open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Porobetono

eta|Porobetono de proksime
**Porobetono** estas betono fabrikita el etgrajna kalka, kalkcementa aŭ cementa mortero sub efiko de gasprodukta substanco en aŭtoklavo, ĝia ĉefa propreco estas poreco, volumena maso kutime nur 350-600 kg/m3

Ytong.jpg|Konstruŝtonoj el porobetono
steine porenbeton ytong.jpg|Stokejo de la firmao en Messel, produktanto de porŝtonoja marko "Ytong"

Kategorio:Betono
Kategorio:Konstrumaterialo
Trabo

**Trabo** povas esti:

* **Trabo (arkitekturo)** longa, dika peco el ligno, metalo aŭ betono uzata en konstruaĵoj.
* **Trabo (gimnastiko)** longa, maldika peco el ligno, sur kiu virinoj praktikas la artan gimnastikon.
* **Trabo (heraldiko)** figuro en formo de horizontala larĝa strio en la mezo de blazonŝildo. 
* Peco de teksmaŝino

## Proverbo 
Ekzistas 2 proverboj pri trabo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
*  
*  

## Referencoj
Linkolnŝiro

**Lincolnshire (Linkolnŝiro)** estas unu el la graflandoj de Anglio, fakte en komparo aparte granda. Ĝi situas en la Mez-Orienta Regiono de Anglio.

Antaŭ 1974 ĝi estis eĉ pli granda ol nun. En tiu jaro ĝi perdis la sudan flankon de la Rivero Humber kiam la nacia registaro kreis la novan provincon Humberside.

Ĝi estas iom izolita, maldense loĝata agrikultura regiono. Agrikulturaj produktoj – terpomoj, pizoj, sukerbeto, greno kaj, en la suda parto, floroj kaj hortikulturaj plantoj.

Ĝi estas dividita en 3 partojn:  Holland, Kesteven kaj Lindsey.

Troviĝas 22 urboj – la plej granda estas la ĉefurbo Lincoln (loĝantaro 100.000) kaj poste Grantham kun 32.000 loĝantoj.

## Gravaj urboj 
* Boston
* Bourne
* Gainsborough
* Grantham
* Horncastle
* Louth
* Mablethorpe
* Skegness
* Sleaford
* Spalding
* Stamford

## Vilaĝoj kaj aliaj urboj 
* Alford
* Coningsby
* North Thoresby
* Tetney
* Woolsthorpe-by-Colsterworth

## Vizitindaĵoj 
* Alford Manor House
* Alford Windmill
* Ayscoughfee Hall
* Belton House
* Burghley House
* Cogglesford Watermill
* Crowland
* Doddington Hall
* East Lighthouse, Sutton Bridge
* Grimsthorpe Castle
* Harlaxton Manor
* Heckington Windmill
* Normanby Hall
* Tolethorpe Hall
* Gibraltar Point
* River Ancholme
* The Wash
* Kastelo Bolingbroke
* Kastelo Tattershall
* Woolsthorpe Manor

## Eminentuloj ligitaj al Lincolnshire 
* Joseph Banks
* Isaac Newton
* Thomas Paine
* John Smith
* Alfred, Lord Tennyson

## Esperanto-movado 
En la graflando ekzistas organizo *Esperanto Lincs* kaj, pro la regiono de Grimsby, *Grimsby & District Esperanto Society.* En Lincoln kaj Grimsby ekzistas gastigantoj de Pasporta Servo.

## Vidu ankaŭ 
* *The Fens*

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lincolnshire.gov.uk 
* http://www.lincolnshireflag.co.uk  
* http://beehive.thisislincolnshire.co.uk/default.asp?WCI=SiteHome&ID=4781&PageID=24114 
* http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/lincolnshire/4395281.stm

&nbsp;

&nbsp;


Kategorio:East Midlands
Kategorio:Graflandoj de Anglio
Ŝelo

Ĝenerale, **ŝelo** rilatas al ekstera tavolo de io, kaj laŭ la kunteksto oni distingas la jenajn.

* **Ŝelo** estas la plej eksteraj tavoloj de tigoj kaj radikoj de lignaj plantoj, ekzemple korko.
* **Ŝelo** estas la ekstera kalkeca krusteto ŝirmanta la enon de ovo.
* **Ŝelo** estas kurbarea spaca maldika konstrukto, kiu transigas eksteran ŝarĝon precipe per normala efiko - preme aŭ tire, en limigita grado ĝi povas esti streĉata ankaŭ per fleksmomantoj; por funkciado de ŝelo estas decida kapto de horizontalaj fortoj ĉe la subapogiloj.
* **Ŝelo** estas energitavolo de elektronoj ĉirkaŭ la atomkerno.
* **Ŝelo** estas programo en komputilo kiu prenas komandojn de la uzanto kaj tradonas ilin al la operaciumo. Vidu ankaŭ en sh (ŝelo), grafika uzulinterfaco.
* Ŝelo estas la akv-imuna infrastruktura (uja) konstruo de ŝipo aŭ boato, alinome Korpo.
Kontakto

**Kontakto** ĝenerale signifas tuŝo, ligo, konekto, aŭ komunikado kun alia aĵo. La vorto **kontakto** havas plurajn aliajn signifojn, inter aliaj:

* **Kontakto (revuo)** estas revuo en Esperanto eldonita de TEJO.
* **Kontakto (betono)** estas juntopunkto en konstruado.
* **Elektra kontakto** ligas elektran cirkviton.
* **Kontakta lenso** estas korekta lenso kiu estas vestita rekte sur la korneo de la okulo.
* **Kontakto (matematiko)** estas matematika principo pri tuŝado de kurboj.
* **Kontakto (ludo)** estas intelekta ludo.
* **VKontakte**, laŭlitere *En Kontakto*, estas rusa interkona retejo.
* **kontakto (amatora radio)** estas konekto inter radioamatoraj stacioj.
Rioĥo

**Rioĥo** estas esperantigo de la hispana loknomo *La Rioja* [la rjoĥa]. Ĝi estas la nomo de pluraj lokoj:

*Hispania aŭtonoma komunumo: Rioĥo (Hispanio).
*Provinco en Argentino: Rioĥo (Argentina provinco).
*Urbo en Argentino, ĉefurbo de la antaŭa: Rioĥo (Argentina urbo).
*Vinregiono ampleksanta la hispanan Rioĥon (*Rioja alta* kaj *Rioja baja*) kaj parton el Alavo (*Rioja alavesa*). La vino de Rioĥo estas fama en Hispanio. Ĝi estas produktita laŭ metodo simila je vino de Bordozo.
*Vilaĝo de Provinco de Almería en Andaluzio, Hispanio, nome Rioja.
Franko

**Franko** povas esti:

Pluraj monunuoj estas aŭ estis nomataj "franko":
*Belga franko *(BEF)*
*Franca franko *(FRF)*
*Afrika franko, Okcidentafrika franko *(XOF)* kaj Ekvatorafrika franko *(XAF)* 
*Svisa franko *(CHF)*
La individua nomo (antaŭnomo) Franko

*Franko Luin - Sveda esperantisto
*Francisco Franco, la hispana diktaturestro.

Aliaj signifoj:

* Ano de ĝermana gento frankoj. Post ĝermanaj migradoj, ili akiris Gaŭlion kaj parton da Ĝermanio. Tial, la nomoj de Francio kaj Frankonio. La franka imperio estis semo de Sankta Romia Imperio. Tial, dum krucmilitoj, araboj nomis ĉiujn okcidenteŭropajn kristanojn **frankoj**.

## Vidu ankaŭ 
* Hungara frankofalsado
North Lincolnshire

**North Lincolnshire** (angle, prononco laŭ sistemo IFA , teorie esperantigebla al formo *Norda Linkonŝiro*) estas unuara instanco (angle: unitary authority) en la angla provinco *Lincolnshire* (Linkonŝiro) kaj en la regiono *Yorkshire and the Humber*.

Loĝantaro -   (en ).

Ĝi situas ĉe la suda flanko de la Rivero Humber inter la Norda Maro kaj la Rivero Trent - entute 85.000 hektaroj.

Antaŭ 1974 ĝi estis parto de la historia provinco Lincolnshire.

Pro la fakto ke ambaŭ flankoj de la Rivero Humber estis finfine ligitaj per la nova Ponto Humber oni kreis en 1974 novan provincon Humberside kaj ambaŭ flankoj de la Rivero Humber estas en ĝi.

Tio ne sukcesis kaj ne estis populara kaj en 1966 oni kreis kvar novajn provincojn el Humberside. Lincolnshire Norda estas unu el la novaj provincoj.
Ĝi estas kaj industria kaj agrikultura regiono.

Ĉefurbo - Brigg.

**Urboj**

* Barton-upon-Humber
* Brigg
* Epworth
* Kirton in Lindsey
* Scunthorpe

**Vizitindaj lokoj**

* Ponto Humber
* Normanby Hall (antikva domego kaj parko)
* Epworth (naskiĝloko de John Wesley)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Britio
Kategorio:Regado
Federacio Esperanto de Barato

La **Federacio Esperanto de Barato** (FEB) estas la Landa Asocio de UEA en Barato. Ĝi estis fondita en 1982 en la urbo Vijayawada en Andra-Pradeŝo. Ĝi aliĝis al UEA en 1996. La informilo de FEB estas *Fenestro*. Antaŭe estis papera versio, sed nun ĝi estas reta. Jam de 2001 ekzistas diskutlisto "Baratanoj". Lastatempe ekaktivas membroj de FEB ankaŭ en Facebook (elp. fejsbuk) kaj WhatsApp (elp. vacap).

## FEB Kongresoj 
La Unua FEB-Kongreso, Vijayawada, Andra-Pradeŝo, 1982

La Dua FEB-Kongreso, Kolkato, Okcidenta Bengalio, 1984

La Tria FEB-Kongreso, Laknaŭo, Utar-Pradeŝo, 1985

La Kvara FEB-Kongreso, Kolkato, Okcidenta Bengalio, 1987

La Kvina FEB-Kongreso, Bengaluro, Karnatako, 1992

La Sesa FEB-Kongreso, Puneo, Maharaŝtro, 1995

La Sepa FEB-Kongreso, Tirupatio, Andra-Pradeŝo, 1998

La Oka FEB-Kongreso, Puneo, Maharaŝtro, 2001

La Naŭa FEB-Kongreso, Puneo, Maharaŝtro, 15-16 Decembro 2018

## Aliaj FEB-organizitaj aranĝoj 
5-a Azia Kongreso, 11-15 Februaro 2008, Bengaluro, Karnatako

Barata Esperanto-Kunveno, 26-27 Oktobro 2013, Hajderabado, Andra-Pradeŝo

Sud-Azia Seminario (SAS-4), 13-15 Oktobro 2017, Bengaluro, Karnatako

## Estraro 
Membroj de la nuna estraro estas:

Prezidanto: D-ro Ranganayakulu (Ranga)

Vicprezidanto: D-rino Mina Dan (Mina);

Ĝenerala Sekretario: S-ro Naga Siva Kotha (Siva);

Kasisto: S-ino Kirti Krishna Ratnoo (Kirti).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Azia Komisiono de UEA
* Fareed Syed Abdul Salam

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 
* Oficiala paĝo en la retejo *Facebook* 
* Informeto pri FEB en la retejo de UEA 


Kategorio:Aziaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto-movado en Barato
Kategorio:Organizaĵoj en Barato
Dokumento-Speco-Difino

**Dokumento-Speco-Difino** (angle *Document Type Definition,* mallonge **DTD**) estas uzata por priskribi la gramatikon de XML dokumento. Ĉar ĝi ne mem uzas XML por tiu priskribo, nova sistemo estis kreita: XML skemo.

## Dokumento-speca deklaro 
La dokumento-speco-difino estas deklarata je la komenco de *dokumento-speca deklaro* en XML, XHTML kaj HTML.

### Ekzemploj 
Mallonga XML-dokumento kun deklaro de ekstera DTD:

```xml

Halo mondo!
```

La enhavo de "halo.dtd"

```xml

```

Mallonga XML-dokumento kun interna DTD

```xml

]>
Halo mondo!
```

Por HTML 4 ekzistas la tri dokumento-specaj difinoj:
* HTML 4.01 Strict DTD - por la strikta reĝimo
* HTML 4.01 Transitional DTD - por la transira reĝimo
* HTML 4.01 Frameset DTD - por la frama reĝimo
En HTML 4 ili estas deklarataj per jenaj dokumento-specaj deklaroj:

```html5

```

## Notoj 
## Literaturo 
* 

Kategorio:Interreto
Kategorio:Komputiko
XML-skemo

**XML-skemo** (*XML Schema*) estas XML-dokumento kiu priskribas la strukturajn regulojn de XML-a marklingvo. Ĝi priskribas, kiel oni povas uzi la elementojn kaj atributojn de la koncerna XML-a "dialekto" en dokumentoj. XML-skemoj estas mem skribitaj en XML-a lingvo aparte konstruita por tiu tasko.

XML-skemo plenumas plejparte la samajn taskojn kiel la pli malnova Dokumento-Speco-Difino kiu tamen ne uzas XML-on por la priskribo.

Kategorio:Interreto
Kategorio:W3C-normoj
Ankro (ŝipo)

eta|dekstra|250px|Skemo de ŝipo kaj ĝia ankro
eta|dekstra|250px|Ankro de fiŝista ŝipo
**Ankro** estas uzata por ligi ŝipon al fundo je specifa loko por malebligi drivon pro fluo. Permanenta ankro estas malofta; provizora estas portata de ŝipo. Ankro uzas du sistemojn por elteni la ŝipon: jen simple per ago de ĝia granda pezo, jen per alkroĉiĝo de hoko en la fundo.

Ŝajnas ke vento kaj fluo estas la plej grandaj fortoj, kiun ankro devas elteni, sed fakte la vertikala movado de ondoj estas pli grandaj, kaj modernaj ankroj estas konceptitaj por rezisti al ĉiuj fortoj.

Flosanta ankro estas flosanta konuso, ligita al boatoj per ŝnuro. La celo estas limigi la drivadon de boato pro vento, kun helpo de akva viskozeco. Evidente la fluo devas esti malforta aŭ nula.

**Ŝtoko** estas tiu fera vergo transversa, kiu faras, ke la ĵetita ankro kuŝiĝas kaj la ŝpato(j) enkroĉiĝas en la grundon.

## Vidu ankaŭ 
* Ankro (arkitekturo)
* Graplo

Kategorio:Ŝiperoj
Armeo

**Armeo** (el Latino *armata*) signifas grupon de armitaj homoj. Ĉi tio povas esti nacie organizita aŭ malgranda grupo formita por batali kontraŭ malamikoj. Armeoj defende aŭ ofensive servas. Armeo kutime estas parto de la militfortoj de lando aŭ ŝtato.

Depende la rimedoj, nacia armeo ofte enhavas tri partojn: terarmeo, mararmeo, kaj aerarmeo.

En la romia armeo:

: 1 legio = 10 kohortoj
: 1 kohorto = 500 soldatoj

La romia imperio havis 15-25 legiojn.

En la moderna armeo (almenaŭ en anglalingvaj landoj):
En la Dua Mondmilito, unu brita divizio enhavis 40 mil homojn, tamen nur 40% batalis ĉe la fronto. En 1941 la brita imperio havis ĉirkaŭ 100 diviziojn (Rusio 186, Germanio 145+, Japanio 70, Turkio 50, Usono 35).

## Vidu ankaŭ 
* Militfortoj
* Armea bazo
* Listo de bataloj
* Milito

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.janes.com/defence 
* http://www.defencetalk.com 
* http://www.havenworks.com/military  
* http://www.militaryindexes.com 


Kategorio:Milito
Flago de Eŭskio

[200px|eta|Flago de [Eŭskio]]
La **Flago de Eŭskio** aŭ **Ikurrina** (ankaŭ: **Ikurriña**) estas forta simbolo de Eŭskio.

La vorton *ikurrin* kreis la Eŭska naciisto Sabino Arana por nomi "flagon" ĝenerale, kaj kun difina artikolo *-a* ĝi iĝis la nomo por flago desegnita de lia frato Luis Arana Goiri en 1894 por ilia hejmlando Biskajo, simile al la Union Jack de Britio.

La krucoj verda (kruco de Sankta Andreo) kaj blanka (kruco de Sankta Georgo) memorigas pri legendaj bataloj de Biskajanoj kontraŭ eksterlandanoj. Ili ankaŭ simbolas Biskajajn foruojn kaj katolikismon, respektive. Iompostiome la flago disvastiĝis al ĉiuj Eŭskaj regionoj, kaj estas hodiaŭ videbla de Bajono ĝis Bilbao.

Dum la diktaturo de Francisco Franco, tiu flago iĝis grava simbolo por eŭska rezistemo. Ĝi estis la oficiala flago de Eŭska Aŭtonoma Komunumo.

Freŝa navara leĝo malpermesas, ke oficialaj ejoj, ekzemple urbodomoj, hisu flagon de Eŭskio kun la Navara flago. Tio ĝenas navarajn eŭskajn naciistojn.

## Vidu ankaŭ 
* Aglo nigra
* Lauburu
* Zazpiak Bat

Dosiero:GernikakoArbola.jpg|Gerniko-arbo
Dosiero:Blason Royaume Navarre.svg|historia blazono de Navaro
Dosiero:Flag of the Basque Country by Sabino Arana.svg|originala versio de la flago de Eŭskio kun la dezajnaj proporcioj proponitaj de la fratoj Arana
Dosiero:Flag of Saint-Pierre and Miquelon.svg|Flago de Sankta-Piero kaj Mikelono

## Eksteraj ligiloj 
*  "La fenica flago" 

Kategorio:Eŭskaj simboloj
Eŭskio
Kategorio:Flagoj de Hispanio
Mararmeo

eta|250px|La multnacia Kombinita Taska Forto Unu Kvin Nulo (_CTF_-150)
**Mararmeo** estas grupo de armitaj homoj -- milita maristaro -- organizita por batali en la oceanoj kaj maroj de la mondo. Multaj nacioj havas mararmeojn por defendi siajn marbordojn, protekti maran komercon, kaj elstarigi sian povon. Mararmeoj kutime formas parton de la militfortoj de ŝtato. Ano de mararmeo normale nomiĝas *mararmeano* aŭ *marsoldato*. *Mararmeano* estas laŭmezura persono, kiu servas en la militŝiparo, kvankam *marsoldato* estas ano de la marinfanterio. Ne estas eble doni esperante egalaĵojn por la mararmeaj rangoj ĉie en la mondo, sed du nomoj estas klare mararmeaj rangoj: *admiralo* kaj *kapitano*. La vorto *admiralo* signifas la ĉefon de mararmeo. La *kapitano* estas estro de ŝipo.

**Floto** aŭ Militŝiparo estas granda militformacio de militŝipoj, kiu estas kontrolata kaj estrata de unu militestro kaj la plej granda formacio en ajna mararmeo.

(nederlande *marine*, france *marine*, germane *Marine*, itale *marina*, hispane *marina*, portugale *marinha*, svede *marin*, angle *navy*, arabe *baharía*, ĉine *haijun*, japane *kaigun*, koree *haegun*, ruse *военно-морской флот*, hebree חיל הים)

## Mararmeoj de kelkaj landoj 
* Usona Mararmeo
* Rusa Mararmeo
* Reĝa mararmeo
* Franca Mararmeo
* Hispania mararmeo
* Nederlanda Mararmeo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komandanto
* Militŝiparo
* Ŝipbazo

## Eksteraj ligiloj 
* Argentina mararmeo *Armada Argentina*
* Aŭstralia mararmeo *Royal Australian Navy*
* Belga mararmeo
* Brazila mararmeo *Marinha do Brasil* 
* Brita mararmeo *Royal Navy* 
* Ĉila mararmeo *Armada de Chile*
* Dana mararmeo *Søværnet*
* Egipta mararmeo
* Filipina mararmeo *Philippine Navy / Hukbong Dagat Pilipinas* 
* Finna mararmeo *Merivoimat* 
* Franca Mararmeo *Marine nationale*
* Hinda mararmeo *Indian Navy*
* Hispana mararmeo *Armada Española*
* Irlanda mararmeo *Naval Service*
* Israela mararmeo
* Itala mararmeo *Marina Militare Italiana*
* Japana mararmeo *Japanese Maritime Self-Defense Force* 
* Kanada mararmeo *Marine canadienne / Canadian Navy* 
* Kolombia mararmeo *Armada de Colombia* 
* Nederlanda mararmeo *Koninklijke Marine*
* Norvega mararmeo *Sjøforsvaret*
* Novzelanda mararmeo *Royal New Zealand Navy*
* Perua mararmeo *Marina de Guerra del Perú*
* Pola mararmeo *Marynarka Wojenna* 
* Portugala mararmeo *Armada Portuguesa*
* Rusa Mararmeo *Russian Navy*
* Singapora mararmeo *Republic of Singapore Navy*
* Sveda mararmeo *Marinen* 
* Tajlanda mararmeo *Royal Thai Navy*
* Turka mararmeo *Türk Deniz Kuvvetleri* 
* Usona mararmeo *U.S. Navy*
* Venezuela mararmeo *Armada Venezolana* 

Dosiero:Fleet 5 nations.jpg|
Dosiero:Battleship1.jpg|
Dosiero:US riverboat using napalm in Vietnam.jpg|
Cirkvito-skemo

**Cirkvito-skemo** estas skemo de konekto de ĉiuj hidraŭelementoj de hidraŭcirkvito, bildiganta ĝin helpe de normigitaj signoj kaj enhavanta ĉiujn necesajn indikojn por konstruado de tiu ĉi cirkvito kaj por kompreno de ties funkciado.

Kategorio:Hidraŭliko
Nominala valoro

**Nominala valoro** estas valoro de grando, por kiu la sistemo aŭ elemento estas projektita kaj per kiu ĝi estas markita.

Kategorio:Inĝenierarto
Labora valoro

Hidraŭliko > Hidraŭla meĥanismo

**Labora valoro** - Valoro de la grando utiligata dum laboro de hidraŭcirkvito.

Kategorio:Hidraŭliko
Premo de fluido

eta|Premo de fluido
**Premo de fluido** aǔ **hidrostatika premo** estas la ortanta fortefiko de premita sed statika fluido sur la unuon de areo pro la gravito.

**Hidrodinamika premo**, rilatante al iu direkto de konsiderita punkto de mova fluido, estas la termodinamika premo, kiu dependas de la pezo de la fluida, kaj de ties movrapido.

Kategorio:Fiziko
Rezisto

**Rezisto** estas esprimo por ĉiu ajn malhelpa aŭ malrapidiga forto en fiziko, en la socio aŭ en la psiko de homo.

## Fiziko
En fiziko, la esprimo **rezisto** havas plurajn signifojn:
*Akustika rezisto
*Flurezisto (ekzemple aerrezisto)
*Frotado
*Elektra rezistanco
*Magneta rezisto
*Termika rezisto

## Inĝenierarto 
En materiala inĝenierarto, rezisto estas karakteriza konstanto de iu substanco aŭ korpo, esprimanta la kontraŭstarpovon rilate al premo, tiro, flekso, tordo ktp. .

## Biologio
* Drogrezisto
** Kontraŭantibiotika rezisto, kapablo de mikroorganismo kontraŭstari la efikon de antibiotiko
** Rezisto kontraŭ antivirusaj drogoj, kapablo de virusoj kontraŭstari la efikon de antivirusa drogo

## Psikologio
Psika rezisto de paciento konfronte al terapiaj proponoj de la psikoterapiisto estas ekzemplo de **rezisto**, en psikologio.

## Politikaj konfliktoj
* Politika rezisto, agadoj por forigi politikan subpremon, ĉu de propra registaro, ĉu de fremda okupacia armeo, aparte
** Franca rezistado kontraŭ germana okupacio en Dua Mondmilito
** pasiva rezisto, civila malobeovidu ankaŭ: Gandhi, senperforto
** aktiva rezisto, aktiva opozicia agado, ne nepre senperforta, (vidu: sabotado, partizano, terorismo ...)
** rezistorajto

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Forto
Kategorio:Biologio
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Politiko
Permeablo

La vorto **Permeablo** havas plurajn signifojn:
* **Permeablo** - Inversa valoro de kontraŭmova rezisto en hidraŭliko.
* **Dinamika permeablo** estas la inversa valoro de dinamika rezisto en hidraŭliko.
* **Dielektra permeablo** aŭ **dielektra permeableco** estas koeficiento *ε* en leĝo de elektra interago kaj Ekvacioj de Maxwell.
* **Magneta permeablo** aŭ **magneta permeableco** estas koeficiento *μ* en leĝo de magneta interago kaj Ekvacioj de Maxwell.

Kategorio:Hidraŭliko
Interna rezisto

Hidraŭliko > Hidraŭla meĥanismo > Interna rezisto < Elektrotekniko
----
**Interna rezisto** - Rezisto de elemento kontraŭ moviĝo de likvo, montriĝanta per nedezirata malpliigo de premenergio.

**Interna rezisto** aŭ **interna rezistanco** estas propraĵo ankaŭ de eroj de elektraj cirkvitoj - kondensatoroj, induktiloj, diodoj ktp. La reala elemento povas esti proksimume konsiderata kiel la ideala elemento kunigita serie kun rezistilo de rezistanco egala al la interna rezistanco

Kategorio:Hidraŭliko
Kategorio:Elektrotekniko
Kontraŭlika rezisto

**Kontraŭlika rezisto** - Rezisto de hidraŭelemento kontraŭ tralikiĝado de likvo, sekve kontraŭ nedezirata malpliigo de flu-kvanto.

## Vidu ankaŭ 
* Hidraŭliko > Hidraŭla meĥanismo

Kategorio:Hidraŭliko
Kapacito

Hidraŭliko > Hidraŭla meĥanismo

**Kapacito** havas plurajn signifojn.
* Gasa, likva aŭ solida materiokvanto, kiun povas enteni ujo: kapacito de vazo (enhaveco), de baraĵo...
* En termodinamiko, la kapacito estas la proporcio inter la akceptita varmo de iu materialo kaj la temperaturŝanĝiĝo
* Pri akumulatoro, la kapacito estas la plej granda ŝargokvanto kiun ĝi povas enteni.
* Pri elektroteĥniko, kapacitilo estas sinonimo al kondensilo.
* Pri biologio, eltena kapacito estas la maksimuma loĝantaro de la specio kiun la medio povas daŭrigi senfine. 
* En meĥaniko, estas la inversa valoro de kontraŭdeforma rezisto (mezuro de deformiĝo).
* (arkaisme) Kapacitanco en elektrostatiko.

Kategorio:Apartigiloj
Kategorio:Fiziko
Transigo de flu-kvanto

**Transigo de flu-kvanto** estas rilatumo de elira kaj enira flu-kvantoj en hidraŭelemento, ekipaĵo aŭ sistemo.

Kategorio:Hidraŭliko
Hidraŭliko

[eta|dekstra|250ra|Tabelo de Hidraŭliko kaj Hidrostatiko, el la enciklopedio de 1728 *[Cyclopaedia*.]]

**Hidraŭliko** estas fako de scienco kaj inĝenierado okupiĝanta pri la meĥanikaj ecoj de likvoj. La Mekaniko de Fluaĵoj estas la teoria branĉo kiu donas la ĝeneralajn ecojn, dum Hidraŭliko pli fokusiĝas en la inĝenieran utiligon.

La vorto "hidraŭliko" devenas el la greka ὑδραυλικός' (*hydraulikos*) kiu siavice venas el ὕδραυλος, kio signifas *akvorganon*, el ὕδωρ (akvo) kaj αὐλός (tubo).

Laŭ Francisko Azorín **hidraŭliko** estas *Scienco pritraktanta la leĝoj [tiele: sen akuz.] de la fluidoj.* Li indikas etimologion el greka *hidraulikos* (akvaĵo) kaj de tie la latina *hydraulica*, kaj li aldonas teknikajn terminojn *hidrostatiko*, pri la fluidoj senmovaj; *hidrodinamiko* , pri la fluantaj fluidoj; *hidrotekniko*, por arto pri kondukado, barado k. levado de likvidoj.

Hidraŭlikisto estas la profesiulo kiu okupiĝas pri hidraŭliko.

## Historio 
La unuaj historie konataj saĝuloj de tiu scienco en la Okcidento estas Ctesibius (ĉ. 270 aK) kaj Herono de Aleksandrio (ĉ. 10–70 de nia erao). En malnova Ĉinio oni povas citi la nomojn de Sunŝu Ao (6-a jarcento aK), Ksimen Bao (5-a jarcento aK), Du Ŝi (ĉ. 31 pK), Zhang Heng (78 - 139) kaj Ma Jun (200 - 265 AD), kaj poste Su Song (1020 - 1101) kaj Ŝen Kuo (1031 - 1095).

En 1619 Benedetto Castelli (1578–1643), lernanto de Galileo Galilei, publikigis la libron ''Della Misura dell'Acque Correnti'' ("Pri la mezurado de kuranta akvo"), kiu estas konsiderata la naskiĝo de la moderna hidraŭliko.

Blaise Pascal (1623–1662) estas la ĉefa saĝulo de la nova Hidraŭliko.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Arkimeda ŝraŭbo
* Hidraŭlaj meĥanismoj.
* Ĝermolisto de hidraŭliko
* Hidrologio

## Eksteraj ligiloj 
* Internacia Asocio de Hidraŭlika Inĝenierado kaj Esploro (IAHR)
* La principoj de Hidraŭliko 

Kategorio:Hidraŭliko
Nebulozo

dekstra|eta|200px|Nebulozo
**Nebulozo** estas astronomia objekto, kiu konsistas el polvo, gaso aŭ jono disvastigita en granda aero (malkiel stelo kiu videblas kiel punkto).

Ili troviĝas en la malproksima kosmo (ekster nia sunsistemo), sed ekde Tero ili foje videblas sen speciala aparato, ĉar iliaj partikloj absorbas la lumon kiuj venas de la malantaŭaj steloj de la Lakta vojo. Nebulozoj tiam aspektas kiel nigra makulo sur stelplena fono.

## Vidu ankaŭ 
*Messier-katalogo

Kategorio:Astronomiaj objektoj
Meĥanika avantaĝo

**Transmisia rilatumo** estas koeficiento, per kiu fizika grando multobliĝas en konstantigita stato pro meĥanika aŭ hidraŭlika sistemo. Ĝi nomiĝas ankaŭ **meĥanika avantaĝo**.

La ideo de simpla maŝino originiĝis ĉe la greka filozofo Arkimedo ĉirkaŭ la 3a jarcento a.K., kiu studis la arkimedajn simplajn maŝinojn: nome levilo, pulio kaj ŝraŭbo. Li malkovris la principon de meĥanika avantaĝo en la levilo. Postaj grekaj filozofoj difinis la klasikajn kvin simplajn maŝinojn (eksklude la deklivan ebenaĵon) kaj kapablis proksimume ĉirkalkuli ties meĥanikan avantaĝon.

## Notoj
Kategorio:Hidraŭliko
Kategorio:Klasika meĥaniko
Astrofiziko

**Astrofiziko**, unu el la plej junaj sciencoj, aperis en la 20-a jarcento, kiel la fizika bazo por astronomiaj fenomenoj. Ĝi provas klarigi per la leĝoj de fiziko la fenomenojn en la astra regno - stelojn, galaksiojn kaj la tutan universon. Nuntempe la astronomio okupiĝas pri observado, analizo kaj disponigo de datumoj pri tiuj fenomenoj. La unua kaj eble plej "klasika" atingo de astrofiziko estis la kompreno de la naturo kaj evoluo de steloj, kaj tiun branĉon mi prezentos iom pli detale. Ni vidas ke ĉiuj temas pri malkovroj de la lastaj jardekoj. Ankaŭ la funkciadon de steloj, kiujn oni konas jam de antikveco, ni komprenis nur komence de la 20-a jarcento.

## Vidu ankaŭ 
* suna fiziko

Dosiero:ExpansionUniverse.JPG|
Dosiero:FraunhoferLinesDiagram.jpg|
Dosiero:DesvioVermelhoAngeloleithold1989.JPG|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.arxiv.org/abs/astro-ph/9711066 
* http://home.slac.stanford.edu/ppap.html 
* http://www.iac.es 
* http://www.iespana.es/cartes-du-ciel  

Kategorio:Astronomio
Kategorio:Fiziko
Kvazaro

eta| Kvazaro - (falsaj koloroj)
**Kvazaroj** estas tre foraj kaj fortaj fontoj de energio, supozeble enormaj nigraj truoj kiuj voras tutajn stelojn en la centro de galaksio. La unua kvazaro estis malkovrita en 1963, kaj nun oni konas kelkmilojn da kvazaroj.

Etim.: angla *quasar* (*quas[i stell]ar*), (estas) "kvazaŭ stela".

## La kvazaro kiel gravita lenso 
[eta|dekstre|[Gravita lenso]]
La kvazaro povas ankaŭ efiki kiel gravita lenso. Laŭ simpla nescienca priskribo oni povas vidi la gravitlensan objekton kaj, centre, dekstre kaj maldekstre, plurajn kvazarojn, sed ili estas nur unu kvazaro. La objekto en la centro estas pli proksima kaj la kvazaro estas malproksima.
Laŭ prelego en (Naturesplora societo en Zuriĥo (NGZH)) oni povis mezuri multajn datenojn kaj oni scias ke oni havas nur unu kvazaron en tia ekzemplo.

## Trovo de nova planedo per la metodo de gravita lenso 
Oni povas ankaŭ mezuri aliajn datumojn kaj oni trovis surprize kun la datumoj kaj la scienca sistemo de gravita lenso ankaŭ novajn planedojn.

## Kvalito de "objektoj" en Universo 
En nescienca priskribo ĉirkaŭ 4-5% de "objektoj" estas "lumo" kaj energio, ĉirkaŭ 25% estas materio kun konata kvalito, sed ĉirkaŭ 60-70% de "objektoj" estas "malhela materio". La malhela materio estas materio kun nekonata kvalito. La estonta esplorado eble helpas trovi la kvaliton de tia malhela materio.

## Vidu ankaŭ 
* Astrofiziko
* Gravita lenso
* Lumeco

## Eksteraj ligiloj 
* prelego gravitaj lensoj : Metodo pri esplorado de malhela paĝo de Universo  prelego de 11 oktobro 2010 Prof. J. de Fizika Instituto de Universitato de Zuriĥo
* pri gravita lensoj kaj la serĉo por ekstrasolaraj planedoj - en germana lingvo, jaro 2006)

Kategorio:Specoj de aktivaj galaksioj
Biofiziko

**Biofiziko** studas la vivajn fenomenojn en rilato al la fizikaj kaj fiziko-kemiaj flankoj de la vivaj estaĵoj. Ĝi atingis konsiderindajn evoluojn, kiam estis malkovrita la difrakto de x-radioj, per kiuj oni atingis plibonan scion pri makromolekuloj (nukleaj acidoj kaj proteinoj), gravaj en vivaj estaĵoj. Helpe de kompleksaj teknikaĵoj (radioaktivaj izotopoj kaj elektronikaj mikroskopoj), funde la scienco atingis biologiajn procezojn.

## Vidu ankaŭ 
* Biomeĥaniko
* Bioniko
* Elektrokemio
* Fizika kemio
* Internacia Unio pri Teoria kaj Aplika Biofiziko
* Matematika biologio
* Sistembiologio
Robin Hood

**Robin Hood** [ˈrɒbɪn hʊd] ("Kapuĉa Robĉjo") estas legenda angla heroo, de multaj baladoj kaj versaĵoj ekde la 14-a jarcento. Laŭ la lastaj versioj, li estis bonega arkpafisto, kaj vivis en la Arbaro Sherwood kun sia grupo de Ĝojuloj, la bela Marianna, la monaĥo Tuck, la muzikisto Alan a Dale, kaj aliaj, prirabante la riĉulojn por doni al malriĉuloj. Li defendis saksojn kaj batalis kontraŭ fiaj anstataŭreĝo Sentera Johano kaj ties servisto ŝerifo de *Nottingham*, normandaj nobeloj kiuj perfidis la legitiman reĝon Rikardo la 1-a (Rikardo la Leono-Koro).

## Bildaro 

Dosiero:Robin Hood Memorial.jpg|Statuo omaĝante Robin Hood en Nottingham
Dosiero:Fairbanks Robin Hood standing by wall w sword.jpg|Douglas Fairbanks rolante Robin Hood (1922)

## Vidu ankaŭ 
* North Yorkshire
* Will Scarlet


Kategorio:Mitaj roluloj
Kategorio:Fikciaj ŝtelistoj
Kategorio:Fikciaj arkpafistoj
Kategorio:Fikciaj britoj
Kategorio:Fikciuloj de la Mezepoko
Kategorio:Fikciuloj de la 12-a jarcento
Traktato de Utrecht

eta|400x400ra|La alegorio pri paco 1714 - Jen kiel estis konsiderata la Traktato de Utrecht
eta|Traktato de Utrecht, 1713, en la angla latina kaj hispana
La **Traktato de Utreĥto** fakte estis kolekto de traktatoj subskribitaj en *Utreĥto* (11-a de aprilo 1713), kiuj kune kun la traktato de *Rastatt* (1714) kaj de Antverpeno (1715) finis la Militon de hispana sukcedo, kiu donis al la Burbona dinastio la kronon de Hispanio.

## Disdivido de la Eŭropo je la 18-a jarcento 
Filipo la 5-a, filo de Ludoviko la 14-a (Francio), estis agnoskata kiel reĝo de Hispanio kaj de la Okcidentaj Indioj, kaj cedis al Britio Ĝibraltaron, Minorkon kaj la monopolon pri komerco de negraj sklavoj en Hispanameriko (*asiento de negros*). La duko de Savojo reekhavis siajn posedaĵojn kaj ricevis la titolon Reĝo de Sicilio. La Princo-elektisto Frederiko la 1-a de Brandenburgio estis rekonita reĝo de Prusio. La Unuiĝintaj Provincoj ricevis linion de ok fortikaĵoj ĉe la franca limo, sed kompense perdis la regionojn de Lingen kaj Geldern al Prusio, kaj ankaŭ daŭre ne havis kontrolojn de la "sudaj Nederlandoj" (nunaj Belgio kun la intertempe francia departemento Nord, Dunkirko *Duinkerken* kaj Lillo *Rijsel*, kaj Luksemburgo). Karolo la 6-a ricevis de Hispanio la sudajn Nederlandojn, parton de Milano, Napolon, kaj la presidiojn de Toskanio kaj Sardio. Johano la 5-a de Portugalio ricevis de Filipo la 5-a la kolonion de Sacramento (Brazilo). Francio agnoskis la rajton al la brita trono de la reĝino Anna anstataŭ familio Stuart, kaj cedis al Britio Novteron, Akadion kaj Hudsonan Golfon.

## Konsekvencoj 
Ĉi tiuj traktadoj finis la hispanan imperion en Eŭropo; post tio Britio ekhavis la superecon, dum Prusio kaj Savojo transiris al la unua rango. La longtempaj konsekvencoj de la Traktato de Utrecht efike finis la periodon de franca hegemonio en Eŭropo, faciligis la franc-anglajn rilatojn, prezentis Brition kiel la venkinton, kaj finis la periodon de alfrontoj inter Hispanio kaj Francio.

## Interlingvistiko 
La traktato de Rastatt gravas en la historio de interlingvoj; ĝi estis la unua, kiu estis diskutita kaj skribita per la franca lingvo (komencante du jarcentojn da "franca lingvo: lingvo de diplomatio"); ĝis tiam la internaciaj traktatoj estis traktataj kaj skribitaj en Latino.

Utrecht
Kategorio:1713
Kategorio:1714
Kategorio:1715
Hispania Baetica

[eta|dekstra|300rax|la romiaj provincoj dum la jaro 116, sub imperiestro [Trajanus]]
**Hispania Baetica** /**baj**tika aŭ **be**tika/ estis provinco de la Romia Imperio en la suda parto de la Iberia duoninsulo. Ĝi estis nomata laŭ la rivero Baetis, kiu nuntempe nomiĝas Gvadalkiviro.

eta|maldekstra|150ra| Baetica, jen malhelruĝe akcentita
Ĝi estis fondita kiel imperia provinco dum la jaro 19 per la imperiestro Aŭgusto Cezaro. La imperiestroj Trajano kaj Hadriano naskiĝis en ĉi tiu provinco, en *Italica*. Baetica estas nune la suda parto de Hispanio, kaj la ruinoj de Italica estas vizitebla proksime de Sevilo. La nomo venas de la rivero *Baetis*, la nuna Gvadalkiviro.

Baetica pagis imposton *annona* de olivoleo al Romo.
La eroj de rompitaj amforoj formis tie la monteton *Testaccio* inter la 1-a kaj la 3-a jarcentoj.

## Vidu ankaŭ 
* Hispania Ulterior

## Eksteraj ligiloj 
* mapo de Baetica, kaj de la tuta Imperio (grafike bonkvalita)
* alia mapo de Baetica (pli baza, sed kun listo de antikvaj kaj modernaj loknomoj, koordinatoj ktp. (paĝo angla)
* Jose Remesal Rodriguez:"Baetica kaj Germania" (artikolo hispana) 

----
Historio > Romio > Romia imperio > *Baetica* < Iberio
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Romiaj provincoj
Hidraŭlika-statika konvertilo

**Hidraŭlika-statika konvertilo** estas hidraŭlika elemento destinita por transmisii energion de solidaj partoj en likvo-kolonon aŭ male.

Estas kelkaj tipoj de hidraŭlikaj-statikaj konvertiloj:

**Ambaŭdirekta hidraŭlika-statika konvertilo* - hidraŭlika-statika konvertilo ebliganta transmision de energio ambaŭdirekte, t.s. konvertilon kapablan labori aŭ kiel pumpilo, aŭ kiel motoro.
**Elektre regata hidraŭlika-statika konvertilo* - regebla hidraŭlika-statika konvertilo, kies geometria volumeno estas ŝanĝebla elektre.
**Hidraŭlika-statika konvertilo kun inversigebla flu-direkto* - hidraŭlika-statika konvertilo, kies likvo-fludirekto estas ŝanĝebla sen ŝanĝo de rotaci-direkto.
**Hidraŭlika-statika konvertilo kun inversigebla rotaci-direkto* - hidraŭlika-statika konvertilo, kies rotaci-direkto estas ŝanĝebla.
**Hidraŭlika-statika konvertilo kun konstanta flu-direkto* -  hidraŭlika-statika konvertilo, kies likvo-fludirekto ne estas inversigebla sen ŝanĝo de rotaci-direkto.
**Hidraŭlika-statika konvertilo kun konstanta rotaci-direkto* - hidraŭlika-statika konvertilo, kies rotaci-direkto ne estas ŝanĝebla.
**Mekanike regata hidraŭlika-statika konvertilo* - regebla hidraŭlika-statika konvertilo, kies geometria volumeno estas mekanike ŝanĝebla.
**Neregebla hidraŭlika-statika konvertilo* - hidraŭlika-statika konvertilo kun konstanta geometria volumeno.
**Regebla hidraŭlika-statika konvertilo* - hidraŭlika-statika konvertilo kun ŝanĝebla geometria volumeno.
**Unudirekta hidraŭlika-statika konvertilo* - hidraŭlika-statika konvertilo ebliganta transmision de energio nur en unu direkto, t.s. aŭ kiel pumpilo, aŭ kiel motoro.

Kategorio:Hidraŭliko
Hidraŭlika motoro

**Hidraŭlika motoro** aŭ **hidraulika-statika motoro** (fare de *Jan Rybář* en 1982 neologisme nomita "hidraŭmotoro") estas motoro funkcianta laŭ principoj de hidraŭliko. Temas pri hidraŭlika-statika konvertilo por transmisii energion de likvo-kolono al solidaj partoj. Ekzemploj estas:

* Hidraŭlika cilindro aŭ rektlinia hidraŭlika motoro kun pluraj subformoj
* Padela duonturna hidraŭlika motoro
* Paŝmova hidraŭlika motoro
* Piŝta hidraŭlika motoro kun subformo aksa piŝta hidraŭlika motoro
* Pluraga hidraŭlika motoro
* Rotacia hidraŭlika motoro
* Rulpadela hidraŭlika motoro
* Ŝraŭba hidraŭlika motoro

Kategorio:Hidraŭliko
Respubliko Kongo

La **Respubliko Kongo**, aŭ **Kongo Brazavila**, estas ŝtato en Centra Afriko. La landonomo, same kiel tiu de la Demokratia Respubliko Kongo, venas de la Konga Rivero kiu apartigas la du ŝtatojn.

* ** E-nomo:** [a] Kongolo, [o] Respubliko Kongo.
* ** Loĝantaro:** inter ili 51,7 % kongoj, 17,0 % batekeoj.
* ** Eksporto:** nafto, lignaĵo, kafo, kakao.
* ** Pokapa MEP:** 7 119 $ (2019).
* ** Organizoj:** UN (1960)
* ** Historio:** de 1910 parto de Franca Ekvatora Afriko. En 1960 akiris sendependecon. En 1992 okazis la unuaj demokratiaj elektoj.

## Historio 
Reĝlando Kongo (en la konga lingvo: *Kongo dya Ntotila* aŭ *Wene wa Kongo*) estis bantua regno en centra Afriko, kiu ekzistis ekde la 14-a ĝis en la 18-a jarcento.

En 1885, Kongo iĝis unu el la kvar ŝtatoj de Franca Ekvatora Afriko, kaj Brazavilo, la ĉefurbo de la FEA. La kolonio de Franca Kongo estis kreita en 1891, la nuna gabona teritorio estante parto de ĝi ĝis 1904. Ĝi sendependiĝis en 1960

Denis Sassou Nguesso (1943) estis Prezidento de Respubliko Kongo ekde 1997; li estis estinta antaŭe Prezidento el 1979 al 1992.

## Administra divido 
La 12 departementoj de la Respubliko Kongo estas
* Bouenza,
* la urbo Brazzaville (Brazavilo),
* Cuvette,
* Cuvette-Ouest,
* Kouilou,
* Lékoumou,
* Likouala,
* Niari,
* Plateaux,
* la ekonomia ĉefurbo Pointe-Noire,
* Pool kaj
* Sangha.

## Ekstera politiko 
60ra Kongo Brazavila apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de ĉi-momente 77 landoj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

## Vidu ankaŭ 
* Etumbio
* Listo de urboj de Kongo Brazavila
* Kongo

## Referencoj 

Kategorio:Centra Afriko
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1960
Kongo

**Kongo** estas la nomo de jenaj geografiaj objektoj:
*  Kongo, rivero en meza Afriko
* Kongo-baseno, *regiono Kongo*, regiono en meza Afriko, proksime de la akvokolekta areo de la samnoma rivero

**Kongo** estas la nomo de  ŝtatoj:
* Respubliko Kongo, konata ankaŭ kiel *Kongo Brazavila*, laŭ la ĉefurbo Brazavilo
* Demokratia Respubliko Kongo, konata ankaŭ kiel *Kongo Kinŝasa*, laŭ la ĉefurbo Kinŝaso; en la pasinteco la lando estis nomita Zairio aŭ Zairo.

**Kongo** staras por:
* Kongoj, etno en la sama regiono
* Konga lingvo, lingvo de la kikongoj

historiaj teritorioj:
* reĝlando Kongo, iama bantua reĝlando
* Libera Ŝtato Kongo (ekde 1877), *belga Kongo, Federacia Respubliko Kongo, Respubliko Kongo (Leopoldville), Kongo-Leopoldville* (ekde 1908), antaŭaĵo de la hodiaŭa Demokratia Respubliko Kongo 
* Portugala Kongo (ekde 1885), iama portugala kolonio, ekde 1975 eksklavo *Cabinda* de Angolo
* Franca Kongo (ekde 1903), nuna Respubliko Kongo 
* Popola Respubliko Kongo (1969–1991), antaŭaĵo de la hodiaŭa Respubliko Kongo
* Zairo (1971–1997), antaŭaĵo de la hodiaŭa Popola Respubliko Kongo

**Kongo** estas la familia nomo de jenaj personoj:
* Alfred Kongo (1906–1990), estonia pentristo
* Cheick Kongo (kompleta nomo *Cheick Guillaume Ouedraogo*; * 1975), franca batalisto de militartoj
* Kongo Gumi, la plej malnova entrepreno en Japanio.

## Vidu ankaŭ 
* Kongo (jado)
* Congo
* Kongō
Juraj Jánošík

eta|dekstra|250px|Statuo de Juraj Jánošík en Terchová
**Juraj JÁNOŠÍK** ( en Terchová –  en Liptovský Mikuláš) estas slovaka nacia heroo, legenda rabisto simila al Robin Hood. En la jaroj 1707-1708 li partoprenis ribelon de Ferenc Rákóczi la 2-a, poste eniris en la imperiestran armeon. En la jaroj 1711-1713, post kiam nobelo mortigis lian patron, li foriris al la slovakaj montaroj kaj fariĝis estro de rabista grupo (12-membra). La grupo priŝteladis nobelojn kaj disdonadis la rabaĵojn al malriĉaj homoj kaj tiel Jánošík fariĝis popola heroo. Tamen unu el liaj kunuloj estis vera kanajlo, kiu lin perfidis. Jánošík estis kaptita en Klenovec kaj en la urbo Liptovský Svätý Mikuláš pendumita.

Laŭ popolaj legendoj li ricevis de feino magian zonon, kiu faris lin nevundebla. En la montaroj kaptis lin rabistoj, sed li en lukto venkis super ilia ĉefo kaj mem fariĝis rabista kapitano. Li ordonis prirabi sole riĉulojn kaj nobelojn, sed neniam simplajn homojn. Li ankaŭ malpermesis mortigadi. La legendoj priskribas multajn liajn ruzaĵojn, per kiuj li trompis kaj priŝtelis potenculojn kaj ĉion disdonis al vilaĝanoj. Estante nevundebla, li devis esti kaptita per ruzo. En gastejo, kie jam atendis lin kaŝitaj soldatoj, maljunulinaĉo ĵetis sub liajn piedojn pizojn kaj li falis sur ili. Sub pendumilo oni proponis al li pardonon, se li fariĝos kapitano en la imperiestra armeo, sed li respondis: "Vi kuiris min, do vi ankaŭ formanĝu min!" Kaj mem saltis sur hokon, kiu pendis sur ŝnuro anstataŭ maŝo, kaj mortis pendante sur ripo.

La slovaka kaj ĉeĥa literaturoj multfoje priskribis lian vivon en formo de fabeloj, poemo (Ján Botto), romano Ján Hrušovský) kaj teatraĵo Jiří Mahen. Ekzistas ankaŭ du filmoj de la aktoro kaj reĝisoro Paľo Bielik.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Martin Frič (reĝisoro, 1935) *Jánošík* . Filmeto.

Kategorio:Slovakoj kondamnitaj al mortpuno
Kategorio:Rabistoj
Kategorio:Ekzekutitoj per pendumo
Kategorio:Personoj sur slovakaj monbiletoj
Elaĉeta mono

**Elaĉeta mono** estas tiu monsumo, kiu estas transdonata kiel kompensa servo por liberigo de ostaĝo.

La historie plej grandan elaĉetan monon postulis la hispana konkeranto Francisco Pizarro en 1533 por liberigo de inkaa ĉefo Atahualpa: ĉirkaŭ 25 tunojn da oro kaj arĝento.

La lando nun kun la plej oftaj forrabookazoj por elpremo de elaĉeta mono estas Kolumbio en Sud-Ameriko.

La plej spektaklaj elaĉet-monaj postuloj trafis en Germanio la industriistan filon Oetker, la bankistan filon de Metzler kaj la rajdiston Hendrik Snoek.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉantaĝo
* Homforkapto
* Pirato

Kategorio:Ostaĝigo
Kategorio:Kriminaleco
Kategorio:Forkaptoj
Aerarmeo

[eta|dekstre|180px|Bombaviadilo: [Boeing B-17 Flying Fortress|B-17 Flying Fortress]]
[eta|dekstre|180px|Ĉasaviadilo: [McDonnell Douglas F-4 Phantom II|F-4 Phantom II]]
eta|dekstre|180px|Kaŝbombaviadilo: B-2
**Aerarmeo** estas milita grupo de armitaj homoj organizitaj por batali aere. Aerarmeoj kutime formas parton de la militfortoj de ŝtato. Multaj nacioj havas aerarmeon por defendi sian landon kaj elstarigi sian povon. Ano de aerarmeo normale nomiĝas aviadisto. Ne estas eble doni esperante egalaĵojn por ĉiuj mondaj aerarmeaj rangoj, sed la plej alta rango ĉe la aerarmeo ofte estas generalo.

## Historio 
Post la invento de aviadilo, multaj militistoj intencis aviadilon kiel "Armilo". La unua organizaĵo kiel aerarmeo estis naskiĝita en Francio sub la nomo de Milita Aviado ( Aviation Militaire) en 1909. Dum la Itala-turka milito, Italia armeo uzis aviadilon por skolti kaj bombi malamikan vilaĝon.

La oficiala debuto de militaviadilo estis okazita dum la unua mondmilito. Dum la skolta flugo, aviadiloj kiel skoltaviadilo kunvenis malamikajn aviadilojn dum la flugo, kampis kun malamikan aviadilon kun armiloj. Dum la konflikto en ĉielo, "Milita aviado" naskiĝis por interkapti malamikajn aviadilojn, poste rezultis naskiĝo de armeo de aviadiloj, kiu nomita kiel **aerarmeo** (Laŭ franca nomo) aŭ **aerforto** (Laŭ angla nomo).

Post la unua mondmilito, la vido pri aviadiloj rapide disvolviĝis. La unua aerarmeo kiel sendependenca organizaĵo naskiĝis en Britio kiel Reĝa Aerarmeo. En 1919, Pariza Konvencio estis subskribita, kiu unue regulis pri aviado. Dum la 1920-jaroj, militistoj kiel Billy Mitchell en Usono kaj Giulio Douhet en Italio por strategia bombado en milito por detrui militindustrion de malamika ŝtato.

Dum la dua mondmilito, la strategioj kaj taktikoj de aerarmeo pli rapide disvolviĝis: Strategia bombado, Terarmea-Aeramrea kunlaborado (Proksima aera helpo, CAS), Radaro, Radia navigado, Jetmotoraj aviadiloj estis aperita. Speciale, invento de jetmotoro kaj misilo, radaro rapide ŝanĝis koncepton de "Hundbatalo" (Batalo inter ĉasaviadiloj).

La Malvarma milito estis tempo por disvolviĝo de moderna aerarmeo kun elektronika teknologio. Dum la Korea milito, la unua batalo inter jetmotoraj ĉasaviadiloj estis okazita inter F-86 kaj MiG-15. En Vjetnama milito, unue gvidata misilo estis uzita kontraŭ ĉasaviadiloj. Ankaŭ la sistemo AEW&C ( Airborne Early Warning & Control) estis aperita. La apero de helikoptero naskiĝis armean aviadon por administri aeran operadon de helikopteroj. En Araba-israela konflikto, kontraŭaera forto kun ter-aeraj misiloj kaj radaroj estis aperita. En fino de 1980-jaroj, unua kaŝaviadilo flugita por aeroperado.

Nuntempe teknika disvolviĝo de aerarmeo estas daŭrita: La Telestiraviadiloj (UAV) faras bombadon en Irako kaj Afganio, anstataŭe ĉasaviadiloj kaj bombaviadiloj.

## Aerarmeoj 
**Nuntempaj Aerarmeoj**
* Azerbajĝana Aerarmeo
* Franca Aerarmeo
* Germana Aerarmeo
* Hispana Aerarmeo
* Pakistana Aerarmeo
* Pola Aerarmeo
* Reĝa Aerarmeo
* Usona Aerarmeo

**Dissolviĝitaj Aerarmeoj**
* Ĉeĥoslovaka aerarmeo (1918-1992)
* Luftwaffe (1939-1945)
* Soveta Aerarmeo (1917-1991)

!
Kategorio:Aviado
Acetila koenzimo A

La **acetila koenzimo A** (ofte mallongigita kiel *acetil-KoA*, *ac-KoA*, *acetil-CoA* aŭ *ac-CoA*), estas grava molekulo por metabolismo, kiu partoprenas plurajn bioĥemiajn reakciojn, kiel la ciklo de Krebs aŭ la glioksilata ciklo. En la unua ŝtupo de energia produktiĝo, sakaridoj, grasoj, kaj proteinoj estas enzime rompitaj en pli simplan unuon, acetilan koenzimon A.

El acetila A-koenzimo oni ankaŭ povas formi aminoacidojn kaj lipidojn, kvankam por aminoacidoj oni ankaŭ bezonas aliajn metabolidoj.

Kategorio:Biokemio
Katabolo

**Katabolo** estas disiĝa procezo, en kiu sorbitaj digestaj produktoj estas
disrompitaj por provizi la ĉelojn per energio en la formo de adenozina trifosfato (ATF, ankaŭ nomita ATP). (Malkombino de histaj proteinoj al aminoacidoj ankaŭ apartenas al katabolo, kvankam tiaokaze neniu ATF produktiĝas.)

**Anabolo** estas la kontraŭo de katabolo.

## Vidu ankaŭ 
* anabolo
* metabolo

Kategorio:Metabolo
Anabolo

**Anabolo** uzas haveblan energion por la sintezo de novaj ĉelaj komponantoj.  Sekve, oni ankaŭ nomas anabolon **biosintezo**.

**Katabolo** estas la kontraŭo de anabolo.

## Vidu ankaŭ 
* Katabolo
* Metabolo

## Eksteraj ligiloj 
*http://www.osnatharel.com 
*http://home.wxs.nl/~pvsanten/mmp/mmp.html 

Kategorio:Metabolo
Hipoglikemio

**Hipoglikemio** estas stato de malalta koncentriteco de sangosukero, kiu karakteriziĝas en ekstremaj kazoj per ĝenerala malforteco, tremado, abunda ŝvitado, rapida kor-bato, blankiĝo de la haŭto, kaj perdo de konscio.

Konscio estas perdita ĉar la cerbo estas senigita je sia ĉefa energia fonto, glukozo. Pro similaj simptomoj, oni foje konfuzas hipoglikemion
kun tiaj aliaj statoj, kiel ebrieco aŭ epilepsio.

## Eksteraj ligiloj 
* http://diabetes.niddk.nih.gov/dm/pubs/hypoglycemia  
* http://www.hypoglycemia.asn.au 
* http://www.hypoglycemia.org 
* http://www.low-sugar.com  

Kategorio:Sindromoj en urĝeca medicino
Kategorio:Sindromoj en diabetologio
Ciklo de Krebs

eta|500px|dekstra|Skemo de la ciklo de Krebs.

La **ciklo de Krebs** (ankaŭ konata kiel **ciklo de trikarboksilaj acidoj** aŭ **citr-acida ciklo**) estas aro de reakcioj, kiuj estas centra parto de la elĉerpado de energio el nutraĵoj (per la katabolo de karbonhidratoj, lipidoj kaj proteinoj por fine produkti karbonan dioksidon kaj ATP-molekulojn). Ĝi estas unu el la plej gravaj cikloj de ĉiuj ĉeloj, kies ĉelspirado okazas per oksigeno (do, ĉiuj ĉeloj, kiuj havas mitokondriojn). Tiun ĉi ciklon malkovris la Nobel-premiitoj Albert Szent-Györgyi kaj Hans Krebs.

## Ĝenerala vido 
La neta reakcio de la ciklo estas:

**acetil-CoA + 3 NAD+ + FAD + ADP + Pi → CoA + 3 NADH + H+ + FADH2 + ATP + 2 CO2**

El unu glukoz-molekulo oni elĉerpas entute 36 ATP-molekulojn (se oni konsideras la tri fazojn de ĉelspirado: glikolizo, ciklo de Krebs, kaj transport-ĉeno de elektronoj). Oni fakte akiras 38 ATP-molekulojn, tamen du el ili estas uzitaj por transporti el citoplasmo al mitokondria matrico la du molekulojn de acetila koenzimo A, kiuj fariĝas dum glikolizo.

## Reakcioj de la ciklo de Krebs 
### Reakcio 1: citrata sintazo 
### Reakcio 2: akonitazo 
### Reakcio 3: isocitrata malhidrogenazo 
### Reakcio 4: α-ketoglutarata malhidrogenazo 
### Reakcio 5: sukcena CoA sintetazo 
### Reakcio 6: sukcena malhidrogenazo 
### Reakcio 7: fumarazo 
### Reakcio 8: malata malhidrogenazo 
## Referencoj 
Kategorio:Biokemio
Minidisko

**Minidisko** (**MD**) estas cifereca perilo por konservi datenon. Tio estis kreita de la firmao Sony. MD-a Walkman (portebla kased-ludilo) estis iam populara en Japanio.

Dosiero:Sony net md walkman mz n510.jpg|
Dosiero:MDWalkmanMod.jpg|
Dosiero:Sony MZ-1 and a disc 20040221.jpg|
Dosiero:Mini-disc.jpg|

Kategorio:Muzika teknologio
Eskima lingvaro

La **eskimaj lingvoj** apartenas al la eskim-aleuta lingvaro kaj dividiĝas en du branĉoj: la jupikaj lingvoj de Alasko kaj Siberio (ĉefe en la duoninsulo Ĉukotko), kaj la inuitaj dialektoj de Alasko, Kanado kaj Gronlando. Se konsideri la grandegan kaj malfacile vetureblan regionon, sur kiuj ili estas parolataj, la eskimaj lingvoj estas rimarkinde similaj inter si. Tamen, oni malofte parolas pri unu 'eskima lingvo'.

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio

Kategorio:Eskim-aleuta lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Kanado
Kategorio:Siberio
Kategorio:Alasko
Lauburu

dekstra
***Lauburu*** [laŭburu] estas ronda hokkruco, uzata kiel ornamaĵo en Eŭskio de antikvo, kaj de eŭska naciismo kiel simbolo.

Ŝajne, ĝi estas simbolo de Suno aŭ fajro. Probable eŭskoj ricevis ĝin de keltoj, ĉar ĝi estas komuna al hindeŭropanoj.

Antaŭ 1936, la rekta hokkruco svastiko estis same uzata kiel *lauburu*, sed soldatoj de EAJ-PNV en Hispana Enlanda Milito vidis, ke svastiko estis uzata ankaŭ de germanaj nazioj en la flanko de Francisco Franco. Unu el la pli signifaj agoj de la germanaj volontuloj estis la aviadobombado de simbola eŭska urbo Gerniko fare de skadro Legio Condor. De tiam, svastiko estas tabua, kiel en la cetera Eŭropo.

La eŭskaj vortoj *lau buru* signifas "kvar kapoj", sed tio ŝajnas popola etimologio. Aliaj supozas, ke ĝi venas el latina *labarum*, "labaro".

Nuntempe, eŭskoj ofte portas oran aŭ arĝentan *lauburu* ĉe koliero aŭ orellobo. Ĝi ankaŭ aperas anstataŭ kristana kruco sur tomboj (kiel ĉe antaŭkristanaj tomboj) kaj forpasanoncoj de nereligiemaj eŭskaj naciistoj. En kelkaj landoj kie elmigris eŭskoj, lauburu aperas eĉ inter neeŭskoj kiel dekoracia temo.

## Vidu ankaŭ 
* Eŭska rozario
* Sugaar
* Svastiko
* Saŭvastiko

## Eksteraj ligiloj 
* Lauburu.com 

Kategorio:Eŭskaj simboloj
Kategorio:Krucoj