open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Binoklo

eta|Binoklo
**Binoklo** estas optika aparato, uzata por la observado
de malproksimaj objektoj. Ĝi konsistas el du paralelaj lornoj permesantaj
observi per ambaŭ okuloj, tio, kiu permesas konservi iamezure la
stereoskopan vidon.

Male al la astronoma lorno, la binoklo, uzita por rigardi "ne-ĉielajn" objektojn, devas doni *rektan bildon* (kun supre supren).

## Tipoj de binokloj 

Dosiero:Operaglasses.jpg|Teatra binoklo ornamita de perlamoto
Dosiero:Koogan binoculars 01.JPG|Binoklo kun prismoj de Porro
Dosiero:Porro binocular.jpg|Interna vido de binoklo kun prismoj de Porro
Dosiero:Leica Trinovid 8x20 BC.jpg|Binoklo kun prismoj de Abbe-Köning
Dosiero:Schmidt-Pechan prism-Binocular.png|Schmidt-Pechan prismoj-Binoklo

La lorno duope uzata por konsistigi binoklon estas:

* Aŭ la **Lorno de Galileo**: la objektivo estas kuniga (kolekta) lenso kaj okulario estas disiga (malkolekta) lenso. Tiu lorno donas rektan bildon, sed havas malfortan pligrandigon. Per du tiaj lornoj oni faras malgrandajn binoklojn, tiel dirataj *teatraj binokloj*.

* Aŭ la **Lorno de Kepler**: ambaŭ objektivo kaj okulario estas kunigaj lensoj. Tiu lorno donas *malrektan bildon* (supre malsupren). Oni rektigas la bildon per sistemo de reflektaj prismoj.
:Diversaj sistemoj de prismoj ekzistas: duobla prismo de Porro, prismo kaj kvinprismo de Schmidt-Pechan aŭ tegmentforma prismo de Abbe-Köning. Tiatipa binoklo estas foje nomata *prisma binoklo*.
:La prismo de Porro donas al lorno ĝian "discentran" aspekton. Tiu discentreco estas oportuna, ĉar ĝi malproksimigas la optikajn aksojn de la du lornoj kaj plifortigas la stereoskopan vidon.

Dosiero:Double-porro-prism.png|Duobla prismo de Porro
Dosiero:Schmidt-pechan-prism.png|Prismo kun kvinprismo de Schmidt-Pechan
Dosiero:Abbe-koenig-prism.png|Tegmentforma prismo de Abbe-Köning

## Eksteraj ligiloj 
*  Optikaj instrumentoj, el "Optiko" de János Sárközi (paĝoj 106 kaj sekvaj)

Kategorio:Optiko
IPTV

**IPTV** (Angla akronimo por:  (**IPTV**)) estas sistemo tra kiu servo de cifereca televido estas liverata uzante arkitekturon kaj retajn metodojn de la interret-protokola vico sur pakkomuta reta infrastrukturo kun regata servkvalito, t.e., la larĝbenda interneta alirreto, anstataŭ esti liverata tra tradicia radifrekvenca dissendo, satelita signalo, kaj kabla televido (CATV) formatoj. Vidu Interreta televido.

## Ecoj 
eta|Mapo de IPTV landoj de la mondo.Sub la termino IPTV, ariĝas la rekta televido, la video laŭ peto (angle: *Video on Demand* aŭ (VoD)) kaj la postdissenda televido (angle Catch-up TV). La livermetodoj estas diversaj. La rekta televido uzas IP -multikastan solvon, kio ebligas sendi la signalon nur unufoje al pluraj personoj. La VoD kaj la postdissenda televido uzas IP-unikast-an solvon (Tiom da fluoj kiom da celoj). Ĝi uzas la saman infrastrukturon, kiel la interreta aliro, sed kun rezervita flurapido.

En Francio, ofte ĝi estas en la interretabona oferto altrapida. La interretaliraj provizistoj parolas pri oferto *triopa* (Interreto, telefono, televido).

## Historio 
* En 1992, Steve Caser, por solvi la problemon de la limigita nombro da *routeur* kapablaj je IP-multikasto kaj la manko de adresoj en IPV4 proponas virtualan reton nomatan MBone.
* En 1995, la kompanio "Precept Software" ekvendis la produkton IP/TV. La kompanio aĉetita en 1995 de Cisco fariĝas marko.
* En Septembro 1999, Kingston Communications, regiona angla operatoro, lanĉas la oferton KIT (*Kingston Interactive Television*) enhavantan servon de IPTV kaj de Vod sur ADSL.

## Avantaĝoj/malavantaĝoj 
La IP-a teknologio ebligas la uzon de la interfaco far pluraj internetaj aplikoj, VOIP). Plie, la kodiloj, pli kaj pli efikaj (MPEG-2, MPEG-4 kaj VC-1) ebligas ŝpari la pasbendon.

Kategorio:Video sur IP-a reto
Iptv
Kategorio:Cifereca televido
Metroo de Ateno

[eta|La metrostacio de [Pireo.]]

La **Metroo de Ateno** estas la subtera metrosistemo de Ateno, Grekio, konstruita de la metrokompanio Attiko (Αττικό Μετρό) (laŭlitere “metroo de Atiko”) kaj la kompanio ISAP () (elektraj fervojoj de Ateno al Pireo).

## Historio 
La linio 1 de la metroo estis inaŭgurita la 27-a de februaro 1869 kiel vaportrajno kiu ligis Atenon kun Pireo. La metrolinio estis elektrigita en 1904 kaj la kompanio kiu funkciigis ĝin kiel elektra fervojo SA de Ateno al Pireo en 1976. Hodiaŭ, la linio 1 atingas la ĉeurban kvartalon Kifisia kaj ĝi ankaŭ estas konata kiel verda linio au "elektra".

La konstruado de la metrolinioj 2 kaj 3 komenciĝis en novembro 1991 por la plibonigado de la trafiko kaj por la purigado de la media poluado malpliigante la fumnebulon de Ateno. En 1997 ekis la konstruado inter la metrostacioj Sintagma kaj Panepistemiou. Pro timo de detruado de la avenuo de Panepistemiou, la universitaton kaj la tunelon, la konstruado estis ĉesigita. Post plifortigado de la tereno en tiu zono la konstruado estis rekomencita.

La metrolinioj 2 kaj 3, konstruitaj de Attiko Metro S.A. Ili estas konataj kiel ruĝa linio kaj blua linio, respektive, estis inaŭgurataj en 2000 kaj en 2005 ĝi havis 23 metrostaciojn inter la du. La linio 3 atingis la Internacian Flughavenon Eleftherios Venizelos en somero 2004.

## Linioj 
## Vidu ankaŭ 
* Metroo
* Tramtransporto en Ateno
* Trolebusa transporto en Ateno
* Listo de metrooj en la mondo

## Eksteraj ligiloj 
* UrbanRail.Net

Ateno
Ateno
Kategorio:Transporto en Ateno
Metroo de Ankaro

[350px|eta|Plano, (pliaj detaloj)(https://eo.wikipedia.org/wiki/Dosiero:Ankara_Railway_Systems_Network_Map.svg)]

La **Metroo de Ankaro** (turke: *Ankara metro ağı*) estas la metrosistemo en Ankaro, ĉefurbo de Turkio. Nuntempe ĝi konsistas el du metrolinioj, kiuj nomiĝas *Ankaray* kaj *Ankara Metro*, kaj ankaŭ suburba fervoja sistemo. Aliaj tri metrolinioj nuntempe konstruiĝas kaj pluraj aliaj linioj estos pripensataj por alia ampleksiĝ-fazo.

## Vidu ankaŭ 
* Metroo
* Listo de metrooj en la mondo

## Eksteraj ligiloj 
* UrbanRail.Net

Kategorio:Ankaro
Ankaro
Ankaro
Bongusta eŭterpo

Bongusta eŭterpo aŭ **Jusaro** (*Euterpe edulis*) estas brazila palmo endemia de la Atlantikaj arbaroj. Ĝia trunko atingas ĝis 20 m ene la arbaro kaj ĝiaj fruktoj estas manĝaĵo al pluraj bestoj kiaj ramfastoj, jakuoj, jakutingoj, pekaroj, sciuroj, turdoj, ktp, kiuj dissemigas la palman specion tra la arbaro. 

Tradicie la kuirita eno de la Jusara trunko (palmomedolo) estas fajna manĝaĵo al la arbaraj popoloj. Nune ĝi estas ankaŭ serĉata en manĝejoj en Brazilaj urbegoj. Tamen la dehakado de Bongusta euterpo estas aktuale malpermesita en Brazilo, ĝia konsumo eblas ankoraŭ pere de la kaŝkomerco.  La konsumo de jusara palmomedolo minacas nun la Bongustan eŭterpon kaj la bestojn kiujn rilatas al ĝi, kiel la Blankakrona jakutingo. 

## Literaturo 
* LORENZI, H. *Palmeiras brasileiras e exóticas cultivadas*. Instituto Plantarum, 2004

## Vidu ankaŭ 
*Paranaj-paraibaaj landinternaj arbaroj

Kategorio:Arekacoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Sudameriko
Maniĵa Davlatova

**Maniĵa Davlatova** (en la taĝika: *Манижа Давлатова*, per arabaj literoj **منیژه دولت**, naskiĝis en 1982) estas taĝika kantistino, kiu kantas laŭ la stilo „persa pop-muziko”. 

## Biografio 
Maniĵa naskiĝis en 1982 en Kulobo (Taĝikio) kaj estas samurbanino de alia populara taĝika kantistino Ŝabnami Surajo. Ŝi faris du albumojn dum siaj koncertoj en Mazari-Ŝarifo (Afganio) kaj koncertis ankaŭ en Kabulo. Ŝi iĝis tre populara ne nur en sia hejmlando Taĝikio, sed ankaŭ en la najbara Afganio. 

Ekde 2006 Maniĵa ne plu koncertas pro personaj kaj religiaj kialoj, sed foje ŝi skribas kantojn por aliaj taĝikaj kantistoj.

## Ligiloj 
* Videoj de Maniĵa Davlatova en YouTube
* Oficiala paĝaro de Maniĵa Davlatova 
* Artikolo pri Maniĵa Davlatova (en la rusa) 

Kategorio:Taĝikaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Taĝikio
Kujubio

Blankahartufa jakutingo aŭ **Kujubio** (*Pipile cujubi*) estas sudamerika kokoforma birdo de la familio Kracedoj, kiu enhavas la ĉaĉalakojn, jakuojn kaj mutuojn, kaj estas parenca de la familio de nestamasuloj en Aŭstralazio, sed loĝanta en Ameriko, kaj de ties genro *Pipilo*. Tre simila al la Blankakrona jakutingo, la **Kujubio** distingiĝas de la Blankakrona jakutingo je ĝia hartufo malpli longa. Malgraŭ la simileco inter la du specioj, la **Kujubio** loĝas en la amazona arbaro de Brazilo kaj orienta Bolivio, dum la Blankakrona jakutingo loĝas en la atlantika arbaro.

La natura habitato de tiu specio estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj arbaroj de malaltaj teroj.

Ĉefa trajta karaktero estas la ruĝa gorĝo kio estas tialo de alternativa komuna nomo kaj blanka kresta komuna en kelkaj samfamilianoj, kio ankaŭ estas tialo por komuna nomo. La latina scienca nomo *cujubi* [kujubI] estas evidenta onomatopeo de la birda voĉo.

## Habitato 
Ĝi loĝas en la Amazonio, tiom en ĉerivera arbaro, kiom sur seka tero kaj en inundeblaj zonoj kun abundaj palmoj de la genro *Mauritia*.

## Aspekto 
Ĝi estas inter 69 kaj 76 cm longa kaj pezas el 1,10 al 1,30 kg. Ties plumaro estas ĉefe nigra, kvankam krono, erektebla kresto, nuko, kelkaj kovrilplumoj de flugiloj ĉe ŝultroj kaj supra parto de la vostopinto estas blankaj. Ĝi havas blankan nudan vizaĝan areon ĉirkaŭ la okuloj, kiuj estas nigraj. Ties beko estas blanka ĉe bazo kaj nigra en la pinto, kiu estas kurba malsupren. Prezentas ruĝan mentonsakon.

## Manĝo 
Ili manĝas fruktojn kaj florojn, kaj en kanopeo kiom surgrunde kie ili serĉas la manĝaĵojn en paroj aŭ grupoj de ĝis 30 individuoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ewald, Klaus (2012) Rotkehl-Guan (Pipile cujubi), Foto 1 Foto 2.

Kategorio:Kracedoj
Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Metroo de Taŝkento

lang=en|eta|300px|dekstra|Metromapo de Taŝkento
La **Metroo de Taŝkento ** (, ) estas la metrosistemo de la urbo Taŝkento, ĉefurbo de Uzbekio. Ĝi estas la sola metroo kiu nuntempe funkcias en Centra Azio. Ĝi estis la sepa metroo konstruita en eksa Sovetio, inaŭgurita en 1977.

## Historio 
Planoj por la Taŝkento Metroo komenciĝis en 1968, du jarojn post grava seismo frapis la urbon en 1966. Konstruo sur la unua linio komenciĝis en 1972 kaj ĝi malfermiĝis la  kun naŭ stacioj. Tiu linio estis etendita en 1980, kaj la dua linio estis aldonita en 1984. La plej lastatempa linio estas la Linio Yunusobod, kies unua sekcio malfermiĝis en 2001.

Norda etendaĵo de tiu linio estas nuntempe sub konstruo, kaj kvara linio estis ekkonstruita en 2010, sed estis prokrastita.

Hodiaŭ, la Taŝkenta Metroo havas 29 staciojn, kiuj diferencas inter si. La arkitekturo kaj dekoracio de ĉiu stacidomo reprezentas ĝian nomon. La propreco de la Taŝkenta metroo estas ĝia prefere malprofunda stacidoma pozicio. Iuj stacidomoj havas ŝtuparojn, 7 stacioj apartenas al la turotipo, 4 stacioj al la arkotipo kaj stacidomo (Mustakillik) al la turo-individua tipo. Elstaraj arkitektoj kaj artistoj de Uzbekio partoprenis en la dezajno de la stacioj. Interna dekoracio prezentas solidajn kaj stabilajn materialojn: metalo (en la formo de gravuraĵoj), vitro, plasto, granito, marmoro, smalto, arta ceramiko, kaj ĉizita alabastro. Ĉiu stacio estas originala artverko kaj fokuso sur aparta temo.

## Operacioj 
La Taŝkenta Metroo konsistas el tri regulaj linioj kaj cirklolinio (sub plia etendaĵo) kiu nuntempe funkciigas  da itinero kaj servas 43 staciojn.

La profundo de la tuneloj de la metroo varias inter 8-25 metroj (26-82 ft). La forta konstruo de ĉi tiuj tri linioj povas rezisti al tertremoj de forto 9,0 laŭ la skalo de Richter. Ĝi havas ŝpuron de  (4 ft 11 27⁄32 en) kaj trian relan elektroprovizon (825 V Dc). La meza stacidistanco estas  kilometroj (0.87 mejl.).

## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrooj en la mondo

## Eksteraj  ligiloj 
* 
* UrbanRail.Net

Kategorio:Taŝkento
Taŝkento
Taŝkento
Kategorio:Transporto en Uzbekio
Ŝabnami Surajo

**Ŝabnami Surajo** aŭ **Ŝabnam Suraja** (, per arabaj literoj **شبنم ثریا**; naskiĝinta la  en Kulob, Taĝikio) estas taĝika kantistino. Nun ŝi estas unu el la plej popularaj kantistinoj en Taĝikio.

## Biografio 
Ŝabnami Surajo naskiĝis en Kulobo (Taĝikio). Ŝia patrino kaj ŝia fratino estas famaj taĝikaj kantistinoj. Ŝabnami komencis sian kantistinan karieron en la jaro 2004, sed iĝis fama nur en 2006, kiam unu el siaj kantoj iĝis la unua en la taĝika nacia furorlisto. Nun ŝi estas populara en la tuta iranlingva mondo.

Ŝabnami Surajo ofte kantis kun aliaj taĝikaj kaj afganaj kantistoj.

## Ligiloj 
* Videoj de Ŝabnami Surajo en YouTube
* Oficiala paĝaro de Ŝabnami Surajo 
* Artikolo pri Ŝabnami Surajo (en la rusa)

Kategorio:Taĝikaj kantistoj
Kategorio:Vivantaj homoj
Flava ĥloropeto

La **Flava ĥloropeto** aŭ Brunkrona ĥloropeto (***Chloropeta natalensis***) estas afrotropisa specio de la genro de Flavaj silvioj aŭ *Chloropeta* de la familio de Akrocefaledoj; kiuj iam estis lokataj en la parafiletika grupo de Silviedoj.

Temas pri specio **tre flava, ĉefe en subaj partoj**, de kio devenas la nomo kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *Chloropeta” aludas al la flava koloro (el radiko de la antikva greka “ĥloro” kun signifo flava) kaj “natalensis* al tiu sudafrika provinco. La supraj partoj el krono al vosto estas brunecaj. La beko estas rekta, fortika kaj kun pli bruna supra makzelo kaj pli rozkolora suba makzelo. La iriso estas nigreca kaj videblas ioma hela okulringo.

Ĝi troviĝas en centra kaj suda Afriko nome el Etiopio oriente al Niĝerio okcidente, kaj suden ĉefe en Sudorienta Afriko kaj nome en Angolo, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Gabono, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Ruando, Sudafriko, Sudano, Svazilando, Tanzanio, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humida arbaroj de malaltaj teroj aŭ sekaj arbustaroj. Ĝi estas surloke komuna en densa, humida vegetaĵaro laŭlonge de akvofluoj kaj je la bordoj de kareksejoj kaj arbaroj.

Ili kutime manĝas malalte en densa arbustaro kiu karakteras ties preferatan habitaton, kaptante senvertebrulojn kiel raŭpoj el folioj kaj branĉoj. Ili gvatas ankaŭ flugantajn termitojn kaj revenas al ripozejo post kapto por manĝi tie sian predon.

La reprodukta sezono estas el septembro al marto. La ino demetas 2-3 ovojn, kiuj estas kovataj ĉefe de la ino mem dum ĉirkaŭ 12 tagoj. Tamen ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn, sed ankaŭ ĉefe la ino; elnestiĝo okazas post ĉirkaŭ 14-16 tagoj, kaj la junuloj sendependiĝas post ĉirkaŭ unu monato.

## Referencoj 
* En la angla 
* BirdLife International 2004. Chloropeta natalensis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Monta ĥloropeto

La **Monta ĥloropeto** (***Chloropeta similis***) estas specio de la genro de Flavaj silvioj aŭ *Chloropeta* de la familio de Akrocefaledoj; kiuj iam estis lokataj en la parafiletika grupo de Silviedoj. 

Ĝi troviĝas en Burundo, Demokratia Respubliko Kongo, Kenjo, Malavio, Ruando, Sudano, Tanzanio, Ugando kaj Zambio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj kaj arbustaroj.

Ĝi estas specio **ĉefe flava sube kaj ĉefe bruna supre**. Ĝi estas ĉefe insektovora specio.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Chloropeta similis.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la  10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Mallongbeka ĥloropeto

La **Mallongbeka ĥloropeto** aŭ Papirusa ĥloropeto (***Chloropeta gracilirostris***) estas specio de la genro de Flavaj silvioj aŭ *Chloropeta* de la familio de Akrocefaledoj; kiuj iam estis lokataj en la parafiletika grupo de Silviedoj. 

Ĝi estas 14 cm longa mezgranda silvio de marĉoj. Tre **olivecbruna al rugecbruna supre**, ĉefe en vosto. Tre **flava sube** ĉefe en gorĝo, kun iom da oliveca nuanco ĉe brusto kaj flankoj. En la olivecbruna vizaĝo ege kontrastas la **blankaj irisoj**. Aliaj silviedoj aŭ kanbirdoj en tieaj marĉoj estas brunecaj, grizecaj kaj blankecaj, sed ne verdaflavecaj, kiel tiu kiu ege rimarkindas elstare en ripozejoj. La voĉo estas melodia, likvida trilado. Plej ofte ĝi estas detektita per la voĉo. La plej atingebla rigardejo estas la Lago Bunjonji, Ugando. Ili ĉeestas sole aŭ en paroj, manĝante en mezaj kaj supraj niveloj de papiruso malgrandajn insektojn, kaj eble tendence manĝi superakven.

Ĝi troviĝas en centrosuda Afriko Burundo, nordorienta Demokratia Respubliko Kongo, sudokcidenta Kenjo, Ruando, nordokcidenta Tanzanio, sudokcidenta Ugando kaj norda Zambio en tre disigita teritoriaro. Ties natura habitato estas marĉoj de papiruso, karekso aŭ aliaj specioj, de kio devenas la nomo de Papirusa ĥloropeto, dum Mallongbeka ĥloropeto aludas al la latina scienca nomo kie *gracilirostris* aludas al pli mallonga beko ol la samgenranoj. La specio estas minacata pro habitatoperdo ĉefe pro konverto de naturaj areoj al agrikulturaj por rizkampoj aŭ bovobredado. Alia danĝero estas la invado de akvohiacinto *Eichhornia crassipes*, kiu eĉ ŝtopis la lagon Viktorion kaj malhelpas lokan fiŝkaptadon. Ankaŭ etendo de homa loĝantaro kaj uzado de la papiruso kiel brulmaterialo aŭ eĉ brulado por forigo de ĉaspredoj estas danĝeroj por la specio.

La populacio estas ĉirkaŭkalkulata inter 2,500 kaj 10,000 kun teritorio de ĉirkaŭ 59,000 km², kun disigita teritorio tre fragmentata en la regiono de la Grandaj Lagoj de Afriko. La nomiga raso loĝas en okcidenta Kenjo, okcidenta Ugando kaj apudaj areoj de Demokratia Respubliko Kongo, en Ruando kaj Burundo etende al nordokcidenta Tanzanio, kaj eble en ne kontrolataj areoj de okcidenta kaj nordokcidenta Tanzanio. La raso *bensoni* nur ĉe Lago Mukseruo ĉe la rivero Luapula en Zambio, kaj ankaŭ en apudaj marĉoj en la najbara DRK. La specio povas esti surloke komuna, sed malpliiĝas kaj estas malabunda en multaj areoj de ŝajne taŭga habitato (kvankam ĝi estas facile vidata). 

## Fonto 
* En la angla, konsultita la 18an de januaro de 2010
* En la angla, konsultita la 18an de januaro de 2010 
* BirdLife International 2006.  Chloropeta gracilirostris.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Broŝobirdoj

Nesiloj aŭ **Broŝobirdoj** estas adapta nomo por la birdospecioj kiuj estas membroj de ***Nesillas***, genro de birdoj de la familio de Akrocefaledoj. 

Ĝi enhavas la jenajn speciojn:

* Mallongvosta nesilo (*Nesillas brevicaudata*)
* Lantza nesilo (*Nesillas lantzii*)
* Longvosta nesilo (*Nesillas longicaudata*)
* Maria nesilo (*Nesillas mariae*)
* Madagaskara nesilo (*Nesillas typica*)
* Aldabra nesilo (*Nesillas aldabrana*) (formortinta)

Temas pri malgrandaj birdoj ĉefe **brunecaj** kaj iom pli helaj sube kun longecaj vostoj kaj fortikaj longecaj bekoj por kapti insektojn. Ties teritorioj estas la afrikaj insuloj de la Hinda Oceano.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Hirschthal AG

## Pri la komunumo 
** Hirschthal** estas komunumo en la distrikto Araŭo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1429 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Hirschthal troviĝas ĉe la bordo de la rivero Suro en la sudo de la distrikto Araŭo, proksimume 8 kilometrojn sude de la kantona ĉefurbo Araŭo. La vilaĝa kerno situas kelkcent metrojn oriente de la rivero, ĉe la fino de plata flanka valo, kiu nomiĝas simple *Tal*, kio en la germana lingvo signifas *valo*. La surkonstruita teritorio praktike kunkreskis kun la loĝata parto de la najbara komunumo Schöftland.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,53&nbsp;km², de kiuj iom pli ol la duono, nome 1,81&nbsp;km², estas kovritaj de arbaro kaj 0,57&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 653 m s.m. sur la monteto *Hochwacht*, dum la plej malalta punkto troviĝas sur alteco de 437 s.m. ĉe la bordo de la rivero Suro.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Hirschthal limas en nordo al Muhen, en oriento al Unterkulm, en sudo al Schöftland, kaj en okcidento al Holziken im Westen.

## Trafiko 
Hirschthal estas konektita kun la publika trafikreto per la trama etŝpur-fervojo *Suhrentalbahn* [Surovalo-Fervojo], kiu estas funkciigita fare de loka fervoj- kaj buskompanio de Araŭo.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 24 de Araŭo al Sursee. La vojo ĉirkaŭas la vilaĝokernon okcidente. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas en Araŭo-Okcidento en distanco de proksimume 7 kilometroj norde.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Hirschthal datiĝas el la jaro 893 kiel *Hyrztale*.

En mezepoko Hirschthal troviĝis unue sub la jurisdikcio de la Grafoj de Lencburgo kaj poste de la Grafoj de Kiburgo, kies havaĵo post ties formorto transiris al la Habsburgoj en la jaro 1264. La malalta jurisdikcio apartenis ekde 1380 al la habsburgaj vasloj Senjoroj de Rupperswil.

Post la konkero de Argovio fare de la Svisa Ĵurkomunumo en la jaro 1415 Hirschthal fariĝis berna posedaĵo kaj nun dum preskaŭ kvar jarcentoj sub berna servuteco apartenis al Berna Argovio. En la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion el la ĵurkomunuma servuteco kaj atribuis la komunumon Hirschthal dum la tempo de la Helveta Respubliko al la distrikto Kulm de la nove fondita Kantono Argovio. Per la mediacia akto de la jaro 1803 Hirschthal estis atribuita al la distrikto Araŭo.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Hirschthal
* Hirschthal (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Hirschthal
* Hirschthal en la Historia Leksikono de Svislando
Aldabra nesilo

La **Aldabra nesilo** aŭ Aldabra broŝobirdo (*Nesillas aldabrana*) estis formortinta afrotropisa birdo de la familio de Akrocefaledoj. Ĝi estis endemia de la atolo Aldabro en la Sejŝeloj.

## Aspekto 
Tiu birdo atingis totalan longon de 18-20 cm. La flugiloj estis ĉirkaŭ 6.3 cm kaj la vosto estis 8.6 cm.

## Malkovro kaj formorto 
La Aldabra nesilo estis malkovrata de brita ornitologoj Con Benson, Malcom Penny kaj Tony Diamond en 1967 kaj priskribata en 1968 de Constantine Walter Benson kaj Malcolm Penny sur baze de masklo, ino kaj nesto kun 3 ovoj. Neniam oni trovis junulojn.

Post la malkovro tiu broŝobirdo perdiĝis ĝis nova priserĉado fare de Robert Prys-Jones de la Brita Muzeo de Natura Historio el 1974 al 1976. Fine de 1975 li trovis 6 pliajn birdojn kiuj estis ĉiuj maskloj. Tiuj birdoj estis ringitaj kaj fotitaj.

Bedaŭrinde en 1983 restis nur unu masklo kaj la Aldabra nesilo iĝis la plej rara kaj limigita birdo en la mondo. Ĝi estis limigita al 10 ha de marborda areo en la Aldabra Insulo de Malabaroj. Post intensivaj priserĉadoj, la formorto de tiu birdo estis konfirmata en 1986. Ĝi estis listata kiel oficiale formortinta fare de la IUCN ekde 1994. 

La eblaj kialoj de tiu formorto povus esti la ĉeesto de ratoj, katoj kaj kaproj enmetitaj de la atolo antaŭ multaj jaroj.

## Referencoj 
* IUCN2008, BirdLife Internationa, 2008|, 148365, Nesillas aldabrana, 7a novembro 2008. Formortinta.
* Errol Fuller "Extinct Birds". 2000. ISBN 0-19-850837-9 (kun foto de vivanta individuo)
* Del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors): *Handbook of the Birds of the World. Volume 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers.* Lynx Edicions 2006, ISBN 84-96553-06-X.

## Vidu ankaŭ 
*Aldabra-insularaj kserofitaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Kelka informo pri Nesillas aldabranus

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Longvosta nesilo

La **Longvosta nesilo** aŭ Longvosta broŝobirdo (***Nesillas longicaudata***) estas afrotropisa specio de birdoj de la familio de Akrocefaledoj kaj genro de *Nesillas* aŭ Nesiloj kiuj loĝas en la afrikaj insuloj de Hinda Oceano. Tiu specio loĝas en Komoroj  kaj Majoto.

Ankaŭ la latina scienca nomo *N. longicaudata* aludas al la longa vosto per la du latinaj radikoj kiuj same signifas “longa” kaj “vosto”.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife International 2004.  Nesillas longicaudata.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Madagaskara nesilo

La **Madagaskara nesilo** (***Nesillas typica***) estas specio de birdoj de la familio de Akrocefaledoj kaj genro de *Nesillas* aŭ Nesiloj kiuj loĝas en la afrikaj insuloj de la Hinda Oceano. Tiu specio loĝas en Komoroj kaj Madagaskaro. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj, arbaroj de malaltaj teroj kaj humidaj arbustaroj.
maldekstra|eta|

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Nesillas typica. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Maria nesilo

La **Maria nesilo** (***Nesillas mariae***) estas specio de birdoj de la familio de Akrocefaledoj kaj genro de *Nesillas* aŭ Nesiloj kiuj loĝas en la afrikaj insuloj de la Hinda Oceano. Tiu specio loĝas nur kiel endemio en Komoroj. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj.

Temas pri **bruneca birdo pli hela sube** sed ankaŭ kun brunecaj nuancoj escepte ĉe la blankeca gorĝo.

## Referencoj 
* Nesillas mariae en la Ruĝa Listo de Minacataj Specioj

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Gordon Rugg

.

Li ricevis diplomon pri franca lingvo kaj doktorecon pri psikologio en la Universitato de Reading. Li estis hakisto, laboris en arkeologia elfosejo kaj estis lektoro pri angla lingvo.

En la 2000-aj jaroj li laboras en la Universitato de Keele, tie, kie li estras grupo pri la modeligo de la konoj. Liaj laboroj koncernas la *elicitacion*, psikologia metodo celante ricevi informojn el la personoj, kun kiuj oni komunikas.

Li iĝis fama en 2004, por siaj laboroj pri la Voynich-manuskripto. Li konkludis ke la manuskripto estis tre verŝajne mistifiko, kies kulpantoj povas esti Edward Kelly kaj John Dee, en la celo trompi la imperiestron Rudolfon la 2-an.

## Eksteraj ligiloj 
*  Gordon Rugg, scienca metodulo
*  Testo de la Rugg'a teorio pri mistifiko
*  La mistero de la Voynich-manuskripto
*  La Voynich-manuskripto, el "''L'Observatoire de la Zététique''"
Schwändi

**Schwändi** estas la nomo de la sekvantaj loko:

* **Schwändi GL** estis ĝis la 31-a de decembro 2010 politika komunumo kaj ekde la 1-a de januaro 2010 parto de la nova komunumo Glaruso Sudo en Kantono Glaruso en Svislando.

* **Schwändi (Bosco/Gurin)** estas alpopaŝtejo de la komunumo Bosco/Gurin de la Distrikto Vallemaggia en Kantono Tiĉino en Svislando.

* **Schwändi (Eriswil)** estas setlejo de la komunumo Eriswil de la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno en Svislando.

* **Schwändi (Gondiswil)** estas setlejo de la komunumo Gondiswil de la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno en Svislando.

* **Schwändi (Rieden)** estas setlejo de la komunumo Rieden SG de la elektodistrikto See-Gaster en Kantono Berno en Svislando.

* **Schwändi (Weisslingen)** estas vilaĝo de la komunumo Weisslingen de la distrikto Pfäffikon en Kantono Zuriko en Svislando.

* **Schwändi (Walkringen)** estas vilaĝeto de la komunumo Walkringen de la administra distrikto Berno-Mezlando en Kantono Berno en Svislando.

## Vidu ankaŭ 
* Schwendi
* Schwende
Metroo de Torino

La **Metroo de Torino** estas sistemo de publika transporto kiu funkcias en la urbo Torino, Italio kaj ligas ĝin kun la urbo Collegno.

Male al multaj aliaj metrooj la stacioj de la torina havas barilojn inter la kajoj kaj la trakoj. La pordoj en tiuj bariloj malfermiĝas nur post halto de trajno kaj tiel malhelpas, ke iu falu sur la trakojn.

La unua fazo de la metroo, konata kiel Linio 1, havas 15 staciojn kaj ekiĝas en la metrostacio "" en Collegno ĝis la stacio " FS" proksime de la fervoja stacidomo  en la urbocentro de Torino. La linio malfermiĝis je la 4-a de februaro 2006, kelkajn tagojn antaŭ la Vintra Olimpiko 2006, kun ampleksiĝoj en 2007, kiam estis malfermita la parto inter ''* kaj *Porta Nuova''.

Estas konstruata plilongigo direkte al placo Bengasi; laŭ plano en 2011 estos malfermitaj la novaj stacioj , , , ,  kaj . Same en 2011 sur la funkcianta linio malfermiĝu nova stacio, , kiel ligilo al la nova subtera stacio de la Itala Fervojo. En 2013 sekvu plilongigo al la stacioj  kaj . La tuta linio estas subtera, escepte de la vagon-deponejo en Collegno.

centra|450px|eta|Plano de linio 1

## Vidu ankaŭ 
* Gruppo Torinese Trasporti
* Metroo
* Listo de metrooj en la mondo
* Metropola Fervoja Servo de Torino
* Tramtransporto en Torino

## Eksteraj ligiloj 
*  (GTT)
* Metrotorino 
* Fotoj
* UrbanRail.net
* cartometro.com
* 
* 


Kategorio:Transporto en Torino
Torino
Torino
Ottó Berzeviczi

**BERZEVICZI Ottó** [berzevici] estis hungara aktoro naskita en 1812 kaj mortinta en Koloĵvaro la 17-an de aŭgusto 1848.

## Kariero
Li estas menciita unue en 1836. Berzeviczi elpaŝis en pli malgrandaj vaganttrupoj. En 1845 li deziris sensukcese aniĝi de Nacia Teatro de Pest.

## El liaj roloj
* Vári (Töpfer: Világ divatja); 
* Lord Harley Bernard (Lembert: Tévelygés és őrültség).

## Fonto
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Carroll Quigley

**Carroll Quigley** , esperantigita kiel **Karolo Kuiglio**, (naskiĝis la 9-an de novembro 1910, mortis la 3-an de januaro 1977) estis konata usona historiisto, granda scienculo kaj teoriisto de la evolucio de civilizacioj. Quigley naskiĝis en Bostono, studis ĉe Universitato Harvard, kie li studis historion kaj ricevis bakalaŭran, magistran kaj doktoran gradojn. Li instruis ĉe Universitato Princeton, post tio ĉe Harvard, kaj fine ĉe la Lernejo de Fremda Servo ĉe Georgetown Universitato de 1941 ĝis 1976. De 1941 ĝis 1969, li instruis dusemestra kurso ĉe Georgetown pri la evolucio de civilizacioj. Laŭ la nekrologo en la Vaŝingtono Stelo, multaj eksstudentoj de la Lernejo de Fremda Servo ĉe Georgetown Universitato asertis, ke ĉi tiu estis " la plej influa kurso en ilia bakalaŭra kariero." 

Krom lia superlerneja laboro, Quigley servis kiel konsilisto de la usona Ministerio de Defendo, la usona Mararmeo, la Smithsonian Instituto, kaj la Elektita Komitato de Astronaŭtiko kaj  Esplorado de Spaco de Usona Domo de Reprezentantoj en la 1950aj jaroj. Quigley servis kiel recenzisto de libroj por la Vaŝingtono Stelo kaj estis kontribuanto kaj redakcia direktoro de Aktuala Historio. Lia laboro emfazis "entenata diverseco" kiel la valoro de Okcidenta Civilizacio longe antaŭ la diverseco fariĝis la oftan, kaj li kondamnis Platonecajn doktrinojn kiel precipe malutilega devio de ĉi tiu idealo, preferante la plurismon de Tomaso de Akvino. Quigley diris de si ke li estis konservativulo defendanta la liberalan tradicion de la Okcidento. Li estis frua kaj furioza kritikanto de la Vjetnama milito, kaj li kontraŭis la aktivaĵojn de la militistindustria komplekso, kiun li opiniis la estontecan defalon de la lando. Quigley emeritiĝis de Georgetown Universitato en junio 1976 kaj mortis la sekvontan jaron. 
 
