open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estrio

**Estrio** () estas administra regiono de Kebekio, en la sudo de la provinco. Ĝi ampleksas 10 209,4&nbsp;km² kaj en 2006 havis loĝantaron de 298 779. Ĝia plej granda urbo estas Ŝerbruko.

Estrio similas al (kaj fakte prenas sian nomon de) la tradicia regiono Orientaj Kantonoj (''Cantons de l'Est, Eastern Townships*); tamen tiu lasta inkluzivas la regionajn municipojn de La Haute-Yamaska kaj Brome-Missisquoi, en la administra regiono Montereĝio.

Estrio lokiĝas sud-oriente de Montrealo apud la usona landlimo (ŝtatoj de Vermonto, Nov-Hampŝiro kaj Majno); la grava anglalingva rura kulturo en Estrio multe konektiĝas kun la kulturo de la nordo de tiuj ŝtatoj, kaj fakte plurajn urbetojn duonigas la kanada-usona landlimo (ekzemple Rock Island (Kebekio)/Derby Line (Vermonto)).

La angla lingvo havas profundajn radikojn en la regiono, pro setlado fare de lojalistoj fuĝintaj la Usonan Revolucion - la nomo Orientaj Kantonoj venas el la bien-lotado per la brita kantona sistemo anstataŭ la franca senjora sistemo. Tamen, anglalingvanoj estas minoritato, kvankam pli grava ol en aliaj kebekiaj regionoj, kaj la ĉefa lingvo estas la franca.

Turismo estas gravega industrio en Estrio, pro la belaj kamparaj pejzaĝoj de montetoj kaj lagoj. Pluraj vilaĝoj proponas feriojn en kamparaj domoj. Tri kebekiaj naciaj parkoj troviĝas en Estrio: la parkoj Mont-Mégantic, Mont-Orford kaj Frontenac.

Agrikulturo ankaŭ gravas, aparte la acera siropo.

## Subdividoj 
**Regionaj municipoj** (*municipalités régionales de comté'', MRC)
* MRC de Coaticook
* MRC du Granit
* MRC du Haut-Saint-François
* MRC du Val-Saint-François
* MRC des Sources
* MRC de Memphrémagog

**Sendependa urbo**
* Ŝerbruko

## Gravaj urboj 
* Asbestos
* Coaticook
* Cookshire-Eaton
* Danville
* East Angus
* Lac-Mégantic
* Magog
* North Hatley
* Richmond
* Sherbrooke
* Stanstead
* Valcourt
* Waterville
* Windsor
Dikbeka verda kolombo

La **Dikbeka verda kolombo** (*Treron curvirostra*) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kaj genro de verdaj kolomboj.

## Aspekto 
eta|maldekstre|230ra|
Temas pri ĝenerale verda kolombo. Sufiĉe malgranda kolombo, malpli ol 26 cm kompare kun aliaj verdaj kolomboj. Dika palverdeca beko kun ruĝa bazo, larĝa bluverdeca okulringo, griza krono kaj kaŝtanbruna dorso. Flugiloj havas nigrajn unuarangajn kaj duarangajn flugilojn kun flava ekstera rando. Malsupra flanko estas verda ĉe ambaŭ seksoj. Femuroj estas malhelverdaj kun blankecaj skvamoj. Ino havas verdecajn subvostajn kovrilojn kun blankecaj skvamoj. Maskloj havas kaŝtanbrunan dorson kaj senbrile kaŝtanbrunajn subvostajn kovrilojn.

## Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas en Bangladeŝo, Butano, Brunejo, Kamboĝo, Ĉinio,  Barato, Indonezio, Laoso, Malajzio, Birmo, Nepalo, Filipinoj, Singapuro, Tajlando kaj Vjetnamo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj manglejoj.

## Taksonomio
La Dikbeka verda kolombo estis formale priskribota en 1789 fare de la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de Carl Linnaeus nome *Systema Naturae*. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kolomboj en la genron *Columba* kaj stampis la duvortan nomon *Columba curvirostra*. Gmelin bazis sian priskribon sur la "Hook-billed Pigeon" el la "insulo Tanna en la Sudan Maroj" kiu estis priskribita kaj ilustraciita en 1783 fare de la angla ornitologo John Latham. Latham eraris kredante, ke lia specimeno venis el la insulo Tanna en la Nov-Hebridoj. La tipa loko estis markita kiel la Malaja Duoninsulo fare de Harry C. Oberholser en 1912. 

La Dikbeka verda kolombo estas nun metita kun ĉirkaŭ 30 aliaj verdaj kolomboj en la genron *Treron* kiu estis enkondukita en 1816 fare de la franca ornitologo Louis Pierre Vieillot. La genronomo devenas el la vorto de la Antikva greka *trērōn* kun la signifo "kolombo" aŭ "turto". La specia epiteto *curvirostra* kombinas la Latinajn *curvus* kun la signifo "kurba" kun *-rostris* kun la signifo "beko".

Oni agnoskis sep subspeciojn, nome la jenaj:
* *T. c. nipalensis* (Hodgson, 1836) – centra Nepalo kaj nordorienta Barato tra Birmo al suda Hindoĉinio
* *T. c. hainanus* Hartert, EJO & Goodson, 1918 – Hajnano (ĉe sudorienta Ĉinio)
* *T. c. curvirostra* (Gmelin, JF, 1789) – Malaja Duoninsulo, Sumatro, Borneo, Mindoro kaj la grupo de Palavano (nordokcidento kaj sudokcidento de Filipinoj)
* *T. c. haliplous* Oberholser, 1912 – Simeulue (okcidento de norda Sumatro)
* *T. c. pegus* Oberholser, 1912 – Nias (okcidento de norda Sumatro)
* *T. c. smicrus* Oberholser, 1912 – Sipura, Siberut kaj Insuloj Batu (okcidento de centra Sumatro)
* *T. c. hypothapsinus* Oberholser, 1912 – Engano (okcidento de suda Sumatro)

## Referencoj
## Literaturo 
* BirdLife International 2004. Treron curvirostra. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.  24a Julio 2007.

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio
Bačka Palanka

eta|dekstra|Baĉka Palanka situas en la mapo en la verda municipo
eta|300px|Romkatolika preĝejo de Baĉka Palanka
**Baĉka Palanka** (, slave **Bačka Palanka,** , , , ) estas urbo kaj samtempe municipo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka. Dum la historio la urboj konsistis el 3 komunumoj: Palanka, Nova Palanka kaj Olda Palanka. Ankoraŭ 11 vilaĝoj apartenas al la municipo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 129 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 29400
* Poŝtkodo: 21400
* Telefonprefikso: +381 21

## Situo 
Baĉka Palanka situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Danubo, kontraŭe fino de Kroatio troviĝas.

## Historio 
La hungaroj okupis la Karpatan basenon en 895 kaj fondis ŝtaton en 1000. La turkoj okupis la regionon en la 16-a jarcento. La kristana armeo venkis la turkojn en 1686, la regiono iĝis limgarda zono apartenanta al la Habsburga Imperio. En 1690 aperis la nomo "vicus Palánka" (=vilaĝo Palánka), kiu iĝis en 1755 kampurbo. En 1764 alvenis germanoj. En 1900 vivis en Olda Palanka 5585 homoj, (3964 serboj, 855 germanoj kaj aliaj). Tiam en Nova Palanka vivis 1899 homoj, (1759 germanoj, 91 hungaroj kaj aliaj. Tiam en Palánka vivis 5704 homoj, 4530 germanoj, 820 hungaroj, 206 slovakoj, 97 serboj kaj 24 kroatoj). Ĝis 1918 la urbo apartenis al Bács-Bodrog, kie estis distriktejo. En 1918 taĉmentoj de SHS (=Serba-Kroata-Slovena Reĝlando) okupis la urbon. Ekde 1920 ĝi apartenis al SHS, ekde 1929 kiel Jugoslavio, nun jam al Serbio. Inter 1941-1944 la hungara armeo okupis la urbon.

En 2002 loĝis en la urbo 29 449 da homoj (serboj 23864, slovakoj 1194, hungaroj 1160, kroatoj 618, jugoslavianoj 607, ciganoj 231, germanoj 68).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1787
* katolika preĝdomo omaĝe al Sankta Antonio de Padovo en urboparto Olda Palanka el 1927
* luterana preĝejo de 1892
* kapelo omaĝe al Sankta Koro el 1814 kun golgoto
* kapelo omaĝe al Sankta Roĥo en la tombejo el 1899
* ortodoksa preĝejo

## Famuloj 
* En la iama Ópalánka naskiĝis hungara pentristo Emil László Baranski.
* En la iama Palanka naskiĝis ŝvaba pentristo Ferenc Eisenhut.
* En la iama Palánka mortis hungara arbaristo Nándor Illés.

## Ĝemelurboj 
* 20px| Otradnij, Rusio
* 20px| Kaluŝ, Ukrainio

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Urboj de Serbio
Kategorio:Urboj ĉe Danubo
Prunelo

eta|300ra|"prunus spinosa"
eta|300ra|Prunelo
alternative=✖ Poblaciones aisladas. :▲ Introducida y naturalizada (Sinantropía).|eta
alternative=Illustration Prunus spinosa1.jpg|eta|Illustration Prunus spinosa1
**Prunelo** estas la frukto de prunel-arbedo aŭ prunelujo: drupo globa, blunigra, tre adstringa, enhavanta preskaŭ globan, ŝtone malmolan kernon, post frostiĝo uzata por marmeladoj aŭ brando (Paĉarano) kaj Slivovico.

**Prunel-arbedo** aŭ **prunelujo**, alinome **dorna prunuso** (*Prunus spinosa*), estas arbedo el Eŭropo kaj Azio, larĝa, fortika, dorna, kun tiaj fruktoj.

## Vidu ankaŭ 
* Anatoliaj koniferaj kaj deciduaj miksarbaroj

Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Eŭropo
Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Prunusoj
Kategorio:Arbedoj
Urtikario

eta|200ra|Urtikario
**Urtikario** estas ofte okazanta reago de la haŭto. La plej granda parto de la popolo iam en sia vivo konfrontiĝos kun la problemo. La kaŭzoj diversas kaj la afekcio aperas je ĉiuj aĝoj, kaj ĉe viroj kaj ĉe virinoj.

Kategorio:Haŭtmalsanoj
Paĉarano

eta|180px|Botelo de hejme farita prunelbrando
eta|180px|Botelo de *Zoco*
**Paĉarano** (**Patxaran** en la eŭska, el *basaran*, prunelo), **Pacharán** en la hispana) estas tipo de prunelbrando, likvoro farata per trempado de pruneloj, blu-nigraj fruktoj de prunel-arbustoj, en anizita alkoholo. Ĝia alkohola grado estas inter 25% kaj 30% de la volumeno. Ĝi estas karakteriza de la regiono de Navaro kaj estas konata ekde la Mezepoko.

## Eksteraj ligiloj 
*  Pacharán navarro 

Kategorio:Eŭska kuirarto
Kategorio:Alkoholaĵoj
Kategorio:Navaro
Reprezalio

**Reprezalio** estas ago, en si mem jure malpermesita, per kiu unu ŝtato respondas al kontraŭjura ago de alia ŝtato.

Pli precize: en milito, reprezalio estas limigita kaj intencita malobservo aŭ rompo de la milita juro por puni malamikon pli frue rompintan la miltan juron. Laŭleĝeco de reprezalio distingus ĝin de kruelaĵo aŭ teruraĵo.

**Politika reprezalio** estas la ofte uzata termino por amasaj punagoj (mortigoj, ekzilo ktp.) kontraŭ politikaj malamikoj. Inter ili konatas:
* politika teroro de jakobenoj en Francio (1793-1794)
* la "ruĝa teroro" en Rusio (1918-1921),
* la frankisma ekstermado farita de sekvintoj de Franco dum kaj post la Hispana Enlanda Milito (1936-1939),
* la purigado de supozitaj kontraŭantoj kaj en Germanio kaj en la okupitaj landoj de la reĝimo de Hitlero dum la Dua Mondmilito (1939-1945),
* la stalinismaj reprezalioj en Sovetunio (1930-1953), vidu la Granda purigo
* la ekstermado de maldekstruloj farita de la reĝimo de Pinochet en Ĉilio dum lia diktaturo (1973-1988)
kaj multaj aliaj.

## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj pri reprezalioj 

Kategorio:Politiko
Kategorio:Internaciaj rilatoj
Ŭongakolombo

La **Ŭongakolombo** aŭ **Nigroblanka kolombo**, *Leucosarcia melanoleuca* estas birdo de la familio de Kolombedoj kiu estas disvastigata loĝanto kaj reproduktanto en areoj de orienta Aŭstralio kun teritorio el centra Kvinslando ĝis Gippsland, en orienta Viktorio.

Iam troviĝis tiom norde kiom ĝis Cairns kaj tiom sude kiom ĝis la Dandenongs, sed pro la arbarmalpliigo, ĉasado en la 1940aj jaroj por protekti la rikoltaĵon kaj predado fare de vulpoj, ili estas rare vidataj lastatempe en tiuj areoj, sed la loĝantaroj pliiĝis en ili.

## Aspekto 
eta|maldekstre|220ra|
La Ŭongakolombo estas granda, diketa kolombo, kiu havas mallongan kolon, larĝajn flugilojn kaj longan voston. Ĝia longo varias el 38 ĝis 40 centimetroj. Ĝi havas helblugrizan dorson. La kapo nuancas al kremoblanka koloro. 

La malsupraj partoj estas blankaj kun klaraj punktoj malhelgrizaj kaj estas blanka ankaŭ tre rimarkinda figuro forme de granda litero V en brusto po unu linio en ĉiu flanko. 

La okuloj estas malhelruĝbrunaj kaj la okulringoj estas rozkoloraj. Nigra strio kunigas la okulojn al la beko. La kruroj estas ruĝaj. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed nematuruloj estas pli brunaj kun ne tiom rimarkinda V bildo.

## Kutimoj 
eta|maldekstra
Ili estas tre timidaj birdoj kiuj estas pli ofte nur aŭdataj, produktantaj eksplodajn flugilfrapojn kiam ili estas ĝenataj. Ili kutime estas surgrunde nutrantaj sin kaj lokiĝas en pluvarbaroj, humidaj eŭkaliptaroj, marbordaj arbaroj, piknikaj areoj, padoj, aŭtoparkejoj kaj ĝardenoj. Ties dieto konsistas el fruktoj, beroj, semoj el indiĝena arboj kaj kelkaj insektoj.

La voĉo de la Ŭongakolombo estas laŭta, altatona 'kuu'. Tio estas ripetata kelkajn sekundojn dum plua tempo. Kiam maskloj pariĝas kun inoj, okazas kapinklinoj kun milda, pepanta *kuu*.

La Ŭongakolombo estas monogama kaj reproduktiĝas inter oktobro kaj januaro. Ili konstruas simplan platformoneston kun diametro de ĉirkaŭ 30 centimetroj. La nesto estas konstruita ĉirkaŭ 3 ĝis 20 metrojn supre la grundo kaj defendita de ambaŭ gepatroj. Tiu specio foje uzas abandonitajn nestojn de Nodoverta kolombo aŭ *Podargus strigoides*. La ino demetas du grandajn ovojn ĝis 4 centimetrojn longajn.

## Fontoj 
*  Ne minacata
* Aŭstraliaj Animaloj - Ŭongakolombo 
* Birdoj en kortoj - Ŭongakolombo 
* Lamington Nacia Parko - Ŭongakolombo 

## Referencoj 
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Francoj

**Francoj**, aŭ la franca popolo () estas civitanoj de Francio, aŭ homoj de franca deveno, anoj de okcident-eŭropa popolo, loĝantaj sur la teritorio de la hodiaŭa Francio. Ili parolas la francan, apartenantan al la latinida lingva familio.

En la pasinteco, la loĝantaro de Francio estis ĉefe de kelta, latina kaj germana deveno, kiuj descendas genetike kaj historie el multaj popoloj ekloĝintaj en la lando, kiel la Frankoj (el kiu venas la nomo de la nacio), la Keltoj, kaj la Romianoj. Sed hodiaŭ la civitanoj de Francio estas pli diversaj kaj ankaŭ inkluzivas multajn civitanojn de afrika kaj azia deveno.

La nombro da francoj (kun franca civitaneco) tutmonde, laŭ la Monda Banko, estis 65 436 552 en la 31-a de decembro 2011.
Kiberpunko

[eta|[Ŝibuja kvartalo en Tokio. Laŭ verkisto William Gibson, moderna Japanio estas tre kiberpunka.]]
**Kiberpunko** (alinome **Retpunko**, aŭ **Bitpunko**) estas subspeco de sciencfikcio, kreita en 80-aj jaroj de 20-a jarcento. Ĝia nomo devenas de vortoj kibernetiko kaj punko. La historio en la kiberpunkaj verkoj okazas en socio de proksima futuro, en medio de alta tekniko (informa teknologio, biotekniko). Ĝi montras altnivelan teknologion kaj sciencon kun paneo aŭ radikala ŝanĝo en la societordo.

Kiberpunkaj rakontoj ofte centriĝas je konflikto kun artefarita intelekto kaj firmaegoj, kaj ĝenerale okazas en estonta Tero, anstataŭ la forestontaj okazejoj aŭ galaksiejoj trovitaj en romanoj kiel la *serio Fondaĵo* de Isaac Asimov aŭ *Dune* de Frank Herbert. La ĉirkaŭaĵoj estas kutime post-industriaj malutopioj, sed kulture aktivaj kaj montras uzadon de teknologio en manieroj ne atenditaj de siaj kreantoj ("la stratoj trovas ĝiajn uzojn por la aferoj"). Granda parto de la genra atmosfero estas simila al *nigra filmo*, kaj aŭtoroj ofte uzas teknikaĵojn de detektiva fikcio.

## Referencoj
Montreala regiono

La **Montreala regiono** estas administra regiono de Kebekio. Lokiĝante en la sudokcidento de la provinco, ĝi ampleksas la insulon Montrealo kaj apudajn insulojn en la insularo Hochelaga, nome la insuloj Bizard, des Sœurs, Dorval, Sankta Helena kaj Notre-Dame kaj aliaj malgrandaj insuloj apudaj.

La regiono same eltendiĝas kiel la Urba Aglomeraĵo de Montrealo, kaj la eks-teritorio de la urbo Montrealo (2002-2006). La Urba Aglomeraĵo estas teritorio egala al regiona municipo (*territoire équivalent à une MRC*) kaj nun, post la municipaj malkunigoj de 2006, inkluzivas dek ses municipojn:

* Baie-D'Urfé
* Beaconsfield
* Côte-Saint-Luc
* Dollard-Des Ormeaux
* Dorval
* Hampstead
* Kirkland
* L'Île-Dorval
* Montrealo
** Arondismento Ahuntsic-Cartierville
** Arondismento Anjou
** Arondismento Côte-des-Neiges–Notre-Dame-de-Grâce
** Arondismento L'Île-Bizard–Sainte-Geneviève
** Arondismento LaSalle
** Arondismento Lachine
** Arondismento Le Plateau-Mont-Royal
** Arondismento Le Sud-Ouest
** Arondismento Mercier–Hochelaga-Maisonneuve
** Arondismento Montréal-Nord
** Arondismento Outremont
** Arondismento Pierrefonds-Roxboro
** Arondismento Rivière-des-Prairies–Pointe-aux-Trembles
** Arondismento Rosemont–La Petite-Patrie
** Arondismento Saint-Laurent
** Arondismento Saint-Léonard
** Arondismento Verdun
** Arondismento Ville-Marie
** Arondismento Villeray–Saint-Michel–Parc-Extension
* Montréal-Est
* Montréal-Ouest
* Mont-Royal
* Pointe-Claire
* Sainte-Anne-de-Bellevue
* Senneville
* Westmount

Kun 499,19 km² kaj 1 854 442 homoj, la regiono estas la due plej malgranda kaj plej popolhava de la kebekiaj regionoj, kaj estas la ekonomia centro de la provinco.

## Vidu ankaŭ 
* Granda Montrealo

Kategorio:Montrealo
Kategorio:Metropolaj regionoj de Kanado
Francesco Rutelli

**Francesco RUTELLI** (naskiĝis la 14-an de junio 1954) estas itala politikisto.

eta|dekstra|300px|Francesco Rutelli

Li inter 2006 kaj 2008 estis la ministro pri kultura heredaĵo en la centra-maldekstra registaro de Romano Prodi, kaj tiutempe ankaŭ funkciis kiel vicĉefministro de Italio. En la pasinteco li interalie estis la urbestro de Romo (1993–2001), kaj la prezidanto de la centra-liberala partio Margherita (2002-2007). Krome li estis membro de la Itala Ĉambro de Deputitoj de 1983 ĝis 1994 kaj de 2001 ĝis 2008, kaj estis membro de la Eŭropa Parlamento (1999–2004) kaj senatano de Italio (2008–2013).

En 2001 li estis la kandidato de la centra-maldekstra koalicio konata kiel "La Olivarbo" (Itale:L'Ulivo) por iĝi ĉefministro, sed li estis venkata de Silvio Berlusconi en la ĝeneralaj elektoj. Li komencis sian politikan karieron kiel verdulo kaj subtenanto de progresemaj temoj.

Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1954
Kategorio:Urbestroj de Italio
Röszke

**Röszke** (roske) estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Szeged. La nomo ne havas sencon en la hungara.
eta|maldekstre|Kulturdomo kaj parko en Röszke

## Bazaj informoj 
* Areo: 37&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3400
* Poŝtkodo: 6758
* Telefonprefikso: 62

## Geografio 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Tiso, laŭ ŝtatlimo inter Serbio kaj Hungario, laŭ ĉefvojo kaj aŭtoŝoseo M5 Budapeŝto-Beogrado, laŭ fervojo Szeged-Subotica.

## Historio 
Pli frue loĝis tie hunoj lasantaj raraĵojn, kiuj estas videblaj en muzeo. La unua skriba mencio devenis el 1432 en formo *Recke*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste la kampoj apartenis al Szeged. En la regiono formiĝis senfina vico da farmoj. inter Szeged kaj Szabadka troviĝis ĉeno de farmoj. En la 18-a j.c. oni kultivis precipe tabakon. En 1920 oni distranĉis la farmaron, tiu parto restis hungara. La refondiĝo okazis 1950. Nuntempe kultivas precipe kapsikon. Serboj kaj hungaroj nomumas la vilaĝon grava trapasejo. Ekde 2008 la limo apartenas al zono de Schengen, la trapasado estas severe.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, 2 kuracejoj, infankuracejo, dentokuracejo, familihelpa servo.
eta|Preĝejo en Röszke

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Antonio (Röszke)

## Famuloj 
* En Röszke naskiĝis:
** Ibolya Kiss, agronomo
** Sándor Rózsa, la plej konata hungara popola bandito

## Ĝemelurboj 
* 20ra| Kanjiĵa, Serbio
* 20ra| Végvár, Rumanio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Pio (litero)

**Pi** (majuskle **Π**, minuskle **π**) estas la 16-a litero de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj numeraloj ĝi havas la valoron 80.

En matematiko ĝi plej ofte estas uzata kiel simbolo de la nombro pi ≈ 3,14.

Ankaŭ, estas Π funkcio kaj π funkcio (vidu en Γ funkcio).

Kategorio:Greka alfabeto
Judasorelo

**Judasorelo** (*Auricularia auricula-judae* ankaŭ *Hirneola auricula-judae*) estas tremfungo el la genro de la Aŭrikularioj (Orelfungoj), kiu dum seka vetero malŝvelas, sed regeneras dum pli humidaj cirkonstancoj.

## Ekspliko pri la nomo 
Oni kelkfoje eksplikas la nomon el la biblia rakonto ke Judaso kiu pendigis sin al sambuko post kiam li perfidis Jesuon. La sambuko estas la favorata gastiganto por la Judasorelo.
La fungeto ankaŭ iom similas al orelo. En la rakonto pri la arestado de Jesuo oni diras ke Petro dehakis la orelon de romia soldato por preventi la arestadon. Judaso estis tiu kiu perfidis Jesuon per kiso.

## Aspekto 
Dum favoraj (humidaj) cirkonstancoj la 2 – 6&nbsp;cm granda Judasorelo estas sateneca malhelroza fungo, kiu estas mola laŭtuŝe. Ofte ĝi troviĝas en la formo de vejnhava, iomete travidebla orelo. Dum sekeco ĝi ŝrumpas, malmoliĝas kaj pli malhele (ĝis nigra) koloriĝas.

## Troviĝo 
La Judasorelo troviĝas dum la tuta jaro en landoj kiel Nederlando kaj Belgio, kaj sur vivantaj arboj kaj sur mortintaj arboj. Ĝi preferas la sambukon. Ĝi estas ĝenerala kaj plivastiĝanta specio.

La Judasorelo estas manĝinda kaj estas ofte uzata en la ĉina kaj japana kuirarto.

## Galerio 

Dosiero:RNK001 Pecurke.jpg
Dosiero:XN Auricularia auricula-judae 405.jpg
Dosiero:Judasoor.jpg
Dosiero:Auricularia auricula-judae JPG.jpg
Dosiero:Auricularia auricula-judae 10.jpg
Dosiero:Auricularia auricula-judae 11.jpg

## Eksteraj ligiloj 
* SoortenBank.nl  priskribo kaj bildoj (nederlande)

Kategorio:Fungoj
Kategorio:Manĝeblaj fungoj
Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Mikologio
Kardos

**Kardos** (kardoŝ) estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en subregiono de Szarvas. La nomo signifas glava.
* Areo: 43&nbsp;km²
* Loĝantaro: 740
* Poŝtkodo: 5552
* Telefonprefikso: 66
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Kecskemét-Békéscsaba, laŭ fervojo (iomete for) Mezőtúr-Orosháza. Kondoros estas proksime.

Dum la historio la loko apartenis al Szarvas, kie estis kelke da farmoj. En 1958 la nuna vilaĝo iĝis farmocentro, en 1969 vilaĝo. La loĝantaro okupiĝas pri terkultivo kaj bestbredado. La slovakoj havas aŭtonomion en la komunumo.

Vidindaĵo estas sonorilstablo.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, poŝto, apoteko, kuracejo, infankuracejo, dentokuracejo, klubo por maljunuloj.

## Ĝemelurboj 
* 20px| Veľké Dravce, Slovakio
* 20px| Fărău, Rumanio
* 20px| Betzendorf, Germanio

eta|center|Situo en Békés

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Örménykút

**Örménykút** (ormEnjkUt) estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en subregiono de Szarvas. La nomo signifas armena-puto.

## Bazaj informoj 
* Areo: 55&nbsp;km²
* Loĝantaro: 540
* Poŝtkodo: 5556
* Telefonprefikso: 66

## Situo 
Örménykút situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Szarvas estas proksime.

## Historio 
La komunumo estis loĝata jam dum la bronzepoko, antaŭ la hungaroj sarmatoj kaj avaroj setlis. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste la kampoj apartenis al Szarvas. Tie formiĝis farmoj, kie precipe slovakoj loĝis. En 1952 la vilaĝo refondiĝis. La kampoj parte apartenis al ŝtata bieno, parte al kolĥozo Petőfi. La loĝantaro okupiĝas pri terkultivo kaj bestbredado. La slovakoj havas aŭtonomion en la komunumo. Vilaĝservoj estas kulturdomo, poŝto, kuracejo.

== Komunumoj pri *kút* (= puto) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Hunya

**Hunya** (hunja) estas vilaĝo kaj komunumo en Hungario, en departemento Békés, en subregiono de Szarvas.

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 
* Poŝtkodo: 5555
* Telefonprefikso: 66

## Situo 
Hunya situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo. Mezőberény estas proksime. Szarvas troviĝas je 22 km-oj.
eta|200px|Blazono de Hunya

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en la 16-a jarcento. Poste la kampoj apartenis al Endrőd, kie estis kelke da farmoj. En 1946 la vilaĝo refondiĝis havanta la nomon *Endrődszentlászló* (=Endrőd-Sankta Ladislao. Post unu jaro ĝi ricevis novan nomon, pri helpema familio *Hunya*. La loĝantaro okupiĝas pri terkultivo kaj bestbredado. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de slovakoj, poŝto.

## Vidindaĵoj 
En 2000 romkatolika preĝejo konstruiĝis. La turo estas 22 m-ojn alta. Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago troviĝas.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kétsoprony

**Kétsoprony** (kEtŝopronj) estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en subregiono de Békéscsaba. Két signifas ambaŭ (longe estis 2 vilaĝoj), la cetera estas slava vorto signifanta gregeja dometo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 51&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1590
* Poŝtkodo: 5674
* Telefonprefikso: 66

## Situo 
Kétsoprony situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo.

## Historio 
La turkoj faris senhoma la malnovan vilaĝon. Poste la kampoj apartenis al Békéscsaba, kie formiĝis farmoj. Romkatolika preĝejo konstruiĝis en 1937, kiu allogis multe da farmoj. En 1952 la vilaĝo refondiĝis. La loĝantaro okupiĝas pri terkultivo kaj bestbredado. La slovakoj havas aŭtonomion en la komunumo.

## Ĝemelkomunumo 
*  Tesárske Mlyňany, Slovakio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Itala teatrejo de Parizo

[eta|dekstra|280px|*La italaj komedianoj*, fare de [Antoine Watteau (ĉ. 1720).]]
280px|dekstra|eta|La Comédie Italienne, 17-19 Rue de la Gaité, 75014 Parizo, Francio
Plurfoje ekzistis **itala teatrejo en Parizo**. Depende de la epokoj, la itala teatrejo de Parizo (franclingve *Théâtre-Italien de Paris*) proponis senmuzikajn teatraĵojn aŭ operojn. Tiel menciindas interalie la malnova Itala-Komedio, la itala Lirika-Teatrejo kaj la moderna Itala-Komedio.

La nuntempa "Itala-Komedio" (*Comédie-Italienne*) situas ĉe la strato Gaîté, kaj estis fondita en 1980 fare de la enscenigisto Attilio Maggiulli (post la fermo de lia *Teatrino Italiano* de la avenuo Maine). La Itala-Komedio restas la nura itala teatrejo en Francio, kaj ekskluzive ludas (en la franca) teatraĵojn kreitajn de italaj aŭtoroj, aŭ klasikaj aŭ modernaj (ekde Carlo Goldoni ĝis Iago Migatti Lulli).

## Bibliografio 
* Antoine d'Origny, *Annales du Théâtre italien*, Paris, Veuve Duchesne, 1788, 3 vol. Réimpression Genève, Slatkine, 1970.
* Castil-Blaze, ''L'Opéra italien de 1645 à 1855*, Paris, Castil-Blaze, 1856.
* Émile Campardon, *Les Comédiens du roi de la troupe italienne*, Paris, Berger-Levrault, 1880, 2 vol.
* Albert Soubiès, *Le Théâtre italien de 1801 à 1913*, Paris, Fischbacher, 1913.
* Micheline Boudet, *La Comédie Italienne, Marivaux et Silvia*, Paris, Albin Michel, 2001.
* Alessandro di Profio, *L'Opéra italien au théâtre de Monsieur, 1789-1792'', Paris, Éditions du CNRS, 2003.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de la nuna itala komedio

Kategorio:Spektaklejoj de Parizo
Csárdaszállás

**Csárdaszállás** (ĉardasAlAŝ) estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en subregiono de Békés (urbo). La nomo signifas ĉardo-(=vilaĝa gastejo)tranoktejo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 54&nbsp;km²
* Loĝantaro: 540
* Poŝtkodo: 5621
* Telefonprefikso: 66

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Békéscsaba.

## Historio 
Post la mezepoko la turkoj faris senhoma la regionon. Poste aro da farmoj formiĝis. En la 18-a j.c. ĉardo konstruiĝis apud la vojo, post jarcento ankaŭ fervojo ekfunkciis. La farmoj densiĝis ĉe la ĉardo, el ili naskiĝis la vilaĝo. La loĝantaro okupiĝas pri terkultivo kaj bestbredado. Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago troviĝas.

Vilaĝservoj estas lernejo, poŝto.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Jarankeŝ

[eta|250px|Ilustra bildo de eŭnuĥa servisto en [haremo]]
**Jarankeŝ** aŭ ankaŭ **Jarankaŝ** (mortis en 1146) estis sklavo de franka deveno, kiu murdis sian mastron, la musliman atabegon en Mosulo kaj pli postan sultanon Zengí-on. La damaska kronikisto Ibn al-Qalanisi skribis:
:*"...unu el servistoj (de Zengí), por kiu li havis apartan ŝaton kaj en kies socio li ĝojis... kiu kulturis sekretan malamon pro ia vundo, kiu estis al li farita fare de la atabego, trovis okazon, kiam la gardistaro estis for kaj Zengí estis ebria kaj kun silenta konsento kaj helpe de kelkaj liaj kunuloj inter la servistoj murdis lin dormanta en antaŭvespero de la sesa sabato de la dua rabio (nokte je la sabato la 14-an de septembro 1146)."*

Laŭ alia teorio la eŭnuĥo murdis Zengí-on tial, ke lia mastro akre mallaŭdis lin pro tio, ke la servisto trinkis el lia pokalo por vino. Post tio, kiam Jarankeŝ mortpikis sian mastron, li fuĝis unue en fortikaĵon Dawsar, kaj de tie plu ĝis Damasko, "kredante, ke ĉi tie li estos en sekureco, li senvuale anoncis sin al sia krimo, li imagis, ke li ĉi tie estos bonvenigata kaj li pretendis agnoskon." Sed la damaska reganto Mu'ín ad-Dín Unur anstataŭ tio lasis aresti lin kaj forsendi al Núr ad-Dín, filo de Zengí, kaj tiu sendis lin al sia frato Saíf ad-Dín Ghází la 1-a ĝis Mosulo, kiu igis ekzekuti lin.

## Literaturo 
* Steven Runciman, *A History of the Crusades, Vol. II: The Kingdom of Jerusalem*. Cambridge University Press, 1952.
* *The Damascus Chronicle of the Crusades, Extracted and Translated from the Chronicle of Ibn al-Qalanisi*. H.A.R. Gibb, 1932 (reprint, Dover Publications, 2002).
* Antony Bridge, *Křížové výpravy*, 1980, Londýn

## Vidu ankaŭ 
* Sklaveco
* Eŭnuĥo
* Murdo
* Atenco
* Mortpuno
* Frankoj

Kategorio:Krucmilitoj
Kategorio:Mortintoj en 1146
Kategorio:Atencintoj
Kategorio:Historio de Sirio
Lijepa naša domovino

eta|
***Lijepa naša domovino*** (esperante : "Nia bela hejmlando") estas la nacia himno de Kroatio. Ĝi antaŭe estis la himno de la socialisma respubliko Kroatio, kaj fariĝis tiu de la nova respubliko de Kroatio post ties sendependiĝo en 1991.

La originala teksto estis verkita de *Antun Mihanović*, kaj unue publikigita sub la titolo *Horvatska domovina* ("Kroata hejmlando") en 1835. La muziko estis komponita de *Josif Runjanin* en 1846. Ĝi estis unue ludita kiel la kroata himno en 1891.

En la informkesto alklakeblas instrumenta versio de la unuaj du strofoj, kaj ĝi havas subtitolojn ankaŭ en Esperanto. La teksto estas tipa teritoria himno - ĝi pli malpli nur ripetas kiom forte la kantanto amas la landon, ĝian ebenaĵon, ĝian montaron. Sed tion esprimi estas la celo de teritoria himno ... estas nenio malbona en tio. 

Cetere rimarkindas, ke la centra vorto *domovino* fontas de la vorto *dom* (en la senco de domo, hejmo, hejmlando). Tion akcentas posta origina versa frazo *svijetu reci, da svog **doma** Hrvat ljubi*, "diru al la mondo ke sian domon/hejmon la kroato amas". Kiam en la dua duono de la 19-a jarcento ĉie en Eŭropo la naciismo kaj patriotismo fortiĝis, oni minimume ŝanĝis tiun originan verson per *svijetu reci, da svoj **narod** Hrvat ljubi*, "diru al la mondo ke sian popolon/nacion la kroato amas" (legebla en la teksto sube en la tria strofo). Tamen la tute nepolitika vorto ***domovino*** ("hejmlando") en la titolo restis.

## Teksto 
### Kroate 
Lijepa naša domovino, 
Oj junačka zemljo mila, 
Stare slave djedovino, 
da bi vazda sretna bila! 

Mila, kano si nam slavna, 
Mila si nam ti jedina. 
Mila, kuda si nam ravna, 
Mila, kuda si planina! 

Teci Savo, Dravo teci, 
Nit' ti Dunav silu gubi, 
Sinje more svijetu reci, 
Da svoj narod Hrvat ljubi. 

Dok mu njive sunce grije, 
Dok mu hrašće bura vije, 
Dok mu mrtve grobak krije, 
Dok mu živo srce bije!

Kroatio
Kategorio:Naciaj simboloj de Kroatio
Kategorio:Kroatio
Florbrasikfungo

**Florbrasikfungo** (*Sparassis crispa*) estas genro de parazita fungo karakterizita per ĝia unika aspekto. Oni povas ĝin priskribi kiel simila al marspongo, cerbo, aŭ kapo de florbrasiko, de kiu ĝi ricevis ĝian nomon. 

La fungo estas manĝinda.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Fungoj
Kategorio:Manĝeblaj fungoj
Kategorio:Mikologio
Mogyorósbánya

**Mogyorósbánya** [modjoroŝbanja] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en Distrikto Esztergom inter Nyergesújfalu kaj Tát, sed iomete pli malproksime de la ŝoseo numero 10, malantaŭ la montetoj. La loknomo signifas: avela-minejo. Pli frue ĝi estis minista vilaĝo.
eta|Panoramo de Mogyorósbánya
## Bazaj informoj
* Areo: 7 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 860
* Poŝtkodo: 2535
* Telefonprefikso: 33

## Situo
Mogyorosbánya situas fine de sakovojo. Troviĝas Tatabánya 28 km-ojn, Esztergom 15 km-ojn, Tát 5 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo Mogyorosbánya, kaj ties ĉirkaĵo estis loĝita loko de praaj tempoj. Malkovriĝis ĉi tie trovaĵoj de la ŝtona kaj romia epokoj el la tero, kaj la arĥeologoj trovis ĉi tie restaĵojn de tera fortikaĵo.
La unuaj skribitaj memoraĵoj devenas el 1269. Tiam la nomo skribiĝis Munorod aŭ Munoros (munoroŝ). kaj en la dokumento de 1277 Moniorous legeblas la nomo.

Ĝi estis reĝina bieno. La reĝino Maria donis la vilaĝon al la pli juna frato de episkopo Paolo de Veszprém, al departementestro ÁRMAI Benedikto la grandfamilio Hont-Pázmány en 1269. Tiam ŝi igis priskribi limon. La priskribo sufiĉe precize montras la limon de nuna Mogyorósbánya. 

En 1281 novskribiĝis la limo de la vilaĝo. Tiam la departementestro Benedikto kaj lia filo Paolo transdonis la vilaĝon al la filoj de majstro Nikolao de Karva (el la grandfamilio Zovárd). Okaze de ilia interdivido en 1283 ricevis Nikolao la vilaĝon. En 1294 la reĝedzino Fenenna reprenis de li, kaj denove donis al la filoj de departementestro Benedikto. Post 50 jaroj la vilaĝo troviĝas en havaĵo de frua posedanto, la membroj de grandfamilio Zovárd.

La nomo de la setlo ne troviĝas en la listoj de turkaj tempoj, verŝajne ĝi detruiĝis, sed pli malfrue denove loĝatiĝis.

Dum la liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la vilaĝo denove senloĝantiĝis, kaj en la 18-a jarcento alvenis slovakaj koloniuloj ĉi tien. 

En 1825 estis trovata ŝtonkarbo en la kampo de la vilaĝo, kaj tiam komenciĝis la evoluo de la vilaĝo. En la teritorio de la vilaĝo estis malfermataj ankaŭ ŝton- kaj argil-minejoj.

La vilaĝo ricevis la nunan nomon en 1902.

## Vidindaĵoj
* romanika katolika Preĝejo Nomo de Sankta Maria (Mogyorósbánya), plene trakonstruita en la 17-a jarcento
* ŝtonkruco de 1749

## Famuloj 
En Mogyorosbánya naskiĝis skulptisto Gyula Bezerédi.
==Komunumoj pri *mogyoró* (=avelo) en Hungara reĝlando==
Bitumo

eta|Tegmentokovraĵo kun bitumoj
**Bitumo** laŭ PIV estas natura aŭ pirogena miksaĵo de hidrokarbidoj, eventuale kun organikaj derivaĵoj. Ĝi estas akirita per varmigado. Bitumo povas esti gasa, likva aŭ solida, kaj estas solvebla per karbona dusulfido.

Laŭ Francisko Azorín **bitumo** estas *Tera peĉo, el karbono, hidrogeno k. oksigeno, uzata por fabriki mastikojn, k.c.* Kaj li indikas etimologion el latina *bitumen*. Krome li indikas rilatan terminon kia *bitumi*, nome "Kovri aŭ ŝmiri per bitumo."

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* gudro
* makadamo

Kategorio:Naftoproduktoj
Kategorio:Konstruado
Makadamo

eta|300px|konstruo de makadama strato dum la epoko de J.&nbsp;L.&nbsp;McAdam
**Makadamo** laŭ PIV estas tavolo el ŝtonrompaĵo kunmiksitaj per bitumo kaj asfalto por surkovri stratojn. Ĝi estis elpensita de la skoto *John Loudon McAdam* komence de la 19-a jarcento kaj nomita laŭ la familia nomo de la inventinto.

Laŭ Francisko Azorín **makadamo** estas *Pavimo formita per rompitaj ŝtonetoj kungluitaj per ŝlimo, uzata por vojo, ŝoseoj.* Li indikas etimologion el *Mac-Adam*, propra nomo de angla inĝeniero (1819ªj). Kaj li aldonas la terminojn *tarmakadamo*, por makadamo, kies kungluaĵo estas gudro; *makadami*, por pavimi per makadamo; kaj *makadamasfaltita*.

## Historio 
Kiam fine de la 19-a jarcento kaj komence de la 20-a jarcento motoraj veturiloj iĝis pli kaj pli kutimaj, polvo iĝis serioza problemo por la makadamaj stratoj. La negativa premo de la rapide moviĝantaj veturiloj suĉis la polvon kaj sablerojn el la strata surfaco, rezulte de kio ankaŭ pli grandaj eroj de la strato perdis la interligon. Krome ekestis malagrablaj polvonuboj post ĉiu veturilo. Oni solvis la problemon per aldona surfaca tavolo de gudro aŭ bitumo, el kio rezultiĝis tiel nomata "gudroligita makadamo" (angle *tarmac*).

En la moderna lingvouzo sub la vorto *makadamo* plej ofte komprenatas tia surface bitume aŭ gudre ligita stratokovraĵo kontraste al asfalto.

## Notoj 
Kategorio:Naftoproduktoj
Ljutenica

eta|200px|Ljutenica

**Ljutenica**, (bulgare: лютеница), (*ljuto*, *lyuto* aŭ *luto* signifas *akregustan*) estas nacia manĝaĵo de Bulgario.

## Karakterizaĵoj 
La ingrediencoj de ĉi tiu saŭco estas: tomatoj, paprikoj, cepoj, ajlo, nigra pipro, planta oleo, salo. Ljutenica estas leĝere pikanta kaj sampopulara kiel Ajvar.

## Vidu ankaŭ 
* Ajvar
* Pinđur
* Kyopolou

Kategorio:Kuirarto
Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Saŭcoj
Asasinoj

eta|250px|Asasina fortikaĵo Alamút
**Asasinoj** estis sekreta islamista movado, kiu estiĝis ĉirkaŭ la jaro 1080 kaj pereis proksimume ducent jarojn pli poste, kiam pereigis ĝin mongoloj. Temis pri sekto de murdistoj.

## Etimologio de la vorto 
La vorto asasino estiĝis verŝajne per franca transskribo de esprimo "haŝiŝiun", kiu aperas en la islama literaturo kaj ĝi signifas "konsumanto de haŝiŝo". En kelkaj eŭropaj lingvoj ĝi poste ankriĝis kiel nocio por "insida murdisto"

## Vidu ankaŭ 
* Assassin's Creed

Kategorio:Historio de Islamo
Kategorio:Islamo
Robert Ervin Howard

**Robert Ervin Howard** (22-an de januaro, 1906 - 11-an de junio, 1936) estis usona verkisto de populara literaturo. Li estas ĉefe konata kiel la kreinto de Konano la barbaro, sovaĝa heroo de fantazia prahistorio sed li ankaŭ kreis aliajn karakterojn kiel Solomono Kano kaj Kullo, ĉiuj kinigitaj aŭ -otaj.

## Vidu ankaŭ 
* Conan the Barbarian (filmo)
* Richard Corben

Kategorio:Usonaj verkistoj
Garbejo

[eta|dekstra|historia [trabfakaĵo|trabfaka garbejo en Börgerende-Rethwisch (Meklenburgio-Antaŭpomerio)]]

**Garbejo** estas neloĝata konstruaĵo de bieno, kiu servas kiel stokejo, aparte por la garboj de falĉita kaj rikoltita greno.

Garbejoj kutime malpli stabile konstruatas ol loĝdomoj, ĝenerale el lignaj bretoj, en norda Eŭropo ofte el trabfakaĵo.

Parto de garbejo ofte estas draŝejo, teretaĝa aŭ subtegmenteja spaco por draŝi la grajnojn el la rikoltita greno.

Kutime ili estas ruraj konstruaĵoj kun ununura pordo, kie krome oni gardas ankaŭ laborilojn.

Ĝenerale ili estas laŭ simpla strukturo, kvankam la dezirata grando povas malfaciligi la kalkulon de la strukturo de la tegmento, prefere sen intermezaj kolonoj aŭ subteniloj por faciligi la cirkuladon, kaj nepra la kalkulo de la stabileco de la perimetraj muroj, kiuj kutime ricevas la premon de la materialoj ene garditaj.

En pluvaj aŭ humidaj regionoj garbejoj povas esti konstruitaj sur pilieroj, kiel en Asturio aŭ Galegio en Hispanio.

Dosiero:Kremmen Scheunen.jpg|garbejoj en Kremmen (Brandenburgio, Germanio)
Dosiero:Leaning barn 793889485.jpg|forlasita garbejo en Arkansaso (Usono)
Dosiero:Neuendorf4 (Brueck) barn.JPG|garbejo en Brück (Brandenburgio)
Dosiero:HórreoEnRiaño.jpg| piliergarbejo en Riaño (Hispanio)

Kategorio:Agrikulturo
Draŝejo

[eta|240px|historia draŝejo en la urbo [Neustadt (Hesio) de Germanio]]
**Draŝejo** historie estas teretaĝa aŭ subtegmenteja spaco en garbejo, neloĝata stokejo en agrikultura bieno, kie oni draŝas, do tretas aŭ batas rikoltitan **grenon**, por malfiksi kaj apartigi la grajnojn de la resta substanco, kiu post la draŝado nomiĝas pajlo.

Historie por tio oni uzis draŝilojn, manlaborilojn kiuj konsistis el po du kunligitaj bastonoj.

Laŭ la priskribo en la vortaro PIV draŝejo ofte estis "loko el seka kaj malmola tero". Tamen ne ĉie estis tiel: Se la draŝejo havis plankon el malprecize segitaj lignaj bretoj, la eldraŝitaj grajnoj kaj tre etaj pajleroj povis fali tra la interbretaj truoj samkiel tra kribrilo, kaj sekve nur necesis apartigi la grenojn disde la fajnaj pajleroj, ne de ĉiu pajlo.

Kategorio:Agrikulturo
Garbo

[eta|kolekto kaj kunmeto de garboj en olea pentraĵo el la jaro [1607]]
[eta|garbo de [spelto]]
**Garbo** estas laŭ la vortaro PIV
# fasko da falĉita greno aŭ detranĉitaj vegetaĵoj (ekzemple fojno, pajlo, kano aŭ floroj)
# aro da longaj aĵoj (komparu la citaĵojn de L. L. Zamenhof: *"garboj da rapidaj, oraj, blindigantaj radioj"* kaj *"tiuj pensoj, kvazaŭ garbo da fulmoj, trakuris la kapon de Marta"*).
# Originala poemaro de Marin Ljubin.
## Rilataj vortoj 
**Garbaro** estas amaso da garboj, dum rikolto de greno provizore lasitaj sur la kampo (komparu la vorton stako).

Garbejo en agrikultura bieno estas neloĝata konstruaĵo, ofte el ligno, uzata por stokado, aparte de la rikoltitaj garboj de grenoj.

## Garboj en kulturo 
La garboj estis uzataj tradicie en la historio de pentrarto kiel simbolo de la rikolto kaj la feliĉa somera sezono de laboro kaj enspezo, do rilata kun festoj kaj riĉeco.

eta|maldekstra|180px|La romiana *fasces* estis unue romia simbolo kaj poste la blazono de la *Partito Nacionale Fascista*. Ĉi tie sur la flago kaj la sigloj.

La vorto *faŝismo* por la politika movado de Benito Mussolini etimologie devenas de la itala vorto *fascio* (en latina: *fascis*), kio signifas garbo. La garboj aŭ fasci estis uzataj de antikvaj romiaj liktoroj kiel simbolo de la laŭleĝa povo kaj de la uniigo inter civitanoj, kaj de tie pasas al multaj politikaj movadoj, ĉefe dekstraj aŭ bazitaj sur agrikultura idearo.

Kategorio:Agrikulturo
Stako

eta|130ra|stako da samformaj objektoj
**Stako** laŭ PIV estas
# altamaso da grenpajlo, kunrastita fojno, garboj aŭ dehakitaj ŝtipoj;
# amaso da samformataj objektoj, metitaj unu sur la alian (ekzemple stako da libroj aŭ da teleroj);
# stako (komputado) estas inversvica memoro; datumstrukturo en kiu eblas aldono kaj depreno de datumoj, ĉiam estas atingebla nur la plej ĵuse aldonita datumo (el la ankoraŭ ne deprenitaj)

**Stakigi** signifas fari stakon el iu materialo.

## Piednoto 
Kategorio:Apartigiloj
Mandinkoj

eta|Mandinka viro
La **mandinkoj** (aliaj nomoj: *Mandingo*, *Malinke*, *Mandinka*, *Sose*) estas etno en Okcidentafriko, kies anoj difinas sin kiel genetikaj aŭ kulturaj posteuloj de la fruhistoria *Imperio Mali*, kiu kontrolis la tra-saharan komercon de Mezoriento al Okcidentafriko. En la frua 13-a jarcento Sundiata Keita gvidis ĝin. En la sama jarcento la mandikoj disvastiĝis, elirinte de la regiono, kiu hodiaŭ estas Malio, en grandan regnon.
eta|Mandinkoj sabro
La mandinkoj vivas hodiaŭ plejparte en Gambio (proksimume 590.000) kaj Senegalio
(667.000). Gravaj loĝantarogrupoj de la mandinkoj vivas krome en Gvineo Bisaŭa (proksimume 174.000) kaj Ganao (proksimume 110.000).

Ankaŭ en multaj landoj en la okcidenta Afriko, kiel Maŭretanio (proksimume 9.300), Benino (proksimume 7.000), Burkina Faso, Ebur-Bordo, Liberio, Malio kaj Sieraleono troviĝas iom malgrandaj grupoj de tiu etno.

## Vidu ankaŭ 
* Kurukan Fuga

## Eksteraj ligiloj 
* Joshua Projekt

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Gambio
Kategorio:Etnoj en Ganao
Kategorio:Etnoj en Burkino
Kategorio:Etnoj en Ebur-Bordo
Kategorio:Etnoj en Gvineo Bisaŭa
Kategorio:Etnoj en Liberio
Kategorio:Etnoj en Malio
Kategorio:Etnoj en Senegalo
Kategorio:Etnoj en Sieraleono
Kategorio:Etnologio
Murony

**Murony** (muronj) estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en subregiono de Békés (urbo). La slava vorto signifas formikejo.
* Areo: 36&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1470
* Poŝtkodo: 5672
* Telefonprefikso: 66
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj (la ĉefvojo preteriras), laŭ fervojo Budapeŝto-Békéscsaba. La komunumo troviĝas inter urboj Békéscsaba, Mezőberény kaj Békés.

La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko, kuprepoko, de skitoj, keltoj, sarmatoj. La unua mencio devenis el 1295. Apude troviĝis terfortikaĵo. La loĝantaro rifuĝis, kiam la turkoj alvenis. La kampoj longe apartenis al urbo Békés. En 1861 kapelo omaĝe al Sankta Anna, en 1932 lernejo, en 2002 preĝejo konstruiĝis. Ĝis 1950 la loko apartenis al Békés, havanta la nomon *Békésföldvár* (=terfortikaĵo Békés), poste ĝi memstariĝis laŭ nomo *Murony*. Dum la socialismo ŝtata bieno, krome kolĥozoj pri Konstitucio kaj Rákóczi funkciis. La loĝantaro okupiĝas pri terkultivo kaj bestbredado.

Ne menciitaj vilaĝservoj estas lernejo, poŝto, kuracejo.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Telekgerendás

**Telekgerendás** [telekgerendAŝ] estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en Distrikto Békéscsaba. La loknomo signifas: parcelo-traba.
[eta|dekstra|300ra|Mapo montranta, kie estas la vilaĝo en [Hungario]]
* Areo: 72&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1660
* Poŝtkodo: 5675
* Telefonprefikso: 66

## Geografio 
Telekgerendás situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Szeged-Békéscsaba. La lasta estas proksime.

## Historio 
Post la turkoj la kampoj apartenis al Békéscsaba, kie farmoj formiĝis, precipe fare de slovakoj. En 1952 oni fondis memstaran vilaĝon. En 1991 luterana preĝejo konstruiĝis. La loĝantaro okupiĝas pri terkultivo kaj bestbredado.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, preĝejo, poŝto, kuracejo.

## Famuloj 
En loko, kie nun situas Telekgerendás, naskiĝis bestokuracisto Mátyás Palyusik.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Végegyháza

**Végegyháza** (vEgedjhAza) estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en subregiono de Mezőkovácsháza. La nomo signifas fino-eklezio, sed la nomo devenis de figuro Aurel Végh.
* Areo: 29&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1600
* Poŝtkodo: 5811
* Telefonprefikso: 68
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Gyula-Makó. Mezőkovácsháza estas proksime.

La komunumo nomiĝis ĝis 1892 Tótkovácsháza (tOtkovAĉhAza) (=slovaka-forĝisto-domo) kaj fondiĝis en 1815. La loĝantaro konsistis el slovakoj, hungaroj kaj judoj. La lastaj estis forigitaj en 1944. La loĝantaro okupiĝas pri terkultivo kaj bestbredado. La ciganoj havas aŭtonomion.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo. Ĝemelurbo estas 20ra| Uzon, Rumanio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kisdombegyház

**Kisdombegyház** (kiŝdombedjhAz) estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en subregiono de Mezőkovácsháza. La loknomo signifas: malgranda-holmo-eklezio.
eta|150px|Blazono de Kisdombegyház

## Bazaj informoj 
* Areo: 13&nbsp;km²
* Loĝantaro: 590
* Poŝtkodo: 5837
* Telefonprefikso: 68

## Situo 
Kisdombegyház situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero.

## Historio 
La turkoj faris senhoma la regionon. Poste farmoj formiĝis. En 1819 oni fondis 3 vilaĝojn apude: Dombegyház, Magyardombegyház kaj Kisdombegyház. Ili iĝis sendependaj depost 1990. La loĝantaro okupiĝas pri terkultivo kaj bestbredado.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, poŝto, preĝejo, sportejo, kuracejo.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kamut

**Kamut** estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en subregiono de Békés (urbo). La slava vorto signifas ŝtona.
eta|dekstra|220px|Blazono de Kamut

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 
* Poŝtkodo: 5673
* Telefonprefikso: 66

## Geografio 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Mezőberény troviĝas 9, Békés (urbo) 12, Békéscsaba 14, Budapeŝto 193 km-ojn.

## Historio 
Dum la historio troviĝis tie 3 vilaĝoj: Gyúr (djUr), Malgranda Kamut kaj Granda Kamut. La lasta estis eĉ departementejo inter 1517-1552. Ili senhomiĝis dum la turkoj fine de la 16-a jarcento. Poste nur farmoj formiĝis. En 1949 la vilaĝo renaskiĝis laŭ simpla nomo *Kamut*. La loĝantaro okupiĝas pri terkultivo kaj bestbredado.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, preĝejo, poŝto, kuracejo, bestkuracejo, familihelpa servo.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Draŝado

[eta|240px|draŝado de greno en [antikva Egiptio (bildo el tombeja ĉambro, inter la jaroj 1422 kaj 1411 antaŭ Kristo]]
**Draŝado** laŭ PIV estas la ago treti aŭ bati rikoltitan **grenon**, por malfiksi kaj apartigi la grajnojn de la resta substanco, kiu post la draŝado nomiĝas pajlo.

Historie por tio oni uzis draŝilojn, manlaborilojn kiuj konsistis el po du kunligitaj bastonoj, kaj kutime plenumis la laboron en draŝejo, teretaĝa aŭ subtegmenteja spaco en garbejo, neloĝata stokejo en agrikultura bieno:

Se la draŝejo havis plankon el malprecize segitaj lignaj bretoj, la eldraŝitaj grajnoj kaj tre etaj pajleroj povis fali tra la interbretaj truoj samkiel tra kribrilo, kaj sekve nur necesis apartigi la grenojn disde la fajnaj pajleroj, ne de ĉiu pajlo. Nuntempe la laboron de draŝado en multaj industriigitaj landoj plenumas draŝmaŝinoj.

eta|160px|maldekstra|draŝilo
Simila ago de draŝado estas la disigo de la semoj de **fabacoj** (ekzemple faboj, pizoj, kikeroj, arakidoj, lentoj aŭ sojfaboj) el siaj ŝeloj. En iuj landoj - ekzemple ankoraŭ nuntempe en Portugalio kaj Turkio - por tio oni tradicie uzas ĉevalojn, kiuj tiras pezan ŝtonon super la fabacoj kaj tiel apartigas semojn kaj ŝelojn.

En **neformala lingvouzo** laŭ PIV draŝado ankaŭ estas simile forta batado sen rilato al greno: Povas temi pri doloriga batado de homo aŭ besto, sed ankaŭ pri forta batado de pilko en **sporto** (ekzemple en teniso aŭ futbalo).

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Sporta terminologio
Kategorio:Rikolto