open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lucy

**"Lucy"** aŭ **Dinknesh** (amhare: *Ho vi mirindulino*) estas la karesnomo donita de la sciencistoj al preskaŭ kompleta virina skeleto de Aŭstralopiteko el la specio *Australopithecus afarensis*.
Ĝi estis trovita en Etiopio la  fare de skipo da esploristoj, inter ili *Donald Johanson* kaj Yves Coppens.

La oficiala nomo de la trovaĵo estas **AL 288-1** („AL“ signifas „Afar Locality“ - Afara trovejo). Ĝi estis grava malkovro, ĉar tio maljunigas nete la originon de la prahomoj, t.e. ŝi vivis antaŭ 3,18 milionoj da jaroj (MA).
Depost tiam aliaj eĉ pli malnovaj formoj de aŭstralopitekoj estis trovitaj.

Dosiero:Lucy Mexico.jpg|
Dosiero:Hadar, Ethiopia ; Australopithecus afarensis 1974 discovery map.png|

## Vidu ankaŭ 
* Primatoj
* Aŭstralopitekoj
* Paleoantropologio
* Prahomo
* Ardi (Ardipithecus kadabba)
* *Lucy in the Sky with Diamonds*

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/ha/afar.html  
* https://web.archive.org/web/20011006125842/http://www.geocities.com/palaeoanthropology/Aafarensis.html 
* http://www.asu.edu/clas/iho/lucy.html  
* http://www.philipphauer.de/info/evolution-mensch-afarensis  

Kategorio:Famaj bestoj
Kategorio:Historio de Etiopio
Kategorio:Prahistorio
Sepimamismo

**Sepimamismo** aŭ **Ismailanismo**, arabe **الإسماعيلية** , estas branĉo de ŝijaisma islamo, kiu kredas je sep pravaj imamoj. La ĉirkaŭ 18 milionoj ismailanoj vivas hodiaŭ ĉefe en Barato (Guĝarato, Maharaŝtro, k.a.), Pakistano, Afganio, Taĝikio, Sirio, Jemeno, Irano, Omano, Barejno, orienta Turkio, orienta Afriko kaj dise en la okcidenta mondo - entute en pli ol 25 ŝtatoj.

## Sub-grupoj 
La ismailanoj havas hodiaŭ du ĉefajn sub-grupojn:
* la "Nizarija"
* la "Mustaʿlis" aŭ "Bohras", ĉefe en Barato, Pakistano kaj Jemeno.

La druzoj estas religia grupo kiu havas radikojn en ismailana islamo.

## Nizarija 
La "nizariaj ismailanoj" aŭ "nizarianoj", arabe **‏نزارية‎**   estas la plej granda grupo de ismailanoj (sepimamanoj). Historie ili estis ligitaj al la Fatima Kaliflando (909–1094 kaj al la iama sekto de la asasinoj de Alamut.

La nizarianoj kredas ke Ali, la bofilo de la profeto Mohamedo, estis die elektita kiel imamo aŭ spirita gvidanto de la islamanaro, kaj ke tiu imameco daŭras en seninterrompa hereda sinsekvo ĝis nun en 2013. La nuna, 49-a imamo en tiu sinsekvo estas Princo *Karim Aga Ĥan la 4-a*, la kvara Aga Ĥan, kiu engaĝiĝas tutmonde per projektoj por komuna bonfarto.

## La sep imamoj rekonitaj de ĉiuj ismailanoj 
#  ʿAlī ibn Abī Tālib (m 661)
# Hasan ibn ʿAlī (m 670)
# Al-Husain (m 680)
# ʿAlī ibn Husain Zain al-ʿĀbidīn (m ĉirkaŭ 713)
# Muhammad ibn ʿAlī al-Bāqir (m ĉirkaŭ 733)
# Ĝaʿfar as-Sādiq (m 765)
# Ismail ibn Ĝafar (m 755)
# Muhammed ibn Ismail - rigardata kiel Mahdi

Ali ibn Abi Talib estas speciala kazo ekster la numerado.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dawoodi-bohras.com  
* http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/islam/shia/index.html  
* http://www.amaana.org/history/history1.htm 
* http://www.iis.ac.uk 

Kategorio:Branĉoj de ŝijaismo
Kategorio:Ismoj
Kategorio:Islama terminaro
Gubernio Ehime

**La gubernio Ehime** (Japane: 愛媛県 [ehime-ken]), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo Ehime**, estas gubernio en Japanio, en Ŝikoku.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Industrio 
* *Mikan* (Mandarina oranĝo)

## Komunumoj 
### Urboj 
* Hoĵo
* Imabari
* Ijo
* Ijomiŝima
* Jaŭatahama
* Kaŭanoe
* Macujama (gubernia ĉefurbo)
* Niihama
* Ozu
* Saiĵo
* Tojo
* Uŭaĵima

### Urbetoj kaj vilaĝoj 
* Ijo-distrikto
** Futami
** Hirota
** Masaki
** Nakajama
** Tobe
* Kamiukena-distrikto
** Janadani
** Kuma
** Mikaŭa
** Oda
** Omogo
* Kita-distrikto
** Hiĵikaŭa
** Ikazaki
** Kaŭabe
** Nagahama
** Uĉiko
* Kitauŭa-distrikto
** Cuŝima
** Hiromi
** Hijoŝi
** Joŝida
** Macuno
** Mima
* Minamiuŭa-distrikto
** Ipponmacu
** Ĵohen
** Miŝo
** Niŝiumi
** Uĉiumi
* Niŝiuŭa-distrikto
** Honai
** Ikata
** Mikame
** Misaki
** Seto
* Oĉi-distrikto
** Asakura
** Hakata
** Ikina
** Iŭagi
** Joŝiumi
** Juge
** Kamiura
** Kikuma
** Mijakubo
** Namikata
** Omiŝima
** Oniŝi
** Sekizen
** Tamagaŭa
** Uoŝima
* Onsen-distrikto
** Kaŭaĉi
** Nakaĵima
** Ŝigenobu
* Ŝusou-distrikto
** Komacu
** Tanbara
* Uma-distrikto
** Doi
** Ŝingu

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  () 


Kategorio:Gubernioj de Japanio
Leĝo de Boyle

eta
eta
La **leĝo de Boyle-Mariotte** (aŭ leĝo de Boyle) diras, ke la volumeno de certa maso da gaso je konstanta temperaturo estas inverse proporcia al sia premo.
Ekzemple, se la premo de unu gaso duobliĝas, la volumeno de la gaso reduktiĝos duone, kaj same inverse. La leĝon ektrovis en 1662 la irlanda fizikisto kaj ĥemiisto Robert Boyle.

## Vidu ankaŭ 
* Enspiro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.thescubaguide.com/certification/boyles-law.aspx  
* http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/GasLaw/Gas-Boyle-Data.html 

Kategorio:Kemio
Kategorio:Fiziko
Pico (insulo)

eta|Rigardo al Pico de la insulo São Jorge

***Pico*** [piko] ("pinta monto") estas la dua plej granda insulo de la portugala atlantika arkipelago de Acoroj (la plej granda estas São Miguel) kaj la plej granda insulo de la Mezaj Acoroj,situanta je 28º 20' okcidenta longitudo kaj 38º 30' norda latitudo.

*Pico* situas proksime al la insulo *Faial* (ĉ. 8 km for), kaj al la insulo São Jorge (ĉ. 15 km for). Ĝia areo estas 433,30 km² kaj sur la insulo vivas proksimume 15500 loĝantoj. La insulo havas longecon de ĉirkaŭ 90 km kaj larĝecon de ĉirkaŭ 20 km. Krom la haveno Madalena, kiu situas en la okcidento rekte je la alia flanko de la insulo Faial gravas iomete *Lajes do Pico* en la sudo kaj la haveno de *São Roque*.

Sur la insulo estas la plej alta monto de Portugalio, la Ponta do Pico kun alteco de 2351 metroj. La monto havas vulkanan originon. La marbordo estas tre kruta. Vidinda estas la rokaro *Arco do Cachorro* en la samnoma golfeto.

Post ĝia malkovro, oni nomis ĝin *São Dinis*. La nuna nomo venas de la alta monto, kiu finas per akra pinto (portugale *pico*). Pico estas la plej monteca insulo de la Acoroj. Oni ekloĝis la insulon en 1460, stabile ekde la fondo de São Mateus en 1482.

La insulo estas konata pro vinkultivado, kiu ĉefe troviĝas en ĝia okcidenta parto. La vino de la insulo ĝenerale estas ruĝa kaj peza kaj pro la vulkanceca tero ĝi havas unikan aromon. En la 19-a jarcento oni eksportis la vinon ĝis Sankt-Peterburgo. Unesko deklaris la kulturon de vinkultivado sur la insulo kiel monda heredaĵo. La vino *Verdelho do Pico* estas kultivata inter geometriecaj muroj en spaco inter ŝtonoj.

Kategorio:Insuloj
Provinco Orienta Azerbajĝano

**Provinco Orienta Azerbajĝano** () estas provinco de Irano.
* Ĉefurbo Tabrizo.
* Areo: 
* Loĝantoj:  (en jaro 1381/2002)
* ISO-kodo: IR-01
Aliaj gravaj urboj estas Ahar, Bostan Abad, Bonab, Ĝolfa, Sarab, Ŝabestar, Kalibar, Maragha, Marand, Malekan, Mianeh, Haris kaj Haŝtrud.

Kategorio:Provincoj de Irano
John Millington Synge

**John Millington SYNGE** [ĝon MILington sing] (naskiĝis la  en Ratfarnham ĉe Dublin; mortis la  en Dublin) estis irlanda dramisto, kiu estis gvidanto en la irlanda drama revivigo de la frua 20-a jarcento. En liaj ses teatraĵoj aperas la parolmanieroj de la Aran-insuloj kaj okcidenta Irlando. Kelkaj el ili estas *In the Shadow of the Glen* (En la Ombro de la Valeto, 1903), *Riders to the Sea* (Rajdantoj al la Maro, 1904), kaj *The Playboy of the Western World* (La petolulo de la okcidenta mondo, 1907), kiu fame kaŭzis kravalojn ĉe la Abateja Teatro en Dublino je la unua prezento.

## En Esperanto aperis 
*La petolulo de la okcidenta mondo. (The playboy of the Western world.)* Tradukis Albert Goodheir. Dublin: Esperanto-Asocio de Irlando, 1989. 41 paĝoj.

Dosiero:John Millington Synge.jpg|John Millington Synge
Dosiero:Teach Synge Inishmaan.JPG|Dometo de Synge sur Inishmaan, nun muzeo

Kategorio:Irlandaj verkistoj
Kategorio:Irlandaj dramistoj
Kategorio:Anglalingva literaturo
Bertrand Hugon

**Bertrand HUGON** (naskiĝis je la 11-a de septembro 1975) estas eksa franca instruisto pri matematiko en Dunkerque kiu nun profesias kiel komputilisto en Francilio. 

De la 3-a de junio 2001 ĝis aŭgusto 2003, li estis prezidanto de JEFO. Dum tiu periodo, li provis atingi tri celojn :

* plijunigo de la membroj
* fini ĉiujn projektojn
* gratuli la aktivulojn

Li kunorganizis TEJO-seminarion pri homaj rajtoj.

Li iĝis prezidanto de TEJO dum la 59-a IJK en Lesjöfors kaj havis tiun pozicion de somero 2003 ĝis somero 2005.

Li gvidis la kandidatliston de Eŭropo - Demokratio - Esperanto en la zono "Nord-okcidenta" de Francio por la Eŭropaj balotoj de junio 2004.

Li interesiĝas pri Movado por senpaga publika veturado.

Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de TEJO
Provinco Okcidenta Azerbajĝano

**Provinco Okcidenta Azerbajĝano** ) estas provinco de Irano.
* Areo: 
* Loĝantoj:  (en jaro 1381/2002)
* ISO-kodo: IR-02

La loĝantoj de la irana provinco Okcidenta Azerbajĝano precipe estas ĉefe azerbajĝananoj kaj malplimulto de kurdoj kaj armenoj.

La ĉefurbo de la provinco estas Urmia.

La plej grandaj urboj de irana Okcidenta Azerbajĝano estas Mehabad, Bukan, Serdeşt, Oşnoviye, Selmas, Piranŝahr, Khoj, Neqede, Maku, Şahindeĵ kaj Miandoab.

Aliaj setlejoj estas Alaguz-e Sofla, Silvaneh...

Kategorio:Provincoj de Irano
Ulanbatoro

eta|la urbocentro
**Ulanbatoro** (, prononco *Ulānbātar* kun du longaj vokaloj "ā", per sistemo IFA ) estas la ĉefurbo de Mongolio. Ĝi situas nordoriente en Mongolio, ĉe la bordo de la rivero Tuul, en la valo de la montaro Bogd Ĥan Uul.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  (pli ol 20% de la landa loĝantaro) sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La urbo estis fondita en 1639 kiel Urgoo (ruse: Urga), ĝi prosperis en la 1860-aj jaroj kiel komerca centro inter Rusio kaj Ĉinio. Mongolio deklaris en 1911 sian sendependiĝon kaj en 1924, kiam la urbo iĝis la ĉefurbo de la Mongolia Popola Respubliko, la nomo estis ŝanĝita al Ulaanbaatar (ruĝa heroo en la mongola lingvo) honore al la nacia heroo Süĥbaatar, kiu forpelis de mongolia teritorio la trupojn de cara Rusio kaj Ĉinio kaj invitis la Ruĝan Armeon de Sovetunio. Lia statuo staras en centro de Ulanbatoro

La urbo havas trajnan konekton al Moskvo per la Tra-Siberia Fervoj(lini)o kaj ankaŭ al Pekino, tra la Ulaanbaatara stacio.

La urba blazono cetere bildigas la mitan duonbirdon Garudo, kiu ankaŭ bildiĝas en la naciaj emblemoj de Indonezio kaj de Tajlando.

## Gravaj vidindaĵoj 
* Monaĥejo Gandantegĉinlen, mallonga nomo monaĥejo Gandan
* Lama-monaĥejo
* Suche-Baatar-Placo
* Vintra Palaco de Bogd-Ĥano (lasta reĝo)
* Memorejo de Ĝingis-Ĥano

## Servoj 
* Nacia Akademia Teatro de Opero kaj Baleto de Mongolio
* Nacia Universitato de Mongolio
* Sporta areno Bökhiin Örgöö
* Internacia Flughaveno Ĝingis-Ĥano

## Esperanto 
Mongola Esperanto-Societo estas (fondita en 1970 en la urbo) la 70a Landa Asocio (en 2009) de UEA.

En junio 2010, okazis en la urbo la 6a Azia Kongreso de Esperanto kun pli ol 200 kongresanoj el ĉirkaŭ 30 landoj.

## Bildaro 

Dosiero:Ulaanbaatar_city_Mongolia.ogv|Ulanbatoro

## Partneraj urboj 
* 20ra Krasnojarsko, Rusio
* 20ra Tjanĝino, Ĉinio
* 20ra Tajpeo, Tajvano
* 20ra Seulo, Suda Koreio
* 20ra Denvero (Koloradio), Usono
* 20ra Ora Marbordo, Aŭstralio
* 20ra Bonno en Germanio

## Panoramoj 
## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Ulanbatoro

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Referencoj 


Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Urboj de Mongolio
Kategorio:Milionurboj
Mohamed Mosadek

**Mohamed MOSADEK** (perse: محمد مصدق; La nomo Mossadegh iam estas skribita **Mosaddeq;** n. 16-an de junio 1882 – m. 5-an de marto, 1967) estis la unua demokratie elektita ĉefministro de Irano de 1951 ĝis 1953. Li estis elpostenigita fare de Ŝaho Mohammad Reza Pahlavi kun la helpo de la CIA kaj MI6, operacio Ajax https://en.wikipedia.org/wiki/1953_Iranian_coup_d%27%C3%A9tat.

Kategorio:Ĉefministroj de Irano
Kategorio:Iranaj politikistoj
Japana ruĝgorĝulo

La **Japana ruĝgorĝulo** (*Erithacus akahige*, iam *Luscinia akahige* aŭ *komadori*) estas Paseroforma birdo kaj kantbirdo en la familio de Muŝkaptuledoj. Ĝi estas insektomanĝanta birdo el malgranda genro *Erithacus* kiu enhavas nur la tre konatan specion de la Eŭropa ruĝgorĝulo, tiun orientazian kaj alian endemisman en eta insularo japania. Ĵusaj studoj sugestas, ke la du orientaziaj ruĝgorĝuloj apartenas al nova genro kiu unuigu ilin kun kelkaj orientaziaj membroj de la najtingaloj de la genro *Luscinia* kiaj la Blua siberia najtingalo (Seki, 2006).

La nomo "Japana ruĝgorĝulo" estas foje uzata por la Ruĝbeka kantotimalio (*Leiothrix lutea*). Ankaŭ la specifa nomo *akahige* estas foje konfuziga, ĉar estas la komuna nomo de ĝia proksima parenco Rjukjua eritako en japana.

La aspekto de tiu specio estas sufiĉe simila al tiu de ties parenco kaj samgenrano la Eŭropa ruĝgorĝulo, tio **ruĝecaj vizaĝo kaj gorĝo, brunecaj supraj partoj kaj grizaj bordoj**, sed la distribuo de tiuj koloroj ne samas. Ĝenerale estas **pli ruĝeca specio**, ĉar la ruĝecaj partoj estas tre brilaj kaj pli altaj ol ĉe la eŭropa parenco, nome pli supre ol la supro de okulo, kaj la kontrasto kun la supra bruna krono ne estas tiom markata ĉar la brunaj supraj partoj estas pli ruĝecnuancaj. Ankaŭ la vosto estas multe pli ruĝeca. Tamen nur la gorĝo kaj plej supra brusto estas ruĝeca kaj ne la tuta brusto kiu estas griza, ĉar la **grizo kio ĉe la eŭropa specio estis nur flanka en la azia specio okupas la tutan bruston**, pli larĝan flankareon kaj eĉ makuligas skvamece la ventron.

## Referencoj
*  Malplej zorgiga
* **Seki**, Shin-Ichi (2006): The origin of the East Asian *Erithacus* robin, *Erithacus komadori*, inferred from cytochrome *b* sequence data. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **39**(3): 899–905. 

## Eksteraj ligiloj
*Foto de virbirdo
*Sondosiero de la birdkanto 
* Sondosiero de la birdkanto

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Joachim du Bellay

**Joachim du Bellay** [ʒɔa'ʃɛ̃ dy bɛ'lɛ], esperante
**Joakimo Belajo** aŭ **Dubeleo**, naskita en Liré (en Anĵuo) 1522, mortinta en Parizo 1560, estis franca poeto. Li kun Pierre de Ronsard fondis la beletran movadon *La Pléiade (Plejado)*.250px|eta

## Referencoj 
## Verkoj 
Eseo:
* 1549 *Défense et Illustration de la langue française* — «Defendo kaj glorado de la franca lingvo» (subkomprenate: kontraŭ la tiam sole respektata Latino)

Versaĵoj:
* 1549 ''L'Olive* (poemoj laŭ la stilo de Petrarko)
* 1558 *Les Regrets* "Bedaŭroj" (verkita dum li deĵoris en Romo)
* 1558 *Les Antiquités de Rome'' ("la antikvaĵoj de Romo")

## Eksteraj ligiloj 
*  Dek unu poemoj de Du Bellay , Esperantigitaj de Waringhien aŭ Kalocsay
*  poemo el "Bedaŭroj" pri graveco de poezio al li
*  eseo pri Joachim du Bellay , verkita de Waringhien

Kategorio:Francaj poetoj
Anĵuo

**Anĵuo**, (, prononco [ɑ̃ʒu]), en Esperanto malofte ankaŭ **Anĝevio**, estas tradicia provinco de Francio kun ĉefurbo Angers (prononco [ɑ̃ʒe]), kaj ankaŭ nomo de grava reĝa dinastio devenanta el tiu provinco.

[eta|250px|Limoj de Anĵuo dum la [18-a jarcento.]]

## Provinco Anĵuo 
### Historio 
La dinastio **Anĵuo-Plantaĝeneto**, aŭ simple **Plantaĝenetoj** estas reĝa dinastio de Anglio, kiu reĝis sur Anĵuo ekde la 12-a jarcento ĝis 1259.

### Famuloj 
* Joachim du Bellay
* Karlo la 1-a (Napolo)
* Karolo Martelo de Anĵuo

### Vinoj 
### Eksteraj ligiloj 
* vidindaĵoj de Anĵuo (Esperante) (ne plu funkcias je 2011-09-17)
* Kastelo Greziljono

## Vidu ankaŭ 
* Montsoreau
* Saumur
* ĉuanoj, regionaj reĝismaj ribelintoj kontraŭ la Unua Respubliko de Francio inter la jaroj 1792 kaj proksimume 1804

## Dinastio Anĵuo 
**Anĵuo**, france *Anjou*, estas nomo de pluraj reĝaj dinastioj en Anglio kaj Francio.
Vidu: Anĵua dinastio.

Dosiero:Arms of Geoffrey of Anjou.svg|
Dosiero:Image-Blason Sicile Péninsulaire.svg|
Dosiero:Arms of Geoffrey of Anjou.svg|

Kategorio:Historio de Eŭropo
Boulogne-Billancourt

**Boulogne-Billancourt** [] estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Hauts-de-Seine, en la regiono Francilio. Ĝi havis  loĝantojn en la jaro 2010.

La loĝantojn de Boulogne-Billancourt oni nomas *Boulonnais* en la franca lingvo. La urbo, samkiel Neuilly-sur-Seine aŭ Le Vésinet, estas ofte rigardata kiel unu el la plej riĉaj ĉirkaŭurboj de Parizo.

## Geografio 
eta|maldekstra|Situo de Boulogne-Billancourt en la ĉirkaŭparizaj departementoj
Boulogne-Billancourt troviĝas en meandro de Sejno, sudokcidente de Parizo; ĝi najbaras ĝian 16-an arondismenton kaj la arbareton de Boulogne. La aliaj najbaraj komunumoj (ĉiuj trans la rivero) estas Saint-Cloud, Sèvres, Meudon kaj Issy-les-Moulineaux.

## Vidindaĵoj 
* Maison Cook

## Transporto 
Kvin metrostacioj troviĝas en Boulogne-Billancourt:
* , ,  en la linio 9,
* ,  en la linio 10.

## Edukado 
* École supérieure des sciences commerciales d'Angers

## Blazono 
## Famuloj 
* Booba, repkantisto
* Jean-Baptiste Clément, kantisto
* Renaud Denoix de Saint Marc, ŝtatoficisto
* André Glucksmann, filozofo
* David Hallyday, kantisto
* Ségolène Neuville, politikistino
* Véronique Sanson, kantistino
* Gaspard Ulliel, aktoro
* Ophélie Winter, aktorino
* Zazie, kantistino
* Tarek Boudali, reĝisoro kaj aktoro

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas:
* 20px la urbodistrikto Neukölln de Berlino en Germanio.
* 20px Marino en Italio

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* TMC Monte Carlo
* Komunumoj de Hauts-de-Seine
* Listo de urboj de Francio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo franclingva

Kategorio:Boulogne-Billancourt
Kategorio:Komunumoj de Francilio priservataj de metroo
Kovalenta radiuso

[eta|[Perioda tabelo kun la kovelantaj radiusoj de la elementoj.]]
La nocio **kovalenta radiuso** estas uzata en kemio . Ĝi signifas la mezan distancon de la atomkerno kaj la elektronoj en la atomo.

Oni diferencigas ankaŭ atoman radiuson kaj la van der Waals-radiuson.

## Vidu ankaŭ 
* kovalenta ligo

Kategorio:Kemio
Kategorio:Mezuro
Gustav Meyrink

**Gustav MEYRINK** [gustaf majrink], realnome: **Gustav MEYER** (naskiĝis la 19-an de januaro, 1868, mortis la 4-an de decembro, 1932) estis aŭstra verkisto kaj tradukisto.
dekstra|eta|180px|Gustav Meyrink dum la 1880-a jardeko
Naskiĝinte en Vieno, li laboris dum kelkaj jaroj kiel bankisto en Prago. Ekde 1903 li agis kiel ĉefredaktoro ĉe la Viena satira revuo *Der liebe Augustin*, krome li kontribuis al la revuo *Simplicissimus*. Ekde 1907 li loĝis en Munkeno kaj ekde 1911 en Starnberg, Bavario. En la jaro 1927 li konvertiĝis de la protestantismo al la budhismo. Li mortis en Starnberg.

La verkaro de Meyrink konsistas el satiraĵoj kontraŭ la filistraro siatempa kaj el fantasto. Krome li tradukis verkojn de Charles Dickens kaj Rudyard Kipling.

## Listo de verkoj 
* *Der heiße Soldat* (rakonto, 1903)
* *Wachsfigurenkabinett* (rakontoj, 1907)
* *Der Sanitätsrat* (komedio, 1912)
* *Des deutschen Spießers Wunderhorn* (satiraj noveloj, 1913)
* *Der Golem* (romano, 1915)
* *Das grüne Gesicht* (romano, 1917)
* *Walpurgisnacht* (romano, 1917)
* *Der weiße Dominikaner* (romano, 1921)

## Vidu ankaŭ 
* Mistikismo

## Eksteraj ligiloj 
* http://lib.ru/INPROZ/MAJRINK 
* http://www.fantasticfiction.co.uk/authors/Gustav_Meyrink.htm 
* http://reference.allrefer.com/encyclopedia/M/Meyrink.html  
* http://literaturnetz.org/autoren/gustav_meyrink  

Meyrink, Gustav
Meyrink, Gustav
Angelus Silesius

**Angelus Silesius** [ANGELUS SILEZIUS], realnome: **Johann aŭ Johannes SCHEFFLER** (naskiĝis la 1624, mortis la 9-an de julio, 1677) estis germana poeto de la Baroko.
eta|*Des Angelus Silesius Cherubinischer Wandersmann* (1905)

Angelus Silesius (pseŭdonimo signifikanta *Mesaĝisto Silezia*) naskiĝis fine de la jaro 1624 en Breslaŭo. Lia preciza naskiĝdato ne estas konata, sed la dato de lia bapto estis la 25-an de decembro 1624.

La filo de protestantisma familio studis en Strasburgo, Lejdeno kaj Padovo, en ĉi-lasta li en la jaro 1648 doktoriĝis pri medicino kaj filozofio. Unu jaron poste li eklaboris kiel kuracisto por la duko Silvius Nimrod von Württemberg.

En 1652 li revenis al Breslau. Unu jaron poste li pro kvereloj konvertiĝis al la katolikismo; siajn motivojn li priskribis en la verko *Gründtliche Ursachen und Motiven, warumb Er von dem Luthertumb abgetreten, und sich zu der Catholischen Kirchen bekennet hat*. En la jaro 1654 li fariĝis kuracisto de la aŭstra imperiestro Ferdinando la 2-a.

Kun granda pasio Angelus Silesius batalis kontraŭ la sekvoj de la reformacio, Krom pamfletojn kontraŭ la protestanoj li verkis religiajn poemojn, kantojn kaj epigramojn. En la jaro 1661 li fariĝis katolika pastro en Neiße (nuntempe: Nysa en Pollando). La postenon de kortega marŝalo, akiritan en 1664, li du jarojn poste jam forlasis. La lastajn dek jarojn de sia vivo li pasigis retirite. Li mortis en Breslau.

## En Esperanto aperis 
*Aforismoj el la „Keruba migrulo“* ; *Psiko postulas imitadon de Kristo*. - En: Germana antologio. - Gerlingen : Bleicher, 1985. - p.&nbsp;296-298
eta|maldekstra|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.newadvent.org/cathen/01488a.htm 
* http://gutenberg.spiegel.de/autoren/angelus.htm

Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo
Stabila izotopo

**Stabilaj izotopoj** estas la izotopoj de kemia elemento, kiuj ne estas radioaktivaj t.e. ne disfalas kaj restas stabilaj.

Sur la mapo de nuklidoj stabilaj izotopoj troviĝas kutime meze. Ilin karakterizas pli granda nombro de neŭtronoj ol protonoj en la atomkerno.

## Eksteraj ligiloj 
* Stabilaj izotopoj en mediesplorado (PDF-Datei; 115 Kb) 
* Multforma akvo (PDF-Datei; 256 Kb) 

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Atoma fiziko
Atomkerno

La **atomkerno** (ankaŭ nomata **atoma nukleo**) estas parto de la atomo, konsistanta el protonoj kaj neŭtronoj. En ĝi koncentriĝas 99,9 % de la atoma maso, kvankam ĝi reprezentas nur etan parton de ĝia volumeno. Pro la protonoj, atomkerno havas pozitivan ŝargon. Neŭtrala atomo (laŭ ŝargo) estiĝas, se kernon kun *n* protonoj ĉirkaŭas sama nombro da elektronoj.

La nombro de la protonoj montras, kiun kemian elementon la atomkerno reprezentas. Atomoj kun sama proton- sed malsama neŭtronnombro estas nomataj izotopoj de la kemia elemento.

La atomkernon karakterizas la nombro de la protonoj (nomata ankaŭ atomnumero) kaj la nombro de ĝiaj neŭtronoj.

eta|150px|Modelo de atomo kun atomkerno en centro kaj elektronoj orbitantaj ĉirkaŭ ĝi. Ĉi tiu modelo ne konvenas al nuna fizika kompreno de atomo kaj estadas uzata plejparte kiel bilda simbolo de atomo.

## Vidu ankaŭ 
* Atomfiziko
* Kernfiziko
* Nuklea fiziko
* Kernoreakcio
* Izotopo
* Magia nombro (fiziko)
* Nuklea izomero
* Listo de partikloj
* Radioaktiveco
* Fuzio
* Fisio
* Atomnumero
* Atompezo

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Subatomaj partikloj
Nuklea fiziko

La **atomkerna fiziko** (aŭ **nuklea fiziko**) estas fako de la fiziko, kiu studas la ecojn de atomkernoj. Ĝi ankaŭ studas la atomkernajn reakciojn, kiel la fision kaj la fuzion.

Al la atomkerna fiziko apartenas interalie la branĉoj kiel radioaktiveco, atomkernfuzio kaj atomkernfendado.

## Historio 
La historio de nuklea fiziko kiel aparta fako de "atoma fiziko" (studo de atomkerno kun ĝia ĉirkaŭaj elektronoj) komenciĝas per la malkovro de radioaktiveco fare de Henri Becquerel en 1896 , fare de sia esplorado de  fosforesko en uraniaj saloj. La malkovro de la elektrono fare de J. J. Thomson unu jaron poste estis indiko, ke la atomo havas internan strukturon. Komence de la 20a jarcento la akceptita modelo de la atomo estis la modelo de "prunpudingo" de J. J. Thomson, en kiu la atomo estis pozitive ŝargita pilko kun pli malgrandaj negative ŝarĝitaj elektronoj enigitaj en ĝi, nuligante la tutan elektran ŝargon de l'atomo.

