George Soros

eta|260x260px|George Soros
[eta|276x276px|George Soros en la Konferenco de Sekureco en [Munkeno, 2011]]
[eta|George Soros dum la [Monda Ekonomia Forumo en Davos, 2011]]
[eta|George Soros dum la [Monda Ekonomia Forumo en Davos, 2010]]
eta|331x331px|George Soros, 2012
[eta|dekstra|George Soros en la Ekonomia Forumo en [Trento (Italio), 2012]]
**George Soros** [Ĝorĝ Ŝoroŝ]), hungare György Soros, naskiĝis la 12-an de aŭgusto 1930 en Budapeŝto sub la nomo György Schwartz (elp.&nbsp;ŝvarc). Li estas financisto, spekulanto, filantropo kaj filo de la Esperanto-verkisto Tivadar Schwarz, alinomata Teodoro Ŝvarc, unu el la eldonintoj de la fama beletra revuo en Esperanto Literatura Mondo.

En la 1970-aj jaroj li kunlaboris kun Jim Rogers ĉe la levilfonduso *Qantum Fund* kun kiu ili realigis gajnon de 4000 elcentoj en dek jaroj.

Soros estas konata kiel "La viro, kiu rompis la bankon de Anglio" kiam li en 1992 forte vetis kontraŭ la brita pundo, kiam li estis profesie financa analisto kaj interŝanĝisto de valutoj (angle: 'trader') en la londona borso-merkato.

## Biografio 
Li estis 13-jara kiam nazia Germanio invadis Hungarion en marto 1944. Kvankam lia familio estis juda, li eskapis de deportado danke al la protekto de ministeria oficisto, kiu portretis lin kiel sian baptoinfanon. Lia patro kaŝis sin kaj la filon dum la sekvaj monatoj interalie en somerdometo de la dancistino *Elza Brandeisz* en Balatonalmádi; pri tio la patro verkis libron en Esperanto, „Maskerado ĉirkaŭ la morto“, kiu poste ankaŭ publikiĝis en la angla. Li vivis en Hungario ĝis 1946.

En 1947, 16-jara, li forlasis Hungarion por partopreni en la Esperanto-kongreso en Berno, Svislando.

En Bern li renkontis Grégoire Maertens el Bruĝo, Belgio, la posta prezidanto (1980-86) de UEA. Maertens proponis al li post la UK kune vojaĝi al Bruĝo. Tion ili faris, ili dum kelktaga restado en Bruĝo sukcesis akiri la bezonatajn dokumentojn por eniri Brition kaj pluvojaĝis al la junulara Esperanto-kongreso en Ipswich.  Tie li en organizaj kunvenoj de TJO reprezentis la junularan sekcion de Hungaria Esperanto-Asocio.

Post la IJK Soros petis vizon por studi en Londono kaj diplomiĝis ĉe *London School of Economics* (Londona ekonomika lernejo) en 1952. En 1956 li migris al Usono. Li estas prezidanto de *Soros Fund Management* (fondusa manaĝado Soros) kaj de *Open Society Foundations* (Fondumoj pri malferma socio).

Soros subite famiĝis ekde septembro 1992, kiam, opiniante ke la brita pundo estas supertaksata, li forte spekulis kontraŭ ĝi. *Bank of England* (Banko de Anglio) estis devigata forigi la pundon el la eŭropa valutoŝanĝa mekanismo, kaj Soros dume gajnis unu miliardon da usonaj dolaroj. Li estis kromnomita "la homo kiu disrompis la Bankon de Anglio". En 1997, en similaj cirkonstancoj, la malajzia ĉefministro Mahathir bin Mohamad akuzis Soros-on malsuprentiri la malajzian ringiton.

Soros aktivas kiel filantropo de 1979, kiam li komencis havigi monrimedojn por helpi nigrulojn studi en Kaburba Universitato en la rasapartisma Sudafriko. La filantropa fonduso de Soros en Orienta Eŭropo plej ofte aperas tra naciaj Fondusoj, kiuj foje funkcias sub aliaj nomoj, ekzemple *Stefan Batory Foundation* en Pollando.

Li estas miliardulo, unu el la plej riĉaj homoj de la nuna mondo, kun ĉirkaŭ 25-20 miliardoj da dolaroj.

Dum longaj jaroj Soros ne implikiĝis en la usonan politikon, sed tio ŝanĝiĝis kun prezidanto George W. Bush, kiun Soros klopodis malhelpi reelektiĝi per investo de 5 milionoj da usonaj dolaroj kun *MoveOn.org* por forigi Bush-on.

Li verkis *The Bubble of American Supremacy* ("La veziko de usona supereco"), kiu aperis en januaro 2004.

Kiam la juna George Soros en 1947 fuĝis el Hungario al Britio tra Svislando, partopreninte en la 32-a Universala Kongreso de Esperanto en Berno, inter liaj unuaj faroj estis ligi kontaktojn kun la britaj esperantistoj en Londono. De Berno li iris al la Internacia Junular-Kunveno de TEJO (la posta IJK) en Ipswich kaj de tie ekstudis en Londono. Liaj kontaktoj kun la britaj esperantistoj en Londono laŭ li pruvis la utilecon de Esperanto, ĉar "kien ajn oni iris, oni trovis iun kun kiu oni povis paroli [en Esperanto]". Tion George Soros diris dum simpozio *From Zamenhof to Soros: A Symposium* ("De Zamenhof al Soros: Simpozio") organizita de la Universala Esperanto-Asocio en Novjorko la 15-an de decembro 2010 (okaze de la Zamenhofa tago), kiam prezentiĝis anglalingva traduko de la libro Modernaj Robinzonoj de lia patro. George Soros mem ĉeestis dum proksimume unu horo, el kio li dum deko da minutoj prelegis pri la rilatoj inter Esperanto kaj sia familio. Hodiaŭ, Soros ne plu uzas la lingvon Videaĵo spektebla en Jutubo : " Eĉ guto malgranda konstante frapante traboras la monton granitan " kun ĉeesto de Humfrej Tonkin, eksa prezidanto de UEA.*[Ĉu eblas elserĉi kaj reference noti la filmon?]*

## Soros kaj Esperanto border|40px 
La patro de George Soros, Teodoro Ŝvarc, estis esperantisto; oni povas interpreti la familian nomon 'Soros' alprenitan dum la tridekaj jaroj kiel aludon al Esperanto (ĝi estas la futura formo de la verbo *sori*), sed ne ekzistas certeco pri tio laŭ Humphrey Tonkin, la tradukinto de pluraj verkoj de Soros. Dum lia junaĝo en la 1930-aj kaj la 1940-aj jaroj en Budapeŝto, oni parolis Esperanton en la hejmo kaj Esperanto-verkistoj (→ Literatura Mondo) kaj aliaj esperantistoj vizitadis ilian hejmon.

## Konspirteorioj pri George Soros 
George Soros estas objekto de multnombraj konspiraj teorioj. Veronika Bondarenko, verkante por *Business Insider*, diris: “Dum du jardekoj, kelkaj rigardis Soros kiel iuspecan marionetestron, kiu sekrete regas la tutmondajn ekonomion kaj politikon.” '*The New York Times* priskribis la akuzojn kiel ion, kio moviĝas “el la mallumaj anguloj de la interreto kaj interparolformata radio” ĝis “la centro mem de la politika debato” jam en 2018. Professoro Armin Langer notis, ke Soros estas “la perfekta kodvorto por konspiraj teorioj, kiuj unuigas antisemitismon kaj islamofobion.

Unu elstara konspira teorio rilata al Soros estas tiu, ke li stiras la eŭropan migran krizon aŭ importas migrantojn en eŭropajn landojn. Dum la aktuala dua ĉefministra oficperiodo de Viktor Orbán, la registaro de Hungario elspezis milionojn da dolaroj por afiŝkampanjo demoniganta Soros-on. Laŭ la antropologo Ivan Kalmar, “multaj el liaj plej laŭtparolaj malamikoj ene kaj ekstere de Hungario vidis lin kiel gvidanton de internacia kabalo, kiu inkluzivis aliajn judojn kiel la familion Rothschild, kaj ankaŭ framasonojn kaj iluminatojn.”

## Vidu ankaŭ 
* Listo de miliarduloj
* Alexander Soros
* Finance Watch
* Listo de denaskaj esperantistoj
* Kosmopolitismo
* Rifuĝinto
* Okupu Wall Street

## Bibliografio 
Andreas von Rétyi, *George Soros. Der Multimilliardär, sein globales Netzwerk und das Ende der Welt, wie wir sie kennen* (germane: "Georgo Ŝoroŝ. La multmiliardulo, lia tutmonda reto kaj la fino de la mondo kiel ni konas ĝin"), 2016, 978-38-6445-276-5, eldonejo *Popp*, Rottenburg am Neckar, pliaj eldonoj interalie de 2022, [alpoligo: *George Soros. Multimiliarder, jego globalna sieć i koniec takiego świata*, jaki znamy, tr. Elżbieta Lubelska, eldonejo *Biały Kruk*, dua eldono, Krakovo 2019, p. 240, ISBN 978-83-7553-266-1]

## Eksteraj ligiloj 
* *Project Syndicate* ()
* Malfermitaj Fondumoj Soros : *Open society Foundations* ()
* ''Soros's Deep Pockets vs. Bush'' "La profundaj poŝoj de Soros kontraŭ Bush." ()
* artikolo "George Soros memoras pri IJK en 1947" de la 5-a de marto 2024 el la retejo Libera folio ()

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj miliarduloj
Kategorio:Hungaraj miliarduloj
Kategorio:Hungaraj mecenatoj
Kategorio:Usonaj investistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Usonaj ekonomikistoj
Kategorio:Kritikaj raciistoj
Kategorio:Bankistoj
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Hungaroj
Kategorio:Esperantistoj