open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fülöp Stein

**Fülöp Stein** [fulop ŝtejn], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Stein Fülöp** estis hungara psikiatro, adiktologo.

 naskiĝis  en Nitro (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempe en Slovakio), li mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
 devenis el juda familio. Li akiris medicinan diplomon en Universitato de Vieno. Post siaj studoj li komence laboris en ministerio, poste en frenezulejo (komprenu: psikiatriejo), pli poste ĉefkuracisto en instituto. Li iniciatis la kontraŭalkoholan movadon en Hungario ĉirkaŭ 1900. En 1901 li fondis la Bontemplan Ordenon en Budapeŝto, kies avangardo kaj spirita gvidanto li estis ĝis sia morto. Li ricevis la titolon de reĝa konsilisto pro siaj servoj. Li verkis multajn artikolojn kaj studojn en hungaraj kaj eksterlandaj gazetoj pri la temo de alkoholo, neŭrologio kaj higieno, pere de tio li estis jam tiam adiktologo aŭ dependecologo, kiam tiu ĉi branĉo eĉ ne ekzistis. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Az alkoholizmus ellen való védekezés hazánkban.* (1901)
* *Az iszákosság és annak leküzdése.* (1913)
* *Alkohol és venerikus betegségek.* (1917)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* datenoj hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj psikiatroj
Kategorio:Hungaraj adiktologoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Uri Zohar

**Uri ZOHAR** ( [ˈuʁi ˈzoaʁ] naskiĝnomo **Dziadek**, ז'אדק; naskiĝis la 6-an de novembro 1935 en Tel-Avivo; mortis la 2-an de junio 2022 en Jerusalemo) estis israela filmreĝisoro kaj aktoro. En 1977, li ŝanĝis sian profesion kaj vivstilon kiel parto de la Ba'al Tshuva movado kaj fariĝis ultraortodoksa rabeno. 

Zohar, kiu reĝisoris kelkajn popularajn israelajn filmojn en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, poste konvertiĝis al judismo, fariĝante rabeno.  

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Eltiraĵo de Miaj Amikoj, Ni Estis Rabita
*  (hebree)
* Uri Zohar: La Inventinto de Moderna israela Kino
* Enarkivigita paroladojn ĉe TorahAnytime.com
* Uri Zohar ĉe Nacia Israela Novaĵo

Kategorio:Israelaj aktoroj
Kategorio:Israelaj reĝisoroj
Kategorio:Israelaj rabenoj
Apnea subakva naĝado

**Apnea subakva naĝado**, ankaŭ nomata **Liberplonĝado** (el la angla "  *free*  " kaj "  *dive*  ") estas subakva naĝado dum oni retenas la spiron (apneo). Ĉi tiu plej frua formo de subakva plonĝado estas ankoraŭ praktikata por kaj sportaj kaj komercaj celoj.

La unuaj atestoj pri perlo- kaj sponguloplonĝistoj aperas jam en antikveco.

## Priskribo 
Kiel ekstrema sporto, tiu aktiveco implikas la libervolan ĉesigon de spirado subakve dum vojaĝado longajn distancojn aŭ malsuprenirado al grandaj profundoj. Kvankam komence ĝi povas ŝajni kiel fizika trejnado, la sporto de liberplonĝado baziĝas ĉefe sur mensa malstreĉiĝo de la individuo, bona nutrado kaj hidratado, la antaŭenigo de mamulaj refleksoj ĉe homoj, kaj trejnado en hipoksiaj medioj kaj altaj hidrostatikaj premoj, kie gasoj estas draste kunpremitaj kaj pulmvolumeno estas konsiderinde reduktita. 
Ĉi tiu aparta agado praktikas malsupreniron al la marprofundoj per liberaj pulmoj, tio estas, sen tradicia plonĝekipaĵo kiel ekzemple tubspirado. Komence, la disciplino permesis al homoj malsupreniri kelkajn metrojn (30 metrojn kun varia pezo en 1849), sed kiam la praktikoj fariĝis pli sofistikaj, ĝi atingis la limon de 120 metroj kun varia pezo, do ŝnuro ligita al perfekte vertikala ankro estis necesa por eviti senorientiĝon de la liberplonĝisto. Per ĉi tiu mekanismo, oni nur sekvas la ŝnuron dum la malsupreniro kaj supreniro sen devi orientiĝi malfermante la okulojn.
eta|9a jarcenta ilustraĵo de perla plonĝisto
Ekzemploj de tiaj aktivecoj estas tradiciaj fiŝkaptadaj teknikoj, konkurenciva kaj ne-konkurenciva naĝado, konkurenciva kaj ne-konkurenciva submara ĉasado (angle *spearfishing*) kaj plonĝada fotografio, samtempigita naĝadon, subakva futbalo, enakva rugbeo, subakva hokeo, subakva cela pafado kaj tubspirado (angle *snorkeling*). Estas ankaŭ gamo de "konkurenciva apnea" disciplinoj; en kiu konkursantoj provas atingi grandajn profundojn, tempojn aŭ distancojn sur ununura enspiro.

Ĉi tiu sporto ankaŭ estas konsiderata ekstrema sporto, kun plonĝistoj provantaj atingi grandajn profundojn kaj distancojn en ununura plonĝo kiu daŭras kiel eble plej longe. La rekordo en liberplonĝado, en 2018, estas profundo de 253 metroj (starigita de Herbert Nitsch) kaj statika spirtenada tempo de 11:54 minutoj (starigita de Branko Petrović).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Natalia Molchanova
* Audrey Mestre
* Alessia Zecchini
* Nicholas Mevoli

## Eksteraj ligiloj 
* AIDA Internacio
* DeeperBlue retejo
* "Freediving" punktoj

Kategorio:Unupersonaj sportoj
Kategorio:Subakvado
Drakboato

eta|400x400ra|Draka boato
[dekstra|eta|250x250ra|La plej longa drakboato (*Kambojika Putta Khemara Tarei*) sur montriĝo apud la Reĝa Palaco en [Pnompeno, Kambodio.]]
**Drakboato** () estas boato (en formo de granda kanuo) kies ŝipanaro konsistas el 12 aŭ 22 pagajistoj aŭ remistoj (DB12 kaj DB22), kie unu el ili estas la tamburisto, kiu direktas la batritmon, kaj alia estas la stiristo, kiu direktas la boaton. La tamburisto sidas en la pruo de la boato, ludante grandan tamburon por doni la ritmon al la remistoj. La remistoj sidas po dek ĉe ĉiu flanko, kaj stiristo estas ĉe la pobo. Kutime la boato estas ornamita kun drakokapo kaj vosto. 

Nuntempe, ĝi estas uzata por ritaj (ceremoniaj) kaj sportaj celoj. Sportaj "drakoj" nomiĝas drakboatoj. **Oficialaj konkursoj okazas nur en 10-seĝaj kaj 20-seĝaj** boatoj super distancoj de 200, 250, 500, 1000 kaj 2000 metroj en viraj, virinaj kaj miksitaj klasoj. Konkursojn reguligas la Internacia Federacio de Drakboatoj (IDBF) kaj estas inkluditaj en la programo de la Mondaj Ludoj, kaj antaŭe ankaŭ estis inkluditaj en la programo de la Sudorient-Aziaj Ludoj. Mondaj kaj kontinentaj ĉampionecoj okazas. La estraro, la Internacia Federacio de Drakboatoj, prezentis kandidatiĝon por inkluzivi drakboatojn en la programon de la Someraj Olimpikoj, kiu nuntempe estas konsiderata de la IOC.

La historio de ĉi tiu sporto komenciĝis antaŭ pli ol 2000 jaroj en Ĉinio (vidu Drakoboatan Festivalon ). Dum ĉi tiu periodo, "drakoboatoj" akiris tian popularecon tie, ke hodiaŭ, laŭ la Internacia Federacio, estas proksimume 50 milionoj da homoj en tiu lando praktikantaj kaj konkurantaj en turniroj. Krome, drakoboata vetkuro estas populara en Eŭropo (300 000 partoprenantoj), Kanado kaj Usono (90 000 partoprenantoj). Ĉe ĉiujaraj sportfestivaloj, pli ol 200 teamoj reprezentantaj siajn landojn, klubojn kaj organizojn konkuras pri venko.

La ĉefa ŝlosilo al bona remado en drakboato estas unuforma remado, aŭskultado kaj kunlaboro. Nur teamo, kiu remas kune, samrapide kaj kun bona sinergio, povos disvolvi rapidon kaj venki.

La vasta disvolviĝo de "drakoj" en Azio, la alirebleco de ĉi tiu speco de remado, kiu ne postulas iujn ajn specialajn kapablojn por komenci trejnadon, kaj ne ekzistas aĝlimoj, kontribuis al la fakto, ke ĉi tiu sporto altiris la atenton de evoluintaj sportlandoj sur ĉiuj kontinentoj

## En Esperanto aperis 
* Lu Xun: *La Drakboata Festo* (1922)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Festivalo de Draka Boato (d:Q1254268)

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Ĉinaj inventoj
Kategorio:Ŝipspecoj
Kategorio:Kanuado
Drakboata sporto

[eta|Drakboatoj en [Milano 2012]]
**Drakboatvetkuro** implikas konkursojn per drakboatoj, kies celo estas kovri certan distancon sur akvo en la plej mallonga ebla tempo.

Por internaciaj konkursoj, la divido en ĉampionecojn por naciaj teamoj kaj ĉampionecojn por klubaj teamoj (klubteamaj ĉampionecoj) estas karakteriza.

Internaciaklasaj drakboatoj, kiuj estas pli malgrandaj ol tradiciaj modeloj pro transportkostoj, portas 22 homojn, inkluzive de 20 pagajistoj.

Ĉi tiu sporto estas unu el la plej teamaj sportoj en la mondo, konsiderante ke estas 22 aktivaj ŝipanoj sur la boato, male al futbalo, kie estas duono de tiom. Boato kun plena ŝipanaro povas pezi pli ol du tunojn, kio estas kiel granda terena veturilo. Multaj kompanioj uzas ĉi tiun sporton por teamkonstruado.

La vetkuroj okazas sur distancoj de 200, 500, 1000, 2000 kaj 5000 metroj. Kategorioj estas dividitaj laŭ aĝo kaj sekso (miksitaj seksoj ankaŭ eblas).

## En Esperanto aperis 
* Lu Xun: *La Drakboata Festo* (1922)

* "Drakboata Festo kaj *zongzi*-o" Unesko-Kuriero, n-ro 2 (Apr-Jun 2025) "Manĝaĵoj: kio kunigas nin", pĝ. 55.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Festivalo de Draka Boato (d:Q1254268)

## Eksteraj ligiloj 
* Internacia Drakoboata Federacio (IDBF)
* Eŭropa Federacio de Drakoboatoj (EDBF)
* Internacia Kanua Federacio (ICF)
* Eŭropa Kanua Asocio (ECA) |

Kategorio:Kanuado
Kategorio:Teama sporto
Suĝoŭo (Anhujo)

**Suĝoŭo,** per simpligita ĉina skribo **宿州,** per pinjino *Sùzhōu,* antaŭe romanigita *Suchow* estas prefektuja (triaranga) milionurbo en provinco Anhujo en Ĉina Popola Respubliko. Ĝi estas mallongigita kiel "Su".
eta|maldekstre|

## Demografio 
En 2020 la prefektujnivela loĝantaro estis  homoj.

## Geografio 
La urbego kuŝas en suda parto de la Nordĉina Ebenaĵo inter du riveroj sur areo  km² kaj administras 5 dividojn. Provinca sidejo Hefejo troviĝas 201, Boĝou 203, Vuĥu 286, Ŝanhajo 497, ĉefurbo Pekino 702 km laŭ https://www.distancefromto.net/.

## Historio 
Tiu areo antaŭe estis la distrikto Su (宿县). Dum la milito kontraŭ Japanio la teroj estis okupitaj kaj la japanaj aŭtoritatoj inter 1938 kaj 1944 aldonis la areon al la provinco Huaihai, kreita de la marioneta registaro. Sub komunista kontrolo en 1949 speciala distrikto (宿县专区) estis establita.

## Ekonomio 
En 2019 Suĝoŭo estis integrita ekonomie al la Jangzia Riverdelto. La prefektujnivela areo estas kreskanta agrikultura potenco kaj nacie fama produktadbazo por grenoj, kotono, oleo, fruktoj kaj legomoj, krome ĝi estas ankaŭ grava bredejo.

## Eduko 
Sola universitato kaj 2 altlernejoj funkcias en Suĝoŭo.

## Trafiko 
eta|maldekstre|
La prefektujurbo estas bone ligita per fervojaj kaj ĉefvojaj linioj, ja la ebena areo helpas la trafikajn instalaĵojn. Kelkaj riveroj estas navigeblaj. Proksima flughaveno ne ekzistas.

## Klimato 
La klimato estas humida subtropika klimato kun musona influo laŭ klimata klasifiko de Köppen: Cwa kun kvar apartaj sezonoj. La vintroj estas humidaj kaj malvarmaj kun malaltaj precipitaĵoj; dum la someroj estas varmaj kaj humidaj. La jara averaĝa temperaturo estas  kaj varias inter . Jare averaĝe pluvas 878 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed  pli ofte de junio ĝis aŭgusto.
eta|

## Vidindaĵoj 
* preĝejoj
* muzeo pri vinkulturo
* festivaloj
* Nacia Arbara Parko

## Ĝemelurboj 
* 

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Urboj de Ĉinio
Kategorio:Milionurboj
Patrinoj (filmo)

**Patrinoj - Äidit - Mothers** (2025) estas duonhora esperantlingva kontraŭmilita filmo el Finnlando, reĝisorita de Anna Andersson. La filmo estis prezentita en kelkaj filmfestivaloj kaj dum la UK 2025.

Anna Andersson trovis Esperanton hazarde, kiam ŝi planis la filmon, kaj ŝi rimarkis, ke uzante Esperanton ŝi povas levi la kontraŭmilitan rakonton sur pli ĝeneralan nivelon tiel ke ĝi ne ligiĝas nur al iu unuopa konflikto nuntempa. Finnaj esperantistoj tradukis la scenaron de la filmo kaj trejnis la profesiajn aktorojn uzi Esperanton.

## Intrigo 
La filmo rakontas pri la malfacilaj elektoj de ordinaraj homoj en imagata totalisma ŝtato, kondukanta agresan militon. 

## Financado 
La Fondumo Esperanto subvenciis la filmon per la sumo de 10 000 eŭroj kaj la urbo Espoo ankaŭ subtenis la projekton.

## Ligiloj 
* Patrinoj - Mothers trailer
* riimucreative.com/riimu-films/
* Fotoj ĉe Instagramo

## Referencoj 
Kategorio:Esperanto-filmoj
Kategorio:Finnlandaj filmoj
Kategorio:Esperanto en 2025
Rami Saari

**Rami SAARI** (; n. la 17-an de septembro 1963, en Petaĥ Tikva, Israelo) estas israela poeto, tradukisto, lingvisto kaj literaturkritikisto.

Li havas magistran diplomon de la Universitato de Helsinko pri semida lingvistiko kaj pri la sciencoj de parolaj lingvoj kaj kulturoj. Lia doktora disertacio pri lingvistiko ĉe la Hebrea Universitato temis pri la morfologio de la malta lingvo. La doktorecon publikigis Carmel Publishing kiel libro titolita "Maltaj Prepozicioj" (2003) 

Saari laboras kiel literatura tradukisto, literatura kritikisto kaj preleganto pri la hebrea lingvo. De 1988 ĝis marto 2012, li publikigis sep volumojn de sia propra hebrea poezio kaj tradukis pli ol kvindek librojn el la albana, estona, finna, hungara, greka, portugala kaj hispana lingvoj en la hebrean. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Israelaj lingvistoj
Kategorio:Israelaj poetoj
Kategorio:GLAT-poetoj
Kategorio:Tradukistoj al la hebrea lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la portugala lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la malta lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la hungara lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la greka lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la estona lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la turka lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la finna lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la albana lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la hispana lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la kataluna lingvo
Peĉerskij distrikto

La **Distrikto Peĉerskij** () estas urba distrikto de Kijivo, la ĉefurbo de Ukrainio. Ĝi situas ene de la samnoma historia kvartalo, sed ankaŭ inkluzivas kelkajn aliajn historiajn areojn. La kvartalo Peĉersk (ukraine: *Печерськ*) situas sur la montetoj apud la dekstra bordo de la Dnepro. Ĉi tiuj du geografiaj unuoj ofte konfuziĝas unu kun la alia. La distrikto Peĉerskij povas esti konsiderata la koro mem de Ukrainio. Multaj gravaj stratoj trairas la distrikton, kiel ekzemple Bankstrato (ankaŭ konata kiel *Bankova*) kie troviĝas la Prezidenta Administracio de Ukrainio; Ĥreŝĉatik strato aŭ simple, kiu estas vaste asociita kun la centra Kievo, kaj multaj aliaj. En ĝi travoĝas multe da kijivaj vindidaĵoj, inkluzive de la Monaĥejo de la Grotoj, la Palaco Klov, la Nacia Muzeo pri la Historio de Ukrainio en la Dua Mondmilito kaj la Domo kun ĥimeroj.

## Historio 
Peĉersk estas unu el la plej gravaj kulturaj areoj de Kijivo, la loko de la Monaĥejo de la Grotoj de Kievo, de kiu ĝi ricevis sian nomon (*peĉera* estas la ukraina por "kaverno"). La setlejo proksime al la monaĥejo formiĝis iam en la 12-a jarcento.
De la 18-a jarcento ĝis la mezo de la 20-a jarcento, Peĉersk kiel setlejo fariĝis la administra centro de la urbo kiam la malnova fortikaĵo Kievo estis konstruita, kiu funkciis kiel grava milita fortikaĵo en la Rusia Imperio kaj poste en Sovetunio. Pro tio, novaj kvartaloj kaj areoj estis aldonitaj al ĝia rekta administrado.
En januaro 1918, la kvartalo estis la centro de la Ribelo de la Arsenalfabriko. La ribelo estis subpremita kaj tio kondukis al la malvenko de la Ukrainaj Naciaj Fortoj kaj la kapitulaco de la urbo Kievo al la rusiaj sovetaj fortoj.
Poste multaj administraj, edukaj, esploraj kaj kulturaj institucioj estis fonditaj en la kvartalo, kiel ekzemple la Centra Balotkomisiono, du universitatoj kaj pluraj teatroj.

## Politika centro 
Ekde la 1930-aj jaroj, Peĉersk ankaŭ estas konsiderata la politika centro de la urbo, kaj la frazo "Peĉerskaj Montetoj" fariĝis metonimo por la ukraina registaro kaj/aŭ politika elito. Tio rilatas al multaj branĉoj de la Registaro de Ukrainio, kiel ekzemple la Verĥovna Rada (parlamento), la oficejo de la Prezidanto, la Kabineto de Ministroj de Ukrainio (antaŭe la kabineto de la Ukraina SSR), kaj la Supera Kortumo de Ukrainio, kiuj situas proksime unu al la alia.

Tamen, ĉi tiu "politika areo" estas fakte la historia kvartalo Lipki ene de la Peĉerskij-distrikto, ne la Peĉersk-kvartalo mem. Lipki ankaŭ estas rimarkinda pro sia kohera kaj distinga sovetia arkitekturo, intence desegnita kiel elita kvartalo de registaraj konstruaĵoj kaj la plej alta rezidejo de ŝtatoficistoj.

## Bildaro 

Будинок із химерами хмари.jpg|Domo kun ĥimeroj
Києво-Печерська лавра. Київ.JPG|Monaĥejo de la Grotoj
Flag of Pechersk district in Kyiv.svg|Flago de la distrikto

## Vidu ankaŭ
* Peĉersk

Kategorio:Distriktoj de Kievo
Claire Corlett

**Claire CORLETT** (n. ) estas populara kanada voĉaktoro. Ŝi estas konata ĉefe kiel la voĉo en angla de Sweetie Belle en la televida serio My Little Pony: Friendship Is Magic kaj Tiny en la serio *Dinotren*. Ŝi ekkarieris kiam ŝia patro Ian James Corlett sendis voĉpruvon kiam ŝi estis nur kvin-jaraĝa al agento.

Ŝi kunlaboris ankaŭ en la televida filmo *Smart Cookies* kun la aktorino Michelle Creber.

## Eksteraj ligiloj
* Claire Corlett ĉe imdb.com

Kategorio:Kanadaj aktoroj
Kategorio:Kanadaj voĉaktoroj
Kategorio:Humuristoj‎
Ŝevĉenkivskij distrikto

La **Distrikto Ŝevĉenkivskij** () estas urba distrikto de la urbo Kijivo, la ĉefurbo de Ukrainio. Ĝi estis origine establita la 4-an de aprilo 1937, kvankam en 2001 ĝia areo estis pligrandigita post aneksado de la antaŭaj distriktoj Radianskij kaj Starokivskij.

La distrikto estas historie signifa, ĉar ĉi tie sur la monteto Malnova Kievo, la apostolo Sankta Andreo starigis la krucon; ankaŭ la fama Ora Pordego de Kievo, la ĉefa enirejo al la mezepoka urbo Kievo situas en la distrikto, same kiel la tri ĉefaj preĝejoj de la urbo: Sankta Sofia, Sankta Miĥaelo kaj Sankta Andreo. Krome, en ĉi tiu distrikto la unua parlamento de Ukrainio kunvenis ĉe la Ukraina Klubo kaj deklaris sendependecon en 1917.

## Bildaro 

Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg|Ora Pordego de Kievo
St.MichaelsGoldenDomedCathedral.JPG|Monaĥejo Sankta Mikaelo de la Orumitaj Kupoloj
Flag of Shevchenkivskyi District.png|Flago de la distrikto

Kategorio:Distriktoj de Kievo
Pascal Quignard

**Pascal QUIGNARD** (naskiĝis la 23-an de aprilo 1948, Verneuil-sur-Avre, departemento Eure) estas franca verkisto, romanisto, eseisto, tradukisto, kaj gajninto de la Premio Goncourt (2002).   Li estas plej konata pro siaj romanoj Le Salon de Württemberg (1986), La Ŝtuparo de Chambord (1989), kaj Ĉiuj Matenoj de la Mondo (1991).

Li ankaŭ estis muzika esploristo, violonĉelisto, kaj fondinto de la Versailles Baroka Opero kaj Teatro Festivalo, kiun li mem reĝisoris; li ankaŭ verkis la scenaron por la filmo *Tous les matins du monde*. En 1994, li forlasis ĉian publikan oficon kaj tute izoliĝis por koncentriĝi pri verkado. Lia verko efektive multiĝis de tiam.

## Verkaro 
* *Le Lecteur*, 1976
* *Carus*, 1979
* *Le Vœu de silence*, 1985
* *Le Salon du Wurtemberg*, 1986
* *Les Escaliers de Chambord*, 1989
* *Tous les matins du monde*, 1991 (pri Marin Marais)
* ''L'Amour conjugal*, 1994
* *Le Sexe et l'Effroi*, 1994
* *Vila Amalia* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* *Tous les matins du monde'', filmo

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio (france)
* Kritika bibliografio (Auteurs.Contemporain.Info) (france)
* Libro de literaturaj ombroj gajnas Goncourt premio

Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo
Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio
Kategorio:Premiitoj de Premio Goncourt
Kategorio:Homoj de Eure
Kategorio:Francaj verkistoj
Roberto Calasso

**Roberto CALASSO** (n. la 30-a de majo 1941 en Florenco – m. la 28-a de julio 2021 en Milano) estis itala eseisto kaj kultur-filozofia verkisto, kies plej gravaj verkoj estis tradukitaj en multajn eŭropajn lingvojn. Li ankaŭ estis direktoro de la eldonejo *Adelphi Edizioni* en Milano.

Calasso estas tradukisto de Nietzsche, Kafka, Karl Kraus.

## Verkaro 
### Romanoj 
* L’impuro folle / Malpura frenezulo (1974)
* La rovina di Kasch / Ruinoj de Kas (1983)
* Le nozze di Cadmo e Armonia / La Geedziĝo de Kadmo kaj Harmonia (1988, Eŭropa Eseo-Premio Charles Veillonne , 1991, Premio por Franca Fremda Libro de la Jaro, 1992; ilustrita eldono 2009)
* Ka (1996)
* K (2002)
* Rosa Tiepolo (2006)
* La Folie Baudelaire / La frenezo de Baudelaire (2008)

### Eseoj 
* I quarantanove gradini/Kvardek naŭ Ŝtupoj (1991)
* Sentieri tortuosi. Bruce Chatwin Fotografo/ Winding Paths. Bruce Chatwin  - fotisto (1998)
* La letteratura e gli dèi / Literaturo kaj la dioj (2001, Premio Bagutta)
* Cento lettere a uno sconosciuto / Cent leteroj al nekonata adresato (2003)
* La follia che viene dalle Ninfe/Frenezo sendita de la nimfoj (2005)
* L'ardore / Pasio (2010)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Italaj eseistoj
Kategorio:Italaj verkistoj
Carlo Emilio Gadda

**Carlo Emilio GADDA** [ˈkarlo eˈmiːljo ˈɡadda] (n. la 15-a de novembro 1893 en Milano; m. la 21-a de majo 1973 en Romo) estis itala elektroinĝeniero kaj verkisto, kiu estas precipe konata pro sia originala kaj noviga stilo, kiu estis komparata kun tiu de James Joyce. 

Lia verkado influis modernan literaturon laŭ noviga maniero, kaj teme kaj lingve, per uzado de dialektaj kaj sociolektaj elementoj same kiel vortludoj kiel kreivaj iloj.

La novbaroka eksperimenta verkisto, majstro de stiligo kaj parodio, kreis sian propran makaronian lingvon - pastiĉon, saturitan per dialektikismoj, slangaj vortoj, citaĵoj el latinaj kaj italaj klasikaĵoj, kaj sprita popollingvo.

Li estas konsiderata lingva noviganto. Li verkis en la norma antaŭmilita itala lingvo, al kiu li aldonis dialektajn kaj ĵargonajn elementojn. Menciindas ke Tommaso Landolfi verkis en simila stilo.

La satira, nealirebla kaj ofte fragmenta prozo de Gadda altiris grandan atenton ekster Italio. Tipaj trajtoj de Gadda estas ampleksa uzo de dialektaj vortoj, teknika terminologio, sciencaj aludoj kaj vortklarigoj.

## Verkaro (elekto) 
* *La madonna dei filosofi* (1931)
* *Il castello di Udine* (1934, Premio Bagutta)
* ''Le meraviglie d'Italia* (1939)
* *La jaroj* (1943)
* *L'Adalgisa* (1944, noveloj)
* *Il primo libro delle favole* (1952, noveloj)
* *Novelle dal ducato in fiamme* (1953, noveloj, Premio Viareggio)
* *La revoj kaj la folgore* (1955)
* *Giornale di guerra e di prigionia* (1955, taglibro de la Unumondo-Milito)
* *Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'' (1957, Italian Publishers' Prize; surbaze de la romano, filmo estis farita fare de Pietro Germi *The Damned Confusion*, 1959)
* *La Vojaĝoj kaj la Morto* (1958)
* *Verso la Certosa* (1961)
* *Accoppiamenti giudiziosi* (1963)
* *La cognizione del dolore* (1963, *Formentor* Internacia Literatura Premio)
* *I Luigi di Francia* (1964, parodia historio de Francio)
* *Eros e Priapo* (1967, romaneseo pri itala faŝismo)
* *La mekaniko* (1970)
* *Dua novelo* (1971)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
eta|311x311ra|Tomboŝtono
* *Il gran lombardo* – Giulio Cattaneo

Kategorio:Italaj verkistoj
Kategorio:Modernismaj verkistoj
Kategorio:Italaj militistoj de la Unua Mondmilito
Alberto Barrera Tyszka

**Alberto BARRERA TYSZKA** (naskita la 18-an de februaro 1960 en Karakaso) estas venezuela verkisto kaj scenaristo.

## Verkado 
Li estas kolumnisto por la gazeto *El Nacional* kaj skribas por la literatura revuo *Letras Libres* . Barrera Tyszka publikigis kvin romanojn (2017), plurajn kolektojn de noveloj kaj plurajn nefikciajn librojn. Li estas la scenaristo de pluraj telenoveloj produktitaj por la sudamerika merkato.
Barrera Tyszka ricevis la Herralde Roman Premion en 2006 pro sia romano *La enfermedad . En 2005, li skribis biografion de* Hugo Chávez kun sia partnero Christina Marcano,  kaj post lia morto, la romanon *Patria o muerte* , kiu gajnis la Premio Tusquets de Novela en 2015. 

## Verkaro (elekto) 
; Fikcio

* *También el corazón es un descuido*. Plaza & Janés, Mexiko-Stadt 2001.
* *La enfermedad*. Anagrama, Barcelona 2006.
* *Rating*. Anagrama, Barcelona 2011.
* *Patria o muerte*. Anagrama, Barcelona 2015.
** *Die letzten Tage des Comandante. Roman*. Übersetzt von Matthias Strobel. Nagel & Kimche, München 2016, .

;; Nefikcio
;

* kun Cristina Marcano: *Hugo Chávez sin uniforme: una historia personal*. Debate, Madrid 2005.
* *Alta Traición*. Debate, Madrid 2008.
* *Un país a la semana*. El Nacional Books, Caracas 2013.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Venezuelaj poetoj
Kategorio:Venezuelaj verkistoj
Solomjanskij distrikto

La **Distrikto Solomjanskij** () estas distrikto de la urbo Kijivo, la ĉefurbo de Ukrainio, kiu formiĝis en oktobro 2001 kiel rezulto de la administra-teritoria reformo surbaze de la distriktoj Ĵovtnevij kaj plejparto de la distriktoj Zalizniĉnij (formitaj la 9-an de aprilo 1938). La areo de la distrikto Solomianskij estas 4,05 mil hektaroj, kaj ĝi estas hejmo al 383 mil loĝantoj de Kijivo.

## Bildaro 

KPI-1st building-left.jpg|Kijiva Politeknika Instituto
Київ Товарний 2012 01.JPG|Stacidomo Tovarni
Flag of Solomianka district.svg|Flago de la distrikto

Kategorio:Distriktoj de Kievo
Tomás Ribeiro

**Tomás Antonio RIBEIRO FERREIRA**, pli bone konata kiel **Tomás Ribeiro** aŭ **Thomaz Ribeiro** (naskiĝis la 1-an de julio 1831 en Parada de Gonta (d:Q154149), Beira Alta (d:Q792092); mortis la 6-an de februaro 1901 en Lisbono) estis portugala poeto, ĵurnalisto kaj politikisto.

## Verkado 
Tomás Ribeiro elektis Victor Hugo'n kiel sian rolmodelon. Malgraŭ la ĉeesto de certa influo de realismo, la poezio de Ribeiro estas ĝenerale postromantika.

Li reprezentis la transiron de Romantikismo al Postromantikismo kaj Realismo en la portugala literaturo de la dua duono de la 19a jarcento.

Ribeiro, kune kun António Feliciano de Castilho, estis grava interpretisto de Romantikismo en Portugalio. Ili estis membroj de literatura rondo en Koimbro. Li ankaŭ estis amiko de Camilo Castelo Branco. Li skribis kiel ĵurnalisto por *Gazeta de Portugal*, *Gazeta Comercial*, *Artes e Letras*, kaj *Brasil-Portugal*, kaj fondis siajn proprajn revuojn, kiel ekzemple *Republica*, *O Improvicial*, kaj *A Opiniao*. Li skribis gravan vojaĝĵurnalon pri sia restado en Barato. Multaj el liaj poemoj aperis en la Romantika revuo *Novo Trovado*.

## Verkaro 
* *D. Jaime ou a dominação de Castela*, nacia poemo, 1862
* *A Delfina do Mal*, poezio, 1868
* *Sons que Passam*, poezio, 1868
* *A Indiana* entr'acte in verse, 1873
* *Vésperas*, 1880
* *Jornadas*, vojaĝverkado, 1873
** 1.ª parte - *Do Tejo ao Mandovi*
** 2.ª parte - *Entre Palmeiras*
** 3.ª parte - *Entre Primores*
* *Dissonâncias*, 1890
* *História da Legislação Liberal Portuguesa*, eseo, 1891-1892
* *Empréstimo de D. Miguel*, eseo, 1880
* *O Mensageiro de Fez*, poemo laŭdante Nian Sinjorinon de Carnaxide, 1900.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Portugalaj poetoj
Kategorio:Romantikaj poetoj
Kategorio:Portugalaj ministroj
Guerra Junqueiro

**Abílio Manuel Guerra JUNQUEIRO** (n. la 15-an de septembro 1850 en Freixo de Espada à Cinta, regiono Alto Trás-os-Montes (d:Q443584); m. la 7-an de julio 1923 en Lisbono) estis portugala poeto, satiristo, diplomato kaj politikisto, kiu estis unu el la plej gravaj portugalaj poetoj fine de la 19-a jarcento kaj la komenco de la 20-a jarcento.

## Verkado 
En 1874, Guerra Junqueiro publikigis la volumon *A Morte de D. João* , kiu ricevis favorajn recenzojn de famaj verkistoj kiel Camilo Castelo Branco kaj Joaquim Pedro de Oliveira Martins. Ekde tiam, li okupis centran lokon en la portugala literatura scen. Li estis konsiderita Victor Hugo de Portugalio  kaj la plej granda socia poeto. En lia laboro, li prenis demokratajn, progresemajn, kaj kontraŭklerikalajn poziciojn. Li ankaŭ aktivis kiel tradukisto. Li tradukis la verkojn de Hans Christian Andersen en la portugalan. La laboro de Guerra Junqueiro estis alte aprezita fare de la plej granda portugala poeto de la 20-a jarcento, Fernando Pessoa.

Sed li estis ĉefe agnoskita kiel poeto: lia verkaro enhavas fortajn naciismajn tonojn, sed ankaŭ inkluzivas popularajn poemojn. Lia plej fama poemo, "A pátria" (La Patrujo), estis verkita por esprimi lian seniluziiĝon pri la britaj ekspansiismaj politikoj en Afriko je la kosto de Portugalio.
Ĉe la turno de la 19-a kaj 20-a jarcentoj, li spertis spiritan krizon kaj turnis sin al religia mistikismo, reflektita en la odoj "Preĝo al Pano" (1902), "Preĝo al la Lumo" (1904), kaj ankaŭ la poemaroj "Malsamaj Poemoj" (1921) kaj "Malsamaj Prozoj" (1921).

La verkoj de Guerra Junqueiro havis signifan influon sur la laboro de António Duarte Gomes Leal.

## Verkaro 
* *Viagem À Roda Da Parvónia*
* *A Morte De D. João* (1874)
* *Contos para a infância* (1875)
* *A Musa Em Férias* (1879)
* *A velhice do Padre Eterno* (1885)
* *Finis Patriae* (1890)
* *Os Simples* (1892)
* *Oração Ao Pão* (1903)
* *Oração À Luz* (1904)
* *Gritos da Alma* (1912)
* *Pátria* (1915)
* *Poesias Dispersas* (1920)
* *Duas páginas dos quatorze anos*
* *O Melro*

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Junqueiro (2009)  *velhice ĉu Padre Eterno*

Kategorio:Portugalaj verkistoj
Augusto dos Anjos

**Augusto dos ANJOS** (naskiĝis la 20-an de aprilo 1884 en Pau D'Arco (nun distrikto de la urbo Sapé (d:Q2008707)), Paraibao ; mortis la 12-an de novembro 1914 en Leopoldina, Minas-Ĝerajso) estis brazila poeto kaj profesoro. Liaj poemoj temas ĉefe pri malsano kaj morto, kaj estas konsiderataj antaŭuloj de modernismo en Brazilo.

Augusto dos Anjos estas unu el la aŭtoroj de la tiel nomata antaŭmoderna periodo (Pré-Modernismo). Lia libro *Eu* ("Mi", 1912) estis publikigita en pli ol 50 eldonoj en Brazilo (ĝis 2012). La lingvaĵo de la poemoj, kiuj priskribas la neeviteblan vojon de la homo al kadukiĝo kaj putriĝo, estis perceptita kiel tre ŝoka tiutempe.

La verko de Augusto dos Anjos estas konsiderata unika en Brazilo. Li publikigis nur unu libron: *Eu* (Mi), kiu estis publikigita en 1912 kun granda laŭdo. La libro inkluzivas liajn poemojn, kiuj estas trempitaj en medicina, scienca, filozofia kaj katalogada vortprovizo, kaj temas ĉefe pri malsano, morto, grava malsano kaj pesimismo. La poezio de Dos Anjos havas fortajn aŭtobiografiajn elementojn. Lia celo estas esprimi la tragedian senton de la vivo mem, *la saudade*.

Kvin jarojn post lia morto, en 1919, lia dumviva amiko Órris Soares reeldonis **Eu** kun novaj, antaŭe neeldonitaj tekstoj, sub la titolo **Eu e Outras Poesías** (*Mi kaj Aliaj Poemoj*). Li estas konata kiel unu el la plej strangaj poetoj de sia tempo, kaj ĝis hodiaŭ lia verko estas admirata (kaj malamata) de kaj hazardaj legantoj kaj literaturaj kritikistoj.

## En Esperanto aperis 
* *Brazila Antologio Poezia*: La marĉo, Himno al la doloro, Rememoro de la junaĝo

* La ideo (*A ideia*) Poezio, trad. Sylla Chaves 2007 en la Brazila Esperanta Parnaso

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri Augusto dos Anjos en Vidas Lusófonas de Paulo Vieira (portugale)

Kategorio:Brazilaj poetoj
Homa poŝto

**Homa poŝto** estas la transportado de persono per la poŝto, pakaĵpoŝta servo, kutime kiel kaŝpasaĝero. Kvankam malofte, estis kelkaj raportitaj kazoj de homoj provantaj vojaĝi, kaj enlande kaj internacie, per poŝto.

Pli ofta, almenaŭ en populara fikcio, estas la sendo de partoj de persono, ofte viktimo de kidnapo.

## Vidu ankaŭ 
* senbileta trajnovojaĝado
Kategorio:Transporto
Kategorio:Poŝto
Svjatoŝinskij distrikto

La **Distrikto Svjatoŝinskij** () estas urba distrikto en la urbo Kijivo, ĉefurbo de Ukrainio situanta en la okcidenta parto de la urbo. La distrikto estis kreita en 2001 post renomado de la antaŭa distrikto Leningrado. Ĝi limas al kvar aliaj distriktoj en Kievo, kiel ekzemple la distrikto Podilskij, la distrikto Obolonskij, la distrikto Solomjanskij, la distrikto Ŝevĉenkivskij, kaj ankaŭ la rajon Buĉa, kiu administre estas parto de la Kieva provinco. Ĝi prenas sian nomon de la historia kvartalo Svjatoŝin, nomita laŭ la 12-a-jarcenta princo Nikolao Svjatoŝa.

## Bildaro 

Lesia Kurbasa Avenue, Kiev.JPG|Stratego Lesia Kurbasa en 2014
Aerial view of Svyatoshino airfield.jpeg|Aera vido de la flughaveno Svjatoŝino
Svyatoshyn-Prapor.jpg|Flago de la distrikto

Kategorio:Distriktoj de Kievo
Yehoram Gaon

**Jehoram Gaon** (, familiare konata kiel **Joram Gaon** ; naskiĝis la 28-an de decembro 1939 en Jerusalemo) estas israela kantisto kaj aktoro. Li gajnis la Israelan Premion en 2004.

## Kariero 
Jehoram Gaon komencis sian militservon en la israela armeo en 1957 kun *Lahakat Nachal* , la distra trupo de Nachal. Lia milita superulo, Uri Zohar, komence tute ne konvinkiĝis pri liaj kantkapabloj kaj konsilis al li provi aktoradon anstataŭe. 

Post lia militservo, Gaon partoprenis en la "Yarkon Bridge Trio" (  hebree : שלישיית גשר הירקון), prezentante kun tiuj kiuj iĝus steloj de israela muziko: Arik Einstein kaj Benny Amdursky. En 1960 li estis parto de la grupo " *HaTarnegolim* " ("La Kokoj"), fondita de Naomi Polani. Gaon ankaŭ aperis en pluraj israelaj filmoj.

Li ankaŭ estis iama televida prezentisto kaj radio-gastiganto, kaj verkis plurajn librojn pri israela kulturo. Filo de sefardaj judoj, li fariĝis inspiro de "solidareco kaj fiereco" por la sefarda komunumo. 

## Diskaro 
### Unuopaĵoj (elekto) 
* 1971: *אל תשטה באהבה*
* 1971: *Ĥan*
* 1977: *עוד לא אהבתי די*
* 1977: *שלום לך ארץ נהדרת*
* 2023: *לא תנצחו אותי ("חרבות ברזל" 2023)*

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Israelaj kantistoj
Kategorio:Israelaj aktoroj
Knysna turako

**Knysna turako** aŭ *Turako de Knysna* (*Tauraco corythaix*) estas granda specio de turakoj, grupo de afrikaj membroj de la familio de Musofagedoj. Ĝi estas loĝanta reproduktulo en la maturaj ĉiamverdaj arbaroj de suda kaj orienta Sudafriko, kaj Svazilando. Ĝi antaŭe estis foje konsiderata subspecio de la verda turako de Okcidenta Afriko. La turako de Livingstone kaj la turako de Schalow iam estis konsiderataj subspecioj.

Tiu ĉi specio demetas du ovojn en malprofunda platforma nesto farita el bastonetoj kaj metita en arbon aŭ areton de grimpoplantoj.

Ene de sia teritorio, ĉi tiu estas nekonfuzebla birdo, kvankam ofte nerimarkinda en la arbopintoj. Ĝi estas 40–42 cm longa, inkluzive de longa malhelblua vosto. La malgranda sed dika oranĝruĝa beko kaj blanka linio tuj sub la okulo kontrastas kun la plejparte verda plumaro. Ĝi havas altan verdan kreston, kiu estas finita per blanka koloro. La okuloj estas brunaj kaj la okulringoj estas intense ruĝaj. Dumfluge, la Knysna turako montras okulfrapajn karmezinajn primarajn flugplumojn. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junaj birdoj havas pli mallongan kreston sen la blankaj pintoj.

La Knysna turako kutime videblas fluganta inter arbaraj arboj, aŭ saltetanta laŭ branĉoj. Ĝi manĝas fruktojn, insektojn kaj lumbrikojn. Ĝi havas laŭtan *kov-kov-kov-kov*-krion.

Turakoj (la 10 specioj de *Tauraco* kaj la 2 de *Musophaga*) estas la solaj birdoj, kiuj posedas verajn ruĝan kaj verdan kolorojn. La koloro, kiun homaj okuloj vidas en la plumaro de plej multaj birdoj, estas nur reflekto produktita de la plumstrukturo. Kaj la ruĝa pigmento (turakino) kaj la verda pigmento (turakoverdino) de la turako enhavas kupron. Fakte, glaso da akvo, se kirlita per ruĝa turakoplumo, fariĝos rozkolora. Ĉe muzeospecioj, la pigmentoj pliprofundiĝas kun la aĝo, ĉar la kupro komencas oksidiĝi. Ĉi tiuj birdoj konservas siajn kolorojn dum la tuta jaro. Oni supozas, ke la Knysna turako uzas siajn ruĝajn flugilplumojn por eskapi predantojn. Efektive, kiam ĝi flugas, la predantoj emas fokusiĝi sur la plej videbla koloro kaj sekvi la ruĝan makulon. Kiam la turako surteriĝas kaj faldas siajn flugilojn, la ruĝaj plumoj de la flugiloj fariĝas nevideblaj kaj la turako havas ŝancon eskapi nevidate.

## Bildoj

Tauraco corythaix 2.jpg|Ĉe Birds of Eden, en Orienta Kablando
Tauraco corythaix -Knysna, Western Cape Province, South Africa-8.jpg|Ĉe Knysna, en Okcidenta Kablando
Tauraco corythaix.jpg|La rimarkinda plumaro estas ankoraŭ efektiva kamuflilo en ĝia indiĝena habitato
Tauraco corythaix MHNT 226 Jardin des Plantes de Paris.jpg|Ovoj de *Tauraco corythaix*, MHNT

## Referencoj
* *Birds of Africa South of the Sahara* de Ian Sinclair kaj Peter Ryan 
* Sinclair, Hockey kaj Tarboton, *SASOL Birds of Southern Africa* (Struik 2002) 

## Eksteraj ligiloj
* 
* Knysna turako - Species text in The Atlas of Southern African Birds.
* Birds of Eden - https://www.birdsofeden.co.za/the-knysna-loerie_article_op_view_id_199.
*Knysna turaco Gvidiloj de sudafrikaj specioj

Kategorio:Musofagedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Nigrabeka turako

**Nigrabeka turako** (*Tauraco schuettii*) estas mezgranda specio de turakoj, grupo de afrikaj membroj de la familio de Musofagedoj. Ĝi estas loĝanta reproduktulo en arbaroj de centra Afriko, ĉefe en Demokratia Respubliko Kongo, sed ankaŭ en Ugando, okcidenta Kenjo, Burundo, Ruando kaj Suda Sudano.

## Aspekto
La birdo estas 40 cm longa; pezo varias de 199–272 g. Plenkreskulo similas al verda turako, distingebla per malgranda tute nigra beko kaj rondeta blankeca pintokresto. Ĝi havas similan vizaĝbildon kiel aliaj samgenraj turakoj kun du blankaj strioj super kaj malsupre la okulo.

Ĝi demetas du ovojn en platformo de branĉetoj ĉirkaŭ 3 ĝis 5 m super la tero. Kaj la masklo kaj la ino defendas teritorion kaj kunhavas kovajn taskojn.

Ĝia krio estas distinga trajto de la arbaroj de Kongo, resonanca *kvah kvah*. En areoj kie ĝia teritorio koincidas kun la Ruvenzora turako, ĝi agreseme respondas al la krioj de tiu specio.

Ĝi estas disvastigata specio kaj ne estas minacata tutmonde (CITES II).

## Referencoj
* *Birds of Africa South of the Sahara* de Ian Sinclair kaj Peter Ryan 
* Del Hoyo, Elliott and Sargatal (eld.), *Handbook of the Birds of the World, Vol 4*, 

## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Musofagedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ŝaloŭa turako

**Ŝaloŭa turako** aŭ *Turako de Schalow* (*Tauraco schalowi*) estas specio de turakoj, grupo de afrikaj membroj de la familio de Musofagedoj. La ordinara kaj latinlingva dunoma nomoj rememoras la germanan bankiston kaj amatoran ornitologon Herman Schalow.

## Trajtoj
Ĉi tiuj birdoj estas malpezaj inter turako-specioj; pezantaj iom pli ol duonan funton (270g), kun longo de 15 ĝis 17 coloj. Ilia koloro estas kupro-jada verdo, kiu paliĝas al malhela iriza bluo ju pli oni alproksimiĝas al la vosto. Ili havas longajn blankajn, trikitajn krestojn kun malgrandaj ruĝaj bekoj kaj ruĝan haŭton ĉirkaŭ iliaj malhelaj okuloj, kovritajn per blankaj plumoj. Maturaj birdoj havas, averaĝe, la plej longajn krestojn el ĉiuj turako-specioj. Iliaj flugiloj estas mallongaj kaj rondaj kun ruĝaj flugilplumoj destinitaj por mallongaj flugoj.

## Habitato
Ĝi estas distribuita ĉefe en Zambio, centra Angolo, la suda DRK, kaj la altaĵoj de suda Kenjo, norda kaj okcidenta Tanzanio kaj okcidenta Malavio. Ĝi troviĝas tre loke en Bocvano, Namibio kaj Zimbabvo, kie ĝi vizitadas riverbordajn vivejojn de la riveroj Zambezi kaj Kvando. Ĝi troviĝas en la arbarkovritaj altaĵoj kaj arbarkovritaj enlandaj altebenaĵoj de sudcentra Afriko. Ĝi estas anstataŭigita en la orientaj malaltebenaĵoj per la turako de Livingstone, kiu estas komparebla laŭ aspekto kaj konduto.

## Manĝado
La Ŝaloŭa turako konsumas ĉefe fruktojn kaj aliajn plantojn, dum ili manĝas pli insekt-bazitan dieton estante idoj. Ili ĝenerale manĝas en grandaj grupoj kaj estas sociemaj for de la reprodukta sezono.

## Reproduktado
Tiuj birdoj estas teritoriaj rilate al sia nestoloko. Solecaj monogamaj paroj nestas kaj zorgas pri siaj idoj; dividante kovadajn taskojn, kiuj daŭras 20 ĝis 22 tagojn. Ilia ovodemetado ĝenerale konsistas nur el du ovoj, demetitaj en platforma nesto konstruita alte en la arbara kanopeo. Post 2 ĝis 3 semajnoj, la idoj estas sufiĉe fortaj por grimpi ekster la neston, kaj komencos flugi post pliaj 1 ĝis 2 semajnoj.

## Referencoj
* *Birds of Africa South of the Sahara* de Ian Sinclair kaj Peter Ryan 

## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Musofagedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Gvinea turako

**Gvinea turako** (*Tauraco persa*) konata ankaŭ kiel **verda turako**, estas specio de turakoj, grupo de afrikaj membroj de la familio de Musofagedoj. La specio iam inkludis la Livingstonan, Ŝaloŭan, Knysna-n, Nigrabekan kaj Fiŝeran turakojn kiel subspecioj, nun konsideratajn apartajn speciojn.

## Taksonomio
La Gvinea turako estis formale priskribita de la sveda natursciencisto Carl Linnaeus en 1758 en la 10a eldono de sia verko *Systema Naturae*. Li metis ĝin kun la kukoloj en la genron *Cuculus* kaj stampis la dunoman nomon *Cuculus persa*. La specia epiteto estas Latina kun la sama signifo "persa". Linnaeus bazis sian priskribon sur la "Touraco" kiun priskribis kaj bildigis en 1743 la angla natursciencisto George Edwards en sia *A Natural History of Uncommon Birds*. La specimeno de Edwards estis alportita al Londono el Gvineo en Okcidenta Afriko. 

La Gvinea turako estas nun metita en la genron *Tauraco*, kiun enkondukis en 1779 la pola natursciencisto Jan Krzysztof Kluk.

Oni agnoskis tri subspeciojn: Ĝi troviĝas en arbaroj de Okcidenta kaj Centra Afriko, kun teritorio el Senegalo orienten ĝis DRKongo kaj suden ĝis norda Angolo. Ili troviĝas en Respubliko Kongo, Angolo, Benino, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Demokratia Respubliko Kongo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Eburbordo, Liberio, Malio, Niĝerio, Senegalo, Sieraleono kaj Togo.

Ĉi tiu specio loĝas en subtropikaj kaj tropikaj humidaj malaltebenaĵoj, galeriaj arbaroj kaj randoj de tropikaj pluvarbaroj, ofte proksime de kultivataj areoj. Ĝi estas ofta en kulmina arbaro kun abundaj altaj arboj, de marnivelo ĝis ĉirkaŭ 1 100 m.

## Kutimaro kaj ekologio
*Tauraco persa* estas normale sidlokema kaj forte teritoriema. Ĉi tiuj birdoj manĝas vastan gamon da naturaj kaj kultivitaj tropikaj fruktoj (ekzemple *Musanga*, *Macaranga*, *Rauvolfia*, *Cissus* kaj *Ficus* specioj, ktp.), sed ankaŭ florojn. Ili ne flugas tre bone, preferante grimpas de branĉo al branĉo.

Ili reproduktiĝas en majo–junio kaj aŭgusto en Kameruno, de decembro ĝis februaro kaj de junio ĝis septembro en Gabono, dum en Siera-Leono ili reproduktiĝas en junio kaj en oktobro. Inoj demetas du ovojn en nesto sur arba platformo.

## Referencoj
* *Birds of The Gambia* de Barlow, Wacher kaj Disley, 
* *Birds of Africa South of the Sahara* de Ian Sinclair kaj Peter Ryan 
* *Birds of Western Africa* de Nick Borrow kaj Ron Demey 

## Eksteraj ligiloj
* 
* IBC The Internet Bird Collection
* iNaturalist
* Beauty of Birds

Kategorio:Musofagedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Pescennius Niger

**Caius Pescennius Niger Justus** estis romia imperiestro inter 193 kaj 194 dum la periodo de la kvin imperiestroj. Li konfiskis la imperian tronon post la murdo de Pertinakso kaj la surtroniĝo de Didio Juliano, sed estis venkita de alia tronpostulanto, Septimo Severo, kaj mortigita provante fuĝi de Antioĥio, en la Batalo de Iso.

## Biografio
Lia frua vivo estas malbone konata, pro la manko de antikvaj fontoj. Laŭ Kasio Diono, Peŝenjus estis de itala deveno. Aelius Lampridius Spartianus, unu el la pseŭdo-aŭtoroj de la Aŭgusta Historio, verkis biografion pri li riĉan je imagaj detaloj. En siaj fruaj jaroj, li estis nur kavaliro. En 183, li batalis en Dakio kontraŭ la Barbaroj kune kun Klodio Albino, poste li tenis altan militan postenon en Egiptujo. La Aŭgusta Historio deklaras, ke li estis pretora prefekto en 185 dum kvin tagoj, informo konsiderata neverŝajna. Ĉar ni scias, ke li fine fariĝis legato de Sirio inter 191 kaj 193, ni deduktas, ke li profitis je nespecifita dato de adlectio, kiu kondukis lin al la Senato, poste de nomumo al la anstataŭa konsulo, la necesaj kondiĉoj por iĝi legato.
eta|maldekstre|240px|Monero el la epoko de Gajo Peŝenjus Niger.
Komence de aprilo 193 en Romo, la Pretoranoj aŭkciis la titolon de Imperiestro post asasinado de la legitima imperiestro Pertinakso. Kontraŭante al ĉi tiu palaca revolucio, la siriaj legioj aklamis Peŝenjus, sed samtempe, Septimo Severo estis proklamita de la Panoniaj legioj kaj Klodio Albino fare de tiuj de Britanio. La legioj de Kapadokio, Arabio kaj Egiptio sekvis tiujn de Sirio kaj aliĝis al Peŝenjus, same kiel la partaj kaj armenaj reĝoj.

Septimo Severo, post establiĝi en Romo kaj neŭtraligi Klodio Albino donante al li la titolon de Cezaro, ekiris kampanjon por elimini sian rivalon, kiu faris la eraron resti en Antioĥio. Kvankam la trupoj de Peŝenjus estis multnombraj, ili estis multe malpli spertaj kaj rezistemaj ol tiuj de Severo. En junio 193, Severo sieĝis Bizancon, kiu rezistis ĝis 195, poste transiris en Malgrandan Azion kaj venkis Peŝenjus Niger plurfoje, devigante la trairon de la Taŭrusa montaro al Iso, en 194. Antioĥio estis prirabita, dum la aliaj urboj de la Oriento aliĝis al Severo. Peŝenjus provis rifuĝi inter la Partoj. Kaptita, li estis senkapigita ĉe Siziko laŭ la Aŭgusta Historio, kaj lia kapo estis portita al Bizanco, kiu ankoraŭ ne kapitulacis. Severo fine konkeris kaj detruis la urbon, ordonante ĝian rekonstruon. La kapo de Peŝenjus estis poste prenita al Romo por esti montrata al la romia popolo.

## Vidu ankaŭ
* Pertinax (126-193)
* Didius Julianus (133-193)
* Lucius Septimius Severus (146-211)
* Clodius Albinus (150-197)
* Plaŭtiano (150-205) estro de la pretora gvardio
* Kasio Diono (155-235)
* Commodus (161-192)
* Tiberius Claudius Candidus (198 AD) romia generalo
* Elio Spartiano (370-420) aŭtoro de la verko "Historia Augusta"

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 135
Kategorio:Mortintoj en 194
Kategorio:Naskiĝintoj en la 2-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 2-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Kategorio:Mortintoj en Turkio
Kategorio:Romiaj militistoj
Kategorio:Romiaj imperiestroj
Kategorio:Romiaj latinistoj
Sátántangó

***Sátántangó*** (laŭvorte: *Tango de Satano*) estas aktorfilmo de la hungara reĝisoro Béla Tarr el la 1994-a jaro. La blanknigra flmo baziĝas sur samnoma romano de la nobelpremiita verkisto László Krasznahorkai. Daŭrante 450 minutojn temas pri unu el la plej longaj kinejaj filmoj. 

En duonforlasita vilaĝo de la hungaruja malalta ebenaĵaro, la vivo de la restintoj estas plena de mizero kaj malrevemo. La novaĵo pri reveno de Irimiás - kiun oni taksis mortinta - entuziasmigas la vilaĝanaron. Sed la esperata savonto kaj ties amiko Petrina kaŝe laboras por la polico kaj lerte malbonuzas la naivecon de la vilaĝaj uloj. 

La filmon konsistigas 12 partoj, rekte laŭ la romanaj ĉapitroj. Tipas por la reĝisorado de Tarr la ege longaj filmplanaj sinsekvaĵoj. Ĝi havis sian premieron en Hungarujo en la 8-a de februaro 1994. Dek tagojn poste ĝi spekteblis je Berlinale. Laŭ enketo de la fakgazeto "Sight & Sound" ĉi filmo estis en 2012 sur la rango 34-a de la listo de la plej bonaj filmoj de ĉiuj tempoj.

Aktoris i.a.: Putyi Horváth, Peter Berling, László Fe Lugossy, Eva Almási Albert, János Derzsi, Irén Szajki, Erika Bók, Miklós B. Székely, Alfréd Járai, Erzsébet Gaál.

## Eksteraj ligiloj 
* IMDb
* ĉe *Rotten Tomatoes*

## Notoj 
Kategorio:Aperis en 1994
Kategorio:Hungaraj filmoj
Kategorio:Literaturaj filmoj
Kategorio:Blanknigraj filmoj
Livingstona turako

**Livingstona turako** (*Tauraco livingstonii*) estas specio de turakoj, grupo de afrikaj membroj de la familio de Musofagedoj, kiu nomiĝis laŭ Charles Livingstone, frato de David Livingstone.

Ĝi estas distribuata tra la subtropikaj malaltebenaĵoj de sudorienta Afriko. Ĝi havas izolan populacion en Burundo, kaj krome troviĝas de suda Tanzanio ĝis orienta kaj suda Malavio, orienta Zimbabvo, vaste en Mozambiko kaj laŭlonge de la subtropika marbordo de Sud-Afriko.

Laŭ aspekto kaj konduto ĝi havas multon komune kun la Knysna turako de Sudafriko, kaj la Ŝaloŭa turako, kiu anstataŭigas ĝin sur la altebenaĵaj regionoj okcidente de ĝia teritorio.

Ĝia plumaro estas ĝenerale verda, pli helverda en kapo kaj kolo, kaj kun nuancoj malhelbluaj kaj brunecaj en flugiloj, dum la vosto estas bluverda. La piedoj estas grizaj, la beko oranĝruĝa, kaj la erekta kresto helverda kun longaj plumoj en kapoverto kun blankaj pinto, pli mallongaj ĝis la nuko ankaŭ kun blankaj bordoj. La irisoj estas malhelbrunaj kun ruĝaj okulringoj. Specifa trajto estas du blankaj strioj, unu el bekobazo ĝis super la okulo, kaj unu sub la okulo direkte al la vango. Inter ili estas nigra areeto. 

## Bildaro

File:Tauraco livingstonii 20090110.jpg|En kaptiteco
File:Green in the trees.jpg|En kaptiteco
File:Tauraco livingstonii.jpg|En San Diego Wild Animal Park, Usono

## Referencoj
* *Birds of Africa South of the Sahara* de Ian Sinclair kaj Peter Ryan 

## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Musofagedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko