Insulzoo je Altenburg

Bela **zoo insula** (germane: *Inselzoo Altenburg*) troviĝas en Altenburg, Germanujo. Temas pri la unusola zoologia ĝardeno de Germanujo kiu estas surinsule. Situas ĝi meze de la lago *Großer Teich* ĉe la suda rando de la altenburga urbokerno kaj alireblas per ponto. Estrino zoa estas Ingrid Kipping, posedanto la altenburg municipo. Sur 0,6 hektaroj vivas ne tute pli ol 100 specoj (ĉ. 560 bestoj). De somero 2025 ekfunkcias pligrandigita instruiga pado kun novaj stacioj. Novaj perspektivoj pri modernigo estas konitaj ekde 2024.

## Historio insula 
La insulon kreigis en 1720/21 lia duka moŝto Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburg) por ripozumo de la korteganoj. En 1727 ligna ponto sekurigis rektan ligon kun la ĉeftero kaj en 1730 alvenis pavilono. Post neglekto post la frederika forpaso oni pliampleksigis kaj aliaranĝis ĝin de 1761; krom novaj arboj kaj arbustoj kaj nova pavilono alvenis nun cignejo. Pramboata servo tamen ekzistis ĝis 1925 kiam la ponto ekŝtoniĝis.

La unua publika lokalo estiĝis en 1809; ludono de 1874 igis eksan mariston malfermi gastejon kaj tiel la tuto iĝis ŝtata ripozumejo por ĉiuj. Gastejestro Carl Müller famigis servadon gastronomian inter 1903 kaj 1918. Jam tiutempe ekfunkcias la eblo lupreni boatojn, ĝui kinejeton kaj spekti simiojn kaj papagjojn. Müller montris elafrikajn impresojn filme. De januaro 1908 akiris la insulon plus la apudan lageton *Kleiner Teich* kun la herbaro *Hellwiese* la urbo Altenburg. Forigo de la kaduka gastejo necesis en la 1939-a jaro. La Hitlera junularo dummilite ofertis duonmilitajn ekzercadon surinsulan. 
### Historio zoa
Per akvaj movoj kaj sedimentiĝoj en 1947/48 la insulo iĝis pli granda. Ludonaj ideoj al kok-bredistoj aŭ kiel instruĝardeno al lernejoj fiaskis (1951). Jaron poste oni hejmigis tie akvajn birdojn. Sub la estrado de Wolfgang Räger ekis en somero 1953 nova aranĝo de la tuto (kun jeso de la municipaj aŭtoritatoj kaj helpo de volontuloj). Zoa malfermiĝo eblis en junio 1954 kaj la unuan jaron oni ĝuis pri ok miloj da vizitantoj. En 1960 malfermiĝis vivario: provizore tiaĵo ekzistis de 1951 je la placo *Hospitalplatz* kio devis cedi al pligrandigo de la Frederika Gimnazio. En somero 1970 pluvegoj necesis evakuon de multaj bestoj. La 1990-ajn jarojn estis ĉiam novaj aliaranĝoj; oni ekz. anstataŭigis la ursan sekcion per fazanejo kaj konstruis administrajn ejojn. De 2001 ekzistas ero kun karesindaj bestoj, de 2003 infanludejo. En 2008 finiĝis ĉirkaŭbarilo por resusoj. Por luda sinalproksimiĝo al la naturo oni kreis sento-padeton kaj ĉiam ĝojigas onin la gajaj surikatoj.

## Specoj kaj ekologio
En 2008 dek unu mamulaj, 34 birdaj, 27 fiŝaj, naŭ reptiliaj, sep amfibiaj kaj dek tri senvertebrulaj specoj spekteblis. Jenas kelkaj insulanoj: azenoj, etaj kaproj, kameruniaj ŝafoj, resusoj, vulpoj, surikatoj,  histrikoj, kunikloj, gufoj, noktuoj, korakoj, anasoj, anseroj, araoj, papagoj, pavoj kaj fazanoj. En akvarioj kaj terarioj montratas fiŝoj, insektoj kaj reptilioj. 

Kunlaboro estas farata kun la pornaturprotektuloj *Naturförderungsgesellschaft Ökologische Station Borna-Birkenhain*. Informtabuloj ĉie klerigas la zoen venintoj. Aŭguste okazas granda insulzoa festo.

## Granda Lago
En 1190 okazis barado de la torento *Blaue Flut* sur teritorio de ĉ. 10 hektaroj; de 1594 digo apartigas ĉi grandan de eta lago *Kleiner Teich*. Iam ĝi servis por akva provizado de la urbo. Ĝis hodiaŭ fiŝoj estas bredataj. Eĉ defenda funkcio havis ĝi plifortikigante la urbajn murojn. Post kreo de la insulo kaj jardekoj da neglekto oni zorge aranĝis ĝis 1771 la insulon: per pligrandigo, alimetadoj, planton de kaŝtana aleo. Inter 1761 kaj 1764 mankis la akvo enlaga. Nordeoste oni konstruis boatejon por la duka kortego. De 1774 ankaŭ nenobelaj elstaruloj rajtis uzon de ŝipoj kaj viziton de la insulo. La de 1783 ekzistantaj tri pramoj servis ĝis 1925, kiam ponto estiĝis. Apudas Urba Arbaro, artefarite en 1907 - tiam sub la nomo *Duko-Ernesto-arbaro*. 

## Eksteraj ligiloj 
* municipaj paĝoj  
* *Ekologia stacio je Borna-Birkenhain*

## Notoj
Kategorio:Altenburg
Altenburg
Kategorio:Aperis en 1954
Kategorio:Parkoj en Turingio