open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agavo

eta|verŝajne *Agave americana*
**Agavo** (komprenata ĉi tie ĉiujn agavojn, speciojn de familio agavacoj (*Agavaceae*)) estas iu ajn specio de agavacoj.

La agavacoj (*Agavaceae*) estas familio el ordo lilialoj (*Liliales*). La familio havas 22 genrojn kaj ĉirkaŭ 720 speciojn. Ili estas ofte arbaj plantoj kun malalta trunko, disvastiĝintaj en tropikaj, subtropikaj, moderaj klimatoj. La lancofromaj, mallarĝaj folioj kreskas el la bazo. La folioj estas karnecaj, dentaj. Plimulton de la specioj karakterizas multflora infloresko. La frukto estas kapsulo aŭ bero.

La plej grava genro estas la agavo-genro (*Agave*) pro la fibroj ekspluateblej el la folioj.
gravaj specioj kaj uzoj
* Sisalo (*Agave sisalana*) donas la plej valorajn durajn fibrojn.
* Blua agavo (*Agave tequilana*) uzatas por fari Tekilon
* A. fourcroydes : Henequen-fibro
* A. cantala : cantala- aŭ manila maguey-fibro
* A. americana: ornamplanto (folioj longas 1,5–1,8 m; infloresko 7,5–12 m).

Alia grava genro estas la Yucca-genro, kies specioj havas lignecan tigon kaj dornajn foliojn.

Pliaj genroj estas *Nolina (Nolina recurvata), Dasylirion (Dasylirion acotrichum), Cordyline (Cordyline indivisa, C. australis, C. terminalis), Dracaena, Sansevieria, Polianthes (Polianthes tuberosa)* kultivata pro volatila oleo).

## Nutrado 
Agavoj estas riĉaj je karbonhidratoj kaj akvo. Krome ili enhavas diversajn mineralojn kaj vitaminojn. 

## Bildaro 

Image:Agave_americana4.jpg|*Agave americana* var. 'americana'
File:Agave americana74.jpg|*Agave americana* var. 'marginata'
Image:Agave americana 'Medio-Picta' Plant 3264px.jpg|*Agave americana* cv. 'Medio-Picta Alba'
Image:Agaveespinho2.jpg|*Agave angustifolia* 'Marginata'
File:Agave angustifolia (Caribbean Agave) in Hyderabad W IMG 8660.jpg|*Agave angustifolia*
File:Caribbean Agave (Agave angustifolia) with inflorescence at Secunderabad, AP W IMG 6676.jpg|*Agave angustifolia*
Image:Agave attenuata Pot 2250px.jpg|*Agave attenuata*
Image:Agave bracteosa.jpg|*Agave bracteosa* (Spider agave)
Image:Agave_deserti_form.jpg|*Agave deserti*
Image:Agave_ferox_3.jpg|*Agave ferox*
Image:Agave_filifera01.jpg|*Agave filifera*
Image:Agaveespinho1.jpg|*Agave horrida*
Image:Agave inaequidens ssp barrancensis.jpg|*Agave inaequidens* ssp. *barrancensis*
Image:Agave lechuguilla0.jpg|*Agave lechuguilla*
Image:Agave palmeri.jpg|*Agave palmeri*
Image:California Cabbage Agave.jpg|*Agave parryi*
Image:agave.potatorum.kewgardens.london.arp.jpg|*Agave potatorum*
Image:Agave schidigera Durango Delight.jpg|*Agave schidigera* cv. 'Durango Delight'
Image:Agave shawii 1.jpg|*Agave shawii*
Image:Plantsisal.jpg|*Agave sisalana* (Sisal)
File:Agave sisalana W IMG_2377.jpg|*Agave sisalana*
Image:Agave stricta Monaco.jpg|*Agave stricta*
Image:Agave tequilana0.jpg|*Agave tequilana* (Tequila agave)
Image:Agave utahensis leaves.jpg|*Agave utahensis*
Image:Agave victoriae-reginae lv 2.jpg|*Agave victoriae-reginae*
Image:Agave vilmoriniana 2.jpg|*Agave vilmoriniana*
Image:Agave parrasana.jpg|*Agave wislizeni* (syn. *Agave parrasana*)

Kategorio:Asparagacoj
Zenobia

eta
**Zenobia** (plennome Septimia Zenobia - mortis post 274) estis reĝino de la siria Palmiro, tiam sub romia regado. Ŝi regis de 267–268 ĝis 272 kaj konkeris kelkajn orientajn romiajn provincojn. Ŝin venkis imperiestro Aŭreliano (reginta 270–275).

Ŝia edzo estis Odaenathus, klienta reĝo de Romio en Palmiro. Post kiam li reakiris orientajn provincojn je 267, oni murdis lin kaj lian pli aĝan filon en 267 aŭ 268. Zenobia ekregis kiel regento en la nomo de ŝia junaĝa filo, Wahballat (latine Vaballathus, greke Athenodoros).

Ŝi konkeris en 269 Egiption, poste Anatolion, kaj deklaris sendependecon de Romio. Aŭreliano venkis ŝian armeon ĉe Antioĥio (hodiaŭ Antakya, Turkio), poste ĉe Emesa (hodiaŭ Homs, en Sirio) kaj eksturmis ŝin en Palmiro.

Zenobia kaj Vaballathus provis fuĝi, sed oni kaptis kaj forprenis ilin al Romo (272). Palmiro ribelis en 273 denove kaj la urbo estis tute detruita. Zenobia kaj ŝiaj du filoj partoprenis en triumfa marŝo en 274.

La sorto de Vaballathus estas nekonata, sed Zenobia iĝis edzino de romia senatano kaj vivis en ties vilao en Tibur (hodiaŭ Tivoli, Italio).

## Vidu ankaŭ 
* 840 Zenobia, asteroido

Kategorio:Reĝoj
Mosaic

**Mosaic** estis la unua grafika retumilo disponebla por vidi retejojn. Ĝi estis kreita en la usona nacia centro *NCSA (National Center for Supercomputing Applications)* en januaro 1993 fare de Marc L. Andreessen kaj Eric J. Bina.

La unu versio funkciis sur Unikso, sed ĝi tiel sukcesis ke dum aŭgusto de la sama jaro oni kreis versiojn por Vindozo kaj Macintosh.

Mosaic estas la bazo por la unuaj versioj de Mozilla kaj Spyglass (poste aĉetata de Microsoft kaj renomigita Internet Explorer).

En januaro 1997 oni forlasis la evoluon de ĉi tiu retumilo.

Kategorio:Retumiloj
Kalimio

La **Kalimio** (nomita laŭ la greka vorto "kalymma", kapkovrilo, kovrilo) estas la unua geologia periodo en la mezoprotozoika erao kaj komenciĝis antaŭ 1.600 milionoj da jaroj kaj finiĝis antaŭ 1.400 milionoj da jaroj. Kun la Kalimio komenciĝis la Mezoproterozoiko kaj finiĝis la Paleoprotozoiko. Tiu ĉi dateno ne estas bazita sur stratigrafio, sed difinita per kronometrio.

La periodo estas karakterizita per ekspansio de ekzistantaj kontinentplatoj aŭ per novaj kontinentplatoj sur nove kratonigitaj kontinentaj sokloj.

La superkontinento Kolumbio disrompiĝis dum la Kalimio, proksimume antaŭ 1.500 milionoj da jaroj.

## Vidu ankaŭ 
*geologia temposkalo

Kategorio:Geologia temposkalo
Kategorio:Terhistorio
Kategorio:Geologio
14 punktoj de Wilson

En januaro 1918, la usona prezidento **Woodrow Wilson** prezentis pacproponon kun **14 punktoj**. La parolo respondis al Dekreto pri paco de Lenin, direkte post la tiel nomata Oktobra Revolucio. Tiu dekreto proponis tujan retiriĝon de Rusio el la milito kaj alvokis por justa kaj demokratia paco.

La punktoj de Wilson prezentis progresismon kaj deziron je libera komercado.

# Eliro de sekreta diplomatio kaj publikigo de traktatoj;
# Liberaj maroj;
# Abolo de ekonomiaj baroj;
# Malpligrandigo de naciaj armeoj;
# Redifino de koloniisma politiko, favore al la koloniigitaj popoloj;
# Foriro de okupaj armeoj el Rusio;
# Restaŭrado de sendependo de Belgio;
# Redono de Alzaco kaj Loreno al Francio;
# Refaro de italaj landlimoj;
# Rekono al rajto de aŭtonoma disvolvigo al popoloj de Aŭstrio-Hungario; 
# Restaŭrado de Rumanio, de Serbio kaj Montenegro kaj rajto de vojo al maro por Serbio;
# Rekono de rajto al aŭtonoma disvolvigo de Turkio kaj daŭra malfermo de marvojo inter la Nigra Maro kaj Mediteraneo;
# Kreo de sendependa pola ŝtato sur teritorioj ekloĝataj de sendube pola popolo, kun libera aliro al la maro, politika sendependeco, ekonomia, integreco de ties teritorioj devus esti garantiita de internacia konvencio;
# Kreado de Ligo de Nacioj.

## Reagoj 
Agnosko fare de kanceliero de Germana Imperiestra Regno Max von Baden la 5-an de oktobro 1918 de la kondiĉoj kiel bazo por traktado kondukis al armistico finanta la militon.

Woodrow Wilson en 1919 ricevis Nobel-premion pri paco

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Snell, John L. (1954). "Wilson on Germany and the Fourteen Points". Journal of Modern History. 26 (4): 364–369. doi:10.1086/237737. JSTOR 1876113.

## Eksteraj ligiloj 
* Mesaĝo de la prezidento Wilson al la Kongreso angle
* Mesaĝo de la prezidento Thomas Woodrow Wilson al la Usona Kongreso el la 8-a de januaro 1918  pole

Kategorio:Historio de Usono
Kategorio:Ekstera politiko de Usono
Kategorio:Unua mondmilito
Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Politiko de la Unua mondmilito
Kategorio:1918 en Germanio
Kategorio:Paroladoj
Dekreto pri paco

eta|
**Dekreto pri paco** estis alvoko de Lenin — unu tagon post la oktobra revolucio, 26-an de oktobro 1917 — por justa kaj demokratia paco. Ĝi aperis en *Izvestija* sekvatage kaj proponis tujan retirigon de Rusio el la unua mondmilito.

Al tiu dekreto respondis interalie Woodrow Wilson per la 14 punktoj.

Kategorio:Oficialaj dokumentoj de RSFSR
Kategorio:Dokumentoj de la Unua mondmilito
Paco
Kategorio:1917 en Rusio
Internet Explorer

**Internet Explorer** (ankaŭ konata kiel **IE** aŭ **MSIE**, ) estas retumilo (foliumilo) de Interreto produktita de Microsoft por ĝia operaciumo Vindozo kaj poste por Apple Macintosh.

Ĝi estis kreata dum 1995 post aĉeto fare de Microsoft de la kodo de Mosaic, retumilo de la firmao Spyglass. Poste Microsoft ŝanĝis ĝian nomon al **Internet Explorer**.

## Historio 
La unuaj versioj, bazitaj sur Mosaic, ne minacis la aŭtoritaton de Netscape Navigator, ĉar ili estis simplaj kaj ne povis prilabori la plej popularajn specifaĵojn de Netscape, kiel framojn (angle *Frames*) aŭ ĝavaskripton (angle *JavaScript*).

La aktuala (kaj fina) versio estas IE11 (*Internet-Explorer* 11, Esperante Interreta Esplorilo 11), kiu nur funkcias sub Vindozo 7, 8, 8.1 kaj 10.

## Milito de retumiloj 
Vidu Milito de retumiloj.

### Fino kaj rezulto 
Ĉirkaŭ la jaro 2000 Internet Explorer (precipe la versioj 5 kaj 6, precipe en la jaro 2002) havis monopolon inter la TTT-legiloj.

Tion helpis la kombino de jenaj aferoj:
* IE estis „senpage“ inkluzivata kun Vindozo (efektive por rajti uzi vindozan IE'on oni devis havi rajton uzi iun el certaj versioj de Vindozo, do eble nerekte pagis pro ĝi). Tial en kelkaj juĝprocesoj kontraŭ Microsoft pro misuzo de ĝia monopolo oni postulis, ke ĝi plievidentigu al uzantoj la eblecon uzi retumilojn de konkurantoj aŭ almenaŭ ebligu al ili tutan neuzadon de IE (tutan neinstalon aŭ forigon de IE el Vindoza instalaĵo Microsoft asertadis neebla).
* Multaj retejoj estis (kaj iuj plu estas) farataj ne laŭ iuj sufiĉe neŭtralaj kaj publikigitaj normoj, sed laŭ tio, kion verŝajne subtenas iu populara retumilo. Sekve estiĝis kvazaŭ neoficiala monopolo de Microsoft pri TTT-normigo (oficialaj publikaj normoj tamen disvolviĝis iom sendepende de Microsoft, vidu sube).
* Pro la ekskluziveco de IE en Vindozo, pro la monopolo, kaj verŝajne pro la nomo de la programo, iuj konfuzas Internet Explorer·on kun Interreto, kaj eĉ misuzas la emblemon de IE, bluan „**e**“, kvazaŭ ĝi estus la emblemo de Interreto aŭ de TTT. En filmo publikigita de Google multaj uzantoj de TTT entute ne sciis, kio estas TTT-legilo.

Inter la jaroj 2001 (IE6) kaj 2006 (IE7) Microsoft faris nur tre malmulte da plibonigoj en sia retumilo, kaj kelkaj rigardas tion kiel kaŭzinta kelkjaran halton de progreso de TTT. Rezulte de la “milito” IE6 ne bone akordis kun la normoj de W3C, kaj ĉar ĝi restis ankoraŭ iom populara eĉ en la jaro 2009, multaj retejposedantoj devis prokrasti adopton de novaj kapabloj aperantaj en la plejmulto de la ceteraj popularaj retumiloj (kaj eĉ en novaj versioj de IE mem, ekzemple ĝusta montrado de travideblaj PNG-bildoj) aŭ speciale akordigi la TTTejojn, por ke ili estu uzeblaj ankaŭ per IE6. En la jaro 2009 ankoraŭ restis retejoj kaj firmaoj kiuj postulis uzadon de nur IE, fojfoje eĉ nur IE6.

Dume Internet Explorer 7 kaj 8 ankoraŭ ne subtenos SVG·on, kiun iagrade subtenas ĉiu el la ceteraj popularaj TTT-legiloj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* . Vikinovaĵoj, 1 Okt. 2010.

Kategorio:TTT-legiloj
Kategorio:Mikrosofto
Microsoft Office

***Microsoft Office*** [**maj**krosoft **o**fis], esperante **Mikrosofta Oficejo**,  estas ofica programaro kreita de la entrepreno Microsoft kaj la plej uzata nune. Ĝi funkcias sur la operaciumoj Vindozo kaj Mac OS.

En la konsisto de Microsoft Office estas:
;Ĉefaj produktaĵoj
* Microsoft Word - esperantigebla al "Mikrosofta Vorto", aŭ verkilo.
* Microsoft Excel - "Ekcelo", kalkultabelo.
* Microsoft PowerPoint - "Potencpunkto", bildumilo.
* Microsoft Access - "Aliro", datumbaz-manipulilo
* Microsoft Outlook - "Vidpunkto", manipulilo por personaj informoj kaj retpoŝtilo.
* Microsoft Frontpage - "Ĉefpaĝo", perkomputila eldonado.
;Aliaj produktaĵoj
* Microsoft Photo Manager
* Microsoft Publisher
* Microsoft InfoPath
* Microsoft OneNote
* Microsoft Project
* Microsoft Visio
* Microsoft photoDraw
* Microsoft Draw
* Microsoft Communicator

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Apache OpenOffice

Office
William Craigie

**Siro William Alexander Craigie**, (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1867 en Dundee, Angus, Skotlando - mortis la 2-an de septembro 1957 en Watlington, Oxfordshire, Anglio), estis skota vortaristo, lingvo- kaj literatura sciencisto, kunverkisto de *The Oxford English Dictionary* (1901–33) kaj ĉefverkisto de la kvarvoluma *Historical Dictionary of American English* (1923–36).

Li studis en Universitato de St. Andrews, studis en Kopenhago skandinavajn lingvojn, poste instruis ĝis 1897 en Universitato de St. Andrews. Li instruis ekde 1905 en la Oksfora Universitato.

Robert Craigie

Kategorio:Skotaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1867
Kategorio:Mortintoj en 1957
Robert Craigie

**Robert CRAIGIE** (1883 - 1959) estis brita ambasadoro de Britio en Japanio, 1937-41. En 1939 okazis subskribo de Traktato de Arita-Craigie, kiu rekonis japanajn pretendojn je Ĉinio. Unu subskribinto estis reprezentanto de la brita registaro, Robert Craigie, ambasadoro de Japanio. Alia subskribinto estis Hachiro Arita japana generalo.

## Referencoj 
*British Envoys in Japan 1859–1972* 

Kategorio:Britaj ambasadoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1883
Kategorio:Mortintoj en 1959
Kategorio:Ambasadoroj en Japanio
Hachiro Arita

**ARITA Hachiro** (有田八郎, *Arita Hachirou* (21-an de septembro, 1884 - 4-an de marto, 1965) estis japana generalo kaj politika gvidanto, kiu laboris kiel militara ministro de Japanio en tri periodoj:

* 12-an de aprilo, 1936 - 2-an de marto, 1937
* 30-an de oktobro, 1938 - 29-an de aŭgusto, 1939
* 15-an de januaro, 1940 - 21-an de julio, 1940

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=6617181

Kategorio:Japanaj diplomatoj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Japanio
Visual Basic

**Visual Basic** estas programlingvo, ankaŭ la unika IDE kaj tradukilo kiu ekzistas por ĝi, programita de Alan Cooper por Microsoft. La programlingvo estas bazita sur BASIC, sed kun gravaj aldonoj. Ĝia unua versio aperis en 1991 kun la intenco faciligi programadon per grafika programo por fari GUI kaj iomete la kodon.

## Ĝeneralaĵoj 
Ĝi estas programlingvo facile lernebla, gvidata de eventoj, taŭga kaj por spertuloj kaj por novuloj.

Ĝia ĉefa novaĵo (poste adaptita de aliaj programlingvoj) estis la uzado de speco dll, unue nomita vbx, kaj poste ocx, kiuj ebligas enhavi kontrolilon kaj reuzi ilin poste, aŭ eĉ en aliaj programoj.

Ĝia sintakso evoluis el BASIC por havi ecojn de la modernaj programlingvoj, kiel ekzemple objektojn.

Kategorio:BASIC programlingvo
Dalmatio

**Dalmatio** aŭ **Dalmatujo** (, ) estas historia lando ĉe orienta marbordo de Adriatiko, dividita hodiaŭ inter Kroatio (plimulto de la teritorio) kaj Montenegro. Ĝi daŭrigas la nomon de la antikva romia provinco *Dalmatia*, kiu tamen kovris multe pli grandan teritorion ol la nuntempa geografia regiono.

## Priskribo de la teritorio 
Dalmatio troviĝas precize inter la urboj Herceg-Novi kaj Zadar; troviĝas ĉi tie tri kroataj regionoj kaj falas ĉi tien ankaŭ granda parto de Montenegro. Krom la memstara marbordo apartenas al ĝi ankoraŭ multe da insuloj, kiel ekz. Brač, Hvar aŭ Korčula. La lando estas montoriĉa kaj la unusola signifa rivero, kiu trafluas tra ĉi tie, estas la Neretva. Industrio ĉi tie estas preskaŭ nenia; agrikulture eluzata estas nur regiono de riverenfluejo de Neretva en la maron. La ĉefa fonto de enspezoj kaj ekonomio de Dalmatio estas turismo; danke al historie interesaj urboj kaj bela marbordo ĉi tien vojaĝas turistoj el la tuta Eŭropo.

La Kornatoj (kroate Kornati aŭ pli longe Kornatski otoci) aŭ la Kornata arkipelago estas Kroata arkipelago en la Adriatiko. Ĝi konsistas el proksimume 140 insuloj, insuletoj kaj rokoj. La Kornatoj situas antaŭ la marbordo de centra Dalmatio, sude de la urbo Zadar. Neniu el la insuloj havas daŭrajn loĝantojn.

## Signifaj urboj 
* Zadar
* Split
* Dubrovnik
* Šibenik
* Makarska
* Metković
* Herceg-Novi
* Kotor
* Knin

## Insuloj 
* Vis

## Kulturo 
Dalmata hundo () estas hundraso kaj iela simbolo el Kroatio kaj kompreneble ĉefe el Dalmatio. Ĝi ŝuldas sian nomon al la historia regiono Dalmatio. Ties ĉefa karaktero estas ilia senegala hararo makulita nigre surblanko.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Primoŝteno

*
Kroata aŭtovojo A1

La kroata aŭtovojo **A1** (kroate *Dalmatinska autocesta* aŭ simple nur *Dalmatina*) estas la plej longa kroata aŭtovojo kaj konektas la ĉefurbon Zagrebo kun Karlovaco, Gospiĉo kaj kun la havenaj urboj Zadaro, Ŝibeniko, Spalato kaj ekde 2008 ankaŭ Ploĉo. La plukonstruo al Dubrovniko jam estas planita kaj parte en konstruo.

## Historio 
Ekde la kroata libereco la Autoput (hodiaŭ la kroata aŭtovojo A3) ne plu valoras kiel la plej grava kroata ĉefstrato.

La konstruo de tiu aŭtovojo ligas kun la kroata printempo. La parto de Zagrebo al Karlovaco estis finkonstruita en 1972, sed la konstruo estis ne plu aldonita dum sekvaj jaroj.

Post la kroata libereco unue estis ekkonstruita la parto inter Rijeko kaj Karlovaco (A6). La dum la milito bombita ponto ĉe Maslenico estis relative rapide novkonstruita. Sekvis la konstruo de la tunelo ĉe Sveti Rok.

### Trafikmalfermo 
## Problemoj dum konstruado 
### Kuriozaĵoj 
### Tunelkonstruado 
### Aliaj problemoj 
## Internaj ligiloj 
* infrastrukturo, trafiko kaj telekomunikacio en Kroatio
* Jadranska Magistrala
* Pelješacponto

## Eksteraj ligiloj 
* listo de elveturejoj de la aŭtovojo (angle)
* retejo de la kroata aŭtovoja kompanio 
* Prezentado (Atentu: 5,6 MB)
* Prezentado de la parto Zagrebo-Spalato 
* Prezentado de la parto Spalato-Ploĉo (Atentu: 8 MB) 
* Kroata Ekspresstratkompanio 
* interaktiva mapo 
* Video Tunelo Sveti Rok 

Kategorio:Aŭtovojoj en Kroatio
Satu Nou de Sus

**Satu Nou de Sus** (hungare: **Felsőújfalu**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 657 loĝantojn (rumanoj); en 1992 1018 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1828. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al Baia Sprie.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Bozânta Mică

**Bozânta Mică** [bozınta mikə] (hungare: **Kisbozinta**, germane: **Klein-Böschendorf**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Baia Mare. Administre ĝi apartenas al Recea (Baia Mare).
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 499 loĝantojn (rumanoj); en 1992 388 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1405. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Máramaros).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Boiereni

**Boiereni** [bojerenj] (, ) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 935 loĝantojn (rumanoj); en 1956 779 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1584. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Târgu Lăpuş.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Tanaka

**Tanaka** (田中) estas la kvara plej ofta japana familia nomo. 

Ĝi ankaŭ estas mallongigita nomo de la Tanaka-memorando

## Konataj nomportantoj 
*Tanaka Giichi iama ĉefministro de Japanio
*Tanaka Yasuo (*1956), aŭtoro kaj guberniestro de Nagano
*Tanaka Koichi (*1959), japana kemiisto (Nobelpremiita en 2002)
*Tanaka Kakuei (1918-1993), politikisto

Kategorio:Familiaj nomoj
Makula porzano

[eta|*Porzana porzana* - [MHNT]]

La **Makula porzano** (*Porzana porzana*) estas eta akvobirdo, de la familio de Raledoj kaj ordo de Gruoformaj.

## Disvastiĝo 
Ties reprodukta medio estas marĉoj kaj junkejoj tra mezvarma Eŭropo kaj okcidenta Azio (Kaŭkazo kaj okcidenta Siberio). Povas esti el 50 000 ĝis 70 000 en okcidenta kaj centra Eŭropo, sed eble plie en orienta Eŭropo. Tiu specio estas migranta -dumnokta migrado- por vintri en tropika Afriko aŭ Barato.

## Aspekto 
Temas pri eta birdo (19–24&nbsp;cm longa, enverguro de 37 ĝis 42&nbsp;cm kaj pezo de 60 ĝis 115 g), kiu estas iomete pli malgranda ol Akvoralo, de kiu ĝi diferenciĝas pro mallonga beko, kiu estas flava kun ruĝa bazo. Plenkreskuloj havas ĉefe malhelbrunajn striecajn kaj punktohavajn suprajn partojn kaj grizbluajn kapon kaj bruston, kun blankaj punktoj, kaj malhelaj kaj blankaj strioj ĉeventre. Ili havas verdajn krurojn kun longaj fingroj kaj mallongan voston kiu estas okra sube.

Junuloj estas similaj, sed grizbluo estas anstataŭata de bruno. La idoj estas nigraj, kiel tiuj de aliaj raledoj.

Tiu specio povas esti konfuzita nur kun Sorao, Soraralo aŭ Karolina porzano, *Porzana carolina*, rara vaganto el Nordameriko. Tamen tiu ĉi lasta specio malhavas la brustan punktaron kaj havas nestriecan surkapan strion.

## Kutimoj 
Tiuj birdoj manĝopalpas per siaj bekoj en koto aŭ malhela akvo, sed ankaŭ manĝoplukas per vido. Ili manĝas ĉefe insektojn kaj aliajn akvobestetojn.

Makulaj porzanoj estas tre sekretemaj birdoj -krepuskema vivo- ĉefe dum reprodukta sezono -ili vivas sole aŭ pare- kiam ili estas pli aŭskultataj ol vidataj, ĉar ili estas bruemaj birdoj per diferenciga kvazaŭ vipfrapado *huit, huit* konstanta dum la tuta nokto kiel iu kvazaŭ tiktak aŭ triktrok de horloĝo. Ili estas pli facile videblaj dum migrado.

Ili vivas ĝis 7 jaroj.

## Reproduktado 
Ambaŭ gepatroj konstruas neston el junkoj en seka loko de densa marŝa vegatalaro, tie oni demetas 6-15 ovojn. Ambaŭ gepatroj kovas dum ĝis 3 semajnoj. La idoj manĝas unu tagon post eloviĝo, sed ili estas manĝigataj kaj zorgataj dum preskaŭ du monatoj, ĝis kiam ili ekflugas.

## Bildaro 

Dosiero:Porzana_porzana_1_(Marek_Szczepanek).jpg | Junulo
Dosiero:Porzana_porzana_2_(Marek_Szczepanek).jpg | Junulo
Dosiero:Porzana_porzana_4_(Marek_Szczepanek).jpg | Junulo
Dosiero:Porzana_porzana_5_(Marek_Szczepanek).jpg | Junulo

## Literaturo 
* 

Kategorio:Raledoj
Ostrobotnio (historia)

eta|Situo de Ostrobotnio ene de historiaj limoj de Finnlando
*Ostrobotnio* (, ) estas historia provinco en Finnlando. La sveda nomo, el kiu devenas ankaŭ la esperanta nomo Ostrobotnio, signifas *Oriente de Botnia golfo*, dum la finna nomo **Pohjanmaa** signiĝas *Norda lando*. Ekzistas kvar nuntempaj provincoj kun nomo Ostrobotnio, nome Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio, Norda Ostrobotnio kaj Ostrobotnio (fakte Okcidenta aŭ marborda parto de Ostrobotnio).
eta|maldekstra|Ostrobotnio situas en la orienta flanko de Botnia golfo
En 1634 el historia regiono de Ostrobotnio formiĝis gubernio de Ostrobotnio kaj en 1775 la gubernio estis dividita al gubernioj de Vaasa kaj Oulu. En 1938 norda parto de Ostrobotnio estis ligita al la nova Gubernio Laponio. En 1997 Gubernio de Vaasa estis nuligita kaj ligita al la nova Gubernio Okcidenta Finnlando. Ekde tio la historia Ostrobotnio apartenis al Gubernioj Okcidenta Finnlanto, Gubernio de Oulu kaj Gubernio Laponio, gxis la cxiuj tiuj gubernioj estis nuligitaj en 2010. Historie ankaŭ plejparto de Kainuu kaj granda parto el finna Laponio (Peräpohjola) apartenas al Ostrobotnio, sed nuntempe oni ne normale difinas ilin partoj de Ostrobotnio. Meza Ostrobotnio estas kiel popolkultura areo multe pli granda ol la nuna oficiala provinco Meza Ostrobotnio. En Ostrobotnio estas pli multe grandetaj riveroj kaj malpli multe lagoj ol en plejo de alia Finnlando.

## Pejzaĝo
Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta.

## Religio
Pri Ostrobotnio en Finnlando oni iam uzas la esprimon "biblia zono de Finnlando". El la loĝantoj apartenas al la evangeli-luterana eklezio multe pli granda relativa parto ol el loĝantoj de pli suda Finnlando. En la finnparolanta Ostrobotnio estas vere forta religia forto konservativa lestadianismo kaj sude ankaŭ pentekostismo. En svedparolanta Ostrobotnio efikas multe orienta lestadianismo, baptismo kaj metodismo. Konservativa kaj orienta lestadianismo kreskigas rapide logxantaron de iuj lokoj en Ostrobotnio kiel Larsmo kaj Oulunsalo, cxar instruas, ke kontraukoncipo estas peko, vidu lestadianismo kaj kontraŭkoncipo.

## Vidu ankaŭ 
Peräpohjola

Kategorio:Geografio de Finnlando
Kategorio:Historiaj provincoj de Finnlando
Buzești (Maramureș)

**Buzești** [buzeŝtj] () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 467 loĝantojn (rumanoj); en 1992 600 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1648. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Fărcașa.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Berința

**Berința** [berinca] (hungare: **Kővárberence**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 987 loĝantojn (rumanoj); en 1992 793 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1405. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Copalnic-Mănăștur.

Preter Berința pasas la nacia vojo DN18B inter Baia Mare kaj Târgu Lăpuș.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
*Augustin Buzura (n. 22-a de septembro 1938), verkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Chelința

**Chelința** [kelinca] (hungare *Kelence*) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Baia Mare. Administre ĝi apartenas al la urbo Ulmeni.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 790 loĝantojn (rumanoj, ciganoj); en 1992 1279 (rumanoj, ciganoj).

## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1423. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Kelence apartenis al Hungario (Szilágy).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Arŭa al-Sulajhi

**Arŭa bint Aĥmad bin Muĥammed bin Al-Kasim al-Sulajhi** (1048-1138)—ankaŭ nomata **Sajjida Hurra** kaj la **Eta Reĝino de Ŝeba**—estis la reganto, komence per siaj du edzoj, kaj poste memstare, de Jemeno dum pli ol 50 jaroj, de 1067 ĝis sia morto en 1138. Ŝi estis la plej granda reganto en la Sulajhida Dinastio, kaj la unua virino kiu ricevis la titolon *huĝĝa* en la ismailana branĉo de Ŝijaismo.

## Frua vivo 
Ŝi naskiĝis en 1048 en Haraz, kiu estis la centro de ismailanismo en Jemeno. Ŝi estis nevino de la tiama jemena reganto, Ali al-Sulajhi. Orfiĝinte en junaĝo, ŝi maturiĝis en la palaco ĉe Sanao sub la instruado de Asma al-Sulajhi, kunreganto kaj edzino de Ali al-Sulajhi. En 1066, 17-jaraĝe, ŝi edziniĝis al sia kuzo Aĥmad al-Mukarram al-Sulajhi, kaj ricevis la urbon Adeno kiel sian nuptan dotaĵon.

## Religia Rango 
Arŭa ricevis la plej altan rangon en la jemena ''da'wa*, nome *huĝĝa*, de al-Mustansir en 1084. Tio estis la unua fojo en la historio de ismailanismo, ke virino atingis tian rangon. Ŝi sendis ismailanajn misiistojn al Guĝarato, kie ili establis ankoraŭ nun daŭrantan komunumon.

## Fontoj 
La artikolo estas bazita sur la angla vikipediero, kiu citas jenajn fontojn:

1. Sayyida Hurra. "The Isma’ili Sulayhid Queen of Yemen by Farhad Daftary"; en la libro *Women in the Medieval Islamic World*, redaktita de Gavin R. G. Hambly

2. Fatima Mernissi. *The Forgotten Queens of Islam''.

Kategorio:Reĝoj de Jemeno
Breb

**Breb** (hungare: **Bréb**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Sighetu Marmaţiei. En 1910 ĝi havis 1690 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 1307. Ĝia unua mencio skribe estas en 1360. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Máramaros vármegye). Administre ĝi apartenas al Ocna Şugatag.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Sekio

**Sekio** (*Sechium*) estas genro en la familio de kukurbacoj. Iuj specioj estas:
* S.chinantlense
* S.compositum
* S. edule - ĉajoto
* S.hintonii
* S.pittieri
* S.venosum

Kategorio:Kukurbacoj
Vysoká (Malgrandaj Karpatoj)

**Vysoká** (754 m) estas dua la plej alta monto de la montoĉeno Malgrandaj Karpatoj (sk: *Malé Karpaty*) en Slovakio. 

eta|maldekstra|Vysoká
Karakteriza kalkŝtona monto super vilaĝo Kuchyňa dominanta super Záhorská nížina (sk: Ebenaĵo de Záhorie). De roka montdorso estas ĉirkaŭ-ronda rigardo.

## Vidu ankaŭ 
* Geografio de Slovakio
* Slovakaj montaroj
* Malgrandaj Karpatoj

Kategorio:Montoj en Malgrandaj Karpatoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 0 kaj 999 m
Kategorio:Distrikto Malacky
Kategorio:Geografio de Regiono Bratislavo
Tanaka Giichi

**TANAKA Giichi** (田中 義一 [tanaka giiĉi]; naskiĝis la 22-an de junio 1-a jaro de Genji (25-an de julio 1864), Hagi (nun Hagi-urbo) Choshu-provinco (nun prefektejo Jamaguĉi), Japanio, mortis la 29-an de septembro 1929. Tokio), 26-a ĉefministro de Japanio inter 1927 kaj 1929. Li apogis la koloniigan politikon de Japanio.

Li elstaris dum la Rusa-Japana Milito de 1904-1905 en Manĝurio kiel oficiro. Oni nomumis lin ministro pri militaferoj en 1918, li instigis la atakon kontraŭ la juna soveta ŝtato, sed la registaro akceptis la planon nur tiam, kiam la Usono kaj aliaj ŝtatoj aliĝis al la atako. Tanaka volis ligi Siberion al Japanio, tiel sendis pli da soldatoj ol antaŭe interkonsentita kaj tiuj ne retiriĝu kun la aliaj.

Tanaka iĝis en 1920 barono. Poste aliĝis al la partio de Rikken Seiyukai (Amikoj de la konstitucia regado), kies prezidanto li iĝis en 1925. Post la balota venko de la partio, li iĝis aŭtomate la ĉefministro en 1927. Lia ekstera politiko ŝajnis pli batalema ol tiu de la antaŭuloj, sed li preferis la internacian kunlaboron kaj komercadon kun Ĉinio. Li volis reteni sudan parton de Manĉurio, tiel haltigis nordan militiron de Jiang Jieshi en 1927 ĉe Ŝantung.

Tanaka ne povis superi la japanan ekonomian krizon de 1927, la inflacion kaj la ĝeneralan malkontentecon. Kiam li volis respondecigi japanajn oficirojn pro murdatako kontraŭ la manĉuria gvidanto Zhang Zuolin, la japana armeo ne plu apogis lin li devis demisii. Li baldaŭ mortis.

La t.n. Tanaka-memorando, en kiu la ĉefministro proponis por la imperiestro koloniigan politikon en Ĉinio, pruviĝis pli poste falsaĵo.

Kategorio:Ĉefministroj de Japanio
Kategorio:Naskiĝintoj en 1864
Kategorio:Mortintoj en 1929
Vysoká (Altaj Tatroj)

**Vysoká** (pl: Wysoka, sk: Vysoká, signifas alta en Esperanto) estas dupinta monto en montaro Vysoké Tatry 2543 m alta. Ambaŭ montpintoj estas samaj altaj. La monto estas en ĉefa ĉeno de montaro.

Ĝi estas unu el la plej belaj montoj de Tatroj.

Kategorio:Montoj en Regiono Prešov
Kategorio:Montoj kun alteco inter 2000 kaj 2999 m
Kategorio:Montoj en Altaj Tatroj
Kategorio:Distrikto Poprad
Zlatno

**Zlatno** povas esti:

*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Poltár vidu Zlatno (distrikto Poltár),
*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Zlaté Moravce vidu Zlatno (distrikto Zlaté Moravce),
*parto de municipo Valkovňa en Slovakio, en distrikto Brezno vidu Zlatno (Valkovňa).
Babugano

**Babugano** (, , ) aŭ **Babugana altebenaĵo** (, , ) estas la plej alta monta masivo de Krimeo. La nomo de la masivo venas el la krime-tatara lingvo, en kiu la vorto *babuğan* signifas "dafno".

Babugano apartenas al la ĉefa montoĉeno de la Krimea montaro. La plej alta punkto de Babugano (Romankoŝo, 1545 m) estas samtempe la plej alta monto de Krimeo; krome al la masivo apartenas ankaŭ la pinto Zejtinkoŝo, la tria laŭ la alteco punkto de Krimeo (1537 m). Preskaŭ la tuta masivo troviĝas en la limoj de la Aluŝta municipo, la eta parto apartenas al la Jalta municipo. La longo de la plata supro de la masivo direkte de sudokcidento al nord-oriento estas proksimume 9 km., la maksimuma larĝo de la supraĵo estas proksimume 4,5 km. La supro de la masivo kaj ĝiaj nordaj deklivoj apartenas al la teritorio de la Krimea natura rezervejo.

La plata supro de la altebenaĵo estas formita de kalkoŝtonoj kaj prezentas preskaŭ senarban iom malglatan surfacon, kovritan de herbejoj. La sudaj deklivoj estas kovritaj plejparte de pinarbaroj, la nordaj — de fag-arbaroj. Tiuj arbaroj apartenas al Krimea submediteranea arbarmasivo.

## Ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Montoj de Krimea montaro
Kategorio:Montoj kun alteco inter 1000 kaj 1999 m
Vysoké Tatry (apartigilo)

**Vysoké Tatry** povas esti:

*Vysoké Tatry, urbo  en orienta Slovakio, vidu  en distrikto Poprad sur la teritorio de montaro Altaj Tatroj
*  *Vysoké Tatry* (slovake), montaro Altaj Tatroj.
Frank De Winne

**Frank De Winne** (naskiĝis la  en Ledeberg (Gento, Belgio)) estas la dua flandra kaj belga kosmonaŭto.

De Winne ekflugis la  kiel fluginĝeniero per Sojuz TMA-1 al la Internacia Kosmostacio kaj reflugis la  per Sojuz TM-34 ree al la tero. La  li duan fojon ekflugis al la Internacia Kosmostacio, ĉi-foje en Sojuz TMA-15.

## Eksteraj ligiloj 
*  Frank De Winne
*  Biografio de Frank De Winne

Kategorio:Belgaj kosmonaŭtoj
Kategorio:Eŭropa Kosma Agentejo
Listo de riveroj en Goiás (Brazilo)

'*Listo de riveroj en la subŝtato Gojaso *(Goiás)''''' de Brazilo

*Aporé (rivero) ??
*Aragvajo ()
*Claro (rivero) ??
*Corrente ??
*Corumbá (rivero) ??
*Crixá-Açú ??
*Almas (rivero) ??
*Bois ??
*Jacaré (rivero) ??
*Manuel Alves ??
*Maranhão (rivero) ??
*Meia Ponte ??
*Paranã (rivero) ??
*Paranaíba ??
*Preto (rivero) ??
*Santa Teresa (rivero) ??
*São Marcos (rivero) ??
*Sono (rivero) ??
*Tocantins (rivero) 
*Tocantinzinho ??
*Vermelho (rivero) ??

Kategorio:Riveroj en Brazilo
Kategorio:Gojaso
Tanggu-armistico

eta|180ra|

La **Tanggu-armistico** (ankaŭ **Tangku-armistico**) estis armistico inter Japanio kaj Ĉinio, subskribita la 31-an de majo 1933 kaj kiu formale finis la japanan konkeron de Manĉurio, komenciĝanta antaŭ du jaroj.

Ĉar la Ligo de Nacioj volis retiriĝon de la japana armeo, Japanio forlasis la organizon. La plua konkero en Ĉinio daŭris ekde 1937.

Kategorio:Politiko en 1933
Kategorio:Historio de Ĉinio
Kategorio:Historio de Japanio
Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Listo de riveroj en Maranhão (Brazilo)

**Listo de riveroj en la subŝtato Maranjo** (*Maranhão*) de Brazilo

Atentu: Tiu listo estas parte erara: la tekstoj Gurupi kaj Itapicuru tute ne rilatas al riveroj.

* Gurupi ??
* Itapicuru ??
* Mearim ??
* Munim ??
* Parnaíba
* Pindoré ??
* Tocantins (rivero)
* Turiaçu ??

Kategorio:Riveroj en Brazilo
Listo de riveroj en Mato Grosso do Sul (Brazilo)

**Listo de riveroj en la subŝtato Suda Mato-Groso** (*Mato Grosso do Sul*) de Brazilo:

* Abobral 
* Alegre 
* Amanguijá 
* Anhandui-Guaçu 
* Apa (rivero) 
* Aporé 
* Aquidauana
* Branco (rivero) 
* Caracol 
* Combate 
* Correntes 
* Dois Córregos 
* Estrelinha 
* Fundo 
* Furnas (rivero) 
* Guaçu 
* Iguatemi 
* Ita 
* Itaquiraí 
* Lontra 
* Maracaí 
* Miranda (rivero) 
* Moeda 
* Negro (rivero)
* Novo (rivero) 
* Ouro (rivero)
* Palmito (rivero) 
* Pântano (rivero) 
* Paraguai (rivero)
* Paraná (rivero)
* Paranaíba
* Pardo (rivero)
* Pau Vermelho 
* Peixe (rivero) 
* Perdido 
* Pirajuí 
* Piripucu 
* Progresso (rivero) 
* Quitéro 
* Santa Ilíada (rivero) 
* São Lourenço (rivero)
* São Mateus (rivero) 
* Sucuriu 
* Taquari 
* Tarunã 
* Tererê (rivero) 
* Tuma 
* Verde (rivero)  ??

Kategorio:Riveroj en Brazilo
Kategorio:Suda Mato-Groso
Balkana Entento

La **Balkana entento** aŭ Balkan-pakto estis alianco formita je la 9-a de februaro, 1934 kun Jugoslavio, Rumanio, Grekio kaj Turkio por certigi la limojn kontraŭ la bulgara reviziismo. La entento ne funkciis ĉe atako de Italio kontraŭ Grekio (1941). Turkio restis neŭtrala.

## Vidu ankaŭ 
* malgranda entento

Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Historio
Kategorio:Politiko en 1934
Batalo de Halhin Gol

La **Batalo de Halhin Gol** estis japana-soveta limkonflikto de la 28-a de majo 1939 ĝis 15-a de septembro. Ĝi okazis pro nepreciza limo inter la japana kaj soveta-mongola armeoj ĉe la rivero Halhin Gol. 

La japanaj taĉmentoj penetris el Manĉurio en Mongolion ĉe regiono de Halhin Gol. La Sovetunio - laŭ mongola-soveta traktato de 1936 (12-an de marto) - helpis Mongolion. 

La 20-an de aŭgusto 1939 Ruĝa Armeo komandata de Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov komencis atakon. Ĝin antaŭis atako de bombaviadiloj kaj 3-hora artileria pafado. Post kvar tagoj de batalado la japana armeo estis ĉirkaŭita kaj post semajno neniigita. Dum 3 monatoj de batalado perdo de Sovetunio (laŭ alireblaj arkivaĵoj) estis ĉirkaŭ 28 000 mortigitaj soldatoj, perdiĝintaj, vunditaj kaj malsanaj. Japanaj perdoj estis (laŭ tiutempaj oficialaj deklaroj de la japana flanko; arkivaj donitaĵoj ankoraŭ ne estas konataj) ĉirkaŭ 17 000 mortigitaj kaj vunditaj. Laŭ sovetaj fontoj la japanaj perdoj estas pli grandaj: 45 000 mortigitoj kaj 3 000 enprizonigitoj.

Oni forpelis la japanajn fortojn ĝis la 31-a de aŭgusto. La japana armea gvidantaro proponis armisticon komence de septembro, kio ekvalidis la 16-an de septembro.


Halhin Gol
Ipso facto

**Ipso facto** (nura fakto/per la fakto mem) estas latina esprimo. Ĝi estas fakesprimo uzata ĉefe en filozofio kaj juro.

Kategorio:Latinaj esprimoj
Kategorio:Latinaj logikaj esprimoj
Ternuksbutero

eta|250ra|dekstra|Ternuksbutero en poto

**Ternuksbutero** aŭ **arakida butero** estas pasto farita el ternuksoj. Ĝi estas plej ofte manĝata sur pano. Ĝi estas tre ŝatata en Usono, Britio, Kanado, Aŭstralio, Sud-Afriko kaj Nederlando, sed ne multe en aliaj landoj.

Al butero ĝi similas nur en la uzado kiel pan-ŝmiraĵo; la produktmaniero tute ne similas. Tial multaj preferas la terminon **ternuksa ŝmiraĵo** aŭ **arakida ŝmiraĵo**. Aliaj malpli ofte uzataj terminoj inkludas **ternuksa/arakida pasto**, **ternuksa/arakida kaĉo** kaj **ternuksa/arakida kremo**. En la nederlanda lingvo la ŝmiraĵo nomiĝas "ternuksa fromaĝo" (*pindakaas*) ĉar la vorto butero estas protektita por produktoj, kiuj enhavas veran buteron.

Estas facile prepari ternuksbuteron, oni muelu ternuksojn kun iom da planta oleo en miksaparato kaj preta ĝi estas. Ankaŭ kelkaj birdoj tre ŝatas ĝin (kompreneble sensalan).

## Vidu ankaŭ 
* Sandviĉo kun ternuksbutero kaj ĵeleo

## Referencoj 
Kategorio:Manĝaĵoj
Josef Válek

**Josef Válek** estis etnografia laborulo. Li naskiĝis la 31-an de aŭgusto 1871 en Vsetín, mortis la 19-an de decembro 1937 en Hovězí.

Profesoro Válek vizitis komunuman lernejon en Vsetín kaj gimnazion en Valašské Meziříčí. Fininte la studadon en filozofia fakultato en Prago li fariĝas profesoro en komerca akademio en Brno. La etnografia agado impresis lin tiel, ke li partoprenas etnografian ekspozicion en Prago en 1895, kiam antaŭe en 1892 li helpas kun organizado de etnografia ekspozicio en Vsetín. Li verkas etnografiajn studaĵojn. Post tragika lezo li postlasis la profesoradon kaj trolaborita li venas en montaran solejon en Hovězí. Tie estiĝas lia plej granda laboro *Notoj al mapo de moravia Valaĥio*, plu studaĵoj pri kamparana kaj paŝtista koloniigado de Valaĥio, vico da mapoj, artikoloj, kiujn li tie publikas. Li modele prilaboris arkivon de vsetína sinjorujo kaj akiris ĝin por distrikta muzeo. Josef Válek estis tiama plej bona konanto de Valaĥio.

Kategorio:Ĉeĥaj etnografoj
Tanaka-memorando

La **Tanaka-memorando** aŭ Tanaka-memorigaĵo (Japane: 田中メモリアル [tanaka memoriaru] aŭ 田中上奏文 [tanaka ĵo:so: bun], lit. *Naciapolitika Plano de Tanaka al Imperiestro*)  estis japana falsa dokumento el 1927, en kiu la ĉefministro de Japanio Tanaka Giichi prezentis planon al imperiestro Hirohito pri strategio por domini la mondon. Kvankam la materialo ŝajnas esti falsaĵo, la skizitan strategion sekvis Japanio dum la Ĉina-Japana Milito kaj dum la Dua Mondmilito. 

La strategio celis konkeron de Ĉinio, Manĉurio, Mongolio kaj fine tiun de orienta Azio.

## Apero de dokumento
Pri ties origino oni scias nenion, nur spekuladojn. Laŭ japanaflanka informo, en septembro 1929 la japana registaro akiris la dokumenton kaj eksciis, ke la ĉina registaro planas publikigi ĝin en la 3-a Instituto pri Pacifikaj Rilatoj.
Arita Hachiro, fakestro pri Azio de  trovis la dokumenton falsa pro eraroj en ĝi, kaj li planis, ke li malkovrus falsa la dokumenton, kiam la ĉina registaro publikigus ĝin. 
Tamen, laŭ informo de Kanichi-club, la ĉina registaro nuligis publikigi pro konsilo el alia lando. 

La dokumento estis unuafoje publikigita en 1929, en la decembra numero de *China Critic* (nun Affiair Monthly, 時事月報) en Nankino. Esperanta traduko estis eldonita en 1938 de Orienta Kuriero kaj Voĉoj el Oriento.

Kategorio:Politikaj dokumentoj
John Anderson (esperantisto)

:*Por aliaj uloj de tiu nomo, vidu John Anderson*
Pastro **John ANDERSON** [andersn] (naskiĝis en 1821, mortis la 27-an de marto 1922, 101-jara) estis skota esperantisto, pastro.

Post edukiĝo en Dolaro li diplomiĝis en la Universitato de Edinburgo, poste li iris al Kalkuto, kiel misiisto de la Eklezio de Skotlando. Post dek jaroj en Hindujo, li revenis al Skotlando kaj fariĝis paroĥa pastro unue en Dalkeith kaj poste en Ĉulter. En 1891 en sia sepdeka jaro li eksiĝis kaj sinretiris de aktiva pastreco. Tamen li okupis sin per modernaj studaĵoj, kaj malgraŭ siaj multaj jaroj li retenis viglan junan spiriton. Inter aliaj aferoj li lernis Esperanton, kaj kvankam pro sia granda aĝo li ne povas aktive labori pro la afero, li multe interesiĝis pri ĝi. 

Li komencis lerni Esperanton 85-jara (ĉirkaŭ 1906), kaj restis entuziasma ĝis sia morto, kiam li estis la plej aĝa Esperantisto en la mondo.

## Fontoj
*La Brita Esperantisto - Numero 195, Junio (1921), pĝ. 45. https://ia801009.us.archive.org/16/items/britaesperantisto_1921_n195_jun/britaesperantisto_1921_n195_jun.pdf

Anderson, John
Kategorio:Britaj esperantistoj
Petišovci

**Petišovci**, hungare **Petesháza** estas malgranda vilaĝo en Slovenio, en provinco **Prekmurje**, en statistika regiono **Pomurska**, en Občina Lendava.
eta|dekstra|280px|Municipo Lendava en Slovenio, kie Petišovci troviĝas

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 158 m
* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 840
* Poŝtkodo: 9220
* Aŭtokodo:
* Telefonprefikso:

## Situo 
Petišovci situas en vasta valo, laŭ maldekstra bordo de Muro (rivero) kun ponto, laŭ flanka vojoj, ĉefvojo kaj fervojo Lendava-Kroatio preteriras.

## Historio 
La komunumo estis hungara vilaĝo (900 loĝantoj en 1910). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Lendva, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En tiu periodo okazis forpreno de la kampoj, oni dividis la agrojn inter la ensetligitaj slovenoj kaj la hungaroj devis forlasi la vilaĝon, landon. Alia kaŭzo estis malkovro de nafto en 1943. En 1941 la germana armeo okupis la vilaĝon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. Oni alisetligis la hungaran loĝantaron en 1949 - aludante pri sekureco - kaj oni ensetligis denove aliajn naciojn - kroatojn el la proksimeco.

## Vidindaĵo 
Kategorio:Vilaĝoj de Slovenio
Binhai

**Binhai Nova Loko** (; siatempe **Tanggu**, **Hangu**, kaj **Dagang**) estas distrikto en municipo Tjanĝino, en nordorienta Ĉina Popola Respubliko. Ĝi situas ĉe rivero Hai kie tiu alfluas la Bohaj-golfon. Ĝi estas haveno por Tjanĝino, kiu situas 48 km pli supre.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La aktuala distrikto estis formita de la firmigo de Tanggu, Hangu kaj Dagang distriktoj, por establi Speciala Ekonomia Zono (SEZ) rivali kun Pudong, Ŝanhajo kaj Ŝenĵeno.

## Ekonomio 
Kun sia loko sur la Bohaj-golfo kaj la kreo de la SEZ por inistigi investon, Binhai estas en bonega pozicio por ekonomia kresko. Multaj internaciaj kompanioj estas establita tie ĉi rezulte de la plej malaltaj impostoprocentoj en Ĉinio kaj la plej alta indico de ekonomia kresko, inter kiuj estanta Airbus, kiu lastatempe malfermis fabriko en Binhai. Aldone, Tjanĝino-Haveno situas tie ĉi, la kvina plej granda haveno en la mondo de tunaro.

## Vidu ankaŭ 
* Tanggu-armistico
* Tjanĝino
* Speciala Ekonomia Zono

Kategorio:Urboj de Ĉinio
Kategorio:Tjanĝino
Kategorio:Metropoloj
Dravo

eta|300ra|La rivero antaŭ Mariboro
eta|300ra|La rivero ĉe Drávaszabolcs
**Dravo** (kroate, slovene kaj itale *Drava*, hungare *Dráva*, germane *Drau*) estas grava dekstra alfluanto de Danubo en suda parto de Mez-Eŭropo.

Ĝi devenas en Italio, en la Karni-Alpoj ĉe Toblach, poste fluas sudorienten tra Aŭstrio, Slovenio, Kroatio kaj alfluas la Danubon sude de Apatin, ĉe marĉa naturrezervejo *Kopački rit*.

Ĝi estas limrivero inter Kroatio kaj Hungario. Ĝi longas ĉirkaŭ 695&nbsp;km, ĝia plej grava alfluanto estas la Mura, kiu alfluas ĝin ĉe Legrad (hu:Légrád).

Ĝia aŭstra parto - la *Drau Tal* - estas la plej longa valo de la Alpoj. La akvocentraloj sur la rivero donas trionon de la aŭstra elektroproduktado. Oni eĉ eksportas la kurenton.

La rivero estas ŝipebla ekde la aŭstra Villach, tamen ŝipoj maloftas. Fluante tra Slovenio prolongiĝas "valo de Drava" kaj trapasante montojn post Maribor malfermiĝas *Dravsko polje* (kampo de Dravo). Entute en Slovenio sur la rivero Dravo situas 7 akvocentraloj. En la kroata parto oni planas akvocentralon.

akvokolekta areo: ĉirkaŭ 11.000&nbsp;km²

Gravaj urboj apudriveraj (kaj ĉe la alfluantoj):  Graz, Mariboro, Ptuj, Osijek, Barcs.

Akvonivelaj indikiloj: Botovo, Őrtilos, Barcs, Drávaszabolcs, Osijek.

eta|maldekstra|400ra|La rivero Dravo

Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Italio
Kategorio:Riveroj en Aŭstrio
Kategorio:Riveroj en Slovenio
Kategorio:Riveroj en Kroatio
Kategorio:Internaciaj riveroj
Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo
Kategorio:Alfluantoj de Danubo
Grandaj Kronikoj de Francio

[eta|dekstra|250px|[Filipo Aŭgusto ekokupas Tours en 1189. (miniaturo ene de la Kronikoj)]]
La ***Grandaj Kronikoj de Francio*** (franclingve *Grandes Chroniques de France*) estas reĝa kompilo rilate al la historio de Francio, kun multaj belegaj miniaturoj ene de ĝiaj manuskriptoj. La kronikoj estis kolektitaj inter la 13-a kaj la 14-a jarcentoj, ekde la reĝado de Sankta Ludoviko, kiu deziris konservi la memoron de la historio de la Frankoj, ekde la (mita) alveno de la Trojanoj ĝis sia epoko, en "oficiala" kroniko.

La redakto de la kronikoj daŭriĝis dum la reĝadoj de liaj posteuloj, ĝis la kompleta finiĝo en 1461. La verko temas pri la Merovidoj, la Karolidoj kaj la Kapetidoj, tio estas ĉiuj frankaj aŭ francaj reĝoj ekde Klodvigo la 1-a, kun multaj bildoj por ĉiu monarko aŭ grava okazaĵo.

La *Grandaj Kronikoj* fontas el la franclingva traduko de latinlingvaj rakontoj ellaboritaj de la monaĥoj de la baziliko de Saint-Denis, kiuj estis la oficialaj historiistoj de la francaj reĝoj ekde la 13-a jarcento.

Restas hodiaŭ proksimume 130 manuskriptoj de la kronikoj, kun miniaturoj kvalite aŭ nombre tre variaj.

Kategorio:Manuskriptoj
Kategorio:Historio de Francio
Sapeo

**Sapeo** estas fosaĵo farita sub muro por ĝin renversi aŭ eksplodigi aŭ ĉiaspeca subtera laboro, permesanta proksimiĝi al la malamikaj pozicioj. 

Soldato-specialisto pri sapeoj nomiĝas **sapeisto**.

## Vidu ankaŭ 
* Pioniro (militaro)
* Ŝakto

Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Sieĝoj
Kategorio:Milita terminologio
Guillaume aux Blanches Mains

**Guillaume de Blois**, alinome **Guillaume aux Blanches Mains** (esperante "Vilhelmo kun Blankaj Manoj") (naskiĝis en 1135 - mortis en 1202) estis ĉefepiskopo de Sens (1169-1176) kaj sekve ĉefepiskopo de Reims (1175-1202).

Li estis la filo de la grafo de Blois, kaj la frato de Adela de Ĉampanjo, kiu edziĝis kun Ludoviko la 7-a. Guillaume fariĝis do la onklo de la juna Filipo la 2-a (Filipo Aŭgusto), kiun li konsekradis kiel reĝo de Francio en Reims en 1179.

Kategorio:Domo de Blois
Kategorio:Francaj nobeloj
Kategorio:Francaj ĉefepiskopoj
Kategorio:Ĉefepiskopoj de Reims