open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
(159571) 2001 VM4

**(159571) 2001 VM4** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo *LINEAR* elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Orbito 
Ĝia discentra orbito ekstere malproksime tanĝas tiun de Marso : ĝia marsa MOID estas 0,30506 astronomia unuo, tie estas 45,636 milionoj da km.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001
Arĥeologia muzeo de Sanĉio

La **arĥeologia muzeo de Sanĉio** (, IAST: *sānchī purātatv sangrahālay*) troviĝas proksime de la arĥeologia situo de Sanĉio en Madja-Pradeŝo, Barato. Ĝi enhavas diversajn restaĵojn kiuj estis trovitaj en proksima budhana komplekso. La muzeo, kun siaj vidindaĵoj, atestas la riĉan religian kaj arĥitekturan heredaĵon de Barato.

## Historio 

Dosiero:Sanchi_Archaeological_Museum_Gateway.jpg|Enirejo de la muzeo.
Dosiero:Sanchi_Archaeological_Museum_Gallery.jpg|Bildgalerio ene de la muzeo.

La arĥeologia muzeo estis starigita en la jaro 1919 fare de la s-ro *John Marshall*; poste ĝi konvertiĝis en la hodiaŭan muzeon de Sanĉio. La arĥeologia servo de Hindio estas la nuntempa posedanto de la muzeo. La muzeo malfermiĝas por la publika spektantaro ekde 9 atm ĝis 5 ptm (loka horo). La barataj turistoj pagas kotizon de 30 ₹, dum la eksterlandanoj devas pagi 500 ₹.

## Vidindaĵoj 
La muzeo kolektadas grandan kvanton da tre antikvaj ŝtonskulptaĵoj de Hindio, de la tria, dua kaj unua jarcentoj a.K.E.. La ĉiuj vidindaĵoj estis kolektitaj en Sanĉio mem. Oni povas vidi en la muzeo — inter la aliaj — plurjarcentajn kestetojn, malsamajn ilojn, kaj kelkajn metalobjektojn uzitaj fare de monaĥoj. Eĉ fama leona kapitelo de Aŝoko, adoptita kiel nacia emblemo de Barato, videblas ene de la muzeo (la plej fama kapitelo troviĝas, anstataŭe, en la muzeo de Sarnato, en Utar-Pradeŝo).

Dosiero:Lion pillar capital at Sanchi Joseph Beglar 1875.jpg|Restaĵoj de unu el la kolonoj de Aŝoko, elmontrita en la muzeo.
Dosiero:Avalokitesvara Head - Sandstone - Circa 12th Century AD - Sanchi - Archaeological Museum - Sanchi - Madhya Pradesh - Indian Buddhist Art - Exhibition - Indian Museum - Kolkata 2012-12-21 2296.JPG|*Avalokitesvara* kapo. Grejso. Ĉirkaŭ 12-a jarcento n.e..
Dosiero:Sanchi capital of Ashoka.jpg|Sanĉia kapitelo de Aŝoko.
Dosiero:Sanchi capital right side view.jpg|Sanĉia kapitelo de Aŝoka kolono.
Dosiero:Sanchi Gupta lion capital.jpg|Gupta kapitelo.
Dosiero:Sanchi Pillar 35 Vajrapani statue.jpg|Sanĉia piliero #35, statuo de *Vajrapāṇi*.
Dosiero:Sanchi Museum Buddha 400-500 CE.jpg|Budho, 400-500 n.e..
Dosiero:Sanchi Museum Naga in human form 400-500 CE.jpg|*Naga* en homa formo, 400-500 n.e..

## Referencoj 
* 
* 

Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj
Kategorio:Muzeoj en Barato
Hirako

La **hirakoj** aŭ **prokavioj** estas familio (**Procaviidae**) de mamuloj de la ordo Hyracoidea (*prokaviuloj*). Ili estas distribuataj en Afriko kaj Arabio.

Kvankam la hirakoj gardas iun similan eksteran aspekton kun ronĝuloj kiel la kavio aŭ la marmoto, fakte ili estas speco de hufuloj. Nuntempe oni konsideras ilin kiel la plej proksimajn vivantajn parencojn al la elefantoj kaj la manatoj, eĉ se ilia fizika aspekto estas tre malsama, kaŭzita de la diverĝa evoluo.

## Konduto 
Ili kutimas vivi en grupoj kaj komunikas inter si per diversaj krioj. La grundaj specioj estas tagaj kaj pli gregaj, ili rifuĝas sin de la predantoj en nestoj kaj fendoj de la rokoj. La arbaj specioj estas noktaj kaj vivas en grupoj pli malgrandaj kiuj kutimas rifuĝiĝi en la truoj de la arboj dum la tago. Ili nutras sin per malsamaj vegetaloj dependante de la tipo de specio.

Ili estas malgrandaj herbo-manĝuloj kiuj okupas ekologian niĉon kaj similan biotopon al tiu de la kunikloj kaj estas la plej similaj al la malgrandaj prahufuloj de la Terciara Erao. Ili posedas kvar fingrojn antaŭe kaj tri en la postaj membroj, ili posedas hufojn kaj unu ungon en la interna fingro uzata por skrapi sin.

La specioj de la genro *Procavia* estas komunaj en la tuta Afriko, krom Madagaskaro, kaj ĉefe en la stepoj de Arabio, Palestino kaj Sirio; ili loĝas en nestoj aŭ en la arboj.

Malgraŭ ilia malgrandeco, la hirakoj kundividas iujn nekutimajn karakterizaĵojn kun la rostruloj (elefantoj kaj ties malaperintaj parencoj) kaj sirenoj (manatoj kaj dugongoj), tial ili estas kolektitaj en la grupo *Paenungulata*. La maskloj malhavas skroton kaj iliaj testikoj situas en la abdomena kavo proksime de la renoj, kiel la elefantoj, manatoj kaj dugongoj. Iliaj dentegoj disvolviĝas el la tranĉodentoj, same kiel la elefantoj; la plimulto de la mamuloj disvolvas ilin el la kaninoj. La hirakoj kiel la elefantoj, havas ebenajn ungojn, anstataŭ ungegoj kiel en multaj aliaj mamuloj.

## Genroj kaj specioj 
Oni priskribis la sekvajn genrojn kaj speciojn:

* **Genro** *Gigantohyrax* Kitching, 1965 †
** *Gigantohyrax maguirei* Kitching, 1965
* **Genro** *Rupestrohyrax* Pickford, 2015 †
** *Rupestrohyrax palustris* Pickford, 2015 †
* **Genro** *Dendrohyrax*
** *Dendrohyrax arboreus*
** *Dendrohyrax dorsalis*
* **Genro** *Heterohyrax*
** *Heterohyrax auricampensis* Rasmussen, Pickford, Mein, Senut & Conroy, 1996 †
** *Heterohyrax brucei*
* **Genro** *Procavia*
** *Procavia antiqua* Broom, 1934 †
** *Procavia capensis* (Pallas, 1766)
** *Procavia pliocenica* Pickford, 2005 †
** *Procavia transvaalensis* Shaw, 1937 †

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Familioj de mamuloj
Kategorio:Prokaviuloj
Himanŝu Praba Re

**Himanŝu Praba Re** (naskita la 15-an de aŭgusto 1947) estas sciencistino pri la sanskrita, historiistino kaj arĥeologino. Ŝiaj interesoj inkluzivas la maran arĥeologion, la historion kaj la kulturon de la suda Azio. Re estas ricevinto de la esplora premio de la fondo *Humboldt* pro sia kunlabora esploro kun la programo Malproksimaj Mondoj (angle *Distant Worlds Programme*), kaj honora profesoro pri tiu programo ĉe la Universitato Ludoviko-Maksimiliano Munkeno en Munkeno, Bavario, Germanio. Ŝi ankaŭ servis kiel profesoro en la centro pri historiaj studoj de la Universitato Ĝavaharlal Neru en Nov-Delhio, Barato. Re estis nomumita kiel la prezidantino de la nacia aŭtoritato pri monumentoj, sub la kontrolo de la registaro de Barato, ĝis 2015.

Kun sia interfaka esplorometodo, ŝi verkis multajn librojn kaj esplor-artikolojn pri historio, monda heredaĵo, kaj arĥeologio, kaj estas ricevinto de multaj premioj starigitaj fare de esplor-institucioj.

Re asertas, ke plejparto de la historiistoj esploradis ĉefe pri la politikaj dinastioj de mezepoka suda Azio kaj neglektis la historion de la maro. En ŝia lastatempa projekto — temante pri la marborda zono de Goao ĝis Mangaloro — ŝi celas studi la historion de la maro pere de la historiaj monumentoj kiuj datiĝis malantaŭe, je la tempo de la eŭropa kontrolo de Barato. Re rimarkas, ke la marborda historio ne povas esti izolita kiel la sola historio de Barato; male, ĝi devas esti objekto de studo de areo kovrante la tutan Hindoceanan regionon. Por konservi la endanĝerata marbordan heredaĵon, ŝi rimarkas, ke «ni devas procedi kun rigora esploro kaj miksaĵa historio, arĥeologio kaj heredaĵo, precipe monda heredaĵo».

## Referencoj 
* 

Kategorio:Barataj arkeologoj
Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1947
Wendy Doniger

'''''Wendy Doniger O'Flaherty'''* (naskiĝinta la 20-an de novembro 1940 en Nov-Jorko) estas usona hindologo kaj sciencistino pri la sanskrita.

## Kariero 
Doniger naskiĝis en Nov-Jorko de ne-praktikantaj judaj gepatroj, kaj kreskis en la kvartalo *Great Neck'', kie lia patro Lester L. Doniger (1909–1971) laboris kiel eldonisto.

Dum siaj jaroj de gimnazio, ŝi studis la dancon kun George Balanchine kaj Martha Graham. En 1962, ŝi diplomiĝis kun honoroj en la sanskrita kaj en hindaj studoj ĉe la Radcliffe College. En junio 1963, ŝi atingas la grado de magistro pri arto. En 1963–1964, ŝi studis en Barato dank'al 12-monata stipendio de la *American Institute of Indian Studies* (Usona instituto pri hindaj studoj) de la universitato Ĉikago. En junio 1968, ŝi ricevas sian unuan Doktorecon ĉe la universitato Harvard por ŝia tezo *Asketismo kaj sekseco en la mitologio de* *Ŝivo*, redaktita sub la direkto de *Daniel H. H. Ingalls*. En februaro 1973, ŝi ricevis sian duan Ph.D.-on pri orientala scienco ĉe la universitato Oksfordo, por sia tezo *The Origins of Heresy in Hindu Mythology* («La originoj de herezo en la hindua mitologio») gvidita fare de *Robert Charles Zaehner*. Ekde tiam, ŝi estis nomita ses-foje doktoro "honor-kaŭze".

Ekde 1978, ŝi okupas la katedron «Mircea Eliade» pri la historio de la religioj ĉe la Universitato Ĉikago, *Divinity School*. kaj filologo laŭ malnova maniero.

*Doniger* verkis16 librojn kaj estas la aŭtoro de centoj da artikoloj eldonitaj, inter la aliaj, por *The New York Times Book Review*, la *London Review of Books*, *The Times Literary Supplement*, *The Times*, *The Washington Post*, *U.S. News & World Report*, *International New York Times*, *Parabola*, *The Chronicle of Higher Education*, *Dædalus*, *The Nation*, kaj la *Journal of Asian Studies*.

## Referencoj 
* 

Kategorio:Naskiĝintoj en Novjorko
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Historiistoj de religio
Kategorio:Hindologoj
Kategorio:Ligoj al bibliotekoj
(159609) 2002 AQ3

**(159609) 2002 AQ3** estas marsrenkonta kaj terrenkonta amora asteroido.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  en la kadro de la kampanjo NEAT (*Near Earth Asteroid Tracking*) elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).

## Orbito 
Ĝi estas proksima de la orbita resonanco 1:3 kun la Tero.

Ĝia tre discentra orbito krucas tiujn de Marso proksime de sia malsuprenira nodo kaj tanĝas tiun de la Tero. Ĝia tre granda orbita klineco tenas ĝin malproksima de la tera orbito

* Ĝia marsa MOID estas 0,04097 astronomia unuo, tie estas 6,129 milionoj da km.
* Ĝia tera MOID estas 0,3121 astronomia unuo, tie estas 46,689 milionoj da km.
* La  ĝi pasis al 0,05559 astronomia unuo (8,316 milionoj da km) de Marso.
* La  ĝi pasos al 0,05952 astronomia unuo (8,904 milionoj da km) de la ruĝa planedo.
* La  ĝi pasis al 0,31726 astronomia unuo (47,461 milionoj da km) de la Tero.
* La  ĝi pasos al 0,30539 astronomia unuo (45,686 milionoj da km) de nia planedo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Amoraj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de NEAT
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2002
Moskeo Juĥari Govhar Agha

La **moskeo Juĥari Govhar Agha** (, ) estas moskeo situanta en la urbo Ŝuŝo en la pridisputata regiono Montara Karabaĥo. La moskeo ankaŭ portas la nomon *Boyuk Juma* (Granda Moskeo) de Govhar Agha ().

La azera nomo signifas supra moskeo Govhar Agha, ĉar estas plia, pli malgranda, samnoma moskeo en la proksimeco, kiu situas iom pli sube. Ambaŭ moskeoj estas konsideritaj simboloj de la azerbajĝanaj kaj islamaj loĝantoj de la urbo. La konstruaĵo situas ĉe la ĉefa strato kaj konsistigas grandan parton de arkitektura komplekso inkluzive de madraso, butikoj, kaj domoj konstruitaj fare de la sama arkitekto. La konstruado de la moskeo estis komencita jam en 1768, sed estis ĉesigita por longa tempo. La konstruo tiam estis rekomencita kaj kompletigita en 1883-1885 fare de la arkitekto *Karbalayi Safikhan Karabakhi*.

eta|maldekstra|280ra|
La moskea preĝhalo estas tri-nava en kvadrata formo dividita per 6 ŝtonkolonoj. La tri-traba verando en la norda sekcio de la moskeo donas al ĝi ortangulan formon.

La moskeo havas du minaretojn. La interno de la preĝhalo ricevas lumon de duoblaj fenestroj. La du minaretoj apud la fasado konsistigas la verandon. La konstruaĵo de la moskeo estis konstruita el ŝtono dum la du minaretoj estas faritaj el brikoj. La minaretoj havas cilindrajn formojn kun horizontalaj zonoj kun ĉiu sekcio metita en distingita brikaro.

La sama konstrupadrono povas esti rigardita en la plej multaj el la moskeoj ĉie en Karabaĥo konstruita fare de Kerbalayi Safikhan Karabakhi.

eta|centra|330ra|

Kategorio:Religiaj konstruaĵoj en Azerbajĝano
Kategorio:Moskeoj en Azio
Kategorio:Religio en Azerbajĝano
Kinodesmo

[dekstra|eta|312x312ra|Bildo de klasika greka atleto portanta la kinodesmon (atribuita al la pentristo [Triptolemo, datiĝanta de ĉ. 480 a.n.e.)]]
**Kinodesmo** (greke: κυνοδέσμη, laŭvorte "hundligilo") estis ŝnureto aŭ ŝnuro aŭ foje leda strio kiu estis portita ĉefe de atletoj en Antikva Grekio kaj Etruria por malhelpi la malkovron de la glano de la peniso en publiko (konsiderita malĝentila) kaj por restrikti neligitan movadon de la peniso dum sporta konkurso. Ĝi estis ligita streĉe ĉirkaŭ la *akroposthion*, la plej fora, tubforma parto de la prepucio kiu etendiĝas preter la glano. Kiel prezentita en antikvgreka arto la kinodesmo estis portita de kelkaj atletoj, aktoroj, poetoj, simpoziastoj, kaj komastoj. Ĝi estis portita dumtempe enpublike kaj povis esti eltirita kaj remetita laŭvole. La restanta longeco de ŝnureto aŭ povus esti alligita al talia bando por tiri la penison supren kaj malkovri la skroton, aŭ ligita ĉirkaŭ la bazo de la peniso kaj skroto por ke la peniso ŝajnu kurbiĝi supren.

En la greka kaj roma kuracpraktikoj, oni pensis, ke la polucio malfortigas virojn, kaj estis precipe pensita influanta la kvaliton de la vira voĉo. En antikva Romo, ĉi tiu formo de ne-kirurgia infibulacio tiel povus esti uzita de kantistoj kiel reĝimo por konservi la voĉon.

## En arto 
Ĝi estas unue aludita en literaturo en la 5a jarcento a.n.e, en la parte konservita satirusa teatraĵo *Theoroi* de Esĥilo. Estas pli frua indikaĵo de la bildoj de atletoj sur antikvgreka ceramiko. La kinodesmo estis ankaŭ uzita de la Etruskoj kaj Romianoj kiuj nomis ĝin *ligatura praeputii*.

## Notoj
Kategorio:Antikva Grekio
Ponto de Neuilly

La **Ponto de Neuilly** () estas ŝosea kaj fervoja ponto portanta la Nacian Vojon 13 (N13) kaj linion 1 de la Metroo de Parizo, kiu transiras Sejnon inter la dekstra bordo de Neuilly-sur-Seine kaj Courbevoie kaj Puteaux sur la maldekstra bordo en la departemento Hauts-de-Seine. Ĝi alrigardas la ĉefsidejojn de La Défense kaj troviĝas sur la historia akso de Parizo.

## Bildgalerio 

Arc de Triomphe - Day (2961688041).jpg|Alrigarde al Neuilly
Coronapiste du pont de Neuilly.jpg|Alrigarde al La Défense
Pont de Neuilly 002.JPG|Arko super Sejno

## Vidu ankaŭ 
* Linio 1 de la metroo de Parizo
* Pont de Neuilly (pariza metrostacio)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Neuilly
Kategorio:Sejno
Barués

**Barués** estas neloĝata vilaĝo, en la municipo Sos del Rey Católico, en la provinco Zaragozo. Ĝi apartenas al la komarko Cinco Villas, en la historia hispana regiono Aragono.

## Geografio 
"Barués" situas proksimume sep kilometrojn sude de "Sos del Rey Católico". La loko estas alirebla per trikilometra pavimita vojo kiu komenciĝas en la vilaĝo "Novellacos". 

Ĝia distanco al Zaragozo estas 120 km kaj ĝia alteco sur la marnivelo estas 650 m. Komence de 1999 Barués havis 8 loĝantoj, fine de 2006 nur 3 kaj iom pli poste, en la jaro 2008, ĝi restis tute senhoma. 

La vilaĝo "Barués" situas ĉe la kunfluo de la interkrutejoj Barués kaj Vandunchil.

## Demografio 
Evoluo de la loĝantoj de Barués de la jaro 1999 ĝis 2008:

8 (1999) -- 6 (2000) -- 5 (2001) -- 4 (2002) -- 2 (2003)
4 (2004) -- 3 (2005) -- 3 (2006) -- 1 (2007) -- 0 (2008)

## Historio 
Ĝi havis 30 domojn kaj pli ol 100 loĝantojn. Fundamente ĝi vivis per cerealo kaj brutaro. Oni semis tritikon kaj hordeon kaj prizorgis ŝafojn. 

La elektro neniam atingis Barués, kaj la akvo devis esti alportita de fonto proksimume 10 minutojn de la vilaĝo. Tie oni lavis kaj blankigis la vestojn per blankigilo de ligna cindro.

## Monumentoj 
* Preĝejo dediĉita al "Santa Te" (Sankta Te): Ĝi fine estis restaŭrita meze de 2006 kaj ĝia zorgema aspekto kontrastas kun la konstruaĵoj, kiuj ĉirkaŭas ĝin.  De la origina templo restas nur ĝia kapo, konsistigita de absida cilindro kaj pastrejo konstruita per bonaj ŝtonoj. La nuna navo estis konstruita multe pli poste, farita en masonaĵo kaj simila al la perimetra verando. Sur la norda flanko de la preĝejo estas bela baptujo, de la 12-a jarcento, ekzakta kopio de tiu en Sos del Rey Católico, simila laŭ stilo al tiu en Navardún. Tiu ĉi baptujo devenas de ermitejo parte ruinigita en Campo Real, donacita de ĝia posedanto al tiu ĉi preĝejo dediĉita al Santa Te.  La preĝejo estas alirita tra duonronda dovela pordo kun pli posta farado. Ambaŭflanke de la pordo estas du fenestroj konsistantaj el du kaj tri malgrandaj pintaj aperturoj, kiuj ŝajnas esti prenitaj de antaŭa konstruo.  En la ĉirkaŭaĵo de la preĝejo oni povas vidi fragmentajn restaĵojn de ŝtonsarkofagoj, kiuj aperis en la laboro de la ĉirkaŭaj kampoj, en pli granda kvanto norde de la templo.

## Estas menciinde 
Malgraŭ esti neloĝata vilaĝo, dum la festo de San Gregorio, ĝiaj iamaj loĝantoj ne ĉesas iri al la pilgrimado ĉiujare. 

## Vidu ankaŭ 
* Aragona regioneto Cinco Villas. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Sportvojoj- https://es.wikiloc.com/rutas/outdoor/espana/aragon/barues

Kategorio:Loĝlokoj de provinco Zaragozo
Kategorio:Historio de Aragono
Rosenthal am Rennsteig

**Rosenthal am Rennsteig**  estas komunumo en Germanio, kiu ekestis komence de 2019 el pluraj antaŭe najbaraj komunumoj. Ĝi troviĝas en la distrikto Saale-Orla de la federacia lando Turingio. La komunumaj partoj antaŭ apartenis al komunumaro, do grupiĝo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna plenumo de iuj administraj servoj, nomata *Verwaltungsgemeinschaft Saale-Rennsteig*. Fine de la jaro [[]] la komunumo havis  loĝantojn.

la administra centro de la nova komunumo estas la loĝloko Blankenstein borde de la rivero Saale, pliaj komunumopartoj estas *Arlas*, Birkenhügel, Blankenberg, Harra, *Kießling*, *Lemnitzhammer*, Neundorf, Pottiga, Schlegel und *Seibis*. La konata migropado Rennsteig finiĝas ĉi tie.

## Eksteraj ligiloj 
*  de la nova komunumo ()

eta|maldekstra|300ra|la komunuma administrejo

Kategorio:Distrikto Saale-Orla
Kategorio:Urboj de Turingio
Katinka Hosszú

'*** [hosU], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hosszú Katinka*' estis hungara naĝistino, olimpiano, trifoja olimpika ĉampiono, naŭfoja mondĉampiono, negocisto.

 naskiĝis la  en Pécs.

## Biografio 
 estis edukita en Baja, kie ŝi maturiĝis en gimnazio en 2008, poste ŝi akiris psikologian diplomon en Universitato de Suda Kalifornio en 2012. Ŝi edziniĝis en 2013, sed sen nasko ŝi divorcis en 2019 (ŝia usona edzo estis ankaŭ sia propra trejnisto kaj negoca partnero). En 2022 ŝi denove edziniĝis al sia pli nova hungara trejnisto. Ŝi ricevis premiojn inter 2009-2019.

### Sporta kariero 
 komencis naĝi en sia aĝo 5. Post 5 jaroj ŝi jam havis signifajn sportajn rezultojn enlande. inter 1958-1977 estis naĝisto en ĉefurba sportklubo. Ŝi estis hungara ĉampiono 33-foje. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2012, Hungario en la Somera Olimpiko 2016 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2020 kun 3 oraj medaloj (en la meza Olimpiko), krome en mondĉampionumoj ŝi estis la unua naŭfoje (2009-2019).

## Ŝiaj libroj 
* *A magyar Iron Lady* (2014)
* *Az átalakulás* (2015)
* *Nincs megalkuvás* (2017)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingvaj datenoj kun foto
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj
Kategorio:Hungaraj negocistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Viadukto de Austerlitz

La **Viadukto de Austerlitz** () estas fervoja ponto kiu transiras Sejnon en Parizo (Francio). Ĝi estis konstruita inter 1903-1904 de "Société de construction de Levallois-Perret". Ĝi estas uzata de linio 5 de la Metroo de Parizo. Ĝi estas listigita kiel historia monumento laŭ decido de la 

## Bildgalerio 

Viaduc-d'Austerlitz.jpg|Abutmento sur maldekstra bordo
Viaduc-d'Austerlitz-detail.jpg|Detalo de la blazono de Parizo
Viaduc d'Austerlitz rampe nord.jpg|Norda ramplo
Viaduc d'Austerlitz.jpg|Ĝenerala vido

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ponto de Austerlitz
* 12-a arondismento de Parizo
* 13-a arondismento de Parizo
* Linio 5 de la metroo de Parizo

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Austerlitz
Kategorio:Sejno
Kategorio:12-a arondismento de Parizo
Kategorio:13-a arondismento de Parizo
Metroo-ponto Morland

La **Metroo-ponto Morland** () estas fervoja ponto situanta en la 4-a kaj 12-a arondismentoj de Parizo, en Francio.

Tiu mallonga viadukto estis konstruita inter 1904 kaj 1906.

Ĝi estas uzata de linio 5 de la Metroo de Parizo norde de stacio .

## Bildgalerio 

Pont-métro Morland, côté port Arsenal.jpg|Metroo-ponto super kluzo de Arsenal
Pont-métro Morland, vue axiale.jpg|Vagonaro eliras el ''''

## Vidu ankaŭ 
* Kanalo Saint-Martin
* Linio 5 de la metroo de Parizo
* Quai de la Rapée (pariza metrostacio)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Morland
Barbara Walters

**Barbara Jill WALTERS** (la 25-an de septembro 1929 en Bostono, Masaĉuseco - la 30-an de decembro 2022) estis usona ĵurnalisto.

## Kariero 
En 1961, post mallonga kariero kiel asistanto kaj raportisto de ĵurnalisto ĉe CBS, ŝi eniris The Today Show sur la NBC televida-reto kiel verkisto kaj enketisto. Walters progresis kaj plejparte traktis pezajn enketojn kaj intervjuojn. Ene de jaro ŝi iĝis ĝenerala raportisto kiu respondecas sendepende pri la enketo kaj redaktado de siaj taskoj.

Ekde 1979 ŝi estis parto de la teamo de la enketema programo 20/20 en la reto ABC.

La 14-an de junio 2007, ŝi ricevis stelon en la Trotuaro de famo en Holivudo. La 28-an de marto 2013, estis sciigite ke Walters retiriĝos de ŝiaj televidagadoj en 2014, post pli ol 50 jaroj sur la ekrano.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Barbara Walters discography at Discogs
* la Tempa "Tunelo de @ABC News" paĝo enhavanta tranĉetojn de multenombraj novaĵelsendoj sur kiu Walters aperita
* Eltiraĵoj de 2008 aŭtobiografio, Aŭdicio: Memoraĵo
* Barbara Walters Arkivo de amerika Televida Intervjuo
* Barbara Walters Video produktita de Fabrikistoj: Virinoj Kiu Faras Amerikon
* Appearances on C-SPAN
* Barbara Walters on the Muck Rack journalist listing site

Kategorio:Usonaj verkistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj
Kategorio:Personoj de Novjorko
159629 Brunszvik

'*159629 *Brunszvik''''' estas malrapide rotacianta asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 2:7 kun la Tero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la hungaraj geastronomoj Heiner Zsuzsanna kaj Sárneczky Krisztián elde la Stacio de Piszkéstető de la Konkoly Observatorio, proksime de Mátraszentimre en Hungario.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la grafino Teréz Brunszvik (1775 – 1861), fondintino en 1828 de la unua infanĝardeno en Hungario kaj en la Habsburga imperio. Ŝi lanĉis la Virinan Asocion en Budao kaj Peŝto, iniciatiis institucion por eduki virinojn kaj konstante subtenis ties egalecon.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Krisztián Sárneczky
Kategorio:Malkovrita de Heiner Zsuzsanna
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2002
Valéria Gyenge

'*** [djenge], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gyenge Valéria*' estis hungara naĝisto, dufoja olimpiano, olimpika ĉampiono, fotisto. Ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Garai Jánosné*.

 naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
 laboris en fotolaboratorio en sia naskiĝurbo inter 1950-1956. Depost la hungara revolucio de 1956 ŝi disidis al Kanado, kie ŝi edziniĝis kaj naskis du filinojn. Ŝi finis kvarjaran kurson pri fotado, poste ŝi fondis fotfirmaon en Toronto. Ŝi ricevis 3 hungarajn premiojn inter 1952-2006.

### Sporta kariero 
 inter 1945-1956 estis naĝisto en ĉefurbaj sportkluboj. Ŝi estis hungara ĉampiono 17-foje. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1952 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1956 kun ora medalo (en la unua Olimpiko), krome en eŭropa ĉampionumo ŝi estis la unua en 1954. Ekde 1957 ŝi naĝis en Kanado, poste 2 jarojn ŝi estis trejnisto. 

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo kun fotoj
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj
Kategorio:Hungaraj fotistoj
Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956
Kategorio:Hungardevenaj kanadanoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Fanni Illés

'*** [ilEŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Illés Fanni*' estas hungara naĝisto, paralimpikano, olimpika kaj monda ĉampiono.
eta|

 naskiĝis la  en Keszthely.

## Biografio 
 naskiĝis morta sen piedoj. Komence ŝi uzis akselajn lambastonojn, poste rulseĝon. Ŝi akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös, krome ŝi akiris ankaŭ trejnistan diplomon. Ŝi edziĝis en 2021, en la sekva jaro ŝi naskis sukcese. Ŝi ricevis signifan ŝtatan premion en 2021.

### Sporta kariero 
 pro medicina konsilo ŝi komencis naĝi en 2004. Post 2 jaroj ŝi jam havis signifajn rezultojn. Ŝi estis hungara ĉampiono plurfoje en sia kategorio. Ŝi estis paralimpikano en Somera Olimpiko 2008, Somera Olimpiko 2012, Somera Olimpiko 2016 kaj Somera Olimpiko 2020 kun ora medalo lastfoje, krome en mondĉampionumo ŝi estis la unua en 2019.

## Fontoj 
* hungarlingva biografieto kun intervjuo kaj foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva paĝo kun foto
* hungarlingva koncerna paĝo

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj paralimpianoj
Kategorio:Hungaraj paralimpikaj ĉampionoj
Lutecia (III) klorido

**Lutecia (III) klorido** aŭ **triklorido de lutecio** estas neorganika kombinaĵo apartenanta al la familio de la kloridoj, rezultanta el interagado de la **lutecia hidroksido** kaj **klorida acido**. Lutecia (III) klorido estas senkolora aŭ blanka, higroskopa solidaĵo, solvebla en akvo. Lutecia (III) klorido prezentas tri klorajn jonojn ligitajn al luteciatomo. Ĝi konsistas je 1 luteciatomo, 3 kloratomoj, kaj uzatas en kemiaj sintezoj. Anhidra lutecia (III) klorido havas tavolstrukturon de la YCl3 kun oktaedraj luteciaj jonoj.

## Reakcioj
### Reakcio 1
* Preparado de **lutecia (III) klorido** per traktado de **lutecio** kun **lutecio**:

 
### Reakcio 2
* Preparado de **lutecia (III) klorido** per traktado de **lutecio** kun **lutecia (III) hidroksido**:

 
### Reakcio 3
* Preparado de **luteciobenzeno** per traktado de **lutecia (III) klorido** kun **benzeno**:

 
### Reakcio 4
* Preparado de **lutecio** per traktado de **karbona unuoksido** kun **lutecia (III) oksido**:

 
### Reakcio 5
* Preparado de **lutecia (III) klorido** per traktado de **ferika klorido** kun **lutecio**:

 

 
## Vidu ankaŭ
* Kloridoj
 
## Referencoj 
Kategorio:Kloridoj
Zsuzsanna Jakabos

'*** [ĵuĵana jakaboŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jakabos Zsuzsanna*' estas hungara naĝisto, olimpiano.

 naskiĝis la  en Pécs.
 
## Biografio 
 akiris diplomon en Negoca Altlernejo Sándor Wekerle en Budapeŝto. Ŝi edziniĝis al sia trejnisto. Ŝi ricevis ŝtatan premion en 2008.

### Sporta kariero 
 aĝis 8, kiam ŝi komencis naĝi. Post jaro ŝi jam konkursis. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2004, Hungario en la Somera Olimpiko 2008, Hungario en la Somera Olimpiko 2012, Hungario en la Somera Olimpiko 2016 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2020 sen medaloj, krome en aŭropa ĉampionumo ŝi estis la unua en 2016.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva datenaro kun foto 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Valsad

**Valsad,** laŭ guĝarata lingvo **વલસાડ,** laŭ hindia lingvo **वलसाड,** historie *Bulsar* estas urbego kaj municipo en okcidenta Barato, en suda parto de subŝtato Guĝarato, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo. La loknomo venis el la guĝarata lingvo, ĉar kreskiĝas tie multe da banjanoj.
eta|maldekstre|

## Demografio 
Valsad havis populacion de  en 2021 kun legopovo de 92%, kiu estas signife pli alta, ol la landa mezumo.
eta|

## Geografio 
Valsad situas laŭ riverbordo kaj la Araba Maro ne estas tro for. La supermara alteco estas 13 m. La Araba Maro troviĝas nur 4, iama portugala kolonieto kaj urbo Daman 26, Vapi 27, Navsari 38, Surat 67, Baruĉ 122, Mahuva 133, Malegaon 166, Mumbajo 183, Vadodara 191, iama subŝtata ĉefurbo Ahmedabado 270, nova subŝtata ĉefurbo Gandinagaro 292, tutlanda ĉefurbo Delhio 992, Kolkato 1610 kilometrojn (aere) https://www.distancefromto.net/.

## Historio 
Historie Valsad longe apartenis al ŝtato de Bombajo. Dum la sendependiĝo en 1947 la loĝantoj voĉdonis pri Barato kaj alia naskiĝanta najbara ŝtato Pakistano, poste multe da homoj formigris al Pakistano.

## Ekonomio 
Valsad estas agrikultura urbego, kie la ĉefa produktaĵo estas la mango (frukto). En la urbego troviĝas marketo kun pli ol 300 mango-butikojn. Krome ekzistas grava kemia firmao.

## Lingvoj 
En Valsad la oficiala lingvo estas la guĝarata, sed estas vaste konata ankaŭ la hindia, maratia kaj la angla.

## Religioj 
En Valsad plejparto de la populacio estas hinduoj (85%) kaj muslimoj (10%), iomete estas  
ĝajnistoj (2,5%) kristanoj (1%).

## Eduko 
En Valsad la plej alta eduko okazas en kolegioj.

## Klimato 
Valsad troviĝas en savanoklimato (Aw). Jare pluvas averaĝe 1500 mm. Inter junio-septembro pli ofte pluvas pro la musonoj, inter oktobro kaj majo praktike ne pluvas. La temperaturo varias inter 21-32 °C.
eta|maldekstre|

## Trafiko 
Valsad havas trairan fervojan linion kun stacidomo laŭ la etapo Delhio-Mumbajo. La stacidomo konstruiĝis en 1925. Al aliaj urboj kaj proksimaj vilaĝoj aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn. 4 vojoj kuras al la urbego. 4 pontoj helpas la trafikon. La plej proksimaj flughavenoj funkcias en Daman kaj Surat.

## Vidindaĵoj 
eta|
* preĝejoj, precipe hinduaj
* marborda plaĝo

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Urboj de Guĝarato
Metroo-viadukto de Clichy

La **Metroo-viadukto de Clichy** () estas fervoja ponto situanta en la franca departemento Hauts-de-Seine en la regiono Francilio. Ĝi kunligas la municipojn de Asnières-sur-Seine kaj Clichy transirante la Sejnon. La viadukto estas uzata de vagonaroj de la linio 13 de la Metroo de Parizo. Ĝi estis enservigita la  okaze de la plilongigo de la linio de '** al **'.

centra|280px|eta|Vagonaro elirinta el ''''

## Vidu ankaŭ 
* Asnières-sur-Seine
* Clichy
* Linio 13 de la metroo de Parizo

## Eksteraj ligiloj 
* 

Clichy
Sklavmilitoj

La **sklavmilitoj** estis serio de tri ribeloj de sklavoj dum la fina periodo de la Romia Respubliko.​

* La Unua sklava milito (135-132 a.n.e.) okazis en Sicilio, estrita de Eŭnoo, sklavo kiu proklamiĝis profeto, kaj Kleono.
* La Dua sklava milito (104-100 a.n.e.) okazis ankaŭ en Sicilio kaj estis estrita de Trifono kaj Ateniono.
* La Tria sklava milito (73-71 a.n.e.) okazis en Italio kaj estis estrita de Spartako. Tiu lasta estis diference la plej konata kaj grava el la triopo. Spartako, per grandaj venkoj, ege damaĝis la respublikan armeon kaj estis la nura sklavestro kiu preskaŭ atingis la venkon.

## Notoj
Kategorio:Militoj de Antikva Romio
Kategorio:Historio de Antikva Romio
Kategorio:Sklavaj ribeloj
Kategorio:Romia Imperio
Kategorio:Antikvaj ribeloj
Kategorio:Antikva Sicilio
Kategorio:Siciliaj militoj
Kategorio:Siciliaj ribeloj
Kategorio:Konfliktoj en la 2-a jarcento a.K.
Kategorio:Konfliktoj en la 1-a jarcento a.K.
(159633) 2002 CY21

**(159633) 2002 CY21** estas troja asteroido de Jupitero. Ĝi orbitas ĉe la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, ĝi do estas ano de la tiel nomata « Greka Tendaro ».

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo *Near Earth Asteroid Tracking* elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de NEAT
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2002
Sesdek ok (libro)

**Sesdek ok** estas romano, verkita de la sveda verkisto Sten Johansson kaj eldonita de Mondial en Novjorko en 2021. 

Tra la okuloj de juna sveda esperantisto studanta la francan literaturon en Parizo, la aŭtoro prezentas la tiutempan socian situacion en Francio. Li intermiksas siajn priskribojn kun aferoj de interhomaj rilatoj, de amo kaj amoro, kiujn li lerte uzas por ilustri diversajn  kaj individuajn konvinkiĝojn.

La jaro 1968 estis grava okazo, kiam populariĝis novaj ideoj kontraŭaj al tiuj de la “reganta klaso”. La ĉefrolulo de la romano estas esperantisto, sed ĝia plej interesa aspekto estas la priskribo de la etoso de tiu jaro sesdek ok.  

La premio Laŭro de la Akademio por 2022 estis aljuĝita al la verkisto por tiu ĉi verko.  

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Sesdek ok*, Mondial, Novjorko, 2021, ISBN 9781595694126
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Kategorio:Libroj aperintaj en 2021
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Imperia kulto

**Imperia kulto** estas maniero de ŝtata religio en kiu imperiestro aŭ dinastio de imperiestroj (aŭ regantoj kun alia simila titolo), estas adorataj kiel dio, mesio, duondio aŭ diaĵo. Tiukadre «kulto» estas uzata en la senco de «adorado», ne laŭ moderna pejorativa senco. Tia kulto povas esti al personeco kiel ĉe figura de Evemero ĵus ascendita aŭ iu de nacia identeco, kiel ĉe la etiopia imperio aŭ ĉe la japana imperio) aŭ supernacia diaĵo ĉe pluretnaj ŝtatoj (p.e. ĉe imperia Ĉinio aŭ ĉe la Romia Imperio).

En la antikva Ĉinio, la imperiestroj estis konsiderataj «Filoj de la Ĉielo». En Antikva Egipto, la viraj faraonoj estis konsiderataj enkarnigo de la dio Horuso, kio estis same kiel filo de la suna dio, Hatoro (aŭ poste Isis), aŭ de la diaĵo de la ĉielo, Nut. En la Romia Imperio, la *Imperia kulto* konsistis en la adorado de la Romia imperiestro kiel dio, praktiko kiu ekis ĉe Aŭgusto kaj iĝis elstara elemento de la romia religio. Dum la Inkaa Imperio, la Sapa Inka estis konsiderata «filo de la dio Suno (Inti) kaj de la diino Luno (*Mamaquilla*)». Pri Japanio, ĝis antaŭ la fino de la Dua Mondmilito, la japana imperiestro pretendis esti posteulo de dioj.

## Vidu ankaŭ 
* Kulto al personeco
* Apoteozo

Kategorio:Religioj
Kategorio:Imperioj
Kategorio:Romia Imperio
Alma - La mondo antaŭ la hejma sojlo

***Alma - La mondo antaŭ la hejma sojlo*** estas bildrakonto slovenlingve verkita de Mojiceja Bonte, esperantigita de Nika Rožej kaj eldonita de Centra Biblioteko de Celje kaj Esperanto-Societo Ljubljana en 2021.  

Ĉar la libro estas bildrakonto do unuavide ĝi aspektas kiel infanlibro. Tamen, ĝi estas multe pli ol tio: ĝi estas omaĝo al eksterordinara homo, kiu havis nekredeblajn entuziasmon kaj intereson pri nia mondo.

Ĝi priskribas la infanajn jarojn de Alma, kaj ankaŭ montras ŝiajn senfinan scivolemon kaj senbridan lernemon pri la plej diversaj fakoj, ekzemple pri lingvoj, historio, desegnado, muziko kaj natursciencoj.

Evidentas ke lingvoj kaj vojaĝado estis kernaj en la vivo de la verkisto, tiele la poezieca teksto kaj belaj ilustraĵoj trafe montras tion. Oni legas kiel Alma lernis plurajn lingvojn samtempe kaj revis pri vojaĝado. Ŝi deziris ekkoni “novajn landojn, interesajn homojn kaj iliajn morojn”.

Desegnaĵoj de Polona Kosec akompanas la tekston. Eĉ en la internaj kovriloj oni povas admiri belajn bildojn, kiuj prezentas la mirindan vivon de Alma kaj ŝian tutmondan vojaĝon.

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mojiceja Bonte, *Alma – La mondo antaŭ la hejma sojlo, eld.* Centra Biblioteko de Celje kaj Esperanto-Societo Ljubljana, 2021, ISBN 9789616557108
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Tradukita literaturo en Esperanto
Sklavemancipo

En la antikva Romo, estis **sklavemancipo**, en latino *manumissio*, la procezo liberigi sklavon, pere de kio ĝi iĝis ekssklavo. Tiu estis ofta praktiko en Romio laŭlonge de ĝia historio. Sklavo, pro ŝato, plenumitaj favoroj, meritoj, personaj kvalitoj, bona volo de la posedanto, povis iĝi ekssklavo kaj eĉ akceptita kaj aligita en la altan romian socion, kiel okazis ĉe kelkaj imperiaj ekssklavoj, kiuj per la sistemo de socia promocio, same kiel pro siaj esceptaj riĉecoj aŭ kapabloj, atingis la pinton de la socia ŝtuparo eĉ plenumante politikajn postenojn pere de la apogo de la romia aristokrataro. Plej ofta ĉiuokaze estis ke oni plue konsideru ilin servistoj, sen forgesi iliajn pasintrecojn, kaj la plej granda parto de ekssklavoj simple nur supreniris po unu ŝtupon en la romia socia tavoligo, ekformante parton de la plebo pro kio ili devis vivteni sin per sia laboro, pro kio muktaj el ili plue laboris por siaj iamaj posedantoj, nun nomitaj patronoj. 

La sukcesaj sklavoj povis akumuli sufiĉe da mono por aĉeti sian liberecon aŭ rekte esti liberigitaj pro plenumitaj servoj. La sklavemancipo (sklavliberigo) iĝis tiom ofta ke, en la 2-a jarcento, leĝo limigis la nombron de sklavoj kiujn posedanto rajtas liberigi.

## Liberigo 
Estis diversaj manieroj por atingi la *manumissio* (liberigon:
#*manumissio per vindictam*: sklavo kontestis, en konsento de sia mastro, al tiu lasta la laŭleĝan posedon antaŭ la juĝisto. Ĉi-kaze la mastro devis rekoni la liberon de "ne-sia" sklavo.
#*manumissio censu*: Praetor ordonis inskribi la sklavon en la listoj de la cenzoroj kiel roma civitano.
#*manumissio testamento*: liberigo pere de ago de fina volo, kiu liberigu la liberigonto el ĉiu devo avantaĥe de sia antaŭa mastro.
La *ius praetorium*, nome la pretora jurisprudenco, enkondukis novajn formojn de liberigo (*manumissio*), nome:
#*manumissio inter amicos*: mastra deklaro farita antaŭ amikaro pri sia volo liberigi la sklavon;
#*manumissio per epistulam*: letero per kiu la mastro komunikis al la sklavo sian intencon lin liberigi; 
#*manumissio per mensam*: invito per kiu la mastro igas la sklavo kunmanĝanta sammanĝeje, kun la manifesta intenco lin liberigi. Oni ĉikaze devis legi formulon tiutipan: *"Stichuus servus meus liber esto"* (Stiko mia servo estu libera!”

## Notoj
Kategorio:Romia juro
Kategorio:Sklaveco
Tagebuch eines Verzweifelten

**Taglibro de homo en malespero** (germane: *Tagebuch eines Verzweifelten*; angle: *Diary of a Man in Despair*) estas taglibro verkita de la germana verkisto Friedrich Reck-Malleczewen dum la 1930-aj jaroj kaj 1940-aj jaroj, kritike esprimante la pasian opozicion de la verkisto al Adolf Hitler kaj Naziismo. Ĝi estis origine publikigita en 1947, sed ricevis nur malmulte da rekono. 

La angla traduko de la libro, *Diary of a Man in Despair*, estis origine publikigita en 1970, kaj poste sekvis plurajn eldonojn. Kiam ĝi estis eldonita en la angla kaj fariĝis kiel klasika deklaro pri Nazia Germanio. *The New York Times* diris, ke la taglibro estas mirinda legaĵo ĉar la invektivo atingas la nivelon de arto kaj malamo atingas tragedian grandiozecon. 

## Enhavo 
[eta|394x394ra|[Koncentrejo Dachau, kie la aŭtoro Reck-Malleczewen mortis en 1945 (la korpoj en la fono estas SSaj trupoj post liberiĝo de la koncentrejo)]]La libro enhavas la taglibrojn de la rakontanto (en tridek naŭ kontribuojn) ekde majo 1936 ĝis oktobro 1944. En ĝi la aŭtoro esprimas sian pasian malamon kontraŭ Adolf Hitler kaj la nazioj, kiujn li priskribas kiel "malicajn homsimiojn." 

En unu eniro, Reck rilatigas renkontiĝon kun Heinrich Himmler en 1934 ĉe kiu Himmler petis Reck informojn. Surprizita laŭ la peto de Himmler, Reck demandis al Himmler kial la "Fouché de la Tria Regno" (en referenco al Joseph Fouché, la konata franca Ministro de Polico sub Napoleono) bezonis informojn de li. Reck rilatigas ke Himmler evidente havis neniun ideon kiu Fouché estis.

Reck deklaras ke li renkontis Hitler kelkajn fojojn, kaj en la eniro por 11 aŭgusto 1936 li priskribas okazon kiam Hitler liveris diatribon kiu lasis Reck kaj liajn kunulojn senvortaj. Post kiam Hitler foriris, unu el la kunuloj de Reck malfermis fenestron por enlasi iom da freŝa aero kaj dispeli la senton de "subpremo". Estis kvazaŭ la ĉambro estis poluita de la "malpura esenco de monstraĵo".  

En la enskribo por la 11-an de aŭgusto 1936, Reck priskribas kiel li siatempe vidis Hitler-on manĝi sole en Munkena restoracio, kaj esprimas bedaŭron ke li ne pafis lin kiam li havis la ŝancon. Li rigardis Hitlero tiutempe kiel rolulaĉo el bildstrio, kaj sindetenis de pafado de li, kvankam li havis ŝarĝitan revolveron kun li. La eniro finiĝas kun antaŭvida priskribo de kiel la fino de Hitlero venos sur lin de ĉiu ebla direkto.  

En la enskribo de la 9-an de septembro 1937, Reck priskribas kiel li devas kaŝi sian taglibron en la arbaro, klarigante kiel li ĉiam estas vigla ŝanĝante la kaŝejon en kazo ke li estas observita.  

La fina eniro, de la 14-an de oktobro 1944, Reck priskribas kiel li estis arestita kaj poste akuzita je "subfosado de la laboretoso de la armetrupoj." Tio estis grava akuzo portanta la mortopunon. En sekva epizodo, li estis liberigita post la neatendita interveno de SS-generalo. Fine Reck faras la prognozan deklaron ke la nazioj estos elradikigitaj, sennaziigitaj kaj reduktitaj al sia vera nivelo.  

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Libroj aperintaj en 1947
Kategorio:Naziismo
Metroo-viadukto de Charenton

La **Metroo-viadukto de Charenton** ( estas fervoja ponto situanta en la franca departemento Val-de-Marne en la regiono Francilio. Ĝi kunligas la municipojn de Charenton-le-Pont kaj Maisons-Alfort transirante la Marnon, la aŭtovojon A4 kaj la departementan vojon 103. Enservigita en 1970, la viadukto estas uzata de vagonaroj de la linio 8 de la Metroo de Parizo.

## Vidu ankaŭ 
* Charenton-le-Pont
* Maisons-Alfort
* Linio 8 de la metroo de Parizo

## Eksteraj ligiloj 
* 

Charenton
Pupohejmo (teatraĵo)

**Pupohejmo** estas teatraĵo de Henrik Ibsen. La verko, norvege publikigita en 1879, estas nomita en la norvega originalo ***Et dukkehjem*** (laŭvorte **pupohejmo**, kiel la esperanta traduko, dum tradukoj al aliaj eŭropaj lingvoj parte elektis malpli simplajn titolojn). La titolo priskribas la rigidecon kaj enfermiĝon el kiuj la protagonisto, la junulino *Nora*, eksplodas ĉe la fino. Kaj ŝia patro kaj ŝia edzo *Torvald Helmer* traktas ŝin, konforme al tiutempaj sociaj konvencioj, kiel havaĵon kiu estas altvalora por ili, sed al kiu ili ne permesas havi propran vivon.

La teatraĵo havis sian unuan prezentadon la 21-an de decembro 1879 en Kopenhago ĉe la Reĝa Teatro (*Det Kongelige Teater*). La germanlingva premiero okazis en 1880 en Hamburgo. Por tiuj prezentoj, la fino devis esti ŝanĝita en konsidero de la nuntempa vido de la socia institucio geedziĝo. Estis celite ke *Nora* finfine forlasos *Torvald Helmer* kaj la infanojn. En ĉi tiuj prezentoj tamen *Nora* restis pro la infanoj. La unua germana prezentado kun la origina fino de Ibsen ankoraŭ povis okazi samjare en 1880 en Munkeno.

## En Esperanto 
eta|maldekstra|180ra|eta|280ra|110 jarojn pli poste, la teatraĵo ankaŭ alvenis en la Esperantlingva mondo: la german-nederland-brita ensemblo Kia Koincido de junaj esperantistoj profesiece ekprezentis la esperantlingvan teatran version en la UK 1991 en Bergen, Norvegio - poste sekvis multaj pliaj surscenigoj en aliaj eŭropaj landoj. La teksto estis speciala versio de la teatra ensemblo (aparte redaktita fare de Judith Jackson, Thomas Bormann, Saskia Idzerda kaj Martin Haase), farita surbaze de antaŭaj tradukoj de Odd Tangerud kaj Jens Larsen. La premiero de la 3-akta prezento en la urba halo de Bergen daŭris 150 minutojn, kutima daŭro por la teatraĵo.

La esperanta teatra ensemblo en sia sceneja libreto jene enkondukis en la temon:

## Ludis ĝin 
* Tara Fitzgerald

## Referencoj 
Kategorio:Teatraĵoj
Kategorio:Kia Koincido
Skandia (III) klorido

**Skandia (III) klorido** aŭ **triklorido de skandio** estas neorganika kombinaĵo apartenanta al la familio de la kloridoj, rezultanta el interagado de la **skandia hidroksido** kaj **klorida acido**. Skandia (III) klorido estas cindrokoloraj aŭ blankecaj kristaloj kun alta fandopunkto, solveblaj en akvo, etanolo kaj metanolo. Skandia (III) klorido prezentas tri klorajn jonojn ligitajn al skandiatomo. Ĝi konsistas je 1 skandiatomo, 3 kloratomoj, kaj uzatas en kemiaj sintezoj. Kloridaj derivaĵoj povas esti malkomponitaj per elektrolizo al klora gaso kaj la metalo.

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Preparado de **skandia (III) klorido** per traktado de **lutecio** kun **lutecio**:

### Reakcio 2 
* Preparado de **skandia (III) klorido** per traktado de **lutecio** kun **skandia (III) hidroksido**:

### Reakcio 3 
* Preparado de **luteciobenzeno** per traktado de **skandia (III) klorido** kun **benzeno**:

### Reakcio 4 
* Preparado de **lutecio** per traktado de **karbona unuoksido** kun **skandia (III) oksido**:

### Reakcio 5 
* Preparado de **skandia (III) klorido** per traktado de **ferika klorido** kun **lutecio**:

## Vidu ankaŭ 
* Kloridoj

## Referencoj 
Kategorio:Kloridoj
Kastelo Kaulsdorf

eta|Kastelo Kaulsdorf

**Kastelo Kaulsdorf** (germane: *Schloß Kaulsdorf*) troviĝas en la samnoma komunumo Kaulsdorf en Germanujo. Ĝi situas malsupre de Kastelo Eichicht sur spronoza roka elstaraĵo supre de la malnova strato disde Saalfeld (Saale) al Nurenbergo.

## Konstruaĵo 
Memorigas onin la kastelo je loĝtursimila konstrubloko sur to-forma horizontala projekciaĵo kun duonronda turo ĉe la mallonga flanko. partoj de la konstruaĵo estas framskeleta. Ankaux spuroj de fosaĵo ankoraŭ videblas kun iama levoponto. Tre verŝajne ĝi estis fortikigita senjorejo.

## Historio 
La vilaĝo *Chulisdorf* donacitis en 1074 de la kolonja arkiepiskopo al la Abatejo de Saalfeld. Poste ekposedis la vilaĝon kun la bienon la grafoj de Orlamünde. Ili transdonis la tuton en 1346 al la burggrafoj de Kirchberg (apud Jena). Burgo kun foso troviĝas tie kie hodiaŭ estas la kastelo. Mencio de *setla bieno* fariĝis en 1346.

En 1426 akiris burgon kaj vilaĝon la princ-elektisto de Saksio. La parto de la Orlamünde-grafoj (Lauenstein) iĝis feŭdaĵo en 1427 de la Margrafujo Brandenburg-Bayreuth. En 1438 ĝi venditis al la dinastio de Schwarzburg kaj de ili en 1503 al la dinastio Mansfeld-Vorderort. Postaj posedantoj estis: von Thüna, von Streitberg, von Dobeneck. La nuna kastelo datumas de 1678. Dobeneck-blazono spekteblas en la kirko. La Dobeneck-oj unuingas siajn posedaĵojn en 1687 kun la dinastio de Könitz.

En 1791 la eksklavo iĝis parto de Prusio kiu aĉetis la bienon en 1795 kaj disdonis kampoparcelojn al burĝoj kaj kamparanoj. En 1814 venditis ankaŭ la kastelo. Ĝis la 20-a jarcento ĝi servis kiel malriĉulejo. Nova vendiĝo venis en 1920; aĉetanto estis la ginekologo Walter Treupel el Jena kiu starigis supre okangula framskeletaĵo sur la turo. De tiam ĝi havas altecon de 25 metroj. Tiam estis ankaŭ uzo gasteja. Nuntempe ĝin posedas privatulo.

## Eksteraj ligiloj 
* ĉi-prie ĉe *Alle Burgen*

## Notoj 
Kaulsdorf
Placo de la kvar kleruloj (Vajmaro)

eta|Placo de la kvar kleruloj, Vajmaro
**Placo de la kvar kleruloj** (germane: *Gelehrtenplatz* aŭ *Viergelehrtenplatz*) estas loko en la parko de Kastelo Belvedere en Vajmaro, Germanujo.

## Priskribo 
Tie spekteblas kopioj de la portretoj de Goethe, Friedrich Schiller, Christoph Martin Wieland kaj Johann Gottfried Herder. Ilin faris Martin Gottlieb Klauer krom la portreto ŝilera kiu estas de Ludwig Klauer.

La aranĝo datumas de ĉ. 1818. Iniciatinto estis la granddukino Maria Pavlovna Romanova. Estis la portretoj el bakita argilo. Anstataŭis ilin ekde 1978 kopioj el gisita betono. Du benkoj invitas onin resti kaj mediti. Meze de la ronda tuto estas bedo kun ornamplantoj.

La tuta komplekso figuras sur la oficiala listo de protektotaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
## Notoj 
Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro
Vajmaro
Vajmaro
Vajmaro
Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe
Kategorio:Friedrich Schiller
Kategorio:Christoph Martin Wieland
Kategorio:Johann Gottfried Herder
Kategorio:Kastelo Belvedere (Vajmaro)
Vajmaro
Zsófia Konkoly

'*** [ĵOfia], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Konkoly Zsófia*' estas hungara naĝisto, paralimpikano, olimpika kaj dufoja monda ĉampiono.

 naskiĝis la  en Pécs.

## Biografio 
 naskiĝis kun pli mallonga dekstre mano. Ŝi lernis en sia naskiĝurbo, poste ŝi studis en Universitato de Pécs. Ŝi ricevis ŝtatajn premiojn en 2016 kaj 2021.

### Sporta kariero 
 komencis naĝi en sia aĝo 6, sed la sportaj sukcesoj venis nur ekde 2015. Ŝi estis paralimpiano en Somera Paralimpiko 2016 kaj Somera Paralimpiko 2020 kun ora, du arĝentaj kaj bronza medaloj, krome en 2 mondĉampionumoj ŝi estis la unua dufoje, krome la dua kaj tria.

## Fontoj 
* hungarlingva datenaro kun foto
* koncerna paĝo kun foto
* hungarlingva biografieto legebla pli malsupre

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj paralimpianoj
Kategorio:Hungaraj paralimpikaj ĉampionoj