open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pálfiszeg

**Pálfiszeg** [pAlfiseg] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg.

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 km²
* Loĝantaro: 158
* Loĝejoj: 65
* Poŝtkodo: 8917
* Telefonprefikso: 92
* Koordinatoj: 46°46′56″N 16°43'48″E

## Situo 
Pálfiszeg situas en Montetaro Zala sur mildaj deklivoj, fine de sakovojo. Zalaegerszeg troviĝas 13, Pacsa 27, Lenti 28, Őriszentpéter 29, Szombathely 65, Budapeŝto 229 km-ojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=14720&i2=9566.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis pri la vilaĝo el 1751. Oni supozas, ke el tiu loko devenas familio Pálfy, kiuj baldaŭ havis grandegajn bienojn. En Pálfiszeg migra poŝto servas. La municipa administracio en Csonkahegyhát funkcias.

## Vidindaĵoj 
* ekumena preĝejo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Ramocsa

**Ramocsa** [ramoĉa] estas tre malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Lenti. Simila komunumo estas Ramocsaháza.

## Bazaj informoj 
* Areo: 3 km²
* Loĝantaro: 45
* Poŝtkodo: 8973
* Telefonprefikso: 92
* Koordinatoj: 46°46′35″N 16°26'41″E

## Situo 
Ramocsa situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Őriszentpéter troviĝas 9, Lenti 22, Zalaegerszeg 38 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis pri la vilaĝo el 1378 laŭ tiama hungara ortografio *"Ramcha"*. Post la mezepoko la turkoj faris senhoma la komunumon. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj vilaĝanoj el la grandbieno. Dum la socialismo kolĥozo nomata Ruĝa Stelo funkciis. En Ramocsa migra poŝto servas. La municipa administracio en Csesztreg funkcias.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Patrono de Hungaroj
* kalvinana malfrubaroka preĝejo de 1802, turo alkonstruiĝis en 1842
* sonorilostablo katolika kaj kalvinana de 1993
* nobeldomo de Mikecz [mikec]

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Pusztaederics

**Pusztaederics** [pustaederiĉ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg.
eta|300ra|Kasteleto de Pusztaederics

## Bazaj informoj 
* Areo: 10 km²
* Loĝantaro: 180
* Poŝtkodo: 8946
* Telefonprefikso: 92
* Koordinatoj: 46°38′21″N 16°48'01″E

## Situo 
Pusztaederics situas en Montetaro Zala sur deklivoj, fine de sakovojo. Pacsa troviĝas 23, Lenti 25, Zalaegerszeg 27, Letenye 29 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1241 en formo *"Edelych"*. En 1978 gasorezervujo ekfunkciis apud la komunumo. Vilaĝservoj estas kuracejo, vendejo, drinkejo, kuratoro kun 9-persona aŭto. En Pusztaederics migra poŝto servas, la municipa administracio en Tófej funkcias.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika Kapelo Sanktaj Gardanĝeloj (Pusztaederics), en 1755 rekonstruita
* kastelo de Hári

## Ĝemelkomunumoj 
*  Csíkszentlélek, Rumanio
*  Bene, Ukrainio
Pethőhenye

**Pethőhenye** [petOhenje] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11 km²
* Loĝantaro: 410
* Poŝtkodo: 8921
* Telefonprefikso: 92
* Koordinatoj: 46°52′36″N 16°55'06″E

## Situo 
Pethőhenye situas sur ebenaĵo laŭ dekstra bordo de Zala (rivero), laŭ traira flankovojo. Zalaegerszeg troviĝas 9, Zalaszentgrót 18, Pacsa 23, Vasvár 26, Hévíz 27 km-ojn.

## Historio 
Ĝis 1943 la tiama **Petőhenye** kaj **Ördöghenye** unuiĝis kaj formiĝis la nuna vilaĝo. En 2008 voĉdonado okazis pri aliĝo al Zalaegerszeg, sed la vilaĝo restis sendependa. En la sekva jaro alia voĉdonado tiel decidis, ke foraj vilaĝpartoj aliĝu al Zalaegerszeg. En 2013 rivero Zala kaŭzis inundon.

En Pethőhenye migra poŝto servas. La municipa administracio en Zalaszentiván funkcias, kie ankaŭ la fervojo estas alirebla.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 2001
* vilaĝdomo de 1992

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Ormándlak

**Ormándlak** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg.

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 km² 
* Loĝantaro: 110
* Loĝejoj: 54
* Poŝtkodo: 8983
* Telefonprefikso: 92
* Koordinatoj: 46°45′34″N 16°45'14″E

## Situo 
Ormándlak situas en Montetaro Zala en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Zalaegerszeg troviĝas 14, Pacsa 25, Lenti 28 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis pri la vilaĝo el 1260 en formo *"Wrmand"*. Vilaĝservoj estas kulturdomo, interretejo, vendejo, migra poŝto. La municipa administracio en Gellénháza funkcias.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Maria el la 18-a jarcento
* kermesa kruco

## Fontoj 
* http://foldhivatalok.geod.hu/telepules.php?page=22497 

Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Pördefölde

**Pördefölde** estas tre malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Lenti.

## Bazaj informoj 
* Areo: 19 km²
* Loĝantaro: 68
* Poŝtkodo: 8956
* Telefonprefikso: 92
* Koordinatoj: 46°35′11″N 16°42'29″E

## Situo 
Pördefölde situas en Montetaro Zala en valo, laŭ rojo, fine de sakovojo, laŭ etfervojo el Csömödér. La lasta komunumo troviĝas 11, Lenti 17, Letenye 21, Nagykanizsa 32, Zalaegerszeg 36, Szombathely 98, Budapeŝto 246 kilometrojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=32513&i2=9566.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1389 en formo *"Perdefeld"*. En 1576 la turkoj bruldetruis la vilaĝon. En Pördefölde migra poŝto servas. La municipa administracio en Páka funkcias.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Koro de Jesuo

## Famuloj 
En Pördefölde naskiĝis ĉefepiskopo Gyula Márfi.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Probiozo

**Probiozo** estas ekologia interago de specifremdaj organismoj (interspeciaj interrilatoj), en kiuj unu el la du partneroj profitas per la kunvivado, sen utili al la alia aŭ damaĝi ĝin.

[eta|Forezio: [Nigroforo kun pluraj akaroj, kiuj uzas la skarabon kiel transportmastron]]

## Fontoj 
E. Wiesner, R. Ribbeck: *Lexikon der Veterinärmedizin*, 4-a eldono, ISBN 3777314595
M. Schaefer "Wörterbuch der Ökologie", 4-a eldono, ISBN 3-8274-0167-4

## Vidu ankaŭ 
* Simbiozo
* Antibiozo
* Ektosimbiozo
* Konkuro
* Rabisto-predo-rilato

Kategorio:Parazitologio
Kategorio:Ekologio
Mastro (biologio)

**Mastro** (aŭ gastiganto) aŭ **suscepto** en la biologio nomiĝas organismo, kiu krom sin mem ankaŭ unu aŭ plurajn aliajn organismojn provizas per vivnecesaj nutraĵoj. Se la mastro el tio profitas je daŭra avantaĝo, la rilato nomiĝas simbiozo, alikaze temas pri parazitismo. 

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Parazitologio
Poluseco

eta|120px|Elektra poluseco de molekuloj (HF, HCl, HBr kaj HI)
En fiziko **poluseco** estas karakterizaĵo de pluraj fizikaj fenomenoj, precipe de elektromagnetismo:
* elektro : plus/minus : poluseco de ĉiu elemento estas aŭ "**pozitiva**" aŭ "**negativa**"
** elektra tensio : plus/minus : diferenco de potencialo inter la du polusoj de - ekzemple - baterio
** diodo : plus/minus : negativa poluso estas katodo, pozitiva anodo
* kvantuma mekaniko : plus/minus : la spino de elemento estas aŭ "**pozitiva**" aŭ "**negativa**"
* magnetismo : norda/suda : poluso de magnetkampo estas aŭ "**norda**" aŭ "**suda**"

;Dipolusoj:
* elektra dipoluso
* magneta dipoluso

Kategorio:Fiziko
Scienco kaj Kulturo

***Scienco kaj Kulturo*** estas internacia esperantlingva revuo pri aktualaj problemoj de scienco, pri kulturo kaj literaturo.
La revuo aperas en Rusio, ĝin abonas legantoj el 24 landoj.

Revuo «Scienco kaj Kulturo» estis fondita en 1995, ĝia unua numero aperis en septembro 1995 kaj entute, inkluzive februaron 2013, aperis 105 numeroj.

Dum la periodo 1995 — 2011 la revuon eldonis Eŭropa Jura Universitato Justo (Moskvo), ekde 2012 — Moskva Advokata buroo «Ŝilo kaj partneroj».

Ĝia respondeca redaktoro ek de 1995 ĝis 2012 estis Vladimir Samodaj, rusia esperantisto, interpretisto, tradukisto, Honora membro de Universala Esperanto-Asocio.

Ekde 2013 la revuon redaktas Dmitrij Ŝevĉenko, rusia esperantisto, profesia ĵurnalisto, estrarano de Tutmonda Esperantista Ĵurnalista Asocio.

Dum 1995-2011 — oficiala revuo de Eŭropa Jura Universitato Justo (Moskvo) kaj Akademio Internacia de la Sciencoj San Marino (AIS).

En la revuo estas publikigataj materialoj pri diversaj sciencaj kaj kulturaj temoj, verkitaj de esperantistoj kaj neesperantistoj, materialoj pri la E-movada historio kaj nuno, pri eminentaj E-movadanoj, konataj kaj nekonataj ekster Rusio, pluraj el tiuj materialoj estas vere unikaj.

Ĉiu numero havas 48 paĝojn nigra-blankajn kaj kvar kolorajn kovrilpaĝojn de perfekta poligrafia kvalito.
24 paĝoj de ĉiu numero estas dediĉataj al literaturo: originala kaj tradukita prozo kaj poezio, recenzoj, humuraĵoj kaj diversstilaj ilustraĵoj. Plejparto de la aŭtoroj estas tute nekonataj al nerusia esperantistaro, do legantoj povas konatiĝi kun nova por ili bukedo de originalaj Esperanto-literaturistoj, ĉefe poetoj.

«Scienco kaj Kulturo» publikigas ankaŭ verkojn de eksterlandaj aŭtoroj — sciencistoj kaj literaturistoj. Ĉiu kontribuanto ricevas aŭtoran ekzempleron de la koncerna numero.

Entute jam estas eldonitaj (inkluzive februaron 2013) 105 numeroj de la revuo kun suma kvanto de 5250 paĝoj, inter kiuj 2520 paĝoj estas nekonataj al legantoj literaturaĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Vladimir Samodaj

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Fascina gazeto recenzo de Boris Kolker («Monato», marto 2000)
* Hejmpaĝo de «Scienco kaj Kulturo»

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Esperanto en Rusio
Kategorio:Bibliografio de Esperanto
Sunda najtingalo

La **Sunda najtingalo** (***Cinclidium diana***) estas specio de birdo de la genro de *Cinclidium* (bluaj najtingaloj) en la familio de Muŝkaptuledoj.

Temas pri ĝenerale malhelblua birdo kiu havas pli helbluajn kronon, flugilplumojn, ventron kaj voston.

Ĝi estas endemia de Indonezio de kio devenas la nomo de tiu orientalisa specio.

Ties natura biotopo estas tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj aŭ tropikaj kaj subtropikaj koniferaj montarbaroj.

## Vidu ankaŭ 
*Sumatraj tropikaj pinaroj
*Sunda Lando

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Cinclidium diana. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Nulato

[eta|dekstra|300px|Nulato sur la mapo de [Alasko]]
**Nulato** estas komunumo en Alasko (Usono) ĉe la rivero Jukono. En la jaro 2000 ĝi havis 336 loĝantojn.

La plej proksimaj komunumoj estas Kaltag kaj Galena.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo kaj fotoj de Nulato

Kategorio:Urboj de Alasko
Kate Carmack

**Shaaw Tláa**, konata ankaŭ kiel **Kate Carmack** (naskiĝis ĉ. 1862; mortis la 29-an de marto 1920) estis Tagiŝino, kiu naskiĝis ĉe la lago Bennett.

Ŝi vivis kun siaj gepatroj kaj sep gefratoj ĉe Carcross, Jukonio, Kanado. Ŝia patro, Kaachgaawáa, estis la ĉefo de la tlingita korvo-klano, ŝia patrino, Gus’dutéen, ano de la tagiŝa lupo-klano.

Ŝia nomo signifas en la tlingita lingvo "patrino de gumbota ĉitono (Cryptochiton stelleri)".

## Vivo
Kiel juna virino ŝi edziniĝis al sia unua kuzo, Kult’ús. Sed komence de la 1880-aj jaroj ŝiaj edzo kaj filineto mortis pro gripo en Alasko. Tiam Shaaw Tlaa reiris al sia hejmvilaĝo, kie ŝi en 1887 renkontis George Carmack, kiam ŝiaj frato Keish kaj nevo Kaa Goox ekis al ĉasado kaj orserĉado kun la usonano. Ene de unu jaro ŝi iĝis la kvazaŭ-edzino de Carmack kaj transprenis la nomon Kate Carmack.

Carmack edziĝis al  Marguerite Laimee en 1900, en Olimpia, Vaŝingtonio.  Kate, kiu ne kapablis pruvi, ke ŝi iĝis laŭleĝa edzino de Carmack, reiris al Carcross julie  1901.

Keish konstruis por ŝi kabanon apud la sia kaj ŝia filino Graphie vizitis lernejon en Carcross kaj Whitehorse antaŭ ol ŝi translokiĝis al Seattle.

Kate mortis pro gripo en 1920 en Carcross.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
*Biography at the *Dictionary of Canadian Biography Online*

Kategorio:Tagiŝoj
Kategorio:Orserĉistoj
Elektra akvoveturilo

eta|dekstra|300px|Konektelektroŝipo en Francio. Atentu la kontaktan lineon.

eta|dekstra|300px|Promenaj akumulatoraj elektroboatoj

**Elektra akvoveturilo** estas surakva aŭ subakva transporta rimedo, kies movilo estas funkciata de elektra motoro. Al elektraj akvoveturiloj apartenas elektroŝipo, elektroboato, akva elektroskotero ktp.

## Elektroenergiaj fontoj 
Elektroenergiaj fontoj por akvoveturila movmotoro povas esti diversaj:
* Interna eksplodmotoro. Tiajn akvoveturilojn oni nomas dizelelektroŝipoj, kiujn oni iufoje konsideras tipo de motorŝipo.
* Interna turbina motoro. Tiajn akvoveturilojn oni nomas turbinelektroŝipoj.
* Atoma elektra instalaĵo. Tiajn akvoveturilojn oni nomas atomŝipoj.
* Ekstera elektrofonto. Ekz., en Francio, en unu el partoj de la kanalo StQuentin, ekspluatiĝis konektelektroŝipoj, ricevataj elektroenergion de la dudrata kontakta lineo simile al tiu de trolebusa.
* Akumulatoroj. Konekse al malgranda kapacito de akumulatoroj, tiaj akvoveturiloj ekspluatiĝas praktike nur amuzcele.
* Sunpaneloj. Tiaj akvoveturiloj plej ofte estas negrandaj, kaj ĝis nun ili plejparte ne eliris el eksperimenta stadio. Laŭ la stato de 2007 la plej granda komerca akvoveturilo kun sunpaneloj estas 150-loka katamarano MobiCat.

## Avantaĝoj kaj malavantaĝoj 
Ĉefaj avantaĝoj de la elektra motoro estas ebleco rapide kaj senŝtupe ŝanĝi rapidecon kaj direkton de rotacio de movilo (kio plibonigas manovrecon), malalta nivelo de bruo kaj vibro (kio gravas por pasaĝeraj akvoveturiloj). Krome en la dizelelektroŝipoj la dizela motoro funkcias en pli bonaj kondiĉoj (egalrapida rotacio) ol en la dizelŝipoj, kio malgrandigas konsumon de brulaĵo kaj plilongigas tempon de funkciado de la motoro.

Al malavantaĝoj de la elektraj akvoveturiloj apartenas relativa malsimpleco de elektra instalaĵo.

Kategorio:Transportaj rimedoj
Kategorio:Ŝipoj
Kategorio:Akvoveturiloj
Gaskonio

eta|300px|Situo de Gaskonio (urbonomoj en la franca kaj gaskona
eta|250px|Flago de Gaskonio
**Gaskonio** (, gaskone *Gasconha* ) estas historia regiono de sudokcidenta Francio. La limoj iom variis dum la jarcentoj. Laŭ la ĝenerala difino, Gaskonio enhavas Akvitanion kaj Sudo-Pireneojn.

Dum la antaŭ-romia epoko, la regiono estis loĝata de popolo kiu estis parenca al la Eŭskoj kaj kiu verŝajne parolis lingvon simila al la eŭska.

En 1152, per sia edziĝo al Eleonoro de Akvitanio, Henriko la 2-a (Anglio) gajnis Gaskonion, kiu tiam estis duklando. Sekvis plurjarcentaj konfliktoj inter Anglio kaj Francio. Nur fine de la Centjara milito, meze de la 15-a jarcento, iĝis Gaskonio sekure regata de la franca reĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Ornitologia Parko Teich

Kategorio:Geografio de Francio
Kategorio:Historio de Francio
*
Ekskrementa cisterno

eta|dekstra|300px|Ekskrementa cisterno kaj dreniloj

**Ekskrementa cisterno** estas granda akvujo por kolekti uzitajn akvojn el necesejo. Ĝi estas unu el la elementoj de nekolektiva salubriga instalaĵo.

Ĝi ricevas aŭ nur la necesejajn akvojn aŭ kune la necesejajn akvojn kaj la kuirejakvojn. Tiukaze, la preferata nomo estas **cisterno por uzataj akvoj** (fr:*fosse toutes eaux*). La pluvakvoj ne estas enlasigeblaj en ĝi ambaŭkaze.

## Funkciado 
eta|300px|dekstra|Ekskrementa cisterno
Tiu ujego celas dekanti la solidajn materiojn kaj likvigi ilin per fermentado danke al la ago de malaerobiaj bakterioj nature vivantaj en la elfluaĵoj. Tiu laboro necesigas plursemajnan ĝis plurmonata restadon de la ekskrementoj kaj kuirej-ruboj, la kapacito de la cisterno devas esti kalkulata laŭbezone.

La utila volumeno de la cisternoj por uzataj akvoj devas egali almenaŭ 3 m³ por loĝejoj ĝis 5 ĉefaj ĉambroj (nombro da dormoĉambroj + 2) kaj devas esti pligrandigita per almenaŭ 1 m³ por plia ĉambro. Por ekskrementaj cisternoj, la minimuma volumeno estas 1,5 m³ por loĝejoj ĝis 5 ĉefaj ĉambroj kaj devas esti pligrandigita per almenaŭ 0,5 m³ por plia ĉambro.

Ekskrementaj cisternoj komence estis faritaj por ricevi nur la necesejajn akvojn, pro tio oni devas aldoni sengrasigujon se oni volas transformi ilin en cisterno por uzataj akvoj, ĉar ili ne estas ekipitaj por prilabori la grasajn akvojn. La volumeno de tiu sengrasigujo devas esti almenaŭ je 200 litroj, se ĝi ricevas nur la kuirejajn akvojn kaj je 500 litroj se ĝi ricevas ankaŭ la banĉambrajn akvojn. La cisterno, diference, disponas pri sifonforma septo por la sengrasigo.

Se la cisterno por uzitaj akvoj estas tro malproksima de la loĝejo (pli ol 10 m) estas rekomendite instali sengrasujon, iom post la rigardilo al la kolektado de la uzitaj akvoj. Tio celas eviti la riskon de tubŝtopiĝo per grasoj.

Ekskrementa cisterno plenumas nur la antaŭprilaboron ; nur 30% de la karbona poluado estas detruita. La vera prilaboro estas plej ofte farata de la grundo, per maldrenreto. Tio eblas nur se la grundaj karakterizaĵoj estas adekvataj: sufiĉe lika sed ne tro por eviti tro rapidan fluon al la subgrunda akvotavolo.

Alikaze, oni devas krei sablajn masivojn kaze de nesufiĉa likeco aŭ filtrajn altebenaĵojn kaze de tro proksima subgrunda akvotavolo. En malfacilaj kazoj, necesas instali pli kompleksajn sistemojn (bakteriaj filtriloj por ekzemplo), kiuj fakte estas malgrandaj purigstacioj.

La rekta ĵeto de la akvoj elirantaj el la cisterno por uzitaj akvoj en puton estas kompreneble absolute malrekomendinda kaj en multaj ŝtatoj malpermesita pro la poluado. Sed ankaŭ la ĵeto al kloako (artikolo L. 1331-5 de la kodo pri publika sano en Francio), ĉar la fermentado jam komencis, kaj sekve ĝi rapide etendiĝus al la tuta salubriga sistemo (odoroj, korodo).

## Vidu ankaŭ 
* Prilaboro de la uzitaj akvoj

Kategorio:Higieno
Grundmekaniko

**Grundmekaniko** estas la fako pri la fizikaj ecoj de la grundo kaj ties konduto kiel konstrugrundo (diference de la petromekaniko). Ĝi esploras la moviĝojn kaj fortojn en lozŝtonaĵo respektive en tersubstancoj, precipe la procesojn ĉe konstruaĵoj en la grundo (grundkonstruado) kaj ĉe konstruaĵoj el tero (terkonstruado).

## Vidu ankaŭ 
* Konstruinĝenieriko
* Inĝeniergeologio
* Grundgeografio
* Materialscienco
* Konsolidigo


Kategorio:Konstrustatiko
Kategorio:Mekaniko
Petromekaniko

eta|Fragmentado de rokoj
eta|Ĉizilo

**Petromekaniko** estas tiu parto de la geotekniko, kiu okupiĝas pri la konduto de petroamasoj ĉe konstruado (konstruaĵoj kaj ties fundamentoj, tuneloj, kavaĵoj en la minado).

La petromekaniko estas najbarfako de la grundmekaniko (vidu ankaŭ ter- kaj grundkonstruado, ĝia praktika aplikado estas la kavaĵkonstruado kaj petrokonstruado.

## Vidu ankaŭ 
* Kontinuaĵa mekaniko
* Subterkonstruado, Inĝeniergeologio
* Modulo de Young, Elasteca limigo, Premrezisto, Tirrezisto kaj Ŝerrezisto, Poisson-nombro
* Duonsolidpetro kaj Solidpetro

Kategorio:Geotekniko
Kategorio:Grundkonstruado
Kategorio:Tunelkonstruado
Kategorio:Terscienco
Kategorio:Konstruado
Dyea

[eta|240ra|Dyea marte [1898]]
**Dyea** [ˈdaɪ.iː] estas forlasita orserĉista urbo en Alasko ĉe la enfluejo de la rivero Taiya en la Taiya-fjordon.

## Historio 
La regiono ĉirkaŭ Dyea estis dum jarmilo la hejmo de la Tlingitoj. Ĝi iĝis mondkonata dum la Alaska orimpetego fine de la 19-a jarcento. Tiam ĝi estis kun la najbara Skagway celhaveno kaj elirpunkto de la surtera vojo al Dawson tra la Ĉilkot-intermonto.

En 1898 ekzistis en Dyea 48 hoteloj, 47 restoracioj, 39 drinkejoj kaj 19 transportentreprenoj. Sed kiam ekfunkciis la 20-an de julio 1898 la *White Pass and Yukon Railway*, fervojo, kiu iris de Skagway trans la Blankan intermonton, Dyea rapide perdis utilon. Multaj konstruaĵoj estis malkonstruitaj kaj aliloke rekonstruitaj aŭ ilia ligno uzita kiel brulaĵo. En 1903 restis nur ses homoj en la urbo. Nuntempe, Dyea, el kies tombejo restas post la lavango de la 3-a de aprilo 1898 nur restaĵoj, parto de la nacia historia parko.

## Literaturo 
* Stan Cohen: *Gold Rush Gateway Skagway and Dyea Alaska*. Pictorial Histories Publishing Company, 1986, ISBN 0933126484.

## Eksteraj ligiloj 
* Gvidlibro al Dyea, Alasko ĉe ExploreNorth (angle) 
* Dyea ĉe la ttt-ejo de la historia parko de la alaska orimpetego (angle)

Kategorio:Urboj de Alasko
Kategorio:Orimpetegoj
Danthonioideae

La **Danthonioideoj** (science *Danthonioideae*) estas subfamilio el poacoj kun nur unu tribo la *Danthonieae* kaj ĉirkaŭ 288 specioj.

## Disvastiĝo 
La specioj vivas precipe en la Suda duonglobo krom la genro *Danthonia* kiu vivas ankaŭ en Eŭropo.

## Sistematiko 
## Vidu ankaŭ 
* Arundinoideae
* Pooideae
* Chloridoidae

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Poacoj
Kategorio:Danthonioideae
Homogeneco kaj heterogeneco

**Homogeneco** kun ĝia malo **heterogeneco** estas la eco de materialo. Ĉe homogena materialo ĉiuj partoj havas samajn kemiajn, fizikajn, optikajn proprecojn. Homogena materialo ne povas esti mekanike disigita en eroj de malsamaj komponaĵoj.

Ekzemploj de homogena materialoj: vitro, plasto, metaloj, ceramikaĵo.

La homogeneco de materialo estas ligata al la skalo, laŭ kiu oni observas ĝin. Ceramiko aspektas homogena, sed sub miskroskopo montriĝas porhava; metalo komponiĝas el "grajnoj" (kristaloj), kaj je sufiĉe malgranda skalo, nenia materialo nek materio povas esti homogena, ĉar la materio komponiĝas el elektronoj kaj atomkernoj 

Homogeneco estas malsama de izotropeco.

Kategorio:Materialoj
Kategorio:Fiziko
Robert W. Service

**Robert William SERVICE** (naskiĝis la 16-an de januaro 1874 en Preston, Anglujo; mortis la 11-an de septembro 1958 en Lancieux, Francujo) estis kanada poeto kaj novelisto, konata kiel la *bardo de la Jukono*.

## Vivo 
Li studis en la universitato de Glasgovo kaj elmigris en 1897 al Kanado, kie li perlaboris sian vivon per laboretoj en Whitehorse kaj en Jukonio.
Lia fama balado *The Shooting of Dan McGrew* (La pafmortigo de Dan McGrew) aperis ankaŭ en *The songs of a sourdough* (Kantoj de fermentaĵo; 1907). Li celebris la krudan vivmanieron ĉe la Klondike en la *Balado de Ĉiĉako* (1909) kaj en la novelo *The Trail of `98* (La pado de '98; 1910).

Service iĝis militraportisto en 1912 kaj stiris ambulancon dum la unua mondmilito. Tiuj spertoj estis bazo de la rimoj de *Red Cross Man* (La ulo de ruĝa kruco; 1916). La ceteron de sia vivo, inkluzive la Duan Mondmiliton li pasigis en Francujo kaj Montekarlo.

Liaj postaj verkoj ne atingis tiom da famo ol la unuaj. Lia aŭtobiografio eldoniĝis dufoje: *Ploughman of the Moon* (Lunplugisto; 1945) kaj *Harper of Heaven* (Ĉielharpisto; 1948).

En Dawson lia kabano iĝis turisma vidindaĵo.

Li aperis kiel fikcia versio de si mem en la filmo *The Spoilers* en kiu stelulis Marlene Dietrich kaj John Wayne.

## Verkoj 
* *The Shooting of Dan McGrew and other poems*, ISBN 0-88839-224-9, 1989 Hancock House - Balladen
* *The Cremation of Sam McGee and other poems*, ISBN 0-88839-223-0, 1989 Hancock House - Balladen

Kategorio:Kanadaj verkistoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Jukonanoj
Progresa Partio de la Laboranta Popolo

eta|Partia Junulara Konsilio, Nikozio 1984
La **Progresa Partio de la Laboranta Popolo** (, do mallongigite *AKEL*) estas komunisma politika partio de la Respubliko Kipro. Laŭ la stato de 2009 temas pri la plej forta politika forto de la lando, kiu interalie reprezentigas la ŝtatan prezidenton, Dimitris Ĥristofias.
eta
La partio estis fondita en Brita Kipro kiel la "Komunista Partio de Kipro" kaj gravuris sur sia standardo du celojn: klasbatalo kaj lukto por liberigo de brita rego, sendependeco kaj memdifino. En 1931, la Guberniestro de Kipro, Ronald Storrs, malpermesis la partion. Ĝi refondiĝis en 1941.

Dum la krizostato en Kipro, inter 1955 kaj 1959 la partio AKEL kontraŭbatalis la armeajn agadojn de la greka naciisma rezistmovado Eoka, preferante ĝeneralajn strikojn kaj amasmanifestaciojn. Tiel ĝiaj aktivuloj iĝis celo por Eoka, kiel perfiduloj (kvankam AKEL ankaŭ estis malpermesita fare de la britoj en 1955), kelkaj estis mortigitaj.

La partio luktas por sendependa, senarmigita kaj senalianca insulo Kipro kaj por federacia solvo de la konflikto inter greklingvaj kaj turklingvaj kipranoj. Aparte ĝi substrekas la neceson flanke de la grekaj kipranoj realproksimiĝi al la turkaj kipranoj. Malgraŭ kelkaj duboj ĝi subtenis la aliĝon de la Respubliko Kipro al la Eŭropa Unio la 1-an de majo 2004.

En la Eŭropa Parlamento la partio inter la jaroj 2009 kaj 2014 reprezentiĝas per du parlamentanoj. La partio membras en la Konfederacia Frakcio de la Unuiĝintaj Eŭropaj Maldekstruloj kaj havas obervantan statuson en la organizaĵo Eŭropa Maldekstro.

## Ĝeneralaj sekretarioj de AKEL 
* 1936–1945: Plutis Servas
* 1945–1949: Fifis Ioannu
* 1949–1989: Ezekias Papaioanu (veterano de la Hispana Enlanda Milito)
* 1989–2009: Dimitris Ĥristofias
* 2009-nun: Andros Kiprianu

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo (greke,, angle kaj  turke)

Kategorio:Politikaj partioj de Kipro
Kategorio:Komunismaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1926
Kategorio:Movadoj de nacia liberigo
Kategorio:Movadoj pri sendependeco
Turkaj kipranoj

eta|250ra|la historia vivoteritorio de la turkaj kipranoj ĝis la jaro 1974 (violkolore)
La **turkaj kipranoj** - turke **Türkler**, **Kıbrıs Türkleri** – estas la turklingvaj loĝantoj de la insulo Kipro en la Mediteranea Maro. Li reprezentas sume 23 procentaĵojn de la insulanoj, do estas malplimulto. Ekde 1974 ili vivas plejparte en la nordo de la insulo, kadre de la (internacie nur de la turka registaro agnoskita Turka Respubliko Norda Kipro, kie ili reprezentas 99 procentaĵojn de la loĝantoj. Plue ekzistas pli grandaj komunumoj da turkaj kipranoj en Londono, Ateno, en Usono kaj Aŭstralio.

Nuntempe oni taksas la nombron de turkaj kipranoj je proksimume 447.000: 200.000 en Britio, pli-malpli 150.000 en la nordo de Kipro, 50.000 en Aŭstralio, 10.000 en Nordameriko, 2.000 en suda Kipro kaj pliaj 8.000 en aliaj landoj.

## Eksteraj ligiloj 
* la "libro de mondaj faktoj" pri la loĝantoj de Kipro (angle) 

Kategorio:Kipranoj
Kategorio:Turkoj
Kategorio:Kipra socio
Grekaj kipranoj

eta|250px|la historia vivoteritorio de la grekaj kipranoj ĝis la jaro 1974 (flave)

La **grekaj kipranoj** - greke **Eλληνoκύπριoι** – estas la proksimume 580.000 greklingvaj loĝantoj de la insulo Kipro en la Mediteranea Maro. Li reprezentas 77 procentaĵojn de la insulanoj, do la plimulton. Plue ekzistas pli grandaj komunumoj da grekaj kipranoj en Londono, Ateno, en Usono kaj Aŭstralio. 

La grekaj kipranoj fontas el miksiĝo de la antikva loĝantaro de Kipro kun helenismaj enmigrintoj el la preskaŭinsulo Peloponezo, kies kolonio la insulo Kipro estis ekde pli-malpli la jaroj 1200 antaŭ Kristo. Ĝis la 16-a jarcento pliaj grekaj setlantoj etne miksiĝis. Sume la etno lingve kaj kulture rigardendas greka. 

Sekve de fuĝo kaj forpelo de proksimume 160.000 grekaj kipranoj el la nordo de la insulo dum la jaro 1974 la grekaj kipranoj nuntempe preskaŭ ekskluzive vivas en la greke dominita suda parto de la insulo, kiu konsistigas la ŝtaton Respubliko Kipro. En iuj vilaĝoj de la duoninsulo *Karpaz* en la pleja nordoriento de la insulo restis malplimulto de proksimume 700 nuntempe tre aĝiĝintaj grekaj kipranoj. Krome en la nordo vivas preskaŭ ekskluzive nur turkaj kipranoj, lokaj kaj ekde 1974 el Turkio enmigrintaj, sur la teritorio de la internacie ne agnoskita Turka Respubliko Norda Kipro.

La grekaj kipranoj je proksimume 80 procentaĵoj apartenas al la Ortodoksisma Eklezio de Kipro kaj parolas dialekton de la greka lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* la "libro de mondaj faktoj" pri la loĝantoj de Kipro (angle) 

Kategorio:Kipranoj
Kategorio:Grekoj
Kategorio:Kipra socio
Lawrence Gonzi

**Lawrence GONZI** (naskiĝis la 1-a de julio 1953 en La Valeto) estas malta juristo kaj politikisto. Li estas membro de la konservativisma *Naciisma Partio*. De februaro 2004 ĝis marto 2013 li estis la ĉefministro de Malto.

 

Kategorio:Ĉefministroj de Malto
Kategorio:Maltaj politikistoj
Kategorio:Konservativistoj
Ambaŭsenca trakutiligo

La **ambaŭsenca trakutiligo** estas maniero uzi dutrakan fervojan linion tiel, ke ĉiu trako laŭelekte povas servi al ambaŭ direktoj. Male, en *unusenca trakutiligo* ĉiu trako estas uzata nur en po unu direkto.

Por *ambaŭsenca trakutiligo* necesas precipe du kondiĉoj:
* Ambaŭ trakoj bezonas ambaŭdirektan signalsistemon.
* Inter la du trakoj devas ekzisti sufiĉe da transirejoj, kie eblas ŝanĝi de unu trako al la alia.

## Avantaĝoj 
Ĝenerale la *ambaŭsenca trakutiligo* donas pli da fleksebleco en la planado de trajnaj horaroj kaj pli da kapacito al la linioj. Konkrete tio utilas precipe en tri okazoj:
* Se en iu tempo (ekz. matene, vespere) la trafiko iras precipe en unu direkto, eblas dediĉi al tiu direkto ambaŭ trakojn. Tiel eblas samtempe veturigi du trajnojn, kiuj ie poste iras en malsamajn direktojn sen halti por la disiĝo.
* Rapida trajno povas preterpasi malpli rapidan sen ekzisto de aparta preterpasa, tria trako. Por tio ordinare la malpli rapida trajno transiras de sia trako al la alia, tiel ke la sekvanta pli rapida trajno povas resti sur la trako kaj ne bezonas malrapidiĝi por trapasi trakforkojn.
* Se necesas dumtempe fermi unu el la du trakoj (pro laboroj aŭ difekto), la alia estas uzebla laŭ sia plena teoria kapacito.

## Malavantaĝoj 
La *unusenca trakutiligo* havas la avantaĝon, ke en normala trafiko ne necesas atenti la kontraŭa-direktan trafikon, ĉar ĝi havas sian apartan trakon. Tio tre faciligas la planadon de horaroj. Sed helpe de komputiloj ankaŭ la planado de horaroj kun *ambaŭsenca trakutiligo* estas regebla.

Kategorio:Fervojo
Emil Boc

**Emil BOC** (naskiĝis 6-a de septembro 1966 en Răchiţele, distrikto Cluj) estas rumana politikisto. Li komence estis membro de la politika partio "Partidul Democrat" ("Demokratia Partio"). De 2004 ĝis la komenco de 2009 li estis la urbestro de Kluĵo. Somere 2005 Emil Boc iĝis prezidanto de la Partidul Democrat, kies malmembriĝon el la Socialista Internacio li same antaŭenpuŝis kiom la aliĝon de la partio al la konservativa Eŭropa Popola Partio en 2006.

Post la fuzio de sia partio kun la ĝis-tiama "Partidul Liberal Democrat" (*Liberale Demokratia Partio*) sub *Theodor Stolojan*, Emil Boc en decembro 2007 transprenis la partian prezidantecon de la nove fondita "Partidul Democrat Liberal" (*Demokrate Liberala Partio*). La 22-an de decembro 2008 la rumana parlamento per 324 kontraŭ 115 voĉoj elektis lin la nova ĉefministro de Rumanio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

 
Kategorio:Ĉefministroj de Rumanio
Kategorio:Rumanaj politikistoj
Kategorio:Konservativistoj
Kontinuaĵa mekaniko

La **kontinuaĵa mekaniko** estas tiu fakoparto de la teoria konstruinĝenieriko, maŝinkonstruado kaj fiziko, kiu temas pri la deformiĝokonduto de diversaj substancoj.

## Literaturo 
* Arnold Sommerfeld: *Mechanik der deformierbaren Medien*, Leipzig : Becker & Erler, 1945. - Vorlesungen über theoretische Physik ; volumo 2 (6-a eldono, Harri Deutsch, Thun 1992, ISBN 3-87144-375-1)
* Popov, Valentin L.: *Kontaktmechanik und Reibung. Ein Lehr- und Anwendungsbuch von der Nanotribologie bis zur numerischen Simulation*, eldonejo Springer, 2009, 328 paĝoj, ISBN 978-3-540-88836-9.
* Greve, Ralf: *Kontinuumsmechanik*, Springer-Verl., 2003 ISBN 3-540-00760-1

## Vidu ankaŭ 
* Elastecoleĝo
* Konfiguracio (mekaniko)
* Observado
* Deformiĝo
* Plastikecoteorio

## Eksteraj ligiloj 
* Instru- kaj esplorkampo kontinumekaniko, profesoro Itskov, RWTH Aachen
Duklando Brunsvigo

La **Duklando Brunsvigo**, germane *Herzogtum Braunschweig*, estis germana ŝtato kun la samnoma ĉefurbo kiu ekzistis inter 1814 kaj 1945, unue kiel **duklando Brunsvigo** (ekde 1871 kiel parto de la Germana Regno), ekde la Novembra Revolucio 1918 kiel respubliko (*Freistaat Braunschweig* = "Libera Ŝtato Brunsvigo" = "Respubliko Brunsvigo") ene de la Vajmara Respubliko.

La duklando Brunsvigo estis posteulo de la iama princlando **Brunsvigo-Wolfenbüttel**, kaj estis najbara al la elektoprinclando Brunsvigo-Luneburgo, posta reĝlando Hanovro. Ambaŭ landoj, Brunsvigo-Wolfenbüttel kaj Brunsvigo-Luneburgo, en la 13-a jarcento devenis el la tiama komuna **duklando Brunsvigo-Luneburgo**.
En 1945 la du landoj estis reunuigitaj en la nove fonditan federacian landon Malsupra Saksio.

## Vidu ankaŭ 
* Karl Wilhelm Ferdinand, Duko de Brunsvigo

Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj
Kategorio:Historio de Malsupra Saksio
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Germanaj duklandoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1815
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1918
Laterito

[eta|200ra|Pado de tero en la [provinco de Misiones en la nordo de Argentino.]]

La **laterito** (el la latina *later*: briko) estas ruĝa aŭ bruna grundo, formiĝinta per alteracio de la rokoj en tropika klimato.

La termino "Laterito" estis enkondukita de la brita kirurgo kaj botanikisto Francis Buchanan-Hamilton en 1807.

## Malutileco por la agrokulturo 
La lateritaj grundoj estas malgrasaj grundoj, riĉaj je hidroksido de fero aŭ de alumino, malriĉaj je silico kaj sterkaj elementoj (kalcio, magnezio, kalio, natrio), do maltaŭgaj por la agrikulturo. Tropikaj arbaroj tamen kreskas sur tia grundo, sed ili restas delikataj.

La formiĝo de laterito (aŭ *lateritiĝo*) estas plirapidigita de la senarbarigo. La sterkaj elementoj de neprotekta grundo estas forportitaj de akvo, kaj restas la feraj kaj aluminaj hidroksidoj. Pro tio, la senarbarigitaj areoj en la Amazona arbaro iĝas sterilaj.

## Uzoj de la laterito 
[eta|200ra|En [Hindio (Angadipuram) oni faras brikojn el laterito]]
La riĉeco en aluminia oksido (Al2O3) de iaj lateritoj (nomata Baŭksito) faras el ili la ĉefa aluminia erco.

La laterita grundo povas esti aŭ malfirmaj kaj pulveriĝema, aŭ dura kaj solida, kaj tiam povas, distranĉita, utili por fari brikojn por la doma konstruo.

## Eksteraj ligiloj 
*  La lateritiĝo 
*  Enkonduko pri laterito

Kategorio:Geologio
Brunsvigo-Wolfenbüttel

**Brunsvigo-Wolfenbüttel**, germane ***Braunschweig-Wolfenbüttel***, estis princlando en la nuna Malsupra Saksio en Germanio, kiu ekzistis de 1269 ĝis 1807.
La lando estis parto de la antaŭa duklando Brunsvigo-Luneburgo (kiu formale pluekzistis ĝis 1807), kaj estis najbara (kaj konkurenca) al la alia landoparto de la duklando, la elektoprinclando Brunsvigo-Luneburgo aŭ "lando Hanovro".

Gravaj urboj en ĝi estis Brunsvigo kaj Wolfenbüttel.

La lando Brunsvigo-Wolfenbüttel en 1814 iĝis:
* **Duklando Brunsvigo**, kiu en 1918 iĝis:
* **Libera Ŝtato Brunsvigo**, respubliko, kiu en 1945 iĝis parto de Malsupra Saksio.

## Vidu ankaŭ 
eta|maldekstra|Blazono de la duklando en la ''Schedel'sche Weltchronik'' de 1493
* Karl Wilhelm Ferdinand, Duko de Brunsvigo


Kategorio:Historio de Malsupra Saksio
Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj
Brunsvigo-Wolfenbuttel
Duklando Brunsvigo-Luneburgo

La **Duklando Brunsvigo-Luneburgo**, germane *Herzogtum Braunschweig-Lüneburg* aŭ pli precize *Herzogtum Braunschweig und Lüneburg*, estis germana ŝtato en la teritorio de la nuna Malsupra Saksio. Ĝi ekestis en 1235 el la propraĵoj de la dinastio Velfoj en la teritorio de la tiama duklando Saksio (proksimume la nuna lando Malsupra Saksio). Formale la duklando pluekzistis ĝis la fino de la Sankta Romia Imperio en 1806, sed kiel unu, nedividita ŝtato ĝi ekzistis nur ĝis 1269.

De la 13-a ĝis la 15-a jarcento pluraj dispartigoj dividis la duklandon en diversajn princlandojn (*Fûrstentümer*, en 1432 fine *Braunschweig-Wolfenbüttel*, *Calenberg*, *Göttingen*, *Grubenhagen* kaj *Lüneburg*). Iom post iom tiuj princlandoj – krom Braunschweig-Wolfenbüttel – reunuiĝis, kaj kun rang-altiĝo de la reganta princo al princo-elektisto ili dum la 18-a jarcento formis la novan **elektoprinclandon Brunsvigo-Luneburgo**.

Ĉe la fino de la Sankta Romia Imperio do ekzistis la jenaj du landopartoj:
* **elektoprinclando Brunsvigo-Luneburgo**, neformale ankaŭ jam konata kiel **elektoprinclando Hanovro** (*Kurhannover*), kun ĉefaj urboj Hanovro kaj Luneburgo.
* **princlando Braunschweig-Wolfenbüttel**, kiu ĝis 1291 estintis parto de Brunsvigo-Luneburgo, kun ĉefaj urboj Brunsvigo kaj Wolfenbüttel.

## Posta evoluo 
Post la napoleonaj militoj, la Viena Kongreso restarigis kaj rangaltigis tiujn du ŝtatojn:
* **elektoprinclando Brunsvigo-Luneburgo** fariĝis **reĝlando Hanovro**.
* **princlando Braunschweig-Wolfenbüttel** fariĝis **duklando Brunsvigo**.

En la posta evoluo, reĝlando Hanovro en 1866 estis aneksita de Prusio kaj fariĝis prusa provinco. Duklando Brunsvigo fariĝis membro de la Germana Imperiestra Regno kaj kiel ĝi iĝis respubliko (*Freistaat Braunschweig* = "Libera Ŝtato Brunsvigo" = "Respubliko Brunsvigo") en 1918. En 1945 ambaŭ iamaj landopartoj estis reunuigitaj en la nove fonditan federacian landon Malsupra Saksio.

Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj
Kategorio:Historio de Malsupra Saksio
Kategorio:Germanaj duklandoj
Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio
Brunsvigo (apartigilo)

**Brunsvigo** ( *Braunschweig*) povas esti:

* **Brunsvigo**, urbo en norda Germanio, en la nuna Malsupra Saksio

## Teritorioj nomitaj laŭ la urbo 
* **Duklando Brunsvigo-Luneburgo**, lando – de 1235 ĝis 1269
* **Elektoprinclando Brunsvigo-Luneburgo**, lando – en 1814 iĝis reĝlando Hanovro
* **Brunsvigo-Wolfenbüttel**, lando kiu antaŭe estis parto de Duklando Brunsvigo-Luneburgo – en 1814 iĝis:
** **Duklando Brunsvigo** – en 1918 iĝis:
** **Libera Ŝtato Brunsvigo**, respubliko – en 1945 iĝis parto de Malsupra Saksio

* **Nov-Brunsviko**, kanada provinco, nomita laŭ Elektoprinclando Brunsvigo-Luneburgo
Konstrua inĝenierarto

La **konstrua inĝenierarto** estas fako de inĝenierarto, kiu okupiĝas pri la konceptado, planado, kalkulado, realigado kaj la funkciigado de konstruaĵoj de la surterkonstruado, subterkonstruado kaj enakva konstruado. En tiu konekso ankaŭ estas pritraktataj temoj de la teknika mediprotektado, ekzemple esploroj pri brutekniko kaj damaĝsubstancoj.

La koncerna profesio nomiĝas inĝeniero respektive konstruinĝeniero.

## Arkitekturaj elementoj
* dovelo

## Vidu ankaŭ 
* infrastrukturo
* substrukturo
* konstrufako, konstruaĵo

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la Hauptverband der Deutschen Bauindustrie e.V. pri la temo konstruinĝeniero  (germanlingva)

Kategorio:Inĝenierarto
Kategorio:Konstrufako
Esperanto-Asocio por Filipinoj

120px|eta|la filipina insularo
La **Esperanto-Asocio por Filipinoj** estas la grupiĝo de esperantistoj en la insularo de la pacifika ŝtato Filipinoj, fondita en 2006. Ĝi kunordigiĝas fare de la sciencistino d-ino Lydia Liwanag, kiu estas docentino en la publika altlernejo Filipina Normala Universitato (*Philippine Normal University*) en Manilo. En 2006 la Azia Komisiono de UEA (KAEM) sendis la nepalanon Bharat Kumar Ghimire por plurmonata restado al la Filipinoj por informi pri la internacia lingvo kaj instrui ĝin - en la bulteno *Esperanto en Azio* (septembro 2006) li detale taglibre informis pri siaj spertoj kaj atingoj. Tiu prelegaro kaj kursaro konsideriĝas la komenco de konsiderinda Esperanto-movado en la lando.

## Eksteraj ligiloj 
* kontaktaj informoj pri EAF en la retejo de UEA

## Vidu ankaŭ 
* pri pli fruaj ĝermoj de esperantista agado en la lando (1901-1934) la artikolon Esperanto-movado en Filipinoj, baze el la Enciklopedio de Esperanto (1934)


Kategorio:Esperanto-movado en Filipinoj
Kategorio:Aziaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Filipinoj
Akvoveturilo

**Akvoveturilo** estas transporta rimedo por transporti pasaĝerojn/ŝarĝojn trans akvan spacon.

Laŭ la Internaciaj reguloj por preventi koliziojn sur maro, 3a: la vorto "akvoveturilo" signifas ĉiujn specojn de floseblaj rimedoj, inkluzive la senakvodismetajn akvoveturilojn (ekz. aeroglitaj boatoj, ekranoplanoj ktp) kaj hidroplanoj, uzataj aŭ kiuj povas esti uzataj kiel rimedoj por moviĝi ĉe akvo.

La floseblaj kajoj, pontonoj ktp al la akvoveturiloj ne apartenas.

La termino ŝipo estas signife proksima al la nocio de akvoveturilo, sed ne estas ekvivalenta al ĝi. Akvoveturilo estas pli vasta nocio. Tiel, remboaton aŭ pedalboaton oni ne povas nomi ŝipo, tamen ili estas akvoveturiloj. Ŝipoj oni nomas sufiĉe grandajn akvoveturilojn.

## Ekzemploj de akvoveturiloj 
*Ŝipo
*Submarŝipo
*Barĝo
*Barko
*Galioto
*Boato
*Pedalboato
*Katamarano
*Ekranoplano
*Hidroplano
*Akvoskotero

## Vidu ankaŭ 
*Elektra akvoveturilo
*Veturilo
*Transporto

*
Kategorio:Transportaj rimedoj
Okcident-Eŭropa Unio

La **Okcident-Eŭropa Unio** (france kaj itale **UEO**, ''Union de l'Europe occidentale* respektive * Unione Europea Occidentale*, angle kaj germane **WEU**, *Western European Union* respektive *Westeuropäische Union*), fondiĝis la 23-an de oktobro 1954 de la ŝtatoj Britio, Belgio, Francio, Germanio, Italio, Luksemburgo kaj Nederlando kiel pakto de reciproka armea helpo en kazo de agreso de ekstere.

Ĝi fontis el la *Brusela Traktato* de la 17-a de marto 1948, en kiu jam membris Francio, Britio kaj la Beneluksaj ŝtatoj. La fondaj dokumentoj, la *Parizaj Traktatoj*, validas ekde la 5-a de majo 1955.

La *Brusela Traktato'' de 1948 interkonsentiĝis inter Francio, Britio kaj la Beneluksaj ŝtatoj, por rekte post la Dua Mondmilito same esti preparita al ebla armea agreso de la armeo de Sovetunio kaj ebla nova agreso de Germanio. Samtempe al la akcepto de la eksaj faŝismaj, sed nun okcidente demokratiaj ŝtatoj Federacia Respubliko Germanio kaj Italio al la nord-atlantika armea unuiĝo NATO, ankaŭ la du ŝtatoj akceptiĝis kiel membroj de la brusela ŝtatogrupo, ekde nun nomata "Okcident-Eŭropa Unio".

Kontraŭe al la "Eŭropa Defenda Komunumo" de 1952 ne temis pri plano de eŭropa komuna armeo. Principe la funkcio de la **Okcident-Eŭropa Unio** plejparte estis ebligi la aliĝon de la Federacia Respubliko de Germanio al la armea unuiĝo NATO kaj per tio fini la statuson de okcidenta Germanio esti armee okupita teritorio. Per tio la Unio mallonge post sia fondiĝo jam preskaŭ tute perdis sian signifon, ĉar la alianco NATO plejparte transprenis ĝiajn taskojn.

Kategorio:Eŭropa Unio
Kategorio:NATO
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Sam Steele

**Sir Samuel Benfield STEELE**, generalmajoro, *ordeno de la bano*, *ordeno de Sanktaj Mikaelo kaj Georgo*, *reĝa ordeno de Viktoria* (naskiĝis la 5-an de januaro 1849; mortis la 30-an de januaro 1919) estis soldato kaj policano de la Reĝa Kanada Rajda Polico (la tiama *North-West Mounted Police*).

## Vivo 
Sam Steele verŝajne estis la tria persono, kiu engaĝiĝis ĉe la Reĝa Kanada Rajda Polico.

Sam Steele famiĝis estrante la Rajdan Policon en Jukonio dum la Alaska orimpetego.

## Literaturo 
Hector Adair, rolulo de la romano *Spirit-of-Iron* (Spirito de fero, 1923), verkita de la filo de Harwood Steele, filo de Sam Steele, estis inspirita de la vivo de la fama *Mountie*. La romano havas enkondukan rimarkon de la aŭtoro, dirante ke *"Hector Adair reprezentu la idealan oficiron de la Rajda Polico aparte, kaj la idealan britan oficiron ĝenerale. Li ne estu ligita al iu ajn historia persono de tiu trupo."*

En la romano *Alasko* de James A. Michener, la *Majoro Sam Steele* reprezentas la rajdan policon. Michener prezentas lin kiel historian personon en la enkonduko, sed la vero de iuj agadoj malfacile kontroleblas.

La policano estis la reprezentanto de la Rajda Polico ankaŭ en la dua volumo de la romano *Lili Klondike* de Mylène Gilbert-Dumas. Li kontrolas kaj zorgas pri la procesio de orserĉistoj, kiuj survojas al Dawson.

Steel estas ankaŭ rolulo en bildstrio Walt Disney de Don Rosa, nomita *Hearts of the Yukon* (Koroj de la Jukono), de *Vivo kaj Datoj de Scrooge McDuck*.

En la televidserio *Due South* Fraser mencias Sam Steele, kiel personon tre fieran, ke neniam li uzis sian armilon en la nordokcidentaj teritorioj.

## Diversaĵoj 
La monto Steele, la kvina plej alta pinto de Kanado kaj la deka plej alta de Nordameriko, estis nomata laŭ li.

## Bibliografio 
* Pierre Berton, *The Wild Frontier, More Tales from the Remarkable Past* (Toronto: McClelland & Stewart, 1978), chapter 3.
* Brian Busby, ''Character Parts: Who's Really Who in CanLit* (Toronto: Knopf Canada, 2003), p. 8-9, 54-55.
* R. C. Macleod, "Steele, Sir Samuel Benfield", in *The Canadian Encyclopedia : Year 2000 Edition*, Ed. James H. Marsh (Toronto: McClelland & Stewart, 1999), p. 2251.
* Samuel Benfield Steele, *Forty Years in Canada: Reminiscences of the Great North-West, with Some Account of His Service in South Africa.* (Toronto: McClelland & Stewart, 1914; Toronto: McGraw-Hill Ryerson, 1972; Toronto: Coles, 1973; Toronto: Prospero, 2000).
* Robert Stewart *Sam Steele, Lion of the Frontier* (Regina: Centax, 1999).
* "Steele, Sir Samuel Benfield", in *The Macmillan Dictionary of Canadian Biography (4th edition)*, Ed. W. Stewart Wallace (Toronto: Macmillan, 1978). p. 792.

## Eksteraj ligiloj 
* Biographie sur le *Dictionary of Canadian Biography Online*
* *History Comes Alive* biographie de Steele 
* Biographie de Sam Steele sur Histori.ca
* Librairie et Archives Canada 
* Steele chez les franc-maçons

Kategorio:Kanadanoj
La Nef

La financa societo **La Nef** estas kooperativo de solidaraj financoj kies sidejo troviĝas en Villeurbanne (Rodano en la regiono Rodano-Alpoj). Ĝi multe inspiriĝis el la socia antropozofa pensoskolo. De ĝia kreo en 1988, ĝi praktikas duoblan aktivaĵon de ŝparmonkolektado kaj kredito kadre de aprobkonsento de la Banko de Francio.

## Historio 
La asocion por Nova Frata Ekonomio oni kreis en 1979. La nova banka leĝo de 1984 trudpelis la asocion ŝanĝi sian statuson. Laŭ iniciativo de 650 kooperantoj, oni kreis la kooperativan financan anoniman societon en 1988. La unua prezidanto estis Henri Nouyrit, terkulturisto kaj kooperativestro. La unua sidejo estis instalita en Bourbon-l'Archambault en la regiono Aŭvernjo.

## Funkciado 
La ŝparmonon kolektitan ĉe templimaj kontoj aŭ ĉe kurantaj kontoj deponas privataj individuoj, asocioj kaj firmaoj. Ĉar La Nef ne ankoraŭ disponas je aprobkonsento esti konsiderata kiel banka establaĵo, la Nef-kurantaj kontoj gastas kadre de partnereco ĉe la banko Crédit coopératif, kiu estas ano de la grupo Banque Populaire.

La financrimedoj alkonsentitaj de la Nef ebligas subteni kreadon kaj disvolvadon de profesiaj kaj asociaj aktivaĵoj kun socialaj kaj naturrespektemaj celoj. En 2007, 315 pruntedonojn oni alkonsentis por ĉioma sumo de 19,7 milionoj da €.

En 2009, pli ol 21500 societanoj deponis sian ŝparmonon aŭ kontraktis por monpruntepreno ĉe la Nef dum la societanaro kreskas po 200 novaj membroj ĉiumonate.

La Nef membras en la Eŭropa Federacio de Etikaj kaj Alternativaj Bankoj (FEBEA) kaj en la internacia asocio de investantoj en socia ekonomio (INAISE ), ambaŭ sidas en Bruselo (Belgio).

Kune kun siaj itala (Banca popolare Etica) kaj hispana (Fiare) partneroj, La Nef laboras pri konstruado de eŭropa etika kooperativa banko. Kelkaj esperantlingvaj NEFanoj revas pri tio, ke en tiu estonta eŭropa banko oni uzu esperanton kiel laborlingvon. La "Manifeston por eŭropa etika banko" la Nef adoptis en majo 2008.

### Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Francaj firmaoj
Kategorio:Antropozofio
Atomŝipo

[eta|Submarŝipo de tipo Ŝarko de [Rusio.]]
**Atomŝipo** estas atommovata ŝipo, akvoveturilo kun nuklea energia instalaĵo.

Oni dividas atomŝipojn je civitaj (atomaj glacirompiloj, ŝarĝaj ŝipoj) kaj militaj (aviadilaj ŝipoj, submarŝipoj, krozoŝipoj, fregatoj). La unua en la mondo civita atomŝipo estas glacirompilo "Lenin" (1959).

La USS Nautilus (SSN-571) estis la unua funkcianta **atomenergia** submarŝipo en la mondo. La veturilo estis ankaŭ la unua submarŝipo kiu kompletigis submerĝitan transiron de la Norda Poluso la 3an de Aŭgusto 1958. Ĝi kunhavas la nomon kun la fikcia submarŝipo de la Kapitano Nemo en la verko de Jules Verne nome *Dudek mil leŭgoj sub la maro*, kaj kun antaŭa alia submarŝipo USS Nautilus SS-168 kiu servis en la Dua Mondmilito. *Nautilus* estis rajtigita en 1951 kaj marlanĉita en 1954.

## Famaj atomŝipoj 
* USS Nautilus (SSN-571) el Usono
* USS Skate (SSN-578)
* Arktika (glacirompilo) el Sovetunio, kaj poste el Rusio

## Vidu ankaŭ 
* Elektra akvoveturilo
* Ŝipo