Filipina aglo

La **Filipina aglo** (*Pithecophaga jefferyi*), konata ankaŭ kiel Simiomanĝanta aglo, estas aglo de la familio de Akcipitredoj kiu estas endemia de arbaroj de Filipinoj. Ĝi havas brunan kaj blankan plumaron, kaj hirtan kreston, kaj ĝenerale mezuras 86–102&nbsp;cm laŭ longo kaj pezas 4.7 al 8&nbsp;kg. Ĝi estas inter la plej raraj, grandaj kaj povaj birdoj en la mondo kaj estis deklarita la nacia birdo de Filipinoj. Ĝi estas draste endanĝerita, ĉefe pro amasa habitatoperdo kaŭzita de senarbarigo en plej parto de sia teritorio. Mortigi Filipinan aglon estas punebla laŭ filipina leĝaro je 12 jaroj prizone kaj grandaj monpunoj.

## Taksonomio 
La unua eŭropano kiu malkovris tiun specion en 1896 estis la angla esploristo kaj naturalisto John Whitehead, kiu observis la birdon kaj kies servisto, Juan, kolektis la unuan specimenon post kelkaj semajnoj. La specia nomo rememoras al Jeffery Whitehead, la patro de John Whitehead.

Krom Filipina aglo kaj Simiomanĝanta aglo, ĝi estis ankaŭ nomata la Granda filipina aglo. Ĝi havas nombrajn lokajn nomojn, inklude *Agila*, *Haribon*, *Haring Ibon* (kio signifas "Birda Reĝo") kaj *banog*.

### Evolua historio 
Studo de la skeletaj karakteroj en 1919 kondukis al sugesto, ke la plej proksima parenco estis la Harpio. La specio estis inkludata en la subfamilio de Harpienoj ĝis studo de 2005 pri DNA kiu identigis ilin kiel nemembroj de tiu grupo, kaj trovis anstataŭe, ke la plej proksimaj parencoj estas la serpentagloj (Cirkaetenoj) kiaj la Senvosta serpentaglo. La specio estis sekve lokigita en la subfamilio de Cirkaetenoj.

## Aspekto 
La nuko de la Filipina aglo estas ornamata per longaj brunaj plumoj kiuj formas hirtan kreston. Tiuj karakteroj havigas aspekton de leona hararo, kio siavice rememoras al mita grifo. La aglo havas malhelan vizaĝon kaj kremobrunajn nukon kaj kronon. La dorso de la Filipina aglo estas malhelbruna, dum la subaj partoj kaj la subflugiloj estas blankaj. La fortaj kruroj estas flavaj kun grandaj, povaj malhelaj ungoj, kaj la elstara granda, altarka, forta beko estas bluecgriza. La okuloj estas blugrizaj. Junuloj estas similaj al plenkreskuloj escepte pro tio ke la plumoj de ties supraj partoj havas palajn bordojn. sed kontrolo ĉe kelkaj el la plej grandaj naturhistoriaj muzeoj en la mondo montris, ke la averaĝo estas 95&nbsp;cm ĉe maskloj kaj 105&nbsp;cm ĉe inoj. Baze sur tiuj lastaj mezuroj, temas pri la plej longa vivanta specio de aglo, ĉar la *averaĝo* ĉe inoj samas al *maksimumo* informata por la Harpio kaj povus ne esti reprezenta de naturaj individuoj pro diferencoj en manĝodisponeblo. La nivelo de seksa dimorfismo laŭ grando ne estas certa, sed oni supozas, ke la masklo tipe estas ĉirkaŭ 10% pli malgranda ol la ino dum aliaj trovis ke la averaĝo estas 4.5&nbsp;kg ĉe maskloj kaj 6&nbsp;kg ĉe inoj. Aldone oni scias, ke junuloj petas manĝon per serioj de altatonaj alvokoj.

Tiu aglo troviĝas ĉe arbaroj de dipterokarpo kaj mezmontaraj, ĉefe ĉe deklivaj areoj. Ties altoj gamas el malaltaj teroj al montoj super 1800 m. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke nur 9220&nbsp;km² de praarbaroj restas en la birda teritorio.

La flugilmaniero de tiu specio estas rapida kaj vigla, simile al pli malgrandaj akcipitroj pli ol al similaj grandaj rabobirdoj. Tamen oni supozas, ke naturaj birdoj averaĝe vivas pli mallongajn vivojn ol kaptivaj birdoj. La International Union for the Conservation of Nature supozas ke el 180 al 500 Filipinaj agloj survivas en Filipinoj. Ili estas minacataj ĉefe pro senarbarigo por lignoproduktado kaj etendo de agrikulturo. Praarbaroj perdiĝas je alta indico, kaj plej parto de la aglaj arbaroj de la malaltaj teroj estas posedoj de lignoproduktaj kompanioj. Tamen granda proporcio de la populacio troviĝas en neprotektata tero. Tiu aglo, pro sia grando kaj raro, estas ankaŭ ege dezirata birdo por birdumantoj. La unua estis ino kiu alvenis al Zoo de Londono aŭguste de 1909 La majoritato alvenis en bestoĝardenoj inter 1947 kaj 1965.

## Vidu ankaŭ 
* Dioscoro Rabor

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Philippine Eagle Foundation.  Filipinagla Fondaĵo
* Animal Diversity Web - Pithecophaga jefferyi
* National Geographic Magazine - "The Lord of the Forest" 
* Bringing Back Ol' Blue Eyes  – artikolo pri la laboro de la Filipinagla Fondaĵo en Mindanao
* Filmeto pri Filipina aglo ĉasanta flugantajn lemurojn 
* Fotoj de Filipina aglo  de Klaus Nigge

Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio