Tetro

La **Tetro**, *(Tetrao tetrix* aŭ *Lyrurus tetrix)*, estas granda birdospecio el la ordo kokoformaj *(Galliformes)* kaj familio fazanedoj *(Phasianidae)*. La tetro estas tre proksime rilata al la Kaŭkaza tetro.

## Vivloko 
Ĝi estas palearktisa specio de loĝantaj birdoj kiuj vivas en altaj montaraj regionoj de norda Eŭropo kaj en tajga zono de Azio, nome areoj de marĉoj proksime de arbaroj. Ĝi ŝatas la arbarojn kun berproduktaj arbustoj.

En Eŭropo el Britio (sed ne en Irlando) tra Skandinavio kaj Estonio al Rusio; forestas el Iberio kaj el Islando. En Orienta Eŭropo ili povas troviĝi en Hungario kaj pli sude al Karpatoj, Latvio, Litovio kaj Pollando. Estas populacio en Alpoj pliiĝanta pro la ĝenado fare de turismo, kaj izolataj restaĵoj en Germanio, Francio, Belgio kaj Nederlando. La malhelbrunnuancaj flugiloj havas la enverguron de 65–80&nbsp;cm. La subaj partoj de kaj flugiloj kaj vosto estas blankaj. La kruroj estas mallongaj kaj kunplumaj; la fingroj havas skvamojn por eviti enprofundigon en neĝon. La virbirdo estas tre distinga, kun nigra plumaro, aparte el ruĝaj karunkloj (kiuj ŝvelas printempe) kaj blanka flugilstrio tre evidenta dumfluge kaj alia blanka marko ŝultre ne tiom evidenta kaj vosto liroforma, kiu aspektas forkoforma dumfluge. La beko estas tre mallonga. Dum aŭtuna plumoŝanĝado li aspektas pli malhelbruneca kaj makuleca supre kun hela gorĝo kaj nur iom forkoforoma vosto.

Lia kanto estas laŭta, bolanta kaj simila al tiu de turturo.
dekstra|eta|250ra|Amindumanta virbirdo
* *Tetrao tetrix baikalensis*, sudorienta Siberio al norda Mongolio kaj nordokcidenta Manĉurio.
* *Tetrao tetrix britannicus*, norda Anglio, Skotio kaj Hebridoj.
* *Tetrao tetrix fedjuschini*, ne agnoskita en Cornell de Clements.
* *Tetrao tetrix mongolicus*, rusia Altajo al ĉinia Turkmenio.
* *Tetrao tetrix tetrix*, nomiga, Skandinavio al Francio kaj norda Italio; oriente al Siberio.
* *Tetrao tetrix tschusii*, suda Siberio al nordokcidenta Altajo kaj montoj Sajanoj.
* *Tetrao tetrix ussuriensis*, sudorienta Siberio (lago Bajkalo) al nordokcidenta Koreio kaj norda Mongolio.
* *Tetrao tetrix viridanus*, sudorienta Rusio al Siberio.

## Konservado 
Tiu specio estas malpliiĝanta en okcidenta Eŭropo pro habitatoperdo, ĝenado, predado fare de vulpoj, korvoj, ktp., kaj jam formortis malgrandaj populacioj. En Britio estas ĉasebla; en Francio estas konsiderata "monta ĉasbirdo" kaj eblas ĉasi ilin ĝi ia nombro.

La populacio eŭropa estas ĉirkaŭkalkulata inter 325,000 kaj 740,000 paroj.

### En Britio 
Ili malpliiĝis en Britio (ĉefe en Anglio), kaj malaperis el multaj el siaj iamaj loĝejoj. Ili estas nune formortintaj el Lancashire, Derbyshire, Exmoor, East Riding of Yorkshire, New Forest, Nottinghamshire, Worcestershire, Quantock Hills, Kornvalo, Dartmoor, Kent, Wiltshire kaj Surrey.

Komencis programo por re-enmeti tiun specion en naturo en 2003 en la areo de la valo de supra Derwent de la Distrikto Peak en Anglio. Oni liberigis 30 terojn oktobre de 2003, sekve de 10 virbestoj de tetro en decembro 2004 kaj pliajn 10 virbestojn kaj 10 inojn en aprilo 2005. La programon plenumas kune la National Trust, *Severn Trent Water* kaj la Nacia Parko de la Distrikto Peak.

Konservadismaj grupoj kiuj klopodas helpi la rekuperadon de la Tetro estas ekzemple la RSPB and the Game & Wildlife Conservation Trust.

Male la vostoj de la tetroj estis el fino de la Viktoria epoko popularaj ornamaĵoj por ĉapeloj kongruaj kun la Skota vestaĵaro. Plej komune asocia kun la ĉapeloj de Glengarry kaj Balmoral aŭ Tam o' Shanter, ili pluestas uzataj de la ludantoj de sakfluto.

### En Alpoj 
La tetro bezonas vivan teritorion de almenaŭ 3,000 hektaroj, de koniferarbaroj, klarejoj kaj marĉoj; oni trovas ilin ĝis 2,300 m, super arbolimo, zono de rododendroj kaj alnoj. Ili estas asociaj al arbustoj de la familio de erikacoj (vakcinio, mirtelo, oksikoko, eriko, kaluno...).

Tradicie la populacioj de tetraoj suferas la ekstensivan paŝtadon kiu detruas la vegetaĵaron necesan por la birdo. Nuntempe la minacoj estas plie fragmentado kaj habitatodetruo, troa ĉasado, sed ĉefe ĝenado ĉar ties vivejoj troviĝas ofte parte en la skieblaj terenoj de la skiejoj kiuj fragmentas ties habitaton. La faritaj kalkuloj montris densecon de 0,95 birdoj por 100 hektaroj, ĉe skiejoj, dum ĝenerale ĝi estas de 3,25 en la naturaj zonoj.

La birdoj estas viktimoj de kolizioj kontraŭ kabloj, de skiantoj ekster skiejoj, kaj ĉiu ajn ĝeno vintre, kaj de promenantoj kaj liberaj hundoj somere.

En kelkaj regionoj de Alpoj oni decidis entrepreni politikon por protektado de la tetroj kiaj:
* protektado de naturaj zonoj for de homa agado;
* malpermeso de skiantoj ekster skiejoj;
* en kelkaj zonoj limigo de preterpasantoj kaj malpermeso de liberaj hundoj;
* en kelkaj zonoj prokrastigo de la supreniro de brutaro al paŝtado;
* instalado de avertilo ĉe kabloj por averti la birdojn kaj eviti koliziojn.

## Etimologio 
Kaj *Tetrao* kaj *tetrix* devenas el vortoj de la antikva greka alude al sama formo de ĉasbirdo.

## Referencoj 
## Literaturo 
*  Malplej Zorgiga

## Vidu ankaŭ 
* Mezeŭropaj miksaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri la nigra tetro en Ĉina Radio Internacia
* Filmeto, bildo kaj sono ĉe Internet Bird Collection, IBC
* Black Grouse in the UK  Publikita por la brita projekto Biodiversity Action Plan por Tetro
* Tetro RSPB
* Tetro Game & Wildlife Conservation Trust
* Fotoj kaj voĉo de Tetro
* Tetra virbestaro (filmo)

Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Tetraonedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo