open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frans Hals

**Frans HALS** [frans hals] (naskiĝis en 1582 aŭ 1583 en Antverpeno, mortis la  en Harlemo) estis flandra/nederlanda pentristo de portretoj.

## Biografio 
[eta|250px|maldekstra|La ridanta kavaliro, [1624]]
alternative=Frans Hals (1582-83–1666) MET DP251935.jpg|eta|Frans Hals (1582-83–1666) MET DP251935
Hals naskiĝis en Antverpeno, sed lia familio elmigris al Harlemo, Nederlando ĉ. 1585, post la falo de Antverpeno sub la hispanoj dum la Okdekjara Milito.
27-jaraĝa, Hals aniĝis la pentrist-gildo *Sint-Lucasgilde* (Gildo de Sankta Lukaso), sed verŝajne li kvalifikiĝis pli frue. Kelkaj fontoj indikas, ke Karel van Mander estis lia majstro. Hals dufoje edziĝis, kaj havis dek kvar infanojn. Laŭ iuj kronikistoj, Hals mistraktis sian unuan edzinon, kiu mortis en 1616, kaj lian duan edzinon post lia morto li lasis senrimeda. Li mortis en 1666, kaj estis entombigata en la malnova *St.-Bavo-kerk* (Sankta Bavo preĝejo) sub la ĥorejo.

## Verkaro 
Neniu scias kiom da verkoj de Hals estas perditaj, sed ŝajnas esti multaj. La plej aŭtoritata nuntempa katalogo (Seymour Slive 1970–1974) atribuas 222 pentraĵojn al Hals. Laŭ alia aŭtoritatulo, Claus Grimm, en sia *Frans Hals. Das Gesamtwerk* (1989), estas nur 145. Oni ne scias, se Hals iam faris pejzaĝojn, mutajn naturojn, aŭ rakontajn verkojn, sed ne verŝajnas. Multaj da artistoj en 17-a jarcenta Nederlando elektis fakon, kaj ŝajnas ke Hals ankaŭ estis fakula portretisto. Ĝenerale, li pentris portretojn de la mezaj kaj pli altaj klasoj de la tiatempa socio: burgestroj, ekleziuloj, oficiroj, komercistoj kaj eĉ geregentoj. Kelkfoje Hals ankaŭ faris ĝenrajn pentraĵojn: infanoj de fiŝkaptistoj sur la plaĝo, spicistino, la "idioto de la vilaĝo" de Haarlem, (*Malle Babbe*), kaj aliaj "impresoj de ĉiutaga vivo".

Dosiero:Halsfou.JPG|Arlekeno 1620-1625
Dosiero:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|Rene Descartes 1649
Dosiero:Portrait of Isaac Abrahamsz. Massa by Frans Hals.png|Isaac Abrahamsz. MASSA 1626

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.malarze.walhalla.pl/galeria.php5?art=54 
* Muzeo Frans Hals, Haarlem (nederlande)
* Muzeo Frans Hals, Haarlem 
* *Web Gallery of Art* - plena verkaro de Hals (pentraĵoj), teksto en la angla.

Hals, Frans
Hals, Frans
Hals, Frans
Sid Vicious

**John Simon Ritchie-Beverly** [Ĝon Simon Riĉi-Beverli], plej konata kiel **Sid Vicious** [Sid Viŝus], estis angla punka muzikisto kaj membro de Sex Pistols [sekspistoloj]. Li mortis per trodozo kiam li aĝis 21 jarojn.

## Filmaro 
# Sex Pistols Number One (1976, dir. Derek Jarman)
# Will Your Son Turn into Sid Vicious? (1978)
# Mr. Mike's Mondo Video (1979, dir. Michael O'Donoghue)
# The Punk Rock Movie (1979, dir. Don Letts)
# The Great Rock'n'Roll Swindle (1980, dir. Julian Temple, VHS/DVD)
# DOA (1981, dir. Lech Kowalski)
# Buried Alive (1991, Sex Pistols)
# Decade (1991, Sex Pistols)
# Bollocks to Every (1995, Sex Pistols)
# Filth to Fury (1995, Sex Pistols)
# Classic Chaotic (1996, Sex Pistols)
# Kill the Hippies (1996, Sex Pistols, VHS)
# The Filth and The Fury (2000, dir. Julien Temple, VHS/NTSC/DVD)
# Live at the Longhorn (2001, Sex Pistols)
# Live at Winterland (2001, Sex Pistols, DVD)
# Never Mind the Bollocks Here's the Sex Pistols (2002, Sex Pistols, VHS/DVD)
# Punk Rockers (2003, Sex Pistols, DVD)
# Blood on the Turntable: The Sex Pistols (2004, dir. Steve Crabtree)
# Music Box Biographical Collection (2005, Sex Pistols, DVD)
# Punk Icons (2006, Sex Pistols, DVD)
# Chaos! Ex Pistols Secret History: The Dave Goodman Story (2007, Sex Pistols, DVD)
# Pirates of Destiny (2007, dir. Tõnu Trubetsky, DVD)
# Rock Case Studies (2007, Sex Pistols, DVD)
# In Search of Sid (2009, BBC Radio 4, Jah Wobble)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* groups.myspace.com

Kategorio:Anglaj muzikistoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Artistnomoj
Kategorio:Mortintoj pro drogoj
Kampa profundo

La **kampa profundo** (ankaŭ nomata *profundo de kampo*) estas la zono laŭlonge de la optika akso de optika sistemo, en kiu la rigardanto ricevas la impreson, ke linioj kaj konturoj montras klarajn limojn. Ĝi troviĝas inter la proksima kaj malproksima limoj de zono en kiu objektoj estas bildigitaj sufiĉe nete per objektivo aŭ lenso.

Ekzistas nur unu ebeno, perpendikulara al la optika akso, en kiu ĉiuj punktoj estas netaj.
Ĉiuj aliaj punktoj en la bildo estas kvazaŭ cirkletoj. La diametro de ĉi tiuj cirkletoj estas mezuro de la neneteco. Por difini la kampan profundon oni difinas, ke punkto (objekto) estas sufiĉe neta se la cirkleto havas ne pli grandan diametron ol certa valoro.

dekstra|eta|300px|Ekzemplo de kampa profundo. Nur unu loko estas tute neta, nome la mezo de la linio "depth of field", sed la linio super kaj sub ĝi estas ankaŭ konsiderataj sufiĉe netaj, kaj do apartenas al la kampa profundo.

La profundo dependas de la amplekso de la bildo, angulo de bildo de objektivo, distanco ĝis la objekto kaj relativa truo de objektivo:
* Ju pli granda estas relativa truo de objektivo des pli malgranda estas la profundo.
* Ju pli granda estas distanco ĝis la objekto des pli granda estas la profundo.
* Ju pli granda estas angulo de bildo de objektivo des pli granda estas la profundo. La sama dependo de la alia vidpunkto - ju pli malgranda estas ĉefa fokusa distanco des pli granda estas la profundo. Do teleobjektivo havas malpli grandan profundon ol larĝangula objektivo.
* Ju pli granda estas bildo (kun la sama angulo de bildo de objektivo) des pli malgranda estas la profundo. Sed ju pli granda estas la bildo des malpli grande oni devas poste pligrandigi la bildon. Do, por fari la saman rezultan bildon, la profundo ne dependas de amplekso de bildo de objektivo.

Kalkulado de la profundo:

*R1* = *(R f2)/(f2+K(R-f)z)* ;

*R2* = *(R f2)/(f2-K(R-f)z)* ;

kie *R1* - proksima limo de kampa profundo;
: *R2* - malproksima limo de akre kampa profundo;
: *R* - malproksimeco, je kiu la objektivo estas fokusita (distanco ĝis ebeno kun ideala neteco);
: *f* - ĉefa fokusa distanco de objektivo;
: *K* - denominatoro de relativa truo de objektivo;
: *z* - maksimuma diametro de cirkleto de neneteco pro nefokuso.

