open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Odessa

La nomo **Odessa** signifas 

*urbon en Ukrainio, legu ĉe **Odeso**

plurajn lokojn en Usono:
*Odessa (Delavaro
*Odessa (Florido)
*Odessa (Misurio)
*Odessa (Nov-Jorkio)
*Odessa (Teksaso)
*Odessa (Vaŝingtonio) 

en Kanado:
*Odessa (Ontario)
*Odessa (Saskaĉevano)

*sekretan nazian organizon, vidu ODESSA

pliaj
**La akto Odessa*, romano
**La akto Odessa*, filmo kun Jon Voight, bazita sur la menciita libro.
Jerzy Grum

eta|200px|Kovrilpaĝo de Kazimerz Brandys: Kiel esti amata; PEA, 1964
**Jerzy GRUM** (nask. 1932 - mortis la 22-an de januaro 1993 en Varsovio) estis grava pola esperantisto kiu tradukis milojn da paĝojn el la pola prozo, precipe por la Esperanto-programo de Pola Radio, ĉe kiu li laboris kiel ĵurnalisto. Inter 1966 kaj 1968 li estis komitatano de Universala Esperanto-Asocio.

## Verkoj 
* ''La krucoj de l' espero* (1959) - aperinta en 33 Rakontoj (1964) kaj Trezoro (1989).

## Tradukoj 
* *Malsupra Silezio hieraŭ kaj hodiaŭ* de Romuald Cabaj, Franciszek Ryszka, Ignacy Rutkiewicz (1960).
* *Kiel esti amata* de Kazimerz Brandys (1964)
* *Mia poŝhorloĝo* (trad. Kabe) *kaj La fumo* (trad. Jerzy Grum) de Maria Konopnicka (1964)
* *Polaj okcidentaj kaj nordaj teritorioj* de Tadeusz Beriatka kaj Józef Lubojanski. [Trad. Jerzy Grum kaj Jerzy Uspienski].
* *Kvarteto de Mendelsson kaj aliaj rakontoj'' de Jaroslaw Iwaszkiewicz (1982)

## Referencoj 
Grum, Jerzy
Grum, Jerzy
Odiseo

**Odiseo** – helene Όδυσσεύς, latine Ulisses – estas la nomo de la ĉefrolulo de la eposo "Odiseado", fare de Homero. En la eposo gravaj pliaj familianoj de Odiseo estas lia edzino Penelopo kaj lia filo Telemaĥo, unu el fakte multaj infanoj de Odeseo, sed tiu ĉi filo en la rakonto havas ŝlosilan rolon.

Laŭ la Odiseado, (Greke: *Odusseias*), Odiseo dum la renkonto kun Polifemo prezentis sin kiel *Udejs*, "Neniu" (la sonsimileco inter la vortoj kutime malaperas en tradukoj); la latina vorto por "neniu" estas *Nemo*, kiel Jules Verne nomis la kapitanon en Dudek mil leŭgoj sub la maro.

"Uliso" estas ankaŭ la fama kaj polemika libro de irlanda verkisto James Joyce. Unue ĝi estis tiel revolucia kaj ŝokanta ke oni bruligis tiujn eldonojn en Novjorko kaj malpermesis enprenadon de ili al Anglujo. Uliso estas hodiaŭ fama kiel granda verko de monda literaturo- laŭ multuloj la plej granda. Ĝi estas miniaturo de unu tago de homo, Leopoldo Bloom. Ĝi estas ankaŭ karikaturo de Uliso de Homero.

## Referencoj 

Dosiero:Odysseus bjuder cyklopen vin, Nordisk familjebok.png|
Dosiero:Gleyre ulysseetNausicaa.jpg|

Kategorio:Batalantoj en la Troja milito
Kategorio:Roluloj de la Odiseado
Kategorio:Fikciaj maristoj
Unurela fervojo

[eta|*Monorail* ĉe [Disney World, Usono]]

**Unurela fervojo** estas fervojo aŭ metroo kun trako, kiu konsistas el unu relo. La veturilo veturas sur ĝi aŭ sub ĝi.

Unurela fervojo ne estas oftaj kaj ne estas uzataj por longaj distancoj. Ilia malavantaĝo estas granda kosto de ekspluatado, precipe vintre, kaj ne sufiĉa kapacito de vagonoj.

## Unurelaj fervojoj laŭ landoj 
### Britio 
Ekzistas unurela fervojo ĉe la flughaveno London Gatwick, kiu ligas ties terminalojn.

### Ĉinio 
* Metroo de Ĉongĉingo, linioj 2 kaj 3.

### Germanio 
[eta|*H-Bahn* en [Dortmund, Germanio]]
En la germana urbego Dortmund ekzistas unurela fervojo ĉe la universitato.

### Italio 
* Marconi Express

### Japanio 
[eta|Serio 1000 de Osaka Rapida Fervojo (apud [Stacio Minami-Ibaraki Ibaraki, Gubernio Osaka, Japanio)]]
En Japanio, unurela fervojo estas speco de fervojo laŭ juro.
La plejlonga fervojo en Japanio, Osaka Rapida Fervojo estis la plejlonga unurela fervojo en la mondo laŭ Guinness-libro de rekordoj.

* Tokyo Monorail
** Linio Haneda 17.8&nbsp;km
* Tokia Metropola Oficejo pri Transporto
** Ueno-Unurelvojo 0.3&nbsp;km
* Tama-Toshi-Unurelvojo-Linio
** Linio Tama-Toshi-Unurelvojo 16.0&nbsp;km
* Chiba-Toshi-Unurelvojo
** 1-a linio 3.2&nbsp;km
** 2-a linio 12.0&nbsp;km
* Maihama Resort Line
** Disney Resort Line 5.0&nbsp;km
* Shonan-Unurelvojo
** Linio Enoshima 6.6&nbsp;km
* Meitetsu
** Linio Monkey Park Unurelvojo 1.2&nbsp;km
* Osaka Rapida Fervojo
** Linio Osaka Unurelvojo (ĉefa) 21.2&nbsp;km
** Linio Saito 6.8&nbsp;km
* Sky Rail Service
** Linio Seno 1.3&nbsp;km
* Kitakyushu Kosoku Tetsudo
** Linio Kokura - 8.8&nbsp;km
* Okinawa-Toshi-Unurelvojo
** Linio Okinawa-Toshi-Unurelvojo 12.9&nbsp;km

### Rusio 
eta|Monorelo de Moskvo
En Rusio, Monorelo de Moskvo komencis funkcii la , kiel aŭtonoma transportilo. Ĝi pasas tra Ostankino (distrikto) de la ĉefurbo kaj ligas la lokon situantan ĉe Tutrusia Ekspozicia Centro kun la loko ĉe metrostacio ''''. Ĝia longeco estas 4,7&nbsp;km.

Vagonaroj veturas preter Ostankina bieno, Triunuo preĝejo, TV centro kaj ceteraj belaj vidindaj objektoj de Moskvo.

Ekde 2008 ĝi estas parto de Metroo de Moskvo.

### Sud-Koreio 
* Metroo de Teguo, linio 3 -
Sudermanio

**Sudermanio** (,  laŭvorte "lando de sudaj homoj", ankaŭ esperantigebla kiel *Sudermanlando*) estas historia provinco en Svedio (en esperantaj rondoj konata kiel naskiĝprovinco de Valdemar Langlet). Ĝi apartenas al la ĉefregiono Svealand kaj situas sude de Uppland kaj la lago Mälaren, norde de Östergötland, okcidente de Stokholmo kaj oriente de Närke, laŭ la suda bordo de lago Melareno kaj bordanta ankaŭ Baltan Maron. Ĝi estas dividita inter tri gubernioj: la okcidenta parto estas Södermanlands län, la orienta parto estas parto de Stockholms län, kaj eta parto je la sudlimo apartenas al Östergötlands län. Plej grandaj urboj estas Eskilstuna, Nyköping, Södertälje kaj Katrineholm.

## Eksteraj ligiloj 
* Sonaj ekzemploj de sudermaniaj dialektoj en eksa retejo de la Universitato de Umeå 


Kategorio:Historiaj provincoj de Svedio
NAD

La tri-litera kombinaĵo **NAD** havas plurajn signifojn, inter aliaj:

***nad** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***NAD** estas kodo de valuto Namibia dolaro de lando Namibio laŭ normo ISO 4217.
*Nikotinamida Adenina Dinukleotido, grava koenziomo en ĉeloj
* *National Association of the Deaf* ("Nacia Asocio de la Surduloj") usona senprofita asocio por surduloj
* Nikotinamida Adenina Dinukleotido, vidu NADH

## Vidu ankaŭ 
* Nordatlantika Marfluo (angle: North Atlantic Drift)
NADH

NAD = Nikotinamida Adenina Dinukleotido;

**NADH** = NAD post aldono de unu hidridjono (reduktita formo; estiĝo);

NADPH = en anabolismo grava fosforilizita formo de NADH.

## Estiĝo kaj funkciado 
** Nikotinamida Adenina Dinukleotido ** (**NAD**) kaj ** Nikotinamida Adenina Dinukleotida Fosfato** (**NADP**) estas du gravaj koenzimoj, troviĝantaj en la ĉeloj. NADH estas la reduktita formo kaj NAD+ estas la oksidita formo de NAD.
NAD uzatas en la glikolizo kaj citra ciklo de la ĉela respirado. Ties formo estas NADP kun aldono de fosfata grupo (kiel ADP formo de ATP). NADP produktiĝas en la fruaj cikloj de fotosintezo, kaj ĝi uzatas en la posta Kalvina ciklo de la fotosintezo. Ĝi uzatas en multaj aliaj anabolaj reakcioj en la diversaj organismoj.

:MH2 + NAD+ → NADH + H+ + M: + energio, kie M estas metabolaĵo.

Du hidrogenaj jonoj, t.e hidridjono kaj H+ jono transportiĝas de la metabolaĵo. Unu hidrogeno ligiĝas al la karbono, kontraŭflanke al nitrogeno; du elektronoj transdoniĝas al la pozitive ŝarĝita nitrogeno.

Dosiero:NAD+.svg|
Dosiero:NADP+ structure.svg|
Dosiero:Niacin.png|
Dosiero:NADH.GIF|

## Vidu ankaŭ 
* ATP
* Adenino
* Nukleotido

Kategorio:Nukleotidoj
Kategorio:Ĉela spirado
Kategorio:Signaltransformado
Transsiberia fervojo

eta|dekstra|280ra|Ruĝa linio – Transsiberia fervojo; Verda linio – Bajkalo-Amura Magistralo
eta|dekstra|transsiberia trako kolorfotado de ĉ. 1910
La **transsiberia fervojo** (aŭ Trasiberia Fervojo, ankaŭ konata per mallongigo **Transsib**) (, mallonge ) estas la plej longa fervojlinio de la mondo, tre grava trafikvojo de Rusio, kiu trapasas Siberion. Ĝi etendiĝas kun longo de 9.288 km de Moskvo al Vladivostoko ĉe Pacifiko kaj pli precize ĝis la Haveno Vostoĉnij.

## Historio 
La ekkonstruo okazis maje en 1891 proksime al Vladivostoko (ĝin ĉeestis princo Nikolao, la estonta imperiestro Nikolao la 2-a), kaj la linio malfermiĝis oktobre en 1916 per inaŭguro de la ponto trans Amur ĉe Ĥabarovsk. La plena elektrigado finpretiĝis nur la 25-an de decembro 2002.

## Priskribo 
Ĉiun duan tagon forlasas la legenda "Trajno N-ro. 2" ("Rossija" = Rusio) la Jaroslavlan stacidomon, por atingi post 7 tagoj — post  — Vladivostokon ĉe la Japana maro. Ĝi havas du numerojn (same kiel ĉiuj aliaj trajnoj en Rusio, laŭ direkto), do la trajno kiu sekvas el Vladivostoko al Moskvo havas la numeron 1.

Kelkaj gravaj urboj apud la linio: Moskvo, Niĵnij Novgorod, Kirov, Permo, Jekaterinburgo, Tjumeno, Omsko, Novosibirsko, Krasnojarsko, Irkutsko, Ĥabarovsko, Vladivostoko, Ĉita. Unu grava paralela devojo trairas la urbon *Petropavlovsk* de Kazaĥstano.

La transsiberia fervojo transiras 16 grandajn riverojn kiel:
Volgo, Vjatka, Kama, Tobol, Irtiŝ, Ob, Tom, Ĉulim, Jenisejo, Oka, Selenga, Seja, Bureja, Amur, Ĥor kaj Ussuri.

Iom grandaj akvaĵoj, kiuj apudas la fervojon: 207-kilometre preter la Bajkala lago kaj 39-kilometre preter Amura golfo.

La transsiberia fervojo debranĉiĝas ankaŭ al Centra Azio Astana, Taŝkent, Aŝgabat, Ĉinio kaj Mongolio (Ulan-Batoro), Pekino kiel Bajkalo-Amura Magistralo.

## Literaturo 
### Beletre 
La Transsiberia fervojo iĝis ofte inspirfonto romana aŭ poezia: la franclingva svisa poeto Blaise Cendrars dediĉis al ĝi sian plej faman prozpoemo: ''prozo de l'Transsiberia fervojo''.

## La vojo kaj Esperanto 
Inter 1928 kaj 1932, Lucien Péraire, franca esperantisto, trairis Eŭropon kaj Azion per biciklo. Inter Kazano (junio 1929) kaj Vladivostoko (julio 1930), li uzis aparaton por bicikli sur la reloj de la transsiberia fervojo.

Somere de 2012 jaro laŭ la fervojo el Moskvo ĝis Ulan-Ude vojaĝis **Karavano al Hanojo** el 23 esperantistoj 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bajkalo-Amura Magistralo
* Jaroslavla linio
* Ufa (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ĉe Vojaĝo.info: Vojaĝo laŭ Trasiberia Fervojo kaj Vojaĝo laŭ Trasiberia Fervojo (alia)
*  Die Transsibirische Eisenbahn Transsib
*  Die Transsibirische Eisenbahn Routen
*  Transsibirische Eisenbahn individuelles Reisen 
* http://transsib.global-writing.de
NEP

La tri literoj **NEP** povas signifi la jenajn:

***NEP** estas mallongigo de Nova Ekonomia Politiko en Rusio 
***NEP** estas internacia aŭtosigno por nepalaj aŭtomobiloj
***nep** estas kodo de nepala lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Nepo**
***Nepo (esperantido)**
Nova Ekonomia Politiko

La **Nova Ekonomia Politiko** — **NEP** () estas ekonomia politiko de Sovetunio inter 1921 kaj 1928.

## Historio 
Dum la Rusa Enlanda Milito (1918-1921) sovetia registaro realigis ekomonian politikon de militkomunismo, kio kio havis detruan efikon al la ekonomia situacio, speciale en agrikulturo. Post pluraj kamparanaj ribeloj kaj ribelo de Kronŝtadto, Lenin akceptigis en marto de 1921, spite al konsiderinda kontraŭstaro en la partio, la koncepton de Nova Ekonomia Politiko.

Tio leĝigis la profitcelitan produktadon, la privatan posedon en la konsumvara produktado, akiron de riĉaĵoj kaj impostigis la kamparanojn per „naturimposto”, tiel alligante ilin al la ekonomia sistemo. Per tio leviĝis unuafoje la teoria demando pri problemo de socialisma merkatekonomio.

En 1929 Buĥarin ellaboris programon por la soveta socio sub slogano "Riĉigu sin!" (ruse Обогащайтесь!), kion li komprenis ne nur materie, sed ankaŭ kulture kaj kio enhavis la plian dekonstruon de la komandekonomio. Stalin nomis tiun direkton "dekstra opozicio" kaj deklaris, ke la kompleta kreado de la socialismo en Sovetunio eblas nur surbaze de la "klasbatalo en la vilaĝoj" per "kolektivigo de la agrikulturo".

Stalin abolis NEP en 1928.

## Vidu ankaŭ 
* Ŝtata Plano de Elektrizado de Rusio (GOELRO)

Kategorio:Sovetia terminologio
Kategorio:Ekonomio de Sovetunio
Kategorio:Ekonomia historio de Rusio
Kategorio:Aperis en 1921
Kategorio:Malaperis en 1928
Furukaŭa (urbo)

**Furukaŭa** (古川市 [furu-kaŭa-ŝi], Hepburn: *Furukawa-shi*, Kunrej: *Hurukawa-si*)situis en norda parto de Gubernio Mijagi, en ebenaĵo de Osaki.

## Historio
*1889 1-a de aprilo, ekis urbeto Furukaŭa.
*1950 15-a de decembro, urbeto Furukaŭa ŝanĝis al Furukaŭa-urbo kuniĝinte kun vilaĝo Ŝida, urbeto Arao, vilaĝo Mijazaŭa.
*1950 16-a de decembro, kuniĝis kun vilaĝoj Higaŝi-Osaki, Nagaoka, Tominaga
*1954 1-a de aŭgusto kuniĝis kun vilaĝo Ŝikitama.
*1954 1-a de oktobro kuniĝis kun vilaĝoj Takakura, Kijotaki
*2006 31-a de marto Furukaŭa-urbo kuniĝis kun 6 urbetoj: Iŭadejama, Kaŝimadai, Macujama, Naruko, Sanbongi, kaj Taĝiri en Osaki-urbon, kaj malaperis.

## Famuloj
*Joŝino Sakuzo
*Oŝima Joko
*Sato Ŝuĝi
*Sato Risaburo

Kategorio:Historio de Japanio
Kategorio:Malaperintaj urboj
Listo de italaj esperantistoj

**Aktivaj italaj esperantistoj**

* Carlo Agostini
* Alberto Alessio
* Francisko Andreoni
* Alessandro Angeletti
* Michele Arabeno
* Enzo Ariani
* Cesare Arieti
* Giordano Azzi
* Raffaele Bagnulo
* Francesco Barbèri
* Mario Bardini
* Giovanni Barni
* Alfredo Bassetti
* Felice Bertoletti
* Medardo BIAGI
* J. Bianchini
* Renato Bisi
* Geometro Franco Bodini
* Matia BOLCATO
* Giuseppe Stanislao BOSCARINO
* Francesco BRANCHI
* Giovanni Battista Briano
* Agostino Brizzi
* Umberto Broccatelli
* Giovanni Bruno
* Giovanni Cacciapuoti
* Enrico CAMPANILE
* Giorgio Canuto
* Carlo Carena
* Modesto Eugenio Carolfi
* Janus di Censo
* Paolo Cerretim
* Fidia Romeo Giuseppe Cesarini
* Giuseppe CHECCO
* Albino Ciccanti
* Attilio Clavenna
* Ranieri Clerici
* Franca CONCINA
* Renato Corsetti
* Vittorio Dall'Acqua
* Giovanni Daminelli
* Eduardo Delehaye
* Primo Dottarelli
* Angelo DURANTI
* Dino Fabris
* Gaetano Facchi
* Giordano Falzoni
* Piero FERRARA
* Francesco Fresco
* Mario Furlan
* Lina Gabrielli
* Antonietta Gaio
* Giuseppina Gamberini-Billi
* Michele Gazzola
* Francesco Geraci
* Arturo Ghezzo
* Luigi Giambene
* Germano Gimelli
* Aldo de' Giorgi
* Aldo Grassini
* Corrado Grazzini
* Pia INCORONATO
* Piatti Ippolito
* Pastro Giacinto Jacobitti
* Adam Lacalendola
* Stefano la Colla
* Gioacchino Laurenti
* Guido Lazzini
* Renato Lisi
* Lorenzo LONGONI
* Girolamo Lucchetta
* Daniele Marignoni
* Mirza Marchesi
* Perla Martinelli
* Daniela Gizela Matray
* Alessandro Mazzolini
* Rag. Ciro MENOTTI
* Miriam Michelotti
* Bruno Migliorini
* Elio Migliorini
* Enrico Mingo
* Carlo Minnaja
* Luigi Minnaja
* Felice Miuccio
* Carlo Cordero de Montezemolo
* Carlo Musazzi 
* Vincenzo Musella
* Vitangelo Nalli
* Otello Nanni
* Mauro Nervi
* Rinaldo Orengo
* Fedoro Orlandini
* Romeo Pagliarani
* Antonio Peri
* Gustavo PERINI
* Giuseppina PICCIOTTO DE VITA
* Gaudenzio Pisoni
* Luigi Polese
* Riccardo Di Prinzio
* Ameriigo Luigi Reni
* Agostino Righi
* Norberto Saletti
* Giovanni Saggiori
* Carlo Sarandrea
* Giovanni (della) Savia
* Aldo Ferdinando Schmucker
* Rosario Sgroi
* Giorgio Silfer
* Mario Sola
* Forwa Solimena
* Renzo SOMMI
* Agostino STELLACCI
* Alfredo Stromboli
* Umberto Stoppoloni
* Leandro Taccani
* Edo Taddei
* Aĥilo Tellini
* Umberto Toschi
* Romolo Trivella
* Pancrazio Urbani
* Andrea Vaccari
* Attilio Vaona
* Fernando Zacché
* Pierre ZANIN
* Alessandro Zappalà
* Armando Zecchin

## Vidu ankaŭ 
* Ĝermolisto de italaj esperantistoj

## Bibliografio 
* **1982**: Migliorini, Elio. Pionieri dell’Esperanto in Italia. Roma 1982 (en la itala)


Italaj
Militkomunismo

**Militkomunismo** estis la kruda ekonomia politiko de la bolŝevikoj dum la Rusa Enlanda Milito. Tio havis du celojn: realigi la komunismajn teoriojn en la praktiko per redisdono de varoj kaj la venko en la enlanda milito, per ekipo de urboj kaj Ruĝa Armeo kun armiloj kaj manĝaĵoj. Ĝi havis la sekvajn trajtojn:

# metis sub regon de la registaro ĉiun grandan fabrikon.
# ŝtatoorganizata produktado, ekipado
# rigoraj antaŭskriboj por la laboristoj, strikantoj iĝis parmurditaj, punitaj.
# labordevo ankaŭ por la "ne-laboranta klaso".
# rekvizicio de la kamparana plusproduktado, kaŭzante en 1919-1920 la Ukrainian malsategon
# nutraĵo kaj aliaj varoj estis tracentre disdonitaj.
# malpermeso de privataj entreprenoj.
# milita kontrolo, uzo de fervojo.

La senkompensa depreno de agrikulturaj produktoj kaŭzis malsatmizeron, kanibalismon inter 1919-1921 kaj malsatmorton de milionoj. Tio estis ankaŭ kaŭzo de ribelo en Kronŝtadto ĉe militŝipa bazo en februaro 1921 kaj la kamparana ribelo de Tambov. La ribelo instigis Leninon anstataŭigi la militkomunismon per Nova Ekonomia Politiko.

## Vidu ankaŭ 
* Tambova ribelo

Kategorio:Ekonomio de Sovetunio
Kategorio:Rusia enlanda milito
Kategorio:Komunismo
Kategorio:Sovetia terminologio
Kategorio:Aperis en 1918
Kategorio:Malaperis en 1921
Kategorio:Politiko en 1918
Japana Ruĝa Armeo

La **Japana Ruĝa Armeo** (japane 日本赤軍 [nihon sekigun]; angle *Japanese Red Army,* JRA) estis internacia terorisma grupo.

En februaro 1971, ĝi estis fondita de Shigenobu Fusako, membro de Japana Komunista Ligo - Ruĝa Armeo Partio. La grupo havis ĉirkaŭ 40 membrojn ĉe sia pinto kaj unufoje ĝi estis la plej timigita gerila movado.
En la 1970-aj jaroj la grupo okazigis kvin terorismajn agojn.

En Novembro 2000, la plej supra direktanto, Shigenobu Fusako, estis arestata en Takacuki en Osaka prefektujo.
Ŝi el malliberejo deklaris malorganizon de Japana Ruĝa Armeo.

## Vidu ankaŭ 
* Ruĝa Armeo

Kategorio:Historio de Japanio
Kategorio:Politika rezisto
Isa bin Marjam

**Isa bin Marjam** (, "Jesuo filo de Marjam") estas la nomo de Jesuo en islamo kaj en la Korano.

La islamo diras ke li estas unu el la kvin grandaj profetoj de islamo, kune kun Musa (Moseo), Ibrahim (Abrahamo), Nuh (Noa) kaj la fina profeto Muhamad (Mohamedo).

Laŭ la Korano li ne estis najlita nek mortis sur kruco, sed estis levita ĉielen sen morti; laŭ la Korano li faris miraklojn kaj estis naskita de la virgulino Marjam per la spirito de Dio. Li revenos je la fino de la mondo por venki la kontraŭulon kaj por juĝi la homojn.

Malsame ĉe la arabaj kristanoj li nomiĝas '''Jasu' al-Masih''' (, "Jesuo la Mesio").

## Vidu ankaŭ 
* Jesuo Kristo
* Mohamedo

## Referencio 
Kategorio:Islamo
Kategorio:Jesuo
Francesco Sangalli

**Francesco SANGALLI** (naskita la  en Romanengo; mortinta la  en Varese) estis itala komponisto.

Liaj gepatroj nomiĝis Luigi Sangalli kaj Rosa Dognini. Je la aĝo de 11 jaroj li eniris la Muzikan Konservatorion de Milano, kie li studis pianon kaj muzikan komponadon. Tie Giovanni Bottesini estis lia amiko kaj kolego. Brile diplomiĝinte, li dediĉis sin al la instruado kaj komponado de ĉambra kaj opera muziko. Li komponis centon da pianaj kaj orgenaj muzikaĵoj kaj da kantoj, de rimarkinda eco kaj evidenta modernismo, kompare al la stilo de lia epoko. Je la aĝo de 25 jaroj li komponis sian ĉefan operon, "Alboino", kiu estis enscenigita ankaŭ en la fama *Teatro alla Scala* en Milano.

En 1888 li komponis Meson per tri viraj voĉoj, kiu alportis famon kaj meriton al li. Krom pro liaj evidentaj muzikaj dotoj, Sangalli estis konata ankaŭ kiel laborema, klera kaj bonfarema persono, de milda kaj modesta animo; amikeco estis grava valoro por li.

Li estis entombigita en la enterigejo de Varese. Liaj verkoj estas kolektitaj kaj ankoraŭ nun konservataj precipe en la Biblioteko de la Konservatorio de Milano.

Kategorio:Italaj komponistoj
Neĝero de Koch

[eta|250ra|La unuaj kvar [iteracioj de la **Neĝero de Koch**.]]
**Neĝero de Koch** estas matematika kurbo kaj unu el la unuaj fraktaloj priskribitaj. Ĝi aperis en 1904 dokumento titolita "*Sur une courbe continue sans tangente, obtenue par une construction géométrique élémentaire*" fare de la sveda matematikisto Helge von Koch.

Kategorio:Fraktaloj
Esperanto sen fleksio

**Esperanto sen fleksio** (mallongigite **EsF**, elparolata kiel "esfo") estas variaĵo de Esperanto kreita de Richard K. Harrison (kiu kreis ankaŭ vorlinon), influita de Latino sen fleksio. Li forigis la "fleksiojn" de Esperanto, kiel akuzativon, pluralon, artikolon, ktp. Oni asertas, ke EsF estas dialekto de Esperanto kaj ne estas 'reformita Esperanto', kiel Ido. Ĝi estas konsiderata pli facila por homoj el Azio. Akuzativo, -n, estas forigita, sed estus anstataŭigita per la prepozicio *na*) se necese. Krome, li forigis la ĉapelitajn literojn anstataŭigante ilin per H-sistemo (kaj ŭ per w).

Kvankam ĝi ne uzas la sufiksojn -is, -as, -os, -inta, -onta, -ata, -ota, ĉar kunteksto kaj adverboj indikas tempon, EsF tamen uzas jenajn verbajn finaĵojn: -i (indikativa), -u (imperativa), -us (kondicionala), -anta (aktiva), -ita (pasiva).

## Principoj 
Jen estas la principoj de la projekto, laŭ la aŭtoro, en Esperanto sen fleksio mem (kaj la traduko en norman Esperanton):

# *Ni forjheti sufikso -j. Esperanto sen Fleksio ne havi fleksio de nombro.* (Ni forĵetis sufikson -j. Esperanto sen Fleksio ne havas la fleksion de nombro.)
# *Ni forjheti sufikso -n. Normala vortsekvo esti subjekto, verbo, komplemento. Nova prepozicio "na" ankaw povi indiki verbkomplemento, ekzemple na birdo manghi kato.* (Ni forĵetis sufikson -n. Normalaj vortsekvoj estas subjekto, verbo, komplemento. Nova prepozicio "na" ankaŭ povas indiki verbkomplementon, ekzemple "*na birdo manghi kato*" kiu signifas en norma Esperanto : "birdon manĝas kato".)
# *Ni ne uzi sufikso -is, -as, -os, -inta, -onta, -ata, -ota. Chirkawteksto kaj adverbo indiki tempo. Verbformaro de EsF esti: -i (indikativa), -u (imperativa), -us (kondicionala), -anta (aktiva), -ita (pasiva).* (Ni ne uzas sufiksojn -is, -as, -os, -inta, -onta, -ata, -ota. Ĉirkaŭteksto kaj adverboj indikas tempon. Verbformaro de EsF estas: -i (indikativa), -u (imperativa), -us (kondicionala), -anta (aktiva), -ita (pasiva).)
# *Litero "w" anstatawi u-kon-hoko.* (Litero "w" anstataŭas u-kun-hokon.)

## Ekzemplo de teksto 
Jen Patro Nia:

Patro nia, kiu esti en chielo,sankta estu via nomo;venu regno via; estu farita volo via,kiel en chielo tiel ankaw sur tero.Na pano nia chiutaga donu al ni hodiaw,kaj pardonu al ni shuldo nia,kiel ni ankaw pardoni na nia shuldanto,kaj ne konduki ni en tento,sed liberigu ni de malbono.

Alia ekzempleto:

"Mi instrui pri la vojo sen distingo inter ekstera kaj interna leciono. Instruanto de vero ne havi fermita pugno, kaj ne kashi grava scio. Sciokashado indiki falsa doktrino." – Buddha

Neniu paroli esperanto.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro 
* Dialogo en Esperanto sen Fleksio
* Esperanto Sen Fleksio Verb List wiki.verbix.com

Kategorio:Esperantidoj
Kategorio:Reformoj en Esperanto
Christopher Reeve

250px|dekstra|eta|Christopher Reeve(fotita en 2003)
**Christopher REEVE** (naskiĝis la 25-an de septembro 1952, mortis la 10-an de oktobro 2004) estis usona aktoro, stelulo de la *Superman*-filmoj.

Li naskiĝis en Novjorko, kiel filo de romanisto kaj ĵurnalisto. Li jam dekjare aktoris sursceneje. Li finstudis en la drama fako de Cornell-a Universitato en 1974, li rolis en ĉentelefilmo, sed ofte ludis ankaŭ en teatro. Lia unua rolo estis ludi nepon de Katherine Hepburn-imitato ĉe Broadway.

Lia plej konata filmo estas *Superman* el 1978 (angle *Superhomo*), kiu havis tri daŭrigojn. La ĉefrolon li akiris el inter 200 kandidatoj.

En 1980 li kune kun Jane Seymour aperis en la filmo *Somewhere in Time*. Jane Seymour estis tiel impresita de Christopher Reeve, ke ŝi unu idon nomis laŭ li. Ankaŭ lia rolo en *The Bostonians* (1984) ricevis bonajn kritikojn.

La sportoŝatanta aktoro akcidentis la 27-an de majo de 1995, kiam li falis de ĉevalo kaj rompis la vertebran kolon ; ekde tiam li devis uzi rulseĝon.

Lia filmagado ekde tiam dum longa tempo paŭzis, ĉar li koncentriĝis al sia rehabilitiĝo. Kune kun sia edzino Dana Reeve li fondis la rehabitiligan centron *Paralysis Resource Center*, kies tasko estas, instrui al paralizitoj, vivi pli memstare.

En 1998 Christopher Reeve revenis al la aktorado: En la televida refilmigo de la Hitchcock-filmo *Rear Window* li okupis la rolon de paralizito, kiu de sia fenestro observis murdon. Samjare aperis lia membiografio *Still Me*.

La 10-an de oktobro 2004 Christopher Reeve mortis en Mount Kisco, Novjorkio. Unu tagon antaŭe li post kor-halto perdis la konscion. La kaŭzo de tio estis infekto, akirita pro vundiĝo dum la longa kuŝado. Ĝismorte li esperis, iam denove povi piedmarŝi.

## Listo de filmoj 
* *Love of Life* (televidserio, 1974-1976)
* *Superman* (1978)
* *Superman II* (1979)
* *Somewhere in Time* (1980)
* *Superman III* (1983)
* *The Bostonians* 1984)
* *Anna Karenina* (1985)
* *Street Smart* (1986)
* *Superman IV* (1987)
* *Switching Channels* (1988)
* *Bump in the Night* (1991)
* *Noises Off* (1992)
* *Remains of the Day* (1993)
* *Speechless* (1994)
* *Village of the Damned* (1995)
* *Rear Window* (1998)

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 10-an de oktobro
Klasbatalo

**Klasbatalo** estas ofte uzata nocio, kiu venas el la teorio de Karl Marx kaj estas uzata – ne nur de marksistoj – por klarigi la decidajn socialajn kaj politikajn konfliktojn inter la sociaj klasoj (*klasaj kontraŭdiroj*) kaj priskribi la ŝanĝiĝojn de la sociaj rilatoj.

Laŭ la teorio de la dialektika materiismo, en la klasa socio troviĝas esenca kontraŭdiro – la klasa antagonismo pro kontraŭaj klasinteresoj – kiu esprimiĝas en konflikto inter la posedantoj de la laborforto – la tiel nomataj proletoj – kaj la posedantoj de produktiloj – la tiel nomataj kapitalistoj. Ĉe tiu konflikto temas pri la tiel nomata klasbatalo.

## Estiĝo de la klasbatalo 
maldekstra|eta|308x308ra
Laŭ Karl Marx, la ĉiama elirpunkto por la klasbatalo estas la ekonomiaj interesoj de la kapitalo, la profita rilato inter labortempo de la dungitoj kaj la elpagita salajro. La plusvaloro fontas el la diferenco inter la valoro kreita de laboristo per sia laborforto (uzante la produktiloj posedataj de la kapitalisto) kaj la valoro de la produkto en la merkato. La plusvaloro estas la elpagita salajro. El tio venas la ĉiama deziro de kapitalistoj por pli da pluslaboro aŭ malpli da elpagenda salajro. (Plilongigo de la labortempo, malaltigo de salajro, translokigo de fabriko al malalt-salajraj landoj aŭ surloke altigo de la produktiveco.)

Laŭ teorioj de Markso tiu ĉiama profitpelo de kapitalistoj kondukas la proletaron al mizero kaj pro tio ili ribelas kaj venkos la kapitalismon. La komuna mizero devus unuigi la laboristaron kaj komune ŝanĝi la sociajn rilatojn per kolektivigo de la produktiloj.

Dum la periodo de "Malvarma milito", tiu teorio montris sin malprava, klarigo laŭ la marksistoj estas eble pro tio, ke la Unua Mondo (Landoj regitaj de kapitalismo) konsentis pro timo de revolucio al kompromisoj al sia laboristaro kaj iel "subaĉetis" ilin. Sed post disfalo de soveta landobloko, fino de konkuro inter la du ideologioj (kapitalismo kaj socialismo), laŭ marksistaj komentistoj, ankaŭ finis tiun intereson al kunlaboro kun laboristaro; tial komence de 21-a jarcento la kapitalistaj rondoj kaj ties registaroj pli kaj pli deprenas la – dum la pasintaj 50 jaroj – akiritaj rajtoj de la laboristoj. Tiun nunan situacion ekkontraŭbatalas la alimondismuloj.

La marksista teorio ne konsideras aliajn kaŭzojn, motivojn kaj celojn de la preteco ellabori kaj respekti sociajn rajtojn, ol materia intereso kaj forto-ekvilibroj, sed aliaj filozofioj, precipe la prisocia doktrino de katolika eklezio diras, ke ekzistas ankaŭ aliaj koheraj argumentadaj sistemoj ol tiuj de la marksismo, nome etikaj.

## Eksteraj ligiloj 
* Karl Marx, Friedrich Engels: Manifesto de la Komunista partio, trad. Detlev Blanke

* Pri klasbatalo kaj universala signifo de tiu vorto, prelego de Jakvo Ŝram

* Werner Seppmann: Remalkovro de la klasoj 
## Vidu ankaŭ 
* Striko
* Konfliktoteorioj
* Komunismo
* Socialismo
* Laborista movado
* Manifesto de la Komunista Partio
* Varnoj - *Leĝoj de Manuo* 

Kategorio:Laborista movado
Kategorio:Marksismo
Glimo

**Glimo** estas grupo de silikatmineraloj, kiu inkludas plurajn materialojn havantajn perfektan klivon. Ĉio estas monoklina kristalo (ŝajne ortoromba aŭ sesangula kristalsistemo). Kune kun kvarco kaj feldspato, glimoj estas unu el la konsistigaĵoj de granito.

Specoj de glimo:

* Biotito( aŭ nigra glimo) : K2O - 6(MgFe)O - Al2O3 - 6(SiO2) - 2(H2O), en kiu la grupoj de (MgFe)O povis est anstataŭgitaj de (Al2O3)
* Muskovito (aŭ blanka glimo) : K2O - 3(Al2O3) - 6(SiO2) - 2(H2O)
* Flogopito
* Lepidolito
* Sericito
* Vermikulito

La apartaj ecoj de glimoj, ilia travidebleco, ilia diverseco, iliaj termikaj ecoj (termika izolaĵo) kaj ilia  elektra eco (alta izola konstanto, rezultigas, ke ili troviĝas en multaj uzoj.

Dosiero:MicaSheetUSGOV.jpg|Glimotavoloj
Dosiero:Mica-in-rock-from-alstead.jpg|Roko kun glimo
Dosiero:BiotitaEZ.jpg|Biotito
Dosiero:Muscovite.jpg|Muskovito

## Vidu ankaŭ 
* Geologio
* Listo de mineraloj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/Glimmer ()
* http://perso.wanadoo.fr/mondanisto/iomkemi.htm (referenco ne alirebla je 3-a de novembro 2014)

Kategorio:Filosilikatoj
Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Dielektriko
Gébé

**Gébé** estas artistnomo de Georges BLONDEAUX, nask. en Villeneuve-Saint-Georges ja la 9-a de julio 1929 mort. ja la 5-a de aprilo 2004, franca desegnisto. Li estis ligita kun la tendencoj de la jaroj 1970-aj post Hipiaj, kaj post Majo 1968. Li iĝis fama pro lia albumo "La jaro 01" kies slogano slogano estis "ni ĉesas pri ĉio! kaj tio ne malĝojas".

"Jaro 01" reale ekis kiam Gébé, tiam desegnisto en la fervoja nacia firmao de francio *SNCF* decidis ĉion haltigi: "ne! mi ĉesas iri vendi je tri horojn for de ĉitie ok horojn el mia vivo" kaj deziris ekscii ĉu tiu deziro partigeblis kun aliuloj. La ideo estis ja simpla: oni ĉesas pri ĉio, oni paŝas flanken, oni taksas la malĝojon kaj sensencecon de vivo oferita al la laboraĉo al sistemo, kiu disvastigas malbelon kaj detruon, kiu difektegas la pejzaĝojn kaj detruas la vivojn por elvomi amason da senutilaj varoj. Oni reakiras sian liberon, oni reekas interparoli, interridi, oni improvizas alian vivon, kiel ĝi devus esti: simpla, bela, animplenumiga.
Kinoreĝisoro Jacques Doillon skribas al li, kaj la bildstrioserio iĝas filmon kun amatoraj aktoroj, sed ankaŭ ontaj famuloj kiel Coluche, Gotlib, Miou Miou, kaj Gérard Depardieu en sia unua rolo. La filmo estas sukcesega kaj sumas 500 mil spektintojn.

Por la filmo la fama kanzonisto Alain Souchon komponis "Surtersidi".

## Vidu ankaŭ 
* Bildliteraturo

## Eksteraj ligiloj 
* http://es.ra.free.fr/art0075.php3
Kolektivigo

**Kolektivigo** (de la latina vorto *collectivus* - *kolektata*) estas la (perforta) kunligo de antaŭe individuaj agrikulturaj produktounuoj al ŝtataj aŭ kooperativaj produktounuoj, do la kunigon de agrikulturaj areoj, uzinoj al kolektivaj aŭ ŝtataj uzinoj.

Ĉefe en socialistaj ŝtatoj kiel la tiutempa Sovetunio, la kolektivigo estis antaŭenigata per ŝtata premo kaj parte per polica perforto. Dum la epoko de stalinismo en Sovetunio ekde la jaro 1928 kaj sub la gvido de Mao Zedong en la Popola Respubliko Ĉinio inter la jaroj 1958 kaj 1961, pro la perfortaj kolektivigoj estis mortigitaj milionoj da homoj.

Aliflanke en la historio ankaŭ ekzistis kolektivigoj kiuj ne estis ŝtate premitaj sed faritaj pro anarkiismaj motivoj, ekzemple en Hispanio dum la enlanda milito de 1936 ĝis 1939.

En GDR la perforta kolektivigo pro premo de la ŝtato Sovetunio okazis inter la jaroj 1952 kaj 1960. La 31-an de majo 1960 ĝi deklariĝis finfarita. Ĝis tiu tago fondiĝis kooperativoj, kiuj produktis sur 83,6 procento de la kultiveblaj agroj. En la lastaj tri monatoj, nomataj "socialisma printempo" (germane "*Sozialistischer Frühling*") la lastaj 400.000 memstaraj agrikulturistoj estis premitaj en socialismajn agrikulturajn produktokolektivejojn. En tiuj tri monatoj 200 kamparanoj suicidis kaj 15.500 fuĝis al okcidenta Germanio. En la germana urbo Kyritz la 25-an de aprilo 2010 estis inaŭgurita monumento honore al agrikulturistoj, kiuj iĝis viktimoj de la devigita kolektivigado.

## Literaturo 
Jens Schöne. *Frühling auf dem Lande?: Die Kollektivierung der DDR-Landwirtschaft.* ("Printempo en la kamparo? La kolektivigo de la agrikulturo de GDR") Berlino: Links-Verlag, 2005.
* '' Antoni Castells: La kolektivigoj en Katalunio (1936-1939)

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Granda teroro
* Holodomoro
* Kolĥozo
* Sovĥozo
* Kooperativo
* Kibuco
* Kolektivigo en Sovetunio
* Popola komunumo

Kategorio:Komunismo
Kategorio:Anarkiismo
Kategorio:Kooperativoj
Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Publika trezoro
Kategorio:Sovetia terminologio
Shantiniketan

**Shantiniketan** (bengale  pr. Ŝantiniketan, ) estas urbeto en la nuna subŝtato okcidenta Bengalio de Barato, kie Rabindranath Tagore en 1901 fondis apartstilan universitaton, nomatan "Visva Barati". Komencita kiel aŝrama lernejo por 5 knaboj kaj financita per la propra mono de la poeto kaj lia edzino (kiam li ricevis monon pro la Nobel-premio pri literaturo, li donacis ĝin al Visva Barati, kaj poste la kopirajton de siaj poemoj), ĝi iĝis universitato en 1921, Barata Ŝtata Universitato de 1951, ĝi nun estas plenskala universitato nome Universitato Visva-Bharati, kiu (male al la komenca instituto de Rabindranath Tagore) liveras ĉiajn universitatajn diplomojn, sed plutenas la originalajn trajtojn kiujn donis al ĝi ties fondinto, kaj igas ĝin unika inter ĉiuj altlernejoj: kun klasoj subarbaj, preĝoseancoj, muziko, vilaĝa kaj agrikultura kromlaboro, lernejo por la vilaĝaj infanoj kaj tiel plu. 

Ĝi estas fama precipe pro sia Arta Instituto, el kiu venis kelkaj el la plej renomaj barataj artistoj, ekzemple Somenath Hore, K. G. Subramanyan kaj Dinkar Kowshik.

La patro de Rabindranath Tagore, Debendranath, aĉetis tie terenon, ĉar plaĉis al li la regiono. La filo ekloĝis tie en 1901 kaj fondis unue lernejon kaj dudek jarojn poste universitaton kun la celo "igi ĝin konektilo inter Barato kaj la mondo".

## Eksteraj ligiloj 
* pri ties arto-lernejo

Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Universitatoj en Barato
Poliespo

**Poliespo** (Polisinteza Esperanto) estas Esperanto pligrandita per ĉerokaj vortoj kreita de  Nvwtohiyada Idehesdi Sequoyah, kromnomo de Billy Joe Waldon, kondamnita al morto en Usono pro pluraj murdoj. Waldon estas konsiderata kiel mense nestabila de usona juro.

## Prononco
**Alfabeto**: a, â, ā, ấ, b, kontraŭĉapelita b, c, ĉ, d, e, ê, f, g, ĝ, h, ĥ, i, ĭ, ĭ kun malgranda komo (aŭ į kun kontraŭĉapelo), ĭ kun ´ (vidu la dua "a"), î, ĉapelita į, ĉapelita í, j, ĵ, k, kontraŭĉapelita k, l, m, kontraŭĉapelita m, n, kontraŭĉapelita n, o, ô, p, p kun superskribita w, s, ŝ, t, ĉapelita t, t kun superskribita v, u, û, ŭ, v, z, ĉapelita z, kontraŭĉapelita z, q, q kun ´, ĉapelita q, ĉapelita q kun , w, w kun ´, ĉapelita w, ĉapelita w kun ´, x, x kun ´, y, 2, 2 kun ´. 

(oni komprenu kontraŭĉapelon kiel la **˘** (brevo),
ne kiel la **ˇ** (haĉeko)).

Vokaloj estas: **a,e,i,o,u** kiel en Esperanto. â, ê, ô, kaj û estas nazalaj. La ĭ estas [I] kiel la angla 'ship', î estas nazala ĭ. Vokalo q estas la sono *irl* de la angla 'girl'. w estas kiel la Esperanta ŭ. Ĉapelita w estas nazala ŭ. x estas kiel la hebrea "ŝvao", ĝia nazalan formon oni skribas 2 (ĉar 2 memorigas, laŭ Waldon, nazon).

Konsonantoj estas kiel en Esperanto kaj: kontraŭĉapelita b, kontraŭĉapelita k, kontraŭĉapelita m, kontraŭĉapelita n kiuj estas antaŭ-aspirataj kun *nazala* h. Ĉapelita t estas senvoĉa th [θ], t kun superskribita v estas voĉa th [ð]. p kun superskribita w estas 'pŭ' (lippronuncata p). Ĉapelita z estas 'kc', kontraŭĉapelita z estas la voĉa analoga [gdz]. y is 'ĥj' (palatizata ĥ). Glota halto kaj la tono estas kelkfoje indikitaj, sed ne ĝenerale. La ´ indikas la ŝanĝon de la tono 2 al tono 3 (kreskan tonon).

Eble, en estonto, oni uzus la Ĉerokan silabaron.

## Strukturo
La strukturo estas pli simila al Ido ol al Esperanto, ĉar fleksias la radikoj (estas 'polisinteza' lingvo) kaj, do, la lingvo ne estas perfekte aglutina. Male al Ido, ĝi havas nur unu prefikson krom la Esperantaj: **pe-** kion oni uzas por indiki "naturan" sekson. Krom akuzativo, estas ankaŭ sufikso por subjekto, kiel en la Klingona.

## Celo
La proponita celo estas doni al okcidentaj usonanoj, ĉefe al indiĝendevenaj, oportunon por akiri "Ĉerokan Spiriton". Laŭ ĝiaj uzantoj, oni ne povas estis bona parolanto de Poliespo (aŭ *Po*, kiel ili diras), se oni ne estas bona parolanto de Esperanto.

Ĉar Waldon postulis mondonacojn de interesitaj homoj, oni akuzis lin pri malhonestaj celoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Jörg Knappen, lingvisto tiam en la universitato de Majenco, nun en la universitato de Saarbrücken, en la retcirkulera listo CONLANG - Aŭgusto 1993, arkivigita en oktobro 2009 ()
* skizo pri Poliespo en la retejo *Langmaker.com*, arkivigita en februaro 2005 ()
  

Kategorio:Esperantidoj
Lingwe uniwersala

**Lingwe uniwersala** estas 'rekonstruo' de pra-Esperanto, t. e., ne la "vera" pra-Esperanto bruligita de Marko Zamenhof en 1878, sed hipoteza formo farita de Gaston Waringhien. Tia Lingwe Uniwersala aperis en "Lingvo kaj vivo", de Waringhien (La Laguna 1959, Stafeto). Li rekonstruis la lingvon pri kiu oni konas nur kelkajn kajerojn, bruligitajn en fajrego dum la Dua mondmilito. Tiu ĉi laboro de Waringhien ne nur havas filologiajn celojn, sed ankaŭ estetikajn. Kelkaj aŭtoroj volis doni "arĥaikan" aspekton al siaj verkoj, pro tio Kálmán Kalocsay inventis sian Pra-Esperanton, kaj Manuel Halvelik kreis Arcaicam Esperantom. Geraldo Mattos uzis Lingwe uniwersala de Waringhien en kelkaj poemoj.

Kategorio:Esperantidoj
Siófok

**Siófok** [ŝiOfok] estas urbo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Siófok, kies centro ĝi estas. Sió estas rivero kaj kanalo en la regiono, fok estas kabo.
eta|maldekstre|Hoteloj laŭ la bordo

## Geografio 
Siófok situas sur ebenaĵo, sur suda bordo de Balatono, ĉe kluzo inter Balatono-Sió, laŭ ĉefvojo, fervojo kaj aŭtoŝoseo M7 Budapeŝto-Nagykanizsa. La urbo nomiĝas **ĉefurbo de Balatono** kaj grava haveno de Balatono, laŭokaze ankaŭ Sió estas navigebla.
eta|dekstra|Haveno de Siófok

## Historio 
Pli frue romianoj loĝis tie. La urbo menciiĝas unuafoje en la fondletero de la Tihany-a Abatejo 1055. La turkoj tenis la komunumon inter 1552-1688, dume la haveno iĝis milithaveno. En 1693 ligna, en 1736 ŝtona preĝejo omaĝe al Virgulina Maria konstruiĝis. Ekde 1810 Siófok estis diliĝencostacio inter Transilvanio-Adriatiko, en 1846 komenciĝis la vaporŝipado en la lago. En 1861 la fervojo, en 1865 la kluzo ekfunkciis, akvonivelo de la lago stabiliĝis. Tio ebligis konstruojn de feridomoj ĉe la bordo. En la sama jaro Siófok iĝis grandvilaĝo, en 1950 distriktejo, en 1968 urbo, dume najbaraj komunumoj, ripozejoj Balatonszabadi, Balatonszéplak, Balatonkiliti kaj Sóstó aliĝis al Siófok.

En Balatonkiliti radiostacio funkcias. Somere pli ol 100 mil da somerumantoj troviĝas en la urbo.
eta|Muzika pavilono en Siófok
eta|Urbomezo en Siófok

## Sakralaj vidindaĵoj 
* paroĥa preĝejo Vizito de Maria (Siófok)
* paroĥa preĝejo Sankta Kleto (Siófok) (Balatonkiliti)
* preĝejo Sankta Laŭrenco (Siófok) (1995)
* preĝejo Sankta Kruco (Siófok) (1998)
* Luterana preĝejo (Siófok) (1990)
* Kalvinana preĝejo (Siófok) (1994)
* Kalvinana preĝejo (Balatonkiliti) (1798)

## Muzeoj, ekspozicioj 
* Sud-Balatona Kultura Centro (Placo Fő Nr. 2.)
* Akvomastruma Muzeo
* muzeo Kálmán Imre
* Mineralmuzeo
* Galerio Jordán
* Galerio Szilfa
* Levi Artejo-Galerio

## Famuloj 
* en Siófok naskiĝis:
** astronomo Gáspár Bakos
** ceramikisto Etelka Meixner
** dramisto Pál Aczél
** instruisto László Bartusz-Dobosi
** komponisto Imre Kálmán
** librotenisto Anita Potocskáné Kőrösi
** operkantisto Illy Karácsonyi
** prezentisto Krisztina Máté
** psikologo Géza Révész
** skulptisto Imre Varga
* en Siófok mortis:
** aktoroj Tivadar Bilicsi, Józsa Hacser, Teréz Várhegyi
** altlerneja instruisto Elemér Kenyeres
** baletisto Zoltán Sallay
** geografo András Székely
** Emil Schultheisz (juristo)
** kuracistoj János Aranyosi kaj Tibor Vályi-Nagy
** verkisto Frigyes Karinthy

## Ĝemelurboj 
*  Oulu, Suomio
*  Gheorgheni, Rumanio
*  Netanya, Izraelo
*  Waldheim, Germanio
*  Pärnu, Estonio
*  Poreč, Kroatio
*  Walnut Creek, Usono
*  Saint-Laurent-du-Var, Francio
*  Brenna, Pollando

## Referencoj 
Kategorio:Havenurboj
Kategorio:Banlokoj
Kategorio:Siófok
Ugo Foscolo

**Ugo FOSCOLO** [ugo fOskolo] (6-a de februaro 1778 - 10-a de septembro 1827) naskiĝis en Zante, greka insulo, tiam posedata de la Venecia Respubliko, el greka patrino kaj el venecia patro. Ankoraŭ infano, post la morto de la patro, li vivis kun la familio en Venecio. Dekokjaraĝe li prezentis sian unuan klasikan tragedion ("Tiesto") dediĉitan al Alfieri. Pro liaj demokrataj, revoluciemaj ideoj li estis devigita ekziliĝi al Bologna, tiam ĉefurbo de Cispada Respubliko, kie li verkis "Odo al liberiganto Bonaparte". Sed en 1797 Bonaparte lasas al Aŭstrio la posedon de Venecio: tio dolorigis Foscolo'n, kiu komencis ne plu toleri la politikon de Bonaparte.

Li iris al Milano, ĉefurbo de la tiama Cisalpa Respubliko, kie li interamikiĝas kun Parini kaj interkonatiĝas kun Monti. Kun la francaj soldatoj, kiel oficiro, li batalas en Ĝenovo kontraŭ la aŭstroj; poste li estis kapitano en la itala devizio ĉe la franca armeo. Reveninte al Milano li estis nomumita profesoro pri retoriko ĉe la universitato de Pavio, kie li esperis vivi pace kaj bonstate; sed baldaŭ Napoleono forigis tiun studobjekton kaj tiel Foscolo travivis malriĉe.

Temperamente arde pasia, li malŝatis kaj ne toleris flati la potenculojn. Kiam en 1815 Aŭstrio denove regas en Milano, li rifuzas ĵuri fidelecon al la nova reĝimo, kaj elektas la ekzilon, unue en Svislando, poste en Britio, kie li vivis tra malfacilaĵoj kaj malriĉe. Tie li mortis en 1827. En 1871 lia ĉerko estis transportita al Florenco ĉe la preĝejo Santa Croce, kiun li kantis en la poemo "Pri la tomboj", ĉar tie estas entombigitaj Machiavelli, Michelangelo kaj Galileo.

Ne multaj estas liaj poeziaj verkoj, sed vere valoraj. Krom la du odoj, klasik-stilaj forme kaj enhave, al du de li amitaj nobelaj virinoj, kaj la poemo "La gracioj" estas elstaraj liaj dekdu sonetoj kaj precipe la poemo "Pri la tomboj". Ankaŭ tri tragediojn li verkis. En liaj verkoj - la epistola romano "La lastaj leteroj de Jacopo Ortis", la traduko el la angla verko de Sterne "Sentimentala vojaĝo", lia epistolaro, kaj liaj eseoj kaj paroladoj - evidentiĝas hela, vigla moderna prozo.

## Eksteraj ligiloj 
* Memore pri la morto de frato Giovanni

Kategorio:Grekaj verkistoj
Kategorio:Italaj verkistoj
Kategorio:Universitato de Pavio
Murano

|}
**Murano** estas aro de kelkaj insuloj, kunligitaj per pontoj kaj situantaj nordoriente de Venecio en la samnoma laguno. Ĝi estas komplete kovrita de urba areo kaj havas proksimume 3.500 loĝantojn.

La insulo famiĝis pro la produktado de blovita vitro.
La vitro de Murano distingiĝas per brilaj koloroj, kiuj estis senrivalaj dum multaj jarcentoj.

## Historio 
En Murano eksetlis romianoj, poste ekde la 6-a jarcento homoj el Altino kaj Oderzo.  Komence la insularo prosperis pro fiŝista haveno, komerco kaj sal-produktado.  Ekde la 11-a jarcento ĝia signifo malkreskis, ĉar multaj insulanoj translokiĝis al Dorsoduro.  Samkiel Venecion la insularon regis tiel nomata Granda Konsilantaro, sed ekde la 13-a jarcento, la plej supran potencon havis komisiito (*podesta*) de Venecio. Kontraste al aliaj lagunaj insuloj Murano stampis proprajn monerojn.

En la jaro 1291, ĉiuj veneciaj vitristoj devis translokiĝi al Murano kun malpermeso forlasi ĝin. Tio okazis kaj pro timo pri incendioj kaj por protekti la sekreton de la vitro-kolorigo. En la sekva jarcento komencis produktado por eksporto kaj la insularo famiĝis (unue pro perloj kaj speguloj).  Tiam oni inventis la Aventurinan vitron kaj Murano estis la ĉefa vitroliveranto de Eŭropo. Poste la insularo famiĝis pro siaj kandelingoj. Malgraŭ komencanta malkresko en la 18-a jarcento, ankoraŭ hodiaŭ la vitrofarado estas la ĉefa industria branĉo de Murano.

En la 15-a jarcento la insularo populariĝis kiel ripozloko de la venecianoj, pro kio ili tiam konstruis palacojn tie.

Ĝis la 19-a jarcento (kiam konstruiĝis pli da domoj) la kamparo de la insuloj estis konata pro ĝardenoj kun fruktarboj kaj legomoj.

## Vidindaĵoj 
La plej konata Turisma celo sur la insuloj de Murano estas la preĝejo Sankta Maria kaj Sankta Donato, kiun famigis bizanca mozaikpavimo el la 12-a jarcento kaj la legendo, ke en ĝi troviĝas la ostoj de la drako, kiun mortbatis Sankta Donato.  Pliaj altiraĵoj estas la preĝejo Martiro Sankta Petro kaj la Palaco de Mula. Kiu interesiĝas pri vitraĵoj, povas viziti la multajn vitro-metiejojn, kiuj plej ofte estas malfermaj al la publiko, kaj la vitromuzeon en la granda Giustiniana Palaco.

## Famuloj 
* Francesco Maria Piave

Kategorio:Urboj de Italio
Kategorio:Insuloj en Italio
Rueno

**Rueno** (, prononco ) estas la historia ĉefurbo de Normandio kaj de la departemento Seine-Maritime en nordokcidenta Francio, kaj nune la ĉefurbo de administra regiono Normandio. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi ankaŭ estas universitata urbo. 

Tamen la ĉirkaŭa metropolo Rueno-Normandio, kreita la 1-an de januaro 2015, laŭ statistikaj informoj de 2019 enhavis  loĝantojn. La teritorio havas komunan limon kun . 

Historie, Rueno estis unu el la plej prosperaj urboj de mezepoka Eŭropo. En Rueno la anglaj trupoj ŝtiparumis Johanan de Arko en 1431.

La preĝejoj, abatejoj kaj aliaj religiaj konstruaĵoj multnombre gajnis al ĝi la kromnomon "Urbo kun cent spajroj"; ĝia katedralo estas unu el la plej altaj en la mondo.

Inter ĉefaj vidindaĵoj estas la Abatopreĝejo Sankta Oveno.

Famaj ruenanoj estis Pierre Corneille (dramisto kaj poeto), Théodore Géricault (pentristo), Gustave Flaubert (verkisto), Maurice Leblanc (verkisto), Charles Nicolle (Nobel-premiito pri Medicino en 1928) kaj Théodore Monod (sciencisto kaj esploristo).

La muzeoj de la urbo estas jenaj:
* La ''Muséum d'Histoire Naturelle de Rouen''
* La muzeo pri belaj artoj
* La muzeo pri maro, rivero kaj haveno
* La granda panoramo de la artisto Yadegar Asisi

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Bildgalerio 

Dosiero:SeineMaritimedéc2004 131.jpg|Mezepoka domo en Rouen
Dosiero:Rouen 1.jpg|Enirejo de Katedralo de Rouen
Dosiero:SeineMaritimedéc2004 122.jpg|Strato de Rouen
Dosiero:Palais de justice de Rouen, cour.JPG|Palaco de Justico de Rouen

eta|centre|450ra|Panorama vido de la malnova urbo kaj la rivero

## Partneraj urboj 
*  Ĉeĝu (Sud-Koreio, ekde 2004)
*  Hanovro (Malsupra Saksio, Germanio, ekde 1966)
*  Klevlando (Ohio, Usono, ekde 2008)
*  Ningbo (Ĝeĝjango, Ĉinio, ekde 1990)
*  Norwich (Anglio, Britio, ekde 1959)
*  Salerno (Kampanio], Italio, ekde 2002)

## Edukado 
* universitato de Rueno
* NEOMA Business School

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Seine-Maritime
* Arondismento Rouen
* Tram-metroo de Rouen
* Rouen-Rive-Droite (stacidomo)
* Rouen-Saint-Sever (stacidomo)
* Rouen-Martainville (stacidomo)
* Rouen-Orléans (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* turisma retejo ()
* metropola retejo ()
* Celo Rouen: bildoj kaj priskriboj de la plej famaj monumentoj ()


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Normandio
Kategorio:Seine-Maritime
Kategorio:Komunumoj de Seine-Maritime
Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France