open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jens S. Larsen

**Jens Stengaard LARSEN** naskiĝis en 1959 en Jutlando, la kontinenta parto de Danio. Studinte la fakojn bibliotekistan kaj komputistan, li en 1992 fine cedis al sia lingva pasio, kaj ekstudis ĝeneralan lingvistikon en Kopenhago. 

Jam en 1973 lia lingvopasio instigis lin lerni Esperanton. Dum la jaroj li havis nekalkuleblan nombron da etaj kaj mezgrandaj postenoj en la Esperanto-movado; li estas redaktoro de Esperanto en Danio, la revuo de Dana Esperanto-Asocio. El pliaj meritoj menciindas vico da elsendoj en la loka televido de Stubbekøbing, 180 km sude de Kopenhago, kaj (kun aliaj) nova dana-esperanta vortaro en 2010, ekzistanta ankaŭ rete kaj konstante aktualigata. 

Jens S. LARSEN estas lingva revizianto de la magazino MONATO.

## Eksteraj ligiloj 
* La blogo de Jens S. Larsen
* La dana-esperanta reta vortaro

Kategorio:Danaj esperantistoj
Kategorio:Danaj ĵurnalistoj
Văleni

**Văleni** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

* Văleni (Meteș) estas vilaĝo en distrikto Alba.
* Văleni (Jibert) estas vilaĝo en distrikto Brașov.
* Văleni estas vilaĝo en la komunumo Căianu de distrikto Cluj.
* Văleni (Călățele) estas vilaĝo en distrikto Cluj.
* Văleni estas vilaĝo en la komunumo Dobromir de distrikto Constanța.
* Văleni (Feliceni) estas vilaĝo en distrikto Harghita.
* Văleni estas vilaĝo en la komunumo Baia de Criş de distrikto Hunedoara.
* Văleni estas vilaĝo en la urbo Geoagiu de distrikto Hunedoara.
* Văleni estas vilaĝo en la komunumo Orăștioara de Jos de distrikto Hunedoara.
* Văleni (Călinești) estas vilaĝo en distrikto Maramureș.
* Văleni (Pogăceaua) estas vilaĝo en distrikto Mureș
* Văleni (Cristolț) estas vilaĝo en distrikto Sălaj.
* Văleni estas vilaĝo en la komunumo Micăsasa de distrikto Sibiu.
Hagota

**Hagota** ( **Hágótő**) estas vilaĝo en distrikto Harghita en Rumanio. Administre ĝi apartenas al la komunumo Tulgheș, kies centro situas ĉirkaŭ 15 km norde.

Tra Hagota pasas la distrikta vojo DJ127 inter Tulgheș kaj Ditrău. Estas planoj, ke la konstruota aŭtovojo A6 iru preter la vilaĝo.

En la censo de 2002, 130 el la 170 loĝantoj deklaris sin etnaj hungaroj, 39 deklaris sin etnaj rumanoj.

## Notoj 
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Distrikto Harghita
Tăureni

**Tăureni** [təurenj] (hungare: **Bikafalva**) estas vilaĝo en Rumanio sur la dekstra bordo de la Târnava Mare sudokcidente de Odorheiu Secuiesc.

En 1910 ĝi havis 414 loĝantojn, kaj en 1992 431 (hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Udvarhely vármegye*). Administre ĝi apartenas al Feliceni. 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Gravaj personoj 
*Péter Nagy (*27-a de februaro 1936): amatora pentristo.
## Eksteraj ligiloj 
* Administrcia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Fiziografia mapo de distrikto 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Harghita
Forțeni

**Forțeni**  (hungare: **Farcád** [farca:d]) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Odorheiu Secuiesc. En 1910 Farcád havis 521 loĝantojn kaj en 1992 408 (hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al departemento Udvarhely. Administre apartenas ĝi al la komunumo Feliceni.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Ĝemelkomunumo 
*  Kaposszerdahely, Hungario

## Renomaj personoj 
* Ferenc Vajda (16-a de marto 1865 – Odorheiu Secuiesc, 16-a de januaro 1938): historiisto, folkloristo, eklezia verkisto.
* Sándor Farcádi, familia nomo *Áron Sándor * (23-a de decembro 1889 – Budapest, 16-a de novembro 1952): poeto
* József Sándor (n. 19-a de novembro 1956): universitata docento pri matematiko.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la vilaĝo: 
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

## Notoj 
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Irina Ĥakamada

**Irina ĤAKAMADA** (; japane イリーナ・ハカマダ, naskiĝis la 13-an de aprilo 1955) estas populara rusia politikistino. Laŭ informo de "Novaĵoj el Rusio", la partio de Ĥakamada "Nia Elekto" unuiĝis kun la Demokratia partio de Miĥail Kasjanov en decembro 2005.

Laŭ sia deveno Ĥakamada estas filino de japana komunisto, kiu enmigris Sovetunion en 1939.

## Eksteraj ligiloj 
* ampleksa ruslingva biografia intervjuo kun ŝi de la televida kanalo *ТВ Центр (TV Centr)* en februaro 2015

Kategorio:Rusiaj verkistoj
Kategorio:Rusiaj politikistoj
Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj
Kategorio:Rusiaj ekonomikistoj
Kategorio:Rusiaj publicistoj
Kategorio:Rusiaj vestodezajnistoj
Kategorio:Rusiaj radioprezentistoj
Kategorio:Rusiaj televidprezentistoj
Alexandrița

**Alexandrița**  (hungare: **Sándortelke** ) estas vilaĝo en Rumanio sude de Odorheiu Secuiesc. En 1910 ĝi havis 127 loĝantojn kaj en 1992 49 (hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely vármegye*). Administre apartenas ĝi al la komunumo Feliceni.

En la censo de 2002 ĉiuj 54 loĝantoj deklaris sin etnaj hungaroj kaj la hungaran sia precipa lingvo.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Nicolești (Ulieș, Harghita)

**Nicolești**  (hungare: **Miklósfalva** ) estas vilaĝo en Rumanio sud-sudokcidente de Odorheiu Secuiesc. Administre apartenas ĝi al Ulieș; antaŭe ĝi apartenis al Feliceni.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 285 loĝantojn kaj en 1992 199 (hungaroj).
En la censo de 2002 ĉiuj 173 loĝantoj deklaris sin etnaj hungaroj kaj la hungaran sia precipa lingvo:

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1334 . Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto 
### Notoj 
### Aliaj fontoj 
# Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Mátyás Hodgyai (n. 24-a de februaro 1949): instruisto pri historio, lokhistoriisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Nicolești (Miercurea Ciuc)

**Nicolești**  (hungare: **Csíkszentmiklós** ) estas vilaĝo en Rumanio norde de Miercurea Ciuc.

Administre ĝi apartenas al la komunumo Frumoasa.

## Loĝantaro
En 1910 nombris 1 110; en 1992 1 142 loĝantojn (hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba menciaĵo estas el 1333 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al Csík.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Komunumoj pri Sankta Nikolao en Hungara reĝlando
## Gravaj personoj 
*Tünde Ambrus (6-a de februaro 1971): instruistino, geografino, lokhistoriistino.
*József Vitus Ferentzi (? – Torda, 21-a de septembro 1797): franciskano, instruisto, lernejdramverkisto.
*József Orbán (Csíkszentmiklós, 13-a de oktobro 1901 – Eger, ? ? 1974): skulptisto
*László Tabák (27-a de majo 1927 – Telavivo, 2-a de junio 2011): verkisto, tradukisto, ĵurnalisto.

## Literaturo
*Lakatos István: *Csíkszentmiklós, a megtartó falu,* 2009.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Comănești (apartigilo)

**Comănești** havas diversajn signifojn:

Unuavice,
* Comănești (hungare *Kománfalva*) estas urbo kaj municipo en la distrikto Bacău de Rumanio.

Krome, interalie 
* Comănești (Arad) (hungare *Kománfalva*) estas vilaĝo en la distrikto Arad.
* Comănești (Mărtiniș) (hungare *Homoródkeményfalva*) estas vilaĝo en la distrikto Harghita.
Călugăreni

**Călugăreni** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

* Călugăreni (Felnac) estas vilaĝo en distrikto Arad.
* Călugăreni (Mărtiniș) estas vilaĝo en distrikto Harghita.
* Călugăreni (Mureș) estas vilaĝo en distrikto Mureș.
Petreni (Harghita)

**Petreni** [petrenj] (hungare: **Homoródszentpéter** [homorodsentpeter]) estas vilaĝo en Rumanio en Valea Homorodului sudoriente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi apartenas administre al la komunumo Mărtiniș.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 289 kaj en 1992 210 loĝantojn (hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely *).  En tiu vilaĝo estas entombigita la verkistino Zsuzsanna Ferencz.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Komunumoj pri Sankta Petro en la Hungara reĝlando 
La tabelo prezentas nur la komunumojn el Transilvanio, la ceterajn vidu: Detrekőszentpéter!

## Renomaj homoj
*Árpád Szabó d-ro (15-a de aprilo 1935 – Budapeŝto, la 30-a de septembro 2010): episkopo de la Unitariisma Eklezio de Transilvanio.

## Bibliografio 
* Máthé Csaba: *Homoródszetnpéter monográfiája*. Csíkszereda, 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Satu Nou

**Satu Nou** (laŭvorte: nova vilaĝo) estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:
* Satu Nou (Sânpetru de Câmpie)
* Satu Nou (Mișca) estas vilaĝo en distrikto Arad.
* Satu Nou (Bihor) estas vilaĝo en komunumo Tămășeu en distrikto Bihor.
* Satu Nou (Bistrița-Năsăud) estas vilaĝo en distrikto Bistrița-Năsăud.
* Satu Nou (Hălchiu) estas vilaĝo en distrikto Brașov.
* Satu Nou (Ocland) estas vilaĝo en distrikto Harghita.
* Satu Nou estas malnova nomo de la vilaĝo Gârciu en distrikto Harghita.
* Satu Nou (Mureș) estas vilaĝo en komunumo Gheorghe Doja en distrikto Mureș.
Locodeni

**Locodeni** , (hungare: **Lókod**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi apartenas administre al Mărtiniş.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 240 kaj en 1992 31 loĝantojn (hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1505. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Renomaj personoj 
*István Jánosfalvi Sándor (1804 - Jánosfalva, 16-a de decembro 1878: unitariisma pastro, lokhistoriisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Chinușu

**Chinușu**  (hungare: **Kénos** [kenoŝ]) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi apartenas administre al Mărtiniș.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 342 kaj en 1992 146 loĝantojn (hungaroj). Ankaŭ en la censo de 2002 ĉiuj 140 loĝantoj deklaris sin etnaj hungaroj.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* János Kénosi Tőzsér (? 1708 – Torockószentgyörgy, 27-a de junio 1772): unitariisma eklezihistoria verkisto ("Kénosi" signifas Kénos-a aŭ "de Kénos").

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero:Kénos_unitárius_templom.JPG|Unitariisma preĝejo en Chinușu
Dosiero:Kénos_unitárius_templom_belső2.JPG|La orgeno de la preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Aldea

**Aldea** [aldja] (hungare: **Abásfalva**, abaŝfalva) estas vilaĝo en Rumanio laŭ la Granda Homorodo sudoriente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi apartenas administre al Mărtiniş.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 486 kaj en 1992 496 loĝantojn (hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1566. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj personoj 
* Dénes Máthé (biologo) (1940), instruisto, biologia fakverkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Harghita
Rareș

**Rareș**   (hungare: **Recsenyéd** ) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi apartenas administre al la komunumo Mărtiniș.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 295 kaj en 1992 174 loĝantojn (hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1487. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
*Dénes Balázsi (12-a de decembro 1936): lokhistoriisto, memuaristo, instruisto en Bisericani. 
*Péter Cseke (n. 30-a de januaro 1945): raportisto, redaktoro, literaturhistoriisto.
*Miklós Recsenyédi Fekete, familia nomo *Fekete* (n. 23-a de februaro 1942): verkisto, ĵurnalisto.

## Vidu ankaŭ 
* Petru Rareș

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Bădeni (Mărtiniș)

**Bădeni** [bədenj] (hungare: **Bágy**, badj) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi apartenas administre al Mărtiniş.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 561 kaj en 1992 256 loĝantojn (hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1554. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* János Török (Bágy, 11-a de junio 1806 – Marosvásárhely, 10-a de marto 1854): instruisto, martiro de lukto por sendependeco de Hungario.

## Bibliografio 
* Kósa László: Bágy helynevei, 1983.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Kimono

eta|Japanino en kimono, ĉ. 1870
[eta|Japanino en kimono en la urbodomo de [Fukuoka (2018)]]
**Kimono** (, t.e. vestaĵo) estas tradicia japana vestaĵo, vira aŭ ina, rekta kaftano tenata per larĝa zono, **obio**, bante ligita surdorse en la ina formo. La interna rando de la larĝaj manikoj kutime ne estas kunkudrita.

## Historio 
Komence la vorto **kimono** celis ĉiujn vestaĵojn.

La formo de la hodiaŭa kimono ekis je la Heian-epoko (794–1192). Ekde tiam la baza formo de la kimono apenaŭ ŝanĝiĝis, kaj por viroj kaj por virinoj.

## Priskribo 
La hodiaŭa kimono konsistas el T-forma, rektlinia robo, kiu atingas la maleolojn, kun kolumo kaj larĝaj manikoj. Kiam oni etendas la brakojn horizontale, la manikoj falas de la manradikoj ĝis la koksoj (kelkfoje eĉ ĝis la piedoj). La robo estas volvita ĉirkaŭ la korpo, ĉiam kun la maldekstra klapo super la dekstran. Tenas la kimonon larĝa zono, kiu nomiĝas obio. Oni nodas ĝin malantaŭe.

## Referencoj 
Kategorio:Tradiciaj vestoj de Japanio
Orășeni

**Orășeni**  (hungare: **Városfalva** ) estas vilaĝo en Rumanio  sud-sudoriente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi apartenas administre al la komunumo Mărtiniș.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 522 kaj en 1992 323 loĝantojn (hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1566. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Gravaj personoj 
*Hajnal Báró (17-a de majo 1920 – ): instruistino pri biologio, publicistino.
*András Gedő (1909 – 1991): popolpoeto.
*Domokos Demeter (1917): popolpoeto. 
*István Dersi Simó (ĉirkaŭ 1600 – Torda, 6-a de majo 1619): poeto kaj dramverkisto, unitariisma instruisto.
*János Sándor (n. 9-a de aŭgusto 1941): instruisto, amatora lignoskulptisto vivanta en Székelyszentistván.

## Fonto
* Magyar Nagylexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Amazake

eta|Amazake

**Amazake** (japane: 甘酒) estas tradicia japana trinkaĵo el fermentita rizo. Ĝi estas dolĉa, sen alkoholo kaj el la grupo de tradiciaj japanaj trinkaĵoj fabrikitaj pere de rizaspergilo (Aspergillus oryzae). Al tiu grupo apartenas interalie ankaŭ Miso, Sojsaŭco kaj Sakeo.

En multaj Ŝinto-sanktejoj oni disdonas aŭ vendas amazakeon okaze de Novjaro. Ĝi ankaŭ estas tradicia trinkaĵo dum pupa festo Hina matsuri.

De tempo al tempo oni ankaŭ trovas trinkaĵon nomatan amazakeo, kiu estas farita el akvo, sukero kaj rizvina rekremento. Ĝi enhavas ĉirkaŭ 8 % da alkoholo pro rizvina rekremento. Infanoj tial devas ne trinki ĝin.

Kategorio:Trinkaĵoj
Misoo

**Misoo** (Japanlingve: 味噌 [miso]) estas japana kondimento, kiu konsistas plejparte el fermentintaj sojfaboj kun variaj partoj de rizo, salo aŭ hordeo. Por produkti ĝin oni fermentigas miksaĵon el kuiritaj sojfaboj kaj kuirita rizo aŭ hordeo en bareloj dum dek ses ĝis dek ok monatoj. Ĉi tiu produkto verŝajne devenas de la imperia Ĉinio.

Laŭ la enhavo ekzistas:
* *Mamemiso*, nur el sojfaboj
* *Komenmiso*, el sojfaboj kaj rizo
* *Mugimiso*, el sojfaboj kaj hordeo
Misoo estas grava ero de la japana matenmanĝ-kulturo kaj estas ingredienco por multaj tradiciaj manĝaĵoj.

Fama estas ankaŭ la misosupo. Pli ol 80% de la tuta jara produkto de misoo en Japanio estas uzata por misosupoj, kaj 75% de ĉiuj japanoj trinkas misosupon almenaŭ unufoje tage.

## Vidu ankaŭ 
* Japana kuirarto

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
En la germana:
* http://www.miso-web.de/
* http://www.japansupport.de/EssenTrinken/sojasosseusw.htm 

Kategorio:Saloj
Kategorio:Japana kuirarto
Karnal

**Karnal** estas urbo en nordokcidenta Hindio kun 222.000 loĝantoj, en orienta-meza parto de ŝtato Harjano, sur la okcidenta bordo de rivero Jamuna, oriente de la Okcidenta Jamuno-kanalo. La urbonomo venas de batalanto Karna, el eposo de Mahabharata, onidira fondinto de la urbo. 
* **Koordinatoj:** 
Karnal estas kunligita sude al Delhi, nordokcidente al Amritsar per publika kaj fervojo. Ĝi estas grava komerca centro por tritiko, salo, metaloj kaj kotono. La industrio produktas plantajn oleojn, salpetron, likvoron, parfumaĵon. La urbo konatas pro sia ĉiujara ĉevalfoiro. 

Ĝia historia konstruaĵo estas la marmora tombomemoraĵo de la ghur-a imperiestro Ghijas-ud-Din el la 12-a jc.. Karnal unuafoje estis registrita en 1867, ĝi havas du hospitalojn, laktoindustrian instituton. Tie funkcias ekde  1956 kelkaj instituoj de Universitato Kurukŝetr.

## Lingvoj 
En Karnal la oficiala lingvo estas la hindia lingvo.

## Religioj 
Laŭ religioj en Karnal vivas ĉefe hinduoj (55%), poste islamanoj (42%), sikoj (2%), iomete ankaŭ aliaj.

## Klimato 
En Karnal jare pluvas averaĝe po 627 mm. En ĉiuj monatoj pluvas iomete, tamen pro la musono tre ofte inter julio kaj septembro. La temperaturo varias inter 17-30 °C.
 
## Vidu ankaŭ 
* Batalo de Karnal

Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Urboj de Harjano
Edmund Grimley Evans

**Edmund GRIMLEY EVANS** estas brita esperantisto, komputikisto kaj vortaristo loĝanta en Kembriĝo, Britio.

## Esperanto-agado 
Grimley Evans eklernis Esperanton ĉirkaŭ 1986, kaj pliprofundiĝis en la lingvon, dum li loĝis en Germanio inter 1989 kaj 1992. Li estas revizianto por la magazino *Monato* ekde septembro 1993, kiam oni ekuzis la komputilajn retojn por disdoni tiun taskon al pli granda skipo, kaj ekde julio 1998 li estas ankaŭ redaktoro de la rubriko «Komputado».

Liaj aliaj esperantaj agadoj inkluzivas komitatanecon en la Esperanto-Asocio de Britio, administradon de reta kurso, tradukadon kaj interpretadon. Li tradukis multajn rakontojn de Saki.

En 2013 li estis elektita kiel membro de la Akademio de Esperanto. Komence de 2019, li estis reelektita en la Akademio de Esperanto por 9-jara oficperiodo.

Komence de 2020 Grimley Evans publikigis Esperantan tradukon de la anglalingva romano *Little Brother* verkita de Cory Doctorow kun la titolo «Malgranda gefrato».

En 2023 la Esperanto-Asocio de Britio lanĉas samtempe du versiojn de la esperanta traduko. La du tradukoj de Edmund Grimley Evans nomiĝas *Malgranda frato (en klasika Esperanto)* kaj *Malgranda sibo (sen seksaj pronomoj kaj aliaj reformoj)*.

## Esperanto-leksikografio 
Grimley Evans estis revizianto por la fako «komputiko» de la eldono 2002 de *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto*. Li tradukis kaj adaptis anglalingvan infanlibron al Esperanto (*Mil Unuaj Vortoj*, traduko de 2004). Li prizorgis neŝanĝitan skan-eldonon de la vortaro Esperanto-Angla de Montagu Christie Butler (1967), kiu aperis en 2010. Laŭ informo en bloga diskuto, Grimley Evans plue preparis (ankoraŭ ne publikigitan) vortaron Esperantan-anglan surbaze de PIV 2005.

## Persona vivo 
Grimley Evans studis matematikon, komputikon kaj komputan lingvistikon en anglia universitato de Kembriĝo kaj en la universitato de Sarlando en Saarbrücken (Germanio, 1989-1992). En 2013 kaj daŭre en 2024 li laboras en la esplora fako de la firmao ARM, kies procesoroj troviĝas hodiaŭ en 80% de la poŝtelefonoj en la mondo, kaj krome en multaj aliaj aparatoj.

Li havas du filinojn, kiujn li edukis kiel denaskajn esperantistojn, kaj aktivas en la kampo de denaskismo.

## Libroj 
* Spionoj, traduko de romano de Michael Frayn, februaro 2023 eldonejo Esperanto-Asocio de Britio, ISBN 978-0902756649 https://www.amazon.com/Spionoj-Michael-Frayn/dp/0902756648
* Malgranda frato, Esperanto-Asocio de Britio 2023 ISBN 978-0902756663
* Malgranda sibo, Esperanto-Asocio de Britio 2023 ISBN 978-0902756670

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Blogo de Grimley Evans en Ipernity en la Wayback Maŝino
* Malgranda gefrato - Esperanta traduko de la romano Little Brother
* Intervjuo kun Edmund Grimley Evans, aperinta en aprilo 2023 en La Ondo de Esperanto 

Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Pila

**Pila** estas nomo por komunumo en Italio kaj por vilaĝo en Ĉeĥio.

* Pila komunumo en Italio
* Pila (distrikto Karlovy Vary) - vilaĝo en Ĉeĥio en distrikto Karlovy Vary
* Pila (Trhanov) - vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Trhanov
* Pila (Lučina) - pereinta vilaĝo en distrikto Domažlice en Ĉeĥio

## Vidu ankaŭ 
* **Píla** - slovakaj municipoj
* **Piła** estas urbo en Grandpollando en Pollando.
Batalo de Karnal

**La batalo de Karnal** okazis la , inter persa ŝaĥo Nader kaj ŝaĥo Muhammad, hindia mogolo. Ĝi okazis en Karnal, 100 km norde de Delhi, en kiu la mogoloj suferis decidan malvenkon. Ŝaĥo Nader gvidis 55.000-anan, Muhammad ĉ. 15.000-anan armeon.

Nader persekutis rifuĝintojn de Kandahar ĝis Kabulo — posedaĵo de la mogoloj (nun ambaŭ en Afganujo) — poste li daŭrigis sian militiron al interno de Hindio. Pro malinterkonsento de la konsilistoj, la fortoj de la moguloj ne kontraŭbatalis fortojn de Nader, ĝis ili ne alvenis en Karnal. La malvenkon de la hindoj kaŭzis la internaj malinterkonsentoj kaj mishasto.

La reganton atakis la malamiko en ĉirkaŭbarita bivako. Nader foriris al Delhi kaj tie faris amasmurdadon, la 11-an de marto. Li forlasis la urbon la 5-an de majo kun rabakiraĵo inter ili kun la fama pavotrono de Ĝahan-ŝaĥo. La Mogula Imperio neniam saniĝis post la malvenko.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.haryana-online.com/History/battle_of_karnal.htm 
* http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/nadir.html  

Karnal
Kategorio:1739
Karnal
Peregrin Obdržálek

**Peregrin OBDRŽÁLEK** (IPA: peregrin obdr̩ʒaːlek) (li naskiĝis la 9-an de majo 1825 en Slavkov u Brna (Moravio, Ĉeĥujo); mortis la 29-an de majo 1891 en Břest (Moravio, Ĉeĥujo)) estis ĉeĥa katolika pastro, aŭtoro de religia literaturo, satiro, sed ankaŭ de humuraj rakontoj kaj versoj.

Peregrin Obdržálek studis en Uherská Skalice, en Strážnice, poste filozofion kaj teologion en Brno. Pastriĝinte en la jaro 1850 li estis diakono en Dražovice, Topolany, Brankovice, Pustiměř kaj en Tichá ĉe Frenštát pod Radhoštěm, pli malfrue li iĝis ankaŭ paroĥestro en Blansko; servante en Břest li estis nomigita honoran konsistorian konsilanton.

Dum sia verkado li ĉie fondadis ŝparbankojn, ekonomiajn asociojn, lernejajn libropruntejojn, trovadis membrojn por diversaj religiaj asocioj. Li ankaŭ diligente kontribuadis versojn kaj prozojn al politikaj kaj amuzaj-instrukciantaj gazetoj. Precipe li distingiĝis kiel humurista satiristo, liaj traktadoj *Maloměstské dívek vychování* (*Eturba edukado de knabinoj*), *Nedělní zábava maloměšťáků* (*Dimanĉa amuzo de etburĝoj*), *Osudná stovka či námluvy na venkově* (*Fatala cento aŭ Svatado en la kamparo*) kaj aliaj estis publikigitaj en la kalendaro *Moravan*. Multajn predikojn kaj kantojn kun melodioj li eldonis en la revuo *Posvátná kazatelna*. Li eldonis interalie *Cvičení maličkých ve svatém náboženství křesťansko-katolickém* (*Ekzercado de etuloj en la sankta kristana-katolika religio*), gracilan libreton por infanoj, kiu resumas versfarade koncize la biblian historion kaj la plej elementajn fundamentojn de la kateĥisma doktrino. En siaj beletraĵoj li uzadis ankaŭ la plumnomon *Pelhřim Obdržálek* (IPA: pelhřim obdr̩ʒaːlek).

## Eksteraj ligiloj 
* Cvičení maličkých ve svatém náboženství křesťansko-katolickém sur paĝoj de Projekto Gutenberg

Kategorio:Ĉeĥaj pastroj
Kategorio:Ĉeĥaj aŭtoroj
Flughaveno Jorge Chávez

**Flughaveno Jorge Chávez (angle Jorge Chávez International Airport)** estas la plej granda nacia kaj internacia flughaveno de Peruo. Ĝi situas en Callao, je 10 km de Lima. Callao estas la haveno de Lima, sed nun estas apud Lima.

Ĝi estis la centro de Aeroperu kaj Faucett. Nun ĝi estas la centro de pluraj fluglinioj.

La flughaveno estis nomita laŭ Jorge CHÁVEZ, perua aviada pioniro.

En februaro 2005 estis konstruis la butikuma centro **Peru Plaza**. Apude oni planas konstrui hotelon.

Flughaveno Jorge Chávez ricevis la premion de **La plej bona flughaveno de Sudameriko**.

## Fluglinioj 
La fluglinioj de tiu ĉi flughaven estas:

**Internaciaj Fluglinioj**
* Aerolíneas Argentinas (Bonaero)
* Aeroméxico (Meksikurbo)
* Aeropostal (Karakaso)
* Air Canada (Toronto)
* American Airlines (Miamio)
* Austral (Bonaero)
* Avianca (Bogoto, Kito)
* Copa Airlines (Miamio, Panamurbo)
* Delta Air Lines (Atlanto)
* Iberia (Madrido)
* KLM (Amsterdamo, Kralendijk)
* LAN Airlines (Bonaero, Los-Anĝeleso, Novjorko, Santiago)
* LAN Perú (Arekipo, Bogoto, Bonaero, Karakaso, Ĉiklajo, Kusko, Guajakilo, Ikitos, Huliaka, Los-Anĝeleso, Madrido, Meksikurbo, Miamio, Novjorko, Piura, Puerto Maldonada, Kito, Santiago, San-Paŭlo (ek de ), Takno, Tarapoto, Truhijo)
* TACA (Arekipo, Bogoto, Bonaereo, Karakaso, Kusko, Guajakil, La-Pazo, Kito, San-Joseo, San-Salvadoro, Sankta Kruco de la Montaro, Santiago, San-Paŭlo)

**Naciaj Fluglinioj**
* Aero Cóndor (Andauajlo, Arekipo, Ajacucho, Kaĥamarko, Ĉiklajo, Kusko, Ikito, Piuro, Puerto Maldonada, Takno, Tumpiurbo)
* LC Busre (Ajacucho, Kahamarko, Uánuco, Pucallpo)
* Star Peru (Ĉiklajo, Kusko, Ikito, Pucallpo, Tarapoto, Truhiĝo)
* Wayra Peru (Arekipo, Kaĥamarko, Ĉiclayo, Ikito, Piuro, Pucallpo, Takno, Tumpiurbo, Tarapoto)

## Eksteraj ligiloj 
[Jorge Chavez International Airport (hispane(https://eo.wikipedia.org/wiki/hispana_lingvo) kaj angle)] 

Jorge Chavez
Oscar Levertin

**Oscar LEVERTIN** (naskiĝis la  en Gryt ĉe Norrköping; mortis la  en Stockholm) estis sveda verkisto.

De 1882 ĝis 1887 Oscar Levertin studis en Uppsala. En 1889 li fariĝis docento pri literatura historio, dek jarojn poste profesoro pri tiu fako.

Kun Verner von Heidenstam li kontraŭis naturalismon. Kiel literatura kritikisto de ĵurnalo *Svenska Dagbladet* li influis precipe la svedajn novromantikismanojn. Lia propra poezio ofte estas troigite simbolisma.

## En Esperanto aperis 
* *Novjara kanteto mezepoka. Mónika. En la juda tombejo de Praha. La ĝardena vojeto. En Österos. La popolo de Nifelhem. La gepatra lingvo.* Tradukis Magda Carlsson, Gustav Johansson, John Lundgren kaj Hjalmar Kihlberg. En: *Sveda Antologio,* unua parto, volumo 1, 1934, paĝoj 172–208.
* *Novjara kanteto mezepoka. En la juda tombejo de Praha. Sonĝo pri tero kaj ventoj* (el *Reĝo Salomono kaj Morolf*). *La mortintoj. El "La gepatra lingvo".* Tradukis Magda Carlsson. En: **Sveda Poemaro*,* 2001, ISBN 91-7303-072-4, paĝoj 35–43.
* *El "Taglibro de la Koro"* (fragmento). *La magistroj el Österås* (fragmento el samnoma romano). *Kalonymos* (fragmento). *La fremdlanda vojaĝo de Mathias Waldius* (fragmento). Tradukis John Lundgren. En: *Uzino* 2, 2002, ISBN 91-7303-175-5, paĝoj 105–125.
* Efemero. Sveda Esperantisto 1-a jareldono, n-ro 3, majo 1910.
* Gudulo. Sveda Esperantisto 1-a jareldono, n-ro 4, junio 1910.

Kategorio:Svedlingvaj verkistoj
Kategorio:Universitato de Upsalo
José de Alencar

**José Martiniano de ALENCAR** ''[ĵoze' martiniano de alenkar']* (naskiĝis la  en Fortalezo kaj mortis la  en Rio-de-Ĵanejro) estis brazila verkisto kaj ankaŭ ĵurnalisto, politikisto, prelegisto kaj teatrologo. Li estis edzo de Ana Cochrane.

José de Alencar estis filo de fama senatano, samnoma. Li bakalaŭriĝis pri Juro kaj komencis sian literaturan aktivadon en la ĵurnalo *Correio Mercantil*. Post sufero de cenzurado li decidis kun amikoj aĉeti propran gazeton: *Diário do Rio de Janeiro*.
eta|maldekstra|*La Vidvineto*, 1942.
Pluraj el liaj romanoj unue aperis en tiu gazeto: *Cinco Minutos* (Kvin minutoj, 1856) kaj *A Viuvinha* (*La Vidvineto*, 1857, kies unua Esperanta eldono aperis en 1941, reeldonita en 2012). En 1857 aperis *O&nbsp;Guarani*, la unua el tri romanoj pri la brazilaj indiĝenoj, sekvis *Iracema* (Esperanta traduko aperis en 1974) en 1865 kaj *Ubirajara'' en 1874).

José de Alencar intence verkis pri la sorto de homoj en Brazilo kaj grave kontribuis al specife brazila literaturo. Li estas ĉefa reprezentanto de romantikismo en Brazilo.

En 1877 Alencar iĝis ministro sub la brazila imperiestro Dom Pedro la 2-a, sed li ne povis longe servi en sia ofico, jam samjare li mortis pro tuberkulozo.

## Vidu ankaŭ 
* Brazila Beletristika Akademio
* Teatro José de Alencar, brazila teatro en Fortalezo

## Referencoj 
Kategorio:Brazila Beletristika Akademio
Kategorio:Membroj de Brazila Beletristika Akademio
Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Patronoj de Brazila Beletristika Akademio
Puĝetio

Puĝetio estas la landoj surborde de la Puĝeta Fjordo en la usona ŝtato Vaŝingtonio. En la pratempo, saliŝa popolo, la laŝucidoj loĝis sur ĉiuj bordoj de la fjordo, de la maro ĝis la montoj (krom norde de la rivero Stillaguamish je la orienta flanko, kie loĝis la parencaj lumioj kaj nuksakoj, kaj norde de Port Gamble, kie loĝis la parencaj klalamoj kaj la neparencaj ĉemakumoj.

Kategorio:Vaŝingtonio
Sâncrai

Sâncrai estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Sâncrai (Aiud) estas vilaĝo en Distrikto Alba.
*Sâncrai (Câmpia Turzii) estas vilaĝo en Distrikto Cluj.
*Sâncrai (Dealu) estas vilaĝo en Distrikto Harghita.
*Sâncrai (Călan) estas vilaĝo en Distrikto Hunedoara.
Tămașu

**Tămașu** [təmaŝu] (hungare **Székelyszenttamás** [se:kejsenttama:ŝ]) estas vilaĝo en Rumanio norde de Odorheiu Secuiesc. Administre ĝi apartenas al la komunumo Dealu.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 251 loĝantojn; en 1992 estis nur 116 (hungaroj).

## Historio
Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 la vilaĝo apartenis al Hungario (*Udvarhely*). 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Tibod

**Tibod** (hungare: **Tibód**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Odorheiu Secuiesc. Administre ĝi apartenas al Dealu.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 140 loĝantojn kaj en 1992 92 (hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1556. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Tibód apartenis al Hungario (*Udvarhely*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj personoj
*István Gyertyánffy (25-a de decembro 1834 - Budapest, 2-a de aŭgusto 1930) pedagogia verkisto, la unua lernejestro de la pedagogia lernejo de Cristuru Secuiesc inter 1870 kaj 1873.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto
 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Harghita
Valea lui Pavel

**Valea lui Pavel** [valja luj pavel] (hungare: **Pálpataka**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Odorheiu Secuiesc. En 1910 Pálpataka havis 372 loĝantojn kaj en 1992 452 (hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1550. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, al Udvarhely. Administre Valea lui Pavel apartenas al Corund.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Ĝemelkomunumo 
*  Cserépváralja, Hungario

## Eksteraj ligiloj 
* Administrcia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Ĉangohungaroj de Moldavio

**Ĉangohungaroj de Moldavio** (csángó) estas etna grupo romkatolika vivanta inter la Orientaj Karpatoj kaj la rivero Prut.

## Historio 
La unuaj hungarlingvaj grupoj migris tien el Nord-Transilvanio verŝajne en la 12-a kaj 13-a jarcentoj. La teritorio estis la feŭdaĵo de Hungario. Dum la sekvaj jarcentoj ilia nombro kreskadis. En la 16-a jarcento ili suferis multe de turkaj-tataraj detruoj kaj devis forlasi la urbojn. Vatikano por kreskigi la nombron de la katolikoj inter ortodoksuloj fare de polaj kaj italaj pastroj gradece elpremis el la preĝejo la hungaran lingvon kaj oni uzis sole la rumanan lingvon. Nur inter 1947 kaj 1955 funkciis hungarlingvaj lernejoj. Tiel estas kompreneble, ke la dialekto kaj popolkulturo de la ĉangoj gardis multe da arkaismoj kaj estis forte influitaj de la lingvo kaj popolkulturo de la rumanoj. La nombro de ĉangolingvaj personoj estas ĉirkaŭ 62 mil. La unuaj esploristoj de ilia historio estis Péter Zöld, Mihály Petrás, János Petrás Ince.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-19., 1993-2004, Budapest.

## Bibliografio 
* Ferdinand, Siarl, *Situation of the Csángó dialect of Moldavia in Romania*, Hungarian Cultural Studies, 2016 https://www.academia.edu/29116236/Situation_of_the_Cs%C3%A1ng%C3%B3_Dialect_of_Moldavia_in_Romania
* Domokos Pál Péter: *A moldvai magyarság*. Kolozsvár, 1941.
* Gábor Lükő: *A moldvai csángók*. Budapest, 1936.
* Mikecs László: *Csángók*. Budapest, 1941.
* Faragó József- Jagamas János: *Moldvai csángó népdalok és népballadák*. Bukarest, sen jaro (1954).
* Kallós Zoltán: *Balladák könyve*. Bukarest, 1971.
* Kallós Zoltán: *Új guzsalyam mellett*. Bukarest, 1973.
* Sylvester Lajos: *Csupa csapás az élet*. Az elsorvadt moldvai magyar oktatás és a csángó szétrajzások emlékkönyve. Sepsiszentgyörgy, 2000.
* *Az aranyréce*. Fabeloj el Moldovo. Kolektis Laura Iancu, red. Sára Dala, Hagyományok Háza, Budapest, 2004.
* Halász Péter: *Nem lehet nyugtunk* (Ni ne havas rajton esti trankvilaj), 2004
* Duma-István András: *Csángó mitológia*. Kézdivásárhely, 2005.
* Rozália Kóka: *Hegyen s völgyön járogatok vala* (Inter ĉangohungaroj) 2006.
* Pávai István:* Zene, vallás, identitás a moldvai magyar népéletben*. Hagyományok Háza, Budapest, 2005.
* Moldvai Magyarság
* Cságó Tükör 
* Halász Péter: *A mondovai csángómagyarok hiedelmei*. General Press Kiadó, 2006.
* Halász Péter: *A moldvai magyarság hagyományos állattartása*, General, Press Kiadó.
* Vilmos Tánczos: *A moldvai csángók lélekszámáról*http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/moldva.htm 
* Zakariás Erzsébet: *Miesnapok képei*- Moldvai csángó hétköznapok 1991-1993 (Ĉiutaga vivo ĉe la ĉangohugaroj), Koinonia, Kolozsvár, 2006.(hungare, rumane kaj angle)

## Eksteraj ligiloj 
* Ilyés sándor: *A moldvai csángók bibliográfiája*http://csangobibliografia.adatbank.transindex.ro/ 
* Retejo de Asocio de Ĉanghungaroj de Moldovo (hungare, rumane, angle) 
* Mapo de urboj kaj komunumoj
* Amikoj de ĉangoj 
* Popolmuziko de ĉangohungaroj 
* Interreta portalo hungarlingve
* Interreta popolmuzikradio .
* Muzikkolektaĵo.

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Rumanujo
Heian-kyo

**Heian-kyo** (japane: 平安京:へいあんきょう, laŭvorte: *ĉefurbo de la paco kaj de la kvieteco*) estis la unua nomo de la hodiaŭa urbo Kioto, kiu estis de 794 ĝis 1868 sidejo de la imperia kortumo kaj tial ĉefurbo de Japanio.

La nomo *Kioto* (??, *ĉefurbo* aŭ *imperia loĝejo*), neoficiala je la komenco, estis ofte uzita por la ĉefurbo Heian-kyo jam ekde la Nara-epoko, kaj anstataŭigis la nomon *Heian-kyo* je la fino de la 11-a jarcento.

Heian-kyo nomigis la Heian-epokon (794-1185) kaj plialtigis la kortuman vivon al eksterordinara floro.

Kategorio:Historio de Japanio
Kategorio:Honŝuo
H5N1

La viruso H5N1 estas la plej danĝera formo el la virusaro de la birda gripo.

H5N1 igas malsanecon de diversaj vivaj estaĵoj inkluzive homojn. Ĝi estas danĝero de granda epidemio. Ĝi eble povas ŝanĝiĝi tiel ke ĝi povas esti transdonita de unu homo al la alia. Tiu ŝanĝita varianto povas resti de tipo H5N1 aŭ iĝi la alian subtipon, kiel okazis kiam H2N2 iĝis H3N2-n.

H5N1 estas disvastigata tra la mondo per akvoflosantaj birdoj.

Oni ne scias kiu estas probableco de morto de homo malsaniĝinta de H5N1, ĉar oni ne raportas pri ĉiuj okazoj de la malsano. Sed konsiderante pli fruajn epidemiojn, kiuj eble esti ankaŭ de birda gripo, la probableco de morto povas esti 2,5 ... 5%.

Kategorio:Virusoj
Paul Hopkins

**Paul S. HOPKINS** (naskiĝis en 1958 en Viktorio, Brita Kolumbio (Kanado)) unue studis ĝermanajn kaj slavajn lingvojn kaj literaturojn, sed poste doktoriĝis pri lingvistiko, kaj verkis doktoran disertacion pri la fonologio de la kaŝuba lingvo. Kiel lingvisto li ankaŭ okupiĝis multe pri indiĝenaj lingvoj de Kanado, precipe tiuj de la saliŝa lingvaro kaj la atabaska lingvaro, kaj traduke adaptis por esperantlingva leganto pedagogian gramatikon de la laŝucida lingvo.

Paul komencis agadon en la Esperanto-movado kiel kasisto de la Esperanto-Klubo de Viktorio en 1978, kaj baldaŭ poste (1979) elektiĝis prezidanto de la Junularo Esperantista Kanada. Tri restadoj en Germanio (1978, 1979 kaj 1980/81) konatigis lin kun la eŭropa movado kaj kondukis al tutjara staĝo kiel volontulo de TEJO en Centra Oficejo de UEA/TEJO en Rotterdam (1981/1982) por la Komisiono pri Eksteraj Rilatoj de TEJO, post kiu li elektiĝis estrarano de la Tutmonda Esperantista Junulara Organizo dum la IJK 1982 en Leuven. Havante la estraran taskon de landa agado, li fariĝis unua redaktoro de ties organo *TEJO Tutmonde*. Poste li dufoje reprezentis sian landon en la Komitato de UEA, kaj mult-jare agadis kiel interreta instruanto de Esperanto por kursoj de la baza kaj meza nivelo.

Paul ankaŭ agadis en la kanada Esperanto-movado, aliĝante al la estraro de Kanada Esperanto-Asocio en 1984, akceptante la postenojn de vicprezidanto (1985), prezidanto (1991), sekretario (2000), kaj denove prezidanto (2014). Por KEA li redaktis plurajn eldonaĵojn: la Esperant-lingvaj bultenoj *Alumeto* (13 numeroj, 1992-2000) kaj *Lumo* (3 numeroj 1999-2001, 10 numeroj 2006-2012), kaj la angla-lingva bulteno *Esperanto Update*, (20 numeroj, 1994-2003). Li fondis retan grupon ĉe Yahoo por kanadaj esperantistoj, esperanto-ca.

Paul nun loĝas en Kalgario (Alberto), kie li aktivas en Kalgaria Esperanto-Societo, dum li perlaboras siajn viv-rimedojn kiel vendisto de mapoj plej divers-specaj en la entrepreno **Map Town**. Li kontribuas al la evoluado de la Esperanta Vikipedio sub la nomo kanadano.

## Eksteraj ligiloj 
* Blogo de la Kalgaria Esperanto-Societo (Blog of the Calgary Esperanto Society)
* Retejo de Map Town

Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Kategorio:Kanadaj vikimedianoj
Kategorio:Kanadaj lingvistoj
Kategorio:Volontuloj de TEJO
Hopkins, Paul
Bezid

**Bezid** (hungare: **Bözöd** boezoed) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Târgu Mureș. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1278 loĝantojn (hungaroj); en 1992 975 (96 % hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1566. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Bözöd apartenis al Hungario, (*Udvarhely *).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* József Koncz (11-a de novembro 1829 - Marosvásárhely, 3-a de marto 1906): historiisto.
* György Bözödi (1913-1989) verkisto, sociografo, historiisto.
* János Bágyi (1876-1953), popolfabelrakontanto, kantisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Bezidu Nou

**Bezidu Nou** (hungare: **Bözödújfalu**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Târgu Mureș.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 679 loĝantojn (hungaroj); en 1992 126 (79% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1566. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Bözödújfalu apartenis al Hungario, (*Udvarhely*). En la 80-aj jaroj oni konstruis sur ĝia teritorio akvorezervejon kaj pro tio oni devis translokigi la komunumon.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* András Kovács (n. 9-a de januaro 1926), ĵurnalisto, radaktoro, verkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Ljaojan

Ljaojan estas prefektujnivela milionurbo en mezo de provinco Ljaŭningo de Ĉinio, sur bordo de rivero ''T'ai-tzu'', sudokcidente 50 km je Ŝenjang, je 19 km nordokcidente de urbo Ansan, kun loĝantoj de ĉ. 690.000 (2004). 

Ljaojan situas en tiu parto de Manĝurio, kie la ĉinoj plej frue setlis. Dum la regado de la Han-dinastio (206 a.K.–220 p.K.), en la 2-a jarcento a.K. estiĝis la komandejo de Liao-yang, kun sidejo P'ing-hsiang, iom nordokcidente de la hodiaŭua urbo. En la 4-5-a jc p.K. ĝi apartenis al la diversaj Yen-reĝlandoj. En 640 konkeris ĝin la Tang-dinastio (618–907) kaj de tie militiris kontraŭ Koreio. 

Kiam en 756 ĉesis la ĉina regado en suda parto de Manĝurio, Liaojang iĝis suda limparto de ŝtato Po-hai. En la 10-a jc. okupis ĝin la kitajoj kaj aldonis ĝin al sia ŝtato Liao-tung. Ilia reĝo rekonstruigis la urbon en 919 kaj perforte setligis tien ĉinojn kaj militkaptitojn de Po-hai. En 928, Liaojang iĝis orienta ĉefurbo de Liao-dinastio kaj restis tio dum la Chin-regado. 

Komence de la 13-a jc. okazis ribelo, sed la ribelantoj akceptis regadon de la mongoloj en 1215–16. Liao-yang estis provinca sidejo inter 1269–1367, sed la provinco mem verŝajne senhomiĝis dum la mongola regado. Komence de la Ming-epoko (1368–1644), la urbo havis gravan rolon en defendo de la nordokcidenta limo. Oni ĉirkaŭis la urbon en 1368–72 kun muro, ĝi iĝis centro de reto de gardostacioj. Kiam la maĝuoj fortiĝis fine de la 16-a jc., la defendaĵoj certiĝis netaŭgaj. En 1621 konkeris la urbon Nurhaĉi, manĝua tribestro de per sia armeo kaj tie establis centran sidejon, sed je 5 km oriente li komencis konstruigi novan ĉefurbon, kiu neniam pretiĝis. Nurhaĉi en 1625 translokiĝis al Mukden (nun Ŝenjang) kun sia kortego kaj la forlasita urbo ruiniĝis. Liaojang iĝis pli poste ĉefguberniejo, grava administra sidejo. 

Pro la strategia situo de la urbo, okazis tie gravaj bataloj de la rusa-japana milito (1904–05). Post fondo de la respubliko (1911), ĝi estis nur departementa centro, sed ĝi floris kiel komerca centro pro la produktema kaj dense loĝata provinco (rizo, aliaj cerealoj, sojfabo, kotono, legomoj kaj laiaj plantoj). Elformiĝis prilabora industrio ligita al la agroproduiktoj (bierfarado, tektaĵindustrio, olepremado). La urbo provizas per nutraĵo la industrian centron Anŝan. 

## Vidu ankaŭ 
* Batalo de Liaojang
* Dacin

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Sado Yasutora

**SADO ĈAD Jasutora** (茶渡 泰虎, Sado Yasutora) estas grava fikciulo de la animea kaj mangaa serioj *Bleach*.
Li estas knabo kiu studas en la sama klaso de Iĉigo. Yasutora estas pli konata kiel **Ĉad** (チャド), ĉar la unua litero de lia nomo (茶) estas preskaŭ ĉiam prononcata kiel ĉa (teo).

## Personeco
Chad estas knabo de Meksikana genealogio. Li estas treege alta kaj ŝajnas pli aĝa ol lia reala aĝo. Li estas treege forta, li povas kapti falantan ŝtaltrabon per dorso kaj neproblema pri kolizio de motorbiciklo.

Li estas ĝenerale kvieta kaj neparolema, tamen kolektiĝas kun ordinara grupo de knaboj: Iĉigo, Keigo kaj Mizuiro. Li interesiĝas pri ĉarmaĵoj kiel malgrandaj bestoj kaj Kon.
Tilly Aston

**Matilda Ann ASTON** (naskiĝis la  en Carisbrook (Viktorio); mortis la  en Windsor (Viktorio)), konata tiel **Tilly ASTON,** estis blinda aŭstralia verkisto kaj instruisto. Ŝi fondis *Viktorian Asocion de Brajlo-Skribistoj (Victorian Association of Braille Writers)* kaj *Asocion por Progresigo de Blinduloj (Association for the Advancement of the Blind).*

Tilly estis la plej juna el ok gefiloj de botisto Edward Aston kaj lia edzino Anne. Ŝi blindiĝis sepjaraĝa. Blinda ministo instruis al ŝi brajlon kaj persvadis ŝin forloĝiĝi al Melburno por studi. Ŝi estis la unua blinda studanto en Aŭstralia universitato. Bedaŭrinde ŝi devis ĉesigi la studadon post unu jaro kaj duona pro manko de brajla fakliteraturo.

Ŝi fondis *Viktorian Asocion de Brajlaj Verkistoj* en 1894. Ĝi fariĝis *Viktoria Brajla Biblioteko (Victorian Braille Library).* En 1895 ŝi fondis *Asocion por Progresigo de Blinduloj,* kiu sukcese batalis por sendependiĝo de blinduloj, sociaj ŝanĝoj kaj novaj leĝoj: Blinduloj ekrajtis baloti; la fervojoj ekde 1899 senpage transportis brajlaĵojn; blinduloj rajtas senpage uzi publikajn transportilojn.

En 1913 Tilly Aston instruistiĝis kaj fariĝis estrino de la Viktoria *Blindula Lernejo (School for the Blind).* Ŝi sukcesis – malgraŭ duboj pro sia blindeco – instrui kaj administri la lernejon ĝis 1925, kiam ŝi devis rezigni pro malsaneco.

De 1901 ĝis 1940 Tilly Aston publikigis ok volumojn da poemoj. Ŝi korespondis mondvaste per Esperanto. Ŝiaj memoroj publikiĝis en 1946 anglalingve ''(Memoirs of Tilly Aston: Australia's blind poet, author and philanthropist).''

Kategorio:Aŭstraliaj poetoj
Kategorio:Aŭstraliaj verkistoj
Kategorio:Aŭstraliaj memoraĵistoj
Kategorio:Aŭstraliaj instruistoj
Kategorio:Esperantistaj blinduloj‎
Kategorio:Aŭstraliaj esperantistoj
Satu Mic

**Satu Mic** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Satu Mic (Șilindia) estas vilaĝo en distrikto Arad.
*Satu Mic (Lupeni) estas vilaĝo en distrikto Harghita.
*Satu Mic (Craidorolț) estas vilaĝo en distrikto Satu Mare
Daĉin

**Daĉin,** laŭ simpligita ĉina skribo **大庆**, laŭ tradicia ĉina skribo *大慶* laŭ poŝto kaj Wade-Giles *Taching,* laŭ pinjino *Dàqìng* estas prefektujnivela milionurbo en  Hejlongĝjango, Ĉina Popola Respubliko. La loknomo laŭvorte signifas "Granda Festo" kaj rilatas al la deka datreveno de la Ĉina Popola Respubliko. Tie troviĝas la plej granda naftokampo de Ĉinio. Ĝi donas du-kvinonon de la ĉina jara naftoproduktado. La urbego estas konata kiel la "Naftoĉefurbo de Ĉinio" kaj spertis fenomenan ekprosperon de kiam nafto estis malkovrita en 1959. 
eta|maldekstre|

## Loĝantaro 
En 2020 la prefektujnivela loĝantaro estis  homoj.

## Geografio 
La administra unuo kovras areon de  km² sur averaĝa alteco 149 m super la marnivelo kaj konsistas el 9 dividoj. Provinca sidejo Harbino troviĝas 157, ĉefurbo Pekino 1017, Ŝanhajo 1737 km aere laŭ https://www.distancefromto.net/.

## Historio 
eta|maldekstre|
Oni malkovris la naftokampon fine de la 1950-aj jaroj. Oni konstruis tie komence de la 1960-aj jaroj grandan naftorafinejon, kiu prilaboris en 1980 jam ĉiutage 128.000 barelojn el nafto kaj oni konstruis tie eĉ pluajn kemiajn fabrikojn por prilabori la kromproduktojn. Ekde 1973, la areo estas kunligita per naftotubo al haveno de ''Ch'in-huang-tao'', kiun oni plilongigis en 1975 al rafinejoj de Pekino, de kie oni liveras parton de la nafto per fervojo al aliaj partoj de la lando. La administra areo estis kreita en decembro 1979.

## Ekonomio 
La ekonomio forte dependas de nafto kaj rilataj industrioj. Oni planas inter la rusa Angarsk kaj Daĉin nafto- kaj gastubon.

## Edukado 
En la areo 2 universitatoj funkcias.

## Trafiko 
eta|maldekstre|
Daĉin estas grava fervoja nodo. 2 ĉefvojoj ligas la urbegon al la tutlanda vojreto. La flughaveno malfermiĝis la 1-an de septembro 2009.

## Klimato 
Situanta en la norda moderklimata zono, la klimato estas humida kontinenta laŭ klimata klasifiko de Köppen: Dwa. Krome la areo estas trafita de la siberia alta temperaturo kaj la orientazia musono. La vintroj estas tre malvarma kun fojaj neĝadoj, la printempon kaj aŭtunon dominas musonoj. Jare pluvas averaĝe 508 mm. Plimulto de la precipitaĵo falas nur en julio kaj aŭgusto. La averaĝaj neĝtagoj jare estas 33. La meza jara temperaturo estas 5 5&nbsp;°C kaj varias inter 0-11&nbsp;°C.   

## Vidindaĵoj 
* pluraj monumentoj
* muzeoj

## Ĝemelurboj 
* 
*  (1985)
*  (1993)
*  (2000)
*  (2001)
*  (2011)
* 

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Sâncel

Sâncel estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Sâncel (Alba) estas komunumo en la distrikto Alba.
*Sâncel (Lupeni) estas vilaĝo en la komunumo Lupeni kaj la distrikto Harghita.