open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fuencarral (stacidomo)

**Fuencarral** () estas fervoja stacio situanta en la hispana municipo Madrido, en la Madrida Regiono kaj estas parto de la linio C-4 de Cercanías Madrid. Ĝia tarifo respondas al zono A laŭ la Regiona Konsorcio de Transportoj. Oni ne konfuzu ĝin kun la samnoma stacio de la Metroo de Madrido, kun kiu ĝi ne havas rilaton ĉar ili estas tre malproksimaj inter si.

## Bildgalerio 

Madrid - Estación de Fuencarral, de Renfe Cercanías 1.JPG|Ekstero
Madrid - Estación de Fuencarral, de Renfe Cercanías 2.JPG|Kajo
Madrid - Estación de Fuencarral, de Renfe Cercanías 3.JPG|Stacio

## Vidu ankaŭ 
* Madrido
* Fuenkaralo-Pardo

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Transporto en Madrido
Kategorio:Stacioj de Proksimaĵoj Madrido
Kategorio:Fervojaj stacioj en Hispanio
Kacikismo

**Kacikismo** estas distortita regoformo en kiu estro havas totalan povon super socio ĉefe de rura medio esprimita kiel politika klientismo. Tiu sistemo ekzistis ĉefe en Hispanio inter la 19-a kaj 20-a jarcentoj, kaj en Latinameriko en diversaj periodoj de ties historio. En Hispanio kaj en kelkaj latinamerikaj landoj oni uzas pejorative la vorton "kaciko" por aludi al tiuj kiuj akiras povon pere de klientaj retoj, kvankam ili tute ne havas rilaton kun la koncepto kaj vorto "kaciko" devena el la indiĝenaj popoloj de Ameriko.

Tiukadre oni kreis "demokration" en kiu la institucio funkcias, sed ili ne estas respegulo de regado de la popolo. En 1884, la termino "caciquismo" estis aligita al la *Diccionario de la lengua española* de la Real Academia Española kun ĝia aktuala signifo en du subsignifoj, nome la jenaj:
* Dominado aŭ influo de kaciko de vilaĝo aŭ komarko.
* Troa entrudiĝo de persono aŭ aŭtoritato en difinitaj aferoj, pere de ties povo aŭ influo.

## Vidu ankaŭ
* Bananrespubliko

* 

Kategorio:Historio de Ameriko
Kategorio:Politikaj esprimoj
Kategorio:Balotsistemoj
Imán

***Imán*** (magneto) estas la unua romano de la hispana verkisto Ramón J. Sender. Ĝi estis publikigita en 1930 fare de la Eldonejo Cenit en Madrido.

Temas pri romano kaj pacisma kaj kontraŭmilitisma. La agado okazas inter la jaroj 1921 kaj 1924 fokuse  al la Rif-milito, kaj rakontas inter aliaj okazaĵoj la nomitan Katastrofon de Annual (1921). Tamen, kvankam la aŭtoro mem ja konis rekte la medion dum sia militservo en la Hispana Maroko, li vere ne vivis la plej dramajn momentojn rakontitajn en la romano, ĉar lia estado en Maroko okazis de komenco de 1923 ĝis komenco de 1924, kiam la Katastrofo de Annual jam estis okazinta. 

En bildo de la tabelo, verkoj de RJS de la 1930-aj jaroj, inter kiuj du eldonoj de *Imán* kaj portugallingva versio.

## Intrigo
[thumb|320px|maldekstre|Hispanaj soldatoj en la [Rif-milito.]]
La ĉefa rakontisto de la romano estas hispana militisto Antonio al kiu soldato Viance, vera ĉefroulo, rakontas sian historion. Ĉar ambaŭ rakontoj supermetiĝas laŭlonge de la verko eĉ kun foje alia anonima rakontisto, kaj krome la lasta ĉapitro estas rakontata de ĉioscia rakontisto, oni povas konsideri, ke *Imán* estas “polifonia” romano komponita de pluraj rakontistoj.

Viance estas filo de kamparanoj de aragona vilaĝo ŝajne fikcia nome Urbiés, kion la rakontisto lokigas proksime de Azuara. Antaŭ militservi, Viance estis forĝisto. Tiukadre oni rakontas kiel en tiu profesio la hazardo rezultis ofte en tio ke li estis vundita aŭ frapita de la feraĵoj kun kiuj li laboris, kio havigis al li la kromnomon “magneto”. 

Alveninte en Marokon, Viance trafas kun la serĝento Antonio, ĵurnalisto profesie (kaj tial "alter ego" de Ramón J. Sender), kiu iĝas kronikisto de lia historio. Al li li rakontas la okazintaĵojn en la Katastrofo de Annual, lian malesperan fuĝon kaj la historion de survivadon tra Rif, sen manĝo kaj sen akvo, ĝis alveni al Melilo. Oni mencias lian pasadon tra realaj lokoj kiel Dar Drius, Monto Arruit kaj Nador, kio proksimume korespondas kun historiaj faktoj kvankam kun kelkaj neveraĵoj.

Finfine Viance estas elsoldatigita kaj revenas al sia naskoloko, Urbiés. Krom la frapego pro la milita sufero, li trovas, ke liaj gepatroj mortis, lia vilaĝo estis subakvigita de ĵus konstruita akvorezervejo, kaj li sentas sin elradikigita kaj marĝenigita for de la socio.

## Referencoj
* Nil Santiáñez, "Imán y la escritura de guerra", prologo al eldono komentita de *Imán* (España, 2006).

* 

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Hispanlingvaj romanoj
Kantono Kartaĥeno

La **Murcia Kantono**, nomita ankaŭ *Kantono Kartaĥeno*, estas termino aplikata al federalista insurekcio kiu kadre de la Unua Hispana Respubliko (1873-1874) okazis en la provinco Murcio cele al konstituo en federala kantono. La centro de tiu kantona movado estis en la urbo Kartaĥeno, kie la federaciistaj respublikanoj "intransigentes" inicitis en julio 1873 la kantonan ribelon kies celo estis starigi en Hispanio "el malsupre" Federalan Respublikon neatendinte ke la Konstitucifara Parlamento elektita en majo 1873 prilaboru kaj aprobu la novan Federalan Konstitucion. La Kantono de Kartaĥeno estis tiu plej longdaŭra el ĉiuj kantonoj proklamitaj en la lando, ĉar sukcesis rezisti la sieĝon de la fortoj de la centra registaro ĝis la 12a de januaro 1874.

Ĝi estas la historia kunteksto de la romano Míster Witt en el Cantón de Ramón J. Sender.

## Bibliografio
* Barón Fernández, José (1998). El movimiento cantonal de 1873 (1ª República). Ediciós Do Castro. ISBN 9788474928969.
* Médioni, María-Alice (1979). El Cantón de Cartagena. Editorial Siglo XXI de España. ISBN 9788432303470.
* Moisand, Jeanne (2023). Federación o muerte. Los mundos posibles del Cantón de Cartagena (1873). La Catarata. ISBN 9788413527178.
* Navarro Melenchón, Julián (2004). Organización Social y Sistemas Políticos en Murcia Durante la I República. EDITUM. ISBN 9788483714676.
* Pérez Crespo, Antonio (1990). El Cantón Murciano. Academia Alfonso X El Sabio. ISBN 9788487408205.
* Pérez Crespo, Antonio (1994). «Incidencia en la Región murciana del fenómeno cantonalista». Anales de Historia Contemporánea (Editum Ediciones de la Universidad de Murcia) 10. ISSN 0212-6559.
* Puig Campillo, Antonio (1986). El Cantón Murciano. Editora Regional de Murcia. ISBN 9788475640211.
* Vilar Ramírez, Juan Bautista (1983). El sexenio democrático y el cantón murciano. Academia Alfonso X el Sabio. ISBN 9788400054021.

* 

Kategorio:Kartaĥeno (Hispanio)
Kategorio:Revolucioj en Hispanio
Kategorio:19-a jarcento en Hispanio
Kategorio:Federaciismo
Cireno (romia urbo)

centre|775ra
eta|La Templo de Zeuso, Cyrene
[eta|La Cyrene bronza kapo en la [Brita Muzeo (300 BC).]]
eta|Monero de Magas, Reĝo de Cyrene, ĉirkaŭ 282/75 al 261 BC.
eta|Gimnastikejo de Cyrene.
[eta|Marmora busto de Imperiestro [Antonino Pia ( 138–161 AD), de la domo de Jason Magnus ĉe Cyrene, nun en La brita Muzeo, Londono]]
[eta|Apollo Kitharoidos de Cyrene. Romia statuo de la dua jarcenta AD nun en la [Brita Muzeo.]]
eta|La rekonstruita templo de Zeuso, vidita de la sudokcidento.
eta|Rokelĉizaj tomboj en la nekropolo de Cyrene.
**Cireno** () estis malnovgreka kaj tiam romia urboŝtato , situanta proksime de aktuala Ŝahhat en Libio . Ĝi estis la plej malnova kaj plej grava el la kvin grekaj grandurboj en la regiono, kaj donis al orienta Libio sian klasikan nomon Cyrenaica , kiel ĝi daŭre estas nomita hodiaŭ.

La grandurbo situas en abunda valo en la Jebel Akhdar, kaj nomita laŭ fonto, Kyre, kiun la grekoj dediĉis al la dio Apolono . La grandurbo estis supoze fondita en 630 a.K., kiel greka kolonio de la insulo Santorino . La grandurbo iĝis grava komerccentro, evoluis en respublikon , kaj tiam libervole submetiĝis al Aleksandro la Granda . Poste ĝi venis sub la regadon de la egipta Ptolemea dinastio . De 276 a.K al 30 a.K la urbo alternis inter sendependeco, romia supereco kaj regado de Ptolemeoj. Ĝi tiam estis romia urbo, ĝis ĝi kadukiĝis post la tertremo en 365 .

## Galerio 

Dosiero:Archaeological_Site_of_Cyrene-109021.jpg|alternative=The Temple of Zeus|La Templo de Zeuso
Dosiero:Archaeological_Site_of_Cyrene-109022.jpg|alternative=The Tomb of Battus|La tombo de Batto
Dosiero:Archaeological_Site_of_Cyrene-109023.jpg
Dosiero:Archaeological_Site_of_Cyrene-109024.jpg|alternative=The Temple of Zeus|La Templo de Zeuso
Dosiero:Archaeological_Site_of_Cyrene-109025.jpg|alternative=The Temple of Apollo|La Templo de Apolono
Dosiero:Archaeological_Site_of_Cyrene-109026.jpg
Dosiero:Archaeological_Site_of_Cyrene-109027.jpg
Dosiero:Archaeological_Site_of_Cyrene-109028.jpg|alternative=The Temple of Apollo|La Templo de Apolono
Dosiero:Archaeological_Site_of_Cyrene-109029.jpg|alternative=Agora Victory Monument|Agora Venkantaa Monumento

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Cirenaiko (Cyrenaica)
* Cirenismo

## Eksteraj ligiloj 
* Cyrene projekta resumo ĉe Tutmonda Heredaĵa fondaĵo
* Esploru Cyrene kun Google Tero sur Tutmonda Heredaĵa Reto
* Cyrene kaj la Cyrenaica de Jona Lendering
* Universitato de Pensilvania muzeaj elfosaĵoj ĉe Cyrene

Kategorio:Turismo en Libio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Libio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Libio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en danĝero
Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj
Kategorio:Romiaj urboj
Kategorio:Historio de Libio
Kategorio:Geografio de Antikva Grekio
El verbo se hizo sexo: Teresa de Jesús

***El verbo se hizo sexo: Teresa de Jesús*** (La parolo iĝis sekso: Teresa de Jesús) estas la dua romano de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1931, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la Hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon.

## Intrigo
La romano rakontas la historion de Teresa de Jesús, ŝiajn malfacilaĵojn en la reformo de ŝia religia ordeno, fokuse al revolucia idearo kaj al abstrakta seksemo de ŝia spirito. Ĉio okazas kadre de la etna marĝenigo de la novkristanoj, kasto al kiu apartenas Teresa, kaj ĉefe en la mezepokeca urbo Avilo.
* 1.- "Adolescencia". Ŝia frato don Pedro estas altirata de la etoso de moriskoj kaj diboĉulo, kontraste kun la bonvolema sinteno de Teresa, kiu defendas lin. Krome don Pedro estas intelektulo iom kontraŭeklezia, ene de la tipo poste disvolvigita de Sender en aliaj verkoj.
* 2.- "Crisis de pubertad". Unua estado de Teresa en konvento, tute malkontenta, kio rezultas en krizo, malsano, kaj foriro al kuracado en montara vilaĝo, Becedas. Tie duboj kaj parolado pri teleologio kaj erotismo kun don Lope, kunkunulina pastro.
* 3.- "La pasión". Kuracita, revenas al konvento kaj ekentreprenas siajn reformajn iniciatojn, dum ekhavas viziojn kaj mistikajn kaj erotajn.
* 4 .- "Reposo y santidad". En la kunteksto de konventofondoj, don Pedro alvenas vagulo kaj mortanta kaj episkopo Bonifacio malsukcesas eligi la kadavron, ĉar Teresa retenas ĝin. Tiel malvenkas kaj la luteranismo de don Pedro kaj la oficiala eklezio de don Bonifacio. Fine oni parolas pri proceso de la Inkvizicio kontraŭ la monaĥino, sed la reĝo Filipo la 2-a defendas ŝin.

## Sekvoj
La romano iĝis poste parto de *Tres novelas teresianas* (1967), kiel unua el tri noveloj. Kaj tie kaj ĉi tie Sender uzas la rakontan materialon prenitan el la "Vivo" verkita de la propra religiulino, ĉefe ĉe la detaloj de la junaĝo de la rolulo, foje eĉ kopiante laŭvorte. Kompreneble la erotaj aludoj ne venas de tiu veko, sed estas aparta aldono fare de Sender.

## Referencoj
## Bibliografio
* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8
* José-María Salguero Rodríguez, *La novela histórica de Ramón J. Sender*. Facultad de Filosofía y Letras, Universidad de Extremadura, Cáceres, 1981. Diplomiĝinta disertacio ne publikigita. pp. 63-106.
* José-María Salguero Rodríguez, "El primer Sender (III). Anarquismo y religión", *Alazet*, 9, Instituto de Estudios Altoaragoneses, 1997, pp. 139-174.

## Eksteraj ligiloj
* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Hispanlingvaj romanoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1931
O.P. (Orden Público)

***O.P. (Orden Público)*** (Publika Ordo) estas la tria romano de la hispana verkisto Ramón J. Sender, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon.

En bildo de la tabelo, verkoj de RJS de la 1930-aj jaroj, inter kiuj OP kaj franclingva versio.

## Intrigo
La romano priskribas la vivon de malliberuloj en prizono, medio kiun la verkisto konis en la ribeloj en la fino de la monarkio de Alfonso la 13-a, tuj antaŭ la proklamo de la Dua Hispana Respubliko. Oni priskribas tutan serion de tipoj de malliberuloj, fakte kaj politikaj prizonuloj kaj enprizonigitaj deliktuloj. Krome la verkisto enkondukas ankaŭ fikcian kaj abstraktan rolulon, nome la Vento, kiel simbolo de deziro al libero.

## Sekvoj
La romano iĝis poste parto de *El verdugo afable* (1967).

## Referencoj
## Bibliografio
* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

## Eksteraj ligiloj
* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Hispanlingvaj romanoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1931
Suchdol (distrikto Kutná Hora)

**Suchdol** () estas kampurbo situanta en Ĉeĥio, Mezbohemia regiono, distrikto Kutná Hora, 8&nbsp;km oriente de urbo Kutná Hora. Vivas ĉi tie  (). Konsisto de la kampurbo estas ankaŭ vilaĝoj Dobřeň, Malenovice, Solopysky kaj Vysoká.

## Historio
La unua mencio pri la municipo devenas el la jaro 1257.

Ekde la 15-a de marto 2012 estis al la municipo redonita statuso de kampurbo.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* Kastelo Suchdol nun servas kiel sidejo de municipa ofico
* Preĝejo de sankta Margareta
* Statuo de sankta Margareta
* Paroĥestrejo
* Grenejo
* Kamparana bienento n-ro&nbsp;2

## Pluaj fotoj

File:Zámek Suchdol 1.JPG|Kastelo
File:Suchdol - kostel Svaté Markéty.jpg|Preĝejo de sankta Margareta
File:Sýpka Suchdol.JPG|Grenejo
File:Suchdol, usedlost čp.2.jpg|Bieneto n-ro&nbsp;2
File:Suchdol, fara čp.36.jpg|Paroĥestrejo


Kategorio:Kampurboj en distrikto Kutná Hora
Kategorio:Kampurboj en Bohemio
Kategorio:Municipoj en distrikto Kutná Hora
Kategorio:Setlejoj en Suprasazava montetaro
Ernest G. Dodge

**Ernest G. DODGE** (elp. Daĝ) naskiĝis en 1869, en la usona ŝtato Miĉigano kaj mortis 84-jara la 28-an de Aŭgusto 1954 en Braddock Heights, en la ŝtato Merilando. Li estas usonano de frukolonia deveno, kies patro longtempe estis profesoro en malgranda misia kolegio en la ŝtato Kentukio, 200 km sudoriente de la urbo Louisville.

S-ro Dodge studis en du kolegioj kaj du universitatoj, kaj diplomiĝis Magistro (*artium magister*) de la Universitato de Ĉikago pro studado de la klasika greka lingvo. En 1899 li vizitis 13 (poste ĝis 15) landojn de Eŭropo. En 1901 li eldonis private volumon de originalaj poemoj (anglalingvaj).

Plurajn jarojn li laboris kiel instruisto, ne nur de antikvaj lingvoj, sed okaze ankaŭ de diversaj aliaj temoj, inkluzive de fizika geografio kaj elementa astronomio. De multaj jaroj li havis postenon en fako de la usona registaro en Vaŝingtono.

S-ro Dodge estas nomata la „Rip Van Winkle” (fabela persono kiu dormis dum 20 jaroj) de la usona esperantistaro; ĉar li esperantistiĝis kiel izolulo en 1912 sed pro la tiama Ido-disputado li endubiĝis kaj „dormis” ĝis 1933. De 1934, li estris la Administran Komitaton de la Esperanto-Asocio de Nord-Ameriko. Fine de la 1940-aj jaroj li rolis kiel sekretario-kasisto de la Amerika Esperanto-Akademio.

En Esperanto li verkis plurajn artikolojn por „Scienca Gazeto”, el kiuj la plej gravaj estas: „Mezurado de l’ universo” kaj „Plibonigo de la muzika skalo”. Li tamen zorge klarigis, ke li ne estas sciencisto, sed nur filozofa sciencemulo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Flugado alimonden (Vikifontaro)

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Siete domingos rojos

***Siete domingos rojos*** (Sep ruĝaj dimanĉoj) estas la kvara romano de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1932, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon.

Sender publikigis preskaŭ kvar dek jarojn tute novan version de la romano en 1970.

## Intrigo
La romano priskribas la disvolvigon de striko en la tumultaj 1930-aj jaroj, medio kiun la verkisto konis dum sia etapo en la revolucia etoso de la anarkisindikatistoj de CNT, jam ekde antaŭ la proklamo de la Dua Hispana Respubliko. Oni priskribas la detalajn demarŝojn por la organizo de la striko; la titolo aludas al sep tagoj sen laboro, ĉar la strikantoj fakte ne laboris; kaj ruĝaj kiel la koloro de la revolucia flago. Fikciaj roluloj personigas la diversajn tendencojn inter strikantoj. Finfine la subpremado de la striko fare de la policistoj rezultis en mortoj.

La striko protestas kontraŭ la mortigo de tri laboristoj fare de policanoj dum tumulto. Tial dum unu semajno okazis pliaj tumultoj, dum disvolviĝas rilatoj de kamaradeco kaj amaferoj inter kvar ĉefroluloj. Star estas filino de unu el la mortintaj laboristoj kaj altiras Villacampa (vendeja laboristo) kaj Samar (ĵurnalisto kaj intelektulo). Krome Samar havas burĝan fianĉinon, nome Amparo, filino de kolonelo de kazerno, kiun la revoluciuloj klopodas ataki. Amparo unue helpas, kaj poste perfidas kaj memmortigas sin. Star restas kun Villacampa, dum Samar restas en siaj cerbumadoj. Aliaj pli duarangaj roluloj formas pli kompletan rolularon. 

## Sekvoj
La romano iĝis poste parto de *Las Tres Sorores* (1974).

## Referencoj
## Bibliografio
* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8
* José-María Salguero Rodríguez, "El primer Sender (III). Anarquismo y religión", *Alazet*, 9, Instituto de Estudios Altoaragoneses, 1997, pp. 139-174.

## Eksteraj ligiloj
* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Hispanlingvaj romanoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1932
Kategorio:Strikoj
Furfurila metila etero

**Metila furfurila etero** aŭ **furfurila metila etero** estas organika kombinaĵo rezultanta per hidratigado de **metila furfurila sulfido**. Ĝi estas senkolora likvaĵo, nesolvebla en akvo, sed solvebla en nepolaraj organikaj solvantoj. Metila furfurila etero posedas 6 karbonatomojn, 8 hidrogenatomojn kaj 2 oksigenatomojn. Metila furfurila etero uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj industriaĵoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado de la **metila furfurila etero** per hidratigado de **metila furfurila sulfido**:

### Sintezo 2 
* Preparado de la **metila furfurila etero** per traktado de **metila bromido** kaj **furfurila alkoholo**:

### Sintezo 3 
* Preparado de la **metila furfurila etero** per traktado de **metanolo** kaj **furfurila alkoholo**:

### Sintezo 4 
* Preparado de la **metila furfurila etero** per traktado de **metila klorido** kaj **furfurila klorido** en ĉeesto de natria hidroksido:

### Sintezo 5 
* Preparado de la **metila furfurila etero** per traktado de **furfurila alkoholo** kaj **metila klorido**:

## Vidu ankaŭ 
* Etero

## Referencoj 
Kategorio:Eteroj
La noche de las cien cabezas

***La noche de las cien cabezas*** (La nokto de la cent kapoj, fakte *La noche de las cien cabezas: novela del tiempo en delirio*, La nokto de la cent kapoj: novelo de delira tempo) estas la sesa romano (fakte tre eseeca) de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1934, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon. 

## Intrigo
La romano priskribas la abstraktan kaj koŝmaran scenon en kiu du marĝenuloj en tombejo spektas la falon de cent kapoj de senkapigitaj roluloj, kiujn ŝtormo faligas super la tombejo: ĉiu senkapigito reprezentas arketipon de tiamaj homoj, kun fokuso al sociaj kaj personaj problemoj.

## Sekvoj
La romano iĝis poste parto de *El verdugo afable* (1967).

## Referencoj
## Bibliografio
* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

## Eksteraj ligiloj
* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Hispanlingvaj romanoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1934
Kategorio:Ŝtormoj
Viaje a la aldea del crimen

***Viaje a la aldea del crimen*** (Vojaĝo al la krimvilaĝo) estas la kvina romano (fakte ĵurnalisma kaj eseeca) de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1934, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon. Fakte estis tri versioj de la sama raportaĵo, nome serio da artikoloj en la ĵurnalo *La libertad*, kiu sendis al li al Casas Viejas kie okazis masakro farita de policanoj, nome Eventoj de Casas Viejas; sekve Sender kompilis la unuajn artikolojn en verko nomita "Casas Viejas", kaj sekve la afero komplikiĝis eĉ en la parlamento, kio rezultis en plia serio de artikoloj kaj sekve en *Viaje a la aldea del crimen*.

## Intrigo
La romano priskribas la disvolvigon de anarkiisma ribelo en vilaĝo de Andaluzio kadre de tutlandaj tumultoj; en la daŭro de la insurekcio, okazis atako al la kazerno de la civilgvardio, interpafado kaj mortoj. La insurekcio en la landomalsukcesis kaj oni sendis policanojn al la vilaĝo, kiuj masakre mortigis lokanojn. La afero iĝis tialo de parlamenta debato pro la konduto de la policanoj.

## Sekvoj
La romano iĝis poste parto de *El verdugo afable* (1967).

## Referencoj
## Bibliografio
* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

## Eksteraj ligiloj
* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Hispanlingvaj romanoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1934
Kategorio:Strikoj
Kategorio:Masakroj
Proclamación de la sonrisa

***Proclamación de la sonrisa*** (Proklamo de la rideto) estas eseo (fakte kompilaĵo de ĵurnalismaj artikoloj jam publikigitaj ĉefe en "La Libertad") de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1934, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon. 

## Intrigo
La esearo estas kompilaĵo de artikoloj, el kiuj la unua estas la plej ampleksa kaj elstara, nomigas la kompilaĵon kaj havigas sencon al la tuto. *Discurso del "dandy" sobre la sonrisa* estas teksto en kiu snobulo sendas la mesaĝon de la burĝaro: tio estas, spite al malfacilaĵoj oni devas rideti. La tuta esearo estas tiukadre kritiko al la burĝaro, tute senkonsidera al la sociaj problemoj.

## Referencoj
## Bibliografio
* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

## Eksteraj ligiloj
* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Hispanlingvaj romanoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1934
América antes de Colón

***América antes de Colón*** (Antaŭkolumba Ameriko) estas la dua libro (fakte kompilaĵo de ĵurnalismaj artikoloj jam publikigitaj ĉefe en "La Libertad") de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1930, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la Hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon. 

Ĝi estas unu el du eseoj de la aragona verkisto (kun *El problema religioso en México; católicos y cristianos*), kiuj temas pri hispanamerikaj aferoj, fako pri kiu li laboris ĵurnalisme ĉefe por "La Libertad". Krome tiel oni evitis la cenzuron de la diktatura monarkio.   

## Intrigo
La esearo estas kompilaĵo de artikoloj, jam publikigitaj, pri la kontrasto inter la socioj kaj popoloj indiĝenaj de Ameriko antaŭ la alveno de hispanoj. Sender priskribas tre favore kaj eĉ naive la bonaĵojn de la indiĝenaj kulturoj por poste akre kritiki la koloniismon kaj imperiismon fare de hispanoj.

## Analizo
Sender sekvas detale referencojn de verkoj, ĉefe rilate al la epoko de la hispana koloniado.

Ŝajne Sender intencis sekvi tiun temon per du aliaj verkoj, sed la fortaj ŝanĝoj kiuj okazis en la hispana socio inter 1930 kaj 1931: proklamo de la Dua Hispana Respubliko movis la aŭtoron al aliaj temoj, pli proksimaj al la hispana realo.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Antaŭkolumba Ameriko

## Bibliografio
* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

## Eksteraj ligiloj
* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Eseoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1930
El lugar de un hombre

***El lugar del hombre*** (La loko de homo) estas la dua verko publikita de la eldonejo de Ramón J. Sender en Meksiko kaj la unua de lia ekzilo en kiu li direktas sian rigardon al sia infanaĝo, en la valo de la rivero Cinca. Tie li aŭdis estante infano la historion de kamparano kiu retiriĝis al la kamparo kiu en la verko unuiĝas al procesa eraro okazinta en la provinco Cuenca, pri kiu Sender mem okupiĝis estante jam ĵurnalisto en la redakcio de *El Sol*, nome La murdo de Kvenko. En nova eldono de 1958 la titolo iĝis ***El lugar de un hombre*** (La loko de unu homo). Ĝi estis tre taŭga titolŝanĝo, ĉar dirante *de homo* ŝajnis referencon al la tuta homaro, dum *de unu homo* estus referenco al la loko de ĉiu homo, de ĉiuj homoj.

## Intrigo
Marĝenigita kamparano iam decidas foriri el sia vilaĝo kaj apartiĝi en tute senhoma areo kie li restas jarojn. Dume aliaj du kamparanoj estis akuzitaj pro lia supozita murdo. La aŭtoritatoj klopodas por kulpigi kaj puni la akuzitojn, kaj disvolviĝas tuta socia tumulto. Finfine la retiriĝinta kamparano reaperas, kun rezulto ankaŭ en personaj malfacilaĵoj, ĉar lia edzino (nur kredante sin vidvino) reedziniĝis. Al ĉiuj ĝenas la reapero de Sabino. 

## Analizo
Same kiel ĉe *Réquiem por un campesino español*, tiu ĉi estas tre akre realisma verko, en kiu sociaj problemoj akiras moralajn implikojn. En ambaŭ estas la ĉiama priokupo de Sender por la homa estaĵo, ties problemoj kaj intimaj motivoj, ĉiam tra la sociaj kaj politikaj maljustecoj. Sabino (la ĉefrolulo), estas homo kiu suferos sian nuligon fare de la popolo, kaj de riĉuloj kaj de malriĉuloj. En li oni personigas la abandonon kiu suferas marĝenuloj en la socio. Temas pri alegoria kaj totala rolulo kiel en *Réquiem* Mosén Millán kaj Paco *el del molino*, aŭ en *Míster Witt en el Cantón* la angla inĝeniero Jorge Witt kaj lia edzino Milagritos Rueda.

La verko montras ankaŭ la problemo de kacikismo en la rura Hispanio. En tiu kazo, Juan kaj Vicente (la aliaj du ĉefroluloj), same kiel Paco, estas la malriĉaj viktimoj de tiraneco kaj povo, ĉar ili estis "nuligitaj" pro politikaj interesoj. Ankaŭ la katolika eklezio ludas rolon simila al tiu de *Réquiem*. La pastroj Don Ricardo kaj tiu de Ontiñena metas sin en la flanko de la povo, kaj ili komponas skizon de la rolulo de Mosén Millán, multe pli kompleksa.

La propra Sender pri de la filozofia intenco de tiu verko diris al Marcelino Peñuelas:
 

## Referencoj 
* 

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Hispanlingvaj romanoj
La República y la cuestión religiosa

***La República y la cuestión religiosa*** (La Respubliko kaj la religia demando) estas unu el la unuaj libroj (fakte kompilaĵo de ĵurnalismaj artikoloj jam publikigitaj ĉefe en "La Libertad") de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1932, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la Hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon. 

Ĝi estas unu el tri fruaj verkoj de la aragona verkisto (kun *El problema religioso en México; católicos y cristianos* kaj *El verbo se hizo sexo: Teresa de Jesús*), kiuj temas pri religiaj aferoj.   

## Intrigo
La esearo estas kompilaĵo de artikoloj, jam publikigitaj, pri la kontrasto inter la klopodoj de la hierarkio de la katolika eklezio kaj la timidaj demarŝoj de la registaro de la ĵus kreita respublika reĝimo. Laŭ Sender priskribas tre malfavore la intencojn de la katolikestroj por reteni sian hegemonian situacion, dum la respublika registaro kontraŭeklezia teorie antaŭ sia voĉdonantaro, praktike retenas religiajn sentojn por poste uzi ĝin por eviti revolucion.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Dua Hispana Respubliko

## Bibliografio
* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

## Eksteraj ligiloj
* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Eseoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1932
Kategorio:Dua Hispana Respubliko
Kategorio:Katolika Eklezio
Lavaux

maldekstra|eta|250x250ra|Terasoj ĉe la bordo de lago
maldekstra|eta|250x250ra|Lavaux dum vintro
**Lavaux** estas regiono en Kantono Vaŭdo en Svislando en la distrikto Lavaux. Lavaux konsistas el 830 hektaroj da terasformaj vitejoj por ĉirkaŭ 30 km laŭ la norda flanko de la Lago Lemano. La areo havas temperitan klimaton, kaj la terasoj ricevas multe da suno pro la reflektado en la lago. La plej grava vinbero kultivita ĉi tie estas Chasselas.

En Lavaux estas 400 ĝis 450 km da ŝtonmuroj subtenantaj pli ol 10,000 terasoj. La terasoj estas aranĝitaj sisteme paralele al la bordoj de la lago, kaj super ili estas pliaj rektangulaj parceloj de vitejoj, kiuj antaŭe estis uzitaj por aliaj agrikulturaj kultivaĵoj. Pluraj vojoj transiras la terasojn diagonale, kaj aliaj vojetoj trairas ilin.

Kvankam ekzistas kelkaj spuroj de vinkultivado en la areo ekde romiaj tempoj, la vinterasoj povas fakte esti spuritaj reen al la 11-a jarcento, kiam benediktanaj kaj cistercianaj monaĥejoj kontrolis la areon. En la dua duono de la 20-a jarcento, Lavaux ankaŭ iĝis turistloko kaj estis markitaj piedirajn kaj biciklajn ekskursvojojn .

La vitejoj en Lavaux estas protektitaj por plua evoluo kaj ekde julio 2007 ili estas mondheredaĵo .

## Galerio 

Dosiero:Lake_Geneva_Lavaux.jpg|alternative=Vineyards near Lausanne|Vinberejoj proksime al Laŭzano
Dosiero:Lavaux_Alpes_et_Lac_léman.jpg|alternative=Lake Geneva and the Swiss Alps from Lavaux.|Lemano kaj la svisaj Alpoj de Lavaux.
Dosiero:Lavaux+Léman_2.jpeg|alternative=Lake Geneva from the Lavaux, looking towards Lausanne.|Lemano de Lavaux, rigardanta al Laŭzano.
Dosiero:Aran_Patrimoine_mondial_2007_10_06.JPG|alternative=Lavaux Vineyard Terraces.|Vinberejaj terasoj de Lavaux.
Dosiero:Geneva_lake.jpg|alternative=Lavaux from the railway line going from Lausanne to Palézieux and Bern.|Lavaux de la fervoja linio de Laŭzano al Palézieux kaj Berno.
Dosiero:Lac_Léman_on_sunset.jpg|alternative=Lake Geneva seen from the vineyards.|Lemano vidita de la vinberejoj.

centra|eta|750x750ra|Vitejoj en Lavaux

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* ekskursa vojaĝo de la vinberejaj terasoj de Lavaux 
* Lavaux Vinorama

Kategorio:Kantono Vaŭdo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
Kategorio:Geografio de Svislando
Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj
Hundested

**Hundested** [ ˈhunəsdɛð ] estas dana urbeto en la regiono Hovedstaden de Sjælland.

Ĝi iam estis en la municipo de Frederiksborg. Hodiaŭ Hundested Municipo, kune kun Frederiksværk, formas Halsnæs Municipon, kiu estis nomita Frederiksværk-Hundested Municipo ĝis la fino de 2007. La urbeto konsistas el la partoj Hundested kun pli granda haveno kaj Lynæs kun pli malgranda haveno. Ĝi kuŝas ĉe la enirejo al la Roskildefjordo ĉe la Balta Maro.

La 1-an de januaro 2023, la enloĝantaro estis 8,520 homoj.

La ekonomia strukturo estas karakterizita de agrikultura industrio, fiŝkaptado kaj komerco. Ekzistas ankaŭ pli malgranda komerca haveno. Estas regula pramkonekto kun Rørvig .

Unu el la vidindaĵoj estas la domo de la polusa esploristo Knud Rasmussen kaj la vilaĝo Kikhavn kun sia historia centro.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo Halsnæs ()
* Halsnæs turisma oficejo 

Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj
Kategorio:Urboj de Danio
Teatro de masas

***Teatro de masas*** (Teatro de homamasoj) estas unu el la fruaj libroj (fakte kompilaĵo de ĵurnalismaj artikoloj jam publikigitaj ĉefe en "La Libertad") de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1931 aŭ 1932, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la Hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon. 

## Intrigo
La esearo estas kompilaĵo de artikoloj, jam publikigitaj, pri la kontrasto inter la ĝistiama teatro kaj proponitaj alternativoj pli kongruaj kun la supozita nova socio pli engaĝiĝinta en socipolitikaj aferoj. Sender priskribas tre favore kaj eĉ naive la bonaĵojn de la proponoj de Erwin Piscator aŭ de la revoluciaj soveta aŭ germana novaj teatroj, dum pri Hispanio li kritikas same la burĝan tradician teatron kiel la novajn proponojn de Lorca aŭ de Alejandro Casona, inter aliaj verkistoj de la Generacio de la 27-a.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Teatro

## Bibliografio
* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

## Eksteraj ligiloj
* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Eseoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1932
Kategorio:Teatro
Carta de Moscú sobre el amor

***Carta de Moscú sobre el amor (a una muchacha española)*** (Letero de Moskvo pri amo (al hispana junulino)) estas unu el la fruaj libroj de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1934, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la Hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon. 

Tiu verko fakte estas la tria versio de du antaŭaj tekstoj, nome prelego en konferenco kaj ĵurnalisma artikolo. Poste ĝi estos reuzita en *Tres ejemplos de amor y una teoría* (1969).

Krome ĝi estas kun *Madrid-Moscú, narraciones de viaje* unu el du verkoj inspiritaj de vojaĝo fare de Sender al Sovetunio kadre kun al proksimiĝo el anarkisindikatismo al komunismo (poste okazos reveno). Ankaŭ aliaj verkistoj, intelektuloj kaj politikistoj, kaj hispanaj kaj alilandaj, faris similajn veturojn kadre de malfermaj debatoj inter la eŭropa intelektularo.

## Intrigo
La mesaĝo estis: la revolucia heroo devas senigi sin el sentimentalismo por sukcesi. Tio konfliktis kun aliaj revoluciaj tiamaj postuloj, kiel seksa libereco, libera amo, nudismo ktp. Oni devas kompreni la amrilaton el la seksa instinkto nekonsiderinte spiriton aŭ religian edukon. Male okazas spirita poluado kaj rezulte socia poluado.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Amo

## Bibliografio
* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

## Eksteraj ligiloj
* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Eseoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1934
Kategorio:Moskvo
Kategorio:Amo
Furfurila butila etero

**Furfurila butila etero** aŭ **butila furfurila etero** estas organika kombinaĵo rezultanta per hidratigado de **butila furfurila sulfido**. Ĝi estas senkolora likvaĵo, nesolvebla en akvo, sed solvebla en nepolaraj organikaj solvantoj. Furfurila butila etero posedas 9 karbonatomojn, 14 hidrogenatomojn kaj 2 oksigenatomojn. Furfurila butila etero uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj industriaĵoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado de la **butila furfurila etero** per hidratigado de **butila furfurila sulfido**:

### Sintezo 2 
* Preparado de la **butila furfurila etero** per traktado de **butila bromido** kaj **furfurila alkoholo**:

### Sintezo 3 
* Preparado de la **butila furfurila etero** per traktado de **etanolo** kaj **furfurila alkoholo**:

### Sintezo 4 
* Preparado de la **butila furfurila etero** per traktado de **butila klorido** kaj **furfurila klorido** en ĉeesto de natria hidroksido:

### Sintezo 5 
* Preparado de la **butila furfurila etero** per traktado de **furfurila alkoholo** kaj **butila klorido**:

## Vidu ankaŭ 
* Etero

## Referencoj 
Kategorio:Eteroj
Motora sporto

[dekstra|eta|250x250ra|[Formulo 1 vetkuro en Brazilo en 2007]]
[eta|250x250ra|Veturi per [motorciklo farante la riskagaĵon "Manuel".]]
[eta|251x251ra|Formulo 1-vetkuro kiu okazis en [Usono]]
**Motorsporto** estas ĝenerala nomo por la gamo da sportoj en kiuj motorizita veturilo estas uzata. Motorsportoj inkluzivas vetkuron, konkuradojn kaj veturilkontrolkapablojn. La plej oftaj vetkuroj en la kampo estas aŭtosporto, motorcikla sporto, karting kaj regatto. La traklaboristoj kiuj prizorgas la sekurecon kaj efikecon de la vetkuroj estas nomitaj marŝaloj. La konkuro de Formulo 1 estas la pinto de konkursoj. Motorsportoj aperas en multaj filmoj. Motorsportoj inkluzivas multajn riskojn .

Dum la plej multaj motorsportoj estas prizorgitaj sur fermitaj, speciale konstruitaj konkurstrakoj, amaskunveno precipe ankaŭ okazas sur publikaj vojoj kiuj estas fermitaj tiucele. Tielnomitaj amaskunvenoj kiel ekzemple la Afrika Eco-Vetkuro (en) aŭ la Ralio Dakaro estas kutime aranĝitaj kun ekstervojaj veturiloj ekster vojoj kaj trakoj, ekzemple en dezertaj lokoj kiel Saharo.

Kontraŭleĝa stratvetkuro ne estas kalkulita kiel motorsporto. Ili ne plenumas la normojn de moderna sporto, precipe la regulojn de justeco kaj ne endanĝerigi triajn partiojn. Ĉar ili ne okazas sur fermitaj vojoj aŭ apartaj kurejoj, sed en alia vojtrafiko, aliaj vojuzantoj kaj tiuj partoprenantaj en la vetkuro estas endanĝerigitaj.

La konkurso nomita "En aŭtomobilo de Pekino ĝis Parizo " estis unu el la unuaj "vetkureventoj" reklamitaj en 1907. La spirito de aventuro, la impulso al teknika progreso kaj sporta instigo estis la movaj fortoj de la unuaj motorsportatletoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Aŭtosporto
* Elektra motorsporto

Kategorio:Sportoj
Kategorio:Unupersonaj sportoj
Kategorio:Vetkuro
Kategorio:Motorsporto
Amaru Jupanki

**Amaru Jupanki**, literumita ankaŭ *Amaru Yupanqui* kaj *Amaru Tupak Inka*, (de la keĉua Amaru Jupanki, *Amaru Tupak Inka*), estas kun-reganto inkaa. Ofte rekonita kiel trankvila kaj indulgema regnestro, li tute ne estis sangavida militestro. Malgraŭ liaj kvalitoj, lia malestimo por la milito faris lin nekompetenta por regi ĉar la Inkaa imperio bezonis imperiestro eksperimentita en la militaj aferoj kun la celo fronti al la danĝeroj de la epoko.

## Biografio 
Filo de la imperiestro Paĉakuti kaj de la Koja Mama Anaŭarki, li naskiĝis en Pomakoĉa (de la keĉua Pumakuĉa) dum lia patro marŝis al Vilkashuaman. Revene al Kusko, Paĉakutek organizis grandajn festojn por festi lian naskiĝon. Li estis la filo preferita de Paĉakutek, de kie lia elekto nomumi lin lia posteulo.

Kvankam sufiĉe dotita por la administracio de la ŝtato, la kronprinco ne povis familiariĝi kun siaj militaj taskoj. La imperiestro Paĉakutek sendis armeon al la konkero de la popoloj de Amazonio, sed tiu ekspedicio montriĝis katastrofa. La inkaoj, kutimigitaj al la altaj montoj de Andoj, suferis la malsekan klimaton de la tropika pluvarbaro. Kolera pro tiu malvenko, Paĉakutek decidis ekestri sian armeon kaj redirektis ĝin al la tropika arbaro. Dum la foresto de la regnestro, ribelo instigita de la Kollas aŭ Gluis, en la malnova tempo la plej potencaj kaj la plej riĉaj sinjoroj de la Altiplano anda, krevis al la alirejoj de la Lago Titikako. Dekomence, Paĉakutek kredis povi meti finon li mem al tiu ribelo. La ribelo ŝajnis finita kaj Paĉakutek denove foriris  al Kuzko. Amaru, kiel kun-regento, estas zorge fari ĉesi la ribelon. Liaj du fratoj akompanis lin. La decidoj de Amaru estas ĉiuj katastrofaj por la inkaa armeo kaj, sen la helpo de liaj fratoj, li estus kondukinta lin al vera katastrofo. Paĉakutek konstatis, ke la junulo Amaru estis sen militaj kapabloj. Krome, la nobelaj inkaoj (nomitaj la «oreluloj») manifestis sian opozicion al lia kun-reĝado kaj Amaru cedis propravole sian pozicion kaj lia frato Tupak Jupanki estis elektita nova posteulo kaj kun-regento. La historiisto Henri Favre supozas koncerne al li neprobabla la ekziston de «kun-registaro», indikante prefere ke Tupak Jupanki, reveninte de siaj militaj ekspedicioj, devigis Paĉakutekon abdiki kaj nomi lin posteulo anstataŭe de Amaru.

## Referencoj 
Kategorio:Inkaoj
Risto Kaskilahti

**Risto Pekka KASKILAHTI** (n. la 29-an de januaro 1963 Viitasaari) estas finna aktoro.

Kaskilahti, kiu laboris ĉe la urba teatro de Helsinko ekde 2001, estas konata al la ĝenerala publiko kiel regula konkursanto ("la membro R") de la sportkvizo *Se on siinä* ("Jen ĝi"), prezentita inter 2001 kaj 2009 en la televida kanalo *Yle TV2*, kaj li ankaŭ skribis la programon. Li ankaŭ aperis en kelkaj filmoj kaj televidaj serioj.

En 2024, 2005 kaj 2007, Kaskilahti ricevis tri Telvis-premiojn de la finna gazeto *Katso*. Li praktikis skiadon kun la nacia teamo kiel parto de la televidprogramo Elixir. Li estis la veterknabo de Nelonen. Kaskilahti aperis en multaj teatraĵoj, inkluzive de *Viivi kaj Wagner* (urba teatro de Helsinko), *Viulunsoittaja katolla*, "violona ludanto sur tegmento" (Somera teatrejo de Samppa), *Kaunotar ja hirviö*, "belino kaj monstro" (Urbteatrejo de Helsinko), *Väärennetty morsian*, "falsita fianĉino" (Urbteatrejo de Helsinko). En la televida serio *Seitsemän* li aktoris Vesa Salakarin. La serio rakontas pri en sama envicdoma entrepreno loĝanta grupo, kiu ricevas ĉefan loterian gajnon.

Kaskilahti partoprenis la 7-an produktsezonon de la programo *Tanssii tähtien kanssa* ("Dancante kun la Steloj") en la aŭtuno de 2012 kiel dancpartnero kun dancinstruisto Susa Matson. Ili estis eliminitaj en la 6-a elimino la 11-an de novembro 2012.

Risto Kaskilahti estas edziĝinta al aktorino Sari Puumalainen. Ili havas du filinojn, Saara kaj Siiri.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Finnaj aktoroj
Aila Svedberg

**Aila SVEDBERG** estas finna aktorino. Ŝi estas konata speciale pri rolo de Annikki Mäkelä en la televidaj programoj *Kun taivas repeää* kaj *Taivas sinivalkoinen*. Krome ŝi voĉaktore estis la voĉo de Snorkfraŭlino en la animacia televida serio *Muumilaakson tarinoita* kaj de Mildred Murphy en la radiodramo *Knalli ja sateenvarjo*.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Finnaj aktoroj
Orelfungo

**Orelfungo** (finne *korvasieni* (*Gyromitra esculenta*) estas fungo-specio kiu apartenas al la kokonfungoj, konsiderata tre bongusta se matura, sed mortiga venena se kruda. Kiam matura, ĝi havas fortan facile rekoneblan aromon kaj teksturon similan al krabviando. Ĉirkaŭ 90 procentoj de orelfungaj toksinoj estas giromitrino, kiu estas mortiga ĉela toksino, sed facile volatila kaj akvosolvebla. La orelfungo estas facile rekonebla pro sia bruna, kava, tre sulka kaj neregule forma mantelo. Ĝi kreskas printempe kaj somerkomence, precipe en sablaj arbaroj en lokoj kie la grunda surfaco estas rompita. La orelfungo estas ĉefe manĝata en Rusio kaj Finnlando. Ekzemple, ĝi estas evitita en Svedio kaj Mezeŭropo. En Finnlando, ĝi estas vendita kaj kruda kaj kuirita, kaj orelfungoj venditaj krudaj devas ĉiam veni kun finn- kaj svedlingva averta teksto kaj instrukcioj por kuirado, kiu forigas preskaŭ ĉion el la veneno.

## Preparo por manĝaĵo 
Unue, estas bone forigi la sablon, kiu povas esti en la faldoj de la orelfungo - ĝi ne estas agrabla buŝe manĝante. Tiam la fungo estas boligita dufoje dum kvin minutoj en multe da bolanta akvo, kiu poste ne estas uzata. Post ĉiu kvinminuta boltempo, la orelfungo estas lavita. Ankaŭ tiu lavakvo ne estas reuzata.

Malgraŭ kuirado, iom da veneno ĉiam restas en la orelfungo, do manĝi orelfungon kun pluraj sinsekvaj manĝoj ne rekomendas. Pro la sama kialo, manĝi orelfungon tute ne rekomendas por infanoj, gravedaj virinoj aŭ laktonutrantaj virinoj.

 False Morel.jpg|
 Gyromitra esculenta 02.jpg|
 2007-04-02 Gyromitra esculenta cropped.jpg|

Kategorio:Fungoj
Kategorio:Finna kuirarto
Kategorio:Rusa kuirarto
Snorkfraŭlino

**Snorkfraŭlino** (svede *Snorkfröken* kaj finne *Niiskuneiti*) estas figuro en libroj kaj televidaj serioj pri Mumintroloj. Ŝi estas pri sia aspekto samtipa hipopotamosimila estaĵo ol la Muminoj. Ŝi estas koramikino de Mumintrolo. Ŝi aperis la unuan fojon en la dua Mumina libro *Kometjakten* (1946). En tiu libro *Snusmumriko* rakontas al Mumintrolo pri snorkoj, kiuj estas aspekte vere similaj ol Muminoj, sed ŝi ne estas tute kalva kiel Muminoj sed havas frontajn harojn. Snorkfraŭlino, ŝia frato Snorko kaj Snusmumriko iras kun Mumintrolo al Muminvalo kaj ekloĝas tie. Snorkfraŭlino havas frontan hararon. Ŝia voĉaktoro en la televida serio *Muumilaakson tarinoita* estis Aila Svedberg.

Kategorio:Mumin
Lenita Toivakka

**Lenita TOIVAKKA** (n. 1961) estas finna politikistino de la politika partio Nacia koalicio. Ŝi estis membro de finna parlamento en 2007–2019, ministro pri ekstera komerco kaj Eŭropo en 2014–2015 kaj ministro pri ekstera komerco kaj disvolvado en 2014–2015. Toivakka estas ekde 1987 en geedzeco kun la entreprenisto Jukka Toivakka. Ili havas tri plenkreskajn filinojn.

Kategorio:Finnaj politikistoj
Crónica del pueblo en armas (historias para niños)

***Crónica del pueblo en armas (historias para niños)*** (Kroniko de la popolo en armoj (porinfanaj historioj)) estas unu el la fruaj libroj de la hispana verkisto Ramón J. Sender publikigita en 1936, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la Hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon. 

Ĝi estas kun *Míster Witt en el Cantón* (1936), *Primera de Acero* (1937) kaj *Contraataque* (1937) unu el kvar verkoj inspiritaj de kaj verkitaj dum la Hispana Enlanda Milito (el kiuj *Míster Witt en el Cantón* verkita ĵus antaŭe sed tute montranta similan internan konflikton). 

*Crónica del pueblo en armas* estas speco de lernolibro por infanoj pri la startinta milito.

## Intrigo
La enhavo de la verko estas la historio de la antaŭaĵoj de la milito el perspektivo de dialektika materiismo. Tamen la tradiciaj konceptoj (posedantoj de produktorimedoj kontraŭ laboristoj) konvertiĝas en posedantoj kontraŭ popolo, kio estas pli svaga termino. Pri la kampo de posedantoj, Sender inkludas reĝon, nobelaron kaj eklezion. Tia kontraŭstaro estas sekvata ekde historiaj tempoj, ĉiam per tro partiisma rigardo. Eĉ iamaj invadantoj estas favore traktataj kompare kun klerikaro.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Hispana Enlanda Milito
* Lernolibro

## Bibliografio
* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

## Eksteraj ligiloj
* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Eseoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1936
Kategorio:Verkoj pri la Hispana Enlanda Milito
Kategorio:Lernolibroj
Madrid-Moscú, narraciones de viaje

***Madrid-Moscú, narraciones de viaje*** (Madrido-Moskvo, veturrakontoj) estas unu el la fruaj libroj de la hispana verkisto Ramón J. Sender publikigita en 1934, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la Hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon. 

Tiu verko fakte estas la prilaborita versio de antaŭaj ĵurnalismaj tekstoj en "La Libertad". Poste, kiam Sender akre kaj klare eniros en kontraŭkomunistaj sintenoj, li ne reuzos tiun tekston por postaj verkoj, male al plej granda parto de liaj gravaj fruaj tekstoj.

Krome ĝi estas kun *Carta de Moscú sobre el amor* unu el du verkoj inspiritaj de vojaĝo fare de Sender al Sovetunio kadre kun al proksimiĝo el anarkisindikatismo al komunismo (poste okazos reveno). Ankaŭ aliaj verkistoj, intelektuloj kaj politikistoj, kaj hispanaj kaj alilandaj, faris similajn veturojn kadre de malfermaj debatoj inter la eŭropa intelektularo.

## Intrigo
La enhavo de la verko estas la rakonto de la veturo inklude impresojn survoje en Germanio kaj Francio pri la minaca internacia situacio. Kiel propre de ĵus simpatianto de komunismo, ĝenerale estas favoraj impresoj pri la nova soveta socio. Oni priskribas plurajn  detalojn pri la agado de verkistoj kaj aliaj artistoj, kaj ŝanĝoj en lasocia vivo kaj de urbanoj (aparte industriaj laboristoj) kaj de kamparanoj.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Moskvo

## Bibliografio
* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

## Eksteraj ligiloj
* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

Kategorio:Verkoj de Ramón J. Sender
Kategorio:Eseoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1934
Kategorio:Moskvo
Kategorio:Vojaĝlibroj