open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hrušovany

**Hrušovany** estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio kaj Slovakio:

**En Ĉeĥio:**
* Hrušovany (distrikto Chomutov) (vilaĝo situanta en distrikto Chomutov);
* loka parto de vilaĝo Polepy en distrikto Litoměřice vidu Hrušovany (Polepy);
* mallonga nomo de vilaĝo Hrušovany nad Jevišovkou (vilaĝo situanta en distrikto Znojmo);
* mallonga nomo de vilaĝo Hrušovany u Brna (vilaĝo situanta en distrikto Brno-provinco);

**En Slovakio:**
* Hrušovany (distrikto Topoľčany) (vilaĝo situanta en distrikto Topoľčany).

## Simila nomo
* Hrušov
Barrowfield

**Barrowfield** estas kvartalo de orienta Glasgovo en Camlachie, proksime al Celtic Park. Ĝi interalie gastigas la Celtic Football Club. Barrowfield estas areo da laborklasaj loĝejoj, ĉirkaŭitaj de larĝaj vojoj kaj fervojoj, kaj do kreis sian propran apartan kulturon. La originala urbskemo el la 1930-aj jaroj, plenumita por anstataŭi la glasgovajn domaĉojn de la 19-a jarcento, iĝis pli kaj pli neakceptebla : la konstruaĵoj estis detruitaj en la 1990-aj jaroj por starigi pli agrablajn loĝejojn.

Kategorio:Kvartaloj de Glasgovo
Pubvilo

eta|Pubhararo de virino
**Pubhararo** (latine: *Pubes*), aŭ **pubvilo**, nomiĝas la hararo ĉirkaŭ la viraj kaj inaj seksorganoj kreskanta ekde la komenco de pubereco kiel parto de la korpohararo. La pubhararo estas parto de la duarangaj seksaj karakteroj. Ĝi aperas samtempe kun la seksmaturiĝo, pro tio ĝi memorigas ankaŭ la etimologian parencecon de la du vortoj *pubera* (= seksmatura) kaj *pubo* (= seksorgana korporegiono, kun sia hararo), dum pubio estas la antaŭa parto de la koksosto.

## Strukturo 
La pubvilo kreskas ĉirkaŭ la genroj de puberecaj geknaboj, viroj, kaj virinoj.
eta|Pubhararo de viro

## Funkcio 
La pubvilo evidentigas la sekmaturecon de la homo. Kelkaj kuracistoj konjektas, ke tiuj haroj ŝirmas la genrojn kontraŭ malpuraĵojn kaj retenas varmecon de la genroj.

## Formo 
## Kultura signifo 
Kelkaj kulturoj taksas pubharojn erotikaj. Kelkaj aliaj kulturanoj razas al si la pubharojn pro tio, ke ili taksas ilin malpuraj. Laŭ la Sikoj, iel ajn forigi harojn estas peko.

## Kromaĵoj 
[eta|L'Origine du monde („La origino de la mondo“) - [Gustave Courbet]]
La bildo "La origino de la mondo" (L’Origine du monde) de Gustave Courbet, publikigita en 1866, estis iu el la unuaj pentraĵoj en la eŭropa arto de la Nova epoko, kiu prezentis virinon kun pubharoj. Je certeco ĝi estis la unua, kiu faris tion eksplicite kaj demonstre. La bildo siatempe kaŭzis skandalon kaj ankaŭ hodiaŭ provokas vehementajn reagojn en la publiko.

## Vidu ankaŭ 
* Akselhararo
eta|meza|Virino kun aksel- kaj pubhararo

## Fontoj 
(en la angla)}

Kategorio:Haroj
Kategorio:Homa anatomio
László Debreczeni

**DEBRECZENI László** (debreceni) estis hungara arthistoriisto, artkritikisto, grafikisto naskita en Marosvásárhely la 18-a de decembro 1903 kaj mortinta en Kluĵo la 20-an de septembro 1986.

## Biografio 
Debreczeni finis mezgradan tekniklernejon en Kluĵo en 1923; poste li faris popolartajn kaj arkitekturhistoriajn studojn. Li estis ano de KZST. Inter 1928 kaj 1944 li priokupiĝis komisiite de reformita eklezidistrikto de Transilvanujo la registradon kaj prizorgadon de ekleziaj konstruaĵoj, artobjektoj kaj konstruplanadojn. Inter 1945 kaj 1948 li estis militkaptito. Ekde 1949 li estis la teknikrespondeculo de Magyar Művészeti Intézet, poste de Arta Altlernejo Ion Andreescu, ekde 1955 ĝis sia pensiuliĝo instruis popolarton, stereografion kaj perspektivon.

## Ĉefaj verkoj 
* *Erdélyi református templomok és tornyok* (kun 50 artaldonaĵoj, Kv.-Segesvár 1929);http://mek.oszk.hu/05500/05502/
* *A mi művészetünk* (Kv. 1940).
* *Szép Erdélyországból fatornyos hazámból*, Művelődés, 2005

## Bibliografio 
* Balogh Ferenc: *Debreczeni László*. Az építő és iparművész. 1983.
* *Debreczeni László emlékkönyv* (memorlibro). Red.: Sas Péter, 2004.
* Szatmári László: *Debreczeni László – Erdély vándorgrafikusa*. D. L. itineráriuma, 1928–1944. Kolozsvár, Művelődés, 2005.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Denreczeni L
Denreczeni L
Bisenzio (rivero)

**Bisenzio** estas rivero de regiono Toskanio, en Italio. Ĝi estas longa 47 kilometrojn. Ĝi alfluas al rivero Arno, post la trairado de urbo Prato.

Kategorio:Riveroj en Italio
Calton (Glasgovo)

**Calton** estas kvartalo de la skota urbo Glasgovo. La nomo Calton devenas la gaela vorto "coillduin", kiu signifas "arbaro sur la monteto". Ĝi troviĝas norde de la rivero Clyde, kaj tuj oriente de la urbocentro. La plej famaj vidindaĵoj de Calton estas la vendoplaco de la strato Barras kaj la mondfama balejo Barrowland, unu el la plej gravaj muzikejoj de Glasgovo.

La areo malnovtempe famiĝis pro sia teksindustrio. Je la 30-a de junio 1787, kunvenigo da teksistoj okazis ĉe Glasgow Green por organizi laborstrikon, pro la subita malaltigo de iliaj salajroj. Ĉar la manifestantoj iĝis koleremaj, la militistoj intervenis kaj pafis kontraŭ ili. Ses el la teksistoj mortis, kaj estis poste kromnomitaj la "martiroj de Calton".

Kategorio:Kvartaloj de Glasgovo
Calton

***Calton (Glasgovo)** (Skotlando)
***Calton (North Yorkshire)** (Anglio)
***Calton (Ontario)** (Kanado)
***Calton (Staffordshire)** (Anglio)
----
*Patsy Calton, brita politikistino
Sepultejo

eta|dekstra|tombokampo dum arkeologia elfosaĵo kun tere videbligitaj siluetoj de la unuopaj tombaj fosaĵoj
**Sepultejo** aŭ **tombokampo** en la lingvaĵo de arkeologio estas grupigo de ajna nombro da teraj tomboj. Temas do pri speco de tombejo, ĝenerale el prahistoria epoko. Ofte sepultejo konsistas el unu aŭ pluraj artefaritaj tombaj montetoj, la tumuloj, sed ankaŭ estas komplete ebenaj tombokampoj. Iufoje la loko estas signita per dolmeno(j), alispecaj ŝtonoj aŭ fajrejoj.

Kontraste al sepultejo menciindas la nekropoloj - same prahistoria speco de tombejo, kiu konsistas el pluraj kompletaj tombaj konstruaĵoj, kiuj almenaŭ parte troviĝas super la tera surfaco.

## Vidu ankaŭ 
* Megalito
* Sepulto

Kategorio:Arkeologio
Batalo de Sheriffmuir

eta|Batalo de Sheriffmuir
La **batalo de Sheriffmuir** (gaelalingve : *Blar Sliabh an t-Siorraim*) estis batalo, kiu okazis en 1715 kore de la jakobita ribelo en Anglio kaj Skotlando.

John Erskine, sesa grafo de Mar kaj ĉefa subtenanto de jakobitismo en Skotlando, kunvenigis la klanestrojn de la skotaj altlandoj kaj je la 6-a de septembro proklamis James Francis Edward Stuart kiel la nova reĝo de Skotlando. Kun armeo da proksimume 12 mil homoj, Erskine okupis Perth kaj akiris la kontrolon de la plej granda parto de la nordaj altlandoj. Post nesukcesaj bataletoj kontraŭ John Campbell, dua duko de Argyll (fortikigita en la kastelo de Stirling), Mar finfine decidis movi sian tutan armeon pli suden je la 10-a de novembro. Spionoj sciigis pri tio Argyll, kiu translokigis sian armeon da proksimume kvar mil homoj al Sheriffmuir, apud Dunblane. La du armeoj renkontiĝis la 13-an de novembro.

La rezulto de la batalo estis malfacile taksebla, kaj ambaŭ partioj deklaris sin venkantojn. La batalo tamen grandege demoralizis la jakobitan armeon, kiu malgraŭ larĝa supernombreco ne spertis triumfan venkon.

## Vidu ankaŭ 
* Jakobitismo

## Eksteraj ligiloj 
* Batalo de Sheriffmuir ĉe ScotWars.com  (anglalingva)
* Batalo de Sherrifmuir ĉe BattlefieldTrust.com (anglalingva)

Sheriffmuir
Kategorio:1715
Sheriffmuir
Camlachie

**Camlachie** estas kvartalo de la urbo Glasgovo, en Skotlando (Britio). Antaŭe vilaĝo da teksistoj, ĝi troviĝas je la orienta limo de la urbo, inter Dennistoun norde kaj Bridgeton sude.

La kvartalo donis sian nomon al eksa balotdistrikto de la Parlamento de Britio, "Glasgow Camlachie".

## Eksteraj ligiloj 
*Gazetteer for Scotland: Camlachie  
*The Glasgow Story: Camlachie dum la Industria revolucio

Kategorio:Kvartaloj de Glasgovo
Kastelo de Stirling

eta|300px|La kastelo de Stirling, vidita el la sudokcidenta angulo.
La **kastelo de Stirling** () estas kastelo lokita en la skota urbo Stirling. Ĝi estas unu el la plej grandaj kaj gravaj kasteloj de Skotlando, kaj eĉ de la tuta Okcident-Eŭropo, laŭ vidpunkto kaj historia kaj arkitektura. Ĝi estis konstruita sur la "monteto de la kastelo" (*the castle hill*), vulkana rokego, estas ĉirkaŭita je tri flankoj de altaj klifoj, kaj estis pro tio tre facile defendebla. Ĝi fariĝis ekde sia konstruado strategia loko kaj grava fortikaĵo. La kastelo estas hodiaŭ klasifikita kiel nacia monumento, kaj estas administrata de Historic Scotland, la skota agentejo pri historiaj monumentoj.

El 1800 ĝis 1964, la kastelo apartenis al la brita armeo, kiu uzadis ĝin kiel soldatejo. La konstruaĵo spertis pro tio multaj ŝanĝoj. Oni poste provis, kaj ankoraŭ provas redoni al la variaj ĉambroj de la kastelo ilian originalan aspekton.

Stirling
Bannockburn

**Bannockburn** ) estas vilaĝo de Skotlando, lokita tuj sude de la urbo Stirling. Ĝia nomo devenas de eta rivero, la Bannock Burn, kiu trafluas ĝin kaj enfluas en la riveron Forth.

eta|maldekstra|250ra|Urbocentro de Bannockburn
Proksime al la vilaĝo troviĝas la loko, kie okazis la batalo de Bannockburn (1314), venko de la skota armeo de Robert the Bruce kontraŭ Anglio. La vilaĝo cetere entenas ŝtonponton konstruitan de la inĝeniero Thomas Telford. Bannockburn fariĝis parto de la urbaro de Stirling. En 2001 vivis sur ĝia teritorio 7 352 loĝantoj.

Kategorio:Urboj de Britio
Kategorio:Urboj de Skotlando
Stirling

**Stirling** (gaelalingve *Sruighlea*, skote Sterlin) estas malnova urbo de Skotlando lokita ĉe la rivero Forth, almonte de Edinburgo.

Stirling etendiĝas ĉirkaŭ la impona kastelo de Stirling kaj sia malnova urbocentro, kiu datiĝas de Mezepoko. Ĝi plie estas administra, komerca kaj industria centro. 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis , kaj laŭ la censo de 2001 la urbo havis proksimume 45 000 loĝantojn.

Malnovtempe ĉefurbo de la reĝlando de Skotlando, Stirling havis la titolon *Royal Burgh* ĝis 2002, kiam ĝi akiris la statuton de urbo de la Unuiĝinta Reĝlando.

La ponto de la urbo estis la loko, kie okazis la samnoma batalo inter la skotoj de William Wallace kaj la angloj en 1297. Pli sude okazis cetere la batalo de Bannockburn en 1314.

## Esperanto en Stirling 
Tie okazis la unua Skota Kongreso de Esperanto en 1906.

## Ĝemelecoj 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Kastelo de Stirling

Kategorio:Urboj de Britio
Kategorio:Urboj de Skotlando
Kategorio:Skotlando
Althing

La **Althing** () estas la parlamento de Islando. Ĝi estis fondita en la jaro 930 kaj estas tiel la plej malnova ankoraŭ aktiva parlamento de la mondo (la plej malnova senpaŭze aktiva parlamento estas Tynwald de Manksinsulo, kies unua mencio datiĝas de la jaro 979).

## Historio 
La mezepoka kunveno de Althing okazis ĉe Þingvellir, ĉiujare dum 2 semajnoj ĉirkaŭ la somera solstico. Ĉiu liberaj kaj plenkreskaj viroj devis partopreni en la kunveno, escepte se li estis sola mastrumanta kamparano, maljunulo aŭ malsanulo.

Ĉe Þingvellir okazis en 1000 decido pri akcepto de kristanismo. Sur tiu historia loko okazis deklaro de la Islanda Respubliko, la 17-an de junio 1944 kaj tie okzis la 50-jara festado en 1994.

## Nuntempe 
[eta|Althing, julio [2004]]
Nuntempe la Althing estas la parlamento de Islando. La sidejo troviĝas en la Alþingishúsið en Rejkjaviko. La parlamento havas 63 anojn elektitaj ĉiujn kvar jarojn. La strukturo de la nuntempa Althing estis starigita la 1-an de decembro 1918, kiam Islando iĝis sendependa ŝtato disde Danio. Post la okupado de la aliancanoj dum la dua mondmilito, la 17-an de junio 1944, Islando iĝis respubliko.

En 1991 okazis gravaj modifoj de la strukturo de la Althing. La ĝis tiam duĉambra parlamento iĝis unuĉambra.

La prezidanto de la Althing estas Guðbjartur Hannesson.

## Eksteraj ligiloj 
* Islanda parlamento (islande, dane kaj angle)
* Tra la mondo, pionira tutmonda revuo esperantista, novembro 1906, paĝoj 66 kaj 67 pri la islanda parlamento en la arkiva retejo bitarkivo

Kategorio:Politiko de Islando
Kategorio:Parlamentoj
Batalo de Culloden

[300px|eta|dekstra|La batalo de Culloden, fare de [David Morier.]]
La **batalo de Culloden** (gaelalingve *Blàr Chùil Lodair*), je la 16-a de aprilo 1746, estis la fina batalo inter la jakobitoj (subtenitaj de Francio) kaj la hanovra, brita monarkio. Ĝi cetere estis la lasta batalo, kiu okazis sur la insula teritorio de Britio. La batalo de Culloden estis gravega malvenko por la jakobitoj, kaj tute ruinigis la esperon, ke la Stuartoj iam reakiru la britan tronon.

La jakobitoj - plejmulte skotoj el la altlandoj - subtenis la postulon de James Francis Edward Stuart (kromnomita *la Maljuna Pretendanto*) pri la trono. La reĝa armeo estis estrita de la duko de Cumberland, la pli juna filo de la reĝo Georgo la 2-a.

La sekvaĵoj de la batalo estis brutalaj, kio donis al Cumberland la kromnomon *buĉisto*. James Francis Edward finfine forlasis Brition kaj enloĝiĝis en Romon. Li neniam plu provis reakiri la tronon.

Kategorio:1746
Culloden
Kategorio:Historio de Skotlando
Culloden
*
Kiáltó Szó

**Kiáltó Szó** (kialto so) krianta voĉo
*1. Ĝi estis flugfolio hungarlingva eldonita de Károly Kós en 1921 kune kun István Zágoni kaj Árpád Paál.

## Eksteraj ligiloj
*La teksto de folio 
*2. Ĝi estis hungarlingva revuo socia kaj mondkoncepta en Kolozsvár. Ĝi ekiris kiel la aldonaĵo de Az Út, redaktita de Albert Maksay en 1927; komence ĝia titolo estis *Kálvinista Világ*. Ĝi aperis monate, ekde 1928 ĝis septembro 1944 dufoje ĉiumonate redaktite de Géza Nagy kaj Sándor Tavaszy, poste nur tiu de la lasta. Ekde 1934 oni akceptis ĉi tiun titolon por akcenti ĝian universalecon. Ekde tiam ĝis 1942 ĉefkunlaborantoj estis Sándor Bíró kaj Dezső László.
*3. Senleĝa kontraŭdiktatura hungarlingva gazeto aperinta en 1988 en Kluĵo. Aperis ok numeroj tajpmaŝine multibligitaj. Ĝia redaktoroj kaj kunlaborantoj estis Sándor Balázs, Péter Cseke, Éva Cs. Gyímesi, Ernő Fábián, Tamás Jakabffy, Lajos Kántor, Zsolt Mester, György Nagy, Zoltán Nagy, László Pillich, Levente Salat, Barna Szabó, Sándor Szilágyi N. sennome aŭ pseŭdonime. 

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Kategorio:Kluĵo
Dezső László

**Dezső László** [deĵO lAslO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **László Dezső** estis rumanuja hungara sociscienca kaj eklezia verkisto, redaktoro naskita en Sepsiszentgyörgy la 12-an de julio 1904 kaj mortinta en Kluĵo la 15-an de novembro 1973. Lia filo estis Miklós László (fotisto).

## Biografio 
La mezlernejon li finis en Székely Mikó Kollégium en sia naskiĝurbo (1922), la reformitan teologion en Kluĵo (1922-26) kaj Glasgow (1926-27). Inter 1927-29 li estis teologia senioro, eklezidistrikta junulara vojaĝsekretario (1927-32), poste religiinstruisto en reformita kolegio de Kluĵo (1932-40). Ekde 1937 li estis teologia privatprofesoro, la pastro de reformita eklezikonfesio en urbocentro de Kluĵo (1940-57). Inter 1941-44 li estis deputito en landkunveno de Hungarujo. Inter 1947-57 li estis dekano, ĝenerala direktoro de sia eklezidistrikto. Laŭ eltrovitaj akuzoj oni malliberigis lin (1952). Li laboris ĉe Kanalo Danubo. En 1957 oni denove arestis lin kaj estadis kvin jarojn en malliberejo. Ekde 1962 kune kun Markos András li rearanĝis la arkivejon de eklezidistrikto (1961-67), poste denove iĝis pastro (ĝis 1972) kaj prezidanto de eklezikonstitucia komitato de la reformita sinodo. Li estis unu el fondintoj de Erdélyi Fiatalok (1930-40), poste redaktoro de revuo Kiáltó Szó (1941-44), kunlaboranto de Ifjú Erdély, Pásztortűz, Ellenzék, Erdélyi Múzeum, Székely Nép, Református Szemle.

## Ĉefaj verkoj 
* *Bethlen Gábor keresztyén élete* (Élő Könyvek 12. Kv. 1929);
* *Az Erdélyi Református Egyház története* (Élő Könyvek 13. Kv. 1929);
* *Értelem, erő, akarat* (nevelési program, Kv. 1931);
* *Akarom: tisztán lássatok* (Széchenyi István és a magyar jelen. Kv. 1931);http://mek.oszk.hu/05900/05910/
* *Amíg a diákból tanár lett* (Tanári székfoglaló beszéd. Kv. 1934);
* *Két tűz között* (A modern magyar irodalom és a református egyház. Kv. 1935);
* *Mit cselekedjem?* (a lelkészi szolgálat vezérfonala, Kv. 1935);
* *A siető ember* (Tanulmányok a magyar múltból. Kv. 1935);
* *Az anyaszentegyház élete és szolgálata* (Kv. 1938);
* *Reményik és Ady* (Nv. 1941);
* *Ige-hit-egyház* (Kv. 1943);
* *Magyar önismeret* (Cikkek, tanulmányok, előadások. Sepsiszentgyörgy 1944);
* *Kegyelemből a hit által (Vásárhelyi Jánossal, Nagyenyed 1947);
* *Őt hallgassátok* (Borbáth Dániellel és Tőkés Istvánnal, Kv. 1975);
* *A magyar református lelkipásztor a történelemben*. XVI. sz. (Kv. 1992).

## Bibliografio 
* *László Dezső emlékezete 1904-2004'', Kolozsvár, 2004.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikaj malliberuloj
Epira despotlando

La **Epira despotlando**, nomata ankaŭ Epira princlando (greke *Δεσποτάτο της Ηπείρου*) estis unu el mezepokaj grekaj ŝtatoj, kiuj, kune kun Nicea imperio kaj Trebizonda imperio, estis posteulaj ŝtatoj de la Bizanca Imperio, post ties konkero de soldataroj de la Kvara krucmilito en 1204. La nomo "despotlando" ne estas tute preciza, ĉar la unuaj regantoj en Epiro ne tenis en siaj manoj la titolon de grekaj despotoj kaj neniam tiu estis titolo, danke al kiu ties portanto havus iajn apartajn leĝopovojn.
eta|dekstra|325px|La Epira despotlando kaj aliaj ŝtatoj eltranĉitaj el la Bizanca imperio, kiel ili estis en 1265 (William R. Shepherd, *Historical Atlas,* 1911)

Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Despotlandoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1200-1209
Kategorio:Aperis en 1205
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1470-1479
Kategorio:1479
Zamárdi

eta|centre|750ra|Larĝa panoramo de Zamárdi

**Zamárdi** [zamArdi] estas nova urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Siófok. La loknomo ne havas sencon en la hungara.
eta|maldekstre|Preĝejo en Zamárdi

## Situo 
Zamárdi situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj, ĉe suda bordo de Balatono (havanta havenon), laŭ ĉefvojo, fervojo kaj aŭtoŝoseo **M7** Budapeŝto-Nagykanizsa inter la proksimaj Balatonföldvár kaj Siófok. La lasta urbo troviĝas 10&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la ferepoko, antaŭ la hungaroj avaroj loĝadis tie. La unua skriba mencio devenis el 1082. Jam en la mezepoko ĝi estis vinberkultura loko. Dum la turkoj la vilaĝo senhomiĝis. En 1774 romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (la turo estas 28 m-ojn alta) konstruiĝis, en 1861 la fervojo ekfunkciis. En la 20-a jarcento formiĝis feriaj dometoj. En 2008 la grandvilaĝo iĝis urbo.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Naskiĝo de Maria (Zamárdi)
* 2 kapeloj
* kalvinana preĝejo de 1735
* elvidejo

## Famuloj 
En Zamárdi mortis patologo István Budavári.

## Ĝemelurboj 
*  Villány
*  Vețca, Rumanio
*  Ustrzyki Dolne, Pollando
*  Malsch, Germanio

## Fontoj 
* WikiTrans

eta|maldekstre|Urbodomo de Zamárdi

Kategorio:Zamárdi
Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Banlokoj
Berzence

**Berzence** estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Csurgó. La loknomo ne havas sencon en la hungara.
eta|dekstra|Preĝejo de Berzence
eta|dekstra|300px|Kastelo de Berzence

## Bazaj informoj 
* Areo: 53&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2700
* Poŝtkodo: 7516
* Telefonprefikso: 82

## Geografio 
Berzence situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Barcs-Gyékényes, ĉe la kroata landlimo kun limpasejo (kontraŭe estas Góla), Dravo nun fluas iom for. Csurgó estas proksime.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1228. En la mezepoko fortikaĵo situis ĉe la komunumo. La turkoj en 1566 okupis ĝin, kiun la hungaroj reokupis dum mallonga tempo en 1594, la fina reokupo okazis en 1664. La vilaĝo ekhavis la rangon kampurbo en la 18-a jarcento.

## Vidindaĵoj 
* baroka romkatolika Preĝejo de Sankta Kruco (Berzence) el 1767
* Kastelo de Berzence aŭ kastelo de Festetics

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Igal

**Igal** estas urbo kaj kuracbanloko en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Kaposvár. La loknomo ne havas sencon en la hungara.
eta|maldekstre|Kuracbanejo de Igal

## Situo
Igal situas en valo, laŭ flankovojoj, for de ĉefvojo, fervojo, urbo kaj rivero. Kaposvár troviĝas 25, Siófok (ankaŭ Balatono) 54, Budapeŝto 156 km.

## Historio
La unua skriba mencio devenis el 1211. En la 15-a jarcento Igal estis kampurbo, en 1462 ĝi rajtis aranĝi bazaradon jare po 4. Armeo de Francisko Rákóczi la 2-a malvenkis en 1707 de la Habsburgoj. Fine de la 18-a jarcento Igal estis distriktejo, poste grandvilaĝo, fine urbo ekde 2009 (tiam la plej malgranda en Hungario).

## Vidindaĵoj
* romkatolika Preĝejo Sankta Anna (Igal)
* golgoto
* kuracbanejo

## Famuloj 
En Igal naskiĝis:
* aktoro József Kétszery
* dramisto Márton Hoblik
* reĝisoro György Verő.

## Referencoj 
Kategorio:Igal
Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario
Íngrid Betancourt

**Ingrid BETANCOURT**, fraŭline **Pulecio** (naskiĝis la 25-an de decembro 1961 en Bogoto) estas franca-kolombia politikistino. Kiel kandidatino por la ofico de Prezidento, ŝi estis forkaptita en februaro 2002 fare de FARK kaj liberigita la 2-an de julio 2008.

## Vivo 
Ingrid Betancourt naskiĝis en Bogoto (Kolombio) la 25-an de decembro 1961,
Ŝi estas la dua filino de Gabriel Betancourt, eksa kolumbia ministro pri instruado (sub la diktatoreco de generalo Gustavo Rojas Pinilla), kaj Yolanda Pulecio, eksa belecreĝino, kiu iĝis senatorino.

Ŝia pli aĝa fratino estas Astrid Betancourt. Ingrid kreskis en Parizo, Francio, kie ŝia patro reprezentis Kolombion ĉe UNESKO. En 1975 ŝiaj gepatroj eksedziĝis. Ŝi abiturientiĝis en Bogoto en la franca gimnazio *Louis Pasteur*.

En 1980 ŝi translokiĝis al Parizo, kie ŝi studis politikon. En 1981 ŝi edziniĝis al la franco Fabrice Delloye kaj akiris francan ŝtatanecon. Ili havis du infanojn: Mélanie kaj Lorenzo Delloye.

Post murdo de Luis Carlos Galán, kiu anoncis batalon al la kolombia drogokartelo, Ingrid retranslokiĝis al Kolombio en 1989. Ŝi eksedziniĝis, kaj eklaboris unue en la financministrejo antaŭ ol kandidatiĝi por parlamento cele lukti kontraŭ korupto en sia lando.

De 1994 ĝis 2002 ŝi estis deputito en la parlamento, komence en la domo de reprezentantoj, ekde 1998 en la senato. En 1997 ŝi fondis sian propran partion, *Oxígeno Verde* (hispane por *verda oksigeno*).

## Kidnapo fare de FARK 
Ingrid Betancourt anoncis sian partoprenon al la prezidentbalotoj en Kolombio en 2002. La , kiam ŝi troviĝis kun sia balotestrino Clara Rojas en regiono kontrolita de FARK, maldekstrulaj ribeloj kidnapis ilin ambaŭ.

La  kvarminuta filmeto, en kiu ŝi aperis en bona sanstato, estis publikigita.

La  John Frank Pinchao, sukcese fuĝinta kidnapito de FARK, deklaris, ke li vidis Ingrid lastan fojon la .

La  la kolumbia armeo trovis vidbendojn ĉe FARK-ribeloj, kiuj montras Ingrid. Tiuj vidbendoj, datitaj je la  estas la unua vivosigno de Ingrid Betancourt ekde kvar jaroj.

La  Ingrid estas liberigita de la FARK.

## Vidu ankaŭ 
* Citaĵoj de Íngrid Betancourt en la hispanlingva Vikicitaro
* Novaĵraportoj pri Íngrid Betancourt en la hispanlingva Vikinovaĵoj

* Clara Rojas
* FARK
* Kolombio

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la komitato de subteno por Íngrid Betancourt  (ankaŭ esperante)
* Peticio, akcio kaj informoj en la retpaĝo de ŝia helpokomitato 
* www.betancourt4free.de  
* www.betancourt.info  
* Weblog – Freiheit für Ingrid Betancourt und Clara Rojas und die anderen Geiseln  
* Nova libro pri vivo dum ostaĝeco, pri la prezento de libro fare de Clara Rojas pri sia ostaĝigo, en kiu ŝi rakontas ankaŭ pri la konduto de Íngrid Betancourt.

Kategorio:Kontraŭkoruptaj aktivuloj
Kategorio:Kolombiaj politikistoj
Kategorio:Bettencourt-familio
Kategorio:Rilatoj de Kolombio kaj Francio
Kategorio:Kolombiaj ostaĝoj
Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Francaj romkatolikoj
Kategorio:Lernintoj de IEP (Parizo)
Kategorio:Viktimoj de malobservo de la homaj rajtoj
Bulgara Esperanto-Asocio

La **Bulgara Esperantista Asocio** (**BEA**, ) fondiĝis en 1907 en la urbo Veliko Tarnovo sub la nomo “Bulgara Esperanto-Ligo”. Ĝi estas kultur-kleriga organizaĵo de la esperantistoj en Bulgario.

Ĝia organo estas la revuo *Bulgara Esperantisto*, kiu aperas ekde 1919.

## Estraro 
- elektita la 14-an de majo 2022 en Trjavna -
* prezidanto: inĝ. *Boris Gaĝanov* (ekde almenaŭ 2016)
* vicprezidanto: *Maja Hristova Gorova* (ekde almenaŭ 2016)
* membroj: Veselka Kamburova, Pavlin Boevski kaj Rumen Stojanov

- elektita de la 71-a kongreso de BEA, majo 2019, Sofio - 
:tute same
* prezidanto: Boris Gaĝanov
* vicprezidanto: Maja Hristova Gorova 
* membroj: Veselka Kamburova, Pavlin Boevski, Rumen Stojanov
* Kontrola-Revizia Komisiono: prezidanto Penka Dilova kaj membroj Margarita Tonkova, Iskra Mladenova 
* A-Komitatano de BEA en UEA: Mariana Evlogieva

- (elektita de la 68-a kongreso de BEA, aprilo 2016, Sofio) -

* prezidanto: Boris Gaĝanov
* vicprezidanto: Maja Hristova Gorova
* membroj: Veselka Kamburova, Sneĵinka Angelova, Mariana Evlogieva
* Kontrola-Revizia Komisiono: prezidanto Penka Dilova kaj membroj Margarita Tonkova, Iskra Mladenova 

- elektita de la 65-a kongreso de BEA, septembre 2013 en Sliven -
* prezidanto: Boris Gaĝanov; vicprezidanto: Maja Gorova
* sekretario: Georgi Mihalkov
* membroj: Veselka Kamburova, Sneĵinka Angelova
* Kontrola-Revizia Komisiono: prezidanto Antoaneta Nikolaeva kaj membroj Gena Antonova, Todorka Stojanova

## Vidu ankaŭ 
* ''Ek al Leg'!* (1991)
* Georgi Miĥalkov (alinome *Julian Modest''), en 1992-1993 la prezidanto de BEA kaj poste ĝis minimume 2016 ĝia estrarano
* Esperanto-movado en Bulgario ĝis 1934
* Historio de Esperanto en Bulgario ĝis nun

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri BEA en Esperanto, kaj pri Esperanto en la bulgara

## Referencoj 

Kategorio:Bulgaraj Esperanto-asocioj
1-a jarmilo a.K.

La **1-a jarmilo antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** formale komenciĝis la 1-an de januaro 1000 kaj finiĝis la 31-an de decembro de la jaro 1 antaŭ nia erao. Ĝi ampleksas la 10-an ĝis 1-an jarcentojn antaŭ nia erao (internajn ligilojn vidu en la navigilo supre).

## Epokoj 
[eta|trinkilo el [korno de bovo el la tombokampo ĉe Hallstatt]]
* 800 a.K.: En Mezeŭropo finiĝas la Bronzepoko, komenciĝas la unua parto de la ferepoko, la tiel nomata Hallstatt-kulturo.
* 400 a.K.: En Mezeŭropo finiĝas la unua parto kaj komenciĝas la dua parto de la ferepoko, la tiel nomata La-Tène-kulturo (ĝis ĉirkaŭ 30/15 a.K.).

## Eventoj 
* ĉirkaŭ la jaro 1000 a.K.: La iberoj unuafoje aperas.
* ĉirkaŭ la jaro 1000 a.K. bis ĉirkaŭ 500 a.K.: koloniigo de la Egea Maro, la marbordo de Malgrandazio kaj de la Nigra Maro, de Sicilio kaj suda Italio el Grekio.
* ĉirkaŭ la jaro 1000 a.K.: komenco de la etruska altkulturo, ĉirkaŭ 800 a.K. disvastiĝo, ĉirkaŭ 600 a.K. kulmino.
* 753 a.K.: Fondigo de Romo, la "eterna urbo".
* ĉirkaŭ la jaro 600 a.K.: Kreiĝo de la regno Romio.
* ĉirkaŭ la jaro 500 a.K.: La altaja lingvaro formiĝas, la kredo pri aŭguro de la individua sorto pere de horoskopoj disvastiĝas, la budhismo kreiĝas kaj la keltoj invadas nordan Iberion.
* ĉirkaŭ la jaro 400 a.K.: La greka filozofo Demokrito meditas pri la konstruo de la materio kaj kreas la vorton *atomo.*
* Dum 214 a.K. sub la ĉina imperiestro Ying Zheng konstruiĝas la unuaj signife grandaj partoj de la Ĉina Muro.
* ĉirkaŭ la jaro 200 a.K.: La keltoj atingas sian plej grandan disvastiĝon.
* 2. kaj 1-a jarcento a.K.: La Romia Imperio venkas la konkurantan regnon Kartago kaj konkeras la reston el la marborda teritorio de la Mediteranea Maro.
* Skribiĝas la torao, la sankta libro de la judismo kaj laŭ kristana vortumo la malnova testamento de la Biblio.
* Militoj ne plu decidiĝas nur per teritoriaj armeoj, sed ankaŭ per mararmeoj.
* Dum la Dinastio Zhou (inter la jaroj 1045 kaj 256 a.K.) la forĝistoj de Ĉinio regas la kreon kaj prilaboron de pura fero.

## Gravaj personaĵoj 
eta|La blinda Homero gvidiĝas (pentraĵo de *William-Adolphe Bouguereau* de 1874).
* probable 8-a jarcento a.K.: Homero, greka verkisto
* 6-a jarcento a.K. kaj 5-a jarcento a.K.: Konfucio, ĉina filozofo
* 6-a jarcento a.K.: Kiro la 2-a, fondinto de la Persa Imperio
* 6-a kaj 5-a jarcento a.K.: Budho Siddhartha Gautama, filozofo el suda Nepalo respektive norda Barato
* 5-a kaj 4-a jarcento a.K.: Sokrato, greka filozofo
* 5-a kaj 4-a jarcento a.K.: Hipokrato, greka kuracisto
* 4-a jarcento a.K.: Platono, greka filozofo
* 4-a jarcento a.K.: Aristotelo, greka filozofo
* 4-a jarcento a.K.: Aleksandro la Granda, makedona reĝo kaj armeestro
* 3-a jarcento a.K.: Arkimedo, greka matematikisto
* 3-a jarcento a.K.: Ying Zheng, fondinto de la Ĉina Imperio kaj instiginto pri starigo de la Granda Ĉina Muro
* 3-a kaj 2-a jarcento a.K.: Hanibalo, kartaga armeestro
* 1-a jarcento a.K.: Vitruvio, romia arkitekto kaj verkisto
* 1-a jarcento a.K.: Julio Cezaro, romia politikisto, armeestro kaj verkisto
Erik Majtényi

**MAJTÉNYI Erik** originala nomo *Mann* (majtenji) estis rumania hungara poeto, publicisto, tradukisto naskita en Temesvár la 19-an de septembro 1922 kaj mortinta la 22-an de januaro 1982 en Bukareŝto. Li estis la filo de Endre Mann.

## Biografio 
Erik Majtényi post kvara liceo en sia naskiĝurbo iĝis laboristo. Oni internigis lin dum la Antonescu-diktaturo en Târgu Jiu kaj en aŭtuno de 1944 en malliberejfortikaĵon de Jilava. Post sia elliberiĝo li iĝis ĵurnalisto de temeŝvara ĵurnalo *Drapelul Roşu* (1946-48), redaktoro de Ifjúmunkás (1949-51), kunlaboranto de Junulara Libroeldonejo (1952-53), sekretario de Rumanuja Verkista Federiĝo (1955-56), poste kunlaboranto de *Előre* (1953-54), *Igaz Szó* (1957), *Művelődés* (1958-59), *Utunk* (1963), fine interna kunlaboranto ĝis sia morto de *Előre* (1964-82).

## Verkoj 
### Poemvolumoj 
* *Ők féljenek!* (1952);
* *Őrségen* (1953);
* *Versek* (1955);
* *Búcsú az ódáktól* (1957);
* *Az utolsó Zsolnoky avagy egy tündöklő utód dicsőségének és bukásának keserves históriája* (szatirikus elbeszélő költemény, 1958);
* *Biztató* (1959);
* *Csillagaink most sokasodnak* (1960);
* *Pirkadástól virradatig* (1962);
* *Útravaló* (válogatás, 1962);
* *Szobrot álmodtam* (1965);
* *Legszebb versei* (Páskándi Géza bevezetőjével, 1969);
* *Egy vers egyedül* (1972);
* *Most át kell írnom ezt a menetrendet* (Bp. 1981);
* *Emberek, lakások lakói* (elektitaj tradukaĵoj) (1983.).

### Porinfanaj poemvolumoj 
* *Ismerjétek meg az esztendőt!* (1951);
* *A kis tengerészek* (1954);
* *Tábortűz* (1954);
* *Olvassunk együtt* (1954);
* *Utaznak a nyuszikák* (1955);
* *Pitypalatty* (1957);
* *Csigavár* (1959);
* *Betűvár* (1962);
* *Kép, kép, csupa kép* (1963);
* *Kiborult egy kosár virág* (1966);
* *Fehér madár* (1967);
* *Rajzos, vidám állattan* (1971);
* *Csicseri borsó* (1973);
* *Nagy kenyér, kis egér* (1975);
* *Postás Pali levelei* (1981).

### Prozverkoj 
* *Örökösök* (romaneto, 1967);
* *Betonkelepce* (1968);
* *Hét nap a kutyák szigetén* (1971);
* *Hajóharang a Hold utcában* (1976. II. kiadás, Bp. 1977);
* *Visszajátszás* (publicistaj verkoj, 1981);
* *Tejfehér éjszakák* (neveloj, vojaĝnotoj);
* *Hajóharang a Hold utcában* (1988.).

### Porinfanaj prozverkoj 
* *A furfangos fejesvonalzó* (1965);
* *Bonifác, a pilóta* (1968);
* *A bátrak szigete* (1989).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

Majtenyi E
Bulgara Esperantisto (revuo)

***Bulgara Esperantisto*** estas la trimonata organo de la Bulgara Esperanto-Asocio (BEA), fondita en 1919; formato 24,5 x 16 centimetroj en ~25-paĝaj kajeroj. Redaktoro estas s-ro Georgi Mihalkov. Adreso por korespondado: ĉe BEA - P.K. 66, 1000 Sofio, Bulgario.

## Enhavo 
En la revuo aperas raportoj kaj anoncoj pri Esperanto-aranĝoj kaj -ekskursoj en la lando kaj apudaj landoj. Estas ankaŭ menciitaj lokaj ĵurnaloj, kiuj parolis pri Esperanto.

Troviĝas resumoj de aparte legindaj artikoloj el aliaj Esperanto-gazetoj kiel *La Ondo de Esperanto*, *Libera Folio* aŭ *Heroldo de Esperanto*.

Meze de la revuo estas 4-paĝa kolora foto-raporto de grupoj, kiuj ĉu estas honoraj membroj ĉu partoprenis en Kongresoj.

Fine estas kelkliniaj recenzoj de esperantaj libroj, anoncoj en la Bulgara pri venontaj Esperanto-aranĝoj kaj la rubriko “Ni kondolencas” pri forpasintaj homoj.

eta|maldekstra|140px|la titolpaĝa aspekto en 1984, kia ĝi aspektis plurajn jarojn fine de la komunisma epoko de Bulgario
## Historio 
En sia longa ekzistoperiodo ekde 1919 ĝis la dua mondmilito kaj post plurjara postmilita paŭzo denove ĝis nun, la gazeto havis multajn redaktistojn, interalie Asen Grigorov kaj Zahari Zahariev, kaj inter la jaroj 1931 kaj 1933 Simeon St. Ĥesapĉiev.

En 1980 aperis la 50-a jarkolekto, en 2005 sekve la 75-a.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Jarkolektoj de Bulgara Esperantisto en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo
* Informoj pri Esperanto kaj la bulgara Esperanto-movado 
* 

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Esperanto-movado en Bulgario
Kategorio:Bulgaraj gazetoj
Kategorio:Bulgara Esperanto-Asocio
Jarcentohalo (Bochum)

La **jarcentohalo** en Bochum estis konstruita kie ekspozicihalo de la Bochumer Verein por la *Düsseldorfer Gewerbeausstellung* (metioekspozicio Duseldorfo) 1902 kaj poste reutiligita kiel kompresorhallo por la altfornoj de la *Bochumer Verein*.eta|jarcentohaloĜi estis plurfoje pliampleksigita, la nomo **jarcentohalo** hodiaŭ estas uzata por la tuta konstruaĵo, kiu kovras areon da 8.900 m².

La ŝtalkonstruaĵo de la konstruparto el 1902 estas aparte rimarkinda, ĉar ĝi estas konstruita unualinie ne laŭ estetikaj vidpunktoj, sed prefere laŭ inĝenierteknikaj pripensoj, tiel ke ĝi do estas unu el la unuaj ekzemploj de utilcela arkitekturo.

Post ĝia sanigo la halo estas nun uzata por plej diversspecaj aranxoj, ekz. por la RuhrTriennale (jartrio) (ekz. en oktobro 2006 por elspezema kaj spektakla novincenigo de la opero *La soldatoj* de Bernd Alois Zimmermann).

Intertempe ĝi estas la centro de la nova okcidenta parko de Bochum, per kiu tiu ĉi iama industritereno devas esti utiligata kiel areo por loĝdomoj, metiejoj kaj ripozo. Krome ĝi estas unu el la atrakcioj de la Ruhr-regiono, kiuj estas evoluigitaj per la itinero de la industrikulturo.

## Eksteraj ligiloj 
* Homepage der Jahrhunderthalle Bochum
* Homepage der Architekten "Petzinka Pink Technologische Architektur" der Sanierung und Erweiterung der Jahrhunderthalle Bochum zur RuhrTriennale 2003 
* Die Jahrhunderthalle auf der Route der Industriekultur

Kategorio:Bochum
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1902
Kategorio:Konstruaĵoj en la Ruhr-regiono
Kunstsammlungen der Ruhr-Universität Bochum

La **Kunstsammlungen der Ruhr-Universität Bochum** (Artkolekto de la Ruhr-Universitato Bochum) en la kampomuzeo de la Ruhr-Universitato Bochum estis fondita en 1975. Krom malgranda stoko de grek-romi-antikvaj artaĵoj la kolekto enhavas antaŭ ĉio artverkoj de la 20-a jarcento de artistoj kiel ekz. Albers, Giacometti, Beuys, Caro, Fontana, Fruhtrunk, Graubner, Morellet, Rainer, Serra, Stella, Twombly, Uecker, Boltanski, Judd, Richter, Scully und Turrell. La kolekto *Situation Kunst* en Bochum-Weitmar estis enigita la kolekton en 1991. La kolekto estas publike alirebla dum kvar tagoj semajne.

## Eksteraj ligiloj 
* Artkolektoj de la Ruhr-Universitato Bochum (germane) 

Kategorio:Bochum
Kategorio:Ruhr-regiono
Árpád Farkas (poeto)

**FARKAS Árpád** (farkaŝ) estis transilvania hungara poeto, publicisto, tradukisto naskita en Siménfalva la 3-an de aprilo 1944, mortinta la 7-an de februaro 2021.

## Biografio 
Árpád Farkas la mezlernejon finis en Odorheiu Secuiesc (1961), poste en Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo li akiris diplomon pri la hungara lingvo kaj literaturo (1965). Ĝis 1968 li instruis en Valea Voinești, ekde 1968 li loĝis en Sfântu Gheorghe kaj ĝis 1971 li estis ĵurnalisto ĉe Megyei Tükör, ekde 1971 redaktoro de Igaz Szó, ekde 1990 ĉefkunlaboranto de Holnap kaj ekde 1993 ĝis 2000 ĉefredaktoro de Háromszék.

## Ĉefaj verkoj 
* *Másnapos ének*, poemoj, Bk., 1968;
* *Jegenyekör*, poemoj, Kvár, 1971;
* *Bővízű patakok mentén*, raportaĵoj [kun György Beke, Sándor Fodor kaj György Kovács], Bk., 1972;
* *Szeretni tehozzád szegődtem*. 200 hungaraj ampoemoj, ant., szerk., Bk., 1972;
* *Alagutak a hóban*, v., Bk., 1979;
* *Apáink arcán*, megzenésített versek nagylemezen, Bk., 1981;
* *Asszonyidő*, publ. írások, Bk., 1983;
* *A befalazott szószék*, v., Bk.-Bp., 1985;
* Nagy László: Himnusz minden időben, vál., bev., Bk., 1985;
* *Furulyaszó* - *Cîntec de fluieri*, vál. v. [románra ford. Paul Drumaru], 1988;
* *A szivárgásban*, v., Bk., 1991
* *Egyszer majd arcom is elkészül*, megzenésített versek nagylemezen, 1991
* *Szeretni tehozzád szegődtem*. 200 magyar szerelmes vers, vál., 1993

## Tradukaĵvolumoj 
* I. Vinea: Árnyékok malma, v., társford., Bk., 1976
* I. Bănuţă: A sátán könnye, v. [Csiki Lászlóval], Bk., 1983
* A. Blandiana: Valaki engem álmodik, v., Bk., 1985
* M. Sorescu: Papírorkán, v., Bk., 1987
* A. Popescu: Világ porán át, Bk., 1990

## Premioj 
* Balint Balassi Memorial Glavo

## Eksteraj ligiloj 
Video de Zsuzsa Koncz **-** Dúdoló, sur poemo de Árpád Farkas

## Fontoj 
* Balassi Bálint.emlékkard
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 
* Kariertabelo 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Medizinhistorische Sammlung der Ruhr-Universität Bochum

**Medizinhistorische Sammlung der Ruhr-Universität Bochum** (medicinhistoria kolekto de la Ruhr-Universitato Bochum) estas kolekto de pli ol 10.000 iloj kaj grandinstrumentoj el ĉiuj fakoj de la medicino. La kolekto hejmas en malnova Malakov-turo el la jaro 1877.

## Situo
* Adreso: Malakowturm, Markstraße 258a, 44799 Bochum 
* PPT: Busstacio Glücksburger Str., Bochum

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bochum.de/kulturportal/k23.htm 

Kategorio:Bochum
Kategorio:Ruhr-regiono
Askaridozo

**Askaridozo** estas parazita infekto kaŭzita de askarido (*Ascaris lumbricoides*), kiu similas al lumbriko aŭ tervermoj. **Askaridozo** povas estigi senapetitecon (aŭ male, apetitegon), malbonan nutradon, , lakson, urtikarion, intestan gason, palpitacion, sendormecon, epilepsion; kelkfoje ankaŭ bronkiton, obstrukcon de la intesto aŭ de la koledoko, anemion ktp. dekstra
Ĝi estas tre ofta malsano en tropikaj regionoj, laŭ la Monda Organizaĵo pri Sano, unu kvinono de la homaro havas tiun malsanon. En kelkaj partoj de Brazilo, 90% de la loĝantaro estas atakita de askaridoj.

Kategorio:Helmintozoj
Kategorio:Parazitozoj de homoj
Kategorio:Parazitozoj de bestoj
Kategorio:Tere transdonitaj helmintozoj
Kategorio:Tropikaj malsanoj
Kategorio:Neglektitaj tropikaj malsanoj
Hispana Opo

**Hispana Opo** estas la nomo kiun donis al si kolektivo de junaj verkistoj en Hispanio fine de la okdekaj jaroj, poste rigardata kiel antecedento de la Ibera Skolo de literaturo en Esperanto.

Ĉirkaŭ la jubilea jaro, 1987, opo aŭ grupo da junaj esperantistoj, preskaŭ samaĝaj, geografie proksimaj, komencis renkontiĝi okaze de movadaj eventoj en Hispanio. Ili havis komunan trajton: krea agado kiu baziĝis sur majstra rego de la esperanta lingvo kaj kono de ĉi ties "kulturo" (t.e. ĉefe ĝia literaturo originala kaj tradukita). Ili komencis influi sin reciproke, kaj konscie aŭ nekonscie kreis kvazaŭskolon. En 1987 kelkaj el ili decidis kuneldoni manplenon de siaj verkoj sub la titolo Pandemonio, danke al la helpo de la mecenato Julio Herrero el Malago. La libro enhavas rakontan prozon (13 etajn historiojn realismajn sed potence simbolajn), 3 sciencajn artikolojn kaj unu poemon.

La Hispanan Opon formis aŭtoroj kiel Ricardo Felipe Albert Reyna, Alberto Franco, Jorge Camacho (tiam uzanta la pseŭdonomon Georgo Kamaĉo), Francisco Javier Moleón (same: Francisko Ksavero Moleono), María José Quesada kaj Miguel Ángel Sancho. Dum la finaj okdekaj kaj fruaj naŭdekaj jaroj kelkaj el ili konigis sian beletron kaj sin mem en Esperantujo, gajnis premiojn en lokaj kaj internaciaj konkursoj kaj kunlaboris en la solidiĝo kaj prestiĝo de la esperanta literaturo.

Iuj el la fruaj opanoj kabeis aŭ iel forlasis la movadon (ekzemple, Franco), aliaj restis malsame aktivaj dum diversaj periodoj (Albert Reyna, Camacho, Moleón). Ĉiel ajn, la Hispanan Opon oni povas rigardi ĝermo de la posta kaj pli sukcesa Ibera Skolo, al kiu aliĝis aliaj aŭtoroj kiel Miguel Fernández, Gonçalo Neves, Antonio Valén kaj Abel Montagut.

Hispana Opo
Kategorio:Esperantlingva literaturo
Oksiurozo

**Oksiurozo** estas parazita infekto kaŭzita de oksiuroj (*Oxyuris vermicularis*), kiu videbliĝas en la fekaĵoj kiel moviĝemaj, maldikaj, blankaj kaj mallongaj fadenetoj. La oksiuroj ennestiĝas en ambaŭ ekstremaĵoj de la dika intesto: la cekumo kaj la rektumo.

Dumnokte la femaloj migras eksteren por ovodemeti, kaj tiu migrado okazigas intensan jukadon ĉirkaŭ la anuso. La paciento, ĉefe infanoj, tiam sin gratas, kaj tiel ĝi prenas sub la ungoj la parazitojn kaj ties ovojn, kiujn ĝi poste portas al la buŝo, reinfektiĝante senĉese. Tiu jukado kaj gratado povas kaŭzi dermatomojn, ekskoriaciojn, neŭrozon, nervozecon, sendormecon kaj eĉ perturbojn en la seksaparato, precipe ĉe infanoj. La oksiuroj povas invadi la vulvon kaj vaginon ĉe knabinoj, kaj la prepucion ĉe knaboj, kaŭzante inflamojn. Ili ankaŭ povas invadi la apendicon kaj estigi apendiciton.dekstra

La sekiĝintaj parazitovoj povas dissemiĝi sur la tapiŝoj, kurtenoj, litaĵoj ktp. iĝante fonto de plua infektado. Por ilin malinfekti, oni uzu do elektran polvosuĉilon, kaj poste elmetu ilin al la sunaj radioj dum 2 horoj. Subvestojn, tualet- kaj littukojn boligu.

Kategorio:Parazitozoj de homoj
Kategorio:Helmintozoj
Museum Bochum – Kunstsammlung

eta|Muzeo Bochum – artkolekto
La **Museum Bochum – Kunstsammlung** (Muzeo Bochum – artkolekto ) en Bochum estis en 1960 malfermita en la **Villa Marckhoff-Rosenstein** kaj pliampleksigita per novkonstruo de la danaj arkitektoj Bo kaj Wohlert en la jaro 1983. La kolekto enhavas artaĵojn el la 20-a jarcento, i.a. de Francis Bacon aŭ Roberto Matta.

La duoblobilao de Marckhoff-Rosenstein estis konstruite en 1900 laŭ stilo de la historiismo kaj longtempe loĝata de la influhavaj familioj Rosenstein kaj Marckhoff. La fasado de la vilao imitas la komponskemon de la malnova pariza operejo, la t.n. Opéra Garnier. Dum la Dua Mondmilito la vilao suferis grandajn damaĝojn, tamen jam baldaŭ ĝi estis riparita. Ĉ. 1960 la urbo akiris la konstruaĵon.

La tegmenta trabaro novstarigita post la milito tropezigas la eksterajn murojn. Februare 2003 la bierfara entrepreno Privatbrauerei Moritz Fiege iniciatis la „Initiative Villa Marckhoff“ por sanigi la fasadon.

Vidalvide de la muzeo troviĝas la urboparko Bochum kun artobjektoj el ŝtalo.

## Situo 
* Adreso: Museum Bochum – Kunstsammlung, Kortumstraße 147, 44777 Bochum
* PPT: Bochum, stacio Kunstmuseum

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bochum.de/museum/
* http://www.lustauffiege.de/Initiative_Villa_Marckhoff.14.0.html

Kategorio:Ruhr-regiono
Kategorio:Bochum
Teniozo

[eta|120ra|[taenia solium]]
**Teniozo** estas parazita infekto kaŭzita de tenioj, en homo, aparte de la specioj *tenia saginata* (sagoforma aŭ bova ternio) kaj *tenia solium* (porka tenio). Tiuj vermoj estas longaj kaj rubandoformaj. Ĝi estigas epigastran doloron, apetitegon, malfortecon, digestajn perturbojn (lakso ktp.), malgrasiĝon kaj sendormecon. Krome ĝi povas kaŭzi, precipe ĉe infanoj, konvulsiojn kaj epilepsion.

Kategorio:Zoonozoj
Kategorio:Parazitozoj de homoj
Kategorio:Helmintozoj
Kategorio:Tropikaj malsanoj
Kategorio:Neglektitaj tropikaj malsanoj
Rangipo (dezerto)

**Rangipo** estas dezerto sur la Norda Insulo de Nov-Zelando, pli precize oriente de la tri vulkanoj Ruapehu, Ngauruhoe kaj Tongariro, okcidente de Kaimanawa Range kaj sude de la lago Taupo.

maldekstra|190ra|eta|Lage der Wüste auf der Nordinsel

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj pri la regiono (angle) 

Kategorio:Geografio de Nov-Zelando
Kategorio:Dezertoj
Toblerone

eta|Reklamo de Toblerone, 1920-aj j.

**Toblerone** estas marko de ĉokolado, iam svisa, fondita de Theodor Tobler. Ĝi apartenas nun al la grupo Kraft Foods.

## Priskribo 
Ĝi konsistas el ĉokolado en formo de ortaj prismoj kun triangula bazo.

Tiu ĉokolado, produktata en Berne, estas vendata en 122 landoj. Ĝi enhavas ĉokoladon, nugaton, mielon kaj migdalojn.

Sur la kovrilo estas prezentita la Materhorno. La *pintoj* de tiu dolĉaĵo reprezentas la montaran identecon de Svisio.

eta|dekstra|Toblerone (1932).
## Esperanto kaj Ido
En 1908 la entrepeno Tobler kreis tabuletan ĉokoladon nomata "Espero", la ĉokolado estis akompanata de ilustrita "jurnalo", sed tuj post kreis propagandon por Toblerono en Ido.
eta

## Tipoj 
* Laktoĉokolado (flava kartono)
* Blanka ĉokolado (blanka kartono)
* Nigra ĉokolado (nigra kartono)
* Ĉokolado kun enhavo (blua kartono)

## Historio 
eta|Esperanto reklamo por Tobler ĉokolado
La nomo devenas de *Tobler* kaj de *torrone*, itala vorto por *nougat* miela kun migdaloj. Theodor Tobler parolis Esperanton kaj Idon. Kelkaj fruaj reklamoj eldoniĝis Esperante kaj Ide.

* 1867: Jean Tobler malfermis unuan vendejon en Berne.
* 1899: La postulo estis tiom granda, ke Jean Tobler decidis malfermi propran ĉokoladfabrikon. Kun siaj filoj li kreas la ĉokoladfabrikon Berne, Tobler & Cie.
* 1908: La ĉokoladistoj Theodor Tobler (filo de Jean) kaj Emil Baumann inventas Toblerone-n.
* 1969: Aperas nigra Toblerone.
* 1973: Aperas blanka Toblerone.
* 1995: Aperas Toblerone-etoj.
* 1996: Aperas blua Toblerone.
* 1997: Aperas ĉokoladetoj Toblerone.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo de Toblerone

## Notoj 
Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Varomarkoj
Schulmuseum Bochum

La **Schulhistorische Sammlung** (lernejohistoria kolekto) en Bochum estas lernejomuzeo fondita en 1989 en la malnova Cruismannschule. En ambaŭ eksponejoj estas montrataj i.a. komplete meblita klasĉambro el la epoko de 1900 inkluzive la tiamaj lerniloj. Unu vitrino estas dediĉita al la iama lernejestrino Else Hirsch. La lernejohistoria biblioteko devenas el la postlasaĵo de la iama lernejoinspektoro *Wilhelm Rüter* el Bochum. La vizito povas esti interkonsentata kun la lernejo-administrejo Bochum.

## Situo
* Schulhistorische Sammlung, Cruismannstraße 2, 44807 Bochum 

Kategorio:Bochum
Seĝnodo

dekstra|eta|(mararmea) seĝnodo
La **seĝnodo** aŭ **maŝa nodo** estas nodo uzata por fari ne ŝoveblan maŝon en ŝnuro.

Ĝi estas uzata en la ŝipveturado por fari maŝon en haŭsero, kiam tiu ne havas maŝosplisaĵon. Oni metas la haŭseron per la maŝo ĉirkaŭ fosto, post kiam la haŭsero povas esti fiksata al la ŝipo aŭ boato.

Estas du tipoj da seĝnodoj: unu kun la finaĵo ekster la maŝo (la mararmea) kaj unu kun la finaĵo en la maŝo (la komerca).

La nodo ankaŭ estas uzata en la grimpsporto kaj skoltado.

Vidu ankaŭ: Mastkroĉo

## Eksteraj ligiloj 
* Skoltaj nodoj (45) 

eta|maldekstra|(komerca) seĝnodo en 4 etapoj

Kategorio:Nodoj
Telefonmuseum Bochum

La **telefonmuzeo** en Bochum estas tenata de la *Förderverein Telekom-Historik Bochum e.V.* fondita en 1996. Ĝi montras historiajn telefonojn, teletajpilojn, telefoninstalaĵojn, koncernajn ilojn kaj mezurilojn samkiel kompletan telefoncentralon kun komponantoj el la jaroj 1922 ĝis 1955. Ĝi estas funkcikapabla, vizitantoj povas mem starigi konektojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Förderverein Telekom-Historik Bochum e.V.

Kategorio:Bochum
LWL-Industriemuseum

eta|Zeche Zollern II/IV
La **LWL-Industriemuseum** (LWL-industrimuzeo) estas malcentrala muzeo kun 8 starejoj en Vestfalio kaj Lipo. La centralo troviĝas en la iama karbominejo *Zeche Zollern II/IV* en Dortmund.

La aliaj starejoj estas:
* la Zeche Hannover en Bochum, iama karbominejo
* la Zeche Nachtigall en Witten, iama karbominejo
* la Alte Schiffshebewerk Henrichenburg en Waltrop,
* la Henrichshütte en Hattingen, iama ŝtalfandejo
* la Textilmuseum Bocholt en Bocholt, tekstilmuzeo
* la Ziegelei Lage en Lage, brikfarejo, kaj
* la Glashütte Gernheim en Petershagen en la distrikto Minden-Lübbecke, iama vitrofandejo.

La muzeolokoj karbominejo Zollern II/IV kaj la brikfarejo Lage estas ankropunktoj de la Eŭropa itinero de la Industrikulturo (ERIH).

Tenanto de la muzeo estas la regiona ligo Vestfalio-Lipo.

## Vidu ankaŭ 
* rejnlanda industrimuzeo

## Eksteraj ligiloj 
* www.lwl-industriemuseum.de

Kategorio:Muzeoj en la Ruhr-Regiono