Domingos Jorge Velho

**Domingos Jorge Velho** estis brazila bandejrano, kiu estis rimarkinda ĉasisto de indianoj kaj fuĝantaj sklavoj el la domajno de la portugaloj, kaj li estris la trupojn kiuj detruis la :pt:"Quilombo dos Palmares", komunumo de fuĝantaj sklavoj dum la Kolonia Brazilo.

## Biografio 
Li estis filo de Francisco Jorge Velho (1600-1685) kaj Francisca Gonçalves de Camargo.  En sia laboro kiel kaptisto, li pasigis ĉirkaŭ 25 jarojn trairante la internajn teritoriojn de la nordoriento de Brazilo, kaj sia sperto en bataloj kontraŭ la kilombanoj kaj indianoj konsideritaj "kuraĝaj" igis lin konata kiel la ekstermisto de indianoj, ankaŭ dank'al lia fifama perforto kaj brutaleco.

[eta|maldekstre|300px|Loĝejo de la sklavoj, pentraĵo de [Moritz Rugendas.]]

[eta|maldekstre|300px|[Kapoejro aŭ Milito-danco, pentraĵo de Moritz Rugendas. (1825).]]

Li estis en la internaj teritorioj de Piaŭio, Cearao kaj Paraibo, batalante kaj ĉasante indiĝenajn homojn, kaj respondecante pri la detruo de pluraj vilaĝoj. Ĉirkaŭ la jaro 1675, li fondis la vilaĝojn Formiga kaj Piancó en Paraibo.

Li estis mamluko (miksaĵo de blankulo kaj indiano), pranepo de tupinikinaj indianoj, sed li jam estis portugalizita, karakterizaĵoj komunaj al pluraj bandejranoj de San-Paŭlo. Malgraŭ tio, kiel ĉiuj bandejranoj, ili ne estis inter la plej respektataj kaj prestiĝaj figuroj en la kolonia socio, sed estis konsideritaj praktike barbaroj.

Historiistoj ofte citas la komenton de la episkopo de Pernambuko, kiu priskribis lin kiel sovaĝan homon: „Li eĉ ne scias paroli... li eĉ ne diferencigas sin el la plej barbara de la tapujaj indianoj kaj, malgraŭ voki sin kristano kaj lastatempe edziĝinta, li kunvivas kun sep indiaj konkubinoj.”

En 1671, Domingos Jorge Velho aliĝis al la "bandejro" de Domingos Afonso Sertão, enirante la internon de Piaŭio, Cearao kaj Maranjono. Li estis ĉe la avangardo de la kampanjo kiu mortigis kaj kaptis milojn da indiĝenaj homoj de malsamaj etnecoj, plejparte tiujn konatajn kiel pipraj indianoj. Tiu ekspedicio daŭris ĝis 1674, rezultigante la okupon kaj fondon de la Ŝtato Piaŭio (ankoraŭ ne en ĝia nuna formato), kun la establado de setlantoj kaj brutbredado.

Post tiu projekto, Jorge Velho daŭre eniris kaj konkeris teritoriojn en Cearao kaj la aktuala Paraibo. En 1680, li iris al Piancó, kie li gvidis atakojn kontraŭ la :pt:Icós kaj :pt:Sucurus indianoj. Tiuj ekspedicioj daŭris plurajn jarojn.

## Atakoj kontraŭ la Kilombo dos Palmares
La faritaĵo kiu donis al li la plej grandan fifamecon en la kolonia mondo estis la sukcesa atako kontraŭ Palmares (municipo el la ŝtato Alagoaso), en 1694-1595. La kilombo, la plej granda nigra homamaso en la tuta Ameriko, tiutempe havis pli ol 50 mil homojn, inkluzive de iamaj sklavoj, indianoj kaj homoj el Nordafriko.

La mobilizado kontraŭ Palmares okazis post preskaŭ jarcento da organizo kaj rezisto al atakoj de bandejranoj, petitaj de la koloniaj aŭtoritatoj. Kun la ascendo de Zumbi dos Palmares, en 1678, kilombanaj atakoj kontraŭ proksimaj vilaĝoj kaj bienoj multiĝis. Dudek kvin ekspedicioj estis jam senditaj, sen sukceso, kun la intenco ĝin subpremi.

En 1686, la guberniestro de Pernambuko, :pt:João da Cunha Souto Maior, alfrontita kun la fiasko de la antaŭaj ekspedicioj, petis la helpon de la sperta Domingos Jorge Velho kaj intertraktadoj komenciĝis por lia dungado. Nur en 1691 la kontraktaj detaloj estis kompletigitaj. La bandejrano postulis la donadon de "sesmarias" (teritorioj), pardonon por krimoj faritaj kaj 1/5 el la indianaj homoj malliberigitaj en la ekspedicio.

Kun trupo taksita je naŭ mil viroj, Jorge Velho komencis la ekspedicion en 1694, apogita de la pernambukaj trupoj de :pt:Bernardo Vieira de Melo. Tiel, post 22 tagoj da sieĝo, li atakis la kilombon kaj detruis ĝian ĉefan vilaĝon. Sed estis nur en novembro 1695 ke li povis efike trakti gravan baton al la inĝenia defendo de la Kilombo dos Palmares. Post, kompreneble, longa tempo da rezistado flanke de la kilombanoj. Zumbi havis sian kapon fortranĉita kaj sendita al Recife. Oni taksas, ke almenaŭ 15 mil kilombolanoj defendis Palmares.

Historiistoj trovis reĝajn ordojn inter 1694 kaj 1699, petante la bandejranon organizi punajn ekspediciojn kontraŭ indiĝenaj homoj de la konfederacio de la Cariris kaj aliaj etnoj en Maranhão. Tiel, li ekiris kun lokaj misiistoj serĉante la kontroligon kaj katekigon de la indianaj homoj de Maranjono, Pernambuko kaj Cearao.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 1641
Kategorio:Mortintoj en 1705
Kategorio:Naskiĝintoj en la 17-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 18-a jarcento

Kategorio:Naskiĝintoj la 13-an de marto
Kategorio:Mortintoj la 2-an de aprilo
Kategorio:Brazilaj bandejranoj
Kategorio:Brazilaj internlanduloj
Kategorio:Brazilaj esploristoj
Kategorio:Historio de Brazilo