Johano la 1-a (Bizancio)

**Johano la 1-a** aŭ **Ἰωάννης ὁ Τζιμισκής** estis la ĉefa bizanca imperiestro de 969 ĝis 976. Intuicia kaj sukcesa generalo, kiu edziĝis en la influan familion Skleros, li plifortigis kaj vastigis la Bizancan Imperion por inkluzivi Trakion kaj Sirion per militado kontraŭ la Rusoj sub Svjatoslav la 1-a kaj la Fatimidoj respektive.

## Kunteksto
Johano naskiĝis en la nuna Çemişgezek en la provinco Tunceli. Lia patro estis ido de la familio Kurkouas, klano de armena origino, kiu establiĝis kiel unu el la ĉefaj familioj inter la anatolia milita aristokrataro komence de la 10-a jarcento. Lia patrino apartenis al la familio Fokas de nekonata etneco, eble grek-armena origino.

eta|maldekstre|300px|Provo je reproduktado de la perdita portreto de Johano la 1-a. Li estas prezentita senbarba, kvankam literaturaj fontoj priskribas lin kiel havanta ruĝecan/blondan vizaĝhararon.

eta|dekstre|300px|Kronado de Johano Cimiskes.

[eta|maldekstre|300px|La bizanca armeo sub Johano la 1-a sieĝas la bulgaran ĉefurbon ĉe [:en:Veliki Preslav|Preslavo.]]

[eta|dekstre|300px|La triumfa reveno de Johano Cimiskes al Konstantinopolo en 971, kiel prezentita en la Madrida Kroniko de [Johano Skylitzes|Skylitzes. Kaleŝo kun la ikono de la Virgulino Maria antaŭas la imperiestron, kiun sekvas la kaptita bulgara caro Boriso la 2-a.]]

[eta|maldekstre|300px|Mapo de [Arŝakidoj|Arŝakunia Armenio, ĉirkaŭ la jaro 150 p.K.]]

Esploristoj konjektas, ke la "Cimiskes" devenas aŭ de la armena Chmushkik (Չմշկիկ), signifanta "ruĝa boto", aŭ de la armena vorto por "mallonga staturo", kiel klarigis Leono la diakono. Pli favoran klarigon proponas la mezepoka armena historiisto Mateo de Edesa (962-1136), kiu asertas, ke Cimiskes devenis de la regiono Ĥozan, de la areo nomata Chmushkatzag.

Kozano situis en la regiono konata kiel Pagnatun, en la bizanca provinco Kvara Armenio. Ĉiuokaze, "Cimiskes" estis familia nomo uzata de aliaj membroj de la familio de Johano, ĉar la armena historiisto Stepanos Asoghik nomas lin la "nepo de Č‘mškik".

Cimiskes naskiĝis en 924 aŭ 925, ĉar Leono la diakono asertas, ke li mortis 51-jaraĝa, al nenomita membro de la familio Kurkouas kaj fratino de la estonta imperiestro Nikeforo la 2-a Fokas.

Kaj la Kurkouas familio kaj la Fokas dinastio estis eminentaj kapadociaj familioj, kaj inter la plej elstaraj de la emerĝanta milita aristokrataro de Malgranda Azio. Pluraj el iliaj membroj servis kiel elstaraj armegeneraloj, plej notinde la granda Johano Kurkuas, kiu konkeris Melitenon kaj grandan parton de Armenio.

Tiutempaj fontoj priskribas Cimiskes kiel sufiĉe malaltan sed bonkonstruitan viron, kun ruĝblondaj haroj kaj barbo kaj bluaj okuloj, kiu estis alloga al virinoj. Li ŝajnas esti aliĝinta al la armeo en frua aĝo, origine sub la komando de sia patrinflanka onklo Nikeforo Fokas.

Ĉi-lasta ankaŭ estas konsiderata lia instruisto pri la arto de milito. Parte pro liaj familiaj ligoj kaj parte pro liaj personaj kapabloj, Cimiskes rapide supreniris tra la rangoj. Li ricevis la politikan kaj militan komandon de la temo de Armenio antaŭ ol li fariĝis dudek kvin jarojn aĝa.

Lia geedzeco kun Maria Skleraina (917-969), filino de Pantherios Skleros (903-944) kaj fratino de Bardas Skleros (923-991), ligis lin al la influa familio Skleros. Malmulte oni scias pri ŝi. Ŝi mortis antaŭ lia ascendo al la trono, kaj la geedzeco ŝajne estis seninfana. La nuntempa historiisto Leono la diakono rimarkas, ke ŝi elstariĝis kaj per beleco kaj per saĝeco.

## Ascendo al la trono
La Bizanca Imperio militis kontraŭ siaj orientaj najbaroj, la diversaj aŭtonomaj kaj duonaŭtonomaj emirlandoj elirantaj el la disfalo de la Abasida Kaliflando. La plej elstara inter ili estis la Hamdanida Emirlando de Alepo, sub Sayf al-Dawla. Armenio funkciis kiel limregiono inter la du imperioj, kaj Cimiskes sukcese defendis sian provincon. Li kaj liaj trupoj aliĝis al la ĉefa armeo, kiu kampanjis sub la komando de Nikeforo Fokas.

Antaŭ 962 la Hamdanidoj negocis la pacon per favoraj kondiĉoj por la bizancanoj, sekurigante la orientan limon de la Imperio dum kelkaj jaroj. Cimiskes distingis sin dum la milito kaj apud sia onklo kaj gvidante partojn de la armeo en bataloj sub sia persona komando, kiel en la Batalo de Raban, en 958. Li estis sufiĉe populara ĉe siaj trupoj kaj akiris reputacion pro prenado de la iniciato dum bataloj, turnante la direkton de la interpuŝiĝoj.

Okaze de la morto de imperiestro Romano la 2-a, en 963, Cimiskes instigis sian onklon preni la tronon. Post helpado al Nikeforo al la trono kaj daŭra defendado de la orientaj provincoj de la Imperio, Cimiskes estis senigita je sia komando pro intrigo, kiun li rebatis per konspiro kun la edzino de Nikeforo, Teofana, kaj kelkaj malkontentaj gvidaj generaloj (Michael Bourtzes (930-996) kaj Leo Balantes) por asasini Nikeforon.

## Regado
Post sia kronado en decembro 969, Cimiskes sendis sian bofraton Bardas Skleros por subpremi ribelon de Bardas Fokas (940-989), kuzo de Cimiskes, kiu aspiris sukcedi sian onklon kiel imperiestro. Por solidigi sian pozicion, Cimiskes edziĝis al Teodora, filino de la imperiestro Konstantino la 7-a. Li pravigis sian uzurpon per forpuŝado de la eksterlandaj invadantoj de la Imperio. La tributo de Alepo baldaŭ estis certigita per la Traktato de Safar.

Dum sia frua regado Johano Cimiskes devis kontraŭbatali la invadon de la Kieva Rusio en la Malsupra Danubo. En 970 li sendis sian bofraton, Bardas Skleros, por forpeli la fortojn de la Rusoj for el Trakio. Skleros venkis la armeon de la Rusoj ĉe la Batlo de Arkadiopoliso, en 970.

En 971, Johano Cimiskes kondukis la ĉefan armeon trans Montojn Hemusojn, kaj sieĝis la fortikaĵon de Dorostolo (Silistra) ĉe la Danubo dum 65 tagoj, kie post pluraj malfacilaj bataloj li venkis la Grandprincon Svjatoslavon la 1-an de Kievo. Cimiskes kaj Svjatoslav fine negocis armisticon, en kiu armiloj, kirasoj kaj provizoj estis interŝanĝitaj kontraŭ la foriro de la malsategaj Rusoj.

Reveninte al Konstantinopolo, Cimiskes festis la triumfon, vastigis la Kristanan Eklezion de Ĥalkiso kiel dankofeston, senigis la kaptitan bulgaran imperiestron Borison la 2-an de la imperiaj simboloj, kaj proklamis Bulgarion aneksitan. Li plue sekurigis sian nordan limon transplantante al Trakio kelkajn koloniojn de la Paŭlidoj, kiujn li suspektis simpatii kun iliaj islamaj najbaroj en la oriento.

En 972, Cimiskes turnis sin kontraŭ la Abasida Imperio kaj ĝiaj vasaloj, komencante per invado de supra Mezopotamio. Dua kampanjo, en 975, celis Sirion, kie liaj fortoj prenis Emesan, Heliopolon, Damaskon, Tiberiadon, Nazareton, Cezareon, Cidonon, Bejruton, Bibloson kaj Tripolon, sed malsukcesis preni Jerusalemon.

## Morto
Cimiskes mortis subite en 976 revenante de sia dua kampanjo kontraŭ la Abasidoj kaj estis entombigita en la Kristana Preĝejo de la Ĥalkitoj, kiun li rekonstruis. Pluraj fontoj asertas, ke la imperia ĉambelano Bazilo Lekapeno (925-985) venenis la imperiestron por malhelpi lin senigi Lekapenon de liaj maljuste akiritaj teroj kaj riĉaĵoj.

Cimiskes lasis sian tutan propran personan riĉaĵon al la malriĉuloj kaj malsanuloj. Lin sukcedis lia protektito kaj nevo, Bazilo la 2-a, kiu estis nominala kunimperiestro ekde 960. Li lasis al sia posteulo fortigitan kaj vastigitan imperion.

## Takso
La finna filologo kaj esploristo Paavo Hohti (1944-2025) asertas, ke Cimiskes estis unu el la "plej kapablaj militaj generaloj de Bizanco", notante liajn talentojn kiel mediaciisto kaj reformanto de religiaj institucioj. Laŭ Hohti, la sukcesaj kampanjoj de Cimiskes kontraŭ la rusoj kaj la araboj permesis al li restarigi la superecon de la Orienta Romia Imperio en Balkanio kaj Mezopotamio.

## Heredaĵo
La strato Cimiski, la ĉefa komerca vojo en la centro de Tesaloniko, estis nomita laŭ li. Çemişgezek en la provinco Tunceli, moderna Turkio, estas nomita laŭ li, ĉar li naskiĝis tie.

Oni nun kredas, ke liaj restaĵoj estas tenataj en Athos, Grekio.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 10-an de januaro
Kategorio:Naskiĝintoj en 925
Kategorio:Mortintoj en 976
Kategorio:Naskiĝintoj en la 10-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 10-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Turkio
Kategorio:Mortintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo