open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Interna ideo

Laŭ la vortoj de L. L. Zamenhof en 1912 la **interna ideo** de Esperanto signifas "sur neŭtrala lingva fundamento forigi la murojn inter la gentoj kaj alkutimigadi la homojn al la iedo, ke ĉiu el ili vidu en sia proksimulo nur homon kaj fraton". Iusence la interna "ideo" samsignifas al la (idea, filantropia) "celo" de Esperanto. 

Lau la vortoj de LEE Chong-Yeong la "interna ideo" entenata en Esperanto estas "neŭtraleco, justeco, frateco kaj amikeco surbaze de Esperanto. Pere de Esperanto ĝiaj parolantoj celas unuecon en diverseco per pli justa kaj paca mondo, kaj fine kreon de pli justa nova internacia lingva ordo.

La revuo "Irana Esperantisto" priskribas la "internan ideon" jene: Esperanto ne estis nur lingva projekto, sed humanitara movado. Ĝia celo estis transcendi naciismon donante al homoj komunan lingvan identecon sen forviŝi iliajn denaskajn kulturojn.

## Ĉu kontraŭdiro inter pagata laboro por Esperanto kaj interna ideo? 
Kelkfoje oni pravigas kontraŭstaron kontraŭ pagado de laboro por Esperanto per la "interna ideo". Tamen ŝajne ne ekzistas citaĵo de Zamenhof pri tia interpretado. Se tiel estas, instruantoj kaj aliaj aktivuloj por Esperanto, kiuj laboras iom pli multe por Esperanto, povas pagite labori por la disvastigo de Esperanto.

---------

EdE-I

**Interna ideo**. La lingvo en si mem estas nur lingvo, sed ĉu nacia, ĉu internacia, ĝi kaŝas en si certajn sentojn, ideojn, eĉ klopodojn. La nacia lingvo estas amata de la naciano, Esperanto estas same amata de siaj adeptoj, speciale de tiuj, kiuj Esperanton konsideras grava faktoro por forigi la militon el la homa socio. Kiel mem Zamenhof diris en sia kongresa parolo (1906): "Al laborado por Esperanto instigas nin ne la penso pri praktika utileco, sed nur la penso pri la sankta, granda kaj grava ideo, kiun lingvo internacia en si enhavas. Tiu ĉi ideo - vi ĉiuj sentas ĝin tre bone - estas frateco kaj justeco inter ĉiuj popoloj. Tiu ĉi ideo akompanadis Esperanton de la unua momento de ĝia naskiĝo ĝis la nuna tempo. Ĝi instigis la aŭtoron de Esperanto, kiam li estis ankoraŭ malgranda infano. . ." Eble plimulton de la Esperantistaro en la unuaj jardekoj entuziasmigis similaj sentoj kaj ideoj, sed multaj, inter ili Beaufront, Bourlet, opiniis danĝera tiun idearon, kaj postulis, ke oni propagandu Esperanton nur kiel lingvon praktikan sen ia idea aldono. La interna ideo neniam estis klare kaj strikte difinita, sed ankaŭ en la religio ne la dogmoj estas la ĉefa afero kaj la interna ideo mem similas multe al la religio. Tamen Zamenhof klopodis doni pli firman idean bazon por la Esperantismo kaj tiel naskiĝis la parenca idearo, la Homaranismo. (v.)

## Vidu ankaŭ 
* Homaranismo
*Humanitarismo
*Homaranismo - La Interna Ideo
*Preĝo sub la verda standardo

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Esperanto-movado
Gambovjolo

[eta|[Karl Friedrich Abel kun gambovjolo]]
**Gambovjolo** estas kordinstrumento. Ĝi sonas malpli laŭte kaj malpli brile ol la violono, sed tamen delikate kaj mistere. Laŭ registro ĝi pli similas al la violonĉelo. Ĝi ofte pensigas pri voĉo eĥanta en la memoro, kiel en la komponaĵo de Marin Marais *Les voix humaines*, kaj ĝi povas esti ankaŭ tenere karesa, kiel en la duetoj de la Sinjoro de Sainte-Colombe, *Concerts pour deux violes égales*.

## Uzoj 
eta|Diversaj grandoj de gambovjolo de *Syntagma musicum* de Michael Praetorius, 1618

Ofte ĝi estis uzata nur por ludi la basan akompanadon, aŭ akompani solistan muzikilon, ekzemple klavicenon. Ekzemple en la muziko de la angla kampardancado la baso estas ludata de gambovjolo.

Ĝi ankaŭ estis multe ludata, precipe en Anglio, en gambovjolaroj, t.e. kolektoj de pluraj gambovjoloj diversregistraj. Tia muziko, komponata precipe en la unua duono de la 17-a jarcento, estas kompleksa, revema, subtila, kaj nuancoplena.

Pli malfrue oni ankaŭ, precipe en Francio, ludis ĝin kiel solistan instrumenton. Unu inter la plej famaj komponistoj por solista gambovjolo estis la tiel nomata Sinjoro de Sainte-Colombe.

La historie lasta komponisto por la gambovjolo estis la germana Karl Friedrich Abel.

Post ĝia malfavoriĝo (ekde la 18-a jarcento) kaj forgesiĝo flanke de ĉiuj krom la historiistoj kaj muzeogardistoj, oni remalkovris la belecon de ĝia sono kaj de la muzikaĵoj komponitaj por ĝi. Kelkaj muzikistoj refamigis ĝin en la malfrua 20-a jarcento.

La kataluna muzikisto kaj komponisto Jordi Savall estas unu el la plej estimataj gambovjolaj ludistoj internacie.

## Komponistoj 
Komponistoj, kiuj verkis por la gambovjolo:

Angloj:

:William Byrd
:John Dowland
:John Jenkins
:William Lawes
:Matthew Locke
:Henry Purcell

Francoj:

:Monsieur de Sainte-Colombe
:Marin Marais
:François Couperin
:Antoine Forqueray

Germanoj:

:Karl Friedrich Abel
:Johann Sebastian Bach

Nuntempe:

* Jordi Savall: filmo *Tous les matins du monde* ("Ĉiuj matenoj de la mondo" de Alain Corneau)

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *The Viola da Gamba Society * ()
* *The Sound of the Division Viol * ()
* *Megaviol: A Bibliography * (bibliografio, en la angla)
* *Viola da Gamba society of Japan* ()

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Kordinstrumentoj
Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Klaviceno

eta|dekstre|250px|Flamanda klaviceno.
**Klaviceno** (itale: clavicembalo, el latine: *clavis* - klavo; *cymbel* - cimbalo) estas pluka korda klavara instrumento, tre populara en la jarcentoj de 15-a ĝis 18-a.

Malsame ol piano, en klaviceno kordojn ne cikigas marteloj, sed pikiloj (tial pluka kordinstrumento). Pro tio sono de klaviceno estas mallonga, mallaŭta kaj malforta.

## Specoj de klaviceno 
Klaviceno estis multfoje plibonigata kaj konformigata al ia celo. Jen kelkaj "plibonigaĵoj".
* spinedo aŭ klaviceneto- kvinokta, unuklavara, populara en 15-, 16- kaj 17-jarcentaj domoj;
* tabloklaviceno (angle *Virginals*) - populara en Anglio speco de klaviceno, ĝi havis unu kvaroktan klavaron, ĝia skatolo estis ortangula kaj ĝi ne havis la piedojn (el tio la nomo);
* unuvoĉa klaviceno - dufoje pliigita nombro de kordoj.

## Famaj muzikistoj komponintaj por klaviceno 
* italaj
** Girolamo Frescobaldi
** Domenico Scarlatti
* germanaj kaj aŭstriaj
** Johann Jakob Froberger
** Dietrich Buxtehude
** Johann Pachelbel
** Johann Joseph Fux
** Georg Böhm
** Johann Sebastian Bach
* anglaj
** William Byrd
** John Bull
** Henry Purcell
** Georg Friedrich Haendel (germandevena))
* francaj
** Jacques Champion de Chambonnières
** Louis Couperin
** François Couperin
** Jean-Philippe Rameau
* nederlandaj
** Jan Pieterszoon Sweelinck
* hispanaj
** Antonio Soler y Ramos aŭ *Padre Antonio Soler*

Dosiero:ClavecinRuckersTaskin.jpg|
Dosiero:Clavecin italien.jpg|
File:Johannes Vermeer - Lady Standing at a Virginal.jpg|
Somogy

**Somogy** [ŝomodj] estas departemento en Hungario, sude de la lago Balatono etendante al la rivero *Dráva*.

Laŭ sia loĝantaro de nur proksimume 330 000 personoj ĝi estas la plej maldense loĝata regiono de Hungario,

La departemento havas precipe valojn inter deklivoj, tial dum la historio formiĝis ĉefe malgrandaj vilaĝoj.

## Komunumoj 
* komunumoj: 14 urboj, 2 grandvilaĝoj kaj 233 vilaĝoj

### Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Kaposvár estas samtempe departementrajta urbo kaj departementejo.

## Simplaj urboj de la departemento 
## Grandvilaĝoj 
## Vilaĝoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Hungariaj departementoj
Islama erao

Kalendaro > Islama kalendaro > Islama erao < Erao
----
La **Islama erao** komenciĝas je la  Heĝiro. La komenco laŭ la gregoria kalendaro estas la 16-a de julio 622 p.K..

La islama kalendaro dividas jaron al 12 monatoj, kiuj havas alterne 30 kaj 29 tagojn. El tio rezultas jaro de nur 354 tagoj. Pro tio la islama kalendaro la datoj de la naturaj sezonoj varias.

Kategorio:Islama kalendaro
Vitamino B

180ra|eta|La kemia strukturo
**B-vitaminoj** estas aro da akvosolveblaj vitaminoj.

B1 estas koenzimo de pluraj enzimoj, malkomponiga la piruvatan acidon
B2 parto de la koenzimo FAD, helpantan la hidrogen-transporton. 
B3 nikotina acido: partoj de la hidrogentransportaj koenzimoj NAD, NADP
B4 iama nomo pri adenino, 
B5 parto de la koenzimo A,
B9 prekursoro de koenzimo,
B12 necesas por la produkto de la eritrocitoj, funkciado de la nerva sistemo (koenzimo)
Tiamino

**Tiamino**, aŭ **vitamino B1**, estas kemia kunmetaĵo trovata en manĝaĵoj kaj uzata kiel nutraĵa suplemento. Kiel suplemento, ĝi estas uzata por trakti kaj malhelpi tiaminmankon kaj la kondiĉojn kiuj rezultas de ĝi, inkluzive de beribero, **sindromo de Korsakoff** kaj **psikozo de Korsakoff**. Aliaj uzoj inkludas acersiropan urinmalsanon kaj la **sindromon de Leigh**. Ĝi povas esti prenita buŝe aŭ per injekto.

Manĝfontoj de tiamino inkluzivas integralajn grajnojn, legomojn kaj iujn viandojn kaj fiŝojn. Grajna prilaborado forigas multe de la vitamina enhavo, do en multaj landoj cerealoj kaj farunoj estas riĉigitaj per tiamino. Suplementoj kaj medikamentoj haveblas por trakti kaj malhelpi tiaminmankon kaj malordojn kiuj rezultas de ĝi inkluzivas beribero kaj **encefalopatio de Wernicke**.

La tiamina pirofosfato estas koenzimo de piruvata malhidrogenazo, α-ketoglutara malhidrogenazo kaj transketolazo. Ĉar la unua du estas gravaj enzimoj en la metabolo de karbonhidratoj, tiamin-manko kaŭzas problemojn en tio. Karenco de tiamino kaŭzas sindromon de Wernicke-Korsakoff kaj beriberon, malsanon kutiman ĉe fortaj alkoholistoj.

## Referencoj 
Kategorio:Vitaminoj
Kategorio:Pirimidinoj
Kategorio:Organikaj nitrogenaj kombinaĵoj
Le Père Duchêne Illustré

Aperadis sub titolo ***"Le Fils du Père Duchêne Illustré"*** (t. e. La Filo de la Patro Duchêne, ilustrita) kvazaŭ ilustrita suplemento de *Le Père Duchêne*, 10 numeroj de la 21-a de aprilo ĝis la 24-a de majo 1871, montritaj en la tabelo. Tiu titolo havis pli satiran kaj humuran tonon kompare kun *Le Père Duchêne* pli akra kaj politike kritika. La kolekto ebligas perbilde sekvi la eventojn de la Komunumo, la lasta numero aperinta dum la Sanga Semajno eĉ montras la foriron de la Komunumo.

Kategorio:Historio
Klorido

**Klorido** estas kombinaĵo kiu enhavas la jonon, kiu formiĝas el la elemento kloro per akcepto de unu elektrono tiel formante la negative ŝarĝitan jonon Cl−. La saloj de klorida acido (HCl) estas nomataj kloridoj. Ekzemplo estas la kuireja salo, kiu estas natria klorido (NaCl).

La vorto *klorido* ankaŭ uzatas pri kemia kombinaĵo en kiu unu aŭ pliaj kloraj atomoj estas kovalente ligitaj en la molekulo. Do kloridoj povas esti aŭ organikaj aŭ neorganikaj kombinaĵoj. La plej simpla ekzemplo de kovalente ligita klorido estas hidrogena klorido (HCl). Simpla ekzemplo de organika kovalente ligita klorido estas klorometano (CH3Cl). Aliaj ekzemploj de neorganikaj kovalente ligitaj kloridoj uzeblaj kiel reakciantojn estas:

## Kelkaj kloridoj 

Dosiero:Allyl chloride 3D.png|Alila klorido107-05-1
Dosiero:1-Chloro-pentane 3D.png|Amila klorido543-59-9
Dosiero:2-Chloro-pentane 3D.png|2-Amila klorido625-29-6
Dosiero:3-Chloro-pentane 3D.png|3-Amila klorido616-20-6
Dosiero:Tert-amyl chloride 3D.png|t-Amila klorido594-36-5
Dosiero:Isoamyl chloride3D.png|Izoamila klorido107-84-6
Dosiero:Neopentyl chloride 3D.png|Neoamila klorido753-89-9
Dosiero:Benzal chloride 3D 2.png|Benzala klorido98-87-3
Dosiero:Butyryl chloride 3D.png|Buterila klorido141-75-3
Dosiero:Chlorobutane 3D.png|Butila klorido109-69-3
Dosiero:Sec-Butyl chloride 3D.png|2-Butila klorido78-86-4
Dosiero:3-Butyl chloride 3D.png|3-Butila klorido507-20-0
Dosiero:Isobutyl chloride3D.png|Izobutila klorido513-36-0
Dosiero:Decyl chloride 3D.png|Dekila klorido1002-69-3
Dosiero:Disulfur-dichloride-3D-balls.png|Dusulfura duklorido10025-67-9
Dosiero:Chloroethane 3D.png|Etila klorido532-27-4
Dosiero:Phenacyl chloride 3D.png|Fenacila klorido75-00-3
Dosiero:Phosphorus-pentachloride-3D-balls.png|Fosfora pentaklorido10026-13-8
Dosiero:Phosphorus-trichloride-3D-vdW.png|Fosfora triklorido7719-12-2
Dosiero:Thiophosphoryl-chloride-3D-balls.png|Tiofosforila klorido3982-91-0
Dosiero:Citronellyl chloride3D.png|Halogenidoj
Dosiero:Hexyl chloride3D.png|Heksila klorido544-10-5
Dosiero:2-Chloro-hexane 3D.png|2-Kloroheksano638-28-8
Dosiero:Heptyl chloride3D.png|Heptila klorido629-06-1
Dosiero:2-Chloro-heptane 3D.png|2-Kloroheptano1001-89-4
Dosiero:Potassium chloride 3D.png|Kalia klorido7447-40-7
Dosiero:Carbon-tetrachloride-3D-vdW.png|Karbona tetraklorido56-23-5
Dosiero:Chloromethane 3D.png|Metila klorido74-87-3
Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|Natria klorido7647-14-5
Dosiero:Neophyl chloride 3D.png|Neofila klorido515-40-2
Dosiero:Nonyl chloride 3D.png|Nonila klorido2473-01-0
Dosiero:2-Chloro-nonane 3D.png|2-Klorononano2216-36-6
Dosiero:N-Octyl chloride3D.png|Oktila klorido111-85-3
Dosiero:2-Chloro-octane 3D.png|2-Klorooktano628-61-5
Dosiero:Chloropropane 3D.png|Propila klorido540-54-5
Dosiero:2-Chloro-propane 3D.png|Izopropila klorido75-29-6
Dosiero:Sulfonyl chloride 3D.png|Sulfonilaj kloridoj
Dosiero:Sulfuryl-chloride-3D-vdW.png|Sulfurila klorido7791-25-5
Dosiero:Thionyl-chloride-from-xtal-3D-balls-B.png|Tionila klorido7719-09-7
Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|Vinila klorido75-01-4
Robert Merle

