open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zsuzsa Kovács

**Zsuzsa Kovács** [ĵuĵa kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kovács Zsuzsa** estis hungara aktoro, kantisto, subreto. Ŝia unua edzo estis Levente Szörényi, tiam ŝi naskis Örs Szörényi.
eta|Zsuzsa Kovács en 2009
Zsuzsa Kovács http://www.imdb.com/name/nm0468515/ naskiĝis la  en Pécs kaj mortis la 27-an de marto 2020.

## Biografio 
Zsuzsa Kovács frekventis lernejon pri baleto, kie ŝi lernis pianoludon kaj kanton. En 1960 ŝi aliĝis al dancista trupo de Teatro Csokonai (Debrecen), post du jaroj al baleta trupo de Nacia Teatro (Szeged), en 1963 al aktora trupo de la sama teatro. Ekde 1968 ŝi estas membro de Operetoteatro (Budapeŝto). Baldaŭ ŝi faris ankaŭ reĝisorajn taskojn. Ŝi ricevis 4 premiojn inter 1980-2017. Ŝi edziniĝis kaj eksedziniĝis dufoje, en la unua geedziĝo ŝi naskis filon.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare: La komedio de eraroj - kurtizán
* Molière: La malsanulo pro imago - anĝeleto
* Imre Kálmán: *Csárdáskirálynő* - Stázi; Cecília; Anhilte
* Béla Balázs: Burgo de la Blubarbulo - Judit (ina ĉefrolo)
* Ibsen: Peer Gynt - Ingrid
* Anton Ĉeĥov: Tri fratinoj - Bögő
* Lerner–Loewe: My Fair Lady - Elisa

## Elektitaj kinejaj filmaj roloj 
* *Érik a fény* (1970)
* *Az élet muzsikája - Kálmán Imre* (1984)
* Ni neniam mortos! (1993)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *Bors* (1968)
* *Vannak még angyalok* (1981)
* *Capitaly* (2002)

## Fontoj 
* datenoj
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj operetkantistoj
Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj
Kategorio:Hungaraj subretoj
Pillangó utca (metrostacio)

La **Pillangó utca** (=strato Pillangó) estas surfaca metrostacio en Budapeŝto. La nomo venis de la strato, kie haltas la metroo. Tiu stacio havas la plej malgrandan trafikon en la metrolinio M2.

## Historio 
En fino de la 1960-aj jaroj oni komencis konstrui tiun ĉi etapon. La unua itinero estis inaŭgurita en 1970. Por ŝpari monon, tiu ĉi parto estis konstruita laŭ la surfaco al la sekva finhaltejo. El la alia direkto tie finiĝas la subkrusta tunelo. Ĉe la stacio estas relaj kontaktoj al la riparejo kun remizo, krome al la trajna reto. En 2005 plenaj renovigaj laboroj okazis, ankaŭ la stacidomo ricevis novan vizaĝon. Ĝis 2012 la vagonoj devenis el Sovetunio, poste pli modernaj vagonoj trafikas de Alstom.

## Akcidento 
En 2016 ĉi tie okazis ĝis tiam la sola amasakcidento de la metroo. Alvenis nova vagonaro el la finhaltejo, sed en la stacio ne foriris la alia vagonaro. La metrostiristo bremsis, poste uzis la tujbremson, sed la vagonaro glitis kun starantaj radoj 23 sekundojn. Okazis puŝiĝo, 10 pasaĝeroj vundiĝis, sed ne tro grave.

## Stacidomo 
La stacidomo situas laŭ ĉefvojo, en la alia flanko konkursejo pri ĉevaloj kuŝas. La konstruaĵo estas tre simpla, meze estas la reloj, apude po unu kovritaj kajoj troviĝas. Por atingi la kontraŭan kajon oni konstruis superirejon (kvazaŭ kovritan ponton) kun ŝtuparoj. Depost 2005 2 liftoj servas por handikapuloj.

## Kontaktoj 
Apud la stacio parkumejo funkcias ekde 2006 por 121 aŭtoj. Nur estas unudirekta kontakto kun aŭtobusoj. La pasaĝeroj venas de loĝkvartalo situanta laŭ la strato.

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Budapeŝto
* Metrostacioj de Budapeŝto

## Fontoj 
* http://24.hu/belfold/2016/12/05/osszeutkozott-ket-metro-a-pillango-utcanal/
* http://www.bkk.hu/parkolas/pillango-pr/
* http://hu.wikipedia.org/wiki/Pillang%C3%B3_utca_(metr%C3%B3%C3%A1llom%C3%A1s)

Pillangó utcai metrómegálló (subway station) - panoramio - ucsendre (1).jpg|Metrostacio Pillangó en Budapeŝto
Pillangó utca, Budapest metro2.JPG|Alvenas vagonaro. Fone la domoj estas jam finhaltejo de la linio

Kategorio:Metrostacioj de Budapeŝto
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1970
Kategorio:1970 en Hungario
Radikstikaĵo

**Radikstikaĵo**  estas ĉ. 5 ĝis 10 cm longa kaj 1 ĝis 2 cm dika parto de radiko, kiu estas uzata kiel stikaĵo por la vegetativa multigado. Ĝi estas tranĉita dum la dormiĝo-periodo kaj estas stikita en  sablo-torfo-miksaĵo.

El la radiko ŝosas novaj adventivaj burĝonoj kaj poste ĝi estos nova planto. La radikstikaĵo estas uzataj interalie por multobligi frambojn.

## Vidu ankaŭ
* Stikaĵo
* Lignostikaĵo

Kategorio:Vegetala reproduktado
Abeltshauser

**Abeltshauser** estas la nomo familia de: 

*Konrad Abeltshauser (* 1992), germana glacihokeisto 
*Thomas Abeltshauser (* 1954), germana juristo
Movado Okcidenta

La **Movado Okcidenta** (germane: *Abendländische Bewegung*) proponis konserveman pensdirekton, kies anoj kolektiĝis en la juna Federacia Respubliko Germanio.

## Historio
Anoj movadaj estis verkistoj kaj kunlaborantoj de la gazeto *Neues Abendland* (fondita en 1946), de *Abendländische Aktion* (fondita en 1951), de *Abendländiche Akademie* (fondita en 1952) kaj de *Centre Européen de Documentation et Information* (CEDI, fondita en 1952). Ili reprenis ideajn kaj personajn konektojn el la Intermilita epoko. Sindeviĝinte al elito por misie savi la kristanan okcidenton, la adeptoj planis reklami por tiaj ideoj en siaj unuopaj laborlokoj. Dum la 1950-aj jaroj la anoj ja socie sukcesis kio videblas se rigardi la eminentajn apogintojn (ekz. la federacia ministro Hans-Joachim von Merkatz, Friedrich August von der Heydte, Heinrich von Brentano). 

## Ideologio 
Laŭ la ideoj de la movadanoj la okcidenta pensaro kuŝus sur ok kolonoj. El ili du (Mezeuropo, Romia Imperio) substreku la  glorajn aspektojn el la pasinteco. Tri (kristanaj valoroj, okcidenta kulturunueco, federalismo) solvu tiutempe aktualajn problemojn. Tri aliaj (kontraŭtotalitarismo, kontraŭliberalismo, kontraŭusonismo) finfine difinu la politikajn celojn. La registaroj en Hispanio (Franco) kaj Portugalio (Salazar) iel estis modelaj. 

## Publikigitaĵoj 
**Neues Abendland*. Zeitschrift für Politik, Kultur und Geschichte. Eldonis Johann Wilhelm Naumann. Augsburg: Eldonejo Naumann 1946–1951. 1951–1958 eldonis Gerhard Kroll (Eldonejo *Neues Abendland*). En 1958 la apero ĉesis.

## Literaturo
*Vanessa Conze: *Das Europa der Deutschen. Ideen von Europa in Deutschland zwischen Reichstradition und Westorientierung. 1920–1970.* Inst. f. Zeitgeschichte. München 2005. Darin S. 127–207: *Die Abendländische Bewegung.*
*Axel Schildt: *Zwischen Abendland und Amerika.* Studien zur westdeutschen Ideenlandschaft der 50er Jahre. (Ordnungssysteme. Studien zur Ideengeschichte der Neuzeit. Bd. 4). Oldenbourg, München 1999.
 
Kategorio:Konservativistoj
Kategorio:Historio de Germanio
Samantha Cristoforetti

**Samantha CRISTOFORETTI**  (naskiĝis la 26-an de Aprilo 1977 en Milano, Italujo) estas itala EKA-kosmonaŭto kaj ĉasaviadisto.

## Biografio 
eta|Cristoforetti en la *Cupola*

### Studado 
Cristoforetti vizitis mezlernejan "Liceo Scientifico" en Trento. Antaŭ ol ŝi finis ĝin en 1996, por unu jaro, ŝi loĝis en Minnesota, Usono, kiel interŝanĝa studento. Poste Cristoforetti vizitis la Teknologian Universitaton Munkeno por studi mekanikan inĝenierarton. Dum la studado ŝi pasigis kvar monatojn ĉe la "Ecole Nationale Supérieure de l’Aéronautique et de l’Espace" en Tuluzo, Francujo. Tie ŝi faris eksperimentan projekton pri aerodinamiko. Por skribi sian magistran disertaĵon Cristoforetti vizits la "D. Mendelejev Universitaton de Kemia Teknologio" en Moskvo por dek monatoj. Ĝi temas pri solidaj raketobrulaĵoj.

### Aerarmeo 
Cristoforetti aliĝis en 2001 al la itala aerarmea militlernejo en Pozzuoli. Parto de la lernado estis vizito de la Universitato de Napolo. Tie ŝi atingis bakalaŭrecon de aeronaŭtiko. Pere de la Europo-NATO-a "Joint Jet Pilot Training" ŝi iĝis ĉasaviadisto. Por tio Cristoforetti estis ĉe la teksasa *Sheppard armea aerbazo* de 2005 ĝis 2006. Poste ŝi reiris al Italujo al la armea aerbazo en Istrana. Ŝi pasigis pli ol 500 horoj da flugado antaŭ sia kosmonaŭta aktivo.

### Kosmonaŭto 
eta|Anaro de la flugo Sojuz TMA-15M - maldekstre al dekstre - Virts, Ŝkaplerov kaj Cristoforetti

En 2008 8.413 personoj kandidatis por la kosmonaŭtpostenoj de la EKA. La 20-an de Majo 2009 la EKA prezentis ŝin kaj kvin pliajn kosmonaŭtojn al la publiko. En Septembro 2009 Cristoforetti aniĝis al la EKA kaj en novembro 2010 finis la fundamentan trejnadon. La 3-an de Julio 2012 la EKA anoncis, ke ŝi flugos al la Internacia Kosmostacio en 2014 por iĝi ano de la ekspedicioj 42 kaj 43.

La 23-an de Novembro 2014 Cristoforetti flugis de la Kosmodromo Bajkonur en la kosmon. Ŝiaj samflugantanoj estis la ruso Anton Ŝkaplerov kaj la usonano Terry Virts. La misio de Cristoforetti nomiĝis "futura". Dum la restado ŝi faris kelkajn eksperimentojn pri biologio kaj genetiko; ekzemple studi la efikon de sengraviteco sur formikoj, bananmuŝoj aŭ plantoj. Cristoforetti kunigis du "Dragon"-Ŝipojn al la IKS per la stacia robota brako. Pro unumonata malfruo Cristoforetti pasigis 199 tagojn ene de la IKS. Tiel ŝi superis la rekordojn por la plej longa kosmoflugo de virino kaj de EKA-kosmonaŭto. Ŝi surteriĝis la 11-an de Junio 2015 en la kazaĥa stepo.

## Privata Vivo 
Marŝado, subnaĝado, jogo, legado kaj vojaĝo plaĉas al Cristoforetti.
Kune kun Lionel Ferra ŝi havas knabinon naskita en Novembro 2016 en Kolonjo.

## Honoroj 
* Ordeno de Merito de la Itala Respubliko
** x15px **Komandoro** 6-a de Marto 2013
** x15px **Kavaliro granda kruco** 16-a de Julio 2015

* La asteroido 1998 DZ32 estis alinomita al 15006 Samcristoforetti

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Biografio ĉe la EKA 
* EKA-retpaĝo de Samantha Cristoforetti 

Kategorio:Italaj kosmonaŭtoj
Kategorio:Eŭropa Kosma Agentejo
Verda Kafo (Porto Alegre, Brazilo)

eta|150x150ra
**Verda Kafo** estas la monata Esperanta rendevuo en Porto Alegre (Brazilo), la plej tradicia Esperanto-rendevuo en la suda parto de la lando. Ĝi estis lanĉita de Georgo Otto Vaske kaj liaj amikoj en 1978. La ideon ili ekhavis post reveno el la Latinamerika Kongreso de Esperanto okazinta samjare en Marília, SP.

## Eksteraj ligiloj 
Paĝo de Verda Kafo en Eventa Servo.

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Brazilo
Kategorio:Porto-Alegro
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj aperintaj en 1978
László Kozák

**László Kozák** [lAslO kozAk], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kozák László** estis hungara aktoro. Lia edzino estis Lenke Lorán.

László Kozák http://www.imdb.com/name/nm0469050/ naskiĝis la  en Szil, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
László Kozák akiris diplomon en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo, poste li aliĝis al Teatro Magyar en 1938. Dum la 2-a mondmilito li estis membro de diversaj provincaj teatroj (Kassa, Szabadka, Nagyvárad, Szeged), poste en ĉefurbaj teatroj (Teatro Belvárosi, Teatro Petőfi, Teatro Jókai, Teatro Madách, Gaja Teatro). Li ricevis 2 premiojn en 1957 kaj 1986.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** La ventego - Ferdinand
** La dresado de la megero - Hortensio
* József Katona: *Bánk bán* - Ottó
* Ferenc Molnár: *Hattyú* - princo Albert
* Károly Szakonyi: *Adáshiba* - Szűcs

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* *Dalolva szép az élet* (1950)
* Karuselo (filmo) (1956)
* En uniformo (1957)
* Ambaŭ vivoj de onklino Mici (1962)
* La kaporalo kaj la aliaj (1965)
* *Két pont között a legrövidebb görbe* (1976)
* *Az elvarázsolt dollár* (1985)
* *Hamis a baba* (1991)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *Veréb utcai csata* (1959)
* *Halász doktor* (1968)
* *Baleset* (1977)
* *Boldogság* (1977)
* *A fekete kolostor* (1986)
* *Frici, a vállalkozó szellem* (1993)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlanda filmo hungaraj voĉoj de Bourvil http://iszdb.hu/?szemely=82482

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto 
* datenoj

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Metrostacioj de Budapeŝto

**Metrostacioj de Budapeŝto**

Listo de metrostacioj de la Metroo de Budapeŝto

## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrooj en la mondo
Zsolt Körtvélyessy

**Zsolt Körtvélyessy** [ĵolt kortvEjeŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete **Körtvélyessy Zsolt Lóránt** estas hungara aktoro, voĉoaktoro.
eta|Zsolt Körtvélyessy
Zsolt Körtvélyessy http://www.imdb.com/name/nm0478010/ naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Zsolt Körtvélyessy finis aktoran studion en 1965, poste li akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1969. Post siaj studoj li estis membro de Teatro de Kecskemét ĝuste jardekon, poste pli mallongajn tempojn li pasis en Teatro Jókai (Békéscsaba), Teatro Szigligeti (Szolnok), Nacia Teatro (Szeged), Nacia Teatro (Miskolc). En 1989 li aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Budapeŝto), poste al Teatro Magyar, fine li revenis al la menciita Teatro de Kecskemét. Li ricevis plurajn premiojn inter 1985-1993. Li havas edzinon, kiu naskis filinon en 1983.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** La ventego - Gonzalo
** Reĝo Lear - duko Cornwall
** Romeo kaj Julieta - Thybalt; gardisto
** Hamleto - spirito de patro de Hamleto; Polonius
** *Epifanio: aŭ kiel vi volas* - Orsino
** Makbeto - Malcolm
** Somermeznokta sonĝo - Égeus
** Rikardo la 2-a - Henrik
** Henriko la 4-a - Henrik
** Henriko la 6-a - Suffolk
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - apostolo Petro, patriarko, maljunulo kaj aliaj roloj
* Molière: Tartufo - Damis
* Henrik Ibsen: Peer Gynt - Aslak
* Endre Fejes: Bonan vesperon somero, bonan vesperon amo - homo kun nigra vesto
* József Katona: *Bánk bán* (dráma) - banuso Simon; banuso Petur

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* *Fűre lépni szabad* (1960)
* Lumaj ventoj (1969)
* *80 huszár* (1978)
* *Az elvarázsolt dollár* (1985)
* *Honfoglalás* (1996)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* ‘‘Vigyori’‘ (1968)
* ‘‘És mégis mozog a föld’‘ (1973)
* ‘‘Széchenyi napjai’‘ (1985)
* ‘‘Barátok közt’‘ (serio, 1998–2004)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Pierre Brice kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=11246

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva membiografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
József Richter

**József Richter** [jOĵef riĥter], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Richter József** estis hungara cirkisto, cirkestro.

József Richter http://keszthelyhirado.hu/egy-keszthelyi-lakokocsiban-szuletett-a-ma-kossuth-dijas-richter-jozsef naskiĝis la  en Keszthely, en cirka ruldomo.

## Biografio 
József Richter devenis en cirkista familio. La familio prezentis programojn kun elefantoj kaj ĉevaloj en la 5 kontinentoj, kie paŝo post paŝo Richter ricevis pli grandajn rolojn. En 1972 li edziĝis al cirkistino, kiu aliĝis al la trupo. En 1995 li establis migrantan cirkon, kiun li gvidis 2 jardekojn. Inter 2012 kaj 2015 li estis cirkestro de la stabila cirko en Budapeŝto. Li ricevis 4 premiojn inter 1971-2014, poste premion Kossuth en 2017. Lia edzino naskis 2 filojn, kiuj daŭras la cirkan vivon.

## Fontoj 
* https://librarius.hu/2017/03/15/a-lakokocsiban-szuletett-kossuth-dijas/
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj cirkistoj
Universitato de Stellenbosch

La **Universitato de Stellenbosch** ( kaj en ) estas publika esplor-universitato situa en Stellenbosch, nome urbo de Sudafriko. Stellenbosch estas la plej aĝa universitato de Sudafriko kaj la plej aĝa ankoraŭ funkcianta universitato en Sub-Sahara Afriko kun la Universitato de Kaburbo kiu ricevis plenan universitatan statuson la saman tagon en 1918. La Universitato de Stellenbosch desegnis kaj fabrikis la unuan mikrosateliton de Afriko, nome SUNSAT, lanĉita en 1999.

La Universitato de Stellenbosch estis la unua afrika universitato kiu subskribis la Berlinan Deklaracion pri Malferma Aliro al Scienca kaj Beletra Sciaro.

La studentoj de la Universitato de Stellenbosch estas kromnomataj "Maties". Tiu termino eble derivas el la afrikansa vorto "tamatie" (signife tomato, kaj reference al la malhela koloro de la lud-uniformo de ties rugbea teamo *Rugby Union*). Alternativa teorio estas ke la termino devenas el la afrikansa konversaciismo *maat* (signife "kolego" aŭ "kunulo") origine uzata diminutive ("maatjie") fare de la studentoj de la antaŭaĵo de la Universitato de Kaburbo, nome la Sudafrika Kolegio.

## Referencoj 
Stellenbosch
Kategorio:Stellenbosch
Preĝejo Patrono de Hungaroj (Dunapataj)

**Preĝejo Patrono de Hungaroj** (hungare *Magyarok Nagyasszonya-templom*) estas romkatolika Monumento historia en Hungario, en Dunapataj.

## Historio 
En Dunapataj la iaman kirkon la kalvinanoj akiris dum dominado de turkoj. En 1737 la katolika grupo renondiĝis. La katolika preĝejo omaĝe al Johano Nepomuko estis konstruita en 1761. La orgeno estis farita en 1888. En la frua 20-a jarcento la kapacito jam ne sufiĉis, tial la konstruaĵo estis pligrandigita en 1934. La metodo estis tutlanda uniko: oni distranĉis la navon kaj la sanktejon, poste 9 metrojn fortiris la sanktejon, sekve estis loko por pligrandigi la navon. Post la pligrandigo la nova titolo iĝis Patrono de Hungaroj.

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo situas sola en korto. Antaŭ la preĝejo kruco troviĝas pri Mario Magdaleno kaj monumento pri Sankta Maria kun Jesuo el la 19-a jarcento. Ĝi havas unusolan turon en centro de la fasado. Krom la ĉefenirejo du malplenaj niĉoj estas videblaj en la fasado. Sakristio aliĝas al la navo ĉe la sanktejo. La absido estas duonronda. Sur la muron estis metitaj memortabulo pri la unika trakonstruo kaj tomboŝtonon pri iama ĉefepiskopa bibliotekisto.

Kermeso okazas en la 8-an de oktobro.

