open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Murmansko

**Murmansko** ( [MURmansk]) estas havenurbo situanta 200&nbsp;km norde de la polusa cirklo, sur la Rusia duoninsulo Kola, je 50&nbsp;km de la senglacia Barenca maro. Ĝi situas ĉe la Arkta Oceano, proksime al limo de Norvegio (Kirkenes). Ĝi estas ĉefurbo de Murmanska provinco.

La urbonomo venas plej verŝajne el la vorto *murman* de la samea lingvo, kiu signifas „fino de la mondo”. Murmansko estas la plej granda trans-poluscirkla urbo en la mondo. Ĝi havas la loĝantaron de 320.900 homoj (2005), per kio okupas la 56-an lokon inter la rusiaj urboj.

La urbo estis fondita kaj havas statuson de urbo ekde la jaro 1916. Oni fondis la urbon pro kreado de la mara haveno kaj nomis ĝin komence Romanov-na-Murmane (*Романов-на-Мурмане*) en 1916-1917. Ĝi servis dum la Unua mondmilito kiel proviantejo, en 1918 kiel bazo de la britaj, francaj kaj usonaj taĉmentoj kontraŭ Soveta Rusio. Dum la Dua Mondmilito, tien venadis la anglo-usona provianto, milita helpo. Post la milito la urbo estis nomumita "urbo-heroo" apud la aliaj famaj batalejoj de la Dua Mondmilito kiel Stalingrad (nun Volgogrado) kaj aliaj.

La urbo nun estas grava fiŝista haveno, ĝia fiŝoprilabora uzino estas unu el la plej grandaj en Eŭropo. Ĝi estas la sola haveno de Rusio, kiu estas en ĉiu sezono alirebla de la Atlantiko. Ĝi anstataŭas de decembro ĝis majo Sankt-Peterburgon kiel la plej grava haveno de la nordokcidenta landoparto. Murmanskon ligas fervoja linio kun Moskvo kaj Sankt-Peterburgo kaj al minaj kaj industriaj urboj Monĉegorsk kaj Kirovsk.

Ĝi havas instru-edukan altlernejon kaj fiŝistan kaj oceanografiajn esplorinstitutojn. Murmansko estas la ĉefa bazo de la rusa nordmara floto.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 47401, la interurba telefona kodo estas 8152, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005). La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005). Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur multjare frostiĝinta tero.

Norvegio, Svedio kaj Finnlando havas siajn konsulejojn en Murmansko.

## Esperanto en Murmansko 
## Eksteraj ligiloj 
http://alenos.piranho.de/regionen/murmansk.htm  - Murmansko kaj ties apartenantaj regionoj

Dosiero:RR5010-0007R 2 рубля медно-никелевый 2000 55 лет Победы Мурманск реверс.png|
Dosiero:MurmanskProspektLenin.jpg|
Dosiero:MurmanskHarbour.jpg|
Dosiero:Polar siberia 4.png|

## Ĝemelaj urboj 
Inter la partnerurboj estas:

* border|18px Ŝĉeĉino / Szczecin en Pollando

## Vidu ankaŭ 
* Murmansk (stacidomo)
* Trolebusa transporto en Murmansko


Kategorio:Urboj de Murmanska provinco
Princo Serebrjanij

***Princo Serebrjanij***  estas historia romano de Alekseo Tolstoj pri teruraĵoj dum la regado de Ivano la Terura. El la rusa tradukis ĝin Maria Ivanova Ŝidlovskaja. La 286-paĝa libro estas eldonita en 1912 kiel literatura aldono de la revuo *La Ondo de Esperanto*. Reeldonis ĝin en 2004 kaj 2008 Mondial en Novjorko.

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Privata biblioteko de P. Fiŝo.

## Eksteraj ligiloj 
* Princo Serebrjanij ĉe *Project Gutenberg*
* *Enciklopedio de Esperanto*/P en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Serebrjanij
Kategorio:Verkoj el la esperantigita ruslingva literaturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2004
Kategorio:Eldonaĵoj de Librejo "Esperanto"
Kategorio:Eldonaĵoj de Mondial
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Tanajura

**Tanajura** /tana'ĵura/ estas plado farita de frititaj aŭ bakitaj formikoj. Popola plado, ĉefe al infanoj. En Brazilo estas kelkaj specoj de manĝeblaj formikoj. Oni povas manĝi ĝin bakitaj aŭ eĉ krudaj sen salo. Oni povas akompani ĝin per kasavo kaj pingo. Ankaŭ estas en Amazonio karnmanĝantaj formikoj tre grandaj, kiuj estas pli bonaj kuiritaj kun pipro.
 

Kategorio:Brazila kuirarto
Prozo Ridetanta

***Prozo Ridetanta***  estas novelaro originale Esperantlingve verkita de Raymond Schwartz. La 172-paĝa libro unuafoje aperis en la jaro 1928, ĉe Esperantista Centra Librejo en Parizo. Ĝi estis Kronita verko de la Akademio. 

La libra enhavo estas republikigita en 1971 kadre de la kolekto *Vole ... Novele*, produktita en la Eldonejo TK en Kopenhago, kaj represiĝis en 1981 kaj 1987 en eldonejo Iltis, Sarbrukeno. 

## Recenzoj
## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* *Enciklopedio de Esperanto*/P en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
* Katalogo de  CDELI
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience : entajpu la vortojn "prozo ridetanta". Aŭ : https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14900132/N
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Eldonaĵoj de Eldonejo TK
Kategorio:Eldonaĵoj de Iltis
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1971
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1981
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1987
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Kategorio:Katalogo de CDELI
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Ĉaturango

[eta|altdekstre=1.0|maldekstra|[Kriŝno kaj Radhao ludas ĉaturangon je 8×8 Ashtāpada]]
**Ĉaturango** estas la plej malnova varianto de ŝako de ĉirkaŭ 600 p.K.. Ĝi eble estas la deveno de ŝako, ĉina ŝako, ŝogio kaj aliaj ŝakaj variantoj. La nomo devenas el la sanskrita lingvo kiu signifas "dividita en kvar partoj", t.e. infanterio, rajdistaro, elefantoj kaj militveturiloj; antaŭbildojn de hodiaŭaj ŝakaj peonoj, ĉevaloj, kurieroj kaj turoj.

La reguloj de la ludo similas al tiuj de la moderna versio. Ludantoj uzas tradician 8x8 tabulon, tamen, oni uzas malsaman pecaron.

La ĝustaj reguloj de Ĉaturango estas nekonataj. Ŝakaj historiistoj supozas, ke la ludo havis similajn regulojn al tiuj de sia posteulo Ŝatranĝo. Aparte, ekzistas necerteco pri la movoj de la Gaja (elefanto), kiu estas la pioniro de la modernŝaka kuriero.

## Reguloj 
La elira pozicio estas kiel montrita. La ludanto markata kiel "blanka" movas unue. La celo de ĉaturango estas same kiel moderna ŝako, tiu estas ŝakmati la Rajan (reĝon) de la rivalo.

### Pecaroj kaj iliaj movoj 
* **Raja** (reĝo) (ankaŭ literumita **Rajah**): ĝi movas unu paŝon en ajna direkto (vertikala, horizontala aŭ diagonala), same kiel la reĝo en okcidenta ŝako. Ne estas aroko en ĉaturango.
* **Mantri ** (ministro aŭ konsilisto); ankaŭ konata kiel **Senapati** (generalo): ĝi movas unu paŝon diagonale en iu direkto, kiel la * ferz * en Ŝatranĝo.
* **Ratha** (ĉaro) (ankaŭ literumita **Śakata**): ĝi movas same kiel turo en ŝako.
* **Gaja** (elefanto) (ankaŭ literumita **Gajah** aŭ **Hathi**): ĝi movas du paŝojn diagonale en iu direkto, saltante super la unua kvadrato, kiel la * alfil * en Ŝatranĝo.
* **Ashva** (ĉevalo) (ankaŭ literumita **Ashwa** aŭ **Asva**): ĝi movas same kiel ĉevalo en ŝako.
* **Padàti** aŭ **Bhata** (piedsoldato aŭ infanteriano) (ankaŭ literumita **Pedati**); ankaŭ konata kiel **Sainik** (batalanto): ĝi movas kaj kaptas same kiel Peono en ŝako, sed sen la eblo de duobla paŝo je la unua movo.

### Aliaj reguloj 
La araba ŝatranĝoludisto al-Adli mencias du pliajn diferencojn:
* Pato estis venko por patita ludanto. Tiu regulo aperis denove en iuj mezepokaj ŝakaj variantoj en Anglio ĉ. 1600. Laŭ iuj fontoj, estis neniu senmoviĝo, kvankam tio estas neverŝajna.
* La ludanton, kiu unue solecos la kontraŭulan reĝon (t.e. tiu kaptas ĉiujn malamikajn pecojn krom la reĝo), tiu gajnas. En Ŝatranĝo tio estas ankaŭ venko, sed nur se la kontraŭulo ne povas soleci la ludantan reĝon sur sia sekvanta movo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* E-lingvaj reguloj de la ludo 

Kategorio:Ŝako
Kategorio:Tabulludoj
Kategorio:Ŝakaj variantoj
Esperanto de Antido

**Esperanto de Antido** estas proponita de René de Saussure en 1910 kiel reformo de sia projekto Antido de 1907. Kompare al Antido, estis w anstataŭ ŭ, akuzativo likvidita (akuzativa pluralo -n anstataŭ -jn), i'dome anstataŭ hejmen, ktp.

## Especimeno 
Kategorio:Esperantidoj
Esperantido de Antido

**Esperantido de Antido** estas unu el la multaj proponoj de René de Saussure; ĝi estis proponita en 1922. Ŝanĝoj kompare kun E-o: -u anstataŭ -on, -un anstataŭ -ojn, -an anstataŭ -aj.

## Specimeno 
Lingvo > Planlingvo > Esperantidoj
Kategorio:Esperantidoj
Esperantido da Antido

**Esperantido da Antido** (ne konfuzigu kun Esperantido DE Antido!) estas projekto de René de Saussure proponita en 1924. Ŝanĝoj kompare kun Esperanto: finaĵoj; *ch* anstataŭ *ŝ*, *riform-* anstataŭ *reform-*, *biti* anstataŭ *peti*, *kom* anstataŭ *kiel*, ktp.

## Specimeno 
Lingvo > Planlingvo > Esperantidoj
Kategorio:Esperantidoj
Lingva Xronari

Lingvo>Planlingvo

**Lingva Xronari** estas planlingvo kreita de Libor Sztemon en 2001. La aŭtoro ankaŭ kreis Arsezi, Slavarsi, Slavrevi, Ersezî, Sansari, Manadei, Vâradei, Darseni, Yordeni, Moravei kaj Euransi.
Li rezignis pri Xronari.

## Specimeno 
eta|350ra|Patro nia.

**Patro nia**:
:O Fodar mer,
:te wakram po himlar,
:da mehdanali ter normar,
:da advenali ter rayxar,
:da astanali ter vilyar som in himlar, ken axse po yordar.
:Et laxmar mer eparuzi givanate le mem idar.
:Et forletanate le mem et mer dautarei,
:som ta me forletanaz le mem dilharei.
:Er noram indukanate et mem dir faxsenar,
:aber delveranate et mem ce haylar.
:Kiram ter az rayxar er az kraftar er az gelyar po seklarei.
:Amen

## Referencoj 
Kategorio:Planlingvoj
Ignamo

eta|senŝeligita tubero
La tubero de **ignamo** (*Dioscorea batatas*) enhavas multan karbonhidraton, ĝi estas la terpomo de la tropikoj (jams-radiko). Kultivata planto.

La vorto devenas de volofa vorto *nyami*, kiu signifas "manĝi" per la portugala *inhame* (/injame/), la *gn* devenas de franca versio "igname", la franca digrafo "gn" oni prononcas kiel la portugala nh (preskaŭ /nj/). Angle oni nomas ĝin *yam*, sed en la angla tiu vorto ofte signifas "speco de batato".

En kandombleo ignamo estas oferita al dioj.

Krom manĝaĵo, oni uzas ĝin kiel medikamento por virinoj kiuj volas gravediĝi, aŭ kiel preventado al dengo.

Dosiero:Dioscorea (Taiwan).jpg|
Dosiero:Ht-yams.jpg|
Dosiero:Wild yam in woods - young plants.jpg|
Dosiero:Dioscorea sp. MHNT.BOT.2013.22.35.jpg|Dioscorea sp.Museum specimen

## Eksteraj ligiloj 
* http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=DIOSC 
* http://www.hort.purdue.edu/newcrop/FamineFoods/ff_home.html  
* http://www.hort.purdue.edu/newcrop/faminefoods/ff_families/DIOSCOREACEAE.html  
* http://www.cgiar.org/impact/research/yam.html
Péter Lékó

**Lékó Péter** (Subotica, la ), estas hungara ŝakisto.

Unu aŭ du jaron post lia naskiĝo, lia familio translokiĝis al la hungara urbo Szeged. Oni taksis lin talenta infano, li akiris la titolon de grandmajstro de 1994. Ekde 1999 li apartenas al la 10 plej bonaj ludantoj de la monda ranglisto, lastatempe li pretigas sin por la titolo de la Monda Ĉampiono.

En 2002 venkis li en la kvalifika turniro en Dortmund, Germanio kaj li ludis en oktobro 2004 en Brissago mondkonkurson kun Vladimir Kramnik.

Leko kalkulatas kiel tre forta ludanto en la Fischer-Random-Chess.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala hejmpaĝo 
*  25 gravaj pozicioj de liaj ludoj
*  ChessGames.com
*  Liaj ludoj en ChessGames.com

Kategorio:Hungaraj ŝakistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Hungario
Kategorio:Mirinfanoj
Departemento

**Departemento** estas

# **sekcio de ministrejo** (do parto de ministerio) aŭ de granda administrejo (ekz. departemento pri fervojoj), aŭ
# **mezgranda administra unuo** en multaj landoj. En Francio ĝi estas administra teritorio, distriktaro estrata de prefekto. En Hungario ĝi estas sufiĉe sendependa distrikto kun averaĝe 4-500.000 homoj.

## Etimologio 
La etimo de la Esperanta vorto estas la franca substantivo *département*, en kiu la vokalo en la tria silabo estas "e". D-ro Zamenhof alprenis tiun francan etimon sen ŝanĝo de formo kaj registris ĝin tre frue en sia Plena Vortaro de Esperanto (rusa-Esperanta parto), eldonita en 1896. Poste pluraj pioniraj vortaristoj akceptis ĝin: Inter ili estis Péter Török, kiu inkludis "departemento" en sia *Esperanto-Magyar Szótár*, eldonita en Debreceno en 1910. En 1919 "departemento" estis oficialigita en la dua Aldono al la Universala Vortaro.

## Ekzemploj 
* Departementoj de Bolivio
* Departementoj de Francio
* Departementoj de Honduro
* Departementoj de Hungario kaj departementoj de Hungara reĝlando
* Departementoj de Kolombio
* Departementoj de Paragvajo
* Departementoj de Peruo
* Departementoj de Urugvajo

## Vidu ankaŭ 
* Federacia lando (Germanio, Aŭstrio)
* Graflando (Unuiĝinta Reĝlando)
* Kantono (Svislando)
* Oblasto (Belorusio, Bulgario, Kirgizio, Rusio, Ukrainio)
* Vojevodio (Pollando)
* Aŭtonoma Komunumo (Hispanio)

## Referencoj
Victor Sadler

**Victor SADLER** (n. en 1937 en Britio kaj longe vivis en Nederlando; m. la ) estis brita esperantisto, multjara direktoro de UEA, redaktoro de *Esperanto* kaj akademiano. 

## Sadler kaj Esperanto 
Victor Sadler esperantistiĝis en 1951.

Post la doktoriĝo pri fonetiko en 1962, li dungiĝis fine de 1962 ĉe la Universala Esperanto-Asocio, en Roterdamo, por prizorgi la revuon *Esperanto*. Li okupiĝis ankaŭ pri la Biblioteko Hector Hodler. Depost la brita epoko de UEA, li estis denove la unua redaktoro de *Esperanto* kiu laboris en la Centra Oficejo de UEA. En la jaroj 1968-1973 li redaktis *La Monda Lingvo-Problemo*.

En 1968 Sadler fariĝis ankaŭ direktoro, kiel posteulo de Marianne H. Vermaas. Ĝis 1970 helpis ĉe la redaktado Akiko Ŭusink-Nagata, kaj en 1974 definitive nova redaktoro, Simo Milojeviĉ, transprenis la revuon *Esperanto*. Pro manko de KKS en tiu epoko, Sadler kunorganizis ankaŭ plurajn Universalajn Kongresojn. Sadler estis teknika redaktoro de *Esperanto en Perspektivo* aperinta en 1974. En la jaroj 1980-1981 li okupiĝis pri komputiligo de la Centra Oficejo, parte ankoraŭ nun uzatan.  En 1983 li demisiis.

En 1986 oni elektis lin UEA-estrarano pri financoj, sed pro sankialoj li devis eksiĝi jam en marto 1987. En la jaroj 1970-1983 Sadler estis ano de la Akademio de Esperanto.

## Verkoj 
### Gramatiko kaj vortaroj
Victor Sadler verkis: 

**Budhisman terminaron* (eld. Buddhist Publication Soc., Kandy 1962), *Esperantan-Sinhalan Vortareton* (1963) kaj, kune kun Humphrey Tonkin, terminaron por tradukado de Esperanto-dokumentoj (1976). Li verkis ankaŭ la poemajn librojn *Memkritiko* (1967), por kiu li ricevis la premion Arĝenta Sprono, kaj *Perversaj rilatoj* (2015).

*Esperanta-Sinhala Vortareto, UEA, 1965

### Poezio
***Memkritiko** (1968)

## Programara laboro 
Post la fino de la laboro en la Centra Oficejo, Sadler restadis en Brazilo. Reveninte al Nederlando, ekde 1985 Sadler laboris por la nederlanda programaro-kompanio BSO (nun Atos Origin), pri elektronika tradukado helpe de Esperanto. Li partoprenis tie en la projekto de multlingva komputila tradukado DLT (Distribuita Lingva Tradukado), en kiu Esperanto ludis kernan rolon. En BSO li laboris ĝis la emeritiĝo en 2002. 

## Referencoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Estraranoj de UEA
Kategorio:Ĝeneralaj Direktoroj de UEA
Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Britaj lingvistoj
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
Marko Naoki Lins

**Marko Naoki LINS**, germano, naskiĝis la 10-an de oktobro 1973 kiel filo de japana patrino kaj germana patro, la esperantisto Ulrich Lins.

La magistro pri historio aktivis en la Esperanto-movado de Kolonjo kaj en la Germana Esperanto-Junularo, kie li estis estrarano kaj prezidanto. De 2001 ĝis 2003 krome li oficis kiel estrarano de TEJO pri rilatoj kun UEA. Li estis direktoro de la Brusela Komunikadcentro de Eŭropa Esperanto-Unio ĝis aprilo 2005 kaj dum iom pli ol jaro estis dungito de *Monato*. Poste li eniris la diplomatian servon kaj plurajn jarojn laboris en Kievo. Lia labordonanto do estas la federacia ministerio pri eksteraj rilatoj de Germanio. Laŭ la stato de 2016 li estas kultura respondeculo en la germana ambasadejo en Kopenhago. 
## Referencoj 
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de TEJO
Kategorio:Germanaj diplomatoj
Kategorio:Prezidantoj de GEJ
Princeton (Nov-Ĵerzejo)

eta|250ra
**Princeton** (PRINSten) estas universitata urbo en la usona subŝtato Nov-Ĵerzejo de Usono. Laŭ la stato de  en la areo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La koordinatoj estas 40,35 N, 74,66 U.

Princeton konsideratas "studenta urbo": ĝi estas plej konata pro la Universitato Princeton kaj pro la privata postdiploma edukejo *Institute for Advanced Study*.

En 1954 tie okazis la 2-a Landa Kongreso de ELNA.

Albert Einstein vivis en Princeton de 1933 ĝis sia morto.

## Famuloj 
* Kurt Gödel vivis tie de 1940 ĝis sia morto.
* András Alföldi, hungara historiisto kaj arkeologo, mortis en Princeton
* Miklós Bodánszky kaj Jenő Pacsu, hungaraj kemiistoj, mortis en Princeton

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nov-Ĵerzejo‎
San-Diego

**San-Diego** estas milionurbo, laŭvice la oka plej granda urbo kaj milita marhaveno en la suda ŝtato de Kalifornio, Usono. Ĝi estas ĉefurbo de la Kantono San-Diego.eta|300ra|Nokta bildo en San-Diego

## Bazaj informoj 
* Supermara alteco: 0-22 m
* Areo: 963,6
* Horzono: UTC-8

## Geografio 
San-Diego troviĝas sur ebenaĵo laŭ Pacifiko en la sud-okcidenta parto de la lando.

## Historio 
Antaŭ dominado de hispanoj indianoj vivis tie. Hispana ŝipo alvenis en 1542 kaj manifestiĝis hispana kolonio. La nuna loknomo uziĝas ekde 1602. Fortikaĵo de San-Diego fondiĝis en 1769, sed en la sama jaro ankaŭ pastroj alvenis, inter kiuj famis Junípero Serra. Post la sendependa milito de Meksiko la vilaĝo apartenis al Meksiko. En 1849 Usono akiris ĝin, sed ĝuste tiam oni trovis oron en la proksimeco, sekve aro da homoj alvenis. San-Diego urbiĝis en 1885. En 1915 kaj en 1935 oni aranĝis mondekspoziciojn. Post la 2-a mondmilito la haveno iĝis milita bazo.

## Vidindaĵoj 
eta|300ra|Panoramo de San-Diego
[eta|300ra|[Granda pando en la zoologia ĝardeno de la urbo]]
* Bestoĝardeno San-Diego - supozeble la plej granda bestoĝardeno en la mondo
* submara spektaklejo por maraj vivaĵoj
* plaĝo por naturistoj, la plej granda en Usono
* itala kvartalo
* subĉiela muzeo pri la historiaj tempoj
* ruino de la fortikaĵo
* Sandiega Naturhistoria Muzeo
* San Diego Zoo Safari Park
* Komik-Kon Internacio de San Diego (angle San Diego Comic-Con International aŭ SDCC; kio signifas Komikul-Trompon) estas la plej granda fankongreso en la mondo por bildstrioj aparte kaj distro ĝenerale, okazigita ĉiujare en la urba kongresejo en San-Diego.

## Servoj 
* Internacia Universitato Alliant
* Universitato de San Diego

## Sporto 
En 2010 la Federacia Pokalo (nova nomo ekde septembro 2020 *Pokalo Billie Jean King*), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de teniso, okazis en San-Diego.

## Ĝemelurboj 
*  Alcalá de Henares, Hispanio
*  Campinas, Brazilo
*  Kaviturbo, Filipinoj
*  Edinburgh, Britio
* 20ra Ĝalalabad, Afganio
*  Ĝonĝu, Sud-Koreio
*  León (komunumo), Meksiko
*  Perto, Aŭstralio
*  Tajĉung, Tajvano
*  Tema, Ganao
*  Tijuana, Meksiko
*  Vladivostoko, Rusio
*  Varsovio, Pollando
*  Jantaj, Ĉinio
*  Jokohamo, Japanio
*  Alcalá de Henares, Hispanio

## Renomaj personoj 
* Sándor Márai (1900-1989): hungara verkisto tie vivis ekde 1980 ĝis sia morto
* Ferenc Schmidt (kuracisto): hungara kuracisto
* Tamás Keményffy: hungara kameraisto tie mortis

## Esperanto 
En San-Diego en 1955 okazis la 3-a Landa Kongreso de ELNA.

La loka Esperanto-grupo regule kunvenas.
* esperanto-sd.org, retejo de la loka Esperanto-grupo 
* artikolo "Esperanto is alive and well in San Diego" (Esperanto vivas kaj bonfartas en San-Diego) de aprilo 2021

## Vidu ankaŭ 
* 3043 San Diego
* Tramtransporto en San-Diego


Kategorio:Urboj de Kalifornio
Kategorio:Milionurboj
Madisono

**Madisono** () estas la ĉefurbo de la usona subŝtato Viskonsino. La urbo krome estas la administra centro de la kantono Dane. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun . Kompare, en 2006 ĝi havis  loĝantoj. Tiel, ĝi estas la dua plej granda urbo de sia subŝtato malantaŭ Milvokio.

Ĝi estas nomita laŭ la kvara prezidento de Usono, James Madison. 

La urbo situas sur la tero tradicia de la Ho-Ĉanka indiĝena amerikana tribo. En la lingvo Ho-Ĉanka, la nomo de la areo de Madisono estas **Dejope** (kvar lagoj) aŭ **Taychopera** (lando de la kvar lagoj).

## Servoj 
* Universitato de Viskonsino en Madisono

## Esperanto en Madisono 
En Madisono okazis la unua Landa Kongreso de ELNA en 1953 kaj la 4-a en 1956.

Dosiero:Madison, WI skyline.JPG|Panoramo de Madison vidita de la bordo de Lago Monona
Dosiero:Lake Monona Madison, WI.jpg|Lago Monona
Capitol Madison, WI.jpg|eta|La Kapitolo de Viskonsino en Madison

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Madinson
* Retejo de la turisma oficejo de Madinson (en la angla), Kalendaro de eventoj en Madison

alternative=WiscANG-F16-Madison-Skyline-cropped.jpg|eta|center|771x771ra|Panorama vido de la urbocentro je majo 2010

Kategorio:Urboj de Viskonsino
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Aerkanto

**Aerkanto** (Aercant) estas eŭroklono je familio de Interlingvao kreita de Michael Bush en 2002. Naturalista projekto bazita sur la hispana, itala, rumana kaj latina lingvoj. Ĝi uzas multajn diakritajn signojn tiel en konsonantoj kiel en vokaloj, krom digrafoj. Alie, malgraŭ tio ke la lingvo estas bazita sur la latinidaj lingvoj, la vokaloj havas anglan prononcon. Ĝi estas evoluigita formo de Ciceric.

Ne estas certa ĉu la projekto estas helplingvo aŭ fikcilingvo.

Kategorio:Eŭroklono
Amerika lingvo

**Amerika lingvo**, **Americai Speak** aŭ **Amxrikai spek** ("paroli usonece") estas interlingva projekto de usona teatra recenzistino Ruby Olive Foulk en 1937 estas simpligo de Usona angla lingvo, kun fonetika prononco kaj simpligita gramatiko. En 1940, la aŭtoro kreis projekton U.S., kiu estas reformo de Amerika lingvo.

## Prononco 
Ĝi uzas 28-literan alfabeton derivitan de la latina alfabeto sed la literoj C, Q, kaj X ŝanĝiĝis por indiki vokalojn, estas kreitaj du kromaj vokaloj, kaj estas adoptitaj minusklaj literoj kiuj ne estas malsamaj al majusklaj escepte laŭ grandeco (tio donis al ili Kirilan aspekton).

Ĉiuj sonoj korespondas al unu litero. Ĉiuj literoj havas nur unu sonon. La "angla" litero "c" ne estas bezona, ĉar oni ŝanĝas ĝin per "k" aŭ "s"; do Foulk uzas la "c" por indiki mallonga "a". La litero "q" oni uzas por mallonga "/u/". La "angla" "x" estas anstataŭigita per "ks", do, ĝi uzas "x" por mallonga "/e/". Longa "a" kaj longa "i" estas kunmetitaj sonoj. Ĝi uzas du formojn de "a". Majuskla "A" estas sono por mezlonga "a". Ronda "a" reprezentas la centra "a" (/ə/). Ĝi uzas "o" por longa /u:/ kaj "i" por mallonga /i/.

## Morfologio 
Pluraloj de substantivoj kaj pronomoj estas regulaj (eks.: man, mans), komparativo de adjektivoj kaj adverboj estas regulaj (eks.: good, gooder, goodest), adjektivoj estas formitaj de substantivoj kun finaĵo -i (eks.: sun, suni; America, Americai) kaj verboj estas regulaj.

En kelkaj kazoj ŝi uzis verban formon por duobla funkcio de verbo kaj nomo, kiel la angla "love".

## Eksteraj ligiloj 
* http://ViewsOfLanguage.host56.com/amerspek/index.html 

## Bibliografio 
* FOULK, Ruby Olive, *Amxrikai spek, bai Rubi Aliv Foulk*, Nu Yark, N.Y., 1937, v. 218 p.&nbsp;21&nbsp;cm.
* FOULK, Ruby Olive, *U. S. (rited in Amerikan spek)*, [New York, The author] 1940, 32 p.&nbsp;19&nbsp;cm.

Kategorio:Modifita angla
Unitario

**Unitario** estas planlingva projekto de Mario Pleyer, pseŭdonimo  de la germano Rolf Riehm, publikigita en 1989. La aŭtoro de Unitario estas eks-esperantisto, kiu dum jaroj "agaciĝis" de la nesufiĉa sukceso de Esperanto. Li diras, ke Unitario estas *eŭroklono* kun vortprovizo bazita en la hispana, sed ankaŭ la influo de Esperanto estas evidenta.

Unitario havas du variaĵojn: la "lingua minimal" *Unitario 2001* (publikigita en 1989) kaj la kompletan version *Unitario 2002* (ne plene publikigita).

En la dua versio, la lingvoprojekto pliproksimiĝas al Interlingvao. En la nova libro de 1994, Interlingvao estas ankaŭ multe uzata por komparoj. Laŭ la aŭtoro, kun kelkaj malmultaj "korektoj" en la ortografio de la hispana lingvo, oni povas traduki ĉirkaŭ 90% de ajna teksto, kaj "vortaroj de la hispana lingvo estas la plej taŭgaj por traduki tekston al UNITARIO".

## Specimenoj 
1-Patro Nia

Patro nostra, kveja tuo in hewine estas,
tuja nomino esti sanctificate;
tuja imperio weni;
tuja wolunto ockurius,
como in la hewine tanto sur la terra;
nostra pano kvotidiane al nos-mismos doni hodie;
cay pardoni nos nostros debitoyn,
como tambien numos nostros debitoroyn pardonamas;
nenio nos condutsi in temptatsion,
sed liberi nos delle pecato,

2-La flamo della cutsino estas caliente; la akva in la caserola tambjen estas caliente (la fajro de la fajrujo estas varma, la akvo en la kaserolo ankaŭ estas varma).

## Bibliografio 
Pleyer, Mario 
Unitario : Entwurf einer Universalsprache 
Bensheim: Unitario Press, 1989  (214 p.)
ISBN 3-9802167-1-3

Pleyer, Mario 
Unitario per medio de picturoyn 
Bensheim: Unitario Press, 1990 (126 p.)
ISBN 3-9802167-5-6

Mario Pleyer: 
*Unitario 2001 - Kurzgrammatik im Vergleich mit Interlingua und Esperanto* 
157 p. quasi A5, Unitario Press - Bensheim, 1994, 
ISBN 3-9802167-3-X

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-unitario.html

Kategorio:Esperantidoj
Universal

**Universal** estas nomo de kelkaj internaciaj planlingvoj:

*Universal Esperanto;
*Universal proponita de Bonifacio Sotos Ochando en 1845;
*Universal proponita de Pirro en 1868; 
*Universal proponita de Heinrich Molenaar en 1906; 
*Universal proponita de Muravkin kaj Vasilevskij.
*Universal proponita de Zviazku Radzeckim en 1925.
*Universal proponita de Decormis en 1957.
*Universal modifita angla proponita de Immanuil of Jérusalem (Kairo, 1914).
*Universal proponita de Gerley-Vamy (Berlino, 1925).
*Universal Music Group granda internacia muzika eldonejo 
## Vidu ankaŭ
Universala lingvo

Kategorio:Planlingvoj
Norodom Sihamoni

**Norodom Sihamoni**, en la kmera skribo 80px, oficialtitole **Preah Karuna Preah Bat Samdech Preah Baromneath Norodom Sihamoni**, (nask. la 14-an de majo 1953 Pnom-Peno) estas nuntempa kamboĝa reĝo kaj ununura monarko, kiu parolas flue ĉeĥe. Krom la ĉeĥa kaj la kmera li plu parolas france kaj bone ankaŭ angle kaj ruse.

En la jaro 1962 li estis de la patro sendita studi ĝis Prago, kie li trairis bazan lernejon en la *strato Ostrovní*, kaj plu li studis en konservatorio kaj en Akademio de Muzaj Artoj. En la jaroj 1975 - 1977 li studis kinematografion en la nordkorea Pjongjango, ekde la 1981 li vivis en Parizo, kie li fariĝis profesoro de danco. Ekde aŭgusto de 1993 li laboris kiel grandambasadoro de Kamboĝo ĉe Unesko en Parizo. En la jaro 1994 reĝo Norodom Sianuk donacis al li titolon *Granda princo*. La 14-an de oktobro 2004 post abdiko de Sihanuk, lia patro, li estis elektita kiel reĝo de Kamboĝo. Kronita li estis la 29-an de novembro 2004 en la Reĝa palaco en Pnom-Peno.

Kategorio:Kamboĝaj budhanoj
Kategorio:Kamboĝaj reĝoj
Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj
Kategorio:Konstantaj reprezentantoj en Unesko
Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio
Kategorio:Naskiĝintoj en Kamboĝo
Norodom de Kamboĝo

[eta|maldekstra|Pagodo en praa ĉefurbo de Kamboĝo [Oudong kun statuo de reĝo Norodom la 1-a 1834-1904. *Die Katholische Missionen*, Septembro 1904]]

**Norodom** (1834-1904) sekvis sian patron Ang Duong kiel reĝo de Kamboĝo, reganta ekde 1860 ĝismorte.

Dum la tempo de Norodom-a regado, Kamboĝo estis sendependa protektorato de Tajlando. Tamen, la lando estis tre malforta por kontraŭstari batalojn inter Francio kaj Siamo (tiama nomo de Tajlando). En 1863, Norodom subskribis kontrakton kun Francio, igante sian landon sendependa protektorato de Francio. Tiu sendependeco daŭris ĝis 1884, kiam Francio akiris regon super la regiono.

Post morto de Norodom, sekvis lin surtrone lia duon-frato Sisovat.

Kategorio:Kamboĝaj budhanoj
Kategorio:Kamboĝaj reĝoj
Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio
Kategorio:Naskiĝintoj en Kamboĝo
Frédéric Auguste Bartholdi

250ra|eta
[250ra|maldekstra|eta|La [Statuo de Libereco de la bazo]]
[eta|325ra|La Leono de [Belfort]]
**Frédéric Auguste BARTHOLDI** naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1834 en Colmar en la franca departemento Haut-Rhin, sed pasigis sian infanaĝon en Parizo.
En 1853, li faris sian unuan skulptaĵon, la Generalo Rapp, por la urbo Colmar.
21-jaraĝe li longtempe vojaĝis kun amikoj en mezoriento. Li malkovris la tieajn gravajn malnovajn konstruaĵojn kiuj forte influos lin.

De 1857 ĝis 1871, li skulptis multajn verkojn, inter ili la unuan version de la statuo de libereco, projekto farota kiel lumturo por la kanalo de Suez.

En julio 1870, Francio komencis militon kun Prusio, dum kiu Bartholdi estis oficiro en Naciaj gvardistoj. La sekvonta paco donis lian naskiĝan regionon al Germanio. Korvundita li foriris en Usonon. Lia unua skulptaĵo farita tie, nomiĝis "La malbena Alzaco". Li komencis la statuon de la libereco en 1875 kaj en 1880 Francio oficiale donacis la statuon al Usono, kaj ĝi estis inaŭgurata la 28-an de oktobro 1886. Li mortis la 4-an de oktobro 1904.

## Verkoj 
;Aliaj famaj skulptaĵoj
* La fontano antaŭ la urbdomo de Liono.
* La Leono de Belfort.
* La fontano de la Kapitolo en Vaŝingtono
* La statuo de Vercingetorix en Clermont-Ferrand

Kategorio:Francaj skulptistoj
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse
Kontreo

**Kontreo** (angle: *Country*) estas arta stilo devenanta el la ebenaĵoj kaj montoj de centra Nord-Ameriko, la iama "Sovaĝa Okcidento".

Karakterizas tiun muzikon fortaj ritmoj, uzo de violono, gitaro, banĝo kaj kontrabaso, kaj romantikaj tekstoj, kiuj foje komentas aktualaĵojn (eĉ se banalajn).

## Gravaj artistoj 
* Johnny Cash
* Kenny Rogers
* Dolly Parton
* Chet Atkins
* Dixie Chicks
* Loretta Lynn
* Hank Williams
* La Fratoj Statler
* Linda Ronstadt
* Emmylou Harris
* Billy Gilman, ekkoncertinta en infana aĝo de 11 jaroj, ofte konsiderata kontrea kantisto, kvankam laŭ stilo ne tipa

## Vidu ankaŭ 
* genuoŝtalgitaro
* pedala ŝtalgitaro
* Grand Ole Opry
* Kaĵunmuziko
* Rura bluso
Marchinha

**Marchinha** [mar**ŝi**nja] /maR'ŝiŋə/ aŭ "Marcha de Carnaval" (karnavala marŝa muziko) estas brazilaj popolkanzonoj. Ilia ĉefa karaktero estas havi iometan mokan versojn kaj facilan kaj danceblan melodion. Internacie konata estas "Mamãe eu Quero" (Panjo, mi volas) far de Vicente Paiva kaj Jararaca 1937, kiu aperis en kelkaj Usonaj filmoj kantata de Carmen Miranda kaj "Yes, nós temos bananas" (Yes, ni havas bananojn) de João de Barro.

Kategorio:Brazila muziko
Afrihilio

**Afrihilio**, **Ni Afrihili Oluga**, **Ɛl-Afrihili**, aŭ simple **Afrihili** (kodo laŭ ISO 639: afh) estas zona planlingvo proponita de historiisto K. A. Kumi Attobrah en Ganao en 1970 por esti helplingvo al subsaharaj Afrikaj popoloj kun fonologio, vortprovizo kaj gramatiko bazitaj sur Afrikaj lingvoj, ĉefe bantuaj lingvoj. Internaciaj vortoj estas prenitaj el afrikaj lingvoj por ke ili ne ŝajnu fremdaj.

[eta|[Universitato de Ganao]]

Afrihilio uzas la latinan alfabeton kun aldonaj literoj ɛ kaj ɔ por specialaj vokaloj.

La substantivoj, kaj nur la substantivoj, samtempe komencas kaj finas per vokaloj. La pluralo estas indikata por inverto de pozicioj de komenca kaj finaj vokaloj. Ĝi havas multajn infiksojn. Ekzemple la vorto *kola* (labori) povas esti modifita kun duobligo de la fina silabo kaj la sufikso *-tu* por formi *kolalatu* (ŝajnigi labori). La forta silabo, ĝenerale estas la dua.

## Ekzemploj 
* *Zuri lu* — Bonan tagon
* *Zuri zinga* — Bonan matenon
* *Zuri masa* — Bonan posttagmezon
* *Zuri dani* — Bonan vesperon
* *Zuri bali* — Bonan nokton
* *!Afuraho* — Al la via saluto!

*Kupitia kana oluga nutafaulu ɛkana na ɛyiyai lɛrahanoholo.*
:Per unu lingvo, ni atingos unuecon kaj interkomprenon pli facile.

*Ni evoka yɛ kono noho ni amago.*
:La piro estas pli matura ol la mango.

## Bibliografio 
Annis, William S. 2014. "Afrihili: An African Interlanguage." FL-00001F-00, *Fiat Lingua*, . Web. 2014-04-01.

Attobrah, K. A. Kumi. *Ni Afrihili Oluga: The African Continental Language*. Accra, Ghana; 2nd ed., 1973. Lib. of Cong. call no. PM8063.A8 1973

The Afrihili Centre. No. 1, 1971. *Ni Epengi (La Suno, The Sun)*. Revuo, Newsletter. Ghana.

Kategorio:Zonaj planlingvoj
Kategorio:Lingvoj de Afriko
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Memkosto

**Memkosto** estas sumo de ĉiu kosto estiĝanta dum funkciado de uzino. Ĝi entenas tiel la materialkostojn, produktajn, evoluigajn, administrajn kaj vendajn kostojn.

## Vidu ankaŭ 
* Kotizo
* Salajro

Kategorio:Ekonomio
Limfo

eta|Homa limfo, akirita post vundo de la toraka dukto
Ĉe bestoj, inkluzive de la homo, **limfo** estas flava aŭ senkolora likvaĵo, kiu, simile al sanga plasmo, konsistas el akvo kaj el leŭkocitoj de la sango, kun diversaj grasaĵoj, proteinoj kaj restaĵoj de la ĉela metabolismo. Ĝi cirkulas nur unudirekte, per la limfoangioj, el inter la ĉeloj de la tuta organismo, al du enverŝpunktoj en la vejnan sistemon.

La limfomoj estas aro de sangoneoplazioj disvolvigitaj en la limfa sistemo, kiuj ankaŭ formas parton de la imunsistemo de la homa korpo. 

## Vidu ankaŭ 
* Imuna sistemo
Utopio

[eta|300ra|setleja desegnaĵo de [New Harmony, Indianio]]
[eta|300ra|*Utopio*, gravuraĵo de [Ambrosius Holbein (1518).]]

**Utopio** estas ĝis nun ne realigita idealo, teorio, projekto.

Utopio estas revata lando de Sir Thomas More (latine: Morus) (*Utopia*, Thomas More, 1516) laŭ kies fantazio tie ĉio estas perfekta.

Aliaj utopiaj verkistoj:

* Francis Bacon: Nova Atlantido
* Campanella: Sunŝtato aŭ Suncivito
* Étienne Cabet: Vojaĝo al Ikario
* Denis Vairasse: Historio de la Severambianoj

Ili ĉiuj priskribas iun idealan socion surbaze de egaleco kaj asketismo. Ili estis la unuaj kritikantoj de la feŭdismo, kapitalismo.

Dum la dua duono de la 19-a jarcento kaj dum la 20-a jarcento la ekzemplo de tiuj utopiistoj inspiris la teoriojn de la laborista movado kaj de ĉiuj revoluciaj klopodoj, kiel tiu de Parizo en 1968.

## Vidu ankaŭ 
* Rutger Bregman
* Utopia socialismo
* Elizio
* Ukronio
* Malutopio
* Ŝangrilao

## Eksteraj ligiloj 
* Paulo Viana Tre bona recenzo parola de "Nova Sento" kun aludo al *Vojaĝo al Kazohinio*, ĉe Jutubo
* La Utopio de Thomas More (Thomas Morus), anglalingva teksto 
* Utopia and Utopianism


Kategorio:Literaturaj temoj
Gamás

**Gamás** [gamAŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Fonyód.
eta|Blazono de Gamás

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.6209/17.7623
* Areo: 43&nbsp;km²
* Loĝantaro: 850
* Poŝtkodo: 8685
* Telefonprefikso: 85

## Situo 
Gamás situas sur deklivoj, fine de sakovojo. Balatonboglár troviĝas 23, Fonyód 25, Tab 30, Budapeŝto 176 km-ojn.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj romianoj vivis tie. La unua mencio devenis el 1055 en formo "Gamuz". En 1715 oni komputis en la vilaĝo 9 familiojn. En 1855 pro ĥolero mortis 164 vilaĝanoj. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Maria de 1814

## Famuloj 
Gamás estas konata, kiel la naskiĝloko de esperantisto József Halász, juristo Gusztáv Beksics kaj psikologo Ferenc Szakács.

## Fontoj 
* hompaĝo hungare

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Somogy
Konstanca de Arles

**Konstanca de Arles** (973 –  estas la tria edzino kaj reĝino de Reĝo Roberto la 2-a de Francio. Ŝi estis la filino de Grafo Vilhelmo la 1-a de Provenco kaj Adelajda de Anĵuo. Ŝi naskis longe atenditan tronheredonton, Hugo Magnus, kiu tamen mortis antaŭ sia patro, kaj la faktan posteulon Henriko la 1-a.

En la jaro 1007/1008 oni suspektis ŝin pri kunkulpo en la murdo de Hugo de Beauvais, konfidulo de la reĝo, sed nenio certas.

Post sia vidviniĝo ŝi eniris monaĥejon, kie ŝi ankaŭ mortis.

Kategorio:Reĝinoj de Francio
30-a de februaro

dekstra|eta|Paĝo el sveda kalendaro de 1712
Laŭ la Gregoria kalendaro, februaro havas 28 aŭ 29 tagojn. Tamen, trifoje en historio la dato **30-a de februaro** okazis en specifaj landoj.

