open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nudela maŝino

eta|klasika nudelmaŝino
eta|hochkant|industria nudelmaŝino
**Nudela maŝino** estas mekanika kuiraparato por fari nudelojn.

La klasika nudelmaŝino estas cilindra kaj tranĉaparato La pasto el faruno ovo kaj salo devas esti absolute seka, ĉar ĝi alikaze gluas al la cilindro. Post pluraj provoj ĝi ricevas la deziritan dikecon. Poste ĝi ricevas la deziritan formon kaj estas tranĉita. La nudelmaŝino funkcias mane per kranko, sed ekzistas aparatoj, kiuj havas elektromotoron.

Aliaj maŝinoj povas fari nudelojn laù dezirata formo. Por tio oni povas ŝanĝi maŝin-pecon, kiu faras la tipon de nudelo, nome: la Nudelmatrico . Ofte tiu peco estas farita el bronzo, por ke nudeloj iĝu pli absorba .

Plia varianto de la nudelmaŝino estas la nudela seĝo, kie roligata pasto estas tranĉita en tranĉaĵoj.

Kategorio:Kuiraparatoj
Nigrakva rivero

eta|240px|dekstra|Marĉa rivereto en norda Florido, montrante tanin-makulan neĝenatan nigran akvon.
**Nigrakva rivero** estas rivero kun profunda, malrapidmova kanalo fluanta tra arbarkovritaj marĉoj aŭ malsekaj regionoj. Ĉar vegetaĵaro kadukiĝas, taninoj lesivas en la akvo, produktante travideblan, acidan akvon kiu estas malhele makula, simila al teo aŭ kafo. La plej multaj gravaj nigrakvaj riveroj estas en la Amazona sistemo kaj Suda Usono. La esprimo estas uzita en pririveraj studoj, geologio, geografio, ekologio, kaj biologio. Ne ĉiuj malhelaj riveroj estas nigrakva rivero en tiu teknika signifo. Kelkaj riveroj en moderklimataj regionoj, kiuj dreniĝas aŭ fluas tra areoj de malhele nigra lomo, estas simple nigraj pro la koloro de la grundo; tiuj riveroj estas nigraj kotriveroj. Ekzistas ankaŭ nigraj kotestuaroj.

Nigrakvaj riveroj estas pli riĉaj en nutraĵoj ol kirlakvaj riveroj kaj havas jonajn koncentriĝojn pli altajn ol pluvakvo. La unikaj kondiĉoj kondukas al flaŭro kaj faŭno kiu devias de tio en kirlakvo. Kie nigra akvo kaj kirlakvo kombiniĝas estas alloga al varia grupo de organismoj.

## Nigrakvaj riveroj de la mondo 
### Indonezio 
* Rivero Sabangau

### Amazonio 
[eta|La [rivero Lumber vide de la boatlanĉo ĉe Princess Ann ĉe Orrum, Norda Karolino.]]
* Apaporis: alfluanto de la Japurao.
* Arapiuns: alfluanto de la Tapajoza Rivero.
* Koari
* Mirití-Paraná
* Río Negro: La plej granda nigrakva rivero en la mondo; unu el la plej grandaj amazoniaj alfluantoj.
* Piorini
* Tahuajo
* Tefé
* Uatamao
* Urubuo
* Vaupés

### Orinoko-baseno 
* Atabapo: de la Gujanaj Altaj Teroj de Venezuelo okcidente en la Orinokon
* Karoní: de la Gujanaj Altebenaĵoj de Venezuelo norde en la Orinokon.
* Kaŭra Rivero: de la Gujanaj Altebenaĵoj de Venezuelo norde en la Orinokon
* Inírida: de Kolombio nordoriente en la Guaviare Riveron kiu fluas en la Orinokon
* Ventuari: de orienta Venezuela sudokcidento en la Orinokon
* Vichada: de Kolombio oriente en la Orinokon
* Tomo: de Kolombio oriente en la Orinokon
* Tuparro: de Kolombio oriente en la Orinokon

### Suda Usono 
* Kalusahaĉi, Florido: fluas okcidente de Lago Okiĉobi ĝis la Meksika Golfo.
* Rivero Sankta Johano: la plej granda rivero en Florido. Fluas norde tra Jacksonville kaj en Atlantikon.

### Norda Usono 
eta|Ĉokoladbruna Akvofalo Tahquamenon

### Aŭstralio 
### Eŭropo 
* Moravo, fluanta en la Danubon

## Bildoj de nigrakvaj riveroj 

Image:Manaus-Amazon-NASA.jpg|Manaus, la plej granda urbo ĉe la Amazona Rivero, el satelita bildo de NASA, ĉirkaŭita de kota Amazona Rivero kaj nigrakva Rio Negro.
Image:Danube-morava confluence 2.jpg|Kunfluejo de la nigrakva Moravo (fluanta eldekstre supra maldekstre) en la blankakva Danubo (supra maldekstre).
Image:Bald Cypress.JPG|Aro de marĉa taksodio en Ŝtata Parko Trap Pond en suda Delavaro.

## Referencoj 
Kategorio:Riveroj
Lajos Thanhoffer

**Lajos Thanhoffer** [lajoŝ tanhofer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Thanhoffer Lajos** estis hungara kuracisto, anatomo, histologo, profesoro, membro (korespondanta en 1880, ordinara en 1891) de Hungara Scienca Akademio.

Lajos Thanhoffer http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC15363/15667  naskiĝis la  1843 en Nyírbátor. Li mortis la  1909 en Budapeŝto.

## Biografio 
Lajos Thanhoffer studis en Reĝa Universitato de Pest. Li doktoriĝis en 1868, poste li instruis bestkuracistojn en la Veterinara Akademio. Li profesoriĝis en 1872 jam en la universitato. En 1890 li atingis la instruan rangon ordinara profesoro. Li jam frue profitis la mikroskopon.

## Verkaro (elekto) 
* *Adatok a zsírfelszívódáshoz* (1872)
* *Adatok a harántcsikú izmok szerkezete- és idegvégződéséről* (1881)
* *A szövetek és szervek szerkezete és azok vizsgáló módszerei...* (1893)
* *Hogyan észlelünk, érezünk és mozgunk* (1903)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre laŭ la aboco-listo)

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj anatomoj
Kategorio:Hungaraj histologoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Burgo Odenbach

[eta| malfruromanika [burgfrido kun bosoŝtonoj]]
La **burgo Odenbach**, pli poste nomata *Weiherturm*, estas la ruino de akvoburgo en la komunumo Odenbach en la distrikto Kusel, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

## Literaturo 
* Wolfgang Medding: *Burgen und Schlösser in der Pfalz und an der Saar*. 4. Auflage. Weidlich, Frankfurt am Main 1981.

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Distrikto Kusel
Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Kusel
Michelsburg (Palatinato)

La **Michelsburg**, ankaŭ nomata *St. Michaelsburg* aŭ *Remigiusburg*, estas la ruino de montburgo en la „Remigiusland“ sur la pinto de la monto Remigiusberg en alteco de 368 m s.m. supre la komunumo Haschbach am Remigiusberg
en la distrikto Kusel, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

## Burgo 
De la iama burgo konserviĝis restaĵoj de la antaŭburgo kun turo, partoj de la fosaĵo, puto kaj partoj de la pordega arko. La ringmuro estas speciale impona.

## Literaturo 
* Wolfgang Medding: *Burgen und Schlösser in der Pfalz und an der Saar*. Frankfurt am Main 1981
* Jürgen Keddigkeit, Alexander Thon, Rolf Übel: Pfälzisches Burgenlexikon. Teil 3. I - N. 1. Auflage. Kaiserslautern 2005, ISBN 3-927754-51-X

## Eksteraj ligiloj 
* Michelsburg auf dem Remigiusberg auf der Seite Remigiusberg.de
* *Michelsburg* auf der Seite burgenwelt.de
* Rekonstruktionszeichnung  von Wolfgang Braun

Kategorio:Distrikto Kusel
Kategorio:Kasteloj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Kusel
Ede Theiss

**Ede Theiss** [tejs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Theiss Ede** estis hungara ekonomikisto, statistikisto, profesoro, membro (korespondanta en 1945) de Hungara Scienca Akademio.

Ede Theiss http://www.ksh.hu/statszemle_archive/2000/2000_06/2000_06_473.pdf naskiĝis la  1900 en Budapeŝto. Li mortis la  1979 en Budapeŝto.

## Biografio 
Ede Theiss frekventis teknikuniversitaton en Budapeŝto ricevinta 2 diplomojn, En 1924 li iĝis vicprofesoro samloke. Ekde 1928 li laboris 3 jarojn en la ministerio, poste li profitis stipendion en diversaj usonaj universitatoj. Hejmenveninta li okupiĝis pri la energio en la ministerio. Inter 1948-1950 kaj de 1959 ĝis la pensiuliĝo li instruis en Universitato de Budapeŝto, poste ĝismorte li helpis laboron de la statistika oficejo. Li okupiĝis precipe pri la matematika ekonomiko.

## Verkaro (elekto) 
Inter 1947 kaj 2012, 42 studoj estis publikigitaj en la Statisztikai Szemle

János Köves Pál-Filó: Elektita bibliografio de la verkoj de Ede Theiss (1899–1979)

* Az átalakulás, termelés és jövedelemelosztás matematikai elmélet. Budapest, 1931
* Time and Capitalistic Production. Journal of Political Economy, 1932
* A határhaszon mérésének problémája. - Az időmozzanat az egzakt közgazdaságtanban. Közgazdasági Szemle, 1932
* A Quantitative Theory of Industrial Fluctuations Caused by the Capitalistic Technique of Production. Journal of Political Economy, 1933
* Statisztikai törvényszerűség a jövedelemeloszlásban. Közgazdasági Szemle, 1935
* Dynamics of Saving andInvestment. Econometria, 1935
* Statisztikai korreláció és keresleti törvény. Közgazdasági Szemle, 1937
* Korlátozott verseny és gazdaságpolitika. Közgazdasági Szemle, 1939
* Konjunktúra-kutatás. A Mérnöki Továbbképző Intézet kiadványai. 15. kötet. 11. füzet. Budapest, 1943
* Közgazdaság, történet és társadalom szellemtudományi megvilágításban. - Közgazdaság és társadalom a törvénykutató módszer megvilágításában. Budapest, 1944
* Dinamikai közgazdaságtudomány és társadalmi folyamat. Közgazdasági Szemle, 1947
* Tervgazdaság és statisztika. Statisztikai Szemle, 1948. január-június.
* Theiss Ede-Krekó béla- Pintér László-Párniczky Gábor. Korreláció és trendszámítás. Budapest, KJK. 1958
* A francia tervezés modelljei és statisztikai sajátosságai. Budapest, Statisztikai Kiadó Vállalat, 1972

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj T, TY kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla iomete pli malsupre

 

Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj
Kategorio:Hungaraj statistikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Gyula Terhes

**Gyula TERHES** [terheŝ] rumania hungara tipografo, redaktoro . Li naskiĝis en Szamosújvár la 15-an de julio 1882 kaj mortis en Kluĵo la 3-an de aŭgusto 1945.

## Kariero 
Gyula Terhes laboris inter 1920 kaj 1940 en Presejo Minerva de Kluĵo. Li gvidis la fakrevuojn *Typograph*, poste *Gutenberg Typograph* (1920–40), Li ne subskribis siajn artikolojn. Liaj jaraj raportoj (en 22 volumoj) estas gravaj fontoj de historio de transilvania tipografio inter 1919–40.

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj tipografoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj
Kategorio:Hungaraj tipografoj
Tivadar Thienemann

**Tivadar Thienemann,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Thienemann Tivadar** estis hungara literaturhistoriisto, lingvisto, profesoro, membro (korespondanta en 1923) de Hungara Scienca Akademio. Lia familia nomo estis ankaŭ *Thass-Thienemann*.

Tivadar Thienemann http://www.mek.iif.hu/porta/szint/egyeb/lexikon/eletrajz/html/ABC15363/15678.htm naskiĝis la  1890 en Budapeŝto. Li mortis la  1985 en Masaĉuseco en West Roxbury.

## Biografio 
Tivadar Thienemann frekventis universitatojn en Budapeŝto, Berlino kaj Lejpcigo. En 1913 li ekinstruis en mezlernejo en Budapeŝto. Li batalis en la 1-a mondmilito, poste li instruis jam en la universitato. En 1922 li fondis societon kaj literaturan revuon. En la studjaro 1925 li estis dekano en Pécs. Ekde 1934 li instruis jam en Universitato de Budapeŝto. Post la 2-a mondmilito li migris al Usono. Li longe vivis en Bostono. Li okupiĝis precipe pri la germana lingvo kaj literaturo. Li ricevis premion en 1930.
 
## Verkaro (elekto) 
* *Német és magyar nyelvújító törekvések* (1912)
* *Die deutschen Lehnwörter der ungarischen Sprache* (1922)
* *Irodalomtörténet (Literaturhistorio), (1931)
* *Német- magyar kéziszótár*; *Magyar-német kéziszótár* (Germana-hungara kaj hungara-germana manvortaroj), (1943)
* *Subconscious language'' (1967)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Károly Vécsei

**Károly VÉCSEI** [vEĉei] rumania hungara historiisto, scienca esploristo, universitata profesoro. Li naskiĝis en Luduș la 23-a de marto 1923. 

## Kariero
Károly Vécsei diplomitiĝis en 1957 en Universitato de Bukareŝto. Li estis inter 1949 kaj 1951, poste inter 1959-1967 instruisto en OGYI de Târgu Mureș. En 1968 oni forigis lin de lia posteno. Inter 1972-1988 li estis scienca esploristo de Sociscienca Centro de Târgu Mureș. Inter 1991-1996 li faris kvar sociologiajn esploraĵojn al peto de organizoj.

## Verkoj
**Magyarok és nem magyarok Romániában*. Csíkszereda, 2002, Státus Kiadó.

## Fonto
*Romániai magyar kikicsoda, 1997.
*Librorecenzo 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj sociologoj
Gusztáv Thirring

**Gusztáv Thirring** [gustAv tiring], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Thirring Gusztáv** estis hungara geografo, demografo, statistikisto, profesoro, membro (korespondanta en 1902, ordinara en 1926) de Hungara Scienca Akademio. Lia pranepo estis László Somlyódy.

Gusztáv Thirring http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC15363/15681.htm naskiĝis la  1861 en Sopron. Li mortis la  1941 en Budapeŝto.

## Biografio 
Gusztáv Thirring frekventis universitaton en Budapeŝto, poste li eklaboris en la universitata instituto en 1884. Post 4 jaroj li havis postenon en statistika oficejo, kie en 1906 li atingis la rangon direktoro. Li iĝis privata profesoro en 1897, li instruis ekzemple Ferenc Móra. Li estis ankaŭ fervora turisto, li fondis periodaĵon por turistoj en 1889. Li okupiĝis precipe pri statistiko de migrantoj, pri Budapeŝto kaj Sopron.

## Verkaro (elekto) 
* *Die Naturalitäts- und Moralitätsverhältnisse der ungarischen Städte* (1894)
* *Népesedésünk kútforrásai a múlt század első felében* (1903)
* *Sopron és a magyar Alpok* (1911, ankaŭ germane)
* *Budapest székesfőváros félszázados fejlődése 1873–1923* (1924)
* *Budapest főváros demográfiai és társadalmi tagozódásának fejlődése az utolsó 50 évben I–II.* (1936–1937)

## Memorigiloj 
* memormedalo
* strato en Sopron
* memortabulo kun turista vojo

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj geografoj
Kategorio:Hungaraj statistikistoj
Kategorio:Hungaraj demografoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj turistoj
Ŝalmo

eta|300ra|ŝalmo (syntagma musicum)
eta|maldekstre|sopraneta kaj soprana ŝalmoj
La **ŝalmo**, ankaŭ *Schalmay*, *Schalmey*, *Ciaramella*, *Kalamaia*, *bombardo*, estas ligna blovinstrumento kun duobla anĉo kaj konuse borita tubo. Ĝi plejofte havas sep antaŭajn tontruojn. Povas ankaŭ ekzisti truo por la maldekstra dikfingro. La sono estas ege laŭta, akra kaj precipe en la malalta pozicio nazuma. La tonamplekso estas 1½-2 oktavoj, je kiu oni unu fojon preterblovas en la oktavon. La instrumentoj estas escepte la malgranda sekundo al la plej malalta tono ludeblaj kromatike per forkoprenoj. La ŝalmo devenas de la orientlanda *zurna* kaj ekaperas en Eŭropo dum la mezepoko. En la renesancepoko oni konstruis ĝin en c/f-agordo en la tonpozicioj diskanto, sopraneto, soprano, aldo, tenoro kaj baso. La basŝalmo jam estas malfacilege manuzebla kaj bezonas multe da aero. Ekde meze de la 20-a jarcento oni denove konstruas kaj ŝalmojn. krom la reproduktado de muziko el mezepoko kaj renesanco oni utiligas la ŝalmon foje ankaŭ por popola kaj moderna muziko.

## Literaturo 
* Heinz Stefan Herzka: *Schalmeien der Welt. Volksoboen und Volksklarinetten. Verbreitung und Geschichte der Musikinstrumente mit dem magischen Klang*. Textband und CD-ROM. Schwabe, Basel 2003, ISBN 3-7965-1969-5

## Vidu ankaŭ 
* Suona

## Eksteraj ligiloj 
* ŝalmo
* Priskribo de ŝalmo

Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Kategorio:Anĉinstrumentoj
10310 Delacroix

'*10310 *Delacroix''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la franca pentristo Eugène Delacroix (1789–1863), bone konata pro lia "Libereco gvidanta la popolon" inspirata de la samtempaj eventoj. Lia "Barko de Dante" (aŭ "Dante kaj Vergilio en Infero") estas unu el la limŝtonoj de la franca romantikismo de la 19-a jarcento. La elekto de koloroj de Delacroix influis pli malfrue la impresionistojn.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
(10302) 1989 ML

**(10302) 1989 ML** estas tre malgranda, tre hela amora asteroido malkovrita la  de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Jeff T. Alu elde la Observatorio de la Monto Palomar, en kantono San Diego (Kalifornio, Usono).

Ĝia orbito estas tute entenata inter tiuj de Tero kaj Marso, ĝi estas terrenkonta kaj marsrenkonta asteroido sed ne trairas la orbitojn de ambaŭ planedoj.

* La  ĝi pasis al 0,08178 AU (12,235 milionoj da km) de Tero.
* La  ĝi pasos al 0,08274 AU (12,378 milionoj da km) de nia planedo.

Ĝia spektra klaso "X" indikas, ke ĝia surfaca komponiĝo estas ankoraŭ nekonata. La Delta-V (diferenco de rapido) necesa por atingi ĝin elde malalta tera orbito estas nur 4,8&nbsp;km/s : (10302) 1989 ML estas do relative facile (malmultekoste) atingebla celo por kosmosondilo.

Ĝi estis rigardita kiel celo por la japana sondilo Hajabusa (tiam nomata "Muse-C") sed estis forlasita pro teknika kialo. Ĝi estis ankaŭ konsiderita de la Eŭropa Kosma Agentejo kiel kandidato celo por la misio Don Kiĥoto por studi la efikojn de kosmoŝipo alfrapanta asteroidon, sed tiu celo estis ankaŭ ŝanĝita.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Amoraj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Malkovrita de Jeff T. Alu
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
10311 Fantin-Latour

'*10311 *Fantin-Latour''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la franca pentristo Henri Fantin-Latour (1836–1904), bone konata pro liaj aĵpentraĵoj de floroj kaj pli malfrue liaj litografioj. Li ankaŭ estas fama por siaj portretoj de grupo aranĝitaj en vicoj da kapoj : li senmortigis multaj nuntempaj francaj famuloj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
10323 Frazer

'*10323 *Frazer''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la brita (skota) antropologo kaj historiisto pri religioj James George Frazer (1854–1941), konata pro lia "La Ora Branĉaĵo", studo en kompara religio (12 volumoj). La verko montras amason da provoj por starigi la tezon, laŭ kiu la homoj komencis per la magio, progresis al la religio kaj de tio al la scienco.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
10306 Pagnol

'*10306 *Pagnol''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio de Haute-Provence en Saint-Michel l'Observatoire (Alpes-de-Haute-Provence, Francio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la franca verkisto kaj reĝisoro Marcel Pagnol (1895–1974), konata pro lia romanoj *Jean de Florette* kaj *Manon des Sources*. Unu el liaj komedioj, *Topaze*, kiu montras la koruptan povon de la mono, alportis al li eksterordinaran sukceson en la teatro.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Johann Christian Kittel

**Johann Christian KITTEL** (naskiĝinta la 18-a de februaro 1732 en Erfurto, mortinta samloke la 18-a de majo 1809) estis germana orgenisto.

## Vivo 
Estante unu el la lastaj lernintoj de Johann Sebastian Bach, li iĝis orgenisto en Bad Langensalza kaj en 1756 en Erfurto kaj prizorgis eldonadon de Bach-aĵoj. Li ege furoris kiel orgenisto, komponisto de pecoj da orgenmuziko kaj instruisto. Unu liaj disĉiploj estis Karl Gottlieb Umbreit kiu siavice instruis ekz. la kantokomponiston Andreas Zöllner.
Admiris lian talenton i.a. Johann Wolfgang Goethe, Johann Gottfried von Herder kaj Christoph Martin Wieland.
En 1800 li faris koncertvojaĝon al Hamburgo, kie li loĝis por eta tempo, kiam li okupiĝis pri studoj ĉirkaŭ por fini sian *Neues Choralbuch für Schleswig-Holstein*.

Liaj plej konataj disĉiploj estis: Johann Wilhelm Häßler, Karl Gottlieb Umbreit, Christian Heinrich Rinck kaj Michael Gotthard Fischer, kiu iĝis lia posteulo kiel orgenisto en Erfurto.

## Verkoj 
El liaj verkoj indas mencii *Der angehende Organist* (Erfurt 1801, 3 volumoj), *Präludien* kaj *Neues Choralbuch* (Altona 1803).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Pri Kittel ĉe *erfurt-web*.
* Biografio ĉe ADB.

Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Germanaj orgenistoj
Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto
Kastelo Pettersheim

eta| kastelo Pettersheim en la 18a jarcento
eta|ĉaskastelo- muntaĵo en la hodiaŭa vilaĝo

La **kastelo Pettersheim** estis ĉaskastelo en la komunumo Herschweiler-Pettersheim. en la distrikto Kusel, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.
Ĝi apartenis al la dukejo Pfalz-Zweibrücken.

## Eksteraj ligiloj 
* Webseite zu Schloss Pettersheim 
* Historische Informationen zu Schloss Pettersheim 

Kategorio:Ĉaskasteloj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Distrikto Kusel
Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Kusel
Kastelo Quirnbach

La **kastelo Quirnbach** estas ne plu ekzistanta kastelo, kiu ekzistis en la palatinata komunumo Quirnbach en la distrikto Kusel, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝi estis menciita en 1789. La posedantoj estis la *Nobeloj de Quirnbach*.

## Eksteraj ligiloj 
* Informo pri la kastelo ĉe alleburgen.de 

Kategorio:Kasteloj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Distrikto Kusel
Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Kusel
10325 Bexa

'*10325 *Bexa''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝia nomo aludas al la glacimonto "B10A" kiu havas ĉirkaŭ 80&nbsp;km obl 40&nbsp;km, kaj kiu elrompiĝis de la Glaĉero Thwaites en Antarkto en 1992. Formiĝinte dum pluraj centoj da miljaroj, B10A poste drivis en la suda Atlantiko laŭ la marfluoj kaj ventoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Piroska Berényi

**Piroska BERÉNYI** [berEnji] hungara pentristino, grafikistino. Ŝi naskiĝis en Arad en 1916. 

## Kariero
Piroska Berényi studis en Arta Altlernejo de Budapeŝto. De 1938 li loĝis en Egiptujo, poste en Brazilo. En 1971 ŝi ekspoziciis ankaŭ en Hungarujo, en 1982 en Műcsarnok okaze de 2-a ekspozicio de artistoj vivantaj eksterlande.

## Fonto
*Biografio

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj grafikistoj
Tutmonda justeco

[eta|360ra|[Malneta enlanda produkto po kapo (IMF, 2014)]]

**Tutmonda justeco** estas koncepto de politika filozofio, kiu baziĝas sur la opinio, ke la mondo estas maljusta, ekzemple pro troa malegaleco inter la loĝantoj de diversaj landoj.

## Manko de tutmonda justeco 
La manko de tutmonda justeco montriĝas ĉefe en la tre malegala distribuo de la riĉaĵoj de la mondo. Inter la industriaj landoj kaj la evoluaj landoj ekzistas grandegaj diferencoj ĉe enspezoj, nutraĵa situacio, medicinaj servoj, laborkondiĉoj kaj edukado (alfabetigo). La malneta enlanda produkto po kapo estas ekz. en Norvegio ĉirkaŭ 400-oble pli alta ol en Demokrata Respubliko Kongo. Ĉefe en la tiel nomata tria mondo, miliardo da homoj suferas pro daŭra subnutrado.
Samtempe ekzistas granda malegaleco en la foruzo de la naturaj resurcoj (ekz. nafto) kaj malpurigado de la medio. Dum ĉefe la industriaj landoj emisias grandajn kvantojn de karbondioksido, ĉefe la evoluaj landoj suferas pro la sekvoj de la klimatoŝanĝo.

## Vojoj al tutmonda justeco 
Ekzistas multaj ideoj kaj iniciativoj favore al tutmonda justeco:
* justa komerco
* justa lingvopolitiko per lingva imposto
* evolua helpo (aŭ evolua kunlaboro)
* enkonduko de monda sociala sistemo
* starigo de internaciaj kontraktoj pri minimumaj socialaj niveloj, humanaj laborkondiĉoj kaj mediprotektado
* fortigo de internaciaj organizoj kiel Unuiĝintaj Nacioj aŭ Monda Organizaĵo pri Komerco (aŭ starigo de monda parlamento aŭ mondregistaro), kiuj garantiu minimumajn socialajn nivelojn, humanajn laborkondiĉojn kaj mediprotektadon

## Vidu ankaŭ 
* socia justeco
* socialismo
* ekologi-sociala merkata ekonomio
* simultana politiko
* mondfederistoj

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri tutmonda justeco el Monato (de Stefan Maul)

Kategorio:Justeco
Kategorio:Tutmondiĝo
Aladár Benedek

**Aladár BENEDEK** hungara poeto, verkisto, redaktoro. Li naskiĝis en Arad la 20-an de septembro 1843 kaj mortis la 30-an de novembro 1915 en Budapeŝto.

## Kariero 
Aladár Benedek de 1861 vivis en Peŝto. Li redaktis la gazetojn *Új Világ* (1869-70), *Szépirodalmi Közlöny* (1871), *Papagáj* (1871, pseŭdonimo Szőke Keselyű), *Új Idők* (1876), *Csöndes órák* (1878-79, pseŭdonimo Teodor).

## Poemvolumoj 
* *Költemények*, I-II, Pest).
* *Az epedés óráiban* (Pest, 1874

## Fonto 
* SZINNYEI JÓZSEF MAGYAR ÍRÓK ÉLETE ÉS MUNKÁI

Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj redaktoroj
Elza Latinka

**Elza LATINKA** rumania hungara pentristino. Ŝi naskiĝis en Arad en 1895 kaj mortis en sama loko en 1947. 
## Kariero
Elza Latinka diplomitiĝis en Arta Altlernejo de Budapeŝto, sed paralele ŝi studis ankaŭ en Nagybánya. Ŝi vivis kaj laboris en sia naskiĝurbo.

## Fonto
*Biografio 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Annamária Móré-Sághi

**Annamária MÓRÉ-SÁGHI** [mOrE-ŝAgi] rumania hungara dekoraciartistino, pentristino. Ŝi naskiĝis en Arad la 18-a de februaro 1948.
 
## Kariero
Annamária Móré-Sághi diplomitiĝis en Arta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Inter 1972-1999 ŝi laboris en fabrikoj, poste de 2002 ĉe la Teatro Malnova de Arad.

## Solaj ekspozicioj
*1979 – Arad, 
*1982 – Arad, 
*1983 – București, 
*1983 – Oradea, 
*1992 – Curtici
*1992 – Wurzburg (Germanio)
*1999 – Stevenage (Anglio)
*2002 – Arad, 
*2002 – Arad, 
*2006 – Oradea,
*2007 – Kispesti Kaszino

## Fonto
*Rumana vikipedio

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj industriartistoj
Ovotranĉilo

eta|Ovotranĉilo
**Ovotranĉilo** estas kuirilo por tranĉi senŝeligitan malmolkuiritan ovon en tranĉaĵoj. Ĝi konsistas el ingo en kiu la ovo kuŝas kaj movebla parto en kiu estas streĉitaj maldikaj dratetoj. Dum la malfermado de la ovotranĉilo la ovo estas tranĉata en tranĉaĵoj.

Ĝi ankaŭ povas esti uzata por tranĉi krudajn ĉampinjonojn sed tio mallongigas la "vivo"daŭron de la ovotranĉilo.

*Ovotranĉilo* ankaŭ estas cinika nomo por kablobariero, danĝera kaj intertempe en pluraj landoj malpermesata formo de ŝirmrelo.

eta|maldekstra|Kablobariero

Kategorio:Kuiriloj
Kategorio:Germanaj inventoj
10330 Durkheim

'*10330 *Durkheim'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la franca socisciencisto Émile Durkheim (1858–1917), kiu estis konvinkita, ke la etikaj kaj sociaj strukturoj estis minacitaj de la tekniko kaj la mekanizado. En 1895 li proponis reformon de la eduko, *Les Règles de la méthode Sociologique'', kiu povus eviti la danĝerojn de socia malkonektoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
(10307) 1990 QX1

**(10307) 1990 QX1** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henry E. Holt
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
10327 Batens

'*10327 *Batens''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras Diderik Batens, ano de la departemento de filozofio ĉe la Genta Universitato. 20 jaroj antaŭ, li fondis novas tipon de logiko ("adaptiĝema logiko") kiu gvidis al multenombraj publikaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Łazienki Królewskie

La **Łazienki Królewskie** estas komplekso park-palaca en Varsovio kun multaj klasikismaj antikvaĵoj, fondita en la 18-a jarcento laŭ iniciato de reĝo Stanislao Aŭgusto Poniatowski. La tutan entreprenon efektivigis Dominik Merlini, Jan Chrystian Kamsetzer kaj Jan Chrystian Szuch.

La Parko estas loko por aranĝi diversajn okazaĵojn (kulturajn, sciencajn, sportajn, distrajn kaj aliajn).
[eta|dekstra|Reĝa Parko Łazienki en [Varsovio]]
La Muzeon oni malfermis en 1960. Direktorajn devojn plenumis:
* Marek Kwiatkowski 1960 - 2008
* Jacek Czeczot-Gawrak

* Przemysław Nowogórski 2009 - 2010
* Tadeusz Zielniewicz 2010 -

## Objektoj 
La ĉefa enirejo estas apud Belweder-palaco. Apud la ĉefa enirejo, ĉe la lageto, staras la kreita de Wacław Szymanowski monumento de Frédéric Chopin. Ekde la jaro 1959, somere (de majo ĝis septembro) okazas tiel nomataj ŝopenaj dimanĉoj recitaloj kiujn organizas Towarzystwo im. Fryderyka Chopina (societo je la nomo de Ŝopeno) kaj Stołeczna Estrada (ĉefurba estrado).

Se oni iras rekte de ĉefa enirejo, oni povas iri al konstruaĵo Stara Pomarańczarnia (ene de kiu troviĝas oranĝejo kaj teatro). Proksime situas Biały Domek (Blanka Dometo) en kiu en la 19-a jarcento loĝis reĝo Ludoviko la 18-a

En Łazienki estas ankaŭ Pałac Na Wyspie (Palaco Sur La Insulo) kaj Teatr na Wyspie (Teatro Sur La Insulo).

Ĉe la norda enirejo estas konstruaĵo de militistara lernejo (lernejo de oficir-aspirantoj).
Apude norda enirejo estas eta golfejo, ĉevaldresejo kaj restoracio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ĉefpaĝo

## Fonto 
Kategorio:Pola arkitekturo
Kategorio:Parkoj en Pollando
Kategorio:Vizitindaĵoj en Varsovio
Burgo Godramstein

La **burgo Godramstein** estas ne plu ekzistanta burgo en la urboparto Godramstein de Landau in der Pfalz en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

Supozeble la burgo estis je la orienta randode Godramstein. Ĝi verŝajne estis loĝturo (turburgo). La burgo estis forlasita post 1344. 

## Eksteraj ligiloj 
* Burg Godramstein bei alleburgen.de

Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Kulturmonumentoj en Landau
Sprengelburg

eta|la Springelburg
La **Sprengelburg** (aŭ **Springeburg**) estas la ruino de montburgo en la distrikto Kusel, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝi situas inter la vilaĝoj Eßweiler kaj Oberweiler im Tal. Ekde 1983 la ruino estas agnoskita kiel konstrumonumento.

## Eksteraj ligiloj 
* Sprengelburg (Gemeinde Eßweiler)

## Referencoj 
Kategorio:Burgoj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Distrikto Kusel
Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Kusel
József Thury

**József Thury** [jOĵef turi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Thury József,** (malofte *Thúry József*) estis hungara lingvisto, instruisto, bibliotekisto, profesoro, membro (korespondanta en 1903) de Hungara Scienca Akademio.

József Thury http://www.mek.iif.hu/porta/szint/egyeb/lexikon/eletrajz/html/ABC15363/15702.htm naskiĝis la  1861 en Makád. Li mortis la  1906 en Hungario en Szabadka (nuntempa Subotica en Serbio).
 
## Biografio 
József Thury frekventis universitaton en Budapeŝto, kie li multe lernis de Ármin Vámbéry. En 1884 li studvojaĝis al Turka Imperio, hejmenveninta li instruis la turkan lingvon. Ekde 1887 li instruis laŭvice en gimnazioj de Nagykőrös kaj Kiskunhalas. Inter 1899-1905 li estis lerneja bibliotekisto. Antaŭ sia morto li estis nomita universitata profesoro. Li okupiĝis precipe pri la turka lingvo.
  
## Verkaro (elekto) 
* *A kasztamuni-i török nyelvjárás* (1885)
* *Török történetírók. Török-magyar kori történelmi emlékek.* (1893-96) - tradukaĵo
* *A székelyek eredete* (1898)
* *A közép-ázsiai török irodalom* (1904)
* *Szelaniki Musztafa leírása Szigetvár ostromáról* (1979) - tradukaĵo
* *Török hadak Magyarországon, 1526-1566 : Kortárs török történetírók naplórészletei* (1985) - tradukaĵo
* *A magyarok eredete, őshazája és vándorlása* (Origino, prapatrujo kaj migrado de la hungaroj), (1988)

## Memorigiloj 
* nomo de biblioteko en Kiskunhalas

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj T, TY kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio
 

Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Talygen

**Talygen** estas nubkomputado-dependa programaro kreita por komercaj entreprenoj. Dum la dua semajno de 2014, PC Magazine donis al ĝi la sepan vicon en listo, kiun ĝi kompilis, de dek plej uzeblaj programoj por malgrandaj komercoj. La programo Talygen aŭtomate faras taskojn komercajn, kiaj dungado de laboristoj, ĝenerala administrado, kaj aliaj taskoj.

## Referencoj 
Kategorio:Programaro
Fortikaĵo Landau

eta|250px|kuprogravuraĵo dum la sieĝado de la urbo (1702)

La **fortikaĵo Landau** estis fortikaĵo de la tipo de poligona fortikaĵo en Landau in der Pfalz en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝi estis konstruata inter 1688 kaj 1691. En 1871 oni malkonstruis la fortikaĵon. Nur kelkaj domoj kaj muroj restis.

## Bildaro 

Landau 001.jpg|Portcullis (pordego por retiro kaj atako)
Landau 012.jpg|nordokcidenta bastiono de la fuorto
Landau 028-1.jpg|akvodukto de la fortikaĵo
Landau 013.jpg|alirejo

## Eksteraj ligiloj 
* Festung Landau 
* Geschichte der Festung 
* Landauer Festungsbauverein - Les Amis de Vauban e.V.

Kategorio:Fortikaĵoj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Kulturmonumentoj en Landau
Universitato Anton de Kom

La **Universitato Anton de Kom** estas la ununura universitato kiu estas en Surinamo. Tiu situantas ĉe la ĉefurbo, Paramaribo, kaj ties nomo estas honora al Anton de Kom, aktivulo kontraŭkolonia kiu estis murdita de nazioj dum li estis ekzilita en Nederlando.

## Historio 
### Fondo 
La altlerneja edukado en Surinamo estas pli malnova ol kutime supozita. En 1882 jam estis la 'Geneeskundige School' kaj ankaŭ organizita sistemo por jura edukado, fondita en la 1940-aj jaroj. Krome estis aliaj fakoj preskaŭ-universitataj, nome ter-mezuristo, dentisto kaj farmacisto.

La 'institucio Universiteit van Suriname' stariĝis oficiale la 25an de junio 1966. La proklamo fariĝis la 1an de novembro 1968 en la Teatro Star. Samtage oni inaŭguris la Juran Altlernejon. Poste sekvis:
* La 28a de septembro de 1969 la Medicina Altlernejo
* El 1a de novembro de 1975 la Altlernejo pri Sociaj Sciencoj kaj Ekonomiko
* El 1a de decembro de 1976 la Altlernejo pri Naturaj Sciencoj
* El 1a de decembro de 1977 la Teknika Altlernejo

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la Universitato Anton de Kom 

Kategorio:Paramaribo
Anton de Kom
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1968
Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1980-1989
Muzeo de Moderna kaj Nuntempa Belartoj de Santandero kaj Kantabrio

La **Muzeo de Moderna kaj Nuntempa Belartoj de Santandero kaj Kantabrio** (, akronime **MAS**) estas muzeo de belarto en Santandero, ĉefurbo de Kantabrio (Hispanio). Inaŭgurite en 1908, ĝi estas la ĉefa tiaspeca muzeo en Kantabrio.

## Historio 
eta|Museo Municipal de Pinturas.Santander1
Origine la muzeo estis ĝenerala muzeo ekspoziciante aĵojn el diversaj kampoj. La nunan sidejon okupas la muzeo ekde 1925. En 1941 la nomo ŝanĝiĝis al Municipa Muzeo de Pentraĵoj, kaj samtempe la sekcioj de prahistorio, arkeologio kaj natura historio malaperis voje al aliaj muzeoj. Inter 1947 kaj 1989 la muzeo celis la lokan kaj kantabran artistaron kaj depost la 1990-aj jaroj ĝis koncentriĝas sur moderna kaj nuntempaj belartoj, de en kaj ekster Hispanio. Ĝis la jaro 2011 ties nomo estis Municipa Muzeo de Belarto de Santandero.

En la sama konstruaĵo estas la municipa biblioteko de Santandero kaj la muzeiĝinta domo de Marcelino Menéndez Pelayo.

## Kolektoj de la plej gravaj verkoj 
La plej grava kolekto estas tiu de pentraĵoj kaj skulptaĵoj de jarcentoj inter la 16-a kaj la 20-a, de Italio, Flandrio kaj Hispanio. Inter la hispanaj artistoj abundas prestiĝaj kantabroj en kampo de belartoj. Krom la ŝanĝantaj ekspozicioj, la kolekto de la muzeo sume ampleksas 1870 verkaĵojn.

Pentrita en 1814, la plej konata verkaĵo en la muzeo estas portreto de Francisco de Goya reprezentanta la reĝon Fernando la 7-a, mendita de la loka registaro.

La permanenta kolekto de la muzeo ankaŭ havas sekcion de nuntempa arto en kiu la verkoj de pluraj pentristoj historicized kiel *La Morto de la Virbovo* (la morto de Taŭro, 1981) itala pentristo aperas Umberto Pettinicchio., *La tauromaquia* aperas Francisco Goya, *Grabados Suite Vollard* aperas Pablo Picasso.

## Bildaro 

Dosiero:Ferdinand VII of Spain (1814) by Goya.jpg|*Portreto de Fernando la 7-a*, de Francisco de Goya.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la muzeo
* Paĝo pri la muzeo en la kantabra ĵurnalo *El Diario Montañés* 
* Dosiero pri la muzeo en la portalo cantabriajoven.com 
* Municipa retejo pri la muzeoj de Santandero 

Kategorio:Muzeoj pri arto
Kategorio:Muzeoj en Kantabrio
Kategorio:Santandero
Infana mortindico

eta|300px|Tutmonda Infana mortindico en 2008

**Beba mortindico** estas morto de infano malpli ol unu jaraĝa. Infana mortindico estas morto de infano antaŭ la kvina naskiĝtago. Ŝtataj statistikoj tendencas grupigi tiujn du infanajn mortindicojn kune. Tutmonde, dek milionoj da beboj kaj infanoj mortiĝas ĉiujare antaŭ sia kvina naskiĝtago; 99% el tiuj mortoj okazas en evolulandoj. Infana mortindico malbonigas la eventualan riĉon socian, fizikan kaj homan.

Ĝenerale la plej komuna tutmonde tialo estis dehidratiĝo pro diareo, nome tre facile evitebla malsano; tamen, vario de programoj kiu luktis kontraŭ tiu problemo malpliigis la mortindicon pro dehidratiĝo. Multaj faktoroj kontribuas al infana mortindico kiaj la eduknivelo de la patrino, mediaj kondiĉoj, kaj politika kaj medicina infrastrukturo. Plibonigo de salubrigo, aliro al pura trinkebla akvo, imunigo kontraŭ infektaj malsanoj, kaj aliaj publikaj sansistemaj praktikoj povus helpi malpliigi la altajn niovelojn de infana mortindico.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Infanmortigo
* Jarmilaj Evoluigaj Celoj

Kategorio:Demografio
Cabezón de la Sal

**Cabezón de la Sal**  estas municipo en la aŭtonoma komunumo Kantabrio (norda Hispanio). Ĝi situas ĉe la rivero Saja, en la distrikto Saja-Nansa.

## Situo 
Situante en la distrikto Saja-Nansa, Cabezón de la Sal estas trairejo de la rivero Saja, kiu formas valon en la municipo. La municipo havas limojn kun jenaj kantabraj municipoj: Udías kaj Alfoz de Lloredo (norde), Ruente kaj Mazcuerras (sude), Reocín (oriente) kaj Valdáliga (okcidente).

## Loknomo 
Oni mallonge nomas la municipon nur **Cabezón**. La deveno de la loknomo ne estas certe konata, sed plej verŝajne la loknomo originis dum Romia epoko en Iberio. La nuna hispana vorto *cabezón* estis mezurunuo uzita en la kampo de komerco de salo, kiu estis ĉefrola en la municipo pro la ekspluato de lokaj salminoj. Tial al *cabezón* oni algluis la postnomon *de la Sal* (tio estas *de la salo*). Ekzistas ankoraŭ alia teorio pri la origino de la nomo, laŭ kiu dum Mezepoko estis gardoturoj je nomo *cabezo*, kiu situis ĉe la monta enirejo konduka al la ĉefa vilaĝo.

## Historio 
La municipo kuŝas sur sala diapiro, kiun la vilaĝanoj profite ekspluatis por minado de salo. Krome, situante survoje de Asturio de Santillana al Campoo kaj Kastilio, jam ekde epoko de la Rekonkero, la trafiko de varoj kaj homoj ludis gravan rolon en la ekonomio kaj disvolvo de la municipo.

Inter 1544 kaj 1581 la tiam Valo de Cabezón kaj aliaj ok valoj de Asturio de Santillana disputis kontraŭ la regado de loka senjoro kaj, rezulte, iĝis sendependaj de la senjorlando, akirante propran organon de aŭtonomeco kaj dependante nur de la reĝo. Poste, en 1630 fondiĝis la Provinco de Naŭ Valoj, kiu estis kondukonta la regionon al posta provinco Kantabrio de 1778.

En 1979, post fino de la Frankisma reĝimo kaj demokratiiĝo de Hispanio, la loka registaro estis tiu unua postulanta, ke Kantabrio iĝu aŭtonoma komunumo. Tre priparolite, ties propono estis apogita de la plejparto de la ceteraj municipoj en Kantabrio, kiu poste aprobis sian propran statuton de aŭtonomeco.

## Festoj 
La plej grava festo estas la Tago de Kantabrio, kiun oni celebras ekde 1967. Ĝi estis deklarita *Festo de Nacia Turisma Intereso* en 1972. En ĝi oni celebras kaj honoras la folkloron de Kantabrio. Dum la festo okazas interalie foiro de brutobredado, metiartoj, dancoj, koncertoj kaj konkurso de kegloludo.

## Vilaĝoj 
Cabezón de la Sal ampleksas jenajn vilaĝojn aŭ kvartalojn:
* Bustablado
* **Cabezón de la Sal** (sidejo de la municipa registaro)
* Cabrojo
* Carrejo
* Casar
* Duña
* Ontoria
* Periedo
* Santibáñez
* Vernejo
* Virgen de la Peña

## Vidu ankaŭ 
* Cabezón de la Sal (stacidomo)
* Casar de Periedo (stacidomo)
* Ontoria (stacidomo)
* Virgen de la Peña (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo
* Turisma dosiero pri Cabezón de la Sal en Turismo de Cantabria


Kategorio:Municipoj de Kantabrio
József Tigyi

**József Tigyi** [jOĵef tidji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tigyi József** estis hungara kuracisto, biofizikisto, profesoro, membro (korespondanta en 1967, ordinara en 1976) de Hungara Scienca Akademio.

József Tigyi http://old.pte.hu/pab/index.php?ownid=611 naskiĝis la  1926 en Kaposvár, li mortis la  2016 en Pécs.

## Biografio 
József Tigyi frekventis universitaton en Pécs inter 1944-1950, poste li eklaboris samloke en biofizika instituto. Li doktoriĝis en 1964 antaŭ la akademio. Li profesoriĝis en 1971. Inter 1971-1993 li estis katedrestro, inter 1973-1979 li estis rektoro. Li okupiĝis precipe pri la muskoloj. Li partoprenis eĉ en laboro de WHO. Li ricevis premiojn inter 1961-2006.

## Verkaro (elekto) 
**Bindungszustand des Wassers und der Elektrolyts im Muskel* (1950)
**The Effect of 15 MeV Electron Rays on the Activity and Excitability of the Isolated Frog Heart* (1962)
**A radioaktív izotópok alkalmazása a kísérletes orvostudományban* (1965)
**Spin-label Compounds in Biological Researches* (1976)
**Education of Biophysics I–II.* (1982, 1990)
**Local Anaesthetics Inhibit Receptors Coupled to Phosphoionisitide Signaling in Xenopus Ooctyes* (1997)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio 

 
Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj biofizikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Akvoburgo Reipoltskirchen

eta| la akvoburgo Reipoltskirchen
eta|upright|Peter Gayer, burgo Reipoltskirchen ĉ 1830 (la plej malnova konata bildo)
La **akvoburgo Reipoltskirchen** estas akvoburgo en la komunumo Reipoltskirchen en la distrikto Kusel, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝi estas la plej bone konservita akvoburgo de Palatinato.

La burgo troviĝas en alteco de 208 m s.m. en la vilaĝo sur artefarita teramaso ĉe la rivero Odenbach.

## Literaturo 
* Martin Dolch, Hans-Joachim Kühn, Stefan Ulrich, Achim Wendt: *Reipoltskirchen*. In: Jürgen Keddigkeit, Ulrich Burkhart, Rolf Übel (Hrsg.): *Pfälzisches Burgenlexikon*. Band 4.1. Kaiserslautern 2007, S. 227-240.
* Alexander Thon, Hans Reither, Peter Pohlit: *„Wie Schwalben Nester an den Felsen geklebt...“ Burgen in der Nordpfalz*. Regensburg 2005, ISBN 3-7954-1674-4.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo Burg Reipoltskirchen 

## Referencoj 
Kategorio:Akvoburgoj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Kasteloj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Distrikto Kusel
Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Kusel
Johann Anton Lucius

**Johann Anton LUCIUS** (naskiĝinta en 1742, mortinta en 1810) estis entreprenisto el Erfurto kaj fondis la firmaon *Joh. Anton Lucius*.

## Entreprenista kariero 
La 25-an de majo 1763 li ricevis en Erfurto la rajton esti memstara komercisto. La samam jaron li malfermis sur la Longa Ponto nr. 57/58 lano-manufakturon kaj komencis la komercadon per lanaĵoj kaj "kotonaĵoj" . La saman metion faris jam lia patro - sed ne la komercadon pri kotonaĵoj. En 1782 li ekrajtis plilarĝigi la entreprenon per vendejo de ŝtoferoj.

## Vivo 
La 10-an de julio 1763 li edziĝis al Klara Rosenstengel . La geedzoj havis 11 infanojn. Kiam Lucius mortis, lia frato Johann Jakob  kiel ankaŭ lia filo Sebastian Lucius, transprenis la firmaon (en 1810), kiuj jam estis kunlaborintaj antaŭe.

## Subnotoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Germanaj entreprenistoj
Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto
Reduto de Mannheim

[eta| la reduto kaj [Mannheim ĉ. 1750]]
[eta| monumento pri la reduto kun Mannheimer ( Jesuitenkirche kaj la [Kastelo de Mannheim|kastelo]]

La **reduto de Mannheim** aŭ **Mannheimer Rheinschanze** estis pontokapo de Mannheim al la alia bordo de la Rejno el kiu evoluiĝis la urbo Ludwigshafen am Rhein. Ludwighafen nun estas la plej grava industria urbo en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato

## La reduto en la 17a jarcento 
### Fondiĝo en la jaro 1606 
[eta|reduto kaj citadelo [Mannheim en la jaro 1620]]

### Detruo en la Tridekjara Milito 
[eta|Sieĝado de [Johann t’Serclaes von Tilly|Tilly (dioramo en la urba muzeo Ludwigshafen)]]

### La „*fluganta ponto*“ 
[eta|[tirpramo super la Rejno]]

### Detruo dum la Palatinata Sukceda Milito 
[eta|[Liselotte von der Pfalz]]
eta|atako kontraŭ la reduto fare de francaj trupoj (dioramo en la urba muzeo Ludwigshafen)

### Rekonstruo sub princelektisto Johann Wilhelm 
## La reduto en la 18a jarcento 
### Detruo dum la Hispana Sukceda Milito 
eta|maldekstre|Claude-Louis-Hector de Villars, marŝalo de Francio

### Sub bavara regado 
### Detruo dum la franca Revolucio 
[eta|Sieĝo de [Mannheim]]

## La reduto en la 19a jarcento 
### Ekonomia evoluo post la militoj kontraŭ Napoleono 
eta|maldekstre|hochkant|Monumento sur la loko de la albordiĝo de la aliancanoj sur la maldekstra riverbordo, 1814 (hodiaŭ sur la alia bordo)
eta|Dioramo en la urba muzeo Ludwigshafen

### Vizito de la bavara reĝo Ludwig la 1a 
eta|maldekstre|vizito de la bavara reĝo, 1829

### Konstruo de la haveno 
eta|Haveno vintre (dioramo en la urba muzeo Ludwigshafen)

### Alinomigo en Ludwigshafen 
[eta|maldekstre|[Ludwig la 1a (Bavario)|Ludwig la 1a de Bavario]]
eta| la unua blazono 1853
eta| Blazono de 1900

## Literaturo 
* Geschichte der Stadt Ludwigshafen am Rhein. Entstehung und Entwicklung einer Industrie- und Handelsstadt in fünfzig Jahren. 1853–1903. Mit einem geschichtlichen Rückblick. Aus Anlass des 50jähr. Bestehens der Stadt Ludwigshafen am Rhein. Herausgegeben vom Bürgermeisteramt. Ludwigshafen: Verlag Waldkirch, 1903
* Emil Nesseler: *Die Rheinschanze als kurpfälzisches Festungswerk*, Westmark Verlag Ludwigshafen am Rhein, 1940

## Eksteraj ligiloj 
* Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde
* Die Rheinschanze – Keimzelle von Ludwigshafen

## Referencoj 
Kategorio:Kurpfalz
Kategorio:Fortikaĵoj en Rejnlando-Palatinato
(10309) 1990 QC6

**(10309) 1990 QC6** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henry E. Holt
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Gábor Tigyi

**Gábor Tigyi** [tidji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tigyi Gábor** estas hungara-usona biokemiisto, profesoro, membro (ekstera en 2004) de Hungara Scienca Akademio.

Gábor Tigyi http://physio1.uthsc.edu/~tigyig/index.html  naskiĝis la  1958 en Pécs.

## Biografio 
Gábor Tigyi frekventis universitaton en sia naskiĝurbo inter 1976-1982, kie li akiris M.D. Li akiris Ph.D. en Budapeŝto. Li esploris en Masaĉuseco en la studjaro 1979, en Uppsala en 1983, en Göttingen en 1984, en Kalifornio inter 1986-1990, en Sapporo en 2005, krome li estis gastoprofesoro en diversaj universitatoj. Li longe instruas en Memphis (Tenesio).

## Verkaro (elekto) 
* *Antibody production with hybridomas* (1987)
* *Determinants of receptor subtype specificity in the LPA-like lipidmediator family* (1998)
* *Lipid species and membrane composition* (2006)

## Fontoj 
* biografio kun foto  
* biografio  

 
Kategorio:Hungaraj biokemiistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj