Sudetgermana partio

eta|Flago de sudetgermanaj volontuloj
**Sudetgermana partio** (germane: *Sudetendeutsche Partei*, *SdP*, neformale markata kiel **henleinanoj**) estis politika partio dum Unua respubliko, fondita la 1-an de oktobro 1933 fare de Konrad Henlein, devene sub nomo *Sudetendeutsche Heimatfront* (ĉeĥe: *Sudetoněmecká vlastenecká fronta*).

## Estiĝo 
Pro eksplodo de Granda ekonomia krizo (1929) kaj pli poste pro veno de Hitler al potenco (1933) komenciĝis draste ŝanĝiĝi la enlanda situacio en Ĉeĥoslovakio. Limregionoj loĝigitaj de germana minoritato, kiu estis ligita grandmezure al eksporto kaj kiu ĝis tiu tempo prosperis, estis trafita pro la krizo plej multe. En Germanio komenciĝis granda nacia propagandisma tirado, kies konsisto fariĝis Ĉeĥoslovakio, tiea demokratio kaj tiea germana minoritato.

La nove estiĝinta partio devis anonci lojalecon al Ĉeĥoslovakio tiel, por ke ĝi estu neatakebla elflanke de la ŝtato. Samtempe ĝi devis atingi maksimumon de la germanaj naciaj celoj. Pretendeman taskon prezentis la elekto mem de l' estro de la nova partio. La unua kandidato fariĝis rektoro de Germana universitato en Prago Mariano San Nicolò, sed tiu rifuzis tion. Plua konvena kandidato fariĝis gvidanta reprezentanto de la germana gimnastika organizaĵo *Deutscher Turnverband* (DTV) Konrad Henlein. Enkadre de preparoj al fondo de la partio Henlein partoprenis en turneraj solenoj de eksterlandaj germanoj en Stuttgart, kie li estis akceptita fare de Adolf Hitler mem. La nova organizaĵo sub nomo *Sudetgermana patriota fronto* (germane *Sudetendeutsche Heimatsfront*, *SHF*) establiĝis la 1-an de oktobro 1933, Kiam Henlein eldonis proklamon, per kiu li anoncis ties estiĝon. La organizaĵo devis forigi politikaj partiecon kaj zorgi pri la tuta "sudetgermana gento" sendepende al unuopaj statoj.

Henlein devene en siaj paroloj (ĝis la jaro 1937) emfazis distancon de germana nacia socialismo kaj certigis pri lojaliteco al Ĉeĥoslovaka ŝtato kaj emfazis rekonon de ideo de civitanaj liberecoj. En la jaro 1934 tiel Henlein en Česká Lípa por ĉeĥa agrara ĵurnalo *Večer* proklamis, ke li kondamnas kaj pangermanismon, kaj panslavismon kaj li kondamnas ankaŭ faŝismon, naciismon kaj senbordan liberalismon.

En decembro de 1935 Henlein estis invitita en Brition je invito de *Reĝa instituto por internaciaj aferoj*. En sia parolo li allasis, ke ankaŭ sudetgermanoj havas dank' al sia radikalismo kulpon en malbonaj rilatoj inter ĉeĥoj kaj germanoj, sed samtempe li akre kritikis la ĉeĥan politikon en rilato al la minoritatoj. En prelega sinsekvo en Londono poste Henlein estis ankoraŭ trifoje, en la jaroj 1936, 1937 kaj 1938. Li renkontiĝis ekz. kun W. Churchill aŭ Lewis Sinclair, sed kun neniu mambro de la brita registaro. Sed li senĉese proklamis, ke li klopodas solvi problemon de la sudetgermanoj enkadre de Ĉeĥoslovakio Ekde somero de 1934 estis komencita financado de agado de SHF el Imperio kaj de tie venis ankaŭ subteno por tralasitoj el malliberejoj. La 30-an de aprilo 1935 SHF alinomiĝis al *Sudetendeutsche Partei*, por ke ĝi povu kiel politika partio partopreni en parlamentaj balotoj. Ekde novembro de 1937 la gvidantaro de SdP harmoniis sian politikon kun gvidantaro de NSDAP tiel, ke okazu apartiĝo de Sudetio de la ĉeĥoslovaka ŝtato kaj okazu integriĝo de la regionoj kun plejparte germana loĝantaro kun la germana ŝtato.

## Balotaj rezultoj 
En parlamentejaj balotoj en la jaro 1935 Sudetgermana partio (SdP) akiris plej grandan procenton de voĉoj el ĉiuj kandidantaj partioj, kie ĝi akiris 1&nbsp;249&nbsp;534 voĉojn, te. 15,18 % (44&nbsp;mandatojn en Ĉambro de deputitoj,, 23&nbsp;mandatoj en senato). Tio estis plej multe el ĉiuj politikaj partioj kaj nur dank' al komplika balota matematiko ĝi ne akiris plej multe da mandatoj. Sed prezidento Masaryk kontraŭ la kutimoj ne komisiis Henleinon konsistigi la registaron, kaj anstataŭ tio li nomigis Tria registaro de Jan Malypetr. Prezidanto de la deputitara klubo de SdP fariĝis Ernst Kundt. SdP, kiu en la jaro 1935 ankoraŭ akre distancis sin de NSDAP, postulis "nur" pli grandajn rajtojn de germanoj enkadre de Ĉeĥoslovakio, akiris en Sudetio proksimume 2/3 voĉojn, germana sociala demokratio akiris 11 mandatojn. En tutŝtata mezuro la dua finis agrara partio kun akiro 1&nbsp;176&nbsp;628 voĉoj, te. 14,29 % (sed da mandatoj en Ĉambro de deputitoj ĝi akiris 45). SdP tiel samtempe fariĝis la plej forta germana partio en la ĉeĥaj landoj. Tiu ĉi balota sukceso signifis perdojn de voĉoj por ceteraj germanaj partioj, kiuj estis pen la paso de tempo likviditaj, kaj SdP tiel fariĝis domina germana partio en Ĉeĥoslovakio. Tuj post la sukceso en la balotoj la germana ministerio de enlando komencis oficialan financadon de SdP, kia ĝi donis al ĝi pomonatan kontribuon 15&nbsp;000 da regnaj markoj, kiu pase de la tempo plialtiĝis. La reprezentantoj de SdP komencis kun karakteriza realigado de siaj celoj, nome en:
* kreado de sia bildo en eksterlando
* kontaktoj kun eksterlandaj politikistoj
* kreado de kontraŭĉeĥaj sentoj
* provokigado de incidentoj
* celita propagando, kiu devis krei bildon de subpremata sudetgermana minoritato

### Balotoj en Ĉambron de deputitoj 
### Balotoj en senaton 
Dume komence de la jaro 1935 Sudetgermana partio havis nur milde pli ol 100 000 membrojn, post la balotoj okazis rapida kresko kaj du monatoj post la balotoj estis membroj de la partio 371 315 personoj. Fine de la jaro 1936 la partio havis jam 459 883 membrojn.

## Gradigado de postuloj 
La ĉeĥoslovaka registaro dekomence klare vidigis, ke ĝi ne kalkulas kun kunlaborado kun SdP, sed intencas plu intertrakti nur kun aktivistaj partioj (sed la aktivistaj partioj reprezentis nur 30 % balotintoj el vicoj de sudetgermanoj). La 17-an de oktobro 1937 okazis en Teplice enscenigita incidento de deputito de SdP K. H. Frank kontraŭ polico, dum kiu Frank senkaŭze atakis kaj vundis tri policistojn, sed kio estis de henleina propagando misuzita kaj prezentita kiel atako kontraŭ sudetgermana deputito. Tiu ĉi faro kontribuis al gradigado de la situacio kaj ĝi helpis katenigi atentemon de fremdlando al la sudetgermana demando. Henlein ricevis instrukciojn el Berlino, en kiuj li estis admonita "al akra gradigado de la aferoj en Ĉeĥoslovakio kaj ŝovon de la sudetgermanaj aŭtonomaj postuloj en frunton de eŭropa politiko". En malfermita letero Henlein anoncis al E. Beneš, ke SdP temas pri la aŭtonomio de teritoria, ne pri aŭtonomio nacia, kio signifis nenion alian, ol postulo de forŝiro de la limregionaj teritorioj de Ĉeĥoslovakio. En novembro Henlein sendis al Hitler leteron, en kiu li sciigis lin, ke "li sopiras pri nenio tiel varme, kiel pri enmembrigo de la sudetgermana teritorio, eĉ la tuta teritorio de Bohemio, Moravio kaj Silezio, en Regnon." Tiutempe la situacio gradiĝis en la limregiono, ĉeĥoj estis atakataj fare de germanoj, estis rifuzataj al ili servoj en vendejoj kaj gastigejoj, ili estis devigitaj alfronti al premo de germanaj adoleskantoj en genuaj ŝtrumpetoj, kiuj aranĝis lokaj demonstraciojn kaj marŝojn, dum kiuj ili skandis: „Heim ins Reich!“ (hejmen en Regnon!)

[eta|Samideanoj de SdP en [Liberec la 1-an de majo 1938]]
En la paso de la jaro 1938 plu kreskis nombro de membroj de SdP. Dum en januaro de 1938 la partio havis proksimume  membrojn, do antaŭ marto ilia nombro altiĝis al . En SdP enpaŝis en kelkaj lokoj eĉ malnovekloĝintaj ĉeĥoj kun argumento, ke ili devas tiel ĉi ŝirmi siajn familion. Al la kresko de nombro de membroj kontribuis ekonomia kaj socia premo. Multaj germanaj firmaoj en la limregiono devigis siajn okupitojn al paŝo en SdP. Male precipe al membroj de germana sociala demokratio estis minacata per perdo de okupo. La partia ĵurnalo *Die Zeit* publikigis nomojn de germanaj infanoj vizitantaj ĉeĥajn lernejojn, por ke povu esti evoluigata premo al iliaj gepatroj. Al germanoj, kiuj ne enpaŝos en SdP, estis fare de membroj de la partio minacata, ke post aligo al Germanio atendas konfisko de posedaĵo kaj koncentrejo.

La kresko de la membraro de SdP plu plirapidiĝis post anŝluso de Aŭstrio. Jam la 17-an de marto Henlein elvokis ĉiujn membrojn de la aktivistaj partioj, por ke "ili ne staru flanke", sed por ke ili enpaŝu en lian partion. Sub influoj de la eventoj tiel foriris el la registaro la 23-an de marto Germana asocio de agrikulturistoj (*Bund der Landwirte* (BdL)) kaj la 25-an de marto Germana kristana-sociala partio popola (*Deutsche Christlichsoziale Volkspartei*) kaj deputitoj de ambaŭ partioj enpaŝis en parlamentejan klubon de SdP. Ankaŭ multaj membroj de tiuj ĉi partioj enpaŝis en la partio de Henlein. En aprilo de 1938 tiel ascendis nombro de membroj al 770 101. Afiŝoj de SdP eĉ anoncis, ke post la 31-a de majo jam neniu plu estos akceptita en la partion kaj laŭ iuj memorantoj disvastiĝis "ĥaoso el proksimiĝanta fermhoro". Tio estis subtenata ankaŭ per kreskanta timigado kaj per ostracismo de alie pripensantaj loĝantoj, kiujn konvinkis dum ne decidiĝintojn pri tio, ke estas necese enpaŝi en la partion. En majo tiel estis membroj de la partio jam 1 320 193 sudetgermanoj. Rilate al nombro de loĝantoj de Sudetio (3 070 938 laŭ popolnombrado el la jaro 1930) eblas nombron de membroj de la partiomarki kiel eksterordinare alta.

La 1-an de majo 1938 SdP organizis en multaj lokoj publikajn manifestaciojn, en kiuj partoprenis granda nombro de sudetgermanoj. La plej grandaj manifestacioj okazis en Ústí nad Labem kaj en Děčín kun partopreno 70 000, respektive 55 000 homoj. En la manifestacioj oni vokis motojn *Ein Reich, ein Volk, ein Führer* kaj ili salutis sin per levita dekstra mano kaj motoj *Sieg Heil* kaj *Heil Hitler*.

En tiu ĉi atmosfero okazis en Ĉeĥoslovakio komunaj balotoj. Post kelkaj prokrastoj okazis balotoj en plimulto de la teritorio la 22-an de majo, la 29-an de majo kaj la 12-an de junio. Nur kelke da tagoj antaŭ la balotoj (la 17-a de majo) la registaro permesis partiajn "ŝirmtaĉmentojn" (Freiwilliger Schutzdienst). SdP tiel akiris laŭleĝan ilon, kiun ĝi eluzis en antaŭbalota batalo kaj al malfermita timigado de siaj kontraŭuloj helpe de terorismaj metodoj. En pli ol duono de municipoj oni sukcesis tiel SdP realigi, ke estis donita nur ilia kandidatlisto kaj la balotakto mem entute ne okazis. En tiuj ĉi balotoj SdP akiris 1 116 726 el 1 297 248 germanaj voĉoj. Sume ĝi tiel akiris 89,87 % germanaj voĉoj. La restantaj pli ol 10 % voĉoj akiris germana sociala demokratio.

## Krizo en 1938 
eta|Likvido de ĉeĥaj surskriboj en la limregiono
La 28-an de marto 1938 faris Konrad Henlein viziton ĉe Adolf Hitler en Berlino, dum kiu Hitler deklaris al Henlein, ke SdP devas prezenti tiajn postulojn, kiuj estos por la ĉeĥoslovaka registaro neakcepteblaj. Tiu ĉi politiko kondamnis al malsukceso kiel ajn grandiozajn proponojn de la ĉeĥoslovaka registaro rilate al sudetgermanoj. Komence de aprilo estis fare de la ĉeĥoslovaka registaro aprobita propono de nova nacieca statuto, sed kiun denove SdP markis kiel nesufiĉa. La 24-an de aprilo 1938 estis fare de Henlein en kunveno de SdP prezentitaj la tn. "postuloj el Karlovy Vary", kiuj eliris el lia traktado kun Adolf Hitler. Tiu ĉi dokumento enhavis apud aŭtonomiaj elementoj ankaŭ tiajn pretendojn, kiuj estis el vidpunkto de nacieca, el vidpunkto de principoj jura demokratia ŝtato kaj el vidpunkto de ŝtata suvereneco por Ĉeĥoslovakio neakcepteblaj. En la majaj kaj la juniaj komunaj balotoj akiris SdP ĉirkaŭ 90 % voĉoj de germanaj balotintoj. La 30-an de junio 1938 estis fare de la ĉeĥoslovaka registaro aprobita versio de la tn. nacieca statuto, kiu estis granda cedo rilate al la sudetaj germanoj, sed ankaŭ tiu ĉi dokumento estis fare de SdP en spirito de "rekomendo" de Adof Hitler rifuzita. Somere SdP prilaboris dokumenton markita kiel "Baza planado O.A." (Grundplanung O.A.), kiu kalkulis kun disbato de Ĉeĥoslovakio kaj kun iom post ioma germanigo de la teritorio de Bohemio kaj Moravio, kio korespondis eĉ kun pluaj pli postaj planoj en fina solvo de ĉeĥa demando. La 3-an de aŭgusto 1938 komencis brita lordo Walter Runciman pragan mision, kies celo estis egaligi disputojn inter la ĉeĥoslovaka registaro kaj la germana minoritato, reprezentita de SdP. Sed ankaŭ tiu ĉi misio finis senrezulte, ĉar SdP senĉese rifuzis kian ajn kompromison. Komence de septembro estis fare de la ĉeĥoslovaka registaro aprobita "Propono pri agado de intertraktado rilate al reguligo de naciecaj demandoj", kiu estiĝis surbaze de rektaj interparoloj de intertraktantoj de SdP, kaj kiu eliris principe renkonte al plimulto de postuloj en Programo de Karlovy Vary. Tiun ĉi planon akceptis kaj la misio de Runciman, kaj parto el la pli moderaj ĉefuloj de SdP, kiuj agnoskis, ke ili plenumas plimulton de Programo de Karlovy Vary.

La novan proponon de Beneš la registaro akceptis la 5-an de septembro. Al reprezentantoj de SdP ĝi estis prezentita je du tagoj pli poste. Tiu ĉi propono surprizis pro sia renkonteco eĉ la sudetgermanajn reprezentantojn mem, kiam ĝi plenumis 90–95% postuloj enhavitaj en Programo de Karlovy Vary.

La reprezentantoj de SdP bone konsciis, ke rifuzo de tiel ĉi sindona plano montrus al la tuta mondo, ke ilia celo ne estas reformo de Ĉeĥoslovakio, sed ties neniigo kaj subpremo fare de Tria regno. Kelkaj moderaj reprezentantoj de la partio proponis, por ke la propono de Beneš estuakceptita, ĉar laŭ ilia opinio la ĉeĥoslovaka registaro dum sekvantaj monatoj devus mem plimulton de la proponoj revoki subpreme de la ĉeĥa publika mieno. Sed radikaloj frunte kun K. H. Frank realigis varianton, ke oni ja ne rifuzos la planon, sed onin eluzos iun pretekston por fini dialogon kun la registaro. Tiu ĉi preteksto ankoraŭ la saman tagon fariĝis la tn. incidento el Ostrava. La situacio, kiu estis laŭ Walter Runciman provokita de la demonstrantaj sudetaj germanoj, servis al reprezentantoj de SdP kiel preteksto unue al interrompo kaj li poste ankaŭ al finigo de la intertraktado kun la ĉeĥoslovaka registaro.

## Sudetgermana puĉo 
eta|Ĵurnalo informanta pri atakoj de sudetgermanaj teroristoj kontraŭ ĝendarmejoj.
La situacio akriĝis la 12-an de septembro 1938, kiam en kunveno de NSDAP en Nurenbergo Hitler nediskuteble ekatakis kontraŭ Ĉeĥoslovakio kaj kontraŭ prezidento Beneš, kio iniciatis la sudetajn germanojn por kaŭzigi maltrankvilojn precipe en okcidenta Boohemio. Multobliĝis atakoj kontraŭ publikaj konstruaĵoj, ĉeĥaj lernejoj, ĉeĥoslovakajn oficistojn kaj policistojn, kaj ankaŭ kontraŭ germanajn socialdemokratojn kaj komunistojn. Kelkaj el ili estis mortigitaj, aliaj forhaŭlitaj en Germanion.

Spite al atendado de radikalaj gvidantoj de SdP la maltrankviloj ne akiris tian amplekson, kiel ili supozis, sed ili disvastiĝis nur en 16 el 49 limregionaj politikaj distriktoj.

Ankoraŭ la saman nokton okazis en vico de lokoj en la limregiono al atakoj de henleinaj interbataloj kontraŭ ĉeĥoslovakaj ĝendarmejoj, doganejoj, poŝtoj ks., dum kiuj estis murditaj kelke da dekoj de oficistoj kaj soldatoj. La registaro faris tuj vicon de soldataj disponoj, sed la gvidantaro de SdP ultimate petis la 13-an de septembro la ĉeĥoslovakan registaron pri ties revoko. Kiam la registaro rifuzis akcepti tion, fuĝis plimulto de gvidantoj de SdP en la imperion, kie ankoraŭ la 14-an de septembro Henlein prezentis parolon en radiostacio en Leipzig, en kiu li krom alia deklaris denove sopiron de siaj samlandanoj viv "en sia hejmlando, reveni en la imperion". Tiutempe jam Adolf Hitler kaj Konrad Henlein aprobis estiĝon de Sudetgermanan volontula korpuso (Sudetendeutsches Freikorps - SFK). Ties tasko estis pluteni en la ĉeĥaj kaj moraviasileziaj limregionoj streĉon, elvoki maltrankvilojn kaj armitaj kunpuŝiĝojn. Kernon de la taĉmentoj kreis henleinaj ordneroj kaj turneroj, dum kio armilojn kaj pafaĵon donis wehrmacht el arzenalo de aŭstria armeo. La 16-an de septembro 1938 la ĉeĥoslovaka registaro malfondis SdP kaj eldonis arestilon por Henlein kaj K. H. Frank. SFK komencis sian agadon nokte el la 19-a je la 20-a de septembro per atakoj de ĉeĥoslovakaj doganejoj kaj policaj stacioj. Nokte el la 21-a je la 22-a de septembro enpaŝis eĉ en la ĉeĥoslovaka teritorio imperiestragermanaj taĉmentoj de SA kaj SS kun celo konkeri la tutan regionon eĉ kun urbo. Dum tiuj ĉi agadoj estis pafataj kaj membroj de armitaj konsisteroj de Gardistaro de defendo de ŝtato (GDŜ; ĉeĥe SOS), kaj eĉ civila loĝantaro, nome plejparte malkuraĝe embuske. Sume estis mortigitaj 110 ĉeĥoj kaj pluaj 23029 da ili estis militkaptitaj kaj forhaŭlitaj en Germanion. La tuta SFK estis statute subigita al la gvidanto de SdP Konrad Henlein, dum kio ekzercon certigis plejparte SA kaj SS. Al tiu ĉi situacio la ĉeĥoslovaka registaro reagis per proklamo de civila eksterordinara stato en la riskaj regionoj per proklamo de mobilizo de la armeo, kio gvidis al trankviligo de la situacio. La 29-an de septembro estis sen partopreno de Ĉeĥoslovakio subskribita Munkena interkonsento, per kiu la ĉeĥoslovaka registaro estis devigita al tio, por ke ĝi subiĝu al la premo de Adolf Hitler kaj SdP kaj rezignis pri la limregionoj al Germanio.

## Kuniĝo kun NSDAP kaj pereo de SdP 
Jam longe antaŭ Munkena interkonsento okazis idea kuniĝado inter SdP kaj SdP kaj NSDAP. Tio karakterize plifaciligis la sekvantan enmembrigon de SdP al NSDAP. Lasta kunveno de la partio okazis la 16-an de oktobro en Ústí nad Labem. La 30-an de oktobro 1938 Hitker ordonis establi novan ĵupon NSDAP Sudetio kun sidejo en Liberec. Partia gvidanto de la ĵupo estis destinita Konrad Henlein. El ordono de Rudolf Hess estis la 5-an de novembro SdP transprenita en NSDAP.

Ĉar ekzistis timo, ke akcepto de pli ol 1,3 milionoj da membroj de SdP al NSDAP povus endanĝerigi la idean unuecon de la partio, estis decidite, ke la membroj de SdP devas anonci pri la membreco individue. estis destinitaj kriterioj por enpaŝo al NSDAP, kiam preferecon havis funkciuloj de SdP, Germanaj turneraj taĉmentoj kaj aliaj meritaj farantoj. Politika fidindeco de la ceteraj membroj de SdP estis prijuĝara laŭ dato de ilia enpaŝo en la partion (preferataj estis tiuj, kiuj enpaŝis en la partion ankoraŭ antaŭ anŝluso de Aŭstrio. Sume post la aliĝo petis pri la enpaŝo en NSDAP pli ol 450 000 sudetaj germanoj. Dank' al la enpaŝo de la eksaj membroj de SdP en NSDAP tiel la impwria ĵupo Sudetio okupis en nombro de membroj de NSDAP rilate al nombro de loĝantoj la unuan lokon inter la imperiestraj ĵupoj.

En la restanata Dua respubliko la restinta parto de deputitoj de SdP destinis jam kiel konsisto de NSDAP subgvide de Ernst Kundt.

## Ligiloj 
### Piednotoj 
### Referencoj 
### Literaturo 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Rilataj artikoloj 
* Asociiĝo de Ackermann
* Misio de Runciman
* Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio
* Dua respubliko
* Munkena interkonsento
* Unua respubliko
* Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938

### Eksteraj ligiloj 
* 
* Sudetoněmecká strana: program z léta 1938
* Sudetoněmecká strana: ve volbách v roce 1935 a 1938
* Povstání henleinovských ordnerů v září 1938 na Sokolovsku
* Pohraniční incidenty Henleinovců v prvorepublikovém Československu
* Zpráva o situaci a akcích sudetoněmeckého Freikorpsu
* Henleinovci versus Stráž obrany státu v září 1938 – video z cyklu České televize Historický magazín
* Obrázky z českého pohraničí v r. 1938


Kategorio:Politikaj partioj en Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Politikaj partioj en Germanio
Kategorio:Germanaj partioj en Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Politikaj partioj dum la Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Naziaj partioj
Kategorio:Germanaj naciismaj politikaj partioj
Kategorio:Kontraŭĉeĥismo
Kategorio:Tutgermanismo
Kategorio:Sudetio
Kategorio:Iredentismaj organizaĵoj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1933
Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1938