open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Banatsko Arandjelovo

eta|dekstra|Banatsko Arandjelovo situas en la mapo en la verda municipo
dekstra|eta|300px|Orthodoksa preĝejo de Banatsko Arandjelovo

**Banatsko Arandjelovo,** slave **Banatsko Aranđelovo** serbe **Банатско Аранђелово,** hungare **Oroszlámos** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato, en municipo de Novi Kneĵevac.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1710
* Poŝtkodo: 23332
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: KI

## Situo 
Banatsko Arandjelovo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo el Kikinda.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Torontál, en distrikto de Törökkanizsa, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Banatsko Arandjelovo 1718 da homoj, (serboj 912 (53 %), hungaroj 456 (27 %), ciganoj 260 (15 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* ortodoksa preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Listo de insuloj en Italio

Tiu ĉi estas **listo de insuloj en Italio**.

## Insuloj en la Mediteraneo 
* Aeoliaj insuloj
** Lipari
** Panarea
** Salina
** Stromboli
** Vulcano
* Aegadiaj insuloj
** Favignana
** Levanzo
** Marettimo
* Asinara
* Bergeggi
* Ferdinandea
* Flegreaj insuloj
** Capri
** Ischia
** Nisida
** Vivara
** Procida
* Gallinara
* Madalena arĥipelago
** Budelli
** Caprera
** La Maddalena
** Santa Maria
** Santo Stefano
** Spargi
** Razzoli
* Molara
* Pelagaj insuloj
** Lampedusa
** Lampione
** Linosa
* Pantelleria
* Palmaria
* Pontinaj insuloj
** Gavi
** Palmarola
** Ponza
** Santo Stefano
** Ventotene
** Zannone
* Sant'Antioco
* San Pietro
* Sardinio
* Sicilio
* Tavolara
* Tinetto
* Tino
* Sant'Andrea
* Toskana arĥipelago
** Capraia
** Elba
** Giannutri
** Giglio
** Gorgona
** Montecristo
** Pianosa
* Tremiti
** Caprara
** San Domino
** San Nicola
* Ustica
* Venetian Lagoon
** Burano
** Giudecca
** Lido
** Pellestrina
** Murano
** Isola di San Michele
** Torcello

## Insuloj en lagoj 
* Lago di Bolsena
** Isola Bisentina
** Isola Martana
* Lago di Como
** Isola Comacina
* Lago di Garda
** Isola del Garda
** Isola di San Biagio
** Isola dell'Olivo
** Isola del Sogno
** Isola del Trimelone
* Lago d'Iseo
** Monte Isola
* Lago Maggiore
** Isole Borromee
*** Isola Bella
*** Isola Madre
*** Scoglio della Malgera
*** Isola dei Pescatori (aŭ Isola Superiore)
*** Isolino di San Giovanni
** Castelli di Cannero
** Isolino Partegora
* Lago d'Orta
** Isola San Giulio

## Insuloj en riveroj 
* Tiber
** Isola Tiberina

## Vidu ankaŭ 
* Insularo en Italio
* Listo de insuloj en la Mediteraneo
* Listo de insuloj
Jacques Arsène d'Arsonval

'''Jacques Arsène d'ARSONVAL''' estis franca medicinisto, biologo, fizikisto kaj inventisto. Li naskiĝis en La Porcherie (departemento Haute-Vienne) la  kaj mortis samloke la . Li aplikis altfrekvencajn kaj altintensajn fluojn al medicino por produktado de varmo (arsonvalizado, aŭ diatermio) kaj perfektigis la galvanometron. Li estris, de 1882 ĝis 1910, la laboratorion de biofiziko en la Kolegio de Francio, en Parizo, kaj poste, ĝis 1931, estis la direktoro de ĝia nova centro en Nogent-sur-Marne. Jam en 1881, li skizis la teoriajn bazojn de Marovarma centralo. Li apartenis al la patrona komitato de Internacia Scienca Asocio Esperanta, kies prezidanto estis generalo Hippolyte Sebert.

Kategorio:Francaj sciencistoj
Kategorio:Francaj inventistoj
Kategorio:Francaj kuracistoj
Marettimo

eta|250px|Mapo de la Egadaj insuloj
**Marettimo** (koordinatoj: 37°58' norde; 12°4' oriente) estas unu el la Egadaj insuloj (kun Favignana kaj Levanzo) en la Mediteraneo antaŭ la okcidenta bordo de Sicilio. Politike ĝi formas parton de komunumo Favignana de Provinco Trapani

Marettimo estas la dua plej granda membro de la Egadaj insuloj post Favignana. Ĝia plej granda altaĵo estas la *Monte Falcone* kun alto de 686 m. La insulo havas ĉ. 300 loĝantojn, kiuj vivtenas sin ĉefe el fiŝkaptado kaj tradicia metilaboro.

La antikva nomo de la insulo estis „Hiera“.

Dosiero:Marettimo2.jpg|La haveno.
Dosiero:Marettimo3.jpg|Ene de la vilaĝo.
Dosiero:Casa Romana1.jpg|Ruinoj de setlejo "Casa Romana".

Kategorio:Egadaj insuloj
Egadaj insuloj

eta|dekstra|Mapo de la Egadaj insuloj
La **Egadaj insuloj** (, ) estas grupo de malgrandaj montaraj insuloj en la Mediteraneo ĉe la nordokcidenta bordo de Sicilio (Italio), proksime al la urbo Trapanio. Ili konsistas el 3 pli grandaj insuloj (Favignana, Levanzo kaj Marettimo) kaj kelkaj insuletoj ekz. Formica kaj Maraone, kiuj entute havas la surfacon de 37,45 km². La tutjara loĝantaro nombras ĉ 5.000.

La insuloj estis loĝataj jam en la prehistoria tempo, tiam ili estis ligitaj al la kontinenta lando. Oni povas vidi murpentraĵojn, ĉizaĵojn en Levanzo en la *Grotta del Genovese* el la malnova ŝtonepoko.

En la antikvo, ĉe la Egadaj insuloj okazis en 241 a.K. batalo inter la floto de Kartago kaj la Romia Respubliko, en kiu venkis la romianoj kaj per kiu finiĝis la unua punika milito. Poste la insulojn posedis gotoj, vandaloj, saracenoj kaj normanoj; tiuj ĉi lastaj fortikigis Favignana en 1081.

La insuloj apartenis longtempe al familio Pallavicini-Rusconi de Ĝenovo; en 1874 aĉetis ilin la familio Florio de Palermo.

Hodiaŭ, la insuloj apartenas al la komunumo Favignana , en la provinco de Trapanio.
Male Pijace

eta|dekstra|Male Pijace situas en la mapo en la verda municipo

**Male Pijace,** serbe **Мале Пијаце,** hungare **Kispiac** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto **Norda Banato** (tamen en regiono Baĉka), en municipo de Kanjiĵa. Male kaj kis signifas: malgranda.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1980
* Poŝtkodo: 24416
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: KI

## Situo 
Male Pijace situas sur ebenaĵo, laŭ flankvojoj.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Male Pijace 1988 da homoj, (hungaroj 1916 (96 %), serboj 32 (2 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Ora funkcio

dekstra|eta|300px|La ora funkcio

En la matematiko, la **ora funkcio** estas la plej alta branĉo de la hiperbolo

: \frac{y^2-1} {y}=x.

En funkcia formo,

: y=\operatorname{gold}\ x= \frac{x+\sqrt{x^2+4}} {2}. 

Kiam gold(*x*) estas tiel difinita, ankaŭ la plej malalta branĉo de la hiperbolo povas esti difinita, per *y* = −gold(−*x*). Ambaŭ gold(*x*) kaj −gold(−*x*) estas eblaj solvoj de la ekvacio

: a-x-1/a=0 \, .

Efektive, post multobligo per *a*, oni ricevas

: a^2-xa-1=0. \,

La kvadrata formulo, aplikata al la ĉi-supra kvadrata ekvacio kun nekonato *a, *montras ke gold(*x*) estas la pozitiva radiko de la ekvacio kaj −gold(−*x*) estas la negativa solvo. La valoro de gold(1) estas la ora proporcio kaj gold(2) estas la arĝenta proporcio 1&nbsp;+&nbsp;√2.

La ora funkcio rilatas al la hiperbola sino pro la ekvacio

:  \operatorname{arcsinh}\ x= \ln \left ( \operatorname{gold}\ 2x \right)

kaj ankaŭ verigas la ekvacion

:  \operatorname{gold}\ (x) \cdot \operatorname{gold}\ (-x) = 1. 

## Vidu ankaŭ 
* Hiperbola funkcio

Kategorio:Ora proporcio
Zephyr

**Zephyr** estas etpeza sunenergi-pelita aviadilo, konstruita ĉe britia entrepreno QinetiQ. Ĝi atingis en 2008 neoficialan rekordon en la longtempa, senhoma flugado, dum 82 horoj. Ĉar la *Federation Aeronautique Internationale* ne partoprenis la flugeksperimenton, la flugrezulto ne estis oficiala. La aviadilo estis teledirektita ĝis alto de 18 km, kie transprenis la direktadon la aŭtomata piloto kaj la satelita navigado. La aviadilo eltenis la temperaturan diferencon de - 70 ĝis + 45 celsiusaj gradoj. 

La Zephyr-6 estas el karbonfibra metalskeleto kaj havas egan flugilan surfacon kompara al ties maso. La flugiloj estas kovritaj per sunĉeloj, kiuj produktas eĉ superfluan energion pro la nokta flugo. Tiu energio estas rezervita en litio-sulfuraj akumulatoroj. 

Celo estas la evoluigo de spiona aviadilo, kiu kapablas flugi sen surteriĝo, dum 3 jaroj.

## Teknikaj informoj 
* **Enverguro**: 18m 
* **Maso**: 30 - 34kg
* **Maksimuma ŝarĝo**: ĉ. 2kg 
* **Maksimuma flugalto**: 18km

Kategorio:Eksperimentaj aviadiloj
Jørn Riel

**Jørn RIEL** estis dana verkisto, naskiĝinta la 23-an de julio 1931 en Odense kaj mortis la 18-a de aŭgusto 2023 en Kuala-Lumpuro.

En 1950, Jorn Riel engaĝiĝis en scienca esploro en Gronlando, kie li vivis dekses jarojn, ĉefe en studejo de insulo Ella.

Tiu sperto estas videbla en lia beletra verko, ĉefe en la deko da *Artkaj klaĉoj* (rakontoj), *La tago antaŭ la morgaŭo* (romano) aŭ la trilogio *Kanto por tiu kiu deziras vivi* (romanoj). En liaj romanoj, li priskribas la kutiman vivon de la popoloj en Gronlando, interalie Inuitoj.

Jorn Riel hodiaŭ (2008) loĝas en Malajzio. En 2010, li ricevis la grandan premion de la Dana Akademio.

## Verkoj (en la dana lingvo) 
## Ligiloj 
*  Intervjuo de Jorn Riel en la franca magazino *Lire*

Kategorio:Danaj verkistoj
Galjardo

[dekstra|eta|Galjardo en [Sieno, Italio, 15a jarcento.]]
**Galjardo** (france: **galliarde**; itale. *gagliarda*) estis danco en rapida triotakto disvastigita ekde 1400 en Francio, kiel saltodanco ofte kombinita kun pli malrapida paŝodanco. Kiel dancoparo pavano - galjardo kerna movimento de la instrumenta suito ĝi poste estis anstataŭita de la korento.

Je la komenco popoldanco, la galjardo disvastiĝis ĝis fine de la 15-a jarcento ankaŭ je vmulaj eŭropaj kortegoj. En la danclibroj de la 16-a jarcento (ekz. de Pierre Attaingnant aŭ Thoinot Arbeau) estas priskribitaj abundaj variaĵoj de ĉi tiu danco. Baza paŝo estas la *cinque-pas* (eo: kvin paŝoj), konsistaj el kvar etaj saltoj, alterne de la maldekstra sur la dekstran piedon, je kio la ĉiufoje alia piedo estas direktita antaŭen en la aero. La kvina fina paŝo nomiĝas kadenco: oni kondukas per iomete granda salto la antaŭan piedon malantaŭen kaj metas ĝin oblikve dislokita. La galjardon oni dancis kaj sole kaj ankaŭ per partnero, en kortega kunteksto ĉiam kun partnero.

Famaj kaj fervoraj galjardodancantoj estis ekz. reĝino Elizabeto la 1-a de Anglio kaj Juan José de Austria.

[eta|centre|800ra|galjardo, ĉ. [1530]]

## Eksteraj ligiloj 
* Detala retpaĝo (franclingva) pri renesancdancoj kun aŭdekzemploj 

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Danco
Kategorio:Renesanco
Formica (insulo)

**Formica** (itala por „formiko“) estas la plej malgranda insulo el la pli malgrandaj Egadaj insuloj. Ĝi situas inter Levanzo kaj havenurbo Trapani kaj apartenas al komunumo Favignana.

La insulo havas la grandon de nur kvar hektaroj. Sur ĝi troviĝas restaĵoj de malnova fiŝ-prilaborejo kaj kastelo kun lumturo.

La insulo estas en privata posedo kaj servas por rehabilita celo de drog-dependaj junuloj. La insulon mastrumas la fondaĵo *Mondo X* fondita de „Padre Eligio“. La vizitado de la insulo povas okazi nur escepte.

## Eksteraj ligiloj 
* Isola di Formica (itale)
* L'isola di Formica  (itale, kun fotoj)
* sur paĝoj de Mondo X  (itale/angle)

Kategorio:Egadaj insuloj
Toskana insularo

La **Toskana insularo** (arkipelago) estas ĉeno de insuloj inter la Ligura maro kaj Tirena maro, okcidente de Toskanio, Italio.

La insularo konsistas el insuloj de Elba (plej granda), Pianosa, Capraia, Montecristo, Giglio, Gorgona kaj Giannutri, kiuj ĉiuj estas protektitaj kiel partoj de la **Nacia Parko de la Toskana insularo**.

La proksimeco de la insuloj al gravaj grandaj urboj igis ilin ŝatataj turistaj celoj.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝo de la Toskana insulara nacia parko 

Kategorio:Insuloj en Italio
Marcellin Berthelot

**Pierre Eugène Marcellin BERTHELOT** (n. en Parizo la 25-an de oktobro 1827 - m. samloke la 18-an de marto 1907), estis franca kemiisto, eseisto, historiisto de sciencoj kaj politikisto.

Li estis ministro de publika instruado (1886-1887) kaj ministro de eksterlandaj aferoj (1895-1896). Li apartenis al la patrona komitato de Internacia Scienca Asocio Esperanta (ISAE), kies prezidanto estis generalo Hippolyte Sebert.

Li estis membro de Hungara Scienca Akademio. Li ricevis la Medalon Davy de la Reĝa Societo de Londono en 1883.

Berthelot, Marcellin – Révolution chimique, 1890 – BEIC 11800561.jpg|*La Révolution chimique*, 1890

## Vidu ankaŭ
* Panteono de Parizo
* Liberpensuloj

Kategorio:Francaj kemiistoj
Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Francaj esperantistoj
Berthelot
Kategorio:Entombigitoj en la Panteono de Parizo
Gorgona

**Gorgona** () estas itala mediteranea insulo, plej norda kaj malgranda el la Toskana insularo en regiono Toskanio. Ĝi situas en la Ligura maro, 34 km antaŭ la havenurbo Livorno, al kiu ĝi apartenas administre.
 
La insulo grandas 2,23 km². Sur ĝi funkcias agrikultura punejo ekde 1869, kiu okupas plimulton de la insulo. La insulo estas montetara (ĝis 225 m) kaj kovrita per pinioj kaj mediteraneaj makisoj.
 
Gorgona estas vizitebla dum la someraj monatoj ĉiun mardon, post antaŭanonco, en etgrupoj. 

## Eksteraj ligiloj 
*fotoj pri Gorgona

Kategorio:Insuloj en Italio
Ferenc Dobsa

**DOBSA Ferenc** (dobŝa) estis hungara kuracisto. Li naskiĝis en Érsemjén la 28-an de marto 1768 – ?.

## Biografio 
Ferenc Dobsa studis en Debrecen kaj Késmárk. En 1787 enpaŝis en la servon de departementoj Szepes, poste de Bihar. En 1795 li iĝis konservisto de eklezia biblioteko kaj manuskriptkolekto en Pozsony. En 1796 li estis delegito en landkunveno. En 1802 li venis Jenan por studi medicinon. En 1808 oni invitis lin kuracisto Rusujon. Lia nomo estis registrita ĝis 1813 en „Rusa imperia kuracista nomlisto”. Laŭdire li estis ekzilita Siberion.

## Verkoj ĉefaj 
* *De cute et de morbis cutaneis* (Jena, 1815).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Dobsa, F
dobsa
Dobsa, F.
Korento

La malnovfranca **korento** (france: **courante**, itale: **corrente** = kuranta) estis modere rapida societa danco, plejofte en 3/2 aŭ 6/4-takto. Ĉ. 1600 en Francio okazis muzika traktado, poste el tiu evoluis la itala corrente. Same kiel ankaŭ la alemando, sarabando kaj ĝigo ĝi iĝis fiksa ero de la baroka suito. Kune kun la alemando ĝi anstataŭis la eksmodiĝintan dancoparon pavano-galjardo.

Distingiloj estas:
* kontinua oktona ritmo (ofte ĉe J. S. Bach)
* punktado en la unua aŭ dua taktoduono
* plejofte kun antaŭtakto

eta|center|800px|korento de Michael Praetorius (eltiraĵo)

## Vidu ankaŭ 
* Suito
* Alemando
* Sarabando
* Gavoto
* Ĝigo

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Danco
Işın Karaca

**Işın KARACA** (naskiĝis la 7-an de marto 1973 en Londono, Unuiĝinta Reĝlando), estas turka popkantistino.

## Albumoj 
* *Anadilim Aşk* (2001)
* *İçinde Aşk Var* (2004)
* *Başka 33/3* (2006)
* *Uyanış* (2009)

## Filmoj 
* *Sen Ne Dilersen* (2005)

Kategorio:Turkaj kantistoj
Artúr Feilitzsch

**FEILITSCH Artúr** (fajliĉ) barono, estis hungara arbaristo, ministro pri agrikulturo. Li naskiĝis en Törökkanizsa la 18-an de februaro 1859 kaj mortis en Nagyernye la 15-an de junio 1925.

## Biografio 
Feilitzsch pristudis la arbarfakon en Selmecbánya, poste li laboris ĉe la arbardirektoraro de Máramarossziget kaj Budapeŝto. En 1891 li iĝis arbarinspektisto, en 1895 arbardirektoro, prezidanto de Erdélyi Kárpát-Egyesület. Ekde 1899 ĝis 1905 li estis landkunvena deputito de liberala partio de Koloĵvaro, adepto de István Tisza. Oni elektis lin 1903 vicprezidanto de deputitĉambro. Inter 18-a de oktobro 1905 kaj 6-a de aprilo 1906 li estis ministro pri agrikulturo en registaro de Géza Fejérváry. Depost la falo de la registaro li retiriĝis el la politika vivo.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj ministroj
Kategorio:Hungaraj baronoj
Brita Ugando-programo

La **Brita Ugando-programo** estis plano komence de la 20-a jarcento por doni parton de brita Orient-Afriko al judoj kiel nova hejmlando. 

Pri tia plano parolis unue en 1902 la brita kolonisekretario Joseph Chamberlain al Theodor Herzl. Li proponis areon de 5.000 kvadrataj mejloj (ĉ. 12.950 km²) sur la altebenaĵo Mau en la nuntempa Kenjo. La propono estis reago al la pogromoj kontraŭ judoj en Rusujo kaj devis esti rifuĝejo por persekutitaj judoj.

Dum la cionisma kongreso en la jaro 1903 en Bazelo oni oficialigis la proponon. Estiĝis vigla debato. La afrika lando estis nomita *"antaŭŝtupo al la Sankta Lando"*, sed multaj judoj timis, ke la solvo malplifaciligos la vojon al juda ŝtato en Palestino. Antaŭ la voĉdono la rusa delegacio oponiĝis kaj la programo estis rifuzita per 295 kontraŭ 177 voĉoj. 

En la sekva jaro oni sendis tripersonan komision al Mau-ebenaĵo por inspektado. La inspektoroj opiniis la landon tro danĝera, ĉar ekzistis tie leonoj kaj aliaj rabobestoj. Aldone ĝi estis priloĝita de multaj masajoj.

Ricevinte la inspektraporton la kongreso decidis en 1905 ĝentile malakcepti la britan proponon. Iuj judoj konsideris tion mison, kaj la *Jewish Territorialist Organization* (juda teritoria organizaĵo) disiĝis celante fondadon de juda ŝtato ekster Palestino. Malmultaj judoj vere veturis al Kenjo, sed ekloĝis tie en urboj.

Dum la dua mondmilito la propono estis denove farita de Winston Churchill, sed tiam Palestino jam estis elektita kiel juda ŝtato de cionismo.

## Vidu ankaŭ 
* Madagaskarplano
* Israel Zangwill

## Eksteraj ligiloj 
* Virtuala juda biblioteko pri la Ugando-propono (angle) 

Kategorio:Judismo
Kategorio:Historio de Afriko
Enikő Ferenczi

**FERENCZI Enikő** (ferenci) rumanuja hungara verkistino: Ŝi naskiĝis en Kluĵo en 1955. Ŝi estas filino de arkeologo Géza Ferenczi. Echinox, Bécsi Napló, Hátország .

## Biografio 
Enikő Ferenczi finis kaj la mezlernejon kaj la fakon pri filozofio-historio en sia naskiĝurbo en 1979. Ŝi instruis en Târgu Mureş. Ŝi forlasis Rumanujon en 1986 kaj en 1989 ŝi loksidiĝis en Sidney (Aŭstralio). Ŝi publikis en Echinox, *Bécsi Napló*, *Hátország* de Segedo

## Volumoj 
* *A kert*, romano, Erdélyi Műhely Könyvek, Budapest, 2007.
* *Támfalak és foghíjak* poemoj kaj eseoj, 2008.
* *Kincseim városa*, 2009.

Ferenczi, E
Ferenczi, E
Lajos Puskás

**PUSKÁS Lajos** (puŝka:ŝ) estis rumanuja hungara pedagogia verkisto, tradukisto naskita en Gyergyóalfalu la 22-an de majo 1901 kaj mortinta en Kluĵo la 10-an de aprilo 1982. Li estis la patro de biologo, politika malliberulo Attila Puskás.

## Biografio 
Lajos Puskás studis en mezlernejo en Debrecen, Székelyudvarhely, Nagyszeben (ekde 1913) kaj finis ĝin en Fogaras. La diplomon de instruisto pri historio li havigis en Budapeŝto, poste en Bukareŝto (1924). Pli poste kvalifikiĝis pri latina lingvo kaj juro (1933), poste pri hungara lingvo kaj literaturo (1956). Li instruis en Odorheiu Secuiesc (1924/25), poste inter 1925-40 en Kluĵo. Krom la instruado li partoprenis skoltismon kaj establis la lernejkooperativojn Hangya kaj pli poste Alfa. Inter 1930-37 li estis komandanto de romia katolika skolta teamo, inter 1942-44 de la 9-a (transilvanuja) komandanto de la Hungara Skolta Ligo. Inter 1940-44 li estis direktoro de Gábor Áron Studenthejmo de la universitato. Dume li instruis samloke (1944-47). Li estis politika malliberulo en Gherla inter 5-a de majo kaj 2-a de oktobro 1947. Episkopo Áron Márton invitis lin por instrui en Majláth Ĉefgimnazion (Alba Iulia) (1947/48), poste li instruis en la ĝenerala lernejo de Baciu (1948-56), resp. en Kluĵo (1956-58) ĝis sia pensiiĝo en 1958. Kiel pensiulo li laboris en la arkivejo de eklezio (1973-77).

## Elektitaj disĉiploj 
* Sándor Keresztes (politikisto)

## Volumoj 
**Él a törvény*. A cserkésztörvény nagy emberek életében (Kv. 1935);
**A tízéves határkőnél*. A kolozsvári római katolikus líceum cserkészcsapata megalakulásának tízéves évfordulója alkalmából (Kv. 1937);
**Népközösségi utakon*. Beszámoló a Népközösség tevékenységéről (Kv. 1940);
**Tizedesség és a kolozsvári tizedesek* (Kv. 1942);
**Egyetemes történelem*, 1946.
**A középkor története* (lernolibro. Kv. 1946).
**Más jövőt álmodtam*, Taglibro pri malliberejaj jaroj, red., notoj Attila Puskás, 2008.

## Tradukaĵoj 
*Julius Caesar: *Comentarii de bello gallico* (Kv. 1945),
*Pápai Páriz Ferenc: *Békességet magamnak, másoknak* red. Géza Nagy, (1977)
* *Kolozsvári emlékírók* red. József Pataki, (1990)

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikaj malliberuloj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Levanzo

**Levanzo** estas la plej norda kaj malgranda insulo el la tri Egadaj insuloj (kun Favignana kaj Marettimo) en la Mediteraneo antaŭ la okcidenta bordo de Sicilio. Politike, ĝi apartenas al komunumo Favignana en Provinco Trapani

La insulo havas la surfacon de 5,82&nbsp;km². La plej granda altaĵo estas Pizzo Monaco kun 278 m. Levanzo havas ĉ. 450 loĝantojn.

La antikva nomo de la insulo estis *Phorbantia* laŭ tie kreskanta plantospecio. La romianoj nomumis ĝin *Levanzo Buccina*. La insulo estis longtempe neloĝata kaj servis kiel bovopaŝtejo.

La plej konata vidindaĵo estas la "Grotta del Genovese" kun murpentraĵoj kaj gravuraĵoj el la 10-a jarmilo a.K..

Kategorio:Egadaj insuloj
Bildolibro sen Bildoj

***Bildolibro sen Bildoj*** (dane: *Billedbog uden Billeder*) estas fabela libro de Hans Christian Andersen, verkita en 1838 kaj esperantigita de profesoro doktoro Siegfried Lederer  - la 35-paĝa traduko aperis en 1909 ĉe la eldonejo Heckners Verlag en Wolfenbüttel kiel unua volumeto de planita "Esperanta Universala Biblioteko". 

En 2005 aperis nova traduko de Birthe Trærup, en Gilleleje per propra eldono de la tradukinto.  

La libro apartenas al tiuj verkoj de Andersen, kiuj estas eksterlande preskaŭ nekonataj, kio gravigas la Esperanto-tradukon.

## Enhavo 
Juna pentristo rigardas el la fenestro la lunon kaj la luno rakontas al li „bildojn“, kiujn ĝi vidas dum sia vespera flugado ĉirkaŭ la tero. Temas entute pri 33 vesperoj, do malgrandaj fabelaj rakontetoj. Ekz. hinda knabino flosigas sian lampon sur Gango, kaj ĉar la lumo ne estingiĝis, ŝi kredas, ke ŝia amato vivas. Eta knabineto volis ludi kun kokino kaj ĝiaj kokidoj, pro kio la patro ŝin punis, ĉar la birdetoj estas teruritaj. Kruela viro devigas malsanan virinon sidi ĉe fenestro kaj ŝi tie mortas. Ktp.

## Referencoj 
## Eksteraj Ligiloj
* Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
* Katalogo de CDELI
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Kategorio:Verkoj el la esperantigita danlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Kategorio:Katalogo de CDELI
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Orientita grafeo de de Bruijn

eta|300px|*B(2, 4)*
La **orientita grafeo de de Bruijn** *B(n, m)* estas orientita grafeo kies verticoj estas ĉiuj eblaj vortoj de longo *m-1* de alfabeto de amplekso *n*.

*B(n, m)* havas n^{m} laterojn respektivaj al ĉiu eblaj vortoj de longo *m* de alfabeto de amplekso *n*. La latero a_1a_2\dots a_n konektas la verticon a_1a_2\dots a_{n-1} al la vertico a_2a_3\dots a_n.

Eŭlera ciklo sur *B(n, m)* prezentas la plej mallongan vicon de signoj de alfabeto de amplekso *n* kiu inkluzivas ĉiujn eblajn subvicojn de *m* signoj. Ekzemple, la vico 000011110010101000 inkluzivas ĉiujn 4-bitajn subvicojn. Ĉiu orientita grafeo de de Bruijn devas havi eŭleran ciklon, pro tio ke ĉiu vertico havas enan gradon kaj eksteran gradon de *m*.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Kombinatoriko
Kategorio:Grafeoj
Kategorio:Grafeteorio
Kardinalo preskaŭ de Ramsey

En matematiko, **kardinalo preskaŭ de Ramsey** estas certa speco de granda kardinalo.

Formale, kardinalo *κ* estas kardinalo preskaŭ de Ramsey se kaj nur se por ĉiu funkcio *f: [κ]   → {0, 1}* (kun *[κ]  * signifanta la aron de ĉiuj finiaj subaroj de *κ*) kaj por ĉiu *λ < κ*, estas aro de orda speco *λ* kiu estas homogena por *f*.

## Vidu ankaŭ 
* Kardinalo de Ramsey

Kategorio:Grandaj kardinaloj
Alterna seria provo

La **alterna seria provo** estas maniero por provi ĉu malfinia serio de eroj konverĝas. Ĝi estis esplorita de Gottfried Wilhelm Leibniz kaj estas iam sciata kiel **provo de Leibniz** aŭ **kriterio de Leibniz**.

Serio de formo

:\sum_{n=1}^\infty a_n(-1)^n\!

kie ĉiu *an≥0*, estas alterna serio. Se la vico *an* konverĝas al 0, kaj ĉiu *an* estas pli malgranda ol *an-1* (kio estas ke la vico *an* estas monotona malkreskanta), do la serio konverĝas. Se *L* estas sumo de la serio

:\sum_{n=1}^\infty a_n(-1)^n = L\!

do la parta sumo

:S_k = \sum_{n=1}^k a_n(-1)^n\!

aproksimas plenan sumon *L* kun eraro

:\left | S_k - L \right \vert \le \left | S_k - S_{k-1} \right \vert = a_k

Eblas ke serio verigas ĉi tiun lastan kondiĉon pri partaj sumoj *S**k* sed la serio ne estas alterna, ekzemple:

:\sum_{n=1}^\infty (1/3)^n = 1/2

Kategorio:Matematika serio
Kategorio:Gottfried Wilhelm Leibniz‎
Ĉirkaŭa spaco

En matematiko, aparte en geometrio kaj topologio, **ĉirkaŭa spaco** estas la spaco ĉirkaŭbaranta matematikan objekton. Ekzemple, linio povas esti studita en izolado, aŭ ĝi povas esti studita kiel objekto en du-dimensia spaco - en ĉi tiu okazo la ĉirkaŭa spaco estas la ebeno, aŭ kiel objekto en tri-dimensia spaco - en ĉi tiu okazo) la ĉirkaŭa spaco estas tri-dimensia. Por vidi kial ĉi tio povas esti grava, konsideru frazon "Linioj kiuj ne intersekciĝas estas paralelaj." Ĉi tiu frazo estas vera se la ĉirkaŭa spaco estas du-dimensia kaj malvera se la ĉirkaŭa spaco estas tri-dimensia, ĉar en la lasta okazo la linioj povis esti ne paralelaj deklivaj linioj.

Kategorio:Geometrio
Kategorio:Topologio
Kaj-signa kurbo

eta|Kaj-signa kurbo
eta|Duala kurbo de la kaj-signa kurbo
En matematiko, la **kaj-signa kurbo** estas ebena kurbo de la 4-a grado donita per ekvacio

: (y^2-x^2)(x-1)(2x-3)=4(x^2+y^2-2x)^2

Ĝi estas algebra kurbo de genro 0, kun 3 ordinaraj duopaj punktoj, ĉiuj en la reela ebeno. Laŭ la formuloj de Plücker la duala kurbo havas gradon 6, kun 4 duopaj punktoj en la reela parto de la ebeno respektiva al duopaj tanĝantoj de la kaj-signa kurbo.
La duala kurbo estas donita per ekvacio

: 19(16x^2-5y^2)(3x^2-19y^2)^2-48048x^5+146272x^4-364472y^2x^3+547456x^3
+561664x^2-726664y^2x^2-501344y^2x+241920x+252776y^4x+38400-114672y^2+110776y^4=0

## Vidu ankaŭ 
* Kaj-signo &

Kategorio:Kurboj
Kategorio:Algebraj kurboj
Listo de analitikoj de kategoriaj datumoj

Ĉi tio estas statistikaj proceduroj kiu povas esti uzataj por la **analitiko de kategoriaj datumoj**:

* Malprogresa analitiko
* Analitiko de varianco
* Lineara modelado
* Logaritmo-lineara modelo (logaritmo-lineara funkcio)
* Logaritmo-lineara modelado
* Logistika malprogreso
* Analitiko de ripetitaj mezuroj
* Simpla rilata analitiko
* Multrilata analitiko
* Eventualeca tabelo
* Latenta klasa modelo
* Tabelo de Burt
* Duuma tabelo
* Frekvenca tabelo
* Ĥio-kvadrata statistiko
* Neparaj rilatumoj
* Korelacio (statistiko)
* Fiŝista akurata provo
* Tavoliĝita analitiko
* Statistiko de Cochran-Mantel-Haenszel
* Komuna relativa risko
* Dutermaj proporcioj
* Mezuroj de konsento
* Provo de McNemar
* Kapa statistiko
* Ĝeneraligita lineara modelo
* Provo de Wald
* Ĝeneraligita pritaksa ekvacio
* Rilata analitiko

## Vidu ankaŭ 
* Kategoria variablo

Kategorio:Teorio de kategorioj
Analitikiga artifiko

La **analitikiga artifiko** estas heŭristiko iam uzata en fiziko.

Estu funkcio *f* de kompleksa variablo *z* kiu estas ne analitiko, sed kiu estas diferencialebla kun respekto al reela kaj imaginara komponantoj de *z* aparte. Diferenciado de *f* kun respekto al *z* estas el la demando, sed okazas ke

: f(z)=g(\bar{z},z)

por iu analitika funkcio *g* de du kompleksaj variabloj, oni povas simuli ke *f* estas *g* (fizikistoj faras aĵojn de ĉi tia speco senĉese) kaj labori kun

:\left.\frac{\partial}{\partial z_1}g\right|_{z_1=\bar{z};z_2=z}

kaj

:\left.\frac{\partial}{\partial z_2}g\right|_{z_1=\bar{z};z_2=z}

anstataŭe. Fizikistoj skribas ĉi tion kiel

:\frac{\partial}{\partial \bar{z}}f(\bar{z},z)

kaj

:\frac{\partial}{\partial z}f(\bar{z},z)

kaj donas iun eksplikon ke \bar{z} kaj *z* povas esti traktataj kvazaŭ kiel ili estas sendependaj kvankam ili reale ne estas sendependaj.

Se *g* ekzistas, ĝi estas unika pro la teoremo pri la unikeco de analitika vastigaĵo, almenaŭ se oni ignoras komplikaĵojn similajn al branĉaj tranĉoj kaj tiel plu.

Koncepte, kiam ĉi tiu artifiko estas uzata, ĝi verŝajne signifas sur fizika nivelo ke la variablo *z* reale havas strukturon de du reelaj variabloj kaj fizikistoj nur artefarite konvertis ĝin en kompleksan variablon.

Kategorio:Kelkaj kompleksaj variabloj
Angula kromaĵo

[eta|300px|[Sfera triangulo, ĉe ĝi la angula kromaĵo estas  *α + β + γ - π > 0*]]
En geometrio, **angula kromaĵo** estas la kvanto je kiu sumo de anguloj de sfera plurlatero sur sfero superas sumon de anguloj de plurlatero kun la sama kvanto de flankoj en ebeno. Ekzemple, ebena triangulo havas sumon de anguloj 180°; oktanto estas sfera triangulo kun tri ortoj, tiel ĝia sumo de anguloj estas 270°, kaj do ĝia angula kromaĵo estas 90°. Angula kromaĵo *a* de ĉiu plurlatero sur sfero estas proporcia al la plurlatera areo *S*, kaj la proporcieca konstanto estas inverso de kvadrato de la sfera radiuso *r*:

: *a=S/r2*

Sur Tero areo de plurlatero kies angula kromaĵo estas 1 angula sekundo (kio estas proksimume la precizeco de mezurado en topografiado) estas proksimume 393 kvadrataj kilometroj, aŭ proksimume kvadrato kun latera longo 20 kilometroj.

En hiperbola geometrio, **angula deficito** estas difinita simile sur pseŭdosfero (hiperbola ebeno) kaj estas la kvanto je kiu sumo de anguloj de plurlatero sur hiperbolas surfaco malsuperas sumon de anguloj de plurlatero kun la sama kvanto de flankoj en ebeno. Ankaŭ ĝi estas proporcia al la areo.

## Vidu ankaŭ 
* Sfera trigonometrio
* Steradiano
* Angula difekto

Kategorio:Trigonometrio
Malkaŭza sistemo

**Malkaŭza sistemo** estas sistemo kies eligoj kaj enaj ŝtatoj dependas *nur* de estontaj enigaj valoroj. Iuj aŭtoroj povus difini malkaŭzan sistemon kiel tiu kiu ne dependi de pasintaj enigaj valoroj (kio estas ke ĝia eligoj kaj enaj ŝtatoj dependi nur de estontaj kaj eble de aktualaj enigaj valoroj).

**Nekaŭza sistemo** estas sistemo kiu estas ne kaŭza sistemo, tio estas tiu unu kiu dependas de iuj estontaj enigaj valoroj kaj eble de iuj aktualaj kaj pasintaj enigaj valoroj. Ĉi tiu estas en kontrasto al kaŭza sistemo kiu dependas nur sur aktualaj kaj pasintaj enigaj valoroj.

Ĉiu malkaŭza sistemo estas ankaŭ nekaŭza, sed la malo estas ne ĉiam vera. Nekaŭza sistemo kiu havas iun dependecon de pasintaj enigaj valoroj estas ne malkaŭza.

Kaŭza sistemo estas la plej kutima fermitcikla regilo kaj cifereca signal-prilaborado, tiel nekaŭza sistemo kutime estas nur hipoteza. Nekaŭza signal-prilaborado povas esti reale farita se ĝi estas farata ne en reala tempo sed de skribitaj en memoro valoroj de la enigo.

## Vidu ankaŭ 
* Kaŭza sistemo
* Kontraŭkaŭza filtrilo

Kategorio:Rega teorio
Kategorio:Cifereca signal-prilaborado
Kategorio:Sistema teorio
Malsimetria

En aroteorio, la adjektivo **malsimetria** kutime referas al **malsimetria rilato** (nomata ankaŭ **kontraŭsimetria rilato**).

En lineara algebro kaj teoria fiziko, la adjektivo **malsimetria** (aŭ **oblikve simetria**) estas uzata por matricoj, tensoroj kaj la aliaj objektoj, kiuj ŝanĝas signon, se konvena operacio estas farita, kutime la interŝanĝo de du indeksoj, kio estas la transpono de la matrico:

* **Malsimetria matrico** (**kontraŭsimetria matrico**) estas kvadrata matrico *A* tia ke *AT = -A*.
* **Malsimetria tensoro**

**Malsimetria funkcio** estas funkcio tia ke *f(y, x) = - f(x, y)*. La termino "malsimetria funkcio" estas ankaŭ iam uzata kiel la samo kiel nepara funkcio.

## Vidu ankaŭ 
* Simetrio en matematiko
* Kontraŭsimetria
Apliko de probablo

Multaj esploroj engaĝantajn probablojn estas nomataj kiel **apliko de probablo**, la apliko de probablo-teorio al aliaj sciencaj kaj inĝenieradaj domajnoj. Tamen, kvankam ĉi tiuj esploroj estas (iugrade) motivitaj per problemoj de la tereno de apliko, ili kutime traktas la matematikajn aspektojn de la problemoj, kaj ĝuste tio estas la plej granda profesia intereso por esploristoj (kio estas kutima por aplika matematiko ĝenerale).

La afero estas aparte koncerna kun la apliko de stokastikoj, kaj probablo pli ĝenerale, al la naturscienco kaj socia scienco, inkluzivante biologion, fizikon (inkluzivanta astronomion), kemion, komputikon, informan teknologion, kaj ekonomikon.

Alia areoj de intereso estas en inĝenierado, aparte en areoj de necerteco kaj riskoj kaj esperindeco.

Areoj de apliko:
* Ruina teorio
* Statistika fiziko
* Stekiometrio kaj modelado de kemiaj reakcioj
* Ekologio, aparte loĝantara modelado
* Evoluismo (evolua biologio)
* Optimumigo en komputiko
* Telekomunikadoj
* Specimenanta formulo de Ewens en loĝantara genetiko
* Operaciesploro
* Matematiko de ludo
Stokastikoj:
* Markova ĉeno
* Procezo de Poisson
* Moviĝo de Brown kaj aliaj difuzaj procezoj.
* Viciga teorio
* Renoviga teorio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.shef.ac.uk/uni/companies/apt/ 

Kategorio:Probablo kaj statistiko
Kategorio:Aplika matematiko
Arko-transitiva grafeo

En matematiko, **arko-transitiva grafeo** estas grafeo *G* tia ke por ĉiuj du lateroj *e*1 = *u*1*v*1 kaj *e*2 = *u*2*v*2 de *G*, estas du aŭtomorfioj

: *f* : *G* → *G*, *g* : *G* → *G*

tiaj ke

: *f* (e1) = e2, *g* (e1) = e2

kaj

: *f* (*u*1) = *u*2, *f* (*v*1) = *v*2
: *g* (*u*1) = *v*2, *g* (*v*1) = *u*2

En aliaj vortoj, grafeo estas arko-transitiva se ĝia aŭtomorfia grupo agas transitive sur ĝia arkoj.

## Vidu ankaŭ 
* Vertico-transitiva
* Latero-transitiva

Kategorio:Algebra grafeteorio
Maïwenn Le Besco

**Maïwenn Le Besco** (nask. la 17-an de aprilo 1976 en Les Lilas, Seine-Saint-Denis, Île-de-France) estas franca aktorino iam nomata kiel **Maïwenn** aŭ **Ouin-ouin**. Maïwenn Le Besco estas filino de aktorino Catherine Belkhodja kaj bretona patro.

Ŝia rolo estis rolo de monstra fama kantistino Plavalaguna kantanta operon en filmo *The Fifth Element*.

Maïwenn reĝisoris kaj ĉefaktoris en la filmo de 2023 *Jeanne du Barry*, en kiu stelulis ankaŭ Johnny Depp en la rolo de Ludoviko la 15-a.

## Filmoj
* Lacenaire (1990)

Kategorio:Naskiĝintoj en 1976
Kategorio:Francaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Francio
Arkimeda nombro

**Arkimeda nombro** estas sendimensia valoro difinanta moviĝon de fluidoj pro densecaj diferencoj:

:{\rm Ar} = \frac{g L^3 \rho_\ell (\rho - \rho_\ell)}{\mu^2}

kie *g* estas gravita akcelo (9,81 m/s2 norme sur Tero),
: *ρl* estas denseco de la fluido (*kg/m3* en SI)
: *ρ* estas denseco de la korpo, (*kg/m3* en SI)
: *μ* estas dinamika viskozeco, (*kg/(s·m)* en SI)
: *L* estas karakteriza longo de korpo, (*m* en SI)

## Vidu ankaŭ 
* Fluida dinamiko

Kategorio:Fluaĵa dinamiko
Kategorio:Arkimedo
Punkto de malloka maksimumo

En matematiko, **punkto de maksimumo** skribata kiel ***argmax*** estas la valoro de la argumento ĉe kiu la valoro de la donita funkcio (esprimo) atingas sian (mallokan) maksimuman valoron:

: \underset{x}{\operatorname{argmax}} \, f(x) \quad\in\quad \{x\ |\ \forall y : f(y) \le f(x)\}

En aliaj vortoj,

: \underset{x}{\operatorname{argmax}} \, f(x)

estas valoro de *x* por kiu *f(x)* havas la plej grandan valoron.

**Punkto de minimumo** skribata kiel ***argmin*** estas difinita analoge.

Ekzemple, se *f(x)=-|x|* do ĝi atingas sian maksimuman valoron je *x=0*.

Punkto de maksimumo estas bone-difinita nur se la maksimumo estas atingita je sola valoro. Tial

: x_0 = \underset{x}{\operatorname{argmax}} \, f(x)

veras se kaj nur se *x0* estas la unika valoro de *x* por kiu *f(x)* estas maksimumigita. Tiel, ekzemple

: \underset{x\in \mathbb{R}}{\operatorname{argmax}} (x(8-x)) = 4

pro tio ke la maksimuma valoro de *x(8-x)* estas 16, kiu okazas se *x=4*.

Tamen, en okazo se la maksimumo estas atingita je multaj valoroj, **argmax** povas esti etendita al havi valoron kiu estas la *aro de solvaĵoj*.

Tiel ekzemple

: \underset{x \in [0, 5\pi]}{\operatorname{argmax}} \, \cos(x) = \{0,2\pi,4\pi\}

pro tio ke la maksimuma valoro de *cos(x)* estas 1, kiu okazas (en donitaj limigoj por *x*) kiam *x* estas 0, *2π* aŭ *4π*.

## Vidu ankaŭ 
* Minimumo kaj maksimumo
* Reĝimo (statistiko)

Kategorio:Rudimenta matematiko
Leila Josefowicz

**Leila Bronia JOSEFOWICZ** (naskiĝis  en Mississauga, okcidente de Toronto en la provinco Ontario) estas kanada violonisto.

## Biografio 
Leila Josefowicz naskiĝis en pola-angla familio. Ŝia patrino Wendy estas genetikistino, ŝia patro fizikisto. Baldaŭ post la naskiĝo la familio transloĝiĝis al Kalifornio, iom norde de Losanĝeleso.

Je la aĝo de 16 jaroj Leila Josefowicz debutis en 1994 en la Carnegie Hall kun la violonkonĉerto de Pjotr Iljiĉ Ĉajkovski kun akompano de Academy of St. Martin in the Fields sub gvidado de Siro Neville Marriner. 

En septembro 2003 ŝi estis solistino en la fama koncerto "Last Night of the Proms" en la Londona Royal Albert Hall.

Leila Josefowicz nuntempe loĝas en Novjorko en la kvartalo Upper West Side (Supra Okcidenta Flanko). En 2006 ŝi divorcis de dirigento Kristjan Järvi kun kiu ŝi havas filon.

## Instrumento 
*1993-94: "Ruby"-Stradivari el 1708, pruntedonaĵo de la Stradivari Society
*1994: "Ebersolt"-Guarneri del Gesù el 1739, pruntedonaĵo de Dr. Herbert Axelrod

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Biografio de Warnermusic (germane) 
* Leila Josefowicz - Bruch 1-a violona konĉerto (parto 1)
* Leila Josefowicz (13 jara) - "La Campanella" de Niccolo Paganini
* Fondaĵo MacArthur
* Instituto Curtis 
* Akademio de St Martin in the Fields
* Camille Saint Saens - Enkonduko kaj Kapriĉa rondo

Kategorio:Usonaj klasikaj violonistoj
Kategorio:Kanadaj klasikaj violonistoj
Josefowicz, Leila
Kategorio:Anglaj kanadanoj
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Kanadaj judoj
Martonoŝ

**Martonoŝ,** serbe **Мартонош,** slave **Martonoš,** hungare **Martonos** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato (tamen geografie en regiono Baĉka), en municipo de Kanjiĵa.
eta|dekstra|Martonoŝ situas en la mapo en la verda municipo
eta|dekstra|300px|Katolika preĝejo de Martonoŝ
## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2180
* Poŝtkodo: 24417
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: KI

## Situo 
Martonoŝ situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Tiso (kontraŭe troviĝas Srpski Krstur), laŭ hungara landolimo sen trapasejo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Horgoŝ-Senta.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1237 en formo abatejo *Martinus*. Dum la turkoj Martinus ofte senhomiĝis. En 1552 la hungaroj venkis la turkojn sed post 2 jaroj la turkoj okupis la fortikaĵon.

Turka vojaĝisto **Evlia Ĉelebi** notis la sekvajn:
*Fortikaĵo de "Martonos" estas malnova loko nomata pri la konstruisto, okupita en 1554... La fortikaĵo havas fortikaĵestron kaj 15 da soldatoj. La fortikaĵo situas lauh la Tiso. La apartenanta urbo havas 150 da kanokovritajn domojn kaj preĝejon.*

En 1686 la Habsburgoj okupis la fortikaĵon, kiu poste apartenis al milita zono, rekte apartenanta al Habsburga Imperio. Dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la fortikaĵo bruldetruiĝis. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Martonoŝ 2183 da homoj, (hungaroj 1897 (87 %), serboj 155 (7 %), ciganoj 86 (4 %), albanoj 12 (1 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Kenny G

eta|dekstra|250px|Kenny G
'*Kenny G* [**ke**ni ĝi] estas artistnomo de usona muzikisto **Kenneth Bruce GORELICK**. En 1956 Kenny G naskiĝis en Seattle, Usono.

En lia aĝo de dek jaroj foje lia patro portis lin al saksofona koncerto. Post tio li profunde enamiĝis en tiun muzikinstrumenton, kiu posedas laŭ li grandan ĉarmon. Baldaŭ Kenny G havigis al si la unuan saksofonon, aliĝis al lerneja ensemblo. Ĝia instruisto rekomendis lin kiel saksofoniston al radistacio de Seattle, sed oni ne akceptis lin. Tiam li estis 17-jara.

Kenny G eniris en la Universitaton de Vaŝingtono. Laŭ la volo de sia patrino li studis financon. En la universitato li estis studento de financo tage kaj muzikisto vespere. Li ludis kune kun fama muzikisto Johnny Mathis, kiu turneis al Seattle. Dume li renkontis Roy Cummings, kiu instigis kaj kuraĝigis lin lerni ĵaz-muzikajn verkojn de majstroj. Pro tio diverseco enkorpiĝis en lian ludon kaj li pli nature eligis sian senton. En sia aĝo de 22 jaroj, Kenny G aliĝis al la trupo de majstro Jeff Lorber. Krom laboro de son-registrado, li turneis kun la trupo tra la tuta Usono. Samtempe Kenny G diplomiĝis el la Universitato de Vaŝingtonio.

Post kiam Kenny G finis sian studadon en la universitato, eldonis sian unuan individuan diskon "Kenny G". Komence la stilo de Kenny G similis al tiu de Grover Washington Jr. Kenny G estis vaste aprobata kaj lia disko igis furoron. Tamen li ne volis imiti aliajn, kaj intencis krei sian propran karakteron kaj ludi sian propran muzikaĵon. Iom post iom li ŝanĝis sian karakteron kaj alproksimiĝis al pop-muziko.

En 1987 naskiĝis la kvara disko de Kenny G, kaj li ludis ĉiujn instrumentojn en la melodio "kantobirdo". La milda melodio facile konkeris la aŭskultantojn. Lia muziko ne nur aŭdiĝas el radistacioj de ĵazo, sed ankaŭ vekis grandan eĥon en radioj de pop-muziko. Tio certigis la lokon de Kenny G en la muzikista kampo, kaj li sukcese transformiĝis de ĵaza saksofonisto al mondfama pop-muzikisto.

Liaj sekvaj diskoj estis ege ŝatataj de ŝatantoj. En 1992 Kenny G aperigis sian sepan diskon "Senspireco", kiu rompis rekordojn en multaj listoj kaj vendado, kaj restis je la unua loko en la listo de moderna ĵazo dum cent semajnoj. La ĉampioneca muzikaĵo en la disko "Ĉiam en Amo" okupis la unuan lokon en pop-muziko por afiŝoj de Usono kaj akiris Grammy-premion por la plej bona muzikaĵo en 1992; lia disko publikigita en Kristnasko de 1994 okupis la unuan lokon en la listo de muziko por afiŝoj; en la sinsekva trifoja Kristnaskoj li gajnis la ĉampionecon.

Kategorio:Usonaj muzikistoj
Lauwers

**Lauwers** (groninge) *Laauwers*; dum antaŭaj jarcentoj ankaŭ germane *Laubach*) estas rivero de 40 kilometroj da longeco en la nordo de Nederlando.

## Rivera vojo 
eta|250px|rivera vojo en Nederlando
La fonto de la rivero situas proksime de la vilaĝo Surhuisterveen (okcidentfrise Surhústerfean) en la nederlanda provinco Frislando. Post malmultaj kilometroj la rivero konsistigas la limon inter la provincoj Frislando kaj Groningen kaj direktiĝas norden. Apud Gerkesklooster/Stroobos ĝi krucas la kanalojn *Prinses-Margriet* kaj *Van Starkenborgh*. Fine ĝi enfluas la golfon Lauwersmeer de la Norda Maro – inter la okcidentfrisaj insuloj Schiermonnikoog kaj Rottumeroog/Rottumerplaat. La mara valo inter tiuj insuloj konsidereblas kiel plilongigo de la rivero Lauwers kaj havas la saman nomon.

## Historia signifo 
La rivero konsideratas la historia limo inter la okcidenta kaj orienta Frislando. Tiel ekzemple jam dum la 8-a jarcento en la latinlingva frisa leĝaro "Lex Frisionum" diferenciĝas la Frislandoj okcidente kaj oriente de la rivero Lauwers. Paralele la rivero iĝis la limo inter la okcidentfrisa kaj orientfrisa lingvoj. Ankoraŭ hodiaŭ la akvovojo dividas la provincojn Frislando kaj Groningen, kvankam en Groningen oni delonge ne plu parolas variaĵon de la frisa lingvo (la orientfrisa lingvo restis viva nur pli oriente, per la dialekto saterfrisa lingvo en la germana komunumo Saterland), sed dialekton de la platgermana lingvo.

Kategorio:Riveroj en Nederlando
Kategorio:Geografio de Frislando
Kategorio:Geografio de Groningo (provinco)
Popola danco

eta|300px|Malambo, argentina popola danco
[eta|300px|[Pluvdanco en Harar, Etiopio.]]
eta|Angla popoldanco
eta|knabinoj dancintaj la Hora en komuna cirklo.
**Popola danco** aŭ popoldanco estas danco kiu kutime estis uzata de popolo, tio estas ne nepre de profesiaj dancistoj, sed de la normala loĝantaro de specifa etno, lando, regiono aŭ eĉ vilaĝo. Ĝis la 20-a jarcento tiuj popolaj dancoj estis kutimaj en festoj, karnavaloj, festotagoj, religiaj eventoj, ktp. Post la disvastiĝo per radio kaj televido de muziko ne nur popola, sed ankaŭ de aliaj kulturoj, landoj, ktp., kaj klasika, moderna, ktp., la kutimoj ŝanĝiĝis kaj popola danco iĝis specialaĵo de specifaj ensembloj.

## En Esperantujo 
Je la frua Universalaj Kongresoj la nacia reprezentado de la divernaciaj partoprenintoj ofte inkluzivis popolajn dancoj. Kompreneble, la gedancistoj ofte vestiĝis per tradiciaj vestoj.

## Vidu ankaŭ 
* Anglaj kampardancoj
* Bretona danco
* Bulgaraj popoldancoj
* Flamenko
* Francaj tradiciaj dancoj
* Galopedo
* Kongado
* Pluvdancado
* Ŝalaĥo
* Usonaj dancoj
Artstiloj

**Artstiloj** aŭ **arta movado** estas tendenco aŭ stilo rilate arton kunhavante filozofion aŭ celon specifajn komune, sekvita de grupo de artistoj dum tempoperiodo; pro tio, **arta movado** respegulas arton pere de kelkaj similaj karakteroj aŭ trajtoj dum iu epokero. La artaj movado klopodas iĝi solvo aŭ respondo por la kulturo kaj socio el kiuj naskiĝis aŭ disvolviĝis.

Artaj movadoj estas esprimaj fenomenoj kiuj eliris en la Historio de arto, en diferencaj epokoj aŭ eraoj, kaj dividiĝas laŭ tempoperiodoj. Ĝis la Mezepoko la aperritmo estis malrapida, post ĉiu jarcento aperis novaj artstiloj ĝis la 20a jarcento kiam akcelo plirapidigis la aperon de novaj artstiloj:
Bizanca stilo - Romaniko - Gotiko - Renesanco - Manierismo - Baroko - Rokoko - Novklasikismo - Romantikismo - Naturalismo - Realismo - Secesio - Impresionismo - Ekspresionismo - Kubismo - Superrealismo  - Futurismo - Dadaismo - Abstraktismo - Poparto - Minimumismo - Konceptarto

Krome tiuj artstiloj konkretiĝas en la diversaj artfakoj: nome muziko, literaturo, pentrarto, skulptarto kaj arkitekturo.
Stiloj kaj formoj

**Stiloj** kaj **formoj** estas la ĉefaj ecoj de la arta fako arkitekturo. La stiloj aŭ artstiloj ŝanĝas laŭ la epokoj la ŝanĝo de sociaj kulturo kaj idearo. La formoj dependas de la tipoj de konstruaĵoj, nome kaj el pasinteco al nuntempo: tombo, templo, kastelo, kunvenejo, ponto, ktp. Ene de ĉiu tio estas diversaj formoj, ekzemple ene de tombo: piramido, menhiro, maŭzoleo, ktp.

Kategorio:Arkitekturo
Karobarbo

[eta|*Ceratonia siliqua* - [MHNT]]
[eta|*Ceratonia siliqua* - [MHNT]]

**Karobarbo** aŭ **karobujo** (*Ceratonia siliqua*) estas arba plantospecio el ordo de la fabaloj, el familio de fabacoj. Ĝi estas dioika planto, kies sekigita frukto estas la karobo.

## Priskribo 
Karobarbo estas grandalta (ĝis 20 m), daŭrafolia arbo de la mediteranea regiono. Ĝi havas kunmetitajn (pinatajn) (pare loba) brilglatajn, malhele verdajn foliojn, kiuj konsistas el 6-10 malmolaj folieroj. La floroj estas senpetalaj, malgrandaj, ruĝetaj, kreskas rekte sur la branĉoj. La guŝfrukto (**karobo**) estas plata, nigrabruna, longanta 10-20 cm kaj entenanta 8-12 grajnojn, kiuj enpremiĝas en la karnecan parton de la perikarpo. La sukerhava, interna tavolo de la guŝoŝelo estas manĝata aŭ oni uzas la elpremitan sukon el ĝi.

## Uzo de karobo 
Oni uzas la frukton de tiu palearktisa arbo en la nutraĵindustrio, kiel bestan furaĝon, en la kosmetika kaj papera industrioj. Oni produktas el la muelita ŝelo fermentigitajn trinkaĵojn, vickafaĵon. Oni mezuris pli frue per la tre precizaj grajnoj eĉ diamanton kaj oron (1 grajno ~ 1 karato).

La karoba faruno, produktita el la endospermio de la grajnoj estas nutraĵ-densiga materialo kiel E410, stabiligaĵo de laktaĵoj kaj bakdolĉaĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Algarrobo (Malago)
* Iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj
* Meza Atlaso
* Nordorient-hispanaj kaj sud-francaj mediteraneaj arbaroj
* Orient-mediteraneaj koniferaj-sklerofilaj-foliarbaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
*  Uzado de multflankaj specioj kiel karobarbo kaj pinio por daŭra disvolviĝo.

Kategorio:Arboj
Kategorio:Fabacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Azio
Kategorio:Arabaj vortoj