open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Seengen

**Seengen** estas urbo
komunumo en la distrikto Lencburgo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 3278 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstre|150ra|Kastelo Hallwyl, la rekonilo de Seengen
La komunumo Seengen situas ĉe la nordorienta fino de la Lago de Hallwil. Okcidente de la vilaĝo etendiĝas la ebenaĵo de la rivero Aabach, kiu formas post sia elfluo el la Lago de Hallwil la  al Boniswil. Sur insulo en Aabach post ĝia elfluo el la lago situas la Kastelo Hallwyl, kiu estas la fiera rekonilo de la komunumo Seengen.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 10,35&nbsp;km², de kiuj 3,13&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 1,33&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 712 m s.m. sur la monteto *Eichberg*, dum la plej malalta punkto troviĝas sur alteco de 441 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Aabach ĉe la trilimpunkto al Seon kaj Hallwil.

## Najbaraj komunumoj 
eta|maldekstre|150ra|Seengen vidita de la vilaĝeniro de Boniswil
La komunumo Seengen limas en nordo al Egliswil, en nordoriento al Villmergen, en sudoriento al Sarmenstorf, en sudo al Meisterschwanden, en sudokcidento al Boniswil, en okcidento al Hallwil, kaj en nordokcidento al Seon.

## Trafiko 
La komunumo estas konektita al la publika trafikreto per du buslinioj, de Lencburgo al Teufenthal respektive de Lencburgo al Bettwil. La komunumo estas ankaŭ servata de la liniŝipoj sur la Lago de Hallwil.

Tra Seengen pasas la kantona ĉefvojo 26 de Lencburgo tra Hochdorf al Lucerno. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas norde en Lencburgo en distanco de 9 kilometroj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Seengen datiĝas el la jaro 893 kiel *Seynga*. En la 12-a jarcento la Senjoroj de Hallwyl komencis la konstruadon de la Kastelo Hallwyl.

En mezepoko en Seengen unue regis la Grafoj de Lencburgo, ilin sekvis en la jaro 1773 la Grafoj de Kiburgo kaj en la jaro 1264 ties heredantoj, la Habsburgoj.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion kaj Boniswil fariĝis nun parto de la berna regejo, nome de Berna Argovio. La vilaĝo fariĝis ĉefloko de propra tribunala distrikto de la voktejo Lencburgo. La mastroj de tiu lencburga subvoktejo estis la Senjoroj de Hallwyl.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Seengen fariĝis komunumo de la distrikto Lencburgo en la nove fondita Kantono Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Seengen
Lupofrukto

**Lupofrukto** aŭ Agvaraofrukto (*Solanum lycocarpum*) estas sudamerika arbeta frukto de la familio Solanacoj (la sama familio de la tomatoj), kiu ofte kreskas en regionoj de Cerado en Brazilo kiel indiĝena arbeto. Tiu ĉi kreskas ĝis 5 m proksimume kaj ĝiaj fruktoj estas rondaj, grandaj (10–20 cm) kaj tre bonodoraj.
La lupofrukto estas grava konsistaĵo en la dieto de la Agvarao (*Chrysocyon brachyurus*) (pli ol 50 %), rimarkebla je la nomo de la frukto.

## Referencoj 
LORENZI, Harri. Árvores Brasileiras: Manual de identificação e cultivo de plantas arbóreas nativas do Brasil. 2a. ed. Vol. 2. São Paulo: Plantarum, 2002

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.biologo.com.br/plantas/cerrado/lobeira.html

Kategorio:Solanum
Kategorio:Flaŭro de la Cerado
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Vaĥtang la 1-a Gorgasali

**Vaĥtang la 1-a de Iberio** (kartvele : oვახტანგ I გორგასალი) aŭ **Sankta Vaĥtang Gorgasali** (440 - 502 aŭ 522 ?) estas unu el la reĝoj de Iberio (Kaŭkazio). Lia regno estas konsiderata kiel la eniro de la historio de Kartvelio en la Mezepokon.
Li estas konsiderata sanktulo en la Kartvela Eklezio. Li estas kultata la 30-an de novembro.

Laŭ la legendo, li fondis la urbon Tbiliso, hodiaŭ ĉefurbo de Kartvelio, sur la loko kie troviĝis termaj akvoj, ĉ. 480 (*Tbili* signifas « varma » en la kartvela). Li forpasis en 502 aŭ en 522.

Kategorio:Kartvelaj reĝoj
Kategorio:Kartvelaj sanktuloj
Kategorio:Kristanaj reĝaj sanktuloj
Zoo am Meer

La **Zoo am Meer** ("zoologi-parko ĉe l' mar'") situas en Bremerhaven, Germanujo, rekte ĉe la Vezer-digo proksime al la Leuchtturm Bremerhaven ("lumturo Bremerhaven") ĉe Neuer Hafen ("nova haveno") kaj estas temhava zoologi-parko kun specialiĝo je bestospecoj vivantaj en akvo kaj nordaj.

Tiu zoologi-parko estas la plej malgranda publika de Germanujo kaj estas aranĝita precipe por familioj kun junaj infanoj. La nombro de bestospecoj estas intence limigita cele al bona superrigardo. Aldone al la marbestoj estis akceptitaj en la specgamon pliaj, por infanoj interesaj bestospecoj, kiel ĉimpanzoj, pumoj kaj la scivolemaj keoj. En la centro estas granda ludejo kun piratŝipo por grimpi kaj karesbestoj. La zoologi-parka butiko ofertas multon, kion la infanoj deziras, por ekscii ankoraŭ pli pri bestoj. Specialaĵo estas la elvidplatformo. Ĝi ebligas vidon al la Vezer-buŝo kaj observadon de la pasantaj ŝipoj. La vizitanto povas ne sole okupiĝi pri la marbestoj, sed ankaŭ rigardi al ties vivmedio. Tial konvenas la nomo de tiu zoologi-parko.

## Historio 
En 1912/13 estis aranĝita en la kel-etaĝo de la plaĝ-halo ĉe la Vezer-digo Nord-Mar-akvario de 30 montro-kuvoj. Tie la 24-an de junio 1928 estis inaŭguritaj la "Tiergrotten" ("bestgrotoj"). Norde la plaĝ-halo en la eksterdiga tereno estis aranĝita la zoologi-parko kun ĉirkaŭbaraĵoj, birdejoj, varmecdomoj, akvobasenoj kaj mar-akvaj akvarioj. Post rekonstruado en 1976 sekvis en 2000 portempa ĉesigo por novplanado de la tuta parko. Kun la nova nomo "Zoo am Meer" estis inaŭgurita la 27-an de marto 2004 parko, kiu montras bestojn en naturproksima ĉirkaŭaĵo. Enfokusigataj estas plu marbestoj, tamen el ili nur malmultaj fiŝoj kaj krustuloj.

## Hodiaŭa situacio 
Vastaj ĉirkaŭbaraĵoj (sen kradbariloj) kaj akvobasenoj ebligas observadon de la bestoj kaj en akvo kaj surtere. La stoko ampleksas ĉirkaŭ 280 bestojn de 47 specoj, inter ili blankajn ursojn, nordajn sulojn, fokojn kaj la pro formortado minacatajn Humboldt-pingvenojn, pri kies plua bredado oni klopode okupiĝas en la zoologi-parko.

Dosiero:Bremerhaven-Zoo am Meer 02.jpg|Enirejo, en la fono: Leuchtturm Bremerhaven ("lumturo Bremerhaven")
Dosiero:Bremerhaven-Zoo am Meer 01a.jpg|Enirejo, deproksima foto
Dosiero:Bremerhaven ZooamMeer2013.JPG|Vidi de supre
Dosiero:Bremerhaven-Zoo am Meer 03.jpg|Manĝigado de marleonoj
Dosiero:Bremerhaven-Zoo am Meer 04.jpg|Humboldt-pingvenoj
Dosiero:Morus-bassanus Zoo am Meer.jpg|Nordaj suloj
Dosiero:Polar Bear - Zoo am Meer.jpg|Blanka urso Lloyd

## Literaturo 
* Herbert Schwarzwälder: *Das Große Bremen-Lexikon*. Edition Temmen, 2003, ISBN 3-86108-693-X

## Ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Bremerhaven
Meer
Placo de la Libereco (Tbiliso)

**Placo de la Libereco** (), antaŭe konata kiel Placo de Erevano (, ) dum epoko de la Imperia Rusio kaj Placo de Lenino dum la sovetia epoko, ĝi troviĝas en la urbocentro de Tbiliso, en la orienta ekstremo de la Avenuo Rustaveli. Iam konata oficiale kiel Placo Paskeviĉ Erevanski, poste Placo Lenino. Paskeviĉ Erevanski estis rusa generalo kaj li nomiĝis Paskeviĉ de Erevano honore al li preno de la urbo Erevano por la Rusa Imperio. Apud la norda parto de la Placo de la Libereco troviĝas malfermita spaco kun granda fontano.

Dum la soveta periodo, en la placo estis starigita granda statuo de Lenino, kiu estis simbole detruita en aŭgusto 1991. La 23-a de novembro 2006, la Monumento al la Libereco kiu reprezentas al Sankta Georgo mortiganta la drakon (patrono de Kartvelio), kreita de Zurab Cereteli, estis starigita samloke.

Kategorio:Placoj en Tbiliso
Flustra galerio

eta|dekstra|Sontransporto per du parabolaj speguloj
**Flustra galerio** estas konstruaĵo, en kiu oni povas aŭdi flustron de alia fora persono en la konstruaĵo. Tiukaze la konstruaĵo havas elipsoforman internan muron kaj tegmenton, dum la piedira zono estas plata. Plej konataj flustraj galerioj estas en katedralo de Sankta Paŭlo (Londono), Gol Gumbaz en Barato, National Statuary Hall en Kapitolo de Usono, Baziliko de Sankta Petro de Romo

Oni povas teknike imiti tiun sontransporton per du parabolaj speguloj (sufiĉas jam diametro de 2 m, por transporti sonon je distanco de 80 m). Se oni flustras en fokuso de elipso, aŭdas la vortojn alia persono, starante en fora fokuso. Ekster la du fokusoj, oni aŭdas nenion.

Kategorio:Akustiko
Kategorio:Ĉambroj
Avenuo Rustaveli

[eta|250px|Teatro Rustaveli kaj Hotelo [Marriott Tbilisi en la avenuo.]]
**Avenuo Rustaveli** kartvele *Rustavelis Gamziri* — (antaŭe konata kiel *Strato Golovin*) estas avenuo kiu troviĝas en la centro de Tbiliso (ĉefurbo de Kartvelio), tiel nomata honore al la kartvela mezepoka poeto Ŝota Rustaveli. La avenuo ekas en la placo de la Libereco kaj etendiĝas ĉirkaŭ 1,5 kilometrojn antaŭ la kuniĝo kun branĉo de la strato Kostava. La Avenuo Rustaveli estas konsiderata la plej grava strato de Tbiliso ĉar tie troviĝas la plejmulto de la registaraj, publikaj, kulturaj kaj entreprenaj konstruaĵoj kiuj situas laŭlonge de la avenuo. La Parlamentejo de Kartvelio, la Preĝejo Kaŝveti, la Nacia Muzeo de Kartvelio, la Opero Paliaŝvili, la Ŝtata Akademio de Teatro Rustaveli kaj la Akademio de Sciencoj de Kartvelio, inter aliaj, troviĝas en la avenuo Rustaveli. La avenuo ricevas la servojn de pluraj buslinioj kaj la metroo de Tbiliso.

Kategorio:Stratoj de Tbiliso
László György (operkantisto)

**GYÖRGY László** [djoerdj] estas rumanuja hungara operkantisto naskita en Gheorgheni la 16-an de februaro 1932. Unue li estis ĥoristo, poste solisto inter 1957 kaj 1984 en la hungara operejo de Kluĵo. Li elmigris kaj loksidiĝis en Stuttgart, Germanujo.

## El liaj roloj
*Gardisto de nokto (Wagner: Die Meistersinger von Nürnberg (La Majstraj Kantistoj de Nurembergo)
*Sharpless (Puccini: Madama Butterfly)
*Romario (Maurice Ravel: Hispana horloĝo)
*Balog Ádám (Ferenc Farkas: Csinom Palkó)

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

## Vidu ankaŭ
* László György (aktoro)
* László György Lajtha
* László György Lukács

 
Gyorgy, L.
Baziliko Anĉisĥati

eta|270ra|La Baziliko Anĉisĥati en 1890eta|maldekstra|240ra|La kirko en 2006
**Anĉisĥati** Baziliko de Sankta Maria (kartvele: ანჩისხატი) estas la plej antikva preĝejo de Tbiliso, ĉefurbo de Kartvelio. Ĝi apartenas al la Kartvela Eklezio kaj venas de la 6-a jarcento.
Laŭ la kronikoj, la preĝejo estis konstruita de la reĝo Daĉi de Iberio (ĉ. 522-534), kiu ĉefurbigis Tbilison dum lia regado. La baziliko estis damaĝita kaj rekonstruita multfoje kun la paso de la jarcentoj, pro la militoj inter Kartvelio kontraŭ la persoj kaj turkoj kiuj ofte invadis la urbon. La sonorilturo, el briko, proksime de la baziliko, estis konstruita de la Katolikoso Domenti en 1675. Ĝia aspekto draste ŝanĝiĝis en la jardeko de 1870, kiam oni aldonis kupolon. Dum la soveta regado la diservado kaj aliaj religiaj ceremonioj estis interrompitaj en la Baziliko de Anĉisĥati, kaj la konstruaĵo konvertiĝis en muzeo pri manartaĵoj. Poste ĝi estis uzata kiel art-ateliero. De 1958 al 1964 ĝi estis restaŭrita okaze de la Jubileo de la 1500-jariĝo de Tbiliso, kiu reformis ĝin laŭ ĝia aspekto en la 17-a jarcento, tamen, ne estis ĝis 1989, post la sendependiĝo de Kartvelio, kiam la baziliko denove funkciis kiel religia konstruaĵo.

Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Tbiliso
Kategorio:Bazilikoj en Kartvelio
Preĝejo Kaŝveti

La Preĝejo **Kaŝveti** de Sankta Georgo () estas ortodoksa kartvela kirko en la urbocentro de Tbiliso (ĉefurbo de Kartvelio), kiu troviĝas antaŭ la Parlamentejo en la Avenuo Rustaveli.200ra|eta|Preĝejo KaŝvetiLa Preĝejo Kaŝveti estis konstruita inter 1904 kaj 1910 far la arkitekto L. Bilfeldt, kiu baziĝis sur la Katedralo Samtavisi de la Mezepoko. La konstruado estis sponsorita de la nobelaro kaj burĝaro de Kartvelio. Kaŝveti konstruiĝis sur la tereno kie antaŭe troviĝis preĝejo damaĝata konstruita el briko, kiel peto de la familio Amilaĥvari en 1753.

Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Tbiliso
Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Georgo
Kategorio:Kartvela Eklezio
Meteĥi

**Meteĥi** () estas historia kvartalo de Tbiliso, Kartvelio, kiu troviĝas ĉe la krutaĵo kiu regas la riveron Mtkvari.
La distrikto estis unu el la unuaj zonoj loĝataj en la ĉefurbo. Laŭ la tradiciaj rakontoj, la reĝo Vaĥtang la 1-a Gorgasali starigis ĉi tie preĝejon kaj fortikaĵon kiu ankaŭ funkciis kiel reĝa rezidejo, el kie venas la vorto Meteĥi kiu venas el la 12-a jc. kaj laŭvorte signifas "la zono ĉirkaŭ la palaco". Laŭ la tradicio tie ankaŭ troviĝis la tombo de la martirino sankta Ŝuŝanik. Tamen, neniu el tiuj konstruaĵoj postvivis la mongolan invadon de 1235.eta|250px|La Preĝejo Meteĥi kaj la surĉevala statuo de la reĝo Vaĥtang la 1-a GorgasaliMeĥeti konservas la preĝejon de la Ĉieleniro (konata kiel Preĝejo Meĥeti), kiu troviĝas sur la pinto de la monteto. Ĝi estis konstruita de la reĝo de Kartvelio Sankta Demetrio la 2-a ĉ. 1278-1284. Ĝi estis plurfoje damaĝita kaj restaŭrita. La reĝo Rostom (1633-1658) fortikigis la ĉirkaŭon de la preĝejo per konstruado de citadelo kun 3.000 soldatoj. Sub regado de Rusio, la preĝejo fariĝis militkazerno. La citadelo estis detruita en 1819 kaj anstataŭata de nova konstruaĵo kiel funkciis kiel malliberejo ĝis la soveta periodo, kaj fermata nur en 1938.

Ene de la sovetia purigado ĝi estis en la planoj por detruado de religiaj konstruaĵoj sed ĝi saviĝis pro forta kontraŭo de kartvelaj intelektuloj. Danke al la laboro kaj entreprenita kampanjo de la patriarko de la Kartvela Eklezio, Ilia la 2-a, la preĝejo estis restaŭrita kaj redonita al la Kartvela Patriarkato kadre de la perestrojko. Malgraŭ la komenca rezistado de la lokaj komunistaj gvidantoj, la preĝejo denove diservis en 1988.

La legendo ankaŭ diras ke la krutaĵo Meteĥi estis la loko de la martiro de Habo (8-a jarcento), patronino de Tbiliso. Malgranda preĝejo je ŝia honoro estas konstruata ĉe la krutaĵo.

Kategorio:Tbiliso
Wyna

**Wyna** estas rivero en la kantonoj Argovio kaj Lucerno. Ĝia longeco estas 31,7&nbsp;km kaj ĝia meza akvofluo 1,2&#160;m³/sek. Ĝia baseno kovras areon de cent kvindek kvadratkilometrojn.

## Akvofonto 
La fonto de Wyna troviĝas en Neudorf (Kantono Lucerno) sur alteco de 660 m s.m. ĉe la koordinatoj .

## Vojo de la rivero 
eta|maldekstra|150ra|Wyna en Suhr proksimume 1 km antaŭ ĝia alfluejo al Suro
Post la fonto en Neudorf la rivero fluas tra Beromünster, tiam ĝi pasas la kantonlimon inter Lucerno kaj Argovio kaj nun fluas tra Menziken kaj Reinach. Tiam Wyna formas la limon inter Gontenschwil en okcidento kaj Leimbach kaj Zetzwil en oriento. Tiam la rivero fluas tra Oberkulm kaj Unterkulm por poste tuŝi la okcidentan pinton de Teufenthal. Tiam ĝi trafluas Gränichen, kaj finfine atingas ĝian celon en Suhr.

## Alfluejo 
Wyna alfluas en Suhr (Kantono Argovio) al la rivero Suro, kiu siavice en Araŭo alfluas al Aro.

## Referencoj 
Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Kantono Argovio
Kategorio:Kantono Lucerno
Kategorio:Riveroj de Ĵuraso
Kategorio:Riveroj de la Svisa Mezlando
Kategorio:Riveroj de la Alpoj
Katedralo Sioni

**Sioni** aŭ **Katedralo de la Dormado** () estas kartvela ortodoksa preĝejo en Tbiliso, la ĉefurbo de Kartvelio. Laŭ la sekvo de la mezepoka kartvela tradicio nomi la preĝejojn laŭ la sanktaj lokoj de la Sankta Lando, la Katedralo Sioni portas la nomon de la monto Ciono en Jerusalemo. Ĝi estas ofte konata kiel "Tbilisi Sioni" por distingi ĝin de aliaj samnomaj preĝejoj en Kartvelio.eta|La Katedralo Sioni
eta|InternoLa Katedralo Sioni Tbilisi troviĝas en la historia *Sionis Kucha* (strato Sioni) en la urbocentro de Tbiliso, kun ĝia orienta fasado antaŭ la tereno dekstre de la rivero Mtkvari. Komence ĝi estis konstruata inter la 6-a kaj 7-a jarcentoj. Ekde tiam ĝi estis detruita de la eksterlandaj invadintoj kaj rekonstruita plurfoje. La nuna preĝejo baziĝas sur versio de la 13-a jarcento kun kelkaj ŝanĝoj de la 17-a kaj 19-a jarcentoj. La Katedralo Sioni estis la ĉefa Katedralo de la Kartvela Eklezio kaj la sidejo de la Katolika Patriarko de tuta Kartvelio ĝis la konstruado kaj konsekriĝo de la Katedralo de la Triunuo en 2004. 

  
Kategorio:Kartvela Eklezio
Kategorio:Katedraloj en Kartvelio
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj en Tbiliso
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 7-a jarcento
Kastelo Hallwyl

eta|dekstra|300px|Kastelo Hallwyl de sudo
eta|dekstra|300px|Kastelo Hallwyl de oriento
eta|dekstra|300px|Kastelo Hallwyl de nordo
**Kastelo Hallwyl** (prononcu *halvil*) estas unu el la plej famaj akvokasteloj de Svislando. Ĝi situas sur insulo de la rivero Aabach post ties elfluejo el la Lago de Hallwil en la komunumo Seengen en Kantono Argovio.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de la Kastelo Hallwyl datiĝas el la jaro 1256. La nobelsenjora familio de Hallwyl jam estis unuan fojon skribe menciita en la jaro 1167. Supozeble en la dua duono de la 12-a jarcento la Senjoroj de Hallwyl konstruis la unuan loĝoturon sur la Aabach-insulo norde de la Lago de Hallwyl. En la jaro 1265 al la turo estis alkonstruita la palaco kaj ĝi estis transformita kaj ampleksigita al akvokastelo. Kiam en la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, la kastelo estis bruligita. Okaze de la posta rekonstruo la kastelo estis larĝigita per ekonomi- kaj loĝokonstruaĵoj. Ek de ĝia rekonstruo ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la kastelo estis la sidejo de la subvoktejo Hallwyl de la voktejo Lencburgo de Berna Argovio. Ek de ĝia fondiĝo ĝis la jaro 1994, kiam la posedo transiris al la Kantono Argovio, la kastelo apartenis al la familio de Hallwyl. En la jaro 1925 estis kreita familia fondaĵo por la konservado de la kastelo. Nuntempe en la kastelo troviĝas la Muzeo Argovio, kiu estas dum la someraj monatoj publike vizitebla.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la Muzeo Argovio en la Kastelo Hallwyl 
* La Kastelo Hallwyl en la Historia Leksikono de Svislando

Hallwyl
Hallwyl
La teta asustada

***La teta asustada*** hispane, laŭvorte "la timigita mamo", estas perua kineja filmo el la jaro 2009. Ĝin realigis la reĝisorino Claudia Llosa. Temas - tre resume - pri la psikaj traŭmatoj de peruaj virinoj seksperfortitaj de soldatoj de la nacia armeo aŭ de la Luma Vojo, kaj pri la transdono de tiuj suferoj kaj angoroj kvazaŭ per patrina lakto al la sekva generacio de knabinoj.

La filmo en la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en 2009 gajnis la kino-premion Ora Urso. 

En la 31-a Internacia Filmfestivalo pri la Nova Latinamerika Kino 2009 en Havano la filmo gajnis la ĉefan premion, kaj en Usono ĝi nomumiĝis en la kategorio plej bona filmo ne anglalingva por la Akademia Premio 2010.

## Vidu ankaŭ 
Magaly Solier Romero

## Ekstera ligilo 
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2009
Kategorio:Peruaj filmoj
Kategorio:Ora Urso
Kategorio:Hispanlingvaj filmoj
Bouze-lès-Beaune

**Bouze-lès-Beaune** estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

## Historio 
Tie defendaj fortikaĵoj estas el la bronzepoko.

## Geografio 
### Situo 

 400ra|maldekstra|enllaç=|Distàncies i posició relativa d'algunes poblacions
 

### Demografio 
### Industrio 
Viskiejo produktas viskion.

## Historio 
La preĝejo Sankta Vicento datiĝas de la 15-a jarcento.
eta|dekstra|La vilaĝo

## Vidu ankaŭ 
* Beaune
* Communauté d'agglomération de Beaune Côte et Sud

## Famuloj 
* Marcelle Pitaval kaprinogardistino
* Florence Heuillard scenaristino

## Eksteraj ligiloj 
Societo de la amikoj de la kirko Sankta Vinceto

Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Mohammad Javad Kamali

**Mohammad-Javad Kamali** (perse محمدجواد کمالی, li mem uzas la antaŭnoman latinliterigon *Djavad*, ekzemple en la sube prezentata libro ''L'Espéranto'') estas tradukisto, profesoro de francaj lingvo kaj literaturo kaj fondinto de la Franca Departemento en Azad Universitato de Maŝhado.

eta|220px|"L'Espéranto" de Pierre Janton.

Li estas irana esperantisto, kiu tradukis la faman libron ''L'Espéranto* de Pierre Janton (*Que sais-je?*) en la persan.

Li estis UEA-delegito en Maŝhado (Irano) pli ol dek jaroj.

## Publikigaĵoj 
(elekto)
* "Ferdosi, la poeto paradiza" kun Kejhan Sajjadpur en la revuo *Literatura foiro*, no 127, Suisse, octobre 1990.
* "Komparo de karakteroj de l’homo un la nomoj de bestoj", en la revuo *Juna Amiko'', no 63, Hongrie, octobre 1992.
* "L'espéranto et le processus de la traduction", en la revuo *Mottarjem*, no 22, Iran, été 1996.
* "Francio vizitita", en la revuo *Irejo-Bulteno*, no 17, Iran, février-mars 1997.
* *Esperanto*, (libro) Pierre Janton, Collection "Que sais-je" No 1511 ; Téhéran, Maison d’édition Ataï, 1998.
* "La persa alfabeto", en la revuo *Juna Amiko*, no 63, Hongrie, septembre 1998.
* "L'Espéranto et les Français", en *La Revue de Téhéran*, no 20, juillet 2007; http://www.teheran.ir/spip.php?article223#gsc.tab=0

## Eksteraj ligiloj 
* Lia paĝo ĉe la Franca Nacia biblioteko
* lia persona retejo ()
* kompleta reta eldono de la perslingva traduko de la libro ''L'Espéranto'' de Pierre Janton en formato PDF 

Kategorio:Iranaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-movado en Irano
Intimeco (filmo)

**Intimacy** - angle, en la franca *Intimité*, en Esperanto "Intimeco" - estas franca-angla- germana-hispana kineja filmo el la jaro 2001. Ĝin realigis la reĝisoro Patrice Chéreau. Temas - tre resume - pri junulino kaj eksa muzikisto, kiuj en Londono renkontiĝas por amori. Post la renkonto li sekvas ŝin kaj eltrovas, ke ŝi estas aktorino en antaŭurba teatrejo, havas taksiŝoforan edzon kaj 10-jaraĝan filon. Post kiam la eksmuzikisto konatiĝas kun la edzo kaj tiu ekkomprenas pri la adulto de sia partnerino, la situacio iĝas nekontrolebla.

La drama filmo en la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en 2001 gajnis la kino-premion Ora Urso, krome la premion Arĝenta Urso por *Kerry Fox* en la kategorio plej bona aktorino, kaj la premion *Blua Anĝelo* kiel plej bona eŭropa filmo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* oficiala retejo (france) 

Kategorio:Filmoj aperintaj en 2001
Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Britaj filmoj
Kategorio:Germanaj filmoj
Kategorio:Hispanaj filmoj
Kategorio:Ora Urso
Hallwil

**Hallwil** estas komunumo en la distrikto Lencburgo de Kantono Argovio, Svislando. Hallwyl situas en la valo *Seetal* ĉe la orienta bordo de la rivero Aabach proksimume tri kilometrojn norde de la Lago de Hallwil. Najbaraj komunumoj estas en nordo Seon, en oriento Seengen, en sudo Boniswil, kaj en okcidento Dürrenäsch. Ĝi havis 740 loĝantojn je la fino de 2008.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,18&nbsp;km², de kiuj 0,28&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,43&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 560&nbsp;msm, kaj la plej malalta punkto sur alteco de 441&nbsp;msm, ĉe la bordo de la rivero Aabach.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Hallwil datiĝas el la jaro 1167 kiel *Allewilare*. De 1560 ĝis 1950 la oficiala nomo de la komunumo estis *Niederhallwil.*

En mezepoko en Hallwil unue regis la Grafoj de Lencburgo, ilin sekvis la Grafoj de Kiburgo kaj en la jaro 1264 ties heredantoj, la Habsburgoj. En ties nomoj la habsburgaj vasaloj, la Senjoroj de Trostburg kaj ek de 1326 la Senjoroj de Liebegg plenumigis la malaltan jurisdikcion en la loko.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion kaj Hallwil fariĝis parto de la berna regejo, nome de Berna Argovio. La senjoreco Trostburg jam en la jaro 1346 transiris al la Senjoroj de Rinach kaj en la jaro 1486 al la Senjoroj de Hallwyl. Ili vendis sian havaĵon en Hallwil en la jaro 1616 al la urbo Brugg. Ĉar Berno tamen ne toleris la potencokreskon de Brugg, ĝi transprenis la jurisdikcion rekte kaj kreis la tribunaldistrikton Trostburg, kiu estis subvoktejo de la voktejo Lencburgo.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Hallwil fariĝis komunumo de la distrikto Lencburgo en la nove fondita Kantono Argovio.

eta|centre|Trajnhaltejo de Hallwil

## Trafiko 
En Hallwil troviĝas trajnhaltejon ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lencburgo al Lucerno, la tiel nomita *Seetal-Fervojo.*

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Lencburgo tra Hochdorf al Lucerno. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas 10 kilometrojn sude en Lencburgo.

## Vidu ankaŭ 
* Lago de Hallwil (3 kilometrojn sude de la komunumo)
* Kastelo Hallwyl (en la najbara komunumo Seengen)
* Hallwil (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (arkiva kopio)
* Lernejo Hallwil
* Hallwil en la Historia Leksikono de Svislando
Kastelo Bran

400px|eta|dekstra|La Kastelo Bran
eta|350px|
La **kastelo Bran** estas grava nacia monumento kaj gvidosigno de la rumana turismo.
Ĝi situas 30 kilometrojn sude de Braŝovo, en la montpasejo Rukar-Bran, inter Montoj Bucegi (Buĉeĝi) kaj Piatra Craiului (Reĝa Ŝtono).
Ĝia famo ligiĝas al la legendo de la Grafo Drakulo, kvankam neniu historia dokumento atestas pri lia ĉeesto tie.

## Historio 
La unua dokumenta atestaĵo de la Kastelo Bran estas akto de la 19-an de Novembro 1377 de la hungara reĝo Ludoviko la 1-a de Anĵuo, per kiu la braŝovanoj estis ricevantaj la privilegion konstrui la civiton "per iliaj laboro kaj elspezo...". Interŝanĝe, la reĝo konfirmis la subigon de 13 loĝlokoj al la civito de Braŝovo.

Konstruita inter la jaroj 1377-1378 pro militaj celoj, plenumanta rolon de doganejo sur la komerca vojo liginta Braŝovon disde Valaĥio (tra Kampolongo), ĝia mastrumeco estas donita al la kastelestro, kiu havis ankaŭ jurisdikcian rolon, kaj la konstanta garnizono konsistis el pafarkistoj kaj pafilegistoj. La konstruaĵojn de la doganejo oni povas ankoraŭ vidi. La civito havis plurajn mastrojn dum la tempo, inter kiuj la valaka princo Mircea cel Bătrân (Mirĉo la Maljuna) kaj la hungara reĝo Sigismundo la 1-a de Luksemburgio.

Fine de la 15-a jarcento, ĝi estas subordigita de la aŭtoritato de la komitatestro de la Sikuloj, respondeca pro la defendado de la sud-orienta Transilvanio kaj dum Johano de Hunedoara eniris sub la regadon de la transilvania vojevodo.

Inter 1498-1878 ĝi apartenis al la urbo Braŝovo.

eta|maldekstra|Eniro al la kastelo
La 1-an de Decembro 1920, la Urba Konsilio de Braŝovo donacis la kastelon al la reĝino de Rumanio, Maria, kiel dankon pro ŝia kontribuo al la Granda Unuiĝo de 1918. Inter la jaroj 1920-1927, la Kastelo Bran estis restaŭrita sub la estrado de la arkitekto de la Reĝa Kortego, Karel Liman, kiu transformis ĝin en belan someran rezidejon, ĉirkaŭita de granda parko kun aleoj por promenado, lago, fontanoj, terasoj, konstruante tie ankaŭ la Teodomon.

En 1938 la reĝino Maria testamentis la kastelon kaj ĝian bienon al sia filino, la princino Ileana, kiu regis ĝin ĝis 1948.

Post la ellandigo de la rumana reĝa familio, en 1948, la kastelo Bran eniris en la proprieton de la Rumana Ŝtato kaj restis dum iu periodo forlasita. En 1956, parte restaŭrita, ĝi malfermiĝis kiel Muzeo pri feŭda historio kaj arto.

Ĉar ĝi estis serioze detruita, en 1987, la kastelon restaŭris la ŝtato, la laboraĵo estis finita grandparte en 1993. De 2008, la kastelo Bran apartenas denove al la heredantoj de reĝa familio, sed restas daŭre vizitebla. Apud la kastelo troviĝas Muzeoj pri Historio, pri Mezepoka Arto kaj Etnografio (tiulasta reprezenta por la vilaĝoj de la regiono).

## Eksteraj ligiloj 
* Kastelo Bran, historio kaj legendo 

Kategorio:Kasteloj en Rumanio
Kategorio:Distrikto Brașov
Kategorio:Drakulo
La kavaliro en panterfelo

eta|*Reĝo Rostevan kaj Avtandil iras ĉasi*. ilustraĵo de manskribaĵo de Mamuka Tavakaraŝvili, 1646
eta|Manuskripta eldono
**La kavaliro en la panterfelo** ( *Vepĥistkaosani*) estas fama eposo verkita en la 12-a jarcento (kvankam la konservita kopio estas de la 16-a jarcento) de la kartvela poeto Ŝota Rustaveli, kasisto (*Meĉurĉletuĥucesi*) de la reĝino Tamara de Kartvelio. *La kavaliro en la panterfelo* kelkfoje estas konsiderata la nacia eposo de Kartvelio. Ĝi estis unuafoje presita en 1712 en Tbiliso.

En la eposo, Rustaveli parolas pri la humanismaj idealoj de la mezepoka Eŭropo: kavalireco, amo, amikeco, korteza amo, kuraĝeco kaj bonŝanco. La herooj de la poemo estas kuraĝaj, filantropaj kaj bonvolaj, kvankam ili estas ne nur kartveloj. La regionoj de Arabujo, Ĉinujo kaj Barato aperas en la poemo.

La historio temas pri pasia serĉado de virino, simbolo de la suno, forkaptita al la okcidento trans la maro, fare de kavaliro kiu prenas sur sin mem tasko liberigi ŝin.

Ankaŭ la hungara pentristo Mihály Zichy faris ilustraĵojn por la libro.

*Aktuale aĉetebla traduko en Esperanto* estas: Ŝota Rustaveli: Kavaliro en tigra felo. Traduko al Esperanto de Zurab Makaŝvili. Lingve reviziis Renato Corsetti. 2-a, reviziita eldono. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2018, ISBN 978-2-36960-133-3 (= MAS-libro n-ro 205). 
eta|*Trial serĉas Avtandil*. Miniaturo de Mamuka Tavakaraŝvili. la 17-a jarcento

## Vidu ankaŭ 
* Ŝota Rustaveli
* Literaturo en la kartvela
* Kavaliro en tigra felo

Kategorio:Mezepoka literaturo
Kategorio:Verkoj el la kartvellingva literaturo
Kategorio:Fikciaj kavaliroj
Kategorio:Fikciuloj de la Mezepoko
Mtacminda

**Mtacminda** estas maŭzoleo por verkistoj kaj publikaj elstaruloj (). Ĝi estas tombejo en Tbiliso, Kartvelio, kie estas entombigataj kelkaj el la plej gravaj verkistoj, artistoj, akademianoj, kaj la naciaj herooj de Kartvelio. Ĝi troviĝas en la tombejo ĉirkaŭ la preĝejo Sankta Davido "Mamadaviti" en la flanko de la monto Mtacminda (, tio estas, la Sankta Monto) kaj oficiale starigita en 1929.eta|180px|Preĝejo Sankta Davido kaj kaj la Maŭzoleo MtacmindaLa unuaj entombigataj elstaruloj en tiu ĉi loko estis la rusa verkisto Aleksandro Gribojedov (1795-1829) kaj lia edzino el Kartvelio Nino Ĉavĉavadze (1812-1857). La Maŭzoleo estis oficiale inaŭgurita en 1929 okaze de la 100-jariĝo de la forpaso de Gribojedov en Irano. Ekde tiam, la elstaraj kartveloj estis entombigataj tie. La maŭzoleo estas administrata de la urbodomo de Tbiliso kaj ĝi estas unu el la turismaj allogaĵoj de la urbo.

Kategorio:Konstruaĵoj en Tbiliso
Kategorio:Maŭzoleoj en Kartvelio
Bretonaj sanktuloj

La **bretonaj sanktuloj** estas personoj kiuj famiĝis en Bretonio pro siaj katolikaj fido, pieco kaj agoj. Kelkaj el ili sed ne multaj estis kanonize
agnoskitaj sanktuloj de la Katolika Eklezio, la aliaj estis proklamitaj sanktuloj de la popolo mem kaj ne ĉiuj ekzistoj estas historie pruveblaj.

En Bretonio multas katolikaj urbaj preĝejoj sed ne nur: ankaŭ en la kamparo troveblas kapeloj, kalvariaj monumentoj, ŝtonaj fontanoj kun nomo de sanktulo kaj amaso da aliaj spuroj de ia *bretona katolikismo*: nomo de la urboj, de la vilaĝoj, de la "lieu-dit", kamparaj ŝtonaj alte starigitaj vojrandaj krucoj kaj kultado al loka sanktulo.

Necesas distingi inter la bretonaj sanktuloj. Tre konataj en Bretonio estas (en la franca lingvo) *les sept saints fondateurs de la Bretagne*, la sep
sanktuloj fondintaj Bretonion, malpli konataj estas la kanonizitaj bretonaj sanktuloj kaj karaj al la popolo bretonia estas la aliaj loke kultataj en paroĥoj dum la *pardon annuel* tiel estas la ĉiujara procesio.

## La sep sanktuloj fondintaj Bretonion 
Tradicie estas dirate ke ili fondis la sep urbajn episkopejojn kiuj ekzistis en la frua mezepoko (de la 6-a jarcento ĝis la naŭa) kaj grave rolis kiam britonaj elmigrantoj
venis al Armoriko :

* Sankta Samsono aŭ Saint Samson: episkopo de Dol
* Sankta Malo, Saint Maclou aŭ MacLaw aŭ Malo: episkopo de Saint-Malo
* Sankta Briego aŭ Saint Brieuc: episkopo de la urbo *Biduce*, kiu poste fariĝis Saint-Brieuc
* Sankta Tudvalo aŭ Saint Tugdual: episkopo de Tréguier
* Sankta Paŭlo Aŭreliano aŭ Saint Pol Aurélien: episkopo de la urbo Occismor, kiu poste fariĝis Saint-Pol-de-Léon
* Sankta Korentino aŭ Saint Corentin: episkopo de Quimper
* Sankta Paterno aŭ Saint Paterne ou Patern: episkopo de Vannes

## La kanonizitaj sanktuloj 
* Saint Guillaume Pinchon: episkopo de Saint-Brieuc, kanonizita la 15-an de aprilo 1247
* Saint Yves, Sant Iwan aŭ Erwan en la bretona. Pastro en la diocezo de Tréguier, kanonizita la 19-an de majo 1347. *Saint Patron de la Bretagne*, tio signifas ke li estas sanktulo protektanta Bretonion. Christian Bertin skribis pri li en http://www.bertin.biz/artikol/EoSta-Ivo.htm
* Saint Louis-Marie Grignion de Montfort: kanonizita la 20-an de julio 1947.
* Sainte Mère Théodore Guérin: kanonizita la 15-an de oktobro 2006.
* Sainte Jeanne Jugan: kanonizita la 11-an de oktobro 2009.

Aldonindas Sankta Vincento Ferrer, hispana dominikano, kiu predikis en Bretonio kaj kies relikvoj ripozas en la katedralo de Vannes, li estis kanonizita la 29-an de junio 1455.

## Vidu ankaŭ 
* Sanktulo
* Diocezo
* kanonizo
* katolikismo
* Sep sanktuloj fondintaj Bretonujon
František Václav Míča

**František Antonín Václav Míča** (ankaŭ **Micza** aŭ **Mitscha**) () (naskiĝis la 5-an de septembro 1694 en Třebíč - mortis la 15-an de februaro 1744 en Jaroměřice nad Rokytnou) estis ĉeĥa baroka muzikkomponisto kaj kapelestro, aginta en la kastelo Jaroměřice nad Rokytnou.

Konatas precipe kiel aŭtoro de supozeble la unua ĉeĥlingva opero.

## Vivo 
eta|maldekstra|la kastelo Jaroměřice fariĝis dum la agado de Míča tutlande grava centro de la tiama muzika vivo
Sian muzikan kleriĝon li ricevis ĉe sia patro Mikuláš Ondřej Míča, orgenisto en Jaroměřice nad Rokytnou. Li fariĝis sekretario de la grafo Johann Adam Qustenberg (1678–1752), konata mecenato de artoj, kun kiu li forvojaĝis al Vieno. Tie li ludis en lia kapelo kaj daŭrigis siajn muzikajn studojn. . En 1722 li revenis al la kastelo en Jaroměřice nad Rokytnou, kie li ĝis fino de sia vivo agis kiel organizanto de kastelaj operspektakloj, komponisto, kapelestro kaj tenoristo.

## Verkaro 
Míča estis fekunda komponisto, sed multaj el liaj verkoj bedaŭrinde ne konserviĝis.
En sia verkaro li daŭrigis modelojn de Giacomo Carissimi kaj Antonio Caldara, sed samtempe li esence kontribuis al evoluo de la fruklasikisma sonata formo.

Li komponis precipe porokazan muzikon por la nobelaro, precipe serenadojn, gratulkantatojn, sed ankaŭ 5 operojn (inter ili *"O původu Jaroměřic"* - *"Pri la deveno de Jaroměřice",* el 1730, konsiderata kiel la plej malnova konserviĝinta ĉeĥlingva opero verkita de ĉeĥa aŭtoro), kaj plurajn t.n. "sepolcro", fruan formon de oratorio.

Ofte estas al li mise atribuata aŭtoreco de la *Sinfonia in Re* (Simfonio D maĵor), trovita en 1939 kaj eldonita 1946 kaj prezentita kaj registrita de pluraj konataj muzikensembloj (i.a. ankaŭ de Rafael Kubelík kun Ĉeĥa filharmonio).
Muzikologia esploro atestis, ke la aŭtoro povas esti ne li, sed plej supozeble lia nevo František Adam Míča (1746-1811).

## Literaturo 
* HELFERT, Vladimír. *Hudba na jaroměřickém zámku, František Míča*. Praha : Česká akademie věd a umění, I/69, 1924.

## Eksteraj ligiloj 
* Míča en Classical Composers Database
* Biografia artikolo en la arkivo de la Ĉeĥa radio 
* Informo pri kompaktdisko kun la opero "Pri la deveno de Jaroměřice"

Kategorio:Ĉeĥaj barokaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj muzikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj klasikaj komponistoj
Chilapa de Álvarez

eta|300px|maldekstra|Situo de la regiono Centro en Guerrero
**Chilapa de Álvarez** estas unu el la 81 komunumoj de la meksika subŝtato Guerrero, kiu situas en la centra suda parto de Meksiko, ĉirkaŭ 400&nbsp;km sudokcidente de la ĉefurbo Meksikurbo. La ĉefurbo de la komunumo estas Chilapa de Álvarez. Chilapa de Álvarez apartenas al la regiono Centro , kiu estas unu el la sep regionoj de la subŝtato Guerrero kaj situas en la centro de ĝi. Krome al tiu regiono apartenas dek-du aliaj komunumoj. Al Chilapa de Álvarez apartenas entute 249 tiel nomataj loĝlokoj (statistike por urboj, vilaĝoj kaj domaroj). La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 12028.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 105146 loĝantojn. El tiuj estis 50141 viroj kaj 55005 virinoj. La komunumo havas surfacon de 556,8&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1420 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 1400&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas .

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 86079 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 34522 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 40,11 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

57474 de la loĝantoj de Chilapa de Álvarez en la jaro 2000 aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj 25047 estis analfabetoj, do ne sciis legi kaj skribi. Tio signifas ke 43,58 % de la tuta loĝantaro (pli aĝa ol 15) ne sciis legi kaj skribi. Ĉe la virinoj estis 50,55 % (15863 el 31382 virinoj), kiuj ne sciis legi kaj skribi kaj ĉe la viroj 35,2 (9184 el 26092 viroj). Tio signifas ke konsiderinde pli da virinoj ne sciis legi kaj skribi ol la viroj.

El la 86079 loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 2000), 79325 apartenis al la katolika religio. 6754 personoj apartenis al aliaj religioj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Chilapa de Álvarez  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Guerrero
Nautilus (Fulton)

eta|300px|"Nautilus" de Robert Fulton. Desegno de la 19-a jarcento
eta|300px|Modelo de "Nautilus"

**Nautilus** (laŭ la latina nomo por "naŭtilo") estis submarŝipo konstruita de la usona inĝeniero Robert Fulton, inter 1793 kaj 1797, kaj unufoje provita la  en Sejno.

Tiu ŝipo estis movigata per velo en surfaco kaj per helico mane tunigata per kranko en subakviĝo. Ĝi povis treni flosantan bombon por dronigi malamikajn ŝipojn.

Robert Fulton mem eltrovis la nomon "torpedo" por tia armilo.

Robert Fulton, kiu tiam vivis en Francio, proponis, malsukcese, tiun ŝipon al la Direktoraro. Li proponis poste sian eltrovaĵon al Britio ree sen sukceso. Elrevigita, li rezignis pri sia submarŝipo kaj reiris en Usonon.

Sepdek jaroj poste, Jules Verne reprenos tiun nomon por la submarŝipo de *Dudek mil leŭgoj sub la maro*.

## Eksteraj ligiloj 
*  Kiu inspiris la "Nautilus" de la kapitano Nemo ?
*  Malvolviĝo de la submarŝipo: Unuaj subakvaj maŝinoj

Kategorio:Francaj submarŝipoj
Jaroměřice nad Rokytnou (kastelo)

Baroka kastelo **Jaroměřice nad Rokytnou** situas en Ĉeĥio, Regiono Vysočina, en samnoma urbeto 14 sude de Třebíč.

Pro sia elstara valoro ĝi estas listigita inter Naciaj kulturaj memorindaĵoj de Ĉeĥio.

## Historio 
maldekstre|eta
La kastelo estis konstruita surloke de la origina gotika fortikaĵo el la 15-a jarcento.
Tiu estis alikonstruita je renesanca kastelo, kiu konserviĝis en la masonaro de la nuna konstruaĵo. En 1700-1737 dum posedo de la nobela familio Questenberk la kastelo estis rekonstruita je ampleksa baroka kastela komplekso kun paroĥa preĝejo de Sankta Margareta.

Ĉe la kastelo troviĝas franca ĝardeno kaj angla parko.

## Praktikaj informoj 
eta|maldekstra
La kastelo estas publike alirebla ekde aprilo ĝis oktobro, alitempe laŭ interkonsento.

En tri memstaraj itineroj viziteblas barokaj internoj kun valoraj ekipaĵoj kaj kolektoj.
Estas tie lokitaj kolektoj de muzikinstrumentoj, porcelano kaj meblaro de la 18-a kaj 19-a jarcentoj.
Aparte unika estas baroke pentroornamita salonego de antaŭuloj.

En la unua duono de aŭgusto okazas en la kastelo tradicia festivalo pri klasika muziko.

## Referencoj 
NOVÁČEK, Ondřej; JIČÍNSKÝ, Petr; SUCHARDA, Jan. *Malé dějiny Jaroměřic nad Rokytnou*. 1. vyd. Hrotovice : PhDr. Jan Sucharda – JAS Hrotovice, 2002. 192 s. ISBN 80-238-9866-3.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala kastela retpaĝaro kun fotogalerio ĉeĥe, angle, germane
* Praktikaj turismaj informoj angle

Kategorio:Jaroměřice nad Rokytnou
Kategorio:Kasteloj en Regiono Vysočina
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Regiono Vysočina
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Třebíč
Kategorio:Barokaj kasteloj en Ĉeĥio
Árpád László

**LÁSZLÓ Árpád** [la:slo:] estis hungara komponisto, fortepianisto, instruisto naskita en Módos la 14-an de novembro 1864 kaj mortinta en Târgu Mureş la 23-an de septembro 1960. Li estis la patro de operkantistino Magda László.
## Kariero
Árpád László havigis diplomon de fortepianisto en 1891 en Vieno, poste li pristudis komponadon ĉe Antonin Dvořák en Novjorko. Inter 1895 kaj 1898 li instruis fortepianon kaj komponadon en Troy (Usono) en la Seminary Conservatory. Apud tiu li ankaŭ koncertis kiel fortepianisto. En 1898 li revenis Hungarujon kaj instruis fortepianon en Temeŝvaro, Kassa, Arad, poste ekde 1909 ĝis 1931 en la Urba Konservatorio de Târgu Mureş. 
## Komponaĵoj
**Consolation* (koncerto pri fortepiano kaj orkestro, 1-a premio en la komponaĵkonkurso en 1933 en Budapeŝto); 
**Humoresque*; 
**Valse de Concert*; 
**Szerenád*; 
**Elégia*; 
**Tíz változat egy népdalra*. 
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Laszlo, A.
Elita trupo (filmo)

**Tropa de Elite** - portugale, en Esperanto "Elita trupo" - estas brazila kineja filmo el la jaro 2007. Ĝin realigis la reĝisoro José Padilha. Temas - tre resume - pri la laboro de BOPE, speciala unuo de la armea polico de Rio-de-Ĵanejro. La filmo baziĝas sur la libro *Elite da Tropa* de la brazila sociologo *Luiz Eduardo Soares* kaj de du eksaj anoj de la unuo, *André Batista* kaj *Rodrigo Pimentel*.

La filmo en la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en 2008 gajnis la kino-premion Ora Urso.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Filmoj aperintaj en 2007
Kategorio:Brazilaj filmoj
Kategorio:Ora Urso
Sanga dimanĉo (filmo)

**Bloody Sunday** - angle, en Esperanto "Sanga dimanĉo" - estas britia-irlanda kineja filmo el la jaro 2002. Ĝin realigis la reĝisoro Paul Greengrass. Temas - tre resume - pri la "sanga dimanĉo" de la jaro 1972, kiam britaj soldatoj en la nordirlanda urbo Derry pafmortigis 27 irlandajn demonstrantojn.

La filmo en la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en 2002 gajnis la kino-premion Ora Urso.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Filmoj aperintaj en 2002
Kategorio:Britaj filmoj
Kategorio:Irlandaj filmoj
Kategorio:Ora Urso
Magda László

**LÁSZLÓ Magda** [la:slo:] estis hungara operkantistino (soprano) naskita en Marosvásárhely la 14-an de julio 1919 kaj mortinta en Romo la 2-an de aŭgusto 2002. Ŝi estis filino de komponisto, fortepianisto Árpád László kaj edzino de Mario Brelich.

## Kariero 
László debutis en la Operejo de Budapeŝto en 1943 en rolo de *Amelia Grimaldi* (Verdi: *Simone Boccanegra*). En 1946 ŝi plustudis en Romo en la Muzikakademio Santa Cecilia. Ŝi havigis sian mondfamon fare de aperoj en Germanujo, Nederlando, Svislando kaj Britujo. Ŝi estis konstanta partoprenintino de la muzikfestivaloj internaciaj (Frankfurt, Bergamo, Perugia). En praprezentado de la opero *Il prigioniero* (La kaptito) de Luigi Dallapiccola (Torino, 1-a de decembro 1949) ŝi kantis la rolon de *Patrino* kaj ŝi estis la unua *Cressida* en opero titolita *Troilus kaj Cressida* de William Turner Walton (Londono, Covent Garden, 1954). En 1955 ŝi aperis en Romo en la *Háry János* de Zoltán Kodály sub dirigado de Ferenc Fricsay. Ŝi iĝis konata ankaŭ kiel oratori- kaj koncertkantistino.

## El ŝiaj roloj 
* Lauretta (Puccini: Gianni Schicchi);
* Poppea (Monteverdi: L'incoronatione de Poppea);
* Dorabella Mozart: Cosi fan tutte).
* Marie (Berg: Wozzeck).

## Fonto 
* Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
János Gyapjas

**GYAPJAS János** [djapjaŝ] estis jugoslava hungara aktoro, reĝisoro naskita en Torda la 24-an de oktobro 1921. 
## Kariero
Li estis en 1945 ano de la Popolteatro de Subotica ĝis 1950. En teatra sezono 1953–54 li iĝis profesiulo de la hungara teatro de la Zrenjanin. Inter 1955 kaj 1966 li estis ano de la aktoresemblo de la Radio Novisado. Li elmigris Aŭstralion.
## El liaj reĝisoraĵoj
*Kacsoh P.: János vitéz,
*Móricz Zs.: Sári bíró. 
## El liaj roloj
*Tanító (Háy Gy.: Tiszazug); 
*Gedi (Zsigmond Móricz: Sári bíró); 
*Brighella (Goldoni: A hazug); 
*Sura (Mihalkov: A vörös nyakkendő); 
*Perrin (Molière: A botcsinálta doktor); 
*A falu csősze (Kacsoh P.: János vitéz).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Gyapjas, J.
Mária Gyapjas

**GYAPJAS Mária** [djapjaŝ] *Nagy Nária* estis jugoslava hungara aktorino naskita en Torda la 9-an de majo 1928. 

## Kariero
Ŝi estis en 1945 anino de la Popolteatro de Subotica ĝis 1950. En teatro sezono 1953–54 li iĝis profesiulino de la hungara teatro de la Zrenjanin. Inter 1955 kaj 1962 li estis anino de la aktoresemblo de Radio Novisado. Ekde 1964 ĝis 1984 ŝi ludis en la Infanteatro de Subotica sub nomo *Mária Nagy*. 

## El liaj roloj
*Rózsi (Szigligeti E.: Csikós); 
*Mari (Molnár F.: Liliom); 
*Klementin (Heijermans: Remény); 
*Évike (Móricz Zs.: Ludas Matyi); 
*Terka (Weigand J.: Kéz a kézben); 
*Erzsike (Csepreghy F.: Sárga csikó); 
*Ilonka (Molnár F.: Delila).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Jugoslavaj hungaraj aktoroj
István Gyarmati

**GYARMATI István** [djarmati] estis rumanuja hungara aktoro naskita en Marghita la 25-an de junio 1929. 
## Kariero
Li debutis en 1955 en Kluĵo, sed post unu jaro li ludis en Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş ĝis la fino de sia kariero. 
## El liaj roloj
*Bolond (Jenő Heltai: A néma levente); 
*Einstein (Dürrenmatt: A fizikusok); 
*Chupor Aladár (Gergely Csiky: Buborékok); 
*Szalay (Barta L.: Szerelem); 
*Forintos (Lőrinc Szabó.: Hűség); 
*Malvolio (Shakespeare: Vízkereszt).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Gyarmati, I.
Gábor Gyöngyösi

**GYÖNGYÖSI Gábor** [djoendjoeŝi] estis rumanuja hungara dramaturgiisto, reĝisoro naskita en Satu Mare la 20-an de septembro 1935. 
## Kariero
Li estis dramaturgiisto, reĝisoro de la Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat de Satu Mare en jaroj 1965–1984. Li translokiĝis Hungarujon en 1986 kaj tie laboris ĉe gazetoj.
## El liaj reĝisoraĵoj
*István Kocsis: *Megszámláltatott fák*, *Tárlat az utcán*, *Bolyai János estéje*, *Megkoszorúzott*.  
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Gyongyosi, G.
Antal Győrffy

**GYŐRFFY Antal** [djoe:rfi] estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Gyergyóremete en 1831 kaj mortinta en Rozsnyó la 22-an de marto 1875 .

## Kariero 
Li debutis en 1850 kaj post dek jaroj li iĝis teatrestro. Li vizitis kun sia trupo ĉefe la urbetojn de Transilvanio. Li estis unu al la teatrestroj, kiuj fiksis la salajron de aktoroj en kontrakto. Lia edzino estis *Erzsébet Perassino* (n. Udine, 3-a de decembro 1841 – m. Újpest, 14-a de aŭgusto 1907). En 1873 oni disigis la trupon kaj ili dungiĝis al trupo de Gusztáv Hubay.

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Gyorffy, A.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ernő Győri (aktoro)

**GYŐRI Ernő** [djoe:ri] estis hungara aktoro naskita en Körösgyéres la 16-an de aŭgusto 1925.

## Kariero
Li debutis en 1947 en Kluĵo. En 1953 li dungiĝis al Teatro Madách. Ekde 1969 ĝis 1976 li estis ano de la Nacia Teatro (Miskolc).
 
## El liaj roloj
*Kádár István (Ferenc Molnár: Liliom); 
*Tiborc (József Katona: Bánk bán).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj