Besta Liberigo (libro)

**Besto** **Liberigo: Nova etiko por nia traktado de bestoj** () estas malfikcia kaj filozofia verko verkita de la aŭstralia filozofo Peter Singer el 1975. 

Ĝi estas vaste konsiderata ene de la Movado por bestaj rajtoj kiel la fonda filozofia deklaro (io simila al Biblio) de ĝiaj ideoj. Singer mem malakceptis la uzon de la teoria kadro de rajtoj rilate al homaj kaj nehomaj bestoj. Sekvante Jeremy Bentham, Singer argumentis, ke la interesoj de bestoj estu konsiderataj pro ilia kapablo sperti suferon kaj ke la ideo de rajtoj ne estas necesa por konsideri ilin. Li popularigis la terminon "speciismo" en la verko, kiun kreis Richard D. Ryder por priskribi la ekspluatan traktadon de bestoj.

Reviziita eldono, *Animal Liberation Now* (Besta Liberigo Nun), estis publikigita en 2023.

## Priskribo 
La verko estas vaste rigardata ene de la movado por bestaj rajtoj kiel unu el la fundamentaj filozofiaj establoj de ĝiaj ideoj pri la etiko kaj sufero de bestoj.

Singer aplikas la koncepton de morala poziciigado al nehomaj bestoj, kvankam li ne estis la unua persono kiu faris tion (fakte, Singer mem diras ke li aŭdis la koncepton de kunstudanto anstataŭ ke ĝi originis ĉe li).

Singer, ene de la teoria kadro de rajtoj, argumentas, ke kiam oni traktas homajn kaj nehomajn bestojn, la interesoj de bestoj devas esti konsiderataj pro ilia kapablo suferi, kaj ke la ideo de rajtoj ne estas necesa por konsideri ilin. 

La centra argumento de la verko estas la vastiĝo de la utilisma ideo, ke *"la plej granda bono por la plej granda nombro"* estas la sola mezuro de bona aŭ etika konduto. Singer argumentas, ke ne estas kialo ne apliki tion al aliaj bestoj.

En la verko, Singer argumentas, laŭ la utilisma tradicio, ke damaĝi aliajn por antaŭenigi niajn proprajn interesojn ne povas esti pravigita kiam la damaĝo estas pli severa ol la intereso, kiun ni provas antaŭenigi. Tamen, en nia kulturo estas ofte pravigi damaĝi bestojn - eĉ kiam ĝi estas la plej severa damaĝo - por antaŭenigi ajnan homan intereson - eĉ kiam ĝi estas la plej sensignifa. Singer atribuas la kialon de tio al speciismo - termino signifanta diskriminacion bazitan sur biologia specio. Singer akre kritikas specismon, komparante ĝin kun rasismo kaj seksismo, dirante, ke diskriminacio bazita sur biologiaj diferencoj ne diferencas de diskriminacio bazita sur haŭtkoloro aŭ sekso, ĉar nek el ĉi tiuj estas signifaj trajtoj por morala konsidero. Laŭ Singer, konsidero por iu devenas de ilia kapablo senti suferon, kaj do homoj kaj aliaj bestoj estas tiasence egalaj, kaj tial meritas similan konsideron. Singer volas klarigi, ke li ne asertas, ke bestoj meritas la samajn rajtojn kiel homoj (ekzemple, la rajton elekti), sed ke ili meritas egalan traktadon, laŭ la specifaj bezonoj de ĉiu el ili.

Aldone al filozofio, Singer dediĉas du ĉapitrojn al instituciigita damaĝo al bestoj fare de homoj. Instituciigita damaĝo estas fenomeno subtenata, kaj eĉ financata, de la lokcidenta socio, kontraste al damaĝo kaŭzita de unuopaj individuoj kaj neakceptebla en la nuntempa okcidenta socio (ekzemple, hundmistraktado). Unu ĉapitro fokusiĝas al industriigitaj bienoj (kie homoj "produktas" bestojn por manĝaĵo) kaj la dua ĉapitro al besta eksperimentado (d:Q38344). Singer klarigas, ke li decidis fokusiĝi al ĉi tiuj du temoj ĉar ili estas kie bestoj estas damaĝitaj plej grave kaj en la plej grandaj nombroj, kaj ne ĉar ili estas la solaj damaĝitaj. La tuja solvo, kiun Singer proponas, simile al la pensulo Tom Regan, estas transiro al plantbazita dieto (do Veganismo), kiu ne inkluzivas bestajn produktojn, kio laŭ Singer implicas kaŭzi severan suferon al bestoj, same kiel la ĉesigon de ĉia besta eksperimentado.

## Akcepto kaj kritiko 
Tra la jaroj, multaj eldonoj de la verko estis publikigitaj, ĉiu plie kronikante la progreson de la movado por besta liberigo. Plej multaj eldonoj enhavas antaŭparolon. La bestaj-rajtoj-organizo PETA (*Homoj por la Etika Traktado de Bestoj*) estis forta subtenanto de ĉi tiu verko ekde ĝia fondo en 1980. Pluraj aktivuloj, kiuj asertas, ke iliaj sintenoj al bestoj ŝanĝiĝis post legado de la verko, inkluzivas Peter Tatchell kaj Ingrid Newkirk.

Roger Scruton kritikis la verkon, deklarante ke la verko "enhavas malmultan aŭ neniun filozofian argumenton. Ĝi derivas siajn radikalajn moralajn konkludojn de malplena utilismo kiu rigardas la doloron kaj plezuron de ĉiuj vivantaj estaĵoj kiel same signifajn kaj kiu ignoras preskaŭ ĉion, kio estis dirita en nia filozofia tradicio pri la reala distingo inter homoj kaj bestoj."

## Eldonoj 
* *Animal Liberation: A New Ethics for our Treatment of Animals*, New York Review/Random House, New York, 1975; Cape, London, 1976; Avon, New York, 1977; Paladin, London, 1977; Thorsons, London, 1983. Harper Perennial Modern Classics, New York, 2002. Harper Perennial Modern Classics, New York, 2009. Fully revised edition: Harper, New York, 2023; Bodley Head, London, 2023; Harper Perennial, New York, 2023; Vintage, London, 2024

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* *The Case for Animal Rights* (La Kazo por Bestaj Rajtoj, 1983) de Tom Regan

* La Mondpaca Dieto - lernolibro verkita de la muzikisto kaj edukisto Will Tuttle, kiu traktas la rilaton inter nutrado de individuo kaj leĝoj de la vivo kaj la medio.
* *Eternal Treblinka* - nefikcia verko kiu asertas ke la traktado de bestoj fare de homoj funkciis kiel inspiro, modelo kaj pravigo por perfortagoj aŭ abomenaĵoj faritaj kontraŭ homoj, specife dum la Holokaŭsto.
* *The Expression of the Emotions in Man and Animals*, verko de Charles Darwin

Kategorio:Malfikciaj libroj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1975
Kategorio:Bestaj rajtoj
Kategorio:Viando
Kategorio:Vegetarismo