## Influo sur Bill Clinton
En lia unua jaro ĉe la Lernejo de Fremda Servo ĉe Georgetown Universitato, estonta usona prezidanto Bill Clinton prenis Quigley-a kurso, kaj ricevis 'B' kiel lia fina grado en ambaŭ semestroj. Clinton nomis Quigley kiel grava fonto de influo sur liaj aspiroj kaj politika filozofio en 1991, kiam li komencis sian prezidentelektan kampanjon en parolado ĉe Georgetown. Li ankaŭ menciis Quigley denove dum sia inaŭgura parolado ĉe la 1992 Demokrata Nacia Kongreso, tiel ĉi: "Kiel adoleskanto, mi aŭdis alvokon de John Kennedy al civitaneco. Kaj poste, kiel studento ĉe Georgetown, mi aŭdis ĉi tiu vokon klarigita de profesoro nomita Carroll Quigley, kiu diris nin ke Usono estis la plej granda lando en la homa historio ĉar nia popolo ĉiame kredis en du aferoj - ke morgaŭ povas esti pli bona ol hodiaŭ kaj ke ĉiu el ni havas propran moralan respondecon fari tion tiel."

## Referencoj
*retejo dediĉita al Profesoro Quigley  
*La Evolucio de Civilizacioj: Enkonduko en Historia Analizo  (en la angla)
* Tragedio kaj Espero: Historio de la Mondo en Nia Tempo   (en la angla, nekompleta versio)

Kategorio:Usonaj historiistoj
Kategorio:Usonaj literaturkritikistoj
György Berkó

**BERKÓ György** [berko'] estis rumanuja hungara aktoro naskita en Sibio la 1920 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 23-an de aŭgusto 1984.
## Kariero
György Berkó debutis en 1944 en Szatmárnémeti kaj ekde 1948 ĝis sia pensiuliĝo li estis ano de teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház. Li estis kunaŭtoro de la muzikkomedio titolita *Száll a labda*. Li verkis kanttekstojn kaj reĝisoris kabaredprogramojn.

## El liaj roloj
*Ricardo (Lope de Vega: A kertész kutyája); 
*Mózsi (Popa: Józsi, Mózsi és Mehemed).
## Fonto
**Magyar Színházművészeti Lexikon*

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Péter Bereczky

**BERECZKY Péter** [berecki] estas rumanuja hungara reĝisoro naskita en Bukareŝto la 16-a de oktobro 1927. 

## Kariero
Li finis en la Magyar Művészeti Intézet en 1953 en Kluĵo. Li estis unue helpreĝisoro, poste reĝisoro de la Kolozsvári Állami Magyar Színház. Inter 1957 kaj 1963 li reĝisoris ankaŭ en Universitata Scenejo.
## El liaj reĝisoraĵoj
*Heltai J.: A néma levente; 
*Scribe: Egy pohár víz; 
*Bíró L.: Sárga liliom; 
*Eftimiu: Prométheusz; 
*Mrozek: Striptease.
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Júlia Bereczky

**BERECZKY Júlia** [berecki] estas rumanuja hungara aktorino, reĝisorino naskita en Salonta la 9-a de marto 1928 kaj mortinta la  2007 en Pécs.  

## Kariero
Ekde 1954 Júlia Bereczky estis anino de la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház ĝis 1985. En februaro de 1989 kune kun sia edzo György Barkó ŝi translokiĝis Hungarujon. 

## El ŝiaj roloj
*Tímár Laura (Sándor Tomcsa: Az utolsó szalmaszál);
*Peacockné (Brecht–Weill: Koldusopera); 
*Clytaimnestra (Bornemisza: Magyar Elektra); 
*Zsani néni (Zsigmond Móricz: Nem élhetek muzsikaszó nélkül); 
*Rebeka (László Csiki: Öreg ház). 

## El ŝiaj reĝisoraĵoj
*F.R. Sardou: Szókimondó asszonyság; 
*Zsigmond Kemény–György Csávossy: Özvegy és leánya; 
*Sándor Hunyady: Pusztai szél.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
2061

**2061** estos normala jaro komenciĝanta sabate (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2061 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* La 28-a de julio, la Haleja kometo venos al ĝia perihelio.
* La 20-a de aprilo: plena suneklipso videbla en Rusio
* La 13-a de oktobro: ringa suneklipso videbla en Argentino kaj Antarkto

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Ernő Bérczy

**BÉRCZY Ernő**; *Márton* [be'rci] estis hungara aktoro, reĝisoro naskita en Nagyvárad la 7-a de majo 1889 kaj mortinta en Budapeŝto en 1931.

## Kariero 
Li debutis en Koloĵvaro. Li laboris en Debrecen, Temesvár, ekde 1918 en Budapeŝto.

## El liaj roloj 
* Tódor (Földes I.: Terike);
* Szvetozár (Szenes B.: A gazdag lány);
* Hubert (Savoir: Kékszakáll nyolcadik felesége)

## El liaj reĝisoraĵoj 
* Földes I.: Tüzek az éjszakában;
* Bródy S.: Lyon Lea;
* Földes I.: Égő város.

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Rózsi Bera

**BERA Rózsi** estis hungara aktorino naskita en 1864 kaj mortinta en Reghin la 21-an de februaro 1929. 

## Kariero
Rózsi Bera debutis en 1876 ĉe teatrestro Béla Kuthy. Ŝi ludis en dramoj, popolteatraĵoj kaj helpaktoris ankaŭ en operatoj.  

## El ŝiaj roloj
* Izidora (Katona J.: Bánk bán); 
* Biri (Berczik Á.: Az igmándi kispap); 
* Éva (Millöcker: Koldusdiák); 
* Dimitri (Sardou: Fedora).

## Fonto
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Cifereca televido

La **cifereca televido** estas la cifereca alternativo al la analoga televido, en ĝi la sonaj, bildaj kaj aliaj informoj estas dissendataj sub formo de duumaj nombroj.

## Ricevo 
### Tera Cifereca Televido 
La Tera Cifereca Televido estas unu el la plej malnovaj metodoj por ricevi ciferecan signalon. Oni nomas ĝin *aeran* ĉar ĝi trairas radielektran antenon por sia transsendo.

### Satelita Cifereca Televido 
### Kabla Cifereca Televido 
### IP-a Televido 
### La sistemoj por cifereca televido en la mondo 
Ne ĉiuj landoj adoptis la saman sistemon por cifereca televido, kiel montras la apuda bildo.
Jen la diversaj sistemoj por fiksa ricevo:
* DVB-T
* ATSC
* ISDB-T
* DMB-T

[eta|400ra|dekstra|[Tera cifereca televido dissendaj sistemoj laŭ landoj]]

### La transiro al la cifereca televido 
Fine de 2009, 10 landoj komplete ĉesigis analogan teran dissendon. Multaj aliaj landoj planas tion aŭ jam komencis la transiron. La unua lando, kiu transiris al la cifereca televido estas Luksemburgio, en 2006, sekvata de Nederlando poste en 2006, Finnlando, Andoro, Svedio kaj Svislando en 2007, Belgio (Flandrio) kaj Germanio en 2008, kaj Usono, Danio kaj Norvegio en 2009.

La dissendo de analoga televido tra tera vojo ĉesos por tri kvaronoj de la franca loĝantaro en la 30-a de Novembro 2011. La Supera Konsilio pri Aŭdvido decidis la ĉesigon de la dissendo de la televidaj servoj en Bretonio per analoga tekniko en la 26-an de Majo 1999.

eta|dekstra|400ra|Transiro de la analoga televido al la cifereca televido en la mondo.

Legendo:
Metroo de Seulo

La **Metroo de Seulo** () estas unu el la plej ampleksaj metrooj konstruitaj en la mondo, etendiĝante tra Seulo, ĉefurbo de Sud-Koreio, kaj konektante ĉi tiun urbon kun la najbara Inĉon. Ĝi havas 282 kilometrojn distribuitajn en naŭ metrolinioj kaj oni ĉirkaŭkalkulas ke ĝi realigas ok milionojn da vojaĝoj ĉiutage. La linio 1 estis konstruita inter la jaroj 1971 kaj 1974, kaj ekfunkciis la 15-an de aŭgusto 1974. Post ĝi iom post iom konstruiĝis la aliaj linioj ĝis la jaro 2003. Malgraŭ ĝia longa kaj larĝa ampleksiĝo ankoraŭ oni entreprenas plurajn plibonigojn kaj pligrandigojn de la metroreto.

eta|450px|centra|Metroplano de Seulo

## Linioj 
## Vidu ankaŭ 
* Linio U (Metroo de Seulo)
* Metroo de Inĉono
* Listo de metrooj en la mondo
* Metrostacio Dangsan

## Eksteraj ligiloj 
*  (///)
* UrbanRail.Net

Kategorio:Seulo
Seulo
Seulo
Kategorio:Fervojo en Sud-Koreio
Jolán Benkő

**BENKŐ Jolán** estis hungara aktorino, operet- kaj popoldram-kantistino naskita en Marosvásárhely la 2-an de februaro 1876 kaj mortinta en Szentendre la 24-an de aprilo 1914. Ŝi estis la filino de Kálmán Benkő. Ŝia edzo estis la aktoro, teatrestro Sándor Gaál (Pusztakovácsi, 1847–Kecskemét, 28-a de oktobro 1884).

## Kariero
Ŝi estis multflanka, talenta artistino, ŝi ludis en ĉiuj teatraĵspecoj.

## El ŝiaj roloj
*Ágnes (Csepreghy F.: A sárga csikó); 
*Borbála (L’Arronge: Aszalai uram leányai)

## Libro
**Színészvér* (Nagyvárad, 1904). 

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
1640-aj jaroj

La **1640-aj jaroj** estas la jardeko de jaroj 1640 al 1649.

## Eventoj 
### Afriko 
### Ameriko 
### Azio 
1644, la Manĉuoj kaperis Pekinon kaj fondis la Dinastion Qing.

### Eŭropo 
* Milito de la Tri Reĝlandoj (en Anglio, Skoto kaj Irlando)(1639 - 1651) - Milito de la Episkopoj - Angla enlanda milito - Milito de la Konfederaciiĝintoj en Irlando.
* Karlo la 1-a de Anglio estis senkapigita la .
* Per la Vestfalia Paco, la Tridekjara milito finiĝis.
* En Francio komenciĝis la Frondo.
* Francio nombris 20,3 milionojn da loĝantoj, Anglio, 5,5 milionojn.

#### Arto kaj kulturoj 
* En Francio, kulmino de la literatura salono de la Hôtel de Rambouillet (ĉ. 1630 - 1645)
* La teatra trupo de Molière, ''L'Illustre Théâtre* bankrotis en 1945. Molière estis prizonigata pro ŝuldo. Post lia liberigo, la trupo turneis en Francio.
* En Londono, unuaj renkontiĝoj de sciencistoj, el kiuj naskiĝos la Reĝa Societo de Londono.

## Gravaj Personoj 
### Ŝtatestroj 
#### Azio 
#### Eŭropo 
* Filipo la 4-a de Hispanio (1621 - 1665)
* Karlo la 1-a de Anglio (1625 - 1649)
* Oliver Cromwell *Lord Protector'' (Protektanta Senjoro) de Anglio (1649- 1658)
* Kristina de Svedio (1632 - 1654), filino de Gustavo la 2-a Adolfo
* Ladislao la 4-a Vasa de Pollando (1632 - 1648)
* Johano la 2-a Kazimiro de Pollando (1648 - 1668)
* Ludoviko la 13-a de Francio kaj Navaro (1610 - 1643).
* Ludoviko la 14-a de Francio kaj Navaro (1643 - 1715), filo de Ludoviko la 13-a.
* Kristiano la 4-a de Danio kaj Norvegio (1588 - 1648)
* Frederiko la 3-a de Danio kaj Norvegio (1648 - 1670), filo de Kristiano la 4-a
* Ferdinando la 2-a de la Sankta Romia Imperio (1619 - 1637)
* Ferdinando la 3-a de la Sankta Romia Imperio (1637 - 1657), filo de Ferdinando la 2-a

### Aliaj eminentuloj 
* Pau Claris i Casademunt
* Pierre Corneille
* Masaniello
* Jules Mazarin
* Abel Tasman
* Diego Velázquez

## Naskiĝintoj 
* Sinjorino Montespan la 
* Sulejmano la 2-a 
* Isaac Newton la  de la gregoria kalendaro, (la  de la julia)
* Johann Ambrosius Bach la 
* Antonio Stradivari 1644
* Jean de La Bruyère 
* Denis Papin la 

## Mortintoj 
* Petro Paŭlo Rubens la 
* Guy de La Brosse la 
* Antoon van Dyck la 
* Maria de Mediĉo la 
* Kardinalo Richelieu la 
* Galilejo la 
* Claudio Monteverdi la 
* William Crabtree (1644)
* Evangelista Torricelli la 
* Marin Mersenne la 
* Karlo la 1-a de Anglio la 

## Malkovroj 
* Evangelista Torricelli fabrikis la unuan hidrargan barometron (1643 / 1644).
* En 1645 komencis la Minimumo Maunder, periodo de maloftiĝo de la sunmakuloj kiun oni ligis al la Malgranda glacia epoko.
Béla Bihari

**BIHARI Béla**, *Leviczky* estis hungara aktoro, reĝisoro naskita en Nagyvárad en 1857 kaj mortinta en Budapeŝto la 1-an de marto 1920.
## Kariero
Li debutis en 1876 en trupo de Gyula Kovács kaj li finis sian karieron en Budapesti Színház en 1913. 
## El liaj roloj
*Bánk bán (József Katona); 
*Hamlet (Shakespeare).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ilona Beness

**BENESS Ilona** [beneŝ] estis rumanuja hungara aktorino  naskita en Budapeŝto la 24-an de aprilo 1889 kaj mortinta en Kluĵo en 25-an de januaro 1971. 
## Premioj, distingoj
*1942 - Eterna ano de Kolozsvári Állami Magyar Színház,
*Meritartisto,
*1968 - Diamantdiplomo de Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat.
## Kariero
En 1909 ŝi ludis en la trupo de Sándor Krémer en Szamosújvár. Ekde 1914 ŝi dungiĝis al filmfabriko *Uher kaj Star*, poste al Frontszínház, al Kabaré Színház, al Vigadó Varieté (Nagyvárad). Ekde 1919 en Nagyvárad, ekde 1928 ŝi ludis en Kluĵo ĝis sia pensiuliĝo en 1966.
## El ŝiaj roloj
*Éva (Imre Madách: Az ember tragédiája); 
*Gertrudis (Katona J.: Bánk bán); 
*Alvingné (Ibsen: Kísértetek);
*Királyné (Shakespeare: Hamlet); 
*Dudgeonné (George Bernard Shaw: Az ördög cimborája); 
*Grófné (Mór Jókai: A fekete gyémántok).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Chelles

**Chelles** [ŝel] estas franca komunumo en la pariza metropolo, lokita en la departemento Seine-et-Marne kaj en la regiono Francilio.

La urbo havas 53 708 loĝantojn, kiujn oni kutime nomas *Chellois* en la franca. Chelles estas la plej granda urbo de la departemento.

Chelles estas ĝemelita kun la germana urbo Lindau.

## Geografio 
[eta|upright=1|maldekstra|**Chelles** en la regiono [Francilio]]
**Chelles** situas 18 kilometrojn oriente de la centro de Parizo. Ĝi havas landlimojn kun la komunumoj Brou-sur-Chantereine, Champs-sur-Marne, Courtry, Gagny, Gournay-sur-Marne, Le Pin, Montfermeil, Noisiel kaj Vaires-sur-Marne.

La rivero Marno fluas ĵus sude de Chelles.

## Vidindaĵoj 
* La komunuma **muzeo Alfred-Bonno** estis kreita en 1950 danke al la donacoj de la abato Alfred Bonno, pastro de Chelles. Ĝi entenas arkeologiajn kolektojn, dokumentojn pri la abatejo de Chelles, sepultejojn, reĝajn relikvojn kaj mezepokajn teksaĵojn.
* La **fortikaĵo de Chelles**.
* La **preĝejo Saint-André**, renovigita en la 18-a jarcento.
* La **aeroklubo Lucien-Boussoutrot** kaj la pilotinstruejo.
* La **Musée des transports urbains, interurbains et ruraux** (Muzeo de transportoj urbaj, interurbaj kaj ruraj) estas instalita en Chelles depost 2007. Tamen, ankoraŭ ne disponante pri definitiva loko (ĝi devus instaliĝi ĉirkaŭ 2018 sur Avenuo François Mitterrand, laŭlonge de fervojo en la loko de eksa lokalo de "SERNAM"), ĝi ankoraŭ ne estas malfermita al publiko, krom en kelkaj okazoj, kiaj la Eŭropaj tagoj de kultura heredaĵo.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Seine-et-Marne
* Listo de urboj de Francio
* Chelles - Gournay (stacidomo)
* Chelles (pariza metrostacio)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo

eta|maldekstra|300px|Urbdomo de Chelles
Ákos Bihari

**BIHARI Ákos** estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Nagyvárad la 26-an de decembro 1873 kaj mortinta en Budapeŝto la 15-an de februaro 1924.

## Kariero 
Li debutis en 1892. Li vagadis ses jarojn kun provincaj trupoj, poste li ludis en Koloĵvaro kaj ekde 1900 li dungiĝis al la budapeŝta Vígszínház, en 1902 al Jenő Janovics en Szeged. Ekde 1905 li direktis la teatron de Kecskemét ĝis la printempo de 1908. En la komenco de la 20-aj jaroj li trairis la landon kun siaj memstaraj programoj. Ekde 1921 li iĝis la ano de la budapeŝta Nacia Teatro ĝis sia morto.

## El liaj roloj 
* Bánk bán (Katona J.);
* Edgar (Shakespeare: Lear király);
* Tell Vilmos (Schiller);
* Féja Dávid (Szabolcs Fényes: Kurucz Féja Dávid);
* Szatyin (Maksim Gorki: Éjjeli menedékhely);
* Viola (Ede Szigligeti.: Viola, az alföldi haramia);
* Csonka Márton (Csepreghy F.: Sárga csikó);
* Cyrano (Edmond Rostand: Cyrano de Bergerac);
* Radnóthy Kálmán (Kampis J.: Radnóthyné);
* Helmer (Ibsen: Nóra);
* Csongor (Mihály Vörösmarty: Csongor és Tünde);
* Tasnády (Szécsy F.: Utazás az özvegy felé);
* Pataki Ákos (Beöthy L.: Fölösleges férjek).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Arganda del Rey

**Arganda del Rey** ( A. de la Reĝo) estas municipo de la Regiono de Madrido, situa en la subkomarko de la Alcarria de Alcalá (Komarko de Alkalao), en la centra zono de Hispanio.
eta|maldekstre|Preĝejo de Sankta Johano Baptisto vidata el Strato Sankta Johano.
Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĝi havis 50.309 loĝantojn (Nacia Instituto pri Statistiko de Hispanio, 2008). Ĝi ligiĝas kun la urbo de Madrido pere de la  de metroo, pere de la Aŭtoŝoseo A-3 survoje al Valencio kaj pere de la paga aŭtoŝoseo R-3.

La loĝantaro triobliĝis dum la lastaj 15 jaroj.

## Kulturo 
Rock in Rio estas rokmuzika festivalo, kiu ĝis nun okazis kvar fojojn en Rio-de-Ĵanejro, kvin fojojn en Lisbono kaj du fojojn en Arganda del Rey.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Arganda del Rey (metroo de Madrido)
* La Poveda (metroo de Madrido)

Kategorio:Provinco de Madrido
Kategorio:Madrida Regiono
Beaumaris

**Beaumaris** estas la antaŭa ĉefurbo de la insulo Môn, apud la nordokcidenta marbordo de Kimrio. Ĝi situas apud Markolo Menai. En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi enhavis  loĝantojn.

eta|maldekstra|Kastelo Beaumaris
La urbo fondiĝis dum la vikinga epoko, proksime al longe loĝata vilaĝo nomata Llanfaes. Tamen ĝi malgravis ĝis 1295, kiam Eduardo la 1-a (Anglio), post kiam li konkeris nordan Kimrion, ordonis la konstruon de Kastelo Beaumaris kaj devige translokigis la loĝantojn de Llanfaes al okcidenta Môn.

Plurajn jarcentojn Beaumaris estis grava haveno, kaj centro por ŝipkonstruado. Tuj ekster la urbo situis pendumilo. Post la konstruo de malliberejo en 1829, estis tie kie du homoj pendumiĝis, en 1830 kaj 1862. La lasta pendumita viro, Richard Rowlands, mortkondamniĝis pro la murdo de sia bopatro sed ĉiam asertis ke li ne kulpas: laŭdire, kiam li alproksimiĝis al la pendumilo, li malbenis la preĝejan horloĝon, dirante ke, se li ja malkulpas, la kvar flankoj de la horloĝo neniam montros la saman horon - tio kio portempe fakte okazis. La malliberejo fifamis pro torturaj rimedoj puni malpacajn krimulojn, kiel tortur-krado kaj vipado. Ĝi nun viziteblas kiel muzeo.

Inter aliaj vizitindaĵoj estas 14-jarcenta preĝejo.

Kategorio:Urboj de Kimrio