open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zoonavena

***Zoonavena*** aŭ **Zoonavenoj** estas genro de birdoj de la familio de apusedoj.  Ili similas laŭ aspekto kaj estas konfuzitaj kun hirundoj, sed ili entute ne estas rilataj al tiuj (vidu ankaŭ artikolon konverĝa evoluo). Ili vivas en Afriko aŭ Azio.

Ĝi enhavas la jenajn tri speciojn:
* Genro *Zoonavena*
** Malagasa pinglovostulo aŭ Madagaskara apodo, *Zoonavena grandidieri*
** Pinglovostulo de Santomeo aŭ Santomea apodo, *Zoonavena thomensis*
** Blankpuga pinglovostulo aŭ Hindia apodo, *Zoonavena sylvatica*

## Referencoj
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Henri de Baillet-Latour

'''''' estis belga sportoficialulo. Li naskiĝis la 1-an de marto 1876 en Bruselo kaj mortis 65-jaraĝa la 6-an de januaro 1942  en Elsene.

Inter 1925 kaj lia morto en 1942 li estis prezidanto de la Internacia Olimpika Komitato (IOK). 

Kategorio:Membroj de la Internacia Olimpika Komitato
Kategorio:Belgoj
Kategorio:Prezidantoj de la Internacia Olimpika Komitato
Sigfrid Edström

'''''' estis sveda sportoficialulo. Li naskiĝis la 21-an de novembro 1870
en Orust kaj mortis 93-jaraĝa la 18-an de marto 1964 en Stokholmo.

Inter 1946 kaj 1952 li estis prezidanto de la Internacia Olimpika Komitato (IOK). 

Kategorio:Membroj de la Internacia Olimpika Komitato
Kategorio:Svedoj
Kategorio:Prezidantoj de la Internacia Olimpika Komitato
Malagasa pinglovostulo

La **Malagasa pinglovostulo**, **Malagasa apodo** aŭ **Madagaskara apodo** (*Zoonavena grandidieri*), estas granda apuso. Ĝi troviĝas en Komoroj, Madagaskaro, kaj Majoto. Ĝi havas pli larĝajn flugilojn ol aliaj apusoj kaj ankaŭ malpli arkoformaj. La vosto estas nur iomete forkoformaj, ne tiom kiom tiuj de aliaj apusoj, kaj finas per pinglohavaj plumoj, kiel ĉe aliaj pinglovostuloj.

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Madagaskaro
Verda manako

La **verda manako** () estas birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi havas 2 subspeciojn troviĝantajn en norduesta Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *holochlora* venas el la antikva greka *ὁλόχλωρος* (*holokloros*) kaj signifas "tute verda" (*ὅλος* (*kruptos* = "kaŝita") kaj *χλωρός* (*kloros* = verda)), pro la plejparte verda plumaro de ambaŭ seksoj de tiu specio

## Disvastiĝo kaj habitato
La verda manako troviĝas en la orienta deklivo de Andoj, en suduesta Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo. Ĝi vivas en la densa subkreskaĵaro kaj la malalta meza etaĝo de humidaj arbaroj en ebenaĵoj kaj antaŭmontetoj.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Lingua geral

***Lingua geral*** (portugala kiu laŭvorte signifas "ĝeneraligita lingvo") estas la komuna nomo por du kontaktlingvaĵoj, kiuj funkciis kiel lingvafrankao en la sudamerikaj kolonioj de Hispanio kaj Portugalio, ĉefe en kolonia Brazilo de 1500 ĝis 1758.    

Lingua geral estis kreita de katolikaj jezuitoj surbaze de la lokaj hindaj lingvoj de la tupi-gvaraniaj triboj, kun signifaj latinidaj kaj, poste, afrikaj leksikaj pruntoj. Kiam portugalaj kolonianoj alvenis en Brazilo en la 16-a jarcento, ili renkontis indiĝenajn popolojn, kiuj parolis multajn malsamajn lingvojn kaj komencis enkonduki slavojn el Afriko. Klopodoj krei efikan komunikadon kondukis al la kreado de lingvoj kun elementoj el la tupia, portugala kaj afrikaj lingvoj.   

Língua geral formiĝis el la historia evoluo de la antikva tupia lingvo. Ĝi konsistis el du branĉoj: la norda língua geral (ankaŭ nomata *amazona língua geral*) kaj la suda Língua geral (ankaŭ nomata *paŭlista língua geral*). La norda língua geral donis originon en la 19-a jarcento al la *nheengatu*, kiu ankoraŭ estas parolata hodiaŭ en la supra regiono de la rivero Rio Negro, en la limregiono inter Brazilo, Venezuelo kaj Kolombio.   

La lingvo estis uzata en jezuitaj misioj en Brazilo kaj de fruaj koloniigistoj, afrikdevenaj sklavoj, kaj diversaj indiĝenaj grupoj inter la fino de la 17-a jarcento kaj la komenco de la 20-a jarcento. Kiam la jezuitoj estis forpelitaj el Brazilo meze de la 18-a jarcento kaj la registaro pli ekemfazis la portugalan, la lingvo komencis malkreski. Interna migrado kaj lingvaj politikoj en Brazilo ankaŭ kaŭzis malkreskon. La amazonia variaĵo de la lingvo (nengatua lingvo) tamen estas uzata ĝis hodiaŭ, kaj estas nomumita la oficiala lingvo de la municipo São Gabriel da Cachoeira sub la nomo *nheengatú* signifante "bona parolo") .    

Nuntempe, lingua geral ne estas vaste uzata pro la asimiliĝo de lokaj hindaj triboj kaj la ĝeneraligita uzo de norma eŭropa lingvo (hispana kaj/aŭ portugala). Kvankam la língua geral estas nuntempe konsiderata formortinta, tamen kelkaj indiĝenaj triboj de Amazonio (inter 10 000 ĝis 30 000 parolantoj) daŭre uzas ĉi tiun lingvon (la *nheengatu)* kiu ankoraŭ estas parolata hodiaŭ en la supra regiono de la rivero Rio Negro, en la limregiono inter Brazilo, Kolombio kaj Venezuelo.   

## Vidu ankaŭ 
* Indiĝenaj lingvoj de Ameriko
* Portugala lingvo
* Nyengatu
* Tupi

## Referencoj 
Kategorio:Piĝinoj
Kategorio:Lingvoj de Brazilo
Blankpuga pinglovostulo

La **Blankpuga pinglovostulo**, **Hindia apodo** aŭ **Hindia apuso** (*Zoonavena sylvatica*, laŭ kio ankaŭ *Ĝangala apuso*), estas granda apuso. Ĝi troviĝas en arbaroj de Bangladeŝo, Barato (ĉe Okcidentaj Gatoj) kaj Nepalo. Ĝi estas ofte vidata super akvejoj meze de ĝangaloj. Ĝi iom similas al Ordinara apuso, sed havas blankan pugareon, pli larĝajn flugilojn kaj mallongan voston kun kvadrata fino de dornohavaj plumoj.

## Manĝado 
La Blankpuga pinglovostulo estas insektomanĝanto.

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Barato
Gustaf Johansson

**Gustaf JOHANSSON** (1844–1930) estis finnlanda luterana pastro. Li estis la ĉefepiskopo de la evangeli-luterana eklezio de Finnlando en 1899–1930. Li pastriĝis en 1871. En 1874 li iĝis kandidato de teologio. Li regis biblian tradukan komitaton en 1886–1913. Johansson ankaŭ kreis finnlingvan teologian terminologion, kiu mankis antaŭe. Li malapogis demokration kaj asertis, ke volo de la plejo de la popolo estas ĉiam kontraŭ volo de Dio. Laŭ Johansson la feminisma ligo, kies celo estis doni por la virino parte similan pozicion, kian havas la viroj, estas kontraŭ la natura laŭdia ordinaro. Li apogis teologion de Johann Tobias Beck. Li kritikis lestadianismon.

Kategorio:Ĉefepiskopoj
Papua pinglovostulo

La **Papua pinglovostulo**, **Papua apodo** aŭ **Papua apuso** (*Mearnsia novaeguineae*, laŭ kio ankaŭ *Novgvinea apuso*), estas granda apuso. 

Ĝi estas malgranda (11.5&nbsp;cm longa), fortika apuso kun mallonga, rondoforma vosto kaj tre rapida flugmaniero. La kapo kaj supraj partoj estas brile blu-nigrecaj, blankaj aŭ blankecaj ventroj kaj subvostaj kovriloj, malhelaj subflugiloj kun pala centra strio. La malgrandaj dornoj fine de la vosto ne estas videblaj dumfluge.

## Distribuado
Ĝi estas endemio de Nov-Gvineo kie ĝi estas disvastigita en malaltaj teroj kaj montetoj ĝis 550 m. Ĝi estis registrita ankaŭ el insulo Boigu, Kvinslando, teritorio de Aŭstralio en nordokcidento de la Toresa Markolo.

## Habitato
Ĝi vivas ĉe arbarbordoj, ĝardenoj kaj senarbigitaj areoj kun ankoraŭ staraj mortintaj arboj.

## Manĝado
Ili manĝas insektojn, same kiel aliaj apusoj.

## Reproduktado
Ili nestumas en altaj arbotruoj.

## Konservado
Ĝi estas ofta kaj disvastigita specio taksita kiel Malplej Zorgiga.

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 
* Beehler, Bruce M.; & Finch, Brian W. (1985). *Species Checklist of the Birds of New Guinea*. RAOU Monograph No.1. Royal Australasian Ornithologists Union: Melbourne. 
* Beehler, Bruce M.; Pratt, Thane K.; & Zimmerman, Dale A. (1986). *Birds of New Guinea*. Wau Ecology Handbook No.9. Princeton University Press. 
* BirdLife International. (2006). Species factsheet: *Mearnsia novaeguineae*. Downloaded from http://www.birdlife.org on 2 February 2007
* Clarke, Rohan H. (2006). Papuan Spine-tailed Swifts Mearnsia novaeguineae on Boigu Island, Torres Strait, Queensland. Australian Field Ornithology 23: 125–129.
* Coates, Brian J. (1985). *The Birds of Papua New Guinea. Volume 1: Non-Passerines*. Dover Publications: Alderley, Queensland. 

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo
Filipina pinglovostulo

La **Filipina pinglovostulo**, **Filipina apodo** aŭ **Filipina apuso** (*Mearnsia picina*), estas granda apuso. Ĝi estas endemia de Filipinoj troviĝanta en insuloj de Mindanao kaj Bisajoj. Ilia natura habitato estas tropikaj malsekaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi iĝas rara pro habitatoperdo.

## Aspekto 
eBird priskribas tiun ĉi birdospecion jene: "Malmulte konata mezgranda, mallongvosta apuso trovebla super arbaro, kutime je pli altaj altitudoj. Plejparte nigra kun evidentaj blankaj gorĝo kaj subflugilaj makuloj. Flugilformo estas nekutima, kun "eltondaĵo" apud la korpo kaj pintaj flugilpintoj kurbecaj malantaŭen. Vosto kvadrata, kun pikiloj malfacile videblaj. Distingebla de aliaj apusoj en sia teritorio per la blankaj markoj sub la flugiloj. Voĉo nekonata."

Dekomence metita en la genron *Chaetura*, sed ĝi estas nun en *Mearnsia*. Tiu ĉi specio estas monotipa kaj ne havas subspeciojn.

## Kutimaro kaj ekologio 
Ĝi videblas sola aŭ en malgrandaj grupoj alte en la aero. Oni supozas, ke ĝi manĝas flugantajn insektojn. Oni tute nenion scias pri ĝiaj reproduktaj kutimoj.

## Habitato kaj konservostatuso 
Ĝi ŝajne dependas de arbarkovritaj riveretoj sub 1 000 m kaj toleras sekundaran kaj selekteme dehakitan arbaron kaj eĉ riverbordan vegetaĵaron ene de kokosplantejoj, proksime al arbarrando.

IUCN taksis ĉi tiun birdon kiel preskaŭ minacatan. La ĉefa minaco de ĉi tiu specio estas habitatoperdo kun pogranda senigo de arbaraj vivejoj kiel rezulto de arbohakado, agrikultura konvertado kaj minado okazantaj ene de la teritorio. La proksima asocio kun arbaroj de malaltaj teroj sugestas, ke ĉi tiu specio povas esti tre sentema al habitatperdo pro komerca arbohakado, konvertado por agrikulturo kaj planteja forstado, same kiel urbaj evoluigoj kaj minado.

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de la Filipinoj
Ábel József Buzássy

**Ábel József Buzássy** [jOĵef buzAsi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Buzássy Ábel József** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

 naskiĝis  en Nagyláng (nuntempa parto de Soponya), li mortis  en Pécs.

## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio, poste li aliĝis al la cistercianoj. Post la novicado li studis teologion en monaĥa altlernejo en Zirc, pli poste li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto. Li pastriĝis en 1888, supozeble tiutempe li monaĥiĝis. Post siaj studoj li instruis en cisterciana gimnazio en Pécs, kie li estis levita gimnaziestro kaj monaĥejestro en 1907. Kelkajn jarojn li instruis ankaŭ en Scienca Universitato Erzsébet. Li enkondukis instruadon de la kroata lingvo en la gimnazio. Libertempe li okupiĝis pri literaturo.

## Fontoj 
* politika leksikono kun foto (legebla en la 67-a paĝo)
* datenaro
* datenoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Mearnsia

***Mearnsia*** estas genro de birdoj de la familio de apusedoj.

Ili similas laŭ aspekto kaj estas konfuzitaj kun hirundoj, sed ili entute ne estas rilataj al tiuj (vidu ankaŭ artikolon konverĝa evoluo). Ili vivas en Oceanio aŭ Azio.

Ĝi enhavas la jenajn du speciojn:
* Genro *Mearnsia*
** Filipina pinglovostulo aŭ Filipina apodo, *Mearnsia picina*
** Papua pinglovostulo aŭ Papua apodo, *Mearnsia novaeguineae*

## Referencoj
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Azio
Musa apodo

La **Musa apodo** aŭ **Musa apuso** (*Schoutedenapus myoptilus*) estas apuso de la genro *Schoutedenapus* kaj fakte la nura specio de la genro. Ĝi havas disan teritorion tra Afromontano: Kameruna linio, Albert-riftaj montarbaroj, Kenjo, Tanzanio, Malavio kaj Mozambiko.

Ĝi estas la nura specio en la genro *Schoutedenapus*. Apuso de Schouteden (*Schoutedenapus schoutedeni*) estis dekomence konsiderata aparta specio, sed poste oni komprenis, ke ĝi estas pli malhela junulo aŭ preskaŭ plenkreskulo de la subspecio*chapini* de Musa apodo.

Oni agnoskis jenajn tri subspeciojn:
* *Schoutedenapus myoptilus myoptilus* (Salvadori, 1888) — de Etiopio ĝis Zimbabvo;
* *Schoutedenapus myoptilus poensis* (Alexander, 1903) — Bioko;
* *Schoutedenapus myoptilus chapini* (Prigogine, 1957) — oriento de la Demokratia Respubliko Kongo, Ruando kaj sudokcidento de Ugando.

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 

## Eksteraj ligiloj
* Musa apodo - Speciteksto en *The Atlas of Southern African Birds*.

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ĉokoa manako

La **ĉokoa manako** () estas birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi havas 2 subspeciojn troviĝantajn en plej eosta Centrameriko kaj norduesta Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *litae* estas la latinigo de "Lita", urbo en norda Ekvadoro kie estis kolektita la holotipo Plenkreskuloj de la nomiga subspecio havas pal-olivecajn verdajn kapon, suprajn partojn kaj centrajn vostoplumojn. Iliaj flugiloj kaj eksteraj vostoplumoj estas malhelverdaj aŭ brunecaj kun muskoverdaj eksteraj randoj. Iliaj gorĝo, brusto, flankoj kaj subvostaj kovriloj estas olivecverdaj kaj ilia mentono kaj centra ventro estas pal-flavecaj. Ili havas brunajn ĝis malhelbrunajn irisojn kun pala ringo ĉirkaŭ la okulo, nigran supran makzelon, malhelgrizan mandiblon, kaj tre variajn krurojn kaj piedojn kun nuancoj de griza ĝis nigreca aŭ bruna.

## Disvastiĝo kaj habitato
La ĉokoa manako troviĝas en la plej eosta Panamo, en uesta Kolombio (precipe en la eponima departemento Ĉokoo) kaj norda Ekvadoro. Ĝi vivas en la densa subkreskaĵaro kaj la malalta meza etaĝo de humidaj arbaroj en ebenaĵoj kaj antaŭmontetoj.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Lepidothrix

***Lepidothrix*** estas genro de birdoj el la familio de pipredoj. Ĝi enhavas 9 speciojn, troviĝantajn en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Pipridae - pipredoj
****Lepidothrix* Bonaparte, CLJL, 1854
*****Lepidothrix velutina* (Berlepsch, HHCL, 1883) - velura manako
*****Lepidothrix coronata* (Spix, JB, 1825) - blukrona manako
*****Lepidothrix nattereri* (Sclater, PL, 1865) - neĝkrona manako
*****Lepidothrix vilasboasi* (Sick, H, 1959) - orkrona manako
*****Lepidothrix iris* (Schinz, HR, 1851) - opalkrona manako
*****Lepidothrix suavissima* (Salvin, O; Godman, FD, 1882) - oranĝventra manako
*****Lepidothrix serena* (Linnaeus, C, 1766) - blankfrunta manako
*****Lepidothrix isidorei* (Sclater, PL, 1852) - blupuga manako
*****Lepidothrix coeruleocapilla* (Tschudi, JJ, 1844) - lazurkrona manako

## Etimologio
La scienca genra nomo *Lepidothrix* estas kunmetaĵo de 2 antikvaj grekaj vortoj, *λεπίς, λεπίδος* (*lepis, lepidos* = "skvamo"), kaj *θρίξ* (*triks* = "haro"), pro la skvama aspekto de la kolora krono de maskloj.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Rebekka Mathew

**Rebekka Mathew** estas dana popkantistino kaj voĉaktoro. Ŝi naskiĝis la 16-an de julio 1986 en Grenaa (Grenå), do nun estas -jaraĝa. La tri jarojn pli aĝa frato  	
Simon Mathew (n. en 1983) estas same dana popkantisto. Rebekka inter 1999 kaj 2002 prezentiĝis kadre de artista duopo *Creamy*, kaj krome publike kantas memstare.

Kategorio:Danaj kantistoj
Kategorio:Danaj voĉaktoroj
Placo Rosa-Luxemburg

[eta|*[Volksbühne*, starigita 1914. Arkitekto: Oskar Kaufmann (rekonstruita 1954 post bombado dum la 2-a Mondmilito.)]]
[eta|[Kinejo Babilono|Kinejo *Babilono*. Arkitekto: Hans Poelzig]]
[dekstra|eta|250x250ra|Karl-Liebknecht-Haus, ĉefsidejo de la Germana [Maldekstra Partio (Germanio)|Maldekstra Partio en 2007]]

La **placo Rosa Luxemburg** () estas triangula placo en la historia *Scheunenviertel* (Garbeja Kvartalo) de Berlino, situanta en la samnoma distrikto Mitte. La teatro Volksbühne situas sur la placo kaj estas ĝia simbolo. Ĝi estis kreita dum grandskala renovigo de la ĉirkaŭa areo komence de la 20-a jarcento kaj de tiam portis diversajn nomojn.

* *Babelsberger Platz* (1907–1910), nomita kiel la finpunkto de la tiam nove aranĝita *Kaiser-Wilhelm-Straße* laŭ la Babelsberg-palaco de la Imperiestro,
* *Bülowplatz* (1910–1933), nomita honore al Bernhard von Bülow, la Imperia Kanceliero kiu emeritiĝis la antaŭan jaron.
* *Horst-Wessel-Platz* (1933–1945), nomita honore al la "martiro de la naziismo" Horst Wessel,
* *Liebknechtplatz* (1945–1947), honore al la murdita laborista gvidanto kaj kunfondinto de la Komunista Partio de Germanio (KPD) Karl Liebknecht,
* *Luksemburgplaco* (1947–1969) aŭ Rosa-Luxemburg-Placo (ekde 1969) honore al la murdita reprezentantino de la laborista movado Roza Luksemburg.

Rosa-Luxemburg-Platz situas inter Rosa-Luxemburg-Straße , Weydingerstraße kaj Linienstraße. La metrostacio Rosa-Luxemburg-Platz sur la linio U2 troviĝas sub Rosa-Luxemburg -Straße.

La romano *Berlin Alexanderplatz* de Alfred Döblin atestas pri la malpura etoso, kiu regis en ĉi tiuj fifamaj kvartaloj komence de  la 20-a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo de Luise-Berlin.de

Kategorio:Placoj en Berlino
Søren Krarup

**Søren Krarup** estas dana pastoro, politikisto kaj verkisto. Li naskiĝis la 3-an de decembro 1937 en Grenaa (Grenå) kaj mortis la 8-an de novembro 2023 en aĝo de 85-jaroj. Lia patro Vilhelm estis pastro kaj redaktisto. 
Lia pli aĝa filino Marie Krarup (n. 1965) estas politikisto kaj armea interpretisto, kaj la pli juna filino, Katrine Winkel Holm (n. 1970), aktivas kiel  teologino, pastrino kaj publicistino.
	

Kategorio:Danaj verkistoj
Kategorio:Danaj politikistoj
Hans-Henrik Ørsted

**Hans-Henrik Ørsted** estas dana sporta biciklisto, pli ekzakte trakbiciklisto. Li naskiĝis la 13-an de decembro 1954 en Grenaa (Grenå), do nun estas -jaraĝa. Hans-Henrik Ørsted interalie ĉeestis la Someran Olimpikon 1980 en Moskvo, kiu estis demagogie pridiskutata pro bojkoto de pluraj okcidentaj landoj baze de antaŭa armea okupo de Afganio fare de la sovetia armeo.

## Vidu ankaŭ  
* Danio en la Somera Olimpiko 1980

Kategorio:Danaj biciklistoj
Frits Hartvigson

**Frits Hartvigson** estis dana pianisto kaj instruisto. Li naskiĝis la 31-an de majo 1841 en Grenaa (Grenå) kaj mortis la 8-an de marto 1919 (77-jaraĝa) en Kopenhago. Lia frato Anton (1845-1911) estis same pianisto.

## Referencoj 
Kategorio:Danaj pianistoj
Kategorio:Danaj instruistoj
Velura manako

La **velura manako** () estas birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi havas 2 subspeciojn troviĝantajn en Centrameriko kaj norduesta Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *velutina* venas el latino kaj signifas "velura", pro la aspekto de la maskla plumaro, malhela kaj glata

## Disvastiĝo kaj habitato
La velura manako troviĝas en Kostariko, Panamo, uesta Kolombio kaj norduesta Ekvadoro. Ĝi vivas en humidaj praarbaroj kaj malnovaj duarangaj arbaretoj, ĉefe sub 1000 m, sed loke ĝis 1350-1400 m ĉe la pacifika deklivo de Kostariko.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Neĝkrona manako

La **neĝkrona manako** () estas birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi havas 2 subspeciojn troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *nattereri* estis donita omaĝe al D-r Johann Natterer (1787-1843), aŭstra zoologo, kolektanto, loĝanta en Brazilo de 1817 ĝis 1835

## Disvastiĝo kaj habitato
La neĝkrona manako troviĝas en la humidaj arbaroj de Amazonio, plejparte en Brazilo, sed ankaŭ en plej nordeosta Bolivio.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Blukrona manako

La **blukrona manako** () estas birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi havas 6 subspeciojn troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *coronata* venas el latino *cŏrŏnātus* kaj signifas "kronita" (el *cŏrōna* = krono), pro la distinga blua krono de la masklo

Maskloj estas fulgonigraj kun brilblua krono, dum inoj estas verdaj. Junula plumaro similas al ina plumaro, sed estas pli obtuza.

## Disvastiĝo kaj habitato
La blukrona manako troviĝas en Amazonio, en norduestra Brazilo, suda Venezuelo, suda Kolombio, eosta Ekvadoro, norda kaj eosta Peruo kaj norda kaj centra Bolivio. Ĝi vivas en humidaj arbaroj, ĝenerale je 900–1100 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Lajos Czakó Ambró

**Lajos Czakó Ambró** [lajoŝ cakO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Czakó Ambró Lajos** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto, kalvinana pastro. Lia familia nomo estis *Czucz* [cuc] ĝis 1908.

 naskiĝis  en Cegléd, li mortis  en Owen Sound (Ontario, Kanado).

## Biografio 
 aliĝis al la cistercianoj en 1902. Post la novicado li studis teologion kaj filozofion akirinta diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto en 1909. Jaron poste li pastriĝis. Li instruis en cistercianaj gimnazioj laŭvice en Zirc, Eger, Székesfehérvár kaj Baja, dum lia studo "A vallás pszichológiája" ricevis tre akran kritikon de la ordeno, tial li forlasis la ordenon kaj elektis la kalvinanan religion. Li akiris licencon en Kalvinana Teologia Instituto de Debrecen, poste li instruis en altlernejo de Budapeŝto. Li instruis ankaŭ en dum la Hungara Sovetrespubliko, tial poste li perdis sian postenon. En 1921 li establis kritikeman revuon, iom poste la ŝtato malpermesis ĝin, iom poste li eldonis malpermesitan libron. Pro la respondeco li rifuĝis al Aŭstrio kaj Britio, fine al Kanado, kie li estis pastro en Toronto. En 1950 li revenis al la katolika religio kaj instruis en :en:Saint Mary's University (Halifax) ĝis 1967.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Abelard Ethikája.* (studo, 1909)
* *A vallás lélektana* (1915)
* *A vallás a kommunista társadalmakban* (1919)
* *A vallásfilozófia alapvonalai* (1921)
* *Kereszténység és modern élet* (1926)
* *Philosophy of Religion* (1933)
* *Jegyzetek Madách Imre: "Az ember tragédiájához"* 1945

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj kalvinanaj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Orkrona manako

La **orkrona manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en centra Brazilo.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *vilasboasi* estis donita omaĝe al la fratoj Orlando Vilas Boas (1914-2002), Cláudio Vilas Boas (1916-1998) kaj Leonardo Vilas Boas (1918-1961), brazilaj indiĝenistoj kaj antropologoj

## Disvastiĝo kaj habitato
La orkrona manako troviĝas en la humidaj arbaroj de suduesta Parao, en centra Brazilo, je ĉirkaŭ 200 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Opalkrona manako

La **opalkrona manako** () estas birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi havas 2 subspeciojn troviĝantajn en Brazilo.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *iris* venas el la antikva greka *ἶρις* (*iris*), kiu signifas "ĉielarko", aŭ ankaŭ estas la nomo de la diino de ĉielarko, Iriso, pro la iriza opaleca krono kaj nuko de la masklo La ​​kronkoloro varias de blanka ĝis blueta depende de la relativaj anguloj de la suno kaj de la rigardanto. La cetero de ilia plumaro estas olivecverda krom flava ventro kaj subvostaj kovriloj. Plenkreskaj inoj havas verdan kronon kaj nukon kaj estas alie similaj al maskloj. Maskloj de subspecio *L. i. eucephala* preskaŭ ne havas verdan koloron sur la frunto; ilia opaleca kronkoloro komenciĝas ĝuste super la beko. Inoj havas bluetan kronon kaj nukon kaj estas alie similaj al maskloj. Ambaŭ seksoj de ambaŭ subspecioj havas palajn flavbrunajn aŭ kremkolorajn irisojn, palan bluetan bekon, kaj rozkolorajn krurojn kaj piedojn.

## Disvastiĝo kaj habitato
La opalkrona manako troviĝas en la humidaj arbaroj de norda kaj centra Brazilo.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Vrbka (Postoloprty)

**Vrbka** estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Postoloprty en distrikto Louny. Ĝi troviĝas 2,5&nbsp;km norde de Postoloprty. Estas ĉi tie registritaj 34 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

Vrbka situas en katastra teritorio **Vrbka u Postoloprt** kun areo 2,92&nbsp;km².

## Historio 
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1396.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Kapelo 

## Pluaj fotoj 

Vrbka elektrárna.jpg|Vrbka, en fono elektrejo
Vrbka rodinné domky.JPG|Vrbka
Vrbka škola.JPG|Eksa lernejo kun kapelo

Kategorio:Postoloprty
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Louny
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Imre Sixtus Debreczeni

**Imre Sixtus Debreczeni** [sikstus debreceni], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Debreczeni Imre Sixtus** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, instruisto. Lia monaĥa nomo estis *Sixtus*.

 naskiĝis  en Székesfehérvár, li mortis  en Eger.

## Biografio 
 maturiĝis en cisterciana gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li aliĝis al la cistercianoj en Zirc en 1935. Post la novicado li studis teologion kaj pedagogion. Li monaĥiĝis kaj pastriĝis en 1942, krome li doktoriĝis en Scienca Universitato Péter Pázmány kaj faris lingvajn ekzercojn en Sorbonne, respektive Bologna. Post siaj studoj li instruis en Budapeŝto lernojaron, poste po 2 jarojn li estis pastro en Előszállás kaj Nagykarácsony. Tie en 1947 kruda konflikto okazis inter Debreczeni kaj vilaĝanoj, tial li estis tralokita al Eger. En 1954 aŭto intence traveturis lin kaj li tuj mortis. Li estis viktimo de la komunistaj agadoj. Li estis entombigita en Preĝejo Ĉieliro de Maria kaj Johano Nepomuko (Székesfehérvár).

## Memorigiloj 
* memortabulo en Eger (2014)

## Fontoj 
* biografio hungare kun fotoj
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* katolika leksikono (legebla en la 2-a alineo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Tsedek

**Tsedek!** estas franca juda aktivisma grupo kontraŭrasisma, kontraŭcionisma kaj kontraŭkoloniisma. Ĝi kampanjas precipe por la fino de tio, kion ĝi konsideras israela apartismo, kaj por la fino de la okupado de la palestina ŝtato.

## Kreado 
La kolektivo estis kreita en 2023. Ĝia nomo devenas de la hebrea vorto Tsedek, kiu signifas "justeco". Pluraj fondintaj membroj devenas de la UJFP, organizo kun kiu la kolektivo daŭre regule kunlaboras.

## Politikaj pozicioj 
La kolektivo estas ĉefe konata pro siaj paroladoj ĉe manifestacioj aŭ en la amaskomunikiloj. Tiuj pozicioj povas kaŭzi polusigitajn reagojn. 

## Eldonaĵo 
* *Lutter en rupture, lutter en solidarité* (Batalante en rompo, batalante en solidareco), eldonisto Premiers Matins De Novembre, 2026

## Referencoj 
Kategorio:Rezistado al koloniismo
Kategorio:Araba-israela konflikto
Březno (Postoloprty)

**Březno** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Postoloprty en distrikto Louny. Ĝi troviĝas 2,5&nbsp;km oriente de Postoloprty kaj 4,4&nbsp;km de Louny. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

Březno situas en katastra teritorio **Březno u Postoloprt** kun areo 6,29&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1238.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Naturmemorindaĵo Březno u Postoloprt – forlasita minejo apud bordo de rivero Ohře 
* Ŝtona krucifikso

## Pluaj fotoj 

Březno náves24.jpg|Vilaĝplaco
Březno 002.jpg|Soleno en la jaro 1896
Březno krucifix.JPG|Krucufikso en la vilaĝplaco
Březno přírodní památka.JPG|Forlasita minejo

Kategorio:Postoloprty
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Louny
Kategorio:Setlejoj en Malsupraohara tabulo
Kategorio:Setlejoj sur Ohře
Statistika oficejo de Danio

La **Statistika oficejo de Danio** - dane simple nomata *Danmarks Statistik*, do "statistikoj de Danio" - estas dana registara organizaĵo sub la Ministerio pri Ciferecaj Aferoj (), raportante al la Ministro pri Ciferecaj Aferoj. Ĝi havas sian centran sidejon en Kopenhago. La organizaĵo respondecas pri kreado de statistikoj pri la dana socio, inkluzive de dungadaj statistikoj, komerca bilanco kaj demografio.

La Statistika oficejo multe dependas de publikaj registroj por statistika produktado, kun aparta emfazo de la Centra persona registro por populaciaj statistikoj. Ĝi amplekse kunlaboras kun Eurostat, la centra statistika agentejo de la Eŭropa Unio. 

La elektronika datumbazo de la statistika oficejo (*Statbank.dk*) estas havebla en la dana aŭ angla lingvoj al ĉiu uzanto. Ĝi enhavas preskaŭ ĉiujn interne produktitajn statistikojn, kiuj povas esti prezentitaj kiel tabeloj, diagramoj aŭ mapoj, kaj povas esti eksportitaj al aliaj programoj por plia analizo. Kiam novaj ĝeneralaj statistikoj estas publikigitaj en la bulteno "Novaĵoj de *Danmarks Statistik*", la samaj datumoj estas samtempe publikigitaj en pli detala formato per la datumbazo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Geografio de Danio
Kategorio:Registaro de Danio
Google Sheets

***Google Sheets*** estas kalkultabela aplikaĵo de Google, parto de la senpaga, *ret* -bazita Google Docs Editors- pakaĵo. La servo ankaŭ inkluzivas Google Docs, Google Slides, Google Drawings, Google Forms, Google Sites kaj Google Keep.

Google Sheets estas havebla kiel TTT-aplikaĵo, poŝtelefona aplikaĵo por Android, iOS, Vindozo kaj Blackberry, kaj kiel labortabla aplikaĵo por Google Chrome OS. La aplikaĵo kongruas kun dosierformatoj de Microsoft Excel.  La aplikaĵo permesas al uzantoj krei kaj redakti dosierojn interrete kaj kunlabori kun aliaj uzantoj en reala tempo. Ŝanĝoj estas spuritaj de la uzanto per versia historio, kiu reprezentas la modifojn. La pozicio de redaktanto estas elstarigita per redaktanto-specifa koloro kaj kursoro, kaj permessistemo regas kion uzantoj povas fari. Ĝisdatigoj enkondukis funkciojn, kiuj uzas maŝinlernadon, inkluzive de *Explore*, kiu provizas respondojn bazitajn sur naturalingvaj demandoj en kalkultabelo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Retaplikaĵoj
Kategorio:Google-programaro
Selibice

**Selibice** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Staňkovice en distrikto Louny. Ĝi troviĝas en agrikultura regiono inter urboj Žatec kaj Postoloprty. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Selibice** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,75&nbsp;km².

## Historio 
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1352.

Post la dua mondmilito okazis forŝovo de germanaj loĝantojl kaj enloĝigo de kelkaj voliniaj ĉeĥoj. 

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Menhiro

## Ĉirkaŭaĵo
* Dolejší Hůrky

## Pluaj fotoj 

Selibice ulice.JPG|Travetureja ŝoseo
Selibice pomník.JPG|Monumento al falintaj soldatoj
Selibice kaplicka2010.jpg|Loa kapeleto
Selibice nová výstavba.JPG|Novaj konstruaĵoj

Kategorio:Staňkovice (distrikto Louny)
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Louny
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Sejŝela apuseto

La **Sejŝela apuseto** aŭ **Sejŝela salangano** (*Aerodramus elaphrus*) estas malgranda apuso de la genro *Aerodramus* kaj unu el 25 specioj de la genro. Ĝi troviĝas kiel endemio nur en Sejŝeloj en Hinda Oceano ĉe Sudorienta Afriko.

Ĝi estas 10–12 cm longa kun enverguro de 28 cm kaj pezo de ĉirkaŭ 10 g. La supraj partoj estas malhelgrizbrunaj kaj iomete pli palaj sur la pugo. La subaj partoj estas palgrizbrunaj, plej malhelaj sur la subvostaj kovriloj. La beko kaj kruroj estas nigraj. La vosto estas malhela kaj iomete forkoforma. La flugiloj estas longaj kaj mallarĝaj sed malpli pintaj ol tiuj de la aliaj rapidaj specioj, kiuj foje vizitas la insulojn.

Mallaŭta, pepanta krio estas elsendata dumfluge fare de manĝantaj aroj, kaj la birdoj ankaŭ havas malaltatonan, metalecan klakan krion uzatan por eĥolokigo en kavernoj.

La apuseto de Sejŝeloj estas parenca al la pli malgranda, pli pala Maskarena apuseto (*Aerodramus francicus*) de Maŭricio kaj Reunio kaj estis traktata kiel ĝia subspecio en la pasinteco. Oni supozas, ke ambaŭ disiĝis antaŭ ĉirkaŭ 500 000 jaroj.

La apuseto de Sejŝeloj reproduktiĝas sur la insuloj Mahé, Praslin kaj La Digue. Ĝi antaŭe reproduktiĝis sur Félicité kaj estis registrita kiel nereproduktanta vizitanto sur Aride. Ĝi ofte manĝas super nesala akvo kaj montpasejoj, sed videblas super plej multaj vivejoj. Ĝi manĝas flugantajn insektojn, precipe formikojn.

Reproduktado okazas tutjare en malgranda nombro da kolonioj en kavernoj. La nesto estas krampoforma kaj farita el fadenoj de likeno kaj kasuarinaj pingloj tenataj kune per salivo. La ino demetas unu blankan ovon, kiu estas kovata dum ĉirkaŭ 25 ĝis 30 tagoj. La junaj birdoj estas manĝigataj de ambaŭ gepatroj kaj elnestiĝas post 42 tagoj.

La specio estas klasifikita kiel Vundebla fare de la IUCN pro sia malgranda populacio (2 500 ĝis 3 000 birdoj) kaj limigita nombro da reproduktejoj. Minacoj estas ĝenado, uzado de insekticidoj kaj predado fare de enkondukitaj turstrigoj kaj katoj.

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 
*BirdLife International (2007) *Species factsheet: Collocalia elaphra.* Elŝutita el on 16/7/2007
*Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000) *Swifts: a Guide to the Swifts and Treeswifts of the World*, 2a eld., Pica Press, East Sussex.
*Skerrett, Adrian; Bullock, Ian & Disley, Tony (2001) *Birds of Seychelles*, Christopher Helm, London.

## Eksteraj ligiloj
*BirdLife Species Factsheet.
*Nature Seychelles: Seychelles Swiftlet

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Seménkovice

**Seménkovice** estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Postoloprty en distrikto Louny. Ĝi troviĝas 2,5&nbsp;km nordokcidente de Postoloprty. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Seménkovice** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 1,06&nbsp;km². En la katastra teritorio Seménkovice situas ankaŭ Seletice.

## Historio 
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1384.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Statuo de sankta Jozefo
* Domo n-ro 1

## Pluaj fotoj 

Seménkovice náves.JPG|Seménkovice, vilaĝplaco
Seménkovice, dům na parcele 33-3.jpg|Domo en Seménkovice
Seménkovice statek.JPG|Domo n-ro 1
Socha svatého Josefa v Seménkovicích (Q38095008) 01.jpg|Statuo de sankta Jozefo
Kříž u kaple v Seménkovicích (Q78782401) 01.jpg|Kruco ĉe kapelo

Kategorio:Postoloprty
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Louny
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Levonice

**Levonice** estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Postoloprty en distrikto Louny. Ĝi troviĝas 3&nbsp;km sudokcidente de Postoloprty. Estas ĉi tie registritaj 25 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Levonice** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,74&nbsp;km². 

## Historio 
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1212.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Kapelo de sankta Petro kaj Paŭlo

## Pluaj fotoj 

Levonice náves.JPG|Vilaĝplaco
Levonice domy na návsi.JPG|Domoj en la vilaĝplaco
Levonice sušárna chmele.JPG|Sekigejo de lupolo
Levonice 1843.jpg|Levonice sur stabila katastro el la jaro 1843

Kategorio:Postoloprty
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Louny
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Setlejoj sur Ohře
Rvenice

:*Eble vi serĉas: Ervěnice (historie ankaŭ Rvenice).*

**Rvenice** estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Postoloprty en distrikto Louny. Ĝi troviĝas 1,5&nbsp;km nordokcidente de Postoloprty. Estas ĉi tie registritaj 62 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Rvenice** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 4,41&nbsp;km². 

## Historio 
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1452.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Ŝosea ponto trans rivero Chomutovka
* Komplekso de mastruma korto n-ro 1 el la dua duono de la 19-a jarcento
* Akvodistribuejo el la 19-a kaj la 20-a jarcentŝanĝo

## Pluaj fotoj 

Rvenice most statek.jpg|Suma vido de sudoriento
Rvenice statek.jpg|Grenejo en bieno
Rvenice kaplička.JPG|Kapeleto
Rvenice vodárna.JPG|Akvodistribuejo
Rvenice most přes Chomutovku.JPG|Ponto trans rivero Chomutovka

Kategorio:Postoloprty
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Louny
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Maskarena apuseto

La **Maskarena apuseto** aŭ **Maskarena salangano** (*Aerodramus francicus*) estas malgranda apuso de la genro *Aerodramus* kaj unu el 25 specioj de la genro. Ĝi troviĝas kiel endemio nur en Maŭricio kaj Reunio en Hinda Oceano ĉe Sudorienta Afriko, kaj la populacioj de ambaŭ insuloj nur ĵuse estis konfirmitaj kiel diferencaj subspecioj. La nomiga raso *francicus* troviĝas en Maŭricio, kaj la ĵus priskribita raso *saffordi* vivas en Reunio.

Ĝiaj naturaj vivejoj estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj, subtropikaj aŭ tropikaj alt-altitudaj arbustaroj, subtropikaj aŭ tropikaj alt-altitudaj herbejoj, kavernoj, plugtero, kaj tre degraditaj iamaj arbaroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

## Taksonomio
La Maskarenan apuseton formale priskribis en 1789 la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de Carl Linnaeus nome *Systema Naturae*. Li metis ĝin kun la apusoj kaj hirundoj en la genron *Hirundo*, kaj stampis la dunoman nomon *Hirundo francica*. Gmelin bazis sian priskribon sur "La petite hirondelle noire à croupion gris" kiun priskribis en 1779 la franca polimato Georges-Louis Leclerc, Grafo de Buffon el specimeno kolektita en "Île de France" (Maŭricio) en sia *Histoire Naturelle des Oiseaux*. Oni publikigis ankaŭ mankolorigitan ilustraĵon. 

La Maskarena apuseto estas nun metita kun pli ol 20 aliaj apusetoj en la genron *Aerodramus*, kiun enkondukis en 1906 la usona ornitologo Harry C. Oberholser. La genronomo kombinas la vortojn de Antikva greka *aēr* signife "aero" kun *-dromos* signifo "-kuranto" (el *treĥō* "kuri"). La specia epiteto *francicus* aludas al "Île de France", la tipa loko.

Oni agnoskis jenajn du subspeciojn:
* *A. f. francicus* (Gmelin, JF, 1789) – Maŭricio
* *A. f. saffordi* Kirwan, Shirihai & Schweizer, 2018 – Reunio

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 
*Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000) *Swifts: a Guide to the Swifts and Treeswifts of the World*, 2a eld., Pica Press, East Sussex.

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Dolejší Hůrky

**Dolejší Hůrky** estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Postoloprty en distrikto Louny. Ĝi troviĝas 5,5&nbsp;km okcidente de Postoloprty. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Dolejší Hůrky** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 1,00&nbsp;km². 

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Bieno n-ro 12 en vilaĝplaco havas ŝildon en stilo de kampula baroko

## Ĉirkaŭaĵo
* Lišany
* Selibice

## Pluaj fotoj 

Dolejší Hůrky (Horka) - spodní část osady (pod tratí) s domy čp. 1, 13 a 15 (1).jpg|Dolejší Hůrky
Dolejší Hůrky (Horka) - čp. 13.jpg|Dolejší Hůrky
Dolejší Hůrky čp. 12.JPG|Dolejší Hůrky, bieno n-ro 12
Dolejší Hůrky (Horka) - spodní část osady (pod tratí) s domy čp. 1, 13 a 15 (2).jpg|Dolejší Hůrky

Kategorio:Postoloprty
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Louny
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Mradice

**Mradice** estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Postoloprty en distrikto Louny. Ĝi troviĝas 3,5&nbsp;km sude de Postoloprty. Al la domaro apartenas kabana domaro Oharka. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Mradice** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,27&nbsp;km². 

## Historio 
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1212.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Kastelo Mradice el la jaro 1802
* Kapelo de Dek kvar helpantoj
* Ĉirkaŭ la vilaĝo kondukas sektoro C-27 de linio de fortikaĵoj kreita de malpezaj fortikaĵoj mod. 37 konstruitaj en Ĉeĥoslovakio en la jaroj 1937–1938.

## Pluaj fotoj 

Mradice kravín.JPG|Bovinejo
Mradice zámek.JPG|Kastelo
Kaple Čtrnácti svatých pomocníků v Mradicích (Q37853053) 01.jpg|Kapelo de Dek kvar helpantoj
Mradice 2021-05-09 Řopík.jpg|Malpeza fortikaĵo
C27 57 light pillbox 2015.jpg|Malpeza fortikaĵo

Kategorio:Postoloprty
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Louny
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Setlejoj sur Ohře
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Sanja

**Sanja** per simpligita ĉina skribo **三亚,** per tradicia ĉina skribo **三亞,** per pinjino *Sānyà,* laŭ poŝto *Samah* estas prefektujnivela milionurbo, ankaŭ marhaveno kaj feria urbo en provinco Hajnano en Ĉina Popola Respubliko. Laŭvorta signifo de la loknomo estas "Tria sub la dua".
eta|maldekstre|
 
## Loĝantaro 
En 2020 la prefektujnivela loĝantaro estis  homoj.

## Geografio 
eta|maldekstre|
La prefektujnivela urbego situas ĉe la suda pinto de la Insulo Hajnano sur la samnomaj golfo kaj rivero inter malaltaj montoj kaj la Sudĉina Maro. Ĝi kuŝas sur areo  km² kun marbordo kaj administras 4 dividojn.

## Historio 
La areo estis konata en antikvaj tempoj laŭvorte "klifa ŝtato", foje "la fino de la ĉielo kaj oceano" aŭ "la fino de la tero". Ties historio datiĝas de la dinastio Qin. Pro ĝia malproksimeco de la politikaj centrojrezultis tion, ks la urbo funkciis kiel ekziloloko por oficistoj, kiuj trovis sin malfavoraj ĉe la regantoj de la lando. Sanja estis oficiale establita kiel prefektujnivela urbo la 30-an de decembro 1987.

## Ekonomio 
eta|maldekstre|
Sanja estas grava turisma celloko kun pluraj grandskalaj feriejoj kaj enhavas koralan rifon (nacian protektitan naturrezervejon). Feniksa artefarita insulo kun luksaj feriejoj kaj hoteloj troviĝas en la golfo Sanja. La turismon kompletigas la komercado.
 
## Edukado 
Publika kaj sendependa universitatoj funkcias en la prefektujnivela urbego.

## Trafiko 
eta|maldekstre|
Sanja estas alirebla voje, trajne, flugmaŝine kaj ŝipe. La flughaveno estas internacia, la marhaveno estas ankaŭ signifa armea bazo. Ene de la urbo taksioj estas haveblaj, krome aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn. Estas ankaŭ senpaga buso al la senimposta butikcentro, la plej granda tia centro en Ĉinio. Ekde 2019 jan ankaŭ tramo trafikas.

## Klimato 
La klimato estas tropika malseka kaj seka klimato laŭ la klimata klasifiko de Köppen: Aw kun tre varma vetero tutjare. La musonaj influoj estas fortaj kun relative longa pluvsezono. La jara averaĝa temperaturo estas  kaj varias inter . La akvotemperaturoj restas super  tutjare. Jare averaĝe pluvas 1418 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, dum kulminas aŭguste kaj septembre.

## Vidindaĵoj 
* pluraj preĝejoj
* granda Budha statuo

## Ĝemelurboj 
*  (1994)
*  (1997)
*  (1997)
*  (2008)
*  (2010)
*  (2011)
*  (2016)
*  (2017)
*  (2013)

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Kategorio:Marhavenaj urboj
Blupuga manako

La **blupuga manako** () estas birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi havas 2 subspeciojn troviĝantajn en norduesta Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *isidorei* estis donita omaĝe al la franca zoologo Isidore Geoffroy Saint-Hilaire

## Disvastiĝo kaj habitato
La blupuga manako troviĝas en la eosta flanko de Andoj en Kolombio, Ekvadoro kaj norda Peruo. Ĝi vivas en la humidaj arbaroj de la andaj antaŭmontoj, je 500-1700 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Hindia apuseto

La **Hindia apuseto** aŭ **Hindia salangano** (*Aerodramus unicolor*, laŭ kio ankaŭ *Unukolora apuseto*) estas malgranda apuso de la genro *Aerodramus* kaj unu el 25 specioj de la genro. Ĝi troviĝas kiel ofta loĝanta kolonia reproduktulo en montetoj de Srilanko kaj sudokcidenta Barato.

La duontasforma nesto estas konstruita sur vertikala surfaco, ofte en kaverno. La maskla apuso uzas densan salivon por konstrui la blankan, brilan neston en kiu du ovoj estas demetitaj. La relative sengustaj nestoj estas rikoltitaj kaj miksitaj kun kokaĵo, spicoj kaj aliaj gustigiloj kiel birdonesta supo, supozeble afrodiziiga.

Tiu ĉi 12 cm longa specio estas ĉefe malhelbruna supre kaj pli palbruna sube. Ĝi havas malantaŭen kurbecajn flugilojn, kiuj similas al lunarko aŭ bumerango. La korpo estas svelta, kaj la vosto estas mallonga kaj nur iomete kaveta. Ambaŭ seksoj kaj junaj birdoj estas similaj. La hindia apuseto havas tre mallongajn krurojn, kiujn ĝi uzas nur por alkroĉiĝi al vertikalaj surfacoj, ĉar apusoj neniam sidiĝas libervole sur la tero.

Tiuj apusoj pasigas la plejparton de siaj vivoj en la aero, nutrante sin per la insektoj, kiujn ili kaptas per siaj bekoj, kaj ili trinkas dumfluge.

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 
*Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000) *Swifts: a Guide to the Swifts and Treeswifts of the World*, 2a eld., Pica Press, East Sussex.
* Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, *Birds of India*   

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Barato
Skupice

Nomon **Skupice** havas pluraj setlejoj:

* Skupice (Morašice), parto de municipo Morašice en distrikto Chrudim
* Skupice (Postoloprty), parto de urbo Postoloprty en distrikto Louny
Oranĝventra manako

La **oranĝventra manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en norda Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *suavissima* signifas en latino "plej dolĉa" (el *suāvis* = "dolĉa", "agrabla")

## Disvastiĝo kaj habitato
La oranĝventra manako troviĝas en suda kaj sudeosta Venezuelo, norda Gujano, kaj apuda plej norda Brazilo. Ĝi vivas en montarbaroj kaj arbarlimoj, je 500–1800 m, loke ekde 250 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Blankfrunta manako

La **blankfrunta manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en norda Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *serena* signifas en latino "serena".

## Aspekto
Ĝi estas nigra birdo, kaj estas nomita pro siaj okulfrapaj brilblankaj fruntoplumoj, kiuj etendiĝas antaŭen preter la bazo de la beko; la ino ne havas tiun makulon. Krom la nigra korpo kaj blanka frunto, distinga helblua, mallarĝa plummakulo kovras la malsupran dorson kaj supran pugon; plia distinga koloro de ĉi tiu birdo estas brile sulfurflavaj brustmakuloj. La birdo havas nigrajn krurojn kaj malhelajn okulojn. La specio estas dimorfa, kun la koloroj de la ino grizecaj kaj nigraj kun sulfurflava ventro; ŝi havas blankan okulringon.

## Disvastiĝo kaj habitato
La blankfrunta manako troviĝas en plej sudeosta Gujano, Surinamo, Franca Gujano kaj norda Brazilo. Ĝi vivas en humidaj arbaroj kaj arbarlimoj, ĝis 500 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Lazurkrona manako

La **lazurkrona manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en la peruaj Andoj.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *coeruleocapilla* estas latina kunmetaĵo de *cærŭlĕus* (= "lazura") kaj *căpillus* (= haro), pro la distinga lazura krono de la masklo

## Disvastiĝo kaj habitato
La lazurkrona manako troviĝas en la supra tropika zono en la eosta deklivo de Andoj de centra kaj sudeosta Peruo. Ĝi vivas en humidaj arbaroj en la andaj antaŭmontoj, je 500-2100 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko