open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ermont

**Ermont** estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Val-d'Oise kaj en la regiono Francilio.

Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La nomo de la urbo devenas de la gaŭla-romia vorto *Ermedon*.

## Geografio 
La komunumo situas kore de la valo de la rivereto *Montmorency*, proksimume 15 kilometrojn nordokcidente de Parizo. Ĝi havas landlimojn kun la komunumoj Eaubonne, Sannois, Franconville, Le Plessis-Bouchard, Saint-Leu-la-Forêt kaj Saint-Prix.

## Vidindaĵoj 
La **preĝejo Saint-Flaive** estis konstruita en 1886 kaj 1887, sur la loko de malaperinta mezepoka preĝejo de la 11-a jarcento, kiu fariĝis tro uzdifektita. La urbodomo estas kastelo, kiu estis starigita inter 1868 kaj 1870 : ĝi unue apartenis al la urbestro Benjamin Blanchard, kaj estis sekve akirita de la komunumo je la 30-a de julio 1932.

Ekzistas cetere **muzeo de la popolaj artoj kaj tradicioj** ene de la eksaj komunumaj metiejoj. La kolekto de la muzeo rememorigas la agrikulturan kaj vinokulturan estintecon de Ermont.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de  estas, inter alie:
* 20ra **Lampertheim** en Hesio (Germanio)

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Val-d'Oise
* Listo de urboj de Francio
* Ermont - Eaubonne (stacidomo)
* Ermont-Halte (stacidomo)
* Gros Noyer - Saint-Prix (stacidomo)
* Cernay (Val-d'Oise) (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Val-d'Oise
Kategorio:Urboj de Francio
Fréjus

maldekstra|100ra|Blazono
**Fréjus** estas mezgranda ĉemara franca komunumo, lokita en la departemento Var kaj en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura.

Ĝi havas proksimume 50 000 loĝantojn, kiujn oni kutime nomigas *Fréjusiens* aŭ *Forojuliens*. La urbo ekzistas depost la Romia imperio, verŝajne depost la jaro 49 a.K.. La komunumo do disponas multajn romiajn ruinojn. La urbonomo devenas el la iama latina nomo *Forum Julii*.

__TOC__

## Geografio 
Fréjus situas en sudorienta Francio, ĉe la bordo de la Mediteranea Maro, kaj ĉe la elfluejo de la riveroj Argens kaj Reyran. Ĝi estas la kvara plej granda urbo de la departemento Var.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Var
* Listo de urboj de Francio
* Fréjus (stacidomo)
* Fréjus - Saint-Raphaël (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo

[eta|maldekstra|250ra|Ruinoj de la romia [akvedukto.]]
Étampes

**Étampes** estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Essonne kaj en la regiono Francilio. Ĝi havas proksimume 27 000 loĝantojn. Étampes estas unu el la subprefektejoj de la departemento, kaj do estras unu arondismenton.

Étampes estis malnovtempe la ĉefurbo de la graflando de Étampes.

## Geografio 
Tiu subprefektejo de suda Essonne troviĝas proksimume 49 kilometrojn sude de Parizo, kaj 60 kilometrojn norde de Orleano.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Urbidoj 
* Henri Manhès, rezistadmovadano

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Essonne
* Listo de urboj de Francio
* Étampes (stacidomo)
* Saint-Martin-d'Étampes (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo

eta|maldekstra|250ra|Urbodomo


Kategorio:Komunumoj de Essonne
Kategorio:Urboj de Francio
Var (departemento)

**Var** estas unu el la ses departementoj de la franca regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura. Ĝi etendiĝas sur  kaj enhavis  loĝantojn en 1999. La prefektejo de la departemento estas la historia urbo Toulon.

Var havas landlimojn kun la departementoj Bouches-du-Rhône, Vaucluse (nur kelkaj centoj da metroj), Alpes-de-Haute-Provence kaj Alpes-Maritimes. Ĝi plie estas bordata de la Mediteranea Maro.

La departemento tute enhavas 153 komunumojn.

Rimarkindas, ke la nomo de la departemento estas tiu de la rivero Var, kiu tamen ne fluas tra ĝi. 

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Draguignan/Draguinhan
* arondismento Toulon/Tolon
* arondismento Brignoles/Brinhòla 

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Var

## Eksteraj ligiloj 
* Prefektejo 
* Departementa Konsilio 

 
**
**
**
***
***
**


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Havaja erupcio

eta|dekstra|350px|Lafa fontano de tipo *pahoehoe*.
**Havaja erupcio** estas relative trankvila vulkana erupcio, nomita laŭ erupcioj de vulkanoj sur Havaja insularo. Ĉefaj montroj de tiu ĉi erupcio estas trankvila elfluo de maldensaj lafoj, plimulte de bazalta konsisto, kun malalta enhavo de solvitaj gasoj kaj alta temperaturo (super 100 °C). Dum tiaj ĉi erupcioj estas ankaŭ tre malalta enhavo de emisiita cindro kaj polvo.

Ofta formo de firmiĝintaj lafaj fluoj estas diversaj langoj, sulkoj aŭ tavolitaj fluoj. Danke al sia malalta viskozeco superanta vulkana formo estas ŝilda vulkano.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de vulkanoj
* Tipoj de vulkana erupcio

Kategorio:Vulkanaj formoj
Johann Christian Schieferdecker

**Johann Christian Schieferdecker** (ankaŭ Schiefferdecker, naskiĝis la 10-an de novembro 1679 en Teuchern ĉe Weißenfels, mortis la 5-an de aprilo 1732 en Lubeko) estis germana eklezimuzikisto, orgenisto kaj komponisto.

## Leben 
Schieferdecker naskiĝis kiel filo de kantoro kaj orgenisto en Teuchern. Post edukado ĉe la gimnazio kaj knaboĥoro *Thomasschule* en Lepsiko li studis ĉe la Lepsika universitato. Lia amiko Reinhard Keiser, kiu ankaŭ devenis el Teuchern, venigis lin en 1702 kiel klavicenisto al la Hamburga operejo ĉe *Gänsemarkt*, kie li ankaŭ komponis. Jam du jarojn poste li iĝis unue lernanto, poste asistanto ĉe Dietrich Buxtehude ĉe la preĝejo Marienkirche en Lübeck. Kiam Buxtehude 1707 mortis, Schieferdecker iĝis lia posteulo edzinigante Anna Margareta Buxtehude, unu el la filinoj de lia antaŭulo. Johann Mattheson raportis, ke tiu ĉi kondiĉo lin mem, Georg Friedrich Händel kaj Johann Sebastian Bach detenis klopodi pri la sukcedo de Buxtehude. Posteulo de Schieferdecker iĝis Johann Paul Kunzen.

## Verkaro 
De la certe ampleksa verkaro de Schieferdecker nur malmulte konserviĝis. Estas fakto ke li daŭrigis la ciklon de publikaj koncertoj, la t.n. „Abendmusiken“ [vespermusikadoj] iniciitaj de Franz Tunder kaj de Buxtehude daŭre instalitaj ĉe la preĝejo *Marienkirche*. De liaj verkoj komponitaj por tiuj kiel ekz. *Der geduldige Creutz-Träger Hiob* (1720) aŭ *Der feurige Untergang Sodoms und Gomorrae* (1721) tamen nur ekzistas la tekstolibroj por la prezentadoj de la jaroj 1714-1729. El pluaj verkoj konserviĝis:

* *Auf, auf, mein Herz, Sinn und Gemüte* (Bruxelles, Conservatoire 899) por baskantisto, 2 violonoj, gambovjolo kaj klaviceno
* *Weicht ihr schwartzen Trauerwolken* (Bruxelles, Conservatoire 900) por baskantisto, 2 violonoj, gambovjolo kaj klaviceno
* *Triumph, Triumph Belial ist nun erleget* (Bruxelles, Conservatoire 901) por baskantisto, 2 violonoj, gambovjolo kaj klaviceno
* *In te Domino speravi* (Staatsbibliothek Berlin Mus.ms. 30095, 1081) por tenorkantisto, violono kaj baso kontinua

## Literaturo 
* Johann Mattheson: *Grundlage einer Ehrenpforte*. Hamburg 1740.
* Arndt Schnoor, Volker Scherliess: *"Theater-Music in der Kirche". Zur Geschichte der Lübecker Abendmusiken.* Lübeck 2003. ISBN 3-933652-15-4

## Ligiloj 
* Informoj pri Schieferdecker sur la paĝo de la Reinhard-Keiser-Vereins Teuchern (germanlingvaj) 

Kategorio:Germanaj barokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj klasikaj orgenistoj
Kategorio:Nordgermana Orgenskolo
Chuck Berry

eta|dekstra|Chuck Berry en 1951
eta|etatime=1368|start=1368|end=1533|upright=1.5|Chuck Berry, ''You can't catch me*, 1956.
eta|upright|dekstra|Berry en reklama foto de 1958.
eta|Berry kaj lia fratino Lucy Ann (1965).
eta|upright|Berry en 1973.
eta|dekstra|Berry koncerte en 1997.
**Chuck BERRY** (n. la  kiel *Charles Edward Anderson Berry* – m. la ) estis usona rok-kantisto, gitaristo kaj verkisto de kantoj. Li populariĝis dum la 1950-aj jaroj, kaj li estas konsiderata unu el la pioniroj de rokenrolo. John Lennon iufoje diris, ke "se oni provus doni al rokenrolo alian nomon, oni povus nomi ĝin Chuck Berry".

La revuo Rolling Stone vicigis lin kvina en la listo de la 100 plej grandaj artistoj de ĉiuj tempoj.

## Biografio 
Li naskiĝis en 1926 en Sankta Luiso (Misurio), la tria infano el ses. Liaj gepatroj estis mezklasaj usonaj nigruloj, sufiĉe rara afero en tiu epoko. En 1944 li estis arestita ,ĉar li kune kun kelkaj amikoj provis ŝteli aŭtomobilon.

Berry komencis ludi blusan muzikon, kiam li estis adoleskulo. En 1955, li vojaĝis al Ĉikago, kie la fama blus-muzikisto Muddy Waters sugestis, ke li kontaktu Leonard Chess, kiu laboris por la muzik-kompanio Chess Records. La 21-an de majo 1955 Chuck Berry registris sian unuan diskon, "Maybellene". La kanto estis tuja sukceso. Dum la postaj jaroj, Berry skribis mulsiri, kiel "Johnny B. Goode", "Roll Over Beethoven", "Rock N Roll Music" kaj "Sweet Little Sixteen".

En 1959 Berry estis arestita, ĉar li renkontis 14-jaran knabinon en Meksiko kaj kondukis ŝin al Usono, por ke ŝi laboru en lia klubo. Li estis kondamnita kaj restis en malliberejo ĝis 1963. Post sia liberiĝo li daŭrigis sian karieron kaj produktis pliajn sukcesojn. Li regule faris koncertojn ĝis 2014, kaj aperigis sian finan diskon, *Chuck'', en 2017.

## Heredo 
La muziko de Chuck Berry estas konsiderata unu el la unuaj ekzemploj de rokenrolo, kaj havis ege grandan influon al la Beatles kaj la Rolling Stones, inter aliaj.

Li estas konata ankaŭ pro sia "duckwalk" (anasa marŝo), la stranga marŝo, kiun li faras en koncertoj, dum li ludas la gitaron, kaj kiu fariĝis modelo por rokgitaristoj.

## Studialbumoj 
## Referencoj 
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Usonaj gitaristoj
Kategorio:Sankta Luiso
Șincai (Mureș)

**Șincai** [ŝinkaj] (hungare: **Mezősámsond** [mezoeŝa:mŝond]) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Târgu Mureș. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Lechincioara, Pusta kaj Șincai-Fânațe.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 086 loĝantojn (rumanoj hungaroj), en 1992 1 290 (rumanoj, hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Mezősámsond apartenis al Hungario (*Maros-Torda*).

## Gravaj personoj 
* Zoltán Hargitai, *Winter* (7-a de aŭgusto 1912 – Bavario, marto aŭ aprilo 1945): botanikisto, instruisto.
* Gheorghe Șincai (28-a de februaro 1754 – Răzbuneni, 2-a de novembro 1816): filologo, historiisto, tradukisto, poeto.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto Mureş
* Vortaro de loknomoj en Transilvanio rumane, hungare kaj germane 

Dosiero: Sincai jud Mures.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Ĉevaltira fervojo

**Ĉevaltira fervojo** estis antaŭulo de hodiaŭaj fervojoj kaj elektraj tramoj. Temis pri vagonoj tirataj sur malpeza fervoja supraĵo per ĉevalo. Ili estis konstruitaj komence de la 19-a jarcento tra la tuta mondo. Sur ĉeĥa kaj aŭstria teritorioj tiel ĉi estis konstruita en la jaro 1825 ĉevaltira tramo Linz–České Budějovice, la unua publika fervojo en la eŭropa kontinento. Sur la teritorio de tiama Habsburga monarkio tiutempe ekzistis jam kelke da privataj ĉevaltiraj tramoj – en Graz estis konstruita ĉevaltira tramo por transporti ercon jam en la jaro 1810.

Ĉefa ideo estis malaltigo de transportaj elspezoj. La ĉevalo kapablis sur reloj tiri danke al malgrandigo de vetura rezisto multfoje pli pezan ŝarĝon ol en ĉevaltira veturado.

La erao de la ĉevaltiraj tramoj daŭris nur mallongtempe kaj ankoraŭ en la unua duono de la 19-a jarcento ili estis forpuŝitaj de vaporlokomotivoj. En enurba amasa transporto la ĉevaltiraj tramoj validiĝis en la dua duono de la 19-a jarcento, ĝis kiam ili estis anstataŭigitaj je ŝanĝo de la jarcentoj per elektraj tramoj.

## Bildgalerio 

Bochum Rauendahler Schiebeweg Fahrzeug.jpg|Vagono por transporto de karbo
Pferdebahn NewYork um 1895.jpeg|Novjorko 1895
Strassenbahn-Metropol.jpg|Vagono de ĉevaltira tramo en Berlino, Tipo Metropol, 1885
Austrian_horse_railway1.jpg|Rekonstruita vagono de la fervojo Linz-České Budějovice sur renovigita kelkcentmetra sektoro en Aŭstrio
Tram Mrozy.jpg|Tramo en Rudka, Pollando
Lippafüred 1916.jpg|Tramo en Lipova, Rumanio
Hoteltram Bellavista.jpg|Tramo de Bellavista,Svislando

Kategorio:Tramvojo
Kategorio:Ĉevaloj
Kategorio:Transportaj rimedoj
Ĉinanteka grupo

La **ĉinantekaj lingvoj** apartenas al la **ĉinanteka** branĉo de la otomi-mangea lingvaro. Ethnologue listas 14 diversajn parte neinterkompreneblajn specojn de la ĉinanteka.

## Ĉiantekoj 
La **ĉinantekoj** (hispane: *Chinantec*) estas indiĝena popolo kiu loĝas en Oaxaca kaj Veracruz, Meksiko, aparte en la distriktoj Cuicatlán, Ixtlán De Juárez, Tuxtepec kaj Choapan. Iuj ĉinantekoj estas ankoraŭ tre tradiciaj: ili ofte portas tradician vesto kaj praktikas tradiciajn metiojn kia teksado, kaj ili ĝenerale vivtenas sin per minimuma bienado kaj malgranda-skala komerco.

## Lingvaj diversaĵoj 

 

## Tonoj 
La ĉinanteka estas tona lingvo kaj iuj dialektoj (Usila Ĉinanteka) distingas inter kvin tonajn tonaltojn,  (v. tonemo) malofta trajto en la mondaj lingvoj.

## Vidu ankaŭ 
Miŝteka lingvaro

:Kategorio: indianaj lingvoj de Meksiko300ra|maldekstra|eta| La tona sistemo de la Usila Ĉinanteka

## Eksteraj ligiloj 
* La ĉinanteka lingva grupo (SIL-Meksiko) 
* Sochiapam Chinantec (SIL-Meksiko)
* Fajfita konversacio en Sochiapam Chinantec (SIL-Meksiko)


Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Aŭtomate tradukitaj, kontrolindaj
Kategorio:Indianaj lingvoj de Meksiko
Bacba lingvo

La **Bacba Lingvo** (ankaŭ nomate **Bac**, **Baci**, **Bacbi**, **Bacb**, **Bacaŭ**, **Cova-Tuŝ**) estas la lingvo de la Bacba popolo, Kaŭkaza malplimulto. Ĝi havis inter 2 500 kaj 3 000 parolantojn en 1975.

Estas nur unu dialekto. Ĝi ekzistas nur kiel parolata lingvo, ĉar la bacba popolo uzas la Kartvelan kiel sian skriban lingvon.

## Klasifiko 
La bacba apartenas al la naĥa familio de kaŭkazaj lingvoj (vidu la artikolon naĥoj). La lingvo estas ne reciproke interkomprenebla kun la ĉeĉena nek kun la inguŝa, la aliaj du membroj de la naĥa grupo.

## Historio kaj geografia distribuo 
Ĝis la mezo de la 19-a jarcento, la bacboj loĝis en Tuŝetio, la monta regiono de Nordorienta Kartvelio. La Cova Montfendo en Tuŝetio estis priloĝata de kvar bacbaj komunumoj: la Sagirta, Otelta, Mozarta kaj Indurta. Poste ili setlis sur la Kaĥetian Ebenon, en la vilaĝo Zemo-Alvani, kie ili ankoraŭ restas. Administre ili estas parto de la Aĥmeta distrikto de Kartvelio. 

Plej multaj parolantoj de la bacba loĝas en la vilaĝo de Zemo-Alvani, sur la Kaĥetia Ebeno, en la Aĥmeta distrikto de Kartvelio. Estas iuj familioj de bacboj en Tbilisi kaj aliaj pli grandaj urboj en Kartvelio.

## Gramatiko 
### Morfologio 
La bacba havas ok substantivajn vortklasojn, (genrojn), la plej alta nombro inter la kaŭkazaj lingvoj. La bacba ankaŭ havas eksplicitajn fleksiojn por agenteco de verbo; ĝi faras distingon inter '** "Mi falis suben" (ne proprakulpe) kaj **' "Mi falis suben" (proprakulpe).

### Fonologio 
#### Vokaloj
Vidu http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/didact/caucasus/kaukvok.htm#Bats

#### Konsonantoj 
Vidu http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/didact/caucasus/nekklaut.htm#batsbi

## Eksteraj ligiloj 
* La Ruĝa Libro de Popoloj de la Rusia Imperio: La bacboj
* Ethnologue raporto pri la bacba
* Raporto pri la Lingvoj de la Monda 

Kategorio: Naĥ-dagestana lingvaro
Kategorio: Lingvoj de Kartvelio
Kategorio: Lingvoj laŭ alfabeto
Kantono Pend Oreille (Vaŝingtonio)

**Kantono Pend Oreille** [pandorEj] (angle: *Pend Oreille County*) estas administra unuo en la nordorienta angulo de la usona ŝtato Vaŝingtonio. Ĝia administra sidejo situas en ĝia plej granda urbo, Newport.

## Geografio 
Kantono Pend Oreille entenas surfacan areon de 3 692 km², el kio nur 65 km² estas akvo. Ĝin enloĝis 11 732 homoj en 2000, laŭ la tiujara usona censo.

## Historio 
La ŝtata parlamento kreis la kantonon la  el parto de Kantono Stevens. La nomo de la kantono devenas de tiea indiĝena popolo, la tribo kalispela, aŭ "Pend d'Oreilles", kiu signifas en la franca lingvo "orelringoj", tiel nomataj pro la tradiciaj orelaj ornamaĵoj de tiu popolo.

## Vidu ankaŭ 
Kantonoj de Vaŝingtonio


Pend Oreille
Kantono San Juan (Vaŝingtonio)

eta|dekstra|Situo de Kantono San Juan en Vaŝingtonio
**Kantono San Juan** [senŭAn] (angle: *San Juan County*, esperantigita kiel **Kantono Sanjuana**) estas administra unuo en la nordokcidenta parto de la usona ŝtato Vaŝingtonio. Ĝia administra sidejo situas en ĝia plej granda urbo, Friday Harbor.

## Geografio 
La kantono konsistas el multaj insuloj de la Insularo Sanjuana, el kiuj la plej grandaj estas
* Insulo San Juan
* Insulo Orcas
* Insulo Lopez
* Insulo Shaw
La surfaca areo de la kantono estas 1 609&nbsp;km², el kio 1 156&nbsp;km² estas akvo kaj nur 453&nbsp;km² estas seka tero. La usona censo trovis 14 077 loĝantojn en la kantono en 2000.

## Historio 
La ŝtata parlamento kreis la kantonon la  el parto de Kantono Whatcom. Ĝi prenis la nomon de la plej granda insulo, siavice nomita en 1791 de la hispana esploristo Francisco de Eliza, la unua eŭropano ĝin vidinta, honore al la biblia sanktulo Johano la Baptisto. Insularo Sanjuana estis disputata teritorio inter Usono kaj Britio, 1846-1872, dum kio okazis la komika Porka Milito en 1859.

## Vidu ankaŭ 
* kantonoj de Vaŝingtonio


San Juan
Angula ŝlifmaŝino

La **angula ŝlifmaŝino** aŭ angulŝlifilo aŭ tranĉ-ŝlifilo estas elektra permana maŝino kun rapidege rotacianta ronda ŝlifdisko. La aparaton elpensis la firmao *Ackermann + Schmitt* (nun *FLEX-Elektrowerkzeuge GmbH*) kaj enkondukis la markonomon *FLEX®* [fleks] kaj tiel ĝi havas monopolon pri tiu nomo. La nomo angula ŝlifmaŝino venas el tio, ke la ŝlifdisko estas movata per angulpelado ĉe elektraj aparatoj. La benzinmotoraj tranĉ-ŝlifiloj estas pelataj per kojnorimenoj.

La ŝlifdiskoj rotacias ĝis 12.000 je minutoj kaj estas iomete elastaj por eviti la dis-splitiĝon de la disko.

Oni prilaboras per ĝi metalon, ŝtonon, betonon, ceramikaĵojn kaj oni povas per ĝi eĉ poluri surfacojn. Por labori per ĝi, oni devas surporti protektajn okulvitrojn kaj gantojn kaj aŭdprotektilon.

Kategorio:Elektraj maŝinoj
Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Popola Partio - La Liberaluloj

**La Liberaluloj**, , (antaŭe **Popola Partio - La liberaluloj**, ) estas unu el la politikaj partioj en la parlamento de Svedio, *riksdagen*. Ĝi estas social-liberala partio. Partiestro estis ekde 2019 Nyamko Sabuni, poste Johan Pehrson. En la parlamenta elekto en septembro 2006 la partio ricevis 7,54% de la voĉoj kaj per tio 28 el 349 parlamentanoj. Kun tri aliaj "burĝaj" partioj ĝi formas koalicion "Alianco por Svedio" kiu de 2006 ĝis 2014 regis Svedion sub la ĉefministro Fredrik Reinfeldt (partio *Moderaterna*).

En la Eŭropa Parlamento *folkpartiet* aliĝis al la frakcio Eŭropa Liberala, Demokrata kaj Reforma Partio (ELDR).

Ekde oktobro de 2022, la partio estas unu el la tri koaliciaj partioj en la registaro de ĉefministro Ulf Kristersson.

## Vidu ankaŭ 
* Politikaj partioj en Svedio
* Nyamko Sabuni
* Cecilia Malmström

Kategorio:Liberalaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1934
Dornești (Suceava)

**Dornești** [dorneŝtj] (hungare **Hadikfalva**) estas komunumo en Rumanio sude de Rădăuți enhavanta en 2007 4 352 loĝantojn. Ĝi estis unu el la setlejegoj de sikuloj de Bukovino. La iniciatinto estis Andreo Hadik. La komunumo konsistas el la samnoma vilaĝo kaj Iaz.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Menyhért Tamás (n. 24-a de julio 1940): verkisto, poeto, tradukisto.http://hu.wikipedia.org/wiki/Tam%C3%A1s_Menyh%C3%A9rt

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Suceava
Spider-Man (filma serio)

***Spider-Man*** (angle *Araneo-Viro*) estas amerika filma serio produktita de Sam Raimi.

Kategorio:Filmaj serioj
GLAT

[dekstra|180px|eta|La [ĉielarka flago estas simbolo de la **GLAT-a** komunumo.]]
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri genro kaj egaleco, podia diskuto dum IJK 2018 pri la kongresa temo.]]
**GLAT** kaj **GLATKI+** (angle respektive **LGBT** kaj **LGBTQI+**) estas akronimoj, kiuj arigas la komunumojn de Gejoj, Lesboj, Ambaŭseksemuloj kaj Transgenruloj por la unua, tiujn samajn kaj ankaŭ tiujn de Kviroj, Interseksuloj kaj ĉiuj homoj, kiuj ne estas aliseksemuloj aŭ cisgenruloj por la dua.

La angla termino ekestis en Usono ne longe post la interbatiĝoj de Stonewall en Greenwich Village.

## Aldonaj literoj 
La akronimon oni povas renkonti ankaŭ en varianto kun aldona litero: **GLATKI+** (angle plej ofte **LGBTQ** kaj **GLBTQ**),

***K** por **K**viro de la angla *queer* kio signifas la tuton de ne-aliseksemaj personoj aŭ *questioning* — kio signifas personoj ne certantaj pri sia seksemeco aŭ serĉantaj;
***I** (de la angla **LGBTI**) pro la unua litero de vorto intersekseco. Ĝi estas ĉiam uzata en Principoj de Jogjakarto en Aktio .

Foje ankaŭ oni skribas ankaŭ **LGBTQF** kaj **LGBTQA**, kie **F** (el la angla *friends*) signifas amikoj de ĉi tiuj personoj kaj **A** aliancanoj (el la angla *allies*) en la batalo kontraŭ la gejfobio aŭ senseksemuloj (el la angla *asexuals*).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Seksa orientiĝo 

* Seksa identeco
*Diverseco seksa kaj genra (DSG)
* João W. Nery
* Shrouk El-Attar
* GLAT-organizoj
* GLAT-simboloj
* Identeca politiko
* Principoj de Jogjakarto
* Deklaracio de Montrealo
* Rozkolora triangulo
* Seksologio
* Samseksema liberiga movado
* Anarkiismo kaj samseksemo
* Elŝrankiĝo
* Geja Fiero
* Makiavela subteno de la GLAT-a komunumo
* Naciismo kaj GLAT-aj rajtoj, Kvira naciismo
* Lavenda lingvoscienco
* GLAT-rilata filmo (d:Q20442589)

## Eksteraj ligiloj 
* Esperantistoj fieras en Berlino, artikolo en Libera Folio aperinta je 2022-07-22
Eesti-Esperanto sõnastik de J. Rosenberg 1923

***Eesti-Esperanto sõnastik*** (Esperante: *Estona-esperanta vortaro*).

* skizo:*Nombro da vortoj en la libro estas iom pli ol 7600* tiel skribis en antaŭparolo la aŭtoro. Kun helpo de Helmi Drezen kaj H. Sakaria.
* aŭtoro: Jakob Rosenberg
* jaro de eldono: 1923 Talino (Estonio)
* presejo: M.Tamwerk'i trükk Haapsalu
* recenzoj:
* situo: privata biblioteko de P.Fiŝo

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1923
Kategorio:Esperanto-vortaroj
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Dax

**Dax** [daks] (aŭ okcitanlingve *Dacs*) estas franca komunumo lokita en la departemento Landes kaj en la regiono Akvitanio. Ĝi estas unu el la subprefektejoj de la departemento, kaj do estras unu arondismenton. La urbo apartenas al la historia regiono Gaskonjo.

Dax havas proksimume 20 000 loĝantojn, kiujn oni kutime nomigas *Dacquois*. Dax estas famkonata pro sia rugbea teamo (la loka Sporta Unio estis kreita en 1904), kaj pro taŭroludoj. Ĝi estas plie la plej grava termobaneja urbo de Francio, pli vizitata ol Vichy aŭ Vittel.

## Geografio 
Dax, subprefektejo de la departemento Landes, troviĝas sur la maldekstra bordo de la rivero Adour, kun cetera kvartalo (*Le Sablar*) sur la dekstra bordo. La urbo situas meze de la vojo inter Bayonne kaj Mont-de-Marsan.

## Historio 
La latina devizo de la urbo, « *Regia Semper* » (ĉiam reĝa) estas tipa devizo de libera urbo, kiu agnoskis nur la ordonpovon de la reĝo de Francio (ne iu feŭda landsinjoro). La unua nomo de la urbo estis *Aquæ* (aŭ *Aquæ Tarbellicæ*), tio estas « la akvoj » en la latina lingvo. Tio sekve aliformiĝis en Acq, d'Acqs kaj finfine Dax.

## Ekonomio 
La ekonomio de Dax plejparte baziĝas sur termobanejoj, kiuj havigas multajn postenojn al la loĝantoj. Danke al tio, Dax viciĝas inter la plej riĉaj komunumoj de la departemento Landes : la urbo gastigas proksimume 55&nbsp;000 kuraculojn ĉiujare.

## Bildgalerio 

Adour.jpg|
Dax, Fontaine Chaude.jpg|
Dax - panoramio.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Dax (stacidomo)
* Komunumoj de Landes
* Listo de urboj de Francio

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Landes
Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France
Esperantaj legaĵoj

***Esperantaj Legaĵoj*** estas facila esperantlingva legolibro kun gramatiko de la internacia lingvo por estonoj. Ĝin verkis la pionira estonia Esperanto-aktivulo kaj -instruisto Jakob Rosenberg en 1911; eldonejo estis la presejo M. Antje en Talino, (Estonio, tiutempe ankoraŭ parto de la Rusa Imperio). Ekzemplero de la libro situas interalie en la privata biblioteko de P. Fiŝo.

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Esperanto-latviešu un latviešu-esperanto vārdnīca ar gramatiku. E.Jaunvalks, A.Gutmanis 1957

**Esperanto-latviešu un latviešu-esperanto vārdnīca ar gramatiku. E.Jaunvalks, A.Gutmanis 1957** (en esperanto: Esperanto-latva kaj latva-esperanta vortaro kun gramatiko)

* kurta skizo: Gramatikon kaj esperanto-latvan vortaron verkis Eduards Jaunvalks, latva-esperanta parto far A.Gutmanis

* aŭtoroj: Eduards Jaunvalks, A.Gutmanis
* eldonejo: Latvijas valsts izdevnieciba, Riga (Sovetio)
* jaro de la eldono: 1957
* recenzoj:
* situo: privata biblioteko de P.Fiŝo

Kategorio:Libroj de Eduards Jaunvalks
Kategorio:Esperanto-vortaroj
Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Hidromekanoko kaj varminterŝanĝo. A.Ŝejpak 1999

**Hidromekaniko kaj varminterŝanĝo en Esperanto (resumo de lekcioj)**
	
* kurta skizo: lingve kontrolis Oleg Dadaev

* aŭtoro: Anatolij Ŝejpak
* jaro de eldono: 1999
* eldoninto: MSIU
* formato: 35 paĝoj, 21 cm 
* situo: Hidromekaniko kaj varminterŝanĝo en Esperanto ĉe libroservo de UEA
Diapsidoj

eta|diapsida kranio
**Diapsidoj** (*Diapsida* = "du arkoj") estas subklaso de kvarpieduloj kiuj evoluigis du truojn en ĉiu flanko de la kranio, antaŭ 300 milionoj da jaroj dum la malfrua karbonio. Vivantaj diapsidoj estas divers-specaj; inter ili estas la birdoj, krokodiluloj, lacertoj, serpentoj, kaj eble eĉ la sfenodontoj. Iuj el ili perdis aŭ unu truon (lacertoj), iuj perdis ambaŭ truojn (serpentoj), kaj iuj restrukturigis la kranion ankoraŭ pli multe (modernaj birdoj), sed oni klasas ilin ĉiujn kiel diapsidoj surbaze de ilia deveno. Estas 14.600 diapsidaj specioj nun vivantaj, inter ili la plimulton de la flugantaj kaj venenaj vertebruloj.

La praulaj truoj estis supre kaj malsupre de la okulo, kio permesis al la makzelo malfermiĝi pli larĝe kaj permesis la alligadon de pli grandaj, pli fortaj makzelomuskuloj. Malpli evidenta heredita praula trajto estas plilongeco de la radiuso kompare kun la humero. Inter la formortintaj diapsidoj estas la dinosaŭroj, la flugsaŭroj, la pleziosaŭruloj, kaj la mozasaŭredoj - la klasado de la plimulto de la plej fruaj grupoj estas ankoraŭ ŝanĝebla.

## Taksonomio
### Klasado
* '*Subklaso DIAPSIDOJ *DIAPSIDA'''*
** Ordo Araeoscelidia
** Ordo Avicephala
** Ordo Younginiformes
** Superordo Iktiopterigoj *Ichthyopterygia*
** *'Infraklaso Lepidosaŭromorfoj *Lepidosauromorpha*'*
*** Ordo Eolacertilia
*** Superordo Lepidosaŭroj *Lepidosauria*
*** Superordo Saŭropterigoj
** *'Infraklaso Arkosaŭromorfoj *Archosauromorpha*'*
*** Ordo Aetosauria
*** Ordo Ĥoristoderoj *Choristodera*
*** Ordo Phytosauria
*** Ordo Prolacertoformaj *Prolacertiformes*
*** Ordo Flugsaŭroj *Pterosauria*
*** Ordo Rauisuchia
*** Ordo Rinkosaŭruloj *Rhynchosauria*
*** Ordo Trilofosaŭruloj *Trilophosauria*
*** Superordo Krokodilomorfoj *Crocodylomorpha*
*** Superordo Dinosaŭroj *Dinosauria*

### Filogenezo
 *'Diapsidoj *Diapsida*'*
 |--Araeoscelida
 |-?*Sphodrosaurus*
 |-?*Palacrodon*
 |-?*Omphalosaurus*
 `--+--Avicephala
     `--Neodiapsida
           |--*Apsisaurus*
           `--Eosuchia
                  |-?Younginiformes
                  `--+-?*Claudiosaurus*
                        |-?Iktiopterigoj *Ichthyopterygia*
                        `--Saŭroj *Sauria*
                               |-?Thalattosauriformes
                               |--Lepidosaŭromorfoj *Lepidosauromorpha*
                               `--Arkosaŭromorfoj *Archosauromorpha''

Kategorio:Reptilioj
Arkosaŭromorfoj

[eta|[Trilofosaŭro *Trilophosaurus*, primitiva arkosaŭromorfo]]
**Arkosaŭromorfoj** (*Archosauromorpha* = "regantaj lacerto-formaj") estas infraklaso de la diapsidaj reptilioj kiuj unue aperis dum la malfrua permio kaj estis ofte renkontata dum la triaso. En tiu ĉi infraklaso estas la ordoj de la rinkosaŭruloj (*Rhynchosauria*), trilofosaŭruloj (*Trilophosauria*), prolacertoformaj (*Prolacertiformes*), arkosaŭroformaj (*Archosauriformes*) kaj, eble, la ĥordistoderoj (*Choristodera*).  Kvankam ĉi tiuj reptilioj ŝajne varias multe laŭ aspekto (iam oni eĉ metis en apartajn subklasojn - oni konsideris la trilofosaŭrulojn esti eŭiapsidoj kaj la rinkosaŭrulojn esti lepidosaŭroj, eĉ en la sama ordo kiel la sfenodonto) ili efektive unuigas diversaj malgrandaj skeletaj kaj kraniaj detaloj kiuj sugestas ke ili konsistigas kladon kun unu komuna praulo.

De la supre menciitaj kvin taksonoj, la unuaj tri formortis ĉe aŭ antaŭ la triasa-ĵurasia formorta evento. La ĥordistoderoj daŭris kiel minora grupo ĝis la mioceno, kaj la arkosaŭroformaj havis multan influon en la triasa medio ĝis ili evoluis al la eĉ pli sukcesaj arkosaŭroj.

## Taksonomio
### Klasado
* '*Subklaso Diapsidoj *Diapsida***
** **Infraklaso ARKOSAŬROMORFOJ *ARCHOSAUROMORPHA'''*
*** Familio Euparkeriidae
*** Familio Erythrosuchidae
*** Familio Proterochampsidae
*** Familio Proterosuchidae
*** Ordo Ĥoristoderoj *Choristodera*
*** Ordo Prolacertoformaj *Prolacertiformes*
*** Ordo Rinkosaŭruloj *Rhynchosauria*
*** Ordo Trilofosaŭruloj *Trilophosauria*
*** Divizio Arkosaŭroj *Archosauria*
**** Subdivizio Crurotarsi
***** Ordo Aetosauria
***** Ordo Phytosauria
***** Ordo Rauisuchia
***** Superordo Krokodilomorfoj *Crocodylomorpha*
****** Ordo Krokodiluloj *Crocodilia*
**** Subdivizio Avemetatarsalia
***** Ordo Flugsaŭroj *Pterosauria*
***** Superordo Dinosaŭroj *Dinosauria*
****** Ordo Ornitiskioj *Ornithischia*
****** Ordo Saŭriskioj *Saurischia*

### Filogenezo
*'Arkosaŭromorfoj *Archosauromorpha*'*
  |--+--Rinkosaŭruloj *Rhynchosauria*
  |   `--+-?*Teraterpeton*
  |      `--Trilophosauria
  `--+--Prolacertoformaj *Prolacertiformes*
    `--Arkosaŭroformaj *Archosauriformes*
          |-?*Uatchitodon*
          |--Proterosuchidae
          `--+-?Erythrosuchidae
             `--+-?*Heleosaurus*
                `--+--Euparkeriidae
                   `--Avesuchia
                         |-?*Turfanosuchus*
                         |--Proterochampsidae
                         `--+--*Yonghesuchus*
                            `--Arkosaŭroj *Archosauria*
                                  |--Krurotarsoj *Crurotarsi*
                                  `--Ornitodiroj *Ornithodira''
Pendolo de Foucault

[eta|dekstra|Movbildo de la pendolo de Foucault en la [suda hemisfero, turnata maldekstrume]]

La **pendolo de Foucault** estas relative grandpeza pendolo, pendanta sur longa drato kaj kies pendola ebeno libere turniĝas ĉirkaŭ la ripoza, vertikala situo. Ĝi turniĝas laŭ ĝia situo kompare al la Tera surfaco.

## Priskribo 
La moviĝo de la Foucault-pendolo okazas en la pendola ebeno, sed dume la Tero rotacias sub ĝi. Tial la pendola kaj la referenca (Tera) ebenoj ŝanĝiĝas unu de la alia. En la norda poluso (en latitudo de 90°) — rigarde el la dependa punkto kaj kompare al la pendola ebeno —, la Tero rotacias unufoje plene dum 24 horoj, maldekstrume (kontraŭhorloĝdirekte, de okcidento orienten), dum la pendola ebeno turniĝas dekstrume (horloĝdirekte) tage. 

En la norda hemisfero, por loka observanto la ebeno de la Foucault-pendolo turniĝas ĉiam dekstrume (horloĝdirekte), sed kun malpliiĝanta rapido, proksimiĝante al la ekvatoro. La originala pendolo de Foucault turniĝis en Parizo – en horloĝira direkto – per rapido de 11°/horo; tiel, unu tuta turniĝo daŭris 32 horojn. La rapido de la turniĝo esence dependas de la geografia situo, t.e. de la latitudo. En la ekvatoro, la pendolo tute ne turniĝas. En la suda hemisfero, ĝia turniĝo okazas maldekstrume (kontraŭhorloĝdirekte).

Oni povas elkalkuli la turniĝ-rapidan frekvencon (resp. periodon) de la Foucault-pendolo, se oni multobligas (resp. dividas) la turniĝan rapidon (resp. periodon) de la Tero per la sinuso de la geografia latitudo (en grado). La Tero faras ĉiutage (t.e. po 24 horoj) unu plenan ĉirkaŭturniĝon, tio estas ĝi turniĝas 360°, kiu egalas al 15°-a rotacia rapido je horo. Tiu nombro egalas al la turna rapido de la Foucault-pendolo sur la Norda poluso. 

Se oni konsideras turniĝan periodon T de la pendolo lokata en geografia latitudo \lambda, la periodo de la pendolo estas:
:T = \frac{24\,\mathrm{h}}{\sin\lambda}
kaj la turniĝa angulal rapido \omega estas funkcio de la latitdo kaj valoras jene:
: \omega = \frac{360^\circ}{24\,\mathrm{h}} \sin\lambda = (15^\circ/\mathrm h)\sin\lambda
Ekzemple, la rotacia rapido de la pendolo sur la norda latitudo de 30° estas 7,5° je horo, ĉar la sinuso de 30° estas 0,5.

## Historio 
[eta|dekstra|Kopio de la originala pendolo de Foucault ĉe la [Panteono de Parizo]]
Tian pendolon pretigis unuafoje Jean-Bernard-Léon Foucault en 1851. Foucault origine montris sian pendolon en la Observatorio de Parizo en la Februaro de 1851; post kelkaj semajnoj, li faris lian pli faman pendolon de 28-kilograma ferglobo en la kupolo de la Panteono de Parizo sur 67 metrojn longa ŝtaldrato. La pendolon pendolis movmeĥanismo. La deturniĝo de la pendola ebeno de la Foucault-pendolo estis la unua eksperimenta pruvo pri ĉirkaŭaksa turniĝo de la Tero.

Nuntempe, la originala pendolo estas ekspoziciata en la Muzeo de Artoj kaj Metioj, Parizo. Ekzakta kopio de la originala pendolo ankaŭ estas ekspoziciata en la Panteono de Parizo ekde 1995.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Mekaniko
Kategorio:Sciencaj eksperimentoj
Hugues Aubriot

**Hugues AUBRIOT** (* ĉ. 1315, † ĉ 1388) estis juristo kaj devenis el monŝanĝista familio de Dijon.

Li estis en 1341 prokuroro de dukoj de Burgund, en 1360 duka vokto de Dijon. Li iĝis la 3-an de decembro 1367 vokto de parizo („Prévôt de Paris“), en 1375 kavaliro.

Aubriot organizis la reĝan administradon en la ĉefurbo, evoluigis la urbon: li konstruigis defluajn kanalojn, plukonstruigis la urbomurojn kaj la „Bastide Saint-Antoine“ (la pli posta Bastille). Li fort-mane agadis por la publika ordo.

Li havis reputacion inter la popolo, malpli ĉe komercistoj kaj intelektuloj de la universitato. Li ĝuis apogon de reĝo Karlo la 5-a, sed perdis la apogon dum regado de la dukoj (1380-1388). Li estis arestita en 1381 pro herezo kaj estis punita je ĝismorta prizono.

Li liberiĝis danke al ribelo de la *Maillotin-oj* en marto de 1382 kaj fuĝis el la urbo. Li serĉis apogon en Avignon, kie la papo Klemento la 7-a rehabilitis lin en 1383.

Kategorio:Francaj juristoj
Niccolò Paganini

**Niccolò PAGANINI** (n. 27-an de oktobro 1782, Ĝenovo, Italio – m. 27-an de majo 1840, Nizza, Francio) estis itala komponisto, la plej grava violonartisto de la 19-a jarcento. Lia virtuoza ludo kaŭzis revolucion en la violonludo.

Komence instruis al li la violonludon lia patro, poste la loka violonisto Servetto kaj la renoma Giacomo Costa, pli poste li studis ĉe Alessandro Rolla kaj Gaspare Ghiretti en Parma.

Li aperis antaŭ publiko en 1793, en 1797 (kun akompano de lia patro)faris koncertan rondvojaĝon en Lombardio. Li akiris pli kaj pli da famo per la publikaj prezentoj kaj baldaŭ li ekvivis apartan, sendependan vivon, li iĝis fervora kartludisto kaj trafis lin romantikaj amaferoj. Unufoje, li donis sian violonon kiel garantiaĵon pro la kartludaj ŝuldoj, al li pruntis franca komercisto Guarneri-violonon por la koncerto, sed post kiam li aŭdis la ludon, li donacis la violonon.

Li verkis inter 1801 kaj 1807 por soloviolono 24 Capriccio [kapriĉojn(?)] . Tiam verkis li du seriojn de la ses violon-gitaraj sonatoj. Li aperis en 1805 kiel violonartisto en Italio, li iĝis kortega dirigento en la Princlando Piombino, danke al Elisa Bonaparte Baciocchi, fratino de Napoleon. Li konatiĝis en 1815 kun dancistino Antonia Bianchi, kun kiu li havis longan amrilaton.

Paganini en 1828 koncertis en Vieno, en 1831 en Parizo kaj Londono. Li faris en 1832 koncertan rondvojaĝon en Anglio kaj Skotlando, kiu alportis por li riĉecon. Li setlis en 1833 en Parizo kaj komisiis Hector Berlioz verki simfonion (Harold en Italie), sed li ne ludis tion, ĉar trovis ne defia. Post kiam bankrotis lia kasino, li translokiĝis en 1839 al Marseille, poste al Nice.

Lia romantika, ekstrema personeco, liaj aventuroj donis bazon por legendoj pri li. Liatempe kalkulis historietoj, ke li estas amiko de la diablo, ke oni enprizonigis lin en prizonon. Pro lia misfamo, la eklezio ne permesis – dum kvin jaroj – entombigi lin en sanktigitan grundon. Oni opiniis lin avara, sed fakte li apogis per 20.000 frankoj Berlioz-on, en kiu li rimarkis kapablulon.

## Sondosieroj 
* Capriccio op. 11
* Fantazio "Moseo" sur la kordo G

Paganini, Niccolo
Paganini, Niccolo
Paganini, Niccolo
Paganini, Niccolo
Fraŭlofesto

**Fraŭlofesto** aŭ **fraŭla festo** (resp. **fraŭlina festo**) estas antaŭgeedziĝa adiaŭa festo de amikoj de la fianĉo aŭ amikinoj de la fianĉino.

La kutimo venas originale el la antikva Grekio, kie amikoj festis la geedziĝon de spartano. La detaloj de la kutimo varias depende la kulturrondoj, ekz. en Germanio festas ĉefe unu tagon antaŭ la geedziĝo, dum en anglosaksaj landoj, Svislando oni festas tutan semajnfinon kun ludetoj, ŝercetoj, drinkado, vomado, trarompo de kelkaj tabuoj (ekz. vizito de striptizbaroj). Danke al emancipado, eĉ la virinoj festas, kiuj povas viziti viran tualeton kaj virajn striptizajn barojn ks.

En pli tradiciaj komunumoj, restis nur la adiaŭa festo de la fraŭloj, inter parencoj, proksimaj amikoj, sen ŝercaj ludoj, taskoj. En la tradicia festo de la t.n. rompaĵ-vespero (*Polterabend*) en Aŭstrio, oni disrompas porcelanon, argilaĵon unu tagon antaŭ la geedziĝo, en domo de la fianĉo, ties gepatroj. La gefianĉoj komune rompas la aĵojn kaj purigas la rompaĵojn.

Kategorio:Festoj
Kategorio:Edzigado
Messerschmitt Me 163

eta|Messerschmitt Me 163
eta|Me 163 (1945)

La **Messerschmitt Me 163** estis Germania raketmotora ĉasaviadilo dum la dua mondmilito. Ĝi estis planita por defendo de strategie gravaj konstruaĵoj. Ĝi havis enorman altiĝan povumon (9.150&nbsp;m en 2,5 minutoj) kaj rapidon, tiel ĝi rapide povis ekbatali kun la ataka aviadilo.

Ĝi ofte kraŝis, havis mallongan flugdaŭron (ĉ. 10 minutoj) kaj oni produktis el ĝi relative malmulte.

La tipa uzo de la raketa aviadilo estis: lanĉo per helpaj glisiloj, batalo dum glisado, surteriĝo, hejmentiro.

La Me 163 planis kaj konstruigis Alexander Lippisch ekde 1941. La Me 163A atingis unuafoje la limon de 1000km/h la 2-an de oktobro de 1941. La tipo Me 163BV18 Komet VA+SP atingis la 6-an de julio 1944 la rapidon de 1130km/h, kun la sama piloto Heinrich Dittmar.

Kiel defenda ĉasaviadilo, Me-163 havis teknikajn problemojn speciale en motoro. Nur por kelkaj minutoj Me-163 povis flugi, tial Me-163 ne povis ataki grandajn bombaviadilojn kiel B-17 kaj Lancaster.

## Teknikaj datenoj 
## Literaturo 
* Mano Ziegler: *Raketenjäger Me 163* Tatsachenbericht von einem der überlebte, Motorbuch Verlag, ISBN 3-879-43372-0
* Wolfgang Späte: Der streng geheime Vogel Me 163. Ihre Piloten, ihre Konstrukteure, ihre Einsätze, Nebel Verlag, ISBN 3-895-55142-2

## Eksteraj ligiloj 
* Entwicklungsgeschichte der Me 163A; B und C sowie der Me 263 kun fotoj kaj raportoj 
* pliaj informoj 
* LuftArchiv.de: Messerschmitt Me 163 Komet

Kategorio:Germanaj ĉasaviadiloj
Kategorio:Germanaj inventoj
Fundamento de kemia nomenklaturo

***Fundamento de Kemia Nomenklaturo*** estas libro verkita de Jan Pióro. Ĝi eldoniĝis fare de Pola Esperanto-Asocio en Varsovio en la jaro 1986.

"'Por ke la kemia lingvo ne deflankiĝu", jen estas la devizo de la libro.

## Vidu ankaŭ
* Privata biblioteko de P.Fiŝo

## Bildaro

Dosiero:Fundamento de kemia nomenklaturo.gif|Alia versio de la librokovrilo.

## Eksteraj ligiloj
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 

Kategorio:Fakaj verkoj en Esperanto
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Emil Jellinek

**Emil Jellinek** (n. 6-an de aprilo 1853 en Leipzig; m. 21-an de januaro 1918 en Ĝenevo (Svislando)) estis germana komercisto. 

Li vendis Daimler-aŭtomobiloj kaj eĉ kandidatis ilin - por altigi la vendojn - ĉe aŭtokonkursoj. Tiam li aperis sub pseŭdonomo "Monsieur Mercédès", inspirita per la nefamilia nomo de sia filino. En aprilo de 1900, "Mercedes" iĝis produkta nomo de nova motorformo, kiu portis la nomon Daimler-Mercedes. En junio de 1902, "Mercedes" estis anoncita kiel varomarko kaj tri monatojn poste tio estis jam jure protektita.

Jellinek en 1907 iĝis aŭstra-hungara ĝenerala konsulo kaj iom poste konsulo de Meksiko. Ekde 1909 li estis gvidanto de la aŭstra-hungara konsulato en Monako.  

## Eksteraj ligiloj 
*Emil Jellinek 

Kategorio:Mercedes-Benz
Kategorio:Daimler AG
Kategorio:Pioniroj de la aŭtomobilindustrio
Kategorio:Aŭstraj judoj
Kategorio:Germanaj judoj
Kategorio:Germanaj entreprenistoj
Al-tá

**Al-tá** estas projekto de apriora lingvo kreita de la brazila mistikulo Magnus Sondhal kaj prezentita, iom mokeme, de brazila verkisto kaj ĵurnalisto João do Rio (1881-1921), sub influo de pozitivismo. La projekto eble estas sankta lingvo de sekto fondita de Sondhal, kiu daŭre uzis Esperanton praktikacele.

## Morfologio
Estas tri bazaj vokaloj U (grave fundamenta) A (domina kaj baza) kaj I (sense supera), kiuj igas rilatojn per sinestezio:

*U= komenco, origo, preterito, korpo, senco, opresio, malhelo, ktp.
*A= *megaforemo*, kresko, prezenco, agado, libereco, flavo, ktp.
*I (kaj U)= *metaforemo*, transformiĝo, futuro, movo, deziro, blaka kaj ruĝa, ktp.

Krom tio, estas tri *klavaroj* (t.e. grupoj de konsonantoj): guturala klavo, denta klavo kaj latera klavo.

*Guturala klavo: K (baza), G, Ch (ŝ) kaj J (ĵ);
*Denta klavo: T (baza), D, R, **r** (rh), L, Lh (lj), S, Z, N, Nh (nj);
*Latera klavo: B (baza), F, V, M. 

Laŭ la signifo:

*Guturala klavo: komenco, objektiveco, *eidonomio*;
*Denta klavo: *megaforemo*, subjektiveco, *eidologio*;
*Latera klavo: *metaforemo*, agado, ergonomio kaj *erostergio*.

## Ekzemploj
**K** estas radiko de korpo, konkrekto, etc.

**A** signifas la nunon kaj la agadon, 

De tiu:

Aktive:  **K A** - La korpo aperanta kaj mov(iĝ)anta

Kaj

Pasive: **A K** - La korpo movata aŭ pasiva.

**M** estas simbolo do senco kaj ago, sekve:

Passive: **A M** = mi amata estas

kaj

Aktive: **M A** = *Mu* = movo; virino, patrino, varti
 

## Eksteraj ligiloj 
"As religiões no Rio" (La religioj en Rio, en la portugala), Eld. Nova Aguilar (1976). Reeldono de libro kompilita per la esploraj artikoloj de João do Rio, aperintaj en la ĵurnalo Gazeta de Notícias inter Januaro kaj Marto 1904.

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Matematika terminaro (Deneva 1985)

***Matematika Terminaro***, subtitolita : ***Esperanta-bulgara-rusa***, estas libro de la bulgara-usona esperantistino Daniela Deneva (bulgare Даниела Денева Пауър; naskita Daniela DENEVA en Trjavna, provinco Gabrovo, Bulgario). Ĝin publikigis la Bulgara Esperanto-Asocio en Sofio en 1985.

## Vidu ankaŭ 
* Fakverko:Matematiko

## Eksteraj ligiloj 
* recenzo de kvin terminaroj de fiziko, komputiko kaj matematiko, interalie tiu de Daniela Deneva, fare de Don Harlow 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Kategorio:Esperanto-fakvortaroj
Kategorio:Matematikaj libroj
Frankombato

**Frankombato** (en Franca: **francombat**) estas franca batalarto, kiu similas ĵuĵicuo. Ĝi estis kreita en 1988 de Alain Basset kaj Dominique Dumolin kaj bazita sur la strategio kaj la kompreno de la homa korpo. Ĝiaj instruistoj portas ruĝajn vestojn, la studentoj verdajn vestojn.

Frankombato estas praktikata en la sudo de Francio. Fakultatoj de frankombato troveblas interalie en Parizo, en Bordozo (Bordeaux) kaj en Montpellier.

Laŭ la homoj, kiuj praktikas frankombaton, la efikeco en la batalo dependas de tri faktoroj:  bona fizika formo, kono pri teknikoj kaj strategio kaj bona rego de streso. Pro tio la trejnado de frankombato estas bazita sur:

* intensa praktiko sporta,
* firma lernado de la tekniko de batalo tiel, ke ĉiam estas loko en la limoj de la strategio kiu havas kiel celon la veran efikecon,
* trejnadon alfronti streson,
* laŭleĝa alproksimiĝo.

## Eksteraj ligiloj 
* (fr) Franca Unio de Frankombato 
* (fr) La oficiala paĝo de École Spéciale of Défense Française Estas kelkaj filmoj kun teknikoj de frankombato en ĉi tiu paĝo.
* (fr) Francombat.net
* (fr) Francombat et sapeurs-pompiers, SPmag n°957
* (fr) Le francombat. L'art de la stratégie (Frankombato. La arto de strategio)  Artikolo sur Frankombato.
* (fr) La klubo de frankombato en Langonais
* (fr) La lernejo de Franca sindefendo en Gonesse
* (fr) La klubo de batalarto en Bordozo 

Kategorio:Eŭropa luktoarto
Kiel Lu Ban majstriĝis

***Kiel Lu Ban majstriĝis*** - porinfana abunde ilustrita libro. Traduko de Tikos, bildoj de Hju Ĝengping kaj Ĝen Guangji

* aŭtoro: Gingfan, traduko de Tikos
* tradukisto:
* eldonejo: Ĉina Esperanto-Ligo
* jaro de la eldono: 1963
* jaro de la reeldono: 
* presejo: 
* formato: 
* recenzoj:
* situo: privata biblioteko de P.Fiŝo

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Verkoj el la esperantigita ĉinlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Esperanto Starptautiskas valodas kurss 20 lekcijas. K.Strazds

**Esperanto Starptautiskas valodas kurss 20 lekcijas. K.Strazds**

* kurta skizo: el  EdE-S: ''Kriŝjanis STRAZDS, latvo, posedanto de lanteksejo. Nask. 1891. E-isto de 1913. UEA-del. en Jelgava de 1922. Verkis kaj eld. la unuan pli ampleksan lernolibron por latvoj, 1924 (BIL' 2808a).''

* aŭtoro: Kriŝjanis Strazds
* jaro de eldono: 1924
* eldonejo: Izdevis Aug. Krauze (Riga Latvio)
* recenzoj:
* situo: privata biblioteko de P.Fiŝo

Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Tri oraj haroj de l'Diablo (Tri fabeloj). Fratoj Grimm 1964

'''Tri oraj haroj de l'Diablo (Tri fabeloj)'''

* kurta skizo: la libro estis eldonita en libroserio Mia libreto 2. Tradukis el la germana lingvo Kabe, la enkondukon aldonis Walerian Wlodarczyk. 

En la libron eniris tri fabeloj de Fratoj Grimm: Fiŝkaptisto kaj lia edzino, Tri oraj haroj de la diablo

* aŭtoro: Fratoj Grimm
* tradukisto: Kabe
* eldonejo: Pola Esperanto-Asocio Filio en Krakovo
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1964
* jaro de la reeldono: 
* presejo: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellonskiego
* formato: 
* recenzoj:
* situo: privata biblioteko de P.Fiŝo

## Rete legebla
* Elektitaj fabeloj kun i.a Tri oraj haroj de l'Diablo  (pdf-dosiero)
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1964
Kategorio:Fabeloj de fratoj Grimm
Kategorio:Libroj de Fratoj Grimm
Kategorio:Libroj de Kabe
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Nobel Biocare

**Nobel Biocare** estas kompanio kiu laboras en dentaj empantaĵoj kaj estetikaj dentaj solvoj. La centra oficejo estas en Zurich kaj Gotenburgo. La kompanio fondiĝis kiel Nobelpharma en 1981 kaj ŝanĝis la nomon al Nobel Biocare en 1996.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Retejo
* NobelRideto 

Kategorio:Firmaoj
Kategorio:Dento
Tamanja duoninsulo

eta|Mapo de Tamanja duoninsulo
**Tamanja duoninsulo** estas terpeco inter la Azova kaj Nigra maroj, en la sudo de Kerĉa markolo. Administracie ĝi apartenas al Krasnodara regiono de Rusio. Ĝia reliefo estas plejparte plata, kun tre varia marborda linio. En la duoninsulo troviĝas kelkaj kotaj vulkanoj.

Fine de la 980-aj jaroj la duoninsulon konkeris trupoj de la kieva princo Svjatoslavo, kaj tie estiĝis slava princlando, kiu ekzistis ĝis proksimume 1100. Poste ĝi apartenis al kipĉakoj, kiam en 1239 ĝin prirabis mongoloj. Post 1783 dum mallonga periodo la duoninsulo estis parto de la Osmana Imperio, kiu cedis ĝin al la Rusia Imperio rezulte de la rus-turka milito de la jaroj 1787-1792.

En la Tamanja duoninsulo estas trovitaj nafto kaj tergaso.

La duoninsulo estas ligita kun Krimeo per pramlinio.

Konstruata ponto estos preta en decembro 2018 (aŭtovojo) kaj decembro 2019 (fervojo).

## Vidu ankaŭ 
* Ponto trans la Kerĉa markolo

Kategorio:Duoninsuloj en Krasnodara regiono
Kategorio:Azova maro
Kategorio:Nigra maro
Kategorio:Ĥazaroj