open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rjukju-reĝlando

**Rjukju-reĝlando** (rjukjue:  rūchū－kuku, tradici-ĉine: , pinjino: , japane:  ryūkyū-ō-koku; oficiale  [rjūkjū-koku]) estis antikva kaj unuiĝinta reĝlando de 1429 ĝis 1879, iam estis dependa lando de Ming-dinastio kaj Qing-dinastio de Ĉinio. En komenco de 17-a jarcento, ĝi iĝis dependa lando de Satsuma. Ĝi iĝis parto de Kagoŝima en 1871. En 1872, Rjukjuo iĝis Rjukju-Han. En 1879, ĝi estis aneksita de Japanio.

La plej granda teritorio de ĝi en la historio, inkludis: Amami-insuloj, Okinavaj insuloj, Sakiŝima-insuloj (escepte de Daito-insuloj kaj Senkaku-insuloj). La areo estas nomata Rjukju-insuloj.

## Vidu ankaŭ 
* Rjukjuanoj
* Rjukjua lingvaro
* Rjukjua eritako

## Eksteraj ligiloj 
* Ĉefa Historio de la Uchinanchu (Okinawans) 

eta|maldekstra|380ra|Palaco en Shuri
eta|maldekstra|380ra|Sendito de Qing-dinastio en Rjukjuo
eta|maldekstra|380ra|Palaca muziko de Rjukjuo


Kategorio:Historio de Ĉinio
Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Azio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1420-1429
Kategorio:Aperis en 1429
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1879
Béla Csiszér

**CSISZÉR Béla** (ĉise:r) estis hungara instruisto, laŭreato de Ŝtat-premio (1970). Li naskiĝis en Resicabánya la 26-an de marto 1919 kaj mortis en Berettyóújfalu la 17-an de oktobro 1985.

## Premioj, distingoj 
* 1958 - Eminenta Instruisto.

## Biografio 
Béla Csiszér translokiĝis en 1925 kun siaj gepatroj Hungarujon. Li havigis diplomon de instruisto en Porintruista Instituto de Nagykőrös en 1940. Li instruis en 1940-41 en Alcsútdoboz, ekde 1941 ĝis sia pensiuliĝo (1979) en Derecske. En 1944-45 li estis soldato, poste militkaptito. En 1954 li havigis diplomon de instruisto por ĝeneralaj lernejoj en Eger, ekde 1954 li estis fakinspektoro, ekde 1957 gvidfakinspektoro en departemento Hajdú-Bihar.

## Lernolibroj 
* Lernolibro pri historio por la 8-a klaso de ĝeneralaj lernejoj (kun Gusztáv Sári) aperis en kvin eldonaĵoj.

Kategorio:Hungaraj instruistoj
La homo; la vojaĝoj

***La homo; la vojaĝoj*** (originale *O homem; as viagens*, en la portugala) estas poeziaĵo de la brazila poeto Carlos Drummond de Andrade. Tiu poeziaĵo aperis unuafoje en la libro *As impurezas do branco* ("La malpuraĵoj de la blanko"), eldonita en 1973. Ĝi troviĝas en Esperanto sub la titolo "La homo; la vojaĝoj", tradukita de Aloísio Sartorato, en la antologio Brazila Esperanta Parnaso, eldonita en 2007.

## Analizo
En "La homo; la vojaĝoj" Carlos Drummond de Andrande faras ian resumon sub la formo de pensemo kaj diveno pri la homa estonteco post la vojaĝo al la Luno, okazinta kelkajn jarojn antaŭ ol la verkado de tiu poeziaĵo, en 1969. La homo estas traktita kiel elstara esploristo, scivolema, nesatigebla, tamen ĉar ignoranta sian propran naturon, sian propran animon. Rimarkendas, ke per "homo" la poeto ne celas unu individuon, sed la tutan homaron. Do, kiam li mencias la internan esploron ("La malfacila, la danĝerega vojaĝo / enen de si mem"), li ne celas vojaĝon de individuo enen de si mem, sed de homo en homon, ne nur por memkomprenado, sed por kunkomprenado, kvazaŭ la homaro estus unu sola estulo. Tion atestas la lastaj versoj de la verkaĵo: "(...) eltrovante interne de si mem / la eternan kaj nesuspektatan ĝojon de / kunvivado".

## Eksteraj ligiloj
**O homem; as viagens*, originala portugallingva versio

Kategorio:Poezio de Carlos Drummond de Andrade
Kategorio:Poemoj
E85

La mallongigo **E85** povas esti:

* Eŭropa vojo
* bruligaĵo (fuelo) kiu konsistas el 85% da etanolo kaj 15% da benzino (vidu: bioetanolo)
* evoluiga kodo de la aŭtomobila firmao BMW AG por la modelo *BMW Z4*, kiu estas produktita ekde 2003

Kategorio:Mallongigoj
Károly Farkas

**FARKAS Károly** (farkaŝ) estis hungara labormovada politikisto. Li naskiĝis en Resicabánya en 1843 kaj mortis en Budapeŝto la 16-an de februaro 1907.

## Biografio 
Farkas havis rolon en estigo ĝenerala Laboristasocio kaj Laboristinstruada Asocio. Li establis en 1870 la Ĝeneralan Laboristan Kason por Malsanuloj kaj Invalidoj. Li partoprenis en Hago la kongreson de 1-a Internacionalo. Li staris flanke de Karl Marx kaj li luktis kontraŭ la anarkistoj. En la procezo de malfideleco li estis unu el ĉefakuzitoj. Post liberiĝo li estis kunulhelpinto de Leó Frankel en la fondado de Hungaruja Ĝenerala  Laborista Partio. En komenco de 1873 li eldonis kune kun Antal Ihrlinger la gazeton *Munkás Heti Krónika* (Laborista Semajna Kroniko). En la komenco de la 90-aj jaroj li subtenis Pál Engelmann, pli poste li laboris por la evoluigo de laboristasekurado.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
DDGS

**Sekigitaj distilitaj grenoj** (*Dried Distillers Grains with Solubles*, DDGS) estas cereala kromprodukto de la distilada proceso.

La grenoj havas du ĉefajn fontojn: la tradicia el bierfarejoj aŭ pli nova el etanolaj plantoj (bioetanolo). Ĝi estas produktita en distilejoj per sekigo de restaĵoj kaj uzata kiel furaĝo (en formo de peleto) por ekz. remaĉuloj, precipe por laktobovo.

## Enteno 
1&nbsp;kg DDGS ĉe 90&nbsp;% sekmaso entenas:

* 300&nbsp;g proteino
* 65&nbsp;g krudfibro
* 60&nbsp;g graso

## Tipoj 
* Distillers Dried Solubles (DDS)
* Distillers Dried Grains (DDG)
* Condensed Distillers Solubles (CDS)
* Distillers Wet Grains (DWG)
* Distillers Dried Grains with Solubles (DDGS)

Kategorio:Furaĝo
József Liska

eta|dekstra|250px|József Liska
**LISKA József** (liŝka) estis hungara prielektra inĝeniero, teknikuniversitata profesoro, ano korespondanta de la Hungara Scienca Akademio (1958), laŭreato de Kossuth-premio (1954). Li naskiĝis en Resicabánya la 6-an de aprilo 1883 kaj mortis en Budapeŝto la 20-an de marto 1967.

## Biografio 
Liska studis en teknikuniversitatoj de Vieno, Budapeŝto kaj Karlsruhe li havigis diplomon de inĝeniero en 1907, en 1908 diplomon de teknikdoktoro. Reveninte li estis ĝis 1939 ĉefinĝniero en diversaj entreprenoj, respektive direktoro. En 1919 li iĝis privatprofesoro, ekde 1939 en katedro pri elektrotekniko vicprofesoro, ekde 1942 en la katedro pri elektromaŝinoj kaj mezuradoj. Li estis dum pluraj jaroj ĉefredaktoro de revuo *Elektrotechnika*.

## Verkoj ĉefaj 
* *Nagyfeszültségű egyenáramú motorok nagyvasúti lokomotívokban való alkalmazása* (Elektrotechnika, 1913. Li estis premiita per Zipernowsky-premio de Elektrotechnikai Egyesület);
* *Villamosgépek vektorábrái* (Bp., 1945);
* *Váltakozó áramok elmélete* (kun Gyula Retter, Bp., 1953);
* *Villamosgépek* (I – V. Bp., 1948 – 60).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Liska, J
Liska
Liska
Tri Antikvaj Regnoj de Koreio

eta|dekstra|200ra|Mapo
La **Tri Antikvaj Regnoj de Koreio** estis Kogurjo, Baekje kaj Silla. Silla fine venkis la aliajn du regnojn, Baekje en 660 kaj Kogurjo en 668. Poste, ĝi iufoje estas nomata Unuiĝinta Silla kiu ampleksis plejparton de la korea duoninsulo.

La rivero Han kaj ties ĉirkaŭa areo ludis gravan rolon en la historio de Koreio. La Tri Antikvaj Regnoj de Koreio klopodis ekkontroli la teron kie nun estas Seulo, kiam la rivero estis uzata kiel komercvojo al Ĉinio (tra la Flava Maro).

## Referencoj 
Kategorio:Historio de Koreio
Koreio, Tri Antikvaj Regnoj
Riĉard Viktorov

**Riĉard Nikolajeviĉ VIKTOROV** (, naskiĝis la  en Tuapse, Rusio; mortis la  en Moskvo, Rusio) estis elstara sovetia kino-reĝisoro. Li estis laŭreato de Ŝtata Premio de RSFSR kaj de la premio "Fratoj Vasiljev".

## Biografio 
Estante adoleskanto, R.Viktorov fuĝis al armeo, batalis dum la tuta Dua Mondmilito, estis vundita. Post la milito li studis en filologia fakultato de Lvova universitato. Baldaŭ li komprenis, ke lin logas kinematografo, do li studentiĝis al la reĝisora fakultato de la Tutsovetia Ŝtata Instituto pri Kinematografio, kie li lernis ĉe Sergej Jutkeviĉ.

Post la fino de la instituto Riĉard Viktorov laboris en la kin-produktejo "Belarusfilm" (Minsko), poste — en la studio de porinfanaj kaj porjunularaj filmoj "Maksim Gorjkij" (Moskvo).

Li iĝis pioniro de sciencfikcio en sovetia kinematografo. Liaj filmoj "Moskvo-Kasiopeo" (+ daŭrigo "Adoleskantoj en la Universo") kaj "Per aspera ad astra" laŭ profundeco de levitaj problemoj (degenero de homo en kondiĉoj de tuj plenumataj deziroj, tutgloba varmiĝo kaj baldaŭa ekologia katastrofo pro elĉerpo de naturrezervoj) grave antaŭis sian tempon. En la 1970-aj jaroj, ne havante modernajn teknikajn rimedojn, li sukcesis krei absolute versimilajn bildojn kaj scenojn pri kosmo, senpezeco k.a. — tiel ke eĉ kosmonaŭtoj apenaŭ kredis, ke ne temas pri dokumenta filmado.
Tiuj filmoj ricevis plurajn premiojn kaj estas ĝis nun ŝatataj en Rusio kaj aliaj landoj.

Rimarkindas ankaŭ liaj primilitaj filmoj — "Tria misilo", "Obelisko" (ambaŭ laŭ la noveloj de belorusa verkisto Vasil Bykaŭ), kiuj montras altan humanecon kaj absolutan neakcepteblon de milito; en la filmo "Adolesko" gravas la temo de memoro pri milito.

R. Viktorov mortis dum produktado de la filmo "Kometo" (tiun filmon finfaris alia reĝisoro, Jurij Ĉulukin). Lia epitafo tekstas: “EN VIA ARTO VI RESTOS ETERNA, SAMKIEL ETERNAS ESPLORADO DE KOSMO”...

Asteroido n-ro 8717 (1995 SN29) estas nomita honore al li "8717 Richviktorov".

## Notoj kaj referencoj 
## Filmoj 
# 1958 — *На зелёной земле моей* ("Sur mia verda tero")
# 1960 — *Впереди крутой поворот* ("Antaŭ ni estas abrupta vojturno")
# 1963 — *Третья ракета* ("Tria misilo")
# 1965 — *Любимая* ("Amata")
# 1968 — *Переходный возраст* ("Adolesko")
# 1970 — *Переступи порог* ("Transpaŝu la sojlon")
# 1973 — *Москва—Кассиопея* ("Moskvo—Kasiopeo")
# 1974 — *Отроки во Вселенной* ("Adoleskantoj en la Universo")
# 1976 — *Обелиск* ("Obelisko")
# 1980 — *Через тернии к звёздам* ("Per aspera ad astra")
# 1983 — *Комета* ("Kometo") - finfarita de Jurij Ĉulukin.

## Eksteraj ligiloj 
* Filmoj de R.Viktorov - priskribo (eo)
* Retejo memore al R.Viktorov (ru)
* Riĉard Viktorov en la retejo IMDB (en)

Kategorio:Rusiaj reĝisoroj
Grábóc

**Grábóc** [grAbOc] estas malgranda vilaĝeto kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Bonyhád.
300ra|eta|dekstra|Ortodoksa abatejo kaj preĝejo en Grábóc
300ra|eta|dekstra|Katolika preĝejo kaj golgoto en Grábóc

## Bazaj informoj 
* Areo: 14 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.2895/18.608
* Loĝantaro: 200
* Poŝtkodo: 7162
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
Grábóc situas en valo de rojo, fine de sakovojo. Szekszárd troviĝas 15, Bonyhád 8&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
En la 14-a jarcento abatejo fondiĝis. En 1580 serbaj rifuĝintoj alvenis el Dalmatio, kiuj en 1741 fondis ortodoksan abatejon. Poste ankaŭ germanoj alvenis. Iliaj posteuloj estis deportitaj al Germanio post la 2-a mondmilito, dume rifuĝintaj hungaroj alvenis. Dum la socialismo en la funkcianta ortodoksa abatejo vivis en ekzilo la bulgara ĉefreligiulo. La serba abatejo ankaŭ nun funkcias kaj samtempe estas kermesejo.

Vilaĝservo estas migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika Preĝejo Ĉieliro de Maria (Grábóc) de 1795
* golgoto apud la preĝejo
* baroka Serba ortodoksa preĝejo (Grábóc), ankaŭ abatejo kaj pilgrimloko
* ruinaĵo de abatejo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Baekje

eta|dekstra|Baekje.
eta|maldekstra|Adorujo, simbola artaĵo de Baekje.
**Baekje** estis unu el Tri Antikvaj Regnoj de Koreio. Plimalpli antaŭ 2 miljaroj, Kogurjo konkeris kaj Baekje kaj Silla kaj unuigis Koreion per la luktosporto nuntempe konata kiel Tekvondo.

Baekje fondiĝis per Onjo ĉe Wiryeseong (nuntempe en suda Seulo). Baekje, kiel Kogurjo, pretendis posti Buyeo, ŝtato fondita en nuntempa Manĉurio.

Kategorio:Historio de Koreio
Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 7-a jarcento
Kategorio:660
Piroska Makkai

**MAKKAI Piroska** [makai piroŝka] *Medve Andrásné* (naskita la 23-an de februaro 1910 en Domány; mortinta en 1998 en Budapeŝto) estis rumanuja hungara grafikistino kaj pentristino. Ŝi estis la pli aĝa fratino de reformita pastro, etnografo, redaktoro Endre Makkai.

## Biografio 
Piroska Makkai finis la mezlernejon en Petroşani (1929), ŝi studis arton en Kluĵo en Belarta Altlernejo de Kluĵo kaj Temeŝvaro (1933), iom da tempo ŝi laboris en Porcelanfabriko Iris de Kluĵo (1933-34), poste ŝi plustudis en la budapeŝta Belarta Altlernejo (1935). Ŝi estis mezlerneja instruistino en Oradea, Reghin, Baia Mare, kie de lasta loko ŝi organixis en 1949 pentristlernejon. En 1956 ŝi translokiĝis Hungarujon kaj ŝi estis desegninstruistino ĝis sia pensiuliĝo (1965). Ŝi estis anino de Barabás Miklós Céh.

## Ekspozicioj
*Kluĵo, Baia Mare, Lupény, Prago, Moskvo kaj Sofio;
*Korunk Galerio (1981).

## Albumoj 
**Az asszony* (antaŭparolo de László Szabédi, Méhkas kiadás, Kv. 1943); 
**Toldalag* (antaŭparolo de Jenő Szentimrei, Nb. 1944).
**21 fametszet* (ksilografaĵoj). Aperis okaze de 200-a datreveno de naskiĝo de János Bolyai, Válasz Könyvkiadó, 2002. 
## Libro
**Fiú és apa* / Son and Father:*Bolyai János és Bolyai Farkas életéből* fába metszette M. Makkai Piroska Weszely Tibor; M. Makkai Piroska, Heti Válasz Lap- és Könyvkiadó

## Eksteraj ligiloj
*Ksilografoj
## Fonto
*Artportalo.hu 

Makkai, P
Kaspar Capparoni

[295px|eta|Kaspar Capparoni (maldekstre) kun [Denise Zich kaj Martin Weinek]]
**Gaspare "Kaspar" CAPPARONI** (* 1-an de aŭgusto 1964 en Romo) estas itala aktoro.

Lia patro estis kirurgo, lia patrino instruistino por germana lingvo el Sexten en Pustertal.

Li debutis en la aĝo de 18 jaroj en teatro, kie li kunlaboris kun Giuseppe Patroni Griffi. Pli poste komenciĝis lia kinokariero kun filmoj kiel *Phenomena* (1984) sub la reĝisorado de Dario Argento.

Pliaj filmaj produktaĵoj estis:
* *Colpi di Luce* (1985), de Enzo G. Castellari
* *Gialloparma* (1999) sub la reĝio de Alberto Bevilacqua,
* *Encantado* (2002) reĝio de Corrado Colombo
* *Il ritorno del Monnezza* (2005) de Carlo Vanzina,
* *Two Families* (2007)
* *Il Sole nero* kun Valeria Golino (2007).

Li laboras samtempe ankaŭ por diversaj TV-produktaĵoj:

* la sapopero *Ricominciare* (2000),
* la miniserio *Piccolo Mondo Antico*,
* la TV-produktaĵo *Incantesimo 4* (2001)
* *Elisa di Rivombrosa* (2003)
* *La Caccia* (2005), miniserio de Massimo Spano
* la iom drama kaj  populara serio *Capri* (2006),
* *Donna Detective* (2007), sub la gvidado de Cinzia TH Torrini
* *Kommissar Rex
* *Capri 2'' (2007), Reĝio Andrea Barzini kaj Giorgio Molteni.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Kaspar Capparoni (it./ angl.)
* Retpaĝo ORF pri la nova komisaro

Kategorio:Italaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1964
Kategorio:Viroj
Fajrdorsuloj

La **Fajrdorsuloj** estas grandaj pegoj, tio estas birdoj de la familio de Pegedoj kaj subfamilio Picinae kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en tropika suda Azio. Ili prenas sian nomon el la orkoloraj aŭ ruĝecaj dorsoj.

Fakte tiu nomigo korespondas al du genroj, nome *Dinopium* kaj *Chrysocolaptes*, kiuj en estas tre parence rilataj. La unua estas pli rilata al la enigmecaj pegedoj *Meiglyptes* kaj eble al la *Hemicircus* kaj al ĵus reklasita Ruĝeca pego. La dua genro ŝajne estas pli proksima parenco de la genro *Campephilus*, kiu enhavas la faman pegon nome Eburbeka kampefilo (Benz *et al.*, 2006). Ofte la nomigo Fajrdorsuloj estas uzata ĉefe por la birdoj de la unua genro nome *Dinopium*.

**Tribo Malarpicini**
* Genro *Dinopium* aŭ Fajrdorsuloj
** Olivdorsa pego,  *Dinopium rafflesii*
** Himalaja fajrdorsulo,  *Dinopium shorii*
** Komuna fajrdorsulo,  *Dinopium javanense*
** Nigrapuga fajrdorsulo,  *Dinopium benghalense*

**Tribo Megapicini**
* Genro *Chrysocolaptes* (Sudorientaziaj pegoj)
** Blanknuka fajrdorsulo,  *Chrysocolaptes festivus*
** Granda fajrdorsulo,  *Chrysocolaptes lucidus*

La distingebla subspecio de Srilanko de Nigrapuga fajrdorsulo, *D. b. psarodes*, kaj kelkaj subspecioj de la Granda fajrdorsulo estas foje konsiderataj kiel separitaj specioj.

## Referencoj
* Benz, Brett W.; Robbins, Mark B. & Peterson, A. Townsend (2006): Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **40**: 389–399.
Auseklis

Laŭ la latva mitologio, **Auseklis** (prononco "**Aŭ**seklis", latve el la vorteroj *aus* - "matena krepusko" aŭ "oriento" kaj "sēkla" - "semo") estis vira dio de la latva prakristana religio, kaj estis personigo de la planedo venuso. Li estis la kvara plej grava latva dio post *Dievs* (dio, la supera diaĵo), *Saule* (suno) kaj *Mēness* (luno). Li estas menciita en pluraj tradiciaj latvalingvaj popolaj kantoj (la "dainas"), kiuj estis pludonitaj buŝe, kaj ne estas skribaj dokumentoj aŭ arkeologiaj spuroj, kiuj atestus pri la kredo pri li.

## Auseklis kiel dio 
frame|dekstra|Krucoj de Lietuvēns:la signo Auseklis (supre) kaj la pentagramo (sube) devis esti desegnitaj sen levi la manon
Auseklis estas proksime asociigita kun la dio *Mēness* ("luno"). Ambaŭ estis "Dieva dēli" ("filoj de Dievs"), kaj foje tial estis konfuzitaj. Auseklis estas la fianĉo de "Saules meita" ("filino de la suno", la litova diino Aušrinė). Iuj tradiciaj kantoj priskribas lin kiel adoleskan knabon.

## Auseklis kiel signo 
La nomon Auseklis tradicie ankaŭ havas la signo de ok-angula stelo, kiu iĝis la simbolo de la Latvia nacia vekiĝo. La signo ankaŭ nomatas "kruco de Lietuvēns (malica spirito). La signo kutime pentriĝis kune kun la pentagramo, kiu en aliaj kulturoj estas simbolo por la planedo venuso. Probable ambaŭ signoj kune estis simboligo de Auseklis, kaj supozeble oirigine uziĝis kiel protekto kontraŭ malbonaj spiritoj. Por ke la prakristana magio efiku, la kruco devis esti desegnata sen levi la manon.

## Referencoj 
* Latvijas Enciklopēdija, Rīga 2002, ISDN 9984-9482-0-X (1-8)
* Dainuskapis.lv

## Vidu ankaŭ 
* Aušrinė
* Venuso (diino)

Kategorio:Latva mitologio
Kategorio:Latvaj dioj
Komitato de UEA 1971-1974

En la oficperiodo 1971-1974 - inter la konsidoj de la UK 1971 de la  ĝis la  en Londono kaj la UK 1974 de la  ĝis la  en Hamburgo - en la komitato de Universala Esperanto-Asocio membris jenaj personoj.

* Jorma Ahomäki, Finnlando, C
* Nikola Aleksiev, Bulgario, A
* J. T. Allan, Nov-Zelando, A
* L. Anjer, Norvegio, A
* Giordano Azzi, Italio, A
* István Bácskai, Hungario, A
* Günther Becker, Germanio, C
* Béla Berceli, Hungario, A
* Tjerk Boersma, Nederlando, A
* Werner Bormann, Germanio, A
* Erik Carlén, Svedio, A
* Angel M. Corral, Argentino, A
* Einar Dahl, Svedio, C
* Pol Denoël, Belgio, A
* Lajos Dér, Hungario, A
* Amador Diaz, Britio, A
* Marian Dobrzyński, Pollando, a, ekde 1973 ?
* Carlos Dominquez, Brazilo, A, ĝis 1973 ? 
* Fuĝio Egami, Japanio, A
* Ángel Figuerola Auque, Hispanio, A
* Jeraĥmiel Giladi, Israelo, A
* Ĥristo Marinov Gotov, Bulgario, A
* Giuseppe Grattapaglia, Italio, A
* Ursula Grattapaglia, Italio, A
* Kurt Greutert, Svislando, B
* Andrzej Grzębowski, Pollando, A, ekde 1973 ?
* Francis E. Helmuth, Usono, A
* Hans Herrmann, Svislando, A, ekde 1973 ?
* Richard Hirsch, Germanio, A, ekde 1973 ?
* Harry Holmes, Britio, C
* Teruhiko Isiguro, Japanio, A
* Drahomír Kočvara, Ĉeĥoslovakio, A
* Lech Kosieniak, Pollando, A, ĝis 1973 ?
* Gustav Kühlmann, Danio, A
* Emilija Lapenna, Jugoslavio, C
* Ivo Lapenna, Britio, B
* Oskari Lehtivaara, Finnlando, A
* Boĵidar Leonov, Bulgario, A
* Li Unsang, Koreio, A
* Kenneth G. Linton, Aŭstralio, A
* Gregoire Maertens, Belgio, C
* Guy Matte, Kanado, A
* J. Maźys, Pollando, A, ĝis 1973 ?
* Georgios Miggas, Grekio, A
* Carlo Minnaja, Italio, C
* Uwe Joachim Moritz, Germanio, B
* Ivo Osibov, Jugoslavio, A
* Elizabeta Pallós, Hungario, A, ekde 1973 ?
* Jonathan Pool, Usono, C
* Boĵidar Popoviĉ, Jugoslavio, A
* E. Radvánszky, Hungario, A, ĝis 1973 ?
* Juan Régulo Pérez, Hispanio, B
* W. F. Rentmeister, Aŭstrio, A
* Ludwig Röll, Germanio, A
* Jack-André Rousseau, Francio, A
* Ib Schleicher, Danio, A
* Herman Schmid, Germanio, A, ĝis 1973 ?
* William H. Schulze, Usono, A
* Simeon Simeonov, Bulgario, A
* Karl Ludvig Söderberg, Svedio, B
* Helmut Sonnabend, Germanio, C
* Carl Støp-Bowitz, Norvegio, B
* Jan Strönne, Svedio, A
* Flora Szabó, Hungario, A, ekde 1973 ?
* Stanisław Świstak, Pollando, ekde 1973 ?
* Momčilo Šaponjić, Jugoslavio, A
* Jean Thierry, Francio, C
* Józef Toczyski, Pollando, A, ĝis 1973 ?
* Petâr Todorov, Bulgario, A
* Jerzy Uśpieński, Pollando, A
* Kunĉo Valev, Bulgario, A 
* Marianne H. Vermaas, Nederlando, C  
* Jeannine Vincent, Francio, A
* Josef Vítek, Bulgario, A
* John C. Wells, Britio, A
* E.L.M. Wensing, Nederlando, C
* Evert J. Woessink, Nederlando, A

Observantoj:
* Jean Joseph Derks, Monako
* M. E. Dickson, Sud-Afriko
* Nduantoni-Bakidila Ngangu, Zairio, ekde 1973 ?
* Patrick O’Reilly, Irlando
* Eugène Raveloson, Madagaskaro
* Alphonse Tshibala, Kongo, ĝis 1973
* Romulo Zeballos Morales, Urugvajo

Laŭ jarlibroj 1973 kaj 1974 (unua parto)
 

Kategorio:Aperis en 1971
Kategorio:Malaperis en 1974
Kategorio:Esperanto en 1971
Dekedro

En geometrio, **dekedro** estas pluredro kun 10 edroj.

Inter dekedroj konstruitaj nur el regulaj plurlateroj estas:

* Kvinlatera dupiramido
* Oklatera prismo
* Kvadrata kontraŭprismo
* Kvadrata kupolo

Iuj la aliaj dekedroj estas:

* Kvinlatera kajtopluredro - dekedro, uzata kiel ĵetpluredro en ludoj por simuli hazardon estas la , kutime skribata kiel **d10**.
* Kvarlatera senpintigita kajtopluredro
* Kvarlatera dutrunko
* Naŭlatera piramido

## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
* Kalkulado de pluredroj 

Kategorio:Pluredroj
Dudekkvaredro

En geometrio, **dudekkvaredro** aŭ **24-edro** estas pluredro kun 24 edroj.

Inter specifaj 24-edroj estas:

* Kvinlatera dudekkvaredro
* Deltosimila dudekkvaredro

Iuj la aliaj 24-edroj estas:

* 23-latera piramido
* 22-latera prismo
* 22-latera trunko
* 12-latera dupiramido
* 12-latera kajtopluredro
* 11-latera kontraŭprismo
* 11-latera dutrunko
* 11-latera senpintigita kajtopluredro

## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
* Kalkulado de pluredroj 

Kategorio:Pluredroj
Kulturvario

eta|dekstra|300px|*Osteospermum* 'Pink Whirls' Kulturvario selektita pro siaj intrigaj kaj kolorplenaj floroj
**Kulturvario** (ankaŭ **kultivaro**; latine *cultivar* aŭ **kultivovario**
) estas selektita formo de planto (inkludante arbojn), kiu konstante devias de aliaj formoj, apartenantaj al la sama specio, la sama subspecio aŭ eĉ la sama botanika vario (*varietas*). Tiel oni parolas pri diversaj kulturvarioj laŭ diversa rezistemeco (kontraŭ malsaniĝo), maturiĝa tempo ktp.

La kulturvario egalas al nocio „formo” (*forma*) ĉe sovaĝaj organismoj, kiu ne estas grava sistematika unuo, ĉar ĝi signifas nur ian kvantan diferencon (**formo**, grandeco de folio: *Vicia villosa f. latifolia*; lanuga vicio kun elipsa folio).

Inter la taksonoj, la **konvario** (*convarietas*) egalas al **subspecio** de la sovaĝaj organismoj.(=kultivita subspecio). Tiel la vito havas tri konvariojn: *convar. mediterranea, convar. alemannica, convar. byzantina*).

## Notoj kaj referencoj 
## Bibliografio 
*  Klang, Carl A. 1958 : Observoj pri novaj vinbervarioj en Svedujo, *en* Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj, pp. 209-211.

Kategorio:Biotekniko
Kategorio:Botaniko
Kategorio:Vegetala reproduktado
Temuri Jakobaŝvili

**Temuri JAKOBAŜVILI** (naskiĝis la  en Tbiliso) estas kartvela politikisto, ekde januaro 2008 ministro pri reintegrigo en registaro de Kartvelio (antaŭ lia enpostenigo la posteno nomiĝis *ŝtatministro pri solvado de konfliktoj*).

Fizikisto laŭ sia universitata klero, de 1990 ĝis 2001 li laboris en diversaj postenoj de la Ministerio pri eksteraj aferoj. De 2001 ĝis 2008 li estis vic-prezidanto de la kartvela Fondaĵo por strategiaj kaj internaciaj esploroj (GFSIS), ricevinta subtenon de la Ŝtata Departamento de Usono.

## Dum la milito en aŭgusto 2008 
En aŭgusto 2008 Jakobaŝvili aktive partoprenis la eventojn ĉirkaŭ milita operacio en Sud-Osetio. Interalie, li komentis blokadon de la domajno .ru fare de kartvelaj Interret-liverantoj: tia paŝo, laŭ li, estis nepre bezonata en la cirkonstancoj de „informa milito kun Rusio". Oni komentas, ke tia blokado nek estis efika (ĉar ekzistas teknikoj tamen atingi blokitajn paĝarojn kaj landajn domajnojn), nek servis gajnon en informa milito (ĉar kartvela opinio estis subreprezentita en ruslingvaj diskutejoj, kie antaŭe estis multaj tbilisaj uzantoj).

Nokte la 8-an de aŭgusto Temuri Jakobaŝvili komentis por kartvela televido: „Celo de la estraro de Kartvelio ne estas preno de urboj. En Tbiliso oni volas nur meti punktofinon por la krima reĝimo, por ke neniu minacu niajn urbojn, civitanojn kaj infrastrukturon". Li evidente aludis „reĝimon de Kokojti", sed ne precizigis, pri kiuj minacoj temas. Laŭ liaj vortoj, „Kartvelio ne permesos, ke Sud-Osetio iĝu koncentrejo de teroristoj kaj armiloj". Sud-osetia flanko insistas, ke ĝi precize plenumadis la interkonsentojn pri la konflikta regiono kaj tenis en Cĥinvalo nur la permesitan kvanton de armiloj (kio kaŭzis maleblon de defendo dum la ŝturmado fare de kartvela armeo).

Kiel rememoris sud-osetia loĝanto, kiam la kartvela artilerio ekbombis Cĥinvalon, unu el sud-osetiaj politikistoj telefonis al Jakobaŝvili (kies fako kiel ministro estis agado en la eksaj aŭtonomioj de soveta Kartvelio) kaj demandis, kio okazas. Jakobaŝvili respondis: „Ni proklamis militon". Al la demando „al kiu?" li simple ĉesigis la telefonan interparolon.

## Personaj detaloj 
Jakobaŝvili estas edziĝinta kaj havas du infanojn. Li flue parolas ruse, angle kaj hebree.

## Eksteraj ligiloj 
* Jakobaŝvili en Lentapedio 

## Referencoj 
Kategorio:Kartvelaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1967
Kantono Spalding

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Spalding** (angle *Spalding County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 20-a de decembro, 1851. Oni nomis ĝin laŭ Thomas Spalding, kiu estis la unua homo en Georgio konita sukcese rikolti kotonon kaj sukerkanon. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 58 417 loĝantojn, kaj en 2007 ĝi enhavis 62 826. La kantona ĉefurbo estas Griffin.

## Najbaraj kantonoj 
* Kantono Butts (Georgio)
* Kantono Clayton (Georgio)
* Kantono Coweta (Georgio)
* Kantono Fayette (Georgio)
* Kantono Henry (Georgio)
* Kantono Lamar (Georgio)
* Kantono Meriwether (Georgio)
* Kantono Pike (Georgio)

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la Kanotono Spalding *(en la angla)*

Spalding (Georgio), Kantono
Max Havelaar (libro)

eta|dekstra|300px|La frontpaĝo de la 9-a eldono de *Max Havelaar*
***Max Havelaar, aŭ De koffieveilingen der Nederlandse Handelmaatschappij*** (*La kafaŭkcioj de la Nederlanda Komerckompanio*) (ankaŭ nomata *la Max Havelaar*) estas libro de Eduard Douwes Dekker, pseŭdonimo *Multatuli*, verkita en 1859 en Bruselo Belgio. Ĝi estas unu el la plej gravaj verkoj el la nederlandlingva literaturo. Max Havelaar ankaŭ estas la nomo de la ĉefrolulo en la libro. La libro estis en 1976 filmita Max Havelaar (filmo).

## Saidjah kaj Adinda 
**Saidjah kaj Adinda** estas ĉapitro en la libro Max Havelaar de Multatuli.

La rakonto okazas dum la regado de Nederlando en Nederlanda-Hindio. Tie vivis, en Lebako sur Javo, Saidjah kaj Adinda. Ili estis de iliaj patroj reciproke geedzigotaj. La rakonto komenciĝas kiam Saidjah estas proksimume sepjaraĝa. La bubalo de lia patro estis forprenita de la distriktestro. Du jarojn pliposte la samo okazis kun la dua bubalo. La sekva bubalo ne estis tiel bone kiel ĝiaj antaŭuloj, sed tamen savis la vivon de Saidjah per mortigo de tigro. La patro de Saidjah fuĝis post kiam la bubalo estis buĉata ĉar li timas esti punata ĉar li ne plu havis enspezojn kaj ne povis pagi la farmsumon. Saidjah tiam estis dekkvin jaraĝa. Li decidi trovi laboron en Batavio. Unue li iris al Adinda, sia estonta edzino, por adiaŭi ŝin. Ili interkonsentis por post tridekses luncikloj revidi unu la alian sub specifa arbo. Kiam li alvenis en Batavio li tuj dungiĝis kiel servisto kaj alkutimiĝis je la riĉeco tie. Post tridekses luncikloj li foriris kun tridek hispanaj dolaroj, sufiĉe por aĉeti tri bubalojn por Adinda. Survoje hejmen li nur pensis pri Adinda kaj ne aŭskultis al tio kion oni rakontis lin. Tiel li ne aŭdis ke la nova distriktestro estis multe pli milda kaj ke multe ŝanĝiĝis en sia loĝloko. Kiam li dumnokte atingis la arbon li ne trovis Adindan, sed restis tie por atendi ŝin. La sekvan tagon li ankaŭ atendis, sed Adinda ne venis. Finfine li forkuris al la vilaĝo kaj ekserĉis sed ne trovis ŝin eĉ ne la domon de ŝi. Li ankaŭ ne trovis sian propran familion. Saidjah ne bone aŭskultis al tio kion oni diris: pri lia patro kiu fuĝis kaj mortis en la prizono, pri lia patrino kiu mortis pro ĉagreno kaj pri Adinda kiu fuĝis kun la patro al loko kie ribelantoj venis. Finfine li freneze ekridegis kaj maljuna virino kunprenis lin al sia domo. Kiam li iom resaniĝis li foriris al la ribelantoj kaj aliĝis por trovi Adindan. Je iu tago li iris tra vilaĝo de ribelantoj kiun la nederlanda armeo forbrulis. Li trovis la kadavron de la patro de Adinda kaj iom pliposte ankaŭ la nudan abomene turmentitan kadavron de Adinda. Senespere malfeliĉega li tiam ĵetis sin en la bajonetoj de la soldatoj kaj mortis.

Kategorio:Literaturo de Nederlando
Kategorio:Verkoj el la nederlandlingva literaturo
Kategorio:Nederlando en fikcio
Kategorio:Fikciaj nederlandanoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1859
Ĉeĝu (provinco)

eta|Jeju Island montage
La provinco ***Ĉeĝu*** ( *ĉeĝudo*, laŭ latinaj literoj **Jeju-do**, laŭ ĉinaj literoj 濟州道) estas provinco entenanta la tutan insulon Ĉeĝu kaj aliajn insuletojn sude de korea duoninsulo. Ĝis 1946 ĝi estis parto de la provinco Jeollanam-do kaj de tiam estas la plej malgranda provinco en Sud-Koreio. La 1-an de julio 2006 ĝi gajnis staton de memadministra provinco.

## Nomo 
La nomo 제주도 (Jeju-do / Ĉeĝu-do) estas ambigua, ĉar ĝi nomumas la insulon (ĉine 濟州島; esperante "*Ĉeĝu*-insulo") kaj ankaŭ estas la mallongiga nomo de la provinco (ĉine 濟州道; esperante "*Ĉeĝu*-provinco"). Ĉeĝu (Jeju-si / Ĉeĝu-si) ankaŭ estas la nomo de la ĉefurbo de la provinco.

eta|maldekstra|200ra|Marbordo de Jeju-do
eta|dekstra|250ra|Administracia mapo de Jeju-do

## Historiaj nomoj 
En la historio la insulo havis diversaj nomoj entene la sekvaj:

* Doi (도이, 島夷)
* Dongyeongju (동영주, 東瀛州)
* Juho (주호, 州胡)
* Tammora (탐모라, 耽牟羅)
* Seomna (섭라, 涉羅)
* Tangna (탁라, 竣羅)
* Tamna (탐라, 耽羅)
* Quelpart (q.v. *gyulbat*, 귤밭, 橘밭)

## Vidu ankaŭ 
* Haenyo
* Sud-koreaj ĉiamverdaj arbaroj
* Sep naturaj mirindaĵoj de la mondo

Kategorio:Registaro de Sud-Koreio
Kategorio:Provincoj de Sud-Koreio
Ordinara fajrdorsulo

La **ordinara fajrdorsulo** (*Dinopium javanense*) estas birdo de la familio de Pegedoj kaj tribo Picinae kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en tropika suda Azio. Ties genro *Dinopium* prenas sian popolan nomon **fajrdorsuloj** el la **orkoloraj dorsoj**, kio ja estas la plej rimarkinda karaktero de la specio.

## Habitato
Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj, subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj manglejoj. La specio troviĝas en Bangladeŝo, Brunejo, Kamboĝo, Ĉinio, Barato, Indonezio, Laoso, Malajzio, Birmo, Filipinoj, Singapuro, Tajlando kaj Vjetnamo.

## Priskribo
Temas pri mezgranda pegedo, ordorsa kun longaj kaj klaraj nigraj mustaĉaj strioj krom alia traokula kaj tria el la gorĝo. La tri nigraj strioj kontrastas kun la restanta blanka vizaĝo; la traokula strio plilarĝiĝas en malantaŭa kolo, dum la aliaj du kuniĝas laŭlonge de la gorĝo. Maskloj havas ruĝan, dum inoj nigrajn kronojn. La blankaj subaj partoj estas nigroskvamecaj kaj la pugo ruĝa, ambaŭ tre kontrastaj kun la nigra vosto kaj la brilega orkolora dorso, kiu vere montras orkolorajn nuancojn. La beko estas grizeca, pli hela sube. Tiu ĉi specio havas nur tri fingrojn.

## Referencoj
* BirdLife International 2004.  Dinopium javanense.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.  27a Julio 2007.

Kategorio:Pegedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Konkludoj de Segedo

## Enkonduko 
Kelkloke la lingvaĵo de la teksto estas nekutima. Ekzemple per la nocio "makrosocio" la aŭtoroj celas la ĝeneralan socion, dum "mikrosocio" celas la (relative malgrandan) Esperanto-komunumon, kiu vivas ene de la ĝenerala socio.

La teksto konstatas en la unua de du ĉapitroj pri "instituciaj strukturoj" kaj "publikrilata strategio" ĝeneralajn diferencojn de koncepto kaj agomaniero ĉe tradiciaj kaj "novtipaj socimovadaj organizaĵoj", interalie: Tradicie oni provas "konvinki institucion", kiu siavice konvinku la homojn - novtipe oni funkcias "kiel modelo por aliaj homoj". Tradicie oni celas "realigon de la (propra) modelo", kiam tiu akiris majoritaton - novtipe oni tuj komencas la realigon. Tradicie la grandigo de la organizo servas por pli bone politike premi - novtipe la grandigo estas jam disvastigo de la propra modelo. Tradicie oni provas akiri potencon kaj poziciojn - novtipe oni plenumas sian celon vivante laŭ la modelo. Tradicie la "pensmaniero estas disciplina" - la "novtipa tolerema". Tradicie oni organiziĝas "laŭ piramida modelo" - novtipe laŭ "sendependaj unuoj". La unua parto finiĝas per la aserto: "Esperantio favoras konduton laŭ la novtipa socimovada organizmodelo." Ne estas klare dirite, ĉu per "Esperantio" la aŭtoroj celas ĉiujn Esperanto-parolantojn kaj ĉiujn iliajn organizojn, ĉu nur parton de tiuj; laŭ la enhavo oni povas supozi, ke temu nur pri parto.

En la dua kaj fina ĉapitro la teksto traktas organizajn demandojn kaj la kontraston inter "societoj kaj komunumo", interalie: Jam ekde la komenco en Esperantujo ekzistis unuflanke Esperanto-societoj kun membroj (kiel la Nurenberga Klubo, kie membris ankaŭ neparolantoj de Esperanto) kaj aliflanke strukturoj en la komunumo kiel la legantaro de *La Esperantisto*. Laŭ la Konkludoj la societoj "produktas precipe propagandan servon, dum el la komunuma (faceto) venas precipe kulturaj valoroj". Oni plu asertas, ke la societa flanko konsideras la lingvon "kiel rimedon je la servo de la makrosocio", dum la komunuma sentas "konfliktan eblecon inter la mikrosocio kaj la makrosocio". Post detaligo de pliaj diferencoj inter la du facetoj de Esperantio la teksto atentigas, ke la plej ofta organiza modelo en Esperantio estas la "funkcia organizo", ne la "projekta organizo".

## Notoj kaj fontoj 
## Vidu ankaŭ 
* Strategioj por Esperanto

## Eksteraj ligiloj 
* La teksto ĉe la Esperanta Civito

Segedo
Kategorio:Esperanto-movado en Hungario
Raoul Vajk

**VAJK Raoul** (naskiĝis la 19-an de decembro 1896 en Vajdahunyad, mortis la 4-an de oktobro 1980 Uniontown, (Pennsylvania, Usono)) estis hungara geofizikisto. 

## Biografio 
Raoul Vajk studis juron, poste li havigis diplomon de inĝeniero pri mekaniko en Budapeŝto. Li doktoriĝis pri kosmogonio en Universitato Pázmány Péter. En 1928 li vojaĝis Usonon. Li bazis sian fakfamon en 1929 per sia oleesplora programo en Texas. En 1932 li revenis Hungarujon, kie li iĝis ĉefgeofizikisto ĉe la hungara filio de Standard Oil. En 1946 li elmigris Usonon kaj laboris kiel konsilanto ĉe Standard Oil ĝis sia pensiuliĝo en  1961. Sekve li priokupiĝis oceanografion kiel kunlaboranto de Lamount Geological Observatory, poste kiel geofizika konsilanto. Ekde 1968 li estis profesoro pri oceanografio ĝis 1974 de la California State University.

## Ĉefaj verkoj 
**A regionális gradiens problémája* (Bp., 1932); 
**Regionális gradiens meghatározása és…* (Bp., 1932); 
**Adatok a Dunántúlhoz a geofizikai mérések alapján* (Karcag, 1943).

## Premioj, distingoj 
*Memormedalo Reginald Fessender de Society of Exploration Geophysicists 1961.
 

## Fontoj
*Magyar Életrajzi Lexikonhttp://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm 

Vajk, R.
Regionoj de Ĉinio

eta|dekstra|300ra|6 geografiaj regionoj de Ĉinio

En Ĉinio estas **ses geografiaj regionoj**. Tio ĉi antaŭe estis administraj regionoj de 1949 ĝis 1952. Nun oni nomas ilin tradiciaj regionoj.

Norda Ĉinio
* Hebei
* Shanxi
* Interna Mongolio
* Beijing
* Tianjin

**Nordoriento**
* Heilongjiang
* Jilin
* Liaoning

**Ĉina Oriento**
* Anhui
* Fujian
* Jiangsu
* Jiangxi
* Shandong
* Zhejiang
* Shanghai
* Taiwan

**Centra Sudo**
:*Ĉina Centro*
* Henan
* Hubei
* Hunan
:*Ĉina Sudo*
* Guangdong
* Hainan
* Guangxi

**Nordokcidento**
* Gansu
* Qinghai
* Shaanxi
* Ningxia
* Ŝinĝango

**Sudokcidento**
* Guizhou
* Sichuan
* Yunnan
* Tibeto
* Chongqing
Nordoriento

**Nordoriento** estas unu el la kvar interkompasdirektoj. Ĝi estas inter Nordo kaj Oriento. En multaj landoj estas regionoj aŭ provincoj tiele nomataj.

Kategorio:Orientiĝo
Kategorio:Ĉiela koordinatsistemo
Ŝanŝio

**Ŝanŝio** () estas provinco en la nordo de Ĉinio. 

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Tajuano.

## Geografiaj elementoj
* Taihang Montaro; la nomo de la provinco Ŝanŝio, kiu signifas «okcidente de la montaro», derivas de ties loko okcidente de la montaro Taihang.

## Urboj, kuntirutaj areoj 
* Tajuano (ĉefurbo, prefektujnivela)
* Cinĝun (prefektujnivela)
* Ĉanĝi (prefektujnivela)
* Ĉinĉen (prefektujnivela)
* Datong (prefektujnivela)
* Jancjuan (prefektujnivela)
* Junĉen (prefektujnivela)
* Linfen (prefektujnivela)
* Lulian (prefektujnivela)
* Ŝjinĝou (prefektujnivela)
* Ŝuoĝou (prefektujnivela)


Kategorio:Provincoj de Ĉinio
Hejlongĝjango

**Hejlongĝjango** () estas provinco en la Ĉina Popola Respubliko, la plej nordorienta provinco en la lando. Ĝi havas limon kun Rusio norde kaj oriente, kaj enlande kun Ĝilinio sude kaj Interna Mongolio okcidente.

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Harbino.

Ĝi estas parto de Manĉurio kiu portempe estis nomata Manĉukuo (; ). Manĉukuo aŭ *Manĝukuo* estis pupŝtato kreita fare de Japanio en Manĉurio. Ĝi ekzistis inter 1932 - 1945. Ties imperiestro estis Pu Yi (1906-1967). Pu Yi estis formale Imperiestro de Ĉinio (1908-1912) kaj iĝis en 1932 prezidento kaj en 1934 imperiestro de Manĉukuo.

Manĉukuon okupis en 1945 sovetiaj trupoj kaj redonis ĝin en 1946 al Ĉinio.

## Urboj, kuntiritaj areoj 
* Harbino (ĉefurbo, subprovincnivela kaj prefektujnivela)
* Citajhe (prefektujnivela)
* Ĉiĉihar (prefektujnivela)
* Ĉiŝji (prefektujnivela)
* Daĉin (prefektujnivela)
* Hegang (prefektujnivela)
* Heihe (prefektujnivela)
* Jiamusi (prefektujnivela)
* Jiĉun (Hejlongĝjango) (prefektujnivela)
* Mudancjan (prefektujnivela)
* Sujhua (prefektujnivela)
* Ŝuanjaŝan (prefektujnivela)
* Daŝjinganlin (prefektujnivela aŭtonomio)

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Ĉinio
* Lytton-komisiono

## Eksteraj ligiloj 
* http://news.china.com/zh_cn/history/all/11025807/20050405/12218824.html 
* https://web.archive.org/web/20050420130844/http://www.geocities.com/republic_of_manchu 
* http://www.china.org.cn/chinese/zhuanti/hld/896349.htm 
* http://www1.odn.ne.jp/~aal99510/mansyu.htm  

eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|
eta|180px|maldekstra


Kategorio:Provincoj de Ĉinio
Anhujo

**Anhujo** () estas provinco en la oriento de Ĉinio, ĝia ĉefurbo estas Hefejo.

Anhujo estas enlanda provinco sen marbordo kaj situas laŭ la rivero Jangzio. Najbaraj provincoj de Anhujo estas Henano, Hubejo, Ĝjangsuo, Ĝjangŝio, Ŝandongo kaj Ĝeĝjango.

La nomo Anhujo devenas de la urbonomoj **An**qing kaj **Hui**zhou (nuntempe Huangŝan).

## Historio 
Anhujo estis fondita en 1667 pro la disigo de la eks-provinco *Jiangnan* al Anhujo kaj Ĝjangsuo.

## Geografio 
## Loĝantaro 
Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĉefaj urboj en Anhujo inkluzivas:

## Ekonomio 
## Turismo 
[eta|maldekstra|[Huangŝan]]
La plej granda vidindaĵo de la provinco estas la 1841 metrojn alta Huangŝan. La ĉinoj tiom aprezas kaj alte taksas ĝin, ke Xie Xiake povis diri, sen ia kontraŭo: *Tiu, kiu estis sur la Huangŝan, neniam rigardos alian monton.* La escepta beleco de la monto devenas laŭ la ĉinoj de la perfekta harmonio de rokoj, maljunegaj nodoplenaj pinioj, varmegaj fontoj kaj la ofte prikantata nubmaro, el kiu la pintoj elstaras. La Huangŝhan estas la turisma centro de la provinco kaj estas pli facile atingebla de la orientaj Ŝanhajo aŭ Hangĝoŭo aŭ la okcidenta Vuhano, ol de la provinca ĉefurbo Hefejo, kiu estas industriurbo.

## Vidu Ankaŭ 
Hefejo
Huangŝan


Kategorio:Provincoj de Ĉinio
Ĝjangsuo

**Ĝjangsuo** () estas provinco en la oriento de Ĉinio. 

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Nankino, pliajn urbojn vidu pli malsupren.

## Historio 
Vu (吳), aludita ankaŭ kiel **Huainan** (淮南), **Hongnong** (弘農), **Suda Vu** (南吳), aŭ **Jang Vu** (楊吳), estis unu el la Dek Regnoj en sud-centra Ĉinio kiu ekzistis inter la jaroj 907 kaj 937. Ties ĉefurbo estis Jiangdu (江都) (nuntempa Janĉĵou) en la provinco Ĝjangsuo.

## Geografio 
## Urboj, kuntiritaj areoj 
* Nankino (ĉefurbo, prefektujnivela)
* Beihai (prefektujnivela)
* Ĉangĝoŭo (prefektujnivela)
* Gujgan (prefektujnivela)
* Gujlin (prefektujnivela)
* Huajan (prefektujnivela)
* Janĉengo (prefektujnivela)
* Lienjunan (prefektujnivela)
* Ljuĝou (prefektujnivela)
* Vuĝou (prefektujnivela)

## Fontoj 
* WikiTrans


Kategorio:Provincoj de Ĉinio
Fuĝjano

**Fuĝjano** () estas provinco en la oriento de Ĉinio.

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĉefurbo estas Fuĝoŭo (, pinjine *Fuzhou*).

## Urboj 
* Fuĝoŭo (ĉefurbo, prefekturnivela)
* Sjamen (subprovinca, prefekturnivela)
* Ĉjuanĝoŭ (prefekturnivela)
* Ĝanĝou (prefekturnivela)
* Nanping (prefekturnivela)
* Ninte (prefekturnivela)
* Putjen (prefekturnivela)
* Sanmin (prefekturnivela)
* Longjen (prefekturnivela)

## Geografio 
Fuĝjano estas iom pli ol 120mil km² vasta. Laŭ la loka kutima diro, ĝi entenas ok partojn de montaro, unu parton de akvo kaj unu parton de kamparo.

Oriente Fuĝjano estas tuŝata de la Ĉina Maro, pli precize de la Orientĉina Maro nordoriente kaj de la Sudĉina Maro sudoriente. La distanco inter la ekstremaj punktoj estas ĉirkaŭ 500km, sed, pro la multaj golfetoj kaj pintetoj, la tuta marbordo superas la longon de 3000km. Fronte de la fuĝjana marbordo estas la insulo Tajvano.

eta|maldekstre|280ra|
Montoj estas abundaj sed ne aparte altaj. La plej alta pinto estas en la monto Huánggǎng en la montaro *Wǔyí*, alta 2158 metrojn.

Riveroj ne apartenas al la grandaj basenoj de Ĉinio, sed al lokaj basenoj. Ĉirkaŭ du trionoj de Fuĝjano apartenas al baseno de ĝia plej grava rivero, la Rivero Mǐn, longa 580 km kaj tute entenata en Fuĝjano.

Fuĝjano estas tre proksima al Tropiko de Kankro, kvankam lokata iomete pli norde (maksimume ĉirkaŭ 3 gradojn). Ĝia klimato estas subtropika, somere humida: pluvoj okazas dum la tuta jaro, sed ĉefe inter februaro kaj septembro.

## Historio 
## Demografio 
## Vidindaĵoj 
* Ĝardeno Tigrabalzamo

## Esperanto en Fuĝjano 
En Ĉjuanĝoŭ en novembro 2016 okazis la 8-a Azia Kongreso de Esperanto.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Joŭŝji, unu el la provincaj subprefektujoj
* Fuĝjano (Respubliko Ĉinio)


Kategorio:Provincoj de Ĉinio
Ŝandongo

**Ŝandongo** () estas provinco en la oriento de Ĉinio. 

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Ĝjinano kun 4 milionoj da loĝantoj.

## Urboj, kuntiritaj areoj 
* Ĝinano (ĉefurbo, subprovincnivela, prefektujnivela)
* Binĝou (prefektujnivela)
* Cibo (prefektujnivela)
* Ĉaoĝuan (prefektujnivela)
* Dunjin (prefektujnivela)
* Hece (prefektujnivela)
* Ĵiĝao (prefektujnivela)
* Vejhaj (prefektujnivela)

[eta|maldekstra|[Konfuceo]]
En tiu provinco naskiĝis, vivis kaj mortis Konfuceo (vidu la suban bildon) ( grava ĉina instruisto, verkisto, politikisto, kaj filozofo, kies ideoj, nomataj konfuceismo, profunde influis multajn aziajn kulturojn).

[alt=|eta|maldekstra|[Lu-ŝtato estis en nordoriento de Ĉinio]]
La municipo Zaozhuang situas en tiu provinco. La Internacia Esperanto-Muzeo troviĝas en la Zaozhuang-a Universitato.

En antikveco en tiu provinco estis Lu-ŝtato de Konfuceo (vidu la suban mapon).

## Vidu ankaŭ
* Duoninsulo Ŝandongo


Kategorio:Provincoj de Ĉinio
Kojna sumo

En topologio, la **kojna sumo** (iam ankaŭ **kojna produto**) estas "unu-punkta unuigo" de familio de topologiaj spacoj. Aparte, se *X* kaj *Y* estas punktitaj pacoj (kio estas topologiaj spacoj kun distingitaj bazaj punktoj *x0* kaj *y0*) la kojna sumo de *X* kaj *Y* estas la kvocienta spaco de la disa unio de *X* kaj *Y* per la identigo *x0 &sim; y0*:

:X\vee Y = (X\amalg Y)\;/ \;\{x_0 \sim y_0\}

Pli ĝenerale, estu *(Xi)i &isin; I* familio de punktitaj spacoj kun bazaj punktoj *{pi}*. La kojna sumo de la familio estas donita kiel:

:\bigvee_i X_i := \coprod_i X_i\;/ \;\{p_i\sim p_j \mid i,j \in I\}

En aliaj vortoj, la kojna sumo estas la kunigo de kelkaj spacoj je sola punkto. Ĉi tiu difino kompreneble dependas de elekto de *{pi}* se la spacoj *{Xi}* ne estas homogenaj.

## Ekzemploj 
[eta|La kojna sumo de 4 [cirkloj, alivorte bukedo de 4 cirkloj]]

La kojna sumo de du cirkloj estas homeomorfa al figuro-8 spaco. La kojna sumo de *n* cirkloj estas ofte nomata kiel *bukedo de cirkloj*, kojna sumo de ajna kvanto da sferoj estas ofte nomata kiel **bukedo de sferoj**.

Komuna konstruado en homotopeco estas al identigi ĉiujn el la punktoj laŭ la ekvatoro de *n*-sfero S^n. Farante tiel rezultiĝas du kopioj de la sfero, kunigitajn je la punkto kiu estis la ekvatoro:

:S^n/\sim = S^n \vee S^n 

Estu *Ψ* la mapo \Psi:S^n\to S^n \vee S^n, tio estas, mapo de identigo de la ekvatoro en solan punkton. Tiam aldono de du eroj f, g\in\pi_n(X,x_0) de la *n*-dimensia homotopeca grupo \pi_n(X,x_0) de spaco *X* je la distingata punkto x_0\in X povas esti komprenita kiel la komponaĵo de *f* kaj *g* kun *Ψ*:

: f+g = (f \vee g) \circ \Psi

Ĉi tie, *f* kaj *g* estas komprenataj kiel mapoj, f:S^n\to X kaj simile por *g*, kiu prenas distingatan punkton s_0\in S^n al punkto x_0\in X. Notu, ke la pli supra difino estas difino de la kojna sumo de du funkcioj, kiu estas ebla ĉar f(s_0)=g(s_0)=x_0, kiu estas la punkto kiu estas ekvivalentita en la kojna sumo de la subaj spacoj.

## Kategoria priskribo 
La kojna sumo povas esti komprenata kiel la kunproduto en la kategorio de punktitaj spacoj. Alternative, la kojna sumo povas vidiĝi kiel la elpuŝo de la figuro *X ← {•} → Y* en la kategorio de topologiaj spacoj (kie *{•}* estas ĉiu unu punkta spaco).

## Propraĵoj 
Teoremo de Van Kampen donas certajn kondiĉojn (kiuj estas kutime verigataj por bone-kondutitaj spacoj, tiaj kiel CW kompleksoj) sub kiuj la fundamenta grupo de la kojna sumo de du spacoj *X* kaj *Y* estas la libera produto de la fundamentaj grupoj de *X* kaj *Y*.

## Vidu ankaŭ 
* Disbata produto

Kategorio:Topologio
Kategorio:Dulokaj operacioj
Ĝeĝjango

**Ĝeĝjango** () estas provinco en la oriento de Ĉinio. 

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Urboj 
* Hangĝoŭo (ĉefurbo, subprovincnivela kaj prefektujnivela)
* Ningbo (subprovincnivela kaj prefektujnivela)
* Cjuĝou (prefektujnivela)
* Czinhua (prefektujnivela)
* Ĝoŭŝan (prefektujnivela)
* Huĝou (prefektujnivela)
* Kaŝing (prefektujnivela)
* Liŝuj (prefektujnivela)
* Tajĝou (Ĝeĝjango) (prefektujnivela)
* Venĝou (prefektujnivela)
* Jujao (distriknivela)

## Vidindaĵoj
maldekstra|eta|Monto Mŭogan
* Monto Mŭogan

## Ĝemela provinco 
* Malsupra Aŭstrio (germane *Niederösterreich* [*Nideresterajĥ*]), federacia lando en Aŭstrio kun ĉefurbo St. Pölten. La oficiala partnereco estis subskribita en la jaro 1998. La kunlaborado kun Ĝeĝjango okazas pere de projektoj de diversaj translimaj celoj (klerigo, esplorado, evoluo de la turismo, agrokulturo k.a.).

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Provincoj de Ĉinio
Györe

**Györe** (djore) estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Transdanubio**, en departemento Tolna, en subregiono de Bonyhád.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.2954/18.4008
* Loĝantaro: 760
* Poŝtkodo: 7352
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Bonyhád troviĝas 12, Dombóvár 26, Szekszárd 30 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko, kuprepoko kaj bronzepoko. La unua mencio devenis el la 12-a jarcento. Post la turkoj germanoj alvenis. Iliaj posteuloj estis deportitaj al Germanio post la 2-a mondmilito, dume alvenis rifuĝintaj hungaroj.

## Vidindaĵoj 
* unika lernejo, ĝis 1994 ĝi estis luterana preĝejo
* kulturdomo, ene muzeo pri la riĉaj historiaj restaĵoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj