Praĉelo

alternative=Oni vidas du fotojn pri praĉeloj. La una estas pri sendistingaj praĉeloj. La dua estas  pri nervaj praĉeloj.|eta|Homaj embriaj praĉeloj : A : sendistingaj praĉeloj. B : nervaj praĉeloj
**Praĉeloj**, aŭ **stamĉeloj**, estas korpaj ĉeloj, kiuj ankoraŭ ne estas diferencitaj. Tio signifas, ke ili ne estas specialigita por organisma funkcio (kiel ekzemple hepatoĉelo); sekvas, ke ili povas evolui al aliaj specoj de ĉeloj kaj multiĝi per mitozo. Oni povas akiri praĉelojn el la sango de la umbilika ŝnuro.

Multaj esploristoj kredas, ke praĉeloj revolucios medicinon, permesante al kuracistoj ripari specifajn histojn aŭ kultivi organojn.

## Formoj 
Ekzistas du formoj:

### Embriaj praĉeloj 
Embriaj praĉeloj (mallongigo **ES-ĉeloj** pri embriaj stam-ĉeloj, aŭ ankaŭ foje **ET-ĉeloj** pri embriaj trunkaj ĉeloj, vidi la paragrafon "Rete en Eo") havas du tipojn.

:1. tiuj, el kiuj konsistas embrio ĝis fazo kun 8 ĉeloj: El tiuj ĉeloj evoluas poste ĉiuj ĉelformoj de la estiĝontaj organismoj. Oni nomas ilin pro tio **totipotentaj**. Al la totipotentaj praĉeloj apartenas kompreneble ankaŭ la fekundigitaj ovoloj.

:2. praĉeloj el la blastula fazo nomitaj **pluripotentaj**: el ili povas diferenciĝi ĉiuj korpoĉeloj de la ĉefaj histotipoj (endodermaj (moruloj de la digesta sistemo), mezoderma (muskoloj, ostoj, sangoĉeloj) kaj ektodermaj (haŭtaj ĉeloj kaj nervaj ĉeloj)), sed la placento ne plu. Oni distingas inter:
:* la veraj embrionaj praĉeloj (ES-ĉeloj) el la interna ĉelmaso de la blastulo,
:* EG-ĉelo (*Embryonal Gonad*),
:* EC-ĉeloj (*Embryonal Carcinoma*).

### Adoltaj praĉeloj 
Adoltaj praĉeloj, ankaŭ nomataj *somatikaj* (el greka Σωματικóς, "la korpo") praĉeloj, estas praĉeloj, kiuj subtenas kaj riparas la histojn en kiuj ili troviĝas.. Ili povas esti trovitaj en histoj de plenkreskuloj kaj ankaŭ de infanoj.

*Pluripotentaj adoltaj praĉeloj* estas maloftaj kaj ĝenerale malnombraj, sed ili povas troviĝi en la sango de la umbilika ŝnuro kaj aliaj histoj..

La plejmulto da adoltaj praĉeloj havas restriktan agokampon. Oni diras, ke ili estas **multipotentaj**, t.e. ili povas evolui en plurajn specojn de ĉeloj, sed nur tiujn de proksime parenca familio de ĉeloj.

Traktadoj de adoltaj praĉeloj estis sukcese uzitaj dum multaj jaroj por trakti leŭkemion kaj rilatajn osto-/sango- kancerojn per medolotransplantado. Adoltaj praĉeloj estas uzataj ankaŭ de bestkuracistoj por trakti tendenajn kaj ligamentajn lezoj de ĉevaloj.

La uzo de adoltaj praĉeloj en esplorado kaj terapio ne estas tiel kontestita kiel la uzo de embriaj praĉeloj, ĉar la produktado de adoltaj praĉeloj ne postulas la detruon de embrio. Aldone, en kazoj pri kiuj adoltaj praĉeloj estas liveritaj de la ricevonto (oni parolas pri *aŭtogreftado*), la risko de malakcepto estas esence neekzistanta. Konsekvence, la usona registaro financas pli la esploradon pri adoltaj praĉeloj..

## Praĉela medicino 
Ankaŭ la plenkreskuloj havas specifajn praĉelojn, kiun oni povas uzi en medicinon. Oni uzas jam ekde 30 jaroj la praĉelojn de la osta medolo por kuraci leŭkemion kaj ankaŭ limfomojn. Dum la kemiterapio, la plimulto da la kreskantaj ĉeloj — sanaj kaj malsanaj korpaj ĉeloj — iĝas grave detruitaj. Pro tio, oni forigas la praĉelojn el la osta medjolo antaŭ la operacio kaj post fino de la procedo, denove aldonas ilin. Tiuj praĉeloj do produktas denove grandan mason je ruĝaj kaj blankaj globuloj, tiel la sango restas sana.

## Praĉela esplorado 
La praĉelaj esploroj kun embriaj estas tre esplordonaj, sed samtempe tre diskutitaj pro etikaj pensoj. Oni eksperimentas per la praĉeloj por produktigi haŭtajn, korajn (muskolajn), nervajn ktp. ĉelojn.

Kazutoshi Takahashi kaj Shinya Yamanaka de la Universitato de Kioto kaj sciencaj esploristoj de la Universitato de Wisconsin raportis respektive en 2006 kaj 2007 en la revuoj Cell kaj Science, pri sukceso transformi korpajn ĉelojn de maturaĝaj homoj en *induktitajn pluripotentajn stamĉelojn* (iPS). Fakte estas kvar centraj, ripozantaj genoj, kiuj estas aktivigitaj en la ĉeloj, tiel ke ili evoluas en staton de embriaj ĉeloj. De la artefarite reprogramitaj ĉeloj, la esploristoj povis kultivi maturigitajn praĉelojn en petri-plado, ekz. pri ĉeloj de kora muskolo kaj nervaj ĉeloj.

## Plantoj 
Ankaŭ la plantoj posedas praĉelojn. Tiuj troviĝas ĉe la pinto de la ŝoso en la t.n. pinta meristemo same ĉe la radikaj pintoj en la radika meristemo.

## Rete en Eo 
* Ĉu permesate --- objektigi homan vivon? Kio estas ET-ĉelo?

## Referencoj 
Kategorio:Ĉeloj
Kategorio:Embriologio
Kategorio:Genetiko