## Fontoj 
* hungare
* hungare
* hungare kun fotoj
* hungare 
eta|maldekstre|Kruco antaŭ la preĝejo
eta|maldekstre|Monumento antaŭ la preĝejo
eta|Memortabulo pri la trakonstruo

Dunapataj
Kategorio:Dunapataj
Dunapataj
Frederik Willem de Klerk

**Frederik Willem de KLERK** (afrikansa prononco: [ˈfreədərək ˈvələm dəˈklɛrk]; 18-a de marto 1936 - 11-a de novembro 2021) estis sudafrika politikisto kiu servis kiel ŝtata prezidanto de aŭgusto 1989 al majo 1994. Li estis la sepa kaj lasta ŝtatestro de Sudafriko en la epoko de apartismo. De Klerk estis ankaŭ estro de la Nacia Partio (kiu poste iĝos la Nova Nacia Partio) de februaro 1989 al septembro 1997.[eta|dekstre|250px|Frederik de Klerk kaj Nelson Mandela salutas sin ĉe la Ĉiujara Kunveno de la [Monda Ekonomia Forumo okazinta en Davos en Januaro 1992.]]De Klerk helpis negoci la finon de la apartismo, la sudafrikaj politikoj de rasa segregacio kaj diskriminacio, kaj subtenis la transformon de Sudafriko en ne-ras-bazita demokratio enirante en la negocadon kiu rezultis en la fakto ke ĉiuj civitanoj havu egalan voĉdonrajton kaj aliajn rajtojn. Li ricevis la pac-premion Félix Houphouët-Boigny en 1991, la Premion Princo de Asturio en 1992 kaj la Nobel-premion pri paco en 1993 kun Nelson Mandela pro ilia rolo en la fino de la apartismo.

Li estis unu el la deputitaj prezidentoj de Sudafriko dum la prezidenteco de Nelson Mandela ĝis 1996, kaj estas la plej lasta sudafrika blankulo kaj afrikanera kiu tenis la postenon. En 1997 li retiriĝis el la aktiva politiko. Li plurestis aktiva kiel internacia preleganto.
## Referencoj 
Kategorio:Apartismo
Kategorio:Afrikaneroj
Kategorio:Sudafrikaj politikistoj
Kategorio:Sudafrikaj ministroj
Kategorio:Prezidantoj de Sudafriko
Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Sudafrikaj advokatoj
Enryō Inoue

**Enryō INOUE** (japane: 井上円了 Inoue Enryō, naskiĝis la 18-an de marto 1858 - mortis la 6-an de junio 1919) estis japana filozofo, pedagogo kaj naciisto, unu el la plej influaj budhanoj de Mejĝi-reformo. Li provis redifini budhisman religion helpe de okcidenta filozofio. Ankaŭ okupiĝis pri metafiziko kaj paranormaleco, pro kio estis ofte nomata d-ro Spirito aŭ d-ro Yōkai. Lekciante en Dalian (Ĉinio) li mortis.

La plej fama verko, kiun postlasis, estas *Yōkaigaku kōgi* (Lekcioj pri eksterordinaraj aferoj).

## Bibliografio 
* Marcin Tatarczuk: *Kaidan japońskie opowieści niesamowite epoki Edo* (Kajdano - japanaj eksterordinaraj rakontoj de la epoko de Edo). Eldonejo TRIO, Varsovio 2011, p. 12. ISBN 978-83-7436-265-8.
* *Kōjien*, 5-a eldono, Iwanami shoten, Tokio 1998, ISBN 4-00-080111-2.

Kategorio:Japanaj filozofoj
Kategorio:Japanaj instruistoj
Tokia rakonto

***Tokia rakonto*** (aŭ ***Tokia(j) rakonto(j)/historio(j)***, japane: 東京物語 *Tōkyō monogatari*) estas japana filmo de 1953. Ĝia reĝisoro estis Jasuĝiroo Ozu kaj la scenaron skribis li mem kun Koogo Noda. Ĝi estas rekonita kiel unu el la plej bonaj laboroj de la reĝisoro; danke al ĉi tiu filmo Jasuĝiroo Ozu estis konita en la Okcidento kaj rekonita kiel egala al Kurosaŭa Akira.

En 2012 en plebiscito de filmkritikistoj organizita de la revuo *Sight & Sound*, la filmo gajnis la trian lokon el 250 filmoj.

## Resumo 
eta|Noriko kun sia bopatro.
Du maljunuloj, edzo kaj edzino, iras al Tokio por renkontiĝi kun iliaj plenkreskaj gefiloj kaj kun ilia bofilino, kiujn ili ne vidis longe. Tamen kiam ili venas al Tokio, ili vidas, ke la junuloj ne havas tempon pro siaj gepatroj. La gefiloj sendas sian patron kaj patrinon al banurbo, sed la maljunuloj ne fartas bone tie. Ili reiras Tokie.

En Tokio la patro renkontiĝas kun siaj amikoj kaj la patrino estas kun sia bofilino, la du virinoj alproksimiĝis.

El Tokio ili iras al Osako kie vivas ilia alia filo. Tamen, dum la vojaĝo la patrino ekmalsanas kaj fartas pli malbone, fine ŝi mortas.

## Geaktoraro 
* Chishu Ryu kiel Ŝuukiĉi Hirajama
* Ĉieko Higaŝijama kiel Tomi Hirajama
* Secuko Hara kiel Noriko Hirajama
* Haruko Sugimura kiel Ŝige Kaneko
* Asi Jamamura kiel Koiĉi Hirajama
* Kuniko Mijake kiel Fumiko Hirajama
* Kjoko Kagaŭa kiel Kjooko Hirajama
* Eiĝiro Toono kiel Sanpei Numata
* Nobuo Nakamura kiel Kurazo Kaneko
* Ŝiroo Osaka kiel Keizo Hirajama
* Hisao Toake kiel Osamu Hattori
* Teruko Nagaoka kiel Jone Hattori
* Mucuko Sakura kiel la restoraciestro Oden
* Tojo Takahaŝi kiel najbaro de Ŝuukiĉi Hirajama
* Tooru Abe kiel laboristo de fervojo |
* Saĉiko Mitani kiel najbaro de Noriko
* Zen Murase kiel Minoru Hirajama, filo de Koichi
* Micuhiro Mori kiel Isamu Hirajama, filo de Koichi
* Ĝunko Anami kiel esteticista
* Rjooko Mizuki kiel kliento
* Joŝiko Togaŭa kiel kliento
* Kazuhiro Itokaŭa kiel studanto
* Keiĝiro Morozumi kiel policano
* Cutomu Niĝima kiel estro de Noriko
* Ŝozo Suzuki kiel labora kompano de Noriko
* Joŝiko Taŝiro kiel hotela kelnerino
* Haruko Ĉiĉibu kiel hotela kelnerino
* Takaŝi Miki kiel kantisto
* Binnosuke Nagao kiel kuracisto de Onomiĉi

## Produktado 
La filmo estis filmita en la urboj: Tokio, Atami kaj Onomiĉi.

## Premioj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Tôkyô monogatari (1953) ĉe IMDb.com

Kategorio:Japanlingvaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1953
Kategorio:Japanio en filmoj
Kategorio:Nigrablankaj filmoj
Kategorio:Japanaj filmoj
Kategorio:Dramaj filmoj
Batalo ĉe Dobriniĉi

eta|maldekstra|Bazilo Ŝujskij
eta|Falsa Demetrio la 1-a
**Batalo ĉe Dobriniĉi** ( Добрыничи) (nun Dobrunj, Suzemka distrikto, Brjanska provinco, Rusio) inter armeo de la Rusa Carlando kaj milittrupoj de Falsa Demetrio la 1-a okazinta la  dum la Granda Malordo (Rusio), en kiu venkis reprezentantoj de tiama moskva registaro sub gvido de princo Fjodor Mstislavskij kaj militestro (estonta caro) Bazilo la 4-a Ŝujskij (Rusio).

Oktobre de 1604 armeo de Falsa Demetrio, kiu pretendis la rusian tronon, invadis en Rusion. Neniu preskaŭ ne rezistis, ĉar tiea loĝantaro multe suferis pro regado de caro Boris Godunov kaj atendis plibonigon de sia stato pro la nova potenculo, "carido Demetrio".

Komence de januaro 1605 la invadintoj atingis antikvan urbon Sevsk situantan sur ambaŭ bordoj de Sev rivero. La cara armeo kampis en vilaĝo Dobriniĉi situanta je 35 km apud maldekstra bordo de sama rivero.

Atakon kontraŭ rusaj regimentoj estris Falsa Demetrio mem. Kune kun sia gvidanto rajdis 400 poloj kaj 2000 kozakoj. Ties unua bato de la kavalerio kontribuis al la sukceso - ĝi povis dispeli la dekstran flankon de la rusa pozicio.

Tamen, kiam la atakintoj turniĝis kaj provis plu superi ilin renkontis kuna salva pafado de fuziloj kaj kanonoj rezultiginta plenan venkon. La infanterio estis ĉirkaŭigita kaj mortigita. Restaĵoj de la kavalerio fuĝis al la limo. Dum retiriĝo estis vundita ĉevalo de Falsa Demetrio kaj li preskaŭ estis kaptita. Tiam pereis ĉirkaŭ  invadintoj kaj  defendintoj.

Ĉi-venko estis grava kaj signifplena, sed ĝi ne haltigis la invadon. Moskvo, ĉefurbo de Rusio, estis okupita kaj la 30-an de julio 1605 Falsa Demetrio estis kronita kiel caro Dmitrij Ivanoviĉ.

Omaĝe al la 400-a datreveno de la batalo en 2005 oni establis la lignan kapelon.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kray32.ru/suzemskiy034_06.html  historio 
* http://sobory.ru/article/?object=14151 Kapelo
* http://24map.ru/cat3990/36035-dobrun_suzemskiy_rayon.html mapo
* http://www.hrono.ru/land/russ/dobrynichi.html Dobriniĉi 
* http://www.portal-slovo.ru/history/35279.php?ELEMENT_ID=35279  Militaj agoj de Moskva Carlando 
* https://yandex.ru/images/search?text=добрыничи%20битва&stype=image&lr=213&source=wiz ilustraĵoj

Kategorio:Brjanska provinco
Kategorio:Granda Malordo (Rusio)
Dobriniĉi
Dobriniĉi
Kategorio:1605
Dobriniĉi
Dua Bura milito

eta|350px|Buroj ĉe tranĉeo ĉe Mafeking, 1899.
La **Dua Bura milito**, en angla *Second Boer War*, en nederlanda *Tweede Boerenoorlog*, kaj en afrikansa *Tweede Vryheidsoorlog*, ankaŭ "Dua Liberiga Milito"), kutime konata simple kiel *Bura Milito* kaj ankaŭ tiame kiel *Sudafrika Milito*, startis la 11an de Oktobro 1899 kaj finis en la 31a de Majo 1902. Granda Britio venkis super du buraj ŝtatoj en Sudafriko: nome la Sudafrika Respubliko (Respubliko Transvala) kaj la Oranĝa Libera Ŝtato. Britio estis helpata de siaj Kabkolonio, la Kolonio Natalo kaj de kelkaj indiĝenaj afrikaj aliancanoj. La Brita militklopodo estis krome subtenata de volontuloj el la Brita Imperio, kiel el Sudafriko, la kolonioj de Aŭstralio, Kanado, Hindio, kaj de Novzelando. Ĉiuj aliaj landoj estis neŭtralaj, sed la publika opinio en multaj estis tre kontraŭa al Britio. Ankaŭ ene de Britio kaj de ties Imperio estis grava opozicio al la Dua Bura milito.

La Britoj estis trofidemaj kaj sub-preparitaj. La Buroj estis bone armitaj kaj frapis la unuaj, sieĝante Ladysmith, Kimberley, and Mafeking komence de 1900, kaj venkante en gravaj bataloj ĉe Colenso, Magersfontein kaj Stormberg. Gape, la Britoj alportis grandajn nombrojn de soldatoj kaj kontraŭatakis. La generalo Redvers Buller estis anstataŭata de Lord Roberts kaj Lord Kitchener. Ili liberigis la tri sieĝatajn urbojn, kaj invadis la du Burajn respublikojn en la fino de 1900. La antaŭeniraj marŝoj de la Brita Armeo estis tiom frakasiga ke la Buroj ne luktis etapajn batalojn defende de sia hejmlando. La Britoj tuj ekkontrolis la tuton el la Oranĝa Libera Ŝtato kaj el Transvalo, dum la civilaj estroj kaŝiĝis aŭ iris en ekzilon. Konvencie la milito estis finfinita. Britio oficiale aligis la du landojn en 1900, kaj alvokis al "khaki election" (milita balotado) por doni al la registaro alian ses jaroj de povo en Londono.

## Disvolviĝo 
Kitchenes disvastigis la uzadon de ĉaroj kaj sendependo el trajnoj permesis al la britoj malfortigi la sieĝon al Kimberley, venki super la bura generalo Cronje en Paardeberg (februare de 1900). Sekvis aliaj venkoj kaj finfine la britoj okupis la ŝtaton de Oranĝo. Post halto pro epidemio Roberts reatakis kaj konkeris Johanesburgon (31an de majo) kaj Pretorion (5an de junio) jam en Transvalo, kiu estis jam aneksata septembre de 1900. La prezidanto Kruger, laca kaj maljuna, foriris eksterlande serĉi apogon, sed jam ne revenos (mortiĝos en Svisio en 1904).

## Referencoj 
Kategorio:Militoj de Sud-Afriko
Kategorio:Militoj partoprenataj de afrikaj ŝtatoj aŭ popoloj
Kategorio:Militoj de Britio
Kategorio:Militoj de Aŭstralio
Kategorio:Koloniado de Afriko
Kategorio:Buroj
Kategorio:Viktoria epoko
Kategorio:Gerilmilitoj
Buraj respublikoj

[eta|dekstra|300px|Buraj respublikoj kaj ŝtatoj de [Grikvoj en Suda Afriko, 19a jarcento.]]
La **Buraj respublikoj** (foje referencataj ankaŭ kiel *Buraj ŝtatoj*) estis fiere sendependaj, protestantaj, memregantaj respublikoj kreitaj de nederlandlingvaj parolantaj loĝantoj de la Kabprovinco kaj ties posteuloj, varie nomataj *Trekboers*, *Boers* (buroj) kaj *Voortrekkers* en ĉefe la mezaj, nordaj kaj nordorientaj kaj orientaj partoj de tio kio estas nun la ŝtato Sudafriko. Du el la Buraj respublikoj atingis internacian agnoskon kaj kompletan sendependecon: nome la Respubliko de Suda Afriko (RSA aŭ Transvalo) kaj la Oranĝa Libera Ŝtato.

## Vidu ankaŭ 
* Buroj
* Brita-bura milito
* Dua Bura milito


Kategorio:Historio de Sud-Afriko
Heraklo de Gelsenkirchen

eta|*Heraklo de Gelsenkirchen*
eta|Minejo Nordstern, minlifto de Ŝakto 2 kun vitrovualita surkonstruaĵo kaj statuo *Heraklo*
**Heraklo de Gelsenkirchen** (germana lingvo: ***Herkules von Gelsenkirchen***) estas monumenta statuo, kiun kreis Markus Lüpertz kun siaj kunlaborantoj kaj artogisejo. Ĝi staras sur iama elminigoturo de la iama Minejo Nordstern en la Nordsternpark je Gelsenkirchen, estas landmarko, kiu karakterizas la lokon, kaj validas kiel rekonilo de la ekonomia ŝanĝo en la Ruhr-Regiono.

## Priskribo kaj realigo 
La kapo de la skulptaĵo, kiu rilatas kun la heroo Heraklo el la greka mitaro, estas supergranda. Ŝajnas, kvazaŭ la korpo preskaŭ ne povas teni ĝin. Heraklo havas nur unu brakon mallongigitan – rilate kun la alteco de la skulptaĵo – kaj pli maldikan torson. La alia brako mankas, „alikaze la kolona efiko de la figuro perdiĝus“ (Lüpertz). En la ekprena mano de la prezentata brako en la antaŭkonceptoj por la skulptaĵo estis planita pomo. En Heraklo de Gelsenkirchen oni rezignas ĝin. La statuo altas 18 metrojn kaj havas bluajn, surspruĉitajn harojn, ruĝan buŝon kaj montras kiel sian atribuaĵon la „Herakloklabon“, kiu apogiĝas je la femuro de la figuro kaj kuŝas sur testudo. Por la produktado de la skulptaĵo la farintoj kunveldis 244 erojn el gisaluminio – kun plena pezo da ok tunoj. En la interno skafaldo el galvanizita ŝtalo – kun pezo da 15 tunoj – stabiligas la Heraklon. Decembron 2010 ĝi estis starigata sur sia celloko. La tuta prezo sumiĝis je proksimume du milionoj da eŭroj.

## Preparlaboroj 
Por la projekto RUHR.2010 – Kulturhauptstadt Europas kiel unu el la centraj festejoj de la Eŭropa Kultura Ĉefurbo oni elkonstruis kaj renovigis la monumentprotektitan turon de Ŝakto 2 de Minejo Nordstern, por atingi kune kun Heraklo altecon da 103 metroj. Antaŭ la finfina gisado Lüpertz verksi 43 pli malgrandajn modelojn kiel konceptoj, post tio li produktis la modelon por Heraklo en sia Berlina verkejo el lignolano, gipso kaj ŝaŭmaĵo en la skalo 1:1. La artogisejo Schmäke en Duseldorfo dissegis la modelon en 244 erojn kaj realigis tiujn ĉi en gisaluminio .

## Eldiroj de Lüpertz 
* *La greka heroofiguro estas problemforiganto.*
* *Heraklo estas figuro, kiu majstras taskojn kaj solvas problemojn. Por juna, suprenstrebanta Ruhr-Regiono ĝi do estas la konvena figuro.*

## Fonto 
Tiu ĉi artikolo estas tradukaĵo de la samtema artikolo en la germanlingva Wikipädie: :de:Herkules von Gelsenkirchen

## Literaturo 
* Lehmbruck-Museum Duisburg (eld.): *Markus Lüpertz: Herkules. Bozzetti für ein Monument im Ruhrgebiet*. Veröffentlichung anlässlich einer gleichnamigen Ausstellung vom 16. Dezember 2010 bis zum 28. August 2011 im Lehmbruck-Museum Duisburg; Christof Kerber Verlag, Bielefeld 2011

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝoj pri *Nordsternpark*
* Raporto  en *Der Westen*
* Artikolo en *Kölner Stadtanzeiger*

## Referencoj 
Kategorio:Monumentoj en Gelsenkirchen
Kategorio:Ruhrregiona kulturo
Kategorio:Heraklo
Kategorio:Ruhr-regiono
Kategorio:Mitologio en la bildarto
Kategorio:Skulptaĵoj aperintaj en la 21-a jarcento
Kategorio:Skulptaĵoj en la Ruhr-Regiono
Kategorio:Statuegoj
Respubliko de Suda Afriko

La **Respubliko de Suda Afriko** ( kaj , mallongigite ZAR, ofte referencata kiel Transvalo kaj foje kiel Respubliko Transvala) estis sendependa kaj internacie agnoskita lando en Suda Afriko de 1852 ĝis 1902. Tiu ŝtato venkis super la Britoj en tio kio estas ofte referencata kiel Unua Bura milito kaj restis sendependa ĝis la fino de la Dua Bura milito en la 31a de Majo 1902, kiam ĝi estis devigita kapitulaci antaŭ la Britoj. La teritorio de ZAR iĝis konata post tiu milito kiel Transvala Kolonio. Post la eksplodo de la Unua Mondmilito malgranda nombro de Buroj okazigis la ribelon de Maritz, deklaris la reinstaladon de la Respubliko de Suda Afriko kaj aliancis kun la Centraj Potencoj en malsukcesa manovro reakiri sendependecon.

## Vidu ankaŭ 
* Respubliko Sudafriko

Kategorio:Buraj respublikoj
Kategorio:Unua mondmilito
Kategorio:19-a jarcento en Sud-Afriko
Kategorio:Eksaj respublikoj
Kategorio:Eksaj respublikoj de Afriko
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1852
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1902
Ákos Kőszegi

**Ákos Kőszegi** [Akoŝ kOsegi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kőszegi Ákos** estas hungara aktoro, voĉoaktoro, radia kaj televizia anoncisto.

Ákos Kőszegi http://www.imdb.com/name/nm0478045/ naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ákos Kőszegi frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1985. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Szeged). Liaj sekvaj signifaj teatraj stacioj estis:
* Nacia Teatro (Pécs) (1989-1992)
* Teatro József Attila (1993-1994)
* Teatro Radnóti (1994-1996)
* Teatro Petőfi (Sopron) (1996-2003)
* Teatro de Kecskemét (2003-).
Lia voĉo estas ofte aŭdebla en pluraj radioj kaj televizioj kiel anoncisto. Li ricevis 5 premiojn inter 1986-2007.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Hamleto - titolrolo
** Reĝo Lear - duko Cornwall
** Romeo kaj Julieta - monaĥo
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - pluraj roloj 
* Friedrich Schiller: *Kabale und Liebe* - Ferdinand

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* *Üvegtigris* (2001)
* *Halj már meg!* (2016)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *A vén bakancsos és fia, a huszár* (1985)
* *Öregberény* (serio, 1993-1995)
* *A kísértés* (2007)
* *Tóth János* (serio, 2017)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Tom Hanks, Brad Dourif, Samuel L. Jackson kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=5886&lap=munkassag

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* http://port.hu/adatlap/szemely/koszegi-akos/person-20079

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Hungaraj anoncistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Heinrich Hofmann

**Heinrich HOFMANN** (naskiĝinta la  en Berlino, mortinta la  en Großtabarz) estis germana komponisto.

## Vivi 
Hofmann studis ĉe Grell, Dehn kaj Wüerst kaj famiĝis unue per »Ungarische Suite« por orkestro (1873). Sekvis: »Frithjof-Symphonie«, verkoj por solo, koruso kaj orkestro: »Melusine«, »Aschenbrödel«, »Editha«, »Prometheus« kaj »Waldfräulein«; krome »Heralds Brautfahrt« kaj »Johanna von Orléans« por vira koruso, soloj kaj orkestro, »Nornengesang« por virina koruso, solo kaj orkestro, »Festgesang« por koruso kaj orkestro, »Lieder Raouls le Preux« (baritono kaj orkestro), »Kantate« por aldo-solo kaj orkestro, la violonĉela orkestro, »Minnespiel« (valso por miksita koruso kaj piano), pluraj ĉambromuzikaĵoj (Streichsextett, Op. 25, Oktett für Streichquartett, Flöte, Oboe, Horn und Fagott, Op. 80, Klavierquintett, Op. 50, Violinsonate, Op. 67, Trio, Op. 18), la suito »Im Schloßhof« por orkestro, serenadoj por arĉinstrumentra orkestro, Op. 65 (kun fluto) kaj Op. 72, orkestra ŝercaĵo »Irrlichter und Kobolde«, korusaj kantoj, kantoj kaj amindaj pianaĵoj por kvar manoj.

Hofmann ankaŭ sur la kampo de opero ne malsukcese agis: »Cartouche« (Berlin 1869), »Der Matador« (Berlino 1872), »Armin« (Dresden 1877), »Ännchen von Tharau« (Teksto de F. Dahn, Hamburg 1878), »Wilhelm von Oranien« (Hamburgo 1882) kaj »Donna Diana« (Berlin 1886). Li elektitis en 1882 membro de la Berlina Akademio kaj estis ekde 1898 senatano.

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 432, kio legeblas tie ĉi interrete.

## Eksteraj ligiloj 
* Hofmann ĉe internacia komponistolisto

Kategorio:Germanaj komponistoj
Markus Lüpertz

**Markus Lüpertz** (naskiĝinta la 25an de aprilo 1941 en Reichenberg (Bohemujo) en norda Ĉeĥujo) estas germana pentristo, grafikisto kaj skulptisto. Li apartenas al la plej famaj artistoj germanaj de la nuntempo. Liaj bildobjektoj distingiĝas per sugesta forto kaj arĥaika monumenteco. Lüpertz insistas pri tio, fiksi la objekton per pratipa eldiro de ĝia esto. Multaj el liaj verkoj estas atribuendaj al noveksprimismo. De 1988 ĝis 2009 Lüpertz estis rektoro ĉe la Ŝtata Artakademio en Duseldorfo. En publiko li sin prezentas kiel stranga pentristo, kiu tenas sian propran geniokulton.eta|rekta|Markus Lüpertz en 2014

## Artaĵoj 
* Heraklo de Gelsenkirchen

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Fotostrecke *Entwürfe eines Götterboten*. En: *Zeit-Online*, 3a de decembro 2007
* Markus Lüpertz ĉe Nordrejn-Vestfalia Akademio de Sciencoj kaj Artoj 
* Artista konversacio kadre de la ekspozicio *Markus Lüpertz. Metamorphosen der Weltgeschichte* Albertina, 8a de marto 2010
* Lüpertz ĉe Künstlerdatenbank
* endlich-frei-und-unentwegt-ruhelos  ĉe eiskellerberg.tv

Kategorio:Germanaj pentristoj
Kategorio:Germanaj skulptistoj
Kategorio:Germanaj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Universitatestroj
Lajos Kránitz

eta|Lajos Kránitz
**Lajos Kránitz** [lajoŝ krAnic], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kránitz Lajos** estis hungara aktoro, voĉoaktoro.

Lajos Kránitz naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Lajos Kránitz frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1966. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Szigligeti (Szolnok). Liaj sekvaj teatraj stacioj estis:
* Teatro Petőfi (Veszprém) (1970 - 1971)
* Teatro József Attila (1971 - 1985).
Ekde 1985 ĝismorte li estis membro de malgranda teatro en Budapeŝto. Li ricevis premion en 1984. Li havis edzinon sen filoj.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Rikardo la 3-a - titolrolo; George; skribisto
** La komedio de eraroj - Antipholus el Ephesus
** *Epifanio: aŭ kiel vi volas* - Antonio
** La Dresado de la megero - Baptisto; Biondello
** *Timono de Ateno* - senatoro
* Rostand: Cyrano de Bergerac - Le Bret
* József Katona: *Bánk bán* - banuso Mikhál

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* ‘‘Kincskereső kisködmön’‘ (1973)
* Kokluŝo (filmo) (1987)
* ‘‘A világ legkisebb alapítványa’‘ (1997)
* ‘‘De kik azok a Lumnitzer nővérek?’‘ (2006)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* ‘‘A sas meg a sasfiók’‘ (1975)
* ‘‘Aranyóra’‘ (1986)
* ‘‘Szomszédok’‘ (serio, 1988-1999)
* ‘‘Ebéd’‘ (2005)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Larry Hagman, Danny Glover, Bud Spencer kaj aliaj
* voĉoj en desegnofilmoj

## Memorigiloj 
* busto en teatro en Budapeŝto (2013)

## Notoj 
## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* port.hu

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Fikreaĵo de la Nigra Laguno

***Fikreaĵo de la Nigra Laguno*** (angle: *Creature from the Black Lagoon*) estas usona sciencfikcia filmo de 1954. Ĝia reĝisoro estis Jack Arnold kaj la scenaron skribis Harry Essex kaj Arthur A. Ross.

Ĝi estas unu el la plej fundamentaj filmoj de la monda kino de la 1950-aj jaroj. La subakvaj scenoj de la monstro estis filmitaj rigardante la aktorinon Julie Adams kiam ŝi naĝis en lago; ĉi tiuj scenoj influis sur la filmo *Jaws*. Same, la sono de la fikreaĵo estis uzita de Steven Spielberg en la filmoj *Duel* kaj *Jaws*.

## Resumo 
Usona scienca ekspedicio iras al la Amazono, ili volas malkovri ne konatajn bestajn speciojn. Kiam ili venas a la loko nome la Nigra Laguno ili ekkonas ke la legendoj estas veraj. La monstro estas fiŝhomo kun granda forto. La fikreaĵo mortigas kelkajn membrojn de la ekspedicio kaj kaptas knabinon Kay. La homoj kiuj postvivis iros serĉi la knabinon.

## Geaktoraro 
* Julie Adams kiel Kay Lawrence,
* Richard Carlson kiel D-ro David Reed,
* Antonio Moreno kiel D-ro Carl Maia,
* Richard Denning kiel Mark Williams,
* Nestor Paiva kiel Lucas,
* Whit Bissell kiel D-ro Edwin Thompson,
* Ben Chapman kiel la monstro,
* Ricou Browning kiel la monstro (subakvaj scenoj),
* Bernie Gozier kiel Zee,
* Henry A. Escalante kiel knabo,
* Perry Lopez kiel Tomas,
* Rodd Redwing kiel Luis.

## Fonto 
La argumento de la filmo baziĝas sur meksika legendo, kiun aŭskultis la reĝisoro, Jack Arnold, el la produktisto, William Alland. La legendo diris, ke en la Amazono vivas fikreaĵo kiu unufoje jare kaptas knabinon de unu el proksimaj vilaĝoj. Post li aŭskultis la historion li decidis filmi ĝin. Laŭ la reĝisoro la filmo provis krei atmosferon de teroro bazita en la malkonataĵo.

## Produktado 
Kiel la monstro faris du aktoroj, Ben Chapman kaj Ricou Browning. La unua faris la scenojn en tero kaj la dua la scenojn en akvo. La kostumo estis farita el kaŭĉuko kaj kostis dek ok mil dolaroj. La aktoro promenis malrapide, ĉar li estis veterano post la milito de Koreo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Creature from the Black Lagoon (1954)* ĉe IMDb.com

Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1954
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Nigrablankaj filmoj
Kategorio:Aventuraj filmoj
Kategorio:Fikciaj monstroj
Kategorio:Filmoj pri monstroj
Cards of Chaos

**Cards of Chaos** estas plurludanta karta komputila ludo. La ludo estis eldonita je la 4-a de marto 2017.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Videoludoj
András Galánfi

**András Galánfi** [andrAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Galánfi András** estas hungara instruisto, skulptisto pri lignoj.

András Galánfi https://baloghpet.com/2015/03/11/taplalo-gyoker-galanfi-andras-kiallitasa/ naskiĝis la  en Hajdúszoboszló.

## Biografio 
András Galánfi frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li studis en pedagogiaj altlernejoj en Debrecen kaj Nyíregyháza, fine en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto. Li komencis siam instruistan karieron en bazlernejo en la regiono, poste inter 1970 kaj 1995 li estis instruisto pri gimnastiko en sia naskiĝurbo. Jam ekde la fruaj jaroj li okupiĝis ankaŭ pri skulptado de lignoj. En 1973 li fondis studion pri lignoskulptado. Ekde 1975 li ĉiujare aranĝis somerajn tendarojn por lernantoj, kiuj ŝatis skulptadi. En 1992 li fondis faklernejon pri skulptistoj, poste li estis lernejestro ĝis la emeritiĝo en 2008. El la tuta Eŭropo alvenis lernantoj al la skulptista faklernejo. Li ricevis 4 premiojn inter 1996-2017, la lasta estis premio Kossuth.

## Elektitaj lignoskulptaĵoj 
* ornamaj reliefoj
* diversaj mebloj (tabloj, seĝoj, benkoj)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj lignogravuristoj
Gheorghe Lazăr (Ialomița)

**Gheorghe Lazăr** [gjorge lazər] estas komunumo en la rumana distrikto Ialomița. Ĝi konsistas el nur la samnoma vilaĝo.

La komunumo situas en la orienta parto de la distrikto. Ĝin trapasas la distrikta vojo DJ213A, kiu ligas ĝin norden al Scânteia kaj suden al Bucu, kie la vojo atingas la nacian vojon DN2A. Ĉiuj stratoj en la vilaĝo iras nord-sude aŭ orient-okcidente. La plej proksima fervoja stacio estas en Bucu, 5 km sude, ĉe linio inter Slobozia Veche kaj Ţăndărei.

Gheorghe Lazăr estis fondita en la dua duono de la 19-a jarcento de setlantoj surbaze de la *geedzula leĝo* (*legea însurățeilor*, 1878), laŭ kiu junaj geedzoj povis ricevi terenon por setli. La vilaĝo estis nomita laŭ la rumana pedagogo Gheorghe Lazăr (1779–1823). Ĝis 1931 la vilaĝo apartenis al Bucu; tiam ĝi memstariĝis.

Kategorio:Distrikto Ialomița
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Teoremo de Hammersley–Clifford

La **Teoremo de Hammersley–Clifford **temas priprobabloteorio, statistiko kaj statistika mekaniko. Ĝi difinas la necesan kaj sufiĉan kondiĉojn tial, kial probabla distribuo povas reprezentiĝi kiel Markova reto. Ĝi estas la fundamenta teoremo pri hazarda kampo. La teoremo asertas, ke probablo distribuo, kiu havas strikte pozitivan mason aŭ denson, estas Markova al sendirekta grafeo *G*, se kaj nur se ĝi estas Gibsa. Tio estas, ĝia denso eblas faktoriĝi laŭ la klikoj de la grafeo.

La rilaton inter Markova kaj Gibsa reto unue studis Roland Dobrushin kaj Frank Spitzer sub kunteksto de statistika mekaniko. La teoremo nomiĝas memore al John Hammersley kaj Peter Clifford, kiuj pruvis la ekvivalenton en nepublikigita raporto en  1971. Pli simpla pruvo per inkluziveco-ekskluda principo donis sendepende Geoffrey Grimmett, Preston kaj Sherman en 1973, kun posta pruvo fare de Julian Besag en 1974.

## Ideo pri pruvo 
Estas triviala pruvi ke Gibsa reto havas ĉiujn Markovecojn. Ekzemple jen:

Dekstre montras Gibsan reton sur la grafeo kun formo \Pr(A,B,C,D,E,F) \propto f_1(A,B,D)f_2(A,C,D)f_3(C,D,F)f_4(C,E,F). Se variablo C kaj D estas konstanta, do la malloka Markoveco bezonas ke A, B \perp E, F | C, D (vidu kondiĉan sendependecon), ĉar C, D iĝas muro inter A, B kaj E, F.

Kun C kaj D konstantaj, \Pr(A,B,E,F|C,D) \propto [f_1(A,B,D)f_2(A,C,D)] \cdot [f_3(C,D,F)f_4(C,E,F)] = g_1(A,B)g_2(E,F) kie g_1(A,B) = f_1(A,B,D)f_2(A,C,D) kaj g_2(E,F) = f_3(C,D,F)f_4(C,E,F). Tio implicas, ke A, B \perp E, F | C, D.

Por verigi ke ĉiu pozitiva probablodistribuo kun loka Markoveco estas Gibsa, oni unue pruvas jenan lemon, kiu ebligas kunigi malsamajn faktorigon:

**Lemo 1**

U signu la aro de hazardaj variabloj koncernaj kaj  \Theta, \Phi_1, \Phi_2, \dots, \Phi_n \subseteq U kaj \Psi_1, \Psi_2, \dots, \Psi_m \subseteq U signu iujn arojn da variabloj (Ĉikuntekste, por aro da variablo X, X ankaŭ signu iun valorigon al la variabloj en X.)

Se

\Pr(U) = f(\Theta)\prod_{i=1}^n g_i(\Phi_i) = \prod_{j=1}^m h_j(\Psi_j)

por funkcioj f, g_1, g_2, \dots g_n kaj h_1, h_2, \dots, h_m, do estas funkcioj h'_1, h'_2, \dots, h'_m kaj g'_1, g'_2, \dots, g'_ntiaj, ke

\Pr(U) = \bigg(\prod_{j=1}^m h'_j(\Theta \cap \Psi_j)\bigg)\bigg(\prod_{i=1}^n g'_i(\Phi_i)\bigg)

Alivorte,\prod_{j=1}^m h_j(\Psi_j) fariĝas plano por plu faktorigi f(\Theta).

Lemo 1 ebligas kunigi du malsamajn faktorigojn de \Pr(U). La loka Markoveco implicas ke por ĉiu hazarda variablo x \in U, estas faktoroj f_x kaj f_{-x} tiaj, ke

\Pr(U) = f_x(x, \partial x)f_{-x}(U \setminus \{x\})

kie \partial x estas la najbaroj de x. Apliki lemon 1 refoje fine faktorigos  \Pr(U) en produto de kliko-potencialoj (vidu la dekstran bildon).

## Referencoj
## Literaturo
* , noto el kurso de Universitato de Vaŝingtonio.
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Markova reto

Kategorio:Matematikaj teoremoj
Kategorio:Probablo-teorio
Infaneto

**Infaneto** estas homo en la unuaj jaroj de sia infanaĝa vivofazo, kutime temas pri la unuaj tri vivojaroj. Tiu termino estas foje uzita pri bebo aŭ eĉ pri homa feto.

## Homaj vivofazoj 
## Referencoj 
[eta|maldekstre|Infanetoj povas [paŝo|paŝi sed ne povas vesti sin ankoraŭ; multaj infanetoj ankoraŭ bezonas vindotukojn (2015).]]