Pragmatiko

**Pragmatiko** estas parto de lingvoscienco kaj okupiĝas pri la rilatoj inter parolo kaj parolsituacio.

## Situacio influas la sencon de paroloj 
Iuflanke, sufiĉe evidente, sama frazo ricevas malsamajn sencojn en malsamaj situacioj. Por sia plena senciĝo ĝi dependas de eksteraj kondiĉoj, ekzemple tiaj montrovortoj kiel *mi* aŭ *ĉi tie*. Sed la samo validas ankaŭ pri *Johano, post du horoj* aŭ *ĉio*: Ja en *mi ordigis ĉion* oni malofte celas la tutan universon.

## Parolo modifas la situacion 
Aliflanke ankaŭ parolo iel modifas la mondon. J. L. Austin, el la angla skolo de lingvofilozofio, per sia libro *Kiel plenumi aferojn per vortoj* famigis la nocion de ***memplenuma diro***: Kiam la prezidanto de asocio diras *La kunsido ekas*, tiam la kunsido efektive ekas; kiam iu diras *Mi promesas* per tio li jam vere promesas; male kiam iu diras *Mi promenas*, tio estas nur ***konstata diro*** ne sufiĉa por plenumi la promenon.

(Unuavide simila sed tamen sufiĉe malsama estas la nocio de ***memplenuma antaŭdiro***, kiun Robert K. Merton difinis por ekonomiko kaj socioscienco: Se publicisto anoncas, ke banko malbone fartas, li povas kaŭzi ĝian bankroton, per tio estigante la fakton, kiun li ŝajne nur prognozis.)

Pli diskrete multaj karesaj, **ĝentilaj** aŭ aliaj **parolformoj** kunkonstruas la situacion, difinante la rolojn de kunparolantoj.

Ankaŭ multaj asertoj **supozas aŭ trudas**, ke la alparolato akceptu iuj sciojn aŭ juĝojn pri la ĉirkaŭa mondo – kion jam el praktika vidpunkto studis parolarto.

Pragmatikistoj, daŭrigante la analizon, provas difini koheran sortimenton de ***parolagoj.*** Parolago ne koincidas kun gramatika modo: Ordonon oni povas diri per demando *Ĉu vi bonvolos.* Parolagoj do ricevas malfacile difineblan statuson inter gramatika konsisto, mensa intenco kaj socia moro.

## Kunteksto 
Oni kutime ne kalkulas en pragmatiko la studon de **kunteksto**. La nocion kunteksto necesigas jam la frontigo inter la limigita frazanalizo de tradicia sintakso kaj la pli granda amplekso de tiaj lingvaj fenomenoj, kiaj anaforoj kaj kataforoj. (Ekzemple, en la frazoj *Kiam la vazo falis, **ĝi** rompiĝis. Nun **ĝi**aj pecetoj disas sur la planko* la vorto *ĝi* estas anafora vorto, ĉar ĝi kompreneblas nur danke al vortumo eventuale trovebla en antaŭa parto de la teksto; dum en la frazo *mi vidis ĝin, kiam la monstro rompis la muron*, la vorto *ĝi* funkcias katafore, ĉar ĝi kompreneblas nur per posta parto de la teksto.) Pli ĝenerale, la entuta kompreno de teksto aŭ de interparolo estas konfidita al fakoj, kiuj staras ie inter beletroscienco kaj lingvoscienco, nome interpretarto, stiloscienco kaj aliaj.

Pragmatiko por si konservas la esploron de rilatoj inter parolo kaj la neteksta ĉirkaŭa mondo.

## Pragmatiko kaj semantiko 
El teoria vidpunkto oni povas heziti, ĉu:
* frazo havas senkondiĉan sencon (semantike) kaj la situacia eldiro nur aldonas al ĝi (pragmatike)
* aŭ male frazo esence entenas indikojn por sia situacia interpreto, tiel ke semantiko kaj pragmatiko ne disas.

La dua vidpunkto, kiun subtenas iuj pragmatikistoj, signifas, ke pragmatiko devus esti nur aspekto de ia pli vasta sencoscienco, kiu kunigus interalie semantikon kaj pragmatikon.

## Vidu ankaŭ 
* ekzoforo
* deikso
* homoforo
* metaforo

## Literaturo 
* **(Angle)** J. L. Austin, *How to do Things with Words.* - Oxford, 1962. (en)
* **(Angle)** John Searle, *Speech Acts: An essay in the Philosophy of language*, (1969)

## Eksteraj ligiloj 
* Ken Miner: *Enkonduko al pragmatiko*

Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Pragmatiko