open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ŝmalkalda Ligo

La **Ŝmalkalda Ligo** (germane: *Schmalkaldischer Bund*) estis defenda alianco de Luteranaj princoj ene de la Sankta Romia Imperio dum la mezo de la 16-a jarcento. Eko estis la komuna kontraktsubsigno en la 7-a de februaro 1531. Kvankam komence starigata pro religiaj motivoj, nelonge post la komenco de la protestanta Reformacio, ties anoj poste intencis ke la Ligo anstataŭigi la Sanktan Romian Imperion kiel ilia fonto de politika lojaleco. Kvankam ĝi ne estis la unua tia alianco, kontraste al la antaŭaj unioj, la Ŝmalkalda Ligo havis substancan militpovon por defendi sian politikan kaj religian celojn. Ĝia nomo devenas de la urbo Schmalkalden en Turingio, Germanio.

Intertempe la ĉefkomandejo protestanta troviĝas apud la Preĝejo Sankta Georgo (Ichtershausen). Dissolvo de la Ligo estis post la malvenko de la luteranoj je la batalo de Mühlberg (1547).
## Vidu ankaŭ
*Johano Frederiko la Grandanima

Kategorio:Reformacio
Kategorio:Sankta Romia Imperio
Kategorio:Schmalkalden
Kategorio:16-a jarcento en Germanio
Lajos Komáromy

**KOMÁROMY Lajos** [pr. koma:aromi] estas hungara aktoro, reĝisoro naskiĝinta en Debrecen en 1832 kaj mortinta en Braŝovo la 31-an de oktobro 1884. 
## Kariero
Li debutis en 1850 en la trupo de Pál Csabay kaj Dávid Kilényi. Li ludis plurfoje ankaŭ en la Nacia Teatro (Nemzeti Színház) de Budapeŝto (1855; 1859; 1861). 
## El liaj roloj
*Rómeó, Otelo (Shakespeare.); 
*Liliomfi (Szigligeti); 
*Tolosan (Ziegler: Jó barátok); 
*Don Carlos (Schiller).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Komaromy, L.
Ilona Komlóssy

**KOMLÓSSY Ilona** [pr. komlo:ŝi] estis hungara aktorino naskiĝinta en Kolozsvár la 1-an de aprilo 1884 kaj mortinta en Budapeŝto la 19-an de aŭgusto 1967.

## Kariero 
Ŝi elpaŝis jam en 1890–91 en Debrecen. En 1895–96 ŝi dungiĝis al Miskolc, inter 1899–1903 al Pécs. Ŝi ludis ankaŭ en Brassó, Sepsiszentgyörgy, Kézdivásárhely, Mohács kaj Arad. En 1903 ŝi gastludis en Nacia Teatro (Budapeŝto). Inter 1903 kaj 1911 ŝi estis membro de la Gaja Teatro. En 1920 ŝi aperis en *Király Színház*, inter 1920–1925 en Teatro Magyar, en jaroj 1927–29 en Teatro Belvárosi. En 1931 ŝi elpaŝis en la Teatro Városi, en 1934–35 en la Kamara Színház.

## El ŝiaj teatraj roloj 
* Bettina (Halévy: Constantin abbé);
* Katica (Meyer-Förster: Diákélet);
* Gyurkovics Mici (Ferenc Herczeg: Gyurkovics lányok).

## Ŝiaj filmaj roloj 
* *Gyöngyike hercegnő* (1915, skeĉo) - princino Gyöngyike
* *Lelki klinika* (1941) – Tordai Gusztávné
* *Behajtani tilos!* (1941-42) – maljunulino

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/komlossy-ilona

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Gábor Kontz

**KONTZ Gábor** [pr. konc] estas hungara kantisto (tenoro) naskiĝinta en Kolozsvár en 1949.
## Kariero
Ekde 1975 ĝis 1990 li estis solisto de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo. Li translokiĝis Hungarujo kaj tie li kantis en Debrecen kaj en 1993-1994 en Szeged. En Hungarujo li ludas sub nomo Gábor Kontz M.
## El liaj roloj
*Ottavio (Mozart: Don Giovanni);
*Almaviva (Rossini: A szevillai borbély); 
*Lenszkij (Ĉajkovskij: Anyegin)

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kontz, G.
Antal Kocsis

**KOCSIS Antal** [pr. koĉiŝ] estis hungara aktoro naskiĝinta en Satu Mare la 12-an de aŭgusto 1939 kaj mortis la 25-an de majo 2022. 

## Kariero
Li ludis ekde 1963 en la teatro Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat de Satu Mare kaj ekde 1986 en Hungarujo en la teatro de Nyíregyháza.

## El liaj roloj
*Von Kalb (Schiller: Ármány és szerelem); 
*Öregúr (Ionesco: Rinocéroszok); 
*Eugeniusz (Mrozek: Tangó).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Fenoskandio

eta|dekstra|250px|Fenoskandio
**Fenoskandio** estas geografia kaj geologia termino uzata por ara priskribo de la teritorioj de Skandinavia Duoninsulo, la Kola Duoninsulo, Karelio kaj Finnlando. Geologie la termino aludas ankaŭ al la grava teritoriaro de Fenoskandia Platformo de Norvegio, Svedio, Finnlando, kaj norda Danio, kiu estas la evidenta parto de la Balta Platformo kiu formas la kernon de Eŭropo. La Fenoskandia Platformo en Skandinavio malnovas ĉirkaŭ 3100000 milionoj da jaroj Speciale en angla kaj germana lingvoj oni ofte uzas vorton Skandinavio, kvankam oni tiam parolas aŭ skribas pri tuta Fenoskandio. Tamen al Fenoskandio apartenas ankaŭ alia. Al Rusio apartenanta parto el Fenoskandio ne apartenas al Skandinavio, kaj el Finnlando nur malgranda parto (okcidenta parto de Finna Laponio) apartenas al Skandinavio.

Laŭ kultura signifo, Fenoskandio signifas la historian najbaran kontakton inter sameaj, finnaj, svedaj, norvegaj kaj rusaj popoloj kaj kulturoj. Malkiel la termino Nordio, Fenoskandio ne inkluzivas Danion, Islandon, Gronlandon aŭ aliajn geografie senkonektajn transmarajn areojn.

La Kanalo Blanka maro - Balta maro apartigas Fenoskandion de la rusia ĉeftero.

## Vidu ankaŭ 
* Skandinavio
* Nordio

## Referencoj 
Kategorio:Duoninsuloj en Eŭropo
Kategorio:Norda Eŭropo
Mariska Kordin

**KORDIN Mariska** estis hungara kantistino naskiĝinta en Koloĵvaro kaj mortinta en Budapeŝto la 28-an de marto 1915.

## Kariero
Mariska Kordin debutis en 1878 en la Nacia Teatro de Budapeŝto kiel koncertkantistino. Ekde 1889 ŝi kantis en la Hungara Operejo. Ekde 1890 ŝi instruis.

## El ŝiaj roloj
* Cherubin (Mozart: Figaro házassága);
* Anna (Weber: A bűvös vadász).

## Fonto
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kordin, M.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Mamadou Tandja

**Mamadou Tandja** aŭ **Mamadu Tandja** (n. 20-an de julio 1938 mortis la 24-a de novembro 2020) estis retirita oficiro kaj niĝera politikisto kiu estis prezidento de Niĝero de 1999 ĝis 2010. Li estis prezidento de la partio MNSD el 1991 al 1999 kaj malsukcese estis la prezidenta kandidato por tiu partio en 1993 kaj en 1996 antaŭ esti elektita por sia unua regoperiodo en 1999. Dum lia epoko kiel prezidento de Niĝero, li estis ankaŭ voĉparolanto de la CEDEAO "Ekonomia Komunumo de Okcidentafrikaj ŝtatoj" el 2005 al 2007.

Tandja havas praulojn de fulboj kaj de kanuroj. Li estis la unua Prezidento de Niĝero kiu ne estas etne haŭso aŭ ĝermao.

Mamadou Tandja partoprenis jam kiel oficiro en la puĉo de 1974 kiu metis en la povon la ankaŭ militiston Seyni Kountché aŭ Sejni Kunĉé. Dum la 1980-aj jaroj li estis guberniestro, ministro kaj ambasadoro en Niĝerio. En 1991 li ekestris frakcion de la movado en la povo nome MNSD, kie anstataŭis la ĝistiaman partiestron de la etno ĝermaa. Tandja malsukcesis en la balotado de 1993 kiam sukcesis Mahamane Ousmane, kiu siavice estis elpostenigita de puĉo estrita de Ibrahim Baré Mainassara la 27-an de januaro 1996, kiu siavice estis murdita post nova puĉo aprile de 1999. Tiu nova registaro promesis revenon al demokratio kaj balotado por la fino de la jaro, kiam sukcesis Mamadou Tandja.

De tiam li kiel prezidento klopodis disvolvigi ekonomion de la lando kiu ne ĝuis helpon de eksterlandaj ŝtatoj pro antaŭa puĉo. Li klopodis malaltigi la ŝtatan elspezon kio kaŭzis kontraŭstaron de studentoj en 2001 kaj de soldatoj en 2002. Spite kritikojn pro cenzuro de komunikoj pri okazintaj ribeloj, li denove venkis en la blotado de 2004.

En 2009 okazis tutlanda polemiko pri intencoj plilongigi la limajn daŭrojn de la oficialaj postenoj, inter ili tiu de la prezidantoj, ĉefe per proponita referendumo. La opozicio kaj sektoroj de la reĝimo kontraŭis tion. La kontraŭstaro implikigis la tutan politikan kaj juran sistemon, eĉ kun religiaj implicoj. Post junio la registaro funkciis neleĝe kaj la opozicio konsideris, ke okzis puĉo fare de la reĝimo. La 18an de februaro de 2010 militistoj interrompis kunsidon de la registaro kaj arestis la prezidenton Mamadou Tandja.

## Notoj 
Kategorio:Prezidantoj de Niĝero
Kategorio:Niĝeraj politikistoj
János Fejér

**FEJÉR János** [pr. feje:r] estis hungara aktoro, teatrestro en Koloĵvaro en la dua parto de la 18-a jarcento. Li estis la frato de aktorino Rozália Kótsiné Fejér.
## Kariero
Li estis lernanto de la reformita kolegio de Koloĵvaro kaj en 1792 organizinto de la unua teatrotrupo de  Koloĵvaro, en 1792–1793 ĝia direktoro, en 1793–94 ĝia aktoro.  
## El liaj roloj
*Péter (Kotzebue: Embergyűlölés és megbánás); 
*Hajasi (Kratter: A szerencsétlen alkancellár); 
*Filint (Clodius: Medon).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Fejer, J.
Rozália Fejér Kótsiné

**KÓTSINÉ FEJÉR Rozália** [pr. ko:ĉine: feje:r] estis hungara aktorino naskiĝinta ? kaj mortinta en Koloĵvaro la 4-an de marto 1811.

## Kariero
Kune kun siaj pli aĝaj fratoj ŝi estis unu el fondintoj en 1792 de la unua teatrotrupo de Koloĵvaro, inter 1792 kaj 1808 ĝia gvidanta aktrino. Ekde 1795 ŝi estis la edzino de János Kótsi Patkó kaj pli juna fratino de aktoro, teatrestro János Fejér.

## El ŝiaj roloj
* Eulália (Kotzebue: Embergyűlölés és megbánás);
* Gurli (Kotzebue: Indusok Angliában);
* Járikó (Eckartshausen: Inkle és Járikó);
* Alcimna (Gessner: Evander és Alcimna);
* Blanka (Kalchberg: Templáriusok).

## Fonto
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kotsine Fejer, R.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Jenő Korcsmáros

**KORCSMÁROS Jenő** [pr. korĉma:roŝ] estas hungara aktoro naskiĝinta en Temeŝvaro la 25-an de aprilo 1932. 
## Kariero
Inter 1957 kaj 1975 li estis ano de la teatro Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat de Satu Mare, ekde 1975 en Hungarujo de la teatro de Debrecen (Csokonai Színház). 
## Premioj, distingoj
*Jászai Mari-premio (1985).
## El liaj roloj
*Turai (Molnár F.: Játék a kastélyban); 
*Orgon (Molière: Tartuffe);
* Tót (Örkény I.: Tóték).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Korcsmaros, J.
Iván Kotsis

**KOTSIS Iván** (pro. koĉiŝ) estis hungara inĝeniero pri konstruaĵo, universitata profesoro, laŭreato de Ybl-premio (1961) naskita en Arado la 15-an de decembro 1889 kaj mortinta en Budapeŝto la 11-an de januaro 1980.

## Biografio 
Iván Kotsis diplomiĝis en 1911 kaj poste li pristudis per stipendio la italan kaj germanan arkitekturojn. En 1918 li doktoriĝis, en 1920 li kvalifikiĝis privatprofesoro pri itala renesanca arkitekturo. De 1927 ĝis 1949 li estis universitata profesoro publika. En 1945 li ricevis membrecon en Hungara Scienca Akademio.

## Ĉefaj konstruaĵoj realigitaj 
* Preĝejo kaj klostro Franciskana de Zalaegerszeg (1915-27);
* Somerumeja kastelo de Tihany (1925),
* Biologia esplorejo de Tihany (1925-27);
* Preĝejo romia katolika de Balatonboglár (1931);
* Urbodomo de Székesfehérvár: (1935-36); loĝdomoj (1935-36, 1955-62);
* Loĝdomoj en Bp.: XI. Kanizsa u. 5., II. Ganz u. 15., VII. Bajza u. 4., XI. Fehérvári út 135. sz. (antaŭ 1949).

## Restarigaĵoj kaj rekonstruaĵoj 
* Restarigo de rezidejo de MTA (1954-56);
* Rekonstruo de publiktrafika parto de teatro Erkel Színház (1959-62);
* Rekonstruo de teatro Petőfi Színház de Ŝoprono (1963-70);
* Restarigo de palmdomo de la botanika ĝardeno (1961-65);
* Restarigo de la centra fronto de la konstruaĵo de Eötvös Loránd Tudományegyetem (1961-65).

## Verkoj 
* *Az olasz renaissance építőművészet alaktana* (Bp., 1917);
* *Magyarország építőművészet-történeti emlékeinek tervszerű feltárása* (Bp., 1920);
* *Az olasz renaissance építőművészet formaképzése, homlokzati és téralakításai* (Bp., 1921., több kiad.);
* *A renaissance építőművészet formái* (Bp., 1921, 19483);
* *Tervezetek 1912-1922* (Bp., 1922);
* *A közép-európai renaissance építőművészet alaktana* (Bp., 1927);
* *Családiházak és nyaralók* (Bp., 1928);
* *A mai magyar építészet* (Bp., 1939);
* *Esztétikai szempontok a magyar vidéki városok képeinek kialakításánál. Székesfehérvár városképeinek rendezése* (Bp., 1940);
* *Az építészet* (Bp., 1942);
* *Közép- és kislakások alaprajzi megoldásai bérházakban* (Bp., 1942);
* *Sorházak alaprajzi megoldásai* (Bp., 1942);
* *Épületek és tervek* (Bp., 1946);
* *Az újkor építészetének tárgymutatója* (Bp., 1948)

## Elektitaj disĉiploj 
* Jenő Szendrői
* Lajos Zalaváry

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj arkitekturhistoriistoj
Cerba nervo

**Cerbaj nervoj** estas tiuj nervoj, kiuj fontas rekte el specialaj grupiĝoj de neŭronoj en la cerbo - la plej multaj fontas el areo nomata cerba trunko (latine *truncus cerebri*).

La aliaj nervoj de homa aŭ besta korpo fontas el la mjelo. Escepto estas la "akcesora nervo" (latine *nervus accessorius*). Ĝi konsideratas cerba nervo, sed parte fontas el la mjelo. La unuaj du cerbaj nervoj, respondecaj pri flarado kaj vidado, ne estas periferiaj nervoj, sed mem estas partoj de la cerbo, sed pro medicina tradicio plu nomatas "cerba nervo".

Cerba nervo povas havi ĉiujn malsamajn kvalitojn de nerva fibro: motoraj, sentaj kaj aŭtonomaj respektive vegetativaj fibroj. La cerbaj nervoj zorgas pri la komuniko de la cerbo kun la korpopartoj de la kapo, kolo kaj per parasimpatikaj fibroj ankaŭ kun organoj de la brusta areo.

## Superrigardo 
Ekzistas du pare ekzistantaj cerbaj nervoj. Ili numeriĝas per romiaj ciferoj, de supre suben laŭ la elirpunkto de la nervo el la cerbo. La klasifikon en 1788 enkondukis la germana anatomiisto *Samuel Thomas von Soemmerring*.

eta|cerbaj nervoj en skemo de la cerbo, vidata de sube
eta|cerbaj nervoj en konservita cerbo

## Vidu ankaŭ 
* Kranio
* Nervo
* Nerva sistemo
* neŭrologia ekzameno

Kategorio:Nerva sistemo
Kategorio:Neŭrologio
Ádám Kovács

**KOVÁCS Ádám** [pr. kova:ĉ] estis hungara reĝisoro, teatrestro naskiĝinta en Sfântu Gheorghe la 23-an de septembro 1933.
## Kariero
Li finis en 1954 aktorfakon en la Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat de Târgu Mureş, en 1957 reĝisoradon en la Instituto pri Film- kaj Teatroarto de Bukareŝto. Li dungiĝis al Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat de Satu Mare kaj poste li fariĝis direktoro de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo. 
## El liaj reĝisoraĵoj
*Beaumarchais: A szevillai borbély; 
*de Filippo: De Pretore Vincenzo; 
*Kocsis I.: A nagy játékos; 
*Sigmond I.: Gyertyafénynél; 
*Baranga: Arcok és álarcok; 
*Thomas: A papagáj és a zsaru.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kovacs, A.
Tindaro

En la helena mitologio,**Tindaro**, (greke: *Τυνδάρεως* :
Tundáreôs) estas legenda reĝo de Sparto, filo de Ebalo (aŭ, laŭ aliaj
rakontoj tiu, de Periereso) kaj Gorgofona.

Li estis senigita de la trono de sia patro far de sia frato Hipokoonto
kaj fuĝis en Etolion. Tie, li edziĝis kun Leda. Dank'al la helpo de
Heraklo, kiu mortigis Hipokoon, li reiĝis reĝo de Sparto.

Li estis patro (aŭ adopta patro) de Helena, Klitemnestro,
Kastoro, Polukso, Fojbo, Timandro, kaj Filonoo.

Li gastigis en Sparton du ekzilitajn princojn: Agamemno kaj Menelao kiuj fuĝis el
Mikeno, kie Tiesto ekprenis la potencon. Post kiam Helena edziniĝis kun Menelaso,
li transdonis al li la reĝecon de Sparto.

Laŭ la tragedio "*Oresto*" de Eŭripido, Tindaro estis ankoraŭ viva kiam Menelaso
revenis de la troja milito, kaj li petis mortpunon kontraŭ sia nepo Oresto por
la murdo de Klitemnestro; sed laŭ aliaj fontoj, li jam estis mortinta antaŭ la troja milito.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Tindaro, filo de Ebalo (el "*Le grenier de Clio*")
*  (el "*Insecula*", surretaj vizitoj) 
*  Tindaro, Tyndareus, Τυνδάρεως (el "*Greek Mythology Link*")

Kategorio:Lakonia mitologio
Kategorio:Mitaj reĝoj de Sparto
Periferia nerva sistemo

[eta|bildigo de la periferia nerva sistemo, desegnita de la flandra renesanca anatomo *Andreas Vesalius* en [1543]]
La **periferia nerva sistemo** (mallonge PNS) estas tiu parto de la nerva sistemo, kiu situas ekster la cerbo kaj ekster la mjelo. La alia parto de la nerva sistemo - do la cerbo kaj mjelo - nomatas centra nerva sistemo. Kontraste al tiu, la periferia nerva sistemo ne estas protektata de ostoj (la kranio respektive vertebraro) kaj ankaŭ ne de la tiel nomata "sanga-cerba barilo". La periferia nerva sistemo plu disiĝas en motorajn kaj sentajn nervajn fibrojn unuflanke kaj en la vegetativan aŭ aŭtonoman nervan sistemon aliflanke.

La diferencigo inter centra kaj periferia nervaj sistemoj fakte estas arbitra - laŭ funkciado ambaŭ partoj de la nervo sistemo intense interplektiĝas.

Al la periferia nerva sistemo apartenas:
* la cerbaj nervoj (nervoj fontantaj en la cerbo),
* la spinaj nervoj (nervoj fontantaj en la mjelo) kaj
* la tiel nomata "intesta nerva sistemo"
inkluzive de ricevantoj ("receptoroj") kaj ganglioj.

## Vidu ankaŭ 
* Ganglio
* Cerba nervo

Kategorio:Nerva sistemo
Kategorio:Neŭrologio
Kategorio:Anatomio
Enikő Kovács

**KOVÁCS Enikő** [pr. kova:ĉ] estas hungara aktorino naskiĝinta en Târgu Mureş la 9-an de junio 1961. 
## Kariero
Ŝi estas ano ekde 1985 de la teatro Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat de Oradea. 
## El ŝiaj roloj
*Corina (Mihai Sebastian: Játék a boldogsággal); 
*Titánia (Shakespeare.: Szentivánéji álom); 
*Zilia (Heltai J.: A néma levente); 
*Mária (Háy Gy.: Mohács).
## Eksteraj ligiloj
*Pluaj spektaklojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=741
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Attila Kovács (kantisto, baso)

**Attila Kovács** [kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kovács Attila** estas hungara operkantisto (baso).

Attila Kovács naskiĝis la  en tiam hungara urbo Kolozsvár (nuntempa Cluj en Rumanio).

## Kariero 
Ekde 1945 li apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. De 1965 ĝis 1981 li estis solisto de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera. Ekde 1981 li vivis en Germanujo. En jaroj 1981–83 li kantis en Hagen (*Städtische Bühne*), ekde 1983 li estis ano de la "Bühnen der Landeshauptstadt de Kiel". Li gastludis en Parmo (1970), Luzerno, (1981), Rejkjaviko (1988).

## El liaj roloj 
* Sarastro (Mozart: Die Zauberflöte);
* Leporello (Mozart: Don Giovanni);
* Fülöp (Verdi: Don Carlos);
* Zaccarias (Verdi: Nabucco);
* Tom (Verdi: Un balo in Maschera);
* princo Gremin (Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij: Eŭgeno Onegin)
* titolrolo (Béla Bartók: Burgo de la duko Blubarbo);
* Mephisto (Charles Gounod: Faŭsto).
* Don Basilio Gioachino Rossini: (La barbiro de Sevilo);

## Fontoj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

## Referencoj 
Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Kategorio:Germanaj operkantistoj
Kategorio:Rumaniaj hungaroj
Kategorio:Basoj
Éva Kovács

**KOVÁCS Éva** [pr. kovAĉ] rumania hungara aktorino naskiĝinta en Kluĵo la 10-an de aprilo 1946. 
## Kariero
Éva Kovács estas ekde 1971 anino de la teatro Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat de Satu Mare.
## El ŝiaj roloj
* Frida (Pirandello: IV. Henrik); 
*Riza (Gorki: A nap fiai); 
*Erzsi (Szigligeti E.: Liliomfi); 
*Schneiderné (Zágon I.: Hyppolit, a lakáj).
## Eksteraj ligiloj
*Pluaj spektaklojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=7273
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kovacs, E.
Silvia Nunes Maciel de Oliveira

**Silvia Nunes Maciel de Oliveira** (naskiĝis la 27-an de julio 1969 en Tatuapé, San-Paŭlo, Brazilo) estas brazila evangeliisto.

Kategorio:Brazilanoj
Listo de poŝtkodaj areoj en Britio

Kutime la unuaj du literoj de britia poŝtkodo indikas la ĉefoficejon por la regiono kie oni klasifikas la sendaĵojn laŭstrate antaŭ liverado per leterportistoj. 
La sola  escepto al la regulo estas Londono.

## Prefiksoj  de britaj poŝtkodoj
## Vidu ankaŭ 
Poŝtkodoj en Britio

Britio
Kategorio:Poŝto en Britio
Ferenc Kovács (reĝisoro)

**KOVÁCS Ferenc** [pr. kovAĉ] rumanuja hungara dramaturgiisto, reĝisoro. Li naskiĝis en Glodeni la 2-an de aprilo 1927 kaj mortis en Târgu Mureș la . Li estis la edzo de aktorino Emma Elekes, la patro de poeto András Ferenc Kovács.

## Kariero
Inter 1953 kaj 1956 Ferenc Kovács estis dramaturgiisto en Baia Mare, inter 1956 kaj 1988 dramaturgiisto kaj poste reĝisoro ekde la 1960-aj jaroj en la teatro Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat de Satmaro.

## El liaj roloj
*Osborne: Dühöngő ifjúság; 
*Anouilh: Becket; 
*Ĉeĥov: Három nővér; 
*Pirandello: IV. Henrik; 
*Németh L.: A két Bolyai; 
*Kányádi S.: Ünnepek háza; 
*Mrozek: Tangó; 
*Albee: Nem félünk a farkastól.

## Fonto 
*RMIL 
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Gabriella Koszta

**KOSZTA Gabriella** [pr. kosta] rumania hungara aktorino, reĝisorino, tradukistino naskiĝinta en Fântânele la 8-an de aprilo 1948. Ŝi estas la eksedzino de verkisto, redaktoro Gábor Csordás. Ŝi vivas nuntempe en Târgu Mureș.

## Kariero
Gabriella Koszta de 1970 ĝis 1978 ludis en la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház de Temeŝvaro, en 1978–79 en Hungarujo en Szolnok, inter 1979 kaj 1984 en Pécs, en jaroj 1984–87 en Veszprém. Kiel reĝisoro ŝi surscenigis la romanon de Péter Esterházy titolitan* Fuharosok*.

## El ŝiaj roloj
*Melinda (Katona J.: Bánk bán); 
*Lollia (Háy Gy.: A ló).

## Tradukaĵoj el rumana lingvo
*Mircea Cărtărescu: Miért szeretjük a nőket? (Jelenkor Kiadó 2007), Dan Lugu: Egy komcsi nyanya vagyok! (Jelenkor Kiadó 2008), Norman Manea: A huligán visszatér (Alexandra Kiadó 2009), Florina Ilis: Gyerekek háborúja (Jelenkor Kiadó 2009), Gabriela Adameşteanu: Az elveszett délelőtt (Európa 2010).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
*Intervjuo

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Universitato de Southampton

La **Universitato de Southampton** estas universitato en la Unuiĝinta Reĝlando. Ĝi estis fondata en 1862 de Henry Robinson Hartley. Ĝi havas ses altlernejojn, el kiuj kvin en Southampton kaj unu en Winchester, kie situas pli da 20 altlernejoj, kiuj dependas el tri fakultatoj.

Southampton
Imre Kovács (teatrestro)

**KOVÁCS Imre** [pr. kova:ĉ] estas hungara organizinto, teatrestro naskiĝinta en Nagyvárad la 5-an de majo 1919 kaj mortis ?. 
## Kariero
Imre Kovács post 1944 estis redaktoro de la revuo *Magyar Repülés*. Li debutis en migranta trupo de Kálmán Latabár kaj en Pest kaj en provinco li organizis 672 da spektakloj. Lian produktan laboron li daŭrigis post 1956 en Kalifornio, kie li prezentis en la Hungara Operetteatro de Losanĝeleso la operetojn *Csókos asszony* (1972) de Béla Zerkovitz, *Egy csók, és más semmi* (1973) de Mihály Eisemann, *A csárdáskirálynő* de Imre Kálmán. En 1991 li verkis artikolserion en la gazeto *Új Világ* (Los Angeles) pri la hungaraj gefamuloj de Holivudo.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj redaktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Aŭtonoma nerva sistemo

La **aŭtonoma** aŭ **vegeta nerva sistemo** (mallonge **ANS** respektive **VNS**), estas parto de la periferia nerva sistemo. Ĝi diferenciĝas de aliaj partoj de la periferia nerva sistemo, la motoraj kaj sensaj nervaj fibroj, en tio ke per la aŭtonoma nerva sistemo estas transdonataj "aŭtonomaj" enkorpaj reguligaj mekanismoj sen la eblo rekte konscie influi tiujn procezojn. La nomon "aŭtonoma nerva sistemo" enkondukis la brita fiziologo *John Newport Langley* (1852–1925). La cetera parto de la periferia nerva sistemo kontraŭe ebligas konsciajn, racie regatajn reagojn de la korpo. La diferencigo de la periferia nerva sistemo en tiujn du kategoriojn estas tamen arbitra: la aŭtonoma nerva sistemo havas nur relativan, certagradan funkcian sendependecon de la centra nerva sistemo kaj ja intense interplektiĝas.

Per la aŭtonoma nerva sistemo - cele al konservo de la organisma homeostazo - regiĝas vivnecesaj funkcioj kiel korbatado, spirado, sangopremo, digestado kaj metabolo. Ankaŭ aliaj organoj kaj organsistemoj estas influataj de la aŭtonoma nerva sistemo, ekzemple la reprodukta sistemo, diversaj specoj de glandoj, la angia sistemo (sangopremo) aŭ la internaj okulaj muskoloj (pupila reago).

Laŭ funkciaj kaj anatomiaj aspektoj la aŭtonoma nerva sistemo dividiĝas je
* la simpata nerva sistemo kaj
* la parasimpata nerva sistemo.

De la aŭtonoma nerva sistemo distingendas la tiel nomata "intesta nerva sistemo", kiu kontraŭe al la simpatika kaj parasimpatika nervaj sistemoj estas multe malpli interplektita kun kaj reguligata de la centra nerva sistemo.

## Efiko 
La simpatika kaj parasimpatika sistemoj havas kontraŭajn efikojn. Per la simpatiko estas donataj impulsoj aktivigaj, instigaj, dum la parasimpatiko peras ripozigajn, digestajn, laŭ korpa agado malaktivigajn impulsojn. Pri la pupila reago de la okuloj la du partaj sistemoj tamen kunagas, ne kontraŭagas.

Kategorio:Nerva sistemo
Kategorio:Neŭrologio
Kategorio:Besta anatomio
Németh

La familia nomo **Németh** [nEmet] apartenas al la plej oftaj nomoj en Hungario. Ĝi signifas: germana. Pro la ofteco kelkaj uzas ankaŭ aldonnomon, duan antaŭnomon aŭ nur distingan majusklon. Foje la nomo aperas sen h (Német, Németi).

## Kelkaj nomoj Németh 
* Albert Németh
* Alice Németh
* Amadé Németh
* Anna Németh
* Aurélia Németh
* Béla Németh
* Csaba Németh
* Dezső Németh
* Emília Németh
* Gábor Németh
* Gábor Németh (aktoro)
* Gábor Németh (verkisto)
* Géza Németh
* Gyula Németh
* Imre Németh (martelĵetisto)
* István Németh
* István Németh (arkitekto pri internaj spacoj)
* István Németh (urbestro)
* János Németh
* János Németh (aktoro)
* János Németh (akvopilkisto)
* János Németh (konstitucia juĝisto)
* János Németh (oficiro)
* Jozefo Németh
* Judit Németh
* Júlia Németh
* Juliska Németh
* Kálmán Németh
* Katalin Németh S.
* László Németh (komisaro)
* László Németh (verkisto)
* Marika Németh
* Miklós Németh
* Miklós Németh (lancoĵetisto)
* Norbert Németh
* Norbert Németh (tibetologo)
* Péter Németh
* Romuáld János Németh
* Sándor Németh
* Sándor Németh Nyiba
* Tamás Németh
* Vilmos Mihály Németh
* Zoltán Németh
* Zsanett Németh

## Kelkaj similaj nomoj Németh 
* Lajos Cs. Németh
* G. Béla Németh
* Sándor Zoltán Németh
* László Saly Németh
* Jenő Újfalusi Németh
* Enikő Németh T.

## Kelkaj nomoj Német 
* Károly Német
* László Német
* János Németi
* Balázs Németi

## Deutsch 
La familia nomo aperas en Hungario ankaŭ origine germane:
* Gyula Deutsch
* Sándor Hatvany Deutsch

Kategorio:Hungaraj familiaj nomoj
Jakaratio

***Jacaratia***, aŭ esperantigite **jakaratio** , estas botanika genro, kiu apartenas al la familio Karikacedoj (), la sama familio de la Papajo.

## Specioj 
La genro *Jacaratia* enhavas ses speciojn:

* *Jacaratia chocoensis* A.H. Gentry & Forero
* *Jacaratia corumbensis* Kuntze
* *Jacaratia digitata* (Poepp. & Endl.) Solms
* *Jacaratia heptaphylla* (Vell.) A. DC.
* *Jacaratia mexicana* A. DC.
* *Jacaratia spinosa* (Aubl.) A. DC.

## Referencoj 
* Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. 28-an de oktobro 2012

Kategorio:Karikacoj
Lordo-Protektanto

**Lordo-Protektanto** estis titolo de gravuloj kiu fakte regis Anglion, Skotlandon aŭ Brition kaj Irlandon sen esti reĝoj.

Originale la titolo estiĝis dum la mezepoko, kaj posediĝis de pluraj nobeloj kiuj servis kiel faktaj regentoj ĝis reĝo plenaĝis. Inter ili estis la estonta Rikardo la 3-a (Anglio), kiu estis lordo-protektanto en 1485, ekde la surtroniĝo de Eduardo la 5-a (Anglio) al sia kapto de la angla trono.

La titolo reviviĝis meze de la 17-a jarcento, post la angla enlanda milito: en 1653 Oliver Cromwell nomumiĝis lordo-protektanto, kaj ties filo Richard Cromwell sekvis lin en 1658.

## Vidu ankaŭ
* Angla Protektorato

Kategorio:Historio de Britio
Kategorio:Historio de Anglio
Kategorio:Titoloj
Richard Cromwell

**Richard CROMWELL** (n. la 4-an de oktobro 1626, m. la 12-an de julio 1712) estis filo de Oliver Cromwell kaj naŭ monatojn de 1658-1659 regis Brition kiel Lordo-Protektanto.

Richard naskiĝis en Huntingdon kaj estis la tria filo de Oliver Cromwell kaj ties edzino Elizabeta.

## Komenca vivo 
Pri lia komenca vivo malmulte certas. Eble dum la dua duono de la 1640-aj jaroj (kaj dum la finaj jaroj de la angla enlanda milito) li aniĝis al la parlamenta armeo. En 1649 li edziĝis al Dorothy Maijor, filino de sinjoro de Hampshire. Ili havis naŭ idojn, el kiuj kvar atingis plenaĝon. Li servis kiel magistrato en Hampshire.

Li iĝis parlamentano por Hamphire en 1654, kaj por Kembriĝo en 1656. Julion 1658 li iĝis kanceliero de la Universitato de Oksfordo.

## Lordo-protektanto 
Oni urĝis lian patron nomumi sekvulon, kaj verŝajnas ke nelonge antaŭ sia morto (la 3-an de septembro 1658) Oliver Cromwell nomumis Richard. Ĉiukaze Richard sekvis sian patron kiel lordo-protektanto. Tamen li ĝuis malpli da subteno ol sia patro. Estis financaj problemoj: la registaro ŝuldis du milonojn da pundoj. Estis akraj malakordoj inter la pli ekstremaj respublikistoj kaj aliaj parlamentanoj. Plejparte mankis al Richard milita sperto kaj tial la ĉefaj armeaj oficiroj ne tro fidis al li. Siaparte, la parlamentanoj timis ke la generaloj komplotus ŝtatrenverson, proklamis ke oficiroj ne rajtas kunveni sen la klara permeso de Richard Cromwell, kaj komandis la oficirojn ĵuri ke ili ne perforte malebligos parlamentajn debatojn. Fine la armeo postulis la disigon de la angla parlamento: post iom da hezito, Richard Cromwell faris tion la 22-an de aprilo 1659. La 25-an de majo li abdikis post akordo ke li ricevu pension kaj ke oni pagu liajn ŝuldojn. Subtenantoj de la monarkio ofte moknomis lin, ekzemple kiel "Reĝino Dick" kaj "kaduka Dick".

## Fina vivo 
Vintre de 1659, kiam estiĝis gravaj politikaj malakordoj, estis onidiroj ke Richard Cromwell renomumiĝus lordo-protektanto, sed tio ne okazis. Julion 1660, post la surtronigo de Karlo la 2-a (Anglio), li translokiĝis al Parizo, forlasante sian edzinon en Anglio. Poste li iris al pluraj eŭropaj kortegoj. Ĉirkaŭ 1680 li revenis en Anglion, kie li vivis kiel privata sinjoro kaj ne partoprenis politikajn aferojn.

## Vidu ankaŭ 
* Angla Protektorato

Kategorio:Britaj politikistoj
Katalin Kovács (aktorino)

**Katalin Dr. KOVÁCS ** [kova:ĉ:], artistnomo *Katalin Killár Kovács* aŭ *Katalin Killár* (naskiĝis en Kluĵo la 9-an de marto 1951 kaj mortis la 16-an de aprilo 2016) estis rumania hungara aktorino, aktorpedagogino, universitata profesorino. Ŝi estas la edzino de reĝisoro Levente Kovács (patro) kaj patrino de aktoro Levente Kovács (filo).

## Kariero 
Katalin Kovács diplomitiĝis en la Szentgyörgyi István Színművészeti Intézet en 1974 kaj ŝi iĝis aktorino de la teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat. De 1980 ŝi instruis en la aktoraltlernejo.

## Pli gravaj libroj 
* *Szophoklésztől a posztmodernig: Lehetséges szövegek gyűjteménye a színészmesterség oktatása számára*, A Marosvásárhelyi Színművészeti Egyetem Kiadója, Marosvásárhely, 2008.
* *Játék, improvizáció, színészet*, A Marosvásárhelyi Színművészeti Egyetem Kiadója, Marosvásárhely, 2006.
* *Lángok Ligetén* (poemoj), Impress Kiadó, Marosvásárhely, 2000
* *Játékos improvizáció* (lernolibro), Erdélyi Tankönyvtanács, Kolozsvár, 1997.
* *Szürke szivárvány* (poemoj), Impress Kiadó, Marosvásárhely, 1997
* ''Túl/élő adás

## Elektitaj roloj 
* Martha Livingstone (Pielmeier: Isten Ágnese)
* Betty (Brecht: Állítsátok meg Arturo Uit!)
* Kamilla (Szigligeti E.: Liliomfi)
* Nagysád (Tomcsa S.: Műtét)

## Fontoj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Welte-Mignon

eta|Welte-Mignon Kabinett, frua reproduktopiano sen klavaro, konstruita 1905 - ĉ. 1908
La **Welte-Mignon-reproduktopiano** estis aŭtomata meĥanika muzikinstrumento, kiu kiel unua muzikinstrumento entute ebligis la plejparte aŭtentikan reproduktadon de pianopecoj.

## Aŭdekzemploj 
* Ossip Gabrilowitsch ludas la 4-an de julio 1905 sur Welte-Mignon Johannes Brahms *Klavierstücke Op. 119, Intermezzo Nr. 3 C-Dur**
* Lubka Kolessa ludas en 1928 sur Welte-Mignon Frédéric Chopin: Mazurka No. 23 D-Dur Op. 33, 2 *

## Literaturo 
* Gerhard Dangel und Hans-W. Schmitz: *Welte-Mignon Klavierrollen: Gesamtkatalog der europäischen Aufnahmen 1904 - 1932 für das Welte-Mignon Reproduktionspiano/Welte-Mignon piano rolls: complete library of the European recordings 1904 - 1932 for the Welte-Mignon reproducing piano*. Stuttgart 2006. ISBN 3-00-017110-X

* *Automatische Musikinstrumente aus Freiburg in die Welt - 100 Jahre Welte-Mignon*: Augustinermuseum, Ausstellung vom 17. September 2005 bis 8. Januar 2006. Hrsg.: Stadt Freiburg im Breisgau, Augustinermuseum. Mit Beitr. von Durward R. Center, Gerhard Dangel u.a. (Red.: Gerhard Dangel). Freiburg: Augustinermuseum, 2005.

* Hermann Gottschewski: *Die Interpretation als Kunstwerk*: musikalische Zeitgestaltung und ihre Analyse am Beispiel von Welte-Mignon-Klavieraufnahmen aus dem Jahre 1905. Laaber: Laaber-Verlag 1996. ISBN 3-89007-309-3
* Charles David Smith and Richard James Howe: The Welte-Mignon: its music and musicians. Vestal, NY: Vestal Press, 1994. ISBN 1-879511-17-7

* Gerhard Dangel: *Geschichte der Firma M. Welte & Söhne Freiburg i. B. und New York*. Freiburg: Augustinermuseum 1991.

* Gerhard Dangel: *The history of the Welte family and the house of M. Welte & Sons*. In: The Pianola Journal, London, No. 18, 2007, S. 3-49. ISSN 0952-6323

* Peter Hagmann: *Das Welte-Mignon-Klavier, die Welte-Philharmonie-Orgel und die Anfänge der Reproduktion von Musik*. Bern (u.a.): Lang, 1984. Online-Version 2002

## Eksteraj ligiloj 
* Welte-Mignon-Portal für mechanische Musikinstrumente
* Gesellschaft für selbstspielende Musikinstrumente e. V.
* Deutsches Musikautomatenmuseum , Bruchsal
* Donaueschinger Musiktage, Programm vom 25. Juli 1926 
* Donaueschinger Musiktage, Programm vom 16. Juli 1927 
* Bericht über die Restaurierung der Welte-Orgel von Sir David Salomon im Canterbury Christ Church University College 
* The Welte Organ at Salomon Campus (In Englisch) 
* Die Philharmonie-Orgel der Britannic im Musikautomaten Museum Seewen (Schweiz) 

Kategorio:Meĥanikaj muzikiloj
Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Elaro (luno)

**Elaro** estas neregula satelito de Jupitero.

Ĝi estas malgranda objekto. Se, kiel la aliaj satelitoj de la himalia grupo, ĝia albedo estas 0,04 kaj ĝia denso 2,6 g/cm3 oni povas ĉirkaŭkalkuli ĝian grandon al 86 km kaj ĝian mason al 8,7 × 1017 kg.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de Charles Dillon Perrine en la observatorio Lick  (Kalifornio, Usono) dum li pristudis fotojn de Himalio, kiun li mem malkovris antaŭ.

Ĝi ricevis la nomon **Jupitero VII** (la nuna sistemo de maldaŭraj nomoj ne estis tiam uzata), kaj ricevis sian nunan nomon nur en 1975.

## Nomo 
En 1975, Internacia Astronomia Unio aprobis la nomon de *Elaro*
,
laŭ Elara, amatino de Zeŭso kaj patrino de la giganto
Titjoso

## Orbito 
Ĝi estas ano de la himalia grupo, grupo de kvin satelitoj, kies orbitoj havas grandan duonakson inter 11 160 000 kaj 12 555 000 km, kaj klinangulon inter 25,8° kaj 30,7° rilate al la jupitera ekvatoro.

Dosiero:TheIrregulars JUPITER GROUPS.svg|Diagramo montranta la orbitojn de la neregulaj jupiteraj satelitoj. La himalia grupo estas videbla en centro-maldekstro.
Dosiero:TheIrregulars JUPITER Himalia.svg|Diagramo montranta la inklinacion de kvar ĉefaj anoj de la himalia grupo en funkcio de la granda duonakso.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Elara ("Le système solaire à portée de votre souris" - *La Sunsistemo musklake atingebla*)
*  Elaro kaj la eksteraj lunoj de Jupiter (el "La Société d'astronomie de Montréal") 
*  Elaro kaj aliaj lunoj de Jupitero (el "*Explore the sky*")
*  La eksteraj jupiteraj lunoj, (el *naŭ8 planedoj*)
*  Elaro, el "Solar System Exploration" 
*  La hamalia grupo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Mór Kovács

**KOVÁCS Mór** [pr. kova:ĉ] estas hungara aktoro, teatrestro naskiĝinta en Nagykároly la 17-an de novembro 1837 kaj mortinta en Makó la 24-an de januaro 1884. 

## Kariero
Mór Kovács debutis en 1852 en la trupo de József Hetényi, poste ekde la dua parto de la 1860-aj jaroj li fariĝis direktoro (ĝis 1870), pli poste li estis kunuldirektoro (1877–79).  

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kovacs, M.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Levente Kovács (reĝisoro)

**KOVÁCS Levente** [pr. kova:ĉ] estas rumania hungara aktorpedagogo, reĝisoro naskiĝinta en Târgu Mureş la 27-an de julio 1940. Li estas la edzo de aktorino Katalin Killár Kovács, la  patro de aktoro Levente Kovács. 

## Kariero
Levente Kovács de 1963 instruas en la Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat de Târgu Mureş. Inter 1982 kaj 1984 li havigis diplomon de reĝisoro en Bukareŝto. Li estis longtempe dekano, katedrestro de hungara sekcio de poraktora universitato de Târgu Mureș, direktoro de Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat, de teatro Apollo 4 Zsebszínház, de Thália Laboratórium, artistgvidanto de teatra rondo de la universitato, ĉefreĝisoro de Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat.

## El liaj reĝisoraĵoj
*Foster: I. Erzsébet; 
*Sütő A.: Káin és Ábel; 
*Brecht: Dobszó az éjszakában; 
*Ĉeĥov: Platonov szerelmei; 
*Szép E.: Lila ákác
*Anton Ĉeĥov: Tri fratinoj; 
*Bulgakov: A divatszalon titka; 
*Bánffy M.: Martinovics.

## Elektitaj disĉiploj
* Mikold Darabont

## Libroj
**Időutázás*, noveloj, Lector Kiadó.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

## Bibliografio
**Ránézek az életemre*. Beszélgetések Kovács Leventével (Interparoladoj notitaj de Katalin Kádár-Dombi) (Silver Tek Kiadó, Marosvásárhely, 2011) 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Mária Csávássy-Fekete Kovácsné

**KOVÁCSNÉ CSÁVÁSSY-FEKETE Mária** [pr. kova:ĉne: ĉa:va:ŝi] estis hungara aktorino naskiĝinta en Nagykároly en 1802 kaj mortinta en Budapeŝto la 5-an de julio 1874.
 
## Kariero
Mária Csávássy-Fekete debutis en 1816. En 1837 ankaŭ ŝi estis en trupo de malfermo de la Teatro Magyar de Pest kaj tie ŝi ludis ĝis oktobro 1854.
 
## El ŝiaj roloj
*Katica (Vörösmarty M.: A fátyol titkai); 
*Júlia dajkája (Shakespeare.: *Romeo kaj Julieto*).
 
## Libro
**A kaméliák a sírboltban* I–III. (sub nomo Mária Kovács, Pest, 1858).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Gyula Kozma

**KOZMA Gyula** [djula] estas hungara aktoro naskiĝinta en Kolozsvár la 29-an de aprilo 1899 kaj mortinta en Kluĵo la 28-an de marto 1976.
 
## Kariero
Li debutis en 1905 en Unua hungara konstanta teatro, poste en la pli nova teatrejo en la sama urbo.
  
## El liaj roloj
*Muskétás őrmester (Géczy I.: Mátyás király szerelme); 
*Főbalzsamozó (Forzano: Caesar); 
*Udvari lakáj (Kodály Z.: Háry János); 
*Eszkimó (Madách I.: Az ember tragédiája).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Dia (luno)

**Dia** (maldaŭra nomo S/2000 J 11) estas neregula satelito de Jupitero.

Ĝiaj malkovrintoj ĉirkaŭkalkulis ĝian grandon al 4 km.

Ĝi estis malkovrita la  de Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, Yanga R. Fernández kaj Eugene A. Magnier, de la Universitato de Havajo, kiuj anoncis la malkovro la , kiuj maldaŭre nomis ĝin S/2000 J 11 : dekunua jupitera satelito trovita en 2000.

Sed oni ne sukcesis revidi ĝin, ĝia orbito nz estis precize determinata kaj portempe oni ne plu rigardas ĝin kiel ebla satelito. Oni eĉ hipotezis, ke ĝi kolizius kun Himalio, kreante maldensan ringon.

Ĝi estis retrovita en 2010 kaj 2011 kaj ricevis la nomon de Dia, filino de Ioneo kaj edzino de Iksiono en la helena mitologio.

## Orbito 
Ĝi iam estis supozita ano de la himalia grupo, grupo de kvin satelitoj, kies orbitoj havas grandan duonakson inter 11 160 000 kaj 12 555 000 km, kaj inklinacion inter 25,8° kaj 30,7° rilate al la jupitera ekvatoro.

Dosiero:TheIrregulars JUPITER GROUPS.svg|Diagramo montranta la orbitojn de la neregulaj jupiteraj satelitoj. La himalia grupo estas videbla en centro-maldekstro.
Dosiero:TheIrregulars JUPITER Himalia.svg|Diagramo montranta la inklinacion de kvar ĉefaj anoj de la himalia grupo en funkcio de la granda duonakso.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Dekunu jupiteraj satelitoj malkovritaj en 2000, el la paĝaro de Jean-Michel
*  Dekunu novaj jupiteraj lunoj en 2000, (el la paĝaro de "*Universitato de Havajo*")
*  La hamalia grupo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Steinbeck

**Steinbeck** - origina prononco laŭ dialektoj  aŭ  - origine estas nomo de la platgermana lingvo, kiu havas la signifon "ŝtona rivereto".

Ĝi signas plurajn loĝlokojn, interalie partojn de la komunumoj Admannshagen-Bargeshagen kaj Krakow am See en nordorienta Germanio.

Kiel multaj loknomoj, ankaŭ tiu ĉi aldone uziĝas kiel familia nomo. Aparte konata nomportanto estas la usona verkisto John Steinbeck.
Jarakatiao

La **dorna jarakatiao** aŭ simple **jarakatiao** (*Jacaratia spinosa*) estas neotropika arbo de la familio Karikacedoj (*Caricaceae*), al kiu apartenas ankaŭ la papajo. La jarakatiao alpartenas al la sesspecia genro Jakaratiao (latine Jacaratia). Tiu specio estas nature trovebla en Brazilio en la atlantika arbaro inter la subŝtatoj Minas-Ĝerajso kaj Suda Rio-Grando. Ĝi vivas ankaŭ en la amazona arbaro en Brazilio kaj en aliaj landoj de Sudameriko. 

## Karakterizoj 
La Jarakatiao estas natura arbospecio de Sudameriko]. Ĝia trunko estas dorna. Ĝiaj fruktoj, kiuj estas similaj al papajoj, ne estas komercataj. Maturaj fruktoj estas oranĝkoloraj. La gusto de la jarakatiao similas al tiu de pasifrukto aŭ de mango. La trunko kaj la fruktoj de la dorna jarakatiao enhavas laktan sevon (papaino), kiu povas iriti la langon aŭ la lipojn. 

Dornaj jarakatiaoj povas atingi altecojn ĝis 20 metroj. 

Ruraj loĝantoj uzas ĝiajn fruktojn kaj ankaŭ la trunkon por fari dolĉaĵojn. Tiu tradicio rapide malaperas pro la detruado de la atlantika arbaro. Cetere la konstanta forpreno de partoj de la trunko por fari dolĉaĵojn mortigas la arbon, kio malrapide malaperigis la vivantajn jarakatiaojn de multaj arbaroj. Nune malmultaj en la ruro konas tiun arban specion. 

## Eksteraj ligiloj 
* *Carica dodecaphylla* *(angle)*
* *Jaracatia spinoza* Frutas Raras *(portugale)*

## Referencoj 
MUNIZ, Helton Josué Teodoro. Colecionando frutas. São Paulo: Arte e Ciência editora, 2008

Kategorio:Arboj de Sudameriko
Kategorio:Atlantika arbaro
Klingnau

## Pri la komunumo 
**Klingnau** estas historia urbeto kaj
komunumo en la distrikto Zurzach de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 3087 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Klingnau situas en la suba Arovalo ĉe la orienta bordo de la Baraĵlago de Klingnau kaj la okcidenta deklivo de la tavolĵurasa montoĉeno *Achenberg*. La setlejoj de la urbeto komplete kunkreskis kun la setlejoj de la najbara komunumo Döttingen.

## Najbaraj komunumoj 
Klingnau limas en nordo al Koblenz, en nordoriento al Rietheim, en oriento al Bad Zurzach, en sudo al Döttingen, en sudokcidento al Böttstein, kaj en okcidento al Leuggern.

## Trafiko 
eta|maldekstra|Stacidomo de 
La urbeto disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Turgi al Koblenz kun rektaj trajnoj al Waldshut, Baden kaj Bad Zurzach. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas proksimume 20 kilometrojn sude en Dättwil.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Klingnau datiĝas el la jaro 1239 kiel *Chlingenowe*. La 8-an de majo 1243 Klingnau estis la unuan fojon menciita kiel urbo.

En la jaro 1269 la tiama Senjoro Walter de Klingen vendis la urbeton al la Episkopejo Konstanco. Krom la Episkopejo Konstanco ankaŭ la Habsburgoj, la Johanitoj kaj la Monaĥejo Sankt-Blasien posedis rajtojn pri la urbo.

Post la konkero de Argovio fare de la Svisa Ĵurkomunumo en la jaro 1415 Klingnau estis atribuita al la Grafejo Baden. La Ĵurkomunumo sukcesis akiri praktike ĉiujn rajtojn pri la urbo de la diversaj antaŭaj posedantoj kiel la Episkopejo de Konstanco. Dum la Milito de la ligo de Aŭgsburgo, la registaro de Antaŭa Aŭstrio, devis ekziliĝi en la jaro 1689 al Klingnau.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, la komunumo dum kvin jaroj apartenis al la tiama Kantono Baden. Dum la militoj inter Francio kaj Aŭstrio, la fronto pasis tre proksime de la urbeto. En la jaro 1814 aŭstraj trupoj instalis milithospitalon en la Monaĥejo Sion en Klingnau.

Per la mediacia akto en la jaro 1803 la Kantono Baden estis dissolvita kaj integrita al la nova Kantono Argovio. Klingnau fariĝis komunumo de la argovia distrikto Zurzach.

## Vidu ankaŭ 
* Baraĵlago de Klingnau
* Klingnau (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Klingnau
* Klingnau en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Urboj de Svislando
Paraplegio

**Paraplegio** estas kombinaĵo el simptomoj, kiuj ekestas en la kazo de interrompo de nervoj en la mjelo. Kaŭzoj povas esti vundiĝoj de la mjelo, ekzemple ĉe frakturo de vertebro, sed ankaŭ tumoroj kaj aliaj specifaj malsanoj, ekzemple Multloka sklerozo.

Al la simptomaro de paraplegio apartenas
* paralizoj,
* malreguliĝoj de la aŭtonoma nerva sistemo, ekzemple perturboj de la sangocirkulo,
* ŝanĝiĝoj de la muskola tensio,
* ŝanĝiĝoj de la refleksoj.

La scienca kaj terapia branĉo de neŭrologio okupiĝanta pri la sekvoj de paraplegio fake nomatas paraplegiologio.

La difino de PIV precizigas ke la vorto paraplegio celas signi la paralizon (kaj pliajn, supre menciitajn simptomojn) de la subaj membroj, do la kruroj.

## Kaŭzoj por la ekesto 
Laŭ aktualaj statistikoj ekzemple en la eŭropa ŝtato Germanio (ĉ. 80 milionoj da loĝantoj) ĉiujare ĉirkaŭ 1000 homoj ekmalsaniĝas je paraplegio, pli-malpli 80 procentaĵoj el ili estas viroj. La plej ofta kaŭzo e (ĉ. 70 procentaĵoj) estas akcidentoj kun frakturo de la vertebraro, aparte de la kola vertebraro. Tiuj akcidentoj kategoriiĝas je
# liniaj frakturoj - vertebroj movatas el la vertikala akso de la vertebraro kaj rezulte la mjelo leziĝas,
# komprimaj frakturoj - vertebroj kaj rezulte ankaŭ la mjelo kunpremiĝas pro premo de supre kaj sube,
# osteraj frakturoj kun disrompiĝo de vertebro(parto)j kaj ŝoviĝo de osteroj en la vertebran kanalon kaj do en la mjelon.

Komprimaj frakturoj ofte estas la sekvo de plonĝado gvide de la etenditaj brakoj kaj kapo en tro malaltan akvon. Osteraj frakturoj preskaŭ ĉiam kaŭzas fortajn neŭrologiajn komplikaĵojn.

Krom la nur mekanikaj lezoj ankaŭ pliaj biologiaj procezoj influas la mankan resaniĝon de la damaĝita neŭrona histo:

# "meminiciata mortiĝo" de neŭronaj ĉeloj ("apoptozo")
# inflamoj
# cikatroj

## Lokigo 
Laŭ priskribo de la simptomaro oni kutime diferencas inter *paraplegio* en la difino de paralizo de la subaj membroj (la gamboj) pro lezoj de malsupraj partoj de la mjelo, proksimume 60 procentaĵoj de la mjelaj vundiĝoj, **hemiplegio** pri paralizo trafanta, parte aŭ tute, nur unu duonon de la korpo kaj **tetraplegio**, do la paralizo de ĉiuj kvar membroj (la brakoj kaj gamboj) pro pro lezoj de pli supraj partoj de la mjelo, proksimume 40 procentaĵoj de la mjelaj vundiĝoj.

La alteco de la lezo difinizas per la lasta nedifektiĝinta segmento de la mjelo (la partoj de la homa mjelo kodiĝas same kiel la unuopaj vertebroj, per kodoj C1 ĝis C 5 por la kola, T1 ĝis T12 por la toraka, L1 ĝis L5 por la lumba segmentoj). Do la diagnozo "paraplegio sub C5" signifas ke la segmento C5 ankoraŭ funkcias. Eĉ sen rekta (ekzemple rentgena) ekzameno de la vertebraro eblas dedukti la altecon de la lezo per analizo de la paralizoj kaj de la haŭtaj areoj ne plu kapablaj senti tuŝojn kaj dolorojn (la tiel nomataj "dermatomoj").

Kategorio:Neŭrologio
Kategorio:Anatomio