open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Palio (Sieno)

[eta|dekstra|200px|Miloj de spektantoj enspaci la *[Piazza del Campo|Placo del Campo* al kapacito sur la tago de la raso.]]
eta|dekstra|200px|Le bandiere delle contrade davanti a un negozio di souvenir
[eta|dekstra|200px|Vido de la *[Piazza del Campo|Placo del Campo*, kie la Palio estas kuri]]
***Palio delle contrade*** [pAlio delle kontrade] estas ĉevalkurado okazante dufoje ĉiujare en itala urbo Sieno. Ĉevalo kaj rajdanto reprezentas unu el la deksep *contrade* ("kvartaloj") kaj vestas laŭ ties blazonoj.

La kvartaloj estas *Aquila* (Aglo), *Bruco* (Raŭpo), *Chiocciola* (Heliko), *Civetta* (Strigo), *Drago* (Drako), *Giraffa* (Ĝirafo), *Istrice* (Histriko), *Leocorno* (Unukorno), *Lupa* (Lupino), *Nicchio* (Ŝelo), *Oca* (Ansero), *Onda* (Ondo), *Pantera* (Pantero), *Selva* (Arbaro), *Tartuca* (Testudo), *Torre* (Turo) kaj *Valdimontone* (Virŝafo).

Ambaŭ kuradoj okazas je la 2-a de julio (*Palio di Provenzano*) kaj la 16-a de aŭgusto (''Palio dell'Assunta*), kaj konsistas de nur 10 ĉevaloj, kio limigas la nombron da kunkonkursantaj kvartaloj.

Oni kuras trifoje ĉirkaŭ placo *Piazza del Campo*, kies rando estas kovrita per pluraj centimetroj da tero por la okazaĵo.
Rajdantoj (*fantini*) rajdas sen selo.
En la ekolinio estas loko por nur 9 ĉevaloj.
La 10-a (*rincorsa*) restas post la ceteraj 9.
Loka oficialulo *Mossiere* signalas ekon, post kontroli, ke ĉiu cevalo situas en ĝusta loko.
Tiam, per mekanismo, li forprenas eko-ŝnuron *canapo*.

La kurado estas danĝera kaj pluraj rajdantoj kaj ĉevaloj mortis.
Rajdantoj rajtas vipi ne nur siajn ĉevaloj, sed ankaŭ ĝeni la ceterajn ĉevalojn kaj rajdantojn.
Venkas la ĉevalon kiu unue transiras la finlinion kun sendifektaj kapornamoj.
Ne necesas, ke rajdantoj finu.
Ofte ili ne povas.

La premio estas *palio* standardo el pentrita silko.
Rapide kaj entuziasme, la venkanto ricevas palion.
Dum monatoj la venkanta kvartaloj festos.
La malvenkantoj de pripaliaj veto ofte ŝuldas fari publike amuzigaĵoj.

Antaŭ la kurado, ofte mezepokkostumitaj *alfieri* (flagoĵonglistoj) paradas.

Malgraŭ la oftaj denoncoj, ne estas seriozaj pruvoj, ke ĉevaloj kuras drogite.
Oni suspektas pli pri korupto de rajdantoj.

La urbo kaj speciale ĉefe *Piazza del Campo'' pleniĝas per sienanoj kaj vizitantoj.
Plej komforte oni spektas per televido.

## Vidu ankaŭ 
* Archive of the Palio di Siena
* ilpaliodisiena... visto dal web, blog.
* florenca piedpilko, alia mezepoka sporto en Italio.

Kategorio:Italio
Kategorio:Sieno
AtheOS

Komputiko > Mastrumaj sistemoj
----
Inicita kiel universitata projekto, **AtheOS** estas libera mastruma sistemo. La ideo estis krei tute originalan sistemon (kvankam kongrua kun normo POSIX), kun altnivela programada interfaco (en programlingvo C++) kiel faris jam ekzistantan sistemon BeOS.
eta|450px|Atheos
Post oktobro 2001 la projekto ne plu evoluis; konstatante tion, en julio 2002 komencis novan projekton kiu reprenas la kodon de AtheOS kaj daŭrigas la programadon, fare de Rick Caudill, Henrik Isaksson kaj Kristian Van Der Vliet : la sistemo nun nomiĝas Syllable kaj ĉiuj eks-uzantoj de AtheOS nun uzas Syllable.

La sistemo nun disponas pri grafika interfaco estetike simila al Amiga, kaj retumilo bazata sur motoro Khtml (motoro de Konqueror, por projekto KDE). Aliaj programoj estas ĉefe specifaj versioj de la GNU-programoj disponeblaj por aliaj sistemoj.

## Eksteraj ligiloj 
* https://atheos.metaproject.frl 
* http://www.osnews.com/story.php?news_id=66 
* http://slashdot.org/article.pl?sid=01/09/07/1727254 

Kategorio:Operaciumoj
Hermann Gmeiner

**Hermann GMEINER** (naskiĝis la 23-an de junio 1919 en Alberschwende, Vorarlbergo, mortis la 26-an de aprilo 1986 en Innsbruck) estis iniciatinto kaj fondinto de la SOS-Infanvilaĝoj post la Dua Mondmilito.

Li venis el multinfana familio, mem vizitis la gimnazion kiel duonorfo, vidis en la Dua Mondmilito la mizeron de multaj rusaj militorfoj. Reveninte el la milito, li iĝis infan-konsilisto kaj ekstudis medicinon, kion rompis la forta deziro por konstrui la unuan infanvilaĝon. La unua vilaĝo estis konstruita en 1949 en Imst en Tirol (Aŭstrio). En la jaro 1985 ekzistis jam 233 infanvilaĝoj en 85 ŝtatoj.

Li estis entombigita laŭ sia deziro en la unua SOS-Infanvilaĝo Imst.
Citaĵo de Hermann Gmeiner:

De 2013 estis esploritaj kaj de 2023 konatigitaj riproĉoj pri seksa misuzo de protektotaj infanoj fare de Gmeiner de la 1950-aj ĝis la 1980-aj jaroj je kvar filioj en Aŭstrujo.

## Eksteraj ligiloj 
* SOS-Infanvilaĝoj
## Notoj
Kategorio:Aŭstraj filantropoj
Listo de lingvoj laŭ parolantaro

Ĉi tio estas **listo de lingvoj ordigitaj laŭ nombro de parolantoj** (kiel denaska lingvo):

----
'* *La sekvanta informo kunmetiĝis en 1996, kaj oni konsiderus ĝin neaktuala. Ni penas trovi plej aktualan informon. Kelkaj alligataj paĝoj ne akordas kun la informo ĉi tie pro malsamaj informfontoj.* *'

Ĉi tiaj listoj povas varii iel depende de la difino de kelkaj vortoj. Speciale, la preciza malsamo inter "dialekto" kaj "lingvo" ofte tre gravas. Ekzemplo de lingvo pri kio tio gravas estas la araba, kion kelkaj personoj vidas kiel unu lingvon, dum aliaj vidas ĝin kiel grupo de parencaj lingvoj. Ethnologue, la fonto de la unua ĉi-posta tabelo, konsideras ĝin kiel multaj lingvoj, kaj tial ĝi ne troviĝas tie. Se oni preferus nomi ĝin unu lingvo, tamen, ĝi aperus inter la dek plej parolataj lingvoj.

Simila kazo estas la ĉina. Se ĉiu variaĵo de la ĉina estas konsiderata kiel unu lingvo, la ĉina situas en la unua pozicio kun pli ol 1,2 miliardoj da parolantoj. Se ne, oni trovas kvin variaĵojn de la ĉina inter la 25 plej parolataj lingvoj.

Ĉi tiu listo inkluzivas nur denaskajn parolantojn. Kalkuli dualingvajn parolantarojn estas tre malfacile ĉar ĉiu parolanto havas malsaman kapablecon kaj ĉar ili loĝas en diversaj disaj lokoj.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de lingvoj
* Gepatra lingvo

## Eksteraj ligiloj 
* riĉega TTT-ejo pri lingvoj de l'mondo 
* CIA - La Monda Faktolibro  - Mondo  
* Ethnologue 

Kategorio:Lingvo
Orfo (familio)

[eta|280px|dekstra|*Orfoj* de [Thomas Benjamin Kennington|Thomas Kennington en 1885.]]
**Orfo** (de la malnovgreka: ὀρφᾰνός *orphanós*) estas infano, kies gepatroj mortis. Se nur unu patro aŭ patrino mortis oni parolas pri duonorfo, se ambaŭ gepatroj pri plenorfo.

Oni kutime ne priskribas homon kies gepatroj mortis post adoltiĝo kiel orfo.

## Eksteraj ligiloj 
* KP208 Orfejoj - Kiel loĝas nuntempe en Aŭstrio infanoj kaj junuloj kiuj iakiale ne povas loĝi kun la gepatroj, podkasto de Kern.punkto aperinta 2023-09-15 ()

## Vidu ankaŭ 
* Adopto
* Orfejo
* SOS-Infanvilaĝo
* Sovaĝinfano
* :Kategorio:Adoptado kaj orfoj en kulturo

Kategorio:Familio
Kategorio:Adoptado kaj orfoj en kulturo
Vilaĝo

[eta|Kelovilaĝo [Hajós en Hungario. Sub la domoj troviĝas keloj por la vino, en la ĝardeno nur vinberoj kreskas.]]

**Vilaĝo** estas mezgranda homa komunumo, plej strikte agrikultura setlejo kun specifaj ekonomia kaj socia strukturo. Vilaĝo estas malpli granda ol urbo. En la mezepoko urbon ĉirkaŭis remparo (murego), sed en la vilaĝo ne estis defendo.

Francisko Azorín difinis **vilaĝo** jene: *Malgranda aro da domoj, ne regule aranĝitaj.* Li indikas etimologion el la latina *villaticum*, el *villa*.
[eta|[Lerd, Ardabil|Lerd, turisma vilaĝo en Provinco Ardabilo de Irano]]

## Tipologio 
[eta|Vilaĝo en [Benino]]
En vilaĝo apud la loĝdomoj ofte troviĝas staloj, plej ofte por ĉevaloj, bovoj, porkoj, kaproj kaj kokoj, ejoj por agrikulturaj produktaĵoj, kaj ĝardenetoj. En vilaĝo troviĝas malmulte da komunaj ejoj (sed foje ja estas loka komunumejo), plej ofte preĝejo kaj vilaĝdomo.

En Afriko iuj vilaĝoj estas ĉirkaŭitaj per lignaĵo por defendi la dombestojn kontraŭ la sovaĝbestoj.

Dum la historio formiĝis ankaŭ minvilaĝoj, fiŝkaptistaj vilaĝoj, feriaj vilaĝoj, kaj kelovilaĝoj.

Post kresko de la loĝantaro la originala formo de vilaĝo transformiĝas, sed foje restas rekonebla.

### Unustrataj vilaĝoj 
La domoj staras unu apud la alia. La agroj situas fine de la ĝardeno.

### Radisimetriaj vilaĝoj 
La domoj grupiĝas ĉirkaŭ centra komuna placo rondforme aŭ ovale.

### Ŝaktabulaj vilaĝoj 
Multaj nove fonditaj vilaĝoj sur ebenaĵo, kie oni disdonis kvadratajn parcelojn, havas ortangulan kradforman reton de stratoj, similan al la kvadratoj de ŝaktabulo.

## Sociologio 
Pinte de la vilaĝa socia strukturo staris la riĉaj kamparanoj, pastroj, (pli poste ankaŭ kuracistoj, instruistoj, policistoj). Krom tiuj vivis en la vilaĝo senagruloj, kiuj servis ĉe la kamparanoj. Nuntempe en kelkaj landoj politikistoj kaj riĉuloj regas la vilaĝojn.

## Okcidenta kaj Suda Eŭropo 
### Britujo 
En Britujo kaj Irlando vilaĝo estas densa domaro malpli granda ol urbeto, ĝenerale bazita sur agrikulturo aŭ en iuj lokoj minado, ŝtonhakado, aŭ mara fiŝkaptado.
[eta|Ĉefstrato de la vilaĝo [Castle Combe, Wiltshire, Anglujo]]
La ĉeffaktoroj influantaj vilaĝojn estas: situo de akvofontoj, strukturo de agrikulturo kaj posedo de tero, kaj risko de inundoj. Ekzemple, en regionoj kiel Lincolnshire Wolds, vilaĝoj ofte situas ĉe la fontlinio sur la flanko de la montetoj kaj originis kiel fontliniaj setlejoj, ĉirkaŭ kiuj restas la originalaj malfermaj kamparoj. En norda Skotujo, vilaĝoj plejparte estas planitaj laŭ krada formo apud grandaj vojoj, dum en la Arbaro Arden, senarbigoj rezultigis vilaĝetojn ĉirkaŭ vilaĝaj verdejoj.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (7, kaj 8 pri urbo) proverboj pri vilaĝoj en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Urbeto
* Vinvilaĝo
* Grandvilaĝo
* Fantomvilaĝo
* Potjomkina vilaĝo

## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj pri vilaĝoj 


Kategorio:Tipoj de setlejoj
Politiko de Hungario

La Prezidento de la Respubliko estas elektata en la parlamento por 5 jaroj, tiu rolo estas nur reprezentanta, la vera potenco estas en la manoj de la parlamento. La ĉefministro (gvidanto de ministroj) elektas la ministrojn de la registaro kaj decidas pri iliaj demisioj.

La parlamento estas unukamera kun 386 parlamentanoj. La parlamentaj balotadoj sinsekvas ĉiun 4-an jaron laŭleĝe kaj la partioj devas atingi 5% por reprezentantiĝi en la parlamento. La du partioj de la nun reganta koalicio en Hungario (ekde 2002) estas: Hungara Socialista Partio (hungare *Magyar Szocialista Párt*, mallong. *MSZP*, pron. emespe') kaj la Asocio de Liberaj Demokratoj (hungare *Szabad Demokraták Szövetsége* mallonge *SZDSZ* pron. esde'es)

La lando Hungario estas dividita al departementoj, kiuj estas: Bács-Kiskun, Baranya, Békés, Borsod-Abaúj-Zemplén, Csongrád, Fejér, Győr-Moson-Sopron, Hajdú-Bihar, Heves, Jász-Nagykun-Szolnok, Komárom-Esztergom, Nógrád, Pest, Somogy, Szabolcs-Szatmár-Bereg, Tolna, Vas, Veszprém kaj Zala. La ĉefurbo Budapeŝto estas mem departemento. Oni planas organizi tiujn ĉi mezgrandajn administrajn unuojn de Hungario al 5-8 pli grandaj regionoj, tiel celanta pli bonefike akiri monon de Eŭropa Unio.

## Historio 
### Administrado 
En 1920 okazis la Trianona Packontrakto, kiu prenis de Hungario multan teritorion. La politikistoj tiam ne agnoskis por longtempo la novajn limojn. Tiel restis ankaŭ la departementa administra sistemo.

Ili planis reformi la departementan sistemon (1949, 1956, 1971) sed tiuj ne realiĝis, oni ne elformis novajn administrajn unuojn en Hungario.

En 1971 aperis leĝo pri la t.n. plan-ekonomiaj regionoj (tiam oni dividis la landon je 6 partoj, nuntempe elformiĝis el tiuj 7- aperis Mez-Trans-Danubio), sed tiuj ne iĝis administraj regionoj.

## Eksteraj ligiloj 
* A szavazat ára – La Prezo de Voĉo – dokumenta filmo pri aĉetado de balotaj voĉoj en Hungario (hungare kun anglaj subtekstoj)

*
Tapiŝo

[eta|250ra|dekstra|Farado de tapiŝo en [Agra, Barato.]]
**Tapiŝo** estas teksaĵo, teksita el lano aŭ nenaturaj fadenoj kaj servanta por kovri plankon.

Laŭ Francisko Azorín **tapiŝo** estas *Tuko teksita per diverskoloraj fadenoj, por kovri orname muron, pargeton, tablon. Estas fama la gobelenaj tapiŝoj.* Li indikas etimologion el la greka *tapes* (tapeto), kaj de tie la latina *tapes, tepetis*. Kaj li aldonas la terminon *tapeti*, kovri per tapeto.

Krom ornamaj celoj, tapiŝo povas esti uzita por redukti bruon kaj varmoperdon tra la planko. En domaj tapiŝoj kutime oni mastrumas kaj purigas per polvosuĉilo. En la pasinteco estis pli ofte uzi tapiŝbatilon.

Ekzistas du ĉefaj specoj de tapiŝoj laŭ taksado: varpo-vefto tapiŝoj, teksitaj per teksiloj de snuroj laŭvice horizentalaj kaj vertikalaj (la longitudinaj fadenoj estas nomataj varpo kaj la flankaj fadenoj estas vefto) kaj ligitaj tapiŝoj, kiuj estas ŝtofoj, sur kiuj ligiĝas densaj fadenaj bukloj.

## Historio 
Laŭ kelkaj novaj arĥeologiaj malkovroj, la arto fari tapiŝojn estis iniciatita inter la popoloj de la stepo, konjekteble en Siberio, plurajn jarmilojn antaŭ Kristo, kaj de tie disvastiĝis en la tutan mondon.

## Ĉefaj regionoj de elfarado kaj stiloj 
eta|250ra|Afganaj virinoj el la okcidenta parto de la lando montrantaj tradiciaj *Adraskanajn* Afganajn tapiŝojn.
* Turkmenaj
* Gabbeh
* klasikaj persaj:
** Stilo de Ispahano
** Stilo de Tabrizo
* Afganio
** Afgana tapiŝo
* Pakistano kaj Barato:
** Raĝastano
* Ĉinio
* Eŭropo
** Gobelinoj

## Vidu ankaŭ 
* Gobelino
* Magia tapiŝo
* Murtapiŝo
* Preĝotapiŝo
* Ruĝa tapiŝo
* Tapeto
* Tapiŝo de Bayeux
* Tapiŝo de World Trade Center
* Tapiŝo de Sjerpinski

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* tapiŝoj de Turkmenio
SOS-Infanvilaĝo

alternative=Arte pentritaj garaĝo-pordoj apud la infanvilaĝo Eisendorf (Germanio).|eta|250x250ra|Arte pentritaj garaĝo-pordoj apud la infanvilaĝo Eisendorf (Germanio).
La **SOS-Infanvilaĝoj** estiĝis pro la multaj militorfoj post la Dua Mondmilito; la iniciatinto estis la aŭstro Hermann Gmeiner, kiu estis inspirita de la modela de la Infanvilaĝo Pestalozzi en Trogen en Svislando. En 2017 SOS-Infanvilaĝoj aktivis tutmonde en 135 landoj.

La infanoj, por kiuj ne eblas kreski en la gepatra familio, povas tio okazi en la infanvilaĝoj.

La infanoj povas plenaĝiĝi kun vilaĝa infanpatrino kaj 5-7 gefratoj. Tie povas kunvivi eĉ veraj gefratoj. Ĉiu familio havas sian propran domon en la vilaĝo. Ili povas tie resti tiel longe kiel en ordinara familio.

La infanoj vizitas – kie eblas – la publikajn lernejojn, por eviti la sento de getiĝo. Gravas la partopreno, kontrolo de profesiaj pedagogoj, psiĥologoj en la vilaĝo.

La unua infanvilaĝo estis konstruita en 1949 en la loĝloko Imst de Tirolo.

La organizacio de SOS-infanvilaĝoj estas sendependa de konfesioj aŭ politikaj influoj. Ĝi estas komun-utila unuiĝo kun sidejo en Innsbruck. La plej granda parto de donacoj kaj sponsorado dependas de firmaoj.

## SOS-infanvilaĝoj kaj Esperanto 
En Belgio aperis SOS-Infanvilaĝo kun esperanta nomo : ***Hejmo******,*** kiu estas domo kiu okupiĝas kun rifuĝintaj gejunuloj inter 10 kaj 18-jaraĝaj alvenintaj en Belgio sen gepatroj, sed tamen kune kun gefratoj. Infanoj ricevas tie ĉiujn eblecojn por esprimi sin en diversaj lingvoj (pere de kantado, verkado, pentrarto, dancado, sportoj ...).Ĉi tiu diverseco de lingvoj ankaŭ helpas ilin doni lokon al la pasinteco kaj rigardi antaŭen al la estonteco denove. SOS-infanvilaĝo Hejmo ne estas la sola infanvilaĝo de SOS-infanvilaĝoj. Alia tia hejmo por infanoj en DR Kongo kaj Burundo havas ankaŭ esperantan nomon : ***Ŝanĝo***

En Grekio SOS Infanvilaĝoj donis gastigadon kaj akompanadon al 250 rifuĝintaj infanoj en rifuĝejo nomata ***Kara Tepe.***

## Eŭropo, lulilo de la infanvilaĝoj 
En Aŭstrio ekzistas 9 infanvilaĝoj:

* Imst, Tirolo, ekde 1949
* Nußdorf-Debant, orienta Tirolo, 1955
* Altmünster, Supra Aŭstrio, 1955
* Hinterbrühl, Malsupra Aŭstrio, 1957
* Moosburg, Karintio, 1957
* Seekirchen am Wallersee, Salcburgo, 1964
* Stübing, Stirio, 1962
* Pinkafeld, Burgenlando, 1963
* Alberschwende, Vorarlbergo, 1966

En Hungario ekzistas 3 da ili:

* Battonya
* Kecskemét
* Kőszeg

Francio : 14 infanvilaĝoj

Germanio ;: 15 infanvilaĝoj

Hispanio : 8 de kiuj 2 en Kanariaj Insuloj

Italio : 7 infanvilaĝoj

Svislando : 1 infanvilaĝo

Grekio : 1 infanvilaĝo en Ateno

## Vidu ankaŭ 
* Rifuĝinto
* Rifuĝintaj infanoj
* Eŭropa migra krizo
* Migrado

## Eksteraj ligiloj 
(angle) Internacia retejo de SOS-Infanvilaĝoj

(germane) Retejoj pri la infanvilaĝoj en Aŭstrio, Germanio, Svislando kaj Hungario

Esperantomena

(germane) www.kuniri.net  
Dosiero:Eingang SOS-Kinderdorf Eisenberg in der Pfalz.jpg|SOS-infanvilaĝo en Eisenberg, Germanio
Dosiero:Gambia Serekunda 0001.jpg|SOS-infanvilaĝo en Serekunda, Gambio

## Referencoj 
Kategorio:Karitataj institucioj
Kategorio:Aŭstrio
István Örkény

[dekstra|eta|250px| Örkény István ([Tata, Hungario, Laszlo Jr Szlávics)]]
**ÖRKÉNY István** (Oerkenj Iŝtva'n) unu el la plej popularaj hungaraj novelistoj (5-a de aprilo 1912; 24-an de junio 1979).

Li studis en la Budapeŝta Teĥnika Universitato kiel kemi-inĝeniero. Li apartenis al la verkista rondo Bela Vorto (hungare *Szép Szó* pron Se'p So'). Liaj verkoj aperis antaŭ la Dua Mondmilito en diversaj gazetoj (Hungara Stelo (*Magyar Csillag*), Oponanto (*Ellenzék*), Stelo (*Csillag*), Hungaroj (*Magyarok*) ktp.)

Dum la Dua Mondmilito, li trafis en kaptitecon kaj nur en 1947 hejmenvenis. Inter 1947-1953 laboris kiel dramaturgo en diversaj teatroj. Li priskribis la travivaĵojn de la kaptiteco, verkis multajn novelojn, rakontojn, dramojn, raportaĵojn, groteskajn, elstarajn skribaĵojn.

Li renovigis la draman ĝenron kaj la scenejan prezenton. Lia edzino estis Zsuzsa Radnóti.

Famaj dramoj:
* *Tóték* (Totoj/(La familio Tot))
* *Macskajáték* (Katludo)
* *Pisti a vérzivatarban* (Stefano en la sanga fulmotondro (aŭ sangopluvego))

* *Rózsakiállítás* (Rozoekspozicio): li priverkis la alfrontadon al morto)

Lia stilo estas preciza, sen superfluaj balastoj; li kreis per malmultaj vortoj draman streĉiton. Li ne malŝatis la ironion, mokon.

Li kreis novan popularan, ofte citatan ĝenron per la t.n. unuminutaj noveloj. Oni tradukis liajn verkojn al multaj lingvoj, inkluzive de Esperanto, filmigis kelkajn.

Lian elstaran literaturan verkadon oni rekompencis per Kossuth-premio kaj dufoje per József Attila-premio.

## En Esperanto aperis 
* *Unuminutaj noveloj.* [redaktis István Ertl, tradukis pluraj]. - Bero, 1995.

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Apuleo

eta|Apuleo
**Lucio Apuleo** aŭ **Apulejo** - latine *Lucius Apuleius*, naskiĝis ĉirkaŭ 125, mortis en 164 - estis romia filozofo kaj verkisto de satiroj. Li naskiĝis en urbo Madaŭro, en Numidio (hodiaŭe Alĝerio), kaj estis grava personaĵo de sia epoka platona literaturo, retoriko kaj de filozofio.

## Biografio 
Li estis edukita en Kartago kaj Ateno, li vojaĝis tra Mediteraneo, studante ritojn de inico kaj kultojn. Li bone konis la grekajn kaj latinajn verkistojn, li instruis retorikon en Romo antaŭ reveni al Afriko kie li edziĝis al riĉa vidvino.

Li mortis en Kartago (hodiaŭe Tunizio).

## Verkoj 
eta|Opera omnia, 1621
Pro opozicio de edzina familio li verkis Apologion (173), specon de autobiografio. Li verkis ankaŭ multajn malsamajn poemojn kaj trataktojn, el tiuj Floridan, kolektanton de elokvenciaj verkoj, sed lia plej konata verko estas "La ora azeno", prozaĵo en 11 libroj kiun komence li nomis "Metamorfozoj". Ĝi estas la aventuroj de junulo Lucio, kiu estis transformita per magio en azenon kaj kiu nur reiĝis al homa formo per interveno de Izisa, al kies servo li konsakriĝis. La epizodo plej grava de tiu verko, la nura romanco el Antikveco kiu alvenis al nia erao, estas la bela fabelo pri Eroso kaj Psiĥa, kiun oni eblas interpreti kiel alegorion je mistika unio.

## En Esperanto aperis 
* Amoro kaj Psiĥe (tradukis Emil Pfeffer, 1910, reeldono en 1924 ĉe eldonejo Fonto.
* En Antologio Latina, volumo 4, paĝoj 226 ĝis inkluzive 283 temas pri **Apulejo**.
* Antologio Latina, vol. 4, paĝoj 228-268 estas eroj el la romano Metamorfozoj, paĝoj 268-281 temas pri lia Apologio, paĝoj 281-283 pri lia Pri la Dio de Sokrato
### Recenzoj
Pri *Amoro kaj Psiĥe*

## Eksteraj ligiloj 
* *Amoro kaj Psiĥe* en E-librejo de Mike59.

Kategorio:Romiaj filozofoj
Kategorio:Antikvaj juristoj
Kategorio:Antikvaj verkistoj pri greka mitologio
Kategorio:Romiaj verkistoj
19-a-jarcenta germana elmigrado al Parizo

eta|karikaturoj de 1830-aj parizaj tajloroj, inter ili la germana tipo
Multspecaj **germanaj laboristoj migris al Parizo** komence de la 19-a jarcento, inter ili, tajloroj, botofaristoj, kaj meblofaristoj, kiuj ofte venis kadre de siaj tradiciaj *Tour de France* ("rondiro de Francio"), pro la prestiĝo, kiun ĝuis la urbo en la kampo de modaj produktoj. Jare 1831 ili nombris preskaŭ 10 000. Estis tiom da ili, ke en la tiamaj karikaturoj la botisto-laboristoj, kaj la tajloro-laboristoj, estis ĉiam bildigataj kiel germanoj. Poste venis ankaŭ homoj, kiuj ne havis plu iun ajn rimedon por vivi en sia lando, profesie senkvalifikaj homoj, el la plej malriĉaj sociaj tavoloj. (Pli poste en la jarcento, tiuj kiuj povis pagi tion komencis iri pli malproksimen: en Amerikon). Tiu fenomeno igis ilian nombron kreski ĝis 80 000 oficiale, sed pli verŝajne 120 000 (tiam Parizo havis 1 milionon da loĝantoj). Ili estis proletoj, senasekuraj laboristoj, ili loĝadis precipe en inter la Panthéon kaj Val-de-Grace, en la nuna 5-a *arrondissement* (mastruma distrikto de Parizo). Male je la kompaniaj fakaj metiistoj, tiuj ĉi venis kutime kun siaj familioj. Ili vivis kune, laŭ siaj regionaj devenoj, en tio, kio tiam nomatis "germanaj setlejoj".
Foje pluraj centoj da germanaj familioj loĝadis sub unu tegmento. Mizero regadis inter ili, kaj kelkaj kristanaj bonfaradaj institucioj provis helpi al ili.

Krom tiu laborista enmigrado estis ankaŭ politikaj ekzilitoj: de 1819 post "Revolucio de Karlsbad", poste la "puĉo de Götingen", en 1831, la "festo de Hambach" en 1832 kaj en 1833 la "Konspiro de Societo por la Homaj Rajtoj", ĉiuj estis sekvitaj de strenga polica persekuto. Plej fama inter la politikaj enmigrintoj estis Karl Marx. Unu, kiu apartenis je ambaŭ grupoj, kaj laboristaj kaj politikaj agituloj estis Wilhelm Weitling, kiu estis inter la fondintoj de la Ligo de la Justuloj, praversio de la Komunisma partio.

Post la Franca revolucio de 1848 ili revenis en Germanion, jen por partopreni je la revoluciaj movadoj tie disvolviĝantaj, jen ĉar la ekonomia situacio en Francio iĝis tro malbona, por ke ili plu vivu tie. Dum la Dua Franca Imperio denove venis germanoj, ĝis proksimume sama kvanto; kiam venis la Francia-Prusia Milito de 1870, ili estis forpelitaj.

## Eksteraj ligiloj 
* detala studo (france) 
* karikaturoj pri botfaristoj(malsupre dekstre)
* pariza kvartalo tiam kromnomita "la malgranda Germanio"
26 gazetoj germanlingvaj estis publikigitaj en Francio tiuepoke:
* titolpaĝo de *Vorwärts* (antaŭen!) 1844

Germana elmigrado
Kategorio:Migrado
Kaŝaso

eta|250px|Boteloj de kaŝaso
**Kaŝaso** (de brazil-portugala *cachaça* []), t.e. "malbona vino"), estas brazila sukerkana brando. Ĝi malsimilas al rumo, ĉar ĉi tiu lasta estas farata el sukero, dum kaŝaso devenas el kruda sukerkano. Estas multaj tipoj de kaŝaso, sed kelkaj, kiel "kapa" kaŝaso ne estas plu normale trinkata hodiaŭe. *Restilo* estis tipo da kaŝaso, kiu ekzistis dum la 19-a jarcento kaj hodiaŭ jam ne ekzistas plu.

La produkto entenas 40-50% da alkoholo.

Kvankam ĉirkaŭ 60% de ĝia prezo konsistas el impostoj, kaŝaso estas tre malmulte kosta en Brazilo (ĉirkaŭ po 1 eŭro por litro). Tio signifas, ke preskaŭ ĉiuj en la lando povas relative facile aĉeti kaŝason kaj ebriiĝi.

Kaŝaso formas la bazon de la alkohola koktelo kajpirinjo.

Kategorio:Alkoholaĵoj
Portovino

[eta|dekstra|400px|Home terasigitaj vinber-donaj montoj de la [Doŭro-valo provizantaj vinberojn por portovino]]

**Portovino** (portugale: vinho do Porto) estas vino el la regiono (de) Porto, en norda Portugalio.

## Priskribo 
Ĝia ĉefa karaktero estas ricevi brandon dum la fermentado. Tiel oni haltigas ĝin kaj parto de la uva sukero ne iĝas alkoholo.

## Historio 
Ekde la antikveco estis vinfarado en la regiono de rivero Doŭro, sed nur en la dua duono de la 17-a jarcento, pro elvendado al eksterlando, aperis la nomo Oporto por vinoj de tiu regiono. Tiu elvendado okazis kiam Britio kaj Nederlando ekrivalis al Francio pro kontrolo de la Norda Maro kaj haltigis la aĉetadon de vino de Bordozo. En 1703 Portugalio kaj Britio subskribis la "Interkonsenton pri Teksaĵoj kaj Vinoj", kiu permesis al Britio elvendi teksaĵojn al Portugalio sen impostoj, kaj al Portugalio elvendi vinon al Britio sen impostoj. Kompreneble Britio ne produktas vinon... En la 18-a jarcento, Britoj akuzis Portugalojn pri adulto de l' vino kaj haltigis aĉetadon; pro tio, la Portugala registaro, en 1756, kreis leĝojn pri la pureco de Oporto, kaj oni permesis elsendi al Britio nur la plej bonajn vinojn. En la 19-a jarcento okazis morboj en plantejo, kaj oni ekfaris ŝanĝojn por plibonigi la plantadon. Tio estis la fino de la "klasika" periodo de Oporto kaj la ekesto de la "nuntempa" periodo. En tiu periodo aperis *French Ports*, *Hamburg Ports* kaj *Tarragona Ports*, similaĵoj malpli kostaj celantaj la Britan merkaton, kondukis la regionon (de) Doŭro al mizero.

La 10-an de majo 1907, João Franco dekretis regularon por Oporto simila al tiu de la 17-a jarcento. Li rezervis la nomon Oporto al vinoj *generosos* (vinoj kun brando) de la regiono (de) Doŭro, kun alkoholeco de minimume 16,5º (gradoj). Kelkaj ŝanĝoj estis necesaj kaj en la 27-a de novembro 1908 estis dekretitaj la leĝoj pri Oporto, kiuj restis preskaŭ sen ŝanĝoj ĝis 1986.

En 1995, fine, ekestis la aktualaj leĝoj pri Oporto. Laŭ ili, Oporto estas regiona origina marko por vinoj kun brando, kaj aliaj fajnaj vinoj de la regiono ricevas la nomon *vqprd* ("kvalita produktita en difinita regiono").

## Vidu ankaŭ 
* Vila Nova de Gaia

## Referencoj 
Kategorio:Portugalaj vinoj
PH (kemia parametro)

En kemio **pH** (ĝusta skribo kun minuskla p kaj majuskla H) estis iniciatita de S.P.L. Sørensen en 1909. La literoj signifas la "potenco Hidrogena".

## Priskribo
La pH kalkuliĝas tiel:

: pH = -log10[H+]

[H+] montras la pokvanto de jonoj H+, aŭ mola denseco, mezuritaj po molo en unu litro (M). Atentu, ke tiu skribo H+ ekvivalentas H3O+ (jono oksionio aŭ hidronio) solvaĵe en akvo; [H+] estas la protono nature troviĝanta en molekulo de akvo.

Ekzemple, mola denseco de [H+] = 1×10−7 M (0,0000001) estas pH de 7 ĉar : pH = -log[10−7] = 7

Acidoj estas klasifikataj kun 0 
Dosiero:Hydrangea macrophylla - Hortensia hydrangea.jpg|Hortensio floras en roza aŭ blua koloro depende de pH de grundo. En acidaj grundoj la floroj estas bluaj, en bazaj grundoj la floroj estas rozaj
Dosiero:Ph-measurement.jpg|Aparatoj por mezuri pH-on
Dosiero:PH-skala.jpg|interrilato de pH kaj kvanto de H+
Dosiero:PH-indicatorpapier.jpg|Paperoj por kontrol pH-on

## Kelkaj indikiloj 
Ni devas ekkompreni la malsupran tabelon laŭ la jena vidpunkto. Tiam kiam ni havas acidan aŭ bazan solvaĵon, ni uzu ĝin por kompreni la acidecon aŭ alkalecon de la akvo. Ekzemple: Kiam la pH de la akvo atingas la valoron 11.6, tiam la indikilo Malakito verdo (ekzemple) iĝas verda, dum la sama indikilo iĝas senkolora kiam la pH atingas valoron 14. Aliflanke, la samo okazas kun la indikilo Timolbluo. Kiam la pH de la solvaĵo atingas 1,2 la koloro de la indikilo en la akvo iĝas ruĝa, kaj kiam la pH atingas 2.8 (per uzo de la pH-metro), la koloro de la solvaĵo iĝas flava, ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Acido
* Bazo
* Bufrosolvaĵo
* Forto de acido

Kategorio:Acido-baza kemio
Prolino

**Prolino** (simbolo **Pro** aŭ **P**) estas neesenca aminoacido. La ĝusta, al la IUPAC - nomenklaturo konvena nomo estas (S)-Pirolidin-2-karnonacido. La empiria formulo estas C5H9NO2.

## Ecoj 
Prolino (skribita laŭ mallongigita formo kiel "Pro") formas senkoloran, akvosolveblan kristalon, kiu fandiĝas je ĉirkaŭ . Prolino solviĝas bone en etanolo, pli-malpli en acetono aŭ benzolo, sed en duetila etero ĝi ne solviĝas.

## Historio 
La nomo de prolino venas de Emil Fischer kaj deduktita el pirolidino.

### Reakcio 
* Helpe de la enzimoj konataj kiel hidroksilazoj, prolino oksiĝas al **hidrokso-prolino**:

## Referencoj 
Kategorio:Aminoacidoj
Paulo Afonso

**Paulo Afonso** estas municipo en la brazila subŝtato Bahio, kiu havis 108.396 loĝantojn en 2010 .

En ĝi estas famaj akvofaloj kaj hidroelektrikaj uzinoj. Eble Paŭlo-Afonso estas la plej varma urbo en Brazilo, historie, la plej alta temperaturo estis 59&nbsp;°C, sed facile oni havas 50&nbsp;°C en somero, la plej malalta temperaturo estis 25° en la vintro, sed tio okazas tre malofte.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ  
* Municipoj de Bahio

Kategorio:Municipoj de Bahio
Nepotismo

**Nepotismo** estas helpo de iu potenchavulo pri akiro de posteno por sia parencaro. En usona politiko oni akuzas ekz. pri nepotismo Donald Trump kaj la familiojn Kennedy kaj Bush.

Plej konataj ekzemploj por nepotismo el la politiko, kiam unu familio donas la gvidanton de la lando inter demokratiaj aŭ diktaturaj cirkonstancoj:

## Azerbajĝano 
Familio Alijev.

## Usono 
* Familio Bush.
* Familio Kennedy.
* Familio de Donald Trump, kiu multe servas en lia konsilio.

## Nord-Koreio 
Familio Kim.

## Vidu ankaŭ 
* Korupteco
* Meritokratio - kontrakta nocio
* Borgia (familio)

Kategorio:Politiko
Kategorio:Ismoj
Tria mondo

[300ra|eta|La tri mondoj dum la [Malvarma Milito:

]]
eta|340ra|

La esprimo **tria mondo** estis unue kreita de la ekonomikisto Alfred Sauvy en artikolo en la franca ĵurnalo ''L'Observateur* de la 14-a de aŭgusto 1952. Ĝi intence similas al la esprimo "Tria Stato" (france, *Tiers Etat''), kiu estis la nomo de burĝaro kaj laboristaro en la franca parlamento vokita en 1789. Kiam la Tria Stato ekkonsciis sian gravecon kaj decidis asemblei sendepende de nobelaro kaj eklezio, ekis la Franca Revolucio de 1789. Same la Tria mondo konscius sin kaj akirus sian justan potencon.

Studado pri ekonomia disvolvo temas pri tio, kiel riĉigi la triamondajn landojn.

Nuntempe la uzo de la esprimo "evolulando" estas pli ofta, kompare kun evoluinta lando.

## Ŝanĝoj 
Landoj siatempe taksataj triamondaj ne plu estas tiel. Ekzemple Japanio, kaj poste la tiel nomataj sudorientaziaj dragonoj (Suda Koreio, Tajvano, Hongkongo, Malajzio) akiris industrion kaj riĉiĝis. La malkovro de nafto en pluraj landoj pelis ilin el la Tria Mondo.

Male, pluraj iberamerikaj landoj malriĉiĝis kaj eniris Trian mondon.
La frakaso de Sovetio kaj ĝia trabantaro sensignifigis la esprimon "Dua mondo". La rezultaj landoj ofte estas taksitaj triamondaj.

## Sinonimoj 
La esprimo "Tria Mondo", kvankam intence digniga, kelkfoje estas uzata por insulti: "triamondeca hotelo", nuancante "aĉa, korupta, malriĉa, malpura".

Tial, oni proponis aliajn eŭfemismojn, intence neofendaj. Oni distingas ekzemple inter **industriaj landoj**, **sojlolandoj** kaj **evolulandoj**; ĉi-lastajn oni nomas ankaŭ **disvolviĝantaj landoj**. Krome oni foje evitas la nomon "Tria Mondo", parolante pri "Unu Mondo" (ekz. ĉe "unumonda vendejo").

Pro tio ke landoj de Tria Mondo situas ĝenerale en Afriko, Sudazio kaj Sudameriko, do sude de Eŭropo, Sovetio, Japanio kaj Nordameriko, oni parolas ankaŭ pri Nordo kaj Sudo.

## Derivaĵo 
Oni proponis "Kvara mondo" por malriĉularo, kiu loĝas en landoj de Unua mondo.

Alia kelkfoja uzo de "Kvara mondo" estas kiel kuniga termino por la diversaj indiĝenaj popoloj de la mondo, kiuj parte ankoraŭ vivas ekster la moderna socio kaj do ekster la kompar-skalo uzata por disdistingi la mondojn Unuan kaj Trian.

## Karakterizaĵoj 
La landoj de la "Tria Mondo" havas kelkajn similajn karakterizaĵojn:

* Plejofte ekzistas aŭtoritatema, diktatora aŭ monarkia reĝimo.
* Registara korupto en relative granda mezuro.
* Minimumaj sanaj servoj, alta malsaneco inter la loĝantaro, malalta vivdaŭro kaj alta infana mortoprocento.
* Altaj naskoprocentoj, kiuj kune kun la malalta vivdaŭro, formas vastan segmenton de la juna loĝantaro.
* La pokapa enspeza nivelo estas malalta.
* Senlaboreco estas tre ofta, kaj la proporcio de malaltsalajraj laboristoj estas aparte alta.
* Altaj indicoj de perforto.

## Vidu ankaŭ 
* Evolulando
* Movado de Nealiancitaj Landoj
* Industrilando
* OECD

Kategorio:Politiko
Unua mondo

dekstra|eta|250ra|Mapo de nacioj ofte konsiderataj kiel "Unua mondo" - stato de 1989
La termino **Unua mondo** estas uzita por la ekonomie fortaj landoj en Eŭropo kaj Nordameriko, en plej multaj kazoj parlamentaj demokratioj, plus iuj kompareblaj ŝtatoj en aliaj mondopartoj (Japanio, Sud-Koreio, Aŭstralio, Nov-Zelando, laŭ iuj kriterioj ankaŭ Sud-Afriko).

Multaj landoj de la Unua Mondo estas membroŝtatoj de la armea ligo NATO.

Tiuj bazaj kriterioj signifas, ke la "Unua Mondo" en la 1990-aj kaj 2000-aj jaroj aparte en Eŭropo disvastiĝis. Nun ĉiuj membroj de la Eŭropa Unio kaj de la valuta Eŭro-zono konsideriĝas partoj de la "Unua Mondo". Iuj ŝtatoj de la Persa Golfo estas ekstreme riĉaj pro grandaj naftoprovizoj kaj havas multe pli da similecoj kun la Unua ol kun la Tria mondoj, iuj ŝtatoj de orienta Azio evoluiĝis ĝis teknologiaj centroj, kaj ankaŭ la ekonomio de Ĉinio, iusence ankaŭ Rusio estas tiom forte ŝanĝiĝanta, ke la malnovaj simpligoj apenaŭ ankoraŭ bone uzeblas por "kategoriigi" la ŝtatojn tutmonde. Tial multaj mapoj ankoraŭ reflektas la staton de antaŭ 1989, kaj estas delonge malaktualaj.

## Vidu ankaŭ 
* Okcidenta Bloko
* NATO

Kategorio:Politiko
Dua mondo

[300ra|eta|La tri mondoj dum la [Malvarma Milito:

]]
La termino **Dua mondo** estas uzita por komunistaj landoj kaj aliancanoj de Sovetunio.
Temas pri fama termino el la tempo de la Malvarma Milito inter la jaroj 1945 kaj 1989. Nun Unua mondo kaj Tria mondo estas uzata por riĉaj kaj malriĉaj kapitalistaj landoj.

## Vidu ankaŭ 
* Orienta Bloko
* Varsovia Kontrakto

Kategorio:Politiko
Talpogrilo

eta|Talpogrilo

**Talpogrilo** estas specio de insekto, kiu vivadas sub tero. Ĝian kanton oni aŭdas eliĝi el la tero.

Ĝi estas endanĝera specio, pro tro da batalo kontraŭ ĝi fare de ĝardenistoj. Nun rare ĝi aŭdeblas.
Amenemhet la 3-a

**Amenemhet la 3-a** estis faraono de -1860 ĝis -1814. Li estas rigardata kiel la plej granda faraono de la Meza Imperio de Egiptio.

Li havis longan kunregadon (de almenaŭ 15 jaroj) kun sia patro, Senusret la 3-a.

Dum la 12-a dinastio de Egiptio en la 19-a jarcento a.K., la faraonoj Senusret la 3-a, Amenemhet la 3-a kaj Amenemhet la 4-a elfosigis kanalon 16 kilometrojn longan ligante la Fajuman Oazon al la Nilo en Meza Egiptio.

eta|225ra|maldekstra|
## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* 5010 Amenemhêt

## Eksteraj ligiloj 
* Amenemhat la 3-a en retejo de la Universitato-Kolegio de Londono ()

## Bildaro 

Dosiero:GD-EG-Fayoum010.JPG|
Dosiero:Statue of Amenemhet III. (1840-1800BC).jpg|

Kategorio:Faraonoj
Iberameriko

300px|eta|Mapo de Iberameriko
**Iberameriko** estas la parto de Ameriko, kiu antaŭe estis koloniaro de Hispana Imperio (Hispanameriko) kaj Portugala Imperio (Brazilo).

Hispanio kaj Portugalio lokas en Ibera Duoninsulo; tial la nomo.

La landoj en Iberameriko estas Argentino, Bolivio, Brazilo, Kubo, Ĉilio, Domingo, Ekvadoro, Gvatemalo, Honduro, Kolombio, Kostariko, Meksiko, Nikaragvo, Panamo, Paragvajo, Peruo, Salvadoro, Urugvajo kaj Venezuelo, kaj ankaŭ Porto-Riko (dependa teritorio de Usono).

La termino estas ofte samsignifa kun "Latinameriko", sed "Latinameriko" inkluzivigus ankaŭ la francajn koloniojn sude de Usono (do, nek Kebekion nek Luizianon).

## Vidu ankaŭ
* Nova latinamerika kanto

## Vidu ankaŭ 
* Latin-Ameriko


Kategorio:Ameriko
Greensleeves

***Greensleeves*** (angle por *verdaj manikoj*, laŭsence *verda robo*) estas fama tradicia angla kanzono el la 16-a jarcento.

Teksto en mezepoka angla lingvaĵo:
    *Alas, my love, thou wilt do me wrong
    *To cast me out so discourteously,
   *For I have loved thee for so very long,
    *And delighting in your [thy?] winning company.

    *Greensleeves, thou wert all my joy,
   *And thou knowest, Greensleeves, thou wert my delight.
    ''Greensleeves, thou'rt my heart of gold,
    *No one else but my dear lady Greensleeves.

eta|maldekstra|280ra|Partituro de Greensleeves
eta|Melodio de Greensleeves

Danco sur ties ario, en la faka terminaro de Anglaj kampardancoj estas *longways'' por tri paroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanta traduko de William Auld
* Klarigoj en Esperanto kaj ludado de la kanto sur liuto de Christoph Dalitz

Kategorio:Anglalingvaj kantoj
Kategorio:Arto de la 16-a jarcento
Kategorio:Folkloro
Majarbo

eta|250px|dekstra|*Nunepoka starigado de majarbo en Germanio*
eta|250px|dekstra|*Danco ĉirkaŭ majoarbo an malnova Anglio*
dekstra|250px
dekstra|250px
La **majarbo** estas alta ligna stango ĉirkaŭ kiu oni povas danci tradician popoldancon. La monato antaŭ la somera solstico, monato majo en norda duonglobo, cititas far ĉiuj danc-historiistoj kiel tiu, kiu estigis plej da festoj.

## La arbo 
La majofesto kutime komenciĝis per elekto de arbo, kiun oni eknomis *Majo*, kaj kiu estontis la precipa ero de la festo; ĉirkaŭ ĝi plenumiĝis ĉiuj dancoj. Foje oni elektis arbon jam starantan kaj malplenan je branĉoj kaj folioj ĉemalsupre sed kun densa supro, foje oni plantis ĝin aŭ simple maston, kiun oni starigis meze de la placo de l' vilaĝo. Tiun oni ornamis pere de girlandoj, flagrubandoj, floroj, por homaĝi al ĝi. Kaj dum tuta monato oni aranĝis feston kaj dancadis ĉirkaŭ ĝi.

## La festo 
Arĥeologiistoj kaj folkloristoj opinias, ke temas pri unu de la plej malnovaj kaj praaj popolaj festoj. En la kelta kalendaro tiu periodo de jaro nomitis *Beltime*, kaj ofte opiniatas, ke la keltoj disvastigis tiun feston tra Eŭropo. Tiel oni festis la renaskiĝon de naturo post vintro. La arbo simbolis la spiriton de naturo, kiun oni homaĝis, kaj petis fekundecon por bona rikolto en la venonta somero.

Inter la romianoj tiu festo estis dediĉita je Venuso, kaj dancoj estis plenumitaj fare de la plej belaj fraŭlinoj de la vilaĝo, kovritaj per floroj homaĝe al Flora, romia diino de la floroj kaj patrino de printempo.

Alia danco kiun historiistoj pri folkloro renkontas en pluraj regionoj, konsistas el ĉirkaŭmasta plektado kaj malplektado de rubandoj ligitaj ĉe la mastoverto, plenumante ordigitajn dancmovojn. En Anglio oni elektis *Lord* kaj *Lady* ("Gelordojn", "Majstro" kaj "Majstrino") de majo, kaj la dancantoj ligis sonoriletojn ĉe siaj maleoloj kaj genuoj. Oni dancis la famajn tradiciajn anglajn dancojn *Greensleves* [GRINslivz] (tiu danco eldonitis en John Playford-a dancolernolibro de 1721, sed fakte konitas ekde 1596) kaj ''Sellenger's Round'' [SELenĝe(r)z raŭnd] (PLAYFORD 1670, konita ekde 1593), kio fakte signifas "St-Leger's Round" t.e. la cirklodanco de sanktulo Léger.

## Vidu ankaŭ 
* James Frazer
* Arnold Van Gennep
* Liberarbo
* Laikarbo
* cirklodanco

Kategorio:Folkloro
Sellenger's Round

'''''Sellenger's round'''* estas angla kampardanco. En la fakterminaro de anglaj kampardancoj, ĝi estas *Circle for as many as will* (cirklo por tiom da dancantoj kiom oni bontrovas). Origine tiu estis dancita ĉirkaŭ la Majoarboj kaj iĝis unu el plej klasikaj anglaj "kampardancoj" (vidu John Playford).

Disvolviĝo: (por la fakaj terminoj vidu en la artikolon Anglaj kampardancoj)

La melodio sekvas skemon: A(8 pulsoj).A. - sur kiuj estas dancitaj la sinsekvaj "enkondukoj" - B(16 pulsoj).B. - sur kiuj dancitas la refreno -, kaj ripetitas kvarfoje.
* 1-a enkonduko
:pelpaŝoj dekstren kun rekuniĝo de piedoj sur la 8-a pulso
:pelpaŝoj maldekstren kun rekuniĝo sur la 8-a pulso.
* refreno
:*set* D. kaj *set* malD. antaŭenirante centren.
:duoblaĵo por retropaŝi kaj sin trovi kontraŭ la partneron.
:*set and turn*
* 2-a enkonduko
:1 duoblaĵo al cirklocentro
:retropŝi 1 duoblaĵon
:la sama ree
* refreno
* 3-a enkonduko
:*sides* (D. kaj malD.)
* refreno
* 4-a enkonduko
:*arms'' (D. kaj malD.)

## Eksteraj ligiloj 
video de la danco

Kategorio:Folkloro
Akebono Taro

**AKEBONO Taro** (8-an de majo 1969 en la usona Havajo - 11-an de aprilo 2024), naskonomo **Chad George ROWAN**. Li iris en Japanion por iĝi sumoa luktisto en la teamo (japane *heya*) Azumazeki de la ekssumoisto Takamiyama, kiu mem estis de havaja deveno. AKEBONO estas la unua fremdlandano kiu iĝis jokozuno, kaj li gajnis dekunu konkursojn (japane *basho*). Li edziĝis kun japanino kaj prenis la japanan civitanecon kun nova nomo de AKEBONO Taro. Li emeritiĝis kiel sumoisto en januaro 2001.

## Eksteraj ligiloj 
* Statistiko de Akebono ĉe sumoinfo.de 

Kategorio:Japanaj miksitaj luktosportistoj
Kategorio:Sumoistoj
Bufono

**Bufono** estas kortega klaŭno, ofte nanuloj aŭ aliaj misformuloj, sed ne nepre, kiuj ridigis la reĝojn aŭ grandsinjorojn.

Ili iĝis famaj pro la libereco en iliaj paroloj, kiun ili ĝuis; ja ĉar ili estis teorie frenezuloj aŭ teorie diris nenion krom sensencaĵojn, kio donis al ili liberon diri kion ajn, inkluzive la veron al la reĝo, kion neniu ajn aliulo aŭdacus sen riski sian vivon! En la teatraĵoj de Michel de Ghelderoode kaj Ŝekspiro troviĝas famaj roloj de bufonoj.

Post 17-a jarcento tiu ofico malaperis: en kartezia kaj deca epoko oni ektaksis tion ne sufiĉe serioza! Ekzemple la lasta Angla bufono estis Muckle John maldungita en 1649 post la senkapigo de Karlo la 1-a.

En 2004 oni denove dungis bufonon en Britio por distri la turistojn.

## Famaj bufonoj 
* Pietro Gonella
* Rigoletto

## Bildaro 

Dosiero:WillSommers engraving 300dpi.jpg|
Dosiero:A Court Fool of the 15th Century.png|
Dosiero:Narr haustuer.jpg|
Dosiero:Schalksnarr.jpg|
Kerato

**Kerato** estas albumino kun relativa alta (35 %) sulfur-enhavo. Malmola, sed elasta materialo, el ĝi konsistas ĉefe la kornoj, ungoj aŭ hufoj (kromproduktoj de breditaj bestoj). Post kuirado ĝi moliĝas, malvarmigate denove malmoliĝas. La popolarto uzis la kavkornon de bovoj (en Mez-Eŭropo) por fari butonojn, kombilojn, ornamaĵojn.

Ĝia fundamenta substanco estas la keratino.

Kategorio:Biokemio
Kavkorno

**Kavkorno** apartenas al besto, kiu apartenas al la Kavkornuloj; ilia plej konata reprezentanto estas la bovo. Tia korno estas ne-disbranĉiĝanta kaj ne-disfalanta (krom escepto de antilokapredoj) kaj ĝi ornamas la bestojn dumvive (kornaro defalas ĉiujare). La kavkorno de la bovedoj sidas sur t.n. (kav)korna osto, kiu kunostiĝis kun la fruntosto (fruntalo). Ĝi havas epiderman originon (kornaro havas derman originon).

Oni preparis el ĝi kombilojn, butonojn, blovinstrumentojn, trink-kornojn.

[eta|maldekstra|240px| Kavkornoj de [ibekso.]]

Kategorio:Besta anatomio
Atopia

**Atopia** estas vorta kreaĵo de la germana sociologo Helmut Willke kiu studas la efikon de tutmondiĝo sur moderna socio. La vorto "Atopia" signifas socion sen teritoriaj limoj.

## Vidu ankaŭ 
*Utopio

Kategorio:Libroj
Hereroj

eta|mapo pri la etnoj de Angolo, la vivregiono de la hereroj (laŭ stato de la jaro 1970) estas markita oranĝbrune en la sudokcidento de Angolo, lime de Namibio (sude)
**Hereroj** estas afrika popolo (ĉ. 120.000), vivinta en la iama Germana Sudokcidenta Afriko, nun en Namibio kaj Angolo, iom ankaŭ en Bocvano. Inter la jaroj 1904 kaj 1907 la germana armeo sub gvido de generalo Lothar von Trotha murdis ĉirkaŭ 65-80.000 hererojn. Ili estis per mitralo mortpafitaj, iliaj akvofontoj estis venenitaj, la ankoraŭ vivantaj estis forpelataj al la dezerto, kie oni trudis ilin morti pro malsato kaj soifo dum semajnoj malhelpante ilin eliri. La idaro de la iamaj hereroj provis akiri monon de Germanio (4 miliardojn da dolaro) okaze de la 100-jara datreveno de la herera genocido, sed ili malsukcesis. Pri tiu parolis interalie Sven Lindqvist. Dum ĉi tiu datreveno germana ministrino pri ekonomia kunlaboro Heidemarie Wieczorek-Zeul omaĝis la viktimojn (nur propranome), tamen ne pardonpetis pro la krimoj nome de la germanoj. Ne menciis reparaciojn, kion atendis la posteuloj de la murditoj.

## Vidu ankaŭ 
* Herera lingvo
* Germanaj kolonioj
* Germana genocido de hereroj kaj namoj

Dosiero:Herero women.jpg|Hereraj virinoj
Dosiero:Herero.jpg|Hereroj
|Hereroj kiuj travivis
Dosiero:Hereros_ende_19_jahrhundert.jpg|Hereroj, fine de la 19a jarcento

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gruenekraft.net/html/gz246.php 
* http://www.namibian.org/travel/namibia/population/herero.htm  Herera popolo de Namibio

* http://www.einseitig.info/html/content.php?txtid=222 

* http://derstandard.at/?url=/?id=2156901

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Namibio
Kategorio:Etnoj en Bocvano
Kategorio:Etnoj en Angolo
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Namibio
Kategorio:Bocvano
Kategorio:Angolo
Atika kalendaro

La **Atika kalendaro** estas la nomo de la kalendaro de antikva Atenana imperio Atiko. Ĝi estas lunsuna kalendaro. Jaroj komencas dum la somero kaj daŭras 12 monatojn. Monatoj komencas je nova luno.

*Interkalculaj monatoj* por teni sezonojn en fiksita rilato okazis je la 3-a, 5-a, 8-a, 11-a, 13-a, 16-a kaj 19-a jaroj de la *Metona ciklo*. Datoj kalkuliĝis per *Olimpiadoj* po kvar jaroj.

## Tradukfonto 
## Eksteraj ligiloj 
* http://icalendrier.fr/calendriers-saga/calendriers/grec-attique/

Kategorio:Kalendaroj
Villeneuve-d'Ascq

'''Villeneuve-d'Ascq''' [vil.nœv.d‿ask] estas nova urbo konstruita dum la jaroj 1960-70 oriente de Lilo / Lille, en norda Francio, inter aro (plejmultaj ĉirkaŭ Parizo, sed ankaŭ kelkaj apud provincaj urbegoj) por malŝtopi tro densajn metropolojn dissemante urbanojn al malpli loĝataj modernaj flankaj urboj. En ĝi oni translogiĝis la universitatojn de Lilo, farante el ili kampusojn usonstile; la celo estis fari de Villeneuve d'Ascq urbo de universitatanoj kaj intelektaj profesiuloj. tamen la loĝloko ankaŭ havas historiajn konstruaĵojn - ekzemple la bela  akvokastelo *château de Flers* tie situis jam antaŭe. La teritorio estas en la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. La nova urbo situas en la departemento *Nord* [], nederlande/flandre *Noorderdepartement*, en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde ''Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* , nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*). Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Lille* (france *Arrondissement Lille*, nederlande *Arrondissement Rijsel* respektive okcidentflandre *Arroundissement Rysel*), kaj ĝi estas la administra centro de samnoma kantono *''. 

En Villeneuve d'Ascq troviĝas grava muzo pri moderna arto.

 
 
## Esperanta vivo 
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 15 voĉojn (0,09% de voĉoj) en 2004, 41 voĉojn (0,26% de voĉoj) en 2009 kaj 43 voĉojn (0,27% de voĉoj) en 2014.

Tie estas klubo
*retpaĝo de la loka Esperanto-klubo 

## Ĝemelaj urboj 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Ascq (stacidomo)
* Annappes (stacidomo)
* Pont-de-Bois (stacidomo)
* Cité Scientifique - Professeur Gabillard (metroo de Lillo)
* Jean-Jaurès (metroo de Lillo)
* Les Prés - Edgard-Pisani (metroo de Lillo)
* Pont de Bois (metroo de Lillo)
* Quatre Cantons - Stade Pierre-Mauroy (metroo de Lillo)
* Triolo (metroo de Lillo)
* Villeneuve-d'Ascq - Hôtel de Ville (metroo de Lillo)
* Nova Urbo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Komunumoj de Nord