Robert K. Merton

**Robert King MERTON** (naskita kiel Meyer *Robert Schkolnick* la 4-an de julio 1910  en Filadelfio, Pensilvanio; mortis la 23-an de februaro 2003 en Novjorko) estis usona sociologo. Li estis la 47-a prezidanto de la Usona Sociologia Asocio. 

Merton estas konata pro sia kritiko de la abstrakta teoriado de Parsons, pro la evoluigo de paradigmo por funkcia analizo, kaj pro siaj "teorioj de la meza gamo". Aldone al sia doktora disertaĵo, Merton publikigis plurajn verkojn pri la sociologio de scienco.

Merton provis superi la statikan naturon de la struktura funkciismo de Parsons per emfazo de la dinamiko de sociaj procezoj. Li kreis, interalie, la mem-plenuman profetaĵon, fokusgrupon, rolmodelon, Mateo- efikon ( kun la forta kontribuo de sia edzino), neintencitajn sekvojn, kaj sciokomunismon, kaj memorigis la parabolon pri "irado sur la ŝultroj de gigantoj ".

Merton famiĝis pro sia pozicio, ke al sociologio mankis empiria bazo por disvolvi grandajn teoriojn*.* Sekve, li pledis por fokusiĝi sur *meznivelaj teorioj*, kie teoriogenerado povus esti ligita al empiriaj fundamentoj.  

## Sociologio de scienco 
Merton estas konsiderata unu el la fondintoj kaj ĉefaj reprezentantoj de la sociologio de scienco. Ekzemple, lia doktora disertaĵo (1936) traktis la rolon de Protestantismo en la kreado de la scienca revolucio. Analoge al la tezo de Weber, ke Protestantismo havis certajn karakterizaĵojn, kiuj antaŭenigis la aperon de kapitalismo, Merton lanĉis la tezon, ke io simila ankaŭ validis por la apero de moderna scienco. Laŭ Merton, frapa nombro da protestantaj landoj kaj homoj ludis rolon en tiu procezo. Ĉi tio poste fariĝis konata kiel la tezo de Merton.

Meze de la 1930-aj jaroj, Merton estis maltrankviligita de la fenomeno de Nacisocialismo kaj, aparte, de la volemo de germanaj sciencistoj meti sin je la servo de la nazia reĝimo. Tial, en prelego de 1937 ("Scienco kaj la Socia Ordo") kaj eseo de 1942 ("Scienco kaj Demokrata Socia Strukturo"), li provis intelekte defendi la aŭtonomecon de scienco kontraŭ "kontraŭintelektaj" kaj "maletikaj" ŝtataj kaj partiaj atakoj kaj portretis sciencon kiel socian institucion kapablan reguli sin per siaj propraj etikaj principoj. Oni povas supozi, ke scienco organizita tiamaniere estas plej sukcesa en demokratiaj kaj liberalaj socioj, kaj rilate al sciokreado kaj rilate al konservado de si kiel duonaŭtonoma socia institucio. 

Tiele li ankaŭ priskribis aron da normoj, kiujn li kredis funkcii en la institucio de scienco, la tiel nomataj CUDOS- normoj. Ĉi tiu akronimo rilatas al kvar idealoj, kiujn, laŭ Merton, sciencistoj subtenas:

* *Komunismo* (poste ankaŭ *komunumismo* ): inventoj estas kundividataj kaj intelekta propraĵo devas esti cedita kontraŭ rekono.
* *Universalismo* : Sciencaj proponoj estu juĝataj laŭ universalaj kaj nepersonaj kriterioj, sen ke raso, klaso, sekso, religio aŭ nacieco ludu rolon.
* *Malinteresiĝo* : Sciencistoj estas rekompencitaj pro konduto laŭ manieroj, kiuj estas ekstere vidataj kiel sindonemaj.
* *Organizita skeptiko* : Ĉiuj sciencaj ideoj devus esti submetitaj al rigora testado fare de la scienca komunumo.

Krome, Merton enkondukis plurajn aliajn ideojn, hipotezojn kaj konceptojn en la sociologion de scienco. Unu ekzemplo estas la koncepto de *forviŝo per enkorpigo*, rilatante al la fakto, ke koncepto povas fariĝi tiel populara, ke la nomo de ĝia kreinto estas forgesita. Li ankaŭ skribis pri la fenomeno de samtempaj malkovroj kaj inventoj, la Mateo-efiko en scienco. Li studis kelkajn el ĉi tiuj fenomenoj kune kun sia kolegino kaj pli posta edzino Harriet Zuckerman, kies nomo ofte estas forgesita en tiu kunteksto. Ŝi laŭdire estis trafita de la Matilda-efiko.

Per sia laboro, Merton baldaŭ inspiris kelkajn aliajn sociologojn studi sciencon kiel socian fenomenon. La ĉefaj reprezentantoj de ĉi tiu "Mertoniana sociologio de scienco" estas Bernard Barber, Joseph Ben-David, Warren O. Hagstrom, Norman W. Storer kaj Harriet Zuckerman.

Ekde la 1970-aj jaroj, Merton ankaŭ estis konstanta fonto por pli lastatempaj sociologoj de scienco, kontraŭ kiuj ili reagas. La tiel nomata sociologio de scienca scio, kun aŭtoroj kiel David Bloor, Michael Mulkay, Barry Barnes kaj Steve Woolgar, ofte priskribas sian propran esplorprogramon kiel kontrastantan al tiu de Merton. Dum, laŭ ili, Merton dediĉis sin nur al la studo de sciencistoj, ilia konduto kaj iliaj institucioj, sed preterlasis la sciencan scion mem, ĉi tiuj sociologoj ekfokusiĝis al la socia konstruado de scienca scio.

### Anomia teorio 
Merton estas ankaŭ la fondinto de krimologie signifa krimteorio, la tiel nomata anomia teorio (unue formulita en 1938). Li supozas kontraŭdiron inter la kulturaj celoj de socio, kiuj estas agnoskitaj kiel legitimaj (kiel konsumo rilate al statusaj simboloj ) kaj la neegala distribuado de la rimedoj (kiel mono, influo, rilatoj) per kiuj tiuj celoj estas atingotaj. En tia situacio, anomio ekestas, al kiu, laŭ Merton, oni povas respondi laŭ kvin manieroj.

* Konformeco: Kulturaj celoj estas akceptitaj kaj la juraj rimedoj por atingi ilin estas haveblaj.
* Novigado: Kulturaj celoj estas akceptitaj, la rimedoj por atingi ilin ne haveblas kaj estas anstataŭigitaj per kontraŭleĝaj rimedoj (konsekvenco: krimo ).
* Ritismo: Kulturaj celoj estas akceptitaj, sed individuaj estas reduktitaj tiel ke juraj rimedoj sufiĉas por atingi ilin.
* Retiro: Kulturaj celoj same kiel juraj rimedoj estas malakceptitaj (sekvo: mem- aŭ ekstera ekskludo ).
* Ribelo: Kulturaj celoj kaj juraj rimedoj estas forlasitaj kaj anstataŭigitaj per novaj.

### Serendipeco 
La disvastiĝo de la termino *serendipity*, precipe en sciencaj rondoj, ŝuldiĝas plejparte al la laboro de Merton. En 1949, li enkondukis sian koncepton de la *serendipity pattern* en empiria esplorado en sia verko **Social Theory and Social Structure – Toward the Codification of Theory and Research* * – kiel la observadon de neantaŭvidita, anomalia kaj strategia fakto, kiu fariĝas la okazo por la disvolviĝo de nova teorio.  Laŭ Riccardo Campa, Merton verkis neeldonitan manuskripton kune kun EG Barber, kiun li kompletigis en 1958, sed jam menciis plurajn fojojn antaŭe – inkluzive de en sia verko *On the Shoulder of Giants* (1965). 
## Publikaĵoj 
* 1938. "Science, Technology and Society in Seventeenth Century England." *Osiris* 4(2):360–632.

* 1938. "Social Structure and Anomie." *American Sociological Review* 3:672–82.
* 1942. "The Normative Structure of Science"
* 1949. *Social Theory and Social Structure* (revised and expanded in 1957 and 1968)
* 1965. *On the Shoulders of Giants: A Shandean Postscript*
* 1973. *The Sociology of Science*
* 1976. *Sociological Ambivalence*
* 1979. *The Sociology of Science: An Episodic Memoir*
* 1985. "George Sarton: Episodic Recollections by an Unruly Apprentice." *Isis* 76(4):470–86.
* 1996. *On Social Structure and Science*, edited by Piotr Sztompka
* 2004. *The Travels and Adventures of Serendipity: A Study in Sociological Semantics and the Sociology of Science*

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Robert K. Merton Elektita Eldonoj — indikigita de E. Garfield, Universitato de Pensilvanio.

Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj
Kategorio:Studentoj de universitato Harvard
Kategorio:Leterverkistoj