Impulso (elektromagnetismo)

[eta|Simulilo de EMI HAGII-C testita ĉe aviadilo de tipo Boeing E-4 ([1979).]]
**Elektromagneta impulso** (**EMI**), ofte konata kiel ***EMP*** (el la angla *ElectroMagnetic Pulse*), estas maldaŭra kaj fortega amplituda elektromagneta ondo-emisio, kiu povas difekti multajn elektrajn kaj elektronikajn aparatojn (ligatajn al elektra reto kaj neprotektajn) kaj ĵami
telekomunikaj ligoj. 

Ĉi tia impulso povas esti artefarite generita per atomeksplodo aŭ mikroondgeneratoro, sed ankaŭ povas esti de natura origino, kiel ekzemple fulmo, suna erupcio aŭ elektrostatika malŝargo . 

La aplikoj de EMI povas esti armeaj, industriaj aŭ medicinaj. 

## Tipoj de elektromagnetaj impulsoj 
### Fulmo 
[eta|[Fulmotondro en Sydney (Aŭstralio) en 1991 : ekbrilo ĉiujn 30 sekundojn dum du horoj.]]

Fulmo estas la plej ofta el EMI-oj, ĝi estas natura fenomeno de elektrostatika malŝargo, pro la grandega diferenco de elektra potencialo inter du nuboj aŭ inter iu nubo kaj la Tero.
### Elektrostatika malŝargo 
Elektrostatikaj malŝargoj estas karakterizitaj per altaj tensioj sed malaltaj kurentoj kaj foje kaŭzas videblan sparkadon. Ili estas konsiderataj malgrandaj, lokalizitaj fenomenoj, kvankam teknike fulmo estas unu el ili. Ili ankaŭ povas esti artefaritaj, kiel kun la generatoro de Van de Graaff . 
Elektrostatika malŝargo povas damaĝi elektronikajn cirkvitojn per injekto de impulso kun alta tensio, krome donante al homoj malagrablan ŝokon. Oni ankaŭ povas krei sparkilojn, kiuj povas generi fajrojn aŭ eksplodojn de fuelaj vaporoj. Tial, antaŭ plenigi la aviadilon aŭ elmontri fuelvaporon al la aero, la fueltubo estas elektre konektita al la aviadilo por malŝargi la tutan elektrostatikan elektron. 
### Nuklea elektromagneta impulso 
[eta|[Atomkerna eksplodo|Nuklea eksplodo.]]
Kiam nuklea armilo detonacias, ĝi produktas mallongan elektromagnetan impulson. Ĝia signifo dependas de multaj faktoroj, inkluzive de la grandeco kaj speco de la bombo kaj la alto el kiu ĝi eksplodas, sed ĝiaj efikoj povas esti gigantaj sur elektraj tetekomunikaj instalaĵoj. Ĝi komenciĝis kiel kromefiko de atombomboj malkovritaj en 1945 dum la unuaj nukleaj provoj de la usona armeo, kiuj rapide evoluis al armilo proprasence. 

### Nenuklea elektromagneta impulso 
La "E-Bombo" aŭ «mikroonda bombo» estas nova generacia elektromagneta armilo inventita en la 1950-aj jaroj, kapabla produkti elektromagnetan impulson (EMI) sen nuklea eksplodo. Eksplodante, la bombo liberigas tre mallongan kaj altan ampleksan elektromagnetan ondon, kiu detruas elektrajn aparatojn en areo da kelkaj dekoj ĝis kelkaj centoj da metroj, kio permesas «kirurgiajn strikojn». La landoj studantaj ĉi tiun teknologion konservas la progreson de sia esplorado sekrete. 

### Magneta formigo  
[eta||Aluminioskatolo misformita per magneta impulso kreita per forta 2-[ĵulo|kiloĵula malŝargo de baterio da alttensiaj kondensiloj. ]]
Magneta formigo estas industria formadprocezo uzata por deformi aŭ tranĉi metalan parton uzante magnetan kampon, plej ofte kupron aŭ aluminion. La parto estas transformita per altintensaj magnetaj impulsoj, kiuj induktas kurento en la konsiderita parto. Tiu parto povas esti modifita senkontakte de iu ajn ilo, kvankam en kelkaj kazoj la parto povas esti premita kontraŭ matrico. 

### Ultramallonga magneta impulso 
Ultramallongaj elektromagnetaj impulsoj (ankaŭ nomitaj "mikroondoj") kaj ilia efiko al ĉeloj estas nuntempe la temo de esplorado kun vido al aplikoj en medicino kaj armindustrio. 
### Suna elektromagneta impulso 
Pro la simileco inter malrapida atoma elektromagneta impulso de atomeksplodo kaj suna-induktita geomagneta ŝtormo, fariĝis ofte nomi la energion de tiuj ŝtormoj "suna EMI". Sur grundnivelo, aliflanke, "suna EMI" ne povas produkti rapidegajn aŭ gamajn impulsojn.

Satelitoj kaj kosmoveturiloj estas nature elmontritaj al ĉi tiuj EMI-fenomenoj ligitaj al la agado de la suno kaj suna vento, kiu povas interrompi, degradi aŭ eĉ detrui satelitojn aŭ elektronikajn ekipaĵojn. Tiel okazis en 2000, dum periodo de alta suna agado, 

### Komutimpulso 
La ago de ŝaltilo kreas subitan ŝanĝon en la fluo de elektro. Ĉi tiu subita ŝanĝo estas formo de EMI. 

## Efikoj de EMI 
### Konsekvencoj 
La funkciado de elektraj kaj elektronikaj aparatoj submetitaj al ĉi tiu elektromagneta blovo estas tre difektita2. Same, mallongaj ondolongaj radiosignaloj kiel tiuj de radaroj povas esti grave interrompitaj. La daŭro de ĉi tiuj interrompoj povas esti tre longa. Laŭ la Usona mararmeo, "EMI-bomboj ankaŭ povas kaŭzi damaĝon al homoj, interrompante neŭronajn ligojn kaj kaŭzante provizoran perdon de konscio aŭ ankoraŭ morton"..

### Nukleaj EMI-atakscenaroj  de post-malvarma milito 
La usonaj militservoj realigis, kaj en kelkaj kazoj publikigis, kelkajn hipotezajn atakscenarojn de malrapidaj EMI. La usona EMI-komisiono mandatigitas fare de la Usona Kongreso en 2001 kaj denove en 2006.. 

Tiu komisiono estas oficiale konata kiel la Komisiono por Taksi la Minacon al Usono de Electromagnetaj Impulsojatako. Tiu komisiono kunvenigis grupon de famaj sciencistoj kaj teknologoj por publikigi la 2008-datita ‘’Critical National Infrastructure Report’’ (Kritika Nacia Infrastruktura Raporto) . 

Ĉi tiu raporto priskribas, kiel eble plej detale, la verŝajnajn sekvojn de nuklea EMI sur civila infrastrukturo. Kvankam ĉi tiu raporto estis farita specife por Usono, granda parto de la informoj evidente povas esti ĝeneraligita al la civila infrastrukturo de aliaj industrilandoj. 

## Kontraŭrimedoj 
Delonge oni scias, ke ekzistas multaj manieroj protekti kontraŭ nuklea EMI (aŭ rapide fari riparojn kie protekto ne estas praktika) kiel elektronika hardado, sed la EMI-Komisiono determinis, ke ĉi tiuj protektoj preskaŭ tute forestas en la civila infrastrukturo de Usono, kaj ke eĉ grandaj sektoroj de la usonaj militservoj ne plu estas protektitaj kontraŭ EMI je la nivelo, kiun ili estis dum la Malvarma Milito. 

Kvankam vakutuboj estas multe pli rezistemaj al EMI ol elektronikaj disponaĵoj, aliaj komponentoj en vakutubaj cirkvitaroj povas esti difektitaj per EMI. Vakutuboj ja estis difektitaj en 1962 dum nuklea EMI-testado. Krome, elektronikaj radioaparatoj postvivis al ampleksa EMI. 

### Solidsubstancaj aparatoj  
Solidsubstancaj aparatoj estas konstruitaj tute el solidaj materialoj ene de kiuj elektronoj, aŭ aliaj ŝargoportantoj, estas tute limigitaj. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nuklea vintro
* Zonoj de Van Allen

## Fonto 
Kategorio:Elektromagnetismo
Kategorio:Elektrostatiko