Hoacino

La **Hoacino** aŭ **Opistokomo** (***Opisthocomus hoazin***), estas malofta specio de tropika birdo, kiu troviĝas en marĉoj, riveraj arbaroj kaj manglejoj de Amazonio kaj la delto de rivero Orinoko en Sudameriko. Ĝi estas la ununura membro de la genro ***Opisthocomus***, kiu signifas 'tiu kun longa haro malantaŭe' pro ties granda kresto. Sed ĝi estas ankaŭ la ununura membro de la familio de Opistokomedoj kaj krome la ununura membro de propra ordo *Opisthocomiformes*.

La hoacino estas rimarkinda pro tio ke ĝiaj idoj havas primitivajn ungegojn sur du el siaj flugilfingroj; la specio ankaŭ estas unika inter birdoj, ĉar ĝi posedas digestan sistemon, kiu netriviale subtenas la fermentadon kaj la efikan malkomponadon de plantomaterio, trajto pli ofte konata de herbovoraj hufuloj-remaĉuloj kaj kelkaj primatoj. Ĉi tiu birdo estas ankaŭ la nacia birdo de Gujano, kie la loka nomo por ĉi tiu birdo estas Canje-fazano (*Canje pheasant*).

## Aspekto 
maldekstra|eta
Ĝi estas birdo kun grando de fazano (longa 65&nbsp;cm), sed pli svelta pro longkola, longvosta kaj etkapa. Ĝi havas senpluman bluan vizaĝon kun grenatkoloraj okuloj kaj la kapo estas pintita per pintega, ruĝeca kresto. La longa nigrobruna vosto estas larĝe pintita senkolora. La supraj partoj estas malhelbrunaj kun helruĝeca bordo en flugilplumoj kaj helruĝeca striado en dorso kaj nuko. La malsupraj partoj estas helruĝecaj, dum la kriso (pugo), unuaj flugilplumoj, subflugiloj kaj flankoj estas tre ruĝecavelkoloraj, sed tio estas videbla ĉefe kiam la birdo malfermas siajn flugilojn.

## Ekologio 
La hoacino manĝas la foliojn kaj malplie la fruktojn de la plantoj kiuj kreskiĝas en la marĉaj kaj riveraj habitatoj kie ĝi vivas. La birdo grimpas mallerte inter la branĉaro, kaj estas sufiĉe maltimida (kvankam ĝi iĝas kompreneble tro ekscitita pro tro oftaj vizitoj), ofte permesanta proksimajn alvenadojn kaj ne bezonas rapide ekflugi. La **hoacino** uzas ledan tuberon en la pinto de sia kropo por helpi ekvilibron inter branĉaro.

Unu el la multaj eksterordinaraĵoj de tiu specio estas, ke ĝi havas digestan sistemon unikan inter birdoj. La **hoacino** uzas bakterian fermenton en la fronta parto de la ventro por solvi la vegetalan materialon kiun ili konsumas, plie kiel gregoj kaj aliaj remaĉuloj. Malkiel remaĉuloj, tamen, kiuj posedas la rumenon -speciala stomako por bakteria fermentado -, ĉe hoacino tio estas la funkcio de la kropo, pligrandiĝo de la ezofago. La kropo de la hoacino estas tiom granda ke dislokigas la flugomuskolojn kaj la kilon de sternumo, kio malhelpas ties flugeblecojn. Pro la odora konsistigo el la konsumitaj folioj kaj pro la bakteria fermentado, tiu birdo odoras malagrablege, kiel Stala sterko kaj pro tio ĝi estas ĉasata nur en tre malsatigaj epokoj.

La **hoacino** estas gregema kaj nestumas en etaj kolonioj en la pluvsezono, defenditaj el eventualaj predantoj per laŭtaj voĉoj; la ino demetas 2-3 ovojn en nesto konstruita el bastonetoj en arbo super akvo en laŭsezonaj inonditaj arbaroj; la kovadon faras ambaŭ gepatrojn dum ĉirkaŭ 32 tagoj. La idoj kiuj estas manĝigataj el vomita fermentita manĝaĵo montras alian eksterordinaran kutimon: ĝi havas du krifojn en ĉiu flugilo, kiuj perdiĝos je la plenkreskaĝo. Kiam ili estas ĝenataj aŭ minacataj de eventualaj predantoj (kiel simioj aŭ serpentoj) la idoj grimpas for de la danĝero aŭ faliĝas en la akvon por eskapi predadon, kaj poste ili uzas siajn krifajn flugilojn por grimpi al la sekureco de la nesto. Tio kialis nepre komparojn kun la fosilia *Archaeopteryx*, sed tiu karaktero estas plie aŭtapomorfio, eble kaŭzita de atavismo kiel la krifoj de Dinosaŭro, pro genetika spuro kiu verŝajne estas ankoraŭ en la birda genomo. Post atingo de plenmatureco, la idoj povas resti ĉe la gepatroj kelkajn jarojn kaj helpi kreskon de plia idaro, ekzemple per defendo de la teritorio.

Temas pri bruema specio, kun varieco de raŭkaj alvokoj, similaj al tiuj de fumemulo. Kvankam facile videbla kaj eĉ alloga pro la eksterordinaraj formo kaj koloroj, maltimida kaj mallerta fluganto, eble pro ĝia malbona odoro ĝi ne estas konsiderata endanĝerigita. Fakte, ties survivado ŝajnas pli certa ol tiu de multaj aliaj endemismoj de tiu ĉi teritorio. Pro ĝia malbona odoro ĝi ne estas ĉasata kaj ĝi saviĝas pro preferi humidajn habitatojn, manglejojn kaj riverajn arbarojn, kiuj ne estas tiom minacataj ol la surteraj arbaroj, kiuj estas la ĉefa celo de la senarbarigo de Amazonio. La hoacino ankoraŭ estas ofta en granda parto de sia teritorio.

## Taksonomio 
La Hoacino estas diskuteble la plej enigma vivanta birdo laŭ sia filogenetikaj rilatoj. Oni ne proponis ĝis nun taŭgan evoluajn hipotezojn kaj la stato eĉ malbonigis pro disponeblo de datumoj laŭ la sekvenco DNA.

Estis granda debato pri la rilatoj de la hoacino kun aliaj birdoj. Oni agnoskis propran familion, la **Opistokomedoj** kaj subordon (**Opisthocomi**), kio estis certe taŭge portempe, pro ties diferenceco. Foje, ĝi estis ligita kun taksonoj kiel la tinamo, la Kokoformaj (ĉasbirdoj), la Raledoj, la Otidedoj, kariamoj, Pterokloformaj, kolomboj, la turakoj, aliaj Kukoloformaj, kaj la Kolioformaj birdoj, la interrilatoj de la "Metaves" ne estis facile solvebla. Ankaŭ supozitaj grupoj de *metaves* kiel flamengoj kaj Kaprimulgedoj aŭ Faetonedoj kaj kolibroj ŝajne ne aspektas havi faktan bazon pli ol esti falsa "klado" baze sur molekula homoplazio. La grupo de kolomboj, kun malmulta fidindeco, kun la podargoj en la analizoj de Fain & Houde.

Tamen, aspektas probable ke taksonoj kunigitaj en la *Metaves* de Fain & Houde (2004) enhavas kelkajn bonajn kladojn, kiel Kaprimulgoformaj, la *Mirandornithes*, aŭ la Apodoformaj birdoj. Konsiderante, ke kelkaj "strangaj Gruoformaj", kiuj povus esti la plej proksimaj parencoj unu de alia formante plej parton de la ceteraj *Metaves*, kolomboj, la hoacino kaj pterokledoj restus kiel "Metaves *incerta sedis* (de malcerta lokigo)". Tio ŝajne sugestas, ke la hoacino estas almenaŭ pli proksima parenco de kolomboj ol de aliaj vivantaj birdoj. Ankoraŭ plie, la analizoj trovis kladon hoacin-kolomboj, lokigante la podargojn kun kelkaj kiuj estas preskaŭ certe siajn aktualajn parencojn -aliaj Cipselomorfaj-, eĉ *malpli* ŝajne ol la tre malprobabla grupigo kolombo-podargoj.

Pri aliaj materialaj pruvoj, la ununura nedisputita informo de fosilio de hoacinoj konsistas el ununura malantaŭa parto de kranio de fosilia hoacino, specimeno ĉe UCMP 42823. Ĝi estas devena el Mioceno  kaj estis malkaŝita en alta valo de Rivero Magdaleno, Kolombio. Tiu estis lokita en diferenca, malpli devena genro, *Hoazinoides*, sed klare estu lokita en la sama familio kun la nunaj specioj. Ĝi markite diferas je la fakto, ke la kranio de la vivanta hoacino estas karaktera, multe pli ovoforma, rondoforma kaj mallonga kaj ke tiuj autapomorfoj estis malpli klaraj en la birdo de la Mioceno. Miller pristudis tiujn malkaŝojn per supozita aliĝo de la hoacinoj kaj la kokoformaj, kiu estis la plej akceptita hipotezo tiam, sed estis jam multe da polemiko ekde tiam. Li avertis tamen, "ke *Hoazinoides* tute ne konsistigas filetikan kuniĝon kun aliaj kokoformaj.", pro evidentaj kialoj, kiel oni scias nuntempe. Alia krom la unuaj trovoj de Miller ne estas esperebla, kiel ĉe *Hoazinoides*, ĉar ĉefe ĉiu moderna birdofamilio estas ĉu konata ĉu supozata kiel estanta kaj diferenca. Retroirante en tempo, la *Filholornis* de Malfrua Eoceno aŭ Frua Oligoceno (antaŭ ĉirkaŭ 34 milionoj da jaroj) el Francio estis ankaŭ konsiderita "pruvo" de ligo inter la hoacino kaj la ĉasbirdoj kio estas foje uzata por defendi ligon hoacin-kukoloformaj (inkludante turakojn). Sed, kiel oni pruvis supre, tio devas esti konsiderata tre spekulativa, se ne tiom erara kiom la rilato de Kracedoj pristudata de Miller.

Eble oni analizis pli datumojn por la hoacino ol por iu ajn birdo ne-Strutoformaj. Kiel videblas, ne eblas determini certajn parencojn eĉ se temas pri malproksimaj. Tiele, tiuj kiuj lokigas la hoacinon en propra ordo, **Opisthocomiformes**, povus esprimi la konstantan malcertecon plej akurate.

## Bildaro 

Dosiero:Hoatzin, Opisthocomus hoazin.jpg
Dosiero:Hoatzin - Manu NP - Perù 9203 (15525812066).jpg|En Peruo
Dosiero:Hoatzins in Brazil.jpg|En Brazilo
Dosiero:4 day trip to La Selva Lodge on the Napo River in the Amazon jungle of E. Ecuador - Hoatzin (Opisthocomus hoazin) - (26261390363).jpg|En Ekvadoro
Dosiero:On the Rio Tambopata…the Hoatzin, the world's weirdest bird (8445839364).jpg
Dosiero:Hoatzin in Peru.jpg|En Peruo
4 day trip to La Selva Lodge on the Napo River in the Amazon jungle of E. Ecuador - Hoatzin (Opisthocomus hoazin) - (26592958760).jpg|En Ekvadoro
Hoatzin (Opisthocomus hoazin) head Rio Napo.jpg|En Ekvadoro
dosiero: Opisthocomus hoazin.jpg

## Referencoj 
## Literaturo 
* Avise, John C.; Nelson, William S. & Sibley, Charles G. (1994): Why one kilobase sequences from mitochondrial DNA fail to solve the hoatzin phylogenetic enigma. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **3**(2): 175-184. 
*  Ne minacata
* Cisneros-Heredia, Diego F. (2006): Notes on breeding, behaviour and distribution of some birds in Ecuador. *Bull. B.O.C.* **126**(2): 153-164.
* Fain, Matthew G. & Houde, Peter (2004): Parallel radiations in the primary clades of birds. *Evolution* **58**(11): 2558-2573.  PDF plena teksto 
* Hughes, Janice M. & Baker, Allan J. (1999): Phylogenetic relationships of the enigmatic hoatzin (*Opisthocomus hoazin*) resolved using mitochondrial and nuclear gene sequences. *Molecular Biology and Evolution* **16**(9): 1300-1307. PDF plena teksto
* Miller, Alden H. (1953): A fossil Hoatzin from the Miocene of Colombia. *Auk* **70**(4): 484-495. PDF plena teksto 
* Sibley, Charles Gald & Monroe, Burt L. Jr. (1990): *Distribution and taxonomy of the birds of the world: A Study in Molecular Evolution*. Yale University Press, New Haven, CT. ISBN 0-300-04969-2
* Sorenson, Michael D.; Oneal, Elen; García-Moreno, Jaime & Mindell, David P. (2003): More Taxa, More Characters: The Hoatzin Problem is Still Unresolved. *Molecular Biology and Evolution* **20**(9): 1484-1499.  PDF plena teksto Kroma Materialo
* Thomas, B.T. (1996): Family Opisthocomidae. *In:* del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew & Sargatal, Jordi (eds.) : *Handbook of Birds of the World* vol. 3 (Hoatzin to Auks): 24-32, plate 1. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-20-2 HTML plena teksto

## Eksteraj ligiloj 
* Laboratorio Cornell pri Ornitologio: Misteraj Birdoj: Hoacino Plenkreskuloj kaj junulo. 2007-FEB-28.
* Dinosauricon: La Hoacino, *Hoatzinoides*, *Foro*. Rekonstruo de paleo-artisto Martin F. Chavez H. Notu, ke detaloj estas supozaj, sed tiu rekonstruo supozigas rilaton kun kukoloforma kaj kun kolomboforma. 2007-FEB-28.
* Internet Bird Collection: Filmoj de hoacino. 2007-FEB-28.
* saveamericasrainforests.org: Foto de plenkreskulo ekde malantaŭe, montrante flugilkolorojn. 2007-FEB-28.
* treknature.com: Foto de plenkreskulo  montrantakapon kaj kolon. 2007-FEB-28.
* Poŝtmarkoj  (de Bolivio, Gujano, Surinamo)
* Fotaro de Hoacino  VIREO

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Opistokomedoj
Kategorio:Birdoj de Amazonio
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Sudameriko