open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gilbert Ledon

**Gilbert René LEDON** (naskiĝis en 1931 en Francio, mortis la  en Brazilo) estis franca-brazila esperantisto, verkisto kaj eldonisto.
eta|250ra|Kovrilpaĝo de *Sennaciece tra Nia Mondo*, 1989

## Vivo 
Li naskiĝis en kamparana medio. Post sia esperantiĝo li vizitis la kabaredon de la Tri koboldoj kaj ekaktivis en la SAT-medio. Li edziĝis kun german-devena brazila esperantistino Symilde Schenk Ledon, kaj uzis esperanton kiel hejmlingvon kun siaj infanoj. Profesie inĝeniero, li translokiĝis al Brazilo kie li post ioma tempo iĝis posedanto de la fabriko de manekenoj, en kiu li laboris. Tre aktivis en Esperantio sur plej diversaj kampoj. Konata kiel akra polemikisto, li publikigis artikolojn en multaj gazetoj, ĉefe en *Monato* kaj redaktis dum kelkaj jaroj la gazeton *Liberecana Ligilo*, eldonita de la liberecana frakcio de Sennacieca Asocio Tutmonda.

Li publikigis proprakoste la revuon *Brazilan Esperantiston* dum kelka tempo. Ankaŭ la verkon *Sennaciece tra Nia Mondo* en kiu li akre rimarkas la diferencojn inter la diversaj popoloj, li eldonis proprakoste kaj vendis favore al *Monato*. Pro la mencio de tiuj diferencoj kelkaj kulpigis lin pri rasismo, kvankam li klare sbribas: "Tiuj diferencoj tute ne pravigas rasismon. Neniu raso, aŭ gento, havas mistikan mision super alia." 

Li mortis kun sia edzino okaze de trafikakcidento.

## Verkoj 
; Politikaj
* *Moderna Mito: La Kolektiveco*, Sennacieca Asocio Tutmonda, 1986
* *Al la Tero Returne*, 1992
* *Anarkia Konstruo*, 1997

;Teĥnikaj
* *Manekenoj kaj Ni* (konstruaj datumoj pri manekenoj)
* *Hermetikaj Pumpiloj* (konstruaj datumoj)
* *Konstruu Vian Domon* 2002 (teĥnikaj vortoj pri domkonstruado, ilustrita per desegnaĵoj)
* *Aviada Terminaro*, Fonto, 2002, 86p

; Membiografiaj
* *Satana Anĝelo* (e-o-franca-portugala), Sennacieca Asocio Tutmonda, 1983
* *Sennaciece tra Nia Mondo*, 1989
* *Familia Lingvo = esperanto*
* *Ikaro ne Sonĝis*

; Beletraj
* *Virusoj* 1999 (kvar teatraĵetoj)

; Primovadaj
* *Analoj de EASP* 1997 (pri la historio de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo)

### Recenzoj 
Pri *Manekenoj kaj Ni*

----
Pri *Virusoj*

## Eldonoj 
* *Karuseloj...* de Sara Larbar, 1987
* *La Evangelio de la Horo* de Paul Berthelot, 1990
* *Florville kaj Courval* - de Markizo de SADE, 1992
* *Kiel Kuiri sen Viando* - de Clara de HESS, 1998 (kunlabore kun eld. Fonto)
* *Socia Rolo de Kromamantoj* de Agenita Ameno, 2001

## Apero en filmoj 
* partoprenado en ronda tablo pri "Eldonaj kaj aŭtoraj rajtoj", Sorokabo-SP-BR - 1997

## Referencoj 
## Rete legeblaj verkoj 
* Senutilaj sindikatoj  el MONATO (1999/6, p.&nbsp;5)
* Letero al Jurgen Kuhl , kadre de debato pri sennaciismo en *Sennaciulo*
* Raymond Schwartz kaj ties kabaretoj
* Kio estas anarkio , enkonduko al lia eldono de *La Evangelio de la Horo*

## Eksteraj ligiloj 
* [Verkoj de kaj pri Gilbert Ledon](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=gilbert+ledon&vid=ONB&fn=search) en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Membroj de SAT
Kategorio:Brazilaj esperantistoj
OS/2

**OS/2** estas operaciumo de la firmao IBM. &#284;i funkcias sur la samaj procesoroj kiel MS-DOS kaj Vindozo 9x. En la komencaj jaroj IBM kunlaboris pri &#285;i kun Mikrosofto, sed en 1991 Mikrosofto &#265;esis kaj IBM sole devis pluevoluigi OS/2. &#284;i ne tiom disvasti&#285;is kiom &#285;iaj konkurantoj Vindozo kaj Linukso. Nun plej vaste estas uzata en aŭtomatoj, ekz. ĉe bankoj, kie ĝi famas kiel la plej bona (precipe sekura kaj stabila) operaciumo.

Je la 12-a de julio 2005 IBM anoncis, ke la  ĝi retiros OS/2 de la merkato. Subteno al nunaj klientoj estis donata ankoraŭ ĝis fine de 2006. Al siaj OS/2-klientoj IBM sugestis konsideri transiron al Linukso.

## Versioj 
* 1987: CP/DOS (praa OS/2)
* 1988: 1.1 (*Trimaran*)
* 1989: 1.2 (*Sloop*)
* 1991: 1.3
* 1992: 2.0 (32-bita)
* 1993: 2.1
* 1994: Warp 3.0
* 1996: Warp 4.0 (*Merlin*)
* 1999: *Warp Server for eBusiness* 4.5 (*Aurora*)

Dosiero:Fcw.png|Ekrankapto
Dosiero:Os2logo.svg|Logoo

Kategorio:Operaciumoj

Kategorio:Aperis en 1987
-um-

La sufikso **-um-** montras vorton kiu rilatas al la ĉefvorto. -um- mem ne havas difinitan signifon, do la rilato povas esti diversspeca. Tial oni devas lerni ĉiun vorton kun -um- aparte. Ekzistas tamen kelkaj grupoj de um-vortoj kun similaj signifoj:

* Vestaĵparto ĉe iu korpoparto, ekz-e
** pland-um-o = la plata malsupro de ŝuo, kiu tuŝas la plandon
** kol-um-o = vestaĵparto, kiu ĉirkaŭas la kolon
* Agi per io, ekz-e
** foli-um-i = turni la foliojn de libro aŭ gazeto por rapide kaj dise iom legi
** brak-um-i = ĉirkaŭi per la brakoj
** palpebr-um-i = rapide fermi kaj malfermi la palpebrojn
* Ekzekuti iumaniere, ekz-e
** pend-um-i = pendigi per ŝnuro ĉirkaŭ la kolo por mortigi
** kruc-um-i = najli aŭ ligi al kruco por mortigi
** ŝton-um-i = mortigi per ŝton-ĵetado
* Provizi per io, ekz-e
** aer-um-i = enlasi eksteran aeron por freŝigi
** akv-um-i = malsekigi per surverŝo aŭ trafluigo de akvo
* Nombrosistemo, ekz-e
** du-um-a nombrosistemo = sistemo kun du ciferoj, binara sistemo
** dek-um-a nombrosistemo = sistemo kun dek ciferoj, decimala sistemo

Kelkaj um-vortoj tamen ne apartenas al iu ajn grupo:
* plen-um-i = fari plene
* cerb-um-i = penege streĉi sian penson pri io
* malvarm-um-o = malsano kun tusado, nazkataro k.t.p. (laŭ popola kredo, tiaj malsanoj devenas de malvarmo; sed laŭ la moderna scienco ne estas rekta ligo)
* ktp

Kvankam oni devas lerni ĉiun um-vorton aparte, oni tamen povas argumenti, ke la ekzisto de -um- en Esperanto plifaciligas ĝin: Estas pli facile aparte memorigi, ke iu vorto estas um-derivaĵo de alia vorto, ol memorigi tute novan radikon sen difinita rilato al aliaj radikoj.

Jen listo de elektitaj um-vortoj:

**-umo:**
alfabetumo, brulumo, cicumo, ĉarumo, ekstremumo, grajnumo, hufumo, kalkanumo, kolumo, komunumo, kortumo, laktumo, manumo, mondumo

**-umi:**
aerumi, akvumi, amindumi, antaŭplenumi, bitumi, butikumi, cerbumi, brakumi, faldumi, fingrumi, foliumi, glaciumi, glitumi, gustumi, kafejumi, kalkumi, kolombumi, krucumi, langumi, lavumi, literumi, lokumi, lotumi, manumi, mastrumi. okulumi

**-uma:**
[numero]-uma , dekstruma, inerciuma, komunuma, monduma

## Uzado en Esperanto 
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas la poemon de ties 17a ĉapitro al listo de vortoj kiuj uzas tiun sufikson.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko (PMEG) pri la afikso -um-
* Tiu ĉumalofta sufikso -UM Anatolo Gonĉarov 114 paĝoj, PDF-formo. Libere elŝutebla de la retejo de UEA.
* Kiu estas via preferata sufikso?, artikolo en UEA Facila.
* 

Kategorio:Sufiksoj en Esperanto
Edvard Grieg

**Edvard GRIEG** (naskiĝis la 15-an de junio 1843, mortis la 4-an de septembro 1907) estis norvega komponisto kaj muzikisto, ĝenerale taksata la plej grava kaj genia el ĉiuj norvegaj komponistoj.

Edvard Grieg naskiĝis en burĝa familio de Bergen, Norvegio, la kvara el kvin infanoj, kie la patrino estis la unua pianoinstruisto. Ĉar li estis naturdotita por muziko, la tiama fama violonisto Ole Bull konsilis sendi la junan Edvardon al la konservatorio en Lejpcigo. Tie li studis de 1858 ĝis 1862 kaj verkis siajn unuajn komponaĵojn. Sed la unuajn ĉefverkojn li komponis post sia edziĝo kun sia kuzino Nina Hagerup. Tio estas la melodioj *opus 5* laŭ poemoj de Hans Christian Andersen.

Li verkis ankaŭ konĉerton por piano, sonatojn, kvaropon, kantojn, ktp., en kiuj oni ofte aŭdas la influon de la norvega folklora muziko.

Sed tio, kio donis al li internacian famon, estas la scenmuziko por Peer Gynt, teatraĵo de Henrik Ibsen. Tiu muziko de Grieg estas nuntempe multe pli konata ol la teatraĵo.

## Vidu ankaŭ 
* 4872 Grieg

Kategorio:Norvegaj muzikistoj
Kategorio:Romantikaj komponistoj
Kategorio:Bergen
Pentekosto

La vorto **pentekosto** (el la greka πεντηκοστή [ἡμέρα] = kvindeka [tago]) signifas la kvindekan tagon post pasko.

Je pentekosto estas festata la alsendo de la Sankta Spirito kaj la fondiĝo de la eklezio.

[eta|maldekstra|257px|[El Greco. *Alsendo de la Sankta Spirito sur la apostolojn.*]]
La historia-kalendara fono estas la juda semajnfesto Ŝavuot, kiu estas festata 50 tagojn post pesaĥo la dian revelacion sur la monto de Sinai.

Tiu tago estas kristana festo laŭ deklaro de la nicea Koncilio en 325. La tago okazas inter 10-a de majo kaj 13-a de junio, kio ebligis la pluvivon de la praaj paganaj kutimoj, superstiĉoj.

Kun pentekosto estas ligitaj diversaj popolkutimoj, ekzemple la *pentekosta reĝlando* – pentekosta vizitado kaj promenado en la vilaĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Veni creator spiritus

Kategorio:Dekduopaj festoj
Kategorio:Kristanaj festoj
Kategorio:Mirakloj de Jesuo
Blazonŝildo

La **blazonŝildo**, ĉefa portilo de la blazono, fontas rekte el la ŝildoj de la mezepokaj batalantoj, kaj poste ekuziĝis same por ne-militecaj posedantoj: urboj, asocioj, virinoj, burgoj, ktp...

Laŭ la epokoj kaj lokoj, ĝiaj formoj estas tre diversaj.

Sed kia ajn estu ĝia formo, ĝia surfaco, nomita *kampo* ĉiam estas organizita kiel rektangulo trione dividita laŭ ambaŭ direktoj, kio do difinas 9 *fakojn*:

dekstra

* 1 dekstra kapa fako
* 2 kapa fako
* 3 liva kapa fako
* 4 dekstra flanka fako
* 5 centra (aŭ kora) fako
* 6 liva flanka fako
* 7 dekstra baza fako
* 8 baza fako
* 9 liva kapa fako

Notoj
* La vorto *livo* pli bone kongruas kun la blazona lingvo ol la kutima *maldekstro*, pro la ofte abunda uzo de la du vortoj eĉ en unu nura frazo.
* *dekstro* kaj *livo* - same kiel ĉiuj elementoj de la blazono - difiniĝas laŭ la vidpunkto de la portanto.

Ekzistas du kromaj fakoj samsurfacaj: la *"honor-fako"* (duone sur 2 kaj 5), kaj la *"umbilik-fako"* (duone sur 5 kaj 8).

## Partigoj kaj suraĵoj 
La ŝildo povas esti dividita en diversaj partigoj kaj ŝarĝitaj per suraĵoj.

Ĉiuj formoj difinitaj per tiuj partigoj kaj suraĵoj ricevas nomojn, kiuj laŭbezone estas precizigitaj per diversaj aldonitaj elementoj, sed ĉiam per la plej grava: sia koloro.

Kategorio:Heraldiko
Blazonaj ornamoj

La **blazonaj ornamoj** longtempe rolis ĝuste nur kiel ornamoj, kaj ne havis identigan rolon. Tial blazono plej ofte rilatas nur al sia ĉefa parto kiu bildigas sur la blazonŝildo.

Kiam oni volas insiste klarigi ke oni parolas pri la tuta insignaro, oni foje uzas la esprimon "plena blazono"

Ĉirkaŭ la blazonŝildo(0), oni trovas:
*1 batal-krio
*2 kresto
*3 krono
*4 lambrekeno
*5 helmo
*6 ŝildotenanto
*7 ŝildoapogilo
*8 subaĵo
*9 devizo

Kategorio:Blazonoj
Kategorio:Heraldiko
Glutamino

**Glutamino** (simbolo **Gln** aŭ **Q**) estas aminoacidoj. Ĝi estas unu el la 20 aminoacidoj kodataj de DNA, kaj estas ero de proteinoj. Ĝi estas neŝarga, polara molekulo. En homoj, glutamino estas kondiĉe-enda aminoacido: korpo normale povas sintezi sufiĉan glutaminon, sed dum kelkaj tipoj de streso, bezonas pluan glutaminon el manĝaĵo. Glutamino estas kodata de kodonoj CAA kaj CAG.

Glutamino estas la plej abunda aminoacido en homa sango.

## Vidu ankaŭ 
* Digesta sistemo

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Glutamine  
* http://www.mercola.com/fcgi/pf/2004/may/1/glutamine.htm 
* http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/aminoacid/glutamin_en.html 

## Referencoj 
Kategorio:Aminoacidoj
Horst Köhler

**Horst KÖHLER** (naskiĝis la , mortis la 1-an de februaro 2025) estis germana ekonomikisto kaj politikisto. De 2004 ĝis 2010 li estis prezidanto de Germanio.

Li estis prezidanto de EBRD (1998-2000), poste ĉefdirektoro de la Internacia Mona Fonduso (IMF) (ekde 2000) kaj estis elektita kiel la prezidanto de Germanio la 23-an de majo 2004, kaj enoficiĝis la 1-an de julio. Li estis balotita duan fojon por ĉi tiu posteno la 23-an de majo 2009. La 31-an de majo 2010 li retiriĝis pro kritiko pri liaj eldiroj pri Afganujo; li estis dirinta en intervjuo ke la germana armeo defendas ankaŭ ekonomiajn interesojn.

Lia familio devenas el Rumanio, sed li naskiĝis en Pollando, poste rifuĝis al Orienta germanio poste al Okcidenta Germanio (50-aj jaroj). El la tri infanoj nur li plulernis.

Komence de la 1990-aj jaroj li negocis kun Sovetunio pri retiro de ties armeo el orienta Germanio.

Dosiero:Bono U2 with Horst Köhler at Prague 2000 IMF.jpeg|Horst Köhler en interparolo kun la kantisto Paul David Hewson de la irlanda rokmuzika grupo U2.
Dosiero:Néstor Kirchner y Horst Kohler-México-12 de enero de 2004.jpg|Horst Köhler kun Néstor Kirchner, la prezidanto de Argentino dum januaro 2004 en Meksiko.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la prezidanta oficejo (en la germana, angla, franca kaj hispana), kun biografioj, paroladoj ktp. de la unuopaj prezidantoj
* Sondokumento de la parolado de Horst Köhler en Berlino okaze lia elekto kiel prezidanto (en formato MP3) 
* Teksto (germanlingva) de tiu parolado - "Germanio iĝu lando de ideoj"
* Biografio anglalingva sur la paĝoj de la Internacia Mona Fonduso

Kategorio:Germanaj ekonomikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Germanio
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Germanaj rifuĝintoj
Antido

**Antido** estas kaj kromnomo de René de Saussure, kaj nomo de projekto por reformi Esperanton de li.

de Saussure en 1907 adoptis la kromnomon *Antido* por kontraŭbatali Idon, tial la nomo *anti-* ("kontraŭ") + *ido*. Poste li faris proponon por ŝanĝoj al Esperanto, kaj, fine, en 1920, lian projekton oni nomis Antido. Antido estis lingvoprojekto pli proksima al "ortodoksa" Esperanto ol Ido. Li proponis ŝanĝon en ortografio kaj korelativa sistemo, foreston de akuzativo kaj kelkajn ŝanĝojn malpli gravajn en vortprovizo. 

Antido ankaŭ estis nomata *Lingwo Internaciona di Antido*, *Antido 1* .

## Bibliografio
Ĉiu skribita de Saussure.

* *"Antido": Nova formo de la Lingvo Internacia "Esperanto"* (Bern 1919) 84 pp.
* *Projekto de praktika skribo por la lingvo internacia de Antido*, Bern [ca. 1920]
* *Projekto de fonetika skribo por la lingvo internatsia de Antido*, Bern [ca. 1920]
* *Resumo de la teorio de Antido*, Saarbrücken, 1982 (editis Artur E. Iltis)

## Vidu ankaŭ 
* Lingwo Internaciona di Antido
* Nov-Esperanto de Saussure, 1925
* Esperanto de Antido

Kategorio:Esperantidoj
Kategorio:Historio de Esperanto
Italaj rakontoj

***Italaj Rakontoj***   estas esperantigo el la itala lingvo de ses rakontoj el la romano *Koro*, de la fama itala verkisto Edmondo De Amicis. La tradukon prizorgis Pier Carlo Monti. La libro eldoniĝis 76 paĝe en la jaro 1922 ĉe Eldonejo A. Paolet el San Vito al Tagliamento. 

Samloke kaj sameldoniste aperis dua, 79-paĝa, eldono de la tradukaĵo, en la jaro 1957.

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* *Enciklopedio de Esperanto*/I en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* Katalogo de CDELI
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Verkoj el la esperantigita itallingva literaturo
Kategorio:Katalogo de CDELI
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Kvin-sekunda regulo

[eta|[Frago|Fragoj falis sur la teron. La kvin-sekunda regulo sugestas, ke se ili estus prenitaj ene de kvin sekundoj, estus sekure manĝi ilin sen lavado.]]
La **kvin-sekunda regulo** estas mito kiu estas uzata por pravigi la manĝadon de manĝaĵo kiu falis sur la grundon. Oni ĝenerale kredas la uzadon de ĉi tiu termino ekis en rapidmanĝaj restoracioj, kiuj eble sekvis tiun regulon ĉe la preparado de manĝaĵoj. La kvin-sekunda regulo malprave asertas ke manĝaĵoj, speciale dolĉaj, kiel keksoj, kiuj falas sur la grundon, ne infektiĝos dum kvin sekundoj. Se oni rapide prenas ion de la planko, la individuo normale mencias la kvin-sekundan regulon antaŭ ol tiu manĝas ĝin inter aliaj personoj. Kvankam verŝajne ne estus malbone manĝi ion de pura planko, la ideo ke ĝermoj de la planko ne atingus la manĝaĵon dum kvin sekundoj estas malvera. Tial la regulo ŝajnas inventita pro facileco kaj por eviti la kritikadon de ĉi tiu praktiko.

Unu variaĵo estas la mito ke oni povas "kisi ĝin Dien." (ĉu eble "sanktigi ĝin per kiso" ?) Oni manĝas la manĝaĵon post kiam oni kisis la manĝaĵon.
Kategorio:Reguloj de fingroj
Triptofano

**Triptofano** (α-Amino-β-Indolilpropionacido, IUPAC: 2-amino-3-(1*H*-indol-3-il)-propionacido) (simbolo **Trp** aŭ **W**) estas aminoacido kun aromata strukturo sur la flanka ĉeno. Ĝi apartenas al esencaj aminoacidoj, t.e. ĝin ne povas produkti la homa korpo kaj pro tio necesas akiri ĝin per manĝaĵo . Ĝi apartenas al la 20 proteinaj aminoacidoj, el kiuj la proteinoj de la homa korpo konstruiĝas. Plantoj kaj mikroorganismoj povas ĝin produkti.

## Kunrilataj temoj 

Indole-3D-balls-2.png|**Indolo**
Melatonin_molecule_ball.png|**Melatonino**
L-Tryptophan-3D-balls.png|**Triptofano**
Tryptamine3D.png|**Triptamino**
Serotonin-Spartan-HF-based-on-xtal-3D-balls-web.png|**Serotonino**
Indole-3-acetic_acid_3D_ball.png|**Indolo-acetata acido**
Indole-3-butyric acid 3D.png|**Indolo-buterata acido**
Indole-3-propionic acid 3D.png|**Indolo-propionata acido**

## Referencoj 
Kategorio:Aminoacidoj
Mikroorganismo

[eta|Aro da *[Escherichia coli*]]
**Mikroorganismo** aŭ **mikrobo** estas unuĉela, mikroskope malgranda organismo, kia ne estas videbla per nuraj okuloj, t.e. sen helpo de optika instrumento (ekzemple mikroskopo). Bakterioj, arĥeoj, protistoj, iuj fungoj estas mikroorganismoj. Ankaŭ la virusoj estas konsiderataj kiel mikroboj, kvankam striktasence ili ne vivas sed nur parazitas.

Se mikroorganismoj amasiĝas en kolonio (kulturo), ili iĝas perokule videblaj.

La mikroba teorio pri malsanoj aŭ **ĝerma teorio pri malsanoj** estas scienca teorio kiu proponas, ke la mikroorganismoj estas la kaŭzo de ampleksa gamo de malsanoj. Tiuj malgrandaj organismoj, preskaŭ ĉiuj tro malgrandaj por ebligi ties vidadon per simpla rigardo, invadas homojn, aliajn animalojn kaj aliajn gastigantojn. Ties kresko kaj reproduktado ene de la gastiganto povas produkti malsanon. "Ĝermo" aŭ "mikrobo" estas terminoj kiuj povas referenci al viruso, bakterio, protisto, fungo aŭ priono. La mikroorganismoj kaŭzantaj de malsanoj estas nomataj patogenoj kaj la malsanoj kiujn ili kaŭzas estas nomataj infektaj malsanoj.

## Vidu ankaŭ 
* biologio
* mikrobiologio
* prokariotoj
* eŭkariotoj
* ĉelo
* protozoo


Kategorio:Vivaĵoj
Kategorio:Mikrobiologio
Mikroskopo

[eta|dekstre|180px|Ĉefaj eroj de mikroskopo:
:1. [Okulario
:2. Turna elektilo de objektivo
:3. Objektivoj
:4. Movilo de la objektivo
:5. Preciza movilo de la objektivo
:6. Tableto por la objekto
:7. Spegulo por lumigi la objekton
:8. Fokusilo por lumigi la objekton]]
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri. Ni parolas pri mikroskopoj. Kio estas la bazaj principoj. Kiuj estas limoj de optikaj mikroskopoj. Kiel funkcias elektrona mikroskopo. Kio estas atomforta mikroskopo.]]
**Mikroskopo** (v. greke *mikrós*: malgranda; *skopein*: observi) estas ilo, kiu ebligas observi la tre malgrandajn objektojn pligrandigitaj.

## Tipoj 
El teknika vidpunkto distingeblas ĉefe la sekvaj tipoj:
* optika mikroskopo
** stereomikroskopo kun du okularioj permesante vidi reliefon
** fluoreska mikroskopo
* elektrona mikroskopo
* Atom-forta mikroskopo
* Tunel-efika mikroskopo

**Mikroskopio** estas aro da teknikoj por esploro pere de mikroskopo.

La 8-a de oktobro 2014, la Nobel-premio pri kemio estis atribuita al Eric Betzig, William Moerner kaj Stefan Hell pro "la elvolvo de super-solvopova fluoreska mikroskopio", kiu kondukas "optikan mikroskopion al nanodimensio".

## Teknikoj 
Kolorigo aŭ tinkturigo estas helpa tekniko uzata en mikroskopio por plibonigi la kontraston en la bildo vidata pere de la mikroskopo.

Mikrotomo estas ilo uzata por tranĉi tre fajnajn tranĉaĵojn de materialo, konataj kiel *sekcioj*.

## Referencoj 
## Bildaro 

Dosiero:Compound microscope john cuff 1750.jpg|Kombina mikroskopo farita de *John Cuff* dum 1750
Dosiero:Manusingmicroscope.jpg|Sciencisto uzante stereomikroskopon ekipitan kun cifereca detektilo kaj lumigo ler optika fibro.
Dosiero:Elektronenmikroskop.jpg|Elektrona mikroskopo

## Vidu ankaŭ 
* Kolorigo
* Tunel-efika mikroskopo
* Teleskopo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.musoptin.com/mikro1.html  Malnovaj mikroskopoj
* http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/e03/03.htm  
* http://www.rms.org.uk 
* http://www.antique-microscopes.com Mikroskopoj el latuno
* http://micro.magnet.fsu.edu/primer/index.html Enkonduko al optika mikroskopio, cifereca bildigo kaj fotomikrografio ()


Kategorio:Inventaĵoj kaj malkovroj
Kavio

**Kavio** (el ties latina nomo *Cavia*) estas eta ronĝulo el Sudameriko (ĉefe el Peruo kaj Andoj). Post la malkovro de Ameriko, ili estis importitaj en Eŭropon fare de anglaj kaj nederlandaj navigistoj, kie ili fariĝis dombestoj.

En multaj landoj oni komparis ilin kun etaj porkoj. Kavio havas tre malsimilajn nomojn en la ĉefaj eŭropaj lingvoj.
* En franca lingvo: Cochon d'Inde (**Porko el Hindio**), ĉar la malkovranto de Ameriko Kristoforo Kolumbo pensis, ke la nova kontinento estas Hindio.
* En angla lingvo: Guinea pig (**Porko el Gvineo**)
* En germana lingvo: Meerschweinchen (**Eta mara porko**)
* En hispana lingvo: Cuy, Cuyo, Güimo aŭ Conejillo de Indias (**Kuniklo el Indioj**).
* En keĉua lingvo: Quwi
* En rusa lingvo: Морская свинка - Morskaja svinka (**Mara porketo**)

Kavio pezas inter 0,5 kaj 1,5 kilogramojn kaj mezuras inter 25 kaj 40 centimetrojn (la pli grandaj estas la sovaĝaj, la domaj eŭropaj kavioj pezas ĝenerale unu kilogramon kaj mezuras 25 centimetrojn). Ili meze vivas kvin jarojn.

Kaviido naskiĝas 60 aŭ 70 tagojn post la kuplado. Tio estas tre longa tempo por malgrandaj bestoj. La idoj jam havas harojn kaj povas vidi. Kaviino povas havi inter unu kaj tri idojn, tre malofte ĝis ok. Ili povas manĝi post du tagoj sed trinkas la patrinan lakton dum 1,5 monatoj.

Kavioj estas tre amataj kiel domaj bestoj ĉar ili estas puraj: ili ĉiam fekas samloke kaj iliaj fekoj ne odoras kaj ili tre ofte sin lavas (kiel katoj), ili estas tre afablaj kaj amas la kontaktojn kun homoj (ili ŝatas, ke oni zorgas pri ili kaj ili povas morti se ili restas solaj).

En multaj lingvoj la vortoj *kavio* kaj *kobajo* estas la samaj ĉar antaŭe la kavioj estis uzataj por fari eksperimentojn en laboratorioj (nun oni uzas ratojn kaj musojn). Do ne konfuzu en Esperanto *kavio*n (besta genro) kun *kobajo*, kiu estas difinita specio de kavio (*Kavio porcellus*) uzata en eksperimentoj.

En Sudameriko kaj Portugalio ĝi estas uzata kiel manĝaĵo; ĝia viando estas bongusta sed ĝia graso estas iom amara.

## Sovaĝa kavio
*Cavia aperea* estas speco de sovaĝa kavio, kiu vivas en la sudo de Brazilo, en Paragvajo kaj en Argentino. Ĝi havas brunetan malglatan haron, kreskas ĝis 30&nbsp;cm, pezas 1&nbsp;kg.

## Vidu ankaŭ 
* Hamstro
* Kapibaro

Kategorio:Kaviedoj
Kategorio:Aldomigitaj bestoj
Kategorio:Dorlotbestoj
Binche

**Binche**  estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1825. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto *Thuin*.

Ekde 1977 la municipoj Bray, Waudrez, Buvrinnes, Epinois, Leval-Trahegnies, Péronnes kaj Ressaix apartenas al Binche, la ĉefa municipo.

Binche havas la plej bone konservitan urbomuron de Belgio. Ĝi konstruiĝis dum la 13-a jarcento kaj apartenas al la dua remparo de la urbo.
Binche havas famon ankaŭ pro sia karnavalo, kiu en 2003 estis agnoskata de UNESCO, kiel "Ĉefverko de parola kaj nemateria heredaĵo de la homaro".

350px|eta|maldekstra|La *Gilles* de Binche

## Literaturo 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo 
* Retpaĝo pri la karnavalo 
* La 26 tradiciaj muzikaĵoj de la Karnavalo  

Kategorio:Urboj de Henegovio
Kategorio:Urboj de Belgio
City Hunter

***Urba Ĉasisto*** (japane: シティーハンター [Ŝitī Hantā], de angla ***City Hunter***) estas japana mangao de Hoĝo Cukasa. Krom japane ĝi estas publikigita en la franca kaj la germana lingvo.
Ekzistas ankaŭ animeoj laŭ la mangao, kiu estas konita en Francio kaj Belgio sub la nomo "Nicky Larson".

Kategorio:Luktosportaj filmoj
Kategorio:Detektivaj televidaj serioj
Kategorio:Mangao
Kategorio:Animeo
Kategorio:Animeaj filmoj
Kategorio:Japanaj televidaj serioj
Hoĝo Cukasa

**HOĜO Cukasa** (北条 司 [Hōĝō Cukasa], naskiĝis je 5-a de marto 1959) estas japana manga-verkisto. Li naskiĝis en la gubernio Fukuoka, en urbo Kokura (nune Kitakiuŝuo). Li estas aŭtoro de *City Hunter* kaj ''Cat's Eye''.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hojo-tsukasa.com 
* http://www.angeluscity.fr.st 
* http://angeluscity.free.fr 

Kategorio:Mangaverkistoj
Aludaj blazonoj

En heraldiko, oni nomas « **aludaj blazonoj** », blazonojn kiuj enhavas suraĵojn (figurojn), kies nomoj aŭ bildoj elvokas eventojn pli malpli gravaj, mitaj aŭ pligrandigitaj, kiuj rilatas al la blazon-posedanto. 

Jen kelkaj ekzemploj:

* Blazono de Navaro (*el gorĝo kun katenoj el oro, kunligitaj en kruco, saltiero kaj orlo...*) Sanĉo la 7-a (Navaro) perforte eniris la malamikan kampon, disrompante ĝian protektantan ĉenaron, kiu alkroĉiĝis al lia ŝildo...kaj plu restis kiel ĉefa figuro... 
* Blazono de Aŭstrio (*el gorĝo kun trabo el arĝento*)
10 (nombro)

**Dek (10)** estas la natura nombro kiu sekvas de 9 kaj antaŭas de 11.

La nombro **10** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 1010
* en okuma sistemo : 12
* en deksesuma sistemo : **A**

## En matematiko 
**Dek** ne estas primo. 10 = 5·2

10 estas la unua nombro skribita per 2 ciferoj en la dekuma sistemo. Tio implicas ke 10 estas la bazo de la dekuma sistemo.

10-kvadrato estas plurkvadrato, geometria formo el 10 kvadratoj.

Deklatero estas plurlatero kun 10 lateroj.

Dekedro estas pluredro kun 10 edroj.

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 十
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 10 
La atomnumero de neono.

"Dek" ankaŭ estas la nomo de filmo de Abbas Kiarostami la plej fama reĝisoro irana. La filmado okazis per diĝita kamerao.

10 en Brazila folkloro rilatas al grupo de l' Kuniklo kaj specifike al Azeno.

Kategorio:Naturaj nombroj
Luksemburga franko

La **luksemburga franko** estis la ĉefa valuto de Luksemburgo, antaŭ 2002 kaj la veno de eŭro.

Per la traktato por la Belga-Luksemburga Ekonomia Unio de 1922 la valutoj de la du najbaraj landoj - la belga kaj luksemburga frankoj - estis fikse kunligitaj. De tiam ĝi estis kurze egala al kaj en la belga provinco Luksemburgo interuzebla kun la luksemburga franko. De tiam ĝi havis la saman valoron kiel la belga franko kaj la moneroj de belgaj kaj luksemburgaj frankoj povis esti uzataj en ambaŭ landoj; ĝi estis do internacia valuto kaj iusence povus esti nomata la "praeŭro".

## Vidu ankaŭ 
* 20px la paĝon pri la nunaj luksemburgaj eŭro-moneroj.

## Eksteraj ligiloj 
* angla superrigardo pri la luksemburga franko
* germana artikolo pri la historio de la valuto

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Historiaj monunuoj
Franko
1980-aj jaroj

## Eventoj 
* Persona komputilo estis popularigita.
* Nuklea akcidento de Ĉernobilo 1984.
* Ekmalkonstruado de la Berlina muro en 1989.
* En 1989, studentoj protestis ĉe placo Tian An Men.
* Protestoj kontinuas kontraŭ Apartismo en Sudafriko.
* Alto de la Malvarma milito

Tiananmen-Wroclaw-plDominikanski.jpg| Monumento pri la viktimoj sur Tian An Men, 1989
Challenger_Rocket_Booster_-_GPN-2000-001422.jpg| Eksplodo de kosmopramo Challenger, 1986
VC2019841.jpg| Hejma komputilo
Rubik-Wuerfel.jpg| Kubo de Rubik, 1980
Chemical weapon1.jpg| Iraka-irana milito, 1981
Thefalloftheberlinwall1989.JPG| Falo de la Berlina Muro, 1989

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
* Unua usona kosmopramo lanĉis en 1981.
* Kubo de Rubik, la meĥanika puzloludo, estas inventita.
* Epidemio de Aidoso estas identigita kaj nomita.
* Hiphopo, metalroko, kaj alternativa muziko populariĝis.

## Gravaj Personoj 
* Helmut Kohl
* Ronald Reagan
* Margaret Thatcher
* Miĥail Gorbaĉov
* Michael Jackson
* Arnold Schwarzenegger
* Harrison Ford
* George Lucas
Epoko Heian

La **epoko Heian** aŭ la **periodo Heian** (平安時代 [hej.an-ĝidai], *heian* signifas pacon) estas la epoko de ĉirkaŭ 400 jaroj inter 794 kaj 1185 aŭ 1192, de kiam Kammu translokigis la ĉefurbon al Kioto (kies tiama nomo estis *Heian-kjō* — ĉefurbo de paco), ĝis kiam Minamoto no Joritomo iĝis ŝoguno.

Tiu epoko estas konsiderata kulmino de la imperiestreco kaj famas pro artoj, ĉefe poezio kaj literaturo. Tiam oni parolis kaj skribis la klasikan japanan lingvon kaj interalie evoluigis la skribsistemojn de hiragana kaj katakano.

## Historio 
### Elekto de la ĉefurbo 
### Regenteco de klano Fuĵivara 
Regenteco de klano Fuĵivara komenciĝis en la jaro 858.

### Milito de Tajra kaj Minamoto 
## Kulturo de la epoko Heian 
### Budhismo 
### Literaturo 
## Referencoj 

Dosiero:Genpei kassen.jpg|
Dosiero:Kukai01.jpg|
Dosiero:Genji emaki azumaya.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hukam.net/essay.php?id=156 
* http://www.samurai-archives.com/chronol.html  

Kategorio:Historio de Japanio
Laŭnomaj blazonoj

En heraldiko, oni nomas kiel « *laŭnomaj blazonoj* », blazonojn kiuj entenas suraĵojn (figurojn) kiuj rilatas al la nomo de la posedanto, ĉu rekte, ĉu per simileco de la sonoj, eĉ foje rebus-maniere, kvazaŭ vort-lude.

Kompreneble tiaj aludoj funkcias nur interne de lingvo, kaj ekzemploj ne jam troviĝas en esperanto...

Jen kelkaj ekzemploj en naciaj lingvoj:
* *rekte* : **koko** por iu franco nomata *Lecoq* (La koko);
* *per homonimo* : frukto **granato** por la urbo de *Granado* (Granada)
* *per asonanco* : (ĝuste la ĉi-supra funkcias tiel en esperanto ;)
* *bildigo laŭ etimologio*: **brako tenanta lancon** por *Shakespeare* (« lanc-skuanto ») ; **bovo kun piedoj en akvo** por Oxford (« bovo-vadejo ») ;
* *per rebus-formo* : **turo kaj pino** por La Tour du Pin (Turo de l' pino, franca urbo) ;
* *najbare, ĝenerale kun plibonigo* : **Apro**,(pli nobla) por iu nomita *Cochon* (porko).

image:Escudo de Castilla.svg|** 1 Rekte Reĝoj de Kastilio:**  En la hispana, Kastilio (Castilla), kies nomo fontas el kastelo (castillo)
Image:Blason JP Rameau.svg|**2. HomonimecoJean Philippe Rameau**  La beka kolombo tenas branĉeton,(*rameau* en la franca)
image:Escudo de Galicia.svg|**3. asonancoGalicia**  (Galegio) sonoras preskaŭ same kiel Càliz (kaliko).**
Image:Oxford - Coat of Arms.svg|**4. Etimologio Oxford.**laŭvorte: bovo-vadejo.
Image:Blason de Gonesse.svg|5.** Rebus-formo  Gonesse''' La pord-hoko plektita kun la litero S formas rebuson "Gond-Esse" kiu sonas (proksimume) kiel Gonesse.

## Vidu ankaŭ 
* Aludaj blazonoj

Kategorio:Heraldiko
Futbala Mondpokalo 1954

La **5-a Futbala Mond-Pokalo** okazis inter la 16-a de junio kaj la 4-a de julio 1954 en Svislando.

16 naciaj teamoj ludis en 4 antaŭgrupoj.

La plej grava favorato estis la teamo de Hungario, kiu mirigis la tutan mondon ĝis tiam per fantazieca atakludo.
La hungaroj fortigis tiun bildon per fantazieca sieĝo en la du unuaj ludoj kontraŭ la germana teamo (8:3) kaj kontraŭ Sud-Koreio (9:0).

En la kvaronfinalo Aŭstrio venkis Svislandon je 7:5, kio estas ankoraŭ hodiaŭ la plej golriĉa matĉo de ĉiuj turniroj.
La hungaroj fortigis siajn sukcesojn per venko super Brazilo (4:2).
En la alia branĉo la germana teamo venkis en la kvaronfinalo super Jugoslavio je 2:0.

La duonfinalo inter Hungario kaj la ĝistiama nevenkita titoldefendanto, Urugvajo finiĝis kun sieĝo de Hungario (4:2).
La germana teamo, ludante pli kaj pli bone, venkis Aŭstrion je 6:1.

La finludo inter Hungario kaj Germanio estis drameca.
Hungario pelis la pilkon jam komence de la ludo dufoje en la germanan golejon (2:0) kaj ŝajnis denove esti la sieĝo de la hungaroj.
Sed Germanio sukcese turnis la ludfluon kaj atingis 3:2.
Tiel la hungara teamo perdis la unuan futballudon ekde 1950 kaj tiel la esperatan pokalon.
En Germanio oni ankaŭ nomas la venkon de la germanoj "Miraklo de Bern".
Tiu sieĝo redonis al la germanoj la kredon en si post la malgajnita milito.
Post la matĉo en Hungario okazis la unuaj kontraŭ-komunistaj protestoj.

Post 50 jaroj de la finludo (6-an de junio 2004) okazis memorludo inter la teamoj de Hungario kaj Germanio.

59 golpafantoj akiris 140 golojn en 26 ludoj; la plej golriĉa ludo estis 7:5 inter Aŭstrio kaj Svislando.

Golreĝo estis Sándor Kocsis (Hungario) kun 11 goloj.

## Kvalifikado 
Jenaj teamoj kvalifikiĝis por la mondpokalo en 1954:

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.rsssf.com/tables/54full.html 
* http://www.planetworldcup.com 
* animacio pri la finalo de la Futbala Mond-Pokalo de 1954 uzanta LEGO-ludfigurojn 
* http://fifaworldcup.yahoo.com/06/es/p/pwc/1954.html  

Kategorio:Futbalo en Svislando
Kategorio:Futbala Mondpokalo
Kategorio:Futbalo en 1954
7000 tagoj en Siberio

***7000 tagoj en Siberio*** estas romano verkita en la kroata de Karlo Ŝtajner, kiu rakontas en ĝi sian penon kiel politika malliberulo en Sovetunio, precipe en Siberio. Ĝin esperantigis Kreŝimir Barkoviĉ, kiu por tiu laboro ricevis la OSIEK-premion en la jaro 2002. La libro estas eldonita de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) en 1983. 

La ĉina traduko estas farita pere de la esperanta teksto, kaj publikigita en 2004. Germana traduko estas farita jam multajn jarojn antaŭe en la 1975-a jaro (*7000 Tage in Sibirien*, Eldonejo Europaverlag, Vieno 1975. ISBN 3-203-50534-7).

## Enhavo 
En lia juneco, Ŝtajner estis lojala komunisto, membro de la Aŭstra Komunista Partio, kaj trovis rifuĝon en Jugoslavio. Li eniris Sovetujon en 1932 konvinkita, ke li eniras en socialisman paradizon, la landon de liaj revoj. En 1936 li estis arestita en sia loĝejo en Moskvo. Estis la tempo de la Granda Purigo de Stalin. En la farsa proceso, li estas ŝajnigita de esti agento de la Gestapo ĉar li estas aŭstra. Kvankam senkulpa, li estis kondamnita al dekjara malliberejo. La puno estis ŝanĝita al dudek jaroj da malliberejo kaj laboro en gulago.

En la libro, li detale priskribis la malfacilaĵojn, mizeron kaj ekstreman kruelecon de vivo en sovetiaj tendaroj, la ekspluaton de kaptitoj por la plej malfacila fizika laboro, torturo kaj humiligo, kaj la malhomajn kondiĉojn pro kiuj multaj mortis. Li ankaŭ priskribas siajn konversaciojn kun aliaj arestitoj dum kiuj ili malkaŝis al li la *kialojn* kial ili alvenis en la tendaro. Dum li suferis, li portis la konstantan penson, ke li bezonas pluvivi kaj rakonti al la tuta mondo, kiajn hororojn li suferis. Ŝtajner estis malliberigita en pluraj lokoj: la Solovecaj insuloj, Norilsko, Novostrojka, Nadeĵda, Irkutsko, Bratsko, Ust-Kam, Jenisejsk kaj Maklakov en Siberio.

La aŭtoro prezentas ankaŭ la faktojn pri la kunlaboro de la stalinisma reĝimo kun la nazioj, kiuj estis ekstradiciitaj al la germanaj komunistoj kiuj trovis rifuĝon en Sovetunio. La nomoj ne estas inventitaj en la romano, krom la kazoj kiam li strebis ne endanĝerigi la rolulojn.

Li priskribas kiel li eltenis la teruraĵojn danke al subteno de sia edzino Sonja, kiu fidele atendis lin dum ĉi tiu tempo. Post la morto de Stalin li estis liberigita, malkondamnita kaj resendita al Zagrebo en 1956.

## Vidu ankaŭ 
* Gulago
* Gulaga Arkipelago
* Senstalinigo

## Eksteraj ligiloj
* Recenzo de Jakvo Ŝram en la retejo de SAT.
* Recenzo de Wolfgang Leonhard en la gazeto *Die Zeit*. 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Historio de Siberio
Kategorio:Gulago
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de la FEL-biblioteko
Vualo de l' silento

'''''Vualo de l' Silento'''* estas aŭtobiografia romano pri islamaj kutimoj rilate virinojn, eldonita de SAT en 1997. 

Ĝi estas verkita de la franca alĝeri-devena kantistino Ĝura (france *Djura'') kaj aperis franclingve en 1991. Ĝi estis tradukita de Henri Castiau kaj lingve kontrolita de Nora Caragea kaj Georges Lagrange. 

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Eldonaĵoj de SAT
Kategorio:Libroj
Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
Kategorio:Islamo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1997
ISR

**ISR** havas plurajn signifojn:

***isr** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***ISR** estas landokodo de Israelo laŭ normo ISO 3166.
***Internacia Socia Revuo**
La fremdulo

***La Fremdulo*** (la originala franclingva titolo: ''L'Étranger*) estas romano verkita en la jaro 1942 de la franca nobelpremiito Albert Camus. Ĝi estas unu el la ĉefaj verkoj de la filozofio de la ekzistadismo. La romano enpreniĝis en la liston de la 100 (plej signifaj) libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde.

## Enhavo 
La romano estas skribita en formo de raporto, en kiu Meursault (*Mjorso*), franco vivanta en Alĝerio, en tre malemocia stilo kaj tute senpasie rakontas pri kelkaj travivaĵoj, kiuj laŭ normala homa sento lin devus ege emociigi.

Komence li ricevas informon pri la morto de sia patrino, ĉeestas ŝian entombiĝon, sed tute ne sentas eĉ la plej malfortan funebron. Demandite, ĉu li deziras ankoraŭfoje vidi la korpon de sia patrino, li neas kaj anstataŭe fumas kaj trinkas kafon fronte al la ĉerko.

Pli poste sur la plaĝo Meursault kaj lia amiko Raymond (*Remon*) ekkverelas kun grupo de arabaj fratoj (kies fratino foje estis la amatino de Raymond). Raymond estas vundita per tranĉilo. Poste Meursault reiras al la plaĝo kaj mortpafas unu el la fratoj, sed li faris tion nek pro kolero nek pro venĝemo. En sia raporto li nur mencias ke al tiu faro instigis lin la "ardado de la suno". La leganto ricevas la impreson, ke Meursault mortigis sole pro enuo.

Meursault estas arestita kaj kondamnita al morto. En sia juĝo la tribunalo pli argumentas per la malemocieco de Meursault fronte al la morto de lia patrino ol per detaloj de la mortigo de la Arabo.

Antaŭ la plenumo de la mortpuno, pastro vizitas Meursault en la malliberejo kaj provas konvinki lin ke li pentu kaj turniĝu al Dio. Sed Meursault insultas la pastron kaj sendas lin for.

Je la fino de la romano, rekte antaŭ la plenumo de la mortpuno, Meursault unuafoje esprimas senton, nome, ke li sentas la "kareseman nepasiecon de la mondo".

## Esperanta traduko 
La romano estas esperantigita de Michel Duc-Goninaz kaj eldonita de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) en 1993 (ISBN 2-9502432-2-3).

## Eksteraj ligiloj 
* Intervjuo kun Camus pri *L'Étranger*  (en la franca)
* La romano en la franca 
* *La Fremdulo* en la retpaĝo de SAT 
*  *(recenzo pri la libro)*
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo de "Erfgoedbib" (*TinyCat'') 

Kategorio:Esperantlingvaj romanoj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1993
Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
Kategorio:Eldonaĵoj de SAT
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Kategorio:Romanoj adaptitaj al kino
Bertalan Farkas

**Bertalan** **FARKAS** [bertalan farkaŝ] ("Farkas" hungare signifas "lupo"; naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1949 en Gyulaháza) estas emerita batalpiloto de la hungara armeo kaj hungara esperantisto , fonda membro de la Internacia Federacio de Kosmonaŭtoj, unu el la fondintoj de *Space for Earth Foundation* kaj membro de la *International Commission for Aeronautics*.

Dum studado en mezlernejo, Farkas tre bone ludis futbalon kaj eĉ estis konsiderata sufiĉe talenta futbalisto por elekti profesian karieron. Li tamen decidis iĝi piloto, stiris ĉasavidialon en la hungara armeo.

En 1980 li iĝis la unua hungara kosmonaŭto kaj la unua esperantisto kiu vizitis la kosmon. Per la sovetia TKS (kosmoŝipo) Sojuz li atingis la kosmon kaj restis tie dum 7 tagoj, 20 horoj kaj 46 minutoj. Ĝis la flugo de rumana kosmonaŭto Dumitru Prunariu, Farkas estis la plej juna inter la flugintoj en kosmon.

En 2006 li estis kandidato de la politika partio **Hungara Demokrata Forumo**, kies membro li estas, en la balota distrikto de Baktalórántháza.
eta|200px|maldekstra|Bertalan Farkas, 2012

Farkas havas tri infanojn: filinon kaj du filojn.

## Vidu ankaŭ 
* Aerospaca scienco
* Kosmonaŭtiko

## Eksteraj ligiloj 
* Biografiaj notoj kaj foto 
* Kiun lingvon ni parolos en la spaco ? (komento rilate al Bertalan Farkaŝ)  
* Farkas Bertalan kaj Esperanto (PDF) 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj kosmonaŭtoj
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Herooj de Sovetunio
Kaviedoj

La **kaviedoj** (*Caviideae*) estas familio de la ordo de ronĝuloj; ĝi entenas 12 speciojn, t. e.:

: subfamilio : kavienoj - *Caviinae
::genro : † paleokavio - *Palaeocavia
::genro : kavio - *Cavia
:::specio : kavio perua - *Cavia aperea
:::vario : kavio kobajo - *Cavia aperea var. porcellus
::genro : galeo - *Galea
:::specioj : galeo mustela - *Galea musteloides*, *Galea spixii spixii* (preao)
::genro : mikrokavio - *Microcavia
:::specio : mikrokavio malgranda - *Microcavia australis* 
::genro : kerodono - *Kerodon
:::specio : kerodono roka - *Kerodon rupestris
: subfamilio : dolikotenoj - *Dolichotinae
::genro : † prodolikoto - *Prodolichotis
::genro : dolikoto - *Dolichotis* (dolikoto, patagona leporo) 
:::specio : dolikoto patagona - *Dolichotis patagonum* 
:::specio : dolikoto ĉaka - *Dolichotis salinicola* 
::genro : pediolago - *Pediolagus
:::specio : pediolago salakveja - *Pediolagus salinicola* 

## Referencoj 

Dosiero:Cavia Revivim 1.jpg|
Dosiero:Großer Mara.jpg|


Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa
D-tago

[eta|maldekstra|300px|La plano de invado en [Normandio la 6an de junio 1944]][eta|La ŝipinvado de [Aliancanoj en la plaĝojn de Normandio]]
[200px|dekstra|eta|Usonaj trupoj en la D-tago, tuj post surteriĝo sur la strando Utah en [Normandio, Francio.]]El inter la T-tagoj aŭ D-tagoj dum la Dua Mondmilito, plej fama estas tago de la Normandia surbordiĝo de la Aliancanoj. Tio okazis la 6-an de junio 1944.

Operaco Overlord estas nomo de la elŝipiĝo en Normandio, el la 6-an de junio 1944, kiu post kvar jaroj malfermis Okcidentan batalfronton. Ĝi estis unu el la plej grandaj armeaj operacoj de la Dua Mondmilito.

En tiu ĉi operaco partoprenis taĉmentoj el dek du aliancanaj nacioj: Aŭstralio, Belgio, Ĉeĥoslovakio, Francio, Grekio, Kanado, Nederlando, Nov-Zelando, Norvegio, Pollando, Unuiĝinta Reĝlando kaj Usono.

La operaco Overlord komenciĝis dumnokte, kiam en Normandio surteriĝis paraŝutistaj taĉmentoj. Samtempe la aliancanaj surmaraj kaj aeraj fortoj bombardis germanajn taĉmentojn. La sekvantan tagon matene, la 6-an de junio, estis entreprenita kunigita sturmo. Tiu ĉi tago estas markata kiel T-Tago.

En anglalingva kulturo, nome ĉefe en Usono kaj Britio, oni ankaŭ nomas tiun ĉi tagon **La Plej Longa Tago** laŭ libro *The Longest Day* fare de Cornelius Ryan (1959) kaj samnoma filmo (1962).

## En populara kulturo 
### Libroj 
* *The Longest Day* de Cornelius Ryan (1959)
* *D-Day: The Battle for Normandy* de Antony Beevor (2009)
* *Neptune: The D-Day Landings and the Allied Invasion of Europe* de Craig Symonds (2014)

### Filmoj 
* *The Longest Day* (1962)
* *The Big Red One* (1980)
* *Saving Private Ryan* (1998)
* *Band of Brothers* (2001)

## Vidu ankaŭ 
* T-Tago
* Operaco Overlord

Kategorio:Dua Mondmilito
Kategorio:Invadoj fare de Usono
Manĝeblaj fungoj

eta|dekstre|180px|Trufoj
La **manĝeblaj fungoj** estas fungoj, kiuj prepareblas por homa nutrado. Ili estas nevenenaj aŭ ne havas alian damaĝon por la homo. Ili estas ofte kuirite manĝataj. Ili ĝenerale estas ĉapelfungoj.

## Tipoj 
* trufo
* morkelo
* ĉampinjono
* somera boleto
* helvelo (nur kelkaj specioj).
* kantarelo
* kraterelo
* nobla boleto
* ostrofungo
* judasorelo
* florbrasikfungo
* granda sunombrelfungo
* likoperdo

## Vidu ankaŭ 
* Kuirarto

## Bildaro 

Dosiero:Pilzkorb.jpg|Korbo plena de noblaj boletoj
Dosiero:Steinpilz.jpg|Nobla boleto
Dosiero:Pfifferling.jpg|Kantarelo
Dosiero:Aa black and white fungi 1.jpg|Nigraj kaj blankaj fungoj
Dosiero:Chanterelle Cantharellus cibarius.jpg|Sovaĝaj kantareloj
Dosiero:Dsc04896-Hydnum-coralloides.jpg|*Hericium coralloides*
Dosiero:Lepista nuda.jpg|*Clitocybe nuda*
Dosiero:Tuber brumale - Vue sur la tranche coupée.jpg|Nigra Périgord trufo, duonigita

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20061104015202/http://www.geocities.com/keithdnorman_2002/edible.htm 
* http://www.paddenstoel.nl/html/eetbare_paddestoelen.html  
* http://www.admin.ch/ch/d/as/2002/781.pdf 
* http://www.pilze.ch/pilzkontrollstellen/speisepilze.htm 


Kategorio:Legomoj
Kategorio:Mikologio
Kategorio:Viand-anstataŭaĵoj
Asko

**Asko** estas fungoĉelo de sakfungoj ofte pli-malpli sakforma, en kiu evoluas askosporoj, kies nombro ĉe la plej konataj specioj estas 8.

## Klasifiko 
Askoj havas du membranojn nomatajn **tunikoj**.
Depende de sia aspekto, ĉi tiuj membranoj klaseblas jene:

* dutunika (=fendtunika): la du tunikoj estas bone diferencataj. Tie estas dehisko de la tipo "diablet-el-skatolo" (*Jack in the box*).
* unutunika (operkula aŭ senoperkula): la du tunikoj ne estas diferencataj.
* prototunika: la du tunikoj estas molaj.

## Bildaro 
## Vidu ankaŭ 
* Asko (ceramiko)

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Funganatomio
Trufo

eta|maldekstra|180ra|Trufoj

**Trufo** estas la manĝebla fruktokorpo - ĝenerale subtera - de certaj fungoj (genro *Tuber* aŭ aliaj fungoj de *Tuberales* / Tuberaloj en ordo Askomicetoj).

La fruktokorpo estas tuberforma, subtera. La speciojn kovras ekstere peridio (peridium), ili estas interne karnecaj, molaj, marmoraj. La askoj estas multfoje globformaj kaj kovras la internajn vojetojn de la fungo. La micelio vivas en simbiozo kun la radikoj de arboj kaj formas mikorizon. Al la ordo apartenas la plej karaj (multekostaj) manĝeblaj fungoj.

* **somera trufo** (*Tuber aestivum*), la surfacon kovras nigraj verukoj. La askosporoj estas brunaj, retecaj, 1-4 je asko.
* **perigorda trufo** (*Tuber melanosporum*) bonodora fungo, interne violbruna, fortodora, la sporoj estas pikilaj. Ofta en Mez-Francio. Kulturebla.
* **burgonja trufo** (*Tuber uncinulatum*) bonodora fungo, kulturebla.
* **lorena trufo** (*Tuber mesentericum*) fortodora fungo, kulturebla.
* **blanka trufo el Italio** (*Tuber magnatum*) havas glicirizan guston. Ĝi estas plej multekosta manĝebla fungo de la mondo.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Manĝeblaj fungoj
Talo (botaniko)

**Talo** estas planta korpo, karakteriza por la talofitoj, havanta nenian distingon inter membroj kiel tigo, folioj kaj  radikoj. (kormofitoj, talofitoj) 

La vorto devenas de la greka *θαλλος*, signifo de kiu estas "juna, verda branĉo".

Talo similas al histo, sed malsimile al histo talo ne havas malsimplan strukturon.

## Vidu ankaŭ
* Ĉapelfungo
* Fungoj

Kategorio:Plantomorfologio
Hifo

**Hifo** estas fadenforma elemento de funga micelio. Hifo estas ankaŭ fadenforma elemento de *Oomycota*

Dosiero:Candida albicans.jpg|Hifo de *Candida albicans*
Dosiero:Penicillium.jpg|Hifo de *Penicilium sp.*
Dosiero:Hyphae.JPG|Hifo de ne difinata fungo

## Eksteraj ligiloj 
* Saprolegnia (*Oomycota*)

Kategorio:Botaniko
Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Funganatomio
Askomikotoj

[eta|*[Sarcoscypha austriaca*]]
La **askomikotoj**, arkaike ankaŭ *askomicetoj* () apartenas al la veraj fungoj (*Mycomycota*) kun septitaj hifoj, kaj kun sporproduktado en askoj aŭ sakoj.

La micelio de la askofungoj (krom gistofungoj) estas multĉela, la muro de la hifoj konsistas el ĥitino. Meze de la interkonektaj (najbaraj) muroj estas poro. La vegetativa korpo kaj la fruktokorpo konsistas el haploidaj micelioj. Sur la micelioj estiĝas globformaj virinaj seksorganoj (askogonio) kaj la longformaj viraj seksorganoj (anteridio). La seksorganoj povas estiĝi sur la sama micelio (homotalaj specioj) aŭ sur diversaj taloj (heterotalaj specioj). Pinte de la askogonio ofte troviĝas longforma seksfadeno (triĥogino), tra kiu iras la virseksaj gametoj al la askogonio). La fekundiĝo okazas dutakte, aree kaj tempe. Unuafoje la gametoj de la anteridio tramarŝas la triĥoginon al la askogonio, kie unu virseksa kaj unu inseksa gametoj formas parkernon (dikariono, plasmogamio). Tiam la ĉelkernoj ne kunfandiĝas nur la plasmo. Poste la askogonio kreskigas hifojn (askogoniaj hifoj), en tiujn eniras la samtempe dividiĝantaj ĉelkernoj. La par-kerno – post multfoja dividiĝo – kunfandiĝas en la pinta ĉelo de la askogeniaj hifoj. (kariogamio). Tiu pinta ĉelo iĝos asko, en kies interno - post redukcia dividiĝo de la asko – estiĝas 8 haploidaj askosporoj.

## Sistematiko 

Dosiero:Nectria.jpg|
Dosiero:Hypomyces completus.jpg|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bazidiomicetoj kaj supera filumo Bazidiomikotoj
* *Penicillium*

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mushroomexpert.com/ascomycetes.html 
* http://www.fieldmuseum.org/myconet/  
* http://www.cbs.knaw.nl/  
* http://www.pilzfotopage.de/Ascomyceten/ 


Kategorio:Mikologio