open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Západ

eta|maldekstra|250ra|*Ice Rink* en Košice
**Západ** estas urboparto de Košice en Slovakio.

## Situo 
Západ situas de la urbocentro en okcidento laŭ 2 rojoj.

## Historio 
Komence de dominado de Ĉeĥoslovakio iom da domoj konstruiĝis. Inter 1938-1945 - kiel apudaĵo de Košice - pro Arbitracio de Vieno ĝi apartenis al Hungario. Inter 1962 -1971 oni konstruis modernajn loĝdomojn en la malplenaj lokoj. Pli frue estis tie milita bazo.

Kategorio:Košice
Kategorio:Distrikto Košice 2
Aedermannsdorf

**Aedermannsdorf** estas komunumo en la distrikto Thal en Kantono Soloturno, Svislando. Ĝi havis 551 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Aedermannsdorf situas en la valo de la rivero Dünnern proksimume 7 kilometrojn okcidente de la distriktĉefloko Balsthal. La kerna vilaĝo situas sur la norda flanko de la valo ĉe la suda deklivo de la montoĉateno *Brunnersberg*, kiu apartenas al la Soloturna Ĵuraso. Krom la kerna vilaĝo al la komunumo apartenas ankaŭ la setlejoj Eisenhammer kaj
Chalchofen apud la kantona ĉefvojo, kie estiĝis lastatempe instruaj konstruaĵoj. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 12,88 km², de kiuj 46,7% estas kovritaj de arbaro, 49,5% servas por agrikulturo kaj 3,6% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Aedermannsdorf limas en nordo al Beinwil, en nordoriento al Mümliswil-Ramiswil, en oriento al Matzendorf, en sudo al Rumisberg (BE), en okcidento al Herbetswil, en nordokcidento al Seehof (BE), kaj en nordnordokcidento al Schelten (BE).

## Trafiko 
Aedermannsdorf situas ĉe la kantona ĉefvojo n-ro 30 de Balsthal al Moutier. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per poŝtaŭtolinio de Gänsbrunnen al Balsthal. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas proksimume 10 kilometrojn oriente en Oensingen.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Aedermannsdorf datiĝas el la jaro 1308 kiel *Odermarstorf*.

Dum mezepoko Aedermannsdorf apartenis al la Senjorujoj Falkenstein. Kun tiu Senjorujo en la jaro 1420 la rajtoj pri Aedermannsdorf transiris al Soloturno. De tiam ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Aedermannsdorf apartenis al la soloturna voktejo Falkenstein kaj la tribunalo Matzendorf.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Aedermannsdorf

## Bildoj 

Dosiero:Aedermannsdorf preghejo 075.JPG|Katolika preĝejo Sankt-Josefo
Dosiero:Aedermannsdorf preghejo 096.JPG|La preĝejo interne
Dosiero:Aedermannsdorf tombejo 099.JPG|Tombejo
Dosiero:Aedermannsdorf Sankt-Josefo-Kapelo 063.JPG|Sankt-Josef-Kapelo
Dosiero:Aedermannsdorf 059.JPG|Komunuma domo
Dosiero:Aedermannsdorf poshtauto 078.JPG|Poŝtaŭto al Balsthal
Dosiero:Aedermannsdorf lernejo 051.JPG|Lernejo
Dosiero:Aedermannsdorf 056.JPG|Vilaĝokerno
Tangjŭano

**Tangjŭano** (pinjino:Tāngyuán) estas ĉina manĝaĵo farita el gluteneca riza faruno. Gluteneca riza faruno estas miksita kun malgranda kvanto da akvo por formi pilkojn kaj estas tiam kuirita en bolanta akvo. Tangjŭano povas esti ajna malgranda aŭ granda kaj plenigita per diversaj specoj de farĉo. Ili estas tradicie manĝitaj dum *Jŭanŝoo* aŭ la Lanterna Festo.

## Nomo 
Historie, nombro de malsamaj nomoj estis uzitaj por plu-gvidi al tangjŭano. Dum la Jonglea epoko de la Ming-dinastio, la nomo estis oficiale solvita kiel **jŭanŝoo**, nomo derivita de la Jŭanŝoo Festo, ankaŭ sciita kiel la Lanterna Festo. Ĉi tiu nomo laŭvorte signifas "unuan vesperon", kaj estas la unua plena luno post Ĉina Novjara Festo, kiu estas ĉiam nova luno.

En suda Ĉinio, tamen, ili estas vokita tangjŭano aŭ **tangtuan**. Legendo havas ĝin ke dum Juano Ŝikai de 1912 al 1916, li malŝatis la nomon *juanŝoo* ĉar ĝi sonis idente "forigi Juanon" (元宵) kaj do li ŝanĝis la nomon al tangjŭano male. Ĉi tiu nova nomo laŭvorte signifas "rondajn pilkojn en supo". Tangtuan simile signifas "ronda ĝozo en supo". En la du gravaj ĉinaj dialektoj de fora suda Ĉinio, Hakka kaj Kantona, "tangyuan" estas prononcita kiel *tong rhen* kaj *tong jyun* respektive. La termino "tangtuan" (Hakka: *tong tuno*, Kantona: *tong tyun*) ne estas kiel ofte uzita en ĉi tiuj dialektoj kiel tangyuan.

### Kultura Signifo 
Por multaj ĉinaj familioj tiel kiel eksterlande, Tangjŭano estas kutime manĝita kune kun familio. La ronda formo de la pilkoj kaj la bovloj kie ili estas servitaj, simbolas la familian renkontiĝon.

## Ingrediencoj 
La ĉefa ingredienco de tangjŭano estas gluteneca riza faruno. Pro tio ke plenigita tangjŭano, la farĉo povas esti ajna dolĉa aŭ sala.

## Kuirado 
Tangjŭano estas kuirita en bolanta akvo kune kun la akvo en kiu estas bolita (tial la "supo" en la nomo).

## Havebleco 
La plej fama tangjŭano venas de Ningbo kaj Wenzhou en Zhejiang-provinco. Tamen, ĝi estas tradicie manĝita en la tuta Ĉinio.

Kategorio:Desertoj
Kategorio:Ĉina kuirarto
Kategorio:Vjetnama kuirarto
Sídlisko KVP

**Sídlisko KVP** estas urboparto de Košice en Slovakio. La loknomo signifas: loĝkvartalo de Košice-a Registara Programo.

## Situo 
Sídlisko KVP situas de la urbocentro en okcidento.

## Historio 
En 1980 oni komencis konstrui novan modernan kvartalon laŭ registara programo. La kvartalo aliĝis al Košice en 1990.

## Vidu ankaŭ
*Koŝica registara programo

Kategorio:Košice
Kategorio:Distrikto Košice 2
Dargovských hrdinov

**Dargovských hrdinov** estas urboparto kaj loĝkvartalo de Košice en Slovakio. La loknomo signifas: loĝkvartalo pri herooj de Dargov.

## Situo 
Dargovských Hrdinov situas de la urbocentro en oriento, kie monteto troviĝas.

## Historio 
La urboparto fondiĝis en 1975 kaj oni konstruis betonajn loĝdomojn.

Kategorio:Košice
Kategorio:Distrikto Košice 3
Vítějeves

Municipo **Vítějeves** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Svitavy, en arboriĉa orienta submontaro de Žďárské vrchy, 9&nbsp;km sudokcidente de urbo Březová nad Svitavou, sternita laŭlonge de la valo de rivereto Korýtka. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
Nuntempan nomon de la vilaĝo oni uzas nur de la jaro 1923. Pli frue ĝi estis Vítová, Vítoves, Vítějoves, Königsehinzendorf, nomata ankaŭ "královská".

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
### Preĝejo 
En centro de la vilaĝo, en tombejo sur monteto, staras preĝejo de Sankta Katarino, origine gotika el la komenco de 14-a jarcento. En la jaro 1912 estis sur loko de origina navo konstruita nova pseŭdogotika preĝejo, orientita al sudo, kaj la origina presbiterejo estis lasita kiel orienta kapelo. La preĝejo estas ununava kun kvinlatere fermita presbiterejo kaj kun sakristio sur orienta flanko. Sur okcidenta flanko de navo estas prisma turo kun embrazuraj fenestretoj kaj kun ligna turbalkono sur kreneloj. La presbiterejo havas radian volbon, la navo traban plafonon. Kapelo, la origina presbiterejo, estas gotika kun apogpilieroj, kun pintarka fenestro en orienta vando. Estas kruce volbita kun kejloprofilaj ripoj. Sur la volbo estas Kristo en mandrolo kaj simboloj de kvar evangelianoj el la komenco de 14-a jarcento. Ankaŭ sur la norda vando estas pentrita Kristo kaj duonstatuoj de sanktuloj el tempo ĉirkaŭ la jaro 1380.

En la kapelo estas baroka altaro de Sankta Katarino rozvilina kun bildo el la dua duono de 19-a jarcento. Ekipaĵo de la nova preĝejo estas moderna, la ĉefaltaro de J. Krejčík el la jaro 1912.

### Tombejo 
Ĉirkaŭ la tombejo estas barilmuro kun pordego, super la portalo kun reliefo de Sankta Katarino el la dua duono de 18-a jarcento.

### Kruco 
Sub la tombejo troviĝas ŝtona kruco el la unua duono de 19-a jarcento.

## Literaturo 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en j. 2004.
* Dr. E. Poche, DrSc. a kol. – *Umělecké památky Čech*. Eldonis Akademia en Prago en j. 1978.

## Eksteraj ligiloj 
* Monumento al viktimoj de la mondmilitoj

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Svitavy
Kategorio:Municipoj en distrikto Svitavy
Kategorio:Setlejoj en Svitava montetaro
Pál Juhász

**JUHÁSZ Pál** (pr. juha:s pa:l) estis hungara kuracisto, psikiatro, universitata profesoro, kandidato pri medicinaj sciencoj (1952) naskita en Nadjenjedo la 4-an de februaro 1916 kaj mortinta en Budapeŝto la 29-an de februaro 1984. Lia frato estis István Juhász. 
 
## Biografio
Pál Juhász diplomiĝis en 1940 en Debreceno. Inter 1946-1954 li gvidis la psikiatrian sekcion de la Centra Malsanulejo de Hungara Popolarmeo, poste en jaroj 1964-1967 li estis universitata profesoro de la Medicinscienca Universitato de Debreceno, inter 1964-67 ĝia rektoro. Inter 1967-1984 li estis universitata profesoro-katedrestro de la Kliniko pri Psikiatrio de la Universitato Medicinscienca Semmelweis. Li estis fondinto prezidanto de la Asocio Hungara pri Psikiatrio, ĉefredaktoro de revuo *Magyar Pszichiátriai Szemle*.

## Verkoj
**A klinikai neurológia alapjai* (Bp., 1969); 
**Az orvos és a beteg kapcsolata* (Bp., 1971).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj psikiatroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Metropola areo de la Golfeto de Kadizo-Ĥerezo

La **Metropola areo de la Golfeto de Kadizo-Ĥerezo** difiniĝas laŭ la *Plan de Ordenación del Territorio de Andalucía* (Teritoriordiga plano) , Dekreto 206/2006, de 28a de novembro de 2006, kiel la urba aglomeraĵo ducentra formata de Kadizo, Chiclana de la Frontera, Jerez de la Frontera, Puerto Real, El Puerto de Santa María kaj San Fernando.

## Populacio 
Ĝi havas populacion de 632.249 loĝantoj (*Instituto Nacional de Estadística de España* 2008), kaj estas la tria metropola areo de Andaluzio, post tiuj de Sevilo kaj de Malago, kaj la dekdua de Hispanio.

### Bibliografio 
* Feria, J.M., Pautas Estructurales Diferenciadas de Movilidad en las Áreas Metropolitanas Andaluzas. Áreas urbanas y movilidad laboral en España. Girona, 2000, M. Castañer, J. Vicente y G. Boix (eds.). Universidad de Gerona.

* Feria, J.M. kaj J. Susino, Movilidad por razón de trabajo en Andalucía. Dimensiones básicas y organización espacial. Sevilla, 2005, Instituto de Estadística de Andalucía.

## Vidu ankaŭ 
* Proksimaĵoj Kadizo
* Tramtrajno de la Kadiza Golfeto

## Eksteraj ligiloj 
* Consorcio de Transporte de la Bahía de Cádiz 

## Notoj 
Golfeto de Kadizo-Ĥerezo
Kategorio:Kadizo
Lajos Juhos

**JUHOS Lajos** (pr. juha:s lajoŝ) estis hungara agrokultura uzinologia fakverkisto naskita en Koloĵvaro la 8-an de aŭgusto 1879 kaj mortinta en Keszthely la 18-an de januaro 1940.

## Biografio 
Lajos Juhos diplomiĝis en Magyaróvár, de 1902 li estis asistanto en la ekonomia instituto de Kassa, ĝis 1911 adjunkto en Koloĵvaro en la katedro pri praktiko, poste adjunkto en Debreceno. En 1912 li iĝis eksterordinara profesoro en la katedro pri praktiko en Magyaróvár. Post la dua mondmilito li estis ordinara profesoro en Keszthely, gvidanto de la katedro pri uzinologio ĝis 1935, kiam li iĝis direktoro de la ekonomia akademio de Debreceno.

## Verkoj 
* *Kisgazdaságok jövedelmi eredményei az 1929. évben* (Keszthely, 1930);
* *Munkaracionalizálás a mezőgazdaságban* (Keszthely, 1932);
* *Üzem-tervkészítés és más mezőgazdasági előszámítások* (Keszthely, 1933);
* *Jelentés a 100 kat. holdon aluli dunántúli kisgazdaságok 1937. évi jövedelem helyzetéről* (kun Sándor Kulin, Keszthely, 1938).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Juhos, L.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ferenc Julier

**JULIER Ferenc** estis hungara kolonelo, fakverkisto naskita en Nadjvarado la 10-an de oktobro 1878 kaj mortinta en Budapeŝto la 25-an de aprilo 1944.

## Biografio 
Ferenc Julier estis dum la unua mondmilito oficiro de stabo, en 1919 gvidanto de la korpuso 3-a , poste sekciestro de stabo de la hungara Ruĝa Armeo, fine post la abdiko de Aurél Stromfeld stabestro. Li havis sekretajn rilatojn kun Gyula Gömbös kaj apogis la kontraŭrevoluciulojn.

## Verkoj 
* *1914–1918*. A világháború magyar szemmel (Bp., 1933);
* *Limanova* (Bp., 1937).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj soldatoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
1742 Schaifers

'*1742 *Schaifers''''' estas malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono, ano de la Koronisa familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la germanan astronomon Karl Schaifers (1921 - 2009).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1934
Barca (Košice)

250px|eta|maldekstra|Parko en Barca
**Barca** (hungare *Bárca*) estas iama vilaĝo, nun urboparto de Košice en Slovakio, en Regiono Košice.

## Situo 
Barca situas en orienta rando de Košice. La urbocentro troviĝas je 4 km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la paleolitiko. La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1215 en formo *"Barca"*. Longe ĝi havis 3 partojn: Supra, Suba kaj Meza Barca. Dum la mezepoko fortikaĵo defendis la vilaĝon. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis la lokon unuaklasa. En 1910 loĝis en Bárca 1330 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Košice, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Bárca rehungariĝis laŭ la unua Arbitracio de Vieno, ĉar ĝi forte ligiĝis al Kassa. Barca iĝis urboparto en 1968.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo el la 13-a jarcento
* kalvinana preĝejo
* 3 kasteloj de familio Bárczay [bArcai]
* muzeo pri flugmaŝinoj ĉe la flughaveno

Kategorio:Distrikto Košice 4
Makŝarip Auŝev

**Makŝarip AUŜEV** (naskiĝis la 16-an de februaro 1966 en Surĥaĥo — murdita la 25-an de oktobro 2009 en Nartano) estis entreprenisto kaj politika aktivulo de Inguŝio (Rusio).

Li estis unu el la plej gravaj politikistoj opoziciaj al prezidento Junus-bek Jevkurov. Post morto de alia opoziciulo Magomed Jevlajev, li gvidis retejon Ingushetia.org. Li estis murdita en ĉirkaŭaĵo de vilaĝo Nartan en Kabardio-Balkario.

Kategorio:Naskiĝintoj en Inguŝio
Kategorio:Mortintoj en Kabardio-Balkario
Kategorio:Rusiaj entreprenistoj
Kategorio:Politikistoj de Inguŝio
Maladers

**Maladers** estas komunumo de la komunumaro Schanfigg kaj la distrikto Plessur en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 501 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Maladers situas ĉe la nordokcidenta fino de la valo Schanfigg, norde de la rivero Plessur kaj rekte oriente de la kantonĉefurbo Koiro. En sudo la komunumon limigas la rivero Plessur, kiu fluas tra profunda valo, en nordo la komunuma teritorio etendiĝas ĝis la kresto de *Hochwang*, kie sur alterco de 2220 m s.m. troviĝas la plej alta punkto de la komunumo. Al la komunumo apartenas krom la kernvilaĝo Maladers ankaŭ la vilaĝetoj Sax kaj Brandacker.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Maladers limas en nordo al Trimmis, en oriento al Castiel, en sudoriento al Tschiertschen-Praden, en nordokcidento al Churwalden, kaj en okcidento al la kantonĉefurbo Koiro.

## Trafiko 
Tra la komunumo pasas la kantona vojo de Koiro al Arosa. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la poŝtaŭtolinio de Koiro al Peist. La linio de la Retia Fervojo, kiu pasas en la valfundo paralele al la rivero Plessur, ne disponas pri haltejo sur la komunuma teritorio.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Maladers datiĝas el la jaro 1156 kiel *de Maladru*. Sur la monteto *Tumi* estis trovitaj restaĵoj de parhistorio kaj fruhistoria setlejoj. En la jaro 1977 estis malkovrita statueto de Merkuro. Dum mezepoko Maladers apartenis al la supera tribunalejo de Koiro. En la 12-a jarcento estis menciita majorejo de la koira katedrala kapitulo. Poste la supera jurisdikcio apartenis al la koira voktotribunalo. Iam en la 15-a aŭ 16-a jarcento la jurisdikcio transiris al la tribunala komunumo Sankt Peter. En la 16-a jarcento la origine romanĉlingva vilaĝo estis germanigita. Kiel lasta vilaĝo de Schanfigg Maladers aliĝis en la jaro 1635 al la reformacio. En la jaro 1952 Maladers kun la tuta tribunala komunumo Sankt Peter sin liberaĉetis de la landa suvereneco de Aŭstrio kaj en 1657 ankaŭ de la feŭdo de la episkopo de Koiro.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Maladers
Neotyphodium coenophialum

***Neotyphodium coenophialum*** estas specio de fungoj el la familio klavicipitacoj kiu parazitas *Schedonorus arundinaceus*. Ĝi estas endofita anamorfo.

## Priskribo 
## Gastigantaj kreskaĵoj 
Ĝi parazitas *Schedonorus arundinaceus* ĉefe la vario Kentucky 31.

## Komponantoj 
Ĝi produktas ergovalinon, lolinon kaj peraminon.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
*  2005, Tezo de Christel Leyronas kun la gvidado de Guy Raynal
*  2011, Tezo de Anaïs Guibert kun la gvidado de Laurent Hazard

Kategorio:Sordariomycetes
Kategorio:Fungospecioj
1748 Mauderli

'*1748 *Mauderli'''* estas asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la svisa astronomo Paul Wild elde la Observatorio Zimmerwald apud Berno.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la svisan astronomon *Sigmund Mauderli'' (1876-1962).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Hilda grupo
Kategorio:Malkovrita de Paul Wild
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1966
Metropola areo de Malago

eta|250px|Vidaĵo de la golfeto de Malago el la monto San Antón.
La **Metropola areo de Malago** estas la urba regiono kiu enhavas la urbon de Hispanio kiu nomigas ĝin kaj serion de satelitaj urboj kiuj funkcias kiel dormejaj, industriaj, komercaj, turismaj kaj servaj urboj.

La Metropola areo de Malago estas difinita laŭjure pere de Dekreto 213/2006 de 5-a de decembro, publikita en la *Boletín Oficial de la Junta de Andalucía* (oficiala gazeto andaluzia) numero 250 de 29-a de decembro de 2006, kaj enhavas la municipajn teritoriojn de Alhaurín de la Torre, Alhaurín el Grande, Almogía, Álora, Benalmádena, Cártama, Casabermeja, Coín, Málaga, Pizarra, Rincón de la Victoria, Torremolinos kaj Totalán, kie loĝas konstante 863.605 censitaj loĝantoj oficiale.

## Vidu ankaŭ 
* Valo Guadalhorce
* Konsorcio de Metropola Transporto de Malago
* Proksimaĵoj Malago

## Notoj 
## Bibliografio 
* Junta de Andalucía, *Plan de Ordenación del Territorio de la Aglomeración Urbana de Málaga*, BOJA 2007.
* Junta de Andalucía, *Plan de Ordenación del Territorio de Andalucía*, BOJA 2006.
* Fundación CIEDES, *II Plan Estratégico de Málaga *, 2006.

## Eksteraj ligiloj 
* Consorcio de Transporte Metropolitano del Área de Málaga
* Red Europea de Áreas y Regiones Metropolitanas 

Kategorio:Geografio de Andaluzio
Malago
1749 Telamono

**1749 Telamono** estas mezgranda malhela troja asteroido.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la mitologia rolulo Telamono, reĝo de Salamino, patro de Ajakso la granda.

## Orbito 
Ĝi estas troja asteroido de la sistemo Suno-Jupitero, kiu orbitas ĉe la Punkto de Lagrange L4, en la grupo tiel nomata Greka Tendaro.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1949
1750 Eckert

'*1750 *Eckert''''' estas malrapide rotacianta marsrenkonta asteroido de la interna asteroida zono, ano de la Hungaria familio, kun rimarkinde longa rotaciperiodo (pli ol 15 tagoj).

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon Wallace John Eckert.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1950
1751 Herget

'*1751 *Herget''''' estas malgranda asteroido de la asteroida zono, ano de la Gefiona familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  en la kadro de la Indianaa Programo pri la Asteroidoj elde la Observatorio Goethe Link, apud Broklino en Indianao (Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon Paul Herget.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Indiana Asteroid Program
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1955
Schanfigg

eta|300ra|Schanfigg rigardo orienten al direkto de Castiel
**Schanfigg** (prononcu *ŝanfig*, en la germana kaj alemana lingvoj ĉiam uzata kun neŭtra artikolo **das Schanfig** respektive alemane '''s' Schanfig'*) estas valo kaj historia regiono en Kantono Grizono en Svislando.

## Geografio 
Schanfigg kongruas kun la valo de la rivero Plessur sen la teritorio de la urbo Koiro (kelkaj ankaŭ konsideras Koiron parto de Schanfigg, tio tamen ne estas korekta, ĉar Koiro memkompreneble apartenas al la Koira Rejnvalo). Ĝi konsistas el la komunumaro Schanfigg kaj la sudorienta parto de la komunumaro Churwalden, kaj kovras do grandan parton de la teritorio de la distrikto Plessur.

Historie Schanfigg estis dividita en la du partojn, nome Interna Schanfigg, tio estas la hodiaŭaj komunumoj Arosa kaj Langwies, la fontregiono de de la rivero Plessur, kiu tie fluas de sudo al nordo, kaj Ekstera Schanfigg, la cetera valo, post la kurbiĝo de Plessur okcidenten. Krom Molinis la kernvilaĝoj en la valo situas supre sur montaj terasoj, ĉar la rivero en la valo estas tre sovaĝa ofte inundas kaj ofte okazas rokfaloj kaj ŝlimlavangoj.

## Trafiko 
En la jaro 1877 oni komencis la konstruadon de veturebla vojo al Schanfigg. La plej supra parto de Langwies al Arosa estis inaŭgurita en la jaro 1891. Tio estis la komenciĝo de la turisma evoluo de la regiono. Sekvis la fervojo de Koiro al Aroso, kiu estis inaŭgurita en 1914.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Schanfigg datiĝas el la jaro 765 kiel *in Scanavico* (en kopio de la testamento de Telo). Ĝia historia romanĉlingva nomo estas *Scanvetg''.
La setlado de la valo okazis flanke de Koiro en mezepoko fare de retoromanoj. Oni trovis ankaŭ spurojn de prahistoriaj setlejoj kaj de romianoj, kiuj pruvis, ke dum prahistoria kaj romia tempo vojo kondukis de Koiro tra la valo tra la Strela-Pasejo al Davos. Apud Castiel estis trovita setlejo el romia epoko kun urbomuro. Ekde la 14-a jarcento de la orienta flanko almigris valzoj, kaj la loĝantaro de la valo iom post iom germaniĝis.

Ĝis 1338 la Senjoroj de Vaz estis la mastroj de la valo. Poste la Grafoj de Werdenberg kaj ek de 1363 la Grafoj de Togenburgo. En la jaro 1436 la vilaĝoj de la Ekstera Schanfigg aliĝis kiel tribunalkomunumo Sankt Peter al la Dektribunala Federacio. Ek de 1479 la landa suvereneco apartenis al Aŭstrio. De la jaroj 1530 ĝis 1635 reformacio la vilaĝoj de la valo iom post iom aliĝis al la reformacio. Dum Ekstera Schanfigg dum mezepoko plej parte estis feŭdo de ŝanĝantaj Senjoroj, Langwies en Interna Schanfigg estis libera tribunalkomunumo, dum Arosa, al kiu ĝis la konstruo de la vojo en la 19-a jarcento ne ekzistis trairebla konekto al la cetera valo, apartenis al Davos. En la jaro 1652 la civitanoj de valo sin liberaĉetis de Austrio kaj en la jaro 1657 ankaŭ de la episkopejo de Koiro.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Valoj en Svislando
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Plessur (distrikto)
1752 van Herk

'*1752 *van Herk''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la nederlanda astronomo Hendrik van Gent, elde la Suda Stacio de la Observatorio de Leiden en Johanesburgo (Sud-Afriko).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la nederlanda astronomon Gijsbert van Herk.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hendrik van Gent
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1930
1754 Cunningham

'*1754 *Cunningham''''' estas mezgranda malhela asteroido de la asteroida zono, ano de la Hilda grupo.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Eugène Joseph Delporte elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon Leland Cunningham.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Hilda grupo
Kategorio:Malkovrita de Eugène Joseph Delporte
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1935
Marsiaso

**Marsiaso** (latine *Marsyas*) estas en la greka mitologio unu el la Satirusoj aŭ Silenoj el Frigio.[eta|Marsiaso ([Kroměříž)]]

Foje li trovis fluton, kiun inventis diino Atena, sed kiam ŝi vidis, ke la ludado pufigas kaj malbeligas ŝian vizaĝon, ŝi forĵetis ĝin.

Marsiaso levis ĝin, lernis ludi kaj ekmajstris ĝin. Ĉiuj lin laŭdis, li fariĝis fiera, eĉ orgojla, kaj defiis la dion Apolonon mem konkursi pri muziko. Apolono estis ofendita kaj kolera, li starigis kondiĉon, ke la venkinto senhaŭtigos la vivantan venkiton. Dum la ludado ambaŭ ludis majstre, sed Apolono, ludanta liron, komencis ankaŭ kanti. Tion la blovanta Marsiaso ne povis imiti, malvenkis kaj estis penditita sur arbo kaj senhaŭtigita.

Liaj amikoj tiom ploris, ke iliajn larmojn sorbis la tero kaj ekfontis frigia rivero, kiu ricevis nomon Marsiaso.

La sorto de Marsiaso kortuŝis la homojn jam en la aktikva epoko, en la Renesanco kaj ankaŭ nun. Aperis skulptaĵoj, pentraĵoj, poemoj, komponaĵoj pri la tragedio.

maldekstra|eta|Senhaŭtigata Marsiaso

eta|Apolono kaj Marsiaso de Tiziano

Kategorio:Satirusoj
Michiel de Ruyter

**Michiel Adriaenszoon de RUYTER** (Vlissingen, 24-an de marto 1607 - Golfeto de Sirakuzo, 29-an de aprilo 1676) estis nederlanda admiralo.

Michiel de Ruyter (kromnomo bestevâer malnov-nederlande por **avo**) estis unu el la plej konataj marherooj en la nederlanda historio. En la unuaj tri anglaj-nederlandaj militoj li ludis gravan rolon. Krom tio li partoprenis en diversaj militoj en la Balta maro kaj kontraŭ piratado en la Mediteraneo. De Ruyter alterne estis dungito de la ŝtato kaj de ŝipoposedantoj, kaj eĉ dum kelka tempo memstara entreprenisto en la balenkaptado.
eta|maldekstra|300px|Statuo de Michiel de Ruyter en Vlissingen

Kategorio:Nederlandanoj
Kategorio:Admiraloj
Kategorio:Ora jarcento de Nederlando
Metropola areo de La Palmoj de Granda Kanario

La **Metropola areo de La Palmoj de Granda Kanario** estas urba kernaro kiu disvolviĝas ĉirkaŭ la urbo de Las Palmas de Gran Canaria, kaj laŭ du diversaj etendoj (pli ampleksa kaj pli interna) de Kanarioj (Hispanio).

Ĝi estas la deka metropola areo pli granda laŭ populacio de Hispanio.

## Klasigo 
### Projekto AUDES5 
La projekto AUDES5 konsideras serion de urbaj areoj laŭlonge de la urboj de Hispanio. En la insulo de Gran Canaria difiniĝas sendepende la urbaj areoj Las Palmas de Gran Canaria-Telde-Arucas-Ingenio (formata de tiuj municipoj plus Firgas kaj Moya norde, Valsequillo centre kaj sude kaj Agüimes sude) kun 618.496 loĝantoj kaj Santa Lucía de Tirajana (formata de tiu plus San Bartolomé de Tirajana (105.133 loĝantoj).

Laŭ tiu projekto, la insulo de Gran Canaria enhavas kunurbaĵon de urbaj areoj pli malgrandaj kaj najbaraj sed sufiĉe interrilataj kiuj formas urban regionon. La ciferoj estas 741.816 loĝantoj kaj areo de 883,2 km².

#### Metropola areo 
Aliflanke estas konsiderata metropola areo de la municipoj najbarioj de la ĉefurbo, tiukaze formata de la municipoj de Telde, Arucas, Ingenio, Santa Brígida, Agüimes, Santa Brígida, Teror, Valsequillo de Gran Canaria, Moya kaj Firgas kun populacion de 629.241 loĝantoj (2008). Tie koncentriĝas la plej parto de la ekonomia agado de la metropola areo, kun diversaj subareoj industriaj, komercaj kaj entreprenaj, la flughaveno de Gran Canaria, ĉirkaŭŝosearo de Las Palmas de Gran Canaria kaj kelkaj el la fakultatoj de la Universitato de Las Palmas de Gran Canaria, kiaj la Kampuso de Tafira en Las Palmas de Gran Canaria kaj tiu de Bañaderos en Arucas. En la sekva tabelo aperas la informo je januaro de 2008.

#### Kunurbaĵo 
La dua tipologio de metropola areo de Las Palmas de Gran Canaria koincidas praktike kun la leĝo de grandaj urboj, kaj laŭ tio enhavas cirklon de radiuso de 20 km, kun populacio de 741.826 loĝantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Metropola areo de Sankta Kruco de Tenerifo

## Referencoj 
La Palmoj de Granda Kanario
Kategorio:Las Palmas de Gran Canaria
Košická Nová Ves

**Košická Nová Ves** (hungare *Kassaújfalu* [kaŝaUjfalu], germane *Neudorf*) estas iama vilaĝo, nun urboparto de Košice en Slovakio, en Regiono Košice. La loknomo signifas: nova vilaĝo.

## Situo 
Košická Nová Ves situas en orienta rando de Košice.
  
## Historio 
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1297 laŭ tiama hungara ortografio *"Cassa Uj Falu"*. En la 15-a jarcento germanoj alvenis. En 1826 oni komputis tie 864 vilaĝanojn. En 1896 loĝis tie 1160 vilaĝanoj en 152 domoj. En 1910 loĝis en Kassaújfalu 1215 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Košice, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Kassaújfalu rehungariĝis laŭ la unua Arbitracio de Vieno, ĉar ĝi forte ligiĝis al Kassa. Ekde 1990 Košická Nová Ves iĝis urboparto de Košice.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario) de 1771

Kategorio:Distrikto Košice 3
Metropola areo de Sankta Kruco de Tenerifo

La **Metropola areo de Sankta Kruco de Tenerifo**, estas urba kernaro kiu situas en la orienta pinto de la insulo de Tenerifo (Kanarioj, Hispanio), ĉirkaŭ Santa Cruz de Tenerife. La Metropola areo de Sankta Kruco de Tenerifo estas la 14a de Hispanio. Laŭ la *Cabildo de Tenerife* (insula instanco) oni esperas, ke la Metropola areo de Sankta Kruco de Tenerifo unuigos ses municipojn en 20 jaroj, pro la enorma demografia kresko kiun eksperimentis. La kerno de la Metropola areo de Sankta Kruco de Tenerifo kuŝas ĉe la urboj Santa Cruz de Tenerife kaj San Cristóbal de La Laguna. Ambaŭ urboj troviĝas fizike kaj urbanize unuigitaj, kaj kune havus populacion de ĉirkaŭ  loĝantoj.

## Enhavo 
### Oficiale 
## Referencoj 
Sankta Kruco de Tenerifo
Kategorio:Santa Cruz de Tenerife
Wright

**Wright** (el la malnovangla "*wryhta*" aŭ "*wyrhta*" :
laboristo aŭ lignaĵisto) estas tre ofta familinomo en Britio kaj anglalingvaj landoj.

Kelkaj homoj nomitaj **Wright**:

* Almroth Wright, brita mikrobiologiisto,
* Brad Wright, kanada produktoro de la televida serio Stargate,
* Edward Wright (1561 - 1615) brita  matematikisto,
* Edward L. Wright, usona astronomo kaj astrofizikisto,
* Frank Lloyd Wright, (1867 - 1959), usona arkitekturisto,
* Orville kaj Wilbur Wright, usonaj pioniroj de la aviado,
* Gregory Wright, usona astrofizikisto
* Isaac Henry Wright, brita inĝeniero,
* John Wright, nomo de pluraj homoj,
* Joseph Wright of Derby (1734 - 1797) brita pentristo,
* Richard Wright, brita rokmuzikisto,
* Sewall Wright (1889 - 1988), usona genetikisto,
* Thomas Wright (1771 - 1789) brita astronomo,
* ...

**von Wright**  estas sveda kaj finna nobela familio devenanta de elmigrinta skoto.

## Aliaj
* Kantono Wright Usona kantono de Iovao,
* Kantono Wright Usona kantono de Minesoto,
* Kantono Wright Usona kantono de Misurio,
* 1747 Wright estas asteroido, (oni ne scias kiun ĝia nomo honoras).

Kategorio:Familiaj nomoj
1755 Lorbach

'*1755 *Lorbach'''* estas malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la franca astronomino Marguerite Laugier elde la Observatorio de Nico.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Anne Lorbach'', sekretariinon en la Observatorio de Cincinnati kaj duan edzinon de la usona astronomo Paul Herget.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Marguerite Laugier
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1936
Metropola areo de Murcio

La **Metropola areo de Murcio** estas la metropola areo de la provinco de Murcio, en Hispanio, kiu havus kiel centra kerno la urbon de Murcio.

La Ministerio pri Loĝado de Hispanio konsideras, ke la «urba areo» de Murcio estas formata de 10 municipoj: Murcio, Molina de Segura, Alcantarilla, Las Torres de Cotillas, Archena, Santomera, Beniel, Ceutí, Alguazas kaj Lorquí.

Laŭ la censo de 2009 ĝi havus populacion de 633.683 loĝantoj, dise en totala areo de 1.230,92 km2, rezulte en loĝdenseco de 515 loĝ/km2.

Francisco Ruiz, partoprenanto de la projekto AUDES, limigis la etendon de la «metropola areo» *Murcia - Molina de Segura - Alcantarilla* super la bazo de la censo de 1998. Tiu areo enhavus la municipojn de Murcio, Molina de Segura, Alcantarilla, Las Torres de Cotillas, Archena, Ceutí, Alguazas, Lorquí kaj Librilla. 

Laŭ la municipa censo de 2009 ties populacio estus de 611.965 loĝantoj, kuo areo de 1233,2 km², kio okazigas densecon de 496,24 hab/km².

Krome konsiderindus kunurbaĵo *Murcia-Orihuela* kiel aglomeraĵo de la «metropola areo» *Murcia - Molina de Segura - Alcantarilla* kaj de la «urba areo» de *Orihuela* kun populacio totale de 776.784 personoj (2009), areo de 1.787,7 km² kaj loĝdenseco de 445,54 hab/km².

## Notoj 
Murcio
Kategorio:Murcio
Jahja bin Muhamad

eta|La rezidejo de la imamo en Uedo Dhar
**Jahja Muhamad Hamid ad-Din** (arabe يحيى محمد حميد الدين, latinliterigo laŭ la normo de DMG Yaḥyā Muḥammad Ḥamid ad-Dīn; naskiĝis en 1869; mortis en 1948) estis imamo kaj reĝo de Jemeno (1904–1948).

Jahja en 1904 sukcesis forpeligi la armeon de la Otomana imperio el Norda Jemeno kaj en 1911 rekoniĝis ties reganto. En 1918 la norda Jemeno iĝis suverena ŝtato. Post la rekono de lia rego pere de Britio, li en 1926 alprenis la titolon de reĝo kaj komencis instigi modernigon de sia lando.

En 1934 ekestis milito de Norda Jemeno kontraŭ Sauda Arabio pri la provinco *Asir*, sed kadre de la konflikto la registaro de Norda Jemeno ne povis realigi siajn pretendojn pri la teritorio. En 1948 la reĝo estis murdita kadre de palaca ribelo. Posteulo en la reĝa posteno iĝis lia filo Ahmad ibn Jahja.

Kategorio:Reĝoj de Jemeno
1758 Naantali

'*1758 *Naantali''''' estas malgranda asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la finnlanda astronomino Liisi Oterma elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la Finlanda urbo Naantali.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Liisi Oterma
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1942
Müli

**Müli** signifas en la alemana lingvo muelejo. Ĝi estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Müli (Nennigkofen)** estas setlejo de la komunumo Nennigkofen en la distrikto Bucheggberg en Kantono Soloturno en Svislando.

* **Müli (Matzendorf)** estas setlejo de la komunumo Matzendorf de la distrikto Thal en Kantono Soloturno en Svislando.

* **Müli (Rickenbach)** estas setlejo de la komunumo Rickenbach SO de la distrikto Olten en Kantono Soloturno, Svislando.

* **Müli (Rodersdorf)** estas setlejo de la komunumo Rodersdorf de la distrikto Dorneck en Kantono Soloturno, Svislando.
Ahmad ibn Jahja

**Ahmad ibn Jahja** (arabe أحمد بن يحيى حميد الدين, latinliterigo laŭ la normo de DMG Aḥmad ibn Yaḥyā Ḥamīd ad-Dīn; naskiĝis en 1895 — mortis la 19-an de septembro 1962) estis la antaŭlasta reĝo de la dinastio de zaididoj en Norda Jemeno (1948-1962).

Post la murdiĝo de lia patro Jahja bin Muhamad (1904-1948) Ahmad alianciĝis kun la triboj de norda Jemeno kontraŭ la puĉistoj kaj kun ili en marto 1948 rekonkeris la ĉefurbon Sanao. Tiu rekonkero ligiĝis la fortaj detruoj kaj priraboj en la urbo. La puĉistoj kaj la de ili nomumita reganto al-Ŭazir estis murditaj.

Samkiel lia patro, ankaŭ Ahmad daŭrigis la internacian izoliĝon de la lando. Grandaj infrastrukturaj mankoj gvidis al misfunkcio de la agrikulturo kaj al amasaj malsatoj. Tamen helpe de la Unuiĝintaj Nacioj komenciĝis malrapida modernigo de la infrastrukturo, de la eduka kaj prisana servoj. La absolutisma regado de Ahmad en 1955 rezultis en ribelo gvide de lia frato ad-Din Abdallah, kaj la ribelantoj eĉ dumtempe sieĝis Ahmad-on en sia rezidejo en la urbo Taiz. Ankaŭ kiam kronprinco Muhamad al-Badr, dum kuracripoza restado de Ahmad en eksterlando, provis plirapidigi la modernigon helpe de konsilistoj el Sovetunio kaj Popola Respubliko Ĉinio, Ahmad je sia reveno al Jemeno subpremis tiujn iniciatojn. Kadre de atenco en marto 1962 li tamen estis grave vundita kaj transdonis la regadon de la lando al sia filo Muhamad al-Badr, kiu post la morto de Ahmad la 19-an de septembro 1962 ankaŭ formale iĝis reĝo de Norda Jemeno.

Kategorio:Reĝoj de Jemeno
Dezső Nagy (kaáli)

**NAGY Dezső** (pr. nadj reĵoe:), kaáli estis hungara inĝeniero, gvidanto de la konstruadoj de Balaton-portoj naskita en Kraszna la 17-an de majo 1868 kaj mortinta en Siófok la 22-an de marto 1940.

## Biografio 
Dezső Nagy, kaáli diplomitiĝis en 1896 en la teknikuniversitato de Budapeŝto, kaj komencis sian karieron en oficejo pri kulturinĝeniereco de Székesfehérvár. En 1910 li estis inĝeniero de la Landa Direktoreco pri Akvokonstruaĵoj en Ministerio por Agrokulturo. En 1913 oni komisiis lin pri gvidado de Inspektoreco de Balaton-pontoj. Li renovigis plure da pontoj, konstruis novajn pontojn (Tihany, Balatonföldvár, Siófok, Balatonlelle ktp.). Li eltrovis la borddefendilon kun signo KND.

## Verkoj 
* *A Balaton hajókikötői* (Technikai fejlődésünk története, Bp., 1927).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj inĝenieroj
Kategorio:Personoj de Crasna (Sălaj)
Sambahsa-mundialect

**Sambahsa-mundialect** estas lingvo inventita de franco Olivier Simon. Ĝi aperis en la reto en Julio 2007. Ĝia nomo venas de *sam* (sama) kaj *bahsa* (lingvo), de *mundial* (monda) kaj *dialect* (dialekto). Ĝi situas meze inter rekonstruita lingvo kaj inventita helplingvo.

## Fontoj 
La ĉefa bazo de la sambahsa vortaro kaj gramatiko estas rekonstruita hindeŭropa pralingvo. Sed vortoj el ties diversaj subgrupoj estis ankaŭ inkluzivitaj. Teknikaj kaj sciencaj vortoj venas el la greka kaj la latina. Vortoj de sambahsa kutime venas el almenaŭ du lingvoj, ĝenerale eŭropaj lingvoj, sed la fontoj ampleksas lingvojn de la islanda al la japana, inkluzivante vortojn el la turka, araba, svahila, sanskrita, indonezia kaj ĉina.

## Gramatiko 
La gramatiko estas esence hind-eŭropa, kun kvar genroj (vira, ina, neŭtra, kun aldono de nedeterminita, por vivaĵoj de ambaŭ aŭ ajna sekso), laŭ la vera sekso de la estaĵoj, kvar kazoj (nominativo, akuzativo, dativo kaj genitivo), nepraj por artikoloj kaj pronomoj, libere uzeblaj ĉe substantivoj, verboj kun ŝanĝiĝantaj radikoj laŭ la tempoj (prezenco kaj pasinteco) kaj diversaj finaĵoj laŭ la personoj. La gramatiko estas tamen reguligita.

### Ekzemplo de konjugacio 
Ni konsideru la verbon *aure*, aŭdi. En prezenco, la verbaj formoj estas: *auro, aurs, aurt, aurm(o)s, yu aurte, aurnt.*

En pasinteco: *ieurim, ieurst(a), it, ieuram, ieurat, ieureer.* Sed, pro la radikŝanĝo, eblas konjugacii ĝin sen la finaĵoj, tiel: *io ieur, tu ieur, is/ia/id/el ieur, wey ieur, yu ieur, ies/ias/ia/i ieur.* Tiu senfinaĵa konjugacio ne eblas se la radiko restas senŝanĝa.

Krom tiuj du bazaj formoj ekzistas malsimpla pasinteco, futuro, ordono k.t.p.

### Ekzemplo de deklinacio 
Jen la formoj de la persona pronomo de la tria persono, kiu ankaŭ uziĝas kiel difina artikolo. Ĉar deklinacio ne estas nepra ĉe substantivoj, artikoloj uziĝas por signi iliajn genron kaj kazon.

**Singularaj formoj**

**Pluralaj formoj**

## Alfabeto kaj prononco 
Sambahsa-mundialect uzas la latinan alfabeton sen diakritaj signoj . La prononco estas baze regula, sed sekvas multajn regulojn, kiuj ebligas rektan prunton de vortoj el diversaj lingvoj kun konservo de la prononco, apud la bazaj hind-eŭropaj vortoj, kiel *pater*. Ekzemple, *bureau* prononciĝas kiel en la franca, *point*, kiel en la angla.

La lingvo enhavas plurajn por iuj homoj malfacilajn sonojn, kiel /ø/ (eu), /y/ (ue aŭ y), /ə/ (e, en iuj cirkonstancoj), /ç/ kaj /x/ (sh kaj kh) kaj /θ/ (th).

## Ekzemplo 
Post longaj jaroj denove pasis princo tra la lando kaj li aŭdis maljunulon rakonti ke malantaŭ la dorna heĝo estis kastelo kie princino de mirinda beleco, nomita la dormanta belulino, dormadis jam de cent jaroj, kaj kun ŝi dormis la reĝo, la reĝino kaj la tuta kortego.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Vikio de la sambahsa, en la franca kaj la angla
* Artikolo en esperanto pri sambahsa (en paĝo 11) 
* YouTube kaj DailyMotion proponas plurajn filmetojn en sambahsa aŭ kun sambahsaj subtitoloj.
** Born of Hope
** Hunt for Gollum
** Home (en la franca)
* Vortaro Sambahsa-Angla

Kategorio:Konstruitaj lingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Planlingvoj
Endre Kabos

**Endre Kabos** (pr. kaboŝ), laŭ hungarlingve kutima nomordo **KABOS Endre** estis hungara skermisto, olimpika ĉampiono, privatoficisto naskita en Nagyvárad la 5-an de novembro 1906 kaj mortinta en Budapeŝto la 4-an de novembro 1944.

## Biografio 
Endre Kabos konkursis en la koloroj de la klubo Tisza István Vívó Club kaj de la Újpesti Torna Egylet. Li estis en 1931 la dua en la Eŭropo-ĉampioneco (Vieno), en 1932 en la olimpio (Los Angeles) la tria, en 1933 (Budapeŝto) kaj en 1934 (Varsovio) Eŭropo-ĉampiono. En 1936 en la olimpio de Berlino li estis ĉampiono de spadskermo. Li estis ano de la Eŭropo-ĉampiono hungara spadteamo kvarfoje (1931, 1933, 1934, 1935), dufoje olimpia ĉampiono (1932, 1936). Dum jaroj 1936–37 li estis 28 foje selektitulo. Li perdis sian vivon okaze de la eksplodigo de Margit-ponto de Danubo.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Vidu ankaŭ 
* Hungario en la Somera Olimpiko 1932
* Hungario en la Somera Olimpiko 1936

Kategorio:Hungaraj skermistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj oficistoj
Opátska

**Opátska** (hungare *Széplakapáti* [sEplakapAti]) estas kvartala patro de Krásna en Košice en Slovakio, en Regiono Košice.

## Situo 
Opátska situas en sud-orienta rando de Košice laŭ maldekstra bordo de Hornád. La urbocentro troviĝas je 7 km.
  
## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en la jaro 1427 laŭ tiama hungara ortografio *"Apáti"* (=abata), kiel apartenaĵo de la proksima abatejo de Krásna. Dum la historio ĝi apartenis al la eklezio. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon unuaklasa. En 1910 loĝis en Széplakapáti 397 homoj, (slovakoj, hungaroj, ciganoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Košice, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Széplakapáti rehungariĝis laŭ la unua Arbitracio de Vieno, ĉar ĝi forte ligiĝis al Kassa. En 1945 Opátska unuiĝis kun Krásna nad Hornádom. Tiu unuigita vilaĝo iĝis urboparto de Košice en 1976.

## Vidindaĵoj 
* kulturdomo
* strato Opátska, la unusola memoraĵo pri la iama vilaĝo

Kategorio:Krásna
Ede Kabos

**KABOS Ede** (pr. kaboŝ) estis hungara verkisto, ĵurnalisto naskita en Nagykároly la 2-an de decembro 1864 kaj mortinta en Abbázia la 8-an de aŭgusto 1923. Lia filino estis Ilonka Kabos.

## Biografio 
Ede Kabos interrompis siajn studojn pri filologio en Budapeŝto kaj laboris por pluraj ĉefurbaj gazetoj, li estis kunlaboranto ankaŭ de ĵurnalo *Országos Hírlap* de Kálmán Mikszáth. De 1902 li estis ano de la Societo Petőfi. De 1913 li estis redaktoro de la *Érdekes Újság*. Li estis amiko de Endre Ady. Post la faligo de la Hungara Sovetrespubliko li elmigris en Vienon. Sub plumnomo Molnár Sándor li verkis ankaŭ teatraĵojn.

## Verkoj 
* *Elzüllöttek* (rakontoj, Bp., 1885);
* *A kupéban* (teatraĵo, prez. Nemzeti Színház, 1888);
* *Mab királynő* (teatraĵo, prez. Nemzeti Színház, Bp., 1895);
* *A verebek* (romano, Bp., 1900);
* *Két halott regénye* (r., 1902);
* *Az eleven kulcs* (r., Bp., 1905);
* *A Rubin-gyár* (r., Bp., 1920);
* *Egy óra története* (Bp., 1921)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Renault FT-17

eta
**FT-17** estas malpeza tanko, produktita de Renault dum la Unua Mondmilito.

## Historio 
La **Renault FT–17** estis la plej sukcesa tanko de la franca armeo en la unua mondmilito. Ĝi estis dupersona malpeza tanko, en kiu la gvidanto sidis antaŭe, dum la komandanto staris kaj traktis la armilaron. La elformiĝo de FT–17 gravis en plua evoluigo de la tankoj, oni tie konstruis unuafoje turneblan turon. La tie efektivigita triobla disigo (gvidanta, batala kaj motora spaco) iĝis same tradicio.

Oni planis FT–17 por apogo de la infanterio, ĉe fino de la milito, la franca armeo havis ĉ. 3.000 tankojn el tiu tipo kaj oni uzis la tipon ĝis 1944. Oni uzis ĝin en armeoj de 24 landoj, pluraj landoj produktis ĝin laŭ licenco. Ĝia grava lastfoje batala uzo okazis en Parizo, kiam la germanoj uzis ĝin kontraŭ la ribelantoj.

## Datenoj 
* Fuelujo: 90 l
* Grimpa kapablo: 45°
* Fosaĵ-traira kapablo: 1,8 m
* Ŝtupar-ira kapablo: 0,6 m

## Bildaro 

Dosiero:RenaultTSF.jpg|Renault FT-17 en la bolonja muzeo *Chars de France*
Dosiero:Belgrade Military Museum - Renault FT-17.JPG|Renault FT-17 en la belgrada milihistoria muzeo
Dosiero:FT17 England.JPG|Renault *Char Mitrailleur* en la bovington-a tanka muzeo
Dosiero:FT-17BSprototype.jpg|Prototipo *FT-17BS en la bolonja muzeo *Chars de France''

Kategorio:Francaj tankoj
Kategorio:Armeo de Francio
Kategorio:Francio en la Dua Mondmilito
Kategorio:Tankoj de la Unua Mondmilito
FT-17
Kardan-krado

eta|Desegno de Kardan-krado
**Kardan-krado** estas deĉifrigilo, elpensita en ĉ. 1550 fare de itala matematikisto Gerolamo Cardano. Ĝi gravis en frua novepoko gravan rolon por deĉifro de mesaĝoj. El vidpunkto de la moderna kriptografio, temas pri simetria kriptosistemo.

Oni desegnas sur malmolaĵo  (pergamento, papero) kradon kaj oni eltranĉas partojn el la estiĝinta tabelo. Tiel estiĝas „truigita ŝablono“, t.n. *individua Kardan-krado*.

Por ĉifrigi la tekston per helpo de ŝablono, oni metas la *individuan Kardan-kradon* sur malplena (neskribita) papero kaj skribas nur sur ties truajn kradopartojn vorterojn, silabojn, literojn de la mesaĝo. La neplenigita parto de la tabelo povas esti kompletigita per iu ajn dateno.

Por deĉifro de la mesaĝo, oni bezonas la *individuan Kardan-kradon*.

Kategorio:Kriptografio
Vinko Globokar

**Vinko GLOBOKAR** (* 7-an de julio 1934 en Anderny, Francujo) estas slovena trombonisto kaj komponisto.

Globokar komponis verkojn por orkestro, por ĉambromuzikaj ensembloj kaj ĥoroj. Krom liaj eksterordinaraj kapabloj kiel trombonisto, kiuj influis multajn samtempajn komponistojn (li ludis unuaj prezentaĵojn de komponaĵoj de Luciano Berio, Mauricio Kagel, Karlheinz Stockhausen, René Leibowitz kaj Louis Andriessen), li ankaŭ estas teoriisto de la *avangardo*.

Globokar prezentis multajn verkojn por trombono kaj evoluigis sur la instrumento novajn ludteknikojn.

## Verkoj 
### Komponaĵoj (elekto) 
* *Vendre le Vent* por piano, frapinstrumentaro, kvin ligno- kaj kvar latunblovistoj
* *Ausstrahlungen* por soloistoj kaj dudek muzikistoj
* *Discours II* por kvin trombonoj
* *Discours III* por kvin hobojoj
* *Discours IV* por tri klarnetoj
* *Fluide* por latunblovistoj kaj frapinstrumentaro
* *Etude I* por dek naŭ soloistoj
* *Etude II* por orkestro
* *La ronde* por instrumentoj
* *Drama* por piano kaj frapinstrumentaro
* *Atemstudie* por hobojo
* *Vioe* por ĥoroj kaj trio orkestroj
* *Accord* por soprano, trombon, violonĉelo, fluto, orgeno kaj frapinstrumentaro
* *Traumdeutung* por kvar ĥoroj, ĉelesto, harpo, vibrafono kaj gitaro
* *Airs* por ok kantvoĉoj, trombon, klarneto kaj du helpantoj
* *Standpunkte* por soprano, ĥoro kaj orkestro kun pluraparata prezentado
* *Caroussel* por kvar kantistoj kaj dek ses instrumentoj
* *Miserere* por voĉoj kaj orkestro
* *Dialog über Luft* por akordiono
* *Toucher* por frapinstrumentaro sola
* *Dialog über Erde* por frapinstrumentaro sola
* *Notes* por pianisto
* *Les Emigrés* por ensemblo kun pluraparata prezentado
* *Der Engel der Geschichte, 1. Teil Zerfall* por 2 orkestrogrupoj kaj sonbendo
* *La Prison* por 8 instrumentoj

### Traktaĵoj 
* *Einatmen, Ausatmen *, 1994, ISBN 3-923997-60-4
* *Laboratorium (Texte zur Musik 1967-1997)*, 1998, ISBN 3-930735-23-7

## Eksteraj ligiloj 
* Vinko Globokar und der performative Körper

Kategorio:Slovenaj trombonistoj
Kategorio:Slovenaj komponistoj
Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Komponistoj de la 21-a jarcento