Rozbrusta papageto

**Rozbrusta papageto**, **Rozventra papageto** aŭ **papageto de Bourke** (*Neopsephotus bourkii*) estas malgranda papago el familio Psitakuledoj, unu el tri familioj de veraj papagoj. Ĝi apartenas al tribo *Pezoporini* de subfamilio *Platycercinae*. Originale oni metis ĝin en genro *Neophema* (herbaj papagetoj), sed en la 1890-aj jaroj pro multaj morfologiaj, genetikaj kaj kondutaj konsideroj oni decidis, ke rozbrusta papageto formas sian propran monotipan genron *Neopsephotus*.

Rozbrustaj papagetoj troveblas en vastaj areoj en Aŭstralio, inklude urbajn kaj ĉirkaŭurbajn areojn. La papago estas ĉirkaŭ 19&nbsp;cm longa kaj pezas ĉ. 45&nbsp;g. Ĝia latina nomo estas donita omaĝe al Richard Bourke, kiu estis guberniestro de Novsudkimrio de 1831 ĝis 1837.

## Priskribo 
eta|250ra|maldekstra|Rozbrusta papageto en kaptiteco.
[eta|250ra|maldekstra|Paro de rozbrustaj papagetoj en naturo. Sud-uesta [Kvinslando, Aŭstralio.]]
Rozbrustaj papagetoj estas relative malgrandaj papagoj. Ili longas inter 18&nbsp;cm kaj 23&nbsp;cm kun vosto de ĉ. 9&nbsp;cm. Inoj ĝenerale estas iom pli malgrandaj kaj malpezaj ol iĉoj: iĉoj pezas inter 47 kaj 49&nbsp;g dum inoj inter 41 kaj 49&nbsp;g. Antaŭ unua mudo ambaŭ seksoj aspektas simile, sed poste ili havas ioman diferencon en koloro de la plumaro. Ambaŭ seksoj havas brunecan dorson kaj suprajn partojn de flugiloj, tre fajne rozkoloran ventron kaj bruston kaj pale bluajn eksterajn flankojn de la flugiloj, sed plenkreskaj iĉoj havas brilbluajn frunton kaj vizaĝojn, dum inoj kaj adoleskuloj havas nur malgrandan pale bluan makulon sur la frunto aŭ entute ne havas bluan koloron sur la kapo. La beko de rozbrusta papageto estas flavece bruna, la piedoj malhelbrunaj. La bruneca koloro de supraj partoj de la papaga korpo malhelpas vidi ĝin desupre sur la fono de ruĝec-bruna tero de aridaj regionoj de Aŭstralio.

Rozbrustaj papagetoj travivas kaj reproduktiĝas en kaptiteco, kie ili ekhavis multajn diversajn kolormutaciojn: flavajn, rozkolorajn, bluajn, violajn ktp. La plej disvastigita estas la "opala" aŭ "rozeta" mutacio pro kiu normale brunaj partoj de la papageta plumaro (dorso, supraj partoj de flugiloj, malantaŭa parto de la kapo ktp) ankaŭ iĝas brile rozkoloraj.

La birdokanto de rozbrusta papageto estas priskribata kiel "ĝentila pepo" aŭ fajfeto. Aliaj sonoj de rozbrustaj papagetoj transskribitas kiel "ĉu-vii", "ĉirup-ĉirup" aŭ, en alarmaj situacioj, "kik-kik-kik".

## Taksonomio kaj nomo 
[eta|250ra|lright|Paro de rozbrustaj papagetoj el la verko *[The Birds of Australia* de John Gould.]]
La specion de rozbrusta papageto unue science priskribis skota esploristo Sir Thomas Livingstone Mitchell, kiu malkovris la birdon dum siaj veturoj tra Novsudkimrio en 1835. Laŭ tiatempa kutimo Mitchell nomis la specion omaĝe al tiama subŝtata guberniestro Sir Richard Bourke.

Unuan plenan sciencan priskribon de la specio donis ornitologo John Gould en 1841. Komence Gould klasis la specion kiel *Euphema bourkii*, sed poste oni renomis la genron al *Neophema*, genro de herbaj papagetoj.

En la 1890-aj jaroj oni decidis apartigi rozbrustan papageton en sian propran genron *Neopsephotus*. La ĉefaj kialoj por tio estas manko de evidentaĵoj de hibridiĝo de rozbrusta papageto en naturo kun iu alia specio de genro *Neophema*, tre aparta koloro de plumaro kaj nomada vivmaniero en vastaj aridaj areoj de Aŭstralio, kio estas tre nekutima por aliaj specioj de *Neophema*. Oni tamen daŭre ofte nomas rozbrustan papageton speco de herba papageto.

## Distribuo kaj habitato 
Rozbrusta papageto devenas de Aŭstralio. Ĉar ĝi estas nomada specio kiu vagas tra aridaj teritorioj por akvo kaj nutraĵoj, ĝia arealo estas sufiĉe granda. Plejparte ili troveblas en teritorioj de maldensa loĝantaro, sed la birdoj ankaŭ renkonteblas en ĉeurbaj aŭ eĉ urbaj areoj. Ili troveblas en vasta teritorio de sud-uestaj partoj de Kvinslando ĝis uesta Novsudkimrio. Rozbrustaj papagetoj preferas areojn kie kreskas akacioj, aparte *Acacia aneura*. Pli grandaj grupoj aperas en periodoj de trosekeco, kiam la birdoj amasiĝas ĉirkaŭ akvujoj aŭ akvofontoj.

### Reproduktiĝo 
[maldekstra|eta|Ovoj de rozbrusta papageto en [Muzeo Wiesbaden]]
Dum reprodukta sezono iĉoj iĝas tre teritoriemaj, atakante kaj forpelante ĉiujn ŝajnajn konkurantojn. La reprodukta sezono plej ofte okazas inter aŭgusto kaj oktobro, sed povas ankaŭ okazi pli malfrue, ĝis decembro, depende de resursoj kaj veteraj kondiĉoj,

Rozbrustaj papagetoj estas monogamiaj kaj plej ofte havas nur po unu partneron por vivo. Ili nestas en arbotruoj aŭ malplenaj arbobranĉoj, plej ofte de akaciaj arboj. Ili metas po 3 ĝis 6 ovojn, kiuj kovatas de la ino dum 18–19 tagoj. La iĉo manĝigas ŝin dum tiu ĉi periodo kaj ŝi forlasas la neston nur por trinki aŭ feki.

Post eloviĝo ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn. Post 4 semajnoj la idoj komencas elnestiĝi kaj post 8 aŭ 10 plu tagoj iĝas tute sendependaj.

### Dieto 
Plejparto de dieto de rozbrusta papageto konsistas el herboj kaj semoj kiujn la birdoj plukas de la grundo. Ili plej aktive manĝas en matenaj kaj vesperaj krepuskoj.

## Konserva statuso 
Rozbrusta papageto estas listita kiel malplej zorgiga laŭ IUCN. Plej granda danĝero por tiu ĉi specio estas predado fare de  (*Vulpes vulpes*) kaj  (*Felis silvestris*) enkondukitaj en Aŭstralion el Eŭropo. Populacioj ankaŭ suferas trosekecojn kaj detruon de akvujoj. Tamen, malgraŭ tio ĉi, la kvanto de birdoj en populacioj ne malkreskas kaj eĉ kreskas iomete de jaro al jaro. La verŝajna kialo por tio estas la granda vasto de arealo de rozbrusta papageto, pro kio la birdoj povas pli facile eviti areojn kun troa predado aŭ habitatdetruo ol aliaj papagaj specioj.

## Bildaro 

Bourke's Parrot eulo.ogv|Filmeto de rozbrusta papageto en sud-uesta Kvinslando, Aŭstralio
Neopsephotus bourkii -Flying High Bird Habitat -Australia-8a.jpg|En *Flying High Bird Sanctuary* birdejo en Kvinslando
Bourke Parrot.jpg|"Rozeta" kolormutacio en kaptita birdo
A_Rosy_Bourke_Parakeet_Inside_It's_cage.jpg|"Rozeta" papageto en kaĝo

## Referencoj 
Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio