open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Doryfera

***Doryfera*** estas genro de amerikaj kolibroj en la familio Trokiledoj kaj subfamilio *Polytminae*.

Estas jenaj specioj:
* Verdafrunta kolibro, *Doryfera ludovicae* (Bourcier, 1847) Brazilo, Kolombio, Ekvadoro, Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. LC
** *D. j. johannae*
** *D. j. guianensis* 
* Blufrunta kolibro, *Doryfera johannae* (Bourcier & Mulsant, 1847) Bolivio, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Panamo, Peruo, kaj Venezuelo. LC

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Restall, R., C. Rodner, & M. Lentino (2006). *Birds of Northern South America.* Christopher Helm, London.  (vol. 1),  (vol. 2).

Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Blufrunta kolibro

La **Blufrunta ermitkolibro** (*Doryfera johannae*) estas malgranda specio de kolibroj en la familio Trokiledoj. Ĝi troviĝas en Brazilo, Kolombio, Ekvadoro, Gujano, Peruo, kaj Venezuelo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Blufrunta kolibro havas du subspeciojn, nome la nomiga *D. j. johannae* kaj *D. j. guianensis*. Ĝi kunhavas sian genron nur kun la tre simila Verdafrunta kolibro (*D. ludovicae*).

## Distribuo kaj habitato
La nomiga subspecio de Blufrunta kolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de la Andoj de oriente centra Kolombio suden tra orienta Ekvadoro ĝis centra kaj sudorienta Peruo. Ĝi loĝas en malsekaj arbaroj de pli malaltaj andaj deklivaroj kaj promontoroj kaj la apudaj malaltebenaĵoj. Ĝi preferas ravinojn, gorĝojn kaj rokajn elstaraĵojn kaj kutime troviĝas de la mezaj tavoloj de la arbaro en la pli malaltan kanopeon. Tamen, ĝi troviĝas ĝis la arbusta nivelo ĉe arbaraj randoj. Laŭ alteco ĝi plejparte varias inter 800 kaj 1 200 m. *D. j. guianensis* troviĝas dise en sudorienta Venezuelo, okcidenta Gujano kaj iomete en apudan nordan Brazilon. Ĝi loĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj sur la tepujoj de la areo, plejparte je altitudoj inter 900 kaj 2 000 m, kaj ne troviĝas en la malaltebenaĵoj inter ili. Granda parto de la teritorio de la nomiga subspecio estis senarbarigita, sed tiu de *D. j. guianensis* estas plejparte sendifekta. Ĝi estas "neofta ĝis sufiĉe ofta en bona arbara vivejo" kaj ŝajnas, ke ĝi iom toleras lokajn ĝenojn kiel ekzemple selekteman arbohakadon.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto
* Hilty, * Birds of Venezuela*, 

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Peruo
-590

En la jaro **590 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
* 590 a.K. - Armeo de la medoj invadas la Reĝlandon de Urartu, kaŭzante ĝian falon.

eta|maldekstre|
Pál Bertalanfi

**Pál Bertalanfi,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Bertalanfi Pál** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, instruisto, predikisto. Lia familia nomvarianto estis *Bertalanffi*.

 naskiĝis  (supozeble) en Pulya? (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Oberpullendorf en Aŭstrio), li mortis  (ĉiuj datumoj ŝanĝiĝas en aliaj leksikonoj) en Komárom (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Komárno en Slovakio).
 
## Biografio 
 lernis en Nagyszombat, poste li aliĝis al la jezuitoj en Vieno en 1725. Post studadoj en Kassa li pastriĝis en 1742, supozeble pli frue li monaĥiĝis. Poste li instruis en gimnazioj de Gyöngyös, Ungvár, Pécs, Eger kaj Székesfehérvár, poste predikisto jaron en Győr, po sep jarojn en Vieno kaj Nagyszombat. En Vieno li estis la unua, kiu hungarlingve predikis al la tie loĝantaj hungaroj. Poste li estis monaĥejestro en Sárospatak, fine ĝismorte gimnaziestro en Komárom.
 
## Elektitaj kontribuoj 
* *Nagyra vágyodó világ fiának keserves siralma.* (1750; 2-a eldono: 1761)
* *Dicsőséges szent István magyar királynak rövid élete ...* (1751)
* *Mindennapi kenyér, melyet mind kisdedeknek, mind korosnak lelki táplálására tördelt.* (1753; 2-a eldono: 1779)
* *Keresztyén bölcsesség.*  (1754; 2-a eldono: 1770)
* *Világnak két rendbéli rövid ismerete.* (la unua skizo pri hungara leksikono, 1757)

## Fontoj 
* biografio hungare (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo B, poste serĉu la nomon)
* biografio hungare
* biografio hungare
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj predikistoj
-589

En la jaro **589 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
* *Aprieso*, sekvanto de sia patro Psametiĥo la 2-a, iĝas reĝo de antikva Egiptio, do faraono.

## Mortoj
* Psametiĥo la 2-a, faraono de antikva Egiptio.
-389

En la jaro **389 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
### Okcidenta mediteranea maro 
* *Lucius Valerius Potitus Poplicola, Lucius Verginius Tricostus Esquilinus, Publius Cornelius, Aulus Manlius Capitolinus, Lucius Aemilius Mamercinus* kaj *Lucius Postumius Albinus Regillensis* iĝas romiaj armeaj tribunoj kaj konsulaj tribunoj.

* Marcus Furius kaj Lucius Papirius fariĝas romiaj censoroj.

* Batalo de la rivero *Elleporus*: La greka tirano Dionizo la 1-a (*Διονύσιος*) de Sirakuzo atakas la Italiotan Ligon, aliancon de grekaj urboj en suda Italio. Li sukcesas gajni venkon en Kalabrio, ĉe rivero greke nomita *Ελλέπορος* kun akcento sur la dua silabo, latine *Elleporus*, nuntempe itale *Stilaro* kaj en kalabria dialekto *Stilaru*, tiel plifirmigante sian dominecon en Granda Grekio.

* *Marcus Furius Camillus* estas nomumita romia diktatoro la trian fojon, servante dum pluraj monatoj.

### Orienta mediteranea maro 
* Ĥabrio (malnovgreke *Χαβρίας*) anstataŭigas Ifikraton (malnovgreke *Ἰφικράτης*) kiel atena generalo en Peloponezo.

* Faraono Hakor, la 3-a egiptia reĝo de la dudeknaŭa dinastio de Egiptio, finas aliancan traktaton kun Ateno kontraŭ la persa Aĥemenida Imperio.

* Leŭkono la 1-a (*Λευκών*, Leŭkon) el la dinastio de Spartokidoj (*Σπαρτοκίδαι*, Spartokidaj) iĝas reĝo de la helenisma Bospora Regno aŭ Bospora Imperio.

## Naskiĝoj
* 390 aŭ 389 antaŭ nia erao: Esĥino (helene/malnovgreke Αἰσχίνης / Ajsĥines), greka oratoro (m. ĉ. 314)

## Mortoj 
* Aristofano (malnovgreke Ἀριστοφάνης / Aristophánēs), greka diplomato
László Boros (teologo)

**László Boros** [lAslO boroŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Boros László** estis hungardevena svislandana pastro, jezuita monaĥo, altlerneja instruisto, teologo.

László Boros naskiĝis  en Budapeŝto, li mortis  en Zuriko (laŭ Vikidatumoj en Ĥamo).

## Biografio 
László Boros maturiĝis en jezuita gimnazio en Kalocsa en 1947, poste li aliĝis al la jezuitoj. Li studis en jezuita altlernejo en Szeged (1947–1949), poste li disidis kaj studis plu en diversaj jezuitaj universitatoj en Eŭropo (1949–1954), laste li doktoriĝis pri teologio en Munkeno en 1954. Li pastriĝis en Enghien en 1957 kaj post jaroj li monaĥiĝis en :en:St Beuno's Jesuit Spirituality Centre. Inter 1959–1974 li loĝis en Zuriko, en tiu periodo li estis redaktoro de jezuita revuo revuo, krome inter 1964 - 1981 li instruis en Innsbruck. Kun ĉiuj ekleziaj permesoj li malpastriĝis kaj malmonaĥiĝis en 1973, eĉ poste edziĝis. Tamen li ne forlasis la jezuitajn pensadon kaj amikaron, li koncentriĝis pri verkado, krome li batalis kontraŭ sia kancero.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Mysterium mortis. Der Mensch in der letzten Entscheidung.* (1962; 5-a eldono: 1966)
* *Gedanken über das christliche Beten* (1973; hispane: 1976)
* *Megváltott lét.* (tradukita redaktaĵo, 1993)
* *A halál misztériuma. Az ember a végső döntés helyzetében.* (tradukita redaktaĵo, 1998)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare (legebla pli malsupre)
* biografio hungare (legebla en la 56-a paĝo)
* katolika leksikono (legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Svisaj pastroj
Kategorio:Jezuitoj
Kategorio:Svisaj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Svisaj teologoj
Kategorio:Hungardevenaj svisoj
Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj antaŭ la socialismo
Kategorio:Budapeŝtanoj
Rozkola kotingo

La **rozkola kotingo** (*Lipaugus streptophorus*) estas unutipa birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi troviĝas en norda Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *streptophorus* venas el la antikva greka *στρεπτοφόρος* (*streptoforos* = "kiu havas kolringon"), el *στρεπτός* (*streptos* = "kolringo") kaj *φορός* (*foros* = "portanta"), pro la distinga rozkolora kolringo kiu ornas la masklon de tiu specio

## Disvastiĝo kaj habitato
La rozkola kotingo troviĝas en la tepujoj de sudeosta Venezuelo kaj apudaj norda Brazilo kaj uesta Gujano. Ĝi vivas en montarbaroj, kaj regulaj arbarorandoj, je 1000–1800 m.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kriema kotingo

La **kriema kotingo** (*Lipaugus vociferans*) estas unutipa birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *vociferans* estas latina vorto signifanta "krianta", el *vōx, vōcis* (= "voĉo") kaj *fĕrō, ferre* (= "porti"), pro la fama laŭtega kantokrio de la masklo de tiu specio

## Disvastiĝo kaj habitato
La kriema kotingo troviĝas en la humidaj ebenaĵaj ĉiamverdaj arbaroj de norda kaj centra Sudameriko, eoste de Andoj, tra Venezuelo, Gujanoj, Kolombio, eosta Ekvadoro, norda kaj eosta Peruo, norda Bolivio kaj norduesta Brazilo kun disigita populacio en eosta Brazilo el Pernambuko ĝis Espirito-Santo.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Grizkapa kotingo

La **grizkapa kotingo** (*Lipaugus lanioides*) estas unutipa birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi troviĝas en sudeosta Brazilo.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *lanioides* venas el la genro *Lanius* kun la sufikso *-οιδης* (*-oides*) signifanta "simila", ĉar tiu specio aspekte similas al lanio

## Disvastiĝo kaj habitato
La grizkapa kotingo troviĝas en sudeosta Brazilo, de sudeosta Bahio, nordeosta kaj centra Minas-Ĝerajso kaj Espirito-Santo ĝis nordeosta Sankta Katarino. Ĝi vivas en humidaj arbaroj en montaj regionoj, de antaŭmontoj ĝis 1400 m, ĉefe je 500–1000 m.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Neotropisa faŭno
Ornigra kotingo

La **ornigra kotingo** (*Lipaugus ater*) estas unutipa birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi troviĝas en sudeosta Brazilo.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *ater* estas latina nomo signifanta "nigra", pro la koloro de la plumaro de la masklo de tiu specio
maldekstre|eta|240ra|Distribuo de la ornigra kotingo

## Disvastiĝo kaj habitato
La ornigra kotingo troviĝas en sudeosta Brazilo, en plej eosta San-Paŭlo, plej suda Minas-Ĝerajso kaj suda Rio-de-Ĵanejrio. Ĝi vivas en montarbaroj, ĉefe je 1200–2050 m.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Neotropisa faŭno
Grizflugila kotingo

La **grizflugila kotingo** (*Lipaugus conditus*) estas unutipa birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi troviĝas en sudeosta Brazilo.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *conditus* estas latina vorto signifanta "flankenmetia", "kaŝita", ĉar la birdo restis "kaŝita" en kolektoj aŭ konfuzita kun alia specio (precipe *Tijuca atra*) dum pluraj jaroj antaŭ ol esti agnoskita kiel aparta specio

## Disvastiĝo kaj habitato
La grizflugila kotingo troviĝas en sudeosta Brazilo, en Rio-de-Ĵanejrio (Serra dos Órgãos, Serra do Tinguá, Serra das Araras kaj Nova Caledônia). Ĝi vivas en tre humidaj nubarbaroj, kun multaj bromeliacoj; plejparte je 1560–2105 m, foje subirante ĝis 1340 m.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Neotropisa faŭno
Moĝtaba Ĥamenei

eta|Moĝtaba Ĥamenei kaj siaj infanoj dum la tago de Quds en 2018
**Moĝtaba Hosseini ĤAMENEI** (‎; naskita la 8-an de septembro 1969 en Maŝhado) estas irana ŝijaisma kleriko kaj politikisto, kleriko, la dua filo de Ali Ĥamenei.

Ĥamenei estis konsiderata influa figuro en la oficejo de sia patro kaj konservis kontaktojn ene de la irana sekureca aparato. Li estis konsiderata ebla kandidato por la prezidanta elekto antaŭ 2019 kaj estis rigardata kiel konservativa kaj lojala al la reĝimo, kun bonaj rilatoj kun la iranaj sekurecaj taĉmentoj. 

