open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dudirekta teksto

**Dudirekta teksto** estas teksto, en kiu la skriba-lega direkto povas varii. Praktike tio signifas, ke la teksto havas partojn legatajn de maldekstre dekstren kaj partojn legatajn de dekstre maldekstren.

Historie, komputiloj unue subtenis nur latinan skribon, legatan de maldekstre. La prezentado de la araba, hebrea kaj aliaj skriboj legataj de dekstre estis malfacila, ĉar nek aparatoj nek programoj estis preparitaj por ili. Praktike tiaj tekstoj estas almenaŭ potenciale dudirektaj, ĉar ili povas enhavi nombrojn en eŭropaj ciferoj, kiuj estas ĉiam legataj de maldekstre.

Unikodo normigas regulojn por la prezenta direkto de signoj. Ekzistas pluraj klasoj de signoj, ekzemple:
* signoj ĉiam legataj de maldekstre
* signoj ĉiam legataj de dekstre
* divers-specaj ciferoj
* signumaj signoj (+, −)
* signoj, kiuj akceptas la legdirekton de sia ĉirkaŭo, ekzemple kelkaj interpunkcioj kaj la inter-vorta spaceto
* ktp.

Modernaj tekst-prilaboraj kaj tekst-prezentaj programoj kapablas prezenti dudirektajn tekstojn.

## Eksteraj ligiloj 
* La du-direkta algoritmo de Unikodo (en)

Kategorio:Skribo
Septembro de 2005

**Aktualaĵoj en septembro de 2005**

## Vendredo, 30-a de septembro 2005 
* **Belgio**: La ministro-prezidanto de la Valona Regiono, **Jean-Claude van Cauwenberghe**, eksiĝis pro afero ĉe la socia enloĝiga entrepreno "La Carolorégienne" en Charleroi

## Merkredo, 28-a de septembro 2005 
* La nederlanda Nuon-teamo en Aŭstralio gajnis la World Solar Challenge, konkurson por aŭtoj propulsitaj de sunenergio.

## Lundo, 26-a de septembro 2005 
* Okaze de la tiel nomata **Eŭropa Tago de Lingvoj**, la Konsilantaro de Eŭropo celebras lingvan diversecon, plurlingvecon kaj lernadon de lingvoj dum la tuta vivo.

## Dimanĉo, 25-a de septembro 2005 
* Sesdek jaroj post la liberigo de la koncentrejoj naziaj okazis en Parizo en la sinagogo de la strato "de la Victoire" diservo dum kiu oni aŭdis kanti - interalie - en la jida (*Dudele*): ĵus antaŭ la Eŭropa Tago de Lingvoj.
* La asturiana piloto **Fernando Alonso** gajnis la mondan ĉampionecon 2005 de Formulo Unu.

## Sabato, 24-a de septembro 2005 
* **Uragano Rita** batis la marbordon de Luiziano kaj Teksaso kiel Klaso-3. La digoj de Nov-Orleano rebreĉis kaj la urbo estas reinundata.

## Ĵaŭdo, 22-a de septembro 2005 
* Laŭ informo de Kartvelia Esperanto-Asocio, **forpasis Avtandil Abuladze** (nask. 1958), elstara kartvela esperantisto, tre aktiva kontribuinto de Esperanta kaj kartvela Vikipedioj.

## Mardo, 20-a de septembro 2005 
* En Vieno mortis **Simon Wiesenthal**, mondfama ĉasisto de naziaj militkrimuloj, je aĝo de 96 jaroj

## Dimanĉo, 18-a de septembro 2005 
* 100-jara datreveno de naskiĝo de **Greta Garbo**.

## Sabato, 17-a de septembro 2005 
* En Munkeno komenciĝas la Oktoberfest (oktobrofesto), la monde plej granda kermeso.

## Merkredo, 14-a de septembro 2005 
* Mortis **Robert Wise** (91), usona filmreĝisoro de *The Sound of Music* kaj gajninto de pluraj Oskar-premioj.

## Dimanĉo, 11-a de septembro 2005 
* eBay interkonsentis aĉeti **Skajpon**, celante aldoni al siaj interretaj aŭkcio-servoj la enhavatan de "Skajp" kapablon senpage telefoni interrete.

## Vendredo, 9-a de septembro 2005 
* Usona eksa ŝtata sekretario **Colin Powell** deklaris, ke li eraris, kiam en 2003 li prezentis al UNO "pruvojn" pri la neceso militi kontraŭ Irako.
* Mortis la belga eltrovinto de la fama televida serio Tik Tak, **Mil Lenssens**.

eta|maldekstra|180ra|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.irz.cz 
* http://www.arnika.org/novinky.shtml?x=648899  
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4292426.stm 

09
Moskva (apartigilo)

**Moskva** (aŭ **Moskvo**) havas diversajn signifojn:

## Rusujo 
* **Moskvo** estas urbo en Orienta Eŭropo, ĉefurbo de Rusio
* **Moskvo-rivero** estas rivero en Rusio
* **Moskva (librovendejo)** estas librovendejo en Moskvo
* **Moskva (misila krozoŝipo)** estis gvidmisila  de la Rusa Mararmeo

## Usono 
* Moskvo en Usono
* Moskvo (Majno)
* Moskvo (Ohio)

## Cetere 
* 787 Moskvo estas asteroido
Montréal

**Montréal**, aŭ **Montreal**, havas diversajn signifojn, inter aliaj:

* **Montrealo (Kebekio)** (Kanado)
* Montréal (Ardèche) (Francio)
* Montréal (Yonne) (Francio)
Lyndon B. Johnson Space Center

La **Lyndon B. Johnson Space Center**, (JSC) (prononcu:[LINdon bi ĜONson SPE:s SENtr]) estas la sidejo de NASA kie troviĝas la kontrolejo por ĉiuj homaj kosmoflugoj de Usono ().

La misia kontrolejo translokiĝis de Cape Canaveral al Houston en Teksaso pro decido de senatano Lyndon Baines Johnson. Poste li fariĝis prezidento kaj kunkreis la organizaĵon NASA en 1958.
Dum oni elkonstruis *Cape Canaveral*-on kiel lanĉejon, *Houston* fariĝis la kontrolejo kaj la centro kie astronaŭtoj trejnas.

La centro *JSC* havas la bazan oficejon de la astronaŭtoj kaj havas ankaŭ la sidejon de la laboratorio Lunar Receiving Laboratory, kie la unuaj astronaŭtoj kiuj revenis de la luno estis en kvaranteno.
Tie oni ankaŭ konservas la pecojn de la rokoj kaj surfacaj substancoj de la luno.

## Eksteraj ligiloj 
* Lyndon B. Johnson Space Center, oficiala paĝo (angle)

Dosiero:Aerial_View_of_the_Johnson_Space_Center_-_GPN-2000-001112.jpg|
Dosiero:Challenger Ferry Flight Flyover of Lyndon B. Johnson Space Center.jpg|
Dosiero:Johnson Space Center.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Kennedy Space Center

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.spacecenter.org 
* http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19940020111_1994020111.pdf 

Kategorio:Kosmocentroj
Kategorio:Konstruaĵoj en Teksaso
Kategorio:NASA
Marshall Space Flight Center

La ***Marshall Space Flight Center***, (MSFC, Marŝala Kosmofluga Centro) (prononcu:[MA:Rŝal SPE:s flajt SENtr]) estas grava centro por multaj celoj:
kosmoŝipa kaj spacnaveda propulsado, ekstera fuela cisterno, trejnado, pagitaj ŝarĝoj, konstruado kaj dezajno de la Internacia Kosmostacio (ISS), komputiloj kaj retoj kaj informa manaĝerado.
La centro ankaŭ posedas unu el la misiokontrolejoj de la Kosmopramo.

Ĝi situas en Huntsville, Alabamo, kaj ricevis sian nomon honore al generalo George Marshall.

