open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Huamuxtitlán (komunumo)

eta|300px|maldekstra|Situo de la regiono La Montaña en Guerrero
**Huamuxtitlán** estas unu el la 81 komunumoj de la meksika subŝtato Guerrero, kiu situas en la centra suda parto de Meksiko, ĉirkaŭ 400&nbsp;km sudokcidente de la ĉefurbo Meksikurbo. La ĉefurbo de la komunumo estas Huamuxtitlán. Huamuxtitlán apartenas al la regiono La Montaña , kiu estas unu el la sep regionoj de la subŝtato Guerrero. La regiono "La Montaña" troviĝas en la orienta parto de la subŝtato. Krome dek-ok komunumoj apartenas al tiu regiono. Multaj komunumoj en tiu regiono apartenas al la plej malriĉaj komunumoj de Meksiko. Al Huamuxtitlán apartenas entute 15 tiel nomataj loĝlokoj (statistike por urboj, vilaĝoj kaj domaroj). La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 12033.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 13806 loĝantojn. El tiuj estis 6345 viroj kaj 7461 virinoj. La komunumo havas surfacon de 432,5&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 880 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 900&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas ND .

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 12406 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 1892 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 15,25 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

8360 de la loĝantoj de Huamuxtitlán en la jaro 2000 aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj 2417 estis analfabetoj, do ne sciis legi kaj skribi. Tio signifas ke 28,91 % de la tuta loĝantaro (pli aĝa ol 15) ne sciis legi kaj skribi. Ĉe la virinoj estis 31,41 % (1478 el 4705 virinoj), kiuj ne sciis legi kaj skribi kaj ĉe la viroj 25,69 (939 el 3655 viroj). Tio signifas ke konsiderinde pli da virinoj ne sciis legi kaj skribi ol la viroj.

El la 12406 loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 2000), 11236 apartenis al la katolika religio. 1170 personoj apartenis al aliaj religioj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Huamuxtitlán  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Guerrero
Kató Györkös

**GYÖRKÖS Kató** [djoerkoeŝ] estis hungara pupaktorino naskita en Tordaszentlászló la 21-an de marto 1914. 
## Kariero
Ŝi ludis ekde 1937 ĝis 1939 Kluĵo, en Târgu Mureş, poste en Szatmár. Ekde 1941 ŝi ludis en la Teatro Békés Megyei Jókai, en 1942 en la Teatro de Munkács, en 1943 denove en Koloĵvaro. En 1945 ŝi dungiĝis al Nacia Teatro de Szeged. Ekde 1950 ĝis 1972 ŝi estis anino de la Ŝtata Pupteatro. 
## El ŝiaj roloj
*Galatea (Suppé–Darvas Sz.–Gádor B.: Szerelmes istenek); 
*Énekesnő (Darvas Sz.–Gádor B.: Pesti mesék); 
*Mostoha (Petőfi S.–Szilágyi D.: János vitéz); 
*Cárné (Speranski–Zoltán Jékely: Világszépe); 
*Boszorkány (Grimm–Szilágyi D.: Jancsi és Juliska).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Gyorkos, K.
Kategorio:Hungaraj pupteatristoj
Csaba András Győry

**GYŐRY Csaba András** [djoeri] estis hungara aktoro naskita en Szatmár la 6-an de januaro 1944 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 20-an de oktobro 1989
## Kariero
Li estis ano de la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe inter 1968–1989. 
## El liaj roloj
*János (Illyés Gy.: Dupla vagy semmi); 
*Laertes (Shakespeare: Hamlet); 
*Andrej (Ĉeĥov: Tri fratinoj).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Gyory, Cs. A.
István Gyapjas

**GYAPJAS István** [djapjaŝ] estis jugoslava hungara aktoro, reĝisoro naskita en Torda la 4-an de decembro 1919. 

## Kariero
Li debutis en 1943 en Torda kiel amatora aktoro kaj reĝisoro. Ekde 1945 ĝis 1953 li estis ano de la Popolteatro de Subotica.

## El liaj roloj
*Balog deák (György Sárközi: Dózsa György); 
*Péter (Sándor Török: Április); 
*Naszreddin Hodzsa (Solovjov: A csendháborító).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Gyapjas, I.
Doganejo

**Doganejo** estas "oficejo, ĉe kiu oni pagas limimposton", tio estas la doganojn. Temas pri publika registardependa oficejo kun fiska krom sekureca funkcioj, situa en strategiaj lokoj ĉe limoj. Tiuj strategiaj lokoj estas ĝenerale marbordoj, geografiaj limoj, internaciaj terminaloj de vartransportado kiel flughavenoj aŭ fervojaj terminaloj. Tiu oficejo zorgas pri la kontrolado de la operacioj de ekstera komerco, cele al registrado de la trafiko internacia de importataj aŭ eksportataj varoj el aŭ al fremda lando kaj pagigi la impostojn establitajn jure. La doganejoj estis kreitaj por sistema kolektado de la doganaj impostoj, kaj aliflanke por regulado de la trafiko de varoj kiuj povus estis nedezirataj de la enlanda produktado, la publika sano, la paco kaj la sekureco de la koncerna ŝtato.​

Krome, en difinitaj landoj la doganejo ne zorgas nur pri limigo kan kontrolo de varoj, sed ankaŭ pri la trafiko de personoj, kapitalo aŭ materialo nedezirata pro religiaj, politikaj aŭ ideologiaj postuloj.

## Vidu ankaŭ 
* Tutmonda Pridogana Organizo

## Notoj 
Kategorio:Dogano
Wyn Morris

**Wyn MORRIS** (* 14-an de februaro 1929 en Trellech; 23-a de februaro 2010) estis kimra dirigento kaj ĥorestro.

Morris studis en Londono ĉe la Reĝa Akademio de Muziko, ĉe Mozarteo en Salcburgo ĉe Igorj Markeviĉ kaj ricevis la Kussewizki-premion en Tanglewood. En 1965 li fondis la *Simfonian Orkestron de Londono*, kun kiu li realigis multajn siajn projektojn en  koncertoj kaj ĉe surdiskigoj. Ekde 1968 ĝis 1970 li direktis la *Reĝan Ĥor-Asocion*, kaj ekde 1969 ĝis 1974 la *Ĥor-Asocion de Huddersfield*. Li krome regule kunlaboris kun la Londona Simfonia Orkestro kaj la Filharmonia Orkestro.

Morris validas kiel specialisto pri la verkaro de Gustav Mahler, kies simfoniojn li kiel unu el la unuaj dirigentoj preskaŭ komplete surdiskigis en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. Li publikigis la unuajn surdiskigojn de *Das klagende Lied* de Mahler  (1967) samkiel de la dua versio de Deryck Cooke de la kompletigita 10-a simfonio de Mahler (1972). Li ankaŭ surdiskigis de Barry Cooper kompletigon de 10-a simfonio de Ludwig van Beethoven en 1988.

## Literaturo 
* Alain Pâris: *Klassische Musik im 20. Jahrhundert.* 2. Auflage. dtv, München 1997, ISBN 3-423-32501-1

Kategorio:Kimraj dirigentoj
Kategorio:Britaj korusestroj
Kategorio:Viroj
Kategorio:MonmouthpediA
Károly Gyulay

**GYULAY Károly** [djulai] estis hungara aktoro, reĝisoro naskiĝinta en Târgu Lăpuş la 30-an de oktobro 1934. 

## Kariero
Károly Gyulay estis ano de la teatro *Csiky Gergely* de Kaposvár 1956. Ekde 1958 ĝis 1963 li ludis en la *Teatro Csokonai* de Debrecen. En jaroj 1963–1968 li studis la fakon pri reĝisorado. Ekde 1967 li dungiĝis al Nacia Teatro, en 1978 al la *Népszínház*. 

## El liaj roloj
*Matusek (Déry T.: Bécs, 1934); 
*Bartolo (Beaumarchais: Figaro házassága); 
*Rodrigo (Calderón: Huncut kísértet); 
*Jakin (Bulgakov: Iván, a rettentő).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Marton, J.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Egliswil

** Egliswil** estas komunumo en la distrikto Lencburgo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi limas en nordo al la distriktĉefurbo Lencburgo, en nordoriento al Ammerswil, en oriento al Dintikon, en sudoriento al Villmergen, en sudo al Seengen, kaj en okcidento al Seon. Ĝi havis 1309 loĝantojn en 2008, kaj 1456 en 2018.

## Geografio 
eta|maldekstra|Preĝejo kaj komunuma domo de Egliswil
Egliswil situas en flanka valo de la valo Seetal, la tiel nomita *Trimbach-Valo,* kiun trafluas la rivereto Trimbach, alfluanto de Abach, kiu en ĝia suba parto nomiĝas *Lenzburger Stadtbach* [Urba rojo de Lencburgo]. En nordoriento la rivero Aabach formas la limon al Seon.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 6,29&nbsp;km², el kiuj 2,50&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,52&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 664&nbsp;msm sur marĉa altebenaĵo kun la nomo *Grossmoos,* la plej malalta punkto sur alteco de 415&nbsp;msm ĉe la bordo de la rivero Aabach ĉe la trilima punkto kun Seon kaj Lencburgo.

## Trafiko 
eta|maldekstra|Vilaĝocentro de Egliswil kun bushaltejo
Egliswil situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La kantona ĉefvojo de Lencburgo tra Hochdorf al Lucerno pasas proksimume 2&nbsp;km oriente de la komunumo. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas en Lencburgo proksimume 4&nbsp;km norde de la vilaĝo.

La komunumo estas konektita al la publika trafikreto per la du buslinioj de Lencburgo al Teufenthal respektive de Lencburgo al Bettwil.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Egliswil datiĝas el la jaro 893 kiel *Egirichiswilare* en la interezolisto de la Virina Monaĥejo Zuriko. En mezepoko en Eglis unue regis la Grafoj de Lencburgo, ilin sekvis la Grafoj de Kiburgo kaj en 1264 ties heredantoj, la Habsburgoj. En ties nomoj la habsburgaj vasaloj, la Senjoroj de Hallwyl, ekde 1331 plenumigis la malaltan jurisdikcion en la loko.

En 1415, la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, kaj Egliswil fariĝis parto de la berna regejo, nome de Berna Argovio. Egliswil apartenis tiam unue al la tribunala distrikto de Seengen, kaj fariĝis en 1677 aparta tribunala distrikto kun propra subvokto en la voktejo Lencburgo.

Kiam en 1798, okaze de la Helveta Revolucio, francaj trupoj liberigis Argovion, Egliswil fariĝis komunumo de la distrikto Lencburgo en la nove fondita Kantono Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Egliswil
* Egliswil en la Historia Leksikono de Svislando
Ladies View

eta|Vido de sur Ladies View al lago Upper Lake
**Ladies View** (angle: Videjo de sinjorinoj) estas belvidejo en Graflando Kerry en Irlando. Ĝi situas ĉ. 13 km sude de Killarney ĉe nacia vojo N71, parto de la turisma itinero Ringo de Kerry, kaj apartenas al la nacia parko Killarney.

Laŭdire ĝia nomo devenas de vizito de la brita reĝino Viktorino en 1861, kiam la korteganaj sinjorinoj admiris la belan vidon. Eblas vidi la tri Lagojn de Killarney (Lough Leane, Muckross Lake, Upper Lake) kaj la montaron Mcgillycuddy's Reeks.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo 

Kategorio:Geografio de Graflando Kerry
Éva Gyulányi

**GYULányi Éva** [djula:nji], *Csapó Eugenia* estis hungara aktorino naskita en Koloĵvaro la 15-an de marto 1915, ŝi mortis la 10-an de oktobro 2018 en Budapeŝto. Ŝi estis filino de la bonvivano Jenő Csapó kaj de la primadono Elza Báthory.

## Kariero
Ekde 1937 por unu jaro ŝi estis stipendiulo de la Nacia Teatro (Budapeŝto). Ekde 1938 ĝis 1939 ŝi ludis en trupo de Géza Kardos. Post 1945 ŝi subtenis sin el okazaj aperoj, post ekde 1951 ŝi dungiĝis al Teatro Szigligeti (Szolnok). Ekde 1952 ŝi pasigis du jarojn en Nacia Teatro (Miskolc), poste revenis al Szolnok. Inter 1958 kaj 1972 ŝi estis ano de la Teatro Ŝtata Déryné. 

## El ŝiaj roloj
*Zilia (Jenő Heltai: A néma levente); 
*Lina (Zsigmond Móricz: Rokonok); 
*Nanica (Örsi F.: Aranylakodalom); 
*Berthe (Camoletti: Leszállás Párizsban); 
*Margit (László Németh: Villámfénynél).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj centjaruloj
Ferenc Gyulai (aktoro)

**GYULAI Ferenc** [djulai] estis hungara aktoro, reĝisoro, teatrestro naskita en ? en 1817 kaj mortinta en Koloĵvaro la 6-an de decembro 1866. Li estis pli aĝa frato de kritikisto, verkisto Pál Gyulai.

## Kariero 
Komence li estis oficisto en Kolozsvár kaj Marosvásárhely. Li debutis en 1843 en Pozsony. Li ludis plej volonte en Transsilvanujo. Li havis sukcesojn precipe en Koloĵvaro, sed oni solenis lin ankaŭ en Győr, Székesfehérvár kaj Debrecen.

## El liaj roloj 
* Petur (József Katona.: Bánk bán);
* Zsiga (Ede Szigligeti: Cigány);
* Harpagon (Molière: La avarulo);
* Spanyol király (Auber: La parto de diavolo);
* Perrichon (Labiche-Martin: Perrichon úr utazása);
* Leroque (Feuillet: Historio de malriĉa junulo);
* Zrínyi Boldizsár (Szigligeti E.: II. Rákóczi Ferenc fogsága);
* Mephisto (Goethe: Faust);
* Verinna (Schiller: Fiesco).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Cill Airne

**Cill Airne**, angle **Killarney**, estas urbo en graflando Kerry en Irlando. Ĝi estas signifa trafika nodo kaj grava turismejo, precipe pro sia nature bela ĉirkaŭaĵo.

La nomo signifas "preĝejo de la pruneloj".

Ĝi situas ĉe la turisma itinero Ringo de Kerry kaj havas la due plej grandan hotelan kapaciton de Irlando (post la ĉefurbo Dublino). En 2007 ĝi gajnis la oran medalon de la urbokonkurso Entente Florale. Sud-okcidente de la urbo situas lago *Loch Leane*, la plej granda el la Lagoj de Killarney, kaj la Nacia parko Killarney.

## Gravuloj 
* Hugh O’Flaherty, vatikanurba diplomatofrekventinta la porpastran seminarion de Killarney

## Trafiko 
Cill Airne havas propran flughavenon, ĉ. 13&nbsp;km norde de la urbo, proksime de Farranfore. De 1853 ekzistas fervojo; fervojaj ligoj estas al Trá Lí, Luimneach, Corcaigh kaj Dublino. Jenaj naciaj vojoj tuŝas la urbon:
* N 22 norden al Trá Lí kaj Oileán Chiarraí kaj sud-orienten al Maigh Chromtha kaj Corcaigh
* N 71 suden al Beanntraí
* N 72 okcidenten al Cill Orglan kaj orienten al Mallow

## Urboĝemelecoj 
Cill Airne ĝemeliĝis kun jenaj urboj:
*  en 1986
*  en 1993
*  en 1997
*  en 2003
*  en 2007
* 
* 

Kategorio:Urboj de Graflando Kerry
Alfred Edward Housman

**Alfred Edward HOUSMAN** (plej ofte konata kiel **A. E. Housman**, n. la 26-an de marto 1859, m. la 30-an de aprilo 1936) estis angla poeto kaj priklasika fakulo.

## Vivo 
Housman naskiĝis en Fockbury, vilaĝo tuj proksime al Bromsgrove, Worcestershire, kaj estis la plej aĝa filo de solicitoro. En 1877 li eniris en St John's College (Oksfordo) kie li faris klasikajn studojn, sed li ne diplomiĝis ĉar multe de la oksforda kurso ne interesis lin. Kiel studento li enamiĝis al Moses Jackson, kiu estis la amegato de Housman sed kiu ne reciprokis lian amon ĉar Jackson estis aliseksema.

Jackson gajnis postenon ĉe la patenta oficejo en Londono, kaj aranĝis postenon tie por Housman. En 1887 Jackson translokiĝis al Hindio; en 1889 li revenis al Anglio por edziĝi sed Housman ne informiĝis pri tio antaŭ kiam Jackson kaj lia edzino eliris de Anglio.

Dume Housman sendepende daŭrigis siajn studojn, kaj verkis laŭdatajn artikolojn pri klasikaj aŭtoroj. Tiel li tiom famis ke en 1892 li nomumiĝis profesoro de klasika latino ĉe Universitata Kolegio (Londono), kaj en 1911 profesoro ĉe Trinity College (Kembriĝo). Housman estis iom senkompata instruanto kiu ofte forgesis la nomojn de siaj studentoj kaj ofte igis ilin ploremaj.

Liaj kremaciitaj restaĵoj enteriĝis en la tombejo de la paroĥa preĝejo de Ludlow.

## Poemoj 
Kvankam Housman estis grava klasika fakulo, estis kiel poeto kiel li pli famas. Lia ĉefa poemaro estas *A Shropshire Lad* (*Knabo de Shropshire*), verkita dum li loĝis en Londono. Ĝi estis sekvenco de 63 lirikaj poemoj kiu traktas homan mortemon kaj kiu iomete elmonstras lian samseksemon.

Ĉar pluraj eldonistoj rifuzis la verkon, Housman memeldonis ĝin. Ĝi tuj furoris, kaj ankoraŭ popularas. Pluraj komponistoj verkis muzikajn versiojn de poemoj el *A Shropshire Lad*, inter kiuj estis:
* Ralph Vaughan Williams
* George Butterworth
* John Ireland
* Samuel Barber
* Arnold Bax
* Lennox Berkeley
* Arthur Bliss

Tradukoj de sep poemoj aperas en *Angla Antologio*.

## Literaturo 
Citaĵoj el *A Shropshire Lad* oftas en postaj anglalingvaj literaturaj verkoj. Housman estas la ĉefa protagonisto en *The Invention of Love*, teatraĵo de Tom Stoppard.

Kategorio:Anglaj poetoj
Kategorio:GLAT-verkistoj
Tom Stoppard

**Tom STOPPARD** (naskiĝis **Tomáš Sträussler**; la 3-an de julio 1937 en Zlín en la tiama Ĉeĥoslovakio - mortis la 29-an de novembro 2025 en Dorset) estis brita dramisto kaj scenaristo, gajninto de la Akademia Premio por Plej Bona Scenaro kaj la Tony-premio por Plej Bona Dramisto.

Li estis fama pro teatraĵoj kiel *The Coast of Utopia*, *The Real Thing,* *Rosencrantz and Guildenstern Are Dead*, ''Rock 'n' Roll*, kaj pro la scenaro por la filmo *Shakespeare in Love*.

## Vivo 
Originale nomita **Tomáš Sträussler**, Stoppard naskiĝis en Ĉeĥoslovakio. Ĉar liaj gepatroj estis judoj, marton 1939, kiam la nazioj invadis ilian landon, ili fuĝis al Singapore. Ili translokiĝis en 1941 al Darjeeling, Hindio antaŭ la japana kapto de Singapore, kaj en 1946 al Anglio.

Kiam li havis 17 jarojn, Stoppard komencis labori kiel ĵurnalisto. En 1967 ensceniĝis lia unua sukcesa teatraĵo, *Rosencrantz and Guildenstern Are Dead''. Krom verki siajn proprajn teatraĵojn, Stoppard angligis alilingvajn teatraĵojn.

Stoppard estas fervora ĉampiono de homaj rajtoj.

Stoppard dufoje edziĝis. En 1992 li forlasis sian duan edzinon por eniri amrilatojn kun la aktorino Felicity Kendal, kiu ĉefrolis en pluraj liaj teatraĵoj.

## Verkoj 
La multaj teatraĵoj de Stoppard plenplenas da spriteco kaj traktas filozofiajn temojn. Plurajn li verkis por televidilo kaj radiofono. Li estas inter la plej sukcesaj kaj influaj dramistoj de moderna Britio kaj multfoje premiiĝis.

Kategorio:Anglaj dramistoj
Kategorio:Ĉeĥaj judoj
Kategorio:Anglaj judoj
En tiu mondo (filmo)

**In this World** - angle, en Esperanto "En tiu mondo" - estas anglia kineja filmo el la jaro 2002. Ĝin realigis la reĝisoro Michael Winterbottom. Temas - tre resume - pri du junaj afganaj kuzoj, kiuj en pakistana fuĝintejo decidas ekvoji al la celo Londono; ilia vojo al okcidenta Eŭropo montriĝas plurmonata odiseado.

La filmo en la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en 2003 gajnis la kino-premion Ora Urso.

Kvankam la angla ja estas unu el pluraj filmaj lingvoj, la verko en 2004 ricevis la premion de la Brita Akademio de Filma kaj Televida Arto (British Academy of Film and Television Arts, BAFTA) en la kategorio de plej bona neanglalingva filmo.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Filmoj aperintaj en 2002
Kategorio:Britaj filmoj
Kategorio:Ora Urso
Blankaflugila arbustosilvio

La **Blankaflugila arbustosilvio** (***Bradypterus carpalis***) estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio.

Ĝi troviĝas en Burundo, Demokratia Respubliko Kongo, Kenjo, Ruando, Tanzanio, Ugando kaj Zambio. Ties natura habitato estas marĉoj.

Temas pro specio ege **bruna supre kaj kun tre densa bruna striado en brusto**, blanka ventro kaj brunecaj flankoj, ruĝecaj kruroj kaj po **du blankaj zonoj en flugiloj** ne tiom markataj kiom sugestas la nomo, kiu devus esti ĉiukaze, anstataŭ Blankaflugila, “Kun flugiloj kun blankaj makuloj”, se ne estus pro troa longeco.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Bradypterus carpalis.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Sutungo (luno)

**Sutungo** aŭ **Sutungro** estas neregula satelito de Saturno, ano de la norda grupo. Ĝia orbito estas retrograda. Ĝi eble estus fragmento de Febo.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita post la observoj inter la  kaj la  de Brett J. Gladman, John J. Kavelaars kaj
de ilia teamo, kiuj anoncis ĝian malkovron la . Ĝi ricevis maldaŭran nomon **S/2000 S 12**.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon Sutungo (angle: Suttung) laŭ la *jotuno* (giganto) *Suttungr* de la
nord-ĝermana mitologio. La , IAU rekomendis la nomon **Sutungro** (angle: Suttungr)
, pli kongrua kun la nomo de la giganto Suttungr.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Suttungro, el "Cassini-misio ekvinoksa" 
*  Sutungro, Trimo kaj Imio, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Afrika arbustosilvio

La **Afrika arbustosilvio** (***Bradypterus baboecala***) estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio.

Tiu birdo estas tre timida kaj malfacile videbla. Ĝi estas malhele nigrecbruna supre (iom ruĝecbruna en dorso kaj vostobazo kaj pli malhele en flugiloj kaj resto de vosto) kaj grizecblanka sube kun iom da strieco en brusto. La flankoj kaj la subvostaj kovriloj estas helruĝecaj. Ĝi havas **larĝan voston**, kiu estas videble malferma dumfluge – kion ĝi faras nevoleme kaj por mallongaj distancoj. Ĝi havas ioman helan superokulan strion.

Ĝi estas komuna loĝanto.

Tiu afrotropisa specio troviĝas en Angolo, Bocvano, Burundo, Kameruno, Ĉado, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Etiopio, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Namibio, Niĝerio, Ruando, Sudafriko, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo. Ties natura habitato estas marĉoj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Bradypterus baboecala. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Centrafrika arbustosilvio

La **Centrafrika arbustosilvio** (***Bradypterus grandis***) estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio.

Ĝi estas 19 cm longa birdo kun longa kaj larĝa vosto. Supre estas **tre bruna kun iom da ruĝeca nuanco en vosto kaj dorso**. La subaj partoj estas helbrunaj kaj estas griza punkteco en helbrunaj gorĝo kaj supra brusto. La flankoj estas ruĝecaj. La voĉo estas malrapida *ĉidap ĉidap* kiu poste rapidiĝas, tre ofte dum ceremonia flugo kaj akompane de flugilzumado.

Ĝi troviĝas en angulo de Golfo de Gvineo nome sciate en nur 8 lokoj de sudorienta Kameruno, sudokcidenta Centrafrika Respubliko kaj en norda kaj suda Gabono. Ties natura habitato estas marĉoj (ĉefe de *Rhynchospora corymbosa*) el 400 al 800 m super marnivelo, kio abundas ankaŭ en najbaraj landoj, kie eble estus tiu specio ankaŭe. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo pro senarbarigo kaj sekigado de humidejoj. Kaj la tutmonda populacio estas nur **de 1,000 al 2,500 individuoj** en malgranda teritorio de nur 12,500 km². Ĉiam oni konsideris, ke estas eĉ pli malmultaj, sed ekde kiam oni konas la voĉon, ĝi estas foje aŭdata, kvankam la marĉaj teritorioj ne estas facile atingeblaj kaj kontroleblaj.

## Fonto 
* Detale pri etendo, en la angla 
* BirdLife International 2004.  Bradypterus grandis.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la  10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Graŭera arbustosilvio

La **Graŭera arbustosilvio** (***Bradypterus graueri***) estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio.

Tiu estas 16 cm longa birdo, kaŝema, senkolora specio. Ĝi estas malhelbruna supre kun tre **markita punkteco en gorĝo kaj supra brusto** kaj longa, larĝa vosto kiu havas iom da ruĝeca nuanco kaj horizontala strieco. Helaj subaj partoj kun brunecaj flankoj. Hela superokula strio, nigreca beko kaj ruĝecaj kruroj. 

Similaj specioj estas la Blankaflugila arbustosilvio, *B. carpalis*, sed tiu havas blankajn markojn en flugiloj kaj palajn subajn partojn. La Afrika arbustosilvio, *B. baboecala*, estas pli malgranda kaj pala. Tamen tiuj specioj estas rare en la samaj marĉoj. 

La voĉo estas rapida trilado, antaŭata (kaj foje sekvata) de kelkaj laŭtaj notoj "chap". Tiu estas tre voĉema specio kiu kantas elstare pinte de tigoj kaj foje kiel duopo aŭ dum mallongaj ceremoniaj montroflugoj akompane de flugilzumado kaj malfermitaj vostoj.

Ĝi troviĝas en Burundo, Ruando, orienta Demokratia Respubliko Kongo kaj sudokcidenta Ugando. Ties natura habitato estas fluantaj lagoj kaj marĉoj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo. La populacio estas nur **de 20,000 al 50,000 individuoj** kaj malpliiĝas en teritorio de ĉirkaŭ 15,400 km² teorie sed fakte eble nur ĉirkaŭ 200 km².

Ĝi troviĝas en ampleksa vario de montaraj marĉoj, kie ili manĝas malgrandajn skarabojn, raŭpojn, aranetojn kaj malgrandajn semojn. Ĝi estas monogamaj kaj teritoriemaj. Nestoj estas konstruitaj el herboj kiel malgranda tasforma konstruaĵo el *Poa leptocrada* kaj aliaj herboj kaj penditaj inter foliaro ĉirkaŭ 35 cm supergrunde. 

## Referencoj
* Detale pri etendo, en la angla  konsultita la 13an de februaro de 2010.
* BirdLife International 2004.  Bradypterus graueri.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
*BirdLife Species Factsheet. 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Volnay (Côte-d'Or)

**Volnay** estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento ''Côte-d'Or*, esperante *Kostodorio*, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Beaune kaj al la kantono *''.

La teritorio havas komunan limon kun . Volnay estas mondkonata pro siaj prestiĝaj ruĝaj vinoj.

## Geografio 
### Situo 

 400ra|maldekstra|enllaç=|Distàncies i posició relativa d'algunes poblacions
 

### Demografio 
## Vino 
La surfacampleksoj pri produktado estas :
* ruĝaj : 213 ha
* blankaj : 0 ha

## Historio 
En 1415, Johano sentima donacis da vinon de Volnay por la koncilio de Konstanco.

En 1477, Ludoviko la 11-a fordonis la tutan rikolton de vino en sia kastelo de Plessis-lès-Tours.

La urbodomo datiĝas el la jaro 1828.

## Vidindaĵoj 
* Kirko sanktaj Ciriko kaj Julita de Tarso de la 13-a jarcento. Post brulego en 1431, ĝi estas parte rekonstruita en 1442.
* Kapelo *Notre-Dame-de-la-pitié* de 1540 ĉe la ŝoseo RD 973
* Statuo *Notre-Dame-des-Vignes* de 1871 supre de la loko

## Vidu ankaŭ 
* Beaune
* Communauté d'agglomération de Beaune Côte et Sud
* Komunumoj de Côte-d'Or

## Notoj 
Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Kameruna arbustosilvio

La **Kameruna arbustosilvio** (***Bradypterus lopezi***) estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio. La Arbara arbustosilvio (*B. mariae*) estis iam inkludata en tiu specio, sed nuntempe ĝi estas kutime konsiderata distinga.

Ĝi estas ĝenerale bruna birdo pli **malhela aŭ ruĝecbruna supre** kaj iom pli helbruna sube. Ĝi montras brunan traokulan strion kaj pli helbrunan kaj markatan superokulan strion sub tre bruna krono. Ankaŭ la iriso estas tre malhelbruna. La beko estas nigreca kaj la kruroj rozkolorecaj.

Ĝi troviĝas en Angolo, Kameruno, Demokratia Respubliko Kongo, Ekvatora Gvineo, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Ruando, Tanzanio, Ugando kaj Zambio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj kaj arbustaroj.

*Bradypterus cinnamomeus bangwaensis* (Delacour, 1943, Bangwa, nordokcidenta Kameruno) estas foje konsiderata unu specio kaj foje du. Probable estas parto de la superspecio formata de *B. cinnamomeus* kaj *B. barratti*; iame konsiderata samspecifa kun la unua kaj foje ankaŭ traktata kiel raso de *B. lopezi* pro simileco en voĉo, sed diferenciĝas pro habitatoprefero kaj vosta morfologio (finplumoj pli larĝaj, ne mallarĝaj). La kvar specioj formas grupon de similaj afrikaj specioj de arbaroj kaj arbarbordoj. La birdoj de la Monto Oku povus reprezenti distingan rason. La formo priskribita kiel “Bradypterus mariae manengubae” (Monto Manenguba, Kameruno), kvankam teorie apartenanta al *B. lopezi*, estas probable varianto.

## Referencoj
* BirdLife International 2004.  Bradypterus lopezi.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Marborda arbustosilvio

La **Marborda arbustosilvio** *Bradypterus sylvaticus* estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio.

## Aspekto 
Ĝi estas 14-15 cm longa kaj ĉirkaŭ 21 g peza, mezgranda, senmarka, **bruna birdo, pli malhela en flugiloj kaj pli ruĝecbruna en mezlonga kaj larĝa vosto**. Pli palbrunaj subaj partoj, pli hela en gorĝo. Rozbruna beko, olivecbrunaj kruroj. Ankaŭ la irisoj estas brunaj. Malfacile distingebla el la Afrika arbustosilvio, *B. barratti*, kiu havas punktecan gorĝon kaj pli longan voston. La kanto estas akceleca trilado. Havas distingan alvokon kiu povas esti uzata por aperigi kaj vidi ĝin.

## Disvastiĝo 
Tiu estas tre kamufla birdo, endemia de suda marbordo de Sudafriko, nome en arbaraj makuloj de Okcidenta kaj Orienta Kablando . Tutmonda populacio estas malgranda, fragmentata en kvar lokaj populacioj kaj probable malpliiĝas; en 1992 estis centoj da miloj kaj nun eble almenaŭ ĉirkaŭ 2,500 individuoj en la kontrolataj areoj, sed eble ne ĉie oni enkalkulis. Malgranda populacio de ĉirkaŭ 40 paroj ekzistas en orientaj deklivoj de Monto Table, Kaburbo. Plej parto de reproduktaj teritorioj estas en densa vegetaĵaro laŭlonge de rojo kaj riveroj, humidejoj (ĉe lagoj, akvorezervejoj) kaj humidaj herbejoj. Eble tre filopatria – unu el tri kolorringitaj idoj estis vidataj post unu jaro okupanta patran teritorion. Ili povus entrepreni lokan migradon. Tiu afrotropisa specio estas minacata pro habitatoperdo, ĉefe pro senarbarigo de la marbordaj arbaroj kaj incendioj.

## Kutimaro 
Tiu specio manĝas surgrunde insektojn kiaj papilioj, abeloj, vespoj, lokustoj kaj formikoj. Tiuj senvertebruloj estas kutime kaptataj dum ties flugado, mortigitaj kaj manĝitaj. Ĝi estas monogama birdo kio signifas, ke tiu birdo trovas kaj reproduktiĝas kun unu partnero por la resto de sia vivo. La ino demetas 2 al 3 ruĝecajn ovojn. Nestoj estas tre proksimaj al grundo. 

Ĝi estas vidata sola aŭ en paroj en naturo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* IUCN2006, BirdLife International, 2006, 40365, Bradypterus sylvaticus, 11a de majo 2006. Vundebla.
* BirdLife Species Factsheet 
* Detale pri etendo, en la angla  konsultita la 13an de februaro de 2010.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Alcantara (rivero)

**Alcantara** estas rivero en Sicilio, 52&nbsp;km longa, kiu iras al la Ionia Maro.

La iamaj grekaj loĝantoj nomis la riveron *Akenisea*; la romianoj *Onobola*. La nuna nomo devenas de la araba vorto *al qantar* = la ponto.

En 2001 Italio instalis regionan parkon (''Parco fluviale dell'Alcantara'') por protekti la naturon. Ĝi ampleksas partojn de provinco Messina kaj provinco Catania.

Kategorio:Riveroj en Sicilio
Punktobrusta arbustosilvio

La **Punktobrusta arbustosilvio** (***Bradypterus thoracicus***) estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio, kiel tiu ĉi.

Ĝi troviĝas en Bangladeŝo, Butano, Ĉinio, Barato, Koreio, Laoso, Mongolio, Birmo, Nepalo, siberia Rusio kaj Tajlando. Ties natura habitato estas borealaj arbaroj.

Ĝi estas **tre bruna specio** pli malhele en krono kaj flugilplumoj; la vosto estas ne tre longa sed tre larĝa. En vizaĝo videblas bruna traokula strio kaj hela superokula strio. La beko estas nigreca. La gorĝo estas blanka kaj la brusto bruneca kaj foje videble tre markata de nigreca punkteco aŭ vertikala strieteco, dum la ventro estas blankeca kaj la flankoj brunaj. La kruroj estas rozkolorecaj. La irisoj estas malhelbrunaj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Bradypterus thoracicus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Azio
S/2004 S 12

**S/2004 S 12** estas neregula satelito de Saturno ankoraŭ ne oficiale nomata.

Ĝia retrograda orbito similas tiujn de la lunoj de la norda grupo.

## Malkovro 
Ĝi estas unu el la lunoj malkovritaj de Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna kaj Brian G. Marsden. Ili anoncis ĝian malkovron la , sekve al observoj inter la  kaj la .

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Novaj saturnaj satelitoj de 2004, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Ammerswil

** Ammerswil** (prononcu *amrsvil*) estas komunumo en la distrikto Lencburgo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 659 loĝantojn je la fino de 2008.

## Geografio 
Ammerswil situas en transa valo inter la valoj de la rivero Bünz kaj *Seetal.* La valon senakvigas al okcidento la rojo *Tribach,* kiu post Egliswil nomiĝas *Lenzburger Stadtbach* (Urba rojo de Lencburgo) kaj alfluas al Aabach, kaj al oriento la rojo *Krebsbach,* kiu alfluas al Bünz.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,19&nbsp;km², de kiuj iomete pli ol la duono, nome 1,85&nbsp;km², estas kovritaj de arbaro kaj 0,29&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto situas sur alteco de 610&nbsp;msm norde de la kulmino de la monto *Hochwacht,* kaj la plej malalta punkto sur alteco de 430&nbsp;msm ĉe la suba ponto trans Krebsbach.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Ammerswil limas en nordo al Hendschiken, en oriento al Dintikon, en sudo al Egliswil, kaj en okcidento al la distriktĉefurbo Lencburgo, al kies poŝtkoda distrikto la vilaĝo apartenas.

eta|centra|Vilaĝeniro de Ammerswil

## Trafiko 
La vilaĝo situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas en Lencburgo en distanco de proksimume 3 kilometroj nordokcidente. La vilaĝo estas konektita al la publika trafikreto pere de loka buslinio de Lencburgo al Dintikon.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Ammerswil datiĝas el la jaro 893 kiel *Onpretiswilare.*

En mezepoko en Ammerswil unue regis la Grafoj de Lencburgo, ilin sekvis la Grafoj de Kiburgo kaj en la jaro 1264 ties heredantoj, la Habsburgoj. En ties nomoj la habsburgaj vasaloj, la Senjoroj de Hallwyl, ekde 1331 plenumigis la malaltan jurisdikcion en la loko. La malalta jurisdikcio poste al la Baronoj de Fidingen, tiam al la Baronoj de Grünenberg kaj fine al la Baronoj de Ballmoos.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion kaj Ammerswil fariĝis nun parto de la berna regejo, nome de Berna Argovio. Ammerswil ek de tiam ĝis la Helveta Revolucio apartenis al la tribunala distrikto de Othmarsingen en la voktejo Lencburgo.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Ammerswil fariĝis komunumo de la distrikto Lencburgo en la nove fondita Kantono Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Ammerswil
* Ammerswil en la Historia Leksikono de Svislando
Urba florkonkurso (Francio)

eta|Ŝildo pri premieco en la florkonkurso
La francia **urba florkonkurso**, , estis kreita en 1959. Ĝia celo estas favori la evoluigon de verdejoj en urboj.

Ĝia partoprenantaro kreskis de 600 komunumoj en la unua jaro al 5.300 en 1972, pli ol 10.000 en 1993 kaj 12.000 en 2003. La konkurso okazas en apartaj kategorioj pri urboj kaj vilaĝoj kaj atribuas la titolon de "flora urbo/vilaĝo", je rangoj de unu al kvar floroj, plus "grandan premion". En 2003 ĝi atribuis jenajn premiojn:
* 2.375 komunumoj rajtis uzi la ŝildon "**flora urbo**" resp. "**flora vilaĝo**"
* 187 el ili ricevis kvar florojn
* 67 el tiuj ricevis "grandan premion"

En 2005 jenaj premioj estis atribuitaj:
* 2.806 floraj urboj/vilaĝoj
* 1.081 ricevis unu floron
* 885 ricevis du florojn
* 644 ricevis tri florojn
* 196 ricevis kvar florojn
* 70 el ili ricevis grandan premion

## Kriterioj 
La kriterioj de la konkurso komence orientiĝis precipe pri estetikaj aspektoj, sed nun konsideras ankaŭ la viv-mediajn aspektojn kaj la daŭrivon.

## Eŭropa konkurso 
Ekzistas simila konkurso eŭropa, nomata Entente Florale. En ĝi partoprenas 12 landoj: Aŭstrio, Belgio, Britio, Ĉeĥio, Francio, Germanio, Hungario, Irlando, Italio (de 2005), Kroatio (de 2003), Nederlando, Slovenio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la konkurso] 

Kategorio:Kulturo de Francio
Kategorio:Ĝardenoj
Kategorio:Konkursoj
Bangva arbustosilvio

La **Bangva arbustosilvio** (***Bradypterus bangwaensis***) estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio. Tiu ĉi troviĝas en Kameruno kaj Niĝerio. Ties natura biotopo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj aŭ altaltitudaj arbustaroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo pro arbarklarigado, por agrikulturo aŭ brutbredado kaj ankaŭ por lignoproduktado.

Ĝi estas birdo de densa subkreskaĵaro en malgrandaj makuloj de montarbaroj, arbarbordoj, duarangaj arbaroj kaj makiso sub kanopeo de malferma arbaro. Ĝi ĉeestas kutime je 1,600-2,300 m en Niĝerio kaj 1,900-2,950 m en Kameruno. Oni supozas, ke ĝi manĝas etajn senvertebrulojn, ĉegrunde en densa plantaro. Ili nestumas en oktobro al novembro, eventuale ankaŭ en marto al aprilo en Kameruno. 

*Bradypterus cinnamomeus bangwaensis* (Delacour, 1943, Bangwa, nordokcidenta Kameruno) estas foje konsiderata unu specio kaj foje du. Probable estas parto de la superspecio formata de *B. cinnamomeus* kaj *B. barratti*; iame konsiderata samspecifa kun la unua kaj foje ankaŭ traktata kiel raso de *B. lopezi* pro simileco en voĉo, sed diferenciĝas pro habitatoprefero kaj vosta morfologio (finplumoj pli larĝaj, ne mallarĝaj). La kvar specioj formas grupon de similaj afrotropisaj specioj de arbaroj kaj arbarbordoj. La birdoj de la Monto Oku povus reprezenti distingan rason. La formo priskribita kiel “Bradypterus mariae manengubae” (Monto Manenguba, Kameruno), kvankam teorie apartenanta al *B. lopezi*, estas probable varianto. 

## Vidu ankaŭ 
*Kamerunaj montarbaroj

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Bradypterus bangwaensis .   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Babasuo

La **babasuo** aŭ **babasua palmo** (*Attalea speciosa*) ; sin. *Orbignya phalerata*, *Orbignya martiana* Barb.Rodr., *Orbygnia speciosa* (Mart. ex Spreng.) Barb.Rodr.) estas palmo hejma en la amazon-arbara regiono en Sudameriko. La babasuo estas la superreganta specio en la ekoregiono *maranjaj babasuaj arbaroj* de la subŝtatoj Maranjo kaj Piaŭio.

## Uzado 
Tiu neotropisa specio havas komercan valoron ĉar ĝiaj semoj produktas manĝeblan oleon nomata babasua oleo, kiu ankaŭ estas uzata en purigadaj kaj haŭt-prizorgadaj produktoj. La frukto estas uzata por fabrikado de kuraciloj, kosmetikaĵoj, kaj trinkaĵoj. Ekde la frukto tradiciaj komunumoj de la maranja regiono ankaŭ produktas farunon kiu estas forkomercita kiel nutraĵa suplemento. La folioj estas uzataj kiel tegaĵo de domoj kaj ili povas esti teksitaj en mataĵojn por konstruado de dommuroj. La palmotrunkoj estas uzataj por konstruado. La babasuo estas konsiderata kiel trudherbo en paŝtigadaj areoj de cerada vegetaĵaro en Brazilo. Ĝiaj fruktoj kaj folioj estas unu el la ĉefaj krudaĵoj uzataj de la metiistoj de Tokantinso ( brazila subŝtato ) por fari diferencajn produktojn tre ŝatataj de turistoj.

## Biobrulaĵo 
[eta|220px|maldekstra|Babasuaj palmoj en [Brazilo.]]
En februaro 2008, babasua oleo estis uzata kune kun palmoleo kaj keroseno por peli unu aviadilon Boeing 747 de brita flugkompanio *Virgin Atlantic* dum flugada testo. Ĝi estas konsiderata malpli medioprotekta ol biobrulaĵo farita el *Jatropha curcas* (Eŭforbiacoj) kiu estas testinta novzelanda flugkompanio *Air New Zealand* en decembro 2008. La kialo estas ke babasuo vegetas en arbaraj areoj kiuj riskas senarbarigon, dum *Jatropha* troviĝas en aridaj regionoj kaj kampoj kun marĝena uzado.

## Vidu ankaŭ 
* Kaatingo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Babasuo 
*  CIAT : eko-agrikulturo
*  Babasuo

Kategorio:Arboj
Kategorio:Arekacoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Entente Florale

eta|Ŝildo atribuita de Entente Florale
**Entente Florale** estas eŭropa konkurso pri la flora ornamo de urboj kaj vilaĝoj. Ĝi estis fondita en 1977 de Britio kaj Francio kiel supernacia versio de la francia urba florkonkurso kaj celas altigi la viv-kvaliton de komunumoj per "verdaj" spacoj.

En 2009 la konkurson partoprenis 12 landoj: Aŭstrio, Belgio, Britio, Ĉeĥio, Francio, Germanio, Hungario, Irlando, Italio (de 2005), Kroatio (de 2003), Nederlando, Slovenio (Francio estis partoprenrajta, sed ne nomumis konkursanton). La konkurso okazas en du kategorioj, por unuoj ĝis 10.000 loĝantoj kaj por pli grandaj. La partoprenantoj ĝenerale rezultas el naciaj eliminaj konkursoj; tiaj estas:
* Aŭstrio: *Blumenbüro Österreich*
* Britio: *Britain in Bloom*
* Francio: *Conseil national des villes et villages fleuris (CNVVF)*
* Germanio: *Unsere Stadt blüht auf*, *Unser Dorf hat Zukunft*
* Irlando: *Tidy Towns*

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Konkursoj
Kategorio:Urboj de Eŭropo
Kategorio:Ĝardenoj
Barlaamo kaj Josafato

**Barlaamo kaj Josafato** estas kristanigita versio de la historio de Sidarto Gotamo, fondinto de Budhismo. Mezepoke, ili estis traktitaj kiel kristanaj sanktuloj, enirante la ortodoksisman kalendaron je la 26a de aŭgusto, kaj la romian martirologion en la okcidenta eklezio kiel "Barlaamo kaj Josafato" je la 27a de novembro.eta|350px|Sankta Josafato predikas.Laŭ legendo Reĝo Aveniero de Barato persekutis la kristanan eklezion, kiun Sankta Tomaso fondis en sia regno. Kiam astrologoj antaŭdiris, ke lia filo iam fariĝos kristano, li izolitigis junan Princon Josafaton. Malgraŭ la mallibereco, Josafato renkontis la ermiton, Sankta Barlaamo, kaj konvertiĝis al kristanismo. Josafato tenis sian kredon eĉ kontraŭ la kolero kaj persvado de sia patro. Finfine, Aveniero konvertiĝis, donis sian tronon al Josafato, kaj iris al la dezerto por fariĝi ermito. Josafato mem abdikis kaj eniris solecon kun sia malnova instruisto Barlaamo.

Kategorio:Historio de Barato
Kategorio:Legendoj
Kategorio:Barataj sanktuloj
Kategorio:Kristanismo en Barato
Kategorio:Fikciaj sanktuloj
Hasbani

eta|Rivero Hasbani en la Hule-ebenaĵo

**Hasbani** (aliaj nomformoj estas *Hazbani*, *Ĥacbani*, arabe الحاصباني, hebree **שניר**) estas - krom la riveroj Dan kaj Banias - fonta rivero de Jordano. Ĝi fontas en la Hermonmontaro en suda Libano. De tie ĝi fluas suden kaj unuiĝas en norda Israelo en la norda Hule-ebenaĵo kun Banias kaj Dan al Jordano. 

Hasbani liveras jare ĉ. 150 milionojn da m³ de akvo, tiel ĝi estas la dua plej granda fontorivero de la Jordano. La akvokolekta areo de Hasbani estas 600 km², cetere ĉ. trioble granda kiel Banias kaj Dan kune.

Kategorio:Riveroj en Israelo
Kategorio:Riveroj en Libano
Tibor Halmay

**HALMAY Tibor** [halmai] estis hungara aktoro (danckomikulo) naskita en Nagyszentmiklós en 1894 kaj mortinta en Budapeŝto la 3-an de novembro 1944.

## Kariero 
Li estis honvedoficiro kaj fariĝis aktoro post la unua mondmilito. Ekde 1919 ĝis 1926 li ludis en la operettreatroj de Budapeŝto: Városi Színház (1919–1921), Blaha Lujza kaj Scala (1922), Király Színház (1922, 1927), Fővárosi Operettszínház (1922, 1924–1925). En 1926 li luis la distrejon Casino, poste li aperis en Vieno. Inter 1928 kaj 1930 li elpaŝis ankaŭ en la teatro de Max Reinhardt de Berlino. Poste li ludis nur en Budapeŝto: Pesti Színház (1933), Andrássy úti Színház (1935), Városi Színház (1936), Fővárosi Operettszínház (1941). En la 1930-aj jaroj li estis stelo de la hungaraj kaj germanaj sonfilmoj.

## El liaj roloj 
* Spaghetti (Ferenc Lehár: A három grácia);
* Calicot (Fall: Pompadour);
* Czibere (Imre Farkas: A király rózsája);
* Tóni (Imre Kálmán: Cirkuszhercegnő);
* Rudi (Béla Zerkovitz: Hulló falevél);
* Fehér bolond (Dénes Buday: Csodatükör).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Posrednik

**Posrednik** ("Peranto", ) estas eldonejo, estinta en Moskvo en 1884 kaj aktiva ĝis iom post la Oktobra Revolucio de 1917. Ĝi troveblis laŭ adreso strato Arbat, n-ro 36. La eldonejo "Posrednik" publikigis dekojn da verkoj de Lev Tolstoj en Esperanta traduko kaj kelkajn lernolibrojn de Esperanto.

## Libroj de eldonejo "Posrednik" 
* Dio - unu por ĉiuj Lev Tolstoj, 1912;
* Konciza Rusa-Esperanta Vortaro Nikolaj Kabanov, 1912;

## Vidu ankaŭ 
* Librejo Esperanto (Moskvo) - tiama Esperanto-eldonejo

Kategorio:Eldonejoj en Moskvo
Kategorio:Esperanto en Moskvo
Kategorio:Distrikto Arbat (Moskvo)
Jenő Halmi

**HALMI Jenő** [halmi] (filo) estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Belényes la 18-an de novembro 1905 kaj mortinta en ?.

## Kariero
Li fariĝis aktoro en la trupo de sia patro. Poste po unu jaron li ludis en la trupoj de Vilmos Fehér, Imre Miklósy, Béla Tarr, en la Operetoteatro (Budapeŝto), Teatro Városi kaj en la trupo de Károly Szalay. En 1932 li teatrestris en pli grandaj urboj de la Transdanubio, poste en jaroj 1935–37 en teatraj distriktoj de Abádszalók–Füzesgyarmat–Tokaj, fine en 1937–38 en Bicske–Kapuvár–Jánosháza.

## El liaj roloj
*Ottó (József Katona: Bánk bán); 
*Laertes (Shakespeare: Hamlet).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
László Halmi

**HALMI László** [halmi] estis hungara kantisto (baritono) naskita en Satu Mare la 15-an de majo 1920 kaj mortinta en Szeged la 28-an de oktobro 1975.

## Kariero
En 1952 oni dungis lin al la Szegeda Nacia Teatro, en 1954 li aperis en la Operejo de Budapeŝto, poste en la teatroj debrecena Csokonai kaj Pécsa Nemzeti. Ekde 1967 ĝis sia morto li estis solisto de la Szegedi Nemzeti Színház. 

## El liaj roloj
* Antonio (Mozart: Figaro házassága). Li mortis dum tiu spektaklo. 

*Mefisztó (Gounod: Faust); 
* Pizzaro (Beethoven: Fidelio).

## Fonto
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Halmi, L.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
János Halmos

**HALMOS János** [halmoŝ] estis hungara kantisto (tenoro) naskita en Arad la 27-an de decembro 1887 kaj mortinta en Budapeŝto la 7-an de oktobro 1961.

## Kariero
Halmos komencis sian karieron en provincaj teatroj (Zombor, Miŝkolco). Li fariĝis ekde 1924 ano de la Városi Színház, ekde 1928 de la Operejo de Budapeŝto, ekde 1950 ĝia eterna ano.  

## El liaj roloj
*Otello (Verdi); 
*Bánk bán (Ferenc Erkel); 
*Radames (Verdi: Aida); 
*Turiddu (Mascagni: Parasztbecsület); 
*Don José (Bizet: Carmen).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Halmos, J.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Emil Haraszti

**HARASZTI Emil** [harasti] estis hungara muzikhistoriisto, instruisto, publicisto naskita en Nagyvárad la 1-an de novembro 1885 kaj mortinta en Parizo la 27-an de decembro 1958. Li estis la filo de literaturhistoriisto Gyula Haraszti.

## Kariero 
Li estis ekde 1907 muzikkritikisto de la Pesti Hírlap, ekde 1915 profesoro de la Nemzeti Zenede, poste ekde 1920 ĝis 1927 ĝia direktoro. Ekde 1927 li vivis en Parizo.

## El liaj verkoj 
* *A zenei formák története* (1931);
* *A tánc története* (1937).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj muzikhistoriistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj muzikkritikistoj
Iván Halassy

**HALASSY Iván** [havaŝi] *Hoffmann Hugó* estis hungara aktoro,sektkretario, teatrestro naskita en Nagyvárad en 1908 kaj mortinta en ?.

## Kariero
Ekde 1930 li aperis kiel danckomikulo en Kiskunhalas, Nagykőrös kaj en la trupo de Gyula Ferenczy en Transsilvanujo. En 1936 li mem estris teatron. En jaroj 1936–1938 li ludis en la teatra distrikto Tállya–Gönc, poste lia trupo disiĝis. En 1940 li estis ano de la Teatro Kisfaludy de Óbuda, en jaroj 1946–47 en la Pécsa Nacia Teatro. En la 1960-aj jaroj li ludis en Szeged. 

## El liaj roloj
*Bartholo (Beaumarchais: Figaro házassága); 
*Cochet úr (Barillet–Grédy: A kaktusz virága).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Halassy, I.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Viktor Haray

**HARAY Viktor** [harai] estis hungara aktoro, dramverkisto naskita en ? la ? kaj mortinta en Koloĵvaro la 23-an de julio 1882.

## Kariero 
Viktor Haray debutis en 1836 en Koloĵvaro sub nomo *Horváth*. En 1836–37 li ludis en Kassa, en 1837–38 en la Pesta Hungara Teatro li estis ĥoristo. Inter 1840 kaj 1844 li ludis en Koloĵvaro, en 1844–45 en Debrecen kaj kiel gasto en la Nacia Teatro de Pest.

## El liaj roloj 
* Frohberg (Cuno: Benjámin Lengyelországból);
* Don Caesar de Bazan (Dumanoir–D’Ennery);
* Lorenzino (Dumas;
* Bury (Hell: A 16 évű királyné);
* Pókai Péter (Ede Szigligeti: A Pókaiak);
* Hidasi Géza (Haray V.: Szökött színész és katona).

## Verkoj 
* *Töredék egy menekült naplójából*, ĵurnalo, Kolozsvár, 1861),
* *Szökött színész és katona*, popoldramo;
* *Leányvásár Debrecenben*, popoldramo;
* *A nagyságos urak*, komedio;
* *Türelem rózsát terem* komedio;
* *Apor Klára* historia dramo;
* *Székely támad, székely bánja* historia dramo;
* *Bánfi Dénes* historia dramo;
* *A váradi bankócsináló*, terurdramo.

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Haray, V.
Haray, V.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj