open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meroe

eta|Mapo de la norda piramidaro
[eta|Ornamita ŝtono ĉe la piramido N12 en la jaro [2005]]
eta|Mapo de Meroe kaj ties tombejoj
eta|Ruinoj de la urbo
eta|Dekorita ujo el Meroe
eta|Plano de la *Suntemplo*
**Meroe** ([meˈroːə]; ; demote: Mrwe; hieroglife: Mrw kaj ankaŭ Brw; meroee: Medewi) estis la ĉefurbo de la regno de Kuŝ inter ĉirkaŭ 400 a.K. ĝis 300 p.K. Tial oni nomas la epokon, kiam Meroe estis ĉefurbo ankaŭ la *regno de Meroe*.

## Plano de la urbo 
La urbo konsistis el tri partoj:

# la tiel nomata 'reĝa urbo', ĉirkaŭita de murego, en kiu troviĝis palacoj kaj aliaj gravaj konstruaĵoj,
# la templaro de des Amon-Reo kaj
# la ĉirkaŭa loĝejoj de la popolo.

## Historio 
Oni scias nenion pri la fondo de la urbo. Dum profundaj elfosadoj troveblis simplaj kabanoj. El pli fruaj epokoj oni trovis objektoj kun nomoj de la napataj Aspelta kaj Senkamanisken, kiu montras, ke jam delonge la urbo havis gravan rolon.

## Meroe en Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venonta ĉiĉerono estas Akenatono kiu montras interesaĵojn el Afriko dekomence el Egiptujo, kaj kompreneble unu el ĉefaj rimarkindaĵoj (kaj unuaj) estas Meroe:

## Vidu ankaŭ 
* Piramidoj de Meroe
* Kuŝ
* Listo de la reĝoj de Nubio
* Naqa
* Amaniŝaĥeto

## Fontoj 
## Bibliografio 
* L. Török: *Geschichte Meroes. Ein Beitrag über die Quellenlage und den Forschungsstand*. En: *Aufstieg und Niedergang der römischen Welt*. Bd. II.10.1 (1988), S. 107–341.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Historio de Sudano
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Sudano
Kategorio:Antikvaj urboj
Fiescher-Glaĉero

**Fiescher-Glaĉero** (germane **Fieschergletscher**) estas granda valglaĉero en la Bernaj Alpoj en Kantono Valezo, Svislando. La glaĉero havas longecon de 15,35 km, averaĝan larĝecon de 1 km kaj kovras kun tributglaĉeroj areon de 34,21 km².

## Priskribo 
Sian originon Fiescher-Glaĉero havas je alteco de 4000 m s.m. je la orienta deklivo de Gross Fiescherhorn. Postkiam ĝi malsuprenfluis je la unuaj 2 km 700 m ĝi poste fluas je nur ankoraŭ malforta deklivo suden. Je ĝia okcidenta flanko situas *Grünhorn* (4044 m s.m.) kaj *Wannenhorn* (3906 m s.m.) kaj ĝian orientan flankon formas la rokkresto de Finsteraarhorn (4274 m s.m.). Je ambaŭ flankoj alfluas malgrandaj deklivglaĉeroj. Je la suda piedo de Finsteraarrothorn (3530 m s.m.) alfluas de oriento la entute 5 km longa glaĉerduopo konsistanta el **Studer- Glaĉero** (germane **Studergletscher**) kaj **Galmi-Glaĉero** (germane **Galmigletscher**), kiuj havas preskaŭ saman larĝecon kiel Fiescherglaĉero.

En ĝia suba parto Fiescher-Glaĉero fluas suden tra profunda valo inter Wannenhorn en okcidento kaj la kresto de Wasenhorn en oriento. En somero, kiam la neĝokovrilo fordegelis ĉi tie prezentiĝas *griza glaĉero* kovrita kun ŝtoneroj de la mezmorenoj, materialo, kiu falis de la krutdeklivoj. La frunto de la glaĉerlango situas nuntempe je alteco de 1700 m s.m.. Ĉi-tie fontas la rivero *Weisswasser* kiu fluigas la degelakvon de la glaĉero al Rodano, al kiu ĝi alfluas apud Fiesch.

## Historio 
Dum la kulmino de la Eta Glaciepoko en la mezo de la 19-a jarcento Fiescher-Glaĉero estis ankoraŭ 1 km pli longa kaj ĝia lango havis signife pli grandan volumenon, tiel ke ĝi per flanklango transfluis la rokbaraĵon de *Titter*. Post 1950 tiu-ĉi flanko tamen fordegelis.

## Altmontara Turismo 
Je la sudokcidenta deklivo de Finsteraarhorn situas proksimume 100m super Fiescher-Glaĉero la Finsteraarhorn-Kabano de Svisa Alpismo-Klubo (SAC) je alteco de 3048 m s.m.. La kabano servas kiel haltejo dum larĝaj plurtagaj glaĉerturoj de Jungfraŭjoch aŭ de Lötsch-Valo al Grimselpasejo.

## Eksteraj ligiloj 
* Fiescher-Glaĉero en la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Klára Bihari

dekstra|eta
**BIHARI Klára** *Barát Endréné* estis hungara verkistino, poetino naskita en Nagyszalonta la 8-an de decembro 1917 kaj mortinta en Budapeŝto la 6-an de junio 1997.

## Biografio 
Klára Bihari finis siajn studojn en 1929 en sia naskiĝurbo. Inter 1935 kaj 1945 ŝi estis tajpistino kaj poste liberprofesiula verkistino.

## Premioj 
JA-díj 1958; A Munka Érdemrend ezüst fokozata 1977; A Móra Kvk. Nívódíja 1987; A Magyar Népköztársaság Csillagrendje 1987; Magyar Köztársasági Arany Érdemkereszt 1993; Aranytoll 1997.

## Verkoj 
* Bihari Klára versei (poemoj), 1937;
* Új tündérország, fabeloj, 1948;
* Brigitta nővér, rakontoj, 1956;
* Szomjúság, romano, 1957 (Moskvo, 1968, Kiev, 1961);
* A kis tündér, fabeloj, 1957;
* Csillagok pásztora, fabeloj, 1960;
* Bahcsiszeráji látomás, kalandozás szovjet földön [kun Endre Barát], 1960;
* Tisztességes asszony, rakontoj, 1960;
* Holnap, romano, 1961; Mene Tekel, romano, 1963;
* A kilincs, raskontoj, 1964;
* Magányosok, romano, 1966;
* Az áldozat, romano, 1968;
* A csábító, rakontoj, 1968;
* Miért?, romano, 1969;
* Párbeszéd a paradicsomban, rakontoj, 1970;
* Kétszer az úton, romano, 1972;
* Éjféltől reggelig, rakontoj, 1972;
* Nincs tovább, romano, 1974, Bk., 1983;
* Próbaidő, romano, 1975;
* Körtánc, rakontoj, 1976;
* Asszonyi szolgálat, romano, 1977;
* A menyasszony, rak., 1978;
* Lány a dobozban, rakontoj, etromano, 1981;
* Elvált asszony, romano, 1983;
* A fekete tündér lánya, fabeloj, 1983;
* Lorin és Lillia, fabelromano, 1986;
* Angyal, rakontoj, 1986;
* A bűnvalló rakontoj, 1987;
* Az öregasszony és a végzet, rakontoj, 1989;
* A táncoló szatír, romano, 1990.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Bihari K
Orgovány

**Orgovány** [orgovAnj] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kecskemét.
eta|Orgovány el la supro

## Bazaj informoj 
* Areo: 99&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3500
* Poŝtkodo: 6077
* Telefonprefikso: 76

## Situo 
Orgovány situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ etfervojo Kiskőrös-Kecskemét. La lasta urbo troviĝas 26 km-ojn for.

