Viktor Rydberg

**Abraham Viktor RYDBERG** (naskiĝis la 18-an de decembro 1828 en Jönköping; mortis la 21-an de septembro 1895 en Djursholm, d:Q990076) estis sveda verkisto, poeto, tradukisto kaj kulturhistoriisto. 

Viktor Rydberg estis eble la plej grava verkisto de Svedio dum la malfrua 19-a jarcento, inter Almqvist kaj Strindberg. Kelkaj el liaj plej famaj verkoj estas *Singoalla* kaj la poemo *Tomten*. Sia verkado konverĝas inter romantikismo kaj postromantikismo (malfruromantikismo (d:Q1125039)).

Li estis membro de la Sveda Akademio de 1877 ĝis 1895, "ĉefe klasika idealisto", estis priskribita kiel "la lasta romantikulo de Svedio" kaj estis antaŭ 1859 "konsiderata inter la plej elstaraj svedaj romanverkistoj". La verkado de Rydberg, proksima al romantikismo, havis grandan influon sur la svedan literaturon.

## Verkado 
[eta|La tomba monumento de Viktor Rydberg en [Göteborg.]]
Viktor Rydberg ankoraŭ staras en la romantika tradicio. Bazita sur forta kristana kredo, li atingis liberalajn ideojn kaj optimisman kredon je progreso. De ĉi tiu pozicio (ne pro ia fundamenta opozicio al kristanismo), li lanĉis akrajn atakojn kontraŭ la dogma eklezia kristanismo.

### Romanoj 
Viktor Rydberg famiĝis ĉefe kiel romanisto. Lia plej konata verko estas la romano *Singoalla*, unue publikigita en 1857. Ĝi estas rakonto lokita en la Mezepoko pri la malpermesita amo de la kavaliro Erland Månesköld al la ciganino Singoalla. *Singoalla* estas konsiderata "malfrua majstroverko de sveda romantikismo". 

En 1859, lia romano *Den siste atenaren* (“La Lasta Atenano”) estis publikigita, vigle kolorigita historia romano pri la lukto inter paganismo kaj emerĝanta kristanismo en malfrua antikva Ateno kontraŭ la fono de la provo de imperiestro Juliano inversigi la konstantinan ŝanĝon (d:Q311388). Unuflanke estas episkopo Petro kaj la pastraro de la emerĝanta konstantina ŝtata eklezio. Ili reprezentas la negativan “orientan” principon de perforto, dogmatismo kaj fanatikeco. Aliflanke estas la “ĉefpagano” Krisanto kaj tiuj kristanoj (precipe inter la Donatistoj), kiuj restis fidelaj al la idealo de Kristo. Ili reprezentas la pozitivan “okcidentan” principon de racio kaj homeco. En sia longa antaŭparolo, Rydberg mem priskribis la romanon kiel “lancon ĵetitan en la malamikajn rangojn kun la laŭdinda intenco de la militisto vundi kaj mortigi.” Rydberg ankaŭ apogis liberalajn ideojn *Vapensmeden* (“La Armisto”, 1871).

### Poemoj 
Nur pli poste en la vivo, en 1882 kaj 1891, Viktor Rydberg publikigis du poemarojn, en kiuj li ofte traktis filozofiajn demandojn. Lia plej konata poemo, *Tomten* (malglate tradukita kiel "La eta gnomo"), temas pri natura estaĵo pripensanta la enigmon de ekzisto. En sia kantato por la 400-a datreveno de la Universitato de Upsalo (1877), Rydberg omaĝas optimisman kredon je progreso: la migrado de la Izraelidoj al la Promesita Lando simbolas la vojon de la homaro al pli bona estonteco, kaj la kvar fakultatoj de teologio, juro, medicino kaj filozofio helpas la homaron laŭ tiu ĉi vojo. Jen ni trovas la faman idealisman moton *Vad rätt du tänkt, vad du i kärlek vill / vad skönt du römt, kan ej av tiden härjas / det är ein skörd, som undan honom bärgas / ty den hör evighetens rike till* (malglate: "Kion vi ĝuste pensis, kion vi deziras el amo, kiajn belajn revojn vi havis, ne povas esti detruita de la tempo, ĉar tio estas rikolto kolektita antaŭ la tempo"). En sia granda poemo de ideoj, *Prometeus och Ahasverus* ("Prometeo kaj Ahasvero"), Rydberg reprenas la temon el *Den siste atenaren* : Ahasvero, vagante tra la mondo, vizitas Prometeon, kiu estas ĉenita al la roko, kaj dialogo sekvas inter la du. Ahasvero enkarnigas la nihilisman "orientan" principon: en la mondo estas nenio krom kruda perforto kaj kruela arbitreco; la homaro ne havas alian elekton ol senhelpe akcepti la sorton. Kontraste, Prometeo reprezentas la idealisman "okcidentan" principon: kompaton, ribelon kontraŭ maljusteco kaj despotismo, la lukton por pli bona estonteco, arton kaj kulturon. Fine, la Mesio aperas kaj malkaŝas sian simpation por Prometeo. En la poemo *Den nya Grottesången* (malglate: "La nova grota kanto"), Viktor Rydberg, uzante motivon el la Edda, kondamnis la ekspluatadon de laboristoj en la fruaj stadioj de industriigo.

### Miksita 
En 1862, Viktor Rydberg publikigis la libron *Bibelns lära om Kristus* ("La Biblio instruas pri Kristo"). En ĉi tiu libro, Rydberg asertis, ke la dogmo de la Triunuo ne troviĝas en la Evangelioj kaj estas invento de malfruaj antikvaj koncilioj. Jesuo Kristo, li argumentis, estis efektive ekzempla kaj perfekta homo, sed ne Dio. La libro kaŭzis grandan eksciton post sia publikigo, precipe ĉar religia libereco ankoraŭ ne ekzistis en Svedio tiutempe. Li bazigis sian verkon sur *la Libro de Ĥanoĥo*, antikva teksto ne inkludita en la Biblio.

Viktor Rydberg faris signifan kontribuon al sveda kristnaska kulturo kun la kristnaska kanto *Gläns över sjö och strand* ("Gloro super maro kaj strando") kaj la rakonto *Lille Viggs äventyr på julafton* ("La aventuroj de malgranda Vigg en kristnaska vespero").

Krome, Viktor Rydberg estis grava tradukisto, ekzemple de Edgar Allan Poe kaj Johann Wolfgang von Goethe.

## En Esperanto aperis 
* Mallonga parto de *Singoalla* aperis en Esperanto en la revuo *Uzino* (eldonita de Franko Luin), numero 1 (p. 21-25), tradukite de Arvid Skoglund.
* La esperantisto Erik Ekström postlasis manuskripton de la traduko de la romano Singoalla.
* Gajus Cesar Kaligulo en Vikifontaro.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Viktor Rydberg, Lia vivo kaj verkado, memoraĵo de Tore Lund.
* Viktor Rydbergs Sällskapet (La Societo Viktor Rydberg), eldonisto de la ĵurnalo *Veratis*, dediĉita al la vivo kaj verkado de Rydberg
* 
* Pluraj verkoj surrete ĉe Projekt Runeberg (svedlingve)
* La Kompletaj mitologiaj verkoj de Viktor Rydberg
* Viktor Rydberg kaj la kompara studo de la historio de hindeŭropa religio, de Anna Lindén, Doktorand, Universitato Lund.
* La Nevenkebla Glavo de la Elfo-Forĝisto, La kompleta ĝermana mitologio aranĝita al muziko, bazita sur Fädernas Gudasaga de Rydberg fare de Mats Wendt

Kategorio:Svedlingvaj verkistoj
Kategorio:Svedlingvaj poetoj
Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Sveda Akademio
Kategorio:Svedaj tradukistoj
Kategorio:Svedaj poetoj
Kategorio:Svedaj verkistoj
Kategorio:Svedaj ĵurnalistoj
Kategorio:Kulturhistoriistoj
Kategorio:Verkistoj de Svedio