open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neolatino (Schild)

**Neolatino** (ne konfuzu al Neo-latino), **Neo-latin** aŭ **Neolatin** estas projekto de naturalisma internacia planlingvo proponita de svisa André Schild en 1947. Li lasis la projekton al Interlingvao en 1955. Neolatino fariĝis unu el fontoj de Interlingvao.

La projekto konservas genron kiel gramatikan kategorion.

Specimeno: 
: ''La relaciones sempre plu extensas inter le naciones, gracias a la radio ed a l'aviacione, facen lo problema de la lingua auxiliare actuale. La tentativa introducer come medio de intercomprensione una lingua nacionale come p. ex. francese od anglese, remanerá una utopiá, pro que las rivalitates inter los populos son tropo grandes por que uno se incline devante l'altro adoptando una lingua concurrente.''

Traduko: 
: La rilatoj ĉiam pli grandaj inter la nacioj, danke al la radio kaj al l'aviado, faras la problemo de la helplingvo aktuala. La provo enkonduki kiel ilon de interkompreno nacian lingvon kiel, ekz. la francan aŭ la anglan, restos utopie, ĉar la rivalecoj inter la popoloj estas tro grandaj por ke unu klinigus antaŭ l' alia adoptante konkurantan lingvon.

## Bibliografio 
R.L. Stevenson Gulielmo del molino. La planura e las stelas. Traduction  H.Littlewood. 30 pp. 

Kategorio:Modifita latina
Heliopolo

**Heliopolo** (greka "sunurbo", egipte *Iunu*, en la biblio *On*) estis en la antikvo urbo norde de la hodiaŭa Kairo en Egiptio kun grava sun-sanktejo, jam ekde la frua Malnova Imperio. Laŭ la mitologio tie estiĝis la dioj (Enneade de Heliopolo) kaj la loko apartenis ĝis la malfrua tempo al centro de egipta panteono, ofte konkurante kun supra-egiptia Tebo (supra-egiptia *Iunu*).

Hodiaŭ Heliopolo, antaŭurbo de Kairo, havas modernan eŭropan impreson kaj havas propran universitaton.

## Kristanismo 
En la Malfrua Antikveco la urbo estis fru-kristana episkopujo, kiu poste fariĝis titulara episkopujo de la romkatolika eklezio kun la nomo .

## Vidu ankaŭ 
* Batalo de Heliopolo
* Paul Otlet

eta|maldekstra|180px|La sankta arbo de Heliopolo kun *Thot* kaj *Seschet*

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dainst.org/index_6579_en.html 
* http://www.mythologische-tafeln.de/heliopolis.htm  

Kategorio:Urboj de Egiptio
Kategorio:Iamaj romkatolikaj episkopujoj
Sindromo de Gerstmann-Sträussler-Scheinker

La **sindromo GSS** estas treege malofta, kutime familia malsano, je kiu malsaniĝas pacientoj inter la tria kaj la sepa jardeko de sia vivo. La ekzakta ofteco de GSS estas nekonata sed estas taksata je 1 ĝis 10 inter 100 milionoj da homoj. Ŝajne, certe genetika ŝanĝo estas havenda por la akiro de la malsano.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=25941  
* http://www.cjd.ed.ac.uk 
* http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=11535002 

Kategorio:Prionaj malsanoj de homoj
Kategorio:Sindromoj en neŭrologio
Kategorio:Medicina virusologio
Kategorio:Genetikaj malsanoj
GNU Scienca Biblioteko

**GNU Scienca Biblioteko** (**GSL**, ) estas  en la C (programlingvo) por matematiko kaj scienco, disportita sub la GNU GPL.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gnu.org/software/gsl/
* https://www.gnu.org/software/gsl/doc/html/
* https://www.gnu.org/software/gsl/doc/html/#SEC10

Kategorio:GNU
GSL

**GSL** havas plurajn signifojn:

***gsl** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***GNU Scienca Biblioteko**
Listo de urboj de Libio

Jen listo de urboj en Libio laŭ popolgrandeco:
eta|250px|Mapo pri Libio
eta|250px|
eta|250px|
* Tripolo (Libio)
* Bengazi
* Misrata
* Tobruk
* Sabha
* Beni Valid
* Al Azizija
* Aĝdabija
* Sirto

Malpli grandaj urboj laŭ alfabeto:
* Adiri
* Aŭbari
* Al Bajda
* Bardia
* Bin Gaŝir
* Bin Ĝavad
* Brega
* Darna
* Gat
* Ghadames
* Al Ĥums
* Murzuk
* Nalut
* Ras Lanuf
* Sabrata
* Nalut
* Zaŭija
* Az Zintan
* Zuara


Libio
Aŭĝila

[eta|La [moskeo de Aŭĝila estas la pli malnova en la Saharo.]]
**Aŭĝila** (arabe أوجلة) estas la nomo de oazo en la oriento de Libio. Loĝantoj parolas la aŭĝilan lingvon, kiu estas berbera lingvo. Granda parto de la virinoj nur parolas tiun lingvon. La viroj ofte ankaŭ parolas la araban lingvon. Entute (laŭ Ethnologue.com) oni taksas ke ekzistas ĉirkaŭ 3000 parolantoj. La loĝantoj de Aŭĝila kultivas malgrandajn ĝardenojn uzante akvon de profundaj putoj. Ili vivas de la agrikulturo kaj parto de la loĝantoj laboras en la naftoindustrio. La loĝantoj de Aŭĝila estas sunaistoj.

La oazo situas profunde en la libia dezerto, ĉirkaŭ 260 km sude de Aĝdabijah, ĉirkaŭ 300 km for de la marbordo kaj ĉirkaŭ 400 km for de la landlimo al Egiptio, kiu estas en la oriento. De Aŭĝila estas stratoj al Jalo, kiu situas ĉirkaŭ 25 km sudoriente kaj Kufra, kiu situas ĉirkaŭ 620 km sude.

## Alternativaj nomoj 
* *Awjila*
* *Aujila*
* *Augila*
* *Aoudjila*

Kategorio:Geografio de Libio
Kategorio:Oazoj en Libio
Aŭĝila lingvo

La **aŭĝila lingvo ** estas orienta berbera lingvo. Ĝi uzatas en la samnoma oazo Aŭĝila de Libio. Virparolantoj de la aŭĝila ankaŭ parolas la araban lingvon, dum aŭĝilaj parolantinoj kutime estas unulingvaj.

Kategorio:Lingvoj de Libio
Chaponost

**Chaponost** [ŝaponost] estas vilaĝo kaj komunumo en la departemento Rhône en Francio. Ĝi estas arondismento de la urbo Lyon.

Ĝi estas fama pro sia romiaj akveduktoj.
eta|200ra|dekstra|Restoj de la akvedukto romia ĉe Chaponost.
eta|200ra|dekstra|Restoj de la akvedukto romia ĉe Chaponost.

## Bazaj informoj 
* Areo: 1631 hektaroj

* Loĝantoj

:1900: 1911
:1946: 2036
:1954: 2508
:1968: 3692
:1982: 5345
:1991: 7008
:1999: 7909

* Alteco: varias inter 300 kaj 332 m

* Situo: 15&nbsp;km sud-okcidente de Lyon Bellecour

* Trafiko: atingebla trans elveturejo Pierre-Bénite de la aŭtostrato A7

* Najbaraj komunumoj:

:norde: Francheville
:oriente: Ste Foy-les-Lyon kaj St Genis-Laval
:okcidente: Brindas
:sude: Brignais kaj Soucieu en Jarrest

Chaponost apartenas al la komunumaro de la valo de Garon kun Brignais, Millery, Montagny kaj Vourles.

Ĝi estas parto de la kantono de St Genis-Laval

## Historio 
Akvedukto romia de Gier: 92 arkoj de Chaponost (1-a jarcento). Ĝi provizis akvon al la urbo Lugdunum, nun Lyon. Longeco entute inkluzive subtera ĉirkaŭ 200&nbsp;km. Ĝi estas la plej longa kaj eble la plej bela aro de akveduktoj de Europo (laŭ franca teksto).

Parto de ĝi estas la "Pont-siphon de Soucieu"
* Konstruita en la 1-a jarcento
* Ŝtono
* Stato: ruino
* Loko: Proksime de Chaponost
* Tipo: Arko-ponto
* Dimensioj
* Longeco 208 m
* Arkoj 23, de kiuj 9 restas

## Vidu ankaŭ 
* Chaponost (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Rhône
Kategorio:Akveduktoj
Kategorio:Romio
Antikristo

**Antikristo** aŭ **kontraŭ-Kristo** estas figuro kiu aperas en la Apokalipso de Johano ekde 13-a ĝis la 20-a ĉapitro; ankaŭ nomata "La Besto", *kaj estis donita al ĝi aŭtoritato agadi dum kvardek du monatoj* (Ap. 12,5). Ĝi (aŭ li, aŭ ŝi) venos okupi la vicon de Kristo kaj volos esti adorata anstataŭ Dio.

Ĝenerale, oni vidas la Antikriston en siaj propraj religiaj kontraŭuloj, ekzemple adventismo kredas ke la papo estas la Antikristo mem.

Ekster teologio, la Antikristo estas temo de multaj literaturaj kaj filozofiaj verkoj, kiel *Lappar, la Antikristo* de Endre Tóth, baza libro de originala Esperanto-literaturo, aŭ *La Antikristo* de Nietzsche.

## Bildaro 

Dosiero:Hortus Deliciarum - Antichrist.jpg|
Dosiero:Lucas Cranach - Antichrist.png|
Dosiero:BambergApocalypseFolio014rFirstHorseman.JPG|

## Bibliografio 
* Livio Gonzaga e Diego Manetti, *L’anticristo,* Piemme, 2015, ISBN 978-88-566-4346-6

## Vidu ankaŭ 
* Satano
* La du antikristoj
* Vladimir Solovjov
* Fjodor Dostojevskij

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.apocalypsetime.com/anticristrus.html 
* http://lib.ru/NICSHE/antihristianin.txt 
* http://nhkox.homestead.com
* http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=48225 

Kategorio:Apokalipso de Johano
Kategorio:Kristana eskatologio
Traian Basescu

**Traian BĂSESCU** [trajan bəsesku] (n. 4-an de novembro 1951 en Murfatlar) estis la prezidento de Rumanio ekde la 20-a de decembro 2004 ĝis la 21-a de decembro 2014.
Li estis ministro de transportado en 1992 kaj denove inter 1996-2000. Inter 2000-2004 li estis ĝenerala urbestro de Bukareŝto (la rumana ĉefurbo) sed rezignis el la funkcio fariĝinte prezidento de Rumanio.eta|dekstra|Traian Băsescu

Kategorio:Prezidantoj de Rumanio
Kategorio:Rumanaj politikistoj
Hamurabi

**Hamurabi** estis la sesa reĝo de Babilonio. Li regis ekde 1792 a.K. ĝis li mortis en 1750 a.K. Lia rego estas unu el la plej longaj de la malnova Mezoriento.

## Rego 
Lia rego sekvis tiun de sia patro Sin-Mubalit kaj tial li heredis ties reĝlandon kiu etendiĝis laŭ la rivero Eŭfrato. Komence de sia regado li ellandigis siajn ĉefajn kontraŭulojn, inter aliaj la elamanojn.

Li poste komencis longan periodon de militoj por plivastigi sian reĝlandon. Post 35 jaroj da bataloj, li havis la plej grandan mezorientan imperion, la Babilonan Imperion.

Post la milito venis la tempo de unuigo. Li sciis ke komuna kulturo estis necesa por gardi solidan imperion, tial li adoptis unu solan lingvon, la akadian, unu solan religion kaj ĉefe unu solan leĝaron, kiu estis la Kodekso de Hamurabi.

Li ankaŭ tenis militajn kaj diplomatajn rilatojn kun la du aliaj reĝlandoj de Asirio, Larsa kaj Mari. Nia scio pri la unua Babilona Imperio venas ĉefe el skribaĵoj pri ĉi tiuj rilatoj.

Post ol li mortis, la Babilona Imperio ekdisiĝis pro multaj ekonomiaj krizoj kaj la militemo de la hitita reĝo Mursili Ier, kiu kaptis la urbon de Babilono en 1595 a.K. kaj tute detruis ĝin.

Dosiero:Milkau Oberer Teil der Stele mit dem Text von Hammurapis Gesetzescode 369-2.jpg|
Dosiero:Hammurabi.jpg|
Dosiero:Detalle del Código de Hammurabi.jpg|

Kategorio:Babilonio
Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Apolinariismo

**Apolinariismo** estas kredo nomita hereza de la kristanaj eklezioj. Tiu kredo proponita de Apolinario de Laodikeo (ĉirkaŭ 310- ĉirkaŭ 390) asertas ke Kristo havis homan animon sed dian menson.
 

## Eksteraj ligiloj 
* http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/HistSciTech/HistSciTech-idx?type=turn&entity=HistSciTech000900240157&isize=L
* http://www.newadvent.org/cathen/01615b.htm 

Kategorio:Herezo
Kategorio:Ismoj
Apolo

La vorto **Apolo** (aŭ **Apollo**) povas signifi:

*Apolono, dio de helena mitologio
*Projekto Apollo serio de usonaj misioj al la luno.
*Kosmoŝipo de Projekto Apollo.
*Apolo, rolulo en la Biblio

## Vidu ankaŭ 
* Fontano Apolo estas fontano en Madrido
* Apolo (Biblio)
Apolo (Biblio)

**Apolo** estis judo de Aleksandrio, kiu iĝis aktiva laboristo en la komenca kristana eklezio. Li estas disĉiplo de Johano la Baptisto kaj ekkonis kristanismon per Akvila kaj Priskila (La Agoj 18, 24-28). Sankta Paŭlo lin konsideris kunlaboranto fidela kaj lojala (Tito 3,13). Sed Paŭlo komentis ke unu el la partioj en la eklezio de Korinto centriĝis ĉirkaŭ Apolo (1 Korintanoj), kaj eble formiĝis el homoj kiujn Apolo konvertigis.

Kategorio:Bibliaj personoj
Apologio

**Apologio**, el la greka απολογία, *apologia*, (defendo), estas la defendo de iu ajn, ĝenerale laŭdante tiun. En tiu senco, estas verko "Apologio" de Apulejo kiu, kontraŭ opozicio de edzina familio, verkis, en 173, specon de autobiografio. Platono ankaŭ verkis *Apologion de Sokrato* (pri kiu ekzistas du tradukoj en Esperanto; vidu ĉe Platono), ktp.

En 1 Petro 3:15, aperas la vorto *apologían* ("defendan respondon" en la Esperanta traduko) en la senco apogi aŭ defendi la kristanismon antaŭ tiuj kiuj pensas malsame, aŭ kiuj batalas kontraŭ ĝin. De tio, en teologio oni nomas **apologio** la skriban aŭ perbuŝan defendon de kristanismo. Ekde antikvo, tiu defendo apogiĝis sur la filozofio kaj karakteriziĝis per inteligenta mensa laboro. (Vidu Apologetikon).

La klasika apologio baziĝas sur la ideo laŭ kiu la kristanaj veroj estas evidentaj kaj oni povas demonstri ilin per objektivaj pruvoj.

En Esperanto aperis la "Apologio" de Tertuliano el la jaro 179 en traduko de Gerrit Berveling.

## Referencoj 
Kategorio:Apologetiko
Kategorio:Biblio
Kategorio:Religio
Kategorio:Retoriko
Enklavo

eta|C estas parto de B kaj enklavo en A
**Enklavo** (el la latina *in* en; *clavis* ŝlosilo) estas propra ŝtata teritorio aŭ tuta ŝtato, kiun ĉirkaŭprenas fremda ŝtata teritorio (ekz. Okcidenta Berlino dum ekzisto de GDR, Lesoto aŭ Vatikanurbo).

Alisence, ĝi povas signifi geografian areon – ekz. disvastiĝan areon de planto- aŭ bestospecioj –, kiu estas preskaŭ insulo en la alispeca medio.

## Limkazoj 
### Areoj ĉe akvo 
Laŭ kelkaj striktuloj oni ne parolu pri enklavo se temas pri areo ĉe maro aŭ lago kun libera elirvojo al propra-ŝtata aŭ neŭtrala akvosurfaco. Ekz. la teritorioj kiel Monako (lando) kaj Gambio havas aliron al internacia akvosurfaco kaj Dubrovnik al propra kroata marparto.

Aliflanke Kabindo, parto de Angolo ĉemare inter Kongo Kinŝasa kaj Kongo Brazavila, estas en pluraj lingvoj (inkluzive la portugalan) oficiale nomita ĝuste per la respektiva vorto analoga al "enklavo", do tiu strikteco ne korespondas al la fakta internacia lingvouzo.

Vera enklavo ĉe akvo estas Campione d'Italia, ĉar la Lugana Lago inter Campione kaj alia itala parto de la lago apartenas al Svislando.

### Insuloj 
Insuloj estas enklavoj, se la insulojn ĉirkaŭfermas teritoriaj akvoj de alia ŝtato, ekz.:
* insulo Martin Garcia, Argentino en la urugvaja parto ĉe maralfluo de Río de la Plata
* insuloj Likoma kaj Chisamula, Malavio en mozambika parto de Malavi-lago.

La francaj insuloj Sankta-Piero kaj Mikelono, kvankam ili situas antaŭ Kanado ene de la 12-mejla zono, laŭ kelkaj difinoj ne estas enklavoj, ĉar ili havas liberan aliron al la internaciaj akvoj laŭ kontrakto.

### Duon-enklavoj, funkciaj enklavoj 
Kelkaj teritorioj havas aliron al la alia parto de la propra ŝtato – pro geografiaj kaŭzoj – tra alia ŝtata teritorio ekz.:
* Kleinwalsertal (Aŭstrio), kies sola veturebla vojo kondukas al la germana Oberstdorf (ekzistas piediraj vojoj al Aŭstrio)
* Jungholz (Aŭstrio), ĉirkaŭata de Germanio kaj ligita al Aŭstrio nur per mallarĝa breĉo alte en montaro.

## Enklavoj en alia senco 
Svislando kaj Liĥtenstejno estas kune enklavo en la Eŭropa Unio. Lesoto estas enklavo en Suda Afriko.

## Kuriozaĵoj 
La belga municipo Baarle-Hertog estas enklavo en Nederlando, sed mem enhavas plurajn nederlandajn enklavojn.

## Ekzemploj 
* Büsingen am Hochrhein

## Eksteraj ligiloj 
* tuta listo (angle) 

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri eksklavo

Kategorio:Politikaj esprimoj
Poŝtkartoj de Liĥtenŝtejno

**Poŝtkartoj de Liĥtenŝtejno** estas kaj realaj esperantlingvaj poŝtkartoj kaj metaforo.

Princlando Liĥtenŝtejno post la Unua mondmilito dufoje eldonis oficialajn **poŝtkartojn** kun surskriboj en Esperanto (i.a. la vorto "Poŝtkarto"). Tiu akto de oficiala rekono de la lingvo estis de kelkaj propagandata kiel sensacio.

Aliaj mokis pri la supertaksado de la afero, interalie la satira aŭtoro Izrael Lejzerovicz, kiu en sia libro *El la "Verda Biblio"* deklaras (10, 46):

"Elektu la liberon, ĉar ĝi valoras pli ol ĉiuj poŝtkartoj de Liĥtenŝtejno."

Stanislav Kamarýt mencias en sia *Historio de Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio* leteron de la princa registaro, datitan de la 12-a de marto 1931, "en kiu ĝi dankas ... pro la sukcesa disvastigado de informo pri eldono de iliaj oficialaj poŝtkartoj kun esperantlingva teksto."

Kategorio:Poŝto
Kategorio:Esperanto-movado en Liĥtenŝtejno
Sireno

**Sireno** povas esti:
* Sireno (mitologio) mitologia figuro loĝanta maristojn al pereo
* Sireno (fiŝvirino) popolfabela figuro kun supra korpo de virino kaj malsupra korpo de fiŝo
* sireno (besto) akva mamulo (el ordo *Sirenia*)
* sireno (avertilo) laŭta avertilo, kiu produktas sonon dishakante aerfluon per turniĝanta disko kun truoj
* 1009 Sireno, asteroido
* Sirenado sporto

## Vidu ankaŭ 
*
Sireno (avertilo)

eta|dekstra|133ra|Pneŭmata sireno
**Sireno** estas teknika avertilo, kiu produktas laŭtan sonon.
Ĝi konsistas el blovilo, kiu produktas aerfluon, kaj rotacianta disko kun truoj, kiu dishakas la aerfluon, tiel produktante fortajn aervibrojn (sonon).

La frekvenco de la tono dependas de la rotacia rapido; tial ĝi iom post iom altiĝas ĉe ekfunkciigo kaj malaltiĝas ĉe malfunkciigo.

La pneŭmatan sirenon en 1819 Charles Cagniard De La Tour.
Eblas imiti ĝian sonon per elektronikaj rimedoj. Ankaŭ tiajn aparatojn oni nomas sireno.

Sirenoj estas interalie uzataj por diskonigi alarmon pri incendioj, inundoj aŭ malamikaj atakoj.

Kategorio:Akustiko
San-Marino (urbo)

[eta|Fortikaĵo *La Guaita*, la plej malnova el la „Tri Fortikaĵoj“ sur montodorso de monto [Titano (monto)|Titano]]
eta|maldekstra|250ra|Publika Palaco
eta|250ra|maldekstra|Baziliko de la Sanktulo
eta|maldekstra|250ra|Monto Titano
Urbo **San-Marino** () estas ĉefurbo de la samnoma respubliko, kaj unu el ties naŭ "kasteloj" (= komunumoj).

Ĝi situas en la centro de la lando sur Monto Titano (750 m).
El la montokresto elstaras kvar punktoj:
* La baziliko de S-ta Marino, nomata simple Baziliko de la Sanktulo;
* La "Unua Turo", fortikaĵo nomata *Rocca* (roko) aŭ *Guaita*; en ĝi troviĝas la ŝtata pinakoteko, muzeo de pentraĵoj;
* La "Dua Turo", fortikaĵo nomata *Cesta* (korbo) aŭ *Fratta* (vepro); en ĝi troviĝas muzeo de antikvaj kaj mezepokaj bataliloj;
* La "Tria Turo", unuopa kvinangula turo nomata "Montale", ne vizitebla.

La urbokerno ĉirkaŭ la Unua Turo estas ĉirkaŭata de urbomuro, kiu, kune kun la surmonta situo, estis bonega defendo kaj garantiis al San-Marino ĝian sendependecon ekde la legenda ŝtatfondo en 301.
Inter la vala urbo Borgo Maggiore kaj la urbocentro estas niveldiferenco de pli ol 50 metroj. Ĝi estas superebla per krutaj vojoj, per promenejo (''Costa dell'Arnella*) aŭ per telfero.

San-Marino estas, precipe somere, vizitata de multaj turistoj, kies plejparto tamen restas nur dum kelkaj horoj.
Vidindaĵoj, aldone al la jam menciitaj, estas
* Publika Palaco
* Kavo de la arbalestistoj
* Pordo de S-ta Francisko (en la urbomuro)
* Preĝejo de S-ta Francisko
* Preĝejo de la kapucenoj
* Teatro Titano
* Kongresa Palaco
* Muzeo de kuriozaĵoj

Dufoje jare (komence de marto kaj de septembro) okazas la solena transdono de la ŝtatestreco inter la du elektitaj "regantaj kapitanoj", kiuj alternas en tiu posteno.

## Vidindaĵoj 
* Statuo de Libereco

## Trafiko 
San-Marino ĝis la Dua mondmilito havis fervojon al Rimini, sed ĝi ne plu ekzistas. Ĉe la eksa stacidomo (*Piazzale Lo Stradone'') ankoraŭ videblas la enirejo de iama fervoja tunelo. Nun la publika trafiko okazas per busoj. Dumtage ĉirkaŭ ĉiuhore estas linia buso al Rimini.

Borgo Maggiore piede de la monto havas kvar-koridoran vojon al Rimini, sed la vojoj sur la monto estas krutaj kaj kurbaj; busoj ne povas uzi la saman vojon por alveni kaj foriri. Ĉiuj parkejoj sur la monto estas pagendaj.

## Esperanto-vivo 
En la 1980-aj jaroj la Registaro de San-Marino subtenis la fondon de AIS San-Marino; sekve de tio pluraj SUS-konferencoj (numeroj 1–7, 10–13, 15, 17–19, 21, 26) okazis tute aŭ parte en San-Marino aŭ en apuda Borgo Maggiore.

## Vidu ankaŭ 
* La tri turoj de San-Marino

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.state.gov/www/background_notes/sanmarino_9811_bgn.html (informoj de la usona registaro, angle)

Kategorio:Municipoj de San-Marino
Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo
Sireno (besto)

**Sirenoj** estas la PIV-a nomo de la mamula ordo *Sirenia*.

La sirenoj estas herbomanĝantaj bestoj en la ĉebordaj akvoj.
eta|*Trichechus manatus*

**ordo : SIRENOJ - Sirenia**

::familio : † prorastomedoj - *Prorastomidae*
:::genro : † prorastomo - *Prorastomus*
::familio : † prasirenedoj - *Protosirenidae*
:::genro : † prasireno - *Protosiren*
::familio : dugongedoj - *Dugongidae* (1 specio)
:::genro : † eoteroido - *Eotheroides*
:::genro : † halianaso - *Halianassa*
:::genro : † miosireno - *Miosiren*
:::genro : DUGONGO - *Dugong*
::::specio : dugongo hindoceana - *Dugong dugon*
::familio : (†) hidrodamaledoj - *Hydrodamalidae* (1 specio)
:::genro : † metaksiterio - *Metaxytherium*
:::genro : (†) hidrodamalo - *Hydrodamalis*
::::specio : (†) Giganta hidrodamalo aŭ Stelera dugongo - *Hydrodamalis gigas*
::familio : manatedoj - *Trichechidae* (3 specioj)
:::genro : MANATO - *Trichechus*
::::specio : larĝnaza manato - *Trichechus manatus*
::::specio : senegala manato - *Trichechus senegalensis*
::::specio : sudamerika manato - *Trichechus inunguis*

Kategorio:Sirenoj
Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa
Johannes van Keulen

**Johannes (= Jan) van KEULEN** (1922 - mortis la 21-an de aŭgusto 1989 en Vlaardingen, Nederlando) estis UEA-fakdelegito kaj multjara redaktoro de la revuo Dia Regno de K.E.L.I..

Okaze de la televida kurso de Teleac, Nederlando, pri Esperanto en 1971/72, formiĝis grupeto ĉe lia hejmo, kie lokaj (novaj) esperantistoj sufiĉe longan tempon kunvenadis por lerni la lingvon. Pli poste grupeto el ili, tradukadis serion da bibliaj komentaĵetoj, kiuj aperis felietone en Dia Regno. Ili ankaŭ tradukis el la Nederlanda la libreton *La virino en la Judismo*, kiu aperis ĉe VoKo.

K
K
K
Feiko Munniksma

**Feiko MUNNIKSMA** (naskiĝis la  en Groningen, mortis la 27-an de aprilo 1990 en Annen, Nederlando ) estis nederlanda esperantisto. Li estis la ĉefredaktoro de *Internacia Komerca-Ekonomika Vortaro*, unu el la plej imponaj terminaroj iam kompilitaj per Esperanto.

Li krome tradukis tri tekstojn de la nederlanda filozofo Leo Polak (d:Q1818707). Ĉiuj estis eldonitaj de Cercle Esperantiste de l'Agenais "Laute!" ; SAT-Broŝurservo:

* La Senco de l' morto**,** 1982.
* Unueco super prokreda dividiĝo, 1983.
* Naturleĝo, pensoleĝo, morala leĝo, 1984.

Dum la dua mondmilito li agadis en la nederlanda rezisto kontraŭ la germana okupacio, i.a. per eldono de la kontraŭgermana revuo *De vonk* (La sparko) kaj donante rifuĝejon al personoj serĉataj de la nazioj. Pro tio li estis arestita la  kaj kondamnita al trijara enkarcerigo en la prizono de Rheinbach.

Li ankaŭ verkis *Pensoj kaj protestoj*, libron de poezio originala. Japanstilaj poemoj kaj adekvataj ilustraĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri li en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko ()
* Artikoloj  de kaj pri Feiko Munniksma en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

## Referencoj 
Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Nederlandaj ekonomikistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Mirdza Burgmeisters

**Mirdza BURGMEISTERS** (naskiĝis en 1921; mortis la 23-an de oktobro 1989 en Rigo, Latvio) estis latva esperantistino.

Dum tri jardekoj ŝi estis kolono de la Esperanto-movado en Latvio, interalie kiel organizanto, tradukanto kaj historiisto. Ŝi postlasis eldonotan libron, *Rainis, Aspazija kaj Esperanto*, kaj multan dokumentan materialon.

Kategorio:Latvaj esperantistoj
Audrey Childs-Mee

**Audrey CHILDS-MEE** (naskiĝis en 1926, mortis la 16-an de majo 1990 en Kibworth, Leicester, Anglio) estis unu el la plej amataj kaj influaj pedagogoj de la Esperanto-movado.
## Biografio 
Jam talenta lingvoinstruisto, Audrey C. E. Childs-Mee eklernis Esperanton en 1962 kaj rapide entuziasmiĝis. Post deko da jaroj, en 1973, ŝi translokiĝis kun sia edzo Lawrence Mee al Roterdamo por posteniĝi en la Centra Oficejo de UEA. Dum pluraj jaroj ŝi redaktis la Jarlibron kaj valore kontribuis al la funkciado de la oficejo. Poste ŝi daŭre loĝis en Roterdamo kaj ofte venis por volontule labori.
	
La instruado de Esperanto okupis pli kaj pli centran lokon en ŝia vivo. La Ĉe-metodon ŝi revivigis kaj adaptis al modernaj kondiĉoj, verkante gravan metodologion (*La baza kurso en Esperanto*, 1978) kaj la furore sukcesan *Saluton! Esperanto aŭtodidakte* (1983), kies kvin eldonoj jam ludas signifan normdonan rolon tra la mondo. En siaj seminarioj por Ĉe-instruistoj, organizitaj kun Internacia Esperanto-Instituto, ŝi insistis pri plej altaj lingvo- kaj instru-niveloj. En la lastaj jaroj ŝi ofte vojaĝis, i.a. al Aŭstralio, Pollando, Usono, Francio kaj Bulgario, transdonante sian entuziasmon kaj fakan scion. En 1988 ŝi estis elektita kiel ĝenerala sekretario de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI).

De la ekesto de la internacia magazino *Monato* ĝis nur iom antaŭ ŝia morto, Audrey Childs-Mee estis la precipa revizianto de la revuo.

Inter ŝiaj multaj interesoj troviĝis dum pluraj jaroj Espermenso, movada branĉo de la asocio por altinteligentuloj (Mensa). Ŝi okupiĝis ankaŭ pri infana literaturo, aŭtorante *La geknaboj de Greziljono* (1981) kaj verkante recenzojn por diversaj revuoj. Ankoraŭ neeldonita estas ŝia traduko de aŭstralia klasikaĵo, *La magia pudingo* (d:Q5497433).

Ŝi mortis pro kancero.

## Bildaro

Dosiero:1982-05-18 Childs-Mee.jpeg|Letero de Audrey Childs-Mee al Paul Peeraerts

## Vidu ankaŭ
* *Metodiko en la Praktiko*

## Eksteraj ligiloj
* *Saluton!* (Internacia Kurso de la Internacia Lingvo): senpaga retkurso por memlernantoj bazita sur ŝia libro *Saluton! - Esperanto Aŭtodidakte*.

Kategorio:Britaj esperantistoj
Ruĝa beto

La **ruĝa beto** (latine: *Beta vulgaris* var. *conditiva*) (ordinara beto) estas dikradika nutrega ruĝa legomo. La ruĝa beto enhavas multajn nutraĵojn ĉefe vitaminon C. Ĝi estis unue kulturita en la 17-a jarcento en Eŭropo, kaj baldaŭ populariĝis.

Barĉo, speco de ukraina supo, estas farata el ruĝaj betoj.

## Aliaj uzoj 
La ruĝega pigmento en la ruĝa beto povas esti uzata kiel ruĝa manĝebla kolorigilo.

## Nutra valoro 
* Ĉiu 100 gramoj da ruĝaj betoj enhavas:
** Kalorioj - 50 kkal
** Karbonhidratoj - 9,56 g
** Proteinoj - 3 g
** Grasoj - 0 g 
** Vitamino A - 42 U.l.
** Vitamino B1 (Tiamino) - 50 μg
** Vitamino B2 (Riboflavino) - 55 μg
** Vitamino B5 (Niacino) - 0,40 mg
** Vitamino C (Askorbata acido) - 36 mg
** Kalio - 350 mg
** Sodo - 95 mg
** Fosforo - 40 mg
** Kalcio - 25 mg
** Zinko - 5 mg
** Fero - 3 mg
** Mangano - 0,5 mg

Dosiero:BeetrootTuna.JPG|
Dosiero:Buraki poznan.jpg|
Dosiero:Rote Rübe.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.selfsufficientish.com/beetroot.htm  
* http://growingtaste.com/vegetables/beet.shtml 
* http://www.itbfr.org 
* http://www.irbab.be  

Kategorio:Legomoj
Brigitte Frank-Böhringer

**Brigitte FRANK-BÖHRINGER** (naskiĝis la 17-an de majo 1936 en Esslingen; mortis la 14-an de marto 1990 en Paderborn) estis germana esperantistino.

Kun sia edzo Helmar Gunter Frank ŝi estis ĉefa organizanto de Akademio Internacia de la Sciencoj San Marino. Esperanton ŝi eklernis en 1974, kaj krom multaj personaj kontaktoj per la lingvo ŝi aŭtoris plurajn AIS-dokumentojn. En la cibernetika revuo *Grundlagenstudien aus Kybernetik und Geisteswissenschaft*, kiun ŝi ĉefredaktis ekde la sesdekaj jaroj, ofte aperis resumoj, informoj aŭ tutaj artikoloj en Esperanto.

Frank-Böhringer estis scienca adjunkto de AIS.

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:AIS
Gernot Ritterspach

**Gernot RITTERSPACH** (1928- mortis la 13-an de januaro 1990) estis fakdelegito de UEA pri fervojoj en Mainz, Germanio. 

Kadre de la Terminara Komisiono de Internacia Fervojista Esperanto-Federacio (IFEF), li kunordigis la verkadon de la elstara *Fervoja terminaro* (1989). Li ankaŭ signife kontribuis al la fervoja fakliteraturo en Esperanto. 

## Verkoj
* **1966**: Fervoja terminareto germana-Esperanta, Esperanta-germana. Kleines Eisenbahn-Fachwörterbuch Deutsch-Esperanto Esperanto-Deutsch. [Frankfurt/Main,] Germana Esperanta Fervojista Asocio, 1966. 80 p. 

## Eksteraj ligiloj 
*[Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=gernot+ritterspach&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Gernot Ritterspach en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1928
Kategorio:Mortintoj en 1990
Kategorio:Fervojo
Raimund Haabvere

**Raimund HAABVERE** (1909 - mortis 1990 en Tartu, Estonio) estis estona esperantisto kaj vortaristo, UEA-fakdelegito en Tartu kaj prezidanto de la tiea klubo de 1957 ĝis 1979. 

Lia ĉefa verko estas Esperanta-estona vortaro (*Esperanto-eesti sõnaraamat*) aperita en Talino en 2004 (810 paĝoj, ISBN 9985-91306-X) post lia morto. La manuskripto tamen jam estis preta dum preskaŭ 30 jaroj, tiel ke vortoj kiel fakso aŭ samizdato mankas.

## Eksteraj ligiloj
* Recenzo de lia vortaro fare de Jorma Ahomäki en Monato.
* [Libroj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=raimund+haabvere&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Raimund Haabvere en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo

Kategorio:Estonaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Anton Huemer

**Anton HUEMER** (naskiĝis en 1918 — mortis la 11-an de februaro 1990 en Grein, Aŭstrio) estis aŭstra esperantisto. Li estis aktiva Esperanto-instruisto kaj radioamatoro. 

Li prezidis Aŭstrian Esperanto-Movadon dum la lastaj dek jaroj de sia vivo.

Kategorio:Aŭstraj esperantistoj

Kategorio:Radioamatoraj esperantistoj
Elvira Lippe

**Elvira LIPPE** (1905 - mortis la 19-an de novembro 1989) famiĝis kiel Esperanta poetino en la 1960-aj jaroj.

Ŝiaj poemoj kortuŝe prikantas naturan belecon kaj la sopiron al paco.

## Verkoj 
* 1965 : *J. Rainis, latva nacia poeto* (poemtradukoj)
* 1968 : *Latva poezio* (poemtradukoj)
* 1971 : *Voĉoj de Soveta Latvio* (poemtradukoj)

Kategorio:Latvaj esperantistoj
Jan Žižka

**Jan ŽIŽKA el Trocnov** (ĉeĥe *Jan Žižka z Trocnova*, legu [jan ĵiĵka z trocnova]) (li naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 1360 en sudbohemia Trocnov [trocnov] – li mortis la 11-an de oktobro 1424 en Žižkovo Pole ĉe Přibyslav [prĵibislav]) estis ĉeĥa militisto kaj armeestro, kreinto de la armea defensiva taktiko apoganta sin ĉe veturilremparo.

Li naskiĝis iam ĉirkaŭ la jaro 1360 en sinjora familio de Řehoř kaj Jana (Gregoro kaj Johanino). Li ne estis pli aĝa ol 12-jara, kiam li suferis gravan vundon per glavo, li perdis la maldekstran okulon kaj duonon de lia vizaĝo malbeligis al li ekde tiu tempo longa cikatro. Li edziĝis al junulino Katerino el Čeřejov (ĉeĥe *Kateřina z Čeřejova*, legu [katerĵina z ĉerĵejova]). El indikoj el ekzekutlibroj de Rožmberk [roĵmberk] kaj Jihlava estas evidente, ke dum la jaroj 1406 – 1409 li agadis en frateco de ŝoseaj kaptistoj de ia Mateo, kiu estis en la jaro 1409 pendumita en České Budějovice, kaj kiuj gvidis damaĝantan militon kontraŭ rožmberkanoj. Sed evidente fine de tiu ĉi periodo li transiris al ilia flanko, ĉar en julio de 1409 reĝo Venceslao la 4-a eldonis pardondokumenton, en kiu li pardonas al li ĉion, kion malbonan li krimis kontraŭ la Krono kaj la reĝo. En la jaro 1410 Žižka partoprenis en militiro ĝis Pollando, kie li partoprenis en malvenko de la ordeno de germanaj kavaliroj en la batalo de Grunwald. En la jaroj 1411 – 1412 li servis kiel „pordisto“ ĉe la reĝa kortego en Prago. Tiutempe ankoraŭ Magistro Jan Hus predikis en Betlehema Kapelo kaj Žižka fariĝis lia fervora aŭskultanto. La 30-an de julio de 1419 li partoprenis en defenestrado en novurba urbodomo. En la sama jaro li foriras kun pluaj radikalaj husanoj ĝis Plzeň. En marto li estis devigita retiriĝi el la katolika Plzeň kaj li trovis rifuĝejon en nove loĝigita urbo Tábor.

Li estas konsiderata kiel aŭtoro (iam sole kiel kunaŭtoro) de Armea ordo (1423).
* la 25-an de aprilo de 1420 – batalo ĉe Sudoměř
* la 14-an de julio de 1420 – batalo sur monto Vítkov [vitkov]

Jan Žižka mortis dum militiro ĉe Přibyslav la 11-an de oktobro de 1424.

En la jaro 1917 estis nove estiĝinta la 3-a infanteria pafista regimento de nove kreanta la 1-a divizio de Ĉeĥoslovakaj legioj en Rusio nomita "Regimento de Jan Žižka  el Trocnov" . 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Husmovado en filmoj
* Pikardoj

Kategorio:Husmovado
Kategorio:Ĉeĥaj soldatoj
Kategorio:Ĉeĥaj militistoj
Oluf Olsen

**Oluf OLSEN** (1890- mortis la 23-an de marto 1990) estis norvega esperantisto.

Li estis Esperantisto ekde 1907 kiu dum multaj jaroj kompostis Norvega esperantisto kaj ĉiujn aliajn presaĵojn de la norvega movado. Li estis estrarano de Eldonejo Esperanto kaj ĝis la fino restis aktiva korespondanto.

OLSEN, Oluf
Hieronimo de Prago

eta|Hieronimo de Prago
**Jeroným PRAŽSKÝ** estis ĉeĥa filozofo, eklezia pensulo kaj reformisto.

Li naskiĝis en la jaro 1365, li mortis la 30-an de majo de 1416 en Konstanco.

Hieronimo de Prago devenis el Nova Urbo de Prago, li estis je kelke da jaroj pli juna ol Jan Hus, kun kiu li interkonatiĝis dum studado en Prago en altlernejo. En la jaro 1398 li finis la studadon kun titolo bakalaŭro kaj li forveturis por studi en Oksfordo. Ĉi tie li interkonatiĝis kun instruado de la angla reformisto John Wyclif kaj kiam li estis fininta la studadon, li alportis el Anglio verkaron de Wyclif. En la jaro 1403 li forveturis ĝis Palestino kaj Jerusalemo. Ekde la jaro 1407 Hieronimo de Prago agadis en la praga universitato. En la jaro 1410 li jam estis denove en Vieno, kie li estis malliberigita kaj kulpigita pro herezeco, sed li evitis al juĝo per fuĝo. Je du jaroj pli malfrue li partoprenis en pardon-biletaj ribeloj en Prago. La deziro ekkoni apartecojn de ortodoksa diservo alkondukis lin en la jaro 1413 ĝis Rusio kaj Litovio, li vizitis ankaŭ polajn landojn. Kiel protektanto de John Wyclif kaj Jan Hus li estis multfoje persekutata de inkvizicio, sed nur en majo de 1415 li estis malliberigita kaj juĝata. Li estis ŝtiparumita en la sama loko en bordo de Rejno netutan unu jaron post la ekzekuto kontraŭ Hus.
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Ĉeĥaj filozofoj
Kategorio:Ĉeĥaj teologoj
Kategorio:Husmovadanoj
Kategorio:Historiistoj de la Reformacio
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Viktimoj de inkvizicio
Kategorio:Ĉeĥoj kondamnitaj al mortpuno
Kategorio:Homoj ekskomunikitaj de romkatolika eklezio
Kategorio:Protestantaj martiroj
Kategorio:Mortokondamnitoj pro herezo
Neerpelt

**Neerpelt** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Maaseik. Ekde 1977 la municipoj Grote Heide, Herent kaj Sint-Huibrechts-Lille apartenas al Neerpelt, la ĉefa municipo. Neerpelt situas proksime de la nederlanda landlimo kaj je 25km sude de Eindhoven.

## Eŭropa Muzikfestivalo por la Junularo 
En Neerpelt okazas jam ekde la jaro 1953 renoma konkurso por junularoĥoroj kaj - orkestroj. Tiu ĉi Eŭropa Muzikfestivalo por la Junularo, okazas alterne por ĥoraj kaj instrumentaj ensembloj.

## Personecoj 
Gefiloj naskitaj en Neerpelt :
* Jean Laurent (1909–2001), Violinisto kaj muzikpedagogo
* Stijn Coninx (* 1957), Filmreĝisoro
* Wim Mertens (* 1953), Komponisto kaj muziksciencisto
* Roy Sentjens (* 1980), konkursbiciklisto
* Raf Simons (* 1968), Industrio- kaj mododezajnisto
* Belle Pérez (* 1976), Kantistino
* Hans Vanaken (* 1992), Futbalisto

## Eksteraj ligiloj 
(7 lingvoj) Oficiala retejo de la muzikfestivalo EMJ

(video) Najtingalo - Kristiaan Van Ingelgem - Villanella junulara koruso - Laakdal (BE)

(nederlande) Oficiale retejo de la municipo Neerpelt
Amit Goswami

**Amit GOSWAMI** estas barata kvantum-fizikisto, diplomita en universitato de Kalkato en 1964; profesoris en Usono, universitato de Oregono, de 1968. Li publikigis librojn pri kvantumfiziko, sed iĝis fama ĉefe pro sia teorio, kiun li konkludis kaj de la ecoj de fenomeno en kvantum-fiziko kaj de la Hinda ideisma tradicio pri "Memkonscia Universo" (lia ĉefa libro titolitas: "la memkonscia universo: kiel konscienco kreas la materian mondon").

## Vidu ankaŭ 
* Fritjof Capra
* Rupert Sheldrake

## Eksteraj ligiloj 
* http://shiftinaction.com/discover/luminaries/amit_goswami 

Kategorio:Barataj fizikistoj
Kategorio:Pseŭdosciencistoj
Kategorio:Spiriteco
Nieuwerkerken

**Nieuwerkerken** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. Nieuwerkerken situas en la provinco Limburgo, en la okcidento de la nederlandlingva Flandra Regiono - loke aldone ankaŭ parolatas variaĵoj de la proksime parenca limburga dialektaro. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Haselto.

Ekde 1977 la municipoj Binderveld, Kozen kaj Wijer apartenas al Nieuwerkerken, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Zlata Zacho

**Zlata ZACHO** (1939- mortis la 31-an de oktobro 1989) estis blinda jugoslava esperantistino vivinta en Danio.

Ŝi tre aktive kontribuis al la blindulaj kaj esperantistaj movadoj. La novelisto Srdj Arandjeloviĉ eternigis ŝiajn volon kaj kuraĝon en la rakonto "Sur dalmata fiŝistinsulo" (*Paŝoj al plena posedo* kaj *Trezoro*).

## Vidu ankaŭ
* Listo de jugoslavaj esperantistoj

Kategorio:Jugoslavaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1939
Kategorio:Mortintoj en 1989
Peer (Belgio)

**Peer** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, kiu en 1965 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Maaseik.

Ekde 1977 la municipoj Grote-Brogel, Kleine-Brogel kaj Wijchmaal apartenas al Peer, la ĉefa municipo.
 
**Serio da historiaj mapoj kun rimarkindaj mencioj pri Grote Brogel kiel Bruegel**
  
En kelkaj malnovaj mapoj **Grote Brogel** aperas okulfrape sub la nomoj *Bruegel*, *Brugel* aŭ *Breughel*, dum aliaj, foje pli gravaj lokoj tute ne estas menciitaj.

La mapoj baziĝas sur la laboro de **Jakob van Deventer**.

En 1540 Sebastian Münster publikigis serion da mapoj, inter ili *"BRABANTIA V > RHENIET X < NOVA TABVLA."*
Sur ĉi tiu mapo Grote Brogel estas indikita kiel *Brügel*. La urboj Peer kaj Bree ankaŭ estas montritaj.

La mapo *"Belgii inferioris descriptio emendata cum circumiacentium regionum confinijs"* poste estis eldonita en libroformo sub la superrigardo de **Abraham Ortelius**. Ĝi aperis unuafoje en la francolingva eldono de la ampleksa verko de Ludovico Guicciardini pri la Malsupraĵoj, *Description de tout le Pais Bas*, eldonita de **Christoffel Plantijn** en Antverpeno en 1582.
Rimarkinde, ĉi tiu mapo montras *Bruegel*, dum la urboj Peer kaj Bree ne aperas. En 1585 Mercator publikigis pli grandan version de la sama mapo.

E. van Meteren, nevo de Ortelius, kreis mapeton de la Nederlandoj en kiu Bruegel estas indikita kiel *"Brügel"*.

En 1597 Frans Hogenberg publikigis novan mapon de *DESCRIPTIO GERMANIAE INFERIORIS*.,

Johannes Mercator montras *Breughel* kaj *Brey* nur en la hodiaŭa norda Limburgo sur mapo de la Graflando Moers.
## Anoj de Peer 
La komponisto Armand Preud'Homme naskiĝis je la 21-a de februaro 1904 en la domo kun adreso: Kloosterstraat 37. La ĉirkaŭaĵo de Peer, probable Grote-Brogel (en la 16-a jarcento nomata *Brueghel*) estus la naskiĝloko de Pieter Bruegel la pliaĝa.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)

## Referencoj
Kategorio:Urboj de la provinco Limburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Louise Vertongen-Xhayet

**Louise VERTONGEN-XHAYET** (naskiĝis en 1910, mortis la 5-an de septembro 1990 en Eupen, Belgio) estis multjara delegito de UEA, sperta instruisto kaj organizanto de la loka Esperanto-movado.

## Bibliografio 
Vertongen-Khayet, Louise 1976 : *Kastelo Stockem*, Eupen, 15 paĝoj

Kategorio:Belgaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1910
Kategorio:Mortintoj en 1990
Mihai Ticlete

**Mihai Călin ȚICLETE** [mihaj kəlin ciklete] (naskiĝis en 1960, mortis la  en Kluĵo) estis rumana esperantisto. Li mortis en la Placo de la Libereco en Kluĵo, en Rumanio, en la tiama revolucio. Li estis aktiva membro de pluraj humanismaj movadoj, kaj esperantisto de kvin jaroj.

Kategorio:Rumanaj esperantistoj
1 E15 m

Por bildigi la grandecon de unu petametro, tiu ĉi paĝo estas listo de iuj aĵoj longaj inter 1&nbsp;petametro&nbsp;(**Pm**) kaj 1&nbsp;eksametro&nbsp;(**Em**) (1015—1018&nbsp;m).
----
[eta|dekstra|320px|Kometo Hale-Bopp, [1997.]]

Vidu ĉi tie pri signifoj de *peta-*, *eksa-*.

Distancoj pli mallongaj ol 1 Pm

* 1 petametro egalas al:
** 1&nbsp;000&nbsp;Tm
** 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Gm
** 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Mm
** 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km
** 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m
** 6&nbsp;700&nbsp;AU (astronomiaj unuoj).
* 7,5&nbsp;×&nbsp;1015&nbsp;m — 50&nbsp;000&nbsp;AU — interna radiuso de nubo de Oort, fonto de kometoj en la sunsistemo.
* 9,5&nbsp;×&nbsp;1015&nbsp;m — 63&nbsp;000&nbsp;AU — Unu lumjaro (**lj**). La distanco, kiun lumo trapasas en vakuo en unu jaro.
* 1,5&nbsp;×&nbsp;1016&nbsp;m — 100&nbsp;000&nbsp;AU — 1,6&nbsp;lj — ekstera radiuso de nubo de Oort.
* 3,085&nbsp;68&nbsp;×&nbsp;1016&nbsp;m — 210&nbsp;000&nbsp;AU — 3,261&nbsp;6&nbsp;lj — unu parseko (**pc**).
* 4,0&nbsp;×&nbsp;1016&nbsp;m — 270&nbsp;000&nbsp;AU — 4,2&nbsp;lj — distanco de Tero al *Proxima Centauri*, plej proksima stelo al la suno.
* 8,1&nbsp;×&nbsp;1016&nbsp;m — 540&nbsp;000&nbsp;AU — 8,6&nbsp;lj — distanco de Tero al *Sirius*, plej brila stelo en la nokta ĉielo.
* 2,4&nbsp;×&nbsp;1017&nbsp;m — 25&nbsp;lumjaroj — distanco de Tero al *Vega*.
* 3,5&nbsp;×&nbsp;1017&nbsp;m — 27&nbsp;lumjaroj — distanco de Tero al *Arcturus*.
* 6,2&nbsp;×&nbsp;1017&nbsp;m — 65&nbsp;lumjaroj — distanco de Tero al *Aldebarano*.

* 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m egalas al 1 eksametro.

Distancoj pli longaj ol 1 Em.

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Vlasta Horáková

**Vlasta HORÁKOVÁ** (naskiĝis en 1922; mortis la 12-an de marto 1990) estis slovaka esperantisto kaj fakdelegito pri pedagogio en Nová Dubnica, Slovakio. 

Ŝi estis tre aktiva en la loka kaj regiona movado, interalie kiel senlaca instruisto.

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Ĉielenpreno de Maria

[eta|200ra|Ĉielenpreno de Maria far [Johann Gebhard ca. 1750 en la preĝejo de Reichenbach, Bavario]]
La **Ĉielenpreno de Maria** estas eksterbiblia doktrino de katolikismo laŭ kiu Sankta Maria, la patrino de Jesuo, estis prenita kaj levita korpe al la ĉielo kaj ne mortis fizike aŭ estis revivigita tuj post la morto. Tio estis difinita kiel dogmo fare de la papo Pio la 12-a la  per la encikliko "*Munificentissimus Deus*" ("*en la enhavo de la fido kristana ... troviĝas ankaŭ la alpreno de virgulino Maria al la ĉielo*") en la nura fojo kiam papo parolis sub la mantelo de neerareco. Poste ĝi estis menciita en la encikliko "*Lumen gentium*" de 1964 de Paŭlo la 6-a.
[eta|maldekstra|La [Ĉielenpreno de Maria de Petro Paŭlo Rubens]]
La celebra festo de la ĉielenpreno okazas ĉiujare la 15-an de aŭgusto.

## Vidu ankaŭ 
* Endormiĝo de la Dipatrino
* Maria-festoj
* Preĝejo Ĉieliro de Maria
* :Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de la Ĉielenpreno de Sankta Maria

Kategorio:Maria-festoj
Kategorio:Katolikismo
Karl Barth

eta|
dekstra|250px
**Karl BARTH** (10-a de majo, 1886 – 10-a de decembro 1968) estis teologo svisa.

Li emfazis la prioritaton de l' revelado kaj fokadon en Jesuo. Lia skolo oni nomas "novortodoksismon" aŭ "dialektikan teologion". Multe disputataj estas liaj nocioj pri rekonciliado kaj universala savo. Li aseveris ke la Biblio ne estas la vorto de Dio, sed homa dokumento kiu eblas esti la Vorto de Dio se Dio tion volas.

Unu lia grava instruisto estis Wilhelm Herrmann.

## Elektitaj disĉiploj 
* István Török (teologo)

## Vidu ankaŭ 
* Justuloj inter la popoloj
* Jürgen Moltmann

Kategorio:Svisaj teologoj
Pastinako

**Pastinako** (latine *Pastinaca sativa*) estas specio de dujara herbeca planto kun karnoriĉa radiko el la familio de la apiacoj. Ĝi havas manĝeblajn radikojn.
En Eŭropo la pastinako estis multe manĝata antaŭ la importo de la terpomo el Sud-Ameriko.
Ĝi estis antaŭe tre kultivata kiel legomo kaj furaĝa planto. Nun ĝi ankoraŭ estas kultivata en Britio, en la nordaj landoj kaj en norda Afriko.
La pastinako estas eburkolora kaj ĝia formo similas al tiu de la karoto kun iomete sukera gusto.

## Historio kaj nomo 
La specio *Pastinaca sativa* estis priskribita de la sveda natursciencisto Karolo Lineo en 1753.
### Taksonomio 
; Listo de la subspecioj
* *Pastinaca sativa *subsp.* sativa* (kultiva pastinako)
* *Pastinaca sativa *subsp.* sylvestris* (sovaĝa pastinako) (Mill.) Rouy & E. G. Camus
* *Pastinaca sativa *subsp.* urens* (Req. ex Godr.) Celak

Pastinaca sativa 001.JPG|Plantoj
Pastinaca sativa 11.JPG|Folio
Pastinaca sativa 002.JPG|Fruktoj
Pastinaca_sativa_MHNT.BOT.2004.0.jpg|Frukto kaj semo - MHNT
Pastinak.jpg

## La pastinako kiel legomo 
### Historio 
La pastinako estis tre kultivata en la Mezepoko, ĝi estas inter la cento da plantoj, kultivitaj en la monaĥejoj, listigitaj en la «Capitulare de villis vel curtis imperii», edikto de la epoko de Karolo la Granda. La historio de la pastinako parte intermiksiĝas kun tiu de la karoto, ĉar la distingo inter la du plantoj, kiuj apartenas al la sama botanika familio, ne estis ĉiam klara ĝis la fino de la Renesanco.

Tamen, nuntempe, en pluraj landoj, ĝi denove aperas en legomvendejoj kaj ĝia uzado kreskas.

## Referencoj
Kategorio:Spicoj
Kategorio:Legomoj
Libroaŭgurado

**Libroaŭgurado** estas formo de aŭgurado per tekstoj; oni hazarde prenas teksteron el libro respektive teksto, kiun oni rigardas sankta aŭ speciale grava, ofte el la Biblio, por respondi demandon, por orientiĝi pri solvo de problemo aŭ antaŭdiri la futuron. Ĝi estas ofta metodo de divenado.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.facade.com/stichomancy 

Kategorio:Folkloro
Kategorio:Klarvidantoj
Blasfemo

**Blasfemo** estas koncepto en kelkaj religioj, kaj signifas mankon (precipe vortan) de respekto al Dio aŭ iu el la dioj, aŭ al iu aŭ io rilata al li, ŝi aŭ ili (nomo, persono, vorto, verko, ktp.). La ekzakta difino varias de religio al religio; ekzemple Jesuo, laŭ la Nova testamento, estis mem akuzata pri blasfemo, kvankam li poste iĝis la plej sankta persono de la kristanismo.

En kelkaj religioj, ekzemple la budhismo, la koncepto "blasfemo" tute mankas.

## Vidu ankaŭ 
* Herezo
* Religio de ŝtato
* Sakro

Kategorio:Historio de juro
Kategorio:Religio
Jakoubek ze Stříbra

**Jakoubek ze Stříbra** (ankaŭ **Jakub** aŭ **Jacobellus**) (proksimume 1375 – la 9-a de aŭgusto de 1429) estis ĉeĥa predikisto kaj verkisto.

Amiko kaj kunlernanto de Jan Hus. En la jaro 1393 li fariĝis bakalaŭro kaj en 1397 magistro. Ekde la jaro 1400 li prelegis en Praga universitato. Kiel la unua li venis kun akceptado de utrakvismo, unuafoje li prezentis tion iam en la jaro 1414 (tiutempe Jan Hus estis jam en Konstanco). Tiu ĉi ideo, kiu fine fariĝis por husanoj bazo, estis de komence multe diskutata kaj preskaŭ ĝi apartigis samideanojn de Hus. Tiutempe super Jakoubek estis ĵetita anatemo. Ekde la jaro 1419 li agadis kiel predikisto en Betlehema Kapelo.

Dum la husanaj konfliktoj li staris en flanko de praganoj, verŝajne tial, ke li sentis, ke konduto de la taboritoj estas tro ekstrema (sed kun multe da opinioj li estas al ili pli proksima). En plimulto da konfliktoj li estis unuiganta elemento, dank‘ al kiu oni sukcesis trovi kompromison. Li estis partoprenanto de granda kverelado – la 10-an de decembro de 1420, kiam li sukcesis trovi kompromison en konflikto pri ornatoj. Li estis unu el kvar administrantoj de husana pastraro komune kun Jan Želivský, Jan z Příbrami kaj Prokop z Plzně. Li iniciatis kunvokon de kunveno en Kolegio de Karolo la 12-an de novembro de 1421, kiu konfirmis sinodon, per kio li volis malhelpi ekstremojn flanke de Jan Želivský, kio ne sukcesis. La 7-an de marto de 1422 li prezentis akuzon al Želivský. Baldaŭ post tio li estis devigita al ekzilo en Hradec Králové, sed jam fine de majo li revenis.

Li klarigis tezon, ke defendado (sed ne disvastigado) de la vorto de Dio per glavo estas ĝusta. Tio estis inico por la taboritoj, kiuj klarigis ĝin kvazaŭ beno al armeaj agadoj. Tio kaŭzis lian konflikton kontraŭ Petr Chelčický. Li ĉeestis ĉe estiĝo de kvar artikoloj pragaj.

## Verkaro 
* **Bohemia postulato.**
* **Tactatus super lamentationes Jeremiae.**
* **Consilium de pacificando regno.**
* **Sermones repraesentati a Jacobello per circulum anni.**
* **Vindiciae contra Andream Brodam pro communione plebis sub utraque specie.** – li pruvas surbaze de Biblio necesecon de akceptado de utrakvismo. Respondo al Martin Ondřej z Brodu, kiu estis kontraŭ akceptado de utrakvismo.
* **Apologia pro communione plebis sub utraque specie.** – respondo al malpermeso de akceptado de utrakvismo en koncilio en Konstanco.
* **Zpráva, jak Sněm konstantský o svátosti večeře Kristovy nařídil** – ĉeĥe
* **Demonstratio per testimonia scripturae, patrum actue doctorum, communicatonem calicis in plebe christiana esse necessariam.** – pledo de utrakvismo kontraŭ Mařík Rvačka kaj Gerson.
* **De vera existentia corpotis et sanguinis Christi in sacra coena** – traktato pri utrakvismo.
* **De communione spirituali integra sub duplici forma panis et vini quantitate plebem concernente.**

## Vidu ankaŭ 
Rolon de Jakoubek ze Stříbra rolis en ĉeĥa filmo nomita *Jan Hus* aktoro Ladislav Boháč.

Kategorio:Husmovado
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Stříbro