open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ladislav Karol Cibur

**Ladislav Karol Cibur** (1891 — 1991) estis instruisto, verkisto kaj esperantisto. 

Profesie estis instruisto kaj lerneja direktoro en vilaĝo Železník, apud Ratková, distrikto Rimavská Sobota. Kiel partopreninto de du mondmilitoj (en la unua li perdis sian dekstran okulon, la 2-an de majo 1915 sur la batalkampo en la pola urbo Gorlice), li forte malaprobas militon!

Li vivis en vilaĝo Pohorelá (Malaltaj Tatroj), en la valo de rivero Hron. Li studis en Dobšiná kaj en Levice. Tie li akiris la diplomon pri instrukapablo. Laŭ lia proklamo, la disvastigo de Esperanto fariĝis lia vivcelo. En la jaro 1957 li finis sian instruistan laboron. Li skribis diversajn artikolojn por la slovaka gazetaro. Variajn esperantlingvajn artikolojn li publikigis en „Informoj de es. esperanto-komitato", en la jaro 1968. Malgraŭ sia alta aĝo li daŭre verkas siajn retrospektivajn rememorojn pri siaj travivaĵoj. Liaj taglibroj ampleksas preskaŭ 50 kajerojn, kiujn li mem ilustras. 

Li estis delegito de UEA, disvastigis Esperanton en sia ĉirkaŭaĵo; esperantisto estis ekde 1910. Li gvidis kurson ĉe Entreprena Klubo ROH en Revúca (distrikto Gemer) kaj Železník (1933).  En 1967 li gvidis 16-membran junpioniran grupon de Esperanto (11-14-jaraj geknaboj) en Žehušice proksime de Kutná Hora.

Li partoprenis literaturan konkurson dum 7-a kongreso de AE SSR (1977) kaj atingis en originala prozo laŭdajn menciojn por "Petrolo kaj Rabistoj".

En la lasta periodo de sia vivo li vivis ĉe sia filino en Třebíč.

## Verkoj
* Soldata sango sur reĝa kapo (Esperantisto Slovaka, 5/1966, p. 34-35)
* Pluaj etaj glosoj el la 51a UKE en Budapeŝto (ZČSEV 23/1966)
* Interesa trovaĵo en Zbyslav (ZČSEV 28/1968 – pri F.V.Lorenc)
* La gastejmastro rakontis (Esperantisto Slovaka, 1-2/1972, p. 9 – pri la poeto Janko Jesenský)
* Nokto en Lančov (1977-07-17/18, manuskripto)
* Petrolo kaj Rabistoj (1977)
* Pri la paco (Paco-cs-1984-26, Intervjuo de Jiří Karen: La plej aĝa esperantisto en Ĉeĥoslovakio)
* Taglibro (50 kajeroj, manuskripte)

## Fontoj
*  Paco-cs-1984-26, Intervjuo de Jiří Karen: La plej aĝa esperantisto en Ĉeĥoslovakio
* ZČSEV, 23/1966, 28/1968, 29/1968, 30/1968
* Ján Vajs – Ľubomír Fajth: Esperantisto Slovaka – Bibliografio kaj historio

Cibur, Ladislav Karol
Kategorio:Slovakaj instruistoj de E-o
Kategorio:Slovakaj E-verkistoj
Erzja lingvo

La **erzja lingvo** *()* estas parolata de ĉirkaŭ 500,000 homoj en la norda, la orienta, kaj la nordo-okcidentaj partoj de la Respubliko de Mordvio kaj najbaraj regionoj de Niĵnij Novgorod, Ĉuvaŝio, Penza, Samara, Saratov, Orenburg, Uljanovsk, Tatario kaj Baŝkirio en Rusio. Diasporo povas ankaŭ troviĝi en Armenio, Estonio, Kazaĥio kaj la aliaj nove sendependaj ŝtatoj de Mez-Azio.  En Mordvio, la erzja estas kun-oficiala kun la mokŝa kaj la rusa.

## Klasifiko 
La lingvo apartenas al la mordva branĉo de finno-volga sub-branĉo de la finn-ugra lingvaro. La erzja estas proksime parenca al la mokŝa, sed estas klara en ĝiaj fonetiko, morfemologio kaj vortoprovizo.
:SIL kodo: MYV
:ISO 639-2: myv

## Skribsistemo 
La erzja estas nun skribata uzante la cirilan alfabeton sen ŝanĝoj al la varianto uzata de la rusa lingvo.  Alfabeto: А/а, Б/б, В/в, Г/г, Д/д, Е/е, Ё/ё, Ж/ж, З/з, И/и, Й/й, К/к, Л/л, М/м, Н/н, О/о, П/п, Р/р, С/с, Т/т, У/у, Ф/ф, Х/х, Ц/ц, Ч/ч, Ш/ш, Щ/щ, Ъ/ъ, Ы/ы, Ь/ь, Э/э, Ю/ю, Я/я

## Eksteraj ligiloj 
* Finno-Ugra Elektronika Biblioteko de la Finno-Ugra Informa Centro en Siktivkar, Komiio (interfaco en la rusa kaj la angla, tekstoj en la Maria, Komia, Udmurta, Erzja kaj Mokŝa lingvoj): http://library.finugor.ru/ 
* Erzjanj Mastor - La socio por konservi la Erzjan lingvon (en la erzja kaj la rusa)
* Novaĵo en la erzja kaj la mokŝa mordvaj lingvoj
* kompilo de 22 diverslingvaj versioj de la historia himno de Sovetunio, grandparte la origina stalinisma, iuj versioj ankaŭ pli modernaj, ekzemple la ukraina parodia, ankaŭ muzike variigitaj kiel la japana aŭ hebrea, sed grandparte impresa gamo: en la rusa (pусский), ukraina (yкраїнська), tatara (tатар), ĉuvaŝa (чăвашла), maria (mарий), erzja (эрзянь), oseta (ирон), estona (eesti), latva (latviešu valoda), litova (lietuvių kalba), hungara (magyar), germana (deutsch), finna (suomi), angla (english), japana (日本語), hebrea (עברית), ĉina (中文), korea (한국어), hispana (español), brazila portugala (português brasileiro), pola (polski) kaj aldone en historia rusa germana (wolgadeutsch)

## Bibliografio 
* A.Mi. Bryzhinskiy, O.V. Pashutina, Ye.Mi. Chernov. "Писатели Мордовии" Биобиблиографический справочник. Saransk: Mordovskoye Knizhnoye Izdatelystvo, 2001. ISBN 5-7595-1386-9.
* Vasilij D'omin. "Сюконян тенк..." Эрзянь писательде ёвтнемат. Saransk, 2005. ISBN 5-7595-1665-5.
* Ksenija Djordjevic & Jean-Leono Leonard. "Parlons Mordve". Parizo: L'Harmattan, 2006, ISBN 2-296-00147-5.
* D.V. Tsygankin. "Память запечатленная в слове": Словарь географических названий республики Мордовия. Saransk, 2005. ISBN 5-7493-0780-8.


Kategorio: Lingvoj laŭ alfabeto
Glacimevo

[eta| *Larus hyperboreus* - [MHNT]]
La **Glacimevo** (*Larus hyperboreus*) estas tre granda mevo, tio estas birdo de la familio de Laredoj kaj ordo de Karadrioformaj.

## Disvastiĝo 
Tiu specio reproduktiĝas en la arktaj regionoj kaj insuloj de la Norda Hemisfero, nome en Gronlando, Islando, nordaj Rusio kaj Siberio, kaj nordaj Alasko kaj Kanado. Ĝi estas migranta birdo, kiu vintras el Norda Atlantiko kaj Norda Pacifiko suden al la atlantikaj marbordoj de Eŭropo ekzemple en Skandinavion tiom malproksime kiom ĝis la Britaj Insuloj kaj ĝis la plej norda ŝtatoj de Usono kaj al la regiono de la Grandaj Lagoj. Kelkaj birdoj atingas foje sudan Usonon kaj nordan Meksikon en Ameriko aŭ nordokcidentan Hispanion en Eŭropo. Dum reproduktado preferas rokajn marbordojn kaj vintre lagojn, estuarojn, strandojn, havenojn kaj rubejojn. La entuta populacio estas ĉirkaŭ 100 000 paroj.

## Aspekto 
eta|maldekstre|260px

Tiu estas granda kaj pova mevo 62 ĝis 68&nbsp;cm longa kun enverguro de 142 ĝis 162&nbsp;cm kaj pezo de 1200 ĝis 2000 g . Ĝi estas tre hela en ĉiu plumaro, kiu havas nigron nek en flugiloj nek en vosto. Plenkreskuloj estas helgrizaj supre kaj blankaj ĉe kapo, kolo, brusto, ventro kaj vosto. La flugiloj havas blankajn bordojn kaj pintojn, ne tre rimarkindajn pro manko de kontrasto kun tiom helaj supraj partoj. Estas flavaj la okuloj kaj la dika beko kun ruĝa makulo en pinto de suba makzelo -junuloj havas ankaŭ malhelan strion-. La kruroj estas rozkoloraj. Vintre ili havas brunecajn striojn ĉenuke. Nematuruloj estas tre helgrizaj kun rozkolora kaj nigra beko. Tiu specio estas pli granda kaj dikbeka ol la simila Blankflugila mevo, kaj tiom granda kiom la Nigramantela mevo. Ili atingas la plenkreskulan plumaron post kvar jaroj. La inoj estas iomete pli malgrandaj.

## Kutimoj 
La voĉo estas "rideca” krio kiel tiu de Arĝentmevo.

Tiu specio reproduktiĝas kolonie aŭ sole en marbordoj kaj klifoj, kie konstruas kovritan neston sur grundo aŭ klifo. La ino demetas 2-4 helbrunajn ovojn kun malhelbrunaj makuloj.

La Glacimevo estas ĉiomanĝanta, kiel plej granda parto de la mevoj de la genro *Larus* kaj manĝas rubaĵojn aŭ predas taŭgajn etajn predojn, kiel fiŝoj, etaj ronĝuloj, ovoj aŭ birdidoj, maraj senvertebruloj, krustuloj, ktp. Tiuj birdoj manĝas ĉu naĝante ĉu piedirante ĉu kaptante etajn birdojn dumfluge. Tre ofte ili sekvas fiŝkaptistajn ŝipojn kaj estas unu el la plej predantaj mevoj, sed ankaŭ rabas la manĝaĵon de aliaj birdoj.

Ili vivas ĝis 21 jarojn.

## Referencoj 
## Fontoj 
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Franclingva ejo pri Glacimevo
* Anglalingva ejo pri Glacimevo 
* Anglalingva ejo pri Glacimevo

Kategorio:Mevoj
Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Arktaj birdoj
Meir Kahane

**Meir Kahane** (ankaŭ konata kiel **Michael King**, **David Sinai** kaj **Hajim Jeruŝalmi**) estis Usona Juda ortodoksa rabeno, politika aktivisto kaj verkisto, kiu fariĝis membro de la israela parlamento. Li estis kontroversa figuro, kaj li estas memorata pro liaj ekstremismaj posicioj, ligitaj al la plej ekstrema religia dekstro de Israelo. Li kredis ke la tuta regiono kiu inkluzivas Israelon, Cisjordanion kaj Gazan estis donacita al la judoj de Dio, kaj do Israelo devus komplete aneksi la tiel-nomatajn Okupitajn Teritoriojn. Li alvenis ĝis la punkto proponi, ke oni forĉasu ĉiujn arabojn de Israelo. Li ankaŭ kredis ke Israelo devus esti regata laŭ la biblia hebrea leĝo, do esence ĝi devus fariĝi teokratio. Liajn poziciojn subtenis nur tre malgranda minoritato de israelanoj, dum plejmulto da ili konsideris liajn ideojn ŝokaj kaj ekstremaj. Kahane estis murdita de membro de Alkaido la , en Nov-Jorko.

## Biografio 
Kahane naskiĝis en 1932 en Brooklyn, en ortodoksa familio. Lia patro naskiĝis en Safed, en Palestino. Kiel junulo, Meir fariĝis rabeno kaj ankaŭ studis leĝon en la universitato. Li ankaŭ fariĝis politika aktivulo, organizante manifestacioj kontraŭ la britaj agoj en Palestino, kaj poste kontraŭ la fakto ke la Soveta Unio ne permesis al la judoj elmigri al Israelo.

En 1968, li fondis la Jewish Defense League (Ligo de Juda defendo), organizon, kies celo estis batali kontraŭ iu ajn minaco kontraŭ la juda komunumo. Tamen, la organizo estas konsiderata ekstremisma de la plejmulto de usonaj judoj. La nova organizo tuj komencis fari perfortajn agojn kontraŭ aliaj organizoj kaj individuoj, kaj la polico komencis meti Kahane sub premon. Rezulte en 1971 Kahane migris al Israelo, kie li fondis la partion Kach, kaj en 1980 li estis metita en la malliberejon por ses monatoj, verŝajne ĉar membroj de lia organizo planis iun kontraŭleĝan agon. En 1984, Kahane estis elektita al la israela parlamento, Knesset. La supera kortumo provis malpermesi al li kandidatiĝi pro liaj rasismaj ideoj, sed malsukcesis. En la parlamento, Kahane proponis, ke oni senigu je la israela civitaneco nejudojn kaj ke oni malpermesu seksajn rilatojn inter judoj kaj nejudoj. Li trovis neniujn subtenantojn por ĉi tiuj ekstremaj proponoj, nek inter la politikistoj nek inter aliaj rabenoj. En la postaj elektoj, oni efektive malpermesis al li kandidatiĝi.

En 1990, li estis murdita dum li faris paroladon en Nov-Jorko. La murdisto estis egiptano nomita El Sayyid Nossair, kiu poste estis nekredeble absolvita de la akuzo de murdo en kortumo ĉar neniu fakte vidis lin pafi. Post tri jaroj, Nossair estis arestita pro lia partopreno en la terorisma atenco kontraŭ la Ĝemelaj Turoj en Nov-Jorko, kaj evidentiĝis ke li estis membro de Al-Kaida.

## Post la morto de Kahane 
En 1994, la subtenanto de Kahane Baruch Goldstein faris masakron en moskeo en Hebron, mortigante dekojn da preĝantaj araboj. Post ĉi tiu terorisma ago, la partio Kach estis deklarata kontraŭleĝa.

Kahane
Kahane
Aloo

[eta|*Aloe vera* - [MHNT]]

**Aloo** (*Aloe*) estas afrotropisa genro de florantaj, sukulentaj plantoj kiuj konsistas el pli ol kvarcent specioj. La natura regiono de disvastiĝo estas limigita al Afriko: de Suda Afriko al tropika Afriko, kaj najbaroj regionoj kiel Madagaskaro, la Araba Duoninsulo kaj diversaj afrikaj insuloj.

La plantoj estas rigidaj kaj raspecaj, ĉefe konsistanta el rozeto de grandaj, dikaj, karnecaj folioj. La folioj ĝenerale estas sufiĉe akrapintaj kun dornecaj randoj. 
La koloro varias de griza al helverda. La floroj de la plantoj estas malgrandaj kaj tubaj kaj troviĝas sur simplaj aŭ branĉigitaj senfoliaj tigoj.

Granda nombro da specioj de ĉi tiu genro estas kultivataj kiel ĝarden- kaj ornamplantoj.

La planto *Aloo vera* ankaŭ estas uzata pro ĝia kuracaj ecoj kiuj oni atribuas al ĝi. La ĝeleca suko kiu troviĝas en la dikaj folioj, povas esti uzata kiel unua helpilo ĉe brulvundoj aŭ kiel laksigilo. En Azio oni uzas la planton en ĉiaj refreŝigaj trinkaĵoj aŭ kiel aldonaĵo por teo.

## Specioj 
:*Por plena listo, vidu: Listo de specioj de la genro Aloo.*

* Saguja arbo (*Aloe dichotoma*)
* Aloo vera (*Aloe vera*)

## Vidu ankaŭ 
*Drakensbergoj
*Etoŝa-salebenaĵaj halofitaroj
*Finboso

Kategorio:Asfodelacoj
Kategorio:Afrotropisa flaŭro
Kategorio:Ornamaj plantoj
Elemír Erby

**Elemír Erby** (naskiĝis la 1-an de januaro 1929 en Slavkovce distrikto Michalovce - mortis la 2-an de julio 2005 en Košice) – organizanto, aktoro. Li studis juron kaj estis konata kiel popola humor-rakontisto, kiu aktoris sub nomo "Ďuri Štachitka"; profesie estis ekonomia vicdirektoro kaj unu el fondintoj de Pupteatro en Košice (1959-1974); post 1974 estis ekonomia vicdirektoro de Ŝtata filharmonio en Košice; kunorganizanto de Someraj E-lernejoj en Opátka apud Košice; por sia laboro en E-movado ricevis arĝentan insignon (1983) kaj oran insignon de SEA (1987); estis prezidanto de E-klubo Košice ( - 1983), ekde 1983 estis vicprezidanto de SEA; en 1979 ricevis de Ministerio por kulturo de SSR titolon „Meritplena laboranto de kulturo“.

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Géza Geider

**Géza Geider** ( naskiĝis en la 1850 ? – mortis la 17-an de januaro 1927 en Budapeŝto) – vicprezidanto de E. R. A. en Nové Zámky, vicdelegito de UEA; konata ankaŭ kiel volapükisto; en Nové Zámky unua persono, kiu komencis propagandi E-on; partoprenis kelkajn kongresojn kaj gvidis plurajn kursojn de E-o; profesie laboris kiel parlamenta stenografisto en Budapeŝto, poste fariĝis interpretisto kaj lingva profesoro (parolis 7 eŭropajn lingvojn); en Nové Zámky estis urboficisto kaj en la jaro 1906 kiel urbestro akceptis kaj salutis la inventiston Thomas Alva Edison; mortis en granda malriĉeco. 

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Sankta besto

**Sanktaj bestoj** servis en kelkaj antikvaj kulturoj kiel manifestadoj de Dioj.

En la antikva Egiptujo sankta besto estis taŭro, virŝafo, kato, ŝakaloj. En Barato nun estas sankta besto la bovo aŭ sanktaj simioj.

Multaj aliaj bestoj estas estimitaj pro iu legendo aŭ alia afero, tiel mortigo estas tabuo. Ekzemple, araneo helpis Mohamedon dum la fuĝo aŭ la blankkapa maraglo estas blazona birdo de la Usono.

Kategorio:Religio
Kategorio:Bestoj
Apelles

**Apelles** (agadis en la 4-a jarcento a.K.) estis helena pentristo, kiun siatempe oni alte taksis, sed liaj pentraĵoj ne postrestis, tiel lian gravecon montras nur la literatura mencio. 

Li estis jon-devena, verŝajne lernis en la sudgreka dora sikuona pentrolernejo, kie instruis lin Pamfilos. Onidire, liaj pentraĵoj montris la doran precizecon kaj la jonan elegantecon. 

Li estis kortega pentristo de la makedona reĝo Filepo la 2-a kaj poste tiu de ties filo, Alkesandro (la granda) la 3-a. Oni laŭdis la pentraĵon, sur kiu Aleksandro tenas fulmon. Pluaj gravaj verkoj estis liaj portretoj, alegarikaj pentraĵoj.

Kategorio:Helenaj pentristoj
Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Aitken (kratero)

**Aitken** estas alfrapa kratero sur la kaŝita flanko de la luno.
La nomo estis oficiale adoptita de la Internacia Astronomia Unio (IAU) en 1970,, reference al la usona astronomo Robert Grant Aitken (31-a de decembro 1864 – 29-a de oktobro 1951).

## Referencoj 
Kategorio:Lunaj krateroj
Haramo

**Haramo** ( [haram]) estas en islamo nomo de agoj, malpermesitaj per ŝario. La malo de haramo estas halalo. Ekzemple, porkaĵo estas harama, dum ŝafaĵo (de la speciale mortigita ŝafo) estas halala.

## Etimologio kaj uzo 
Foje en okcidenta kulturo haramon oni konsideras analoga al peko de la kristana kulturo, sed la analogio ne estas tute ĝusta.

## Ekzemploj de haramo 
La plej evidentaj ekzemploj de haramo por muzulmanoj estas agoj, kiujn malpermesas Korano. Ekzemple:
* mortigo de la propraj infanoj pro la timo de malriĉiĝo (Korano 17:31),
* ŝtelado,
* kriado al la gepatroj (Korano 17:23),
* drinkado kaj aliaj.

## Gastronomiaj malpermesoj 
Manĝi produktojn, kiujn malpermesas Korano, estas haramo. Plej unue temas pri porkaĵo. Laŭ multaj (sed ne ĉiuj) islamaj teologoj ankaŭ aliaj produktoj de prilaboro de porkoj estas haramo, kiel gelateno.

## Eksteraj ligiloj 
* Detala listo de haramoj laŭ ŝaria leĝo (ruse)

Kategorio:Islamo
Kategorio:Islama terminaro
Colomiers

**Colomiers** [kolomie] estas franca komunumo kaj ĉirkaŭurbo de Tuluzo, lokita en la departemento Haute-Garonne kaj en la regiono Sudo-Pireneoj. Ĝi havas proksimume 35 000 loĝantojn, kiujn oni kutime nomas *Columérains*.

## Geografio 
Colomiers estas la dua plej granda urbo de la departemento Haute-Garonne, kaj troviĝas ĉe la okcidenta bordo de Tuluzo. Krom Tuluzo, ĝi havas landlimojn kun la komunumoj Cornebarrieu, Blagnac, Pibrac kaj Tournefeuille.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Ekonomio 
La loka ekonomio estas grandparte dediĉita al la aeronaŭtika industrio, kun firmaoj kiel EADS aŭ Airbus. Colomiers gastigas pli ol 1400 entreprenojn kaj preskaŭ 20 000 postenojn.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Haute-Garonne
* Listo de urboj de Francio
* Colomiers (stacidomo)
* Colomiers-Lycée International (stacidomo)
* Les Ramassiers (stacidomo)
* Colomiers Gare (metroo de Tuluzo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo 


Kategorio:Komunumoj de Haute-Garonne
Kategorio:Urboj de Francio
Vornicenii Mici

**Vornicenii Mici** [vorniĉenij miĉj] () estas vilaĝo norde de Suceava en Rumanio en la iama regiono Bukovino. Ĝi situas en la distrikto Suceava kaj apartenas al komunumo Moara. 

## Loĝantaro
Ĝi havis 1 251 loĝantojn en 1910 el kiuj proksimume 30% hungaroj. Ĝi estis unu el lokoj de bukovinaj sikuloj. 
## Historio
Ĝian nomon ĝi ricevis de imperiestro Jozefo la 2-a. La sikula loĝantaro estis translokita en 1941 en Bácskan kaj de tie en distriktojn Tolna kaj Baranya plejparte en loĝejoj de elkoloniigitaj ŝvaboj.
## Fonto
*Magyar nagylexikon
## Gravaj personoj 
*László Juhász klasika filologo
*Aurél Puskás (4-a de januaro 1924 – Budapest, 2-a de oktobro 1984): prikemia inĝeniero, kandidato pri kemiaj sciencoj (1963).

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Suceava
Sambro

La **Sambro** (, ) estas rivero fluanta en Francio (Maubeuge) kaj Belgio (Charleroi, Jemeppe-sur Sambre); ĝi enfluas la Mozon en Namur.

La fonto de la rivero estas en Francio, ĉe Le Nouvion-en-Thiérache (Aisne). La plej granda franca urbo laŭ la rivero estas Maubeuge.

La Sambro estas grandparte kanaligita inter 1825 kaj 1839 kaj sur la rivero estas do multe da kluzoj. La urbeto Thuin en Henegovio en la 19-a jarcento iĝis grava centro de rivera navigado.

## Flankaj riveroj 
* Hantes
* Helpe Majeure
* Helpe Mineure
* Orneau
* Eau d'Heure (Akvo de Horo)

## Nomoj de komunumoj kiuj referencas al la rivero 
* en Aisne: Bergues-sur-Sambre
* en Nord: Beaurepaire-sur-Sambre, Boussières-sur-Sambre, Catillon-sur-Sambre, Noyelles-sur-Sambre, Pont-sur-Sambre
* en Valonio: Jemeppe-sur-Sambre kaj Sambreville; lokoj kiuj ne estas komunumoj: Solre-sur-Sambre, Montignies-sur-Sambre, Monceau-sur-Sambre, Moustier-sur-Sambre, Ham-sur-Sambre, Velaine-sur-Sambre

Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Matsuoka Toshikatsu

eta|dekstra|Matsuoka Toshikatsu
 (25-a de februaro, 1945 – 28-a de majo, 2007) estis japana politikisto. Li servis kiel ministro pri agrikulturo, forstokulturo kaj fiŝado ekde 26-a de septembro, 2006 sub kabineto de Abe. Li mortis penduminte en apartamento en Tokyo kaj mortis en Keio University hospital en Tokyo mem.

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj politikistoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Everett (Vaŝingtonio)

dekstra|Situo de Everett, Vaŝingtonio
**Everett** (*Evret*, esperantigite **Evereto**) estas la administra sidejo kaj plej granda urbo en Kantono Snohomish, Vaŝingtonio, Usono. Ĝi estas havenurbo ĉe la orienta bordo de Puĝeta Fjordo, situanta ĉirkaŭ 40 km norde de Seattle, al kies urba aglomeraĵo Evereto apartenas. Laŭ la usona censo en 2000 la urbo havis entute 91 488 loĝantojn, do estis la sesa plej multnombre loĝata urbo en la ŝtato kaj la kvara en Puĝetio. La ŝtata Oficejo de Financa Administrado, pro kresko kaj aneksado, taksis ke la loĝantaro plimultiĝis ĝis 101 100 en 2006.

Evereto havas la duan plej grandan jaĥtejon en la pacifika bordo de Usono. La urbo estas la okcidenta finpunkto de Usona Ŝoseo 2. En Evereto troviĝas la plej granda konstruaĵo (laŭ volumeno: 13,3 milionoj da kubaj metroj) en la mondo, la fabriko kie la firmao Boeing kunmetas siajn aviadilojn 747, 767, 787 kaj 777.

En 1984 oni decidis tie konstrui Hejmhavenon de la usona mararmea floto, "Naval Station Everett". Tiu haveno malfermiĝis en 1992.

Kategorio:Urboj en Vaŝingtonio
Kategorio:Havenoj en Usono
Fanga lingvo

eta|350ra|Mapo kie la fanga lingvo estas parolata.
La **fanga lingvo** estas Afrika lingvo parolata de la fanga popolo. La fanga estas parolata en norda Gabono, suda Kameruno kaj Ekvatora Gvineo.

Ĝi parencas al la Bulua kaj Evonda lingvoj de suda Kameruno, la Etona de centra Kamaruno, la Banea, la Mbida-Mbanea, kaj la Mvog-Nyengea.
Estas multaj malsamaj variaĵoj de la fanga en Gabono kaj Kameruno.

Oni kalkulas ke pli ol unu miliono da homoj paroals la lingvon.

## Ekzemploj de esprimoj 
Ŝlosilaj esprimoj por la areo Oyem areo de norda Gabono inkluzivas:

* Hola (por unu persono) = M'bolo.
* Hola (por multaj homoj) = M'bolani.
* Respondo = Am'bolo; Am'bolani.
* Kiel vi fartas? = Y'o num vah?
* respondo = M'num vah.
* Kien vi iras = Wa kuh vay?
* Mi iras hejmen = Ma kuh Andah.
* Mi iras al lernejo = Ma ke vidi-kolo.
* Mi iras marŝi = Ma ke ma woolou.
* Mi estas malsata = Ma woh zeng.
* Mi malsanas = Ma kwan.
* Mi komprenas la francan = Ma uoko Flacci.
* Mi ne komprenas la fangan = Ma uoko ki Fang.
* Mi ne parolas fange = Ma kobe ki Fang.
* Kion vi diris = Wa dzon ha dzeh?
* Mi diris... = Ma dzon ha...
* Sankta bovo! = A tara dzam!

## Eksteraj ligiloj 
* *Ethnologue* raporto pri la fanga
* Universala vortaro 
* Vortaro 
* de PanAfriL10n pri la Beti-a (inkl. Fang)

Kategorio:Bantua lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Kameruno
Kategorio:Lingvoj de Ekvatora Gvineo
Kategorio:Lingvoj de Gabono
Kategorio:Lingvoj de la Respubliko Kongo
Kategorio:Lingvoj de Santomeo kaj Principeo
Kaliningrad K-5

eta|300px|dekstra|La ekzerca versio de K–5M pendigita desur MiG–19
**K–5** (fabrika kodo K-5, *К – Калининград*; NATO-kodo: *AA–1 Alkali*) estas aer-aera misilo, evoluigita en Sovetunio ekde 1951. Ĝi estis publike prezentita la , en la aerparado en Tuŝino.

La K-5 havis la atingopovon de 2-3 km.
Ĝia unua sukcesa uzo okazis en printempo de 1955. Oni pluevoluigis ĝin ekde 1954 al K–5M (unua sukcesa testo okazis en printempo de 1956) kaj al K–5MS (serie produktita ekde 1959). La K-serion ŝanĝis la infraruĝe direktitaj misiloj.

La K-5MS havis la atingopovon de 2-6 km.

## Vidu ankaŭ 
* K–55

Kategorio:Misiloj
Jakovlev Jak-12

**Jakovlev Jak-12** (NATO raportnomo: **Creek**) estis sovetia plurcela aviadilo, evoluigita ekde 1944 por anstataŭigi la aviadilon Po-2 de Nikolaj Polikarpov. Ĝi servis en diversaj taskoj de la medicina helpo ĝis la agrikultura laboro. Ĝi estis produktita ankaŭ en Pollando laŭ licenco.

## Evoluigo 
[eta|300px|Jak-12M en [Muzeo de la Pola Aviado en Krakovo|Muzeo de la Pola Aviado en Krakovo]]
dekstra|300px
Aleksander Jakovlev direktis sin en la konstruado post Jak-10, dusideja konekta aviadilo. La plej gravaj ŝanĝiĝoj kompare al la antaŭulo estis nova porta surfaco kun ŝanĝiĝinta profila diko, trakonstruita gvidilo kaj grandsurface vitrizita kabino. Jak-12 havis krom tiuj ankoraŭ unu mizersidejon same multfunkcian alteriĝan ekipaĵon, kiun oni povis tramunti al skia aŭ hidroplana versio. La motoro estis aer-malvarmigita M-11FR piŝta motoro kun stelforme aranĝitaj cilindroj.
La unuaj provflugoj okazis en 1946/47 kaj ekde 1949 la seria produktado ĝis 1960. Komence de la 1950-aj jaroj, Jak-12 ricevis povumkapablan motoron *Ivĉenko AI-14R*, tiu tipo estis uzata ĝis fino de la produktado.

## Versioj 
* **Jak-12**
milita uzo
* **Jak-12G**
hidroplana versio
* **Jak-12SĤ**
agrikultura versio
* **Jak-12S**
sanitara versio
* **Jak-12R**
produktata ekde 1951/52, pli granda porta surfaco
* **Jak-12M** kvarsideja versio de Jak-12R, tute el metalo, produktita ekde 1955
* **Jak-12A** civila versio
* **Jak-12P**

## Teknikaj datenoj 
----

Kategorio:Civilaj aviadiloj
Kategorio:Aviadiloj de Jakovlev
Trodozo

[eta|2 [Miligramo|mg da fentanilo estas mortiga dozo por la pliparto de la homoj]]
**Trodozo** (aŭ **superdozo**) estas konsumado de substanco en kvantoj, kiujn la organismo ne povas elteni. La efiko de trodozo draste modifas la korpan homeostazion, kaj kaŭzas diversajn simptomojn kies signifo povas esti morto.

La uzado de la termino *trodozo* implicas, ke ekzistas taŭga dozo. Tial, per tiu vorto oni ĝenerale aludas trodozo de kuracilo, narkotaĵo, etanolo aŭ ia ajn substanco konsumebla je certa dozo, kaj ne de veneno, kies konsumo estas toksa ĉiadoze.

## Droga trodozo 
Trodozo povas esti ĉu akcidento ĉu dezirita sinmortigo. Tiukaze oni parolas pri droga sinmortigo. Tamen, oni nepre emfazu ke la trodozoj estas plejofte rezulto de miksaĵo (dezirita aŭ ne dezirita) kiu potencigas la efikojn de la kunigitaj substancoj. Multaj trodozoj okazas post tempo de abstinado.

En Francio, la statistikoj indikis ke 39% de la trodozoj estis heroinaj, 31% kuracilaj, 11% kokainaj kaj 10% ekstazaj. Krome, la trodozoj konstatitaj de polico sobiĝas: 564 en 1994 kaj 89 en 2003.

## Kelkaj famuloj mortitaj pro trodozo 
* Truman Capote, verkisto
* Nick Drake, kantisto
* Judy Garland, aktoro
* Jimi Hendrix, kantisto
* Ray Heredia, kantisto kaj muzikisto de flamenko
* Béla Lugosi, aktoro
* Jim Morrison, kantisto
* Elvis Presley, kantisto
* Dee Dee Ramone, kantisto
* Bon Scott, kantisto de AC/DC
* Sid Vicious

## Vidu ankaŭ 
* veneno
* veneniĝo
* sinmortigo
* tokseco

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Droga trodozo (angle)
Eerste hulp
Toxicologie

Kategorio:Drogoj
Kategorio:Veneniĝo
Kategorio:Farmakologio
Ebolowa

**Ebolowa** estas urbo en la sudo de la ŝtato Kameruno en okcidenta Afriko. La urbo estas la administra centro de la ŝtata regiono Suda Kameruno (, ). Laŭ ŝtata takso, dum la jaro 2012 en Ebolowa vivis  loĝantoj.

eta|maldekstra|300ra|situo de Ebolowa en Kameruno

Kategorio:Urboj de Kameruno
Bafoussam

** Bafoussam ** estas grandurbo en la okcidento de la ŝtato Kameruno en okcidenta Afriko. La urbo estas la administra centro de la regiono Okcidenta Kameruno (, ).
eta|300px|situo de Bafoussam en Kameruno

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 301.894 en 2012
* Supermara alteco: 1521 m
* Horzono: UTC + 1

## Geografio 
 situas inter montoj laŭ rivero en nordokcidenta parto de la lando.

## Historio 
 estis fondita en la 14-a jarcento. La urba komunumo estis formita en 1926.

## Ekonomio 
 estas grava komerca centro. Oni okupiĝas pri produktado de kafoj, tabakoj, teoj kaj bieroj.

## Trafiko 
 havas flughavenon kaj landovojojn.

## Klimato 
En  tropika klimato regas.

## Fontoj 
* Angla kaj franca Vikipedioj

Kategorio:Urboj de Kameruno
Bamenda

eta|300px|situo de Bamenda en Kameruno
**Bamenda** estas metropolo kaj diocezo en la okcidento de la ŝtato Kameruno en okcidenta Afriko. La urbo estas administra centro de la regiono nordokcidenta (, ). La historia loknomo estas "Tikar".
eta|dekstra|300px|Panoramo de

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 700.000 en 2011
* Supermara alteco: 1230–1510 m
* Horzono: UTC + 1

## Geografio 
 situas en baseno. Jaundo etendiĝas 366 km.

## Historio 
 formiĝis el 3 vilaĝoj: **Mankon**, **Mendakwe** kaj **Nkwen**. En la malfrua 19-a jarcento ĝi apartenis al kolonio de germanoj, post la 1-a mondmilito la urbo apartenis al Niĝerio. Laŭ plebiscito ekde 1961 ĝi apartenas al Kameruno, sed la plej ofte parolata lingvo ankaŭ nun estas la angla.

## Ekonomio 
 estas grava komerca centro. La kamparanoj okupiĝas pri produktado de kafoj, aliaj produktas sapojn kaj diversajn metalajn varojn.

## Trafiko 
 havas flughavenon kaj vojojn al Jaundo kaj Douala.

## Vidindaĵoj 
* muzeo
* katedralo

## Fontoj 
* Angla, franca kaj germana Vikipedioj

Kategorio:Urboj de Kameruno
Kategorio:Metropoloj
Hans Ernst Karl von Zieten

**Hans Ernst Karl grafo de ZIETEN** (naskiĝis la  en Dechtow, mortis la  en Warmbrunn) estis generalo en la prusa kavalerio (husaroj). Li ne estas parenca kun Hans Joachim von Zieten, mortinta en 1786, kiu same estis kavaleria generalo.

Hans Ernst von Zieten ankoraŭ dum la vivo de Frederiko la 2-a estis akceptita en ties persona regimento *von Zieten* (nomita laŭ la pliaĝa Zieten). En 1789 li ricevis sian oficiran dokumenton kiel sub-leŭtenanto. En 1799 oni komisiis lin kiel kavalerian vic-inspektiston; en 1800 li iĝis majoro.

Dum la kampanjoj kontraŭ Napoléon Bonaparte li akiris meritojn kaj estis eksterorde avancigita al kolonelo je la . La  li sukcesis logi francajn trupojn en insidon ĉe Haynau (nun Chojnów) kaj tiel faciligi al siaj aliancanoj la iron de Bautzen al Liegnitz. Por tio li estis distingita per la ordeno de la Fera Kruco unuaklasa.

Simile li en 1814 en Francio dum la batalo ĉe Laon ĉirkaŭiris la malamikon kaj tiel kontribuis al venko. Liaj eskadroj tiam kaptis la pliparton de la kaptitaj pafilegoj kaj municiveturiloj.

Dum la batalo de Waterloo () li portis decidan helpon al la duko de Wellington, kiam la francaj trupoj posttagmeze atakegis kaj premis la maldekstran alon de la angloj. Kvankam Zieten havis de Blücher ordonon halti, generalo Karl Müffling sukcesis konvinki lin interveni. Tio timigis la francojn kaj kontribuis al la venko de la aliancanoj.

En 1839 li estis pensiigita kiel feldmarŝalo.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio (de)

Kategorio:Germanaj soldatoj
Kategorio:Germanaj nobeloj
André Maginot

**André MAGINOT** ([ãdre maĵinO] naskiĝinta la 17-an de februaro 1877 en Parizo, mortinta la 7-an de januaro 1932) estis ŝtata okupito, soldato kaj membro de franca parlamento. Li estas sendube plej multe konata kiel pretendanto de fortikaĵoj en Francio, kiuj poste ricevis la nomon laŭ li - Maginot-linio.

Kategorio:Ministroj de la tria Franca Respubliko
Kategorio:Francaj ministroj pri batalintoj
Kategorio:Francaj ministroj pri transmaro
Kategorio:Deputitoj de la tria Respubliko de Francio
Kategorio:Titoluloj de la franca Milita Kruco 1914-1918
Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio
Kategorio:Naskiĝintoj la 17-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 7-an de januaro
Ĝartero

eta|Novedzino kiu surmetas ĝarteron
**Ĝartero** estas rubando, kiun oni nodis supre de la genuo por teni la ŝtrumpojn streĉitaj. Oni uzas la esprimon ankaŭ por tiu elasta rubandringo, en kiun oni ŝovis la kruron.

## vidu ankaŭ 
* Ordeno de la Ĝartero
* Ĵartelo
* Kruringo

Kategorio:Vestoj
Kategorio:Vesteroj
Blankflugila mevo

La **Blankflugila mevo** aŭ **Gronlanda mevo** (*Larus glaucoides*) estas granda mevo, tio estas birdo de la familio de Laredoj kaj ordo de Karadrioformaj.

## Disvastiĝo 
Ĝi reproduktiĝas en arktaj regionoj de nordorienta Kanado kaj suda Gronlando, sed ne en Islando, kie estas vidata nur vinter, spite ties nomo en la angla lingvo, *Iceland gull*. Ĝi estas migranta birdo, kiu vintras en Norda Atlantiko tiom sude kiom ĉe la Britaj Insuloj kaj plej nordaj ŝtatoj de orienta Usono. Kelkaj birdoj povas vintri ĉe la Grandaj Lagoj. Estas pli rara en Eŭropo ol la simila, sed pli granda, Glacimevo.

## Aspekto 
Tiu estas inter granda kaj mezgranda mevo, 52 ĝis 60 cm longa, kun enverguro de 140 ĝis 150 cm kaj pezo de 750 ĝis 850 g, tre simila al la Glacimevo. Ĝi estas tre hela en ĉiu plumaro kaj havas nigron nek en flugiloj nek en vosto. Plenkreskuloj someraj estas helgrizaj supre kaj blankaj en la resto. La nomo de Blankflugila mevo ŝuldiĝas al la fakto de heleco kaj ke la flugilpintoj estas tre blankaj. Krome ili havas verdoflavan bekon -pli malgrandaj ol ĉe la Arĝentmevo- kun ruĝa makulo en pinto de suba makzelo. La kruroj estas rozkoloraj. Vintre havas brunstriitan kapon. Nematuruloj estas tre helgrizaj kaj ties beko estas pli malhela ol ĉe la Glacimevo kaj ne havas rozkoloron. Ĝi estas pli malgranda kaj maldikbeka ol la tre granda Glacimevo kaj eĉ iomete pli malgranda ol la Arĝentmevo kaj kun kapo pli ronda. La junuloj atingas plenkreskulan plumaron je la kvara jaro.

## Kutimoj 
La voĉo estas "rideca" krio “klu-klu-klu” kiel tiu de la Arĝentmevo, sed pli akra. Tiu ĉi ne estas tre bruema mevo.

La Blankflugila mevo reproduktiĝas kolonie aŭ sole en marbordoj aŭ klifoj. La nesto estas kovrita kun herbo, musko aŭ algoj surgrunde aŭ en klifo. Plej ofte la ino demetas 2-3 helbrunajn ovojn.

Tiu specio estas ĉiomanĝanta kiel plej granda parto de la mevoj de la genro *Larus* kaj manĝas rubuĵojn aŭ predas taŭgajn etajn predojn, kiel fiŝoj, etaj ronĝuloj, ovoj aŭ birdidoj, maraj senvertebruloj, krustuloj, ktp. Tiuj birdoj manĝas ĉu naĝante ĉu piedirante ĉu dumfluge; estas specio ĉefe fiŝkaptista kaj povas mergiĝi. Tre ofte ili sekvas fiŝkaptistajn ŝipojn kaj estas unu el la plej predantaj mevoj, sed ankaŭ rabas la manĝaĵon de aliaj birdoj aŭ de havenoj aŭ lokoj kie oni purigas kaptitajn fiŝojn.
Estas ĉirkaŭ 10 000 paroj en Gronlando.

## Bildoj

Larus glaucoides DrydenNY.jpg|*Larus glaucoides*, Dryden, Novjorko.
Larus glaucoides MHNT.ZOO.2010.11.127.2.jpg|Ovo de *Larus glaucoides* - MHNT.
Larus-glaucoides-002.jpg|

## Referencoj 
* 
* *Seabirds* de Harrison, ISBN 0-7470-1410-8

## Eksteraj ligiloj 
* Franclingva ejo pri Glacimevo
* Anglalingva ejo pri Blankflugila mevo 

Kategorio:Mevoj
Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Arktaj birdoj
Ĵartelo

[eta|[Jasmine Sinclair portas ĵartelzonon]]
eta|Knabino en ĵartelzono kaj ŝtrumpoj
**Ĵartelo** estas elasta rubando, surkudrita je la malsupro de korseto aŭ korsetgaino kaj servas por streĉi la ŝtrumpojn .

La ĵartel(zon)o hodiaŭ pro praktikaj kaŭzoj ne ofte estas portata kaj funkcias plejofte kiel ornama subvesto. La kalsonŝtrumpoj kaj la ŝtrumpoj kun memsuprentenantaj aŭ elastaj ĝarteroj anstataŭas la ĵartelojn.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Gaino
* Ĝartero
* Ŝelko

Kategorio:Subvestoj
Disĉiploj de 'Abdu'l-Baha

*Shoghi Effendi*, kiu estis la Gardanto de la Bahaa Kredo, distingis dek-naŭ okcidentajn bahaanojn kiel '''Disĉiplojn de 'Abdu'l-baha'*; alia titolo donita al ili estis "Heroldo de la Interligo":

**Dr. John E. Esslemont''
*Thornton Chase
*Howard MacNutt
*Sarah Farmer
*Hippolyte Dreyfus-Barney
*Lillian Kappes
*Robert Turner
*Dr. Arthur Brauns
*W. H. Randall
*Lua Getsinger
*Joseph Hannan
*Chester I. Thatcher
*Charles Greenleaf
*s-ino J. D. Brittingham
*s-ino Thornburgh
*Helen S. Goodall
*Arthur P. Dodge
*William H. Hoar
*Dr. J.G. Augur
*William Randall

## Vidu ankaŭ la jenon ĉe Vikipedio 
*Literoj de la Vivanto
*Apostoloj de Baha'u'llah
*Kavaliroj de Baha'u'llah
*Manoj de la Afero

## Referencoj 
*The Bahá'í World, vol. III, pp. 84-5. 
*The Bahá'í World, vol. IV, pp. 118-19

Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Eminentuloj Bahaaj
Kavaliroj de Baha'u'llah

La titolon '''Kavaliro de Bahá'u'lláh'* lanĉis *Shoghi Effendi*, kiu estis la Gardanto de la Bahaa Kredo, kiel distingon por tiuj bahaanoj kiuj forlasis sian hejmon por diskonigi la Kredon en novaj teritorioj depost la komenco de la Dekjara Kampanjo (1953-1963).

*Shoghi Effendi* komencis "Rulon de Honoro", sur kiu estas skribitaj la nomoj de ĉiuj "Kavaliroj de *Bahá'u'lláh*". La *28an de majo* 1992, dum la celebrado de la centjariĝo de la forpaso de *Bahá'u'lláh*, tiun "Rulon de Honoro" deponis *Amatu'l-Bahá Rúh&#803;íyyih Khánum'' sub la sojlo de la enireja pordo de la Maŭzoleo de Bahá'u'lláh.

## Eksteraj Ligiloj
* Fotaĵoj de la "Rulo de Honoro" enhavanta ĉiujn nomojn de la Kavaliroj de ''Bahá'u'lláh'', kiuj partoprenis la "Dekjaran Kampanjon". Publikigita en "The Baha'i World 1986-1992 XX" (Ĥajfo : Bahaa Mondcentro, 1998).
* Mapo  de la novaj teritorioj malfermitaj al la Kredo de la Kavaliroj de ''Bahá'u'lláh'' (1953-1990). Publikigita en "The Baha'i World 1986-1992 XX" (Ĥajfo : Bahaa Mondcentro, 1998-08-31).
* Mapo   de la celoj por la "Dekjara Kompanjo" de Shoghi Effendi, kompilita de John W. Conkling kaj publikigita en "Baha'i World 12" (April 1950-1954) de "Baha'i Publishing Trust" (Wilmette, Ilinoso, Usono, 1956)

## Vidu ankaŭ la jenon ĉe Vikipedio
* Literoj de la Vivanto
* Apostoloj de Baha'u'llah
* Disĉiploj de 'Abdu'l-Baha
* Manoj de la Afero

Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Eminentuloj Bahaaj
La Kanto de Alilango (libro)

**La Kanto de Alilango** estas la libro verkita de usona ĵurnalisto Helen Foster Snow (en la esperantigita formo *Heleno Fostero Snoŭo*), kiu estas konata per la nomo de **Nym Wales** (en la esperantifita formo "Nimo Vejlzo").

Tiu ĉi libro estis pri porindpendeca movado de Koreio kaj korea komunisto Ĝilag Ĝang (Korea lingva formo "", esperantifita formo "Ĝilago Ĝango") kiu estis parolata **Gim San** en tiu ĉi libro.

La libro estas prima klasa materio pri la historio de porindependeca movado de Koreio kaj la revolucio en Ĉinio. 

Kategorio:Koreio
Hispana-usona milito

La **Hispana-usona milito** (25-an de aprilo - 12-an de aŭgusto 1898) prezentis armean konflikton inter Usono kaj Hispanio.

La milito eksplodis en 1892 inter Usono, kie prezidentis tiam William McKinley kaj Hispanio, kie regentis María Cristina de Habsburgo. La konflikto daŭris de la 25-a de aprilo ĝis la 12-a de aŭgusto. La rezulto estas la venko de Usono, kiu akiris Filipinojn kaj Puerto Rico aldone al forta influo super Kubo.

En la milito mortis pro vundoj 4 605 personoj, multe pli mortis pro malsanoj: 58 878.

La hispana-usona milito iĝis grava batalo por memestimo de hispanoj, kiuj ekhavis senton pri postresteco de sia lando. Generacio, kiu kreskis en tiu etoso, eĉ ricevis nomon "generacio de 98". Por Usono la milito iĝis ĝia unua larĝskala ataka milito, per kiu la lando eniris la aron de imperiismaj ŝtatoj.

Inter la daŭraj efikoj de la milito estis malgraviĝo de la hispana lingvo en Filipinoj kaj, male, ĝia disvastiĝo tra la tuta Usono kun la puertorikaj migrintoj.

## Antaŭokazoj 
Kubo estis tiutempe hispana kolonio. Inter 1868 kaj 1879 okazis la Milito de la Dek Jaroj inter La Hispana Regno kaj la kubanaj sendependiĝistoj, rezulte la insulo gajnis ioman memstarecon, tamen tio ne kontentigis la disiĝistojn, kiuj denove ribeliĝis en 1880 kaj 1895. La Hispana armeo uzis tre agresemajn taktikojn kontraŭ la popolo (koncentriĝo de la loĝantoj en difinitaj teritorioj), kio grandigis la volon sendependiĝi.

Kubo estis tiam riĉa teritorio ambiciata de Usono pro ekonomiaj kialoj (ĉefe la suker-terkulturo), kaj diversaj prezidentoj provis aĉeti la insulon sensukcese.

## Subakviĝo de la ŝipo *Maine* 
Je la 25-a de januaro 1898 la usona kiras-ŝipo *Maine* eniris la havenon de Havano senaverte. La 15-an de februaro estis eksplodo en la ŝipo, kiu kaŭzis ties subakviĝon kaj la morton de 256 mar-armeanoj. La sekvan tagon la skandalisma ĵurnalo de William Randolph Hearst konkludis, sen atendi oficialan esploron, ke temis pri hispana eksplodigilo. Poste la usona esplor-teamo kulpigis Hispanion kaj eldiris ultimaton postulante retiriĝon de Hispanio el Kubo. (Postaj esploroj montris, tamen, ke la eksplodo plej probable estis akcidente kaŭzita en la ŝipo mem.) La hispanaj aŭtoritatoj rifuzis la tezon kaj decidis ne cedi. Tiam ekis la milito.

## La bataloj 
La milito daŭris malmulte. La trupoj de Usono elŝipiĝis kaj havis gravajn problemojn surtere ĝis kiam la usona armeo detruis la hispanan en Manila (Filipinoj) kaj Santiago de Cuba (Kubo). Gravan rolon havis ankaŭ la kubanaj sendependiĝistoj.

## La rezultoj 
En la pac-traktato, Usono akiris Kubon, Portorikon, la Filipinojn kaj Gvamon. Hispanio decidis vendi la restantajn posedaĵojn de la iama Hispana Imperio al la Germana Regno (Marianaj Insuloj, Karolinaj kaj Palaŭo). La usonaj trupoj forlasis Kubon en 1902 sed establis la sekvan jaron la militbazon de Guantanamo kaj forte influis la novan respublikon.

## Vidu ankaŭ 
* Filipin–usona milito

## Notoj 

Kategorio:Invadoj fare de Usono
Kategorio:Konfliktoj en 1898
Kategorio:Militoj de la 19-a jarcento
Stesiĥoro

**Stesiĥoro** aŭ **Stesiĥorus** (greke Στησίχορος) (naskiĝis ĉirkaŭ 630 a.K ĉirkaŭ Himera aŭ Matauros en Sicilio; mortis en 556 a.K. en Catana) estis helena poeto, plej grava reprezentanto de malnova dora liriko kaj apartenmas al la *kanono de la naŭ lirikistoj. Oni nomumis lin ankaŭ "lirika Homero".

Li verkis plej ofte en la sicilia Himera (antaŭ la nuna Bonformello). Platono skribas pri li en la dialogo de Faidros, kaj fabeligas, ke kiam li kalumniis la trojan Helenon en sia verso, la Dioj blindigis lin. Li reakiris la vidkapablon post verkado de Palinodia („retiro”, „rekantado”).

Travivis el liaj verkoj ĉirkaŭ 300 linioj, ekz. fragmentoj de la sekvaj versoj:
* *Iliupersis* (lignoĉevalo)
* *Helena* (Helena)
* *Palinodie'' (revoko, rekanto)

Laŭ lia sciigo, Romon fondis la nobelulino de Trojo, nome Rhoma (greka vorto por potenco).

Kategorio:Helenaj poetoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 7-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento a.K.
Sikarioj

**Sikarioj** (nomataj ankaŭ ponardoportistoj; el la latina sica = ponardo) estis juda grupo en la 1-a jarcento, batalanta kontraŭ la romianoj kaj ties okupado.

La sikarioj estis subgrupo de la zelotoj, kiuj okupis en 66 la fortikaĵon de Masada dum la juda ribelo kontraŭ la romia okupado. La sikarioj estis elita unuo de la zelotoj, ili estis profesiaj murdistoj. Oni konsideras ilin fruaj teroristoj.

Kategorio:Judismo
Prenita juĝisto

**Prenita juĝisto** aŭ prenita (kaptita) juĝistaro estas historia esprimo pri juĝado, okazinta en la Hungario (hungare *fogott bíró, fogott bíróság*). Ĝi estas speco de arbitracianto.

Prenita juĝisto (pli precize **juĝinto**) estis tiu persono, kiun petis la disputantoj laŭ komuna interkonsento por juĝi plenrajte en iu afero - anstataŭ la juĝisto. Tio okazis, ĉar la afero superis juĝrajton de la juĝisto aŭ la disputantoj volis neglekti lin. Prenita juĝinto (iu reputacia persono) decidis precipe en familiaj aferoj  aŭ en komercaj aferoj. 

La institucio de la prenita juĝinto iĝis daŭra dum la turka okupado de (parto de) Hungario kaj ĝi surprenis la juĝadan respondecon en la kamparurboj de la Granda Hungara Ebenaĵo (ekz. Kecskemét, Cegléd, Nagykőrös). Oni kreis komunan juĝistaron kun invititaj juĝistoj de la najbaraj urboj, la urbon hazarde vizitantaj fremduloj. Tiu juĝistaro decidis ekde meze de la 17-a jarcento, en tago de la foiro, en civilaj kaj punaferoj, kun senlimigita rajto. Ili deklaris la decidon tuj. Ĝi agadis ĉefe en la epoko inter 1598–1750, la reguloj de la juĝado bazis sur kutimoj.

hungare

Kategorio:Historio de Hungario
Allsprachendienst Esperanto GmbH

eta|Iama sidejo de Allsprachendienst Esperanto GmbH en Zuriko

**Allsprachendienst Esperanto GmbH** estas tradukfirmao svisa fondita en 1992 de la lingvisto lic. phil. Dietrich Michael Weidmann sub la nomo Weidmanns Mondo-Servo. En 1995 ĝi registriĝis en la komerca registro sub la nomo Allsprachendienst Weidmanns Mondo-Servo kaj 2007 transformiĝis al societo kun limigita respondeco (SLR) sub la aktuala nomo Allsprachendienst Esperanto GmbH kun sidejo je Akazienstrasse 6 en 8034 Zuriko.
La firmao nuntempe laborigas 162 liberajn tradukistojn el la tuta mondo kaj ofertas tradukojn por plej diversaj lingvo-kombinoj precipe nature por la svisaj lingvoj. Krom tradukojn Allsprachendienst Esperanto GmbH ankaŭ ofertas interpretistajn servojn, eldonas Esperanto-literaturon kaj produktas CD-diskojn kaj filmojn, kaj mastrumas la Esperanto-Librejon Zuriko. Al la klientaro de Allsprachendienst Esperanto GmbH apartenas multaj renomaj svisaj firmaoj, kiel ekzemple la Svisa Poŝto kaj la svisa nacia telefonkompanio Swisscom, la zurikaj tribunaloj, svisaj kaj zurikaj ŝtataj aŭtoritatoj, bankoj, advokatoj, konstrufirmaoj ktp.
En la oficejo de Allsprachendienst Esperanto GmbH troviĝas nuntempe ankaŭ la sidejo de Esperanto-Societo Zuriko kaj okazas regule Esperanto-kursoj. Granda parto de la kunlaborantoj de Allsprachendienst Esperanto GmbH parolas Esperanton kaj la firmao aktive utiligas Esperanton en la traduklaboro kiel pontlingvo kaj diskutlingvoj inter tradukistoj. Allsprachendienst Esperanto GmbH estas ekzemplo de sukcesa esperantista firmao. En Zuriko ĝi troviĝas hodiaŭ inter la plej ĉefaj tradukservoj.

Ekde somero 2008 la sidejo de Allsprachendienst estas en Uster, kie la familio Weidmann akiris domon.

Ek de 2015 Allsprachendienst Esperanto GmbH eldonas en kunlaboro kun Svisa Esperanto-Societo la kvarlingvan duonjaran revuon Svisa Espero - Revuo pri daŭripovo kaj lingvopolitiko, kies artikoloj aperas en la franca, itala aŭ germana ĉiam kun Esperanto-traduko. En 2016 en la eldona fako de Allsprachendienst Esperanto GmbH aperos la du volumoj de Heidi de Johanna Spyri, nome "La migro- kaj lernojaroj de Heidi" kaj "Heidi povas apliki, kion ŝi lernis".

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Aktuala retejo de Allsprachendienst Esperanto GmbH
* **Esperanto-Librejo Zuriko**

Kategorio:Svisaj firmaoj
Kategorio:Esperanto en 1992
Końskowola

**Końskowola** estas vilaĝa komunumo en sudorienta Pollando, apud rivero Kurówka. Ĝi situas en distrikto Puławy, en provinco Lublinio.

La vilaĝo estis unuafoje menciita en 1442. De 1532 ĝis 1870 ĝi havis statuson de urbo. En Końskowola oni komercis manĝaĵojn kaj produktis teksaĵojn. Homoj el tuta Pollando kaj eĉ el Saksio ekloĝis tie. Post la tria dispartigo de Pollando en 1795 la vilaĝo fariĝis parto de la aŭstria regno; dum la regado de Napoleono ĝi apartenis ekde 1809 al duklando Varsovio. Dum la Januara ribelo kontraŭ Rusia Imperio multe da loĝantoj partoprenis batalon de Żyrzyn. De 1918 ĝi estas denove parto de Pollando.

Dum la dua mondmilito germanaj trupoj okupis la vilaĝon. En la geton de Końskowola oni loĝigis la lokajn judojn, sed ĉefe judojn el Slovakio. Multajn el ili la germanaj nazioj mortigis en la ekstermejo Sobibór en 1942. En la sama jaro la geto estis malfondita de la polico; mil homoj mortis.

## Konindaj personoj 
* Małgorzata Sadurska

## Bibliografio 
* Ryszard Szczygieł (redaktoro), *Dzieje Końskowoli* (Historio de Końskowola), Końskowolskie Towarzystwo Regionalne, Lublin 1988
* *Historia i zabytki. Końskowola* (Historio kaj protektitaj konstruaĵoj), broŝuro de TODK Fara Końskowolska, Końskowola 2005

## Eksteraj ligiloj 
* Portal Gminy Końskowola - Portalo de Komunumo Końskowola
* Strona Towarzystwa Fara Końskowolska  - Paĝo de Asocio Fara Końskowolska
* Strona Gminnego Ośrodka Kultury w Końskowoli - Paĝo de Kultura Komunum-Centro en Końskowola

Konskowola
Harry Partch

eta|dekstra|250ra|
eta|220ra|Quadrangularus Reversum de Harry Partch

**Harry PARTCH** (naskiĝis la 24-an de junio 1901, mortis la 3-an de septembro 1974) estis usona komponisto kaj muzikinstrument-konstruisto. Li estis unu el la unuaj 20-a-jarcentaj komponistoj, kiu uzis amplekse kaj sisteme mikrotonajn gamojn, verkinta multe da sia muziko por laŭcele konstruitaj instrumentoj, kiujn si konstruis mem, agorditaj al 11-lima ĝusta tonigo. Li estis unu el ĉefaj reprezentantoj de la eksperimenta muziko.

## Diamanto de Partch 
          7/4
       3/2   7/5
    5/4   6/5   7/6
 1/1   1/1   1/1   1/1
    8/5   5/3   12/7
       4/3   10/7
          8/7

eta|200ra|2-a diamanto de Partch

Kategorio:Usonaj klasikaj komponistoj
Luigi Nono

eta|180px|La domo de nasko de Luigi Nono  en Venecio

**Luigi NONO** (naskiĝis la  en Venecio, mortis la  en Venecio) estis itala komponisto de artmuziko, pliigante konsiderata en Eŭropo kaj pretere kiel unu el la plej gravaj de la 20-a jarcento.

Naskiĝinte en Venecio, Nono estis ano de riĉa artema familio; lia avo estis fama pentristo, kaj lia onklo estis skulptisto. Nono komencis muziklernadon kun Gian Francesco Malipiero en 1941 ĉe la Venecia Konservatorio, kie li akiris, interalie, scion de la renesanca madrigala tradicio.

Kategorio:Italaj komponistoj
Santalacoj

alternative=Santalum album|eta|Santalum album
La **santalacoj**.

Tiuj plantoj estas vaste distribuitaj kaj, kiel aliaj santalaloj, vivas iom parazite je aliaj plantoj.

## Taksonomio 
Modernaj priskriboj de la santalacoj metis inter ili membrojn de la familio viskacoj, antaŭe konsiderata aparta familio.

La sistemo APG II de 2003 (same kiel la sistemo APG de 1998) rekonas la familion kaj klasas ĝin en la ordo de santalaloj. Laŭ la priskribo de APG la familio tamen estas pli granda ol en pli fruaj priskriboj kaj klasigas en ĝi membrojn de la familioj de *Eremolepidaceae* kaj viskacoj. En ĝi estas ĉirkaŭ mil specioj.

;Genroj

### Laŭ WFO kaj TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (15 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝian specion.

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Santalacoj
Kategorio:Plantofamilioj