Henri Estienne la Juna

**Henricus Stephanus Secundus (1528-1598)** aŭ **Henri Estienne Le Grand**, estis renoma franca humanisto, filologo, presisto, helenisto, religia polemikisto, leksikografo kaj libroeldonisto. Li estis filo de Robert Estienne (1503-1559), nepo de Henri Estienne la Maljuna, frato de Robert Estienne la 2-a (1530–1571), nevo de François Estienne (1502-1553) kaj Charles Estienne (1504–1564). Lia filino Florence Estienne (1568-1635) edziniĝis al la helenisto Isaac Casaubon.

## Biografio 
Henri Estienne naskiĝis en Parizo en 1528 aŭ 1531. Lia patro instruis lin pri latina, greka, hebrea kaj tipografio, kaj laŭ noto en lia eldono de 1585 pri Aulus Gellius (125-180), li lernis iom da latina ekde infano, ĉar tiu lingvo estis uzata kiel "lingua franca" (denaska lingvo) en la diversnacia domanaro. Tamen, li estis ĉefe instruita en la greka fare de Pierre Danès (1497-1557). Li ankaŭ estis edukita de aliaj francaj erudiciuloj kiel Adrianus Turnebus (1512-1565).

Li komencis labori en la komerco de sia patro en la aĝo de dek ok jaroj kaj estis dungita de sia patro por kompili manuskripton de Dionizo de Halikarnaso (54 a.K. - 7 a.K.). En 1547, kiel parto de sia trejnado, li vojaĝis al Italio, Anglio kaj Flandrio, kie li lernis la hispanan lingvon kaj okupiĝis pri kolektado kaj kompilado de manuskriptoj por la gazetaro de sia patro.

Ĉirkaŭ 1551, lia patro, Robert Estienne, fuĝis al Ĝenevo kun sia familio, inkluzive de Henri Estienne, por eviti religian persekutadon en Parizo. La saman jaron, li tradukis la katekismon de Kalvino al la greka, kiu estis presita en 1554 en la presejo de lia patro.

Estienne publikigis la Anakreono-n en 1554, tio estis lia unua sendependa verko. Poste, li revenis al Italio por helpi al la Aldina Gazetaro en Venecio. En Italio, li malkovris kopion de Diodorus Siculus en Romo, kaj revenis al Ĝenevo en 1555. En 1557 li probable havis propran presejon, reklamante sin kiel la "pariza presisto" (typographus parisiensis).
[eta|maldekstre|350px|"Dialogoj de Platono", estis tradukitaj de Jean de Serres kaj eldonita de Henri Estienne en [1578.]]
La sekvan jaron li prenis la titolon kiel "illustris viri Huldrici Fuggeri typographus" de sia patrono, Ulrich Fugger, kiu savis lin de financa malespero post la morto de sia patro. Estienne publikigis la unuan antologion, kiu inkluzivis sekciojn de Parmenido, Empedoklo kaj aliaj antaŭsokrataj filozofoj.

En 1559, okaze de la morto de sia patro, Estienne ekkontrolis liaj gazetaroj kaj iĝis Presisto de la Ĝeneva Respubliko. En la sama jaro li produktis sian propran latinan tradukon de la verkoj de Sextus Empiricus, kaj eldonon de Diodoro Sicila surbaze de siaj pli fruaj malkovroj. En 1565, li presis grandan francan Biblion (Novum Testamentum).

La sekvan jaron li publikigis sian plej konatan francan verkon, la "Apologie pour Hérodote". Ĉar iuj elĉerpaĵoj estis konsiderataj ofendaj de la ĝeneva konsistorio, li estis devigata nuligi la paĝojn enhavantajn ilin. La libro fariĝis tre populara, kaj ene de dek ses jaroj dek du eldonoj estis presitaj. Estienne uzis la tipon, kiun li heredis, kaj ne inventis novajn tipojn.

Lia plej renoma verko, la "Thesaurus graecae linguae" aŭ "Tezaŭro el la greka lingvo", aperis en kvin volumoj en 1572. Ĉi tiu tezaŭro estis sekvenco de la latina tezaŭro de Robert Estienne. La bazo de la greka leksikografio, greka tezaŭro por konkuri kun tiu de Estiennes ne estis presita dum pli ol 300 jaroj.

Ĉi tiu laboro estis komencita de lia patro kaj servis ĝis la 19-a jarcento kiel bazo de la greka leksikografio. Tamen la vendo de ĉi tiu tezaŭro estis malhelpita pro ĝia alta prezo kaj la presado de mallongigita ekzemplero poste estis farita. En 1576 kaj 1587, Estienne publikigis du grekajn versiojn de la Nova Testamento.

La versio de 1576 enhavis la unuan sciencan traktaĵon pri la lingvo de la apostolaj verkistoj. La versio de 1587 enhavis diskuton pri la antikvaj dividoj de la teksto. La aliaj publikaĵoj de Estienne inkluzivis tiujn de Herodoto, Esĥilo, Platono, Horacio, Vergilio, Plutarko kaj Plinio la Maljuna. Li ankaŭ publikigis eldonon de Esĥilo, en kiu Agamemno estis presita tute kaj kiel aparta teatraĵo por la unua fojo.

En 1578 li publikigis la unuan kaj unu el la plej gravaj eldonoj de la kompletaj verkoj de Platono, tradukitaj de Jean de Serres, kun komento. Ĉi tiu verko estas la fonto de la normaj "Stephanus-nombroj" uzataj de fakuloj hodiaŭ por aludi la verkojn de Platono.

La publikigo en 1578 de lia "Deux Dialogues du nouveau françois italianizé" ("Du dialogoj de la nova franca italigita") alportis lin en novan disputon kun la universitata konsistorio. Por eviti ilian cenzuron, li iris al Parizo, kaj ekloĝis en la franca kortego dum unu jaro. Reveninte al Ĝenevo, li estis alvokita antaŭ la konsistorio kaj malliberigita dum unu jaro. Ekde tiu tempo lia vivo fariĝis pli kaj pli nomada.

Li vojaĝis al Bazelo, Hajdelbergo, Vieno kaj Peŝto. Li ankaŭ pasigis tempon en Parizo kaj aliaj regionoj de Francio. Ĉi tiuj vojaĝoj estis faritaj parte esperante por akiri patronojn kaj aĉetantojn, ĉar la grandaj sumoj, kiujn li elspezis por tiaj publikaĵoj kiel la Tezaŭro kaj Platono de 1578, preskaŭ ruinigis lin. Li publikigis konkordon de la Nova Testamento en 1594.

Vizitinte la Universitaton de Montpellier, kie Isaac Casaubon, lia bofilo, nun estis profesoro, li ekiris al Parizo. Li malsaniĝis en Liono kaj mortis tie en 1598.

## Verkaro 
* Libri vaenales in bibliopolio R. Stephani ... tum ab H. Stephano patre, 1546
* *Ciceronianum Lexicon græco-latinum", *id est, Lexicon ex variis græcorum scriptorum locis a Cicérone interpretatis collectum*, 1557, Paris. Represita en Torino, 1745
* *In Ciceronis quamplurimos locos castigationes*, Parizo, 1557
* De abusu linguae graecae, 1563
* *Dictionarium medicum* vel Expositiones vocum medicinalium ad verbum excerptae ex Hippocrate, Aretaeo, Galeno, Oribasio, Rufo Ephesio, Aetio, Alex. Tralliano, Paulo Aegineta, Johannes Zacharias Actuarius, Aulus Cornelius Celsus, publikigita en Ĝenevo, 1564.
* *Fragmenta poetarum veterum latinorum, quorum opera non extant*, 1564
* Traité de la conformité du langage français avec le grec, Parizo, 1565
* *Admonitio de abusu litiguœ græcæ in quibusdam vocibus quas latina usurpat*, 1565 .
* Apologie pour Hérodote, ou, Traité de la conformité des merveilles anciennes avec les modernes, 1566
* *Introduction au Traité de la conformité des merveilles anciennes avec les modernes, ou Traité préparatif à l'apologie pour Hérodote*, Ĝenevo, novembro 1566, 572 paĝoj Pro ĉi tiu verko, Henri Estienne estis bruligita per kopifiguro sur la Placo de Grève.
* *Artis medicae principes*, 1567
* *Artis typographicæ querimonia de illitteratis quibusdam typographis*, 1569 .
* *Epistola qua ad militas multorum amicorum respondet de suæ typographie statu, nominatimque desuo Thesauro linguæ græcæ*, 1569 ;
* Comicorum græcorum sententiæ, idest, gnomæ Latinis versibus ab Henr. Steph. redditæ (...), 1569
* *Epigrammata græca selecta ex Anthologia interpretata ad verbum et carmine*, 1570
* Thesaurus græcæ linguæ, 1572, 4 volumoj. (online). Presita kune kun: *Glossaria duo e situ vetustalis eruta, ad utriusque linguce cognitionem et locupletationem perutilia*.
* *Francofordiense emporium, sive francofordienses nundinæ*, 1574
* Parodiae morales, 1575
* *Discours merveilleux de la vie et départements de la reine Catarina de Medici*, 1575.
* *Virtutum encomia, sive gnomes de virtutibus, etc.* 1575
* *De latinitate falso suspecta expostulatio, necnon de Plauti latinitate dissertatio*, 1576.
* Dionysii orbis descriptio, Dionysius Periegeta, William Hill, Eustathius (Thessalonicensis), 1577, reeldono 1688
* *Pseudo-Cicero, dialogus, in quo de multis ad Ciceronis sermonem pertinentibus, de delectu editionum ejus et cautione in eo legendo*, 1577
* Platonis Opera, 1578
* *Nizolio-Didascalus sive monitor Ciceronianorum Nizolianorum dialogus*, 1578
* *Schediasmatum variorum, id est, observationum, emendationum, expositionum, disquisitionum, libri tres*, 1578.
* *Deux dialogues du nouveau français italianisé et autrement déguisé entre les courtisans de ce temps*, 
* https://www.google.com.br/books/edition/Project_du_livre_intitul%C3%A9_De_la_precell/5gkVrK527vYC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Henri+Estienne%22&printsec=frontcover Projet de livre intitulé de la précellence du langage français], Parizo, 1579.
* *Rudimenta fidei christianae, sive Catechismus*, Johano Kalvino, Teodoro Beza, 1580
* *Paralipomena grammaticarum græcæ linguæ institutionum*, 1581.
* *Hypomneses de gallica lingua, peregrinis eam discentibus necessaria ; quædam vero ipsis Gallis multum profutura*, 1582 .
* *De criticis veteribus græcis et latinis, eorumque variis apud poetas potissimum reprehensionibus dissertatio*, 1587
* *Excerptae ex Historiis*, 1592
* Lexicon graecolatinum, 1593
* *Les prémices, ou le premier livre des proverbes épigrammatisés, ou des épigrammes proverbiales rangées en lieux communs*, 1594.
* *De Lipsii latinitate palæstra'' ; Frankfurto, 1595
* L'art de faire des devises, 1645
* Apologie pour Herodote, 1735
* Theocriti Reliquiae Graece et Latine, 1765

## Literaturo 
* Personensuche
* WorldCat Identities
* Andrew Melville and Humanism in Renaissance Scotland, 1545-1622
* JSTOR
* Henri Estienne
* Essai sur la vie et les ouvrages de Henri Estienne
* Henri Estienne. Agrippa d'Aubigné. Jean Bodin. Gui du Faur de Pibrac. Un poëte inconnu
* De Vitis Stephanorum, 1683

## Vidu ankaŭ 
* Homero (9-a jarcento a. K.)
* Anakreono (572 a. K. - 485 a. K.)
* Esĥilo (525 a. K. - 456 a. K.)
* Sofoklo (497 a. K. - 405 a. K.)
* Herodoto el Halikarnaso (490 a. K. - 430 a. K.)
* Tucidido (464 a. K. - 399 a. K.)
* Ksenofono (431 a. K. - 360 a. K.)
* Platono (429 a. K. - 347 a. K.)
* Aristotelo (384 a. K. - 322 a. K.)
* Cicerono (106 a. K. - 43 a. K.)
* Diodoro Sicila (80 a. K. - 20 a. K.)
* Vergilio (70 a. K. - 19 a. K.)
* Dionizo el Halikarnaso (54 a. K. - 7 a. K.)
* Plutarko (45-125)
* Aulus Gellius (125-180)
* Atenagoro el Ateno (133-190)
* Seksto Empiriko (160-210)
* Diogeno Laertio (180-240)
* Henri Estienne la Maljuna (1460-1520)
* Jodocus Badius (1462-1535)
* Margareta de Navaro (1492-1549)
* François Rabelais (1494-1553)
* Jacques Toussain (1499-1547)
* Christian Egenolff (1502-1555)
* François Estienne (1502–1553)
* Robert Estienne la 1-a (1503–1559)
* Charles Estienne (1504–1564)
* Heinrich Bullinger (1504-1575)
* Johano Kalvino (1509-1564)
* Adrianus Turnebus (1512-1565)
* Teodoro Beza (1519-1605)
* Pierre de Ronsard (1524-1585)
* Robert Estienne la 2-a (1530–1571)
* Ulrich Fugger (1530-1584)
* Jean de Serres (1540-1598)
* Isaac Casaubon (1559-1614)

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 18-an de marto
Kategorio:Naskiĝintoj en 1428
Kategorio:Francaj helenistoj
Kategorio:Francaj libristoj
Kategorio:Francaj eldonistoj
Kategorio:Francaj filologoj
Kategorio:Francaj humanistoj
Kategorio:Francaj latinistoj
Kategorio:Francaj hebreistoj