## Historio 
Pli frue sarmatoj kaj avaroj loĝis tie. La hungaroj permesis la loĝadon por la kumanoj. Dum la turkoj la regiono senhomiĝis. Poste senfina vico da farmoj formiĝis. La kampoj apartenis al Kunszentmiklós. Orgovány fondiĝis en 1901. La vilaĝo suferis multe dum la Konsilantara Respubliko, la komunistoj murdis homojn en 1919. Kolĥozo fondiĝis en 1948.
eta|Kulturdomo de Orgovány

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Patrono de Hungaroj (Orgovány)
* Kalvinana preĝejo (Orgovány)
* etfervojo
* Nacia parko Kiskunság

## Famuloj 
* Dezső Buday (instruisto) estis murdita en 1919 en Orgovány.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Komaoj

La **komaoj** (alia nomformo: *Komba*) estas etno en la nordo de la hodiaŭa Ganao. Ili loĝas en la regiono inter la riveroj Kulpaŭno (Kulpawn) kaj Sisilio (Sisili) nordokcidente de ties kunfluejo, proksimume sube de la norda latitudo 10° 30'. Administre ilia kerna loĝregiono apartenas al la Supera Okcidenta Regiono de Ganao. La komaa lingvo nomata *Konni* apartenas al la grupo de la gur-lingvoj en la niĝer-kongo-lingvoj. La komaoj estas tre malgranda etno kun nur 3.800 homoj (takso de 2003).

## Literaturo 
pri la terakoto-trovaĵoj en la regiono de la komaoj:
* Franz Kröger, *Die Terrakottafunde des Koma-Gebietes (Nordghana)*, Paideuma, 34 (1988) 129-142
pri la komaa lingvo (Konni):
* Tony Naden, *Première note sur le Konni*, Journal of West African Languages, 14 (2) (1986) 76-112
pri la temo onkocerkozo (riverblindeco) en Nord-Ganao:
* John M. Hunter, *River blindness in Nangodi, Northern Ghana. A hypothesis of cyclical advance and retreat*, The Geographical Review (New York), 56 (3) (1966) 398-416

Kategorio:Etnoj
Komaoj
Komaoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Páhi

**Páhi** (pAhi) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kiskőrös.

## Bazaj informoj 
* Areo: 39&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1250
* Poŝtkodo: 6075
* Telefonprefikso: 78

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ etfervojo Kiskőrös-Kecskemét. La lasta urbo troviĝas 40, Kiskőrös 13 km-ojn for.

## Historio 
Dum la mezepoko estis menciita Pah, kie troviĝis tre bonaj paŝtejoj. Post la turkoj senfina vico da farmoj formiĝis. La vilaĝo naskiĝis en 1853. Ĝi havis tiutempe kampojn de Tabdi, Csengőd kaj Kaskantyú. En 1871 la komunumo ricevis la rangon grandvilaĝo. En 1912 Csengőd kaj Tabdi forlasis la grandvilaĝon.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, kuracjo.

## Vidindaĵoj 
* etfervojo
* katolika preĝejo
* luterana preĝejo, uzata ankaŭ de kalvinanoj
* protektata lago nomata Kolon

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Kplangoj

La **kplangoj** (ankaŭ nomataj: *Kplan* aŭ *Prang*) estas etno en Ganao kaj Togolando. La kplangoj vivas sude de la lago Voltao kaj sude de la loĝregiono de la ĉumburungoj.

La kplangoj apartenas al la nord-guanga etnogrupo.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Kplangoj
Kplangoj
Kplangoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Kategorio:Togolando
Gonĝaoj

La **gonĝaoj** (ankaŭ nomataj: *Ngbanyito*) estas etno en Ganao. Tiu etno vivas en la suda parto de la Norda Regiono en la centra okcidento de la lando. La loĝregiono etendiĝas ĉirkaŭ la superaj alfluriveroj al la rivero  Voltao, de la Nigra Voltao ĝis al ambaŭ bordoj de la Blanka Voltao. La gonĝaoj apartenas al la grupo de la nord-guang-etnoj

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Gonĝaoj
Gonĝaoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Juiraoj-Pepesaoj

La **juiraoj-pepesaoj** (aliaj nomoj: *Pepesa*, *Jwira* aŭ *Pepesa-Jwira*) estas etno en Ganao. Tiu etno vivas en la sudokcidento de Ganao kaj konsistas el du grupoj, la juiraoj kaj la pepesaoj, kiuj estas separitaj per montarĉeno. La juiraoj vivas norde de Aksimo (Axim) inter Bamiankaŭo (Bamiankaw) kaj Humĝibereo (Humjibere) je la rivero Ankobrao (Ankobra) en 18 vilaĝoj. La pepesaoj vivas en la Vasalando inter la Agona-vojkruciĝo kaj Tarkwa. Dompim estas ilia plej granda vilaĝo.

La juiraoj-pepesaoj estas parencaj kun la nzemaoj kaj la ahantaoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Juiraoj-Papesaoj
Juiraoj-Papesaoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Vasaoj

La **vasaoj** (alia nomformo: *Wassaw*) estas etno en Ganao kun 309.000 (2003)  aŭ 342.000 anoj. La vasaa lingvo apartenas al la grupo de la kva-lingvoj. La vasaoj vivas inter la 9-a kaj 10-a gradoj de norda latitudo kaj okcidente de la 2-a grado de okcidenta longitudo en la sud-okcidento de Ganao. Najbaroj de la vasaoj estas la akanoj, sefvioj, nzemaoj kaj agnioj.

La vasaoj estas nomdonantoj por la Vasa-Amenfi-Orienta-Distrikto en la Okcidenta Regiono.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Vasaoj
Vasaoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Nobatia

**Nobatia** estas la nomo de la lando de la nobadoj, kiuj loĝas almenaŭ de la 4-a jarcento en Nubio.

La nobadoj estas tiel nomitaj ne nur de antikvaj aŭtoroj, sed ankaŭ en propraj surskriboj, kiel tiu de Silko). Tiuj surskriboj estas plej ofte grekaj, sed ankaŭ koptaj. El tiuj tekstoj oni scias, ke la nobadoj de ĉiam batalis kontraŭ la Blemmyer. Ilia ĉefurbo estis Faras. Estas konataj kelkaj nomoj de reĝoj, kiuj unue certe vidis sin kiel posteuloj de la meroea imperio.

En la 6-a jarcento la nobadoj kristianiĝis kaj iom posteestis venkitaj de la reĝlando Makuria kaj perdis sian independecon.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la reĝoj de Nubio

## Bibliografio 
* Derek A. Welsby:*The Mediaval Kingdoms of Nubia*, London 2002, S. 16-67, ISBN 0-7141-1947-4

Kategorio:Historio de Nubio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 4-a jarcento
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 7-a jarcento
Syntagma musicum

La ***Syntagma musicum*** apartenas al la muziksciencaj verkoj de  Michael Praetorius. Ĝi estas unu el la plej gravaj verkoj de historia-muzikteoria literaturo kaj ampleksas 3 volumojn:

*Volumo 1: De Musica Sacra (Wittenberg 1614/15)
**Discursus de Musica Choreali et veterum Psalmodia.
**Comentarii de Missodia vel Leturgia summa.
**Explicatio Matutinae et vespertinae Leturgiae: cum aliis annexis.
**Contemplatio Musicae Instrumentalis Ecclesiasticae, cum in Veteris, tum Novi Testamenti Ecclesia usitatae.
*Volumo 2: De Organographia (Wolfenbüttel 1619)
**Aller Musikalischen Alten und Neuen /.../ Instrumenten Nomenklatur (nomaro de ĉiuj malnovaj kaj novaj muzikiloj 
**Der Alten und Neuen Orgeln gewisse Beschreibung (Priskribo de malnovaj kaj novaj orgenoj)
*Volumo 3: (Wolfenbüttel 1619)
**Die Bedeutung/ wie auch Abtheil und Beschreibung fast aller Nahmen/ der Italianischen/ Franzößischen/ Englischen und jetziger zeit in Teutschland gebräuchlichen Gesänge (La signifo samkiel la speco kaj priskribo de la italaj, francaj, anglaj kaj nuntempe en Germanio kutimaj kantoj)
**Was im singen/ bey den Noten und Tactu, Modis und Transpositione, Partibus seu Vocibus und unterschiedenen Choris, Auch bey den Unisonis unnd Octavis zu observiren
**Wie die Italienische und andere Termini Musici ... zu gewehnen seyn

Ĝi estas ĝis hodiaŭ ege grava, ĉar ĝi liveras valorajn informojn por la studado de la historiema koncertpraktiko kaj de la histori(em)a muzikinstrumento-konstruo.

En la aldono de la 2-a volumo troviĝas desegnaĵo de historiaj instrumentoj laŭskale fidindaj. Tiuj ĉi estas gravaj fontoj por la historiema muzikokonstruo.

## Literaturo
* Michael Praetorius: *Syntagma musicum*. 3 Bde. Bärenreiter Verlag, Kassel 1958-59.  ISBN 3761815271

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Muzika teorio
Kategorio:Libroj
Bugacpusztaháza

**Bugacpusztaháza** [bugacpustahAza] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kiskunfélegyháza.

## Bazaj informoj 
* Areo: 43&nbsp;km²
* Loĝantaro: 300
* Poŝtkodo: 6114
* Telefonprefikso: 76

## Geografio 
Bugacpusztaháza situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ etfervojo Kiskunmajsa-Kecskemét. Kiskunfélegyháza troviĝas 23, Kecskemét 30, Szeged 80, Budapeŝto 114 km http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=33631&i2=9566 .

## Historio 
Depost la turka erao en tiu loko nur oni paŝtadis brutojn, neniu loĝis ĉi tie. La memstara Bugacpusztaháza naskiĝis en 1998, pli frue la kampoj apartenis al Bugac. En Bugacpusztaháza migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* etfervojo
* Nacia parko Kiskunság

## Fontoj 
* mapo 
* oficiala paĝo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Dunaegyháza

**Dunaegyháza** [dunaedjhAza] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kunszentmiklós. La loknomo signifas: eklezio de Danubo.
eta|Kooperativa domo en 1975 en Dunaegyháza

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 
* Poŝtkodo: 6323
* Telefonprefikso: 78

## Situo 
Dunaegyháza situas sur ebenaĵo, laŭ la maldekstra Danubo, laŭ flankovojoj. Ponto *Pentele* ĉe Dunaújváros estas ne tro for.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj avaroj vivis tie. La unua mencio devenis el 1560 en formo *Egiházi*. Dum dominado de turkoj la vilaĝo senhomiĝis. En la 18-a jarcento slovakoj refondis la vilaĝon. En 1947 parto de la slovakoj reiris al Ĉeĥoslovakio.

## Vidindaĵoj 
* luterana preĝejo de 1775
* monteto 124 metrojn alta kun elvidejo

## Famuloj 
En Dunaegyháza naskiĝis:
* aktoro Asma Ambrus
* juĝisto József Sárkány
* luterana episkopo Sámuel Sárkány.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Sasik

**Sasik** (, , ) estas salakva lago sur la duoninsulo Krimeo de Ukrainio. Ĝi situas en la Saka distrikto (Krimeo), apud la Nigra Maro, kaj estas dividita de la maro nur per mallarĝa terlango. La lago havas surfacon de 71 ĝis 75 km² kaj profundon ĝis 1,5 m.

La lago Sasik kuŝas 60 centimetrojn sub marnivelo de la Nigra Maro.

Kategorio:Lagoj en Ukrainio
Kategorio:Akvaĵoj en Krimeo
Sedlčany

**Sedlčany** estas urbo en Ĉeĥio kun  (), en altaĵeta ĉirkaŭo, 321 m super la marnivelo. Ĝi situas en Mezbohemia regiono, en Distrikto Příbram. Traflugas ĝin rivereto Mastník, kiu post romantikaj profundaj zigzagaj fluoj enfluas riveron Vultavo.

## Historio
Ĝis fino de la 19-a jarcento la ĉirkaŭo prezentis ne riĉan kampkulturan regionon. La industria evoluo komencis post ligo de la urbo kun relvojo en la jaro 1894. 

Dum la dua mondmilito la urbo fariĝis konsisto de soldata ekzercejo de Armiloj SS Benešov kaj ĝiaj loĝantoj devis forloĝiĝi (kie estis granda koncentriĝo de tradicia ĉeĥa loĝantaro). La 8-an de majo 1943 estis en Sedlčany establita filio de forloĝiga kancelario, kiu sekurigis la forloĝigon de la loĝantoj de urbo ĝis la 1-a de aŭgusto 1943.

Post la venko de menciitaj malfavoraj situacioj historiaj kaj militaj fariĝas Sedlčany kaj ties ĉirkaŭaĵo industrie kaj agrikulture samnivela kompare al la apudaj teritorioj.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* Doubravice *(k. t. Doubravice u Sedlčan)*
* Hradišťko *(k. t. Sestrouň)*
* Libíň *(k. t. Libíň)*
* Oříkov *(k. t. Oříkov)*
* **Sedlčany** *(k. t. Sedlčany)*
* Sestrouň *(k. t. Sestrouň)*
* Solopysky *(k. t. Solopysky u Třebnic)*
* Třebnice *(k. t. Třebnice)*
* Vítěž *(k. t. Sedlčany)*
* Zberaz *(k. t. Sestrouň)*
Konsisto de la urbo estas ankaŭ bazaj setlejunuoj Cihelní vrch, Červený Hrádek, Kňovická, Kolihový les, Lhotka, Na Stínadlech, Nad Přehradou, Pod Cihelným vrchem, Průmyslový obvod-východ, Sedlčany-za náměstím, Střed, Šiberný, Štíleček, U Borovky, U sedlecké silnice kaj V&nbsp;Blatných&nbsp;cestách. Al la urbo apartenas ankaŭ Klimětice, Mileč, Na Chalupách, Nová Hospoda, Oříkovec, Pačíska, Pod Deštnem, Podlipí, Roudný, Šaldovna, Šípkova Cihelna kaj Ústupenice.

## Naskiĝintoj 
* Josef Radetzky von Radetz
* Petrus Codicillus, astronomo kaj verkisto


Kategorio:Municipoj en distrikto Příbram
Kategorio:Urboj en distrikto Příbram
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Beneŝova montetaro
Kategorio:Bohemiaj kaj moraviaj municipoj forloĝigitaj en la jaroj 1940-1945
Nzemaoj

La **nzemaoj** (aliaj nomoj: *Apolo*, *Appolo*, *Ndenye*, *Nzema* aŭ *Nzima*) estas etno en Ganao kaj Ebur-Bordo. Tiu etno vivas plejparte en la sudokcidento de Ganao kaj ĝis post la landlimo al Ebur-Bordo. Proksimume 273.000 nzemaoj, la plejparto de la etno, vivas en Ganao en la Okcidenta Regiono. En Ebur-Bordo vivas proksimume 88.000 nzemaoj en la proksimejo al la limo al Ganao.

La etno nzemaoj estas nomdonanto de la Nzema-Okcidenta-Regiono de Ganao.

## Konataj nzemaoj 
* Anton Wilhelm Amo

## Eksteraj ligiloj 
* Projekto Joshua
* Ethnologue.com

Kategorio:Etnoj
Nzemaoj
Nzemaoj
Nzemaoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Kategorio:Ebur-Bordo
László Lovassy

**LOVASSY László** (lovaŝi) estis hungara juristo, unu el gvidantoj de landkunvena junularo, naskita en Nagyszalonta la 8-an de majo 1815 kaj mortinta la 6-a de januaro 1892 en Nagyszalonta.

## Biografio 
Lovassy finis juron en Debrecen, Késmárk kaj Nagyvárad. En 1834 kun pluraj aliaj li establis en Pozsony la *Társalkodási Egylet*. La 2-an de majo 1836 oni arestis lin kaj liajn kunulojn kaj oni kondamnis lin al 10-jara malliberejo kaj oni transpostis lin al Spielberg. Tie li mensmalsaniĝis. La 12-a de majo 1840 li ricevis amnestion.

## Bibliografio 
* Rédei József: Magyar tragédia száz év előtt (Bp., 1938).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Lovassy L
lovassy
Makurio

[eta|[Preĝejo de la granit-pilieroj en Malnova Dongalo]]
[eta|[Fresko el Faras]]
[eta|[Fresko en la katedralo de Faras, pri la naskiĝo de Jesuo]]
[eta|Nubia ujo el [Qasr Ibrim]]
**Makuria** (arabe: مقرة; al-Muqurra; ankaŭ *al-Mukurra*) estis de la 6-a ĝis la 14-a jarcento kristana ŝtato en Nubio, la nuntempa norda Sudano

## Historio 
Post la falo de la merea imperio evoluis ŝajne tri posteuloj (de nordo suden: Nobatia, Makuria kaj Alwa), kiuj unue tre similis la tradicion de la meroea imperio.
Fine de la 6-a jarcento tiuj ŝtatoj, kaj inter ili Makuria, kristaniĝis.

La kristanismo en Nubio, sed ankaŭ la nubia ŝtato kaj ĝiaj administracio kaj arto ricevis grandan influon de Bizanco.

La sekvaj jarcentoj estis la oraj jaroj de Makuria. Ĉie en la lando oni konstruis grandajn preĝejojn, ofte bunte pentritaj de kristaj scenoj. Kreiĝis multaj monaĥejoj kaj fortikaĵoj. Skribaĵoj atestas, ke granda parto de la popolo estis klera. Skribitaj lingvoj estis la greka.

Nur en la 13-a kaj 14-a jarcentoj islamaj atakoj multnombriĝis. Fine en 1365 estis forlasita la ĉefurbo Malnova Dongalo. Tiel malaperis Makuria el historiaj fontoj, sed ŝajnas ke ĝi pluvivis kiel la reĝlando Dotawo.

## Ekonomio 
Agrokulturo estis la ekonomia bazo de la nubia ŝtato Makuria.
Arabaj aŭtoroj mencias, ke palmoj, vino, bananoj, cerealoj kaj citronoj estis kreskigitaj. Oni bredis ŝafojn, kaprojn, bovojn kaj porkojn. Kamelojn oni uzis por transporto kaj rajdado. Ankaŭ fiŝkaptado estis grava nutrofonto.

Produktado de potoj kaj ŝtofoj estis gravaj metioj.

En Makuria oni neniam uzis monon. Oni ĉefe interŝanĝis varojn.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la reĝoj de Nubio

## Bibliografio 
* Wilfried Seipel (Hrsg.): *Faras, Die Kathedrale aus dem Wüstensand*, Wien 2002, ISBN 3-85497-042-0
* Derek A. Welsby:*The Mediaval Kingdoms of Nubia*, London 2002, ISBN 0-7141-1947-4 (la eble plej vasta verko pri Nubio en la mezepoko)

Kategorio:Historio de Afriko
Kategorio:Historio de Nubio
Kategorio:Eksaj landoj de Afriko
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 5-a jarcento
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1510-1519
Kategorio:Malaperis en 1518
Tungul

eta|Situo de malnova Dunqula en Nubio (sur la mapo indikata per Dongola)
**Tungul** (nubie: **Tungul**, , sudanarabe *Dungulā il-gadīma*; tial ofte ankaŭ **Malnova Dongola**) estis la ĉefurbo de la kristana nubia regno de Makuria kaj troviĝas nuntempe en la sudana ŝtato aŝ-Ŝamalija.

Atentu, ke tiu ruinurbo ne estas la moderna Dongola, kiu situas 50 km pli norde.

## Eksteraj ligiloj 
* www.arkamani.org "Kristana Nubio" 
* Trarigardo de la historio de Tungul 

Kategorio:Antikvaj urboj
Kategorio:Historio de Nubio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Sudano
Aloa

**Aloa** (ankaŭ **Alwa**, **Alodia** aŭ **Aloda**) estas la plej suda el la tri kristanaj nubiaj reĝlandoj, kiuj ekzistis inter la jaroj 500 kaj 1500 en la nuna norda Sudano. La du aliaj reĝlandoj estis Nobatia kaj Makuria).

## Historio 
Ĝis la 4-a jarcento tiu lando estis la suda parto de la reĝlando de Kuŝ. Meroe estis la ĉefurbo de Kuŝ dum pluraj jarcentoj. Kio okazis inter la fino de Kuŝ kaj la komenco de Aloa ne klaras.

La ĉefurbo de Aloa estis Soba, ĉirkaŭ 20&nbsp;km de la nuntempa Ĥartumo.

La reĝlando de Aloa daŭris ĝis la komenco de la 16-a jarcento, kiam ĝin konkeris la sultanlando de Sennar. David Reubeni, kiu vidis Soba en 1523, skribis ke ĝi enhavis nur ruinojn.

ete|maldekstre|180px|eta|Kolonbazoj de malnova preĝejo starigita en la tempo de Aloa

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la reĝoj de Nubio
* Makuria
* Nubianoj

## Eksteraj ligiloj 
* Detala priskribo de Alwa (angle) 

## Bibliografio 
* Derek A. Welsby:*The Mediaval Kingdoms of Nubia*, London 2002, ISBN 0-7141-1947-4 (la verŝajne plej detala enkonduka verko pri Nubio dum la mezepoko)

Kategorio:Historio de Nubio
Kategorio:Historio de Sudano
Kategorio:Eksaj landoj de Afriko
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1500-1509
Kategorio:Malaperis en 1504
Ligbioj

La **ligbioj** (aliaj nomoj: *Banda*, *Jogo*, *Ligwi*, *Nigbi*, *Nigwi*, *Nwela*, *Tuba*, *Vwela*, *Weela* aŭ *Wela*) estas etno en Ganao kaj Ebur-Bordo.

En Ganao vivas 15.000 ĝis 16.000 ligbioj en la nordokcidento de la Brong-Ahafo-Regiono oriente de Sampao (Sampa) kaj nordokcidente de Venĉio (Wenchi). Unu el iliaj du ekzistantaj disvastiĝregionoj en Ganao limas al la regiono de la kulangoj (Bondoukou) kaj de la nafanraoj.

En Ebur-Bordo vivas je la limo al Ganao proksimume 6.000 ligbioj.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Ligbioj
Ligbioj
Ligbioj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Kategorio:Ebur-Bordo
John Wright (pulva konspiro)

**John WRIGHT** (n. en 1568 - la 8-an de novembro 1605), romkatolika glavisto kiu estis unu el la unuaj konspiruloj de la pulva konspiro de 1605 - malsukcesa komploto mortigi la britan reĝon Jakobo la 1-a kaj aliajn. Li naskiĝis en Yorkshire, kie loĝis multaj romkatolikaj familioj. Alia konspirulo estis lia frato Christopher Wright. John Wright forlasis la komploton antaŭ ol ĝia realiĝo, sed mortis fine de malsukcesa ribelo dum bataleto ĉe Holbeach House, Staffordshire.

Kategorio:Angloj
La grandegaj Budhoj

eta|200px|Niĉo, kiu restis post forpafigo de statuoj
***La grandegaj Budhoj*** (en originalo ) estas dokumenta filmo, kies aŭtoro estas svisa reĝisoro Christian Frei. Ĝi temas pri la eventoj de la neniigado kaj la malkonstruado mem de bamijanaj Budhoj en Afganio. Oficiale ĝi estis eldonita en marto de 2006. La filmo akiris kelke da filmaj aprezoj en internaciaj festivaloj.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala paĝaro
* Afiŝo al la filmo en angla vikipedio

Kategorio:Dokumentaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2006
Kategorio:Bamijan
Mooj

La **mooj** (aliaj nomoj: *Degha, Janela, Aculo, Mmfo, Mohua, Mochia, Miao, Mo Jia, Mo Min, Buru (Buro), Ching, Sou* kaj *Panyam*) estas etno en Ganao kaj Ebur-Bordo. Ili mem nomas sin **Deg**, la nomo *Mo* estas uzata de iliaj najbaroj kaj de eksteruloj. Ankaŭ en la koloniisma epoko oni nomis ilin Mo. 

La hodiaŭa ganaa loĝregiono de la mooj troviĝas sude de la Nigra Voltao oriente de la urbo Bandao (Banda) kun kernregiono vidalvide al Bamboi, kie tradicie aŝantia pramo veturadas trans la Nigran Voltaon. (Bamboi situas je la norda bordo de la suda riverparto). Parto de la mooj setlas ankaŭ norde de la Nigra Voltao. Plia malgranda Mo-grupo loĝas pli norde en la nordoriento de la lobi-lando, proksimume en la ĉirkaŭejo de la punkto 09°40’ N; 02°30’W.

## Literaturo 
* R. Bagulo Bening: *Internal colonial boundary problems of the Gold Coast, 1907-1951*. In: *International Journal of African Historical Studies*, Band 17 (1), 1984, S. 81-99

## Eksteraj ligiloj 
* ethnologue.com: Die Sprache Deg (anglalingva)

Kategorio:Etnoj
Mooj
Mooj
Mooj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Kategorio:Ebur-Bordo
Bamijana valo

La **Bamijana valo** troviĝas en samnoma provinco en Afganio. La tuta valo estas konata precipe danke al vico de budhismaj memorigaĵoj, kiuj ĉi tie troviĝas. Inter la plej konataj certe estis ĉi tieaj grandegaj statuoj de Budhoj, kies komencoj tuŝas antikvajn tempojn kaj kiuj estis neniigitaj fare de Talibanoj en la jaro 2001.

Krom la bamijanaj Budhoj temas precipe pri ĉi tiea ampleksa sistemo de kavernaj loĝejoj, kiuj estas ofte ornamitaj per ĝis nun videblaj surmuraj pentraĵoj. En multaj tiuj ĉi profundigitaj kavernoj poste troviĝas restaĵoj de pli grandaj aŭ malpli grandaj statuoj eĉ kun eventuala altaro, do la vico da kavernoj estas konsiderebla kiel malgrandaj temploj.

## Monda heredaĵo 
Pro sia eksterordinara valoro la antikvaj memorigaĵoj en la Bamijana valo estis en la jaro 2003 envicigitaj en liston de monda heredaĵo de Unesko sub nomo . Sume temas pri ok konkretaj memorigaĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Budhoj el Bamijan
* Bamijan

Kategorio:Valoj en Afganio
Kategorio:Bamijan
Kaskantyú

**Kaskantyú** (kaŝkantjU) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kiskőrös.

## Bazaj informoj 
* Areo: 58&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1050
* Poŝtkodo: 6211
* Telefonprefikso: 78

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ etfervojo Kiskőrös-Kecskemét. La lasta urbo troviĝas 50, Kiskőrös 10 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1456 en formo *Kachkanchiv*. Tiam ĝi estis vilaĝo de kumanoj. Post la turkoj senfina vico da farmoj formiĝis. Páhi naskiĝis en 1853 havanta la kampojn ankaŭ de estonta Kaskantyú. Tamen la vilaĝdomo troviĝis en la nuna Kaskantyú ĝis 1907. Fine Kaskantyú en 1949 forlasis Páhi kaj renaskiĝis Kaskantyú.

Vilaĝservoj estas germana aŭtonomio, lernejo, infanĝardeno, biblioteko, kuracejo, sportejo.

## Vidindaĵoj 
* etfervojo
* katolika preĝejo ĉirkaŭ 1960

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Navurioj

La **navurioj** estas etno en Ganao kun 14.000 ĝis 15.000 anoj. La navuria lingvo apartenas al la grupo de la kva-lingvoj, ĝi similas al la gonĝaa lingvo. La nvurioj vivas norde de la lago Voltao, je la okcidenta flanko de la enbuŝiĝo de la rivero Otio nordoriente de la urbo Bandao (Banda) La navurioj laŭ indikoj de kelkaj fontoj spite al la kultura kaj lingva proksimeco al la gonĝaoj rigardas sin kiel tute memstaran etnon. Laŭ la sama fonto la gonĝaoj rigardas la navuriojn kiel parton de sia iama invadarmeo.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Navurioj
Navurioj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
John Wright

**John Wright** estas la nomo de pluraj homoj :

* John Wright (inventisto)
* John Wright (politikisto)
* John C. Wright (verkisto)
* John Joseph Wright, kardinalo kaj episkopo de Pittsburgh
* John Vines Wright, usona kongresano
* John Crafts Wright, usona kongresano por Ohio
* John Wright (muzikisto), por la muzika grupo NoMeansNo
* John Wright (pulva konspiro)
* John Wright (poeto)
* John Rookie Wright, manpilkadisto
* John Wright (futbalisto), angla internacia futbalisto
* John Michael Wright, skota pentristo
Boboj

La **boboj** (alia nomo: *Bobo-Fing*) estas etno en Burkino kaj Malio. Oni ne intermiksu ilin kun la bvabaoj (ties alia nomo: *Bobo-Oule*). Oni taksas, ke la baboj estas 200.000 homoj. En ilia loĝregiono situas la komercmetropolo Bobo-Diulaso (Bobo-Dioulasso).

## Eksteraj ligiloj 
* bildoh pri bobaj maskoj ()

## Fontoj 
Kategorio:Etnoj en Burkino
Kategorio:Etnoj en Malio
György Kulin

**KULIN György** estis hungara astronomo. Li naskiĝis en Nagyszalonta la 28-an de januaro 1905 kaj mortis en Budapeŝto la 22-an de aprilo 1989. lia parenco estis Ferenc Kulin.

## Biografio 
György Kulin akiris instruistdiplomon en Budapeŝto pri matematiko-fiziko en 1932. Ekde 1935 li laboris en Sváb-hegy en Csillagvizsgáló Intézet (Astroesplora Instituto). Li malkovris preskaŭ duoncent planedeton. En nia sunsistemo li donis nomojn al 12 astroj. Du kometoj portas lian nomon. En 1943 li organizis en la Természettudományi Társulat (Naturscienca Societo) la amatoran astroesploran sekcion. Post la dua mondmilito li establis la ligon Magyar Csillagászati Egyesület (Hungara Astra Ligo). En 1947 li iĝis la gvidanto de la unua popola astroesplorejo, de *Uránia*. Ekde 1949 ĝis 1953 li estis instruisto en Újpest. Ekde 1953 ĝis sia pensiuliĝo li estis la direktoro de *Uránia*. En 1963 li fondis la *Amikan Rondon de Astronomio*. Li estis redakciano ĝis sia morto de la sciencpopulariga gazeto Élet és Tudomány. Kun Gedeon Róka li redaktis la *Csillagászati Kisenciklopédia* (1969). Li verkis ankaŭ sciencfikciajn romanojn sub pseŭdonimo *Qu. G. Lynn*.

## Verkoj 
* *A távcső világa* (Bp., 1941, en pluraj eldonoj);
* *Csillagászat-az atom korszakában* (kun Kolbenheyer Tibor, Bp., 1946);
* *A csillagászat problémái* (Bp., 1947);
* *Az élet csillagászati feltételei* (Bp., 1940;
* *A kis csillagász távcsöve* (Bp., 1961);
* *Hogyan készítsünk távcsövet, mikroszkópot?* (Bp., 1962);
* *Az ember és a világmindenség* (Bp., 1963);
* *A világegyetem* (kun Róka Gedeon, Bp., 1965);
* *Színes világegyetem* (kun Kolozsváry György, Bp., 1965);
* *Mit mondanak a csillagok?* (Bp., 1976).

## Memorigiloj 
* 3019 Kulin
* busto

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* hungare kun foto

## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de György Kulin

## Eksteraj ligiloj 
* Memorpaĝo Kulin György

Kategorio:Hungaraj astronomoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Pálmonostora

**Pálmonostora** (pAlmonoŝtora) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono Kiskunfélegyháza. La nomo signifas abatejo de Paŭlo.

* Areo: 53&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2050
* Poŝtkodo: 6112
* Telefonprefikso: 76

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, ĉefvojo Budapeŝto-Szeged preteriras.

## Historio 
La unua mencio devenis el la 14-a jarcento, laŭ la dokumento estis tie abatejo, kiun la tataroj detruis. Post la turkoj longe oni produktis tabakon. En 1900 unuiĝis 2 setlejoj Alsópéteri kaj Felsőpéteri kaj ili fondis Pálmonostora.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, interretejo, poŝto, apoteko, kuracejo, policano, etbanko.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo
* protektataj lagoj Péteri, Fehér kaj Peregi
* kastelo de Orczy (orci)
* ventomuelejo de Bagi

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Ballószög

**Ballószög** (balOsog) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kecskemét.
eta|maldekstra|Vilaĝdomo de Ballószög

## Bazaj informoj 
* Areo: 35&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3150
* Poŝtkodo: 6035
* Telefonprefikso: 76

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo el Kecskemét, laŭ fervojo Fülöpszállás-Kecskemét. La lasta urbo troviĝas 5 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el la 14-a jarcento en formo *Ballóság*. Tiam la komunumo havis preĝejon. Antaŭ la turkojn la loĝantoj rifuĝis al Kecskemét. Post la turka erao la loĝantoj fondis farmojn, ĉar el la urbo ne povis kulturi teron kaj bredadi hombestojn. Ankaŭ tiuj kampoj estis aĉetitaj fare de Ede Wéber, kiel en Helvécia. En 1954 la loko disiĝis de Kecskemét kaj iĝis memstara vilaĝo. Tiutempe formiĝis 3 kolĥozoj.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Virgulino de Fátima (Ballószög)
eta|maldekstra|Vojo de Ballószög

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Lundaoj

eta|
La **lundaoj** estas bantua etno en Angolo, Zambio kaj Demokratia Respubliko Kongo.

La lundaoj estas proksimume 175.000 homoj, laŭ aliaj fontoj 310.000 (1998); 220.000 el ili vivas en Zambio, 90.000 en Angolo kaj nespecifa nombro en Demokratia Respubliko Kongo. Ekzistas du lundaaj lingvoj, unu nomata Ĉilunda (Chilunda), la alia nomata Kiluba. Dialektoj estas *Lunda Ndembu, Lunda Kalandu, Lunda Kambove*. En Zambio la lundaoj vivas en la Nordokcidenta Provinco kaj en Kuprozono (Copperbelt). Konata reprezentanto de la lundaoj estas la konga politikisto Moise Tschombé.

## Literaturo 
* James A. Pritchett: *Friends for Life, Friends for Death: Cohorts and Consciousness among the Lunda-Ndembu.* Charlottesville 2007, ISBN 978-0-8139-2624-7

Kategorio:Etnoj
Lundaoj
Lundaoj
Lundaoj
Lundaoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Angolo
Kategorio:Zambio
Kategorio:Demokratia Respubliko Kongo
Mangbetuoj

La **mangbetuoj** estas etno en la nordoriento de la Demokratia Respubliko Kongo, en la Orienta Provinco (Orientale). Ili estas proksimume 40.000 homoj.

La mangbetua lingvo nomiĝas *Mangbetuti* kaj apartenas al la centrosudanaj lingvoj.

## Fontoj 
* Informaoj pri la mangbetuoj

Kategorio:Etnoj
Mangbetuoj
Kategorio:Etnoj en Demokratia Respubliko Kongo
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Demokratia Respubliko Kongo
Dotawo

**Dotawo** estis kristana nubia reĝlando en la nuna norda Sudano.

La ĉefurbo situis verŝajne la antikva Addo (en arabaj fontoj nomita *"Daw"*) ĉe la monto Adda. Tie troviĝis ja grandaj konstruaĵaroj, inter kiuj eble troviĝis la palaco de la reĝoj de Dotawo.

La historio de Nubio dum la mezepoko estas ankoraŭ ne tre klara. Tungul, la tiama ĉefurbo de Makuria estis forlasita en 1365 aŭ 1366, kaj supozeblas, ke ĝi estis translokita ĉe la monton Adda.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la reĝoj de Nubio

## Bibliografio 
* Derek A. Welsby:*The Mediaval Kingdoms of Nubia*. London 2002, S. 250-254, ISBN 0-7141-1947-4

Kategorio:Historio de Nubio
Kategorio:Historio de Sudano
Kategorio:Eksaj landoj de Afriko
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 15-a jarcento
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 16-a jarcento
Helvécia

**Helvécia** [helvEcia] estas grandvilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kecskemét.

## Bazaj informoj 
* Areo: 57&nbsp;km²
* Loĝantaro: 4190
* Poŝtkodo: 6034
* Telefonprefikso: 76

## Geografio 
Helvécia situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ etfervojo Kiskőrös-Kecskemét. La lasta urbo troviĝas 7, Budapeŝto kaj Szeged 80 km-ojn for. Aŭtoŝoseo M5 preteriras.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj sarmatoj loĝis tie. Antaŭ la turkojn la loĝantoj rifuĝis al Kecskemét. Post la turka erao la loĝantoj fondis farmojn, ĉar el la urbo ne povis kulturi teron kaj bredadi hombestojn. Heinrich Eduard Weber el Svislando aĉetis la tieajn bienojn de Kecskemét kaj komencis la vinkulturado. La komunumo estiĝis en 1892, tie loĝis la vinkulturistoj. La nomdonanto estis Weber. En 1895 la fervojo atingis la komunumon. Helvécia iĝis memstara municipo en 1954.

Vilaĝservoj estas 2 lernejoj, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, 2 kuracejoj, dentokuracejo, restoracio, sportejo.

## Vidindaĵoj 
* etfervojo
* Preĝejo Ĉieliro de Maria (Helvécia) de 1908
* Kalvinana preĝejo (Helvécia) (2013)
* preĝdomo luterana de 1924 kun sonorilostablo
* kastelo nomata Bagolyvár de 1905

## Ĝemelkomunumoj 
*  Csíkkarcfalva, Rumanio
*  Versec, Serbio
*  Sirnach, Svislando
*  Zatín, Slovakio
*  Kerepes, Hungario

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Tetrarkio

**Tetrarkio** aŭ **tetrarĥio** (el la greka τετρα, t. e., "kvar" kaj αρχη, "rego, estraro", do **Kvarestreco**) estas sistemo de regado adoptita en Romia Imperio de imperiestro Diokleciano en 293, kaj kiu daŭris ĝis 324. En tiu sistemo, estas kvar estroj en Romia imperio, du en Okcidento kaj du en Oriento. La du ĉefaj estroj de imperio ricevis la titolon Aŭgusto kaj la vicestroj ricevis la titolon Cesaro. La cesaroj devis obei kaj helpi la aŭgustojn kaj anstataŭigi ilin kiam ili mortos.

## Listo de tetrarkoj 
* *Unua Tetrarkio* 293-305:
** Diokleciano (*Augustus Senior*) - Oriento
** Maksimiano (*Augustus Junior*) – Okcidento
** Konstancio Ĥloro (*Caesar Senior*) - Okcidenta Eŭropo
** Galerio (*Caesar Junior*) - Meza kaj Orienta Eŭropo

* * Dua Tetrarkio* 305-306:
** Konstancio Ĥloro (*Augustus Senior*) 305-306 - Okcidento
** Galerio (*Augustus Junior*) 305-306 - Oriento
** Severo (*Caesar Senior*) 305-306 - Meza kaj Orienta Eŭropo
** Maksimino Daia (*Caesar Junior*) - Asia

* *Tria Tetrarkio* 306-311:
** Galerio (*Augustus Senior) 306-311 - Asia
** Severo (*Augustus Junior*) 306-308 – Meza Eŭropo
** Maksimino Daia (*Caesar Senior*) 306-308 - Asia
** Konstantino (*Caesar Junior*) 306-309; (*Augustus*) 310-337 - Okcidento
** Maksencio (*uzurpanto*) 306-310 - Meza Eŭropo
** Maksimiano (*uzurpanto'') 307-308 - Meza Eŭropo

## Vidu ankaŭ 
* Bizanca imperio
* Diarkio
* Triumviraro

Kategorio:Romia Imperio
Mongoj

La **mongoj** estas bantua etno, kiu vivas en la nordokcidento de la Demokratia Respubliko Kongo en la kongobaseno (provinco Ekvatoro) (Équateur). Ili apartenas kune kun la bakongoj, luboj kaj lundaoj al la kvar etnoj en Kongo, kiuj konsistigas la plej grandan parton de la loĝantaro. La mongoj parolas diversajn dialektojn de la monga lingvo (*Lomongo*).

Kategorio:Etnoj
Mongoj
Mongoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Demokratia Respubliko Kongo
Zelená Hora

**Zelená Hora** (en la ĉeĥa lingvo laŭvorte signifas *"Verda Monto"*) estas nomo de pluraj lokoj en Ĉeĥio. La plej konataj estas: 

* Zelená Hora (preĝejo) - pilgrimpreĝejo en distrikto Žďár nad Sázavou, parto de Monda kulturheredaĵo de UNESKO  
* Zelená Hora (kastelo) - kastelo apud Nepomuk en regiono Plzeň
* Zelená Hora (distrikto Vyškov) - municipo en distrikto Vyškov
Preĝejo de sankta Johano Nepomuka (Žďár nad Sázavou)

La **Pilgrimpreĝejo de Sankta Johano Nepomuka en Zelená Hora** (ĉeĥlingve *Poutní kostel sv. Jana Nepomuckého na Zelené Hoře*) estas mondfama pilgrimloko en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas en regiono Vysočina, surlime inter Bohemio kaj Moravio, proksime al urbo Žďár nad Sázavou. En 1994 envicigita al la listo de la Monda kulturheredaĵo de UNESKO.

La konstruo estis iniciatita de la abato de la cisterciana monaĥejo en Žďár nad Sázavou Václav Vejmluva.
La preĝejo estis konstruita en 1719-1722 de genia italdevena ĉeĥa arkitekto Jan Blažej Santini-Aichel, kiu unike kombinis kaj en la konstruaĵo mem kaj en la ornamo gotikaj elementojn kun baroko de Borromini, kun implemento de kompleksa numera simbolismo, kiu ne havas analogion en tuta Eŭropo. La preĝejo estas konstruita en formo de kvinpinta stelo, havas kvin enirpordojn kaj kvin altarojn. Ĝi estas ĉirkaŭita per ampleksa ambito en formo de stelo kaj duetaĝaj tralumigitaj arkadoj.

La tuta publike alirebla areo konsistas el:
* Pilgrimpreĝejo de Sankta Johano Nepomuka
* Konventa preĝejo de Ĉielenpreno de Virgulino Maria
* Muzeo pri piano
* Galerio Kinský

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo  

Kategorio:Žďár nad Sázavou
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Regiono Vysočina
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Žďár nad Sázavou
Zdar nad Sazavou
Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Ĉeĥio
Kategorio:Barokaj preĝejoj en Ĉeĥio
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj en Regiono Vysočina
Severo

**Severo** latine **Flavius Valerius Severus** mortis en la 16-a de septembro 307 apud Tres Tabernae, li estis militisto kaj romia imperiestro de majo 305 ĝis la morto.eta|300ra

Maje 305, post kiam Diokleciano kaj Maksimiano rezignis, Galerio Severon proklamis tetrarkon kaj la imperiestro Konstancio Ĥloro nomiĝis lin administranto de Afriko kaj Ilirio. Kiam julie 306 Konstancio Ĥloro mortis, Severo iĝis imperiestro, sed devis akcepti Konstantinon, filo de Konstancio, kiel tetrarkon. Oktobre Maksencio helpate de sia patro Maksimiano Italion okupis. Severo kontraŭ Maksencio marŝis, sed siaj soldatoj, kiuj antaŭe militis pro Maksencio, rifuzis batali kaj Severo devis fuĝi al Raveno.

Kategorio:Romiaj imperiestroj
Soest (Nederlando)

Dosiero:Loudspeaker.svg**Soest** ()
estas loĝloko kaj municipo en la nederlanda provinco Utrecht. La municipo havis (je la 1-a de julio 2006) 45 323 loĝantojn kaj havas areon de 46,45 km². Soest, Soesterberg kaj Soestduinen estas riĉaj je dunoj, arbaroj, erikejoj kaj herbejoj, grandparte uzata kiel ekzercejo por la nederlanda armeo.

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Utreĥto
Kategorio:Municipoj de Utreĥto
Endre Dánielisz

**DÁNIELISZ Endre** (danielis) estis rumanuja hungara literaturhistoriisto, lokhistoriisto naskita en Salonta la 6-a de aprilo 1925 kaj mortis la 1-an de junio 2023.

## Biografio 
La mezlernejon Endre Dánielisz finis en sia naskiĝurbo, poste li instruis en Köröstárkány. En 1951 en la Bolyai Tudományegyetem li akiris diplomon de instruisto pri pedagogio-psikologio. Li instruis en Arad; inter 1956 kaj 1966 li estis direktoro de la Arany János Emlékmúzeum (Memormuzeo János Arany), poste lernejpsikologo, instruisto.

## Verkoj 
* Arany János: Toldi, Toldi estéje, szerk., előszó, Bk., 1964;
* *Arany János-emlékek Nagyszalontán*, Bk.-[Bp.], 1984;
* "Szülőhelyem, Szalonta..." Tanulmányok, esszék Arany János köréből, Nagykőrös, 1992;
* *Arany János a szalontai iskolában*, 1992;
* *Nagyszalonta jeles szülöttei*, Gyula, 1993;
* *Szalontai séták*. Barangolás múltban és jelenben, Nagyvárad, 1993;
* *A Szepességtől Szalontáig*. Egy kisiparos család három nemzedéke, önéletrajz családtörténettel, Nagyvárad, 1994;
* "És áhitattal ejtsétek a szót". Száz nyelvművelő cikk, Nagyvárad, 1997.
* *Nagyszalonta évszázadai*. Salonta, 2003.
* *Nagyszalontai nyomdák és hírlapok*. Pro-Print Könyvkiadó, 2002.

## Li redaktis 
* Arany János összes művei. 13. kötet. Hivatali iratok, s. a. r. [másokkal], Bp., 1966;
* Kalevipoeg. Szemelvények az észt nép hőskölteményéből, elmeséli D. E., Bk., 1970;
* Arany J.: Toldi - Toldi estéje, bev., függelék, Kvár, 1976;
* Tompa Mihály: Válogatott versek és levelek, vál., előszó, függelék, Kvár, 1977.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj literaturhistoriistoj
Forkego

[eta|dekstra|200px|Forkego apud [kompoŝto|kompoŝta korbo]]**Forkego** estas longa agrikultura ilo, konsistanta el ligna bastono kaj metalaj dentoj ĉe unu ekstremo. Ĝi estas uzata por kolekti fojnon, pajlon kaj stalan sterkon. Historie oni uzis ankaŭ forkegon tute faritan el ligno.

Forkego kutime havas kvar longajn dentojn, sed oni povas trovi ankaŭ aliajn. La dudenta forkego estas ofte uzata por kolekti kubojn da presita pajlo, la tridenta ankaŭ utilas por kolekti fojnon. La kvardenta forkego estas universala kaj uzebla por kolekti sterkon.

Ekzistas terpom-forkego por "ŝoveli" terpomon. Tiu forkego havas 8-10 longajn dentojn kun globeto ĉefine, por ne damaĝi la terpomon.

Diabloj aperas tradicie en bildoj portantaj tridentajn forkegojn.

## Vidu ankaŭ 
* Tridento
* Forko
* Rastilo

Kategorio:Iloj
Kategorio:Agrikulturo
Birdotimigilo

eta|dekstra|300ra|Birdotimigilo en japana kamparo

**Birdotimigilo** en tradicia formo estas pajla, homsimila pupo vestita per malnovaj vestaĵoj, uzata por timigi birdojn (ekz. dompaserojn kaj sturnojn) en kampoj kaj fruktoĝardenoj.

Modernaj birdotimigiloj malofte havas homan formon, ofte ili estas metalaj rubandoj aŭ aŭtomataj pafiloj. Lastatempe teknologio estas profitata de kamparanoj kiuj reutiligas jam uzitajn kaj difektitajn KDojn kaj pendigas ilin el la arboj de fruktoĝardenoj por timigi birdojn, kiuj ŝajne teruriĝas el la brilaj koloroj de la ĉielarko en tiuj.

Birdotimigilo estas ankaŭ unu el ĉefroluloj en la libro *La mirinda sorĉisto de Oz* de L. Frank Baum. Krome en multaj tradiciaj rakontoj aŭ modernaj rakontoj imitantaj tradicion aperas similaj roluloj, kiuj plej ofte estas simboloj de simplaj kamparanoj.

Kategorio:Iloj
Kategorio:Ekologia agrikulturo
Giétro-Glaĉero

**Giétro-Glaĉero** (prononcu *ĵi**e**tro*; france **Glacier du Giétro**, skribata ankaŭ **Glacier du Giétroz**; germane **Giétrogletscher**, skribata ankaŭ **Giétrogletscher**) estas valglaĉero en la Valezaj Alpoj en Svislando. La glaĉero havas longecon de 4,55 km, supre larĝecon de 1,5 km je la pinto de 0,3 km kaj kovras areon de 5,85 km².

## Priskribo 
Giétro-Glaĉero havas sian originon je la rokkresto inter Ruinette (3875 m s.m.) kaj Mont Blanc de Cheilon (3870 m s.m.). En ĝia supra parto la glaĉero havas nur relative modestan deklivon. Ĝi fluas unue norden oriente de Mont Rouge du Giétroz, tiam turniĝas je la piedo de Pleureur (3704 m s.m.) iom post iom okcidenten. Je ĝis lasta kilometro ĝi falas kruten kun deklivo de 40 % kaj havas multajn fendojn. La glaĉerlando nuntempe finiĝas je alteco de proksimume 2600 m. Malgranda parto de la glaĉero fluas tra la pasejo *Col de Cheilon* en alteco de 3243 m s.m. al Cheilon-Glaĉero, kiu situas tute en la fondo de la *Valo de Hérémence*.

La degelakvo de Giétro-Glaĉero fluas al la baraĵlago de Mauvoisin, el kiu elfluas la rivero Dranse de Bagnes, alfluanto de Rodano.

## Historio 
Dum la kulmino de la Eta Glaciepoko la glaĉerlango fluis pli malsupren la krutan deklivon, kie hodiaŭ situas la glaĉerfrunto, kaj havis multe pli grandan volumenon en tiu regiono. Tial dum la 16-a ĝis la 18-a jarcento regule okazis glacifaladoj, kiujn oni nomis france *Canonnades du Giétro* [kononumadoj de Giétro], kiuj kovris la valplankon de la rivero *Dranse de Bagnes* en la regiono de la hodiaŭa baraĵo. Malantaŭ tiu-ĉi glacimuro baraĵiĝis tiam lago, kaj kiam la baraĵo rompiĝis kaŭzis damaĝinundojn en la tuta Valo de Bagnes. La plej katastrofa inundondo okazis en la jaro 1595 kaj mortigis 140 homojn. Post glacifalado en la jaro 1818 sub gvido de *Ignaz Venetz* estis konstruita tunelo tra la glacibaraĵo, kiu devis forkonduki la kavon. Post kiam la lago estis malplenigita je nur triono, la glacibaraĵo tamen rompiĝis kaj la ondego mortigis denove 44 homojn el inter kiuj 34 en la urbo Martigny.

Pro la fordegelo de la danĝera suba parto de la glaĉerlango la situacio maldanĝeriĝis en la 20-a jarcento kionsiderinde. Post la konstruo de la baraĵo de Lago de Mauvoisin eventualaj glacifaladoj povus kaŭzi inundojn de la baraĵlago. Tial oni atente observas la glaĉerlangon per mezuroj kaj malplenigas la lagon, kiam la situacio fariĝas problema.

## Eksteraj ligiloj 
* Giétroz-Glaĉero en la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo