open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nanook of the North

**Nanuk de la Nordo** (angle *Nanook of the North*) estas dokumenta filmo de Robert J. Flaherty, kaj estas konsiderata la unua plendaŭra dokumenta filmo. Oni povas diri, ke Flaherty dufoje faris la filmon: la unuan fojon, la filmon kaj la originalan negativon detruis fajro. Tiu filmo, kiu hodiaŭ ekzistas, publikiĝis en 1922 en Nov-Jorko.

Laŭ la tradicio kiu poste fariĝis postsava etnografio, Flaherty kaptis filmen la vivon baraktoplenan de la inuito Nanuk kaj lia familio. Tamen, Flaherty ofte instigis al Nanuk ĉasi laŭ la metodo de liaj prauloj (sen pafilo) por kapti tiun manieron, laŭ kiu oni kredis la inuitoj vivtenis antaŭ la influo de Eŭropanoj. Kritikoj kulpigis al Flaherty pri ĉi tiu kaj aliaj enscenigoj en la filmo; Flaherty defendis sin, konstatante ke filmisto ofte devas misformi ion por kapti ties veran animon. Unu sindefendo, kiun postaj filmistoj foje propozas, estas tio, ke la kameraoj tiame disponeblaj estas kaj pezaj kaj grandaj, kaj tiel malpermesis la stilon *cinéma verité* aŭ la porteblecon poste disvastigita per pli malgrandaj kameraoj. Cetere, preskaŭ ĉion en la filmo oni enscenigis, eĉ la finaĵon, en kiu Nanuk kaj lia familio laŭimplice riskas morton se ili ne povas trovi ŝirmilon sufiĉe rapide (fakte, ili jam konstruis specialan iglon por la kamerao de Flaherty, kun unu flanko fortranĉita por enlasi pli da lumo por ke Flahert povu filmigi bildon). Post la epoko de Flaherty, dokumentfilmistoj ekkonsideris maletikaj kaj enscenigon de la agado kaj provadon instigi la agadon, kaj ankaŭ ian ajn simuladon kiu ne estas unuavide evidenta simulado.

## Eksteraj ligiloj 
* 

eta|maldekstra|350ra|

Kategorio:Dokumentaj filmoj
Kategorio:Inuitoj
Ne-registara organizaĵo

**Ne-registara organizaĵo**, **NRO** (angle *non-governmental organization, NGO* ; france *organisation non gouvernementale, ONG*) estas organizaĵo kiu estas private financita (plejparte per donacoj de la ĝenerala publiko) kaj estas sendependa de la registaro kaj ĝia politiko. Plej ofte ĝi estas neprofitcela organizaĵo. Estas ankaŭ la nocio "Internacia NRO" (angle INGO), kiu havas la saman mision kiel NRO kun internacia atingo.

## Notindaj NRO-oj 
* Amnestio Internacia
* Corpwatch
* Cluster Munition Coalition
* Cunina
* Electronic Frontier Foundation
* Framasonaj organizaĵoj
* Greenpeace
* Indiĝenaj Dialogoj
* Inĝenieroj Sen Limoj
* Internacia Movado de la Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento
* ISO
* Karuna-Shechen
* Kuracistoj sen landlimoj
* Monda Natur-Fonduso
* Naturprotekto Internacie
* Oxfam
* Raportistoj sen limoj
* Reclaim the Streets
* Rotario
* Slow Food
* SMART Recovery
* Supervivo Internacia
* Travideblo Internacia
* La Teramikoj
* Ni faru!

**Esperantaj:**
* Universala Esperanto-Asocio (UEA), en rilatoj kun UN kaj UNESKO
* Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI), en rilatoj kun UNESKO
* Fondaĵo pri Esperantaj Studoj (angle *Esperantic Studies Foundation, ESF*)
* Sennacieca Asocio Tutmonda
* Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto

## Vidu ankaŭ 
* Asocio
* Filantropio
* Fondaĵo
* Neprofitcela organizaĵo
* Karitata organizaĵo
* Internacia organizaĵo

## Notoj 
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj
Kategorio:Neregistaraj organizaĵoj laŭ landoj
Kategorio:Civila juro
Kategorio:Administracia juro
Neracionala nombro

**Neracionala nombro** estas ajna reelo, kiu ne estas racionala.

La bezono de la ekzakta esprimo de kelkaj grandoj, kiuj tute nature aperas en matematika praktiko (ekz. proporcio de kvadrata diagonalo al ĝia latero) postulis enkondukon en matematikon de neracionalaj nombroj, kiuj esprimiĝas per racionalaj nombroj nur proksimume.

La termino **neracionala** devenas de latina *irrationalis* - neracia, de *ir(in)* - negativa prefikso kaj *ratio* - proporcio. Ili povas esti skribitaj kiel decimaloj, sed ne kiel frakcioj, kaj havas senfinan nombron de ciferoj dekstre de la decimala punkto. Jen ekzemplo de neracionalaj nombroj:

* pi = 3,141592 . . .
* kvadrata radiko de 2 = 1,414213 . . .

Kvankam neracionalaj nombroj ne estas ofte uzataj en ĉiutaga vivo, ili ekzistas sur la nombro-linio. Efektive, inter 0 kaj 1 sur la nombro-linio, estas senfina nombro de neracionalaj nombroj. Racionalaj kaj neracionalaj nombroj faras tuton de reelaj nombroj.

Ekzisto de neracionalaj nombroj estis konata eĉ en antikveco. La terminon enkondukis M. Stifel en 1544. Neracionala karaktero de la nombro **π** estis esplorita de Johan Lambert en 1766. La teorio de reelaj nombroj finan evoluon ekhavis nur en la 2-a duono de 19-a jarcento pro la bezonoj de matematika analizo. Koncerne al solvoj de kvadrataj kaj kubaj ekvacioj en 16-a jarcento estis enkondukita la nocio de kompleksaj nombroj.

## Vidu ankaŭ 
* Numeralo
* Natura nombro

Kategorio:Nombroj
Nov-Anglio

**Nov-Anglio**, aŭ **Nov-Anglujo**, estas la regiono konsistanta el la ŝtatoj Masaĉuseco, Konetikuto, Rod-Insulo, Vermonto, Nov-Hampŝiro, kaj Majno.

## Lingvo 
Nov-Anglia franca, en angla: *New England French* kaj en franca: *français de Nouvelle-Angleterre*, estas varianto de la kanada franca lingvo parolata en la Nov-Anglia regiono de Usono.

## Bildaro 

Dosiero:US regions-New England.jpg|
Dosiero:Map-Novi Belgii Novæque Angliæ (Amsterdam, 1685).jpg|
Dosiero:BCburnslawnsunset.jpg|
Dosiero:SamuelAdamsLarge.jpeg|

## Referencoj 
Kategorio:Usono
Nukleo

**Nukleo** devenas de la latina (*nucleus*) por "centro" aŭ "kerno".
**Nukleo** aŭ **kerno** havas diversajn signifojn:

* En kemio kaj fiziko, la termino signifas **atomkerno** -- la aro de protonoj kaj neŭtronoj en la centro de atomo kiu konsistigas la plejpartojn de la atoma maso kaj pozitiva ŝargo.
* En elektrotekniko, kerno estas interna parto de bobeno, volvaĵo aŭ elektromagneto, plej ofte konsistanta el magneta materio.
* En biologio, nukleo referencas al la **ĉelkerno** -- la membrane limigita organelo trovita en la eŭkariotaj ĉeloj, videbla per mikroskopo, kiu enhavas ĉefe la kromosomojn de la ĉelo. La "kerno" estas (1) ligneca endokarpo de iuj karnaj fruktoj ( drupoj ), kiu entenas la semon : kerno de abrikoto, de ĉerizo; (2) la interna, malmola parto de karna frukto, kerno aŭ semo tute malmola ( ekzemple de daktilo ) .
* En astronomio, nukleo estas **kometa kerno** -- la solida kerno de kometo.
* **Kerno (operaciumo)**
* **Kerno (procesoro)**
* **Kerno** de kablo
* **Kerno (betono)** 
* En geometrio, **kerno** estas konveksa pluredro estas formita per la malgranda centra spaco komuna al ĉiuj membroj de pluredra kombinaĵo. Ankaŭ, **kerno** estas la fonta pluredro por aro de steligoj. Ĉi tiuj du okazoj povas interkovriĝi kaj tiam la aro de steligoj inkluzivas la pluredran kombinaĵon. (Vidu en listo de pluredroj de Wenninger por ĉi tiuj kombinaĵoj kaj pliaj steligoj.)
* En lineara algebro, **kerno (matrico)** de matrico *A* estas aro de ĉiuj vektoroj * **x** * por kiuj rezulto de la matrica multipliko egalas al la nula vektoro: *A**x** = **0** *.
* **Kerno (teorio de kategorioj)**
* Kernaĵo (geologio) estas cilindra kolono da rokaĵoj aŭ glaĉeroj, aperinta dum borado.

## Figura senco de kerno 
Laŭ figura senco, **kerno** estas centra, esenca parto de io.

## Referencoj
Nuklea poro

**Nuklea poro** estas granda proteina komplekso kiu transiras la nuklean tegaĵon do la membranon ĉirkaŭanta la eŭkariotan ĉelan nukleon.  Estas ĉirkaŭ 3 000 nuklea-poraj kompleksoj sur la nuklea tegaĵo de animala ĉelo. Ili permesas la transportadon de akvo-solveblaj molekuloj trans la nuklea tegaĵo. Kvankam pli malgrandaj molekuloj simple difuzas tra la poroj, pli grandaj molekuloj povas esti rekonitaj per specifaj signalaj sinsekvoj kaj aktive transportitaj en aŭ ekster la nukleon (aktiva transportado). Ĉiu el la ok proteinajn subelementoj ĉirkaŭantaj la efektivan poron (la eksteran ringon) elstarigas spokforman proteinon en la poran kanalon. La centro de la poro ofte enhavas ŝtopilan proteinon de ne jam konata strukturo.

## Referencoj 
Kategorio:Ĉelbiologio
Kategorio:Molekula biologio
Nupedia

**Nupedia** estis reta enciklopedia projekto fondita de Jimmy Wales kaj Larry Sanger. Ĝiaj 25 artikoloj estis licencitaj sub la GNU-a Liber-Dokumenta Licenco. Unu elstaraĵo estis ĝia spertula egalula reviziado.

Nupedia daŭris ekde marto 2000 ĝis la . Nuntempe, ĝi estas plejparte konata kiel antaŭulo de Vikipedio.

Dosiero:Nupedia logo and wordmark.png|Nupedia emblemo
Dosiero:Nupedia.GIF

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Nupedia  

Kategorio:Enciklopedioj
Kategorio:Interreto
Nomoj de Amerikaj landoj

Toponimio > Landnomoj > Nomoj de Amerikaj Landoj
----

## Argentino 
En 1526 la itala esploristo Giovanni Caboto esploris la elfluejon de la rivero Paranao. Laŭ la opinio de tiu vojaĝanto ĉi tiu rivero fluis sur teritorio riĉa je arĝento. Pro tio ĝi estis nomita *Río de la Plata* ( - rivero; *plata* - arĝento). Pli poste la nomo estis disvastigita sur la tuta lando, tamen laŭ la latina formo - *argentum*.

## Bolivio 
Estis nomita laŭ la nomo de Sudamerika batalanto por sendependeco, Simón Bolívar.

## Brazilo 
La nomo estas donita pro la abundo de la multekostaj specoj de arboj kiu havas ruĝan lignon, kio en la lingvo de aborigenaj indianoj nomas Ibirapitanga kaj porgalanoj nomis *Pau-Brasil*, tiu estas, "Ligno Ruĝa kiel Fajro".

## Ekvadoro 
Landan teritorion trapasas la ekvatoro, de kie devenas la landnomo.

## Haitio 
En la lingvo de la karibaj indianoj *haiti* signifas "montara".

## Honduro 
Estis malkovrita de Kolumbo en 1502. Hispane *Hondura* signifas 'profundeco', ĉar ĉe la bordoj de la lando, la akvo estas tre profunda.

## Kanado 
La nomo verŝajne devenas el *kanata*, kiu en la lingvo de la hurona tribo de indianoj signifas "vilaĝo".

## Kolombio 
La lando estis nomita pro Kolumbo.

## Kostariko 
Hispane *Costa Rica* signifas "riĉa bordo".

## Panamo 
Origine ĉi tie estis indiana fiŝista vilaĝo, *Panama*, kies nomo signifas "multe da fiŝoj". Moderna Panamo estis fondita en 1519 de la hispana soldato Pedro Arias Dávila.

## Peruo 
La haipanaj soldatoj antikve nominejis *Birú* [bi**ru**] aŭ *Berú* [be**ru**] al lando el sudo la Panamo.

## Puerto-Riko 
La origina setlejo de *San-Juan* estis fondita en 1508 sur la ĉefinsulo, sed en 1521 la nomo estis movita al la du najbaraj rokaj insuletoj. La setlejo unue nomiĝis *Puerto Rico*, t.e. "Riĉa Haveno", kaj la ĉeflando - *Juan Bautista* (aŭ Johano la Baptisto). Post jarcentoj la du lokoj interŝanĝis siajn nomojn.

## Usono 
La angla mallongigo *USA* devenas de la nuna ŝtatnomo *United States of America* ("Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko"), dum la Esperanta nomo devenas de antaŭe iafoje uzata varianto de tiu nomo *United States of North America* ("Unuiĝintaj Ŝtatoj de Norda Ameriko"). Efektive la Esperantan nomon inspiris provoj enuzigi la vorton *Usonian* anstataŭ *American* (= "Usonano") en la anglan lingvon komence de la 19a jc.

## Venezuelo 
La nomo estis donita de la hispana ekspedicio de Alonso de Ojeda en la 15-a jarcento. Ekvidante pitoreskan vilaĝon ĉe la golfo *Maracaibo*, la alvenintoj nomis ĝin *Venezuela*, t.e. malgranda Venecio (i.a la ekspedicion partoprenis ankaŭ Amerigo Vespucci).

Kategorio:Landnomoj
Nobela titolaro

La titolaro de nobeloj en la lingvoj: angla (ang), franca (fra), germana (ger), hispana (his), itala (ita), latina (lat), pola (pol), portugala (por) kaj rusa (rus).

## Imperiestro/Imperiestrino 
**ang.** - Emperor/Empress
**fra.** - Empereur/Impératrice
**ger.** - Kaiser/Kaiserin
**his.** - Emperador/Emperatriz
**ita.** - Imperatore/Imperatrice
**lat.** - Imperator/Imperatrix
**pol.** - Cesarz / Cesarzowa
**por.** - Imperador/Imperatriz
**rus.** - Car/Carica, Imperator/Imperatrica

## Reĝo/Reĝino 
**ang.** - King/Queen
**fra.** - Roi/Reine
**ger.** - König/Königin
**his.** - Rey/Reina
**ita.** - Re/Regina
**lat.** - Rex/Regina
**pol.** - Król/Królowa
**por.** - Rei/Rainha
**rus.** - Korol’/Koroleva

## Ĉefduko/Ĉefdukino 
**ang.** - Archduke/Archduchess
**fra.** - Archiduc/Archiduchesse
**ger.** - Erzherzog/Erzherzogin
**his.** - Archiduque/Archiduquesa
**ita.** - Arciduca/Arciduchessa
**lat.** - Archidux/Archiducissa
**pol.** - Arcyksiążę/Arcyksiężniczka
**por.** - Arquiduque/Arquiduquesa
**rus.** - Ercgercog/Ercgercoginja

## Grandduko/Granddukino 
**ang.** - Grand duke/Grand duchess
**fra.** - Grand duc/Grande duchesse
**ger.** - Grossherzog/Grossherzogin
**his.** - -/-
**ita.** - Granduca/Granduchessa
**lat.** - -/-
**pol.** - Wielki książę/Wielka księżna
**por.** - Grão-Duque / Grã-Duquesa
**rus.** - Velikij knjaz/Velikaja knjaginja

## Duko/Dukino 
**ang.** - Duke/Duchess
**fra.** - Duc/Duchesse
**ger.** - Herzog/Herzogin
**his.** - Duque/Duquesa
**ita.** - Duca/Duchessa
**lat.** - Dux/Ducissa
**pol.** - Książę/Księżniczka
**por.** - Duque/Duquesa
**rus.** - Gercog/Gercoginja, Knjaz/Knjaginja

## Markizo/Markizino 
**ang.** - Marquess/Marchioness
**fra.** - Marquis/Marquise
**ger.** - Markgraf/Markgräfin
**his.** - Marquès/Marquesa
**ita.** - Marchese/Marchesa
**lat.** - -
**pol.** - Markiz/Markiza
**por.** - Marquês/Marquesa
**rus.** - -

## Grafo/Grafino 
**ang.** - Count (aŭ *earl*)/Countess
**fra.** - Comte/Comtesse
**ger.** - Graf/Gräfin
**his.** - Conde/Condesa
**ita.** - Conte/Contessa
**lat.** - Comes/Comitissa
**pol.** - Hrabia/Hrabina
**por.** - Conde/Condessa
**rus.** - Graf/Grafinja

## Barono/Baronino 
**ang.** - Baron/Baroness
**fra.** - Baron/Baronne
**ger.** - Freiherr/Freifrau
**his.** - Baron/Baronesa
**ita.** - Barone/Baronessa
**lat.** - Baro/Baronissa
**pol.** - Baron/Baronowa
**por.** - Barão/Baronesa
**rus.** - Baron/Baronessa

## Princo/Princino 
**ang.** - Prince/Princess
**fra.** - Prince/Princesse
**ger.** - Fürst/Fürstin, Prinz/Prinzessin
**his.** - Principe/Princesa
**ita.** - Principe/Principessa
**lat.** - Princeps/Principissa
**pol.** - Książę/Księżniczka
**por.** - Príncipe/Princesa
**rus.** - Knjaz/Knjaginja

----
**Noto**: Bonvolu kontroli la sinsekvon laŭ rangoj, aldonu necesajn nomojn kaj pliajn lingvojn.



Kategorio:Historio de Eŭropo
Norfolk

Estas pluraj lokoj nomitaj *Norfolk*:

* Norfolk - graflando de Anglio
* Norfolk (Koloradio) - Usona urbo
* Norfolk (Konektikuto) - Usona urbo
* Norfolk (Masaĉuseco) - Usona urbo
* Norfolk (Misisipio) - Usona urbo
* Norfolk (Nebrasko) - Usona urbo
* Norfolk (Novjorkio) - Usona urbo
* Norfolk (Virginio) - Usona havenurbo
* Norfolkinsulo - Teritorio dependa de Aŭstralio en Oceanio.
Nauro

**Nauro** (, ), oficiale **Naura Respubliko**, estas insula lando de Oceanio, situanta en Mikronezio kaj konsistanta en unu insulo, kiu havas 10 210 loĝantojn en julio 2007. La insulo, kiu estas geologie malalta insulo,estas konsiderata kiel la plej malgranda respubliko de la mondo ĝis la fosfataj resurcoj elĉerpiĝis en la 1980-aj jaroj. Nauro ricevis helpon de Aŭstralio kaj gastigis kaptejon por migrantoj 55,95 km sude de la ekvatoro. La insulo konsistas el malalta ebenaĵo, kies plej alta punkto estas 71 metroj ĉe Command Ridge, ĉirkaŭita de mallarĝa marborda ebenaĵo. eta|maldekstre|Satelita foto de Nauro en 2002
eta|maldekstre|Fosfataj terenoj en Nauro.

## Kulturo 
La Angam-tago, ĉiun 26-an de oktobro, estas grava ferio (libertago) en Nauro. Ĝi memorigas pri la dato, kiam la insulo unufojon post la koloniiĝo atingis denove popolon de 1.500 loĝantoj.

## Bibliografio 
(franca) Luc Folliet, Nauru, l'ïle dévastée - Comment la civilisation capitaliste a détruit le pays le plus riche du monde (Nauru, la ruinigita insulo - Kiel la kapitalista civilizacio detruis la plej riĉan landon de la mondo), Paris, 2009, 2010, eld. La Découverte, ISBN 78-2-7071-6431-5

## Filmo 
(fr) Nauru, une île à la dérive, ARTE, la 14-an de marto 2009.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nauranoj (Historio / Socio kaj vivo / Kulturo)
* Monda Konserveja Observa Centro
* Naura kanbirdo


Kategorio:Insuloj en Oceanio
Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1968
Neandertala homo

[eta|Ĉu la neandertala homo povis paroli? - Video de la jutuba kanalo [Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]
**Neandertala homo** aŭ ***Neandervala homo*** , science *Homo neanderthalensis* (antaŭe *Homo sapiens neanderthalensis*). La nomo estis donita de la irlanda anatomiisto William King en 1863.

Dosiero:Neanderthaler Gallo-Romeins Museum (Tongeren) 24-03-2018 14-23-16.jpg|Modelo de *Homo neanderthalensis*
Dosiero:La Qhina 18 Rekonstruktion, Museum Neanderthal.jpg|Modelo de *Homo neanderthalensis*
Dosiero:Neanderthal distribution.jpg|La amplekso de la neandertalaj homoj

Restaĵoj de ĉi tiuj prahomoj estis unue trovitaj en 1856 en la *Neander-Valo* en Germanio, apud Duseldorfo. Neandertalaj homoj vivis tra la tuta Eŭropo kaj okcidenta Azio dum la malfrua Plejstoceno, de 150,000 - 35,000 a.K.

La malkovro de tiuj restaĵoj markas la komencon de la paleoantropologio. Ĉirkaŭ 1850, la ideo de homa mortspecio estis preskaŭ nekredebla. Tamen, la verko de Charles Darwin 1859 kaj aliaj fosiliaj malkovraĵoj finfine gvidis al la ideo, ke la restaĵoj estas konektitaj al moderna homa origino. De tiam, pli ol 400 Neandertaluloj estis malkovritaj, tio estas tre surpriza afero, ĉar oni kalkulas ke ne estis pli ol 15 mil el tiuj homoj en tuta historio, tre eble ĝi estis raraĵo kiel nunaj siberiaj tigroj.

Neandertalhomo estis adaptita al malvarmo, kaj tio estas videbla pro lia granda cerbo, lia mallonga sed robusta korpo kaj granda nazo. Tiuj markoj estas ĝenerale selektitaj por malvarmaj klimatoj. Lia cerbo estis preskaŭ 10 elcente pli granda ol tiu de la moderna homo *Homo sapiens*. Averaĝe, la alteco de Neandertalhomo estis 1.65m kaj li estis tre muskola, tiel kiel modernaj pezlevuloj.
eta|400px|maldekstra|Mapo montranta la lokojn kie oni trovis restaĵojn de neandertalaj homoj

Neandertalaj homoj ofte uzis kavernojn, sed tre eble ili loĝis antaŭ ili en kabanoj, ĉar kavernoj estas malsekaj kaj malvarmaj; kelkaj homoj, ekzemple en nordoriento de Brazilo, ankoraŭ uzas similajn konstruaĵojn. Ili sciis kiel uzi fajron, ne kiel la Homo habilis, sed ofte, tre eble ili sciis ekfajrigi kaj ne dependis de natura fajro. Ili uzas tre kompleksajn ŝtonajn ilojn, faritaj per metodo Le Vallois, kaj lignajn lancojn. Ili foje konstruadis ŝirmejon en la subĉielo, foje kun ŝtonoj kaj rokoj. Ekzistas atestoj pri tio, ke Neandertalaj homoj praktikadis iujn formojn de religio, kaj eĉ faradis krudajn formojn de operacioj. Neandertalanoj estis la unuaj homoj, kiuj intence enterigadis siajn mortintojn. Nun la plejmulto el paleoantropologiistoj opinias ke ili povus paroli.

La mapado de la genaro de Neandertala homo jam pruvas ke ĝi kaj *Homo sapiens* ne apartenas al la sama specio, sed ambaŭ tre verŝajne devenas de alia komuna specio: *Homo heidelbergensis*. Nun oni devas esplori ĉu ili povis hibridiĝi kaj havi komunajn idojn (en Portugalio oni malkovris restaĵojn de bebo, kiu povus estis *produkto* de ilia miksiĝo, sed tio ankoraŭ ne estis tute pruvita).

## Vidu ankaŭ 
* Denisova hominido

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Homo de Neandertalo 
* La Homo de Neandertala Fluto...  
* Homo de Neandertalo kaj homo de Solo 
* Homo de Neandertalo 

Kategorio:Homedoj
Ciferaro

Skribarto > Ciferaroj
----

**Ciferaro** estas kohera sistemo skribi numeralojn pere de signoj. Tion oni povas fari ĉu per literoj el iu skribsistemo, ĉu per memstaraj ciferoj, ĉu per ordigitaj strekoj, punktoj ktp. Plej evoluintaj estas la ciferaroj, kiuj entenas simbolon por nulo.
Al la plej konataj apartenas:

("0" indikas kunnulecon)

*Arabaj ciferoj 0 (kun la eŭropaj ciferoj internacie uzataj)
*Hindaj ciferoj 0
*Ĉinaj ciferoj
*Hebreaj ciferoj
*Helenaj ciferoj
*Romiaj ciferoj
*Majaaj ciferoj 0

Kategorio:Ciferoj
Novaĵgrupo

**Novaĵgrupo** estas deponaĵo ene de la sistemo Usenet por mesaĝoj sendataj de multaj uzantoj ĉe malsamaj lokoj.

Kutime, novaĵgrupo temas pri specifa afero ekzemple 'ŝelfiŝoj' kaj nur la lastaj kelkaj mesaĝoj estas tenataj.

Novaĵgrupoj estas tre similaj al publikaj mesaĵejoj ĉe malnovaj afiŝejoj. Por tiuj legantoj kiuj ne scias pri ĉi tiu ideo, imagu elektronikan version de afiŝtabulo en publika loko kiel butiko.

## Eksteraj ligiloj 
* Linux resource for Usenet

Kategorio:Usenet
Nevado

eta|dekstro|Kantonoj de Nevado
**Nevado** ( [ne-VA-da]) estas usona subŝtato. Ĝi fariĝis la 36-a subŝtato de Usono je la 31-a de oktobro 1864.

**Loĝantaro:** 2 106 074 (en 2001)
**Ĉefurbo:** Carson City
**Horzono:** UTC-8 (Pacifika); UTC-7 dum somero

La plej granda urbo en Nevado estas Lasvegaso (Las Vegas), mondfama kiel vetludema feriejo. La restaĵo de la ŝtato estas plejparte malplena dezerta altaĵo inter la montaroj Rockies al la oriento kaj Sierra Nevada al la oriento.

Inter Nevado kaj Arizono estas formita la Nigra Kanjono de Kolorado fare de la rivero Kolorado. La Grandbasena Dezerto estas parto de la Granda Baseno inter Sierra Nevada kaj la montaro Wasatch. 

## Origino de la nomo 
La nomo "Nevado" devenas de la montaro Sierra Nevada (kiu havas la saman nomon ol iu montaro en Hispanio). *Nevada* estas hispana adjektivo, ĉi tie en la ina formo, kun la signifo "neĝa" aŭ "kovrita per neĝo".

## Eksteraj ligiloj
* Oficiala retejo de Nevado en la angla http://www.state.nv.us

## Bildaro

Juniperus osteosperma Beaver Dam Mountains Nevada.jpg
Las Vegas Lightning Storm.jpg


Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Norda Dakoto

**Norda Dakoto** (; ) estas usona subŝtato en norda Usono, ĉe la landlimo kun Kanado. Ĝi fariĝis la 39-a federacia ŝtato de Usono je la 2-a de novembro 1889.

Norda Dakoto estas ĉefe agrikultura ŝtato kies naturaj resursoj, aparte petrola ekstraktado, ludas dum la 21-a jarcento grandan rolon en sia ekonomio.

* **Loĝantaro:**  (en 2000)
* **Ĉefurbo:** Bismarck
* **Aliaj grandaj urboj:** Fargo, Bismarck kaj Grand Forks

## Geografio 
Norda Dakota lokiĝas en la norda parto de la Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj. Laŭ ĝia orienta limo fluas la Ruĝa Rivero de la Nordo; la suda limo najbaras Sudan Dakoton, la okcidenta Montanon, kaj la norda Kanadon (precize la provincojn Saskaĉevanon kaj Manitobon). La ŝtato enhavas la geografian centron de la nordamerika kontinento, kiu lokiĝas en la malgranda urbo *Rugby*.

Topografie oni povas dividi la ŝtaton en du partojn: la orientan, kiu estas tre ebena; kaj la pli holmeman okcidentan parton. Gresaro kovras la plimulton de la federacia ŝtato. La plej alta loko en Norda Dakoto estas durroka monteto nomita White Butte, kiu estas je 1069 metroj alta.

## Klimato 
Norda Dakoto havas kontinentan klimaton kun varmegaj, preskaŭ subtropikaj someroj kaj tre malvarmaj vintroj. La granda malsamo de temperaturo estiĝas ĉefe pro du kialoj: unue, pro granda distanco for de la oceano kaj aliaj akvejoj; kaj due, pro egala distanco inter la ekvatoro kaj la norda poluso.

## Servoj
* Ŝtata Universitato de Norda Dakoto
* Universitato de Nord-Dakoto

## Eksteraj ligiloj 
*TTT-ejo de Norda Dakoto en la angla: http://www.state.nd.us*
Nov-Hampŝiro

**Nov-Hampŝiro** () estas subŝtato en la regiono de Nov-Anglio en la nordorienta Usono. Ĝi fariĝis la 9-a subŝtato de Usono je la 21-a de junio 1788.

Ĝin najbaras Masaĉuseco en la sudo, Vermonto en la okcidento, Majno kaj la Atlantika Oceano en la oriento, kaj la Kanada provinco Kebekio en la nordo. Nov-Hampŝiro estas la kvina plej malgranda kaj la deka malplej popolplena el la 50 subŝtatoj. Ĝia ĉefurbo estas Konkordo, kaj la plej granda urbo estas Manĉestro.

Nov-Hampŝiro havas nek ĝeneralan aldonvaloran imposton (AVI), nek personan enspezimposton (krom sesacio kaj dividatoj), kvankam la ĉi-lasta povas esti devigita ĉe la nivelo de lokaj instancoj.

La novhampŝira partia batolado estas la unua batolado en la Usona prezidanta elekto. Ĝiaj licencplatoj portas la devizon de la subŝtato, "Vivu libere aŭ mortu."

* **Loĝantaro:**  (en 2000)
* **Ĉefurbo:** Concord

La ŝtata birdo de Nov-Hampŝiro estas la Purpura karpodako.

*TTT-ejo de Nov-Hampŝiro en la angla http://www.state.nh.us*

*Politiko de Nov-Hampŝiro en la angla http://www.freestateproject.org/*

New hampshire in autumn.jpg
Nashua NH Main Street 50.JPG
Dalton Covered Bridge, Warner New Hampshire.jpg

Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Kategorio:Nov-Anglio
Nov-Ĵerzejo

**Nov-Ĵerzejo** ( ) estas subŝtato resp. *ŝtato* de Usono. Ĝi estas unu el la plej malgrandaj subŝtatoj, sed ĝi havas la plej altan loĝdenson (8,41 milionoj sur 22.608 kvadrataj kilometroj). Ĝi fariĝis la 3-a subŝtato de Usono la .

## Geografio 
Nov-Ĵerzejo, estante inter du grandaj urboj, Filadelfio kaj Novjorko, estas unu el la plej riĉaj kaj dense urbaj subŝtatoj en Usono.  En la nordoriento estas la antaŭurboj de Novjorko, en la sudokcidento estas la antaŭurboj de Filadelfio, en la mezo estas Princeton kaj en la oriento laŭ la oceano estas Atlantic City.

## Historio
La regiono kiu estas nun Nov-Ĵerzejo unue estis loĝata de la indiana tribo Lenapoj, kiu nomis ĝin ''*. En la jaro 1630, la nederlandoj estis la unuaj eǔropanoj loĝantaj laǔ la okcidenta bordo de la rivero Hudsono, kiel parto el ilia kolonio Nova Nederlando. La Novjorka kaj Novĵerzeja kampanjo konsistis el serio de bataloj por la kontrolo de Novjorko kaj la Nov-Ĵerzejo en la Usona Revolucia Milito inter britaj militfortoj sub estreco de la generalo Siro *William Howe* kaj tiuj de la Kontinenta Armeo sub estreco de la generalo *George Washington'' en 1776 kaj la vintraj monatoj de 1777.

### Aktuala teknologio
Nov-Ĵerzejo havas la rafinejojn de ExxonMobil, la stabejojn de grandaj farmaciaj kompanioj (Merck, Bristol-Myers Squibb kaj aliaj) kaj la laboratoriojn de Bell Labs. Edisono mem ankaŭ havis siajn laboratoriojn en Nov-Ĵerzejo en la nuna Edison.

#### Inventoj el Nov-Ĵerzejo
ampolo,
fonografo,
kino,
elektra gitaro,
ladskatola supo,
transistoro,
kolora televido,
videobendo.

### Famuloj
En Nov-Ĵerzejo mortis hungara-usona sociologo Károly Nagy.

## Referenco 
## Eksteraj ligiloj
* ŝtata retejo


Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Nubskrapulo

[eta|[Ŝanhaja Turo kaj aliaj konstruaĵoj en Ŝanhajo, Ĉinio]]
**Nubskrapulo** (prefereblas **ĉielskrapanto** aŭ **nubskrapanto**)  estas turdomo, altega konstruaĵo, kutime alta pli ol 150 metrojn, kiu kvazaŭ skrapas la nubojn. Ĉielskrapantoj laŭ sia formo ofte nomiĝas ankaŭ "turoj" kaj estas uzataj por diversaj celoj, interalie, kiel loĝejo, oficejo, kaj radia anteno.

La unuaj ĉielskrapantoj aperis je antaŭmilitaj malfrua 19-a kaj 20-a jarcentoj. Ilin ebligis la havebleco de fortaj konstruaj materialoj kiel ŝtalo kaj la invento de lifto por vertikala veturado. Oni ĝenerale agnoskas ke la *Home Insurance Building*, konstruita en Ĉikago en jaro 1885, 10-etaĝa kaj 42 metrojn alta, estis la unua nubskrapulo. Ĝi malkonstruiĝis en 1931. Samjare estis inaŭgurita la *Empire State Building* en Novjorko. Kun 381 metroj da alteco ĝi daŭre estis la plej alta konstruaĵo en la mondo dum 40 jaroj. La unua nubskrapulo sur la eŭropa kontinento, 97 metrojn alta, estas la *Boerentoren* (Kamparana turo) en Antverpeno, konstruata de 1929 ĝis 1931.

La evoluigo de rapidaj transportiloj sennecesigis altajn konstruaĵojn, speciale en Usono, kie konstruparceloj estas facile haveblaj. Sekve de la atencoj de la 11-a de septembro 2001 kaj la kolapso de la novjorkaj Ĝemelturoj iuj kompaniojn fortimigis de la ideo de ekstreme altaj konstruaĵoj.

## Elstaraj ekzemploj
:**La plej alta nubskrapulo**
:Burĝ Ĥalifa en Dubajo, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj

:**Famaj ĉielskrapantoj**
:Sears-turo - Ĝemelturoj de Novjorko - Petronas-turoj - Empire State Building - Turning Torso - Jen-turo - Ĉielskrapanto de Katowice - Turo Colpatria de Bogoto

:**Plej grandaj nubskrapuloj**
:Novjorko - Tokio - Meksikurbo - Sao-Paŭlo - Abu-Dabio - Ĉikago - Kuala-Lumpuro - Tajpeo - Dubajo

## Bildaro

Dosiero:Skyscrapercompare1.PNG|Komparo de kvar elstaraj ĉielskrapantoj
Dosiero:31-January-2004-Taipei101-Complete.jpg|Tajpeo 101, la dua plej alta ĉielskrapanto en la mondo.
|Petronas-turoj
|Monda financa centro de Tajpeo 

## Referencoj 

Kategorio:Loĝado
Kategorio:Arkitekturo
Nov-Meksiko

**Nov-Meksiko** ( [nu MEKS-a-ko]; hispane *Nuevo México*) estas usona subŝtato. Ĝi fariĝis la 47-a ŝtato de Usono je la 6-a de januaro 1912.

Nov-Meksiko havas la plej malgrandan akvokovritan areon el ĉiuj usonaj ŝtatoj. Sed ĝi estas riĉa je aliaj naturaj rimedoj, plejparte mineraloj. Ĝi produktas pli da uranio ol ie ajn en la tuta mondo. Grandparto de la enspezo de la ŝtato venas de impostoj je mineraloj. La atombombo naskiĝis en registara laboratorio en la urbo Los Alamos.

## Demografio
Pli granda procento de usonaj indiĝenoj loĝas en Nov-Meksiko ol en iu alia ŝtato. La totala loĝantaro estis de  personoj en 2000. La ĉefurbo estas Santa Fe, la plej granda urbo Albuquerque kaj aliaj gravaj aŭ interesaj urboj estas Las Cruces, Socorro, Clovis, Deming, Española, Farmington, Rio Rancho inter aliaj. En Artesia malkovriĝis arteza puto en 1903. Artezaj putoj por agrikulturo tre popularis en la sekvaj jaroj, ĝis la grundakva nivelo malaltiĝis en la 1920-aj jaroj kaj la putoj tial ne plu produktis same grandan kvanton da akvo.

## Eksteraj ligiloj
* La retejo de Nov-Meksiko en la angla http://www.state.nm.us

## Bildaro

KiMo Albuquerque.jpg
Very large array clouds.jpg
Chaco Canyon Hungo Pavi ruins staircase NPS.jpg


Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Nova Mondo

eta|300px
**Nova Mondo** – difino enkondukita en periodo de Grandaj geografiaj malkovroj por nova malkovrita ĉeflando de Ameriko. Samtempe konataj de eŭropanoj ekde antikveco, kontinentoj de Eŭropo, Azio kaj Afriko oni komencis nomi ilin *Malnova Mondo*.

Pri la subjektiva termino *Nova Mondo*, uzita kaj uzata de kelkaj eŭropanoj pri Ameriko kaj Oceanio.

## Vidu ankaŭ 
* Afrik-Eŭrazio.

Dosiero:Etimologías - Mapa del Mundo Conocido.jpg|Mapo de "konata mondo" (1472)
Dosiero:CartedAmerique.jpeg|Mapo de Ameriko laŭ Guillaume Delisle (ĉirkaŭ. 1774)
Dosiero:Nieuwe wereld.JPG|Nova mondo (18-a jarcento)
Dosiero:OldNewWorld v2.png|Mapo de la du mondoj :Nova mondo (verda), Malnova mondo (griza)

Kategorio:Ameriko
Kategorio:Geografio
Neono

**Neono** estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo **Ne** kaj atomnumero 10.

Neono (Ne) apartenas al la familia de la inertaj aŭ noblaj gasoj. Neono estas senkolora, senodora gaso. Ĝi ne reakcias facile kun aliaj substancoj. Oni uzas neonon por plenigi lampojn kaj lumajn signajn tubojn. La neona gaso formas luman bendon inter la du elektrodoj de neona tubo.

* **Atompezo:** 20,179
* **Kemia Serio:** nobla gaso
* **Bolpunkto:** -246,048 oC
* **Fandpunkto:** -248.67 oC
* **Denseco:** 0,900 ⋅ 10−3, la plej malpeza ol la noblaj gasoj

## Historio 
[eta|maldekstra|Neonaj [Gas-ŝargiga lampo|gas-ŝargigaj lampoj formantaj la simbolon por neono]]
Neono estis malkovrita en 1898 fare de la britaj kemiistoj *William Ramsay* (1852–1916) kaj *Morris Travers* (1872–1961) en Londono. Neono estis malkovrita kiam *Ramsay* malvarmigis provaĵon de aero ĝis ĝi iĝis likvaĵo, tiam varmigis la likvaĵon kaj kaptis la gasojn kiam ili forbolis. La gasoj nitrogeno, oksigeno, kaj argono estis identigitaj, sed la ceteraj gasoj estis izolitaj en proksimume sia ordo de abundo, en ses-semajna periodo komenciĝanta ĉe la fino de majo 1898. Unue identigita estis kriptono. La sekva, post kiam kripto estis forigita, estis gaso kiu donis brilan ruĝan lumon sub spektroskopa senŝargiĝo. Tiu gaso, identigita en junio, estis nomita "neono," la greka analogo de la latina *novum* ("nova") proponita fare de la filo de *Ramsay*. La karakteriza brila ruĝa-oranĝa koloro elsendita de gasa neono kiam ekscitita elektre estis notita tuj. *Travers* poste skribis: "la ekflamo de purpura lumo de la tubo rakontis sian propran rakonton kaj estis vido por resti sur kaj neniam forgesi." 

## Bildaro 

Dosiero:Ne-TableImage.svg|
Dosiero:Ne,10.jpg|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo, simbolo, atomnumero
* Perioda tabelo
* Neonlampo

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Gasoj
Norfolkinsulo

**Norfolkinsulo** estas teritorio dependa de Aŭstralio en Oceanio.
eta|270px|Norfolkinsulo

* Landkodo: NF.
* Nacia nomo: *Territory of Norfolk Island*.
* Politika statuso: ekstera teritorio.
* Areo: 35 km².
* Loĝantaro: 1,9 mil.
* Administra centro: Kingstono.
* Lingvo: angla.

Je la 8-a de junio 1856 194 posteuloj de la Bounty ribelintoj ekloĝis sur la insulo.
Pitkarna insulo fariĝis tro malgranda por la rapide kreskanta loĝantaro kaj la brita registaro permesis al ili transloĝi al Norfolkinsulo. Ili foriris de Pitkarno je la 3-a de majo 1856.

## Socio 
* festotago Bounty Day

## Faŭno 
* Norfolka grundokolombo
* Norfolka papageto

## Vidu ankaŭ 
* Nacia Parko Norfolkinsulo
* Filipinsulo (Norfolko)


Kategorio:Aŭstraliaj ŝtatoj kaj teritorioj
Nederlandaj Antiloj

La **Nederlandaj Antiloj** (, papiamente *Antias Hulandes*, ) estis lando ene de la Reĝlando de la Nederlandoj, situinte en la Kariba Maro. La teritorio konsistis (deokcidente orienten) el la insuloj Kuracao, Bonero, Saba, Sint-Maarten (la suda parto de la insulo Sankta Marteno) kaj Sint-Eustatius.

Ekde la 10-a de oktobro 2010 la Nederlandaj Antiloj ne plu ekzistas. Kuracao kaj Sint-Maarten ricevis apartan statuson (kiel antaŭe Arubo), Bonero, Saba kaj Sint-Eustatius fariĝis specialaj municipoj de Nederlando.

***Landkodo:** AN.
***Pokapa MEP:** 11.500 $.

eta|meza|Ĉiuj partoj de Nederlando je sama skalo
eta|meza|Situo

## Referencoj 

Kategorio:Nederlando
Kategorio:Eksaj kolonioj de Nederlando
Kategorio:Insularoj
Kategorio:Dependaj teritorioj
Kategorio:Eksaj landoj de Nordameriko
Kategorio:Eksaj landoj de Sudameriko
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1954
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2010
Nord-Marianoj

200px|eta|dekstra|

La **Nord-Marianoj** estas teritorio dependa de Usono en Oceanio, survoje al memstareco.

* **Landkodo:** MP.
* **Nacia nomo:** *Northern Mariana Islands*
* **Areo:** 477 km²
* **Loĝantaro:** 70 mil ĉamoroj.
* **Administra centro:** Saipano.
* **Lingvoj:** angla, ĉamora.

## Historio 
La insuloj estis loĝataj ĉirkaŭ 1500 a.K. kiam diversaj popoloj migris tien. Fine, la insuloj estis postulitaj de Hispanio en 1521. En la 18-a jarcento, la homoj de la nordaj Marianoj estis devigitaj de Hispanio translokiĝi, kaj kiam ili revenis, novaj popoloj migris tien. En 1899 Hispanio vendis la Nordajn Marianojn al Germanio en la Hispana-Germana Traktato de 1899, dum Gvamo iris al Usono. Ĉe la fino de la Unua Mondmilito, kun la malvenko de Germanio, la insuloj fariĝis parto de la Japana Mandato sub la Ligo de Nacioj, komencante en 1918. La insuloj estis liberigitaj de la japanoj en la Batalo de Saipano en 1944, kaj post la milito, fariĝis parto de la UN-Fido-Teritorio nomata la Kuratora Teritorio Pacifikaj Insuloj (TTPI). Dum la jardekoj, integriĝo kun Gvamo estis malakceptita, kaj fine, la insuloj forlasis la TTPI kaj fariĝis parto de Usono en 1986. La Nordaj Marianoj tiam fariĝis la Komunumo de la Nord-Marianoj (CNMI) kaj ĝiaj loĝantoj estas usonaj civitanoj. En 2009, ili elektis senvoĉdonan delegiton al la Usona Kongreso.

## Geografio 
Biogeografie la insularo troviĝas en le Pacifika ekozono laŭ la sistemo de la Monda Natur-Fonduso (WWF).

Kelkaj insuloj estas Asuncion, Agrihano, Pagano, Agiĥano, Alamagano, Saipano, Tiniano, Rota kaj Sarigano.


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1898
Niplo

eta|Niplo
**Niplo** estas meĥanika termino por tuba kuplilo, konsistanta el mallonga peco de tubo ŝraŭbingigita.

Kategorio:Mekaniko
Nabo

[eta|160ra|Detaloj de [biciklonabo.]]
La **nabo** estas la centra parto de rado, en kiu oni enigas la radie dislokitajn stangojn (la spokoj) kaj kies mezon oni metas la akson, ĉirkaŭ kiu okazas la rotacio de la rado.  Do oni povas nomi ĝin ankaŭ la aksingo.

## Vidu ankaŭ 
* Flugkompania nabo

Kategorio:Maŝinelementoj
Kategorio: Mekanika inĝenierado
Nombrovorto

**Nombrovortoj** (aŭ **numeraloj**) estas konsiderataj aparta vortospeco en plimulto de lingvoj, pro siaj apartaj gramatikaj trajtoj. Oni povas distingi du specojn de nombrovortoj:
* **Kvantaj nombrovortoj** (aŭ "bazaj nombrovortoj"), kiuj indikas kvanton: unu, du, tri, ...
* **Ordaj nombrovortoj**, kiuj indikas pozicion de iu objekto inter aliaj: unua, dua, tria, ...

* **Opaj nombrovortoj**, kiuj peras la ideon de opo/aro: unuopa, duopo, triope, ...

* **Onaj nombrovortoj**, kiuj indikas frakcion: duono, triona, kvarone...

* **Specialaj nombrovprtoj**, kiuj havas unikan, neĝeneraligeblan karakteron kaj uzadon: ambaŭ, paro.

En Esperanto, la kvantaj nombrovortoj estas ofte uzataj iom simile al A-vortoj, pro kio ili estas nomataj *A-vortecaj vortetoj* en PMEG (ili estas vortetoj, ĉar ili ne havas iun finaĵon). En matematikaj kuntekstoj, ili tamen ofte estas uzataj O-vortece, ekzemple en la frazo "2 (legu "du") estas primo". Ekzistas lingvoj, en kiuj la nombrovortoj estas uzataj nur O-vortece (ekzemple la ajvilinmiuta lingvo); en aliaj ili estas uzataj eĉ verbe (ekzemple en la tahitia lingvo).

En Esperanto oni tradicie esprimas la nombrovortojn per dekuma sistemo, kvankam okaze de bezono oni povus facile uzi la saman sistemon por iuj aliaj poziciaj nombrosistemoj: ekzemple, la sesuma nombro 426 (egala al la dekuma nombro 2610, ĉar 4*6 + 2 = 2*10 + 6) nature nomeblas en Esperanto "kvarses du", gramatike tute analoge al "dudek ses".

Aliaj lingvoj uzas ankaŭ nombrosistemojn kun aliaj bazoj, ekzemple kvaruman, kvinuman, okuman, dekduuman aŭ dudekuman sistemon. La dekuma sistemo estas tamen la plej disvastiĝinta.

## Skribado de nombrovortoj 
Nombrovortojn eblas aŭ elskribi per literoj kiel normalajn vortojn (unu, du, tri, ...), aŭ skribi per ciferoj (1, 2, 3, ...). La nombrovortojn ĝis dek oni ekster matematikaj tekstoj preskaû ĉiam elskribas, dum pli altajn oni plej ofte skribas per literoj. En aliaj lingvoj ekzistas aliaj limoj, ekzemple en la germana ĝi estas ĉe 12.

Ordajn nombrovortojn ne eblas skribi nur per ciferoj; kiam oni ne elskribas ilin per literoj, oni devas uzi kombinon de ciferoj kaj la litero "a" por la finaĵo. Oni povas aŭ apartigi la finaĵon per streketo aŭ ne (do skribi "1-a" aŭ "1a"). En kelkaj lingvoj, ekzemple la hispana, oni ofte skribas la ordajn nombrovortojn per romanaj ciferoj. En Esperanto tio estas multe malpli kutima, kaj kelkaj konsideras tion forte evitenda en Esperanto, ĉar ekster la okcidenta kulturo la romiaj ciferoj estas apenaŭ lernataj, kaj Esperanto kiel internacia lingvo ne enhavu tian malfacilaĵon por ne-okcidentanoj.

## Vidu ankaŭ 
* Babilonaj ciferoj
* Cifereca sistemo
* Kipuo
* Komputilaj numerantaj aranĝoj
* Nombroj en diversaj lingvoj
* Numero
* Ora proporcia bazo
* Skribarto
* Subtraha skribmaniero
* Vortoj por grandegaj nombroj

## Fontindikoj 
Kategorio:Nombroj
!
Kategorio:Gramatiko
Kategorio:Vortoj
Novembro

**Novembro** () estas la dekunua monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 30 tagojn. Ĝia nomo devenas de la fakto, ke ĝi estis la naŭa monato de la romia kalendaro, dum marto estis la unua, antaŭ la aldono de januaro kaj februaro.

Novembro estas monato de la aŭtuno en la Norda hemisfero kaj de la printempo en la Suda hemisfero. La signoj de la Zodiako en novembro estas Skorpio kaj Sagitario.

Novembro venas post oktobro kaj antaŭ decembro.

Novembro komenciĝas per la sama semajntago kiel marto en ĉiu jaro, kaj kiel februaro en superjaro.

eta|maldekstra|240px|Novembroel hor-libro de l' duko de Berry
eta|212px|Tombejo en Parizo

Kategorio:Monatoj
Niagaro

La **Rivero Niagaro**, 59 kilometrojn longa, fluas norden de Lago Erio (Buffalo-Fort Erie) ĝis Lago Ontario (Youngstown / Niagara-on-the-Lake). La rivero estas landlimo inter Kanada (Ontario) kaj Usono (Nov-Jorkio), kaj la orienta limo de la t.n. Niagara Duoninsulo. La rivero aĝas nur 12.000 jarojn, kaj ĝi formiĝis post la lasta glaciepoko, kiam la regiono estis sub bankizo du aŭ tri kilometrojn profunda.

Antaŭ proksimume 12.000 jaroj, la akvo de Lago Erio ekfalis sur la Niagaran Krutaĵon ĉe Lewiston-Queenstown. La akvo eroziis la rokojn de la krutaĵo, kaj dum la jarmiloj, metron post metro, la Niagara Interkrutejo formiĝis. Hodiaŭ ĉi tiu Niagara Kanjono estas 11 kilometrojn longa. La rivero formas multajn kaskadetojn kaj grandan kirlakvon. La Niagaro havas hidroelektrajn centralojn en Usono kaj en Kanado. Kvar pontoj por aŭtoj transiras la riveron inter Usono kaj Kanado.

La rivero havas tri famajn akvofalojn - vidu: Niagara Akvofalo por detalaj informoj.

Dosiero:Niagara Falls from space 2.jpg|
Dosiero:Niagara-river-glen.jpg|
Dosiero:Niagara River 2 db.jpg|

Kategorio:Riveroj en Kanado
Kategorio:Riveroj en Usono
Kategorio:Riveroj en Nordameriko
Kategorio:Ontario
Kategorio:Nov-Jorkio
Kategorio:Internaciaj riveroj
Nadine Gordimer

**Nadine GORDIMER** (naskiĝis la 20-an de novembro 1923 en Springs, Transvaal, mortis la 13-an de julio 2014 en Johannesburg) estis sud-afrika verkistino. Ŝi estis unu el la fondintoj de la Kongreso de Sudafrikaj Verkistoj. Ŝi funkciis kiel vicprezidanto de la Internacia klubo PEN.eta|Nadine Gordimer kun David Grossman (2007)

La ĉefa temo en ŝia verkaro estas la rasa apartismo kaj ties malbonaj efikoj kaj por la blanka kaj por la nigra loĝantaro de Sud-Afriko, kaj la ampleksaj rilatoj inter la laŭleĝe disigitaj homgrupoj. Ŝi skribis kontraŭ rasismo, kaj por toleremo kaj protekto de sinesprimlibereco.

Ĉi tiu pozicio gajnis tutmondan aklamon, kaj ĝiaj verkaro gajnis multajn premiojn, dum en Sud-Afriko ĝiaj verkoj estis malaklamitaj, kaj iuj eĉ estis cenzuritaj kaj konfiskitaj de la rasapartisma reĝimo.

Ŝi membris en ANK, la partio de Nelson Mandela kaj fervore aktivadis por homaj rajtoj kaj kontraŭ la sociaj maljustecoj de la tiama apartisma reĝimo.

En la jaro 1974 ŝi ricevis la Premion Booker kaj en 1991 ŝi estis honorata per la Premio Nobel de Literaturo por "kiu per sia grandioza eposa verkado - laŭ la vortoj de Alfred Nobel - treege utilis al la homaro".

Luktante por redukti malriĉecon en la mondo ŝi ankaŭ estas tutmonda ambasadoro de bonvolo (angle *Goodwill Global Ambassador*) por la Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado.  

## Verkaro (elekto) 
* *The Lying Days* ("La mensogaj tagoj", 1953)
* *A World of Strangers* ("Mondo de nekonatuloj", 1958)
* *Occasion for Loving* ("Okazo por amado", 1963)
* *Not for Publication* ("Ne por eldono", 1965)
* *The Late Burgeois World* ("La forpasinta etburĝa mondo", 1966)
* *The Conservationist* ("La konservisto", 1974)
* *Burger’s daughter* ("La filino de Burger", 1979)
* *July’s People* ("La popolo de julio", 1981)
* *Something Out There ("Io tie for", 1984)
* *Lifetimes: under apartheid* ("Vivodaŭroj: sub rasapartigo", 1986)
* *A Sport of Nature* (1987)
* *My Son’s Story* ("La rakonto de mia filo", 1990)
* *None to Accompany Me* ("Neniu por akompani min", 1994)
* *Writing and Being* ("Skribado kaj estado", 1995)
* *The House Gun* (1998)
* *The Pickup'' (2001)

## Referenco 
Kategorio:Sudafrikaj dramistoj
Kategorio:Sudafrikaj verkistoj
Kategorio:Kontraŭapartismaj aktivuloj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Sudafrikaj ateistoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Kategorio:Judaj verkistoj
Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio
Kategorio:Verkistinoj
Kategorio:Nobel-premiitinoj
Nord-ĝermana mitologio

**Nord-ĝermana mitologio** estas mitaro de la landoj en Norda Germanio kaj Nordio, enloĝataj de la ĝermanoj.

En la nord-ĝermana (aŭ pranordia aŭ norena) mitologio ekzistas tri "klanoj" de gedioj – la azoj, la vanioj kaj la gigantoj. La distingo inter la azoj kaj la vanioj estas relativa, ĉar onidire la du establis pacon, interŝanĝis ostaĝojn, geedziĝis inter si kaj regis komune post plilongigita milito, en kiu fine venkis la azoj. Kelkaj gedioj apartenas al ambaŭ klanoj.

Alia koncepto de la nord-ĝermana mitologio estas *Ragnarök* ("sorto de la gedioj") – la batalo okazonta ĉe la finiĝo de la mondo. Ĝi estus supozeble okazanta inter la gedioj (la azoj, estrataj de Odino) kaj la malbonuloj (la fajrogigantoj, la gigantoj kaj diversaj monstroj, estrataj de Loki). Dum tiu ĉi batalo ne nur mortos kelkaj de la gedioj, gigantoj kaj monstroj, sed ankaŭ preskaŭ ĉio en la universo estos detruita.

## Temoj de nord-ĝermana mitologio 
Sekvas *nekompleta* listo de personoj, objektoj, lokoj ks. de la ĝermana mitologio:

## Azoj 
### Dioj 
* Baldr (Balduro)
* Bragi (Bragio)
* Hœnir (Heniro)
* Loki (Lokio)
* Óðinn (Odino)
* Þórr (Toro)
* Týr (Tiro)
* Váli

### Diinoj 
* Frigg (Friga) - verŝajne sama kiel Saga
* Iðunn (Iduna)
* Sif (Sifa)
* Hel (Hela)
* Nanna

## Vanioj 
* Freyr (Freja)
* Freja (Frejja)
* Gullveig (Gulvejgo)
* Njórðr (Njordo)

## Nornoj 
* Urd (Urda)
* Verdandi (Verdandia)
* Skuld (Skulda) (ankaŭ valkirio)

## Valkirioj 
* Skuld (ankaŭ norno)

## Elfoj 
## Gigantoj 
* Ægir (Egiro)
* Hrungnir (Hrungniro)
* Hymir (Himiro)
* Mokkrkálfi (Mokrokalvo)
* Ran (Rano)
* Skaði (Skadio)
* Skrýmir (Skrimiro)
* Þjazi (Thjacio)
* Þrymr (Thrimo)
* Ýmir (Imiro)

## Nanoj 
## Homoj 
* Ask (Asko)
* Embla (Emblo)
* Röskva (Reskvo)
* Sigurd (Sigurdo) - skandinavia varianto de germana Sigfrido
* Þjálfi (Thjalfio)

## Kreaĵoj 
* Fenrisulfr (Fenriro)
* Gríðr
* Jörmungandr aŭ Miðgardsormr (Jormungandro aŭ Midgardsormro) (Mezbiena serpento)
* Sleipnir (Slejpniro)
* Surtr
* Svaðilfari (Svadilfario)

## Lokoj 
* Álfheimr - la mondo de la elfoj
* Ásgarðr (Azbieno) - la mondo de la azoj
* Gandvik
* Jötunheim (Jotunhejmo) - la mondo de la gigantoj
* Miðgarðr (Mezbieno) - la mondo kiel ni konas ĝin
* Niflheimr - la mondo kie vivas hrimthursar kaj kie ankaŭ situas Helgardh
* Niðavellir - la mondo de la nanoj
* Múspellsheimr - la mondo de la fajrogigantoj
* Valholl (Valhalo) - la mondo de Odino kaj la hejmo de la valkirioj
* Vanaheimr (Vanihejmo) - la mondo de la vanioj
* Yggdrasill (Igdrasilo) - giganta arbo konektanta ĉiujn 9 mondojn de la nord-ĝermana kosmologio

## Artefaktoj 
* Kruco de Gosforth
* Mímir (Mimiro)
* Mjöllnir (Mjolniro)

## Ceteraj terminoj 
* Edda (Edo)

Dosiero:Idun and the Apples.jpg|
Dosiero:Thor.jpg|
Dosiero:Nornorna spinner ödets trådar vid Yggdrasil.jpg|
Dosiero:Sigurd.svg|

## Vidu ankaŭ 
* Ĝermanaj diaĵoj
* Nordia religio
* Norena lingvo

## Eksteraj ligiloj 
*  Ĉu estas kongruaĵoj inter la nord-ĝermana kaj la helena-romia mitologioj ? ; el *Espace cours* de la lernejo *Sacré-Coeur de Jette*



Kategorio:Mitologio laŭ kulturoj
Nandir

**NANDIR** estis svisa filmkompanio, kiu produktis fikciajn kaj dokumentajn filmojn en la franca lingvo kaj en Esperanto. La nomo "NANDIR" estas anagramo de ties ĉefo, François Randin.

## Videofilmoj produktitaj de NANDIR 
* UNIVERSALA KONGRESO EN TAMPEREO - Finnlando * 1995 * 40 min. (dokumenta filmo) 
* LA LAŬZANA POLICO prezentas sin * 1995 * 40 min.
* LA EGA KESTETO * 1995 * 30 min. (fikcia filmo polica 7-lingva).
:*En garaĝo, armila afero problemas al du mekanikistoj, unu francparolanto kaj la alia germanparolanto. Tiu filmo ricevis la 2-an premion de la UEA-a artfestivalo en Tampereo-Finnlando – 1995* 
* SALUTON * TVRL – 13 elsendoj en 3 kasedoj - 1995 (12 kursoj 15-minutaj en la franca)
* LA VERDA STELULO * 1996 * 30 min. (fikcia filmo)
:*Ulo eluniverse alvenas surtere por konati homojn. Li uzas esperanton kiel komunik-lingvo. La loĝantoj montaraj ne estas vere bonvenigaj. Tiu filmo ricevis la 3-an premion de la UEA-a artfestivalo en Prago-Ĉeĥio - 1996.*
* LA ALPOJ SVISAJ * 1997 * 30 min. (dokumenta filmo)
:*Tiu filmo ricevis la 1-an premion de la UEA-a artfestivalo en Adelajdo-Aŭstralio - 1997.*
* LA MUZIKSKATOLOJ * 1998 * 30 min. (dokumenta filmo)- 200-jara historio
* UNIVERSALA KONGRESO EN MONTPELIERO - Francio * 1998 * 45 min. (dokumenta filmo)
* TRA LA TANZANIA LANDO per sia esperantistaro * 2000 * 40 min. (dokumenta filmo)
* UNIVERSALA KONGRESO EN GOTENBURGO - Svedio * 2003 * 60 min. (dokumenta filmo)
* Intervjuo de Andrej Korobejnikov, pianisto 17-jaraĝa * 2003 * 36 min. (dokumenta filmo)
* LEKANTO AL PEKINO * 2004 * 60 k. 96 min. (dokumenta filmo)
* Jojo kaj Bubu en la parko * 2007 * 10 min. (porinfana filmo)
* LA PATROLO DE LA GLACIEJOJ * 2008 * 30 min. (dokumenta filmo)
* Bildoj el la 93-a UK en Roterdamo * 2008 * 10 min. (dokumenta filmo)

## Ligiloj 
* Nandir en IMDB
* Filmoj:
** La Verda Stelulo (1996) en la retejo Dailymotion
** Saluton A - Posttagmeza babilado en jutubo
** La Ega Kesteto (1995) en jutubo
* homer.span.ch/~spaw4121/Nandir/Default.htm en la interreta arkivo (2001)
* www.esperanto.ch/nandir/ en la interreta arkivo (2003)

Kategorio:Esperanto-filmoj