open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Săsăuși

**Săsăuși** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Săsăuși (Lunga) estas vilaĝo en distrikto Covasna.
*Săsăuși (Chirpăr) estas vilaĝo en distrikto Sibiu.
Schwarzwasser

La germanlingva vorto **Schwarzwasser** signifas en Esperanto *nigra akvo* kaj servas en germanlingvaj regionoj kiel geografia nomo por lokoj kaj riveroj.

## Loko 
**Schwarzwasser** estas la germanlingva nomo de komunumo Săcel (Sălişte) en Rumanio.

## Rivero 
**Schwarzwasser (Sense)** estas alfluanto de la rivero Sense en Kantono Berno, Svislando.
Săcădate

**Săcădate** [səkədate] (hungare: **Oltszakadát**; germane: **Sakadat**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Sibiu. En 1910 ĝi havis 1 271 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 730 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1306. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Szeben vármegye*). Administre ĝi apartenas al la urbo Avrig.

Unu kilometron sude de Săcădate preterfluas la rivero Olt kaj situas ties baraĵlago Avrig. Aliflanke estas la nacia vojo DN1. La fervoja stacio de Avrig estas ĉirkaŭ 4 km for.

En la censo de 2002 la 659 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Gravaj personoj 
* Flaviu Dragomir (24-a de februaro 1915 – 1974): dekoraciartisto.

## Fontoj kaj notoj 

Dosiero:Prelucrare_3D_pentru_Sacadate%2C_Sibiu.jpg|Situo en tridimensia modelo
Dosiero:Săcădate, preĝejoj, 2.jpeg|Vido de sud-oriento

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Ștenea

**Ștenea** [ŝtenja] (hungare: **Isztina**, germane: **Wallachisch-Stein**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Sibiu. En 1910 ĝi havis 623 loĝantojn (rumanoj, ciganoj); en 1992 226 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas en 1392. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő vármegye). Administre ĝi apartenas al Șeica Mare.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Hucalo Eŭhen

**Eŭhen HUCALO** ukraine **Євген Гуцало** (14-a de januaro 1937 – 1995) estis ukraina verkisto kaj poeto.

Hucalo naskiĝis en familio de vilaĝaj instruistoj, en 1959 diplomiĝis en pedagogia instituto de Niĵino. Poste li laboris en redakcioj de diversaj gazetoj, en 1960 aperis lia unua novelaro *Homoj inter homoj*, kiun postsekvis multaj aliaj, ankaŭ poemaroj kaj romanoj. En 1996, postmorte, libre aperis lia artikolaro *Pensmaniero de hordo* pri kontraŭukraina politiko de Rusio.

## Verkoj tradukitaj al Esperanto 
Esperanta traduko de lia rakonto *La Alko* (ukraine - Лось) fare de Dmitrij Cibulevskij aperis en *revuo Kontakto* (2, 2006).

Hucalo, Eŭhen
Maurice de Vlaminck

**Maurice de VLAMINCK** (4-a de aprilo 1876 - 11-a de oktobro 1958) estis franca faŭvisma pentristo. Li mem lernis pentri kaj rifuzis pliboniĝi per kopiado de aliies pentraĵoj en muzeoj, por ne misinspiriĝi.

Kategorio:Francaj pentristoj
Kategorio:Faŭvismaj pentristoj
Martinsberg

**Martinsberg** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
* **Martinsberg** estas la germanlingva nomo de la vilaĝo **Șomartin** en Rumanio.
* **Martinsberg (Malsupra Aŭstrio)** estas komunumo en Malsupra Aŭstrio en Aŭstrio.

## Vidu ankaŭ 
* **Martisberg** komunumo de la Distrikto Orienta Rarono en Kantono Valezo en Svislando.
Osaka Rapida Fervojo

eta|dekstra|Osaka Unurelvojo, Osaka-Kuko-Stacio
**Osaka Rapida Fervoja AK** (大阪高速鉄道株式会社 [o:saka ko:soku tecudo: kabuŝiki gajŝa]; Angle: Osaka Monorail Co., Ltd.) estas tria sektoro (jura persono fondita de l'Osaka Prefektujo, 7 municipoj en Osaka Prefektujo, 6 privataj fervojaj kompanioj kaj 14 entreprenoj) administranta unurelan fervojon. Ĝi estas pli konata kiel 大阪モノレール *Osaka Monorail* [o:saka monore:ru]. La tuta longeco 23,8km estas registrita de Guinness-libro de rekordoj kiel la plej longa unurelvojo en la mondo.

Ĝi kuras sur supervojo de Osaka Internacia Flughaveno en Tojonaka tra Suita, Ibaraki, Seccu, Moriguĉi ĝis Kadoma.

## Historio 
* 1980 15-a de decembro fondiĝis la kompanio.
* 1990 1-a de junio malfermiĝis unua linio (Linio Osaka Unurelvojo (ĉefa), inter Minami-Ibaraki kaj Senri-Chūō.
* 1994 30-a de septembro malfermiĝis parto inter Shibahara kaj Senri-Chūō
* 1997 1-a de aprilo malfermiĝis parto inter Flughaveno Osaka kaj Shibahara
* 1997 22-a de aŭgusto malfermiĝis parto inter Minami-Ibaraki kaj Kadomashi
* 1998 1-a de oktobro malfermiĝis dua linio (Linio Saito).

## Linioj 
* Linio Osaka Unurelvojo (ĉefa)
* Linio Osaka Unurelvojo Saito (Linio Kokusai-Bunka-Kōen-Toshi)

## Vagonoj 
eta|dekstra|1000 serio

* 1000 serio
* 2000 serio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Retpaĝo
* Mapo kaj Tempotabelo

Kategorio:Unurelvojo
Kategorio:Fervojaj linioj en Japanio
Donald Dewar

[eta|180px|Statuo je Donald Dewar en [Glasgovo]]
**Donald Campbell DEWAR** (n. la 21-an de aŭgusto 1937 - m. la 11-an de oktobro 2000) estis skota politikisto kaj la unua ĉefministro de Skotlando post la memregiĝo en 1999.

Kategorio:Skotaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Skotlando
Horst Ludwig Störmer

**Horst Ludwig Störmer** (naskiĝinta la 6-an de aprilo 1949) estas germana fizikisto. En 1998 li kun Daniel Tsui kaj Robert B. Laughlin gajnis la Nobel-premion pri fiziko.

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Ceará-Mirim

**Ceará-Mirim** estas urbo de la brazila subŝtato Norda Rio-Grando, kiu troviĝas en la mikroregiono de Macaíba.
Fondita en 1755, la municipo havas 67.869 loĝantojn. Ĝia areo estas granda je 740&nbsp;km².

Kune kun la municipoj Natalo, Macaíba, Extremoz, Parnamirim kaj São Gonçalo do Amarante, la urbo formas la Metropolan Regionon de Natalo, oficialigita perleĝe januare de 1997.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Norda Rio-Grando

## Eksteraj ligiloj 
*  Municipoj-federacio 
*  Datoj

Kategorio:Municipoj de Norda Rio-Grando
Gonçalves Dias

**Antônio GONÇALVES DIAS** [an**to**niŭ gon**saŭ**vjs **di**as], pli konata nur kiel **Gonçalves Dias** (naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1823, en Caxias (Brazilo), Maranjo, Brazilo, kaj mortis la 3-an de novembro 1864 pro ŝippereo, en la maro de Atins, Maranjo) estis elstara brazila poeto el Romantikismo. Lia konatiĝo kun verkistoj en Portugalio okazis dum la jaroj, kiam li estis studento pri juro en la Universitato de Koimbro. Tie, en 1843, li verkis unu el la plej famaj brazilaj poemoj, "Kanto de l' Ekzilo". En 1844, jam diplomita pri juro, li reiris al Brazilo. En 1849, kune kun aliaj brazilaj verkistoj, li fondis la revuon "Guanabara" (Gvanabaro). Kaj sentimentala, kaj naciisma, per siaj poemaj, Gonçalves Dias ludis gravan rolon dum la unuaj dekjaroj de brazila politika sendependeco (okazinta en 1822). Tiam la indiĝena mito fariĝis brazila nacia simbolo.

En Rio de Janeiro (Rio de Ĵanejro), tiam brazila ĉefurbo, li loĝiĝis kaj laboris. Kiel funkciulo, li vojaĝis al Eŭropo, kie restis inter 1854 kaj 1858 por oficialaj esploradoj. En 1856, li estis en Leipzig(Lepsiko aŭ Lejpcigo), Germanio, kie en la sekva jaro li, per la eldonejo Brockhaus, povis publikigi la unuan parton de indiĝena epopeo "La Timbiroj", kaj la "Tupilingva Vortaro" (vidu tupia lingvo). Denove en Brazilo, li partoprenis sciencajn esploradojn tra brazila Amazonio. Post tiu vojaĝo, lin trafis malsaniĝon. Tiel, celante resaniĝon, li vane trairis kelkajn eŭropajn kuracejon. Sed li ne mortis pro malsano. Fakte Gonçalves Dias mortis la 3-an de Novembro 1864, kiam dronis la franca ŝipo Ville de Boulogne, jam en la marbordo de Maranjo. Agoniante sur lito, li estis forlasita de ŝipanaro en kajuto, kiu tiele fariĝis lia eterna tombejo sub brazila maro. En la fino de la 19-a jarcento, la poeto Olavo Bilac (Olavo Bilák) elektis lin patrono de la seĝo n-ro 15 de Brazila Beletristika Akademio.

Dumviva verkaro : "Unuaj kantoj", poemoj (1846); "Leonor de Mendonça", teatraĵo (1847); "Duaj Kantoj" kaj "Sesversetoj de monako Antono", poemoj (1848); "Lastaj Kantoj", poemoj (1851); "Kantoj", poemoj (1857); "La Timbiroj", epopeo (1857); "Tupilingva Vortaro" (1858).

## Fontoj 
eta|150px|dekstra|Gonçalves Dias (1823-1864), elstara brazila poeto.
* GRIZOSTE, Weberson Fernandes, *A dimensão anti-épica de Virgílio e o Indianismo de Gonçalves Dias*, Coimbra, CECH,2011.

## Eksteraj ligiloj 
eta|150px|dekstra|Gonçalves Dias (1823-1864), elstara brazila poeto.
* Brazila Beletristika Akademio (portugale)
* Jornal de Poesia (portugale)

Kategorio:Brazilaj poetoj
Kategorio:Membroj de Brazila Beletristika Akademio
Kategorio:Patronoj de Brazila Beletristika Akademio
Kategorio:Universitato de Koimbro
Kategorio:Brazila Beletristika Akademio
São Gonçalo do Amarante

**São Gonçalo do Amarante** povas esti:

* São Gonçalo de Amarante, Dominikano - portugala sanktulo de la 13-a jarcento, el la portugala urbo Amarante.
* São Gonçalo do Amarante, municipo en Cearao.
* São Gonçalo do Amarante, municipo en Norda Rio-Grando.
São Gonçalo do Amarante (Norda Rio-Grando)

**São Gonçalo do Amarante** estas urbo kaj municipo de Brazilo, fondita en 1958. Ĝi situas en la nordorienta regiono de Brazilo kaj en la subŝtato Norda Rio-Grando. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj - en 2009 estis nur 80 737. Tio nun rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj municipoj . 

Kune kun la municipoj Natalo, Macaíba, Extremoz, Parnamirim kaj Ceará-Mirim, la urbo formas la metropolan regionon de Natalo, oficialigita perleĝe januare de 1997.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Norda Rio-Grando

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala paĝo
*  Municipoj-federacio 
*  Datoj

Kategorio:Municipoj de Norda Rio-Grando
Hannes Alfvén

**Hannes Olof Gösta ALFVÉN** (naskiĝis la  en Norrköping, mortis la  en Stokholmo) estis sveda fizikisto. Li estis unu el la patroj de magnetofluidodinamiko, kaj pro siaj pioniraj studoj li gajnis la Nobel-Premion pri Fiziko en 1970.

Alfvén diplomiĝis en la Universitato de Uppsala en 1926, kaj tie doktoriĝis en 1935, en la fako de plasmofiziko. Li eklaboris tie kiel esploristo; en 1937 li enoficiĝis en la Nobel-Instituto pri Fiziko, en Stokholmo, kaj ekde 1940 ĝis 1967 li profesoris en la stokholma Reĝa Instituto pri Teknologio.

Li malkovris la tiel nomatajn ondojn de Alfvén, kiujn dissendas plasmo situanta en magneta kampo. Lia laboro estis aparte grava en la kompreno de la formado de sunsistemo, ĉar li klarigis kiel la materifluo forpuŝita de la suna vento kapablis transdoni la angulan movokvanton de la Suno al la ĉirkaŭsuna disko.

## Referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Svedaj fizikistoj
Kategorio:Stokholmanoj
Kategorio:Universitato de Upsalo
Zdravljica

**Zdravljica** estas la nacia himno de Slovenio. La tekston verkis France Prešeren en 1844.

La teksto estas jena:

Žive naj vsi narodi 
ki hrepene dočakat' dan, 
da koder sonce hodi, 
prepir iz sveta bo pregnan, 
da rojak 
prost bo vsak, 
ne vrag, le sosed bo mejak!

En esperantlingva poezia traduko:

Ke vivu ĉiuj gentoj 
eksopirantaj pri la hor', 
ke trans la kontinentoj 
disput' el mondo estos for, 
en liber' 
ne barbar', 
ĉe limo estu nur najbar'!

Slovenio
Kategorio:Naciaj simboloj de Slovenio
Kategorio:Kulturo de Slovenio
Rapperswil-Jona

## La urbo 
**Rapperswil-Jona** estas la nomo de svisa urbo en Kantono Sankt-Galo, en la elektodistrikto See-Gaster, kies kultura kaj ekonomia centro ĝi estas. La komunumo ekestis je la 1-a de januaro 2007 per kuniĝo de Rapperswil kaj Jona. Ĝi havis 25&nbsp;400 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006 kaj areon de 22,17 km².

## Geografio 
Rapperswil-Jona situas ĉe la orienta bordo de la Lago de Zuriko en Kantono Sankt-Galo sur delto, kiun formis la rivero Jona kaj morenoj, kiuj postrestis de la iama Linth-Glaĉero el la lasta glaciepoko. Ĉe Rapperswil-Jona digo kaj ponto transiros la tutan lagon al Hurden kaj Pfäffikon SZ en Kantono Ŝvico.

## Historio 
La anoj de la du antaŭe apartaj komunumoj konsentis la kuniĝon per plebiscito je la 1-a de majo 2005. En Jona la konsento estis 61-%-a, en Rapperswil konsentis abundo de 89 %. Pli ol du trionojn de la loĝantaro kontribuas Jona.

La nova blazono kombinos la du rozojn de la blazono de Rapperswil kun rivero Jona. La du rozoj jam antaŭe estis ankaŭ en la blazono de Jona, sed nur en angulo.

La kuniĝo estis realigita oficiale je la 1-a de januaro 2007.

## Trafiko 
Kvankam Rapperswil-Jona situas en la Kantono Sankt-Galo, ĝi efektive apartenas al la aglomeraĵo de la urbo Zuriko kaj tial estas membro en la Zurika Trafik-Unio. La stacidomo de Rapperswil estas fervojnodo inter la trajnlinioj de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko al Rapperswil tra Meilen unuflanke kaj tra Uster aliflanke kaj la linio de la Svisaj Sudorientaj Fervojoj de Romanshorn tra Sankt-Galo al Lucerno.

## Vidu ankaŭ 
* Rapperswil
* Jona SG
* Rapperswil SG (stacidomo)
* Jona (stacidomo)
* Blumenau (stacidomo)
* Kempraten (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Rapperswil-Jona

## Bildoj 

Dosiero:CH Rapperswil-Jona, Hauptplatz 015.jpg|Ĉefplaco (*Hauptplatz*) kaj historia centro
Dosiero:Rapperswil - Seesicht Schlosshügel und Altstadt.JPG|Rapperswil vidita de la Lago de Zuriko
Dosiero:Holzbrücke IMG 2592 ShiftN.jpg|La Kastelo Rapperswil kaj la malnova urbo


Kategorio:Urboj de Svislando
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Maria Esther Bueno

**Maria Esther BUENO** (naskiĝinta la 11-an de oktobro 1939, mortinta la 8-an de junio 2018) estis eksa mondfama profesia tenisistino el Brazilo. 
 
Dum 20 jaroj da profesia tenisludado en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj, ŝi gajnis 585 internaciajn titolojn, inklude trifoje sole (1959, 1960 kaj 1964) kaj kvarfoje duope (1960, 1963, 1965 kaj 1966) en la renoma brita turniro de Wimbledon. Sume ŝi gajnis 19 titolojn de la kvar tutmonde pintaj tenisturniroj, nomataj Granda Ŝlemo (sep en virinaj unuopaĵoj, 11 en virinaj duopoj, kaj unu en miksduopoj).

maldekstre|eta|360px|
Tio igas ŝin la plej sukcesa sudamerika virina tenisisto en la historio, kaj la sola sudamerikanino, kiu iam gajnis la turniron de Wimbledon. En 1960, Bueno fariĝis la unua virino kiu sukcesis pri gajni ĉiujn kvar Grandŝlemajn tenisturnirojn de tiu jaro, tri el ili kun Darlene Hard kaj unu kun Christine Truman. 

Bueno estis la jarfina numero unu rangigita virina ludanto en 1959 kaj 1960 kaj estis konata pro ŝia gracia ludmaniero.

Kategorio:Brazilaj tenisistoj
Mureno

eta|*Gymnothorax fimbriatus*, foto de angilo en koralo kun larĝa malfermita buŝo
eta|
eta|Kapo de *Enchelycore pardalis*
eta|*Echidna nebulosa*
eta|*Gymnothorax castaneus*
eta|*Rhinomuraena quaesita*
eta|
eta|180px|*Gymnothorax meleagris*

**Murenoj** estas serpentformaj senskvamaj fiŝoj kiuj konsistigas la familion *Muraenidae* (murenedoj), de la ordo *Anguilliformes* (Angilformaj). Ekzistas ĉ. 200 specioj en 15 genroj.

**Murenoj** loĝas rokajn kavaĵojn kaj gvate ĉasas aliajn bestojn per tre fajna flarsenso. Ili ne havas skvamojn kaj la haŭto, kiu kutime suhavas malsimplajn kamuflajn padronojn, eligas protektan mukon. Tiu, ĉe kelkaj specioj, enhavas toksajn substancojn. Plej multaj specioj havas nek skapolajn nek pelvajn naĝilojn. La plej grandaj **murenoj** atingas longon de kvar metroj.

Kategorio:Aktinopterigoj
Feneș (Armeniș)

**Feneș** [feneŝ] (hungare: **Fényes**, germane: **Fönisch**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Caransebeș. En 1910 ĝi havis 1039 loĝantojn (rumanoj), en 1992 856 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la loĝloko vivis . Ĝia unua mencio skriba estas el 1501. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény  vármegye). Administre ĝi apartenas al Armeniș.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Gherteniș

**Gherteniș** [gerteniŝ] (hungare: **Gertenyes** [gertenjeŝ], malnove *Gyertyános*, germane: **Gertenisch**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Reșița. Administre ĝi apartenas al Berzovia.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1.520 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj), en 1992 1.132 (rumanoj, 4 % da hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la loĝloko vivis .

## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1328. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Temes vármegye*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Listo de rumanaj poŝtkodoj 

## Renomaj personoj 
*Kornélia Hollósy, operkantistino. 
*Ottó Indig: literaturhistoriisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Vârciorova

**Vârciorova** [vırĉorova] (hungare: **Varcsaró**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Caransebeş. En 1910 ĝi havis 1 50 loĝantojn (rumanoj); en 1992 1 112 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1433. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény  vármegye). Administre ĝi apartenas al Bolvaşniţa.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Bârza (Topleț)

**Bârza** [bırza] (hungare: **Börza**, de 1911 ĝis 1918: **Börzény**, germane: **Bersing**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Băile Herculane. En 1910 ĝi havis 551 loĝantojn (rumanoj, germano); en 1992 602 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1808. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Topleț.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Administra mapo de dlaistrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Bucova

**Bucova** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Bucova (Băuțar) estas vilaĝo en distrikto Caraș-Severin.
*Bucova (Cenad) estas vilaĝo en distrikto Timiș.
Jupa

**Jupa** [ĵupa] (hungare: **Zsuppa**) estas vilaĝo en Rumanio nord-nordokcidente de Caransebeş. En 1910 ĝi havis 543 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj); en 1992 596 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1369. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Caransebeş.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Cuptoare

**Cuptoare** [kuptŭare], (hungare: **Kuptorja**) estas vilaĝo en Rumanio 20&nbsp;km norde de Băile Herculane (Herkul-banejo). En 1910 ĝi havis 997 loĝantojn (rumanoj), en 1992 771 (rumanoj, hungaroj), en 2002 748, kaj laŭ la stato de  en la loĝloko vivis . Ĝia unua mencio skriba estas en 1501. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Cornea.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
Ĝiaj koordinatoj estas .

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Pecinișca

**Pecinișca** [peĉiniŝka] (hungare: **Csernabesenyő**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Băile Herculane. En 1910 Csernabesenyő havis 702 loĝantojn (rumanoj), en 1992 642 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la loĝloko vivis . Ĝia unua mencio skriba estas el 1540. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al departemento Krassó-Szörény. Administre ĝi apartenas al la urbo Băile Herculane.

Pecinișca situas ambaŭflanke de la rivero Cerna. Unuflanke la vilaĝon trapasas la nacia vojo DN67D, aliflanke la distrikta vojo DJ608D; ili ligas Băile Herculane al ĝia fervoja stacidomo kaj al la nacia vojo DN6.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hungaraj loknomoj kun "besenyő"

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto
* Popolnombrado 2002 

Dosiero:RO CS DN67D Baile Herculane.jpg|La ĉefa strato
Dosiero:Băile Herculane, Pecinișca, sfântul apostol Toma, 1.jpeg|Preĝejo pri apostolo Tomaso

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Țerova

**Țerova** [cerova] (hungare: **Krassócser** kraŝo:ĉer) estas vilaĝo en Rumanio norde de Reșița. En 1910 ĝi havis 880 loĝantojn (rumanoj, ciganoj); en 1992 573 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1690 (laŭ aliaj: 1433). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Krassó-Szörény vármegye*). Administre ĝi apartenas al Reșița.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Șieu (Bistrița-Năsăud)

**Șieu** [ŝieŭ] (hungare: **Nagysajó**, germane: **Gross-Schogen**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Bistrița. Administre apartenas al ĝi Posmuș kaj Șoimuș.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1677 loĝantojn (germanoj, rumanoj, hungaroj); en 1992 1431 (rumanoj, 13 % da hungaroj).

En la censo de 2002 la 1.382 loĝantoj de la vilaĝo deklaris jenajn etnecojn:

En la komunumo estis 88 % da rumanoj.

## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1319. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Nagysajó apartenis al Hungario (*Beszterce-Naszód*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj homoj
* József Tőkés (Nagysajó, 16-a de decembro 1884 – Malnaş, 7-a de februaro 1951): reformita eklezia verkisto, vortarredaktisto, patro de István Tőkés
* Samu Veress, hungara instruisto (1857-1932)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Sieu jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Aŭstralia hematopo

La **Aŭstralia hematopo**, *Haematopus longirostris* laŭ kio ankaŭ *Longbeka hematopo*, estas birda specio de la familio de Hematopedoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj. Ĝi estas vadbirdo devena el Aŭstralio kaj komune trovebla en ties marbordo kaj ankaŭ en Novzelando kaj Nov-Gvineo. La tuta populacio povas esti de ĉirkaŭ 10 000 ekzempleroj. En aliaj kontinentoj estas aliaj specioj de hematopoj tre similaj.

## Aspekto 
La Aŭstralia hematopo estas facile rekonebla pro sia eca 5–8 cm longa ruĝoranĝa beko, maldikaj rozkoloraj kruroj kaj nigroblanka plumaro -nigra supre kaj blanka sube-. Dumfluge aperas blanka meza strio en flugiloj. Maskloj kaj inoj montras ioman diferenciĝon: maskloj ĝenerale havas pli mallongan kaj larĝan bekon. Junuloj estas similaj al plenkreskuloj, sed malhavas brilan ruĝoranĝan koloron kaj estas pli brunaj ol nigraj.

## Kutimoj 
La nomo "ostromanĝanto" de multaj naciaj lingvoj misklarigas kia estas tiu birdo, ĉar ili malofte manĝas ostrojn, kiuj estas kutime en ŝtonaj marbordoj. Male tiu aŭstralazia specio precipe troviĝas en sablaj strandoj, kie ili manĝas precipe aliajn moluskojn, kiuj estas forprenitaj kaj malfermitaj per sia specife tre bone adaptita beko.

La Aŭstralia hematopo tamen manĝas ankaŭ aliajn senvertebrulojn. La teĥnikoj por rompi kaj malfermi la konkojn de la moluskoj varias multege kaj estas supozeble lernitaj.

Ili konstruas neston en ombraj truoj faritaj en malfermaj zonoj proksime de strandoj. Tie la ino demetas el 2 ĝis 3 ovojn, kiuj estas helbrunaj kun malhelbrunaj makuloj kaj strioj kiuj kamuflas ilin inter sabla aŭ ŝtona grundo. Ĉiu reproduktanta paro protektas sian nestan teritorion kaj ofte ili uzas la saman areon ĉiun jaron. Ambaŭ gepatroj kunzorgas la tutan reproduktadon. Kun mevoj, kun kiuj ili kunhavas strandon, ili ariĝas por defendi sin kontraŭ supozebla danĝero.

## Referencoj 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Kabjork-duoninsula tropika savano

## Eksteraj ligiloj 
* informo pri Aŭstralia Muzeo

Kategorio:Hematopedoj
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Arĥangelsko

**Arĥangelsko** aŭ **Arkangelsko** () estas rusia urbo, kiu troviĝas je la dekstra bordo kaj insuloj de rivero Severnaja Dvina (Северная Двина) (norda Dvino).

La urbo estas ĉefurbo de Arĥangelska provinco.

Arĥangelsko fondiĝis en la jaro 1583 laŭ ordono de Ivano la Terura, sed la oficiala fondojaro de la urbo estas 1584. Dum siaj fruaj jardekoj de ekzistado ĝi estis nomata "Nova urbo". **Arĥangelsko** estis la plej granda marhaveno de Rusio. Graveco de la urbo malplialtiĝis dum la jaroj 1700–1722, kiam laŭ ordono de Petro la Granda ĉia ekstera komerco estis relokita de la rivero *Severnaja Dvina* al la rivero *Neva*, sed la urbo restis la centro de markomerco de norda Rusio. En la 17-a jarcento ĝia disvolviĝo estis kaŭzita de evoluo de perblankmara komerco kun Britio kaj aliaj okcidenteŭropaj ŝtatoj. Je limo de 17-a kaj 18-a jarcentoj Arĥangelsko grave rolis en historio de la rusia mararmea komerca floto. En jaroj 1918–1919 la urbo estis okupita de britaj, usonaj kaj francaj armeoj, sed en 1920 ĝi estis liberigita fare de la Ruĝa Armeo.

Ekonomio de la urbo nun baziĝas je lignreciklada kaj ligna-ĥemia industrio. Grandindustrio estas prezentita ĉe uzinoj por konstruo de stabloj por lignreciklada industrio. En la urbo funkcias ankaŭ ŝipkonstruejoj kaj ŝipaj reparejoj.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 11401.

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 262,9 mil loĝantojn.

Dosiero:Archangel 1896.jpg|
Dosiero:RussiaArkhangelskOblast.png|
Dosiero:Peter der-Grosse 1838.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Anatolij Bovikin
* Tramtransporto en Arĥangelsko
* Trolebusa transporto en Arĥangelsko

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.arhcity.ru 
* http://www.pomorsu.ru  
* http://www.agtu.ru  
* http://www.nsmu.ru  


Kategorio:Urboj de Arĥangelska provinco
Somme

**Somme** [] estas unu el la departementoj de la franca regiono Hauts-de-France. Ĝi etendiĝas sur  kaj enhavas  loĝantojn. La prefektejo estas Amiens.

Somme havas landlimojn kun la departementoj Pas-de-Calais, Nord, Aisne, Oise kaj Seine-Maritime, sed ĝi havas ankaŭ marbordon ĉe la Manika Markolo. Ĝia nomo venas de samnoma rivero.

La departemento tute enhavas 782 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al kvar arondismentoj:
* arondismento Abbeville
* arondismento Amiens
* arondismento Montdidier
* arondismento Péronne

[eta|centra|250ra|[Amiens]]

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Somme


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Péronne

***Péronne** estas franca komunumo en Saône-et-Loire.
***Péronne** estas franca komunumo en Somme.

## Vidu ankaŭ
*Péronne-en-Mélantois (jen francigite, nederlande *Peronne in Medeland*) estas franca komunumo en la historia regiono Franca Flandrio.
Sigtuna (urbo)

**Sigtuna** estas urbo en la svedia provinco Uppland kaj la gubernio Stockholms län. La urbo situas proksimume 50 kilometrojn nordokcidente de Stokholmo ĉe la fjordo de Sigtuna *(Sigtunafjärden)*, branĉo de la lago Mälaren. Dum la jaro 2004 Sigtuna havis 8.030 loĝantojn. La urbo situas en la *komunumo Sigturna*, kiu portas ĝian nomon, sed ne estas la ĉefa loĝloko de la komunumo.

## Historio 
maldekstra|eta|urbodomo
Sigtuna konsideriĝas la plej malnova urbo de Svedio. Arkeologiaj trovoj atestas, ke ĝi fondiĝis ĉirkaŭ la jaro 980 fare de la sveda reĝo *Erik la 8-a* (Erik Segersäll). Sub la reĝo *Olof Skötkonung* kaj ties filo *Anund Jakob* inter la jaroj 995 kaj 1030 en la urbo produktiĝis la unuaj moneroj de Svedio. Tiuepoke Sigtuna estis la centro de kreskanta, regione potenca ŝtato. Meze de la 11-a jarcento Sigtuna iĝis sidejo de episkopo kaj ekkonstruiĝis katedralo. Baldaŭ la urbo havis sep preĝejojn, kaj dum 1247 inaŭguriĝis dominikana monaĥejo.

Meze de la 12-a jarcento tamen la episkopa sidejo translokiĝis al Upsalo. Tamen Sigtuna restis grava urbo ĝis la fino de la 13-a jarcento. Fine de la mezepoko tamen ĉiam pligraviĝis la urboj Upsalo kaj Stokholmo - kaj Sigtuna perdis gravecon.

Kiam Svedio dum la 16-a jarcento iĝis protestanta, la monaĥejo malkonstruiĝis kaj el la preĝejoj flegiĝis nur unu, tial ke la aliaj ses laŭgrade disfalis. La nombro de loĝantoj tre malkreskis kaj ankaŭ la aliaj urbaj konstruaĵoj ekdisfalis. Dum la 19-a jarcento la urbo en la literaturo priskribiĝis kiel eta, preskaŭ senhoma loko kun romantikaj, superkreskitaj ruinoj.

Nur komence de la 20-a jarcento la urbo reekvivis, kaj iĝis lerneja kaj konferenca urbo. Ankaŭ la turistoj ekmalkovris la urbeton. Kaj la konstruo de la proksima stokholma flughaveno *Arlanda* kontribuis al la ekonomia pliprosperiĝo.

## Aspekto de la hodiaŭa urbo 
350ra|maldekstra|eta|La ruinoj de Sigtuna komence de la 17-a jarcento. El la kroniko *Suecia antiqua et hodierna*.
Sigtuna tenis la karakteron de idilia ĝardena urbo, kiun ĝi havis tutkomence de la 20-a jarcento. La urbocentro konsistas el etaj loĝejaj kaj komercaj domoj el ligno, kiuj konstruiĝis dum la 18-a kaj 19-a jarcentoj. Okcidente de la urbocentro situas iuj lernejoj konstruitaj laŭ la klasicisma stilo de la jaroj ĉirkaŭ 1920.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de la nuntempa urbo Sigtuna estas
* 20ra Rakvere en Estonio

Kategorio:Historio de Svedio
Kategorio:Urboj de Svedio
Kategorio:Uplando
Kategorio:Stockholms län
Litava (alfluanto de Krupinica)

**Litava** estas grava maldekstraflanka alfluo de Krupinica.
Tuta longeco estas 44&nbsp;km. Elfontas en Krupinská planina sub monto **Javorok** (695,0 m) en supermara alteco ĉirkaŭ 650 m. Fluas unue sude tra vilaĝo Senohrad, de maldekstro alportas **Litavica** (451,5 m s. m.), poste trafluas vilaĝojn Lackov kaj Litava, kie alportas **Rieka** de maldekstra flanko. Ĉe vilaĝo Cerovo profunde entranĉaĝas en submetaĵo kaj trafluas tra kanjonforma areo. Turniĝas okcidente, de maldekstro alportas **Malá Litava** kaj kreas kvin grandaj meandrojn. En tiu parto ĝi alportas unue **Hlboký jarok** de maldekstro, sekve **Cerovský potok**, **Trpinec** kaj **Konštiansky potok** de dekstro. Sur roko en la lasta meandro, antaŭ kunfluo kun Konštiansky potok elstaras ruinoj de kastelo Čabraď. Rivero poste fluas sudokcidenten kaj valo plivastiĝas, trafluas en proksimeco de vilaĝo Drienovo, poste alportas dekstraflanka Vrbovok (169,6 m s. m.) kaj fluas sude. Poste alportas maldekstraflanka **Jalšovský potok** (160,3 m s. m.), turniĝas unue sudokcidenten kaj antaŭ vilaĝo Plášťovce okcidenten. Trafluas Plášťovce kaj en ĝia katastro enbuŝas en Krupinica.

## Rilataj temoj 
* Distriktoj de Slovakio
* Regionoj de Slovakio

Kategorio:Akvokolekta areo de Ipeľ
Kategorio:Distrikto Krupina
Kategorio:Riveroj en Regiono Banská Bystrica
Listo de denaskaj esperantistoj

Tio estas '*listo denaskaj Esperanto-parolantoj*, do estas homoj, kiujn ekde la naskiĝo (aŭ mallonge post tio) unu el la gepatroj (aŭ ambaŭ, alia familiano aŭ konato) regule alparolis en Esperanto. Kelkfoje la infanoj lernas Esperanton ankaŭ el la esperantlingvaj interparoloj de la gepatroj, kvankam oni alparolas ilin en nacia lingvo.

*Atentu: Ĉi tiu listo estas nur por meritoplenaj denaskaj esperantistoj, kiuj meritus artikolon en la Vikipedio (aŭ jam havas). Se vi interesiĝas pri denaskaj Esperantistoj ĝenerale, legu la artikolon pri denaskaj Esperanto-parolantoj.*

## Alfabeta listo 
### B 
* Irene Baur-Thomann
* Stela Besenyei-Merger
* Margarete Bläsing-Klünder
* Daniel Bovet
* Ulrich Brandenburg
* Guido Brandenburg

### E 
* Klára Ertl

### F 
* Helen Fantom
* Rolf Fantom
* Gunnar R. Fischer
* Simone Fischer-Sorg

### G 
* Emilia Gastón Burillo
* Inés Gastón
* Petr Ginz
* Svetlana Gonĉarova

### H 
* Kim J. Henriksen

### K 
* Elke Kühnel
* Helmut Klünder 
* Ino Kolbe
* Peter Kühnel

### L 
* Arno Lagrange
* Bernard Lagrange
* Patrick Lagrange

### M 
* Stefan MacGill
* Karina MacGill
* Hajnal MacGill
* Carlo Minnaja
* Nicola Minnaja
* Esperantina Grażyna Mirska
*

### P 
* Mikelo T. Popov

### S  
* Leo Sakaguchi
* Suitbert H. Siedl
* Lilia Ledon da Silva
* Francisko Simonnet
* Winifred Sackville Stoner, filino

### Ŝ 
* Dmitrij Ŝevĉenko

### W 
* Elisa Weide
* Peter Weide

*
Kategorio:Listoj pri Esperanto
Gästrikland

**Gästrikland** - en Esperanto *Gestricio* - estas historia provinco () de Svedio. Ĝi troviĝas en la landoparto () aŭ ĉefregiono Norrland. La provinco havas 145 000 loĝantojn kaj areon de 4 181 km².

## Eksteraj ligiloj 
* turismaj informoj pri Gästrikland  


Kategorio:Historiaj provincoj de Svedio
Hälsingland

**Hälsingland**, en Esperanto **Helsinglando**, estas historia provinco () de Svedio. Ĝi troviĝas en la landoparto () aŭ ĉefregiono Norrland. La provinco havas 134 000 loĝantojn kaj areon de 14 264&nbsp;km².

## Ligiloj 
* turismaj informoj pri Hälsingland  (en la sveda kaj angla)

Kategorio:Helsinglando
Kategorio:Historio de Svedio
Kategorio:Geografio de Svedio
Kategorio:Historiaj provincoj de Svedio
Historiaj provincoj de Svedio

[eta|dekstra|la historiaj provincoj de Svedio. Pli malhele Finnlando en la limoj de la rusia [grandprinclando Finnlando|grandprinclando inter la jaroj 1812 kaj 1917]]

'''''' estas la sveda vorto por historia provinco de Svedio kaj la hodiaŭa Finnlando; la vorto mem signifas "pejzaĝo". La historiaj provincoj estis la administra divida unuo de la sveda reĝlando, ĝis Axel Oxenstierna dum la jaro 1634 reformis la administran dividon: la limoj de la tiam kreitaj modernaj provincoj () ne identas kun la historiaj.

Kvankam la historiaj provincoj jam ekde la 17-a jarcento ne plu havas politikan signifon, ili tamen daŭre havas grandan signifon en la ĉiutaga lingvouzo de la civitanoj de Svedio. Multaj svedoj ankoraŭ hodiaŭ tre identigas sin kun sia provinco.

La historiaj provincoj estas grupigitaj en tri, ĝis la jaro 1809 kvar landopartoj () aŭ ĉefregionoj:

## La historiaj provincoj de Svedio 
eta|la historiaj provincoj de Svedio

###  
*  – Blekingo
*  – Bohuslando
*  – Dalio
*  – Gotlando
*  – Halando
*  – Skanio
*  – Smolando
*  – Vestrogotio
*  – Elando aŭ Oelando
*  – Ostrogotio

###  
*  – Dalekarlio
*  – Neriko
*  – Sudermanio
*  – Uplando
*  ( ĝis 1815) – Vermlando
*  – Vestmanio

###  
*  – Angermanio
*  – Gestricio
*  – Helsinglando
*  – Herjedalio
*  – Jemtlando
*  – Laplando aŭ Laponio
*  – Medelpado
*  – Okcidenta Botnio
*   – Norda Botnio

### (Finnlando) 
Ĝis la jaro 1809 la hodiaŭa Finnlando apartenis al Svedio kaj same estis disdividita laŭ -oj. Ili estis:

 (Orienta Lando)
*  ()
*  ()
*  ()
*  ()
*  ()
* Karelio (, ) inter 1721 kaj 1811 apartenis al la Rusia Imperio, kaj la orienta duono post konkero de la sovetunia ruĝa armeo ekde la jaro 1940 denove estas parto de Rusio.
* Ingrio (, ,  [Iĵóra]) parto de Rusio ekde 1721.
 – ĝis la jaro 1809
*  ()
 – ĝis la jaro 1809
* Laponio () administre ĝis la jaro 1809 apartenis al .
* [[Pohjanmaa|]] () same administre ĝis la jaro 1809 apartenis al .
Lappland (Svedio)

**Lappland** (sveda Laponio) estas historia provinco () de Svedio. Ĝi troviĝas en la landoparto () aŭ ĉefregiono Norrland. La provinco havas 101 000 loĝantojn kaj areon de 109 702 km².

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri Sameio - la tuta regiono Laponio en Norvegio, Svedio, Finnlando kaj nordokcidenta Rusio

## Eksteraj ligiloj 
* Lappland  - faktoj kaj mapoj (en la sveda)

Kategorio:Sameio (Svedio)
Kategorio:Historiaj provincoj de Svedio
Kategorio:Geografio de Svedio
Kategorio:Historio de Svedio
Kategorio:Sameio
Rákoš

**Rákoš** povas esti:

* vilaĝo en Slovakio, en distrikto Revúca vidu Rákoš (distrikto Revúca),
* vilaĝo en Slovakio, en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo vidu Rákoš (distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo).
Medelpad

**Medelpad**, en Esperanto **Medelpado**, estas historia provinco () de Svedio. Ĝi troviĝas en la landoparto (svede *landsdel*) aŭ ĉefregiono Norrland. La provinco havas 122 000 loĝantojn kaj areon de 7 058&nbsp;km². Ĝi limas kun la provincoj Hälsingland, Härjedalen, Jämtland, Ångermanland kaj la balta maro.

Gravaj urboj estas Sundsvall kaj aliaj.

## Ligilo 
* Medelpad - faktoj kaj mapoj (en la sveda) 


Kategorio:Historiaj provincoj de Svedio
Kategorio:Geografio de Svedio
Kategorio:Historio de Svedio
Nicola Minnaja

D-ro **Nicola MINNAJA** (naskiĝis la 9-an de januaro 1938) estas itala fizikisto kaj denaska esperantisto. Li estas frato de profesoro Carlo Minnaja.

Li estas doktoriĝinta pri Fiziko ĉe la Universitato de Pisa 1960, diplomita samtempe pri Fiziko ĉe la Normala Supera Lernejo de Pisa.

Li iĝis privata docento pri Strukturo de Materio ekde 1969. Li estis respondeca pri scienca esplorado en industrio de 1962 ĝis 1994, kun rango de manaĝero ekde 1974, ĉe firmoj Olivetti, Honeywell Information Systems Italia, Italtel, FIVRE kaj Eniricerche.

Poste, li iĝis konsilanto de la Nacia Konsilio pri Esplorado pri transdono al industrioj de esplor-rezultoj, konsilanto de la Societo de la Tekonologiaj Parkoj de Okcidenta Toskanio kun la respondeco de projekto “Artefarita Flar-Aparato por oficiala atesto de la kvalito de oliv-oleo” nun transdonata al la Komerca Ĉambro de Pisa. 

## Esperanta agado
Li akiris diplomon pri instrukapableco de Esperanto en 1954. 

Minnaja iĝis Sekretario de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo de 1955 ĝis 1960. Li estis Redaktoro de la revuo “L' Esperanto” de 1963 ĝis 1975, prezidanto de Itala Esperanto-Federacio de 1975 ĝis 1979 kaj estas ano de la Akademia Senato de Itala Esperanto-Instituto ekde 1989.

## Verkoj
*La lingva problemo kaj la novigado. En: Reinhard Selten (red.), *La kostoj de la Eŭropa lingva [ne]komunikado*. ERA, Romo 1997, p. 43-45

Kategorio:Italaj esperantistoj
Kategorio:Denaskaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de TEJO
Gammelstad

eta|ĉirkaŭ la jaro 1700
**Gammelstad** estas la malnova centro de la nordsveda urbo Luleå en la historia provinco Norrbotten. La ensemblo el domoj kaj preĝejo apartenas al la monda kultura heredaĵo de UNESKO.

## Historio 
Antaŭ 1000 jaroj la hodiaŭa Gammelstad estis insuleto ĉe la delto de la enfluejo de rivero *Luleälvs* en la baltan maron. Dum la 12-a jarcento Gammelstad iĝis centro de la kristana paroĥo, kiu laŭ la riveroj *Kalixälv, Luleälv* kaj *Råneälv* etendiĝis de la montaro ĝis la marbordo.

Post la pac-kontrakto de *Nöteborg* dum la jaro 1323, Svedio kaj Rusio malkonsentis pri la situo de la norda komuna limo. La sveda ŝtato provis pli integrigi la regionon ĉirkaŭ la rivero *Luleälv* en la regnon. Pastroj sendiĝis al la nordo, kaj simplaj lignaj preĝejoj konstruitaj. Dum la jaro 1339 okazis la unua kristana diservo en la loko, kie hodiaŭ troviĝas la urbo Luleå. La provinco Norrbotten iĝis parto de la sveda reĝlando kun svedaj leĝoj kaj impostoj.

La ĝis la nuntempo ekzistanta impona ŝtona preĝejo ekkonstruiĝis dum la 13-a jarcento kaj atestas pri la ekonomia bonfarto de la paroĥo, kies anoj komercis kun feloj kaj salmoj. Leĝo de la 15-a jarcento fiksis, ke ĉiu komerco limiĝas al la urboj, kie tuj povas esti prenataj la impostoj. Dum la jaro 1621 fondiĝis la urbo Luleå en la loko de la malnova komercoloko. Jam 28 jarojn post la oficiala urbofondiĝo, dum 1649, la urba haveno maluzebliĝis, ĉar la tuta skandinavia subkontinento leviĝis, kio plej senteblis en la nordo de Svedio, kaj sekve la akvo en la haveno malmultiĝis. Tial la plua urbo konstruiĝis en la loko de Gammelstad, la iama insuleto.

## Gammelstads kyrkstad 
Ĉirkaŭ la preĝejo troviĝas la *kyrkstad*, la preĝeja urbo, de Gammelstad. Temas pri ensemblo de 400 lignaj dometoj (*kyrkstugor*), én kiuj la loĝantoj de la paroĥo povis tranokti, kiam ili venis al la diservo en Luleå. La preĝeja urbo de Gammelstadt apartenas al la monda kultura heredaĵo de UNESKO.
Nuntempe en Svedio nur malmultaj aliaj tiaj preĝejaj urboj konserviĝis: aliaj ekzemploj estas la vilaĝo *Öjebyn* en *Piteå*, ĉirkaŭ 60 kilometrojn sude de Gammelstadt, aŭ *Rättvik* ĉe la lago *Siljan*..

Dosiero:Gammelstad-town-02.JPG
Dosiero:Gammelstad-town-03.JPG
Dosiero:Gammelstad-church-05.JPG
Dosiero:Gammelstad-church-12.JPG

Kategorio:Norda Botnio
Kategorio:Geografio de Svedio
Kuskuto

**Kuskuto** (*Cuscuta* el konvolvulacoj) estas genro de senfoliaj, senradikaj, unujaraj parazitaj plantoj. Ili volvas siajn maldikajn fadenformajn tigojn ĉirkaŭ aliaj plantoj, el kiuj ili suĉas nutron.

Ili vivas en tropika kaj modera klimatoj. Multaj specioj disvastiĝas kun la mastroplanto.

Kuskuto ne havas klorofilon, la nutraĵon ĝi prenas el la mastroplanto tra ties histoj per radiksimilaj alkroĉiloj (haŭstorioj).

La tigo povas estis flava, oranĝa, rozkolora aŭ bruna, la folioj reduktiĝis al skvamoj. La malgrandaj floroj estas sonorilsimilaj, flavaj aŭ blankaj, formas globeton, en la funelo de la korolo troviĝas gorĝaj skvamoj.

La kuskuta semoj ĝermas en proksimo de la mastroplanto kaj eligas t.n. ankrajn radikojn, poste la ŝoso kreskas spirale, ĝis ĝi atingas la mastroplanton. Tiam ĝi ĉirkaŭvolvas sur ties ŝoson kaj eligas en ties histojn suĉfadenojn. Ĝi prenas akvon el la ksilemo, nutraĵojn el la floemo de la mastroplanto. La komence eligitaj radikoj neniiĝas kaj pli kaj pli volvas, suĉas la planton.

La kuskuto damaĝas la trifolion, luzernon, linon, lupolon kaj fazeolon, kma plantoj

Evitado: forigo de la infestitaj plantoj.

eta|none

Kategorio:Konvolvulacoj
Parazitismo

[eta|[Moskito, hematofaga parazito, siavice infestita de parazitaj akaroj.]]
**Parazitismo** estas kunvivado de du planto- aŭ bestospecioj, kiu estas avantaĝa nur por unu (parazito), malavantaĝa por la alia, sed ne detruas ĝin. Ĉe la ekstrema formo de la parazitismo (parazitoidismo), la parazito detruas la majstroorganismon. Tiu estas rimarkeble ĉe kelkaj insektoj (formikoj, vespoj, abeloj, muŝoj, papilioj): la femalo demetas la ovojn sur aŭ en la majstroorganismon kaj la eloviĝantaj larvoj nutras sin el ĝi.

## Tipoj
Oni dividas la parazitojn je ekto- kaj endoparazitoj, laŭ agadtereno.

Specifa tipo de la parazitismo estas la **nestoparazitismo** (kukolo, ofte elĵetas aliajn birdojn, ovojn el la nesto; brunkapa bovbirdo en Sud-Ameriko)

Alia speco de parazitismo estas la socia parazitismo inter formikospecioj. Se mem en la parazitoj vivas parazitoj, oni parolas pri **hiperparazitismo** (unuĉelulo en pulo de la hundo).

Parazitoido estas organismo kiu vivas en rekta asocio kun sia gastiganto kaj je ties spezo, kaj kiu tuj aŭ maltuje mortigos ĝin. **Parazitoidismo** estas unu el la ses ĉefaj evoluciaj strategioj ene de parazitismo, distingita pro la fatala prognozo por la gastiganto, kio faras la strategion proksima al predado.

## Vidu ankaŭ 
* Kleptoparazitado
* Mastro
* Simbiozo
Norrbotten

**Norrbotten** aŭ en Esperanto **Norda Botnio** estas historia provinco () de Svedio. Ĝi troviĝas en la landoparto () aŭ ĉefregiono Norrland. La provinco havas 195 000 loĝantojn kaj areon de 26 671 km².

## Vidu ankaŭ 
* la paĝon pri la preĝeja vilaĝo Gammelstad en Norrbotten, monda kultura heredaĵo de UNESKO


Kategorio:Historiaj provincoj de Svedio
Kategorio:Geografio de Svedio
Kategorio:Historio de Svedio
Uppland

**Uppland**, en Esperanto **Uplando**, estas historia provinco () de Svedio kaj la sveda provinco kun plej da loĝantoj. Ĝi troviĝas en la landoparto () aŭ ĉefregiono Svealand. La provinco havas 1 340 000 loĝantojn kaj areon de 12 676&nbsp;km². Ĝi limas kun Sudermanio (*Södermanland*), Vestmanio (*Västmanland*) kaj Gestricio (*Gästrikland*) - kaj ankaŭ la lago Mälaren kaj la Balta Maro limigas ĝin.

[eta|dekstra|200ra|La klavoviolono () estas [arĉinstrumento, kiu originis en Uplando.]]

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri Sigtuna, la unua ĉefurbo de mezepoka Svedio, en Uppland.

## Ligiloj 
* turismaj informoj pri Uppland (en la sveda kaj angla)


Kategorio:Historiaj provincoj de Svedio
Kategorio:Geografio de Svedio
Kategorio:Historio de Svedio
Västmanland

**Västmanland** (laŭvorte "lando de okcidentaj viroj"), en Esperanto **Vestmanio**, estas historia provinco () de Svedio. Ĝi troviĝas en la landoparto () aŭ ĉefregiono Svealand. La provinco havas 261 000 loĝantojn kaj areon de 8 363&nbsp;km². Ĝi limas kun la provincoj Södermanland, Närke, Värmland, Dalarna kaj Uppland.

## Komunumoj 
* Norberg

## Vilaĝoj 
* Bjurfors

## Ligiloj 
* turismaj informoj pri Västmanland (en la sveda)

Kategorio:Vestmanio
Kategorio:Historiaj provincoj de Svedio
Värmland

**Värmland**, en Esperanto **Vermlando**, estas historia provinco (, laŭvorte "pejzaĝo") de Svedio. Ĝi troviĝas en la landoparto () aŭ ĉefregiono Svealand. La provinco havas 313 000 loĝantojn kaj areon de 18 204&nbsp;km². Ĝi limas kun la provincoj Västergötland, Dalsland, Dalarna, Västmanland kaj Närke, kaj okcidente estas limigata ankaŭ de la najbara ŝtato Norvegio.

Arvika estas loĝloko kaj centro de samnoma komunumo en la historia provinco Vermlando kaj de la moderna provinco Värmlands län.

## Esperanto-Gastejo 
En urbeto Lesjöfors ("Leŝefoŝ") en komunumo Filipstad en nordorienta parto de Vermlando situas Esperanto-Gården, (Esperanto-Gastejo)

## Ligiloj 
* turismaj informoj pri Värmland (en la sveda)

Kategorio:Vermlando
Kategorio:Historiaj provincoj de Svedio
Kategorio:Geografio de Svedio
Kategorio:Historio de Svedio
Ĉathama hematopo

La **Ĉathama hematopo** aŭ *Hematopo de insuloj Chatham*, *Haematopus chathamensis*, estas birda specio de familio de Hematopedoj en la ordo de Ĥaradrioformaj. Ĝi estas vadbirdo endemia de insuloj Ĉathamoj en Novzelando, kiuj konsistas el ĉirkaŭ dek insuloj, el kiuj nur la du pli grandaj, nome Chatham kaj Pitt, havas homan loĝantaron. Tiu insularo estas ĉirkaŭ 800 km oriente de Christchurch, Novzelando.

Tiu specio estas endanĝerigita, kaj havas populacion nur de proksimume 200 aŭ 300 ekzempleroj. Ĉefa minaco estas enmetitaj predantoj, sed ne nur bestoj, ankaŭ enmetitaj plantoj malpliigas ties medion. 

## Aspekto 
Tiu novzelanda hematopo estas granda birdo (48 cm.) kun longa ruĝoranĝa beko, maldikaj rozkoloraj kruroj kaj nigroblanka plumaro -nigra supre kaj blanka sube-. Dumfluge aperas blanka meza strio en flugiloj. Maskloj kaj inoj montras klaran diferenciĝon: maskloj ĝenerale havas pli mallongan kaj larĝan bekon. Junuloj estas similaj al plenkreskuloj, sed malhavas brilan ruĝoranĝan koloron kaj estas pli brunaj ol nigraj.

Simila kaj rilata specio Aŭstralia hematopo, diferenciĝas pri pli preciza bordo inter blanka kaj nigra plumaro ĉebruste, dum tiu de Hematopo de Ĉathamoj, estas pli malpreciza kaj makuleta. Krome tiu havas pli longan bekon kaj maldikajn krurojn.

Pli malproksima specio Eŭrazia hematopo havas pli blankajn bruston kaj flankan parton inter kolo kaj dorso.

## Kutimoj 
Ili konstruas neston en sablaj strandoj sed ankaŭ inter plantaro. La ino demetas 2 aŭ 3 ovojn. Ili manĝas moluskojn, marajn vermojn kaj aliajn senvertebrulojn. Mezaveraĝa vivo atingas 8 jarojn, sed ili povas vivi almenaŭ ĝis 28.

## Referencoj 
*  Endanĝerigita specio

## Eksteraj ligiloj 
* Specia Datumaro 
* Konservado de la specio 

Kategorio:Hematopedoj
Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando
Fulga hematopo

La **Fulga hematopo**, *Haematopus fuliginosus*, estas birda specio de la familio hematopedoj. Ĝi estas vadbirdo endemia en Aŭstralio kaj komune trovebla en ties marbordo. Ĝi preferas ŝtonan marbordon, sed povas ankaŭ loĝi ĉe estuaroj.

## Aspekto 
Ĝi estas granda birdo (50 cm). La tuta plumaro estas nigra. Tio diferencigas ĝin klare de la alia aŭstralia hematopo, nome la Aŭstralia hematopo, *Haematopus longirostris*, kiu estas nigroblanka; ambaŭ specioj kunloĝas, sed ne intermiksiĝas. Krome tiu ĉi Fulga hematopo estas facile rekonebla, ĉar estas la ununura tutnigra birdo en la aŭstraliaj strandoj. Ĝi havas ruĝoranĝajn okulojn, okulringojn kaj bekon kaj rozkolorajn krurojn.

## Kutimoj 
Estas loĝanta specio, kiu reproduktiĝas prefere en insuletoj aŭ ŝtonaj klifoj. Ili loĝas ĉiam proksimege de la marbordo. Ili manĝas moluskojn, krabojn, marvermojn, fiŝetojn kaj aliajn bestetojn.

## Referencoj 
* 

Kategorio:Hematopedoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio