open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sumatra rinocero

alternative=SumatranRhino3 CincinnatiZoo.jpg|eta|318x318ra|SumatranRhino3 CincinnatiZoo
La **Sumatra rinocero** (*Dicerorhinus sumatrensis*) estas membro de la familio de la rinoceredoj kaj unu el la kvin ekzistantaj specioj de rinoceroj. Ĝi estas la plej malgranda rinocero, kaj averaĝe altas 120-145&nbsp;centimetrojn je siaj ŝultroj. La korpo de tiu rinocero proksimume longas 250&nbsp;centimetrojn kaj pezas inter 500 kaj 800 kilogramoj. La sumatra rinocero, samkiel afrikaj rinoceraj specioj, havas du kornojn : la plej granda estas la naza korno, kiu plejofte longas inter 15 kaj 25&nbsp;centimetroj, dum la alia korno multe pli similas al stumpo. La plej granda parto de la korpo de la sumatra rinocero estas kovrita de ruĝa-bruna pelto.

Malnovtempe vivis membroj de tiu orientalisa specio tra la pluvarbaroj, marĉoj kaj nubarbaroj de Barato, Butano, Bangladeŝo, Birmo, Laoso, Tajlando, Malajzio, Indonezio kaj Ĉinio. Ili plej longe kaj ĝis moderna epoko vivis en sudokcidenta Ĉinio, precipe en la provinco Siĉuano. La sumatra rinocero estas hodiaŭ forte endanĝerigita specio pro tio, ke restas nur ses sovaĝaj grupoj en Azio : kvar en Sumatro, unu en Borneo kaj unu en la Malaja duoninsulo. Estas malfacile determini la precizan nombron da specimenoj, ĉar tiuj solemaj bestoj emas vaste dislokiĝi tra la lando : oni tamen taksis, ke ankoraŭ ekzistas proksimume 300&nbsp;specimenoj. La maldensiĝo de tiu specio ĉefe rezultas el la ŝtelĉasado de la rinoceraj kornoj, kiuj estas precipe altvaloraj laŭ tradicia ĉina medicino : unu kilogramo da kornoj valoras 30&nbsp;000&nbsp;$ en la nigra merkato. La rinoceroj ankaŭ suferis pro la malvastigo de siaj denaskaj arbaroj, progrese kultivebligitaj de lokaj homaj komunumoj.

La sumatra rinocero estas ĉefe solema besto, escepte dum la periodoj de amindumo kaj ida prizorgado. Ĝi estas la plej voĉema kaj bruema specio de rinocero. Ili komunikas unu kun la alia per la piedstampado de la grundo, per la vringado de junaj arboj kaj per fekaĵoj. Tiu specio estas multe pli bone konata ol la same diskreta java rinocero, parte pro la plenumado de programo, kiu planis la kapton de 40&nbsp;specimenoj cele la konservado de la specio. Tiu programo estis tamen rigardita kiel katastrofo eĉ de ties iniciatintoj : plejmultaj rinoceroj mortis, kaj neniu ido estis generita dum preskaŭ 20&nbsp;jaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Borneaj malaltaĵaj pluvarbaroj
* Borneaj montaraj pluvarbaroj
* Centra-hindoĉinaj sekaj arbaroj
* Nacia Parko Way Kambas
* Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj

## Referencoj 
Kategorio:Neparhufuloj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Ealdorman

**Ealdorman** (plurale *ealdormen*) estis la titolo de altranga reĝa oficisto kaj juĝisto en anglosaksa Anglio. Ĝenerale ili estis gravaj nobeloj, sed, dum la regado de Knuto la Granda, multaj estis viroj kiu antaŭe ne altrangis sed kiujn la reĝo fidis.

Eble la unuaj *ealdormen* estis nomumita de Ine, reĝo de Wessex de 688 al 726.

La posteno *ealdorman* evoluis en la rangon **grafo** (angle, *earl*), kaj la regionojn kiujn ili administris, en la graflandojn (angle, *counties*) de Anglio.

Kategorio:Historio de Anglio
Bastardoj

**Bastardoj** (Rusa:Сволочи *svoloĉi*) estas rusa filmo pri milito.

## Resumo
En Sovetunio, 1943, grupo de adoleskaj deliktuloj estas sekrete trejnitaj por gerila misio halti la agojn de grupo de germana armeo nome "Edelvajso".

## Resumo de la Intrigo
Tiu ĉi estas speco de rakonto, kun agado okazinta en Sovetunio dum la Dua Mondmilito. Jaro 1943. Kolonelo Vishnevetskiy estas elprizoniĝita por organizi lernejon de militista trejnado por sabotintoj. Studentoj venas de malliberejoj al tiu kolonio; ĉi tiuj estas 14-15 jaraĝaj krimuloj kiujn neniu volos serĉi. Post severa trejnado ili estas sendita ruinigi nazian bastionon en Alpoj. Estantaj perditaj alte en la montoj kaj estantaj ĉe la rando de la vivo kaj morto, ili ankoraŭ povas fari elekton: resti bastardo aŭ fariĝi heroo por lando, kiu ne deziras ilin.

## Roluloj
* Андрей Панин (an/drej/pa/nin) — *Leŭtenanto Viŝnjebjeckij*
* Андрей Краско (an/drej/kras/ko) — magazenisto Onklo Paŝao
* Александр Головин (al/jek/san/dr/go/lo/vin) — Kato
* Сергей Рыченков (syerg/jej/ri/ĉyen/kov) — Tjapo
* Олег Буганов (ol/yeg/bu/ga/nov) — Princo
* Александр Вербицкий (al/jek/san/dr/vjer/bic/kij) — Leporo
* Дмитрий Горевой (dmi/trij/gor/jev/oj) — Kranio
* Кирилл Емельянов (ki/rill/je/mje/ja/nov) — Studjero
* Никита Ерунов (ni/kita/je/ru/nov) — Babajo

Kategorio:Filmoj aperintaj en 2006
Kategorio:Ruslingvaj filmoj
Kategorio:Rusiaj dramaj filmoj
Kategorio:Filmoj pri la Dua Mondmilito
Kategorio:Filmoj pri malliberuloj
Suna ciklo

[eta|Kiel spuri sunajn ciklojn - video de la jutuba kanalo [Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]
eta|360ra|dekstra|Intaj kaj ontaj (antaŭvidataj) sunaj cikloj

**Suna ciklo** estas periodo, dum kiu la suna aktiveco varias, kaj ripetas proksimume la samajn fenomenojn, kiel dum la antaŭa periodo.

La suna aktiveco, mezurata laŭ la nombro da sunmakuloj, varias laŭ ciklo longa de ĉirkaŭ 11,2 jaroj; sed la daŭro de ciklo povas varii inter 8 kaj 15 jaroj. La vario de la nombro da sunmakuloj ĉiuj 11 jaroj estis unuafoje rimarkita de amatora germana astronomo Heinrich Schwabe en ĉ. 1843.

En 1849 la svisa astronomo Johann Rudolf Wolf malkovris metodon por mezuri la sunan aktivecon laŭ la nombro da makuloj, kaj montris la influon de tiu aktiveco sur la perturboj de la tera magneta kampo. Tiuj cikloj, nomataj *Cikloj de Schwabe*, estas numeritaj komence de la ciklo de 1761.

La ciklo de 11,2 jaroj fakte estas ciklo de 22,4 jaroj, ĉar de unu ciklo al la sekva, la magneta kampo de Suno inversiĝas.

Laŭ mezuroj de NASA, la maksimumo de la 23-a ciklo estis antaŭvidata por majo 2013.

Dum maksimumo de suna aktiveco, oni observas kreskon de la nombro da sunmakuloj, kaj da
sunaj erupcioj, da *sunaj tempestoj* kun elsendo da ikso-radioj, ultraviolaj radiadoj kaj korpusklaj radiadoj, kaj elektromagnetaj perturboj.

## Eksteraj ligiloj 
* Suna aktiveco (franclingva)

Kategorio:Suno
Kategorio:Astronomiaj objektoj
Kategorio:Kosmo
Kapuĉino

eta|200ra|Kapuĉino kun lakta ŝaŭmo

**Kapuĉino** () estas trinkaĵo de itala deveno sur bazo de kafo kun aldono de lakto kaj lakta ŝaŭmo.

Tradicie oni surtabligas la kapuĉinon en antaŭe varmigita porcelana taso, kiu konservas varmon pli longe ol la vitra aŭ papera. Italoj trinkas la kapuĉinon precipe dum matenmanĝo.

La kapuĉino larĝe disvastiĝis tra la tuta mondo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Espreso
* Mokao
* Kafo
* Lakta arto
* Baristo 
* Caffè latte 

Kategorio:Kafo
Kategorio:Itala kuirarto
Suna vento

La **suna vento** aŭ sunvento estas fluo da plasmo ĉefe konsista el jonoj kaj elektronoj, elĵetitaj el la alta atmosfero de Suno. Tiu fluo varias en temperaturo kaj rapideco laŭ la suna aktiveco dum la
suna ciklo. Koncerne al aliaj steloj, oni parolas ĝenerale pri **stela vento**.

[eta|Suna vento en [Magnetosfero.]]
300ra|eta|Kiel la suna vento "*forblovas*" la teran magnetan kampon (artista vido)

La komponiĝo de la suna plasmo estas sama kiel tiu, de la suna korono, 73 % da hidrogeno kaj 25 % da heliumo. Suno elĵetas ĉirkaŭ 109 kilogramojn ĉiu sekundo. En la korono, je temperaturo de 1 000 000 K, la hidrogenaj atomoj estas jonigitaj, kaj elĵetitaj kun rapideco de 400 ĝis 800 km/sec.

La suna plasmo suferas la influon de magneta kampo: la fluo estas pli rapida en la *koronaj truoj* (ĉe la sunaj polusoj, tie, kie la kampaj linioj estas perpendikularaj al la suna surfaco). Male, la suna vento estas malpli rapida ĉe la suna ekvatoro.

[250ra|dekstra|eta|Arta reprezentacio de la spiralo de [Eugene Parker|Parker]]
La suna vento ankaŭ influas la formon de la suna magneta kampo. Pro la kombino de ĝia elĵeta movo kun la suna rotacio, la linioj de la magneta kampo sekvas spiralon, tiel nomata *spiralo de Parker*, laŭ Eugene Parker, usona astrofzikisto kiu teoriis pri la suna vento en la 1950-aj jaroj.

## Efikoj 
La partikloj de la suna vento, kaptitaj de la tera magneta kampo kumuliĝas en la Zonoj de Van Allen kaj estigas la nordajn brilojn. Same okazas ĉe aliaj planedoj (Jupitero, Saturno, Neptuno, Urano).

La suna vento ankaŭ estigas la rektan voston de kometoj. Tiu vosto, farita el plasmo, direktiĝas ĉiam al la mala direkto de tiu de Suno. (La dua vosto, kurba, konsistiĝas el polvo repuŝata de la premo de radiado).

La suna vento blovas « *bobelon* » da plasmo en la interstela medio, tiu bobelo estas tiel nomata heliosfero kaj ĝia ekstera limo estas tie, kie la puŝo de la suna vento ne plu povas forpeli la interstelan medion (interstela gaso, *stela vento* de proksimaj steloj...). Tiu limo, tiel nomata *Heliopaŭzo* markas la limon de la Sunsistemo. Tiu limo (kies grando estas malbone konata) ne estas sfera, sed disformata pro la movo de Suno
rilat'al la interstelaj gasoj.

Fortaj blovoj de suna vento, estigataj de sunaj erupcioj, aŭ aliaj perfortaj fenomenoj estas tiel nomataj ***sunaj tempestoj***. Sur Tero, tiaj tempestoj perturbas la komunikadon per radiofonio kaj televido. En kosmo, ili ekponas la satelitojn kaj la kosmosondilojn al fortaj radiadaj dozoj, kaj povas endanĝerigi la vivon de la kosmonaŭtoj (kaj eĉ, oni supozas, tiun de vojaĝantoj en aviadiloj).

Nova scienco, la kosma meteologio, studas la fizikan staton de la suna vento kaj de la kosmaj radiadoj.

## Eksteraj ligiloj 
La kosma meteorologia bulteno:
* anglalingva 
* franclingva 
* germanlingva

Kategorio:Suno
Kategorio:Astronomiaj objektoj
Kategorio:Kosmo
Brajla notskribo

eta|La muziknotoj en brajla muzikskribo
eta|Notoj kaj valoroj en brajla muzikskribo
La **brajla muzikskribo** estas la muzika notacio evoluigita far Louis Braille por blinduloj kaj ege vidhandikapitoj, kiun oni nuntempe uzas tutmonde. Braille utiligis por tio la samajn ses punktojn kiel en sia brajlo. Per sia rafinita sistemo de notaj, oktavaj, harmoniaj kaj aldonaj simboloj eblas, enigi ankaŭ vertikalajn pasojn de plurvoĉa muziko en liniaran simbolsinsekvon legeblan ankaŭ por blinduloj.

La plej ampleksan kolekton de brajlaj notoj posedas la Nacia Biblioteko por Blinduloj en Stockport (Britio). La Germana Centra Biblioteko por Blinduloj en Lepsiko (DBZ) posedas brajlobibliotekon, en kiu troviĝas pli ol 5.500 nototitoloj (stato: 2007), lueblaj de blindaj muzikistoj el la tuta mondo. La komputila programaro *DaCapo* transigas notojn por blinduloj en brajlon, kiun blindaj muzikistoj povas uzi profesie. La transigo povas okazi kaj ekde la normalskribaj notoj en brajlonotojn kaj ankaŭ inverse.

## Literaturo 
* B. Krolick (Hrsg.): *Neues internationales Handbuch der Braillenotenschrift.* Braille Press, Zürich 1998.
* M. Huwyler: *Musik-Punkte: Übungen, Zeichenübersicht, Kommentar.* Braille Press, Zürich 1996.

## Eksteraj ligiloj 
* PDF-dokumento pri la temo (de) kaj la sama enhavo en html (de) (16 kB)
* La projektoj *DaCapo I* kaj *DaCapo II* (de)
* Notation Musicale Braille (fr)
* Braille Music Code 1997 (en)

Kategorio:Skribo
Kategorio:Muzika notacio
Kategorio:Blindeco
Galla Placidia

**Aelia Galla Placidia**, naskita inter 388 kaj 392 en Konstantinopolo, mortinta la  en Romo, estis la patrino de la okcident-romia imperiestro Valentiniano la 3-a kaj fakta regentino dum ties infaneco (425–437).eta|Galla Placidia kaj ŝiaj gefiloj; identeco ne certaDum sia regenteco ŝi oficiale deklaris, ke eĉ imperiestroj estas sub la leĝo kaj ke ilia aŭtoritato deriviĝas de la juro. En 437, kiam ŝia filo estis 18-jara, ŝi retiriĝis el la politiko. En 450 ŝi mortis en Romo, kie ŝi estis entombigita. La tiel nomata Maŭzoleo de Galla Placidia en Raveno ne estas ŝia tombo.

Kategorio:Romio
Kategorio:Naskiĝintoj en la 4-a jarcento
Iannis Xenakis

**Iannis XENAKIS** aŭ **Janis ZENAKIS** (en la greka alfabeto: Ιάννης Ξενάκης; naskiĝis la 29-an de majo 1922 en Brăila, Rumanio; mortis la 4-an de februaro 2001 en Parizo) estis rumanidevena greka-franca komponisto kaj arkitekto, kiu plejparte vivis en Francio, kaj grava kontribuanto al muzika modernismo. La muzikon de Xenakis forte stampis lia intereso pri matematikaj kaj akustikaj regularoj. El hazardaj (stokastikaj) fenomenoj, kiaj pluvo, homamaso aŭ abelaro, li evoluigis ekde 1954 propran muzikstilon, la stokastan muzikon. Krome Xenakis provis realigi en siaj komponaĵoj procedojn kaj ekkonojn de la ludoteorio, aroteorio kaj la nombroteorio.[eta|180px|La [Nacia Teknika Universitato de Ateno, kie Zenakis studis arkitekturon kaj inĝenieradon]]eta|180px|Iannis Xenakis en lia studio en Parizo, ĉirkaŭ 1970 (foto de Michèle Daniel)En 1997 li ricevis la Kyoto-Premion, en 1999 la Polar-premion, neoficiale rigardatan kiel *Nobelpremio pri muziko*.

## Literaturo 
* Iannis Xenakis, *Formalized Music. Thought and Mathematics in Music (Musique formelles, 1963)*, Hillsdale-New York 1992, ISBN 1-57647-079-2.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* http://www.iannis-xenakis.org/ , 

Kategorio:Grekaj arkitektoj
Kategorio:Grekaj komponistoj
Kategorio:Francaj komponistoj
Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj
Maŝala Ŝamsolvajezin

**MAŜALA (MAHMUD) ŜAMSOLVAJEZIN** (; n. la ) estis fama irana politika ĵurnalisto.

## Unuaj periodaĵoj: «Kejĥan» kaj «Kijan»
Li komencis sian karieron en 1980aj en la gazeto «Kejĥan» («Universo»), kiam la ĉefredaktoro de tiu estis Mohammad Ĥatami. Post la demisiiĝo de tiu en 1992 de la posteno la ministro de la islama kulturo kaj islama orientiĝo, Ŝamsolvajezin kaj iuj liaj kolegoj, inkluzive Reza Tehrani kaj Morteza Rohsefat estis maldungitaj de la nova administracio de la gazeto. Ioma tempo Ŝamsolvajezin pasigis en Libano, priskribinte tieajn eventojn. Post reveno al Irano li fondis la novan revuon «Kijan» («Estado»), unu el aŭtoroj de kiu estis pli malfrue fama disidento Abdolkarim Soruŝ.

## En eldonejo «Ĝamee-je ruz»
Post la venko de Mohammad Ĥatami en la prezidanta balotado en 1997, Ŝamsolvajezin kaj liaj kolegoj, famaj ĵurnalistoj-reformistoj Hamidreza Ĝalaipur (eks-vicguberniestro de la provinco Kurdistan laŭ politikaj demandoj) kaj Mohammad Sazgara fondis la eldonejon «Ĝamee-je ruz» kaj komencis eldoni la gazeton «Ĝamee» («Socio»). Baldaŭ ĝi estis fermita. Tiam Ŝamsolvajezin fondis la gazeton «Tus». Ĝi ankaŭ estis fermita post duonjaro laŭ decido de tribunalo kaj ĉiuj anoj de la redakcia kolegio, inkluzive de Maŝala Ŝamsolvajezin, Ebrahim Nabavi, Hamidreza Ĝalaipur kaj Mohammad Sazgara estis kondamnitaj al malliberigado por diversaj tempoj.

Post liberigo Ŝamsolvajezin foriris la estraron de «Ĝamee-je ruz», tiun postenon okupis Mohammad Bager Valibejk, la eksa kunlaboranto de la ministerio pri eksterlandaj aferoj, la ĉefo de la reprezentejo de la stata teleradiokompanio en Tokio. Ankaŭ en la estraron eniris Latif Safari, havinta la licencon por eldonado de la gazeto «Neŝat» («Ĝojego»), kiu iĝas la sola periodaĵo de «Ĝamee-je ruz». Poste la gazeto same estis fermita, kaj kies ĉefredaktoro estis kondamnita. Tiam «Ĝamee-je ruz» ekis eldonadon de la gazeto «Asr-e Azadegan» («La epoko de liberigitaj»), kiun redaktis Kafur Garŝasbi (pli frue li estis la ĉefredaktoro de la gazeto «Abrar», kiu longa tempo estis la sola nestata periodaĵo en la lando). Baldaŭ ĝi akiris la plej gravan eldonkvanton inter iranaj ĉiutagaj gazetoj. Ŝamsolvajezin ofte publikis sur ĝiaj paĝoj la kritikajn artikolojn kontraŭ Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani kaj aliajn superajn oficialulojn. Rezulte de somere 2000 la gazeto estis fermita, Ŝamsolvajezin estis kondamnita al daŭra malliberigado.

Kategorio:Iranaj ĵurnalistoj
Eugene Parker

P-ro **Eugene Newman PARKER** (10-an de junio 1927 — 15-an de marto, 2022) estis usona astrofizikisto fakulo pri Suno.

Lerninta en la Universitato de la ŝtato Miĉigano kaj en Kalifornia Instituto de Teknologio, li disvolvigas teorion pri la suna vento en la 1950-aj jaroj, kaj antaŭvidas la spiralan formon de la suna magneta kampo en la Sunsistemo.

En 1987, li proponis, ke la suna korono estus varmigata far de multnombraj (relative) malgrandaj sunaj erupcioj kiuj okazus ĉie sur la suna surfaco.

En 1967 li estas elektita al la National Academy of Sciences, pasis kvar jarojn en Universitato de Utaho kaj, komence de 2005 li estas ĉiam aktiva esploranto en Universitato de Ĉikago.

Lia laboro kreskigis la konojn pri la suna vento, la efikoj de magnetaj kampoj sur la heliosfero, la malsimpla interago inter la magnetaj kampoj de Tero kaj Suno.

Li verkis ankaŭ pri la danĝeroj de kosmaj radiadoj kontraŭ la estontaj kosmaj vojaĝantoj.

La asteroido *11756 Geneparker* estis nomita en lia honoro.

## Premioj 
Li ricevis
* la premion Henry Norris Russell Lectureship (1969)
* la premion George Ellery Hale (1978)
* la National Medal of Science (1989)
* la Bruce Medal (1997)
* la Ora Medalo de la Royal Astronomical Society. (1992)
* la Kioto Premion (2003)
* la James Clerk Maxwell Premio pri Plasma Fiziko (2003)

## Eksteraj ligiloj 
* Pri Eugene N. Parker (angla) 
* Kelkaj vortoj pri Eugene Parker (franca) 

Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Usonaj astronomoj
Kategorio:Suno
Galisteo

**Galisteo** estas municipo de Hispanio, en la provinco Kacereso *(Cáceres)* kaj la regiono Ekstremaduro. La municipan nomon respegulas la blazono, kiu bildigas olivarban branĉon. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas *galisteños*.

## Situo 
Galisteo estas situa en la norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Valo de Alagón, je altitudo de 346 m; je 90&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 150&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 79,52&nbsp;km².

Ĝi estas borde de la rivero Jerte kiu enfluas en la dekstra flanko de la rivero Alagón, kaj enhavas ankaŭ la akvojn de la rojoj de Matarranas kaj Monjas. Limas kun Valdeobispo norde, Carcaboso kaj Aldehuela de Jerte nordoriente, Plasencia oriente, Riolobos sude kaj Montehermoso okcidente.

Galisteo estas en la komarkoca de la Valo de Alagón, inter la urboj de Plasencia kaj Coria, survoje inter ambaŭ, dista el ili 20 kaj 25&nbsp;km respektive. Ĝi apartenas al la jurisdikcio de Plasencia, kaj estas zono tre fruktdona pro irigacio el la akvorezervejo de Gabriel y Galán.

La municipa teritorio de Galisteo estas inter la 6º 13' 22'' de longitudo okcidente kaj la paralelo 39º. Ĝi estas ebena, kun etaj montetoj, inter kiuj troviĝas la domaro de Galisteo.

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado. La brutobredado enhavas bovojn, ŝafojn kaj porkojn. Krome estas etaj industrioj de nutrado, konstruado kaj ujoj. La grundo estas bona por anzinarbaroj, paŝtejoj kaj terkultivejoj, ĉefe por cerealoj, tabako, kotono, asparagoj, kapsikoj, legomoj kaj fruktarboj.

## Demografio 
## Historio 
Verŝajne jam estis loĝantaro antaŭ la romia epoko. Dum la epoko de la Romia Imperio en tiu teritorio estis vilaoj ligataj al proksima stacio ĉe la Vía de la Plata; poste tiuj vilaoj pligrandiĝis danke al brutobredado kaj setlis en la nuna setlejo iom alte por defendi sin kaj siajn propraĵojn. Certe estis jam vilaĝo en la islama epoko. Kelkaj historiistoj asertas, ke tiu Medino Galisjah kie ripozis Almansuro en 997 kiam iris al Galegio. Certe estas ke Galisteo jam ekzistis komence de la Reconquista, ĉar la murego estas verko de almohadoj.

En la Mezepoko oni mencias la nomon de la vilñaĝo el la komenco de la 13a jarcento. Estis tri epokoj en la vivo de la vilaĝo dum la feŭdismo nome tiuj kie hegemoniis respektive la nobeluloj nome Infantes, de 1268 al 1429, Manrique de Lara (flora), de 1429 al 1722 kaj de la Dukoj de Arco, Montellano kaj Fernández de 1722 a 1880. En la dua epoko oni konstruis palacon, kiun en la tria oni vendis. Dum la Mezepoko estis en la vilaĝo grava kolonio de judoj kaj eble la nomo de la volaĝo rilatus al la vorto "galileo".

## Vidindaĵoj 
* La murego de islama epoko, probable de almohadoj. Kun tri pordegoj.
* Preĝejo kun absido mudeĥara de la 13a jarcento kaj sonorilturo ekstera ĉe la murego. Rekonstruita poste. Retablo de la 18a jarcento.
* Pilorio oktogona.
* Ponto de la 16a jarcento.

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Morton Feldman

**Morton Feldman** (* 12-an de januaro 1926 en Novjorko; † 3-an de septembro 1987 en Bufalo) estis usona komponisto.

## Vivo 
Sian unuan muzikinstruon Morton Feldman ricevis en la aĝo de dek du jaroj far sia pianinstruistino Maurina-Press. En 1941 li ekstudis kompozicion; en 1944 li fariĝis lernanto ĉe Stefan Wolpe. En 1973 Feldmanon atingis serĉomendon de la Ŝtata Universitato de Nov-Jorkio en Bufalo, transpreni la profesorpostenon de Edgard Varèse, ĝis tiam li laboradis en la familia tajlorejo por infanvestaĵo. Li instruis dum la resto de sia vivo. En la aĝo de sesdek unu jaroj Morton Feldman mortis la 3-an de septembro 1987 en Bufalo.

## Artista kreado kaj graveco 
Morton Feldman estis unu el la pioniroj de grafika notacio. Ĉar ĉi tiu tamen lasis tro multaj liberojn al la interpreto, li rifuzis ĝin en 1969 kaj revenis al preciza notado.

## Literaturo 
* *Feldman in Middelburg. Vorträge und Gespräche*, Köln: MusikTexte 2008 ISBN 978-3-9803151-9-7
* *Morton Feldman Essays*, Beginner Press ISBN 3-9800516-1-7
* *Musik-Konzepte 48/49*, edition text + kritik ISBN 3-88377-230-5
* Sebastian Claren: *Neither – die Musik Morton Feldmans*, Wolke-Verlag ISBN 3-923997-90-6

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Drei Stücke von Morton Feldman (Real Player wird benötigt) 
* Morton Feldman Page 

Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Usonaj komponistoj
George Crumb

**George Crumb** (* 24-an de oktobro 1929 en Charleston, Okcidenta Virginio - 6-an de februaro 2022) estis usona komponisto.

Crumb atingis per uzado de nekutimaj voĉkantaj kaj instrumentaj teknikoj egan riĉecon de sonkoloroj. Li studis ĉe usona komponisto Ross Lee Finney kaj ĉe Boris Blacher en Berlino. Poste li instruis ĉe Universitato de Koloradio en Boulder Kaj ekde 1965 ĝis 1997 ĉe Universitato de Pensilvanio en Filadelfio.

Krom multaj aliaj dekoracioj kaj stipendioj li ricevis en 1968 la Premion Pulitzer por *Echoes of Time and the River*. La plej multaj el siaj voĉkantaj verkoj – inter ili siaj kvar madrigalkolektoj *Madrigals* (1965 kaj 1969), *Night of the Four Moons* (1969) kaj *Ancient Voices of Children* (1970) – muzikigis versojn de la hispana poeto Federico García Lorca. Lia arĉkvarteto "Black Angels, Thirteen images from the dark land (1970)" por elektrike plifortigitaj instrumentoj povas validi kiel kulmina verko de la nova kvartetliteraturo. En *A Haunted Landscape* (1984) por elektronike plifortigita piano kaj granda orkestro li generas per uzado de instrumentoj kiel ĉinaj templogongoj, ŝtaltamburoj aŭ zimbalonoj kaj momentoj de silento nekutimajn etosojn.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Oficiala retpaĝo

Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Usonaj komponistoj
Egalsigna askiigo

**Egalsigna askiigo** () estas maniero por transformi tekstojn koditajn per 8-bita kodo (ekz. ISO 8859-3) per Askio (7-bita). Ĝi servas precipe por retpoŝto, ĉar tiu komence funkciis nur 7-bite; eĉ nun la perfekta traktado de bitokoj (bajtoj) ne estas garantiita.

Egalsigna askiigo estas uzata en la retpoŝta normo MIME, difinita en RFC 2045. Ĝi permesas kodi ĉiun bitokan valoron per vico el tri Aski-signoj: egalsigno (=) kaj du 16-umaj ciferoj, kiuj reprezentas la valoron de la bitoko. Por la bajtoj en la du intervaloj 33–60 kaj 62–126 ĝi permesas ankaŭ senŝanĝan transprenon. Numero 61 reprezentas ĝuste la egalsignon mem, kiun ĉiam necesas kodi. Kiel 16-umajn ciferojn eblas uzi la ciferojn 0–9 kaj la majusklajn literojn A–F. La egalsigno do estas kodata kiel "=3D", ĉar la 16-uma nombro 3D egalas al la dekuma 61.

Alivorte, la egalsigna askiigo estas do per-askia kodoprezento de 8-bitaj kodoj.

Egalsigna askiigo principe estas limigita al 8-bitaj kodoj, sed eblas uzi ĝin por pli longaj kodnumeroj, tranĉante ilian en bitokojn.

## Eksteraj ligiloj 
* RFC 2045 

Kategorio:Signokodoj
Kategorio:Interretaj protokoloj
Garciaz

**Garciaz** estas municipo kaj loĝloko de Hispanio. Ĝi apartenas al la aŭtonoma komunumo aŭ regiono Ekstremaduro, al ties pli norda provinco Kacereso *(Cáceres)* kaj al la komarko *Tierra de Trujillo*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas *garcieños*. 

## Situo 
Garciaz estas situa en la okcidenta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Tierra de Trujillo, je altitudo de 650 m; je 79&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 24&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 150,28&nbsp;km². La tereno estas montara kaj kvankam la domaro estas je 650 m super marnivelo oni atingas 1124 m en Venero, 1000 m en Cerro de Pedro Gómez kaj 920 m en la Sierra de la Buitrera (Vultureja Montaro).

## Ekonomio
Enspezofontoj estas precipe agrikulturo (forstado) kaj brutobredado. En altaj montoj: juglandarboj, pinoj, korkokverkoj, kverkoj, anzinoj, kaŝtanarboj, olivarboj, figarboj kaj ĉerizarboj. La tradicia kultivo estas olivarbo kiu havigas bonkvalitan oleon. En la fruktoĝardenoj oni kultivas ĉiatipajn legomojn kaj fruktarbojn.

La malfermaj arbaroj de kverkoj estas ege fruktodonaj: anzinoj, korkokverkoj kaj kverkoj. Oni akiras lignon kaj fruktojn kiel glanoj kaj la grundo estas bonkvalita por paŝtado kaj por ne irigaciaj kultivoj (sekalo, aveno ktp.)

En malaltaj montoj: arbuto, eriko, sovaĝaj rozoj, cisto, genisto, timiano, rosmareno, origano ktp.

## Historio
En ĉirkaŭaĵo estas restoj de antaŭromiaj brutibredistaj popoloj, krom de romiaj vilaoj. Post la konkero al islamanoj, la vilaĝo apartenis al diversaj senjoroj (feŭdismo) kaj la nomo de la vilaĝo estas atestilo de tio, ĉar estas nomo de homo, plej verŝajne unu el la unuaj posedantoj. Fine de la Mezepoko kaj dum la Renesanco la vilaĝo estis somera loĝejo por la nobeluloj de la proksima Trujillo. La pilorio kiu aktuale estas en la centro de la placo estis konstruita en 1565 el grandaj blokoj de granito. Dum la Hispana Enlanda Milito okazis mortigado de supozataj maldekstruloj (ĉirkaŭ 50 entute) fare de la okupaciantaj trupoj de la armeo de Francisco Franco.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Cáceres
Pince-Marof

**Pince Marof** aŭ **Pince-Marof**, hungare **Pincemajor** estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en Občina Lendava.
eta|dekstra|280px|Municipo Lendava en Slovenio, kie Pince Marof troviĝas

## Bazaj informoj 
* Areo: 16&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 156 m
* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 110
* Poŝtkodo: 9220
* Aŭtokodo:

## Situo 
Pince Marof situas en tre malvasta zono inter Kroatio kaj Hungario, Muro (rivero) preterfluas.

## Historio 
Ĝis fine de la 1-a mondmilito Pincemajor apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Lendva, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio.

## Fontoj 
* slovena Vikipedio
* w.ms.sik.si
* w.geopedia.si

Kategorio:Vilaĝoj de Slovenio
Espreso

eta|Taso da espreso

**Espreso** () estas trinkaĵo el kafo, preparita pere de tralasado de varmigita kaj premita akvo tra filtro kun muelita kafo.

Malgraŭ variaj opinioj, enhavo de kafeino en la espreso superas ĝian enhavon en kafo preparita laŭ maniero de kuiro sur fornelo.

## Recepto de preparado 
Oni metas 6-8 gramojn (unu supkulero) de muelita kafo en specialan ĉelon de kafmaŝino, kie la muelaĵo premiĝas ĝis formo de plata pastelo. Poste tra la pastelo tralasiĝas premita akvo, varmigita ĝis temperaturo 90-92&nbsp;°C.

Klasika espreso ordinare havas volumenon de 25 ĝis 35&nbsp;ml, kaj oni surtabligas ĝin en taso je 60 aŭ 70&nbsp;ml. Norma espreso havas volumenon 30&nbsp;ml.

## Vidu ankaŭ 
* Kapuĉino
* Mokao
* Lakta arto

* Baristo (kafisto, espresisto)

* Kafo
* Kafo makulata (*Caffè macchiato*)
* Latte macchiato
* Caffè latte (france. *café au lait* aŭ *café* *grand crème (Francio)*, germane: *Milchkaffee,* hispane: *café con leche*)

Kategorio:Kafo
Kategorio:Trinkaĵoj
Kategorio:Itala kuirarto
Premo de radiado

La **premo de radiado** estas la premo ekzercita al surfaco eksponita
al elektromagneta ondo. Tiu efiko estis teorie deduktita de
James Clerk Maxwell en 1871 kaj estis eksperimente
konstatita de Pjotr Lebedev en 1900, kaj poste de
Ernest Fox Nichols kaj Gordon Hull en 1901.

Oni povas montri per la teorio pri elektromagnetismo, kvantuma mekaniko aŭ termodinamiko, ke la premo sur surfaco eksponita al uniforma radiado
estas 1/3 de la totala energio radiata por unueco de volumeno. Al la temperaturo de akva bolpunkto (373,15&nbsp;K), tiu premo valoras 5&nbsp;mikropaskaloj (5&nbsp;μPa aŭ 5&nbsp;x&nbsp;10−6 Pa) au unu dudek-miliardono de atmosfera premo.

Kvankam febla, tiu premo kapablas efiki sur malpezaj partikloj, post longa tempo, aŭ kiam la radiado estas intensega (radiadoj de potenca laseroj aŭ steloj); ekzemple, en Suno la premo de radiado estas ĉirkaŭ 10 terapaskaloj (1013&nbsp;Pa aŭ cent-milionoble la atmosfera premo).

En astrofiziko, la premo de radiado ludas gravan rolon en la dinamiko de la steloj kaj de la interstelaj nuboj. La "* kurba vosto*" de la kometoj estas ŝuldata al la premo de la suna lumo sur polveroj ellasitaj de la kometa kerno.

Kategorio:Fiziko
Bodonci

**Bodonci** hungare **Bodóhegy** estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en Občina Puconci.
eta|dekstra|280px|Municipo Puconci en Slovenio, kie Bodonci troviĝas

## Bazaj informoj 
* Areo: 7&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 240 m
* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 430
* Poŝtkodo: 9265
* Aŭtokodo: MS

## Situo 
Bodonci situas sur deklivoj, laŭ flanko vojo.

## Historio 
Dum la hungara regado oni nombris en Bodóhegy 161 domojn kaj 848 homojn. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. En 1981, 1989 vilaĝaj festegoj okazis.

## Vidindaĵo 
* luterana preĝejo de 1798

## Fontoj 
* slovena Vikipedio
* w.vasidigikonyvtar.hu
* w.ms.sik.si
* w.geopedia.si

Kategorio:Vilaĝoj de Slovenio
Mokao

eta|dekstra|200px|Kafo mokao en vitra taso

**Mokao** aŭ **Mokha-kafo** estas semgrajnoj de la arabia kafarbo Mokha, nomita tiele honore al la samnoma havenurbo ĉe la Ruĝa maro en Jemeno.

**Kafo mokao** estas varianto de kafo lateo. Samkiel ĉe lateo, ĝi konsistas el triono da espreso kaj du trionoj da boligita lakto, sed kun aldono de kakapulvoro aŭ varma ĉokolado. Mokaoj povas enteni la ordinaran aŭ laktan ĉokoladon.

## Vidu ankaŭ 
* Espreso
* Kapuĉino

Kategorio:Kafo
Kategorio:Trinkaĵoj
Rotismo

En la historia fonetiko, **rotismo** (el la nomo roto de la greka litero ***ρ***, responda al nia ***r***) estas ŝanĝo de iu fonemo al ''''*.

## Ekzemploj 
### Ĝermanaj lingvoj 
* angle *wa**s*** → germane *wa**r*** (*estis*); kaj ene de la angla, *wa**s*** → *we**r**e* (de la praĝermana **was* / **wēzun*)
* angle *ha**r**e* ← germane *Ha**s**e* (*leporo*)
* angle *i**r**on*← germane *Ei**s**en* (*fero*)
* angle *lo**s**e* → *forlo**r**n* (de la praĝermana **liusana* / **luzenaz*)

### Latino 
* *flo**s*** (nominativo) → *flo**r**em* (akuzativo; en la * arkaika Latino *flosem*)
* *genu**s*** (nominativo) → *gene**r**is* (genitivo; de * **gene**s**es*; kp la sankskritan *jana**s**as*)
* *de ju**r**e* ← *ju**s**tus* (kaj la esperantaj *ju**r**e* / *ju**s**ta*)
* *e**r**o*  ← *e**s**t* (de *e**s**o'')

## Vidu ankaŭ  
* Zetismo

Kategorio:Fonetiko
Kategorio:Sindromoj en foniatrio
Teatro de marionetoj Ostrava

eta|250ra|Nuntempa konstruaĵo de Teatro de marionetoj
eta|250ra|Nuntempa konstruaĵo de Teatro de marionetoj
eta|250ra|Eksa konstruaĵo de Teatro de marionetoj
**Teatro de marionetoj Ostrava** estiĝis en la jaro 1953. Dek unu fondintoj decidis krei scenon difinitan sole por infanoj. La unua ludo estis la 12-a de decembro 1953 premiero de teatraĵo *Avo Frosto*. La unua direktoro estis Miloš Zapletal. Inter tiamaj aktoroj eminentis precipe Jiří Volkmer, Dušan Feller aŭ Libuška Hertlová. El sia devena sidejo sur Placo de Masaryk la teatro en la jaro 1999 transloĝiĝis en novan konstruaĵon proksime de ekspoziciejo Nigra herbejo. Jam ekde la jaro 1995 ĝi aranĝas ĉiun paran jaron internacian marionetan festivalon Spectaculo Interesse Ostrava kaj ĉiun malparan jaron festivalon *Teatra pilgrimado sen barieroj*.

## Malnova konstruaĵo de la teatro 
La domo sur stratangulo de Placo de Masaryk kaj Velká strato (ludomo de Mathias Schönhof kun kafejo Union) estis konstruita en la jaroj 1898-1899 laŭ projekto de ostrava arkitekto Felix Neumann. Ekde la jaro 1953 komencis en la konstruaĵo en ligiteco al amatora ensemblo Ligna Reĝlando agadi profesia Regiona Teatro de marionetoj. En la jaroj 1968-1972 okazis ampleksa rekonstruo de la konstruaĵo. Plua rekonstruo de la konstruaĵo estis farita unu jaro post forloĝiĝo de la ensemblo en la nove konstruita konstruaĵo de Teatro de marionetoj. Hodiaŭ oni markas la domon sur la stratangulo de Placo de Masaryk kaj Velká strato kiel la "eksa Teatro de marionetoj".

## Nova konstruaĵo de la teatro 
En la nova konstruaĵo la teatro havas sidejon ekde la jaro 1999. La propra konstruaĵo estas duetaĝa kaj ĝi havas ovalan bazplanon. Peraltece ĝi kreas helikforman maldekstreturnan spiralon. La enireja parto estas malplipezigita per vitro kaj grandaj travidejoj en vestiblon. Antaŭ la konstruaĵo oni trovos kvin gigantajn lignajn marionetojn (aŭtoro Tomáš Volkmer): Pajaco, Reĝo, Reĝino, Anĝelo kaj Diablo. La enireja ĉambrego estas ornamita per pentraĵo de stela firmamento de fabelaj estuloj. Solena komenco de funkciado okazis la 24-an de septembro 1999 per premiero de Sakfajfisto el Strakonice. La nova konstruaĵo de arkitektoj Petr Hájek kaj Gabriela Minářová akiris premion Domo de la jaro 1999.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj ttt-paĝaro

Kategorio:Moravia Ostrava
Kategorio:Teatroj en Ostrava
Pjotr Lebedev

Li akiris sian doktorecon en Strasburgo (tiam en Germanio) sub la gvidado de la germana fizikisto August Kundt en 1891 kaj, ĉi tiu jaro, komencis labori en la Moskva Ŝtata Universitato en la teamo de Aleksandr Stoletov.

Li estis la unua kiu mezuris la premon de la lumo sur solida korpo en 1899. Tiu malkovro estis la unua konfirmo de la teorio pri elektromagnetismo de Maxwell (Ekvacioj de Maxwell).

En 1901 Pjotr Lebedev iĝis profesoro en la Moskva Ŝtata Universitato; en 1911 li forlasis tiun postenon por protesti kontraŭ la politiko de la
ministrejo pri edukado. Ĉi-tiu jaro, li ankaŭ rifuzis esti profesoro en Stokholmo (Svedio).

Li mortis la sekvantan jaron.

Oni donis lian nomon al la Lebedev Instituto pri fiziko kaj al la alfrapa kratero Lebedev sur Luno.

Kategorio:Rusiaj fizikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1866
Kategorio:Mortintoj en 1912
Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo
Kategorio:Mortintoj en Moskvo
Vilao de Liska

eta|250ra|Vilao de JUDr. Eduard Liska
eta|250ra|Vilao de JUDr. Eduard Liska
eta|250ra|Vilao de JUDr. Eduard Liska
**Vilao de JUDr. Eduard Liska** (indikata ankaŭ kiel **Vilao de Šlapeta**) en Silezia Ostrava (Čedičová strato n-ro 8) el la jaro 1936 estas la plej signifa realigo de arkitektoj fratoj Čestmír kaj Lubomír Šlapetidoj en regiono de la norda Moravio kaj Silezio. Ĝia tute unika spaca kaj forma riĉeco eliras el organika funkciismo. La vilao estas ekde la 1-a de julio 2008 proklamita kiel Nacia kultura memorindaĵo laŭ ordono de registaro numero 170/2008&nbsp;Sb. (sub malĝusta nomo *Vilao de Líska*).

## Arkitektura inspiro 
La projekto estis inspirita per konstruaĵo de vilao de D-ro Baensche de arkitekto Hans Scharoun en Berlino - Spandau el la jaroj 1934-1935. Sed la vilao de Liska per kreiga maniero alikreas la koncepton de Scharoun.

## Lokigo de la konstruaĵo 
La konstruaĵo estas sidigita en deklivon en Hladnov en Silezia Ostrava tiel, ke la okcidenta flanko de la domo direkte al rivero Ostravice estas unuetaĝa kun plata tegmento. Direkte al la orienta trakto ĝi ŝanĝiĝas en teretaĝan objekton, samtempe kun tio, kiel en la deklivo la enlasita teretaĝo ŝanĝiĝas en suterenon. La centra spaco de la domo - socia ĉambrego - troviĝas fine de komunika liniado de la domo. Oni tiel devas aliri en ties spacon, por ke oni povu eksidi sur divano kaj kun amikoj observi tra larĝa rondigita metala stria fenestro viglon en la valo kun vido al Nova urbodomo.

## Arkitekturo de la konstruaĵo 
La vilao havas kompozicion en formo de T, space varian helpe de paro de ŝoveblaj muroj. Konsiston de la domo pliriĉigas ankaŭ terasoj - sur la okcidenta flanko super la enirejo en la domon teraso sur subtilaj metalaj kolonoj, alirebla el la socia ĉambrego, kaj en la oriento kovrita teraso, malfermita rekte en la centran komunikan spacon de la domo.

## Nuntempo 
La vilao de liska konserviĝis ĝis la hodiaŭaj tagoj preskaŭ en la origina stato kun vico da funkciaj detaloj (tirkestoj, ŝaltiloj, lumiloj, tenilo de ŝtuparo, bankuvo, baterioj, fenestroj, ceramikaj tegaĵoj, enigitaj ŝrankoj) kaj ekipaĵoj (varmaeraj hejtado kun kaldrono FRAMA, plenigita per ventolilo kaj aeraj filtriloj, elektra kuirilo en kuirejo Brown Sigma Boweri, elektra akumulacia forno ks.).

## Vidu ankaŭ 
* Fratoj Šlapetidoj
* Silezia Ostrava

## Literaturo 
* STRAKOŠ, Martin. Vily na Slezské… *K architektuře rodinných domů a vil na Slezské Ostravě ve 30. letech 20. století v souvislostech architektonické kultury meziválečného Ostravska*
* ZATLOUKAL, Pavel; ŠLAPETA, Vladimír; PELČÁK, Petr. Lubomír Šlapeta - Čestmír Šlapeta Architektonické dílo / Architectural Work. [s.l.] : Obecní dům Brno, 2003. ISBN 80-85227-56-8.

## Eksteraj ligiloj 
* Čestmír kaj Lubomír Šlapetidoj
* La vilao de Šlapeta en Ostrava estas nacia kultura memorigaĵo
* La vilao de Šlapeta (Liska) en Silezia Ostrava (mp3) Kruc-kruce, ČRo Ostrava, 19. 5. 2008 09:15
* obecnidumbrno.cz – Laŭtempaj fotografioj de la vilao de Liska, Interno de la vilao de Liska

Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en distrikto Ostrava-urbo
Kategorio:Vilaoj en Ĉeĥio
Kategorio:Konstruaĵoj en Ostrava
Kategorio:Silezia Ostrava
Malters

**Malters** estas komunumo en la distrikto Lucerno en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 6283 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Malters situas okcidente de la urbo Lucerno en la valo Entlebuch ĉe la bordo de la rivero Kleine Emme.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Malters limas en nordo al Ruswil kaj Neuenkirch, en oriento al Littau, en sudo al Kriens kaj Schwarzenberg, kaj en okcidento al Entlebuch kaj Werthenstein.

## Trafiko 
[eta|maldekstra|150px|[Malters (stacidomo)|Stacidomo de Malters]]
Malters disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lucerno al Berno. Per poŝtaŭtolinio la komunumo krome estas ligita kun la najbara komunumo Schwarzenberg.

La plej proksima aliro al nacia aŭtoŝoseo A2 situas en distanco de proksimume 10 km en Emmenbrücke.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Malters datiĝas el la jaro 840 kiel *Maltrensi marcha*.

En la jaro 1291 la Habsburgoj akiris la kontrolon pri Malters. Post la habsburga malvenko dum la Batalo de Sempach la 9-an de julio 1386 la vilaĝo venis sub lucerna influo kaj en la jaro 1477 la urbo Lucerno akiris la lokon. Inter 1481 ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Malters formis kune kun Littau kamparvoktejon. Ek de 1803 Malters apartenas al la distrikto Lucerno. De la 30-a ĝis 31-a de marto 1845 apud Malters okazis batalo inter la laŭorda lucerna armeo kaj libermilitistaranoj, kiuj fuĝis post malsukcesa atakto de la urbo Lucerno. La 12-an de septembro 1845 Schwarzenberg, kiu ĝis tiam formis parton de Malters, fariĝis aŭtonoma komunumo.

## Vidu ankaŭ 
* Malters (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Malters
* Profilo de la komunumo sur la kantona retejo
* Malters en la Historia Leksikono de Svislando
Trolio

**Trolio** (*Trollius*) estas genro da plantoj el la biologia  familio ranunkolacoj (*ranunculaceae*). Temas pri plurjara herboplanto kun belaj flavaj floroj. Pluraj specioj estas ŝatataj ornamaj ĝardenplantoj. Kiel ĉiuj ranunkolacoj, ili havas kunmetitajn foliojn, kiuj havas traĥeojn en plurajn ciklojn.
* Trolio eŭropa (*Trollius europaeus*) 

Kategorio:Ranunkolacoj
Ordinara fikario

La **ordinara fikario**, aŭ **ranunkoleca fikario** (latine* Ficaria verna*, antaŭe *Ranunculus ficaria* ), aŭ pli mallonge **fikario** estas specio de plantoj el la biologia genro fikario kaj la biologia familio ranunkolacoj (*ranunculaceae*).

## Priskribo 
La specio havas klavformajn tuberajn radikojn, longpetiolajn korformajn foliojn kaj flavajn florojn, plej ofte kun 8 longaj petaloj. Kiel ĉiuj ranunkolacoj, la fikarioj havas kunmetitajn foliojn, kiuj havas traĥeojn en plurajn ciklojn.

## Manĝeblo 
La folio manĝeblas antaŭ ol aperas la floroj. Ankaŭ la tuberoj manĝeblas krude, brogitaj aŭ mallonge frititaj. Dum kaj post florado, ĉiuj partoj de la planto fariĝas venenaj, do ne plu manĝu ilin!

## Referencoj 
eta|maldekstra|300px|fikariaj floroj kaj folioj

Kategorio:Ranunkolacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
Soleo

**Soleo** (*Solea solea*, aŭ *Solea vulgaris*) estas plata fiŝo kiu troveblas en mezvarmaj maroj, aŭ en nesala akvo. Apartenas al familio de Soleidae.

Kutime ĝi estas sesdek centimetrojn longa kaj pezas tri kilogramojn. La formo de la korpo estas ovoida kaj plata. Dum la unua fazo de kresko, ĝia maldekstra okulo komencas moviĝi al la dekstra flanko de la korpo. Ĝia korpo estas protektata de etaj skvamoj kaj ĝia koloro estas verdbruna, tamen ĝi kapablas ŝanĝi la koloron por kaŝi sin sur la mara fundo. Pro tio la soleo kutimas kuŝi sur la fundo, kie ĝi povas pli bone kapti siajn predojn.

