open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dersu Uzala

eta|Dersu Uzala. Foto de V. Arsenjev.
[eta|Dersu Uzala en sovetia poŝtmarko el [1956 pri Vladimir Arsenjev.]]
***Dersu Uzala*** (ruse: *Дерсу Узала*; estas titolo de verko (1923) de Vladimir Arsenjev, kiu rakontas pri liaj esplorvojaĝoj en Ussuri valo kaj pri nanaja ĉasisto Dersu Uzala (ĉ. 1850-1908), kiu laboris kiel gvidanto de Arsenjeva ekspedicio inter 1902-1907, kaj kiu savis la grupon el malsato kaj malvarmo..

En 1907 Arsenjev invitis Dersu por vivi ĉe li en Ĥabarovsk sed la urba vivo ne plaĉis al li kaj printempe 1908, Dersu revenis al sia hejma Ĉemara regiono, kie li mortis.

Surbaze de la libro estas farita samnoma filmo *Dersu Uzala* (1975) de Akira Kurosawa, en kiu Maksim Munzuk ludas rolon de Dersu Uzala. Alia filmo pri Dersu Uzala estas farita en 1961 de Agasi Babajan.

4142 Dersu-Uzala estas asteroido nomita laŭ Dersu.

La libro estas tradukita al pluraj lingvoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dersu-uzala.info/

Kategorio:Verkoj el la ruslingva literaturo
Kategorio:Libroj aperintaj en 1923
Apocalypse Now

***Apocalypse Now*** (anglalingve signifas **Apokalipso nun**) estas 1979-a filmo pri la Vjetnama Milito, direktita de reĝisoro Francis Ford Coppola. Ĝi rakontas pri kapitano de la usona armeo kiu devas eniri ĝangalon por mortigi fak-militista kolonelo, kiu estas laŭdire freneza. La filmo estas ofte pripensata kiel vojaĝo en la mallumon de la homa psiĥo.

La filmo estas ĉefe bazita pri la romaneto *Heart of Darkness* ("Koro de mallumo") de Joseph Conrad.

Aperis en la filmo steluloj Martin Sheen, Marlon Brando, Dennis Hopper, Robert Duvall, Laurence Fishburne, Harrison Ford kaj aliaj.

## Premioj 
**Wins**
* Akademia Premio por plej bona cinematografio (Vittorio Storaro)
* Akademia Premio por plej bona sono (Walter Murch, Mark Berger, Richard Beggs, Nathan Boxer)
* Festivalo de Cannes: Ora Palmo
* Ora Globo por plej bona reĝisoro (Francis Ford Coppola)
* Ora Globo por plej bona subtena aktoro(Robert Duvall)
* Ora Globo por plej bona originala muziko (Carmine Coppola & Francis Ford Coppola)

Kategorio:Militaj filmoj
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1979
Kategorio:Ekzistadismaj verkoj
Maciej Kazimierz Sarbiewski

**Maciej Kazimierz Sarbiewski** (naskiĝis la 24-an de februaro 1595 en Sarbiew, mortis la 2-an de aprilo 1640 en Varsovio)- estis pola kaj litva poeto de la latina lingvo, Jezuito, nomita *Horatius Christianus * (Horacio kristana). Li estis unua pola poeto kiu estis fama en la tuta Eŭropo. La plej famaj verkoj= *De perfecta poësi sive Vergilius et Homerus*, *Lyricorum libri IV* et *Lyricorum libri tres*- estis publikigitaj multfoje en multaj landoj de Eŭropo. Sarbiewski obtenis titolon de *poeta laureatus* de papo Urbano la 8a. La ilustrinto de liaj verkoj estis inter aliaj Petro Paŭlo Rubens.

Sarbiewski
Sarbiewski
Tunguska

**Tunguska** aŭ **Tungusko** povas esti:

**Regiono:**
* regiono en la mez-siberia montaro (Rusio, Azio) - vidu Tunguska (regiono)

**Riveroj:**
* en la mez-siberia montaro (Rusio, Azio) - vidu Ŝtona Tungusko
* nen la mez-siberia montaro (Rusio, Azio) - vidu Suba Tungusko
* parto de rivero *Angara* estas kelkfoje nomata Supra Tunguska

**Evento:**
* meteorita enbato aŭ eksplodo la 30-an de junio 1908 en en la mez-siberia montaro (Rusio, Azio) - vidu Evento de Tungusko.

**Veturilo:**
* movebla kontraŭaviadila armilo de la rusa armeo: 2S6 Tunguska

**Filmo:**
* Filmo (1983/84) de Christoph Schlingensief: *Tunguska - Die Kisten sind da*.
Giovanni Bernardino Nanino

**Giovanni Bernardino Nanino** (ĉ. 1560 – 1623) estis itala komponisto, instruisto kaj kantinstruisto dum la malfrua renesanca kaj frua baroka epokoj kaj estra membro de la Roma Skolo. Li estis la pli juna frato de la iom pli influa komponisto Giovanni Maria Nanino.

## Vivo 
Naskiĝinte en Vallerano, li unue iĝis knabosoprano en la loka katedralo, ĝuste kiel sia frato. Lia unua posteno eble estis tiu de *maestro di cappella* [kapelmajstro] ĉe Santa Maria dei Monti en la jaro 1588. Kun certeco konate estas, ke li akiris la postenon de *maestro di cappella* ĉe la preĝejo San Luigi dei Francesi en Romo en la jaro 1591, post kiam lia frato aliĝis la papan ĥoron. La du fratoj tamen loĝis kune en domo, kiun posedis la eklezio, kaj engaĝiĝis parton de ilia tempo por eduki ĥorknabojn. Sekvante la vokitecon al San Luigi dei Francesi, li estis ligita al Kardinalo Montalto, riĉa kaj influhava patrono de arto kaj muziko, kaj eble li deĵori kiel instruisto, komponisto kaj arkivisto por la Kardinalo en la preĝejo Sankta Lorenco en Damaso.

## Verkoj 
La muziko de Nanino el la 1580-aj kaj 1590-aj jaroj estas konservema laŭ esprimmaniero, evitanta la eksperimentemajn tendencojn de lia frato kaj de Marenzio, preferanta anstataŭe apliki la teknikon kaj esprimivan stilon de la pli fruaj Romaj komponistoj kiel Palestrina. Post ĉ. 1610 li enprenis la teknikon de la baso kontinua en siajn sakralajn verkojn — apenaŭ konservema tendenco — kaj, karakterize, io kion lia frato neniam. Multaj el siaj fruaj komponaĵoj estas profanaj (kiel ekz. madrigalo), sed li publikis plurajn librojn da motetoj post 1610, post kiam mortintis lia frato. Estas alloge speculacii, ke ĉiam kiam li skribis muzikon de la sama formato kiel tiu de sia frato, li elektis kontraŭajn stilrimedoj, kaj post la morto de sia frato li tujtuje alprenis la progreseman stilon de sia epoko, jen uzante ĝin en samaj formoj, kiujn lia frato estis uzinta pli konserveme.

## Fontoj kaj bibliografio 
* 
* 
* 

Nanino, Giovanni Bernardino
Nanino, Giovanni Bernardino
Nanino, Giovanni Bernardino
Nanino, Giovanni Bernardino
Francesco Foggia

**Francesco FOGGIA** (naskiĝis en 1604, mortis en 1688) estis itala komponisto de la baroko kaj membro de la Roma Skolo.

## Vivo 
Oni supozas, ke Foggia aktivis ĉe la kortego de la bavara elektoprinco Maksimiliano la 1-a en Munkeno. Post tiam li laboris en Romo kiel orgenisto ĉe diversaj preĝejoj. Por la tempospaco inter 1646 kaj 1662 li estas menciita kiel kapelestro de la patriarka baziliko Sankta Johano Laterana . Kiel kapelestro de la baziliko Sankta Lorenco en Damaso li eldonis en la jaro 1667 verkkolekton titolitan *Psalmodia Vespertina*, kiu enhavis profilon de lia kreado kiel psalmoj, magnifikatoj kaj Marianaj antifonoj. Ekde 1677 ĝis sia morto li estis kantoro ĉe la papa baziliko Santa Maria Maggiore en Romo, lia filo Antonio Foggia sukcedis lin en tiu posteno. Oni konsideras Francesco Foggia kiel lastan gravan reprezentanton de la Roma Skolo .

## Verkoj (elekto) 
* *Beatus ille servus*, 4-voĉa moteto por virĥoro kaj baso kontinua (b.k.)., Braun-Peretti Bonn 1984
* *Beatus vir qui timet dominum*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Celebrate o fideles* (1646), manuskripto en Düben-kolekto
* *Cessate, deh, Cessate* por soprano kaj b.k., Edmund Bieler Kolonjo 1976
* *Confitebor tibi domine*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Dixit Dominus Domino meo*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Domine quinque talenta*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Egredimini addicte Christi nomini*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Eccelsi lumini cultures*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Exultantes et laetantes*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Gaudete jubilate o gentes*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Hodie apparuerunt voluptates*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Laetamini cum Jerusalem*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Laeta nobis refulget dies*, manuskripto en Düben-Sammlung
* *Laetantes canite diem laetitia*, manuskripto en Düben-Sammlung
* *Laetatus sum in his*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Laudate Dominum omnes gentes*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Laudate pueri Dominum*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Magnificat* je 5 voĉoj kaj b.k.
* *Magnificat concertata con instrumenti di 6 tono* por 9-voĉa ĥoro kaj instrumentoj
* *Quare suspiras in dolore anima mea*, manuskripto en Düben-kolekto
* *Serve bone et fidelis*

## Literaturo 
* Carl Fassbender: *Francesco Foggia (1604-1688): Untersuchungen zu seinem Leben und zu seinem Motettenschaffen*, tezo, Bonno 1980

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Fontoj 
Kategorio:Italaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Italaj barokaj komponistoj
Kategorio:Italaj klasikaj orgenistoj
Kategorio:Roma Skolo
Luitzen Egbertus Jan Brouwer

**Luitzen Egbertus Jan BROUWER** (naskiĝis la , mortis la ), normale citita kiel **L. E. J. Brouwer** sed konata ĉe siaj amikoj kiel Bertus, estis nederlanda matematikisto, diplomito de la Universitato de Amsterdamo, kiu laboris pri topologio, aroteorio, mezurteorio kaj kompleksa analitiko. Li ankaŭ fondis intuiciismon.

## Vidu ankaŭ 
* *Mathematische Annalen*

Kategorio:Nederlandaj matematikistoj
Hatŝepsut

eta|dekstra|Statuo de Hatŝepsut
200px|eta|Hatŝepsut kun barbo kiel faraona insigno
200px|eta|De Hatŝepsut konstruigita: templo Deir el-Bahari-i
230px|eta|Hatŝepsut kaj Tutmoso la 3-a

**Hatŝepsut** - en Esperanto teorie ankaŭ skribebla *Haĉepsut*, sed kutimas la formo kun "tŝ" - estis grava antikva virina faraono de la 18-a dinastio, reĝino de Egiptio (regis ĉirkaŭ 1479–1457 antaŭ nia erao), unu el la plej gravaj faraonoj de Egiptio, kiu akiris senprecedencan potencon, post kiam ŝi akiris la titolon de la faraono kaj la regajn simbolojn. Ŝi estis la dua virino konata certe kiel Faraono. Laŭlonge de la historio de antikva Egiptio, kelkaj aliaj virinoj servis en ĉi tiu pozicio, sed ilia permanenta ofico estis pli mallonga. Ŝia nomumo kaj regmaniero atestas la potencon de virinoj en la antikva Egiptio, almenaŭ inter la supera klaso.

La egiptologo James Henry Brestad priskribis ŝin kiel "la unuan grandan virinon en rekordita historio."

Oni identigis ŝian mumion en 2007.

## Vivo 
Hatŝepsut estis filino de la faraono Tutmoso la 1-a kaj reĝino Aĥmose. Ŝi edziniĝis al sia duonfrato Tutmoso la 2-a. Ĉar ŝiaj fratoj frue mortis, ŝi kaj Tutmoso la 2-a sekvis la tronon Tutmoson la 1-an. Ŝia edzo regis verŝajne nur 3-4 jarojn kaj Hatŝepsut poste regis anstataŭ Tutmoso la 3-a, kiu estis ne ŝia filo, sed filo de Totmoso la 2-a kaj iu haremvirino. Hatŝepsut transprenis direktadon de la ŝtata administrado, dum la juna Totmoso la 3-a servis kiel pastro de dio Amono.

## Rego 
Hatŝepsut nomis sin por mallonga tempo kiel regento de la juna faraono, sed baldaŭ kronigis sin al faraono. Ŝi alprenis nomon aludanta je dio Horus kaj surprenis eĉ la faraonajn simbolojn, ekz. eĉ la ŝajn-barbon, kiun rajtis havi nur faraono.

Ŝi sukcesis, ĉar ŝi havis fidelajn kaj influajn oficistojn. Hatŝepsut reformis la administradon kaj evoluigis la komercadon. Ekis grandan maran ekspedicion al Punt, al plej suda afrika parto de la Ruĝa maro. La ŝipoj realvenis plena kun oro, eburo, peltoj, pavianoj, prilaborita mirho kaj mirhoarbidoj. Oni plantigis la arbidojn en la antaŭejo de la fama templo Deir el-Behri. Impostis por ŝi Nubio, Libio. Parton de la imposto kaj la komercaj aĵoj, ŝi ofertis por la ĉefdio Amon-Reo, je kies estimo, ŝi komencis grandiozajn konstruadojn (renovigoj en la Karnaka templo, roka templo en Beni-Hasan). La plej mirakla konstruaĵo estas la belega templo de Deir el-Behri, kiun oni planis por morta memoraĵo por Hatŝepsut kaj ŝia patro.

Klopodoj de Hatŝepsut poste koliziis al planoj de la plenkreskiĝanta Tutmoso la 3-a, kiu iĝis dumtempe ĉefkomandanto de la armeo. Kiel maljuniĝis Hatŝepsut kaj ŝiaj fideluloj, tiel fortiĝis Totmes kaj siaj fiduloj. Filino de la reĝino mortis frue - kiu do estis edzino de Tutmoso la 3-a –, verŝajne ankaŭ tio malfortigis ŝian pozicion. Ŝi mortis en aĝo de ĉirkaŭ 50 jaroj, pro osta kancero.

Kategorio:Faraonoj
Kategorio:Egiptaj monarkoj
Kategorio:18-a egipta dinastio
Kategorio:Virinoj
Kategorio:Paĝoj kun uzo de vikiaj hieroglifoj
Sinodika periodo

La **sinodika periodo** (el hel. *sin-hodos* kunveno), ankaŭ foje nomata **opozicia intervalo**, estas la tempa intervalo, kiun astro bezonas por atingi denove la saman angulon kun la suno kaj la tero, ekzemple la karakterizan opozicion.

La meza sinodika periodo normale kalkuliĝas en astronomio laŭ la tempo inter du opozicioj.

## Luno 
Pri lunoj, la sinodika periodo estas la tempo inter du egalaj lunfazoj. La meza sinodika periodo de la tera luno nomiĝas sinodika monato kaj daŭras 29 tagojn, 12 horojn, 44 minutojn kaj 2,9 sekundojn (=29,53059 tagojn). Tiu estas la deveno de la monato en niaj kalendaroj.

## Planedoj 
Pri pli enaj planedoj ol la tero, iliaj sinodikaj periodoj estas pli longaj ol iliaj sideraj periodoj (iliaj propraj "jaroj").

Pri pli eksteraj planedoj ol la tero, iliaj sinodikaj periodoj estas malpli longaj ol iliaj sideraj periodoj. Pro ilia malrapida rondiro, ilia sinodika periodo pli malpli definiĝas laŭ la tera jaro. Ju pli longa la sundistanco (ju pli malrapida ilia rondiro), des pli simila ilia sinodika periodo al nia jaro.

## Kultura signifo 
Nur la plej alta punkto de la suno kaj la luno povas observiĝi facile kaj ĉiutage. Laŭ tiuj, niaj prauloj kalkulis tagojn, monatojn kaj jarojn. Kaj multaj religiaj festoj ĝis nun datiĝas laŭ la luno, ekzemple pasko.

La kalendaro de la majaoj konsideris ankaŭ la sinodikojn de venuso.

## Vidu ankaŭ 
* Tago
* Monato
* Jaro
* Orbita periodo
* Periodo
* Suntempo

Kategorio:Astronomio
Johannes Matelart

**Johannes Matelart** (ankaŭ **Matelart**, **Matellarto**, **Matelarte** kaj aliaj variaĵoj; persona nomo kelkfoje **Ioanne** aŭ **Jean**) (antaŭ 1538 – 7-a de junio 1607) estis flandra komponisto de la malfrua renesanco, kiu aktivis en Flandrio, Bonno, kaj Romo.

## Vivo 
Detaloj pri lia vivo estas relative raraj. Li originis en okcidenta Flandrio kaj deĵoris dum sia frua labora vivo kelkan tempon kiel ĥordirektisto en Bonno. Ĉ. 1558 li supozeble iris al Italio, restante tie ĝis 1562, kaj en 1565 li alprenis la postenon de *maestro di cappella* [kapelestro] ĉe la preĝejo Sankta Lorenco en Damaso, kie li restis pli ol 40 jarojn. Noto en publikaĵo de 1596 indikas, ke li ankoraŭ tenis la tiean postenon kaj ke li loĝis en Romo.

## Verkoj 
Kelkaj el liaj komponaĵoj transvivis kaj – nekutime por komponisto de la Roma Skolo – multaj el liaj instrumentaj verkoj. Li publikis verkkolekton de muzikaĵoj por liuto, kiu ne nur inkludis 15 fantaziojn komponitajn de li mem kiel tabulaturoj, sed ankaŭ aranĝaĵojn de pecoj verkitaj de Cristóbal de Morales kaj Francesco Canova da Milano.

Matelart ankaŭ skribis sakralan voĉkantan muzikon inkluzive serion da antifonoj por kvar kaj kvin voĉoj (1596). Tiu ĉi kolekto enhavas 21 kantojn de Matelart mem samkiel muzikaĵojn de aliaj komponistoj inkluzive Clemens non Papa, Orlando di Lasso, Costanzo Festa kaj Giovanni Pierluigi da Palestrina.

Ununura madrigalo de Matelart transvivis samkiel pluraj aliaj pecoj.

## Fontoj kaj bibliografio
* Godelieve Spiessens: "Ioanne Matelart", Grove Music Online, eld. L. Macy (Accessed March 10, 2006), (subscription access)
* Gustave Reese, *Music in the Renaissance*.  Novjorko, W.W. Norton & Co., 1954.  ISBN 0-393-09530-4  (Noto: Reese kredis, ke ekzistis du samnomaj komponistoj, por komprenigi la grandan tempospacon inter la publikjaroj, sed plej novaj esploroj kontraŭdiras tion.)

Kategorio:Renesancaj komponistoj
Kategorio:Francoflandra Skolo
Kategorio:Roma Skolo
Kirova provinco

**Kirova provinco** () estas provinco en norda parto de Eŭropa Rusio. Ĝi limiĝas en nordo al Arĥangelska provinco kaj Respubliko Komiio, en oriento al Permja regiono kaj Udmurtio, sude al respublikoj Tatario kaj Mariio kaj okcidente al Niĵnij-Novgoroda provinco, Kostroma provinco kaj Vologda provinco.

## Geografio 
Kirova provinco situas en orienta parto de Orient-eŭropa ebenaĵo. La orienta parto de la provinco apartenas al Kama altebenaĵo. La plej granda rivero estas Vjatka kiu fluas al Volgo. En nordorienta parto estas rivero Kama.

### Geografiaj elementoj 
* Ĉepca (rivero)

## Loĝantaro 
Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administra centro estas la Kirov, kiu ankaŭ estas la plej granda urbo. 

La plej granda parto el loĝantoj estas rusoj kaj minoritatoj estas tataroj, udmurtoj kaj marioj.

## Historio 
Kirova provinco estas malnova loĝregiono de udmurtoj kaj aliaj finn-ugraj popoloj. Novgorodaj komercistoj fondis en 1374 la urbon *Hlinov* (nuna Kirov). Ĉirkaŭ la urbo formiĝis *Vjatka respubliko*, kiu estis kunligita al Rusio en 1489.

## Referencoj
Subliminal

eta|dekstra|Subliminal
'''Ya'akov "Kobi" Shimony''' (pli bone konata kiel "Subliminal") estas israela rap-kantisto kaj produktisto de muziko. Li estas konata pro liaj patriotaj kantoj pri Israelo. Li ĉiam rapas en la hebrea.

Shimony naskiĝis en Tel-Aviv la 13-an de novembro 1979. Lia patro venis de Tunizio kaj lia patrino de Irano. Kiam li estis 15-jara, li renkontis Yoav Eliasi, kiu poste fariĝus lia kun-kantisto, konata kiel Ha'tzel (hebree: La Ombro).
La paro komencis fari koncertojn de hiphopo en 1995, kaj rapide fariĝis sukcesaj. En 2000 ili kreis ilian unuan albumon, "Ha'Or m'Zion" ("La lumo de Cion"). Post la komenco de la Intifado tiujare, ili komencis verki patriotajn kantojn. Male ol la plej multo de rapistoj trans la mondo, kiuj kutime iu maniere ribelas aŭ plendas kontraŭ la socio en iliaj kantoj, Subliminal kaj Ha'tzel prezentas la armean servon pozitive kaj rifuzas drogojn.

Iliaj kantoj, kvankvam pro-israelaj, kutime ne estas ekstremaj aŭ rekte kontraŭ-arabaj. Iliaj kantoj kelk-foje enhavas pecojn en la araba, kaj petas pacon en la regiono.

La familiaj originoj de Subliminal verŝajne rilatas al liaj patriotaj kantoj. Ambaŭ gepatroj, laŭ li, venis al Israelo por eskapi de malbona traktado en Irano kaj Tunizio, ĉar ili estis judoj. Interese, Subliminal kaj Ha'tzel ankaŭ kunlaboris kun la fama araba-israela rapisto Tamer Nafar, sed post la komenco de la intifado ili kverelis pro iliaj malsamaj politikaj vid-punktoj.

Subliminal kaj lia partnero ankaŭ kunlaboris kun multaj famaj eksterlandaj rapistoj, ekzemple Wyclef Jean.

Kategorio:Kantistoj
Guahiba lingvo

La **Guahiba lingvo** (aŭ **Gvahiba lingvo**), la indiĝena lingvo de la Guahiba popolo, estas unu el la Guahibiaj lingvoj, kiu estas parolata de ĉirkaŭ 23&nbsp;006 homoj en Kolombio kaj aldonaj 8&nbsp;428 en Venezuelo. Estas po 40% elcento de monolingalismo, kaj po 45% el legiva parto.

## Eksteraj ligiloj
*

[[Kategorio:Aravaka lingvaro|]]
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Kolombio
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Mapoja lingvo

La **Mapoja Lingvo** estas Kariba lingvo parolata de 3 homoj el 2000 laŭ la rivero Suapure en Venezuelo.  La etna parolantaro de la lingvo estas proksimume 120.  Estas informo ke la lingvo nun estas morta.

## Eksteraj ligiloj
*

Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Pemona lingvo

La **pemona** lingvo (en la hispana: *pemón*) estas lingvo, unu el karibaj lingvoj, parolata ĉefe en Venezuelo, aparte en la regionoj Bolivaro kaj La Gran Sabana.  Laŭ pritaksoj 4800 homoj en Venezuelo parolas la pemonan lingvon.  La pemona estas parolata ankaŭ en Brazilo kaj Gujano de pli ol 1000 homoj.

Kategorio: Indiana lingvaro de Sudameriko
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Kategorio:Lingvoj de Brazilo
Kategorio:Lingvoj de Gujano
Pemonoa lingvo

La **pemonoa lingvo** estas kariba lingvo, kiun parolis unusola virino en Venezuelo en 1998, kiam esploristoj ekkonis ĝin. La loĝantaro, kiu antaŭe uzis la lingvon, nun parolas la hispanan. La lingvo nun estas morta aŭ preskaŭ morta.

## Eksteraj ligiloj
*

Kategorio: Indiana lingvaro de Sudameriko
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Sapea lingvo

La **Sapea Lingvo** estas Arutana-Sapea lingvo parolata de nur 5 homoj en 1977.  Ili loĝis laŭ la riveroj Paragua kaj Karuna.  La lingvo nun estas morta aŭ preskaŭ morta.

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Tradukfonto 

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Sikiana lingvo

La **Sikjana Lingvo** estas kariba lingvo kiu estis parolata de 33 homoj en Brazilo kaj 15 homoj en Surinamo. Iam ĝi estis parolata ankaŭ en Venezuelo sed tie estas nun verŝajne morta aŭ preskaŭ morta.

## Eksteraj ligiloj
*

Kategorio: Indiana lingvaro de Sudameriko
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Brazilo
Kategorio:Lingvoj de Surinamo
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Jabarana lingvo

La **Jabarana Lingvo** estas lingvo, unu el la karibaj lingvoj.  Ĝi estis parolata de 20 ... 50 homoj en 1977 en Venezuelo. Nun ĝi estas morta aŭ preskaŭ morta.

## Eksteraj ligiloj
*


Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Karono (mitologio)

**Karono** aŭ **Ĥarono** (hel. Χάρων: "kruda blankulo") estis en la helena mitologio la malgaja pramisto, kiu liveris la mortulojn trans la rivero Aĥerono, por ke ili atingu la regnon de la dio Hadeso.[eta|320px|dekstre|*Pejzaĝo kun [Karono (mitologio)|Karono trapasanta la Stikson*, oleo sur panelo, 64 × 103&nbsp;cm (1515), Muzeo Prado, Madrido.]](Kelkaj rakontoj mencias ankaŭ la du aliajn inferajn riverojn Stikso kaj Lete.)

Ĥarono estas la filo de Nikso (nokto) kaj Erebo.[eta|Ĥarono sur [Stikso (Luca Giordano)]]

Ĥarono liveris la mortulojn al la eniro de la Hadeso. Sed estis permesite eniri lian pramon nur al la mortuloj, por kiuj la entombigaj ritoj plenumiĝis, kaj kies trairo pagiĝis per monero sub ilia lango. Mortuloj kiuj ne ricevis entombigon, kaj al kiuj Ĥarono malpermesis eniron, devis ĉirkaŭvagadi ĉe la bordo de Aĥerono cent jarojn.

Kategorio:Postmorto en helena mitologio
Kategorio:Roluloj de la helena mitologio
2060 Ĥirono

**2060 Ĥirono** estas tre granda asteroido en la ekstera regiono de la sunsistemo.

## Malkovro 
Ĝin malkovris la  la usona astronomo Charles Thomas Kowal kaj estas la unue konata membro de la klaso de la centaŭroj.

Fakte, tiu astro estis jam observita la  kaj rigardita kiel asteroido. Kowal hipotezis, ke povus esti kometo kaj proponis nomi ĝin Ĥirono: ĝia duopa eco kometo/asteroido memoriganta la duopan econ homo/ĉevalo de la centaŭro Kirono el la helena mitologio. (Ne konfuzu ĝin kun Ĥarono, la plutona luno.)

En 1988 oni mezuris pligrandigon de ĝia lumeco de preskaŭ unu videbla magnitudo, en 1989, hararo kaj vosto, tipaj de kometoj estis observitaj, pruvo ke ĝi estas ja kometo; sed kun diametro de 166&nbsp;km, ĝi estas multe pli granda ol la konataj kometoj.

Nuntempe ĝi estas ano de ambaŭ klasoj kaj signifiĝas ankaŭ per la kometa nomo **95P/Ĥirono**.

## Orbito 
Ĥirono ĉirkaŭas la sunon per distanco inter 8,470 AU (perihelio) kaj 18,917 AU (afelio) en 50,67 jaroj. La orbito situas inter la orbitoj de la planedoj Saturno kaj Urano, sed elstaras iom en la saturnan orbiton. Ĝi havas discentrecon de 0,381 kaj kliniĝas 6,936° kontraŭ la ekliptiko.

Kiel Centaŭro, ĝi ne havas stabilan orbiton. Ĝi estas rigardita kiel objekton el la Kujper-zono, disorbitigita pro gravitaj perturboj. Post analizo de ĝiaj vaporiĝemaj materialoj, oni estimas ke ili tute vaporiĝos en kelkaj milionoj da jaroj se Ĥirono restas sur sia nuna orbito.

## Ringoj 
La ebla ekzisto de sistemo de du ringoj estis anoncita la  sekve al la re-analizo de pluraj kaŝadoj de steloj far'de **2060 Ĥirono** La ideo pri tiu reanalizo venas de la malkovro de ringoj ĉirkaŭ la centaŭro 10199 Kariklo la komence de 2014 kaj la simileco de la eventoj observitaj en ambaŭ kazoj.

La ringoj de Ĥirono havas supozitan radiuson 324±10&nbsp;km kaj netajn randojn. Iliaj ŝanĝoj de aspekto laŭ diversaj anguloj de vido povas kialigi la longtempan variojn de heleco (do sekve de taksata grando kaj albedo). Krome, supozante, ke estas akva glacio en la ringoj de Ĥirono, tio kialigas la ŝanĝojn de intenseco de la infraruĝaj sorbaj bendoj de la akva glacio en la spektro de Ĥirono, inklude iliajn malaperojn en 2001 (kiam la ringoj estis viditaj laŭ ties ebeno). Krome, la geometria albedo de la ringoj kiel determinata per spektroskopio kongruas ku tiu, uzita por kialigi la longtempajn variojn de heleco de Ĥirono.

Ĥirono estas ĝis nun la plej malgranda objekto, ĉirkaŭ kiu  estis malkovritaj.

## Noto kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* Listo de Konataj Transneptunaj Objektoj (kaj aliaj objektoj de la ekstera sunsistemo); el la paĝoj de Wm. Robert Johnston 

Kategorio:Centaŭroj (asteroidoj)
Kategorio:Periodaj kometoj
Kategorio:Saturnrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Planedaj ringoj
Kategorio:Malkovrita de Charles T. Kowal
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Mauthausen

**Mauthausen** estas foira komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Supra Aŭstrio kaj al la  distrikto Perg. Laŭ stato de la jaro  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Dum la Dua Mondmilito ĉi tie estiĝis la koncentrejo Mauthausen-Gusen.

## Turismo 
La plej vizitataj lokoj estas:
*Koncentrejo Mauthausen-Gusen
*Preĝejo el la 15-a jarcento
*Pentrinda urbocentro
*Burgo *Pragstein* el la 16-a jarcento

## Konataj komunumanoj 
* Anton Poschacher

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Supra Aŭstrio
Kategorio:Distrikto Perg
Paprika Korps

**Paprika Korps** - silezia ensemblo ludanta la muzikon je heavy reggae. Kreita vintre 1995 jaro en Opole. Ĝi estas la plej ofte eksterpatruje koncertinta pola regea bando.

Krome Pollando, la ensebmlo estas regule invitata al koncerttrakoj en Belgio, Bosnio kaj Hercegovino, Kroatio, Ĉeĥio, Finnlando, Francio, Nederlando, Litovio, Latvio, Rusio kaj Slovenio.

## Membroj 
* Piotr Maślanka
* Marcin Matlak
* Łukasz Rusinek
* Tomasz Krawczyk
* Aleksander Żeliźniak
* Jakub Łukaszewski

## Diskografio 
* 1997 - neniam editita demo.
* 1999 - *Kolejny Krok* (tramasterita verzio editita en 2005)
* 2001 - *Przede Wszystkim Muzyki*
* 2004 - *Telewizor*
* 2006 - *Koncert w Tampere* (live)
* 2007 - *Magnetofon*

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo 
* Paprika Korps en Karrot Kommando retpaĝo

Kategorio:Polaj muzikaj grupoj
Kategorio:Regeo
Tetiso (titanino)

**Tetiso** (hel. Τηθύς — eble rilatanta al hindeŭropa *téta*, *patrino*) estas titanino kaj mara diino en la helena mitologio, filino de Urano kaj Geo. Ŝi estis edzino de sia frato Okeano kaj simbolas, kiel Talaso, la inan fekundkapablon de la maro. Unu el ŝia nepinoj estis la nimfo Tetiso kiu naskis Aĥilon (generitan de la mortemulo Peleo). Multaj verkistoj konfuzas ambaŭn diaĵojn. Laŭ la pelasga mito pri mondkreado, Eŭrinomo kreis la planedojn kaj rilatis Venuson al Oceano kaj Tetiso.[eta|250ra|**Tetiso** laŭ [Romia Imperio|romia mozaiko en Antioĥio (Turkio).]]Tetiso estas la patrino de la ĉefaj riveroj de la universo: Nilo, Alfejo kaj Meandro. Krome ŝi estis patrino de la tri mil riveroj kaj de la kvardekuno Oceanidinoj, personigoj de la rojoj kaj fontoj. Ŝi estis grava diino antaŭ la helena epoko, pro tio eĉ Homero asertis ke ŝi estas la patrino de ĉiuj vivantaĵoj el la mondo, tial kial ĉio devenas el la maro.

Dum la milito de dioj kaj titanoj Tetiso vartis Heran, kio, laŭ Graves simbolas la transdonon de malnovaj kultoj al tiuj novaj (de Tetiso al Hera). Kiam la edzino de Zeŭso koleris pri la lokumo de Kalisto kaj Arkaso en la firmamento (ol la konstelacioj nuntempe nomataj granda kaj malgranda ursino), ŝi petis Tetison por helpo. Tetiso malbenis ilin senhalte migradi tra la ĉielo sen ripozi sub la horizonto.

Kvankam troviĝas multnombraj pruvoj pri ŝia graveco en antikvaj tempoj, Tetiso ne estis tro kultita en la helena religio, kaj ŝi ne ofte aperas en mitologiaj rakontoj. Walter Burkert asertas ke kiam Homero mencias ŝian nomon en lia Iliado, li celis nomi nur la maron, per la arkaika akadia nomo *tiamtu*, tre simila al la nomo de la diino.

Tamen, ŝi aperas en la rakonto pri la Troja Milito: kiam la divenisto Esako sonĝis pri la detruo de la urbo (tuj post la naskiĝo de Pariso) kaj afliktite ĵetis sin en la maron, ŝi transformis lin en mara birdo.

Ne troviĝas multaj prezentadoj de la titanino, kaj malfacilas scii ĉu kelkaj montras ŝin aŭ alian mardiinon. Ŝi certe (per surskribado) estis prezentita sur la planko de romia termobanejo de la 4a jarcento en Antiokio, videbla nuntempe en Dumbarton Oaks (Vaŝingtono, kaj en atika vazo de la 6a jarcento a.K., nuntempe en la Brita Muzeo, sur kiu Sofiloso pentris ŝin en la nupto de Peleo kaj Tetiso.

## Paroj kaj idaro 
* Oceano
** Oceanidoj (riveraj dioj)
** Oceanidinoj (maraj nimfoj)
** Forko (aliaj versioj asertas ke li estas filo de Ponto kaj Geo
** Krono (laŭ antikvaj mitoj)
** Reo (laŭ antikvaj mitoj)

## Piednotoj 
## Bibliografio 
* Walter Burkert, *The orientalizing revolution: Near Eastern influence on Greek culture in the eartly archaic age*. Cambridge, 1992.

## Eksteraj ligiloj 
Tetiso ĉe Theoi.com, angle

Kategorio:Bazaj dioj de la helena mitologio
Kategorio:Dioj de la helena mitologio
Kategorio:Maraj dioj
Kategorio:Maraj dioj de la helena mitologio
Kategorio:Titanoj
Mariana

**Mariana** povas esti:
* ina nomo: Mariana (nomo)
* urbo de Brazilo: Mariana (Brazilo)
* Mariana, vilaĝo de la Provinco Kvenko en Hispanio
* Marianaj insuloj; vidu Marianoj
* Nord-Marianoj estas teritorio en Oceanio, dependa de Usono
* Mariana kavaĵo, la plej profunda fosaĵo en la oceano
* Juan de Mariana, hispana jezuito kaj historiisto

## Vidu ankaŭ 
* Mariano (apartigilo)
Centaŭro (planedeto)

[eta|400px|Ilustraĵo de sunsistemaj astroj. La **centaŭroj** estas oranĝkoloraj, ĉefe intere la verda [Kuiper-zono.]]
La **centaŭroj** estas klaso de asteroidoj, kiuj ĉirkaŭas sunon inter Jupitero kaj Neptuno. Ili estas nomitaj laŭ la Kentaŭroj en la helena mitologio. En la surfaco de iuj centaŭroj akvo troviĝis, ekzemple sur 5145 Folo kaj 7066 Neso.

La unue malkovrita **centaŭro** estis 2060 Ĥirono en la jaro 1977. La plej granda estas 10199 Kariklo, malkovrita en 1997.

Verŝajne la centaŭroj estas , kies volatilaj komponantoj, akva glacio kaj metano, sublimiĝis pli-malpli. Tamen la centaŭroj Ĥirono kaj Ekeklo estas ankaŭ klasiĝas kiel kometoj, ekde kiam oni trovis hararon ĉirkaŭ ili.

*
Kategorio:Asteroidoj
Kategorio:Grupoj kaj familioj de asteroidoj
Hari Poter kaj la Sanktaĵoj de la Morto

eta|220px|dekstra|ilustraĵo de la brita, anglalingva eldono de la sepa libro el la serio pri Harry Potter, eldonita la 21-an de julio 2007
***Hari Poter kaj la Sanktaĵoj de la Morto*** () estas la sepa kaj fina libro en la romanserio pri Harry Potter fare de la aŭtorino J. K. Rowling. La libro disdoniĝis en 93 landoj la 21-an de julio 2007 unu minuton post noktomezo, do je 00:01 h, laŭ la Brita Somera Tempo, kaj fariĝis la plejvendato ĉe la listoj de kaj *Amazon.com* kaj *Barnes and Noble* ene de nur horoj post la anonco de la eldono la 1-an de februaro 2007.

eta|280px|maldekstra|Atendante la libron en kalifornia librovendejo, 5 minutojn antaŭ la oficiala libropublikigo la 21-an de julio 2007
En Usono kaj Kanado, la libro eldoniĝis ĉe ĉiu horzono je 00:01 h, do plurajn horojn post la aliaj angle-parolantaj landoj.

Librovendejoj kiel *Amazon*, *Barnes and Noble* kaj *Border* raportas ke tiu libro havas pli da mendoj ol iuj ajn alia libro antaŭe en la historio.

Kategorio:Harry Potter
Kategorio:Verkoj el la anglalingva literaturo
Kategorio:Romanoj de 2007
Kontraŭprismo

*n*-flankita **kontraŭprismo** estas pluredro komponita de du paralelaj egalaj *n*-flankitaj plurlateroj, koneksitaj alterne per trianguloj.

Kontraŭprismoj estas subklaso de la prismosimilaĵoj.

Kontraŭprismoj estas similaj al prismoj escepti de la maniero de koneksado de bazoj per flankoj. La bazoj povas esti turnitaj unu relative al la alia.

Por *n*=2 estas degenera okazo de la kvaredro, kaj por *n*=3 estas ne-degenera okazo de la okedro.

Se la linio konektanta la bazajn centrojn estas perpendikulara al la bazoj la kontraŭprismo estas neklina.
Se la bazoj estas regulaj *n*-plurlateroj kaj la bazoj estas turnitaj unu relative al la alia je angulo 180°/*n* la kontraŭprismo havas, krom la bazaj edroj, 2*n* izocelajn triangulojn kiel edroj. Tiam la kontraŭprismo estas konveksa.

**Unuforma kontraŭprismo** havas, krom la bazaj edroj, 2*n* egallaterajn triangulojn kiel edroj. Ĉi tio estas malfinia serio de unuformaj pluredroj.

La dualaj pluredroj de la kontraŭprismoj estas la trapezoedroj.

Se la bazoj estas stelaj plurlateroj la kontraŭprismo estas nekonveksa stela.

## Karteziaj koordinatoj 
Karteziaj koordinatoj por verticoj de neklina kontraŭprismo kun regulaj *n*-plurlateroj enskribitaj en cirkloj kun radiuso 1 kiel bazoj kaj izocelaj trianguloj estas
: ( \cos(k\pi/n), \sin(k\pi/n), (-1)^k a )\;
: kie *k* estas 0 ... 2*n*-1
: kaj *a* estas duono de alto de la kontraŭprismo
Se la trianguloj estas egallateraj
:2a^2=\cos(\pi/n)-\cos(2\pi/n)\;.

## Simetrio 
La geometria simetria grupo de neklina *n*-flankita kontraŭprismo kun regula bazo kaj izocelaj flankaj edroj estas *Dnd* de ordo 4*n*, escepte de kvaredro, kiu havas la pli grandan geometrian simetrian grupon **Td** de ordo 24, kiu havas tri versiojn de *D2d* kiel subgrupoj, kaj la okedro, kiu havas la pli grandan geometrian simetrian grupon **Oh** de ordo 48, kiu havas kvar versiojn de *D3d* kiel subgrupoj.

La geometria simetria grupo enhavas inversigo se kaj nur se *n* estas nepara.

La rotacia grupo estas *Dn* de ordo 2*n*, escepte ĉe kvaredro, kiu havas la pli grandan rotacia grupo **T** de ordo 12, kiu havas tri versiojn de *D2* kiel subgrupoj, kaj la okedro, kiu havas la pli grandan rotacian grupon **O** de ordo 24, kiu havas kvar versioj de *D3* kiel subgrupoj.

## Vidu ankaŭ 
* Stela kontraŭprismo
* Prisma unuforma pluredro

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* Nekonveksaj prismoj kaj kontraŭprismoj
* Paperaj modeloj de prismoj kaj kontraŭprismoj

Kategorio:Unuformaj pluredroj
Jarura lingvo

La **Jarura Lingvo** estas la lingvo de indianoj (indiĝenaj amerikanoj) kiuj rezidas unuavice en Venezuelo proksime al la rivero Orinoko kaj ĝiaj alfluantoj.  Taksoj de la aktuala loĝantaro estas ĝenerale inter 3 000 kaj 4 000.  Ili vivas per ĉasado, fiŝkaptado, agrikulturo, pagita laboro de diversaj specoj, kaj la vendado de metiaĵoj.  Ili havas distingajn lingvon kaj religion, kvankam iuj konvertiĝis al Kristanismo.

La jarura popolo praktika poliandrion (geedziĝo de multaj viroj kun unu virino).


Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Metiso (mitologio)

**Metiso** estas en la helena mitologio filino de titano Oceano kaj de lia edzino kaj fratino Tetiso. Ŝi estis diino de racio.

Metiso vivis proksime de Oceanaj torentoj, tie ankaŭ vizitis ŝin Zeŭso, kiam li maturiĝis kaj venis al intenco detronigi Kronon. Metiso rekomendis al li viziti patrinon de la Tero Rheon kaj peti ŝin fari el li tabloserviston de Krono. Poste li laŭ konsilo de Metiso miksis mielan trinkaĵon kun vomigilo kaj prezentis tion al Krono. Poste Krono vomis ĉiujn fratojn kaj fratinojn de Zeŭso en prioritatordo: Posejdono, Hadeso, Hera, Demetro kaj Hestia.

Pli poste la plej alta dio Zeŭso eksopiris pri Metiso, ŝi en diversaj metamorfozoj eskapis de li, sed fine estis kaptita kaj gravediĝis. Sed aperiĝis orakolo, ke naskiĝos saĝa filino kaj se Metiso ekhavos plian infanon, ĝi estos brava filo kaj tiu detronigos Zeŭson same kie li detronigis sian patron Kronon.

Kaj tiel Zeŭso ebriigis Metison per dolĉaj vortoj kaj poste englutis ŝin, do neiniu poste ne ekvidis ŝin eĉ ke Zeŭso mem asertis, ke ŝi parolas el la ventro al li. Post iu tempo kaptis Zeŭson kruela kapdoloro. Por helpi al li alrapidis dio Hermeso, devigis Hefeston aŭ Prometeon alporti kojnon kaj martelegon. Per tiuj ili faris en Zeŭsan kapon fendeton kaj el ĝi elsaltis Atena plene armita. Poste Atena estis Zeŭsa plej amata filino, kun kiu li ŝatis restadi, konsultis ŝin kaj ŝiajn konsultojn koncedis.

## Tradukfonto 
## Vidu ankaŭ 
* 9 Metiso

Kategorio:Titanoj
Kategorio:Dioj de la helena mitologio
Tetiso

**Tetiso** aū **Tetio** povas indiki
:en la helena mitologio
:* la titanino Tetiso (helene Τηθύς), mara diino kune kun sia edzo (kaj frato) Okeano,
:* la nimfo Tetiso (helene Θέτις), patrino de Aĥilo.
:en la terhistorio
:* la Tetismaro, kiu partigis la pra-kontinenton Pangeo al Laŭrazio kaj Gondvano.
:en la astronomio
:* la luno Tetiso, satelito de la planedo Saturno
:* la asteroido 17 Tetiso.
Avenuo Selves

La **avenuo Selves** [selv] () estas strato lokita en la 8-a arondismento de Parizo. Ĝi longas nur 110 metrojn, kaj estas do famkonata kiel la plej mallonga avenuo de la franca ĉefurbo. La avenuo havas la nomon de Justin Germain Casimir de Selves (1848-1934) depost jura akto de la 13-a de aŭgusto 1934.

Selves
Mariana (nomo)

**Mariana** estas nomo de ino, responde al la vira Mariano.

Mariana povas deveni el la latina nomo Mario, aŭ el la adjektivo kiu signifas *referanta al Maria* aŭ *partiano de Maria* (la patrino de Jesukristo). Krome, Mariana estas foje konsiderata kiel kungluo de Maria Anna.

Homoj kun tiuj nomoj estas:
* Mariana de Aŭstrio, reĝino de Hispanio
* Mariana Nicolescu
* Mariana Ochoa
* Mariana de Pineda, martiro de la hispana liberalismo, kaj titolo de dramo de Federico García Lorca.
* Mariana Popova
* Mariana Renata
* Mariana Seoane
* Mariana Starke
* Mariana Victoria de Hispanio
* Mariana Francisca de Portugalio
* Mariana Vitória de Portugalio
* Mariana Ximenes

Mariana Mantovana estas komunumo de Italio.

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Avenuo Foch

**Avenuo Foch** ( *Avenue Foch*) estas unu el la plej famaj stratoj de Parizo, en Francio. Ĝi ricevis la nomon de Ferdinand Foch, fama marŝalo de la Unua mondmilito, en 1929.

Avenuo Foch situas en la 16-a arondismento de Parizo kaj etendiĝas el la Triumfa Arko sudokcidente ĝis la pordo Dauphine, ĉe la limo de la bosko de Boulogne. Ĝi estas la plej larĝa avenuo de Parizo kaj estas dekoraciita de multaj kastaneoj. Laŭdire, la brita reĝino Elizabeto la 2-a disponas apartementon ie en la avenuo.

## Vidu ankaŭ 
* Avenue Foch (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* insecula.com: Avenue Foch (en., fr.) 
* parisrama.com: Avenue Foch (en., fr.) 
* paris.org: "Musée National d'Ennery / Musée Arménien" (en.) 

Foch
Butte aux Cailles

eta|250px|dekstra|La preĝejo Sainte-Anne, en la kvartalo Butte aux Cailles.
La monteto **Butte aux Cailles** (esperante "Monteto de la koturnoj") estas kvartalo de Parizo, lokita en la okcidenta parto de la 13-a arondismento de la franca ĉefurbo.

Samkiel Montmartre en la 18-a arondismento, la kvartalo konservas ĝis hodiaŭ la aspekton de malnova vilaĝo, kore de Parizo.

## Historio 
Origine, Butte aux Cailles estis monteto kovrita de arboj super la rivero Bièvre. Ĝia nomo devenas de Pierre Caille, kiu akiris la terenon en 1543. En 1860, Butte aux Cailles, ĝis tiam parto de Ivry-sur-Seine, fariĝis parto de la teritorio de Parizo okaze de la pligrandigo de la ĉefurbo.

## Eksteraj ligiloj 
* (fr) Historio kaj geografio de la kvartalo

Kategorio:Kvartaloj de Parizo
Granda Arko de La Défense

La **Granda Arko de La Défense**, alinomata **Granda Arko de Frateco** (franclingve *Grande Arche de la Défense* aŭ *Grande Arche de la Fraternité*), estas giganta, kvadrataspekta arko lokita okcidente de Parizo en la kvartalo La Défense, sur la teritorio de la komunumo Puteaux (Hauts-de-Seine).

## Historio 
Pluraj prezidentoj de la Respubliko, ekzemple Georges Pompidou aŭ Valéry Giscard d'Estaing, sinsekve ambiciis starigi monumentan verkon sur la historia akso de Parizo. Sed la laboro nur ekis en 1983, post konkurso organizita de François Mitterrand por plilongigi la akson (kiu interalie trairas la placon de la Konkordo kaj la Triumfan Arkon). La konkurso entenis 484 malsamajn projektojn el la tuta mondo, kaj la gajnanto estis la dana arkitekto Johann Otto von Spreckelsen. 

La Granda Arko estis inaŭgurita en julio 1989, okaze de la ducentjarfesto de la franca revolucio de 1789. Ĝi estas videbla el la Triumfa Arko aŭ eĉ el la ĝardenoj Tuileries.

## La monumento 
Johann Otto von Spreckelsen konceptis sian verkon kiel modernan, 20-a jarcentan version de la Triumfa Arko de la placo Charles de Gaulle: sed la Arko celis honorigi homaron kaj humanismon, ne militistajn venkojn.

La arko estas kubo preskaŭ perfekta, kun malplena centro.
* Longeco: 108 m.
* Larĝeco: 110 m.
* Alto: 112 m.

La norda kaj suda facoj gastigas parton de la franca ministrejo pri transportoj, sed ankaŭ la Internacian Fondaĵon pri Homaj Rajtoj.

## Publikaj transportoj 
*       '**
*   **'
*   ''''

## Vidu ankaŭ 
* La Défense
* Historia akso de Parizo

## Eksteraj ligiloj 
* () Oficiala TTT-ejo de la Granda Arko. 

Kategorio:La Défense
Kategorio:Puteaux
Kategorio:Monumentoj de Parizo
Fervojo Petite Ceinture

La **Fervojo Petite Ceinture** () estas malnova, dutraka fervojo, kiu ĉirkaŭis Parizon interne de la "Bulvardoj de Marŝaloj". Ĝi malfermis en 1862, sed estas hodiaŭ plejparte malaktiva. Restas nur parto de ĝiaj originalaj vojoj.

## Historio 
La fervojo celis kunigi la tre diskonitajn stacidomojn de la franca ĉefurbo (Saint-Lazare, Montparnasse, Austerlitz...), ĉar ekzistis tiam neniu ilo por veturigi la vojaĝantojn inter ili.

Petite ceinture Chaix 1914.JPG|Horaro(1914)
Marche des trains pc 1918 jms.png|Mapo(1918)

## La fervojo hodiaŭ 
La fervojo Petite Ceinture hodiaŭ konsistas el 23 kilometroj da fervojoj inter la pordo Clichy norde kaj la bulvardo Victor sude, tra la orienta parto de Parizo. La okcidenta parto tute malaktiviĝis kaj verŝajne baldaŭ estos la temo de akordo inter la proprietulo (RFF) kaj la pariza municipo.

## Vidu ankaŭ 
* Fervojaj linioj en Francio
* Stacidomoj de Fervojo Petite Ceinture
* Verda Promenvojo Parizo 16a
* Fervojo Grande Ceinture de Parizo
* Buso PC

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de la societo pri la konservado de la fervojo
* Mapo Universala Ekspozicio (1900)
* Ouest-France 20/09/2024


Kategorio:Historio de Parizo
Petite Ceinture
Petite Ceinture
Granda Palaco (Parizo)

[eta|dekstra|280px|La Granda Palaco en [2004.]]
La **Granda Palaco** () estas vasta, vitra ekspoziciejo lokita en la 8-a arondismento de Parizo. Ĝi estis konstruita okaze de la Internacia ekspozicio de 1900, samkiel la Malgranda Palaco aŭ la ponto Aleksandro la 3-a.

Ekstere, tiu masiva palaco asocias imponajn klasikstilajn fasadojn kun feraĵoj tipaj de la arta movado Art Nouveau. La konstruaĵo restis fermita dum 12 jaroj pro ĝenerala renovigo, post la falo de kelkaj glacoj en 1993. Ĝi denove malfermis je la 24-a de septembro 2005.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de parizaj palacoj
* Palaco de Malkovro
* Malgranda Palaco (Parizo)
* Universala Ekspozicio de Parizo (1900)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Monumentoj de Parizo
Kategorio:Muzeoj en Parizo
Kategorio:Palacoj de Parizo
Kategorio:Parizaj kupoloj
Kategorio:Kulturaj heredaĵoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Konstruaĵoj en la 8-a arondismento de Parizo
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1900
Granda Palaco

**Granda Palaco** estas unu el pluraj grandaj palacoj:
***Granda Palaco (Konstantinopolo)**
***Granda Palaco (Parizo)**
***Granda Palaco (Lillo)**
***Granda Palaco (Bangkok)**

## Vidu ankaŭ 
***Granda Placo (Bruselo)**
Serio Fondaĵo

La **serio de la Fondaĵo** (angle: Foundation) estas epika serio de scienc-fikciaj noveloj verkitaj de Isaac Asimov dum periodo de kvardek jaroj. Entute temas pri sep libroj, publikigitaj inter 1952 kaj 1993. Aliaj libroj de Asimov de la serio pri robotoj ankaŭ priskribas okazaĵojn de la sama fikcia mondo, sed okazintajn multajn jarmilojn pli frue.

La serio komenciĝas en iu estonta momento de la historio de la homaro, en kiu la homaro ekspansiis ekster la Tero kaj okupas pli aŭ malpli 25 milionojn da planedoj en la tuta galaksio. Ĉiuj planedoj apartenas al la Galaksia Imperio, kies ĉefplanedo estas Trantor, kie loĝas la imperiestro. La matematikisto Hari Seldon, kiu vivas ĝuste en Trantor, kreis branĉon de matematiko nomitan psikohistorio, kiun oni povas uzi por antaŭvidi matematike la estontan historion, aplikante la leĝojn de statistiko por antaŭkalkuli la konduton de grandaj nombroj da homoj. Seldon antaŭvidas, ke la Galaksia Imperio baldaŭ disfalos, kaj ke estos 30.000 jaroj da ĥaoso, antaŭ kiam naskiĝos dua imperio, kiu portos pacon kaj stabilon. Tamen li antaŭvidas, ke prenante apartajn rimedojn oni povus mal-longigi tiun periodon al mil jaroj. Li sukcesas konvinki la imperiestron krei kolonion en la planedo Terminus, ĉe la rando de la galaksio. Oficiale la celo estas, ke la homoj de la kolonio laboru pri la kreado de "galaksia enciklopedio", en kiu la tuta scio de la homaro estu konservita. Tamen tio estas nur preteksto; la vera celo de la afero rilatas al tio, ke Seldon kalkulis, ke sciencista socio sur tiu planedo laŭgrade evoluos al centro de nova galaksia imperio, post nur mil jaroj.

Ĉar antaŭdiroj pri mil jaroj ordinare superas ĉian sciencon, necesas direkti la socion de Terminus al "krizoj", kiuj okazas post intertempoj de kelkaj jardekoj kaj permesas nur unu eblan solvon, tiel direktante la evoluon al la planita vojo. La procezon subtenas dua fondaĵo, fondita "ĉe la alia fino de la galaksio", sekreta kaj ŝajne netrovebla.

La serio da libroj sekvas la okazaĵojn de la postaj kvincent jaroj kaj finiĝas per la remalkovro de Tero, la antikva planedo, en kiu homaro originis, sed kiu ne plu enhavas homojn. La memoro de la ekzisto de la planedo Tero tute perdiĝis en la menso de la homoj, ĝis ĝi estas remalkovrita de homo el Terminus.

## Libroj 
La sekva listo ordigas la librojn laŭ la tempoordo de ilia enhavo, kiel proponite de Asimov mem. Tio ne estas la ordo de la verkado; la unuaj du volumoj ekestis kiel lastaj. *Forward the Foundation* estas la lasta libro verkita de Asimov.
* *Prelude to Foundation* (Preludo al Fondaĵo, 1988)
* *Forward the Foundation* (Antaŭen la Fondaĵo, 1993)
* La originala trilogio (kies partoj unue aperis kiel izolitaj historietoj)
** *Foundation* (Fondaĵo, 1942–1944, kuna publikigo en 1951)
** *Foundation and Empire* (Fondaĵo kaj Imperio, 1945, kuna publikigo en 1952)
** *Second Foundation* (Dua fondaĵo, 1948/9, kuna publikigo en 1953)
* ''Foundation's Edge* (La rando de Fondaĵo, 1982)
* *Foundation and Earth'' (Fondaĵo kaj Tero, 1986)


Kategorio:Romanoj
Kategorio:Sciencfikcia literaturo
Kategorio:Kosma opero
Kategorio:Estonteco en romanoj
Ĝardeno de la Plantoj

**Ĝardeno de la Plantoj** (: *Jardin des Plantes*) estas la nomo de pluraj botanikaj ĝardenoj en Francio:

***Ĝardeno de la Plantoj (Angers)**
***Ĝardeno de la Plantoj (Caen)**
***Ĝardeno de la Plantoj (Le Mans)**
***Ĝardeno de la Plantoj (Lillo)**
***Ĝardeno de la Plantoj (Liono)**
***Ĝardeno de la Plantoj (Montpellier)**
***Ĝardeno de la Plantoj (Nantes)**
***Ĝardeno de la Plantoj (Parizo)**
***Ĝardeno de la Plantoj (Tuluzo)**
Ĝardeno de la Plantoj (Parizo)

La **Ĝardeno de la Plantoj** () estas la plej grava botanika ĝardeno de Francio. Ĝi estas posedaĵo de la Nacia Muzeo de Natura Historio de Parizo. Ĝi troviĝas en la 5-a arondismento de Parizo, ĉe la maldekstra bordo de la Sejno, kaj ĝi etendiĝas sur  hektaroj.eta|dekstre|200ra|La ĝardeno aŭtune.
eta|200ra|La "Granda Galerio de Evoluado" ekstere.
[eta|180ra|dekstra|[Ginko (*Ginkgo biloba*) en la Ĝardeno de la Plantoj plantita en la jaro 1811.]]

## Historio 
La ĝardeno estis origine plantita en 1626 de Guy de La Brosse, la kuracisto de Ludoviko la 13-a, kiel ĝardeno por kultivadi kuracplantojn. Ĝi unue nomiĝis "Ĝardeno de la Reĝo", kaj akceptis vizitantojn ekde 1640.

## Enhavo 
500ra|eta|centre|Jardin des plantes de Paris
Muzeo pri natura historio troviĝas ene de la ĝardeno. Ĝi konsistas el kvar galerioj: la granda galerio de evoluismo, la muzeo pri mineralogio, la muzeo pri paleontologio kaj la muzeo pri entomologio. Georges-Louis Leclerc de Buffon kaj Jean-Baptiste Lamarck multe kontribuis al grandiĝo de la Ĝardeno. Krom la ĝardenoj ekzistas ankaŭ akvario kaj eta zoo, fondita en 1795 de Bernardin de Saint-Pierre kun la bestoj de la reĝa menaĝerio de Versailles.

## Vidu ankaŭ 
* Zoologia parko de Parizo
* Palaceto Magny (Hôtel de Magny)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo

Kategorio:Parkoj aŭ ĝardenoj de Parizo
Parizo
Jean-Charles Alphand

**Jean-Charles Adolphe ALPHAND** (naskiĝis en 1817 - mortis en 1891) estis franca inĝeniero. Li partoprenis la vastan renovigon de Parizo fare de la barono Haussmann dum la reĝado de Napoleono la 3-a, inter 1852 kaj 1870, samkiel la inĝeniero Eugène Belgrand kaj la ĝardenisto Jean-Pierre Barillet-Deschamps.

## Verkoj 
Jean-Charles Alphand interalie kontribuis al la kreado de :
* La skvaro Temple,
* La avenuo de la observatorio de Parizo,
* La ĝardenoj de la avenuo de la Elizeaj Kampoj,
* La parko Monceau,
* La bulvardo Richard Lenoir,
* La bosko de Vincennes,
* La parko Montsouris,
* La bosko de Boulogne,
* La parko Buttes-Chaumont,
* Universala Ekspozicio de Parizo de 1889.

Kategorio:Francaj inĝenieroj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj