open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klavaro

**Klavaro** estas grupo da ordigitaj klavoj, premeblaj per la fingroj, kiuj troviĝas ĉe variaj specoj de maŝino, muzikilo k.s. La plej konataj klavaroj estas klavaro ĉe komputilo, muzikilo, skribmaŝino, kalkulilo, (poŝ)telefono, bankokonzolo k.t.p.

La klavoj estas destinitaj por entajpi informon (ĉe klavaroj ciferaj aŭ alfabetociferaj) aŭ por manipulado de ilo.

Laŭ principo de ago ekzistas klavaroj meĥanikaj (ekzemple ĉe muzikiloj meĥanikaj), elektromagnetaj, piezoelektraj, sensoraj, kun kontaktoj elektraj ktp.

Aparte, oni devas mencii virtualajn klavarojn. La klavoj estas pentritaj sur ekrano de komputilo, poŝtelefono ktp, kaj la agado okazas per klako de muso, premo kun fingro aŭ iu objekto (bastoneto, plumo, krajono ktp) aŭ klavaro kutima (ĉe komputiloj). Ekzemple per klavaro virtuala oni povas entajpi en komputilon simbolojn, kiu mankas en simbolaro de la komputilo.

## Klavaroj 
* Klavaro Colemak
* *Gboard*
* Klavaro Dvorak
* Klavaro (muziko)
* Komputila klavaro kaj por Esperanto.
* Muzikila klavaro

## Vidu ankaŭ 
* Askio
* Trouza Braka Malsano
* Tiparo

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanta virtuala klavaro.

Dosiero:Qwerty.svg|QWERTY klavara aranĝo
Dosiero:Machine a ecrire arabe.png|Skribmaŝino kun arabaj literoj
Dosiero:Sanyo CZ 8127.jpg|Scienca kalkulilo
Dosiero:Acer Aspire 8920 Gemstone.jpg|Tekokomputilo
Dosiero:Philips Screenphone P100-SE.JPG|Plasta aŭtomata tabla butonara telefono kun ekraneto, memorilo.
Dosiero:Honeywell home alarm.JPG|Alarmcentralo
Dosiero:Piano-keyboard.jpg|Klavaro de piano
 

Kategorio:Aparataro
Biotopo

En ekologio, **biotopo** aŭ **vivloko** estas areo de similaj vivkondiĉoj kiuj formas la lokon favoran por certa flaŭro kaj faŭno (biocenozo). En tiu ĉi senco, biotopo estas la samo, kiel ekocenozo. Tamen kelkaj ekologoj limigas tiun terminon nur al la aro de fizikaj kondiĉoj, formantaj la certan vivlokon por certa vivkomunumo.

Biotopo estas areo de unuformaj vivmediaj cirkonstancoj liveranta apartan lokon por specifa asocio de flaŭro kaj faŭno. Biotopo estas preskaŭ sinonima kun la termino habitato. Sed la objekto de habitato estas populacio de specio, tiu de biotopo estas biocenozo aŭ vivkomunumo.

## Ekologio 
eta|Tre simpligita ilustraĵo de biotopo.
La nocio de biotopo unue estis proparolata fare de Ernst Haeckel (1834-1919), germana zoologisto. En lia libro *Generelle Morphologie der Organismen (Ĝenerala morfologio de la organismoj)* (1866), kiu difinas la terminon *ekologio*, li emfazis la gravecon de la nocio *vivloko* kiel primara postulaĵo por la ekzistado de organismo. Haeckel ankaŭ eksplikis ke kun unu ekosistemo, ĝia bioto estas determinita de mediaj faktoroj (kiel akvo, grundo, kaj geografiaj karakterizoj) kaj de reciprokaj influoj inter vivuloj; la origina ideo de biotopo estis altgrade rilatita al Teorio de Evoluismo. Poste, F. Dahl, profesoro ĉe la Zoologia Muzeo de Berlino, pli rilatigis la terminon "biotopo" al ekosistemoj (1908).

## Akvariuma biotopo 
La vorto biotopo estas ankaŭ uzata de akvariumistoj por nomi akvariumon kun aeriza sistemo, kiu simulas en la akvariumo certan vivlokon, cele bridi la fiŝojn, kiuj kutime vivas en tiu biotopo.

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Akvario
Anakardiacoj

alternative=Ilustracja|eta|Nanercz zachodni
La **anakardiacoj**.

Tiuj plantoj estas unu aŭ duseksaj arboj, arbedoj de la tropika, subtropika klimato kun drupa frukto kaj interĉelaj rezinduktoj.

* Floroformulo: Ka2-5Ko2-5 aŭ 0A5 aŭ 1-4G(3-5) aŭ (1-4) ovario supre staranta
* Infloresko:ĝenerale grapolo
* Frukto: drupo

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (9 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

### Gravaj genroj kaj specioj 
* kotino (*Cotinus*), kies specio *Cotinus coggygria*) estas falfolia arbedo de karstoj ĉe la mediteraneo kiu donas valorajn tanaĵon, lakon, vakson.
* mangifero (*Mangifera*) kun specio
** mangujo (*Mangifera indica*) kiu havas la frukton mango. Ĝi estas vaste disvastiĝinta tropika arbo kun karna frukto.
* pistacio (*Pistacia*) kun plej konataj specioj:
** lentisko (*Pistacia lentiscus*) estas daŭrafolia arbedo aŭ malgranda arbo. rezino el ĝi estas uzata en farmacio en dentista mastiko (mastikarbo)
** vera pistacio (*Pistacia vera*) estas falfolia arbo, kies drupaj fruktoj enhavas verdan migdalecan kernon (pistako), uzata por fari frandaĵojn
** terebintarbo (*Pistacia terebinthus*)
* anakardio (*Anacardium*) kun plej konata specio:
** okcidenta anakardio aŭ akaĵuarbo (*Anacardium occidentale*), kies ŝajnfrukto akaĵuo havas kaj dolĉan frukton kaj nukson, ambaŭ disvastiĝintaj en la tropikoj
* sumako (*Rhus*) estas ornamplantoj en Nordameriko, Orienta Azio

## Bildaro 

Dosiero:Rhus-typhina.JPG|hirta sumako (*Rhus typhina*)
Dosiero:Pistacia lentiscus.jpg|lentisko (*Pistacia lentiscus*)
Dosiero:Mango tree.jpg|hindia mangifero (*Mangifera indica*)
Dosiero:Cotinus coggygria1.jpg|eŭrazia kotino (*Cotinus coggygria*)

## Petunidino 
Petunidino aŭ **petunidol** estas natura organika komponaĵo el la familio de la antocianidinoj. Ĝi estas vegetala pigmento kiu donas la koloron malhelruĝan al la *Malva sylvestris*, al kelkaj specioj *Schinus Molle* kaj al certaj florpetaloj. Ĝia nomo devenas el la komenco de la 20-a jarcento kiam ĝi estis identigita en la floro de la petunio, kiam tri aliaj pigmentoj estis same identigitaj kiel cianidino, malvidino kaj la peonidino.

## Eksteraj ligiloj 
* http://delta-intkey.com/angio/www/anacardi.htm 

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Anakardiacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Drupo

[lang=eo|eta|[Persiko kiel ekzemplo de drupo]]
**Drupo** estas karna frukto havanta nur unu malmolan kernon aŭ ŝtonon (ŝtonfrukto). Ĝi ne fendiĝas (ne fendofrukto). Ĝia fruktoparieto (perikarpo) interne ligniĝas, dum ekstere restas karneca kaj ofte suka.

ekz. ĉerizo, pruno, olivo, kokoso, mango

Speciala formo estas la druparo.

## Vidu ankaŭ 
* kernofrukto
* bero

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Fruktoj
Richard Huelsenbeck

**Richard HUELSENBECK** (naskiĝis la 23-an de aprilo, 1892, mortis la 20-an de aprilo, 1974) estis germana verkisto. La estis grava reprezentanto de la dadaismo.

Naskiĝinte en Frankenau (Hesio), li pasigis sian junaĝon en Dortmund kaj Bochum. En Parizo, Zuriko, Berlino, Greifswald, Münster kaj Munkeno li studis medicinon, filozofion, germanistikon kaj arthistorion.

De 1914 ĝis 1916 li vivis en Berlino, poste li – rifuzinte la militservon – ekloĝis en Zuriko. Tie li fariĝis unu el la fondintoj de la movado *Dada*. En 1917 li reiris al Berlino, kie li fondis plian grupon dadaisman.

Post longaj vojaĝoj li en 1936 elmigris al Novjorko. Uzante la nomon **Charles R. HULBECK** li tie agis kiel psikiatro kaj psikoanalizisto. En la jaro 1970 li revenis al Eŭropo. Richard Huelsenbeck mortis en Minusio, Svisio.

## Listo de verkoj 
* *Phantastische Gebete* (poemoj, 1916)
* *Schalaben, Schalabai, Schalamezomai*(poemoj, 1916)
* *Verwandlungen* (novelo, 1918)
* *Dada siegt* (pri dadaismo, 1920)
* *En avant Dada* (historio de la dadaismo, 1920)
* *Doctor Billig am Ende* (romano, 1921)
* *Afrika in Sicht* (vojaĝraporto, 1928)
* *Der Sprung nach Osten* (vojaĝraporto, 1928)
* *Der Traum vom großen Glück* (romano, 1933)
* *Die New Yorker Kantaten* (poemoj, 1952)
* *Die Antwort der Tiefe* (poemoj, 1954)
* *Mit Witz, Licht und Grütze* (memoroj, 1957)
* *Reise bis ans Ende der Freiheit* (membiografiaj fragmentoj, eld. 1984)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dla-marbach.de/kallias/hyperkuss/h-118.html 
* http://home.nordnet.fr/~jgrosse/int/personnes/hulsenbeck.html  
* http://www.peak.org/~dadaist/English/Graphics/dadamanifest.html  
* http://www.dhs.ch/externe/protect/textes/d/D29444.html 

Huelsenbeck
Huelsenbeck
Akvifoliacoj

alternative=Illustration Ilex aquifolium0.jpg|eta|502x502ra|Illustration Ilex aquifolium0
La **akvifoliacoj**, kies malnova sinonimo estas akvifolio (*Aquifolium*).

Tiuj plantoj estas arbustoj, arboj, arbedoj de la tropika, subtropika, kontinenta klimato kun difuzaj, ĉiamverdaj, dornaj folioj kaj kun ofte verda ŝelo. La diverstipaj infloreskoj estas ĉiam akselo-lokitaj, la floroj estas unuseksaj, insektopolenitaj.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (28 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Aquifoliales* Senft - akvifolialoj
****Aquifoliaceae* Bercht. & J.Presl - akvifoliacoj
*****Ilex* L. - ilekso ĝi tre proksime parencas Ilex amelanchier.[3]*

## Bildaro 

Dosiero:Ilex Crenata2.jpg|krenela ilekso (*Ilex crenata'')

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://delta-intkey.com/angio/www/aquifoli.htm

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Akvifoliacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Rezino

[250ra|eta|Rezino el [trunko de ĉerizarbo]]
**Rezino** estas solida aŭ duonsolida organika, amorfa substanco, solvebla en etero, alkoholo sed ne en akvo (liposolvebla). Ĝi troviĝas ĉefe en la rezinduktoj de pinacoj.

Ĉe difektiĝoj de arboj la rezino fermas la vundon. Tiel originis damargumo, kolofono, kopalo, sukceno.

Kemie ĝi ne estas homogena substanco, sed konsistas el rezinacidoj, aromaj materialoj, alkoholoj.

La solvita rezino en volatila oleo nomiĝas balzamo.

## Proverbo 
Ekzistas 2 proverboj pri rezino en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Bildoj 

Dosiero:Resin with insect (aka).jpg|Insekto kaptita de rezino
Dosiero:Cedar of Lebanon cone.JPG|Rezino el strobilo de Lebanona cedro
Dosiero:Resin wound.jpg|Rezino defluante de vundita juglandarbo
Dosiero:Protium Sp. MHNT.BOT.2016.24.54.jpg|Protium Sp. - Muzeo de Tuluzo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bida melio
* Peĉo
* Pinastro
* Roksburg-pino
* Sokotra draceno
* Sintezita rezino
RealAudio

**RealAudio** estas sona datenaranĝo de la firmao *RealNetworks*. Ĝi estas speciale projektita por malbona interreta konekto kaj ĝi povas esti fluigata. La termino grupigas plurajn programigojn, el kiuj multaj uzeblas ankaŭ sen uzo de la origine por la datenaranĝo kreita programo RealPlayer.

## Eksteraj ligiloj 
* RealNetworks 

Kategorio:Sono
Akselo

**Akselo** estas
* en plantanatomio: la angulo inter petiolo kaj tigo.
* en homanatomio: la regiono de la ŝultro (latine *Axilla*).  Pli striktasence ĝi signifas nur la *akselan kavon* inter brako kaj trunko (torso), kie troviĝas multaj ŝvitoglandoj kaj seboglandoj. Sub la haŭto ĉe la akselo estas limfaj ganglioj kiuj ludas gravan rolon en la defenda sistemo. Ĉe la homo la akselo estas unu el la malmultaj lokoj kie estas hararo.
* En la okcidenta mondo la belecidealo por virinoj (kaj kelkaj viroj) estas por havi razitajn akselojn. Tiu idealo nur ekestis je la fino de la 19-a jarcento. Tamen ekde 2019 oni iom post iom forlasas tiun idealon.

eta|maldekstra|300px|Vira akselo
eta|meza|300px|Virina akselo

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Anatomio
Kaprifoliacoj

alternative=Ilustracja|eta|Wiciokrzew przewiercień
La **kaprifoliacoj**, kies malnova sinonimo estas kaprifolio (*Caprifolium*).

eta|300px|*Lonicera caprifolium*
eta|300px|*Symphoricarpos albus*

## Taksonomio
Pasintece estis multa diskuto pri la taksonomio de ĉi tiu grupo, sed nun la taksonomoj ĝenerale atingis interkonsenton. Oni translokigis du el la plej konatajn membrojn de la familio, la sambuko kaj viburno, al la familio Adoxaceae kune kun iuj aliaj genroj.

En la taksonomio de la grupo nun estas:

**Diervilleae**
**Diervilla*: 3 specioj
**Weigela*: 10 specioj
**Heptacodium**
**Heptacodium*: 1 specio
**Caprifolieae**
**Leycesteria*: 6 species
**Lonicera* - lonicero: 180 specioj
**Symphoricarpos*: 17 specioj
**Triosteum*: 6 specioj
**Linnaeeae**
**Abelia *: 30 specioj
**Dipelta*: 4 specioj
**Kolkwitzia*: 1 specio
**Linnaea*: 1 specio
**Morinaceae**
**Cryptothladia *
**Morina*
**Dipsacaceae**
**Acanthocalyx*
**Pterocephalus*
**Dipsacus *
**Scabiosa*
**Triplostegia**
**Triplostegia*
**Valerianaceae** - valerianacoj
**Patrina*
**Nardostachys *
**Centranthus*
**Plectritis*
**Valeriana* 
**Valerianella *
**Fedia*

Ne plu en kaprifoliacoj:

(konsiderataj aparteni al aparta familio Adoxaceae /Alseuosmiaceae)
**Alseuosmia* : 8 specioj
**Memecylanthus* : 1 specio
**Periomphale* : 2 specioj

(konsiderataj kiel apartenantaj al aparta familio Adoxaceae /Carlemanniaceae)
**Carlemannia* : 3 specioj
**Silvianthus* : 2 specioj

### Laŭ WFO kaj TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (29 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Kaprifoliacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Lonicero

**Lonicero** (*Lonicera* el kaprifoliacoj) estas genro de fal- kaj daŭra-foliaj arbustoj, volviĝantaj aŭ ne, kun kontraŭe duopaj folioj, kun dulipaj, longtubaj floroj kaj kun berecaj fruktoj ofte tre venenaj; ĉirkaŭ 180 specioj, precipe Nord-hemisferaj, multaj pororname kultivataj.

## Elektitaj specioj 
http://en.wikipedia.org/upload/b/b2/Honeysuckle_w_y.jpg

Dosiero:Flower Rex 19.jpg|
Dosiero:Illustration Lonicera caprifolium0.jpg|
Dosiero:Lonicera_xylosteum_flowers.jpg|
Dosiero:Lonicera-caprifolium.JPG|

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=35281 
* Lonicera edulis

Kategorio:Kaprifoliacoj
Viburno

**Viburno** (*Viburnum*) estas genro de arbetoj entenanta pr. 150 speciojn.

La plej konata specio *Viburnum opulus* ofte uzatas en ĝardenoj pro ĝiaj infloreskoj laŭ formo de blankaj globoj, kio igis ĝin ricevi vulgarajn nomojn kiel *snowball-tree* angle, *boule de neige* france, ktp t.e. "neĝgloboj". Ĝiaj fruktoj estas ankaŭ uzataj medicine aŭ (malgraŭ malforta veneneco) en kelkaj landoj kiel manĝaĵo.

eta|maldekstra

## Specioj 
* Sulketfolia viburno
* Lentana viburno

## Eksteraj ligiloj 
* en la flaŭro de Japanio 1870 

Kategorio:Dipsakaloj
Kolofono

**Kolofono** estas
* Antikvgreka urbo en Ionio. Tie naskiĝis la filozofo Ksenofano kaj la  poeto, gramatikisto kaj kuracisto Nikandro de Kolofono
* Arba aŭ artefarita rezino, kiun ekzemple arĉumistoj uzas por malglatigi siajn arĉojn (Vd. Arĉinstrumento)
* Kolofono estas parto de dokumento, kiu donas informojn pri la verko

Kategorio:Urboj de Azio
Pistako

dekstre|250ra

**Pistako** estas la nukso de la pistakujo, membro de la botanika familio de anakardiacoj.

Ĝi devenas konjekteble de Persio aŭ de Malgranda Azio, kaj ĝi konsistigas unu el la plej gravaj eksportvaroj de Irano, kie estas produktata la plej altkvalita vario *Rasfanĝani* en Kerman regiono.

## Vidu ankaŭ 
* Akaĵuo
* Akaĵuarbo
* Pinsemo

Kategorio:Manĝeblaj nuksoj kaj semoj
Kategorio:Plantoj de Centra Azio
Kategorio:Plantoj de Centra Ameriko
Kategorio:Pruntaĵoj el la persa lingvo
Kategorio:Anakardiacoj
Terotago

eta|
320ra|eta|
La **Terotago** aŭ foje **Tera Tago** estas sekulara festotago por honori la Teron kaj pensigi pri ekologio.

La simbolo por la Tutmonda Terotago estas verda Θ (la greka litero **theta**, en Esperanto teto) sur blanka fono. Neoficiale, la Teroflago estis asociata al la Tutmonda Terotago ekde la unua festiĝo en 1970.

## Historio 
La nomon kaj koncepton pri tia nova festotago unuafoje prezentis kaj proponis la usona porpaca aktivisto *John McConnell* en 1969 kadre de UNESKO-konferenco en San-Francisko. Laŭ tiu propono la tago festiĝu la 21-an de marto 1970, la unua tago de printempo en la norda duonglobo de la tero. Pli poste la tiutempa Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj, U Thant, proklamis la kampanjon tutmonda aktiveca tago.

Por atentigi pri la problemoj de tutmonda poluo, proksimume samtempe la studento *Denis Hayes* subtenate de la tiutempa usona senatano Gaylord Nelson, reprezentanto de la subŝtato Viskonsino, organizis nacian mediprotektan tagon kun la nomo *Environmental Teach-in* (Primedia eduka kampanjo) aŭ *Earth Day* (Terotago). La tago ekde la jaro 1970 okazis la 22-an de aprilo kaj dekomence en Usono tre popularis. En la unua Terotago en 1970 20 milionoj da homoj partoprenis festajn aktivaĵojn.

Dum dudek jaroj ambaŭ festotagoj en Usono celebriĝis samrange, kaj en aliaj landoj malpli intense atentiĝis.

## Internacia signifo 
Ekde la jaro 1990 ambaŭ kampanjoj estis unuigitaj al vere internacia festotago, celebrata la 22-an de aprilo. En la unua tutmonda kampanjo en 1990 partoprenis 200 milionoj da homoj en 141 landoj. Tiu tutmonda kampanjo interalie servis ankaŭ kiel preparaĵo por la tria Pintkonferenco pri la Tero en Rio-de-Ĵanejro. En la jaro 2000 la tago atingis 5000 sociajn organizaĵojn en 183 landoj kaj partoprenis ĝin plurcent milionoj da homoj. La aktoro Leonardo DiCaprio estis oficiala gasto de la centra inaŭgura celebraĵo, kaj la tuta kampanjo aparte subteniĝis fare de la eksa usona vicprezidanto Al Gore.

En la jaro 2009 laŭ propono de la registaro de Bolivio la 22-a de aprilo fare de la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj deklariĝis "Internacia Tago de la Patrino Tero".

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ĉarto de la Tero
* Horo por la Tero
* Monda Tago de Medio
* Teroflago
* Walter Reuther

## Eksteraj ligiloj 
* "La Fonto de Terotago" (Ĉina Radio Internacia) 

Kategorio:Internaciaj tagoj
Kategorio:Internaciaj tagoj de Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Festoj
Kategorio:Tagoj
Kategorio:Tero
Kortumo de kontrolo

**Kortumo de kontrolo**, **Kortumo de kontoj** aŭ **Revizora kortumo** estas supera kortumo de financa kontrolo kiu estas sendependa de la registaro kaj submetata nur al la koncerna leĝaro. Ĝia tasko estas ekzameni la buĝetan kaj financan organizadon de la publika administrado por reguleco (t.e. plenumo de formalaj kaj substancaj juraj dispozicioj) kaj ekonomia efikeco. La *kortumoj de kontrolo, de kontoj* aŭ *revizoraj kortumoj* kutime raportas al la respektiva parlamento (kaj la registaro). Kortumoj de kontrolo ekzistas en multaj demokrataj ŝtatoj, ofte en simila formo.

En  tia institucio estas la

* Eŭropa Revizora Kortumo ekde 1975.

En iuj elektitaj membroŝtatoj de la EU tiu supera kortumo nomiĝas

en  la
* *Rechnungshof* ("Kalkula Kortumo") ekde 1761, je nuna nomo ekde 1920 (d:Q2135305)

en  la
* Cour des comptes / Rekenhof / Rechnungshof ekde 1830 (d:Q3100043)

en  la
* *Cour des comptes* ("Kortumo de kontoj"), la Revizora Kortumo (Francio) kun antaŭaj samsencaj institucioj ekde 1256 / 1303

en  la
* *Bundesrechnungshof* ("Federacia Kalkula Kortumo") en Bonno ekde 1950 (d:Q56033)

en  la 
* *Ελεγκτικό Συνέδριο* (*Elenktikó Synédrio*, "Revizora kortumo aŭ kunveno") ekde 1829 (d:Q3565231)

en  la
* *Tribunal de Cuentas* ("Tribunalo de kontoj") ekde 1437, je nuna nomo ekde 1828 (d:Q3092169)

en  la
* *Corte dei conti* ("Kortumo de kontoj") ekde 1862 (d:Q1135538)

en  la 
* *Algemene Rekenkamer* ("Ĝenerala Kalkula Ĉambro") ekde 1814 (d:Q2041110) kaj 

en  la
* *Riksrevisionen* ekde 2003 (d:Q7654775).

Ekster la EU en Eŭropo en iuj elektitaj ŝtatoj tiu supera kortumo nomiĝas

en  la
* *National Audit Office (NAO)* ekde 1983 (d:Q6970828)

en  la
* *Riksrevisjonen* ekde 1816 (d:Q3421566)

en  la
* *Счётная палата Российской Федерации* ekde 1995 (d:Q1968051)

en  la
*  , ,  kaj  ekde 1882 (d:Q14878800)

Krome 

en  komparebla instanco estas la
* *Auditoría General de la Nación* ekde 1992 (d:Q5711463)
en  la
* *Australian National Audit Office* ekde 1901 (d:Q4824446)
en  la
* *Tribunal de Contas da União* ekde 1890 (d:Q7840473)
en  la
* *Auditor General of Canada / La vérificatrice générale du Canada* ekde 1878 (d:Q3564227)
en  la
* *Secretaría Anticorrupción y Buen Gobierno* ekde 1983 (d:Q967249) kaj 
en  la
* *Government Accountability Office* ekde 1921 (d:Q749118).
Hedero

**Hedero** (*Hedera*) estas genro en la familio Araliacoj. Ĝi konsistas el daŭrfoliaj arbedoj rampantaj aŭ grimpantaj per kroĉradiketoj sur arbojn, murojn kaj similajn (ili ne estas parazitaj plantoj). Ili havas manforme lobajn kaj forkformajn foliojn kaj kvinnombrajn, epiginajn, verdecajn florojn en umbelo. La poleno estas ofte tre venena.

La genro entenas proksimume dek speciojn. Ĝia nomo devenas de la latina *haedere* kies plej proksima traduko estas *alligi*.

[eta|maldekstre|Hedero ĉirkaŭvolvas [kverkon]]

## Kelkaj specioj 
* Kanaria hedero, *Hedera canariensis*
* Kolĥida hedero, *Hedera colchica*
* Helica hedero, *Hedera helix*
* Irlanda hedero, *Hedera hibernica*
* Madera hedero, *Hedera maderensis*

## Ĉe homoj 
Hederoj estas kultivataj por ornamo kaj por medicino, sed ĝi kreskas tute nature ĉefe en nesekaj habitatoj. 

Krome en historio hedero estis dediĉita de la antikvuloj al Bakĥo.

Hedera Ligo (angle: *Ivy League*) estas neformala termino por nomi la plej malnovajn, plej prestiĝajn universitatojn de nordorienta Usono.

## Ankaŭ vidu 
* Hedera orobanko
* Liano
* Rebo

## Eksteraj ligiloj 
* http://patricknicolas.fr/1024_768/index.htm  
* http://www.giftpflanzen.com/hedera_helix.html 
* http://www.giftpflanzen.com/hedera_colchica.html 
* http://www.heilpflanzen-welt.de/monographien/texte2/hederae-helicis-folium-efeublaetter.htm 


Kategorio:Araliacoj
Ilekso

**Ilekso** (*Ilex*), iam ankaŭ nomata **akvifolio** (laŭ malnova genra nomo *Aquifolium*), estas genro de plantoj el familio Akvifoliacoj (*Aquifoliaceae*) al kiu apartenas ĉirkaŭ 475 specioj kreskantaj en la tuta mondo. Ili estas angiospermaj arboj aŭ arbedoj inter 2 kaj 25 metroj altaj, kaj ankaŭ arbustoj kaj lianoj.

## Nomo
La latina genra nomo *Ilex* devenas de specia nomo de anzino (*Quercus ilex*). 

## Taksonomio 
### Tipaj specioj 
* Ordinara ilekso (*Ilex aquifolium*) havas brilglatajn, ledecajn, ebenrandajn foliojn kaj brilruĝajn berojn. Ĝi multe uzatas kiel kristnaska ornamaĵo en Eŭropo.
* Kanaria ilekso (*Ilex canariensis*), endemia arbedo el Kanarioj kaj Madejro.
* Paragvaja ilekso (*Ilex paraguariensis*); la folioj estas uzataj por argentina (paragvaja) teo: la *mateo*, kultivata precipe en la sudaj ŝtatoj de Brazilo kaj precipa kaj kulture grava trinkaĵo en Argentino kaj Urugvajo.

### Plena listo de specioj
La pli malpli plena listo de specioj de genro *Ilex* laŭ GRIN:

* 
*  — Ambigua ilekso
* 
* 
*  — Ordinara ilekso
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  — Kanaria ilekso
* 
* 
* 
* 
*  — Kolĥida ilekso
* 
* 
*  — Korala ilekso
* 
* 
*  — Japana ilekso
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  — Ilekso de Farges
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  syn. 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  — Monta ilekso
* 
* 
* 
* 
* 
*  — Paragvaja ilekso
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  — Ilekso de Sugeroki
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Ilex+aquifolium&CAN=COMIND 
* http://elib.cs.berkeley.edu/cgi/img_query?where-genre=Plant&where-taxon=Ilex+aquifolium 
* http://www.meb.uni-bonn.de/giftzentrale/stechpalme.html 

Kategorio:Akvifoliacoj
Araliacoj

alternative=Ilustracja|eta|Aralia sercowata
La **araliacoj**.

Tiuj plantoj estas arboj, arbedoj kaj kelkfoje staŭdoj. La ovario estas sube staranta, evoluas ĝenerale el 5 karpeloj al bero aŭ drupo.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (27 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*Genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**Genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

### Kelkaj gravaj taksonoj 
* aralio (*Aralia*) estas arbo, arbedo kaj staŭdo kun grandaj du aŭ trifoje pinataj folioj kaj relative grandaj umbeloj. Multaj formoj estas kulturataj en ĝardenoj. Ekzemple *Aralia elata*.
* hedero (*Hedera*): specioj de la genro estas daŭrfoliaj arbedoj rampantaj aŭ grimpantaj per kroĉradiketoj sur arbojn, murojn kaj similajn (ili ne estas parazitaj plantoj). Ili havas manforme lobaj kaj forkformaj folioj kaj kvinnomraj, epiginaj, verdecaj floroj en umbelo. La poleno estas tre venena. (specio *Hedera helix*)
* ginsengo (*Panax ginseng*): estas plurjara herbo kun tuberforma rizomo, nebranĉiĝanta tigo, 5-fingraj folioj kaj ruĝaj fruktoj. Ĝi estas kultivata en Ĉinio, Japanio kaj Nordameriko. La ginseng-rizomo enhavas valorajn saponinojn. Ŝatata ornamplanto kaj kuracplanto.

## Bildaro 

Dosiero:Hadera helix 1.jpg|ordinara hedero (*Hedera helix*)
Dosiero:Illustration Hedera helix0.jpg|ordinara hedero (*Hedera helix*)
Dosiero:Illustration Hydrocotyle vulgaris0.jpg|ordinara hidrokotilo (*Hydrocotyle vulgaris*)

## Eksteraj ligiloj 
* http://delta-intkey.com/angio/www/araliace.htm  

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Araliacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Charles Kay Ogden

**Charles Kay OGDEN** (naskiĝis la 1-an de junio 1889, mortis la 21-an de marto 1957) estis angla lingvisto, filozofo kaj verkisto. Priskribita kiel multfakulo, sed ankaŭ kiel ekstercentrulo kaj ekstravaganculo, li partoprenis en multaj aktivecoj rilataj al literaturo, politiko, artoj kaj filozofio, iĝante tre influa aparte kiel eldonisto, tradukisto kaj aktivulo por reformita versio de la angla lingvo, kaj tiukadre li estis inventisto kaj disvastiganto de baza angla (baza angla lingvo). Li estis tipe difinita kiel lingvista psikologo.

## Vidu ankaŭ 
*C.K. OGDEN biografio (angle) 

Kategorio:Britaj lingvistoj
Kategorio:Lingvokreintoj
Nombroj en diversaj lingvoj

## Notoj 
*(La notoj estas tradukendaj el :fr:Nombres dans le monde).*

Kategorio:Numeralo
Kategorio:Lingvo
Saluto

eta|320ra|
eta|400ra|
**Saluto** estas laŭ PIV ekstera signo de ĝentileco, kiun oni esprimas per vortoj aŭ movoj al renkontata persono aŭ esprimo de admiro, respekto ks, publike esprimita. Oni konsideras diversajn tipojn de gestoj por saluti inter kiuj kapsaluto, klinsaluto kaj mansaluto, krom la plej diversaj esprimvortoj (→Saluti diverslingve) kaj kisoj.

## Aliaj salutogestoj 
* Adab
* Añjali Mudrā
* Riverencanta
* Vangokiso
* Eskima kiso
* Puglnokarambolo
* Mankiso
* Manpremo
* Ĉapela levo
* Alta-frapo (angle : High-Five)
* Brakumo
* Koŭtoŭ (*kou* (叩) kaj *tou* (頭) - ĉinstila kaptŭso el Kantono
* Mansvingo (gesto)
* Namaste (barata salutado)
* Pranāma
* Hongi (maoria salutado)
* Armea saluto
* Sampeah
* Tehniyat
* Wai (taja salutado)
* Vanakkam

## Saluti diverslingve 
## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Armea saluto
* Skolta saluto
* Dufingra saluto
* Olimpika saluto
* Romia saluto
* Faŝisma saluto
* Vulkana saluto
* Kubuta saluto
* Zogisma saluto
*  ĉe Vikivortaro.

Kategorio:Lingvo
Kategorio:Gestoj
Listo de lingvoj laŭ skribsistemo

La jena estas **listo de lingvoj laŭ skribsistemoj**.

## Egiptidaj alfabetoj 
(kv = "kunvokala"; Mm = "distingo inter majuskloj kaj minuskloj")

### Araba alfabeto kaj Araba skrib-sistemo 
* Araba lingvo
* Persa lingvo
* Urdua lingvo

### Hieroglifa alfabeto 
### Fenica alfabeto 
### Aramea skribo 
### Armena alfabeto 
* Armena lingvo

### Hebrea alfabeto 
* Hebrea lingvo
* Jida lingvo

### Greka alfabeto (kv) (Mm) 
* Greka lingvo

### Cirila alfabeto (kv) (Mm) 
* Belorusa lingvo
* Bulgara lingvo
* Ĉuvaŝa lingvo
* Kazaĥa lingvo
* Makedona lingvo
* Rusa lingvo
* Oseta lingvo
* Serba lingvo
* Taĝika lingvo
* Udmurta lingvo
* Ukraina lingvo
kaj aliaj

### Etruska alfabeto (kv) 
### Latina alfabeto kaj derivaĵoj (kv) (nur en idaj alfabetoj: Mm) 
* Angla lingvo
* Belorusa lingvo
* Esperanto
* Franca lingvo
* Germana lingvo
* Hispana lingvo
* Java lingvo
* Latina lingvo
* Pola lingvo
* Portugala lingvo
* Vjetnama lingvo

### Runaj alfabetoj (kv) 
## Baratidaj alfabetoj 
### Brahma familio 
#### Bengala skribo 
* Asama lingvo
* Bengala lingvo

#### Devanagara skribo 
* Hinda lingvo
* Marata lingvo
* Nepala lingvo

#### Tibeta alfabeto 
* Tibeta lingvo

## Memstaraj alfabetoj 
### Ĉeroka skribo 
* Ĉeroka lingvo

### Kartvela alfabeto (kv) 
* Kartvela lingvaro

### Hana skribo kaj derivaĵoj 
* Ĉina lingvo
* Japana lingvo

### Korea alfabeto (kv) 
* Korea lingvo

### Ogama alfabeto (kv) 
### Tengwar (kv) 
### Ŝava alfabeto (kv) 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.omniglot.com/writing/pollardmiao.htm

Kategorio:Lingvo
Kategorio:Skribo
Eŭropa devizo

La **eŭropa devizo** aŭ **moto de la Eŭropa Unio** estas la frazo ***Unuiĝinta en diverseco***. Ĝi naskiĝis neoficiale en 2000 laŭ lerneja konkurso kaj estis poste akceptita de Nicole Fontaine, tiama prezidanto de la Eŭropa Parlamento. Poste la devizo oficiale troviĝas en la Eŭropa Konstitucio kaj sur EU-retejoj.

La moto en la latina versio estas ***In varietate concordia***, en la angla ***United in diversity*** kaj en la franca ***Unie dans la diversité***..

## Historio 
La devizo estis unue elektita laŭ neoficiala procedo. Patrick La Prairie, ĉe la franca gazeto *Ouest-France* proponis en 1998 organizadon de konkurso por lernejaj klasoj de la kvin ŝtatoj pri eŭropa devizo. La celo estis proklami la novan devizon okaze de la kvina datreveno de la deklaracio de Robert Schuman. 
Je nacia nivelo la partenaraj gazetoj estis invititaj elekti dek el la devizoj, kiuj estis proponitaj al eŭropa ĵurio ĉe la memorejo de Caen la 11-an kaj 12-an de aprilo 2000. Tiu ĵurio elektis sep devizojn. 

Tiuj devizoj estis proponita al granda ĵurio sub estreco de Jacques Delors, kiu konsistis el eminentulo el ĉiu de la kvin membroŝtatoj. La ĵurio kunvenis la 4-an de majo matene..

Partoprenis al la organizo de la konkurso, krom la gazeto *Ouest-France*, ankaŭ la asocio *Mémorial pour la paix* („Memormonumento por la paco”) kaj la entrepreno *France Télécom*. Sendiĝis 40 proponaĵoj de gazetoj kaj ĉirkaŭ 80.000 de homoj; ĉio el 15 landoj.

## Tradukoj 
### En la oficialaj lingvoj de la EU 
* Angla - United in diversity 
* Bulgara - Единни в многообразието (Edinni v mnogoobrazieto)
* Ĉeĥa - Jednotnost v různorodosti
* Dana - Forenet i mangfoldighed
* Estona - Ühtsus erinevuses
* Finna - Erilaisina yhdessä 
* Franca - Unie dans la diversité 
* Germana - In Vielfalt geeint 
* Greka - Ενότητα στην πολυµορφία (Enótita stin polimorfía) 
* Hispana - Unida en la diversidad
* Itala - Unita nella diversità
* Irlanda - Aontaithe d'ainneoin na héagsúlachta
* Kroata - Ujedinjeni u različitosti
* Latva - Vienotība dažhādībā
* Litova - Vienybė įvairialypiškume
* Nederlanda - In verscheidenheid verenigd
* Pola - Jedność w różności
* Portugala - Unidade na diversidade
* Rumana - Unitate în diversitate
* Slovaka - Jednota v rozdielnosti
* Slovena - Združeni v raznolikosti
* Sveda - Förenat i mångfalden

### En aliaj lingvoj uzataj de EU-civitanoj 
* Eŭska - Aniztasunean bat eginik
* Galega - Unidos na diversidade
* Kataluna - Units en la diversitat
* Kimra - Yng glym mewn gwahaniaeth
* Limburga - Einheid in väölderheid
* Luksemburga - Eenheet an der Verschiddenheet
* Rutena - Единство в раздилности
* Sarda - Umpare in sa diversidade
* Skota - Ae mynd, monie kynd
* Venecia - L'unità in te łe diferense

### En la lingvoj de kandidataj ŝtatoj 
* Makedona - Единство во различноста
* Turka - Çoklukta birlik
* Ukraina - З'єднанi в рiзноманiтностi (Zjednani v riznomanitnosti)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* « Unie dans la diversité », ĉe ma TTT-ejo de Eŭropa Unio (aliaj lingvoj ol la franca elekteblaj)

## Vidu ankaŭ 
Aliaj Eŭropaj simboloj de la Eŭropa Unio:
* Eŭro
* Eŭropa himno
* Flago de Eŭropo
* Tago de Eŭropo

Devizo
Kategorio:Motoj
Eŭropa himno

**Eŭropa himno** estas la himno de la Eŭropa Unio kaj de la Konsilio de Eŭropo. Ĝia melodio estas el la fina movimento de la 9-a simfonio (Ludwig van Beethoven aŭ mise kiel Betoveno), kiu estas inspirita de la teksto An die Freude (*Odo al ĝojo*) verkita en la germana lingvo de Friedrich Schiller.

## Historio 
En 1972 la Konsilio de Eŭropo akceptis la muzikon de Betoveno kiel himnon, kaj en 1985 la ŝtatestroj de la Eŭropa Komunumo akceptis ĝin ankaŭ kiel ties himnon. Per la transformiĝo de Eŭropa Komunumo al Eŭropa Unio (EU) ĝi fariĝis la himno de EU. Ĝi ne intencas anstataŭi la himnojn de la membroŝtatoj, sed esprimi iliajn komunajn valorojn, precipe liberecon, pacon kaj solidarecon, kaj la principon de unueco en diverseco.

## Neoficialaj tekstoj 
[eta|200px|[Friedrich Schiller estas aŭtoro de la teksto *An die Freude* („[Odo] al ĝojo“), kiu fariĝis bazo por la komponaĵo de L. van Beethoven. Tiuj ĉi germanlingvaj vortoj tamen ne fariĝis parto de la eŭropa himno, por ke unu nacia lingvo ne estu levata super la aliajn.]]
Por eviti lingvajn problemojn, oni entute rezignis pri teksto, pro tio ĝi ne havas oficialan tekston kaj do ne eblas kanti ĝin. Tamen ekzistas multaj diverslingvaj tekstoj laŭ la melodio kaj foje oni uzas la germanan tekston de Schiller, foje ĝiajn nacilingvajn tradukojn, foje tute aliajn tekstojn, kaj aperis ankaŭ propono de komuna teksto en la latina lingvo.

Eŭropa Esperanto-Unio (EEU) proponas tekston en Esperanto, verkitan de la antaŭa prezidanto de EEU Umberto Broccatelli, italo kaj forta subtenanto de eŭropa federaciismo. En la retpaĝaro de EEU troviĝas tradukoj de tiu teksto al 37 lingvoj, inter ili ĉiuj 23 oficialaj lingvoj de EU. Kadre de la nove lanĉita eŭropa civitana iniciato, la 1-an de aprilo 2012 EEU submetis al la Eŭropa Komisiono proponon ke *“EU rekomendu la kantadon de la eŭropa himno en la neŭtrala lingvo Esperanto, laŭ la ĉi-kunaj vortoj de Umberto Broccatelli, kiam reprezentantoj de Membroŝtatoj volas kune esprimi sian apartenon al komuna samrajtiga Eŭropo.”*

### Teksto en Esperanto proponata de EEU 
## Muziko 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Traduko en Esperanto de Umberto Broccatelli, partituro kaj versio kantita de Neven Mrzlečki ĉe Eŭropa Esperanto-Unio (teksto kaj sondosiero en formato mp3)
* Eŭropa himno en Esperanto, kun subtekstoj en multaj lingvoj, same kantita de Neven Mrzlečki (filmo en la retejo *jutjubo*)
* Eŭropa himno en Esperanto, kantita de flandra koruso el Ostendo, la 16-an de junio 2013 (filmo en la retejo *YouTube*)
* Koruso el la belga urbo Ostendo kantanta la himnon, el koncerto de 2013 (filmo en la retejo *YouTube*)
* Eŭropa himno en Esperanto (retpaĝo ĉe lingvo.org)
* publika prezentaĵo de la Eŭropa himno, en placo de la historia urbo Nurenbergo (en *YouTube*)
* Partituro de la himno kun teksto en Esperanto

Kategorio:Naciaj himnoj
Himno
Himno
Eŭropa tago

**Eŭropa tago** (la 5-a de majo) estas la datreveno de la fondiĝo de la Konsilio de Eŭropo, la 5-an de majo 1949. Oni festas ĝin ekde 1964.

**Eŭropa tago** (la 9-a de majo) estas unu el la simboloj de Eŭropa Unio ekde 1985. Ĝi estas rememore al la 9-a de majo 1950, kiam la franca ministro pri eksterlando Robert Schuman proponis ideon de kunlaborema paca Eŭropo. 

## Eksteraj ligiloj 
* Multlingva detala informo ĉe la retpaĝaro de Eŭropa Unio 

Kategorio:Eŭropa Unio

Kategorio:Konsilio de Eŭropo
Eŭropaj simboloj

eta|Flago de Eŭropo
**Eŭropaj simboloj** estas simboloj substrekantaj komunan eŭropan identecon kaj estantaj politikaj markoj de eŭropa kontinento. Plimulton de ili establis primitive Konsilio de Eŭropo kaj poste la Eŭropa Unio.

## Simboloj de la Eŭropa Unio 
La Eŭropa Unio estas soci-ekonomia asocio de 27 demokrataj eŭropaj ŝtatoj, kiu estas efekto de multjara procezo de politika, socia kaj ekonomia integriĝo. Samtempe ĝi estas la plej granda kaj plej ekspansia tiu-tipa organizo. Ĝi havas la simbolojn aprobitajn en Bruselo la 18-an de junio 2004. Finfine por ne sugesti, ke UE estas superlando oni rezignis en Reforma Traktato uniajn simbolojn, tamen ili restas aktualaj por membroŝtatoj.

Jen la plej konataj eŭropaj simboloj:
* devizo: *Unuiĝinta en la diverseco*
* domajna nomo: .eu
* flago: 12 oraj steloj en cirklo sur blua fono
* himno: *Odo al Ĝojo* de Friedrich Schiller kun muziko *Naŭa Simfonio* de Betoveno
* pasporto kiu konfirmas la civitanecon de unu el la membroŝtatoj de EU
* tago: 9-a de majo
* valuto: komuna valuto - eŭro

## Vidu ankaŭ 
* oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio

Kategorio:Eŭropa Unio
Kategorio:Simboloj
Leptono

**Leptono** estas subatoma partiklo kun pozitiva duonentjera (valoro +1/2) spino (fermiono), kiu ne havas iun internan strukturon kaj ne partoprenas en fortaj interagoj. La etimo de la vorto *leptono* estas de greka vorto λεπτός, kiu signifas "malpeza". La terminon enkondukis Leon Rosenfeld en 1948 pro la fakto, ke ĉiuj konataj tiatempe leptonoj havis ege malpli grandajn masojn ol kompundaj "pezaj" partikloj kiel barionoj. Nuntempe tiu ĉi termino ne plu estas vera, ĉar ekzemple taŭono estas preskaŭ duoble pli peza ol tiaj barionoj kiel protono aŭ neŭtrono.

La familio de la leptonoj enhavas la elektronojn, la muonojn, la taŭonojn, kaj iliajn respektivajn neŭtrinojn. Laŭ norma modelo estas tri *generacioj* de leptonoj:
* Unua: elektrono, elektrona neŭtrino
* Dua: muono, muona neŭtrino
* Tria: taŭono, taŭ-neŭtrino

Ŝargoj de ĉiuj konataj leptonoj estas negativaj (elektrono, muono, taŭno), aŭ neŭtraj (neŭtrinoj). Ŝargoj de iliaj kontraŭpartikloj estas, male, pozitivaj aŭ neŭtraj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de partikloj

## Eksteraj ligiloj 
* http://pdg.lbl.gov 
* http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/particles/lepton.html 
* http://www.aip.org/history/electron/jjsound.htm  


Kategorio:Subatomaj partikloj
Joaquin Phoenix

**Joaquin PHOENIX** (naskiĝis la 28-an de oktobro, 1974 en Puerto Rico) estas usona aktoro de puertorika deveno. Li estas la frato de la aktoro River Phoenix.

## Listo de filmoj 
### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj scenaristoj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Usonaj aktivuloj
Kategorio:Usonaj ekologiistoj‎
Endosimbioto

**Endosimbionto** estas viva estaĵo kiu vivas en la korpo de alia viva estaĵo. Male al parazito, endosimbionto ne malutilas, kaj eĉ utilas al la estaĵo (mastro) en kiu ĝi vivas.

La kunvivado de endosimbionto kaj ĝia mastro estas formo de simbiozo tiel nomata endosimbiozo.

Oni pensas, ke diversaj organeloj de la eŭkariotaj ĉeloj origine estis endosimbiontaj bakterioj.

Kategorio:Vivaĵoj
Granda Ursino (konstelacio)

La **Granda Ursino** estas la tria plej granda konstelacio de tera ĉielo kaj estas sufiĉe fama. Ĝi estas tre facile distingebla pro la formo de kulero, plugilo aŭ ĉaro, kiun konsistigas ĝiaj sep plej lumaj steloj. Populare, tiuj sep steloj estas foje konsiderataj kiel propra konstelacio, nomata en Usono *"La granda kulero"*, en Britio nuntempe *"La plugilo"*, antaŭe tie kaj ankoraŭ nun en Skandinavio *"La ĉaro de Karlo"*, en Hindio *"La sep saĝuloj"*.

## Sciencaj informoj 
: Latina nomo: *Ursa Major*
: Latina nomo (genitiva): *Ursae Majoris*
: Mallongigo: UMa
: Grandeco: 1280° kvadrataj
: Meridio: 21:00, 20 aprilo

## Steloj 
[eta|maldekstra|180ra|Kiel trovi la [Polusa Stelo|Polusan Stelon kaj Arkturon per la Granda Ursino]]
La du plej brilaj steloj de la Granda Ursino (Dubhe kaj Merak, *α kaj β Ursae Majoris*) indikas la vojon al la Polusa Stelo, *α Ursae Minoris*, en la konstelacio Malgranda Ursino.

## Mitologio 
[eta|maldekstra|180ra|La Granda Ursino, [Johannes Hevelius, *Uranographia*, 1690]]
Laŭ la helena mitologio, Kalisto estis unu el la preferitaj nimfoj de Artemiso. Kun la diino, ŝi ĉasadis.
Iun tagon, Zeŭso vidis ŝin dormantan en arbaro kaj perfortis ŝin. Ĉar Artemiso rekomendis ĉastecon, Kalisto provis kaŝi la aferon sed, post kelkaj monatoj, ŝia gravedeco videbliĝis. Tiom furioza estis Artemiso, ke ŝi ekzilis Kaliston.

Kiam Kalisto naskis sian filon, Arkason, Hera malkovris la trompadon de sia edzo Zeŭso. La diino ŝanĝis Kaliston en urson.

En la nokta ĉielo, la Granda Ursino rondiras ĉirkaŭ la Polusa Stelo.

[eta|maldekstra|300ra|La Granda Ursino super la rivero Rhone, [Vincent Van Gogh, 1888]]

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.allthesky.com/constellations/ursamajor 
* http://www.alcyone.de/SIT/bsc 
* http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/UMa.htm 
* http://www.ianridpath.com/startales/ursamajor.htm


Kategorio:Konstelacioj
Kategorio:Ursoj en populara kulturo
Sinclair Lewis

**Harry Sinclair LEWIS**  (naskiĝis la 7-an de februaro 1885, mortis la 10-an de januaro 1951) estis usona verkisto.

Kiel filo de kuracisto li naskiĝis en Sauk Center, Minesoto. Li studis en Yale kaj poste laboris kiel ĵurnalisto kaj en eldonejo.

Kiel verkisto li famiĝis pro sia romano *Main Street* (1920). Pro sia romano *Arrowsmith* (1925) Lewis premiiĝis per la Premio Pulitzer, kiun li rifuzis.

En la jaro 1930 li - kiel unua amerikano - estis honorata per la Premio Nobel de Literaturo pro "Lia bonega kaj vivanta arto en vivpentraĵo, pro lia talento krei rolulojn kun akreco kaj humuro."

Sinclair Lewis mortis en Romo.

## En Esperanto 
Ŝajnas ke nenio estis tradukita de li.

## Listo de verkoj 
* *Our Mr. Wrenn* (romano, 1914)
* *The Trail of the Hawk* (1915)
* *Free Air* (romano, 1919)
* *Main Street* (romano, 1920)
* *Babbitt* (romano, 1922)
* *Arrowsmith* (romano, 1925)
* *Mantrap* (romano, 1926)
* *Elmer Gantry* (romano, 1927)
* *The Man Who Knew Coolidge* (romano, 1928)
* *Dodsworth* (romano, 1929)
* *Ann Vickers* (romano, 1933)
* *Work of Art* (romano, 1934)
* ''It Can't Happen Here* (romano, 1935)
* *Selected Short Stories* (rakontoj, 1935)
* *The Prodigal Parents* (romano, 1938)
* *Bethel Merriday* (romano, 1940)
* *Gideon Planish* (romano, 1943)
* *Cass Timberlane* (romano, 1945)
* *Kingsblood Royal* (1947)
* *The God-Seeker* (romano, 1949)
* *World So Wide'' (romano, eld. 1951)

## Eksteraj ligiloj 
* http://nobelprize.org/literature/laureates/1930 
* http://lilt.ilstu.edu/separry/lewis.html
* http://etext.library.adelaide.edu.au/l/lewis/sinclair 
* http://www.angelfire.com/ego2/olko/cgi-bin/lewis-lecture.html 

Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Erik Axel Karlfeldt

**Erik Axel KARLFELDT**, origine: Erik Axel ERIKSSON (naskiĝis la 20-an de julio, 1864, mortis la 8-an de aprilo, 1931) estis sveda poeto.eta|dekstra|Erik Axel KarlfeldtKarlfeldt naskiĝis en Fölkarna. Li studis en Uppsala, poste li laboris kiel instruisto kaj bibliotekisto. En la jaro 1904 li iĝis membro de la Sveda Akademio, kies sekretario li estis de 1912 ĝismorte.

Pro sia verkaro li en la jaro 1931, postmorte, gajnis la Nobel-premion pri literaturo. Li mortis en Stokholmo.

## Listo de verkoj 
* *Vildmarks- och kärlekvisor* (1895)
* *Fridolins visor* (1898)
* *Fridolins lustgård och Dalmålningar på him (1901)
* *Floro och Pomona* (1906)
* *Flora och Bellona* (1918)
* *Hösthorn* (1927)

## En Esperanto aperis 
*La prapatroj* ; *Plenrajta kolero* ; *Vagabondo* ; *Temp atenda* ; *Ĉieliro de Profeto Elija* ; *Virgulino Maria* ; *Portas la nomon Sopir la kastelo* ; *Malsano* ; *Gejunularo* / Trad. Gustav Johansson, Magda Carlsson. - En: Sveda antologio : Unua parto, vol II. ; p.284 - 296

Krome, Ferenc Szilagyi publikigis *Birdo* en sia kolekto da tradukoj *Tra mia prismo''.

## Rete legebla en Esperanto 
* Edeno 
* La okuloj viaj flamas 

Kategorio:Svedlingvaj poetoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Membroj de la Sveda Akademio
Kategorio:Stokholmanoj
Kategorio:Universitato de Upsalo
Kategorio:Svedaj poetoj
Drako (konstelacio)

La **Drako** estas unu el la 88 modernaj konstelacioj de tera ĉielo, la oka plej granda.

## Sciencaj informoj 
: Latina nomo: *Draco*
: Latina nomo (genitiva): *Draconis*
: Mallongigo: Dra
: Grandeco: 1083° kvadrataj
: Meridio: 21:00, 20 julio

## Mitologio 
En la helena mitologio la Hesperidinoj estis nimfoj, filinoj de la titano Atlaso. Kaŭranta sur la pinto de la monto Atlaso, en Maŭritanio, tiu giganto portadis surŝultre la ĉielon, pro puno de Zeŭso.

Sur la deklivoj de la monto kreskis pomarboj. Kelkaj el ili produktis orajn pomojn. Drako kuŝis ĉe la enirejo de la ĝardeno. Nur la Hesperidinoj rajtis plukti la fruktojn. Iun tagon alvenis Heraklo. Dek du laborojn li devis plenumi por esti pardonita pri antaŭa grava kulpo. La dekunua laboro konsistis en la pluktado de orpomoj en la ĝardeno de Hesperidinoj. Por eniri la ĝardenon, li unue mortigis la drakon.

Poste li vizitis Atlason kaj demandis pri la pomoj. Atlaso proponis iri mem serĉi ilin, ĉar ili estis malfacile troveblaj. Ĉu Heraklo bonvolu dum tiu tempo porti la ĉielon? Heraklo konsentis sed, tiel feliĉa pro neatendita libereco, li ne plu deziris porti la ĉielon. Li petis al Heraklo iom pli porti denove por ke li ripozu. Heraklo konsentis, sed diris ke tamen necesus helpi dum momento por plifaciligi sian potmanieron. Atlaso ekprenis la ĉielon kaj tuj Heraklo forkuris kun la pomoj en la korbo.

Herkulo estas la latina nomo de Heraklo kaj ankaŭ nomo de konstelacio. En la ĉielo, Herkulo staras genuanta sur la dekstra genuo, kaj premas la kapon de la drako per sia maldekstra piedo. Tri belaj steloj desegnas la kapon de la drako, kiu direktas al la Liro. La alfa stelo Thuban situas en la vosto, kiu ondiĝas inter la Granda Ursino kaj la Malgranda Ursino.

## Referencoj 

Kategorio:Konstelacioj
Michelle Pfeiffer

eta|maldekstre|220ra|Michelle Pfeiffer en 1985-
**Michelle PFEIFFER** (naskiĝis la 29-an de aprilo 1958 en Santa Ana, Kalifornio) estas usona aktorino kaj kantistino.

Post kelkaj sukcesoj en beleckonkursoj sekvis varbofilmetoj kaj malgrandaj roloj en televidaj produktaĵoj kaj filmoj. Ŝi famiĝis en la jaro 1982, per rolo en la filmigita muzikalo *Grease 2*. En sia posta kariero ŝi trifoje estis nomumita por la Oskaro kaj kvinfoje por la Golden Globe, kiun ŝi unufoje gajnis.

En 1981 ŝi edziniĝis al la aktoro Peter Horton, sed la paro disiĝis. En 1993 ŝi adoptis knabinon kaj poste edziniĝis al la produktoro David E. Kelley. Unu jaron poste naskiĝis filo.

## Filmaro 
### Televido 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.pfeiffertheface.com
* http://michellepfeiffer.org
* http://michelle.pfeiffer.net 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj teatruloj
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj manekenoj
MUD (ludo)

**MUD** (angle: *Multi-User Dungeon*, kelkfoje ankaŭ *Dimension* aŭ *Domain*) estas retkomputilludo, kio kunigas elementojn de rolludoj kaj retaj babilejoj.

La plej famaj MUD-oj en Esperanto estas Esperanto MUD kaj Virtuala Esperanta-Kongreso (VEK).

Dosiero:Mapperkmud.png|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mudos.org  
* http://www.mudconnector.com  
* http://www.mudmagic.com  
* http://www.ludd.luth.se/mud/aber/mud-history.html  

Kategorio:Rolludoj
Kategorio:Rolludaj videoludoj
Kategorio:Videoludoj
Esperanto MUD

**Esperanto MUD** estas MUD (MultUzanta Dimensio) en Esperanto kun anglaj tradukoj. Nathan KOVAC de la firmao Lost in Code (perdita en kodo) estras la projekton (tiu firmao jam kreis anglalingvan komputilludon Sorren kiu havas 54.000 ludantojn). Ĝi estas mezepoka fantazia ludo en kiu la ludantoj komencas malaltnivele kaj akiras lertecon kaj potencon. La ludanto povas elekti inter multaj rolaj profesioj kaj rasoj. La ideo estas ke la plejmulto da personoj pli bone lernas interage ol per farado de kursoj, kaj ili rapide akiros konon de Esperanto ludante.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro (esperante kaj angle)
* Projekta priskribo 
* Projekta buĝeto 
* Leganto's Esperanto MUD (angle kaj esperante)

Kategorio:Esperanto-projektoj
Esperanto-Klubo de Norda Teksaso

120px66px
La **Esperanto-Klubo de Norda Teksaso** estas la Esperanta grupo por la regiono ĉirkaŭ Dalaso, Teksaso, Usono. Ĝi kunvenas kutime monate, la duan sabaton de ĉiu monato en la urbocentro de Dalaso. Laŭ la stato de 2016 kontaktuloj estas *Earl "Jarlo" Bills* en Dalaso, *"Filipo" Phil Dorcas* en Fort Worth kaj *Fred Meyer* en Sherman.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la Esperanto-Klubo de Norda Teksaso
* Lokaj grupoj de ELNA

Kategorio:Usonaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Teksaso
Altaro

eta|Altaro

**Altaro** aŭ **arao** estas rita tablo, sur kiu estas farataj religiaj oferoj aŭ aliaj agoj. Altaroj estas uzataj en multaj religioj, ekzemple en budhismo, hinduismo, pluraj formoj de kristanismo (sed malofte en multaj formoj de protestantismo kaj pentekostismo), novpaganismo, ŝintoismo kaj taoismo.

En kristanaj preĝejoj ekzemple povas esti multaj flankaj altaroj kaj kapeloj, sed ĉiam estas plej grava ĉefaltaro en la centra celo de la preĝejo. En katolikaj preĝejoj, ĉe tiu oni gardas la hostion.

## Vidu ankaŭ 
* Altarero
* Ĉefaltaro
* Monto El Altar

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Altaroj de *Katolika enciklopedio*
* Historio de Kristana altaro de *Katolika enciklopedio*
* Eseo pri hindua hejma altaro 
* Kiel konstrui altaronpor Dia de los Muertos 
* Thor Stalli Nov-pagana altaro por Toro

Kategorio:Religio
Kategorio:Arkitekturaj eroj