Hamamelidacoj

[eta|ilustraĵo de la [virginia hamamelido (“Hamamelis virginiana”)]]

La **hamamelidacoj**.

La plantfamilio troviĝas en ĉiuj regionoj de la mondo de la moderaj zonoj ĝis la tropikoj. Ĝia ĉefa disvastigejo estas la subtropikoj. Kelkaj specioj estas ornamplantoj en parkoj kaj ĝardenoj aǔ liveras altkvalitan lignon; de nur malmultaj specioj la uzo kiel kuracplanto estas konata.

## Priskribo 
### Habito kaj folioj 
Ili estas lignaj plantoj: arbustoj kaj arboj. Kelkaj specioj estas ĉiamverdaj. La plej multaj specioj tamen estas deciduaj. Plej ofte la plantoj havas triĥomoj. Plej ofte ekzistas burĝonaj skvamoj.
La plej multaj havas alternestarantajn aǔ kontraǔstarantajn, malofte spirale starantajn foliojn. La foliplato havas glatan aǔ segildentan randon. Ĉe kelkaj specioj la folioj odoras. La stomoj estas parazitaj. Stipuloj ekzistas; ili estas relative grandaj ĉe kelkaj specioj.

### Floraroj kaj floroj 
Multaj floroj sidas en densaj, spikaj, paniklaj, grapoloj aǔ kapsimilaj infloreskoj. Ekzistas brakteoj. La floroj estas duseksaj aǔ unuseksaj; la plantoj ĉiam estas (monoikaj). La plej ofte malgrandaj, radiosimetriaj floroj estas plej ofte kvar- aǔ kvin-nombraj, dum ankaŭ du- ĝis sep-nombraj floroj ekzistas). La kvar ĝis kvin sepaloj estas kunkreskintaj. Se ekzistas petaloj, ili estas du- kvar- aǔ kvin-ope; ili estas liberaj. Kelkfoje ili estas najlitaj. Ekzistas, tri, kvar, kvin, dek, ĝis 14 aǔ 15 ĝis 32 liberaj stamenoj; ili aǔ estas fekundaj aǔ parto transformiĝis al staminodioj. La polenigado okazas per insektoj (entomofilio) aǔ per vento (anemofilio).

### Fruktoj kaj semoj 
La planto havas kapsulfruktojn. La tre grandaj semoj havas dikan dukoloran, brilantan tegumenton kaj grandan hilumon. La semoj povas havi flugilojn.

### Enhavosubstancoj kaj kromosomaroj 
Akumuliĝas polifenoloj, ekzemple taninoj, kiel „Gallotannine“. La kromosom-nombroj estas n=8 kaj n=12.

## Sistematiko kaj disvastiĝo 
[eta|[fosilio|Fosilia folio de “Fothergilla malloryi”, aĝo ĉirkaŭ 49 milionoj da jaroj el „Klondike Mountain Formation“ en la kantono Ferry, Vaŝingtonio, Usono.]]
La Hodiaŭa disjunktaj hejmregionoj de la familio kaj unuopaj genroj estas nur la resto de la iama pli vasta disvastiĝo. Hodiaŭ la specioj kreskas de la moderaj zonoj ĝis en la Tropikoj kun gravita centro en la Subtropikoj sur la suda kaj norda duonsfero. Nur 5 genroj kreskas kaj sur la norda kaj sur la suda hemisfero. La specioj de tiu familio kreskas de la orienta Nordameriko, trans Meksiko ĝis en la suda Mezameriko, en Azio, Afriko, Madagaskaro, sur la pacifikaj insuloj kaj Aŭstralio. Neniu specio el tiu familio hejmas nuntempe en Eǔropo.

Ene de la ordo de la familioj de Saksifragaloj kun lignecaj specioj estas la jenaj kladoj: hamamelidacoj, altingiacoj, cercidifilacoj, dafnifilacoj kaj peoniacoj.

La unua publikigo de la familia nomo okazis 1818 fare de Robert Brown en „Narrative of a Journey in the Interior of China“, p. 374. La tipogenro estas *Hamamelis* L. sinonimoj por hamamelidacoj R.Br. estas: Disanthaceae Nakai, Exbucklandiaceae Reveal & Doweld, Fothergillaceae Nutt., Parrotiaceae Horan., Rhodoleiaceae Nakai .
[eta|subfamilio Disanthoideae: [duobla floro („Disanthus cercidifolius“)]]
[eta|dekstra|subfamilio Exbucklandoideae: „[Rhodoleia championii“]]
[eta|dekstra|tribo Corylopsideae: „[Corylopsis spicata“]]
[eta|dekstra|Tribus Eustigmateae: „[Sinowilsonia henryi“]]
[eta|dekstra|tribo Fothergilleae: [Fothergilla major]]
[eta|dekstra|tribo Fothergilleae: „[Sycopsis sinensis“]]
[eta|dekstra|tribo Hamamelideae: [hamamelido („Hamamelis japonica“)]]
La familio de la Hamamelidacoj konsistas el tri subfamilioj kun ĉirkaŭ 27 ĝis 28 genroj kaj ĉirkaŭ 80 specioj:

* Subfamilio Disanthoideae HARMS (sin.: Disanthaceae NAKAI): Kromosomaroj estas n=8. Kun unu sola monotipa genro 
** “Neostrearia” L.S. SM.: Kun nur unu specio en Kvinslando (Aǔstralio):
*** „Neostrearia fleckeri“ L.S. SM.
** “Noahdendron” P.K. ENDRESS ET AL.: Kun nur unu specio en Kvinslando (Aǔstralio):
*** „Noahdendron nicholasii“ P.K. ENDRESS ET AL.
** “Ostrearia” BAILL.: kun nur unu specio en Kvinslando (Aǔstralio):
*** „Ostrearia australiana“ BAILL.
** „Trichocladus“PERS.: Kundu specioj en orienta tropika Afriko kaj tri specioj en la Capensis, inter ili:
*** „Trichocladus crinitus“ (THUNB.) PERS., hejmregiono: Sudafriko
*** „Trichocladus grandiflorus“ OLIV., hejmregiono: Sudafriko (Natalo, Kabo).
La iamaj genroj „Altingia“ NORONHA, „Liquidambar“ L. kaj „Semiliquidambar“ HUNG T. CHANG formas Hodiaŭ la malgrandajn familiojn de la Altingiacoj (*Altingiaceae*).

### Taksonomio laŭ WFO kaj TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (18 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

* *Angiospermae* - angiospermoj
** *Saxifragales* Bercht. & J.Presl - saksifragaloj
*** *Hamamelidaceae* R.Br. - hamamelidacoj
**** *Chunia* H.T. Chang - ĉunio
**** *Corylopsis* Siebold & Zucc. - korilopso
**** *Dicoryphe* Thouars - dikorifo
**** *Disanthus* Maxim. - dizanto
**** *Distyliopsis* P.K. Endress - distiliopso
**** *Distylium* Siebold & Zucc. - distilio
**** *Embolanthera* Merr. - embolantero
**** *Eustigma* Gardner & Champ. - eŭstigmo
**** *Exbucklandia* R.W. Brown - eksbuklandio
**** *Fortunearia* Rehder & E.H. Wilson - fortuneario
**** *Fothergilla* L. - fotergilo
**** *Hamamelis* L. - hamamelido. De „Parrotiopsis jacquemontiana“ oni faras korbojn kaj pontojn.

## Fontoj 
* Eintrag zur Familie der Hamamelidaceae auf der APWebsite. (Abschnitt Systematik und Beschreibung)
* Die Familie der Hamamelidaceae  und die Familie der Rhodoleiaceae  bei DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.  (Abschnitt Beschreibung)
* Zhi-Yun Zhang, Hongda Zhang & Peter K. Endress: „Hamamelidaceae“ in der „Flora of China“, Volume 9, 2003, S. 18–44: Beschreibung und Bestimmungsschlüssel der chinesischen Taxa - Online. (Abschnitt Systematik: Informationen zu den Gattungen)
* Frederick G. Meyer: „Hamamelidaceae“ in der „Flora of North America“, Volume 3: Online.
* Zhang Zhi-yun & Lu An-ming: „Hamamelidaceae: geographic distribution, fossil history and origin. Acta Phytotaxonomica Sinica 33: 313-339. .“, in „Acta Phytotaxonomica Sinica“, 33, 1995, S. 313–339: PDF-Online.
* Q. Zhang, S. Shi, Y. Huang, F. Tan & H. Zhang “Phylogeny of Hamamelidoideae based on the ITS sequences.” in “Acta Sci. Nat. Univ. Sunyatseni“, 38, 1999, S. 107–110.
* Walter Erhardt u. a.: „Der große Zander. Enzyklopädie der Pflanzennamen“. Band 2. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2008. ISBN 978-3-8001-5406-7

### Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Laurence J. Dorr: „Hamamelidaceae“ in der „Flora of Nicaragua“: Online bei Tropicos.
* Luz María González Villarreal, Noemí Jiménez-Reyes & Leticia Hernández López: „La familia Hamamelidaceae en el estado de Jalisco, México“, „Colección Flora de Jalisco“, 18, Universidad de Guadalajara, 2002, 29 Seiten, ISBN 970270569X: http://www.cucba.udg.mx/new/publicaciones/flora_de_jalisco/CFJ_18_Hamamelidaceae.pdf  wayback=20090920060335 PDF-rete.

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Hamamelidacoj
Kategorio:Plantofamilioj