitoj havas kapacitancon de kelkaj femtofaradoj.

## Referencoj 
Kategorio:Mezurunuoj
Monero

[eta|[Portugalaj eŭro-moneroj|1,00 € Portugala, eŭra monero]]
eta|Monero de 25 steloj
**Monero** estas peco de dura materialo (kutime metalo), uzata kiel mono. Ĝi kutime estas diskforma kaj havas du partojn: la antaŭflankon kaj la dorsflankon.

Kutime, moneroj havas malaltan valoron kaj monbiletoj havas pli altan valoron. Iam la materiala valoro de moneroj pli-malpli respondis al ilia nominala valoro, sed inflacio fiaskigas tiun principon; necesas uzi materialon malpli valoran. Por tamen malhelpi monfalsadon oni ĉe iom valoraj moneroj ofte uzas kombinojn el du malsamkoloraj metaloj.

Monero estas ankaŭ anonima kriptografia valuto.

Porokazaj moneroj estas moneroj eldonitaj por rememorigi iun partikularan okazon kaj enhavantaj desegnon diferencan el la kutima kun referenco al la okazo pro kiu ili estas eldonitaj. Multaj moneroj de tiu kategorio utilas nur kiel kolektaĵoj, kvankam kelkaj landoj eldonas ankaŭ porokazajn monerojn por regula cirkulado.

## Historio 
La unuaj moneroj estis stampitaj de reĝo Krezo de Lidio, kie or-produktejoj estis trovitaj en rivero Paktolos.

La monpregado komenciĝis en ĉirkaŭ 650 a.K., Herodoto citas la grekan poeton Xenophanes (el la 6-a jarcento), laŭ kiu la unuajn arĝentajn kaj orajn monerojn faris la lidoj, dum la unuaj lidaj moneroj estis pretigitaj el elektrumo, alojo de arĝento kaj oro. La grekoj nomis tion „blanka oro”. Tiu monero similis al fazeolo, estis malgranda kaj dika. Sur la averso estas videbla leona kaj taŭra kapo. Pli poste oni uzis nur arĝenton aŭ oron.

[eta|dekstra|[Statero el Korinto, 4-a jarcento a.K.]]
La plej malnovaj grekaj moneroj estis pregitaj el arĝento de insulo Aigina. La averso surfiguris testudon, la reverso entenis kvadraton (7-a jc. a.K). Multfoje aperis sur la averso kapo de persono, protekta dio de la urbo. Fine de la 5-a jarcento aperis la bronzaj moneroj, kiuj anstataŭigis la etajn arĝentajn obolosojn kaj aliajn monerojn.

Aleksandro la Granda unuecigis la tipon kaj pezon de la moneroj. En la romia imperio funkciis ekde post 64 p.K. nur unu monpregejo en Romo.

## Eroj 
* Averso
* Eksergo

## Vidu ankaŭ 
* Ĉinio (ĉina monero)
* Eŭro-moneroj
* Monpregado
* Dublono
* Dumetala monero
* Porokaza monero
* Stelo (monunuo)
* Usona dudekdolara ormonero de 1933
* Valuto
* Monfarejo
* Monero (ĉifromono)
* Monerumado
* Porokaza monero

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri monero en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj
Indonezia rupio

eta|250px|Specimenoj de bankbiletoj.

La **indonezia rupio** estas la monunuo en Indonezio ekde 2-a de novembro de 1949. La ISO 4217 kodo de la monunuo estas **IDR**.

Monbiletoj ekzistas en valoroj de 100 000 Rp, 50 000 Rp, 20 000 Rp, 10 000 Rp, 5 000 Rp, 2 000 Rp, 1 000 Rp, 500 Rp kaj 100Rp, moneroj en valoroj de 1 000 Rp, 500 Rp, 100 Rp, 50 Rp kaj 25 Rp.

Kategorio:Ekonomio de Indonezio
Kategorio:Monunuoj
Elvira Fontes

**Elvira FONTES** (el'vira 'fontjz) /eł'virə fõtjz/ estas aktiva brazila esperantistino, honora membro de UEA. Naskiĝis la 30-an de Novembro 1915 kaj mortis la 25-an de Aŭgusto 2007 en San-Paŭlo. Laboris por Esperanto ĉiutage depost 1960. Ŝi lernis Esperanton en oficiala Esperanto-Kurso de urbo San-Paŭlo. Ŝi estis respondeculino pri instruado, kursoj, ekzamenoj, ne nur en San-Paŭlo sed en naciaj kongresoj. Ŝi estis membro de ILEI kaj ties landa reprezentanto. Ŝi redaktis La Lampiro, eldonis lernolibrojn, iris al programoj de radio, televido, plenumis intervjuojn, organizis renkontiĝojn ktp. De 1975 ĝis 2002 gvidis ILEI-Sekcion por Brazilo. Verkoj: Unuaj Paŝoj, Survoje al Esperantujo.

Elvira Fontes ne estis nur instruisto dum jardekoj, ne nur verkis propran metodon por Esperantoinstuado.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Braz Cosenza

**Braz COSENZA** estis brazila Esperantisto. Fondinto kaj prezidinto de Kultura Kooperativo de Esperantistoj.

En Carangola, fondiĝis, la 2-an de aprilo 1940, la esperantista grupo “Carangola”, en kiu Cosenza gvidas Esperanto-kurson. En 1978 okazis en urbo Marília la Unua Latinamerika Kongreso de Esperanto. En tiu kongreso, la prezidantoj de la tiam tri brazilaj Esperanto-organizoj, Sylla Chaves por BEL, Braz COSENZA por KKE kaj Francisco Almada por Brazila Konsilantaro de Esperanto, kunsubskribis peton al UEA, ke kunlaboro okazu inter ili kaj finis skismon en nacia movado.

Estas vojo en Rio-de-Ĵanejro kun lia nomo ekde 1991.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Fernando Marinho

**Fernando José Galvão Marinho** (1933-2011) mortis la 10-an de februaro 2011 en Rio-de-Ĵanejro. Emerita oficiro, li prezidis Brazilan Esperanto-Ligon de 1982 ĝis 1985. 

Li grave rolis por la reunuigo, en 1986, de la landa movado, antaŭe dividita en Brazila Esperanto-Ligo, Brazila Konsilantaro de Esperanto kaj Kultura Kooperativo de Esperantistoj. Li sukcesis akiri elsendotempon por Esperanto-programo en Radio Copacabana (1983-1985) kaj kompilis la libron Nãosó idealistas, mas realizadores (Ne nur idealistoj, sed realigantoj; 1995). Jam frue li malkovris la potencialon de Interreto, starigante la retejon Sementeira (Semejo) en 1997. Ekde 2006 li verkis blogojn, i.a. adapte tradukante Gazetarajn Komunikojn de UEA. Li gvidis LKK de la 36-a Brazila Kongreso en Petrópolis (2000), urbo en kiu li estis tridekon da jaroj vicdelegito kaj fakdelegito pri instruado.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1933
Kategorio:Mortintoj en 2011
Divalo

eta|Tipa olea lampo dum Divalo.
**Divalo** ( [diivaalii], kutime literumata "" en la angla) estas unu el la plej gravaj festoj de Barato.

La vorto devenas de sanskrita vorto "Dipawali", kiu estas la kunmeto de la vortoj "Dip" (lampo) kaj "wali" (aro). En la bengala lingvo, tio estas "Dipawali", sed en la hindia tio estas "Dewali" aŭ kelkloke "Diwali". Pluraj lingvoj transprenis ĝin kiel "Dipavali".

La festo okazas en la monato de *Aŝvin* (ankaŭ nomata *Aŝvajuĝa*) de la hindua kalendaro. Laŭ la gregoria kalendaro tio estas inter mezoktobro kaj meznovembro. Divalo estas oficiala feriotago en Barato, Birmo, Gujano, Fiĝioj, Malajzio, Maŭricio, Nepalo, Singapuro, Srilanko, Surinamo, kaj Trinidado kaj Tobago.

Oni metas vicojn da lampoj sur la fenestraj bretoj kaj sur la dommuroj pro diversaj kialoj:
* memore al la loĝantoj de la urbo Ajodhjo, kiuj metis lampojn por montri la vojon al la dio Ramo, kiu revenis post la mortigo de la demono Ravano
* memore al la mortigo de la demono Narakasura de la dio Kriŝno
* kaj trie—tute malsimile al la antaŭaj du kiuj temas pri la detruo de la Malbono—por montri la vojon al la diino de riĉeco Lakŝmi, por ke ŝi facile eniru la hejmon

Ankaŭ festas la tagon la ĝajnoj kaj la siĥoj. Mahaviro, la fondinto de Ĝajnismo, atingis nirvanon en tiu tago. En la tago Divalo en 1577, oni metis en la urbo Amritsar la fondŝtonon de la Ora Templo—la plej sankta templo de la sikhoj. Kaj en tiu tago en 1619 estis liberigita de malliberejo la sesa guruo de la sikhoj Hargobind Singh [sing].

Krom la lampoj, Divalo estas markita per interŝanĝo de dolĉaĵoj. Oni eksplodigas fajraĵojn por forigi malbonajn spiritojn. Dum Divalo oni ankaŭ komencas novajn komercajn entreprenojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Bondezirkartoj, kiujn la baratanoj intersendas okaze de divali 
* Diwali
Latinamerika Kongreso de Esperanto

Delonge en Latinameriko naskiĝis la ideo starigi rilatojn kun esperantistoj de la regiono kaj pri la eblo iam okazigi kongresojn. Urugvajo sukcesis okazigi, en 1926, la 1-an (kaj nuran) Sud-Amerikan Esperanto-Kongreson.

La vera fundamento de la nunaj Tut-Amerikaj Kongresoj estis la 1-a (kaj nura) Latinamerika Kongreso de Esperanto okazinta en Marília, inter la 17-a kaj la 22-a de julio 1978 kun 420 partoprenantoj el 11 landoj.

La Unua (kaj ĝis nun, sola) Latinamerika Esperanto-Kongreso okazinta en Marília, de la 17-a ĝis la 22-a de Julio 1978 arigis reprezentantojn de preskaŭ ĉiuj brazilaj subŝtatoj kaj de la jenaj landoj: Francio, Anglio, Nederlando, Germanio, Usono, Meksiko, Venezuelo, Bolivio, Peruo, Ĉilio, Argentino, Urugvajo kaj Jugoslavio.

Tiu estis la unua fojo, ke internacia Esperanto-Kongreso okazis en Tria mondo, pro tio ĝi fariĝis tre grava por la taksado pri la ebleco de la 66-a Universala Kongreso de Esperanto okazonta en Brasília 1981.

Krom specialaj aferoj rilataj al Esperanto-Movado estis igitaj ankaŭ la jenajn prelegojn: “Antibiotikoj en la Moderna Medicino”, de D-ro Paulo Sérgio Viana; “Turismo en Peruo”, de Janete Skotte; “Siderurgia, Nacia Kompanio”, de Alberto Flores; “Pedagogia Cibernetiko”, de Emilio Arias kaj Oswaldo Sangiorgi.

Partoprenis la kongreson reprezentantoj de la aŭtoritatuloj: Estro de la Federacia distrikto, Ministro pri Edukado kaj Kulturo, Ministro pri Komunikado, Sekretario pri Turismo de la Subŝtato San-Paŭlo kaj ĉeesto de federacia deputito Paulo Diogo Namura kaj ŝtataj deputitoj Oswaldo Doreto Campanari kaj Osiro Silveira.

Ĉeestis la eventon proksimume 700 esperantistoj venintaj el 42 brazilaj urboj kaj 13 eksteraj landoj.

La prezidanto de la kongreso estis la klera kaj dediĉa esperantisto, Prof-ro Wilson Ferreira Martins, ĉefa respondeculo pri tiu grava evento. Meritas ankaŭ elstaran mencion la apogo de S-ro Theobaldo de Oliveira Lyrio, urbestro de Marília.

La evento okazis en la salono de la Medicina Fakultato de Universitato de San-Paŭlio kaj temis pri Lingvistiko, Kemio, Edukado kaj Komunikado kaj La Rolo de Fremdaj Lingvoj en la Instruado kaj Praktiko de Medicino kaj Naturaj Sciencoj.

Ĉar la oficiala lingvo de la simpozio estis Esperanto, por ebligi la komprenon de la temoj estis samtempa traduko en portugala lingvo.

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Sudameriko
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Nordameriko
Ĉe

**Ĉe** povas signigi

* **Ĉe** estas prepozicio (rolvorteto) en Esperanto. 
* Tiel oni elparolas la simbolon @ en retadresoj.

* **Ĉe** krome estas esperanta skribmaniero por la familia nomo de Andreo Cseh.

***Ĉe (cirila alfabeto)**

## Vidu ankaŭ 
* Ce
* Se
Eŭropa Buroo por malpli uzataj lingvoj

**Eŭropa buroo por malpli uzataj lingvoj** (EBMUL) ( (EBLUL),  (BELMR), , ) estis sendependa neŝtata organizo financata de la Eŭropa Komisiono kiu celis konservi kaj antaŭenigi malpli uzatajn aŭtoĥtonajn lingvojn de la Eŭropa Unio. 

La Eŭropa Buroo por malpli uzataj lingvoj estis kreita fare de la iniciato de la Eŭropa Parlamento en 1982. EBMUL havis siajn sidejojn en Bruselo kaj Dublino.

UEA publikigis en 2002 Esperantan version de eldonaĵo (1998) de EBLUL, Diskutlibro pri malpli uzataj lingvoj.

EBLUL estis nuligita per decido de sia estraro de la 27-a de januaro 2010. Ĉefa oficiala kialo de la malfondo estis "maltaŭgeco de la subvencia meĥanismo de tia organiza modelo en hodiaŭaj cirkonstancoj". Por anstataŭi ĝin fondiĝis la Eŭropa Reto por Lingva Egaleco.

## Eksteraj ligiloj 
* Eŭropa buroo por malpli uzataj lingvoj, arkivigita je 2012-04-26 ()

Kategorio:Lingvoj de Eŭropo
Kategorio:Konsilio de Eŭropo
Kategorio:Politiko de Eŭropo
Kategorio:Lingvismaj organizaĵoj
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj en Eŭropo
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1982
Bertrand Menciassi

**Bertrand MENCIASSI** estas bretono kiu deĵoris kiel oficisto de la Eŭropa Buroo por malpli uzataj lingvoj (Bruselo), antaŭ ol la buroo estis malfondita komence de 2010.

Intervjuite de *International Herald Tribune*, en 2001 li avertis ke aparte en la Eŭropa Unio la angla tendencas puŝi eŭropajn naciajn lingvojn kiel la nederlandan aŭ la danan en angulon - ne nur en organoj de la Eŭropa Unio, sed ankaŭ ekzemple en la altlernejoj kaj universitatoj de Nederlando, Flandrio aŭ Danio, por nur nomi unu el multaj similaj ekzemploj, kie establitaj naciaj lingvoj retroiras pro la premo de hegemonia lingvo. Kaj en Svislando li citiĝis en vasta diskuto pri baza lernejo en Zuriko, kie, en lando de kvar naciaj lingvoj, la bazlernejanoj en la 2000-aj jaroj lernis ĉiujn fakojn nur en la angla, la gepatroj de tiuj infanoj estis kontentegaj, kaj aliaj homoj dubis ĉu tio ne subfosas la kulturan bazon de la 4 naciaj lingvoj kaj la konojn de la infanoj en tiuj lingvoj, almenaŭ se la projekto iĝus tutlanda normo.

## Rilatoj al Esperanto 
Bertrand Menciassi venis al la Lingva Festivalo en Ĉeboksaro tri sinsekvajn jarojn (en 2000, 2001, 2002). Li proponis plurajn iniciatojn rilataj al la minoritataj lingvoj al la aktivuloj de la Junulara Esperanto-Asocio de Ĉuvaŝa Respubliko. Ekzemple dank' al liaj klopodoj Julia TURKINA, aktivulino de la ĉuvaŝa Junulara Esperanto-Asocio, faris unumonatan staĝon en la brusela sidejo de EBMUL.

## Referencoj 
Kategorio:Bretonianoj
Kategorio:Eŭropaj lobiistoj
Kategorio:Lingvopolitiko