Monaĥejo Tatev

eta|350px|dekstra|Monaĥejo Tatev
La **Monaĥejo Tatev** () estas monaĥejo apartenanta al la Armena Apostola Eklezio kiu troviĝas tre proksime al la vilaĝo Tatev, en la regiono de la urbo Goris, je 316 km de Erevano sudoriente de Armenio, en la provinco Sjuniko, antaŭe provinco Zangezuro. Tiu ĉi monumento, la plej grava de la sudo de Armenio, estas en la vico por estonte inkludi ĝin en la Monda heredaĵo de Unesko ekde 1995. Tatev ankaŭ estas samnoma vilaĝo proksime de la monaĥejo. Ĝi estis konstruita inter la 10-a kaj 13-a jarcentoj en la setlejo de antaŭa religia konstruaĵo. Ĝi estis grava intelekta centro de Armenio inter 1390 kaj 1453, agnoskata universitato kiel tiuj de Sanahin kaj Haghpat. Famkonataj tiuepokaj teologoj laboris en tiu universitato, kiel Gregorio de Tatev. Kiel multaj el la armenaj monaĥejoj de la Mezepoko, Tatev havas ĉirkaŭan muregon kontraŭ la invadoj de la epoko. Ĝi estis damaĝita pro la tertremo de 1931. Oni entreprenis ĝian restaŭradon sed ĝi estis haltita. Pro tio ankoraŭ ekzistas gruo meze de la monaĥejo.

## Etimologio 
250px |eta|Preĝejo Sanktaj Paŭlo kaj Petro.
Laŭ la tradicio, la monaĥejo Tatev ricevis la nomon de Eŭstateo, disĉiplo de la Apostolo Judaso Tadeo , kiu predikis kaj estis martirigita en ĉi tiu regiono. Lia nomo evoluis al Tatev.

Populara etimologio inkluzivas legendon kiu rakontas pri iama okazaĵo ligita al la konstruado de la ĉefa preĝejo, kie metilernanto sekrete grimpis al la supro de ĝia spajro intencante meti krucon laŭ sia propra projekto. Tamen, la metilernanto estis ekvidita de sia mastro dum la malsupreniro. Ŝokita de lia malkovro, la metilernanto perdis sian ekvilibron kaj falis en la abismon dum li vokis Dion doni al li flugilojn, kio, en la armena lingvo estas: "Ta Tev".

## Historio 
eta|250px| maldekstre|Bildo de la monaĥejo el 1881.
250px|thumb |maldekstre|la monaĥejo ĉirkaŭ 1920
La monaĥejo Tatev situas en sudorienta Armenio , en la areo de antikva armena Sjuniko, ne malproksime de la urbo Goris kaj 280 km for de Erevano, la landa ĉefurbo . La altebenaĵo Tatev estis uzata ekde antaŭkristanaj tempoj, gastigante paganan templon. La templo estis anstataŭigita per modesta preĝejo post la kristanigo de Armenio en la 4-a jarcento.

La monaĥejo ricevis sendevigon de impostoj dum mongola regado. Ĝi reakiris sian ekonomian forton kun la helpo de la kartvel-armena nobela familio Orbeljan. Ĝia influo kreskis plu kiam, en 1286, la Orbeljan-oj prenis la regadon de la monaĥejo, Stepanos Orbeljan estis konsekrita metropolito kaj sukcesis reunuigi kelkajn ĉirkaŭajn diocezojn ene de sia rega influo. Kun la starigo de la universitato en la 14-a jarcento Tatev fariĝis ĉefa centro de la mezepoka armena kulturo.

La 26-an de aprilo 1921, la dua tutzangezura kongreso, okazinta en Tatev, anoncis la sendependecon de la Respubliko Montara Armenio . La ŝtato inkluzivis la regionojn de kanjono Tatev, Sisian kaj Gndevaz. La urbo Goris fariĝis la ĉefurbo de la nerekonita ŝtato kun Garegin Nĵdeh kiel ĝia supera komandanto.

La monaĥejo estis grave difektita post tertremo en 1931 , la kupolo de la preĝejo Sanktaj Paŭlo kaj Petro kaj la sonorilturo estis detruitaj. En la lastaj jaroj la preĝejo Sanktaj Paŭlo kaj Petro estis rekonstruita, sed la sonorilturo restas detruita ĝis hodiaŭ.

## Konstruaĵoj de la monaĥejo 
maldekstra|250px |eta|La monaĥejo Tatev dum la sunsubiro.
250px| thumb |maldekstre|Sonorilo de Tatev.
La fortikaĵa monaĥa komplekso Tatev konsistas el tri preĝejoj: Sanktaj Paŭlo kaj Petro, Sankta Gregorio la Iluminanto kaj Sankta Dipatrino, biblioteko, refektorio, sonorilturo, maŭzoleo, kaj aliaj administraj kaj helpaj konstruaĵoj. La orienta absido estas ornamita per surtrona Kristo kun liaj disĉiploj kaj sanktuloj. La okcidenta muro portretas la Lastan Juĝon, dum la norda muro ilustras scenojn de la Naskiĝo de Jesuo.

La ĉefa celo de la kolono estas alarmi pri etaj tertremoj kaj tiel doni fruajn avertajn signalojn pri eblaj tertremoj. La kolono revenas al sia vertikala pozicio post kiam ĝi moviĝas. Ĝi iĝis elstara kaj influa monaĥeja centro tuj post la fondo, posedante vastajn areojn de tero kaj grandan nombron da vilaĝoj. La plej fruaj referencoj al ĝia fundamento estas priskribita en la verko de la episkopo Stepanos Orbeljan *Historio de la Provinco de Sjuniko*, kie Orbeljan priskribas la interkonsenton per kiu princo Aŝoto, filo de princo Filipo de Sjuniko kreis la limojn de ĝiaj posedataj teritorioj, malakceptis la aŭtoritaton de la monaĥejo kaj komencis longedaŭran batalon kontraŭ ĝi. Dufoje la protestoj transformiĝis en senkaŝajn ribelojn  kaj daŭris, kun iuj interrompoj, ĝis 990 kiam reĝo Vasak de Sjuniko detruis Curaberdon kaj disigis ĝian loĝantaron.

La episkopejo Tatev posedis 47 vilaĝojn kaj ricevis dekon-imposton de 677 aliaj vilaĝoj.  Ĝi akiris tian ekonomian potencon, ke en 940–950 episkopo Hakob provis apartiĝi de la Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin.

Universitato Tatev gvidis la penon batali kontraŭ la influo de la kalcedonanoj en Armenio. La kalcedonanoj estis armena filio de la dominika ordeno kaj la rezulto de iniciato de papo Johano la 22-a por etendi la influon de Sankta Seĝo de Romo al Azio kaj latinigi Grandan Armenion. Akademiuloj de la universitato de Tatev batalis kontraŭ la predikado de la kalcedonanoj kaj serĉis malpliigi ilian influon sur la armena eklezio kaj homoj.

## Fonduso Revigliĝo de Tatev 
250px |thumb |maldekstre|Telfero "Flugiloj de Tatev".
Lanĉita en 2008, la fonduso *Revigliĝo de Tatev* estis fondita de efika investanto kaj entreprenisto Ruben Vardanjan. La ĉefa celo de la fonduso Revigliĝo de Tatev estas la restarigo de la monaĥeja komplekso Tatev. En ĉi tiu celo estas la kreo de infrastrukturo ĉirkaŭ la monaĥejo, respektante ĝian kulturan, historian kaj spiritan signifon, kaj ankaŭ la samtempan disvolviĝon de lokaj ĉirkaŭaj komunumoj. La oficiala komenco de la projekto ekiĝis en oktobro 2010 per la lanĉo de la plej longa reigebla telfero en la mondo (5750 m longa), kiel parto de la klopodoj revivigi turismon en la regiono. La telfero Flugiloj de Tatev estis uzita fare de preskaŭ 950,000 turistoj dum de ĝiaj funkciadoj. En la urbo Goris, pli ol 50 hoteloj kaj gastejoj malfermiĝis post la lanĉo de la programo. En proksimaj vilaĝoj ĉirkaŭ 50 gastejoj estis fonditaj de lokanoj. La neregistara organizaĵo pri Ekologio situanta en Kapan nuntempe konstruas migrovojajn infrastrukturojn por ligi Kapan kaj monaĥejon Tatev por antaŭenigi la ekoturismon en la regiono Sjuniko.

### Restarigo de Monaĥejo Tatev 
eta
La olivmuelejo estis unu el la unuaj arkitekturaj strukturoj restarigitaj en 2010 kiel parto de la programo Revigliĝo de Tatev kaj nun funkcias plene.

Ekde somero 2016, vizitantoj eniras en la monaĥejan komplekson Tatev tra la restaŭrita Norda Enirejo. En 2017 ekspoziciejoj estis instalitaj proksime al la enirejo rakontante la restarigon de la monaĥejo. La apuda teritorio ankaŭ estis plibonigita. La akvofontaj rekonstruaj laboroj komenciĝis fine de 2015. Esploro estis farita por establi la originalan lokon de la akvofonto kaj uzante la originalajn teknikojn kiuj uziĝis por la konstruado de la unua akvofonto. Somere en 2016 la fonto restariĝis al sia historia loko proksime al la Norda Enirejo.

La rekonstruo de la preĝejo Sankta Dipatrino laŭ sia originala aspekto estis enkorpigita en la unua etapo de la monaĥeja kompleksa restarigo de Tatev. Laboro komenciĝis en aŭgusto 2016 kaj finiĝis en oktobro 2018.

## Bildaro 

Image:Tatev Monastery closeup.jpg|la monaĥeja komplekso el proksima vido
Image:Tatev - Drum 1.jpg|Detalo de la tamburo de la preĝejo
Image:Tatev dome.jpg|Interno de la tamburo kaj kupolo
File:Двор Татевского монастыря.jpg|Gavazan, parto de la preĝej Paŭlo kaj Petro

## Bibliografio 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro 
* Flugiloj de Tatev por iPhone, iPod touch, kaj iPad ĉe iTunes App Store
* Artikolo ĉe Armeniapedia.org: (angle)
* 3D Virtuala vojaĝo al Tatev 
* Monaĥejo Tatev. 3600 Panoramo 
* Sezonoj, klimato kaj vetero en Tattev

## Referencoj 
Kategorio:Monaĥejoj de Armenio
Kategorio:Armena Apostola Eklezio
Kategorio:Vizitindaĵoj en Armenio
Kategorio:Loĝlokoj en Armenio
Kategorio:Aperis en 895