open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Konvencio de Berno

eta|350px|La landoj kiuj estas subskribintaj la Konvencion de Berno, estas blue indikitaj.
La **Konvencio de Berno** de la  fiksis kiel unua la rekonon de la aŭtorrajto inter suverenaj ŝtatoj.

Sub la Konvencio de Berno la rajto pri proprietaĵo estas aŭtomate donita al ĉiu kreita verko. La verkinto do ne devas aparte registri sian verkon, aŭ iel peti la protekton de sia kreaĵo. Tuj kiam la verko estas preta, tio signifas verkita kaj iel registrita sur aŭ en fizika medio (papero, filmo, ŝtono ...), la aŭtoro aŭtomate ĝuas la ekskluzivajn rajtojn pri la uzo de sia verko, kaj pri la uzo de la derivaĵoj (tradukoj, kopioj, fotoj ...), krom se li eksplicite rezignas pri siaj rajtoj, aŭ se la aŭtorrajto eksvalidiĝas. La eksvalidiĝo dependas de lando al lando, sed sub la Konvencio de Berno ĝi povas okazi plej frue 50 jarojn post la morto de la verkinto. En multaj landoj tiu eksvalidiĝo okazas 70 jarojn post la morto de la verkinto. Se difinitan verkon kreis pli ol unu persono, la eksvalidiĝo okazas tiom da jaroj post la morto de la plej laste mortinta aŭtoro.

Pro la fakto, ke la aŭtorrajto estiĝas aŭtomate, do ne estas necese aldoni tekston al via verko, kiu klarigas ke vi estas la proprietulo. Vortoj kiel *copyright © 2006* havas neniun sencon en lando kiu ratifis la Konvencion.

La aŭtorrajto ne validas nur por "artistoj", sed por ĉiu ajn. Se vi faras subeksponitan oblikvan foton de via urba preĝejo, ĝi estas same protektata kiel perfekta foto de profesia fotisto.

Post eksvalidiĝo de la aŭtorrajto, la verko eniras la publikaĵaron. Tiu eksvalidiĝo povas okazi pro leĝo, sed en iuj landoj (ekzemple Usono) ankaŭ pro deziro de la verkinto.

En pluraj landoj, i.a. en Belgio kaj Nederlando ekzistas la *rajto de la portretito*, kiu estas escepto al la Konvencio de Berno. Se persono estas portretita en foto, desegnaĵo aŭ pentraĵo, tiu povas rifuzi la publikigon, aŭ postuli rekompencon, eĉ se la portreto troviĝas en la publikpropraĵo. La rajto de la portretito ĝenerale validas ĝis 10 jarojn post la morto de la portretito. La rajton ne ĝuas "publikaj personoj" kiel ministroj, reĝoj, urbestroj k.s.

## Landoj 
Al la Konvencio aliĝis ĝis nun 162 ŝtatoj. En la jenaj 36 teritorioj la Konvencio ne validas:

# Afganio
# Angolo
# Burundo
# Tajvano
# Eritreo
# Etiopio
# Irano
# Irako
# Jemeno
# Kamboĝo
# norda Kipro
# Kiribato
# Kuvajto
# Laoso
# Maldivoj
# Marŝaloj
# Moldavio
# Montenegro
# Mjanmao
# Nauro
# suda Osetio
# Palaŭo
# Palestino
# Papuo-Nov-Gvineo
# Okcidenta Saharo
# Salomonoj
# San-Marino
# Sao-Tomeo kaj Principeo
# Sejŝeloj
# Sieraleono
# Somalio
# Orienta Timoro
# Turkmenio
# Tuvalo
# Ugando
# Vanuatuo

Kategorio:Historio de juro
Kategorio:Internacia juro
A (cirila alfabeto)

eta|maldekstra|180px|La litero A en la aboco fare de Jelizawieta Böhm
**А а** (kursive: *А а*) estas la unua litero de ĉiu cirila alfabeto. Nuntempe la cirila litero А kaj la latina litero **A** en ĉiuj formoj (majusklo aŭ minusklo, skribitaj kursive aŭ ne) aspektas tute same.

En plejmulto da lingvoj, kiuj uzas la cirilan alfabeton, inter ili la slavaj lingvoj belorusa, bulgara, makedona, rusa, serba, ukraina la litero А ordinare signifas la vastan nerondigitan antaŭan vokalon . En la cirilaj alfabetoj por la lingvoj inguŝa kaj ĉeĉena lingvo la litero А signifas la vastan nerondigitan malantaŭan vokalon  kaj mezan centran vokalon .

La prononco de la litero А povas dependi de la loko en la vorto kaj de akcento. Ekzemple en la rusa la akcentita А signifas , la senakcenta signifas  aŭ .

En la esperanta alfabeto al la cirila litero А respektivas la litero A.

## Historio 
La cirila litero А devenas de la greka litero alfo (Α α). En Slavono kaj ĝenerale en fruaj cirilaj alfabetoj ĝia nomo estas *азъ* (*az*), kio signifas "mi". En kirilico la litero А aspektas kiel 30px, en glagolico al ĝi respektivas la litero 13px. Inter la cirilaj ciferoj ĝi havas la valoron 1.

## Kodoj 
## Referencoj 
Kategorio:Cirilaj literoj
Be (cirila alfabeto)

eta|maldekstra|180px|La litero Б en la aboco fare de Jelizawieta Böhm
**Be** (** Б б б**, kursive: *Б б б*) estas la dua litero de plejmulto de cirilaj alfabetoj. En diversaj lingvoj Б ordinare signifas la voĉan bilabialan plozivon , tamen povas esti variantoj. En la serba lingvo Б ĉiam signifas la sonon [b]. En la lingvoj rusa kaj bulgara se Б estas la lasta litero en vorto aŭ staras tuj antaŭ senvoĉa konsonanto do ĝi mem senvoĉiĝas kaj signifas la senvoĉan bilabialan plozivon [p]. Se Б troviĝas antaŭ palataliga vokalo do ĝi signifas palataligitan [bʲ]. En la maria lingvo Б povas signifi aŭ la sono [b], aŭ la voĉan bilabialan frikativon .

En la esperanta alfabeto al la cirila litero Б respektivas la litero B.

En la unuaj, nun ne plu uzataj, alfabetoj por la lingvoj kosa kaj zulua estis majuskla formo de la litero ɓ, kiu tre similis al la majuskla formo de Б.

## Historio 
La cirila litero Б devenas de la greka litero beto (Β β). En Slavono ĝia nomo estas *бѹкы* (*buki*), kio signifas "litero". En kirilico la litero Б aspektas kiel 36px kaj inter la cirilaj ciferoj havas neniun valoron, en glagolico al ĝi respektivas la litero 13px, kiu ja havas la valoron 2.

## Variantoj 
La kutiman por la lingvoj serba kaj makedona minusklan varianton б (similan al la greka litero delto) oni apenaŭ renkontas en aliaj lingvoj. Malsamas ankaŭ la manskribaj majuskloj: en la rusa oni ordinare skribas 33px, en la serba — 46px.

## Kodoj 
## Referencoj 
Kategorio:Cirilaj literoj
Ve (cirila alfabeto)

eta|maldekstra|180ra|La litero В en la aboco fare de Jelizawieta Böhm
**Ve** (**В в**, kursive: *В в*) estas litero de cirila alfabeto. Ĝi estas la tria litero en ĉiuj slavaj kaj en plejmulto da neslavaj cirilaj alfabetoj. En diversaj lingvoj la litero В ordinare signifas la voĉan lip-dentan frotsonon , tamen povas esti variantoj.

En la lingvoj rusa kaj bulgara la litero в ordinare signifas la sonon , sed se se В estas la lasta litero en vorto aŭ staras tuj antaŭ senvoĉa konsonanto do ĝi mem senvoĉiĝas kaj signifas la la senvoĉan lip-dentan frotsonon . Se la litero В troviĝas antaŭ palataliga vokalo do ĝi signifas palataligitan .

En la modela ukraina lingvo se la litero В estas la lasta litero en vorto do ĝi signifas voĉan labial-velaran alproksimanton .

En la lingvoj serba kaj belorusa la litero В ĉiam signifas la sonon .

En la tuva lingvo la litero В signifas la lip-dentan alproksimanton .

## Kodoj 
## Referencoj 

В
Ge (cirila alfabeto)

**г** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 4-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Ge" kaj la prononcon "g" (laŭ Esperanta ortografio).
En la ukraina lingvo, ĝi havas prononcon IFA: h. La litero kiu signifas prononcon [IFA: g] estas Ґ.

Ĝia majuskla formo estas **Г**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1075
** Laŭ deksesuma sistemo, 0433
** Laŭ okuma sistemo, 002063
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1043
** Laŭ deksesuma sistemo, 0413
** Laŭ okuma sistemo, 002023

## Kodoj 
## Vidu ankaŭ 
* G

Kategorio:Cirilaj literoj
De (cirila alfabeto)

**д** (majuskle **Д**) estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 5-a litero de la alfabeto, kaj ĝi havas la nomon "De" kaj la prononcon "d" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1076
** Laŭ deksesuma sistemo, 0434
** Laŭ okuma sistemo, 002064
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1044
** Laŭ deksesuma sistemo, 0414
** Laŭ okuma sistemo, 002024

## Kodoj 
## Vudi ankaŭ 
* D

Kategorio:Cirilaj literoj
Ĵe (cirila alfabeto)

**Ĵe** (ж) estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 8-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Ĵe" kaj la prononcon [IFA: ʐ~ʒ].

Ĝia majuskla formo estas **Ж**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1078
** Laŭ deksesuma sistemo, 0436
** Laŭ okuma sistemo, 002066
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1046
** Laŭ deksesuma sistemo, 0416
** Laŭ okuma sistemo, 002026

## Kodoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ż
* Ž
* Ĵ

Kategorio:Cirilaj literoj
Je (cirila alfabeto)

**е** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 6-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Je" kaj la prononcon "je" (laŭ Esperanta ortografio).

En belorusa lingvo, 8-a (Enhavi literon ДЖ, ДЗ) de litero de la alfabeto, kaj ĝi havas sama nomon kaj prononcon de rusa.

En aliaj slavaj lingvoj, ĝi estas la 7-a de ukraina, serba kaj makedona, 6-a de bulgara litero de la alfabeto, kaj ĝi havas la nomon "E" kaj la prononcon [IFA: e].

Ĝia majuskla formo estas **Е**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1077
** Laŭ deksesuma sistemo, 0435
** Laŭ okuma sistemo, 002065
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1045
** Laŭ deksesuma sistemo, 0415
** Laŭ okuma sistemo, 002025

## Kodoj 
## Vidu ankaŭ 
* E

Kategorio:Cirilaj literoj
I (cirila alfabeto)

**и** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 10-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "I" kaj la prononcon "i" (laŭ Esperanta ortografio).

En la ukraina lingvo, ĝi havas [IFA: ɨ] sonon. Litero por sono [i] estas І. Ankaŭ, litero Ы ne ekzistas.

Ĝia majuskla formo estas **И**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1080
** Laŭ deksesuma sistemo, 0438
** Laŭ okuma sistemo, 002070
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1048
** Laŭ deksesuma sistemo, 0418
** Laŭ okuma sistemo, 002030

## Kodoj 
## Vidu ankaŭ 
* I

Kategorio:Cirilaj literoj
Z (cirila alfabeto)

**з** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 9-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Z" kaj la prononcon "z" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas **З**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1079
** Laŭ deksesuma sistemo, 0437
** Laŭ okuma sistemo, 002067
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1047
** Laŭ deksesuma sistemo, 0417
** Laŭ okuma sistemo, 002027

Kategorio:Cirilaj literoj
Mallonga I (cirila alfabeto)

**&#1081;** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 11-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Mallonga I" kaj la prononcon "j" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas "&#1049;".

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1081
** Laŭ deksesuma sistemo, 0439
** Laŭ okuma sistemo, 002071
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1049
** Laŭ deksesuma sistemo, 0419
** Laŭ okuma sistemo, 002031

## Kodoj 
Й
Ka (cirila alfabeto)

**к** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 12-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Ka" kaj la prononcon "k" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas **К**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1082
** Laŭ deksesuma sistemo, 043a
** Laŭ okuma sistemo, 002072
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1050
** Laŭ deksesuma sistemo, 041a
** Laŭ okuma sistemo, 002032

## Kodoj 
Kategorio:Cirilaj literoj
El (cirila alfabeto)

**л** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 13-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "El" kaj la prononcon "l" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas **Л**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1083
** Laŭ deksesuma sistemo, 043b
** Laŭ okuma sistemo, 002073
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1051
** Laŭ deksesuma sistemo, 041b
** Laŭ okuma sistemo, 002033

## Kodoj 
Kategorio:Cirilaj literoj
Nacia Parko Viktoria Akvofalo

**Nacia Parko Viktoria Akvofalo** estas malfermita al vizitantoj tutjare. Ĝi protektas la sudan bordon de la rivero Zambezi, tuj post fama Viktoria akvofalo. La parko troviĝas en okcidenta Zimbabvo kaj sterniĝas sur 23,4 kvadrataj kilometroj. Ĝi troviĝas apud la pli granda Nacia Parko Zambezi.
eta|dekstra|250px|Viktoria Akvofalo
La plej granda spektaklo estas la fama Viktoria Akvafalo, 1.700 m larĝa kaj 108 m alta. Dum la malseka sezono la kvanto de fluanta akvo atingas 9.100 kubajn metrojn ĉiusekunde. La belegecon de la akvofalo montras la fakto, ke foje la ŝpruceroj altiĝas je 400 m kaj videblas eĉ 70&nbsp;km fore. Vizitantoj estas instigitaj viziti la akvofalon inter aŭgusto kaj decembro, ĉar tiu estas la plej bona sezono por ĝui la spektaklon.

Loĝejoj estas provizitaj en tendumejoj en la **Nacia Parko Zambezi**. Plie ekzistas hoteloj ĉe la vilaĝo *Viktoria Akvofalo*. Vizitantoj povas vidi elefantojn, bubalojn, blankajn rinocerojn, antilopojn, hipopotamojn kaj elandojn dum veturilaj kaj piedaj *safaroj*. Cetere, krokodilo-bieno proponas vidon de la danĝeraj krokodiloj. Vizitantoj estas postulitaj antaŭgardi sin kontraŭ malario kaj krokodiloj.

Viktoria Akvofalo
Viktoria Akvofalo
Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj
Pe (cirila alfabeto)

**п** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 17-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Pe" kaj la prononcon "p" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas **П**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1087
** Laŭ deksesuma sistemo, 043f
** Laŭ okuma sistemo, 002077
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1055
** Laŭ deksesuma sistemo, 041f
** Laŭ okuma sistemo, 002037

## Kodoj 
## Vidu ankaŭ 
* Π π : greka litero Pio
* Л л : cirila litero El
* N n : latina litero N
* P p : latina litero P

П
Er (cirila alfabeto)

**р** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 18-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Er" kaj la prononcon "r" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas **Р**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1088
** Laŭ deksesuma sistemo, 0440
** Laŭ okuma sistemo, 002100
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1056
** Laŭ deksesuma sistemo, 0420
** Laŭ okuma sistemo, 002040

Kategorio:Cirilaj literoj
O (cirila alfabeto)

**о** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 16-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "O" kaj la prononcon "o" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas **О**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1086
** Laŭ deksesuma sistemo, 043e
** Laŭ okuma sistemo, 002076
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1054
** Laŭ deksesuma sistemo, 041e
** Laŭ okuma sistemo, 002036

## Kodoj 
Kategorio:Cirilaj literoj
Te (cirila alfabeto)

"т" estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 20-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Te" kaj la prononcon "t" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas "Т".

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1090
** Laŭ deksesuma sistemo, 0442
** Laŭ okuma sistemo, 002102
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1058
** Laŭ deksesuma sistemo, 0422
** Laŭ okuma sistemo, 002042

Kategorio:Cirilaj literoj
Es (cirila alfabeto)

**&#1089;** estas litero de la cirila alfabeto. En la rusa lingvo, ĝi estas la 19-a litero de la alfabeto, kaj ĝi havas la nomon "Es" kaj la prononcon "s" (laŭ Esperanta ortografio). Ĝia majuskla formo estas **&#1057;**. Ĝi aperas trifoje en la mallongigo de Sovetunio СССР.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1089
** Laŭ deksesuma sistemo, 0441
** Laŭ okuma sistemo, 002101
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1057
** Laŭ deksesuma sistemo, 0421
** Laŭ okuma sistemo, 002041

Kategorio:Cirilaj literoj
U (cirila alfabeto)

"у" estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 21-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "U" kaj la prononcon "u" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas "У".

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1091
** Laŭ deksesuma sistemo, 0443
** Laŭ okuma sistemo, 002103
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1059
** Laŭ deksesuma sistemo, 0423
** Laŭ okuma sistemo, 002043

Kategorio:Cirilaj literoj
Ef (cirila alfabeto)

**ф** estas litero de la cirila alfabeto. Ĝia majuskla formo estas **Ф**.

En la rusa lingvo ĝi estas la 22-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Ef" kaj la prononcon "f" (laŭ Esperanta ortografio).

Ankaŭ ĝi estas la 23-a litero de la belorusa, la 25-a litero de la ukraina kaj de la serba, la 21-a litero de la bulgara, la 26-a litero de la makedona.

## Kodoj 
Kategorio:Cirilaj literoj
Ĥa (cirila alfabeto)

eta|Majusklo kaj minusklo
**х** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 23-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Ĥa" kaj la prononcon "ĥ" (laŭ Esperanta ortografio).
Ankaŭ, 24-a litero de belorusa, 26-a litero de ukraina, serba, 22-a litero de bulgara, 27-a litero de makedona.

Ĝia majuskla formo estas **Х**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1093
** Laŭ deksesuma sistemo, 0445
** Laŭ okuma sistemo, 002105
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1061
** Laŭ deksesuma sistemo, 0425
** Laŭ okuma sistemo, 002045

Kategorio:Cirilaj literoj
Ce (cirila alfabeto)

**ц** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 24-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Ce" kaj la prononcon "c" (laŭ Esperanta ortografio, [IFA: ts]).
Ankaŭ, 25-a litero de belorusa, 27-a litero de ukraina, serba, 23-a litero de bulgara, 28-a litero de makedona.

Ĝia majuskla formo estas **Ц**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1094
** Laŭ deksesuma sistemo, 0446
** Laŭ okuma sistemo, 002106
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1062
** Laŭ deksesuma sistemo, 0426
** Laŭ okuma sistemo, 002046

Kategorio:Cirilaj literoj
Ĉe (cirila alfabeto)

**ч** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 25-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Ĉe" kaj la prononcon "ĉ" (laŭ Esperanta ortografio [IFA:ʨ~ʧ~ʈʂ]).
Ankaŭ, 26-a litero de belorusa, 28-a litero de ukraina, serba, 24-a litero de bulgara, 29-a litero de makedona.

Ĝia majuskla formo estas **Ч**.

Origino de tiu litero estas hebrea alfabeto, צ (cadi).
Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1095
** Laŭ deksesuma sistemo, 0447
** Laŭ okuma sistemo, 002107
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1063
** Laŭ deksesuma sistemo, 0427
** Laŭ okuma sistemo, 002047

Kategorio:Cirilaj literoj
Ŝĉa (cirila alfabeto)

dekstra|200ra
**Щ** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 27-a litero de la alfabeto, kaj ĝi havas la nomon "Ŝĉa" kaj la prononcon "ŝĉ" (laŭ Esperanta ortografio).
En la bulgara lingvo, ĝia prononco estas [IFA: ʃt].
Ĝia minuskla formo estas "щ".

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle (щ):
** Laŭ dekuma sistemo, 1097
** Laŭ deksesuma sistemo, 0449
** Laŭ okuma sistemo, 002111
* Majuskle (Щ):
** Laŭ dekuma sistemo, 1065
** Laŭ deksesuma sistemo, 0429
** Laŭ okuma sistemo, 002051

Diferenco inter la rusaj literoj **Ш** kaj **Щ** pensigis onin pri la "vosteto" de la litero Щ kiel diakrita signo. Tiel aperis kelkaj novaj cirilaj literoj en alfabetoj de diversaj popoloj: **Җ**, **Қ**, **Ң**, **Ҷ**, **Ҳ**, **Ҭ** kaj aliaj.

Щ
Malmola signo (cirila alfabeto)

**"&#1098;"** estas litero de la cirila alfabeto. 

Ĝia majuskla formo estas "&#1066;".

En la rusa lingvo, ĝi estas la 28-a litero de la alfabeto, 
kaj ĝi havas la nomon "Malmola signo" kaj la prononcon "(nepalataligo de antaŭa konsonanto)".

En bulgara lingvo la litero signifas sonon ŝva.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1098
** Laŭ deksesuma sistemo, 044a
** Laŭ okuma sistemo, 002112

* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1066
** Laŭ deksesuma sistemo, 042a
** Laŭ okuma sistemo, 002052

Ъ
Jerio

**Jerio** estas litero (historie, ligaturo) de Glagolico, Kirilico kaj de pluraj cirilaj alfabetoj modernaj.

## Historio 
En ambaŭ slavonaj alfabetoj jerio aperas kiel kombino de la granda jero kaj I: **ЪI = Ъ + I** (kirilice), kaj simile en Glagolico: 25px. La praslava sonvaloro de litero ne estas tute klara, eble ĝi estis sono simila al la turka *ı* aŭ al ĝia moderna sonvaloro en la rusa lingvo ; sed ne maleblas, ke efektive ĝi estis diftongo responda al siaj grafikaj formoj en ambaŭ slavonaj alfabetoj.

En la modernaj lingvoj tiu litero prezentas simplan vokalon, kaj ne plu estas perceptata kiel literkombino; interalie, tion atestas la formoŝanĝo: en la 14-a jarcento la kirilica formo simpliĝas, la historian jeregon anstataŭigas jereto: **ЪI** → **Ы**. Por ruslingvano la disigo de la litero Ы en greklandaj stratŝildoj estas same amuza, kiel la nedisigo de la duliteraĵo CH en la Pragaj stratŝildoj por anglalingvano:

### La nomo 
Ankaŭ la nomo de la litero estas kombino de la nomoj de la komponantaj literoj: *jer* + *i* →*jeri*; sekve la natura esperantigo estas *jer/o* + *i* →*jer/i/o*.

## Kodnumeroj 
Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1099
** Laŭ deksesuma sistemo, 044b
** Laŭ okuma sistemo, 002113
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1067
** Laŭ deksesuma sistemo, 042b
** Laŭ okuma sistemo, 002053

Ы
Ŝa (cirila alfabeto)

**&#1096;** [ŝa] estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 26-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Ŝa" kaj la prononcon "ŝ" (laŭ Esperanta ortografio, [IFA: ʂ]).
Ankaŭ, ĝi estas la 27-a litero de la belorusa, 29-a litero de la ukraina, 25-a litero de la bulgara, la 31-a (fino) litero de la makedona kaj la 30-a (fino) litero de la serba lingvoj. "Ш" estas legata kiel [IFA: ʃ] en tiuj lingvoj.

Origino estas litero de la kopta alfabeto, Ϣ (ŝaj).
Ĝia majuskla formo estas **&#1064;**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1096
** Laŭ deksesuma sistemo, 0448
** Laŭ okuma sistemo, 002110
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1064
** Laŭ deksesuma sistemo, 0428
** Laŭ okuma sistemo, 002050

Kategorio:Cirilaj literoj
Mola signo (cirila alfabeto)

eta|180px|Mola signo majuskla kaj minuskla
[eta|180px|[Kursivo|Kursiva mola signo majuskla kaj minuskla]]
eta|180px

"ь" estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 30-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Mola signo" kaj la prononcon "(palataligo de antaŭa konsonanto)" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas "Ь".

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1100
** Laŭ deksesuma sistemo, 044c
** Laŭ okuma sistemo, 002114
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1068
** Laŭ deksesuma sistemo, 042c
** Laŭ okuma sistemo, 002054

## Vidu ankaŭ 
* Malmola signo (cirila alfabeto)
* Jeri (cirila alfabeto)

Ь
E (cirila alfabeto)

**э** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 31-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "E" kaj la prononcon "e" (laŭ Esperanta ortografio).
Ankaŭ, moldova prononco estas [IFA: ə]. Latinigo estas **ă**.

Ĝia majuskla formo estas **Э**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1101
** Laŭ deksesuma sistemo, 044d
** Laŭ okuma sistemo, 002115
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1069
** Laŭ deksesuma sistemo, 042d
** Laŭ okuma sistemo, 002055

Kategorio:Cirilaj literoj
Ju (cirila alfabeto)

**ю** (**Ju**) estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 32-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Ju" kaj la prononcon "ju" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas "Ю".

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1102
** Laŭ deksesuma sistemo, 044e
** Laŭ okuma sistemo, 002116
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1070
** Laŭ deksesuma sistemo, 042e
** Laŭ okuma sistemo, 002056

Kategorio:Cirilaj literoj
Ja (cirila alfabeto)

**я** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 33-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Ja" kaj la prononcon "ja" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas **Я**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1103
** Laŭ deksesuma sistemo, 044f
** Laŭ okuma sistemo, 002117
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1071
** Laŭ deksesuma sistemo, 042f
** Laŭ okuma sistemo, 002057

Kategorio:Cirilaj literoj
Rurouni Kenshin

**Rurouni Kenshin** (るろうに剣心, [rurōni kenŝin]) estas mangao kaj animeo de NOBUHIRO Ûacuki.
Ĝi aperis en mangagazeto Weekly Shonen Jump ekde 1994 ĝis 1999.

Rurouni Kenshin estas sceno dum frua Mejĝi erao en Japano. Ĉeflolanto "HIMURA Kenŝin" estas eta glavisto kun kuruca cikatro sur sia maldekstra vango.
Ĝi estas fikcio, sed turnopunktoj de la rakonto priskribis okazaĵo bazita sur la historia fakto.

En 2012 unua filmo publikigis. Ankaŭ en 2014, Kioto Tajka-hen, Densecu no Sajgo-hen publikigis

## Ĉefaj roluloj 
* HIMURA Kenŝin
* KAMIJA Kaoru
* SAGARA Sanosuke
* MJŌĜIN Jahiko
* SAJTŌ Haĝime
* ŜINOMORI Aoŝi
* ŜIŜIO Makoto

Kategorio:Animeo
Kategorio:Mangao
Kategorio:Japanaj televidaj serioj
Em (cirila alfabeto)

**&#1084;** estas litero de la cirila alfabeto.

En la rusa lingvo, ĝi estas la 14-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Em" kaj la prononcon "m" (laŭ Esperanta ortografio).

Ĝia majuskla formo estas **&#1052;**.

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1084
** Laŭ deksesuma sistemo, 043c
** Laŭ okuma sistemo, 002074
* Majuskle:
** Laŭ dekuma sistemo, 1052
** Laŭ deksesuma sistemo, 041c
** Laŭ okuma sistemo, 002034

## Kodoj 
Kategorio:Cirilaj literoj
Gingivo

dekstra|eta|250ra|Sana gingivo (dentokarno).
**Gingivo** (de latina *gingiva*) aŭ **dentokarno** estas la karno ĉirkaŭ la dentoj. Ĝia inflamo nomiĝas gingivito.

## Notoj 
Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Dento
Kim Ĝong-il

**KIM Ĝong-il** (korea:김정일 - 金正日;  – ) estis la ŝtatestro de Nord-Koreio ekde 1994. Li estis la Ĉefo de la Nacia Defendo-Komisio, Ĉefkomandanto de la Korea Popola Armeo, kaj Ĝenerala Sekretario de la Laborista Partio de Koreio.[eta|Ĝong-il (maldekstre) kun la rusa prezidanto [Vladimir Putin en 2002]]Li sekvis sian patron Kim Il-sung, la fondinto de Nord-Koreio, kiu forpasis en 1994. Antaŭvidata posteulo estas Kim Ĝong-un, la plej juna filo de Kim Ĝong-il. Kim Jo-ĝong estas la plej juna filino de Kim Ĝong-il.

## Vidu ankaŭ 
* Kimjongilia

Kategorio:Nordkoreaj politikistoj
Vasco da Gama (apartigilo)

**Vasco da Gama** (ĉ. 1469 — 1524) estis fama portugala esploristo, kiu malkovris maran vojon el Eŭropo al Hindio ĉirkaŭ Afriko. Pluraj objektoj estas nomitaj laŭ li, inter ili:

**Lokoj:**
*Vasco da Gama — urbo en Barato
*Vasco da Gama — kratero sur la Luno

**Filmoj:**
**Vasco da Gama* — filmo (Barato, 2011) en malajala lingvo (originala titolo: *Urumi*)

**Ŝipoj:**
**Vasco da Gama* — klaso de fregatoj de la portugala mararmeo, inkluzive:
** *NRP Vasco da Gama* (F330) — la unua fregato de tiu klaso
**Vasco da Gama* (1876-1936) — kirasŝipo kaj poste krozŝipo de la portugala mararmeo

**Konstruaĵoj:**
*Ponto Vasco da Gama ĉe Lisbono, Portugalio
*Turo *Vasco da Gama*  en Parko de Nacioj, Lisbono, Portugalio

**Futbalaj kluboj:**
**CR Vasco da Gama*, Rio-de-Ĵanejro, Brazilo
**Associação Desportiva Vasco da Gama*, Rio Branco, Brazilo
**Vasco SC*, Goao, Barato
**Vasco da Gama*, Kaburbo, Sudafriko
**NITEL Vasco Da Gama F.C.*, Enugu, Niĝerio
**Vasco Da Gama Soccer Club*, Hamiltono (Ontario), Kanado
Ĉasbestoj

[eta|juna [cervo]]
**Ĉasbestoj** nomiĝas la sovaĝaj bestoj, kiuj laŭ la koncernaj leĝoj rajtas esti mortigataj dum ĉasado. Principe ĉasbestoj vivas en natura libereco kaj ne havas posedanton. Ĉasbestoj diferenciĝas de aliaj sovaĝaj bestoj pro tio, ke homoj havas klaran ekonomian intereson pri ili, ĉar la manĝebla viando, la felo aŭ kornoj estas valoraj, aŭ ke ili konkurencas kun la homoj pri manĝaĵo. Ĉie en la mondo ekzistas leĝoj, kiuj reguligas, kiu rajtas ĉasi kiujn bestojn, kie kaj kiam.

Hodiaŭ la ĉasbestoj (krom ĉe la malmultaj restintaj ĉasaj popoloj) ludas nur malgrandan rolon en la nutrado de la homoj: ekzemple en Germanio dum la jaro 2003 konsumiĝis averaĝe 900 gramoj da ĉasbesta viando po loĝanto, dum la averaĝa homo statistike entute konsumis 60,8 kilogramojn da viando.

El la valora ledo de la felo de cervedoj kaj bovedoj sukcese produktiĝas ledaj vestaĵoj. Varmaj felaj manteloj el la dika felo de rabobestoj en centra Eŭropo ne bone vendiĝas.

Cervoj kaj aproj ankaŭ kultiviĝas agrikulture, do en fermitaj arbaraj areoj, kun la celo bredi la bestojn kaj havigi kaj manĝablan viandon kaj ledon.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉasleĝo
* Balenbuĉado

Kategorio:Ĉasado
Rhône

* ***Rhône*** estas la franclingva nomo de la riverego **Rodano**
* **Rhône** estas franca departemento de la regiono Rodano-Alpoj.
Germana nacia teamo de futbalo

La **germana nacia teamo de futbalo** estas inter la plej sukcesaj en historio. Ĝi gajnis (se oni konsideras ankaŭ la periodo kiam ĝi reprezentis nur Okcidentan Germanion) kvar Mondpokalojn kaj tri Europajn Ĉampionadojn. Krome ĝi atingis la duan lokon en la finaloj de la Mondpokalo kvarfoje kaj en la finalo de la Europa Ĉampionado dufoje.

Inter la plej famaj futbalistoj kiuj ludis por Germanio indas mencii la sportistojn Fritz Walter, Franz Beckenbauer, Gerd Müller, Karl-Heinz Rummenigge kaj Lothar Matthäus. Ekde julio 2006, post la retiriĝo de Jürgen Klinsmann, la trejnisto de la teamo ekde julio 2006 ĝis julio 2021 estis Joachim Löw, kiam li transdonis la postenon al sia antaŭa asistanto *Hans-Dieter ("Hansi") Flick*, kiu tamen nur estis trejnisto dum iom pli ol du jaroj, de aŭgusto 2021 ĝis septembro 2023, kaj tiam transdonis la postenon al posteulo *Julian Nagelsmann*.

En la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008 la teamo atingis la duan rangon, per malgajno kontraŭ la hispana teamo en la finala matĉo, en la Futbala Mondpokalo 2010 la trian pozicion, per malvenko kontraŭ la hispana teamo jam en duonfinalo kaj posta venko kontraŭ la urugvaja teamo en matĉo pri la tria pozicio, kaj en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012 kune kun la portugala teamo ankaŭ atingis la trian rangon, per malgajno kontraŭ la itala teamo en la duonfinala matĉo. Ĉampione ĝi gajnis la Futbalan Mondpokalon 2014, kaj en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016 kune kun la kimra teamo ankaŭ atingis la trian rangon, per malgajno kontraŭ la itala teamo en la duonfinala matĉo.

[eta|maldekstra|400ra|la germana teamo la 3-an de junio 2011 en kvalifikiga matĉo de la [Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012 kontraŭ la aŭstra teamo (2:1)]]
[eta|maldekstra|400ra|post venko de la [Futbala Mondpokalo 2014]]

## Vidu ankaŭ 
* Germana virina nacia teamo de futbalo
* Atencoj de novembro 2015 en Parizo


Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Futbalo
Kvalito-sistemo

**Regado de kvalito**, nomata ankaŭ **stirado de kvalito** aŭ kvalit-inĝenierado, estas branĉo de organizado, kiu okupiĝas pri la certigo de la kvalito de produktataj varoj aŭ servoj. Sistemo de reguloj tiucelaj nomiĝas **kvalito-sistemo** aŭ **kvalito-certiga sistemo**.

Reguloj por kvalito-regado koncernas precipe tri kampojn:
* kontrolo de kvalito: Necesas konstante, almenaŭ laŭ specimenoj, kontroli la produktatan kvaliton por trovi eventualan malboniĝon.
* korekto de eraroj: Rimarkinte malboniĝon de kvalito necesas korekti ĝin.
* prevento de eraroj: Rimarkinte malboniĝon de kvalito necesas trovi la kaŭzon de la malboniĝo, forigi ĝin kaj preventi ĝian denovan ekeston. Krome necesas antaŭvidi eblajn fontojn de malbona kvalito kaj malhelpi iliajn efikojn.

Kvalito estas kontrolita je la fino de la produktado. Sed kvalito povas ŝanĝi poste. Bona kvalito devas resti bona dum longa tempo. Vidu vivdaŭro. Liverantoj devas garantii kvaliton, en Europo antaŭe dum ses monatoj, nun minimume dum 2 jaroj. Kreskanta parto de la industrio nun garantias pli longe. Por klientoj tia pli longa garanti-daŭro estas bona argumento por aĉeti tiajn varojn.

Partoj sendataj al kliento estas kontrolitaj je la fino de la produktado kaj denove je la ricevanta kliento. Ekzistas metodoj eviti tiun duoblan kontroladon.

Por multaj ekonomiaj branĉoj oni evoluigis normojn, kiuj difinas la koncepton de kvalito kaj la procedojn por certigi ĝin. Precipe en industrio ekestis modaj tendencoj subigi ĉiujn aliajn celojn al la kvalito, sed tio montriĝis neebla.

Normoj kaj metodoj:
* ISO 9000 - 9003
* MIL STD 105D
* FMEA
* Demming-metodoj
* six sigma
* JSA, Taguchi

Kategorio:Ekonomio
Sega Saturn

Sega Saturn estas videoludilo de la 32-bita epoko. Ĝi estis lanĉita en la japana merkato la 22-an de novembro 1994.
La planita dato por la usona lanĉo estis la 2-a de septembro 1995, sed la konkurenco de Sony igis Sega lanĉi Saturn-on en majo 1995.
La eŭropa lanĉo okazis la 8-an de julio 1995.

Iam ĝi estis la dua plej furora videoludilo. Ĝi perdis parton de la merkato malrapide pro Sony PlayStation, kaj pro Nintendo 64.

La sistemo estis subtenita en Eŭropo kaj Usono ĝis proksimume la fino de 1998. En Japanio la subteno finiĝis je la fino de la jaro 2000.

Kategorio:Videoludiloj
Zompist.com

**zompist.com** estas retpaĝo pri planlingvoj kreita kaj kreata de la usonano **Mark Rosenfelder** – ĝi temas kaj pri liaj planlingvoj, kaj pri planlingvoj ĝenerale. Verdurian de la fikcia lando Verduria, en la fikcimondo Almea, estas eble la pli konata lingvo de Rosenfelder. En la retpaĝo, oni ankaŭ trovas la konatan *Language Construction Kit* – angla por "Ekipaĵo por lingvokonstruado" – uzata de lingvokreantoj.

## Lingvoj 
Kelkaj arta lingvo kreitaj de Mark Rosenfelder, en zompist.com, krom Verdurian:

**Cuêzi** [cuezi] estas luda arta lingvo de Rosenfelder, kiu kreis multajn fikciajn planlingvojn nur por kompari ilin per filologia metodo. Pro tio, Cuêzi estas fantazia, sed ne kompleksa, la influo de Volapuko estas nerekta, sed sentebla. La laboro de Rosenfelder estas amuza al kiuj studis historian lingvistikon.

**Elkarîl** publikiĝis en 2002. Elkarîl estus lingvo de fikciaj uloj *Elcar.* La lingvo havas tre fantazian, kvankam simplan, gramatikon kaj fonologion. Ekzemplo:

* Bbêth elkarqebat bbê jên chninthatqebet lênguqaj qôchet êbb qaphdat.
:*Elcar plendis ke sia edzino volis multajn luksajn aferojn.*

**Kebreni** estas lingvo de fikcia etno Kebri. Ĝi estas kreiva projekto, la aŭtoro plendis krei gramatikon malsaman al la angla, kiu estas . La verboj ne estas fleksiitaj laŭ persono, numero aŭ tempo, sed pli simile al la japana lingvo, la verbaj kategorioj estas aspekto, bonmaniero, volo kaj efekto. Vortprovizo estas apriora. Ekzemploj:

*Uneitsu Kebri. Nuutsi śava?
:*Pri Kebri, kion vi pensas?*

*Fal kebren immi nuitsu orat kurite.
:

**Obenzayet** estis kreita en 2001. Ŝajne estas nur baza vortprovizo de la lingvo, sen informoj pri gramatiko. Ŝajne la vortprovizo estas apriora.

**Wede:i** (ne konfuzigu al Wede) havas fonologio influita de la angla. Ĝia gramatiko estas algluiga kaj vortprovizo apriora. La gramatiko estas fantazia, sed la influo de la angla estas klara.

## Vidu ankaŭ 
* Ekipaĵo por lingvokonstruado
* Verdurian
Kvalito

La vorto **kvalito** havas kelkajn signifojn:

Ĝenerale kvalito estas

* ĉiu el la diferencaj manieroj, kiel objekto impresas niajn sentumojn kaj kiuj konsistigas ĝian ecaron, staton, eksteron, karakteron.
* grado de boneco, perfekteco, delikateco de io.
* speciala povo; propra efiko de io.
* ĉiu el la moralaj aŭ intelektaj inklinoj, kiuj konsistigas la staton de ies animo.

Ekonomie ĝi signifas, ke luksa, multekosta produkto havas altan kvaliton.
Cetere ĝi signifas la kongruon kun la bezonoj de la klientoj.
Luksa produkto povas esti de malalta kvalito, se ĝi havas malbonan funkciadon, se oftaj paneoj okazas.
Por atingi altan kvaliton en la dua senco, kvalito-sistemoj estas evoluigataj kaj aplikataj.

## Proverbo 
Ekzistas proverboj pri kvalito en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Referencoj 
## Fontoj 
* .
CycL

**CycL** estas logika formala apriora lingvo kies sintakso derivas el unua-ranga predikata kalkulo (la formala logiko). Por esprimi la komunan sensan konon, tamen, ĝi malproksimiĝis el formala logiko. La vortprovizo de CycL konsistas de logikaj terminoj. La aro de terminoj estas divideblaj en konstantaj, neatomikigaj (NATj), varieblaj kaj kelkaj aliaj tipoj de objektoj. Terminoj estas kombinataj en signifplenaj CycLaj lokucioj, kiuj estas uzataj por fari asertojn en kon-bazo. Tre ŝajne, la lingvo ne estas por homa uzo kiel helplingvo.
Provinca Parko Fish Creek

maldekstra|eta|250ra|Provinca Parko Fish Creek
**Parko Fish Creek** estas provinca parko en la suda parto de Kalgario (Alberto, Kanado). Ĝi estas unu el la plej grandaj enurbaj parkoj de Nordameriko, etendante 19&nbsp;km-ojn de oriento al okcidento. Kun , ĝi estas pli ol trioble pli granda ol Parko Stanley de Vankuvero (Brita Kolumbio).

La Rivero Bow kaj la rivereto Fish Creek trapasas la parkon, kiu fluas de unu flanko de Kalgario al la alia. La multaj pavimitaj kaj nepavimitaj vojetoj por piedirantoj kaj biciklistoj, kiuj ligas la parkon al la vasta enurba sistemo de vojetoj, permesas al vizitantoj aliri parkajn instalaĵojn por dumtaga tendumado, kiel ankaŭ ĉevalejojn kaj artefaritan lagon  en kiu oni povas naĝi. En la parko estas 80 kilometroj da vojetoj, de kiuj 30&nbsp;km estas pavimitaj, kaj en ĝi loĝas multaj sovaĝaj bestoj, inter ili cervoj, kojotoj, strigoj, kaj kastoroj.

Danke al sia kreskado, la urbo Kalgario nun ĉirkaŭ la parkon ĉiuflanke. Je la okcidento ĝi ankaŭ havas komunan bordon kun la terenoj de la Nacio Tsuu T'ina, unu el la Unuaj Nacioj.

Kiel rezulto de la forta pluvado kaj inundoj, kiujn spertis Alberto en junio de 2005, la duono de la vojoj de la parko forlaviĝis kaj la alia duono damaĝita. Sep pontoj por piedirantoj super la rivereto Fish Creek detruiĝis kaj sep aliaj iĝis nesekuraj.

