open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agde

**Agde** estas mezgranda franca komunumo lokita en la departemento Hérault kaj en la regiono Okcitanio (historie en Langvedoko-Rusiljono). 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografio 
Agde situas ĉe la rivero Hérault, nur 4 kilometroj okcidente de la Mediteraneo, kaj 750 kilometroj sude de Parizo. Agde konsistigas la mediteranean havenon de la Suda Kanalo.

Cap d'Agde estas grava banloka centro lokita sur la teritorio de la komunumo.

eta|maldekstra|200px|la "Efebo de Agde"

## Historio 
Agde (tiam *Agathe Tyche*) estis origine greka kolonio, starigita de la Foceanoj de Massilia. La simbolo de la urbo, la "Efebo de Agde", datiĝas de la 4-a jarcento a.K., kaj estis malkovrita el la sablo de la rivero Hérault.

Tie okazis la konsilio de Agde en 506.

### Heraldiko 
*El oro, kun tri ondumitaj traboj el lazuro.*

## Vidindaĵoj 
Agde estas famkonata pro la tipa, nigra bazalto uzita de la loka arkitekturo, ekzemple kun la katedralo Saint-Etienne starigita je la 12-a jarcento. Sed, inter la vidindaĵoj de la urbo, oni povas ankaŭ mencii :
* La **vulkano de Agde** estas malgranda vulkano kiu estingis antaŭ 500.000 jaroj.
* La **ronda baseno** (franclingve *Bassin rond*) aŭ ronda kluzo de Agde (franclingve ''Écluse ronde d'Agde'') estas tre grava kluzo de la Suda Kanalo. Ĝi ebligas la trapason de la ŝipoj el la Mediteraneo al la Kanalo, do al la Garono kaj al la Atlantika Oceano.

## Ĝemelurboj 
* Antequera (Hispanio)

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Hérault
* Listo de urboj de Francio
* Agde (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo 


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Hérault
Christian Dior

**Christian DIOR** (naskiĝis la 21-an de januaro 1905 en Granville, Normandio, Francio; mortis la 24-an de oktobro 1957 en Montecatini Terme, Italio) estis fama franca kudristo kaj modumisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri Christian Dior (france)
* Historio de Christian Dior (france)
* Fotoj montrante la entrepreno Christian Dior en Japanio  
* Oficiala ttt-ejo de la entrepreno Christian Dior (france)
* La kolektoj Dior  (france)

Kategorio:Naskiĝintoj en Granville
Kategorio:Kudristoj
Kategorio:Modistoj
Kategorio:Francaj tajloroj
Kategorio:Francaj dezajnistoj
Kategorio:Vestaj varomarkoj
Kategorio:Vestodezajnistoj
Christian Mali

**Christian Friedrich Mali** (6-an de oktobro 1832 en Darthuizen, Nederlando; 1-an de oktobro 1906 en Munkeno) estis germana artopentristo kaj profesoro en Munkeno. Li estis la pli juna frato de pentristo Johannes Cornelis Jacobus Mali.

## Vivo 
Christian Mali estis la plej juna el 10 gefratoj, kiuj ĉiuj havis artistan talenton. Post morto de sia patro en 1833, Mali translokiĝis kun sia patrino al Württemberg kaj poste laboris ksilografiisto en Stuttgart. Li poste translokiĝis al sia frato Jan al Munkeno, kie li en 1860 konatiĝis kun Anton Braith. Li praktikis sin en pentrado pri provincoj kaj arkitekturoj (post veturo al Italio). 
eta|maldekstra|*Vintra verspero post la brutofoiro* de Christian Mali (1904)
Li veturis en 1865 al Düsseldorf, poste al Parizo por studi verkojn de Troyon kaj ekpentris pri bestoj.

Christian Mali iĝis 14-an de aprilo 1905 honora civitano de urbo Biberach an der Riß. 

Post lia morto, li estis - je propra deziro - translokita al Biberach kaj entombigita apud sia amiko Anton Braith.

Liaj pentraĵoj troviĝas en Braith-Mali-Museum en Biberach an der Riß. 

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio de Christian Mali

Kategorio:Pejzaĝistoj
Kategorio:Germanaj pentristoj
Life of Pi

***Life of Pi*** (*Vivo de Pi*) estas romano el 2001 fare de la kanada verkisto Yann Martel. Ĝi temas pri barata junulo Piscine "Pi" Molitor Patel, kiu estas la nura travivinto de ŝip-akcidento en la Pacifika Oceano. Li travivas dum monatoj sur eta sav-boato, sur kiu troviĝas ankaŭ tigro, kiun la ŝipo transportis.

La verko gajnis la 2002 Premion Booker.

Kategorio:Libroj adaptitaj al kino
Kategorio:Anglalingvaj romanoj
Kategorio:Verkoj el la anglalingva literaturo
Kategorio:Literaturo de Kanado
Kategorio:Fikciaj tigroj
Kigo

**Kigo**, (japane 季語, transl. *ki go*, sezona vorto), difinitaj vortoj aŭ frazaĵoj en la japanaj poeziĝenroj *hajko*, *renko* kaj *rengao*, kiuj interrilatas sezonon, krome l’emon de la poeto. Ĉi tiuj igas reduktaĵon de la poeziema esprimo, kiu permesas ekzakton en la japanlingva liriko. Dume, senrjuo ĝenerale ne esprimas kigon.

## Historio de la kigo 
La rilato al la sezonoj kaj la naturo estis ekde ĉiam elementa stilistika ilo de la japanlingva literaturo. Ĉi tio estis bazita sur la sperto de la naturo en la ŝintoismo. Jam en la unuaj antologioj de la japana poezio el la 8-a jarcento (p.e. la *Manjoŝŭ*) trovis sin alfiksaĵoj de kigo, formiĝantaj de naturaj alegorioj. Poste la unua oficiala imperiestra poemaro *Kokin-vakaŝŭ* el la jaro 905, la natura indiko estis parte normita. Sume ĝi ekhavis la pli grandan kvoton de natura liriko.

La skribaĵo de seriaj poemoj (*renga*) originis en mezo de la Heian epoko en la 11-a jarcento kaj evoluis dum la mezepoko. En la 13-a jarcento jam ekzistis pluraj regejoj pri la koncipo de versoj; la seriaj poemoj devus duone konsisti de versoj, kiuj ekhavis rilato al sezono aŭ sezonaj okazintaĵoj. La poetiko postulis plue, ke la *hokko* (la antaŭverso de renga-alineo) devas ekhavi minimume unu rilaton al sezono.

Kun la emancipado de l’antaŭverso de la *renga*-aline, evoluis la hajko. La oldaj majstroj de la hajko, Matsuo Bashō, Yosa Buson kaj Kobayashi Issa, sekvis la klasikan stilon de *hokku*-a verkado. La poetiko de hajko kaj de aliaj lirikaj formoj estis poste tralaborata de Masaoka Shiki, tamen la kigo postrestis en la skribmanjero de la seriaj poemoj. Kun la komenciĝo de la japana modernismo ĉirkaŭ 1910, la kigo estis konsiderata malnoviĝinta kaj malkonvena, kaj malaperis vaste el la japana poezio. La hajko ekstere Japanio – ankaŭ tiu esperante – malgraŭe daŭriĝas.

## La entenaĵo kaj enklasigo de kigoj 
Okazaĵoj kaj objektoj en la naturo havas ofte specifan rilaton al sezono. Ekzemple la ĉerizo-arbon kaj ĝian floradon oni ĉiam vidas en rilato al la japana printempo, neĝo rilate al vintro ktp. Aliaj havas pli subtilajn rilatojn, ekzemple la luno. Kvankam la luno lumus la tutan jaron – ekzistas rilatoj al ĉiu sezono - pro Luna Festo - , la vorto luno estas propre kigo de aŭtuno.

