open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ethnologue

***Ethnologue: Languages of the World*** (*Etnologiisto: Lingvoj de la Mondo*) estas retejo kaj libraro kiu enhavas statistikon pri 6 809 lingvoj (eldono de 2000) kiu priskribis la nombron da parolantoj, lokon, dialektojn, lingvo-sistemojn, ĉu jes aŭ ne versio de la Biblio, ktp.

La retversio estas havebla ĉe http://www.ethnologue.com/ *(angle)*.

Ethnologue estas posedata de la firmao SIL International, kristana organizo kiu pristudas malpli konatajn lingvojn por misii al iliaj parolantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Lingvoj de mondo (enciklopedio) — ruslingva enciklopedio pri lingvoj

* Monda Atlaso de Lingvoj (Unesko)
* Glottolog

## Eksteraj ligiloj 
* (angla) Oficiala retejo de Ethnologue
* (hispana) Elena Poniatowska, *La inmensa pérdida de los idiomas nativos* (intervjuo kun Giorgio Silfer pri la formortado de lingvoj)

Kategorio:Libroj aperintaj en 1951
Kategorio:Libroj aperintaj en 1952
Kategorio:Libroj aperintaj en 1953
Kategorio:Libroj aperintaj en 1958
Kategorio:Libroj aperintaj en 1965
Kategorio:Libroj aperintaj en 1968
Kategorio:Libroj aperintaj en 1974
Kategorio:Libroj aperintaj en 1978
Kategorio:Libroj aperintaj en 1984
Kategorio:Libroj aperintaj en 1988
Kategorio:Libroj aperintaj en 1992
Kategorio:Libroj aperintaj en 1996
Kategorio:Libroj aperintaj en 2000
Kategorio:Libroj aperintaj en 2005
Kategorio:Libroj aperintaj en 2009
Kategorio:Libroj aperintaj en 2013
Kategorio:Lingvistikaj retejoj
Kategorio:Lingvistikaj verkoj
Kategorio:Lingvistikaj datumbazoj
Kategorio:Lingvaj familioj
Enciklopedio Simpozio

**Enciklopedio Simpozio** estas projekto de interreta enciklopedio en esperanto lanĉita en la jaro 1997 de brazila profesoro Evaldo Pauli.

## Temoj 
#Filozofio
#Historio de la Filozofio
#Humanaj Sciencoj
#Artoj, Lingvoj, Literaturo
#Psikologiaj Sciencoj
#Naturaj Sciencoj
#Matematiko
#Cibernetiko
#Regionoj

## Eksteraj ligiloj 
* Enciklopedio Simpozio (nekompleta kopio de Interreta Arkivejo)

Kategorio:Enciklopedioj
Empiriismo

**Empiriismo** estas skolo de filozofio fondita de Locke. Laŭ Locke, ne ekzistas iu ajn ideo en la menso je nasko; anstataŭe la menso
estas ***tabula razita*** aŭ tabulo blanka. La tabulo malblankiĝas, kiam la menso ricevas sensan impreson kaj el tiu eliras ideojn per racio.

Kie **Kartezio** diris
:*racio + denaskaj ideoj → scio*

**Locke** diris
:*racio + sento → scio*

**Aristotelo**, por komparo,
diris antaŭ 2000 jaroj:
:*racio + aksiomoj + sento → scio*

kaj en **la 13-a jarcento**,

**Tomaso de Akvino** diris:
:*racio + aksiomoj + sento + fido → scio*

kie *aksiomo* estas antaŭsupozita, memevidenta aserto, sama kiel
tiuj en la komenco de Eŭklido. Ĉu tia aksiomo estas denaska ne interesis
Aristotelon, kiu ne amplekse filozofiis pri la internaĵoj de la menso.

Poste la samskolanoj **George Berkeley** kaj **Hume** disputis
kontraŭ Locke pri la naturo de homa scio.

Locke klarigis sian ideojn pri homa scio en la verko
**Essay Concerning Human Understanding** ("Eseo pri
Homa Kompreno") en 1690.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri empirio
* logika empiriismo
* pragmatismo
* empiriisma psikologio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Liberpensuloj
* Raciismo
* Sensismo

Kategorio:Empiriismo
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Ismoj
Écouen

**Écouen** estas franca komunumo en la departemento Val-d'Oise, norde de Parizo. Grava vidindaĵo estas la franca nacia muzeo de renesanco.

eta|maldekstra|La kastelo gastiganta la muzeon
[eta|dekstra|300ra|Écouen ĉ 1780 (mapo de [Cassini)]]

## Demografio 
## Vidu ankaŭ 
* Écouen - Ézanville (stacidomo)


Kategorio:Komunumoj de Val-d'Oise
Listo de landaj Esperanto-asocioj en Eŭropo

**Jen listo de eŭropaj Esperanto-asocioj.**

* Eŭropa Esperanto-Unio (EEU)
* Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE) http://www.e-d-e.org
* Andaluzia Esperanto-Unuiĝo (AEU): http://www.esperanto.ac 

* Aŭstria Esperanto Federacio (AEF)
* Aŭstria Esperanto Junularo (AEJ)
* Bulgara Esperanto-Asocio
* Ĉeĥa Esperanto-Junularo (ĈEJ)
* Dana Esperanto-Asocio (DEA)
* Esperanto-Asocio de Britio (EAB)
* Esperanto-Asocio de Irlando (EAI)
* Esperanto-Asocio de Rumanio
* Esperanto-Asocio de Skotlando  (EAS)
* Esperanto Nederland
* Esperanto-Asocio de Finnlando (EAF)
* Finnlanda Esperantista Junulara Organizo (FEJO)
* Flandra Esperanto-Ligo (FEL)
* Flandra Esperantista Junulara Asocio (FLEJA)
* Franca Esperanto Instituto (FEI)
* Germana Esperanto-Asocio (GEA)
* Germana Esperanto-Junularo (GEJ)
* Helena Esperanto-Asocio (HelEA) https://www.esperanto.gr/
* Hispana Esperanto-Federacio (HEF)
* Hungara Esperanto-Asocio (HEA)
* Hungara Esperanto-Junularo (HEJ)
* Islanda Esperanto-Asocio (IEA)
* Itala Esperantista Federacio (IEF)
* Itala Esperantista Junularo (IEJ)
* Junulara Esperanto-asocio de Britio (JEB)
* Junulara Esperanto-Asocio de Ĉuvaŝa Respubliko (JEAĈR) https://web.archive.org/web/20021212161301/http://www.jeachr.by.ru/index.htm
* Junulara Esperantista Franca Organizo (JEFO)
* Junularo Esperanta Svislanda (JES)
* Kantabra Esperanto-Asocio (KantEA)
* Kataluna Esperantista Federacio (KEF)
* Kataluna Esperanto-Asocio (KEA) http://www.esperanto.cat
* Kataluna Esperanto-Junularo (KEJ) http://www.esperanto.cat/kej/ 
* Kelta Esperanto-Ligo
* Kroata Esperanto-Ligo  (KEL) http://www.esperanto.hr
* Kroatia Esperanto-Junulara Asocio (KEJA)
* Libera Esperanto-Asocio por germanlingvaj regionoj (LEA/G)http://home.arcor.de/gmickle/leag/indekso.html 
* Litova Esperantista Junulara Ligo (LEJL)
* Litova Esperanto-Asocio (LitEA)
* Nederlanda Esperanto-Junularo (NEJ)
* Nordportugala Grupo de Esperanto-Studado (NOGESO)
* Norvega Esperantista Ligo (NEL)
* Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-Pollando; EDE-PL) http://www.ede.esperanto.info.pl 
* Pola Esperanto-Asocio (PEA) http://www.esperanto.pl/index.php 
* Pola Esperanto-Junularo (PEJ) http://www.pej.pl/
* Portugala Esperanto Asocio (PEA)
* PopolRusia Esperanto Movado http://www.comail.ru:8080/~esperanto/prem/esp-prem.htm 
* Rusia Esperantista Junulara Movado (REJM)
* SAT-Amikaro http://satamikarohm.free.fr/ 
* Sennacieca Asocio Tutmonda En Britio (SATEB)http://satebejo.blogspot.com
* SAT en Hispanio (SATEH) http://www.nodo50.org/esperanto/
* Slovaka Esperanto-Junularo (SKEJ)
* Slovenia Esperanto-Ligo (SEL)
* Sveda Laborista Esperanto-Asocio (SLEA) http://www.slea.se/
* Svisa Esperanto-Societo (SES) www.svisa-esperanto-societo.ch
* Unuiĝo Franca por Esperanto (UFE) http://www.esperanto-france.org/
* Valencia Esperanto-Asocio (VEA) http://esperantoval.org/eo
Elizabeth Taylor

**Elizabeth TAYLOR** [eLIZabet TEJler] (naskiĝis la , mortis la ) estis usona aktorino de mirinda beleco, purpuraj okuloj kaj sep edzoj, kiu floris en la kinejo dum la jaroj 1958-68.

Ŝi naskiĝis en Londono al usonaj gepatroj. Ŝia patrino iam estis aktorino. Kiam milito venis al Britio, la familio transloĝiĝis al Los-Anĝeleso, kie ŝia avino tiam loĝis (la familio devenas de Sankta Luiso). Eĉ kiel infano, Liza estis tre bela kaj, pro tio, ŝi fariĝis aktorino, estinte ne pli ol 10-jaraĝa. En 1942 ŝi ricevis rolon en la filmeto ''There's One Born Every Minute*. En 1943 ŝi aperis en *Lassie Come Home* kaj fariĝis sukcesa aktorino. En 1944 ŝi aperis en *National Velvet* kaj fariĝis fama en la tuta lando. Ŝi laboris por MGM kiel dungito dum la jaroj 1943-60.

## Premioj 
Ŝi gajnis la Oskar-premion kiel la plej bona aktorino dufoje:

* *Butterfield-8* (1961)
* *Who's Afraid of Virginia Woolf?* (1967)

kaj kandidatiĝis por la premio pro:

* *Raintree Country* (1958)
* *Cat on a Hot Tin Roof* (1959)
* *Suddenly, Last Summer* (1960)

## Aliaj filmoj 
eta|maldekstra|250ra|En la filmo Kleopatra
* *Lassie Come Home* (1943)
* *Father of the Bride* (1950)
* *Father's Little Dividend* (1951)
* *A Place in the Sun* (1951)
* *Giant* (1956)
* *Kleopatra* (1963)
* *Les cent et une nuits de Simon Cinéma'' (Francio/Britio, 1995)

## Geedziĝoj 
Ŝiaj sep edzoj estis:

# Conrad 'Nicky' HILTON, Jr (1950-1951)
# Michael Wilding (1952-57, du filoj kun li, Christopher kaj Michael)
# Michael Todd (1957-58, unu filino kun li, Liza)
# Eddie Fisher (1959-64)
# Richard Burton (1964-74, 75-76)
# John Warner (1976-82)
# Larry Fortensky (1991-96)

Ŝi eksedzigis ĉiujn, krom Michael Todd, kiu mortis dum pereo de aeroplano. Ŝi konvertiĝis al judismo, kiam ŝi edziniĝis al Eddie Fisher.

Ŝi havis amikajn rilatojn kun Michael Jackson, kiu ankaŭ estis fama kiel
infano. Kiam ŝia amiko Rock Hudson mortis pro aidoso, ŝi fariĝis forta aktivulo kontraŭ la malsano. Alian amikon, la aktoron Montgomery CLIFT, ŝi trovis en aŭtopereo kaj tiris liajn dentojn el lia gorĝo por preventi sufokiĝon.

La lasta aprezata filmo, en kiu ŝi aperis estis ''That's Entertainment* en 1974. De post 1970, la plejparto de ŝiaj filmoj ne prosperis, estinte malbonaj aŭ eĉ strangaj.

Dum la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj ŝi batalis kontraŭ aidoso kiel aktivulo kaj donis sian nomon al parfumaĵoj.

En 1997 ŝi havis malsanan kreskaĵon en la kapo, kiun la kuracistoj sukcese fortranĉis, kaj ŝi estis dumtempe kalva.

Kvankam ŝi naskiĝis el usonaj gepatroj kaj loĝis plejparte en Usono, ŝi tamen estas brita, ne usona civitano. Ŝia plej longa edziniĝo estis al brito, Richard Burton.

Taylor altis 163 centimetrojn.
eta|maldekstra|200ra|Elizabeth Taylor en 1981
eta|200ra|Elizabeth Taylor en 1947
eta|centre|200ra|En *Father of the Bride'' 1950

## Vidu ankaŭ 
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktorino
Kategorio:Naskiĝintoj la 27-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 23-an de marto
Eric S. Raymond

**Eric S. Raymond** [*erik rejmond*] aŭ **esr** (naskiĝis la  en Bostono, Masaĉuseco) estas (kune kun Richard Stallman) inter la plej vaste konataj proponantoj de la Libera Programara Movado.

Li kreis la esprimon "Malferma Fonto" por ke Libera programaro aperu malpli danĝera al komercaj firmaoj. Li estas la verkisto de la fama artikolo, **La Katedralo kaj la Bazaro** (angle *The Cathedral and the Bazaar*), en kiu li pridiskutas la organiz-metodojn de la Linuks-kerna projekto, kontraste de tiuj de la tekstredaktilo Emakso.

Li ankaŭ interesiĝas pri politiko, defendante anarkokapitalismon kaj la uzon de armiloj de ĝenerala civilularo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de ESR ()

Kategorio:Usonaj komputikistoj
Kategorio:Usonaj programistoj
Kategorio:Usonaj blogistoj
Kategorio:Usonaj anarki-kapitalistoj
Kategorio:Usonaj novpaganoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj‎
Kategorio:Usonaj libertarianoj
Elemento

Laŭ plej ĝenerala kompreno **elemento** estas ĉiu el la konsistigaj eroj de tuto.

La vorto havas pli specifan difinon, se oni parolas pri:
* algebra elemento
* kemia elemento
* klasikaj elementoj
* lingva elemento
* *Elementoj de Eŭklido*
Eŭskio

[eta|Eŭskaj flagoj en la urbeto [Alegría-Dulantzi en Hispanio]]
**Eŭskio** aŭ **Eŭskujo** ( *Euskal Herria*, t.e. **Eŭsklando**) estas la tradicia lando de la Eŭskoj. Ĉar la Eŭskoj neniam havis fortegan politikan unuecon, ĝi nuntempe troviĝas en situacio simila al tiu de dispecigita Kurdio: Du el ĝiaj tri ĉefaj partoj troviĝas ene de la hispana regno, dum Nord-Eŭskio estas franca. En vastaj areoj ĝi jam estas kulture latinidigita, kun ofta perdo de unu de la malmultaj antaŭhindeŭropaj lingvoj de Eŭropo, la eŭska.

La flago de Eŭskio nomatas eŭske "Ikurrina".

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La plimulto de la eŭskoj klopodas konservi la eŭskan lingvon viva, kaj multaj eŭskaj naciistoj klopodas akiri sendependecon de Hispanio kaj Francio.

## Teritorioj 
Eŭskio, vastasence, ampleksas la jenajn sep provincojn:

*Ene de Hispanio:*

:*En Eŭska Aŭtonoma Komunumo (ofte nomata "Eŭskio" ankaŭ):
* **Alavo** ( *Araba*,  *Álava*)
* **Gipusko** ( *Gipuzkoa*,  *Guipúzcoa*)
* **Biskajo** ( *Bizkaia*,  *Vizcaya*)

:*En Navara Aŭtonoma Komunumo:*
* **Navaro** ( *Nafarroa*,  *Navarra*)

*Ene de Francio (oficiale en departemento Atlantikaj Pireneoj,  *Pyrénées-Atlantiques*):*
* **Lapurdo** ( *Lapurdi*,  *Labourd*)
* **Malsupra Navaro** ( *Nafarroa Beherea*,  *Basse Navarre*)
* **Zubero** ( *Zuberoa*,  *Soule'')

## Vidu ankaŭ 
* Eŭska nacia teamo de futbalo
* Eŭska Esperanto-Asocio

Kategorio:Naturaj regionoj de Francio
Kategorio:Regionoj en Eŭropo
Emilio-Romanjo

**Emilio-Romanjo** ( ) estas regiono, kiu situas en norda Italio, en la suda parto de la Pada Ebenaĵo. Ĝi etendiĝas de Adriatiko, oriente, ĝis montaro, sudokcidente, ne malproksime de la aliflanka marbordo de Italio (Tirena Maro).

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Bolonjo.

Limas al ĝi, krom Adriatiko, la regionoj Veneto kaj Lombardio (norde), Piemonto kaj Ligurio (okcidente), Toskanio, Markio kaj la Respubliko de San-Marino (sude).

## Geografio 
maldekstre|eta|Surfaco de Emilio-Romanjo per altimetraj zonoj

Emilio-Romanjo konsistas el naŭ provincoj:
* Bolonjo, kun la ĉefurbo Bolonjo
* Ferrara
* Forlì-Cesena
* Modena
* Parmo
* Piaĉenco
* Raveno
* Reggio Emilia
* Rimini

Historie la regiono ekestis el la du teritorioj de *Emilio* kaj *Romanjo*.

Emilio konsistis el la provincoj de Piacenza, Parma, Reggio kaj Modena kaj la parto de la bolonja provinco, en kiu situas la ĉefurbo mem; Romanjo konsistis el la alia perto de la bolonja provinco kaj Ravenna, Rimini kaj Forlì-Cesena. Rimini tiutempe ne estis aparta provinco.
Al Romanjo krome apartenis teritorioj en nuna Toskanio kaj Markio.

La iama diseco de la du partoj foje ankoraŭ esprimiĝas en ŝerce troigita loka patriotismo.

### Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de la 10 urboj kun plej da loĝantoj.

## Historio 
Romanjo dum jarcentoj apartenis al la Papaj ŝtatoj (Sankta Seĝo) kaj estis regata de Romo,
de kio devenas ĝia nomo.

Pri la teritorioj de Emilio estis longaj disputoj inter Francio kaj Aŭstrio. Napoleono fondis el ili kaj aliaj teritorioj la *Cis-alpan Respublikon*, kies flago estis verda-blanka-ruĝa trikolora, kiu nun estas la ŝtata flago de Italio.

Nur ĉe la unuiĝo de Italio en 1861 sub Viktoro Emanuelo la 2-a la du teritorioj estis kunigitaj. La nomo Emilio-Romanjo estis oficialigita nur en 1947. La nuna regiona divido de Italio datiĝas de 1970.
El Hierro

**El Hierro**, hispane *El Hierro* [elJEro] = "la fero", estas la plej sudokcidenta insulo el la Kanarioj. Ĝi estas la plej malgranda inter la "ĉefaj" insuloj kaj malpli influata de turismo ol la aliaj. Ĝi havas areon de , loĝantaron de  (2004). Ĝia ĉefurbo estas Valverde (Kanarioj), la plej alta punkto estas Pico de Malpaso (1 501 metroj). El Hierro apartenas al la provinco Santa Cruz de Tenerife, en la hispana regiono Kanarioj.

eta|maldekstre|Municipoj de El Hierro: ruĝe Valverde; blue Frontera; kaj verde El Pinar.
La insulo dividiĝas en tri municipoj kun siaj loĝlokoj. En oktobro 2006 startis demarŝoj por apartigo de *El Pinar* disde la municipo Frontera, kaj en septembro 2007 ĝi iĝis la tria municipo de la insulo.

La municipoj, formitaj de diversaj loĝlokoj, estas la jenaj:
*Valverde
*Frontera
*El Pinar

[eta|Vento-klinita [junipero en Hierro.]]
eta|flago
eta|Situo
## Historio
En la areo estis loĝado de praloĝantoj. Tion pruvas nombraj arkeologiaj restaĵoj.​ La *bimbaĉe* aŭ *bimbape* estis la praloĝantoj de El Hierro, pacema tribo kun forta socia strukturo en kulturo propra de la Neolitiko. Ili loĝis en naturaj grotoj aŭ simplaj konstruaĵoj el ŝtono kaj dediĉis sin al agrikulturo, paŝtado kaj al ĉemarborda fiŝkaptado. El ili restis petroglifoj kun skribaĵo libi-berbera dise tra la tuta insulo kiuj ankoraŭ ne estis deĉifritaj. La plej etendaj kaj gravaj estas konataj kiel *Letreros de El Julan*. En la sama zono oni trovis aliajn restaĵojn de iama kunvenejo (*tagoror*), grotaj tomboj, mumioj, ujoj, hejmiloj kaj aliaj iloj.

Juan de Bethencourt konkeris la insulon en la 15-a jarcento, kaj ĝi iĝis senjorlando kun ununura municipo.

En 1768 oni konstituis la unuajn konsilantarojn en la insularo kadre de la reformoj de la reĝo Karolo la 3-a, kiu kreis la postenojn de la magistratanoj. En 1812 oni konstituis la municipojn per la kreado de municipoj laŭ la Konstitucio de Kadizo, kaj en 1836 ili definitive plifirmiĝis post la alternado inter registaroj de konstituciistoj kaj absolutistoj.

Ekde la 1970-aj jaroj okazis disvolvigo de turismo.

## Flaŭro kaj faŭno 
Je la 22-a de januaro 2000 UNESKO deklaris la insulon biosfera rezervejo. La insulo situas en la ekoregiono de la kanariaj sekaj duonarbaroj kaj arbaroj.

## Iama nul-meridiano 
Ĝis la malkovro de Ameriko la insulo estis la plej okcidenta punkto de la mondo konata en Eŭropo. Tial Ptolemeo difinis la longitudon de ĝia okcidenta kabo (Kabo de Orĉila) kiel nulejon; precize tiu "meridiano de Ferro" (tiama nomo de la insulo) estas 20,0° okcidente de Parizo. Ĉar okcidente de ĝi ne estis firma tero, gravis nur orientaj longitudoj.

En 1884 oni enkondukis la meridianon de Greenwich kiel referencejon; kelkaj landoj ankoraŭ dum jardekoj uzis la malnovan sistemon en oficialaj mapoj. La internacie normigita diferenco por transkalkulo inter la du sistemoj estas '''17° 40' 00"''' (= 17,6667°).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Hierro (filmo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Kanarioj
Kategorio:Biosferaj rezervejoj
Kategorio:Vulkaninsuloj
Etnografio

**Etnografio** (en greka lingvo: **ethnos** *(εθνος)* - "tribo, popolo", **grapho** *(γραφω)* - "mi skribas"; laŭvorte - "priskribo de popoloj") estas socia scienco, kiu esploras etnojn, ilian etnogenezon kaj dislokigon, komunajn kaj apartajn formojn de la vivo kaj kulturo, leĝkonformecon de genezo kaj evoluo, kulturajn kaj historiajn rilatojn.

La termino unue aperis en 1607. Ĝi estis menciita kiel nomo de multaj seriaj eldonoj, sed jam en 1839 en Parizo fondiĝis nova societo sub la nomo **Etnologio**. Ĉi tiu vorto ankaŭ devenas de greka kaj signifas - "studo pri popoloj". En Germanio oni uzis samtempe du terminojn: **Volkskunde** - pristudo de propra popolo, kaj **Völkerkunde** - priskribo de fremdaj popoloj. En Rusio ĉi tiu scienca fako estis nomita "Popolstudado" kaj en anglalingvaj landoj - "kultura antropologio". Supremenciitaj terminoj diferenciĝas ne nur laŭ nomoj, sed ili diversmaniere traktas studobjekton, ĉu homo, ĉu socio, popolo aŭ kulturo.

Malgraŭ ekzisto de diversaj malnovaj kaj novaj teorioj kaj fluoj, rimarkeblas alproksimiĝo de opinioj pri la senco de la termino Etnografio, nome, specifika studobjekto estas **popolo**, ne laŭ senco de loĝantaro, grupo de homoj aŭ nacioj, laboruloj, sed kun senco kiu korespondas al malnovgreka vorto - **etno**.

## Kelkaj etnografoj
* Tibor Sekelj

## Etnografiaj muzeoj
* Etnografia Muzeo en Ĝenevo
* Etnografia muzeo de Lepsiko

## Vidu ankaŭ
* Etno
** Etnolisto - Plej Multnombraj Etnoj
** Etnonimo
** Klasifiko de etnoj
* Folkloro
* Lingvo
* Raso
* Religio


Kategorio:Homa scienco
Etnonimo

**Etnonimo** estas aparta speco de historia leksiko. Etnonimoj estas nomoj de diversaj tipoj de etnokomunumoj: nacioj, popoloj, triboj, gentoj. Etnonimojn, ilian genezon, disvastigon, funkciadon kaj strukturon, pristudas la scienco **Etnonimiko** (greke *ethnos* - gento, popolo, *onyma* - nomo). Ĝi estas parto de **Onomastiko**.

Inter etnonimoj oni distingas **makroetnonimojn** - nomojn de grandaj etnoj aŭ etnaj grupoj, foje komprenitajn kiel vastajn komunumojn de genetike malsamaj popoloj (amerikanoj, araboj, ĉinoj, rusoj) kaj **mikroetnonimojn** - nomojn de malgrandaj etnaj grupoj (irokezoj, peĉenegoj, k.a.).

Etnonimoj povas estis **aŭtoetnonimoj** - etnaj kaj tribaj memnomoj, kaj **aloetnonimoj** - nomoj donitaj al ili de aliaj popoloj. Ekzemple, germanoj sin nomas *Deutschen*, sed aliaj tute diverse - *allemand* (francoj), *nemec* (rusoj), *tedeschi* (italoj) ktp.

Memnomo de etnoj kutime klarigeblas kiel "popolo", "homo", "parolanto en iu lingvo", "niaj homoj". La sama memnomo *Deutschen* etimologie devenas de malnovgermana *diot* - "popolo", *duitisk* - "popola".

Ĝenerale etnonimoj konformas kun la loknomoj, kie loĝas la etnoj. Tiu konformeco povas esti rekta, kiam landnomo devenas de etnonomoj - greko/Grekio, franco/Francio, au inversa, kiam etnonimo formiĝis el landnomo - Islando/islandano, Kanado/kanadano. Chi tiu vico de nomoj estas konata kiel **Etnotoponimoj**.

Proksimaj al etnonimoj estas nomoj de loĝantoj, kreitaj de diversaj loknomoj - eŭropanoj, afrikanoj, kaŭkazianoj, siberianoj. Ili estas nomataj **Etnoĥoronimoj**.

Apartan tipon de nomoj prezentas **Lingvonimoj** - nomoj de lingvoj, kiuj servas al certaj etnoj kaj popoloj kaj devenas de etnonimoj, francoj/franca lingvo, eŭskoj/eŭska lingvo.

Jen listo de kelkaj etnoj, kies memnomoj diferencas de la ĝenerale konataj nomoj, aŭ kiuj havas klarigeblan signifon.
Edo

**Edo** (japanskribe: 江戸) estas eksa nomo por Tokio. La nomo havas antikvan devenon, sed famiĝinta post la fisado de la efektiva ĉefurbo de Japanio tie en 1603 de ŝoguno Tokugawa Ieyasu, apud la tradicia ĉefurbo Kioto, kie ankoraŭ loĝis imperiestro (mikado) nur kun simbola potenco. Ĝi estis nove nomata kiel Tokio en 1868, kiam la imperiestro Meiĵi (Meizi) akiris regpovon, kaj moviĝis de Kioto al tiu ĉi urbo. La urbo etendiĝis ĉirkaŭ la kastelo de Edo por ŝoguno.
La tempo kiam Edo estis ĉefurbo, estas nomata Edo-epoko.

Kategorio:Tokio
Kategorio:Historio de Japanio
Egzismo

**Egzismo** estas la opinio ke la son-kombino "kz" en Esperanto praktike plej ofte prononciĝas kiel "gz" kaj tial ankaŭ devus esti skribata kiel "gz". Egzistoj argumentas, ke en normala (nature, duonrapida) parolrapideco tre malfacilas prononci "kz" tiel ke kutime elbuŝiĝas "gz" aŭ "ks". Opiniante ke "gz" estas la pli ofte el ĉi tiuj du prononcoj, ili urĝas, ke oni alĝustigu la skribon al tiu prononco, kaj tial skribu "gz". 

Egzistoj bazas sian proponon sur la principo "unu litero - unu sono", kiun jam formulis Zamenhof. Se oni skribas "kz" sed praktike elparolas "gz", oni malobeas tiun principon, ĉar tiam por la litero "k" estas du sonoj: /k/ kaj /g/. (Kaj se oni elparolas "ks", oni ankaŭ malobeas la principon, ĉar tiam "z" prononciĝas foje kiel "s" kaj foje kiel "z"). 

## Kontraŭargumentoj
Por argumenti kontraŭ egzismo, oni povas distingi inter *norma elparolo* kaj *praktika elparolo*. Tiuj du ne ĉiam samas: En norma elparolo la "n" en "ni" kaj la "n" en "lingvo" devus prononciĝi same, sed praktike la "n" en "lingvo" prononciĝas velare. En ĉi tiu kazo, la diferenco ne multe gravas, ĉar ne ekzistas aparta velara naza konsonanto, kun kiu la "n" en "lingvo" povas konfuziĝi. Sed foje la praktika prononco ankaŭ povas kaŭzi konfuzon, ĉar iu litero prononciĝas kiel alia litero. Ekzemploj estas la prononcoj /suptaso/, /apsolute/ kaj /egzerco/ por "subtaso", "absolute" kaj "ekzerco". Sed ĉar tiuj prononcoj ne estas normaj, ili ne provizas pravigon ŝanĝi la literumon. 

Aldone, ekzistas multaj misprononcoj en Esperanto, ofte pro nacilingvaj influoj. La egzistoj ial volas normigi nur la prononcon "gz", sed ne la aliajn kontraŭnormajn prononcojn ofte aŭdatajn. 

Multaj aliaj songrupoj aŭ sonoj ne estas "normalaj" al iu aŭ alia grupo.  Ekzemploj de oftaj misprononcoj pro nacilingva influo estas jenaj: 
*la sonoj /z/ kaj /v/ estas tute fremdaj al parolantoj de hispana lingvo,
*la sono /p/ estas stranga al araboj,
*vortkomenca *c* (sono /ts/) estas malfacilega por usonano, sed tute normala por ruso,
*la sono *ĥ* estas malfacila por multaj anglaparolantoj kaj la parolantoj de diversaj aliaj lingvoj, sed tute normala kaj facila por multaj aliaj neokcidenteŭropanoj,
*vortkomencaj *sp, st, sk* estas malfacilaj por hispanoj kaj portugalparolantoj, sed normalaj por multaj aliuloj,
*la distingo inter vortkomenca *sp* kaj *ŝp* estas malfacila por parolantoj de certaj dialektoj anglaj kaj germanaj,
*la sono *ŭ* en iuj lokoj povas esti malfacila por germanoj kaj rusoj, sed estas tute normala por anglaparolantoj, araboj, kaj multegaj aliaj,
*ĉiuj konsonant-kombinoj povas esti malfacilaj por tiuj kies lingvoj ne havas konsonantajn kombinojn.
Se oni formetus ĉiun sonon kiu ne estas "normala" al iu al alia etno, certe restos nur malmultaj eblaj fonemoj.

## Ankaŭ vidu 
* Listo de misprononcadoj

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Reformoj en Esperanto
Eŭropa Lingva Konsilio

La **Eŭropa Lingva Konsilio** estas konstanta kaj sendependa asocio kies ĉefa celo estas la pliboniĝo laŭ kvanto kaj kvalito de kono de la lingvoj kaj kulturoj de la Eŭropa Unio kaj ekstere.  Membriĝo estas libera al ĉiuj institucioj por altnivela edukado kaj al ĉiuj naciaj kaj internaciaj asocioj kun aparta intereso pri lingvoj.
 
La konstanta sekretariejo de la asocio lokiĝas ĉe la Freie Universität en Berlino, Germanio.

:*La TTT-ejo de la Eŭropa Lingva Konsilio: http://www.fu-berlin.de/elc/*

Kategorio:Lingvoj de Eŭropo
Kategorio:Eŭropa Unio
Kategorio:Organizaĵoj en Germanio
Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj
Eskim-aleuta lingvaro

[eta|dekstra|200px|Regiono de eskimo-aleutaj lingvoj (ruĝa) en [Nordameriko]]
Lingvofamilio de popoloj. Totala kvanto: 118 mil. Konsistas el eskimoj (inuitoj kaj jupikoj) kaj aleutanoj.

## Klasifiko 
## Ortografio 
Lingvoj de eskim-aleuta lingvaro uzas, depende de kie vivas la respondaj popoloj, diversajn skribsistemojn surbaze de latina alfabeto, cirila alfabeto kaj kanada indiĝena silabaro.

## Aleutanoj 
Aleutanoj troviĝas en Aleutoj, Alasko kaj Komandoraj insuloj. Suma kvanto: 3 mil (1990), inter ili 2 mil en Alasko.
* **Nomo:** [m] *unangan*; [f] *aléoutiens*; [r] *aleuti*
* **Lingvo:** aleuta.
* **Kredantoj:** precipe ortodoksuloj.

## Eskimoj 
### Inuitoj 
Inuitoj troviĝas en norda Kanado, Gronlando kaj Alasko.
* **Nomoj:** [m] *inuit*; [e] *Inuits*
* **Lingvo:** inuita

### Jupikoj 
Jupikoj troviĝas en Alasko kaj en Siberio.
* **Lingvoj:** jupikaj

## Vortprovizo 
La sekvaĵo estas mallonga komparo de kognatoj en la baza vortprovizo trans la inuita-aleutolingva familio (proksimume 60 vortoj). Notu ke malplenaj ĉeloj ne implicas ke al aparta lingvo mankas vorto por priskribi la koncepton, sed prefere ke la vorto por la koncepto en tiu lingvo estas formita de alia radiko kaj estas ne parenca kun la aliaj vortoj en la vico. Ankaŭ, povas ekzisti ŝanĝoj en la signifo de unu lingvo al alia, kaj tiel la "komuna signifo" donita estas nur proksimuma. En kelkaj kazoj la formo-fakto estas trovita nur en kelkaj dialektoj de la lingvo. Formoj estas donitaj en indiĝenaj latinortografioj krom se menciite alie.

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio

## Notoj kaj referencoj 

Kategorio:Lingvoj de Kanado
Kategorio:Gronlando
Kategorio:Alasko
Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj
Erao

En kalendaraj sistemoj, la kalkulo de la jaroj okazas de la gravaj historiaj kaj legendaj eventoj, kiujn oni konsideras komenco de konvena Erao. Konataj estas la sekvantaj kalendaraj eraoj:

## Geologio
En geologio, **erao** estas geokronologia unuo, ampleksanta plurajn periodojn, responda al la kronostratigrafia unuo eratemo : paleozoiko, mezozoiko kaj kenozoiko estas eraoj ( PIV2, p.294 ).

## Vidu ankaŭ
* Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Tempo > Tempintervalo > Erao
* Kalendaro

Kategorio:Kalkulo
Kategorio:Kalendaro
Kategorio:Geologio
Kategorio:Kronologioj
Esperanto-USA

La **Esperanto-Ligo por Norda Ameriko** (**ELNA**), ekde 2007 nomata **Esperanto-USA**, estas la landa organizaĵo de Esperanto en Usono. Ĝi fondiĝis en la jaro 1952, en Sakramento, Kalifornio, kaj post nemultaj jaroj anstataŭis pli fruan organizaĵon, Esperanto-Asocio de Norda Ameriko (EANA), kiel la ĉefa Esperanto-organizaĵo en Usono. La asocio oficiale deklariĝis komunutila laŭ la usona leĝo US 501(c)(3).

## Strukturo 
### Ligiloj kun aliaj asocioj 
La junulara sekcio de ELNA estas la Usona Esperantista Junularo (USEJ) ekde la jaro 1992, kaj la Junularo Esperantista de Nordameriko antaŭe dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj.

ELNA estas la usona Landa Asocio de Universala Esperanto-Asocio (ekde 1955/1956).

### Centra Oficejo 
La Centra Oficejo, kun unu pagata laboranto, ekde 2024 estas en Sakramento, Kalifornio. Antaŭe ĝi situis en Portlando, Majno, kaj pli frue en Emeryville, Kalifornio, apud San-Francisko.

Amanda Schmidt estas ĝia direktoro ekde 2024. Vilĉjo Harris estis la antaŭa direktoro, anstataŭiginte Don Harlow en 2007.

### Estraro 
Ĝian estraron konsistigas la prezidanto, vicprezidanto, sekretario, kasisto kaj naŭ apartaj estraranoj; ĝi ankaŭ havas multajn komisiitojn kun diversaj taskoj interne de la Esperanto-movado.

La prezidanto de Esperanto-USA ekde 2023 estas Brandon Sowers. Aliaj membroj estas

* Vicprezidanto: Quintyn "Kuo" Bobb
* Kasisto: Matthew "Mateo" Brooks
* Sekretario: Charlotte "Ĉaro" Burton
* Direktoroj: Enrique "Enriko" Haro Marquez, Shneur "Ŝneoro" Agronin, Peggy Dolter, Isabel Gardner, Kinen Carvala, kaj Izaak "Izako" Zawyrucha-Moore

## Agadoj kaj servoj 
eta|
ELNA administras la plej grandan Esperantlingvan libroservon en Ameriko. Ĝi eldonas trimonatan bultenon *Usona Esperantisto*. Ĝi ankaŭ foje eldonas librojn pri Esperanto.

ELNA havas ĉiujare ekde 1953 landan kongreson, kutime en Usono sed foje en Meksiko (kune kun la Meksika Esperanto-Federacio) aŭ en Kanado (kune kun la Kanada Esperanto-Asocio).

La Esperanto-Vojaĝservo - kutime literumata Esperanto VojaĝServo - estis servo instalita de la organizaĵo ELNA post 1952, kiu ekde tiam organizis komunajn vojaĝojn de nordamerikaj esperantistoj, precipe al Universalaj Kongresoj de UEA, ofte kun aparte organizataj antaŭ- aŭ postkongresaj turismaj programoj.

Ekde 2021 Esperanto-USA okazigis la retan Esperantan film-konkurson Usona Bona Film-Festivalo. Spekteblas en la Jutub-kanalo de E-USA pli ol 150 originalaj filmetoj faritaj ĉirkaŭ la mondo por la konkurso.

## Prezidantoj 
* John Lewine (kiam?)
* Ken Thomson (kiam?)
* David B. Richardson (kiam?)
* Armin Doneis (1957-59)
* E. James Lieberman (1972-1975)
* William R. Harmon (1976-1981)
* Thomas A. Goldman (1983-1984)
* Alexander Shlafer (ankoraŭ de la nomo ELNA, 2002-2005)
* Phil Dorcas (almenaŭ ekde 2008 ĝis 2017)
* Brandon Sowers (2023-)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Historio de la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko
* *Usona Esperantisto*
* Usona Bona Film-Festivalo
* Nord-Amerika Somera Kursaro (NASK)
* Esperanto-movado en Usono

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de ELNA - Esperanto-Ligo por Norda Ameriko  + 
 


Kategorio:Usonaj Esperanto-asocioj
Entjero

La **entjeroj** (aŭ **plenaj nombroj**) konsistas el la naturaj nombroj (1, 2, 3, …), la respondaj negativaj nombroj (−1, −2, −3, …) kaj 0 (nulo). Matematikistoj kutime signas la aron de la entjeroj per \Z aŭ **Z**. La naturaj nombroj estas subaro de la entjeroj, kion oni signas per \N ⊂ \Z.

La nocio de negativa nombro aperis pro la bezonoj de evoluo de algebro, kiu donis komunajn principojn solvi aritmetikajn problemojn, sendepende de ilia konkreta enhavo kaj valoroj de originaj nombrosignifoj. Probable, negativa respondo povas esti komprenita kiel grando de inversa direkto, ekz. movo en iu aŭ en ĝia inversa direkto, posedi havaĵon aŭ havi ŝuldon, ktp. Ankoraŭ en 6-11 jarcentoj en Hindio, oni regule uzis negativajn nombrojn ĝuste en tiu senco, kiun ili havas nuntempe. Sed en Eŭropa scienco ĝi eniris difinitive nur de tempoj de Kartezio (17 jc), kiu donis al negativaj nombroj la signifon de direktitaj eltranĉoj.

Entjeroj povas esti paraj kaj neparaj. *Paraj nombroj* oni konsideras tiujn, kiuj dividiĝas je la nombro 2 sen resto, ekz. −4, −2, 0, 2, 4; la aliajn nombrojn el la nefinia vico de entjeroj oni nomas *neparaj nombroj*, ekz-e −5, −3, −1, 1, 3, 5. Por konstati la parecon de grandaj nombroj, ni rigardas al la fina cifero; se ĝi estas 0, 2, 4, 6, 8 (ekz. 3843924), ĝi estas para nombro, kontraŭokaze (1991) ĝi estas nepara.

La entjero *m* estas nomata divizoro de la entjero *n*, se la kvociento de n per m ankaŭ estas entjero. Ekz-e 3 estas divizoro de 9, kaj 1, 2, 3, 4, 6, 12 estas ĉiuj pozitivaj divizoroj de 12.

Alia grava koncepto estas plej granda komuna divizoro (pgkd) de du nombroj. Ekzemple pgkd(12,16)=4, ĉar 4 estas la plej granda entjero, kiu estas kaj divizoro de 12 kaj divizoro de 16.


Kategorio:Nombroj
Encyclopædia Britannica

eta|dekstra|300px|Malnova anonco por la enciklopedio
eta|250px|15a eldono de *Britannica*. La komenca volumo kun verda etikedo estas *Propædia*; la ruĝe aŭ nigre markitaj estas *Micropædia* kaj *Macropædia*, respektive. La lastaj tri volumoj estas la *2002 Book of the Year* (nigra etikedo) kaj la du-voluma indekso (cejana etikedo).
***Encyclopædia Britannica*** estas la plej aŭtoritata enciklopedio de la anglalingva mondo. La artikoloj en tiu ĉi enciklopedio estas ĝenerale konsiderataj akurataj, fidindaj kaj bone verkitaj.

La unua eldono estis eldonita dum 1768-1771 en Edinburgo, Skotlando, en tri volumoj, kiel parto de la Skota klerismo. Kompare kun la franclingva *Encyclopédie*, Encyclopædia Britannica estis ekstreme konservema. Postaj eldonoj estis tradicie dediĉitaj al la reganta ŝtatestro.

En la 70-aj jaroj de la 19-a jarcento oni unuafoje eldonis Encyclopædia Britannica en Londono. La ĵurnalo The Times estis ĝia eldonejo. La 11-a eldono la *Britannica* eldoniĝis de la Universitato de Kembriĝo. Poste la aŭtorrajtoj estis venditaj al Sears Roebuck kaj la redaktejo de la enciklopedio transloĝiĝis al Ĉikago, Usono. Tamen la angla lingvo de la teksto estas brita kaj ne usona. Roebuck en la jaro 1941 donacis ĉiujn rajtojn al la Universitato de Ĉikago. En 1996 riĉa sviso Jacqui Safra aĉetis la aŭtorrajton.

## Reta versio 
La unua versio sur lumdisko aperis en 1994. Ĉirkaŭ la sama periodo la *Britannica* estis enretigita, sed la enretigo estis senpensa ŝovelado. La reta eldono grade pliboniĝis tra la jaroj kaj eĉ estis senkosta portempe, sed nun necesas pagi kotizon. La klasika 11-a eldono (1911), kies 29 volumoj kaj 44 milionoj da vortoj jam ne plu estas sub aŭtorrajto, nun estas rete disponebla.

## Momenta eldono 
La markon "Britannica" nun posedas la firmao Encyclopædia Britannica Inc. La plej kompleta versio de la Encyclopædia Britannica konsistas el proksimume 120.000 artikoloj kun 44 milionoj da vortoj. La papera eldono konsistas el 32 partoj kun 65.000 artikoloj

Al la lasta versio de Encyclopædia Britannica kontribuis pli ol 4000 homoj, inter kiuj rekonataj sciencistoj kiel Milton Friedman, Carl Sagan kaj Michael DeBakey.

Nuntempe ĉe Encyclopædia Britannica Inc. oni tre atentas pri mono. Tial, laŭ artikolo en la *New York Post*, sendependaj kunlaborantoj devas longe atendi antaŭ ol ricevi salajron kaj oni uzas nur senkopirajtajn bildojn.

La momenta ĉefredaktoro estas Dale Hoiberg.

## Historio de eldonoj 
vol. = volumo, sup. = suplemento

## Komparo kun Vikipedio 
Fine de 2005 aperis scienca studo de la fama revuo "Nature". En ĝi oni neatendite menciis ke en Vikipedio estas preskaŭ same (mal)multe da eraroj kiel en la plej aktuala eldono de Encyclopædia Britannica. La kvalito de la informoj estas komparebla. Tiu konkludo helpis pli-seriozigi Vikipedion.

## Vidu ankaŭ 
* Mortimer Adler

## Eksteraj ligiloj 
* Encyclopædia Britannica (*angle*)
* Eldono de 1911 (*angle*)
* Studo de la scienca revuo Nature


Kategorio:Enciklopedioj
Kategorio:Angla lingvo
Eŭkariotoj

200px|eta|maldekstra|Diverseco de la Eŭkariotoj
**Eŭkariotoj** (science: *Eukaryota*) estas domanio de organismoj, kies ĉelkerno enhavas genetikan materialon (apartiganta la DNA-n de la citosolo).

Kelkaj el la organeloj de eŭkariotaj ĉeloj, plej rimarkindaj la mitokondrioj kaj la kloroplastoj, havas duoblajn membranojn. Oni vaste opinias ke tiuj estas endosimbiotoj. Ankaŭ ĉelkernoj havas duoblajn membranojn, sed kutime ne estas opiniataj esti endosimbiotoj.

Eŭkariotaj ĉeloj estas pli grandaj ol prokariotaj. La volumena malsameco estas ĉirkaŭ milopa. La eŭkariotaj vivaĵoj estas la plej nove aperintaj, kaj inkluzivas kvar el la kvin "regnoj" de la kutima taksonomio: protistoj, fungoj, plantoj kaj animaloj (la tri lastaj evoluis el la unua).

**Arbo**

## Referencoj
Eŭsklingva literaturo

[eta|300px|dekstra|Renesanca Manuskripto de la alava [Juan Pérez de Lazarraga malkovrita en la jaro 2004 fare de Borja Aginagalde]]

La **Eŭsklingva literaturo** estas la literaturo kiu uzas kiel esprimilon la eŭskan lingvon. Ĝis la 16a jarcento estis literaturo precipe parola kaj populara. La skribita literaturo sekvis similan vojon al tiu de aliaj literaturoj en lingvoj minoritataj. La unua presita verko ekskluzive en la eŭska estas la antologio de Bernart Etxepare, *Linguae vasconum primitiae*, eldonita en 1545, kiu estas ankoraŭ hodiaŭ eĉ unu el la plej cititaj tekstoj kiel referenco al la eŭska lingvo.

Dum la 17a jarcento la eŭsklingva literaturo vivis sian Oran Aĝon, en kiu prosperis la poezio kaj la religia prozo. Laŭlonge de sia historio, la eŭsklingva literaturo trovis gravajn obstaklojn por sia disvolviĝo, kiel la granda dialekta vario, kiuj malfaciligis la kreon de literatura lingvo kiu utilis kiel komuna modelo, la manko de uzo kiel oficiala lingvo, la neglekto de la elitoj kaj ĉefe la malpermeso de ĝia uzo en la administrado kaj eduka sistemo ĝis fino de la 18a jarcento.

[eta|300px|*Linguae vasconum primitiae*, poemaro de [Bernart Etxepare (15a-16a) kaj unua verko eldonita ekskluzive en la eŭska]]
La Eŭska Verkista Asocio (eŭske *Euskal Idazleen Elkartea*, akronime EIE) estis fondita en 1982, kun la celo kunigi eŭskajn verkistojn - tio estas, tiujn kiuj verkas en la eŭska. Ĝi havas sian sidejon en Donostio. 

## Aŭtoroj 
Kelkaj aŭtoroj konataj pro siaj verkoj en eŭska lingvo estas:
* Bernart Etxepare
* Pedro Agerre Azpilikueta "Axular"
* Juan Antonio Moguel
* Gabriel Aresti
* Joxe Azurmendi
* José Luis Álvarez Enparantza "Txillardegi"
* Patxi Xabier Lezama Perier
* Jon Mirande
* Joseba Irazu Garmendia
* Arantxa Urretabizkaia
* Evaristo Bustinza
* Eusebio Urkiaga "Lauaxeta"
* Xabier Gereño
* Joseba Sarrionandia
* Mikel Zárate
* Anjel Lertxundi
* Unai Elorriaga
* Kirmen Uribe
* Irati Jiménez

## Eŭsklingva literaturo tradukita al Esperanto 
Ekzistas tradukoj en Esperanto de verkoj de:
* Bernardo Atxaga
* Jon Mirande

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj (en la eŭska) 
* http://www.hiru.com/euskal_literatura
* http://euskalherria.indymedia.org/eu/2003/12/11385.shtml 
* http://klasikoak.armiarma.com/baladak.htm
* http://www.susa-literatura.com

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Eŭsklingva literaturo
Esperanto Desperado

**Esperanto Desperado** ("Esperanto Malesperado", mallongigite **Espo Despo**) estis internacia grupo kiu kantis ritmajn, dancigajn kantojn kun tekstoj originale verkitaj en Esperanto. La grupo agadis en Danio. La membroj venis el diversaj lokoj, kiel Danio, Pollando, kaj Bosnio — kaj plej laste el Ganao. Ĉiuj loĝis en Kopenhago.

La muzikon por la grupo plejparte verkadis Amir "AmoDeL'Iro" Hadziahmetović, Kim J. Henriksen kaj Helle Eble Cleary (naskonomo Helle Eble Jacobsen) la tekstojn, krom Amiro, Kimo kaj Helle verkadis pluraj verkistoj. La grupo ludis miksaĵon de diversaj muzikstiloj, plejparte popolmuzikeca roko, afro, skao ktp.

## Historio 
La grupo estis fondita en meze de la 1990-aj jaroj. Tiam kun Helle, Amir kaj Kimo kaj la fratino de Kimo, Birgitta Maria. En la komenco ili nomiĝis Brokantaĵoj, ĉar ili komence ludis plurajn kantojn de Amplifiki. Do reuzis la kantaĵoj.

En 1997 ili ŝanĝis la nomon al Esperanto Desperado, ĉar ili ofte ludis por danoj kiuj nek povis kompreni la nomon kaj nek povis prononci ĝin. Jam kiam ili devis ludi koncerton sub tiu nomo ili estis invitita al la dana radio kaj ludis tie vivante. Tuja sukceso kun la nova nomo.

En la jaro 2000 la grupo eldonis (ĉe Vinilkosmo) sian unuan kompaktan diskon, *broKANTAĴOJ*. En la albumo plejparte estis registritaj memfaritaj kantoj, kaj kelkaj malnovaj kantoj de Amplifiki. La nomo de la albumo (kiu origine estis la nomo de la grupo) daŭrigas la tradicion de vortludaj nomoj de Esperanto-muzikgrupoj. Krom Amir "AmoDeL'Iro" Hadziahmetović en la KD ludis: Thomas Crowfurd, Brian Laustsen, Helle Eble Cleary, Kim J. Henriksen - Kimo; por la dua KD *Hotel Desperado*, Nis Bramsen anstataŭis drumiston Thomas Crowfurd. Sur la albumo ludis ankaŭ ĝembisto-perkutisto el Ganao Mark Dziwornu. En la komenco de 2005 la membroj decidis ĉesi kunludadon. La lasta koncerto de la grupo okazis en la IJK 2005.

Post la malfondiĝo en 2005, la anoj de Esperanto Desperado fondis du novajn grupojn: EspoDespo kaj Hotel Desperado.

## Anaro 
de Esperanto Desperado
* Kim J. Henriksen, kantado kaj akordiono
* Amir Hadziahmetovic, kantado kaj elektra gitaro
* Helle Eble Cleary, kantado kaj fluto
* Brian Laustsen, kantado kaj elektra basgitaro
* Nis Bramsen, drumoj
* Mark Dziwornu
* Thomas Crowfurd, drumoj (komence)

## Diskaro 
* 2000 - *broKANTAĴOJ*
*# Jen venas
*# Grava
*# Festeno
*# Amantino
*# Lando de amo
*# Espo-Despo
*# Sola
*# En la mateno
*# Feliche
*# Am’ iris for
*# La anaso kaj la simio
*# For !
*# Ska-virino

* 2004 - *Hotel Desperado*
*# Ska ritmo
*# Ĉi-nokte
*# Ĉu vivas vi?
*# Kial?
*# Dancu
*# Sunradio
*# Fatalino
*# Omaĝe al Marie Schrøder
*# Hotel Desperado
*# Mi malbenas militon
*# Ne permesas
*# Filo mia

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *esperantodesperado.dk* - oficiala retejo, arkivigita en decembro 2005 
* EspoDespo oficiala retejo, arkivigita en januaro 2017
* la albumo *broKANTAĴOJ* de 2000 ĉe Vinilkosmo ()
* la albumo *Hotel Desperado* de 2004 ĉe Vinilkosmo ()

Kategorio:Esperantaj muzikaj grupoj
Kategorio:Danaj muzikaj grupoj
Esprimo (matematiko)

**Esprimo** estas sinsekvo da simboloj indikanta matematikan aŭ programan objekton.

Ekzistas grandoj dutipaj: **konstanto**, kiu havas ĉiam la saman nombran valoron kaj **variablo**, kiu povas preni iun ajn valoron en donita aro de nombroj, ekz. en la aro de ĉiuj reelaj nombroj aŭ en certa intervalo.
Ekzemple, la nombro de la tagoj en semajno estas konstanta (7), same kiel la sumo de la internaj anguloj de triangulo (180o), sed aera temperaturo aŭ ventoforto estas variabloj.

La kombinaĵo de nombroj kaj signoj, kiu montras kiajn operaciojn oni devas fari kaj per kia ordo per nombroj, estas nomita nombra **esprimo**. Ekzemple, 17 aŭ (125 - 11,5) · 2 estas nombraj esprimoj.

La esprimo, kiu enhavas variablon aŭ variablojn, nomiĝas **variablohava esprimo**. Ekzemple, x + 3y estas variablohava esprimo, kies signifo estas 7, kiam x=1 kaj y=2.

Du egalaj grandoj kunigitaj per la signo de egaleco, nomiĝas **egalaĵo**. Ekz. A=B. Du algebraj esprimoj povas esti egalaj sur iu aro de valoroj, se ambaŭ havas la sencon en ĉi tiu aro kaj iliaj ĉiuj konvenaj signifoj estas egalaj.
Ekz. (a2-b2) kaj (a-b)(a+b) estas identaj esprimoj, ĉar ĉiuj iliaj signifoj estas egalaj.

Du identaj esprimoj kunigitaj per la signo de egaleco estas nomata **identaĵo**. Tiamaniere a2-b2=(a - b)(a + b) prezentas identaĵon. Ĉiu nombra egalaĵo ankaŭ estas identaĵo.

Du grandoj aŭ esprimoj kunigitaj per la signo ****, nomiĝas **neegalaĵo**.

Kompare kun formulo, esprimo estas pli faka kaj pli ĝenerala: formulo estas esprimo relative grava matematika aserto, ekzemple la fina konkludo de simbola manipulado, dum esprimoj aperas ankaŭ meze de pruvo aŭ derivado. 

En elementa matematiko, nome en algebro, estas konataj t.n. **identaj transformoj**. Identa transformo estas la ŝanĝo de algebra esprimo per ĝia identa esprimo. Ofte uzataj identaj transformoj aŭ t.n. formuloj de konciza multipliko:

* (a+b)^2=a^2+2ab+b^2
* (a-b)^2=a^2-2ab+b^2
* (a+b)^3=a^3+3a^2 b+3ab^2 + b^3
* (a-b)^3=a^3-3a^2 b+3ab^2 - b^3
* a^2-b^2=(a+b)(a-b)
* a^3+b^3=(a+b)(a^2-ab+b^2)
* a^3-b^3=(a-b)(a^2+ab+b^2)

Kategorio:Matematiko
EUROKKA

**EUROKKA**, plennome **Esperanto-Universala Rok-Organizo, Kolektiva Komunik-Asocio**, estas faka Esperanto-asocio pri Esperanto-muziko, fondita la  de Floréal Martorell. Ekde 1991 ĝi formale estas faka sekcio de TEJO.

EUROKKA havas disko-eldonejon Vinilkosmo, kunordigas artistan informtenejon (datumbankon).

Dum la jaroj 1990-2001 ĝi ankaŭ eldonis la revuon ''Rok-gazet'''. 

## Vidu ankaŭ 
* Vinilkosmo
* Floréal Martorell
* Esperanto-muziko

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Artista datenbazo
* Jutuba filmeto en kiu Eurokka prezentas sin, kreita por la Virtuala Movada Foiro (ViMF), kiu estis parto de la Virtuala Kongreso de Esperanto (VK) en 2020.

Kategorio:Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto-muziko
Kategorio:Fakaj Sekcioj de TEJO
Esperanto-kongreso

**Esperanto-Kongreso** estas kongreso kie oni parolas Esperanton. Jen listo de regule (kutime ĉiujare) okazantaj Esperanto-kongresoj. Plia ampleksan liston de elekto de aparte gravaj esperantlingvaj plurtagaj eventoj - ankaŭ kun pli malgranda nombro de partoprenantaro ol kutima por kongreso - ankoraŭ grupiĝas en dua listo, nomata per pli ĝenerala titolo "Esperanto-renkontiĝo".

## Universalaj 
* Universala Kongreso de Esperanto (UK aŭ UKE)
* Kongreso de SAT

## Kontinentaj 
* Afrika Esperanto-Kongreso
* Azia Kongreso de Esperanto (AKE)
* Tut-Amerika Kongreso de Esperanto (TAKE)
* Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio (KEEU)

## Landaj 
* Argentina Esperanto-Kongreso
* Aŭstria Esperanto-Kongreso
* Brazila Kongreso de Esperanto
* Brita Kongreso de Esperanto
* Baltio (Litovio/Latvio/Estonio): fakta kongreso Baltiaj Esperanto-Tagoj
* Bulgara Esperanto-Kongreso
* Ĉeĥa Esperanto-Kongreso
* Franca Esperanto-Kongreso
* Germana Esperanto-Kongreso
* Hispana Esperanto-Kongreso
* Hungara Esperanto-Kongreso
* Itala Kongreso de Esperanto
* Irana Esperanto-Kongreso
* Japana Esperanto-Kongreso
* Kolombia Esperanto-Kongreso (en 2014 okazis la 20-a)
* Nederlanda Esperanto-Kongreso
* Tutpollanda resp. Pola Esperanto-Kongreso
* Rusia Esperanto-Kongreso
* Skota Esperanto-Kongreso (en 2016 okazos la 111-a, neniu alia Esperanto-kongreso tiom ofte kunvenis)
* Usono: Landa Kongreso de ELNA

## Junularaj 
* Internacia Junulara Kongreso (IJK)
* Internacia Junulara Festivalo (IJF)
* Internacia Junulara Semajno (IJS)
* Internacia Seminario (IS) ĝis 2009
* Junulara E-Semajno de 2009

## Fakaj 
* Internacia Fervojista Esperanto-Kongreso
* Internacia Medicinista Esperanto-Kongreso
* Kristanismo: IKUE-kongreso, KELI-kongreso, ekde 1968 Ekumena Esperanto-Kongreso

## Festivaloj 
* Kultura Esperanto-Festivalo (KEF)
* Kultura Arta Festivalo de Esperanto (KAFE)
* Internacia Festivalo (IF)

## Vidu ankaŭ 
* Kongresa Libro

## Eksteraj ligiloj 
* Kongresa Regularo de UEA 
* Kongresa Manlibro de ELNA 

Kategorio:Esperanto-movado
Esperanto-asocio

**Esperanto-asocio** (aŭ **esperantista asocio**) estas asocio, celanta disvastigi aŭ utiligi la lingvon Esperanto. Laŭ ĉi tiu difino, Esperanto-acocio estas unuiĝo de esperantistoj, kiu uzas Esperanton por siaj konkretaj komunaj celoj, aŭ ĝenerale disvastigadas la lingvon en iu geografia regiono aŭ tutmonde.

Esperanto-asocio povas havi diversajn celojn, uzante Esperanton kiel helplingvon: ekzemple, realigo de klasaj celoj (Sennacieca Asocio Tutmonda) aŭ atingado de lingva justeco en la mondo.

Esperanto-asocioj povas esti organizitaj:
* laŭ geografia teritorio (ĉe loka, landa aŭ tutmonda nivelo);
* laŭ precipa celo kaj celata parto de socio (adeptoj de konkreta mondkoncepto/ideologio/religio, unuiĝoj laŭ profesioj aŭ ŝatokupoj) — fakaj Esperanto-asocioj (kutime ili funkcias tutmonde).

## Tutmondaj Esperanto-asocioj 
La plej grandaj tutmondaj Esperanto-asocioj estas Universala Esperanto-Asocio (UEA) kun Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO), kaj Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT).

## Landaj Esperanto-asocioj 
"Landa Asocio" en Esperanto-komunumo estas organizaĵo kiu kunigas esperantistojn en unu ŝtato.

Listoj de landaj Esperanto-asocioj:
* Listo de landaj Esperanto-asocioj en Afriko
* Listo de landaj Esperanto-asocioj en Ameriko
* Listo de landaj Esperanto-asocioj en Azio
* Listo de landaj Esperanto-asocioj en Eŭropo

## Fakaj Esperanto-asocioj 
## Literaturo 
Mark Fettes, *Kiel diskonigi vian asocion?,* Konsilaroj por aktivuloj - numero 1*,* eld. UEA, Roterdamo, 1991, 24 pĝ

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-klubo

## Referencoj