open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monta akcipitraglo

alternative=Nisaetus nipalensis 3.jpg|eta|Nisaetus nipalensis 3
La **Monta akcipitraglo**, **Monta nizaglo** aŭ **Hodgsona akcipitraglo** (*Nisaetus nipalensis*, iam ene de la genro *Spizaetus*) estas rabobirdo. Kiel ĉe ĉiuj agloj, ĝi estas en la familio de Akcipitredoj. Ĝi reproduktiĝas en la Hindia Subkontinento, el Barato, Nepalo kaj Srilanko al Tajlando, Tajvano, Indonezio kaj Japanio.

eta|maldekstra|Japana subspecio, *N. n. orientalis*
La Monta akcipitraglo estas mezgranda rabobirdo 69 – 84 cm longa kun enverguro de 134–175 cm. La tipa plenkreskulo havas malhelbrunajn suprajn partojn kaj palajn subajn partojn, kun strieco en subflugiloj kaj vosto. La brusto kaj ventro kaj subflugiloj esta tre striecaj. La flugiloj estas larĝaj kun kurba fina bordo kaj teniĝas laŭ neprofunda V dumfluge. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas ofte blankakapaj.

eta|Monta akcipitraglo

La srilanka kaj sudbarata subspecio (*S. n. kelaarti*) estas pli malgranda kaj havas nestriecajn sablokolorajn subflugilojn. Studo de 2008 baze sur geografia izolado kaj diferencoj en alvokoj sugestas, ke tiu estu traktata kiel vera specio, *Nisaetus kelaarti*. Unu masklo de tiu subspecio pezis 1.93 kg. La japana subspecio *N. n. orientalis* estas pli granda, pli hela kaj havas nur tre malgrandan kreston, kiu estas granda en la du aliaj subspecioj. La japana subspecio kutime pezas 2.2-3.6 kg.
eta|upright|maldekstra|*N. kelaarti*
La pli forta strieco de subaj partoj kaj flugilformo helpas distingi tiun specion el la simila Kresta akcipitraglo (*Nisaetus cirrhatus*).

Ĝi estas birdo de monta arbaro, kiu konstruas neston el bastoneteroj en arbo; la ino demetas kutime ununuran ovon. La Monta akcipitraglo manĝas malgrandajn mamulojn, birdojn kaj reptiliojn.

Kvankam ĝi ne estas konsiderata tutmonde minacata specio, la japana populacio malpliiĝas. Ĉar la specio estas K-strategiisto kiel ĉiuj agloj, oni timas ke la pliiĝanta populaciredukto de *N. n. orientalis* povus konduki al perdo de genetika diverseco, kaj sekve al endogamia descendo. Tamen la genetika diverseco estas ankoraŭ konsiderinda.

## Referencoj 
* "Raptors of the World" de Ferguson-Lees, Christie, Franklin, Mead & Burton. Houghton Mifflin (2001), ISBN 0-618-12762-3.

## Notoj
Kategorio:Agloj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Multhokado

**Multhokado**, pli longe *Longŝnurofiŝkaptado* aŭ pli klare *fiŝkaptado per longa ŝnuro* estas komerca fiŝkaptada tekniko. Ĝi uzas longan ŝnuron, nome la ĉeflinio, kun logaĵaj hokoj alkroĉitaj ĉe intervaloj. Harbendo estas mallonga longo de linio, fiksita al la ĉeflinio uzante tranĉeton aŭ pivoton, kun la hoko ĉe la alia fino. Longaj ŝnuroj estas klasifikitaj plejparte por esti metitaj en la akvokolono. Tiu ujo estu ĉe la surfaco aŭ ĉe la fundo. Linioj ankaŭ povas esti metataj per ankro, aŭ esti igataj drivi. Centoj aŭ eĉ miloj da incititaj hokoj povas pendigi de ununura linio. Tiu fiŝkapta metodo ofte celas spadfiŝojn, tinusojn, hipoglosojn, zibelfiŝojn kaj multajn aliajn speciojn. 

En kelkaj malstabilaj fiŝkaptejoj, kiel ekzemple ĉe Patagonio, fiŝkaptistoj povas esti limigitaj pro malabundo al 25 hokoj per linio. En kontrasto, komerca multhokado en certaj fortaj fiŝkaptejoj de la Beringa Maro kaj Norda Pacifiko ĝenerale prizorgas pli ol 2,500 man-incititajn hokojn sur ununura serio de ligitaj linioj multajn mejlojn longe.

Longaj ŝnuroj povas esti metataj por pendigi proksime de la surfaco (pelaga longa ŝnuro) por kapti fiŝojn kiel ekzemple tinusoj kaj spadfiŝoj aŭ laŭ la marfundo (suba longa ŝnuro) por grundfiŝoj kiel ekzemple hipoglosoj aŭ moruoj. Multhokistoj fiŝkaptantaj zibelfiŝojn, ankaŭ nome kiel nigra moruo, foje metas ilaron sur la marfundo ĉe profundoj superante 1,100 m uzante relative simplan ekipaĵon. Longaj ŝnuroj kun kaptiloj alkroĉitaj prefere ol hokoj povas esti uzataj por kraboj fiŝkaptataj en profundaj akvoamasoj.

Longŝnura fiŝkaptado povas esti kaŭzo de hazarda kaptado kaj buĉado de marbirdoj, martestudoj, kaj ŝarkoj. Alie, komparita al aliaj fiŝkaptadaj teknikoj kiel ekzemple malsupra trolfiŝkaptado, longŝnura fiŝkaptado estas malpli detrua al malsupraj vivejoj. Ĝi ĝenerale havas bonan specioselektivecon kaj malaltan fuelkonsumon.

## Notoj 
Kategorio:Fiŝkaptado
3427 Szentmártoni

'*3427 *Szentmártoni'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  hungara astronomo György Kulin elde la Konkoly Observatorio, en Budapeŝto.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la hungaran  Béla Szentmártoni (1931–1988, *Szentmártoni Béla'' laŭ la hungara ordo de la nomoj).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de György Kulin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1938
Aldona kaptado

eta|300px|dekstra|Aldona kaptaĵo inter koto|alt=Photo of dozens of dead shellfish lying atop mud.
La esprimo **aldona kaptaĵo**, **kromkaptaĵo** aŭ **flankkaptaĵo** estas kutime uzata por fiŝoj kaptitaj pretervole en fiŝkaptado intencante kapti aliajn fiŝojn. Ĝi povas tamen ankaŭ indiki nelaŭcelan kaptaĵon en aliaj formoj de bestorikoltlaboro aŭ kolektado. Flankkaptaĵo estas de malsama specio, malgrandaj individuoj de la celospecio, aŭ junaj de la celospecio.

## Priskribo 
En 1997, la Organizo por Ekonomia Kunlaborado kaj Evoluo (OECD) difinis flankkaptaĵon kiel "totala fiŝkapta mortindico, ekskludante la retenitan kaptaĵon de celospecioj". Flankkaptaĵo kontribuas al fiŝkaptada malkresko kaj estas mekanismo de troa fiŝkaptado por pretervola kaptado.

Ekzistas almenaŭ kvar malsamaj manieroj kiel la vorto "flankkaptaĵo" estas utiligitaj en fiŝkaptadoj:
* Kaptaĵo kiu estas retenita kaj vendita sed kiu ne estis la celospecio por la fiŝkaptado
* Specioj/grandoj/seksoj de fiŝoj kiujn fiŝkaptistoj forĵetas (ĉefe en nord- kaj okcident-pacifika kaj usona leĝaroj)
* Ne-celofiŝoj, ĉu retenitaj kaj vendita aŭ forĵetita 
* Nedezirata senvertebrula specio, kiel ekzemple ekinodermoj kaj ne-komercaj krustacoj, kaj diversaj riskaj speciogrupoj, inkluzive de marbirdoj, martestudoj, maraj mamuloj kaj elasmobrankuloj (ŝarkoj kaj iliaj parencoj).

## Albatrosoj 
* Traktato pri Konservado de Albatrosoj kaj Petreloj

## Referencoj
Kategorio:Fiŝkaptado
Filipina akcipitraglo

La **Filipina akcipitraglo** aŭ **Filipina nizaglo** (*Nisaetus philippensis* iam traktata ene de la genro *Spizaetus*) estas specio de rabobirdo en la familio de Akcipitredoj. La subspecio *pinskeri* povus esti kandidata al ascendo al plena specio.

Ĝi estas endemia de Filipinoj. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

Ĝi estas bruna en supraj partoj kun tre fortika nigreca beko, iom da kresto el kapopinto al nuko, blankaj subaj partoj kun nigrecaj al ruĝecbrunaj makuletoj en brusto kaj flavaj fingroj. La subflugiloj estas blankaj kun bruna punkteco.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet. 

Kategorio:Agloj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Naftoverŝo

[eta|[Kalmaro post Naftoverŝo]]
**Naftoverŝo** aŭ **Naftoellasiĝo** estas liberigo de likva nafto hidrokarbonida en la medio pro homa agado, kaj estas danĝerega formo de poluo. La esprimo ofte plusendas al maraj naftoverŝoj, kie petrolo estas liberigita en la oceano aŭ marbordaj akvoj. Naftoellasiĝoj inkludas ellasojn el nafto de naftoŝipoj, enmaraj platformoj, drilplatformoj kaj putoj, same kiel forperdoj de delikataj petrolaj produktoj (kiel ekzemple benzino, dizelo) kaj iliaj kromproduktoj, kaj pli pezaj naftoj uzataj de grandaj ŝipoj kiel ekzemple bunkrokarburaĵo, aŭ la forperdon de iu olea blanka substanco de kuireja rubo aŭ eluzita oleo. Forperdoj povas postuli monatojn aŭ eĉ jarojn por purigi la malpurigitajn mediojn.

## Notoj 
## Bibliografio 
* *The World Almanac and Book of Facts*, 2004
* *Oil Spill Case Histories 1967-1991*, NOAA/Hazardous Materials and Response Division, Seattle WA, 1992
* ''Nelson-Smith, Oil Pollution and Marine Ecology, Elek Scientific, London, 1972; Plenum, New York, 1973

Kategorio:Poluado
Dolný Smokovec

250px|eta|maldekstra|Kuracloko de Dolný Smokovec
250px|eta|maldekstra|Dolný Smokovec
**Dolný Smokovec** (hungare *Alsótátrafüred* [alŝOtAtrafured], germane *Bad Schmecks* aŭ *Unterschmecks*) estas feriejo, parto de Vysoké Tatry.

## Situo 
Dolný Smokovec etendiĝas en montara regiono.

## Historio 
Tiu loko longe ne estis loĝata. La unuaj domoj konstruiĝis ekde 1881 por turistoj, poste sanatorioj por malsanuloj. En 1958 jam loĝkvartalo konstruiĝis. Ĝis 1947 tiu loko apartenis al Nová Lesná, poste al Starý Smokovec, fine ekde 1999 al Vysoké Tatry. Proksimume 1000-ope loĝas en la urboparto. Ili okupiĝas pri turismo.

## Vidindaĵoj 
* kapelo de 1890
* domoj el la 19-a jarcento
Tatranské Zruby

eta|maldekstra|250ra|Tatranské Zruby
eta|maldekstra|250ra|Ĉirkaŭaĵo de Tatranské Zruby
**Tatranské Zruby,** hungare **Tátraotthon** estas feriejo, parto de Vysoké Tatry.

## Situo 
Tatranské Zruby etendiĝas en montara regiono.

## Historio 
Tiu loko dum la hungara dominado ne estis loĝata, ja en tiu alteco eĉ la paŝtado ne povas okazi. En 1923 la ĉeĥoslovaka armeo fondis tie tendaron por ekzercejo. La oficiala loknomo estis *Vojenské Zruby*, hungare *Katonaotthon*. En 1944 flugmaŝino puŝiĝis al monto, la paraŝutistoj mortis. Ili volis helpi la partizanojn. Post la milito feriejaj domegoj konstruiĝis. Ĝis 1947 tiu areo apartenis al Žakovce, poste al Starý Smokovec, fine ekde 1999 al Vysoké Tatry. La loĝantoj okupiĝas pri turismo.

## Vidindaĵoj 
* monumento
* hotelo
Boletinellus merulioides

La ***Boletinellus merulioides*** estas nemanĝebla fungo de Nordameriko kiu vivas apud fraksenoj.
Ĝi formas sklerotojn.

Ĝi vivas simbioze kun *Meliarhizophagus fraxinifolii*.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Fungospecioj
Preĝejo Sankta Anna (Kapuvár)

**Preĝejo de Sankta Anna** estas romkatolika preĝejo en Hungario, en urbo Kapuvár, en la urbomezo.

## Historio 
En tiu loko ligna preĝejo konstruiĝis jam en la 1679 kaj paroĥo fondiĝis. En 1718 ĝi trakonstruiĝis ŝtona ununava baroka preĝejo. En 1808 la konstruaĵo plene trakonstruiĝis. En 1843 incendio okazis, poste la rekonstruado pretiĝis kaj oni konstruis ankoraŭ 2 navojn kaj imponan kupolon.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas sola. En mezo de la fasado la turo altiĝas, malsupre estas la enirejo. La ĉefaltara bildo prezentas Sanktan Annan pentritan en 1821. Spite la socialismon ankaŭ tiam novaj pentraĵoj pretiĝis.

Antaŭ la preĝejo kruco estas videbla. Kermeso okazas en la 26-an de julio.

## Fontoj 
* hungare
* hungare

eta|maldekstre|Turo de la preĝejo

Kapuvar
Kapuvar
Bulgara Esperanto-Junularo

**Bulgara Esperanto-Junularo** (BEJ; bulgare: Българска есперантска младеж) estas la organizaĵo kiu oficiale reprezentas la junajn esperantistojn en Bulgario. Ĝi fondiĝis en 1962 kaj en 1964 iĝis landa sekcio de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO). La asocio estas la junulara sekcio de Bulgara Esperanto-Asocio kaj uzas ties centran oficejon en Sofio kiel asocia adreso. Oficiala organo de la organizaĵo estas paĝoj en la revuo *Bulgara Esperantisto*, kiu aperas kvarfoje jare.

De la 1960-aj ĝis 1980-aj jaroj, BEJ kompare al aliaj partoj de la Esperanto-movado estis "membroamasa asocio": Ĝi havis plurmil anojn, kiuj lernis Esperanton en granda nombro da lokaj grupoj, multaj lernejaj Esperanto-kursoj kaj parte ankaŭ en la Internacia Esperanto-Kursejo en Pisanica apud Smoljan - aŭ per alia vortumo, Bulgara Esperanto-Asocio kadre de sia junulara sekcio havis multajn membrojn en lerneja respektive studenta aĝo. Relative granda procentaĵo de tiuj kursfinintoj ne eniris la internacian movadon, ĉar estis malfacile vojaĝi eksterlanden; tamen la internacia lingvo en tiuj jaroj estis kompare konata fenomeno en komunisma Bulgario.

eta|maldekstre|260ra|
Bulgara Esperanto-junularo estis organizanto interalie de la Internacia Junulara Kongreso de TEJO en 1963 kaj 1993, kaj ankaŭ per siaj kompare multaj membroj en la komitato de TEJO ĉiam signife kunkontribuis al la orientiĝo de la internacia organizaĵo.

Post la politika malfermiĝo komence de la 1990-aj jaroj, la membronombro ankaŭ de BEJ malkreskis, multaj internacie aktivaj BEJ-anoj uzis siajn kontaktojn translokiĝi al okcidenta Eŭropo aŭ Norda Ameriko kaj do forlasis la landon, kaj la movado plisimiliĝis al tiu de aliaj ŝtatoj en meza aŭ okcidenta Eŭropo - kun malpli multnombra, sed movade engaĝita membraro.

## Vidu ankaŭ 
* Nacia Junulara Forumo de Bulgario

## Eksteraj ligiloj 
* konciza paĝo pri BEJ en la retejo de TEJO

Kategorio:Bulgaraj Esperanto-asocioj
Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO
Preĝejo Sankta Stefano (Pápa)

**Preĝejo de Sankta Stefano** estas romkatolika preĝejo en Hungario, en urbo Pápa, kiu troviĝas en la ĉefplaco. Tiu preĝejo estas simbolo de la urbo kaj ofte oni nomumas ĝin "grandpreĝejo".

## Historio 
En tiu loko preĝejo konstruiĝis jam en la 13-a jarcento. Laŭ arkeologoj ĝi estis romanika kirko, kiu baldaŭe pligrandiĝis kaj gotikiĝis. En 1751 incendio okazis. En 1774 oni komencis konstrui novan preĝejon, kiu finiĝis en 1786.

   
## Konstruaĵo 
Ekstere skulptaĵo de Sankta Stefano estas videbla. Franz Anton Maulbertsch faris la freskojn inter 1781-1783, kiuj prezentas vivon de la martiro Sankta Stefano. La internaj marmoraj skulptaĵoj prezentas 2 hungarajn sanktulojn: Stefano la 1-a (Hungario) kaj Ladislao la 1-a (Hungario). La navo havas 4 flankajn altarojn, kies nomoj estas Johano Nepomuko, Sankta Anna, Sankta Jozefo kaj Sankta Karolo. La predikejo pretiĝis el cedro. Sub la preĝejo kriptoj troviĝas.  
 
Kermeso okazas en la 26-an de decembro.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

* hungare 
* hungare

Pápa
Sankta Stefano
Tajan

**Tajan** (ĉinlingvo: **泰安**，pinyino:''Tài'ān'') estas prefektujnivela milionurbo kaj universitata urbo en Ĉinio en provinco Ŝandongo.

## Geografio 
Tajan etendiĝas sur ebenaĵo sub monto en la orienta parto de la lando.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko.

## Klimato 
Tajan troviĝas en la modera klimato kun influo de musono, kiu alvenas dum somero. La averaĝa jara temperaturo estas 13&nbsp;°C, vintre -3&nbsp;°C, somere 26&nbsp;°C. Jare pluvas po 697&nbsp;mm.

## Trafiko 
Tajan havas bonajn aŭtovojojn kaj gravajn fervojojn, sed ne havas flughavenon. En la urbo larĝaj avenuoj troviĝas.

## Edukado 
[eta|maldekstra|[Ŝandongo|Ŝandonga Universitato pri Scienco kaj Teknologio en Tajan]]

Tajan estas grava eduk-centro en Provinco Ŝandongo. En la urbo estas i.a. Medicina Universitato kun ĉirkaŭ 20 mil studentoj, Agrikultura Universitato kun pli ol 30 mil studentoj kaj la Ŝandonga Universitato pri Scienco kaj Teknologio en Tajan aŭ la Teknologia Universitato Tajan kun pli ol 40 mil studentoj.

## Ĝemelurboj 
*  Poprad, Slovakio
eta|maldekstre|La Agrikultura Universitato en Tajan

## Fontoj 
* Teksto el hispana Vikipedio

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
3428 Roberts

'*3428 *Roberts''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  en la kadro de la Indianaa Programo pri la Asteroidoj elde la Observatorio Goethe Link, apud Broklino (Indianao, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo estas omaĝo al la usona astronomo Walter Orr Roberts (1915–1990).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Indiana Asteroid Program
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1952
Utahraptor

Ĝia nomo signifas en latina lingvo "utaha ŝtelisto"-n. Ĝi estas genro de teropodaj dinosaŭroj, kiu vivis en suba Kretaceo. Ĝi estis 1,8 metron alte kaj 6 metrojn ĝis 7 metroj longe.

## Taksonomio 
Ĝi estis coelurosaŭro, kiel aliaj malgrandaj ferocaj teropodoj, kiel Koelofiziso kaj Ornitolesteso. Utahraptoro apartenis la dromeosaŭredan familion, kun malpeza skeleto, evoluaj sensoj kaj dotita de la terura falĉileta ungego.
Utahraptoro estis la plej granda genro de tiu familio, ĉiuj kruelaj kaj facilmovaj. Sed ĝi, dank' al sia staturo, posedis pli grandan forton.

## Loko, epoko kaj vivmaniero 
Ĝi estas malkaŝita en Utaho, en Usono (de kie ĝia nomo). Ĝi certe vivis inter 130 kaj 120 milionoj de jaroj antaŭ nia epoko. Tio daŭradis de la komenco de la Barremio ĝis la mezo de la Aptio.

Ĝi atakare ĉasis kaj reatakis solan beston, ĝis ke ĝi sensange mortas. Oni scias tion danke al malkovro de fosiliaj dromeosaŭredoj ĉirkaŭ unu grandan herbomanĝan dinosaŭron.

## Manĝostrategio 
Kiel ĉe ĉiuj dromeosaŭredoj, Utahraptoro posedis vice al la dua fingro de ĉiu malantaŭa piedo grandegan kurbigitan ungegon. Tiuj du ungegoj estis ĉe Utahraptoro 20 centimetrojn longe kaj povis larĝe pivoti.

La besto estis murdista maŝino kreita por la ĉaso kaj aliancis fortecon kaj suplecon. Ĝi estis rapida kaj teruriginta. Ĝia longa rigida vosto donis al ĝi bonegan ekvilibron, kaj ĝi povis efektivigi akrobatajn prodaĵojn (salti, ekvilibre resti sur unu piedo).
Por ataki dikan dinosaŭron, ĝi impetis al ĝi, malantaŭaj piedoj antaŭe, por enigi ĝian ungegon en la karnoj de la viktimo kaj ŝiri ilin. Ĝi konservis la vunditan beston sur la grundo kun ĝiaj malgrandaj antaŭaj piedoj por pli bone disŝiri ilin. Tiel ĝi finfaris ĝian kaptaĵon.

## En *La Ĵurasa Parko* 
La velociraptoroj de "Ĵurasa Parko" (*Jurassic Park* angle) estas ekscese grandaj, ĉar Utahraptoro ĵus estas malkrovita. La velociraptoroj de la filmo erare paŭsis sian staturon sur la staturo de la Utahraptoro nove elterigita.

## Ĉe la televido 
Utahraptoro estas prezentata en spektinda restarigo en la dokumenta televidserio *Walking with Dinosaurs* de la *BBC*.

## Referencoj 
Plejmulto el la informoj de tiu artikolo devenas de la libro ''Préhistoire, des dinosaures au'x premiers hommes* (franca titolo, kiun oni povas traduki je "Prahistorio, de la dinosaŭroj ĝis la unuaj homoj), de *Tim Haines* kaj *Paul Chambers* kaj de alia libro *Dinosaures* (Dinosaŭroj) de *Steve Brusatte''.

Kategorio:Dinosaŭroj
Hella Haasse

eta|Hella Haasse en 1970
**Hella Serafia Haasse** (* 2-an de februaro 1918 en Ĝakarto (tiam Batavia), Indonezio (tiam Nederlanda Hindio); † 29-an de septembro 2011 en Amsterdamo, Nederlando) estis nederlanda verkistino.

## Vivo 
Hella Haasse elkreskis en la nederlanda kolonio Nederlanda Hindio, pliposte en Amsterdamo.

Multe da ŝiaj verkoj pentras la vivon en Indonezio.

Krom tio ŝi publikigis historiajn romanojn. En *Huurders en onderhuurders* (Luantoj kaj subluantoj, 1971) ŝi denove ironiigis la historian romanon. Ripetiĝanta motivo estas la homo serĉante sin mem.

Haasse ricevis multnombrajn literaturpremiojn, inter kiuj la P.C. Hooft-premio (1983) kaj la *Prijs der Nederlandse Letteren* (Premio de la nederlanda literaturo) (2004). En 1988 ŝi fariĝis honordoktorino de la Universitato Utrecht.

Hella Haasse apartenas al la plejlegataj nederlandaj aŭtoroj.

## Kelkaj verkoj 
* *Oeroeg* [Urug] (1948)
* *Het woud der verwachting* - *La arbaro de la espero* (1949)
* *De verborgen bron* - *La kaŝita fonto* (1950)
* *De scharlaken stad* - *La skarlata urbo* (1952)
* *De ingewijden* - *La inicitoj* (1957)
* *Cider voor arme mensen* - *Cidro por povruloj* (1960)
* *Een nieuwer testament* - *Pli nova testamento* (1966)
* *De tuinen van Bomarzo* - *La ĝardenoj de Bomarzo* (1968)
* *Huurders en onderhuurders* - *Luantoj kaj subluantoj* (1971)
* *De Meester van de Neerdaling* - *La mastro de la descendo* (1973)
* *Een gevaarlijke verhouding of Daal-en-Bergse brieven* - *Danĝera rilato aŭ Daal-en-Bergaj leteroj* (1976)
* *Mevrouw Bentinck* - *S-ino Bentinck* (1978, 1982 kaj 1990)
* *Charlotte Sophie Bentinck* (1978 kaj 1996)
* *De wegen der verbeelding* - *La vojoj de la imago* (1983)
* *Een vreemdelinge in Den Haag* - *Fremdulino en Hago*. (1984) Leteroj de reĝino Sophie de Nederlando al Damo Malet, 1842–1877, 1989)
* *Berichten van het Blauwe Huis* - *Mesaĝoj el la Blua Domo* (1986)
* *Schaduwbeeld of Het geheim van Appeltern* (1989) - *Silueto aŭ la sekreto de Appeltern*
* *Heren van de thee* - *La sinjoroj de la teo* (1992)
* ''Een handvol achtergrond, 'Parang Sawat' *- *Manpleno da fono, 'Parang Sawat' *(1993)
* *Transit* *Transito* (1994)
* *Sleuteloog* - *Ŝlosilokulo* (2002), gajnis la NS-Publikpremion 2003

### En Esperanto 
Ŝia romano *Oeroeg'' (Urug) aperis en 2012 en du malsamaj tradukoj: unu de Gerrit Berveling, alia de Piet Buijnsters.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Diĝita muzeo Hella Haasse 

Kategorio:Nederlandaj verkistoj
Kategorio:Indonezidevenaj nederlandanoj
Regiono de la Burgonja vino

**Burgonjaj vinoj** aŭ **burgundaj vinoj** estas vinoj produktataj en Burgonjo (konata ankaŭ kiel Burgundujo aŭ Burgundio).
Preskaŭ nur kvar vinbervarioj estas komune uzataj:
Por la ruĝaj vinoj oni uzas **nigran pinoto**n () 35 % aŭ **gameo**n () 10 %, por la blankaj oni uzas **ĉardoneo**n () 48 % aŭ **aligoteo**n () 6 %. La tuta produktokvanto estas ĉirkaŭ 1,4 milionoj da hektolitroj jare.

## Bildaro 

Dosiero:Vignobles chablis-fr.svg|Chablis
Dosiero:Vignobles cotes de nuits-fr.svg|Côtes de Nuits
Dosiero:Vignobles cotes de beaune-fr.svg|Côtes de Beaune
Dosiero:Vignobles cote chalonnaise-fr.svg|Côte chalonnaise
Dosiero:Vignobles maconnais-fr.svg|Vignobles maconnais

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Francaj vinoj
Mâcon

**Mâcon**, prononcu [makõ], estas franca komunumo kiu situas en departemento Saône-et-Loire kaj en regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Ĝi estas la prefektejo de la departemento.

## Historio 
La nomo de la urbo dum la romia periodo estis Matisco.

## Vidindaĵo 
eta|maldekstra|Hospico de la karitato
La hospico de la karitato estis fondita de sankta Vincento de Paul en 1621. Nova konstruaĵo estis konstruita de la arkitekto Soufflot de 1752 ĝis 1762.

## Famuloj 
* **Alphonse de Lamartine** (1790-1869), poeto, verkisto kaj politikisto naskiĝis en Mâcon
* Antoine Griezmann, futbalisto naskiĝis en 1991 en Mâcon.

## Partneraj komunumoj 
*  Neustadt ĉe la Vinstrato en Rejnlando-Palatinato, Germanio (ekde 1956)
*  Quiliano en Ligurio, Italio

## Esperanta vivo 
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 15 voĉojn (0,20% de voĉoj) en 2004, 9 voĉojn (0,12% de voĉoj) en 2009 kaj 10 voĉojn (0,14% de voĉoj) en 2014.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Saône-et-Loire
* Mâcon-Loché TGV (stacidomo)
* Mâcon-Ville (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝaro por informoj
* Paĝaro de la turisma oficejo
* Listo de la urbestroj


Kategorio:Prefektejoj de Francio
Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Saône-et-Loire
3430 Bradfield

'*3430 *Bradfield''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Carolyn S. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la nov-zelanddevena aŭstralia amatora astronomo William A. Bradfield, fama malkovrinto de kometoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carolyn S. Shoemaker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1980
Klurikono

eta|200px|Klurikono. Ilustraĵo de Thomas C. Croker (*«Fabeloj kaj tradicioj de Suda Irlando»*)
**Klurikono** (irlande *clurichaun*) estas vira feo en irlanda mitologio, parenca al leprekono.

## Rolo en mitologio 
Klurikono loĝas en vinejo, gardas vinon kaj observas, ke ĝi neniam acidiĝu.

Li estas vestanta sin bone kaj kun gusto, surhavas ruĝan kapveston, sed estas konstante ebria kaj restadas tial preskaŭ ĉiam en bonega humoro.  Oni povas scii, ke klurikono estas sur sia posteno, danke al liaj gajaj kantoj, kiuj sonas iufoje el la kelo.

Se klurikono estas ofendita per io, li ŝtelas ĉion, kion li vidas, kreas nokte en la domo veran ĥaoson, faras rabatakojn en provizejojn, kaj la vino en la kelo momente acidiĝas. Li ŝatas seli ŝafon, kapron, hundon aŭ kokon kaj rajdi nokte apude. Se klurikono forlasis domon, lia kunfrato ekloĝos tie neniam.

Kategorio:Folkloraj estaĵoj
Kategorio:Irlanda mitologio
Kategorio:Feoj
3431 Nakano

**3431 Nakano** estas iom malgranda, malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la Gubernio Koĉi (Japanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la japana astronomo Syuichi Nakano, fakulo pri la kometoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tsutomu Seki
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1984
Telefaso

Laŭ la helena mitologio, **Telefaso** (el la greka *Τηλέφασσα* «brila el distanco») estis la edzino de la reĝo Agenoro de Tiro (Fenicio), ĉefo de la homaro, etimologie. Ŝia nomo, same kiel *Telefo*, estis epiteto de la Luno, ofte anstataŭita per *Argiopo* («blank-vizaĝulino»), alia nomo de la edzino de Agenoro.[eta|*Forrabo de [Eŭropo (mitologio)|Eŭropo*, laŭ Nöel-Nicolas Coypel (1726-26). **Telefaso** akompanis sian filon Kadmo serĉi Eŭropon, kaj mortis dume en Trakio.]]Laŭ kelkaj versioj ŝi estis filino de Nilo (dio de la samnoma rivero) kaj Nefelo, nimfo de la suplaj nuboj, do oni konsideras Telefason unu el la najadoj. Ŝi naskis multnombran idaron, personigo de la disvastigo de la fenica popolo tra la Mediteraneo.

Post entombigi sian patrinon, Kadmo obeis la konsilon de la trakianoj kaj demandis al Orakolo de Delfo, kiu ordonis lin sekvi bovinon kaj fondi urbon en la loko kie ĝi ripozu. Tiu urbo poste nomiĝis Tebo. Kilikso, rezignis pri daŭre serĉadi Eŭropon, kaj instaliĝis en Malgrand-Azio, kie fondis novan regnon: Kilikio.

Multaj fakuloj konsideras ke tiuj mitaj rakontoj atentigas pri la rilato inter Fenicio kaj Antikva Grekio, malfacila tasko por arkeologio kaj historio.

## Genealogio 
## Referencoj
Kategorio:Najadoj
Primara atmosfero

**Primara atmosfero** estas planeda atmosfero kiu formiĝas per alkreskado de gasa materio el la alkreska disko de la planeda stelo. Planedoj kiel Jupitero kaj Saturno havas primarajn atmosferojn. Primaraj atmosferoj estas tre dikaj kompare al sekundaraj atmosferoj kiel tiu de la Tero.

## Referencoj 
Kategorio:Atmosfero
Argiopo

[eta|250px|*Najado*, laŭ [John William Waterhouse (1893). **Argiopo** estas la nomo de diversaj rolulinoj, inter ili, tri najadoj (riveraj nimfoj al kiuj ofte enamiĝis la helenaj junuloj).]]
**Argiopo** (el la greka *ἀργῇς*, «blank-vizaĝulino») estas epiteto de la Luno, kaj nomo de diversaj rolulinoj de la helena mitologio:

# Najado, filino de la oceanido Nilo. Ŝi edziniĝis al Agenoro, reĝo de Tiro (Fenicio), kaj naskis de li multnombran idaron: Kadmo, Fineo, Taso, Kilikso, Fenikso kaj Eŭropo. Tamen, Argiopo ŝajnas esti kromnomo de Telefaso (ankaŭ luna epiteto) aŭ Telefo, pli konata tiel en la helena kaj romia literaturo. Por plia informo, vidu la paĝon *Telefaso*.
# Alia najado, filino de la rivero Cefizo. Ŝi estis la patrino, kun Filamono, la fama aedo, de Tamiro, la unua samseksema homo. Ŝi loĝis en la monto Parnaso, sed kiam Filamono rifuzis edziĝi al ŝi, Argiopo translokiĝis al la lando de la odrisioj, en Trakio.
# Nimfo de la urbo Eleŭso, eble ankaŭ filino de la rivero Cefizo. Ŝi unuiĝis al Branko, kun kiu iĝis patrino de Cerciono, la arkadano kiu defiis ĉiujn preterpasantojn pugno-lukti ĝismorte. Fine, Tezeo akceptis la defion, mortigis Cercionon kaj seksperfortis lian filinon Alopo.
# Filino de Teŭtro, reĝo de Teŭtranio regiono proksima al Misio (Malgrandazio). Ŝi edziniĝis al Telefo, fama filo de Heraklo, kiu heredis tiel la regnon de Teŭtro. Kun Telefo, Argiopo estis patrino de Eŭripilo, kiu partoprenis la trojan militon kaj fine estis mortigita fare de Neoptolemo.

## Aliaj uzoj 
* Argiopo estas ankaŭ specio de araneo.
* Argiopo estas rolulo de la videoludo Ragnarok Online

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Najadoj
Kategorio:Epitetoj de la grekaj dioj
Kategorio:Idaro de la oceanidoj
Kategorio:Reĝedzoj en la helena mitologio
Kategorio:Nimfoj
Kategorio:Fenicoj en la helena mitologio
Sekundara atmosfero

**Sekundara atmosfero** estas planeda atmosfero kiu ne formiĝis per alkreskado dum la formiĝo de la stelo.
Sekundara atmosfero, anstataŭ primaraj atmosferoj, formiĝas per interna vulkanismaj fenomenoj, aŭ per akumulado de materialo el kometaj impaktoj.
La Tero havas sekundaran atmosferon. Ĝi estas karakteriza de la terecaj planedoj, kiel Venuso kaj Marso. Sekundaraj atmosferoj estas maldikaj kompare al primaraj atmosferoj kiel tiu de Jupitero.

Kategorio:Atmosfero
Flirey

**Flirey** estas franca komunumo en la departemento Meurthe-et-Moselle kiu troviĝas en la regiono Loreno.

## Geografio 
Flirey situas en plataĵo de Haye apud la artefarita lago de Madine. 
Oni trovas ankaŭ la arbaron de Mort-Mare.

Oni kultivas tie tritikon, hordeon kaj kolzon.

## Historio 
eta|maldekstra|Memoraĵo kaj tombejo ĉe Flirey
Dum la tridekjara milito la vilaĝo de Flirey estis detruita de la sveda armeo en 1636.

Dum la unua mondmilito la vilaĝo de Flirey estis detruita. Ĝi estas rekonstruata sed ne en la sama loko.
La nova preĝejo Sankta-Stefano datiĝas de 1925.
eta|maldekstra|La malnova kirko

## Renomaj personoj 
* Pierre-Maurice Masson, verkisto (1879-1916) mortis en Flirey.

## Notoj kaj referencoj 
*
*
Kategorio:Komunumoj de Meurthe-et-Moselle
Anŭar al-Aŭlaki

**Anŭar al-Aŭlaki**, foje ankaŭ esperantigita *Anvar al-Avlaki*, alternative laŭ aliaj latinliteraj lingvoj *Anwar al-Awlaki* aŭ *Aulaqi* - arabe أنور العولقي|, latinliterigo laŭ DMG *Anwar al-ʿAwlaqī* - estis islamisma aktivisto kaj imamo, kiu havis civitanecojn kaj de Usono kaj de Jemeno. Li naskiĝis la 22-an de aprilo 1971 en Las Cruces, Nov-Meksiko, Usono, kaj mortis la 30-an de septembro 2011 en Jemeno. Oni supozas, ke li varbis anojn por la islamisma terorisma organizaĵo Alkaido. Lian morton la 30-an de septembro 2011 kaŭzis elaera atako en Jemeno.

La predikoj de li akompanis la aviadilo-kidnapistojn de la 11-a de septembro 2001 samkiel la amokan pafiston de la 5-a de novembro 2009 en usona armea bazo de Fort Hood, Teksaso. Post la amoka murdo de la 5-a de novembro 2009, spuro pri motoro de la ago gvidis al Jemeno. Tie Anŭar al-Aŭlaki vivis ekde la jaro 2002. Antaŭe li estis islama predikanto en moskeo de Falls Church proksime de Vaŝingtono.

En marto 2010 Anŭar al-Aŭlaki alvokis al Ĝihado, do "Sankta Milito" kontraŭ Usono. "Post la daŭra agreso kontraŭ islamanoj" li estus devigata fari tion, li diris. Forte li kritikis islamanojn vivantajn en Usono pri "kunlaboro kun la malamiko".

En majo 2010 li alvokis ĉiujn islamanojn en la usona armeo, mortigi kunsoldatojn kiuj survojas al Irako aŭ Afganio. Kiel modelo li nomis la usonan oficiron *Nidal Malik Hasan*, kiu en amoka murdo mortigis 13 usonajn soldatojn en Fort Hood. Pro lia alvoko mortigi eksterlandanojn en Jemeno, li la 17-an de januaro 2011 en malĉeesto kondamniĝis pri dek jaroj da mallibereco. Instigo por tiu verdikto estis la jura proceso kontraŭ jemenano, kiu pro murdo de franca kunlaboranto de energia entrepreno kondamniĝis je morto. Tiun jemenanon Anŭar al-Aŭlaki en plurmonata korespondado instigadis murdi eksterlandanojn. Krome oni akuzis lin esti membro de "armita bando". Parenco de li, *Othman al-Aŭlaki*, pro la samaj akuzoj estis kondamnita je ok jaroj de mallibereco.

## Notoj 
Kategorio:Imamoj
Kategorio:Teroristoj
Kategorio:Usonanoj
Kategorio:Jemenanoj
3432 Kobuchizawa

'*3432 *Kobuchizawa'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japanaj astronomoj Masaru Inoue, Osamu Muramatsu kaj Takeŝi Urata elde Kobuĉisava (Gubernio Jamanaŝi, Japanio).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la urbo Kobuĉisava (小淵沢町, *Kobuchisawa-chō''), elde kiu ĝi estis malkovrita. Tiu urbo estis kunfandita ene de Hokuto en 2006.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takeŝi Urata
Kategorio:Malkovrita de Osamu Muramatsu
Kategorio:Malkovrita de Masaru Inoue
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1986
Las Cruces

{{Informkesto urbo
 | tipo        = urbo
 | bildo = 
 | bildo-priskribo = panoramo
 | lando       = Usono
 | ŝtato       = Nov-Meksiko
 | latitudo    = 
 | longitudo   = 
 | regiono-ISO    = US-NM
 | situo sur mapo2 = Usono
 | situo de       = Situo de Las Cruces en Usono
 | areo           =  199,26 km²
 | loĝantaro=  }
 | loĝantaro-stato=  
 | loĝantaro-denso  = auto
 | horzono        = UTC-7 h(-6 h de aprilo ĝis oktobro)
 | pk             = 88001
 | kodo           =  +1 505 kaj +1 575
 | laŭ           =
}}
**Las Cruces** (hispane: "la krucoj") estas urbo de la distrikto *Doña Ana* en la ŝtato Nov-Meksiko de Usono. Laŭ takso de la usona censa oficejo de 2010 ĝi havis 97 618 loĝantojn - sekve temas pri la dua plej granda urbo de Nov-Meksiko laŭ la nombro de loĝantoj. La tuta metropola areo tiutempe havis 209 233 loĝantojn. 

En la urbo interalie naskiĝis la islamisma aktivulo kaj imamo Anŭar al-Aŭlaki, gvidanto de la terorisma organizaĵo Alkaido.

eta|maldekstra|300ra|distrikta juĝejo en la urbo

La nomo respondas al multaj lokoj en Hispanio kaj hispanlingvaj landoj; ekzemple estas samnoma kamparareo en Don Benito, Hispanio, kie estas multaj kampardomoj ĉe ermitejo de la *Virgen de las Cruces* (Virgulino de la Krucoj); al tiu loko kondukas pado paralela al ŝoseo kie staras krucoj por religiaj ceremonioj katolikaj.

Kategorio:Urboj de Nov-Meksiko
Konserva biologio

[eta|dekstra|300px|Oni faras klopodojn por konservi la naturajn karakterojn de la Akvofaloj Hopetoun, [Aŭstralio por plupermesi vizitantan aliron.]]
**Konserva biologio**, **Konservobiologio**, **Konservada biologio** aŭ **Konservadekologio** estas la scienca studo de la naturo kaj statuso de la biodiverseco de la Tero kun la celo protektadi speciojn, iliajn vivejojn, kaj ekosistemojn de troaj indicoj de formorto. Ĝi estas interfaka kampo uzanta sciencojn, ekonomikon, kaj la praktikon de natura resursoadministrado.

## Historio de la termino 
La esprimo konservadekologio (*conservation biology*) estis lanĉita kiel titolo de konferenco okazinta ĉe la Universitato de Kalifornio, San Diego en La Jolla, Kalifornio en 1978 organizita fare de biologoj Bruce Wilcox kaj Michael E. Soulé. La renkontiĝo estis ekigita fare de la konzerno inter sciencistoj pri tropika senarbarigo, malaperantaj specioj, malpliigo de genetika diverseco ene de specioj. La konferenco kaj konferencartikoloj kiuj rezultis serĉis transponti interspacon ekzistantan en tiu tempo inter teorio en ekologio kaj populacibiologio de unu flanko kaj konservopolitiko kaj praktiko ĉe la alia. Konservadekologio kaj la koncepto de biologia diverseco (biodiverseco) aperis kune, helpante al kristaligo de la moderna epoko de konservadoscienco kaj politiko.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ekologia restaŭro
* Naturkonservado
* Troekspluatado


Kategorio:Biologia terminaro
Kategorio:Mediprotektado
3429 Chuvaev

'*3429 *Chuvaev'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la sovetan astronomon Konstantin Konstantinoviĉ Ĉuvajev (cirile *Константин Константинович Чуваев'', 1917–1994).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1974
3433 Fehrenbach

'*3433 *Fehrenbach''''' estas malgranda, hela duopa asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  en la kadro de la Indianaa Programo pri la Asteroidoj elde la Observatorio Goethe Link, apud Broklino (Indianao, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la francan astronomon Charles Fehrenbach (1914–2008), kiu lanĉis la sukcesan uzon de la objektiva prismo por mezuri la  de steloj. Unu el liaj instrumentoj estis uzita por identigi anojn de la Magelanaj Nuboj laŭ ties radiusaj rapidecoj, ekde 1961 dum la ĉeloka enketo de la Eŭropa suda observatorio en Suda Afriko kaj plu en 1968 ĉe La Silla en Ĉilio. Li servis kiel vic-prezidento de IAU de 1973 ĝis 1979, kiel ano de ESO kaj prezidento de ties Komisiono Pri Instrumentoj, kaj kiel ano kaj prezidento de la konsilantaro de la Kanada-Franca-Havaja Observatorio. Liaj multenombraj honoroj inkludas esti ano de la Akademio de Sciencoj de Francio, la  de la CNRS kaj la grandan sciencan premion de la urbo Parizo.

## Notoj kaj referencoj 
## Satelito 
Ĝia satelito estis malkovrita la  de D. Pray, P. Pravec, A. Marchini, F. Salvaggio, R. Papini, J. Pollock, D. Caton, R. Hawkins, V. Benishek, A. Smith, D. Reichart kaj J. Haislip per observoj de  elde diversaj observatorioj, anoncita la 

Tiu satelito havas diametron de ĉirkaŭ 2,3&nbsp;km, orbitan  de proksimume 14&nbsp;km kaj  de 0,8194 ± 0,0002 tago (19,666 ± 0,0048 horoj). Ankaŭ ĝia rotacia periodo estas 19,666 horoj: ĝi estas en ligita rotacio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  (3433) Fehrenbach; el la paĝaro de Wm. Robert Johnston

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Kelkopaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Indiana Asteroid Program
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1963
3434 Hurless

'*3434 *Hurless''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Brian A. Skiff elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronominon Carolyn Hurless (1934–1987).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Brian A. Skiff
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981
Nigrabruna spizaeto

La **Nigrabruna spizaeto** (*Spizaetus isidori*) estas sudamerika specio de rabobirdo de la familio de Akcipitredoj. Ĝi estas foje nomata **Aglo de Isidoro**. Ĝi estas ofte lokigita en la monotipa genro ***Oroaetus***.

Tiu estas tre granda aglo 63–74&nbsp;cm longa kun enverguro de 147–166&nbsp;cm. Plenkreskulo estas brilnigra en kapo kaj dorso kaj striece helbruna sube, multe de unuarangaj kaj kruroj. Estas kresteto, flavaj irisoj kaj nigreca nuda okulareo. La junulo estas tre diferenca, blankeca ĉe kapo kaj korpo kun sablokoloraj nuancoj sube kaj skvamece griza en dorso kaj flugiloj.

Nestokonstruo okazas februare kaj marte; la ino demetas ovojn en aprilo kaj majo kaj idozorgado okazas aŭguste kaj septembre. Ili konstruas grandan neston el bastoneteroj ĉirkaŭ 2 m diametre kaj 1 m profunde. Idaro komponiĝas el 1 al 2 idoj. Ĉe la nestareo, plenkreskuloj alportas ĉefe sciurojn al siaj junuloj.

Ili predas lansimiojn, histrikojn, nazuojn kaj aliajn mezgrandajn arbajn mamulojn. Ili kaptas ankaŭ grandajn birdojn kiaj penelopoj. Ili ofte havas multe eluzitajn vostojn per plonĝo post predoj tra branĉoj. Ili koincidas en teritorioj kun kelkaj aliaj grandaj arbaraj agloj, inklude la Monta solaglo kaj eble aliaj agloj  de la genro *Spizaetus*, sed oni ne konas interagadon kun tiuj kaj oni supozas, ke la Nigrabruna spizaeto estas kutime la birda pintopredanto en siaj teritorioj.

Ĝi troviĝas en humida montararbaro, kutime je altoj inter 1,800-2,500 m, en Andoj el norda Argentino, tra Bolivio, Peruo, Ekvadoro, Kolombio, al Venezuelo, kun izolataj populacioj en la Venezuela Marbordo, Serranía del Perijá kaj Sierra Nevada de Santa Marta. Ĝi estas ĝenerale loka kaj rara.

## Referencoj
* BirdLife International 2004.  Oroaetus isidori.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.
*"Raptors of the World" de Ferguson-Lees, Christie, Franklin, Mead & Burton. Houghton Mifflin (2001), ISBN 0-618-12762-3.

Kategorio:Agloj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Demirkapuo

**Demirkapuo** (, , ) estas montopinto en Krimeo, kiu altas 1540 metrojn kaj estas la dua laŭ la alteco punkto de la Krimea montaro. Ĝi situas sur la nord-okcidenta parto de la Gurzufa altebenaĵo (kiu estas parto de la ĉefa montoĉeno de la Krimea montaro) proksimume 6 km. for de la loĝloko Sovetsko (se mezuri rekte).

La nomo de la monto venas el la krime-tatara lingvo kaj laŭvorte signifas "Fera pordego": *demir* – "fero", *qapı* (dialekte – *qapu*) – "pordo, pordego". Tiu nomo supozeble venas de la nomo de tre mallarĝa parto de la altebenaĵo, kiu situas kelkajn kilometrojn oriente de la montopinto.

La montopinto prezentas konusforman altaĵon etenditan en la direkto nordo-sudo. La okcidentaj deklivoj estas malkrutaj, la orientaj estas pli abruptaj, kun ŝtup-formaj rokaj klifoj. La monto kaj ĝiaj deklivoj estas kovritaj de herboj, arboj mankas. La monto estas formita de kalkoŝtono.

La montopinto situas sur la teritorio de la Krimea naturrezervejo, tial ĝia vizitado estas limigita. Du kilometrojn okcidente de Demirkapuo situas alia montopinto – Kemalegereko, kaj proksimume 1,5 kilometrojn sud-oriente troviĝas la Romanova ŝoseo kaj Pavilono de ventoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Rakonto pri la supreniro sur Demirkapuon kun multaj fotoj de la pinto kaj ĝiaj ĉirkaŭaĵoj (la ligilo kontrolita la 1an de oktobro 2011).

Kategorio:Montoj de Krimea montaro
Kategorio:Montoj kun alteco inter 1000 kaj 1999 m
Fora konservado

**Fora konservado**, Konservado *ex situ* aŭ Ex-situ-konservado signifas laŭlitere "de-eja konservado". Ĝi estas la procezo protekti endanĝerigitan specion de planto aŭ besto ekstere de ĝia natura vivejo; ekzemple, per forigado de parto de la populacio de minacita vivejo kaj lokigado de ĝi en nova loko, kiu povas esti natura areo aŭ ĉe prizorgo de homoj. Dum Fora konservado konsistas el kelkaj el la plej malnovaj kaj plej konataj konservadometodoj, ĝi ankaŭ implikas pli novajn, foje kontestatajn, metodojn en laboratorioj.

## Kolonia translokigo 
La plej bona metodo de maksimumigado de speciebleco al supervivo (kiam foraj metodoj estas postulataj) estas per translokigado de parto de la populacio al malpli minacita loko. Estas malfacile imiti la medion de la origina koloniloko konsiderinte la grandan nombron da variabloj difinante la originan kolonion (mikroklimato, grundoj, simbiozaj specioj, foresto de severa predado, ktp.) Ĝi ankaŭ teknike defias elradikigi (koncerne plantojn) aŭ kapti (koncerne bestojn) la postulatajn organismojn sen nepravigebla damaĝo.

Ekzemplo de kolonitransloko en natura medio estas la kazo de la endanĝerigita Santakruca holokarpo, *Holocarpha macradenia*, nova kolonio el kiu estis malkovrita dum enketo meze de la 1980-aj jaroj en la loko de proponita butikumcentro en okcidento de la Kantono Contra Costa. Post kiam la urbo de Pinole decidis aprobi la butikumcentron, la urbo fidis je transloka plano evoluigita fare de sciencistoj por forigi la tutan kolonion al proksima loko tuj oriente de Nacia vojo 80.

## Homzorgaj metodoj 
Bestoĝardeno kaj botanikaj ĝardenoj estas la plej konvenciaj metodoj de fora konservado, ĉiuj el kiuj hejmas kaj protektas specimenojn por bredi kaj reenkonduki ilin en la naturo kiam necesas kaj eblas. Tiuj instalaĵoj provizas ne nur loĝejon kaj prizorgas specimenojn de endanĝerigitaj specioj, sed ankaŭ havas instruan valoron. Ili informas publikon pri la minacita statuso de endanĝerigitaj specioj kaj de tiuj faktoroj kiuj kaŭzas la minacon, kun la espero de kreado de ĝenerala intereso en maldaŭrigado kaj inversigado de tiuj faktoroj kiuj endanĝerigas la supervivon de specio en la origina loko. Ili estas la plej publike vizititajn forajn konservadejojn, kaj la WZCS (World Zoo Conservation Strategy) taksas ke la 1100 fakorganizitaj zooj en la mondo ricevas pli da 600 milionojn de vizitantoj ĉiujare. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Reenmeto
* Ena konservado

Kategorio:Bestoĝardenoj
Kategorio:Naturkonservado
Struldbrugo

**Struldbrugoj** (, singularo **struldbrug**) estas fikciaj senmortaj loĝantoj de fikcia lando Lugnago de libro *La vojaĝoj de Gulivero* de Jonathan Swift. Laŭ la libro, nur tre malgranda parto de lugnaganoj estas struldbrugoj. Struldbrugoj ne estas eterne junaj, sekve ili estas devigita suferi eternan maljunecon.

## Statistiko de naskiĝoj de struldbrugoj 
Struldbrugoj povas naskiĝi nur en Lugnago. Gepatroj de struldbrugo povas esti mortemuloj, t. e. eco esti struldbrugo ne dependas de heredeco, sed estas okaza. Naskiĝoj de struldbrugoj estas tiel maloftaj, ke nombro de ĉiuj struldbrugoj loĝantaj en la lando en la jaro 1708 estas ne pli granda ol 1100 (sed estas nekompreneble, kiam ili komencas naskiĝi). Krome estas informo, ke nombro de naskiĝoj de struldbrugoj estas "ne pli granda ol 2 aŭ 3 dum jarcento".

## Specifikecoj de anatomio kaj fiziologio 
Ĉiu struldbrugo havas makulon super maldekstra brovo. Ĉi tiu makulo servas kiel rimarkilo por difino, ke novnaskito estas struldbrugo. Antaŭe la makulo estas ruĝo, je aĝo 12 jaroj ĝi fariĝas verda, je 25 jaroj blua, je 45 jaroj nigra. Krome la makulo iom post iom pligrandigas. Post aĝo 45 jaroj ĝiaj koloro kaj grandeco ne ŝanĝiĝas.

Vivo de strudbrugo estas eterna, sed malsanema. Je maljuneco, precipe post aĝo 80 jaroj, struldbrugoj malsanas, kiel plimulto de maljunuloj. Iliaj malsanoj de iu momento ne plifortiĝas kaj ne malfortiĝas, restante ĉiutempe.

Je aĝo 90 jaroj elfalas haroj kaj dentoj de struldbrugo. Post ĉi tiu aĝo struldbrugoj ne sentas guston de nutraĵo.

Maljunaj struldbrugoj havas tre malbonan memoron. Ili ne kapablas legi, ĉar forgesas komencon de frazo antaŭ finlegi ĝin. Ili malbone komprenas interparolantojn, ĉar la lingvo ŝanĝas kaj struldbrugo scias nur tian lingvon, kia estis je lia aŭ ŝia juneco.

## Karaktero de struldbrugoj 
Ĉirkaŭ aĝo de 30 jaroj struldbrugoj fariĝas malafablaj, melankoliaj. Ĉi tiuj ecoj iom post iom pligrandiĝas ĝis aĝo de 80 jaroj. Struldbrugoj estas obstinaj, kverelemaj, avidaj, vantaj, babilemaj, enviaj. Ili envias junajn homojn al ilia juneco kaj maljunajn homojn al ilia morto. Struldbrugoj estas ne kapabla al amikeco.

## Juraj specifikecoj 
Je la aĝo 80 jaroj venas tiel nomata civitana morto de struldbrugo kaj posedaĵo de struldbrugo transpasas al liaj aŭ ŝiaj heredantoj. De ĉi tiu momento struldbrugo ne rajtas aĉeti terenon, esti atestanto dum juĝado kaj similaj. La ŝtato zorgas pri vivteno de struldbrugoj post 80 jaroj.

Se struldbrugo edziĝas je struldbrugino, la edziĝo estos aŭtomate nuligata, kiam pli juna el la geedzoj estos je la aĝo 80 jaroj.

Struldbrugoj ne rajtas elveturi el Lugnago.

## Fontoj 
* La vojaĝoj de Gulivero (kompleta teksto en la angla, Projekto Gutenbergo)
* La vojaĝoj de Gulivero (kompleta teksto en la rusa)

Kategorio:La vojaĝoj de Gulivero
Kategorio:Fikciaj specioj kaj rasoj
Kategorio:Fikciaj senmortuloj
Franz von Papen

**Franz Joseph Hermann Michael Maria von PAPEN, Erbsälzer zu Werl und Neuwerk** (naskiĝis  en Werl; mortis  en Obersasbach) estis germana politikisto (Zentrumspartei, malmembriĝis je 1932), regna kanceliero en 1932 kaj de 1933 ĝis 1934 vickanceliero en la kabineto de Hitler.
eta|Franz von Papen, 1945/46
Papen estis unu el la 24 personoj, kiuj estis akuzitaj en la Nurenbergaj procesoj kontraŭ la ĉefmilitkrimuloj antaŭ la internacia milita tribunalo. Li estis malkondamnita en ĉiuj punktoj la 1-an de oktobro 1946. En la sekvinta juĝoĉambra procedo li estis akuzita je ok jaroj da laborkampo.

## Skribaĵoj 
* *Appell an das deutsche Gewissen. Reden zur nationalen Revolution*, Oldenburgo 1933.
* *Der Wahrheit eine Gasse*, Munkeno 1952.
* *Europa, was nun? Betrachtungen zur Politik der Westmächte*, Göttingen 1954.
* *Vom Scheitern einer Demokratie. 1930–1933*, Majenco 1968.

## Literaturo 
* Henry Mason Adams/ Robin K. Adams: *Rebel Patriot. A Biography of Franz von Papen.* Santa Barbara 1987.
* Jürgen Arne Bach: *Franz von Papen in der Weimarer Republik.* 1977.
* Theodor Eschenburg: *Franz von Papen.* En:* VJZG* 1 (1953), p.&nbsp;153–169.
* Larry Eugene Jones: *Franz von Papen, the German Center Party, and the Failure of Catholic Conservatism in der Weimar Republic.* En: *Central European History*, n. 38 (2005), p.&nbsp;191–217.
* Franz Müller: *Ein „Rechtskatholik“ zwischen Kreuz und Hakenkreuz. Franz von Papen als Sonderbevollmächtigter Hitlers in Wien 1934–1938.* 1990.
* Joachim Petzold: *Franz von Papen. Ein deutsches Verhängnis.* Munkeno/Berlino 1995.
* Hans Rein: *Franz von Papen im Zwielicht der Geschichte. Sein letzter Prozess.* 1979.
* Richard W. Rolfs: ''The Sorcerer's Apprentice. The Life of Franz Von Papen.* 1996.
* Karl-Heinz Roth: *Franz von Papen und der Deutsche Faschismus.* En: *Zeitschrift für Geschichtswissenschaft* (ZfG), n. 51 (2003), p.&nbsp;589–625.
* Wilhelm von Sternburg (eldonisto): *Die deutschen Kanzler. Von Bismarck bis Schmidt.* Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurto 1987.
* Erich Stockhorst: *5000 Köpfe – Wer war was im Dritten Reich.* Arndt, Kijlo 2000, ISBN 3-88741-116-1.
* Joachim Petzold: *Franz von Papen. Ein Deutsches Verhängnis.'' Bvu Buchverlag Union, 1995, ISBN 3-372-00432-9.

## Eksteraj ligiloj 
* Rundfunkansprache des Reichskanzlers zur Reichstagswahl am 6. November 1932  en la LeMO (DHM kaj HdG)
* Preussen-Chronik.de über Franz von Papen
* DEULIG Tonwoche: Vorstellung der neuen Reichsregierung
* DER SPIEGEL 19/1969 – Franz von Papen

Kategorio:Naziaj politikistoj
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Germanaj nobeloj