Kigoj estis kategorie subdividata en kigo-almanakoj aŭ -vortaroj (*saiĵiki*). La kronologia sinsekvo tekstas jene:

* printempo
* somero
* aŭtuno
* vintro
* novjaro (la tago kaj ankaŭ la tempo ĉirkaŭ ĝi )

La kronologio konformas al la japana lunosuna kalendaro. Do, iuj kigoj ne respondas al sezono-sento de nuntempaj homoj. Laŭ lunosuna kalendaro, novjaro estis en printempo, tamen en 1873 Meiji-registaro aprobis la Gregorian kalendaron, novjaro moviĝis al vintro. Do, oni denove kreis kategorion "novjaro".

Oni povas subdividi kigoj ankaŭ kategorie:

* klimato
* tersfero (ĉielaj fenomenoj)
* tero, geografio
* naturbelaĵoj
* homovivo
* apartaj tagoj (novjaro, naciaj festotagoj ktp.)
* datreveno de morto
* animaloj (kaj ĝia faro)
* plantaro
* manĝaĵoj

Vintra kigo en kunteksto de hajko de Issa:

*La **vintraj arboj*** 
*El oldaj, oldaj tempoj* 
*Estas resono.*


Kategorio:Japanlingva literaturo
Kategorio:Japanlingva poezio
Yann Martel

**Yann MARTEL** (naskigita  en Salamanca, Hispanio) estas kanada verkisto. Lia plej fama verkio estas *Life of Pi*. (Vivo de Pi).

Martel, Yann
Martel, Yann
Martel, Yann
Cernina

**Cernina,** hungare **Felsőcsernye** [felŝOĉernje], rutene **Цернина** [cernina] estas malgranda vilaĝo kaj municipo en la Distrikto Svidník en la Regiono Prešov de nord-orienta Slovakio.

## Situo 
Cernina situas sur deklivo laŭ flankovojoj. Svidník troviĝas je 12 km.

## Historio 
En historiaj rekordoj, la vilaĝo unue estis menciita en 1414 en formo *"Cyronna"*. La unuaj loĝantoj estis paŝtistoj. En 1427 16 familioj pagis impostojn. Fine de la 15-a jarcento la poloj detruis la vilaĝon. En 1787 480 vilaĝanoj loĝis en 80 domoj, en 1828 657 vilaĝanoj loĝis en 89 domoj. En la 19-a jarcento multaj migris al Ameriko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Felsőcsernye 669 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Svidník, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1945 la vilaĝo bruldetruiĝis pro la bataloj. En 2001 vivis en Cernina 589 homoj, (478 slovakoj, 70 rutenoj, 31 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika klasikisma preĝejo omaĝe al Sanktaj Kosmaso kaj Damiano de 1805

Kategorio:Municipoj en distrikto Svidník
Tuupovaara

**Tuupovaara** estas eksa komunumo en la provinco Norda Karelio en Finnlando. Komence de 2005 ĝi estis ligita al urbo Joensuu. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiama gubernio Orienta Finnlando. En la komenco de la jaro 1946 al Tuupovaara oni ligis en Finnlando restintan parton de la komunumo Korpiselkä, kiu estis nuligita, ĉar plejo el ĝi estis cedita al Sovetunio.

## Famuloj 
En Tuupovaara naskiĝis skulptisto Hannele Ihanus Sirpa.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo  ()

[eta|maldekstra|200ra|la ortodoksa kirko de la [profetino Anna, unu el pluraj ortodoksaj kirkoj de la eksa komunumo]]

Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Norda Karelio
El tiom da jarcentoj

**El tiom da jarcentoj**, malgranda antologio de Latina poezio. Kompilis kaj tradukis Gerrit Berveling okaze de sia 50-jariĝo. 

La intenco estas iom veki impreson pri la fakto, ke la Latina estis uzata tra la jarcentojn: enestas poemoj ekde la himno de la Fratoj Arvalaj (komenco de la 3-a jc a.Kr.? ĝis la 20-a jarcento): renkontiĝas verkaĵetoj de Gneo Nevio, Plaŭto, Lukilio, Katono, Lukrecio, Katulo, Vergilio, Horacio, Tibulo, Propercio, Ovidio, Fedro, Petronio, Marcialo, Juvenalo, imperiestro Hadriano, Komodiano, Tiberiano, papo Damaso, Aŭsonio, Helpe, anonimulo, Kolumbano, Paŭlo Diakono, imperiestro Karolo la Granda, Hrabano Maŭro, Angilbert, Norker balbuta, episkopo Radbod, reĝo Roberto la 2-a la Pia, anonima poetino, Abelardo, abatino Hildegard de Bingen, Arĥipoeto, Carmina Burana, Walther de Châtillon, refoje kelkaj anonimuloj, Jano Panonia, Conrad Celtis, Thomas More, Nicolas Bourbon, Jano Sekundo, Johano Bukatio, Daniel Heinsius, Friedrich August Wolf, H. Maffacini, H. Tondini, J.A. Gaertner, Gerrit Berveling.  

Temas pri nr 16 en la serieto VoKo-numeroj de eldonejo VoKo, 1994.

Kategorio:Latinlingva literaturo
Nana kurlo

La **Nana kurlo**, *Numenius minutus* estas vadbirdo el la ordo de ĥaradrioformaj birdoj kaj familio de skolopedoj. Ĝi estas tre parenca al nordamerika Eskimokurlo.
## Disvastiĝo 
Ĝi estas tre eta kurlo, kiu reproduktiĝas ekstreme norde de Siberio. Temas pri tre migranta birdo, kiu vintras en Aŭstralazio, ĉefe en norda -kaj iome en orienta- Aŭstralio, sed ankaŭ en suda Novgvineo kaj pli malofte en Novzelando aŭ Tasmanio. En Aŭstralio ili moviĝas laŭ la pluva sezono. Ĝi estas tre rara vagulo en okcidenta Eŭropo. 
## Aspekto 
La **Nana kurlo** estas tre ta kurlo, malpli granda -inter 30 kaj 34 cm kun enverguro de 57 ĝis 63 cm kaj pezo de ĉirkaŭ 150 g- ol la Orpluvio, sed tamen nekonfuzebla membro de tiu grupo de vadbirdoj. Ĝi estas ĉefe grizbruna, tre punktohava, inkludante la subflugilojn, kun blanka ventro, eta -ĉirkaŭ 5 cm, la plej mallonga inter kurloj- subenkurba beko -rozklora sube- kaj longa fajna kolo. Ĝi montras bildan kapon kiel la Malgranda kurlo, kun malhela krono kaj helaj superokulaj strioj. La longaj kruroj estas blugrizaj. La ino estas iomete pli granda. 
## Kutimoj 
La **Nana kurlo** reproduktiĝas en izolitaj kolonioj en arbaraj maldensejoj kaj en rivervaloj el majo ĝis aŭgusto. La nesto estas truo surgrunda. Maskloj montras flugajn kaj voĉalvokajn ceremoniojn kiel aliaj kurloj. La ino demetas 4 ovojn. Ambaŭ gepatroj kovas dum pli ol 3 semajnoj.

Ĝi vintras en la interno, ĉefe en norda Aŭstralio, ĉe herbejoj, terkulturejoj aŭ proksime de fluanta akvo. Ĝenerale la specio preferas sekejojn de marĉoj kaj eĉ ĉeestas proksimecon de urboj dum migrado -ĉefe ja ties alveno- kaj vintrado. Ĝi estas socia birdo, formanta diversgrandajn arojn. Tiu specio manĝas per tuŝoprobado de milda koto por preni etajn senvertebrulojn, sed ankaŭ semojn kaj berojn. Se alarmita, ĉu streĉiĝas ĉu kaŭriĝas surgrunde. La voĉalvoko estas ripetita fajfado. Voĉo estas iu “ĉu-ĉu”. Ĉu ili volas ion demandi?
## Aliaj specioj 
Tiu estas la plej eta el la kurloj kaj inter ili ĝi estas simila, sed multe pli malgranda ol la Malgranda kurlo, *N. phaeopus*, kun beko pli maldika, mallonga kaj malpli kurba. Laŭ grando estas pli simila al Siberia orpluvio, *Pluvialis fulva*, sed pli fajna kaj kun pli longaj kruroj. La **Nana kurlo**, *Numenius minutus*, troviĝas tre ofte en miksitaj aroj kun aliaj vadbirdoj. 
## Referenco 
*  
*Shorebirds* de Hayman, Marchant kaj Prater ISBN 0-7099-2034-2

Kategorio:Skolopedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Mourad Benchellali

**Mourad Benchellali** estas franca civitano kaj eks-malliberrulo de la malliberejo Guantanamo. Li estis kaptita en decembro 2001 en Pakistano kaj translokita en Guantanamo en januaro 2002. Li revenis en Francio en julio 2004. Li estis liberigita el la franca malliberejo de Fleury-Mérogis la .

En libro, li parolis pri vivkondiĉoj en la usona malliberejo.

Kategorio:Francaj islamanoj
Kategorio:Alĝeridevenaj francoj
Kategorio:Al-Kaida
Kategorio:Malliberejo de Guantanamo
Dlhoňa

**Dlhoňa** estas vilaĝo kaj municipo en la Distrikto Svidník en la Regiono Prešov en nord-orienta Slovakio.

## Historio 
En historiaj rekordoj, la vilaĝo estis unue menciita en 1618.

## Situo 
La municipo kuŝas ĉe alteco de 348 metroj kaj kovras areon da 8,847&nbsp;km². Ĝi havas proksimume 70 loĝantarojn.

Kategorio:Municipoj en distrikto Svidník
Distrikto Prešov

**Distrikto Prešov** (Slovake: *okres Prešov*) estas distrikto en la Regiono Prešov en orienta Slovakio. Ĝis 1918, la distrikto estis parto de la hungara Distrikto Šariš. En 2001 ĝi havis loĝantaron da 161.782 homoj. Ĝi kovras areon da 934 km².

Prešov
Prešov
Dubová (distrikto Svidník)

**Dubová,** hungare **Cseres** [ĉereŝ] estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en la Distrikto Svidník en la Regiono Prešov de nord-orienta Slovakio. 

## Historio 
En historiaj rekordoj, la vilaĝo estis unue menciita en 1355 en formo "Dobawycha". En la 18-a jarcento pro la militoj kaj epidemioj la vilaĝo senhomiĝis. En 1787 vivis tie en 75 domoj resume 499 homoj, en 1828 en 76 domoj resume 575 homoj. Hungara geografo András Vályi aprezis la vilaĝon triaklasa. En 1910 dum la lasta hungara popolnombrado oni trovis tie 527 homojn, plejparte rutenojn. Dum la 1-a mondmilito gravas bataloj okazis tie inter Habsburga Imperio kaj Rusio. Ĝis Traktato de Trianon Cseres apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Felsővízköz, poste jam kiel Dubová al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio. En 2001 laŭ la popolnombrado vivis en Dubová 243 loĝantoj (146 slovakoj, 69 rutenoj, 20 ukrainoj).

## Geografio 
La municipo kuŝas ĉe alteco da 330 metroj kaj kovras areon da 12.546km². Ĝi havas loĝantaron da proksimume 226 homoj.

Kategorio:Municipoj en distrikto Svidník
Fratoj Arvalaj

La kanto de la **Fratoj Arvalaj** (latine *fratres arvales*) estas unu el la plej fruaj tekstoj en la Latina lingvo. Temas pri religia kanto de pastraro, kiu ekde plej praa tempo je certa festo dancante, kantante trairis tra la urbon. Laŭ la tradicio, tiun pastraron fondis Romulo mem, la fondinto de Romo.

Oni ankoraŭ plenumis tiun ceremonion tempe de imperiestro Heliogabalo en 218 p.Kr.

En Antologio Latina ĉi sakrala kanto aperas je paĝo 34-35.

Kategorio:Latinlingva literaturo
Arvalaj
Tuŝekrano

eta|Tuŝekrano
**Tuŝekrano** estas ekrano kiu povas esti uzata kiel enigilo por komputilo aŭ enkorpigitaj sistemoj tuŝante la ekranon.

Granda avantaĝo estas ke uzanto havas je sia dispono (principe) senfinan nombron de virtualaj butonoj je ekrana surfaco. Vera komputila klavaro havas butonojn kiuj estas fiksitaj kaj ĉiam havos saman formon kaj funkciadon.

La teĥnologio de tuŝekrano estas ofte aplikata en poŝkomputiloj kaj aliaj aparatoj sur kiuj la spaco estas limigita. Tamen ekzistas ankaŭ pli grandaj tuŝekranoj, ekzemple por biletaparatoj de trajnoj kaj busoj. Ĉar tuŝekrano fakte simulas komputilan muson, la celo ne estas sur la ekrano enigi kompletajn tekstojn.

## Vidu ankaŭ 
* iPhone

## Referencoj 
Kategorio:Komputilo
Regiono Prešov

La **Regiono Prešov** (Slovake: *Prešovský kraj*) estas unu el la ok slovakaj administraj regionoj. La ĉefurbo estas urbo Prešov. Ĝi lokiĝas en la nord-orienta parto de Slovakio kaj konsistas el tridek distriktoj:

* **Distrikto Prešov**
* Distrikto Sabinov
* Distrikto Bardejov
* Distrikto Svidník
* Distrikto Vranov nad Topľou
* Distrikto Levoča
* Distrikto Kežmarok
* Distrikto Stará Ľubovňa
* Distrikto Poprad
* Distrikto Medzilaborce
* Distrikto Humenné
* Distrikto Snina
* Distrikto Stropkov

La Regiono Prešov bordas al Pollando en la nordo, kaj al Ukrainio en la oriento.

## Vidu ankaŭ 
* Šariš
* Zemplín


Prešov
Sikofanto

[eta|300x300ra|Ilustraĵo de [Botticelli de *Inferno* de Dante montras malsincerajn flatulojn kaj sikofantoj enekskrementiĝas en la dua fosaĵo de la oka cirklo.]]
**Sikofanto** estis (en la antikva Ateno) la moka indiko por viro, kiu - por riĉigi sin aŭ por sendanĝerigi politikajn rivalojn - misuzis la rajton de ĉiu Atena civitano akuzi kuncivitanon ĉe juĝejo. La Greka vorto συκοφάντης origine signifis *figojmontranto* , t.e. persono, kiu konigas ŝteliston de relative senvaloraj varoj: "Jen, li forkaptas figojn!". Antikvatempe oni klarige diris, ke foje estis malpermesite eksporti Atikajn figojn; kaj kiam montriĝis ke oni kontrabandas pri figoj, oni starigis kontrolistojn - jen la figomontrantoj.

La Atena leĝaro ne konis la oficon de ŝtata akuzisto por komenci procesojn kontraŭ krimuloj. Se iu krimis, kaj se tio iun ĝenis, tiu lasta komencu proceson.

La leĝofaristo Solono verdiktis, ke ĉiu civitano rajtas akuzi iun ajn civitanon pro krimo. Eventuala financa gajno estos minimume parte por la (ja prava) akuzinto. Meze de la 5-a jc a.Kr. tio kondukis al misuzo: kelkaj homoj ekvidis bonan metodon relative facile "perlabori" monon: oni iun akuzis, kaj por provi eskapi la ĝenon de la ofte longedaŭra proceso, tiu pagis al la akuzinto, por ke ĉi tiu nuligu la akuzon. Tio estis la *sikofantoj*. 

Ĉar en la demokrata Ateno neniu povis antaŭvidi la rezulton de proceso (ankaŭ juĝistojn kaj ĵurianojn oni elektis lotumade), multaj prefere pagis ol atendi ... 

Ĉar multaj riĉaj civitanoj fariĝis viktimoj, tio grave helpis la kontraŭ-demokratian oligarĥian opozicion. Dum la diktatoreco de la "Tridek" multaj famaj sikofantoj estis mortkondamnitaj.

Jam en la antikva epoko la vorto iĝis malapreza sinonimo por la vorto denuncanto, kaj en tiu signifo ĝi en iuj lingvoj ankoraŭ uzatas nuntempe. Ekzemple en la angla lingvo la nomo *sycophant* asociiĝas kun esperantlingvaj konceptoj kiel fi-denunco, kalumnio kaj perfido.

## Referencoj 
Kategorio:Juro
Kategorio:Antikva Grekio
Skribsigno

**Skribsigno**, aŭ **skribosigno** aŭ simple **signo** (aŭ anglece **karaktro**) estas elemento de finia aro (signaro, alfabeto) de aĵoj, konvencie uzataj por prezenti informojn; datumero. Oni distingas plurajn signoklasojn:
* literojn (kiaj a, b, c)
* ciferojn (kiaj 0, 1, 2)
* Signojn interpunkciajn kaj specialajn (kiaj `,` `.` `;` `@`)
* stirsignojn (kiaj linifinilo, ĉaretreveno ktp).

En programlingvoj oni nomas tiel ankaŭ signokodon, kiu reprezentas signon ĉe datumtransmeto aŭ datumprilaboro. En la programlingvo C tiaj signokodoj formas la *signan datumtipon* `char` (oni voĉlegas /kar/; aŭ, neformale, /ĉar/).

## Lingva noto 
**Karaktro** estas neologismo paŭsanta la anglan *character*.

Signo aŭ karaktro estas ekzemple litero, cifero aŭ interpunkcia signo kiel komo, punkto, ktp.

Pri la elekto inter la du ebloj (ĉu signo aŭ karaktro) estas polemiko.

## Vidu ankaŭ 
* Signo (semiotiko)

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Komentoj  de Sergio Pokrovskij pri Komputada leksikono

Kategorio:Komputiko
Anarki-sindikatismo

dekstra|eta|Ofte uzata flago de anarki-sindikatismo.
[eta|1a de Majo: eŭsklingva banderolo ĉe manifestacio de la CNT en [Bilbao.]]
**Anarki-sindikatismo** aŭ **anarĥi-sindikatismo** estas skolo de anarkiismo kiu koncentriĝas pri la laborista movado. Tiu ĉi politika filozofio celas uzi la laborsindikatojn kiel fortojn por revolucia socia ŝanĝo kaj por anstataŭigi kapitalismon kaj la ŝtaton kun nova socia ordo sen devigado aŭ subpremo.

Ĝi provas abolicii (forigi) la sistemon de privata proprieto kaj produktado, kaj klasdividojn kaŭzitajn de tiu ekonomika sistemo. La baza ero de la teoria anarkisindikatista socio estas libere organizita asocio de laboristaj personoj, memadministrata kaj demokratia.

El la 20a jarcento, la anarkisindikatismo restas populara kaj aktiva skolo de anarkiismo, kaj havas multajn subtenantojn kaj ankaŭ multajn aktuale aktivajn organizojn. Multaj nuntempaj anarkiistoj argumentas ke Anarki-sindikatismo estas pli anarkista organiza strukturo ol ekonomia sistemo per si mem. La anarkisindikatista penso, kiel la anarkiista, proponas alternativojn al diversaj tipoj de povhierarkioj: kapitalismo, patriarkiismo, ktp.

## Anarkisindikatismaj organizoj 
### Ĝeneralaj 
* Internacia Laborista Asocio
* IWW

### Specifaj 
* Confederación Nacional del Trabajo de Hispanio
* Confédération Nationale du Travail de Francio
* Federación Obrera Regional Argentina de Argentino
* Freie Arbeiter-Union Deutschlands de Germanio
* Solidarity Federation de Granda Britio
* Sveriges Arbetares Centralorganisation de Svedio
* Syndikalistiska ungdomsförbundet de Svedio
* Unione Sindacale Italiana de Italio
* Workers Solidarity Alliance de Usono

## Vidu ankaŭ 
* Sindikatismo
* Anarkiismo
* Anarki-kolektivismo
* Anarki-komunismo
* Hispana laborista movado

## Eksteraj ligiloj 
* KIO ESTAS LA ANARKI-SINDIKATISMO ?
* KIO ESTAS CNT ?
* INFORMA BULTENO


Kategorio:Anarkiismaj pensoskoloj
Kategorio:Kontraŭkapitalismo
Kategorio:Laborista movado
Kategorio:Sindikatismo
Biplano

eta|Biplano: Sopwith Camel

**Biplano** estas aeroplano havanta du parojn da flugiloj, unu super la alia.

Tiel eblas malpligrandigi la enverguron por la sama flugilsurfaco, kaj do faciligi la konstruon kaj parkadon de la aviadilo. Malavantaĝo tamen estas la kreado de du aeroturnoj.

Aviadiloj kun tri paroj da flugiloj estas triplanoj.

Biplanoj famiĝis ĉirkaŭ la Unua mondmilito, sed oni daŭre konstruis multe da ili ĝis la Dua Mondmilito, ekzemple por atingi aviadilaj ŝipoj aŭ por aeraj akrobataĵoj.

Fama modelo por akrobataĵoj estis *SV4* de la konstrufirmao Stampe kaj Vertongen.

## Vidu ankaŭ
*aviadilo
*aerostato
* Adolf Busemann, frua pioniro de aerodinamiko

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Aviadilaj tipoj
Dukovce

**Dukovce,** hungare **Dukafalva** estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en la Distrikto Svidník en la Regiono Prešov en nord-orienta Slovakio.

## Historio 
En historiaj rekordoj, la vilaĝo estis unue menciita en 1401.

## Situo 
La municipo kuŝas ĉe alteco de 260 metroj kaj kovras areon de 5,636km². Ĝi havas loĝantaron da 247 homoj.

## Famulo 
En Dukafalva naskiĝis hungara kuracisto Tivadar Duka.

Kategorio:Municipoj en distrikto Svidník
Apolonio de Pergo

**Apolonio de Pergo** (ĉirkaŭ 262 a.Kr.-190 a.Kr.) estis Greka geometro kaj astronomo.

Li estas fama pro siaj verkoj pri konusa sekcio. Ni ankoraŭ uzas en la matematiko liajn esprimojn elipso, parabolo kaj hiperbolo. Li ankaŭ pristudis la ŝajnajn moviĝojn de la planedoj kaj la ŝajnan variaĵon en la rapideco de la luno.
eta|maldekstre|300px|Bildo de Apolonio de Pergo, greka matematikisto.
Lia verko pri konusoj, Greke "Konika", (225 a.Kr.), konsistas el ok libroj kaj estas unu el la plej gravaj de la antikva geometrio. La unuaj kvar libroj konserviĝis en la Greka, kun komentoj de Eŭtokio. Pri la kvina, sesa kaj sepa libroj ni posedas ankoraŭ tradukon en la araba de Thabit ibn Qurra, reviziitan de Nâsir-ad-Dinet. La oka libro perdiĝis.

En 1710 Edmond Halley publikigis la tuton, kun rekonstruo pri la oka libro, en la Greka kun Latina traduko.

Lia laboro estis tre influa je pli postaj matematikistoj kiel Klaŭdio Ptolemeo, Johano Keplero, Descartes kaj Newton.

Kategorio:Klasika Grekio
Kategorio:Matematiko
Reakcio

**Reakcio** (el la latina: *reactio* = reago) povas esti:

* Reakciismo estas politika ideologio kaj agado de konservemuloj kontraŭstarantaj al la demokrataj antaŭeniraj partioj celante revivigi la pasintan staton de socio, nome reakciuloj.
* Kemia reakcio.
* Kernoreakcio aŭ nuklea reakcio estas procezo kiu modifas la atomajn nukleojn. 
* Efiko de substanco, kiu agas sur alian, kun kiu ĝi estas miksita, kaj aperigas la karakterizajn ecojn de tiu lasta.
* Reagoforto: reago, kontraŭago, per kiu ĉiu materia punkto kompensas agon aplikatan al ĝi.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉena reakcio
Monoplano

eta|dekstra|Monoplano: Curtiss P-40

La **Monoplano** estas aeroplano havanta unu paron da flugiloj.

## Vidu ankaŭ 
* Aviadilo
* Biplano
* Aerostato

Kategorio:Aviadilaj tipoj
Rakedo

**Rakedo** (aŭ **raketo**) estas plata pilkoĵetilo de interplektitaj ŝnuroj. Tian sportilon oni uzas interalie por teniso, badmintono kaj skvaŝo. La diversaj sportoj postulas diversajn raked-tipojn.

Dosiero:Tennis_Racket_and_Balls.jpg|Moderna tenisrakedo kaj pilketoj
Dosiero:Heads of badminton raquets.jpg|Badmintonrakedoj
Dosiero:Squash-racquet-and-ball.jpg|Skvaŝrakedo kaj pilketo
Dosiero:Padelrakket en balle.jpg|Rakedoj kaj pilkoj de Padelo (sporto)
Dosiero:Snowshoe2.jpg|Tradicia neĝrakedo el ligno kaj ledo

## Referencoj 
Kategorio:Sportiloj
Raketo

[eta|La ekflugo de [Apollo 11|Apollo 11, raketo de tipo Saturn-5 kaj la unua kosmoŝipo kiu surteriĝis sur la lunon.|360x360px]]
**Raketo** (vorto derivita de la itala vorto *rocchetta*, "eta fuzeo") estas misilo, kosmoŝipo, 
flugaparato, aŭ alia veturilo kiu gajnas malantaŭenpuŝon de raketomotoro.

## Funkciado 
### La Raketomotoro 
La plej komuna tipo de raketomotoro estas la kemia raketomotoro, kiu funkcias per bruligi fuelon kaj oksidenzon kaj tuj poste ĵeti ellasilon en la malan direkton de flugo. Tial raketo gajnas malantaŭenpuŝon laŭ la tria leĝo de movado de Neŭtono. Se la forto de propulso afektanta raketon superas la forton de gravito (pli simple konata kiel la pezo) ankaŭ afektanta ĝin, la raketo flugos. Raketoj povas esti tre potencaj kaj kapablaj atingi ekstreme grandajn rapidojn. La ĉefa diferenco inter raketoj kaj aeroplanoj estas la fakto ke raketoj portas sian propran oksigenaĵon kaj tial ili ne bezonas uzi aeron de la atmosfero por bruligi brulaĵon kaj krei propulson. Tio ĉi signifas ke raketoj povas funkcii en la kosmo, kie ne estas atmosfero. Tial ĉiuj kosmoŝipoj uzas ian raketomotoron.

## Historio 
eta|maldekstra|223x223px|Prezento de ĉinaj raketaj sagoj de la 11-a jarcento.
### Origino 
La malkovro de nigra pulvo eblis la kreadon de raketa teknologio. Ĉi tiu malkovro verŝajne okazis iam dum la oka jarcento kiam ĉinaj alkemiistoj miksis salpetron, karbonon, kaj sulfuron dum iliaj multaj provoj por fabriki eliksiron de senmorteco. Tre malfacilas por precize determini la unua ekzemplo de raketo el la tutaĵo de historio, sed iom de la plej fruaj atestitaj raketoj estis uzataj kiel fajraj sagoj kaj fajraĵoj. Ĉi tiuj uzoj de raketoj ŝajnas komenci ĉirkaŭ la malfrua naŭa jarcento en Ĉinio, kaj fruaj raketoj daŭre pliboniĝis ĉefe por sia milita uzo. La unua historia rekordo de plurafaza raketo estis rakontita per la ĉina artileriano *Jiao Yu* dum la meza de la 14-a jarcento. Li priskribis raketon nomiĝitan "fajrodrako venanta el la akvo" ĉar la ĉina mararmeo ĉefe uzis ĝin.

## Kategorioj 
Oni povas distingi tri kategorioj de raketoj laŭ iliaj uzoj.
### Kosmaj raketoj 
### Sondaj raketoj 
### Militaj raketoj 
## Vidu ankaŭ 
*Kosmodromo


Kategorio:Kosmaj lanĉoveturiloj
14 bis

eta|300px|La aviadilo 14 bis
La **14-bis ** estas aviadilo planita kaj konstruita de la brazilano Alberto Santos-Dumont. La 12-an de novembro 1906, en la Parko Bagatelle, Francio, ĝi faris la unuajn tiel plej larĝe agnoskitajn deteriĝon kaj flugon de *io pli peza ol aero*. Tiu evento estas ankaŭ la unua flugo de *io pli peza ol aero* en Eŭropo kaj en la mondo.

Santos-Dumont ne pretendis patenton pri la aviadilo, male al fratoj Wright, sed publikigis la planojn de la aparato en sciencaj revuoj, antaŭ kaj post la flugo. Tio faciligis al li la agnoskon de inventado de avio.

## Ecoj 
* Skipo: 1 piloto
* Longeco: 9,70 metroj (31 futoj 10)
* Enverguro: 11,20 metroj (36 futoj 9)
* Alteco: 3,40 metroj (11 futoj 2)
* Surfaco flugila: 52 m² (560 kvadrataj futoj)
* Motoro: 1 motoro Antoinette de 18 kilovatoj (24 ĈP)
* Maksimuma rapido: 30 Km/h (25 m/h)
* flugmaso: 290 kg

Kategorio:Eksperimentaj aviadiloj
Flyer 1

300px|dekstra|eta|Flyer 1, aviadilo de la fratoj Wright
La **Flyer 1** aŭ **Wright Flyer I** estas aviadilo de 1903. Ĝi estis la unua desegnita kaj konstruita de la fratoj Wright. Oni ĝenerale konsideras ĝin la unuan aviadilon. Oni nomas ĝin ankaŭ **Kitty Hawk** laŭ la loko, kie ĝi flugis la unuan fojon.

La Flyer estis bazita sur la spertoj de la fratoj Wright testintaj glisilojn en Kitty Hawk inter 1900 kaj 1902. Ilia lasta glisilo, la "glisilo de 1902", kondukis rekte al la desegno de la Flyer. Ili ne kapablis trovi aŭtan motoron laŭ siaj bezonoj kaj pro tio desegnigis ĝin al ilia dungito Charlie Taylor. Sistemo de ĉenblokoj, kiel ĉe biciklo, turnis la du helicojn. La ekzemplon de helico ili pruntis de ŝipa helico, dum ties turnigon de la kudrila maŝino (tiel estas videbla kurdila maŝino en la loka muzeo).

La piloto kuŝis surventre en la aviadilo.

La 14-an de decembro 1903, la fratoj Wright estis pretaj por la unua provo. Ili lotumis la rolon de la piloto: Wilbur gajnis. Bedaŭrinde li tiris tro forte de la komandiloj kaj la aviadilo falis. La damaĝoj estis nur malgrandaj. Post tri tagoj la aviadilo estis riparita kaj la 17-an de decembro Orville pilotis ĝin ĉe Kitty Hawk. La flugo daŭris 12 sekundojn; la distanco estis de 37 metroj kaj 50 centimetroj.

Ĉar la fratoj Wright pretendis patenton por sia invento, ili kondukis la eksperimentojn sekrete. Nur kvin homoj (kvar viroj kaj unu infano) estis atestantoj de la unua flugo de la Flyer. La du fratoj ankaŭ ne sendis precizajn informojn pri la maŝino al tiamaj sciencistoj kaj inĝenieroj antaŭ ol 1907, post la flugo de Alberto Santos-Dumont en Parizo. Pro la manko de teĥnikaj informoj, oficejo de patentoj de Usono neis al ili rajtojn pri la aparato, sed ili daŭre batalis en tribunaloj ĝis 1911.

## Vidu ankaŭ 
* Sitka-piceo

## Referencoj 
Kategorio:Aviadiloj
Agen

**Agen** estas mezgranda franca komunumo lokita en la departemento Lot-et-Garonne kaj en la regiono Nova Akvitanio. Ĝi estas la prefektejo de la departemento. En la franca, la loĝantoj nomiĝas *Agenais* (aŭ *Agenois*, kiu estas pli malnova, hodiaŭ kaduka vorto).

Agen havas proksimume 30 000 loĝantojn. La urbo estas famkonata tra Francio kaj tra la tuta mondo pro siaj sekigitaj prunoj, la *pruneaux*.

## Geografio 
Agen troviĝas ĉe la maldekstra bordo de la Garono, inter Tuluzo kaj Bordozo.

## Historio 
La nomo "Agen" devenas la latina vorto *Aginnum* (t.e roko, alto). Agen aperis dum la romia periodo, kaj fariĝis grava urbo dum Mezepoko, ĉar ĝi situis proksime de la bordo inter la reĝlandoj de Francio kaj Anglio.

La urbo gastigas episkopejon depost la 4-a jarcento. Inter la plej famaj episkopoj, oni povas mencii :

* 350 - 400 : Sankta Phébade, la unua episkopo ;
* 1291 - 1313 : Bertrand la 2-a de Goth ;
* 1487 - 1519 : Léonard de la Rovère, kardinalo ;
* 1550 - 1555 : Mathieu Bandello ;
* 1679 - 1703 : Jules Mascaron ;
* 1735 - 1767 : Joseph de Gilbert de Chabannes ;
* 1767 - 1802 : Jean-Louis d'Usson de Bonnac ;
* 1841 - 1867 : Jean-Aimé de Levezou de Vezins ;
* 1885 - 1905 : Charles la 1-a Cœret-Varin ;
* 1906 - 1937 : Charles-Paul Sagot du Vauroŭ ;
* 1938 - 1956 : Jean-Marcel Rodié ;
* 1956 - 1976 : Roger Johan ;
* 1976 - 1996 : Sabin Saint-Gaudens ;
* 1997 - 2005 : Jean-Charles Descubes ;
* 2005 - : Hubert Herbreteau.

## Heraldiko 
## Demografio 
En 1999, la urba areo de Agen enhavis 94 659 loĝantojn, dispartigitajn en 56 komunumoj (interalie Le-Passage-d'Agen, Bon-Encontre, Foulayronnes, Boé kaj Pont-du-Casse).

## Ekonomio 
Agen estas famkonata tra Francio kaj tra la tuta mondo pro siaj sekigitaj prunoj (la *pruneaŭ*). Ĝi cetere gastigas UPSA, gravan farmacian firmaon.

## Lokaj famuloj 
[eta|dekstra|275px|Ponto super la [Garono.]]
* Francis Cabrel, kantisto
* Georgette Plana, kantistino
* Stéphane Rideau, aktoro
* Bernard Campan
* Joseph Chaumié, politikisto
* Armand Fallières,
* Jacques Boé (Jasmin)
* Montesquieu
* Bernard Palissy, ĵuvelisto
* Joseph Juste Scaliger
* Philippe Sella
* Michel Serres, franca akademiano

## Esperantistoj 
* Renata Chassard-Caubel
* Ljo Vivsigno

## Vidindaĵoj 
* '''Katedralo Saint-Caprais d'Agen**, starigita je la 12-a jarcento.
* **Muzeo**
* **Preĝejo Notre-Dame des Jacobins**
* **Prefektejo** (en la eksa episkopa palaco)
* **Kovrita vendoplaco**
* **Turo Chapelet'''

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Lot-et-Garonne
* Listo de urboj de Francio
* Agen (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Lot-et-Garonne
Robert Anton Wilson

**Robert Anton WILSON** aŭ **RAW** ( – ) estis usono verkisto, filozofo, psikoanalisto, anarkiisto, kaj studiisto de konspiraj teorioj. Lia plej fama verko estis *The Illuminatus! Trilogo*

Li priskribis siajn verkaĵojn kiel "provo rompi jam ekzistantajn ideoĉenojn. - Rigardi la mondon per nova maniero, kun multe da modeloj kiuj esta rekonita kiel modeloj (kartoj) kaj neniu el ili levigita kiel veron." Kaj: "Mia celo estas provi alporti ĉiujn je stato de agnostikeco; Ne agnostikeco nur pri Dio, sed agnostikeco pri ĉio".

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Usonaj anarkiistoj
Kobayashi Issa

**KOBAYASHI Issa**, (japana小林一茶) verdire **Kobajaŝi Nobujuki** ( – ). En tiu japana nomo, la familinomo estas Kobayashi. Li estis japana hajkisto dum la Edo-epoko (1600 ĝis 1868). Issa devenis el la provinco Ŝinano kaj transloĝigis 1777 Tokion (tiutempe *Edo*). Pri la unuaj dek jaroj en Edo estas konata malmulte. Ek de 1887 frekventis la hajkolernejon de Katsuŝika. 1791 li agis mallongtempe kiel hajko-instruisto kaj li transvagis ĉisekve kiel poeto kaj ekleziulo la kamparon.

Lia ĉefverka hajbuno (kombinaĵo de prozo hun hajkoj) *Ora ga haru* (1820, *Mia printempo*) priskribas la okazintaĵojn el la jaro 1819, interalie la morton de lia filino kaj lia edzino. La verkoj de Issa, kies virtuozeco estas superita nur de Yosa Buson kaj Matsuo Bashō, estas karakterizata de liaj sentoplenaj kaj elegiaj naturaj priskriboj, kaj lia inklino eĉ al tiel malgrandaj kreitaĵoj kiel helikoj aŭ protozooj. Dum liaj lastaj jaroj li travivis malsanecon kaj literaturan gloron.

Hajko de Issa el *Mia printempo* tekstas jene:
* *L’aflikta mondo:*
* *Kvankam la ĉerizujoj floras –*
* *Se jam komencite.*

Issa
Kategorio:Hajko
Warnemünde

**Warnemünde** estas banejo ĉe la Balta Maro, tuj norde de la historia kerno de la urbo Rostock kaj nun estas urboparto de Rostock. Tie la rivero Warnow enfluas en la Baltan Maron kaj donis al la loĝloko sian nomon. La strando 150 metrojn larĝa estas la plej larĝa de la germana baltmara marbordo.

Rostock asv2018-05 img19 Warnemuende Alter Strom.jpg|historia domo
Warnemünde Altstadt (03) 2006-09-21.jpg|domoj en la strato *Alexandrinenstraße*
Rostock asv2018-04 img09 Warnemuende Kurhaus.jpg|"Kurhaus" 
Warnemünder Mole.jpg|havena enveturejo dumnokte
Rostock asv2018-05 img60 Warnemuende Lighthouse.jpg|Lumturo
Warnemuende-panorama.jpg|la akvovojo *Alter Strom*
Rostock Warnemünde.jpg|la akvovojo *Alter Strom* en vespera krepusko
Rostock asv2018-04 img04 Warnemuende Alter Strom.jpg|*Alter Strom*

## Vidu ankaŭ 
* Warnemünde (stacidomo)

Kategorio:Rostock
Supersona rapido

[eta|180ra|[Usono mararmea F/A-18E fluganta je rapido proksima al la sona rapido]]
[eta|180ra|Usona mararmeo [F/A-18 proksimiĝanta la sonan barilon. La blanka haloo estas formita per densigitaj akvaj gutoj kiu rezultas el aera premo ĉirkaŭ la aviadilo. ]]
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri historio, nuntempo kaj estonteco de la ĝis nun plej rapida komerca vojaĝilo]]

eta|180ra|1. Subsona  2. Maĥo 1  3. Supersona rapido  4. Skua ondo
eta|180ra|
eta|180ra|

eta|180ra|
**Supersona rapido** estas la rapideco de objektoj, kiuj moviĝas pli rapide ol sono en la sama medio.

En la aero la supersona rapideco estas sub normalaj kondiĉoj (aero je 15&nbsp;°C) 343 m/s, kio egalas al ĉirkaŭ 1235 km/h. La rapideco de objekto en aero, relativa al la sonrapideco en tiu sama medio estas ankaŭ indikata per sendimensia maĥo-nombro. Tiel signifas "maĥo 1" la movon kun sonrapideco; "maĥo 2" tiun kun duobla sonrapideco, ktp.

La maĥo-numero ne estas rapidecunuo, sed temas pri la kvociento rezultanta el la divido de la fluorapideco per la sonrapideco (temperaturodependa).

## Vidu ankaŭ 
* sonbariero
* rapido de sono
* ŝokondo

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.airpower.at/news01/0614ueberschall/ueberschall.htm

Kategorio:Aerodinamiko
Kategorio:Aerokosma flugadika inĝenierado
Kategorio:Akustiko
Kategorio:Aviado
Kategorio:Fluaĵa dinamiko
Santos-Dumont Demoiselle

eta|300ra|Demoiselle de Santos-Dumont
La **Demoiselle** (numeroj 19 ĝis 22) estis la lasta invento de la brazila aviadisto Alberto Santos-Dumont. Ĝi estas la unua sportaviadilo serie produktita en la mondo, kaj oni povas diri, la unua moderna avio, ĉar ĝi estis jam tutesimile al nunaj flugaparatoj laŭ kontroliloj.

La malpeza aviadilo n° 19 estis 7.9 metrojn longa kaj havis enverguron de 5,5 metroj. La aviadilo estis konstruita el bambuo kaj havis 13-kilovatan (18 PS) Duthiel-Chalmers-motoron. La motoro pezis nur 24,5 kilogramojn kaj troviĝis super la kapo de la piloto. En pli postaj versioj la motoro troviĝis pli malsupre kaj antaŭ la piloto. Entute la aviadilo pezis nur ĉirkaŭ 110 kilogramojn.

Santos-Dumont anstataŭ peti patenton pri ĝi, stimulis la liberan kopiadon de la aparato, publikante la planojn kaj eksprese permesante kopiojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Demoiselle (portugale)
* Rekonstruo de Demoiselle en *Museu Aeronáutico*, Rio de Janeiro
* Hélène Dutrieu kaj la Demoiselle

Kategorio:Eksperimentaj aviadiloj
Heidi Neussner

**Heidi Neussner** publikigis du poemarojn en Ido: "Galimatiaso" 1980 kaj "Haiku-atra poemi" 2001, kaj ankaŭ publikigis poemojn en revuoj.

Naskiĝis en 1929 en Berlin. Edziniĝis en 1950 al Alfred Neussner, kun kiu ŝi konatiĝis en Esperanto-junulara Renkontiĝo en Berlino. Ŝi lernis Idon per A. Neussner. Nuntempe ŝi loĝas en Burghofen (Waldkappel, Germanio).

Heidi Neussner estis instigita al poezio de Andreas Juste en 1980, en seminario gvidita de li, en La Chaux-de-Fonds (Svisio).

Kategorio:Germanaj idistoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Springfield

**Springfield** estas nomo de multaj lokoj en anglalingvaj landoj ĉefe en Usono. Tie ekzistas urboj nomitaj **Springfield** en 34 subŝtatoj. Tiel **Springfield** estas nomo tre uzata por fikciaj urboj, ekzemple, en *The Simpsons*.

Springfield (Masaĉuseco) estas la plej granda urbo kun tiu nomo, kaj Springfield (Ilinojso) estas la sola ĉefurbo.

## Lokoj 
### Usono 
* Springfield (Arkansaso)
* Springfield (Koloradio)
* Springfield (Florido)
* Springfield, kvartalo de Jacksonville (Florido)
* Springfield (Georgio)
* Springfield (Idaho, poŝtkodo 83277)
* Springfield (Ilinojso)
* Springfield (Indianio)
* Springfield (Kentukio)
* Springfield (Luiziano)
* Springfield (Majno)
* Springfield (Marilando)
* Springfield (Masaĉuseco)
* Springfield (Miĉigano)
* Springfield (Minesoto)
* Springfield (Misurio)
* Springfield (Nebrasko)
* Springfield (Nov-Hampŝiro)
* Springfield (Nov-Jorkio)
* Springfield (Nova Karolino)
* Springfield (Ohio)
* Springfield (Oregono)
* Springfield (Suda Karolino)
* Springfield (Suda Dakoto)
* Springfield (Tenesio)
* Springfield (Teksaso)
* Springfield (Vermonto)
* Springfield (Virginio)
* Springfield (Okcidenta Virginio)
* Springfield (Viskonsino) povas rilati al kvar urboj:
** Springfield en la kantono Dane
** Springfield en la kantono Jackson
** Springfield en la kantono Marquette 
** Springfield en la kantono St. Croix

### Aliaj landoj 
* Springfield (Kvinslando), en Kvinslando, Aŭstralio
* Springfield (Suda Aŭstralio), en Suda Aŭstralio, Aŭstralio
* Springfield (Tasmanio), en Tasmanio, Aŭstralio
* Springfield (Viktorio), en Viktorio, Aŭstralio
* Springfield (Manitobo), Kanado
* Springfield, vilaĝo en la municipo Malahide de Ontario, Kanado
* Springfield (Birmingham), Anglio
* Springfield (Chelmsford), Anglio
* Springfield (Nov-Zelando) en Nov-Zelando
* Springfield (Cromartyshire), Skotio
* Springfield (Edinburgh), Skotio
* Springfield (Fife), Skotio
* Springfield (Clare), Irlando
* Springifeld (Fermanagh), Irlando
* Springfield (Sudafriko), Sudafriko

### Fikciaj 
* *Springfield* de *Guiding Light*
* *Springfield* de la furora animacia serio *The Simpsons*
* *Springfield* de la nigrablanka televida serio *Patro scias plej bone (Father Knows Best)*, unue elsendita Inter 1954 kaj 1960
Sylvia (baleto)

:***Sylvia** ankaŭ signifas la birdan genron **Silvioj**.
**Sylvia** (franclingve **Sylvia ou La Nymphe de Diane**) estas baleto kun du aŭ tri aktoj. La baleton unue faris Louis Mérante kun muziko de Léo Delibes en 1876. Jules Barbier kaj Baron de Reinach faris operon por la Opero de Parizo bazita sur verko *Aminta'' de poeto Torquato Tasso, skribite en 1573. Kaj Mérante, inspirita de opero faris la baleton.

Kategorio:Baletoj
Vermuto

eta|Prezento de diverskoloraj vermutoj

**Vermuto** (france: *vermouth*) estas likvora vino gustigita per aromaj plantoj kaj spicherboj.

La trinkaĵo ekestis en Francio dum la 18-a jarcento kaj estis inspirita laŭ germana fortigita vino kun artemizio (*artemisia absinthium*), kiu en la germana lingvo nomiĝas *Wermut*. Artemizio estas spicherbo kiu estas uzata dum la distilado de absinto. Aliaj spicherboj kiuj povas esti aldonataj estas timiano, kinino kaj vanilo. En kelkaj kazoj oni povas ankaŭ aldoni sukerojn aŭ acidojn. La diversaj spicherboj origine estis uzataj por plibonigi la guston de la malmultekostaj kaj ĝenerale junaj vinoj.

Vermuto estas multe trinkata kiel aperitivo kaj digestigilo, la alkoholelcento ordinare estas ĉ. 15%. Tamen estas pli malmultekostaj vermutoj sur la merkato kun malpli da alkoholo. Pro la konkurenco la fabrikantoj ne publikigas kiujn spicherbojn ili uzas dum la produktado.

Estas kvar specoj de vermuto ordigitaj de dolĉa (po 130 gramoj da sukero je litro), nedolĉa aŭ seka (po 30 gramoj da sukero je litro) al sekega (malpli ol 30 g/l):
* blanka : fruta, leĝera kaj refreŝiga; povas esti miksata kun gasakvo, limonado aŭ fruktsuko (itale: *bianco*),
* ruĝa : ofte trinkata kiel aperitivo, amardolĉa spica gusto (itale: *rosso*),
* seka : kiel bazo por kokteloj (ekz. Martini), blanka, ŝaŭma, maksimume 5% da rezidua sukero, plejofte kun alkoholelcento de 18%,
* franca (ekz. Noilly Prat, Byrrh).

La plejmultajn vermutojn oni produktas en Italio. La plej grandaj produktantoj troviĝas en la provinco Torino. Unu el ili, *Martini & Rossi*, tiel famiĝis, ke por multaj homoj la vorto *martini* estas sinonimo por *vermuto*, sed ekzemple Noilly Prat en Marseillan produktas mondfaman francan vermuton, kaj ankaŭ en Bulgario oni produktas vermuton.

Aliaj konataj markoj: Cinzano, Campari, Picon kaj Suze.

Kategorio:Alkoholaĵoj
Kategorio:Likvoroj
Olga Schoberová

**Olga Schoberová**, ankaŭ konata kiel **Olga Schöberová** aŭ **Olinka Bérová** (naskiĝinta la 15-an de marto 1943 Prago, Protektorato Bohemio kaj Moravio, nun Ĉeĥio) estas ĉeĥa aktorino, ofte similigata al Brigitte Bardot aŭ al Ursula Andress .

Ŝi rolis en 22 ĉeĥaj, usonaj, italaj kaj germanaj filmoj. En la jaroj 1967 - 1969 ŝi estis edziniĝinta al Brad Harris, usona aktoro kaj korp-kulturisto, kun kiu ŝi havas filinon Babrinka. Ŝia dua edzo estis John Calley. En la 60-aj kaj la 70-aj jaroj ŝi estis konsiderata kiel seks-simbolo. Ŝi ankaŭ estis la unua junulino el Ĉeĥoslovakio, kiu aperis en magazino Playboy, nome sur la titola paĝo. Nun ŝi vivas alterne en Usono kaj en Prago.

## Filmografio 
* *Vrak* - Ŝipruino(1983)
* *Adéla ještě nevečeřela* - Adéla ankoraŭ ne vespermanĝis (1977)
* *Dovidenia v pekle, priatelia* - Ĝis revido en inferno, amikoj (1970)
* ''Formula 1 - Nell'Inferno del Grand Prix* (1970)
* *Pane, vy jste vdova!* - Sinjoro, vi estas vidvino! (1970)
* *Togetherness* (1970)
* *Le Calde notti di Poppea* (1969)
* *Její pomsta* - Ŝia venĝo(1967)
* *Flám* - Diboĉo(1966)
* *Kdo chce zabít Jessii* - Kiu volas mortigi Jessio-n (1966)
* *Slečny přijdou později* - Fraŭlinoj venos pli poste (1966)
* *Bláznova kronika* - Kroniko de frenezulo (1964)
* *Limonádový Joe* - Limonada Joe aŭ Ĉevala opero (1964)
* *Bylo nás deset'' - Ni estis dek (1963)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Seksosimbolo

## Eksteraj ligiloj 
* Olga Schoberová

Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 15-an de marto
Zwolle

Dosiero:Loudspeaker.svg**Zwolle** (), ĉefurbo de la Nederlanda provinco Overiselo, estas malnova hansourbo. Fine de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Ekzistas ankaŭ samnoma urbo en Louisiana (Usono).

## Politika signifo 
En Zwolle estis naskita Johan Thorbecke (14-an de januaro 1798-4-an de junio 1872), unu el la plej famaj Nederlandaj ŝtatistoj, prezidanto de la komisiono kiu verkis kaj akceptigis la konstitucion de Nederlando de 1848.

En Zwolle estis fondita la 26-an de aŭgusto 1894 la S.D.A.P., la antaŭulo de la nuna Social-demokrata Partio de la Laboro (*Partij van de Arbeid*).

## Kultura signifo 
eta|300ra|maldekstre|
Naskiĝis, verkis kaj loĝis en Zwolle pluraj artistoj kaj famuloj:
Se mencii nur pri kelkaj:
* Theoderich Ulsenius (ĉ. 1460- ĉirkaŭ 1508), kuracisto kaj humanisto
* Paul Gellings Gerard Terborch (1617-1681), pentristo 
* Rhijnvis Feith (1753-1824), aŭtoro 
* Anton den Doolaard (1901-1994), aŭtoro 
* Marnix Kappers (* 1943), aktoro 
* Herman Brood (1946-2001), kantisto, aktoro, pentristo; laboris grandparte en Amsterdamo 
* Hossein Sadjadi Ghaemmaghami Frahani (* 1954), konata kiel Kader Abdolah, aŭtoro; naskita en Irano 
* Jan Vayne (* 1966), pianisto kaj pentristo 
* Renate Schutte (* 1974), fotomodelino kaj prezentistino
* Glenn de Randamie (* 1984), repisto Typhoon; studis en la lernejo kie instruas Gerrit Berveling. 
* Paul Gellings, urba poeto depost 2006, aŭtoro kaj docento 
* Thomas a Kempis (1379-1471), monaĥo, aŭtoro ekzemple de *Imitado de Kristo*, reprezentanto de la Moderna Devoteco 
* Willem Bartjens (1569 - 1639), unu el la plej famaj instruistoj de la Nederlanda historio (li instruis pri matematiko - lia nomo fariĝis proverba: "tio estas ... tiom, laŭ Bartjens")
* Michael Minsky (1918-1988) kantisto.

La urbo, krome, ĉiujare tre abunde festas Karnavalon - escepto en la nordo de Nederlando.

## Vidindaĵoj 
* la Peperbus ('Piprujo'): tipa turo
* la urba pordego
* la urba kanalo (kiu ĉirkaŭas la tutan urbon)
* muzeo De Fundatie

## Ĝemelurbo 
Zwolle ĝemeliĝis kun Lünen en Germanio.

## Famuloj
* Herman Brood

### Esperantistaj famuloj 
* Gerrit Berveling

## Esperanto 
En la urbo troviĝas pluraj Esperanto-monumentoj: 
* grandega ŝtona monumento kun la teksto "Esperanto", "Kompreno", "Paco" kaj kun kapo en la mezo.
* busto de Zamenhof.
* trafikcirklo kun la nomo "Rotonde Zamenhof".
(vidu Listo de ZEO-j en Nederlando)

Pri la urbo aperas broŝuroj ĉe VoKo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Overiselo
Kategorio:Municipoj de Overiselo
Kategorio:Hansourboj