The Language Instinct

**La Lingva Instinkto** (, 1994) estas libro verkita de Steven Pinker por ĝenerala legantaro. En ĝi, la aŭtoro prezentas la ideon, ke la kapablo paroli lingvon estas denaska ĉe homoj. Li konstruas sur la ideo de Noam Chomsky, ke ĉiuj homaj lingvoj baziĝas sur la samaj gramatikaj principoj. En la fina sekcio de la libro, Pinker klarigas la fenomenon de homa lingvo kiel instinkto, forirante de la skeptiko de Chomsky, ke evolua teorio povas klarigi la kapablon paroli.

## Bazaj Provizaĵoj 
Pinker defias kelkajn komunajn kredojn pri lingvo: la bezonon instrui al infanoj ilian gepatran lingvon, la mankon de gramatika scio por la plej multaj homoj, la konstantan malkreskon de la kvalito de lingvo, la signifan influon de lingvo sur la pensmaniero, kaj la ideon, ke bestoj povas lerni lingvon. La aŭtoro argumentas, ke ĉiuj ĉi tiuj ideoj estas malĝustaj. Li sugestas, ke lingvo estu konsiderata escepta kapablo de homoj, kiu ekestis dum la evoluo por solvi specifajn komunikajn problemojn en primitivaj socioj de ĉasistoj kaj kolektantoj. Lingvo estas komparebla al aliaj adaptiĝoj de vivantaj estaĵoj - araneoj teksas retojn, kastoroj konstruas digojn, ankaŭ obeante instinkton.

Kiel pruvon de la universala naturo de lingvo, Pinker konsideras la spontanean akiron de gramatikaj reguloj fare de infanoj eĉ en miksita kultura medio, kie ne ekzistas formaligita gramatiko. Surdaj infanoj esprimas per siaj manoj tion, kion aŭdantaj infanoj transdonas per siaj voĉoj, kaj sendepende inventas signolingvon kun ĝusta gramatiko, kiu estas pli vasta ol la primitiva "Mi estas Tarzano, vi estas Jane". Lingvo (parolado) ankaŭ disvolviĝas sen formaligitaj reguloj aŭ korekto de gramatikaj eraroj de infanoj fare de gepatroj. Ĉi tiuj faktoj konfirmas, ke lingvo estas denaska kapablo, kaj ne homa invento. Pinker ankaŭ distingas lingvon kaj la kapablon rezoni, emfazante, ke ĉi tio ne estas nur trajto de evoluinta menso, sed ia "mensa modulo". Li elstarigas la lingvan koncepton de gramatiko kiel dependecon de lingvaj elementoj kaj formaligitaj reguloj, kiel ekzemple la gramatikaj reguloj de la usona angla lingvo. La aŭtoro argumentas, ke se reguloj kiel "Angla frazo ne povas komenciĝi per prepozicio" postulas plian klarigon, ili ne plenumas la bezonojn de realviva komunikado kaj devus esti forlasitaj. Anstataŭ normiga gramatiko, li proponas konsilajn regulojn, kiuj plibonigas klarecon.

Pinker provas spuri la esencon de lingvo kiel instinkto, referencante al siaj propraj studoj pri la procezo de lingva akirado fare de infanoj, al la verkoj de aliaj lingvistoj kaj psikologoj, kaj ankaŭ fidante je multaj ekzemploj el la kampo de kulturo. Ekzemple, li notas, ke iuj cerbolezoj (Encefalo) kondukas al specifaj parolmalsanoj - afazio de Broca (d:Q923164), afazio de Wernicke (d:Q1741331) - kiam kompreno de certaj gramatikaj konstruoj estas malfacila. En ĉi tiu kazo, dum la infanaĝo, persono spertas kritikan periodon por la evoluo de parolo, same kiel ekzistas kritika periodo por la evoluo de vidado ĉe katidoj. Multaj provizaĵoj de la libro baziĝas sur la teorio de Chomsky pri universala gramatiko, kies principoj estas karakterizaj por ĉiuj homaj lingvoj. Pinker klarigas, ke universala gramatiko baziĝas sur la kapablo de certaj strukturoj de la homa cerbo rekoni la ĝeneralajn leĝojn de parolo de aliaj homoj: ĉu la difino en la lingvo estas metita antaŭ aŭ post la difinata vorto kaj aliaj. Tio determinas la procezon de rapida akiro de lingvo, por kiu ne ekzistas klarigo el la vidpunkto de logiko. Tiu ĉi kapablo asimili ekzistas nur je certa aĝo en la infanaĝo, poste ĝi perdiĝas, liberigante la resursojn de la cerbo pro sia alta energiintenseco.

## (Mal)Akcepto 
Kelkaj pridubis la supozojn de Pinker pri lingvo estanta denaska. La angla lingvisto Geoffrey Sampson argumentas, ke "aŭ la logiko estas mankhava, aŭ la faktaj datumoj estas malĝustaj (aŭ, kelkfoje, ambaŭ)". 

Richard Webster, en sia libro *Why Freud Was Wrong* (1995), konkludas ke Pinker eksplicite argumentas ke la homa kapablo por lingvo estas parto de genetika talento ligita al evolucio per natura selektado de specialigitaj neŭralaj retoj en la cerbo, kaj ke la atako kontraŭ la "norma socioscienca modelo" de homa naturo estas efika. Webster akceptas la argumenton de Pinker, ke dudeka-jarcentaj sociaj sciencistoj subtaksis la amplekson, en kiu homa naturo estas influita de genetiko pro ideologiaj kialoj. Tamen, Webster trovas la hipotezojn de Pinker pri aliaj specialigitaj neŭralaj retoj, kiuj povus disvolviĝi ene de la homa cerbo — kiel ekzemple "intuicia mekaniko" kaj "intuicia biologio" — pridubindaj, kaj kredas, ke ekzistas danĝero, ke ili estos traktataj de aliaj kiel scienco. Webster kredas, ke tia konjekto plifortigas la subtenantojn de ekstrema genetika determinismo. 

## Disvolviĝo 
En sia libro *Atoms of Language* (Atomoj de Lingvo), Mark Baker, disvolvante la hipotezon de Pinker, kunmetas pens-eksperimenton pri la biologia konkurencivo de individuoj kun tri malsamaj genaj variaĵoj: kun denaskaj kaj antaŭdifinitaj gramatikaj parametroj (*homo rigidus*), sen denaskaj gramatikaj parametroj (*homo whateverus*), kaj kun denaskaj sed ne "antaŭdifinitaj" parametroj, tio estas, kun la kapablo elekti unu el la kontraŭaj variaĵoj por ĉiu parametro (*homo parametrius*). Baker konkludas pri la biologia potencialo kaj konkurencivo nur de la unua el la tri konsiderataj hipotezaj genoj. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La retejo de Pinker pri *La Lingva Instinkto*
* revizio PDFa (dokumento) de Randy Harris por *The Globe and Mail*
* la retejo de Sampson pri *‘La Lingva ‘Instinkta Debato*'
Kategorio:Lingvosciencaj libroj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1994