open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kreado de nacio

[eta|[Poŝtkarto de 1916 montrante naciajn personigojn de kelkaj el la Aliancanoj de Una Mondmilito , ĉiu tenante nacian flagon]]
La termino **"Kreado de nacio"**, germane **Nationsbildung** kaj angle **Nation-Building**, priskribas la provon, krei stabilan politikan unuon kaj identiĝon de la loĝantoj kun tia politika unuo en regiono, kie tia unuo aŭ neniam ekzistis aŭ pro la disfalo de antaŭa politika unuo devas denove formiĝi.

Tiu provo estis tipa por ĉiuj ŝtatoj, kiuj dum la mezo de la dudeka jarcento estis liberigitaj el antaŭa kolonia regado, speciale post la "Jaro de Afriko" 1960, kiam pluraj afrikaj ŝtatoj sendependiĝis.

Nuntempe speciale la ŝtato Usono penas pri **kreado de nacio** en mondaj regiono, kie politikaj reĝimoj disfalis kaj tie demokratiaj ŝtatoj ekestu. Tute malsukcesa la provo estis en la afrika lando Somalio. En pluraj ŝtatoj de Orienta Eŭropo kaj Centra Azio, kiuj antaŭe apartenis al Sovetunio, la provo ŝajnas sukcesi, dum ankoraŭ eblas dubi pri la sukceso de tia evoluo en Kosovo, Afganio aŭ Irako.

Iuj sciencistoj nomas modelon de sukcesa rekreado de nacio la evoluon en Germanio post la dua Mondmilito - la situacio tie kaj tiam tamen apenaŭ kompareblas kun nunaj politike malstabilaj regionoj.

## Vidu ankaŭ 
* Etnogenezo

## Literaturo 
* James Dobbins kaj aliaj: ''America's Role in Nation-Building from Germany to Iraq'' (evidente anglalingva), Rand (2003) ISBN 083303460X

Kategorio:Politiko
Susag

Susag (hungare: **Pusztaszuszág**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Arad administracie apartenanta al komunumo Craiva. En 1910 ĝi havis 885 loĝantojn (rumanoj), en 1992 512. Ĝia unua skriba mencio estas en 1828. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Bihar vármegye).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Craiva

Craiva estas nomo da vilaĝoj en diversaj distriktoj en Rumanio

*Craiva (Cricău) estas vilaĝo en Distrikto Alba
*Craiva (Arad) estas vilaĝo en Distrikto Arad
Sekto

**Sekto** estas grupo de personoj, kiuj distingiĝas de la anoj de grandaj religioj (aŭ eventuale partioj aŭ filozofiaj skoloj) per apartaj konvinkoj aŭ kondutoj.

Ĝi povas ankaŭ esti malsamaj fluoj de la sama religio. Ekzemple, la tibeta budhismo enhavas 4 ĉefajn sektojn: Nyingmapa, Kagyüpa, Sakyapa kaj Gelugpa.

La vorto sekto, laŭ frukristanaj asertoj, devenas ĉu de la Latina "sequi" (sekvi - nome specifan instruon) ĉu de "secare" (distranĉi - nome la eklezian unuecon).

En ĉiutaga vivo, precipe gazetaro, oni uzas la vorton sekto ĉefe por esprimi malsimpation al iu organizo. El historia vidpunkto, eĉ kristanismo estis sekto, ĉar ĝi origine estis malgranda movado apartiĝinta de judismo; tamen ĝi fariĝis monda religio.

Nuntempe oni nomas sekto ĉefe tiajn grupojn, kies agojn oni malakceptas - ekzemple pro tio, ke ili igas siajn anojn rompi kontaktojn al siaj parencoj kaj aliaj homoj ekster la koncerna grupo aŭ dediĉi tre (tro?) multe da tempo aŭ mono al la grupo (vidu ankaŭ: cerbolavado). Ekzemplo de sekta agado, kiu ŝokis la mondon, estis la amasa suicido de pli ol 900 anoj de la Popoltempla sekto en 1978 en Gujano.

## Citaĵoj 
* *La sekto estas alies religio* (André Comte-Sponville)
* *Eklezio estas sekto kiu sukcesis* (Ernest Renan)

## Vidu ankaŭ 
* Sektecaj trajtoj en la Esperanto-movado

Kategorio:Religio
Johano Strasser

**Johano Roberto STRASSER** (naskiĝis la  en Leeuwarden, Nederlando) estas germana politologo, publicisto kaj verkisto. Ekde 1995 li estis ĝenerala sekretario de la germana PEN-Klubo, ekde 2002 li estas ties prezidanto.

## Biografio 
Johano Strasser devenas el internacia esperantista familio. Lia patro Robert Strasser naskiĝis kiel filo de francino kaj aŭstro en Sankta Luiso (Usono), lia patrino estis nederlandanino Maria Christina Melis. Ili ambaŭ estis pacifistoj kaj konatiĝis en internacia Esperanto-kongreso en Parizo. Laŭ Enciklopedio de Esperanto, kapvorto "Geedziĝoj Esperantistaj", liaj gepatroj geedziĝis en 1932, laŭ aliaj fontoj en 1933. Ili donis al siaj tri filoj esperantlingvajn personajn nomojn: Roberto Amato (naskita en 1934), Ludoviko Benato (naskita en 1936) kaj Johano Roberto.

Johano Strasser studis lingvojn ĉe filio de la Universitato de Majenco en Germersheim kaj fariĝis diplomita tradukisto. En 1967 li doktoriĝis pri filozofio en Majenco. De 1970 ĝis 1975 li estis vicprezidanto de la junulara organizo "Jusos" de la Socialdemokrata Partio de Germanio (SPD); ankoraŭ nuntempe li aktivas en SPD.

En 1987 aperis en germana lingvo lia unua romano "Der Klang der Fanfare" ("La sono de la fanfaro"), kies ĉefa heroo Karel Moises estas esperantisto. Tamen en intervjuoj en la gazetaro kaj en radio Strasser distanciĝis de la Esperanto-movado. Li verŝajne iom parolas Esperanton, kiel supozigas kelkaj esperantlingvaj citaĵoj en la romano.

En siaj rememoroj, aperintaj en 2007 sub la titolo "Als wir noch Götter waren im Mai. Erinnerungen.", li rakontis pri siaj gepatroj:

Johano Strasser estis membro de la Honora Komitato por 84-a Universala Kongreso de Esperanto en 1999 en Berlino. 

## Referenco 
Kategorio:Germanaj verkistoj
Miniș

**Miniș** [miniŝ] (hungare: **Ménes**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Arad administracie apartenanta al komunumo Ghioroc. En 1910 ĝi havis 1 370 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 764 (rumanoj, 5 % da hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1302. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
* Listo de rumanaj poŝtkodoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Kupera akcipitro

La **Kupera akcipitro** (*Accipiter cooperii*) estas mezgranda rabobirdo el familio akcipitredoj kiu inkludas ankaŭ multajn aliajn tagajn rabobirdojn kiel agloj, buteoj kaj cirkuoj. Tiu birdo nomiĝas tiele laŭ la nomo de naturalisto William Cooper, unu el la fondintoj de la American Museum of Natural History (Amerika Muzeo de Natura Historio) en Novjorko, kiu interesiĝis ne nur pri birdoj, sed ankaŭ kaj ĉefe pri konkoj.

## Disvastiĝo kaj vivejo 
Ties medio estas arbaraj regionoj -foje malfermaj aŭ proksime de malfermaj zonoj- de suda Kanado, Usono kaj norda Meksiko. Ili estas ĝenerale distribuataj pli sude ol la aliaj nordamerikaj *Accipiter*, nome la Striakcipitro kaj la Akcipitro. Ili estas loĝantaj birdoj en plej parto de Usono, sed nordaj birdoj migrantas al suda Usono, Meksiko kaj eĉ Kostariko aŭ Panamo. Ili vivas ĝis 3.000 m de alteco.

Tiu nearktisa specio loĝas en variaj tipoj de miksitaj deciduaj arbaroj kaj malfermaj arbaroj, inklude malgrandajn arbarerojn, ĉeriverajn en seka kamparo, de pinoj kaj montararbaroj kaj nestas ankaŭ en multaj urboj.. Ili havas oranĝajn aŭ ruĝajn okulojn, flavajn krurojn kaj nigrajn ungojn, nigran bekon kaj flavan vaksaĵon. Okuloj estas adaptitaj al povega vidkapablo en arbaro kaj la hokoforma beko estas adaptita al ŝirado de viando. Dumfluge ĝi ŝajnas kvazaŭ kollonga ("fluganta kruco").

Inoj estas multe pli grandaj ol maskloj. Junuloj havas pli brunan dorson makulitan blanke kaj flavajn okulojn.

Virbirdoj estas 35 ĝis 45&nbsp;cm longaj kaj inoj 42 ĝis 50&nbsp;cm. Okcidentaj birdoj (okcidente de Misisipo) estas iomete pli malgrandaj ol orientaj (virbirdoj pezas ĉirkaŭ 280 g okcidente ĝis 400 g oriente kaj inoj respektive ĉirkaŭ 439 g ĝis 700 g). Ties enverguro estas el 75 ĝis 94&nbsp;cm.

## Kutimoj 
maldekstra|eta|Striakcipitroj (al kiu ege similas tiu malgranda Kupera akcipitro) estas ankaŭ allogataj al kortaj birdomanĝejoj pro ties malgrandaj birdoj
La **Kupera akcipitro** flugas per rapida flugilfrapado kun mallonga glitado, kaj povas ankaŭ ŝvebi.

Ili estas teritoriaj kaj devas defendi la idon de atakoj de la sama specio; plej ofte la ino defendas ĝin kontraŭ inoj kaj la viro kontraŭ viroj.

Ili vivas ĝis 12 jarojn en naturo, sed la mezaveraĝa vivo natura estas de iom pli ol unu jaro, tio estas, granda parto mortiĝas june. Tamen la plej maljuna konata vivinta akcipitro estis 20 jare kaj 4 monate maljuna. Ili kaptas ilin ekde kaŝita ekflugejo aŭ dumfluge rapide inter densa arbustaro aŭ al herbejo. En tiu atako ili povas vundiĝi kontraŭ branĉoj. Pli da 300 ostaroj de Kuperaj akcipitroj estis studitaj kaj el tiuj 23% prezentis vundojn en la brustaj ostoj. La maskloj havas pli altatonan voĉon ol inoj.

## Notoj 

Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Răpsig

**Răpsig** (rapsig) (hungare: **Repszeg**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Ineu administracie apartenanta al komunumo Bocsig. En 1910 ĝi havis 1 398 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj), en 1992 854 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1553. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Tisa Nouă

Tisa Nouă (nouax) (hungare: **Réthát** (ĝis 1828 *Wiesenhaid*), germane: **Wiesenheid**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Arad administracie apartenanta al komunumo Fântânele (Arad). En 1910 ĝi havis 965 loĝantojn (germanoj), en 1992 903 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1359. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Temes vármegye).

## Famuloj 
* Lajos Kövér, hungara dramisto

## Fontoj
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Roșia Nouă

**Roșia Nouă** [roŝia nouə] (hungare: **Rósa**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sebiș administracie apartenanta al la komunumo Petriș. En 1910 ĝi havis 1 516 loĝantojn (rumanoj), en 1992 417. Ĝia unua skriba mencio estas el 1743. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Louis Freeh

**Louis J. FREEH** (naskiĝis la 6-an de januaro 1950 en Nov-Ĵerzejo) estis juĝisto, soldato kaj dek-kvina direktoro de la Federal Bureau of Investigation (FBI, la federacia polico de Usono) de 1993 ĝis 2001.

Nuntempe, Freeh estas advokato privata.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio, de la FBI

Freeh, Louis
Freeh, Louis
Saverne

**Saverne** [saVERN] (germane *Zabern* [CAbern], alzace *Zàwere* [CAvere]) estas urbo en la (historie parte franca, parte germana) francia regiono Alzaco en la departemento Bas-Rhin. Dum 1999 ĝi havis 11.201 enloĝantojn.

Saverne estas sidejo de la subprefektejo de la arondismento Saverne, kiu konsistas el ses kantonoj, ĝi estas ĉefloko () de la kantono Saverne.

La urbon trafluas la rivero Zorn kaj la paralele fluanta **Kanalo Rejno-Marno**.

[eta|500ra|centra|la [klasicismo|klasicisma kastelo *Rohan* kaj kanalo Rejno-Marno en Saverne]]

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Bas-Rhin
* Saverne (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Bas-Rhin
Susani

Susani estas nomo de diversaj lokoj en Rumanio

*Susani (Igneşti) estas vilaĝo en Distrikto Arad
*Susani (Traian Vuia) estas vilaĝo en Distrikto Bihor
Șomoșcheș

**Șomoșcheș** [ŝomoŝkeŝ] (hungare: **Somoskeszi** [ŝomoŝkesi]) estas vilaĝo en Rumanio norde de Ineu, administracie apartenanta al komunumo Cermei. En 1910 Somoskeszi havis 2 119 loĝantojn (rumanoj), en 1992 983. Ĝia unua skriba mencio estas el 1332. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario, al Arad.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Komunumoj de "Keszi" en Hungara reĝlando 
Keszi estas unu el la 7 hungaraj gentoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Zorn

La francia rivero **Zorn** fluas tra la nordo de Alzaco, kies akvo poste enfluas la riveron **Moder**, kaj de tie la Rejnon. Ĝi longas 102 km kaj havas akvosurfacon de 757 km2. En la valo de la rivero troviĝas interalie la urbo Saverne kaj fortikaĵoruinoj kiel tiu de Haut-Barr / Burg Hohbarr.

## Etimologio 
La nomo de la rivero signifas "la fluanta", de la vortradiko prakelta "Sur", kiu signifas "flui". En antikvaj germanlingvaj dokumentoj la nomo skribiĝas "Sorne". En mapoj el la fino de la 18-a jarcento la nomo aperas en sia hodiaŭa formo. La "Z" venas de kuntiro de la artikolo "die", kiu en alzaca germana simple prononciĝas "d", kun la nomo, tiel ke ekestis vorto "d'Sorn" [prononcu *dzorn*], kiun propable iu germanlingva kartografo, demandinte alzacanon pri la nomo de la rivero, misskribis "Zorn" [prononcu *tsorn*] - la germana vorto por "kolero". La rivero Zorn do portas nomon kiu atribuas al ĝi iun fortan temperamenton kiun ĝi tute ne havas.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo Sandre  

Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Geografio de Alzaco
Virișmort

**Virișmort** [viriŝmort] (hungare: **Szádvörösmart**) estas vilaĝo en Rumanio orient-sudoriente de Arad administracie apartenanta al komunumo Birchiș. En 1910 ĝi havis 289 loĝantojn (rumanoj), en 1992 66. Ĝia unua skriba mencio estas el 1374. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Krassó-Szörény vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Țipar

**Țipar** [cipar] (hungare: **Szapáryliget**) estas vilaĝo en Rumanio 12 km okcidente de Ineu administracie apartenanta al komunumo Sintea Mare. En 1910 ĝi havis 2 758 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 405 (rumanoj, 40 % da hungaroj). Ĝi fariĝis memstara en 1886 el teritorio de Zărand. Unua skriba mencio estas en 1881. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
La poŝtkodo de Țipar estas 317302. Same kiel en Sintea Mare la stratoj de la vilaĝo estas aranĝitaj laŭ orta skemo. La trafika ligo al la komunuma centro estas tra vojo 79A, kiu preterpasas proksime.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Stejar

**Stejar** [steĵar] (hungare: **Szarvaság**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Lipova administracie apartenanta al la komunumo Vărădia de Mureş. En 1910 ĝi havis 481 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 2011 162 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1479. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
*Mapo
* Popolnombrado 2002 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Akureyri

eta|250px|Urbocentro.
250px|eta

**Akureyri** estas urbo en Islando kun ĉirkaŭ  loĝantoj, laŭ la datumoj de 2007. Ĝi situas norde de la lando, en la regiono Norðurland eystra. Ĝi estas la kvara plej granda urbo de la lando, tuj post Hafnarfjörður, Kópavogur kaj Reykjavík.

## Klimato 
Pro tio, ke ĝi situas en la ekstrema nordo de la lando kaj apudmare, ĝia averaĝa temperaturo ĉirkaŭas . La averaĝa temperaturo dum vintro ĉirkaŭas  kaj dum somero, . La ekstremaj temperaturoj registritaj estis  en 1947 kaj  en 2006.

La jaraveraĝa pluvo estas 450mm.

Ĝia norda lokiĝo estas antaŭ notinda rilate al la incido de sunaj radioj. Dum la somero, Suno restas en la ĉielo dum ĉirkaŭ 21 horoj. En la alia flanko, dum la vintro, nur 3 horoj estas helaj. Dum la tuta jaro ekzistas nur iom pli ol 1000 sunlumaj horoj.

## Vizitindaj lokoj 
### Botanika Ĝardeno 
Sudokcidente en la urbo, la ĝardeno mirigas pro la bunteco de la plantoj. Ekzistas ĉirkaŭ 6000 specoj de vegetaloj, inter kiuj 400 estas de la propra regiono.

### Nonnahús 
Domo de la porinfana verkisto Jón Sveinsson. En tiu loko, Sveinsson verkis aron da noveloj pri islanda knabo nomita Nonni.

Nuntempe ĝi estas muzeo kun personaj havaĵoj de la verkisto.

### Akureyrarkirkja 
Urba katedralo, inaŭgurita en 1940.

### Náttúrufræðistofnun Norðurlands 
Naturhistoria muzeo.

## Transportoj 
Akureyri havas gravegan rolon en la transportsistemo de Islando.

La urbo estas ligata al Þjóðvegur 1 (Vojo 1), ŝosea ringo kiu ligas la plej gravajn regionojn de la lando.

Ĝia haveno estas grava centro de procesado de peskadaj produktoj.

La flughaveno estas uzata ĉefe por landaj flugoj, sed ĝi povas ankaŭ ricevi internaciajn flugojn.

## Edukado 
La Universitato de Akureyri (Háskólinn á Akureyri) oferas gradigajn kaj magistrigajn kursojn en la fakoj: Juro, Socia Scienco, Sanscienco, Pedagogio, Ekonomiko kaj Naturscienco.

Ekde 2007, ekzistas la Lernejo pri scienco de renoviĝanta energio, projekto religita danke al kunlaboro de islandaj universitatoj, kun helpo de la Poreduka Ministerio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la urbo
* Haveno de Akureyri
* Fiŝkaptada Entrepreno Samherji
* Universitato de Akureyri
* Lernejo pri Scienco de Renoviganta Energio 
* Muzeo Nonnahús

Kategorio:Komunumoj de Islando
Kategorio:Urboj de Islando
Arăneag

Arăneag (araneaxg) (hungare: **Székesaranyág** sekeŝaranjag) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Pâncota administracie apartenanta al komunumo Târnova (Arad). En 1910 ĝi havis 1 226 loĝantojn (rumanoj), en 1992 467. Ĝia unua skriba mencio estas en 1390. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad (reĝa departemento) vármegye*).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Bas-Rhin

**Bas-Rhin** (franca elparolo: [], laŭvorte “Malalta Rejno”) estas unu el la departementoj de la franca regiono Grand Est - alzace ĝi nomiĝas *Département Underelsàss*. Ĝi etendiĝas sur  kaj havis  loĝantojn en la jaro 2012. Ĝia ĉefurbo estas Strasburgo kaj ĝi najbaras kun Haut-Rhin, Vosges, Meurthe-et-Moselle, Moselle kaj Germanio.

La departemento *Bas-Rhin* (en Esperanto "Suba Alzaco") kaj *Haut-Rhin* (en Esperanto "Supra Alzaco") pli sude kune konsistigas la historian regionon Alzaco, kie tradicie aparte parolatas la alemana (ĉi-tie ankaŭ nomata alzaca), dialekto de la germana lingvo same parolata en Badeno, la sudokcidenta parto de Germanio kaj en la germanlingva parto de Svislando (tie ankaŭ nomata svisgermana) - pri tio indikas sennombraj nomoj de loĝlokoj, geografiaj objektoj, kulturaĵoj kaj nelaste la nomoj de la loĝantoj.

La departemento enhavas 518 komunumojn.

eta|maldekstre|Strasburgo
La Eŭropa kolektivumo de Alzaco (, alzace ''D'Europäischa Gebiatskärwerschàft Elsàssest'') estas teritoria kolektivumo en Francio kiu ekvalidis la . Ĝi rezultas el la kunfandiĝo de la departementoj Bas-Rhin kaj Haut-Rhin kiuj daŭre ekzistos kiel administraj unuoj de la ŝtato.

## La nomo en Esperanto 
Laŭ eŭropa perspektivo klaras, ke la rivero Rejno ne komenciĝas inter Bazelo kaj Saint-Louis, kie ĝi ektuŝas Francion, kaj ne finiĝas en Lauterbourg, la lasta franca komunumo ĉe la rivera bordo. Tial klaras ke el tiu eŭropa perspektivo la esperanta termino Malsupra Rejno "pli malsupre" indikas regionon ĉe la limo inter Germanio kaj Nederlando, kaj la termino Alta Rejno fakte "pli supre" indikas la svislandan kaj germanian riveroparton inter la elfluo el la Bodenlago kaj la urbo Bazelo. Tial tute sencas en Esperanto koresponde al la tradicia loka lingvo, la dialekto alemana (ĉi-tie ankaŭ nomata alzaca) nomi la regionon Malsupra aŭ Suba Alzaco, kvankam la historia teritorio samnoma ne ekzakta samas al la nuna departemento.

## Geografio 
La teritorio geografie okcidente aparte influiĝas de la mezalta montaro Vogezoj kaj oriente de la vasta rejna ebenaĵo. Parto de la montaro estas la historia pejzaĝo Vasgovio de la biosfera rezervejo Palatinata Arbaro-Nordaj Vogezoj - ambaŭ dividiĝas inter la ŝtatoj Francio kaj Germanio. La plej alta punkto de la pejzaĝo kaj la rezervejo estas la monto Granda Wintersberg (581 m super marnivelo) en la komunumo Niederbronn-les-Bains, la dua plej alta monto estas Rehberg apud Annweiler en la suda parto de Palatinato kun alteco de 577 m super marnivelo.

eta|maldekstra|Saverne (germane Zabern)

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al kvin arondismentoj:
* arondismento Haguenau-Wissembourg/Hagenau-Weißenburg
* arondismento Molsheim
* arondismento Saverne/Zabern
* arondismento Sélestat-Erstein/Schlettstadt-Erstein
* arondismento Strasbourg/Straßburg (Strasburgp)

## Notoj kaj fontoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Bas-Rhin
* Eŭropa kolektivumo de Alzaco

## Eksteraj ligiloj 
* Departementa konsilio de Bas-Rhin 
* Prefektejo de Bas-Rhin


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Sălăjeni

Sălăjeni estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Sălăjeni (Sebiş) estas vilaĝo en Distrikto Arad.
*Sălăjeni (Bocşa) estas vilaĝo en Distrikto Sălaj
Sălăjeni (Sebiș)

**Sălăjeni** [sələĵenj] () estas vilaĝo en Rumanio oriente de Sebiș al kiu ĝi administracie apartenas. En 1910 ĝi havis 527 loĝantojn (rumanoj), en 1992 239. Ĝia unua skriba mencio estas el 1574. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Vagono de la armistico

dekstra|eta|Armistico de la 11-a de novembro 1918
La **vagono de la armistico** estas la vagono, en kiu estis subskribitaj la armistico de la 11-a de novembro 1918 kaj tiu de la 22-a de junio 1940 inter Francio kaj Germanio.

## La armisticoj 
La salon-vagono (ĝi estas fakte transformita restoraci-vagono, n° 2419 D) estis lokita en la ''Clairière de l'Armistice* (ankaŭ nomita *Clairière de Rethondes*), en la arbaro de Compiègne (franca departemento *Oise*). En tiu loko estis subskribita la armistico de la 11-a de Novembro sekve de la peto de Germanio al Francio.

La armistico de la 22-a de Junio 1940, ĉi-foje petita de Francio al Germanio, estis subskribita en tiu ĉi sama vagono historia, tiu ĉi vagono lokita ekzakte en la sama loko kiel en 1918 pro la postulo de Hitlero. Tiu deziro por loki la vagonon en la saman lokon kiel dum la antaŭa armistico montras la revenĝo-spiriton, kiun havis Hitlero kontraŭ Francio, kiu humiligis Germanion en la fino de la Unua mondmilito.

## La repliko 
Post la subskribo de la armistico de la 22-a de Junio, la vagono estis transportita en Germanion. Ĝi estis detruita de la *Schutzstaffel*-anoj (SS), en 1945, en la fino de la Dua mondmilito kiam nenio povis plu retropaŝigi la aliancajn armeojn.

Unu vagono apartenanta al la sama serio kaj aranĝita kun identeco, la n° 2439 D, anstataŭas ĝin en la *Clairière de Rethondes*, depost la 11-a de Novembro 1950.

## Historio de la historia vagono 
Origine la vagono de la armistico estis la restoraci-vagon n° 2419 D de la *Compagnie internationale des wagons-lits* (CIWLT). Tiu vagono, liverita al la CIWLT la 20-an de Majo 1914, plenumis siajn unuajn vojaĝojn de la stacidomo *Paris-Montparnasse* al Bretonio (San Briego). Poste, tiu vagono plenumis diversajn servojn sur la ŝtata fervoja reto, aparte al Bordozo kaj al Renno, poste sur la reto de orientfrancio. Sian lastan servon ĝi plenumis sur la linio *Paris-Thionville'' en Aŭgusto 1918.

En Oktobro 1918, estis decidite transformi ĝin en oficejan vagonon por enkorpigi ĝin en la trajnon de la stabo de marŝalo Foch. Ĝi estis metita efektive je la dispono de la stabo la 29-an de Oktobro 1918.

En Septembro 1919 okazis ĝia rekvizicio. Tiam la registaro gvidita de Georges Clemenceau petis de la CIWLT, ke ĝi cedu tiun vagonon por ekspozicii ĝin en la Muzeo de la armeo. La CIWLT decidis donaci ĝin al la ŝtato.

Post la Unua mondmilito, ĝi estis prezentita dum ses jaroj, de la 28-a de Aprilo 1921 ĝis la 8-a de Aprilo 1927, en la honora korto de la Invalidoj.

La 24-an de Junio 1940, la Germanoj transportis ĝin per vojo ĝis Berlino, kaj tie ĝi estis ekspoziciita dum unu semajno antaŭ la Pordo de Brandenburgo. Poste ĝi estis parkita sur neuzita vojo en Anhalt.

En 1944, ĝi estis translokita en Ohrdruf (Turingo), kie ĝi estis detruita far la Schutzstaffel-anoj (SS), konforme al la ordoj de Hitlero, dum la Usona armeo estis eniranta en la urbon.

Kategorio:Fervojaj vagonoj
Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Unua mondmilito
Kategorio:Dua mondmilito
Kategorio:Historio de fervojo en Francio
Livada

Livada estas nomo de pluraj lokoj

## Rumanio 
* Livada (Arad) estas vilaĝo en Distrikto Arad.
* Livada (Buteni) estas vilaĝo en Distrikto Arad.
* Livada (Iclod) estas vilaĝo en Distrikto Cluj
* Livada (Petreştii de Jos) estas vilaĝo en Distrikto Cluj.
* Livada (Tomeşti) estas vilaĝo en Distrikto Hunedoara.
* Livada (Satu Mare) estas vilaĝo en Distrikto Satu Mare.
* **Livada (Buteni)**

## Respubliko Makedonio 
* Livada (Struga) estas vilaĝo, situanta en municipo Struga.
Ísafjörður

**Ísafjörður**, ĉirkaŭ 4100 loĝantoj. Ĉefa urbeto de la Okcidentaj fjordoj (Vestfirðir) en Islando. Fiŝkaptohaveno. Gimnazio ankaŭ estas lokita tie.

Ĝi situas surborde de , kiu estas parto de Ísafjarðardjúp.eta|dekstra

Kategorio:Ísafjörður
Kategorio:Komunumoj de Islando
GEPRAF

**GEPRAF** estas la **Grupo de Esperanto-Parolantaj Radio-Amatoroj en Francio**. Ĝi estas fondita en 1988. Ĝi organizas skedojn, interrilatojn kaj diskonatigon de la internacia lingvo inter la franca radioamatoraro. Ĝi elsendas la ILERA-bultenon en Francio. La oficiala sidejo estas ĉe la Kastelo Greziljono kie estas instalita radioamatora stacio sub la voksigno F5KSP. La stacio havas kondiĉojn por elsendi en pluraj elsendmodoj kiel telegrafio, fonio, radioamatoraj satelitoj, SSTV, PSK31 kaj aliaj elsendmodoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La retejo de GEPRAF  ()

Kategorio:Francaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Mallongigoj
Kategorio:Radioamatoraj organizoj
Sauðárkrókur

**Sauðárkrókur** estas la sola urbeto en Skagafjörður en norda Islando. Ĝi havas proksimume 2600 loĝantojn. Ĝi estas la dua plej granda urbeto en norda parto de la lando.

La natura varma baseno, menciita en Grettis saga, estas je 16&nbsp;km norden de la urbo.

Kategorio:Urboj de Islando
Kategorio:Komunumoj de Islando
Sânmartin (Arad)

**Sânmartin** [sınmartin], hungare **Szentmárton**, germane **Mertensdorf** aŭ **Sankt Martin**, estas vilaĝo en Rumanio norde de Arad administre apartenanta al la komunumo Macea.

## Demografio 
En 1910 ĝi havis 2 757 loĝantojn (germanoj), en 1992 1 767 (rumanoj, 3% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1477. Ĝi apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al Arad, poste al Rumanio.

## Famuloj 
* Gyula Kéry, hungara aktoro

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Komunumoj de Sankta Marteno en Transilvanio
La ceterajn en Hungara reĝlando vidu: Alsószentmárton   

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Arad
Frumușeni

**Frumușeni** [frumuŝenj] (hungare: **Szépfalu**, germane: **Schöndorf**) estas vilaĝo kaj komunumo en Rumanio sudoriente de Arad. En 1910 ĝi havis 2 288 loĝantojn (germanoj, hungaroj), en 1992 1 570 (rumanoj, 7 % da hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1311. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad).

## Etimologio 
La hungara kaj la germana nomo signifas "bel-vilaĝo". Ankaŭ la rumana nomo rilatas al beleco (*frumos* = bela).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Sârbi (Hălmăgel)

**Sârbi** [sırbj] (hungare *Szerb*) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Arad. Administracie ĝi apartenas al la komunumo Hălmăgel. En 1910 ĝi havis 730 loĝantojn (rumanoj), en 1992 estis nur 200 loĝantoj. Ĝia unua skriba mencio estas en 1561. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (departemento Arad).
## Fonto
* *Magyar nagylexikon,* 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Sintea Mică

**Sintea Mică** (sinteax mika) (hungare: **Szineke**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Chişineu-Criş administracie apartenanta al komunumo Olari. En 1910 ĝi havis 840 loĝantojn (rumanoj), en 1992 413. Ĝia unua skriba mencio estas en 1467. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Sânleani

Sânleani (sinleaxnj) (hungare: **Szentleányfalva**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Arad administracie apartenanta al komunumo Livada. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 244 loĝantojn (hungaroj, germanoj), en 1992 1 428 (rumanoj, 20% (hungaroj).

## Historio
Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad*).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Gravaj personoj 
* Nicolae Kruch (*10-a de decembro 1932 - 19-a de aŭgusto 1995, Ploieşti): skulptisto.
* Bálint Varga (instruisto), hungara instruisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Haut-Barr

eta|300px|dekstra|la fortikaĵo Haut-Barr

La unua parto de la mezepoka fortikaĵo **Haut-Barr** (france) aŭ **Hoch-Barr** (germane) en Alzaco estis konstruita dum 1100, sur sabloŝtona roko, 460 metrojn super marnivelo, alte super la urbo Saverne. Ĝia celo estis supervidi la valon de rivero Zorn kaj la ebenaĵon de Alzaco, kio donis al ĝi la kromnomon "la okulo de Alzaco".

Plurfoje ĝi poste estis pligrandigita fare de la episkopoj de Strasburgo.

La Traktato de Vestfalio devigis detrui la fortikaĵon Haut-Barr kune kun pluraj aliaj, sed kiam la Milito de postveno de Hispanio ekflamis dum 1701, ĝi estis ekreuzita. La fortikaĵo definitive estis forlasita dum 1770, sed la volbo uziĝis ĝis la Franca Revolucio.

Kategorio:Fortikaĵoj en Francio
Nicolae Bălcescu

**Nicolae BĂLCESCU**  (naskita la  en Bukareŝto, mortinta la  en Palermo (Sicilio)) estis rumana historiisto, ĵurnalisto kaj revoluciulo. Li estas konsiderata la animo de la Valaĥia Revolucio de 1848.

Li prenis sian familian nomon ne, kiel tiutempe kutime, de sia patro (kiu nomiĝis *Petrescu*), sed de la patrino, kiu devenis el Bălceşti en la distrikto Vâlcea. Kiel gimnaziano ĉe la kolegio "S-ta Sava" en Bukareŝto, ek de 1832, li entuziasmiĝis pri historio. En 1832 li soldatiĝis en la Valaĥia Armeo. En 1840 li partoprenis en la konspiro de *Mitică Filipescu* kontraŭ la princo *Alexandru Ghica*; la konspiro fiaskis, kaj Bălcescu estis malliberigita en la monaĥejo *Mărgineni* por du jaroj.

eta|180px|Busto de Bălcescu en Palermo
Post sia liberiĝo li fondis la sekretan asocion *Frăţia* (frataro), kun karaktero framasonisma, kiu komplotis kontraŭ la princo *Gheorghe Bibescu*. Li vojaĝis al Francio kaj Italio, kie li studis historion. Ek de 1844 li estis redaktisto de la revuo *Magazin istoric pentru Dacia* (historia revuo por Dakio), kune kun August Treboniu. Same en 1844 aperis lia eseo *Puterea armată şi arta militară de la întemeierea Prinţipatului Valahiei şi până acum* (la batala forto kaj la milita arto ekde la kreo de la Valaĥia Princlando ĝis nun), en kiu li pledis por forta armeo kiel bazo de mem-regado.

En Francio li implikiĝis en la revolucio de februaro 1848; inspirite de tiu revolucio li revenis al Bukareŝto por partopreni en la revolucio de la 11-a de junio. Dum du tagoj li estis ministro kaj ŝtata sekretario de la provizora registaro revolucia. Kiel liberalulo li deziris proprietuligon de la kamparanoj kaj universalajn balotojn.

La osmanidaj aŭtoritatoj finis la revolucion kaj je la  arestis Bălcescu. Li eskapis al Transilvanio, sed la habsburgaj aŭtoritatoj forpelis lin. En 1849 li en Bukareŝto provis trakti kun hungaraj revoluciuloj pri traktato rumania-hungaria.

La ceteron de sia vivo Bălcescu pasigis en ekzilo, precipe en Parizo kaj Sicilio. Li verkis sian plej gravan verkon *Românii supt Mihai-Voievod Viteazul* (rumanoj sub vojevodo Mikaelo la Brava). Li kunlaboris al la revuo *La Tribune des Peuples* (la tribuno de la popoloj), interalie kun Adam Mickiewicz. Franclingve li verkis *Question économique des Principautés Danubiennes* (ekonomika demando de la danubaj princlandoj).

Malsaniĝinta je tuberkulozo li mortis en 1852 en Palermo.

Kategorio:Rumanaj redaktoroj
Kategorio:Rumanaj verkistoj
Kategorio:Rumanaj politikistoj
Kategorio:Rumanaj historiistoj
Kategorio:Rumanaj ĵurnalistoj
Leena Peisa

**Leena Maria "Awa" Peisa** (n. 16-a de marto 1979 en Vantaa, Finland) estas finna klavarinstrumentistino en finna pezroka muzikgrupo Lordi, gajnintoj de la 2006-a eldono de Eurovision. Peisa estas ano de aliaj grupoj, kiel Punaiset Messiaat kaj Dolchamar, ambaŭ de Porvoo.

Ŝi ludas sub sia pseŭdonimo "Awa" en la bando Lordi kaj sub "Lenja" en la bando Dolchamar.

Dum la prezentadoj de Lordi ŝi aperas kiel "vampira grafino" Awa. Laŭdire tiu nomo devenas de la angla vorto *aware* ("konscia", "atenta").

Pri ŝia rilato al Esperanto skribis Libera Folio:

## Diskaro 
### Kun Punaiset Messiaat 
#### Muzikalbumoj 
* 1995 - *Back In Bu$ine$$*
* 1996 - *Lemmentykki*
* 1997 - *Älä osta; varasta*

#### Muzikalbumetoj 
* 1996 - *Punk on pop*
* 1996 - *Tuu mun luo*
* 1997 - *Hornan hovin häät*

#### Unuopaĵoj 
* 1996 - *Onko tää rakkautta?!*
* 1996 - *Oma rotta*

### Kun Dolchamar 
#### Muzikalbumoj 
* 2005 - *Rebela Sono*

### Kun Lordi 
#### Muzikalbumoj 
* 2006 - *The Arockalypse*
* 2008 - *Deadache*

#### Unuopaĵoj kaj muzikalbumetoj 
* 2006 - *Hard Rock Hallelujah*
* 2006 - ''Who's Your Daddy?*
* 2006 - *Would You Love A Monsterman?*
* 2006 - *It Snows In Hell*
* 2007 - *They Only Come Out at Night*
* 2008 - *Beast Loose In Paradise''

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Lordi
* Dolchamar
* Punaiset Messiaat

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Dolchamar 
* Oficiala retejo de Lordi 

Kategorio:Rokkantistoj
Kategorio:Lordi
Kategorio:Naskiĝintoj en Finnlando
Loreley

eta|
eta|
500px|eta|
eta|
***Loreley*** (germana prononco , nomata ankaŭ ***Lorelei*** aŭ, en Esperanto, **Lorelejo**) estas roko super la rivero Rejno. Ĝi troviĝas apud Sankt Goarshausen en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato, inter Majenco kaj Koblenz. Ĝia alteco estas 132 m super la nivelo de la rivero.

Laŭ legendo inventita en la epoko de la romantikismo, sur la roko sidas belega niksino, kiu per sia kantado allogas la ŝipistojn kaj pereigas ilin.

La roko famiĝis precipe pro poemo de Heinrich Heine el la jaro 1824. De tiu ĉi poemo (kiu ekde 1837 vaste konatiĝis ankaŭ kiel kanto - vidu sube) ekzistas almenaŭ 20 diversaj tradukoj en Esperanto (i.a. de Zamenhof en Fundamenta Krestomatio). Muzikigis ĝin Friedrich Silcher.

Sed la unua poemo verkita pri la legendo estis (1802) tiu de Clemens Brentano. Poste, ankaŭ la franca poeto Guillaume Apollinaire verkis poemon pri tio.

**Lorelej’**

Ne scias mi, kial mi estas
Malgaja en la kor’.
Antikva fabelo restas
Por ĉiam en mia memor’.

Vespero jam ekmalheliĝas,
Fluadas la Rejn’ en trankvil’,
La supro de l’ monto lumiĝas
En vespersuna bril’.

Belega knabino jen tronas
Kun ora juvelar’, 
La belan vizaĝon kronas 
Mirinde la ora harar’. 

Ŝi uzas kombilon el oro 
Kaj dume kantas ŝi. 
Mirige tuŝas al koro 
Sorĉiga la melodi’. 

Kaj sopiregon eksentas 
Ŝipisto dum sia vetur’; 
Rifaron li ne priatentas, 
Al monto rigardas li nur. 

Mi kredas, ke dronos finfine 
Ŝipisto kun sia boat’, 
Kaj tion kaŭzis feine 
La Loreleja kantad’. 

*Heinrich Heine el la jaro 1824, tradukita de Leopold Elb (mortinta en 1912), kun postaj modifoj*

## Literaturo 
* Inge Simon, Karl Heinz Schaeffer: Die Loreley. Dichtung, Wahrheit, Legende? Ellaboraĵo por uzo dum la Esperanto-Kurso por progresintoj en Aalen. Kun i.a. 15 versioj de la fama poemo de Heinrich Heine en Esperanto - [Aalen]: Eld. Esperanto-Grupo Aalen (EGA), [2007]. - 8 p.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo kun 5 esperantaj tradukoj de la poemo Loreley
* La Lore Lay de Brentano
* La Loreley de Apollinaire
* Esperantistoj sur  Loreley kantantaj la kanton de Heinrich Heine en traduko de Leopold Elb

## Vidu ankaŭ 
* 165 Lorelejo (asteroido)

Kategorio:Rokoj
Kategorio:Montoj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Fabelaj estuloj
Kategorio:Mitaj akvaj estaĵoj
Leopold Elb

**Leopold Arthur ELB**, mortinta la  en aĝo de 56 jaroj en Rügenwaldermünde (Pomerio, pola nomo Darłówko), pro kor-apopleksio dum bano en la Balta Maro, estis germana esperantisto kaj membro de la Lingva Komitato. Li publikigis tradukon de la poemo Lorelej' de Heinrich Heine kaj tradukis la libron "Espéranto et Croix-Rouge" de Bayol (1905) el la franca lingvo al la germana ("Esperanto und Rotes Kreuz", 1906).

Elb direktis komisionon por verkado de deklingva esperanta vortaro, kiu tamen ne aperis. Li estis ĉefa kunlaboranto pri la germana parto de la Akademiaj Korektoj (1914) de la Universala Vortaro kune kun Paul Christaller kaj "fraŭlino Scheffer".

## Verkoj 
* **1908**: Traduko de: La malfeliĉuloj - unuakta komedio. En: Tri unuaktaj komedioj. Berlin 1908, p. [1] - 53.
* **1910**: Medicina kaj vulgara signoj de la reala morto. En: Internacia Scienca Revuo. Paris 1910, [7] (1910), 82, p. 266 - 270.

## Fontoj 
Elb, Leopold
Elb, Leopold
Tanĝero

eta|Elkosma vido
**Tanĝero**, arabe طنچة (Tanĝa), estas havenurbo en Maroko, iom okcidente de la Ĝibraltara Markolo. En 2004 ĝi havis 620.400 loĝantojn.

## Historio 
Tanĝero estis fondita de kartaganoj en la 5-a jarcento antaŭ nia epoko, sub la nomo *Tingis*. Ĝi estis konkerita de Romio kaj poste estis regata de Bizanco. En 702 ĝin konkeris araboj, en 1471 portugaloj, en 1661 britoj. En 1684 ili transdonis la urbon al Maroko.

En 1912 Maroko estis dividita inter Francio kaj Hispanio; poste Tanĝero iĝis okupita de Hispanio. Ek de 1923 ĝi ricevis ekster-regnan, internacian statuson nome Internacia Zono de Tanĝero, sub komuna administrado de Francio, Hispanio, Britio, de 1928 ankaŭ Italio.

Dum la Dua Mondmilito inter 1940 kaj 1945 Hispanio sola administris la urbon. Je la  la "protokolo de Tanĝero" decidis reunuigon de Tanĝero al Maroko.

## Famuloj 
En Tanĝero naskiĝis Ibn Batuta.

En la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj pluraj alilandaj verkistoj vivis en Tanĝero, ekz. Paul Bowles, Tennessee Williams kaj Truman Capote.

En Tanĝero mortis hungara-usona Pál Lukács (aktoro).

## Ĝemelurboj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Urboj de Maroko
Șoimoș

**Șoimoș** [ŝojmoŝ] (hungare: **Solymosvár**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Lipova administracie apartenanta al la urbo Lipova. En 1910 ĝi havis 1 757 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj), en 1992 795 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1278. De 1315 ĝi estis reĝa fortikaĵo. La turkoj okupis ĝin en 1552 kaj Caraffa reprenis ĝin en 1688 post longa sieĝo. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Vidu ankaŭ 
* Șoimuș

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Gaskona lingvo

eta|255px|Okcitanio

La **Gaskona** estas dialekto de la Okcitana lingvo, parolata plejparte en la franciaj *departementoj* Pyrénées-Atlantiques, Hautes-Pyrénées, Landes, Gers, Gironde, parto de Lot-et-Garonne, parto de Haute-Garonne, kaj parto de Ariège) - kaj aldone en la eta hispania valo ''Val d'Aran*, en nord-okcidenta Katalunio. Entute ĝi estas parolata de iom pli ol kvaronmiliono da homoj. Iuj lingvistoj konsideras ĝin aparta lingvo.
La gaskona havas kvar subdialektojn:
* *Landeza* (okcitane: Landés, france: Landais)
* *Bearna* (okcitane: Bearnés, france: Béarnais)
* *Arieĝa* (okcitane: Ariejés, france: Ariégeois)
* *Arana* (okcitane: Aranés, france: Aranais)
El tiuj, nur la arana estas parolata en Arana valo (Katalunio, Hispanio). Tiu subdialekto esti forte influita de la kataluna kaj aragona lingvoj. Tiuj influoj diferencigas ĝin de la gaskonaj subdialektoj parolataj en Francio. La okcitana, la hispana kaj kataluna lingvoj kune estas oficialaj en Katalunio.

La gaskona kaj eŭska lingvoj havis multajn influojn unu sur la alian. La eŭska subtavolo de la gaskona kaŭzas ties plej elstarajn malsimilaĵojn kun la aliaj okcitanaj dialektoj, ekzemple la ŝanĝo de komenca /f/ en la ĝenerala okcitana al /h/ (langedoke: *fuec*, gaskone: *huec*; langedoke: *farina*, gaskone: *haria'').

## Uzo de la lingvo 
Enketo dum 1982 en Bearno indikis, ke 51% de la loĝantoj parolis gaskone, 70% komprenis ĝin, kaj 85% esprimis favoran opinion rilate al la protekto de la lingvo.

## Ekzemplaj vortoj 
## Ligoj 
* etnologa raporto por Gaskonio
* paĝo pri la lingvokontaktoj inter la eŭska kaj gaskona lingvoj 

Kategorio:Okcitana lingvo
Karolida arto

[eta|dekstra|[Lorsch Gospels 778–820. Skolo de la Kortego de Karolo la Granda]]
La **Karolida arto** etendiĝas dum periodo de 120 jaroj inter 780 kaj 900. Tiu periodo respondas al la reĝado de Karolo la Granda kaj ties rektaj heredintoj. Tiu periodo estas kutime konata sub la nomo de Karolida Renesanco. Por la unua fojo, la reĝoj de Nordeŭropo rolludis kiel mecenatoj por la arto romia, miksante klasikajn kaj ĝermanajn formojn, kaj inspirante novigaĵojn en la desegno de la statuetoj, kiu utilos kiel modelo por la apero de la romanika kaj gotika arto en la Okcidento.

La karolida erao estas unu el la periodoj de la mezepoka sankta arto, iu periodo konata sub la nomo "praromanika arkitekturo".

## Spolio 
Eble la plej fama ekzemplo de spolio el la Karolida Renesanco estas la rakonto pri la rajdista statuo. Karolo la Granda vidis en Romo la rajdistan statuon de Marko Aŭrelio en Lateranoj. Ĝi estas la sola rajdista statuo pri imperiestro, kiu ankoraŭ ekzistas el la klasika Romia epoko. Oni neniam remuldis ĝin, kiel kutime okazis al bronzaj statuoj (certe, se grandaj!), ĉar dum Mezepoko oni kredis, ke temas pri la sanktulo Konstantino la 1-a, kiu siatempe ĉesigis la persekutadojn kontraŭ kristanismo.

Karolo la Granda, kiu volis hejme havi ion similan, venigis kvazaŭ sian la rajdistan statuon de Teodoriko la Granda el Ravenna al Aachen.

## Fontoj (anglalingvaj) 
* Beckwith, John.  *Early Medieval Art: Carolingian, Ottonian, Romanesque*, Thames & Hudson, 1964 (rev. 1969), 
* Dodwell, C.R.; *The Pictorial Arts of the West, 800–1200*, 1993, Yale UP, 
* Gaehde, Joachim E.  (1989). "Pre-Romanesque Art". *Dictionary of the Middle Ages*. 
* Hinks, Roger. *Carolingian Art*, 1974 edn. (1935 1st edn.), University of Michigan Press, 
* Kitzinger, Ernst, *Early Medieval Art at the British Museum*, (1940) 2nd edn, 1955, British Museum
* Lasko, Peter, *Ars Sacra, 800-1200*, Penguin History of Art (now Yale), 1972 (nb, 1st edn.) 
* "Carolingian art". In *Encyclopædia Britannica* Online

Kategorio:Artoj
Sektecaj trajtoj en la Esperanto-movado

La demando, ĉu ekzistas **sektecaj trajtoj en la Esperanto-movado**, aŭ ĉu eventuale la movado eĉ povas esti nomata sekto, estas ofte levata ene de kaj ekster la Esperanto-movado.

Efektive oni povis aŭ povas foje observi kelkajn trajtojn en la movado, kiuj povas esti nomataj sektecaj:

## Troa konvinkeco pri la valoro de Esperanto 
Jam la Himno de Esperanto diras pri la esperanta lingvo (aŭ, pli verŝajne, ĝia interna ideo): „Al la mond’ eterne militanta, ĝi promesas Sanktan harmonion“. Tio donas al la movado kvazaŭ religian karakteron. Krome publikiĝis jam ĉ. la jaro 1930 poemo (laŭ modelo de la germana nacia himno) komenciĝanta per la vortoj „Nia lingvo Esperanto super ĉio en la mond’“, kiun oni atribuas - eble malprave - al Zamenhof.

## Personkulto 
Ekzemplo de troa estimo al la fondinto de la movado estas kanto de Nella Boon, ĉirkaŭ 1910, kies unua strofo tekstas jene:

**Himno al Zamenhof**

Tre ĝoje sonu nia ĥor’,
Tre laŭte batu nia kor’,
Por nia glora Majstro!
Ekkantu ni per unu strof’
Por nia fama Zamenhof,
Admiru, laŭdu, honoru lin,
Ĝis spiro forlasos nin.

## Endoktrinigo 
Foje esperantistoj emfazas, ke ne sufiĉas nur instrui la lingvon kaj informi pri ĝia aplikado, sed ke tre necesas ankaŭ *endoktrinigi* la lernantojn. Kelkaj esperantistoj tre fervore kaj emocie pledas por Esperanto.

## Tro decida kontraŭbatalo de malfavoraj informoj pri Esperanto 
Foje esperantistoj akre kontraŭbatalas la publikigon de malfavoraj informoj aŭ spertoj pri Esperanto. Kiam en 1994 aperis en la svisa ĵurnalo „Neue Zürcher Zeitung“ artikolo kun la titolo „Nekrologo pri Esperanto“, la ĵurnalo publikigis mallonge poste legantleteron de esperantisto, kiu nomis la maltrafan informadon pri Esperanto "paŝo al lingvocido" kaj sekve al "genocido" komparebla al la holokaŭsto.

## Malrespekto al la decido forlasi la movadon 
Esperantistoj foje inklinas paroli aparte laŭde pri aliaj movadanoj kaj aparte mallaŭde pri tiuj, kiuj forlasis ĝin.

## Ĝeneralaĵoj 
Laŭ la Principaro de Frostavallen, "sekteca karaktero" de la Esperanto-movado montriĝas en "tro multe da steloj kaj flagoj, kantado de la himno kaj aliaj kantoj en nekonvenaj tempo kaj loko, strangaĵoj en la vestoj dum kongresoj kaj aliaj publikaj kunvenoj k.s.".

La sektecaj trajtoj koncernas ĉefe la historion de Esperanto. En la pasintaj jardekoj kelkaj trajtoj (ekzemple admiro de la "Majstro", portado de steloj) malpliiĝis, kaj samtempe la movado fariĝis pli kaj pli malfermita al ĉiuspecaj diskutoj. Ekzemplo estas la tre kritikema libro "Esperanto sen mitoj" (1999, 2003) de Ziko van Dijk.

Oni povas argumenti, ke ioma *sekteco* helpas al la plua evoluo de la movado, ĉar en decide por-esperanta atmosfero oni povas plej facile ĉerpi energion por plia esperanta agado. Aliflanke, kiam en la ekstera mondo estiĝas bildo de la movado kiel *sekto*, tio povas grave malhelpi ĝian plian sukceson.

## Vidu ankaŭ 
* provo pri subteno de finvenkismo decide sen sektecaj trajtoj estis la mallongtempa iniciato Instituto Fina Venko, aktiva de 2014 ĝis 2017

## Referencoj 
Kategorio:Esperanto-movado
Niagara Falls (Ontario)

**Niagara Falls** estas urbo en suda Ontario (Kanado), kun loĝantaro de  (2001). Ĝi situas sur la okcidenta bordo de la rivero Niagaro, kontraŭ al la samnoma usona urbo Niagara Falls, en Novjorkio.

La urbo profitas el turismo, ĉar multaj homoj venas spekti la Niagaran Akvofalon.

La regiono ĉirkaŭ la akvofalo estis unuafoje loĝata fare de irokezoj, poste fare de la eŭropaj enmigrantoj. La urbo fondiĝis en 1903 kaj ties ĉefa enspeza fonto nuntempe estas la turismo, kvankam ĝi antaŭe havis ankaŭ multajn fabrikojn, kiuj konstruiĝis tie por profiti de la abunda elektropovo.

Oni planas konstrui akvan elektrocentralon per forkonduko de la rivera akvo super la akvofalo tra 10-kilometra subtera kanalo (140 m sub la tero) al suba parto de la rivero. La bormaŝino havas la diametron de 14,4m (Tunelo inter Francio kaj Anglio havas la diametron de 8,6 m), mason de 2866 tunoj, rotaciante 5/minuto. La maŝino havas 85 tranĉo-diskojn kun diametro de 50 cm. Oni nomis la maŝinon Big Becky laŭ Adam Beck.

## Konstruaĵoj 
* Skylon Tower

## Vidu ankaŭ 
* Whirlpool Aero Car

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo


Kategorio:Urboj en Ontario
Tăgădău

**Tăgădău** (tagadaŭ) (hungare:**Tagadómedgyes**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Ineu administracie apartenanta al komunumo Beliu. En 1910 ĝi havis 784 loĝantojn (rumanoj, ciganoj, hungaroj), en 1992 569 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1552. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Bihar vármegye).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Temeșești

**Temeșești** [temeŝeŝtj] (hungare: **Temesd**) estas vilaĝo en Rumanio 50 km oriente de Lipova administracie apartenanta al komunumo Săvârșin. En 1910 ĝi havis 400 loĝantojn (rumanoj), en 1992 173. Ĝia unua skriba mencio estas el 1479. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad