open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zujo

**Zujo** (, , ) estas urbotipa loĝloko de Belogorska distrikto de Aŭtonoma Respubliko Krimeo. La loĝloko situas en la centra parto de la Krimea duoninsulo ĉe la samnoma
rivero 22 kilometrojn for de Belogorsko kaj 21 kilometrojn for de Simferopolo. Zujo estas administra centro de la Zuja komunumo.

En la loĝloko loĝas ĉirkaŭ 8,5 mil homoj, plejparte rusoj (ĉ. 46%), ukrainoj (26%) kaj krime-tataroj (22%). La loĝloko estas signifa agrikultura centro; en ĝi estas 2 mezlernejoj, infanĝardeno, hispitalo, kulturcentro.

Tra Zujo pasas la aŭtovojo Simferopolo-Teodozio. En la loĝloko estas busa stacio; la busa trafiko ligas la loĝlokon al Belogorsko, Sudako, Simferopolo kaj Sebastopolo.

## Referencoj 
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Belogorska regiono (Krimeo)
Niebuszewo

**Niebuszewo** (, ) estas municipa setlejo en la urbo Szczecin, Pollando. Ĝi situas ĉe la maldekstra bordo de la rivero Odro, norde de la malnova parto kaj la moderna parto de la urbo. Ĝi estas parto de la kvartalo Północ. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 7-an lokon en la urbo kaj la 1-an lokon en la kvartalo; la 12-an de julio 2015 ĝi havis 17 548 loĝantojn. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Szczecin.

Ĝi najbaras al la urbaj setlejoj Warszewo kaj Żelechowa (norde), Drzetowo-Grabowo (oriente), Niebuszewo-Bolinko (sude) kaj Arkońskie-Niemierzyn (okcidente).

## Historio 
Antaŭ 1945 kiam la urbo estis en Germanio, la germana nomo de tiu antaŭurbo estis *Stettin-Zabelsdorf*.

## Bibliografio 
Encyclopedia of Szczecin. Vol. I, A-O. Szczecin: University of Szczecin, 1999, p.&nbsp;653. ISBN 83-7241-089-5 (pl)

## Vidu ankaŭ 
* Administra divido de Szczecin
* Szczecin

## Referencoj 
Kategorio:Administra divido de Szczecin
Azovsko (Ĝankoja distrikto)

**Azovsko** (, , ; antaŭ la jaro 1944 nomata *Kalaj*) - urbotipa loĝloko
de Ĝankoja distrikto de Aŭtonoma Respubliko Krimeo. La loĝloko situas en la norda
parto de la Krimea duoninsulo 20 kilometrojn sudoriente de Ĝankojo.

En la loĝloko loĝas ĉirkaŭ 6,2 mil homoj (plejparte rusoj, ukrainoj kaj krime-tataroj). Tra
la loĝloko pasas la fervoja linio Ĝankojo-Kerĉo; estas ankaŭ busa stacio. Ĉe la
loĝloko pasas la Nord-Krimea kanalo.

En Azovsko estas kelkaj nutraj fabrikoj (ekz. la Azovska likvor-branda uzino), kaj kelkaj negrandaj industriaj entreprenoj. En
la loĝloko troviĝas la regiona elektrocentralo, kiu priservas la tutan Ĝankojan distrikton.

En la loĝloko estas hospitalo, mez- kaj muzik-lernejo. Azovsko havas la statuson de urbotipa loĝloko
ekde la jaro 1957.

## Vidu ankaŭ 
* Azovska (stacidomo)

Kategorio:Ĝankoja regiono
Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Folkets hus

[300px|eta|Folkets hus ĉe Norra Bantorget en Stokholmo. [Sveda socialdemokratia partio|Socialdemokrata ĉefministro Göran Persson parolante ĉe Majtaga okazaĵo, 2006.]]
**Folkets hus** (esperante: "La Popoldomo") en Svedio estas la nomo de proletaj komunumejoj, kiuj troviĝas en preskaŭ ĉiuj urboj.

Kiam la sveda laborista movado kaj sindikatoj ekorganiziĝis dum la fino de la 19-a jarcento, la laboristoj vere bezonis sian propran lokalon, kie ili povus renkontiĝi sen perturbo. Kontraŭeco al la laborista movado de la kapitalistoj kaj terpropruloj fortis, kaj la laboristoj ne bonvenis utilizi la ekzistantajn lokalojn. Terpropruloj eĉ malpermesis renkontiĝojn subĉielajn.

La laboristoj en Svedio decidis aĉeti sian propran terspacon kaj konstrui siajn proprajn domojn. La ideo disvastiĝis sur la tutan landon. Konstruo financatis per kunlaboraj entreprenoj, pluraj formoj de kontribuo, kaj volonta laboro.

## Stokholmo 
La konstruo de la Popoldomo en Stokholmo komenciĝis en 1897 kaj la domo malfermiĝis en 1901, troviĝante ĉe Norra Bantorget.

En 1906 la rusaj bolŝevikoj kaj menŝevikoj bonvenigitis okazigi sian kvaran kongreson ĉe la Stokholma Popoldomo.

En 1955 la origina Stokholma Popoldomo malkonstruiĝis por fari novan, pli grandan, kaj pli modernan domon.

## Vidu ankaŭ 
* Popoldomo Probstzella

Kategorio:Svedio
Kategorio:Socialismo
Volno (Ĝankoja distrikto)

**Volno** (, , ) estas urbotipa loĝloko de la Ĝankoja distrikto de Aŭtonoma Respubliko Krimeo. La loĝloko situas en la norda parto de la Krimea duoninsulo 25 kilometrojn sude de Ĝankojo.

La loĝloko estis fondita en la 20-aj jaroj de la XXa jarcento fare de germanoj-kolonianoj (tiam
la loĝloko nomiĝis *Frajleben* (germane *libera vivo*). La loĝloko evoluis kiel
agrikultura centro, tamen jam en la 30aj jaroj apud la loĝloko oni konstruis
militan flughavenon kaj garnizonejon; post la dua mondmilito la loĝloko estis fakte
malgranda milita bazo. Post la disfalo de USSR la garnizono estis malorganizita kaj
la loĝloko iom malprogresis, tamen en la jaro 1995 ĝi ricevis la statuson de urbotipa loĝloko.

Iuj grandaj entreprenoj en la loĝloko mankas. En Volno estas mezlernejo, polikliniko,
biblioteko, kulturdomo.

2,5 kilometrojn for de la loĝloko pasas la fervoja linio Ĥarkovo-Sebastopolo; 5 kilometrojn for - la aŭtovojo Simferopolo-Ĥarkovo.

Kategorio:Ĝankoja regiono
Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Distriktaro Dresden

La **distriktaro Dresden** ĝis la 1-a de marto 2012 estis unu el tri distriktaroj de la germana federacia lando Saksio, kovrante ties orienton. Je tiu dato en Saksio malfondiĝis ĉiuj antaŭaj tri distriktaroj Chemnitz, Dresden kaj Leipzig. La administra unuo ĝis la 1-a de aŭgusto 2008 germane nomiĝis *Regierungsbezirk*, kaj poste ĝis marto 2012 *Direktionsbezirk*.

Ĝis administra reformo de la 1-a de aŭgusto 2008 la distriktaro inkluzivis

la **distriktojn**
* Bautzen
* Kamenz
* Löbau-Zittau
* Meißen
* Niederschlesischer Oberlausitzkreis
* Riesa-Großenhain
* Sächsische Schweiz
* Distrikto Weißeritz

kaj la **eksterdistriktajn urbojn**
* Dresdeno
* Görlitz
* Hoyerswerda

Inter aŭgusto 2008 kaj februaro 2012 ĝi grupigis

la **distriktojn**
* Bautzen
* Görlitz
* Meißen
* Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro (germane *Sächsische Schweiz-Osterzgebirge*, vidu la unuopajn artikolojn Saksa Svislando kaj Ercmontaro)

kaj la **eksterdistriktan urbon**
* Dresdeno

 
Dosiero:Dresden-Semperoper.04.JPG|Dresden
Dosiero:Hotherturm_goerlitz.png|Görlitz
Dosiero:Hy-rathaus-2005.jpg|Hoyerswerda
Dosiero:Albrechtsburg01.jpg|Meißen
 

Kategorio:Saksio
Leo Semaŝko

**Leo Semaŝko** () estas rusia sociologo el Sankt-Peterburgo, kiu proponas en siaj verkoj egalecan internacian uzon de Esperanto apud la angla (t. n. „internacia dulingvismo“). Li estas iniciatinto kaj fondinto de GGHA, internacia kontraŭfaŝisma NRO.

Semaŝko ne nur proponas tiun ideon, kiun li opinias transira, sed ankaŭ sekvas ĝin. Lia libro pri tetrasociologio aperis en 3 lingvoj: la rusa, la angla kaj Esperanto.

## Eksteraj ligiloj 
* Inicita de Leo Semaŝko multlingva paĝaro "Paco el Harmonio"

Kategorio:Rusiaj sociologoj
Encefalito

La **encefalito** (aŭ **cerb-inflamo**, latine *encephalitis*) estas inflamo de la cerbo (encefalo). Kelkfoje la encefalito atakas ankaŭ aliajn organojn de la korpo, tiel ankaŭ la mjelon (*encephalomyelitis*), la meningon (*meningoencephalitis*).

La encefaliton kaŭzas plej ofte direktaj aŭ nedirektaj efikoj de infektaj organismoj, malofte eĉ kemiaĵoj (plumbo, arzeno, hidrargo, etilalkoholo, kloritaj hidrokarbonoj, morfino kaj barbituratoj). La encafaliton kaŭzas plej ofte virusoj, kiujn oni dividas al du grupoj:
# la viruso flosas per la sango al la nervoĉeloj kaj ekmultiĝas en tiuj (ekz. rabio kaj virusoj, portataj de insektoj)
# la viruso damaĝas ne la nervajn ĉelojn (ekz. simpla herpeto, *herpes zoster*, tropika nazkatara febro, flava febro).

La letarga encefalito (*encephalitis lethargica*) aŭ sonĝa morbo kaŭzis gravajn epidemiojn en Eŭropo kaj Usono dum la unua mondmilito.

En la junaĝo, plimulto de la encefalitoj estas t.n. mjelina encefalito, kiuj elformiĝas kiel komplikaĵoj pro preventa vakcinado kontraŭ virusaj infektadoj (morbilo, (ŝaf?)variolo. La nomumo venas de tio, ke damaĝiĝas ne la nervoĉelo, sed izolado de la nervofibroj, la t.n. mjeliningo.

Grava alia grupo de la encefalito estas la *sclerosis multiplex*.

## Ĝeneralaj simptomoj 
Komunaj simptompoj de la diversaj encafalitoj estas plej ofte febro, kapdoloro, dormemo, letargio, komato, tremado kaj rigida nuko. La spasma ikto povas okazi en iu ajn aĝo, plej ofte do ĉe junnaskintoj. La karakterizaj neŭrologiaj simptomoj de la malsano estas la nekunordigitaj, senvolaj movoj, malforteco de korpomembroj, sentemo de la haŭto je diversaj ekscitoj.

## Kuracado 
Oni konstatas la encefaliton laŭ la klinikaj simptomoj kaj la analizo de la encefala likvo. La kaŭzo de la malsano restas ofte nekonata.

La celo de la kuracado estas mildigo de la simptomoj kaj certigo de trankvila ripozo. Post la akuta fazo, la restaĵ-simptomoj dependas de tipo de la encefalito, aĝo, ĝenerala stato de la malsanulo. Multaj gravaj malsanuloj saniĝas sen gravaj post-efikoj. En la junaĝo, ĉiu tipo de la encefalito povas kaŭzi cerbajn damaĝojn.

La orienta kaj okcidenta ĉevala encefalito (kulo povas infekti per tio la homon) kaŭzas nesanigeblajn cerbajn damaĝojn.

## Vidu ankaŭ 
* Sindromo de Kronika Laceco (*Myalgic encephalomyelitis*)

Kategorio:Neŭrologiaj malsanoj
Kategorio:Inflamaj malsanoj de la centra nerva sistemo
Kategorio:Cerbo
Tetrasociologio

**Tetrasociologio** estas sociologia skolo de rusia socia filozofo Leo Semaŝko en kiu li prezentas internacian eldonprojekton pri la temo "Multkultura dialogo de lingvoj, komunikiloj, religioj kaj mondkonceptoj". En la tria ĉapitro de la libro *Tetrasociologio: de sociologia imagpovo tra dialogo al universalaj valoraĵoj kaj harmonio* M. Aboljskaja pritraktas la temon Esperanto - lingvo de interkultura dialogo. Unu el la ideoj kadre de tetrasociologio estas, ke neŭtrala internacia lingvo Esperanto povus harmoniigi internaciajn rilatojn kaj faciligi internacian komunikadon.

Ideo pri harmonio estas tre grava por tetrasociologio. En 2007 estis publikigita la *Granda Ĉarto de Harmonio*, kiu interalie mencias la uzon de Esperanto, enkondukon de infana voĉdonrajto kaj aliaj ideoj.

Tetrasociologio rilatas al la Scienco de Tutmonda Paco (STP) kiu asertas ke nur harmonia packulturo kapablas ekskludi kaj malhelpi militojn, malriĉecon, teroron kaj perforton kaj je loka kaj je tutmonda skaloj.

## Literaturo en Esperanto 
Leo Semashko k.a;, *Tetrasociologio: de sociologia imagpovo tra dialogo al universalaj valoraĵoj kaj harmonio*, eld. SPRŜTU, 2001, Sankt-Peterburgo.

## Vidu ankaŭ 
Sociologio

UNESKO-premio Madanjeet Singh

Paco

Milito kaj paco

## Eksteraj ligiloj 
(angla) Worldwidepeaceorganization  (Tutmonda pacorganizo)

(plurlingve) Peacefromharmony.org , elekteblas ankaŭ paĝo en Esperanto

## Referencoj 
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Esperanto
Kategorio:Paco
Theodor Heuss

**Theodor HEUSS** , germana ĵurnalisto kaj politikisto, estis federacia prezidento de Germanio inter la jaroj 1949 kaj 1959. Li naskiĝis dum 1884 en Brackenheim kaj mortis 1963 en Stutgarto). Theodor Heuss estis membro de la liberala partio FDP.

Theodor Heuss studis la fakojn nacia ekonomio, historio, filozofio, arta historio kaj politika scienco en Munkeno kaj Berlino. Post la studoj li laboris kiel ĵurnalisto. Dum la jaro 1903 li membriĝis en maldekstra-liberala partio. Jam dum la tempo de la Vajmara Respubliko Heuss estis parlamentano de la nacia parlamento "Reichstag". Dum 1948/1949 li estis deputito de la *Parlamentarischer Rat* (parlamenta konsilanaro), kiu ellaboris la Germanan konstitucion.

De 1949 ĝis 1959 li estis la unua federacia prezidento de la Federacia Respubliko Germanio. Formalan sidejon li (kaj ĉiuj postaj prezidentoj ĝis la jaro 1999) havis en la klasicisma Kastelo Bellevue en (okcidenta) Berlino, sed la fakta sidejo estis la same klasicisma *vilao Hammerschmidt* en Bonno.

Heuss direktis sian postenon senpartia. Li reprezentis la liberalan, demokratian kaj kulturan tradiciojn de Germanio, ekster Germanio li vekis fidon pri la nova respubliko.

Lia edzino Elly Heuss-Knapp fondis organizaĵon por medicina prizorgo de patrinoj.

Kategorio:Prezidantoj de Germanio
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Liberaluloj
Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)
Richard von Weizsäcker

[eta|140ra|Richard von Weizsäcker dum [1981]]
**Richard Freiherr von WEIZSÄCKER**  (naskiĝis la 15-an de aprilo 1920 en Stutgarto, mortis la 31-an de januaro 2015 en Berlino) inter la jaroj 1981 kaj 1984 oficis kiel ĉefurbestro de Berlino, kaj inter 1984 kaj 1994 estis federacia prezidento de Germanio. Li estis membro de la politika partio Christlich Demokratische Union Deutschlands (CDU).

[eta|maldekstra|*vilao Hammerschmidt* en [Bonno]]
Formalan sidejon li (kiel ĉiuj antaŭaj prezidentoj kaj la posteulo *Roman Herzog*) havis en la klasicisma *kastelo Bellevue* en (okcidenta) Berlino, sed la fakta sidejo estis la same klasicisma *vilao Hammerschmidt* en Bonno.

Lia edzino *Marianne von Weizsäcker*, dum la prezidenteco de sia edzo estis protektantino de asocio por la medicina prizorgo de patrinoj, kaj ekde 1994 koncentriĝas pri subteno de asocio por la socia reintegrigo de eksaj drogodependuloj. Unu lia filo estis la mortigita kuracisto Fritz von Weizsäcker.

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Politiko de Germanio
Kategorio:Prezidantoj de Germanio
Richard
Burda (vilaĝo)

Burda (hungare: **Borda**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 494 loĝantojn (rumanoj), en 1992 473. Ĝi estis unue menciita skribe en 1588. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Budureasa.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)  
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Jane Haining

eta|Monumento pri J. Haining
eta|Stolperstein Edinburgh (2025)
**Jane Haining** (1897–1944) estis virina misiisto de la Eklezio de Skotlando.

Ŝi naskiĝis en Dumfries, Skotlando, voluntulis en 1932 ĉe la Skota Misia Lernejo en Budapeŝto, Hungario. Ĉe komenciĝo de la dua mondmilito, ŝi rifuzis hejmenveturi en Skotlandon. Post la nazia okupado de Hungario en 1944, ŝi denovis rifuzis forlason de la lando. Ŝi estis deportita al Aŭŝvico, kie ŝi mortis en ties ’’hospitalo’’ la 27-an de julio, 1944.

Pelicula Films planas produkti filmon pri Haining kun titolo *There Are Mountains On The Road to Heaven*. La filmo baziĝas je intervjuoj kun 4 travivantaj lernantoj, Dr. Zsuzsanna Pajs, Dr. Mária Kremer, Ibolya Surányi kaj Annette Lantos (Washington) https://web.archive.org/web/20050111123647/http://www.sundayherald.com/47038 https://web.archive.org/web/20050420064744/http://www2.variety.com/mipTV2005_listings.asp?company_id=2527.

## Eksteraj ligiloj 
* auschwitz.dk
* shoah.dk 
* eastrenfrewshire.gov.uk 

Kategorio:Misiistoj
Kategorio:Mortintoj en Aŭŝvico
Esperanta Respubliko

La **Esperanta Respubliko** (en la ekzilo) estas ŝerca institucio, parodio de la Esperanta Civito.

Ĝin fondis en Santandero, komence de aprilo 2007, anoj de la Ibera Skolo.

Ĉiu ajn persono rajtas aldoni sian nomon kaj deziratan postenon al la listo de t.n. *Novaj R-anoj* (t.e. Respublikanoj). La 13an de aprilo 2007 ĝi havis 38 anojn kaj ĉ. 38 Ministrojn (suma nombro: 38).

## Signifoj
Eblas kompreni la fondon de la Esperanta Respubliko kiel spegule deforman karikaturon, satiron aŭ parodion de la fondo de ŝtateskaj institucioj en Esperantujo konsiderataj de multaj kiel "fantomaj" aŭ "virtualaj". Tiu karikaturo iasence similas  al parodioj de religioj, ekzemple Nevidebla Rozkolora Unukornulo kaj Fluganta Spagetmonstro. En Finnlando estas konata la *tramologio* (finne *sporalogia*, proponita de la skeptikulo-astronomo Nils Mustelin), kiu antaŭdiras la homan sorton observante la precizajn poziciojn de la tramoj en la urbo Helsinko je la momento de naskiĝo de la koncerna persono kaj per numerologiaj konsideroj pri la tramlinioj.

La Esperanta Respubliko povus esti ankaŭ protesto kontraŭ la maniero per kiu la Esperanta Civito akaparis, laŭ certaj opinioj, al siaj membroj la priskribon "civitano de Esperantujo".

Povas temi ankaŭ pri aludo aŭ omaĝo al la Dua Hispana Respubliko (1931-1939) kaj al respublikismo ĝenerale.

Alia interpreto estas proponita: temas pri fondo same fakta kaj reala kiel tiu de similaj projektoj menciitaj. De ĝia fondiĝo, en nur kelkaj tagoj, la anaro (kaj "ministraro") preskaŭ duobliĝis, ĉiufoje per aktiva aniĝo de personoj eksteraj al la originala grupeto de fondintoj.

## Vidu ankaŭ
* Nevidebla Rozkolora Unukornulo
* Fluganta Spagetmonstro
* Eŭropanto

## Ligoj
*Oficiala Retpaĝo de la Esperanta Respubliko
*fotoj pri la fondo, r-anoj kaj Ministroj, kunvenoj kaj kunsidoj, himno, mon-unuo ktp

Kategorio:Esperanto
Kategorio:Esperantaj regnoj
Kurt Vonnegut

**Kurt VONNEGUT, Jr.** (naskiĝis la , mortis la ) estis usona verkisto ĉefe konata pro romanoj kiuj miksis ironian satiron,  kaj sciencan fikcion.

## Biografio 
### Fruaj jaroj 
Kurt Vonnegut naskiĝis al tria-generaciaj german-usonaj gepatroj en Indianapolis, Indianao. En la alt-lernejo Vonnegut laboris ĉe la unua ĉiutaga altlerneja ĵurnalo de Usono, *The Daily Echo*. Li mallongdaŭre studis ĉe Universitato Butler, sed eks-registriĝis, kiam profesoro diris, ke liaj noveloj ne estis sufiĉe bonaj. Li studis ĉe Universitato Cornell ekde 1941 ĝis 1942, kie li estis redaktoro de la studenta ĵurnalo kaj studis kemion. Poste, li varbiĝis en la usona armeo dum la Dua Mondmilito. Lia patrino sinmortigis la , en la Tago de Patrinoj.

### Dua mondmilito kaj la fajrbombado de Dresden 
La spertoj de Vonnegut kiel soldato kaj militkaptito profunde influis lian postan verkadon. Li estis antaŭa skolto dum la Ardena atako, dum kiu Vonnegut estis apartigita de sia bataliono kaj vagis sole en malamika teritorio dum multaj tagoj, ĝis li estis kaptita de la germana armeo la . Kiel militkaptito, Vonnegut travivis la fajrobombadon de Dresdeno. Vonnegut estis nur unu el sep militkaptitoj en Dresdeno, kiuj travivis en subtera viand-preparejo konata kiel "Buĉejo Kvin". La Nazioj laborigis lin por amasigi kadavrojn. Ĉi tiu okazo formis la kernon de lia plej fama majstra romano *Slaughterhouse Five* (Buĉejo Kvin).

Vonnegut estis liberigita de sovetiaj soldatoj en majo 1945. Kiam li reiris al Usono, Vonnegut estis premiita per la 'Purpura Koro' pro laŭ li nenotinda vundo.

## Ĉefaj verkoj 
* *Player Piano*, 1952.
* Tomorrow and Tomorrow and Tomorrow, 1953
* *The Sirens of Titan*, 1959.
* *Mother Night*, 1961.
* Harrison Bergeron, 1961
* *2 B R 0 2 B*, 1962
* ''Cat's Cradle*, 1963.
* *Slaughterhouse 5 or The Children's Crusade*, 1969.
* *Breakfast of Champions, or Goodbye, Blue Monday*, 1973.
* *Jailbird*, 1979.
* *Galapagos*, 1985.
* *Bluebeard*, 1987.
* *Abracadabra*, 1990.
* *Timequake*, 1997.

## En Esperanto aperis 
* *La sen-talenta infano.'' – tradukis Barry Friedman.
* 2 B R 0 2 B tradukis Hayden Hendricks
* La Granda Vojaĝo Supren tradukis Hayden Hendricks
* Harison Berĝeron tradukis Hayden Hendricks

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Vonnegut.com oficiala retpaĝaro (en)
* The Kurt Vonnegut Society  (en)

Vonnegut, Kurt
Vonnegut, Kurt
Kunó Klebelsberg

eta|Kunó Klebelsberg
Grafo **KLEBELSBERG Kunó** estis hungara politikisto pri kulturo inter la du mondmilitoj. Li esti ankaŭ akademiano, ministro inter 1921 kaj 1931 pri internaj aferoj, poste pri religio, pri publikedukado, popolbonfara kaj laborafera ministro naskita la 13-an de novembro 1875 en Magyarpécska kaj mortinta la 12-an de oktobro 1932 en Budapeŝto.
## Kariero
Kunó Klebelsberg studis en Budapeŝto, Berlino, Munkeno kaj Parizo. Li laboris ekde 1914 kiel ŝtatsekretario. Li estis fondinta membro de la Partio de Nacia Unuiĝo en 1919, pli poste li estis parlamenta reprezentanto de diversaj partioj. Li estis nomumita kulturministro en registaro de István Bethlen (1921). Lia politiko estis nacia ŝtatcentra, elitkultura, kontraŭ la analfabetismo. Li reorganizis la universitatan edukadon, starigis novajn universitatojn en Pécs kaj Szeged, institutojn kiel „Országos Magyar Gyûjteményegyetem". Li iniciatis ŝtatn apogon de la Hungara Scienca Akademio (1921), fondon de eksterlandaj i (Róma, Isztambul, Berlin, Bécs, Zürich) Collegium Hungaricum (1927) kaj stipendiojn por eksterlanda studado. Klebelsberg reformis la mezlernejan (1924–27) kaj bazlernejan instruadon. Lia celo estis la ĝenerala, okklasa lernodevo. Dum lia ministreco formiĝis el Telefonhírmondó Rt. la Magyar Telefonhírmondó és Rádió Rt. Li ĉiam reprezentantis en la instruado, scienco kaj arto la senpolitikan kvalitan principon, dum li mem estis konservativa.

## Liaj verkoj
*Neonacionalizmus
*Küzdelmek könyve
*Jöjjetek harmincas évek
*Világválságban
*Utolsó akkordok.

## Memorigiloj
* memortabuloj kaj skulptaĵoj diversloke

## Literaturo
HUSZTI József: Gróf Klebelsberg Kunó életmûve.  (1942).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Ministroj pri internaj aferoj de Hungario
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj grafoj
Etikedo

eta|Etikedo sur Citrono
**Etikedo** (el la franca: *étiquetter*, el *estiquier*, fiksi, origine papereto kun indikoj pri la hispana kortegetiketo) estas karteto, fiksita sur objekto, por montri la enhavon, prezon, destinon, adreson ktp.

## Uzo 
Ekzemploj de etikedoj estas adresetikedo sur valizo, informetikedo sur botelo, prezetikedo en vendejo, ktp.

Etikedo povas porti informojn pri:
* enhavo
* prezo
* adreso
* limitdato
* transporto
* lavmaniero
* danĝeroj

Etikedo povas esti ankaŭ
* reklamilo (kiam temas pri markartikoloj)
* sekurigilo (kontraŭ ŝtelo)

## Vidu ankaŭ 
* Etiketo
* Retetikedo
Etiketo

**Etiketo** havas diversajn signifojn, inter ili:
* Ceremoniaro ĉe solenaĵoj
* Reguloj de la eksteraj manieroj en mondumo
* Etikedo
Timo

[eta|Timema [knabino.]]
**Timo** estas ofte tre forta emocio kiu aperas kiam estas danĝero aŭ minaco. Tre forta formo de timo, kiam racia pensado forfalas, estas paniko. Kiam la timo ekestas pro subita bruo aŭ surprizo kaj tuj poste malaperas, foje povas okazi nekontrolita reflekso.

Timo estas ankaŭ finna vira nomo.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (32, 10 pri kuraĝo kaj 8 pri braveco) proverboj pri timo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 

## Bildaro 

Dosiero:Expression of the Emotions Figure 20.png|eta|maldekstra|180ra|Figuro 20 el *La esprimo de la emocioj en homo kaj bestoj* de Charles Darwin (1872): Ĝi prezentas viron kun horora vizaĝesprimo, el foto de Dr-o Guillaume Duchenne
Dosiero:The Scream.jpg|eta|maldekstra|180ra|*La krio* de Edvard Munch (1893): Portretas viron esprimantan sentojn de angoro aŭ timo
Dosiero:Yakunchikova Fear.jpg|eta|maldekstra|180ra|*Timo*, de rusa pentristino Maria Jakunchikova (1893)
Dosiero:My Lai massacre woman and children.jpg|eta|maldekstra|180ra|Virino kaj infanoj timigitaj dum la Masakro de My Lai, en Vjetnamio (1968)

## Vidu ankaŭ 
* Anksieco
* Fobio
* Bibliaj Ne timu
* Malkuraĝo

## Referencoj
Kolosa kalmaro

**Kolosa kalmaro** (*Mesonychoteuthis hamiltoni*) apartenas al *Cranchiidae* kaj vivas en akvoj de la Antarkto. Ĝia latina nomo signifas „Kalmaro kun mezhokoj“, aludante la grandajn ungegoformajn ĥitinhokojn sur la tentakloj.

La kolosa kalmaro estas pli granda ol la giganta kalmaro, ĉar ĝi havas mantelan longon de 2-5 m kaj eĉ tentaklojn kun longo de 8 m.

La unua specimeno estis malkovrita en 1925, poste oni apenaŭ anoncis kapton de kolosa kalmaro. Oni kaptis en 2004 inan junkalmaron (150 kg), en 2007 virseksan beston kun longo de 10 m. kaj pezo de 495 kg.

Ĉar ĝi estas ŝatata predo por kaĉaloto, ĝi kaj la cetaco ofte interluktas kaj ĝi povas ofte vundi la kaĉaloton per la ungegoj.

Kategorio:Kapopieduloj
Hidrogena peroksido

**Hidrogena peroksido**, iom pli mallonge **hidrogenperoksido** aŭ **oksigena akvo** (H2O2) estas kemia kombinaĵo de hidrogeno kaj oksigeno, senkolora likvaĵo, produktita plej ofte kiel akva solvaĵo. Ĝi estas uzata ĉefe por blankigo de kotono, teksaĵoj, celulozo, produktado de kemiaĵoj, pelaĵo por raketoj, por kosmetikaĵoj. Se la akva solvaĵo superas 8%, ĝi damaĝas la homan haŭton.

La kemiaĵo estis malkovrita en 1818 kaj estas plej simpla membro de la peroksidoj. Ĝi estas pli densa ol la akvo, kun kiu ĝi miksiĝas en ĉiu proporcio. La pura hidrogena peroksido frostas je  kaj bolas je .

Oni produktas ĝin plej ofte tiel, ke oni reakciigas la oksigenon de la aero kun organikaj kemiaĵoj, ĉefe kun antrakinono aŭ izopropil-alkoholo.Oni vendas plej ofte hidrogenan peroksidon en denso de 35, 50, 70 aŭ 90% (akva solvaĵo), kiuj entenas ankaŭ stabiligilojn (plej ofte stanajn salojn kaj fosfatojn) por malpliigi la malkombiniĝon.

Je varmegigo aŭ je efiko de certaj materialoj, la hidrogena peroksido malkonstruiĝas al akvo kaj oksigeno. La procezon helpas la metalaj saloj kiel saloj de fero, kupro, mangano, nikelo kaj kromo.

Ĝi formas kun multaj kemiaĵoj kristalajn, solidajn materialojn, kiuj estas uzeblaj kiel malfortaj oksidenzoj (plej konata estas la natria perborato (NaBO2 x H2O2 x 3H2O aŭ NaBO3 x 4H2O).

La hidrogena peroksido reakcias kun certaj organikaj kemiaĵoj dum estiĝo de hidroperoksidoj aŭ peroksidoj.

La hidrogena peroksido plej ofte oksidas la aliajn materialojn, dum ĝin povas oksidi nur kelkaj kombinaĵoj (ekz. kalia permanganato).

## Komponaĵoj 
* Natria perkarbonato
* Natria peroksonitrato
* Natria peroksonitrito
* Natria perborato


Kategorio:Oksidantoj
Kategorio:Peroksidoj
Kategorio:Antisepsaĵoj
Kategorio:Hipokloritaj akvoj
Kategorio:Seninfektigiloj
Kategorio:Hejmaj kemiaĵoj
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Lumsensivaj kemiaĵoj
Kategorio:Harkolorigo
Kategorio:Likvaj eksplodaĵoj
Kategorio:Oksigenaj kombinaĵoj
Kategorio:Aperis en 1894
Rethen

**Rethen** estas parto de la komunumo Vordorf en Germanio. Ĝi apartenas al komunumaro Papenteich kaj la distrikto Gifhorn de la federacia lando Malsupra Saksio. Fine de junio 2000 la komunumoparto Rethen havis 1222 loĝantojn.

maldekstra|situo de Rethen en Germanio

Kategorio:Distrikto Gifhorn
Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio
Picunda

eta|300px|Kaŭkaza montaro el Picunda.
**Picunda** (abĥaze kaj , ) estas ripozurbo en Abĥazio, Kartvelio. Ĝi situas 25 km sude de Gagra, ĉe la Nigra maro.

La urbo estis fondita fare de la antikva Grekio en la 5-a jc. a.K. kiel komerca kolonio *Pityus* aŭ *Pitiunt* ().

La ĉefa historia vidindaĵo de Picunda estas la granda katedralo el la 10-a jarcento, konstruigita fare de reĝo Bagrato la 3-a de Kartvelio. Ĝi entenas murpentraĵojn el la 13-a kaj 16-a jarcentoj. Tie troviĝas multaj hoteloj por rusaj turistoj, kiel preferata loko dum la somero.

## Galerio 

Image: 2014 Picunda, Sobór św. Andrzeja (07).jpg| Katedralo de Picunda
Image: 2014 Picunda, Sobór św. Andrzeja (wnętrze) (02).jpg| freskoj de la katedralo
Image: Organ in Pitsunda.jpg| orgeno de la katedralo

Kategorio:Urboj de Kartvelio
Kategorio:Urboj de Antikva Grekio
Kategorio:Abĥazio
Metroo de Frankfurto

420px|eta
La **frankfurto metroo** estas tram-metroa () reto parte subtera por transporti vojaĝantojn en la urbo Frankfurto ĉe Majno en Germanujo kaj la plej proksima parto de ties antaŭurbo. En 2012 ĝin konsistigas 9 linioj, kies tuta longeco ampleksas 65 kilometrojn, kaj 86 stacioj.

## Mapo de la linioj 
## Vidu ankaŭ 
* Tram-metroo
* Frankfurt ĉe Majno
* Tramtransporto en Frankfurto ĉe Majno

## Eksteraj ligiloj 
* VGF
* UrbanRail.Net

## Bibliografio 
* Hans-Werner Schleife, Günter Götz: *Lexikon Metros der Welt.* Geschichte, Technik, Betrieb. transpress, Berlin/Stuttgart 1985. ISBN 3-613-01068-2
* Walter Söhnlein, Jürgen Leindecker: *Die Frankfurter Lokalbahn und ihre Elektrischen Taunusbahnen.* GeraMond, München 2000. ISBN 3-932785-04-5

Kategorio:Transporto en Frankfurto ĉe Majno
Kategorio:Konstruaĵoj en Frankfurto ĉe Majno
Frankfurto ĉe Majno
Katarina von Bora

**Katarina von BORA** (naskiĝis la  en Neukieritzsch-Lippendorf, mortis la  en Torgau) estis saksia nobelino kaj eksmonaĥino. La  ŝi edziniĝis kun la germana reformisto Marteno Lutero. Ili havis ses gefilojn: Johano, Elizabeta, Magdalena, Martino, Paŭlo kaj Margareta. La familio loĝis en eks-monaĥejo.

## Vivo 
Katarina estis verŝajne la filino de Hans Bora kaj Anna (fraŭline: *Haubitz*). Jam tre frue ŝi venis en la Monakinejon Nimbischen apud Grimma. De tie ŝi fuĝis la 4-an de aprilo 1523 kun aliaj ok monakinoj post la studado de skribitaĵoj de Marteno Lutero. Li proklamis en ili ke kontraŭvola monakado ne validus.

En Wittenberg ŝi trovis loĝadon ĉe la urba sekretario kaj posta urbestro Philipp Reichenbach. Luteron ŝi edzigis la 13-an de junio 1525. Post ties morto (1546) ŝi forlasis la urbon sed revenis en 1548. Batalante kontraŭ nutraĵproblemoj ŝi restis samloke, ĝis la eksplodo de epidemia malsano irigis ŝin kun al infanoj al Torgau. Tie ŝi mortis post monatoj malmultaj. Ŝia tomboŝtono videblas en la belega Mario-kirko de Torgau.

## Fonto 
*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, vol 3. Leipzig 1905, p. 216 (tie ĉi interrete)

Kategorio:Luteranismo
Kategorio:Marteno Lutero
Kategorio:Germanaj nobeloj
Distrikto Leipzig

La **distrikto Leipzig** (germane *Landkreis Leipzig*) situas en la federacia lando Saksio, en la sudoriento de la nuna ŝtato Germanio. La administra unuo ekestis la 1-an de aŭgusto 2008 per kunigo de la antaŭe memstaraj distriktoj Leipziger Land kaj Muldental. Administra centro estas la urbo Borna (fine de   loĝantoj), aliaj gravaj urboj estas Grimma (tiumomente  loĝantoj), Markkleeberg ( loĝantoj) kaj Wurzen ( loĝantoj).

La distrikto kovras areon de 1 646 km², kaj fine de  ĝi havis sume  loĝantojn. La teritorio ĉirkaŭas la duan duonon de la eksterdistrikta urbo Lepsiko, kaj krome norde kaj nordoriente limas je la distrikto Norda Saksio, sudoriente je la distrikto Centra Saksio, sudokcidente je la najbara federacia lando Turingio kaj okcidente je la najbara federacia lando Saksio-Anhalto. Aparte en la okcidenta duono de la distrikta teritorio estas pluraj pli grandaj lagoj, kiel montras la sekva skema mapo.

Ĝis la 1-a de marto 2012 la distrikto apartenis al la administra distriktaro Leipzig - ekde tiu dato en Saksio ne plu ekzistas la antaŭaj tri distriktaroj Chemnitz, Dresden kaj Leipzig.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj retpaĝoj de la distrikto, germanlingvaj

eta|maldekstra|460ra|skema mapo de la distriktaj komunumoj


Kategorio:Distriktoj de Saksio
War Refugee Board

***War Refugee Board*** estis helpa organizo, establita fare de usona prezidento Franklin D. Roosevelt en januaro de 1944. Ĝi estis usona ekzekutiva agenturo por helpi civilajn viktimojn de la nazia reĝimo kaj de la aliaj aksaj potencoj. La organizo agadis en Turkio, Svislando, Svedio, Portugalio, Grand-Britio, Italio kaj norda Afriko. La direktoro de la asocio estis John W. Pehle.

Ĝi estis kreita je peto de Henry Morgenthau (juna) kaj helpis eskapi por pli ol 200.000 judoj el la nazi-okupitaj landoj.

Kategorio:Historio de Usono
Navettrajno

[eta|Puŝ-tira trajno de [Österreichische Bundesbahnen en Aŭstrio|250px]]
**Navettrajno** – ankaŭ **Pendol-trajno** aŭ **puŝ-tira trajno** – estas trajno, ĉe kiu oni ne devas alilokigi la lokomotivon, ĉar
* je ambaŭ fino troviĝas motora veturilo (nomata ankaŭ *sandviĉo*),
* aŭ troviĝas motora (tira) lokomotivo nur ĉe unu fino, dum ĉe la alia fino troviĝas direkta vagono.

La unua navettrajno ektrafikis en 1923 en Svislando (SBB Be 4/6.

Kategorio:Fervojo
Eŭropa Instanco pri Nutraĵa Sekureco

La **Eŭropa Instanco pri Nutraĵa Sekureco** ( mallongigita **EFSA**) estas EK-fondita sendependa instanco, kies tasko estas kolekti informojn sur kampo de nutraĵa sekureco kaj fari konsilojn por la komunumo.

Ĝi estis fondita en 2002 kaj ekde decembro de 2003 ĉefsidejon en Parma, Italio.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Agentejo de Eŭropa Unio
Kategorio:Nutra sekureco
Kategorio:Nutraĵo
Komitato de Socialista Solidareco por Ĉeĥoslovakio

La **Komitato de Socialista Solidareco por Ĉeĥoslovakio** (svede: *Socialistiska Solidaritetskommittén för Tjeckoslovakien*) estis grupo formita en Svedio en 1968 de socialistoj kaj komunistoj protestantaj kontraŭ la interveno de la landoj de la Varsovia Kontrakto kontraŭ la Praga printempo 1968. La komitato subtenis la reforman polison en januaro 1968 de la Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio.

La komitatestro estis Hjalmar Werner, sekretario Nils Lalander, kaj trezoristo Hertta Fischer.

## Referenco
Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio je la 12-a de aprilo, 2007.

Kategorio:Socialismo
Kategorio:Politiko de Svedio
Larĝbeka kalidro

La **Larĝbeka kalidro**, *Calidris falcinellus*, estas eta vadbirdo. Lastatempaj pristudoj (Thomas *et al.*, 2004) proponis, ke ĝi estu lokita en la genro *Philomachus* kun la Duelbirdo kaj eble kun la Pintovosta kalidro; certe ĝi estas nekutima membro de la grupo de kalidroj.

## Disvastiĝo 
Ties reprodukta medio estas humida tajgo de marĉoj en arktaj nordaj Eŭropo -Skandinavio kaj Rusio- kaj Siberio. La Larĝbeka kalidro estas birdo tre migranta, kiu vintras en humidejoj el plej orienta Afriko, tra suda kaj sudorienta Azio ĝis Aŭstralazio. Ĝi estas tre sociema kaj formas arojn kun aliaj kalidroj kaj vadbirdoj, ĉefe la Bunta kalidro. Spite ties reprodukta teritorio en Eŭropo, tiu birdo estas rara trapasantulo en okcidenta Eŭropo, eble pro la sudorienta migrovojo. La reproduktantaro nur en Eŭropo nombras ĉirkaŭ 14 000 aŭ 20 000 parojn.

## Aspekto 
La Larĝbeka kalidro estas eta vadbirdo, iomete pli malgranda -15 ĝis 19 cm longa kun enverguro de 34 ĝis 37 cm kaj pezo de ĝis 45 g- ol la Bunta kalidro, sed kun pli longa beko – larĝa ĉebaze kaj iome subenkurba pinte – kaj pli mallongaj kruroj, kio igas ĝin aliaspekta de aliaj kalidroj, kiel kaŭrita kaj pli longa sur tero. Reproduktantaj plenkreskuloj havas tre bildaj grizaj supraj partoj kaj blankaj subaj partoj kun nigrecaj markoj bruste kaj ĉe strio laŭ longo subflugila. Ĝi havas du palajn striojn – tiu supraokula pli larĝa – inter malhelaj traokula strio kaj krono. Flugiloj estas longaj, mallarĝaj kaj pintakraj; helaj sube kaj malhelaj supre. Dumfluge la tuta birdo ŝajnas malhela supre kun malhela vosto kun malhela centra vertikala strio.

Vintre, ili estas helgrizaj supre kaj blankaj sube, kiel vintra Bunta kalidro, sed pluhavas la kapan bildon. Junuloj havas dorsojn similajn al tiuj de junaj ekzempleroj de Bunta kalidro, sed la blankaj flankoj kaj ventro kaj brunaj brustaj strioj estas diferencigaj.

## Kutimoj 
La masklo flugas ceremonie dum pariĝado. Ili konstruas neston surgrunde, kie la ino demetas 4 ovojn flavecajn sed brunmakulecajn.

Ili manĝas en milda koto -foje eĉ ekde la akva surfaco- en marĉoj aŭ marbordo, ĉefe bekoplukante manĝaĵon per rigardo. Ili manĝas ĉefe insektojn kaj aliajn etajn senvertebrulojn.

## Alia 
La **Larĝbeka kalidro**, *Limicola falcinellus*, estas unu el la specioj protektitaj de la *Traktato por la Konservado de afrikaeŭraziaj migrantaj akvobirdoj* (AEWA).

## Bildaro

Limicola falcinellus falcinellus MHNT.ZOO.2010.11.119.5.jpg|Ovo de *Limicola falcinellus falcinellus* - MHNT
Myrsnäppa, Ottenby, Öland, September 2017 (38594025261).jpg
Limicola falcinellus.jpg

## Referencoj 
* 

* **Thomas**, Gavin H.; Wills, Matthew A. & Székely, Tamás (2004): A supertree approach to shorebird phylogeny. *BMC Evol. Biol.* **4**: 28.  PDF plena teksto  Kroma Materialo

Kategorio:Skolopedoj
Kategorio:Birdoj de Azerbajĝano‎
Kategorio:Birdoj de Pakistano
Kategorio:Birdoj de Turkio
Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio
Kategorio:Palearktisa faŭno
PL Kyodan

**PL Kyodan** aŭ La **Eklezio de Perfekta Libereco** estas internacia religio ke evoluigita de la zen-budhisma kulturo de Japanio frue en la 20-a jarcento. PL instru ke "Vivo estas arto." Homoj estas naskiĝita por esprimi sian propran unikan individueco en ĉio ili far - "kre vera arto". helpi ilin en plibonigantajn iliajn vivojn kaj venkantaj afliktoj kredantoj estas instru kial ili havas ĉi tiuj problemoj kaj estas gvidita pri la solvo de ili de la Patriarko (Oshieoya-sama) kaj Ministroj. PL ne havas sanktan libron (kiel Biblio), tamen, ili havas PL 21 Antaŭ kaj la PL 21 Principoj kiu estis rivelita de la antoj trov de La preĝejo.

PL DUDEK UNU ANTAŬ:

# Vivo estas arto
# Vira vivo estas sinesprimaj sinsekvoj
# Viro estas Dia manifestado
# Viro suferas se li ne esprimas sin
# Vira vera sin estas perdita kiam influita de sentoj kaj emocioj
# Vira vera sin estas rivelita kiam lia egoismo estas elviŝita
# Ĉiuj aferoj ekzistas en reciproka interrilato reciproke
# Vivu kiel la suno
# la tuta homaro estas egala
# Penas por krei reciprokan feliĉon
# Estas vera Dia fido
# Estas vojo (funkcio) propra al ĉiu "nomigita kiu" ekzistas
# Estas vojo (metodo) por viroj kaj aliaj por virinoj
# Ĉiuj estas por monda paco
# Ĉiuj estas spegulo
# Ĉiuj aferoj progresas kaj evoluigas
# Komprenu kion estas plej havenda
# Ĉe ĉiu momento viro aktuale nombras la vojkruciĝon de bona kaj malbona
# Agu kiam via intuicio postulas
# Vivu en perfekta mensa kaj afera unueco
# Vivu en Perfekta Libereco

## Eksteraj ligiloj 
* William Trotter: A Unique Spiritual Journey - Practising the teachings of Perfect Liberty Kyodan
* Marcus Bach: Power of Perfect Liberty, Prentice Hall, 1972, ISBN 0-13-686832-0, ISBN 978-0-13-686832-3
* Miki Tokuchika: Vida é arte, 1979
* PL Kyodan International
* PL Kyodan link collections 
* PL Newsletter 
* M. Bach Power of Perfect Liberty online
* Encylopaedia Britannica: PL Kyodan
* Japanese Golf Religion 
* Nakamaki Hirochika: Perfect Liberty Kyodan in Brazil 

Kategorio:Religio
Geografio de Tajvano

**Tajvano** (臺灣/台湾, *Táiwān*), iam nomita *Ilha Formosa* (prononco ), "bela insulo") de la portugaloj estas insulo de Orienta Azio. 

## Priskribo
Ĝi situas oriente de Ĉinio en la Pacifiko, kaj kun pluraj ĉirkaŭaj insuletoj politike konsistigas la Respublikon Ĉinio, kiu en Esperanto ofte nomatas laŭ la insula nomo. Oni konsideras Tajvanon plilongigo geologia de la japana insularo. La insulo inter nordo al sudo longas 394 kaj inter okcidento kaj oriento larĝas 144 kilometrojn: sume ĝi kovras areon de 32 260 kvadrataj kilometroj.  Pro tio ĝi estas la 38a plej granda insulo en la mondo. La plej alta monto altas 3 952 m kaj nomatas *Yù Shān* (laŭvorte "monto de jado"). La insulo Tajvano kuŝas trans la Tropiko de Kankro, kaj ĝia klimato estas influita de la Orientazia musono.

[260px|eta|maldekstre|Elsatelita bildo de la insulo Tajvano (el [NASA). La insulo estas montara eoste, kun mildaj deklivaj ebenoj ueste. Norde situas Tajpeo (griza parto ĉirkaŭata de verda). La tri ruĝaj punktoj indikas tri fajrojn. Ueste en la maro estas Penghuoj, tiu insularo estas parto de la Respubliko Ĉinio.]]
eta|maldekstre|300px|Pejzaĝo de monto *Yushan*
La Ĉeftera Ĉinio estas apartigita disde Tajvano pere de la Tajvana Markolo.

## Geografiaj elementoj
* Insuloj Macuoj kaj Ĝinmenoj

## Biogeografio 
Biogeografie la insulo apartenas al la orientalisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi entenas la tutmondaj 200-regionon : "subtropikajn ĉiamverdajn arbarojn de Tajvano", biome estantaj tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj. Fitogeografie, Tajvano estas aparta flaŭra provinco el la Orientazia Regiono de la Holarktisa Regno.

## Vidu ankaŭ 
* Tajvano
* Pacifika Oceano

Kategorio:Insuloj
Kategorio:Geografio de Ĉinio
Kategorio:Pacifiko
Kategorio:Global 200
Japana insularo

[eta|[Topografio|Topografia mapo de Japanio]]
La **japana insularo** () sterniĝas de norde suden laŭ la marbordo de la azia kontinento. Ĝi estas la okcidenta limo de la Pacifika Oceano.

La insularo konsistas el pli ol 3.000 insuloj, el kiuj la plej grandaj de norde al sude estas:
# Hokajdo 
# Honŝuo 
# Ŝikokuo 
# Kiuŝuo aŭ Kjuŝuo 

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Japanio
* Pacifiko
* Pacifikaj insuloj


Kategorio:Insularoj
Kategorio:Pacifiko
Flago de Japanio

La nacia **flago de Japanio** (japane: 日章旗 *nisshōki* aŭ 日の丸 *hi no maru*, *sundisko*) estas blanka flago kun meze centrita granda ruĝa disko, simbolo de la suno.

Jam dum la Mejĝi-epoko ekde la jaro 1868 ĝi estis konsiderata la nacia flago. Kvankam la sundiska formo estis oficiale adoptita por marflagoj en 1870, ĝi estis oficiale deklarita nacia flago nur la 13-an de aŭgusto 1999.

La flankrilato de la nacia flago estas 2:3, la diametro de la disko estas 3/5 de la mallonga flanko de la flago. Ĝustaj mezuroj estas ekzemple flago 1,5 metrojn larĝa, 1 metron alta kaj kun sundiska diametro de 60 cm.

La versio kun 16 ruĝaj radioj estis uzita de la japana armeo ĝis la fino de la 2-a mondmilito. Ekde 1954 oni denove uzas ĝin ĉe la japana mararmeo. En la najbaraj aziaj landoj tiu flago daŭre alvokas negativajn kunligitecojn. Tiel pli, ke tiu flago estas uzata ankoraŭ nuntempe de konservativaj dekstruloj en Japanio.

## Imperia standardo 
[dekstra|eta|190px|[Standardo de la japana imperiestro]]
La standardo de la imperiestro Akihito surhavas oran, 16-folian Krizantemofloron (stilisitan), kiu troviĝas centre de ruĝa flago. La flankrilato estas 2:3.

## Armeaj flagoj 

dosiero:Naval Ensign of Japan.svg|Flago de la mararmeo (leviĝanta suno),flankrilato 2:3
dosiero:Flag of the Japan Self-Defense Forces.svg| Flago de la defendkorpuso,flankrilato 5:6

Japanio
Kategorio:Naciaj simboloj de Japanio
Kategorio:Japanio
Sfinkso (egipta mitologio)

**Sfinkso** en la egipta mitologio estas leono kun homa kapo, kiu gardas la pordojn de la subtera mondo.[eta|280ra|dekstra|Sfinksavenuo de [Karnak en Luksoro, Egiptio.]]Sfinksoj estas reprezentitaj de ŝtonaj statuoj. Ili simbolas la potencon de la faraono kaj gardis ties nekropolon. Nur post la nova imperio ili multobligis ĉe la enirejoj de multaj temploj, kie estis starigitaj longaj vicoj ambaŭflanke de la alirvojo.

**Sfinkso** estas malnova greka vorto, kiu devenas de la sanskrita *sthag* (pâli, thak), kiu signifas "kaŝita". Alia eblo estas ke ĝi devenas de la malnova egipta *Shesepankh*, kiu signifas "viva statuo".

Laŭ Francisko Azorín **Sfinkso** estas *Fabela, flugilhava besto, de la antikvaj egiptanoj, kun leona korpo k. homa kapo; simbolo de la forto kun la inteligento.* Li indikas etimologion el la greka *sfinks*, kaj de tie la latina *sphinks*. Kaj li aldonas la terminon *androsfinkso*, por sfinkso kun vira kapo.

En malnovaj mitaj tekstoj de Egiptio, sfinkso povis alvoki sabloturnventegojn, kiuj detruis ĉiajn vilaĝojn sur ĝia vojo. La hurlado estis tiom abomena, kiom tiu de la leono de Nemeo: fakte ambaŭ monstroj povis detrui la timpanojn de tiuj, kun kiuj ili kruciĝis.

## Vidu ankaŭ 
* Granda sfinkso en Gizo
* Sfinkso en la greka mitologio

## Referencoj 
Kategorio:Egipta mitologio
Kategorio:Mitaj hibridoj
Eastsound (Vaŝingtonio)

**Eastsound** estas nemunicipiĝinta komunumo en Insulo Orkas, en Kantono Sanjuana, Vaŝingtonio, Usono. Ĝi situas ĉe 48°41′48″N, 122°54′15″U. En ĝia poŝta kodo, 98245, kiu ampleksas proksimume duonon de la insulo, loĝas proksimume  homoj.

Eastsound estas la centro de loĝado en Insulo Orkas. Ĝi havas plurajn hotelojn kaj restoraciojn, grandan nutraĵvendejon, kaj preĝejon. Pro la belega pejzaĝaro, la maro, kaj la naturaĵoj (inkluzive de grandaj orcinoj kaj grizaj balenoj), Eastsound estas popularega feriejo, precipe por kajakantoj kaj balenspektantoj. Insulo Indiana situas tre proksime en la maro, kaj sur la sek-tero proksimas la ŝtata parko Moran.

En Eastsound loĝis dum pluraj jaroj (1891-1893, kaj lia patrino restis tie post lia foriro al Takomo kaj Alasko) la Esperanto-pioniro Richard H. Geoghegan. En 1904 la familia hejmdomo, ankoraŭ enloĝata de la patrino, forbrulis; en la incendio detruiĝis granda aro de korespondaĵoj inter Geoghegan kaj Zamenhof (kaj aliaj pioniroj), kaj unu el la plej ampleksaj Esperanto-libraroj, kelkmil volumoj. Laŭdire Geoghegan posedis ekzempleron de ĉiu libro en aŭ pri Esperanto eldonita ĝis la incendio.

Kategorio:Urboj en Vaŝingtonio
Lagrange

La gloso **Lagrange** havas plurajn signifojn, inter aliaj:

## Homoj 
* Arno Lagrange (1956-), franca esperantisto
* Bernard Lagrange (1955-), franca esperantisto
* Charles Lagrange (1804-1857), franca revoluciisto
* Charles Varlet, sieur de La Grange, (1635-1692), aktoro en la trupo de  Molière
* Edme Bouillon-Lagrange (1764-1844) franca kemiisto, apotekisto kaj imperia kuracisto
* Erika Lagrange (1928-), franca esperantistino
* François de Lagrange d'Arquien de Montigny (1554-1617), marŝalo de Francio
* François-Joseph de Chancel, alinomita *Lagrange-Chancel* (1677-1758),  teatraŭtoro
* Georges Lagrange (1928-2004), franca esperantisto
* Mademoiselle La Grange, vera nomo Marie Ragueneau (1639-1727), edzino de la antaŭa, aktorino en la trupo de Molière
* Père Marie-Joseph Lagrange, vera nomo Albert Lagrange, (1855-1938), katolika ekzegezisto kaj teologo  
* Léo Lagrange, franca ministro, (1900-1940)
* Jacques Lagrange, (1917-1995), franca pentristo, kunlaboris kun Jacques Tati
* Jacques Lagrange (1934-), franca ĵurnalisto
* Joseph Lagrange (1761-1836), grafo, franca generalo
* Joseph-Louis de Lagrange (1736, 1813), itala matematikisto
* Patrick Lagrange (1954-), franca esperantisto
* René Lagrange (1892-1947), franca esperantisto
* Valérie Lagrange (1942-), franca aktorino kaj kantistino

## Lokoj 
* Lagrange, franca komunumo en Landes
* Lagrange, franca komunumo en Hautes-Pyrénées
* Lagrange, franca komunumo en Territoire-de-Belfort
* La Grange, franca komunumo en Doubs
* La Grange, usona urbo, antaŭurbo de Ĉikago, Ilinojso
* La Grange, usona urbo, Kentukio
* La Grange, usona urbo, Teksaso
* Villejuif - Léo Lagrange (pariza metrostacio), en Villejuif, Francio

## Matematiko 
* Inversiga teoremo de Lagrange
* Kvar-kvadrata teoremo de Lagrange
* Mekaniko de Lagrange
* Obligilo de Lagrange
* Polinomo de Lagrange
* Punkto de Lagrange
* Teoremo de Lagrange
* Teoremo de Taylor-Lagrange

## Vidu ankaŭ 
* La Grange
Flago de Indonezio

La **Flago de Indonezio**, ankaŭ konata kiel **Sang Merah Putih** (indonezie, "La ruĝa blanka") estas unu el la oficialaj simboloj de Indonezio. Tiu flago havas flankrilaton 2:3 kaj ĝia desegno baziĝas sur la flago de la Imperio Majapahit de la 13-a jarcento. Ĝi havas du egalajn rubandojn, unu ruĝan supre kaj alian blankan sube. La ruĝa rubando reprezentas kuraĝon, dum la blanka spiritecon. La flago estis oficiale agnoskita en 1945 de la indonezia konstitucuio kaj aperis publike unuafoje en la 17-a de aŭgusto 1945, dum ceremonio por la Tago de la Sendependeco de Indonezio. Ĝia desegno tiel sin tenas de tiam.

La indonezia flago similas al la pola kaj al la singapura flagoj, tamen la pola havas inversan rilaton inter la ruĝa kaj la blanka rubandoj kaj la singapura portas aldonajn detalojn. Ĝi ankaŭ estas egala al la monaka flago, escepte de la flankrilato de tiu flago, kiu estas 4:5, kvankam la monaka flago mem aperas kelkfoje kun flankrilato 2:3. Monako protestis forte, kiam Indonezio prenis sian nunan flagon. Aliflanke iuj spertuloj taksas, ke ruĝa kaj blanka estas kiel simbolaj koloroj de Indonezio pli malnovaj

## Nomoj 
La flago de Indonezio estas konata per kelkaj specialaj nomoj en la indonezia lingvo. *Sang Merah Putih* ("La ruĝa blanka") estas oficiala nomo de la flago laŭ la indonezia konstitucio de 1945, artikolo 35. La indonezia popolo kutime ĝin nomas *Bendera Merah Putih* ("Ruĝa blanka flago") kaj kelkfoje *Sang Dwiwarna* ("La dukolora"). La nomo *Sang Saka Merah Putih* ("La impertinenta ruĝa blanka") rilatas al historia flago konata kiel *Bendera Pusaka* ("Flago rara") kaj ĝiaj duobligoj.

La *Bendera Pusaka* estas la flago elmetita de Soekarno antaŭ ties domo iom da minutoj post li mem deklaris Sendependecon de Indonezio en la 17-a de aŭgusto 1945. La originala *Bendera Pusaka* estis kudrita de S-ino Fatmawat Soekarno, kaj tiun oni elmetis ĉiujare ĝis 1968 antaŭ la prezidenta palaco dum la ceremonio por la Tago de la Sendependeco. Ekde tiam ĝi estas gardata kaj anstataŭigita de imitaĵo, ĉar la origiala flago malfortiĝis.

## Historio 
La ruĝo kaj blanko estas malnova standardo de Javo. Ekzistas teksto pri ĝi de 1294, nomita "de Kudadu", kiu rakontas la ribelon en 1292 de la princo Jayakatwang de Kediri kontraŭ la reĝo Kertanegara de Singasari, la fino de tiu regno kaj la fondo de tiu de Majapahit. Tiu teksto mencias uzon de "ruĝaj kaj blankaj" standardoj. Tiajn kolorojn elektis Indonezio por la nova ŝtato.

Indonezio
Kategorio:Naciaj simboloj de Indonezio
Kategorio:Indonezio