*MSFC* ekestis el la armea sidejo ''U.S. Army's Ballistic Missile Agency'' kaj en 1960 ĝi ekhavis novan destinon. La centro fariĝis la civila bazo por Dr. Wernher von Braun kaj lia teamo de germanaj raket-sciencistoj kaj granda nombro da armeaj kaj civilaj kontraktantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo (angle)

Dosiero:MSFC - Propulsion Research Lab.jpg|
Dosiero:Msfc aerial view.jpg|
Dosiero:Redstone Arsenal.jpg|
Dosiero:MSFC - F-1 Engine Test Stand.jpg|

Kategorio:Kosmocentroj
Eugène Delacroix

**Eugène DELACROIX**,  **Eŭgeno Delakruco** (naskiĝis la 26-an de aprilo 1798 en Charenton-Saint-Maurice, mortis la 13-an de aŭgusto 1863 en Parizo) estis franca pentristo de la romantika movado, kiu aperis je la komenco de la 19-a jarcento.

Famaj verkoj estas *Libereco gvidanta la popolon* kaj *La morto de Sardanapalo*.

## Referencoj 
[eta|maldekstra|250px|[Libereco gvidanta la popolon]]

[|eta|center|250px|[La morto de Sardanapalo]]

Kategorio:Francaj pentristoj
Kategorio:Romantikaj pentristoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj
Kategorio:Greka milito de sendependiĝo
Pentrosalono de Parizo

La **pentrosalono de Parizo** estis la oficiala ĉiujara ekspono de la Akademio de Belartoj de Francio de Parizo.

La ĉefcelo de la salono estis la prezento de la verkoj de la junaj pentristoj ĵus elirante el la Belarta Lernejo, kreita en 1648. Ĝi longe havis gravan influon super la franca kulturo: dum du jarcentoj, la salono estis bezona etapo por artisto, kiu deziris fariĝi fama.

Je la 19-a jarcento, la pentrosalono de Parizo forte defendis la tre formalan akademisman pentradon. Tial pluraj aŭdacaj pentristoj kiel Édouard Manet fine elektis organizi siajn proprajn eksponojn.

## Vidu ankaŭ 
* Realisma pentrarto
* Salono de Sendependuloj
* *Société Nationale des Beaux-Arts*

Kategorio:Pentrado
Kategorio:Historio de Parizo
Kategorio:Ekspozicioj
Kategorio:Kulturo de Francio
Akademiismo

[dekstra|eta|250px|*Knabino defendante sin mem kontraŭ Eroso*[William Adolphe Bouguereau]]
**Akademiismo** estis stilo de pentrarto kaj de skulptarto tre diskonita tra Eŭropo je la 19-a jarcento, precipe en Francio danke al la Belarta Akademio. Tiu arta movado emfazas antikvajn pentraĵojn kaj seriozajn temojn. Akademiaj pentristoj permesis nudaĵojn, sed nur senpekaj kaj malerotikaj.

## Ĉefpentristoj de la akademiisma movado 
* Alexandre Cabanel
* William Adolphe Bouguereau
* Henri Gervex
* Jean-Léon Gérôme
* Auguste Toulmouche
* Georges-Antoine Rochegrosse
* Jean-Paul Laurens
* Paul Delaroche
* Thomas Couture
* Jean-Louis-Ernest Meissonier
* Hippolyte Flandrin
* Eugène-Emmanuel Amaury-Duval
* Gustave Boulanger
* Paul Baudry
* Franz Xaver Winterhalter

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.artrenewal.org 
* http://www.daheshmuseum.org 
* http://www.academicart.com 
* http://www.19thc-artworldwide.org 
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Artaj movadoj
Kategorio:Ismoj
Brazila Esperantista Katolika Organizo

**Brazila Esperantista Katolika Organizo** (**BEKO**) estas katolika brazila organizo celanta disvastigi Esperanton en la Katolika Eklezio kaj unuigi la brazilajn katolikajn esperantistojn. Laŭ ili, Esperanto permesas komunikon inter katolikoj de la tuta mondo kaj disvastigon de ekumenismo. BEKO estas fondita en junio 1980 de Pastro Petras M. Urbaitis (1911-1994) kaj ĝia sidejo estas en Sorocaba - San-Paŭlio.

Ĝi eldonas la bultenon "Brazila Katoliko". La organizo ankaŭ dissendas per radio la disaŭdadon "Clube de Esperanto", ĉiun sabaton je 18:00 ĝis 19:00 horoj per Rádio Boa Nova de Sorocaba, AM 1080 KHz.

Poŝta adreso: Caixa Postal 234, CEP 18001-970, Sorocaba. 

## Vidu ankaŭ 
* Katolika brazila Eklezio

Kategorio:Brazilaj Esperanto-asocioj
BEKO

La literkombino **BEKO** havas plurajn signifojn:
***BEKO** estas la Brazila Esperantista Katolika Organizo.
***Beko** estas organo de birdo.

* Beko (mezurunuo)
Langley Research Center

La **Langley Research Center**, (LaRC) (prononcu:[LANGli RIserĉ SENtr]) estas la plej malnova en la vico de la NASA-centroj. LaRC situas en Hampton (Virginio).
LaRC fokusigas la atenton precipe al aeronaŭtika esplorado, kvankam la surlunigilo Lunar Lander estas testita en tiu ĉi sidejo kaj nombro da komplikegaj kosmaj misioj estas planitaj kaj ellaboritaj tie.

Jam establita en 1917 de la National Advisory Committee for Aeronautics (NACA), la centro nuntempe dediĉas du trionojn de la programoj al aeronaŭtiko kaj la ceteron al kosma veturado.

La esploristoj de LaRC uzas pli ol 40 ventotuneloj por pristudi pliigatan sekurecon, kapablon kaj efikecon. Inter 1958, kiam NASA startis la *Mercury*-projekton kaj 1963, LaRC servis kiel ĉefa oficejo de la Hom-en-kosmo programo. Poste la oficejo estis translokigita al la centro en Houston, la Lyndon B. Johnson Space Center.

## Eksteraj ligiloj 
* Langley Research Center, oficiala paĝo (angle) 

Kategorio:Kosmoesploro
Michoud Assembly Facility

La **Michoud Assembly Facility** (prononcu:[MIŜo: aSEMbli faSEleti]) estas granda raketokonstruejo de NASA kaj situas en Luiziano, Nov-Orleano.
La ekstera cisterno de la Spaca Navedo estas konstruita tie fare de la ĉefa kontraktanta firmao Lockheed Martin. Tie laboras proksimume 2000 homoj sub unu grandega tegmento.

La sidejo origine estis konstruita en 1940 de la Usona registaro por la militila produktado dum la dua monda milito.

Ĝi venis sub la estrado de NASA en 1961 kaj estis uzita por la konstruado de la unua ŝtupo de la Saturno V-raketo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/sep/HQ_05268_Resume_Work_Michoud.html 
* http://www.lockheedmartin.com/michoud  
* http://www.globalsecurity.org/space/facility/michoud.htm 
* http://www.thespacereview.com/article/447/1 

Dosiero:Aerial_View_of_Michould_Assembly_Facility_(MAF)_-_GPN-2000-000046.jpg|Michoud Assembly Facility en 1968
Dosiero:Apmisc-MSFC-6870792.jpg|

Kategorio:Luiziano
Augusto Monterroso

**Augusto MONTERROSO** (21-a de decembro 1921 - 7-a de februaro 2003) estis gvatemala verkisto.

Li naskiĝis en Tegucigalpo, Honduro, sed estis gvatemala civitano. Li tamen devis ekziliĝi en Meksikon, pro sia opono al la diktatoroj de sia lando kaj al la interveno de la usona registaro. Li forpasis en Meksikurbo, kie li estis loĝinta en 1944. Oni rigardas lin kiel unu el la plej grandaj verkistoj de mallongaj rakontoj fikciaj. Li skribis pri malsimplaj temoj.

Monterroso verkis diversajn librojn, ĉefe el rakontoj. Estas tre fama lia rakonto "La dinosaŭro", eble la plej mallonga el la mondo:

: *"Cuando despertó, el dinosaurio todavía estaba allí."*
: *("Kiam li* vekiĝis, la dinosaŭro ankoraŭ estis tie." *Oni ne certas pri la subjekto, ĝi povus esti ankaŭ "ĝi" aŭ "ŝi")*

## Verkoj 
* *La oveja negra y demás fábulas* (1969) (La nigra ŝafino kaj aliaj fabloj)
* *Movimiento perpetuo* (1972) (Ĉiama movado)
* *Lo demás es silencio* (romano, 1978) (La resto estas silento)
* *La palabra mágica* (1983) (La vorto magia)
* *La letra e: fragmentos de un diario* (1987) (La litero e: pecoj el taglibro)
* *La vaca" (esearo , 1998) (La bovino)
* *El eclipse* (La eklipso)
* *El Dinosaurio'' (La dinosaŭro)

Kategorio:Gvatemalaj verkistoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Libertador General Bernardo O'Higgins

'''Libertador General Bernardo O'Higgins''' estas regiono de Ĉilio.  

Fine de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Rancagua. 

Ĝia nomo devenas de la generalo de la sendependeco de Ĉilio kaj unua prezidanto Bernardo O'Higgins.
## Provincoj 
* Provinco Cachapoal: Ĉefurbo – Rancagua
* Provinco Colchagua: Ĉefurbo – San Fernando
* Provinco Cardenal Caro: Ĉefurbo – Piĉilemo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo  de la regiona registaro (en la hispana)

Kategorio:Regionoj de Ĉilio
Ora Seĝo

eta|La ora seĝo en 1935
La Ora Seĝo (aŭ Trono) estas tiu (nun jam) ceremonia seĝo de la aŝantia reĝo (reganto), sur kiu oni kronas lin reĝo de la aŝantioj.

Laŭ la legendoj, ĝi malsupreniris el la ĉielo kaj surteriĝis antaŭ la unuan aŝantian reĝon Osei Kofi Tutu la 1-an. La seĝo ĝis hodiaŭ ekzistas kaj povas sidi sur ĝi nur la aŝantia reĝo. Ĝi estas el oro kaj ĝi neniam povas tuŝi la teron.

## Vidu ankaŭ 
* pavotrono

Kategorio:Ganao
Aŝantioj

**Aŝantioj** estas afrika etno el la lingva familio de akanoj.

La aŝantioj vivas ĉefe en la regiono Aŝantio en Ganao kaj en la nordoriento de Ebura Bordo. De la 17-a ĝis fino de la 19-a jarcento floris la aŝantia imperio pri granda areo en Okcidenta Afriko. La aŝantioj estis specife aktivaj en la sklava komerco. En la 19-a jarcento la aŝantioj multe batalis, sed la sendependeco finiĝis en 1896 kun enpenetro de la pli posta brita kolonia imperio.

La tradiciaj konstruaĵoj de la aŝantioj estas herbokovritaj argilkonstruaĵoj, kiuj estis ornamitaj per reliefo. La plimulto de la konstruaĵoj el la florada tempo de la aŝanti-kulturo (fine de la 18-a jc) estis detruitaj dum la koloniaj militoj. Ekzistas nun ankoraŭ 10 vilaĝa templo nord-oriente de la urbo Kumasi, kiun la UNESKO surlistigis en 1980 al Monda Kulturheredaĵo, por protekti la antaŭkolonian kulturon de aŝantioj.

La aŝantioj okupiĝas ĉefe pri agrokulturo kaj bestobredado. Kiel antaŭe, ankaŭ nun estas la aŝantioj tre aristokrate organizitaj. Konata aristokrata aŝantio estas la UN-ĉefsekretario Kofi Annan.

Ili okupiĝis pri produkto de oraĵoj per vakso-mulda metodo. Oni formas dumuran formon el argilo, kun vakso inter la muroj. Oni bruligas la argilon, la vakso degelas, elfluas, dum la argilo rigidiĝas kaj servas por verŝi en ĝin mulditan oron.

## Vidu ankaŭ 
* Akrafeno
* Ora Seĝo
* Osei Kofi Tutu la 1-a
* Badu Bonsu la 2-a

## Eksteraj ligiloj 
* resumo kultura pri la Aŝantioj  ()
* UNESCO Monda Kulturheredaĵo, Tradiciaj konstruaĵoj de la aŝantioj

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Ganao
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Osei Kofi Tutu la 1-a

**Osei Kofi Tutu la 1-a** (aŭ Otumfuo Osei Tutu) estis la fondinto de la Aŝantia Reĝlando. Li iĝis gvidanto de urbo Kumasi en 1675, posteulante sian onklon **Obiri Yeboah**. Kun la helpo de pafiloj de la eŭropaj komercistoj – interŝanĝitaj je oro, sklavoj – li grave ekspandis la potencon de la urbo-ŝtato. Li gvidis aliancon de aŝantiaj ŝtatoj kontraŭ la regiona hegemono de la  **Denkyira**-popolo, venkinte ilin. Poste – per armiloj kaj diplomatio – li atingis fidelec-deklarojn de la aliaj aŝantiaj urbo-ŝtatoj al **Kumasi**. Dum lia kariero lin helpis la religia gvidanto Okomfo Anokye.

La Aŝantia Reĝlando oficiale estis formita en 1701 kaj Osie Tutu estis kronita al „Asantehene” (aŝantia reĝo). Li tenis sian pozicion ĝis sia morto en 1717 en batalo kontraŭ Akyem.

La religia gvidanto Okomfo Anokye kreis la Oran Seĝon kiel enkorpigon de la reĝa potenco de Asantehene. Li ankaŭ kreis konstitucion por la sekvaj jarcentoj.

Kategorio:Historio
Kategorio:Ganao
Kategorio:Mortintoj en 1717
Paraná

**Paraná** (*granda rivero* en Tupia lingvo) estas nomo de kelkaj lokoj en Sudameriko:

* **Paranao** subŝtato en Brazilo;
* **Paraná (rivero)** limo inter Brazilo kaj Argentino;
* **Paraná (Rio Grande do Norte)** urbo en subŝtato Rio Grande do Norte, Brazilo;
* **Paraná (Argentino)** urbo en provinco Entre Ríos;
** **Paraná (stacidomo)** fervoja stacio en Paraná (Argentino);
Yves Chauvin

**Yves CHAUVIN** [iv ŝoven] (naskiĝis la ,
mortis ), estis franca kemiisto. Li ricevis en oktobro 2005 la Nobel-Premion pri Kemio kune kun usonanoj Robert H. Grubbs [grubz] kaj Richard R. Schrock [ŝrok].eta|300ra|Nobel-premio pri kemio 2005 sur la scenejo, Richard R. Schrock, Yves Chauvin (centro), Robert H. Grubbs

## Vivo 
Yves Chauvin trapasis preskaŭ tutan sian sciencistan vivon en la *Institut français du pétrole* (IFP) [Franca Instituto pri la Petrolo] en Rueil-Malmaison proksime de Parizo. Ĉirkaŭ 1995, li emeritiĝis kaj li poste estis Honora Direktoro de Serĉado.

Ekde 1996, li estis ano de la "Académie des Sciences" (Akademio de Sciencoj de Francio).

Pri la vivo de Yves Chauvin, oni ne scias multon: la sciencisto vivis en Tours (Francio) kie li emeritiĝis. Lia edzino forpasis en la jaro 2004.

## Verkado 
La Nobelpremio rekompencas la esploradon kaj malkovrojn de Yves Chauvin jam komence de la jaroj post 1970, interalie publikigon de la unua daŭripova metodo de metatezo (1971) (kunlaborante kun Jean-Louis Herisson) kaj la laborojn de Grubbs kaj Schrock. Chauvin diris, ke li ne enkasigos la premion, ĉar li faris sian serĉadon antaŭ 35 jaroj, kaj gajnis la premion dank'al la laboroj de siaj usonaj kunlaborantoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Detaloj pri la Nobelpremio de Chauvin (anglalingve, PDF formato)
* Pri Chauvin, ĉe la retejo de la *École Supérieure Chimie Physique Électronique de Lyon*  (france, angle)
* Reago de Chauvin pri la Nobelpremio, el ''SpiegelOnline 

Kategorio:Francaj kemiistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Akademio de Sciencoj (Francio)
Araŭkanio

eta|Nahuelbutacollage
**Araŭkanio** ( estas regiono de Ĉilio.  

Fine de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Temuco. 

## Provincoj 
* Provinco Malleco
* Provinco Cautín

## Bildaro 

Dosiero:Araucanía Comunas.png
Dosiero:Puente colgante.jpg|
Dosiero:Chile region IX.png

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Mapuĉoj

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ()

Kategorio:Regionoj de Ĉilio
Los Lagos

***Los Lagos*** ("la lagoj") estas regiono de Ĉilio. 

Fine de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Puerto Montt.

## Provincoj 
* Provinco Osorno
* Provinco Llanquihue
* Provinco Chiloé
* Provinco Palena

## Geografio 
* Nacia Parko Pujehue
* Insuletoj Puñihuil

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Bildaro 

Dosiero:Río Blanco.jpg|
Dosiero:Ensenada galleryfull.jpg|
Dosiero:Los Lagos Comunas.svg|

Kategorio:Regionoj de Ĉilio
Enya

**Enya** estas irlanda kantistino kaj pianistino. Enya estas fonetika transskribo de ŝia propra nomo en la anglan lingvon el gaela kelta lingvo, t.e. en la irlandan lingvon. Ŝian nomon oni poste skribas en la angla **Enya Brennan** kaj ŝia vera nomo sonas **Eithne Ní Bhraonáin**, gaele, la vorteto "Ní" signifikas "filino de", do ĝi signifas "Eithne filino de Braonán". Ŝi ankaŭ estas konata pro sia kantado en fikcia lingvo.

## Biografio 
Enya naskiĝis la 17-an de majo de 1961 en vilaĝo Gaoth Dobhair en Graflando Donegal en nordokcidento de Irlando.
Enya estas la sesa en naŭ gefratoj: Marie, Ciarán, Pól, Deirdre, Léon, Bartley, Olive kaj Brídín. Kune kun la fratoj Pól, Ciarán, Moya Brennan kaj la ĝemelaj onkloj Noel kaj Padraig Duggan, ŝi formis la ensemblon *An Clann as Dobhar* poste ***Clannad***. Post sia foriro ŝi akceptis proponon de BBC kaj verkis muzikon al serialo *Celts*.

En 1982 ŝi kuniĝis kun Nicky kaj lia edzino Roman Ryan kun la intenco komponi muzikon por filmoj. Enya komponis du kanzonojn kiujn ŝi mem kantis: **The Frog Prince** kaj **Dreams**, sed la aliaj kanzonoj verkitaj de Enya estis kantitaj de aliaj kantistoj.
En 1987 ŝi lanĉis sian unuan albumon **ENYA**, kiu donis rekonon al ŝi en Britio kaj Usono kie ĝi gajnis platinan diskon.

## Internacia Sukceso 
La internacian sukceson ŝi atingis per la albumo **Watermark**, kiu eniris la merkaton en 1988. Entute la disko gajnis 15 platenajn diskojn en Britio, Usono kaj Aŭstralio.
En 1989 ŝi surbendigas, "**6 Tracks**", kiun ŝi modifis en 1998 por memorigi la 10an datrevenon de ŝia unua albumo. Pli malfrue ŝi surbendigas **Oíche Chiún**, kiu popularigas tiun kanzonon (Paca Nokto) en la irlanda.

## Multlingva kantado kaj fikcilingvo 
Ŝi jam kantis en 10 lingvoj (2017). Tekstojn ŝi grandparte kantas kaj en la angla, la irlandagaela kaj latine, sed ankaŭ jam en la franca, japana, hispana, kimra kaj la fikciaj lingvoj Sindara kvenja kaj Loxian.

## Diskografio 
Ŝiaj kantoj eliras el irlanda folkloro kaj parte partoprenas en ili ankaŭ Nicky Ryan.

### Albumoj 
# *Enya* (1987) 1m sales
# *Watermark* US#25 (1988) 10m sales
# *Shepherd Moons* US#17 (1991) 11m sales
# *The Celts* (1992) 6.7m sales
# *The Memory of Trees* US#9 (1995) 9.8m sales
# *Paint the Sky with Stars* US#30 (1997) 10m sales
# *A Day Without Rain* US#2 (2000) 15m sales
# *Amarantine* US#6 (2005; expanded edition released 2006) 6.2m sales
# *And Winter Came… US#8 UK#6 (2008)
# *The Very Best of Enya'' (2009)

## Vidu ankaŭ 
Listo de multlingvaj muzikgrupoj kaj kantistoj

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Irlandaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 17-an de majo
Krozoŝipo (armea)

[eta|Ŝiamoŝta Ŝipo Belfast, krozoŝipo de la [reĝa mararmeo|reĝa mararmeo de Britio]]
[eta|Ŝiamoŝta De Ruyter, krozoŝipo de la [nederlanda mararmeo|reĝa mararmeo de Nederlando]]

Armea **krozoŝipo** (nomata ankaŭ **krozŝipo** aŭ **krozadŝipo**) estas batalŝipo, kiu povas plenumi multajn taskojn kiel batali kontraŭ malamikaj militŝipoj, patroladi, protekti komercajn itinerojn, esploradi kaj plifortigi la atakforton de flotunuoj.

Por bone plenumi tiujn taskojn, ĝi interalie devas havi grandan radiuson kaj bonajn loĝejojn por la ŝipanaro por pli longaj periodoj.

## Vidu ankaŭ 
* krozoŝipo (pasaĝera)

## Eksteraj ligiloj 
* Christian Berin: Queen Mary 2, la reĝino de la maroj el Monato (2004/3 p.12)
São Paulo

**São Paulo** (*Sankta Paŭlo*) estas nomo de kelkaj lokoj:

## En Brazilo
***San-Paŭlo (urbo)**, plej grava urbo de Brazilo;
***San-Paulo (aglomeraĵo)**, aglomeraĵo ĉirkaŭ San-Paulo.
***San-Paŭlio**, plej grava subŝtato de Brazilo;
***São Paulo de Olivença**, urbo en Amazonio;
***Morro de São Paulo**, turisma loko en Bahia;
***São Paulo das Missões**, urbo en subŝtato Rio Grande do Sul;
***São Paulo do Potengi, urbo en subŝtato Rio Grande do Norte;
***São Paulo**, kvartalo en Barra Mansa;

## En Portugalio
***São Paulo (Portugalio)**, vilaĝo ĉirkaŭ Lisbono;
***São Paulo de Frades''', vilaĝo ĉirkaŭ Coimbra;
Koprolalio

**Koprolalio** aŭ *kakolalio* (de la greka κόπρος, kun signifo 'fekaĵoj' kaj λαλία 'balbuti') estas inklino por troa uzado de krudaj, preskaŭ obscenaj esprimoj. Foje *kakolalio* estas komprenita aparte kiel inklino al troiga uzado de vulgaraj vortoj. 

La koprolalio estas okaza sed malmulte ofta karaktero en la suferantoj de la Tourette-sindromo. Tiukaze, la kompulsia koprolalio povas esti tute nekontrolebla, ĉar ĝi estas deinhiba misordo.

La malkapablo kontroli la parolmanieron povas rezulti en la degradado de la socia kaj labora vivo. 

## Vidu ankaŭ 
* Kakofonio (malbelsoneco)

Kategorio:Retoriko
Kategorio:Lingvoscienco
John C. Stennis Space Center

La **John C. Stennis Space Center**, (SSC) (prononcu:[ĜON si: STENis SPE:s SENtr]) situas en Hancock County, Misisipio.
Ĝi estas la plej granda testejo por raketo-motoroj de NASA.

La konstruado de la testejo komenciĝis en oktobro 1961. La loko estis elektita parte pro tio ke la ĉirkaŭaĵo estas maldense enloĝata kaj ĝi havas la eblon krei transporteblecojn sur akvokanaloj. La testataj raketomotoroj estas tro grandaj por transporti survoje.

La centro ekde 1965 portis la nomon *Mississippi Test Facility* (misisipia test-instalaĵo). En 1974 ĝi ricevis la nomon *National Space Technology Laboratories* (nacia spac-teknika laboratorio) kaj en 1988 ĝi estis renomita honore al John C. Stennis, senatano de Misisipio kaj subtenanto de kosma esploro.

## Eksteraj ligiloj 
* John C. Stennis Space Center – oficiala retejo (angle)

Dosiero:Building a Test Stand.jpg|Konstruado de testejo por A-2
Dosiero:Stennis test stand.jpg|Raketa testejo ĉe SSC

Kategorio:Kosmocentroj
Wallops Flight Facility

La **Wallops Flight Facility** (prononcu:[ŬALops flajt faSEleti]) situas en Virginio kaj estas establita en 1945 kiel centro por aeronaŭtika esploro de NASA.

Wallops nun estas la ĉefa sidejo kie okazas esploroj pri suborbitaj flugoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Wallops Flight Facility site - oficiala paĝo (angle) 

Kategorio:Kosmodromoj
Erzsébet Báthory

**Erzsébet BÁTHORY** , progeedze **Erzsébet NÁDASDY** ,  (7-an de aŭgusto 1560 en Nyírbátor, Hungario; mortis la 21-an de aŭgusto 1614 en Csejte (hodiaŭ Čachtice, en Slovakio). Laŭ mezepoka koncepta proceso, ŝi estis seria murdisto, sed hodiaŭaj historiaj esploroj disputas tion. Ŝi estas konsiderata kiel plej konata amasmurdistino en la slovaka kaj hungara historioj.

## Vivo 
Elizabeta Batori estis filino de Georgo Báthory de Ecsed (hungare *Báthory György* ) kaj Anna Báthory de Somlyó, pli maljuna fratino de Stefano Báthori (hungare *Báthory István*), pola-litova reĝo. En 1575 ŝi edziniĝis al Francisko Nádasdy (hungare *Nádasdy Ferenc*), al nobela komandanto en la Hungara Reĝlando. Li estis nomata ankaŭ "nigra kavaliro", ĉar li batalis kontraŭ la osmanoj. Ili havis 5 infanojn.

Post morto de sia edzo, ŝi iĝis la plej riĉa vidvino de la Hungara Reĝlando. Oni starigis ŝin antaŭ juĝejon kun la akuzo, ke ŝi turmentis kaj murdis junulinojn en sia fortikaĵo en Csejte [ĉejte]. La areston kaj la postan tribunalon gvidis la palatino György Thurzó mem. La onidirajn helpantojn oni ekzekutis, ŝin murofermis en la kamero de la fortikaĵo Csejte.

Onidire ŝi turmentis centojn da junulinoj.

Ĝis hodiaŭ diskutas la histoiriistoj pri tio, ĉu vere okazis la turmentoj aŭ temas nur pri koncepta proceso direktita de materialaj interesoj.

## Faktoj laŭ la plej novaj esploroj 
Laŭ la plej novaj esploroj (historiisto Kálmán Benda, juristino Irma Szádeczky Kardos):
* neniam ekis juĝproceso kontraŭ ŝi
* en la proceso mankis la okul-atestantoj (aŭ vidatestantoj), la atestantoj ĉiam aŭdis pri la turmentoj tra aliaj.
* la solan junulinon, kiu travivis la onidirajn turmentojn, oni ne demandis en la proceso
* la kondamnitaj servistoj konfesis dum turmentoj (la grafinon oni ne rajtis turmenti)
* oni supozas politikan proceson kontraŭ potenca grafino
* la turmentoj eble estis kuracmetodoj, novtipaj tiutempe (batado per urtiko, akvumo per malvarma akvo, brulvundado de la mano, eltranĉo de karno ktp.)

## Aliaĵoj 
* La fortikaĵo de Čachtice aperas en la komencaj bildoj de filmo Dragonheart.
* *Bathory* estas muzikgrupo, nominta sin pro la „sanga grafino”

## Filmo 
* Bathory (2008) – filmo de slovaka reĝisoro Juraj Jakubisko pri ŝia vivo.

Erzsebet
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Seriaj murdistinoj
Kategorio:Hungaraj nobeloj
Kategorio:Hungaraj seriaj murdistoj
Magallanes y la Antártica Chilena

**Magallanes y Antártica Chilena** estas regiono de Ĉilio. 

Fine de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Punta Arenas.

## Provincoj 
100px|dekstra

* Magallanes (Ĉilio)
* Provinco Fuegio (Ĉilio)
* Ultima Esperanza

## Geografiaj elementoj 
* Montaro Darvino
* Montaro Paine

## Vidu ankaŭ 
* Ĉilia Patagonio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Dosiero:Magallanes y Antártica Chilena Comunas.svg|
Dosiero:PN Torres del Paine.jpg|
Simiulo

[eta|*[Hylobates lar*]]

La **simiuloj** (*Simiiformes*, ankaŭ *Simiae* aŭ *Anthropoidea* depende de onia preferata nomenklaturo) estas primatoj.

Oni klasigas ilin en tri grupoj:
* **Okcidentaj Simiuloj** (alinome Ceboideoj aŭ Simioj de la Nova Mondo)
** familio: **kalitriksedoj**
** familio: **cebedoj**
* **Orientaj Simiuloj** (alinome Cerkopitekoideoj aŭ Simioj de la Malnova Mondo)
** familio: **cerkopitekedoj**
* **Homoideoj**
** familio: **gibonedoj**
** familio: **homedoj**. Tiu familio enhavas la genron **homo**.

Okcidentaj simioj evoluis en Sudameriko kaj havas tenpovajn vostojn. Orientaj simioj ampleksas tiujn simiojn, kiuj evoluis en la orienta duonsfero kaj ankoraŭ havas vostojn (kvankam iliaj vostoj ne estas tenpovaj). Homoideoj estas grandaj simioj sen vostoj.

Laŭ kelkaj sistemoj de klasado, la tarsio estas membro de la subordo *Strepsirrhini* kaj estas duonsimio do. Laŭ aliaj, la tarsio estas aparta subsubordo (*Tarsiiformes*) sub la subordo *Haplorrhini*, kaj do devus esti kvara speco de simio, nek okcidenta simio, nek orienta simio, nek homedo.

## Vidu ankaŭ
* Prosimiuloj

Kategorio:Primatoj
Provinco Azuay

eta|dekstra|250ra|Montara lago en Cajas

**Azuay** estas provinco de Ekvadoro.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La ĉefurbo estas Cuenca.

## Kantonoj 
* Kantono (Ĉefurbo)
# Chordeleg (Chordeleg)
# Cuenca (Cuenca)
# El Pan (El Pan)
# Girón (Girón)
# Guachapala (Guachapala)
# Gualaceo (Gualaceo)
# Nabón (Nabón)
# Oña (Oña)
# Paute (Paute)
# Ponce Enríquez (Ponce Enríquez)
# Pucará (Pucará)
# San Fernando (San Fernando)
# Santa Isabel (Santa Isabel)
# Sevilla de Oro (Sevilla de Oro)
# Sígsig (Sígsig)

## Demografio 
Kanjarioj aŭ en hispana *Cañari* (en Kiĉua: *Kañari*) estas indiĝena etno tradicie loĝanta en la teritorio de la nuntempaj provincoj Azuay kaj Cañar.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri Cuenca en Ekvadoro
* retejo de la provinca registaro 

Azuay
Denizo la 1-a

**Dinis la 1-a** (**Denizo la 1-a**) estis reĝo de Portugalio, alinomita La Terkultivanto, ankaŭ nomata "La Reĝo Trobadoro" aŭ "La Reĝo Poeto", naskiĝis (eble) en 1261 kaj mortis en 1325. Li fondis, en 1290, la Universitaton de Lisbono. Protektante la tiamajn poetajn, li mem verkis 76 am-kantojn, 52 amik-kantojn kaj 10 malben-kantojn.

Li estis la unua portugala reĝo, kiu komprenis ke por Portugalio daŭre konservi sian sendependon, devu havi propran kulturon sufiĉe malsimilan al de aliaj partoj de Iberio. Pro tio, li alvokis sekretariojn el Provenco por reformi la portugallingvan ortografion (li enirigis la lingvon la Ç, LH kaj NH, por anstataŭigi la hispanajn CZ (praa), LL kaj Ñ) kaj klopodis krei "kleran" lingvon per enmeto de multaj francaj kaj provencaj vortoj. Lia celo estis malproksimigi portugalan lingvon de hispana lingvo por krei nacian senton al portugaloj.

La jenaj paragrafetoj, kolektita el fama poemo, estas eta esperanta versio de amik-kanto, poemo kies poeta voĉo estas virina. Ŝi ploras pro la foresto de sia amanto ("amiko"):

Ho floroj, ho floroj de verda abio,

Ĉu vi novojn scias pri mia amiko?

Ho, Dio, kie estas li?

Ho floroj, ho floroj de verda branĉo,

Ĉu vi novojn scias pri mia amiko?

Ho, Dio, kie estas li?

Ĉu vi novojn scias pri mia amiko,

Tiu, kiu mensogis al mi pri nia amo?

Ho, Dio, kie estas li?

Kategorio:Naskiĝintoj en 1261
Kategorio:Mortintoj en 1325
Kategorio:Portugalaj reĝoj
Kategorio:Universitato de Koimbro
Kategorio:Portugalaj edukistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Lisbono
Pero Vaz de Caminha

**Pero VAZ de CAMINHA** [**pe**rŭ vajz djka**mi**nja] naskiĝis, eble en Porto, Portugalio meze 15-a jarcento. Li estis filo de Vasco Fernandes de Caminha, kavaliro de Duko de Bragança.

Caminha estis membro de la urbkonsilantaro de Porto kaj partoprenis la Batalon de Toro. Li estis ankaŭ kavaliro de Afonso la 5-a kaj de Manuel la 1-a.

En 1476, li anstataŭis sian patron kiel *mastro de pesilo* de la Monfarejo. Tuj poste, li fariĝis komercisto kaj estis nomita skribisto de fortikaĵo Feitoria de Calicute, en Hindio. Tie li mortis dum atako de maŭroj al fortikaĵo en la 15-a de decembro de 1500. En tiu batalo partoprenis la ŝiparo de Pedro Álvares Cabral (en Esperanto: Petro Alvareso Kabralo) tuj post la unua ekspedicio al la teritorio de nuntempa Brazilo.

Caminha partoprenis la unuan ekspedicion al la teritorio de nuntempa Brazilo — la alveno de la ekspedicio estas foje eŭropocentre ankoraŭ nomata "malkovro de Brazilo" — kaj skribis leteron al reĝo Manuel la 1-a. Tiu letero, datita la 1-an de majo de 1500, estas konsiderata la unua skriba dokumento pri Brazilo.

Kategorio:Portugalaj esploristoj
Kategorio:Esploristoj de Sudameriko
Kategorio:Esploristoj de Azio
Kategorio:Portugalaj verkistoj
Kategorio:Portugala Renesanco
Regiono Aisén

**Aisén del General Carlos Ibáñez del Campo** aŭ neformale malpli longe **regiono Aisén** estas administra regiono de Ĉilio.  

Fine de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Coyhaique. 

## Provincoj 
* Aisén
* Coyhaique
* Capitán Prat
* General Carrera

## Geografiaj trajtoj 
* Golfo Penas
* Vulkano Cerro Macá
* Vulkano aŭ Monto Hudson
* Cordillera de la Costa (Suda Pacifiko)

## Historio 
[eta|maldekstra|Protestoj en la Regiono Aisén pro altaj vivkostoj en [Patagonio en la jaro 2012.]]
En la jaro 2012 okazis protestoj en la Regiono Aisén pro altaj vivkostoj en Patagonio.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* retejo de la regiona registaro

## Vidu ankaŭ 
* Pampo

Kategorio:Regionoj de Ĉilio
São Raimundo Nonato

**São Raimundo Nonato** estas urbo kaj municipo de Brazilo. Ĝi situas en la nordorienta regiono de Brazilo kaj en la subŝtato Piaŭio. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj municipoj . 

La municipo estas kreita en 1912.

São Raimundo Nonato estas grava ĉar en ĝi estas la ĉefa parto de arkeologia *Nacia Parko Capivara*, protektata de Unesko, kie estas la plej malnovaj arkeologiaj restaĵoj de Brazilo kaj eĉ de tuta Ameriko. 

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la municipoj de Piaŭio

## Eksteraj ligiloj 
*  () 
 

Kategorio:Urboj de Brazilo
Kategorio:Municipoj de Piaŭio
Samantha Fox

**Samantha Karen FOX (**naskiĝis la 15-an de aprilo 1966 en Londono) estas angla fotomodelo, popkantanta stelulino kaj sekssimbolo kiu estis aparte populara en la 1980-aj jaroj.

Samantha Fox estis malkovrita de producento Jon Astrop. Ŝia granda sukceso fariĝas kanto *Touch Me (I Want Your Body)* (1986).

Ŝi origine famiĝis en Britio kiel nudmama tielnomita tripaĝa knabino en The Sun klaĉgazeto. Ŝiaj bildoj ankaŭ aperis en multaj aliaj publikaĵoj. Ŝi iĝis unu el la plej fotitaj britaj virinoj de la 1980-aj jaroj kaj unu el la plej elstaraj sekssimboloj de la epoko [fonto bezonata].

Ŝi ofte estis komparita kun la itala Sabrina, kiu ankaŭ altiris atenton per sia malkaŝa sekseco kaj malkaŝaj vestaĵoj. Muzikaj kaj klaĉrevuoj ofte markis tiujn kantistojn kiel la konkurantoj de unu la alian.

Sekvas kelke da pluaj kantoj kaj provo sukcesigi la kantistinon ankaŭ en Usono. Tie havis sukceson ekz. kanto *Naughty Girls*. Sed pluaj sukcesoj ne venis kaj Fox provas vidigi sin en filmo. En la jaro ŝi debutas en filmo *The Final Embrace*. Post pli longa paŭzo ŝi provas en la jaro 1998 je reveno per albumo *21th Century Fox*.

## Vidu ankaŭ 
* Seksosimbolo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.samfox.com  
* http://www.samfox-fanclub.com  
* http://www.faqs.org/faqs/personalities/samantha-fox 

Kategorio:Britaj kantistoj
Kategorio:Britaj fotomodeloj
Kategorio:Naskiĝintoj la 15-an de aprilo
Provincoj de Ekvadoro

eta|350ra|dekstre
Ekvadoro estas administre dividita en 24 provincoj:

## Listo de provincoj 
## Vidu ankaŭ 
* ISO 3166-2:EC

## Referencoj
Santarém

**Santarém** estas nomo por pluraj portugallingvaj urboj

Vidu:

## Brazilo 
* Santarém (Parao), parto de la subŝtato Parao, sidejo de loka Esperanto-Asocio
* Santarém (Paraibo), parto de la subŝtato Paraibo
* Santarém Novo

## Portugalio 
* Santarém (Portugalio), administra centro de samnoma distrikto Santarém
** Santarém (stacidomo), fervoja stacio en Santarém (Portugalio)
Neferhotep la 1-a

Reĝo **Neferhotep la 1-a** (regotempo -1696--1686) estis egiptia faraono de la 13-a dinastio de Egiptio.

**Neferhotep la 1-a** venis el militista familio. Lia avo, Nehy, portis la titolon ‘oficiro de la urba regimento’. Nehy geedziĝis kun virino Senebtysy. Ilia sola filo estis Haankhef, kiu edzinigis Kemi-on. Ili estas gepatroj de Neferhotep la 1-a. Lia edzino estis Senebsen.

Li regis 11 jarojn, lin posteulis lia frato Sobekhotep la 4-a, kiu estis la plej grava reganto de la 13-a dinastio.

Kelkaj esploristoj de la Biblio supozas, ke la la judoj forlasis Egiption dum lia regado. Oni trovis nek lian mumion, nek lian tombon. En 2005 francaj arkeologoj trovis novan statuon pri li ĉe Tebo, ĉe la obelisko de reĝino Hatŝepsut (-1504–-1484), parte dum ĝi.

Kategorio:Faraonoj
Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Paĝoj uzante vikiajn hieroglifojn
Brazila realo

**Realo** estas la nuna oficiale valida monunuo de Brazilo. Ĝi estas ankaŭ la nomo de la unua brazila monunuo (ĝis 1942 — tiam la pluralo estis *réis*, anstataŭ la nuntempa formo *reais*). Ĝi ekuziĝis en 1994. Ĝiaj centonoj nomiĝas *centavoj*.

## Internacia uzo 
En marto 2023 estis establita kunlabora kliringa organizo, kiu ebligis al Brazilo kaj Ĉinio plenumi rektajn pagojn kaj kreditojn, uzante nur brazilan realon kaj juanon anstataŭ usona dolaro, uzita tiucele antaŭe.

## Vidu ankaŭ 
* Cifrão

Kategorio:Monunuoj
Realo
Makaa patako

La **makaa patako** (ĉine 澳門圓, portugale *pataca macaense*) estas la monunuo de Makao. La internacia valuta kodo estas **MOP**. Unu patako konsistas el 100 *Avos*.

Cirkulas la sekvaj monbiletoj kaj moneroj:
* monbiletoj : 10, 20, 50, 100, 500 kaj 1000 MOP
* moneroj: 10, 20 kaj 50 Avos, 1, 2, 5 kaj MOP

La patako estas fikse ligita el la honkonga dolaro kaj do nerekte ligatas al la usona dolaro. En internacia komercado kutime pli uziĝas la honkonga dolaro ol la makaa patako, ĝi ankaŭ ene de Makao estas vaste akceptata.

File:10 Avos 1968 Macao.jpg|10 Avos, 1968
File:50 Avos 1978 Macao.jpg|50 Avos, 1978
File:Macau-1Pataca-1952.jpg|1 Pataca, 1952
File:Macau-5Patacas-1971.jpg|5 Pataca, 1971

File:50 Avos 1982 Macao.jpg|50 Avos, 1982
File:10 Avos 1988 Macao.jpg|10 Avos, 1988
File:20 Avos 1982 Macao.jpg|20 Avos, 1982

File:10 Avos 2007 Macao.jpg|10 Avos, 2007
File:50 Avos 1993 Macao.jpg|50 Avos, 1993
File:1 Pataca 2007 Macao.jpg|1 Pataca, 2007
File:5 Pataca 2007 Macao.jpg|5 Pataca, 2007

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Abdullah Beydoun's Banknoteworld: Macau – galerio de Makaaj monbiletoj

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Makao
Kategorio:Ekonomio de Ĉinio
Marajó

**Marajó** [mara**ĵo**] estas brazila insulo en subŝtato Parao antaŭ la elfluejo de rivero Amazono.

Ĝi havas areon de ĉ. 40 100 km² kaj estas la plejgranda rivera insulo en la mondo (iuj ne agnoskas ĝin kiel riveran insulon, ĉar ĝia nord-orienta bordo estas mara) kaj la 35a plej granda insulo en la mondo. Norde ĝin limas rivero Amazono (ties brako *Canal do Sul*), nord-oriente Atlantiko, sud-oriente kaj sude rivero Tocantins kaj sud-okcidente aro da direkto-ŝanĝaj kanaloj (rio de Breves, furo dos Macacos, rio Jacaré), kiuj depende de la sezono fluas de Amazono al Tocantins aŭ inverse.

En la insulo estas la municipoj Afuá, Anajás, Bagre, Breves, Cachoeira do Arari, Chaves, Curralinho, Gurupá, Melgaço, Muaná, Ponta de Pedras, Portel, Salvaterra, Santa Cruz do Arari, São Sebastião da Boa Vista kaj Soure.

En 1920 okazis evento, kiu influis la faŭnon sur la insulo: En Atlantiko akcidentis ŝipo el Azio, kiu transportis akvobubalojn; tiuj sukcesis naĝe savi sin kaj atingi la insulon. Tie ili plimultiĝis kaj nun estas signifa specio, uzata ekzemple por transportado de varoj kaj homoj. Oni taksas ilian nombron je almenaŭ duona miliono, eble multe pli.

Dosiero:Guaras.jpg|*Eudocimus ruber* (*Guarás*) sur insulo Marajó
Dosiero:90 marajó.jpg|Akvobubalo sur Marajó

Kategorio:Parao
Kategorio:Riverinsuloj en Brazilo
Koltano

**Koltano** estas erco, kaj ĝia nomo estas kunmeto de la nomoj de du maloftaj metaloj: **kol** de *kolumbio* (malnova nomo de niobio) kaj **tan** de tantalo. Koltano estas bezonata i.a. por produkti kondensatorojn, kiuj estas vaste uzataj en poŝtelefonoj, tekokomputiloj, biradaj sistemoj (GPS aŭ *tutmonda loktrova sistemo*) ktp.

eta|Minejo de Koltano en Centra Afriko

## Eksteraj ligiloj 
* Serge ZANDANDU NTOMONO ZOLA: KONGO (D. R.): Disrabado de naturaj riĉaĵoj el Monato (gazeto) (2003/1, p.&nbsp;10)

## Vidu ankaŭ 
* Kasiterito
* Kobalto
* Sangodiamanto
.

Kategorio:Mineraloj
Ĉeĥa krono

eta|500 kronoj - antaŭa flanko
eta|500 kronoj - malantaŭa flanko
La **ĉeĥa krono** (ĉeĥe *koruna česká*) ekde la 8-a de februaro 1993 estas la oficiala valuto de la ŝtato Ĉeĥio. Ĝi ekvalidis rapide post la divido de Ĉeĥoslovakio kaj la fondo de la sendependa ŝtato Ĉeĥio la 1-an de januaro 1993. Unu Ĉeĥa Krono egalas al 100 heleroj (ĉeĥe unu *haléř*, pluraj *haléřů*). La valuto estas unu el pluraj eŭropaj pagiloj, kiuj nomiĝas krono kaj kies nomo devenas de la krono de la mezepokaj nobelaj regantoj de la lando.

## Moneroj kaj monbiletoj 
Ekzistas la sekvaj moneroj:

10 heleroj (*enkasigitaj, do ne plu cirkulantaj*), 20 heleroj (*same enkasigitaj, do ne plu cirkulantaj*), 50 heleroj, 1 krono, 2 kronoj, 5 kronoj, 10 kronoj, 20 kronoj kaj 50 kronoj (relative maloftas). Malgraŭ la fakto ke ne plu ekzistas moneroj de 10 kaj 20 heleroj, tamen en la ĉiutaga komerco daŭre la sumoj kalkuliĝas en unuoj de 10 heleroj, kaj nur en kazo de pago per moneroj la sumo estas rondigita tiel ke pago eblas per la kronaj kaj 50-heleraj moneroj.

Ekzistas la sekvaj monbiletoj:

20 kronoj (relative maloftas), 50 kronoj, 100 kronoj, 200 kronoj, 500 kronoj, 1000 kronoj, 2000 kronoj kaj 5000 kronoj.

## Eŭro kaj Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II 
Ĉeĥio planis enkonduki la komunan eŭropan valuton Eŭro dum la jaro 2010, sed tamen ĝi ankoraŭ ne estis membro de la Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II, en kiu kutime membras la naciaj valutoj en transira fazo al la komuna eŭropa valuto. Kiam Ĉeĥio iĝis membro de la Eŭropa Unio la 1-an de majo 2004, la ŝtato firme deklaris la enkondukon de la komuna valuto dum la sekvaj jaroj, sed ne devis precizigi la ekzaktan daton de tiu enkonduko. 

## Metafora uzo de la vorto *helero* 
Ne nur en la ĉeĥa lingvo, sed ankaŭ en la najbara germana lingvo (la germanlingva vorto estas *Heller*) la vorto helero uziĝas en metafora senco, por tradicia, simbola monero de aparte detala valoro. '*"Auf Heller und Pfennig abrechnen"* signifas "detale finkalkuli kun konsidero de ĉiu helero kaj pfenigo". Dum la helero ankoraŭ estas oficiala pagilo, kvankam ĉiuj moneroj kun valoro de malpli ol 50 heleroj enkasiĝis, la pfenigo - do la centono de la antaŭa germana marko - jam nun estas historia valuto, ne plu valida pagilo ekde post la jaro 2001.

## Eksteraj ligiloj 
* valutoŝanĝaj kurzoj de la Eŭropa Centra Banko
* valutoŝanĝaj kurzoj de la nacia banko de Ĉeĥio 
* evoluo de la valutoŝanĝaj kurzoj (paĝoj same de la nacia banko de Ĉeĥio 
* informoj de la ĉeha nacia banko pri la kronaj monbiletoj 
* informoj de la ĉeha nacia banko pri la kronaj moneroj 

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Ĉeĥio
Kolaĝo

**Kolaĝo** aŭ **kungluaĵo**, foje ankaŭ **montobildo** estas artaĵo ricevita per kombino de ŝiritaj, rompitaj aŭ eltranĉitaj pecoj el diversaj materialoj (papero, ŝtofo, lado, ktp.), kun diversaj formoj kaj koloroj, libere aranĝitaj kaj algluitaj, aŭ alimaniere alfiksitaj, sur iu bazo.

Tiu tekniko iĝis populara sekvante la verkojn de la kubistoj, precipe Georges Braque kaj Pablo Picasso. La tekniko ankaŭ estis ofte uzita fare de la dadaistoj kaj similaj artistoj (Max Ernst kaj Kurt Schwitters).

Tiu kiu praktikas kolaĝon estas nomata kolaĝisto aŭ kungluisto.

## Galerio 

Dosiero:Nostalgia 110X70CM.jpg|
Dosiero:Juan Gris 001.jpg|Frue kolaĝo de Juan Gris (1887-1927), el 1914
Dosiero:CollageSchularbeit.jpg|Kolaĝo, laboro de 14-jara lernantino
Dosiero:Juan Gris Mann im Cafe 1914.jpg|Gris: Oleo kaj algluaĵo
Dosiero:OttokarBild.JPG|Kolaĝo kun fotokolaĝa tekniko

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* https://www.monato.be/2003/008091.html Evgeni Georgiev: LUKSEMBURGO: Strebo al la efika figuro] el Monato (gazeto) (2003/12, p.&nbsp;24)

Kategorio:Arto
Rublo

**Rublo** estas nomo de valuto en kelkaj landoj:

* **Belorusa rublo** estas la monunuo de Belorusio.
* **Rusia rublo** estas la monunuo de Rusio.
* **Sovetia rublo** estis la iama monunuo de Sovetio.
Gustave Courbet

**Jean Désiré Gustave COURBET**,  **Gustave Courbet** [ɡystav kuʁbɛ],  **Gustavo Kurbeto** (naskiĝis la  en Ornans, mortis la  en La Tour-de-Peilz) estis franca pentristo, karakteriza de la realista movado. Li ankaŭ partoprenis la politikajn eventojn de sia epoko.

Lia radikalismo pelis lin kontraŭ la pastroj, militistoj kaj ĉiuj ordogvidistoj. Oni kondamnis lin post la Komunumo pagi la restarigon de la Vendoma Kolono, detruita maje de 1871 kiel simbolo de la krimoj atribuitaj al Napoleono. Li volis dediĉi sin rekte al la pentroarto kaj ne volis esti en lernejo aŭ kazerno: li suferis militan juĝadon de milita tribunalo kiu kondamnis lin al sesmonata mallibero kaj alta monpuno.

## Bildaro 

Dosiero:Courbet,_Un_enterrement_à_Ornans.jpg|:*Entombiĝo ĉe Ornans* (1849)
Dosiero:Gustave Courbet 031.jpg| : *Posttagmezo ĉe Ornans* (1849)|alternative=: Posttagmezo ĉe Ornans (1849)
Dosiero:Gustave Courbet 025.jpg|: *La Roko de la 10-a horo* (1855)
Dosiero:Gustave_Courbet_-_Plage_de_Normandie_(National_Gallery_of_Art).jpg|:*Marbordo en Normandio*. (c. 1872/1875). Vaŝingtonio D.C.: Nacia Galerio de Arto
Dosiero:Courbet LAtelier du peintre.jpg| :*La ateliero de la pentristo* (1855), Luvro, Parizo
Dosiero:Courbet Selfportrait.jpg|: *Memportreto* plifame konate *La pip-fumanto* 1849
Dosiero:Origin-of-the-World.jpg|: *La origino de la mondo* 1866
Dosiero:Courbet Sleep.jpg|: *La dormo* 1866

## Aliaj verkoj 
* Virino kun papago

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.artrenewal.org/asp/database/art.asp?aid=746  
* http://cgfa.sunsite.dk/courbet/index.html  
* http://artchive.com/ftp_site.htm 
* http://www.humanitiesweb.org/human.php?s=g&p=c&a=b&ID=12  

Courbet, Gustave
Courbet, Gustave
Courbet, Gustave
Kategorio:Homoj de la Pariza komunumo
Courbet, Gustave
Imperativo

**Imperativo** estas gramatika formo por esprimi ordonon.

En Esperanto imperativo estas la verba finaĵo **-u**,
sed ĉar la sama finaĵo estas uzata ankaŭ por esprimi volon/deziron
ĝi nomiĝas ankaŭ volitivo.

En kelkaj lingvoj (kiel volapuko kaj Bolak), volitivo kaj imperativo havas apartan formon, ĝenerale, en hindeŭropaj lingvoj havas la saman formon.

Esprimojn kiel "bonvole" klarigas pri la imperativo aŭ volitiva uzo. En kelkaj lingvoj, kiel la portugala, ankaŭ la vortkonstruo kaj voĉlaŭteco klarigas tion. En la ĝermanaj lingvoj, la normala uzo estas la imperativa, kaj oni devas uzi "bonvolaj formuloj" por klarigi la volitivon, sed en aliaj, kiel la portugala, volitiva estas normala uzo, kaj oni devas uzi formulojn kiel "mi ordonas" por marki la imperativon. Tio kaŭzas interkulturajn problemojn, ĉar ekzemple, portugallingvano ne uzos ofte en Esperanto "bonvole" aŭ "dankon" kaj ŝajnos kruda al ĝermanparolanto.

Kategorio:Gramatiko