open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Police

***The Police*** estas brita muzikgrupo, kiu havis esencan influon sur la rok-muzikon en la malfruaj 1970-aj kaj fruaj 1980-aj jaroj. Kune kun la grupo *Talking Heads*, *The Police* estas konsiderata la plej grava muzikgrupo de la post-punka kaj novonda erao. Unue la muziko de *The Police* estis inspirita de regeo kaj skao, poste la triopo ankaŭ eksperimentis per ĵazo kaj mondmuziko.

Kompare al aliaj muzikgrupoj de sia tempo, la muzika nivelo de *The Police* estis rimarkeble pli alta. Ĉiuj tri membroj (Stewart Copeland, Sting kaj Andy Summers) estis elstaraj muzikistoj. La grupo neniam oficiale disiĝis, sed depost 1986 nur reaktiviĝis mallonge en 2007 – 2008.

## Aktualaĵoj 
La tri membroj de la grupo, kiuj faris solokarierojn ekde sia disiĝo en 1986, anoncis sian decidon de reformiĝo dum ekzercado videbla por la publiko, lunde  en la fama ĉambro de Los-Anĝeleso *Whisky a Go-Go*. *Se vi petis al mi, la hieraŭon de la tago kiam mi decidis, mi dirus ˈvi estas freneza, mi havas spiriton alianˈ*, klarigis Sting, basisto kaj kantisto de la grupo. ''Mi vekiĝis matene antaŭ ĉirkaŭ tri monatoj, kaj eta lumo eklumiĝis en mia kapo: 'mi alvoku Andy kaj Stewart por diri ke ni devus turnei'*.

La grupo muzikis tutmonde en stadionoj, grandaj spektaklejoj kaj festivaloj dum tiu turneo post la  en Vancouver (Kanado).
La turneo okazis en Eŭropo en septembro kaj oktobro, antaŭ ol reveni al Ameriko.

Sting, Summers kaj Copeland ludis nur malnovajn famegajn kantojn kaj ne inkluzivigos kantojn el siaj solokarieroj. Parto de la profito de la turneo estis donita al la ne-registara organizo *WaterAid*, kiu laboras por la aliro de la malriĉaj popoloj al trinkakvo. La lasta el tiuj koncertoj okazis en aŭgusto 2008.

## Membroj 
* Sting, basisto, kantisto
* Stewart Copeland, drumisto
* Andy Summers (Andrew James Somers), gitaristo

## Albumoj 
* 1978: *Outlandos d'Amour*
* 1979: *Reggatta de blanc*
* 1980: *Zenyattà mondatta*
* 1981: *Ghost in the machine*
* 1982: *Brimstone & Treacle*
* 1983: *Synchronicity*
* 1986: *Every Breath You Take - The Singles*
* 1992: *Greatest Hits*
* 1995: *Live!*
* 2006 / 1993: *Message in a Box* (kesto: tuto kun duaj flankoj de gramofondiskoj (45 rotacioj po minuto) kaj kelkaj muzikaĵoj koncertaj)
* 2007: *The Police*
* 2008: *Certifiable - Live in Buenos Aires''

## Eksteraj ligiloj 
* ttt-ejo de la turneo de 2007
* ttt-ejo de Sting
* ttt-ejo de Andy Summers
* 

Kategorio:Britaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1970-1979
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Police, The
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1977
Prezidanto de Pollando

La **prezidanto de la Pola Respubliko** () estas, laŭ la konstitucio, la plej alta reprezentanto de aŭtoritatoj en Pollando. Li estas ŝtatorgano pri plenuma povo kaj militestro de la pola armeo.

La ofico ekzistas seninterrompe ekde 1922; post la jaro 1939 la devojn plenumis prezidantoj en ekzilo en Londono. En la tiel nomata Popola Pollando (Pola Popola Respubliko, 1944-1989, marioneta ŝtato de Sovetunio) la ofico ekzistis en la jaroj 1947-1952. En 1989, pro decidoj de Ronda Tablo, la ofico estis restarigita kaj oni elektis la nuran prezidanton de Pola Popola Respubliko (Wojciech Jaruzelski). En 1990 Ryszard Kaczorowski, la lasta prezidanto en ekzilo, transdonis siajn rajtojn al Lech Wałęsa, nove elektita prezidento de la 3-a Pola Respubliko.

Ekde la 23-a de decembro 2005 ĝis sia morto en 10-a de aprilo 2010 Lech Kaczyński estis prezidento de Pollando. La 4-an de julio 2010 Bronisław Komorowski estis elektita kiel prezidanto. Li komencis efektivigi ĉi tiun funkcion en la 6-a de aŭgusto 2010.

De la 6-a de aŭgusto 2015 ĝis la 6-a de aŭgusto 2025 la oficon de prezidanto de Pollando plenumis Andrzej Duda.

## Oficperiodo kaj metodo de voĉdonado 
[eta|La prezidenta palaco en [Varsovio]]
La prezidenton elektas rekte la popolo por kvinjara oficperiodo. La sama persono povas esti denove elektita nur unufoje.

Dum la voĉdonado ĉiu elektanto voĉdonas por unu kandidato. Fariĝas prezidenton tiu kandidato, por kiu voĉdonis pli multe ol duono de voĉdonantaj elektantoj. Se neniu kandidato ricevis tian voĉplimulton, oni efektifigas ripetan voĉdonadon kun du kandidatoj ricevintaj plej multe de voĉoj.

## Prezidanta ĵuro 
Laŭ la 130-a artikolo de Konstitucio, la nove elektita prezidanto ekokupas la oficon post jena ĵuro ĉe la Nacia Konvento:

*Ekokupante laŭ volo de la Nacio la oficon de prezidanto de Pola Respubliko, mi solene ĵuras, ke mi estos fidela al Konstituciaj decidoj, mi malcedeme gardos dignon de la nacio, sendependecon kaj sekurecon de la ŝtato, kaj bono de la patrujo kaj prospero de la civitanoj estos por mi ĉiam la plej alta ordono.*

Al la ĵuro oni povas aldoni dirante:

*Tiel helpu min Dio*.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de prezidentoj de Pollando

## Eksteraj ligiloj 
*
Neŭtrona stelo

[eta|235px|Interna strukturo de neŭtrona stelo de diametro ĉirkaŭ 19 km por maso de 1,5 [sunmaso**2**- Solida krusto dika de ĉ. 1,5 km**3**- Likva interno konsistanta el neŭtronoj kaj aliaj partikloj]]
**Neŭtrona stelo** estas unu ebla finstadio en la evoluo de stelo. Ĝi formiĝas el la restaĵo de pezega stelo, kiam tiu kolapse kunpremiĝas pro sia propra gravito, post kiam la stelo eksplodis kiel supernovao de tipo II, Ib aŭ Ic.

## Strukturo 
Neŭtrona stelo konsistiĝas el pluraj tavoloj:
* Surface, oni parolas pri **atmosfero**, por tavolo de kelkaj centimetroj da likva materio.
* Sube estas **ekstera krusto**, dika de ĉirkaŭ 1 kilometro, kies komponiĝo estas sama kiel tiu de blanka nano: solido da atomkernoj, verŝajne de fero, kiu povas esti fluidaĵo se la temperaturo superas 106 K. Kiam la krusto estas solida, povas okazi ties rompoj, kiuj estigas steltremojn.
* Sube, pro la premo, la atomkernoj sorbas siajn elektronojn kaj iĝas pli kaj pli riĉaj je neŭtronoj. Liberaj neutronoj aperas: Tie estas la **interna krusto** kies denso atingas 4,3×1011 g·cm−3.
* En regiono, kie denso superas 1,7×1014 g·cm−3, la atomkernoj kunfandiĝas en fluidaĵo da neŭtronoj (tre plimultaj), protonoj, elektronoj, kelkaj muonoj, tiu regiono estas tiel nomata **ekstera kerno**
* Se la denso superas 3×1015 g·cm−3, la materio estas en malbone konata stato: la neŭtronoj kunfandiĝas iĝante fluidaĵo da kvarkoj u kaj d sed eble ankaŭ s-kvarkoj (aŭ strangaj kvarkoj). Oni tiel nomas *kvarkaj steloj* hipotezajn neutronajn stelojn en kiu aperas fluidaĵo da kvarkoj, kaj *strangaj steloj* tiujn en kiuj aperas s-kvarkoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  La neŭtronaj steloj (el *Astrofile: dosieroj pri astronomio*
*  Neutrona stelo en karbona ŝelo

Kategorio:Astronomiaj objektoj
Kategorio:Specoj de steloj
Romiaj ĝardenoj

**Romiaj ĝardenoj** (*horti* en la latina) estis inspiritaj per grekaj ĝardenoj. Ornama hortikulturo alte evoluis dum la evoluado de romia civilizacio. La administrantoj de la Romia Imperio (ĉ. -100 - 500) aktive interŝanĝis informojn pri agrikulturo, hortikulturo, bredado, hidraŭliko kaj botaniko. Semoj kaj plantoj estis vaste dividataj. La Ĝardenoj de Lukulo (*Horti Lucullani*) sur la Pincia Monteto rande de Romo enplektis la persan ĝardenon al Eŭropo, ĉirkaŭ -60. La ĝardeno estis loko de paco kaj trankvileco, rifuĝo el urba vivo, kaj estis plene de religiaj kaj simbolaj signifoj.

Kategorio:Romia Imperio
Kategorio:Botaniko
Grammy Award

**Grammy Awards**  estas serio de premioj aljuĝataj de la *Recording Academy* ĉiujare en Usono. Ĝi honoras la plej bonajn artistojn kaj teknikistojn pri muziko.

La Premioj Latinaj Grammy (en la angla, *Latin Grammy Awards*) estas la latina versio de la Grammy-Premio aljuĝita fare de la Latina Akademio de Artoj kaj Sciencoj de Registrado. Ili rekonas la artan kaj teknikan elstarecon de surbendigita muziko, tra interkolega voĉdonado, por muzikaj produktadoj kantataj en la hispana, la portugala aŭ en lingvoj, dialektoj aŭ idiomaj esprimoj rekonitaj en Latin-Ameriko. Ĝi kovras Latin-Amerikon, Hispanion, Portugalion kaj la latinan loĝantaron de Kanado kaj Usono. 

## Vidu ankaŭ
* Muzeo Grammy ĉe Los-Anĝeleso

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo (angle)
* plia ampleksa retejo (same angle) 


Kategorio:Muzikaj premioj
Benedikto la Afrikano

La sankta **Benedikto** OFMCap (Kromnomo *la Afrikano*; * 31-an de marto 1526 en San Fratello; † 4-an de aprilo 1589 en Palermo estis nigra afrikdevena sklavo kaj monaĥo, kiu en Sicilio vivis kaj bonagis.[eta|dekstra|[vitralo de Benedikto la Afrikano en Porto-Alegro]]Li naskiĝis sur la bieno de la Chevalier de Lanza en San Fratello, provinco Messina kiel filo de Christopher kaj Diana Manasseri, du etiopoj. La gepatroj kiel sklavoj estis transportitaj tien kaj poste konvertiĝis al kristanismo. Pro ilia lojaleco oni promesis al ilia filo en la aĝo de 18 jaroj la liberecon, kiun li ankaŭ ricevis. Kiam Benedikto estis 21-jara, li iris kiel ermito en la monaĥejon ĉe la Monte Pellegrino kaj samtempe ĉesis sian laboron kiel taglaboristo.

En la jaro 1564, kiam Pio la 4-a malpermesis la ermitecon, li translokiĝis al Palermo kaj sin aligis al la ordeno de la franciskanoj de Santa Maria. En 1578 oni kontraŭ lia volo nomumis lin superulo de la ordeno, kvankam li estis analfabeto. Li mortis en aĝo de 63 jaroj je natura morto kaj en momento, kiun li onidire estis antaŭdirinta, en la monaĥejo.

Benedikton en la jaro 1743 Benedikto la 14-a beatigis kaj en 1807 Pio la 7-a sanktigis. Benedikto estas unu el la malmultaj nigruloj sanktigitaj. Li estas la patrono de sia morturbo Palermo. Lia (katolika) memortago estas la 4-a de aprilo.

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo en la *Ökumenisches Heiligenlexikon* (germanlingva)
* biografio en retejo de la *St. Benedict the Moor Church, Pittsburgh, PA* (anglalingva)

Kategorio:Naskiĝintoj en 1526
Kategorio:Mortintoj en 1589
Kategorio:Etiopianoj
Kategorio:Sicilianoj
Kategorio:Kapucenoj
Kategorio:Abatoj
Kategorio:Sklavoj
Kategorio:Ermitoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Palermo
Stefano la 4-a (Hungario)

**Stefano la 4-a de Hungario** (, naskiĝis ĉ. 1133 en Hungario, mortis la , Zimony – hodiaŭ Zemun, Beogrado, Serbio) estis hungara (kontraŭ)reĝo, membro de la Arpad-dinastio. Li agadis kiel tronpostulanto, per bizanca apogo, kontraŭ sia nevo, Stefano la 3-a.

Lia patro estis hungara reĝo (blinda) Béla la 2-a, lia patrino estis Ilona, filino de la serbia reganto Uroš la 1-a. Lia pli maljuna frato, la reĝo Géza la 2-a donacis al li en 1152 rangon de princo, sed li volis pli kaj post 5 jaroj volis akiri tronon de la frato. La komploto malsukcesis kaj li fuĝis al Bizanco, kie li trovis fuĝejon kaj eĉ apogon de Manuelo la 1-a, kiu edzigis lin kun la nevino Komnena Maria.

Post morto de Géza la 2-a, li volis denove akiri la hungaran tronon, sed oni kronis en junio de 1162 la nepon kiel Stefano la 3-a. La opoziciuloj kronis unu monaton poste la pli junan fraton de Stefano, kiel Ladislao la 2-a. Post kiam oni venenis lian fraton, li estis kronita la  kiel Stefano la 4-a, sed nur duonoficiale, ĉar la ceremonion faris la episkopo de Kalocsa kaj ne la episkopo de Esztergom, kiu devintus fari tion oficiale. Eĉ tiu laste malbenis Stefanon la 4-an. Stefano la 3-a atakis lin samsomere kaj venkis lin per germana helpo, la 19-an de junio ĉe Székesfehérvár. Stefano la 4-a denove fuĝis al Bizanco kaj per apogo de Manuelo provis akiri la potencon en la sekvaj du jaroj, sed sensukcese. Oni ekatakis en aprilo de 1165 la fortikaĵon de Zimony kaj finfine venenis lin la propraj homoj. Oni entombigis en Zimony, sed la restaĵoj poste estis transliveritaj al Székesfehérvár.

Kategorio:Hungaraj reĝoj
Kategorio:Árpád
Kategorio:Naskiĝintoj en 1133
Kategorio:Mortintoj en 1165
Hendrik van Veldeke

**Henriko de Veldeke** (Germane: **Heinrich von Veldeke**, Nederlande **Hendrik van Veldeke** vivis de antaŭ 1150 ĝis verŝajne inter 1190 kaj 1200. Li estas Nederlanda-Germana poeto el la 12a jarcento kaj devenis el nobela familio el la ĉirkaŭo de Maastricht.

El lia verkaro oni povas vidi, ke krom la Franca li ankaŭ regis la Latinan: tiel, ekzemple, li foje korektas la enhavon de sia Franca antaŭulo - en la *Eneo-romano* - surbaze de la Latinaj fontoj pri tiu historio, Vergilio.

Lia literaturhistoria ĉefa atuto estas, ke la epopean kaj lirikan tradicion de Norda Francio li transdonis al la Nederlanda-Germana lingvejo.
La proksimeco de lia hejmo faras verŝajna, ke eble li estis edukita pli malpli dulingve (kun la Franca kiel dua lingvo).

## Verkada lingvo 
Henriko de Veldeke estas kaj en la Nederlanda kaj en la Germana literaturo konata kiel la unua grava aŭtoro.

De lia *Servatius-legendo* (legendo pri Sankta Servaco) ni posedas manuskripton el la 15a jarcento, kiu estas verkita en la Mez-Nederlanda (t.e. la Nederlanda lingvaĵo el Mezepoko) kaj krom tio fragmenton de la sama verko en la 13-jarcenta dialekto de Maastricht. Ankaŭ ekzistas unu el liaj *Amkantoj* en lia hejma (Limburga) dialekto.

Sed por la Germana literaturo li estas pli grava: en tiu lingvo (en ĝia Mezepoka versio) li verkis la plimulton de siaj verkoj: preskaŭ ĉiuj el lia *Amkantoj* (Germane: *Minnelieder*) en la tradicio kiu komenciĝis per la Provencaj trobadoroj, sed ankaŭ lia *Eneo-romano* (romano en poezia formo: epopeo do). estas en frua Germana lingvo.

De multaj Germanaj aŭtoroj de tiu frua *Kortega* periodo li estas klare menciita kiel la granda ekzemplo de Germana epopeo-verkado: Wolfram von Eschenbach, Hartmann von Aue, Gottfried von Strassburg k.a.

Lia *Servatius-legendo* (ja pri romkatolika sanktulo adorata en Maastricht), estas konservita en Mez-Nederlanda lingvaĵo, kio kredigis al kelkaj filologoj, ke ankaŭ liaj ceteraj verkoj devus esti verkitaj origine en la Mez-Nederlanda, aŭ Limburga.

Kialo sufiĉe simpla por lia ŝajne plurlingva verkado povas esti, ke pri *loka* temo li verkis en *loka* lingvo, por pli internacia temo (Eneo ja ne estas tipe Limburga) li verkis en lingvo pli vaste komprenata. Krom tio li ankaŭ pasigis plurajn jarojn de sia vivo en servo de plimulte Germanaj nobelaj familioj, ekzemple en Thüringen.

## Verkoj 
Henriko de Veldeke estas poeto epopea kaj lirika. Ĉi tiu lia liriko, konata kiel Kortega Amkanto estas en la tradicio kiu komenciĝis kun la Provencaj trobadoroj.

* Servatius-Legendo (6000 versoj): estis verkita ĉirkaŭ 1170.
* Eneo-romano (13.500 versoj), pli frue ankaŭ konata kiel *Eneide* aŭ *Eneit*: finverkita ĉirkaŭ 1187/89; per ĉi tiu verko li komencis la tradicion de la Mez-Germanaj *kortegaj romanoj*; lia ĉefa fonto ne estis Vergilio sed anonima Franca ''Roman d'Énéas* (el ĉirkaŭ 1160), kiu siavice larĝe uzas Vergilion.
* Liriko: iom pli ol 30 ĉefe unu-strofaj Kortegaj Amkantoj.

## En Esperanto 
Aperis fragmento de la *Eneo-romano'' en la revuo Fonto en traduko de Gerrit Berveling.

Veldeke, Hendrik van
Veldeke, Hendrik van
Kenau Simonsdochter Hasselaer

**Kenau Simonsdochter Hasselaer** (1526-1588/1589) estis ŝipkonstruistino kaj lignokomercistino kiu antaŭ ĉio famiĝis pro la akra rezistado dum la defendado de Haarlem en la Okdekjara Milito.

Kiam Kenau naskiĝis, sia patro, Simon Gerritsz. Brouwer, estis urbestro de Haarlem. La bofrato de Kenau estis Hadrianus Junius, la privata kuracisto de Vilhelmo la 1-a. Dum la 'Sieĝo de Haarlem' ŝi liveris ŝiplignon por ŝipoj kiuj havis interligon kun la princo tra la Lago de Haarlem.

Laŭ kelkaj ĉeestintaj atestantoj de germanaj dungsoldatoj ŝi mem batalis kontraŭ la hispanoj. Tie ŝi estrus 300 virinojn kiuj per bolanta akvo, brulanta pajlo kaj fandita peĉo ekde la urbomuroj detenis la malamikon. Ŝajnas ke Pieter Corneliszoon Hooft bazis samspecajn rakontojn pri tio je interparoloj kun ŝia kuzo, Pieter Dirksz. Hasselaer. Laŭ Hooft ŝi ne timis por batali per lanco, fusilo kaj spado kontraŭ la malamiko. La virinoj laŭ li aktive kunbatalis ĉar ili sciis kiel la hispanoj agis al virinoj en aliaj konkeritaj urboj. Pro tio la mito pri ŝia persono ekestis. Laŭ kelkaj historiistoj ne eblas konstati ke ŝi efektive kunbatalis. En petskribo el 1586 al la urbestroj, skabenoj kaj magistratoj de Haarlem Kenau mem ne aludis pri ĉi tio, kvankam ŝi tamen indikis ke ŝi, kiel bona patrioto, kunlaboris per la defendado de la urbo.

Dum kaj post ŝia vivo ŝi jam havis malbonan kromnomon inter la Harlemanoj. Ĉi tio antaŭ ĉio estis pro ŝia malfacila karaktero. El diversaj juĝistaj fontoj montriĝas ke ŝi daŭre procesis. Preskaŭ dudek jarojn post ŝia morto oni finomis ŝin sorĉistino. Finfine (en Nederlando) ŝia nomo estis uzata kiel insultvorto por virulinoj. Kelkfoje oni celas per la vorto 'Kenau' tamen ankaŭ kuraĝan, decideman kaj memstaran virinon.

La Kenaupark en Haarlem nomiĝis laŭ ŝi.

Kategorio:Nederlandanoj
Kategorio:Homoj de la Okdekjara milito
Dragão do Mar

**Francisco José do Nascimento** (Canoa Quebrada, Aracati, 15-an de aprilo 1839 - ?), ankaŭ konata kiel "Dragão do Mar" (Dragono de Maro) aŭ Chico da Matilde ("Ŝiko da Matilde"), brazila sklavaboliciismano, flosistestro kaj membro de Cearaa Sklavboliciisma Movado.

Kategorio:Cearao
Kategorio:Brazilanoj
Kategorio:Revoluciuloj
Le Creusot

**Le Creusot** estas mezgranda franca komunumo lokita en la departemento Saône-et-Loire kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Ĝi havas proksimume 24 000 loĝantojn, kiuj nomiĝas *Creusotins*. Le Creusot estas la tria plej granda urbo de la departemento, post Chalon-sur-Saône kaj la prefektejo Mâcon.

## Geografio 
Le Creusot estas urbo de Saône-et-Loire, sude de Burgonjo. La ĉirkaŭa regiono estas dediĉata al bredado (kun multaj paŝtaĵoj), sed ankaŭ al vino, kun pluraj famaj burgonjaj labeloj kaj norde kaj sude de Le Creusot. La urbo cetere situas proksime al la montomasivo Morvan, precipe al la monto Beuvray.

Neniu rivero trafluas la urbon, sed ekzistas pluraj lagoj aŭ lagetoj ĉirkaŭ ĝi (Torcy, Breuil, Brandon, Montaubry...).

## Ekonomio 
eta|maldekstra|170px|Akademio François Bourdon
La ekonomio de Le Creusot estas ĉefe dediĉata al industria metalurgio, kun firmaoj kiel Industeel aŭ Alstom. Tiu urbo havas riĉan industrian historion, kaj gastigas interalie ekomuzeon kaj la Akademion François Bourdon, tio estas centro pri industriaj arkivoj, kie oni rakontas la historion de la dinastio Schneider, kiu plejparte kontribuis al la disvolviĝo de la urbo.

## Ĝemelurboj 
* , eblas ankaŭ kontaktoj en Esperanto kun la esperantistoj en Rumia kaj ĉirkaŭaĵo.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Saône-et-Loire
* Listo de urboj de Francio
* Le Creusot (stacidomo)
* Le Creusot TGV (stacidomo)
* Marmagne-sous-Creusot (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Saône-et-Loire
Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France
Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj

La **Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj** (, ) estas internacia kortumo kun sidejo en Strasburgo, kiu estis starigita la 21-an de januaro 1959 sur bazo de la **Eŭropa Konvencio pri Homaj Rajtoj kaj Fundamentaj Liberecoj** de 1950 (efektiviĝis en 1953) por juĝi pri la aplikado kaj observado de tiu Konvencio. Juĝistojn de la Kortumo elektas la Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo.

La Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj apartenas al Konsilio de Eŭropo, kaj ne al Eŭropa Unio (kaj ne konfuzenda kun ties Justica Kortumo de Eŭropa Unio en Luksemburgo).

La Kortumon prezidas la franca juĝisto Mattias Guyomar.

## Vidu ankaŭ 
Homaj rajtoj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo: *European Court of Human Rights* kaj ''Cour européenne des droits de l'homme'' (angla kaj franca)

Kategorio:Interregistaraj homrajtprotektaj organizaĵoj
Kategorio:Homrajtprotektaj organizaĵoj
Kategorio:Konsilio de Eŭropo
Kategorio:Organizaĵoj en Strasburgo
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1959
Kategorio:Internaciaj tribunaloj
Kategorio:Tribunaloj en Francio
Etero

La gloso **Etero** povas signifi la jenajn:

* **Etero**, en Organika kemio estas kombiniĝo de du alkoholoj.
* **Etero**, helena diaĵo, personigo de lumo.
* **Etero**, hipoteza medio, supozata propagilo de la elektromagnetaj ondoj.
* **Etero** aŭ kvina elemento (greke πέμπτον στοιχειον) estas la termino per kiu en antikvaj tempoj oni indikis la substancon kiu kvinas, krom la kvar surteraj elementoj.
Ŝilingo

[eta|300ra|Brita [Arĝento|arĝenta ŝilingo, Viktoria, 1853]]

**Ŝilingo** estas la nomo de la valuto de diversaj ŝtatoj. Ĝi germane nomiĝas *Schilling*,  kaj dum la mezepoko ankaŭ uziĝis en norda Germanio kaj Danio sub la malaltgermane kaj dane nomo *Skilling*.

Oficiala valuto la ŝilingo nuntempe estas en Kenjo (kenja ŝilingo), Somalio (somalia ŝilingo), Tanzanio (tanzania ŝilingo) kaj en Ugando (uganda ŝilingo). En iuj aliaj landoj ĝi antaŭe estis valuto aŭ unuopa monero, ekzemple en Aŭstrio (aŭstra ŝilingo) aŭ Britio.

## Etimologio 
La deveno de la vorto *ŝilingo* ne tute klaras. En la gota lingvo ĝi estis la vorto por la romia ora monero *solidus*, kiun homoj ankaŭ portis kiel juvelo je kolĉeno. Laŭ aliaj teorioj la vorto de venu de la ĝermanaj *schild-ding* aŭ *schild-ling*, kio signifus ŝildaĵo, aŭ de la altgermana "Schelle" ( = sonorilo).

## Germanio 
La ŝilingaj moneroj kompareblis al la groŝoj (Groschen) kaj ĝenerale havis la valoron de 12 pfenigoj, ekzemple en la urbo Hamburgo antaŭ la jaro 1871.

## Britio 
La antaŭe kutima brita monero *shilling* (mallongigite „s“ de *solidus*) havis valoron de 12 pencoj (mallongigite „d“ de *denarius*). Ĝi malaperis dum la jaro 1971, kiam la nacia valuto reorganiziĝis laŭ la dekuma sistemo. La moneroj tamen ankoraŭ dum iom da tempo uziĝis kaj ankoraŭ valoris 5 pencojn. Tial oni poste ankoraŭ foje nomis la "novan" 5-pencan moneron "ŝilingo".

## Aŭstrio 
De 1925 ĝis 1938 kaj de 1945 ĝis la 28-a de februaro 2002 la aŭstra ŝilingo estis la valuto de Aŭstrio.

## Kenjo 
Vidu la artikolon pri kenja ŝilingo.

## Tanzanio 
Vidu la artikolon pri tanzania ŝilingo.

Kategorio:Monunuoj
Novo Dicionário da Língua Portuguesa

**Dicionário Aurélio** estas unu el la ĉefaj vortaroj de la portugala lingvo en Brazilo.

Post morto de la precipa aŭtoro kaj kunordiganto, Aurélio Buarque de Holanda Ferreira, en 1989, la vortaro estas orientita kaj ĝisdatigita de Margarida dos Anjos Ferreira kaj Marina Baird Ferreira.

En 2004, la brazila eldonejo *Editora Positivo* aĉetis publikigajn rajtojn kaj lanĉis novan version de la vortaro en papero kaj en CD-ROM (versio 5.0).

## Eksteraj ligiloj
* *Dicionário Aurélio*  en retejo de *Editora Positivo*.

Kategorio:Vortaroj
Kategorio:Portugala lingvo
Blazono de Ukrainio

La **blazono de Ukrainio** laŭ artikolo 20 de la konstitucio de Ukrainio de la 26-a de junio 1996 antaŭvidatas en du versioj:

## Malgranda ŝtata blazono 
1. Kiel malgranda ŝtata blazono, ĝi oficialas kun ora (flava) tridenta forko (тризуб/*Trizub*) sur lazura (blua) ŝild-fundo. La konstitucia teksto fortigas en sia vortumo la miton, ke la *Trizub* estis la "simbolo de la princa ŝtato de Volodimiro la Granda".

La statuso de la *Trizub* kiel nacia simbolo de Ukrainio fontas de la komencoj de la ukraina nacia konsciiĝo meze de la 19-a jarcento. Ĝi fariĝis nacia simbolo pro iniciato de la historiisto *Miĥajlo Hruŝevskij*, siatempe prezidento de la centra komitato de la Ukraina Popola Respubliko (UNR) dum marto 1918. Hruŝevskij kaj la centra komitato provis fortigi la impreson, ke la nova nacia ŝtato estis rekta posteulo de la mezepoka Kieva Regno, por plialtigi la identiĝon de la loĝantaro kun la nova ŝtato. La provo vidigi kontinuecon de la Kieva Regno tra la Princejo Galicio-Volinio la kozaka ŝtato de la 17-a jarcento kaj la mallongviva UNR kun la nuna ŝtato Ukrainio de la 21-a jarcento, same celas legitimigi la nunan nacian sendependecon de la ukraina ŝtato.

Pri la "origina" signifo de la simbolo ekzistas granda nombro da legendoj. Okulfrapas sia simileco kun la tridenta forto de la mitologia greka dio Neptuno. Ukrainaj lernejaj infanoj nuntempe lernas, ke en la Trizub eblas legi la ukrainan vorton *ВОЛЯ* (libero).

## Granda ŝtata blazono 
2. La granda ŝtata blazono laŭ la konstitucio, kiel ĉefan elementon enhavos la malgrandan ŝtatan blazonon. Krome aperu la blazono de la armeo de la Kozakoj de Zaporiĵo (kozako kun glavo kaj pafilo). Por ke la granda ŝtata blazono oficialiĝu, necesas konstitucia plimulto de la ukraina parlamento, la Verĥovna Rada. Ĝis nun ekzistas pluraj modeloj, sed neniu ĝis nun atingis la necesan plimulton de la parlamentanaj voĉoj.

Sur unu el la modeloj bildiĝas blua rubando kun la slogano "libero, unueco, bonfarto". Tiu slogano tamen krom en tiu blazona modelo ne retroviĝas en iu leĝa teksto. Ne ĝustas la aserto publikigita en pluraj paĝoj de la interreto kaj ankaŭ en Vikipedio, ke tiu blazono estus la oficialigita ŝtata simbolo kaj la tri vortoj la oficiala ŝtata slogano.

## Vidu ankaŭ 
* Tamgao

## Referencoj 
Kategorio:Naciaj simboloj de Ukrainio
Ukrainio
Blazono de Slovenio

La **blazono de Slovenio** ekzistas ekde la jaro 1991. Sur blua fono (por la marbordo de Slovenio ĉe la Mediteranea Maro la montopintoj simboligas la monton Triglav en la Juliaj Alpoj, la du bluaj ondolinioj simboligas la Adriatikan Maron kaj la riverojn de Slovenio, kaj la tri oraj steloj estas el la blazono de la grafoj de Celje. La blazono simboligas la tri historiajn pejzaĝojn de Slovenio: la regionojn Krajno, Malsupra Stirio kaj la marbordan landoparton.

La tri oraj - sespintaj - steloj estas variaĵo de la blazono de la grafoj de *Vovbržani*, kiu bildigis tri orajn - okpintajn - stelojn. La dinastio de Vovbržani formortis dum la jaro 1322 kaj ilian regnon heredis la postaj grafoj de Celje (*Celjski Grofje*), kiuj aldonis al sia blazono - tri ruĝaj traboj sur arĝenta fono - la tri orajn stelojn.

Iuj modernaj interpretistoj vidas en la tri steloj la simboligon de la jaroj 1918, 1945 kaj 1991. Dum la jaro 1918 fondiĝis la "Reĝolando de Serboj, Kroatoj kaj Slovenoj (*Kraljevina Srbov, Hrvatov in Slovencev*). Dum 1945 ekestis la "Federacia Popola Respubliko Jugoslavio" (Federativna Narodna Republika Jugoslavija), al kiu apartenis ankaŭ Slovenio. Kaj dum 1991 Slovenio iĝis suverena moderna ŝtato kun la nomo *Republika Slovenija*.

## Eksteraj ligiloj 
* priskribo de la blazono sur registara paĝo  *(angle kaj slovene)*

Slovenio
Kategorio:Naciaj simboloj de Slovenio
Blazono de Hungario

La nuna **blazono de Hungario** adoptiĝis dum 1990, post la fino de la socialisma reĝimo, kvankam ĝi estis uzita antaŭe, kun kaj sen la krono de hungara reĝo kaj posta katolika sanktulo Stefano, foje kiel parto de pli granda blazono, kaj multaj el ĝiaj elementoj fontas el la mezepoko.

Kutima klarigo por la blazono estas, ke la arĝentaj strioj maldekstre reprezentas la kvar riverojn Duna, Tisza, Dráva kaj Száva, kaj la tri verdaj montoj dekstre - simile kiel en la blazono de Slovakio - reprezentas la tri montoĉenojn Mátra, Tátra (Altaj Tatroj) kaj Fátra (Granda Fatro). Ne ekzistas historia pruvo por aŭ kontraŭ tiu teorio.

## Vidu ankaŭ 
* Blazono de Slovakio.

Kategorio:Hungario
Kategorio:Naciaj simboloj de Hungario
Hungario
Kategorio:Blazonoj de Hungario
Dendrokopoj

***Dendrocopos*** aŭ **Dendrokopoj** (esperante) estas birdoj de la genro de familio pegedoj. Membroj de ĉi genro vivas en Eŭropo, Azio, Norda Afriko, Japanio. En ĝi estas 21 specioj. Multaj nomas la genron ankaŭ per la nomo de Buntpegoj, sed tiu nomigo taŭgas ankaŭ por aliaj similaj genroj de la tribo *Dendropicini* ene de la subfamilio de *Picinae*.

Temas pri mezgrandaj birdoj kun bela plumaro kie ĉefas **nigro kaj blanko kun diversaj bildoj** (kaj de tie la nomo de *Buntpegoj*) kaj multaj montras ankaŭ diversformajn **ruĝajn markojn en krono**.

* Oranĝpuga buntpego, *Dendrocopos temminckii*
* Filipina buntpego, *Dendrocopos maculatus*
* Brunkrona buntpego, *Dendrocopos nanus*
* Sunda buntpego, *Dendrocopos moluccensis*
* Grizkrona buntpego, *Dendrocopos canicapillus*
* Kizuka buntpego, *Dendrocopos kizuki* ( vidu : Gir-Arbaro )
* Brunfrunta buntpego, *Dendrocopos auriceps*
* Okrabrusta buntpego, *Dendrocopos macei*
* Stribrusta buntpego, *Dendrocopos atratus*
* Flavkrona buntpego, *Dendrocopos mahrattensis*
* Arabia buntpego, *Dendrocopos dorae*
* Ruĝventra buntpego, *Dendrocopos hyperythrus*
* Darjila buntpego, *Dendrocopos darjellensis*
* Ruĝbrusta buntpego, *Dendrocopos cathpharius*
* Mezgranda buntpego, *Dendrocopos medius*
* Blankdorsa buntpego, *Dendrocopos leucotos*
* Granda buntpego, *Dendrocopos major*
* Siria buntpego, *Dendrocopos syriacus*
* Blankflugila buntpego, *Dendrocopos leucopterus*
* Pakistana buntpego, *Dendrocopos assimilis*
* Himalaja buntpego, *Dendrocopos himalayensis*

Kategorio:Pegedoj
GNU Octave

**Octave** aŭ **GNU Octave** estas libera programaro por nombra kalkulo. Ĝia nomo indikas, ke ĝi estas parto de la projekto GNU. Ĝi havas tre similan (preskaŭ ĉiam egalan) sintakson kun Matlab, simila programo sed ne libera.

## Historio 
La projekto naskigis ĉirkaŭ 1998, sed tiam ĝia celo estis malsama: Esti uzata en desegna kurso de kemio. Poste, en 1992, oni komencis kreskigi ĝian celon, kaj John W. Eaton ekrespondecis pri ĝi. La unua *alfa* versio aperis dum januaro de 1993, kaj en februaro de 1994 aperis versio 1.0.

Ĝia nuna (julio 2023) versio estas la 8.2.0 ekde aprilo de 2023.

## Teknikaj detaloj 
* Octave estas skribita en C++
* Sintakso simila al Matlab. Ĝi povas uzi arkivojn kun funkcioj de Matlab (.m)
* Oni povas fari novan funkciojn, kaj ili povas partopreni de la programlingvo.
* Ĝi uzas alian programon por montri al la uzanto grafikaĵojn (gnuplot, kiu tamen ne estas GNU-a).
* Ene la lingvo, oni povas uzi ĝin kiel la *shell* de unikso, do oni povas, ekzemple, vidi arkivojn aŭ dosierojn.
* Ĝi povas esti uzata sur Unikso kaj ankaŭ sur Vindozo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de GNU Octave (angla): http://www.gnu.org/software/octave/

## Referencoj 
Kategorio:GNU
Kategorio:Programlingvoj
Pegoj

**Pegoj** aŭ **Verdpegoj** (science *Picus*) estas genro de birdoj de familio pegedoj. Membroj de ĝi vivas en Eŭropo, Azio kaj Norda Afriko.

Ili estas grandaj pegedoj kun verdetan koloron ĉefe en supraj partoj. Multaj havas ankaŭ ruĝajn aŭ nigrajn markojn en kapo ĉefe ĉirkaŭ la beko aŭ en krono. Ili havas sufiĉe fortan kolon.

Ili troviĝas kutime en arbaroj aŭ en malferma arbara regiono, sed tiu genro ne estas tiom nepre arbareca ol aliaj en la familio de Pegedoj. Iliaj nestoj estas kutime en kavoj de arbotrunkoj aŭ en fortaj arbobranĉoj, kie ili demetas blankajn ovojn, rekte sur lignaj eroj de preparado de kavo.

Ili estas insektomanĝuloj, kelkaj specioj estas specialistoj por manĝado de formikoj aŭ termitoj, kiujn povas ekpreni per longaj langoj kaj alglui per salivo. Ofte ili manĝas sur la tero ĉe formikejoj aŭ termitejoj kiuj parte detruas.

## Specioj en taksonomia ordo 
* Vermiljona pego, *Picus mineaceus*
* Malgranda flavnukulo, *Picus chlorolophus*
* Karmezinflugila pego, *Picus puniceus*
* Flavnuka verdpego, *Picus flavinucha*
* Strigorĝa pego , *Picus mentalis*
* Stribrusta pego, *Picus viridanus*
* Punta pego, *Picus vittatus*
* Skvambrusta pego, *Picus xanthopygaeus*
* Skvampego, *Picus squamatus*
* Japana verdpego, *Picus awokera*
* Verda pego, *Picus viridis*
* Vaijanta pego, *Picus vaillantii*
* Rugkola verdpego, *Picus rabieri*
* Nigrakapa verdpego, *Picus erythropygius*
* Griza pego, *Picus canus*

## En Esperanto 
Marjorie Boulton kolektas tradician popolrakonton el Rumanio pri la mita deveno de pegoj. Laŭ tiu, Dio volis puni scivolemon de longnaza maljunulino kaj donis al ŝi sakon plenplena de zumantaj insektoj, vespoj, kuloj ktp., kun rekomendo nemalfermi ĝin, sed tion ŝi ne kapablis, malfermis la sakon kaj la tuta insektaro fuĝis; ŝi klopodis remeti ili en la sakon, sed tio tute maleblis. Do, Dio konvertis ŝin en pego, kiu ankoraŭ serĉas insektojn tra la arbotrunkoj.

## Notoj 
## Referencoj 
(angle)
* Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, *Birds of India* ISBN 0-691-04910-6
* Mullarney, Svensson, Zetterstrom kaj Grant, *Collins Bird Guide* ISBN 0-00-219728-6

Kategorio:Pegedoj
Griza pego

**Griza pego**, *Picus canus*, estas birdo membro de familio pegedoj. Ĝi similas al verda pego sed tiu ĉi estas malpli granda. En Eŭropo ambaŭ specioj vivas sur pligrandeco de teritorio.

## Troviĝo 
Ĝi troviĝas tra Eŭropo escepte Britujo, Mediteraneo, kaj suda kaj norda Skandinavio. De Eŭropo troviĝo iras en ne larĝa zono tra centra Azio ĝis Pacifiko, sur ĝia marbordo denove en zono sude tra Ĉinio ĝis Malajzio kaj Sumatro. Ĝi havas du grupojn de subspecioj kaj kune ĉirkaŭ 13 subspeciojn.

Tiu palearktisa kaj orientalisa birdo estas malmigranta. Ĝi loĝas en densaj, miksitaj arbaroj, en montaroj ankaŭ nur koniferaj arbaroj. Ili troviĝas ankaŭ en parkoj kaj ĝardenoj.

## Aspekto 
Ĝi estas granda kiel Granda buntpego. Ĝia longeco estas 25 cm. La birdo havas du ĉefajn kolorojn. **Verda supra parto** - vosto, dorso, kolo. Suba parto helverda (inoj) aŭ helgriza (maskloj). La kapo kaj kolo estas griza. Viro havas antaŭ okulo nigran makulon, ankaŭ nigran bridon kaj sur la frunto kaj la antaŭa parto de kapo **ruĝan makulon**, ne tiom grandan kiom tiu de la Verda pego. Ĉe ino ruĝa makulo mankas entute. La pugo de birdo estas verdete flava. La flugado de birdo estas longe ondata.

## Nestumado 
[eta|*Picus canus* [MHNT]]
Novaj paroj kreiĝas dum marto, aprilo. Ili tamburas. Ili nestadas en kavoj de arbotrunko. Birdaparo ĉizas kavon kune, dum kelkaj tagoj en malsekaj aŭ malsanaj - malfortigitaj arboj. Nestas ili unufoje jare. La kavo estas uzata kutime dum kelkaj jaroj. Dum aprilo aŭ majo ino demetas kutime 6-7 blankajn ovojn. Poste ambaŭ birdoj kovas ilin dum 17-18 tagoj. Geidoj ekflugas post 23-28 tagoj, sed parencoj nutradas ilin por aliaj 10 tagoj.

## Manĝado 
Ili manĝas precipe formikojn kaj iliaj larvojn kaj pupojn. Ili kutime disrompas formikamasojn per forta beko. Ili povas fari longajn truojn. Ili manĝadas ankaŭ aliajn insektojn, kiujn serĉadas en fendoj de ŝelo, insektaj truoj, vintre ankaŭ en fendoj de muroj. Dum printempaj monatoj ankaŭ trabatas ŝelon de trunkoj kaj lekas sukon de arboj t.n. „ ringado de arboj“. Nur malofte hakas en ligno per beko kiel buntpegoj por manĝaĵo.

## Voĉo 
Voĉo estas tre karakteriza kaj sonas kiel ridego. Ĝi sonas kiel rapida gli-gli-gli-... aŭ kli-kli-kli-... , kiu en fino estas malrapide rapidigata. Ĝi similas voĉon de Verda pego, sed estas malpli temperamenta kaj pli melankolia. Iam voĉoj de griza kaj verda pegoj estas ne distingita.

## Eksteraj ligiloj 
* bildoj de Griza pego

Kategorio:Pegedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Koreizo

**Koreizo** (, , ) estas urbotipa loĝloko de la Jalta municipo de Aŭtonoma Respubliko Krimeo. La loĝloko situas sur la Suda Bordo de Krimeo ĉe la Nigra maro. Administre la loĝloko estas centro de la Koreiza komunumo kaj enhavas ankaŭ la iaman loĝlokon "Misĥoro" (kiu ĝis la jaro 1958 estis aparta loĝloko).

La nomo de la loĝloko estas grek-devena. La parto *χωρıο* signifas "vilaĝo" dum *-εις* estas plurala sufikso en la dialekto de krimeaj grekoj. Koreizo havas la statuson de la urbotipa loĝloko ekde la jaro 1930.

## Historio 
La unuaj skribaj mencioj pri la loĝloko apartenas al la VIIIa jarcento p.K.

Ĝis la XVIIIa jarcento la loĝloko estis tre malgranda. Post kiam Krimeo
iĝis regata de Rusujo ĉi tie aperas multaj somer-domoj
kaj palacoj de grandaj nobeloj kaj rusaj politikistoj.

Ekde komenco de la XXa jarcento la loĝloko evoluas kiel kurac-loko. En la jaro
1922 ĉi tie ekfunkcias la unua ripozejo (en la iama somerdomo *Njura*, kiu
antaŭe apartenis al la negocisto I. Tokmakov). En la jaro 1924 en Koreizo
ekfunkcias la sanatorio "Aj-Petro" (dum sovetia tempo ĝi nomiĝis "Komunumanoj").

En la jaro 1945 dum la Jalta konferenco en la Koreiza palaco de princo Jusupov
rezidis la sovetia delegitaro.

## Ekonomio 
La ĉefaj entreprenoj de la loĝloko estas ĝiaj kuracejoj kaj sanatorioj (sume ĉirkaŭ
20). Aktivas la filio de la vinfarejo "Livadio". En la loĝloko estas 1
mezlernejo, hospitalo, kinejo, 2 muzeoj.

Per la busa trafiko la loĝloko estas ligita al Jalto.

## Vidindaĵoj 
La ĉefaj vidindaĵoj de la loĝloko estas:
* La Misĥora parko, kiu estis fondita fine de la XVIIIa - komence de la XIXa jarcentoj;
* La palaco "Djulber", kiu estis konstruita en 1895-1897 por la granda princo Pjotr Nikolajeviĉ; la nomo venas de la krime-tatara vorto *dülber*, kiu signifas "belega";
* La Koreiza palaco (nomata ankaŭ "Palaco de Jusupov"), konstruita en 1909; ĝi estis ŝatata somerdomo de Stalin kaj dum la Jalta konferenco ĝi akceptis la sovetian delegitaron.

En ambaŭ palacoj nun estas organizitaj ekspozicioj.

Kategorio:Loĝlokoj de la Jalta municipo
Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Angula minuto

[eta|upright=1.5|1′ egalas al la [angula diametro de piedpilko je la distanco ¾ km. (Tio estas skema ilustraĵo neproporcia, la desegnita angulo estas multe pli granda ol 1′)]]
**Angula minuto**, aŭ **arkominuto**, estas unuo por mezurado de ebenaj anguloj (aŭ de respondaj arkoj) egala al 1/60 de grado, do 1/21\,600 de plena cirklo. Ĝi estas la 60-oblo de arksekundo.

Ĝi ne apartenas al la Sistemo Internacia de Unuoj (SI).

Simbolo de minuto estas la minutsigno ‹′›:
:: 1' = 1^\circ/60 \approx 0,0167^\circ

Kategorio:Mezurunuoj de angulo
Japana verdpego

alternative=Kitömött példány|eta|Remburita
**Japana verdpego**, *Picus awokera*, estas mezgranda birdo, membro de familio pegedoj ordo Pegoformaj kaj genro de Pegoj. Ĝi similas verdan pegon kun kiu estas proksime parenca, sed vivas nur en Japanio, do estas vera endemismo.

La specio estas 30 cm longa kun brilaj verdaj flugiloj kaj vosto, ruĝa aŭ nigra brido kaj ruĝa krono, grizaj kapo, kolo, brusto kun blank-nigre makulata subo.

La specio havas almenaŭ la jenajn tri subspeciojn:
* *P. a. awokera*, Temminck, 1836, troviĝata en Honŝu,
* *P. a. horii*, Taka-Tsukasa, 1918, troviĝanta en Kiuŝuo.
* *P. a. takatsukasae*, Kuroda, 1921.

Scienca nomo atentigas pri japana nomo de specio *aogera*.

## Vidu ankaŭ 
* Endemiaj birdoj de Japanio

Kategorio:Pegedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Wilhelm Hieronymus Pachelbel

**Wilhelm Hieronymus Pachelbel** (ĉ. 1685–1764) estis Germana komponisto kaj orgenisto, pli aĝa filo de Johann Pachelbel.

Wilhelm Hieronymus lernadis ĉe sia patro. La unua presita fonto pri ambaŭ Pachelbel-oj estas en *Ehrenpforte* de Johann Mattheson. Oni supozas ke Wilhelm Hieronymus deĵoris kiel orgenisto en Fürth kaj en Erfurto, poste en Nurenbergo en la sama jaro 1706 en la Egidio-preĝejo, kaj ke li poste transprenis la orgenistan postenon Sebaldo-kirko kiel posteulo de sia patro ekde 1719 ĝismorte.

Hieronymus publikis stokon de verkoj en 1725, kiuj inkludis preludojn, fugojn kaj fantaziojn. La "preludo en b-minoro" de Bach oni iam atribuis al Hieronymus Pachelbel. Liaj malmultaj transvivaj komponaĵoj estas verkoj por klavarilo.

Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj komponistoj
Smolník (distrikto Snina)

**Smolník** estis rutena vilaĝo en orienta Slovakio.
La teritorio de vilaĝo kuŝas en distrikto Snina. Unua skribaĵo pri vilaĝo estas de jaro 1568. Dum historio la vilaĝo apartenas origine al noblaj familioj de Humenné, poste al kelkaj aliaj noblaj familioj.

La vilaĝo estis neniigita pro la konstruaĵo de Trinkakvujo Starina en 1980 kune kun aliaj ses vilaĝoj. Antaŭ detruado la vilaĝo havis 72 domojn kaj ĉirkaŭ 360 loĝantoj. De la estinta vilaĝo konserviĝis nur tombejo de Unua mondmilito kaj sonorilturo. Sur la loko de estinta preĝejo estis konstruita kapeleto. Unu jare okazas disservoj por estintaj samvilaĝanoj. Nune la teritorio estas en la Nacia parko Poloniny.

## Vidu ankaŭ
* Eksaj slovakaj vilaĝoj

Kategorio:Malaperintaj vilaĝoj de Slovakio
Kategorio:Stakčín
Limfaco

**Limfaco** estas en fizika kemio la facoj, kiuj disigas du fazojn. La distingo inter limfacoj kaj surfacoj estas historie kaŭzita kaj iom arbitra. *Surfaco* normalkaze nomiĝas limfaco solida-gasa aŭ likva-gasa. La pli ĝenerala nocio *limfaco* ampleksas ekzemple ankaŭ la facon inter du ne mikseblaj likvoj kiel oleo kaj akvo.

Por atomoj aŭ molekuloj, el kiuj la fazoj estas konstruitaj, ĝenerale estas ergetike malfavore, restadi proksime al la limfaco, ĉar ili tie havas malpli da koherofortoj ol en la interno de sia fazo. El tio rezultas limfaca tensio, kaze de likva-gasa limfaco la surfaca tensio. Limfacoaktivaj substancoj kiel la tensidoj (aŭ ankaŭ la emulsiiloj malpliigas la limfacan tension kaj povas akceli la intermiksiĝon de du fazoj al emulsio aŭ disperso.

Estas pripensende, ke la nocio de surfaco ne estas tiel bone difinita, kiel oni povus supozi.
La geometria difino kiel *tuto de la facoj, kiuj limigas korpon de ekstere* plej malfrue en la mikroskopa sfero fariĝas problema. Tie malklariĝas, kio estas surfaco, ĉar "limigo de korpo" ne plu estas trovebla.

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Kemio
Kategorio:Termodinamiko
Sankta Fokas

Sankta Fokas (mortis en 117 p.K., Sinope) estis martiro, kristana sanktulo.

Li kultivis malgrandan ĝardenon ĉe humila domo situanta ĉe enirejo de Sinope ĉe la Nigra maro. Li provizis per vegetaĵoj kaj fruktoj sin kaj ankaŭ pretervojaĝantojn kaj pilgrimantojn, kiuj aŭdis pri li kaj haltis ĉe lia domo.

Oni denuncis tiun sanktulon pro helpado al la kristanoj, ĉe la guberniestro de la provinco, kiu sendis soldatojn serĉi kaj murdi lin.

Sankta Fokaso estas patrono de ĝardenistoj kaj maristoj, gastemuloj.

Oni festas lian tagon la 22-an de septembro, aŭ 23-an de julio.

## Eksteraj ligiloj 
* Patron Saints Index:  St Phocas
* Saint Phocas 

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Kristanaj martiroj
Homer Simpson

**Homer Jay Simpson** (19-a de aprilo 1955) estas fikcia ĉefrolulo de la televidserio *The Simpsons.* Li estas la patro de la samnoma familio. Kun lia edzino Marge, ili havas tri infanojn: Bart (10-jaraĝa), Lisa (8-jaraĝa) kaj Maggie (2-jaraĝa). Li laboras en la nuklea centralo de la fikcia urbo Springfield. Li enkorpigas kliŝojn pri usonana laborista klaso. Spite al sia rutina vivo ĉirkaŭurba, la tuta familio travivas multajn eksterordinarajn aventurojn.

Li estis kreita de usonana desegnisto Matt Groening, kiu nomis lin laŭ sia propra patro Homer Groening. Li surekraniĝis unuafoje la 19-an de aprilo 1987 en mallonga filmo *Good Night* (*Bonan Nokton*), kaj ekde la 17-a de decembro 1989, la televidserio estis elsendita de televidkanalo Fox.

La originala voĉaktoro (en la angla) estas Dan Castelanetta, kiu dublas ankaŭ aliajn rolulojn en la serio.

Kategorio:Roluloj de La Simpsonoj
Kategorio:Fikciaj usonanoj
Kategorio:Fikciaj alkoholuloj
Kategorio:Kontraŭherooj
Hagado de Sarajevo

La **Hagado de Sarajevo** estas ilustrita manuskripto, kiu entenas la tradician tekston de la Hagado. Ĝi estas la plej malnova sefarda hagado de la mondo, skribita en Barcelono ĉ. 1350. La hagadon nun posedas la Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino en Sarajevo.
eta|dekstra|Kopio de la Hagado de Sarajevo en la Parlamentejo de Bosnio kaj Hercegovino.
La hagado de Sarajevo havas 34 paĝojn kaj ornamas ĝin kupro kaj oro. Ĝi entenas scenojn el la Biblio de kreado de la mondo ĝis morto de Moseo. Unu paĝo estas vinmakulita, tiel ĝi pruvas, ke la hagado estis uzata dum multaj sedervesperoj.

Oni konsideras ĝin la plej bela ilustrita juda manuskripto kaj unu de la plej valoraj libroj de la mondo.

La libron kunportis forpelitaj hispanaj judoj al Italio, la hagado estis vendita en 1894 fare de Joseph Kohen al la Muzeo de Sarajevo. Dum la dua mondmilitoj kaj militaj jaroj de 1992, 1993, la libro estis kontrabandita, kaŝita. Ekde 2001 la libro estis rebonigita.
eta|dekstra|Ilustrita paĝo de la Hagado de Sarajevo, skribita en la dekkvarjarcenta Hispanio
En majo de 2006, oni anoncis reprodukton de 613 kopioj de la Hagado, sur manlaborita pergameno, por akiri aperon de la originala ekzemplero.

## Eksteraj ligiloj 
* La historio de la Sarajeva Hagado, la mezepoka juda libro, kiu postvivis la inkvizicion, la Holokaŭston kaj la Jugoslavajn militojn, artikolo de Global Voices en Esperanto.
* la hagado de Sarajevo - bildoj de la historia manuskripto, kaj aldone ampleksaj klarigoj .

Kategorio:Manuskriptoj
Kategorio:Sefardaj judoj
Kategorio:Sarajevo
Millicent Fawcett

Damo **Millicent Garret Fawcett** (n. 11-an de junio 1847, Aldeburgh, graflando Suffolk, Anglio – m. 5-an de aŭgusto 1929, Londono) estis dum 50 jaroj gvidanto de la movado por la virina balotrajto, prezidanto de la Nacia Unio de Virinoj-Balotrajtaj Societoj (NUWSS) (Tutlanda Federacio de la Asocioj Batalantaj por la Virina Balotrajto), kaj aktivulo por la rajtoj de virinoj. Ŝi estis konata pro la modera linio kiun ŝi prenis, kontraste al la batalema linio gvidita fare de la brita sufragetisto Emmeline Pankhurst. Krome, Ŝi estis unu el la fondintoj de la kembriĝa Newnham College (unu el la unuaj virinaj altlernejoj, 1871); la alia kunfondinto estis Henry Sidgwick.

## Vivo 
Millicent Garrett estis sepa infano el dek infanoj de ŝipposedanto Newson Garrett. La radikala patro apogis dum jaroj klopodojn de la plej maljuna filino - Elizabeth Garrett (Mrs. J. G. S. Anderson) - por iĝi praktikanta kuracistino.

Millicent edziniĝis en 1867 kun blinda radikala politikisto Henry Fawcett, kiu estis profesoro pri ekonomiko en Kembriĝo. Ŝi helpis la edzon por venkis la malavantaĝojn de la blindeco, dum li apogis ŝian laboron por la virina egalrajteco. Ŝi parolis antaŭ publiko pri la virina balotrajto en 1868.

## Aktiveco 
Oni elektis Millicent Fawcett en 1897 al prezidanto de la Tutlanda Federacio de la Asocioj Batalantaj por la Virina Balotrajto. Oni akceptis fine en 1918 leĝon pri la popola reprezentado, kiu donis balotrajtojn por pli ol ses milionoj da virinoj. (La virinoj akiris nur post dek jaroj samajn elektorajtojn ol la viroj). Millicent retiriĝis en 1919 de la aktiva gvidado de la asocio.

Dum la sud-afrika milito, la registaro petis ŝin en julio de 1901 por ekzameni la britajn koncentrejojn por la kaptita bura loĝantaro. Ŝia raporto defendis la gvidantaron de la koncentrejoj.

Ŝi agadis dum la unua mondmilito kiel prezidanto de la menciita asocio „por vivteno de la nacia vivforto”. Oni distingis ŝin fine de la milito en la Ordeno de la Brita imperio per D. B. E. (Damo Granda kruco)

## Ŝiaj verkoj 
* Political Economy for Beginners (1870)
* Janet Doncaster (1875) – romano
* The Women's Victory – and After (1920)
* What I Remember (1924).

## Vida ankaŭ 
* Virina balotrajto en Britio
* Sufrageto
* Emmeline Pankhurst
* Elizabeth Garrett Anderson

Kategorio:Britaj politikistoj
Kategorio:Virinbalotrajtistoj
Kategorio:Britaj feministoj
Grado (angulo)

eta|Figuro montranta angulon de unu grado (en ruĝo) kompare kun 90 (en bluo) kaj 360 gradoj (en verdo)
La **grado** estas angula mezurunuo kiu egalas al π / 180 radianoj, al naŭdekono de orto, aŭ al 10/9 gradusoj. La simbolo de grado estas °.

Grado estas pli oportuna mezurunuo de angulo ol radiano, ĉar ĝi ebligas skribi multajn kutimajn angulojn (ekzemple orton) per entjera kvanto de gradoj.

Por pli preciza mezuro de anguloj oni uzas aŭ dekumajn poziciajn frakciojn de grado aŭ angulajn minutojn kaj sekundojn sesdekumajn.

Angula minuto estas 1/60 de grado. Angula sekundo estas 1/60 de angula minuto, do 1/3600 de grado. La simbolo de angula minuto estas ‹′› kaj la simbolo de angula sekundo estas ‹″›.

Ekzemplo: 34,863° ≈ 34°51′47″

Ambaŭ notaciojn oni uzas por indiki la angulojn de geografiaj longitudo kaj latitudo, kiuj preskaŭ neniam estas indikataj per ne-gradaj unuoj.

## Vidu ankaŭ 
* **Grado celsia** () estas mezurunuo de temperaturo.
* Grado (signo)
* Radiano
* Steradiano
* Graduso
* Latitudo
* Longitudo

Kategorio:Mezurunuoj de angulo
Rakovník

**Rakovník** estas distrikta urbo en okcidenta Ĉeĥio. En  en ĝi loĝis . Laŭ la urbo nomiĝas Rakovnika montetaro.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 

Rak kostel a zvonice DSCN1407.JPG|Preĝejo de sankta Bartolomeo (post 1450) kaj sonorilturo (1495)
Rak sloup a nám DSCN1404.JPG|Mariana kolono sur la placo (1750)
Rak Vysoká od JZ DSCN1399.JPG|Alta pordego (1519-24)
Rak Pražská brána DSCN1392.JPG|Praga pordego (1516)

## Esperanto en Rakovnik 
En la , trideko da esperantistoj fondis klubon en Rakovnik, sub la gvido de Hynek Černy.

1914-pk-CZ-Rakovnik-klubo.jpg|Bildkarto kun panelo de fotoj de kelkaj membroj de la E-klubo en Rakovnik (1914)

## Vidu ankaŭ 
* Libera federacia respubliko Bovina monto


Kategorio:Municipoj en distrikto Rakovník
Kategorio:Urboj en distrikto Rakovník
Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en Rakovnika montetaro
Kategorio:Setlejoj en PPR Křivoklátsko
Movado Brights

La '*movado *brights'''* *brajts* (angle: malstultuloj) estis iniciatita de Paul Geisert kaj Mynga Futrell en 2003 por krei pozitive elvokan terminon por priskribi diversajn homojn, kiuj tenas nesupernaturan vidpunkton, sen impreso de simpla kontraŭado de religio (kiaj estas la terminoj "ateisto" aŭ "nekredanto"). Simila movado estas la malkaŝ-kampanjo (angle: *Out Campaign'') komencita de la asocio de Richard Dawkins.

## Eksteraj ligiloj 
* la centro de la movado brights
* Liberpensuloj

Kategorio:Ateismo
Kategorio:Religio
Kategorio:Neologismoj