Soleo manĝas etajn fiŝojn, krustacojn kaj senvertebrulojn de la mara fundo. Ĝi reproduktiĝas printempe. Femalo metas milojn da ovoj sur la fundon kaj masklo fekundigas ilin. Femalo kutimas produkti inter du kaj tri milionojn da ovoj jare. Kiam ovo estas fekundigita, ĝi supreniras ĝis la surfaco, sed dum la disvolviĝo de la individuo la ovo sinkas. La idoj naskiĝas post dek kvin tagoj, kiam la ovoj rompiĝas kaj la larvoj flosas denove dum kvar-ses semajnoj.

Kategorio:Pleŭronektoformaj
Kategorio:Fiŝoj de Eŭropo
Adonido

** Adonido ** (*Adonis*) estas genro da plantoj el la biologia  familio ranunkolacoj (*ranunculaceae*). La genro grupigas speciojn unu- kaj plurjarajn, kun duoble dividitaj folioj. La unujaraj specioj havas ruĝajn, la plurjaraj flavajn florojn. Kiel ĉiuj ranunkolacoj, ili havas kunmetitajn foliojn, kiuj havas traĥeojn en plurajn ciklojn. La floroj estas ĝardene kulturataj.

Sian nomon la planta genro havas de la antikva helena dio Adoniso.

## Referencoj 
Kategorio:Ranunkolacoj
Ranunkolaloj

alternative=Anemone nemorosa|eta|Anemone nemorosa
eta|Euptelea polyandra.
La **ranunkolaloj** () estas planta ordo el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu ordo enhavas 7 familiojn, ĉirkaŭ 200 genrojn kaj pli ol 4500 speciojn.

La plantoj de la ordo havas vastan spektron da alkaloidoj; plej multaj el ili tial estas venenaj kaj por bestoj kaj por homoj.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (14 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

* *Angiospermae* - angiospermoj
** *Ranunculales* Juss. ex Bercht. & J.Presl - ranunkolaloj
*** *Berberidaceae* Juss. - berberisacoj
*** *Circaeasteraceae* Hutch. - circeasteracoj
*** *Eupteleaceae* K.Wilh. - eŭpteleacoj
*** *Lardizabalaceae* R.Br. - lardizabalacoj
*** *Menispermaceae* Juss. - menispermacoj
*** *Papaveraceae* Juss. - papavacoj
*** *Ranunculaceae* Juss. - ranunkolacoj

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Ranunkolaloj
Flughavena terminalo

[eta|230px|Terminalo 5 de [Flughaveno London Heathrow|flughaveno Heathrow]]

**Flughavena terminalo** (aŭ **flugstacio**, **aerostacidomo**) aŭ mallonge nur **terminalo** (ĉar ekzistas ankaŭ "havena terminalo" pri ŝipoj) estas konstruaĵo en flughaveno, en kiu la pasaĝeroj transiras inter surteraj transportiloj kaj la aviadiloj. En la terminalo, pasaĝeroj povas aĉeti biletojn, fordoni kaj rericevi siajn pakaĵojn, transiri la sekurecajn kontrolojn kaj atendi en atendejoj. Multaj flughavenoj havas plurajn terminalojn, do oni devas atenti, ĉar foje temas pri apartaj konstruaĵoj ofte eĉ ne atingeblaj piede unu de alia, ekzemple pri la terminalo T4 en la flughaveno Barajas de Madrido, Hispanio.

## Referencoj 
Kategorio:Flughavenoj
Littau

**Littau** estas iama urbo
kaj komunumo en la distrikto Lucerno en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 16610 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. Laŭ voĉdono de la 17-a de junio 2007 la urbo Littau kun efiko de la 1-a de januaro 2010 estis kunigita kun la urbo Lucerno, al kies aglomeraĵo ĝi ĝis tiam apartenis.

## Geografio 
Littau situas okcidente de la urbo Lucerno ĉe la bordo de la riveroj Reuss, kiu formas la orientan limon, kaj Eta Emme, kiu pasas okcidente de la urbo kaj alfluas en la komunumparto Reussbühl al Reuss.

## Najbaraj komunumoj 
Ĝis ĝia integriĝo al la urbo Lucerno la komunumo Littau limis en nordo al Emmen, en oriento al Lucerno, en sudo al Kriens, en sudokcidento al Malters, kaj en okcidento al Neuenkirch.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150px|Stacidomo de 
Littau disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lucerno al Berno. Littau estas ankaŭ konektita al la loka busreto de la urbo Lucerno.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Lucerno tra Entlebuch al Berno. La urbokerno tamen situas flanke de la kantona vojo.

La plej proksima aliro al la svisa aŭtovojo A2 troviĝas en distanco de kvar kilometroj en Emmenbrücke.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Littau datiĝas el la jaro 1178 kiel *Litowo*.

Kun efiko de la 1-a de januaro 2010 Littau estos integrita al la urbo Lucerno kaj ĉesos ekzisti kiel aŭtonoma politika komunumo.

## Vidu ankaŭ 
* Littau (stacidomo)
* Trolebusa transporto en Lucerno

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Littau
* Littau en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Urboj de Svislando
64-uma kodoprezento

**64-uma kodoprezento** (angle: **Base64**) estas metodo kodi duumajn informojn per 64 «ciferoj». Ĝi utilas por sendi tiajn informojn per retpoŝto, laŭ la normo MIME.

La motivo por uzi la 64-uman kodoprezenton estas, ke la retpoŝta normo SMTP (kaj rezulte multaj retpoŝtaj programoj) ne permesas aŭ iam ne permesis liberan uzon de ĉiuj eblaj 256 bitokoj; al la nepermesataj aŭ problemaj bitokoj apartenas la signonumeroj 0–32 kaj 127–255. Restas do nur 94 sekuraj signoj, la signoj de Askio escepte de stirsignoj, spaceto kaj abolsigno. El tiuj signoj oni elektis la sortimenton da ciferoj uzataj por 64-uma kodoprezento.

Laŭ 64-uma kodoprezento oni unue vicigas ĉiujn bitojn en la sendotaj datenoj, ignorante la limojn inter la bitokoj. La vicon oni dividas je grupoj de po ses bitoj kaj ĉiun  grupon oni kodas per 64-uma cifero, laŭ jena tabelo:

Ĉiuj uzataj signoj disponeblas ankaŭ en la signaro EBCDIC, kiun iam uzis multaj komputilegoj.

Se la nombro de bitokoj ne estas dividebla per 3, ne eblas ekzakte dividi la vicon en grupojn po 6 bitoj. Tiuokaze oni aldonas unu aŭ du bitokojn kun valoro 0, por igi ilian nombron dividebla per 3. La nombron de aldonitaj bitokoj oni markas per aldono de egala nombro da egalsignoj. Fine de mesaĝo 64-ume kodita povas do esti 0, 1 aŭ 2 egalosignoj.

Ĉar retpoŝtaj sistemoj ofte havas limon pri la longeco de linioj, oni post po 76 signoj enmetas liniŝanĝon.

Ĉe 64-uma kodoprezento la grandeco de datenoj kreskas proksimume je la faktoro 1,368.

Kategorio:Interretaj protokoloj