open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leopold Kronenberg

[thumb|left|Leopold Kronenberg kaj [Emil Pfeffer, redaktoroj de Kongresa Kuriero de UK 1912 en Krakovo]]
**Leopold Dominik KRONENBERG** ( en Bochnia, tiam Salzberg en Aŭstrio-Hungario –  en Varsovio) estis pola esperantisto kaj instruisto, post diversaj profesioj de 1921 okupis sin nur pri Esperanto.

Kronenberg eldonis multajn verkojn en la pola lingvo. Liveris al la pola literaturo pere de tradukado el la Esperanta: „Derviŝoj“ de Tigr Pogosian el la araba kaj novelojn de la hungara F. Herezeg. Estis kunlaboranto kaj eldonanto de polaj gazetoj. Kun Esperanto li konatiĝis en 1909. En 1912 akiris profesian diplomon ĉe Internacia Instituto de Esperanto. Samjare li eldonis lernolibreton por memlernantoj (33.000 e-roj). En 1912 li estis redaktoro de la ĉiutaga Kongresa Bulteno de la Universala Kongreso en Krakovo (kun Emil Pfeffer). Post la Unua mondmilito li reeldonadis sian lernolibron, gvidis kursojn en diversaj urboj, (ankaŭ en profesiaj societoj), veturis tra la tuta lando kun prelegoj. En 1926 la Pola Eksterlanda Ministerio aranĝis Esperantan Presservon (agentejon) kaj li estis ĝia gvidanto. Aperis de li pli ol 100 propagandaj artikoloj en la plej legataj polaj gazetoj, enkondukis en multajn revuojn sisteme kursojn de Esperanto. La lastajn jarojn de sia vivo li vivtenis sin nur per la Esperanta agado, kaj ekkonis la veran mizeron. Esperanto Triumfonta kaj Heroldo de Esperanto ofte publikigis liajn tre interesajn artikolojn. Entute: la plej aktiva Esperantisto en Polujo inter 1912 kaj 1929, neelĉerpebla, nelacigebla optimisto.

## Verkoj 
* *Samouczek pomocniczego języka międzynarodowego esperanto* – inter 1912 kaj 1927 kvar eldonoj
* *Bohaterzy: poemat 1914 roku*, Nowy Sącz 1916
* *Utwory legionowe*, Kozienice 1916
* *Rada w Szczepanowie*, Kraków 1916
* *Adama Mickiewicza Konrad Wallenrod w opracowaniu scenicznem Leopolda Kronenberga*. Kółko dramatyczne PPS w Orłowej, 1919
* *Pieśń Wisły i inne utwory wierszem*, Czeski Cieszyn 1922
* *Szukanie ludzkości*, Czeski Cieszyn 1922

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Memore pri prof. Leopold Kronenberg*  – Pola Esperantisto, n-ro 4/1970
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Leopold Kronenberg en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Nekrologo de Kronenberg en Pola Esperantisto
* Pollingva biografio de Kronenberg  en Interreta Pola Biografia Vortaro

KRONENBERG, Leopold
De Volkskrant

**De Volkskrant** [la Popolgazeto] estas nederlanda gazeto.

De *Volkskrant* estis origine katolika gazeto, eldonita semajne ekde la 2-a de oktobro 1919 kaj tage ekde la 1-a de oktobro 1921. Komence la de Dua mondmilito la nombro da legantoj malkreskis drame kaj en 1941 la gazeto kelktempe malfondiĝis. Post la milito De Volkskrant ekkreskis ĝis granda tutlanda gazeto.

Meze de la 60-aj jaroj la gazeto preskaŭ komplete perdis sian katolikan karakteron kaj sin turnis al la "pli juna leganto" . Ĝi transprenis rolon kiel voĉo de progresema Nederlando de la gazeto *Het Parool*. En 1968 De Volkskrant ekkunlaboris kun *Het Parool* kaj en 1975 ankaŭ *Trouw* sin ligas al ili. Kune ili daŭrigis kiel Perscombinatie NV.

Nuntempe *De Volkskrant* estas kun eldonkvanto de 350 000 (2003) unu el la plej grandaj naciaj gazetoj en Nederlando. La gazeto konsideriĝas kiel modere maldekstra kaj progresema.

V
V
Sandra Bullock

**Sandra Annette BULLOCK** (naskiĝis la 26-an de julio 1964) estas germana-usona aktorino,   kinproduktisto, filmreĝisoro, sceneja reĝisoro​ kaj dublistino.

Naskiĝinte en Arlington, Virginio, ŝi parton de sia infanaĝo pasigis en Nurenbergo, Germanio - la patrujo de ŝia patrino, kiu estis operkantistino.

Ŝi komencis studi aktoradon en Greenville, Nord-Karolino, sed transloĝiĝis al Novjorko por elprovi sin en teatraj kaj televidaj produktaĵoj.

Famon ŝi akiris en la 1990-aj jaroj, per filmoj kiel *Speed*, *While You Were Sleeping* kaj *The Net*.

Ŝi momente vivas kun Jesse G. James, pra-parenco de Jesse James.

## Listo de filmoj
### Televido 
## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 
* 
* 
* http://www.sandramovies.com  
* http://www.sandrabullockcentral.com  
* http://www.sandra-bullock.org  

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 26-an de julio
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj scenaristoj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj entreprenistoj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Usonaj televidproduktoroj
Herta Müller

**Herta MÜLLER** (naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1953 en Nițchidorf, kiel anino de la banataj ŝvaboj, germana minoritato de la regiono Banat, en Rumanio) estas germanlingva verkistino.

En 1987 ŝi transmigris el Rumanio kaj de tiam vivas en Berlino. Ŝi havis malfacilaĵojn kun la komunisma ŝtato, ĉar ŝi rifuzis kunlaboron kun la sekreta polico *Securitate*. Ŝiaj verkoj priskribas moralajn fiagojn de homoj, male al la radianta bildo, kiun la reĝimo volis prezenti. Ŝi priskribis la hipokriton en vilaĝa vivo, maltoleremon, koruptadon kaj krudan subpremon de la "ne-kiel-ni-uloj".

Ŝi estas unu el la lastaj verkistoj de banataj ŝvaboj, ĉar en la dua duono de la 20-a jarcento preskaŭ ĉiuj transmigris el Rumanio al Germanio kaj tie vivas dise inter aliaj germanoj.

En 2004 oni aljuĝis al ŝi la Literaturpremion de la Konrad-Adenauer-fondaĵo. En 2009 ŝi ricevis la Nobel-premion pri literaturo ĉar "plej bone priskribis pejzaĝojn de senhejmuloj en ŝia densigita poezio kaj celkonscia prozo." Ŝia verkaro temigas la priskribon de vivo en la komunista Rumanio de Nicolae Ceausescu.

## Listo de verkoj 
* *Niederungen* (1982, cenzurita, eldonita sencenzure pli poste en Germanio)
* *Der Mensch ist ein großer Fasan auf der Welt* (1986)
* *Barfüßiger Februar* (1987), novelaro
* *Reisende auf einem Bein* (1989)
* *Eine warme Kartoffel ist ein warmes Bett* (1992)
* *Der Teufel sitzt im Spiegel* (1991)
* *Der Fuchs war damals schon der Jäger* (1992)
* *Herztier* (1994)
* *Hunger und Seide* (1995)
* *Atemschaukel* (La malsata anĝelo, 2009)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.tour-literatur.de/Links/links_autoren/mueller_herta_links.htm 
* http://www.litlinks.it/m/mueller_herta.htm 
* http://www.banater-schwaben-berlin.de/Literatur/Literatur-Mueller.html

Kategorio:Banataj ŝvaboj
Kategorio:Rumanaj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Kategorio:Nobel-premiitinoj
Simon Vestdijk

Simon VESTDIJK (Harlingen, la 17-a de oktobro 1898 - Utrecht, la 23-a de marto 1971) estis nederlanda verkisto.

Vestdijk naskiĝis kaj edukiĝis en Harlingen (kiu figuras en kelkaj siaj libroj kiel "Lahringen"). Li sekvis la tiean liceon, ĉe kiu sia severa patro estis instruisto de gimnastiko. Li estis bona lernanto sed ne multe konektis kun siaj samaĝuloj.

Vestdijk studis medicinon de 1917 ĝis 1927 ĉe la Universitato de Amsterdam kaj dum mallonga tempo estis kuracisto (anstataŭa kaj ŝipa) antaŭ ol li sin dediĉis tute al la literaturo en 1932. Ekde sia 17-a jaro li suferis revenantan deprimiĝon.

Li verkis ĉ. 200 librojn. Iu nomis lin "la homon kiu verkas pli rapide ol Dio povas legi". Longtempe li estis nederlanda espero por Nobelpremio por Literaturo, kiun li tamen nemian gajnis. Oni aljuĝis al li preskaŭ ĉiujn aljuĝeblajn nederlandajn premiojn pri literaturo, inter ili la Constantijn Huygens-premio en 1955.

Lia verkaro ne nur estas grandega, sed ankaŭ tre diversstila. La aŭtobiografia Anton Wachter-ciklo kun ĉefverko *Terug tot Ina Damman* [Ree al Ina Damman] same kiel *De koperen tuin* [La kupra ĝardeno] respegulas la animstaton de nederlanda kalvinista adoleskanto. Li ankaŭ verkis historiajn romanojn, kiel *Het vijfde zegel* [La kvina sigelo] pri la pentristo El Greco. *De kellner en de levenden* [La kelnero kaj la vivantoj] estas magi-realista romano pri la apokalipso. Lia eble plej alirebla verko, *Pastorale 1943*, estas humana satiro pri milito kaj rezistado en Nederlando sub germana okupado.

## Bibliografio 
* 1934 - * Terug tot Ina Damman*, Anton Wachterromano III
* 1935 - * De bruine vriend*, novelo
* 1935 - * Else Böhler, Duits dienstmeisje*, romano
* 1936 - '' Meneer Visser's hellevaart*, romano
* 1937 - * Het vijfde zegel*, romano
* 1938 - * Fabels met kleurkrijt*, poemoj
* 1939 - * Sint Sebastiaan, de geschiedenis van een talent*, Anton Wachterromano I
* 1939 - * De verdwenen horlogemaker*, novelo
* 1939 - * Lier en lancet*, eseoj
* 1940 - * De zwarte ruiter*, romano
* 1940 - * Rumeiland*, romano
* 1946 - * Ierse nachten*, romano
* 1947 - * De Poolse ruiter*, eseoj
* 1947 - * De vuuraanbidders*, romano
* 1947 - * Puriteinen en piraten*, romano
* 1947 - * De toekomst der religie*, eseoj
* 1948 - * Pastorale 1943*, romano
* 1948 - * Surrogaten voor Murk Tuinstra*, Anton Wachter-romano II
* 1949 - * De kellner en de levenden*, romano
* 1958 - * Fantasia en andere verhalen
* 1950 - * De koperen tuin*, romano
* 1950 - * De glanzende kiemcel*, eseoj
* 1951 - * Ivoren wachters*, romano
* 1951 - * De dokter en het lichte meisje*, romano
* 1953 - * De schandalen*, romano
* 1959 - * De ziener*, romano
* 1961 - * Een alpenromano*, romano
* 1961 - * Gestalten tegenover mij*, eseoj
* 1962 - * De held van Temesa*, romano
* 1968 - * De filmheld en het gidsmeisje*, romano
* 1974 - * Verzamelde verhalen*, rakontoj
* 1975 - * De persconferentie*, romano

Neniuj verkoj de Simon Vestdijk tradukiĝis en Esperanto.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.svestdijk.nl
* http://www.vestdijk.com 
* http://www.svestdijk.nl/al/wpengels.html

VESTDIJK
Ĥabrohaŭzo

**Ĥabrohaŭzo** (nederlande: *Gabber*) estas nederlanda tipo de haŭzo. Ĝi devenas el la pli duraj haŭsvariantoj origine el Detroit kaj el Belgio (*belga New Beat*). Ecoj de ĥabro estas rapidaj bastamburoj (foje eĉ pli ol 260 batoj minute) akompanitaj de tranĉaj baslinioj kaj rap- kaj kantosamploj. Multfoje ĉi-tiuj samploj venas el alia muziko aŭ el filmoj.

La unuaj ĥabrodiskoj aperis komence de la 1990-aj jaroj kaj produktiĝis en Rotterdam de artistoj inspiritaj de krudaj industriaj sonoj. En mallonga tempo ĥabro iĝis sufiĉe populara en Okcidenta Eŭropo. La anoj (ĥabruloj) de ĉi-tiu muzikmovado ofte kalvigis siajn kapojn kaj portis trejnvestojn (marko *Australian*).

Ĉirkaŭ 1995 ĥabro kulminis; preskaŭ ĉiusemajne miloj da adeptoj vizitis haŭsfestojn kie ili tutnokte ĝisfundumis je diskoj kiel Neophyte, Rob Gee kaj 3 Steps Ahead. Aperis magazinoj kiel Strove kaj Thundermagazine kaj kompilkodiskoj. Samtempe la pli gaja varianto *Happy Harcore* atingis regule la modkantolistojn kun kantoj kiel *Wonderfull days* de Charly Lownoise & Mental Theo kaj *I wanna be a hippy* de Technohead.

Komercigo kaj negativa pritrakto de ĥabruloj en amaskomunikiloj pro akuzoj de rasismo kaŭzis rapidan malpopularigon de la muziktipo je la fino de la '90-aj.

Aliaj gravaj artistoj estas interalie:
DJ Promo, DJ Ruffneck, DJ Paul, Neophyte, DJ Buzz Fuzz, Marc Acardipane, DJ Rob, MC Drokz, Rotterdam Terror Corps, Angerfist, DJ Nosferatu, DJ The Darkraver kaj DJ Gizmo.

La vorto *Gabber* estas jiddevena nederlanda vorto kun signifo "amiko".

## Muzikistoj 
* Euromasters
* Rotterdam Termination Source
* Chosen Few
* Showtek
* Vitamin
* Tellurian
* The Speed Freak
* DJ Dano
* Charly Lownoise & Mental Theo
* Dark Raver
* Endymion
* Ophidian
* 3 Steps Ahead
* Ruffneck
* Promo

## Referencoj 
Kategorio:Nederlando
Kategorio:Elektronika muziko
Karirioj

**Karirioj** estas la nomo de antikva indiĝena popolo vivinta en la nordorienta internlando de Brazilo ĝis la 18-a jarcento. Eble ili originiĝis apud la orienta riverbordo de Amazono kaj tie vivis ĝis la 1-a jarcento, de kie ili eliris pro eventuala invado de Karaib-devenaj aruakoj, la Tupioj. Ilia legendo diris ke ili devenis de norda lago, eble Amazono, kaj ilia ceramiko kaj lingvo montras iajn rilatojn al indiĝenoj de la amazona baseno. Poste, ili iris al la preskaŭ seka (savanuma) regiono de la brazila nordoriento, kien ili portis pli bonajn teĥnikojn por agrokulturo kaj armeo ol havis la primitivaj loĝantoj.

La karirioj okupis "noblajn" areojn de la brazila nordorienta regiono, la riverbordojn de grandaj riveroj kaj pli humidajn kaj fertilajn terojn. Ili plantis maniokon, maizon, tabakon, fazeolon, sovaĝmelonon kaj aliaj kurkubitacojn. Ili kolektis fruktojn kaj fibrojn por teksado, kaj, fine, ĉasis malgrandajn bestojn, kiel armadelojn kaj lacertojn. Laŭ la diroj de la koloniistoj, ili ne manĝis fiŝojn.

La karirioj havis interesan teĥnikan nivelon, ĉefe se oni komparas kun aliaj brazilaj indiĝenoj. Ili faris vestojn el vegetaĵaj fibroj, uzis polurŝtonajn ilojn kaj eĉ iom da kupro por ornamoj. Ili mumiigis siajn gravajn mortulojn kaj metis ilin en kavernajn tombojn. Ili konis ankaŭ narkotaĵojn sed eble ne alkoholaĵojn.

El ilia lingvo ni konas nur tri librojn, unu gramatikon skribitan de la itala pastro Mamiani kaj du katolikajn kateĥismojn, unu de Mamiani, alian de pastro Nantes. La Karirioj nomis sin "Nhihó" (Njiho'o) kaj la nomo "Kariri" aŭ "Kiriri" per kiu ili estas konataj, estas devena el la tupia lingvo kaj signifas "tristuloj, mutuloj".

Kategorio:Indianaj etnoj en Brazilo
Kategorio:Indiana historio
Kronitaj verkoj de la Akademio

**Kronitaj verkoj de  la Akademio**. Jam antaŭ la milito la Akademio starigis komisionon por proponi el la aperintaj libroj tiujn, kiuj pro sia bonlingveco kaj bonstileco meritas esti laŭdataj de la Akademio. Publikigo de la laŭdoj okazis unuafoje en 1914, kiam la laŭditaj verkoj estis: 

* *Estu Homo!* (Wagner-Meyer)
* *Rikke - Tikke - Tak* (Hendrik Conscience, trad. Maria Elworthy-Posenaer)
* *Mirinda Amo* (Heinrich August Luyken)
* *La Vendetta* (Balzac, trad. Merekens)
* *Rolandkanto* (trad. Eugène Noël)

Post la milito en 1923 la Akademio restarigis tiun komisionon, sed ĝi funkciis ne kontentige. Unuparte la  granda kvanto da libroj, kiujn la eldonejoj devis dissendi al ĉiuj Akademianoj (ĝis 20 el ĉiuj libroj) igis la eldonejojn ofte ne sendi librojn, kiuj sendube estus ricevintaj la laŭdon, aliparte tiuj laŭdoj publikiĝis ĉiam longe post la apero de la libroj, perdante tiel ĉiun efikon je la favoro de ilia disvastiĝo kaj perdigante al la eldonejoj la valoron de la tiel dissenditaj libroj. Pro tiu kaŭzo post la jaro 1930 tiu oficiala akademia laŭdo de la verkoj ĉesis, ĉar la koncerna komisiono dum jaroj ne ricevis librojn laŭdotajn.

Kompreneble la nuna listo estas nenia valortakso de la esperantistaj verkistoj kaj tradukistoj (ekz. neniu verko de Forge aŭ Engholm estas laŭdata, de Kálmán Kalocsay nur la plej  malgranda traduko), sed nur kvazaŭa vicigo de la ensenditaj, por tiu celo "oferitaj" verkoj. Tio, ke el la tuta kronita verkaro iu aŭ alia verkisto rolas per granda procento de la libroj, montras (krom ke tiu libro ne estas malbonlingva) nur la oferemon kaj entuziasmon de la koncernaj eldonistoj, aŭ de la verkistoj, sed neniel lian pozicion en nia literaturo.
La Akademia iniciato estis bela, sed por ĝin fakte efektivigi, nia movado bezonus finance fortan kaj pro tio bone organizitan akademion ne kun memvolaj, sed kvazaŭ honorariataj kunlaborantoj.
	
## Listo de la postmilite kronitaj verkoj
*1923: *Hermano kaj Doroteo* (Goethe-Küster); Idoj de Orfeo (Hendrik Bulthuis),
*1924; *Preter la Vivo* (Julio Baghy); Johano la Brava (Petöfi-KALOCSAY);
*1927: *Kataluna Antologio*; 
*1928: *Dancu Marionetoj!* (Julio Baghy);
*1929: *Prozo Ridetanta* (Raymond Schwartz);   La tajdo (Hohlov); La Alta Kanto de la Amo  (Jung); Fabiola (Wiseman-Ramo); *Luno de Izrael* (Haggard-Payson kaj Butler).
*1930: *La Leono de Flandrujo* (Hendrik Conscience-Hendrik Bulthuis).

## Eksteraj ligiloj
* *Enciklopedio de Esperanto*/K en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).

Kategorio:Esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Akademio de Esperanto
Olorumo

**Olorumo** (aŭ *Oloruno*) (portugallingve Olorum) estas supera dio, aŭ "orixá", en Brazila religio kandombleo kaj en partoj de Niĝerio kaj Benino. Li estas tutpova kreanto de mondo kaj aliaj dioj.

## Vidu ankaŭ 
* Religio de la Joruboj

Kategorio:Kandombleo
Kategorio:Afrika Kulto
Paladio

**Paladio** estas kemia elemento en la perioda tabelo. Ĝi havas la simbolon **Pd** kaj la atomnumeron 46. Ĝi estas arĝentgriza transira metalo. Ĝi kemie similas al platino, kaj estas ano de la platina grupo. Ĝi estas uzata ĉefe en kataliziloj kaj juveloj.

Richard F. Heck estis usona kemiisto, konata pro la malkovro kaj disvolviĝo de Heck-reakcio, kiu uzas paladion por katalizi reakciojn de organika kemio kiuj kombinas aril-halogenidojn kun alkenoj.

## Karakterizaĵoj 
Paladio aspektas kiel mola arĝentblanka metalo, kiu similas platenon. Ĝi estas la malplej densa kaj havas la plej malaltan fandopunkton el la platenaj metaloj. Ĝi estas mola kaj muldebla kiam kalcinigita kaj multe plifortiĝas kaj malmoliĝas kiam malvarme prilaborita. Paladio dissolviĝas malrapide en koncentrita nitrata acido, en varma, koncentrita sulfata acido, kaj kiam fajne muelita, en klorida acido. Ĝi facile dissolviĝas je ĉambra temperaturo en akvo regia.

Paladio ne reagas kun oksigeno je norma temperaturo (kaj tial ne makuliĝas en aero). Paladio varmigita ĝis 800 °C produktos tavolon de paladio(II) oksido (PdO). Ĝi povas malrapide evoluigi iometan brunetan koloron laŭlonge de la tempo, verŝajne pro la formado de surfaca tavolo de ĝia monooksido.

Paladio-filmoj kun difektoj produktitaj per alfa-partikla bombado je malalta temperaturo montras superkonduktivecon havantan Tc = 3.2 K.

## Aplikoj 
La plej granda uzo de paladio hodiaŭ estas en katalizaj konvertiloj. Paladio ankaŭ estas uzata en juvelaĵoj, dentokuracado,  horloĝfabrikado, sangoglukozaj teststrioj, sparkiloj por aviadiloj, kirurgiaj instrumentoj kaj elektraj kontaktoj. Paladio ankaŭ estas uzata en la fabrikado de iuj specialaj flutoj (koncertaj aŭ klasikaj). Kiel krudvaro, paladiaj stangoj havas la ISO-valutajn kodojn XPD kaj 964. Paladio estas unu el nur kvar metaloj kun tiaj kodoj, la aliaj estas oro, arĝento kaj plateno. Ĉar paladio povas absorbi hidrogenon, ĝi fariĝis ŝlosila ingredienco en la kontestataj malvarmaj fuziaj eksperimentoj de la malfruaj 1980-aj jaroj.

### Katalizo 
Kiam paladio-sur-karbonaj kataliziloj estas fajne disigitaj, paladio formas multfunkcian katalizilon; ĝi akcelas heterogenajn katalizajn procezojn kiel hidratigo, dehidratigo kaj naftokrakado. Paladio ankaŭ estas ŝlosila ingredienco en Lindella katalizilo (ankaŭ konata kiel Lindella palladium).

### Elektroniko 
La ĉefa apliko de paladio en elektroniko estas en plurtavolaj ceramikaj kondensatoroj, en kiuj paladio (kaj paladio-arĝentaj alojoj) estas uzataj kiel elektrodoj. kaj lutado.

## Bildaro 

Dosiero:Pd-TableImage.svg|
Dosiero:Pd,46.jpg|
Dosiero:Palladium 1-noReflection.jpg|
Dosiero:Pd,46-thumb.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Izotopoj de paladio
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Referencoj 

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj
Rodio

[eta|Rodi-*arĝentigita* blanka oro en [nupto-ringo.]]
**Rodio** estas kemia elemento en la perioda tabelo tiu havas la simbolon **Rh** kaj la atomnumeron 45. Ĝi estas malmola arĝentgriza transira metalo, kaj ano de la platena familio. Ĝi estas ĉefe uzata en alojoj kaj kataliziloj.

## Historio 
En 1803, William Hyde Wollaston trovis rodion poste paladio.
Li apartigis rodion de platena mineralo kio produktis en Sud-Ameriko. Li uzas reĝakvon kaj neutraligas acidon kun natria hidroksido. Poste, li precipitis la platenon kiel amonia heksakloro-platenato per aldono de amonia klorido.

Origino de nomo estas la greka vorto ῥόδον [rodon], tio signifas rozon. La salo de rodio havas roza-ruĝan koloron.

Dosiero:Rh-TableImage.svg|
Dosiero:Rh,45.jpg|
Dosiero:Rhodium foil and wire.jpg|
Dosiero:Rh,45-thumb.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rh/index.html 
* http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Rh.html 
* http://periodic.lanl.gov/elements/45.html  
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rh/key.html 


Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj
Dratvosta hirundo

[eta|* Hirundo smithii * - [MHNT]]

**Dratvosta hirundo** (science: *Hirundo smithii* hindie लैशरा) estas malgranda paseroforma birdo de la familio de hirundoj. ĝi loĝas precipe en Hindio. Ĝi estas aera insekto-manĝulo.

## Vidu ankaŭ 
* Bordhirundo *Riparia riparia*
* Domhirundo *Hirundo rustica*
* Ruĝpuga hirundo *Hirundo daurica*
* Murhirundo *Delichon urbicum*
* Rokhirundo *Ptyonoprogne rupestris*

Kategorio:Hirundedoj
Kadmio

**Kadmio** aŭ **Kadmiumo** estas kemia elemento en la perioda tabelo, kiu havas la simbolon **Cd** kaj la atomnumeron 48. Ĝi estas malabunda mola blublanka venena transira metalo.

Kadmio okazas kiel negrava komponento en la plej multaj zinkaj ercoj kaj estas kromprodukto de zinkproduktado. Ĝi estis uzata dum longa tempo en la 1900-aj jaroj kiel korodrezista tegaĵo sur ŝtalo, kaj kadmiaj komponaĵoj estas uzataj kiel ruĝaj, oranĝaj kaj flavaj pigmentoj, por kolorigi vitron kaj stabiligi plaston. La uzo de kadmio ĝenerale malpliiĝas ĉar ĝi estas toksa.

## Fizikaj proprecoj 
Kadmio estas mola, modebla, muldebla, arĝente blanka divalenta metalo. Ĝi estas simila en multaj rilatoj al zinko sed formas kompleksajn kunmetaĵojn. Male al la plej multaj aliaj metaloj, kadmio estas rezistema al korodo kaj estas utiligita kiel protekta plato sur aliaj metaloj. Kiel groca metalo, kadmio estas nesolvebla en akvo kaj ne estas brulema; tamen, en sia pulvora formo ĝi povas bruli kaj liberigi toksajn vaporojn.

## Produktado 
Kadmio estas ofta malpureco en zinkaj ercoj, kaj ĝi estas plej ofte izolita dum la produktado de zinko. Kelkaj zink-ercoj koncentriĝas de zinksulfataj ercoj enhavas ĝis 1.4% de kadmio.

La Brita Geologia Enketo raportas ke en 2001, Ĉinio estis la plej alta produktanto de kadmio kun preskaŭ unu sesono de la monda produktado, proksime sekvita fare de Sud-Koreio kaj Japanio.

## Aplikoj 
Kadmio estas ofta komponento de elektraj baterioj, pigmentoj, tegaĵoj, kaj elektrolamenado.

## Bildaro 

Dosiero:Cd-TableImage.svg|Perioda tabelo kun emfazo al kadmio
Dosiero:Cd,48.jpg|Kadmio
Dosiero:CadmiumMetalUSGOV.jpg|Peco de kadmio

## Vidu ankaŭ 
* Izotopoj de kadmio
* Galvanizado
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
* Pezmetalo

## Referencoj
Eŝuo

**Eŝuo** (portugallingve **Exu**), ankaŭ nomata kiel **Baraon**, **Esu Eleggua**, **Esu Elegbara**, **Eshu Elegbara**, **Elegba**, **Legba**, **Eleda**, en Kandombleo (brazila religio) estas la sinjoro de vojoj, ĉefe la vojo inter homoj kaj dioj, pro tio, oni devas peti permeson de li antaŭ ritoj al aliaj dioj. Ĉar li venas ofte sur la Teron, liaj moroj iom similas al homaj moroj. Oni preĝas al li por akiri ligilon kun dia mondo, bonsukceson en negocoj kaj revenĝon al maljustecoj.
Lia tago estas lundo. Liaj koloroj estas ruĝo kaj nigro. Liaj simboloj estas la tridento, la ŝlosilo kaj la erekta peniso. Oni oferas al li bakitan maizon, sep malgrandajn bakitajn terpomojn kun ŝeloj, popkorno kun palmoleo aŭ maniokfarunon kun palmoleo.

## Eksteraj ligiloj 
* Pli pri Eŝuo (portugallingve)

Kategorio:Kandombleo
Kategorio:Afrika Kulto
Hekato

**Hekato** aŭ **Hekata** (helene Ἑκάτη) estas, en la helena mitologio, la submonda diino de sorĉo kaj sorĉistinoj.

Hekato personigas la aspekton de sojloj (naskiĝo, vojkruciĝo) kaj la aliformiĝon (sorĉo kaj magio) kaj kultiĝis kiel diino de sorĉistinoj, ĉefe jam dum Mezepoko. Do ŝi reprezentas la tenebran aspekton de la granda diino.

Triopa ŝi estas, ĉar oni identigis ŝin kun la ĉiela Feba aŭ Febo, tera Diana kaj submonda (Hadesa) Proserpina. Ŝia ĉaro estas la luno, forveturanta ĉe la proksimiĝo de la tagiĝo kune kun la spiritoj, elfoj, feoj.

## Bildaro 

Dosiero:William Blake 006.jpg|
Dosiero:Hécate - Mallarmé.png|
Image:William Blake 006.jpg|

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1998/98.5.11.html 
* http://www.hekate.nu 
* http://21.1911encyclopedia.org/H/HE/HECATE.htm 
* http://www.goddessmystic.com/CoreCurriculum/Goddesses/Hekate/index.shtml  

Kategorio:Anatoliaj dioj
Kategorio:Dioj pri magio
Kategorio:Dioj pri morto
Kategorio:Dioj pri naturo
Kategorio:Dioj pri postmorto
Kategorio:Dioj pri sojloj kaj portoj
Kategorio:Dioj de la helena mitologio
Kategorio:Lunaj dioj
Kategorio:Roluloj de la Eneado
Kategorio:Diinoj de la romia mitologio
Kategorio:Sorĉaferoj
Kategorio:Titanoj
Kategorio:Triopaj dioj
Kategorio:Virgaj dioj
Kategorio:Forrabo de Persefono
Oguno

**Oguno** (), la Ferlaboranto, estas legenda persono en Brazilo, sinjoro de fero kaj arboj, laŭ Kandombleo.dekstra|250px|eta|Veve (Simbolo) de Oguno kaj oriŝo en santerio en Kubo (foje *Oggun*).

Post reveni el siaj gloraj bataloj kaj post multaj jaroj for de sia hejmo, Oguno decidis reveni al Ireo (Unua urbo en la mondo, sub estraro de lia filo). Kiam li alvenis, pensante, ke neniu rekonos lin, li intencis paroli al siaj subuloj, sed oni malagnoskis lin. Oguno, kies pacienco estas malgranda, furioziĝis je la ĝenerala silento, kiun li konsideris ofendo. Li komencis rompi per glavo la potojn kaj, tuj poste, li fortranĉis la kapojn de la plej proksimaj homoj, ĝis lia filo aperis kaj oferis liajn preferajn manĝaĵojn. Kiam lia filo memorigis lin, ke tiu tago estis sankta kaj la personoj ne povis paroli laŭ ordono de Oguno mem, li lamentis siajn perfortaĵojn kaj deklaris sin sata. Li mallevis la pinton de sia glavo teren kaj malaperis, sed, antaŭ malaperi, li prononcis kelkajn vortojn, kiuj estu diritaj de liaj filoj, kiam ili estos en danĝero.

Alia legendo diras pri unu batalo de Oguno kontraŭ lia eks-edzino, Ojao, en kiu ambaŭ batis sin reciproke samtempe, kaj Oguno fariĝis sep (Meĵeo) kaj Ojao, naŭ (Mesano).

Lia tago estas merkredo (norde de Brazilo) aŭ ĵaŭdo (sude). Liaj koloroj estas bluo (norde) aŭ verdo (sude) aŭ ruĝo kaj verdo (sude). Li dominas la vojojn, ĉefe fervojojn. Li estas sinjoro de batalo kaj fero. Oni oferas al li bakitan ignamon.

Kategorio:Afrika Kulto
Kategorio:Dioj pri ĉasado
Kategorio:Fajrodioj
Kategorio:Forĝistaj dioj
Kategorio:Jorubaj dioj
Kategorio:Kandombleo
Kategorio:Militaj dioj
Kategorio:Santerio
Kategorio:Vuduaj dioj
Naciludiloj

**Naciludilo** estas ludilo tradicia originata en ia specifa nacio aŭ regiono. Ofte ĝi estis uzata kaj konata nur tie, sed plurfoje ĝi pli kaj pli disvastiĝis kaj disvastiĝas, fariĝante vere internacia. Ĉiutagaj ekzemploj de tio ĉi estas ludkartoj kaj ŝako.

## Naciludiloj laŭ nacio 
eta|200px|maldekstra|Du meksikaj baleroj

### Meksikaj Naciludiloj 
* Balero infana tradicia ludilo. Farita el ligno, ĝi konsistas je du fadenligitaj partoj: bastoneto kaj sfereska grandecovaria peco kun truo. Oni ĵetetas la sfereskan pecon kaj penas enmeti en ĝi la bastoneton, moviĝante kiel eble minimume.

### Usonaj Naciludiloj 
* Hula-Hoop /HuLA-Hup/: poljuretana ringo kiun oni penas konservi kiel eble longatempe ĉirkaŭ la talia zono per onduma movado. Ĝi furoras en 1958, kiam dudek kvin milionoj 2-dolaraj Hula-Hoopoj estis aĉetata en Usono. Ili estis farita de la Wham-O Korporacio, inspirata de bambuaj ludiloj uzataj en Aŭstralia korpekzercaj klasoj.

Kategorio:Ludiloj
Andrés Manuel López Obrador

**Andrés Manuel LÓPEZ OBRADOR** (naskiĝis la 13-an de novembro 1953 en Macuspana) estas meksika politikisto (PRD), kiu servis kiel Prezidanto de Meksiko de 2018 ĝis 2024.

## Politika kariero 
De 2000 ĝis 2005 li estis guberniestro - hispane *Jefe de Gobierno,* ie inter urbestro kaj ŝtatestro - de Meksikurbo. Li estis antaŭe ŝtata prezidanto de la Revolucia Institucia Partio (PRI) en sia hejmŝtato Tabasko, kaj ŝtata kaj nacia prezidanto de la Partio de la Demokratia Revolucio (PRD).

López Obrador fariĝis unu el la plej konataj kaj popularaj politikistoj en Meksiko, kvankam li estas kritikata pro sia popolismo kaj lia nekapablo solvi la sekurproblemojn de la ĉefurbo.

En la amaskomunikiloj, li estas ofte nomata AMLO, aŭ pli lude *Peje* [peĥe], tiu lasta laŭ *Pejelagarto*, fiŝspeco el la Lepisosteidae-a familio trovata en Tabasko.

Li estis kandidato al la prezidenteco de Meksiko en la elektoj de julio de 2006. La balotado estis sufiĉe disputata. Laŭ la unuaj rezultoj, López Obrador estis la venkinto, sed 4 tagojn poste la oficialaj rezultoj donis la venkon al la kandidato Felipe Calderón, de la Partio de Nacia Agado, de tiutempa prezidento Vicente Fox Quesada. López Obrador ne akceptis la rezulton, kaj organizis diversajn protestojn. La disputado daŭras ĝis nun (septembro de 2006).

## Eksteraj ligiloj 
[eta|maldekstra|210px|López Obrador (centre) kun meksika prezidento [Vicente Fox (maldekstre)]]
* Oficiala retpaĝaro de López Obrador 
* lia propra retejo 
* retejo kontraŭ li

Kategorio:Meksikaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Meksiko
Gubernio Mijazako

La gubernio **Miyazaki**/**Mijazako** ( ; Hepburn/Kunrei: Miyazaki-ken), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo** Miyazaki aŭ Mijazaki, estas gubernio de Japanio.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia administra centro de la gubernio estas la samnoma urbo Miyazaki.

## Geografio 
### Urboj 
Atentu ke la nomoj de la guberniaj urboj ankoraŭ devos esti ŝanĝataj al transskribado Hepburn, se mankas ekstera referenco por esperantlitera latinigo.

* Ebino
* Hjuga
* Kobajaŝi
* Kuŝima
* Mijakonoĝo
* Mijazaki (gubernia ĉefurbo)
* Niĉinan
* Nobeoka
* Saito

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Gubernioj de Japanio
Skeldo

**Skeldo** aŭ **Sĥeldo** estas rivero, kies fonto situas en Nord-Francio kaj kiu tra Flandrio preter Antverpeno fluas al la Norda Maro.

**Flankaj riveroj:** Scarpe, Haine, Leie (Lejo aŭ Liso), Dender, Durme, Rupel.

La fonto de Skeldo (nederlande: *Schelde*, france: *Escaut*) situas ĉe Gouy-Le-Catelet sur la altebenaĵo de Saint-Quentin. Ĝis la Flandra urbo Gento la rivero nomiĝas *Supra Skeldo*, poste *Mara Skeldo* aŭ *Malsupra Skeldo*. La tuta desupro de la rivero egalas 95 metrojn kaj la unuajn 79 m ĝi desupras en Francio.

En la *Malsupra Skeldo* estas relative granda diferenco inter la akvoniveloj alta kaj malalta pro la tajdoj en la Norda Maro. La Rejn-Moza Delto, nomita ankaŭ *Rejn-Moz-Skelda Delto*, estas riverdelto en Nederlando formita per la kunfluado de la riveroj Rejno, Mozo (en nederlanda: Maas) kaj Skeldo. Foje, la Skelda delto estas konsiderata aparta delto disde la Rejn-Moza Delto.

## Vilaĝoj kaj municipoj kiujn trafluas la Skeldo 
### En Francio 
Gouy-Le-Câtelet,
Vendhuile,
Ossu,
Honnecourt-sur-Escaut,
Banteux,
Bantouzelle,
Les Rues-des-Vignes,
Crèvecœur-sur-l'Escaut,
Masnières,
Marcoing,
Noyelles-sur-Escaut,
Cantaing-sur-Escaut,
Proville,
Fontaine-Notre-Dame,
Cambrai,
Neuville-Saint-Rémy,
Ramillies,
Escaudoeuvres,
Eswars,
Thun-l'Évêque,
Thun-Saint-Martin,
Iwuy,
Estrun,
Hordain,
Bouchain,
Neuville-sur-Escaut,
Lourches,
Douchy-les-Mines,
Denain,
Wavrechain-sous-Denain,
Haulchin,
Rouvignies,
Prouvy,
Thiant,
Maing,
Trith-Saint-Léger,
Valenciennes,
Anzin,
Saint-Saulve,
Bruay-sur-l'Escaut,
Onnaing,
Escautpont,
Fresnes-sur-Escaut,
Condé-sur-l'Escaut,
Vieŭ-Condé,
Odomez,
Hergnies,
Bruille-Saint-Amand,
Château-l’Abbaye,
Flines-lez-Mortagne,
Mortagne-du-Nord,
Maulde

### En Belgio 
Valonio: Bléharies,
Hollain,
Bruyelle,
Burcht,
Antoing,
Tournai (Calonne, Chercq, Tournai),
Pont à Chin,
Pecq (Esquelmes, La Garenne, Pecq, Warcoing),
Celles (Marais-de-Pottes), Mont-de-l'Enclus

Flandrio: Spiere-Helkijn,
Bossuit,
Outrijve,
Avelgem,
Waarmaarde,
Kerkhove,
Kluisbergen,
Wortegem-Petegem
Elsegem,
Petegem-aan-de-Schelde,
Oudenaarde,
Welden,
Melden,
Heurne,
Eine,
Zwalm,
Zingem,
Asper,
Gavere,
Semmerzake,
Eke,
Merelbeke,
Zevergem,
Zwijnaarde,
Gent,
Destelbergen,
Melle,
Wetteren,
Wichelen,
Berlare,
Zele,
Dendermonde,
Grembergen,
Hamme,
Baasrode,
Buggenhout,
Sint-Amands,
Mariekerke,
Branst,
Weert,
Bornem,
Tielrode,
Temse,
Steendorp,
Kruibeke,
Schelle,
Hemiksem,
Rupelmonde,
Antverpeno,
Zwijndrecht,
Kallo

### En Nederlando 
Borsele,
Hulst,
Kapelle,
Reimerswaal,
Sluis,
Terneuzen,
Veere,
Breskens,
Vlissingen;
Oosterschelde:
Goes,
Middelburg,
Noord-Beveland,
Schouwen-Duiveland,
Tholen,
Veere

## Geografiaj elementoj 
* Walcheren

Kategorio:Internaciaj riveroj en Eŭropo
Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Riveroj en Belgio
Kategorio:Riveroj en Nederlando
Aduna lingvo

**Aduna** estas fikcilingvo.

Tolkien kreis la **Adunan** post la Dua Granda Milito. Li volis krei lingvon similan al ŝemidaj lingvoj.

**Aduna** estas nomata ankaŭ "Adûnaic", "Adunaic" kaj **Numenoria**. Aduna lingvo estis lingvo de la homoj en lando Numenoro (Númenor), homoj ankaŭ parolis Sindarinon kaj Khuzdulon (Khuzdul), sed neniam forgesis sian propran lingvon. La Kvenja ne estis parolata en Numenoro, sed influis en ĝiaj geografiaj nomoj. La Aduna estis parolata dum tri mil jaroj kaj havis ŝanĝojn dum sia historio. Unuatempe, ĝi havas nur la vokalojn I kaj U, post aperis la diftongoj AI kaj AU, finfine, aperis la longa E kaj la longa O.
La Kvenja influis ankaŭ en la Adunaj propraj nomoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.uib.no/People/hnohf/adunaic.htm 

Kategorio:Fikcilingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Literaturo de Brazilo

La **Brazila Literaturo** komenciĝis en 1500, kiam Pero Vaz de Caminha [Pero Vaz djKaminja] skribis "La Letero". Tiu unua periodo estas nomita "Vojaĝa Periodo" kaj en ĝi estas ĉefe rakontoj pri vojaĝoj de unuaj portugalaj koloniistoj en Brazilo.

Evidente, ĝis la sendependiĝo de Brazilo, la literaturo verkita en Brazilo estis pli portugala ol Brazila, ĉar la homoj, kiuj tie loĝis estis plejparte portugaloj edukitaj laŭ portugala kulturo. Iom post iom, aperadis vere brazilaj verkistoj, kiuj, naskiĝintaj kaj kulturiĝintaj en Brazilo, respegulas
en siaj verkoj la kulturon de la nova lando.

En la 17-a jarcento komenciĝis la Baroka Periodo, kies plej grava nomo estis Gregorio de Mattos Guerra.

En la 18-a jarcento ekestis la Arkada Periodo, la ĉefaj verkistoj de tiu periodo apartenis al Minasa Grupo. Ili estis politikaj aktivuloj, sed sia poezio estas tute politike neŭtrala.

En la 19-a jarcento estis la Romantika Periodo, kies ĉefa verkisto estis José de Alencar, kaj la Realisma Periodo, kies ĉefa verkisto estis Machado de Assis.
En la 20-a jarcento estis la Modernisma Periodo.

Kategorio:Literaturo de Brazilo
Gubernio Nagasako

La **gubernio Nagasako** (; Hepburn/Kunrei: Nagasaki-), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo** Nagasako, estas gubernio sur la japana insulo Kiuŝuo. La gubernia ĉefurbo estas Nagasako.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Urboj 
Necesos adapti la nomojn al transliterigo Hepburn, krome se pri transliterigo al esperantaj literoj en la paĝo notiĝis almenaŭ du ekstervikipediaj esperantlingvaj referencoj.

* Tsushima
* Goto
* Hirado
* Iki
* Isahaja
* Macuura
* Minamiŝimabara
* Nagasako (gubernia ĉefurbo)
* Omura
* Saikai
* Sasebo
* Ŝimabara
* Unzen

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  (, ,  kaj )

Nagasako
Sacio

eta|*Portreto de Saci-pererê*, de J. Marconi (2007).
**Sacio** estas, laŭ Brazila folkloro, estulo kiu vivas en arbaroj. Sacio estas nigra nano kaj havas nur unu piedon. Ĝi portas ruĝan ĉapon kaj pipon. Ĝi estas speco de koboldo, kiu faras malgrandajn ĉagrenojn al homoj.

Monteiro Lobato igis ĝin simbolo de brazila kulturo. Kaj, eĉ se hodiaŭ neniu kredis pri ĝi, ĉiuj brazilanoj konas ĝin kaj tre ofte ĝi aperas en infanlibroj, televidfilmoj, bildstrioj ktp.

En la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj la Prêmio Saci estis establita en la kampo de teatro kaj kinejo. La honoro konsistis el statueto skulptita fare de Victor Brecheret.

## Vidu ankaŭ 
* Kandombleo

## Eksteraj ligiloj 
* http://jangadabrasil.com.br/setembro/im10900c.htm  
* http://www.ancsaci.com.br 

Kategorio:Brazila folkloro
Kategorio:Koboldoj
Kris Long

**Kris LONG** (ps. **Meva Maron**) naskiĝis en 1944. Li estas brito, programisto, beletristo, Esperanto-poeto, aganto de la Esperanta kulturo.

Li ekkonis Esperanton kaj ekaktivis en 1971. Tradukis multe el la lingvoj angla, pola, rusa, ukraina kaj aliaj, interalie ankaŭ el la hungara. Sukcese li portretis (duon-parodie) diversajn Esperanto-poetojn, ekzemple la hungaron Adalberto Huleŝ, en Ondo de Esperanto. Signife kontribuis por Ukraina Antologio kiel tradukinto de ukraina poezio kaj redaktoro. Konata volumo de Kris Long estas *Vetertaglibro* (1978). Pli detale informas pri li William Auld.

## Vidu ankaŭ 
* Ruslingva literaturo en Esperanto
* Donald Harlow

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.esperanto.net/literaturo/autor/long.html

Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj
Tinnye

**Tinnye** (tinje) estas vilaĝa komunumo en Hungario. Ĝi apartenas al la regiono Meza Hungario, al la departemento Pest, kiu komplete ĉirkaŭas la nacian ĉefurbon Budapeŝto, kaj al la  distrikto Pilisvörösvár. Laŭ la stato de [[]] en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².  La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj .

* Poŝtkodo: 2086
* Telefonprefikso: 26

La vilaĝo situas sur malebenaĵo, for de fervojo, ĉefvojo kaj rivero, laŭ flankovojoj.

Laŭ la hungara lingvisto Lajos KISS [kiŝ] la vilaĝnomo estas slavdevena, samorigina kun la bulgara tinja 'marĉo, ŝlimo'. La unua konata dokumenta mencio de la vilaĝnomo estas el la jaro 1274.

Pli frue romianoj loĝis tie. Oni trovis terfortikaĵon, ŝajnas, el la mezepoko. En 1541 la turkoj okupis ĝin, sed neniam senhomiĝis. La katolika preĝejo konstruiĝis en 1797, la kalvinana havas romanikan originon. Dum la reĝlando la komunumo estis distriktejo.

Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago troviĝas.

En Tinnye pasigis siajn lastajn vivojarojn Adalberto Huleŝ, beletristo kaj poeto kun la verkolingvoj hungara kaj esperanta.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kolumbao

[150px|eta|bildo de Sankta Kolumbao en preĝeja [vitralo]]
**Sankta Kolumbao** (naskita la , mortinta la , en la irlanda lingvo **Colm Cille**) estis Irlanda misiisto, kiu helpis la rekristaniĝon de Skotlando kaj norda Anglio. Li iĝis la unua kristana sanktulo kiu naskiĝis en Irlando.

Sankta Kolumbao naskiĝis en Gartan, proksime al Lough Gartan (Donegal), en la regno *Tír Chonaill*, kiu troviĝis en la nord-okcidento de Irlando. Li monaĥiĝis kaj nelonge poste iĝis sacerdoto. Laŭtradicie, ĉirkaŭ 560 li disputis kun Sankta Finnian, al kiu inter ili apartenas kopio de psalmaro. En eble la unua disputo pri kopirajto en la mondo, tiu disputo eĉ kondukis al batalo en 561, dum kiu multaj mortis, ege bedaŭrante la granda vivoperdon, li decidis puni sin mem per la plej akra metodo imagebla: ĉiama ekzilo el Irlando. Kaj li ĵuris fari tiom da konvertoj, kiom mortis pro li. En 563 li kreis monaĥejon en la insulo Iona (irlande "Oileán Í"), en la okcidento de Skotlando, kiu iĝis lia bazo por lia misiado en tiu lando.

Oni havas multajn legendojn pri liaj mirakloj dum la konverto de la popolo pikta de tiu epoko. Inter iuj estas la plej malnova citaĵo pri la monstro de Loch Ness (Loĥ-Nes), kiun Sankta Kolumbao laŭdire venkis per la signo de la kruco.

La festotago de Sankta Kolumbao estas la 9-a de Junio. Kun Sankta Patriko kaj Sankta Briĝido li estas unu el la tri patronoj de Irlando.

## Eksteraj ligiloj 
* *Pri la Vivo de Sankta Kolumbao (Betha Choluim Chille)* (traduko al la angla lingvo de W. Strokes)
* *La Vivo de Sankta Kolumba, skribita per Adamnan* (traduko al la angla lingvo de W. Reeves)
* artikolo pri li en la anglalingva *Katolika Enciklopedio*
* la retejo de la televida kaj radia kanalaro BBC pri Sankta Kolumbao

Kolumbao
Kolumbao
Florenca piedpilkado

Sporto > Piedpilkado > *Calcio fiorentino* 
la pilko, ronda, povas esti ludata piede aŭ mane. Ĉiu teamo penas ĵeti la pilkon en la kontraŭan golejon, kio gajnigas duon-poenton, sed se la provo fiaskas, la duon-poenton ricevas la defendanta teamo.

Preskaŭ ĉio estas permesata, gravas forto, do rapide la ludo iĝas "muskoleca" kaj varmas la etoso en la publiko.

## Historio 
Tiu ludo, kiun kelkaj rigardas kiel praulon de la futbalo, naskiĝis antaŭ tre longa tempo. La romiaj legianoj de la antikva Florenco jam praktikis samspecan ludon nomatan "arpasto", kiu mem fontis el pli praa greka ludo.

Dum jarcentoj, la Florencanoj regule ludis tiun piedpilkon, ĉu amuzcele, ĉu pli oficiale, okaze de festoj aŭ de gravaj eventoj.

En tiaj cirkonstancoj, oni kovris grandan placon de la urbo per sablo, (Piazza Santa Maria Novella, Piazza Santo Spirito aŭ Piazza Santa Croce) kaj ludis nobeluloj.

La 17-a de februaro 1530 lasis neforviŝeblan spuron en la historio de la ludo kaj de la urbo: kvankam elĉerpitaj pro longtempa sieĝo far la imperia armeo de Karolo la 5-a, la Florencanoj por spiti la malamikojn, organizis kaj ludis sub iliaj okuloj, frenezan matĉon sur la Piazza Santa Croce, ŝanigante fajfi pri la sieĝo!

Regule ludataj ĝis la fino de la 18-a jarcento, Florenca piedpilko kadukiĝis.
En 1930, okaze de la 400-a datreveno de la fama matĉo, oni revigligis la tradicion, kadre de la aprezo de faŝismo pri praaj tradicioj.

Temas pri turniro inter la kvar kvartaloj de la urbo. La ludantoj ludas kostumitaj laŭ la modo de la 16-a jarcento akompanata de bunta samekostumita subtenantaro, en junio okaze de la festo de Sankta Johano Baptisto. (Oni nomas tion *calcio storico* = "piedbato en kostumo" en la itala.)

Ĉe la fino de tiu folklora turniro, la gajnantoj ricevas, ne plu blankan bovidon kiel kutimis prae, sed bifstekojn por la sama kvanto, plus vino.

## Vidu ankaŭ 
Palio (mezepokstila ĉevalkurado en proksima urbo Sieno)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo  itale.

Kategorio:Sporto
AIX

**AIX** estas la versio de komputila operaciumo Unikso de IBM. La unua eldono de AIX ekiĝis en 1986. Ĝi havis reputacion de granda malsameco de aliaj variantoj de unikso, malgraŭ ĝia havo de ĉiuj la oficialaj normoj. Ĝi havas ankaŭ multajn bonajn administrilojn por dosieraroj.

Oni trovas AIX ĉefe en la komputiloj de la serio RS/6000; malsame al Sun kaj aliaj komputilaj kompanioj, unikso ne estis la sola operaciumo de IBM, kiu uzis ĝin ĉefe en sciencaj uzoj. Aliaj operaciumoj kaj komputilsistemoj, kiel OS/400, estis plej popularaj en la afera mundo por IBM ol uniks-sistemoj.

La plej nova versio de AIX (en 2004) nomis AIX5L kaj havas multajn funkciojn por helpi kunlaboro kun Linukso. Oni eĉ povas diri, ke Linukso estas la ĉefa Uniksema operaciumo de la hodiaŭa IBM, kaj la plej bela epoko de AIX jam pasis.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www-1.ibm.com/servers/aix/ IBM AIX

Kategorio:Operaciumoj
Kategorio:Unikso-similaj sistemoj
Aŭstralia piedpilkado

**Aŭstralia piedpilkado** (*Australian rules football*, do "piedpilkado laŭ aŭstraliaj reguloj", aŭ *Aussie rules*), kiu estas nun eble la plej populara vintra sporto preskaŭ ĉie en Aŭstralio. La sporto naskiĝis kaj kreskis en Melburno.

Ĝi ludiĝas vintre uzante la kriket-stadionojn (el kio fontas la nekutima formo de piedpilka tereno), inter du teamoj dekokhomaj, per ovala pilko. Krom en Aŭstralio la sporto popularas en tuta Oceanio. Interalie ĝi konsideriĝas "nacia sporto" en la malgranda insula ŝtato Nauro. Sed ekster tiu regiono aŭstralia piedpilkado ankaŭ havas iujn entuziasmajn teamojn kaj klubojn. Interalie konatas la Argentina Ligo de aŭstralia piedpilkado.

Dosiero:Sherrin.png|
Dosiero:Jack Crisp 04 170525.jpg|
Dosiero:Nick Daicos 05 170525.jpg|
Dosiero:AFL stadium.svg|

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la Aŭstralia Piedpilka Ligo (AFL, )

Kategorio:Sportoj
Kategorio:Pilkosportoj
Kategorio:Sporto en Aŭstralio
Porcelano

[eta|porcelana [fontano en la piedira zono de la urbo Selb en la pleja oriento de Bavario]]
**Porcelano** estas ceramika substanco delikata, diafaneta, bakita el kaolino. Ĝi estis unue malkovrita kaj fabrikata en Ĉinio, kaj ankaŭ en Eŭropo en Saksio, Limoĝo, poste de la 18-a jarcento, post kiam la germano *Ehrenfried Walther von Tschirnaus* malkovris kaj diskonatigis ĝin en Eŭropo.

[300px|eta|maldekstra|parto de porcelana [servico kun bildo de mevo de la jaro 1895 el la Reĝa Metia Produktejo Kopenhago. Tiu ĉi dezajno poste konsideriĝis la "nacia dania" servico.]]
La vorto *porcelano* devenas de la samnomaj *porcelanaj konkoj*, la cipreedoj, pro la similaspekteco de tiu materiaĵo kun la konko de tiu mara molusko. La nomo mem de la molusko devenas el "porkino".

Laŭ Francisko Azorín **porcelano** estas *Blanka substanco el bakita, delikata argilo, diafana k. sonora kiel vitro, ofte uzata por fari belajn objektojn.* Li indikas etimologion el la itala nomo de perlamota konko *porcella* (porketo), ĉar tiu konko similas tiel.

Osta porcelano estas speco de porcelano kunmetita el osta cindro, feldspata materialo kaj kaolino. Ĝi estis difinita kiel "varo kun diafana korpo" enhavanta minimumon de 30% el fosfato derivita el besta osto kaj kalcia fosfato. Osta porcelano estas la plej forta el la porcelanoj aŭ porcelana ceramiko, enhavante tre altan mekanikan kaj fizikan forton kaj pezon-reziston, kaj estas konata pro ĝiaj altaj niveloj de blankeco kaj travidebleco. Ĝia fortikeco permesas ĝian produktadon en pli maldikaj transversaj sekcioj ol aliaj specoj de porcelano.

## Vidu ankaŭ 
* Fajenco
* Porcelan-fabriko de Chelsea
* Porcelano de Buen Retiro
* Porcelano de Pinxton

## Notoj 
Kategorio:Ceramikaj materialoj
Kategorio:Ĉinaj inventoj
Kategorio:Kulturo de Ĉinio
Kategorio:Substancoj
Anne de Montmorency

eta|dekstra|320px|Anne de Montmorency
**Anne, unua Duko de Montmorency**  (naskiĝis en Chantilly, Francio, la ; mortis en Parizo, la ), estis franca militisto, marŝalo kaj konestablo de Francio.

Li partoprenis kelkajn batalojn, inter aliaj, tiujn de Ravenna (1512), Marignano (1515) kaj Mézières (1521). Pro ĉi lasta, li gajnis la titolon de *maréchal de France* (Marŝalo de Francio).

Li estis kaptita ĉe Pavia, Italio (1525), kaj estis elaĉetita. En 1526 li estis intertraktanto pri la traktato de Madrido, kiu ĉesigis la unuan militon inter Francisko la 1-a de Francio kaj Imperiestro Karlo la 5-a de la Sankta Romia imperio.

Pro sia defendo de Provence kontraŭ Karlo la 5-a, li gajnis, en 1538, la rangon de konestablo, la plej alta milita rango en tiutempa Francio, dua nure post la reĝo mem. Sed, en 1541, batalante kontraŭ la dinastio Guise , li falis en malfavoron, kiu daŭris ĝis la entronigo de Henriko la 2-a en 1547.

En 1548 li severe subpremis la sud-okcidentajn ribelojn, precipe ĉe Bordeaux, kaj li intertraktis kapitulacon de Boulogne, la . Provante malsieĝi Saint-Quentin li estis venkita kaj kaptita la , kaj li ne estis liberigita ĝis la pactraktato de Cateau-Cambrésis kun Hispanio en 1559.

Dum lia kaptiteco, liaj rivaloj, la familio Guise, anstataŭis lin ĉe la reĝa kortego de la nova reĝo, Francisko la 2-a. Tamen, post la entronigo de Karlo la 9-a, li regajnis siajn postenojn kaj unuiĝante kun siaj antaŭaj malamikoj, la familio Guise, grave partoprenis la militon kontraŭ la Hugenotoj de 1562. Denove li estis kaptita, ĉe la batalo de Dreux, kvankam liaj trupoj estis venkintoj, kaj li estis liberigita la  post la traktato de Amboise.

En 1567 li triumfis denove, ĉe la batalo de Saint-Denis apud Parizo, sed mortis 2 tagoj poste, pro vundoj akiritaj tie.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Francio
* Francaj militoj pri religio

## Eksteraj ligiloj 
*  Biografio en la *Catholic Encyclopaedia* (Katolika Enciklopedio)
*  Dana pri-historia retejo  (futura-dtp)
*  Franclingva PDF dosiero 

Kategorio:Francaj dukoj
Kategorio:Francaj militistoj
Kategorio:Francaj marŝaloj
Kategorio:Konestabloj de Francio