Se laŭ la formulo *R2* estas negativa la sufiĉa neteco estas ĝis malfino.

Kampa profundo de *P* = *R2-R1*.

Se objektivo estas fokusita por malfino

*R1* = *H* = *f2/(K z)* .

Uzante ĉi tiun valoron *H* (nomata *hiperfokusa distanco*) eblas reskribi la formulojn por ne malfina fokusa distanco:

*R1* = *(H R)/(H+R)* ;

*R2* = *(H R)/(H-R)* .

Se oni scias la limojn *R1* kaj *R2* la plej bona fokusa distanco, kiu donas la plej malbonan nenetecon estas

*R* = *(R1 R2)/(R1+R2)* .
----
Ĉi ĉiuj kalkuloj ne enkalkulas aberaciojn kaj aliajn kaŭzojn de neneteco. Plenan kalkulon vidu ĉe bilda distingkapablo.

## Vidu ankaŭ 
Bokeo

Kategorio:Optiko
Kategorio:Fotado
Bilda distingokapablo de objektivo

**Bilda distingokapablo de objektivo** estas kapablo de objektivo aparte fari en bildo proksimajn unu al la alia punktojn aŭ liniojn.

Bilda distingokapablo estas mezurata kiel kvanto da distingeblaj linioj en unuo de longo (ofte 1mm) en bildo. Ĉi tie ĉi tiu atributo diferencas de simpla (ne bilda) optika distingokapablo ĉar simpla optika distingokapablo estas mezurata kiel distanco sur objekto, sed ne en bildo.

Kutime distingokapablo estas malpli bona ĉe randoj de la bildo pro aberacioj, kiuj ĉe la randoj estas pli grandaj ol en la centro.

Distingokapablo dependas de relativa truo de objektivo - ju malpligranda estas la truo des malpli grandaj estas geometriaj aberacioj. Sed male ju malpligranda estas la truo des malpli granda estas difrakto. Do estas certa relativa truo (kutime 1/8 ... 1/11) kun kiu la objektivo havas la plej grandan distingokapablon.

Por mezuri distingokapablon oni uzas specialajn testajn bildojn kun streketoj je diversaj distancoj unu de la alia. Oni fokusas la objektivon sur la testa bildo. Kaj por ne dependi de kvalito de fota bendo aŭ matrico oni rigardas bildon de objektivo per speciala aparato, kiu mem havas multe pli bonan distingokapablon ol la bendo aŭ la matrico.

## Vidu ankaŭ 
*Bilda distingokapablo
Optika akso

eta|Optika akso (angle)
**Optika akso** estas imagebla linio, kiu estas akso de turna simetrio de lenso, spegulo aŭ objektivo. Pri speguloj ĉi tiu termino kutime estas uzata nur por malebenaj speguloj - sferaj, parabolaj, hiperbolaj ktp.

Ĉe lenso centroj de sferaj surfacoj de la lenso estas en la akso.

Objektivon oni plejofte faras tiel ke optika akso estas la sama por ĉiuj lensoj kaj speguloj.

Kategorio:Optiko
Optika vitro

**Optika vitro** estas travidebla vitro speciale farita por farado de optikaj aparatoj.

Bezonoj al ĉi tiu vitro estas sufiĉe pli grandaj ol al vitroj por plejparto da aliaj celoj. Pro tio estis inventitaj diversaj specialaj specoj de vitro kun diversaj atributoj. Optika vitro devas estis en pli granda grado ol kutima vitro homogena, travidebla, senkolora, pura, kun apartaj proprecoj (ekz. disperso, refrakta indico, ktp). Pro tio ĝia kemia enhavo estas pli malsimpla. Ofte optika vitro enhavas silicon, alkalan oksidon, arsenon, bariajn salojn, fluorajn salojn. La surfacoj de bonkvalitaj optikaj vitroj estas poluritaj.

Ĉefaj atributoj de optika vitro estas indico de refrakto, disperso kaj optika denso.

Ĉefaj specoj de optika vitro:
* Kraŭno;
* Flinto.

Por fari koloran vitron oni aldonas substancojn kun kupro, seleno, oro.

Ĉefaj malavantaĝoj de optikaj vitroj:
* **Ŝtonoj** estas malgrandaj netravideblaj eroj de fandujo aŭ nefanditaj eroj de fonta miksaĵo, el kiu la vitro estis farita. Se la ŝtonoj estas malmultaj, malgrandaj kaj malproksimaj de fokusa ebeno, ili ne malplibonigas sufiĉe bildon de lenso, farita el la vitro.
* **Bobeloj** estas pro eligado de gasoj dum kemiaj reakcioj inter eroj de la vitro. Ili estas preskaŭ neeviteblaj. Bobeloj refraktas lumon je diversaj anguloj.
* **Fumo** estas ondformaj malhomogenaĵoj en vitro.
* Mekanikaj **tensioj** estas pro nesamtempo plimalvarmigado de vitro dum produktado aŭ pro tro grandaj fortoj de muntado de lenso. Tensioj estas danĝeraj, ĉar ili povas krevigi lenson post ia tempo. Ili nevideblas sen specialaj aparatoj. Ili videblas per aparato, kiu sentas ŝanĝon de polarizo de lumo trairinta tra la vitro.

Kategorio:Optiko
Kategorio:Vitro
Kraŭno

[eta|Kraŭno kaj [flinto]]
**Kraŭno** estas aro da specoj de optika vitro. Tiaj vitroj konsistas ĉefe el silico (SiO2) kaj alkalaj oksidoj.  Ili havas relative malalta refraktan indicon (≈1.52) kaj malaltan disperson.

Kraŭno kun aldono de fosfora anhidrido estas **fosfora kraŭno**, kun aldono de bora anhidrido estas **bor-silica kraŭno**, ktp.

Kategorio:Optiko
Kategorio:Vitro

Kategorio:Tipoj de vitro
Flinto

[eta|[Kraŭno kaj flinto]]
**Flinto** estas aro da specoj de optika vitro. Ilia specialaĵo estas enhavo de plumbo. ILi havas relative alta refraktan indicon (inter 1,45 kaj 2) kaj alta disperson.

Flinton kun malpli ol 50% de plumbo oni nomas kiel malpeza, flinton kun pli ol 50% de plumbo oni nomas kiel peza.

Kategorio:Optiko
Kategorio:Vitro
Kategorio:Tipoj de vitro
Metuŝelaĥ

**Metuŝelaĥ** laŭ Biblio estis la homo kiu vivis dum pli da tempo, 969 jaroj, ol iu ajn alia en la historio. Li estis filo de Ĥanoĥo kaj pranepo de Set. Lia longdaŭra vivo estas proverba. Kvankam Genezo ne klare diras tion, estas tre eble, ke oni intencas implici, ke Metuŝelaĥ mortis en la Diluvo, el kiu nur lia nepo Noa kaj ĉi ties plej proksimaj familianoj eskapis per la arkeo.
Pegoformaj birdoj

Ses familioj de arbaraj birdoj kreas ordon de pegoformaj birdoj de kiuj la plej konataj estas pegoj kaj iliaj proksimaj parencoj. La ordo havas 67 genrojn kun iom pli ol 400 specioj. Ili vivas tutmonde krom Aŭstralio, Antarkto, Madagaskaro kaj kelkaj malgrandaj insuloj.

Ilin karakterizas:
* longeco de 8 cm ĝis 60 cm
* pezo de 6 g ĝis 315 g
* zigodaktila (science zygodaktyla) piedo - enaj fingroj turnitaj reen (en parto de familioj) en resto de familioj turnebla fingro reen
* monogamio
* ovometado de 2 ĝis 10 ovojn
* ambaŭ gepatroj kovas kaj nutras idojn (krom nestoparazitado)
* ĉiuj nestas en kavoj (arbaraj aŭ teraj)
* nemigrantaj nur la plej nordaj populacioj vagadas

Specioj estas insekt-, ĉion- kaj fruktmanĝuloj (tukanoj). Anoj de familio de mielindikantoj (Indikatoridae) manĝas abelvakson.
Ĉiuj Pegeformaj birdoj havas simile kiel strigoj kaj papagoj, zigodaktilan piedon du fingroj antaŭen kaj du malantauen, ĉi tio estas kutima avantaĝo por birdoj kiu multe da tempo pasigas sur arbotrunkoj.
La plej proksimaj parencoj estas paseroformaj birdoj kaj koracioformaj birdoj.

## Klasifikado 
Ordo:Pegoformaj birdoj ( Piciformes)
* Subordo: Galbulae
** Superfamilio:Galbuloidea
*** Familio: *Galbulidae*, Galbuledoj aŭ jakamaraoj (18 specioj)
*** Familio: *Bucconidae* aŭ Bukonedoj (33 specioj)

** Superfamilio:Capitonoidea
*** Familio:*Lybiidae* aŭ Libiedoj aŭ Afrikaj barbuloj
*** Familio:*Megalaimidae* aŭ Megalaimedoj aŭ Aziaj barbuloj
*** Familio:*Capitonidae* aŭ Kapitonedoj (ĉirkaŭ 15 specioj) aŭ Sudamerikaj barbuloj
*** Familio:*Semnornithidae* aŭ Semnornitedoj (2 specioj) aŭ Tukanbarbuloj
*** Familio:*Indicatoridae*, Indikatoredoj (17 specioj) aŭ Mielindikantoj
** Superfamilio:Rhampastoidea
*** Familio:*Ramphastidae*, Ramfastedoj aŭ Tukanoj, (42 tukanoj)

* Subordo:*Picoidea*
** Familio:*Picidae* aŭ Pegedoj (pli ol 200 specioj) Pegedoj
*** Subfamilio:*Picinae* aŭ Pegenoj
*** Subfamilio:*Picumninae* aŭ Pikumnenoj
*** Subfamilio:*Jynginae* (2 specioj) Koltorduloj

Kategorio:Birdoj
Lepismo

|}
La **lepismo** aŭ **sukerfiŝeto** (science ***Lepisma saccharina***) estas vigla, lumo-tima kaj senflugila insekto. Ĝi manĝas karbonhidratojn kiel sukeron kaj amelojn, kio klarigas la originon de ĝia nomo. Ĝi estas parto de la biologia ordo Tisanuroj, ekzistis dum pli ol 300 milionoj da jaroj kaj havas kosmopolitan distribuon.

Lepismoj apartenas al tiuj malmultaj bestogrupoj, kiuj havas korpajn, proprajn celulazojn, tio estas, ili ne dependas de endosimbiotoj por digestado de celulozo.

## Aspekto 
La longeco de lepismo, ne inkluzivante ĝiajn membrojn, estas proksimume unu centimetro. Ĝiaj tentakloj estas longaj kaj fadenecaj. Ĝi havas piedojn de du, tri aŭ kvar de siaj membroj. La metala koloro de ĝia korpo estas pro ĝiaj arĝent-koloraj skvamoj, kiuj aperas post ĝia tria skvamoŝanĝo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ext.vt.edu/departments/entomology/factsheets/silverfi.html  
* http://www.doyourownpestcontrol.com/silverfish.htm 
* http://www.hausgarten.net/gartenpflege/pflanzenschutz/silberfische-bekaempfung.html 

Kategorio:Insektoj
Neĝhomo

eta|Neĝhomo
dekstra
eta|La vintrohomo, el germana infanlibro
[eta|Karto de [novjaro kun figuro de neĝhomo]]

**Neĝhomo** estas skulptita figuro farita el neĝo en la proksima formo de homo. La simbolo de neĝhomo estas populare ligita kun Kristnasko kaj estas enfiksita en okcidenta kulturo. Farado de neĝhomo estas populara amuzokupo dum vintro. Kiel la burgo el sablo, la neĝhomo estas formo de efemera arto.

## Historio
La unuaj mencioj pri neĝhomo aperas en la 16-a jarcento (en verkoj de William Shakespeare). Ĝi aperas en kompilaĵo da infanaj rimaroj en 1770 en Leipzig. Ĝi estis tiam minacanta personiĝo de la vintro. En la komenco de la 20-a jarcento, ĝi estas asociata al la finjaraj festoj kaj iĝas figureto de la kristnaska arbo.

## Fabrikado
Oni povas fari neĝhomon rulante grandan bulon de neĝo por formi la "korpon". Dua bulo pli malgranda estas metita sur la unuan kiel "kapo". Vizaĝaj aĵoj kiel okuloj kaj buŝo estas ofte aldonitaj uzante terkarbon, ŝtonetojn, aŭ butonojn. Oni povas aldoni kiel "nazo" pecon de frukto aŭ legomo, ekzemple karoton. Bastonetoj ofte estas uzita kiel brakoj. Neĝhomoj ofte aperas kun pipo, skarpo, ĉapelo, kaj tenante balailon

## En Azio
En Japanio, simila figuro el neĝo estas nomata neĝa daruma, konsistanta el du partoj (kapo kaj korpo), kaj pli similas al la pupo de daruma, ol al la homa figuro.  

## Vidu ankaŭ
* Jetio

Kategorio:Ŝatokupoj
Kategorio:Skulptaĵoj
Kategorio:Neĝo
Neĝviro

La gloso **neĝviro** povas signifi la jenajn:

*Saskvaĉo (vivanta en Usono)
*Jetio (vivanta en Himalajo)
*Neĝhomo (neĝulo el neĝaj globoj)
Bamio

eta|Fritita bamio el Indonezio
**Bamio** (Indonezie: Bami Goreng = Fritita bamio) estas ĉindevena indonezia manĝaĵo. Ĝi konsistas el nudeloj kun porkaĵo (aŭ alia viando) kaj legomoj kun spicoj. Ĝi estas enkondukita de la en Indonezio loĝantaj ĉinoj. Post 1947 kiam Indonezio fariĝis sendependa multaj loĝantoj iris al Nederlando kaj kunprenis iliajn manĝkutimojn. Nun la indonezia kuirarto estas tre konata en Nederlando.
Kvankam la bamio de origine enhavas porkaĵon (oni diras ke la vorto devenas de la ĉina "ba" (porko) kaj "mi" (nudeloj)) ĝi ankaŭ foje estas preparita kun kokaĵo aŭ sen viando ekzemple kun tofuo.

## Recepto 
: Bami Goreng

Kategorio:Indonezia kuirarto
Kategorio:Manĝaĵoj
Kurdio

**Kurdio**, **Kurdujo** aŭ **Kurdistano** estas ne precize difinebla areo, teritorio en Okcidenta Azio, kiu estas traktata kiel historia setleja areo de la kurdoj aŭ kie la kurdoj formas plimulton inter la loĝantaro. La ŝtatoj sur kies teritorio etendiĝas partoj de Kurdio, evitas la esprimon Kurdio aŭ eĉ simple malpermesas uzon de tio. La entuta kurda setleja areo varias de proksimume 190 000 km² tra 490 000 ĝis 530 000&nbsp;km² kaj kovras grandajn partojn de Turkio, Irako, Irano, Sirio kaj Armenio. Ĉi tiu areo havas multajn subterajn fontojn kaj minejojn.

Urbo de Piranshahr estas ĉefurbo de mukerian distrikto.

La loĝantaro de Kurdio kalkulas inter 35 milionoj kaj 40 milionoj da homoj. Kurdoj parolas la kurdan lingvon, kiu apartenas al la hindeŭropa lingvaro. Multaj kurdoj celas fari Kurdion sendependa ŝtato en kiu la plimulto el la loĝantoj estos kurdoj kaj kie plej multaj kurdoj loĝos.

## Situo 
La plej grandaj urboj de Kurdio estas:

### Turkio 
### Irako 
### Irano 
### Sirio 
La regiono Roĵavo kun plejparte kurda loĝantaro troviĝas en nord-orienta parto de Sirio, lime de Turkio. Dum la Siria enlanda milito la kurdaj trupoj estis aliancanoj de Usono kaj grave kontribuis al la venko super la Islama Ŝtato en la regiono.

Tamen Turkio ĉiam esprimis zorgojn rilate foriĝon de la kurdoj en tiu ĉi regiono kaj ilia eventuala helpo al la turkaj kurdoj, loĝantaj translime, en ilia lukto por sendependiĝi disde Turkio. En 2016-2018 okazis du operacoj de la turka armeo en tiu ĉi regiono, sed ili estis limigitaj pro ĉeesto de la usona armeo, kies aliancanoj estis la kurdaj trupoj, batalantaj kontraŭ la Islama Ŝtato. Tamen la  la usona prezidanto Donald Trump post telefona interparolo kun la turka prezidanto Recep Tayyip Erdoğan subite anoncis fortiriĝon de la usonaj trupoj el Sirio, kiu tuj komenciĝis. Ĝin sekvis atako de la turka armeo kontraŭ la kurdoj, kiuj akuzis Usonon perfidi ilin.

## Popolo 
La kurdoj estas popolo de hindeŭropa deveno kies lingvo, la kurda (kurde: *kurdî*), estas hindeŭropa lingvo. En la kurda regiono kurdoj formas la plimulton de la loĝantaro, tamen en ĝi vivas ankaŭ araba, armena, iraka, azera, juda, oseta, irana kaj turka komunumoj. Plimulto de la kurdoj estas islamanoj, sed apude ekzistas ankaŭ anoj de aliaj religioj, inter ili jezidoj, alevoj, kristanoj kaj judoj.

## Vidu ankaŭ 
Siria Kurdio

Kurdoj

(ku) Kurda diasporo

Kurda literaturo

## Eksteraj ligiloj 
(ku, fr, nl, en) Kurda Instituto en Bruselo

(en) Kurda centro en Moskvo
Arkeo

La vorto "**arkeo**" povas aperi en pluraj malsamaj sencoj:
*la **arkeo de Noa**;
***Arkeo**,  unu el la naturaj satelitoj de Jupitero;
***Arĥeoj** (sinonime: "Arkeoj"), biologia regno de prokariotaj estaĵoj.
Pasto

[eta|Freŝe farita pasto en [bovlo de kirlaparato.]]
**Pasto** estas ĝeneralsenco mola, homogena substanco. 

En kuirarto, ĝi ofte konsistas el knedebla miksaĵo de faruno kaj akvo kun aliaj ingrediencoj kiel butero, ovoj, lakto, legoma oleo ktp.
Pasto norme ne estas manĝata sen kuirado, kaj estas ofte bolata, fritata aŭ bakata por fari manĝaĵon nomatan pastaĵo.

Pasto estas la senkuira bazo de multaj manĝaĵoj, kiel panoj, biskvito, nudeloj, pasteĉo ktp.

Pasto povas esti fermentata kun gisto aŭ alia ingredienco por fari la finan produkton pli aereca.

Oni platigas paston per pastorulo.

## Pastaĵoj
* Fuzilioj
* Makaronioj
* Nudeloj
* Spagetoj
* Vermiĉeloj

## Vidu ankaŭ 
* Foliigita pasto
* Gistopasto
* Huntuno
* Murbo
* Pico
* Pastaĵo
* Dentopasto
* Pastorulo

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Bakaĵoj
Jafet

**Jafet** estas la unua filo de Noa, unu el homoj kiu survivis Tutmondan diluvon. Jafet estas, laŭ la Biblio prapatro de ĉiuj "dissemiĝitaj tra la insuloj", t. e.,eŭropaj popoloj, ĉefe la grekoj kaj aliaj blankuloj.

Kategorio:Bibliaj personoj
Fridujo

eta|Malfermita fridujo
[eta|Malnova elektra fridujo, kun cilindra hejtinterŝanĝilo supre. Ĝi nun estas en la kolekto de [Thinktank, Birmingham Science Museum. ]]

**Fridujo** (aŭ malofte **malvarmujo**) estas aparato, kiu havas reguligitan internan temperaturon kun la celo konservi nutraĵojn aŭ aliajn substancojn.

Por la konservado de nutraĵoj, la interna temperaturo estas pli malalta ol la ĉirkaŭa ĉambra temperaturo kaj varias iomete ĉirkaŭ 6 gradoj celsiaj.

La malvarmigado estas efektivigita plej ofte per la vaporigado de fluidaĵo, pro kiu energio en la formo de varmo estas forprenata de la interno de la fridujo. La vaporo poste estas kunpremata per kompresoro kaj ĝi fordonas sian varmon ene de
radiatoro kiu estas fiksita ekstere surdorse de la fridujo.

## La termino "fridujo" 
Kvankam la neologismo "frida" por "malvarma" estas preskaŭ neuzata en Esperanto, oni preskaŭ ĉiam uzas la terminon "fridujo" anstataŭ "malvarmujo". Tion verŝajne kaŭzis la fakto ke en multaj naciaj lingvoj la vorto por fridujo komenciĝas per "fri". Tamen, ĉar la radiko "FRID" havas la saman signifon kiel "MALVARM", "malvarmujo" ankaŭ estas ebla esprimo, kaj ĝi estas ankaŭ malofte uzata.

## Historio
Baltzar von Platen kaj Carl Munters estis inventistoj de la gasabsorba fridujo en 1922 kiam ili estis svedaj studentoj de inĝenierado en la Reĝa Instituto de Teknologio de Stokholmo, Svedio. La tekniko produktis "malvarmon" el varmofonto kiel propano, elektro aŭ keroseno.

## Vidu ankaŭ 
* Fridigilo
* Termodinamiko
* Varmopumpilo
* Frostujo
* Manĝokonservado
* Friduja magneto
* Komunuma fridujo

Kategorio:Nutraĵo
Kategorio:Ujoj
Kategorio:Hejmo-maŝinoj
Côtes-d'Armor

**Côtes-d’Armor** [] () estas franca departemento (n-ro 22) en la regiono Bretonio (franca regiono). Ĝi estas  granda kaj havis  loĝantojn en la jaro 2013. Ĝi enhavas 356 komunumojn.

La departemento antaŭe nomiĝis *Côtes-du-Nord* (“Nordaj marbordoj”). La nova nomo, elektita en 1990, devenas de la bretona lingvo kaj signifas “marbordoj de la lando ĉe la maro” (Vd la artikolon Armoriko).

## Plej grandaj urboj 
* Saint-Brieuc (bretone *Sant-Brieg*):  loĝantoj
* Lannion (*Lannuon*): 
* Dinan (*Dinan*): 
* Guingamp (*Gwengamp*): 

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al kvar arondismentoj:
* arondismento Dinan
* arondismento Guingamp
* arondismento Lannion
* arondismento Saint-Brieuc

## Kulturo 
### Lingvoj 
Oni ĉie parolas la francan lingvon, sed estas parolataj ankaŭ regionaj lingvoj: la bretona okcidente (kelta lingvo) kaj la galoa lingvo oriente (latinida lingvo).

### Esperanto 
En eta vilaĝo nomata Plouézec (*Ploueg-ar-Mor*) okazas ĉiujare la plej grava esperanta renkontiĝo en Bretonio: la Internaciaj Renkontoj de Pluezek.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Côtes-d'Armor

## Eksteraj ligiloj 
* Departementa konsilio de Côtes-d’Armor
* Prefektejo de Côtes-d’Armor
* la departementa Esperanto-klubo


Kategorio:Departementoj de Francio
Kategorio:Bretonio
Finistère

**Finistère** ([], bretone **Penn-ar-Bed** []) estas unu el la du historiaj partoj (kun Morbihano) de la »Malalta Bretonio« (kie oni parolas bretone, male ol en Alta Bretonio kie oni parolas en la galoa), kaj la plej okcidenta el la departementoj de Francujo. Ĝia ĉefurbo estas Quimper, sed la plej granda urbo estas Brest.

Ĝia franca nomo venas de la latina *Finis Terræ* (“fin-tero”: en la signifo “fina landaĵo“) pro tio, ke ĝi estas la ekstremaĵo de Bretonio. La bretona nomo signifas “pinto de la mondo”.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al kvar arondismentoj:
* arondismento Brest
* arondismento Châteaulin
* arondismento Morlaix
* arondismento Quimper

## Ĉefaj urboj 
* Quimper (*Kemper*):  loĝantoj en 1999
* Brest (*Brest*): 
* Morlaix (*Montroulez*): 
* Châteaulin (*Kastellin*): 
* Carhaix-Plouguer (*Karaez*):  (grava festivalo: Les Vieilles Charrues)

La departemento entute enhavas 281 komunumojn.

## Kulturo 
### Lingvoj 
Finistère estas la bretonia departemento, en kiu la bretonlingva influo estas la plej forta (la plej fora de Parizo). Kvankam nun la plejmulto de la loĝantoj parolas la francan lingvon, la bretona restas signifoplena por la loĝantoj. Kaj ĉiuj aviztabuloj en Finistère estas nun dulingvaj kaj estas pluraj lernejoj, kie oni instruas en la bretona.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Finistère


Kategorio:Departementoj de Francio
Kategorio:Bretonio
Provinco Kurdistano

La **provinco Kurdistano** ( elp. *kordestân*) estas unu el la 30 provincoj de Irano kaj konsistas el proksimume triono de la irana parto de la kultura teritorio Kurdio (aŭ *Kurdistano*). Plejmulto el la loĝantoj de tuta Kurdio, kaj ankaŭ de la irana "provinco Kurdistano", estas kurdoj kiuj parolas la kurdan lingvon.
eta|250ra|
La plej gravaj urboj de la provinco estas Sanandaĝo, Sakezo, Marivan, Bane, Divandere, Kamyaran kaj Dehgolan.

La ĉefurbo kaj administra centro de la provinco estas Sanandaĝo (perse *Sanadaĝ*, kurde *Sine*). La ISO-kodo de la provinco estas IR-16.

Kurdio
Kategorio:Kurdio
Kriptozoologio

**Kriptozoologio** (de la vorteroj el la antikva greka lingvo  kriptós, „kaŝita, sekreta“,  zóon, „besto, vivaĵo“ kaj  lógos, „instruo“) estas kvazaŭscienca fako, kiu dediĉas sin al la serĉo kaj studo de ŝajne kaŝitaj, misteroplenaj aperaĵoj. Apartenas inter ili ekzemple: monstro de Loch Ness, jetio, saskvaĉo, submaraj monstroj, drakoj, unukornuloj, gnomoj, kaj similaj.

La kriptozoologio laŭ la scienca zoologio estas konsiderata kiel pseŭdoscienco kaj subkulturo, derivita de la sopiro de kelkaj esplorserĉi tiujn ĉi misteroplenajn kreitulojn. Science, etnologio en fokuso de folkloro kaj mitologio traktas tiajn estaĵojn.

## Vidu ankaŭ 
* Monstro
* Pseŭdoscienco
* Scienco
* Monstro de Loch Ness
* Saskvaĉo
* Kting voar (d:Q1310564)


Kategorio:Zoologio
Kategorio:Misteroj
Saskvaĉo

**Saskvaĉo** ( [SÆS-kŭaĉ], el indianlingva fonto) aŭ *Bigfoot* [BIG-fut] — laŭsence **Grandspurulo** aŭ **Grandpiedulo** — estas usona tipo de neĝviro. Ĝi estas jam tre longe konsistero de indianaj legendoj kaj mitoj. Diference de himalaja jetio ĝi troviĝas en montaroj kaj arbaroj najbarantaj kun dense loĝataj teritorioj, kaj do nombro de vid-atestintoj, kiuj ekvidis la Grandspurulon, kelkcentfoje superas kvanton de tiuj okazintaĵoj en Azio. En la teritorio de troviĝo de la Grandspurulo eĉ aperas regulaj ĵurnaloj, kiel estas ekz. *Bigfoot news* (*Novaĵoj pri Grandspurulo*), kiuj okupiĝas sole per amasigado de tiuj ĉi okazintaĵoj kaj ceteraj pruvoj, kio estas precipe fotografioj kaj muldaĵoj de piedsignoj.

eta|Saskvaĉo laŭ artistoEl ĉiuj informoj pri ekvido de neĝviro vekigas la plej grandan sensacion kurta filmo filmita en la jaro 1967 de Roger Patterson ĉe la rojo *Bluff Creek* en Norda Kalifornio. La filmo ne estas de la plej bona kvalito, sed el pli klaraj filmeroj eblas taksi, ke la kreitulo estas kun la plej granda verŝajneco femalo, ĉar ŝi havas larĝajn krurojn kaj mamojn. Sed la filmo estas interesa eĉ ankaŭ el aliaj kaŭzoj. Ne nur ke estis konata loko, kie la filmo estis filmita, sed pluaj esploristoj povis veni tien tre baldaŭ kaj same kiel Patterson kaj lia amiko Bob Gimlin fari muldaĵojn de piedsignoj de la kreitulo kaj mezuri longecon de ĝia paŝo. Ankaŭ estis eble fari entute precizan takson de la pezo, rilate al tio, ke la pozicio de arboj eĉ ne falintaj traboj, aperinta en la filmo, ne ŝanĝiĝis. Doktoro D. W. Grieve, docento de biokemio en londona hospitalo *Royal Free Hospital* kaj grupo de sciencistoj el la eksa Sovetunio faris tre zorgemajn analizojn de la filmo. Surbaze de komparo kun la filmo filmita kun homoj en la sama loko venis d-ro Grieve al konkludo, ke la nekonata kreitulo devas mezuri proksimume 1,95 m - vere eksterordinara alteco, se ne temus pri besto, sed pri homo en ia alivestigo - sed tio estas nenio neebla. La larĝeco de ties ŝultroj kaj flankoj estas je multe pli granda ol ĉe homoj kaj laŭ diveno la pezo povus esti ĉirkaŭ 150 kg. La longeco de la paŝo mezuras proksimume 1,07 m, kio estas por homo tro. D-ro Grieve notas, ke se temus pri homo vestita en ian peltmantelon, nur tre malfacile li kapablus similigi liberiĝintajn paŝojn kaj balancadon de la brakoj, kiu estis videbla en la filmo. "Se tio estas trompo, tiam temas pri tre saĝa trompo," li diras.

## Vidu ankaŭ 
* kriptozoologio

## Eksteraj ligiloj 
* http://skepdic.com/bigfoot.html 
* http://www.bfro.net 
* http://www.bigfootencounters.com/files/mk_davis_pgf.gif 
* http://www.texasbigfoot.com 

Kategorio:Misteroj
Kategorio:Primatoj
Kategorio:Kriptozoologio
Žďár

**Žďár** (legu Ĵdjar) estas nomo por pluraj setlejoj Ĉeĥio.

*Žďár (distrikto Blansko) - municipo situanta en distrikto Blansko
*Žďár (distrikto Jindřichův Hradec) - municipo situanta en distrikto Jindřichův Hradec
*Žďár (distrikto Mladá Boleslav) - municipo situanta en distrikto Mladá Boleslav
*Žďár (distrikto Písek) - municipo situanta en distrikto Písek
*Žďár (distrikto Rakovník) - municipo situanta en distrikto Rakovník

...aŭ partoj de setlejoj:
* Dolní Žďár (Ostrov) – parto de urbo Ostrov en distrikto Karlovy Vary
* Horní Žďár (Ostrov) – parto de urbo Ostrov en distrikto Karlovy Vary
* Horní Žďár (Jindřichův Hradec) – parto de urbo Jindřichův Hradec en distrikto Jindřichův Hradec
* Horní Žďár (Hajnice) – parto de municipo Hajnice en distrikto Trutnov
* Nový Žďár – parto de urbo Aš en distrikto Cheb
* Žďár (Brzice) – parto de municipo Brzice en&nbsp;distrikto Náchod
* Žďár (Chodský Újezd), ankaŭ Žďár u Tachova – parto de municipo Chodský Újezd en&nbsp;distrikto Tachov
* Žďár (Doksy), ankaŭ Žďár v Podbezdězí – parto de urbo Doksy en&nbsp;distrikto Česká Lípa
* Žďár (Kaplice), ankaŭ Žďár u Kaplice – parto de urbo Kaplice en&nbsp;distrikto Český Krumlov
* Žďár u Kumburku – parto de municipo Syřenov en distrikto Semily
* Žďár (Levínská Olešnice), ankaŭ Žďár u Staré Paky – parto de municipo Levínská Olešnice en&nbsp;distrikto Semily
* Žďár (Nalžovské Hory), ankaŭ Žďár u Nalžovských Hor – parto de municipo Nalžovské Hory en distrikto Klatovy
* Žďár (Radíč) – parto de municipo Radíč en distrikto Příbram
* Žďár (Tanvald) – parto de urbo Tanvald en&nbsp;distrikto Jablonec nad Nisou
* Žďár (Velké Chvojno), ankaŭ Žďár u Velkého Chvojna – parto de municipo Velké Chvojno en&nbsp;distrikto Ústí nad Labem
* Žďár (Veselá) – parto de municipo Veselá en&nbsp;distrikto Semily
* Žďár (Ždírec), ankaŭ Žďár u Blovic – parto de municipo Ždírec en&nbsp;distrikto Plzeň-sudo

## Vidu ankaŭ 
*Žďár nad Sázavou urbo situanta en distrikto Žďár nad Sázavou
Akvopseŭdomuelejo

[eta|Akvopseŭdomuelejo (paperfarejo) apud [Hattem Nederlando ]]
**Akvopseŭdomuelejo** estas pseŭdomuelejo kiu konvertas la fluadon de rojo aŭ rivero pere de akvorado al rotacia energio, kiu povas esti utiligata por produkti elektron aŭ por presado de oleo k.t.p.

Akvopseŭdomuelejoj povas esti dividitaj laŭ tipo de akvorado en:
* subepropulsitaj pseŭdomuelejoj
* mezepropulsitaj pseŭdomuelejoj
* suprepropulsitaj pseŭdomuelejoj
* turbinaj pseŭdomuelejoj

## Vidu ankaŭ 
* Akvoenergio
* Akvomuelejo
* Tajdomuelejo

## Eksteraj ligiloj 
* http://membres.lycos.fr/jcviel/contents1/Tidal_power_station.htm  
* http://www.dw-world.de/english/0,3367,1446_A_895835_1_A,00.html 
* http://www.molendatabase.nl/index_en.php  
* http://www.millpictures.com 

Dosiero:Braine le Chateau,Belgium,moulin banal.JPG|
Dosiero:Watermills Pliva Jajce Bosnia.JPG|
Dosiero:Haltern Sythen Mühle Wasserrad.jpg|

Kategorio:Muelejoj
Mahabad

**Mahabad** - ankaŭ latinliterigite *Mehabad*, perse مهاباد, kurde مەهاباد, azere *Məhabad* - estas urbo apartenanta al la nuna ŝtato Irano. Ĝi administre apartenas al la provinco Okcidenta Azerbajĝano kaj estas la plej granda kurda urbo en ĉi tiu provinco (la dua plej granda kurda loĝloko en la provinco estas Piranŝahr, 80 kilometrojn pli okcidente). La loĝantoj de Mahabad do plejparte estas kurdoj kaj parolas la kurdan lingvon. Ĝi daŭre estas la centro de kurda naciismo en Irano, ĉar en 1945 ĝi estis la ĉefurbo de la Popola Respubliko Mahabad. Mahabad ankaŭ havas filion de la privata Islama Universitato Azad (perse: دانشگاه آزاد اسلامی).

Personoj de Mahabad kaj el ĉirkaŭaĵo de ĉirkaŭ cent kilometroj kurde nomiĝas "mukri". Tio estas memorigo al historia kurda lando Mukrijan aŭ emirlando Mukri, kurde موکریان, kiu en la 17-a jarcento rezistis al la ŝaha regno, do Persio. Ĉefloko de tiu emirlando tiam estis la loko nun nomata Mahabad. La regiono de Mukrian konsistas el Piranŝahr kaj Mahabad.

eta|maldekstre|
La urbo ricevis sian nunan nomon fine de la 1920-aj jaroj, dum la regado de Reza Ŝaho Pahlavi, kiu regis inter 1925 kaj 1941. Antaŭe la loĝloko perse nomiĝis Savojbolagh kaj kurde Sablagh. Origino estis la tjurka vorto *soghuk bulak*, en signifo de "malvarma fonto" (en nuntempa turka lingvo traduko estus *soğuk bahar*).

## Distancoj 
Ardabilo troviĝas 281, Teherano 526, Kaŝano 604, Ŝirazo 1015 kilometrojn (aere) https://www.distancefromto.net/.

## Lingvo kaj religio 
La plej granda parto de Mahabad sekvas la sunaisman branĉon de Islamo. Krom la kurda lingvo multaj parolas ankaŭ la persan kaj la azeran lingvojn.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* artikolo pri Mehabad en *Le Monde diplomatique* (januare 1997, )
* informoj pri kuroj en Irano ĝenerale, sen specifa fokuso al la urbo ()
* reta enirpaĝo de la islama universitato de Mehabad, arkivigita en februaro 2006, poste ne plu atingeblis ()

Kategorio:Urboj de Irano
Provinco Kermanŝaho

La **provinco Kermanŝaho** (, ) estas unu el tridek provincoj en la nuntempa ŝtato Irano. Ĝia administra centro estas la samnoma urbo Kermanŝaho. La provinco kovras areon de  kvadrataj kilometroj kaj laŭ la stato de oktobro 2006 havis  loĝantojn.

Kermanŝaho situas en la okcidento de Irano. La loĝantoj de la provinco estas precipe kurdoj.

La plej grandaj urboj de la provinco Kermanŝaho krom la ĉefurbo estas Islamabad-Garb, Pawa, Cwanro, Rwanser, Sonqor, Bistun, Sarpol zahab, Qasre Shirin, Hersin kaj Nodshe.

[eta|maldekstra|helenisma bildigo de la antikva persa dio *Bahram* kiel [Herkulo.]]
[eta|maldekstra|la kavoj *Taq-e Bostan* kun [aĥemenidoj|aĥamenidaj kaj sasanidaj reliefoj.]]

## Geografio 
Sefid-Kuh estas montaro kiu kuŝas 10 kilometrojn sude de Kermanŝaho. Ties plej alta pinto atingas 2805 metrojn sur la marnivelo.

Kategorio:Kurdio
Kermanŝaho
Grenmuelejo

**Grenmuelejo** estas muelejo per kiu oni muelas grenon ĝis ĝi fariĝas faruno.

Jam en la antikva epoko homoj muelis grenon; en la komenco per du reciproke frotantaj ŝtonoj , poste per turnantaj manmueliloj, pli poste per akvomuelejoj aŭ ventmuelejoj.
Estas du muelŝtonoj kiuj en la grenmuelejo faras la veran mueladon.
La suba, la “kuŝanto”, estas fiksita je la planko de la ŝtonsubtegmentejo, kun supre kun eta interspaco la “iranto” (la muelŝtono kiu povas turni).
La greno falas inter la du ŝtonoj tra la “kroptruo” en la turnanta “iranto” sur la “kuŝanto”.
La distanco inter la du ŝtonoj estas precize alĝustigebla, de la muelisto, per speciala mekanismo. Ĉi tiu alĝustigo dependas de la propulsa forto, de la muelota produkto kaj la dezirata fajneco de la faruno.
Per kaneloj en la ŝtonoj la greno estas pelata al la ekstera flanko de la ŝtonoj kaj tiel muelita.

La muelota greno unue estas ŝutita en la ŝutujo supre sur la muelkuvo. Tra elflua aperturo, kiu povas esti malfermita kaj fermita, la greno venas en la skuujo.
Ĉi tiu skuujo estas movata tien kaj reen per la ŝtonakso, pro kio la greno dozite falas en la kroptruo.
En la ligna ŝtonkuvo la faruno estas kunportata de pelilo kiu estas fiksita je la “iranto” ĝis truo en la muelringo por poste fali en la faruntubon.
Poste ĝi estas kaptata, sur la muelsubtegmentejo, en muelujo sub kiu pendas sakon.

image:millingEquipment-01.jpg|Detalo de la muelmekanismo
image:millingEquipment-02.jpg|Detalo de la muelmekanismo
image:millingEquipment-03.jpg|Detalo de la muelmekanismo
image:millingEquipment-04.jpg|Detalo de la muelmekanismo
image:millingEquipment-05.jpg|Detalo de la muelmekanismo

Kategorio:Muelejoj
Kermanŝaho

**Kermanŝaho** (perse کرمانشاه, kurde Kirmaşan‎) estas antikva urbo de Irano kaj ĉefurbo de la samnoma provinco Kermanŝaho. La urbo fondiĝis dum la 4-a jarcento. 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantaro parolas en persa kaj dialekto de kurda lingvo.

Post la islama revolucio la registaro ŝanĝis la nomon de la urbo al *Baĥtaran*, sed intertempe oni denove uzas la tradician nomon.

Ĝi estas grava loko pro la epigrafo de **Dario la 1-a la Granda** en apuda *Behistun* (6-a jarcento a.K.), kiu troviĝas pli malpli 1300 metrojn alte en la montaro, unu el la plej allogaj ejoj en Mez-Orienta arkeologio: la Behistun-surskribon. Antaŭ nelonge Unesko rekonis ĝin kiel Mondan Heredaĵon. 

Ĉi tie la brito *Henry Rawlinson* kopiis la trilingvan epigrafaĵon de Dario la 1-a de la Aĥemenidoj, entranĉitan en la rokojn en 522 a.K. en la malnovaj persa, elama kaj akada lingvoj, gravega paŝo antaŭen al la deĉifrado meze de la 19-a jarcento de la kojnforma skribo.

## Famaj naskiĝintoj 
* Rahim Moeini Kermanŝahi
* Doris Lessing

## Eksteraj ligiloj 
*  (

Kategorio:Urboj de Irano
Kategorio:Kurda lingvo
Morbihan

**Morbihan** [] estas departemento de Bretonio, la plej okcidenta regiono de Francio. Ĝia nomo devenas de la bretona **Mor-Bihan** signifante Malgranda Maro. La departemento situas sude de Bretonio. La Mor-Bihan-a golfo estas tre fama pro sia belegeco kun multaj insuloj, inter kiuj estas Île-aux-Moines (“insulo de la monaĥoj”, bretone *Enizenac’h*).

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Lorient
* arondismento Pontivy
* arondismento Vannes

## Ĉefaj urboj 
* Vannes (bretonlingve *Gwened*):  loĝantoj en 2009
* Lorient (*An Oriant*):  en 2011
* Pontivy (*Pondivi*):  en 2008

La departemento entute enhavas 256 komunumojn.
maldekstra|eta|Mapo de Morbihan

## Lingvoj 
Oni ĉie parolas la francan lingvon sed ankaŭ viglas la originaj lingvoj: la bretona okcidente (kelta lingvo) kaj la galoa lingvo oriente (latinida lingvo). En 2003, oni taksis, ke estas  bretonlingvaj uzantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Morbihan

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Departementoj de Francio
Kategorio:Bretonio
Dihok

frame|dekstra|Provinco Dihok en la mapo de Irako

**Dihok-o** estas provinco de Irako, grandan parton de kies loĝantaro konsistigas kurdoj. Ĝi situas en nordo de la lando.

La Batalo de Gaŭgamelo estis grava batalo dum la invado fare de Aleksandro la Granda de la persa Akemenida Imperio. En 331 a.K. la armeo estrita de Aleksandro de la Helena Ligo kontraŭis la persian armeon de Dario la 3-a ĉe Gaŭgamelo, proksime de la nuntempa urbo Dahuk ĉe Mosulo (Iraka Kurdistano).
Gubernio Sulajmanija

eta|dekstra|250px
eta|dekstra|250px
La **gubernio Sulajmanija** aŭ kun gramatika artikolo **gubernio as-Sulajmanija** (, latinliterigo laŭ DMG *Muḥāfaẓat as-Sulaymānīya*) estas unu el sume 18 gubernioj de la ŝtato Irako. Laŭ takso pri la jaro 2010 ĝi havis proksimume  loĝantojn - tio povas ŝanĝiĝi, kaze ke aplikiĝus la artikolo 136 de la iraka konstitucio: tiam la distriktoj Kelar kaj Ĝamĝamal devus esti redonataj al la gubernio Kirkuk. Administra centro estas la samnoma urbo Sulajmanija. La teritorio kovras areon de  kvadrataj kilometroj. Ĝi situas en la nordoriento de la ŝtato, lime al Irano, kaj estas parto de la Aŭtonoma Regiono Kurdistano.

## Distriktoj 
La gubernio konsistas el la sekvaj 10 distriktoj:

* Darbandiĥan
* Ĝamĝamal
* Dukan (aŭ Dokan)
* Halabĝa
* Kalar
* Penĝŭin
* Piŝdar
* Ranja
* Ŝarbazer
* Sulajmanija

eta|maldekstra|

Kategorio:Gubernioj de Irako

Kategorio:Kurdio
Esperanto-movado en Japanio

eta|58-a Esperanto-Kongreso en Kanto, Tokio en 2009
La Esperanto-movado havas longan historion en Japanio. Por la historio ĝis 1934 vidu la artikolon Esperanto-movado en Japanio (ĝis 1934).

## Listo de Esperanto-grupoj en Japanio 
* Japana Esperanto-Instituto (JEI)http://www.jei.or.jp/hp/esp.htm
* Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj (KLEG)http://kleg.jp/esperanto.htm 
* Hokkajda Esperanto-Ligo (HEL)http://www.hokkajda-esp-ligo.jp/index.htm
* Esperanto-Ligo en Regiono Kantoo (ELK)http://sites.google.com/site/kantooesperantorenmei/
* Esperanto-Ligo de Tyûgoku kaj Sikokuhttp://koki.o.oo7.jp/cs_ligo.html
* Kjuŝua Esperanto-Ligo (KEL)https://sites.google.com/site/esperantokel/
* Japana Esperanto-Junularo (JEJ)http://www.jej.jp/
* Esperanto-Populariga Asocio (EPA)http://www.epa.jp/ 
k.a.

## Eksteraj ligiloj 
*  Esperanto as language and idea in Japan and China , Ulrich Lins
* 国内のエスペラント関係のリンク集 (Ligiloj al Japaniaj Esperantaj paĝoj)

Japanio
Gubernio Hasaka

eta|Hasaka Provinco
**Hasaka** respektive **Al-Hasaka** (, latinliterigo laŭ DMG ''*, sirie ܓܨܪܛܐ, ) estas unu el la 14 gubernioj de Sirio kaj situas en la nordoriento de la lando, lime de Turkio kaj Irako. La areo ampleksas  kvadratajn kilometrojn. Laŭ la stato de 2008, en la gubernio vivis proksimume  loĝantoj. Administra centro estas la samnoma urbo al-Hasaka, sed la laŭ nombro de loĝantoj plej granda urbo estas Kamiŝli.

La loĝantaro konsistas plejparte el kurdoj kaj el siriaj kristanoj, nomataj asirianoj. Krom ili ankaŭ ekzistas komunumoj de arabaj islamanoj kaj de armenaj kristanoj.

## Eksteraj ligiloj 
* statistikaj informoj en retejo *country-data.com*
* statistikaj informoj en retejo *state.gov*
* statistikaj informoj en retejo *gazetteer.de''

Hasaka
Provinco Ilamo

**Ilamo** (*Īlām*, aŭ *Elam*, ایلام), estas provinco de Irano, situanta en la okcidento de ĉi tiu lando. La administra centro estas la samnoma urbo Ilamo.
eta|dekstra|Ilama provinco en Irano

La areo estas . Laŭ la stato de la jaro 2005 en la provinco vivis  personoj. La loĝdenso sekve estas 27,1 homoj po km². La ISO-kodo de la provinco estas IR-05.

Ĉefaj urboj estas Ilam, Mehrano, Pakdaŝt, Dehloran, Dareh Ŝahr, Ŝirvan Va Ĉardavol, Arkovaz, Malek Ŝahi, Aivan kaj Abdanan. Aliaj urboj estas Salehabad kaj ...

La provinca teritorio limas okcidente kun Irako.

La plejmulto de la loĝantaro estas kurdoj kaj luroj.

Dum la antikveco la teritorio estis parto de la imperio de Elamo.

Ĝi estis unu el la partoj de Irano plej detruitaj dum la iraka-irana milito.

## Eksteraj ligiloj 
* Departemento de Edukado de la Provinco 
* Bildoj

Ilamo
Subenfiltriĝa teorio

eta|lang=eo|En Usono antaŭ 1982 la plimulto de duona enspezoj kresko iris al la fundo 90% (blua), sed flueti malsupren ŝanĝiĝis ke al la 10% (ruĝaj).
La **subenfiltriĝa** aŭ **deguta** aŭ **subenflueta**  teorio ( angle *trickle-down theory* = deguti, subenfiltriĝi) signifas teorion, laŭ kiu la ekonomia kresko kaj la ĝenerala bonstato de la riĉuloj subenfluetas, subenfiltriĝas, degutas al la subaj socitavoloj (angle *Trickle-down-Effect*). Ĝi apartenas al la hipotezoj de la propona politiko, unu el la ekonomiaj politikoj de novliberalismo.

Laŭ tiu ĉi pensmaniero, oni favorigas la riĉulojn per diversaj impostavantaĝoj, pensante ke ili – per siaj konsumoj – redonas el sia riĉeco al aliaj kaj fine moneroj venas eĉ al malriĉuloj. Tiu ekonomia politiko – kun malpliigo de la impostoj je riĉuloj – kaŭzas gravan ŝuldiĝon de la hejma ŝtato, dum la riĉuloj ofte alilande investas, konsumas la ŝparitajn sumojn. Tiel rigardante, la riĉuloj globale vere riĉigas malriĉulojn kaj ofte ne hejme.

Tiu ĉi ekonomia politiko pintiĝis dum regado de Ronald Reagan, en Usono kaj reaperis dum regado de George Bush. Tio kaŭzis, ke riĉuloj iĝis pli riĉaj kaj malriĉuloj pli malriĉaj (proporcie en Usono).

## Referencoj 
Kategorio:Ekonomiko
Peĉo

eta|Ilaro por peĉo
**Peĉo** estas nigra glueca substanco, ekstraktata el (pina kaj alia ligna) rezino aŭ minerala gudro.

Oni povas ekstrakti ĝin dum frakciigo (frakcia distilado) de terkarba gudro (je 500–). Se oni frue ĉesigas la frakciigon, estiĝas mola peĉo (moliĝanta ĉe ), se oni malfrue ĉesigas la frakciigon, estiĝas malmola peĉo (moliĝanta je ).

Ĝi estas grava liga materialo por koakso, bazmaterialo por lakoj, izolaĵoj. Oni povas produkti el ĝi eĉ koakson.

Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Substancoj
Suzo

**Suzo** (; elame **Ŝuŝan**; ; ; ) estas tre antikva urbo en la nuna provinco Ĥuzestano de Irano. En 2005, ĝi havis proksime  loĝantojn. Ĝi estas unu el la plej malnovaj koloniejoj de la regiono, kaj estis eble koloniigita jam ĉirkaŭ la jaro 4000 a.K.. Suzo estis historie la ĉefurbo de la lando Elamo, kaj dum sia historio interalie estis grava centro de la Partoj.

## Referencoj 
eta|maldekstra|250ra|

Kategorio:Historio de Irano
Kategorio:Parta imperio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Irano
Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo

La **Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo** (anglalingve: *Authorized Version* (Unuiĝinta Reĝlando), *King James Version* (Usono)) estas la plej fama traduko de la Biblio en la anglan lingvon. La traduko estas laŭvorta kaj tre fidinda, sed nun la lingvo estas arkaika kaj ofte malklara. La traduko estis tre populara de 1700 ĝis 1900 kaj ankoraŭ estas rigardata kiel la tradicia traduko de la Biblio inter anglalingvanoj.

## Fono 
En 1604, reĝo Jakobo la 1-a (en Skotlando li estas konsiderata Jakobo la 6-a) iniciatis la kreadon de oficiala traduko de la Malnova kaj la Nova Testamento en la anglan. Lia iniciato venis sur la fono de la amara lukto inter protestantoj kaj katolikoj en Anglio kaj Skotlando. Reĝo Jakobo proponis verki novan anglan tradukon, kiu akceptus same por protestantoj kaj katolikoj. Tiu traduko, farita el la hebrea kaj la greka de kvardek sep kleraj eklezianoj, estis publikigita en 1611. Ĝi estas ankoraŭ konsiderata la plej aŭtoritata (kaj plej bone) traduko de la Biblio en la anglan. Kiel tia, ĝi profunde influis literaturon en la lingvo.[dekstra|eta|150ra|La unua paĝo de la unua eldono de "La [Biblio, Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo", eldonita dum la jaro 1611.]]

## Vidu ankaŭ 
* Kolegio Corpus Christi (Oksfordo)

## Eksteraj ligiloj 
* [La Biblio, Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo](http://en.wikisource.org/wiki/Bible_(King_James)) Anglalingva teksto de eldono de la Universitato de Oksfordo je 1769.

Kategorio:Biblio
Druzoj

eta|Fotomuntaĵo
eta|Fotomuntaĵo
**Druzoj** (, pl.  *durūz*, ) estas malgranda etnoreligia grupo loĝanta plejparte en Libano, Israelo, Sirio, Turkio kaj Jordanio; malgrandaj grupoj ankaŭ elmigris al diversaj landoj de Ameriko kaj Eŭropo kaj alilanden. Ili uzas la araban lingvon kaj kondutas laŭ socia ŝablono tre simila al la araboj de tiu regiono. Plej multaj druzoj diras, ke ilia religio estas islama, sed plej multaj islamanoj ne akceptas tion kaj opinias ilin herezuloj aŭ alikredantoj. Ili interalie kredas je reenkarniĝo. Plej multaj druzoj nomas sin araboj, kvankam iuj (precipe en Israelo) neas tion. Ne ekzistas preciza censo, sed oni taksas ke la tutmonda druzaro nombras proksimume 1 milionon. Ili ne provas disvastigi sian religion, laŭ ili la pordoj estas fermitaj kaj nenia aliĝo al Druzismo eblas krom per naskiĝo.

La druzoj jam havis sendependan ŝtaton, la Ĝabal Druzoj inter 1921 ĝis 1936, en la sudo de Sirio ĉirkaŭ la urbo As-Suŭajda kaj sub la franca mandato de Sirio.

## Literaturo 
* Bennett A. Reincarnation, Sect Unity, and Identity among the Druze // Ethnology. — Vol. 45, No. 2. — University of Pittsburgh- Of the Commonwealth System of Higher Education, (Spring, 2006). — С. 87-104.
* Brenton Betts R., Havemann A. Exploring Druze Tradition // Journal of Palestine Studies. — Vol. 19, No. 4. — University of California Press on behalf of the Institute for Palestine Studies, (Summer, 1990). — С. 128—130.
* Shakeeb S. The British-Druze Connection and the Druze Rising of 1896 in the Hawran // Middle Eastern Studies. — Vol. 13, No. 2. — Taylor & Francis, Ltd., (May, 1977).


Kategorio:Religio
Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoreligiaj grupoj