open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Francis Poulenc

[eta|dekstra|220px|Francis Poulenc kaj [Wanda Landowska]]
**Francis** Jean Marcel **POULENC** (naskiĝis la 7-an de januaro, 1899, mortis la 30-an de januaro, 1963) estis franca komponisto kaj pianisto. Li estis membro de la grupo „*Les Six*“ kaj grava reprezentanto de la novklasikismo.

Poulenc naskiĝis en Parizo kiel filo de industriisto kaj de pianistino. Lia patrino donis al la sesjara knabo pianolecionojn, kaj baldaŭ li komponis siajn unuajn pecojn en la stilo de sia amataj komponistoj Claude Debussy kaj Igor Stravinski.

Dek-kvinjara li iĝis lernanto de la hispana pianisto Ricardo Viñes, kiu konigis al li la verkojn de Erik Satie. Tiuj inspiris la unuan gravan komponaĵon de Poulenc, la *Rapsodie nègre* por baritono kaj ĉambra ensemblo. La skandalo de ĝia unuafoja prezentado en 1917 famigis Poulenc. Liaj sekvantaj verkoj estis influitaj de la distra muziko, tiel *Trois mouvements perpétuels* por piano kaj la kantociklo *Le bestiaire*.

1921-24 Poulenc studis kompanadon ĉe Charles Koechlin. Li aniĝis al „*Les Six*“, grupo de anti-romantikaj komponistoj, kies aliaj membroj estis Germaine Tailleferre, Darius Milhaud, Arthur Honegger, Georges Auric kaj Louis Durey. La aplaŭdegita premiero de lia baleto *Les biches* en 1925 firmigis lian famon. Pro heredaĵo bonhaviĝita, li aĉetis en 1927 somerdomon en la valo de Luaro. Tie li volonte komponis, ekzemple por la pola pianistino Wanda Landowska la *Concert champêtre* por klaviceno kaj orkestro. Ekde 1935 li mem interpretis siajn kantojn kune kun la baritono Pierre Bernac.

En 1936 lia amiko, la komponisto Pierre Octave Ferroud, perdis la vivon en aŭtomobila akcidento. Poulenc estis tre afliktita kaj turnis sin al katolikismo. Li verkis nun eklezian muzikon, kiel la *Litanies à la vierge noire* kaj la meso en Sol-maĵora. La hororo de la dua mondmilito inspiris lin al la kantatoj *Un soir de neige* kaj *Figure humaine* laŭ poemoj de la surrealista poeto Paul Éluard, sed samtempe li komponis la surrealistan operon *Les mamelles de Tirésias* laŭ Guillaume Apollinaire, kiu memorigis la fruajn, senrespektajn verkojn.

Post la milito li forlasis definitive sian groteskan kaj ironian stilon; lia muziko iĝis pli lirika kaj romantika. Li skribis siajn plej gravajn ekleziajn verkojn, la *Stabat mater* (1951) kaj la *Gloria* (1959), kaj kvazaŭ eklezian operon, la *Dialogues de carmélites* (1957) laŭ Georges Bernanos. En tiu ĉi opero li rakontas la sorton de dek ses karmelaninoj, kiuj estis ekzekutitaj dum la Franca Revolucio. Lia lasta opero, *La voix humaine* (1959) laŭ Jean Cocteau, estas granda monologo de virino telefonanta. En 1963 Poulenc mortis en sia naskiĝurbo Parizo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://mac-texier.ircam.fr/textes/c00001732  

### Partituroj 
* 

Kategorio:Francaj muzikistoj
Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Francaj komponistoj
Kategorio:Francaj pianistoj
Latakio

***Latakio*** (***Lattakia***, ***Ladiqiya***, en la latina *Laodicea ad Mare* aŭ *Laodikeia* (greke: **Λαοδίκεια**, france: *Lattaquié*  turke: **Lazkiye**, arabe: **اللاذقية**, DMG *al-Lāḏiqiyya)*, estas la sola granda siria havenurbo (arabe: ميناء اللاذقية) je la mediteraneo. 

Seleŭko la 1-a fondis Latakian (greke **Λαοδίκεια** *Laodikea*) antaŭ du jarcentoj antaŭ K.E. Malmulto da antikvaj konstruaĵoj travivis, sed hodiaŭ oni povas trovi konstruaĵon nomitan *Khan Al-Dukhan*, kiu funkcias kiel muzeo. 

Oni diras, ke Latakia estas pordego al Sirio. En Latakia situas du grekaj ortodoksaj preĝejoj: preĝejo de la Virgulino kaj preĝejo de Sankta Nikolao. En Latakia estas ankaŭ kelkaj moskeoj: *Masĝid Al-Kabir*, *Masĝid Al-Ĝadid*, kiuj estas konstruitaj en la 16-a jarcento. 

La urbo estas la administra centro de samnoma siria gubernio. La universitato Tishreen (arabe: جامعة تشرين‎, lit. 'Oktobro- Universitato') estas la tria plej granda de Sirio.

* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 431 606 (2005)
La 17-an de aŭgusto 2011, centoj da loĝantoj de la urbo estis arestitaj de siriaj soldatoj kaj enfermitaj en stadiono.

Ene de la urbaj limoj estas "neoficiala" rifuĝinta tendaro, establita en 1956, kie vivas ĉ. 6 354 palestinaj rifuĝintoj, plejparte de Jafo kaj Galileo. 

## Vidindaĵoj 
La ĉefa vidindaĵo situas 16km norde de Latakio, la iama reĝlando Ugarito. Alia vidindaĵo en la regiono estas Ras Ibn Hani, elfosoj de iama fortikaĵa urbo.

## Servoj 
* Universitato de Latakio

## Konataj civitanoj 
* Bashar Al-Asad, nuna prezidento de Sirio
* Adonis (verkisto), naskiĝis en Qassabin apud Latakio
* Maram al-Masri, poetino vivanta en Parizo
* Hanna Mina (1924–2018), verkistino
* Michel Kilo, verkisto kaj homrajta aktivisto

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Siria Enlanda Milito

## Eksteraj ligiloj 
* (de) Klimata diagramo de Latakio 

Kategorio:Urboj de Sirio
Homs

***Homs*** (aŭ ***Hims***, ) estas siria urbo, kiu jam ekestis en la 24-a jarcento antaŭ nia erao kaj nomiĝis ***Emesa***. Homs estis grave trafita de la Siria Enlanda Milito. La sekvaj informoj esence rilatas al la antaŭmilita stato. Principe, nuntempe Homs estas industria, agrokultura kaj komerca urbo, kaj administra centro de samnoma gubernio. Akvon el lago Kattina, kiu situas 15 kilometroj for de urbo, loĝantoj uzis por irigacio. Apud tia-ĉi lago troviĝas arĥeologia altaĵo *Tal al-Nabi Mando*, sur kia okazis historia batalo inter hititoj kaj egiptianoj en la 24-a jarcento antaŭ nia erao. En Homs situas ankaŭ tre grava kastelo *Qalaat al-Hossn*, kia funkciis kiel strategia gvatejo. Alia grava konstruaĵo en Homs estas *Moskeo de Khaled Ibn Al-Walid* kun metalo kupolo, kia reflektas sonlumon. Oni povas trovi ankoraŭ ekleziojn: *Kaneesat Um Zunnar* kaj *Kaneesat Mar Elian*.

La Akvobaraĵo Homs estas rom-konstruita akvobaraĵo ĉe la urbo, kiu estas uzata ĝis nuntempe.

## Bazaj faktoj 
* **horzono:** GMT+2h
* **loĝantaro:** 650 mil (takso en 2003), 775 mil (takso en 2017)
: Tamen sincere dirite, la nuna ekzakta nombro de loĝantoj nekonatas. Taksoj varias de 650 000 ĝis 1 200 000. La loĝantaro de la 1920-aj jaroj estis raportita je 55 000, el kiuj 20 000 estis kristanoj. La loĝantaro de la 1960-aj jaroj estis taksita je 170 000, inkluzive de la antaŭurboj 300 000.

## Partneraj urboj 
*  Aksaray en Turkio
*  Belo Horizonte en Brazilo
*  Jazdo en Irano
*  Kayseri en Turkio

## Lokanoj 
* Sarya el Sawas

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de Homs (arabe kaj iomete angle)
* Retpaĝo de Homs (angle)
* Turista retpaĝo de Homs (germane) 

Kategorio:Urboj de Sirio
Baŝar al-Asad

**Baŝar AL-ASAD** (arabe: **بشار الاسد**, ankaŭ trovebla sub la latinigo *Bashar al-Assad*) estis la prezidento de Sirio ĝis sia forflugo.

Li naskiĝis la 11-an de septembro 1965 en Damasko, kiel dua filo de Hafiz al-Asad. Li lernis en la franca-araba lernejo al-Hurrijet en Damasko. Poste li studis en la medicina fakultato en la Universitato de Damasko kaj specialiĝis en oftalmologio. Li daŭrigis sian klerigadon en Britio.

En la jaro 1994 doktoro Baŝar al-Asad eniris la Armean Akademion en Homs. Poste, en januaro (1999) tra la rango de la siria armeo li estiĝis kolonelo.

Post la forpaso de sia patro, kaj la akcidenta morto de sia frato, kiu estis destinita fariĝi prezidento de la lando, li plirangiĝis al generalo kaj ĉefkomandanto de la Armeaj Fortoj. Post nomumo kiel kandidato de la partio Baazo, li estis elektita nova prezidento de la Respubliko per referendumo la 10-an de julio de 2000. Li estis reelektita en nova referendumo la 27-an de majo de 2007, kaj refoje en 2014 kaj 2021. Komence de sia prezidanteco, li liberaligis parton de la ekonomio, transirante de ŝtata socialismo al merkata socialismo, li malstreĉigis laikismon, sed tamen konservis fortan sirian naciismon kaj konservis la ligojn kunigantajn Sirion al la Islama Respubliko de Irano.

En 2011, lia subpremo de la protestoj de la Araba Printempo provokis la eksplodon de la siria interna milito, kun internaciaj sekvoj. Tamen, la armeaj intervenoj de Irano kaj Rusio ebligis lian tenadon ĉe regpovo. Dum ĉi tiu konflikto, Baŝar al-Assad estas akuzita pri militkrimoj kaj krimoj kontraŭ la homeco fare de UN pro celitaj bombadoj kontraŭ civilaj loĝantaroj, la uzo de kemiaj armiloj kaj morto pro torturo aŭ pendumo de almenaŭ kelkaj dekoj da miloj da politikaj kontraŭuloj.

Pli ol jardekon post la komenco de la civita milito, kvankam li retenis aŭ reakiris potencon en la plej granda parto de la lando, li restis tre polemika figuro, eĉ pario por granda parto de la internacia komunumo, pro la aparta graveco de la krimoj, pri kiuj li estas akuzita ekde la komenco de la konflikto.

La  usona prezidanto Donald Trump rakontis ke en 2017 oni proponis al li murdi Baŝar al-Asad, sed li rezignis je la plano pro opono de la tiama Usona Sekretario de Defendo Jim Mattis. Li aldonis diris ke li ne bedaŭras ke li ne ordonis mortigi sian sirian kolegon kaj ke li povus fari tion iam ajn se li dezirus. En 2018 Trump publike neis tion.

La 8an de decembro 2024 koalicio de islamistaj armitaj grupoj atingis Damaskon kaj likvidis la reĝimon de Baŝar al-Asad. 
Tuj antaŭ la falo de Damasko, li forfuĝis al Moskvo kun sia familio.

## Referencoj 
Kategorio:Prezidentoj de Sirio
Basra

**Basra** (aŭ Bassora, Bussora, Busra, ), estas dua laŭ grandeco urbo de Irako. Ĝi estas grava havenurbo, kia situas 550 kilometroj for Bagdado. Jare 637 kalifo Omar fundamentis la urbon kiel armea bazo kaj dum la 16-a jarcento ĝi estiĝis la grava haveno por komercaj ŝipoj.

Dank al situo, Basra estis la centro de diversaj bataloj. Atako de persoj jare 1624 estis kontraŭstarita de kalifo Ali Paŝa kaj poste stariĝis periodo de trankvilo kaj paco. Dum tia periodo Basra estiĝis grava centro de pensuloj kaj poetoj. Pro atakoj de Marŝaj araboj, periodo de paco daŭriĝis mallonge.
Loĝantaro de Basra tre malgrandiĝis kaŭze de milito en Araba golfo (el 900 al 400 miloj). Post la milito en Araba golfo kaŭzis ribelo kontraŭ Saddam Hussein, sed estis sufokita. Poste la ĉefa komerca agado de Basra estis forŝovita al Umm-Kasr. En 2003 dum la atako de Usono kaj Britio Basra estis multe detruita.

Moderna Basra konsistas el tri ĉefaj kvartaloj:
* **Aŝar** - maljuna komerca centro, lokado de bazaroj.
* **Margil** - inkludas havenon kaj modernajn rezidejajn areojn.
* **Sama Basra** - estas la plej malnova rezideja loko, kie troviĝas belegaj, de antikva stilo domoj.

Oni povas trovi tri muzeojn en Basra: Naĝanta mararmea muzeo, muzeo de Basra kaj Muzeo de Martiroj. La universitato de Basra estis fondita en la jaro 1964.

[eta|maldekstra|180px|Boato sur la [Ŝatt al-Arab en Basra]]

## Klimato 
Jare pluvas en Basra 152 mm. Inter junio-septembro ne pluvas. La averaĝa temperaturo estas . Inter junio-aŭgusto foje oni mezuras , inter decembro-februaro malofte iomete frostas.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj de Irako

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de Basra (2003)

Kategorio:Urboj de Irako
Kategorio:Milionurboj
Ĝafar Panahi

**Ĝafar PANAHI**, (), naskiĝis je la 11-a de julio jare 1960 en Mianeh, Irano kaj estas konata irana reĝisoro. De frua infaneco li regule vizitadis Kanun (instruistejo por intelekta disvolviĝo de infanoj). Tie li konatiĝis kun filmoj de Abbas Kiarostami kaj persone ili interkonatiĝis en la jaro 1994. Poste Ĝafar eklernis la institucion de kino kaj teatro en Teherano. Unuaj filmoj de Ĝafar estis filmetoj (Jarali baŝlar, Hegah-dovom), sed poste longaj filmoj estis verkitaj. Ĝafar mem diras, ke lia kino estas sociologia. Laŭ liaj vortoj li provas montri ĉiutagan vivon.

## Filmoj 
* Jarali baŝlar (1988) (Vunditaj kapoj)
* Negah-e dovom (1989) (la dua rigardo)
* Kiŝ (1991)
* Doust (1992) (*Amiko*)
* Aĥarin emtehan (1992)
* Badkonake sefid (1995) (*Blanka balono*)
* Ajneh (1997) (*Spegulo*)
* Ardekoul (1997)
* Dajereh (2000) (*La cirklo*)
* Talaje sorĥ (2003) (*Karmina oro*)

## Eksteraj ligiloj 
* Ĵafar Panahi ĉe IMDb 
* Ĵafar Panahi ĉe AlloCiné (france)

Kategorio:Iranaj reĝisoroj
Kategorio:Kinproduktoroj‎
Kategorio:Verkistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Malliberuloj de konscienco laŭ Amnestio Internacia
Kategorio:Iranaj malliberuloj
Kategorio:Iranaj scenaristoj
Kategorio:Saĥarov-Premio gajnintoj
Serov

**Serov** () estas urbo en la Sverdlovska provinco de Rusio. En la jaro 2002 la urbo havis 99,8 mil loĝantojn, kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

* horzono: UTC+5 (diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).)

Serov estis fondita jare 1894 kiel loĝejo dum konstruado de fera uzino, sed akiris statuton de urbo nur jare 1926. La urbo nomiĝis malsame dum lia historio:

de 1926 ĝis 1934: *Nadeĵdinsk* (Espera, Надеждинск)
de 1934 ĝis 1937: *Kabakovsk* (Drinkeja, Кабаковск)
de 1937 ĝis 1939: *Nadeĵdinsk* (Espera, Надеждинск)

La urbo troviĝas sur orienta deklivo de norda Uralo sur la rivero *Kakva* (Каква), en 9 km de ĝia enenfluo en riveron Sosjva (Сосьва) (baseno de rivero Obj). Jare 1894 la vilaĝo estis fondita rilate al fundamento de Nadeĵdinska metalurgia fabriko. Jare 1926 la vilaĝo estiĝis urbo. Serov estas la lasta nomo de la urbo. *Serov* estis familia nomo de aviadisto kaj nacia heroo de Sovetio. 

En la urbo estas fervoja stacio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 65492.

La interurba telefona kodo estas 34315, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Sverdlovska provinco
Sibaj

**Sibaj** () estas urbo en Baŝkirio en Rusio.

Loĝantaro:
* 28,8 mil (1959)
* 58.9 mil (2001)
* 67,2 mil (2009)

Sibaj estis fondita je la jaro 1939, sed statuton de urbo ĝi akiris jare 1955.

La urbo estas sur orienta deklivo de suda Uralo.

Jare 1913 apud la vilaĝo Starosibajevo oni trovis kupro-mineralon, kaj poste tie fondis metalurgian vilaĝon Sibaj. Sibaj estas persona nomo. En la urbo funkcias Kupra-sulfura kombinato (t.e. fabriko), viandkombinato, bierfarejo kaj teatro.

En la urbo estas fervoja stacio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 80443.

La interurba telefona kodo estas 34775, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sibay.ru  
* http://sibaymk.narod.ru 
* http://sibaybook.narod.ru 
* http://papirussibay.narod.ru 

Kategorio:Urboj de Baŝkirio
Omsko

**Omsko** estas ĉefurbo de la Omska provinco en Siberio (Rusio). Ĝi situas laŭ la Transsiberia fervojo.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
eta|150px|Loko de Omsko en Rusio
eta|300px|Akademio de Omsko

## Historio 
Omsko estis fondita kiel fortikaĵo en 1716 de ekspedicia taĉmento gvidita de subkolonelo Ivan Buĥoljc. Tiun taĉmenton ekspedis Petro la Granda en Siberion por konstruado de novaj fortikaĵoj kaj por serĉado de novaj vojoj al Ĉinio kaj Barato.

La urbo havas la statuson de urbo ekde la jaro 1782. Somere 1832 al Omsk estis ekziligitaj ĉ. 2500 poloj, pro partopreno en la novembra ribelo kontraŭ la Rusia Imperio. Post laŭvica pola ribelo – la januara ribelo - al Okcidenta Siberio alvenis ĉ. 10 779 ekziligitoj. En la regiono de Omsk tiutempe jam estis 2 128 poloj. En 1895 fervoja ponto konstruiĝis. En 1941 multe da fabrikoj estis translokitaj tien.

Komence de la 19-a jarcento Omsko fariĝis centro pri komerco kaj agroscienco. Post la revolucio de 1917 Omsko estis politika centro de la sovetia partio en Siberio. Dum Rusia Enlanda milito poloj batalis ambaŭflanke, flanke de Blanka armeo kaj bolŝevikoj. Novembre 1919 Ruĝa Armeo eniris al la urbo, kiu estis ĉefurbo de la registaro de Aleksandr Kolĉak. Komence de la 50-aj jaroj Omsko iĝis centro de la naftreciklada kaj naftĥemia grandindustrio. Dum la 90-aj jaroj disvolviĝis malŝtata sektoro de merkato. Privataj entreprenoj kreitis, kaj nun produktaĵoj de la omskaj fabrikoj konkurencas sur la Rusiaj merkatoj.

## Priskribo 
Kodo de OKATO de la urbo (en la jaro 2005) estas 52401.

La interurba telefona kodo estas 3812, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en la jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 3 horoj (UTC + 7 horoj).

## Geografio 
La urbo estas ĉe la enenfluo de la rivero Omj (Омь) en la riveron Irtiŝo (Иртыш).

**Omsko** estas industria urbo, bazo de naftoindustrio.

En la urbo estas Metroo, fervoja stacidomo (konstruita en jaroj 1894 - 1895) kaj haveno.

## Ĝemelurboj 
*  Púchov, Slovakio
*  Petropavlovsk Kazaĥio
*  Karlovy Vary, Ĉeĥio
*  Kaifeng, Ĉinio
*  Jinju, Sud-Koreio
*  Pavlodar, Kazaĥio
*  Novosibirsk, Rusio
*  Kaliningrad, Rusio
*  Ĉeljabinsk, Rusio
*  Milwaukee, Usono
*  Ontario, Kanado
*  Lublin, Pollando
*  Gdańsk, Pollando

## Esperanto en Omsko 
En 1929, V. N. Engelhardt en Omsko, publikigis ruslingve stenan sistemon „Internacional Stenografio“ bazitan sur Esperanto. Li en 1929-35 instruis multajn rusojn laŭ tiu ĉi sistemo.

Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de milionurboj
* Omsk-Passaĵirskij (stacidomo)
* Metroo de Omsko
* Tramtransporto en Omsko
* Trolebusa transporto en Omsko
* Konspiro de Omsk
* Pola operaco de NKVD


Kategorio:Urboj de Omska provinco
Kategorio:Milionurboj
Tripolo (Libano)

eta|maldekstre|Tripoli aŭ **الشرق** (al-ŝarq) en Libano
eta|The skyline of Tripoli, Lebanon
Ekde 1920 **Tripolo**, (], estiĝis libana urbo. La greka nomo *Tripolis* () litere signifas *tri urboj.*

La loĝantaro estis de 229 398 personoj en 2005.

La urbo estas dividita je du partoj: El-Mina (inkludas havenon kaj antikvan areon) kaj la sama Tripolo urbo, kia estas centro de komerco, banka industrio kaj refreŝiĝo. Tripolo estas konata per siaj bombonoj, oliva oleo kaj komercaj bazaroj, kie oni povas favorpreze aĉeti oraĵojn. Ekonomiko de Tripolo baziĝas sur agronomio kaj nutraĵindustrio.

En Tripolo estas plimulto da sunaismo (80%).

La Graflando de Tripolo estis la lasta kreita de la kvar grandaj Krucistaj ŝtatoj en Levantenio. Kelkaj el ties ĉefaj urboj estis Safita, Tartus kaj Tripolo. La komenco de la Graflando datas el 1102, kiam la grafo Rajmondo la 4-a de Tuluzo, unu de la estroj de la Unua krucmilito, startigis longan militon kontraŭ la Banu Ammar, emiroj de Tripolo.

Kategorio:Urboj de Libano
Petrozavodsko

***Petrozavodsko*** (, ) estas urbo en Rusio, ĉefurbo de respubliko Karelio.

## Historio 
La urbo estis fondita de caro Petro la Granda en la jaro 1703 rilate al konstruado de kanonfandejo por Nordia Milito, ĉar tie troviĝis grandaj fer-ercoj. Dum la Turka-Rusa Milito (1773-1774) en Petrozavodsko estis fondita la Aleksandra fabriko.

Statuson de urbo Petrozavodsko akiris en la jaro 1777. En la jaro 1786 estis fondita unua Ĉefa Popola Lernejo. Regula vaporŝipa komunikaĵo inter kun Peterburgo estis estigita jare 1861. Komence de 20-a jarcento en Petrozavodsko funkciis 21 instruejoj inklude gimnazioj, faklernejoj, klerika seminario, ktp. Dum la 17-a jarcento Petrozavodsko estiĝis fabrika urbo. Je la jaro 1835 tie loĝis nur 3352 homoj. Unua kinoteatro aperis en la urbo en 1911.

La urbo estas sur bordo de lago Oneĵskoje (cirile *Онежское*). Tra la urbo fluas tri riveroj: *Neglinka*, *Lososinka* kaj *Ŝuja*.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 86401.

La interurba telefona kodo estas 8142, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

## Ekonomio 
Ekonomio de la urbo estas bazita sur peza industrio (konstruado de traktoroj, ŝipoj), energio, teksindustrio, kaj tipografio. En Petrozavodsko funkcias du alkoholaĵfabrikoj, viandkombinato, du laktkombinatoj, ktp.

En la urbo estas haveno, fervoja stacio (ekde 1916) kaj flughaveno.

Nun Petrozavodsko estas ne nur industria centro de Nordrusio, sed ankaŭ scienca kaj kultura centro. En Petrozavodsko funkcias 5 universitatoj kaj multo da aliaj instruistejoj.

## Ĝemelurboj 
Petrozavodsko havas kelkajn ĝemelurbojn, ekz.: Varkaus (Finnlando), Duluth (Usono), La Rochelle (Francio), Mo i Rana, Tübingen. Ĉi-lasta prezentis sin ĉeborde de Onega-lago per la artaĵaro *Pflockfeld* (de CHC Geiselhart)

## Esperantistoj en Petrozavodsko 
Vladimir Romanov, RUS-185034, Petrozavodsko, Nojbrandenburgskaja 14A-51. Retpoŝto: pilumib@mail.ru

## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Petrozavodsko
## Notoj

Kategorio:Urboj de Karelio
Tripolo

eta|Centra Komerca Distrikto en Tripolo kaj urba strando
eta|maldekstra|250ra|Tripolo dumnokte
eta|maldekstra|250ra|la eksa katedralo de Tripolo (jen en 1960)

**Tripolo**, arabe: **(طرابلس (الغرب**, estas la ĉefurbo de Libio kaj la plej grava haveno de la lando. Por fari diferencon de la sama urbo en Libano, oni ankaŭ nomas la libian urbon "Okcidenta Tripolo".

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Historio 
La urbo fondiĝis 7 jarcentojn antaŭ Kristo. Ankaŭ la romianoj havis tie gravan havenon. Dum la epoko de la itala kolonio 1911-1943 ĝi estis administrejo. Dum la 2-a mondmilito Tripolo estis parto de milita fronto en Afriko. Baldaŭe pro la nafto la ĉefurbo multe evoluis, nuntempe apartenanta al la plej gravaj afrikaj urboj.

## Vidindaĵoj 
* triumfa arko de Marcus Aurelius
* fortikaĵo ruĝa
* moskeo Gurgi de 1833
* moskeo Karamanli
* moskeo Ĝama en-Naga el la 10-a jarcento
* Bab al-Azizia, la eksa bazo de Muamar Kadafi

## Servoj 
* Universitato de Tripolo

## Ĝemelurboj 
*  Alĝero, Alĝerio
*  Beogrado, Serbio
*  Belo Horizonte, Brazilo
*  Madrido, Hispanio
*  Sarajevo, Bosnio kaj Hercegovino

## Vidu ankaŭ 
* Listo de milionurboj


Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Urboj de Libio
Kategorio:Marhavenaj urboj
Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Tripolio
Reza Mir-Karimi

**Seyyed Reza MIR-KARIMI**, perse: **سيد رضا مير کريمي**,  estas irana reĝisoro, naskita en Teherano, Irano. Liaj fruaj filmetoj estas: "Por li", "La pluva tago", "Koko". Li ankaŭ verkis kelkaj tv-filmojn por infanoj ("Infanoj de lernejo Hemmat", "Aftab kaj Aziz Khanum"). Jare 2001 Reza Mir Karimi verkis la filmon "Sub lunlumo", kia akiris arĝentan premion je la Internacia Filma Festivalo de Barato kaj aliaj premioj en festivaloj en Francio kaj Kanado.

## Referencoj 
*

Kategorio:Teherananoj
Kategorio:Iranaj reĝisoroj
Khosrow Sinai

**Khosrow Sinai** (, n. la  1941, Sari, Irano, mortis la 1-an de aŭgusto 2020) — estis irana reĝisoro kaj scenaristo. Jare 1967 li finstudis Vienan Akademion de Artoj kiel reĝisoro por kino kaj televizio. Antaŭe, je la jaro 1966 li finstudis konservatorion en Viena, kie li studis muzikan teorion kaj muzikan klerigon. Kiam li revenis al Irano de jaro 1967 ĝis jaro 1975 li estis aktivulo labore en la ministrejo de klerigo. Dum tia mallonga periodo li verkis pli ol 100 dokumentajn filmojn por televidio. De jaro 1965 ĝis jaro 1992 Sinai instruis en diversaj instruejoj (Teherana universitato, Lernejo de dramo, Lernejo de televido, ktp). De jaro 1968 li estis ĵuriestro en diversaj filmaj festivaloj. Li ankaŭ ricevis multo da premioj por liaj dokumentaj filmoj kaj filmetoj. Lia lasta verko «La fianĉino de fajro» akiris 17 premiojn en naciaj kaj internaciaj filmaj festivaloj.

Kategorio:Iranaj reĝisoroj
Kamal Tabrizi

**Kamal Mosaffaj Tabrizi**, aŭ kiel ĉiam citite **Kamal Tabrizi** perse: ** كمال تبريزي**, estas irana reĝisoro. Li naskiĝis en Teherano, Irano en la 27a de septembro 1959. Finstudinte la fakon Kino kaj Televido en la Universitato de Artoj (*Daneŝgahe Honar*), li komencis sian karieron kiel fotografisto, scenaristo kaj reĝisoro de mallongaj filmoj elde la jaro 1979. Lia filmo "Patrina amo" (*Mehre Madari*) akiris kelkajn premiojn en diversaj filmfestivaloj.

## Filmetoj 
* *Revolucio pli granda ol la unua revolucio* (1979)
* *Ĉi tie estas universitato* (1980)
* *Serĉantoj de martireco* (1981)
* *Infanoj de gajujo* (1981)
* *La filmo kiun ni verkis*

## Filmoj 
* *La pasado* (1988)
* *Sur altaro de amo* (1990)
* *Fino de infaneco* (1993)
* *Patrina amo* (1999)
* *Ŝejda* (2000)
* ''Ĉielen rigardu de temp' al tempo* (2002)
* *La vent-tapiŝo* (komuna produkto de Irano kaj Japanio) (2002)
* *Lacerto* (2003)
* *Panpeco* (2004)
* *Ĉiam virino enestas la aferon* (2007)
* *De la prezidanto ne prenu premion* (2008) (sed surekraniĝis nur en 2015)
* *Kuranto de la Tero* (komuna produkto de Irano kaj Japanio) (2009)
* *Trankvilaj stratoj* (2010)
* *La sentema klaso* (2013)
* *Dolĉa gusto de fantazio* (2014)

## Televiziaj serioj 
* *Lejli estas kun mi'' (1995)

Tabrizi, Kamal
Bahram Bejzai

**Bahram BEJZAI**, perse: **بهرام بيضائي** estis irana reĝisoro. Li naskiĝis la  en Teherano, Irano, kaj mortis la 26-an de decembro 2025 en Kalifornio. Li estis scenaristo kaj reĝisoro kaj liaj filmoj ligas ĉiutagan vivon kun mitologio. Bahram Beizai kunlaboris kun aktorino Sussan Taslimi kaj rezulte li verkis filmon "Baŝu".

## Filmoj 
* Ragbar (1971, *Pluvego*)
* *Vojo* (1972)
* Marg Yazdgerd (1982 *Morto de Jazdgerd*)
* Baŝu (1989)
* *Vojaĝantoj* (1992)
* Sagkoŝi (2001 *Mortante rabiajn hundojn*)

## Ligilo 
* Bahram Beizai (perse) 

Kategorio:Iranaj reĝisoroj
Tahmine Milani

eta|En-US Tahmineh Milani from Iran pronunciation (Voice of America)
**Tahmine Milani**, perse: ''''*, estas irana reĝisorino, naskita en Tabrizo jare 1960. Ŝi estas instruita arĥitektino, sed ŝi decidis daŭrigi ŝian karieron kiel reĝisorino, komencinte kun verkado de scenarioj je la jaro 1979.

## Filmoj 
* *Infanoj de divorco* (1989)
* *La legendo de Ah* (1990)
* *Kio ankoraŭ estas nova?* (1991)
* *Kakadu* (1994)
* *Du virinoj* (1999)
* *Kaŝita duono* (2001)
* *La kvina reago* (2003)
* *Superflua virino'' (2004)

## Referencoj 
* 

Kategorio:Iranaj reĝisoroj
Kategorio:Virinrajtaj aktivuloj‎
Fenikso (Arizono)

**Fenikso** ( [fi:niks]) estas la ĉefurbo, la plej granda urbo, kaj la plej granda metropola areo en la ŝtato Arizono en Usono. Ĝi estas ankaŭ la ĉefurbo de la konteo *Maricopa*. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Laŭ la censo de 2000, Fenikso estas:
* la sesa plej granda urbo en Usono, kun loĝantaro de , kaj
* la dekkvara plej granda metropola areo en Usono, kun loĝantaro de .

Ĝi kuŝas en la koro de la Sonora-dezerto en la Valo de la suno (*Valley of the Sun*). La metropola areo inkluzivas la urbojn Mesa, Scottsdale (Arizono), Glendale (Arizono), Tempe (Arizono), Chandler (Arizono), Gilbert (Arizono), Peoria (Arizono), kaj multajn aliajn komunumojn.

La tereno, kie situas hodiaŭ la urbo, estis aĉetita en oktobro 1870. Ĝi laŭleĝe urbiĝis la 5-an de februaro 1881

## Vidindaĵoj 
* Feniksa Bestoĝardeno

## Servoj
* Universitato de Fenikso

## Vidu ankaŭ 
* Phoenix Suns

Kategorio:Urboj de Arizono
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Kategorio:Milionurboj
Mohammad Davoudi

**Mohammad DAVOUDI**, perse: **محمد داوودي**, estas irana reĝisoro. Li naskiĝis en Teherano, Irano jare 1958 kaj finstudis Televizia kaj Kina universitato. Li estis ankaŭ instruisto de fotografiscienco kaj kinarto. Liaj filmoj ricevis premioj en Fajro, Holy Defense, Seda kaj Sima, kaj en aliaj filmaj festivaloj.

## Filmoj
* Alia Batalo
* La fosto
* Naskiĝo de papilio
* La koloro de Dio
* Larmoj de Dio

Kategorio:Irananoj
Kategorio:Cinematografoj
Vahid Mousaiian

**Vahid Mousaiian**, perse ** وحيد موساييان**, estas irana reĝisoro. Li naskiĝis en Khorram-Abad, Irano jare 1969. Li finstudis ĉe la Universitaton de Azad kaj komencis sian karieron je la jaro 1986 en gejunularcentro de Khorram-Abad. Lia unua filmo estis "La deziro de Tero" (2002) kaj lia dua verko estas "La silento de la maro" (2003). Lia verkaro ankaŭ inkludas kelkajn televidprogramojn kaj mallongajn filmojn.

Kategorio:Iranaj reĝisoroj
Plauen

**Plauen** [Plaŭen] estas urbo en la sudoriento de Germanio, kaj administra centro de la distrikto Vogtland. Fine de  ĝi havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Plauen estas la plej granda urbo de la saksa geografia kaj kultura regiono *Vogtland* [Fogtlant], kaj krome la kvina plej granda urbo de la federacia lando Saksio (post Lepsiko, Dresdeno, Chemnitz kaj Zwickau). Ĝis la jaro 2008 temis pri eksterdistrikta urbo, kvankam ankaŭ tiam la samnoma distrikto, kiu preskaŭ komplete ĉirkaŭis la urbon, administriĝis en Plauen.

La urbo situas borde de la rivero Blanka Elster.

## Esperanto-movado 
En la germanlingva verko "cent jaroj da lerneja historio de la distrikta urbo Plauen" el 1941 legeblas la jen tradukita ĉapitro pri aparta "Esperanto-lernejo" de la urbo:

Kiel en la cetero de la Germana Regno, ekde 1933 la nazioj malpermesis aktivadon de laboristaj esperantistoj, ekde 1936 ĉiun aktivadon por Esperanto. Post la dua mondmilito la lokaj esperantistoj iom post iom reorganiziĝis kaj partoprenis la esperantistan agadon en la socialisma ŝtato GDR. Nun aktivas pluraj urbaj esperantistoj, kaj interalie estas gastiganto de Pasporta Servo en la urbo.

## Personoj ligitaj al Plauen
*Christian Helfer, juristo kaj sociologo
*Hannelore Henze, arĥitektino
*Konrad Kratzsch, literaturhistoriisto (kvartalo Unterlosa)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Plauen

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Saksio
Kategorio:Distrikto Vogtland
Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Saksio
Ebrahim Farouzeŝ

** Ebrahim Forouzeŝ** (perse: **ابراهيم فروزش**) estas irana reĝisoro. Li naskiĝis je la jaro 1939 en Teherano, Irano. Liaj filmoj estas interkunligitaj.

## Filmoj 
* Ŝlosilo (1986)
* Kruĉo (1992)
* La hometo (1998)
* Infanoj de nafto (2001)

Kategorio:Iranaj reĝisoroj
Kategorio:Iranaj scenaristoj
Bejruto

**Bejruto** ( [bejrUt], ) estas la ĉefurbo de Libano.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².  

Ĝi estas la plej granda kaj grava urbo de la lando, situanta sur duoninsulo ĉe la mezpunkto de la marbordo de Libano kun la mediteranea maro, kiuj funkcias kiel la ĉefa marhaveno kaj ĝi ankaŭ formas la metropolitan areon de Bejruto, kiu konsistas el la ĉefurbo kaj antaŭurboj. La unua mencio de tiu metropolo estas trovita en letero de la antikva egipta Amarna, kiu datiĝas el la 15-a jarcento a.K., kaj la urbo estis ade enloĝata poste.

Bejruto gastigas la registarejon kaj ludas gravan rolon en la libana ekonomio kun ĝia urbocentro, Hamra, Verduno, kaj Ashrafieh gastigis kompaniajn firmaojn kaj bankojn. La urbo estas la fokuso de la kultura vivo de la regiono, fama pro la gazetaro, teatroj, kulturaj agadoj, kaj nokta vivo. Post la detruiga libana interna milito, Bejruto spertis rekonstruadon de la historia urbocentro, jaĥtejo, drinkejoj kaj nokta vivo-distriktoj denove igis ĝin vidindaĵo. Oni nomis Bejruton kiel pintolokon por viziti en 2009 de New York Times. Ĝi ankaŭ estis enlistigita kiel unu el la dek plej viglaj ĉefurboj en la mondo fare de Lonely Planet en 2009.

## Historio 
La 4-an de Aŭgusto 2020 en Bejruto eksplodis 2750 tunoj da amonia nitrato, kio kaŭzis morton de pli ol 100 homoj, vundigojn de pli ol 4 000 homoj kaj detruon de multaj konstruaĵoj.

## Geografio 
Bejruto situas sur ebenaĵo, sur duoninsulo laŭ Mediteranea Maro, laŭ ĉefvojo kaj fervojo inter Turkio kaj Izraelo.

## Klimato 
Bejruto havas mediteranean klimaton. Jare pluvas po 860 mm. Precipe inter novembro-februaro pluvas (tre malofte neĝas). Inter junio-septembro ne pluvas, tiam la temperaturo proksimiĝas al . Vintre la temperaturo varias ĉirkaŭ .

## Servoj 
* Bejruta Araba Universitato
* Instituto por Palestinaj Studoj
* Universitato Haigazian
* Universitato Libana
* Universitato Sankta Jozefo
* Usona universitato de Bejruto

## Amaskomunikiloj 
* *An-Nahar*

## Famuloj 
* Amin Maalouf
* Ernst von Wildenbruch, verkisto
* Ibrahim Maalouf
* Imad Karim, ĵurnalisto kaj reĝisoro

## Ĝemelurboj 
*  Amano, Jordanio
*  Ateno, Grekio
*  Bagdado, Irako
*  Bogoto, Kolombio de 2010
*  Brest, Francio
*  Kairo, Egipto de 2008
*  Damasko, Sirio
*  Tripolo, Libio
*  Dubajurbo, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
*  Esfahano, Irano
*  Istanbulo, Turkio
*  Kuvajturbo, Kuvajto
*  Los-Anĝeleso, Usono
*  Lyon, Francio
*  Marseille, Francio
*  Meksikurbo, Meksiko
*  Moskvo, Rusio
*  Nikozio, Kipro de 2008
*  Kebeko, Kanado
*  Rio-de-Ĵanejro, Brazilo
*  Split, Kroatio de 2008
*  Strasbourg, Francio
*  Erevano, Armenio

## Vidu ankaŭ 
* Ĝudaida
* Listo de milionurboj
* Paul Neergaard

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj
* Bejruto 
* Fenicia Roma jur-lernejo
* Camille Ammoun, “Bejruto estas batalanta urbo, vundita urbo, laca urbo“, Oceano: Estas tempo por turni la tajdon Januaro-Marto 2021 de Unesko-Kuriero pp. 38-41. El la angla esperantigis Renato Corsetti (Italio)

## Referencoj 

Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Marhavenaj urboj
Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Banlokoj
Maŭroj

[eta|*Le Marchand de peaux*, de [Jean-Léon Gérôme.]]
eta|dekstra|Kastiliaj ambasadoroj klopodantaj konvinki la maŭran Almohadan reĝon Abu Hafs Umar al-Murtada aliĝi al ilia alianco (tiutempa bildo el la *Cantigas de Santa María*)
La **maŭroj** (el la romia provinco Mauretania Caesariensis) estis indiĝena berbera popolo, kiu dum la 7-a jarcento islamiĝis.

## Historio 
Araboj kaj maŭroj invadis en la jaro 711 la kristanan Iberion, regatan de okcidentaj gotoj (visigotoj). Ili konkeris grandan parton de la lando regitaj de Tariq ibn-Ziyad en okjara batalo. Ili perdis la batalon ĉe Tours en la jaro 732 kontraŭ la franka reganto Karlo Martel, kiam ili volis transpasi la Pireneojn. La maŭroj regis Hispanion dum jarcentoj (escepte de kelkaj malgrandaj partoj en la nord-okcidento, la eŭska regiono de la Pireneoj. En 750-aj jaroj skuis intercivitana milito la maŭran ŝtaton. La lando dispartiĝis al muslimaj feŭdoj de la Kaliflando de Kordovo. La kristanoj dumtempe ekspansiis, okupis norde kaj okcidente partojn de Hispanio. Tiel ili konkeris, rekristanigis dum la venontaj jarcentoj Galegion, Leonon, Navaron, Aragonon, Katalunion kaj laste Kastilion. Tiu ĉi periodo estas konata pri la paca kunekzisto, tolero de kristanoj, judoj, islamanoj.

La Kaliflando de Kordovo kolapsis en 1031 kaj komenciĝis denove la regado de la nordafrikaj maŭroj. La alianco de la kristanaj reĝoj sub la gvido de Alfonso la 8-a de Kastilio forpelis en la jaro 1212 la islamanojn el centra Hispanio. Tamen la maŭra Reĝlando de Granado prosperis ankoraŭ en la 3 sekvontaj jarcentoj. Tiu ĉi reĝlando iĝis konata pro siaj miraklaj arkitekturaĵoj kiel *Alhambra*.

La 2-an de januaro, en 1492 konkeris la trupoj de la tiam unuiĝanta kristana Hispanio la lastan granadan fortikaĵon. La restantaj islamanoj kaj la hispanaj judoj (sefardoj) devis fuĝi aŭ kristaniĝi. La posteulojn de la kristaniĝintaj islamanoj oni nomis moriskoj. Ili formis gravan parton de la vilaĝa loĝantaro, precipe en Aragono, Valencio aŭ Andaluzio ĝis la 17-a jarcento, kiam oni sisteme forpelis ilin (inter 1609-1614 pli ol 300 mil loĝantojn).eta|Heraldika "Maŭra kapo" en blazono de Korsiko

## Kulturo 
Laŭ Francisko Azorín **Maŭra arto** estas *Araba arto disvolviĝinta en Maroko, Hispanio, Tunesio, Algerio [tiele ambaŭ] k. Sicilio.* Li indikas etimologion el la latina *maurus* (nord-afrikano).

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Hispanio
* Rozkrucismo
* Alhambro
* Reconquista
* Aljamia

## Bildaro 

Dosiero:Maure marchant de figues (illustration).jpg|Franca kolonia karikaturo de maŭro.
Dosiero:Reconquista4.jpg|Sceno de la *Reconquista*, nome forpelo de maŭroj el Iberio fare de kristanoj.
Dosiero:Jean-Léon Gérôme 005 Guard.jpg|Maŭro, pentraĵo de stilo rilata al orientalismo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.muslimheritage.com/features/default.cfm?ArticleID=404
* http://www.fonsvitae.com/MOORISH.HTML  
* http://www.fonsvitae.com/CRESCENT.HTML  
* http://www.reconquista.wisis.de  

Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Etnoj
Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Historio de Islamo
Ĝardenado

eta|ĝardenumado
**Ĝardenado** estas aktiveco kreskigi plantojn en ĝardeno, ofte ĉe la loĝdomo, plejofte por ornamaj celoj sed foje ankaŭ por manĝado. Ĝardenado estas farata pro ekonomia, hobia aŭ estetika motivoj.

La termino povas rilati al konservado de ĝardeno sur malgranda skalo kiel ekzemple privata ĝardeno en la korto de domo al publikaj ĝardenoj kiuj disvastiĝas sur granda areo.

La grado de implikiĝo de la homoj kiuj konservas la plantojn en sia ĝardeno kaj la uzado de la ĝardeno en la urbaj kaj kamparaj lokoj diferencas ĝardenlaboron de agrikulturo kaj forstado. Ĝardenado pro ekonomia motivo diferencas de agrikulturo je intenseco kaj grandeco de areo. Specoj de ĝardenado:
* legoma
* spicherba
* flora
* roka
Plani kaj desegni ĝardenojn estis populara arto ĉefe en Japanio, Francio kaj Anglio, kie aliroj kaj stiloj de pejzaĝa arkitekturo nomitaj " japana ĝardeno ", " franca ĝardeno " kaj " angla ĝardeno " ankaŭ estis evoluigitaj.

La ĝardenisto devas prizorgi kaj purigi la ĝardenon. Pritondado de folioj kaj branĉoj, purigado de la ĝardeno (per balailo aŭ folioblovilo), traktado de fiherboj kaj plantado de novaj plantoj estas parto de la ĉiutaga prizorgado de la ĝardeno.

La ĝardenindustrio inkluzivas profesiulojn kaj servojn kiel ekzemple ĝardenistoj, produktante plantvartejojn, vendante ĉe plantvartejojn, ĝardenlaboristajn entreprenistojn, pejzaĝajn arkitektojn, kaj manaĝerojn de ĝardenlaborejoj en aŭtoritatoj kaj publikaj institucioj.

## Ĝardenadaj iloj 
* Akvumilo
* Ĉarumo
* Falĉilo
* Forko
* Hojo
* Motorsegilo
* Rastilo
* Rastro
* Senveprigilo
* Serpo
* Stucilo
* Ŝovelilo
* Ŝpato
* Traktoro

## Vidu ankaŭ 
* Ĝardenilo
* Arbarĝardenado
* Gerila ĝardenado
* Ĝardenekspozicio
Tyler (Teksaso)

**Tyler** estas la ĉefurbo de kantono Smith, Teksaso, Usono en orienta Teksaso proksimume 160 km oriente de Dalaso. 

Dum Tyler laŭleĝe urbiĝis la  1-an de aprilo dum 1846, sed fakte urbiĝis la  6-an de februaro 1847 kiam la tero por la urbocentro aĉetiĝis. 

## Geografio 
Laŭ la Usona Censa Buroo, la urbo havas tutan areon de 128,0 km². 127,7 km² estas tera kaj 0.3 km² estas akva. 

## Demografio
Laŭ la Usona Censo de 2000, estis 83 650 homoj, 32&nbsp;525 T, kaj 21&nbsp;076 familioj loĝantaj en la urbo. La homa denseco estas 655,1 km². Estis 35&nbsp;337 loĝejoj kun averaĝa denseco de 276,7/km². Intertempe, laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La rasa konsisto de la urbo en 2000 estis 61,92% blanka, 26,63% Afrikusona, 0,34% Indiana, 0,96% Azia, 0,04% Pacifikinsulanoj, 8,46% de aliaj rasoj, kaj 1,65% de du au pli rasoj. 15,82% de la loĝantaro estas hispana de iu ajn raso.

## Vidindaĵo
*Katedralo Senmakula Koncipiĝo, romkatolika katedralo kaj episkopa sidejo
Kategorio:Urboj de Teksaso
Gloso

La termino **Gloso** povas signifi la jenajn:
***Gloso**, leksikologia vorto
***Gloso**, planlingvo

## Vidu ankaŭ 
* Glosaro
* Glosolalio
Beaumont (Teksaso)

**Beaumont** - france, prononco , "bela monto", angle prononcata  - estas grandurbo kaj diocezo en Usono, en subŝtato Teksaso, en kantono Jefferson, kie ĝi estas ĉefurbo de la kantono. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

eta|270ra|

## Geografio 
eta|maldekstre|
Beaumont situas sur la marborda ebenaĵo laŭ navigebla rivero en la suda landparto de Usono, en la sudorienta parto de Teksaso. La urbego estas 48 km de la maro.

## Historio 
En 1824 oni fondis bienon laŭ la riverbordo. Baldaŭe malgranda komunumo kreskis ĉirkaŭ la bieno, kiu estis nomita *Tevis Bluff*. En 1835 oni komencis plani urbon. Tiu urbo estis nomita jam Beaumont, laŭ *Jefferson Beaumont*, kiu estis parenco de la urbofondinto. Beaumont iĝis urbo la 16-an de decembro 1838. En la 1880-aj jaroj la urbeto iĝis grava centro por ligno- kaj rizoprilaboroj.

La 10-an de Januaro 1901 nafto malkovriĝis ĉe Spindletop apud la urbo. Spindletop fariĝis la unua maĵora naftokampo. Pro tio fondiĝis multaj petrolaj firmaoj, kaj rafinado de nafto fariĝis la ĉefa industrio en la regiono. La grandurbo iĝis grava centro por ŝipkonstruado dum 2-a mondmilito.

## Klimato 
eta|dekstre|
eta|dekstre|
Beaumont situas en humida subtropika klimato. La temperaturo averaĝe varias inter 15-. La varmo kulminas en junio kaj aŭgusto (registrita rekordo: ), la malvarmo kulminas en januaro kun frostoj. Jare pluvas po 1533 mm, en ĉiuj monatoj pluvas. Plej ofte pluvas en junio, plej malofte en aprilo. Grandaj ŝtormoj ofte trafas la urbegon, ekzemple *Galveston* en 1900, *Rita* en 2005, *Ike* en 2008.

## Trafiko 
La Regiona Flughaveno de Sudorienta Teksaso en Nederland, Teksaso servas Beaumont kaj Port Arthur, Teksaso. El Beaumont ĉefvojoj kaj fervojaj linioj kuras al Baton Rouge kaj Houston. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

## Eduko 
*Lamar Universitato - Beaumont* situas en la urbo.

## Vidindaĵoj 
* *Art Museum* dediĉis en memoro pri pioniro, malriĉa juda enmigrinto Hyman Asher Perlstein
* *Zaharias muzeo* dediĉita al vivo de Beaumont
* *Clifton Steamboat Muzeo*
* Universitata Arta Muzeo prezentas eŭropan kaj amerikan artojn
* Muzeo pri Thomas Alva Edison
* Fajrobrigada Muzeo de Teksaso
* teatro Jefferson de 1927
* teatro Julie Rogers
* historia mara muzeo de Red Lobster
* baptista preĝejo en 1903, nun biblioteko
* botanika ĝardeno
* hotelo Edson en 1928
* juĝejo

## Fontoj 
* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Anglalingva Vikipedio

eta|centre|520ra|

Kategorio:Urboj de Teksaso
Kategorio:Havenurboj
Ekvatoro

La **ekvatoro** de Tero estas imaga ronda linio, egaldistanca al la
norda kaj suda polusoj, kiu dividas la tersurfacon en nordan kaj sudan
duonsferojn (kiuj estas nomataj ankaŭ hemisferoj). Ĝi kuŝas en ebeno, kiu estas orta al la rotacia akso de Tero kaj trapasanta la tercentron. La ekvatoro estas  kilometrojn longa. Sur la ekvatorlinio tago kaj nokto estas egale longaj.

centra|430ra|eta|mapo kun ruĝa ekvatoro

## Vidu ankaŭ 
* Tropiko de Kaprikorno (suda tropiko)
* Tropiko de Kankro (norda tropiko)
* Termika ekvatoro
* Magneta ekvatoro
* Ĉielekvatoro
* Polusa cirklo

Kategorio:0° N
Kategorio:0° S
Kategorio:Geografia terminologio
Cinologio

**Cinologio** (termino el la du grekaj vortoj κύων *kýōn* „hundo“, kaj λόγος *logos* „vorto“, „rakonto“) estas la scienco pri hundoj. Cinologio esploras anatomion, fiziologion, konduton de hundoj.

Kategorio:Hundoj
Kategorio:Mamuloscienco
Laborforto

**Laborforto**, aŭ en la plej alta nivelo **laborantaro**, estas tuta kvanto de laborkapabluloj, aŭ senlaboruloj aŭ okupataj. En la marksisma ekonomiko laborforto estas difinita kiel aro de fizikaj kaj mensaj kapabloj de homo, uzataj por produktado de varoj aŭ servoj. La nomo de la prezo de la laborforto estas la salajro. Ĝi tion reprezentas, kion la laborulo bezonas por reprodukti sian laborforton: nutraĵo, vestoj, loĝejo, edukado, sano, emerita pensio, kaj tiel plu.

## Rilataj temoj
* Homa kapitalo
* Kapitalo
* Labormerkato
* Marksismo
* mendado  kaj ofertado teorio
* Plusvaloro
* Dungitaro

Kategorio:Laboro
Kategorio:Ekonomiko
Labormerkato

eta|dekstra|200px|Komerca rento de liveraĵoj.
**Labormerkato** estas sistemo de sociaj rilatoj, konektita kun mendado kaj ofertado de laborforto. La prezo de laboro estas determinita rezulte de renkontiĝo de mendado kaj ofertado.

## Priskribo
Sur labormerkato ĉe la unua flanko estas laborserĉantoj, kiuj vendas sian laborforton. La alia flanko estas reprezentita de labordonantoj, kiuj aĉetas laborforton. Inter salajruloj kaj labordonantoj ekzistas laboraj rilatoj. Do, labormerkato ĉiam movadis kaj ŝanĝiĝis.

Labormerkato funkcias pere de:
# ŝtataj kaj komercaj borsoj de laboro;
# personaraj fakoj de institucioj;
# rektaj interkonsentoj inter salajruloj kaj labordonantoj.

## En Esperanto
* Paul de Beer, "La labormerkato ne estas merkato", Sennacieca Revuo, 2023-2024, nº 151-152, pp. 5-12, tradukis Rob Moerbeek.

## Rilataj temoj 
* Mendado kaj ofertado
* Laborforto
* Senlaboreco

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nber.org/%7Efreeman  Richard Freeman 
* http://www.law.harvard.edu/programs/lwp/LWPclmp.html Labor & Worklife Program at Harvard Law School, Changing Labor Markets Project   
* http://www.destatis.de/themen/d/thm_erwerbs.htm Statistische Daten für Deutschland  

## Vidu ankaŭ 
* Mikroekonomiko
* Sindikato

eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Laboro
Kategorio:Ekonomiko
Salajro

**Salajro**, aŭ **laborpago**, sur labormerkato estas prezo de laboro rilate al renkontiĝo de mendado kaj ofertado al laboro sur labormerkato. Etimologie, la nomo venas de la latina *sal* (salo), ĉar la unuaj salajroj estis ĝuste pagitaj pere de salo.

Laŭ Karlo Markso, "*La salajreco estas la ekzistanta burĝa organizo de la laboro. Sen ĝi, neniu kapitalo, neniu burĝaro, neniu burĝa socio.*" La komunismo celas aboli la salajrecon, konsiderata kiel la bazo de la ekspluatado kaj subigo de la proletaro.

Salajrosklaveco temas pri situacio, kie la vivrimedoj de homo dependas de salajro, precipe kiam tiu dependeco estas tuta kaj tuja. Ĝi ĉiam estas uzata en negativa senco por fari analogion inter sklaveco, salajrosklaveco kaj salajra laboro, koncentrante sin al similaĵoj inter posedo kaj luado de homo. La terminon oni uzas por kritiki la ekspluatadon de laboro kaj socian tavoliĝon.

La Fera Leĝo de Salajroj estas proponita leĝo en ekonomiko, redaktita aparte de Ferdinando Lasalo kaj David Ricardo. Laŭ ĉi tiu leĝo, la reala salajro emas, kun la tempo, atingi la minimuman salajron necesan por la vivtenaj bezonoj de la dungito.

## Vidu ankaŭ 
* Dumviva salajro
* Minimuma salajro
* Senlaboreco
* *Pay Day* (filmo de 1922)
* Tago de Samrajta Pago

## Eksteraj ligiloj 
* Bardhyl SELIMI: EŬROPO: Kontrastaj salajroj el Monato (2005/05, p.18)

## Referencoj 
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Laboro
Fungoscienco

eta|Fungo
**Fungoscienco** aŭ **fungologio**,, antaŭe ĝis 2020 alternative ankaŭ (sed nun evitinde) **mikologio** kaj **micetologio**, estas scienco pri fungoj, pri ilia taksonomio, morfologio, biologio, fiziologio, biogeografio, ilia rolo en la naturo kaj en la vivo de homoj.

Charles de l'Écluse, "Rariorum plantarum historia : Fungorum in Pannoniis observatorum brevia historia" (1601). En tiu libro aperis bildoj de 117 fungoj el okcidenta Hungario. La fungosciencisto Jean-Jacques Paulet proponis en 1795 la nomon «mikologio» (france *mycologie*), oni favoris ĉi-tiun nomon kontraŭ «fungologio» (france *fungologie*).

Fitopatologio estas grava fako de fungoscienco. Jam en la notoj de antikvaj popoloj (asiroj, babilonianoj, grekoj) kaj en skriboj de la judoj aperas mencio de malsaniĝo de plantoj, ĉefe de cerealoj. Ili tiam ne konis la fungon mem kiel damaĝulon, sed mallaŭdis la pli superajn fortojn, parte la malfavoran veteron.

## 19-a jarcento 
Christian Hendrik Persoon (1761–1836), Lewis David von Schweinitz (1780–1834), Elias Magnus Fries (1794–1878) kaj Harald Othmar Lenz estis patroj de la nova fungoscienco.

Aliaj sciencistoj estis :
* Samuel Frederick Gray - Taksonomio
* Petter Adolph Karsten
* Joseph-Henri Léveillé - Taksonomio
* Lucien Quélet - Taksonomio
* Paul Kummer - Taksonomio
* Narcisse Théophile Patouillard - Taksonomio
* Edmond Tulasne - rusto-, karbo-, askomicetoj
* Julius Oscar Brefeld
* Miles Joseph Berkeley - Biologio kaj ekologio
* Anton de Bary
* Pier Andrea Saccardo - Taksonomio
La verko de Anton de Bary *Morphologie und Physiologie der Pilze, Flechten und Myxomyceten* (1866) estas certe la unua libro de fungoscienco.

Fungoscienco de la 19-a jarcento rolis grave en la institucio de la sciencaj nomoj.

## 20-a jarcento 
Gravaj fungistoj estis:
* William Alphonso Murrill
* Hans Kniep
* Ernst Gäumann
* Rolf Singer
* Gustav Gassner
* Hans Burgeff - Mykorrhiza ĉe la Orchidaceae kaj la Ericaceae
* Roger Heim
* Kumagusu Minakata
* David Aurora

Dum la 20a jarcento, la studoj de la formoj de la askofruktoj, de la sporoj, la formado de la konidio kaj finfine DNA kriterioj (kun la inventaĵo de la PĈR) ebligis novan taksonomion.

## 21-a jarcento 
En 2007, Hibbett kaj 66 aŭtoroj interalie Klaŭdo Roux  priskribis novan konsentan taksonomion.

## Fontoj 
Germana kaj franca vikipedio

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Fungoj
Kategorio:Scienco
Kategorio:Mikologio