open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chevrolet Volt

240px|eta|Chevrolet Volt
**Chevrolet Volt** estas reŝarga, elektra-dizela, (hibrida) antaŭprodukta aŭtomobilo, kreita de la aŭtomobila konzerno General Motors por ties marko Chevrolet.

Ĝi estis oficiale prezentita en la Nord-Amerika Internacia Aŭtoprezento (*North American International Auto Show*), la 7-an de januaro 2007, en Detroit, Miĉigano.

La aŭtomobilo uzas elektran motoron (kun litio-jona akumulatoro) kaj brulmotoron (1.0L), kiu uzas petrodizelon, biodizelon, benzenon aŭ E85. La brulmotoro reŝargas la bateriojn dum uzado.

La aŭto povas esti ŝargata per norma usona 110-volta, 15-ampera konektilo (pro tio estas konektebla hibrida veturilo). Plenŝargite, la aŭtomobilo povas veturi 64 kilometrojn per nur la baterioj.

## Eksteraj ligiloj 
* Electric Car: Chevrolet Volt
* Autobloggreen
* Leftlanenews 

Kategorio:Elektraj aŭtomobiloj
Kategorio:Hibridaj elektraj veturiloj
Kategorio:Ŝalteblaj hibridaj elektraj veturiloj
Emile Gsell

eta|dekstra|250px|Vido de centraj galerioj kaj turoj ĉe Ankor-Vato, Siamo (nun en Kamboĝo), 1866. Albumena premaĵo per Emile Gsell.
**Emile Gsell** (naskiĝinta 1838 - mortinta 1879) estis franca fotisto, kiu laboris en Sud-Orienta Azio, fariĝinte la unua komerca fotisto bazita en Saigon (nun Ho-Chi-Minh-urbo). Li partoprenis almenaŭ tri sciencajn ekspediciojn, kaj la bildoj, kiujn produktis lin dum la unua al Angkor, estas inter la plej fruaj fotoj de tiu loko. Kvankam mortis li je frua aĝo, li sukcesis fari kelkajn centojn da fotoj dum apenaŭ pli ol dudek jaroj, montrante vaston de subjektomaterioj inkluzive de arkitekturo, pejzaĝoj, kaj atelieraj, etnografikaj, kaj ĝenraj portretoj.

Gsell naskiĝis en Sainte-Marie-aux-Mines, Haut-Rhin, Francio je la 31-a de decembro, 1838. Li servis en la armeo de 1858 ĝis 1866, dum kiu tempo li lernis fotadon kaj vojaĝis al Koŝin-Ĉinio (ĉu tio estas ĝusta esperantigita ortografio?) (nun Suda Vjetnamio).

En Koŝin-Ĉinio, Gsell dungiĝis per la ''Commission d'exploration du Mékong*, direktita per Ernest Doudart de Lagrée (naskiĝinta 1823 - mortinta 1868), foti la ruinojn de Angkor. Gsell akompanis la ekspedicion al Kamboĝo kaj Siamo (nun Tajlando, kaj tiutempe posedo de Angkor) de junio ĝis septembro aŭ oktobro 1866, ofte ricevante sugestojn por fotaj vidpunktoj de Doudart de Lagrée.

Ankaŭ en 1866, post la ekspedicio, Gsell sin establis kiel komerca fotisto en Saigon, fariĝinte la unua profesia fotisto fari tion en tiu urbo.

Dum la unua duono de 1873 Gsell reiris al Angkor kaj vojaĝis tra Kamboĝo kun Louis Delaporte. Pro la forto de siaj Kamboĝaj fotoj Gsell estis premiita mdealon de merito ĉe la Viena Internacia Ekspozicio, kiu okazis de la 1-a de majo ĝis la 31-a de oktobro, 1873 kaj dum kiu Gsell ekspoziciis du albumojn da fotoj, unu de la ruinoj de Angkor kaj la alia de "la moroj, kutimoj, kaj specoj de la Anama kaj Kamboĝa popoloj."

eta|dekstra|250px|Grupa portreto de Doudart de Lagrée kaj aliaj membroj de la *Commission d'exploration du Mékong'', Angkor-Vato, Siamo (nun en Kamboĝo), 1866. Albumena premaĵo per Emile Gsell.
En aprilo 1875, Gsell akompanis mision, estritan per Brossard de Corbigny, al Hue, kvankam li =estis permesita foti nek la homojn, kiujn renkontis li, nek la Citadelon. Tamen, du el liaj fotoj demonstras, ke li estis en Hanojo je la fino de 1875 kaj de novembro 1876 ĝis januaro 1877 Gsell povis kapti multe da vidoj de Tonkin (nun Norda Vjetnamio).

La fotoj de Gsell vendiĝis per Auguste Nicolier, kiu vendis kemiaĵojn kaj fotajn provizojn en Saigon ekde 1876.

Emile Gsell mortis hejme en Saigon je la 16-a de oktobro 1879. Post lia morto, O. Wegener postvenis je Gsell, akirante kaj uzante lian kapitalon dum la fruaj 1880-aj jaroj kaj poste repassante ĝin al Vidal (ankaŭ konita kiel Salin-Vidal), kiu vendis ĝin kun la nomoj Vidal kaj Salin-Vidal ĝis sia propra morto en 1883.

## Referenco 
Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio la 8-an de januaro, 2007.

Gsell, Emile
Lirika tenoro

**Lirika tenoro** estas speco de tenoro. Li havas pli molan, malpli brilan voĉon ol herotenoro, anstataŭe li estas pli modulkapabla kaj estas pli proksime al la artkanto, ĉar liaj roloj estas malpli dramaj.

*Lirika tenoro* krome estas nomo por voĉfako, en kiu estas kunigitaj la rilataj opero- kaj oratoriopartioj. Ekzemple por tiu estas:

*W. A. Mozart, "Die Entführung aus dem Serail": Belmonte
*W. A. Mozart, "Don Giovanni": Don Ottavio
*W. A. Mozart, "Die Zauberflöte": Tamino
*Carl Maria von Weber, "Oberon": Oberon
*Giuseppe Verdi, "Rigoletto": Herzog
*Giuseppe Verdi, "Othello": Cassio
*Giuseppe Verdi, "Falstaff": Fenton
*Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij, "Eŭgeno Onegin": Lenskij
*Giacomo Puccini, "La Bohème": Rodolfo

Kategorio:Opero
Melvil Dewey

eta|Melvil Dewey
**Melvil Dewey** estas plumnomo de *Melville Louis Kossuth Dewey* (naskiĝis la 10-an de decembro 1851 en Novjorko, mortis la 26-an de decembro 1931). Li estis la kreanto de Dewey dekuma klasifiko sistemo por biblioteka klasifiko.

Li iris al Boston kie li fundis kaj eldonis *The Library Journal*, kiu iĝis influa faktoro por la disvolviĝo de bibliotekoj en Usono.

Li estis subtenanto de Angla ortografio-reformo en ĝia Usona versio do *Catalog* (anstataŭ klasika *Catalogue*).

Li helpis ankaŭ ĵurnalojn pri Ro (planlingvo), en kiu la vorto-strukturo uzas sian verkon pri kategorii-hierarkio.

Kategorio:Usonaj bibliotekistoj
Kategorio:Klasifikaj sistemoj
Junula herotenoro

Sub la esprimo  **junula herotenoro** oni komprenas apartan voĉfakon de la tenoro, kiu povas interpreti kaj lirikajn kaj dramajn partiojn. Per tio ĝi situas inter la lirika tenoro kaj la herotenoro. 

Faklingve oni nomas junulan herotenoron kiel *tenore lirico* por la prefere malpezaj kaj *tenore lirico spinto* por la pli dramaj partioj.

## Rolekzemploj por junula herotenoro 
* Don José en Georges Bizet *"Carmen"*
* Radames en Giuseppe Verdi *"Aida"*
* Titolrolo en G. Verdi *"Don Carlos"*
* Princo Andreij Ĥovanskij en Modest Petroviĉ Musorgskij *"Ĥovanŝĉina"* (Хованщина)
* Aĥilo en Christoph Willibald von Gluck *"Iphigénie en Aulide"* ("Ifigenio en Aŭlido", laŭ la antikva tragedio de Eŭripido)
 
Famaj kantistoj de la fako „junula herotenoro“ ekzemple estas Placido Domingo, Luciano Pavarotti aŭ José Carreras.

La voĉamplekso de la „junula herotenoro“ etendiĝas proksimume de c al a'. Por pli altaj sonoj la kantisto falsetas.

Kategorio:Opero
Antara Mali

**Antara Mali** estas barata aktorino en bolivudfilmoj. Ŝi laboras nun kiel filmlibro-aŭtorino kaj debutis en la filmo *Mr. Ya Ms.* kiel reĝisorino.

Ŝi estas filino de la fotografisto Jagdish Mali.

Mali povas danki sian karieron ĉefe al reĝisoro Ram Gopal Varma, kiu malkovris ŝin kaj donas ĉiam rolojn en siaj filmoj. 

## Filmografio 
* 1999: *Prema Katha*
* 1999: *Mast*
* 2000: *Khiladi 420*
* 2002: *Company*
* 2002: *Road*
* 2003: *Darna Mana Hai*
* 2003: *Main Madhuri Dixit Banna Chahti Hoon!*
* 2004: *Gayab*
* 2005: *Naach*
* 2005: *Mr. Ya Ms.*

Mali
Mali
Bufontenoro

La **bufontenoro** (ankaŭ *ludtenoro*) estas malpeza tenorvoĉo enmetata en gajaj, malpli dramaj ludroloj en opero kaj antaŭ ĉio opereto. Li estas same movema kiel lirika tenoro, sed malpli peza kaj brila ol la herotenoro aŭ tenoro de la karakterfako.

La registro de la bufontenoro malofte estas ekstreme alta. Ĉar la plej multaj partioj estas riĉa je teksto, ili estas komponita en tekstkompreniga, ne tro alta registro.
Kelkaj partioj postulas de la kantisto ne nur la aplikon de la brustvoĉo, ili utiligas ankaŭ lian falseton. En la Franca opertradicio la bufonfalseto estis speciale flegata.

*Bufontenoro* krome estas nomo por voĉfako en la opero, en kiu estas kunigitaj la ĉirilataj operopartioj. Ekzemploj por tiu estas:

*W. A. Mozart, "Die Entführung aus dem Serail": Pedrillo
*W. A. Mozart, "Die Zauberflöte": Monostatos
*Ludwig van Beethoven, "Fidelio": Jacquino
*Bedřich Smetana, "Die verkaufte Braut": Wenzel
*Richard Wagner, "Die Meistersinger von Nürnberg": David
*Otto Nicolai, "Die lustigen Weiber von Windsor": Junker Spärlich
*Albert Lortzing, "Zar und Zimmermann": Peter Iwanow
*Hugo Wolf, "Der Corregidor": Pedro

Kategorio:Voĉkategorioj
Motis

La nomo **Motis**, rumane Motiș, povas signifi unu el pluraj vilaĝoj de Rumanio:

*Motiș estas vilaĝo en distrikto Sălaj.
*Motiș estas vilaĝo en distrikto Sibiu.
Kristandemokratoj (Finnlando)

**Finnlandaj Kristandemokratoj**, , , (eksa nomo Finnlanda Kristana Ligo), estas politika partio en Finnlando. La partio estas fondita en 1958 kaj ĝi estas reprezentata en Finnlanda parlamento ekde 1970. La partio kutime sukcesis fari elektoaliancojn kun aliaj centraj kaj dekstraj partioj kaj ricevis ofte pli da seĝoj ol same grandaj partioj kutime. Finnlandaj Kristandemokratoj estas pli kristana ol kristandemokrataj partioj en multaj aliaj Eŭropaj landoj.

## Sukceso de Kristandemokratoj en Finnlandaj parlamentaj elektoj 
Kategorio:Politikaj partioj de Finnlando
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1958
Hradiste

La vorto **Hradiste** (aŭ simila) havas plurajn signifojn:

## Hradiště
Hradiště estas la nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

*Hradiště (vilaĝo situanta en distrikto Benešov)
*Hradiště (vilaĝo situanta en distrikto Domažlice)
*Hradiště (vilaĝo situanta en distrikto Karlovy Vary)
*Hradiště (vilaĝo situanta en distrikto Plzeň-sudo)
*Hradiště (vilaĝo situanta en distrikto Rokycany)

## Hradište
*Hradište estas vilaĝo en Slovakio, en distrikto Partizánske.
*Hradište estas vilaĝo en Slovakio, en distrikto Poltár vidu ,
*mallongiĝo de slovaka vilaĝo Hradište pod Vrátnom. 
***Hradiště** estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.
***Hradište**
Saguja arbo

***Saguja arbo*** (*Aloe dichotoma*, afrikaanse *kokerboom*) estas specio de aloo, ĝi estas indiĝena en Suda Afriko, precipe en la regiono Norda Kabo kaj en Namibio. Ĝia nomo venas el tio, ke ĝiaj branĉoj kaj arboŝeloj estas uzataj de buŝmanoj por fari sagujon por la sagoj.

eta|350ra|la arbo
La arbo povas alti ĝis 8-9 m, aĝi ĝis 300 jaroj. Ĝia unua flava floro aperas en aĝo de 20-30 jaroj (en junio, julio). La saguja arbo aperas eĉ sur ŝtonoza ebenaĵo aŭ roka deklivo, la arbo staras unuope aŭ 10-15 m unu de la alia. Ili deponas la akvon en la trunko, la arboŝelo estas malmola, brila, flavbruna. La branĉoj estas proporcie aranĝitaj, la folioj aperas sur ties pintoj. La branĉojn kaj la foliojn kovras vaksa tavolo por malhelpi la vaporadon.

Ĝia plej riĉa arbar-simila troviĝejo situas sur protektita areo ĉe Keetmanshoop, urbeto en Sud-Namibio.

## Eksteraj ligiloj 
* Desert-tropicals.com profile 
* Plantzafrica.com profile 

## Bildoj 

File:Koecherbaum Fish River Canyon anagoria.JPG

Kategorio:Asfodelacoj
Esperanto en Azio

***Esperanto en Azio*** estas Esperantlingva bulteno de la Azia Komisiono de UEA (KAEM). Ĝi aperas en Januaro, Aprilo, Julio kaj Oktobro.

## Enhavo 
En ĝi troviĝas informoj pri la Aziaj Kongresoj, raportoj pri Esperanto-aranĝoj en landoj de Azio, kaj anoncoj pri venontaj Esperanto-eventoj, kaj en Azio kaj tutmonde.

## Redakcio 
Jen kelkaj membroj de la redakcio:
* Ekspedo: Inumaru Fumio, vicprezidanto de KAEM
* Kompilado: Hori Jasuo

## Similaj artikoloj 
* *Esperanto en Afriko*

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Sudako

**Sudako** (, , ) estas ĉemara urbo en la sud-orienta parto de Krimeo, populara ripoz- kaj kurac-loko. Administre la urbo apartenas al la Sudaka municipo, kiu krom la urbon havas ankoraŭ kelkajn negrandajn loĝlokojn.

## Historio 
La urbo estis fondita fare de alanoj (sarmat-devena iran-lingva tribo) supozate en
la jaro 212 p.K. Dum la mez-epoko la urbo nomiĝis ankaŭ *Suroĵ* (fare de slavoj), *Sugdea*,
(*Σουγδαια* - fare de grekoj) kaj *Soldaja* (*Soldaia* - fare de italoj). Komence
de la VIa jarcento laŭ la ordono de la Bizancia imperiestro Justiniano la Unua en
Sudako estis konstruita fortikaĵo. La urbo iĝis grava komerca centro kaj signifa
transita punkto sur la Granda Silka Vojo, la pleja prospero de la urbo venis en la
XIIa-XIIIa jarcentoj. Ekde la jaro 1204 la urbo iĝis regata de venecianoj.
En la XIIIa-XIVa jarcentoj la urbo estis kelkfoje prirabita kaj detruita de
mongoloj, tamen ĝi rapide renaskiĝis kaj rekreskis.

En la 1365a jaro la urbo estis konkerita de ĝenovanoj kaj iĝis parto
de ĝenovaj kolonioj sur la nordaj bordoj de la Nigra Maro. Tiutempe la urbo
estis regata fare de ĉiujare elektata itala konsulo. En la jaro 1475 Sudako
iĝis parto de la Otomana Imperio. Dum la tuta tempo de otomana regado la urbo
estis centro de *kadilik* - la plej malgranda administra unuo de la Otomana Imperio.

eta|maldekstra|Pentraĵo de K. Bogajevskij. La konsula turo de la ĝenova fortikaĵo.

En la jaro 1783 Sudako (kune kun tuta Krimeo) transiris sub Rusujan regadon.
Pro amasa elmigrado de krime-tataroj la urbo preskaŭ plene senhomiĝis (en la
jaro 1805 en la urbo loĝis nur 33 homoj). En la jaro 1804 en Sudako estis
malfermita la unua en Rusujo lernejo de vinfarado.

Pro manko de serioza industrio, dum la tuta XIXa kaj XXa jarcentoj la urbo
malrapide evoluis kiel ĉemara kurac- kaj ripoz-loko. En la jaro 1982 la
loĝ-loko ricevis statuson de urbo. Nuntempe en la urbo loĝas ĉirkaŭ 15 mil homoj.

## Nuntempo 
eta|maldekstra|La ĝenova fortreso

En la urbo mankas iu serioza industrio. La ĉefaj sektoroj de ekonomio estas
ripoz- kaj amuz-servoj kaj kuracado (la urbaj kuracejoj ĉefe specialiĝas pri
kuracado de spira sistemo, nerva sistempo kaj kor-vaskula sistemo. Krome, en
la urbo estas fama vinfarejo "*Novij Svet*" kaj esenc-produkta uzino.

La urbo havas aŭtobusan stacidomon, kiu ligas ĝin kun ĉiuj aliaj urboj
de Krimo.

eta|maldekstra|La golfeto apud Sudako dum vespero

## Vidindaĵoj 
La urbo famas precipe pro bone konserviĝinta ĝenova fortreso (konstruita
en la XIa-XIVa jarcentoj), kiu estas la plej granda el ĉiuj ĝenovaj
fortresoj, kiuj konserviĝis. Krome, ĉirkaŭ la urbo belas la naturo mem.
En la jaro 2003 ĉe la urbo ekfunkciis akvoparko.

## Gefiloj 
* Aron ben Josef, kuracisto kaj biblifakulo

## Eksteraj ligiloj 
* Novaĵoj de la urbo (ruse) 
* Fotoj de la urbo
* Historio kaj monumentoj de Sudako (ruse)

Kategorio:Sudaka municipo
Kategorio:Urboj de Krimeo
Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Dekuma klasifika sistemo por bibliotekoj

**Dekuma klasifika sistemo por bibliotekoj** estas sistemoj por hierarkie klasifiki librojn kaj dokumentojn kiu uzas numeroj laŭ dekuma sistemo. La ciferoj estas sendependa de difinita lingvo aŭ skribado. Estas du ĉefaj **dekumaj klasifika sistemo por bibliotekoj**: 

*Universala dekuma klasifiko kaj
*Dekuma klasifiko laŭ Dewey.

Kategorio:Klasifikaj sistemoj
Viŝegrad

Slavdevena vorto **viŝegrad** (en plene esperantigita formo: **viŝegrado**) signifas "alta urbo/fortikaĵo" kaj povas signifi jenon:

* Visegrád, urbo en Hungario
* Višegrad, urbeto en orienta Bosnio kaj Hercegovino
* Vyšehrad, estas ĉeĥa kastelo en Prago
* Viŝegrada grupo
Pavel Fedotov

**Pavel Andrejeviĉ FEDOTOV** () (1815 – 1852) estis rusa pentristo.

Fedotov estis oficiro de la Imperiestra Gvardio en Sankt-Peterburgo. Kiel multe da liaj kolegoj tiuepoke, li interesiĝis pri artoj. Li ludis la fluton kaj ĉeestis vesperlernejon, kie li lernis pentradon. Fedotov decidis fokusiĝi je pentrado kaj forlasis la armeon en 1844. Komence li uzis krajonon kaj akvafarbojn, sed transiris al oleopentrado, komenciĝinte en 1846.

Fedotov ĝuis mallongan periodon de publika sukceso ĉe Sankt-Peterburgaj ekspozicioj en 1849 kaj 1850.

Fedotov estis nur 37-jaraĝa, kiam li mortis en frenezulejo.

Dosiero:Pawel Andrejewitsch Fedotow 001.jpg|*Elektema Fianĉino*, 1847
Dosiero:Pawel Andrejewitsch Fedotow 002.jpg|*Juna Vidvino*, 1851

## Eksteraj ligiloj 
* Mallonga biografio (en la angla) 
* Informoj pri Fedotov kaj liaj verkoj (en la rusa)

Kategorio:Rusiaj pentristoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo
Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Heiden AR

## Pri la komunumo 
**Heiden** (prononcu *Hajdn* en la loka alemana lingvo *Häädä*) estas komunumo en la kantono Apencelo Ekstera de Svislando (800 metrojn super marnivelo). Dum la jaro 2002, ĝi havis 4000 enloĝantojn. La areo de la komunumo estas 7.48 km².

Ĉirkaŭ la jaro 1650, la vilaĝoj Wolfhalden kaj Heiden ne povis interkonsenti pri la kontrolo super la vilaĝa preĝejo. Tio gvidis al la kreado de preĝejoj en ambaŭ vilaĝoj kaj sendependiĝo de ambaŭ.

## Geografio 
Heiden situas proksimume 400 m super la Bodenlago kaj dum bela vetero oni ek de la vilaĝo havas mirindan panoramon supe la tuta Ŝvaba Maro, kiel oni popole ankaŭ nomas la Bodenlagon.
La rivereto Gstaldenbach fontas ĉe monteto Kaien, trafluas la vilaĝon kaj poste fosis profundan abismon alfluante la Bodenlagon en Rorschach.

## Trafiko 
Heiden estas konektita per dentoradfervojo kun la urbo Rorschach, de kie ekzistas konekto al la rapidtrajnoj al Zuriko, Konstanco kaj Munkeno. Per poŝtbuslinio Heiden estas konektita kun Trogen.

## Ekonomio 
Heiden estas kampara vilaĝo kaj vivas unuflanke de agrikulturo, nome bovbredado, kaj aliflanke nature de la turismo. Heiden estas konata pro siaj selaktokuroj. Ĉar en la Kantono Apencelo Ekstera la medicina profesio estas libere ekzercebla sen kuracista diplomo, en Heiden praktikas ankaŭ multaj naturkuracistoj kaj ŝamanoj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Heiden datiĝas el la jaro 1461 kiel *guot genant Haiden*.

## Lasta hejmo de Henri Dunant 
La fondanto de la Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento Henri Dunant pasigis siajn lastajn vivojarojn ĝis sia morto en Heiden. Staras muzeo pri Henri Dunant en Heiden.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Heiden (stacidomo)
* Schwendi bei Heiden (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Heiden en germana lingvo

Kategorio:Komunumoj de Svislando
Henri Dunant

[eta|200px|Henri Dunant ([1901)]]

**Henri** aŭ **Henry**, laŭnaske **Jean-Henri DUNANT**  (* la 8-an de majo 1828 en Ĝenevo; † la 30-an de oktobro 1910 en Heiden, Svislando), estis svisa komercisto kaj kristana humanisto. Dum komerca vojaĝo li dum junio 1859 spektis la malhomajn kondiĉojn de la soldatoj de Piemonto-Sardio kaj Francio unuflanke kaj Aŭstrio-Hungario aliflanke post la batalo ĉe la itala urbo Solferino: ke soldatoj mortis dum la batalo, ŝajnis malhoma, sed dum milito neevitebla fakto, sed ke ili agonie mortis poste batalkampe, ĉar neniu povis medicine prizorgi kaj flegi ilin, ŝajnis al li evitebla malhomaĵo. Pri siaj memoraĵoj li skribis libron kun la titolo "Memoro pri Solferino", kiun li dum 1862 proprakoste publikigis kaj disdonigis en Eŭropo.

Sekve de la reagoj de multaj legantoj dum la sekva jaro en Ĝenevo fondiĝis la "Internacia Komitato de Helpaj Societoj por Flegado de Vunditoj", kiu ekde 1876 nomiĝas "Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco" (IKRK). La Ĝeneva Konvencio ellaborita dum 1864 grandparte baziĝas laŭ proponoj el la libro de Dunant. Dunant, kiu dum 1901 kune kun Frédéric Passy ricevis la unuan Nobel-Premion pri Paco, do rigardiĝas la fondanto de la Internacia Movado de Ruĝa Kruco (kiel simbolo kristana) kaj Ruĝa Krescento (kiel simbolo islama).

Dunant estis la fondinto de la svisa branĉo en Ĝenevo de la Kristina Asocio de Junaj Viroj (KAJV).

En Heiden en orienta Svislando estas muzeo pri Henri Dunant.

Asteroido 1962 Dunant estis nomita en lia honoro.
## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Ruĝa Kruco
Kesälahti

**Kesälahti** estas eksa komunumo en la suda parto de la provinco Norda Karelio en Finnlando, relative proksime al la nuna ŝtata limo de Rusio, malantaŭ kiu situas la orienta parto de la eksa historia finna regiono Karelio. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiama gubernio Orienta Finnlando.
Ekde 2013 la teritorio estas parto de la urbo Kitee.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Komunumoj de Norda Karelio
Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando
Juuka

**Juuka** (jen finne, historie ) estas komunumo en la provinco Norda Karelio en Finnlando, proksime al la nuna ŝtata limo de Rusio, malantaŭ kiu situas la orienta parto de la eksa historia finna regiono Karelio. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiama gubernio Orienta Finnlando. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Komunumoj de Norda Karelio
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Orienta Finnlando
Glisilo

[eta|350ra|Unuseĝa glisilo DG800, malpeza ĉar fabrikita el [vitrofibroj]]
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri glisaviadiloj. De kie venas glisaviado kaj kiel ĝi funkcias? Laŭ kiaj principoj aviadiloj senmotoraj povas grimpi? Ĝis kia alteco?]]
**Glisilo** estas senmotora aerodino, kiun alia kunpoveja aviadilo per vinĉo tiras supren, kaj poste per kiu oni glisflugas en la aero.

La glisilo estas la unua formo de aviadilo. Dum la flugo, glisilo uzas relativan venton por ricevi levforton sen uzo de motoro. Glisilo ne bezonas fuelon, sed danĝeras kiam ĝi tro perdas rapidecon, ĉar ĝi ne scias ricevi aldonan levforton el povumejo. Pluraj aviadpioniroj kiel Otto Lilienthal mortis dum flugo pro tiu problemo.

Nuntempe la flugo de glisilo determiniĝas laŭ la vetero de fluga tago kaj reguliĝas de civila aviada aŭtoritato.

Modernaj glisiloj havas glisrilaton inter 1:30 kaj 1:70 aŭ pli, t.e. ke ili povas flugi 70 m kun altecperdo de nur 1 m. La laŭ stato de la jaro 2005 plej efika glisilo, nomata ETA, kun enverguro de pli ol 30,90 m, havis estimitan glisrilaton superan al 1:70.

## Eksteraj ligiloj 
* germania retejo pri glisiloj kun multaj informoj pri glisado
* svislanda retejo kun ligiloj al kluboj en Svisio
* francia retejo 


Kategorio:Aerosportoj
Kategorio:Aviadilaj tipoj
Indikplanto

**Indikplantoj** estas plantospecioj kun malforta ekologia potenco, tio signifas, kun malmulta tolerkapablo je ŝanĝiĝoj de la vivokondiĉoj. Ili pro tio donas bonan indikon pri la ecoj de la grundo, sur kiu ili kreskas, aŭ pri la ĉeesto de aertoksaĵoj, kaj tiel apartenas al la tielnomataj bioindikiloj.

**Fenologiaj indikplantoj** nomiĝas plantoj, kiuj anoncas la foziologie-biologie difinitajn tielnomatajn 10 "fenologiajn sezonojn" (ekzemple la ekfloro de la Nigra sambuko la frusomeron, tiu de la Somera tilio la plensomeron).

## Ekzemploj por indikplantoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Verschiedene Zeigerpflanzen (germanlingva)
* Zeigerpflanzengarten in Hannover  (germanlingva)
* Phänologische Zeigerpflanzen  (germanlingva)

Kategorio:Agronomio
Kategorio:Pedologio
Kategorio:Grundo
Kategorio:Plantotipo
Hjalmar Eklund

**Hjalmar Magnus EKLUND** (naskiĝis la  en Turku, mortis la  en Parainen) estis Finna idisto.

Hjalmar Eklund studis matematikon, fizikon kaj filozofion ĉe l' universitato de Helsinki kaj diplomitiĝis en 1903. En 1906 li laboris en la fonetika laboratorio de la historilingvistika sekcio. Eble de tiam li interesiĝis pri lingvoj kaj, kiel matematikisto-logikisto, pri artefaritaj lingvoj. 

De 1906 ĝis 1918, Eklund laboris kiel instruisto en diversaj gimnazioj en Turku kaj Pori. Samatempe li daŭrigis sian studadon: en 1911 li fariĝis laŭreato pri filozofio. Li studis ankaŭ en Germanio: en 1909 kaj 1910 en Göttingen (matematiko), en 1913 en Leipzig (filozofio) kaj en 1914 denove en Göttingen (filozofio). Liaj plej gravaj verkoj estis en 1916 *Russells antimoni och andra paradoxala motsägelser. Logiska undersökningar* kaj en 1918 en la Norvega revuo *Nyt Tidskrift for Matematik* “*Über Mengen, die Elemente ihrer selbst sind*”. 

Hjalmar Eklund estis ankaŭ ateisto kaj skribis kontraŭ religioj kritike sed objektive. Krome li estis socialisto kaj laboris kiel ĵurnalisto. Li helpis ĉe *Arbetet* (“La Laboro”) ĵurnalo en Turku. En 1918 en Finnlando ekflamis interna milito inter blankuloj (dekstruloj) kaj ruĝuloj (maldekstruloj). La socialistoj malvenkis, kaj Eklund estis enkarcerigita pro partopreno en la ribelo, sed li liberiĝis en novembro 1918.

En 1919 Eklund iĝis ĵurnalisto de *Demokraatti* (“Demokrato”) en Turku. Li skribis multajn artikolojn pri Ido en tiu ĵurnalo. Tiutempe li publikigis sian ĉefan verkon Idistan en la Finna lingvo: *Ido-kielen kielioppi* (“La Gramatiko de la Ido-lingvo”).

Poste en 1919 li estis nomumita kiel la unua sekretario de la ĵus fondita “Laborista Kleriga Ligo” (*Työväen sivistysliitto*). En 1926 li revenis de Helsinki al Turku kaj laboris kiel asekurmatematikisto ĉe la kompanio “Sampo” ĝis 1933. Li mortis en 1937 nur 57-jaraĝa.

Kategorio:Idistoj
Ananko (mitologio)

Laŭ la helena mitologio, **Ananko** (el la antikva greka Ἀνάγκη *Ananke* o Αναγκαιη
*Anankaie*) estis la patrino de la Mojroj kaj la personigo de neevitebleco kaj bezono. Laŭ la romia mitologio ŝi estis nomigita **Necessitas** (*bezono*).

Ŝi spruĉis el nenio en la komenco de la tempo, kaj estis senkorpa estaĵo simila al giganta serpento kies brakoj povis ĉirkaŭbraki la tutan universon. Ekde sia apero, Ananko estis interligita kun sia kunulo Ĥrono, la dio de la tempo. Kune ili ĉirkaŭbrakis la Originan Ovon, kaj septis ĝin en tri partoj (Tero, Maro kaj Ĉielo), kreante tiel la nunan universon.

Ananko kaj Ĥrono restas ĉiame interligitaj, kiel destina kaj tempa fortoj kiu reĝas sur la mondo kaj kontrolas la turnadon de la ĉielo kaj la eternan pasadon de la tempo. Tiel, Ananko kaj Ĥrono estas eĉ plej potencaj ol la aliaj dioj, kies destinojn ili reĝas.

Ananko preskaŭ ne havis propran kulton ĝis la naskiĝo de la orfea religio. Tiu tradicio asertis ke ŝiaj gepatroj estis Hidro (la unua oceano) kaj Tesiso (poste nomata Tetiso, kaj patrino ankaŭ de Ĥaoso, Etero, Erebo kaj Faneso).

La grupo de naturaj satelitoj de Jupitero *Ananko* ricevis sian nomon el ĉi tiu diaĵo.

Ananko
Kategorio:Dioj pri tempo kaj destino
Kategorio:Dioj de la helena mitologio
Kategorio:Idaro de Geo
Kategorio:Partneroj de Zeŭso
Ananko
Henry Meulen

**Henry Meulen** (1882–1978) estis idisto Brita, anarkiisto, membro de Idista grupo anarkiista; prezidinto de la Ido-Societo di Britania (ĉirkaŭ 1972–1977). Li mortis 96-jaraĝa, kaj estis aktiva ĝis liaj lastaj monatoj. 

Meulen ne povis studi en universitato, ĉar lia patro estis malriĉa, sed li lernis multe per legado, kaj li studis dum dek jaroj en la British Library (Brita Biblioteko), kie studadis Karl Marx, irante tie post sia laboro. Meulen skribis "Free Banking - An Outline of a Policy on Individualism", libro remarkinda pri mono, pri ĝia historio kaj teorio. Post la dua eldono, universitato oferis al li honora doktoreco, sed pro humileco li rifuzis ĝin.

## Eksteraj ligiloj 
* Part I of *Instead of a Magazine* Correspondence between Beckerath and Muelen 
* Part II 
* Part III 
* Part IV 
* Part V 
* Part VI 

Kategorio:Idistoj
Kategorio:Britaj anarkiistoj
Ananko

La gloso **Ananko** povas signifi la jenajn:

* **Ananko**, la dekdua luno de la planedo Jupitero
* **Ananko**, helena diino de neevitebleco kaj bezono
Motril

[eta|250px|maldekstre|[Municipa teritorio de Motril en la provinco Granado.]]
eta|maldekstre|Ĝenerala panoramo de Motril en la 21a jarcento.
**Motril** estas komunumo en la hispana provinco Granada en la regiono Andaluzio kun areo de 109&nbsp;km². En 2005 Motril havis 58 020 loĝantojn (INE, 2019). Ĝi estas apud la Mediteranea Maro, kaj apartenas al la marborda komarko *Costa Tropical*. La municipa teritorio estas la plej suda de la provinco kaj enhavas la kernojn Motril, El Varadero, Carchuna, Calahonda, Puntalón, Playa Granada, Las Ventillas, La Perla, La Garnatilla, Los Tablones kaj La Chucha.

## Geografio 
La municipa teritorio de Motril limas kun tiuj de Salobreña, Vélez de Benaudalla, Lújar, Torrenueva Costa kaj Gualchos-Castell de Ferro. Inter Motril kaj Salobreña estas la elfluejo de la rivero Guadalfeo.

La ĉefaj kultivoj estas de ĉerimolio kaj avokado (oni produktas ankaŭ mangon, gujavon, bananon kaj aliajn tropikajn fruktojn) same kiel kultivoj en forcejo (tomato kaj kukumo) kaj la sukerkano (kvankam en 2006 okazis la lastaj rikolto kaj produktado de sukero, ĉar oni fermis la fabrikon. Tamen restas plantejoj por propra konsumo en la Vega de Motril. Motril estas la elirejo al la maro de la provinco Granado. La geografia situo faras ĝin centro kaj industria kaj komerca (fabrikado de papero). La Haveno de Motril estas siavice komerca kaj fiŝkapta haveno. Estas ankaŭ sporta haveno (Real Club Náutico de Motril) kiel distra haveno.

La koordinatoj estas jenaj: ().

## Historio 
Estis restoj de fenicoj kaj romianoj. En la 10a jarcento jam estis kultivo de sukerkano fare de araboj.

Estas nun kvar muzeoj: pri industrio de sukerkano, pri fabriko de sukero, pri historio kaj *Centro de Arte José Hernández Quero*.

Reĝo Baldueno de Belgio havis somerloĝejon en Motril kaj mortis tie je la 31-a de julio 1993.

## Eksteraj ligiloj 
* Motril rete
* Komunuma retejo
* Virtuala marŝo laŭlonge Motril

Kategorio:Municipoj de Provinco Granada
Kategorio:Geografio de Andaluzio
Mandajoj

eta|maldekstra|240ra|
**Mandajoj** aŭ **sabioj** estas membroj de religia grupo, kiu nuntempe ĉefe loĝas en la limregiono inter Irano kaj Irako. Ilia nombro laŭtakse estas sub 100 000.

La vorto *mandajo* devenas de "menda", la mandaj-lingva vorto por "Scio". Oni intencas per tio "scio pri Dio". Pro tio la mandajojn oni kutime kalkulas al la Gnostikismo.
La vorto *Sabio* devenas de "saba", aramea vorto por "bapti".

eta|maldekstra|240ra|
La mandaja religio estas dualisma kaj konas la bapton, la preĝon, la fastadon kaj la almozdonadon.

La mandajoj rekonas kvar grandajn profetojn: Adam, Set, Ŝem kaj Johano la Baptisto.

La profeto Maniĥeo laŭdire devenis el ilia rondo.

Ilia ĉefa sankta libro estas la Ginza Raba - 'La Granda Trezoro'.

Kategorio:Religio
Kategorio:Gnostikismo
Grundotipo

dekstra|Profilo de grundo
**Grundotipo** oni nomas en la pedologio diversajn formojn de grundoj, kiujn oni tutmonde klasifikas per pluraj diversaj sistemoj, vidu grundklasifikado respektive grundsistematiko. Unuopaj grundotipoj ekestis danke al pedogenezo (aro da grundformiĝaj procezoj dependantaj de grundformiĝaj faktoroj).

## Principaĵoj 
## Gravaj mezeŭropaj grundotipoj 
### Sekcio Teraj grundoj 
#### *Klaso F - O/C-grundoj* 
#### *Klaso O - Teraj krudgrundoj* 
* Sirozjomo

#### *Klaso R - Ah/C-grundoj escepte de Nigrogrundoj* 
* Rendzino
* Pararendzino
* Rankero

#### *Klaso T - Nigrogrundoj* 
* Ĉernozjomo

#### *Klaso D - Pelosoloj* 
#### *Klaso B - Brungrundoj* 
* Kambizjomo

#### *Klaso L - Lesiveoj* 
#### *Klaso P - Podzoloj* 
* Podzolo
* Umbrizjomo

#### *Klaso C - Kalkoteroj* 
* Terra calcis
* Terra fusca

#### *Klaso V - Fersialitaj kaj feralitaj Paleogrundoj* 
#### *Klaso S - Retenakvogrundoj* 
* Pseŭdoglejo

#### *Klaso X - Reduktosoloj* 
#### *Klaso Y - Teraj homdevenaj grundoj* 
* Hortisolo

### Sekcio Duonteraj grundoj 
#### *Klaso A - Riverogrundoj* 
* Ramblo
* Vego
* Paternio

#### *Klaso G - Glejoj* 
#### *Klaso M - Aluviaj grundoj* 
#### *Klaso Ü - Strandgrundoj* 
### Sekcio Semisubhidraj kaj subhidraj grundoj 
#### *Klaso I - Semisubhidraj grundoj* 
#### *Klaso J - Subhidraj grundoj (subakvaj grundoj)* 
### Sekcio Marĉoj 
#### *Klaso H - Naturaj marĉoj* 
#### *Klaso K - Termarĉoj kaj Putromarĉoj* 
## Gravaj ekstereŭropaj grundotipoj 
## Vidu ankaŭ 
* grundhorizonto
* humgrundo
* grundspeco

## Literaturo 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Pedologio
!
Longbeka kurlo

La **Longbeka kurlo**, *Numenius americanus*, laŭ kiu ankaŭ *Amerika kurlo* (respektive Nordamerika kurlo), estas vadbirdo el la ordo de ĥaradrioformaj birdoj kaj familio de skolopedoj.

## Disvastiĝo 
Ties reprodukta medio estas herbejoj proksimaj de marbordoj kaj humidaj terkulturejoj en centra kaj okcidenta Nordameriko ĉefe el nordokcidenta Usono al Alasko. Ili estas migrantoj proksimen kaj vintras ĉe marbordoj de Usono kaj pli suden ĝis Meksiko kaj Gvatemalo. Ties populacio draste malpliiĝis fine de la 19-a jarcento pro troa ĉasado. Nombrado iomete repliiĝis lastatempe kaj fine de la 20-a jarcento jam estis ĉirkaŭ 20 000 birdoj, kvankam la plej problemiga minaco estas perdo de ties medio.

## Aspekto 
eta|maldekstra
eta|maldekstra|Dumfluga masklo.
Ili estas grandaj birdoj (el 50 ĝis 66&nbsp;cm longaj, kun enverguro de 90 ĝis 100&nbsp;cm); la inoj estas pli grandaj ol la maskloj. Plenkreskuloj havas tre longan bekon subenkurban -de ĉirkaŭ 20&nbsp;cm, malhelan kaj iome rozkoloran sube ĉe la unua duono-, longan kolon kaj etan kapon. La kapo, kolo kaj subaj partoj estas helbrunaj. La dorso estas makulece malhelbruna. La vizaĝo estas hela kaj havas malheletan strion malantaŭokulan kaj pli malhelan ĉe krono. Ili montras cinamokolorajn striojn dumfluge. Kruroj estas grizbluecaj.

## Kutimoj 
Tiuj birdoj manĝas ĉe kampare plukante per rigardo sed ankaŭ per provotuŝado. Ili manĝas ĉefe insektojn kaj vermojn en la interno, sed ankaŭ krustulojn kaj fiŝojn en marbordaj regionoj.

Tiuj birdoj maturiĝas je la kvara jaro. Nestoj lokiĝas surgrunde en malferma herbejo. La ino demetas plej ofte 4 brunmakulecajn ovojn. Ambaŭ gepatroj kovas dum unu monato -laŭvice tage inoj kaj nokte maskloj- kaj zorgas la idojn, kiuj ekflugas post unu monato kaj duono.

Tiu specio vivas ĝis 10 jarojn.

## Referencoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Informo pri Longbeka kurlo
* Long-billed Curlew *Numenius americanus* - Birdo Identigejo
* Long-billed Curlew Information - Birdoj de Suda Dakota
* 

Kategorio:Skolopedoj
Kategorio:Birdoj de Nordameriko
Bioindikilo

**Bioindikilo** (ankaŭ nomata *indikospecio*) estas besto- aŭ plantospecio, kies troviĝo aŭ manko inter certaj limoj indikas ekzemple humidecon, lumon, varmon, pH-parametron, nutrosubstancajn rilatojn de la grundo kaj ankaŭ la akvo- aŭ aerpolucion. Iliaj mezureblaj metabolaj produktoj ankaŭ estas nomataj biomarkiloj. La indikvaloro de bioindikilo estas des pli granda, ju pli sensive la specio reagas al ŝanĝiĝoj de la eksteraj influoj. Valoras la uzo de bioindikiloj per tio, ke ĝi ŝparas mezuradojn kaj ekzamenadojn, kiujn oni ordinare devus fari dum evidente pli longaj periodoj.

## Vidu ankaŭ 
* Indikospecio

## Literaturo 
* Hans-Günther Däßler, *Einfluss von Luftverunreinigungen auf die Vegetation*, 4. Auflage, 1991, ISBN 3-334-00391-4 (germanlingva)
* Laun, M.: *Erfahrungen mit dem aktiven Biomonitoring in der Anlagenüberwachung*. in: Umweltverträglichkeit in der Abfallwirtschaft" (Hrsg.: Heuel-Fabianek, B., Schwefer, H.-J., Schwab, J.), S. 131 - 149 (1998), Springer-Verlag, ISBN 3-540-63732-X (germanlingva)
* U. Rieken (1992): *Planungsbezogenen Bioindikation durch Tierarten und Tiergruppen - Grundlagen und Anwendung.* - Schrift.-R. f. Landschaftspflege und Naturschutz 36. 187 S. (germanlingva)
Little Mosque on the Prairie

***Little Mosque on the Prairie*** estas humura televidprogramo farita en Kanado. Temas pri la Islama komunumo en fikcia kampara urbeto en Saskaĉevano. La kreinto de la programo estas Zarqa Nawaz.

La titolo estas vortludo de la klasika Usona televidserio *Little House on the Prairie*, sed havas neniun alian rilaton kun tiu pli frua serio.

La programo ekis la 9-an de januaro, 2007. 

Ĝia aktoraro inkluzivas Zaib Shaikh, Carlo Rota, Manoj Sood, Sheila McCarthy, Arlene Duncan, Derek McGrath, Debra McGrath kaj Neil Crone.

Iom nekutime por Kanada televidprogramo, la serio gajnis multe da atento en la internacia gazetaro.

## Eksteraj ligiloj
*Little Mosque on the Prairie 
*Oficiala TTT-ejo

Kategorio:Kanadaj televidaj serioj
Herotenoro

**Herotenoro** oni nomas specon de la tenorvoĉo. Herotenoroj havas pli „pezan“ , portivan voĉon ol ekz. lirika tenoro, ili kantas en la drama fako. Volumeno kaj rezisto de la herotenora voĉo estas gravaj por ĝia kvalito, tamen ankaŭ ĝia modulkapablo gravas.

La signifo de *heroo* ĉi tie tamen ne estas komprenenda kiel eco de heroa rolkaraktero, sed laŭsence de drama heroo, t.e. de la protagonisto. Kontraŭe al *primadono*, la "unua kantistino", la koresponda nomo *primo uomo* kvazaŭ formortis. La vorto *Heldentenor* [herotenoro] havis tian gravecon por Germanlingvaj operoj, ke ĝi eniris i.a. la Anglan, la Francan, la Rusan kaj Polan lingvojn.

La voĉspeco subdividiĝas je pluraj formoj, ekz. la *Tenore Robusto*, kiu en la granda romantika opero de (Wagner kaj ankaŭ de Verdi) kantas la dramegajn titolpartiojn, aŭ la *Tenore di Forza*, kies partioj ja ĝenerale estas lirikaj, sed postulas en la kulminoj de iliaj arioj brilan, eruptan voĉon.

## Voĉfako herotenoro 
*Herotenoro* krome estas nomo por voĉfako, en kiu estas kunigitaj la ĉirilataj opero- kaj oratoriopartioj.

Ekzemploj por partioj de la herotenoro estas

*Giuseppe Verdi, "Othello": Titolrolo
*Richard Wagner, "Tannhäuser": Titolrolo
*Richard Wagner, "Parsifalo": Titolrolo
*Richard Wagner, "La ringo de la Nibelungo": *Siegmund* kaj *Siegfried*
*Richard Wagner, "Tristano kaj Izoldo": *Tristano*

Kelkaj famaj herotenoroj estas Jacques Urlus, Leo Slezak, Lauritz Melchior, Bernd Aldenhoff, Mario del Monaco (kiu tamen krom la Otello antaŭ ĉio kantis spinto-partiojn), Max Lorenz, Franz Völker, Set Svanholm, Ramon Vinay, Wolfgang Windgassen, Jon Vickers, Wolfgang Neumann, René Kollo, Peter Hofmann, Siegfried Jerusalem, Peter Seiffert, Ben Heppner, Sandor Konya ktp.

## Voĉfako junula herotenoro 
La junula herotenorojunulan herotenoron kaj precipe sian Italan karakterizadon, la tenore spinto, oni ĝenerale rigardas kiel aparta voĉfako. Multaj herotenoroj en pli frua fazo de sia kariero kantas partiojn de junula herotenoro, kiujn aliflanke ankaŭ kantas prefere lirikaj tenoroj.

Famaj partioj de la junula herotenoro estas

*Ludwig van Beethoven, "Fidelio": Florestan
*Carl Maria von Weber, "Der Freischütz: Max
*Giuseppe Verdi, "La Forza del Destino/La forto de l‘destino": Alvaro
*Giuseppe Verdi, "Don Carlo": Titolrolo
*Giuseppe Verdi, "Aida": Radames
*Richard Wagner, "Der fliegende Holländer": Erik
*Richard Wagner, "Lohengrin": Titelrolle
*Richard Wagner, "Die Meistersinger von Nürnberg": Walther von Stolzing
*Giacomo Puccini, "Tosca": Cavaradossi
*Giacomo Puccini, "Turandot": Calaf
*Richard Strauss, "Ariadne auf Naxos": Bacchus
*Ruggiero Leoncavallo, "Der Bajazzo": Canio

En la voĉfako "junula herotenoro" hejmas kantistoj kiel ekz. Hans Hopf, Siegfried Jerusalem, Klaus Florian Vogt kaj la usonano Robert Dean Smith.

La repertuaron de tenore spinto (parte ankaŭ en la miksformo de la lirico spinto) kantis i.a. Enrico Caruso, Benjamino Gigli, Jussi Björling, Giuseppe di Stefano, Franco Corelli, Carlo Bergonzi, Luciano Pavarotti, Placido Domingo, José Carreras.

Kategorio:Voĉkategorioj
Tarantulo

**Tarantulo** estas araneo, kiu apartenas al la familio *Theraphosidae* nome Terafosedoj. Ĉirkaŭ 900 alispeciaj araneoj apartenas al ĉi tiu grupo. Ofte aliaj specioj de araneoj, kiuj ne apartenas al ĉi tiu grupo, ankaŭ ni kutime nomas "tarantulojn". Tarantuloj vivas en ĉiuj kontinentoj.

Tarantuloj estas karakterizataj per la fakto ke ili havas piedojn kun du kroĉiloj, kiuj permesas al ili grimpi sur vertikalaj surfacoj. Ili ĝenerale havas longajn krurojn. Tarantuloj povas vivi multajn jarojn. La plejmulto da specioj estas plenkreska inter du kaj kvin jaroj, sed iuj specioj estas plene maturaj nur post dek jaroj. La plenkreska vira araneo pluvivas nur unu aŭ unu jaron kaj duono, sed la ino vivas multe pli longe. Estas kazoj de inoj, kiuj vivis tridek aŭ eĉ kvardek jarojn, kaj travivis ĝis du jaroj kaj duono nur trinkante akvon, sen manĝaĵoj.

Neniu el la veraj tarantuloj havas venenon, kia estas serioze danĝera al homoj, tamen ili havas tre malbonan reputacion, verŝajne pro sia timiga aspekto. Ilia grandeco varias laŭ la specio, kaj la plej granda specio de tarantulo estas verŝajne la "bird-manĝanta Goliato" el Brazilo kaj Venezuelo, kies etenditaj kruroj povas atingi tridek centimetrojn.

Tarantuloj estas noktaj predantoj, kaj ili mortigas siajn viktimojn per sia veneno.
Kelkaj tarantuloj ankaŭ havas korpon kovritan de pikaj haroj. Ili povas uzi tiujn harojn kiel protekton, ĵetante ilin kontraŭ malamikoj. Ĉi tiuj bestoj vivas solaj kaj estas pretaj ataki kaj manĝi aliajn araneojn de la sama specio.

## Bildaro 

Lasiodora parahybana 2009 G03.jpg|Brazila salmoroza tarantulino *(Lasiodora parahybana)*
Theraphosa blondi MHNT.jpg|*Theraphosa blondi*
Grammostola.rosea.on.book.jpg|*Grammostola rosea*
A.purpurea-f-1.jpg|*Avicularia purpurea*
Brachypelma smithi5.JPG|*Brachypelma smithi*
ChilobrachysHuahini.jpg|*Chilobrachys huahini* 7L
AcanthoscurriaGeniculata10L.jpg|*Acanthoscurria geniculata*
EphebopusCyanognathusL5.jpg|*Ephebopus сyanognathus*
PoecilotheriaBara5L.jpg|*Poecilotheria bara*
Lasiodora parahybana 2009 G03.jpg|*Lasiodora parahybana*
Brachypelma klaasi 2009 G01 cropped.jpg|*Brachypelma klaasi*
Grammostola pulchripes L9 female.jpg|*Grammostola aureostriata* 9L
Nhandu Chromatus.jpg|*Nhandu Chromatus*
Brachypelma smithi Small.jpg|*Brachypelma smithi*

Kategorio:Araneoj
Hellmut Röhnisch

**Hellmut RÖHNISCH** (naskiĝis la 7-an de aprilo 1914 en Zeitz, Germanio, mortis la 5-an de majo 1996 en Örebro, Svedio) estis atleto kaj denaska idisto. Li edukiĝis en Kassel (Germanio). En 1932 kun grupo da amikoj de rezisto-movado li enkarceriĝis. Li sukcesis fuĝi kaj post irado tra Pollando kaj la baltaj landoj atingis Finnlandon. De Finnlando li iris al Örebro (Svedio).

En 1945 li iĝis la unua sveda ĉampiono pri gimnastiko. Röhnisch estis ankaŭ juĝanto kaj tradukisto dum Olimpikoj kaj Mondaj Ĉampionadoj ĝis 1988 en Seulo. Ekde 1987 honora membro de Federacio Internacia de Gimnastiko. Li estis la plej grava fabrikanto de sportvestoj en Svedio. Lasis al idistoj la fonduson Röhnisch Fonduro en Svedio.

## Eksteraj ligiloj 
* IDO-fonduro - oficiala retpaĝo (en la angla, sveda kaj Ido)
* Biografieto de Hellmut Röhnisch en la retpaĝo de Röhnisch Fonduro (en la angla)

Kategorio:Idistoj
Jacques Vaché

**Jacques VACHÉ** (n. 1895 - m. 1919) estis amiko de André Breton, la fondinto de Superrealismo. Vaché estis unu el la ĉefaj inspiroj de la superrealisma movado. Kiel diris Breton:
:"En littérature, je me suis successivement épris de Rimbaud, de Jarry, d'Apollinaire, de Nouveau, de Lautréamont, mais c'est à Jacques Vaché que je dois le plus"
:("En literaturo, mi estas sekve prenita kun Rimbaud, kun Jarry, kun Apollinaire, kun Noveau, kun Lautréamont, sed estas Jacques Vaché al kiu mi ŝuldas la plej multe.")
Vaché naskiĝis je la 7-a de septembro, 1895, en Lorient, Francio, kaj mortis en Nantes je la 6-a de januaro, 1919 pro trodozo de opio. Li estis konata pro sia flegmo kaj pro sia portado de monoklo.

## Referenco 
Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio la 9-an de januaro, 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Elektronika teksto de *Lettres de Guerre* ĉe la Reta Dada Biblioteko

Kategorio:Superrealismo
Kategorio:Francaj poetoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Hans Stuifbergen

**Hans Stuifbergen** (naskiĝis la  en Heemskerk, Nederlando) kaj pasis sian junecon en Castricum. Kiam li interesiĝis pri interlingvoj, li fariĝis komence Esperantisto. Sed li pensis, ke tiu lingvo diskriminacias la inan sekson. En 1991 li do Idistiĝis. Dum 1995 li iĝis la unua redaktoro de la bulteno Ido-Saluto. Samjare li ankaŭ komencis eldoni La Kordiego Geyal, revuo pri kulturo, ideologio kaj sekseco, kies titolo poste ŝanĝiĝis al La Kordiego. Li organizis en 1997 Ido-konferencon en Bakkum (ĉirkaŭ Castricum). Dum 2001 li prenis la taskon redakti Progreson, bultenon de ULI (Uniono por la Linguo Internaciona). Li fariĝis prezidanto de ULI en 2004.

Hans Stuifbergen estas la aŭtoro kaj la tradukisto de pluraj libroj. La plej famaj el ili estas: Parolacho (libro pri seksa slango) kaj biografio en Ido pri la vivo de la franca poeto Arthur Rimbaud.

## Eksteraj ligiloj 
* [Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=hans+stuifbergen&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Hans Stuifbergen en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Stuifbergen, Hans
Stuifbergen, Hans
Liperi

**Liperi** estas komunumo en la provinco Norda Karelio en Finnlando, proksime al la nuna ŝtata limo de Rusio, malantaŭ kiu situas la orienta parto de la eksa historia finna regiono Karelio. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiama gubernio Orienta Finnlando. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la ĉirkaŭaj komunumoj . 

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ()

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Komunumoj de Norda Karelio
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Orienta Finnlando
Pyhäselkä

**Pyhäselkä** estas eksa komunumo en la provinco Norda Karelio en Finnlando. Ekde la jaro 2009 ĝi kaj la najbara komunumo Eno apartenas al la provinca ĉefurbo Joensuu. Dum sia memstara ekzisto ĝi ankaŭ apartenis al la tiama gubernio Orienta Finnlando, kiu fine de la jaro 2009 perdis sian administran signifon.

La teritorio situas relative proksime al la nuna ŝtata limo de Rusio, malantaŭ kiu situas la orienta parto de la eksa historia finna regiono Karelio.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Komunumoj de Norda Karelio
Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando
Axel Wallensköld

**Axel Gabriel WALLENSKÖLD** (1864–1933) estis Finna lingvisto, kiu helpis Idon en Finnlando en 1910-a kaj 1920-aj jaroj.

Liaj verkoj koncernantaj Idon:

* 1913: "Mondlingva penso en niaj tagoj" (Svede: *Världsspråktanken i våra dagar*) – Finsk Tidskrift (74): 83–93.
* 1922: "Malgranda lernolibro de Ido por memlernado" (Svede: *Kortfattad lärobok i ido för självstudium*) – Helsingfors. H. Schildt.

Wallensköld diplomitiĝis en 1891, samjare docento pri latinidaj lingvoj kaj ekstra-profesoro en 1905 ĉe Universitato de Helsinki. De 1915 ĝis 1929 li laboris kiel ĉef-profesoro. Lia ĉefa lingvo estis la Franca kaj preskaŭ tuta lia scienca verko koncernas francan lingvon.

Wallensköld estis tre laborema sciencisto. De 1902 ĝis 1925 li funkciis kiel prezidanto de la Nov-filologia Societo (en Franca lingvo: *Société néo-philologique*), kiu koncentriĝas - ankaŭ nun - en la Franca, Angla kaj Germana lingvoj. De 1891 ĝis 1906 li estis reprezentanto de la grupo de nobeloj kaj kavaliroj en la ŝtata dieto (antaŭ moderna parlamento Finnlanda). De 1910 ĝis 1933 li laboris kiel kasisto de la Sveda Literatura societo (*Svensk Litteratursällskap*). De 1916 ĝis 1926 li estis prezidanto de la direktoraro de la Svedlingva teatro. De 1930 ĝis 1933 li funkciis kiel kanceliero de la Sveda Universitato en Turku. Axel Wallensköld estis ankaŭ la reprezentanto de Finnlando en ĝia komitato de la Ligo de Nacioj.

En la printempo 1919 en Finnlando naskiĝis en ĵurnaloj debato pri Ido kaj Esperanto. Tre fervora skribisto en tiu debato estis Hjalmar Eklund. Instaliĝis komitato por pritrakti, kiel la ŝtato devus rilati al Ido kaj Esperanto. En tiu komitato Axel Wallensköld estis la reprezentanto de Ido kaj Gustav John Ramstedt la reprezentanto de Esperanto. La prezidanto de la komitato estis senatano kaj lingvisto E. N. Setälä, la patro de la fama Esperantisto Vilho Setälä, do la rilato en la komitato estis 1 : 2 favoranta Esperanton. La komitato ne povis aŭ volis solvi, kiu lingvo estas pli bona, sed ĝi deklaris, ke la libera konkuro inter la helplingvoj solvos, kiu lingvo devos survivi.

Ŝajnas, ke Axel Wallensköld ne-ageme propagandis Idon publike en la socio kaj lingvaj societoj. En la fino de la 1920-a jardeko li restis silenta. En 1921 lia kolego Uno Lindelöf skribis en *Finsk Tidskrift* kontraŭ helplingvoj. En 1924 liaj kolegoj verkis festlibron por li, sed nenion skribis pri lia agado en Idistaj aferoj. Kelka tempo antaŭ lia morto li verkis artikolon pri la nova helplingvo Novial: *Ett nytt internationellt hjälpspråk: Novial*. – Finsk Tidskrift 1930, numero 108: 280–287). En tiu teksto li apogis Novialon.

Kategorio:Idistoj
Kategorio:Finnaj lingvistoj