open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dobrá Voda

**Dobrá Voda** estas nomo por pluraj vilaĝoj , geografiaĵoj, aŭ aliaj objektoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio kaj Slovakio (signifas ĉeĥe kaj slovake *Bona akvo*):

## En Ĉeĥio 
* vilaĝoj:
** Dobrá Voda (distrikto Pelhřimov) - municipo situanta en distrikto Pelhřimov;
** Dobrá Voda (distrikto Žďár nad Sázavou) - municipo situanta en distrikto Žďár nad Sázavou;

*partoj de municipoj:
** Dobrá Voda (Březnice) – parto de municipo Březnice en distrikto Příbram
** Dobrá Voda (Číměř) – parto de municipo Číměř en distrikto Jindřichův Hradec
** Dobrá Voda (Hartmanice) - parto de urbo Hartmanice en distrikto Klatovy
** Dobrá Voda (Horní Stropnice) – parto de municipo Horní Stropnice en distrikto České Budějovice, konata pilgrima loko 
** Dobrá Voda (Jablonec nad Nisou) – domaro kaj konsisto de Vrkoslavice de parto de urbo Jablonec nad Nisou
** Dobrá Voda (Jedlá) – parto de municipo Jedlá en distrikto Havlíčkův Brod
** Dobrá Voda (Klatovy) – parto de urbo Klatovy en distrikto Klatovy
** Dobrá Voda (Kovářov) – parto de municipo Kovářov en distrikto Písek
** Dobrá Voda (Mrákotín) – parto de kampurbo Mrákotín en distrikto Jihlava
** Dobrá Voda (Toužim) – parto de urbo Toužim en distrikto Karlovy Vary

*parto de pli longaj nomoj de setlejoj:
** Dobrá Voda u Českých Budějovic – municipo en distrikto České Budějovice;
** Dobrá Voda u Hořic – municipo en distrikto Jičín;
** Dobrá Voda u Pacova – municipo en distrikto Pelhřimov;
** Dobrá Voda Lipnická – parto de municipo Dolní Město en distrikto Havlíčkův Brod;

* estinta militareo en Nacia parko Šumava: Armea spaco Dobrá Voda; 
* rojo en Prago: Dobrá Voda; 
* Naturmemorindaĵo: Dobrá Voda; 
* ankaŭ televida serio: Dobrá Voda. 

### Municipoj kun nomo *Voda* 
*Bílá Voda (*Blanka Akvo*)
*Černá Voda (*Nigra Akvo*)
*Červená Voda (*Ruĝa Akvo*)
*Stará Červená Voda (*Malnova Ruĝa Akvo*)

## En Slovakio 
* Dobrá Voda (distrikto Trnava)  (vilaĝo situanta en distrikto Trnava);
* burgo ĉe vilaĝo Dobrá Voda (distrikto Trnava)  vidu Dobrá Voda.
Károly Kós (etnografo)

**KÓS Károly** ko:ŝ, estis rumanuja hungara etnografo naskita en Sztána la 31-an de aŭgusto 1919  kaj mortinta en Kluĵo la 29-an de februaro 1996.

## Kariero
Károly Kós lernis en mezlernejo en Kluĵo (1931-34) kaj en Sfântu Gheorghe (1935-39). Unu jaron li studis teologion en Kluĵo, poste en Kluĵo kaj Budapeŝto li akiris diplomon de instruisto pri historio-geografio. Li doktoriĝis pri etnografio (1944). Li iĝis asistanto de arkeologio, poste etnografio de Universitato Kluĵo kaj de etnografiinstituto, muzeumgardisto de etnografia kolekto de EME (1944-50), sekcigvidanta vicdirektoro de la nova Transilvanuja Etnografia Muzeo (1951-79), dume preleganto en la Bolyai Tudományegyetem (1955-59). 

## Ĉefaj verkoj 
* *Mihez kezdjünk a természetben* (1968, új kiadás Bp. 1985); 
* *A vargyasi festett bútor* (Kv. 1971); 
* *Népélet és néphagyomány* (1972); 
* *Kászoni székely népművészet* (kun Judit Szentimrei, Jenő Nagy, 1972); 
* *Szilágysági magyar népművészet* (kun Szentimrei Judit, Nagy Jenő, 1974); 
* *Tájak, falvak, hagyományok* (1976); 
* *Kis-Küküllő vidéki magyar népművészet* (kun Szentimrei Judit, Nagy Jenő, 1978); 
* *Eszköz, munka, néphagyomány* (1979);
* *Moldvai csángó népművészet* (kun Szentimrei Judit, Nagy Jenő, 1981); 
* *A vas ízei* (válogatás előszóval, fényképezte Szabó Tamás, 1988). 
* *Erdély népi építészete* (Bp. 1989).

## Bibliografio 
* Kónya Ádám: Gondolatok K. K. néprajzi tanulmánykötetéről. A Hét 1972/34. 
* Csorba Csaba: Dr. (ifj.) K. K. munkássága. Ethnographia, Bp. 1974. 200-04. 
* Cornel Irimie: Das Leben und die Überlieferung des Volkes. Forschungen zur Volks- und Landeskunde, Nagyszeben 1975/1.
* Gazda Klára: Beszélgetés dr. K. K.-lyal a néprajzról mint tudományról és szolgálatról. A Hét 1977/11; uő. 
* Visszanyomozó néprajz. Korunk 1980/12.
* László Gyula: Most jöttem Erdélyből. Új Írás, Bp. 1977/9.
* Szabó Zsolt: Nyugdíjba, de nem nyugalomba. Művelődés 1979/11.
* Zepeczáner Jenő: Dr. K. K. néprajzi grafikája. Művelődés 1980/8.
* Gunda Béla: Moldvától a Fekete-Körös völgyéig... Vigilia, Bp. 1985/2.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj
*Dr. KÓS KAROLY, SZENTIMREI JUDIT, Dr. NAGY JENŐ *MOLDVAI CSÁNGÓ NÉPMŰVÉSZET*'  

Kategorio:Rumanujaj hungaraj etnografoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kitaro

eta|Kitaro
**Kitaro**, naskiĝinta kiel **Masanori Takahashi** la 4-an de februaro 1953 en Toyohashi, prefektujo Aiĉi, Japanio, estas japana komponisto kaj plurinstrumentalisto. Li estas kreinto de filma muziko komponanta muzikon en stilo de New Age. La muziko de Kitaro karakterizas sin per melodieco, profundeco kaj refleksa instrumento.

Kategorio:Japanaj muzikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 4-an de februaro
Songenerado

**Songenerado** aŭ **tongenerado** estas la nomo por la proceso, per kiu en la aero aŭ alia medio sonondoj estas aktive generataj. Tiu ĉi sonoj nomiĝas tonoj,  sonoj aŭ bruetoj.
 
Al ĉiuj fizikaj procesoj por la songenerado estas komune, ke temas pri periodaj procesoj, kiuj per sia oscilado ene de la ĉirkaŭa medio generas sonon. 

Teknike por la songenerado ofte servas laŭtparolilo.

Specialan signifon la nocio havas por la muziko. Grupo de diversaj fizikaj procesoj je tio estas uzataj por la songenerado. Laŭ ili la organologio (scienco au sciigo pri muzikiloj) diferencigas inter idiofonoj, membranofonoj, kordofonoj, aerofonoj kaj elektrofonoj.

!
Ovamba lingvo

eta|250px|Denseco de parolantoj de ovambaj lingvoj en Namibio

**Ovamba lingvo** aŭ **oŝivamba lingvo** estas bantua lingvo kun proksimume 1,1 milionoj da parolantoj, la plej parolantoriĉa lingvaro en Namibio.

La ĉefaj dialektoj estas la kuanjama (Kwanyama), kiu havas 400 000 parolantojn, kaj la ndonga, kun 700.000.

La parolantoj de la lingvaro estas nomataj ovamboj.

## Ekzemploj 
* "Owe uya po!" - Bonvenon!
* "Wa aluka!" - Saluton!
* "Wa shilwa?" - Bonan matenon.
* "Wa uhala po?" - Bonan tagon!
* "Ou li tutu nawa?" - Kiel vi fartas?
* "kulala" - dormi
* "omulaule" - nigra
* "Hai ti!" - Aŭskultu!
* "Omukwaniilwa" - reĝo
* "Nda pandula" - Dankon!
* "Heeno" - Jes
* "Aaye" - Ne
* "Enda nawa" - Ĝis la!

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Bibliaj tekstoj en ndonga
* Oshikwanyama Listo de fontoj ĉe http://www.edsnet.na/
* Mapo de la ovambaj triboj 
* http://www.schoolnet.na/haiti/index.html
* http://www.nbc.com.na/radio/oshwambo.php 
* http://www.omulaule.de/

Kategorio:Bantua lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Angolo
Kategorio:Lingvoj de Namibio
Pintokunsido de Parizo

La **Traktato de Parizo** estis protokolo subskribita en la pintokunsido okazinta en Parizo el la 19a de novembro ĝis la 21a de novembro 1990, kaj konvokita de la Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaborado en Eŭropo (KSKE), kie oni setligas la ideologian bazon, la agadprogramon kaj la instituciojn de la organizaĵo kiu kunigis la tutan ŝtataron de Eŭropo, Usono kaj Kanado.

La organizoj kun kiuj la OSKE havas rilatojn kunlaborajn estas, ĉefe, la Unuiĝintaj Nacioj kaj ligitaj institucioj, kiel la Eŭropa Unio, la NATO, la Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj kaj la Konsilio de Eŭropo.

La **Traktato** estis aprobita de pintokunsido de la plej parto de la registaroj de Eŭropo, kune kun Kanado, Usono kaj la aziaj respublikoj apartenantaj al la eksa Sovetunio. La traktato baziĝis en la Helsinka Interkonsento, kaj estis poste korektita de la Traktato por la Eŭropa Sekureco de 1999. Kunaj, tiuj dokumentoj formas la bazon de interkonsentoj por la Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo.

La **Traktato** konsideriĝas kiel unu el la multaj klopodoj profiti la falon de la komunismo, invitante aktive la eksajn landojn de la Orienta Eŭropo aliĝi la ideologiakampon de la tiel nomata *libera mondo*. Ĝi estis komparata kun la Viena kongreso de 1815, la Traktato de Versajlo de 1919 aŭ la Jalta konferenco kaj Potsdama konferenco fine de la Dua Mondmilito, pro ties emo redisegni la politikan mapon de Eŭropo.

Fakte eblas konsideri la **Pintokunsidon de Parizo** kiel la packonferenco de la Malvarma milito: la Perestrojko finigis la politikan kaj ideologian dividon de la Fera Kurteno. La plurala demokratio kaj la ekonomio de merkato triomfiĝis; oni supozis, ke la tuta teritorio inter Vankuvero kaj Vladivostoko kunhavus tiujn komunaĵojn, kune kun la internacia juro kaj la pluralismo kiel praktiko inter ŝtatoj. Ĝi estis la momento kiam ŝajnis taŭga paroli kiel Francis Fukuyama, en sia verko *La fino de la historio*. La *Interfrapo inter civilizacioj* de la komenco de la 21-a jarcento montros la malfortaĵojn de tiu mondopinio.

La **Traktato** fondis *Oficejon por la Demokrataj Institucioj kaj la Homaj Rajtoj* en Varsovio, un *Centro de Evito de Konfliktoj* en Vieno kaj sekretarion. Poste, en 1992, oni kreis Ĝeneralan Sekretarion. Oni kunsentos, ke la ministroj de Eksterlandaj Aferoj kunsidos por interkonsulti regule.

## Vidu ankaŭ 
*Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo

## Eksteraj ligiloj 
* Teksto 

Kategorio:Aperis en 1990
Kategorio:1990 en Francio
Flirtantaj muŝoj

eta|Arta bildo de flirtantaj muŝoj (*muscae volitantes*) kontraŭ blua ĉielo.
**Flirtantaj muŝoj** () aŭ **floseroj** estas malgrandaj nigraj makuloj, kiujn oni vidas ene de la okulo, ili povas esti simptomo de kelkaj okulaj malsanoj. La plej banala kaŭzo de floseroj estas disiĝo de vitreo.

Tiu estas fiziologia fenomeno, t.e. biologie normala. Ĝi aperas je tre varia aĝo, statistike ĉirkaŭ la 50-a jaraĝo. Ĉe miopuloj vitreo povas disiĝi multe pli frue; ofte ĝi estas sensimptoma. Dum infanaĝo, vitreo plenigas la tutan spacon inter retino kaj kristalino, ĝia konsisto similas gelatenon ĉirkaŭ pasteĉo; kiam oni maljuniĝas, ĝi moliĝas kiel ovblankaĵo, disiĝas disde la okulfundo (la retino), falegas kaj pendas kiel kurteno, malantaŭ la kristalino. La floseroj respondas al ĉelamasoj elŝiritaj el la fundo de l' okulo ; praktike ili ne estas traktataj krom per kirurgio se ili signife influas vidon kaj efikas sur la vivokvaliton. Nur kelkfoje vitreo malgluiĝante deŝiras retinon. Tiuj malbonŝancaj, tre maloftaj kazoj neprigas ekzamenon de la okulfundo post pupila dilato: senurĝe se la floseroj estas malnovaj, rapide se ili ĵus aperis, ĉar ĝi povas esti simptomo de retina disiĝo.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Simptomoj
Bantua lingvaro

350px|eta|La proksimuma distribuo de la bantuaj lingvoj (oranĝe) ene de aliaj afrikaj lingvoj.
La **bantua lingvaro** estas subgrupo de la volta-kongo-branĉo de la niĝerkonga lingvaro. Ekzistas proksimume 500 bantuaj lingvoj, kiuj estas parolataj de proksimume 200 milionoj da homoj. Ili disvastiĝis en la tuta meza kaj suda Afriko kaj tie en ĉiuj ŝtatoj estas la plej multe parolataj lingvoj, ankaŭ se kiel oficiala lingvo plej ofte ankoraŭ estas uzata la angla, franca aŭ portugala.

En la nordokcidento la bantu-regiono limas al la ceteraj niĝerkongaj lingvoj, en la nordoriento al nilosaharaj kaj afrik-aziaj (pli precize kuŝidaj lingvoj). En la sudokcidento la kojsanaj lingvoj formas enklavon de la bantu-regiono (vidu la mapon).

La scienco pri la bantuaj lingvoj kaj la kun ili ligitaj kulturoj kaj popoloj nomiĝas **bantuiko**. Ĝi estas subfako de la afrikiko.

## La vorto *bantu* 
## La plej parolantoriĉaj bantuaj lingvoj 
**Bantuaj lingvoj kun minimume 3 milionoj da parolantoj**

## Aliaj 
* Ĉaga lingvo
* Ngundi

## Eksteraj ligiloj 
* Ernst Kausen, Die Klassifikation sämtlicher Bantusprachen innerhalb der Niger-Kongo-Sprachen (DOC)2007 aktualisierte Klassifikation sämtlicher Bantusprachen nach Guthrie mit Sprecherzahlen aus Ethnologue 2005.
* Comparative Proto Bantu Online Dictionary 
* List of Bantu Language Names with Synonyms ordered by Guthrie Number
* Jacky Maniacky, Les langues bantoues - The Bantu Languages (französische und englische Version)
* Introduction to the Languages of South Africa
* Journal of West African Languages
Pleno (muziko)

La **pleno** estas nomo uzata en la orgenkonstruo por plensona registrokombinaĵo. La  principalvoĉoj (la principalĥoro) formas – simile al la Tutti – la bazon, ilin kompletigas brilantaj miksturoj, eventuale anĉregistroj kaj flutoj.

## Ekzemplo 
;I Ŝvelverko
:gedackt 8' + fluto 4' + waldflöte 2' + scharff 3f.
;II Ĉefverko
:principalo 8' + oktavo 4' + superoktavo 2' + miksturo 3-4f. 11/3' + konekto II/I
;Pedalaro
:subbaso 16' + oktavbaso 8' + gedackt 4' + konekto I/Ped. + konekto II/Ped.

## Ceteraĵoj 
Je sonoriloj oni parolas pri pleno, se ĉiuj sonoriloj de sonorilaro kune eksonas.

Krome la nocio estas kutima dum tutarprovoj, male al voĉprovoj, de orkestro.

## Vidu ankaŭ 
* Orgen-glosaro
* Listo de orgenregistroj

## Fonto
Germanlingva vikipedio

Kategorio:Orgeno
Veghel

Dosiero:Loudspeaker.svg**Veghel** ()
estas municipo kaj urbo en la nederlanda provinco Nord-Brabanto, kiu situas en Meierij van 's-Hertogenbosch. En 1994 la municipo Veghel kunfandiĝis kun la municipo Erp sed konservis la nomon Veghel. La ĉefloko estas Veghel.
Veghel oficiale estas municipo ekde 1310, kiam la loĝantoj akiris la rajton uzi la areon de duko Jan la 2-a de Brabanto. Kontraŭe Erp ekestis kiel municipo jam jardekon pli frue. Ĝiaj loĝantoj akiris la rajton por uzi la areon en 1300 de duko Jan la 1-a de Brabanto.

## Loĝantoj 
Je la 1-a de julio 2006 la municipo Veghel havis 36 804 loĝantojn de kiuj 25 352 loĝis en la urbo Veghel.
eta|maldekstra|Kirko de Sankta Lamberto
eta|maldekstra|Franciskana monaĥejo
eta|maldekstra|Antaŭa sinagogo

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Brabanto
Kategorio:Eksaj municipoj de Nord-Brabanto
Kategorio:Meierijstad
Registrado (muziko)

La **Registrado** signifas en la muziko 
* elektado el serio da registroj, kiuj uzendas dum la prezentado de (parto de) muzikaĵo aŭ improvizado. Kutime oni uzas la nocion nur tiam, se oni povas libere elekti el la tutaro de la ekzistantaj registroj.
* la konkreta agado de la registroelekto.

La registrado estas karakteriza distingilo de la orgen-, klavicen- kaj harmoniumludado, je kiuj ĝi generas la sonkoloron kaj la sonfortecon. Je kreskanta nombro de tirendaj aŭ maltirendaj registroj dum la ŝanĝo de la registrado la muzikiston subtenas t.n. kombiniloj aŭ, se tiuj ĉi mankas, ne sufiĉas aŭ spite de ludhelpiloj ne povas esti mastrumataj, *registranto*.

Sub *antaŭregistrado* oni komprenas la aranĝadon de orgenpeco sur konkreta orgeno far‘ de la koncertonta orgenisto. Tio ĉi estas necesa procedo, ĉar neniu orgeno egalas la alian. depende de la grandeco de la orgeno kaj la ludota literaturo (vd. orgenmuziko) la antaŭregistrado de unuhora orgenkoncerto povas daŭri 1-6 horojn. Sub *provregistrado* oni komprenas provon kune kun registranto, dum kiu oni ekzercas registroŝanĝojn kaj registradajn procedojn.

Ekzistas — laŭ epoko kaj muzika pejzaĝo — normregistraĵoj k.e. *pleno*, *fonds doŭ* aŭ *grand chœur*. Detalaj registradordonoj de komponistoj en la nototekstoj estas kutimaj ekde la 19-a jarcento.

## Vidu ankaŭ 
Orgen-glosaro
## Notoj kaj referencoj 
Germanlingva vikipedio

Kategorio:Muzika teorio
Kategorio:Orgeno
Kategorio:Muzika praktiko
Kormalsano

**Kormalsano** (aŭ medicine, **kormuskolopatio**) estas termino por nombro da diversaj malsanoj, kiuj influas la koron. Ĉirkaŭ la jaro 2007, ĝi estas la ĉefa kaŭzo de morto en Usono, Anglio, kaj Kimrio, mortiganta unu persono ĉiu 34 sekundoj en Usono sole.

La korinfarkto, konata popole kiel koratako estas medicina situacio en kiu la koro ne ricevas sangon pro obstrukco en unu el la arterioj kiuj kondukas al la kormuskolo. Ĉi tiu plej ofte okazis pro hernio de la ateroma nivelo de lipidoj kaj rubo-celoj. La rezulta iskemio (manko de oksigeno) kaŭzas damaĝon kaj eblan morton de kora histo. Ĝi estas medicina krizo, kaj la ĉefa kaŭzo de morto por viroj kaj virinoj tutmonde.

La perikardiito estas nekontaĝa malsano okazigita pro ŝveliĝo de la perikardio, nome la tavolo kiu kovras la koron. perikardiito estas kormalsano kiu kutime estas okazigita pro virusaj infektoj, ĉu gravaj ĉu malgravaj, ĝenerale produktitaj de eĥoviruso aŭ Coxsackie-viruso (laŭ studoj de mezo de la 20a jarcento). Infekto en la spirtuboj, por ekzemplo, pro normala kataro, povas esti la tialo de perikardiito. Ankaŭ la bakteriaj infektoj povas rezulti en bakteria perikardiito, kvankam tio maloftas. Simile, kelkaj tipoj de mikozaj infektoj kapablas okazigi kvankam rare perikardiiton; inter la plej oftaj en imunokompetenta malsanulo estas la histoplasmozo, dum ĉe pacientoj kun imunokompromito, la agentoj estas pli diversaj, inter kiuj *Candida*, *Aspergillus* kaj *Coccidioides*.

## Vidu ankaŭ 
* Alta sangopremo
* Trombozo
* Aorta stenozo

## Referencoj 


Kategorio:Medicina terminologio
Aerosonilo

**Aerosonilo** estas ĉiu muzikilo en kiu rekta vibrostimulado produktas la sonon. Ĝi estas kategorio en la **Hornbostel-Sachs-sistematiko** (tie sub la grek-devena nomo *Aerophon* [aerofon] de *ἀήρ* „aero“ kaj *φωνή* „sono“). Aerosoniloj estas plue subdividitaj je
* *liberaj aerosoniloj*, en kiuj la vibranta aero ne estas limigata per la instrumento, kaj
* *(veraj) blovinstrumentoj*, en kiuj la vibranta aero estas limigata per la instrumento.

Por la praktika uzo la diferencado laŭ la tonproduktado estas plejofte pli senchava, dum tiu en la skemo de Hornbostel kaj Sachs sekvas nur sur la dua nivelo.

## Subkategorioj 
### Deflankigo-Aerosoniloj 
Ĉe ili la preterfluanta aero estas dividata kaj tiel modifita, ke ekestas sono.

* *Flutoj (aerfoliaj instrumentoj)* - Ĉe transversa fluto aerfluo estas kondukata trans akraĵo, kiu dividas la aerfluon modifante ĝin tiel, ke ekestas songenerado.
* *Liberaj deflankigo-aerosoniloj* – La svingiĝo de la aero kaŭzita de la refrakto de la aero ne estas limigita per instrumentokorpo, k.e. vipo.

### Interromp-aerosoniloj 
Je tio la preterfluanta aero estas periode interrompata, kio generas sonon.

;Memsonaj interromp-aerosoniloj
:La preterfluanta aero estas periode interrompata per elemento movita per la aerfluo, kio generas sonon. Oni diferencas:
:* *Anĉo-aerosoniloj* - Ĉe instrumentoj kun anĉo , ankaŭ nomita lameno, la preterfluanta aero estas periode interrompata per osciladoj de tiuj ĉi anĉoj, kio generas sonon. Tiu ĉi grupo inkluzivas aerosonilojn kun
:** trabatanta anĉo, k.e. akordiono
:** surbata anĉo, k.e. saksofono
:** duoblaj anĉoj (kontraŭbataj anĉoj), k.e. hobojo
:* *lipton- aerosoniloj (trumpetecaj instrumentoj)* – La kutima, kvankam parte trompa nomo por ĉi tiu grupo de aerosoniloj estas *latunaj blovinstrumentoj *. Ĉe ili homaj lipoj eksvingas aerkolonon, kio generas sonon ĉe la fino de la ambaŭflanke malferma tubo, k.e. ĉe trumpeto, klariono kaj alpokorno.

;Nememsonaj interromp-aerosoniloj
:La preterfluanta aero estas regule interrompata perelemento ne movigata per la aerfluo, je kio ekestas sonproduktado, kiel ekz. ĉe la siblilo kaj la sireno.

### Eksplodem-aerosoniloj 
La aero je tiu estas unufoje plidensigita. Ekzemploj: Udu kaj Ghatam.

## Fonto 
Germanlingva vikipedio

## Vidu ankaŭ
* Blovinstrumento

## Eksteraj ligiloj 
* web.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/HS-Systematik.htm  La skemo de Hornbostel kaj Sachs (1914)

!
Listo de orgenregistroj

Ĉi tiu listo enhavas la nomojn de registroj. Ĉar ja ekzistas diversaj orgenregionoj kun diferencaj lingvoj, estas tute nature, ke la nomoj ne ĉiam estas esperantigeblaj. Tiukaze aperas la origina nomo en oblikva skribo. 

Krome aperas pli malsupre listo de artikoloj rilataj akustikajn temojn ligitajn kun la registroj, registradoj resp. orgenfajfiloj.

## Registroj
### A 
* akra fermregistro
* akraĵo 3-4 obla
* akrofluto
* aldhobojo

### B 
* balgotretant-alvokilo
* barvalvo
* bekfluto
* borduno

### C 
* cimbalo 1–3 obla
* cimbalstelo
* *copel* 4′ (plejofte ferma)

### Ĉ 
* ĉamkorno

### D 
* diapasono
* dolkano
* dulciano
* duoblokonusa rigalo

### F 
* fagoto
* fermfajfilo 4'
* fermfajfilo 8' 
* fermfluto
* fermregistro
* fluto 4'
* funelfluto
* funelrigalo

### H 
* harmonia trumpeto
* hispana trumpeto
* hobojo
* *hohlflöte*
* *hölzern gelächter*

### K 
* kariljono
* kombinilo 
* konektilo
* korneto
* krumorno 8′
* kukolo (sono simila al kukolo)
* kvintado
* kvinto 22/3′     
* kvinto 11/3′
* kvintadeno

### L 
* lignorigalo 16′ 

### M 
* malfermfluto
* miksturo 3-4 obla
* mirlitono 4'

### N 
* *nachthorn*
* najtingalo
* *nasat*, *nasard* 22/3′ 
* noncimbalo

### O 
* oktavbaso 8'
* oktavo 4'
* oktavo 2'
* oktavo 1'

### P 
* postregistro
* prestanto
* principalo 8'
* principalo 4'
* principalo 2' 
* progresivharmoniko 1-8 obla

### R 
* registrokateno
* rigalo 8'
* *rohrflöte* (sono simila al natura fluto el tubo de aŭstrala fragmito aŭ bambuo)
* *royal trumpet* ("reĝa trumpeto")

### S 
* salicionalo (salikofluto)
* *schwebeflöte*
* septimkorneto
* septimcimbalo
* serafonvoĉoj
* seskvialtero 2-obla
* *spillpfeife*
* stentordiapasono
* stentorfluto
* stentorvjolgambo
* subbaso 16'
* superoktavo 2'

### Ŝ 
* ŝalmo

### T 
* terciano 
* tercio 13/5′ (tertia, Terz, tierce)    
* terciocimbalo 3-obla
* timbalo
* tondro 
* tremsonigilo
* trombono
* trumpeto
* trumpetrigalo
* trumpeta kvinto
* *tuba mirabilis*

### U 
* *unda maris*

### V 
* violono
* vjolo
* vjolgambo
* *voce umana* 
* *vox coelestis* (voix céleste) 

### W 
* *waldflöte* 2'
* *waldhorn* (sono simila al korno)

## Artikoloj pri akustikaĵoj
*Aerofono
*Pleno (muziko)
*Songenerado
*Laŭteco

## Vidu ankaŭ 
*Orgeno
*Orgen-glosaro

Kategorio:Orgeno
Orgen-registroj
Lorand Gaspar

**Lorand GASPAR**, originala nomo: *GÁSPÁR Lóránd* (gaŝpar) estis hungardevena franca poeto, tradukisto, fotisto, kirurgo. Li naskiĝis en Târgu Mureş (Rumanujo) la 28-an de februaro 1925, li mortis en Parizo la 9-an de oktobro 2019.

## Biografio
La patro de Lorand Gaspar devenis el vilaĝo Lăzarea kaj lia patrino el vilaĝo Joseni. Ili apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Dum sia infanaĝo li plurfoje estadis en ambaŭ vilaĝoj kaj tiuj tempoj lasis profundajn impresojn en sia animo. Ekde 1943 li estis studento Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József. En 1944 oni rekrutigis, poste oni deportis lin. En printempo de 1945 li fuĝis kaj surpiede el Okcodent-Germanujo aliris areon kontrolitan de francoj. En 1946 li alvenis Parizon kaj studis medicinon. Inter 1954 kaj 1969 li estis kirurgo en francaj malsanulejoj en Jerusalemo kaj Betlehemo. Ekde 1970 li vivas en Tunizo. En 1949 li estis fondantano de revuo hungarlingva *Ahogy lehet* en Parizo. En 1953 li aperigis en Germanujo la aforismvolumon *Így szól a csend*. Depost tiam li publikigis nur en la franca lingvo. Lia unua franclingva poemvolumo aperis en 1966 (*Quatrième état de la matière*). Li ankaŭ tradukis la poemojn de: Rainer Maria Rilke (el germana lingvo), Giorgos Seferis (el greka lingvo), kaj kunlaborante kun Sarah Clair
David Herbert Lawrence (el angla lingvo), Sándor Weöres (el hungara lingvo) János Pilinszky (el hungara lingvo), György Somlyó (el hungara lingvo), Béla Markó (el hungara lingvo), Ottó Tolnai (el hungara lingvo), Peter Riley (el angla lingvo) Joachim Sartorius (el germana lingvo), Paolo Cristofolini (el itala lingvo).

## Literaturaj premioj
Appolinaire-premio, 1967; Grandpremio de Urbo Parizo, 1987; Mallarmé-premio, 1993; Poezia Grandpremio de Franca Akademio, 1995; Goncourt-premio, 1998.

## Verkoj
### Poemvolumoj
**Gisement*, 1968
**Sol absolu*, 1972
**Corps corrosifs*, 1978
**Sol absolu et autres textes*, poésie/Gallimard,1982, réédité en 1998.
**Égée suivi de Judée*, 1980
**Amandiers*, 1980
**Genese* 1982
*''Feuilles d'observation*, 1986
**Egée/Judée*, suivi d’extraits de Feuilles d’observation et de Maison près de la mer, Poésie/Gallimard, 1993
**Patmos et autres poèmes*, Gallimard, 2001
**Cahier Lorand Gaspar*, 2004

### Prozverkoj
**Histoire de Palestine*, 1968
**Palestine année 0*, 1970
**Approche dela parole*, 1978
**Journaŭ de voyages*, 1985
**Apprentissage*, 1994
**Approches d'un désert vivant*, 1999
**Arabie Heureuse*, Deyrolle/Verdier, 1997
**Carnets de Jérusalem*, Le Temps Qu’il Fait, Cognac,1997
**Apprentissage, Deyrolle/Verdier, 1994
**Carnets de Patmos*, Le Temps Qu'il Fait, Cognac, 1991
**Feuilles d’observation*, Gallimard, Paris, 1986
**Paysages*, *Van Rogger*, 2002.

## Fonto
*Intervjuo hungare
*Lorand Gaspar: *Boldog Arábia és más útijegyzetek* (en hungara lingvo), Koinónia, Kolozsvár, 2005.

## Eksteraj ligiloj
*Retejo de aŭtoro 

Kategorio:Francaj poetoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Libroeldonejo Koinónia

**Koinónia Könyvkiadó**, **Libroeldonejo Koinónia**, en rumana lingvo: **Editura Koinónia** estas libroeldonejo fondita en 1993 en Kluĵo.

## Direktoroj
Ĝia unua direktoro estis András Visky, poeto, verkisto. Ĝia dua direktoro estas Balázs Zágoni, respondecredaktoro *Emese Rostás-Péter*.

## Profilo
La eldonejon fondis teologoj, filozofoj kaj belartistoj. Ĝi pleje koncentriĝis je la fondo por eldoni librojn ligitajn al eŭropa modernismo de la dua reformacio. Krome tiu ĝi eldonas librojn rilate Transilvanujon kaj Kluĵon kaj altnivelajn porinfanajn verkojn. Ekde 2000 ĝi aperigas ankaŭ nuntempan literaturon. Ĝia celo estas ankaŭ la ekkonatigo de verkoj de hungaraj aŭtoroj al rumanlingvaj legantoj.

## Eksteraj ligiloj
*Retejo de eldonejo
Hejme (pola esperantista eldonejo)

**Hejme** estas pola eldonejo de esperantaĵoj. Ĝi funkcias kiel eldona firmao ekde la jaro 1992, kaj okupiĝas pri profesia prilaboro de tekstoj, preparo de libroj, revuoj kaj gazetoj por eldono kaj presado, pri grafika aspekto de diversaj projektoj, kiel: libro–kovriloj, porokazaj (ekz. kongresaj) materialoj, poŝtkartoj, vizitiloj, kaj multaj aliaj.

La nomo de la eldonejo, facile komprenebla por esperantistoj, indikas la lokon de ties sidejo, la hejmo de ĝia posedanto (kaj sola dungito) Kazimierz Leja.

## Eldonoj 
La eldonejo Hejme precipe eldonas la revuon Pola Esperantisto. Eldoniĝis ankaŭ kelkaj libroj ĉe la eldonejo.

Komence de la jaro 2008 ĝis la jaro 2010 aperis ĉe Hejme kvaronjara gazeto: SPEGULO - socikultura revuo en Esperanto, sub ĉefredaktado de Tomasz Chmielik.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

Kategorio:Esperanto-eldonejoj
Kategorio:Polaj eldonejoj
Kristalino

**Kristalino** (ankaŭ nomita **okullenso**) estas parto de okulo. Ĝi estas eta organa lupeo kies diametro estas ĉirkaŭ 9 mm kaj dikeco 4 mm malantaŭ la pupilo. Normale, la **kristalino** estas travidebla, kiel kristalo, tial, ĝia nomo; ĝi rolas kiel lupeo kaj precize participas je la triono de la optika potenco de okulo, kiu igas la bildojn konverĝi sur la retino; la du aliaj trionoj de la optiko estas la travidebla ege konveksa korneo, kaj la iriso.

Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:Okulo
Luba lingvo

La **luba lingvo** (**Ĉiluba, Cilubà**) estas bantua lingvo disvastiĝinta en la sudoriento de la Demokratia Respubliko Kongo (Kasaï, Kasajo) kun pli ol 6 milionoj da parolantoj. Kun la svahila, lingala kaj la konga lingvoj ĝi apartenas al la kvar naciaj lingvoj de la Demokratia Respubliko Kongo. Ekde la mezo de la 20-a jarcento la luba trovas limigitan skriban uzon. La luba lingvo origine estas la lingvo de la luba popolo en la kazaja regiono. Intertempe la lingvon komprenas ankaŭ multaj aliaj popoloj de Kongo, ĉar ili en la ĉiutago kunvivas kun la luboj. Ili tamen konservas sian propran lingvon.

299px|eta|

## Eksteraj ligiloj 
* Vortaro luba- franca
* Centre de Recherche pour l'Instrumentalisation du Cilubà
* Ethnologue report on Tshiluba
* Kisa cha **Mzee Meko** origine en la svahila kun traduko en la luba 

Kategorio:Bantua lingvaro
Pilato (monto)

**Pilato** (germane **Pilatus**) estas montarmasivo en la Kantono Lucerno. Ĝia plej alta pinto estas kun 2128,5 metroj la Tomlishorno. La aliaj pintoj nomiĝas Esel, Klimsen, Mathorno kaj Widderfeld. La monto Pilato portas sian nomon, ĉar laŭ la legendo sur ĝi apud montara lageto troviĝas la tombejo de Pontio Pilato.

## Geografio 
Pilato situas en la limregiono de la kantonoj Lucerno, Nidvaldo kaj Obvaldo. Ĝi apartenas al la Svisaj Antaŭalpoj. La monto leviĝas majeste preskaŭ 1800 metrojn de la bordo de la Kvarkantona Lago, kies brakoj Lago de Lucerno kaj Golfo de Hergiswil troviĝas oriente de la monto kaj alia brako Lago de Alpnach en ĝia sudo.

## Historio 
Pilato estas fama per legendoj kaj historioj. En antaŭaj epokoj la loĝantoj en ĝia regiono timis la monton pri inundegoj, kiujn kaŭzis ĝiaj sovaĝriveroj je fortaj pluvoj. Elfosaĵoj de ŝtonigitaj plantoj kaj bestoj trovitaj sur la pinto de Pilato en mezepoko estis de la homoj interpretitaj kiel pruvo, ke Pilato estis inundita dum la diluvo. La 4-an de juni 1889 estis inaŭgurita la Pilato-fervojo, per kio komenciĝis la nova turisma epoko sur la monto.

## Turismo 
[400px|maldekstra|Monto Pilato malantaŭ la vualigita Kongrescentro de Lucerno, kie okazis la [UK 1979|64a Universala Kongreso de Esperanto|eta]]
La pinto de Pilato estas atingebla de Lucerno per aertelefero kaj de Alpnachstad per la Pilato-fervojo, kiu estas la plej dekliva dentoradfervojo de la mondo. La monto Pilato estas tre ŝatata ekskurscelo kaj la simbolo de la urbo Lucerno. De ĝia plej supra pinto oni havas mirindan panoramon kaj povas vidi je klara vetero ĝis Germanio.

## Esperanto-Movado 
La monto Pilato dum la 64-a Universala Kongreso de Esperanto 1979 estis kongresa ekskurscelo. En la 27-an de aŭgusto 1909 sur la monto pro akcidento mortis la dana esperantistino Marie Schröder.

## Vidu ankaŭ en vikipedio 
* Pilato-fervojo
* Fraekmuentegg

## Eksteraj ligiloj 
* Ocficiala Retejo de la Monto Pilato en la germana, franca, angla, ĉina, korea, tajvana kaj japana lingvoj
* Pilato en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montoj de la Antaŭalpoj
Kategorio:Kantono Nidvaldo
Kategorio:Kantono Obvaldo
Kategorio:Kantono Lucerno
Kategorio:Montoj kun alteco inter 2000 kaj 2999 m
Lingvotavolo

**Lingvotavolo** (aŭ **registro**) estas maniero de parolado aŭ skribado taŭga por certa komunika situacio.

En la lingvotavolo reprezentiĝas sociaj rilatoj. Ekzemple dungito uzas alian lingvotavolon kun sia ĉefo ol kun siaj amikoj.

La termino estas distingenda de ĵargono, kiu havas grup- aŭ fakspecifan vortostokon malfacile kompreneblan por eksteruloj.

## Ekzemploj de lingvotavolaj diferencoj 
;**Administreca**: « Bonvolu ne paroli. »
;**Ĝentila sed firma**: « Ne bruu, mi petas. »

;**Aŭtoritata**: « Silentu! »

;**Nervoza-familiara**: « Mutu, diable! »

;**Vulgara**: « Fermu la kranon, vi zigzagnazulo, aŭ mi flikos al vi la umbilikon! »

## Ekzemploj de lingvotavoloj 
* Lingvafrankao
* Liturgia lingvo
* Literatura lingvo

Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Sociolingvistiko
Somera Olimpiko 1912/moderna pentatlono

## Moderna pentatlono en la Somera Olimpiko 1912 
Olimpika konkurso pri **moderna pentatlono** unuafoje okazis dum la Somera Olimpiko 1912. La sporto estis kreita de barono Pierre de Coubertin.

## Medaloj
## Rezultoj
### Pafado
### Naĝado 
Gustaf Carlberg, Jetze Doorman  kaj Carl Pauen ne finis.

### Skermo
Carl Aejemelaeus, Boris Nepokupnoj, Gustaf Carlberg, Jetze Doorman kaj Carl Pauen ne finis.

### Rajdado
Erik de Laval, Vilhelm Laybourn, Henrik Norby, Theodor Zeilau, Carl Aejemelaeus, Boris Nepokupnoj, Gustaf Carlberg, Jetze Doorman kaj Carl Pauen ne finis.

### Atletiko
Johannes Ussing, Erik de Laval, Vilhelm Laybourn, Henrik Norby, Theodor Zeilau, Carl Aejemelaeus, Boris Nepokupnoj, Gustaf Carlberg, Jetze Doorman kaj Carl Pauen ne finis.

Pentatlono
1912
Kambaa lingvo

La **kambaa lingvo** (alinome ***Kikamba***) estas bantua lingvo parolata de la kambaoj (Wakamba) en la duonsekaj regionoj de la orienta provinco de Kenjo.

Kategorio: Bantua lingvaro
Kikuja lingvo

La **kikuja lingvo** (*Kikuyu* aŭ ***Gĩkũyũ***) estas bantua lingvo en Kenjo larĝe disvastiĝinta, kiu estas parolata de proksimume 5,5 milionoj da homoj. La bantuaj lingvoj estas la plej granda subbranĉo de la niger-kongo-lingvoj.

La kikuja lingvo estas parolata inter Njero (Nyeri) kaj Najrobio (Nairobi). Ĝi estas unu el la kvin lingvoj de la tagiĉa subgrupo de la bantuaj lingvoj, kiu etendiĝas de Kenjo al Tanzanio. La kikuja lingvo ampleksas plurajn dialektojn, kiuj estas reciproke kompreneblaj, inter ili la ndia, sud-kikuja, matira, giĉuga kaj nord-kikuja dialektoj. La kikuja lingvo montras grandan similecon kun la emba kaj la kamba lingvoj, kiuj apartenas al la sama Guthrie-grupo E20.

## Vidu ankaŭ 
* Kikujoj

## Eksteraj ligiloj 
*  
* Vikipedio en la kikuja lingvo
* Ethnologue entry
* Gikuyu en PanAfri10n 

Kategorio:Bantua lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Kenjo
Kituba lingvo

eta|380px|Mapo de disvastiĝo de kituba lingvo

La **kituba lingvo** (Munukutuba aŭ *munu kutuba*) estas kreola lingvo en centra Afriko kaj estas parolata precipe en la Kongo-ŝtatoj (sen Kabindo, la iama Portugala Kongo). Ĝi proksime rilatas al la konga kaj paroliĝas norde kaj oriente de ties lingvoregiono: norde en la Respubliko Kongo (Kongo Brazavila) kaj oriente en la centra parto de la Demokratia Respubliko Kongo (Kongo Kinŝasa). La konga ankoraŭ paroliĝas en vasta parto de norda Angolo, sed la kituba en tiuj partoj de norda Angolo maksimume havas rolon de malplimulta lingvo.
 

Kategorio: Kreolaj lingvoj
Kategorio: Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio: Lingvoj de la Demokratia Respubliko Kongo
Kategorio: Lingvoj de la Respubliko Kongo
Kategorio: Lingvoj de Gabono
Kategorio: Lingvoj de Angolo
Kmeroj

eta|220px|Merkato en Kamboĝo.
[eta|220px|Antikva kmera arto en la muzeo *Fondaĵo Insulo Hombroich* en [Neuss, Germanio.]]
eta|Mapo de etnaj grupoj en  Kambodio.
eta|Guimet IMG 6009 Jayavarman7
La **kmeroj** aŭ **ĥmeroj** estas la ŝtata popolo de Kamboĝo kaj per pli ol 12 milionoj de loĝantoj reprezentas 86 procentojn de la ŝtata loĝantaro. Dum la pasintaj jarcentoj ili vivis ankaŭ sur la teritorio de la hodiaŭaj najbaraj ŝtatoj kiel Tajlando, Laoso kaj Vjetnamio. Nuntempe ankoraŭ proksimume 3 milionioj da kmeroj vivas tie.

La popolanoj starigis rimarkindajn templojn kaj templourbojn kiel Angkor en la hodiaŭa Kamboĝo aŭ *Prasaat Hin Khao-Phnom-Rung* kaj *Prasaat Hin Phimai* en la hodiaŭa Tajlando.

La kmeroj proksime parencas kun montara popolo *Mon*, kies posteuloj vivas en Tajlando, kaj same kun pluraj naciaj malplimultoj en la sudo de Laoso, la nordoriento de Kamboĝo kaj centra Vjetnamo, kies lingvoj same tre similas al tiu de la kmeroj.

[eta|maldekstra|La landa nomo de Kamboĝo en la [kmera lingvo.]]
La popolo dum la longa historio de Kamboĝo travivis multajn ŝanĝiĝojn kun feliĉaj kaj koŝmaraj jaroj. En la moderna historio aparte menciindas la barbareco de la *Ruĝaj Kmeroj*, kiuj inter la jaroj 1975 kaj 1979 murdis pli ol 3 milionojn da kmeroj.

La kmeroj parolas la kmeran lingvon. La skribsistemo de tiu lingvo devenas de la silabaj skribsistemoj de la hinda subkontinento.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝoj de la senprofita "Kmera Instituto" 
* Arto kaj historio de la kmeroj sur la germanlingva paĝaro "cosmopolis.ch"

Kategorio:Etnoj en Kamboĝo
Kategorio:Etnoj en Laoso
Kategorio:Etnoj en Tajlando
Kategorio:Etnoj en Vjetnamio
Perto

eta|Urba pejzaĝo
**Perto** (angle: *Perth*) estas la ĉefurbo de la federacia ŝtato Okcidenta Aŭstralio en Aŭstralio. Ĝi estas la kvara plej granda urbo de la lando, kiel milionurbo.

## Geografio 
Perto troviĝas ĉe elfluejo de rivero Swan Laŭ la Hinda Oceano. Ĝakarto troviĝas 3002, Sidnejo 3291, Brisbane 3604, Kanbero 3106&nbsp;km.

Leederville estas ĉeurbo de Perto, norde de la urbocentro.

## Historio 
Perto fondiĝis en 1829, en 1850 ĝi iĝis kolonio por malliberuloj. Baldaŭe oni minadis en la ĉirkaŭaĵo oron, feron kaj nikelon.

## Vidindaĵoj 
* apudaj insuloj en la oceano
* muzeo pri ŝipoj
* plaĝoj laŭ la oceano
* botanika ĝardeno
* bestoĝardeno
* kampanilo ŝipoforma
* Lago Monger

## Servoj 
* Universitato de Okcidenta Aŭstralio
* Universitato Curtin
* Shenton Altlernejo
* Ŝtata Biblioteko de Okcidenta Aŭstralio

## Klimato 
En Perto jare pluvas po 850&nbsp;mm. Inter majo kaj oktobro la averaĝa temperaturo estas ĉirkaŭ 20 C', inter januaro-marto tio estas 10 C'-ojn pli alta.

## Trafiko 
Perto havas internacian flughavenon. Trajno trafikas al Sidnejo. La marhaveno troviĝas 19 km-ojn.

## Sporto 
En 2019 la Federacia Pokalo (nova nomo ekde septembro 2020 *Pokalo Billie Jean King*), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de teniso, okazis en Perto.

## Esperantistoj 
* Tim Einihovici;
* Ruth McGrath;
* Vera Esther Payne;
* Jacqueline Walker;

## Galerio 

Kwinana Freeway-Kings Park.jpg|Marbordo de Perto
Kingsp4.jpg|eta|maldekstra|Parko Kings
WAGovernmentHouse1crop gobeirne.JPG|Rezidejo de guberniestro en Perto
Aerial view of Fremantle.JPG|Haveno Fremantle

## Partneraj urboj  
*  Kagoŝima, Japanio (1974)
*  Houston, Teksaso, Usono (1984)
*  Rodiso, Grekio (1984)
*  Megisti, Grekio (1984)
*  San-Diego, Kalifornio, Usono (1987)
*  Vasto, Italio (1989)
*  Świecie, Pollando (1990)
*  Nankino, Ĉinio (1998)
*  Tajpeo, Tajvano (1999)
*  Bayburt, Turkio (2006)
*  Perto (Skotlando), Skotlando (2006)
*  Soĉo, Sud-Koreio (2008)
*  Ĉengduo, Ĉinio (2010)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Pingveninsulo (Okcidenta Aŭstralio)

## Eksteraj ligiloj 
* pliaj turismaj paĝoj pri la urbo 
* fotoj pri Perto 
* informoj pri Perto kaj la ĉirkaŭaĵo 


Kategorio:Okcidenta Aŭstralio
Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Marhavenaj urboj
Kategorio:Banlokoj
Kategorio:Urboj de Okcidenta Aŭstralio
Histerio

[eta|Jean-Martin Charcot montras la aplikon de la [hipnoto al malsanulo pro histerio nome Blanche Wittman, Gemälde von André Brouillet (1887).]]
**Histerio** estas neŭrozo, kiu atakas ĝenerale virinojn, sed kelkfoje ankaŭ virojn kaj eĉ infanojn. La vorto devenas el la greka *Υστερία* kaj signifas "utera malsano". Tiun vorton oni uzis por montri ke virinoj estas la viktimoj de tiu malsano. Fakte ofte svenis virinoj pro granda emocio, viroj ne. La kaŭzo estas tute simpla: virinoj tiom ligis sin per korsetoj, ke ne estis sufiĉe da spaco por enspiri sufiĉe da aero. Sekvo estis sveno pro manko de oksigeno.

Kvankam ĝi povas manifestiĝi diversmaniere, ĝenerale ĝi komenciĝas per antaŭavertaj simptomoj: senmotiva rido aŭ ploro; sento de ovaria doloro, kiu poste ascendas laŭlonge de la ventro kaj brusto ĝis atingi la gorĝon, kvazaŭ bulo ("histeria bulo") estiganta sufokiĝon. Tiam la paciento falas teren, krias kaj konvulsias; ties vizaĝo kongestiĝas kaj tiu povas eĉ perdi dum kelkaj momentoj la konscion. Post varia tempodaŭro de minutoj ĝis horoj, tiu revenas grade al sia normala stato, sed kun sento de intensa laceco, plorado kaj abunda urinado. En kelkaj gravaj kazoj la simptomoj tre intensiĝas kaj la daŭro estas pli longa.

Kvankam la histeria krizo similas al la epilepsia, estas facile distingi ilin unu de la alia, ĉar en ĉi-lasta kazo la malsanulo falas subite teren ien ajn kaj ne povas eviti kelkfoje vundojn kaj brulvundojn; dum en la unua kazo oni sukcesas fali sendanĝere. Krome la epilepsiulo prezentas intensajn konvulsiojn dum kiuj tiu mordas sian langon, eligas urinon kaj eĉ fekaĵojn; kaj, kiam la atako ĉesas, li profunde endormiĝas kaj, vekiĝante, li nenion memoras pri la okazintaĵo.

Ekzistas aliaj formoj de **histerio**, kiuj prezentiĝas kun aŭ sen konvulsioj, karakterizataj per difektŝanĝoj de la voĉo, kontrakturoj, doloraj aŭ nesensivaj korpopartoj kaj eĉ paralizoj, kiuj povas afekcii la duonon de la korpo aŭ nur unu membron (ĝenerale brakon). Tiuj paralizoj kelkfoje malaperas subite; alifoje persistas longe kaj eĉ povas okazigi muskolan atrofion.

La **histerio**, karakterizata de granda ekscitiĝo, povas ankaŭ preni la formon de diversaj organaj malsanoj, inter kiuj la histeria blindeco (ambliopeco), kiu ĝenerale trafas knabinojn kaj junajn virinojn, kelkfoje junajn virojn. Ĝi afekcias pleje nur unu okulon, kaj ĝia plej konstanta simptomo estas la malpliiĝo de la vidakreco, ĝis la plena perdo de la vidkapablo (amaŭrozo). Kelkfoje oni rimarkas ankaŭ en la okulo senmovajn (fiksajn) regionojn pli aŭ malpli ampleksajn, sen vidkapablo (skotomo), malfortiĝo aŭ perdo de la vidado en nur duono de la okulo (hemianopsio), lumtimo (fotofobio), duobla vidado, palpebra spasmo ktp.

## Eksteraj ligiloj
* Histerio, la plej miskomprenata malsano, artikolo el la scienca blogo Scivolemo, afiŝita la 6an de junio 2018 de Frank van Hertrooij

Kategorio:Psikaj malsanoj
Kategorio:Psikologio
Katedralkapelestro

**Katedralkapelestro** gvidas kaj direktas la ĥorojn (korusojn) kaj muzikensemblojn en katedralo. Li respondecas kune kun la katedralorgenisto la muzikan formadon de la kapitulaj kaj pontifikaj diservoj. Krome la katedralkapelestro respondecas pri koncertoj kaj aliaj eklezimuzikaj aranĝoj. La katedralkapelestro estas nomumita de la episkopo laŭ propono de la kapitulo.

**Konataj katedralkapelestroj:**
* Roland Büchner
* Theobald Schrems
* Eberhard Metternich
* Georg Ratzinger

! katedralkapelestro
! katedralkapelestro
Alena Melicharová

Stanislava **Alena Melicharová** (*7-an de majo 1938 en Kolín, Ĉeĥoslovakio), estas ĉeĥa poetino.

## Vivo 
La infanecon ŝi pasigis en Pečky ĉe Poděbrady. Post la milito ŝi venis kun siaj gepatroj al Osek ĉe Duchcov. Ŝi studis en la Pedagogia altlernejo en Teplice kaj en Ústí nad Labem kaj laboris poste kiel instruistino en Jeníkov, Hrob kaj Duchcov. Hodiaŭ ŝi vivas en Košťany ĉe Teplice.

Ŝiaj poemaroj el la sepdekaj jaroj estas neniam publikigitaj. Pli malfrue eldoniĝis unuaj poemoj i.a. en la gazetoj *Průboj* kaj *Revue Teplice* kaj en la suplemento *Sluneční koróna* (Sunkorono) de la monata revuo *Nové Ústecké Přehledy*.

Ŝi estas membro en la grupo „D" ĉe la Ŝtata kastelo Duchcov kaj en la *Obec spisovatelů* (komunumo de la verkistoj) kaj *Klub severočeských spisovatelů* (Klubo de nordbohemiaj verkistoj).

En la jaro 2001 ŝi partoprenis la ekspozicion „Magická krajina Českého středohoří 2001" (Magia regiono Bohemia mezmontaro 2001) kaj havis proprajn ekspoziciojn en marto 2002 kaj aprilo 2002. Krome ŝi ilustras multajn el siaj poemaroj mem.

Unu el ŝiaj plej konataj poemoj estas *Ulrika* pri Ulrike von Levetzow, la lasta amatino de Johann Wolfgang Goethe.

## Verkaro 
### Aktualaj 
* Řekni to květinou (2010), ISBN 978-80-7055-169-1
* Paleta plné poezie (2008), ISBN 978-80-7055-150-9
* Zorinka (2007), ISBN 978-80-7055-141-7
* Co na srdci (2006), ISBN 80-7055-128-3
* Ulrika (2005), ISBN 80-7055-124-0
* Jméno láska (2004), ISBN 80-7055-105-4
* Doteky (2003)
* Letokruhy (2000)
* Domov (1998)

### Aliaj 
* Duchcov (1970)
* Prohlídka zámku (1971)
* Mohylový les
* Krajina
* Středohoří
* Panenčata
* Léto na Ohři
* Můj verš
* Báseň o tichu
* Májová
* Vesnický hřbitov

## Esperantaj tradukoj 
* Poemo **Ulrika** pri Ulrike von Levetzow, amatino de Goethe, tradukita de Jaroslav Krolupper
Vidu ankaŭ , kiu enhavas sur la paĝoj 31-36 (Aldono III) la ĉeĥan kaj esperantan versiojn de la poemo Ulrika.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Obec spisovatelů - Komunumo de verkistoj 
* Klub severočeských spisovatelů  - Klubo de nordbohemiaj verkistoj 

Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Tiszabecs

**Tiszabecs** (tisabeĉ) estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Fehérgyarmat. En la loknomo Tisza estas Tiso.
eta|maldekstre|Tiso-bordo

## Bazaj informoj 
* Areo: 17&nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.0944/22.8283
* Loĝantaro: 1050
* Poŝtkodo: 4951
* Telefonprefikso: 44

## Situo 
La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso kun ponto, (kontraŭe estas Tiszaújlak), la rivero estas ankaŭ la ukrainia-hungara ŝtatlimo, laŭ ĉefvojo Debrecen-Vinohradiv. Post 1920 tiu komunumo estas la unua en Hungario ĉe Tiso kaj funkciis tie akvonivela indikilo.
eta|Limpasejo

## Historio 
La unua mencio okazis en 1181. Laŭ dokumento el 1364 estis tie reĝa fortikaĵo. Tie okazis la unua batalo de ribelo de Francisko Rákóczi la 2-a en 1703, lia taĉmento venke trairis Tison. Pri tio monumento memorigas. Inundo okazis en 1864. La kalvinana preĝejo konstruiĝis en 1910. En 1920 la vilaĝo trovis sin apud la nova ŝtato Ĉeĥoslovakio.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Tiszebecs)

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Tarpa

eta|centre|600ra|Kulturdomo de Tarpa
**Tarpa** estas grandvilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Vásárosnamény.
eta|Skulptaĵo en Tarpa

## Bazaj informoj 
* Areo: 50&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2250
* Poŝtkodo: 4931
* Telefonprefikso: 45

## Geografio 
Tarpa situas sur ebenaĵo, la Tiso dekstre preterfluas, laŭ flankovojoj, la ukraina landlimo estas ne tro for. Vásárosnamény troviĝas je 21, Nyíregyháza je 73, Budapeŝto je 300 km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1299. Dum la mezepoko ĝi longe estis kampurbo. Gábor Bethlen en 1626 donacis al la komunumo sendoganecon kaj rajton pri libera komercado. Leopoldo Habsburg en 1665 donacis foirorajton al Tarpa. Tie naskiĝis servutulo Tomaso Esze, kiu estis iniciatoro de ribelo de Francisko Rákóczi la 2-a kaj faris tie karieron dum la bataloj. Post morto de Esze Tarpa iĝis hajduka urbo nomumita de Rákóczi.

## Vidindaĵoj 
La gotika kalvinana preĝejo (Tarpa) konstruiĝis en la 15-a jarcento, la turo estas 40 m-ojn alta. Vidindaĵo estas la ĉevalmuelejo. Apud la urbeto iama vulkano 154 m-ojn alta troviĝas. Krom la vinkulturo famas la pruno, parte el tio oni faras sekoprunojn kaj brandojn.

## Famuloj 
En Tarpa naskiĝis:
* liberecbatalanto Tomaso Esze
* pentristo János Saxon-Szász.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Kojoj

[eta|270px|Kojoj malmuntantaj siajn kabanojn, prepare al moviĝo al novaj paŝtejoj. Akvatinto de Samuel Daniell (1805). La Kojoj praktikis paŝtadon dum miloj da jaroj en [suda Afriko.]]
**Kojoj** (ankaŭ nomataj **kojsonoj**, **kojkojoj**, en la normita nama ortografio skribite *Khoekhoe* aŭ Ĥojĥojoj) estas etna grupo en Sudafriko kaj Namibio al kiu apartenas la triboj namoj kaj orlamoj. La koloniista literaturo nomis la kojojn hotentotoj, fremdnomigo, kiu alprenis akre pejorativan kromsignifon kaj hodiaŭ nur rasisme plu estas uzata. La kojoj estas proksime parencaj al la boŝmanoj.
La kojoj vivis en suda Afriko ekde la 5-a jarcento p.K. kaj praktikis ekstensan paŝtokulturon, kiam en 1652 la blankulaj setlantoj alvenis en la Kab-regiono.

## Literaturo 
* P. Kolben, *Present State of the Cape of Good Hope* (London, 1731-38);
* A. Sparman, *Voyage to the Cape of Good Hope* (Perth, 1786);
* Sir John Barrow, *Travels into the Interior of South Africa* (London, 1801);
* Wilhelm Bleek, *Reynard the Fox in South Africa; or Hottentot Fables and Tales* (London, 1864);
* Emil Holub, *Seven Years in South Africa* (English translation, Boston, 1881);
* G. W. Stow, *Native Races of South Africa* (New York, 1905);
* A. R. Colquhoun, *Africander Land* (New York, 1906);
* L. Schultze, *Aus Namaland und Kalahari* (Jena, 1907);
* Carl Meinhof, *Die Sprachen der Hamiten* (Hamburg, 1912);
* Richard Elphick, *Khoikhoi and the Founding of White South Africa* (London, 1977)

## Vidu ankaŭ 
* Koja lingvo
* *Sinus pudoris*

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Namibio
Kategorio:Historio de Namibio
Dlhá (apartigilo)

**Dlhá**  (slovake signifas longa, sed en feminina genro) povas esti pluraj lokoj en Slovakio:

* vilaĝo  Dlhá en distrikto Trnava;
* parto de urbo Vranov nad Topľou, vidu Dlhá (Vranov nad Topľou);
* rojo en Turiec  vidu Dlhá;
* mallongiga nomo de vilaĝo Dlhá nad Kysucou;
* mallongiga nomo de vilaĝo Dlhá nad Oravou;
* mallongiga nomo de vilaĝo Dlhá nad Váhom.

## Vidu ankaŭ
* ekzistas ankaŭ vilaĝo Dlhé nad Cirochou en distrikto Snina.
Čierna Voda (apartigilo)

**Čierna Voda** (legu Ĉierna voda) signifas slovake **Nigra akvo** kaj povas esti pluraj lokoj en Slovakio:

*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Galanta vidu Čierna Voda,
*loka parto de vilaĝo Chorvátsky Grob en Slovakio, en distrikto Senec vidu Čierna Voda.

## Vidu ankaŭ
***Čierna voda**