Onda papago

La **onda papago**, **ondeca papageto** aŭ **melopsitako** (*Melopsittacus undulatus*), estas specio de Papagoformaj birdoj, nome malgranda, longvosta, semo-manĝa papago. La onda papago estas la nura specio en la aŭstralia genro *Melopsittacus*. Ĝi troveblas en la plej sekaj partoj de Aŭstralio kie la specio jam supervivis la malfacilan enlandan medion dum la pasintaj 5 milionoj da jaroj. Ondaj papagoj estas nature verdaj kaj flavaj kun nigraj, ondaj markoj sur la nuko, dorso kaj flugiloj, sed en kaptiteco ili estas breditaj diverskoloraj: bluaj, blankaj, grizaj. Eĉ estas tiuj breditaj por havi malgrandajn krestojn. Ondaj papagoj estas popularaj hejmbestoj ĉirkaŭ la tuta mondo pro sia malgrandeco, malalta kosto kaj kapableco imiti homan paroladon. 

La specio estis unue registrita en 1805 kaj hodiaŭ estas la tria plej populara hejmbesto en la mondo, post la aldomigitaj hundoj kaj katoj.

Ondaj papagoj estas proksime parencaj al lorioj kaj figaj papagoj. Ili estas unu el la paraketaj specioj, ne-taksonomia termino kiu inkludas multajn etajn papagojn kun longaj, plataj vostoj. En kaj kaptiveco kaj sovaĝeco, ondaj papagoj reproduktiĝas oportuneme kaj en paroj.

## Taksonomio
La melopsitako unue estis priskribita de George Shaw en 1805, kaj ricevis sian nunan dunoman nomon de John Gould en 1840. La genronomo *Melopsittacus*, el la antikva greka, signifas "melodian papagon". La specia epiteto *undulatus* estas latina por "ondeca" aŭ "ond-modela".

Iam oni proponis, ke la melopsitako estu ligo inter la genroj *Neophema* kaj *Pezoporus*, surbaze de la strieca plumaro.

En sia natura aŭstralia vivejo, melopsitakoj estas rimarkeble pli malgrandaj ol tiuj en kaptiteco. Ĉi tiu aparta papagspecio estis bredita en multaj aliaj koloroj kaj nuancoj en kaptiteco (ekz. blua, griza, grizverda, plurkolora, viola, blanka, flava-blua). Individuoj en bestovendejoj kutime estas bluaj, verdaj aŭ flavaj. Kiel plej multaj papagospecioj, la plumaro de papagetoj fluoreskas sub ultraviola lumo - fenomeno eble rilata al pariĝado kaj partnera elektado.

eta|Vira onda papago
La koloro de la vaksaĵo (la areo enhavanta la naztruojn) malsamas inter la seksoj, estante lavenda/belblua ĉe maskloj, palbruneca/blanka (ne-reproduktiĝanta) ĝis bruna (reproduktiĝanta) ĉe inoj, kaj rozkolora ĉe nematuraj birdoj de ambaŭ seksoj (kutime pli eĉ purpur-rozkolora koloro ĉe junaj maskloj).

Inaj nelopsitakoj montras pli domineman konduton kompare kun maskloj de la specio kaj povas agi agreseme kontraŭ ili.

, Aŭstralio]]
Melopsitakoj havas tetrakromatan kolorvidon, kvankam ĉiuj kvar klasoj de konusĉeloj ne funkcias samtempe krom sub sunlumo aŭ UV-lampo. La ultraviola spektro heligas iliajn plumojn por allogi partnerojn. La gorĝaj makuloj en melopsitakoj reflektas UV-on kaj povas esti uzataj por distingi individuajn birdojn.

## Ekologio
|eta|Disvastiĝo de onda papago; la koloroj referencas al klimataj areoj.

Melopsitaktoj estas nomadaj kaj aroj moviĝas de lokoj kiam mediaj kondiĉoj ŝanĝiĝas. Melopsitaktoj troviĝas en malfermaj vivejoj, ĉefe en veprejoj, malfermaj arbaroj kaj herbejoj de Aŭstralio. Melopsitaktoj foje svarmas kune en grupoj enhavantaj milojn da individuoj.

Trosekeco povas peli arojn al pli arbarkovritaj vivejoj aŭ marbordaj areoj. Ili manĝas la semojn de *Triodia* kaj herbo, kaj foje maturiĝantan tritikon. Pro la malalta akvoenhavo de la semoj, ili dependas de la havebleco de freŝa akvo.

Ekster Aŭstralio, la sola longdaŭra establado de naturigitaj melopsitaktoj estas granda populacio proksime de Sankt-Peterburgo (Florido). La specio estis enkondukita en diversajn lokojn en Porto-Riko kaj Usono.

### Reproduktado 
eta|maldekstre|Dorlotpapagoj buntaj
Reproduktado en la naturo ĝenerale okazas inter junio kaj septembro en norda Aŭstralio kaj inter aŭgusto kaj januaro en la sudo, kvankam melopsitakoj estas oportunismaj reproduktuloj kaj respondas al pluvoj kiam herbosemoj fariĝas plej abundaj. Ili montras signojn de amo al siaj samaranoj per plumaranĝado aŭ nutrado unu de la alia. Melopsitakoj nutras unu la alian manĝante la semojn mem, kaj poste vomante ilin en la buŝon de siaj samaranoj. Populacioj en iuj areoj pliiĝis pro pliigita akvohavebleco ĉe bienoj. Nestoj estas faritaj en truoj en arboj, barilfostoj aŭ ŝtipoj kuŝantaj sur la tero; la kvar ĝis ses ovoj estas kovataj dum 18-21 tagoj, kaj la idoj elnestiĝas ĉirkaŭ 30 tagojn post eloviĝo.

La ovoj estas tipe unu ĝis du centimetrojn longaj kaj estas perloblankaj sen ia ajn kolorigo se fekundaj. Inaj papagetoj povas demeti ovojn sen vira partnero, sed ĉi tiuj nefekundigitaj ovoj ne eloviĝos. Inoj normale havas blankecan sunbrunan vaksaĵon; tamen, kiam la ino demetas ovojn, ŝia vaksaĵo fariĝas de krusteca bruna koloro. Kelkaj inaj melopsitakoj povas ĉiam konservi blankecan sunbrunan vaksaĵon aŭ ĉiam konservi krustecan brunan vaksaĵon sendepende de la reproduktaj kondiĉoj. Ina melopsitako demetas siajn ovojn en alternaj tagoj. Post la unua, kutime estas dutaga paŭzo ĝis la sekva. Ŝi kutime demetas inter kvar kaj ok ovojn, kiujn ŝi kovos (kutime komencante post la demetado de sia dua aŭ tria) dum ĉirkaŭ 21 tagoj. Origine oni hipotezis, ke ili faris tion kiel formon de "pariĝada praktiko", do ili estis pli bonaj reproduktaj partneroj por inoj; tamen, ekzistas inversa rilato inter partopreno en samseksa konduto kaj pariĝa sukceso.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Pranty, B. 2001. *The Budgerigar in Florida: Rise and fall of an exotic psittacid*. North American Birds 55: 389–397.
* Forshaw, Joseph M. & Cooper, William T. (1978): *Parrots of the World* (2a eld). Landsdowne Editions, Melbourne Australia 
* Collar, N. J. (1997). Budgerigar (*Melopsittacus undulatus*). P. 384 en: del Hoyo, J., Elliott, A. & Sargatal, J. eld. (1997). *Handbook of the Birds of the World.* Vol. 4. Sandgrouse to Cuckoos. Lynx Edicions, Barcelona. 

Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Kategorio:Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj
Kategorio:Papagoformaj