Bunta rozelo

**Bunta rozelo** (*Platycercus eximius*, laŭ kiu ankaŭ *elstara rozelo*) estas specio de papagoj en genro *Platycercus* (rozeloj), kiu estas indiĝena kaj endemio de sudorienta Aŭstralio. Ĝi estis por unua fojo enkondukita en Nov-Zelando en kaĝoj, kaj poste ili kaj intence kaj hazarde liberiĝis en la naturon kaj establiĝis ĉefe en la Norda Insulo (rimarkinde en la norda duono de la insulo, Taranaki, Waikato kaj en la valo Hutt) kaj en la montetoj ĉirkaŭ Dunedin en la Suda Insulo ekde la komenco de la 20-a jarcento.

## Taksonomio 
*P. eximius* (Bunta rozelo) estas ene de la genro *Platycercus* kaj subgenro *Violania* kun tri aliaj specimembroj: nome *P. venustus* (Norda rozelo), *P. adscitus* (Palkapa rozelo) kaj *P. icterotis* (Flavorela rozelo). Frua analizo de la filogenetiko de rozelaj specioj deklaris, ke la taksonoj de orienta (bunta) rozelo kaj palkapa rozelo estas plej proksime parencaj unu al la alia kompare kun la aliaj du rozelaj specioj. Tamen, mitokondria studo publikigita en 2017 trovis, ke la bunta rozelo estis la pli frua branĉo de la genlinio, kiu dividiĝis en la palkapa kaj norda rozeloj, kaj tiuj ne-frataj taksonoj tial povas hibridiĝi.

## Aspekto
La longo de la bunta rozelo estas 30 cm. Ĝiaj vangoj estas blankaj, kaj ĝi havas ruĝkoloran kapon. La beko estas blanka, kaj la irisoj estas brunaj. Ĝia supra brusto estas ruĝa, kaj ĝia malsupra brusto estas flava kaj paliĝas al palverda super la abdomeno. La nigraj plumoj sur la dorso kaj ŝultroj havas flavecajn kaj verdecajn randojn, kio donas la skvamecan aspekton, kiu diferencas inter la seksoj kaj subspecioj. Krome, la flugiloj kaj flankaj vostoplumoj estas bluetaj, dum la vosto estas malhelverda. Dume, iliaj kruroj estas grizaj. Ĉe la inoj, estas same ĉe maskloj, kiuj estas pli obtuzaj kaj havas subflugilan strion, sed ne ĉeestas ĉe la plenkreska masklo. La koloro de iliaj idoj estas pli obtuza ol ĉe la inoj kaj havas subflugilan strion. En Nov-Zelando, ili okupas laŭlonge de la randoj aŭ restaĵoj en malfermaj arbaroj kaj arbaraj areoj, ĉirkaŭante la ŝirmejajn zonojn, gumboterojn, kaj ankaŭ en fruktoĝardenoj. Krome, buntaj rozeloj estas ofte observataj en kultivitaj ekzotaj kultivaĵoj kaj urbaj areoj. Ĉar buntaj rozeloj manĝas diversajn manĝospecojn, ili kapablas havi multajn manĝoserĉajn poziciojn aŭ pli verŝajne esti ambaŭmanaj. Tiuj diversaj dietoj inkluzivas kaj indiĝenajn kaj neindiĝenajn plantospeciojn en Nov-Zelando kiel ekzemple eŭkaliptojn (*Eucalyptus* spp.), ngaio-n (*Myoporum laetum*), salikon (*Salix* spp.), poplon (Populus spp.), kaj karakon (*Corynocarpus laevigatus*).

Tamen, tia manĝado eksponas la buntan rozelon al damaĝaj kombinaĵoj kiel toksinoj, kiuj estas produktitaj en la plantoj kiel iliaj defendmekanismoj. Malgraŭ la kapablo eviti manĝaĵon, kiu enhavas altan nivelon de toksinoj, ankaŭ ekzistas mezurebla koncentriĝo de toksinoj en la dieto de bunta rozelo. Ĉi tio ŝajnas esti kompromiso inter kontentigo de iliaj nutraj bezonoj per la plantoj kaj trafi tiujn damaĝajn kombinaĵojn.

## Reproduktado
En Aŭstralio,buntaj rozeloj kutime reproduktiĝas de aŭgusto ĝis januaro-februaro. Ĉar buntaj rozeloj estas konataj kiel kavaĵnestulo, ili ofte konstruas siajn nestojn ĉefe en la kavaĵoj de arbotrunkoj, branĉoj, falintaj ŝtipoj aŭ arbostumpoj, pordegfostoj kaj nestokestoj. Foje, ili ankaŭ nestas en aliaj lokoj kiel murkavaĵoj en konstruaĵoj kaj ankaŭ kuniklaj nestkavernoj. Inoj de buntaj rozeloj demetas averaĝe 5 ĝis 6 ovojn, je intervaloj de 1 ĝis 3 tagoj. La ovoj estas kutime demetitaj meze de novembro kaj meze de decembro kaj baldaŭ post la demeto, ili estas kovitaj dum ĉirkaŭ 18 ĝis 22 tagoj, ĝis ili atingas la elnestiĝantan periodon, kiu okazas post ĉirkaŭ 30 ĝis 33 tagoj. La elnestiĝanta periodo kutime komenciĝas komence de decembro kaj finiĝas komence de februaro.

## Bildaro 

File:Female Eastern Rosella (Platycercus eximius).jpg|La bunta rozelo povas esti facile rekonebla pro sia karakteriza dorsoplumaro.
File:Platycercus eximius diemenensis juvenile.jpg|Junulo de bunta rozelo
File:Platycercus eximius MHNT.ZOO.2010.11.148.4.jpg|Ovo de bunta rozelo - MHNT
File:Eastern Rosella chicks444.jpg|Idoj de bunta rozelo

## Referencoj
* 
* 
* 
*

## Eksteraj ligiloj
* 
*
* Original description and illustration in Shaw and Frederick Polydore Nodder's ''Naturalist's Miscellany''.

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio