open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Veneno

[eta|dekstra|[Kranio kun krucigitaj ostoj estas tradicia simbolo por venena substanco. Oni uzas ĝin kiel etikedon sur pakumoj.]]
eta|Uzo de la signo en internacia konata emblemo
[alternative=Amanita phalloides 1.JPG|eta|[Faluseca amanito (*Amanita phalloides*)]]
[eta|Rano *Ranitomeya reticulata* el familio [Dendrobatedoj estas tre venena]]
**Veneno** estas minerala, vegetaĵa aŭ animala substanco, aŭ miksaĵo de substancoj, kapabla modifi, difekti kaj eĉ mortigi vivantajn ĉelojn, histojn, organojn, aŭ entute vivulojn.

En biologio, ĉasveneno estas likvo sekreciata de iuj bestoj per speciala glanda aparato, inokulata per piko aŭ mordo kaj havanta tiujn samajn efikojn.

La sama aŭ simila substanco, depende de la uzo kaj kvanto (aŭ dozo) povas esti drogo, kuracilo (medikamento, farmako; aŭ narkotilo, t.e. dormigilo) aŭ veneno.

Venenigo, veneniĝo, toksado, toksiĝo aŭ toksigo estas procezo kiu konsistas en volonta aŭ nevolanta ekspono, engluto, injekto aŭ enspiro de toksa substanco se tiu estas de kemia kompono, ĉar se temas pri natura komponaĵo, tio estas nomata troa engluto; kaj tio validas por ajna substanco ĉu natura, kemia, procezita aŭ kreita. 

## Kelkaj venenoj 
* Arseniko
* Botokso
* Cianido, Venenado per cianido
* Kuraro

## Popola signifo de la vorto 
***Venena karaktero*** estas karaktero kiu estas plena je hato, rankoro, maliceco kaj deziras malbonon al aliaj.

***Venena ĉarmo*** indikas iu kiu posedas danĝeran kaj fascinan allogecon, kiu celas ame kaj sorĉe damaĝi aliajn.

## En Esperanto aperis 
* Frank van Hertrooij, *La Sekretoj de Veneno* ĉe la blogo Scivolemo, 21-a de julio 2021

## Vidu ankaŭ 
* Bestveneno
* Kontraŭveneno
* Mitridatizo
* Mitridatismo
* Tokso
* Toksologio (venenoscienco)
* Venenplanto

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (6) proverboj pri veneno en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## Literaturo 
HAUGER, Rudi. *Kio estas veneno?* IKU-prelego dum la UK 1990 en Havano. En: Scienca Revuo, vol. 41, n-ro 157 (1990), pp. 45-87 online 

## Referencoj
Laga Distrikto

La **Laga Distrikto** () estas nacia parko en la provinco Kumbrio en la nordokcidento de Anglio. Ĝi estas unu el dek tri naciaj parkoj en Britio.

Ĝi estas monta regiono. Ĉiuj montpintoj en Anglio pli altaj ol 900 metroj super marnivelo situas en ĉi tiu areo. La plej alta montpinto en Anglio estas la pinto de *Scafell Pike* (978 m).

La Laga Distrikto havas 16 lagojn.
La plej konataj estas: Windermere (14,7 km²), Coniston Water, Ullswater, Thirlmere, Derwent Water kaj Bassenthwaite-Lago.

La klimato estas humida: Multe pluvas kaj neĝas. Vivrimedoj estas ŝafobredado kaj forstokulturo. Ankaŭ turismo jam ekde longa tempo estas grava ekonomia faktoro.

Dum la jaro 2001, la regionon multe tuŝis afta febro inter farmbestoj. Krom la farmistoj mem, suferis ankaŭ preskaŭ ĉiuj kiuj dependis de la turismo, pro tio ke la aliro al la kamparo estis malpermesita por provi regi la disvastiĝon de la malsano, kaj multaj tiamaj vizitontoj nuligis siajn planitajn vojaĝojn tien.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lake-district.gov.uk  
* http://www.lakedistrictdesktops.com
* http://www.lakelandcam.co.uk
* http://www.buyimage.co.uk/photonet/lakes/lakes.html 
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|


Kategorio:Geografio de Kumbrio
Kategorio:Naciaj parkoj de Britio
Vaporo

eta|Supreniranta vaporo ĉe Duke
**Vaporo** signifas gason, kiu havas ankoraŭ kontakton kun la originala likva aŭ solida fazo, el kiuj ĝi estiĝis per vaporiĝo aŭ sublimiĝo. Kun paso de tempo estiĝas dinamika ekvilibro, kiam tiom da samkvantaj korpuskloj aliras la likvan aŭ solidan fazon, kiom male el la gaso likviĝas aŭ solidiĝas. La vaporo estas tiam *saturita*. La ekvilibran fazon - kiom da korpuskloj aperas en la alia fazo – influas la premo kaj temperaturo de la sistemo. Tio gravas por disdivido de molekuloj.

Se oni apartigas la estiĝantan gasan fazon disde la patrina likva aŭ solida fazo, oni povas pluvarmigi la vaporon per alkonduko de plua varmo. Tiel estiĝas trovarmigita vaporo, kiu jam similas al la gasa fazo.

Se oni malvarmigas la trovarmigitan vaporon malrapide, ĝi atingas iam la t.n. rosopunkton, kiam la vaporo denove *saturiĝas* kaj okaze de plua malvarmigo kondensiĝas denove al likvaĵo. Okaze de direkta trairo de gasforma al solida stato, tio estas deponado (*malsublimiĝo*), oni nomas tiun korespondan punkton *deponadopunkto*, kiu konfuziĝas kun frostopunkto.

Dum la vaporo kiel gaso – neglektante la farbaĵojn – ne estas videbla, oni nomas ĉiutage vaporo la videblan aermiksaĵon kun fajnaj likvaj gutoj (akvovaporo). La konvena faka esprimo estas aerosolo, sed ĉiutage oni diras ankaŭ nebulo aŭ nubo.

## Vidu ankaŭ 
* Vaporigado
* Vapormaŝino
* Vaporŝipo
* Vaporlokomotivo

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (6) proverboj pri vaporo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Termodinamiko
Kategorio:Gasoj
Sezimovo Ústí

eta|maldekstra|250ra|Kozský potok apud parko
**Sezimovo Ústí** estas urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta en Bohemio, 3&nbsp;km sude de urbo Tábor.

## Historio
La devena urbo (hodiaŭ Sezimovo Ústí 1) estas menciita en la jaro 1262 kaj oni mencias ĝin en konekso kun Sezima z Ústí, fondinto el dinastio de Vítkovidoj. La urbon kaj dominikan monaĥejon pereigis husanoj (1420), loĝantoj foriris ĝis Tábor. Dank‘ al klopodo de instruisto A. Svatoš la urbo estis en la jaro 1827 renovigita kaj nomata ankaŭ Svatošov.

En parko apud rivero Lužnice staras vilao de prezidento de Ĉeĥoslovakio Edvard Beneš (1884–1948), en ties ĝardeno estas tombo de la prezidento. Malfrue empira preĝejo Avanco de sankta Kruco estas el la jaroj 1835–1838. En la jaro 1939 estiĝis Sezimovo Ústí 2 konstruita en parceloj de urba kortego kaj avancita je urbo en la jaro 1960.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* Preĝejo de Avanco de sankta Kruco

## Pluaj fotoj

Plaňačka, pohled na sídliště Nad Lužnicí (01).jpg|Sezimovo Ústí, loĝdomaro Nad Lužnicí
Sezimovo Ústí, z Dolních Větrov.jpg|Sezimovo Ústí el Větrovy
Sezimovo Ústí, 9. května, od náměstí Tomáše Bati.jpg|Sezimovo Ústí
Sezimovo Ústí, Vaníčkova, penzion U Růže.jpg|Sezimovo Ústí

Kategorio:Municipoj en distrikto Tábor
Kategorio:Urboj en distrikto Tábor
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Tabora montetaro
Kategorio:Setlejoj sur Lužnice
Moskovio (elemento)

**Moskovio** (antaŭe konata kiel **ununpentio**) estas la dumtempa nomo de IUPAC por sinteza superpeza kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la intertempan simbolon Uup kaj la atomnumeron 115.

La nomo **moskovio** estas oficiala ekde la fino de 2016.

## Historio 
Je la 2-a de februaro de 2004, teamo de rusaj sciencistoj el Centra Instituto por Atomkerna Esploro ĉe universitato de Dubna kaj usonaj sciencistoj el Nacia Laborejo Lawrence Livermore anoncis la sintezon de moskovio kaj ununtrio en ĵurnalo *Physical Review C*. Dum tiu eksperimento laŭ ili estis kreitaj kvar ununpenti-atomoj, kiuj ene de sekunderoj defalis en ununtri-atomoj. La teamo asertis, ke ili pafis americion (elemento 95) sur kalcion (elemento 20) produktante kvar atomojn da moskovio (elemento 115). Post malpli ol sekundo, ili malkombiniĝis al ununtrio (elemento 113). Ununtrio daŭris 1,2 sekundojn antaŭ ol malkombiniĝi al naturaj elementoj.

Je la 31-a de Januaro 2006 estis anoncite, ke svisaj esploristoj uzis plibonigitan metodon por krei 15 ununpenti-atomojn.

## Moskovio en popola kulturo 
Oni teoriis, ke moskovio estis en insulo de stabileco.
Verŝajne tial, ĝi estis menciita ofte en popola kulturo antaŭ la sintezo:
* Inter anoj de konspirteorio pri NIFOj de la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, Bob Lazar asertis, ke moskovio funkciis kiel brulaĵo pro NIFOj, kaj estis pliigita al ununheksio per partikla bombado, kaj ke la falprodukto de ununheksio inkluzivigis kontraŭmaterion. Tiuj ideoj estas pseŭdoscienco laŭ nuna fiziko.
* Aludo al la konspirteorio estas en ludoserio X-COM: Elemento *elerium-115* aŭ nur *elerium* (*Elerium-115* estas nenorma nomo, ĉar la nombro signifus la atompezo anstataŭ la atoma numero, *elerium* havus neniom da neŭtronoj, kio ne eblas).
* Fikcia stabila izotopo de moskovio aperas en ludo *Dark Reign*.
* Fikcia stabila izotopo de "elemento 115" funkciigas la tempomaŝinon en televidprogramo *Seven Days*.

## Referencoj 
Kategorio:Kemiaj elementoj
Dupunkto

La **dupunkto** estas marko de interpunkcio, skribata per du vertikalaj punktoj. Dupunktoj estas uzataj por:
* anonci citaĵon – *Zamenhof diris: «Sed homoj kun homoj»*
* klarigi konsekvencon – *Mi estas malsana: mi ne laboros hodiaŭ*
* klarigi kaŭzon – *Mi ne laboros hodiaŭ: mi estas malsana*
* fari liston – *Mi aĉetis manĝaĵojn: panon, viandon kaj legomojn.*

Ankaŭ oni uzas dupunkton en la skribado de horoj, minutoj kaj sekundoj. Oni apartigas la horojn, la minutojn kaj la sekundojn per dupunkto, ekzemple: *10:15* indikas *deka horo kaj dek kvin*.

## Tipografio 
Plej ofte oni ne metas spaceton antaŭ la dupunko. Tamen laŭ la tipografio de kelkaj lingvoj (ĉefe la franca) kutimas aŭ eĉ estas postulata, ke oni uzu spaceton antaŭ tiu signo. Sed ĝi nepre estu "nedisigebla" spaceto (por eviti ke la dupunkto troviĝu komence de linio), ĝenerale kun konstanta larĝeco, kaj pli malgranda ol la ordinara spaceto. En la Fundamento de Esperanto skribas Zamenhof dupunktojn kun spacetoj antaŭaj.

## Matematike 
Oni uzas la dupunkton por montri rilatumon de du nombroj. Tiel, ĝi (kiel la oblikvo) estas simbolo de divido.

## Komputike 
En komputiko la dupunkto estas signo 58 en ASCII kaj Unikodo. En la programlingvo C kaj aliaj programlingvoj, la dupunkto estas parto de la ?: operacisimbolo, kiu estas uzata por simplaj buleaj operacioj.

Kategorio:Interpunkcio
Flago de Kantabrio

eta|dekstra|Flago de Kantabrio

La **flago de Kantabrio** (Hispanio) estis oficialigita de la Statuto de Aŭtonomeco de Kantabrio. La blazonŝildo akompananta la flagon estis elektita per Leĝo de la Regiona Asembleo datita je la 22-a de decembro 1984. De tiam la flago konsistas el du horizontalaj strekoj blanka kaj ruĝa, same larĝaj, kun la blazono de Kantabrio situanta en la geometria centro.

## Historio 
Jam en la 18-a jarcento ĉi tiu ruĝblanka flago flagris en la kantabraj ŝipoj, kio estas registrita en la dokumento donanta la titolon Urbo al Santandero en 1755. Ankaŭ la flago aperas en pentraĵo *La batalo de Vargas* (*La batalla de Vargas*), de la santandera pentristo José Vallespín, kiu prezentas la faman Batalon de Vargas, okazintan la 3-an de novembro 1833, dum la Unua Karlisma Milito. Tiun tagon la trupoj venintaj el Santandero sukcesis retretigi la karlistojn, kiuj tial ne sukcesis prezenti obstinan reziston en la nordo de Hispanio.

En la pentraĵo estas aro da soldatoj lojalaj al Isabel la 2-a (aŭ *izabelistoj*) atakantaj la malamikajn trupojn, kiuj portas ruĝblankan flagbandon. Tial oni pensas, ke tiam la nuna flago de Kantabrio jam ne estis uzata nur en sia mara celkampo. Tio ĉi ne estas escepto, ĉar multaj naciaj flagoj datiĝas de la 17-a jarcento kaj estis prenitaj de komercaj markompanioj.

Pere de reĝa ordono datita je la 30-a de julio 1845, oni asignis alfabetajn flagojn al la hispanaj marprovincoj (maraj administraj unuoj). Tamen, kaze de la marprovinco Santandero, oni respektis ties ruĝblankan flagon kaj tial ĝi konserviĝis ĝis nun.

Ankaŭ estas plia atesto pri la uzo de la flago en pentraĵo prezentanta barikadon en Cuatro Caminos (Santandero), dum la Hispana revolucio de 1868. En ĝi, dum ribelo kontraŭ la reĝino Isabel la 2-a, la popolo, kun la ruĝblanka flago, alfrontas la trupojn de la generalo Calonge, venintajn el Valadolido.

Oni tiom sentis la flagon kiel propran por la tuta regiono, ke eĉ la ĉefurbo Santandero anstataŭigis sian blublankan flagon per tiu ruĝblanka. Tio restis senŝanĝa ĝis la dua jardeko de la 20-a jarcento, kiam pledado de Fresnedo de la Calzada instigis signadon de la kampolimoj, kaj sekve la ĉefurbo reprenis sian blublankan eksflagon kaj tiu ruĝblanka restis nur por uzo de la tiama Deputitejo de la Provinco Santandero (nuna Parlamento de Kantabrio).

## Aliaj historiaj flagoj 

dosiero:Cantabrian Lábaru Flag (Alternative Version).svg|Alternativa versio de kantabra labaro, kun du borderoj kaj cirkonferenco enhavanta kvar lunkvaronojn same al Steleo de Barros.
dosiero:Royal flag of Ramiro I of Asturies.svg|Flago de Ramiro la 1-a de Asturio (842-850).
dosiero:Flag_maritime_santander.svg|Flago de mara provinco Santandero (uzata ekde la 18-a jarcento, oficialiĝinta en 1845).
dosiero:Division cantabra.svg|Flago de bataliono de la Kantabra Divizio, 1809.
dosiero:Bandera de la ADIC.svg|Flago de asocio ADIC, proponita dum Hispana transiro kiel oficiala flago de Kantabrio kune de la kantabra labaro kaj la nuna flago.

## Vidu ankaŭ 
* Blazono de Kantabrio
* Kantabra labaro

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Simboloj de Kantabrio
Kategorio:Flagoj de Hispanio
Phytophthora

***Phytophthora*** aŭ fitoftoro  (el la greka *phytón*, "planto" kaj *phthorá*, "neniiĝo, disfalo"; "folineniiga") estas genro de la plantodamaĝantaj protistoj, el la familio de peronosporacoj (Peronosporaceae), kies reprezentantoj ankaŭ konatas kiel "malvera melduo". Heinrich Anton de Bary priskribis la fungon en 1875 unuafoje. *Fitoftoro*-specioj estas relative speciospecifaj kaj kaŭzas grandajn damaĝojn ĉe la kulturplantoj. Precipe fifama estas la terpoma fitoftoro (*Phytophthora infestans*), damaĝanto de terpomo kaŭzanta ĉe la planto putriĝon, formorton de la folioj. Ĝi kaŭzis en 1845 tutan neniiĝon de la terpoma rikolto en Irlando (legu: Granda malsatego en Irlando. Ĝi estas ankoraŭ hodiaŭ grava terpoma malsano. 
Pluaj gravaj *fitoftoro*-specioj:

* *Phytophthora cinnamomi* – erikoformorto, radika putriĝo de azaleoj
* *Phytophthora fragariae* – ruĝa radika putriĝo ĉe frago
* *Phytophthora ramorum* – ŝosoformorto ĉe rododendrono, viburno, kverko 
* *Phytophthora quercina* – kverka formorto

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* CABI Referenco

Kategorio:Protistoj
Kategorio:Fitopatologio
Apoteko

alternative=historia apoteko ĉirkaŭ la jaro 1900|eta|historia apoteko ĉirkaŭ la jaro 1900
**Apoteko** estas loko, en kiu oni vendas kaj parte ankaŭ produktas medikamentojn kaj aliajn farmakojn kun preskriba kuracilo. La laboratorio estas loko por kemia analizo de envenintaj substancoj kaj biologia analizo de envenintaj plantoj.

## Emblemoj de Apotekoj 

Dosiero:Pharmacy Green Cross.svg|Internacia simbolo
Dosiero:Esclapius stick 1 coloured.svg|La bastono de Asklepio estas ofta simbolo de apotekoj
Dosiero:Deutsche Apotheke Logo.svg|alternative=apoteka emblemo de 1936|
Dosiero:PharmacistsMortar.svg|Pistilo kaj pistujo estas simbolo de apotekoj en Usono
Dosiero:Italian traffic signs - icona farmacia.svg|Emblemo en Italio
Dosiero:Indian Pharmacist Identification Mark.svg|Barata emblemo de apotekoj
Dosiero:Logo of Hong Kong pharmacy.svg|Emblemo en Hongkongo

## Vidu ankaŭ 
* Farmacio
* Internacia Farmacia Federacio

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La germana simbolo por apotekoj, reta artikolo de januaro 2006 de la televida kanalo ARTE, arkivigita en februaro 2016  ()
* Usona Societo de Medikamentosekurecoficistoj ()
* Internacia Farmacia Federacio (FIP, defaŭlte en la angla, aŭtomata traduko al multaj lingvoj inkluzive de Esperanto per Guglo havebla)
Ceyhan

**Ceyhan** /ĝejHAN/ estas urbo en la provinco Adana en Turkio kun ĉ. 97.000 loĝantoj.

La nuna ekonomia graveco de la urbo estas, ke ĝi estas la finpunkto de la dua naftodukto kaj la al tio apartenanta haveno. La pli malnova naftotubo liveras nafton el nordo de Irako (teroratakaoj ne tuŝis ĝin. La naftotubo nomiĝas Baku-Tbilis-Ceyhan-naftodukto (BTC), kiun forte kritikas la medioprotektantoj. Ĝi liveras nafton de Kaspia Maro el Azerbajĝano kaj ekfunkciis la 25-an de majo de 2005.
eta|maldekstre|450px|la naftodukto de Baku al Ceyhan

Kategorio:Urboj de Turkio
Narkotaĵo

**Narkotaĵo** povas signifi:

# narkotilo, do narkota substanco (aŭ dormigilo): **Narkotilo** aŭ anestezilo estas substanco uzata por narkotado dum operacio, ekzemple kloroformo.
# narkotiga drogo (psikoaktiva drogo kiel ekzemple opio), prenata ekster medicina kunteksto kun la celo travivi halucinajn kaj eŭforiigajn perceptaĵojn.

Kategorio:Drogoj
Narkotado

**Narkoti** signifas meti en staton de ĝenerala anestezo, t.e. de artefarita dormo kun malpliiĝo de unu aŭ pluraj funkciaj aktivecoj (de la korpo). Tia artefarita dormo poste estas nomata narkozo.

Narkotan substancon oni nomas narkotaĵo aŭ, pli klare, narkotilo.

Kategorio:Anestezo
John Adams (ribelanto)

**John Adams** [ĝan a'damz] (la 4-an de novembro 1767 - la 5-an de marto 1829) estis la lasta postvivinto el la ribelintoj de ŝipo Bounty, kiuj ekloĝis sur Pitkarna Insulo en januaro 1790, la jaro post la ribelo.

Li uzis la kromnomon **Alexander Smith** post la retrovo de la insulo fare de la Britoj, sed liaj gefiloj plu uzis la familinomon "Adams". Post la morto de aliaj ribelantoj kaj tahitiaj viroj pro murdo, malsano kaj aliaj malbonoj, Adams, sia amiko Ned Young, kaj la plejparte ina loĝantaro, kiu restis, ellaboris vivregulojn de nova socio, kaj Adams konvertis la aliajn pitkarnanojn al ia formo de kristanismo (*anglikanismo, eble ? *). La pitkarnanoj pli poste konvertiĝis de tiu formo de kristaneco al adventismo.

Ĉiukaze, kiam la britoj retrovis Pitkarnon, ili estis impresitaj de la ekzemplo de gvidkapablo de Adams, kaj decidis ne aresti lin pro ribelado.

Li mortis laŭ natura maniero la 5-an de Marto 1829 sur Pitkarno.

La ĉefurbo de Pitkarno portas lian nomon: Adamstown *[Adamstaŭn]*.

## Literaturo 
* *Letters from the Isle of Man - The Bounty-Correspondence of Nessy and Peter Heywood* von Christiane Conway. Eldonita de The Manx Experience, Isle of Man 2005, 182 paĝoj. ISBN 1-873120-77-X

Adams, John
Adams, John
Spaceto (interpunkcio)

**Spaceto** estas interpunkcia konvencio, kiu apartigas vortojn en multaj lingvoj, inkluzivante Esperanton. Ne ĉiu lingvo uzas spaceton inter vortoj. La antikvaj greka kaj latina lingvoj ne uzis ilin ĝis  600–800 p.K. Nune pluraj aziaj lingvoj ne uzas la spaceton.

## Uzado 
En Esperanto oni uzas spaceton ne nur por apartigi vortojn, sed ankaŭ post interpunkciaj signoj. Oni ne metas spaceton antaŭ la plimulto de la interpunkciaj signoj, kiel punkto, demandosigno, krisigno, komo, dupunkto, punktokomo kaj apostrofo. Antaŭ tripunkto oni ne metas spaceton, se vorto estas interrompita (ekzemple: Fermu vian f...!), sed jes post kompleta frazo (ekzemple: Mi nun ĉesos&nbsp;...).

### Larĝeco 
Kutime la larĝeco de intervorta spaceto (variigebla) estas proksimume tiu de kvarona kvadrato (larĝeco de minuskla e); tamen tio dependas ankaŭ de la tiparfasono. Plue uziĝas mallarĝa spaceto (fiksa, protektita; larĝeco de minuskla i) ekzemple por apartigi grupon de ciferoj (10 000) aŭ ciferoj kaj mezurunuo (12 m), kelkfoje eĉ por mallongigoj (t. e.).

## Komputike 
En komputiko la plej ofta spaceto estas la Unikoda kaj askia signo 32. En programlingvoj, spacetoj estas uzataj por apartigi operacisimbolojn. Ankaŭ, spaceton oni povas uzi kiel blankan spacon, kiu povas fari programkodon pli legebla.

## Vidu ankaŭ 
* Nerompebla spaceto

Kategorio:Interpunkcio
Kipuo

[eta|300px|dekstra|[Kipuo]]
**Kipuo** (hispane **quipu** laŭ la keĉua ***khipu***) estas sistemo de lanaj ŝnuroj kun nodoj, evoluigita en la inkaa imperio kiel metodo por registri nombrojn precipe por kontotenado kaj distribuado de provizoj. Al ĉefa fadeno estas alplektitaj dekoj da flankaj fadenoj, plenaj de nodoj de diversaj specoj.
Malgraŭ la nekonateco de skribo per signoj sur surfaco, la kipuoj verŝajne estis efika mnemonika ilo por administraj laboroj. Ankoraŭ ne estas konate, ĉu oni aplikis tiun ĉi nodoskribon ankaŭ por pliaj komunikaj celoj. Daŭras esploroj por deĉifri la signifojn de kipuoj trovitaj dum la 20-a jarcento. La plej granda parto de la kipuoj estis detruitaj en la 16-a jarcento fare de hispanaj konkerantoj. 

## Literaturo pri kipuo 
* Ascher and Ascher. 1981. *Code of the quipu.* Univ. of Michigan Press.
* Doblhofer, Ernst. 2000. *Die Entzifferung alter Schriften und Sprachen.* Leipzig.
* Haarmann, Harald. 1991. *Universalgeschichte der Schrift.* Frankfurt.
* Locke, L. Leland. 1923. *The ancient quipu.* The American Museum of Natural History.
* Urton, Gary. *A new twist in an old yaen...* Baessler-Archiv, Neue Folge, Band XLII. Berlin.
* Urton, Gary. 2003. *Signs of the Khipu. binary coding in the Andean knotted-string records*. Austin, Tx (University of Texas Press).
* *Quipu.* 2003. Museo Chileno de Arte Precolombino. Univ. de Havard.
* *A calendrical and demographic tomb text from northern Peru.* 2001. Latin American Antiquity. 12 (2), pp. 127-147.
* *The Leymebamba Quipus.* Museum Tusculanum Press. Copenhagen. In Bjerregard a.o..: The Leymebamba Textiles, in press.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/300/5626/1650

## Referencoj 
Kategorio:Matematika notacio
Kategorio:Arkeologiaj terminoj
Kategorio:Inkaoj
Kategorio:Nodoj
Kategorio:Numeralo
Kategorio:Praskribsistemo
Kategorio:Registrado
Kategorio:Teksuma arto
Distrikto Altmark Salzwedel

La **Distrikto Altmark Salzwedel** () situas en la nordokcidento de la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio. Ĝia administra sidejo estas la samnoma urbo Salzwedel. La distrikto kovras areon de 2 293 km², kaj fine de la jaro  ĝi havis  loĝantojn.

Najbaraj distriktoj ene de Saksio-Anhalto estas oriente la distrikto Stendal kaj sude la distrikto Börde, krome en la najbara federacia lando Malsupra Saksio la distriktoj Gifhorn okcidente, Uelzen nordokcidente kaj Lüchow-Dannenberg en la nordo.


Kategorio:Distriktoj de Saksio-Anhalto
Charles Kasiel Bliss

**Charles BLISS** naskita kiel **Karl Kasiel BLITZ** (n. en 1897 en Ĉernivco - tiam Aŭstrio-Hungario, nun Ukrainio - mortis en 1985 en Sidnejo, Aŭstralio) estis kemia inĝeniero kaj semiotikisto, sed estas plej konata pro la kreado de la pasigrafion *Bliss*, senalfabeta skribo pere de simboloj, legebla en ĉiu lingvo.
alternative=Charles K. Bliss, arkivoj de Dachau (Arolsen).|eta|Charles K. Bliss, arkivoj de Dachau (Arolsen).
Li studis kemion, kaj laboris en patentoficejo. Li aŭtoris la pasigrafion *Bliss*. La unua nomo por ĉi tiu projekto estis "Monda Skribo",  Charles Bliss interesiĝis pri la ĉinaj signoj, kiujn li opiniis ideogramoj, kaj lernis interpreti ilin. Ĉina instruisto klarigis al li, ke ĉinaj tekstoj en diversaj dialektoj estas legeblaj de homoj, kiuj ne povintus interkompreniĝi pere de paroloj.  Inspirita de tio, li komencis disvolvi bildan lingvon, kiun li unue nomis "Monda verkado" sed poste *Semantografio* . Li publikigis la verkon *Internacia Semantografio: Nealfabeta Simbola Skribo legebla en ĉiuj lingvoj* en tri volumoj en 1949, sed la akcepto estis mojosa. Ekde 1965 ĝi trovis aplikon en multaj landoj, unue en Kanado, nome kiel komunikilo por handikapuloj kiuj ne kapablas regi ordinaran lingvon.

Li estis supervivanto de du naziaj koncentrejoj (Dachau kaj Buchenwald).  Dum la dua mondmilito li ŝanĝis sian nomon al Charles BLISS kaj rifuĝis al Ŝanhajo. Li translokiĝis al Aŭstralio kaj akiris aŭstralian civitanecon.

Charles Bliss estis portretita en la aŭstralia-kanada filmo *Mr Symbol Man* de 1974.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Blisa skribo
* Alice Herz-Sommer

## Ekstera ligilo 
* Biografio en la angla
* Blissymbolics Communication Foundation

Kategorio:Interlingvistoj
Kategorio:Lingvokreintoj
Günter Schabowski

**Günter SCHABOWSKI** [GINta ŜaBOVski] (naskita je la 4-a de januaro 1929, mortinta la  en Berlino), estis funkciulo de la Socialisma Unueca Partio (SED) en Germana Demokratia Respubliko (GDR). Per misinformado ĉe gazetara konferenco, montrita el la GDR-a televido, li kaŭzis la falon de la Berlina Muro je la 9-a de novembro 1989.

De decembro 1999 ĝis decembro 2000 li estis enprizonigita pro ordonoj pri pafado ĉe la Berlina Muro.

Malsame al la plej multaj SED-funkciuloj, li poste ŝanĝis sian opinion pri la politika sistemo, al kiu li kontribuis, akceptis ke li malpravis kaj pentis pro siaj agoj. Li entute ekmalakceptis komunismon, kaj kampanjis eĉ por la konservativa Kristandemokratia Unio.
En 1967-1968 li estis estinta studento Moskve ĉe la Lenina partialtlernejo de KPSU.

## Gazetara konferenco de 1989 
Schabowski estis membro de la ĉefa organo de la partio, la *Politbüro*, kaj havis la taskon informi la gazetaron pri gravaj okazoj. Je la 9-a de novembro 1989, jam estis demisiita la registaro. De monatoj, amasoj da GDR-loĝantoj estis fuĝintaj al okcidento. Schabowski volis, fine de la konferenco, doni al la ĵurnalistoj pozitivan. Tial li decidis publikigi informon kiun li estis ricevinta lastamomente kaj kiun li ne multe konis.

Temis pri decido de la registaro ke GDR-loĝantoj havu la rajton "permanente forvojaĝi" (*ausreisen*, fakte: elmigri) el GDR. Ili devos tion anonci kaj ricevos post proceduro siajn paperojn. La registaro opiniis ke tio estos pli bona por la reputacio de GDR ol la fuĝo pere de aliaj landoj kiel Hungario. La informo estu publikigota de la ĵurnalistoj nur la venontan matenon.

Schabowski informis en la konferenco pri la informo, parte legante de folio. Ĵurnalisto demandis ekde kiam la nova regulo validos. Schabowski, konfuzite, erarante, respondis ke validos ekde tuj. La ĵurnalistoj jam tiumomente komprenis ke ili povos raporti pri grandega afero.

La amaskomunikiloj sekve informis ke al GDR-loĝantoj ekde tuj eblas "vojaĝi" al okcidento. Amasoj da homoj iris al la landlimoj kaj postulis iri al okcidenta Germanio. La gardistoj decidis ne rezisti.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.chronik-der-wende.de/_/lexikon/biografien/index_jsp/letter=s/mem=7.10.1989/size=25/start=0.html  
* http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/SchabowskiGuenter 

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Germanaj komunistoj
Kategorio:Personoj de GDR
Kategorio:Membroj de Socialista Unueca Partio de Germanio
Instrumentalo

**Instrumentalo** aŭ **ila kazo** estas gramatika kazo en kelkaj lingvoj, ekzemple la slavaj lingvoj kaj sanskrito. Aliaj lingvoj esprimas la saman funkcion per prepozicio aŭ postpozicio.

Esperanto uzas por tio la prepoziciojn *per, (fare) de*, ekz‑e
* **Sanskrite**: रामो लेखन्या लिखति /Rāmo *lekhanyā* likhati/**Pole**: Rama pisze *piórem.*(Ramo skribas *per plumo*).

En pluraj slavaj lingvoj, i.a. la lingvoj rusa kaj pola, instrumentalo povas esprimi predikativon (en Esperanto predikativo postulas nominativon):
* ruse «» (esti **riĉa**)
* pole «» (li estas **kuracisto**) 
* ruse «» (la patrino venis **laca**).

## Eksteraj ligiloj 
* http://ccat.sas.upenn.edu/plc/tamilweb/book/chapter2/node24.html
* Kio estas instrumentalo? 
* http://www.departments.bucknell.edu/russian/language/prepins.html

Kategorio:Gramatikaj kazoj
Kristandemokrata Unio de Germanio

La **Kristandemokrata Unio de Germanio** (, CDU) estas partio en Germanio. Pluraj el la germanaj kancelieroj anis en ĝi; en 2005 ĝia Angela Merkel elektiĝis kancelierino.

CDU estis fondita post la Dua Mondmilito, kiam la venkintaj aliancanoj permesis denove fondon de partioj. Ĝiaj fondintoj estis liberaldemokratoj, politikaj katolikoj, kristan-socialuloj, konservativuloj kaj naciistoj. La fundamenta programo de CDU parolas pri la "kristana koncepto pri la homo kaj lia respondeco antaŭ Dio". Ĝia membildo estas tiu de "kristan-demokrata, liberala kaj konservativa partio de la centro". Male al la iama katolika "Centro" (*Zentrumspartei*) CDU celas aliancigi ĉiujn kristanajn konfesiojn en unu politika partio. Tamen ĝi akceptas ankaŭ homojn kun aliaj kredfundamentoj.

Kiel partio sur tutfederacia nivelo, CDU ekzistas ekde 1950. Apartaĵo de CDU estas, ke ĝi rezignis politikan aktivadon en unu el la germanaj regionaj ŝtatoj, nome Bavario. Tie agadas Kristansociala Unio en Bavario (*Christlich-Soziale Union in Bayern*, CSU). Kun ĝi CDU havas komunan frakcion en la federacia parlamento.

## Kancelieroj el CDU 
Jenaj anoj de CDU estis kancelieroj (ĉefministroj) de Federacia Respubliko Germanio:
* Konrad Adenauer (1949–1963)
* Ludwig Erhard (1963–1966)
* Kurt Georg Kiesinger (1966–1969), estro de "granda koalicio" (inter la du plej grandaj partioj, CDU kaj SPD)
* Helmut Kohl (1982–1998)
* Angela Merkel (2005–2021), 2005-2009 estrino de "granda koalicio", 2009-2013 estrino de koalicio kun la liberuloj, ekde 2013 estrino de "granda koalicio" kun la SPD.

## GDR kaj reunuiĝo de Germanio 
Post la unuiĝo de la du germanaj ŝtatoj en 1990, la kristandemokratoj el GDR aliĝis al la okcidenta CDU. Pro tio CDU gajnis subite multe da novaj membroj, sed perdis multajn el ili dum la venontaj jaroj. La orientgermanaj kristandemokratoj estas ofte pli liberalaj kaj nereligiemaj ol la okcidentaj.

CDU ekzistis ankaŭ en GDR kiel unu el pluraj partioj permesataj de la reganta komunista partio SED. Kiel ili, CDU devis akcepti la gvidan rolon de SED kaj ne havis enfluon en la politika vivo. Tamen ĝi rajtis havi parlamentanojn kaj ministrojn.

## Partiestroj 
* 1950–1966: Konrad Adenauer
* 1966–1967: Ludwig Erhard
* 1967–1971: Kurt Georg Kiesinger
* 1971–1973: Rainer Barzel
* 1973–1998: Helmut Kohl
* 1998–2000: Wolfgang Schäuble
* 2000–2018: Angela Merkel
* 2018-2021: Annegret Kramp-Karrenbauer
* 2021-2022: Armin Laschet
* ekde 2022: Friedrich Merz

Kiam CDU-ano estis kanceliero de Germanio, kutime li estis ankaŭ partiestro aŭ elektita tio iom poste. En 1971 partiestro iĝis Rainer Barzel, kiu en 1972 sensukcese provis transpreni la kancelierecon. En 1973 estro iĝis Helmut Kohl kaj restis ĝis 1998.

En 1998, kiam CDU malvenkis en la balotoj kaj Helmut Kohl estis akuzita pro kontraŭleĝa traktado de donacoj, partiestro iĝis Wolfgang Schäuble. En 2000 lin anstataŭis Angela Merkel.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Konservativaj partioj
Kategorio:Kristandemokrataj partioj en Eŭropo
Ezra Melamed

**Ezra Tsiyon MELAMED** (naskiĝis la 22-an de novembro 1903 en Ŝirazo (Persio) - mortis la 9-an de marto 1994 en Jerusalemo) estis israela rabeno, erudiciulo pri Biblio kaj Talmudo kaj membro de la Hebrea Akademio. Melamed estis leksikografo de la aramea lingvo. Postmorte aperis lia vortaro aramea - hebrea - angla de la babilona talmudo (2005).

Kiel jam sia patro, ankaŭ Melamed estis rabeno de la komunumo de persaj judoj en Jerusalemo.

## Esperanto 
En sia juneco li estis unu el la Esperanto-pioniroj en Palestino kaj eldonis en 1927 la unuan Esperantan-hebrean vortaron.

## Verkoj 
* **1927**: Melamed, Ezra Tsiyon (Cijon). (מלון אספרנטי־עברי) Vortaro Esperanta-Hebrea (kun la konstruo de la lingvo kaj plena gramatiko, ekzercoj kaj rakontoj). Jerusalemo: “Hatikva” (La Espero), 1927. xvii, 87 p. — pr. “Morija”, Jerusalemo. 15x11 cm. Esperanto → hebrea
* **2005**: Melamed, Ezra Zion (2005). Aramaic-Hebrew-English dictionary of the Babylonian Talmud. ISBN 9781583307762.

Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Israelaj esperantistoj
Distrikto Aschersleben-Staßfurt

**ATENTU**: Tiu-ĉi distrikto malfondiĝis dum julio 2007. Ĝiaj komunumoj (krom Falkenstein) eniris la novan distrikton Salzland. Ĉi-tie ankoraŭ priskribiĝas la malnova distrikto!

La **distrikto Aschersleben-Staßfurt** (germane: **Landkreis**) ĝis ties malfondo la 1-an de julio 2007 situis en la mezo de la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio. La urbo Aschersleben estas la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 654,69 km² fine de 2006 loĝis  homoj; do meznombre 150 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Saksio-Anhalto la koncerna nombro estas 124, en Germanio 231. En la sekva skema mapo la distrikto Aschersleben-Staßfurt estas signita per **3**.

240px

Najbaraj distriktoj estis norde Börde (6), oriente Schönebeck (17) kaj Bernburg (4), sude Mansfelder Land (11) kaj okcidente Quedlinburg (14).

A
Distrikto Bernburg

La **distrikto Bernburg** (germane: **Landkreis**) ĝis ties malfondo la 1-an de julio 2007 situis en la suda mezo de la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio. La urbo Bernburg estas la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 413,70 km² en 2006 loĝis  homoj; do meznombre 165 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Saksio-Anhalto la koncerna nombro estas 124, en Germanio 231. En la sekva skema mapo la distrikto Bernburg estas signita per **4**.

240px

Najbaraj distriktoj estis norde Schönebeck (17), oriente Köthen (10), sude Saalkreis (15) kaj Mansfelder Land (11) kaj en la okcidento Aschersleben-Staßfurt (3).

Kategorio:Distriktoj de Saksio-Anhalto malfonditaj dum 2007
Picos de Europa

[dekstra|eta|300px|[Naranjo de Bulnes (2518 m), vidita de Cabrales, en Asturio. Ĝi estas defio por multaj montogrimpistoj.]]

**Picos de Europa**  ( *Monto(pinto)j de Eŭropo*) estas montaro en la nordo de Hispanio, komuna al la provincoj Asturio, Leono kaj Kantabrio. En ĝi situas la samnoma Nacia Parko Picos de Europa.

La plejparto de la montoj estas el kalkoŝtono kaj antaŭa glaciara erozio kreis larĝan karston. Ĉi tiu areo estas tre populara inter montogrimpistoj, ekskursantoj kaj naturamantoj, kaj estas reto de montaj rifuĝejoj. La monto Naranjo de Bulnes (2518 m) estas la plej populara inter montogrimpistoj, tamen Torre de Cerredo (2648 m) estas tiu plej alta.

Tie ĉi estas multaj el la plej profundaj grotoj de Hispanio kaj ankoraŭ oni pluesploras kaj serĉas novajn, tial tiu ĉi regiono estas ofte vizitata de speleologiistoj. La plej profunda kaverno estas Torca del Cerro (-1400 m).

Somere malkreskanta nombro da paŝtistoj movas sin de valo al valo kun siaj ŝafoj, kaproj, bovoj, kaj kelkfoje porkoj. Sovaĝaj bestoj ne estas abundaj, ĉefe pro tia enkonduko de malsovaĝiĝintaj bestoj en la altaĵojn fare de la homoj. Kelkaj brunaj ursoj kaj lupoj ankoraŭ vivas en la plej remotaj areoj, sed ili ankoraŭ estas minacataj. Urogaloj, grandaj birdoj el la kokoformaj, preskaŭ malaperis.

La plejparto de la montaro apartenas al protektita areo, nome la Nacia Parko Picos de Europa. Fakte la asturia parto estis la unua hispana nacia parko. En Fuente Dé, en la kantabra teritorio, ekzistas la telfero de Fuente Dé, veturanta 735 metrojn inter la ekira kaj alvena lokoj.

## Aliaj montoj 
* Torre Blanca

## Vidu ankaŭ 
* Nacia Parko Picos de Europa
* Funikularo de Bulnes

Kategorio:Montaroj en Hispanio
Kategorio:Biosferaj rezervejoj
Santillana del Mar

alternative=Strato en Santillana del Mar|360x360px|eta|**Strato en Santillana del Mar**|maldekstra
**Santillana del Mar**, municipo en Kantabrio (Hispanio), 31 Km de Santandero kun ĉirkaŭ 4000 loĝantoj. Ĝi situis sur la norda Jakoba vojo al Santiago-de-Kompostelo.

En ĝi situas la mondfama groto Altamira, kun gravegaj ŝtonepokaj grotopentraĵoj. En la muzeo de Altamira ekzistas kopio de la originalaj pentraĵoj el la groto.

## Plej bela vilaĝo de Hispanio 
eta|maldekstre|Ornama arkitekturo.
La ĉefvilaĝo estas mezepoka kaj la plejmulto de la tiamaj konstruaĵoj konserviĝis preskaŭ senŝanĝaj. Tial ĝi estis elektita kiel "la plej bela vilaĝo en Hispanio" (*Asociación Los Pueblos más Bonitos de España*). En *La Nausée*, ankaŭ Jean-Paul Sartre ankaŭ priskribis la vilaĝon Santillana kiel "la plej bela vilaĝo de Hispanio".

## Festoj 
La 16-an de aŭgusto oni festas la Fiesta de San Roque dum kiu oni kantas tipajn kantabriajn kantojn por festi la alvenon de la printempo.

## Monda heredaĵo de Unesko 
En 1985 la groto Altamira estis en deklarita 'heredaĵo de la homaro' fare de UNESKO kun la motivado ke "Altamira reprezentas unu el la plej famaj lokoj de prehistoria arto".

La 17 kavernoj troviĝantaj en la apudeco, el kiuj la ĉefa estas la kaverno de Altamira formas aldonon sur la listo de monda heredaĵo de Unesko. La desegnaĵoj, pentraĵoj sur la muroj apartenas al la plej fruaj artaj esprimoj de la homaro.

## Vidindaĵoj 
[eta|maldekstre|Pordego de la [Kapitula kirko de Santillana del Mar|Kolegiato en Santillana del Mar.]]
* Preĝejo *Colegiata de Santa Juliana* kaj klostro.
* Turo de don Beltrán de la Cueva en Queveda.
* Palaco de Viveda, Palaco de Mijares, kaj aliaj palacoj kaj blazondomoj.
* Groto Cueva de Altamira.
* Urbo mem Santillana, historia ensemblo.
* Turo de la familio Calderón de la Barca en Viveda.
* Bestoĝardeno kaj Botanika Ĝardeno.
* Muzeoj, nome pri Inkvizicio, la Eklezia Regina Coeli kaj tiu de Jesús Otero.
* surstrata butikumado ĉefe de regionaj produktoj, kiel anĉovoj, fromaĝoj, kolbasoj kaj aliaj viandaĵoj kaj la fama dolĉaĵo "sobao pasiego".

## Bildoj 

BlazonoenSantillana.jpg|Nobela blazono.
NobelablazonoenSantillanadelMar.jpg|Nobela blazono en Santillana del Mar.
PalacoenSantillanadelMar.jpg|Palaco en Santillana del Mar.
TipaarkitekturoenSantillanadelMar.jpg|Tipa arkitekturo en Santillana del Mar.
TuroenSantillanadelMar.jpg|Turo en Santillana del Mar.
Santillanadelmar9l.jpg|Grupo de esperantistaj kongresanoj en Santillana del Mar.

## Referencoj 
* Tiu ĉi artikolo estas grandparte traduko bazita sur la nederlanda kaj itala versioj de vikipedio je la 14-a julio 2017.

## Vidu ankaŭ 
* Kaverno Altamira
* Monda heredaĵo de Unesko

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo
* [Oficiala retejo de la grotoj Altamira](http://www.spain.info/TourSpain/Arte%20y%20Cultura/Monumentos/F/EH/0/Cuevas%20de%20Altamira%20(Santillana%20del%20Mar)

Kategorio:Municipoj de Kantabrio
Nintendo Entertainment System

eta|250px|dekstra|Nintendo Entertainment System

**NES** (**Nintendo Entertainment System**) aŭ **Famicon** (**Family Computer**) estas videoludilo kreita de la firmao Nintendo. La 8-bita videoludilo estas daŭrigo de Famicom kaj havis pli komputilan aspekton. **NES** estis prezentita en 1985, sed vasta vendo estis lanĉita en februaro de 1986. Ekzistis du variantoj de komplektado. La unua (249 $) havis *R.O.B.* (*Robotic Operating Buddy*) - robotoaspekta ludkontrolilo, uzata en ludoj, du ordinarajn ludkontrolilojn, ludan lumpistolon *Zapper* kaj ludojn *Gyromite* (por *R.O.B.*), *Duck Hunt* kaj *Super Mario Bros*. La dua kostis 199 $ kaj havis nur ludkontrolilojn kaj *Super Mario Bros*. Interalie dank'al **NES** stirkruceto ĉe ludkontroliloj iĝis *defakta* normo por ĉiuj videoludiloj. Post krizo de 1983 j vendado estis komplika kaj *Nintendo* eĉ promesis al vendistoj aĉeti ĉiujn nevenditajn videoludilojn. Tamen ĉiuj timoj estis vanaj - dum jaro estis venditaj 20 milionoj da videoludiloj, dekoble plimulte ol ĉiuj videoludiloj sume. Krom aparatoj *Nintendo* fabrikis ludkartoĉojn, sed en 1988, pro manko de ĉipoj, permesis la produktadon al aliaj firmaoj. Pro premo de 16-bitaj videoludiloj (ekz TurboGrafx-16 aŭ Sega Megadrive) *Nintendo* ekproduktis novan videoludilon Super NES. Sume en mondo estis venditaj proksimume 65 milionoj da videoludiloj **NES** fare de *Nintendo* kaj proksimume 500 milionoj. Oni opinias, ke **NES** estas la plej populara videoludilo en la historio de komputilaj ludoj. Krom originalaj videoludiloj oni produktis amasegon de klonoj ekz Dendy, Kenga, Bitman.

## Teĥnika priskribo de **NES** 
* procesoro: 8-bita ico Ricoh kun kerno MOS Technology 6502 kaj DMA-kontrolilo, frekvenco 1,79 MHz (NTSC) kaj 1,66 MHz (PAL);
* memoro: 2 KB ĉefmemoro el kiuj 256 B estas destinataj por sprajtoj kas 28 B por koloroj, kapacito de ludkartoĉoj 8 KB;
* vidiga sistemo: grafika pereferia procesoro Ricoh kun frekvenco 5,37 MHz (NTSC) aŭ 5,32 MHz (PAL), 256x240 (PAL) kaj 256x224 (NTSC);
* sonsistemo: 5-kanala cifereca-analoga transformilo kun kanalo de delta-modulado DMC.

Kategorio:Tria-generaciaj ludkonzoloj
Gravensteen (Gent)

eta|La antaŭa flanko
eta|Aspekto de la akvo

La **Gravensteen** - kastelo de la grafoj - estas monumenta burgo en la urbocentro de Gento.

## Historio 
La Gravensteen iĝis grafa milita fortreso fine de la naŭa jarcento, fortikaĵo kun ligna palisado.
La ŝtona konstruaĵo kaj la muroj estis konstruitaj sub Filipo de Elzaco, grafo de Flandrio, en 1180 kiel milita fortreso. Tiun funkcion ĝi havis ĝis la 14-a jarcento. De tiam la kastelo havis plej diversajn celojn kiel: monerateliero, supera tribunalo, malliberejo kaj eĉ kotonŝpinejo. La kastelo aŭ burgo enhavas kripton, karceron kaj muzeon por tribunala ilaro (kun unika kolekto de torturiloj).

## Renovigoj 
Fine de la 19-a jarcento la belga ŝtato kaj la urbo Gent aĉetis la Gravensteen de privatulo. En 1894 oni komencis ĝin renovigi. Ĉefa artikekto estis Joseph De Waele. Kiam en 1913 en Gento okazis Internacia ekspozicio, la Gravensteen estis unu el la ĉefaj altiraĵoj.

Tra la jaroj la burgo iom post iom ruiniĝis denove. Post evalua raporto en la jaroj 1979-1980 la urbo komencis duan longdaŭran renovigokampanjon. Tiun ĉi kampanjon oni daŭrigas ĝis hodiaŭ.

Per modernaj aldonoj, kiel nova akcepta konstruaĵo en majo 2006, grandaj partoj de la Gravensteen estas daŭre publike alirebaj. Tiel ĉi la monumento povas optimale plenumi sian soci-kulturan kaj turisman rolon en la regiono.

## Mezepokaj kampadejoj en la Gravensteen 
La 'Dienst Monumentenzorg' - servo por monumentoj - organizas kunlabore kun la aspc 'Gentsche Gesellen - Levende Middeleeuwse Geschiedenis', regule kavalirokampadejojn semajnfinajn en la Gravensteen.

La kavaliroj revivigas tiam la kastelon pere de vestaĵoj, heraldiko, batalarto, muziko, dancado kaj manĝado de la mezepoko.

## Praktikaj informoj (somero 2005) 
**Adreso**
Gravensteen
Sint-Veerleplein
9000 Gent
tel. +32 (0)9 225 93 06
http://www.gent.be/gravensteen/

**Deĵorhoraro**
* Somera periodo (1/4 ĝis 30/9): ĉiutage de la 9h ĝis la 18h
* Vintra periode (1/10 ĝis 31/3): ĉiutage de la 9h ĝis la 17h
* Fermita je la 24-a, 25-a kaj 31-a de decembro kaj je la 1-a de januaro.
Biletoj estas haveblaj ĝis 45 minutoj antaŭ la fermohoro.
Nur la korto de la Gravensteen estas alirebla por uzantoj de rulseĝoj.

**Prezoj**
* individuo : 6,00 EUR
* grupoj (ekde 15 personoj) : 3,00 EUR
* junuloj ĝis 25 jaraĝaj : 1,20 EUR
* Gent museumpas : 12,50 EUR
* maljunuloj ekde 55 jaraĝaj : 1,20 EUR
* lernejoj : 1,20 EUR
* *Museumpas* por lernejanoj de la gentaj duagradaj lernejoj(museumpasse-partout ) : 5,00 EUR
* infanoj ĝis 12 jaraĝaj: senpage
* loĝantoj de Gento : senpage

Dum specialaj eventoj validas aliaj prezoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Kroniek van de Gravensteenslag (en la nederlanda)
* Oficiala retpaĝo de la urbo pri la monumento Gravensteen  (en la nederlanda)
* Mezepokaj kampadejoj en la Gravensteen  (en la nederlanda)

Kategorio:Gento (urbo)
Kategorio:Burgoj
Kategorio:Konstruaĵoj en Belgio
Distrikto Börde (1994-2007)

La **Distrikto Börde** (germane: **Bördekreis**) estis administra distrikto en la okcidento de la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio. La urbo Oschersleben (Bode) estis la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 872,43 km² fine de la jaro 2006 loĝis 74 395 homoj; do meznombre 43 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Saksio-Anhalto la koncerna nombro estas 124, en Germanio 231. En la sekvanta skema mapo la Distrikto Börde estas signita per **6**.

240px

Najbaraj distriktoj estis norde Ohre (13), nordoriente la eksterdistrikta urbo Magdeburg, la distriktoj Schönebeck (17) en la oriento, Aschersleben-Staßfurt (3), Quedlinburg (14) kaj Halberstadt (8) en la sudo kaj en la okcidento la malsuprasaksa distrikto Helmstedt.

## Komunumoj 
* Ackendorf
* Alleringersleben
* Altbrandsleben
* Altenhausen
* Am Großen Bruch
* Angern
* Ausleben
* Barleben
* Barneberg
* Bartensleben
* Bebertal
* Beendorf
* Behnsdorf
* Belsdorf
* Berenbrock
* Bertingen
* Böddensell
* Born
* Bornstedt
* Bösdorf
* Bottmersdorf
* Bregenstedt
* Bülstringen
* Burgstall
* Calvörde
* Colbitz
* Cröchern
* Döhren
* Dolle
* Domersleben
* Dorst
* Drackenstedt
* Dreileben
* Druxberge
* Eggenstedt
* Eichenbarleben
* Eickendorf
* Eilsleben
* Eimersleben
* Emden
* Erxleben
* Eschenrode
* Etingen
* Everingen
* Farsleben
* Flechtingen
* Glindenberg
* Grauingen
* Gröningen
* Groß Rodensleben
* Groß Santersleben
* Hadmersleben
* Hakenstedt
* Haldensleben
* Harbke
* Heinrichsberg
* Hermsdorf
* Hillersleben
* Hödingen
* Hörsingen
* Hötensleben
* Hohendodeleben
* Hohenwarsleben
* Hornhausen
* Irxleben
* Ivenrode
* Kathendorf
* Klein Rodensleben
* Klein Wanzleben
* Klüden
* Kroppenstedt
* Loitsche
* Mahlwinkel
* Mannhausen
* Marienborn
* Morsleben
* Neuenhofe
* Niedere Börde
* Niederndodeleben
* Nordgermersleben
* Ochtmersleben
* Oebisfelde
* Oschersleben
* Ostingersleben
* Ovelgünne
* Peseckendorf
* Rätzlingen
* Rogätz
* Rottmersleben
* Sandbeiendorf
* Schackensleben
* Schermcke
* Schwanefeld
* Seehausen
* Seggerde
* Siestedt
* Sommersdorf
* Sülzetal
* Süplingen
* Uhrsleben
* Ummendorf
* Velsdorf
* Völpke
* Wackersleben
* Walbeck
* Wanzleben
* Wefensleben
* Weferlingen
* Wegenstedt
* Wellen
* Wenddorf
* Wieglitz
* Wolmirstedt
* Wormsdorf
* Wulferstedt
* Zielitz
* Zobbenitz


B
B
Skiptvet

**Skiptvet** [Ŝiptvet] (ankaŭ: **Skjetve** [Ŝetve]) estas komunumo de Norvegio. Inter 2020 kaj 2023 ĝi apartenis al la provinco Viken - antaŭ tio ĝi de 1919 ĝis 2019 estis parto de la historia provinco Østfold, kiu en 2024 estis restarigita. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Vidu ankaŭ 
* Administra divido de Norvegio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Viken
Kategorio:Komunumoj de Østfold
Argentum Online 2

***Argentum Online 2*** estas  MMORPG, masiva multuzula interreta rolludo, la sekvaĵo (posteulo) de Argentum Online. AO2 havas subtenon por multaj lingvoj, inkluzive de la hispana, angla, germana, franca, kataluna kaj Esperanto.

## Eksteraj ligiloj 
* Argentum Online 2 Wiki ()

Kategorio:Videoludoj
Azerbajĝana manato

La **azerbajĝana manato** aŭ mallonge **manato** estas la valuto de Azerbajĝano.

Unu manato estas dividita je 100 gepikoj (aŭ gopikoj). La manato estis enkondukita en 1992 kaj ekzistis ĝis komence de 1994 paralele kun la sovetunia rublo. Komence de 1994, la manato iĝis la sola landa valuto. Valuta simbolo estas la signo 10px, sube malferma duoncirklo vertikale trastrekita, kiu sube de la paĝo ankoraŭ videblas pli grande. Loke la valuto ankaŭ mallongiĝas "A.M.".

La manataj banknotoj ekzistas en tipoj: 1, 5, 10, 50, 100, 250, 500, 1 000, 10 000 kaj 50 000.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la Nacia Banko de Azerbajĝano (azerbajĝane, ruse kaj angle) 
* () () () 

## Vidu ankaŭ 
* manato

Dosiero:1manat front.jpg|1-manata monbileto el la serio valida ekde 2006
Dosiero:Aze 1 manat 014 f.jpg|1-manata monbileto el la serio valida ĝis 2006
Dosiero:Manat az symbol.png|la valuta simbolo

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Azerbajĝano
Motorboato

eta|dekstra|180px|

**Motorboato** estas akva veturilo funkciigita per unu aŭ pli elektra, dizela aŭ benzina motoro. Ĝi uzatas en lagoj kaj borda maro. La motorboatoj ne taŭgas por la maro pro la grandaj ondoj. En Germanio oni devas havi atestilon pri stirado de motorboato ĉe pli ol 5 ĈP (ĉevalpovoj).

Oni ofte malpermesas uzadon de motorboatoj pro naturprotektaj kaŭzoj. Tiel sur la plej granda lago de Mez-Eŭropo, la Balatono, oni ne rajtas uzi motorboaton aŭ akvoskoteron por distraj celoj (permeson havas nur la akvopolicistoj kaj la akvosavistoj).

eta|maldekstra|280ra|

Motorboatoj, kiujn oni uzas por libertempaj celoj, nomatas motorjaĥtoj. Tiuj jam taŭgas por tramara veturado.

## Vidu ankaŭ 
* akvoskotero
* motorŝipo
* jaĥto
* motorboato Esperanto

Kategorio:Akvaj sportoj
Kategorio:Motoraj veturiloj
Kategorio:Boatoj
Kategorio:Akvoveturiloj
Kategorio:Transportaj rimedoj