Victor F. Weisskopf

**Victor Frederick WEISSKOPF** (19-a de septembro 1908 en Vieno, Aŭstrio-Hungario – 22-a de aprilo 2002 en Newton, Masaĉuseco, Usono) estis aŭstra-usona teoria fizikisto. Li faris gravajn kontribuojn al kvantuma elektrodinamiko, nuklea teorio kaj elementa partikla fiziko. Li estis ankaŭ grava scienca administranto kaj konata instruisto.

## Frua vivo kaj edukiĝo 
Weisskopf naskiĝis en kultura mezklasa juda familio en Vieno. Lia patro, Emil, el Ĉeĥoslovakio, estis juristo. Lia patrino, Martha, venis el elstara viena familio. La familio certigis ke la junaj infanoj ekspoziciiĝis al la riĉaj kulturaj ofertoj de Vieno – koncertoj, la operon, teatron. Li studis pianon kaj evoluigis dumvivan amon al muziko.

Li studis en la Viena Universitato kie li trovis inspiriĝon en la prelegoj de Hans Thirring pri klasika teoria fiziko. Thirring, konsciante la escepcian kapablon de Weisskopf kaj sciante ke Vieno ne estis en la avangardo de moderna fiziko, rekomendis ke li translokiĝu al Göttingen por pliaj studoj.

En 1931, je la aĝo de nur 23 jaroj, li ricevis doktortitolon pri fiziko de la Universitato de Göttingen en Germanio sub la gvidado de Max Born. Lia disertacio traktis pri kvantuma teorio kaj spektra larĝo.

## Scienca kariero 
### Postdoktoraj studoj 
Post ricevi sian doktortitolon, Weisskopf laboris kun kelkaj el la plej gravaj fondintaj patroj de moderna kvantuma teorio, inkluzive Werner Heisenberg, Wolfgang Pauli, Erwin Schrödinger kaj Niels Bohr. Li studis ĉe Kopenhago sub Niels Bohr, kiun li nomis sia "intelekta patro". Li ankaŭ laboris kun Lev Landau en Ĥarkovo, Sovetunio.

Kiel judo, Weisskopf komprenis ke li devis forlasi Eŭropon pro la leviĝo de la nazia partio en Germanio. En 1937, li translokiĝis al Usono, akceptante pozicion en la Universitato de Rochester. Li iĝis usonano en 1943.

### Projekto Manhattan 
En 1943, J. Robert Oppenheimer dungis Weisskopf por aliĝi al Projekto Manhattan en Los Alamos. Weisskopf servis kiel la Delegita Dividestro de la Teoria Divido, laborante sub Hans Bethe. Granda parto de lia esplorado en Los Alamos traktis la eblecan efikon de la bombo.

Li alvenis al la Trinity-loko kelkajn semajnojn antaŭ ol la testo estis efektivigita por prepari kaj kunmeti mezuran ekipaĵon. Nur 36 horojn post kiam la bombo eksplodiĝis, li kune kun Bethe kaj Enrico Fermi, iĝis la unua ne-militista persono por esplori la lokon.

### MIT kaj instruado 
Post la Dua Mondmilito, Weisskopf aliĝis al la fizika fakultato de la Masaĉuseca Instituto de Teknologio (MIT) en 1946, finfine iĝante estro de la fako. Li restis tie ĝis 1960. Li estis memorinda instruisto kiu kuraĝigis studentojn demandi demandojn kaj instruis ilin pensi kiel fizikistoj, ne nur memorigi la ekvaciojn de fiziko.

Li ĝuis proponi "Fermi-demandojn" kaj poste helpi studentojn ellabori aproksimajn respondojn. Ekzemple, li demandus pri la maksimuma ebla alteco de monto sur la Tero, kalkulita el konataj bazaj fizikaj konstantoj.

### Direktoro-ĝeneralo de CERN 
En 1961, Weisskopf estis nomumita kiel la Direktoro-ĝeneralo de la Eŭropa Organizo por Nuklea Esplorado (CERN) en Ĝenevo, Svislando. Li tenis tiun postenon ĝis 1965. Dum lia periodo, CERN spertis gravan vastiĝon. La nombro de CERN-personaro kaj vizitantaj sciencistoj kreskis de 1,166 en fino de 1960 al 2,530 kiam Weisskopf foriris en 1965.

Li kuraĝigis la konstruadon de la plej alta intenseca negativa fasko, kio permesis la malkovron de la unua ekzemplo de nuklea antimaterio kaj aliajn gravajn trovoj. Post sia forlaso de CERN, li revenis al MIT sed daŭre revenis ĉiujare al Ĝenevo por prelegi somerajn studentojn.

## Agado kontraŭ nukleaj armiloj 
Post la milito, Weisskopf iĝis vokema kontraŭulo de nuklea armilprodukado. En 1945, li estis inter la fondintoj de la Federacio de Atomaj Sciencistoj (nun konata kiel Federacio de Usonaj Sciencistoj), formita por promocii la paceman uzon de atoma energio. En la malfrua 1940-aj jaroj, li estis vokema kontraŭulo de la planoj de Edward Teller kaj aliaj por evoluigi la hidrogenbombon.

Li estis kunfondinto kaj estraranoj de la Unio de Koncernitaj Sciencistoj. Li kontribuis al la konferenco Pugwash en 1957. Li estis nomumita de Papo Paŭlo la 6-a al la 70-membra Pontifika Akademio de Sciencoj en 1975, kaj en 1981 li gvidis teamon de kvar sciencistoj senditajn de Papo Johano Paŭlo la 2-a por paroli kun Prezidanto Ronald Reagan pri la bezono malpermesi la uzon de nukleaj armiloj.

## Familio 
Weisskopf edziniĝis kun Ellen Tvede en 1934. Ili havis du infanojn: Thomas E. Weisskopf, profesoro pri ekonomio en la Universitato de Miĉigano, kaj Karen Worth, pliaĝa sciencisto en Centro por Scienca Edukado. Ellen mortis en 1989. Li poste edziniĝis kun Duscha Scott, kiu donis al li ĝojon kaj vivofortan subtenon en lia fina jardeko.

## Premioj kaj honoro 
Weisskopf ricevis multajn premiojn dum sia kariero:
* Max Planck-medalo (1956)
* Prezidanto de la Usona Fizika Societo (1960-1961)
* Premio Cino Del Duca (1972)
* Prezidanto de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj (1976-1979)
* Nacia Medalo de Scienco (1980)
* Wolf-premio pri fiziko (1981)
* Premio Enrico Fermi (1998)
* Publika Bonfara Medalo de la Nacia Akademio de Sciencoj (1991)
* Membro de la Nacia Akademio de Sciencoj
* Membro de la Pontifika Akademio de Sciencoj

## Verkoj 
Weisskopf estis ankaŭ prolifica verkisto. Li publikigis preskaŭ kvarcent sciencajn artikolojn, teknikajn raportojn, lernolibrojn kaj popularajn librojn pri scienco. Inter liaj plej konataj verkoj estas:

- *Theoretical Nuclear Physics* (kun John M. Blatt, 1952)
- *Knowledge and Wonder* (1962)
- *Physics in the Twentieth Century* (1972)
- *Concepts of Particle Physics* (kun Kurt Gottfried, 1984, 1986)
- *The Privilege of Being a Physicist* (1989)
- *The Joy of Insight: Passions of a Physicist* (1991)

## Morto kaj heredaĵo 
Weisskopf mortis la 22-an de aprilo 2002 en Newton, Masaĉuseco, en la aĝo de 93 jaroj. Li ofte rimarkis ke li "vivis feliĉan vivon en terura jarcento."

Li estas memorate kiel unu el la plej atingintaj kaj admirataj fizikistoj de la dudeka jarcento. Li kombinigis en si du trajtojn kiuj ofte estas en konflikto: sentimenteco kaj romanceco, kaj rigora intelekta disciplino kaj juĝo. Kiel li ŝatis diri, liaj plej ŝatataj okupiĝoj estis Mozart kaj kvantuma mekaniko.

## Eksteraj ligiloj 
* MIT Physics - Victor Weisskopf
* Atomic Heritage Foundation - Victor Weisskopf

Kategorio:Aŭstraj fizikistoj
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Teoriaj fizikistoj
Kategorio:Nukleaj fizikistoj
Kategorio:Projekto Manhattan
Kategorio:Wolf-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Masaĉuseca Instituto de Teknologio