La situo de la parko kaj urba kresko en la sudo de Kalgario daŭre kaŭzas kapdolorojn al urboplanistoj. Estas malmultaj lokoj, kie oni povus konstrui vojon tra la parko. Tri grandŝoseoj (Deerfoot Trail/Ŝoseo 22X, Macleod Trail kaj 37-a Strato SW) ekzistas por ligi la sudajn partojn de la urbo kun la nordo; ĉi tio ofte rezultigas trafikblokiĝojn en lokoj kie ĉiuj devas pasi.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de provincaj parkoj de Alberto
* Listo de provincaj parkoj en Kanado
* Listo de naciaj parkoj de Kanado

Fish Creek
Fish Creek
Hasbergen

**Hasbergen** estas urba komunumo en norda Germanio, je la flanko de la montaro Teutoburger Wald, ĉirkaŭ 10 kilometrojn sude de la urbo Osnabrück. La urbo troviĝas en la distrikto Osnabrück de la federacia lando Malsupra Saksio, tuj sudokcidente de la samnoma urbo Osnabrück, kiu mem ne apartenas al la distrikto. Fine de  Hasbergen havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La komunumo limas en la nordo kaj oriento al Osnabrück, en la sudo ĉe Georgsmarienhütte kaj Hagen am Teutoburger Wald, kaj en la okcidento la komunumoj Lotte kaj Tecklenburg en la distrikto Steinfurt de la najbara federacia lando Nordrejn-Vestfalio. 

eta|maldekstra|200ra|
La urbo gastigas la fabrikon de specialaj maŝinoj por agrikulturo *Amazonen-Werke*.

## Rilatoj al Esperanto 
En la urbo ĝis sia morto fine de 2022 dum multaj jardekoj kun sia familio vivis Hans Welling, tre aktiva pri amatora radio kaj je multaj jaroj vicprezidanto de Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj. Ekde 1977 li prizorgis radioamatoran Esperanto-konkurson, kiu ekde tiam ĉiujare okazas dum la tria kompleta semajnfino de novembro, kaj krome li ankaŭ de marto 2006 ĝis oktobro 2022, du semajnojn antaŭ la morto, kontribuis al Vikipedio.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio
Kategorio:Distrikto Osnabrück
Herzberg

**Herzberg** havas diversajn signifojn:
urboj kaj komunumoj, urbopartoj kaj komunumpartoj:
* **Herzberg am Harz "Die Esperanto-Stadt/ la Esperanto-Urbo"**
* **Herzberg (Elster)** estas komunumo en distrikto Elbe-Elster en Brandenburgio en Germanio.
* **Herzberg (Mark)** estas komunumo en distrikto Ostprignitz-Ruppin en Brandenburgio en Germanio.
* **Herzberg (Meklenburgo)** estas komunumo en distrikto Parchim en Meklenburgo-Antaŭpomerio en Germanio.
* Herzberg (Obere Warnow), komunumparto de la komunumo Obere Warnow en la distrikto Ludwigslust-Parchim en Meklenburgo-Antaŭpomerio, Germanio
* Herzberg (Rietz-Neuendorf), komunumparto de la komunumo Rietz-Neuendorf en Landkreis Oder-Spree en Brandenburgo, Germanio.

montoj
* Herzberg (Taunus), monto en la mezmontaro Taunus en Hesio, Germanio
* Herzberg (Westerwald), 325 m alta monto en Niederwesterwald sudoriente de Altenkirchen (Westerwald), Germanio
* Herzberg (Richelsdorfer Gebirge) en Hesio, Germanio
* Herzberg (Densbüren), 750 m altamonto apud Densbüren en Svisio

**Herzberg** estas la familia nomo de jenaj personoj:
* Abel Jacob Herzberg (1893–1989), nederlanda juristo kaj aŭtoro
* Alexander Herzberg (1887–1944), germana medicinisto, psikologo kaj filozofo
* André Herzberg (* 1955), germana muzikisto, kantisto kaj aktoro
* Annegret Herzberg (* 1945), germana aŭtorino kaj eldonistino
* Dominikus Herzberg (* 1967), germana informadikisto
* Emil Herzberg (1820–1881), germana juĝisto kaj parlamentano
* Ernst Günther Herzberg (1923–1989), germana pedagogo kaj politikisto (FDP)
* Frederick Herzberg (1923–2000), usona psikologo
* Friedrich August von Herzberg (1776–1838), germana generalleŭtenanto
* Gerd Herzberg (* 1950), germana juristo kaj sindikata funkciulo
* Gerhard Herzberg (1904–1999), germana-kanada kemiisto kaj fizikisto
* Hans Kaspar von Herzberg (1685–1745), germana generalmajoro
* Judith Herzberg (* 1934), nederlanda aŭtorino, lirikistino kaj sceneja aŭtorino
* Karl-Heinz Herzberg (* 1919), germana brigada generalo
* Kurt Herzberg (1896−1976), germana higienikisto, bakteriologo, virusologo
* Leo Herzberg-Fränkel (1827–1915), aŭstra aŭtoro kaj ĵurnalisto
* Margarete Herzberg (1921–2007), germana kantistino (meza soprano)
* Martin Herzberg
* Renate Herzberg, germana televizia moderatorino
* Romy Herzberg (* 1951), germana muzikistino
* Rolf Dietrich Herzberg (* 1938), germana juristo
* Sigmund Herzberg-Fränkel (1857–1913), aŭstra historiisto kaj ĵurnalisto
* Walter Herzberg (1898–1943), germana grafikisto kaj karikaturisto
* Wolfgang Herzberg (* 1944), germana publicisto kaj tekstpoeto

**Herzberg** staras por:
* Herzberg (klerigejo), klerigejo de la komunumo Densbüren, kantono Aargau
* (3316) Herzberg, asteroido
* Herzberg (kurtfilmo), filmo de David C. Bunners (2012)
* Herzberg (Peine), urba arbaro en Peine
* Burgo Herzberg, burgo en la hesa komunumo Breitenbach am Herzberg

**Vidu ankaŭ:**
* Herzberg instituto pri astrofiziko
* Hertzberg
* Herzenberg
* Herzberger
Kalkriese

[eta|160px|monumento de Arminio en la [Teŭtoburga Arbaro]]
**Kalkriese** estas eta vilaĝo 16 km norde de la centro de la urbo Osnabrück, en la komunumo Bramsche, same 16 km sude de la urbeto Damme.

Historiistoj opinias, ke tie okazis en la jaro 9 p.K. la batalo inter Arminio kaj Varus (Batalo de Varus). Kalkriese situas en la montaro Wiehengebirge kaj ne en la Teŭtoburga Arbaro, kiun oni origine opiniis loko de la batalo.

Kategorio:Malsupra Saksio
Czirehlat

**Czirehlat** [**ĉi**rehlat] estas arta lingvo kreita en 2000 kiel "dialekto" de arta lingvo Tirĕhlat. La anonima aŭtoro ankoraŭ ne finis la projekton. Ĝi ŝajnas karikaturo de slavaj lingvoj farita de anglaparolanto. Vortordo estas SVO.

Specimenoj:

*Lé kajasar me hlav. (Mi povas manĝi glason).
*Se jil hrastaxiz me lak. (La ruĝa vulpo saltis super ion).
*Se tiski marvi jil hrastaxiz me lak u hlivi jeg. (La rapida bruna vulpo saltis super la pigran hundon).

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Artaj lingvoj
Eŭropa

[eta|maldekstre|400px|Eŭropa sur la taŭro, gravuraĵo de [:it:Tancredi Scarpelli|Tancredi Scarpelli (1866-1937).]]

**Eŭropa**, (helene Εὐρώπη), laŭ la helena mitologio, estis filino de Agenoro, reĝo de Fenicio kun la reĝino Telefasa, kaj fratino de Kadmo, la estonta fondinto de Tebo, en la grekia pejzaĝo Beotio. Ŝi estis tiel bela ke oni akuzis ŝin uzi la vizaĝofarbojn de la diino Hera, ŝtelitajn por ŝi de Hekata.[eta|225ra|dekstra|*Eŭropa kaj la taŭro* de [Gustave Moreau (c. 1869)]]

Foje, kiam la princino rikoltis florojn kune kun siaj amikinoj, proksime de plaĝo, ne tre fora de la paŝtejo kie manĝis la brutaro de sia patro, ŝi ekvidis specialan taŭron inter la aliaj brutoj, kun blankbrila felo, respektinda sinteno kaj dolĉa mieno, neniam vidita de ŝi. La junulino, allogita de tia belega specimeno, alproksimiĝis por karesi la beston kaj sentis lian buŝodoron similan al safrano. 

La taŭro tiam kuŝis ĉe ŝiaj piedoj kvazaŭ invitante ŝin suriri lian dorson. Eŭropa, fascinata de lia neordinara beleco kaj sereneco, sidiĝis sur la dorson de tiu mirinda taŭro. Apenaŭ stariĝinte, la virbruto direktiĝis al la maro portante surdorse la belulinon kaj naĝis ĝis la insulo Kreto. Tiam la taŭro, kiu estis Zeŭso aliformiĝinta kiel bruto, prenis sian originan formon kaj prezentiĝis al la princino, amorante ŝin ĉe fonto sub platanoj, kiuj, laŭ la tradicio, konservis porĉiame sian frondon.

Poste, Eŭropa naskis siajn tri filojn: Minoo, Radamanto kaj Sarpedono. Tiuokaze Zeŭso omaĝis la patrinon per tri donacoj: la giganto Taloso, kiu devis protekti la insulon kontraŭ ajna malamika forto, ĉashundo kiu neniam maltrafis la predaĵon kaj nevenkebla armilo.

Zeŭso edziniĝe oferis Eŭropan al la loka reĝo Asteriono, kiu akceptis ŝiajn filojn kiel siaj propraj kaj kiam li mortis, anstataŭis lin unu el ili, Minoo. Eŭropa fariĝis, tiele, la unua reĝino de Kreto.

Por la verkisto Palaifato, ŝi ne estas prenita el Tiro, en Fenicio, al Kreto de Zeŭso sur la dorsflanko de taŭro, sed de homo kun la nomo *Taŭro* kiu militis tiam en la regiono de Tiro kie li forrabis plurajn junajn knabinojn ties la filino el reĝo, Eŭropa.

## Vidu ankaŭ 
* La blanka virbovo de Voltaire
* 52 Europa

Kategorio:Roluloj de la helena mitologio
NGC 3451

**NGC 3451** (aliaj indikoj — **UGC 6023**, **MCG 5-26-28**, **ZWG 155.35**, **IRAS10516+2730**, **PGC 32754**) estas galaksio en konstelacio Malgranda Leono.

Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.

## Vidu ankaŭ 
* Messier-katalogo
* NGC-katalogo

## Eksteraj ligiloj 
3451
Kategorio:Malgranda Leono (konstelacio)
Kategorio:Galaksioj
NGC 3454

**NGC 3454** (aliaj indikoj — **UGC 6026**, **MCG 3-28-30**, **ZWG 95.60**, **FGC 1155**, **KCPG 257A**, **PGC 32763**) estas galaksio en konstelacio Leono.

Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.

## Vidu ankaŭ 
* Messier-katalogo
* NGC-katalogo

## Eksteraj ligiloj 
3454
Kategorio:Leono (konstelacio)
Kategorio:Galaksioj
Martin Bormann

**Martin Bormann** (naskiĝis la 17-an de novembro 1900 en Wegeleben ĉe Halberstadt kaj mortis la 2-an de majo 1945 en Berlino) estis germana nazia politikisto kaj gvida funkciulo de NSDAP kaj de la registaro de Hitler.

Bormann interalie inventis leĝon, permesantan al civiluloj murdi malamikajn pilotojn, kiuj paraŝutis pro kraŝo.

## Esperanto 
Martin Bormann kiel stabestro de la "Anstataŭanto" de la "Gvidanto" en la 18-a de februaro 1936 subskribis dekreton, ke la Anstataŭanto de la "Gvidanto" (do de Hitler) malpermesas "al ĉiuj partianoj kaj anoj de suborganizaĵoj ligitaj kun la partio la membrecon en ĉiaspecaj organizaĵoj por artefaritaj lingvoj").

## Morto kaj malkovro de lia korpo 
Post la dua mondmilito li strange malaperis. Ekzistis nure mesaĝo de laboranto ĉe Hitlerjugend Artur Axmann, ke li vidis sub luna lumo mortintajn korpojn de Bormann kaj de kuracisto, zorginta pri Bormann, Stumpfegger.

Sed en la 1965a jaro germana poŝtisto Albert Krumnow mesaĝis, ke dum fino de milito sovetaj militistoj igis lin subterigi du mortintajn naziojn. Ĉe unu el la du nazioj estis dokumentoj pri nomo Stumpfegger. Aperis hipotezo, ke la dua korpo estis de Bormann. Sed oni ne trovis tombon, kiun kreis Krumnow (li ne klare memoris la lokon).

En 1972 oni trovis du korpojn apud la loko, pri kiu rakontis Krumnow, kaj ŝajnis, ke ĉi tio estis la korpoj de Stumfegger kaj Bormann. Videblis, ke kaŭzo de morto estis sinmurdo. En 1998 oni pruvis korpan posedecon per gena scienco (la plej aĝa filo de Bormann, kiu laboras eklezie, konsentis doni siajn genojn) kaj kremacis korpon de Bormann.

Sed kelkaj homoj daŭras opinii, ke Bormann ne mortis eskapante ruĝan armeon, ĉar lia morta korpo estis ŝmira ne flavtere (kiel koloras tero apud Berlino) sed ruĝtere. Ekzistas eĉe hipotezo, ke Bormann estis rusa spiono kaj mortis Rusie post milito, ke Artur Axmann vidus mortan Bormann nure por igi policion ne kredi ke Bormann estas serĉinda.

## Fontoj kaj rimarkoj 
Kategorio:Naziaj politikistoj
Kategorio:Membroj de NSDAP
Kategorio:SS-generaloj
Kategorio:Kondamnitoj al mortpuno
NGC 3458

**NGC 3458** (aliaj indikoj — **UGC 6037**, **MCG 10-16-26**, **ZWG 291.14**, **PGC 32854**) estas galaksio en konstelacio Granda Ursino.

Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.

## Vidu ankaŭ 
* Messier-katalogo
* NGC-katalogo

## Eksteraj ligiloj 
3458
Kategorio:Granda Ursino (konstelacio)
Kategorio:Galaksioj