open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mátyás Dévai Bíró

**DÉVAI BÍRÓ Mátyás** hungara reformita religidisputanto (Déva, ĉirkaŭ 1500 – ĉirkaŭ 1545).

## Biografio 
Oni nomis lin "la hungara Luther" de tiu tempo. Inter 1523–1525 li studis en Krakovo. En 1529–30 li vojaĝis al Wittenberg. En 1531 unue en Buda, poste en Kassa li agadis kiel "hungara predikisto "; tiam li jam estis malkaŝe la adapto de reformismo. En novembro 1531 la episkopo de Eger kaptigis lin kaj li estis por unu kaj duono jaro en malliberejo en Vieno. Liaj adeptoj el Kassa fuĝigis lin, kaj li rifuĝis sub aŭtoritato de János Szapolyai, sed en komenco de 1534 oni kaptis lin kaj metis en kaptiteco en Buda. En 1535 oni ellasis lin kaj li trovis rifuĝejon en Sárvár ĉe Tamás Nádasdy. En aŭtuno de 1536 por kuracigi siajn okul- kaj stomakmalsanojn iris Germanujon. Reveninte denove li vivis ĉe Nádasdynál (1538). En 1539–40 li estis kortega pastro de Péter Perényi, en 1540 instruisto en Szikszó. Sed ankaŭ de tie li devis fuĝi en 1541. Ĝis la somero de 1543 en Wittenberg. Li revenis al Miskolc, sed la monakoj forsendis kaj verŝajne li mortis eksterlande.

## Ĉefaj verkoj 
* *Disputatio …* (h. n., 1537);
* *Ortographia* (Krakkó, 1549).

## Bibliografio 
* Révész Imre: D. B. M. első magyar reformátor életrajza és irodalmi művei (Pest, 1863);
* Révész Imre: D. B. M. tanításai (Kolozsvár, 1915);
* Sólyom Jenő: D. M. tiszántúli mű. ködése (Egyháztört. 1959).

## Memorigiloj 
* Memortabuloj en Balatonfüred kaj Óbuda

Kategorio:Hungaraj predikistoj
Kategorio:Kristanaj teologoj
Balenkaptado

[eta|250px|Murdita baleno sur [Ferooj]]
eta|250px|Balenĉasado
**Balenkaptado** aŭ **balenĉasado** signifas ĉasadon el ŝipoj je cetacoj. Celo estas antaŭ ĉio akiro de la cetoleo, kiu estas uzata kiel brulaĵo kaj industria bazmaterialo. La karnogajno aperis nur en la 20-a jarcento. La balenĉasadon reguligas internaciaj traktatoj, kiuj nur tre strikte permesas la cetkapton. La plej multon de la cetoj, balenoj kaptas Japanio.

Oni komence kaptis la balenojn per plej simplaj metodoj, kiel per lanco el boato, kajako (inuitoj). (La specoj de lanco, kiuj uziĝas por balenkaptado, ankaŭ nomiĝas kiel harpunoj.) La celo estis tiam ĉefe la cetoleo, kiun oni uzis komence por lumigado. Ekde post la mezepoko, dum disvolviĝo de la industrio, oni uzis la cetoleon kiel bazmaterialon por ekz. sapo, margarino sed produktis el ĝis eĉ nitroglicerinon.

Pro la industriaj bezonoj kaj industria ĉasado per ŝipoj kaj eksplodaj lancoj ks, la nombro de la cetacoj malgrandiĝis jam danĝerigis la industrion. (Oni murdis en 1930/1931 ekz. 30.000 bluajn balenojn, pli ol nun vivas en la mondo). La Ligo de Nacioj rezoluciis en 1931 pri limigo de la balenĉasado, sed tio ekvalidis nur en 1935. La gravaj balenĉasaj landoj kiel Norvegio kaj Britio ne estis membroj en la Ligo, tiel la interkonsento estis malpli efektiva.

La balenĉasado estas reguligita ekde 1948 per Internacia Konvencio pri Reguligo de la Balenkaptado kiu organizis la kreadon de la Internacia Komisiono pri Balenĉaso. Oni listigis ĉaskvotojn kaj difinis protektitajn zonojn. Oni difinis nulo la nombron de la komercocele ĉaseblaj balenoj en 1986. Post tio Japanio, Norvegio, Islando, Sud-Koreio povas ĉasi oficiale nur pro sciencaj celoj. Norvegio, Japanio dumtempe rifuzas la moratorion kaj ĉasas plu.

La balenĉasado estas permesata por indiĝenaj loĝantoj (ekz. inuitoj) de Danio (Groenlando), Kanado, Usono, Rusio, Sankta Vincento kaj Grenadinoj.

## Vidu ankaŭ 
* Muzeo pri maro, rivero kaj haveno de Rueno
* Walvis Bay
Hajdúsámson

**Hajdúsámson** [hajdUŝAmŝon] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Debrecen.

## Geografio 
Hajdúsámson situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Mátészalka-Debrecen. Tui lasta urbo troviĝas 14, Hajdúböszörmény 25, Hajdúdorog 35, Mátészalka 61, Budapeŝto 232 km.

## Historio 
La nuna Hajdúsámson estis loĝata jam dum la bronzepoko. Mencias unuafoje skriba dokumento la komunumon en 1213. Stefano Bocskay proklamis ĝin hajduka urbo en 1605. La komunumo estis kampurbo ĝis 1886 kaj samtempe aŭtonomio de la hajdukaj urboj ĉesis. La komunumo ricevis la rangon urbo en 2004.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Hajdúsámson) (1898, sed en tiu loko estis jam kirko)
* katolika kaj grek-katolika kirkoj

## Famuloj 
En Hajdúsámson naskiĝis:
* lingvisto Ignác Kúnos
* ministro László Sándor (ministro).

## Referencoj 
## Fontoj 
* distancoj 

Kategorio:Hajdúsámson
Sebestyén Tinódi

**TINÓDI Sebestyén**, *Lantos Sebestyén* estis hungara poeto, liutisto, kantrecitanto naskita en Tinód, (Departemento Baranya) antaŭ 1515, kaj mortinta en Sárvár la 30-an de januaro 1556.
[eta|maldekstre|Skulptaĵo de Tinódi en [Dombóvár]]
eta|180ra|Blazono de Tinódi
[eta|230ra|Tinódi liutas en [pentraĵo de Soma Orlai Petrich]]
[eta|220ra|Skulptaĵo de Tinódi en [Szigetvár]]

## Biografio 
Ĝis 1542 Tinódi vivis en Szigetvár en kortego de Bálint Török. Kiam Bálint Török falis en kaptitecon de turkoj, li kiel vagantkantisto trairis la landon. En 1544 li ĉeestis la landkunvenon de Nagyszombat; en 1548 li vivis en kortego de Báthori en Nyírbátor, sekve en Kassa, kie akiris domon kaj edukis multnombran familion. En 1553 iris en urbon Debrecen, poste Transilvanujon, en kortegon de Farkas Bethlen en Bonyha. Li presigis en Kolozsvár sian *Cronica*n en 1554. En 1555 li vizitis Tamás Nádasdy kaj tie en lia kortego alvenis sia morto. Li notis kronikfidele ĉefe la luktojn kontraŭ la turkoj laŭ siaj impresoj kaj spertoj, tial ĉi tiuj epikaj poemoj, *historiaj kantoj* havas fontvalorojn: Zsigmond Kemény, János Arany, Géza Gárdonyi, Endre Ady fruktuzis ilin.

## Ĉefaj verkoj 
* *Erdélyi história*, *Egervár viadala*, *Az vég Temesvárban Losonczi Istvánnak haláláról*, *Buda veszése*, *Szitnya, Léva, Csábrág és Murány vágyaknak megvevése*, *Szegedi veszedelem*, *Judit asszony*, *Dávid király*, *Jónás próféta*, *Jason és Medea*, *Udvarbírák és kulcsárok*, *Sokféle részegségről*.

## Fontoj 
* *Magyar Életrajzi Lexikon*
* *Új magyar irodalmi lexikon*, Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994.

## Eksteraj ligiloj 
* Tinódi Sebestyén összes költeménye
[eta|220ra|maldekstra|Skulptaĵo de Tinódi en [Budapeŝto]]

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj liutistoj
Ernő Lajos Ferencz

**FERENCZ Ernő Lajos** (ferenĉ) estas rumanuja hungara skulptisto, ceramikisto naskita en Csíkszereda la 6-an de februaro 1944. Li estas la edzo de tekstilartistino Erzsébet Bakos.

## Biografio 
Ernő Lajos Ferencz finis en la Muzik- kaj Artmezlernejo de Târgu Mureş en 1962. En 1968 li diplomiĝis en Kluĵo en La Arta Altlernejo Ion Andreescu en fako de skulptoarto. Inter 1968 kaj 1988 li instruis en sia naskiĝurbo en Muzika kaj Arta Ĝenerala Lernejo. Li estis ano de *Hargita-műhely*. En 1989 li translokiĝis en Hungarujon, en vilaĝon Páty.

## Ekspozicioj 
### Individuaj ekspozicioj 
* 1979 • Târgu Mureş [RO],
* 2008 - Târgu Mureș kune kun tekstilartistino Erzsébet Bakos.
* 2012 - Újpest Galéria kune kun tekstilartistino Erzsébet Bakos.

### Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1969-90 • Jaraj ekspozicioj de artistoj de Distrikto Harghita

* 1992 • Konkurso kaj ekspozicio por viktimoj de la dua mondmilito • Monumento por martiroj de 1956 en la parcelo 301-a, Budapest Galéria, Budapest

* 1997 • Kisszobor '94, Vigadó Galéria, Budapest

### Publikplacaj skulptaĵoj 
* Nagy István pentristo (altreliefo de memorkolono, 1975, Misentea, RO])

* Péter Zöld, monumento (1977, Racu, RO], kirkoĝardeno)

* János Kájoni, portreto (1971, Şumuleu

* Áron Márton, (marmoro, 1988, 1989, Alba Iulia, RO])

* György Bretter, tombmonumento (1980, Kluĵo, Tombejo Házsongárd)

* Gabrielo Bethlen, (marmoro, 1978, Lăzarea, statuarĝardeno)

* Krucifikso kaj Maria skulptaĵo (1983-87, Băile Tuşnad, RO]).

### Skulptaĵoj en publikkolektoj 
* Csíki Székely Múzeum • Kászoni Múzeum

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Fer
Fer
Ferencz, E
Tambora

**Tambora** (ankaŭ Tomboro) aŭ **Tambora-monto** () estas ripoza vulkano en Indonezio, sur norda parto de la insulo Sumbavo. Ĝi altas nun 2850 m, antaŭ la erupcio de 1815 ĝi altis 4000-4300 m.

La vulkano erupciis en aprilo de 1815, kiam supra parto de la monto deeksplodis kaj kaŭzis en parto de la norda hemisfero jaron sen somero. Oni kalkulas je 50-90.000 mortintoj pro rektaj kaj nerektaj kaŭzoj. La erupcion antaŭsignis tertremoj jam ekde 1812.

Kategorio:Vulkanoj en Indonezio
Kategorio:Aktivaj vulkanoj
Kategorio:Supervulkanoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 2000 kaj 2999 m
Balmazújváros

**Balmazújváros** [balmazUjvAroŝ] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Balmazújváros, kies centro estas.
eta|maldekstre|Urbodomo de Balmazújváros

## Geografio 
Balmazújváros situas sur ebenaĵo, Orienta ĉefkanalo preterfluas, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Füzesabony-Debrecen.

## Historio 
Mencias unuafoje skriba dokumento la komunumon en 1332, sed en alia nomo *Himes*, en 1471 *Wywaras* (=Újváros). Balmaz aperas en la 15-a j.c., Újváros en 1465, kiam ĝi estis kampurbo. La turkoj faris senhoma la urbeton en 1660. Post liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a alvenis germanoj, slovakoj kaj hungaroj. En 1773 perdiĝas la rango kaj ĝi estis simpla vilaĝo. Ekde 1877 la komunumo iĝis distriktejo. La rumanoj okupis la vilaĝon en 1919. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el la grandbieno. Dum la socialismo 10 kolĥozoj formiĝis, kiuj unuiĝis, ĝis restis 2: Lenino kaj **Ruĝa Stelo**. La komunumo ricevis la rangon urbo en 1989.
eta|Orienta ĉefkanalo preter Balmazújváros

## Vidindaĵoj 
* Kastelo de Balmazújváros, nun muzeo
* Preĝejo Ĉieliro de Kristo (Balmazújváros)
* Kalvinana hungara preĝejo (Balmazújváros)
* Kalvinana germana preĝejo (Balmazújváros)
* urbodomo
* termala banejo

## Famuloj 
* en la urbo naskiĝis:
** bestokuracisto Mátyás Dely
** Elemér Kocsis (episkopo)
** prokuroro József Bak
** verkisto Péter Veres

## Ĝemelurboj 
*  Lancut, Pollando.

## Referencoj 
* pri la loka reforma preĝejo ()

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstre|Kalvinana kirko en Balmazújváros
Berettyóújfalu

**Berettyóújfalu** [beretjOUjfalu] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Berettyóújfalu, kies centro estas. En la loknomo újfalu signifas: nova vilaĝo.
eta|maldekstre|Strato en Berettyóújfalu

## Bazaj informoj 
* Areo: 171&nbsp;km²
* Loĝantaro: 16000
* Poŝtkodo: 4100
* Telefonprefikso: 54

## Geografio 
Berettyóújfalu situas sur ebenaĵo, en ambaŭ bordoj de Berettyó, laŭ ĉefvojoj Budapeŝto-Oradea kaj Debrecen-Békéscsaba, laŭ fervojo Budapeŝto-Oradea.

## Historio 
La unua mencio pri nuna loko de Berettyóújfalu okazis en la 13-a jarcento, tiam pluraj vilaĝoj estis ĉi tie. Unu el tiuj vilaĝoj Berettyószentmárton akiris kampurban statuson kun doganprena rajto en 1481. Alia vilaĝo Herpály jam havis monaĥejon en la 12-a jarcento. Dum la kontraŭturkaj bataloj la vilaĝoj kelkfoje estis detruitaj. Berettyóújfalu ricevis hajdukajn privilegiojn en 1608, sed grava evoluo okazis en la dua duono de la 19-a jarcento pro la alveninta fervojo kaj reguligo de la rivereto. La unua helpis la komercon, la dua la agrikulturon. Post Traktato de Trianon (1920) la tiama grandvilaĝo Berettyóújfalu iĝis iĝis departementejo en rest-Hungario. La komunumo rapide evoluis, fine akiris urban statuson en 1978, pli frue Berettyóújfalu kaj Berettyószentmárton estis unuigitaj.

## Vidindaĵoj 
* ruinaĵo de romanika abatejo
* kalvinana preĝejo (Berettyóújfalu)
* preĝejo Koro de Jesuo (Berettyóújfalu)
* termala banejo

## Famuloj 
eta|Abateja ruinaĵo apud Berettyóújfalu
* en Berettyóújfalu naskiĝis:
** Béla Rácz (advokato)
** aktoro Ildikó Tornyi
** arkeologo László Barkóczi
** ĉefministro Gyula Kállai
** ministro János Matolcsi
** ĵurnalisto Péter Tardos
** kuracistoj Róza Ádány kaj István Levente Garai
** moderna pentatlonisto István Szondy
** pastro István Jelenits
** poeto Jutka Miklós
** politikistoj István Ujhelyi kaj István Vitányi
** reĝisoro Károly Makk
** skermisto Imre Bujdosó

## Ĝemelurboj 
*  Marghita, Rumanio
*  Porcia, Italio
*  Montegrotto Terme, Italio
*  Viŝnij Voloĉjok, Rusio


Kategorio:Banlokoj
The Scream

eta|dekstra|250ra|Diskokovrilo

**The Scream** (La krio) estas la unua albumo de la brita muzika grupo Siouxsie and the Banshees kies ĉefkantistino estas Siouxsie Sioux. Ĝi aperis en novembro 1978 kaj kontrastis kun la tiamaj trendaj muzikaj albumoj.

## Pecaro 
# Pure
# Jigsaw feeling
# Carcass
# Helter skelter
# Mirage
# Metal Postcard
# Nicotine stain
# Suburban relapse
# Switch

Pluso en la 2006-a reapero:
# Hong Kong Garden (disketo aperita en aŭgusto 1978)
# Staircase (mystery) (disketo aperita en marto 1979)

Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 1978
Nova ondo

**Nova ondo** povas esti:

* Franca Nova Ondo aŭ france *Nouvelle vague*, estas kina movado kiu aperis en Francio dum la 1950-oj impulsite de reĝisoroj kiel François Truffaut, Jean-Luc Godard, Claude Chabrol, Jacques Rivette, Alain Resnais k.a.
* Bossa nova, portugale por *nova ĝibo* estas brazila muzika ondo kiu okazis dum la 1950-oj.
* Nova ondo (muziko) aŭ angle *New wave*, estas muzika ondo kiu okazis fine de la 1970-oj en Britio.
František Tenčík

**František Tenčík** (naskiĝis la 24-an de oktobro 1912 en Vieno - mortis la 12-an de junio 1974 en Brno) estis ĉeĥa verkisto, editoro, kritikisto kaj teoriisto de literaturo por infanoj.

Lia plej bona novelo **Knabo en blanka svetero** estis filmigita sub titolo **Pantero atendas je la 17,30 horo“.

Li plej multe okupiĝis per la verkaro de Josef Věromír Pleva, kies ĉefverkon **La eta Bobeš** li preparis por filmigo kiel aŭtoro de scenaro.

Li verkadis antaŭparolojn por infanlibroj, okupiĝis pri junulara legaĵo antaŭ ducent jaroj, kiam revekiĝis la ĉeĥa literatura lingvo, pri pupteatroj, priskribis verkaron de J. V. Pleva, de filma reĝisorino Hermína Týrlová kaj porinfanan laboron de aktoro Karel Höger.

## Verkoj 
### Beletro 
* **Ivánek** (Ivanĉjo, 1954)
* **Barevná svítilna** (Kolora lanterno, 1959)
* **Kam se poděly děti** (Kien malaperis infanoj, 1961)
* **Chlapec v bílém svetru** (Knabo en blanka svetereo, 1972)

### Fakaj verkoj 
* **Četba mládeže v počátcích obrození** (Legaĵo de junularo en la komenco de la nacia renaskiĝo, 1962)
* **Hermína Týrlová** (1964)
* **Umění dětem** (Arton al la infanoj, 1972)
* **Josef Věromír Pleva** (1979)
* **Sovětská literatura pro děti a mládež** (Sovetia literaturo por infanoj kaj junularo, 1953)
* **Práce s knihou** (Laboro per libro, 1954)
* **K otázce vzniku a vývoje mravoučné četby pro mládež** (Al la demando pri estiĝo kaj evoluo de moral-instrua legaĵo por junularo, 1958)
* **Brněnské divadlo pro děti a mládež od včerejška k dnešku** (La teatro por infanoj kaj junularo en Brno de hieraŭ ĝis hodiaŭ, 1960)
* **K otázce vztahů ústní slovesnosti a obrozenecké literatury pro mládež** (Al la demando pri la rilatoj inter la perbuŝa rakont-arto kaj la nacirenesanca literaturo por la junularo, 1960)
* **Folklórní tvorba a četba mládeže** (Folkloraj prozo kaj legaĵo de junularo, 1961)
* **Svět dítěte a kniha** (La mondo de la infano kaj libro, 1962)
* **Loutkové divadlo pro děti jako umění zvláštních funkcí** (Pupteatro por infanoj kiel arto de specialaj funkcioj, 1969)

### Filmaj scenaroj 
* **Malý Bobeš** (La eta Bobeš, 1961)
* **Malý Bobeš ve městě** (La eta Bobeš en la urbo, 1962)
* **Panter čeká v 17,30''' (Pantero atendas je la 17,30 horo, 1971)

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj literaturkritikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj porinfanaj verkistoj
The Best of Siouxsie and the Banshees

eta|dekstra|250ra|Diskokovrilo
**The Best of Siouxsie and the Banshees** estas kompilaĵo de la plej sukcesaj kanzonoj de Siouxsie and the Banshees kies ĉefkantistino estas Siouxsie Sioux. La kompilaĵo aperis en 2002 kaj enhavas maljunajn disketpecojn kaj albumpecojn, krom por la peco «Dizzy» kiu estas tutnova.

## Pecaro 
### KD n-ro 1 
# *Dear Prudence* (aperita la , en la albumo Hyæna. Nova versio de la samnomita peco de The Beatles aperita en 1968)
# *Hong Kong Garden* (, disketo, poste aperis en albumo The Scream)
# *Cities in Dust* (, albumo Tinderbox)
# *Peek-a-Boo* (, albumo Peepshow)
# *Happy House* (, albumo Kaleidoscope)
# *Kiss Them for Me* (, albumo Superstition)
# *Face to Face* (, disketo, kanzono de la filmo Batman Returns)
# *Dizzy* (2002, unua apero)
# *Israel* (, disketo aperita inter Kaleidoscope kaj Juju)
# *Christine* (, albumo Kaleidoscope)
# *Spellbound* (, albumo Juju)
# *Stargazer* (1995, albumo The Rapture, la lastan disketon la grupo aperigis)
# *Arabian Knights* (, albumo Juju)
# *The Killing Jar* (, albumo Peepshow)
# ''This Wheel's on Fire* (1987, albumo Through the Looking Glass, Nova versio de la samnomita peco de Bob Dylan, aperita en 1968)

### KD n-ro 2 
# *Spellbound* (plilongigita versio de 12 minutoj)
# *Song from the Edge of the World* (miksaĵo de Columbus)
# *Kiss Them for Me* (Miksaĵo de Kathak)
# *Peek-a-Boo *(miksaĵo de Silver Dollar)
# *The Killing Jar* (miksaĵo de Lepidopteristic)
# *Cities in Dust* (Eruption mix)
# *Dazzle* (miksaĵo de Glamour)
# *Stargazer* (nova miksaĵo de Mambo Sun)
# *Face to Face'' (nova miksaĵo de Catatonic)

### DVD 
Samaj pecoj kiel en la KD n-ro 1, kun videoj.

Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 2002
Baŭtoŭo

**Baŭtaŭo** aŭ **Baotou** (包头市) estas prefektujnivela milionurbo en aŭtonoma regiono Interna Mongolio, Ĉina Popola Respubliko. La urbo situas ĉe la maldekstra bordo de la Flava rivero, apud la bordo kun Mongolio. En la proksimo, oni povas trovi restaĵojn de la Ĉina muro.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi havas komunan limon kun .

## Historio 
Baŭtoŭo en la 18-a jarcento estis nur vilaĝo kaj malrapide evoluis al kampara urbo. Oni ĉirkaŭis ĝin en 1871 per muro, en 1925 akiris la rangon de prefekta urbo. Ĝian evoluon forte helpis, ke en 1922 ekservis la fervojo al Pekino. Ĝi havis centran rolon en komercado al Mongolio kaj Nordorienta Ĉinio. Ĝia ĉefe eksporta varo estis la pelto, lano kaj platigita lano, la importo konsistis el teksaĵoj, greno, plantaj ekstraktaĵoj kaj teo.

Oni liveris la lanon kaj pelton al Tjanĝino kaj oni eksportis de tie.

La urbo iĝis rezidejo de la aŭtonoma registaro de Meng-chiang, dum la japana okupado (1937–45). La japanoj evoluigis la malpezan industrion, la karbominadon, esploris ercejojn.

Post la dua mondmilito oni rekonstruis en 1953 la detruitan fervojon (1949) kaj fine de la 1950-aj jaroj, ĝi iĝis durelpara. Poste oni malkovris kaj ek-ekspluatis la proksimajn ercejojn, tiel la urbo iĝis grava industria centro de la regiono, de Ĉinio.

## Ekonomio 
Apuda estas unu el la plej grandaj tavoloj da rara tero metaloj en la mondo. 45% de mondo produktado de raraj teroj devenas apud Baŭtoŭo.

## Vidindaĵoj 
Muzeo Baotou - estas grava muzeo prezentanta la historion, kulturon kaj arton de la regiono. En la muzeo oni povas trovi konstantajn kaj ŝanĝiĝantajn ekspoziciojn, inkluzive de arkeologiaj aĵoj, tradicia arto kaj dokumentado de la historio de Interna Mongolio.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj de Ĉinio
* Interna Mongolio
* listo de milionurboj

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Kategorio:Urboj de Interna Mongolio
Létavértes

**Létavértes** [lEtavErteŝ] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Derecske.

## Geografio 
Létavértes situas sur ebenaĵo, laŭ la rumana-hungara landlimo (kie estas limpasejo), laŭ flankovojoj, fine de fervojo el Debrecen. Tiu urbo troviĝas 26, Derecske 29, Budapeŝto 247 km. 

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la neolitiko. La unuaj mencioj devenis el 1291 (pri Nagyléta), el 1435 (pri Vértes). Dum la turkoj ili apartenis al fortikaĵo de Szolnok. En la 18-a jarcento Nagyléta estis kampurbo. En 1919 la rumanoj okupis ambaŭ vilaĝojn. En 1920 Nagyléta trovis sin ĉe la novaj ŝtatlimoj tiel, ke parto de la kampoj perdiĝis.

Inter 1920-1956 ĝi estis distriktejo. Nagyléta kaj Vértes en 1970 unuiĝis kaj kune ili urbiĝis en 1996 sub nomo Létavértes. La loĝantaro okupiĝas precipe pri kultivado de kreno. Apud la urbo fiŝkaptista lago troviĝas.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo anĝeloj Mikaelo kaj Gabrielo (Létavértes) (Nagyléta)
* Preĝejo Morto de Dipatrino (Létavértes) (Nagyléta)
* Preĝejo anĝeloj Mikaelo kaj Gabrielo (Létavértes-Vértes)
* Kalvinana preĝejo (Létavértes-Vértes)
* Kalvinana preĝejo (Létavértes-Nagyléta)
* arboreto
* muzeeto pri pupoj

## Famuloj 
* En Vértes naskiĝis aktoro Sándor Terhes
* Tie mortis János Irinyi
* En Nagyléta naskiĝis arkivisto Jusztin Budó.

## Ĝemelurboj 
*  Săcueni, Rumanio.

## Fontoj 
* distancoj 
eta|maldekstre|Muzeeto pri pupoj
Kategorio:Létavértes
Kristnaska loterio

La hispana **kristnaska loterio** (*Sorteo de Navidad*) estas ŝtata loterio, ludata ekde 1812 en Hispanio, kiu okazas ĉiujare antautagmeze la 22-an de decembro. La nomo *Sorteo de Navidad* aperis unuafoje en 1892.

La hispana kristnaska loterio - mezurate je la eldonita tuta sumo - estas la plej granda loterio de la mondo. Oni kalkulis je 2025 gajneblan sumon de 2,772 miliardoj da eŭroj, kio estas 70% de la enspezo. Ĉe la ĉefpremio, *El Gordo* (Eo: *La dikulo*) estis dividitaj 798 milionoj da eŭroj.

## La numeroj 
La kristnaska loterio baziĝas je lotoj kun 5-nombraj numeroj. Oni ĉiujare difinas la nombron de la lotnumeroj kaj serioj. Ekz. en 2025, ekzistis 100.000 diversaj lotnumeroj en 198 serioj. Tuta loto kostas 200 eŭrojn, dekono nur 20 eŭrojn.

Oni vendas la hispanajn kristnaskajn lotojn jam ekde frua julio.

## La lotado 
La unua lotado de la loterio okazis la 18-an de decembro 1812. La evento okazas la sama sceno ekde tiam:

Du drumoj entenas lignajn globojn, unu entenas kelkajn dekmilojn (je lotnumero) kaj alia similajn globojn por gajnaj ŝtupoj. Post la sukcesa tiro, du lernantoj de la Madrida lernejo *San Ildefonso* kantas la lotnumerojn kaj la konvenan gajnon. La loterio daŭras dum tri horoj kaj oni tiras 1.807 unuopajn lotnumerojn en prezo po 1.000 eŭroj.

La pinto de la tago estas la preno de *Gordo* (2025: 4 milionoj da eŭroj por ĉiu 198 *biletoj* aŭ *serioj*).

La lotumado okazas en Madrido. Popularas la kataluna loko Sort, kiu signifas en la kataluna lingvo bonŝancon.

Kategorio:Hazardludoj
Kategorio:Kristnasko
Leslie (Miĉigano)

[eta|250px|Loko de Leslie en [Kantono Ingham (Miĉigano)|Kantono Ingham en Miĉigano.]]
**Leslie** estas urbo en Kantono Ingham en la Usona subŝtato Miĉigano. La loĝantaro nombris je 2.044 dum la popolnombrado de 2000.

Ĝi lokas 45 kilometrojn sude de Lansing, ĉe koordinatoj .

Kategorio:Urboj de Miĉigano
Nova Junularo

eta|Kovrilpaĝo
La **Nova Junularo** (, ) estis influa ĉina revuo en la 1910-20aj jaroj pri beletro, kulturo, kaj poste politiko. Ĝi estis la centra revuo por la Movado de nova kulturo.

Ĝi estis eldonita ekde la 15-a de septembro 1915 fare de Chen Duxiu en Ŝanhajo sub la nomo *Junulara Revuo* (). Sed poste Chen ŝanĝis ĝian nomon al la nun konata nomo, ĉar alia gazeto kun la sama nomo plendis al ili. Notindaj redaktoroj estis krom Chen Duxiu, Qian Xuantong, Gao Yihan, Hu Shi, Li Dazhao, Shen Yinmo, kaj Lu Xun. En januaro de 1917, ties redaktejo moviĝis al Pekino. La *Nova Junularo* pledis por scienco kaj demokratio kaj verki per moderna lingvo. Kelkaj kontribuintoj pledis la disvastigo de Esperanto kiel finfina anstataŭo de la ĉina lingvo.

La redaktorojn influis la rusa oktobra revolucio de 1917 kaj la *Nova Junularo* ekpopularigis ideon de marksismo. Sed inter la kontribuintoj troviĝis progresemaj intelektuloj de multaj tendencoj, interalie socialisma, liberala, kaj anarkisma.

Ekde septembro 1920, la revuo estis organo de ĉiaj komunistoj. Tio mallogis kontribuintojn kaj redaktorojn, speciale Hu Shi. Post de la fondado de la Komunista Partio de Ĉinio en 1921 (Chen Duxiu estis kunfondinto kaj la 1-a prezidanto de la partio), la revuo iĝis la teoria organo de la partio. Aperis 6 eldonoj tiuperiode, ĝis julio 1922.

Ekde la 23-a de junio 1923, la Komunista Partio eldonis propagandan organon sub la sama nomo. La redaktoro estis unue Qu Qiubai kaj poste Peng Shuzhi. La *Nova Junularo* ĉesiĝis en 1926.

La revuo influis multajn gvidantojn de la KPĈ. Mao Zedong, kiu estis juna studento en 1917, kontribuis unu artikolon pri la graveco de sporto por junuloj.

## Referencoj 
Kategorio:Ĉinlingvaj gazetoj
Kategorio:Ĉinaj gazetoj
Trubendo

**Trubendo** estas datenporta bendo, konsistanta el papero, plasto aŭ metala-plasta lameno kaj kiu entenas informojn per enpinĉitaj truoj.

eta|8-kanala trubendo kun „Hangman“-programo en *Basic*
[eta|5-kanala trubendo laŭ [Baudot-kodo]]

Oni uzis jam trubendojn en la 18-a jarcento por direktado de teksiloj. Tiam la "trubendoj" konsistis el ligno, sed eĉ hodiaŭ ekzistas kaj uzatas similaj el metalo ĉe tartan-teksiloj.

La trubendoj servas ekde mezo de la 19-a jarcento por rezervo de datenoj. Oni uzis ilin tiutempe por datentransigo per telegrafoj (Wheatstone-trubenda kodo).

La ankoraŭ hodiaŭ ekzistantaj trubendoj estas uzataj por teleskribiloj kaj komputiloj aŭ numer-direktitaj maŝinoj.

La trubendo estis la antaŭulo de la trukarto (1890), uzata por popolnombrado.

La stancoaparato ĉe teleskribilo trupinĉis 6 2/3 po sekundoj. Novaj stancoaparatoj kapablas pinĉi 150 signojn je sekundo.

## Vidu ankaŭ 
* Trukarto
* Telekso
* Komputilo
* Telegrafa papero

Kategorio:Komputila aparataro
Püspökladány

**Püspökladány**  estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Püspökladány, kies centro ĝi estas. Püspök signifas episkopo, ladány ne havas sencon en la hungara.
eta|maldekstre|Placo en Püspökladány

## Situo
Püspökladány situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojoj kaj fervojoj Budapeŝto-Debrecen kaj Budapeŝto-Nagyvárad, krome estas fervojo al Szeghalom. Urboj Karcag, Nádudvar kaj Kaba estas proksime.

## Historio
La unua mencio devenis el 1229 en formo de **Ladán**. La turkoj faris senhoma la komunumon. En 1858 ĝi iĝis grava fervoja nodo. La rumanoj okupis la komunumon en 1919. La vilaĝo iĝis distriktejo en 1929, urbo en 1986.

## Vizitindaĵoj 
* kuracbanejo, la akvo havas ekzemple natriojn, jodojn, bromojn
* arboreto, kie oni reproduktas arbojn konvenajn al sala grundo
* Urbodomo de Püspökladány
* Kalvinana kirko (Püspökladány) kun 43 m-ojn alta kvadratforma turo
* Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Püspökladány)
* kampadejo

## Famuloj 
En Püspökladány naskiĝis:
* aktoroj László Zsolt Nagy, Nóra Parti kaj Gyula Varga
* akvafortisto Ferenc Karacs
* ekonomikisto Róza Baranyai
* instruisto József Igmándy
* György Székely (kuracisto)
* matematikistoj János Demetrovics kaj Károly Buzási
* psikologo Lajos Duró
* tekstilisto Éva Bartók.

== Komunumoj pri *püspök* (=episkopo) en Hungara reĝlando ==

## Ĝemelurboj 
*  Hämeenlinna, Finnlando
*  Fischamend, Aŭstrio
*  Makfalva, Rumanio
*  Hattem, Nederlando
*  Krasnystaw (legu: Krasnistav), Pollando

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Püspökladány
Polgár (urbo)

**Polgár** [polgAr] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Hajdúnánás. La loknomo signifas: burĝo.
eta|maldekstre|Arkeologia parko ĉe Polgár

## Geografio 
Polgár situas sur ebenaĵo, Tiso preterfluas, (kontraŭe estas Tiszaújváros), laŭ la ĉefvojo Miskolc-Debrecen, aŭtoŝoseo M3 preteriras, laŭ la fervojo Tiszafüred-Tiszalök. Urboj Tiszaújváros, Tiszavasvári kaj Hajdúnánás estas proksime. Nyíregyháza troviĝas 51 km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la kuprepoko. La unuaj mencio devenis el 1229. La tataroj en 1241, poste la turkoj faris senhoma la komunumon, kiu tamen inter la du senhomiĝo estis kampurbo. En 1614 ĝi iĝis hajduka urbo, en 1630 urbo kun pramorajto. En 1718 la urbeto rezignis pro titolo hajduka urbo pro la altaj impostoj, sekve ĝi forvelkis. La fervojo atingis la vilaĝon en 1891. La rumanoj okupis la komunumon en 1919 kaj longe ili tenis la fronton laŭ Tiso. Polgár en 1970 iĝis grandvilaĝo kaj urbo en 1993.

## Vidindaĵoj 
En la urbo kuracbanejo funkcias. La unua romkatolika preĝejo estis konstruita en 1748, la nun videbla (Preĝejo Ĉieliro de Maria (Polgár)) en 1858, la turo estas 56 metrojn alta. Alia kirko estas Kalvinana preĝejo (Polgár). Apud la urbo arkeologia parko funkcias.

## Famuloj 
* en Polgár naskiĝis:
** aktoro Ildikó Pécsi
** arkitekto Emil Zöldy
** kanoniko Mátyás Kováts
** literaturhistoriisto András Görömbei
** patologo János Sugár
* en la iama Tiszapolgár naskiĝis filologo Géza Némethy
* en Polgár mortis bestokuracisto Mátyás Dely

## Referencoj 
Kategorio:Banlokoj
Kategorio:Urboj ĉe Tiso
Kategorio:Polgár (urbo)
Derecske

**Derecske** [dereĉke] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Derecske, kies centro estas.
eta|maldekstre|Katolika kirko de Derecske

## Geografio 
Derecske situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Debrecen-Berettyóújfalu, laŭ fervojo Debrecen-Nagykereki. Berettyóújfalu troviĝas 15,Debrecen 22, Létavértes 29, Nagykereki 34, Budapeŝto 219 km.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1291, la bienoj apartenis al episkopo de Nagyvárad. En 1605 Stefano Bocskay deklaris la komunumon hajduka urbo, krome dum la historio estis ankaŭ kampurbo. Granda batalo de tankoj okazis en 1944. La komunumo ricevis la rangon urbo en 1991.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Derecske)
* Preĝejo Sankta Antonio (Derecske)

## Famuloj 
En Derecske naskiĝis:
* filmomuntisto Ágnes Hranitzky
* jezuito Péter Mustó
* András Szabó (literaturisto)
* György Benkő (radiologo)
* verkisto Ágnes Bakó.

## Referencoj 
## Fontoj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Derecske
Miklós Telegdi

dekstra|eta
**TELEGDI Miklós** hungara romia katolika episkopo, eklezia verkisto (Mezőtelegd, 1535 – Nagyszombat, 22-a de aprilo 1586)

## Biografio 
Li devenis el servutulfamilio, studis en Krakovo kaj Vieno. Li enpaŝis en eklezion en 1558. Ekde 1561 li estis kanoniko de Esztergom, ekde 1570 grandpreposto; en 1579 episkopo de Pécs, sed pro submetiĝo turka li ne povis okupi sian postenon. Elke 1582 li estis subtenanto de ĉefepiskopo ĝis sia morto. Li fondis la presejon en Nagyszombat (1577).

## Ĉefaj verkoj 
* *Az keresztények fundamentomiról* (Bécs, 1562);
* *Az evangéliumoknak – magyarázatja…* (I – III., Bécs – Nagyszombat, 1577 – 80);
* *Rövid írás* (Nagyszombat, 1580).

## Biografio 
* Ferenc Both: T. M. élete és művei (Szeged, 1899);
* Klaniczay Tibor: A magyar barokk irodalom kialakulása (Reneszánsz és barokk, Bp., 1961).

T
T
T
Péter Laskai Csókás

**LASKAI CSÓKÁS Péter** (laŝkai ĉokaŝ) estis hungara reformita teologo, filozofo, instruisto kaj pastro naskita en Laskó, ĉirkaŭ en mezo de 16-a jarcento kaj mortinta en Gyulafehérvár en 1587.dekstra|eta

## Biografio 
Laskai Csókás lernis en Kolozsvár kaj en Gyulafehérvár, poste estis la direktoro de lernejo de Fogaras. Post la frekvento de universitatoj en Svislando, Italujo, Francujo kaj Germanujo en 1580 li estis la direktoro de lernejo de Marosvásárhely, sed la sekvan jaron oni invitis lin pastro al Fogaras. Dume li denove vojaĝis Italujon kaj Francujon, poste 1582 li restadis en Wittenberg. En 1584–85 li denove estis en Ĝenevo, Wittenberg. Li estis la aŭtoro de la hungara parto de 10 lingvaj vortaro *Calepinus* (1585). El liaj pluraj verkoj en latina kaj greka lingvoj la plej grava estas *Speculum exilii*.

## Ĉefaj verkoj 
* *Speculum exilii* (Coronae, 1581).

## Bibliografio 
* Horváth János: A reformáció jegyében (Bp., 1953);
* Mátrai László: Régi magyar- filozófusok. XV – XVII. század (Bp., 1961).

L
L
L
Laskai Csókás
Zenaida

La kolomboj de la genro ***Zenaida*** (*Zenaida*) formas etan genron de amerikaj kolomboj, tio estas birdoj de la familio de Kolombedoj. Estas 7 specioj, nome:

* Blankflugila turto, * Zenaida asiatica*
* Kukulio, * Zenaida meloda*
* Antila turto, * Zenaida aurita*
* Galapaga turto, * Zenaida galapagoensis*
* Orelturto, * Zenaida auriculata*
* Plorturto, * Zenaida macroura*
* Sokora turto, * Zenaida graysoni* (formortinta en naturo kaj reenmetita)

Analizoj per DNA (Johnson & Clayton, 2000) konfirmas, ke la Blankflugila turto kaj la Kukulio estas la plej diferencaj kaj ke ili estu traktitaj kiel vere apartaj specioj. Rilatoj inter la aliaj specioj estas ankaŭ nekonfuzaj; sed ne estas tiom klare ĉu la Galapaga turto estas pli rilata al la Antila turto (kiel eventuale indikas ties morfologio) aŭ al la Orelturto kaj al la Plorturto (kiel sugestas la analizoj per DNA; kvankam kun malalta fidonivelo kaj pli klare la biogeografio).

Plej parto de la specioj estas brunaj kun nigraj makuloj dorse kaj pli helaj en subaj partoj; krome ili havas specifan genran malhelan markon inter la okulo kaj la nuko, kio oni supozas kvazaŭ en la loko de la orelo, kio donas nomon ekzemple al la Orelturto.

La nomo de tiu genro rememoras virinon Zenaida Laetitia Julie Bonaparte, edzino de Charles Lucien Bonaparte, la unua priskribanto de la genro en 1838.

Kladogramo montranta lokon de *Zenaida* inter siaj plej proksimaj parencoj:

## Referencoj 
## Literaturo 
* **Johnson**, Kevin P. & **Clayton**, Dale H. (2000): A Molecular Phylogeny of the Dove Genus *Zenaida*: Mitochondrial and Nuclear DNA sequences. *Condor* **102**(4): 864-870. PDF plena teksto 

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
András Valkai

**VALKAI András** estis hungara aŭtoro de historiaj kantoj naskita en Magyarvalkó en 1540 kaj mortinta en ? en 1587).

## Biografio 
András Valkai estis unitariisma pastro en Kalotasego. Li estas aŭtoro de pluraj versaj kronikoj. Laŭ la historiverko Antonio Bonfini li versis la historion de Bánk bán kaj de hungaroj ĝis Johano la 2-a.

## Ĉefaj verkoj 
* Bánk bán (Új kiadása, Figyelő, 1878).

## Bibliografio 
* György Lajos: V. A., egy kalotaszegi énekszerző a XVI. században (Kolozsvár, 1947).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Bánk bán

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Biharkeresztes

**Biharkeresztes** [biharkeresteŝ] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Berettyóújfalu. Bihar estas departemento, keresztes estas kruca.

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 
* Poŝtkodo: 4110
* Telefonprefikso: 54

## Geografio 
Biharkeresztes situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Nagyvárad, fervoje estas limotrapasejo.

## Historio 
eta|dekstra|300px|Kalvinana preĝejo en Biharkeresztes
La nuna Biharkeresztes estis loĝata dum la neolitiko, bronzepoko, ferepoko, de keltoj, dakoj, sarmatoj, avaroj. Ĝi komence nomiĝis Fancsal (fanĉal), post la tataroj ĝi apartenis al altaristo de **Sankta Kruco** el Nagyvárad, tial estis nomata Mezőkeresztes. En 1910 la komunumo ricevis la lastan nomon *Biharkeresztes*, ĉar la pli frua nomo jam estis okupita. La rumanoj okupis la komunumon en 1919, fine en 1920 ĝi estis limoapuda komunumo.

La setlejo en mezo de la 19-a jarcento estis kampurbo, krome distriktejo ĝis 1970. Ĝi rericevis la rangon urbo en 1989.

## Vidindaĵoj 
eta|
* Kalvinana preĝejo (Biharkeresztes)
* Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Biharkeresztes) (1870)

## Famuloj 
En Biharkeresztes naskiĝis:
* filologo János Sarkady
* ministro, bankestro Zsigmond Járai.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
Perihelio

[eta|Angla diagramo de la perihelio kaj la [afelio]]
La **perihelio** (de la grekaj vortoj *περί*- "proksima" kaj *ἥλιος* "suno", signifante **apudsuno** en esperanta translingvigado) estas tiu punkto en la orbito de planedo, asteroido, kometo aŭ iu ajn alia objekto, kie ĝi plej proksimas (greke *peri*) al la suno (greke *helios*). En la perihelio ĉiu tia objekto atingas sian plej grandan rapidecon en sia ĉirkaŭsuna orbito. Astroj, kiuj orbitas la sunon en elipsa orbito, atingas la perihelion unufoje dum ĉiu rondiro. La tero atingas la perihelion proksimume du semajnojn post la nordvintra solstico. Pro tio la vintroj estas averaĝe pli mildaj en la norda hemisfero kompare kun la sama latitudo en la suda.  La mala punkto de la orbito estas *afelio*.

Kometoj kun parabola aŭ hiperbola orbito atingas la perihelion nur unufoje kaj poste neniam revenas en la proksimecon de la suno. 

La punkto en kiu la luno kaj aliaj naturaj aŭ artefaritaj satelitoj de la tero plej proksimas al tiu nomiĝas *perigeo*.  La mala punkto en tia orbito estas *apogeo*.

Ĝenerala termino por la punkto en kiu iu ajn satelito plej proksimas al la astro kiun ĝi orbitas estas *periapsido*.  La mala punkto, kie ĝi plej malproksimas kaj plej malrapidas nomiĝas *apoapsido*.

Kategorio:Astronomio
Komádi

**Komádi** [komAdi] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Berettyóújfalu. Komádi ne havas sencon en la hungara.
eta|maldekstre|Poŝtejo kaj apoteko en Komádi
## Geografio 
Komádi situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Rapida-Körös, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Vésztő-Nagyvárad. Vésztö troviĝas 24, Berettyóújfalu 29, Debrecen 65, Budapeŝto 227 km.

## Historio 
Skriba dokumento mencias unuafoje la komunumon en 1091. La vilaĝo por nobeloj estis detruita fare de turkoj en 1526. La komunumo iĝis hajduka urbo en 1626, kampurbo en 1630, en 1715 ĝi preskaŭ senhomiĝis pro sekeco. En 1842 kalvinana preĝejo konstruiĝis. Rumanoj okupis la urbeton en 1919. Inundo okazis en 1925. Komádi urbiĝis en 2001.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo (Komádi)
* fiŝkaptista lago
* dissenda televida turo

## Famuloj 
En Komádi naskiĝis:
* aktoro Éva Varga (aktoro)
* inĝeniero Márton Voith
* ministro Árpád Házi.
* skulptisto Gábor Keményffy
* redaktoro, ĵurnalisto kaj gazeteldonisto Béla Ötvös

## Fontoj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Komádi
Perigeo

eta|Apogeo kaj perigeo
La **perigeo** estas tiu punkto en la vojo de iu ajn astro, kie ĝi plej proksimas al la Tero. Plej ofte temas pri la luno aŭ iu ajn alia natura aŭ artefarita satelito en ĉirkaŭtera orbito, sed ankaŭ unufojaj vizitantoj en la proksimeco de la Tero, ekzemple kometoj havas sian ”perigeon”. 

## Vidu ankaŭ
* Apogeo
* Perihelio
* Apsido
* Periapsido

Kategorio:Astronomio
Kategorio:Tero
Kyuss

**Kyuss**  estis stoŭna roka muzikgrupo el Palm Desert, Kalifornio, Usono. La muzikgrupo estis la unua stoŭn-roka muzikgrupo kaj samtempe estis modelo por pluraj aliaj stoŭna roka grupoj. La grupo Kyuss mem priskribis sian muzikon kiel dezerta roko (angle *Desert Rock*), kiu nun estas sinonimo por stoŭna roko. Tipaj ecoj de la stilo estis ekzemple pli malaltaj agorditaj gitaroj, kiuj ofte eĉ estis amplifataj per basaj amplifiloj.

## Muzikgrupa Historio 
La muzikgrupo fondis dum 1989 kaj nomiĝis *Katzenjammer*. Sed ne longe poste la muzikgrupo ŝanĝis sian nomon al *Sons of Kyuss* kaj ankoraŭ poste al *Kyuss*. La unuan albumo estis eldonata kiel *Sons of Kyuss*. Tiu ĉi nomo estas el la surtabla rolludo Ĉefturoj kaj Drakoj, kie *Kyuss* estas sorĉistiĉo en la fikcia mondo grisakcipitro (angle *Greyhawk*).

*Kyuss* unue ludis sur "generatora festoj", okazintaj en la dezerto antaŭ Palm Desert, kiuj tuj konatiĝis. La festoj nomiĝis tiel, kial la kurento venis el generatoroj. La festoj okazis en la dezerto, ĉar la laŭtaj koncertoj provokus plendojn en la urbo (ankaŭ pro la multaj maljunuloj loĝintaj en Palm Desert).

La fondistoj estis: Josh HOMME (Gitaro), John GARCIA (Kantado), Chris COCKRELL (Baso) kaj Brant BJORK (drumo). Tuj post la eldono de la unua albumo Nick Olivieri anstataŭigis la basludiston. En 1994 kaj 1995 la muzikgrupo estis renovigata kun Scott REEDER je la baso kaj Alfredo HERNANDEZ je la drumo. La konatiĝo de la grupo okazis 1992 kun la dua albumo *Blues for the Red Sun*, produktata per Chris GOSS. Tiu ĉi ankaŭ subtenis la sekvantaj projektoj de Kyuss.

Post la malfondo en la jaro 1996 John GARCIA kontribuis al multaj stoŭnaj projektoj kaj interalie publikigis kvar-muzikaĵan albumeton de sia projekto Slo Burn. Poste Garcia kantis por muzikgrupo Unida. Nuntempe li kantas por la muzikgrupo Hermano, kiu publikigis sian duan albumon en la jaro 2004.
Partaĵo el la muzikgrupo Kyuss formigis na Queens of the Stone Age, kiu komerce sukcesis.
Ankaŭ Brant BJORK kontribuis al muzikaj projektoj post sia forlaso de Kyuss. Li drumludis por Fu Manchu de 1997 ĝis 2001 kaj komencis solan projekton en 1999 estiganta kvin albumojn.

## Diskaro 
* 1990: Sons of Kyuss (Memfarita)
* 1991: Wretch (Oficiala debuta albumo kiel Kyuss)
* 1992: Blues for the Red Sun
* 1994: Welcome to Sky Valley
* 1995: ...And the Circus Leaves Town
* 1997: Kyuss/Queens Of The Stone Age Split-CD
* 2000: Muchas Gracias: The Best of Kyuss

## Fontindiko 
Tiu artikolo estas tradukita el la germana versio

Kategorio:Usonaj muzikaj grupoj
Kategorio:Stoŭnaj rokaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1987
Partio Socialista (Belgio)

La partio **Partio Socialista** - france *Parti Socialiste* - estas social-demokrata politika partio en Valonio (la franclingva parto de Belgio) kaj en Bruselo. Ĝi fondiĝis en la jaro 1978, kiam la tutŝtata Belga Socialisma Partio estis disigita en franclingva PS kaj en nederlandlingva SP (nun transformita al SP.A).

Sur eŭropa nivelo, ekzemple en la parlamento kaj gvida komisiono de Eŭropa Unio, la partio estas parto de la transŝtata Partio de Eŭropaj Socialdemokratoj.

## Prezidantoj 
* André Cools (1978-1981)
* Guy Spitaels (1981-1992)
* Philippe Busquin (1992-1999)
* Elio Di Rupo (1999-)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj paĝoj de la partio

Kategorio:Socialdemokratiaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1978
Péter Károlyi

**KÁROLYI Péter** (karoji) estis hungara verkisto, reformita episkopo naskita en Nagykároly en 1543 kaj mortinta en Debreceno la 10-an de aprilo 1576.dekstra|eta

## Biografio 
Péter Károlyi studis en Vitenbergo kaj hejmenveninte instruis en lernejo de Ferenc Dávid en Kolozsvár, sed li ne akceptis liajn principojn kontraŭtriopecajn, tial li devis forlasi la urbon. En 1568 li estis pastro kaj lernejestro en Nagyvárad. Post la morto de Péter Méliusz Juhász oni elektis lin episkopo.

## Ĉefaj verkoj 
* *Grammatica Graeca* (kun Czeglédi György, Claudiopoli, 1567);
* *Az egész világon való keresztyéneknek vallások* (Debrecen, 1569);
* *Az egy igaz istenről… prédikációk (Debrecen, 1570);
* *Brevis… explicatio…* (Wittenberg, 1571);
* *A halálról, feltámadásról és az örök életről* (Debrecen, 1575);
* *Az Apostoli Credonak magyarázatja'' (Debrecen, 1584).

## Bibliografio 
* Horváth János: A reformáció jegyében (Bp., 1953).

## Fonto 
* Magyar életraĵi lexikon

Karolyi
Karolyi
Karolyi, P
Karolyi
Socialdemokratia Partio de Aŭstrio

La **Socialdemokratia Partio de Aŭstrio** ( **Sozialdemokratische Partei Österreichs** (**SPÖ**)) estas socialdemokratia politika partio en Aŭstrio. Ĝi fondiĝis dum kongreso la 30-an de decembro 1888 kaj la 1-an de januaro 1889. Ĝi estas inter la gvidaj partioj de la Nacia Konsilio kaj la Federacia Konsilio, la du ĉambroj de la parlamento de Aŭstrio. Sur eŭropa nivelo, ekzemple en la parlamento kaj gvida komisiono de la Eŭropa Unio, la partio estas parto de la transnacia Partio de Eŭropaj Socialdemokratoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ
* Respublika Ŝirmligo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj paĝoj de la partio

 


Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1888
András Batizi

**BATIZI András** estis hungara evangelia predikisto, kantaŭtoro naskita en Batiz  ĉirkaŭ 1510  kaj mortinta inter 1546-52.
## Biografio
András Batizi instruis en 1531 en Újhely, poste en Szikszó kaj Tokajo. En 1542 li estis teologo en la universitato de Wittenberg kaj en 1545 predikisto en Tokaj. Li estis unu el disvastigantoj de reformacio en Hungarujo.

## Ĉefaj verkoj
**Keresztyényi tudományokról való könyvecske* (Krakkó, 1550).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj predikistoj
Máté Göcsi

**GÖCSI Máté** (goĉi) la unua reformita predikisto de Marosvásárhely, la tria reformita episkopo de reformita eklezio de Transilvanujo (Göcs?, Marosvásárhely?, ? - Marosvásárhely, 1585).

## Biografio
En 1550 li studis ankoraŭ en Wittenberg. Ekde 1552 ĝis sia morto li estis predikisto de Marosvásárhely kaj por ses jarojn episkopo. Neniu verko postrestis de li.

## Fonto
* Gálfy Zoltán: *Göcsi Máté* en volumo 1-a de *Erdélyi Patheon*, 1998.

G
Parlamento de Aŭstrio

eta|Panorama bildo de la parlamentejo en Vieno
La **parlamento de Aŭstrio** konsistas el du "ĉambroj":
* la Nacia Konsilio - germane *Nationalrat* - kun 183 parlamentanoj kaj
* la Federacia Konsilio - germane *Bundesrat* - kun 62 parlamentanoj.

La oficperiodo de la anoj de la **Nacia Konsilio** estas kvin jaroj (ĝis 2008 estis kvar jaroj). La anoj elektiĝas per ĝeneralaj balotoj. Kontraste al aliaj parlamentoj (ekzemple la germana parlamento *Bundestag*) la Nacia Konsilio havas la eblon malfondi sin mem. La nacia konsilio estas la pli grava parlamenta ĉambro rilate al la kreo de novaj leĝoj, praktike ĝi havas la kompletan legislativan potencon.

La **Federacia Konsilio** konsistas el reprezentantoj de la unuopaj federaciaj landoj de Aŭstrio: la reprezentantoj elektiĝas de la landaj parlamentoj laŭ la procentaĵoj de sampartianoj en la landaj parlamentoj. En la plej multaj kazoj la Federacia Konsilio nur havas la eblon bloki leĝojn deciditajn de la Nacia Konsilio, kvankam la Nacia Konsilio en tiu kazo havas la eblon malvalidigi tiun blokon per speciala "persista decido" (*"Beharrungsbeschluss"*).

Ambaŭ parlamentaj ĉambroj kune konsistigas la "Federacian Kunvenon" (germane *Bundesversammlung*, kiu havas kelkajn gravajn konstituciajn rajtojn, ekzemple la nomumon de la ŝtata prezidento. Ankaŭ la rajton deklari militon al alia nacio havas nur la Federacia Kunveno.

La ŝtata parlamentejo en Vieno, kiun uzas ambaŭ parlamentaj ĉambroj, konceptis la arkitekto *Theophil von Hansen*. Krome du pliaj konstruaĵoj, en la strato *Reichsratsstraße* kaj la "palaco Epstein" [Epŝtajn] en la Viena Ringstrato uziĝas fare de la parlamento.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la parlamento

Kategorio:Politiko de Aŭstrio
Aŭstrio
Bernard Charbonneau

**Bernard CHARBONNEAU** (naskiĝis en 1910, mortis en 1997) estis franca filozofo, nun rigardata kiel la antaŭulo de politika ekologio, sed kies penso ankaŭ, kaj ĉefe estas analizo kaj denunco de la totalismaj ecoj de moderneco.

Li sekvis historian kaj geografian studkurson, estis portempe ligita kun Emmanuel Mounier kaj la skolo de personalismo, sed ĉefe Jacques Ellul estis lia kolego kaj dumviva plej proksima pensado kaj persona amiko.

ekde la jaroj 1930-1950 li konsciiĝis, ke estas en la moderneco esenca emo al krei totalisman socion, kaj ke la tro konataj hiatoriaj ekzemploj kial la naziaj aŭ stalinismaj, estas nur krudaj unuaj manifestiĝoj, sed ke la problemo ne kuŝas en la ideologia aspekto de unu aŭ alia sed en pli pfofunda tendanco, enskribita en la moderna civilizo kaj ŝtato, kaj ankaŭ en la emo fare de la homoj konsenti al sia propra submetiĝo. Li ankaŭ ekde tiu epoko antaŭvidis, kio estis malfacile imagi en tiu tempo, ke la moderna civilizo estis detruonta la naturon kaj ke tradiciaj terkultivistoj estis malaperontaj.
Li komencis en jaroj 1940-aj verki vastajn sumajn librojn, sed neniu eldonisto akceptis ilin. Eĉ liaj intelektulaj kolegoj ne komprenis lin. Nur post 1970, kiam la ekologiaj temoj komencis esti agnoskitaj kaj iĝis furoraj, li povis trovi eldonistojn kaj artikoloj liaj regule aperi en ekologiisma gazetaro. Sed eĉ tiam li restis marĝene kaj ne komprenite. Ĉar li havis dubojn pri certaj ecoj de radikala ekologiismo, kaj lia vido estis pli vasta.
Nur nuntempe kelkaj komencas malkovri vere la gravecon de lia penso.

## publikigitaj verkoj 
eta|*Le Jardin de Babylone*
# Teilhard de Chardin, prophète d'un âge totalitaire, (Teiljar de Ŝardin profeto de totalisma epoko) 1963
# Le Paradoxe de la culture, 1965
# Célébration du coq, 1966
# Dimanche et lundi, 1966
# L'Hommauto, 1966
# Le Jardin de Babylone, 1969
# La Fin du paysage,(la fino de l'pejzaĝo) 1972
# Le Système et le chaos. Critique du développement exponentiel, 1973
# Tristes campagnes, (malgajaj kamparoj) 1973
# Notre table rase, 1974
# Le Feu vert, 1980
# Je fus, (mi estis) 1980
# Une seconde nature, (dua naturo) 1981
# L'État, (la ŝtato)1987
# Le Système et le chaos, (la sistemo kaj ĥaoso)1990
# Nuit et jour, 1991
# Sauver nos régions, (savi niaj regionoj)1991
# Il court, il court le fric..., 1996
# Un Festin pour Tantale,(festeno por Tentalo) 1997

## Eksteraj ligiloj 
* prezento de lia plej centra tezo far Daniel Cerezuelle (france) 

Charbonneau, Bernard
Charbonneau, Bernard
Charbonneau, Bernard