open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ingulo (rivero)

**Ingulo** (, ) estas rivero en Ukrainio. Ĝi fluas tra Kirovograda kaj Mikolajeva provincoj. Ĝia fonto troviĝas sur la apuddnepra altaĵo; la rivero fluas suden kaj apud la urbo Mikolajivo ĝi alfluas la riveron Suda Bugo. La nutrado de la rivero estas ĉefe perpluva kaj perneĝa. Ĝiaj unuaj 55 kilometroj (ekde la riverbuŝo) taŭgas por la ŝip-navigado. La akvoj de la rivero estas uzataj por irigacio. Ĉe la rivero staras la urbo Kirovogrado.

La helena historiisto Herodoto mencias la riveron sub la nomo *Pantikapes*.

Kategorio:Riveroj en Ukrainio
Kategorio:Akvokolekta areo de la Nigra maro
Kategorio:Geografio de Kirovograda provinco
Kategorio:Geografio de Mikolajeva provinco
Nakŝ-e Rustam

**Nakŝ-e Rustam** (bildo de Rustam) estas nomigo de rokmuro proksime de Staĥro en Irano, en kiun estas hakitaj kriptoj de la aĥemenidaj reĝoj kaj reliefoj el tempoj de la unuaj sasanidoj. Antaŭ la roko situas dekdumetra turo Ka‘ba-je Zardoŝt, pri kies devena celo sciencistoj ĝis hodiaŭ diskutas; sed certe ĝi plenumis signifajn religiajn funkciojn.

[eta|maldekstra|250px|Aĥemenidaj rokkriptoj en Nakŝ-e Rustam nordoriente de [Ŝirazo]]
El la aĥameidaj kriptoj, konstruitaj proksimume dek metroj super la tero kaj havanta formon de greka kruco, eblas sekure identigi sole kripton de reĝo Dario la 1-a, reganta en la jaroj 522 a.K./521 a.K. - 486 a.K.. La ceteraj tri estas plimulte alskribataj al Xerxés la 1-a, Artaxerxés la 1-a kaj Dario la 2-a, t.e. al la regantoj de la 5-a jarcento antaŭ Kristo. Interne en la kripto de Dario la 1-a estas vico de flankaj koridoroj kaj ĉambroj, kiuj donus spacon minimume al tri sarkofagoj. Pri tio, kie estis sepultita la reĝo mem, oni memkompreneble diskutas.

Rimarkindaj estas ankaŭ monumentaj sasanidaj reliefoj, precipe "historia" reliefo de reĝo Ŝapuro la 1-a el la 3-a jarcento. Estas bildigitaj sur ĝi krom la reĝo ankaŭ romiaj imperiestroj Valeriano kaj Philippus Arabs, el kiuj Ŝapuro militkaptis la unuan kaj la alian li devigis por pagi tributon. En fono staras frunta reprezentanto de zaratuŝtra "ŝtata" eklezio, pastro Kartiro. Ankaŭ reĝoj Ardaŝiro la 1-a, Bahramo la 2-a, Narso kaj kelkaj pluaj (identigo estas parte disputebla) ĉi lasis "siajn" reliefojn.

## Literaturo 
* Matheson, Sylvia A.: *Persien. Ein archäologischer Führer*, Stuttgart 1980, s. 293–299.

## Eksteraj ligiloj 
* Nakŝ-e Rustam (angle)

Kategorio:Antikva Persio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Irano
László Sipos

**SIPOS László** [ŝipoŝ] estis rumanuja hungara pentristo, grafikisto naskita en Koloĵvaro la 23-an de julio 1943, kaj mortis en Unirea (Alba) la  2-an de aŭgusto 2022.

## Biografio
László Sipos finis la belartan liceon en sia naskiĝurbo en 1960 kaj en 1970 la *Belarta Altlernejo Ion Andreescu*. Liaj fakoj estis tekstilo-tapeto-gobelino. Inter 1970-1990 li instruis en Turda kaj poste en Unirea (Alba). Li ilustris plurajn librojn, projektis scenejdekoraciojn, pupetojn kaj afiŝojn. 

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Cluj (1969, 1976, 1990, 1996)
* Bukareŝto (1972)
* Oradea (1976)
* Brașov (1989)
* Makó (1996, 2002)
* Pécs (2003)

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* Târgu Mureș (1997)
* Budapeŝto (2000)
* Cluj (2011, 2017)

## Fonto
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj instruistoj‎
Lezgioj

La **lezgioj** (aŭ lezgoj) estas etno en la Kaŭkazo-regiono. En la lezga lingvo ili nomiĝas  "лезгияр". En la 19-a jarcento ĝia nomo estis uzata ankaŭ por la inkluzivado de ĉiuj etnoj kiuj parolas sud-kaŭkauzajn lingvojn, inkluzive de la avaroj, laksoj kaj la aliaj. Ili loĝas en la regiono de la rivero Samuro, kiu formas la limon inter la rusa respubliko Dagestano kaj Azerbajĝano.
La plimulto de la lezgioj estas muzulmanoj kies plimulto praktikas sunaismon kaj malplimulto ŝijaismon. Laŭ kelkaj estimoj, la lezgioj estas ĉirkaŭ 600,000, el kiuj 412,000 loĝas en Rusio, kaj 178,000 en Azerbajĝano. Aliaj 100,000 loĝas en Orienta Eŭropo, Centra Eŭropo kaj Usono. 

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Rusio
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Kaŭkazo
Kategorio:Islamo en Rusio
Bloop

[eta|[Spektrogramo de la bloop]]
[eta|Registraĵo de la *bloop*, 16-oble plirapidigita. Fonto : NOAA(https://eo.wikipedia.org/wiki/Dosiero:Bloop.ogg)]
eta|Probablo loko de origino de *bloop*
***Bloop***  estis ekstreme laŭta, ultra-malalt-frekvenca akva sono detektita de la Usona *Nacia Oceana kaj Atmosfera Administracio* (NOAA) plurloke en Pacifiko dum la somero 1997.

La origino de tiu sono estis dum longa tempo neklara kaj atribuata precipe al grandega akva besto kaj diversaj procesoj en maraj glacimontoj. NOAA konkludis, ke la sono rilatas al glacio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Levjatano

## Eksteraj ligiloj 
* *Bloop* en la retejo de NOAA

Kategorio:Misteroj
Kategorio:Bruo
Kategorio:Oceanografia terminologio
Kategorio:Sono
Endre Simon

**SIMON Endre** (ŝimon) estis rumanuja hungara pentristo, grafikisto. Li naskiĝis en Săcăreni (hungare: Székes) la 19-an de oktobro 1936, kaj mortis en Budapeŝto la 7-an de junio 2022. 

## Biografio
Endre Simon finis la belartan mezlernejon en Târgu Mureş inter 1950-1954 kaj tie liaj majstroj estis István Incze, Gábor Piskolti, András Bordi. Inter 1954-60 la *Belartan Altlernejon Ion Andreescu* en Kluĵo, kie siaj majstroj estis Petre Abrudan, Teodor Harşia, Gábor Miklóssy, Petre Feier. Inter 1960-67 kaj 1972-86 li estis muzeologo de la Bildarejo de Târgu Mureş. Ekde 1997 li estis vicprezidento de Barabás Miklós Céh.

## Fonto
* Artportal.hu
* Ekspozicio
* Kariertabelo kun pentraĵoj

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Arvanidoj

La **arvanidoj** ( [Arvanites], ) estas grekia loĝantarogrupo, kies anoj estas albandevenaj kaj kiuj parte ankoraŭ hodiaŭ parolas albanan dialekton.

## Fontoj 
200ra|eta|maldekstra|
200ra|eta|maldekstra|
## Literaturo 
* Breu, Walter: Sprachliche Minderheiten in Italien und Griechenland. El: Spillner, Bernd (eldoninto): Interkulturelle Kommunikation. (Forum angewandte Linguistik. volumo 21). Frankfurt a. M. / Bern / N.Y. / Paris (Lang). 1990. S. 169-170.
* Ducelier, Alain: Traveaŭ et memoires. Bd. 3. L’ Albanon et les Albanais au 16 siècle. S. 354-368. Paris (Centre de recherches d’ histoire et civilisation byzantine). 1968.
* Haebler, Claus: Grammatik der albanischen Mundart von Salamis. Albanische Forschungen. Bd. 3. Wiesbaden (Harrassowitz). 1965.
* Hamp, Eric P.: On the Arvanitika Dialects of Attica and the Megarid. In: Balkansko Eznikoznanie III. 2. 1961. S. 101-106.
* Jochalas, Titos P.: Über die Einwanderung der Albaner in Griechenland. Eine zusammenfassende Betrachtung. München (Dr.Dr. Rudolf Trofenik, speciala presaĵo el Dissertationes Albanicae). 1971.
* Sasse, Hans-Jürgen: Arvanitika. Die albanischen Sprachreste in Griechenland. Wiesbaden. 1991.
* Stadtmueller, Georg: Forschungen zur albanischen Frühgeschichte. (Albanische Forschungen. Bd. 2). Wiesbaden (Otto Harrassowitz). 1966.
* Tsitsipis, Lukas D.: Language change and language death in albanian speech communities in Greece. A sociolinguistic study. University of Wisconsin-Madison (Dissertation). 1981.

## Vidu ankaŭ 
* Eric P. Hamp, brita-usona lingvisto kiu profunde studis la arvanidojn kaj ilian dialekton
* arbereŝoj, etnaj albanoj en suda Italio

Kategorio:Etnoj en Grekio
Kategorio:Etnologio
Dajoj

[eta|Daja masko montrita en la Muzeo de Provinco [Junano]]
La **dajoj** estas unu el la 56 oficiale agnoskitaj etnaj minoritatoj en la Popolrespubliko de Ĉinio. Sub la nomo "dajoj" (ĉine: 傣族, Dǎizú) pluraj strete parencaj tajaj etnoj en la provinco Junano (Yunnan) estas kunprenataj. La dajoj vivas precipe en la Aŭtonoma Distrikto Xishuangbanna de la daja nacieco, kaj en la Aŭtonoma Distrikto Dehong de la daja kaj de la jingpoa nacieco. Ili troviĝas ankaŭ en Laoso, Vjetnamio, Tajlando kaj Mjanmaro.

La dajoj nombris iomete malmulte ol 1,2 milionon da homoj, dum la fino de la 20-a jarcento.

## Nomo 
La nomo "**tajoj**" ankaŭ estas uzata en Esperanto por ĉi tiu etno "dajoj". Ili iom estas vidataj kiel du dialektaj grupoj nomataj *Tai Nüa* kaj *Tai Lü*.

## Religio 
La plej multaj dajoj estas anoj de la teravada-budhismo.

## Referenco 
Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Ĉinio
Kategorio:Etnoj en Laoso
Kategorio:Etnoj en Tajlando
Kategorio:Etnoj en Vjetnamio
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Junano
Flughaveno San-Francisko

La **Internacia Flughaveno San-Francisko** () situas sude de San-Francisko en Kantono San Mateo, okcidente de la Golfo de San-Francisko.

La flughaveno estas la plej granda de la golfa areo kaj la dua plej uzata en Kalifornio (post tiu de Los-Anĝeleso). En 2006 ĝi havis laŭ la nombro de pasaĝeroj la 13-an lokon en Usono kaj la 23-an monde.

La flughaveno havas propran enirejon al apuda aŭtovojo 101 kaj propran stacion de BART (*Bay Area Rapid Transit*). Per BART estas facile atingi la stacion Millbrae de fervojo Caltrain.

En la flughaveno ekzistas kvar kurejoj, el kiuj po du estas paralelaj inter si kaj ortaj al la aliaj du. Tiel eblas adapti la uzon al la direkto de la vento. Sed kutime oni uzas alterne po unu el la paralelaj paroj, ĉar uzi du paralelajn kurejojn samtempe ne eblas pro la malgranda distanco de nur 235 metroj. Je forta vento povas okazi, ke nur unu kurejo estas uzebla.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Internacia Flughaveno San-Francisko (en angla lingvo)
* Retejo de la ronda tablo de la Flughavenkomunumo San.Francisco (en angla lingvo) 
* Retejo de la Oficejo por la lukto kontraŭ la aviadilbruo de San.Francisko (en angla lingvo)
* Superrezervado ĉe SFO (en angla lingvo)

San-Francisko
Kategorio:Kantono San Mateo
Kategorio:San-Francisko
Internacia Flughaveno Toronto Pearson

La **Internacia Flughaveno Toronto Pearson** (, , (IATA: **YYZ**, ICAO: **CYYZ**)) estas internacia flughaveno en Mississauga, Ontario, urbo apud Toronto. Tiu flughaveno estas la plej uzata de Kanado.

## Statistikoj 
Toronto
Tajoj

**Tajoj** je la larĝa senco de la vorto estas nomataj parolantoj de la tajaj lingvoj, tiu estas, la plejparto da loĝantoj de Tajlando, Laoso, kaj regionoj de Birmo, Ĉinio, kaj Vietnamio. Kiel etnon oni komprenas sub tajlandaj tajoj kvar grupojn: la nord-tajojn (Thai Nüa, kiuj posedas ankaŭ propran malnovan skribon), la mezajn tajojn (Thai Glaang), la isan-tajojn (Thai Isaan, en la nord-oriento, la Isano (Isaan), kies lingvo pli similas al la laŭa lingvo) kaj la sud-tajojn (Thai Phak). En Birmo loĝas la ŝanoj, en Laoso la laŭoj, en Vietnamo la nungoj, inter aliaj, kaj en Ĉinio la ĝŭangoj. La lingvoj apartenas al la kradaja lingvaro. Je mallarĝa senco de la vorto, tajoj estas parolantoj de la tajaj lingvoj de Tajlando.

La nomo "tajoj" ankaŭ estas uzata por **dajoj** (), kiuj estas taja etna grupo en Ĉinio.

## Referencoj 
Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Tajlando
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
*
Pasejo Abetone

**Pasejo Abetone** estas pasejo en la Apenino (Italio), kiu ligas la Padan Ebenaĵon (Emilio-Romanjo, provinco Modena) al Toskanio (provinco Pistoia). Tra ĝi pasas la ŝtata ŝoseo SS 12.

Koordinatoj: .

La pasejo samnomiĝas kun municipo Abetone, kiu situas ĉe ĝi, kaj altas 1388 metrojn super marnivelo. La ŝoseo estis konstruita en 1732 kaj inaŭgurita la ; ĝi tiam ligis la duklandon Modena kaj la grandduklandon Toskanio. La suda aliro longas 17 km, la norda 12 km. Ne estas vintra fermotempo.

Tra Abetone jam kelkfoje iris la bicikla konkurso Giro d'Italia (rondiro de Italio).

Kategorio:Transporto en Italio
Kategorio:Toskanio
Tuoj

La **tuoj** (memnomigo: **monguor**, ĉine: 土族, Tǔzú) estas unu el la 55 en la Popolrespubliko de Ĉinio oficiale agnoskitaj naciaj minoritatoj. Ili vivas precipe en la provincoj Ĉinghajo (Qinghai) kaj Gansuo. Ilia lingvo estas la tua lingvo.

## Religio 
La tuoj estas anoj de la lamaismo (tibeta budhismo).

## Literaturo 
* **Hasbaatar** (哈斯巴特尔 ''Hasibate'er*) u.a. [Hg.]: *Mônggôr helen u uges* / 土族语词汇 *Tuzuyu cihui* (vorttrezoro de la tua lingvo). 内蒙古人民出版社 *Nei Menggu renmin chubanshe* (popola eldonejo de Interna Mongolio). 呼和浩特 Hohhot 1985/1986. 18+244 Seiten. [dulingva mongola-Ĉina, tua lingvo en IPA].
* **Li, Keyu** 李克郁: Mongghul qidar merlung / *Tu Han cidian* 土汉词典 (tua-ĉina vortaro). 青海人民出版社 *Qinghai renmin chubanshe* (Popola eldonejo Qinghai). 西宁 Xining 1988.
* **Li, Keyu** 李克郁: 土族 (蒙古尔) 源流考 *Tuzu (Menggu'er) yuanliu kao* (Esploroj pri origino kaj evoluo da la tua etno / Monguor). 青海人民出版社 *Qinghai renmin chubanshe* (Popola eldonejo Qinghai). 西宁 Xining 1992/1993. ISBN 7-225-00587-1. 4+6+195 paĝoj.
* **Mostaert, A**. et **DeSmedt, A**.: Le Dialecte Monguor (The Uralic and Altaic Series; Curzon Press 1997). ISBN 0-7007-0380-2.
* **Qenggeltei** (清格尔泰 *Qingge'ertai*) u.a. [Hg.]: *Mônggôr helen u uge helelge yin materiyal* / 土族语话语材料 *Tuzuyu huayu cailiao* (Lingvomaterialo de la tua lingvo). 内蒙古人民出版社 *Nei Menggu renmin chubanshe'' (Popola eldonejo de Interna Mongolio). 呼和浩特 Hohhot 1986/1988. ISBN 7-204-00438-8. 17+589 Seiten. [dulingva mongola-ĉina, tua lingvo en IPA].
* **Slater, Keith W.**: A grammar of Mangghuer. A Mongolic language of China's Qinghai-Gansu sprachbund. (Asian Linguistics Series; London / New York. RoutledgeCurzon 2003.
* **Stuart, Kevin** and **Limusishiden** (Li, Dechun): China's Monguor Minority. Ethnography and Folktales (Sino-Platonic Papers 59, decembro 1994).
* ''Tuzu (Menggu'er) de wenhua xingtai* 土族 (蒙古尔) 的文化形态 (la kultura formiĝo de la tuoj[Monguor]). En: Hao, Sumin 郝苏民 u. Wenhua 文化 u. He, Weiguang 贺卫光 [Hg.], 甘青特有民族文化形态研究 *Gan Qing teyou minzu wenhua xingtai yanjiu* (Esploroj pri la kultura formiĝo de la etnoj, kiuj vivas nur en Gansu kaj Qinghai). 民族出版社 *Minzu chubanshe* (Eldonejo de la etnoj). 北京 Beijing 1999/2000. ISBN 7-105-03420-3. S. 53-101.
* *Tuzu jianshi* 土族简史 (Mallonga historio de la tua etno). 青海人民出版社 *Qinghai renmin chubanshe'' (Popola eldonejo Qinghai). 西宁 Xining 1982.

## Retlioj 
* The Tu ethnic minority (ĉina registara retpaĝo en la angla)
* Tuzu gaishu 土族概述  (ĉinlingva)
* Arienne M. Dwyer: Grammatical Sketch of Monguor 
* Texts of Monguor (E-MELD School of Best Practice in Digital Language Documentation)

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Ĉinio
Kategorio:Mongollingvaj etnoj
Kategorio:Etnologio
Stein SG

**Stein SG** estas komunumo en la elektodistrikto Togenburgo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 392 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Stein SG situas je la norda deklivo de la montĉeno de la Churfirsten en la Supra Togenburgo. La komunumo troviĝas ĉe la kunfluejo de la du fontbrakoj de la rivero Turo, nome la *Wissthur* kaj la *Wildhausthur*.

## Trafiko 
Tra Stein pasas la paseja vojo de la Wildhaus-pasejo, sur kiu cirkulas la poŝtaŭtobuslinio de Nesslaŭ tra Wildhaus al Buchs SG.

## Historio 
Unua historia mencio de la vilaĝparto *Breitenaŭ* datiĝas el la jaro 1180. Juĝistoj en Stein estis la *Grafoj de Montfort*. La posedo tiam pasis al la Grafoj de Togenburgo kaj de ili al la Monaĥejo Sankt-Johano. Post la fondiĝo de la Kantono Sankt-Galo en la jaro 1803 la komunumo unue apartenis al Malnov-Sankt-Johano, sed en la jaro 1833 ĝi fariĝis denove sendependa.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Stein (SG) 

Kategorio:Togenburgo
Bonanoj

La **bonanoj** estas mongoletna muslima etna minoritato en la Popolrespubliko de Ĉinio kaj apartenas al la 56 oficiale agnoskitaj naciecoj de la lando.

## Literaturo 
* ''Bao'anzu de wenhua xingtai* 保安族的文化形态 (la kultura formiĝo de la bonanoj). En: Hao, Sumin 郝苏民 u. Wenhua 文化 u. He, Weiguang 贺卫光 [Hg.], 甘青特有民族文化形态研究 *Gan Qing teyou minzu wenhua xingtai yanjiu* (Esploroj pri la kultura formiĝo de la etnoj, kiuj vivas nur en Gansu kaj Qinghai). 民族出版社 *Minzu chubanshe* (Eldonejo de la etnoj). 北京 Beijing 1999/2000. ISBN 7-105-03420-3. S. 265-312.
* **Chen, Naixiong** 陈乃雄 u.a. [Hg.]: *Bôô an helen u uges* / 保安语词汇 *Bao'anyu cihui* (Vorttrezoro de la bonana lingvo). 内蒙古人民出版社 *Nei Menggu renmin chubanshe* (Popola eldonejo de Interna Mongolio). 呼和浩特 Hohhot 1985/1986. 14+6+239 paĝoj. [dulingva mongola-ĉina, la bonanaen IPA].
* **Chen, Naixiong** 陈乃雄 [Autor] u. **Qenggeltei** (清格尔泰 *Qingge'ertai*) [Korr.]: *Bôô an hele be Mônggôl hele* / 保安语和蒙古语 *Bao'anyu he Mengguyu* (la bonana kaj la Mongolisch). 内蒙古人民出版社 *Nei Menggu renmin chubanshe'' (Popola eldonejo de la Interna Mongolio). 呼和浩特 Hohhot 1986/1987. 8+395 paĝoj. [dulingva mongola-ĉina, la bonana en IPA].

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Ĉinio
Kategorio:Mongollingvaj etnoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Municipoj de Japanio

Japanio havas tri nivelojn de administracio: registara, prefektuja kaj **municipa**. La lando estas dividita en 47 prefektujojn. Ĉiuj prefektujoj konsistas el multaj municipoj.
En Japanio troviĝas kvar tipoj de municipoj : urboj, urbetoj, vilaĝoj kaj specialaj kvartaloj (nur en Tokia Metropolo). En Japanio, oni nomas la municipan sistemon *Shichōson*(Hepburn-Transskribo) (Kanji: 市町村 [ŝiĉōson]), aŭ *Shikuchōson* (Hepburn) (Kanji: 市区町村 [ŝikuĉōson]) inklude kvartalojn(-ku).

## Municipoj 
* urbo 市
* urbeto 町
* vilaĝo 村

* speciala kvartalo 特別区

## Ne-municipoj 
Oni uzas la saman kanji signifantan urbon 町 ankaŭ por adresoj de sekcioj de urba areo.

* subprefektujoj estas branĉaj oficejoj de la prefektujoj kaj ne municipoj mem.
* distriktoj estas ne nuntempaj municipoj sed nomo de grupoj de urbetoj kaj vilaĝoj.
* provincoj estas ne nuntempaj municipoj sed (plimultoj da) nomoj de geografiaj regionoj similas al prefektujoj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de municipoj de Japanio
* Loka Aŭtonoma Juro
Eemnes

Dosiero:Loudspeaker.svg**Eemnes** ()
estas loĝloko kaj municipo en la nederlanda provinco Utrecht. La municipo havis 8 839 loĝantojn je la 1-a de julio 2006 kaj havas areon de 33,67 km² (de kiu 2,54 km² estas akvo).

[eta|maldekstra|300px|Eemnes Buiten laŭ pentraĵo de [Jan Fabius el 1856]]

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Utreĥto
Kategorio:Municipoj de Utreĥto
Lago de Klöntal

La **Lago de Klöntal** (, alemane ankaŭ: **Chlüsee**) estas natura baraĵlago, kiu estiĝis per rokfalo. Ekde la jaro 1908 ĝi estas utiligato por la produktado de elektra energio kaj la natura baraĵo arte fortigita kaj altigita. La lago situas en la valo de la rivero Klön (alemane *Chlü*) en la Alpoj en la Kantono Glaruso, en centra Svislando. Ĝia alfluanto estas la rivero Klön, kies fonto troviĝas en Kantono Ŝvico, kaj ĝin nutras ankaŭ la elfluanto de la glaĉero Glärnischfirn, kiu situas 2000 metrojn super la lago sur la monto Glärnisch. La elfluanto de la lago nomiĝas Löntsch, kiu fluas en Netstal al la rivero Linth. La Lago de Klöntal apartenas al la akvokolekta regiono de la Valenlago, Lago de Zuriko kaj Limato.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de lagoj en Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Valo kaj Lago de Klöntal

Klöntal
Klöntal
Klöntal
Klöntal
Kategorio:Glaruso
Eiger-Glaĉero

La **Eiger-Glaĉero** estas deklivglaĉero ĉe la norda flanko de la monto Eiger en la Bernaj Alpoj. Ĝia estiĝas ĉe Eigerjoch (la jugo oriente de la pinto de Eiger) je alteco de 3700 m super la marnivelo. Ĝi tiam fluas inter la montoj Mönch kaj la Eta Eiger al la direkto de la valo. Ĝia longeco estis 2,6&nbsp;km en la jaro 1973 ek de tiam ĝi retiriĝis je pli ol 150 m. En la jaro 2006 pro la tutmonda varmiĝo ĝia retiriĝo superis 20 m.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo pri Eiger en la retejo de la Svisa Glaĉermezurreto

Kategorio:Glaĉeroj en Eŭropo
Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Berna Oberlando
Verdabeka centropo

La **Verdabeka centropo** (*Centropus chlororhynchus*) estas specio de centropo. Tiuj estas ofte lokitaj en la birda familio de kukoledoj, sed ŝajne meritas agnoskon kiel propra familio. Ĉiukaze ili estas membro de la ordo de birdoj Kukoloformaj, kiuj inkludas ankaŭ la vojkurulojn, la aniojn kaj la Hoacinon.

Ĝi estas endemio de Srilanko. La Verdabeka centropo estas rara kaj timida specio de la alta pluvarbaro de sudokcidenta Sri-Lanko. Ĝi nestumas en arbusto kaj la tipa ovodematado estas de 2 aŭ 3 ovoj.

maldekstra|eta|CentropusChlororhynchusLegge|alt=CentropusChlororhynchusLegge.jpg
Tiu ĉi estas granda specio 43 cm longa. La kapo kaj korpo estas purpurnigraj, la flugiloj estas grenatkoloraj supre kaj nigraj sube, kaj la longa vosto estas malhelverda. La beko estas distingige helverda, kio nomigas la specion. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli senkoloraj kaj striecaj.

La Verdabeka centropo manĝas ampleksan varion de insektoj, raŭpoj kaj etaj vertebruloj, sed helikoj estas la preferinda manĝaĵo. Ili manĝas eventuale aliajn manĝaĵojn.

Tiu ĉi specio estas iom pli malgranda kaj malpli kontrasta ol la disvastigata Granda centropo. Spite la grandon kaj la distingigan alvokon, tiu ĉi estas malfacile videbla specio pro la densa habitato kie ĝi loĝas kaj la malproksima naturo.

Tiu centropo havas malgrandan kaj malpliiĝantan loĝantaron kiel rezulto de la arbardetruado.

## Referencoj 
*  Vundebla

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Faŭno de Srilanko
Glärnischfirn

**Glärnischfirn** estas glaĉero en la Alpoj de la Kantono Glaruso. Ĝi havas longecon de 2 km, larĝecon de ĝis 1 km kaj areon de 1,66 km². 

## Priskribo 
**Glärnischfirn** estiĝas en alteco de 2800 m sub la pintoj de la montmasivo Glärnisch kaj finiĝas oriente ĉe la kresto de Schwanden (germane *Schwandengrat*), de kie preskaŭ vertikala vando atingas la Lagon de Klöntal, kiun ĝi nutras per giganta akvofalo.

Dum la lastaj jaroj la glaĉero perdis multe da volumeno kaj retiriĝis forte. Pro la tutmonda varmiĝo estas antaŭvideble, ke la glaĉero post kelkaj jardekoj supozeble komplete malaperos. Sudoriente de Glärnisch situas cetere ankoraŭ du pli malgrandaj glaĉeroj, la *Bächifirn* kaj la *Guppenfirn*, kiuj ne estas rekte ligitaj kun la Glärnischfirn.

Ĉe bela vetero la Glärnischfirn estas videbla de la Quaiponto en la urbo Zuriko.

## Eksteraj ligiloj 
* Glärnisch-Glaĉero sur la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko
* Satelita bildo sur Google-Mapo

## Bildoj 

Dosiero:2010-10-03 Glernish-Masvio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 514.JPG|Glärnisch-Firno fotita la 10-an de oktobro 2010 el la aviadilo de Malto al Zuriko
2010-10-03 Glernish-Masvio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 509.JPG|Glärnisch-Firno fotita la 10-an de oktobro 2010 el la aviadilo de Malto al Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Eŭropo
Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Glaruso
Kategorio:Glaruso
Provinco Monza kaj Brianza

**Provinco Monza kaj Brianza** (itale oficiale *Provincia di Monza e della Brianza* , eventuale kutimiĝos la esperantigo **provinco Monco kaj Brianco**) estas en komparo nova provinco de Italio en regiono Lombardio. Ĝi estis kreita la , sed plene ekfunkciis nur en 2009. La nomo mencias la provincan ĉefurbon Monza (Monco) kaj la historian regionon ĉirkaŭ ĝi, *Brianza* respektive Brianco, el kiu tamen malgrandaj partoj ankaŭ historie apartenas al tri najbaraj provincoj.

La administra provinco Monza kaj Brianza havas malgrandan areon (iom pli ol 405 km²), sed tre altan loĝdenson de pli ol 2.000/km².

## Komunumoj 
Al la provinco apartenas 55 komunumoj: Agrate Brianza, Aicurzio, Albiate, Arcore, Barlassina, Bellusco, Bernareggio, Besana in Brianza, Biassono, Bovisio-Masciago, Briosco, Brugherio, Burago di Molgora, Busnago, Camparada, Caponago, Carate Brianza, Carnate, Cavenago di Brianza, Ceriano Laghetto, Cesano Maderno, Cogliate, Concorezzo, Cornate d'Adda, Correzzana, Desio, Giussano, Lazzate, Lentate sul Seveso, Lesmo, Limbiate, Lissone, Macherio, Meda, Mezzago, Misinto, Monza, Muggiò, Nova Milanese, Ornago, Renate, Roncello, Ronco Briantino, Seregno, Seveso, Sovico, Sulbiate, Triuggio, Usmate Velate, Varedo, Vedano al Lambro, Veduggio con Colzano, Verano Brianza, Villasanta kaj Vimercate.

## Vidu ankaŭ 
* Regionoj kaj provincoj de Italio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Provinco Monza kaj Brianza
Kategorio:Lombardio
La Cité de la peur

***La Cité de la peur*** (“La urbo de timo”) estas franca filmo de Alain Barbérian, realigita en 1994 kaj skribita de la humurista triopo Les Nuls (Alain Chabat, Dominique Farrugia kaj Chantal Lauby).

## Intrigo 
La sinsekvaj projekciistoj de *Red Is Dead*, malbona terurfilmo, estas mortigataj per rikoltilo kaj martelo. Estas ŝanco por Odile Deray (Chantal Lauby), kiu vidas neatenditan okazon, por ke amaskomunikiloj parolu pri la filmo. Dank’ al tiuj murdoj, la filmo fariĝas evento de la Festivalo de Cannes, en kiu ŝi kaj la ĉefa aktoro, stulta Simon Jérémi (Dominique Farrugia), estas invititaj. Por protekti ilin, akompanas ilin korpogardisto: Serge Karamazov (Alain Chabat). Dume, policisto Patrick Bialès (Gérard Darmon) enketas.

## Komento 
La intrigo enhavas multe da ŝercoj, kiu parodias famajn filmojn (*Bad Taste*, *Terminator*, *Pretty Woman*, ktp.), kaj sufiĉe absurdajn scenojn. La humuro multe baziĝas sur vortludoj kaj miskomprenoj.

Laŭ la retejo lesnuls.net , la filmo enhavas 285 humuraĵon, t.e. unu je ĉiu 20-a sekundo.

## Aktoroj 
* Alain Chabat: Serge Karamazov
* Chantal Lauby: Odile Deray
* Dominique Farrugia: Simon Jérémi
* Gérard Darmon: komisaro Patrick Bialès
* Sam Karmann: Émile Gravier
* Jean-Christophe Bouvet: Jean-Paul Martoni
* Hélène de Fougerolles: Sandy
* Valérie Lemercier: vidvino
* Tchéky Karyo: unua murdita projekciisto
* Daniel Gélin: dua murdita projekciisto
* Jean-Pierre Bacri: tria murdita projekciisto
* Eddy Mitchell: kvara murdita projekciisto
* Patrick Lizana: Grimaldi
* Marc de Jonge: ĉefo de Serge Karamazov

Specialaj gastoj, kiuj ludas sian propran rolon:
* Rosanna Arquette
* Pierre Lescure
* Dave
* Patrice Laffont
* James Cameron

## Eksteraj ligiloj 
* *La Cité de la peur* ĉe IMDB

Kategorio:Francalingvaj filmoj
Kategorio:Francaj komediaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1994
Centropoj

**Centropoj** estas unu el ĉirkaŭ 30 genroj de birdoj de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome *Cuculiformes*, kiuj inkludas ankaŭ la kukolojn, la aniojn, la vojkurulojn kaj la hoacinon. Ili loĝas en la Malnova Mondo. Ĉiuj el ili apartenas al la subfamilio *Centropodinae* kaj al la genro *Centropus*. Malkiel multaj el la kukoledoj de la Malnova Mondo, la centropoj ne estas nestoparazitoj. Aliflanke ili havas sian propran reproduktan singularecon: ĉiu membro de la genro estas iagrade inversita laŭ la seksa rolo, tiele ke la pli eta masklo plie zorgas la idaron. Almenaŭ unu specio de centropo, la Nigra centropo, estas poliandria (Andersson 1995). Ĵusaj pruvoj per DNA sugestas, ke ili devus esti levita al statuso de familio, kiel la *Centropodedoj*.

La genronomo kombinas la grekajn vortojn *kentron* kun la signifo "sprono" aŭ "pikilo" kun *pous* kun la signifo "piedo".

## Specioj 
* Avelkapa centropo, *Centropus milo*, Salomonoj
* Nigrablanka centropo, *Centropus ateralbus*, Bismarkoj
* Eburbeka centropo, *Centropus menbeki*, Aru-insuloj kaj Nov-Gvineo
* Biaka centropo, *Centropus chalybeus*, Biako
* Ruĝeca centropo, *Centropus unirufus*, Luzono
* Verdabeka centropo, *Centropus chlororhynchus*, Srilanko
* Nigravizaĝa centropo, *Centropus melanops*, sudaj Filipinoj
* Nigrakapuĉa centropo, *Centropus steerii*, Mindoro
* Mallongfingra centropo, *Centropus rectunguis*, Malesia
* Sulavesa centropo, *Centropus celebensis*, Sulaveso
* Gabona centropo, *Centropus anselli*, Kongaj arbaroj
* Nigragorĝa centropo, *Centropus leucogaster*, Gvine-Konga regiono
* Senegala centropo, *Centropus senegalensis*, malsupra Nila valo kaj Sub-Sahara Afriko
* Monaĥcentropo, *Centropus monachus*, norda sub-Sahara Afriko
* Kuprovosta centropo, *Centropus cupreicaudus*, Mjombaro kaj apudaj areoj
* Blankbrova centropo, *Centropus superciliosus*, Sub-Sahara Afriko
* Burĉela centropo, *Centropus burchellii*, Mjombaro kaj apudaj areoj 
* Sunda centropo, *Centropus nigrorufus*, Javo
* Granda centropo, *Centropus sinensis*, Hindomalajzia areo
* Madagaskara centropo, *Centropus toulou*, Sejŝeloj kaj Madagaskaro 
* Goljata centropo, *Centropus goliath*, Nordaj Molukoj
* Nigra centropo, *Centropus grillii*, Sub-Sahara Afriko
* Filipina centropo, *Centropus viridis*, Filipinoj
* Bengala centropo, *Centropus bengalensis*, Hindomalajzia areo
* Viola centropo, *Centropus violaceus*, Bismarkoj
* Nigrabeka centropo, *Centropus bernsteini*, Nov-Gvineo
* Kaia centropo, *Centropus spilopterus*, Kai-insuloj
* Fazancentropo, *Centropus phasianinus*, Timoro, Aŭstralio kaj Nov-Gvineo 
* Andamana centropo, *Centropus andamanensis*, Andamanoj

## Referencoj 
* Andersson, Malte (1995): Evolution of reversed sex roles, sexual size dimorphism, and mating system in coucals (Centropodidae, Aves). *Biological Journal of the Linnean Society* **54**(2): 173–181. HTML resumo 

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Avelkapa centropo

La **Avelkapa centropo** (*Centropus milo*) estas specio de centropo. Tiuj estas ofte lokitaj en la birda familio de kukoledoj, sed ŝajne meritas agnoskon kiel propra familio. *C. milo* estas ofta endemio de la centraj insuloj de la Salomonoj. Ties natura habitato estas tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj montetaroj, ĉefe en la unuaranga kaj duaranga kreskado.

Tiu ĉi specio estas granda kukoledo kun fortika beko kaj mallongaj flugiloj. La plumaro de la plenkreskuloj estas impresa pro la avelkoloraj kapo (kio nomigas la specion), supra dorso kaj subflankoj, kaj brilnigraj flugiloj, suba ventro kaj vosto. La irisoj estas ruĝaj kaj la kruroj kaj beko estas malhelgrizaj. 

Junuloj estas tre diferenckoloraj, kun la flugiloj kaj la vosto ruĝbrunaj kun nigra strieco simila al tiu de la alopatria Fazancentropo, kaj la cetero de la plumaro bruna kun nigraj punktoj. La irisoj estas brungrizaj kaj la beko estas dukolora, bruna supre kaj kaj palkorna sube.

En lokaj lingvoj, plenkreskulo kaj junulo estas traktitaj kiel diferencaj tipoj de birdoj kaj ĉiu havas sian propran nomon. Ekzemple, en Toua, Roviana kaj Marova lingvoj, plenkreskulo estas *mozu*, *nao* kaj *ao*, respektive, dum la nomoj por la junuloj estas *sagaza*, *sengenge* kaj *chehohu*.

## Notoj 
## Referencoj 
* 
*  Doughty, Chris; Day, Nicolas & Plant, Andrew (1999): *Birds of the Solomons, Vanuatu and New Caledonia*. Christopher Helm, London. ISBN 0-7136-4690-x
*  Read, John L. & Moseby, Katherine (2006): Vertebrates of Tetepare Island, Solomon Islands. *Pacific Science* **60**(1): 69–79. DOI: 10.2984/1534-6188(2006)60[69:VOTISI]2.0.CO;2 [HTML resumo](http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.2984%2F1534-6188(2006)60%5B69%3AVOTISI%5D2.0.CO%3B2)

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Necker

**Necker** estas rivero en orienta Togenburgo en Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havas longecon de 31,3 km kaj estas ĉefa alfluanto de Turo. Ĝia fonto troviĝas proksime de la montpasejo Schwägalp inter la arbaroj *Spisswald* kaj *Sandwald*.

*Ne intermiksu la svisan riveron Necker kun la sudgermana rivero Neckar.*

Ĉe la bordo de la rivero inter Brunnardern kaj Mogelsberg ekzistas ankaŭ la vilaĝeto Necker, kiu portas la nomon de la rivero kaj apartenis antaŭa al la komunumo Brunnadern, kiu nun integriĝis al Neckertal.

## La rivervojo 
100px|maldekstra|Ligna ponto inter Mogelsberg kaj Ganterschwil
La rivero post ĝia fonto unue trafluas la arbaran abismon *Ofenloch* formante la limon inter la komunumo Urnäsch en la Kantono Apencelo Ekstera kaj la komunumo Nesslaŭ-Krummenaŭ. Ĝi nun fluas tra la komunumoj Hemberg kaj Sankt-Peterzell. Tiam ĝi trafluas la sudan pinton de Mogelsberg kaj nun formas la limon inter Mogelsberg kaj Brunnadern. La rivero nun atingas la komunumon Oberhelfenschwil pasas tiel orientan pinton por poste formi la limon inter Oberhelfenschwil kaj Mogelsberg kaj poste dum kelcentmetroj inter Ganterschwil kaj Mogelsberg. La rivero nun definitive forlasas la komunumon Mogelsberg, fluante en meandroj laŭlonge de la limo de la komunumoj Ganterschwil kaj Lütisburg por atingi ĝian alfluejon al la rivero Turo antaŭ la centro de la komunumo Lütisburg.

## Turismo 
La Neckervalo estas bela regiono por migrado. En Oberhelfenschwil sur la duoninsulo *Winzlisaŭ* troviĝas kampadloko, kiun grupoj povas lui de la komunumo por tre modesta prezo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la turisma organizaĵo por la Neckervalo 

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Akvokolekta areo de Rejno
Kategorio:Togenburgo
Kategorio:Riveroj de la Antaŭalpoj
Brunnadern

**Brunnadern** estas iama politika komunumo de la elektodistrikto Togenburgo en Kantono Sankt-Galo, Svislando, kiu ekde la 1-a de januaro 2009 estas parto de la komunumo Neckertal. Brunnardern havis 878 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Brunnadern situas en Togenburgo en la valo de la rivero Necker, alfluanto de la rivero Turo. Krom la ĉefa vilaĝo al la iama komunumo apartenis multnombraj frakcioj, nome Chrüzweg, Spreitenbach, Furt kaj Taa, Bitzi, Waldschwil, Vögelisegg, Steig, Haselacker, Schwendi, Niderwil, Reitenberg, Homberg kaj Hinteregg.

## Trafiko 
La komunumo havas stacidomon ĉe la trajnlinio de Lucerno tra Rapperswil kaj Wattwil al Sankt-Galo de la Svisaj Sudorientaj Fervojoj. Tra Brunnadern ankaŭ pasas poŝtaŭtobuslinioj. Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 8 de Wil al Apencelo kiu en la vilaĝocentro deflankiĝas la kantona vojo n-ro 30 trans la pasejo Wasserfluh al Wattwil.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Brunnadern datiĝas el la jaro 1377 kiel *Brunadran*. En mezepoko la komunumo apartenis al la Grafoj de Togenburgo kaj poste al la Princabatejo Sankt-Galo. Post la epoko de la Helveta Respubliko en la jaro 1803 Brunnadern fariĝis propra politika komunumo.

En publika baloto de la 21-a de oktobro 2007 la loĝantoj de Brunnadern jesis al kunfandiĝo de Brunnadern kun la komunumoj Mogelsberg kaj Sankt-Peterzell al la nova komunumo Neckertal.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Brunnadern-Neckertal (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Brunnadern

## Bildoj 

Dosiero:2011-08-21-Brunnadern (Foto Dietrich Michael Weidmann) 228.JPG|Preĝejo de Brunnadern
Dosiero:2011-08-21-Brunnadern (Foto Dietrich Michael Weidmann) 226.JPG|Tombejo
Dosiero:2011-08-21-Brunnadern (Foto Dietrich Michael Weidmann) 217.JPG|Poŝtaŭto apud la stacidomo
Dosiero:2011-08-21-Brunnadern (Foto Dietrich Michael Weidmann) 239.JPG|Vilaĝa ĉefstrato
Dosiero:2011-08-21-Brunnadern (Foto Dietrich Michael Weidmann) 223.JPG|Tipa togenburga domo

Kategorio:Togenburgo
Klaso DF4B de CNR

eta|250px|dekstra|DF4B (verda koloro)
eta|250px|DF4B (Dong feng 4B)
**DF4B** (ĉine:東風4B型柴油機車 4B-tipa dizel-lokomotivo Dōngfēng) estas dizel-lokomotivo de ĉina fervojo. **Dōngfēng** signifas "orienta vento".

Ekde 1982 la lokomotivo ekproduktita en la lokomotiva kaj vagona fabriko Dalian. Maksimuma rapideco estas 120&nbsp;km/h (pasaĝera tipo), 100&nbsp;km/h (altebenaĵa kaj karga tipoj).

Kategorio:Dizellokomotivoj
DF4B de CNR
DF4B de CNR
Piliscsév

**Piliscsév** (piliŝĉEv), slovake **Ĉiv** estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Transdanubio**, en departemento Komárom-Esztergom, en subregiono de Dorog.
eta|dekstra|300px|Vilaĝcentro de Piliscsév
* Areo: 25 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2300
* Poŝtkodo: 2519
* Telefonprefikso: 33

## Geografio 
Piliscsév situas sur deklivoj de Pilis (montaro), laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Dorog. La lasta urbo troviĝas 10 km-ojn, Esztergom 19 km-ojn, la ĉefurbo 25 km-ojn.

## Historio 
La romianoj havis tie vilaĝon **Lacus Felicis**. La unua mencio devenis el 1247, tiutempe la bienoj apartenis al figuro *Csév*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste slovakoj refondis ĝin. Okazis pesto en 1738, poste denove slovakoj alvenis. El ili iom profitis la loĝantarŝanĝon kaj reiris al Ĉeĥoslovakio en 1946.

Vilaĝservoj estas slovaka aŭtonomio, preĝejo, lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, poŝto, apoteko, klubo de maljunuloj.

## Piliscsév kaj Esperanto 
Hungaraj naturamikoj kreis en arbaro apud la vilaĝo fonton kiu nomiĝas *Eszperantó* ("Esperanto" laŭ hungara ortografio). Jen foto de la fonto (el la bildarkivo de la aŭstria nacia biblioteko).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj
Bütschwil SG

**Bütschwil** estas komunumo en la elektodistrikto Togenburgo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 3383 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Bütschwil situas ĉe la bordo de la rivero Turo en Togenburgo norde de Wattwil kaj Lichtensteig. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Bütschwil, Dietfurt, Langensteig, Laufen, Kengelbach kaj Grämigen.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Bütschwil limas en nordoriento al Ganterschwil, en oriento al Oberhelfenschwil, en sudoriento al Lichtensteig, en sudo al Wattwil, en sudokcidento al Krinau, kaj en nordokcidento al Mosnang.

## Trafiko 
Tra Bütschwil pasas la kantona ĉefvojo de Wil SG al Wattwil kaj Wildhaus, kio kaŭzas, ke la komunumo suferas pro granda transirtrafiko. En Bütschwil komenciĝas la vojo tra Hulfteggpasejo al Steg en Kantono Zuriko. Tra la komunumo pasas ankaŭ la trajnlinio de la Svisaj Sudorientaj Fervojoj de Nesslaŭ tra Wattwil al Wil SG. Sur la teritorio de la komunumo troviĝas du stacidomoj nome en la vilaĝoj '** kaj **'. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas 6 kilometrojn nordokcidente apud Wil.

## Historio 
Unua dokumenta mencio de Bütschwil datiĝas de la jaro 779 kiel *Bucinesvilare*. La bieno Bütschwil fariĝis en la jaro 885 havaĵo de la Monaĥejo Sankt-Galo, kiu ĝin pandigis en la jaro 1280 al la Grafoj de Werdenberg. En la jaro 1340 la Grafoj de Togenburgo fariĝis la senjoroj. En la jaro 1468 la Princabatejo Sankt-Galo fariĝis la landa mastro pri tuta Togenburgo kaj reaĉetis en la jaro 1475 la senjorecon pri Bütschwil. Dum la reformacio la loĝantaro de Bütschwil estis dividita inter katolikoj kaj protestantoj. En la jaro 1531 la plej multaj loĝantoj de Bütschwil refariĝis katolikaj. Tamen la malnova preĝejo ankoraŭ ĝis 1778 estis uzata dukonfesie de katolikaj kaj protestantoj. Tiam la protestantoj konstruis propran preĝejon en la sudo de la vilaĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Bütschwil
* Bütschwil (stacidomo)
* Dietfurt (stacidomo)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Bütschwil
* Bütschwil en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:2011-08-21-Buetschwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 078.JPG|Vilaĝa puto
Dosiero:2011-08-21-Buetschwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 066.JPG|Katolika preĝejo
Dosiero:2011-08-21-Buetschwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 072.JPG|Tombejo
Dosiero:2011-08-21-Buetschwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 079.JPG|Vilaĝa rojo
Dosiero:2011-08-21-Buetschwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 071.JPG|Domo en viktoria stilo
Dosiero:2011-08-21-Buetschwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 100.JPG|Togenburga lignodomo

Kategorio:Togenburgo
Senegala centropo

La **Senegala centropo** (*Centropus senegalensis*) estas specio de centropo. Tiuj estas ofte lokitaj en la birda familio de kukoledoj, sed ŝajne meritas agnoskon kiel propra familio. Ĉiukaze ili estas membro de la ordo de birdoj Kukoloformaj, kiuj inkludas ankaŭ la vojkurulojn, la aniojn kaj la Hoacinon.

Ĝi estas disvastigata specio tra Afriko, escepte nordokcidente kaj en suda Arabio. La Senegala centropo estas birdo de herbaj habitatoj kun arboj, kiel arbustejoj kaj savanoj. Ili nestumas surgrunde inter vegetaĵaro, kaj la tipa ovodemetado estas 2 ĝis 4 ovoj demetitaj en granda nesto konstruita el branĉetoj kaj folioj.

## Priskribo
Tiu ĉi estas mezgranda specio 39 cm longa. La supraj partoj, beko, kruroj kaj longa vosto estas nigraj, la flugiloj estas avelkoloraj, kaj la subaj partoj estas blankaj. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli senkoloraj kaj striecaj supre.

La Senegala centropo manĝas ampleksan varion de insektoj, raŭpoj kaj etaj vertebruloj. Ili manĝas eventuale aliajn manĝaĵojn.

Tiu ĉi estas abunda specio, kiu indikas sian ĉeeston per laŭta alvoko *uk-uk-uk*.

## Taksonomio
En 1760, la franca zoologo Mathurin Jacques Brisson inkludis priskribon kaj ilustraĵon de Senegala centropo en la kvara volumo de sia *Ornithologie* baze sur specimeno kolektita en Senegalo. Li uzis la francan nomon *Le coucou de Sénégal* kaj la latinan nomon *Cuculus Senegalensis*. Kvankam Brisson stampis latinajn nomojn, tiuj ne kongruas kun la dunoma sistemo kaj ne estas agnoskita de la Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo. 

Kiam en 1766, la sveda natursciencisto Carl Linnaeus ĝisdatigis sian *Systema Naturae* por la 12a eldono li aldonis 240 speciojn, kiuj estis jam priskribita de Brisson en lia *Ornithologie*. 

La Senegala centropo estas nun unu el ĉirkaŭ 30 specioj metitaj en la genron *Centropus*, kiun enkondukis en 1811 la germana zoologo Johann Karl Wilhelm Illiger. La genronomo kombinas la grekajn vortojn *kentron* kun la signifo "sprono" aŭ "pikilo" kun *pous* kun la signifo "piedo".

Oni agnoskis jenajn tri subspeciojn:
* *C. s. aegyptius* (Gmelin, JF, 1788) – nordorienta Egipto
* *C. s. senegalensis* (Linnaeus, 1766) – Senegalo kaj Gambio ĝis Eritreo suden ĝis nordokcidenta Angolo, sud-central DR Kongo kaj Ugando
* *C. s. flecki* Reichenow, 1893 – orienta Angolo ĝis nordorienta Namibio kaj sudokcidenta Tanzanio suden ĝis Malavio kaj Zimbabvo

## Referencoj 
*  Ne minacata

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Herbejglobludo

**Herbejglobludo** estas speco de globludo.

En herbejglobludo (angle *lawn bowls*) oni celas ruli iomete radie nesimetriajn globojn sur herbotapiŝo (aŭ simila glata artefarita surfaco) kiel eble plej proksimen al malgranda simetria celglobo.

Similaj ludoj estas ludataj endome kun malpli grandaj globoj sur artefarita surfaco, ekzemple tapiŝoglobludo.

Herberjglobludo estas plej populara en Aŭstralio, Kanado, Nov-Zelando, Britujo kaj aliaj ekskolonioj de Britujo.

Kategorio:Sporto
Kategorio:Somera sporto
Kategorio:Teama sporto
Raportoj el Vjetnamio

**Rapotoj el Vjetnamio - Tiel ili travivis la militojn** estas politika kaj historia libro, kion  kompilis Saiki Akira.

La libro kolektas atestoj de Vjetnamaj esperantistoj kaj tradukoj pri la milito, kiu okazis inter 1964 kaj 1975. Ĝi ankaŭ listigas eldonaĵoj de libroj, periodaĵoj, en la esperanta kaj japana lingvoj.

* aŭtoro: Kompilis Saiki Akira
* tradukisto: Saiki Akira
* eldonejo: Saiki Akira
* jaro de kompono kaj unua eldono: 2002, okaze de la tria Azia Kongreso de Esperanto
* jaro de la reeldono: 2007
* presejo: 
* formato: 183 paĝoj, 21 cm 
* recenzoj: Argumentoj de morala ordo Alen Kris
* situo: Rapotoj el Vjetnamio - Tiel ili travivis la militojn ĉe libroservo de UEA

Kategorio:Fakaj verkoj en Esperanto
Pilismarót

**Pilismarót** [piliŝmarOt] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en Distrikto Esztergom. Pilis estas nomo de la apuda montaro.
eta|Vojo en Pilismarót
## Bazaj informoj 
* Areo: 45 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1950
* Poŝtkodo: 2028
* Telefonprefikso: 33

## Geografio 
Pilismarót situas inter montoj kaj dekstra bordo de Danubo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Visegrád-Esztergom. La lasta troviĝas 13 km-ojn, Visegrád 10 km-ojn, Dorog 20 km-ojn.

## Historio 
Pli frue la romianoj havis tie fortikaĵon kaj komunumon **Ad Herculem**. La unua mencio devenis el 1138. La tataroj en 1242 kaj post jarcentoj la turkoj faris senhoma la vilaĝon. Monaĥejo fondiĝis en 1278. Fine de la turka erao slovakoj kaj hungaroj refondis la komunumon. Nuntempe la vilaĝo estas grava feriejo pro la Danubo kaj la pitoreskaj montoj.

## Vidindaĵoj
* katolika preĝejo Sankta Laŭrenco (Pilismarót)
* kalvinana preĝejo
* restaĵoj de romia fortikaĵo
* nobeldomo de Heckenast, tiu persono (presisto) havis ĉefrolon dum la Hungara revolucio de 1848
* moderna turistejo

## Famuloj 
En Pilismarót naskiĝis juristo Gusztáv Gegus, kuracisto Árpád Lengyel (savinto de pasaĝeroj de Titanic) kaj skulptisto János Konyorcsik.
Danjo en Vjetnamio

**Danjo en Vjetnamio** (japane; "Betonamu no Daa-ĉan") estas libreto de Saotome Katumoto (Kacumoto?), tradukita de la Ikebura Esperanto-Societo el la japana lingvo en 1974.

La libro temas pri vjetnama knabino kaj ŝiaj suferoj dum milito.

Jen kronologio laŭ YOSIDA Tadao, por la Hiroŝima Esperanto Societo:
* En 1969, patrino de 11-jaraĝa Danjo estis mortigita.
* La usonaj soldatoj ekbruligis la ĉiujn domojn de la vilaĝo per flamĵetilo. 60 vilaĝantoj estis ekstermitaj escepte 4 geknabojn (Danjo kaj ŝia 2-jaraĝa fratineto kaj du aliaj). Danjo surdorse prenis la fratineton sangokovritan kun apenaŭa spirado, kaj kuradis per la tuta forto. Jam ne ekzistis ŝia vilaĝo. Nek estis la domo, al kiu ŝi povus reiri. En la fuĝado Danjo kaj la fratineto disiĝis vivantaj. Danjo ne havis informon kia estas la fratino ĉu viva ĉu morta.
* Je 1971-05-18 S-ro SAOTOME renkontis Danjon, kaj aŭskultinte ŝian rakonton, estis kortuŝita.
* Je 1974-02-01 li eldonis libron "BETONAMU NO DAATYAN (daaĉan)".
* Je 1974-11-28 Ikebukuro Esperanto-Societo eldonis libron "Danjo en Vjetnamio".
* Post la Vjetnama Milito li ne sciis ĉu Danjo estas sana aŭ ne.
* En 1991 informo venis, ke nun 33-jaraĝa Danjo estas laboranta en hospitalo en sia hejmloko. Ĵurnalo kaj televido raportis tion.
## Eldono
* Danjo en Vjetnamio en la katalogo de UEA

## Notoj 
* Kovrilpaĝo
* Citaĵoj el la Verda Kolombo : http://homepage2.nifty.com/serpento/DaoAnhKha.htm, http://homepage2.nifty.com/serpento/vk/vk124.htm

Kategorio:Verkoj el la esperantigita japanlingva literaturo
Primeco-testo de Fermat

La **primeco-testo de Fermat** estas probableca testo por kontroli ĉu entjero estas verŝajna primo.

## Koncepto
Malgranda teoremo de Fermat diras ke se *p* estas primo kaj *a* estas reciproke prima kun *p*, *1≤ap-1-1* estas dividebla per *p* aŭ per la alia skribmaniero

:a^{p-1} \equiv 1 \pmod{p}

Se oni bezonas kontroli, ĉu *p* estas primo, tiam oni povas preni hazardajn *a* en la intervalo kaj konroli ĉu la egaleco veras. Se la egaleco ne veras por iu *a*, tiam *p* estas ne primo. Se la egaleco veras por multaj valoroj de *a*, tiam oni povas diri ke *p* estas verŝajna primo, aŭ pseŭdoprimo.

Povas okazi en la testoj ke oni ne prenis iun *a* tian ke la egaleco malveras. Ĉiu *a* tia ke

:a^{n-1} \equiv 1 \pmod{n}

kiam *n* estas komponita estas sciata kiel *neatestanto de Fermat*. Se *a* estas tia ke

:a^{n-1} \not\equiv 1 \pmod{n}

tiam *a* estas *atestanto de Fermat* por la komponiteco de *n*.

## Algoritmo kaj rula tempo
La algoritmo povas esti skribita kiel sekvas:
:**Enigoj**: *n*: valoro testota por primeco; *k*: parametro, kiu difinas la nombron de fojoj de testado por primeco
:**Eligo**: "komponita" se *n* estas komponita, alie "verŝajne primo"
:ripeti *k* fojojn:
::preni valoron *a* hazarde en la limigo (1, *n-1*]
::se *an-1 mod n ≠ 1* tiam redoni rezulton "komponita"
:redoni rezulton "verŝajne primo"

Uzante rapidajn algoritmojn por modula potencigo, la rula tempo de ĉi tiu algoritmo estas *O(k × log2n × log log n × log log log n)*, kie *k* estas la nombro de provoj por hazardaj *a*, kaj *n* estas la valoro kiun oni testas por primeco.

## Problemoj 
Estas certaj valoroj de *n* konataj kiel nombroj de Carmichael, por kiuj *ĉiuj* valoroj de *a* estas reciproke primaj kun *n* estas neatestantoj. Kvankam nombroj de Carmichael estas maloftaj, estas sufiĉa nombro da ili, por ke primeco-testo de Fermat estas ofte ne uzata, anstataŭe estas uzataj, ekzemple, primeco-testo de Miller-Rabin kaj primeco-testo de Solovay-Strassen.

Ĝenerale, se *n* ne estas nombro de Carmichael tiam almenaŭ duono de ĉiuj

:a\in(\mathbb{Z}/n\mathbb{Z})^*

estas atestantoj de Fermat. Por pruvo de ĉi tio estu *a* atestanto de Fermat kaj *a1, a2, ..., as* estu neatestantoj de Fermat. Tiam

:(a\cdot a_i)^{n-1} \equiv a^{n-1}\cdot a_i^{n-1} \equiv a^{n-1} \not\equiv 1\pmod{n}

kaj do ĉiuj *a &times; ai* por *i = 1, 2 ... s* estas atestantoj de Fermat.

## Uzado 
La ĉifrada programo Pretty Good Privacy (PGP) uzas ĉi tiun primeco-teston. La ŝanco de tio ke PGP generas nombron de Carmichael estas malpli ol 1 el 1050, kio estas sufiĉa por praktikaj celoj.

Kategorio:Modula aritmetiko
Kategorio:Primeco-testoj
Kategorio:Kvazaŭprimoj
Treptower Park

**Treptower Park** (Treptova Parko) estas parko en la orienta parto de Berlino. Ĝi situas en la urba distrikto Treptow-Köpenick. En la parko troviĝas monumento honore al la rusaj soldatoj, kiuj liberigis Berlinon. Ekzistas proksime stacio de la urba trajno (S-Bahn) kun la sama nomo.

## Vidu ankaŭ 
* Sovetunia Militmonumento en la Treptova Parko

Kategorio:Parkoj en Berlino