open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nálepkovo

**Nálepkovo,** hungare **Merény** [merEnj], germane **Wagendrüssel** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Gelnica. La historia slovaka nomo estas **Vondrisel**.
eta|maldekstra|250px|Vilaĝdomo en Nálepkovo
eta|maldekstra|250px|Panoramo al Nálepkovo
eta|maldekstra|250px|Centro de Nálepkovo
eta|maldekstra|250px|Preĝejo en Nálepkovo

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Banská Bystrica-Prešov. Spišská Nová Ves troviĝas 19 km.

## Historio 
Familio Máriássy (mArjAŝi) venigis saksojn en 1290 por minadi. En la hungaraj dokumentoj ĝi aperis unuafoje tiam en formo *Vagndruzel*. La komunumo urbiĝis en 1358. Ekde la 16-a jarcento la loĝantoj parte estis katolikoj, parte luteranoj. Poste la urbo prosperadis pro la ferogisado. Kelkaj okupiĝis ankaŭ pri forstrumado. En 1910 en la urbo loĝis 2289 da loĝantoj (germanoj en majoritato, slovakoj, hungaroj kaj ciganoj en minoritato). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Spišská Nová Ves. Poste la urbo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Post 1945 la germanoj estis deportitaj. En 2001 loĝis en la vilaĝo 2626 da homoj, (1859 slovakoj, 725 ciganoj).

## Alianco 
Dum la historio 4 proksimaj minaj komunumoj formis aliancon (hungare, slovake):

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1763
* luterana templo de 1789

Kategorio:Municipoj en distrikto Gelnica
Departemento El Paraíso

**Departemento El Paraíso** estas unu el la 18 departementoj de la Centramerika nacio Honduro, formiĝite en 1878 el parto de departemento Tegucigalpa. El Paraíso situas en la sudo de Honduro, apud la limo de Nikaragvo.

Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En 2005 havis taksitan popolnombron de . Ĝia departementa ĉefurbo estas Yuscarán.

## Municipoj 
# Alauca
# Danlí
# El Paraíso
# Guinope
# Jacaleapa
# Liure
# Morocelí
# Oropolí
# Potrerillos
# San Antonio de Flores
# San Lucas
# San Matías
# Soledad
# Teupasenti
# Texiguat
# Trojes
# Vado Ancho
# Yauyupe
# Yuscarán

Kategorio:Departementoj de Honduro
Kantono Henry (Georgio)

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Henry** (angle *Henry County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 119 341 loĝantojn, kaj en 2006 ĝi enhavis 178 033. La kantona ĉefurbo estas McDonough (Georgio).

Henry (Georgio), Kantono
Kantono Houston (Georgio)

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Houston** (angle *Houston County*, prononcata /ˈhaʊstən/, kaj ne /ˈhjustən/ kiel la Teksasa urbo Houston) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 15-a de majo 1821. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 110 765 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 126 163. La kantona ĉefurbo estas Perry (Georgio).

Houston (Georgio), Kantono
Smolník (distrikto Gelnica)

**Smolník,** hungare **Szomolnok,** germane **Schmölnitz** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Gelnica.
eta|maldekstra|250ra|Municipo Smolník

## Situo 
Smolník situas en valo de rojo, 26 km malproksime de Gelnica.
eta|maldekstre|Tabakfabriko en Smolník

## Historio 
Germanoj fondis setlejon por minadi en la 13-a jarcento. En la hungaraj dokumentoj ĝi aperas unuafoje en 1243. La komunumo iĝis libera minista urbo en 1327, tiutempe havanta la nomon *Semelnech*, baldaŭ la urbo iĝis rezidejo de minista ĉambro. En 1444 la husanoj havis tie fortikaĵon, ekde 1465 la kampoj apartenis al familio Szapolyai (sapojai). Okazis pesto en 1600. Baldaŭe la kuprominado prosperis, oni okupiĝis ankaŭ pri fandado, eĉ monerfarado. En 1910 en la urbo loĝis 2345 da loĝantoj (germanoj en majoritato, slovakoj kaj hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Gelnica. Poste la urbo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en la vilaĝo 1299 da homoj, (1197 slovakoj).
eta|Vagono kun skribaĵo - Lasta tuno de erco

## Alianco de minurboj en Supra Hungarujo (unue hungare, poste slovake) 
Krome ankaŭ la 4 proksimaj minejoj formis aliancon (hungare, slovake):

## Vidindaĵoj 
eta|250ra|Municipo Smolník
* katolika paroĥa preĝejo de 1801
* baroka-klasikisma luterana templo de 1787
* kulturdomo de 1828
* urbodomo de 1721
* renesanca domo por minista ĉambro de 1872, nun fabriko pri tabako
* pilgrima preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1755 sur la monto

## Famuloj 
En la iama Szomolnok naskiĝis:
* hungara aktoro Jenő Gáspár
* hungara matematikisto Avendano Gábor Corzan
* hungara episkopo László Esterházy
* hungaraj inĝenieroj Béla Milasovszky, Antal Ruprecht, Béla Solt kaj Károly Tavy
* hungara pastro-rektoro István Klinger.

Kategorio:Municipoj en distrikto Gelnica
Aŭstralia plato

[eta|300px|la plej grandaj [platoj - la aŭstralia plato tute maldekstre kaj iom ankaŭ tute dekstre **heloranĝkolora**]]

La **Aŭstralia plato** estas inter la plej grandaj tektonaj platoj de la mondo. Kiel ĉiuj tektonaj platoj ĝi estas parto de la litosfero. La plato ampleksas la tutan kontinenton Aŭstralio, la insulon Nov-Gvineo, parton de Nov-Zelando plus la orientan parton de la Hindia Oceano kaj parton de la Pacifika Oceano. Parte la aŭstralia kaj hindia platoj kune nomatas "hindo-aŭstralia plato".

La aŭstralia plato limas - de nordo laŭ horloĝa direkto - kun la eŭrazia plato, la pacifika plato, la antarkta plato, la afrika plato kaj la hindia plato. Eventuale en la tuŝaj zonoj al la grandaj najbaraj kontinentaj platoj ankoraŭ ekzistas iuj pliaj etaj platoj; ilia ekzisto tamen ne jam sendube pruviĝis.

La plej alta punkto de la aŭstralia plato estas la monto Carstensz-piramido kun alteco de 4884 metroj.

## Vidu ankaŭ 
* Hind-Aŭstralia Plato

Kategorio:Tektonaj platoj
Kategorio:Geografio de Aŭstralio
Kantono Irwin

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Irwin** (angle *Irwin County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 15-a de decembro, 1818. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 9 931 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 10 093. La kantona ĉefurbo estas Ocilla (Georgio).

Irwin (Georgio), Kantono
Kantono Jackson (Georgio)

La **kantono Jackson** - angle *Jackson County*, prononco laŭ sistemo IFA [], do pli simple  - estas kantono de Usono en la subŝtato Georgio. La administra centro estas la urbo ''''. La kantono estis fondita la .

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kantonoj de Georgio

Kategorio:Kantonoj de Georgio
Kantono Contra Costa

**Kantono Contra Costa** [kontra kosta] situas en la subŝtato Kalifornio de Usono. Ĝia administra centro estas la urbo Martinez. La kantono estis fondita la . 

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia tereno estas antaŭurba al San-Francisko; ĝi troveblas ĉe la orienta flanko de la Golfo de San-Francisko. De tiu ĉi fakto devenas ĝia hispana nomo, kiu signifas "kontraŭa bordo".

Antaŭ la anekso de Usono la regiono havis en Meksiko la nomon *Diabla Monto*, pro samnoma monto (1.173 m). Post la anekso ĝi estis inter la originaj kantonoj de usona Kalifornio, sed en 1853 ĝi devis cedi parton de sia teritorio al kantono Alameda.

## Limoj 
* Sude kaj okcidente: Kantono Alameda
* nord-okcidente: Golfo de San-Francisko (kantono San-Francisko kaj kantono Marin)
* norde: Golfo de San-Pablo, akvokolo de Carquinez kaj golfo de Suisun (kantono Solano kaj kantono Sacramento)
* oriente: rivero *San Joaquin* (kantono San Joaquin aŭ Sankta Joakimo)

## Trafiko 
La kantono estas ligita al San-Francisko per la trajnoj de BART, kiuj servas la staciojn de Orinda, Lafayette, Walnut Creek, Pleasant Hill, Concord, North Concord/Martinez kaj Pittsburgh/Bay Point.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Vidu ankaŭ 
* la liston de kantonoj de Kalifornio.

Kategorio:Kantonoj de Kalifornio
Martinez (Kalifornio)

'''''' estas urbo de Usono. Ĝi situas en la subŝtato Kalifornio, en la okcidenta parto de Nordameriko kaj estas la administra centro de la kantono Contra Costa. Laŭ la stato de la censo  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Iuj pretendas, ke el Martinez devenas la koktelo martinio.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de kantonoj de Kalifornio.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Kalifornio
Kategorio:Kantono Contra Costa
Kantono Jenkins

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Jenkins** (angle *Jenkins County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 17-a de aŭgusto 1905. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 8 575 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 8 729. La kantona ĉefurbo estas Millen (Georgio).

Jenkins (Georgio), Kantono
Ebrio

eta|250px|Ebrio
[eta|maldekstre|240px|''L'ivresse de Polichinelle'' (la ebrio de [Pulĉinelo) de Joseph Faverot (1894)]]
**Ebrio** estas korpa kaj mensa stato de iu kiu drinkis sufiĉan kvanton da alkoholaĵoj. Ofte ebria homo malbone aŭ malfacile parolas kaj balanciĝas. Ankaŭ li aŭ ŝi povus havi ruĝan vizaĝon kaj/aŭ ruĝajn okulojn. Ebriaj homoj foje faras agojn kiu ili ne farus normale. Ebrio povas kaŭzi grandan ŝanĝojn de emocioj, inkluzive de kolero, malĝojo, deprimo, ĝis ĝojego. Foje post ebrio homoj kapdoloras, tiu stato nomiĝas postebrio.

Ebrio en publika loko povas esti krima en iuj landoj, eventuale depende de la agoj kiuj akompanas ĝin. En plej multaj landoj, estas kontraŭleĝe gvidi aŭton en tiu stato.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Alkoholo
Kategorio:Sindromoj en urĝeca medicino
Kaveh Golestan

**Kāveh Golestān** (1950 - ), (perse کاوه گلستان )
estis irana ĵurnalisto.

Li estas filo de kinisto kaj aŭtoro Ebrahim Golestan kaj frato de tradukisto kaj galeriisto Lili Golestan en Esfahano. Kaveh estis edzo de Hengāmeh Golestan, kaj Mehrak Golestan estas ilia filo.

Kaveh Golestan estis memstara fotisto, kiu faris la unuajn fotojn de la gas-masakro en Ĥalabĝo.

Li estis mortigita en aĝo de 51, kiam fotante por BBC li paŝis sur minon en Kifri, Irako la . Lia tombo troviĝas en Teherano.

## Eksteraj ligiloj 
(ĉiuj en la angla lingvo)
* Paĝo dediĉita al Kaveh Golestan: [http://www.kavehgolestan.com/Index-2.htm ] .
* Kaveh Golestan's entombigo, fotoraporto, *Kargah* .
* Komunikaĵo de *Committee to Protect Journalists* (CPJ ) kaj International Freedom of Expression Exchange (IFEX) pri la morto de Golestan: "*BBC Cameraman Killed In Iraq*", 2 April 2003: http://www.ifex.org/en/content/view/full/33998.
* "*Index on Censorship:Tribute to Kaveh Golestan*", Index for Free Expression, 3 April 2003: http://www.indexonline.org/en/news/articles/2003/2/a-committed-defender-of-free-expression.shtml .

Kategorio:Irananoj
Kategorio:Iranaj fotistoj
Kategorio:Iranaj ĵurnalistoj
Kategorio:Minoviktimoj
Departemento Francisco Morazán

eta|300ra|dekstra|Malgranda lago en Santa Lucia, Francisco Morazán
eta|300ra|dekstra|"Ringa strato" ĉirkaŭ ĉefurbo Tegucigalpa
**Departemento Francisco Morazán** (FMO) estas unu el la departementoj de Honduro.

Ĝi troviĝas en la meza parto de la lando. La departementa ĉefurbo estas Tegucigalpa, kiu estas ankaŭ la nacia ĉefurbo. Ĝis 1943 ĝi estis konata kiel departemento Tegucigalpa. La nomo devenas el tiu de la nacia heroo Francisco Morazán.

La departemento estas tre monta, kun ŝtonaj, malebenegaj montaroj kovritaj de pinaj arbaroj. Valoj, kiel tiuj de *Guiamaca*, *Talanga*, kaj *Amarateca*, estas intersternitaj inter la montaroj. Multe da la altaj montoj enhavas nubarbarojn, ekz. Nacia Parko *La Tigra* aŭ *Cerro Uyuca*. La plej sudorienta parto de la departemento havas Pacifikan sekarbaran naturmedion, dum en la nordo lokiĝas la *Montaña de la Flor*, hejmo de la indiĝenaj Jicaque.

Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En 2005 ĝi havis popolnombron de , la dua plej granda en Honduro.

## Municipoj 
# Alubarén
# Cedros
# Curarén
# Distrito Central (en kiu troviĝas Tegucigalpa)
# El Porvenir
# Guaimaca
# La Libertad
# La Venta
# Lepaterique
# Maraita
# Marale
# Nueva Armenia
# Ojojona
# Orica
# Reitoca
# Sabanagrande
# San Antonio de Oriente
# San Buenaventura
# San Ignacio
# San Juan de Flores
# San Miguelito
# Santa Ana
# Santa Lucía
# Talanga
# Tatumbla
# Valle de Ángeles
# Vallecillo
# Villa de San Francisco
# Zamorano

Kategorio:Departementoj de Honduro
Zürich Stadelhofen (stacidomo)

**Zürich Stadelhofen** () estas stacidomo de la Svisaj Federaciaj Fervojoj en Zuriko, Svislando. Ĝi estas grava trafiknodo de la urba kaj regiona trajnreto de la Zurika Trafik-Unio.

## Situo 
La stacidomo Zürich Stadelhofen situas en la centro de la urbo ducent metrojn de la Lago de Zuriko kaj de la placo Bellevue. Ĉe la placo de la stacidomo troviĝas pluraj kinejoj kaj la Operejo.

## Mapo 
centra|450ra|eta|Mapo de la fervojaj linioj en centra Zuriko

## Historio 
En la jaro 1894 estis malfermita la fervojlinio ĉe la dekstra bordo de la Lago de Zuriko. Ĝi konektis Rapperswil tra Meilen kun la Ĉefstacidomo Zuriko. De Zürich Stadelhofen la fervojlinio kondukis tra tunelo al  kaj de tie trans ponto per granda kurbiĝo al la halo de la Ĉefstacidomo. En la jaro 1991 estis konstruita la nova subtera stacidomo sub la ĉefstacidomo kaj rekta tunelo de tie al Zürich Stadelhofen. Samtempe estis konstruita nova tunelo sub la montoĉeno de Pfannenstil al Stettbach kaj malfermita nova trajnlinio al . La malnova tunelo al Letten estis fermita.

## Novkonstruo de la stacidomo Zürich Stadelhofen 
La novkonstruon de la stacidomo Zürich Stadelhofen planis la fama arkitekto Santiago Calatrava. La novklasika konstruaĵo de la giĉetdomo estis renovigita kaj kombinita kun la ŝtalbentonkonstruaĵo por la kaj tegmentoj kaj la fermeblaj enirejoj al la subteraj vendejoj.

## Trafikligoj ek de Zürich Stadelhofen 
Per du-traka tunelo la stacidomo Zürich Stadelhofen estas ligita kun la Ĉefstacidomo Zuriko. Inter la Ĉefstacidomo kaj Stadelhofen cirkulas entute 8 regionaj trajnlinioj (S3), (S5), (S6), (S7), (S9), (S12), (S15) kaj (S16), kiuj ĉiuj cirkulas en 30- kaj parte en 15-minuta kadenco, el kio rezultas, ke inter la du stacidomoj veturas trajno ĉiun 3-an minuton. Per tiuj ok trajnlinioj de Stadelhofen eblas atingi praktike la tutan Kantonon Zuriko. De la Stadelhofen-Placo krome cirkulas 4 tramlinioj (linioj 2, 4, 11 kaj 15 de la Zurikaj Trafikentreprenoj) kaj la regiona tramlinio S18 (nome la Forch-Fervojo).

## Interkonektoj 
* Stacidomo '''' (S18)

## Bildgalerio 

Stadelhofen-fronto.jpg|Stacidomo Zürich Stadelhofen
Stadelhofen-eniro.jpg|Stacidomo Zürich Stadelhofen, eniro al subtera pasejo
Stadelhofen01.JPG|Stacidomo Zürich Stadelhofen, impresa konstruaĵo de Santiago Calatrava

## Vidu ankaŭ 
* Zürich HB (stacidomo)
* Zürich Oerlikon (stacidomo)
* Listo de fervojaj stacioj en Svislando
* Tramtransporto en Zuriko

## Eksteraj ligiloj 
* Reta horaro de la trajnoj ek de Zürich Stadelhofen
* 
* 

Kategorio:Fervojaj stacioj en Svislando
Kategorio:Zuriko
Mníšek nad Hnilcom

**Mníšek nad Hnilcom,** hungare **Szepesremete,** germane **Einsiedel** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Gelnica.
eta|maldekstra|250px|Ĉirkaŭaĵo de la spiŝa municipo Mníšek nad Hnilcom

## Situo 
Mníšek nad Hnilcom situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Banská Bystrica-Prešov. Gelnica troviĝas 15&nbsp;km.
 
## Historio 
En la hungaraj dokumentoj ĝi aperis unuafoje en 1312, iom poste en 1338 la kampoj apartenis al Szomolnok. Dum la jarcentoj la posedantoj ŝanĝiĝis, la loĝantaro okupiĝis precipe pri minado en la najbaraj minejoj. En 1910 en la vilaĝo loĝis 1795 da loĝantoj (precipe germanoj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungario, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Gölnicbánya. Poste la vilaĝo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Post 1945 la germanoj estis deportitaj. En 2001 loĝis en Mníšek nad Hnilcom 1691 da homoj, (1399 slovakoj).

## Alianco 
Dum la historio 4 proksimaj minaj komunumoj formis aliancon (hungare, slovake):

## Vidindaĵoj 
* baroka-klasikisma katolika preĝejo omaĝe al Sankta Kruco de 1820
* luterana kirko de 1787, turo aldoniĝis en 1901
eta|maldekstra|250px|Preĝejo en la spiŝa municipo Mníšek nad Hnilcom

Kategorio:Municipoj en distrikto Gelnica
Departemento Gracias a Dios

dekstra|eta|300px|Nacia Parko Rio Platano en departemento Gracias a Dio
**Departemento Gracias a Dios** () estas unu el la 18 departementoj, per kiuj la Centramerika lando Honduro estas dividita. La hodiaŭa departementa ĉefurbo estas Puerto Lempira; ĝis 1975 la ĉefurbo estis Brus Laguna. Unufoje parto de la Moskita Marbordo, la departemento formiĝis en 1957 el ĉiom da la Moskita teritorio kaj partoj de la departementoj Colón kaj Olancho. Gracias a Dios estas iom ne-alirebla per teraj vojoj, kvankam tieaj flugkompanioj aviadilas al la ĉefaj urboj.

Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En 2005 ĝi havis taksitan popolnombron de  loĝantoj. 

Kvankam ĝi estas la dua plej granda departemento laŭ tera etendo en la lando, ĝi malabundas loĝantare, kaj enhavas vastajn pinajn savanojn, marĉojn, kaj pluvarbarojn. Tamen, la pligrandiĝado de la agrikultura limo estas ĉiama minaco al la natura abundo de la departemento.

## Geografio 
Ĝi enhavas la Lagunon Caratasca, la plej granda laguno tia en Honduro. La plej orienta pinto estas la Kabo Danke al Dio.

## Municipoj 
# Ahuas
# Brus Laguna
# Juan Francisco Bulnes
# Puerto Lempira
# Ramón Villeda Morales
# Wampusirpi

Kategorio:Departementoj de Honduro
Kantono Jefferson (Georgio)

La **kantono Jefferson** - angle *Jefferson County* - estas kantono de Usono en la subŝtato Georgio, kreita je la 20-a de februaro 1796. Ĝi nomatas laŭ Thomas Jefferson, iama prezidento de Usono. La administra centro estas la urbo Louisville.

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Kantonoj de Georgio
Spišská Stará Ves

**Spišská Stará Ves,** hungare **Szepesófalu,** germane **Altendorf** pole *Spiska Wies*) estas urbo en Slovakio, en Regiono Prešov, en Distrikto Kežmarok.

## Situo 
Spišská Stará Ves situas en valo de rojo fluanta al Dunajec, laŭ traira flankovojo, laŭ la pola-slovaka landlimo. Kežmarok troviĝas 37 km.

## Historio 
La urbo fondiĝis en 1308, kiu aperis en la hungaraj dokumentoj unuafoje en formo *Antiqua Villa*. Kiel limourbo, ĝi prosperis pro la komercado, sed la loĝantaro okupiĝis ankaŭ pri teksado. La urbo estis ankaŭ kampurbo kaj doganejo danke al Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio) en 1399. Husanoj bruligis la urbon en 1431 kaj poste 2 jarojn. Tie okazis pacopakto en 1474 inter Matiaso la 1-a kaj pola reĝo Kazimir. Okazis pesto en 1710, incendioj en 1712, 1746, 1760. En 1910 en la urbo loĝis 1244 da loĝantoj (682 slovakoj, 270 germanoj, 154 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungario, al Szepes (reĝa departemento), kie ĝi estis administra centro de distrikto. Poste la urbo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Ĝis 2008 la urbo estis limpasejo al Krakovo, poste ambaŭ landoj apartenas al zono de Schengen, sekve la limoj estas ĉie traireblaj.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al **Ĉieliro** de Dipatrino el la 14-a jarcento, en 1762 barokiĝis
* kastelo el la 18-a jarcento, en 1860 trakonstruiĝis al novklasikisma stilo

## Famuloj 
En la iama Szepesófalu naskiĝis hungara pentristo Nándor Katona.

eta|centre|450ra|Panoramo de Spišská Stará Ves

Kategorio:Urboj de Slovakio
Ponto Tacoma Narrows

eta|Foto el 1950 pri la pli malnova ponto
La **Ponto Tacoma Narrows** estas paro de pontoj en Usono, federacia ŝtato Vaŝingtonio. Ili estas parto de akvovojo 16 kaj kiuj pontoj arkas la golfon *Puget Sound* super markolo *Tacoma Narrows*. La malnova el la nuna pontoparo estis inaŭgurita en 1950, post kiam la originale tie staranta ponto "Galopa Gertie" subŝiriĝis 4 monatojn post ties inaŭguro. La deŝiriĝo okazis la 7-an de novembro de 1940 pro balanciĝo de forta vento.

La Ponto Tacoma Narrows estas penda ponto, ligante la urbojn Tacoma kaj Gig Harbor. La interpiliera distanco estas 853 m, la pontolongo estas 1822 m, la pontolarĝo 27,43 m. La ponto altas 57,15 m super la akvo.

Oni transdonis la novan ponton de Tacoma Narrows en 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Washington State Department of Transportation: "Galloping Gertie" Collapses November 7, 1940 (Kolapso de la originale ponto, angle) 

Kategorio:Pontoj en Usono
Kategorio:Konstruaĵoj en Vaŝingtonio
Ventoharpo

dekstra|eta|200ra|Ventoharpo
La **ventoharpo** aŭ **eolharpo** estas muzikinstrumento (harpo), sonigita per vento. La dua nomformo venas de Eolo, la greka ventodio.

Ĝi estas ŝatata "meblo" de la romantikismo, oni multe pretigis el ĝi kaj lokigis ĝin en subtegumentojn kaj aliaj traventumaj lokoj.

La ventoharpo mem estas lignoskatolo kun streĉitaj kordoj, kiuj estis divers-dikaj kaj divers-materialaj. Oni eĉ agordis la ventoharpon.

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Elasteco

**Elasteco**, elasto povas esti

* elasteco (ekonomio): prezoelasteco, la merkata respondo al (mal)mendoj, (mal)bezonoj
* elasteco (meĥaniko) : Eco de materialo, kiu deformiĝas pro streĉo kaj retrovas sian antaŭan formon kiam la streĉo malaperas.
* elasteco (ekosistema esploro)

## vidu ankaŭ
* elastomero
Bopalo

**Bopalo** (भोपाल, *Bhopāl* [bʱoːpaːl]) estas milionurbo, ĉefurbo de barata ŝtato Madja-Pradeŝo kaj la administra centro de la distrikto Bopalo en centra Barato. Bopalo estas la dua plej granda urbo en Madja-Pradeŝo post la urbo Indaur. Oni nomas Bopalon *urbo de lagoj* pro la multaj lagoj tie. Ĝi estas urbo kun prestiĝa historio, eksĉefurbo de reĝlando kaj kultura centro de urdua poezio, el kiu restas multaj vidindaj konstruaĵoj kaj ĝardenoj.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Bazaj informoj 
* Tempozono: IST (UTC 05:30)
* Areo: 308,14&nbsp;km² (119&nbsp;mi²)
* Loĝantaro: ĉ. 1,3 Mio. (stato 2002)
* Supermara alteco: 427&nbsp;m (1401&nbsp;ft)
* Distrikto: Bopalo
* Urbestro: s-ro Sunil SOOD
* Poŝtkodo: 462001
* Telefonkodo: +91 (0)755
* Veturilkodo: MP-04

## Historio 
Oni diras, ke la reĝo Bhoj [bʱodʒ] (1000-1055 KE) de la dinastio Paramara fondis la urbon Bopalon. Originale la ĉefurbo nomiĝis *Bhojpāl* pro la raĝo Bhoj kaj *pāl* [paːl] (*digo*).

Bopalo estis la plej granda islama provinco en antaŭ-sendependa Barato. Kvar reĝinoj regis Bopalon de 1819 al 1926.

Bopalo estis inter la plej lastaj reĝaj provincoj kiuj iĝis parto de sendependa Barato. Kvankam, Barato sendependiĝis en Aŭgusto 1947, la reĝo de Bopalo cedis al la barata registaro nur je la 1a de majo 1949. Bopalo integriĝis en la gubernio Madja-Pradeŝo kaj iĝis ĝia ĉefurbo.

La urbo iĝis fifama pro la plej grava industria kemia katastrofo en la mondo: la Bopala tragedio kaŭzis la morto de kelkaj miloj da homoj inter la nokto de 2-a kaj 3-a de decembro 1984.

## Klimato 
Bopalo havas humidan subtropikan klimaton kun influo de musono. La plenjara pluvokanto estas 1110&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter junio-septembro pro la musono. La averaĝa jara temperaturo varias inter 19-.

## Heredo 
La kultura heredo de la urbo ĉefe estas trovebla en la moskeoj : *Jama Masjid* (1837), * Moti Masjid* (ĉirkaŭ 1860), *Taj-ul Masjid* (ĉirkaŭ 1880).

## Gravuloj
* Raghuram Rajan, ekonomikisto

## Vidu ankaŭ 
* Koka-kolao
* Dow Chemical 
* Union Carbide 
* Seveso

## Bildaro

Dosiero:Map India Bhopal.png|Loko de Bopalo en Barato (ruĝa punkto)
Dosiero:Drapeau Bhopal.svg|Flago de Bopalo
Dosiero:Map India Bhopal City.gif|Bopalo, urbaj ŝoseoj & fervojoj 

Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Urboj de Madja-Pradeŝo
István Borghida

**BORGHIDA István** (borgida) rumanuja hungara arthistoriisto, artkritikisto (8-a de marto 1918-13-a de decembro 1982).

## Biografio
Sian gimnaziajn studojn li finis kiel privata lernanto. En Universitato de Kluĵo li studis belarthistorion, estetikon kaj psikologion. Li doktoriĝis en Bukareŝto pri arthistorio. Ekde 1948 li estis redaktoro de kulturrubriko de Igazság en Kluĵo, ekde 1949 preleganto de *Belarta Altlernejo Ion Andreescu* de Kluĵo.

## Verkoj
**Krizsán János* (monografio en hungara kaj rumana lingvoj, 1957, plivastigita eldono 1971); 
**Ziffer Sándor* (monografio en rumana lingvo, 1968, hungarlingva plivastigita eldono 1980); 
**Cseh Gusztáv* (katalogenkonduko en kvar lingvoj, 1971); 
**Leon Alex* (monografio, 1973).
**Két levél Boromissza Tibor hagyatékából*. (Ziffer Sándor és Tersánszky Józsi Jenő levelei), Ars Hungarica, 1975/2;
**Czóbel és Ziffer, Ars Hungarica, 1977/2; 
**Gallasz Nándor*, Ars Hungarica, 1980/2; 
**Bocskai Vince szobrászata'', Folyam, 1990/2. 

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Borghida I 

Borghida, I
Kálmán Parádi (zoologo)

**PARÁDI Kálmán** estis hungara instruisto, zoologo naskita en Pest la 25-a de aprilo 1842  kaj mortinta en Kolozsvár la  7-an de aprilo 1902.

## Biografio
Kiel piarista ordenano li faris teologiajn studojn en Vác kaj Nyitra, filozofiajn kaj pedagogiajn en Pest. Inter 1866 kaj 1970 li instruis en la piarista gimnazio de Pest, poste li akiris instruistan diplomon en 1870 kaj oni lokigis lin al Koloĵvaro. Tie li studis kirurgian anatomion kaj fiziologion en 1870–1872 kaj ekde 1872 ĝis 1875 li studis natursciencon kaj medicinon en Universitato de Koloĵvaro. Li iĝis instruisto de reformita ĉefgimanzio kaj instruis psikologion, logikon kaj filozofion. En 1901 li pensiuliĝis. Li estis ano de pluraj enlandaj kaj eksterlandaj sciencaj asocioj.

## Verkoj
**Szövet- és fejlődéstani adatok a tömlőbelű örvényférgek köréből* (Kolozsvár, 1876);
**A burgonya két leghatalmasabb ellensége korunkban* (Kolozsvár, 1876);
**Jelentés az erdélyi vizek örvényférgeire tett kutatások eredményeiről* (Bp., 1883);
**A symbiosis növény- és állattani tekintetben* (Orv. Term. tud. Ért., 1884);
**Physiologiai lélektan* (Kolozsvár, 1887).

## Bibliografio
*P. K. (nekrológ, Bpesti Hírl. 1902. 97. sz.)
*Hajós József: *Parádi Kálmán*, 1955.

## Referencoj
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj zoologoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Bismarkoj

La **Bismarkoj** aŭ Bismarka Insularo estas grupo de insuloj for de la nordorienta marbordo de la insulo Nov-Gvineo en okcidenta Pacifiko kaj parto de Papuo-Nov-Gvineo. Ili ricevas la nomon de germana kanceliero Otto von Bismarck, ĉar dum la 19-a jarcento la Germana Imperio ekdisvastigis siajn koloniismajn klopodojn en tiu mondoregiono.

## Geografio 
La Bismarkoj inkludas ĉefe vulkanajn insulojn disvastigitajn en 4 provincoj kun areo de 49,700 km² kie la plej gravaj insuloj inkludas:

eta|300px|provincoj de Papuo-Nov-Gvineo
* Provinco Orienta Novbritio (4)
** Novbritio aŭ Niu Briten, ĉefa insulo
** Insuloj de la Duko de Jorko
* Provinco Manus (9)
** Insuloj Admiralitato kun
*** Insulo Manus, ĉefa insulo
*** Insulo Lou
*** Insulo Los Negros
*** Insulo Ndrova
*** Tongo
*** Insulo Baluan
*** Insuloj Purdy
*** Insulo Rambutyo
*** Insuloj Sankta Andreso
** Okcidentaj Insuloj kun
*** Insuloj Hermit
*** Insuloj Kaniet
*** Insuloj Ninigo
*** Insulo Vuvulu

* Provinco Nova Irlando (12)
** Nova Irlando aŭ Niu Ailan, ĉefa insulo
** Nova Hanovero aŭ Lavongai
** Insuloj Feni
** Insulo Lihir
** Insuloj Tabar
** Insuloj Tanga
** Insuloj Sankta Matiaso

* Provinco Okcidenta Novbritio (18)
** Novbritio aŭ Niu Briten, ĉefa insulo
** Insuloj Vitu

* Provinco Bougainville (14) Aŭtonomaj kaj sudoriente de Insuloj Feni
** Insulo Bougainville
** Insulo Buka
** Insuloj Carteret
** Verdaj insuloj (kiuj foje estas inkluditaj spite ne esti reale parto de la areo.)

Biogeografie la insularo troviĝas en la Aŭstralazia ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso ( WWF ). Fitogeografie, Bismarkoj estas aparta flaŭra provinco el la Malesia Regiono de la Paleotropika Regno.

## Historio 
La unua loĝantaro de la insularo alvenis tien ĉirkaŭ 33 000 jarojn post elŝipiĝo el kio aktuale estas Papuo-Nov-Gvineo. Postaj alvenoj inkludis la popolon Lapita.

La unua eŭropano kiu vizitis la insularon estis la nederlanda esploristo Willem Schouten en 1616.  

La insuloj restis nesetlitaj de okcidentaj eŭropanoj ĝis kiam ili iĝis parto de la germana protektorato de Germana Nov-Gvineo en 1884.

La 13an de marto de 1888, vulkano erupciis en Insulo Ritter kaŭzante megacunamo. Preskaŭ 100% el la vulkano falis en la oceanon lasante etan krateran lagon.

Post la eksplodo de la Unua Mondmilito, la Aŭstralia Armeo kaj Ŝiparo konkeris la insularon en 1914 dum Germanio estis tro okupita en siaj eŭropaj militfrontoj; poste Aŭstralio ricevis el la Ligo de Nacioj mandatoj por pluokupi la insularon, kiuj restis sub aŭstralia regado kaj kontrolo ĝis la japana okupado dum la Dua Mondmilito — ĝis kiam Papuo-Nov-Gvineo sendependiĝis en 1975.

## Loĝantaro 
* 1955.— 141 700
* 1966.— 218 000
* 1980.— 314 000
* Lastatempe.- 575 000

## Faŭno
La Bluokula kakatuo estas la sola kakatuo en la Bismark-arkipelago.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* pri la provincoj 


Kategorio:Insularoj en Papuo-Nov-Gvineo
Kategorio:Insula Regiono (Papuo-Nov-Gvineo)
Kategorio:Bismarka maro
Là-bas si j’y suis

'''''Là-bas si j'y suis'''* (laŭvorte : *Tie for ĉu mi ĉeestas*, paŭso de familiara eldiraĵo al infanoj: "Rigardu tie for, por kontroli ĉu mi tie estas" ) estis aparta taga radioelsendo, kun tre libera kaj kritikema tono. Kreita en 1989, produktita kaj animita de Daniel Mermet, ĝi estis ĝis 2014 elsendata de lundo ĝis vendredo inter 15h kaj 16h sur la franca radiostacio France Inter.

Ĝi precipe konsistis el raportaĵoj. Traktante plurajn temojn (vojaĝo, socio, luktoj, medioj...), ĉi tiu elsendo provis diverse prilumi aktualaĵojn, lokajn kaj internaciajn. La elsendo aŭdigis homojn malofte aŭskultatajn: laboristojn, senlaborulojn, kamparanojn, viktimojn de polucio, ktp. 
Aŭskultanto de la elsendo estis nomata de Daniel Mermet *«Auditeur Modeste et Génial »* ("Aŭskultanto Modesta kaj Genia"), mallonge *«AMG»*.
La deirpunkto de la elsendo ebligis aŭdi ĉiutage netipan elsendon en la franca radioelsenda pejzaĝo.

## *"Le Répondeur de là-bas"* la voĉmesaĝilo
La elsendo ofertis al aŭskultantoj la eblecon pertelefone registri mesaĝojn en "respondilo". En la komenco de la elsendo estis disaŭdigita kolekto da ili: temis pri reagoj favoraj kaj malfavoraj al antaŭaj elsendoj, anoncoj de kunvenoj de aŭskultantaro *"Les amis de là-bas"* ("la amikaro de *là-bas*"), anoncoj de manifestacioj kaj foje simple komentoj pri la aktualaĵoj aŭ diraĵoj en aliaj elsendoj de la radiostacio. 

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo, en kiu oni povis aŭskulti antaŭajn elsendojn *(franclingve)''

Kategorio:Aperis en 1989
Kategorio:Malaperis en 2014
Kategorio:Francaj radioelsendoj
Kantono Johnson (Georgio)

La **kantono Johnson** - angle *Johnson County* - estas kantono de Usono en la subŝtato Georgio. La administra centro estas la urbo ''''. La kantono estis fondita la .

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .  

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kantonoj de Georgio

Kategorio:Kantonoj de Georgio
Kantono Jones (Georgio)

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Jones** (angle *Jones County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 10-a de decembro, 1807. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 23 639 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 26 836. La kantona ĉefurbo estas Gray (Georgio).

Jones (Georgio), Kantono
Kantono Lamar (Georgio)

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Lamar** (angle *Lamar County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 15 912 loĝantojn, kaj en 2006 ĝi enhavis 16 679. La kantona ĉefurbo estas Barnesville (Georgio).

Lamar (Georgio), Kantono
Kantono Lanier

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Lanier** (angle *Lanier County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 7 241 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 7 553. La kantona ĉefurbo estas Lakeland (Georgio).

Lanier (Georgio), Kantono
László Sámi

**SÁMI László** (ŝa:mi) estis hungara publicisto, pedagogo naskita en Zilaho la 16-an de novembro 1817 kaj mortinta en Koloĵvaro la 23-an de oktobro 1881.

## Biografio 
László Sámi pristudis juron en Poĵonjo. En la jaroj 1840-aj li estis privatsekretario de grafo László Teleki . En 1846 al rekomendo de Miklós Wesselényi li iĝis instruisto pri historio en kolegio de Zilaho. Pro aparteneco al radikaloj en 1848 en 1850 oni maldungis lin el lia posteno. Li iĝis guvernanto ĉe la familio Wesselényi. Ekde 1852 ĝis sia morto li instruis historion en reformita kolegio de koloĵvaro. Siajn publicistajn verkojn li publikigis sub pseŭdonimo *Amicus*.

## Verkoj 
* *Sámi László válogatott művei* (enkondukis István Hegedűs, Kolozsvár, 1883);
* *Válogatott írások* (enkondukis Hajós József kaj József Darabán, Bukarest, 1955.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Sami L
Kotoo

eta|260px|Fumie Hihara, ludanta kotoon
La **kotoo** (japane: 筝 ***koto***/***sō*** aŭ 琴 *koto* en la klasika japana) estas pinĉata kordinstrumento uzata en tradicia japana muziko, ĉefe en Kabuko kaj Bunraku. Ĉin-devenanta (*gŭzhēng*), ĝi estis instruata en Japanio inter la 7-a kaj la 8-a jarcentoj, kaj estis ludata precipe ĉe la imperia palaco; la uzo nun demokratiĝis.

## Liutfarado 
La kotoo estas longa citro (en formo de ĉina drako tapi), mezuranta ĉirkaŭ 1,80 m, kun 13 kordoj. La kesto estas tradicie farita el ligno paulojnia malplenigita, kaj la altaj stabloj el eburo. Pro la komparo al drako oni nomas la partojn de la instrumento "kapo", "dorso" kaj "vosto".

## Eksteraj ligiloj 
*  Organologio 
*  Ĝenerala risurco

Kategorio:Japana muziko
Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kantono Lowndes (Georgio)

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Lowndes** (angle *Lowndes County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 23-a de decembro, 1825. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 92.115 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 96.705. La kantona ĉefurbo estas Valdosta (Georgio), nomata laŭ la Aosta Valo en la Alpoj.

Lowndes (Georgio), Kantono
Kantono Oconee (Georgio)

**Kantono Oconee** (angle *Oconee County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 25-a de februaro, 1875. La kantona ĉefurbo estas Watkinsville (Georgio).

Laŭ la censo de aprilo [[]], kiu aktualiĝos nur post dek jaroj, en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Oconee (Georgio), Kantono
Kantono Whitfield

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Whitfield** (angle *Whitfield County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 30-a de decembro 1851. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 83 525 loĝantojn, kaj en 2006 ĝi enhavis 92 999. La kantona ĉefurbo estas Dalton (Georgio).

Whitfield (Georgio), Kantono
Kantono White (Georgio)

La **kantono White** - angle *White County*, prononco laŭ la sistemo IFA [] - estas kantono de Usono en la subŝtato Georgio. La administra centro estas la urbo ''''. La kantono estis fondita en 1857. 

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Kantonoj de Georgio
Kantono Washington (Georgio)

**Kantono Washington** aŭ plene esperantlingve **kantono Vaŝingtono** () estas kantono de Usono en la subŝtato Georgio. La administra centro estas la urbo ''*. La kantono estis fondita la . Kiel ĉiuj samnomaj kantonoj de Usono ĝi estas nomata laŭ *George Washington'' , aŭ laŭ PIV esperantigite Georgo Vaŝingtono, la unua prezidanto de Usono (1789–1797).

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kantonoj de Georgio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Kantonoj de Georgio
Kantono Warren (Georgio)

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Warren** (angle *Warren County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 19-a de decembro, 1793. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 6 336 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 6 101. La kantona ĉefurbo estas Warrenton (Georgio).

Warren (Georgio), Kantono
Ark Royal

La *HMS* **Ark Royal** (HMS en Eo= Ŝipo de Lia/Ŝia Moŝto) estas nomo de kvin ŝipoj de la brita mararmeo:

* Ark Royal (1587), konstruita en 1587 partoprenis la marbatalon kontraŭ la hispana armado
* Ark Royal (1914), unua aviadilporta ŝipo dum la unua mondmilito
* Ark Royal (91), aviadilporta ŝipo dum la Dua Mondmilito
* Ark Royal (R09), aviadilporta ŝipo el aglo-klaso
* Ark Royal (R07), aviadilporta ŝipo, *nevenkebla* klaso

Kategorio:Ŝipoj
Kantono Walker (Georgio)

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Walker** (angle *Walker County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 18-a de decembro, 1833. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 61 053 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 63 890. La kantona ĉefurbo estas LaFayette (Georgio).

Walker (Georgio), Kantono
Arthur Koepchen

**Arthur KOEPCHEN** (30-an de aŭgusto 1878 - 27-an de majo 1954) estis ekde 1917 teknika prezidanto de la iama Rejna-Vestfalia Elektroproduktejo (hodiaŭ RWE) kun sidejo en Essen (Ruhr-regiono) kaj kiu karakterizis la ekonomian kaj teknikan entreprenan evoluon en la sekvaj tri jardekoj. 

Li faris pioniran laboron, kiam li instigis interligi la energioproduktajn konzernojn tra la regionoj. El historia vidpunkto, li havis gravan parton en tio, ke la prizorga centralo de la urbo Essen iĝis monda konzerno

Li teknike efektivigis pumprezervan akvoenergian centralon en 1927-1930 ĉe Hengsteysee ĉe Herdecke. Oni nomumis tion post la planinto al Koepchenwerk. Tiel li helpis solvi la energiorezervajn problemojn de la RWE-karbocentralo.

Oni nomumis post li eĉ lernejon en Pulheim-Brauweiler.

## Familio 
Arthur Koepchen geedziĝis kun Marie Koepchen (nask. Zollinger) kaj ili havis 2 filinojn kaj 4 filojn. La pli aĝa filo, Hans Koepchen agadis same ĉe la RWE AG.

Kategorio:Germanaj entreprenistoj
Yukawa Hideki

**YUKAWA Hideki** [jukava] (23-an de januaro 1907, Tokio, Japanio – 8-an de septembro 1981, Kioto) estis la unua japana fizikisto, aparte faka en partikla fiziko, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1949 pro aldono de la teorio pri la mezonoj de piono.

Li studis en la Universitato de Kioto, finis ĝin en 1929 kaj ekinstruis tie. Li doktoriĝis en la Imperiestra Universitato de Usaka en 1939. Li reiris al Kyuto kiel profesoro de la teoria fiziko kaj laboris tie inter 1939–50. Pli poste li laboris en la princetonia (New Jersey, Usono) Institute for Advanced Study. Li instruis en la novjorka Universitato Kolumbio kaj de 1953 ĝis 1970 direktoro de la Instituo pri la Fizikaj Bazesploroj, en Kioto.

Yukawa en 1935 ellaboris novan teorion pri la atomforto. Li tiam elmontris ekziston de mezonoj, kiuj estas korpuskloj kaj kiuj pezas inter elektrono kaj protono. Kiam la usonaj fizikistoj en 1937 malkovris mezontipon en la kosma radiado, Yukawa iĝis abrupte fama.

Li laboris ekde 1947 pri pli ĝenerala teorio de la bazaj korpuskloj.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* 6913 Yukawa

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Japanaj fizikistoj
Kategorio:Teoriaj fizikistoj
Kategorio:Partiklaj fizikistoj
Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Edinburgo
Kategorio:Membroj de la Akademio pri Sciencoj de Sovetunio
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Vranov nad Topľou

**Vranov nad Topľou,** hungare **Varannó,** germane **Frö(h)nel/Vronau an der Töpl** estas urbo en Slovakio, en Regiono Prešov, en Distrikto Vranov nad Topľou, kies distriktejo estas.
maldekstra|250ra|eta|Ĉefplaco

## Situo 
La urbo situas en valo de Topľa, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Prešov-Michalovce. Humenné troviĝas 25 km, Prešov 46 km.

## Historio 
La urbeto havis preĝejon kaj klostron en la 14-a jarcento, post jarcento la urbo havis doganprenan rajton. En 1472 nobeldomo de Rajnald Rozgonyi iĝis burgo, kiu malkonstruiĝis kaj iĝis baroka kastelo en la 18-a jarcento. En 1672 Emeriko Thököly malkonstruis la slovakan preĝejon, sed la bienulo tuj donacis la hungaran preĝejon al la slovakoj, monaĥoj konstruis novan preĝejon. En 1910 en la urbo loĝis 2145 da loĝantoj (1417 hungaroj, 589 slovakoj, 124 germanoj). Ĝis 1919 la urbo apartenis al Hungario, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Varannó, kies distriktejo estis. Poste la urbo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. En 2004 loĝis tie 34 347 homoj.

## Vidindaĵoj 
* pilgrima katolika preĝejo el la 17-a jarcento
* nova preĝejo

## Famuloj 
En la iama Varannó naskiĝis piarista monaĥo András Pallyó.
maldekstra|250ra|eta|Preĝejo

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Vranov nad Topľou
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Golfo de Fonseca

eta|300px|Golfo de Fonseca

La **Golfo de Fonseca**, parto de la norda Pacifiko, estas malprofunda golfo en Centra Ameriko, limiĝante al Salvadoro, Honduro kaj Nikaragvo.

Fonseca kovras areon de proksimume 3200 km². La marbordo de la golfo etendas 261 kilometrojn longe, el kiuj 185 km troviĝas en Honduro, 47 km en Nikaragvo, kaj 29 km en Salvadoro. Ĝi estas grava parto de la ‘Pacifika Centramerika Marborda Granda Mara Naturmedio’ (LME), kiu etendas laŭ la Pacifika marbordo de Centra Ameriko, de Cabo Corrientes en Meksiko ĝis la ekvatoro.

Fonseca
Kategorio:Geografio de Honduro
Kategorio:Geografio de Nikaragvo
Kategorio:Geografio de Salvadoro
Ali Hasan al-Maĝid

**Ali Hassan Abd al-Maĝid al-Tikriti** (, 1941 - 2010) estis ekspolitikisto de Baazo-partio, iama iraka ministro pri defendo kaj militkomandisto. Li estas kuzo de Saddam Hussein.

Al-Maĝid havis gvidan rolon dum la operacoj de la iraka registaro kontraŭ ribelantaj fortoj, nome la kurdoj en norda Irako kaj la ŝijaistoj en la sudo. Li estas kulpigita pri amasdeportado kaj amasmurdo. Li gajnis sian kromnomon "Kemia Ali" () pro apliko de kemiaj armiloj en atakoj kontraŭ la irakaj kurdoj.

Li estis kaptita sekve de la invado de Irako en 2003 kaj akuzita pro militkrimoj. En junio 2007 li estis konviktita kaj kondamnita al mortpuno pro krimoj dum operaco Anfal en la 1980-aj jaroj. Apelacia kortumo konfirmis la mortverdikton la 4-an de septembro 2007. Iraka leĝo postulas la ekzekuton ene de 30 tagoj post la verdikto, sed lia ekzekuto estis prokrastita por ne ofendi la Ramadano-feston..

La ekzekuto, supozeble planita por la 16-a de oktobro 2007, estis prokrastita duan fojon pro malkonsento pri subskribo por ekzekutordono. La 28-an de februaro 2008 la mortverdikto fine estis konfirmita de la iraka registaro.

## Vidu ankaŭ 
* Mohamed Said al-Sahaf, moknomita "Komik-Ali" en Brita gazetaro en aludo al "Kemi-Ali".
* Operaco Anfal
* Kemia atako kontraŭ Ĥalabĝo

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Irakanoj
Kategorio:Ministroj pri defendo
Kategorio:Militistoj
Kategorio:Militkrimoj
Kategorio:Mortpuno
Kategorio:Ekzekutitoj per pendumo
Kategorio:Membroj de familio de Saddam Hussein
Meteorŝtono de Knjahinja

**Meteorŝtono de Knjahinja** estis natura fenomeno, kiu aperis 9-an de junio 1866. Ĉirkaŭ tagmezo subite aperis arda globo kun fuma vosto - meteoro. Ĉi natura fenomeno estis videbla de urbo Liptószentmiklós ĝis urbo Munkács en tiama Hungara reĝlando (distanco estas inter ili ĉirkaŭ 250 km). Dum menciita tago surteris meteorŝtono, kiu akiris posedaĵon - unu de la plej grandaj meteorŝtonoj en Eŭropo. Ĝi estas konata sub la nomo ***Meteorŝtono de Knjahinja*** laŭ loko de falo. Falloko nomiĝas **Čorna mlaka** (legu ĉorna mlaka) signifas rusine kaj ukraine - *Nigra flako* kaj troviĝas sur la ukraina flanko de masivo de monto Stinska kaj apartenis al teritorio de vilaĝo  en Ukrainio.eta|250px|maldekstra|Mapo de falo de meteorŝtono sur la tiama mapo
Post kelkaj tagoj moviĝis scientistoj de Aŭstrio-Hungario kaj organizis multajn sciencajn ekspediciojn al falloko. Oni registris observadojn kaj eldirojn de geatestantoj de lokaj vilaĝanoj, serĉadis kaj kolektadis diserojn de meteorŝtono. La plej granda ero pezis preskaŭ 300 kg kaj por ĝia eltiro, oni bezonis 6 parojn da kastritaj bovoj. 75 trovitaj pecoj de meteorŝtono iris al muzeojn en Peterburgo, Budapeŝto kaj Vieno. La falloko de meteoro estis kunita kun vilaĝo Knjahinja per markita turista piedvojo.

## Eksteraj ligiloj 
* Pli preciza mapo de falloko de ukrajina vikipedio (kvara kvadrato horizontale kaj sepa-oka kvadratoj vertikale)
* Bildo de la meteorŝtono en Natura museo en Vieno

## Fonto de informoj 
* Miro Buraľ: Poloniny- Turistický sprievodca, 2004, Turista gvidanto, libro, propra eldono

Kategorio:Astronomio
Ark Royal (1914)

La ŝipo **Ark Royal** estis trakonstruita en 1914 el komerca ŝipo al aviadilporta ŝipo kaj oni celis kunporti per ĝi akvoaviadilojn.

La ŝipo estis trakonstruita el kanalvetura ŝipo, laŭ ekzemplo de Hermes*. Ĉar la ŝipo ne enhavis al- kaj deteriĝejon por la aviadiloj, tiel oni katapultis la ilin kaj per gruo levis ilin sur la ferdekon. Oni alinomis la ŝipon al *HMS Pegasus*.

## En bataloj 
La ŝipo partoprenis en 1915 ĉe la Dardanela batalkampo. En januaro de 1918, du aviadiloj de *Ark Royal* bombardis la germanan grandan krozŝipoon *Goeben*.

Poste – kiam malfermiĝis la Dardaneloj – la ŝipo penetris la Nigran maron kaj liveris interalie ankaŭ aviadilojn al Batumi, por helpi la blankarmeajn trupojn. Ĝi partoprenis ankaŭ la alteriĝon de britaj koloniaj trupoj en Somalio. Dum la krimea ofensivo de 1920 helpis ĝi denove la blankarmeajn trupojn.

En septembro de 1922, dum la Chanak-krizo en la Dardaneloj, ĝi estis ankaŭ batalpreta en la Mediteraneo. Ĝi estis transportita en 1923 al Malto kaj tie trakonstruita.

Oni alinomumis la ŝipon en decembro de 1934 al ***Pegasus***, por liberigi la nomon por la nobmendita aviadilŝipo *HMS Ark Royal*.

La ŝipon trafis torpedo dum la dua mondmilito, sed ne kaŭzis gravajn damaĝojn.

Post la dua mondmilito, oni vendis en 1946 la ŝipon por trakonstrui ĝin al koerca ŝipo (*Anita I''). La plano fiaskis, la ŝipo estis vrakigita en 1949.

Kategorio:Militŝipoj
Plešivec (distrikto Rožňava)

eta|maldekstra|250px|Strato en Plešivec
**Plešivec,** hungare **Pelsőc** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Rožňava.

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rivero, laŭ bordo de Slaná, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Rožňava-Tornaľa, fine fervojo al Jelšava kaj Magnezitovce. Rožňava troviĝas 16 km.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1243 en formo *"Plesouch"*, tiam Béla la 4-a donacis la kampojn por konstruado de fortikaĵo kaj abatejo. La loko estis doganejo en la 13-a jarcento, en 1328 ĝi urbiĝis kun foirorajto. En 1558 la turkoj okupis la urbon, poste ofte okazis detruoj kaj sieĝoj. Dum la hungara liberecbatalo la rusoj bruligis la urbon. En 1893 la fervojo atingis la urbeton. En 1910 loĝis tie 2393 homoj (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la urbo apartenis al Gömör kaj Kis-Hont, al la distrikto de Rozsnyó. Poste la regiono iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Dume inter 1938-1945 la regiono rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito granda parto de la hungareco estis deportita, la restaĵo iĝis senrajta laŭ dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 2447 homoj (1204 hungaroj, 1076 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* iam gotika kaj katolika, nun renesanca kalvinana preĝejo el la 13-a jarcento kune kun parte restanta defenda muro
* postgotika tombeja kapelo de familio Bebek el la 16-a jarcento, klasikisma turo aldoniĝis en 1807
* ruinoj de fortikaĵo sur montopinto 427 m-ojn alta
* baroka iama departementa domo de 1720

## Famuloj 
* en la iama Pelsőc naskiĝis:
** en 1878 hungara pentristo Gyula Rudnay
** hungara kalvinana episkopo János Pelsőczi Kovács

## Ĝemelurbo 
* 20px| Alsózsolca, Hungario

Kategorio:Municipoj en distrikto Rožňava
Listo de kantonoj de Suda Karolino

dekstra|150px|Mapo
La usona subŝtato Suda Karolino entenas **46 kantonojn**.

## Alfabeta listo 
## Vidu ankaŭ 
* **Suda Karolino**


Suda Karolino