Bazilisko la Juna

**Bazilisko la Juna (470-528)** greke: **Βασιλίσκος** aŭ latine: **Flavius Basiliscus Augustus** estis filo de Armato (428-477), nevo de Aelia Verina (421-484) edzino de Leono la 1-a la Traco. Sed samtempe Verina estis fratino de Bazilisko la Maljuna, do Bazilisko la Maljuna estis praonklo de Bazilisko la Juna.

Li estis nelonge cezaro de la Orienta Romia Imperio ekde la 9-a de januaro 475 ĝis aŭgusto 476. Post la morto de la orient-romia imperiestro Leono (reg. 457–474) en 474, lia nepo Leono la 2-a (reg. 474) ektroniĝis. Leono la 2-a mortis en la sama jaro kaj lia patro, Zenono (reg. 474–475, 476–491), surtroniĝis. Baldaŭ post la ektroniĝo de Zenono, la praonklo de Bazilisko, devigis Zenonon ekziliĝi kaj mem ektroniĝis. Tamen, Bazilisko baldaŭ perdis subtenon ĉe Armato, kiu perfidis lin aranĝante interkonsenton kun Zenono: Armato havis la rangon de "magister militum praesentalis" dumvive, kaj la pli juna Bazilisko fariĝus cezaro. Cezaro estis altranga imperia titolo, kaj implicis, ke la posedanto estis la heredonto de la trono. Kvankam Bazilisko estis kronita fine de 476, Zenono baldaŭ agis kontraŭ la patro de Bazilisko la Juna, ekzekutante Armaton kaj ekzilante Baziliskon al Blakerno ĉe la Ora Korno kiel eklezian leganton. Poste en sia vivo, Bazilisko fariĝis pastro kaj episkopo de Ciziko. Li eble postvivis ĝis la regado de Justiniano (reg. 518–527).

[eta|maldekstre|260px|La imperiestro Zenono igis Baziliskon, filon de [:en:Armato|Flavio Armato (428-477), imperiestron inter 476 kaj 478.]]

[eta|dekstre|300px|Mapo de Bizanca-epoka Konstantinopolo montranta [:en:Blachernae|Blakerno supre]]

eta|maldekstre|400px|Lokigo de Izaŭria en Malgranda Azio.

eta|dekstre|230px|

eta|maldekstre|400px|Vido de Konstantinopolo.

Li estas implikita en la kroniko de Viktoro de Tunnuna, kiu sugestas, ke Bazilisko kaj Leono la 2-a estas la sama persono, asertante, ke la patrino de Leono la 2-a, Ariadna (450-515), ŝajnigis lian morton. La historiisto Brian Croke argumentas, ke la rakonto estas malvera, konsiderante tion provo de Viktor klarigi la ekziston de vivanta Leono, ĉar tio eble estis la reĝa nomo de la juna Bazilisko.

## Vivo
Bazilisko estis la filo de Armato, la "magister militum" de Trakio de la Orienta Romia Imperio, naskita ĉirkaŭ 470.
## Kunteksto
Kiam la orient-romia imperiestro Leono la 1-a la Trako malsaniĝis en 473, li kronigis sian nepon, Leonon la 2-an, filon de Zenono, kaj Ariadna (reg. 474–475, 476–515), kiel imperiestron en oktobro 473. Leono la 1-a mortis la 18-an de januaro 474, kaj Leono la 2-a surtroniĝis. Zenono estis instalita kiel kunimperiestro kaj kronita la 29-an de januaro. Kiam Leono la 2-a mortis aŭtune, Zenono fariĝis la sola orienta imperiestro.

Zenono ne estis bone akceptita, ĉar li troviĝis kaj inter la simpla popolo kaj inter la senatana klaso, parte simple ĉar li estis Izaŭriano — raso kun malbona reputacio — kaj parte pro timoj, ke li promocios Izaŭrianojn al altaj postenoj. Kvankam Verina subtenis la leviĝon de Zenono kiel kunimperiestro, ŝi turnis sin kontraŭ Zenono post kiam li fariĝis la sola imperiestro.

Verina konspiris por uzurpi al li la tronon, kaj historiistoj ĝenerale akceptas, ke ŝi planis instali sian amanton kaj "magister officiorum", Patricio, kiel imperiestron kaj edziniĝi al li. Ŝin subtenis la generalo Teodoriko Strabono (399-481) kaj ŝia frato Bazilisko la Maljuna, kiuj sukcesis rekruti Ilo kaj Trokundo, same kiel Armato. La komploto sukcesis, ĉar Zenono fuĝis al Izaŭrio la 9-an de januaro 475, aŭ post ekscii pri la komploto aŭ post konvinkiĝo de Verina, ke lia vivo estas en danĝero. Bazilisko la 1-a konvinkis la senaton proklami lin imperiestro, anstataŭ Patricion.

Imperiestro Bazilisko la 1-a rapide perdis subtenon en Konstantinopolo pro pezaj impostoj, herezaj ekleziaj politikoj, kaj natura katastrofo rigardata kiel signo de dia kolero fare de li mem. Dum la leviĝo de Bazilisko estis laŭleĝa, ĉar uzurpoj konfirmitaj de la senato estis konsiderataj legitimaj, tiaj difektoj ne okazis dum pli ol jarcento en la Orienta Romia Imperio. Krome, li estis politike nekompetenta kaj kaprica, kaj tio kostis al li multon el populara subteno.

Kvankam Bazilisko la 1-a estis komence subtenata de la elitoj de la Orienta Romia Imperio, li neniam akiris favoran reputacion inter la simpla popolo, malfortigante lian legitimecon, pro siaj konfliktoj kun la Patriarko de Konstantinopolo, Akacio reduktis lian subtenon de la popolo de Konstantinopolo, kiu estis forte kalcedonana. Bazilisko estis devigita pagigi pezajn impostojn pro la preskaŭ bankroto de la Imperio, kaj vendis publikajn postenojn por mono.

Li uzis la "praefectus urbi" Epinicus, iaman aliancanon de Verina, por ĉantaĝi monon de la eklezio. Verina turnis sin kontraŭ la imperiestro Bazilisko post la ekzekuto de sia amanto kaj komencis konspiri por revenigi Zenon al la povo, ŝi poste serĉis rifuĝon en Blakerno. Oni ne scias, ĉu ŝi fuĝis ĉar ŝi jam komencis konspiri la renverson de Bazilisko kaj timis, ke li malkovrus la planon, aŭ komencis subteni la revenon de Zenono post ŝia fuĝo. Ŝi restis tie ĝis post la morto de la imperiestro Bazilisko.

Imperiestro Bazilisko la 1-a igis Armaton "magister militum praesentalis" supoze ĉe la insisto de sia edzino Zenona. Tio metis Teoderikon Strabonon kontraŭ li, ĉar li malamis Armaton (Armato estis la patro de Bazilisko la Juna). Armato ankaŭ fariĝis konsulo en 476, kune kun imperiestro Bazilisko la Juna. Ilo kaj Trokundo, kiuj sieĝis Zenonon en Izaŭria, transfuĝis liaflanken.

Ilo, eble kuraĝigita de sia influo sur Zenono, pro la malliberigo de sia frato, aranĝis alianciĝi kun li kaj marŝis al Konstantinopolo kun iliaj kombinitaj fortoj.

Imperiestro Bazilisko ordonis al Armato preni komandon de ĉiuj trupoj en Trakio kaj Konstantinopolo, same kiel la palacan gardistaron, kaj li gvidis ilin. Malgraŭ sia ĵuro pri lojaleco, Armato perfidis Baziliskon la Maljunan kiam Zenono proponis fari lin "magister militum praesentalis" porviva, kaj lian filon Baziliskon la Junan kroni kiel cezaro kaj heredanto.

## Cezarigo
Bazilisko la Juna verŝajne vojaĝis kun sia patro Armato, kaj tiel survoje al Konstantinopolo. Bazilisko estis kronita cezaro ĉe la imperiestra palaco de Niceo fine de 476. La historiisto Brian Croke rimarkigas, ke la kronado estis "sendube kun la tuta kutima rito kaj splendo." Zenono kaj Bazilisko tiam prenis ŝipon al Konstantinopolo, dum Armato marŝis en Isaŭrion. Zenono kaj Bazilisko eniris Konstantinopolon sen kontraŭaĵoj en aŭgusto 476.

Bazilisko la Maljuna kaj lia familio fuĝis kaj rifuĝis en preĝejo, forirante nur post kiam Zenono promesis ne ekzekuti ilin. Zenono ekzilis ilin al Limnae en Kapadocio, kie ili estis malliberigitaj en sekiĝinta cisterno kaj lasitaj malsati ĝis morto. Laŭ iuj fontoj, ili ankaŭ estis senkapigitaj.

Zeno kaj Bazilisko tiam oficis ludojn okazigitajn ĉe la Hipodromo de Konstantinopolo kaj laŭdis la venkajn ĉarrajdantojn, kion Croke nomis "kutima sed esenca gesto por plifortigi legitimecon". Konsiderante la kontestatajn politikajn asociojn de lia nomo, ĝi eble estis ŝanĝita al Leono, kaj eble referita tiel sur moneroj.

Croke komentas, ke post kiam Zenono restis iom da tempo en Konstantinopolo, li komencis konsideri la pozicion de Armato, kaj taksis, ke lia subteno estis "ekstreme malforta". Armato promesis servi la antaŭan imperiestron, nur por perfidi lin kiam li sentis ŝancon por antaŭenigo. Kun Bazilisko ne nur kiel cezaro de la imperio sed ankaŭ kiel deklarita heredanto, Croke komentas, ke Zenono certe vidis, ke Armato eble konsiderus labori por akceli la sinsekvon forigante Zenon.

Farante decidan agon, Zenono mortigis Armaton, sed ŝparis la vivon de la juna Bazilisko. Bazilisko anstataŭe estis sendita por iĝi lektoro ĉe preĝejo en Blakerno sur la Ora Korno. Croke konsideras ĉi tion "sekura kaj kutima agmaniero", notante la lastatempajn precedencojn de la okcidentaj romiaj imperiestroj: Avito (reg. 455–456), sendita por iĝi episkopo de Piaĉenco, kaj Glicerio (reg. 473–474), kiu estis farita episkopo de Salona. Li plue notas, ke la juna aĝo de Bazilisko ne estus malhelpo, ĉar ne estis malofte tiutempe, ke lektoroj estis junaj.

La rakonto pri la dungado de Bazilisko kiel lektoro estas transdonita nur de la tiutempa historiisto Kandido Izaŭro, kies verkon konservis Fotio. Teofano la Konfesprenanto, skribante bazitan sur fidinda fonto — kiun Croke rimarkigas eble kiel perditaj fragmentoj de Johano Malalaso — klarigas, ke estis la edzino de Zenono, Ariadna, kiu propetis por Bazilisko pro iliaj devenoj, ĉar ŝi estis kuzino de Armato. La daŭro de la oficperiodo de Bazilisko ĉe Blakerno estas nekonata, sed Bazilisko la Juna poste fariĝis la episkopo de Ciziko, kaj laŭdire estis tre kapabla.

Croke supozas, ke ĉi tiu historio signifus, ke estis du aŭ tri jardekoj post sia detronigo, ke Bazilisko fariĝis episkopo, inter la aĝo de tridek kaj kvardek. Post ĉi tiu punkto, malmulte estas konata pri Bazilisko. Oni ne scias, kiam li mortis, aŭ ĉu li restis episkopo ĝis sia morto, sed li verŝajne vivis ĝis la regado de Justiniano (regado 453–527). La teorio, ke li tenis la postenon de episkopo pli poste en sia vivo, estas eksplicite deklarita de Nikephoros Kallistos Xanthopoulos, uzante nun perditajn tiutempajn fontojn. Li eble retiriĝis de preĝejo en Konstantinopolo, eble en Blakerno, post servado kiel episkopo de Ciziko.

## Ebla rilato kun Leono la 2-a
La Kroniko de Viktoro de Tunnuna, kiun Croke konsideras "relative zorgema kaj preciza verko", enhavas enskribon kiu kontraŭdiras la historion de la morto de Leono la 2-a, deklarante ke Leono ne mortis en 474, sed prefere lia patrino Ariadna timis pri lia vivo kaj anstataŭigis lin per similaspektanta junulo. Laŭ ĉi tiu rakonto, Leono estis kaŝita en loka preĝejo, kaj vivis ĝis la regado de Justiniano la 1-a (482-565).

Croke rimarkas, ke estas pridubinde, ke la rakonto aperu en fonto per tia kvalito, precipe de viro, kiu vivis en monaĥejo en Konstantinopolo mem dum la regado de Justiniano la 1-a. Li plue rimarkas, ke la rakonto ŝajnas esti ripetata tra la monaĥejoj de la ĉefurbo — kaj eble stratoj — kaj tial estis disvastigita rekte al Viktoro, sufiĉe fidinde, ke li kredis, ke ĝi estas ĝusta. Croke rimarkas, ke se Bazilisko vivis ĝis la regado de Justiniano, li estus plej malfrue en siaj mezaj kvindekoj, kaj verŝajne figuro, kiu altiris "lokan famon kaj atenton" kiel detronigita imperiestro.

Malgraŭ tio, lia klerikala rolo forigintus ajnan minacon, kiun li reprezentis al Justiniano. Croke komentas, ke la koincido inter Bazilisko kaj la rakonto ĉirkaŭ Leono estas "suspektinda": Kie Leono estis knabo-imperiestro supozeble kaŝita en preĝejo en la ĉefurbo, laŭ instigo de Ariadna, Bazilisko pruvis esti la vera knabo-imperiestro. Viktoro deklaras, ke la supozeble postvivanta Leono estis ordinita membro de la regula eklezio, prefere ol nura monaĥo. Li sugestas, ke Leono vivis nur ĝis la frua regado de Justiniano.

Kiel Croke notas, neniu alia figuro povus esti la pluvivanta Leono: neniu alia imperiestro aŭ rivala pretendanto vivis dum la regado de Justiniano, des malpli la pli malgranda nombro da knabaj imperiestroj. Pro ĉi tiuj kialoj, Croke konkludas, ke ne ekzistas "valida kialo" malakcepti la informojn donitajn de Viktoro, kaj ke anstataŭ kompliki la aferon per postulado, ke Bazilisko ankaŭ estu nomata Leono, se eble pruvita vera, "provizus la plej kontentigan solvon ĝis nun al fifama enigmo de la malfrua romia numismatiko".

La aparta enigmo rilatas al la kontinueco de la eldonita monero: Kiam Leono la 1-a unue levis Leonon la 2-a al la rango de aŭgusto, la eldonitaj solidoj prezentis ambaŭ. Dum la sinsekvo de eventoj inkluzive de mortoj kaj ribeloj, solidoj kronologie portis la bildojn de Leono la 2-a sole, Leono la 2-a kaj Zenono, Zenono mem, Bazilisko, Bazilisko kaj Marko (465-476), kaj poste reen al Zenono. Tamen, solidoj kaj tremisoj (ormoneroj) datitaj el la periodo post la regado de Bazilisko portas la bildon de imperiestro Zenono kaj cezaro Leono.

Pluraj akademiuloj prezentas klarigojn por la moneroj: Kelkaj pli fruaj modernaj akademiuloj sugestas pli fruan atribuon al la komuna regado de la imperiestroj Zenono kaj Leono la 2-a, kaj la numismato Oscar Ulrich-Bansa (1890-1982) atentigas, ke sen historiaj registroj, Leono la 2-a kaj Zenono estis komune levitaj al la pozicio de cezaroj sub Leono la 1-a. Tamen, posta esplorado refutis ĉi tiujn teoriojn per pozitiva datigo de la moneroj al periodo post la regado de Bazilisko kaj Marko: pluraj el la tremisoj estis monerigitaj de stampilo, kiu pli frue produktis monerojn por Bazilisko kaj Marko, kaj kontinueco ekzistas inter la du bildigoj.

Pro ĉi tiuj kialoj, la numismato John Kent deklaras "Klare, Zenono kaj Leono... estis aŭ samtempuloj kun, aŭ tuj sekvis, la regadon de Bazilisko kaj Marko". Ĉar ne ekzistas ekzistantaj moneroj datiĝantaj de la komuna regado de imperiestro Zenono kaj cezaro Bazilisko, kelkaj datigas la antaŭajn monerojn al ĉi tiu periodo. Ekzemple, la frua numismato Nicolas Damas Marchant (1767-1833) estis akceptita de la bizancisto Ernst Stein, kaj implicite de la aŭtoroj de la Prozopografio de la Malfrua Romia Imperio.

Tamen, lastatempa numismata esplorado tendencis akordiĝi kun la konkludo de Kent — ke ĉi tiuj moneroj reprezentas Zenonon kaj Leonon, alie nekonatajn filojn de Bazilisko — kiuj levis ilin al cezaroj kiam li levis Markon al aŭgusto. Estas konate, ke Bazilisko havis aliajn infanojn, kvankam iliaj nomoj perdiĝis.

Li argumentas la eblecon, ke la moneroj reprezentas komplementajn monerojn, anstataŭ postajn, kaj agnoskas, ke neniu "dokumenta pruvo" ekzistas, sed postulas, ke Zenono kaj Leono ambaŭ estas verŝajnaj nomoj por la filoj de Bazilisko, ĉar li estis edzo de Zenonida kaj frato de la vidvino de Leono la 1-a.

Croke argumentas, ke la nevolemo de Kent jese deklari, ke Zenono kaj Leono reprezentas filojn de Bazilisko, estas komprenebla, ĉar preskaŭ ne ekzistas literatura pruvo, ke iuj el liaj aliaj infanoj estis eĉ virsekaj, krom la strangeco, ke la muldiloj de Bazilisko kaj Marko estis forstrekitaj, se ili ja estas komplementaj moneroj. Tial, Croke konsideras la teorion de Kent "minimume nekonkludebla".

Croke proponas klarigon, ke Viktoro, aŭ la tradicio, kiun li sekvis, estis metita en situacion, kie li devis klarigi la ĉeeston de iama knabo-imperiestro nomita Leono fronte al sia morto, kaj tiel li estis devigita mencii la unuan por klarigi la duan.

Tial eblas, argumentas Croke, ke la komuna scio de la orientromioj, forgesinte pri la mallonga regado de la juna Bazilisko - ankaŭ konata kiel Leono - inventis rakonton, ke Leono la 2-a postvivis por klarigi la ekziston de la iama knabo-imperiestro.

Croke asertas, ke Viktor kompreneble dubus la establitajn faktojn ĉirkaŭ Leono la 2-a, konkludante, ke la rakonto ne reprezentas konscian inventon, sed prefere la plej bonajn klopodojn de kronikisto. La rakonto eble servos almenaŭ por konfirmi, ke la juna Bazilisko regis sub la nomo de Leono kaj vivis dum la regado de Justiniano.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 470
Kategorio:Mortintoj en 476
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Turkio
Kategorio:Mortintoj en Turkio
Kategorio:Romiaj regantoj
Kategorio:Romiaj militistoj
Kategorio:Romiaj imperiestroj
Kategorio:Historio de Romo