Li estas konsiderata la plej verŝajna posteulo de sia patro kiel Supera Gvidanto de Irano, kaj efektive estis oficiale nomumita la 8-an de marto.

## Vivo 
Iam, Moĝtaba instruis teologion ĉe la religia centro de la urbo Ĥomo. Li estis fidela subtenanto de la antaŭa irana prezidanto Mahmud Ahmadineĵad, subtenante lin en la elektoj de 2005 kaj 2009. Lia patro, la Plej supera gvidanto de Irano (*Rahbar*) Ali Ĥamenei, provis malfortigi la influon de ĉi-lasta sur la aferoj de la lando. Laŭ unu fonto, pro ĉi tiu malkongruo, Moĝtaba supozeble estis implikita en atenco kontraŭ la supera gvidanto de la lando, kaj estis arestita pro suspekto. Post kiam Ahmadineĵad akuzis lin pri defraŭdo de publikaj financoj en 2013, analizistoj komencis paroli pri la fino de ilia politika alianco.

Laŭ multaj esploristoj pri moderna Irano, Moĝtaba "ludis signifan rolon" en la balota venko de Ahmadineĵad kaj eĉ subtenis la decidan disigon de protestoj en junio 2009. Ekzistas ankaŭ versio, ke la filo de Rahbar rekte komandas la Basij-ojn, volontulan milicon formale subigitan al la Islama Revolucia Gvardio, kiu ludis signifan rolon en la subpremado de protestaj sentoj en la somero de 2009.

Laŭ multaj gazetaraj raportoj, Moĝtaba penis fortan influon sur sian patron kaj estis unu el liaj verŝajnaj posteuloj. Tamen, ne ĉiuj konsentas kun ĉi tiu versio, pro la fakto, ke, laŭ la irana Konstitucio, la posteno de Supera Gvidanto (Rahbar) ne estas hereda. Ĝi estas elektita posteno; nova Rahbar estas elektita de la Konsilio de Fakuloj, kaj ne eblas transdoni ĝin herede. Krome, fakuloj rimarkas, ke "Moĝtaba ne montris la kapablon sekvi fortan, sendependan vojon" kaj, malgraŭ esti ŝijaisma kleriko, tute ne posedas la necesan teologian statuson por iĝi Rahbar. Multaj konservativuloj, inkluzive de la plej altaj niveloj de la IRGC- hierarkio, subtenis Moĝtaba, kontraŭstarante reformistojn, kiuj eble defius la financajn politikojn de la lando kaj pridubus la konsilindecon, ke la konservativuloj asignu miliardojn da dolaroj por subteni sian regionan politikan linion. Tamen, multaj kredis, ke la religia kaj politika statuso de la filo de la nuna Rahbar sufiĉis por ke li iam proklamu lin sia posteulo.

## Referencoj 
Kategorio:Iranaj politikistoj
Kategorio:Registaro de Irano
Nebovazy

**Nebovazy** () estas solejo en Ĉeĥio en Ercmontaro, parto de municipo Křimov en distrikto Chomutov. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km sudoriente de Křimov kaj proksimume 7,5 km nordokcidente de Chomutov. En la jaro  ĉi tie vivis . 

**Nebovazy** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 1,65&nbsp;km². 

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1281.

La vilaĝo pereis pro forloĝiĝo en la unua duono de la sepdekaj jaroj de la dudeka jarcento, sud dum popolnombrado en la jaro 2011 situis sur ĝia loko du domoj kaj vivis ses loĝantoj.

## Loĝantaro 
## Pluaj fotoj

Nebovazy 2015-07-04 Samota 1.jpg|Du domoj sur la loko de devena vilaĝo
Nebovazy 2015-07-04 Samota 2.jpg|Solejo Nebovazy

Kategorio:Křimov
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Chomutov
Kategorio:Setlejoj en Ercmontaro en Ĉeĥio
Celná

**Celná** () estas vilaĝo en Ĉeĥio en Ercmontaro, parto de municipo Křimov en distrikto Chomutov. Ĝi troviĝas proksimume 10 km nordokcidente de Chomutov. En la jaro  ĉi tie vivis . 

Celná situas en katastra teritorio **Křimov** kun areo 5,91&nbsp;km². 

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1563.

## Loĝantaro 
## Transporto 
Celná troviĝas sur vojkruciĝo de ŝoseo II/223 el&nbsp;Křimov ĝis Výsluní konstruita en la jaro 1842 kaj ŝoseo III/22321 el&nbsp;Málkov. Sude de la vilaĝo ligas al ĝi ŝoseo III/22322, kiu estis finita en la jaro 1898. ĝi kondukas el la pereinta Ahníkov tra Místo.

## Naturaj rilatoj
Rekte tra la vilaĝo kondukas limo de Naturparko Údolí Prunéřovského potoka.

Kategorio:Křimov
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Chomutov
Kategorio:Setlejoj en Ercmontaro en Ĉeĥio
Krásná Lípa (Křimov)

**Krásná Lípa** () estas vilaĝo en Ĉeĥio en Ercmontaro, parto de municipo Křimov en distrikto Chomutov. Ĝi troviĝas proksimume 4 km oriente de Křimov kaj proksimume 5 km nordokcidente de Chomutov. En la jaro  ĉi tie vivis . 

Krásná Lípa situas en katastra teritorio **Krásná Lípa u Křimova** kun areo 2,75&nbsp;km². 

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1359.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* Situis ĉi tie kapelo de La plej sankta Triunuo el la jaro 1858. Ĝi estis detruita proksimume en la jaro 1967.

## Pluaj fotoj

Krásná Lípa (Křimov) - čp. 10.jpg|Krásná Lípa, trabfaka domo
Krásná Lípa (Křimov) - čp. 15.jpg|Krásná Lípa
Krásná Lípa (Křimov) - viadukt.jpg|Viadukto de fervojo
Krásná Lípa 2022-10-28 V.b 77 B light pillbox.jpg|Malpeza fortikaĵo
V.b 78 B light pillbox 2012.jpg|Malpeza fortikaĵo

Kategorio:Křimov
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Chomutov
Kategorio:Setlejoj en Ercmontaro en Ĉeĥio
Menhartice (Křimov)

:*Estas ankaŭ Menhartice.*

**Menhartice** () estas pereinta vilaĝo en Ĉeĥio en Ercmontaro, parto de municipo Křimov en distrikto Chomutov. Ĝi troviĝas proksimume 2,5 km norde de Křimov kaj 10 km nordokcidente de Chomutov.

Menhartice situis en katastra teritorio **Menhartice u Křimova** kun areo 5,05&nbsp;km². 

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1281.

Post la dua mondmilito okazis ellandigo de germanoj. Pro tio la vilaĝo preskaŭ senhomiĝis. En la jaro 1947 vivis en la vilaĝo nur dek sep homoj kaj ĝisloĝigo de novaj alloĝiĝintoj ne sukcesis. Unu el la kaŭczoj estis daŭcranta malbona transporta alirebleco plifortigita per iom post ioma limigado kaj poste per finigo de trafiko de la fervojo. Post decido pri la konstruado de akva rezervujo Křimov Menhartice troviĝis en ĝia ŝirma zono. La restantaj loĝantoj tial devis forloĝiĝi kaj la vilaĝo pereis.

## Loĝantaro 
## Pluaj fotoj

Menhartice 2022-05-04 Rozcestí.jpg|Disvojiĝo en la centro de la eksa vilaĝo
Menhartice 2022-05-04 Zřícenina domu 1.jpg|Ruino de domo
Menhartice - rybník.jpg|Fiŝlago en Menhartice
Menhartice 2022-05-04 Cesta do Menhartic.jpg|Vojo el Hora Svatého Šebestiána al Menhartice

Kategorio:Křimov
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Chomutov
Kategorio:Pereintaj setlejoj en Ercmontaro en Ĉeĥio
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Kategorio:Pereintaj setlejoj en distrikto Chomutov
Márton Cseles

**Márton Cseles** [ĉeleŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Cseles Márton** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, instruisto. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Celess, Zölles*.

 naskiĝis  (laŭ Vikidatumoj ) en Rosindol (Hungara reĝlando, Aŭstra imperio, nuntempa Ružindol en Slovakio), li mortis  en Sárospatak (Transilvanio, nun en Hungario).

## Biografio 
 aliĝis al la jezuitoj en 1657 en Trencsén, poste li akiris pedagogian licencon en Leoben en 1660. Li studis 3 jarojn filozofion en Vieno, poste same 3 jarojn li instruis en Pozono. Inter 1667–1670 li studis teologion en Vieno, fine li pastriĝis. 2 jarojn li instruis la novicojn en Trencsén. Inter 1673–1676 li instruis filozofion en Nagyszombat, poste 2 jarojn en Linz, dum en 1675 li plenrajte monaĥiĝis. Denove li studis en 1679 en Graco, poste 2 jarojn en Vieno. En la sekvaj jaroj li instruis aŭ li havis monaĥajn, pastrajn taskojn. Inter 1694–1699 li estis hungarlingva konfesisto en Romo, krome li kopiis prihungarajn tekstojn en la papa arkivo. Tiam li trovis tekston pri Julianus. Hejmenveninta li estis monaĥejestro en Győr. Dum liberecbatalo de  Ferenc Rákóczi la 2-a li kaptiĝis, post jaro li liberiĝis, sed poste dumvoje li mortis.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Elucidatio historico-chronologica de episcopatu Transilvaniae.* (1702)
* *Decennium Georgii Szécsényi metropolitae Strigoniensis.* (1721)
* *Hungariae sanctitatis indicia.* (1737)

## Fontoj 
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* biografio hungare
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Falĉilflugila kotingo

La **falĉilflugila kotingo** (*Lipaugus uropygialis*) estas unutipa birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *uropygialis* venas el la latina *ūrŏpȳgĭum* (= "pugo"), pro la distinga rufa plumaro ĉe la pugo de tiu specio

## Disvastiĝo kaj habitato
La falĉilflugila kotingo troviĝas en eosta deklivo de Andoj en sudeosta Peruo kaj Bolivio. Ĝi vivas en montarbaroj kaj apudaj arbarorandoj, je 1800–2750 m.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kaŝtanĉapa kotingo

La **kaŝtanĉapa kotingo** (*Lipaugus weberi*) estas unutipa birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi troviĝas en Kolombio.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *weberi* estis donita omaĝe al kolombia ornitologo Walter Herman Weber.

## Disvastiĝo kaj habitato
La kaŝtanĉapa kotingo troviĝas en la norda kaj norduesta deklivoj de la Andoj de centra Kolombio (valoj Porce kaj Nechí, en Antjokio). Ĝi vivas en antaŭmontaj humidaj praarbaroj, preferante la grandajn nubarbarojn, je 1400-1925 m.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Neotropisa faŭno
Wilhelm Genast

**Wilhelm Karl Albert GENAST** (naskiĝinta la  en Lepsiko, mortinta la  en Lepsiko) estis germana poeto kaj juristo. Antaŭ la fondo de la Germana Imperiestra Regno li estis deputito ĉe Reichstag. 

## Vivo 
Estante filo de la vajmara kantisto kaj kortega aktoro Eduard Franz Genast, li studis inter 1841 kaj 1845 jursciencojn ĉe la Hajdelberga universitato, poste en Jena. En Jena li membriĝis al la studenta korporacioj * Arminia auf dem Burgkeller* (1842) kaj al *Burschenschaft auf dem Fürstenkeller* (1843). Hajdelberge li aniĝis en 1844 al la korporacio *Burschenschaft Walhalla*. En 1845 li ekdeĵoris advokate en Vajmaro kie li fariĝis en 1852 akuzisto. De 1865 li estis deputito ĉe la Landa parlamento de Saksio-Vajmaro-Eisenach nomumiĝonte en 1872 sekreta registarkonsilisto.

En 1867 li elektiĝis ano de la parlamento de la Nordgermana Federacio (partio: *Nationalliberale Partei*), en 1871 ano de la berlina Reichstag (por la balotdistrikto *Granddukujo Saksio-Vajmaro-Eisenach*). Tie ĉi li ege pledis por la abolicio de mortpunoj. En 1872 li fariĝis raportada konsilisto en Vajmaro kaj en 1873 eĉ prezidanto de la Landa sinodo. Reichstag-ano li restis ĝis 1874,

Kiel poeto li verkis historiajn tragediojn, festaĵojn kaj romanojn.

## Literatur 
* Franz Brümmer: *Deutsches Dichterlexikon.* Band 1, Krüll, Eichstätt [u. a.] 1876
* Wilhelm Kosch: *Deutsches Theater-Lexikon.* Band 1, Kleinmayr [k. a.], Klagenfurt [k. a.] 1953
* Helge Dvorak: *Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.* Volumo I: *Politiker.* Subvolumo 2: *F–H.* Winter, Heidelberg 1999, ISBN 3-8253-0809-X, p. 114–115.

## Eksteraj ligiloj 
*biografiaro de Reichstag-anoj
* alia biografio de parlamentanoj germanaj

## Notoj 
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Homoj rilataj al Weimar
Kategorio:Advokatoj
 
Kategorio:Naskiĝintoj en 1822
Tom Mix

**Tom MIX** (naskita kiel *Thomas Hezikiah Mix*; la 6-an de januaro 1880 en Mix Run, Pensilvanio; mortis la 12-an de oktobro 1940 en Florence, Arizono) estis usona kinoaktoro, reĝisoro kaj filmproduktanto.
dekstra|eta|Mix en *Mr. Logan, Usono*, 1919
Li estis la stelulo de pluraj fruaj vakeraj filmoj inter 1909 ĝis 1935. Li aperis en 291 filmoj, el kiuj ĉiuj krom naŭ estis mutaj filmoj. Li estis la unua vakera stelulo en Holivudo kaj helpis difini la ĝenron, kiel ĝi aperis en la fruaj tagoj de kino. Li malofte uzis riskaktorojn en siaj filmoj, kio ofte rezultigis vundojn.

Li retiriĝis de aktorado en 1934, kaj mortis en trafikakcidento en 1940.

Kvankam preskaŭ ĉiuj filmoj de Tom Mix estas forgesitaj hodiaŭ, lia nomo restis en la publika konscio ĉefe per multaj referencoj al popkulturo. Precipe, Tom Mix atingis malfruan literaturan rekonon en tri sciencfikciaj romanoj de la usona aŭtoro Philip José Farmer : *The Fabulous Riverboat* (1971), *The Dark Design* (1977) kaj *The Magic Labyrinth* (1980), el la Riverworld-ciklo, en kiu Mix spertas mirindajn aventurojn kun aliaj famuloj, kiel ekzemple Jack London kaj Mark Twain.

En 1958, li estis enkondukita en la Halon de Famo de Okcidentaj Prezentistoj ĉe la Nacia Muzeo pri Vakero kaj Okcidenta Heredaĵo en Oklahoma City, Oklahomo. Aldone ekzistas muzeo dediĉita al la aktoro en Dewey, Oklahomo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* B-Westerns
* Tom Mix photographs
* Iverson Movie Ranch
* 
* Tom Mix Museum

Kategorio:Dizertintoj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Aktoroj de mutaj filmoj
Malhela kotingo

La **malhela kotingo** (*Lipaugus fuscocinereus*) estas unutipa birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi troviĝas en norduesta Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *fuscocinereus* estas kunmetaĵo el la latinaj *fuscus* (= "malhela") kaj *cĭnĕrĕus* (= "cindrokolora"), pro la malhele griza plumaro de tiu specio

## Disvastiĝo kaj habitato
La malhela kotingo troviĝas en la Andoj de Kolombio, de Ekvadoro kaj de plej norda Peruo. Ĝi vivas en montarbaroj kaj apudaj duarangaj kreskaĵoj, ĉefe je 2000–3000 m.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Junior Awusi

**Junior Awussi** - je plena nomo kiel indikita en la hispana pasporto (kvankam la nomo ne estas aparte hispana, ankaŭ ne kataluna aŭ eŭska) ***Andrew Junior Awusi Boddien*** - estas hispana profesia futbalisto. Li naskiĝis la 17-an de januaro 2006 en Madrido, do nun estas -jara. Ekde julio 2024 li formale estas membro de la unua kaj dua viraj teamoj de la futbalklubo *Eintracht Frankfurt*. Antaŭe li jam ekde 2017, do ekde la 11-a vivjaro konkuris en la infanaj teamoj de la klubo de Frankfurto ĉe Majno kaj en la aĝo de 16 jaroj krome internacie konkuris en la hispana nacia teamo de futbalo de sub-17-jaruloj. 

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri li en datumaro de la retejo *transfermarkt.de* ()
* prezento de la klubo pri li de decembro 2022, kun portreta foto ()

Kategorio:Hispanaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio
Nocturne (Eino Leino)

***Nocturne*** estas poemo de Eino Leino el la jaro 1903. Li skribis ĝin en Kangasniemi kaj ĝi esprimas romantikan, pleje impresionisman sed iomete ekspresionismajn trajtojn inkludantajn bildon pri bona somera nokto en kamparo de orienta Finnlando. Laŭ iuj taksoj Leino skribis ĝin en la sama nokto, pri kiu ĝi rakontas, sed laŭ profesoro Reijo Heikkinen Leino rakontas en la poemo pri pli antaŭa nokto en sia hejmregiono en Paltaniemi, Paltamo, Kainuu. La poemo estas lia plej konata. Ĝi estas konata kiel diskaĵo de Vesa-Matti Loiri.

Kategorio:Poemoj
Kategorio:Literaturo de Finnlando
Nové Sedlo nad Bílinou

**Nové Sedlo nad Bílinou** () estas tute pereinta vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Vrskmaň en distrikto Chomutov. Ĝi situis en supermara alteco 257 metroj proksimume kvar kilometrojn oriente de Jirkov. Ĝi pereis en la jaro  1975 sekve de minado de brunkarbo en&nbsp;brunkarba minejo Jan Šverma.

**Nové Sedlo nad Bílinou** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 4,43&nbsp;km². 

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1352.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* Preĝejo de sanktaj Petro kaj Paŭlo
* Niĉa kapeleto

## Pluaj fotoj

Nové Sedlo nad Bílinou - kostel,1900, barva.jpg|Preĝejo de sanktaj Petro kaj Paŭlo el Nové Sedlo nad Bílinou
Novosedelský portál 1.jpg|Torzo el portalo de la preĝejo
Nové Sedlo nad Bílinou, historická ortofotomapa (50. léta).jpg|Historia ortofotomapo el la 1950-aj jaroj

## Eksteraj ligiloj
* Nové Sedlo nad Bílinou sur paĝaro Zaniklé obce a objekty po roce 1945

Kategorio:Vrskmaň
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Chomutov
Kategorio:Pereintaj setlejoj en distrikto Chomutov
Kategorio:Pereintaj setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Katastraj teritorioj en Regiono Ústí nad Labem
Kategorio:Minado de brunkarbo en Ĉeĥio
Kategorio:Minado en distrikto Chomutov
István Csete

**István Csete** [iŝtvAn ĉete], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Csete István** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, instruisto, predikisto. Lia familia nomvarianto estis *Vizkeleti*, lia pseŭdonimo estis *Vízkeleti Zsigmond* [ĵigmond].

 naskiĝis  en Sellye (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Šaľa en Slovakio), li mortis  en Sopron.

## Biografio 
 lernis en Nagyszombat, poste en 1667 li aliĝis al la jezuitoj en Trencsén. Post la novicado ekde 1671 li studis filozofion en Kassa kaj Vieno, ekde 1675 li instruis en Kassa. Inter 1677–1680 li studis en Vieno kaj en la lasta jaro li pastriĝis. En Nagyszombat li instruis lernojaron, poste li studis monaĥecon en Judenburg, poste li iris al tiam sendependa Transilvanio, kie estis eklezia libereco, tial oni ne toleris la jezuitojn, kiuj volis monopoli la eklezion. Csete predikis sub kaŝnomo latine kaj hungare, nepre civile precipe en Kolozsvár inter 1683–1700. En tiu periodo en 1685 li iĝis plenrajta jezuito, krome li helpis refondon de Altlernejo de Kolozsvár. Forlasinta Transilvanion li predikis en Nagyszombat kaj Győr, krome jardekon estis subabato, fine ekde 1710 li estis monaĥejestro en Sopron. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Duodecim Stephani Heroes Ungariae* (1681)
* *Litterae invitatoriae P. Sigismundi Wiszkeleti archidiaconi ...* (1698)
* *Dicsőséges szent István király napján Győrött ...* (1703)
* *Panegyrici sanctorum patronorum regni Hungariae, Tudni-illik, Nagy Aszszonyról ...* (1754) 
* *Nagyasszonyról, magyar szentekről és az országhoz tartozó kiváló ünnepekre egyházi beszédek...* (1887)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono (legebla en la 2-a alineo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj predikistoj
Ferenc Csepelényi

**Ferenc Csepelényi** [ĉepelEnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Csepelényi Ferenc** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, altlerneja instruisto. Lia familia nomvarianto estis *Cseplény* [ĉeplEnj].

 naskiĝis  en Győr, li mortis  en Budao (urbo).
 
## Biografio 
 lernis en Nagyszombat, poste en 1691 li aliĝis al la jezuitoj en Trencsén. Post la dujara novicado li instruis po unu jarojn en Sopron kaj Pozono. Inter 1696–1698 li studis filozofion en Nagyszombat, poste li instruis en Kolozsvár, pli poste li studis teologion en Vieno kaj Graco. Li instruis en gimnazio de Komárom (1707-1709) kaj seminario de Nagyszombat (1709–1713), poste li estis seminariestro. Intertempe en 1709 li oficiale monaĥiĝis. Inter 1715–1721 li instruis en Kassa, inter 1722–1728 en Trencsén (ankaŭ li estis kolegiestro), poste li estis lernejestro en Pozono. Li estis universitata kanceliero en Jezuita Universitato de Nagyszombat inter 1732–1736, poste ĝis sia morto altlernejestro en Kassa.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Discursus politici de variis reipublicae gubernandae formis.* (1709)
* *Septemviri ductae Tyrnaviam coloniae sapientiae, seu grata eorum memoria ...* (1711)
* *Ecclesia toto terrarum orbe de idololatria, haeresi, chismate, in ortu, et progressu ...* (1717)
* *Halotti beszéde, melyet Illésházi József gróf temetésén mondott magyar nyelven.* (sen eldonjaro)

## Fontoj 
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Dewey Redman

**Dewey REDMAN** (naskiĝis la 17-a de majo 1931 en Fort Worth, Teksaso - mortis la 2-an de septembro 2006 en Broklino, Novjorko) estis usona saksofonisto de libera ĵazo kaj bibopo. Li ĉefe ludis tenorsaksofonon, sed foje ankaŭ aldosaksofonon, suona-on, kaj malofte klarneton.

Influite ekde infanaĝo de Louis Jordan kaj la blusaj klasikaĵoj, Dewey komencis ludi klarneton en mezlernejo. Post sep jaroj en San-Francisko, en 1967 li translokiĝis al Novjorko kaj aliĝis al la kvinteto de Ornette Coleman. Li muzikis kaj prezentis kun siaj propraj grupoj kaj kun la Liberation Music Orchestra.

Inter 1971 kaj 1976 li ludis kun Keith Jarrett kaj kun Old and New Dreams (grupo influita de la muziko de Ornette Coleman).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* "Dewey Redman: La Sono de Giganto", ĉe *All About Jazz*
* "Dewey Redman: Daŭra Originalo, 1931–2006", nekrologo en la revuo *Jazz Police*, de Andrea Carter
* nekrologo ĉe la blogo The Bad Plus
* Nekrologo de Dewey Redman el *All About Jazz*

Kategorio:Usonaj ĵazklarnetistoj
Kategorio:Usonaj ĵazaldsaksofonistoj
Kategorio:Usonaj ĵaztenorsaksofonistoj
Laniisoma

***Laniisoma*** estas genro de birdoj el la familio de titiredoj. Ĝi enhavas 2 speciojn troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Tityridae - titiredoj
****Laniisoma* Swainson, WJ, 1832
*****Laniisoma elegans* (Thunberg, CP, 1823) - skvambrusta titiro
*****Laniisoma buckleyi* (Sclater, PL; Salvin, O, 1880) - flavbrusta titiro
******Lipaugus buckleyi venezuelense* Phelps, WH Sr; Gilliard, ET, 1941
******Lipaugus buckleyi buckleyi* (Sclater, PL; Salvin, O, 1880)
******Lipaugus buckleyi cadwaladeri* Carriker, MA, 1935

## Etimologio
La scienca genra nomo *Laniisoma* venas el la genro *Lanius* kun la antikva greka finaĵo *σῶμα* (*soma* = "korpo"), pro morfologiaj similecoj de tiu genro kun lanioj.

## Referencoj
Kategorio:Titiredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Zaječice (Vrskmaň)

**Zaječice** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Vrskmaň en distrikto Chomutov. Ĝi situas en ebenaĵa pejzaĝo de Mosta baseno proksimume kvin kilometrojn nordoriente de Chomutov kaj du kilometrojn sudokcidente de Vrskmaň. En la jaro  ĉi tie vivis . 

Zaječice situas en katastra teritorio **Vrskmaň** kun areo 7,7&nbsp;km². 

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1281.

Post la dua mondmilito la vilaĝo pro ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio perdis grandan parton de loĝantoj.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* Kapelo de sankta Ferdinando el la jaro 1806, kiu nestis detruita inter la jaroj 1972 kaj 1974 

## Pluaj fotoj

Jirkovská pánev 2016-04-29 U Otvic.jpg|Jirkova baseno inter Otvice kaj&nbsp;Zaječice kun&nbsp;Ercmontaro en fono
K51 22 light box 2016.jpg|Unu el objektoj de ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj mod. 37 en sektoro K-51 Chomutov situas ĉe biciklovojo al Otvice
Vodní nádrž Zaječice 2013-06-03.jpg|Reverŝo de akva rezervujo Zaječice dum inundo en junio de 2013
Zaječice 2018-10-30 Hraniční kámen 1.jpg|Limŝtono ĉe ŝoseo al Jirkov

Kategorio:Vrskmaň
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Chomutov
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Minado de brunkarbo en Ĉeĥio
Kategorio:Minado en distrikto Chomutov
Robert Fisker

**Robert Marinus FISKER** (naskiĝis la 25-an de aŭgusto 1913 en Kopenhago, mortis la 25-an de novembro 1991) estis dana verkisto, kiu ofte verkis librojn kun historia enhavo. Li verkis plurajn infanajn kaj junularajn librojn, el kiuj kelkaj estis tradukitaj. 

## Vivo 
Fisker naskiĝis en Kopenhago, sed lernis en Arhuzo. Post la fino de la lernejo, li laboris kaj kiel fabrikisto kaj kiel komizo. En 1943, li pasis sian instruistan ekzamenon kaj laboris kiel instruisto en Arhuzo ĝis 1971. Kiel aŭtoro, li debutis en 1935 per la historia romano *Tidernes Morgen*. Lia unua infanlibro estis publikigita en 1941. Entute, li verkis pli ol 80 infanlibrojn kaj estas tiel unu el la plej produktivaj aŭtoroj de porinfana literaturo en Danio. Liaj plej konataj verkoj inkluzivas la romanserion pri *Mikkel Ravn*, lokita en la 14-a-jarcenta Danio, same kiel kvar romanojn pri la dana rezistado dum la Dua Mondmilito. Fisker estis honora membro de la "Nacia Asocio de Danaj Leginstruistoj".

Dank' al sia ĉiutaga laboro kiel lerneja instruisto, Fisker akiris komprenon pri la mensoj kaj malfacilaĵoj de infanoj, kio klarigas kial multaj el liaj libroj estas facile legeblaj kaj verkitaj por infanoj kun legmalfacilaĵoj.

## En Esperanto aperis 
* *Morso-klubo*, tradukita de Gudrun Riisberg kaj eldonita en 1974.

Kategorio:Danaj verkistoj
Kategorio:Porinfanaj verkistoj
Bazardüzü

**Bazardüzü** (; ) estas monto situanta en la orienta parto de Granda Kaŭkazo ĉe la limo inter Azerbajĝano kaj Rusio. La monto estas kun 4.466 metroj super la marnivelo la plej alta monto de Azerbajĝano.

La pinton unue grimpis en 1847 la ruso Aleksej Aleksandrov tra la nordorienta kresto.

## Vidu ankaŭ 
* Ekstremaj punktoj de Azerbajĝano
* Ekstremaj punktoj de Rusio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Montoj en Azerbajĝano
Kategorio:Montoj en Rusio
Kategorio:Montoj kun alteco inter 4000 kaj 4999 m
Kategorio:Landlimo de Azerbajĝano kaj Rusio
Kategorio:Montoj sur landlimoj
Kategorio:Terformoj en Dagestano
Allgemeines Deutsches Kommersbuch

eta|272x272ra|*Allgemeines Deutsches Kommersbuch* ("Ĝenerala Germana Commercium Kantlibro"), kovriltuko de 1858
La ***Allgemeines Deutsches Kommersbuch*** (ADK, ankaŭ konata kiel *Lahrer Kommersbuch* aŭ *Lahrerbibel*) estas la plej populara *commercium* (kantaro por uzo en studentaj drinkejoj, d:Q2358279) verko en Germanio. Ĝi unue eldoniĝis en 1858 kaj atingis sian 167-an eldonon en 2021.

Ĝi estas la plej ofte presita kantaro en la germanlingvio. Ĝia plej nova, signife pligrandigita eldono denove enhavas pli ol 700 kantojn, ĉefe studentajn kaj popolkantojn.

La ADK estas manbindita specife por la kliento kaj finita laŭ ties deziroj, ekzemple, bindita el ledo, ornamita per biernajloj, portanta la monogramon de la samideanaro, kaj havanta kolorajn randojn. La rezultantaj malsamaj eldonoj estas tradicie distingitaj per siaj nomoj literumitaj.

Ĝi estas la germana ekvivalento de la flandra studenta kodekso (Studentencodex, d:Q108057614).

## Eksteraj ligiloj 
*  en la germana Vikifonta projekto.

Kategorio:Germanaj kantaroj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1858
Červený Hrádek (Jirkov)

**Červený Hrádek** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Jirkov en distrikto Chomutov. Ĝi situas  proksimume du kilometrojn nordoriente de Jirkov. En la jaro  ĉi tie vivis . 

Červený Hrádek situas en katastra teritorio **Červený Hrádek u Jirkova** kun areo 2,88&nbsp;km². 

## Historio 
La devena nomo de la vilaĝo kaj la burgo estis *Borek* kaj la nomo Červený Hrádek superis en la 15-a jarcento. La historio de la vilaĝo estas mallarĝe kunigita kun samnomata kastelo (Borek), kiun verŝajne iam antaŭ la jaro 1415 fondis Dětřich Kraa.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* La plej signifa memorindaĵo en la vilaĝo estas baroka kastelo el la jaroj 1655–1676, kie estas hodiaŭ ekspozicejo kun restoracio. Sude de la kastelo troviĝas kripto de familio Hohenlohe.
* Statuo de sankta Johano Nepomuka
* Agrikultura korto n-ro&nbsp;12 

## Personecoj 
* Ferdinand Maxmilian Brokoff (1668–1731), skulptisto kaj ĉizisto

## Pluaj fotoj

Jirkov, Červený Hrádek 2.jpg|Červený Hrádek
Jirkov, Červený Hrádek 3.jpg|Červený Hrádek
Jirkov, Červený Hrádek, local street.jpg|Červený Hrádek
Jirkov, Červený Hrádek, old farm.jpg|Červený Hrádek
Jirkov, Červený Hrádek, small park.jpg|Malgranda parko en Červený Hrádek

Kategorio:Jirkov
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Chomutov
Kategorio:Setlejoj en Ercmontaro en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Minado de brunkarbo en Ĉeĥio
Kategorio:Minado en distrikto Chomutov
Skvambrusta titiro

La **skvambrusta titiro** (*Laniisoma elegans*) estas unutipa birdospecio el la familio de titiredoj. Ĝi troviĝas en sudeosta Brazilo.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *elegans* estas latina vorto signifanta "eleganta"

## Disvastiĝo kaj habitato
La skvambrusta titiro estas endemia de eosta Brazilo, de Alagoaso ĝis eosta Sankta Katarino. Ĝi vivas en humidaj ebenaĵaj arbaroj, de subarbaraĵo ĝis subkanopeo, ofte en areoj kun muskokovritaj vitoj kaj branĉoj, de marnivelo (eble ĉefe vintre) ĝis ĉirkaŭ 1 300 m.

## Referencoj
Kategorio:Titiredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Neotropisa faŭno
Ferenc Xavér Demeter

**Ferenc Xavér Demeter** [ksavEr], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Demeter Ferenc Xavér** estis hungarlandana slovaka pastro, jezuita monaĥo, instruisto. Lia slovaka persona nomo estis *František*.

 naskiĝis  (laŭ jezuitoj ) en Besztercebánya (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Banská Bystrica en Slovakio), li mortis en 1789 en Besztercebánya (laŭ jezuitoj en Garamszentkereszt (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Žiar nad Hronom en Slovakio).

## Biografio 
 lernis en sia naskiĝurbo, en sia aĝo 25 li aliĝis al la jezuitoj en Vieno en 1755. Post la dujara novicado li sudis pedagogion en Győr, filozofion en Kassa. En 1762 li instruis en Selmecbánya, poste en Nagyvárad kaj Budao (urbo). Inter 1766–1769 li studis teologion en Nagyszombat, intertempe li pastriĝis en 1768. Ekde 1771 li estis pastro en Transilvanio, 2 jarojn poste li oficiale monaĥiĝis. En 1773 la jezuita ordeno estis malpermesita, tial poste li instruis en Nagyszombat. Inter 1781-1786 li estis lerneja inspektisto en Besztercebánya. Baldaŭ li estis levita abato kaj kanoniko.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Oratio D. Joanni.* (1768)
* *Versuch über die Bergwerkskunde von Philipp Freyh. von Seeberg aus den Vorlesungen des...* (1775)

## Fontoj 
* biografio hungare
* jezuita arkivo

## Referencoj 
Kategorio:Slovakaj pastroj
Kategorio:Jezuitoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Bernard Stollman

**Bernard STOLLMAN** (naskiĝis la 19-an de julio 1929 - mortis la 19-an de aprilo 2015) estis usona advokato kaj la fondinto de la muzikeldonejo ESP Disk.

Li ankaŭ lernis Esperanton, kaj faris registraĵon de poezio kaj kantoj, *Ni kantu en Esperanto*, por varbi la lingvon, eldonante ĝin per sia propra etikedo, kiun li nomis ESP-Disk. Post ricevo de financado de siaj gepatroj, li decidis establi la muzikeldonejon kiel seriozan entreprenon, por promocii nekomercan kaj eksperimentan muzikon, kiu alie ne estus aŭdata. En 1963, li kontaktis la pioniron de libera ĵazo Albert Ayler en klubo en Harlem, kaj proponis registri albumon kun li. La albumo, *Spiritual Unity* (Spirita Unueco), fariĝis la dua eldonaĵo de ESP. Poste, li registris tiajn ĵazistojn kiel Sun Ra, Pharoah Sanders, Ornette Coleman, Paul Bley kaj Gato Barbieri . Li ankaŭ registris verkistojn kiel William Burroughs kaj Timothy Leary, kaj subterajn folk- kaj rok-grupojn kiel The Fugs, The Godz, Pearls Before Swine kaj The Holy Modal Rounders.

Stollman igis artistojn subskribi du-paĝan kontrakton por nur unu disko, por ke ili povu konsideri ofertojn de pli grandaj muzikeldonejoj se la albumo montriĝus sukcesa; kaj li donis al ili kunposedon kun ESP, permesante egalan partnerecon kontraste al la norma aranĝo, kie muzikeldonejo havas solan proprieton de albumo. Ĝi starigis, li asertis, "novan normon por la traktado de artistoj." 

La albumkovriloj de ESP enhavis la mesaĝon *"Nur la artistoj decidas, kion vi aŭdas sur sia ESP-Disk"* . Kvankam multaj el la eldonoj de lia muzikeldonejo estis kritike laŭditaj, la plej multaj ne vendiĝis bone, kaj komence de la 1970-aj jaroj liaj financoj estis elĉerpitaj. Stollman edziĝis, translokiĝis al bieno en la Katskill-Montoj, laboris kiel advokato, kaj fermis ESP-Disk-n en 1974. En la 1980-aj jaroj, li laboris kiel helpanto de la Ĝenerala Prokuroro de Novjorkio, emeritiĝante en 1991. En 2005, li reaktivigis la muzikeldonejon ESP, por reeldoni malnovajn registraĵojn kaj ankaŭ fari novajn registraĵojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Diskografio de ESP-Disk
* Intervjuo kun Stollman el 2013, fare de Graham Reid

Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Judaj esperantistoj
Kategorio:Usonaj advokatoj
Elena Cazzulani

**Elena CAZZULANI** (aŭ **Ena**), ankaŭ **Elena Cazzulani-Allegri** (naskiĝis la  en Lodi, mortis la  en Vigevano) estis itala leteristino kaj salonulino. En la 1980-aj jaroj, ŝi fondis literaturan salonon, kaj fariĝis ŝlosila renkontiĝejo por la intelektuloj de la urbo.

## Biografio 
Naskiĝis en Lodi en 1920, li estis la filino de Giovanni Cazzulani, arkitekto kaj la lasta lernejestro de la lernejo *Kolegio Cazzulani*, fondita de ŝiaj geavoj, Francesco Cazzulani kaj Elena Roda. Male al ŝiaj plej proksimaj prapatroj, Ena ne havis administran postenon en la lernejo, preferante sin dediĉi al verkado. Ŝi rakontis sian familian historion en la libro Il collegio Cazzulani (La kolegio Cazzulani) en 1988.

Elena Cazzulani edziniĝis al la kuracisto Antonio Allegri, kiu servis du oficperiodojn kiel urbestro en la 1960-aj jaroj kaj kiu fondis la muzeon konatan kiel la *Paolo Gorini Anatomia Kolekto*.

Ŝi verkis poemojn, romanojn kaj biografiojn dediĉitajn al pluraj gravaj virinoj el la regiono, inkluzive de Ada Negri, Vittoria Manzoni, Cristina Trivulzio Belgiojoso, Maria Cosway, Carlotta Ferrari kaj Giuseppina Strepponi.

La urbo de Lodi dediĉis straton al ŝi en decembro 2014. Elena Cazzulani mortis en Vigevano en 2008 en la aĝo de 87 jaroj.

## Verkoj 
* 1982: *Cristina di Belgioioso*, Ed. Lodigraf, Lodi
* 1983: *Il muro sul ponte*, Ed. Lodigraf, Lodi
* 1984: *Giuseppina Strepponi, biografia*, Ed. Lodigraf, Lodi
* 1985: en collaboration avec Gilberto Coletto : *Francesco de Lemene. Poesia e teatro*, Ed. del Campus, Lodi
* 1988: *Il collegio Cazzulani*, Edizioni Lodigraf, Lodi
* 1989: *Maria Hadfield Cosway. Biografia, diari e scritti della fondatrice del collegio delle Dame Inglesi in Lodi*, Ed. L’Immagine, Lodi
* 1991: *Il viale delle ortensie*, Ed. L’Immagine, Lodi
* 1992: *Carlotta Ferrari da Lodi. Poetessa e musicista*, Ed. L’Immagine, Lodi
* 1993: *Ritorno al viale delle ortensie*, Ed. L'Immagine, Lodi
* 1996: *Il cielo comincia dal suolo*, Ed. L’Immagine, Lodi

## Bibliografio 
* 2006: Ercole Ongaro, *Il Lodigiano nel Novecento. La cultura*, Franco Angeli, Milano

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Italaj verkistoj