open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Selsey

**Selsey** estas marborda urbo de West Sussex, Anglio. En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi enhavis 9,875 loĝantojn.eta|dekstra|Antikvaj dometoj de Selsey
## Nomo
Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, la nomo *Selsey* devenas de la anglosaksa *Seals-ey*, kiu signifis "insulo de fokoj".

## Historio
Selsey estis okupata ekde la ŝtonepoko. La urbo mem verŝajne fondiĝis dum la ferepoko de kelta tribo, la atrebatoj. En 1877 eltroviĝis oraj kaj arĝentaj moneroj de atrebataj regantoj.

Kiam Aelle, la unua anglosaksa reĝo de Sussex, fondis sian regnon, Selsey servis kiel la ĉefurbo. Post la kristanigo de la regno en la malfrua 7-a jarcento, fondiĝis abatejo kies preĝejo iĝis la katedralo. Pro marinundoj, la episkopoj de Sussex translokiĝis al Chichester en 1075. Sur plaĝo proksima al Selsey eltroviĝis anglosaksaj oraĵoj.

Selsey estis posedaĵo de la episkopoj de Chichester ĝis 1561, kiam ĝi akiriĝis de Elizabeto la 1-a (Anglio).

Multajn jarcentojn Selsey kaj la ĉirkaŭa regiono estis bazo de kontrabandistoj. En 1749, 14 kontrabandistoj akuziĝis pro la murdo de doganisto: sep pendumiĝis.

Kategorio:Urboj de West Sussex
Kvarteto (libro)

**Kvarteto** estas libro, verkita de tri rusaj poetoj kaj unu baŝkira. Ĉiuj kvar aŭtoroj (Viktor Ĉaldajev, Gafur Gazizi, Alen Kris, Nikolaj Lozgaĉev)  estas mezaĝaj viroj kaj esperantistiĝis inter 1965 kaj 1981. La kvar aŭtoroj, laŭ esprimo de William Auld, "... nek kompareblas nek komparindas", tial necesas trakti ĉiun unuope.

* Kompilis: Aleksander Korĵenkov, Nikolaj Lozgaĉev
* Formato:  78 paĝoj, 20 cm 
* Recenzoj:
** Kvarteto, en kiu ĉiu muzikas aparte de Krys Ungar (Monato)

## Eksteraj ligiloj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Kategorio:Libroj de Alen Kris
Kategorio:Libroj de Gafur Gazizi
Kategorio:Libroj de Nikolaj Lozgaĉev
Kategorio:Libroj de Viktor Ĉaldajev
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Zsolt Zayzon

**ZAYZON Zsolt** [zajzon] estas hungara aktoro naskita la 20-an de aŭgusto 1979 en Gheorgheni.

## Teatroj
Li ludis en Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat, poste en Pécs.

## Fonto
* Port.huhttp://www.port.hu/pls/pe/person.person?i_pers_id=141142&i_topic_id=4&i_city_id=-1&i_county_id=-1&i_cntry_id=44 
* Rolojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=3213

Zayzon, Zs.
Zayzon, Zs.
Zayzon, Zs.
Zayzon, Zs.
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
István Török (1924 - 1995)

**TÖRÖK István** [toeroek] estis rumanuja hungara aktoro. Li naskiĝis la 2-an de januaro 1924 en Gheorgheni kaj mortis la  15-an de septembro 1995 en Satu Mare. 
## Biografio
## Teatroj
*Satu Mare 

## Roloj
*Balázs (Móricz Zs.: Nem élhetek muzsikaszó nélkül); 
*Balga (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde); 
*Doolittle (Shaw: Pygmalion); 
*Dandin György (Molière); 
*Leprás Mátyás (Brecht–Weill: Koldusopera); 
*Luka (Maksim Gorki: Éjjeli menedékhely); 
*Kovács Feri (Karácsony B.: A rút kis kacsa); 
*Börtönőr (Székely J.: Hugenották).

## Eksteraj ligiloj 
*Retapaĝohttp://www.szineszkonyvtar.hu/contents/p-z/torokielet.htm 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Béla Köllő

**KÖLLŐ Béla**, *Friedmann* [koeloe:] estis rumanuja hungara aktoro. Li naskiĝis la 5-an de februaro 1929 en Gheorgheni kaj mortis la 18-an de januaro 1985 en Kluĵo.

## Kariero 
Béla Köllő studis inter 1949 kaj 1953 en la poraktora altlernejo Szentgyörgyi István Színművészeti Intézet de Kluĵo, poste kune kun siaj samklasanoj (András Csiky, Alajos Ács, István Török, András Vándor, Emma Elekes, Angéla Soós, Piroska Nyiredi, Iza Nagy) li estis fondintano de la teatrotrupo de Baia Mare en 1953.

## Teatroj 
* Baia Mare, Satu Mare, Sfântu Gheorghe, Kluĵo.

## Roloj 
* Hernando (Lope de Vega: Dacból terem a szerelem);
* Sganarelle (Molière: Don Juan);
* Kurrah (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde);
* Ligurio (Machiavelli: Mandragóra);
* Polonius (Shakespeare: Hamlet);
* Fülöp (Dürrenmatt: János király).

## Fontoj 
* Magyar Színművészeti Lexikon :: Köllő Béla
* Hamlet - deszka & vászon :: adatbank :: Köllő Béla 
* Színházi Adattár 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
La Rochepot

**La Rochepot** estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

## Geografio 
La komunumo enhavas la vilaĝon La Rochepot kaj la vilaĝetojn Bel-Air kaj Les Louchardes.

## Historio 
En 1970 ĉe Bel-Air estis filmata sceno de la filmo *le cercle rouge*.
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 0 voĉdonon en 2004, kaj 0 voĉdonon en 2009, kaj 0 voĉdonon en 2014.

## Vidindaĵoj 
eta|maldekstra|Kastelo de la Rochepot
La kastelo de la mezepoko estis rekonstruita per la filo de la prezidento Sadi Carnot.

Romanika preĝejo enhavas kapitelojn.

## Vidu ankaŭ 
* Beaune
* Communauté d'agglomération de Beaune Côte et Sud

## Notoj kaj referencoj 
* Retpaĝaro de la komunumo

Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Maurice Maréchal (ĵurnalisto)

Li kun lia edzino Jeanne Maréchal estas unu el la fondintoj de la semajngazeto: *Le Canard enchaîné*.

Li naskiĝis en la departemento Nièvre, kie sia patro estis inspektoro pri la arbaroj. Tuj post sia lernado, li komencis tre juna en la ĵurnalismo: en la 1900-aj jaroj, li verkis artikolojn en gazetoj *La Guerre sociale*, de Gustave Hervé, *La Bataille syndicaliste*, *le Bonnet rouge*, *Le Matin* (kie li okupiĝis pri la
meteologia rubriko). Li maldungiĝis el *La Guerre sociale* kiam Gustave Hervé forlasis la ekstreman pacismon por adopti ekstreman naciismon. Li estus redaktoro en ''L'Humanité* en 1916; sed li lasis sian nomon en neniu el tiuj gazetoj: tiam, ne estis kutima subskribi oniajn artikolojn en politikaj gazetoj.

En 1915, li kaj sia edzino kontaktis kun Henri-Paul Deyvaux-Gassier por kune fondi gazeton: *Le Canard enchaîné'' kies unua numero aperis la .
Maurice Maréchal (kiu ne estis rekrutigata dum la unua mondmilito) estis direktoro kaj vigliganto de tiu gazeto kaj verkis artikolojn, dum sia edzino Jeanne Maréchal, prizorgis la liveron al la abonantoj.

Kiam Maurice Maréchal mortis en 1942, Jeanne reprenis la direktorecon de la gazeto.
Lubjanka

300px|eta|2009
**Lubjanka** (ruse *Лубянка*) aŭ Lubjanko estas neoficiala nomo de konstruaĵo sur la Lubjanka-placo en Moskvo. Ĝi estis konstruita en 1898, servis de 1920 ĝis 1991 kiel ĉefsidejo, centra prizono kaj arĥivejo de la soveta sekretservo en Moskvo. Hodiaŭ tie sidejas la rusa sekretservo FSB. La flava brika konstruaĵo situas ĉe *Lubjanka Placo n-ro 2*, kontraŭ la metrostacio "" (pli frue "Dzerĵinskaja").

Post malfondo de KGB, Lubjanka iĝis ĉefsidejo de la rusaj limtrupoj kaj entenis la novan gvidantaron de sekretservo FSB. Sub gvido de FSB-ĉefo Vladimir Putin, Lubjanka estis reorganizita en 1998. Li konstruigis apartan rus-ortodoksan kapelon proksime al la konstruaĵo.

Lubjanka havas grandnombran ĉelaron por politikaj akuzitoj. Oni aŭskultis kaj turmentis tie ekde 1920 plurcentmilojn da homoj. Multaj mortigis sin, aliajn oni ofte ekzekutis senjure. La prizono funkcias ankaŭ post 1991.

Granda parto de la arĥivitaj materialoj kaj multaj politikaj enprizonigitoj estis neniigitaj, ekzekutitaj je nazia minaco de okupo de Moskvo. Tiam neniiĝis materialoj de Ĉeka pri fruaj jaroj de Sovetunio. Sekva neniigo okazis post morto de Stalin, en 1953. La biblioteko restis netuŝita kun la malpermesitaj libroj en Sovetunio (ekz. verkoj de Aleksandr Solĵenicin, Passos, Sergej Jesenin, Boris Pasternak).

## Vidu ankaŭ 
* Lubjanka (stacio de Moskva metroo)

Kategorio:Konstruaĵoj en Moskvo
Kategorio:KGB
Kategorio:Federacia Sekureca Servo de la Rusia Federacio
Kategorio:Malliberejoj
Kategorio:Historio de Moskvo
Kategorio:Distrikto Meŝĉanskij (Moskvo)
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1898
Aĵpentraĵo

[eta|dekstra|350ra|[Francisco de Zurbarán: *Aĵpentraĵo kun kruĉo kaj tasoj* (1636)]]
[eta|dekstra|350ra|[Claude Monet (1840-1926), *Pomoj kaj Vinberoj,* (1880), Arta Instituto de Ĉikago.]]
**Aĵpentraĵo** aŭ **neanimita pentraĵo** estas pentraĵo  plejparte prezentantemutnaturan senvivan enhavon, Tipaj objektoj povus esti naturaj (manĝaĵo, floroj, ktp.) aŭ homfaritaj (glasoj, libroj, juveloj, moneroj, tuboj, ktp.) en pli-malpli artefarita scenejo.

Dum kelkaj epokoj ekde Renesanco tiu subĝenro de pentrarto estas kutima. Ĝi montras avantaĝon ke la modelo ne moviĝas kaj tiele la pentristo pli komforte povas dediĉi sin al la pentrado, male al personoj aŭ aliaj bestoj moviĝantaj.

## Pentristoj 
* Jean-Baptiste-Siméon Chardin
* Claude Monet
* Francisco de Zurbarán

## Referencoj pri la terminoj 
## Vidu ankaŭ 
* Pejzaĝo
* Memportreto
* Portreto
* *Vanitas*
* Botanika ilustraĵo

Kategorio:Pentrado
Dürrenmatt

Familia nomo **Dürrenmatt**:
*  (1849, Schwandacker, Guggisberg1908, Herzogenbuchsee)
**  (1876, Thun1957, Bern)
*** Peter Dürrenmatt (1904, Herzogenbuchsee1989, Bazelo)
** Reinhold Dürrenmatt (18811965) ∞ Hulda Zimmermann (1886–1975)
*** Friedrich Reinhold Dürrenmatt (1921, Konolfingen1990, Neuenburg)
*  (* 1979, Grenchen)

Kategorio:Familiaj nomoj
Strisilvio

La **Strisilvio** (***Sylvia boehmi***) estas specio de birdo de la familio de Silviedoj kaj de ties plej tipa genro nome *Sylvia* aŭ silvioj, kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj.

Ĝi troviĝas en Orienta Afriko nome en Etiopio, Kenjo, Somalio kaj Tanzanio. Ties natura habitato estas seka savano.

Ĝi estas birdo griza supre kun pli helaj subaj partoj markataj per nigreca areo en supra brusto. La ventro estas ruĝecbruna.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Sylvia boehmi. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Caucus

***Caucus*** () estas kunveniĝo de la subtenantoj aŭ membroj de politika partio aŭ movado, precipe en Usono. La preciza difino estas tamen varia, depende de la koncernata ŝtato.

La origino de la vorto *caucus* restas debatata. Oni tamen ĝenerale interkonsentas, ke la vorto unue aperis en la anglaj kolonioj de Nord-Ameriko.

Kategorio:Politikaj esprimoj
Chys Khan

**Chys Khan** (jakute) estas simbola figuro de la tjurka mitologio plejparte konata en Jakutio. La nomo kiel en la  turka lingvo prononcatas "Kış Kaan" [do "Kiŝ Kan"] kaj havas la signifon "reganto (Ĥano) de la vintro". Alternativaj nomoj estas "Taŭro de la Vintro/Frosto" aŭ "Mamuto de la Vintro/Frosto".  

La figuro kiel la en Sovetunio kreita kaj forte disvastiĝinta figuro de Avo Frosto kaj la kristanaj konceptoj de Patro Kristnasko respektive Kristnaska Viro estas simbolo por la familia amo al infanoj kaj la dono de donacoj al ili, okaze de la plej malhelaj kaj plej malvarmaj tagoj de vintro, en kiuj aparte gravas la fido ke revenos lumo kaj varmo, kaj ke indas elteni la malfacilajn vintrajn tagojn atende de la sekvaj printempo kaj somero.   

La "Reganto de la Vintro" krome havas gravan rolon en la mitoj kaj fabeloj de la jakutoj.  

Ĝi prezentiĝas kiel amikema maljuna viro kun longa blanka barbo, blua-blanka-nigra pelta mantelo, pinta ĉapelo kun du longaj kornoj, kaj blanka longa sceptro. Pro la du longaj kornoj de la ĉapelo, oni interpretas la figuron kiel simila al taŭro, sed fakte origine temu pri simileco al mamuto, kiu en la tjurka ŝamanismo havas tradician gravan rolon. Kontraste al la figuro de Avo Frosto, kiu plejparte kreiĝis en Sovetunio dum la 1930-aj jaroj en la deziro anstataŭigi la kristnaskan feston per nereligia jarŝanĝa celebraĵo, la jakuta figuro de "Reganto de la Vintro" do havas malnovajn radikojn.   

## Vidu ankaŭ 
* Avo Frosto 
* Kristnaska Viro 

## Eksteraj ligiloj 
* Foto de Chys Khan en sia tradicia vestaro.  

Kategorio:Tjurka mitologio 
Kategorio:Fabelaj estuloj
Kategorio:Kulturo de Jakutio
Kategorio:Personigoj
Ildikó Albert

**ALBERT Ildikó** estas rumanuja hungara klinikpsikologino naskita en Reghin 1-an de majo 1955. 

## Libroj
**Léleképítés*, 2009.
**Egy görög, egy török…*, 2008;
**Az önpusztító lélek*, 2006;
**Mindennapi lelkünk*, 2003;

## Fonto
*Retpaĝohttp://www.pallasakademia.ro/konyvekl.php?sz=104&szn=Albert%20Ildik%F3 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj psikologoj
83-a SAT-Kongreso 2010

dekstra|200px|emblemo de SAT
La **83-a Kongreso** de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) okazis en Braŝovo inter la 1-a kaj la 6-a de aŭgusto 2010. Tiam estis prezidento de la Plenum-komitato Jakvo Schram kaj estris la kongresan komitaton Rodica Todor.

## Kunteksto 
La kongreso estis organizita de la loka asocio Amikeco Braŝovo, aktiva surloke jam de kelkaj jaroj. La kongreso estis anoncita ĉe la loka radio kaj en loka gazeto « Bunna Ziua Braŝov » (Bonan tagon Braŝovo). Loka televido venis por filmi dum la renkontiĝo kun la sindikatisto. Krom la laboraj kunsidoj okazis distraj programeroj kaj ekskursoj kiaj tiuj al Sibiu kaj al Bukaresto.

## Laborkunsidoj 
Aldone al pritrakto de la jarraporto, la ĉefaj temoj tuŝitaj dum la laborkunsidoj estis klerigado pri financoj, partopreno en etikaj bankoj, porpaca agado de SAT kaj pliampleksigo de la disvend- kaj kontaktoreto de la asocio.

## Sociaj forumoj 
La ĉefa kongresa temo estis "Ekonomia krizo kaj ties plurflankaj efikoj". Ĝi estis traktita per la jenaj debatoj:
* Renkontiĝo kun sindikata respondeculo.
* Rekta agado peresperanta en Suda Koreio, interalie proteste al venonta kunveno de G20 en Seulo, prezentita de Kara An, kiu estis faranta mondoveturadon kiu komencis en Orientazio kaj Aŭstralio kaj pluis en Balkanio, Italio, Hispanio, Portugalio, Brazilo kaj Hispanameriko dum preskaŭ unu jaro.
* Pri rasismo, enkondukita de Jakvo Schram kaj Rodica Todor.
* Esperante, pri kio efektive?, enkondukita de David Kelso, kiu malaperis 3 monatojn poste en arbaro de suda Italio.
* Krizoj en la kosmologio de Martinus, enkondukita de Mihai Trifoi.
* La krizo kaj foresto de solvoj, enkondukita de Cristian Sabau.

## Teatraĵo 
* La Kalva kantistino, de Eŭgeno Ionesko, trad. Georges Lagrange

## Postkongreso 
Okazis tre bone organizita kaj interesega ŝipveturado tra la Danuba Delto, kiam oni povis viziti kaj ĝui naturon, belegajn pejzaĝojn, lokajn interesaĵojn ktp, en tre bonega etoso.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* SAT-Kongreso
* Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala kongrespaĝo 

10
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2010
Kategorio:Politiko en 2010
Kategorio:Braŝovo
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Eŭropo
Kategorio:2010 en Eŭropo
Scarborough Fair

[eta|maldekstra|400ra|Teksto kaj [muziknotoj de la rekantaĵo]]
eta|Sopran-Solo de kelkaj versoj.
"**Scarborough Fair**" (esperante, "Foiro de Scarborough") estas tre populara, angla kanto de nekonata aŭtoro. Ĝi datiĝas el la 12-a jarcento. Multaj muzikistoj interpretis tiun kanton inter kiuj la plej popularaj estis Simon kaj Garfunkel. Ĝi aperas ankaŭ en la filmo *The Graduate* (La diplomito). 

La teksto ekzistas en multaj versioj, kelkaj por unu kantanto, aliaj por du homoj, viro kaj virino, foje aparte kaj foje kune. Ili komune mencias pasintecan amaton aŭ amatinon de la kantanto. La kantanto nomas multajn paradoksajn taskojn (ekz. fari ĉemizon sen kudrado, prisemi tutan terenon per unu piprero) kiun la eks-amato devus fari, se tiu volus revekigi la amon de la kantanto, indikante tiel ke la amo neniam plu (aŭ almenaŭ multege malprobable) revenos. 

Unu el la plej popularaj karakteroj estas ke en la rekantaĵo aperas serio de kvar plantoj uzataj por kuirarto, nome petroselo, salvio, rosmareno kaj timiano (en la angla *parsley, sage, rosemary and thyme*). Pri la signifo de la apero de tiu serio en la kanto estas diversaj proponitaj devenoj.

Scarborough estas urbo en la nordo de Anglio kie okazis fama ĉiujara foiro inter la 13a kaj 18a jarcentoj. 

Ĝin esperantigis William Auld sub la titolo Skarbra Foir'.

*"Parsley, sage, rosemary and thyme"* (petroselo, salvio, rosmareno kaj timiano).

## Eksteraj ligiloj 
* [La kanto kantita de Hayley Westenra(https://eo.wikipedia.org/wiki/Hayley_Westenra)]

Kategorio:Anglalingvaj kantoj
Emil Burján Gál

**BURJÁN GÁL Emil** [burjAn gAl] aū Emil Burján rumanuja hungara skulptisto, poeto, artteoriisto naskita la 2-an de januaro 1947 en Gheorgheni. Li estas la edzo de poetino, pentristo Éva Emese Gál la patro de Enikő Burján Gál.

## Solaj ekspozicioj
*1976 • Miercurea Ciuc
*1980 • Korunk Galéria, Kluĵo
*1982 • Kulturdomo, Gheorgheni.

## Elektitaj ekspozicioj 
*2010 • Hargita Megyei Képzőművészek Tárlata, * Pro Art Galéria, Gyergyószentmiklós.

## Studaĵoj
**Lucien Goldmann metamorfózisa. [Lucien Goldmann: Genet színháza: szociológiai tanulmány. Korunk, 1991/ 12.
**A művészi autonómia határa: az autonómia*. Korunk, 1992/ 8.
**Utazás egy költészet mélyére*. Korunk, 1993/ 2.
**A lét és a senki?* Korunk, 1993/ 9.
**Egy lírikus’56-ban*, Korunk, 2006/12.
*"Túlzás a szép", Váci Mihály beszélgető lírájahttp://mek.oszk.hu/07100/07116
* [*Ambrus Lajos(https://eo.wikipedia.org/wiki/Lajos_Ambrus) nyitányai*]  -librorecenzo

## Poemvolumoj
**Léthajó* http://mek.oszk.hu/07100/07124 
**Bűnbumeráng*, Csíkszereda, 2005.
**Fényszobor'', Csíkszereda, 2007.

## Fontoj
*Artportal.hu 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj
*Skulptaĵoj

Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Tamás Csergő

**CSERGŐ Tamás** [ĉergoe'] estis rumanuja hungara redaktoro, verkisto naskita la 28-an de decembro 1888 en Lăzarea la 17-an de aprilo 1948 en Kluĵo.

## Kariero
Tamás Csergő estis redaktoro de Székelyföld (1924-25) kaj Tüzek (1925), ano de KZST. Li publikis en Zord Idő, Pásztortűz kaj A Hírnök. 

## Memorparoladoj
**Petőfi* (Mv. 1925);
**Jókai* (Mv. 1925)
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Zoltán Kelemen

eta|dekstra|Zoltán Kelemen
**KELEMEN Zoltán** estas rumanuja sportisto, artglitkuristo, olimpikano naskita la 31-an de julio 1986 en Miercurea Ciuc.

## Kariero 
Zoltán Kelemen estas plurfoja ĉampiono de Rumanujo, partopreninto de eŭropaj kaj mondaj ĉampionecoj, selektita al Vintraj Olimpikoj 2010, 2014. En 2010 li partoprenas en Talino sian kvaran eŭropan ĉampionecon. Li havigis en antaŭaj ĉampionecoj la jenaj rezultoj: li okupis en 2007 la 32-an, en 2008 la 35-an kaj en 2009 la 34-an lokojn. La glitkuriston preparis al la nunjara eŭropa ĉampioneco Mária Bogyó-Löffler kaj Cornel Gheorghe, lia koreografo estis Sorina Mladin.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo http://www.isuresults.com/bios/isufs00004369.htm
* Vintraj Olimpikoj de Soĉio 
* Zoltan Kelemen at Tracings

## Vidu ankaŭ 
* Listo de olimpikuloj sikulhungaraj

Kategorio:Rumanaj sportistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Lajos Gyulay

**GYULAY Lajos** grafo [djulai] estis hungara politikisto, taglibro-verkisto naskita la 24-an de junio 1800 en Székelyandrásfalva kaj mortinta la 19-an de marto 1869 en Peŝto.

## Kariero 
Lajos Gyulay pristudis juron en Marosvásárhely, poste laboris en Vieno en la kortega kancelariejo ekde 1822. Li reprezentis en landkunveno de Pozsony la departementon Zaránd. Li faris pli longan studvojaĝon en eksterlando. En 1848 Departemento Hunyad elektis lin en landkunvenon de Peŝto. Li apogis la literaturon kaj teatron. Li verkis taglibron dum duonjarcento (130 volumoj en manuskripto).

## Taglibro 
* Gróf Gyulay Lajos naplótöredékeiből 1815–1834, (Eldonis Géza Kuun gr.) (Bp., 1874)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Géza Kuun

**KUUN Géza** grafo [kun] estis hungara orientalisto, ano de MTA naskita la 28-an de decembro 1838 en Sibio kaj mortinta la 9-an de aprilo 1905 en Budapest.

## Verkoj 
* A kunok nyelvéről és nemzetiségéről (Bp., 1885);
* Relationum Hungarorum cum Oriente… historia antiquissima (I–II. Claudiopoli, 1843–1845);
* Keleti kútfők (A magyar honfoglalás kútfői, Kolozsvár, 1898);
* Ismereteink Tibetről (Bp., 1900).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj orientalistoj
Glitpilkado

350ra|eta|Glitpilkado en Svedio
eta|350ra|Kazaĥujo-Mongolio
350ra|eta

**Glitpilkado**http://www.youtube.com/watch?v=yYyN8q44mX8 estas teama sporto kiu estas hodiaŭ ludata en 29 landoj, ĉefe en Norvegio, Svedio, Finnlando, Rusio, Kazaĥujo kaj Usono.

Ĝi konsistas en frapado de pilketo per bastono dum oni glitas sur glacio. Oni celas enmeti la pilketon en pordo de kontraŭa teamo. Oni ne konfuzu tiun sporton kun la glacihokeo kiu estas ludata per disketo kaj ne per pilko. Tamen glitpilkado konsideriĝas kiel historia fundamento de la pli posta disciplino glacihokeo, sed la reguloj de glitpilkado pli similas tiujn de futbalo kaj de gazonhokeo ol la nunajn regulojn de glacihokeo.

Mini-glitpilkado estas varianto.

## Eksteraj ligiloj 
* Federation of International Bandy: http://www.worldbandy.com

[eta|350ra|centre|La 27 landoj en [Federation of International Bandy.]]
350ra|eta|centre|Glitpilkadejo
[eta|centre|350ra|[Golulo]]

Kategorio:Pilkosportoj
Kategorio:Teama sporto
Kategorio:Vintra sporto
Espero por la mondo: spirita galvanoplastiko

* aŭtoro: Omraam Mikhaël Aïvanhov
* tradukisto: Claude Piron el la franca
* eldonejo: Prosveta
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1992
* jaro de la reeldono: 
* presejo: 
* formato: 179 paĝoj, 18 cm
* recenzoj:

**Espero por la mondo: spirita galvanoplastiko** - estas libro pri "Apliko de la scienco pri la vira kaj virina principoj al la interna, profunda vivo."

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience : entajpu la vortojn "espero por la monde".

Kategorio:Fakaj verkoj en Esperanto
Lajos Zöld

**ZÖLD Lajos** [zoeld] rumanuja hungara ĵurnalisto, organizinto de arta vivo, memuaristo. Li naskiĝis la 22-an de decembro 1932 en Lăzarea kaj mortis en Miercurea Ciuc la 14-an de novembro 2014.

## Kariero 
Lajos Zöld akiris diplomon pri historio-filozofio en Universitato Bolyai de Kluĵo en 1955. Li estis ĵurnalisto de Ifjúmunkás, Hargita, Hargita Népe, fondinto kaj direktoro de Artistkolonio de Lăzarea de Lăzarea (1974-1983) kaj de popolarta tendaro *Szépteremtő Kaláka*. Al lia nomo ligiĝas la restaŭrado de pluraj konstruaĵoj de la kastelo Lázár de Lăzarea.

## Verkoj 
* *Hargita megye útikönyve*, kunulaŭtoro (Csíkszereda 1973);
* *A víz szalad, a kő marad…* (A gyergyószárhegyi Barátság Képzőművészeti Alkotótábor 25 éve (25 jaro de Artisttendaro Amikeco de Lăzarea, Artistkolonio de Lăzarea). 1974–1999. Gyergyószárhegy 1999);
* *Kölcsönkért élet, kamatra*, memuaro, 2003.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 
* Nekrologo

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
János Koós

**KOÓS János** [ko'ŝ] estis hungara ŝlagrokantisto, aktoro, hobojisto naskita la 21-an de novembro 1937 en Lăzarea (Rumanujo) aŭ en Bukareŝto, li mortis la 2-an de marto 2019 en Budapeŝto. Lia origina familia nomo estis *Kupsa*.

## Kariero 
János Kupsa apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li studis en muziklernejo en la fako pri hobojo en Miskolc kun abituriento en 1957. Li studis ankaŭ en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt, sed oni aprezis lin talenta kantisto. De 1960 li estis ano de Kamara Varieté de Budapeŝto. En la sekva jaro li estis tutlande konata, kiam li kantis la unuan ŝlagron. Inter 1982 kaj 1985 li estis ano de Mikroszkóp Színpad. Krom tio li ofte estis aŭdebla en la radio kaj talavizio.

## Filmoj 
* Nem ér a nevem (1961)
* A szélhámosnő (1963)
* Az oroszlán ugrani készül (1969)
* Bűbájosok (1970)
* A gyilkos a házban van (1971)
* Fuss, hogy utolérjenek! (1972)
* Nyári kaland (1972)
* Lila ákác (1973)
* Apám beájulna (2003)

## Televidfilmoj 
* Irány Mexikó! (1968)
* Még mindig aktuális... (1976)
* A hátvéd halála és feltámadása (1981)
* Kisváros (1994)
* TV a város szélén (1998)

## Fonto 
* Hungara vikipedio

## Eksteraj ligiloj 
* Persona Retejohttp://koosjanos.hu/ 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj
Edson Taschetto Damian

Li estas episkopo de São Gabriel da Cachoeira ekde la .

## Biografio 
Naskiĝinta en Jaguari, Rio Grande do Sul, (Brazilo) la , Edson Taschetto Damian estis pastrigita la . En 1980, li instalis sin en Salvador de Bahio kaj entreprenis laboron de surstrata edukisto.

En 1981, li daŭrigis tiun mision en Bolivio kun Keĉuaj Indianoj.

De 1987 al 1993 li estis instruisto pri religio. Ekde 1999, li reiris al Brazilo kiel misiisto en la ŝtato Roraima.

## Episkopo 
La , tagon de lia 61-a datreveno, Edson Taschetto Damian estis nomumita episkopo de São Gabriel da Cachoeira. Li estis ordinita la , de emerita episkopo Dom José Song Sui-Wan. Li estas la unua ne salesiana episkopo de tiu dioceso depost 1941.

[dekstra|eta|360px|Ms-ro Damian (dekstre) kun Ms-ro [José Leopoldo González González|Leopoldo González, sekretario de la CELAM, kun kelkaj infanoj en urbo Matapi (februaro 2011).]]

## Moto 
*« Com Jesus amar e servir »* («&nbsp;Kun Jesuo ami kaj servi&nbsp;»)

## Internaj artikoloj 
* Episkopo

## Eksteraj ligiloj 
*  Biografio de MS-ro Damian
József Miklós

**MIKLÓS József**  estis rumanuja hungara instruisto pri fremdaj lingvoj, poligloto, verkisto naskita en Lupeni la 7-an de decembro 1940 kaj mortinta pro karakcidento en Vălenii la 26-an de novembro 2003.

## Biografio
József Miklós finis la fakon pri rumana-franca lingvoj en 1962 en UBB de Kluĵo kaj li instruis en la Ĉefgimnazio Márton Áron de Miercurea Ciuc. Dume mallongtempe li estis ĵurnalisto de Előre (1964–1967) kaj faka lernejinspektoro. Li bonege parolis plurajn lingvojn.

## Verkoj
**Csíki Lexikon*. Csíkszereda, 2004;
**Nyelves Világ* – Nyelvi ábrándozások Európában (Pri lingvoj de Eŭropo), 2005.
**Európai nyelvek*, 2005.

## Fontoj
**Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2000.
*Hargita Népe 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj instruistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Béla Nagy (ĵurnalisto)

**NAGY Béla** [nadj] estas rumanuja hungara ĵurnalisto, teatrohistoriisto naskita la  21-an de aŭgusto 1943 en Oradea. 
## Kariero
Li instruis, poste estis kunlaboranto de la ĵurnalo Fáklya. Inter 1982 kaj 1990, respektive ekde 1992 li estis literatura sekretario de la teatro Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat. En jaroj 1990-1992 li estis deputito en la parlamento de Rumanujo.
## Verkoj
**Nagyváradi színlapok 1948-ig*, 1998;
**50 év az állam tenyerén*. A nagyváradi magyar színház képeskönyve, 1948-1998. Nagyvárad, 1998.
**Színház születik*. A nagyváradi Szigligeti Színház építéstörténete képben és írásban, 1899-1900. Nagyvárad, 1998.
**A tegnapok színháza*, Nagyvárad, 1999.
**Torz idők színháza*, 2009.
## Fonto
*Erdélyi Magyar Ki Kicsoda 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj teatrohistoriistoj
Chorey-les-Beaune

**Chorey-les-Beaune** estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

maldekstra|100px|Blazono

## Geografio 
Chorey-les-Beaune situas proksimume kvin kilometrojn nordoriente de la urbo Beaune.

## Vino 
La surfacampleksoj pri produktado estas :
* ruĝaj : 131 ha
* blankaj : 5 ha

## Demografio 
## Historio 
Oni trovis en Chorey famajn antikvajn skulptaĵojn : liono mortiganta virŝafon kaj grupon da gigantaj kapoj
.

## Esperantio 
Estis kursojn por esperanto en la lernejo antaŭ la unua mondmilito.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Beaune
* Komunumoj de Côte-d'Or

## Eksteraj ligiloj 
* TTTejo Beaune Côte et Sud 

Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Bramber

eta|dekstra|Parto de la kastelaj ruinoj de Bramber
**Bramber** estas vilaĝo de West Sussex, Anglio, proksime al la urbo Steyning. En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi enhavis ĉirkaŭ 750 loĝantojn.

En 1070 konstruiĝis normanda kastelo, kies ruinoj dominas la vilaĝon, kaj kiu ĉirkaŭiĝis de ankoraŭ-videbla fosaĵo. La vilaĝa preĝejo estis tiu de la kastelo. Alia vizitindaĵo estas la Domo de Sankta Maria, konstruita dum la malfrua 15-a jarcento kiel gastejo por pilgrimoj kaj por monaĥoj kiuj kolektis pagojn de tiuj kiuj uzis la vilaĝan ponton.

Dum la mezepoko apud Bramber situis monaĥinejo kaj hospitalo por lepruloj.

Kategorio:Vilaĝoj de West Sussex
Sándor Tonk

**TONK Sándor** estis rumanuja hungara historiisto naskita la 2-an de majo 1947 en Kluĵo kaj mortinta la 14-an de aŭgusto 2003 en Budapeŝto. Li estis filo de Emil Tonk, frato de István Tonk, patro de Márton Tonk, nepo de Sándor Tavaszy.

## Kariero 
Sándor Tonk finis historion en la UBB de Kluĵo en 1969. Li estis vicprezidanto de Erdélyi Múzeum-Egyesület, ĉefadministranto de la Transsilvanuja Reformita Eklezidistrikto, prezidanto de la Kuratoraro de Fondumo Sapientia, la unua rektoro de Universitato Sapientia Erdélyi Magyar Tudományegyetem.

## Volumo 
* *Erdélyiek egyetemjárása a középkorban*. Bukarest 1979.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Vilao Bignor

eta|dekstra|Mozaiko de Vilao Bignor
eta|dekstra|Mozaiko de Medusa
**Vilao Bignor** estas ruina romia vilao ĉe la vilaĝo Bignor, West Sussex, ĉirkaŭ 12 kilometrojn nordoriente de Chichester.

La vilao eltroviĝis de terkultivisto kiam tiu plugis kampon en 1811. Ĝi viziteblas ekde 1814. Pluaj arkeologiaj esploroj okazis dum la 20-a jarcento.

La vilao konstruiĝis dum la 3-a kaj 4-a jarcentoj. Fine ĝi enhavis 65 ĉambrojn ĉirkaŭ korto. Videblas pluraj gravaj mozaikoj.

## Vidu ankaŭ 
* retejo de la vilao

Kategorio:West Sussex
Kategorio:Romianoj
Magneta stelo

eta|Artista desegno de magneta stelo, kun magnetaj kampaj linioj
**Magneta stelo** (ankaŭ nomata ***magnetaro*** laŭ la modelo de *pulsaro* kaj *kvazaro*) estas neŭtrona stelo havanta fortegan magnetan kampon kiu elsendas energiegajn elektromagnetajn ondojn, kiel ikso-radiojn aŭ gama-radiadojn. Robert Duncan kaj Christopher Thompson hipotezis ties ekziston en 1992. En la sekvanta jardeko, tiaj objektoj estis rigardataj kiel klarigon de "molaj" gamo-radiaj ekbriloj kaj nenormalaj ikso-radiaj pulsaroj.

Robert Duncan kaj Christopher Thompson kalkulis, ke, kiam supernovao iĝas neŭtrona stelo, ĝia magneta kampo (kiu normale estas 108 tesloj povas kreski ĝis 1011 tesloj. Tia stelo estas tiam dirata magneta stelo.

Foje okazas rompoj (tiel nomataj *steltremoj*) en la ekstera krusto de la neŭtrona stelo, estiganta vibrojn je tre alta frekvenco, kiuj generas blovadojn da ikso- kaj gama-radiadoj.

## Konataj magnetaj steloj 
* SGR 1806-20, je 500 000 lumjaroj de Tero en konstelacio Sagitario.
* SGR 1900 +14 je 20 000 lumjaroj de Tero en konstelacio Aglo
* CXO J164710.2-455216 je 17 000 lumjaroj de Tero en la stelamaso de Westerlund 1, en konstelacio Altaro
* SGR 0501 4516 je 15 000 lumjaroj de Tero

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  La magnetaroj: nova raso de steloj 
*  Elektromagneta cunamo trafis la Sunsistemon (27-a de decembro 2004) 
*  Listo de la konataj magnetaj steloj
*  Magnetaro kaj gama-ekbriloj 
*  Solvata mistero pri magneta stelo

Kategorio:Specoj de steloj
Kapilareco

[eta|Kapilareco de [akvo kaj hidrargo]]
eta|350px|Angulo de kontacto
[eta|Kapilareco de la [lutmetalo (hela griza, malsupre) difinas formon de la lutaĵoj]]

***Kapilareco*** estas komuna nomo de fenomenoj, rilataj al la fortoj inter la likvaĵaj molekuloj, sur la surfaco de la likvaĵo. La alteco de la likvaĵa surfaco en kapilaroj aŭ poroj diferencas de alteco de la ĉirkaŭa libera akvosurfaco. Je la surfacaj molekuloj efikas fortoj (adhero al la tubo, kohero inter la unuopaj molekuloj, pezo de la molekuloj), kies sumo estas orta al la surfaco. Tiel estiĝas la menisko, kiun malgrandigas la surfaca tensio. El ĉi tiuj formiĝas la kapilara premo. En ekvilibro, la kapilara premo (la surfaca tensio, efikanta je la perimetro) egalas al pezo de la likvaĵa kolono. La humidigaj likvaĵoj (ekz. akvo) altiĝas, la malhumidigaj likvaĵoj (hidrargo) malaltiĝas je kapilareco.

## Formulo 
La altiĝo *h* (en metroj) de likvaĵa kolono estas kalkulebla jene:

:h={{2\sigma\cos{\theta}}\over{\rho g r}}

Kie:

:*\sigma* = surfaca tensio (J/m² aŭ N/m)
:*θ* = kontakta angulo
:*ρ* = denseco de la likvaĵo (kg/m3)
:*g* = gravita akcelo (m/s²)
:*r* = radiuso de la tubeto (m)

Okaze de akvoplenigita vitrotubo, kiu staras en aero sur marnivela alto,

:*\sigma* = 0,0728&nbsp;J/m² ĉe 20&nbsp;
:*θ* = 20° = 0,35
:*ρ* = 1000&nbsp;kg/m3
:*g* = 9,8&nbsp;m/s²

tiel la altiĝo:

:h\approx \frac{1{,}4 \cdot 10^{-5} \mathrm{m}^{2}}{r}

Por la larĝa tubo kun *r* = 1&nbsp;m, la altiĝo estas nerimarkebla 0,014&nbsp;mm. Ĉe 1&nbsp;cm, la akvo altiĝus 1,4&nbsp;mm kaj ĉe kapilaro
kun radiuso de 0,1&nbsp;mm je 14&nbsp;cm.

Kategorio:Fluaĵa dinamiko
Kategorio:Hidrologio
Kategorio:Pedologio
Surfaca tensio

eta
**Surfaca tensio** estas baza eco de likvaĵoj, pro kiu likvaĵo klopodas akiri la plej malgrandan specifan formon (globon), se ekstera fortokampo ne efikas je ĝi. Ĝia kaŭzo estas la kohera forto inter la likvaĵaj molekuloj. Tiel eta ŝvebanta likvaĵa guto aŭ sapveziko formas globon.

Sekvo de surfaca tensio estas, ke kelkaj objektoj kaj bestetoj ne sinkas en akvon sed restas surface, kvankam ilia denso estas pli granda ol tiu de la likvaĵo.

Kategorio:Kontinuaĵa mekaniko
Kategorio:Fundamentaj fizikaj konceptoj
Kategorio:Meĥaniko de fluidoj
Kategorio:Fizika kemio
D-kvarko

En partikla fiziko, la **d-kvarko** estas kvarko de la 1-a generacio, kies nomo estas mallongiĝo de la angla ***quark down*** (*kvarko malsupren*). Ĝi estas elementa partiklo el kiuj komponiĝas la protonoj, la neŭtronoj kaj aliaj hadronoj.

## Ecoj 
Kiel ĉiuj kvarkoj, la d-kvarko estas fermiono de spino ½. Ĝi havas elektran ŝargon de -⅓ e
kaj maso inter 4 kaj 8 MeV.c−2 (la plej malpeza el la kvarkoj post la u-kvarko).

Laŭ la norma modelo, ĝi konsistigas, kun la u-kvarko, la nukleonojn: la protono entenas du u-kvarkojn kaj unu d-kvarkon, dum la neŭtrono entenas du d-kvarkojn kaj unu u-kvarkon.

La kontraŭpartiklo de la d-kvarko estas la *d-kontraŭkvarko* de ŝargo +⅓ e.

La ekzisto de d-kvarkoj estis unue postulata kiam Murray Gell-Mann kaj George Zweig malvolvis la kvarkan modelon en 1964. Unua ekvido de ili okazis en eksperimento pri malelasta difuzo en SLAC en 1968.

## Hadronoj 
Inter la hadronoj, kiuj entenas unun aŭ plurajn d-kvarkojn, estas:
* La ŝargitaj pionoj π±: mezonoj entenantaj unu d-kvarkon kaj unu u-kontraŭkvarkon, aŭ inverse.
* La neŭtra piono π0, kvantuma superpozicio de paro "d-kvarko - d-kontraŭkvarko" kaj paro "u-kvarko - u-kontraŭkvarko"
* Mezonoj η kaj η', superpozicioj de pluraj paroj "kvarkoj - kontraŭkvarkoj" el kiu paro "d-kvarko - d-kontraŭkvarko".
* Multenombraj barionoj, ekzemple la barionoj Δ konsistiĝas el d- kaj u-kvrakoj. La bariono Δ+ entenas unu d-kvarkon, la bariono Δ0 du, kaj la bariono Δ− tri.

## Eksteraj ligiloj 
*  Ecoj de la u-, d- kaj s-kvarkoj

Kategorio:Subatomaj partikloj
Kategorio:Partikla fiziko
Scarborough

[frame|maldekstra|Scarborough en [North Yorkshire]]
**Scarborough** estas urbo kiu situas je la bordo de la Norda maro en Yorkshire, Anglio. La moderna parto de la urbo situas je alto de 30 ĝis 70 metroj, la antikva parto, ĉe la haveno kaj protektata de roka kabo, situas je la marnivelo.

* Loĝantoj: 50.135 personoj
* Provinco: North Yorkshire
eta|maldekstra|230ra|La kastelo
eta|maldekstra|230ra|Golfeto de Scarborough

La urbo estas la ĉefa turisma destino en Yorkshire. Unu el la atrakcioj estas la kastelo de Scarborough.

## Naskiĝis en Scarborough 
* Siro Ben Kingsley, filmaktoro.
* Charles Laughton, filmaktoro kaj reĝisoro.
* Robert Palmer, kantisto.

## Vidu ankaŭ 
* Scarborough Fair

Kategorio:Urboj de North Yorkshire
2049

**2049** estos normala jaro komenciĝanta vendrede (vidu ĉi tie kalendaron).
Pasko okazas la 18-an de aprilo.
Dum la jaro 2049 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj
* 7-a de majo: pasado de Merkuro
* 20-a de decembro: la transira reĝimo "Unu lando, du sistemoj" kiun Ĉinio aplikas al Makao finiĝas.

## Naskiĝoj
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Minerala lano

eta|minerallanaj matoj
eta|Kovrado de tegmento ĉe malnova konstruaĵo per stonlana mato.
**Minerala lano** (aŭ *Minerala vato*) estas nomataj izolaĵoj (vidu ankaŭ varmoizolaĵo) el **vitrolano** kaj **ŝtonlano**. Minerala lano estas tre efika, nebrulema izolaĵo. Ĝi estas uzebla de la kelo ĝis la tegmento en konstruaĵoj kaj kiel izolaĵoj en industriaj instalaĵoj. Ŝtonlanoj estas uzataj en la senagra hidrokulturo pro plantokultivado. Gravaj produktaj firmaoj estas Compagnie de Saint-Gobain, Ursa, Rockwool, la DBW-grupo kaj la *Knauf Insulation GmbH*.

La ŝtonlano estas pli rigida, koste produktebla, transportebla (pro la granda memmaso), nekunpremebla ol la vitrolano. La ŝtonlano ne fandas, fajrotoleras, sed ĝi kaŭzas jukadon sur la homa haŭto, tiel oni devas san plenvesti, antaŭ trakti ĝin. La mineralaj lanoj estas danĝeraj, se oni enspiras ties fragmentojn kaj eniras la pulmon.

## Farado 
Por la farado de minerallano ekzistas tri bazajn metodojn: la „tirado“, la „blovado“ kaj la centrifugado. Hodiaŭ oni ofte kombinas la metodojn.

Ĉe ĉiu metodo la krutmaterialoj estas fanditaj per temperaturoj inter 1.200 kaj 1.600 grado Celsius.

### Energibezono 
La farado de minerallano bezonas multe da energio. Laŭ la germana „Gütegemeinschaft Mineralwolle e.V.“ (komunaĵo minerallano r.a.) tio estas:

* ŝtonlano: bezono de primara energio de 150–400 kWh/m³
* vitrolano: bezono de primara energio de 250–500 kWh/m³
* (por la komparo: polistirola partikula ŝaŭmo (EPS) 200–760 kWh/m³;
 polistirola ekstruda ŝaŭmo (XPS)  450–1000 kWh/m³)

## Krutmaterialoj 
eta|varbfoto por vitrolanaj fibroj, GDR 1958
* vitrolanaj fibroj
** ĝis 70 % uzita vitro
** sablo
** kalkŝtono
** Natria karbonato
** 0,5–7 % liganso (ekzemple fenoplasto)
** 0,5 % mineraloleo por ligi la polvon
* ŝtonlanaj fibroj
** feldspato, dolomito, bazalto, diabaso, anortozito kaj resiklita materialo
** Koakso, kiel energidonanto
** 0,5–7 % ligansoj (fenolrezino)
** 0,5 % mineraloleo por ligi la polvon.
* aldonaj ŝtofoj
** magnezio
** cemento (ligansoBindemittel)

La ŝtonaĵoj estas venas de subĉiela ekspluato.

## Ecoj 
Minerallano kontraŭstaras ŝimon, putrado kaj fibestojn.
Ŝtonlano rezistas temperaturon ĝis 1000&nbsp; . Vitrolano ĝis ĉ. 700&nbsp;.

Ŝtonlano havas akustikan izolitecon kiel vitrolano. Ŝtonlano solviĝas biologie en la homaj plolmoj kaj tial ĝi estas ne minacas la sanon.

## Mediaj aspektoj kaj traktado de la rubo 
La ŝtonaĵoj venas el subĉielaj ŝtonminejoj. Tio havas influon al la naturo kaj pejzaĝo.

Vitrolano kaj ŝtonllano estas deponeblaj.

## Similaj materialoj 
* vitrofibroj
* ŝaŭmvitro

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Künstliche Mineralfaserdämmstoffe
* Handlungsanleitung zum Umgang mit Mineralwolle der BG Bau  (PDF; 933&nbsp;kB)
* Mineralfaser-Infos des bayerischen Landesamtes für Umwelt (595&nbsp;kB; PDF)
 
* 50 Antworten zur modernen Dämmung der RAL Gütegemeinschaft Mineralwolle e.&nbsp;V.  (PDF; 4&nbsp;MB)

Kategorio:Teknika tekstilaĵo
Kategorio:Izolaĵoj
Kategorio:Fibroj
Kategorio:Konstrumaterialoj
Márton Tonk

**TONK Márton** (naskita la 15-an de marto 1973 en Kluĵo), rumanuja hungara filozofo.

## Kariero
Li instruis dek jarojn en BBTE, en 2000 li doktoriĝis. Li estas universitata profesoro, dekano de Universitato Sapientia EMTE en Kluĵo.

## Verkoj
*Tonk Márton–Veress Károly (red.): *Értelmezés és alkalmazás*. Hermeneutikai és alkalmazott filozófiai vizsgálódások. Kolozsvár, Scientia Kiadó, Sapientia Könyvek 1., Bölcsészettudományi sorozat, 2002.
**Idealizmus és egzisztencializmus Tavaszy Sándor gondolkodásában*Kolozsvár, Szeged, Pro Philosofia, 2002
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj filozofoj
Libia arbuto

La **libia arbuto** (*Arbutus pavarii*) estas palearktisa plantospecio el la familio de la erikacoj. Ĝi estas endemia en Libio kaj troviĝas loke en la ekoregiono de la mediteraneaj sekaj duonarbaroj kaj stepo. Malmulto estas sciata pri tiu ĉi specio kiu vivas en la libia marborda regiono sur Verda Monto (Al Ĝabal Al Aĥdar).  

## Eksteraj ligiloj 
* Monda Konserveja Observa Centro 1998.  *Arbutus pavarii*.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Endanĝerigitaj Specioj.   Elŝutita je 2007-08-20. 

Kategorio:Erikacoj
Kategorio:Libio
Kategorio:Endemiismoj
Kategorio:Endanĝeritaj specioj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Lajarda silvio

La **Lajarda silvio** (***Sylvia layardi***) estas specio de birdo de la familio de Silviedoj kaj de ties plej tipa genro nome *Sylvia* aŭ silvioj, kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj. La specia epiteto estas omaĝo al Edgar Leopold Layard.

Ĝi troviĝas en plej suda Suda Afriko nome en Lesoto, Namibio kaj Sudafriko. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustaroj.

Tiu specio estas griza supre kaj havas larĝan blankan bordon en la vostopinto.

Ĝi havas kvar agnoskitajn jenajn subspeciojn: *S. l. aridicola*, *S.l. barnesi*, *S. l. layardi* kaj *S.l. subsolanum*.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Sylvia layardi.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Bruna silvio

La **Bruna silvio**, *Sylvia lugens*, estas specio de birdo de la familio de Silviedoj kaj de ties plej tipa genro nome *Sylvia* aŭ silvioj, sed foje konsiderata kiel aparta genro *Parisoma*, kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj.

Ĝi troviĝas en malferma arbaro.

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Sapveziko

[250ra|eta|La sapvezika haŭto dikas kelkdekojn da [molekuloj; okazas interferenco, tiel ĝi kolore ondobrilas.]]
[eta|250ra|Sapveziko. [Ystad 2018.]]

La **sapveziko** estas maldika haŭto, konsistante el sapa akvo kaj kiu formas ondobrile surfacan globformon. La sapvezikoj ekzistas dum kelkaj sekundoj, poste memkrevas aŭ krevas tuŝante alian surfacon. La infanoj ofte blovas sapvezikojn.

La haŭto de la sapveziko estas akvotavolo, kiun kovras duflanke surface aktivaj molekuloj. Tiuj molekuloj konsistas el hidrofila kapo (grupoj de –OH, – NH2, – COOH, – SO3H ) kaj hidrofoba vosto (karbohidrogena ĉeno). La hidrofilaj kapo merĝas en la akvotavolo, hidratiĝas kaj malgrandigas la surfacan tension, tiel stabiligante la vezikan formon. Se oni ĝenas la strukturon de la hidrofobaj vostoj, la veziko krevas. Okaze de tuŝo de akra aŭ pinta surfaco, ĝi same krevas. La sapvezikoj mem krevas post ioma tempo, ĉar la akvomolekuloj vaporiĝas kaj daŭra interligiteco de la molekuloj rompiĝas en la veziko.

Por infanoj popularas ludilo (Sapvezikilo aŭ vezikujo) kiu konsistas en cilindro plena je sapakvo kie oni metas ringon kiu siavice pleniĝas el tiu sapa akvo. Tiu ringo estas tenita de infano per tenilo, tiu blovas kontraŭ la ringo kaj formiĝas veziko. Por infanoj, kaj ne nur, ĝuindas krome la apero de ĉielarko sur la vezikoj.

Estas specifa tipo de artisto kiu cirke aranĝas prezentadojn kie oni ludas artisme per tiaj sapvezikoj, kie eĉ la artisto povas eniri sen rompi ĝin.

## Vidu ankaŭ 
* Bobelo

Kategorio:Fluaĵa dinamiko
Kategorio:Minimumaj surfacoj
Kategorio:Ludiloj
1390-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
* La Kanembuoj en Ĉado, fuĝinte atakojn de la Boulalaoj kaj Saoj rifuĝis okcidente de Ĉada Lago. Ili fondas la reĝlandon de Bornu en 1395.
*Venecianaj komercistoj atingas Etiopion. Ili mencias la urbon Asmeron, kaj Aksumon, kie estas baziliko kies interno estas orkovrita.

### Amerikoj 
### Azio 
* Komenco de la Joseon-Dinastio en Koreio.
* En Barato, la Sultanlando de Delhio malfortiĝas. Timur prirabas la landon.
* Timur konkeras ankaŭ Persion kaj Sirion.
### Eŭropo 
* Karlo la 6-a freneziĝis en 1392.
* La militpaŭzo de Leulinghem suspendas la Centjaran Militon.

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
* Akamapiĉtli de la Azteka imperio (1375 – 1396).
* Huicilihuitl, filo de Akamapiĉtli (1396 – 1417).
#### Azio 
* Imperiestro Ming Jong-lo (永乐,Yǒnglè) de Ĉinio (1360 - 1424).
* Timur de Transoksiano (1369 - 1406).
* Bajezid la 1-a de Otomana Imperio, (1389 – 1402).
#### Eŭropo 
* Rikardo la 2a de Anglio (1377 - 1499).
* Henriko la 4-a de Anglio (1399 - 1413).
* Venceslao la 1-a de Sankta Romia Imperio (1378 - 1400).
* Karlo la 6-a de Francio (1380 - 1422).
 
### Aliaj eminentuloj 
## Mortintoj 
* 1396 : Akamapiĉtli de la Azteka imperio.
* : Nicolaus Eymerich.

## Malkovroj 
* Unuaj ventmuelejoj kun turniĝanta tegmento.
* Unuaj altfornoj.

## Notoj kaj referencoj
Ruĝecventra silvio

La **Ruĝecventra silvio** (konata ankaŭ kiel **Brunventra silvio** aŭ **Brunventra parusilvio**), *Parisoma subcaeruleum*, estas specio de birdo de la familio de Silviedoj kaj de ties plej tipa genro nome *Sylvia* aŭ silvioj, kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj.

Ĝi troviĝas en centro de suda Afriko el plej suda Angolo suden al Bocvano, okcidenta Zimbabvo, Zambio, Namibio, norda kaj suda Sudafriko, Lesoto, malmulte en Mozambiko kaj Svazilando. Tiu estas komuna specio troviĝanta en gamo de habitatoj de finboso, arbustaro, makiso kaj sekaj riverujoj.

## Aspekto 
La Ruĝecventra silvio estas 14–15&nbsp;cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 16 g. Ties supraj partoj estas grizecaj, kaj la vosto estas nigra kun larĝa blanka bendo pinte. Tiu silvio havas tre rimarkindan kaj larĝan blankan okulringon. La gorĝo estas griza kun tre markata malhela striado, la brusto kaj la ventro estas griza, dum la suba ventro estas tre rimarkinde brilbruna al ruĝecbruna, kio nomigas la specion kaj estas la plej klara distingilo. La kruroj estas nigraj kaj la okuloj estas grizaj. Ambaŭ  seksoj estas similaj, sed junuloj havas nestrian gorĝon. La alvoko estas laŭta fluteca *ĉiirup-ĉii-ĉii*.

La Lajarda silvio, *Parisoma layardi*, estas la ununura simila specio, sed ĝi estas pli pala, havas pli da blanko en vosto, kaj ne havas la brunan subventron.

## Kutimaro 
La Ruĝecventra silvio konstruas tasforman neston el seka herbo, radiketoj kaj arboŝeleroj en vegetaĵaro kaj sekurata per araneretoj. Tiu specio estas monogama, tio estas pariĝas porvive. La ino demetas 2-4 ovojn, kiuj estas kovataj de ambaŭ gepatroj dum 13-16 tagoj. La idoj estas zorgataj ankaŭ de ambaŭ gepatroj kaj elnestiĝo okazas post 14-15 tagoj.

Ĝi estas kutime vidata sola aŭ en paroj, moviĝanta tra vegetaĵaro dum ĝi manĝas insektojn inter branĉaro, sed ankaŭ flugantajn termitojn dumfluge, kaj aliajn malgrandajn senvertebrulojn kaj fruktojn, semojn kaj eĉ nektaron de plantoj de genro *Aloe*.

## Konservadostatuso 
Tiu komuna specio havas grandan teritorion, kun ĉirkaŭkalkulita etendo de 2,800,000&nbsp;km². Oni supozas, ke la populacio estas granda, kaj ke la specio ne alproksimiĝas al kriterioj de malpliiĝoj de populacioj de la IUCN Ruĝa Listo kaj pro tio tiu specio estas pritaksata kiel Malplej Zorgiga.

## Referencoj 
* Ian Sinclair, Phil Hockey kaj Warwick Tarboton, *SASOL Birds of Southern Africa* (Struik 2002) ISBN 1-86872-721-1

## Eksteraj ligiloj 
* En la angla 

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Araba silvio

La **Araba silvio** aŭ Ruĝmara silvio (***Sylvia leucomelaena***) estas specio de birdo de la familio de Silviedoj kaj de ties plej tipa genro nome *Sylvia* aŭ silvioj, kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj.

## Aspekto 
Estas specio iom simila al la parenca Jemena silvio, tio estas malhelbruna supre, sed pli kontrasta inter malhelaj supraj partoj kaj blankecaj subaj partoj, krom la plej seka habitato. Ĝi estas 14–15&nbsp;cm longa, kun pezo de 11-15 g, kaj enverguro de 18–20&nbsp;cm. Mezgranda al granda, tre fortika kaj longvosta, kun plumaro simila kaj al la Orfeosilvio kaj al la Sardia silvio. Ĝi havas nigran kapon, tre mallarĝan blankan okulringon ĉirkaŭ tre nigra okulo, grizajn suprajn partojn, pli malhelajn en bordo de flugilplumoj kaj preskaŭ nigreca en vosto kiu ne havas blankajn bordojn malkiel aliaj silvioj, kiel la Orfeosilvio kaj la Velurkapa silvio. Ĝi mallevas ofte la voston sub la korpolinio.

## Kutimoj 
Ili manĝas ĉefe insektojn sed ankaŭ fruktojn se tiuj disponeblas. Ili kutime moviĝas ĉe branĉoj kaj trunkoj de akacioj kiel pegoj, foje kapalteren kaj elprenas insektojn el fendoj.

La nestoj estas 80–300&nbsp;cm supergrunde, taso el tigetoj kaj folioj, ligitaj per fibroj, kovrita per pli fajna materialo. La ino demetas 2-3 ovojn kun grizaj kaj brunaj markoj. Kovado daŭras 15-16 tagojn fare de ambaŭ gepatroj sed per mallongaj vicoj de malpli da 20 minutoj.

## Disvastigo 
Ĝi troviĝas en arabaj landoj ambaŭflanke de la Ruĝa Maro kaj de tie devenas unu el la du nomoj de la specio, nome en Afriko en Egiptio, Eritreo, Ĝibutio, Somalio kaj Sudano kaj en Azio en Israelo, Jordanio, Omano, Saŭdarabio kaj Jemeno. Ties natura habitato estas seka savano, arbustaro kaj ĝis dezertobordoj kaj alteco de 3000 m.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Sylvia leucomelaena. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10a de julio 2007.

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko
Kategorio:Birdoj de Mez-Oriento