Hirundo

La **hirundoj** estas sveltkorpaj, facilflugaj birdoj. Ili havas forkan voston, longajn kaj pintajn flugilojn, mallongajn bekojn. Ili kaptas insektojn dum flugo. La maskla kaj la femala birdoj estas similaj. Ili nestas en kotnesto (krom bordhirundo) konstruita sur roko aŭ dommuro.

## Ĝeneralaĵoj 
Kelkaj el la plej konataj specioj de hirundoj estas la jenaj:

* Bordhirundo *Riparia riparia*
* Kamphirundo *Hirundo rustica*
* Ruĝpuga hirundo *Hirundo daurica*
* Murhirundo *Delichon urbicum*
* Rokhirundo *Ptyonoprogne rupestris*
* Dratvosta hirundo *Hirundo smithii*, hindie: लैशरा

La vorto “hirundo” taŭgas en tri diversaj niveloj:
* kiel sinonimo de la termino kamphirundo aŭ domhirundo, *Hirundo rustica*, tre konata specio,
* por la specioj en la genro “Hirundo”, kiuj sube aperas,
* por la specioj kaj genroj de la familio de Hirundedoj, kiuj enhavas kaj tiujn speciojn de la genro “Hirundo” kaj aliajn de 18 aliaj genroj, pliparto el ili havas nomon kunmetitan kun la vorto “hirundo”.

La **hirundedoj** estas grupo de paserinaj birdoj karakterizaj pro sia adapto al enaera manĝado.

Tiu ĉi familio enhavas du subfamiliojn: **Pseŭdoĥelidonenaj** (nur 2 specioj de la genro *Pseudochelidon*) kaj **Hirundinenaj** (ĉiuj aliaj hirundoj kaj murhirundoj). Ene de tiuj lastaj Hirundinenaj, la nomo "murhirundo" kutime estas uzata por la specioj kun kvadrataj vostoj, kaj la simpla nomo "hirundo" aŭ “kamphirundo” por la pli forkovostaj specioj; tamen, ne estas scienca distingo inter tiuj du grupoj. Tiu familio enhavas ĉirkaŭ 83 speciojn en 19 genroj.

La hirundoj havas tutmondan distribuon kaj reproduktiĝas en ĉiu kontinento krom Antarkto. Oni supozas, ke tiu familio originis en Afriko kiel tru-nestantoj; Afriko ankoraŭ havas la plej grandan diversecon de specioj. Hirundoj **adaptiĝis al ĉasado de insektoj dumfluga** per disvolvigo de svelta aerodinamika korpo, kaj longaj pintaj flugiloj, kiuj permesas grandegajn lertecon kaj eltenemon, same kiel oftajn periodojn de glisado. Ilia korpoformo permesas tre efikan flugon, kiu kostas 50–75% malpli al hirundoj ol al ekvivalentaj paserinoj samgrandaj. Hirundoj manĝas kutime je ĉirkaŭ 30–40&nbsp;km/h, kvankam ili kapablas atingi rapidojn de 50–65&nbsp;km/h dum flugado.

Kiel la neparencaj apusoj kaj kaprimulgoj, kiuj ĉasas laŭ simila sistemo, ili havas **mallongajn bekojn, sed fortajn makzelojn kaj mallarĝan buŝtruon**. La korpo longas ĉirkaŭ 10–24&nbsp;cm kaj la pezo estas ĉirkaŭ 10–60 g. La flugiloj estas longaj, pintoformaj kaj havas naŭ unuarangajn flugilplumojn. La vosto havas 12 plumojn kaj povas esti ege profunde forkoforma, ĉu sendenta, ĉu fina kiel kvadrato. Longa vosto pliigas fluglertecon kaj povas funkcii ankaŭ kiel seksa ornamaĵo, ĉar la vosto estas ofte pli longa ĉe maskloj. La inoj de kamphirundo tre verŝajne elektas partneron laŭ la vostolongo.

La kruroj estas mallongaj, kaj la **piedoj estas adaptitaj al alkroĉado** pli ol al piedirado, ĉar la antaŭaj fingroj estas parte kunigitaj baze. Hirundoj kapablas piediri kaj eĉ kuri, sed ili faras tion per mallertpieda, anaseca irmaniero. La muskoloj de la kruroj de la riverhirundoj (*Pseudochelidon*) estas pli fortaj kaj fortikaj ol tiuj de la aliaj hirundoj la Burbona hirundo reproduktiĝas en Reunio kaj Maŭricio en la Hinda Oceano, kaj multaj migrantaj specioj estas oftaj vagantoj al aliaj izolitaj insuloj kaj eĉ al kelkaj subantarktaj insuloj. Multaj specioj havas enormajn tutmondajn teritoriojn, ekzemple la Kamphirundo, kiu reproduktiĝas en plejparto de la norda hemisfero kaj vintras en plejparto de la suda hemisfero.
[eta|maldekstra|La [Abisena hirundo estas parta migranto en Afriko ]]
Tiu familio uzas ampleksan gamon de biotopoj. Ili dependas de flugantaj insektoj, kaj ĉar tiuj estas komunaj ĉe akvofluoj kaj lagoj, ili ofte manĝas ĉe tiuj, sed ili povas troviĝi en ĉiu ajn nefermita biotopo inklude de herbejoj, malfermaj arbaroj, savanoj, marĉoj, manglejoj kaj arbustejoj, de marnivelo ĝis altaj alpaj areoj.

Specioj kiuj reproduktiĝas en mezvarmaj regionoj migras vintre kiam la populacioj de ties predinsektoj malaperas. Specioj kiuj reproduktiĝas en pli tropikaj teritorioj ofte estas pli nemigrantaj, kvankam kelkaj tropikaj specioj estas parte migrantaj aŭ faras mallongan migradon. Antikve oni kredis, ke hirundoj vintras en stato de torporo, eĉ ke ili retiriĝas vintre subakven. Aristotelo atribuis tian vintradon ne nur al hirundoj, sed ankaŭ al cikonioj kaj milvoj. Hibernado de hirundoj estis konsiderata ebleco eĉ de lertaj observantoj kiel pastro Gilbert White, en sia *The Natural History and Antiquities of Selborne* (1789, bazita sur jardekoj de observado). Tiun ideon povis subteni la kutimo de kelkaj specioj ripozi are sur ripozejoj dum malbona vetero, eĉ ŝajne enirante en torporon. Nesociaj specioj ne formas arojn sed junuloj povas resti kun siaj gepatroj post la reprodukta sezono.

### Dieto kaj manĝado 
Plejparto de hirundoj estas insektomanĝantaj, predante dumfluge.

Hirundoj manĝas predojn dumfluge, sed ili eventuale kaptas ilin el branĉoj de surgrunde. La flugo povas esti rapida kaj inkludas rapidan serion de turniĝoj kaj flankeniroj kiam ili ĉasas aktive; malpli lertaj predoj povas esti kaptataj per pli malrapida kaj plezura flugo kiu inkludas flugadon en cirkloj kaj eksplodojn de flugilfrapoj miksitajn kun glisado. Kie kelkaj specioj de hirundoj manĝas kune, ili povas esti separataj en diferencaj niĉoj baze sur la alto super la grundo, kie kelkaj specioj manĝas pli proksime de la grundo, dum aliaj manĝas je pli altaj niveloj. Simila separo okazas kie manĝado koincidas kun apusoj. Niĉoseparado povas okazi ankaŭ pro la grando de la elektataj predoj.

### Reproduktado 
[eta|maldekstra|Du [Klifhirundoj konstruantaj kotnestojn]]

La plej primitivaj specioj nestas en jam ekzistintaj kavaĵoj, ekzemple en malnova nesto de pegedo, dum aliaj specioj elfosas truojn en milda subtavolo kiel ĉe sablobordoj. Malnovaj maskloj profitas plej el kolonieco, ĉar ili povas havi siajn proprajn nestojn kaj profiti el oftaj ekster-partneraj sekspariĝadoj.
eta|Kamphirundidoj manĝigotaj

Paroj de hirundoj estas monogamaj, kaj paroj de nemigrantaj specioj ofte restas ĉe sia reprodukta areo la tutan jaron, kvankam la nestoloko estas defendata plej vigle dum la reprodukta sezono. Migrantaj specioj ofte revenas al la sama reprodukta areo ĉiujare, kaj povas elekti saman nestolokon, se ili estis jam sukcesaj en tiu loko. Unuajaraj reproduktuloj ĝenerale elektas nestolokon proksiman al nask- kaj kreskoloko. La reproduktado de mezvarmaj specioj estas sezona, dum tiu de subtropikaj aŭ tropikaj specioj povas ĉu esti konstanta tra la jaro aŭ ankaŭ sezona. Sezonaj specioj en subtropikoj aŭ tropikoj reproduktiĝas koincide kun centro de la insektagado, kiu okzas kutime en la humida sezono, sed kelkaj specioj kiel la Blankgorĝa bluhirundo nestas en seka sezono por eviti inundoj en sia riverborda nestohabitato. La kontribuo de maskloj al idozorgado estas la plej alta inter paserinoj. Idoj uzas plendemajn alvokojn por postuli manĝaĵon el la gepatroj. La tipa kanto de hirundoj estas simpla, foje muzika trilado, ege melodia foje kiel ĉe la Kamphirundo el ripozejo ekzemple surkable.

## Rilatoj kun homoj 
[eta|Artefarita nestokolonio de [Purpura hirundo]]
Pro preto de kelkaj specioj nesti en kaj ĉe homaj setliĝoj kaj konstruaĵoj, homoj havas longajn spertojn ĉe hirundoj kaj ekzistas multaj mitoj kaj legendoj pri ili.
*** Blankkapa segilflugilo *Psalidoprocne albiceps*
*** Nigra segilflugilo *Psalidoprocne pristoptera*
*** Malhela segilflugilo *Psalidoprocne obscura*
*** *Psalidoprocne orientalis*
*** *Psalidoprocne chalybea*
*** *Psalidoprocne mangbettorum*
*** Etiopia segilflugilo *Psalidoprocne oleaginea*
** '*Genro: *Pseudhirundo'''*
*** Grizpuga hirundo *Pseudhirundo griseopyga*
** *'Genro: *Cheramoeca*'*
*** Blankdorsa hirundo *Cheramoeca leucosternus*
** *'Genro: *Phedina*'*
*** Burbona hirundo *Phedina borbonica*
*** Braza hirundo *Phedina brazzae*
** *'Genro: *Riparia*'* aŭ Bordhirundoj
*** Brungorĝa bordhirundo *Riparia paludicola*
*** Konga bordhirundo *Riparia congica*
*** Bordhirundo *Riparia riparia*
*** Hela bordhirundo *Riparia diluta*
*** Zona bordhirundo *Riparia cincta*
** *'Genro: *Tachycineta*'*
*** Dukolora hirundo *Tachycineta bicolor*
*** Violverda hirundo *Tachycineta thalassina*
*** Orhirundo *Tachycineta euchrysea*
*** Bluverda hirundo *Tachycineta cyaneoviridis*
*** Stolzmana hirundo *Tachycineta stolzmanni*
*** Mangleja hirundo *Tachycineta albilinea*
*** Blankventra hirundo *Tachycineta albiventer*
*** Blankpuga hirundo *Tachycineta leucorrhoa*
*** Ĉilia hirundo *Tachycineta meyeni*
** *'Genro: *Progne*'*
*** Purpura hirundo *Progne subis*
*** Kuba hirundo *Progne cryptoleuca*
*** Kariba hirundo *Progne dominicensis*
*** Sinaloa hirundo *Progne sinaloae*
*** Grizbrusta hirundo *Progne chalybea*
*** Galapaga hirundo *Progne modesta*
*** Perua hirundo *Progne murphyi*
*** Eleganta hirundo *Progne elegans*
*** Brunbrusta hirundo *Progne tapera*
** *'Genro: *Notiochelidon*'*
*** Brunventra hirundo *Notiochelidon murina*
*** Blublanka hirundo *Notiochelidon cyanoleuca*
*** Helpieda hirundo *Notiochelidon flavipes*
*** Nigrokrona hirundo *Notiochelidon pileata*
** *'Genro: *Haplochelidon*'*
*** Anda hirundo *Neochelidon andecola*
** *'Genro: *Atticora*'*
*** Blankostria hirundo *Atticora fasciata*
*** Nigrokoluma hirundo *Atticora melanoleuca*
** *'Genro: *Neochelidon*'*
*** *Neochelidon tibialis*
** *'Genro: *Stelgidopteryx*'*
*** Norda *Stelgidopteryx serripennis*
*** Suda *Stelgidopteryx ruficollis*
** *'Genro: *Alopochelidon*'*
*** Flaveckapa hirundo *Alopochelidon fucata*
** *'Genro: *Hirundo*'*
*** Kamphirundo *Hirundo rustica*
*** Ruĝbrusta hirundo *Hirundo lucida*
*** Angola hirundo *Hirundo angolensis*
*** Pacifika hirundo *Hirundo tahitica*
*** Aŭstralia hirundo *Hirundo neoxena*
*** Blankgorĝa hirundo *Hirundo albigularis*
*** Etiopa hirundo *Hirundo aethiopica*
*** Kablovosta hirundo *Hirundo smithii*
*** Blankgorĝa bluhirundo *Hirundo nigrita*
*** Punktoflugila hirundo *Hirundo leucosoma*
*** Blankvosta hirundo *Hirundo megaensis*
*** Perlobrusta hirundo *Hirundo dimidiata*
*** Monta bluhirundo *Hirundo atrocaerulea*
*** Nigroruĝa hirundo *Hirundo nigrorufa*
** *'Genro: *Ptyonoprogne*'* aŭ Rokhirundoj
*** Rokhirundo *Ptyonoprogne rupestris*
*** Dezerta rokhirundo *Ptyonoprogne obsoleta*
*** Malhela rokhirundo *Ptyonoprogne fuligula*
*** Fulga rokhirundo *Ptyonoprogne concolor*
** *'Genro: *Delichon*'*
*** Murhirundo *Delichon urbicum*
*** Azia hirundo *Delichon dasypus*
*** Nepala hirundo *Delichon nipalense*
** *'Genro: *Cecropis*'*
*** Granda strihirundo *Cecropis cucullata*
*** Abisena hirundo *Cecropis abyssinica*
*** Ruĝbrusta hirundo *Cecropis semirufa*
*** Senegala hirundo *Cecropis senegalensis*
*** Ruĝpuga hirundo *Cecropis daurica*
*** Strihirundo *Cecropis striolata*
*** Ruĝventra hirundo *Cecropis badia*
** *'Genro: *Petrochelidon*'*
*** Ruĝgorĝa hirundo *Petrochelidon rufigula*
*** Preŭsa hirundo *Petrochelidon preussi*
*** Hirundo de la Ruĝa Maro *Petrochelidon perdita*
*** Sudafrika hirundo *Petrochelidon spilodera*
*** Arbarhirundo *Petrochelidon fuliginosa*
*** Strigorĝa hirundo *Petrochelidon fluvicola*
*** Fehirundo *Petrochelidon ariel*
*** Arbohirundo *Petrochelidon nigricans*
*** Klifhirundo *Petrochelidon pyrrhonota*
*** Kavhirundo *Petrochelidon fulva*
*** Ruĝeckola hirundo *Petrochelidon rufocollaris*

## Bildaro 

Dosiero:Landsvale.jpg|*Hirundo rustica*
Dosiero:Hirundo rustica0.jpg|*Hirundo rustica*
Dosiero:Tachycineta bicolor1.jpg|*Hirundo tachyneta*
Dosiero:Sand Martin (Riparia riparia) (14).JPG|*Riparia riparia''

## Proverbo 
Ekzistas proverboj pri hirundo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Hirundonesto  Vive hirundonesto de Tipperary, Irlando.
* Filmoj de hirundoj  ĉe Interreta Birdokolekto
* paper Evoluo de nestokonstruado ĉe Hirundoj asociiĝas kun malplio de ovodemetado ĉe Linzer Biologische Beiträge

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Oceanio