**Robert MERLE** (naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1908, mortis la 28-an de marto 2004) estis franca verkisto.

Merle naskiĝis en Tébessa, Alĝerio. Li studis anglistikon kaj filozofion, laboris en Alĝerio, Francio kaj Usono.

Literaturan famon li atingis pro sia romano *Week-end à Zuydcoote*, kiu en la jaro 1949 gajnis la renoman Prix Goncourt. Li ĉefe estas konata por la serio *Fortune de France*, kiu enkalkulas dektri volumojn. Krome tiuj historiaj romanoj, lian verkaron karakterizas sciencfikcio, ofte kun socikritika fono.

Robert Merle mortis en sia domo apud Parizo.

## Listo de verkoj 
* *Week-end à Zuydcoote* (Semajnfino en Zuydcoote, romano, 1949)
* *La mort est mon métier* (Morto estas mia metio, romano, 1952)
* ''L'Île* (La insulo, romano, 1962)
* *Un animal doué de raison* (Besto dotita de racio, romano, 1967)
* *Derrière la vitre* (Malantaŭ la vitro, romano, 1970)
* *Malevil* (Malevil, romano, 1972, eksterordinara sperto post atombomba milito detruiĝinte preskaŭ ĉiun vivon)
* *Les Hommes protégés* (La protektataj viroj, romano, 1974)
* *Madrapour* (Madrapur, romano, 1976, metafizika simbolo de la homa kondiĉo kaj vivo)

## En la serio *Fortune de France* 
* *Fortune de France* (1977)
* *En nos vertes années* (1979)
* *Paris ma bonne ville* (1980)
* *Le Prince que voilà* (1982)
* *La Violente amour* (1983)
* *La Pique du jour* (1985)
* *La Volte des vertugadins* (1991)
* *L'Enfant-Roi* (1993)
* *Les Roses de la vie* (1995)
* *Le Lys et la Pourpre* (1997)
* *La Gloire et les Périls* (1999)
* *Complots et cabales* (2001)
* *Le Glaive et les Amours* (2003)

## Eksteraj ligiloj 
*  Resumoj de ĉiu romano de la serio *Fortune de France*
*  Paĝo pri Robert Merle ĉe retejo pri sciencfikcio 
*  Germanlingva retejo pri Robert Merle 
* Slipo pri la filmo *Week-end à Zuydcoote'' de Henri Verneuil ĉe la retejo IMDb

Kategorio:Francaj verkistoj
Natria klorido

**Natria klorido** (ankaŭ konata kiel **tabla salo** aŭ **kuirsalo**) estas la plej ofte uzata salo, spico ofte uzata en kuirarto por bongustigi aŭ konservi manĝaĵojn.

Ne estas bone por la sano, manĝi tro da natrio, ĉar tiel via sango-premo povas tro altiĝi. Vi povas anstataŭ manĝi multe da salo natria, manĝi version kiu enhavas Kalion anstataŭ natrion sed kiu gustas simile ĉar ĝi ankoraŭ havas kloridon. Vi rajtas manĝi 6 gramojn de natrio en ĉiu tago, sed multaj prenas pli ĉar ekzistas grandkvante en manĝaĵoj jam pretigitaj. Por eviti tiel manĝi multe da salo, estas plej simple kuiri mem, tiel vi povas regi ĉu vi enmetas salon.

## Bildaro

NaCl-estructura cristalina.svg|La kristalsistemo de natria klorido. Ĉiu atomo havas ses plej proksimajn najbarojn, kun okedra geometrio. 
Salt - close-up.jpg|Kristaloj de klorido de natrio.
Selpologne.jpg|Natria klorido.
Sodium-chloride-3D-ionic.png|Kristala strukturo de Natria klorido kun natrio purpure kaj klorido verde.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sapo
* Halito
* Kloridoj

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Saloj
Kategorio:Kloraj kombinaĵoj
Kategorio:Natriaj kombinaĵoj
Veszprém (apartigilo)

**Veszprém** havas plurajan signifojn:
* Veszprém (urbo) estas administra centro de Veszprém, hungara departemento.
* Veszprém estas mezgranda administra unuo en Hungario
* Departemento Veszprém estis historia departemento en meza parto de la Hungara Reĝlando
Veszprém

eta|maldekstra|250ra|Lago Balatono
**Departemento Veszprém** (pron. vespre'm) estas mezgranda administra unuo en okcidenta Hungario, ĉirkaŭ la samnoma administra centro. Ĝi limas al departementoj Győr-Moson-Sopron, Komárom-Esztergom, Fejér, Somogy, Zala kaj Vas.

Apartenas al ĝi la orienta bordo kaj la pli granda parto de la norda bordo de la parte vulkandevena, mediteraneeca Balatono, "la hungara maro". Sur ĝia teritorio troviĝas romantikaj pejzaĝoj, kun multe da riveretoj kaj fontoj, kun grotoj servantaj por betjaroj kiel kaŝejoj, kun la montaro Bakony (Bakonj) ravanta la turistojn, kun naturbelacoj kaj historiaj monumentoj de la baseno Tapolca.

Vidindaĵoj estas la popola kaj industria metiisteco, la teatraj kaj subĉielaj prezentadoj, la ekspozicioj, la koncertoj de leĝera aŭ klasika muziko, kaj same la diversaj gastejoj prezentantaj la allogajn majstroverkojn de gastronomio kaj vinologio.

La hungaroj antaŭ pli ol 1100 jaroj ekloĝis en tiu baseno ĉirkaŭita de la majestaj altaĵoj de montaro Kárpát. Reĝo Stefano la I-a, kiu fondis la Ŝtaton kaj radikigis la eŭropajn, kristanajn ideojn en sia popolo, ofte restadis en urbo Veszprém kaj en ĉi tiu ĉirkaŭaĵo kun sia edzino, la bavara princino, reĝino Gizella. Ili fervoradis fondi klostrojn, , preĝejojn kaj fortikaĵojn, kiujn dum la pasintaj jarcentoj plurfoje oni detruadis; tamen ili estas ĝis nun ekzistantaj gardbastionoj, atestantoj de la eŭropeco.

La ĉefa sezono de la fremdultrafiko estas la somero pro lago Balatono, kiu pro sia silkeca, varma akvo ege taŭgas por akvosportoj. Sed same vintre, printempe kaj aŭtune povas havi neforgeseblajn travivaĵojn tiuj, kiuj sopiras alitipajn plezurojn, pli kvietan ripozon.

Ekirante de urbo Veszprém kaj ĝia pentrinda ĉirkaŭaĵo, nia gvidlibreto gvidas la ĉi tien vojaĝantajn homojn sur la norda kaj orienta bordoj de lago Balatono kaj sur ĝia altebenaco. Daŭrigante la vojaĝon de urbo Sümeg ĝis monto Somló, oni povas rigardi plurajn romantikajn fortikaĵojn kaj monumentojn. Oni povas ĉasiradi en la arbaroj de montaro Bakony, kiu havas abundon da sovaĝbestoj, maloftaj kaj protektitaj kreskaĵoj kaj praaj taksuso- kaj koniferarbaroj. Atingante la plej nordan parton de la departemento, en urbo Pápa kaj ĝia ĉirkaŭaĵo etendiĝantaj sur la suda angulo de Malgranda Ebenaĵo (Kisalföld), oni povas konatiĝi kun la netakseble valora heredaĵo de la mezepoko kaj la baroko, kaj ankaŭ kun la kutimoj, la labortagoj kaj la signifaj festotagoj de la homoj vivantaj ĉi tie.

La suda limo de la departemento estas la lago Balatono. Tra la areo etendiĝas la montaro de Bakony.

* areo: 4639 km2 (aŭ 4430)
* loĝantaro: 378.000

## Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Veszprém estas samtempe ankaŭ departementejo kune kun departementrajtoj.

## Simplaj urboj de la departemento 
## Grandvilaĝoj 
## Vilaĝoj 
Ekde 2014 ankaŭ Balatonakarattya.

## Vidu ankaŭ 
Veszprém (reĝa departemento)

## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj en kvin pliaj lingvoj)

Kategorio:Hungariaj departementoj
Szabolcs-Szatmár-Bereg

La departemento **Szabolcs-Szatmár-Bereg** (pron. sabolĉ-satma'r-bereg) situas nordoriente en Hungario, ĝi estas najbara al departementoj de Borsod-Abaúj-Zemplén kaj Hajdú-Bihar. Grava rivero de la departemento estas Tiso (hungare *Tisza*).

## Historio 
300ra|eta|Departementejo Nyíregyháza
La departemento formiĝis en 1950 per kunigo de la (tiam t.n. fortik(aĵ)aj) departementoj *Szabolcs*, *Bereg*, *Ugocsa* kaj *Ung* kiel *Szabolcs-Szatmár*. La nomo ŝanĝiĝis la 1-an de januaro 1990 al Szabolcs-Szatmár-Bereg. Tiu regiono ĉiam apartenis al la plej malriĉaj de Hungario, sed de tie venis multaj famaj homoj (Zsigmond Móricz verkisto, Bertalan Farkas sola hungara kosmovojaĝinto, József Torgyán hungara politikisto, prezidinto de la Partio de Sendependaj Etbienuloj; György Bessenyei verkisto en la 18-a jc.).

## Ekonomio 
La agro de la departemento ne estas bonkvalita (ofte sabla aŭ elformita el iamaj marĉoj, apudriveraj areoj). Kulturplantoj estas tabakplanto, pomarbo. Dum la socialisma epoko la varoeksporto al la Sovetunio okazis tra la regiono, kio donis iom da eblecon por la departamento. Post kolapso de la socialismo, la regiono denove malriĉiĝis, falis la eksporto je pomo.

En la departemento vivas multaj ciganoj, kiuj kelkloke jam donas plimulton en vilaĝoj.

## Akvoj 
Parte navigebla rivero estas Tiso, alfluantoj estas Somesul, Tur (rivero), Crasna (rivero), fine Orienta ĉefkanalo estas elfluanto.

## Trafiko 
En la fruaj tempoj konstruiĝis aliĝa fervoja linio inter Kassa kaj Debrecen, kiu trairas la departementon. Záhony estas grava nodo kaj limpasejo al Ukraino. Aŭtoŝoseo M3 atingis la departementon.

### Limpasejoj 
* Vállaj-Csanálos
* Csenger-Óvári
* Csengersima-Pete
* Barabás
* Lónya
* Záhony
* Tiszabecs-Vilok
* Beregsurány

## Komunumoj 
### Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Nyíregyháza estas ankaŭ departementejo kune kun departementa rajto.

### Simplaj urboj de la departemento 
### Grandvilaĝoj 
### Gravaj komunumoj 
* Nyíregyháza, centro de la depertamento
* Baktalórántháza
* Csenger
* Demecser
* Dombrád
* Fehérgyarmat
* Ibrány
* Kisvárda, ruino de fortikaĵoj
* Máriapócs fama grekkatolika preĝejo el la 18-a jarcento
* Mátészalka de kie emigris la gepatroj de Tony Curtis
* Nagyecsed
* Nagyhalász
* Nagykálló
* Nyírbátor
* Rakamaz
* Tiszalök (granda akvoenergia centralo)
* Tiszavasvári
* Újfehértó
* Vásárosnamény
* Záhony, limtrapaŝejo al Ukrainio

Gravaj aliaj setlejoj

* Csaroda mezepoka preĝejo
* Szatmárcseke tombo de Ferenc Kölcsey; boatosimilaj tombaj steleoj el ligno
* Tákos mezepoka preĝejo
* Túristvándi akva muelejo el ligno
* Tarpa seka muelejo (funkciiginta per ĉevalo) el ligno
* Tiszacsécse naskiĝloko de Zsigmond Móricz, memordomo
* Tiszabercel naskiĝloko de György Bessenyei

### Vilaĝoj 
krome Ófehértó.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Hungariaj departementoj
Diane Keaton

**Diane KEATON**, origine: **Diane HALL** (5-an de januaro 1946 - 11-an de oktobro 2025 (79-jaraĝa)) estis usona aktorino kaj reĝisorino.

Naskiĝinte en Losanĝeleso, ŝi studis aktoradon kaj kaptis la atenton de la publiko per ĉefrolo en la musikalo *Hair*, prezentita en la *Broadway*-teatro. Iom poste ŝi gajnis grandan renomon per rolo en la komedio *Play It Again Sam*. La scenaron verkis Woody Allen. Diane Keaton komencis kun li amrilaton kaj fruktedonan kunlaboron – kaj restis geamikoj eĉ post la disiĝo.

En la jaro 1978 Diane Keaton pro la ĉefrolo en la filmo *Annie Hall* gajnis Akademian Premion.

## Listo de filmoj 
* *Play it Again Sam* (1971)
* *The Godfather* (1972)
* *The Godfather, Part II* (1974)
* *Annie Hall* (1977)
* *Manhattan* (1978)
* *Interiors* (1978)
* *Reds* (1981)
* *The Little Drummer Girl* (1984)
* *Mrs. Soffel* (1985)
* *Radio Days* (1987)
* *The Godfather, Part III* (1990)
* *Father of the Bride* (1991)
* *Amelia Earhart – the Final Flight* (1994)
* *Unstrung Heroes* (1995)
* *The First Wives Club* (1996)
* *The Other Sister* (1999)
* *Hanging Up* (2000)
* ''Something's Gotta Give'' (2003)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj komikistoj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktorino
Kategorio:BAFTA-premiitoj‎
Kategorio:Premiitoj de Ora Globo
Kategorio:Usonaj agnostikuloj
Kategorio:Usonaj blogistoj
Kategorio:Usonaj fotistoj
Kategorio:Usonaj feminismaj verkistoj
Kukumo

La **kukumo** (*Cucumis sativus*) estas unujara legomo de la familio de kukurbacoj kaj disvastiĝis el Hindio kaj Ĉinio tra la tuta mondo. Praplanto estas la *C. Hardwickii*. Ĝi estas hortikultura planto grava por konserva industrio. Sur la ĉeftigo kreskas ĉefe androceaj floroj, la gineceaj floroj kreskas sur la flankŝosoj. Pro tio oni depinĉas la ŝosopinton de la ĉeftigo en la 3-4 folia stato de la planto. Ĝia frukto povas atingi eĉ la longon de 100 cm. Ĝi havas krude agrablan guston, entenas multan c-vitaminon. Ĝi havas multajn variaĵojn.

## Kultivarioj 
Plej grava kultivario en Hungario estas la ĉirkaŭaĵo de Nagykőrös kaj Kecskemét. En multaj kulturoj, ĝi estas uzata por fari peklaĵojn.
Specialaj varioj de kukumoj estas selektitaj por esti rikoltataj malgrandaj. Tial la fruktoj nomiĝas kukumetoj, ili estas uzataj por peklado.

## Vidu ankaŭ 
* serpentkukumo

eta|maldekstra|Kukumoj

Kategorio:Kukurbacoj
Kategorio:Legomoj
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Ĥorasano

[eta|200ra|Situo de Ĥosano en [Irano]]
eta|Mapo de Ĥorasano kaj de siaj ĉirkaŭaj regionoj.
**Ĥorasano** () estis granda regiono kiu etendiĝis sur nuntempaj Afganio, Taĝikio, Irano, Uzbekio kaj Turkmenio. Nuntempe la vorto aparte uziĝas por la tri provincoj kiuj kovras la iranan parton de la historia regiono: norda, centra kaj suda Ĥorasano.

Kiam antaŭe la irana parto de la historia regiono ankoraŭ estis unueca teritorio, temis pri la plej granda provinco de Irano. Ĝia ĉefurbo estis Maŝhado. Nun Maŝhado estas la ĉefurbo de la Centra aŭ Rezaa Ĥorasano (). Reza estas nomo de la oka imamo de Ŝijaistoj, kies maŭzoleo estas en Maŝhado. Ĝi estas unu el la plej vizitataj pilgrimejoj de la nuntempa Irano. Li martiriĝis en Maŝhado, kio laŭlitere signifas **martiriĝejo**.
La teritorioj norde kaj sude de la centra parto iĝis propraj provincoj, kiuj do koresponde titoliĝas Provinco Norda Ĥorasano kaj Provinco Suda Ĥorasano.

## Historio 
La Tahirida dinastio () estis dinastio, de persa dihkana deveno, kiu regadis en la Abasida provinco de Ĥorasano el 821 al 873.

## Vidu ankaŭ 
* Granda Ĥorasano
* Hirkaniaj-kaspiaj miksaj arbaroj
* Samanida Imperio


Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2004
Neŭrono

**Neŭrono** (el , "fadeno, nervo") aŭ **nervoĉelo** estas ero de la nerva histo.

Ĝi havas tri gravajn rolojn en la viva korpo:

* akceptas stimulojn (sonon, lumon, odoron) kaj plukondukas la ekscitaĵojn (*receptoro*) ekzemple tra sinapsoj
* en la cerbo, mjelo, kaj unuaj ganglioj (en la *nerva sistemo*), kiuj stimulas kontrahiĝon de la muskoloj (tiuj nomiĝas motoneŭronoj) kaj la sekrecion de glandoj (*efektoro*)
* interligas la du antaŭajn tipojn (*asocia neŭrono*)

Neuron (deutsch)-1.svg|Strukturo de neŭrono kun kerno, dentritoj kaj aksono
PurkinjeCell.jpg|
NisslHippo2.jpg|Sekco de hipotalamo pri ronĝulo kun neŭronoj kaj gliaj ĉeloj

## Vidu ankaŭ 
* Artefarita neŭra reto
* Nervo
* Neŭrofiziologio
* Neŭrologio
* Neŭrona reto
* Nerva sistemo


Kategorio:Neŭrologio
Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:Ĉeloj
Aomori

La vorto **Aomori** povas havi plurajn signifojn. Bonvolu elekti:

* Aomori (prefektujo)
* Aomori (urbo)
Bács-Kiskun

**Bács-Kiskun** (pron. ba'ĉ-kiŝkun) estas mezgranda administra unuo en Hungario.

## Komunumoj de la departemento 
La departemento havas specialan sistemon pri la komunumoj. Komence hungaroj kaj kumanoj loĝadis. Dum la turka erao la vilaĝoj senhomiĝis, sed en la urboj la loĝantaro pluvivis. Post la turkoj la loĝantaro eklaboris sur la kampoj, sed inter la parcelo kaj la urbo estis longa distanco. La kamparanoj konstruis farmojn en siaj parceloj por la iloj, poste ili forlasis la urbojn kaj loĝis en la farmo, kie ili bredis ankaŭ bestojn. Formiĝis senfina vico da farmoj. En la hungara lingvo oni aldoniĝis vorto mondo (farmomondo), ĉar la regiono estis tiel granda. Ĝis 1876 granda parto ne apartenis al departemento, sed al aŭtonomio de kumanoj. Dum la socialisma erao formis farmocentrojn, kie estis iom da komunaj servoj.

### Urbo de la departemento kun departementrajto 
* Kecskemét samtempe departementejo kaj subregiona centro

### Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
### Simplaj urboj de la departemento 
### Grandvilaĝoj 
### Vilaĝoj 
## Ligilo 
* paĝoj de la departemento, kvarlingva
Varsovia Vento

eta
eta
**Varsovia Vento** estas Esperanto-klubo en Varsovio, Pollando, fondita de Irek Bobrzak (Ireneusz Bobrzak) en la jaro 1991, por informi kaj instrui Esperanton ĉefe en la junulara medio. La unuaj aktivuloj, kies kontribuo en evoluon de la klubo estis signifa, estis: Waldemar Orzeszak, Artur Modzelewski, Jarosław Chaber, Irmina Szustak, Joanna Jakielska, Michał Wyszogrodzki, Mariola Grzeszczuk kaj sekve Agnieszka Mozer, Tomasz Stachowicz, Marta Domian kaj Marek Mazurkiewicz. La klubo organizas senpagajn kursojn de Esperanto kaj invitas al diversflanka aktiveco en la movado. En la komenca periodo ĝi eldonadis revuojn Raporto de Varsovia Vento kaj Tornado, nun kreas filmojn, kiujn eblas spekti en la jutuba kanalo, kaj radio-elsendoj forme de podkasto: Varsovia Vento-Elsendoj. 

## Esperanto-aranĝoj 
En la jaro 2005, por aktivigi kaj trejni junularon de ĵus refondita Pola Esperanto-Junularo, Varsovia Vento organizis la IJK 2005. En 2009 Varsovia Vento, kunlabore kun Pola Esperanto-Junularo kaj Germana Esperanto-Junularo, laŭ interkompreniĝo ligi du novjarajn aranĝojn, nome: Ago-Semajno kaj Internacia Seminario, ekis JES-on (Junulara Esperanto-Semajno) kaj ĉef-kunorganizis ĝin ĝis 2019 kiam la aranĝo sekvis en Pollando, 

La klubo regule organizadis du Esperanto-aranĝojn: 
* Ago-Semajno - tutsemajna renkontiĝo dum novjaro inter 1999 kaj 2009
* Humura Esperantista Libera Aranĝo, komence de majo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Varsovia Esperanto-Societo „Konkordo”, antaŭa urba Esperanto-societo
* IJK 2005 - Internacia Junulara Kongreso en Zakopane (2005)
* Pola Esperanto-Junularo
* E-SENCO - junulara Esperanto-klubo en Poznan

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de Varsovia Vento - lasta arkiva versio
* Radio-elsendoj de Varsovia Vento
* jutuba kanalo

Kategorio:Polaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Junularaj Esperanto-kluboj
Kategorio:Organizaĵoj en Varsovio
Tornado (gazeto)

**Tornado** estas Esperanto-gazeto produktata de Varsovia Vento.
Ĝi estas ĉiu-monata revuo pri Esperanto en la pola.  Dum sep-jara 
eldonhistorio la revuo trovis legantojn en multaj partoj de Pollando.
Abonas ĝin ne nur esperantistoj, sed ankaŭ neesperantistoj.  Ĝi enhavas ilustritajn artikolojn pri historio kaj intervjuojn kun la esperantistaro. Por lernantoj de Esperanto ankaŭ ekzistas rubriko de Esperantaj anekdotoj 
kaj humoraĵoj kun vortareto. Ĝuste tiu parto kelkfoje fariĝas la unua, tamen ne la lasta, kontakto kun nia lingvo por multaj poloj, speciale tiuj loĝantaj en Varsovio.

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Pollingvaj gazetoj
Kategorio:Polaj gazetoj
Honoluluo

**Honolulu** (esperantigita **Honoluluo** laŭ PIV; ankaŭ troveblas **Honolulo** rete) estas la ĉefurbo kaj la plej granda urbo de la usona ŝtato Havajo. La urbo lokiĝas sur la sudorienta bordo de la insulo Oahu.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km², kaj  personoj en ĝia aglomeraĵo (la tuta insulo Oahu).

La mondfama marbordo Waikiki lokiĝas tie ĉi. Waikiki estas konsiderata la centro de la turismo-industrio en Havajo; centmiloj da turistoj vizitas Waikiki ĉiujare. Ankaŭ tri vulkanetoj lokiĝas en Honolulu: Lē'ahi (*Diamond Head*), *Koko* (*Koko Head*) kaj Pūowaina (*Punchbowl*).

## Servoj
* Internacia Flughaveno de Honoluluo
* Universitato de Havajo ĉe Manoa
* Metroo de Honoluluo

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de  estas:
* 20px Jangĝoŭ (ĉine 扬州市 / 揚州市), Ĉinio

## Famuloj 
* Naskiĝloko interalie de 
** Morrnah Simeona (1913-1992), sanigistino, kaj de
** usona prezidento Barack Obama (1961-).
* En Honoluluo mortis:
** hungara-usona fizikisto György Békésy (1899-1972)
** hungara rabeno Ferenc Hevesi (1898-1952).

## Esperantistoj 
* Agnes Baldwin Alexander (1875-1971), probable la unua esperantisto de Havajo
* Eliot Saint-John, naskiĝis en 1990, studento

Dosiero:Honolulu - NASA.jpg|
Dosiero:Honolulu port.jpg|
Dosiero:AlohaTowerAtNight.jpg|
Dosiero:HIMap-doton-Honolulu.PNG|

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la urbo kaj kantono Honoluluo  ()
* retejo de la havaja televido ()
* turisma retejo 

## Referencoj 

Kategorio:Urboj de Havajo
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Kategorio:Iamaj ĉefurboj
Ĉiba (apartigilo)

**Ĉiba** povas esti
* gubernio Ĉiba en Japanio
* Ĉiba, ĉefa urbo en tiu gubernio
* Japana familia nomo.
Alkaloido

[eta|200ra|[LSD]]
La **alkaloidoj** estas organikaj kombinaĵoj de plantoj kun forta efiko je la besta organismo. Ili estas komplikaj, N-entenaj, bazaj, plej ofte venenaj materialoj. La termino originas de la vorto alkalo.

La plimulto de la alkaloidoj estas senkolora, senodora, kristala materialo. Ili solviĝas en maldensa acido, tiel ili estas eltireblaj el la dispecigitaj partoplantoj per ili. Ili ne solviĝas en akvo.

Ankaŭ alkaloido estas la nebaza alkaloido de la pipro (piprino) kaj la neŭtrala (nevenena) kafeino en kafo.

La rolo de la alkaloidoj en la plantoj estas ankoraŭ esplorata, sed la plibonigoj rezultis plantojn senalkaloidajn, kio montras ilian malhaveblecon. La venenaj alkaloidoj eble servas kiel defendaĵoj kontraŭ herbovoraj bestoj.

## Grupigo 
La alkaloidojn oni povas grupigi surbaze de:

* kemia strukturo
* aminoacido, kies derivaĵo ĉiam estas alkaloido
* plantoj kaj plantopartoj, kiuj entenas la alkaloidojn

## Konataj alkaloidoj 
Kelkaj konataj alkaloidoj estas jenaj:
* Pirolizidinaj alkaloidoj
* akonitino de akonito
* amanitino de amanito
* Atropino de beladono, mandragoro
* Kinino de kinkono
* Kokaino de kokao
* Kodeino
* Kolĥicino de kolĥiko
* Efedrino
* Kafeino de kafo
* Lupenino de lupeno
* Heroino
* Meskalino
* Morfino el opio
* Ergometrino de ergoto
* Ergotamino de ergoto
* Nikotino de nikotiano
* Papaverino de papavo
* Solanino de Solanacoj
* Piprino de piproarbedo
* Skopolamino
* Striknino de strikno el Loganiacoj
* Teobromino de teo
* Teofilino de teo
* Johimbino

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.maturita.cz/referaty/referat.asp?id=5979
* http://www.jergym.hiedu.cz/~canovm/alkaloid/prirlatk/a2.html 
* http://www.giftpflanzen.com/giftklassen.html
* http://www.oci.unizh.ch/edu/lectures/material/OCV/Kap2/kap2.4.html
Atropino

**Atropino** estas tre venena alkaloido de kelkaj plantoj de solanacoj, ĉefe ĉe daturo, beladono. Ĝin enhavas la radiko, folio, frukto de beladono.

Ĝi estas produktebla sinteze, uzatas en kuracado. Ĝi plilarĝigas la pupilon, pro tio ĝi estas uzata en la okulmedicino (oftalmologio). Ĝi estas en eta kvanto kuracaĵo, en ega kvanto veneno.

## Etimologia kuriozaĵo 
Atropino donis al la planto beladono la nomon: Iam virinoj uzis etan kvanton da atropino (ekstraktita el beladono) por pligrandigi la pupilojn kaj tiel aspekti pli alloge ("bele").

## Eksteraj ligiloj 
*  http://www.drogenwiki.de/wiki/index.php/Atropin 
*  http://www.drogenwiki.de/wiki/index.php/Tollkirsche 
*  Giftpflanzen 
*  Guida uso farmaci

## Referencoj 
Kategorio:Alkaloidoj
Kategorio:Karboksilataj esteroj
Kategorio:Farmakoj
Kategorio:ATC-A03
Kategorio:ATC-S01
Kategorio:Tropanaj alkaloidoj
Kategorio:Plantaj toksinoj
Kategorio:Primaraj alkoholoj
Kategorio:Aromataj kombinaĵoj
Kategorio:Kontraŭvenenoj
Kategorio:Medicinaj memorhelpiloj
Kategorio:Esencaj medikamentoj
Bonŝanco

**Bonŝanco** povas esti difinita kiel rezulto pozitiva de okazaĵo malmulte ebla.

Estas almenaŭ du formoj, al kiuj oni povas referenci kiam oni uzas ĉi tiun terminon: senti bonŝanco kiel farita de hazardo; aŭ atribui klarigojn de fido aŭ superstiĉo, kiel la organizo supernatura de okazaĵoj bonŝancaj. 

La antonimo de bonŝanco estas malbonŝanco.

## Kiel trompo 
Proksimuma kalkulo raciisma por bonŝanco inkludas aplikadon de leĝoj de probablo kaj aludon al kredoj nesciencaj. Raciistoj sentas ke kredo je bonŝanco estas rezulto de rezonado malriĉa aŭ iluzia pensado. Por raciisto, kredanto je bonŝanco faras al trompo logika *post hok (Post ĉi tio):**A* okazas (mi portas bonŝancan ĉemizon) kaj do *B* (io bona) okazas. Pro tio, *A* kaŭzis al *B.*Laŭ rigardo raciisma de la mondo, la probablo nur estas afektita de rilatoj hazardaj konfirmitaj. La falado de briko sur homo, kiu marŝas sub ĝi, ne okazas pro la bonŝanco de tiu homo, sed pro rezulto de kolekto de okazaĵoj klarigeblaj. Statistike, ĉiu ajn homo, kiu maŝus sub la konstruaĵo havis probalojn, ke la briko falu sur tiu.

Proksimuma kalkulo alterna por bonŝanco estas kontrasti ĝin kun kontrolo. Bonŝanco estas tio, kion okazas trans kontrolo de homo. Ĉi tiu vidpunkto aneksas fenomenojn, kiuj estas okazaĵoj akcidentaj, ekzemple la loko naskiĝa de homo, sed en kiuj ne estas dubo aŭ ĉi tiu estas negrava. En ĉi tiu marko diferenciĝas tri formoj de bonŝanco:
# Bonŝanco konstitucia, tio estas, kun faktoroj for de la kontrolo de homo ĉar tiu ne povas ŝanĝi ilin. Loko naskiĝa kaj konstitucio genetika estas ekzemploj.
# Bonŝanco cirkonstanca, tio estas, kun faktoroj, kiuj ne povas esti kontrolitaj ĉar ili estas produktitaj hazarde. Akcidentoj kaj epidemioj estas ekzemploj.
# Bonŝanco konsekvenca, tio estas, kun faktoroj, kiuj ne povas esti kontrolitaj ĉar ili estas rezulto kaprica de agoj. Ekzemplo estas alĵeti ŝtonon el klifo. Tiel bati iun, kiu paŝas sube, estas konsekvenco de diversaj faktoroj for de la kontrolo de iu; do tio estas afero farita de bonŝanco.

## Bonŝancigiloj 
En la okcidenta mondo, same kiel en la orienta mondo, multaj kredas, ke tiuj malsamaj agoj aŭ signoj alportas bonŝancon:

* Trovi kvarfolian trifolion
* Kunporti gambon de kuniklo
* La numero 7
* La Sonĝkaptisto en usonaj indianaj kaj unuaj naciaj kredoj
* La numero 8 en japana kredo
* La hufumoj
* La Maneki-neko-statueto de orientazia kulturo
* La ĉina Fengŝuo
* La Nazarbattu en Norda Barato kaj Pakistano

## Vidu ankaŭ 
* Magio
* Probablo
* Statistiko
* Superstiĉo
* Ekzisto
* Moralo

Kategorio:Folkloro
Kategorio:Superstiĉoj
Ĥinino

**Ĥinino** (aŭ **kinino**) estas alkaloido eltirebla el la planto kinkono. La kemia formulo estas C20H24N2O2.

Ĝi estis malkovrita en 1820 de Pierre Joseph Pelletier kaj Joseph Bienaimé Caventou. Ili dispartigis blankan kristalan, malfacile solveblan pulvoron. Ĝi estas amara.

Ĥinino efikas kiel sendolorigilo kaj senfebrigilo. Pli frue ĝi estis uzata kontraŭ malario.

Ĝi estas depende de la dozo toksa aŭ kaŭzas okaze de ofta enpreno alergion. La tokseco baziĝas sur obstaklo de DNA-sintezo kaj sur malhelpo de enzimfunkciado de la hista spirado.

La trodozigo povas kaŭzi kapturniĝon, kapdoloron, orelzumadon, surdecon kaj ekblindiĝon. La toksa dozo estas ĉirkaŭ 8-10 g da ĥinino. La morto okazas pro centra paraliziĝo de la spirado.

Ĥinino fluoreskas dum lumigo per UV-lumo.

## Pri «kinino» kaj «ĥinino» 
La latina nomo estas *Chininum*, kio devus sekvigi esperantigon *ĥinino*. Tian formon donas pluraj nacilingvoj:

*  Chinin,
*  хинин,
*  Chinina ...

La formo *kinino*, ŝuldata al la ĥo-fobio, estas konfuza: tio estus la internacia nomo de hormono, tute alia substanco:
*  kinin,
*  Kinine,
*  kinine ...
* ReVo kinino(2)

Tamen la PIV-oj pri tio ne scias.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Klorokino

Kategorio:Alkaloidoj
Kategorio:Kontraŭmalariaj kuraciloj
Kategorio:Fenolaj eteroj
Kategorio:Aromataj kombinaĵoj
Kategorio:Vinilaj kombinaĵoj
Kategorio:Esencaj medikamentoj
Oahu

**Oahu** [o-A-hu] () estas la tria plej granda insulo en la havaja insularo, kaj havas la plej grandan loĝantaron. Ĉirkau  personoj loĝas sur Oahu, pli ol la kuna loĝantaro de la aliaj ĉefaj insuloj. La ĉefurbo kaj plej granda urbo de la ŝtato, Honolulu, lokiĝas sur la sudorienta bordo. Pro tio la moknomo de Oahu estas  (La Kunvenejo).

Krom Honolulu, aliaj gravaj lokoj en Oahu estas:
* , kiun la japana flugarmeo atakis la ;
* la norda bordo (), sur kiu grandaj marondoj falas ĉiuvintre, kaj sur kiu "surfado" estas populara.
* Internacia Flughaveno de Honolulu

**Loĝantaro:**  (laŭ la censo de 2000)
**Areo:**  kvadrataj kilometroj (608 kvadrataj mejloj)

## Vidu ankaŭ 
* Oahua miadesto
* Metroo de Honoluluo

## Galerio 

Dosiero:Oahu.jpg|vidata de satelito
Dosiero:Hawaii MKL Bd. 8 1890 (130917992).jpg|historia mapo (ĉ, 1890)
Dosiero:Honolulu port.jpg|la haveno de Honolulu vidata el aviadilo
Dosiero:Honolulu-Oahu.jpg|Honolulu, fone la Pacifiko
Klado

**Klado** (el la greka *klados*, branĉo), aŭ monofiletika taksono, estas aro da vivuloj vivantaj aŭ vivintaj, kiu enhavas prapatron kaj ĉiujn ties idojn. Klado estas baza nocio de filogenetiko, kiu pli kaj pli anstataŭas la klasikan klasigon, kiu donas malsamajn gradojn al klasigo (klasoj, ordoj, familioj, ktp).  

La kladistika klasigo rigardas nur la kladojn, tutecon de praidoj. La evoluaj gradoj, kiujn oni longtempe uzis por klasi la vivulojn ne plu estas rigardataj kiel unueco, ĉar ili unuigas similajn formajn aŭ ekologiajn karakterojn, kaj estas ofte parafiletikaj aŭ polifiletikaj (ekzemple la fiŝoj aŭ reptilioj).
  
Principe, klado de organismoj enhavas ĉiujn devenulojn de ia individuo aŭ populacio. Tiel ekzemple birdoj estas en la sama klado kiel dinosaŭroj. Se oni ne konsideras birdojn kiel dinosaŭrojn, tiam la termino 'dinosaŭroj' ne estas klado.

**Subklado** (*subcladus*) estas grupo de pli proksime parencaj klasoj en unu klado.

## Vidu ankaŭ 
* kladistiko
* arkreskiĝo

Kategorio:Taksonomio
Baranya

**Baranya** (pron. baranja) estas mezgranda administra unuo en Sud-Hungario, inter Danubo (Bács-Kiskun kaj Dravo (limo al Kroatio), najbaraj departementoj estas norde Tolna, okcidente Somogy.

Areo: 4486,5 km²

Loĝantaro: 402.700

Loĝlokoj: 302, el tio 12 urboj

## Partneraj regionoj 
La departemento havas partnerajn rilatojn kun
* 20ra la distrikto Rems-Murr en Germanio (ekde 1991)

## Komunumoj de la departemento 
Pécs apartenas al la plej grandaj hungaraj urboj, krome estas malgrandaj urboj, nur 4 grandvilaĝoj, fine estas multe da malgrandaj vilaĝoj.

### Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Pécs estas ankaŭ departementejo kune kun departementa rajto.

### Simplaj urboj de la departemento 
### grandvilaĝoj 
### Vilaĝoj 
## Eksvilaĝo 
Nepre menciindas Gyűrűfű, kiu iĝis unu el simbolo de la nuntempa departemento.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la departemento
* reta portalo pri Baranya 
* informoj en la hungara kaj angla 

Kategorio:Hungariaj departementoj
Hajdú-Bihar

**Hajdú-Bihar** (pron. hajdu'-bihar) estas mezgranda administra unuo en Orient-Hungario. La departemento najbaras norde al dep. Borsod-Abaúj-Zemplén kaj Szabolcs-Szatmár-Bereg, oriente Rumanio, sude al dep. Békés, okcidente al Jász-Nagykun-Szolnok.

Sur ties teritorio post la Trianona packontrakto estiĝis - kun administra centro de Berettyóújfalu- *Csonka-Bihar vármegye* (Stumpa-Bihar fortikaĵa departemento) kun 60 komunumoj, el kiuj en 1949-50 12 komunumoj - Sarkad kaj ties ĉirkaŭaĵo - venis al la najbara departemento Békés, la pluaj komunumoj formis kun la tiama departementon *Hajdú* la hungaran departementon Hajdú-Bihar.
eta|200ra|eksporta statistiko de la departemento
[eta|300ra|[Ŝafoj en Hortobágy]]
eta|200ra|Karakteriza puto en Hortobágy

## Komunumoj de la departemento 
En la departemento troviĝas 1 grandurbo (Debrecen), 21 urboj (precipe hajdukaj urboj), 8 grandvilaĝoj, fine vilaĝoj, resume 82. Malgrandaj vilaĝoj apenaŭ estas.

### Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Debrecen estas ankaŭ departementejo kune kun departementa rajto.

### Simplaj urboj de la departemento 
### Grandvilaĝoj de la departemento 
### Vilaĝoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Borsod-Abaúj-Zemplén

**Borsod-Abaúj-Zemplén** (pron. BOrŝod-ABau:j-ZEmple:n) estas mezgranda administra unuo en la nord-oriento de Hungario. La departemento najbaras norde al Slovakio, nordokcidente iom al Nógrád, okcidente al Heves, sude kaj sudokcidente al la departementoj Szolnok, Hajdú-Bihar kaj Szabolcs-Szatmár-Bereg. La riveroj Tiso kaj Bodrog formas naturan limon sude kaj sudoriente.

La departemento konsistas el 3 restdepartementoj Borsod, Abaúj-Torna kaj Zemplén. En ĝi troviĝas ebenaĵo, riveroj Tiso, Bordog, Sajó kaj Hernád; montoj Bükk, Zempléni, Cserehát, Tokaj kaj karsto Aggtelek.

## Geografio 
La Monto Tokaj estas eksvulkano en Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, kie estas la plej nova vulkana monto. Ĝi estas parto de Montaro Zemplén. Inter hungaroj la monto estas konata ankaŭ ’’Kalva Monto’’, ĉar longe sur la pinto kreskis nenio.

## Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Miskolc estas ankaŭ departementejo kune kun departementa rajto.

## Simplaj urboj de la departemento 
## Grandvilaĝoj 
## Vilaĝoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Nógrád

**Nógrád** (pron. no'gra'd) estas mezgranda administra unuo en la nord-oriento de Hungario. Ĝi najbaras al Slovakio kaj la hungariaj departementoj Borsod-Abaúj-Zemplén, Heves kaj Pest.

## Komunumoj de la departemento 
En la departemento troviĝas malmulte da urboj kaj multe da malgrandaj vilaĝoj, grandvilaĝo ne estas. En la arbara regiono konvenas la etaj komunumoj.

### Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Salgótarján estas ankaŭ departementejo kune kun departementa rajto. Balassagyarmat estis longr departementejo de Nógrád (reĝa departemento).

La departemento estas dividita je 6 subregionoj, kies centroj estas la supraj 6 urboj.

### Vilaĝoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Hungariaj departementoj
Heves

**Heves** (pron. heveŝ) estas mezgranda administra unuo de Hungario, kiu najbaras al la departementoj Nógrád, Borsod-Abaúj-Zemplén, Jász-Nagykun-Szolnok kaj Pest.

## Komunumoj de la departemento 
Strukturo de la komunumoj estas averaĝa, sed en la montara regiono troviĝas multe da malgrandaj vilaĝoj.

### Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
*Eger* estas ankaŭ departementejo kune kun departementa rajto.

### Simplaj urboj de la departemento 
### Grandvilaĝoj de la departemento 
### Vilaĝoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Hungariaj departementoj
Jász-Nagykun-Szolnok

**Jász-Nagykun-Szolnok** [jas-nadjkun-solnok] estas mezgranda departemento meze de Hungario. Ĝi establiĝis en 1876, post la enkonduko de la burĝa administra sistemo. Sur 5582 kvadrataj kilometroj loĝas 411.000 homoj.

## Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Szolnok estas ankaŭ departementejo kune kun departementa rajto.

## Simplaj urboj de la departemento 
## Grandvilaĝoj 
## Vilaĝoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Hungariaj departementoj
Kupulo

[eta|Manĝebla [Ordinara kastaneo|kaŝtano.]]
**Kupulo** estas malgranda folieca aŭ skvameca brakteo, kiu formas la bazon de kelkaj fruktoj, ekzemple ĉe kverkoj kaj karpenoj.

Kategorio:Plantomorfologio
Paleo

**Paleo** estas esprimo el la botaniko. Ĝi reduktitaj brakteoj ekzemple ĉe 
poacoj (aŭ graminacoj) ambaŭ el la du brakteoj kovrantaj unuopan floron:
* interna paleo (*palea inferior*),
* ekstera paleo (*palea superior*) (ofte havas ariston).
Paleoj ĉirkaŭas la unuopaj floroj ene de kapitulo ĉe multaj plantoj el la familio de la Asteracoj. Ili povas esti ankaŭ kiel rigidharoj.
## Vidu ankaŭ 
* Lodiklo
* glumo
* spiketo

## Literaturo 
*Werner Rothmaler: *Exkursionsflora, Bd.2, Gefäßpflanzen*, 12. Aufl., Volk und Wissen Berlin, 1984.

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Floraro
Kategorio:Folio
Lodiklo

**Lodiklo** estas unu el ordinare du preskaŭ senkoloraj, skvamformaj florfolietoj de graminacoj. Ordinare estas po du lodikloj je floro.
[eta|maldekstra|spiketo de [poacoj]]

* a1 interna glumo
* a2 ekstera glumo
* c interna glumeto (paleo) 
* b ekstera glumeto  
* g lodiklo
* f ovario
* e stigmo
* d stameno

## Vidu ankaŭ
*Spiketo
*Glumo
*Paleo
*Infloresko

Kategorio:Plantomorfologio
Glumo

eta|maldekstra|180px|Greno kun (maldekstre) kaj sen (dekstre) glumoj
**Glumo** (hungare *pelyva*) estas ĉiu el la du brakteoj kovrantaj la spiketon de poacoj.

* interna glumo
* ekstera glumo

Kategorio:Poacoj
Kategorio:Plantomorfologio