Svedio (tiam ankaŭ Finnlando estis parto de la Sveda regno) planis ŝanĝi de la Julia kalendaro al la Gregoria kalendaro. Oni volis ekde 1700 preterlasi la ekstrajn tagojn el superjaroj dum la sekvantaj 40 jaroj. Tiel, 1700 ne estis superjaro en Svedio. Ĉi tio metis la svedan kalendaron unu tagon antaŭe de la Julia kalendaro kaj dek tagojn post la Gregoria kalendaro. Sed, pro la Granda Nordia Milito, 1704 kaj 1708 tamen estis superjaroj. Regis nun perfekta konfuzo. En 1711 reĝo Karlo la 12-a dekretis reiri al la Julia kalendaro. Do en 1712 oni aldonis du ekstrajn tagojn, la 29-an kaj la 30-an de februaro. – La sveda ŝanĝo al la gregoria sistemo finfine efektiviĝis en 1753.

## Vidu ankaŭ 
* 0-a de januaro
* 29-a de februaro
* Superjaro

Kategorio:Gregoria kalendaro
Kategorio:Julia kalendaro
Kategorio:Elpensitaj datoj
Kategorio:Februaro
Kategorio:Historio de Svedio
Kategorio:Historio de Finnlando
Kategorio:Historio de Sovetunio
Kategorio:18-a jarcento en Svedio
Kategorio:18-a jarcento en Finnlando
Ŝatranĝo

eta|Du ŝatranĝ-ludantoj en detalo de persa miniatura pentraĵo de Bayasanghori Ŝahname farita en 1430
eta|Irana ŝatranĝ-aro, brilsurfaca ujo, 12-a jarcento (Novjorka Metropola Muzeo de Arto)
**Ŝatranĝo** estas la persa formo de la hinda ludo Ĉaturango, kun nur etaj modifoj. Konjekteble, ĝi eniris Persion el Hindujo en la 6-a jarcento dum la epoko de la lastaj sasanidoj kaj iĝis populara tra la tuta Okcidenta Azio. Poste la ludo alvenis Eŭropon, kie ĝi transformiĝis en la modernan ŝakon.

La reguloj similas al la moderna ludo, escepte de, interalie, ke en la antikva ludo mankas la arokoregulo, la peonoj havas nek la duĉelan unuan moviĝon, nek la prenon preterpasan, kaj, krome, la kuriero kaj la damo estas malpli fortaj figuroj.

Vidu ankaŭ la filmon de Satyajit Ray: "Shatranj ke Khilari" pri ŝakomaniuloj en la 19-a-jarcenta islama Hindio.

## Eksteraj ligiloj 
*  historio kaj reguloj
*  historio kaj reguloj 

Kategorio:Tabulludoj
Kategorio:Ŝakaj variantoj
Kategorio:Ŝako
Araba muziko

[eta|240px|"Bayâd ludas la muzikilon [al-Udo", ilustraĵo pri la araba historio "Bayâd kaj Riyâd"]]
**Araba muziko** (arabe الموسيقى العربية, latinliterigo laŭ la sistemo DMG kaj ankaŭ laŭ la sistemo ALA-LC de la usona Kongresa Biblioteko *al-mūsīqá al-‘Arabīyah*) estas la muziko de la tiel nomata "araba mondo" (: العالم العربي‎ *al-‘ālam al-‘arabī*), do la arablingvaj ŝtatoj de la araba duoninsulo, de norda kaj orienta Afriko.

Araba muziko, dum sendependa kaj tre viva, havas longan historion de interagado kun multaj aliaj regionaj muzikaj stiloj kaj ĝenroj. Ĝi estas miksaĵo de la muziko de la araba gento de la Araba Duoninsulo kaj la muziko de ĉiuj popoloj, kiuj konsistigas la nuntempan "araban mondon". Kiel estis la kazo en aliaj artaj kaj sciencaj kampoj, araboj tradukis grekajn tekstojn kaj verkojn pri muziko kaj evoluigis la muzikan teorion surbaze de la muziko de antikva Grekio (inkluzive de la konceptoj *sistema ametabolon, enharmonion, ĥromatikon* kaj *diatonon*).

**Arabaj muzikiloj:** al-Ud

**Ĝenroj:** Raj

**Konataj muzikistoj:**

:Klasikaj: - Munir Bashir
:Modernĝenraj: - Cheb Mami - Khaled - Amr Diab
:Kantistoj: - Oum Kalthoum
:pop arabe mohammed assaf

## Eksteraj ligiloj 
* http://leb.net/rma 
* http://www.coe.ufl.edu/webtech/Timemachine/music/Arabic/answer.htm  
* http://www.maqamworld.com/maqamat.html  
* http://oudclub.com/arabic-maqam/maqamat2-1.htm  

*
Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Kategorio:Ĝermoj pri muziko
Barata muziko

775ra
**Hindiaj muzikiloj:** *Gatham* - harmoniumo - *Sarangi* - *sarod* - *Ŝenaj* - *tabla* - *tampura* - *vina* - violono

**Ĝenroj:** *Kavŭali* - *Dhrupad* - Karnatika muziko

**Konataj muzikistoj:** Bismillah Ĥan - Ram Narajan - Lakŝmi Ŝankar - Nusrat Fateh Ali Ĥan - Teĝi Bhoĝvani - Ram Panjwani - Abida Parvin

Dosiero:Indischer Maler um 1750 (III) 001.jpg|
Dosiero:Indischer Maler um 1720 001.jpg|
Dosiero:Musicien.jpg|
Dosiero:India052.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://batish.com/archives/arcgloss.html 
* Elŝutebla hinda muziko 
* http://www.artistspages.org  
* http://www.anuragjain.com/indianmusic.html  

!
Kanara lingvo

La **kanara**, **karnata** ( [ˈkʌnːəɖɑː]) estas dravida lingvo parolata plejparte de la kanaroj en Barato, ĉefe en la gubernio de Karnatako. Kanaraj parolantoj estas signifaj lingvaj malplimultoj ankaŭ en la gubernioj de Andrapradeŝo, Telangano, Tamilnado, Maharaŝtro, Keralo kaj Goao. En 2001 estis ĉirkaŭ 38 milionoj da denaskaj parolantoj de la kanara. La kanara estas unu el la oficialaj lingvoj de Barato kaj la oficiala kaj administra lingvo de Karnatako.

La kanara lingvo estas skribata per la kanara skribo kiu evoluiĝis de la skribsistemo Kadamba de la 5-a jarcento de nia erao, kiu mem devenas de la abugida skribsistemo, la Brahmia skribsistemo. La kanara havas literaturan historion de pli ol mil jaroj. Pluraj kanaraj verkistoj jam gajnis la premion Gjanpith. En 2008 la barata registaro deklaris la kanaran kiel unu el la klasikaj lingvoj de Barato.

## Lerniloj 
* Kannada online , Central Institute of Indian Languages.
* *Learn Kannada*, Central Institute of Indian Languages.

## Galerio 

Dosiero:Kannadaalphabet.jpg|Kanarlingva stratŝildo
Dosiero:KannadaVerbreitung.png|Disvastiĝo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Ekzemploteskto en language-museum kun angla traduko
* Kanara en Promotora Española de Lingüística, mapo, priskribo, skribsistemo, etekstekzemplo 
* Ekzemploteskto en Promotora Española de Lingüística
* Lingva Mapo de Barato 
* Serĉrezultoj de Rosetta Project

* Robert Zydenbos: *A Manual of Modern Kannada.* Heidelberg 2020 (Open Access en PDF-formato, angle)

Kategorio:Dravida lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Barato
Willem Oltmans

**Willem OLTMANS** (la 10-a de junio 1925 - la 30-a de septembro 2004) estis nederlanda ĵurnalisto.

Oltmans naskiĝis kiel filo de kininofabrikisto. Li kreskis en Bosch en Duin, kaj havis saman guvernistinon kiel reĝino Beatrix. Oltmans studis ĉe Universitato Nijenrode kaj Yale-universitato. En 1953 li eklaboris en eksterlanda redakcio de Algemeen Handelsblad, kaj transiris al United Press en 1954. Sekvan jaron li iĝis korespondisto en Romo por De Telegraaf.

Kontraŭ la volo de la nederlanda registaro li intervjuis la indonezian prezidenton Soekarno. Sekve li iris al Indonezio, kie li pledis en 1957 por la transdono de Nederlanda Nov-Gvineo al Indonezio. Pro tio oni ekkonsideris lin ŝtatperfidulon en Nederlando. Oltmans translokiĝis al Usono. Onidire li influis prezidenton John F. Kennedy por eviti ke Nederlando ekmilitos kontraŭ Indonezio pro Nov-Gvineo. Post tio, ministro de eksterlandaj aferoj Joseph Luns malhelpis lin ĉiamaniere en lia profesio.

Dum jaroj li procesis kontraŭ la Nederlanda Ŝtato. Finfine li venkis; en 2000 oni aljuĝis al li ok milionojn guldenojn kiel kompenso por la domaĝo kiun faris la Ŝtato al li.

En 1991 Oltmans rolis akcesore kiel barono George DE MOHRENSCHILDT en *JFK*, filmo de usona reĝisoro Oliver Stone pri la murdo de prezidento Kennedy. Oltmans supozis ke De Mohrenschildt sciis pli pri la murdo kaj intervjuis lin plurfoje antaŭ ol De Mohrenschildt - eble laŭ oficiala versio - sin mortigis.

Oltmans verkis dekon da libroj, kaj ekde sia naŭa jaraĝo verkis taglibron, kiu eldoniĝos komplete en 76 volumoj. Ĝis sia morto Oltmans, flambojanta persono, restis aktive kiel ĵurnalisto, taglibristo kaj komentisto.

Kategorio:Nederlandaj ĵurnalistoj
Andoro Malnova

**Andoro Malnova** () estas la ĉefurbo de Andora Princlando kaj unu el la sep paroĥejoj konsistigantaj tiun landon (12 km² kaj  loĝantoj en 2002), estante la plej malgranda kaj la plej loĝata samtempe. Ĝi situas en la kunfluiĝo de la riveroj ''Valira d'Orient* kaj *Valira del Nord*, kie la nova naskiĝanta rivero ricevas la simplan nomon *la Valira*, je  m da altitudo. Andoro Malnova formas, kune kun *Escaldes-Engordany* urbego enhavanta  loĝantojn aranĝitaj laŭlonge de la tiu rivero.

La ĉefa industrio estas turismo, malgraŭ ke ankaŭ komerco kaj bankoj elstaras ĉar en Andoro ne estas rektaj impostoj. Ankaŭ oni tradicie produktas tabakon --la antaŭa ĉefa motoro de la Andora ekonomio.

La plej grava konstruaĵo de la urbo estas la Domo de la Valo (), fortikaĵo konstruita dum la 16-a jc, sidejo de Ĝenerala Konsilio de Andoro () la Andora parlamento aktiva ekde 1702. La paroĥa preĝejo estas dediĉita je Sankta Estefano. Ĝi enhavas romanikajn absidon kaj sonorilturon konstruitajn dum la 11-a jc. Sude de la urbo-centro estas la interesa antaŭromanika preĝejo de Sankta Coloma kun cilindra sonoril-turo.

## Historio 
eta|maldekstra|250px|Vido al preĝejo el Saint-Estève en la malnova kvartalo de Andoro Malnova el placo en Centre de Congrossos
eta|Monumento por la konstitucio
La urbo estis nomita unufoje en la konsigraj aktoj de la katedralo de *la Seu d'Urgell* (ĉefurbo de la suda kataluna regiono) okazinta en la jaro 839. Andoro Malnova estas la ĉefa urbo de la Princlando de 1278, kiam la grafo de Fois kaj la episkopo  signis interkonsenton (traktaton) nomitan *Pareatge*, pro kio ambaŭ senjoroj kunregis Andoron ekde tiam.

La jaron 1978 *Escaldes-Engordany* disiĝis el Andoro Malnova estigante novan paroĥejon (provinco).

En 1993, la unua konstitucio de la lando estigis parlamentan demokration kun tri sendependaj potencoj (ekzekutiva, leĝo-dona kaj juĝa) kies sidejoj staras en la ĉefurbo: La parlamentejo havas la nomon *Casa de la Vall'' ("Domo de la Valo").

Andoro Malnova celis esti la sidejo de la Vintraj olimpikoj de la jaro 2010, la 21-aj de la moderna olimpika historio, kiuj fine okazis en Vankuvero (Kanado).

## Vidindaĵoj
## Servoj
* Fondaĵo Ramon Llull

## Vidu ankaŭ 
* Andorra (apartigilo)


Kategorio:Urboj de Andoro
Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo
Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France
Kristandemokrata Apelo

**Kristandemokrata Apelo** (, akronime **CDA**) estas nederlanda kristandemokrata politika partio.

## Historio 
eta|180px|Evoluo de la nombro de partiaj parlamentanoj en la dua ĉambro de la nederlanda parlamento|alternative=|maldekstraCDA fondiĝis en 1980 kiel kunfandiĝo de tri kristanaj partioj:

* Kristana Historia Unio (*Christelijk Historische Unie*; CHU),
* Kontraŭrevolucia Partio (*Anti-Revolutionaire Partij*; ARP)
* Katolika Popola Partio (*Katholieke Volkspartij*; KVP).

La partio estas ĝenerale konsiderata centra-dekstra

Pro la kunfandiĝo, kelkaj novaj partioj fondiĝis kiuj ne konsentis kun la nova partio. La plej sukcesa de ili fondiĝis en 1981, nome la pli progresema kristandemokrata partio Evangelia Popolpartio (EVP). Ekde 1990 EVP estas fuziiĝinta en Verdo-Maldekstro kun aliaj progresemaj partioj, interalie la katolika, iome liberecisma kaj verda partio Politika Partio de Radikaluloj.eta|180px|Evoluo de la partia membraro|alternative=|maldekstra

### Registaroj 
De 1918 ĝis 1994 ĉi-tiuj unuopaj partioj estis seninterrompe en la registaro. Inter 2002 kaj 2012 CDA denove kunregis, sub partigvidanto Jan Peter Balkenende. Sub la nuna partigvidanto, Sybrand Buma, CDA denove estas en la registaro ekde 2017. En tiu registaro ankaŭ kunregas la Popola Partio por Libereco kaj Demokratio, la Demokratoj 66 kaj la progresema kristandemokrata partio Unio de Kristanoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo de *Kristandemokrata Apelo*

Kategorio:Kristandemokrataj partioj
Kategorio:Politikaj partioj de Nederlando
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1980
Béla Rácz

**RÁCZ Béla** [rac] de Kövesd, d-ro, hungaro, pens. juĝisto apelacia; membro de 1a ministeria traduka oficejo kaj anstataŭanto de publika notario. Nask. 7 marto 1857 en Budapeŝto. Li instruis Esperanton antaŭmilite en la Reĝa Universitato de Budapeŝto kaj estis redaktoro de „La Verda Standardo“. Estinta L. K.

Kategorio:Esperantistoj
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Hungaraj juristoj