Irena Szewińska

eta|Irena Szewińska en 2007

**Irena SZEWIŃSKA**, fraŭline **Irena KIRSZENSTEIN** (prononcu [iˈrɛna ʂɛˈviɲska], proksimume iREna ŝeVINJska; naskiĝis la  en Leningrado, mortis la  en Varsovio) estis pola atletikistino, specialiĝinta pri kurtadistancaj kuroj. Ŝi estis unu el la plej elstaraj atlekistinoj de la mondo dum preskaŭ du jardekoj kaj en pluraj eventospecoj. Ŝi gajnis sep medalojn en la Olimpiaj Ludoj, el kiuj tri estis oraj. Ŝi estas la sola atletikisto en la tuta historio, kiu tenis la  kaj en la 100-metra kaj en la 200-metra kaj en la 400-metra eventoj. Ŝi kvarfoje elektiĝis kiel Pola Sporta Persono de la Jaro. En 2016 ŝi ricevis la plej altan ŝtatan honoron de Polujo, la Ordenon de la Blanka Aglo.
[maldekstra|eta|300px|[Ordeno de la Blanka Aglo sur blua rubando]]
[eta|260px|maldekstra|La kopioj de medalo kun aŭtografo de I. Szewińska en la *Aleo de Steloj de Sporto en [Dziwnów*]]
eta|maldekstra|Irena Kirszenstein en la jaro 1964
, Nederlando]]
[eta|260px|Irena Szewińska kun [Konstanty Dombrowicz, urbestro de Bydgoszcz, esperantisto, kiu enmanigas al ŝi la titolon Honora Civitano de Bydgoszcz, 2005]]

## Persona vivo
Irena Kirszenstein naskiĝis en Leningrado en pol-juda familio. Ŝia patro estis de Varsovio kaj ŝia patrino de Kievo. Ili ekkonis unu la alian en Samarkando, kie ambaŭ estis studantaj, kaj en 1947 translokiĝis al Varsovio.

En 1967 ŝi edziniĝis al sia trejnisto, Janusz Szewiński,

En 1970 Szewińska magistriĝis en ekonomiko ĉe la Universitato de Varsovio kun diplomo MSc. Ŝi enteriĝis kiel katoliko en la "Avenuo de la Merituloj" en Milita Tombejo Powązki en Varsovio.

## Kariero
Inter 1964 kaj 1980, Szewińska partoprenis en kvin Olimpikoj, gajnante sep medalojn (pli ol iu alia pola atletikisto), el kiuj tri estis oraj. Ŝi rompis ses mondajn rekordojn, kaj ŝi estas la sola atletikisto kiu tenis mondan rekordon kaj en la 100-metra kaj en la 200-metra kaj en la 400-metra eventoj. Krome, ŝi gajnis 10 medalojn en la Eŭropa Ĉampioneco. Inter 1965 kaj 1979 ŝi rikoltis 26 landajn ĉampionecojn kaj faris 38 rekordojn en 100- ĝis 400-metraj kuroj kaj la longosalto.

En sia unua Olimpiko en Tokio en 1964, ŝi prenis arĝentan medalon en la longosalto kaj la 200-metra kuro, kaj kuris la duan vicon de ormedala teamo en la 4 × 100-metra stafeto.

Ŝi estis duobla ĉampiono en mallongaj kuroj ĉe la Universiado en Budapeŝto en 1965. Samjare ŝi faris sian unuan mondan rekordon, superante 11.2-sekundan kuron de Wyomia Tyus de la antaŭa jaro per 11.1-sekunda tempo en Prago, Ĉeĥoslovakujo, la 9-an de julio 1965. Ŝi gajnis la ĉampionecon de la brita WAAA en 1965.

En 1966, ĉe la Atletika Eŭropa Ĉampioneco, ŝi gajnis oron en la longosalto, 200-metra kuro, kaj 4 × 100-metra stafeto, kaj arĝenton en la 100-metra kuro.

Ĉe sia dua Olimpiko en Meksiko, Szewińska gajnis bronzon en la 100-metra kuro, sed ne kvalifikiĝis por la finalo de la longosalto. Ŝi tamen revenis de tiu malsukceso por gajni oran medalon la 200-metra kuro per nova mondrekorda tempo. En la mallonga stafetkuro la pola teamo faligis la stafeton dum la lasta transdono de la duonfinalo kaj finis laste.

En 1971, post naski filon, ŝi atingis bronzan medalon en la longosalto ĉe la Eŭropa Ĉampioneco en Helsinko. En la Somera Olimpiko 1972 en Munkeno ŝi konkursis en tri eventoj: la du mallongaj kuroj kaj la longosalto, el kio rezultis bronza medalo en la 200-metra kuro.

En 1974 ŝi fariĝis la unua virino, kiu transiris la 50-sekundan markon en la 400-metra kuro, kaj starigis novan mondan rekordon de 22.21 sekundoj por la 200-metra. Ĉe la Eŭropa Ĉampioneco de Romo ŝi gajnis la mallongakuran duoblaĵon de la 100-metra kaj 200-metra kuroj, superante la favoratan orient-germanan kuristinon Renate Stecher, kaj kuris la lastan vicon por la bronzgajna 4 × 100-metra stafeta teamo. Ŝi tenis la unuan tutmondan rangon en la 100-metra, 200-metra, kaj 400-metraj kuroj en 1974.

Ŝi gajnis sian lastan olimpikan medalon en Montrealo en 1976, nome oron en la 400-metra kuro kun mondrekorda tempo de 49.28. En balotado de "Polityka" (Politiko), "Przegląd Sportowy" (Sporta Revuo) kaj "Tempo" ŝi elektiĝis en 1998 kiel numero 1 en la pola sporto de la 20-a jarcento.

En 2020, oni postmorte honoris ŝin per unu el la plej fruaj Heredaĵaj Platoj de Monda Atletiko en ceremonio apud la renkontejo de la Monumento Szewińska en Bydgoszcz. En 2021 la legantoj de la revuo *Przegląd Sportowy* elektis ŝin Pola Sportisto de la Jarcento. Dum ŝia kariero la sama revuo kvarfoje elektis ŝin Pola Sporta Persono de la Jaro.

Ŝi distingiĝis per Komandora Kruco kun Stelo de la Ordeno *Polonia Restituta* (1998); en 2005 iĝis Honora Civitano de Bydgoszcz; en septembro 2007 ŝi ricevis honoran doktorecon de la Akademio de Korpa Disvolvo kaj Sporto en Gdańsk; kaj en la jaro 2015 Prezidento de Pollando Andrzej Duda distingis ŝin per la plej alta ŝtata ordeno, nome la Ordeno de la Blanka Aglo.

En Pułtusk troviĝas publika elementa lernejo je ŝia nomo.

## Internaciaj konkursoj
1Reprezentis Eŭropon

## Rekordoj 
* 100-metra kuro: 11,13 s (1974)
* 200-metra kuro: 22.21 (1974, iama nova mondrekordo)
* 400-metra kuro: 49,28 s (1976, iama nova mondrekordo)
* longosalto: 6,67 s (1968)

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* Ĉe Monda Atletiko
* Ĉe Olympics.com
* Ĉe Olympedia
* *Jews in Sports*
* KIRSZENSTEIN-SZEWIŃSKA, Irena ''International Who's Who''.

Kategorio:Atletoj
Kategorio:Polaj sportistoj