Asama lingvo

La **asama lingvo** (asame অসমীয়া, Ôxômiya ) estas lingvo parolata en la federacia ŝtato Asamo en nordorienta Barato. Ĝi estas ankaŭ la oficiala lingvo de Asamo. Ĝi estas parolata en partoj de Arunaĉal-Pradeŝo kaj aliaj nordorientaj barataj ŝtatoj. Malgrandaj poŝoj de asamaj parolantoj troveblas en Butano (lando) kaj Bangladeŝo. La plej orienta el la lingvoj de la hindeŭropa lingvaro, ĝi estas parolata de pli ol 15 milionoj da homoj.

## Skribado 
La Asama uzas la Asaman skribsistemon, varianto de la orienta nagario, kiu devenas de la gupta skribsistemo. Estas forta tradicio de skribado de fruaj tempoj. Ekzemploj videblas en ukazoj, landaj koncedoj kaj kupraj teleroj de mezepokaj reĝoj. Asamo havis sian propran sistemon skribi sur la arboŝelo de la *saanchi*-arbo, kaj per tio estis skribataj religiaj tekstoj kaj kronikoj. Aktualaj literumoj en la Asama ne nepre estas fonetikaj. *Hemkoŝ*, la dua Asama vortaro, prezentis literumojn bazitajn sur sanskrito kiuj estas nun la normo.

## Gramatiko 
### Morfologio 
La Asama lingvo havas jenajn karakterizajn morfologiajn trajtoj
* Genro kaj nombro estas ne gramatike markitaj
* Estas leksika distingo de genro en la tria-persona pronomo.
* Transitivaj verboj estas distingigitaj de netransitivaj.
* La agentiva kazo estas eksplicite markita anstataŭ la akuzativa.
* Parencecaj substantivoj fleksiiĝas por persona pronoma posedo.
* Adverboj deriveblas de la verbaj radikoj.
* La pasiva konstruaĵo engaĝeblas neformale/idiomaĵe.

### Fonemiko kaj fonetiko 
La Asama fonema inventaro konsistas el ok buŝaj vokalaj fonemoj, tri nazaligitaj vokalaj fonemoj, dek kvin diftongoj (du nazaligitaj diftongoj) kaj dudek unu konsonantaj fonemoj. 

**En IFA-Transskribo**

|

|} 

**En latina alfabeto**

Por konsekvenca fonema prezento de la Asama lingvo, ĉiuj Esperantaj vikipediaj artikoloj kiu inkluzivas vortojn en la Asama uzos jenan latinigan skemon:

|

|}

La Asama fonetiko havas multajn apartaĵojn kompare al la aliaj Hind-arjaj lingvoj de la Hindeŭropa familio.

### Alveolaraj plozivoj 
La Asama fonema inventaro estas unika en la hind-arja grupo de lingvoj en ĝia manko de dentala-retrofleksa distingo en koronalaj plozivoj. Historie, la dentalaj plozivoj kaj la retrofleksaj plozivoj ambaŭ intermergiĝis en alveolarajn plozivojn. Ĉi tio igas la Asaman simili ne-hind-arjajn lingvojn en ĝia uzo de la koronala grava loko de artikulacio. La sola alia lingvo kiu antaŭigis retrofleksajn plozivojn en alveolarojn estas la proksime-parencaj orientaj dialektoj de la Bengala (kvankam kontrasto kun dentalaj plozivoj restas en tiuj dialektoj).

### Senvoĉa velara frikativo 
Malkiel la plejo de orientaj hind-arjaj lingvoj, la Asama estas ankaŭ notita pro la ekzisto de la senvoĉa velara frikativo **ĥ** (), (aŭde x, IIT,G) historie derivita de kio antaŭe estis koronalaj siblantoj. La derivaĵo de la velara frikativo de la koronala siblanto [s] estas evidenta en la Asama nomo de la lingvo mem; iuj Asamanoj preferas skribi *Oxomiya*/*Ôxômiya* anstataŭ *Asomiya*/*Asamiya* por speguli la sonon, prezentitan per [x] en la Internacia Fonetika Alfabeto. Ĉi tiu sono [x] ĉeestis en la Veda Sanskrito, sed malaperisis en la klasika Sanskrito. Ĝi reeniris en la fonologion de la Asama sekve de lenicio de la tri Sanskritaj siblantoj. Ĉi tiu sono ekzistas en aliaj apudaj lingvoj, kiel la Ĉitagona.

La sono estas diverse transskribita en la IFA kiel senvoĉa velara frikativo , senvoĉa uvulara frikativo , kaj senvoĉa velara alproksimanto  far elstaraj fonologoj kaj fonetikistoj. Iom da variado de la sono estas atendata en malsamaj loĝantaraj grupoj kaj dialektoj, kaj depende de la parolanto, parola registro (ĝenro), kaj kvalito de registraĵo, ĉiuj tri simboloj povas aproksimi la akustikan kvaliton de la reala Asama fonemo.

### Velara nazalo 
La Asama, en kontrasto al aliaj hindo-arjaj lingvoj, amplekse uzas la velaran nazalon. En tiuj lingvoj la velara nazalo estas ĉiam alfiksita al homorgana sono, dum ke ĝi estas uzata sendepende en la Asama. 

### Vokala inventaro 
Orientaj hindo-arjaj lingvoj kiel la Asama, la Bengala, la Silheta, kaj la Orija ne havas distingojn de vokala longo, sed havas larĝan aron de malaltaj vokaloj. Ĉe la Asama, estas du fonetike malaltaj vokaloj, centra **a** [a] kaj ĝia dorsa rondigita respektivaĵo **å** []. Ĉi tiu malalta dorsa rondigita vokalo **å** [] estas unika en ĉi tiu branĉo de la lingva familio, kaj al alilandanoj treege sonas kiel io inter [o] kaj [u]. Ĝi estas uzita en multaj dialektoj de Brita angla, inkluzivanta "Ricevita Prononco", kiel en la vorto [] "poto" (notu, ke ĉi tiu estas ne la sama vokalo en aliaj dialektoj de la Angla). Ĉi tiu vokalo troviĝas en Asamaj vortoj kia *påt* [] "enterigi".

## Dialektoj 
Meze de la 19-a jarcento la dialekto parolata en la areo Sibsagar enfokusiĝis ĉar la britoj faris ĝin la oficiala lingvo de la ŝtato, kaj ĉar la kristana misiistoj bazis sian laboron en ĉi tiu regiono. Nun la Asama parolata en kaj ĉirkaŭ Guwahati, kiu situas geografie meze de la Asame parolanta regiono, estas akceptita kiel la norma Asama. La Asama instruata en lernejoj kaj uzata en ĵurnaloj hodiaŭ jam evoluis kaj enkorpigis erojn de malsamaj dialektoj de la lingvo. Banikanta Kakati identigis du dialektojn, kiujn li nomis (1) *orienta* kaj (2) *okcidenta* dialektoj. Tamen, ĵusaj lingvaj studoj identigis kvar dialektajn grupojn http://www.iitg.ernet.in/rcilts/asamiya.htm (Morala 1992), listitajn ĉi sube de oriento al okcidento:

* Orienta grupo, parolata en la distrikto Sibsagar kaj en aliaj ĉirkaŭaj distriktoj
* Centra grupo parolata en la aktuala distrikto *Nagaon* kaj aligantaj areoj
* Kamrupi grupo parolata en nedividitaj distriktoj Kamrup, Nalbari, Barpeta, Darrang, Kokrajhar kaj Bongaigan
* Goalparia grupo parolata en distriktoj Goalpara, Dhubri, Kokrajhar kaj Bongaigan

## Asama literaturo 
Estas kreskanta kaj forta korpo de literaturo en la Asama. La unuaj karakterizaĵoj de ĉi tiu lingvo estas videbla en la *Ch aryapadas* verkitaj en la 8th-12-a jarcento. La unuaj ekzemploj troviĝas en verkoj de kortumaj poetoj en la 14-a jarcento, la plej bona ekzemplo el kiuj estas *Kotha Ramajano* de Madhav Kandali, kaj ankaŭ populara balado en la formo de Ojapali. La 16-a—17-a jarcento vidis floradon de Vaiŝnavida literaturo, kondukante ĝis la evoluo de modernaj formoj de literaturo en la malfrua 19-a jarcento.

### Gazetoj
* *Aji*
* *Amar Asom*
* *Asomiya Khabar*
* *Asomiya Pratidin*
* *Dainik Agradoot*
* *Dainik Asam*
* *Dainik Gana Adhikar*
* *Dainik Janambhumi*
* *Janasadharan*
* *Niyomiya Barta*

## Vidu ankaŭ 
* Lingvoj de Barato

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Angla-Asama Surlinia Vortaro
* La Krea Viziulo: Jyoti Prasad Agarwalla (1903-1951)
* iuj prilingvaj ligiloj el la retejo *assam.org* ()
* Asama Lingvo kaj Literaturo, retpaĝo de la retejo *assam.org* arkivigita en marto 2009 ()
* Asama lingva specimeno de la retejo *language-museum.com* arkivigita en marto 2009 ()
* Ethnologue raporto por la asama
* Xophura - Kolekto de skribaĵoj en la asama
* paĝo pri la asama, arkivigita en julio 2011 en retejo de fonetika labor-arkivo de la Universitato de Kalifornio en Los-Anĝeleso (UCLA, )

Kategorio:Hindarja lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Barato
Kategorio:Lingvoj de nordorienta Barato
Kategorio:Lingvoj de Bangladeŝo
Kategorio:Lingvoj de Butano