Ribelaj Zapatismaj Aŭtonomaj Komunumoj

La **Ribelaj Zapatismaj Aŭtonomaj Komunumoj** (Hispana: Municipios Autónomos Rebeldes Zapatistas, MAREZ) estas de facto aŭtonomaj teritorioj kontrolitaj de la neo-zapataj subtenaj bazoj en la meksika subŝtato Chiapas, fondita post la zapatisma ribelo okazinta en 1994. Malgraŭ provoj de intertraktado kun la meksika registaro, kiu rezultigis la Akordojn de Sankta Andreo en 1996, la aŭtonomio de la regiono restas nekonata.

La Zapatista Armeo por Nacia Liberigo, aŭ EZLN, posedas neniun potencon en la aŭtonomaj municipoj. Laŭ ĝia konstitucio, neniu komandanto aŭ membro de la Klandestina Revolucia Indiĝena Komitato rajtas preni postenojn de aŭtoritato aŭ registaro en ĉi tiuj spacoj.

Ĉi tiuj lokoj troviĝas ene de la oficialaj municipoj, kaj kelkaj eĉ troviĝas en la sama municipo, kiel en la kazo de Sankta Andreo Larrainzar kaj Ocosingo. La MAREZO estas kunordigitaj de Aŭtonomaj Konsilantaroj kaj iliaj ĉefaj celoj estis promocii edukadon kaj sanon en iliaj teritorioj. Ili ankaŭ luktas por landaj rajtoj, laboro kaj komerco, loĝado, kaj brula provizado, antaŭenigante artojn (precipe indiĝenan lingvon kaj tradiciojn), kaj administrante justecon

## Fono 
ligilo=https://eo.wikipedia.org/wiki/Dosiero:Tacho%20y%20Marcos%20(64603190).jpg|eta|Renkonto de EZLN, chiapas 1999
La 1-a de januaro 1994, miloj da EZLN-membroj okupis urbojn kaj urbojn en Chiapas, bruligis policejojn, okupante registarajn konstruaĵojn kaj batalas kun la meksika armeo. La EZLN postulis "laboron, teron, loĝadon, manĝaĵon, sanzorgon, edukadon, sendependecon, liberecon, demokration, justecon kaj pacon" en iliaj komunumoj. La zapatistoj kaptis pli ol milionon da akreoj de grandaj terposedantoj dum sia revolucio.

## Dissendo 
ligilo=https://eo.wikipedia.org/wiki/Dosiero:EZLN%20March%202012%20(8295898646).jpg|eta
Ekde 2003 la MAREZO-koordinato en tre malgrandaj grupoj nomataj *caracoles* (hispane: "helikoj"). Antaŭ tio, la neo-zapastistoj uzis la titolon de Aguascalientes post la loko de la EZLN-organizita Nacia Demokratia Konvencio la 8an de aŭgusto 1994; ĉi tiu nomo donis la aludon al la Konvencio de Aguascalientes dum la Meksika Revolucio, kie Emiliano Zapata kaj aliaj estroj renkontiĝis en 1914 kaj Zapata faris aliancon kun Francisco Villa.

## Registaro 
ligilo=https://eo.wikipedia.org/wiki/Dosiero:Mexico.Chis.EZLN.01.jpg|eta|La signo legas (supre): "Vi estas en Zapatista ribela teritorio. Ĉi tie la homoj donas la ordonojn kaj la registaro obeas." Fundo: "Norda Zono. Konsilio de Bona Registaro. Produktado kaj posedo de armiloj, plantado de drogoj, uzado de drogoj, alkoholaj trinkaĵoj kaj kontraŭleĝa vendado de ligno estas strikte malpermesita. Neniu al la detruo de la naturo." Federacia Ŝoseo 307, Chiapas.
Surloke, homoj ĉeestas al populara asembleo de ĉirkaŭ 300 familioj, en kiuj ĉiu ajn pli ol 12-jaraĝa povas partopreni en decidado. Ĉi tiuj asembleoj strebas atingi konsenton, sed pretas refali al plimulta voĉdono. La komunumoj formas federacion kun aliaj komunumoj por krei aŭtonomajn municipojn, kiuj formas plu federaciojn kun aliaj municipoj por krei regionon. La zapatistoj estas kunmetitaj de kvin regionoj, entute kun ĉirkaŭ 360.000 homoj en la jaro 2018.

Ĉiu komunumo havas 3 ĉefajn administrajn strukturojn: (1) la komisaro, respondeca pri ĉiutaga administrado; (2) la konsilio por regado de teroj, kiu pritraktas arbaron kaj disputojn kun najbaraj komunumoj; kaj (3) la agentejo, komunuma polica agentejo.

## Publikaj servoj 
### Edukado 
La zapatistoj aranĝas centojn da lernejoj kun miloj da instruistoj modeligitaj ĉirkaŭ la principoj de demokratia edukado, kie studentoj kaj komunumoj kolektive decidas pri lerneja instruplano kaj studentoj ne estas gradigitaj.

### Sanzorgado 
La zapatistoj subtenas altkvalitan Universala sanzorgado, kiu estas provizita senpage. Tamen oni devas pagi medikamentojn por kovri restokostojn. Loĝantoj de la Zapatistaj komunumoj opinias, ke iliaj sanservoj estas pli bone dungitaj, ekipitaj kaj malpli rasismaj al indiĝenaj homoj ol la plej multaj servoj en Chiapas. Ĝi ankaŭ funkcias kun ĉirkaŭaj hospitaloj kaj libere akceptas pacientojn de aliaj komunumoj, kiuj bezonas uzi la medicinajn instalaĵojn, kiujn nur la zapatistoj havas. Ekde 1994 la zapatistoj konstruis 2 novajn hospitalojn kaj 18 sanklinikojn en la regiono por pliigi bonstaton de komunumoj. Unu studo 2014 indikas la jenajn atingojn en Zapatista sanservo:

* En 2005, 84,2% de zapatistaj infanoj estis plene vakcinitaj, dum tiu cifero staris ĉe 74,8% en porregistaraj komunumoj.
* En 2010, 63% de ĉiuj atendantaj patrinoj povis ricevi medicinan helpon en Zapatistaj komunumoj, dum nur 35% de gravedecoj estas ĝuste helpataj en ne-zapatistaj komunumoj.
* En 2010, 74% de zapatistaj komunumoj havis aliron al necesejoj en siaj hejmoj. 54% de porregistaraj komunumoj havis aliron al necesejoj en siaj hejmoj.
* En 2013, 32% de Zapatismaj loĝantoj suferas tuberkulozon dum pli grandaj porcioj de porregistaraj komunumoj, 84% daŭre spertas tuberkulozon.
* Kanceraj ekzamenoj kaj ekzamenoj pri seksa sano okazas pli ofte ol antaŭ la revolucio.
* En regionoj, kiuj antaŭe estis signife altaj mortoprocentaĵoj dum akuŝo, nun ekzistas periodo de ok jaroj aŭ pli, kie ne estis registritaj patrinaj mortoj.
* La elradikigado de la fabrikado kaj konsumo de alkoholo, estas rekte ligita al redukto de multaj malsanoj kaj infektoj inkluzive de ulceroj, cirozo, subnutrado kaj kirurgiaj vundoj.

Laŭ unu konto pri Oventiko de 2016:

### Mediprotekto 
La zapatistoj partoprenis multajn projektojn por protekti kaj restarigi la damaĝitajn ekosistemojn de la Lacandon-Ĝangalo, inkluzive de malpermesado de kemiaj sterkoj kaj pesticidoj, kaj ankaŭ rezistis kontraŭ la eltiro de nafto kaj metalo per minado. Laŭ unu homo, kiu restis en la urbo Oventic en 2016:, inversigi senarbarigon en la pluvarbaroj kaj provizi fontojn de manĝaĵo, brulaĵo kaj konstrua materialo. Apikultistoj celas reverti multon de la kolapso de la abelo-loĝantaro, kaj produkti mielon por manĝaĵoj, ekologia regenerado kaj kandeloj.

Pluraj ekosocialismaj kaj eko-anarkiismaj aŭtoroj laŭdis la klopodojn de la zapatistoj por konstrui ekologian socion. Tamen, la zapatistoj ankaŭ estis ege kritikitaj de kaj ekologiistoj kaj la indiĝenaj Lacandon Maya pro permesado kaj instigo de arbohakado, terkultivado kaj setleja konstruado en protektitaj areoj de la Lacandon-Ĝangalo.

### Feminismo 
La zapatistoj estas forte ligitaj kun feminismo kaj por-politika politiko, la Revolucia Leĝo pri Virinoj, redaktita de Komandanto Ramona deklaras, ke:

En 2018, la zapatistoj gastigis feminisman festivalon, kiu estis priskribita kiel "ne nur okazo krei edukajn aŭ profesiajn retojn, sed ankaŭ spaco por konsideri onian sanon kaj bonstaton kiel virinon en la batalo por justeco. Estis agadoj. kiuj iras de atelieroj, diskutaj paneloj kaj filmaj projektoj ĝis teatraj prezentadoj, artaj ekspozicioj kaj sportaj eventoj, inkluzive de basketbalo kaj futbalaj matĉoj. Temoj inkluzivis seksan perforton, sindefendon, memzorgadon, seksismon en amaskomunikiloj, seksajn rajtojn, sanon kaj edukadon, misoginio kaj infanaĝo, diskriminacio kontraŭ indiĝenaj GLAT-komunumoj, defendantoj de mediaj rajtoj de virinoj kaj malkoloniigado. Ĉiuj agadoj estis gviditaj kaj tenataj de virinoj, kaj ĉiuj celis generi konscion pri seksa malegaleco aŭ restarigon de memfido de virinoj kaj aŭtonomio."

### Rajtoj de GLAT 
La Zapatistaj favoras la Rajtoj de GLAT. Kiel Subkomandanto Marcos de la Zapatista Armeo por Nacia Liberigo (EZLN) parolis en la antaŭaj tagoj de la 21-a 21a GLAT Fiera marŝo de Meksikurbo:

## Politika afineco 
La neo-zapatistoj ne proklamas aliĝon al specifa politika ideologio preter maldekstra politiko. Tamen, la funkciado de la MAREZO distingis ĝin programe de la tradicia maldekstro, reklamante "indigenismon" de Zapatista kaj Magonisto-inspiro kun kontribuoj de Liberecisma socialismo, Marksismo, kaj anarkiismo. Iuj aŭtoroj ankaŭ tiras paralelojn inter neozapatismo kaj aŭtonomismo, dum aliaj argumentas, ke ĝi povas esti pli bone difinita kiel semi-anarkiisma.

## Kritiko 
La zapatistoj alfrontis kritikojn de pluraj socialistoj kaj anarkiistoj. Anarkiistoj argumentis, ke la zapatistaj komunumoj ne faris sufiĉe da penado por aboli la kapitalismajn praktikojn de salajra laboro, rento kaj multnacia investo de siaj komunumoj. Dum ne anarkiismaj socialistoj kritikis ilin pro ne sufiĉe centraligi sian potencon kaj ekspluati siajn naturajn rimedojn por financi sociajn programojn en siaj komunumoj kaj patroni revolucian agadon tra Meksiko. Iuj eko-anarkiistoj kritikis la komunumojn pro ne okupiĝi pri plene vegetarana vivstilo, daŭre uzante plaston kaj senarbarigi la ĉirkaŭan ĝangalon por bredigi brutaron.

## Referencoj 
Kategorio:Liberecisma socialismo
Kategorio:Meksiko
Kategorio:Chiapas
Kategorio:Anarkiismaj komunumoj
Kategorio:Anarki-feminismo
Kategorio:Kvira anarkiismo
Kategorio:Ekologia anarkiismo