En la sekvaj jaroj, radioaktiveco estis vaste esplorata, precipe de Marie Curie, Pierre Curie, Ernest Rutherford kaj aliaj. Je la jarcentŝanĝo, fizikistoj ankaŭ malkovris tri specojn de radiado eliranta el atomoj, kiujn ili nomis alfa, beta kaj gama-radiado. Eksperimentoj de Otto Hahn en 1911 kaj de James Chadwick en 1914 malkovris, ke la beta-disfala spektro estis kontinua anstataŭ diskreta. Tio estas, elektronoj estis elĵetitaj de la atomo kun kontinua gamo da energioj, anstataŭ la diskretaj kvantoj de energio, kiuj estis observitaj en gamma kaj alfa-disiĝoj. Ĉi tio estis problemo por tiama nuklea fiziko, ĉar ĝi ŝajnis indiki, ke energio ne konserviĝis en ĉi tiuj disiĝoj.

La Nobel-premio pri fiziko de 1903 estis komune donita al Becquerel, pro lia malkovro kaj al Marie kaj Pierre Curie pro ilia posta esplorado pri radioaktiveco. Rutherford ricevis la Nobel-premion pri kemio en 1908 pro siaj "esploroj pri la disfalo de la elementoj kaj la kemio de radioaktivaj substancoj".

En 1915, Alberto Ejnŝtejno formulis la ideon de ekvivalenteco de maso-energio (nome E = mc^2). Dum la laboro pri radioaktiveco de Becquerel kaj Marie Curie antaŭis ĉi tion, klarigo pri la fonto de la energio de la radioaktiveco devus atendi poste la malkovron en 1935, ke la kerno mem konsistis el pli malgrandaj eroj, la nukleonoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Atomfiziko
* Kvantumfiziko
* Partikla fiziko
* Fisio
* Fuzio
* Atombombo
* Nuklea energio, Nuklea centralo
* Masenergia ekvivalento
* Moesbauer-efiko
* Radiokarbona datado
* Radiologio


Kategorio:Partikla fiziko
Kategorio:Kvantummekaniko
Kategorio:Fiziko
H

**H**, minuskle **h**, estas la 8-a litero de la latina kaj la 10-a litero de la Esperanta. En multaj lingvoj ĝi havas la sonon de senvoĉa glotala frikativo  kaj en Esperanto la nomon "ho". Ĝi evoluis el la greka litero eto.

## Vidu ankaŭ 
* H kun nombro
* en (cirila alfabeto)

Kategorio:Bazaj latinaj literoj
Karagando

**Karagando** () aŭ **Qaraghandy** () estas la centro de la samnoma regiono en Kazaĥio. Loĝ.: 437000 (1999).
* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 413 556 (2005)
Karagando fondiĝis en la 1930-aj jaroj kiel industria urbo, uzanta la sklavan laboron de la sovetuniaj kondamnitoj malliberige senditaj tien.

## Etna konsisto en 2010
Ekzistas 50 naciecoj en Karaganda, inter kiuj la ĉefaj estas :
* rusoj — 214 969 (45,57 %)
* Kazaĥoj — 171 038 (36,25 %)
* ukrainoj — 22 631 (4,80 %)
* germanoj — 15 608 (3,31 %)
* tataroj — 14 395 (3,05 %)
* koreoj — 7 423 (1,57 %)
* belorusoj — 5 484 (1,16 %)
* poloj — 2 535 (0,54 %)
* ĉeĉenoj — 2 127 (0,45 %)
* azeroj — 1 502 (0,32 %)
* baŝkiroj — 1 404 (0,30 %)
* mordvoj — 1 029 (0,22 %)
* uzbekoj — 1 028 (0,22 %)
* molvadoj — 809 (0,17 %)
* ĉuvaŝoj — 714 (0,15 %)
* litovoj — 615 (0,13 %)

## Konindaj personoj
* Aĥmed Kadirov
* Aslan Masĥadov
* Aleksej Staĥanov

## Partneraj urboj
* Kamjansko, Ukrainio

## Vidu ankaŭ
* Listo de urboj de Kazaĥio

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Kazaĥio
Aĥmat Kadirov

**Aĥmat Abdulĥamidoviĉ KADIROV** (;, n. 23-an de aŭgusto 1951 en Karagando – m. 9-an de majo 2004) alvokis en 1994 kiel muftio de Ĉeĉenio por ĝihado kontraŭ Moskvo, poste ŝanĝis sian opinion kaj iĝis en 2000 estro de la rusia administraro Ĉeĉenio kaj la 5-an de oktobro en 2003 li estis elektita al Prezidento de la Respubliko de Ĉeĉenio.

Kadirov naskiĝis en Kazaĥio, kien la familio (kaj la ĉeĉenoj) estis deportita en la 1940-aj jaroj fare de Stalino. Ili hejmenvenis en 1957. Post la finlerno en la lernejo de Baĉi-Jurt laboris Kadirov inter 1969 kaj 1971 en kolĥozo ĉe Gudermeso kaj poste ĝis 1980 ĉe diversaj konstrufirmaoj.

En 1980 li estis sendita fare de la moskeo de Gudermeso al studado en islama lernejo de Buĥara. Li iris en 1982 de tie al Islama Instituto de Taŝkento, kie li finstudis en 1986. Inter 1986 kaj 1988 li estis la vica imamo en la moskeo de Gudermeso. Li estis en 1989 la kunfondinto de la Islama Instituto en Kurĉaloj – la unua en norda Kaŭkazo — kaj iĝis ties rektoro. Li rompis la studadon komencantan en 1990 en la Islama Instituto de Amano, por veni en sian patrujon, kiam en  1991 ordonis la rusoj la eksterordinaran staton post la elkrio de la sendependa Ĉeĉenio.

Li estis elektita en 1993 vicmuftio, en 1995 muftio de Ĉeĉenio. En la unua milito li staris sur la flanko de la batalantoj de la sendependeco, eĉ li nomis la militon ĝihado. Poste ekis kvereloj kun Aslan Masĥadov kaj Ŝamil Basajev, kiujn li akuzis kiel pagitojn de vahabitoj. La fono por tio estis verŝajne simpla lukto por la potenco.

En la dua milito (1999) li staris sur flanko de Rusio. La rusianoj nomumis lin en 2000 adiminstra estro de Respubliko Ĉeĉenio. Ekde januaro de 2001, li estis ankaŭ la estro de la loka deponejo de la rusia ŝtata naftofirmao *Rosneft*.

La rusia prezidento Vladimir Putin ordonis balotojn en 2003 por la prezidenteco de Ĉeĉenio. Laŭ la oficialaj datumoj, Kadirov ricevis la 5-an de oktobro 2002 80,84% de la voĉoj ĉe 87,7%-a partopreno. Mashadov ne agnoskis la venkon de Kadirov kaj vokis por lia murdo. La filo de Kadirov estris korpogradaron.

Aĥmat Kadirov mortis la 9-an de majo 2004 en bombatako. Honore al li en Grozno estis starigita impona moskeo, lianome baptita Aĥmat-Kadirov-moskeo kaj kromnomata "koro de Ĉeĉenio", kiu malfermiĝis la 17-an de oktobro 2008. Lia filo Ramzan Kadirov ekde majo 2007 estas la prezidanto de Ĉeĉenio.

Kategorio:Sovetiaj politikistoj
Kategorio:Prezidentoj de Ĉeĉenio
Kategorio:Herooj de Rusia Federacio
Utreĥto (provinco)

**Utreĥto** (nederlande *Utrecht*, pron. [ütreĥt]) estas la plej malgranda provinco de Nederlando. Ĝi situas en la mezo de la lando. Provinca ĉefurbo estas la samnoma historia urbo Utreĥto.

## Vidu ankaŭ
* Princepiskopujo Utreĥto

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Provincoj de Nederlando
Premo

**Premo** (formula signo: *p* post la angla *pressure*) estas fizika stata parametro.
*Atentu: ekzistas konfuzebleco kun granda *P* (el angla *power*) = Povo kaj same kun impulso, kiu havas ankaŭ la signon *p*.*
Oni distingas surfacan premon kaj gaspremon.

## Surfaca premo 
La **surfaca premo** kalkulatas kiel kvociento de forto *F* kaj surfaco (areo) *A*, sur kiu tiu forto efikas:
:
p=\frac{F}{A}

Mezurunuo:

* dyn cm−2 (mikrobaro) en la CGS-sistemo
* N/m2 en SI-sistemo

## Atmosfera premo 
La atmosfera premo estas la premo de la aero (atmosfero), efikita fare de aerkolono super iu loko ĝis la limo de la atmosfero. La plej ofte uzataj unuoj de tiu estas: milibaro (mb), atmosfero (atm), torro. Oni mezuras la atmosferan premon per (hidrarga) barometro. Por kompari atmosferajn premojn oni normigas ĉiun indikon je 0&nbsp;°C, marnivelo kaj 45-grada latitudo. La atmosfera premo ŝanĝiĝas depende de tagparto kaj dum la tuta jaro. La vetero kaŭzas grandan ŝanĝon ĉe la atmosfera premo. La ŝanĝiĝo pro la luno (tajda efiko) estas nur ĉirkaŭ 0,01 mb.

La **aerpremo aŭ atmosfera premo** estiĝas kiel sumo de ĉiu forto surmura. Puŝiĝas gaskorpusklo surmure, gaskorpusklo kaj muro interŝanĝas impulson. Tiu ĉi impuls-transdono dependas de la kineta energio de gaskorpusklo kaj de puŝa direkto al la muro. Se puŝiĝas multaj eroj, sumiĝas la impuls-transdonoj al komuna forto.

Ĉe ideala gaso tio kondukas al termika statoegaligo:

:p \cdot V = n \cdot R \cdot T

La transkondukita impulso certigas en RT la statoegaligon.

La SI-mezurunuo de premo estas la paskalo kun la mezurunua simbolo Pa. Unu paskalo egalas al premo de unu neŭtono je kvadratmetro:
:
\mathrm{1 \ Pa = 1 \ \frac{N}{m^2} = 1 \ \frac{kg}{m \cdot s^2}}

La en Okcidenta Eŭropo uzatas mezurunuo "baro" egalas al 100.000 Pa, 1.000 hPa aŭ 100 kPa.

Pliaj ankoraŭ ekzistantaj mezurunuoj estas:

* 1 Torr = 1 mm Hg = 1&nbsp;mm hidrarga kolono = ĉirkaŭ 133,3 Pa
* 1 metra akvokolono (mAK) = 0,1 at = 9,807 kPa
* 1 teknika atmosfero (at) = 1 kp/m² = ĉirkaŭ 98069 Pa
* 1 fizika atmosfero (atm) = 760 Torr = 101325 Pa = 1013,25 hPa = 101,325 kPa.
* anglaj unuoj: oni komparas britajn mezurunuojn (ekz. funto, futo)

La unuo pri premo nomita atmosfero egalas al la premo kiun faras la atmosfero de la Tero sur la marnivelo. Ĝi estas uzata por mezuri altajn premojn kiel, por ekzemplo, tiu de kunpremitaj gasoj. Tiu unuo ne apartenas al la Internacia sistemo de unuoj kaj ne havas agnoskitan simbolon, sed ĝi kutime estas mallongigita **atm**.

## Premsensiloj 
Por mezuri la premon, oni devas uzi la formulon de la premo, en kiu estas mezurata la forto, kiu efikas je konata surfaco.

Per barometro oni mezuras aerpremon.

## Vidu ankaŭ 
* Osmoza premo
* Premo de Planck
* Izotropa prema modulo
Ŝatokupo

**Ŝatokupo** (ankaŭ konata kiel la neologisma ***hobio***) estas okupo, kiun oni faras dum libera tempo por propra kontentiĝo. Kvankam tio, kion oni faras por gajni monon, ne estas ŝatokupo, la profesio de unu homo povas esti la ŝatokupo de alia homo - ekzemple, ĝardenado aŭ kuirado.

Apenaŭ plu uzata sinonimo el la unuaj tempoj de esperanto estas "amata ĉevaleto".

## Listo de kutimaj ŝatokupoj 
### A 
* Akvarismo
* Amatora astronomio
* Amatora radio

### B 
* Bestscienco
* Biciklado
* Brodado

### C 
### Ĉ 
### D 
* Dancado kiel aerobiko, rompdancado, hiphopodancado, elektra bugiado, tutting-a dancado, pop-a dancado, ktp.
* Desegnado

### E 
* Esperanto

### F 
* Filatelo

### G 
* Genealogio

### Ĝ 
* Ĝardenado

### H 
* Hokediskumado
* Hokfiŝado

### Ĥ 
### I 
### J 
### Ĵ 
* Ĵonglado

### K 
* Kolektado
* Kroĉetado
* Kuirado
* Kajtoflugado

### L 
* Ludoj
* Lingviko
* Legado

### M 
* Modelismo
* Montogrimpado
* Muziko
* Muzeovizitado

### N 
* Naĝado

### O 
* Origamio

### P 
* Plantscienco

### R 
* Repado
* Redaktado
* Rakontado

### S 
* Sporto
* Subĉiela ŝatokupo

### Ŝ 
* Ŝako

### T 
* Tabulludoj
* Trikado

### U 
### Ŭ 
### V 
* Vojaĝado

### Z
Ĉan-budhismo

**Ĉan-budhismo**, **ĉina zeno** aŭ simple **ĉano** (禅 aŭ 禪, pinyin *Chán*; Wade-Giles ''Ch'an*; Sanskrite: *Dhyāna*, Japane: *Zen'') estas grava branĉo de la Ĉina Budhismo. Ĝi estis fondata de barata monaĥo Bodhidharmo, eble en 6-a jarcento. Ĉan-budhismo evoluis en Ĉinio, kaj poste disvastiĝos en Vjetnamion, Koreion (vidu Korea seon) kaj, en 13-a jarcento, en Japanion (vidu Zeno).

## Vidu ankaŭ 
* Zen-budhismo
* Caŭdongo
* Linĝjio
* Kvin Domoj de Ĉano
Wade-Giles

***Wade-Giles*** (angle, prononco lau sistemo IFA [], do ) estas sistemo por transskribi la ĉinan lingvon per la latina alfabeto anstataŭ per la ĉinaj skribsignoj. Ĝi iam estis la ĉefa sistemo uzata de la anglalingvanoj, sed en la kontinenta Ĉinio ĝi estis tute anstataŭigita per la pinjina sistemo aprobita en 1958. En Tajvano la sistemon Wade-Giles oni ankoraŭ ofte uzas por transskribi personajn kaj lokajn nomojn.

## Inventisto de la metodo Wade-Giles 
La inventisto de la metodo Wade-Giles estis Thomas Wade en la 19-a jarcento, Herbert Giles baze de la metodo en 1912 verkis ĉinan-anglan vortaron, kiu tre konatiĝis. La metodo en la 20-a jarcento iĝis grava ilo en la komunikado inter ĉinoj kaj anglalingvanoj, sed ankaŭ alilingvaj neĉinoj. Tamen ĝi ne estis universale uzata: ekzemple la franclingvanoj uzis alian sistemon.

## Nova sistemo de ĉina registaro ekde 1958 
En 1958 la ĉina registaro mem enkondukis kaj oficialigis alian plian sistemon , nomatan pinjino - *(Pinyin,* - *hànyu pīnyīn)* - kaj pli kaj pli oni emas sekvi ties transskribadon, kvankam la pinjina sistemo ofte konfuzigas okcidentulojn nespertajn pri la ĉina lingvo.

## Vidu ankaŭ pri Wade-Giles 
En eksteraj ligiloj oni trovas helpilon pri la sistemo Wade-Giles. La helpilo klarigas kaj diferencigas inter la du sistemoj Wade-Giles kaj pinjino. Bonas koni ambaŭ sistemojn - aparte legante malnovajn anglalingvajn librojn pri Ĉinio kaj la ĉinlingva kulturo.

## Vidu ankaŭ 
* norma ĉina lingvo pri la lingvo *Pǔtōnghuà*.
* *hànyu pīnyīn* (pinjino) pri prononco
* Esperantigo de vortoj el ĉina fonto
* *Bopomofo* - Tajvana nelatina fonetika skribo

eta|dekstra|90ra|relativa ŝanĝo de la sonalto en la tonoj - pinjin
eta|dekstra|120ra|La a tonaj supersignoj en pinjin

## Eksteraj ligiloj 
* Libera vortaro  Pinjin - Malferma vortaro ĉina-Esperanto - *(cídiǎn)*

* aŭdado-tabelo hànyu pīnyīn hànyu pīnyīn  *wàiyǔ péixùnbān; yǔyánbān*

Kategorio:Ĉina skribo
Kategorio:Transliteruma sistemo
Hinda filozofio

**Hinda filozofio** estas antikva el antaŭ multaj jarcentoj.

## Antikva filozofio 
### Hinduaj filozofioj 
La ses klasikaj ortodoksaj filozofiskoloj hinduaj :
* Njajo fondita de Gautama (aŭ Akŝapada)
** Nova njajo fondita de Gangeŝa
* Vajŝeŝiko fondita de Kanada (filozofo)
* Sankjo fondita de Kapila kaj Iŝvarakriŝna
* Jogo fondita de Patanĝali
* Mimanso fondita de Ĝajmini
* Vedanto, bazita sur upaniŝadoj, fondita de Badarajana (aŭ Vjasa), kun subskoloj:
** Advajta-vedanto (aŭ Advajto) fondita de Ŝankara
** Bheda-abheda-vedanto fondita de Bhaskara
** Ŝudha-advajta-vedanto fondita de sure
** Viŝiŝta-advajta-vedanto fondita de Ramanuĝa
** Dvajta-vedanta fondita de Madhva
** Dvajta-advajta-vedanto fondita de Nimbarka
** Aĉintja-bheda-abheda-vedanto fondita de Ĉajtanja

Postklasikaj sistemoj:
* Ŝivismo (tri apartaj skoloj)
* Ŝaktismo
* Tantrismo

### Nehinduaj 
* Ĝajnismo
* Aĝivikismo (fatalismo)
* Ĉarvaka aǔ Lokajata (Hinda antikva materiismo kaj ateismo)
* Budhismaj filozofioj:
** Hinajano
*** Abidarmo
*** Teravado
** Mahajano
*** Madhjamako fondita de Nagarĝuno
*** Viĝnjanavado fondita de Vasubandhu

## Modernaj filozofoj 
* Ramakriŝna
* Vivekananda
* Ramana Maharŝi
* Sarvepalli Radhakrishnan
* Sri Aŭrobindo
* Kriŝnamurti
* Gopinath Kaviraj
* Subhash Kak

## Vidu ankaŭ 
* Bagavadgito
* Adi-Ŝankaro
* Brahmo
* atmano
* Karmo
* Sansaro
* Reenkarniĝo
* Vaĝrajano aǔ Tibeta budhismo
* Hindologio
* Sanskrito

## Eksteraj ligiloj 
* http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/c/c3/Goalofhinduism1.pdf  
* http://www.journalofyoga.org 
* http://www.philo.demon.co.uk/Darshana.htm  
* http://www.connect.net/ron/indianphilosophy.html
Bodidarmo

**Bodidarmo** (, Bodhidharma; ĉine 菩提達摩, pinyin Pútídámó aŭ simple Dámó; japane ダルマ, Daruma) estis barata budhisma monaĥo, laŭ tradicio sudbarata princo, kiu simile kiel Gautama Budho rezignis pri luksa profana vivo. Li estis lasta barata patriarko de zen-budhismo (ĉine Chan), kiu alportis tiun ĉi doktrinon en Ĉinion.

## Vidu ankaŭ 
* Daruma　- pupo aŭ talismano en Japanio, simbolanta Bodhidharmon

Dosiero:Bodhidarma.jpg|
Dosiero:Bodhidharma.JPG|

Kategorio:Budhismaj filozofoj
Kategorio:Barataj filozofoj
Kategorio:Barataj bikŝuoj
Kategorio:Zeno
Bopomofo

eta|Transliterumita listo de la silabaro
***Bopomofo*** (ㄅㄆㄇㄈ, ĉine: 注音符號, *Zhùyīn fúhào*) estas silabaro uzata en Tajvano por indiki prononcojn de la norma ĉina lingvo (國語, *Guóyǔ*, aŭ "nacia lingvo"). Jen komparo de tiu ĉi kun la *pinyin* sistemo (pinjino) uzata en Popola Ĉinio:

## Vidu ankaŭ 
* Tipo Ruby (inter japanoj)
* Hanyu Pinyin (en Ĉina Popola Respubliko)
* Wade-Giles (iam uzita inter la anglalingvaj landoj)

Kategorio:Transliteruma sistemo
Wade

Pluraj gravaj homoj havas aŭ havis la nomon **Wade**:
* Wade-Giles, metodo por skribi la ĉinan lingvon per la latina alfabeto
* Thomas Wade, la britia inventisto de Wade-Giles
* Abdoulaye Wade, prezidanto de Senegalo
* Virginia Wade, britia tenisistino.
Thomas Wade

Sir **Thomas Francis WADE** (naskiĝis la ; mortis la ) estis britia diplomato kaj lingvisto. Li estas la inventisto de la Wade-Giles metodo por ĉina lingvo. Lia ĉina nomo estis Wei Tuoma (威妥瑪).

## Verko 
La angla titolo kaj la ĉina titolo.
* *The Records to Seek the Seaport* (尋津錄 *Xun Jin Lu*, 1859)
* *Teach Yourself Chinese* (語言自邇集 *Yuyan Zier Ji*, 1867)
* *Peking Syllabary* (1895)

Kategorio:Lernantaro de Trinity College
Kategorio:Britaj oficiroj
Kategorio:Britaj diplomatoj
Kategorio:Britaj lingvistoj
Kategorio:Britaj ĉinologoj
Kategorio:Britaj juĝistoj
Kategorio:Rilatoj de Ĉinio kaj Britio
Catherine Sauvage

**Catherine Sauvage** (naskigita **Janine Saunie**  en Nancy, Francio – ) estis franca kantistino, kiu kantis multajn kanzonoj de poetoj, kiel:
* Pierre Mac-Orlan
* la krimulo kaj poeto 1803-1836 LACENAIRE
* Marie-Noël
* Léo Ferré
* Bertolt Brecht
* Boris Vian
* Jacques Audiberti
* Louis Aragon
* Federico García Lorca
* Philippe Soupault
* Henri Michaux

Inter ili eble la plej konata estas la fama "Kanzono en Bilbao" de Bertolt Brecht kaj Kurt Weill, en la franca versio de Boris Vian (1958).

## Rete legebla en Esperanto 
* "Kanzono en Bilbao"

Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Francaj kantistoj
Marie Noël

**Marie ROUGET** aŭ pseŭdonome kiel **Marie NOËL** (naskiĝis la 16-an de februaro 1883, mortis la 23-an de decembro 1933) estis franca verkisto kaj poetino. Ŝi naskigis kaj mortis en la komunumo Auxerre. Ŝiaj verkoj ofte temas Dion kaj la krizon de fido, kaj havas simplan, muzikan kaj aŭtentikan stilon. Ŝi tenis ŝian pseŭdonomon *Noël* por la francalingva vorto por Kristnasko, pro ŝia juna frato mortis mallonge post Kristnasko.

## Verkoj 
* Poésies et chansons de guerre, 1918
* Les chansons et les heures, 1921
* Les chants de la merci, 1930
* Le rosaire des joies, 1930
* Chants sauvages, 1936
* Poèmes choisis, 1939
* Chansons populaires, 1940
* Chants et psaumes d'automne, 1947
* Petit-jour, 1951
* L'œuvre poétique, 1956
* La rose rouge, 1960
* Chants d'arrière-saison, 1961
* Les chants des Quatre-Temps, 1972 (posthume)

### Rakontoj 
* *Contes*, 1946
* Le voyage de Noël et autres contes, 1962
* Le cru d'Aŭerre, 1967
* Œuvres en prose, 1977
* Le chemin d'Anna Bargeton, 1986

### Teatro 
* Le jugement de Don Juan, 1955.

### Taglibro 
* Notes intimes, 1959.

### Eksteraj ligiloj 
* rete legeblaj originalaj poemoj:
** nenio krom amo

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj poetoj
Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio
Ferenc Szálasi

**SZÁLASI Ferenc** (pron. sa`laŝi ferenc) (naskiĝis en Kassa (nun Košice en Slovakio) la 1-an de junio 1897 – mortis en Budapeŝto la 3-an de decembro 1946). Li estis hungara faŝisma politikisto, gvidanto de Hungario fine de la Dua Mondmilito.

* 1915: leŭtenanto
* 1924: kapitano
* 1925: eklaboras ĉe la ĝenerala stabo
* 1933: majoro ĉe la ĝenerala stabo
* 1935: li pensiuligis sin
* 1935, marto: li fondis naziosocialistan partion
* 1936: la fondita partio fiaskis dum la balotado
* 1937-1938: arestis kaj prizonigis lin
* 1939: kunfondis la Sagokrucan Partion, apogate far la nazioj politike kaj mone
* 1944.15-a de oktobro: per puĉo venis al la ŝtatestreco. Li sindoneme apogis la naziojn per militaj kaj ekonomiaj rimedoj.
* 1944.12. retiriĝis kun la nazioj al okcidenta Hungario, poste fuĝis al Germanio
* 1946: mortpunis lin la hungara Popola Tribunalo

Dum lia agado, oni murdis, ekzekutis plurmil judojn, maldekstrulojn de Budapeŝto (pafis multajn ĉe la bordo de Danubo). Li fuĝis okcidenten kun rabitaj trezoroj de la hungara ŝtato.

Rimarko:

La amasa deportado de la hungaraj judoj okazis somere 1944, post la nazia okupado de Hungario (19-a de marto 1944).

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mult-kor.hu/rubicon/cikk.php?id=329&ev=1992&szam= 
* http://www.mult-kor.hu/rubicon/cikk.php?id=1541&aktualis=1 
* http://www.rev.hu/html/hu/tanulmanyok/1945elott/szalasi.htm  

Kategorio:Naskiĝintoj en Hungario
Kategorio:Mortintoj en Budapeŝto
Kategorio:Aŭstro-hungaroj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Ĉefministroj de Hungario
Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento
Kategorio:Hungaraj militkrimuloj
Kategorio:Hungaraj nazioj
Kategorio:Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la Dua Mondmilito
Kategorio:Hungariaj armenoj
Kajto (muzikgrupo)

**Kajto** estas nederlanda muzikgrupo el Frislando. La repertuaro de Kajto konsistas el vigla popolmuziko, maristaj kantoj, kanonoj kaj popoldancoj. Kajto kantas ĉefe en Esperanto sed ankaŭ nederlande, frise kaj en aliaj lingvoj. Dum la koncertoj la grupo invitas la publikon al kunkantado.

En 2004 la grupo estis premiita per FAME-premio pro sia kontribuo al Esperanto-muziko.

Ilia retejo kajto.co.nl, kiu estis publika ĝis 2023, uzis propran skribosistemon je kelkaj paĝoj.

## Membraro 
* Nanne Kalma: kantado, gitaro, cistro, mandolino, buŝharmoniko, violono
* Marita Kruijswijk: kantado, bekflutoj, ŝalmo
* Ankie van der Meer: kantado, gitaro, banĝo
* Marian Nesse (d:Q111473718): kantado, akordiono

La kvar membroj de la frislingva folkmuzika grupo ''Kat yn't Seil* en 1987 lernis Esperanton kaj komencis verki kaj ekzerci esperantajn versiojn de siaj kantoj. Unua publika prezento estis en 1988, kaj unua vere grandskala prezentiĝo en la UK 1989 en Brajtono. Rapide aldoniĝis ankaŭ kanzonoj originale verkitaj en Esperanto. Post  2007, do post 20 jaroj da kuna muzikado, la grupo ne plu estas kvaropo: nur Nanne Kalma kaj Ankie van der Meer daŭre kunludas duope sub la nomo "Kajto". Marita Kruijswijk kaj Marian Nesse partoprenas novan grupon "*Kapriol'!*", kun Rutger Dijkstra kaj Ad Bos. La nova grupo *Kapriol'!* tamen ankoraŭ ludas dum koncertoj kelkajn verkojn de la repertuaro de la tiama kvaropo Kajto. Dum 2017, tamen, por celebri la 30-jaran datrevenon de la originala grupo, ĉiuj antaŭaj kvar membroj prezentis sin kune kiel "Kajto Kvarope",, interalie en la UK 2017 en Seulo.

La kunmuzikistino Marian Nesse (naskiĝinta en 1957) forpasis post longa malsano la 8-an de februaro 2022.

## Diskaro 
eta|La kvin unuaj albumoj de Kajto
* 1989 – *Kajto*
* 1991 – *Procesio Multkolora*
* 1993 – *Tohuvabohuo*
* 1999 – *Masko*
* 2004 – *Lokomotivo, rulu nun!*
* 2011 – *Duope*
* 2015 – *Flugas*
* 2019 – *La universala arbo*
* 2023 – *Sen timo*

## Libroj 
La grupo ankaŭ eldonis du librojn, nome:
* *Kajto – kanonoj* (1995): teksto kaj muziknotoj de 18 kanonoj
* *Kajto – kantlibro* (1995): (kun multe da fotoj kaj muziknotoj)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Antaŭa oficiala retejo, lasta registrita arkivigo fine de marto 2023 ()
* retejo *Nanne & Ankie* (precipe , sed partoj ankaŭ esperante kaj frise)
* aktuala "membiografio de Kajto" ( kaj )
* 
* Kajto ĉe Vinilkosmo
* Kajto ĉe *Spotify*
* Kajto ĉe *Apple Music*
* Kajto ĉe *Deezer*
* Kajto ĉe *MusicBrainz''
* EsKu – Epizodo 78 – Kajto, jutuba filmeto en la kanalo EsKu - Esperanto-Kulturo - aperinta la 2026-02-06

Kategorio:Nederlandaj muzikaj grupoj
Kategorio:FAME-premiitoj
Kategorio:Esperantaj muzikaj grupoj

Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1998
Kazeo

eta|dekstra|Kazeo-vendistoj en bazaro de Samarkando
**Kazeo** (, ) estas fromaĝo, densa, solidiĝinta, ne fermentinta parto de lakto, el kiu oni faras fromaĝon (verdeta resto de lakto estas la selakto aŭ laktosero). La libere deponita lakto acidiĝas mem, sed kelkfoje oni aldonas fermentilojn. Malnovtempe oni uzis erojn el la detranĉita stomako de bovido (nomata ĉimozino) Oni forigas la likvan parton per filtriloj aŭ centrifugiloj.

La kazeo apartenas al la grupo de freŝ-fromaĝoj, kiuj male al la normalaj fromaĝoj (dur- aŭ tranĉ-fromaĝoj) ne estas plu maturigitaj kaj spicitaj.
Ĝis antaŭ kelkaj jaroj kazeo vendiĝis plejkutime kun 60% aŭ 40% da grasaĵoj (kalkulata sur **sekigita** kvanto, ĉar plejparto el la kazeo estas akvo!), 20% estis malkutima kaj por dieto. Nun, pro la nuntempa obsedo pri maldikeco kaj forigo de ĉia graso, oni ne plu trovas nek 60%, nek 40%; 20% estas la "ne-dieta" ! kaj plej ofta estas kun 0% da grasaĵo.

Kazeo enhavas multan proteinon (80% kazeino, 20% laktoproteinojn), kalcion kaj fosfaton.

Kazeo estas unu el bazaj manĝaĵoj en Uzbekio, kaj pli ĝenerale ĉiuj turkaj landoj aŭ tiuj kies manĝa kulturo devenas el la turkaj gentoj.

## Referencoj 
Kategorio:Fromaĝoj