Aŭstralia egotelo

**Aŭstralia egotelo** aŭ **Krestegotelo** (laŭ la scienca nomo *Aegotheles cristatus*) estas malgranda ĝis mezgranda, sekretema noktula specio de birdoj de la genro *Aegotheles* en la familio Egoteledoj. Ĝi troviĝas en Aŭstralio kaj plej sudorienta Nov-Gvineo en malfermaj arbaroj. Ĝi estas la plej malgranda noktula birdo troviĝanta en Aŭstralio, pro kio ĝi riskas predadon. Ĝi estas ordinare konata kiel **tinea strigo** aŭ **festrigo** (respektive *tinea egotelo* aŭ *fea egotelo*) kaj **Jarlajirrpi** fare de la Ŭarlpirioj. Ĝi estas la plej ofta noktula birdo en Aŭstralio. Malgraŭ suferadon de predado kaj konkurenco fare de invadantaj specioj, ĝi ne estas konsiderata minacata.

## Taksonomio
La Aŭstralian egotelon formale priskribis kiel *Caprimulgus cristatus* en 1790 la angla natursciencisto George Shaw baze sur specimeno kolektita en Novsudkimrio, Aŭstralio. 

La specion priskribis samjare John Latham kiel *Caprimulgus novaehollandiae* sed oni komprenas, ke la priskribon de Shaw estas pli frua kaj tial ĝi estas prioritata. 

La Aŭstralia egotelo estis dekomence metita en la ordo de Kaprimulgoformaj sed ĝisdatigita taksonomio nun metas ĝin en nova ordo Egoteloformaj. La Aŭstralia egotelo estas nun unu el dek specioj metitaj en la genron *Aegotheles*, kiun enkondukis en 1827 la natursciencistoj Nicholas Vigors kaj Thomas Horsfield. Ĝi estas la tipa specio de la genro. La specia epiteto *cristatus* estas Latina signife "krestohava", "plumtufa".

Oni agnoskis jenajn du subspeciojn: kio igas ĝin malgranda ĝis mezgranda egotelo kun grizaj supraj partoj kaj blanka, strieca fronto kaj forta malhel-pala padrono sur la kapo. Ĝi havas grandajn malhelajn okulojn, kiuj ne estas reflektaj kiam lumo estas direktita sur ilin; male al multaj aliaj noktaj birdoj. Junaj birdoj similas al plenkreskuloj kun iom pli da makuleco, pli mallongaj vizaĝaj harecplumetoj kaj malklaraj markoj sur la vizaĝo kaj nuko. Por kontraŭbatali pli malaltajn temperaturojn vintre, aŭstraliaj egoteloj pliigas plumizoladon por varmiĝi. Tio dependas de anhelado kaj gorĝa flugetado. Estante noktula specio, aŭstraliaj egoteloj hezitas forlasi ripozejojn dumtage, kaj ne povas serĉi akvon por rehidratigi tion perditan pro anhelado. Ili kutime eniras en torporon unufoje tage ĉirkaŭ tagiĝo dum 3-4 horoj, se ili eniras torporon dufoje en tago, ĝi ĉiam estas matena periodo sekvata de periodo posttagmeze aŭ nokte. Aŭstraliaj egoteloj eniras en torporon pli ofte dum periodoj de malalta abundo de artropodoj, verŝajne por konservi energion kaj redukti la bezonon de manĝaĵo.

## Habitato kaj distribuado 
Aŭstraliaj egoteloj estas vaste disvastigitaj en Aŭstralio kaj estas specio dependa de kavaĵoj, kio signifas, ke ili uzas arbokavaĵojn por kaj ripozi kaj nesti. En Aŭstralio ili troveblas en antaŭurbaj kaj urbomarĝenaj medioj. En Nov-Gvineo ĉi tiu specio ofte troviĝas en savano, dum en Aŭstralio ĝi preferas malfermajn maturajn arbarojn kaj vivejojn enhavantajn eŭkaliptojn kaj akaciojn. Averaĝe ili moviĝas inter ripozejoj je distanco de ĉirkaŭ 300 metroj ĉiun naŭan tagon, kaj en unu studo oni uzis inter 2 kaj 6 diversajn kavaĵojn dum 6-monata periodo. Ĉi tiuj pordegoj estas uzataj por limigi aliron al privataj kaj publikaj terenoj kaj kiam malfermitaj foje ili forfluigas aŭstraliajn egotelojn, kiuj ripozis interne. Ili ankaŭ estis trovitaj ripozantaj en tegmentaj kavaĵoj kaj kamentuboj. Aŭstraliaj egoteloj, kiuj ĉasas dum lunlumaj noktoj, alfrontas kompromison, ĉar ili ĉasas uzante vidkapablon, sed ankaŭ estas sub pli granda risko de predado fare de aliaj vidkapablaj ĉasistoj (ekz. strigoj).

### Reproduktado 
La Aŭstralia egotelo nestas ĉefe en arbotruoj (aŭ en aliaj truoj kaj fendoj), kiujn ambaŭ partneroj provizas per folioj. Oni supozas, ke la ofta aldono de eŭkalipto-folioj estas ĉar ili agas kiel utila insekticido. Aŭstraliaj egoteloj supozeble pariĝas porvive, kaj paroj reproduktiĝas inter aŭgusto kaj decembro. Tri aŭ kvar ovoj estas demetitaj, kaj kovataj de la ino dum iom malpli ol monato. Ambaŭ plenkreskuloj nutras la idojn, kiuj elnestiĝas post monato. La junaj birdoj laŭdire restas proksime al la gepatroj dum pluraj monatoj post kiam ili elnestiĝas.

## Rilato kun homoj 
Aŭstraliaj egoteloj havas gravan kulturan signifon por la Varlpiri-popolo; oni supozas, ke ili estas ligitaj al la Kurdaiĉulo, rita ekzekutisto. La Aŭstralia egotelo nomiĝas *Jarlajirrpi* kaj ĝia krio laŭdire avertas pri la alproksimiĝo de la Kurdaiĉulo.

Homoj ankaŭ starigas nestokestojn por aŭstraliaj egoteloj.

## Statuso kaj administrado 
Aŭstraliaj egoteloj estas adapteblaj kaj estas konsiderataj Malplej Zorgigaj. Ili estas minacataj de arbohakado kaj klarigado por konstruado kaj konstruligno, kio reduktas ilian nestan kaj ripozan vivejon. Ili ankaŭ alfrontas predadan riskon de enkondukitaj predantoj kiel vulpoj kaj katoj. Arbaraj kaj arbustaj incendioj pliiĝis en intenseco kaj ofteco pro klimata ŝanĝo kaj prezentas signifan riskon por ripozejaj kaj nestaj arboj. Estante ĉefe insektovoruloj, pesticidoj prezentas riskon por ilia nutraĵfonto.

## Referencoj
* Mayr, Gerald (2002): Osteological evidence for paraphyly of the avian order Caprimulgiformes (nightjars and allies). *Journal of Ornithology*, **143**(1): 82–97.  PDF plena teksto
* Simonetta, A.M. (1967): Cinesi e morfologia del cranio negli Uccelli non passeriformi. Studio su varie tendenze evolutive. Part II – Striges, Caprimulgiformes ed Apodiformes ["Cranial kinesis and morphology of non-passerine birds. Study of various evolutionary tendencies. Part II – Striges, Caprimulgiformes and Apodiformes"]. *Archivio Zoologico Italiano* **52**: 1–35.
*

## Eksteraj ligiloj 
*Sonregistroj

Kategorio:Egoteloformaj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio