open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tirano

**Tirano** ( ofte latinskribite en naciaj lingvoj kiel Tirana) estas ĉefurbo de Albanio, situante ĉe la rivero *Ishm* kaj havante 700.000 loĝantojn (stato 2002). Tirano havas universitaton, muteojn, flughavenon kaj kulturejojn. Ĝi estas ĉefejo de prefektujo Tirano kaj la samnoma distrikto.

La urbo kuŝas ĉe la piedoj de la Dajti-montoj (1613 m super m.n.) kaj ĉirkaŭ 30&nbsp;km de la marbordo. Sude kaj okcidente fermas la urbon montetoj. La sola vojo en nordokcidento malfermiĝas al ebenaĵo. Ĉe la norda urborando fluas la rivero **Tirano**. Kelkajn kilometrojn sude fluas la Erco preter Tirano. La urban centron trafluas la rivereto Lana.

En Tirano regas mediteranea klimato kun jara averaĝa temperaturo de  kaj jara precipitaĵo de 1200&nbsp;mm.

## Ekonomio 
maldekstre|eta|Vido el la horloĝturo
Tirano evoluis dum la komunismo grava industria urbo en Albanio. Tie funkciis cementuzinoj, maŝinindustrio, ŝuo- kaj teksaĵindustrio, vitroprilaboro kaj nutraĵindustrio. Tiuj fabrikoj nun parte ne laboras, la laboristoj nun laboras en la tria (serva) sektoro (komerco, konstruoj).

## Trafiko 
maldekstre|eta|Urbaj distriktoj
Tirano situas 40&nbsp;km de la plej grava albana haveno Durrës. Ekde la jaro 2000, la du urbojn interligas aŭtoŝoseo. Fervojo iras tra Durrës al Vlora kaj Pogradec, Shkodra.

Ĉirkaŭ 25&nbsp;km nordokcidente troveblas la internacia flughaveno *Tirana-Rinas* "Mother Teresa Airport".

La enurba trafiko okazas per busoj.

## Urbopejzaĝo 
eta|maldekstra|250ra|Tajvana centro en Parko Rinia en Tirano
eta|maldekstra|250ra|Maŭzoleo de Enver HOĜA
La bildon de la urbo regas la stalinismaj slabokonstruaĵoj.

## Vidindaĵoj
La simbolo de la urbo estas la *Skanderbeg-monumento* sur la samnoma placo. Famaj estas ankaŭ la *Sulejman-Paŝa-Moskeo* apud tio kaj la statuo al la Patrino Albanio.

## Famuloj 
* En Tirano naskiĝis reĝido Leka Zogu.
* En Tirano mortis la sola albana reĝino Géraldine Apponyi.

## Servoj
* Akademio de Sciencoj de Albanio
* Arta Universitato de Tirano

## Vidu ankaŭ 
* Nacia Biblioteko de Albanio

Kategorio:Urboj de Albanio
Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo
Kategorio:Tirano
Mordvoj

eta|300px|Mordvaj (mokŝaj) junulinoj en nacia vesto
**Mordovo** aŭ **mordvo** (memnomo: эрзя [erzja], мокша [mokŝa]) estas ano de finn-ugra popolo loĝanta en la baseno de la riveroj Mokŝa kaj Sura.

La mordvoj havas du grupojn: la sud-okcidentan — mokŝa, kaj la orientan — erzja. Kiel apartaj grupoj de la mordva popolo estis konsiderataj ankaŭ *tjurĥanoj* kaj *karatajoj*, kiuj nun konsolidiĝis kun la rusoj. Kelkaj etnologoj opinias ke estas alia mordva grupo — *ŝokŝoj*, kiuj havas parte mokŝajn kaj parte erzjajn elementojn en kulturo kaj lingvo.

Ekzistas populariĝinta opinio, ke „mordvoj“ estas ne pli ol rusa nomo de la parencaj sed apartaj erzja kaj mokŝa etnoj. Tamen plejparto el mordvoj dum censoj nomas sin mordvoj, sed ne laŭ subetna aparteno — mokŝoj aŭ erzjoj — eble pro influo de la establiĝinta sistemo kaj i. a. la nomo de la respubliko Mordvio.

La mordvoj parolas du mordvajn lingvojn: la mokŝan kaj la erzjan. Ambaŭ estas oficialaj lingvoj de la aŭtonoma regiono Mordvio.

La kredantoj de mordva popolo estas ĉefe ortodoksaj kristanoj.

Laŭ la censo de 2002 sur teritorio de Rusia Federacio loĝas 845 mil mordvoj.

## Referencoj 
Kategorio:Etnoj
Kategorio:Finn-ugra lingvaro
Mulde

**Mulde** estas nenavigebla rivero en Germanio. Ĝi estas maldekstra alfluanto de Elbo. La rivero ekestas ĉe Zschadraß, iom norde de Colditz, tio estas sudoriente de la urbo Leipzig en Saksio, kie kunfluas Zwickauer Mulde kaj Freiberger Mulde.

De tie la rivero Mulde (ankaŭ nomata *Vereinte M.* -Unuiĝinta M.) fluas tra Saksa Montetoregiono preter la setlejoj Grimma, Trebsen, Nerchau, Wurzen, Eilenburg. Malantaŭ la kuracloko Bad Düben ĝi transiras de Saksio al Saksio-Anhalto. Oriente de la urbo Bitterfeld ĉe Pouch ĝi ŝvelas je digolago (*Muldestausee*) kaj pasas Wolfen, Jeßnitz kaj Dessau. Norde de Dessau kaj sude de südlich von Roßlau la Mulde enfluas la Elbon.

Dosiero:Mulde in Zwickau - big.jpg|
Dosiero:Wilkau-Haßlau Mulde (aka).jpg|
Dosiero:Freiberger Mulde.jpg|
Dosiero:Mulde dueben.jpg|

Kategorio:Riveroj en Germanio
Kategorio:Riveroj en Saksio
Kategorio:Riveroj en Saksio-Anhalto
Kategorio:Ercmontaro
Kategorio:Alfluantoj de Elbo
Kategorio:Akvokolekta areo de Elbo
Rafik Hariri

**Rafik Al-Hariri** (naskiĝis 1-an de novembro 1944 en Sidon; mortis 14-a de februaro 2005 en Bejruto) estis libana miliardulo, politikisto kaj ĉefministro de sia lando.

## Vivo 
Li finstudis en 1964 kaj plustudis en la Araba Universitato de Bejrut. Li estis ekde 1992 ĝis 1998 kaj poste ankoraŭfoje - krom iometa paŭzo - ĝis 20-a de oktobro 2004 ĉefministro de la Libano. Li estis kritikanto de la landaj potenculoj (okupaj fortoj de Sirio) en la lastaj monatoj. Li deziris retiron de la siriaj trupoj el Libano antaŭ la balotoj en majo.

Li staris en la listo de la miliarduloj kun lia familio en 2004 je la 108-a loko kun riĉeco de 4,3 miliardoj da usonaj dolaroj. Li okupiĝis ĉefe pri konstruoj, nemoveblaĵoj.

## Morto pro atenco 
Li mortis la 14-an de februaro en 2005, pro aŭtobomba atenco en Bejruto. La eksplodo okazis, kiam li traveturis turisman kvartalon. Mortis 8 pliaj homoj, inter tiuj liaj korpogardistoj.

Lia filo estas Saad Hariri.

Kategorio:Ĉefministroj de Libano
Kategorio:Libanaj politikistoj
Kategorio:Miliarduloj
Kategorio:Atencitoj
Gladio

**Gladio** (el la latina vorto *gladius* = glavo) estis nomo de sekreta operacio de NATO kaj CIA dum la malvarma milito. Oni trejnis precipe en Italio, sed ankaŭ en aliaj eŭropaj landoj dormantajn agentojn, kiuj okaze de komunista okupo de la lando fare de la Varsovia Kontrakto efektivigu gerilooperaciojn kaj sabotadon.

La celo de la ĉeloj estis malfortigi la maldekstrajn fortojn en paca tempo, tiel malebligante la komunistan enpotenciĝon.

En Londono aperis libro pri la afero en januaro de 2005, ĉe eldonejo Frank Cass: Dr. Daniel Ganser *NATO’s Secret Armies. Operation Gladio and Terrorism in Western Europe*.

La ekziston de la sekretaj armeoj konfesis unuafoje la tiama itala ĉefministro Giulio Andreotti la 3-an de aŭgusto de 1990 antaŭ parlamenta esplora komisiono. Andreotti konfesis, ke oni kaŝis la sekretan armeon sub SISML, departemento de la itala armea sekretservo.

Samjare, la 7-an de novembro, usona generalo John Galvin parolis kun ĉeesto de ĉefsekretario Manfred Wörner antaŭ la ambasadoroj de la amikaj landoj. *"Konsidere, ke tio estas sekreta organizo, mi ne atendas multajn respondojn tiurilate"* - elparolis sennome tiama gvida NATO-diplomato, rimarkinte: *“Se ekzistis rilatoj al terorgrupoj, tiam oni kaŝas ĉiun informon tre profunde"*.

## Literaturo 
* Leo A. Müller, Werner Raith (eldonanto) *Gladio, das Erbe des Kalten Krieges. Der NATO- Geheimbund und seine deutschen Vorläufer.*, Rowohlt 1991, ISBN 3-499-12993-0
* Daniele Ganser : Natos Secret Armies: Operation Gladio and Terrorism in Western Europe, ISBN 0-7146-8500-3.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.voltairenet.org/article2675.html 
* http://www.cambridgeclarion.org/press_cuttings/vinciguerra.p2.etc_graun_5dec1990.html 
* https://web.archive.org/web/20060308010709/http://www.isn.ethz.ch/php/documents/collection_gladio/Terrorism_Western_Europe.pdf 
* http://www.isn.ethz.ch/php/collections/coll_gladio.htm Dokumentaro pri Gladio

Kategorio:NATO
Kategorio:Komunismo
Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Politiko
Regiono Hradec Králové

eta|maldekstra|250ra|Pinto Čáp en Rokoj ĉe Adrŝpaĥ-Teplice
eta|maldekstra|250ra|Rokurbo en Rokoj de Teplice
eta|maldekstra|250ra|Rokoj ĉe Adrŝpaĥ-Teplice
eta|maldekstra|250ra|Muzeo de Božena Němcová - Lernejo de Barunka
**Regiono Hradec Králové** estas pli supera administra tutaĵo de Ĉeĥio kaj ĝi situas en nordoriento de Bohemio. Sude ĝi najbaras kun Regiono Pardubice, sudokcidente kun Mezbohemia regiono kaj okcidente kun Regiono Liberec. Norde ĝi najbaras kun Pollando.

## Naturkondiĉoj 
Ampleksaj ebenaĵoj de kretacea tabulo de ĉirkaŭaĵo ĉirkaŭ rivero Elbo forte kontrastas kun la plej alta montaro de Bohemio, Gigantmontaro kaj ties „pli malgranda frato“ Orlické hory. La teritorio estas trateksita per riveretoj kaj riveroj de riverregiono de Elbo, printempe abunde satigataj per akvo el montaraj kovraĵoj, kiuj reprezentas ĉiujare preskaŭ miliardojn da litroj. Precize en tiaj lokoj ni renkontiĝas kun idealaj kondiĉoj por eluzado de grundo al agrikulturaj celoj.

Luga geologia regiono tiriĝas de Šluknova terlango al sudoriento ĝis limo inter Bohemio kaj Moravio. Per granda parto ĝi kondukas ankaŭ en Pollandon. Fakte temas pri leviĝinta montaregero el paleozoikaj kaj mezozoikaj sedimentoj. Ĝi estis influita per saksona tektogenezo en kenozoiko, kiu enportis en vizaĝon de Ĉeĥa masivo vicon da profundaĵrompoj. Pli grandan parton kreas turonaj grejsoj. Tiuj ŝanĝiĝas en cismontaro de Gigantmontaro kaj montaro Orlické hory en ŝanĝiĝintajn mineralojn de argila deveno, ardezo kaj filito. En la montaroj mem ni poste renkontas ŝanĝiĝintajn profundaĵ-erupciaĵojn kaj paragnejsojn.

## Administra divido 
Sidejurbo de Regiono estas laŭstatuta urbo Hradec Králové.

Distriktoj troviĝantaj en tiu ĉi regiono: distrikto Hradec Králové, distrikto Jičín, distrikto Náchod, distrikto Rychnov nad Kněžnou kaj distrikto Trutnov.

## Rilataj temoj 
* Ĉeĥio
* Ĉeĥoslovakio
* Bohemio
* Moravio
* Distriktoj de Ĉeĥio

*
Hradec Králové
Marc Delforge

**Marc DELFORGE** (naskiĝis en 1908, mortis la  en Bruselo) estis belga esperantisto, instruisto pri matematiko, membro de la poliglota klubo de Charleroi. Li esperantistiĝis en 1934, dum multaj jaroj aktivis pri informado kaj instruado kadre de la klubo *Esperantujo*.

Li estis patro de Marcel Delforge.

Kategorio:Belgaj esperantistoj
Cēsis

**Cēsis** (germana nomo *Wenden*) estas urbo en norda Latvio kun fortikaĵo el la 13-a jarcento. Loĝantaro  (2016).

Ĝiaj koordinatoj estas 57,31° N kaj 25,26° E. Ĝi havas iom malpli ol  loĝantojn kaj situas ĉe rivero Gauja en provinco *Livland*. Ĝi havis urbajn rajtojn laŭ la ekzemplo de la juro de Lübeck kaj estis ano de Hanso, ĉe la vojo inter la hansaj urboj Riga kaj Tartu.

Ĝia preĝejo de sankta Johano, konstruita inter 1281 kaj 1284, estas la plej granda preĝejo de Livlando. Ankaŭ en postaj jarcentoj en la regiono plu vivis germanaj baltoj, ne nur kiel bienaj posedantoj, sed plejparte kiel normalaj civitanoj (ĝis ili estis devige deportitaj okcidenten pro la sekreta aldona protokolo de la pakto Ribbentrop-Molotov).

## Konataj lokuloj 
* Renārs Uščins (n. 2002), manpilkisto

## Esperantistoj 
* Jānis Friŝmanis

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de Cēsis estas 
*  Tyresö, Svedio, la urbo de la esperanto-movada deklaracio de Tyresö el 1969.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Fortikaĵoj
Kategorio:Urboj de Latvio
Kategorio:Hansourboj
Bouresse

**Bouresse** (esperante *Bureso*) estas franca vilaĝo de ĉirkaŭ 600 loĝantoj. Ĝi situas en la Viena departemento, sude de Puatiero.

Ĝiaj loĝantoj nomiĝas *Bouressois*.

En Bouresse troviĝas la esperanto-centro Kvinpetalo.

## Bildgalerio 

Romanika ornamo.jpg|Romanika ornamo en preĝejo de Bouresse.
Malnova bildo.jpg|Malnova bildo sur fasado de la preĝejo.
Kvinpetalo.jpg|Du domoj de Kvinpetalo.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Vienne

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Komunumoj de Vienne
ISO 3166-2:US

**ISO 3166-2:US** normigas du-literajn kodojn por la subŝtatoj de Usono.
Tiuj kodoj estas vaste uzataj en Usono, interalie en poŝtaj adresoj.
En sia plena formo ili komenciĝas per la usona landokodo "US" laŭ ISO 3166.

Ekzistas kodoj por
* la 50 plenrajtaj subŝtatoj,
* la federacia Distrikto Kolumbio,
* ses dependaj teritorioj (inkluzive de naŭ insuloj, kiuj kune havas propran landokodon "UM" laŭ ISO 3166-1).

## Enkoda listo 
### Subŝtatoj 
### Federacia Distrikto 
US-DC Distrikto Kolumbio

### Dependaj teritorioj 
## Dekoda listo 
 US-AK Alasko
 US-AL Alabamo
 US-AR Arkansaso
 US-AS Usona Samoo
 US-AZ Arizono
 US-CA Kalifornio
 US-CO Koloradio
 US-CT Konetikuto
 US-DC Distrikto Kolumbio
 US-DE Delavaro
 US-FL Florido
 US-GA Georgio
 US-GU Gvamo
 US-HI Havajo
 US-IA Iovao
 US-ID Idaho
 US-IL Ilinojo
 US-IN Indianao
 US-KS Kansaso
 US-KY Kentukio
 US-LA Luiziano
 US-MA Masaĉuseco
 US-MD Marilando
 US-ME Majno
 US-MI Miŝigano
 US-MN Minesoto
 US-MO Misurio
 US-MP Nord-Marianoj
 US-MS Misisipio
 US-MT Montano
 US-NC Norda Karolino
 US-ND Norda Dakoto
 US-NE Nebrasko
 US-NH Nov-Hampŝiro
 US-NJ Nov-Ĵerzejo
 US-NM Nov-Meksiko
 US-NV Nevado
 US-NY Novjorkio
 US-OH Ohio
 US-OK Oklahomo
 US-OR Oregono
 US-PA Pensilvanio
 US-PR Porto-Riko
 US-RI Rod-Insulo
 US-SC Suda Karolino
 US-SD Suda Dakoto
 US-TN Tenesio
 US-TX Texas
 US-UM Usonaj Minoraj Eksteraj Insuloj
 US-UT Utaho
 US-VA Virginio
 US-VI Usonaj Virgulininsuloj
 US-VT Vermonto
 US-WA Vaŝingtono
 US-WI Viskonsino
 US-WV Okcidenta Virginio
 US-WY Vajomingo

## Kodoj por dependaj teritorioj de Usono 
Kodoj por dependaj teritorioj de Usono laŭ la normo **ISO 3166-1**

## Kodoj por najbaraj ŝtatoj 
* Kanado — ISO 3166-2:CA (norde),
* Meksiko — ISO 3166-2:MX (sude).

## Vidu ankaŭ 
* Usonaj poŝtaj mallongigoj
* Subŝtatoj de Usono
* .us

## Referencoj 
Kategorio:Administraj unuoj de Usono
US
Seno

eta|1/2 seno el la jaro 1881
**Seno** estas japana monero. Ĝia simbolo estas 銭 (kio signifas "monero"). Cent senoj egalas al unu eno kaj la dekonan valoron de seno reprezentas la monero rino (厘).

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Japanio
Rino

eta|Rinoj el la jaro 1873
**Rino** estas japana monero. Ĝia simbolo estas 厘銭. Dek rinoj egalas al unu seno, 1000 al unu eno.

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Japanio
Sejno (fiŝkaptado)

**Sejno** estas tipo de trenreto, uzata por kapti fiŝojn. Supre estas fiksitaj partoj el korko, ĉe la malsupra flanko pezaĵoj; tial ĝi pendas vertikale en la akvo.

## Vidu ankaŭ 
* Sejno (rivero)
* Trolo (fiŝreto) (konusforma mara trejnreto, *trawl* angle)

Kategorio:Iloj
Kategorio:Fiŝkaptado
Islanda-Esperanta Vortaro

Íslenzk-EsperantoOrðabók / Islanda-Esperanta Vortaro estas la titolo de libro eldonita 1965 en Reykjavík de la ''Federacio de Islandaj Esperantistoj, la nuna Islanda Esperanto-Asocio. La vortaron preparis Baldvin B. Skaftfell ekde 1949 ĝis 1956. Redaktis Árni Böðvarsson. La vortaro enhavas ĉ. 30.000 kapvortojn sur 480 paĝoj en eldonkvanto 3000 ekzempleroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Esperanto-vortaroj
Kategorio:Islando
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Islanda Esperanto-Asocio
Brierley Hill

**Brierley Hill** estas industriala urbeto de Britio. Ĝi estas ĉefe konata pro populara vendejo tie. Ĝiaj ĉefaj industrioj estas fabrikado de vitro kaj ŝtalo.

## Notindaj enloĝintoj 
* Tie naskiĝis esperantisto Alfred Wheeler Lyndridge.
* Tie naskiĝis industrialisto John Corbett.

Kategorio:Urboj de Britio
Franĉizo

La nocio **franĉizo** (el la angla *franchise*, kiu mem venas el la franca *franchise*; libera) signifas negocan metodon, ĉe kiu la franĉiz-donanto transdonas al franĉiz-akceptanto la regionan uzon de negoca koncepto. Ĝi okazas inter merkataj firmaoj (vidu koncesio). Plej konataj franĉizaj firmaoj en la gastronomio: McDonald's, Burger King, Pizza Hut, Maoz.

Antaŭe, la vorto "franĉizo" havis alian komercan signifon, nome laŭ PIV, "[l]imo, determinanta la respondecon de asekuristo, procento de la valoro de la asekuritaj varoj, kiun la asekuristo ne bezonas kompensi, kiam la damaĝo ĝin ne superas."

## Vidu ankaŭ 
* entrepreno
* financado
* koncesio
* komerco
* podetala komerco
* franĉizo (populara kulturo)

## Referencoj 
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Komerca juro
Kategorio:Merkatiko
Sejno

**Sejno**  aŭ malpli ofte **Sekvano** () estas granda rivero en norda Francio kaj komerca akvovojo de tiu lando. Ĝi ankaŭ altiras turistojn, precipe en la urbo Parizo.

La laŭsejnaj promenejoj en Parizo estas Monda Kulturheredaĵo de UNESKO. Aliaj gravaj urboj apudaj estas Rouen kaj Troyes.

Sejno fontas sur la altebenaĵo Langres en ties parto de la departemento Côte-d'Or. Ĝi enfluas maron ĉe Havro.

## Flankaj riveroj (alfluantoj) 
La supra skemo montras la gravajn alfluantojn. Risle enfluas la estuaron de Sejno.

## El la historio 
Oni supozas, ke la nomo de tiu rivero (Sequano) estis donita de popoloj, kiuj loĝis antaŭ la Gaŭloj, ĉar tiuj ne konis la sonon [kw], el kiu ili faris [p] antaŭ sia veno en la landon.

Ĝis 1968 ekzistis franca departemento nomata Sejno, kiu havis la numeron 75.
Pro la amasiĝo de loĝantoj ĉirkaŭ Parizo (en ties "krono") ĝi estis dividita en kvar novajn departementojn:
* Hauts-de-Seine (92)
* Paris (75)
* Seine-Saint-Denis (93)
* Val-de-Marne (94)

## Komparu kun 
Sejno (fiŝkaptado) ~ Seno


Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Francio
Kategorio:Riveroj en Francio
Al la mondo donace

**Al la mondo donace** estas antologio de 57 poemoj de 22 poetoj de la serba porinfana poezio. Tradukis Zlatoje Martinov. Simplaj legaĵoj kaj infanlibroj / Antologioj. Beogrado. 1996. 80+80 paĝoj. Dulingva. Kun notoj pri la aŭtoroj.

La libro en 1998 ricevis la premion "Infanlibro de la Jaro" en la Belartaj Konkursoj de UEA.

## Eksteraj ligiloj
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Verkoj el la esperantigita serblingva literaturo
Kategorio:Esperanto-poeziolibroj
Kategorio:Esperanto-antologioj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1996
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Manika Markolo

[350px|eta|dekstra|...fotita de [satelito]]
La **Manika Markolo** aŭ **"Maniko"** ( [ði ˈɪŋglɪʃ ˈʧænəl],  [la mã̃ʃ]) disigas la britan insulon de la kohera eŭropa landmaso kaj ligas la Nordan Maron kun la Atlantika Oceano. Ĝi situas inter Francio kaj Belgio sudflanke kaj Britio nordflanke. La nomon ĝi ricevis pro sia formo simila al maniko. En la markolo troviĝas insuloj, kiuj apartenas al Britio, la Manikinsuloj kaj insulo Wight. La plej granda rivero, kiu enfluas la markolon, estas Sejno. Konataj urboj ĉe la bordoj de **"Maniko"** estas Le Havre, Calais kaj Cherbourg (en Francio), Southampton, Dover kaj Plymouth (en Britio).

## Historio 
Fine de la lasta glacia epoko la Norda Maro estis granda nesalakva lago, kiu apud la hodiaŭa *Maniko* elfluis en la Atlantikon, kaj la Britaj Insuloj estis atingeblaj perpiede de la kontinenta Eŭropo. Antaŭ ĉirkaŭ 8500 jaroj, la kanalo estiĝis pro ekerozio de la grundo, kaj poste plivastiĝis pro la efikoj de la marfluoj.

Dum la mezepoko la kanalo estis kaj ligo kaj limo inter la kontinento kaj Britio, kaj ofte iĝis objekto de militaj konfliktoj.

En la 20-a jarcento la *Maniko* iĝis grava ŝipvojo inter la Norda Maro kaj la Atlantiko; nuntempe 300-400 ŝipoj trapasas ĝin ĉiutage.

Ekde 1994 la tiel nomata Eŭrotunelo sub la kanalo ligas Brition al la fervoja reto de la eŭropa kontinento. Pramŝipoj veturas inter la plej gravaj urboj ambaŭflankaj. Gravaj pramŝipaj konektoj estas inter Dover kaj Calais,  inter Ouistreham kaj Portsmouth, inter Cherbourg kaj Portsmouth kaj inter Vlissingen kaj Sheerness.

Ĉiutage 400 ĝis 500 ŝipoj veturas en la Manika Markolo — pro tiu densa trafiko ree okazas ŝipaj kolizioj: ekzemple en la jaro 2000 sinkis la kargoŝipo „Ievoli Sun“ kun la ŝarĝo de venenaj kemiaĵoj; la aŭtotransporta ŝipo *Trikolor* post kolizio sinkis en la jaro 2002, kaj sekve pliaj ŝipoj koliziis kun la vrako. Bonŝance ĝis nun ne okazis ekologia katastrofo pro kolizio de ŝipoj transportantaj kemiaĵojn aŭ nafton.

## Esperanto 
* Markola Kongreso

## Bildaro 

Dosiero:EnglishChannel.jpg|satelita bildo de la Maniko
Dosiero:White cliffs of dover 09 2004.jpg|la klifoj de Dover
Dosiero:Strait of dover STS106-718-28.jpg|la markolo ĉe Dover

## Eksteraj ligiloj 
* Anglalingvaj paĝoj pri naĝa pasado de la Maniko

Kategorio:Markoloj
Kategorio:Atlantiko
Kategorio:Geografio de Britio
Kategorio:Geografio de Francio
Kategorio:Geografio de Belgio
Kategorio:Manikinsuloj
Ventoturbino

[eta|Ventoturbinoj en [Zeebrugge]]
[eta|Ventoturbinoj en [Brugge (Boudewijnkanaal)]]
**Ventoturbino** (aŭ **ventelektrejo** aŭ **ventelektrigilo**) transformas la ventoenergion al enloĝeje uzebla elektra energio.

## Atingebla povumo 
Per unu sola turbino eblas nuntempe atingi povumon ĝis ca 14 MW. Tiam diametro de la turbino estas ca 240 metroj. 

## Situo tramonde 
### Disvolviĝo en Germanio 
La germana kanceliero Gerhard Schröder kaj regiona ĉefministro Heide Simonis inaŭguris en 2005 apud Brunsbüttel en Ŝlesvig-Holstinio en Sjelenlete la plej grandan ventoturbinon de la mondo, nomatan *Repower 5M*.
La ĝistiamaj turbinoj havis padelojn de 35 m, tiu nova turbino altas je 183 m, la padeloj havas diametron de 120 m.

La motorejo (generatora etaĝo) de la turbino havas 100-kvadratmetran spacon, al kiu apartenas balkono kun videbleco ĝis 33&nbsp;km ĉe klara vetero. Oni enkonstruis lifton.

Unu turbino kostas 13 milionojn da eŭroj kaj produktas en optimuma kazo 5 megavatojn (5000 kilovatojn) da elektra energio, kiu provizas 4500 loĝejojn.

Ĝi estas eksperimenta ekzemplero, el kiu oni povas setligi 80 en la maron.

Unu kilovathoro da ventoenergio kostas 9 cendojn, la konvencia energio (el fosiliaj, nukleaj aŭ akvaj centraloj) kostas 3 cendojn (trionon). 

La celo de la germana registaro estas kreskigi la nunan parton de 5,5 % de la ventoenergio al 15 % antaŭ 2015.

### Disvolviĝo en Svedlando 
Dum jaro 2008 la totala ventoenergia povumo estis ca 1 GW (2 GWh/a). Jaro 2022 ĝi estis 15 GW (35 GWh/a), ĉirkaŭ 20% de la kvanto da produktata elektro. Kresko ĝis 18 GW (50 GWh/a) estas atendata ĝis 2024. Disvastigon de la ventoenergio laŭcele obstrukcas ne nur certaj politikaj partioj, sed ankaŭ la sveda armeo.  

## Vidu ankaŭ 
* Ventmuelejo
* Ventmotoro
* Ventoparko
* Ventoturbino de Savonius
* Ventoturbino de Darrieus

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nol.hu/cikk/350481/  hu
* foto kaj teksto en eo 

Kategorio:Elektra energio
Kategorio:Turbinoj
33 Rakontoj

***33 Rakontoj. La Esperanta Novelarto***, estas antologio, kiu celas kolekti "klasikajn" prozaĵojn de diversaj aŭtoroj. Redaktita de  Reto Rossetti kaj Ferenc Szilágyi, eldonita ĉe J. Régulo Eldonisto, ĝi aperis en la jaro 1964 en La Laguna kun amplekso de 328 paĝoj. La enkondukon de la libro skribis Ivo Rotkvić. La libro konstituas la numeron 22 en la "Bel-literatura Eldon-serio  de Stafeto".

## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
*Katalogo de  Libraro Ludovika
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
* Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Kategorio:Esperanto-antologioj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Libraro Ludovika
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Kategorio:Katalogo de la FEL-biblioteko
Kategorio:Katalogo de RŜBEL
Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Ibrahim al-Ĝafari

**Ibrahim Abd al-Karim al-Aŝajkir** (; naskiĝis la ), ankaŭ konata kiel '''Ibrahim al-Ĝa'fari'* () estas ŝijaisma iraka politikisto kaj inter la jaroj 2005 kaj 2006 estis ĉefministro de Irako.

Li naskiĝis en *al-Hindijah'', Kerbala en 1947, kaj studis medicinon en la universitato de Mosulo. Li aliĝis en 1966 al la Islama Daŭa-Partio.

En 1980 li elmigris al Irano, kie li partoprenis la batalon kontraŭ la baaza reĝimo de Sadam Husein, kaj en 1989 al Londono.

Li revenis nur post la usona okupado (2003) en Irakon kaj partoprenis en la iraka transira registara konsilio, kreita de Usono. En 2004 li fariĝis unu el la du vicprezidentoj de la lando.

Post la balotoj de la jaro 2005, la venka ŝijaisma partio apogis lin iĝi ĉefministro de Irako. Tamen, la daŭrigo de la interna milito kaŭzis lian demision nur post unu jaro.

Li havas 5 infanojn. Lia familio vivas en Londono.

Kategorio:Ĉefministroj de Irako
Kategorio:Irakaj politikistoj
Pietro Aretino

**Pietro ARETINO** (naskiĝis la 20-an de aprilo 1492 en Arezzo, Italio; mortis la 21-an de oktobro 1556) estis itala verkisto kaj dramoverkisto.

Pietro Aretino naskiĝis en 1492 en Arezzo (lia kromnomo signifas "el Arezzo"). Proskrita de sia naskiĝurbo, Aretino trapasas dekon da jaroj en Perugia kaj poste iras en Romon, kie la riĉa bankisto Agostino Chigi, mecenato ankaŭ de Rafaelo, lin subtenas. Aretino fifamiĝas en Romo pro mordaj teatraĵoj kaj pro siaj Amoraj Sonetoj (*Sonetti lussuriosi*), krudvortaj poemoj, kiuj servis kiel teksta dekoraĵo al 16 pornografiaj bildoj de Giulio Romano. Tiun mispaŝon ne pardonis papo Leo la 10-a, kiu ĉesis subteni Aretinon.
eta|*Stanze di Pietro Aretino*, 1537

Post malsukcesa atenco kontraŭ sia vivo, Aretino translokiĝas en Mantovon kaj finfine en Venecion (la plej kontraŭpapa el la italaj urboj) en 1527, kie li restas ĝis sia morto en 1556.

Aretino verkis kvin komediojn (interaliaj: *La cortigiana* kaj *La talenta*) kaj la tragedion "La Horacanoj" (1546). En sekureco en Venecio, li publikigis siajn leterojn, tiel premante ĉiujn italajn famulojn. La franca reĝo Francisko la 1-a kaj la Imperiestro Karolo la 5-a ambaŭ subtenis Aretinon samtempe, esperante per tiu amikeco damaĝi siajn konkurantojn. Je la fino de sia vivo, Aretino ankaŭ publikigis diversajn religiajn verkojn (itala traduko de la Psalmoj de Davido, tri librojn pri "la homeco de Jesuo Kristo", kaj unu verko pri la Pasiono de Kristo).

Aretino estis persona amiko de Titiano, kiu faris lian portreton almenaŭ tri foje.

La papo Paŭlo la 4-a inskribis la verkojn de la Aretino en la Indekso de malpermesitaj libroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio, en la angla

Aretino, Pietro
Dante Bertolini

**Dante BERTOLINI** (naskiĝis en 1911, mortis en 1998) estis itallingva poeto el Locarno (Svisio). Mallonge post sia esperantistiĝo, li eldonis en 1979 El la nova ĝardeno/*Dal nuovo giardino*, dulingvan antologion de originala Esperanto-poezio kun verkoj de dek aŭtoroj.
En 1987 li eldonis plian antologion sub la titolo ''In quest'era omicida – En ĉi murdepoko''. Ambaŭ verkoj aperis en Locarno.

Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Svisaj tradukistoj
Kategorio:Svisaj poetoj
Kategorio:Tiĉinanoj
El la nova ĝardeno

**El la nova ĝardeno/Dal Nuovo Giardino**. Locarno. 1979. 103 paĝoj.  Dulingva Esperanto-itala antologio de originala Esperanta poezio. Redaktis kaj tradukis el Esperanto en Italan Dante Bertolini. Antaŭparolo de Tazio Carlevaro. La antologio enhavas 26 poemojn en paralelaj Esperanta kaj itala tekstoj de poetoj: William Auld, J. Baghy, R. Frenkel, M. Boulton, Kálmán Kalocsay, Edmond Privat, B. Ragnarsson, R. Rossetti, R. Schwartz, L. L. Zamenhof. La poemojn kaj poetojn la tradukanto elektis vere hazarde, do temas pri nenia klasifikado. La libron kompletigas biografio kaj komento pri la poemoj de T. Carlevaro. 

## Recenzoj 
* Recenzo de Ada Csiszár, *Dal Nuovo Giardino* en Budapeŝta Informilo 1983:2, p. 4.

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Esperanto-poeziolibroj
Kategorio:Esperanto-antologioj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1979
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj 
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Marin Marais

**Marin MARAIS** (Naskiĝis la 31-an de majo 1656, en Parizo, Francio, mortis la 15-an de aŭgusto, 1728, Parizo, Francio) estis lernanto de LULLY kaj de la gambovjolo ludisto Monsieur de Sainte-Colombe. Li dungiĝis kiel muzikisto en 1676 al la reĝa korto de Versajlo. Li sukcesis tre bone kiel korta muzikisto, kaj en 1679 estis nomumita *ordinaire de la chambre du roy pour la viole* (ordinaro de la ĉambro de la reĝo por la gambovjolo). Li konservis tiun ĉi titolon ĝis 1725.

Li estis majstro de la *gambovjolo*, kaj tre elstara Franca komponisto de praviolina muziko. Li verkis kvin librojn de *Pièces de violes* (verkoj por vjoloj) por ĉi tiu instrumento, ĝenerale suitojn kun konstanta baso. Ili estis tre popularaj en la korto, kaj dank'al ili li famiĝis ankoraŭ dumvive kiel tiu, kiu "fondis kaj forte establis la imperion de la praviolino" (Hubert le Blanc, 1740). Inter liaj aliaj verkoj troviĝas operoj, ekzemple *Alcione* (1706), fama pro ĝia tempesta sceno.

La figuro de Marin Marais estis la centra karaktero en la filmo *Tous les matins du monde* (ĉiuj matenoj de l' mondo) bildiganta la vivon de Monsieur de Sainte-Colombe, kaj la muziko de Marais konsistigas elstaran trajton en tiu ĉi filmo. Iu el liaj plej longaj kaj plej famaj muzikverkoj, *Sonnerie du Ste Genevieve du Mont de Paris* (Sonoranta Sanktan Ĝenevivon de Monto de Parizo) (1720) aŭskulteblas en la menciita filmo same kiel elektronika versio en la kulta klasiko Likva Ĉielo (angle: Liquid Sky). Faksimilojn de ĉiuj kvin libroj de *Pièces de violes* (Verkoj por gambvjoloj) eldonis *Éditions J. M. Fuzeau*.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lysator.liu.se/~tuben/scores/mpentrio
* http://www.lysator.liu.se/~tuben/scores/msonneri

Kategorio:Francaj operkomponistoj
Franca antologio

***Franca Antologio***. Tradukis R. Bernard, G. Lagrange, Gaston Waringhien, J. Vincent k.a. Redaktis H. Gonin, antaŭparoloj de R. Bernard, Ĵ. le Puil kaj I. Ertl. Antologio je resuma eldono de la literaturaj kromnumeroj de *Franca Esperantisto*: prozaĵoj kaj teatraĵoj de la 16-a ĝis la 20-a jarcento. *Espéranto-France*. Parizo. 1998. 488+416+46 paĝoj. 6-voluma.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de antologioj en Esperanto

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
Kategorio:Antologioj el la franclingva literaturo
Kategorio:Esperanto-antologioj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1998
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Esperanta antologio

***Esperanta Antologio*** estas antologio de poemoj en Esperanto preparita de la brita esperantisto William Auld.

## Celo 
270ra|eta|maldekstra|
180ra|eta|
## Eldonoj 
Unue publikigita de Stafeto en 1958, kun la subtitolo **Poemoj 1887-1957**, ĝi iĝis poste lanĉita en dua eldono de UEA, reviziita kaj plikompletigita, en 1984, kun la subtitolo **Poemoj 1887-1981**.

## Enhavo 
Laŭ la postparolo de William Auld en la lasta eldono (majo 1982), « *Tiu ĉi antologio enhavas 706 poemojn de 163 poetoj el 35 landoj de ĉiuj kvin kontinentoj — kaj tio prezentas nur tre malgrandan onon de nia tuta poezio* ». Tiu postparolo de Auld kaj 36 paĝoj da biografiaj notoj finas la verkon. Ĝi estas ilustrita bindlibro kaj ero n-ro 1 de la Jubilea Kolekto de UEA.

## Kontribuintoj 
En la dua, pliampleksigita eldono aperis interalie poemoj de Ludoviko Zamenhof (paĝoj 1-6), Antoni Grabovski (paĝoj 7-10), Moses Goldberg (paĝoj 11-13), Sergij A. Bogoslavskij (paĝoj 14-15), Abraham aŭ Abram Kofman (paĝoj 16-22), Célestin Rousseau (paĝo 24), Vasilij Devjatnin (paĝoj 25-31), Marie Hankel (paĝoj 32-33), Maria Stanislavovna Tenner (paĝo 34), Stanislav Schulhof (paĝoj 35-38), Leo Belmont (paĝo 39), Albert Edward Styler (paĝo 40), Feliks Zamenhof (paĝoj 41), Roman Frenkel (paĝoj 42-45), Clarence Bicknell (paĝoj 46), John William Eggleton (paĝoj 47-49) ktp.

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanta antologio 1887-1981 rete legebla en la retejo *scribd*
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Libraro Ludovika

Kategorio:Eldonaĵoj de Juan Régulo Pérez
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1957
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1981
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1984
Kategorio:Esperanto-antologioj
Kategorio:Esperanto-poeziolibroj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1984
Kategorio:Libroj aperintaj en 1981
Kategorio:Libroj de William Auld
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Libraro Ludovika
Germana antologio

***Germana Antologio*** estas kolekto de literaturaj tekstoj, tradukitaj el la germana de  Wilhelm Herrmann kaj Helmut Rössler. La antologio etendiĝas de la 8-a jarcento ĝis ĉirkaŭ 1750 kaj do prezentas superrigardon pri la evoluo de la germanlingva  literaturo de la plej fruaj originoj ĝis la baroka epoko. La libron aperigis la eldonejo Bleicher en Gerlingen 1985 sub redakto de Ortwin Brodt. La fleksebla poŝlibro estas nigre-blanke ilustrita kaj ampleksas 327 paĝojn. 

## Enhavo 
* La Kanto de la Nibelungoj - la libro enhavas partan tradukon de la kanto. 113 de la 2400 versoj de la poemo estis tradukitaj por tiu libro. 

## Eksteraj ligiloj
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing* 
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Esperanto-antologioj
Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1985
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Joseph Bodin de Boismortier

**Joseph Bodin de BOISMORTIER** (naskiĝis je la 23-a de decembro 1689 en Tionvilo, Francio; mortis je la 28-a de oktobro 1755 en Roissy-en-Brie) estis franca baroka komponisto.

BOISMORTIER ricevis sian muzikan instruadon en Metz de Joseph VALETTE de Montinjio. La familio transmigris al Perpinjano en 1713, kie BOISMORTIER trovis dungadon en la Reĝa Tabaka Kontrolo (impostejo). Ĉi tie li ekis eldoni muzikon, kio ekis gajni reputacion por li en Parizo. En 1724, BOISMORTIER kaj lia edzino Marie VALLETE transmigris al Parizo, kie li ekis mirindan komponadan karieron, skribante por multaj instrumentoj kaj voĉoj.

Maĵora verkoj inkluzivas *Cinquante-neuvieme &#338;uvre de M. Boismortier, Contenant Quatre Suites de Pieces de Clavecin* (Kvindek-naŭa verko de s-ro BOISMORTIER, Enhavanta Kvar Suitojn de Verkoj por la Klaviceno) kaj la operajn baletojn ''Les Voyages de l'Amour* (La Vojaĝoj de la Amo) kaj *Daphnis &amp; Chloe''.

Kategorio:Barokaj komponistoj
Pittem

**Pittem** (, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio.

Ekde 1977 la municipo Egem apartenas al Pittem, la ĉefa municipo. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto *Tielt*.

Pittem estas la naskiĝloko de Ferdinand Verbiest (1623-1688), misiisto (jezuito) kaj astronomo, fondinto de la observatorio en Pekino kaj reforminto de la Ĉina kalendaro.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Ferdinand Verbiest

**Ferdinand VERBIEST,**  en Ĉinio li estas konata kiel **Nan Huairen (南懷仁** (naskiĝis la  en Pittem; mortis la  en Pekino) estis flandradevena belga jezuito, misiisto kaj astronomo. Ekde 1666 li estis fakte estro de la jezuita misio en Ĉinio. Li kaj liaj amikoj estos la unuaj eŭropanoj, kiuj enkondukos la principojn de la ĉinaj medicino, kulturo kaj filozofio en Eŭropon.

## Biografio 
Li studis en Loveno (*Leuven*) kaj en Meĥleno (*Mechelen*); teologion en Romo kaj Sevilla. Li akceptiĝis en la ordenon de la jezuitoj en 1641. Kiel misiisto li estis sendita al Ĉinio (1659). Alia jezuito vokis lin al la imperiestra palaco por esti asistanto.

Verbiest estis tre estimata ĉe la imperiestra kortego en Ĉinio. Li konstruis instrumentaron por la observatorio en Pekino kaj kunrespondecis pri la reformo de la Ĉina kalendaro, bazita je propraj observoj. Li projektis etajn pafilegojn por la armeo de la imperiestro K'ang-si. Aliaj inventoj estis vapor-aŭtomobilo kaj termometro. Li ankaŭ desegnis alian mondomapon. Pro siaj meritoj li estis nomumita mandareno.

Li mortis pro falo de sia ĉevalo. La flandro ricevis ŝtatan entombigon en maŭzoleo pagita de la imperiestro.

### Diplomato kaj tradukisto 
Li ankaŭ laboris kiel diplomato kaj tradukisto danke al siaj ampleksaj lingvokapabloj. Ekzemple, li estis disponebla al la ĉina imperiestro kiel interpretisto dum intertraktado kun portugalaj kaj rusaj diplomatoj. Kiam Ĉinio kaj Rusio havis konflikton kaj poste militon, Verbiest kaj liaj kolegoj estis perantoj.

Verbiest skribis pli ol tridek librojn kaj majstris la latinan, la hebrean, la germanan, la hispanan, la nederlandan kaj la italan. Li ankaŭ studis la manĉuran lingvon, tradukante la unuajn ses librojn de Eŭklido de Aleksandrio.

## Honoro 
En 2005 li finis ĉe n-ro 79 en la "La plej granda belgo". En Pittem ekzistas muzeo dediĉita al Verbiest.

## Literaturo 
* (nl) Veerle DE VOS, *Alles onder de hemel. Ferdinand Verbiest en de ontdekking van China*, 2023. 
* (nl) Noël GOLVERS, *The "Astronomia Europea" of Ferdinand Verbiest*, Nettetal, Steyler Verlag, 1993.

## Referencoj
Kategorio:Flandroj
Kategorio:Mezepokaj astronomoj
Kategorio:Belgaj jezuitoj
Kategorio:Kristanaj misiistoj en Ĉinio

## Vidu ankaŭ 
* Jezuita misio en Ĉinio
* Nicolas Trigault
* Martino Martini
Oudenburg

**Oudenburg** (, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, kiu en 1985 ricevis la urbajn rajtojn.  Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ostendo.

[eta|maldekstra|240px|ventmuelejo de la municipoparto [Roksem]]
Ekde 1977 la municipoj Ettelgem, Roksem kaj Westkerke apartenas al Oudenburg, la precipa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)

Kategorio:Urboj de Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Regiono Pardubice

**Regiono Pardubice** situas en oriento de Bohemio kaj per ĉirkaŭaĵo de Moravská Třebová ĝi trafas ankaŭ historian teritorion de Moravio. Oriente ĝi najbaras kun Regiono Olomouc, sudoriente kun Sudmoravia regiono, sudokcidente kun Regiono Vysočina, okcidente kun Mezbohemia regiono, nordokcidente kun Regiono Hradec Králové kaj norde kun Pollando.

## Naturkondiĉoj 
Plimulton de Regiono kreas montetaroj kaj montarregionoj ŝanĝiĝantaj en ebenaĵojn ĉirkaŭ rivero Elbo. En la limo al Pollando elstaras la tria plej alta montaro en Ĉeĥio, masivo de Králický Sněžník. Nordokcidente ligas al ĝi malpli alta kaj pli plata montaro Orlické hory. Sude komencas Bohema-Moravia montetaro kun montaro Železné hory kaj Žďárské vrchy.

Pli grandan parton de Regiono deakvigas Elbo, la plej longa rivero en la teritorio de Regiono estas maldekstreborda elba alfluo Chrudimka. Parton de la teritorio en ĉirkaŭaĵo de Svitavy deakvigas rivero Svitava, alfluo de rivero Morava, respektive de Danubo. Tra Regiono kondukas ĉefa eŭropa disfluejo inter Norda maro kaj Nigra maro.

## Administra divido 
La teritorio de la regiono estis limigita per teritorioj de distriktoj: Distrikto Pardubice, Distrikto Chrudim, Distrikto Ústí nad Orlicí kaj Distrikto Svitavy.

Komence de la jaro 2003 pereis distriktaj oficejoj kaj la regionoj ekde tiu tempo dividas sin en la tn. urbojn kun disvastigita agadeco. Krom la supre menciitaj eksaj distriktaj urboj laboras en la ŝtata administrado en la teritorio de la regiono ankoraŭ tiuj ĉi urboj: Česká Třebová, Hlinsko, Holice, Králíky, Lanškroun, Litomyšl, Moravská Třebová, Polička, Přelouč, Vysoké Mýto kaj Žamberk.

En Regiono estas 452 komunumoj, el tio 15 urboj kun disvastigita agadeco kaj 26 urboj kun komisiita urba oficejo. Sidejurbo de la regiono estas laŭstatuta urbo Pardubice.

## Loĝantaro kaj historio 
Regiono Pardubice ekzistas kiel administra tutaĵo jam triafoje. Unuafoje ĝi estis kreita en la jaro 1850 tuŝante de Český Brod tra Humpolec ĝis bohema-moravia limo. Duafoje ĝi estis unu el 19 regionoj en la jaroj 1949 – 1960. Pardubice, longtempe la plej dense loĝata urbo de orienta Bohemio, fariĝis post tio nura distrikta urbo enkadre de tiama Orientbohemia regiono.

## Ekonomio 
La plej forta estas ĝenerala maŝinindustrio, plu poste teksindustrio, vestindustrio, ledindustrio; la plej grandan kvocienton en la tutŝtata produktado havas ĥemia industrio. Sed signifa estas ankaŭ agrikultura sektoro. El la tuta areo de Regiono okupas ja agrikultura grundo 60,75 %, arbaroj havas 29 % kaj akvoareoj 1,35 %.

## Trafiko 
Tra Regiono kondukas ĉeĥa fervoja „ĉefa linio“ el Prago tra Pardubice al Olomouc, Ostrava kaj plu al Slovakio.

## Scienco kaj klereco 
## Rilataj temoj 
* Ĉeĥoslovakio
* Ĉeĥio
* Bohemio
* Moravio
* Distriktoj de Ĉeĥio

## Eksteraj ligiloj 
* Statistikaj indikoj

*
Pardubice
Oostrozebeke

**Oostrozebeke** (, proksimuma prononco , etimologie "orienta roza rojo") estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto *Tielt*.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)

eta|maldekstra|250px|modernisma statuo de rajdanto antaŭ la biblioteko *Kraaiennest*
Oostkamp

**Oostkamp** (, proksimuma prononco ) estas komunumo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Bruĝo.

Ekde 1977 la municipoj Hertsberge, Ruddervoorde kaj Waardamme apartenas al Oostkamp, la ĉefa municipo. Apartenas al ĝi ankaŭ la vilaĝo Moerbrugge. Steenbrugge estas loĝkvartalo en la sudo de Assebroek.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Tous les matins du monde

**Tous les matins du monde** (esperantigo *Ĉiuj matenoj de la mondo*) estas filmo de 1991 de reĝisoro Alain Corneau, ĉefaj aktoroj Gérard Depardieu, Jean-Pierre Marielle, Anne Brochet kaj Guillaume Depardieu.

Ĝi baziĝas sur novelo de Pascal Quignard kaj prezentas la vivon de gambovjololudisto kaj komponisto Marin Marais kaj lian tempon ĉe lia majstro Sainte-Colombe (Sankta Kolombo). De post la morto de lia edzino, Sankta Kolombo rifuĝis en la muziko. Nekontestita majstro pri vjolo, li hatas la honorojn kaj la kortegon.

Marin Marais, lia kontraŭo, iĝas lia disĉiplo. Lia talento estas grandega, sed Sankta Kolombo ne volas riveli la sekretojn de sia muziko al homo pli allogita de la gloro kaj la kortega pompo ol de la propra esenco de lia arto.

La filmo iĝis fama precipe pro la bela muziko per gambovjolo (ludita de Jordi Savall), kiu ludatas dum ĝi, kaj ke tiel ĝi malkovrigis tiun muzikilon kaj tial profunde amogiigan belecon al spektantoj, kiuj ne konis ĝin.

## Premioj 
Ĝi estis sepfoje premiita per cezaraj filmotrojefoj (film-premioj de Francio).

## Citaĵoj 
iu rimarkinda diro en la filmo estis kiam la maljuna Sainte-Colombe parolante pri muzika kreiveco kun Marin-Marais diras "la tuta diferenco kuŝas en tio ke mi travivas pasian vivon", tiam la filino mirigita (kaj ankaŭ certe la spektanto pensas) "ĉu?! paĉjo vi travivas pasian vivon?!" Jes ja tio celas diri, ke pasia vivo ne estas aventura vivo (kia ja ne estis la retiriĝema kaj silenta-soleca vivo de li) sed ŝarĝita de intensaj intimaj emocioj, kia ja estis pri lia profunda nekuracebla aflikto pro la edzinomorto.

## Referencoj 
Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Premio César
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1991
Michel-Richard Delalande

**Michel-Richard DELALANDE** (**de Lalande**) (naskiĝis en 1657, mortis en 1726) estis fekunda Franca baroka komponisto kaj orgenisto kiu speciale verkis orkestrajn suitojn, konataj en sia tempo kiel "Simphonies pour les Soupers du Roy" (Simfonioj por la verspermanĝoj de la Reĝo), aŭ, en alternativa ortografio de la tempo, simple kiel "Simfonioj".

Delalande ankaŭ komponis baletojn kaj eklezian muzikon.

Li naskiĝis en Parizo kaj estis samtempulo de Jean-Baptiste Lully kaj Francois Couperin.

Delalande instruis muzikon al la filinoj de Ludoviko la 14-a (Francio), kaj estis direktoro de la reĝa kapelo el 1714 ĝis sia morto ĉe Versajlo en 1726.

## Eksteraj ligiloj 
* http://icking-music-archive.org/ByComposer/Lalande.html 

Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Komponistoj (eklezimuziko)
Kategorio:Francaj komponistoj
Alejandro Cossavella

**Alejandro Cossavella** (naskiĝis la  en Argentino) estas esperantisto kaj transnacia muzikisto. En Esperantujo li kelkfoje uzas la nomformon "Ale Kosabela".

Li loĝas en Brasília, Brazilo, kie li regule koncertas hispane, portugale, angle kaj esperante. Li muzikis en Esperanto-renkontiĝoj interalie en Nederlando, Francio, Finnlando, Pollando, Brazilo kaj Germanio.

## Muzika kariero 
En Esperanto li kantas siajn proprajn kanzonojn kaj kelkajn de aliaj muzikistoj. Kun la grupo La Porkoj li produktis la albumon Ŝako (1999). En 2002 kun Flavio Fonseca li muzikis en "Brazila kolekto - Tom Jobim en Esperanto". Kun Strika Tango li en 2004 kreis la albumon "Civilizacio".

Krome li kontribuis al BA2 per proza teksto.

De aŭtuno de 2008 ĝis januaro de 2009 li entreprenis koncertan turneon tra Eŭropo organizitan de EUROKKA.

## Diskaro 
* Ŝako (1999, kun La Porkoj)
* Civilizacio (2004, kun Strika Tango)
* Revolucio en pajleraro (2009, sole)
* Tro (2019, kun Ale kaj Vojaĝo)

## Vidu ankaŭ 
* Himno de la Tero
* La Porkoj
* Hiphopa Kompilo vol. 1

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Esperantaj muzikaj grupoj de Alejandro Cossavella ĉe Vinilkosmo
* Intervjuo kun Alejandro Cossavella ĉe Varsovia Vento
* La Porkoj 
* Eŭropa turneo 2008  ĉe Esperantomuziko

Kategorio:Hispanlingvaj kantistoj
Kategorio:Esperantlingvaj kantistoj
Kategorio:Argentinaj esperantistoj
Nova Esperanta Krestomatio

***Nova Esperanta Krestomatio*** estas krestomatio kun vasta panoramo de tekstoj el la tuta historio de Esperanto, inkluzive de rakontoj, elstaraj tradukoj, sciencaj kaj prilingvaj eseoj, poemoj pri Esperanto, kaj poezia antologio el 73 lingvoj. Ĝin kompilis kaj redaktis William Auld. Jubilea Kolekto n-ro 5.

La celo de la Auld-a Krestomatio identas kun tiu de la Zamenhofa: prezenti modelan Esperantan stilon surbaze de valoraj tekstoj prozaj kaj poeziaj. William Auld intence konservis la Zamenhofan strukturon de la tuto, kaj ni sekvu lin laŭ la krestomatia framo.

## Celo 
## Listo de aŭtoroj kaj verkoj 
Pro teknikaj limigoj, ĉi tiu listo devas esti dividita en 3 partojn. La libro ne dividas la tekstojn en ĉi tiujn 3 grupojn, kaj la divido estas nur por teknikaj kialoj, ĉar Vikipedio ne permesas pli ol 50 enirojn en kaŝebla listo.

## Vidu ankaŭ
* Baza legolisto

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Bibliografio de Esperanto
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1991
Kategorio:Libroj de William Auld
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Sub la signo de socia muzo

***Sub la Signo de Socia Muzo*** . Antologio de originala soci-konscia poezio kaj ses eseoj. Redaktis William Auld kaj Stefan Maul. Flandra Esperanto-Ligo, Antverpeno, 1987. 120 paĝoj. ISBN/ISSN 9071205169.

La revuo *Monato* kaj Flandra Esperanto-Ligo kontribuis al la Jubilea Jaro per *Sub la signo de socia muzo, antologio de socia poezio*. Laŭ William Auld, la kompilinto de la albumo, socia poezio estas poezio, kies temo estas la homo, ne kiel individuo, sed kiel partoprenanto en la vivo de la homa socio. Ĝi distingiĝas de la poezio de amo, de la naturo, de la abstrakta filozofio, k.a. Evidentaj temoj de la socia poezio estas: politiko, religio (en socia signifo), milito kaj paco, ĝenerala senlaboreco, sklaveco, rasismo, k.m.a. *Sub la signo de socia muzo* estas bonvena suplemento al *Esperanta Antologio*, en kiu Auld multajn poemojn kaj diversajn poetojn ne prezentis pro respekto al la tradicia neŭtraleco de la larĝa Esperanto-movado.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Prezento de la libro ĉe la katalogo de UEA
* Recenzo de Adriano Denhano
* Hejmo , poeziaĵo de Marjorie Boulton aperanta en la libro
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 

Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1987
Kategorio:Esperanto-antologioj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Eldonaĵoj de Flandra Esperanto-Ligo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Libroserio Stafeto de FEL