Naturaj satelitoj de Saturno

[eta|dekstra|300px|Kunmetaĵo de fotoj faritaj de [Voyager 1 en novembro 1980]]
Saturno havas 53 ''''*, kies ekzistado estas sufiĉe pruvita, por ke ili havu nomon. 11 aliaj nur havas maldaŭran kodnumeron. Inter ili, la ekzisto de 3 satelitoj estas tre pridubata.

## Eltrovoj 
eta|dekstra|300px|Satelitoj kaj ringoj de Saturno
Plejparte de satelitoj de Saturno estis malkovritaj antaŭ nelonge. Tamen, la precizan nombron de satelitoj oni verŝajne neniam scios. La ringoj de la planedo ja enhavas grandajn glacipecojn, kiuj teorie estas lunoj; estas malfacile starigi limon inter granda ringero kaj malgranda satelito.

Antaŭ la spaca epoko, dek satelitoj estis konataj:
* Titano *(Titan,* malkovrita en 1655),
* Japeto *(Iapetus,* 1671),
* Reo *(Rhea,* 1672),
* Febo *(Phœbe,* 1899),
* Temiso *(Themis),* eltrovita en 1905, fakte ne ekzistas,
* Jano *(Janus,* 1966, konfirmita en 1980), konfuzita en kelkaj observoj kun Epimeteo, kiu havas saman orbiton.

La sondiloj Voyager, kiuj preterflugis la sistemon en 1980, ebligis la malkovron de ok aliaj satelitoj (Atlaso *Atlas,* Prometeo *Prometheus,* Pandoro *Pandora,* Epimeteo *Epimetheus,* Heleno *Helene,* Telesto *Telesto,* kaj Kalipso *Calypso* ekde 1980, Pajno *Pan* en 1990).

1990-jara observo misio ebligis eltrovi 12 aliajn lunojn orbitantajn malproksime de Saturno: (Imio *Ymir,* Paliako *Paaliaq,* Siarnako *Siarnaq,* Tarvo *Tarvos,* Kiviuko *Kiviuq,* Iĵirako *Ijiraq,* Trimo *Thrym(r),* Skadio *Skaði,* Mundilfaro *Mundilfäri,* Eriapo *Er(r)iapo,* Albiorikso *Albiorix,* kaj Sutungo *Suttung(r)*). Oni nuntempe opinias, ke ili estas fragmentoj de pli grandaj korpoj kaptitaj de saturna gravito.

Narvo estis eltrovita en 2003.

La misio *Cassini*, atinginte la saturnan sistemon dum somero de 2004, ebligis malkovron de pluraj aliaj satelitoj: Metono *Methone* kaj Paleno *Pallene* komence de junio 2004, S/2004 S 3 kaj S/2004 S 4 fine de junio 2004, Polukso *Pollux* en oktobro 2004, S/2004 S 6 fine de oktobro 2004,

Eltrovo de naŭ novaj malgrandaj eksteraj satelitoj de Saturno estis anoncita je la 26-a de junio 2006, ilin malkovris D. C. Jewitt, S. S. Sheppard kaj J. Kleyna, per 8,2-metra teleskopo Subaru: Hirokeno *Hyrrokkin,* S/2006 S 1, Kario *Kari,* S/2006 S 3, Grejpo *Greip,* Logeo *Loge,* Jarnsakso *Jarnsaxa,* Surto *Surtur,* kaj Skoelo *Sköll.*

Malkovro de nova ekstera satelito, Tarkeko *Tarqeq,* estis anoncita je la 13-a de aprilo 2007; tiu de S/2007 S 2 kaj S/2007 S 3, je la 1-a de majo.

La maltrovo de la 60-a luno de Saturno, Anteo *Anthe,* estis anoncita je la 19-a de julio 2007, kaj de la 61-a, Egeo *Ægæon,* je 2008.

## Listo 
Jen la listo de konataj satelitoj de Saturno, ordigitaj laŭ granda duonakso. Datumoj pri granda duonakso kaj periodoj devenas de *Minor Planet Center''. Negativa periodo indikas, ke la orbito estas retrograda.

## Grupoj 
Kvankam iliaj limoj estas malprecizaj (eĉ subjektivaj), eblas grupigi saturnajn lunojn laŭ ok grupoj.

### Paŝtist-satelitoj 
La paŝtist-satelitoj estas lunetoj, kiuj orbitas ene de aŭ apud la limo de ringosistemo, skulptante ties randojn aŭ kreante mankolokojn inter ili. La paŝtist-satelitoj de Saturno estas Pajno, Daphno, Atlaso, Prometeo, Pandoro, kaj nekonfirmitaj satelitoj S/2004 S 3, S/2004 S 4 kaj S/2004 S 6.

### Jano kaj Epimeteo 
Jano kaj Epimeteo estas kunorbitaj lunoj. Ili havas pli-malpli la saman grandon, kaj ili orbitaj malsamas nur je kelkaj kilometroj, do estas sufiĉe proksimaj, por ke ili kolizius, se unu provus preteriri la alian. Anstataŭ tio, la gravitaj interagoj kaŭzas interŝanĝon de orbito je ĉiuj kvar jaroj.

### Enaj ĉefsatelitoj 
La plej grandaj, planedoidecaj (proksimume rondaj) lunoj de Saturno kiuj orbitas ene de la ringo E estas Mimaso, Encelado, Tetiso kaj Diono.

Tri satelitetoj, multe pli malgrandaj, orbitas en tiu grupo: Metono, Anteo kaj Paleno.

### Trojaj satelitoj 
Trojaj satelitoj estas alia speco de kunorbitaj satelitoj: ili orbitas samdistance de alia luno, sed en la punktoj de Lagrange L4 kaj L5; pro la stabileco de tia sistemo, la satelitoj neniam kolizias.

Tetiso havas du trojajn satelitojn, Telesto kaj Kalipso; Diono ankaŭ havas du: Heleno kaj Polukso.

### Eksteraj ĉefsatelitoj 
La plej grandaj, planedoidecaj (proksimume rondaj) satelitoj de Saturno kiuj orbitas preter la ringo E estas Reo, Titano kaj Japeto. Ankaŭ troviĝas Hiperiono, kiu estas pli malgranda kaj neregulforma.

### Neregulaj satelitoj 
eta|300px|Neregulaj satelitoj de Saturno

#### Inuita grupo 
La inuitan grupon komponas kvin satelitoj (kvar el ili havas la nomon de inuitaj dioj), kiuj kunhavas distancon al Saturno kaj similan orbit-klinon: Kiviuko, Iĵirako, Paliako, Siarnako, kaj Tarkeko.

#### Norda grupo 
La nordan grupon komponas 29 eksteraj lunoj (la plej karakterizaj havas la nomon de nord-ĝermana dioj), kiuj kunhavas distancon al Saturno kaj similan orbit-klinon: Febo, Skadio, Narvo, Mundilfaro, Sutungo, Trimo, Imio, Egio, Bergelmio, Bestlo, Farbaŭto, Fenrio, Fornjoto, Grejpo, Hatio, Hirokeno, Jarnsakso, Kario, Logeo, Skoelo, Surto, S/2004 S 7, S/2004 S 12, S/2004 S 13, S/2004 S 17, S/2006 S 1, S/2006 S 3, S/2007 S 2 kaj S/2007 S 3. Ĉiuj havas retrogradan orbiton.

#### Kelta grupo 
La keltan grupon komponas kvar eksteraj lunoj (kiuj havas nomon de keltaj dioj), kiuj kunhavas distancon al Saturno kaj similan orbit-klinon: Albiorikso, Eriapo, Beviono, kaj Tarvo.

La ĉi-flanka bildo ilustras la orbitojn de neregulaj satelitoj de Saturno (jam nomitaj satelitoj estas flavaj). La discentreco de orbitoj estas montrita per segmento (de perihelio al afelio), kun klino montrita sur vertikala akso. La satelitoj super la horizontala akso estas progradaj, tiuj sube retrogradaj. La granda duonakso estas esprimita per milionoj da kilometroj.

## Notoj kaj referencoj 

## Vidu ankaŭ 
* Naturaj satelitoj de Marso
* Naturaj satelitoj de Jupitero
* Naturaj satelitoj de Urano
* Naturaj satelitoj de Neptuno

## Eksteraj ligiloj 
* Saturnian Satellite Fact Sheet