open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ambrose Bierce

dekstra
**Ambrose BIERCE**  (naskiĝis la 24-an de junio 1842, mortis probable en 1914) estis usona ĵurnalisto.
Li estas plej konata kiel la verkinto de la novelo *An Occurrence at Owl Creek Bridge* kaj de la satira leksikono ''The Devil's Dictionary* ("La vortaro de la Diablo"), kiu estis unue ĵurnalo seria, lia furioza kritiko, lia vivslogano *Nothing Matters* ("Nenio gravas") kaj lia cinika sinteno al homnaturo gajnis al li la moknomon "Bitter Bierce".

Malgraŭ lia reputacio kiel akra kritikisto, Bierce instigis junajn verkistojn, inkluzive de George Sterling kaj William Morrow. Li havis unikan verkstilon, precipe en mallongaj rakontoj. Lia stilo inkludis teknikojn kiel komencoj "en la mezo de aferoj" (*in medias res*), malhelajn bildojn, neklarajn priskribojn de tempo, mallongajn priskribojn, maleblajn okazaĵojn, kaj multe da okupiteco kun temoj de milito.

Li militservis en la Usona Enlanda Milito kaj suferis sian tutan vivon de komplikaĵoj pro siaj vundoj kaj astmo. Bierce estis agnostika en sia kredo.

En 1913 Bierce vojaĝis al Meksiko por lerni pli pri la Meksika revolucio. Li ne revenis de tiu vojaĝo, kaj la cirkonstancoj de lia morto estas nekonataj.

## Verkado 
Bierce verkis en diversaj stiloj.

Li verkis realisme pri la hororoj kiujn li travivis en la Enlanda Milito en rakontoj kiel ekzemple *An Occurence at Owl Creek Bridge* ("Okazaĵo ĉe Owl Creek Bridge"), *The Boarded Window* ("La ŝtopita fenestro"), *Killed at Resaca* ("Mortigita ĉe Resaca") kaj *Chickamauga*.

Aldone al milit- kaj fantomrakontoj, li publikigis kelkajn poezilibrojn.

Lia libro *Fantastic Fable* antaŭdiris la stilon de groteskaĵo, kiu iĝis pli ofta en la usona literaturo en la 20-a jarcento.

Kolekto de ĉiuj skribaĵoj de Bierce estis publikigita en 1909, kaj la tuta sepa volumo estis dediĉita al la satira vortaro, kies titolo estis ŝanĝita fare de Bierce mem al "La Vortaro de la Diablo". Ĝi interese interpretas anglajn frazojn kaj vortojn por paskvili ĵargonon kaj politikan trompparolon.

Jen ekzemplo de lia percepta spirito:

Aliaj citaĵoj ĉe Vikicitaro

## Aperis en Esperanto 
* *Diagnozo de morto* ("A diagnosis of death") (Tradukis Edmund Grimley Evans, La Ondo de Esperanto).
* (An Occurrence at Owl Creek Bridge) (Tradukis Russ Williams).
* Fragmentoj el *The Devil's Dictionary* (Tradukis Ionel Oneţ, La KancerKliniko).
* *Okazo ĉe Ponto Strigroja* (Tradukis Barry Friedman).

## Eksteraj ligiloj 
* *The Ambrose Bierce Appreciation Society''
* Retejo pri Ambrose Bierce
* "Ambrose Bierce, 'la Malnova *Gringo*': Fakto, Fikcio kaj Fantazio" 
* Unu el la lastaj leteroj de Bierce 
* [ftp://ftp.stack.nl/pub/esperanto/esperanto-texts.dir/oleo-hunda.txt Oleo hunda ] tradukis Steve Gustafson

## Vidu ankaŭ 
* George Bernard Shaw
* Oscar Wilde

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj
Kategorio:Agnostikuloj
Zenono

**Zenono** estas helena virnomo, i.a. jene:
* de la filozofo Zenono el Elajo, kiu demonstris la neeblecon de la movo.
* de la imperiestro Zenono (425-491), de la Bizanca Imperio.
* Zenono de Verono (300-371) Episkopo de Verono
* Zenono de Elajo (490 a.K. - 430 a.K.) greka filozofo
* Zenono el Kitiono (334 a.K. - 263 a.K.) greka filozofo

## Vidu ankaŭ 
* Personaj nomoj en Esperanto

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Zepto

**Zepto-** estas prefikso uzata antaŭ unuoj kaj signifanta "kvarilionono" (10−21), ĝia simbolo estas: z (PIV)

Kategorio:Mezurunuaj prefiksoj
Konsilienco

**Konsilienco** estas la unueco de la Sciencoj: La kreskanta kohereco kaj kongruo inter la konitaĵoj alportitaj fare de ĉiuj sciencaj fakoj. La interĉenigo de kaŭzaj eksplikoj tra la diversaj kon-fakoj.

Konsilienco estas pritraktata fare de la usona biologo Edward O. Wilson, en la samtitola libro (angle "Consilience").

Laŭ Wilson, verŝajne, William Whewell estis la unua kiu uzis tiun vorton en tiu-ĉi senco, en la verko "Filozofio de Induktivaj Sciencoj", en la jaro 1840. Sed kompreneble, pluraj filozofoj, sciencistoj kaj aliaj pensuloj de antaŭaj jarcentoj, antaŭ la nuntempa disdivido de kon-fakoj, fidis pri la unueco de la kono.

Jen kelkaj pensoj pri konsilienco el la libro fare de Edward O. Wilson

"Konsilienco estas la interkuplo de kaŭzaj eksplikoj tra kon-fakoj."

William Whewell, en sia sintezo de 1840 *"La Filozofio de la Induktivaj Sciencoj"* estis la unua kiu parolis pri konsilienco, signifante "kunsalto" de la kono pere de la kupligo de faktoj kaj fakto-bazita teorio tra kon-fakoj por la kreado de komunan kialaro".  Li diris: *"Konsilienco de indukto okazas kiam iu induktaĵo atingita el iu faktaro, koincidas kun induktaĵo atingita el alia malsimila faktaro. Tia Konsilienco estas testo pri la vero de la teorio en kiu ĝi okazas."*

"La natursciencoj konstruis reton de kaŭzaj kialoj kiu etendiĝas ekde kvantuma fiziko ĝis cerbo-scienco kaj evolua biologio. Ekzistas breĉoj kun nekonata amplekso en tiu-ĉi teksaĵo, kaj multaj el ĝiaj formantaj fadenoj estas tiel delikataj kiel aranesilko. La profetivaj sintezoj, lastega scienca celo, ankoraŭ statas ĉe frua fazo, kaj speciale tiel en biologio. Tamen, mi pensas ke ĝustas diri ke estas sufiĉe konata por pravigi la fidon pri la principo de universala racia konsilienco tra ĉiuj natursciencoj."

Kategorio:Scienco
Kategorio:Konceptoj de sciteorio
Kategorio:Filozofio de scienco
Kategorio:Sciencaj studoj
Kategorio:Scienca metodo
Protokoloj de cionaj saĝuloj

La ***Protokoloj de cionaj saĝuloj*** estas antisemitisma politika pamfleto bazita sur falsaj kaj plagiatitaj tekstoj. Ĝi estiĝis komence de la 20-a jarcento fare de nekonataj redaktintoj surbaze de pluraj fikciaj tekstoj kaj estas konsiderata kiel influhava gvida verko de antisemitisma konspirteoria pensado. La "Protokoloj" provas aserti mondan hegemonion de la judoj.[eta|Kovrilo de usona eldono de la "Protokoloj" de 1934 fare de la *Patriotic Publishing Co.* en Chicago. Ĝi asertas ke en [Sovetunio la posedo de tiuj dokumentoj estas punota per tuja mortigo.]]Estis malkovrite de la Londona ĵurnalo The Times en 1921, ke la plejparto de la enhavo estis plagiatita el la literaturaj verkoj de Eugène Sue and Alexandre Dumas. Interalie, internacie konata "Proceso de Berno" en 1933–1935 elmontris la falsecon de la dokumentoj. Malgraŭ tio, ankoraŭ hodiaŭ tutmonde ekzistas antisemitoj kaj kredantoj de konspiraj teorioj, precipe en islamaj landoj kaj en Rusio, kiuj kredas verecon de la "Protokoloj"

## Ĝeneralaĵoj 
La protokoloj okupas 80 paĝojn, dividitajn je 24 ĉapitroj. Ĝi laŭ konspira teorio, entenas (fakte fikciajn) tekstojn de paroloj de juda gvidanto antaŭ la „Saĝuloj de Ciono“.

Ĝi estiĝis komence de la 20-a jarcento kaj estas grava kontraŭjudisma libro.

## Historio 
La plej frua versio de la *Protokoloj* estis eldonita en aŭgusto kaj septembro de 1903 en la Sankta-Peterburga gazeto *Znamia*, sed la fina varianto venas el la dua eldono de libro de Sergej Nilus (1862-1929) aperinta en 1905.

La libro grave disvastiĝis nur post la Oktobra Revolucio tra tuta Eŭropo, ĉefe per la rusaj elmigrantoj. Post la Dua Mondmilito, en multaj landoj oni malpermesis ĝian publikigon kaj vendon.

Oni traktas en kelkaj islamaj landoj kaj en ekstremdekstrulaj rondoj la Protokolon kiel veran dokumenton de la cionismo eĉ hodiaŭ.

## Eksteraj ligiloj 
* Rosa-Luxemburg-Bildungswerk: Hamburger Skripte 3, Juni 2002: Michael Weh: *Gefährliche Fiktion: Die „Protokolle der Weisen von Zion“* (PDF; 179&nbsp;kB)
* Nicole Heroven & Rochus Wolff: *Geschichte einer Fälschung. Die „PdWvZ“ als antisemitische Verschwörungstheorie in Gesellschaft und Presse der Weimarer Republik* (Berlin 2000)  (PDF; 443&nbsp;kB)
* Michael Hagemeister: *The Protocols of the Elders of Zion: Between History and Fiction* (2008) (PDF; 3,9&nbsp;MB)
* Dokumente online zum Berner Prozess 1933–1937 über die „Protokolle der Weisen von Zion“
* Niklas Nau: *Die Protokolle der Weisen von Zion - Geschichte einer Fälschung* Radiokanalo *Bayern 2*, "Radiowissen". Sendita 2019-11-18 (Podcast)
* Michael Hagemeister: *Die Protokolle der Weisen von Zion. Der Mythos der jüdischen Weltverschwörung*. magazin.wienmuseum.at, 2021-02-23

Kategorio:Konspiraj teorioj pri judoj
Kategorio:Kontraŭjudismo
Kategorio:Antisemitismaj eldonaĵoj
Zeŭgmo

**Zeŭgmo** estas frazfiguro, en kiu verbo aŭ adjektivo rilatas al du substantivoj, el kiuj nur unu estas striktasence koncernata de ĝi. Zeŭgmo similas al elipso, sed ĝi iom perfortas la logikon. 

## Ekzemploj 
"kun plorantaj okuloj kaj koro" (= kun plendanta koro)

"figuron vi ne vidis, nur la voĉon" (= vi aŭdis)

(laŭ PIV)

"eliri kaj eniri en la ĉambron" (= eliri el la ĉambro)

"esti danka kaj fiera pri li" (= danka al li)

"travivaĵoj kaj rememoroj pri feriado" (= travivaĵoj dum feriado)

## Vidu ankaŭ
* Silepso

Kategorio:Stilfiguroj
Kategorio:Parolfiguroj

Kategorio:Lingvoscienco
Stilistiko

**Stilistiko** estas la nomo de scienca branĉo de la Lingvoscienco kiu studas la stilon en la lingvoj ĝenerale aŭ en unu konkreta lingvo aŭ ĉe unu konkreta aŭtoro aŭ ĉe unuopaj literaturaj ĝenroj.

La stilistiko esploras, kiel la aplikata lingvaĵo varias depende de la kunteksto, funkcio kaj situacio. Ene de (unuopa) lingvo la stilo dependas de tio, ĉu temas pri interparolo inter amikoj, konverso inter partneroj en negoco, disputo inter politikaj kontraŭuloj, ĉu oni volas eduki aŭ prediki.

La stilistiko analizas vortelekton, sintakson, ritmon kaj aliajn stilelementojn.

Ĉiu literatura ĝenro posedas aron da stilreguloj, per kiu ĝi diferencas de aliaj.

## En Esperanto aperis
* *Kiel akiri Bonan Stilon* (1920, 2-a eld. 1923) de Friedrich Pillath

## Vidu ankaŭ
* Amado Alonso

Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj
Kategorio:Ĝenroj
Kategorio:Gramatiko
Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Retoriko
Paul Klee

**Paul KLEE**  (naskiĝis la , mortis la ) estis svisa pentristo. Li uzis multajn diversajn art-stilojn en sia verkaro, inkluzive superrealismon kaj kubismon, sed aparte konatiĝis per la stilo de ekspresionismo, abstraktismo kaj lia membreco en la artista grupo *Der Blaue Reiter*. Li kaj lia amiko Vasilij Kandinskij estis famaj ankaŭ pro instruado ĉe la Bauhaus-lernejo de arkitekturo post la Unua mondmilito.

## Vidu ankaŭ 
* Kubismo
* Max Beckmann
* 10543 Klee

Kategorio:Svisaj pentristoj
Kategorio:Superrealismo
Kategorio:Kubismo
Kategorio:Ekspresionismo
Kategorio:Ekspresionismaj pentristoj
Kategorio:Bauhaus
Kategorio:Kubistoj
Kategorio:Abstraktismaj pentristoj
Zidovudino

eta|Kemia strukturo de Zidovidino
**Zidovudino** (aŭ **azidotimidino**) estas antivirusa medikamento uzata kontraŭ aidoso.

Kategorio:Medikamentoj
Zigeno

**Zigeno** (*Zygaena*) estas genro  de noktopapilioj, laŭ Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto kun klabfinaj antenoj kaj flugiloj ĝenerale nigraj kaj ruĝmakulaj. Zigenoj vivas sur diversaj florplantoj.

Laŭ la genro zigeno estis nomita la familio de zigenedoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Zigeno filipendula

Kategorio:Papilioj
Zigenedoj

**Zigenedoj** aŭ **sango-gutaj papilioj** (*Zygaenidae*) estas familio de proksimume 900 specioj de etaj kaj mezgrandaj papilioj. Ili formale apartenas al la noktopapilioj, sed aktivas ankaŭ dum la hela tago. Ili produktas oleecan sukon, kiu protektas ilin kontraŭ insektomanĝuloj. Ili vivas ĉie sur la Tero, en stepoj kaj herbejoj.

Zigeno estas tipa genro de tiu familio ĝi havas klabfinaj antenoj kaj flugiloj ĝenerale nigraj kaj ruĝmakulaj. Ĝi vivas sur diversaj florplantoj.

## Literaturo 
* PIV 2005
* [Zygaenidae en Puatuo-Ĉarentoj(https://eo.wikipedia.org/wiki/Puatuo-%C4%88arentoj)].

## Vidu ankaŭ 
* Zigeno filipendula

eta|200ra|maldekstra|Zygaena carniolica

Kategorio:Insektoj
Etemenanki

**Etenemanki** estis zigurato de Babilono, do ŝtupa turo, servanta kiel templo kaj eble ankaŭ astronomia observejo. Onidire ĝi altis 90 m. Kiel ĉefurba zigurato ĝi estis la plej grava en la tuta Babilonio.

Oni supozas, ke ĝi iĝis modelo por la Biblia rakonto pri la Babela turo kaj konfuzo de la lingvoj.

eta|maldekstre|

Kategorio:Astronomio
Kategorio:Babilonio
Kategorio:Biblio
Benny Goodman

**Benny GOODMAN** [Beni Gudman] naskita **Benjamin David GOODMAN** je la 30-a de majo 1909 en Ĉikago, Ilinojo, mortinta je la 13-a de junio 1986 en Novjorko, estis posteulo de judoj kaj hungaroj,
fama ĵaza klarnetisto, komponisto, kaj bandestro.

Li ankaŭ nomiĝas “King of Swing” (“Reĝo de Svingo”), ”Patriarch of the Clarinet” (“Patriarko de la Klarneto”) kaj “Swing's Senior Statesman” (“La Supera Ŝtatisto de Svingo”).

## Infanaĝo kaj fruaj jaroj 
Goodman naskiĝis en Ĉikago, Ilinojo kiel la filo de malriĉaj judaj enmigrintoj de la Rusa Imperio.  Ili loĝis en la najbarejo sur la strato nomita *Maxwell Street*. Li lernis ludi klarneton en muzikistaro kiun *Hull House* administris. Li fariĝis forta ludanto je juna aĝo kaj komencis profesie ludi en muzikistaroj dum li ankoraŭ estis infano.

Liaj fruaj influantoj estis ĵazaj klarnetistoj de Ĉikago, rimarkinde Johnny Dodds, Leon Roppolo, kaj Jimmy Noone.

Kiam li havis 16 jarojn, Goodman aliĝis al unu el la plej bonaj muzikistaroj de Ĉikago, la Ben Pollack Orchestra (Orkestro de Ben Pollack), kun kiu li faris liajn unuajn surbendigojn en 1926. Post du jaroj, li faris lian unuan gramofondiskon je sia nomo mem.

La patro de Goodman, David, estis laborist-klasa enmigranto. David Goodman mortis pro trafika hazardo iom post Benny aliĝis al la Ben Pollack Orchestra. Benny jam petegis al sia patro ke li retiriĝu ĉar li (Benny) kaj lia frato (Harry) eksukcesis kiel profesiaj muzikistoj. Laŭ artikolo de James Lincoln Collier, "Paĉjo rigardis al la okuloj de Benny kaj diris 'Benny, vi zorgu vin, mi zorgos min.'"

## Kariero 
Goodman foriris al Novjorko kaj fariĝis sukcesa muzikisto dum la mulfruaj 1920-aj jaroj kaj la fruaj 1930-aj jaroj. Li faris bonan reputacion kiel bona ludanto kiu estis preparinta kaj fidinda. Li ludis kun la nacie konataj muzikistaroj de Red Nichols, Isham Jones, kaj Ted Lewis antaŭ ol fondante sian muzikistaron en 1932.

## Muzika ekzemplo 
La Benny-Goodman-kvaropo prezentas la muzikaĵon "Avalon" la 16-an de januaro 1938 en la koncertejo Carnegie Hall en Novjorko.

## Eksteraj ligiloj 
* La oficiala retpaĝaro de Benny Goodman 
* Revuo pri la ludado de Benny Goodman, 1956

Kategorio:Usonaj ĵazmuzikistoj
Kategorio:Usonaj ĵazklarnetistoj
Kategorio:Svingo (muziko)
Kategorio:Bandestroj
Zeta

:*Pri la litero de greka alfabeto vidu en zeto.*
**Zeta-** estas prefikso uzata antaŭ unuoj kaj signifanta "triiliardo" (1021), ĝia simbolo estas: Z (PIV).

Kategorio:Mezurunuaj prefiksoj
Zeolito

eta
**Zeolito** estas mineralo, kompleksa akvoriĉa retaluminisiliciato, uzata en industrio kaj kemio (PIV).

Zeolito estas aluminio-silikata mineralo kun ĝenerala formulo de M2/nOAl2SiyO2y+4xH2O, kie M estas pozitiva jono (ekz. natria), kiu povas eliĝi aŭ ŝanĝiĝi je aliaj metaljonoj; n estas la valoro de la katjono, y estas 2 aŭ pli; x estas nombro de la akvomolekuloj.

La vorto zeolito venas el la greka, ĝin kreis la sveda minerala sciencisto Axel Fredrik Cronstedt (1722–1765) el grekaj vortoj de *zein* (bolas) kaj *litos* (ŝtono).

Parto de la zeolitoj estas natura, alia parto estas sinteze konstruita per lesivo, per ardigo de aluminia oksido kaj silicia oksido.

## Uzo 
### Naftoindustrio 
Oni uzas la zeoliton ĉefe por purigilo en la naftoindustrio. Oni nomumas ĝin ofte ankaŭ molekula kribrilo, ĉar ĝi tralasa la malgrandajn molekulojn (ekz, akvo, metano, rekta-ĉenajn hidrokarbonojn), dum ne tralasas la disbranĉiĝantajn karbonhidrogenojn ekz. benzolon. Per modifo de la zeolito, oni povas ŝanĝiĝi sortimenton de la tralaseblaj molekuloj.

Propreco de la zeolito gravas, ĉar oni povas elfiltri la rektaĉenajn molekulojn dum la naftorafinado, kiuj alokaze malgrandigus la oktanan numeron de la benzino.

### Lavpulvoro, akvo 
Oni uzas nuntempe anstataŭ fosfatoj zeolitojn en la lavpulvoroj kaj lavpurigaĵoj, ĉar tiuj estas pli "verdaj". Oni povas reguligi la pH: zeolito obstaklas lesiviĝon de la akvo.

La eltiro de kalciaj jonoj el la akvo rezultigas pli molan akvon. Tio okazas, se la M-jonoj (en la formulo) ŝanĝiĝas al kalciaj jonoj de la solvaĵo. LA kalcia pli forte ligiĝas ol la natrio en la zeolito (M=Na).

### Akvofiksado 
La zeolitoj forte absorbas la akvon, tiel oni uzas ĝin por sekigo, akvodepreno.

Kategorio:Industrioj
Kategorio:Mineraloj
Kserkso la 2-a (Persio)

**Kserkso la 2-a** (perse: خشیارشا *Ĥeŝejoŝo*) de 424 a.K. ĝis 423 a.K. regis la Persan imperion. Li estis reĝo dum 45 tagoj. Li estis de Aĥemenida dinastio.

Kategorio:Regnestroj
Kategorio:Persa imperio
Léon Blum

**Léon BLUM** (Parizo, 9-a de aprilo 1872 - 30-a de marto 1950) estis franca socialista kaj cionista ĵurnalisto kaj politikisto.

Blum estis laŭdevene juda. Li studis en la Liceo Henri-IV. Li partoprenis en redaktado de la gazeto ''l'Humanité* (*la Homaro*) ekde ĝia fondo de Jean Jaures en 1904. Per la "Unio Sankta", li apogis multe la partoprenon en la unua mondmilito.

Blum fariĝis ĉefo de la SFIO (franca socialista partio) okaze la elektado de 1919. En 1920 li malakceptis la aniĝon al la 3-a Internacio. Konsekvence de la Popola Fronto en 1936, li fariĝis Prezidanto de la konsilio. Li estis en la 1930-aj kaj 40-aj jaroj trifoje ĉefministro de Francio.

Li estis en koncentrejo de 1943 ĝis 1945 en Buchenwald.

Ankaŭ Blum apogis Esperanton. Lia ministro de la Edukado, Jean Zay, skribis en 1938 leĝcirkuleron kiu celis ebligi instruadon de Esperanto en la lernejoj.

La kibuco *Kfar Blum'' en Norda Galileo estas nomata post li.

## vidu ankaŭ 
* Léon Blum (Tramtransporto en Parizo)
* Voltaire (pariza metrostacio)

Kategorio:Francaj socialistoj
Kategorio:Deportitoj de la Dua Mondmilito
Hispanameriko

eta|300px|
**Hispanameriko** estas termino uzata por aludi la landojn de Latin-Ameriko kie oni parolas la hispanan lingvon, kaj do ekskludante Brazilon kaj aliajn landojn kun influo de la franca kaj aliaj kulturoj. Tiu koncepto estas kaj geografia kaj kultura, kaj eĉ dum ia tempo estis politika deziro en kelkaj landoj.

Vidu ankaŭ artikolojn pri la pli uzataj vortoj Latin-Ameriko kaj Iberameriko, ĉefe ekster Hispanio, kie dum kelkaj epokoj kaj ja nuntempe ekzistas specialaj rilatoj kun la tuta aro de landoj de Hispanameriko kaj kun ĉiu el ili.

Tamen ĉefe la lingvo estas la ligilo inter ĉiuj. Por la kontrolo kaj eldono de vortaroj, gramatiko, ortografio, ktp., funkcias speciala kunlaboro inter la akademioj pri la lingvo de Hispanio kaj de ĉiuj landoj el Hispanameriko, krom aliaj kiel Filipinoj, Ekvatora Gvineo, ktp.

La landoj konsiderataj apartenantaj al Hispanameriko estas jenaj:
* Meksiko
* Kubo
* Puerto-Riko
* Domingo
* Gvatemalo
* Honduro
* Salvadoro
* Nikaragvo
* Kostariko
* Panamo
* Kolombio
* Venezuelo
* Ekvadoro
* Peruo
* Bolivio
* Ĉilio
* Paragvajo
* Argentino
* Urugvajo

## Vidu ankaŭ 
* Sendependigo de Hispanameriko


Kategorio:Hispanosfero
Kategorio:Latinameriko
Kategorio:Iberameriko
Kategorio:Regionoj en Ameriko
Plursistema

**Plursistema** (aŭ sistem-sendependa) estas prikomputila faktermino kiu indikas ke programlingvo, aplikaĵo aŭ aparato povas funkcii en pluraj operaciumoj (kiel Linukso, Vindozo kaj Mac OS X).

## Plursistemaj programlingvoj 
C, C++, Java, JavaScript, Python, Tcl, Erlang, Delphi+Kylix kaj REALbasic estas ekzemploj de plursistemaj programlingvoj.

Plej multaj programlingvoj estas laŭ difino plursistemaj. Por doni bazajn ordonojn al komputilo, ne gravas la operaciumo. Por fari pli komplikajn aferojn, kiuj ekzemple influas la grafikan uzantinterfacon, la programo estas ligita al bibliotekoj kiuj povas esti specifaj por la sistemo de la programisto. Kvankam ekzemple C++ estas plursistema programlingvo, programo kreita por Vindozo kiu uzas la Win31-API ne estos kompilebla pere de Unikso. Ofte ekzistas ankaŭ diferencoj en la maniero laŭ kiu verkistoj de kompililoj interpretas specifan lingvon.

Certaj programlingvoj, kiel Java, de la komenco estas kreitaj speciale por funkcii same sur diversaj sistemoj. Ja estas bezonata aparta virtuala maŝino.

## Plursistema programaro 
Plej multaj malfermitkodaj programoj estas ankaŭ plursistemaj. LibreOffice kaj Mozilla Firefox estas plej konataj ekzemploj. Microsoft ankaŭ surmerkatigas programojn kun sama nomo por pluraj sistemoj, sed fakte temas pri programoj kiuj estas tute reverkitaj kaj ne estas do vere plursistemaj, sed apartaj eldonoj.

## Plursistema aparataro 
Multaj USBaj aparatoj kiel komputilaj musoj kaj USB-poŝmemoriloj estas plursistemaj. Ankaŭ komputilaj ekranoj kaj aliaj aparatoj estas farataj pli kaj pli plursistemaj por ŝpari fabrikadajn kostojn.

Kategorio:Komputiko
Kategorio:Operaciumoj
Talko

300ra|eta|Talko
eta|Kristaloj talko.

Talko estas blanka brila pulvoreca mineralo, grasa ĉe palpado. Ĝi estas uzata en medicino por ŝmirado de la haŭto. Ĝi havas durecan valoron de ekzakte unu.

Kategorio:Monoklinaj mineraloj
Kategorio:Medikamentoj
Rossel

**Rossel** estas belga amaskomunika grupo kiu havas sian sidejon en Bruselo. Ĝi precipe - sed ne nur - aktivas en la franclingva belga gazetaro.

## Aŭkciantoj
La familio Hurbain estas la ĉefa aŭkcianto de Rossel. En la jaro 1987, pro kvereloj en la familio, oni vendis 40% al la franca amaskomunika grupo Hersant. La franca industriulo Serge Dassault, kiu momente posedas tiun 40%, revendus ĝin baldaŭ (2005) al la familio.

## Eldonoj
*Le Soir
*Gazetoj de la grupo Sud-Presse
**La Nouvelle Gazette
**La Lanterne
**La Meuse
**La Province

## De Tijd/L'Echo
En 2004 Rossel kune kun la flandra De Persgroep aĉetis la eldonejon Editco, la eldonejo de la gazeto L'Echo. En 2005 ili kune aĉetis Uitgeversbedrijf Tijd, la eldonejo de la gazeto nederlandlingva De Tijd.

Kategorio:Belgaj gazetoj
Listo de urboj de Kubo

**Kubaj urboj** ordigitaj kaj la nombro de la loĝantaro, laŭ la lasta censo en 2002.

* La Habana 2201610
* Santiago de Cuba, 423392
* Camagüey, 301574
* Holguín, 269618
* Santa Clara, 210220
* Guantánamo, 208145
* Bayamo, 144664
* Las Tunas (urbo), 143582
* Cienfuegos, 140734
* Pinar del Río,139336
* Matanzas, 127287
* Ciego de Ávila, 106225
* Sancti Spíritus, 98283
* Manzanillo,97038
* Cárdenas, 80832
* Palma Soriano, 76179
* Sagua La Grande, 72486
* Moa, 57652
* Florida (Kubo), 53847
* Morón, 53551
* Nueva Gerona, 46923
* Contramaestre, 44752
* Colón, 44520
* Manzanillo, 43427
* Güines, 42801
* Trinidad, 41293
* Placetas, 40982
* Baracoa, 39190
* Nuevitas, 38995
* Banes, 34452
* San Luis, 33717
* San José de las Lajas, 33233
* Caibarién, 32679
* San Antonio de los Baños, 32582
* Puerto Padre, 31854
* Cabaiguán, 30135
* Mayarí Abajo, 29027
* Vertientes, 28368
* Consolación del Sur, 26953
* Amancio, 26658
* San Cristóbal , 25932
* Güira de Melena, 24896
* San Germán, 24699
* Cumanayagua, 24367
* Sagua de Tánamo, 23641
* Guanajay, 23095
* Jatibonico, 22962
* Manicaragua, 22851
* Camajuaní, 22796
* Colombia, 22295
* Niquero, 21636
* La Maya, 21278
* Bauta, 21151
* Jiguaní, 21130
* Guisa, 20461
Betis

**Betis** respektive **Beatis** estas:
* Nomo de la rivero Gvadalkiviro dum la romia epoko: la koncerna provinco de la Romia Imperio nomiĝis Baetica.
* Komuna nomo de futbala teamo Real Betis Balompie de la urbo Sevilo.

Kategorio:Romia Imperio
Konfliktmediacio

[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri mediado. Temas pri helpo al divorcaj paroj ne tro batali eble eviti suferigantan juĝejan proceson.]]
**Konfliktmediacio** estas nocio el internacia juro, signifanta *"paca perado de tria ŝtato inter du malpacaj ŝtatoj",* aŭ en internaciaj rilatoj *"perado inter malpacaj partioj por atingi neperfortan interpaciĝon".*

Sinonimoj: pacperado, interpacigo.

La mediacianta ŝtato aŭ mediacianta persono en pli malvasta senco estas nomata **mediatoro**, aŭ mediacianto.

Sinonimo: pacperanto.

## Literaturo 
PIV ("mediacio")

## Vidu ankaŭ 
* Arbitracio
* Ombudsmano
* Packonstruado
* Traktado

Kategorio:Politiko
Kategorio:Juro
Kategorio:Kulturo
Kategorio:Profesioj
Listo de urboj de Mozambiko

Jen **listo de urboj de Mozambiko** laŭ loĝantaronombro ĝis 100000:
eta|dekstre|260px|Mapo de Mozambiko
* Maputo
* Matola
* Nampula
* Beira
* Chimoio
* Nacala
* Quelimane
* Tete
* Lichinga
* Pemba (Mozambiko)
* Gurúè
* Xai-Xai
* Cuamba
* Maxixe
Listo de urboj de Senegalo

Geografio > Afriko > Senegal > Listo de urboj de Senegal < Urboj
eta|250px|Mapo pri Senegalo
La urboj laŭ loĝantaronombro:
* Dakar
* Pikine
* Touba
* Guédiawaye
* Tieso
* Kaolack
* Mbur
* Saint-Louis (Senegalo)
* Rufisko
* Ziginĉor
* Diourbel
* Kermomarsaro
* Matam, Senegalo
* Ĝiloro

Kategorio:Urboj de Senegalo
Listo de urboj de Sejŝeloj

Geografio > Afriko > Sejŝeloj > Listo de urboj de Sejŝeloj < Urboj

* Anse Boileau
* Anse Royal
* Cascade
* Takamaka
* Viktorio (Sejŝeloj)

Kategorio:Urboj de Sejŝeloj
Kategorio:Listoj
Listo de urboj de Madagaskaro

eta|dekstra|330px|Mapo de Madagaskaro
Jen **listo de la 45 "urbaj komunumoj" de Madagaskaro** :

* Ambalavao
* Ambanja
* Ambatolampy
* Ambatondrazaka
* Ambilobe
* Ambohimahasoa
* Ambositra
* Ambovombe
* Amparafaravola
* Andapa
* Antalaha
* Antananarivo Renivohitra
* Antanifotsy
* Antsirabe
* Antsiranana
* Antsohihy
* Arivonimamo
* Befandriana Nord
* Betroka
* Farafangana
* Fenerive Est
* Fianarantsoa
* Ihosy
* Maevatanana
* Mahabo
* Mahajanga
* Maintirano
* Mampikony
* Manakara
* Mananjary
* Mandritsara
* Maroantsetra
* Marovoay
* Miarinarivo
* Moramanga
* Morombe
* Morondava
* Nosy-Be
* Port-Bergé
* Sainte-Marie
* Sambava
* Taolagnaro
* Toamasina
* Toliara
* Tsiroanomandidy
* Vangaindrano
* Vatomandry
* Vohémar

## Fonto 
* Edikto n° 95-381 de la 26-a de majo 1995 (*Décret n° 95-381 du 26 mai 1995 portant classement des Communes en Communes urbaines ou en Communes rurales*)
Provinco Sevilo

**Sevilo** ( [Sebija]) estas provinco de suda Hispanio, en la sudokcidenta parto de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio. Najbaras la provincoj Onubo, Kadizo, Malago, Kordovo kaj Badajoz. Ĝia ĉefurbo estas la samnoma urbo Sevilo.

Aliaj gravaj urboj: Alcalá de Guadaira, Dos Hermanas, Ecija, Estepa, Morón de la Frontera, Brenes, Osuna.

## Municipoj de la provinco laŭ loĝantaro 
*Datumoj: 1-a de januaro 2005*

dekstra|frame|180ra|
eta|maldekstra|180ra

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Provinco Sevilo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dipusevilla.es 
* http://www.turismosevilla.org 

## Piednotoj 

Sevilla
Fantômas

**Fantomaso**, , estis franca kaj itala filmtrilogio pri mistera monstro kun maskita vizaĝo, kiu terorigas Parizon. Nomoj de tri filmoj estas jenaj:

## Fantomaso 
:**Fantomaso** (1964)
Pri lia vera fakto oni senĉese dubas, ĉar neniu ĝis nun ekvidis lin propraokule. La unua gasto de la misteroplena palaco de ***Fantomaso*** (Jean Marais) nepropravole fariĝos ĵurnalisto ***Fandor*** (Jean Marais), kiu verkis pri la monstro sensacian artikolon. Fantomaso punos tiun ĉi kuraĝemon per aparta maniero: li prenos aspekton de Fandor krimante fantastan rabon. Pli poste li surmetos ankaŭ maskon de komisaro ***Juve*** (Louis de Funès), kiu malsukcese klopodas longan tempon kapti Fantomason.

## Fantomaso koleriĝas 
:**Fantomaso koleriĝas** (1965)
La persekutado de la rafinita Fantomaso ĉifoje alkondukas komisaron Juveon, ĵurnaliston Fandoron kaj lian fianĉinon ĝis Romo, kien estas kunvokita signifa sciencista kongreso. Stelo de tiu ĉi kongreso estas fariĝonta profesoro Lefebvre, sciencisto okupiĝanta per esploro en fako de hipnotiko. Liaj malkovroj estas tiel renversaj, ke estas supozeble, ke Fantomaso interesiĝos pri la maljuna sciencisto kaj li zorgos pri malapero de Lefebvre. La forrabo vere okazos, kvankam destini tiun veran profesoron inter tri tute samaj estas por komisaro Juve malfacila tasko. Dum la persekutado Fantomaso havas nur malgrandan esperon por fuĝi, sed kion li havas je dispono?

## Fantomaso kontraŭ Skotland Yard 
:**Fantomaso kontraŭ Skotland Yard** (1966).
Fantomaso elpensis pluan gehenan aŭdacaĵon: li lasos la plej riĉajn homojn de la mondo elekti - aŭ vivon aŭ la t.n. imposton el rajto por la vivo. Ĉiuj endanĝerigitaj riĉuloj kunvenos en Skotlando, en luksa kastelo de lordo MacRashley. Mankas eĉ ne ĵurnalisto Fandor, lia fianĉino Helena kaj komisaro Juve. Sed neniu antaŭsentas, ke en la kastelo estas ankaŭ Fantomaso, kiu danke al sia alivestado kaj arto en farigado de perfektaj maskoj fariĝos eĉ lordo Rashley mem. Li klopodas akiri diamantojn en prezo de unu miliono da dolaroj, sed persekutas lin Fandor kun Helena kaj komisaro Juve kun la tuta lia akompanantaro.

Ĉefroluloj en tiuj ĉi filmoj estis Louis de Funès kaj Jean Marais.

Kategorio:Maliculoj
Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1964
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1965
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1966
Kategorio:Spionadaj filmoj
Kategorio:Fikciaj murdistoj
Slatina (Rumanio)

**Slatina** estas urbo en la distrikto Olt en Rumanio. Ĝi estas la ĉefurbo de la distrikto. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Slatina situas borde de la rivero Olt. 

## Bazaj detaloj 
* **Rango**: distrikta ĉefurbo, municipo de rango 2
* **loko**: 
* **Retpaĝaro**: www.primariaslatina.ro

## Historio 
eta|maldekstra|220ra|Malnovaj domoj en Slatina
La origino de la nomo estas verŝajne slava "Slam-tina", kiu signifas "sala lando", kvankam estas alia varianto en la latina "Salatina". La urbo estas unue menciita en dokumento de 1368, kiam doganpunkto instaliĝis ĉi tie. 

## Gravaj personoj 
* Eugène Ionesco, rumane *Eugen Ionescu* (n. tie je 26-a de novembro 1909 – m. la 28-an de marto 1994 en Parizo): rumandevena franca dramverkisto, verkisto.

## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Slatina

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Urboj de Rumanio
Slatina
Kategorio:Urboj de distrikto Olt
Listo de urboj de Moldavio

Geografio > Eŭropo > Moldavio > Listo de urboj de Moldavio < Urboj

* Chișinău (Kiŝinevo)
* Tiraspolo
* Bălți
* Tighina
* Râbnița
* Cahul
* Soroca
* Ungheni
* Dubăsari
* Orhei
* Comrat
* Ciadâr Lunga
* Fălești


Moldavio
Listo de urboj de Ekvatora Gvineo

**Listo de urboj de Ekvatora Gvineo** 
* Batao
* Ebebiyin
* Luba
* Malabo
* Mbini
* Ojalao (Oyalá-Ciudad de la Paz)
## Vidu ankaŭ
* Teritoria organizado de Ekvatora Gvineo
Sogdiano

**Sogdiano** regis la Persan imperion de jaro 424 a.K. ĝis 423 a.K.. Li estis reĝo por 6 monatoj kaj 15 tagoj. Sogdiano estis ano de la Aĥemenida dinastio.

Kategorio:Persa imperio
Soveta-japana baza traktato

La **Soveta-japana baza traktato** (Japane: 日ソ基本条約 [ni-sso kihon ĵōjaku]) estis traktato inter Japanio kaj Sovetio kontraktita en 1925. Japanio kiu rompis rilaton kun reĝimo de caro, reestablis rilaton kun nova reĝimo Soveta Unio.

En 1919, Japanio sendis armeon en Siberion kun Usono, Britio, Francio, Italio. Konflikto inter Japanio kaj Soveto aperis. En 1922, Japana Armeo ekretiriĝis el Siberio, sed pro incidento: Japanaj soldatoj kaj civituloj estis murdataj en Nikolajevsk-na-Amure, sed Japana Armeo restis en la Norda Saĥalino.

En 1923 Japanio kaj Soveto komencis trakton por reestabli rilaton. Je 20-a de januaro 1925 ili subskribis la traktaton ĉe Pekino. Poste Japana Armeo retiriĝis el Saĥalino.

## Enhavo
en Traktato
*establas rilaton inter la du ŝtatoj
*du ŝtatoj ne intervenas reciproke
*rekonfirmas validecon la Traktaton de Portsmouth
*konfirmas kaj ŝanĝas traktaton pri fiŝado
*Soveto koncesias al Japanio rajton ekspluati karbon kaj nafton en la Norda Saĥalino.

en protokolo oni fiksis 
*limdaton, ĝis kiam Japanio retiriĝos el la Norda Saĥalino
*regulojn pri rajto ekspluati nafton en la Norda Saĥalino
 

Japanio
Sovetunio
Kategorio:Rilatoj de Japanio kaj Sovetunio
Kategorio:Rilatoj de Japanio kaj Rusio
Kategorio:1925
Norio

[eta|200px|dekstra|La norioj de [Hama]]
eta|Bone videblas la funkcia metodo.
**Norio** estas akvuma maŝino, akvorado kun vico de trogetoj sur kontinua ĉeno, kiu levas akvon kaj ĝin elverŝas pli alte. Ĝi havas la diametron de 10-20 m kaj ĝi servis ofte la akvoprizorgon de urboj, agroj en la iamaj arabaj kaj aziaj landoj.

Oni ŝveligis la riveron Orontes en la urbo Hama, meza Sirio, antaŭ la famaj *Kvar Norioj*.

## Piednotoj 
Kategorio:Konstruaĵoj
Kategorio:Akvo
Kategorio:Hidraŭliko
Trogo

**Trogo** povas signifi:eta|Ekzemplo de trogo
# **Trogo** estas granda longforma ujo, en kiu oni donas manĝaĵojn (furaĝ-trogo) aŭ trinkaĵon (akvo-trogo) al bestoj. Originale ĝi estis el ligno, sed oni pretigis furaĝtrogojn ankaŭ el ŝtono, fero.
# **Trogo** estas ankaŭ speco de pelvo, uzata en diversaj akvomaŝinoj, por ekzemplo la trogoj de trogĉeno de akvorado, de dragŝipo, kaj tiurilate kongruas kun norio, aŭ laborista ujo, en kiu oni pretigas materialon, ekz-e gipsmorteron, gudron k.a. en konstruado.
# **Trogo** estas ankaŭ laborista ujo, ofte ligna, uzata de masonistoj por akvumi gipson aŭ alian pulvan materialon ne grandkvante.

Trogeto estas malgranda trogo, ekz. uzata por birdoj.

La erctrogo estas uzata por lavi erchavan sablon, rokaĵon ktp.

La staltrogo estas furaĝtrogo, establita en stalo, nomata ankaŭ rako, se ĝi estas kunaĵo el pluaraj specoj de metalaj aŭ lignaj stangoj.

## Vidu ankaŭ 
* Suntrogo
* Kripo

## Notoj 
Kategorio:Ujoj
Kategorio:Agrikulturo
Gruoformaj

Ene de la biologia klaso de birdoj, la ordo de ** Gruoformaj (aŭ ralformaj) birdoj ** (*Gruiformes*) estas subdividita en pli ol 20 familiojn, el kiuj duono estas konata nur el fosilioj, ĉar ili jam formortis. Temas pri malsimilaj birdoj laŭ grando, de la grandaj gruoj, ĝis la malgrandaj raledoj; sed ĉiuj estas birdoj de similaj strukturo kaj skeleto, kiuj vivas en marĉaj medioj, ĉefe dum reproduktado, kaj timidaj. Tamen iliaj voĉoj estas laŭtegaj kaj tre eksterordinaraj kaj utilas por identigi ilin eĉ sen vido.

Ili estas diversgrandaj birdoj, kiuj paŝadas, kuras aŭ naĝas. Ili estas fruaj nestoforlasantoj.

## Taksonomio 
'*ORDO GRUOFORMAJ (*GRUIFORMES*)**
* **Subordo Raloj (*Ralli*)*'
** Familio Raledoj *Rallidae*
** Familio Heliornitedoj *Heliornithidae*
* '*Subordo Gruoj (*Grui*)*'
** Familio †Eogruidae (fosilia)
** Familio †Ergilornithidae (fosilia)
** Familio Gruedoj *Gruidae*
** Familio Aramedoj *Aramidae*
** Familio Psofiedoj *Psophiidae*
* '*Familioj *incertae sedis* kaj dubindaj (iamaj) gruoformaj*'
** Familio †Parvigruidae (fosilia)
** Familio †Songziidae (fosilia)
** Familio †Gastornithidae (fosilia)
** Familio †Messelornithidae
** Familio †Salmilidae (fosilia)
** Familio †Geranoididae (fosilia)
** Familio Kariamedoj *Cariamidae*, transigita al propra familio
** Familio Otidedoj *Otididae*, transigita al propra familio
** Familio Eŭripigedoj *Eurypygidae*, transigita al propra familio

## Bildaro 

Limpkin (Aramus guarauna) (8079376865).jpg|Aramo
Sarus Crane I IMG 8628.jpg|Ruĝkola gruo
Masked Finfoot.jpg|Maska heliopajto
Sungrebe (Heliornis fulica) (5818992107).jpg|Fulika heliornito
Dusky Moorhen (Gallinula tenebrosa) (9383990248).jpg|Sombra galinolo
Grey-winged Trumpeter (Psophia crepitans) RWD.jpg|*Psophia crepitans*
Grey Crowned Crane Balearica regulorum Tanzania 4332 Nevit.jpg|Grizkrona gruo
Takahe in Te Anau.jpg|Takaheo
Dosiero:Purple Swamphen-a.jpg|Porfirio
Dosiero:Rallus aquaticus.jpg|Akvoralo
Dosiero:Fulica atra (Marek Szczepanek).jpg|Nigra fuliko
Zibeto

**Zibeto** aŭ **azia civeto** (*Viverra zibetha, Civettictis zibetha*) estas mamulo el la ordo de karnovoroj, familio de viveredoj, kun stria felo.

Ĝi vivas en Hindujo kaj Ĉinio ĝis Malajzio.

Ĝi manĝas prefere kokojn kaj produktas cibeton.

## Vidu ankaŭ 
* Afrika civeto
* Azia palm-civeto
* Granda hindia zibeto
* Malgranda hindia zibeto
* Vivero
* Madagaskara cibetkato (*Fossa fossana*)
* Cibeto
* Civetkafo

Kategorio:Viveredoj
Kategorio:Mamuloj de Azio
Kategorio:Mamuloj de Pakistano
Kategorio:Faŭno de Sudorienta Azio
Kategorio:Faŭno de Tajlando
Gérard Philipe

**Gérard PHILIPE** (li naskiĝis la 4-an de decembro 1922 en Cannes, mortis la 22-an de novembro 1959) estis eminenta franca aktoro.

Gérard Philipe estis adorata de junulinoj, neforgesebla estis lia rolo en filmo ***Fanfan la Tulipe***. Lia edzino estis Nicole Fourcade, kun kiu li havis du infanojn.

Li mortis en neĝisvivinta aĝo de 37 jaroj pro kancero de hepato. Gérard Philipe estas enterigita en tombejo en vilaĝo Ramatuelle, proksime de marbordo de Mediteraneo.

## Filmografio 
* *Les Petites du quai aux fleurs* (1943)
* ''L'Idiot* (1946)
* *Le Diable au corps* (1947)
* *La Chartreuse de Parme* (1948)
* *La Ronde* (1950)
* *Fanfan la Tulipe* (1952)
* *Si Versailles m'était conté* (1953)
* *Le Rouge et le Noir* (1954)
* *Monsieur Ripois* (1954)
* *Les Grandes Manœuvres* (1955)
* *Si Paris nous était conté* (1955)
* *Montparnasse 19* (1957)
* *Le Joueur* (1958)
* *Les Liaisons dangereuses* (1959)
* *La Fièvre monte à El Pao'' (1959)

## Vidu ankaŭ 
* Théâtre Gérard Philipe (Tramtransporto en Parizo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.imdb.com/name/nm0679959 
* http://www.gerardphilipe.com 
* http://french.imdb.com/name/nm0679959 
* http://givcos.free.fr 

Kategorio:Francaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 4-an de decembro
Kategorio:Mortintoj la 22-an de novembro
Zigofilo

**Zigofilo** (*Zygophyllum*) estas genro de platoj el zigofilacoj - plurjaraj herboj, arbustetoj kaj tufarbustoj - kun ĝenerale daŭraj, kontraŭe duopaj, plejofte dufolieraj kaj dornaj folioj kaj kun blankaj, ruĝaj aŭ flavaj floroj unu- aŭ du-ope akselaj; ĉ. 120 specioj el la Mediteranea regiono, okcidenta kaj centra Azio, Aŭstralio kaj nord-orienta kaj suda Afriko.

## Elektitaj specioj
* *Zygophyllum album* L.
* *Zygophyllum billardierei* DC. – 
* *Zygophyllum cornutum* Coss.
* *Zygophyllum dumosum* Boiss.
* *Zygophyllum eurypterum* Boiss. & Buhse
* *Zygophyllum fabago* L.
* *Zygophyllum gaetulum* Emb. et Maire
* *Zygophyllum geslini* Coss.
* *Zygophyllum giessii* Merxm. A.Schreib.
* *Zygophyllum gilfillanii* N.E.Br.
* *Zygophyllum howittii* F. Muell.
* *Zygophyllum potaninii* Maxim.
* *Zygophyllum simile* H.Eichler
* *Zygophyllum simplex* L.
* *Zygophyllum stapfii*  – 
* *Zygophyllum waterlotii* Maire
* *Zygophyllum xanthoxylum* (Bunge) Engl.

Kategorio:Zigofilacoj
Zigomo

dekstra|300ra|La homa kranio
Laŭ homa anatomio, **zigomo** (*os zygomaticum*) estas para osto de la vizaĝo inter la vango kaj la orbito. Komunuza sinonimo estas **vangosto** (PIV).

Kategorio:Skeleta sistemo
Zigomicetoj

eta|maldekstra|Pano kun zigomicetoj
**Zigomicetoj** (*Zygomycetes*) estis klaso de malsuperaj, ofte mikroskopaj fungoj el zigomikotoj, kies seksa reproduktiĝo konsistas el kuniĝo de ĝenerale morfologie identaj gametujoj, el kiu rezultas plurobla zigoto nomata zigosporo; ĉ. 870 specioj el 125 genroj (PIV). Hodiaŭ, ĝi ne estas agnoskata. 

## Vidu ankaŭ 
* Zigomikotoj

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Fungoj
Zigomikotoj

**Zigomikotoj** (*Zygomycota*) estis filumo de malsuperaj mikroskopaj fungoj, ampleksanta la klasojn zigomicetoj (*Zygomycetes*) kaj *Trichomycetes*; ĉ. 1060 specioj el 173 genroj (PIV). Ĝi ne estas natura klado kaj ĝi ne plu estas uzata en moderna taksonomio.

Kategorio:Fungoj
Kategorio:Mikologio
Zigoto

**Zigoto** estas la rezulto de la unuiĝo inter du gametoj. Zigoto estas duploida (kun 2n kromosomoj).

## Fonto 
PIV 2005

Kategorio:Embriologio
Zigosporo

[dekstra|eta|250ra|Kiel zigosporo formiĝas en [zigomicetoj|zigomiceto.]]
**Zigosporo** estas la seksa parto de fungoj, klamidosporo, kiu estiĝis per nuklea kunfandiĝo de haploidaj hifoj. Zigosporo estas ĝenerale dormanta, ripoz-stata, dikmura kaj ĝi *vekiĝas*, se la ĉirkaŭaĵo estas konvena. Tiam el la zigosporo evoluas sporangio, kiu entenas sporojn. La fungoj, kiuj produktas zigosporojn nomiĝas zigomicetoj (ekz. panŝimoj) aŭ senflagelaj algoj.

## Vidu ankaŭ 
* *Rhizopus stolonifer*

## Eksteraj ligiloj 
* difino de zigosporo 
* pliaj detaloj 

Kategorio:Funganatomio
Gameto

[eta|Homaj gametoj ([Ovolo (bestoscienco)|ovoĉelo kaj spermoĉelo)]]
**Gameto** estas genera ĉelo, seksa ĉelo (tipe unuploida), destinita unuiĝi kun sekse diferenca gameto, el kio rezultas zigoto (duploida). 

Gametoj estas virseksaj (spermatozooj) kaj inseksaj (ovoloj).

Gametocito estas ĝermoĉelo el kiu formiĝas la gametoj. La gametocito povas dividiĝi per mitozo por krei aliajn gametocitojn aŭ per mejozo por krei gametojn dum la gametogenezo. La masklaj gametocitoj estas nomitaj spermatocitoj kaj la inaj oocitoj. 

## Referencoj 
Kategorio:Reproduktado
Kategorio:Reprodukta sistemo
Spermatozoo

eta|Spermatozoo kaj oocito
**Spermatozoo** aŭ **Spermoĉelo** estas matura virseksa ĉelo. Ĝi povas movi sin memstare kaj povas fekundigi ovoĉelon. Spermatozooj estas produktataj grandnombre kaj estas multe pli malgrandaj ol oocitoj.

## Vidu ankaŭ 
* Gameto
* Spermo

Kategorio:Genetiko
Kategorio:Embriologio
Kategorio:Vira reprodukta sistemo
Zigzago

eta|Zigzago
En geometrio **zigzago** estas rompita linio, kiu formas angulojn direktitajn jen al unu flanko, jen al la kontraŭa (PIV).

Laŭ Francisko Azorín **zigzago** estas *Linio ree rompata kun anguloj alterne elstaraj k. malelstaraj. Ornamo formita per tiaj linioj.* Li indikas etimologion el onomatopeja vorto.

Tipaj estas zigzagoj de fulmo, de montara pado, de persekutata leporo, de skiado (el kio plej verŝajne derivas la onomatopeo), de ŝancele iranta ebriulo.

Ekzemplo de zigzago el simboloj oblikvo kaj deklivo:
:/\/\/\/\/\/\

## Notoj 
Kategorio:Angulo
Kategorio:Geometrio
Zimo

**Zimo** estas solvebla fermento, enzimaro de la biergisto, kiu katalizas la fermentadon de glukozo al alkoholo kaj karbondioksido.

**Zimozo** estas malsano kaŭzata de la **zimo**.

## Vidu ankaŭ 
* Zimologio

## Piednotoj
Kategorio:Enzimoj
Zimologio

**Zimologio** estas la scienco de fermentado. Tial ĝi estas valora scienco por la farado de biero, vino, kaj aliaj alkoholaĵoj.

Ĝi temas pri biokemiaj procesoj de fermentado, pri selektado de gisto kaj ĝia fiziologio, kaj aliaj aferoj de fermentado. Fermentado povas esti simple difinita, kiel la ŝanĝado de sukeraj molekuloj al etanolo kaj karbona dioksido per gisto, laŭ la jena kemia formulo:

C6H12O6 => 2CO2 + 2C2H5OH

Kvankam la ĝenerala scio de fermentado estis sciita por multaj jaroj, la unua moderna zimologo estis franca kemiisto Louis Pasteur, kiu unue ligis la ecojn de gisto al fermentado.

## Vidu ankaŭ 
* Zimo

Kategorio:Biokemio
Kategorio:Alkoholo
Zimbalono

frame|dekstra|Zimbalono
[eta|Zimbalono de [Pista Dankó en muzeo en Eger]]
**Zimbalono** estas muzika instrumento, kun horizontale streĉitaj kordoj, kiujn oni sonigas per du batiloj (PIV).
eta|frame|dekstra|Zimbalono en apencela muzeo

La primitiva zimbalono venis al Eŭropo de persa-araba kultura sfero proksimume en la 12-a jarcento.

La nuntempa zimbalono havas 35 ĝis 39 kordojn, el kiuj eblas tiri 50 ĝis 56 tonojn. Zimbalono ne havas dampilon kaj estas facile transportebla.

Uzas ĝin precipe folkloraj grupoj konservantaj la popolan tradicion.

Zimbalono estas cigan- kaj hungar-devena kordinstrumento, speco de 35-korda citro sonigata per du bastonetoj kun kurba, lede aŭ ŝtofe garnita ekstremaĵo.

Simila instrumento estas tipa de la regiono Apencelo, en orienta parto de Svislando.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolojn pri psaltero, jam antikve konata instrumento diversforma, kiu foje ankaŭ ludiĝis per maleetoj,
* kaj pri jangĉino, ĉina formo de zimbalono,
* pri la moderna formo de citro, muzikilo aspekte simila al zimbalono,
* kaj nelaste ankaŭ pri cimbalo, nomo de similsona, sed tute alispeca muzikilo.

Kategorio:Citroj
Kategorio:Frapinstrumentoj
Kategorio:Klavarinstrumentoj
Zipo

dekstra|200ra
**Zipo** aŭ **fulmofermilo** aŭ **tirfermilo** estas vesta fermilo, konsistanta el du rubandoj provizitaj per vico da metalaj dentoj kaj endentiĝantaj aŭ malendentiĝantaj unu en la alian per la interŝovo de movpeco (PIV).

Nun la dentoj estas produktataj ankaŭ el plasto.

Zipo ebligas komfortan kaj rapidan fermon de fermeblaj vestopartoj, kie oni tradicie uzis butonojn. Sed problemo ekestas, kiam iu el la dentoj elrompiĝas kaj la zipon ne eblas fermi aŭ malfermi (malagrabla ĉefe ĉe pantalonfendo).

Origino: En la Monda Foiro "Kolumbia Ekspozicio", okazinta en Ĉikago, (Usono), en 1893, Whitcomb L. Judson prezentis unuafoje sistemon por fermo, konsistanta el du ĉenoj de agrafoj kiuj unuiĝis kiam oni tiris movpecon. Poste tiu sistemo estis plure modifita: en Usono fare de la svedo Gideon Sundback kaj en Eŭropo fare de la danino Catharina Kuhn-Moss.

## Vidu ankaŭ 
* Lapfermilo
* Dezipa pantalono

Kategorio:Vesteroj
Kategorio:Kudrado
Kategorio:9-a oficiala aldono
Vesterna urbeto Boskovice

**Vesterna urbeto "Wild West" Boskovice** estas amuza naturparko en Ĉeĥio. Ĝi situas en Sudmoravia regiono, rande de la urbo kaj konata feriloko Boskovice. La arealo estas konstruita surloke de eksa sablominejo, kiu precize imitas naturscenejojn el aventuraj filmoj. Loĝantoj de la urbeto prezentas al ĉiuj vizitantoj de tiu ĉi unika turisma atrakto Sovaĝan Okcidenton en realo. En la urbeto vizitantoj povas vidi plurajn turismajn allogaĵojn, ekz: trampejon, indianajn vilaĝojn, restoraciojn en stilo de Sovaĝa Okcidento, stilajn domojn, fostodomojn, regulajn spektaklojn, rodeon, balojn en kontreo-stilo, pruntejon de stilaj vestaĵoj kaj multajn aliajn.

## Vidu ankaŭ 
*Boskovice

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo kaj fotogalerio

Kategorio:Boskovice
Kategorio:Distrikto Blansko
Apekso

* En anatomio, **apekso** estas konusforma ekstremaĵo de organo, ekz. 
** **la kora apekso** (*apex cordis*).
** **la apekso de la lango** estas ties plej antaŭa parto, la pinto de la lango.
* En botaniko, **apekso** aŭ **malbazo** estas ĉefina parto, pinto de organo kontraŭa al ties bazo.
* En astronomio, **apekso** estas punkto de la ĉiela sfero, al kiu Suno moviĝas, troviĝanta en la konstelacio Herkulo.
* En geometrio, **apekso (geometrio)** estas parto (kutime vertico) de geometria figuro kontraŭa al ties bazo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.apex-telescope.org 
* http://atelier-calligraphie.com 
       
* http://forum.atelier-calligraphie.com 
       

Kategorio:Anatomio
Confessio Fraternitatis

La **Confessio Fraternitatis** aŭ simple *Confessio* estas la dua el la tri originalaj rozkrucaj manifestoj, publikigita en 1615 en Kassel (Germanio).

La *Confessio* estas breviero de "la vera filozofio"; ĝi kompletigas la pli fruan manifeston, la Fama Fraternitatis (1615)), kaj iusence pravigas ĝin, defendante ĝin kontraŭ la diversaj akuzoj kaj onidiroj direktitaj al la misteraj fratoj de la "Frataro de la Rozkruco.

Laŭ la *Confessio* fundamenta bono por atingi tiun ĉi mistikan scion estas "ke ni estu seriozaj por atingi la komprenon kaj scion pri filozofio"; kaj la Rozkrucaj Fratoj priskribas sin kiel kristanajn, sed ne laŭ la ekzotera, popular-kristana senco ("kondamnu la Papon") sed en la vera esotera Kristanismo: "maniiĝi al la vera filozofio, vivi kristanan vivon".

La verko estis ege populara--represita plurfoje kaj tradukita en plurajn lingvojn. Ĝia aŭtoro restas anonima. Ĝia aŭtoreco estas atribuita al diversaj famaj personoj, inkluzive Francis Bacon.

## Vidu ankaŭ 
* Christian Rosencreuz
* Fama Fraternitatis
* Nuptiae Chymicae
* Rozkrucismo

Kategorio:Germanio
Kategorio:Manifestoj
Kategorio:Rozkrucismo
Artakserkso la 4-a

**Artakserkso la 4-a** aŭ **Arses** regis en Persa imperio de jaro 338 a.K. ĝis 336 a.K. Li regis dum mallonge. Li estis sukcedita de sia duon-kuzo Dario la 3-a.

Li estis el Aĥemenida dinastio kaj la filo de Artaĥŝaŝt la 3-a.

## Eksteraj ligiloj 
* Genealogio

Kategorio:Persa imperio
Zinio

maldekstra|eta|Zinio,*Zinnia elegans* specio
**Zinio** (*Zinnia*) estas genro de plantoj el asteracoj - unu- kaj plurjaraj herboj kaj arbustetoj - kun duope orditaj kontraŭaj folioj kaj kun ofte grandaj kaj okulfrape koloraj, apeksaj kapituloj; estas 11 specioj el Ameriko, kelkaj pororname kultivataj, precipe la **eleganta zinio** (*Zinnia elegans*) (PIV). La sciencan nomon de la genro ''* enkondukis . La nomon oni donis omaĝe al germana botanikisto Johann Gottfried Zinn (1727-1759).

## Eleganta Zinio 
eta|200ra|maldekstra|Zinio, *Zinnia* specio
eta|200ra|dekstra|Zinio, *Zinnia* specio
eta|200ra|maldekstra|Zinio, *Zinnia'' specio
Eleganta zinio estas ĝardena planto origine meksika. Ĝi estas unujara planto, kies alteco varias de 15&nbsp;cm ĝis 1 m, kun koloraj floroj (blankaj, rozkoloraj, flavaj, purpuraj aŭ ruĝaj). Ĝi estas tre rezista en tropikaj klimatoj kaj, pro tio, uzata en publikaj ĝardenoj de varmaj landoj. Ziniaj floroj allogis multajn papiliojn kaj multaj ĝardenistoj plantas zinion tiucele. Oni plantas ĝin per semoj en areoj sub sunon.

## Referencoj 
Kategorio:Asteracoj
Zirkono

eta
**Zirkono** estas mineralo el kvadrata zirkonia silikato (izolsiliciato), fonto de zirkonio, ZrSiO4; diverskolora, kvazaŭ nealteraciebla, kelkaj specoj estas tajlataj kiel gemoj. Verda zirkono ankaŭ estas nomita *bekarito*.

## Variaĵoj
* Jacinto

Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Gemoj