Hidrarga veneniĝo

**Hidrarga veneniĝo** estas veneniĝo aŭ toksiĝo per la metalo hidrargo aŭ per ties kemiaj kombinaĵoj.

**Hidrargo** estas elemento, kemia simbolo Hg, atomnumero 80. Ĝi aperas kiel metalo, arĝentokolora, fluida je ordinaraj temperaturoj. En tiu stato ĝi estas relative nedanĝera. Tamen, jam je ordinara, t.n. ĉambra temperaturo ĝi vaporiĝas kaj produktas venenigajn vaporojn. Speciale venenigaj estas organikaj kombinaĵoj, ekzemple metil-hidrargo.

Oni povas esti en kontakto kun hidrargo, se termometro uzanta hidrargon frakasas. En multaj landoj tiuj jam estas malpermesitaj. Modernaj termometroj uzas nedanĝerajn fluidaĵojn, ekzemple etanolon, aŭ estas elektronikaj.

Akuta veneniĝo okazas per rekta enspiro de hidrarga vaporo. La hidrargo blokas enzimon, kiu estas esenca por transigo de stimuloj. Kronikaj veneinĝoj ankaŭ eblas, se tre malgrandaj kvantoj ĉeestas dum longa tempo.

## Akuta Veneniĝo 
La unuaj simptomoj de akuta veneniĝo estas:
* kapdoloroj
* naŭzo
* vertiĝo
* sekeca buŝo kaj faringo

Tuj kuracisto estu vizitata aŭ veneno-organizo estu kontaktita, ĉar sekvoj estas ofte nereverteblaj, se ne tuj kontraŭmezuroj estas igitaj. Mortiga estas juĝita kvanto de 150–300 mg. Longdaŭraj damaĝoj estas ofte je renoj- kaj hepato.

Je frakasita hidrargo-termometro la kvanto de la eliĝanta vaporo estas probable tro malgranda por kaŭzi
akutajn aŭ kronikajn rezultojn.
(germane)
Grave estas, tuj bone aerumi la ĉambron kaj kolekti la disigitan hidrargon. Tute netaŭga, evitenda estas, kolekti la hidrargon per polvosuĉilo, ĉar tiu povas tre efektive plidisigi la hidrargon.
Se ne bone farita, la vaporoj povas dum longa tempo efiki malbone.

eta|180ra|Unu amalgama denta riparaĵo enhavas averaĝe proksimume unu gramon de hidrargo

## Kronika veneniĝo, Minamata-malsano 
Multe pli oftaj estas kronikaj veneniĝoj per etaj kvantoj de hidrargo, kiuj estas konsumitaj ene de aŭ kun manĝaĵoj.
En la japana havenurbo Minamata tio okazis. (*Minamata-malsano*) Kemia fabriko estis disiganta hidrargon en la maron, fiŝoj estis venenigitaj kaj poste la homoj, kiuj logike manĝis en tiu loko plejofte la loke kaptitajn fiŝojn.

Je graveduloj la veneno transiras rekte al la infano. En Minamata multaj beboj naskiĝis handikapitaj, malgraŭ iliaj patrinoj ne havis malsanon., 10 faktoj pri la Minamata-malsato.

## Dento-plomboj 
Amalgamo uzata por dento-plomboj estas forte diskutata, ĉu ĝi estas kaŭzo de kronikaj hidrargaj veneniĝoj. Kelkaj sciencistoj atentigas pri fuŝaj aplikoj, aliaj juĝas tion kiel nedanĝera.

## Industria veneniĝo 
Dum la 18-a jarcento veneniĝoj okazis je certaj profesioj, kiuj havis oftajn kontaktojn kun hidrargo aŭ
hidrargaj saloj (ĉapelisto-sindromo).

## Medikamentoj 
Tiam ankaŭ multaj medicinoj enhavantaj hidrargon estis aplikataj.
En germana lingvo oni nomigis fuŝantan kuraciston "Quacksalber". Nun nur tre malmultaj tiaj medicinoj estas
uzataj, kej precipe nur por ekstera uzo.

## Manĝaĵoj 
Okazis, ke hidrargo estis fuŝe uzata en agrokulturo
(plia informo serĉenda)

## Terapio de la hidrarga veneniĝo 
(ankoraŭ tradukenda)

* DMSA
* DMPS
* ĥelato-kompleksoj

 bilden, indem sie wie die Greifer einer Krebsschere das Hg-Atom zwischen sich binden.,  und zeigt keinen medizinischen Nutzen

## Malpermeso de hidrargo en Svedio 
Ekde la 1-a de junio 2009 Svedio malpermesas ĝenerale la uzon de hidrargo.
Tio signifas, ke amalgamo en dento-plomboj estas finigata kaj ke produktoj enhavantaj hidrargon ne plu povas esti vendataj.

Pripensenda nun estas, kiel trakti la energi-savantajn lampojn, kiuj ja enhavas iom da hidrargo.
En la lasta supre listigita referenco, je paĝo 4 "ban of the use..." tiurilate aperas la frazo:

Produktoj jam regulitaj per harmoniigitaj EU-reguladoj, kiel baterioj kaj fontoj de lumo ne estas kovritaj per la malpermeso.

En alia teksto sveda (mi ne retrovas ĝin nun) estas priskribita la adekvata apartigo, forigo kaj stokigo de materialoj, fluida hidrargo kaj rubaĵoj. Tie estas indikita, ke energi-savanta lampo enhavas nur 5mg da hidrargo. Se ĝi estas orde traktita, ne okazas problemo. En la plej malbona kazo, ke iu forĵetas unu kune kun ordinaraj rubaĵoj, la tuta bilanco tamen estas pozitiva, ĉar dum la produktado de la pli granda kvanto de elektra energio (en elektra centralo uzante karbonon) estas elmetita pli ol tiuj 5 mg de hidrargo.

## Vidu ankaŭ 
* Hidrargo en fiŝoj

## Eksteraj ligiloj 
* Umweltmedizinische Leitlinie: Quecksilber|S1|Deutschen Gesellschaft für Arbeitsmedizin und Umweltmedizin e.V. (DGAUM)|08/2005 
* Handlungsanweisung bei zerbrochenem Quecksilberthermometer 
* Fachmann fragen

## Referencoj 

Kategorio:Veneniĝo
Kategorio:Klinika toksologio