open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Proklamo de Santa Fe

[eta|200ra|Registro de la *Capitulaciones de Santa Fe* konservita en la [Arkivo de la Krono de Aragono.]]
La **Proklamo de Santa Fe** aŭ en hispana **Capitulaciones de Santa Fe** estas dokumento subskribita de la Katolikaj Gereĝoj la 17-a de aprilo de 1492 en la urbeto Santa Fe, ĉe Granado, kiu kolektas la interkonsentojn atingitajn inter la gereĝoj kaj Kristoforo Kolumbo rilate al la preparata ekspedicio de tiu tra la oceano okcidenten.

En la dokumento oni havigas al Kolumbo la titolojn de admiralo, vicreĝo kaj ĝenerala guberniestro de ĉiuj malkovrotaj aŭ akirotaj teritorioj dum sia vivo, same kiel la dekonon de ĉiuj akiritaj havaĵoj. Oni havigis al li Dekonaĵon de ĉiuj varoj trovotaj, akirotaj kaj estaj en la konkerotaj lokoj. La teksto estis redaktita de la sekretario Juan de Coloma kaj la originalo, nune perdita, estis subskribita de ambaŭ monarkoj. La *Capitulaciones de Santa Fe* signifis dispartadon antaŭviditan inter Kolumbo kaj la Katolikaj Gereĝoj pri la havaĵoj akirotaj pro la konkero de kio poste nomiĝos Ameriko. Per tiuj havaĵoj, Kolumbo atingis rapidan ascendon socian, ĉar ekformis parton de la kortega nobelaro.

Estas polemiko pri kelkaj aspektoj de la *Capitulaciones*. Dum la disvolvigo de la Kolumba Konflikto oni pridiskutis ĝian juran naturon: dum la heredantoj de Kolumbo asertis, ke temas pri ligiga kontrakto, la Krono defendis, ke temas pri revokebla havigo; la afero pluestas studita nuntempe. Aliflanke, la eko de la dokumento asertas, ke Kolumbo "malkovris" terojn, kio estis argumentoj por la partianoj de antaŭmalkovro de Ameriko antaŭa al 1492. Aliaj anakronismoj de la teksto estas la traktado per "Don" havigita al Kolumbo kaj la havigo de la titoloj tujmaniere, kio kontrastas kun posta havigo, nome la *Real Provisión* de la 30a de aprilo 1492, kiu kondiĉigas la titolojn al vera trovo de novaj teroj kaj ne uzas *Don* por mencii Kolumbon. Tio apogis la teorion ke la dokumento povis esti modifita en 1493 post la reveno de Kolumbo el sia unua vojaĝo al Indioj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* 
* 
* 

Kategorio:Malkovro de Ameriko
Kategorio:Historio de Kastilio
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Historio de Ameriko
Kategorio:Reĝaj proklamoj
Kategorio:Katolikaj Gereĝoj
Adalbert Csaba Karetka

**Adalbert Csaba KARETKA** rumania hungara verkisto. Li naskiĝis en Marghita en 1981. 

## Kariero
Adalbert Csaba Karetka akiris diplomon pri filozofio en Universitato Kristana de Partium de Oradea kaj pri ĵurnalismo en Ady Endre Sajtókollégium same en Oradea.

## Fonto
*Biografiaj indikoj 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Unua vojaĝo de Kolumbo

eta|280ra|Rekonstruo de la itinero de la unua de la kvar vojaĝoj kiujn Kolumbo faris al Ameriko, baze sur la informo de la *Taglibro* atribuita al Kolumbo.
La **Unua vojaĝo de Kolumbo**, aŭ **Vojaĝo de la Malkovro**, estis mara ekspedicio kapitanigita de Kristoforo Kolumbo, je la servo de la Katolikaj Gereĝoj de Kastilio kaj Aragono, kiu eliris la 3an de aŭgusto de 1492 de la haveno de Palos de la Frontera (aktuale en Onubo, Hispanio) kaj oni konsideras ĝin la startpunkto de la konkero de Ameriko. Partoprenis en ĝi tri ŝipoj: la karavelo Pinta, la karavelo Niña kaj la karavelo aŭ nao Santa María, estritaj de Martín Alonso Pinzón, Vicente Yáñez Pinzón kaj Juan de la Cosa, respektive. Laŭ la versio de Bartolomé de las Casas, kiu estas akceptita majoritate de la historiistoj, la ŝipoj eliris el Palos la 3an de aŭgusto de 1492 kaj direktis sin al Kanarioj, kie oni riparis la rudron de la *Pinta*. La 16an de septembro, la ŝipoj atingis la maron Sargazoj kaj la 12an de oktobro alvenis al la insulo Guanahani. Kolumbo pluis tra la Kariba Maro, alvenis al Kubo la 28an de oktobro kaj al Hispaniolo la 6an de decembro. La 24an de decembro la *Santa María* surgrundis ĉe la marbordoj de La Hispaniolo kaj el ties restaĵoj oni instalis la Fortikaĵon *Navidad*. La ekspedicio ekrevenis la 16an de januaro de 1493 kaj post kelkaj tagoj ŝtormo separas ambaŭ ŝipojn. La *Pinta*, estre de Pinzón, alvenis al Bajono (Galegio) fine de februaro kaj anoncas al la Katolikaj Gereĝoj la malkovron. Dume, la *Niña*, per kiu veturis Kolumbo, haltis la 17an de februaro en la insulo portugala Santa Maria (Azoroj), kaj la 4an de marto alvenis en Lisbonon, post 7 monatoj kaj 12 tagoj de vojaĝo. La 15an Kolumbo revenis al la havenurbo Palos kaj la venontan monaton li estis akceptita en Badalona de la Katolikaj Gereĝoj.

## Vidu ankaŭ 
* Leteroj de Kristoforo Kolumbo informantaj pri malkovro de Ameriko

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Escuela de Estudios Hispano Americanos

Kategorio:Malkovro de Ameriko
Kategorio:Kristoforo Kolumbo
12580 Antonini

'*12580 *Antonini''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la franca amatora astronomo Laurent Bernasconi elde Saint-Michel-sur-Meurthe en Vosges (Francio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la franca amatora astronomo Pierre Antonini, emeritiĝinta profesoro pri matematiko, kiu malkovris plurajn asteroidojn kaj du supernovaojn, uzinte komence teleskopon de 16&nbsp;cm, kaj poste teleskopon de 30&nbsp;cm.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Laurent Bernasconi
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Malcolm in the Middle

***Malcolm in the Middle*** estas usona televida situacia komedio kreita de Linwood Boomer por Fox Broadcasting Company. La serio unuafoje elsendiĝis la 9-an de januaro 2000 kaj finiĝis la 14-an de majo 2006, post 7 sezonoj kaj 151 epizodoj. Ĝi ricevis tre bonajn recenzojn kaj gajnis premion Peabody, sep premiojn Emmy kaj unu premion Grammy kaj estis nomumita por sep Oraj Globoj.

La serio montras la vivon de familio kun kvar (poste kvin) filoj. La ĉefa rolanto estas Malcolm (Frankie Muniz), pli-malpli normala knabo, kiu estas tre inteligenta. Lia patrino Lois (Jane Kaczmarek) estas tre aŭtoritata kaj estras la familion, dum lia patro Hal (Bryan Cranston) estas senkompetenta sed amema. Liaj fratoj estas Francis (Christopher Masterson), la plej aĝa, ribelema junulo, kiun la gepatroj sendis al armea lernejo; Reese (Justin Berfield), perfortema kaj neinteligenta, kiu ŝatas turmenti siajn fratojn kaj samlernejanojn; Dewey (Erik Per Sullivan), pli juna, inteligenta kaj talenta por muziko; la lasta frato, Jaime (James kaj Lukas Rodriguez), naskiĝas en la kvara sezono. Komence, la serio ĉefe koncentriĝas pri Malcolm, sed ĝi poste interesiĝas pri ĉiuj familianoj.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* *Malcolm in the Middle* en IMDb
* *Malcolm in the Middle*  ĉe TV.com

Kategorio:Usonaj televidaj serioj
Kategorio:Televidaj programoj de Fox Broadcasting Company
Lehel Kiss

**Lehel KISS** rumania hungara poeto. Li naskiĝis en Șimleu Silvaniei en 1984.
## Kariero
Lehel Kiss diplomitiĝis en Oradea. Li publikigas de 1995, interalie en antologio trilingva *Poeme-Versek-Gedichte*.

## Fonto
*Biografiaj indikoj 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Francesco la 2-a Gonzaga

**Francesco la 2-a Gonzaga** (naskiĝis en Mantovo, en la 10-a de aŭgusto 1466 - mortis en Mantovo, en la 29-a de marto 1519) estis markizo de Mantovo inter 1484 ĝis sia morto.

## Biografio 
Li estis filo de Federiko la 1-a Gonzaga (1441-1484) kaj Margareta de Bavario (1442-1479). Kiel tradicio en sia familio, li distingiĝis dank'al intensa aktiveco je milita kondotiero, subtenita de la potencoj kiu oferis al li pli bonajn avantaĝojn, kaj per ekonomikaj rimedoj, kaj reciproke de sekureco por lia markizlando mem.

La tradiciaj kaj konstantaj bataloj inter Milano kaj Venecio anstataŭiĝis de la grandaj konfliktoj kie partoprenis grandaj potencoj kiel Francio, Hispanio kaj la papeco. Ene de ĉi tiu kunteksto, gravaj italaj ŝtatoj kiel Milano kaj Napolo ekforskuiĝis kaj Venecio mem suferis akran teritorian modifon. Dank'al Francisko, ĉiam helpata de sia edzino Izabela d'Este, kaj al liaj sennombraj faroj kaj politikaj kaj diplomatiaj, li sukcesis teni pozitivan ekvilibron rilate al sia strategie grava ŝtato.

Francisko havis relative bonsukcesan karieron kiel milita komandanto, rehavigante al si la rolon kiel kapitano de la Respubliko de Venecio, inter 1489 kaj 1498. En 1495, li partoprenis kiel komandanto de la trupoj aliancitaj dum la Batalo de Fornovo. Kiam la batalo finiĝis, lia valoro agnoskiĝis, kvankam li estis akuzita ke li ne sciis bonprofiti la militan superecon de la aliancitoj, kiu kulminis kun la liberigo kaj retiriĝo de la trupoj de Karlo la 8-a, reĝo de Francio. Kiel dankpremio por la venko en la batalo, kaj pete de Girolamo Redini, sia konsilisto, li konstruigis en la urbo la Preĝejo de Sankta Maria de la Venko, kaj meti sur la altaro la Sinjorino de la Venko farita de Andrea Mantegna, poste ŝtelita de la francoj, en 1797.

## Vidu ankaŭ 
* Isabella d'Este (1474-1539)
* Herkulo la 1-a, Duko de Ferrara (1431-1505)
* Alfonso la 1-a (1476-1534), Duko de Ferrara
* Herkulo la 2-a (1508-1559), Duko de Ferrara
* Elisabetta Gonzaga, fratino de Francesco kaj Dukino de Urbino

## Referencoj 
Francesco la 2-a
Kategorio:Markizoj de Mantovo
Alonso Sánchez de Huelva

**Alonso Sánchez** estas la nomo kiun oni atribuas al maristo kaj komercisto, kies reala ekzisto ne estas pruvita, pri kiu oni diras, ke li estus naskiĝinta en Huelva (Hispanio) meze de la 15a jarcento kaj ke estus aleninta al Ameriko antaŭ Kristoforo Kolumbo en 1492, pro kio li estas konata ankaŭ kiel **el Prenauta** (la Antaŭnavigisto). Tiu maristo estus renkontinta indianojn antaŭ 1492 kaj reveninte estus rakontinte ĉion al Kolumbo en insulo. Tiele tiu ĉi estus havinta pli rektan konon pri la kariba areo kaj manieroj atingi ĝin kaj reveni. Tiuj onidiroj estus trapasataj al postaj kronikistoj kiaj Inca Garcilaso de la Vega kaj Bartolomé de las Casas.

## Bibliografio 
* Inca Garcilaso de la Vega. *Comentarios reales de los Incas*, de Inca Garcilaso de la Vega 
* Negro y Garrocho, Juan Agustín de Mora (1998). Huelva ilustrada. Breve historia de la Antigua y Noble Villa de Huelva. Diputación de Huelva (pri faksimilo de 1762). ISBN 84-500-6502-X.

## Eksteraj ligiloj 
* Cristóbal Colón y la Información Privilegiada. Vídeo que narra la historia de Alonso Sánchez de Huelva: Parte I, Parte II, Parte III.
* Cesáreo Fernández-Duro. *La tradición de Alonso Sánchez de Huelva, descubridor de tierras incógnitas.* Cervantes Virtual. 
* Relato y anotación de fuentes históricas

Kategorio:Hispanaj navigistoj
Kategorio:Hispanaj esploristoj
Kategorio:Malkovro de Ameriko
Monumento al Kolumbo (Madrido)

[eta|250px|dekstra|Monumento al Kristoforo Kolumbo ([1885).]]
La **Monumento al Kolumbo** de Madrido (Hispanio) troviĝas en la samnoma placo formante insuleton sur la Avenuo de la Kastilia, ekde kiam ĝi estis translokigita en 2009 el ties antaŭa loko en la sudorienta angulo de la loko nomita *Ĝardenoj de la Malkovro*. Estas novgotika verko de Arturo Mélida (projekto kaj piedestalo) kaj Jerónimo Suñol (statuo) kaj estis starigita inter 1881 kaj 1885. Pro sia altega situo, ĝi utilas kiel referenca punkto ene de longega kaj larĝa avenuaro en Madrido, kaj tre ofte kiel fino de manifestacioj kiuj laŭiras la avenuojn.

## Bibliografio 
* **María del Socorro Salvador Prieto**: *Escultura monumental en Madrid: calles, plazas y jardines públicos (1875–1936)*, 1990, ISBN 84-381-0147-X

Kategorio:Monumentoj en Madrido
Kategorio:Kristoforo Kolumbo
12581 Rovinj

'*12581 *Rovinj''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  elde la Observatorio de Višnjan en Kroatio.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Rovinj, urbo ĉe la okcidenta marbordo de Istrio. Komence konstruita sur insulo sed ligita al la tero en la 8-a jarcento. La baziliko Sankta Eŭfemia superas la urbon kaj ties 22 insulojn.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio de Višnjan
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Jerónimo Suñol

**Jerónimo Miguel Suñol y Pujol**, en kataluna **Jeroni Miquel Suñol i Pujol** (Barcelono, Katalunio, 1840 – Madrido, 1902), estis skulptisto hispana.

Li laboris en la ateliero de Venanci kaj Agapit Vallmitjana, kaj perfektiĝis poste en Romo. Li iĝis unu el unuaj skulptistoj siatempaj, iniciatinto de la movado orientinta la skulptarton al la viva realo, apartigante ĝin disde la abstrakta simbolismo.[eta|[Monumento al Kolumbo (Madrido), skulptaĵo de Jerónimo Suñol.]]

## Eksteraj ligiloj 
* www.jeronimosunol.net Vivo kaj verkoj de la skulptisto Jeronimo Suñol

Kategorio:Hispanaj skulptistoj
12584 Zeljkoandreic

'*12584 *Zeljkoandreic'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la kroata astronomo Korado Korlević elde la Observatorio de Višnjan en Kroatio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Željko Andreić*, fama kroata amatora astronomo kaj populariganto de astronomio. Li estis aktiva en eduko kaj scienco de preskaŭ 40 jaroj. Li verkis tri popularajn astronomiajn librojn kaj pli ol 100 popularigajn artikolojn. Profesie instruisto en universitato, lia fako estas la plasma fiziko.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Željko Andreić ricevis sian asteroidon; el la paĝaro de *Zvjezdarnica'' 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Korado Korlević
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Muzeo Nova Kastelo Rauenstein

La **Muzeo Nova Kastelo Rauenstein** () estas i.a. regionhistoria muzeo en Frankenblick (Germanujo; Schloßstraße 3).

## Priskribo de la loko 
La muzeo malfermiĝis en 1999 kiel *Porcelankabineto de Rauenstein*. Fundamento ĝia estis diversaj antaŭaj kolektoj. En la konstruaĵo mem estis de 1783-1930 firmao sidejo de la fabriko *Friedrich Christian Greiner & Söhne*. Ĝi renomiĝis inter la turingiaj porcelanaĵfarejoj! Sendepende de la saksaj majstroj de Meißen, Turingio povas fieri pri 250 jaroj da reinvento de porcelana arto.

La ejo estas baroka bieno kun modesta sed tamen sentebla rezideja karaktero. Ĝi konstruiĝis en 1690 kaj alikonstruiĝis kaj ĉ. la jaro 1820 kaj en 1880. Restaŭradlaboroj ampleksaj komenciĝis en 1999.

### Priporcelana sekcio 
Superrigardo pri la bunta gamo de la produktitaĵoj, pri la entreprena historio kaj ties influo je regionaj evoluoj konsistigas la unuan sekcion de la muzeo.

Krom historiaj kolektoj interesas ankaŭ nuntempaj porcelanaĵoj kaj ceramikaĵoj el Turingio.

### Fervojo kaj industriigo 
En 2002 oni aldonis duan ekspoziciparton. Ĝia temo estas la historio pri la estiĝo kaj la funkciigo de la fervoja linio inter Eisfeld kaj Sonneberg, kiu estas ja en rekta konekto kun la porcelanaĵfarado respektive - poste - de aliaj industriaj branĉoj.

Bildoj, tekstoj kaj aliaj (sciencaj) dokumentoj faras tie ĉi la kadron por aparta kaj de multaj ŝatata kolektotemo - la maketaj trajnoj de la firmao *Märklin*.

### Nedaŭraj ekspozicioj kaj kunlaboro intermuzea 
En la dua supra etaĝo servas salonego por la aranĝo de nedaŭraj elmontradoj. Ofte oni jam kunlaboris ekzemple kun la Muzeo Otto Ludwig en Eisfeld. Ambaŭ muzeoj tiel esprimis la deziron krei en suda Turingio unu grandan muzeon pri porcelano.

### Regionhistoriaĵoj 
Ne neglektatas la regiona historio. La objektoj servas al la kreado de fundamentoj por aliaj taŭgaj lokoj en la ĉirkaŭaĵo. Jam en la 2004-a jaro malfermiĝis unua ekstermuzea elmontrejo je Kastelo Effelder: atestiloj bildaj tekstaj libraj rakontas la rilaton de la juna Friedrich Rückert kun Friederike, filino de la paroĥestro Timotheus Heim. De 2016 tien ĉi oni transigis la eksponitaĵojn de la Schildkröt-pupmuzeo.

## Literaturo 
Thomas Schwämmlein: *Landkreis Sonneberg,* (=Denkmaltopographie der Bundesrepublik Deutschland. Kulturdenkmale in Thüringen, 1) E. Reinhold Verlag, Altenburg 2005, p. 207

## Eksteraj ligiloj 
* hejmpaĝo  

Frankenblick
Kategorio:Frankenblick
Frankenblick
Rauenstein
Rauenstein
12583 Buckjean

'*12583 *Buckjean''''' estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Dennis K. Chesney elde High Point (Norda Karolino, Usono)

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro la patro de la malkovrinto, fervojisto, kaj de lia patrino, registrata nutristino. Ambaŭ laboris dum longaj horoj por eduki siajn infanojn Gary, Dennis, Karen kaj Linda in Clovis (Nov-Meksiko). Kristnaska donaco de binoklo far de liaj gepatroj finfine gvidis al tiu malkovro.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Dennis K. Chesney
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Kradvorto

eta|330x330ra|Kradvorto en Berlino por atentigi biciklantojn uzi la biciklon por redukti la kurbon de la kronviruso KOVIM-19

**Kradvorto** () estas vorto, akronimo aŭ senspaca vorto prefiksita per krado ("#"). Tio utilas por sociaj retoj. 
[eta|250px|Solidareca *[kradvorto* aŭ etikedo *#JeSuisCharlie* (en franca ‘Mi estas Charlie’). Ĝi rilatas al la Atako en la redaktejo de Charlie Hebdo.]]
Ekzemploj:

* #Esperanto
* #EsperantoLives (Amaskomunikila kampanjo, kiun lanĉis la konata Esperanto-Jutubisto Evildea 15-an de decembro 2015)
* #MiAmasEsperanton
* #IJK (Internacia Junulara Kongreso)
* #UK (Universala Kongreso)
* #VNVU (Vi Nur Vivas Unufoje)
* #FAĜNO (Foton Aŭ Ĝi Ne Okazis)

Kradvorto estas uzataj por indeksado de kontribuaĵoj en sociaj retoj kaj por interligi kontribuaĵojn pri similaj temoj.

La signo krado ("#") informadike unuafoje uziĝis en 1978 kadre de la programlingvo C, kaj pli amplekse uziĝis en 1988 kadre de la tujmesaĝa protokolo interreta relajsa babilo (IRC). Ĝenerale konata la fenomeno estas plej laste ekde 2007, kiam la mikrobloga servo *Twitter* amplekse ekuzis kradvortojn.

## En Esperanto 
En la ĉiujara premidonanta  filmfestivalo de mallongaj filmo en Esperanto, la Usona Bona Film-Festivalo, ĉiuj filmoj estas libere (senpage) spekteblaj en Jutubo sub la kradvorto **#UsonaBona**.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Dieso
* Reta etikedo


Kategorio:Sociaj retejoj
Kategorio:Afiŝoj
Fraptono

La **fraptono** aŭ **batotono** estas subjektiva impreso de tonalto kaj nomas la tonalton de sonorilo. La fraptono estas tono ne fizike mezurebla, sed ĝin formas la homa aŭdsento virtuale el la kunsonado de la partotonoj de la sonorilo, kiuj analogas al la suprotona vico (mankanta bazotono). El tio originas la nomo *nomtono*.

## Vidu ankaŭ 
* sonorilo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Apartaĵoj en la sonstrukturo kaj la perceptado de sonorilsonoj 

Kategorio:Sonoriloj
Filippo Maria Visconti

**Filippo Maria VISCONTI** (naskiĝis la 23-an de septembro 1392 en Milano, mortis la 13-an de aŭgusto 1447 samloke) estis lasta duko de Milano el la familio Visconti inter 1412 kaj 1447.

## Biografio 
Filippo Maria Visconti estis fama Grafo de Pavio en 1402, kiu sukcedis sian murditan fraton Gian Maria Visconti (1388-1412) en 1412, kiel Duko de Milano. Ili estis filoj de Gian Galeazzo Visconti (1351-1402), antaŭulo de Gian Maria, kun sia dua edzino Katerina Visconti (1361-1404).

El sia unua edziĝo kun Beatrica Lascaris di Tenda, Grafino de Biandrate, kaj malfeliĉa vidvino de Facino Cane (1360-1412) - la kondotiero kiu nutris disputojn inter la partioj de la pli aĝa frato de Filippo kaj lia patrino, Katerina Visconti, la regentino - Filippo Maria ricevis doton de duonmiliono da florenoj, sed, kiam Beatrica komencis tro interesiĝi pri la ŝtataj aferoj, li akuzis ŝin je adulto kaj senkapigis ŝin en la Kastelo de Binasko, en 1418.

Kruela, paranoja kaj treege sentema pri sia fizika malbeleco, malgraŭ tio, li estis granda politikisto, kaj pere de dungado de povohavaj kondotieroj kiel Francesco Bussone (1382-1432), Niccolò Piccinino - kiu malsukcese estris liajn trupojn en la Batalo de Anghiari (1440) - kaj Francesco Sforza, li sukcesis rehavigi al si parton de Lombardio kiu apartenis al la duklando de sia patro.

## Vidu ankaŭ 
* Dinastio Visconti
* Gian Galeazzo Visconti (1351-1402)
* Muzio Sforza (1369-1424)
* Gian Maria Visconti (1388-1412)
* Pier Candido Decembrio (1399–1477)
* Francesco Sforza (1401-1466)
* Alessandro Sforza (1409-1473)
* Galeazzo Maria Sforza (1444-1476)
* Ludoviko Sforza (1452-1508)

## Literaturo 
* Storia di Milano

## Referencoj 
Filippo Maria
Kategorio:Historio de Italio
Kategorio:Dukoj de Milano
Petit & Gebr. Edelbrock

eta|Sonorilgisado ĉe Petit & Gebr. Edelbrock la 5-an de septembro 2008.
**Petit & Gebr. Edelbrock** estas ĝisejo de sonoriloj kaj artaĵoj, kiu loĝas en la urbo Gescher en la okcidenta Vestfalujo en Germanujo. La entreprenon fondis en 1690 hugenotaj rifuĝintoj el Francujo, kiuj migris tra Brabanto (Nederlando) kaj en la Monastera Lando. Ekde 1801 la entrepreno definitive staras en Gescher, kiu sin mem nomas „sonorilurbo“. *Petit & Gebr. Edelbrock* ekzemple gisis en 1955 du sonorilojn por la katedralo de Essen.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo
* Rüdiger Schneider: Vizito de la entrepreno 

Kategorio:Germanaj firmaoj
Sándor Magyarosi

**Sándor MAGYAROSI** [madjaroŝi] rumania hungara/hungara verkisto. Li naskiĝis en Crizbav en 1974.

## Kariero
Sándor Magyarosi akiris diplomon pri etnografio en UBB de Kluĵo, poste pri historio en Universitato de de Mezeŭropo de  Budapeŝto. Li publikigis en *Helikon*, *Az irodalom visszavág*, en suplemento *Színkép*  de *Új Magyar Szó*.  Nuntempe li vivas en Budapeŝto kaj laboras kiel instruisto.

## Fonto
* Biografiaj indikoj 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
János Molnár

**János Molnár**

* János Molnár (1708), jezuito
* János Molnár (apotekisto)
* János Molnár (futbalisto) 
* János Molnár (poeto)
* János Molnár (kantisto)
* János Molnár (teatrestro)
Federiko la 1-a Gonzaga

**Federiko la 1-a Gonzaga (1441-1484)** (naskiĝis en Mantovo, en la 25-a de junio 1441 - mortis en Mantovo, en la 14-a de julio 1484) estis la 3-a Markizo de Mantovo.

## Biografio 
Li estis filo de Ludoviko la 3-a Gonzaga (1412-1478), 2-a Markizo de Mantovo kaj Barbara de Brandenburgo (1423-1481), nevino de la imperiestro Sigismundo la 1-a de Luksemburgo. En tre frua infanaĝo li estis lernanto de elstaraj majstroj inter kiuj distingiĝas du disĉiploj de Vittorino da Feltre (1373-1378): Ognibene Bonisoli (1412-1474) e il Platina (1421-1481). En la 6-a de junio 1463 Federiko edziĝis al Margarita de Bavario (1442-1479), filino de Alberto la 3-a (Bavario) (1401-1460). La edziĝo tute certe multe plaĉis al lia patrino Barbara, kiu tiele konservadis la markizlandon sub la germana orbito. Ŝajne ĉi tiu geedziĝo kontraŭis la celojn de Federiko. Li estis homo inteligenta kaj havis grandan kulturon, krom esti amanto de la artoj, dum lia edzino, malgraŭ ke ŝi estis bela, estis fama kiel malmulte eleganta, kaj en la manieroj sin vesti kaj stile. Kelkaj fontoj ne konfirmitaj atribuas al la estonta markizo amaferon kun bela kaj juna plebanino, tamen la historiistoj estas skeptikaj rilate al ĉi-fakto.

## Vidu ankaŭ 
* Francesco la 2-a Gonzaga (1466-1519)
* Isabella d'Este (1474-1539)
* Herkulo la 1-a, Duko de Ferrara (1431-1505)
* Alfonso la 1-a (1476-1534), Duko de Ferrara
* Herkulo la 2-a (1508-1559), Duko de Ferrara

## Referencoj 
Kategorio:Markizoj de Mantovo
Federiko la 1-a
János Molnár (poeto)

**János MOLNÁR** [molnár] rumania hungara/hungara reformita pastro, poeto. Li naskiĝis en Salonta en 1979.

## Kariero
János Molnár pristudis arton, ĵurnalismon, diplomitiĝis pri teologio. Li vivas en Segedo, estas universitata instruisto.

## Volumoj
**Az egyetlen*, *A pap, a csavargó meg a többiek*, *Péntek esti szabadságunk* (kunulaŭtoro.), *Szárnyak*, *Disznók és gyöngyök*, *A csorvási intercity*, *Csibész Erté*.

## Fonto
*Biografiaj indikoj 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
László Böcskei

**László BÖCSKEI** [lAslO boĉkei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Böcskei László** estis rumania hungara pastro, prelato, episkopo. Li apartenas al la hungara minoritato en Rumanio.

László Böcskei http://erdely.ma/hitvilag.php?id=48842  naskiĝis la  1965 en Gătaia.

## Biografio 
László Böcskei frekventis gimnazion en sia naskiĝvilaĝo, poste li lernis teologion en altlernejo de Alba Iulia. Li pastriĝis en 1990. En la sekva jaro li iĝis episkopa sekretario. Liaj baldaŭaj ĉefaj postenoj kaj titoloj estis:
* prelato en 2003 de Johano Paŭlo la 2-a
* episkopo en Oradea en 2008 de Benedikto la 16-a.

## Elektitaj publikaĵoj 
Ĝis tiam li ne kontribuis.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* rumanlingva biografio

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj episkopoj
Kategorio:Hungaraj prelatoj
Kategorio:Episkopoj de Oradea
Japana kuirarto

eta|270px|dekstra|diversaj suŝioj
eta|270px|dekstra|populara japana manĝo, kun tempuro, saŝimo kaj miso-supo
eta|270px|dekstra|fagopiraĵo
**Japana kuirarto** estas kuirarto, uzanta materialon kutiman en Japanio, kaj kreskinta speciale en japana medio. En la japana, tia kuiraĵo estas ofte nomata ***wasyoku*** (ŭaŝoku), kaj estas registrita kiel nemateria kultura heredaĵo de UNESKO en decembro 2013.

La bazaj kuirmaterialoj estas rizo, legomo kaj fiŝo, kaj aparte konataj ankaŭ eksterlande estas suŝio, saŝimo, tempuro kaj fagopiraĵo (nomata *soba*).

En iuj fojoj, okcidentstilaj kuiraĵoj kiel omleto, rizaĵo kun kareo, kiuj estas jam kutimiĝintaj en Japanio kun specife japanaj karakterizaĵoj, estas traktataj kiel japanaj kuirartaĵoj ekster Japanio. La samo validas al rameno, ĉindevena nudelo, aŭ speciala kuirmaniero de spageto ktp.

## Diversaj pladoj kaj manĝaĵoj 
* Anpan
* Edamame
* Jubo
* Meronpano
* Misoo
* Misosupo
* Moĉio
* Nattō
* Rizpano
* Saŝimo
* Sojsaŭco
* Sukijaki
* Suŝio
* Ŝabu ŝabu
* Ŝimeĵo
* Ŝiruko
* Tempuro
* Tofuo
* Udono

*
Kategorio:Mondaj heredaĵoj de UNESKO
Judit Molnár

**Judit MOLNÁR** [molnár] rumania hungara ĵurnalistino, instruistino, tradukistino. Ŝi naskiĝis en Oradea la 13-an de februaro 1950. 

## Kariero
Judit Molnár akiris diplomon en UBB de Kluĵo en 1972 pri hungara lingvo kaj literaturo. Ĝis 1982 ŝi laboris al gazetaro hungarlingva de Bukareŝto. Ŝi instruas mondkulturon kaj stilistikon en Ady Endre Sajtókollégium de Oradea. Ŝi tradukas el rumana lingvo.

## Fonto
*Biografiaj indikoj 
*Erdélyi magyar ki kicsoda, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Dezső Müller

**Dezső MÜLLER** [myler] rumania hungara reformita pastro, poeto. Li naskiĝis en Zalău en 1952. 

## Kariero
Dezső Müller pristudis teologion en Protestanta Telogio de Kluĵo en 1979. Li estas pastro en Vama

## Volumoj
**Törpe Hold* (1996), *Eleven áldozat* (1999), *Rimánkodó szívverésben* (2003).

## Fonto
*Biografiaj indikoj 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pastroj
Histriono

[eta|La skulptaĵo *Histriono*, Georges-Prosper Clere, 1860. Belarta muzeo en [Nancy]]
**Histriono** (el la latina *histrio* - aktoro) estis burleska aktoro en Romio, en frua mezepoko (9-13 jc.) la vorto signifis ankaŭ vagantan vulgaran aktoron.

En Romio histrionoj kutime devenis de plebo, oni trovis ilian profesion malaltkvalita. Ili ne havis civitanajn rajtojn kaj povis ricevi fizikajn punojn. Tre malmultaj histrionoj sukcesis gajni estimon de la publiko. Kutime ili aktoris sen maskoj, en la -1-a jarcento pro influo de greka teatra kulturo ankaŭ en Romo aperis maskoj.

Mezepoka histriono estis vaganto kiu povis samtempe roli kiel muzikisto, dancisto, kantisto, rakontisto, gimnasto, besto-dresisto ktp.

La vorto *histriono* priskribas ankaŭ aktoraĉon, kiu penas plaĉi al la publiko per krudaj efektoj kaj fanfaronas pri siaj sukcesoj.

## Vidu ankaŭ 
* mimo
* klaŭno
* bardo

## Referencoj 
Kategorio:Teatro
Kategorio:Mezepoka kulturo
Kategorio:Klaŭnado
Tramtransporto en Lillo

**Tramtransporto en Lillo** () estas publika transport-sistemo en la urbo Lillo en Hauts-de-France, Francio. La tramo estas ofte nomata *le Mongy*, laŭ Alfred Mongy, inĝeniero kiu kreis la interurbajn liniojn kiuj konsistigas la nunan sistemon.

## Priskribo 
La sistemo konsistas el du interurbaj linioj, ligantaj la centron de Lillo al la najbaraj komunumoj de Roubaix kaj Tourcoing, kaj havas 36 haltejojn. La linioj estis konstruitaj samtempe kun la bulvardoj ligantaj Lillo al siaj du najbaroj, kaj la tramoj veturas plejparte sur segregitaj vojoj laŭlonge de la bulvardoj. 

La unua tram-linio en Lillo estis konstruita en 1874, kaj la elektrizo de la urba sistemo komenciĝis en 1894.

La linioj origine finiĝis sur la strato ekster la Operejo de Lillo, sed ili estis deturnitaj en tunelon kaj subteran terminalon de la stacidomo , provizante interkonekton kun ambaŭ linioj de la Metroo. La sistemo estis renovigita inter 1991 kaj 1994, kaj novaj tramoj kun malalta planko estis provizitaj. La sistemo uzas metran ŝpuron kaj elektran kontinuan kurenton de 750 voltoj.

La sistemo estas ekspluatata de Transpole, operatoro de publika transporto de Lille Métropole. Transpole ankaŭ ekspluatas la Metroon de Lillo, du-linian sub kaj sur-teran VAL-sistemon (Vehiklo Aŭtomata Leĝera), kaj 68 urbajn aŭtobusajn liniojn, kiuj ĉiuj uzas la saman bilet-sistemon.

## Mapo 
centre|700ra

: Metro-linio **1**
: Metro-linio **2**
: Tram-linio **R**oubaix
: Tram-linio **T**ourcoing

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto
* Listo de urboj kun tramtransporto
* Tramo
* Tramvojo
* Lillo
* Metroo de Lillo
* Turisma tramvojo de Deûle-valo

## Eksteraj ligiloj 
*  (Ilévia) (///)
* UrbanRail.Net

## Fonto 
Kategorio:Transporto en Lille
Lillo
Lillo
Lillo
12585 Katschwarz

'*12585 *Katschwarz'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo LINEAR elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Kathleen Alice Schwarz*, finalistinon de la *Intel International Science and Engineering Fair* 2002 pro ŝia projekto pri scienco de la medio.
Ŝi estis lernantino ĉe la *James S. Rickards High School'' de Tallahassee, Florido, Usono.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Appelbach

La rojo **Appelbach**, ankaŭ nomata **Appel** , estas 39,6&nbsp;km longa, orografie dekstra flankrivero de la rivero Nahe en Rejnlando-Palatinato, Germanio.

## Geografio 
La rivereto fontas en la Nordpalatinata montolando sudokcidente de la monto Donnersberg, ĉirkaŭ unu kilometro nordoriente de Falkenstein je la okcidenta deklivo de la monto *Kübelberg* sur alteco der 395m super marnivelo. De ĉi-tie ĝi fluas norden. Post la trafluo de la vilaĝoj Würzweiler, Gerbach, Sankt Alban, Gaugrehweiler, Oberhausen an der Appel la rivereto atingas la Rejnhesa Svislando. En la malvasta valo situas Münsterappel, Niederhausen an der Appel, Tiefenthal kaj Neu-Bamberg.

Inter Neu-Bamberg kaj Wöllstein la Palatinata Nontolando transiras al la Rejnhesa montetlando. Malsupre de Wöllstein enfluas la rojon Dunzelbach, la plej granda flankrivero de la Appelbachder kun akvokolekta areo de 30,3&nbsp;km². La rivereto Appelbach trafluas poste Badenheim, Pfaffen-Schwabenheim kaj Planig antaŭ ĝi enfluas apud Bretzenheim sur alteco de 98 m super marbnivelo de dekstre la riveron Nahe .

Sur sia 39,6&nbsp;km longa vojo la Appelbach trafluas altodiferencon de 297 m, kiu egalas al dekliveco de 7,5 ‰. Ĝi deakvigas akvokolektan areon de 174,615&nbsp;km².

### Flankriveroj 
La plej grava flankrivero estas la Dunzelbach kunakvokolekta areo de 30,3&nbsp;km². Pliaj flankriveroj de akvokolektajn areojn de pli ol 10&nbsp;km² estas Gerbach, Gutenbach kaj Ellerbach.

Sekvas la flankriveroj de la Appelbach de la fonto al la enfluejo longeco,

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Verlauf und Wehre am Appelbach
* Gewässergüte von Appelbach und Wiesbach

Kategorio:Riveroj en Rejnlando-Palatinato
Pajaco

[eta|[Enrico Caruso en la rolo de Canio; spektaklo *La Pajacoj* de Ruggiero Leoncavallo]]
**Pajaco** (, devenas de *paglia* - pajlo) estas komika aktoro, grimacisto kaj farsisto, en tradicia itala teatro *Commedia dell’arte*.

La vorto *pajacaĵo* signifas ŝercojn kaj grimacojn de pajaco.

## Vidu ankaŭ 
* arlekeno
* bufono
* histriono
* klaŭno

## Referencoj 
Kategorio:Delartaj roluloj
Kategorio:Klaŭnado
12593 Shashlov

'*12593 *Shashlov'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Anton Miĥajloviĉ Ŝaŝlov*, finalisto de la *Intel International Science and Engineering Fair* 2002 pro lia projekto pri komputado. Li estis lernanto ĉe la *Gymnasium 1520 nomita laŭ Kapcov'' de Moskvo, Rusio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Muzeo 1806 (Jena-Cospeda)

eta|La muzea memorigloko.
eta|Detaloj pri la bataloj in situ.
eta|La t.n. *Napoleona ŝtono* ĉe *Windknollen* surmontete en Cospeda.
La **Muzeo 1806** (germane: *Museum 1806*) troviĝas en Jena-Cospeda kaj memorigas onin pri la bataloj surlokaj de la tempo de Napoleono Bonaparte, Jenaer Straße nr 12.

## Priskribo de la loko 
Dediĉas sin la muzeo al eventego el la eŭropa historio: la Duobla batalo ĉe Jena kaj Auerstedt dum la Tria napoleona milito, en la 14-a de oktobro 1806.

Estinte privata kolekto, la ekspozicio publiken ekmontritis en 1999 en nova formo kaj kun nova enhavo. Tenadas kaj prizorgas ĝin la Instituto pri milithistoria esplorado de Jena *(Institut zur militärgeschichtlichen Forschung Jena 1806 e.V.)* kun daŭra subteno - ankaŭ kolektere - de la Urba muzeo de Jena. Ĝi situas rekte sur la iama batalkampo.

## Ekspozicia travivaĵo 
Elmontritaĵoj pri la batalo kaj la militoj de 1806/07 inter Prusio kaj Franclando, riĉa kartaro kaj bildaro kiel ankaŭ raportoj de tiutempuloj informas rave la vizitantojn. Tia ĉio ebligas onin konkrete imagi al si la spacajn kaj strategiajn kondiĉojn de la historia luktado.

Krom detaloj pri la antaŭa historio, la kialoj, la paso de la eventoj, la mondpolitikaj sekvoj kaj la armila tekniko gravas ankaŭ la ŝanĝoj en la ĉiutaga vivo de la tuŝitaj homoj en la regionoj kaj la soldatoj kiel unuopuloj.

La rondiradon tramuzean plibonigas aŭd-vida eksplikilo. Akompanas la daŭran ekspozicion dum la tuta jaro multaj pluaj aranĝoj de la menciita societo (i.a. prelegoj, individuaj rondgvidadoj enmuzea kaj sub libera ĉielo).

## Vidu ankaŭ 
* Muzeo Kastelo Auerstedt
* Napoleona ŝtono, sur la proksima Windknollen-monteto

## Literaturo 
* Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-6, p. 108-109

## Eksteraj ligiloj 
* Informo pri la loko.
* Hejmpaĝo de la muzeo. 

Cospeda
Jena
Jena
Jena
Gemenc

**Gemenc** estas apudrivera arbaro (la plej granda en Hungario) en Tolna. Ĝi estas la plej grava parto de nacia parko en Hungario.
eta|Pejzaĝo en Gemenc

## Geografio 
Gemenc situas apud ĉe kunfluejo de Danubo kaj Sió. Proksima vilaĝo estas Decs, proksima urbo estas Szekszárd.
* longo: 30 km
* larĝo: 7 km

## Historio 
eta|maldekstre|Arbara fervojeto en Gemenc
Pro la oftaj inundoj la teritorio ne estis loĝata. Ekde 1810 oni konstruis digojn, sed la arbaro restis netuŝa inunda parto, ĝi restis plu ebla fluejo de la riveroj. Gemenc iĝis protektata en 1977, la ĉasistoj kaj turistoj ofte vizitas la arbaron. La fervojo komence liveris dishakitajn arbojn/lignojn, nun jam ankaŭ turistojn.

En la arbaro vivas ruĝaj cervoj, aproj, agloj kaj aliaj bestoj. Tie oni pafis la plej grandan hungaran trofeon. La arbaristoj konstruis altaĵajn insulojn, kien la sovaĝbestoj rifuĝas dum inundoj. Tiam oni zorgas ankaŭ pri manĝaĵoj. Krome oni kultivas ekzemple maizojn en senarbarejoj. Ili ne estas rikoltataj, sed lasas ilin la bestoj. Vintre oni portas manĝaĵojn al bestomanĝejoj.
eta|Arbaro Gemenc

## Fontoj 
* http://www.ddnp.hu/ 
* http://www.gemenczrt.hu/ 
* http://www.szekszard.hu/gemenc 

Kategorio:Hungario
Kategorio:Arbaroj de Hungario
12586 Juliaspeyer

'*12586 *Juliaspeyer'''* estas malgranda, meze hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo « LINEAR » elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Julia Speyer*, mentorino de unu finalisto de la *Regeneron Science Talent Search* 2019, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi instruas ĉe la *Brookline High School'', 
Brookline, (Masaĉuseco).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Juliaspeyer
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Filipa Moniz

**Filipa Perestrelo Moniz** (ĉ. 1455 - ĉ. 1484-1485?), estis portugala nobelino, nome filino de la portugala nobelo Bartolomeu Perestrelo la 1-a, unua kapitano de la insulo Porto Santo, kaj de la nobelino Isabel Moniz.

Filipa, dum ŝi restis fraŭlino, ŝi loĝis en la monaĥejo de Ĉiuj Sanktuloj la Malnova, nome komunumo por elitulinoj de la Ordeno de Santiago,  kaj ŝi estis entombigita en la Kapelo de la Pieco en la Monaĥejo Karmo en Lisbono. Ŝi edziniĝis al Kristoforo Kolumbo en 1479, kun kiu ŝi havis unu filon, Diego Colón, naskiĝinta ĉirkaŭ 1480, kiu estis la 2a Almiralo de la Indioj.

## Notoj 
Kategorio:Portugalaj nobeloj
Kategorio:Historio de Portugalio
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Kristoforo Kolumbo
Kategorio:Mortintoj en Romo
Mihály Tompa Z.

**Mihály TOMPA Z.** rumania hungara/hungara ĵurnalisto, rakontisto, dramisto. Li naskiĝis en Săcueni la 15-an de septembro 1949. 
## Kariero
Mihály Tompa Z. akiris diplomon de inĝeniero en Iaşi (1972), diplomon pri ĵurnalismo en Esztergom (1990). Li estis inter  1980–90 kunlaboranto de *Vörös Zászló*, redaktoro de Bihari Napló (1990–98) *Aréna* (1990), *Sziget* (1990–91) *Cápa* (1992 ); *Erdélyi Napló* (1991). En 1992 li translokiĝis en Hungarujon, kie li estis la ĉefkunlaboranto de *Hevesmegyei Hírlap* (de 1992), de 1994 de *Hatvani Hírek*, de 1997 ĉefredaktoro de *Hatvanhét*.

## Libro
**A játék*, teatraĵo  (Nv. 1988).
## Fonto
*RMIL 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj redaktoroj
12588 Arseneau

'*12588 *Arseneau'''* estas mezgranda, malhela asteroido de la asteroida zono, en orbita resonanco 1:2 kun Marso.

Ĝi estis malkovrita la 7-an de septembro 1999 en la kadro de la kampanjo *Lincoln Near-Earth Asteroid Research* (LINEAR) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Ross Arseneau*, kiu mentoris finaliston de la *Regeneron Science Talent Search* de 2019, konkurso pri scienco por gestudentoj de meza lernejo. Li instruas ĉe la *Detroit Country Day School'', Beverly Hills (Miĉigano).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
12590 Ballantine

'*12590 *Ballantine'''* estas tre malgranda, treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo *Lincoln Near-Earth Asteroid Research* (LINEAR) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Orbito 
Ĝi estas en orbita resonanco 2:5 kun Marso.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Mary Shea Ballantine*, finalistinon de la *Broadcom MASTERS'' 2019, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo, pri ŝia projekto pri mikrobiologio kaj biokemio. Ŝi estis lernanto ĉe la katolika lernejo Sankta Francisko el Asizo de Louisville (Kentukio).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
12589 Davidanand

'*12589 *Davidanand'''* estas malgranda sed treege hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 9-an de septembro 1999 en la kadro de la kampanjo *Lincoln Near-Earth Asteroid Research* (LINEAR) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *David Livingstone Anand *, finalisto de la *Broadcom MASTERS'' 2019, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo, pro lia projekto pri mediscienco kaj terscienco. Li estis heijmlernanto en Akron (Ohio).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
12594 Sidorclare

'*12594 *Sidorclare'''* estas malrapide rotacianta asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo *Lincoln Near-Earth Asteroid Research* (LINEAR) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Sidor Daas Clare*, finalistinon de la *Broadcom MASTERS* 2019, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo, pro ŝia projekto pri materiala kaj biologia inĝenierarto. Ŝi estis lernantino ĉe la *Beehive Science & Technology Academy'' de Sandy (Utaho).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
12597 Williamdaniel

'*12597 *Williamdaniel'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo *Lincoln Near-Earth Asteroid Research* (LINEAR) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono). (Nov-Meksiko, Usono).

## Orbito 
Ĝi estas en  1:5 la Tero kaj 3:8 kun Marso.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *William Wade Daniel*, finaliston de la *Broadcom MASTERS* 2019, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo, pro lia projekto pri bestoscienco. Li estis lernanto ĉe la *First Baptist Church School'', Shreveport (Luiziano).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Planteto

**Planteto** estas internacia infangazeto de Esperanto-Ligo de Finnlandaj Instruistoj eldonata en la jaroj 1961-1969. La fondinto, ĉefredaktoro kaj presanto estis Niku Tumi. La redakcion konsistigis diversaj esperantistoj en diversaj jaroj, interalie Eemil Korkeala, Joel Vilkki, Hannes Koivu, Herman Noponen, Raimo Pystynen, Jorma Ahomäki kaj Rainer Arvola. La redaktejo troviĝis en la urboparto Pispala en Tampere, Finnlando.

La gazeto konsistis el diversaj materialoj: poemoj, anekdotoj, rakontoj, enigmoj, kantoj, ludoj kaj aliaj. Parto de la tekstoj estis kontribuaĵoj de la junaj legantoj de la gazeto.

Ĝi aperadis kvaronjare.

## Referencoj
Kategorio:Junularaj gazetoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
László Papp

**László Papp**
* László Papp (olimpika ĉampiono)
* László Papp (zoologo)
* László Papp (poeto)
Károly Huszár (kanoniko)

**Károly Huszár** [kAroj husAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Huszár Károly** estis hungara katolika pastro, preposto, kanoniko. Liaj pseŭdonimoj dum verkado estis *Katona’’ aŭ’’Fejérvári*.

Károly Huszár http://lexikon.katolikus.hu/H/Husz%C3%A1r.html naskiĝis la  1824 en Kethely, kiu nun jam estas urboparto de Szentgotthárd. Li mortis la  1901 en Székesfehérvár.

## Biografio 
Károly Huszár frekventis lernejojn laŭvice en sia naskiĝvilaĝo, Szombathely, Tata (Hungario), fine porpastran lernejon en Székesfehérvár inter 1841-1847, kie li lernis precipe teologion. Li pastriĝis en 1847, poste li estis vicpastro en Káloz, Gyúró, Pázmánd, Vál kaj Székesfehérvár. Liaj baldaŭaj ĉefaj postenoj kaj titoloj estis:
* en 1854 instruisto pri la hungara lingvo
* en 1855 posteno en la diocezo, krome eklezia sekretario
* en 1858 episkopa sekretario
* en 1868 instruisto en pripastra lernejo
* en 1872 pastro de Zsámbék, kie li fondis helpan societon
* en 1888 kanoniko
* preposto en 1892.
Ekde 1843 li ofte kontribuis ĉefe en ekleziajn periodaĵojn.

## Elektitaj publikaĵoj 
* ’’Egyházi énekek a katholikus hívek használatára’’ (1855).
* ’’A forradalom és annak megtestesülése a divatos államban’’ (1862)
* ’’Történetekkel felvilágosított egyházi beszédek Magyar-Erdélyország minden bucsúnapjára’’ (1873, 1874, 1875)
* ’’Vasár- és ünnepnapi szent olvasmányok magyarázata, történetekkel felvilágosítva’’ (1883)
* ’’A sociáldemocrácia czéljai és a liberális eszmék’’  (1894)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero H kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre)
 

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj prepostoj
Kategorio:Hungaraj kanonikoj
Preĝejo Sankta Stefano Harding (Apátistvánfalva)

**Kristana preĝejo de Sankta Stefano Harding,** slovene ’’Cerkev Svetega Štefana Hardinga,’’ hungare ’’Harding Szent István-templom’’ estas romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Apátistvánfalva.
eta|Turo de preĝejo Sankta Stefano Harding

## Bazaj informoj 
* eklezio: romkatolika eklezio
* departemento: Vas (Hungario)
* diocezo Szombathely
* dekanujo: Szentgotthárd
* konsekrinto: János Szily
* stilo: baroko
* larĝo de muroj: 2m
* alto de turo: 37m
* sonoriloj: 2
* kapacito: 2000 homoj

## Historio 
maldekstre|200ra|Panoramo al preĝejo de Apátistvánfalva
En tiu loko komence estis nur kapelo. La nun videbla preĝejo estis konstruita en 1786. Sakristio alkonstruiĝis en 1894. La orgeno estis farita en 1907, ĝi trakonstruiĝis en 1939, renoviĝis en 2007. En 2005 episkopo de Maribor metis memortabulon pri la servantaj pastroj sur la eksteran muron.

## Konstruaĵo 
eta|220ra|La ĉefaltaro
eta|220ra|La maldekstra flanka kapeleto
La konstruaĵo estas la plej alta en la vilaĝo. Ĝi situas ĉe la tombejo kaj la lernejo. Ĉe la preĝejo troviĝas skulptaĵo pri Sankta Maria de 1899. La turo estas kvadrata kaj ĝi situas en mezo de la fasado, kie malsupre estas la enirejo. La navo interne havas 2 kapeletojn. La nun videbla altaro estis farita en 1895. La ĉefaltara bildo prezentas Sanktan Stefanon Harding, apude skulptaĵo estas videbla pri Emeriko de Hungario. Menciindas la freskoj.

Kermeso okazas en la 16-an de julio, aŭ en la sekva dimanĉo ekde 1683.

## Fontoj 
* hungare
* hungare kun fotoj
* hungare
* hungare

Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Stefano Harding
Apatistvánfalva
Unua teoremo de Eŭklido

eta|Unua teoremo de Eŭklido
La **unua teoremo de Eŭklido** aŭ **kateta teoremo** estas teoremo en geometrio, kiu rilatas al orta triangulo kaj priskribas rilaton inter la du linipartioj *p* kaj *q* de la hipotenuzo en kiuj la alto sur la hipotenuzo dividas ĝin.

La teoremo devenas, kiel la dua, de la 8-a propozicio en libro VI de la Elementoj de Geometrio de Eŭklido.

## Vortigo kaj formuloj 
Oni povas vortigi la teoremon sekvamaniere:

*En ĉiu orta triangulo la kvadrato konstruita super unu kateto havas la saman areon , kiel la rektangulo, kiu rezultas el la hipotenuzo kaj la projekcio de la kateto sur ĝi.*

En formuloj:

:a^2=p \cdot c
:b^2=q \cdot c

## Referencoj 
Kategorio:Areo
Kategorio:Eŭklida ebena geometrio
Kategorio:Historio de geometrio
Kategorio:Teoremoj en ebena geometrio
Kategorio:Trianguloj
Thumbelina (filmo)

***Thumbelina*** () estas animacia muzika familia komedia filmo de 1994, produktita en Usono. Ĝi baziĝas sur la rakonto *Fingrulino* de Hans Christian Andersen. Tiel ĝi povus esti nomata en Esperanto *Dikfingrulino* aŭ simple *Fingrulino*.

La filmo ricevis la Premion Ora Frambo pro la "plej malbona originala kanto", titolata *„Marry the Mole“*

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Animaciaj filmoj
Kategorio:Warner
Kategorio:20th Century Fox
Kategorio:Filmoj laŭ fabeloj de Hans Christian Andersen
Patrokles

**Patrokles** (3-ajc. a.K.) estis greka verkisto, geografo, kaj militestro.

Li estis amiko de reĝo Seleukos la 1-a kaj kapitano de de ties militŝiparo sur la Kaspio. Post morto de Seleukos, Antioĥos la 1-a komisiis lin al Azio, kie li mortis en la batalo kontraŭ Bitinio. Danke al sia pozicio, li konatiĝis kun landoj de la siria imperio, li skribis gravajn verkojn pri meza Azio. Liaj verkoj ne postrestis, sed ilin mencias Plutarko kaj Strabono.

Kategorio:Grekaj geografoj
Kategorio:Grekaj militistoj
Kategorio:Grekaj verkistoj
István Pataki (poeto)

**István PATAKI** rumania hungara poeto. Li naskiĝis en Biharia en 1953. 
## Kariero
István Pataki studis en Oradea, publikigis en *Kelet-Nyugat*, *Bihari Napló*. Nuntempe li instruas en sia naskiĝvilaĝo.
## Poemvolumoj
**Passzus* (1992), *A plakát elmozdulása* (1999), *Szökés a táborból* (2002). 
## Fonto
*Varadlap.ro 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
László Papp (poeto)

**László PAPP.** rumania hungara filozofia verkisto. Li naskiĝis en Satmaro en 1943. 

## Kariero
László Papp akiris diplomon pri fiziko en 1967 kaj estas instruisto en Oradea. Li publikigas en revuo *Familia*.

## Tradukaĵoj
*Constantin Noica: *Mathesis vagy az egyszerű örömök* (1996), C. Noica: *De Caelo*. Próbálkozás a megismerés és az egyén körül (1996). 

## Fonto
*Varadlap.ro 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj