open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Soloneco

[eta|Plantaro sur soloneco en [Podersdorf am See|Podersdorf]]
**Soloneco** ( *Солонец*) ankaŭ **nigra alkala grundo** estas sala grundotipo, ekzistanta de duonhumidaj ĝis duonaridaj areoj. Ĝin karakterizas granda natrioenteno en la subaj grundotavoloj (1,5-3 m), kiuj akumuliĝas tie pro subenlaviĝo el la pli supraj tavoloj.

Ĝi povas estiĝi pro sinko de la grundakvo-nivelo, el solonĉako. Se stepa grundo havas natrian grundoakvon, soloneco povas estiĝi per grundosaliĝo. Se akumuliĝas gipso aŭ kalko en la supra tavolo, oni parolas pri gipsa aŭ kalka soloneco.

Tipa soloneca regiono estas la oriento de la Kaspia maro kaj ĉirkaŭ la Aralo, plie en lokoj en Kanado, Aŭstralio, Somalio, kaj Argentino. En Eŭropo, ekzistas nur malmulte da soloneco, ekz. ĉe Podersdorf, Aŭstrio aŭ en Rumanio.

Kategorio:Grundotipoj
Kategorio:Rusaj vortoj kaj esprimoj
Enikő Barta

**BARTA Enikő** estis rumanuja hungara aktorino naskita en Kluĵo la 28-an de novembro 1960 kaj mortinta en Satu Mare la 18-an de marto 2001.
## Kariero
Inter 1984 kaj 1989 ŝi estis anino de teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház kaj en 1989 ŝi dungiĝis al Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat.
## El ŝiaj roloj
*Vilma (Milán Füst: Boldogtalanok);
*Vera (Turgenevo: Egy hónap falun);
*Erzsike (Ede Szigligeti: Liliomfi);
*Aase, Solveig (Ibsen: Peer Gynt);
*Katinka (István Örkény: Kulcskeresők); 
*Csitri (György Spiró: Csirkefej);
*Egérke (István Örkény: Macskajáték);
*Mariska (Ernő Szép: Vőlegény).

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Megan Fox

**Megan Denise FOX** (naskiĝis  en Rockwood, Tennessee, Usono) estas usona aktorino, fotomodelulino.[eta|Megan Fox en [Parizo (2009)]]

## Biografio 
Ŝi dancis ekde la aĝo de 5 jaroj kaj lernis aktoradon. Ŝia familio translokiĝis en 1996 al Florido, kie ŝi pludaŭrigis kaj finis la lernadon.

Ŝi venkis en belulina konkurso en 1999, poste ŝi komencis aktoradon. Ŝia unua rolo estis en la filmo *Holiday in the Sun* en 2001 kun Mary-Kate Olsen kaj Ashley Olsen. Ŝi sukcesegis per la filmo *Transformers* en 2007 kaj iĝis tutmonde konata.

Oni prezentis en 2009 la filmon ''Jennifer's body'', en kiu ŝi ludas kun Amanda Seyfried.

## Privata vivo 
Ŝi vivis inter 2004 kaj 2009 kun kolego, Brian Austin Green. Ili gefianĉiĝis en 2007, sed ili disiĝis en 2009. La aktorino estas ambaŭseksama.

Ekde 2010, Megan Fox estas modelstarulino en modomarkoj de Armani.

## Filmaro 
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj infanaj aktoroj
Kategorio:Indianaj usonanoj
Kategorio:Irlandaj usonanoj
Kategorio:Francaj usonanoj
Kategorio:GLAT-aktoroj
Pitkarna kanbirdo

La **Pitkarna kanbirdo** (***Acrocephalus vaughani***) estas paserina birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj.

Ĝi estas 17&nbsp;cm longa kanbirdo kun relative mallonga beko. Plenkreskulo estas **olivbruneca supre kaj sablokolora sube**, kun malhela strio traokula kaj hela superokula strio. En flugiloj varia kvanto de **blankaj plumoj** ofte nesimetrie miksiĝas kun pli malhelbrunaj al nigrecaj plumoj (strange kompare kun la malnovmondaj kanbirdoj); simile en vosto estas centraj malhelaj plumoj kaj eksteraj blankaj vostoplumoj. Nematuruloj estas brunaj supre, kaj tre helbrunflavecaj sube sen blankaj plumoj.

Ĝi estas endemia de la vulkana Pitkarna Insulo en suda Suda Pacifiko. Surloke konata kiel **"Pasero"** (ĉar veraj paseroj ne estas en Pitkarno), estis komuna en la  insulo, kie ĝi estas la ununura terbirdo. Ĝi estis iam klasita kiel Vundebla specio fare de la IUCN pro ties malgranda teritorio. Sed novaj pristudoj montris, ke ĝi estas pli rara ol iam supozate kaj pro tio ĝi estis relistita kiel Endanĝerita en 2008.

La supozebla populacio estis **ĉirkaŭ 2000** en 1998 kaj poste estas inter 250 kaj 1000 kaj tre verŝajne malpliiĝas; la teritorio estas malgranda, nur de ĉirkaŭ 5&nbsp;km. La malpliiĝon kaŭzas certe la multnombro de enmetitaj katoj kaj ratoj, kies nombro ankaŭ malpliiĝas pro la malpliiĝo de la birdospecio, dum la klopodoj forigi tiajn invadintojn malsukcesis. Krome kaj homoj kaj kaproj malpliiĝas la indiĝenan flaŭron necesan por la specio.

Tiu pacifika birdo loĝas en arbaro, arbustaro kaj eĉ ĉe homaj loĝejoj, sed ne ĉe klifoj aŭ malferma kamparo. Ĝi estas insektovora, rare manĝas surgrunde eble pro la eventuala danĝero de katoj aŭ homoj. Ŝajne ili reproduktiĝas laŭ izolitaj paroj, malkiel la proksima Hendersona kanbirdo *A. taiti*, kiu formas reproduktajn grupojn, eble por eviti ĝenadon kaj nestabilon de la biotopo en Pitkarno. Tamen foje reproduktado okazas en grupo.

## Notoj 
## Referencoj 
* Detale, en la angla 
* IUCN2006, BirdLife International (BLI), 2004, 303, Acrocephalus vaughani, 11a Majo 2006. 
* BirdLife International (BLI) (2008): 2008 IUCN Statusŝanĝoj en la Ruĝa Listo . Konsultita la  23an de majo 2008.

## Eksteraj ligiloj 
*BirdLife Species Factsheet. 

Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Bestoj el la Pacifika ekozono
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Pitkarna Insularo
Kukinsula kanbirdo

La **Kukinsula kanbirdo** aŭ Kerearako (***Acrocephalus kerearako***) estas paserina birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. 

Estas bruneca birdo pli malhela ĉe flugiloj kaj vosto. La frunto estas iom ebeneca; la beko sufiĉe longa kaj tre akrapinta. La bazo de la suba makzelo estas pli hela. En vizaĝo, kiel kutime inter kanbirdoj, estas malhela traokula strio kaj hela superokula strio.

Ĝi troviĝas kiel endemismo nur en la Kukinsuloj. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj, marĉoj, kanejoj, indiĝenaj arbustaroj kaj ruraj ĝardenoj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo. Ekzemple ĉe Mangaia, estas vario de enmetitaj specioj inklude la agresema Komuna minao *Acridotheres tristis* (ĉirkaŭ 9,000 birdoj), katoj kaj ratoj (ambaŭ la Pacifika rato *Rattus exulans* kaj la Nigra rato *R. rattus*), kaj klarigado por agrikulturo kaj paŝtado de kaproj kaŭzas la habitatodetruon kaj fragmentadon.

## Fonto 
* BirdLife International 2004.  Acrocephalus kerearako.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Granda marĉokanbirdo

La **Granda marĉokanbirdo** (***Acrocephalus rufescens***) estas afrotropisa paserina birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. 

Tiu specio montras **ruĝecan nuancon** en la bruna plumaro, kio videblas en la latina scienca nomo kie * rufescens* aludas al tia ruĝeca nuanco. La subaj partoj estas pli helaj.

Ĝi troviĝas en granda parto de subsahara Afriko nome en Angolo, Bocvano, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ganao, Kenjo, Malio, Maŭritanio, Namibio, Niĝerio, Ruando, Senegalio, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo. Ties natura habitato estas marĉo kio nomigas la specion.

## Vidu ankaŭ 
*Angolaj mjombaroj
## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Acrocephalus rufescens.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Hendersona kanbirdo

La **Hendersona kanbirdo** (***Acrocephalus taiti***) estas paserina birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. Tiu specio estis iam konsiderata kiel subspecio de la Pitkarna kanbirdo kiel *Acrocephalus vaughani taiti*.

Ĝi estas 17 cm longa kanbirdo kun relative mallonga beko. Plenkreskulo estas **olivbruneca supre kaj tre blankeca sube**; en tre hela vizaĝo videblas malhela striado traokula, dum ankaŭ la **krono estas blankeca** (strange inter kanbirdoj) kun malhela punktado. En flugiloj varia kvanto de **blankaj plumoj ofte nesimetrie miksiĝas** kun pli malhelbrunaj al nigrecaj plumoj; simile en vosto estas centraj malhelaj plumoj kaj eksteraj blankaj vostoplumoj. Kelkaj individuoj estas **preskaŭ blankaj** (kio maloftas inter kanbirdoj). Nematuruloj estas brunaj supre, kaj tre helbrunflavecaj sube sen blankaj plumoj.

Ne estas kanto de masklo kaj la alvoko estas akra kaj mallonga noto. 

Tiu estas arbara specio, kutime en familiaj grupoj, kiuj manĝas je ĉiu nivelo, kaj havas varian dieton, kiuj inkludas helikojn, formikojn, muŝojn, skarabojn, blatojn, grandajn vespojn, semojn kaj  fruktokarnon. Reproduktado okazas el aŭgusto al komenco de januaro, kaj nestumas en ampleksa vario de arbospecioj en malalta kanopeo de alta arbaro. Tiu specio reproduktiĝas en paroj aŭ triopoj, komune de nerilataj birdoj, probable pro la stabileco de la habitato, kie junaj birdoj povas sekurigi nestoteritorion pli bone apartenantaj al triopo ol al paro. La ino demetas 2 aŭ 3 ovojn.

Ĝi troviĝas kiel endemio nur en la neloĝata insulo Henderson de Pitkarno en orienta Suda Pacifiko. Ties natura habitato estas tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo. La populacio estas ĉirkaŭkalkulta je **11,000** kaj oni supozas, ke ĝi stabilas; tamen la teritorio estas ege malgranda ĉirkaŭ 41 km². Kvankam estas Pacifikaj ratoj en la insuloj eĉ en altaj arbobranĉoj, ŝajne la kanbirdo adaptiĝis je tio kaj ne multe suferas pro tiu ĝenado. Pli danĝera estus la eventuala enmeto de Nigra rato fare ĉu de vizitantoj ĉu de ŝipanaroj.
## Vidu ankaŭ 
*Pacifika ekozono
## Fonto 
* Detale, en la angla  Konsultita la 12an de januaro de 2010.
* BirdLife International 2004.  Acrocephalus taiti.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Pitkarna Insularo
Markizinsula kanbirdo

La **Markizinsula kanbirdo** aŭ Komako en indiĝena lingvo (***Acrocephalus mendanae***) estas paserina birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. 

Ĝi troviĝas kiel endemio nur en Franca Polinezio nome en la Markizinsuloj.

Tiu specio estas **oliveca supre kaj helflaveca sube** kun pli malhela plumaro en flugilplumoj kaj vosto, kie ankaŭ la eksteraj plumoj estas flavecaj. En la vizaĝo, kiel kutime inter kanbirdoj, estas malhela traokula strio kaj hela superokula strio. La beko estas sufiĉe longa kaj rozkoloreca; la supra makzelo estas pli malhela ol la suba.

## Subspecioj 
**Acrocephalus mendanae aquilonis* Eiao-kanbirdo
**Acrocephalus mendanae consobrina*
**Acrocephalus mendanae consobrinus*	
**Acrocephalus mendanae dido*	
**Acrocephalus mendanae fatuhivae*
**Acrocephalus mendanae idae*	
**Acrocephalus mendanae mendanae*	
**Acrocephalus mendanae percernis*	
**Acrocephalus mendanae postremus*

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Acrocephalus mendanae.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kaboverda kanbirdo

[eta|ovoj de *Acrocephalus brevipennis* - [Muzeo de Tuluzo]]

La **Kaboverda kanbirdo** (***Acrocephalus brevipennis***) estas afrotropisa paserina birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. Ĝi reproduktiĝas en la insuloj kaj suda kaj okcidenta Santiago kaj norda Fogo en Kabo-Verdo. Ili iam reproduktiĝis ankaŭ en Brava kaj San-Nikolao.

Tiu malgranda paserina birdo estas specio troviĝanta en tre densaj valoj, kaj evitanta pli sekajn areojn. Ili nestumas en kareksejoj; la ino demetas 2-3 ovojn en pendigita nesto.  

Tiu estas mezgranda kanbirdo, pli granda ol la Eŭrazia kanbirdo. Ĝi similas al tiu birdospecio laŭ aspekto, **grizbruna supre, grizecblanka sube**, pli nuancbruna en brusto kaj flankoj kaj pli blankeca en gorĝo kaj ventro, sen evidentaj markoj. Ĝi estas 14-16 cmlonga. La beko estas longa kaj pintakra, dum la kruroj kaj fingroj estas nigraj. Ambaŭ seksoj estas similaj. La voĉo estas laŭta, eksploda kanto kun klaraj fajfoj kaj svaga trilado aŭdata la tutan jaron, sed plej intense inter aŭgusto kaj novembro. La kanto estas distinka likvideca bolantaĵo, kiel de piknonoto.

Malgrandaj grupoj foje manĝas komune en fruktantaj figarboj *Ficus spp*., kune kun la Nigraĉapa silvio, *Sylvia atricapilla*. La geografia izolado de tiu birdo en la insuloj de Kabo-Verdo evitas konfuzon kun aliaj similaj specioj.

La populacio estas ĉirkaŭkalkulta je **1,000 – 1,500** kaj malpliiĝas en malgranda teritorio de nur ĉirkaŭ 1,300 km². La origina habitato estis probable arbustaro en montodeklivoj kaj kareksejoj aŭ kanejoj, arbaroj, terkultivejoj kaj ĝardenoj ĉefe ĉe akvoj en valoj en habitatoj de ĝis 1000 m (kvankam ĉefe pli malalte kaj iam ĝis nur 500 m). En 2004 populacio de interna Santiago loĝis en arbaro de eŭkalipto kun densa, arbusta subkreskaĵaro je 800-1000 m. En San-Nikolao ĝi loĝis malgrandajn, densajn kanekojn de *Arundo donax* ĉe riverbordoj, ofte kun arbustoj kaj fruktarboj. En Fogo ĝi loĝis kafoplantejojn kaj maizkampoj. Ili reproduktiĝas ĉefe en aŭgusto al novembro, sed la reprodukta sezono povas etendiĝi kiel respondo al la pluvsezono.

## Vidu ankaŭ 
*Verdakabaj sekaj arbaroj

## Referencoj 
* Detale, en la angla  Konsultita la 12an de januaro de 2010.
* IUCN2006, BirdLife Internationa, 2004, 300, Acrocephalus brevipennis, 11a de majo 2006. Endanĝerita.

Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Endemiismoj
Jennifer Garner

**Jennifer GARNER** naskiĝis  en Houston, Teksaso, oficialnoma kiel Jennifer Anne Affleck), estas usona aktorino.[eta|250px|Jennifer Garner en [Toronto (2009)]]

## Biografio 
Jennifer Garner plenkreskis kiel dua el tri fratinoj en Charleston (Okcidenta Virginio). Ŝi entuziasme vizitis baletan instruadon, sed ŝi ne havis talenton tiudirekte.

Post la mezlernejo, ŝi vizitis ekde 1990 la Universitaton Denison en Ohio, en la ĉefa fako kemio. Pli poste ŝi ŝanĝis al dramoinstruado, ĉar allogis ŝin la scenejo. Post la diplomitiĝo en 1994, ŝi translokiĝis en Novjorkon kaj laboris tie kiel helpisto ĉe teatro. Iom pli poste ŝi sukcesis ekroli en televido, ekzemple en la serio *Significant Others*.

Fine ŝi translokiĝis al Los Angeles, kie ŝi laboris en restaŭranto kiel akompananto al tablo, intersekve ŝi ricevis roletojn. Ŝi geedziĝis en 2000 kun aktoro kaj reĝisoro Scott Foley, ili divorcis en 2003.

Jennifer Garner akiris en 2001 sian unuan ĉefrolon en la sukcesa agserio *Alias* de J. J. Abrams. Por la rolo de *Sydney Bristow*, ricevas ŝi en 2002 la premion Golden Globe (plej bona aktorino de drama serio). Ŝi sukcesis en kineja komedio *13 Going On 30*.

Ŝi geedziĝis kun Ben Affleck en 2005. Ili havas du filinojn (2005, 2009). Jennifer Garner alprenis la edzan nomon, sed ŝi aperas plu sub la artista nomo.

## Filmaro 
* 1995: *Zoya*
* 1996: *Chaos City* (televida serio)
* 1996: *Harvest of Fire*
* 1996: ''Dead Men's Walk* (televida serio)
* 1997: *Rose Hill*
* 1997: *Deconstructing Harry*
* 1997: *Washington Square*
* 1997: *Mr. Magoo*
* 1997: *The Player*
* 1997: *In Harm's Way*
* 1998: *1999*
* 1998: *Significant Others* (televida serio)
* 1998–2001: *Felicity*
* 1999: *Time of Your Life*) (televida serio)
* 1999: *Aftershock: Earthquake in New York*
* 2000: *Dude, Where's My Car?*
* 2001: *Pearl Harbor*
* 2001: *Stealing Time*
* 2001–2006: *Alias* (televida serio)
* 2002: *Catch me if you can*
* 2003: *Daredevil*
* 2004: *13 Going On 30*
* 2004: *The Animated Alias: Tribunal* (voĉo)
* 2005: *Elektra*
* 2006: *Charlotte's Web* (voĉo)
* 2006: *Catch and Release*
* 2007: *The Kingdom*
* 2007: *Juno*
* 2009: *Ghost of Girlfriends Past*
* 2009: *The Invention of Lying*
* 2010: Sankt-Valentena tago (*Valentine's Day*)
* 2011: *Arthur''

### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 17-an de aprilo
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Usonaj teatruloj‎
Malgranda marĉokanbirdo

La **Malgranda marĉokanbirdo** aŭ **Malgrandbeka kanbirdo**, *Acrocephalus gracilirostris*, estas paserina birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. Tiuj estas loĝantaj birdoj en Afriko el la Demokratia Respubliko Kongo, Ĉado kaj Etiopio suden al Sudafriko. Tiu estas komuna specio de kanejoj ĉe akvo.

## Aspekto 
La Malgranda marĉokanbirdo estas tutbruna malgrandeca birdo 14–16 cm longa kaj peza ĉirkaŭ 20 gm. Ties supraj partoj estas **tre brunaj, ĉefe ĉe krono, flugiloj kaj vosto** kaj ĝi havas blankan superokulan strion kaj iom da malhela traokula strio, kiel ĉe plej parto de kanbirdoj. La subaj partoj estas blankecaj, kun **tre blanka gorĝo** kaj iom da **ruĝecbruna nuanco** ĉe flankoj kaj ventro. La longa, forta beko havas iom subenkurbecan supran makzelon; ĝi estas nigrecflava kun pli flava bazo. La kruroj estas blugriza kaj la okuloj estas brunaj. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj kaj junuloj estas tre similaj laŭ aspekto.

La kanto estas riĉa kaj melodieca, serio de bolantaj frazoj kiuj inkludas triladon *ĉiirup ĉii trrri* kaj grandan nombron de varioj kun paŭzoj inter frazoj.

## Kutimaro 
La Malgranda marĉokanbirdo konstruas profundan firman tasforman neston el strioj de kanfolioj, herberoj kaj karekseroj, kio estas kovrita el pli fajnaj herberoj. Ĝi estas ĉiam lokata en kanejoj ĉe akvo. Ili nestumas ĉefe el aŭgusto al decembro, kaj la plej fruaj nestumantoj estas tiuj de la vintraj pluvareoj de la Okcidenta Kablando. La ino demetas 2 al 3 brunajn ovojn. Tiu specio estas monogama, kaj pariĝas dumvive.

La Malgranda marĉokanbirdo estas kutime vidata sola aŭ en paroj, moviĝanta inter kanejoj de humidejoj, kaj grimpanta inter la kantigoj. Ili manĝas insektojn kaj aliajn malgrandajn senvertebrulojn. 

## Konservostatuso 
Tiu komuna specio havas grandan teritorion, kun ĉirkaŭkalkulita etendo de 5.700,000 km². Oni supozas, ke ankaŭ la populacio estas granda, kaj la specio ne estas proksima de la kriterioj de la IUCN Ruĝa Listo por proklami malpliiĝon kaj pro tio tiu specio estas konsiderata kiel Malplej Zorgiga.

## Referencoj 
* Ian Sinclair, Phil Hockey and Warwick Tarboton, *SASOL Birds of Southern Africa* (Struik 2002) ISBN 1-86872-721-1
* SASOL e-guide 
*Birdoj de Suda Afriko

Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Madagaskara kanbirdo

La **Madagaskara kanbirdo** (***Acrocephalus newtoni***) estas paserina birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. Ĝi troviĝas kiel endemio nur en Madagaskaro. Ties natura habitato estas marĉoj kie la specio nutras sin kaj nestumas en kareksejoj kaj junkejoj.

Ĝi estas **grizbruna birdo** supre kaj pli hela sube ĉefe en la **blankeca gorĝo**. Kiel ĉe plej parto de kanbirdoj, videblas malhelbruna traokula strio kaj hela superokula strio. La beko estas fortika kaj pintakra.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Acrocephalus newtoni.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Dikbeka kanbirdo

[eta|ovoj de *Arundinax aedon aedon* - [Muzeo de Tuluzo]]

La **Dikbeka kanbirdo** (*Iduna aedon* aŭ *Acrocephalus aedon*) estas paserina birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. Tiu specio reproduktiĝas en moderklimata orienta Azio. Ĝi estas migranta specio, kiu vintrumas en tropika sudorienta Azio. Ĝi estas tre rara vaganto en okcidenta Eŭropo.

Tiu paserina birdo estas specio troviĝanta en densa vegetaĵaro kia kareksejoj, arbustoj kaj densa sunkreskaĵaro. La ino demetas 5-6 ovojn en nesto en malalta arbo.

Tiu estas granda kanbirdo, 16-17.5&nbsp;cm longa preskaŭ tiom granda kiom la Turda kanbirdo. Plenkreskulo havas **nestriecan brunan dorson kaj sablokolorajn subajn partojn**, kun malmulte da evidentaj plumarmarkoj. La frunto estas rondoforma, kaj la beko estas mallonga kaj pintakra kun pli malhela supra makzelo. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plej parto de kanbirdoj, sed junuloj estas pli sablokoloraj sube. Kiel plej parto de kanbirdoj, ankaŭ tiu estas insektovora, sed ili manĝas ankaŭ aliajn malgrandajn predojn.

La kanto estas rapida kaj laŭta, kaj simila al tiu de la Grenokanbirdo, kun multe da imitado kaj krome tipaj akrocefalecaj fajfoj.

Ĝi estis iam lokita en la monotipa genro *Phragmaticola* (aŭ *Phragamaticola*) kaj dum longe kiel *Acrocephalus* kaj en 2009 oni trovis, ke ĝi apartenas al kaldo *Iduna*.

## Referencoj 
Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Roxxxy

**Roxxxy** estas la unua seks-roboto de la mondo. Ĝi havas enkonstruitan procesoron, memorilon, havas akumulatoron, servomotorojn, tuŝ- kaj premsensaj sensiloj. Ĝi pezas 60 kg, altas 170 cm, povas movi siajn membrojn.

Oni povas elekti 5 diversajn personajn rolulojn, de ĉionpreta *Wild Wendy* tra la modera *Frigid Farrah* al la patrina *Mature Martha*. Ties posedantoj povas interbabili pri ŝatataj temoj kiel futbalo, aŭtomobiloj.

La roboton Roxxxy inventis **Douglas Hines**, produktas, surmerkatigas **TrueCompanion**. Ĝi kostas 7000-9000 USD. 

La seksroboto estas evolua paŝo de bloviga pupo tra silikona pupo ĝis la robota.

## Eksteraj ligiloj 
*Truecompanion.com, la produktanta firmao  

Kategorio:Robotoj
Kategorio:Erotikaj helpiloj
Tibor Bottlik

**BOTTLIK Tibor** [botlik] estis rumanuja hungara pentristo, grafikisto naskita en Fehértemplom (hodiaŭ Serbio) la 16-an de oktobro 1884 kaj mortinta en Bocşa la 13-an de oktobro 1974.
## Kariero
Tibor Bottlik studis en Vieno, Munkeno kaj inter 1907 kaj 1914 laboris en Parizo. En 1927 li retiriĝis al Bocşa, proksima loko de sia naskiĝloko.
## Individuaj ekspozicioj
*1958 • Reşiţa
*1974 • Bildarejo Temeŝvaro.
## Fonto
*Artportal.hu

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
András Győrffy

**GYŐRFFY András** (djoerfi) estas rumanuja hungara aktoro. Li naskiĝis en Odorheiu Secuiesc la 1-an de majo 1952.

## Premioj, distingoj 
* 2008 - Premio Jászai.

## Teatroj 
* 1975- Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat

## Roloj pli gravaj 
* Edmund (Shakespeare.: Lear király);
* Bánk bán (Katona J.);
* Lennie (John Steinbeck]: Egerek és emberek);
* Oresztész (Eŭripido: Elektra);
* Szatyin (Maksim Gorki: Éjjeli menedékhely);
* Áron (Madách I.: Mózes);
* Paratov (Osztrovszkij: Hozomány nélküli lány);
* Szakhmáry Zoltán (Móricz Zs.: Úri muri).

## Eksteraj ligiloj 
* Spektaklojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=3498

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Gyorffy, A.
Gyorffy, A.
Moŝe Kastel

**Moŝe KASTEL**(Hebrea lingvo, ***משה קסטל***, Jerusalemo 1909-Tel-Avivo 1991) estis Israela pentristo.

Moŝe naskiĝis en sefarda familio en Jerusalemo kaj li estudis en la Akademio de arto Bezalel de Jerusalemo, la Académie Julian kaj la École du Louvre de Parizo, urbo kie li vivis dum 15 jaroj.

Liaj laboroj estas en emblemaj konstruaĵoj de Israelo: Binyanei HaUma (1958), la Kneset (1966); la restadejo de la Prezidantoj de Israelo (1970).

## Eksteraj ligiloj 
*  Informo 

Kategorio:Israelaj pentristoj
Johano Korvin

**Johano KORVIN**, hungare **Korvin János** estis banuso kaj reĝoaspiranto de la hungara trono.
eta|200px|La juna Johano Korvin en 1486

## Biografio 
Li naskiĝis en Buda 2-a de aprilo 1473, kiel ekstergeedzeca filo de Matiaso la 1-a. La reĝo ne havis posteulon, tial li deklaris Johanon la sekva reĝo. Li ankaŭ havigis al la filo plurajn el la sileziaj princlandoj. Post morto de Matiaso la eklezio kontraŭstaris kaj Johano ne iĝis hungara reĝo, sed iĝis grafo en 1479, iom poste ankaŭ kroata banuso kaj reĝo de Bosnio. Li venkis en Jajce en 1501 kontraŭ la turkoj.

La banuso mortis en Krapina, 12-a de oktobro 1504. La hungaroj preskaŭ forgesis lin, sed la kroatoj havas ankaŭ nun bonajn rememorojn pri Korvin, kiu defendis Kroation kontraŭ la turkoj.

Johano
Kategorio:Banusoj de Kroatio
Kategorio:Sileziaj dukoj
Ana Emilia Lahitte

**Ana Emilia LAHITTE** (naskiĝis en La Plata la 12-an de decembro 1921, mortis la 10-an de julio 2013) estis argentina verkistino.

Ŝi verkis precipe poezion.

## Verkoj 
* 1993 "*El tiempo, ese desierto demasiado extendido*".
* 1995 "*Cinco Poetas capitales: Ballina, Castillo, Mŭ, Oteriño y Preler"*.
* 1997 "*Summa (l947-l997)*". Publiko de kompleta verkaro, omaĝo de la Municipo de La Plata.
* 2003 "*Insurrecciones*".
* "*Los abismos*".
* "*El cuerpo*".
* "*Cielos y otros tiempos*".
* "*Sueños sin eco*".
* "*Los dioses oscuros*.
* "*Roberto Themis Speroni*"

## Premioj 
* 1980 Plumo de arĝento, PEN Club.
* 1982 Orpumo, Fundación Argentina para la Poesía.
* 1983 Unua Nacia Premio de Poezui.
* 1994 Premio Konex.
* 1997 Premio de Literaturo "Homero Manzi".
* 1999 Premio de Poezio "Esteban Echeverría".
* 2002 "Gran Premio de Honor" kaj "Puma de Oro", Fundación Argentina para la Poesía.
* 2005 Premio "Sol del Macla", MACLA.

## Eksteraj ligiloj
*  Sololiteratura.com 
*  Fundación Konex 

Kategorio:Argentinaj poetoj
Arménia

**Arménia** estas hungarlingva perioda gazeto kun subtitolo *Magyarörmény időszaki szemle* (hungararmena perioda revuo) aperinta en Kluĵo (Rumanio) ekde septembro 1992.

## Historio
La revuo fakte reaperas post jardekaj paŭzo kaj estas forumo de hungararmenoj de Transsilvanujo. La revuo kun titolo *Armenia* fondiĝis en 1887 Kristóf Szongott

## Redaktoro
*Zoltán Keresztes

## Vidu ankaŭ 
* Listo de gazetoj en hungara lingvo en Rumanio

Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
SEJMinfo

**SEJMinfo** estis presorgano de SEJM-2. Samtempe ĝi estis privata entrepreno de Georgij Kokolija, kiu estis redaktoro de la revuo. En la revuo estis prezentitaj rezultoj de laboro de la estraro de SEJM-2, anoncoj, oficialaj informoj de SEJM-2, internaj disputoj de sejmanoj ktp.

Dosiero:SEJMinfo 04 02 94 1.jpg|La dua numero p 1

Dosiero:SEJMinfo 04 02 94 2.jpg|La dua numero p 2

Dosiero:SEJMinfo 04 02 94 3.jpg|La dua numero p 3

Dosiero:SEJMinfo 04 02 94 4.jpg|La dua numero p 4

## SEJMsup 
eta|150ra|dekstra|Specimeno de SEJMsup

**SEJMsup** estis revuo, kultura suplemento al SEJMinfo, dissendata al anoj de SEJM-2 kun revuo SEJMinfo. Redaktoro de SEJMsup estis Grigorij Arosev.

## Vidu ankaŭ 
* Eksciu, ke (informilo)
* Sovetia Esperantista Junulara Movado

Kategorio:Eldonaĵoj de samizdato
Kategorio:Bibliografio de Esperanto
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Gazetoj de Rusio
Kategorio:Eldonaĵoj de SEJM
Ĥorknabo

**Ĥorknabo** estas knaba membro de ĥoro, kutime de knaba ĥoro kies ĉiuj aliaj membroj do same estas knaboj. 

En neformala lingvouzo, kaj en Esperanto kaj en pluraj aliaj lingvoj - ekzemple angle *choirboy* aŭ germane *Chorknabe* (atentu ke germane la vorto "Knabe" estas arkaiĝinta vorto, kiu do sonas eksmoda, dum en Esperanto ĝi estas normala vorto sen tia konotacio) - ĝi signas aparte bonkondutan kaj morale senriproĉan personon, en la sama senco en kiu anglalingve ankaŭ *boy scout* (do "knaba skolto") signas personon kiu estas konsiderata honora aŭ de alta konscienco.

## Historio 
En la kristanisma liturgio kantado de ĥorknaboj ekde la pleja komenco de la kristana movado havis grandan rolon. La diraĵo de Sankta Paŭlo, ke "virinoj silentu en la eklezio" (latine *mulieres en ecclesiis taceant*) korespondis al la grandparte patriarkisma tradicio de la frua kristanisma eklezio. Tiel la evoluo de voĉa polifonio ("plurvoĉeco") en la kristana liturgio de la Mezepoko tra la Renesanco kaj la Baroko plejparte, kvankam ne ekskluzive, okazis en senvirinaj ĥoroj el viraj, el knabaj aŭ el viraj kaj knabaj kantistoj. 

En la angla lingvo la vorto "choirboy", do 'ĥorknabo' (anstataŭigante la antaŭe uzitan vorton "singing boy", 'kantanta knabo') ŝajne ekuziĝis fare de la novelisto William Makepeace Thackeray (1811-1863) en la Viktoria epoko.

Dum la 19-a jarcento pli kaj pli oftiĝis ne-ekleziaj miksitaj ĥoroj el viroj kaj virinoj, kaj dum la 20-a jarcento ankaŭ ne-ekleziaj infanaj ĥoroj el knabinoj kaj knaboj. Koresponde, en tiaj modernaj ĥoroj preferatas la neŭtrala vorto "ĥorano", ĉu knaba, knabina, vira aŭ virina.

## Vidu ankaŭ 
*Knaba ĥoro
*Infana ĥoro
*Junula ĥoro
*Kastrita kantisto


Kategorio:Infanaj kantistoj
Nándor Benedek

**BENEDEK Nándor** estis hungara aktoro naskita en Temeŝvaro la 7-an de decembro 1876 kaj mortinta en Novjorko la 8-an de decembro 1905.
## Kariero
Li komencis ludi en la lastaj jaroj de la 19-a jarcento. Li estis ano de provincaj trupoj. Por unu sezono li havis propran trupon. En la komenco de la 20-a jarcento li elmigris en Usonon kaj sub nomo *Ujfalussy* en usonaj ĵurnaloj agadis por la fondo de konstanta hungarlingva teatro en Usono.

## Fonto
Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Benedek, N.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Zoltán Keresztes

**KERESZTES Zoltán** (pr. keresteŝ) estas rumanuja hungara publicisto, bibliografo, redaktoro, armenologo naskita en Alba Iulia la 23-an de decembro 1929 kaj mortinta en Kluĵo la 3-an de novembro 1996.

## Kariero 
Li havigis diplomon de ekonomikisto en Bolyai Tudományegyetem de Kluĵo (1953). Li estis laboristo, radioredaktoro, raportisto (1951–58), poste oficisto de Librodisvastiga Centro de Kluĵo. Post 1991 li aperigis revuon de krucvortenigmoj titolita *Keresztes Zoltán Keresztrejtvényei*. En 1992 li reaperigis la revuon Arménia.

## Libro 
* *Törd a fejed!* (enigmolibro, Kaleidoszkóp 1975).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj armenologoj
Kategorio:Armenologoj
Bébi Betegh

**BETEGH Bébi** (pr. beteg) estis hungara aktorino naskita en Székelyudvarhely la 14-an de aprilo 1902. Ŝia mortodato estas nekonata.

## Kariero
Ŝi komencis ludi en 1920 en Budapeŝto, poste ŝi ludis en Oradea, Kluĵo Arad, Temeŝvaro kaj en aliaj urboj de Transsilvanujo.

## El ŝiaj roloj
*Színésznő (Zerkovitz B.: Muzsikus Ferkó);
*Dr. Szabó Juci (Fodor László);
*Nádja (Grannichstadten: Orlov);
*Creola (Galetta-Karl: A szerelem rózsái);
*Anikó (Farkas I.: A Gyurkovics fiúk);
*Vilma (Lajtai L.: Mesék az írógépről).

## Fonto
Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Edmundo Crouchback

[eta|dekstra|[Georgo (Sankta)|Sankta Georgo kaj Edmundo Crouchback (dekstre) - el mezepoka manuskripto]]
**Edmundo Crouchback** (Edmund Krucdorso, n. la 16-an de januaro 1245, m. la 5-an de junio 1296) estis filo de Henriko la 3-a (Anglio) kaj Eleanora de Provenco.

## Infaneco 
Edmundo naskiĝis en Londono. En 1252 papo Inocento la 4-a nomumis lin reĝo de Sicilio kaj Apulio: Inocento esperis ke Henriko la 3-a subtenus lin kontraŭ Konrado la 4-a (Germanio), kiu fakte regis tiujn landojn, sed la anglaj nobeloj tute kontraŭis kaj Edmundo estis nur titulara reĝo.

## Posta vivo 
Post la morto de Simon de Montfort (6-a grafo de Leicester) en 1265, Edmundo nomumiĝis grafo de Leicester kaj de Lancaster, kaj lordo-intendanto (ĉefministro) de Anglio.

En 1267 lia patro donis al li plurajn kimrajn titolojn tiam fakte posedatajn de Llywelyn la lasta, kimra princo kiu estris la kimran reziston kontraŭ la angloj.

En 1271 li kaj lia pli aĝa frato, la estonta Eduardo la 1-a (Anglio), krucmilitis en la Sankta Lando. Estis verŝajne pro tio ke li akiris la kromnomon "Crouchback" ("Krucdorso") ĉar kiel krucmilitinto li rajtis porti krucon sur sia mantelo.

Reveninte en Anglion, li ofte loĝis ĉe Kastelo Grosmont, Monmouthshire, kie naskiĝis lia dua filo Henriko Plantaĝeneto (3-a grafo de Lancaster).

Edmundo mortis la 5-an de junio 1296 sieĝante Bordeaux, kaj entombiĝis en Abatejo Westminster la 15-an de julio tiun jaron.

## Edzinoj kaj idoj 
Edmundo dufoje edziĝis:
* la 8-an de aprilo 1269 al Avelina de Forz, kiu mortis senide en 1273 (eble dum akuŝo) kaj entombiĝis en Abatejo Westminster
* la 3-an de februaro 1276 en Parizo al Blanka de Artezo, filino de Roberto la 1-a (grafo de Artezo) kaj Matilda de Brabanto. Ili havis kvar idojn:
** Tomaso Plantaĝeneto (2-a grafo de Lancaster) (ĉ.1278-1322)
** Henriko Plantaĝeneto (3-a grafo de Lancaster) (1281-1345)
** Johano Plantaĝeneto, Lordo de Beaufort (ĉ.1282-1327)
** Maria Plantaĝeneto (ĉ.1284-ĉ.1289)

Kategorio:Mortintoj en Bajono
Kategorio:Grafoj de Leicester
Kategorio:Grafoj de Lankastro
Kategorio:Plantaĝenetoj
Kategorio:MonmouthpediA
Kastelo Grosmont

eta|dekstra|Kastelo Grosmont
**Kastelo Grosmont** estas ruina kastelo en Monmouthshire, Kimrio.

La kastelo konstruiĝis verŝajne dum la 1070-a jardeko kaj estis normanda posedaĵo. Unue ĝi servis malpli kiel grava fortikaĵo ol kiel administra bazo de anglaj nobeloj kiu havis grandajn bienojn en sudorienta Kimrio. Dum la 12-a jarcento, post kimra ribelo, ĝi akiriĝis de anglaj reĝoj, sed en 1201 Henriko la 2-a (Anglio) donis ĝin al nobelo.

Dum la 1220-a jardeko Huberto de Burgh ege plifortigis la kastelon. En 1233, tuj apud la kastelo, anglaj kaj kimraj ribelantoj (inter kiuj estis Huberto mem) venkis armeon de Henriko la 3-a (Anglio). Huberto retenis la kastelon ĝis 1239, kiam li fine perdis reĝan favoron, kaj kiam ĝi reiĝis reĝa posedaĵo.

En 1267 Henriko la 3-a donis la kastelon al sia filo Edmundo Crouchback, kiu ofte loĝis tie kaj kiu iom rekonstruis ĝin.

Kategorio:Kasteloj en Britio
Lancaster (Lancashire)

eta|maldekstra|
eta|maldekstra|
**Lancaster** estas la ĉefurbo de la historia graflando Lancashire, Anglio. Laŭ la stato de la jaro  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon interalie kun . 

## Historio 
La romianoj konstruis fortikaĵon ĉe Lancaster. Fine de la 11-a jarcento konstruiĝis kastelo Lancaster, kiun Elizabeto la 1-a (Anglio) pligrandigis, kaj kiu nun servas kiel malliberejo. Dum la 12-a jarcento eble Davido la 1-a (Skotlando) mallonge okupis la kastelon. En 1612 ĉe la kastelo okazis grava proceso, kiam 10 virinoj mortkondamniĝis pro supozataj sorĉaj murdoj.

## Ekonomio 
Ĉirkaŭ la jaro 1800 Lancaster estis grava haveno, sed poste ĝia rivero, Rivero Lune, tro siltis. Nun situas en la urbo pluraj fabrikoj kaj parto de la universitato de Cumbria; apude situas la tre modernisma universitato de Lankastro.

## Vizitindaĵoj 
eta|maldekstra|

Inter la vizitindaĵoj estas:
* Kastelo Lancaster
* Priorejo Lancaster, nun la paroĥa preĝejo de la urbo, kiu antaŭe servis benediktanan komunumon.
* Katedralo Lancaster, romkatolika 19-jarcenta konstruaĵo kiu iĝis katedralo en 1924
* Penny's Hospital, 18-jarcentaj almozdomoj

## Servoj 
* Universitato de Lankastro

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Lancashire
Kategorio:Lancaster (Lancashire)
Imre Ignác Ungvári-Zrínyi

**UNGVÁRI-ZRÍNYI Imre Ignác** (pr. ungva'ri-zrinji) estas rumanuja hungara filozofo naskita en Târgu Mureş la 15-an de septembro 1960.

## Kariero
Li havigis diplomon pri filozofio en Universitato Babeş-Bolyai kaj prelegas en la sama universitato. Li estas doktoro pri filozofio.

## Libroj
**Dialógus. Interpretáció. Interakció*. Közelítések a kultúra kommunikatív értelezéséhez,  Ed. Mentor, Târgu Mureş, 
**Öntételezés és értéktudat*. Böhm Károly filozófiája  Ed. Pro­Philosophia, Cluj­Szeged, 
**Változó értelemben*, Ed. Komp-Press, Cluj, 1998, 
**Pluralitás és kommunikáció*, Ed. Pro Philosophia, Kolozsvár (Cluj), 2004, 
**Morálfilozófia*,  Cluj-Napoca, Editura Egyetemi Műhely Kiadó, Bolyai Társaság, 2008,
**Alkalmazott etikai alapfogalmak*. Bioetika. Gazdaságetika. Közszolgálati etika. Médiaetika. Cluj-Napoca, Editura Egyetemi Műhely Kiadó, Bolyai Társaság, 2007,
*''Bevezetés az etikába, Editura Didactică şi Pedagogică, Bucureşti, 2006.

## Fonto
*Retpaĝohttp://209.85.129.132/search?q=cache:ou4Mu59Bed4J:www.bbte-kommunikacio.ro/Oneletrajzok/Ungvari-Zrinyi%2520Imre%2520CV.doc+ungv%C3%A1ri+zrinyi+Imre+ign%C3%A1c&cd=4&hl=en&ct=clnk&client=firefox-a

Ungvari-Zrinyi, I. I.
Ungvari-Zrinyi, I. I.
Hortisolo

eta|Manoj en hortisolo
**Hortisolo** (latine: hortus = ĝardeno, sol = grundo) estas ĝardengrundo ekde jarcentoj intense uzita. Kun pli ol 40 cm profunda Ah-horizonto (per prilaborado Ap-horizonto) ĝi ricevas pli ol 4 masoprocentojn da organa substanco. Ĝi ekestas per regula, forta aldono de organa substanco (humsterko, inter ĝi stalsterko, urinsterko, fekaĵoj, kompoŝto kaj rubaĵo) kaj intensa grundprilaborado (ekzemple per ŝpatoprofunda fosado). Aldona akvoprovizado per ofta akvumado kaj longdaŭra ombrumado favoras ne nur al la kulturplantojn, sed ankaŭ viglan grundovivon (ekzemple de lumbrikoj).

Tipaj hortisoloj troviĝas precipe en malnovaj setlejoj, ekzemple en  aŭ en ĝardenoj ene de mezepokaj urbomuroj.

## Literaturo 
* AD-HOC-Arbeitsgruppe Boden: Bodenkundliche Kartieranleitung, Eldoninto: Bundesanstalt für Geowissenschaften und Rohstoffe in Zusammenarbeit mit den Staatlichen Geologischen Diensten, 5-a eldono, 438 paĝoj; 41 ilustraĵoj, 103 tabeloj, 31 listoj, Hannover 2005. ISBN 3-510-95920-5

Kategorio:Grundotipoj
Muzeo Lázaro Galdiano

eta|300px|dekstra|La Muzeo Lázaro Galdiano, ekde la strato Serrano.

La **Muzeo Lázaro Galdiano**, de Madrido, gastigas la samnoman privatan kolekton, kreata el universala intereso pri ĉiaj artoj kaj teknikoj. La kolektaro, vere escepta, estis arigata de sinjoro José Lázaro Galdiano, kiu antaŭ la forpaso, donis ĝin en 1947, al la Hispana Ŝtato.

Post la kreado de la Fondaĵo Lázaro Galdiano kaj la adaptiĝo en muzeo de la antikva domo de Galdiano, la kolektaro prezentiĝis al la publiko la 27-a de januaro 1951. Ekde tiam ĝia prestiĝo inter la fakuloj amplekse disvastiĝis kaj ĝiaj arkivoj, kvankam ne tiom popularaj, estas konsiderataj kiel nepraj por la studado kaj esplorado de multaj aspektoj de la historio de la arto. Elstaras la kolekto de pentraĵoj kaj gravuraĵoj de Francisco de Goya, kun mondkonataj objektoj, tamen, malmultaj homoj scias ke ili troviĝas en tiu muzeo. La muzeo estis tute reformata komfortigante la vizitadon de la publiko kaj ĝi centriĝas en la plej bonkvalitaj objektoj. En la nuntempo malfermiĝas kvar etaĝoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Fondaĵo-Muzeo Lázaro Galdiano 

Lázaro Galdiano
Ákos Buttykay

**BUTTYKAY Ákos** [butjkai Akoŝ] estis hungara komponisto naskita en Halmi la 22-an de julio 1871 kaj mortinta en Debrecen la 26-an de oktobro 1935. Lia edzino estis Emmi Kosáry, kiu naskis filinon Emmi Buttykay.

## Kariero 
Ákos Buttykay studis en Weimar, poste en Reĝa Muzikakademio de Budapeŝto, kie li lernis precipe de István Thomán. Inter 1907 kaj 1922 li instruis en la Muzikakademio. Li komponis precipe operetojn. La Reĝa Operejo (Budapeŝto) en 1912 prezentis lian fabeloperon titolitan *Hamupipőke* (Cindrulino).

## Komponaĵoj pli gravaj 
* *A csibészkirály* (1907) - opereto
* *Az ezüstsirály* (1920) - opereto
* suito (1900)
* simfonio cis-mol (1900)
* simfonio d-mol (1905)

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj operetkomponistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Portugaleto

**Portugaleto** () estas municipo de la provinco Biskajo, norde de Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko Granda Bilbao kaj al la subkomarko Maldekstra Bordo.

Portugaleto havas 48.105 loĝantojn laŭ la datumoj de NIS en la jaro 2009. La municipo etendiĝas sur monteto inter la Estuaro de Bilbao kaj la rivero Ballonti. La tuta areo estas nur 3,21&nbsp;km² pro kio ĝia loĝdenso (pli ol 15.000&nbsp;loĝ./km²) estas la plej granda en tuta Eŭskio.

Portugaleto, laŭlonge de la 20-a jarcento ludis gravan rolon kiel dorm-urbo en la komarko Granda Bilbao, akceptante grandan parton de la enmigrado ĉefe el Kastilio-Leono kaj Galegio, kiu iris al Eŭskio inter la jaroj 1950 kaj 1970 dum la rapida industria akceliĝo de la regiono.

Post atingo de alta loĝdenso en la jardeko 1980, ĝi komenciĝis malkreski, ĉefe pro la laborĉesigo kaj la prezaltiĝo de la loĝejoj, kaj ankaŭ pro la tendenco je ĝenerala malkreskado kaj en Eŭskio kaj en Hispanio.

280px|eta|centra|Vidaĵo de Portugaleto
## Portugaleto kaj Esperanto
En Portugaleto okazos la 84a Hispana Kongreso de Esperanto, de la 14a ĝis la 18a de julio 2026.
## Vidu ankaŭ 
* Portugalete (stacidomo)
* Metroo de Bilbao
** Portugalete (metrostacio)
** Abatxolo (metrostacio)
** Peñota (metrostacio)

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Eŭskio
Kategorio:Urboj de Hispanio
Kategorio:Municipoj de Biskajo
Jakutingo

**Blankakrona jakutingo**, *Nigrafrunta jakutingo* aŭ simple Jakutingo (*Pipile jacutinga* aŭ *Aburria jacutinga*) estas nomo de sudamerika birdo endemia de la Atlantikaj arbaroj. La Blankakrona jakutingo alpartenas al la genro Pipileo kaj al la familio de la Kracedoj (jakuoj, ĉaĉalakoj kaj mutuoj) kaj vivas nur en la sud-orienta parto de Brazilo. Antaŭe ĝi vivis ekde Bahio (brazila subŝtato) ĝis apudaj areoj de Argentino kaj Paragvajo, sed nun, ĉar ĝia vivejo estis tro malgrandigita de la homo krom ĉasado, la Blankakrona jakutingo estas minacata specio. Cetere la detruado de la Atlantikaj arbaroj, alia minaco al tiu neotropisa birdo estas la dehakado de Bongusta eŭterpo (*Euterpe edulis*) farita de la homo. La fruktoj de tiu palmospecio estas la precipa manĝaĵo de la Blankakronaj jakutingoj.

Temas pri granda birdo, ĉirkaŭ 63–75&nbsp;cm longa, kaj simila laŭ ĝenerala aspekto al svelta meleagro kun fajna kolo kaj malgranda kapo. *Pipile jacutinga* estas ĉefe nigra kun blueca brilo; ĝi havas rimarkindan blankaj flugilmakulon kiu montras 3 klarajn seriojn de fajnaj nigraj punktoj. La granda kresto estas blankeca, kaj ĝi havas ruĝan gorĝosakon kun malhelblua al nigreca makulo ĉe la frunto. Ties nuda blankeca ĉirkaŭokula haŭtaĵo kaj nigraj vizaĝo kaj frunto estas unikaj en sia genro. La kruroj kaj la piedoj estas ruĝaj.

Neniu alia jakutingo troviĝas en ties teritorio, kvankam la Blankamaska jakutingo (*Pipile cumanensis grayi*) alproksimiĝas al ĝi en Paragvajo. Tiu birdo havas palbluecajn pendantajn bridojn, pli malgrandan flugillmakulon, kaj tute nuda blanka vizaĝo kaj ankaŭ blanka frunto.

## Taksonomio 
Ĵusa studo baze sur analizoj de ADN, ostologio kaj biogeografio venis al konkludo ke la kvar specioj de la genro *Pipile* estu klasifikaj en la genro *Aburria*. Tamen, tiuj konkludoj ne estis ankoraŭ akceptitaj de la American Ornithologists Union, nek de la Taksonomio de Clements.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*Ekoregionoj en Paragvajo, Paranaj-paraibaaj landinternaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj
*BirdLife Species Factsheet. 
*ARKive: Bildoj kaj filmetoj de la Jakutingo (*Aburria jacutinga*) . Konsultita 2007-FEB-26.

Kategorio:Kracedoj
Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Edafo

**Edafo** (de la greka: ἔδαφος, *edafos* = grundo) nomiĝas la tuto de la en la grundo vivantaj organismoj (grundorganismoj, grundmikroorganismoj). La nocion enkondukis komence de la 20-a jarcento la aŭstria-hungara botanikisto kaj mikrobiologo Raoul Heinrich Francé.

## Konsisto de la edafo 
Jenaj valoroj estas nur proksimumaj:
400px|center

* 40% bakterioj, precipe aktinomicetoj
* 40% algoj kaj fungoj
* 12% lumbrikoj
* 5% cetera makrofaŭno: polikaetoj, gastropodoj, araknedoj, ...
* 3% cetera mikrofaŭno: nematodoj, arakoj, kolemboloj, ...

## Literaturo 
* Annie Francé-Harrar: Bodenleben und Fruchtbarkeit (Bayerischer Landwirtschaftsverlag 1957) 
* Raoul Heinrich Francé: *Das Leben im Boden. Das Edaphon.* Nova eldono, Edition Siebeneicher, Deukalion Verlag, Hamburg 1995, ISBN 3-930720-02-7
* Zdenek Filip: *Einfluß chemischer Kontaminanten (insbesondere Schwermetalle) auf die Bodenorganismen und ihre ökologisch bedeutenden Aktivitäten.* Umweltwissenschaften und Schadstoff-Forschung|UWSF – Zeitschrift für Umweltchemie und Ökotoxikologie 7(2), p.&nbsp;92–102 (1995)

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Pedologio
Kategorio:Grundfekundeco
Kategorio:Arbarprotektado
Anna Biró

**BIRÓ Anna** (pr. biro') edzino de Márton Kulinyi, Antal Nyárai, estis hungara aktorino naskita en Braŝovo la 26-an de julio 1865 kaj mortis en Kőbánya la 2-an de septembro 1947.
## Kariero
Ŝi pasigis preskaŭ kvar jardekojn sur scenejo ekde 1880 ĝis 1918 en Arad kaj poste en Koloĵvaro.
## El ŝiaj roloj
*Javott, pincérlány (Megyeri D.: Katonás kisasszony);
*Első apród (Gergely Csiky: A nagyratermett);
*Hercegné (Konti J.: Eleven ördög);
*Stella (Millöcker: Boszorkányvár).
## Fonto
Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Irén Biró

**BIRÓ Irén** [biro'] edzino de *István Bródy*, estis hungara aktorino naskita en Arad la 7-an de novembro 1878 kaj mortinta en Budapeŝto en januaro 1917. 

## Kariero
Ŝi debutis en Arad en septembro 1896, poste en 1899 kaj 1907 ŝi aperis ankaŭ en la Gaja Teatro en Budapeŝto.

## El ŝiaj roloj
*Elza (Bosnyák, Z.: Becsületbíró);
*Adrienne (Aleksandro Dumas pli juna: Alfonz úr);
*Jean (Ducurelle: Két tacskó);
*Malleine (Prévost: Századvégi lányok). 

## Fonto
Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Lili Bobrovszky

**BOBROVSZKY Lili** [bobrovski] estis hungara aktorino naskita en Dés la 16-an de februaro 1895 kaj mortinta en Koloĵvaro (?) en junio 1944. 

## Kariero
Ŝi debutis en aŭtuno de 1921. Poste ŝi ludis en pli malgrandaj trupoj en Beszterce, Petrozsény, Braŝovo, Nagybánya.

## El ŝiaj roloj
* Borcsa (Emőd Tamás.-Török R.: Borcsa Amerikában);
* Miss Lucy Green (Imre Farkas: Rózsa, lelkem);
* A cárnő (Lajos Bíró-Menyhért Lengyel;
* Riza bárónő (Imre Kálmán: Tatárjárás). 

## Fonto
Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Bourail

**Bourail**  estas malgranda franca komunumo situa en Nov-Kaledonio. Ĝi havas proksimume  loĝantojn.

Dosiero:201 au 28 -07-2004 553.jpg|Sablobordo kun *Araucaria luxurians*
Dosiero:Cartebourail.png|Situo de Bourail en Nov-Kaledonio

## Esperanta vivo 
Okaze de la eŭropaj balotoj 2009, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 6 voĉdonojn (0,72% de voĉoj).

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo

Kategorio:Komunumoj de Nov-Kaledonio
Saint-Claude (Gvadelupo)

**Saint-Claude** estas mezgranda franca komunumo situa en Gvadelupo. Ĝi havas proksimume 10.000 loĝantojn. Ĝi situas ĉe la piedo de la ankoraŭ aktiva vulkano La Souffrière.

## Esperanta vivo 
Okaze de la eŭropaj balotoj 2009, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 21 voĉdonojn (1,62% de voĉoj).

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Gvadelupo
* Listo de termurboj de Francio

Kategorio:Komunumoj de Gvadelupo
Kategorio:Termurboj de Francio
Lilla Szilágyi Bulyovszkyné

**BULYOVSZKYNÉ Szilágyi Lilla** [bujovskine' sila'dji] estis hungara aktorino, verkistino naskita en Koloĵvaro la 25-an de majo 1833 kaj mortinta en Graz la 11-an de decembro 1909. Ŝia patro estis Pál Szilágyi (aktoro), ŝia edzo ekde 1848 estis Gyula Bulyovszky (ĵurnalisto).

## Kariero 
Ŝi estis infanaktorino en Koloĵvaro, poste inter 1842 kaj 1846 en Nacia Teatro de Pest. En 1857 ŝi studvojaĝis en Parizo, en 1858 en Germanujo. En 1859 ŝi aperis en teatro de Gotha. Ŝi gastludis en Breslau, Coburg, Meiningen, Dresden, Stuttgart, Frankfurt. En 1861 ŝi dungiĝis al Dresden, en 1867 ŝi iĝis ano de kortega teatro de Munkeno. En 1875 ŝi revenis Hungarujon kaj en 1878 ŝi retiriĝis.

## El ŝiaj roloj 
* Lecouvreur Adrienne (Scribe–Legouvé);
* Cordélia (Shakespeare: Lear király);
* Júlia (Shakespeare: Rómeó és Júlia);
* Miller Lujza (Schiller: Ármány és szerelem);
* Gauthier Margit (Aleksandro Dumas la juna: A kaméliás hölgy);
* Stuart Mária (Schiller);
* Ophélia (Shakespeare: Hamlet);
* Donna Diana (Moreto);
* Clärchen (Goethe: Egmont);
* Sappho (Grillparzer).

## Verkoj 
* Noveloj (Pest, 1855–1857);
* Mein Reisetagebuch (Pest, 1858);
* Norvégiából (1866).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj infanaj aktoroj