open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plonĝado

[eta|Akvosalto dum la [2008 Somera Olimpiko.]]
**Plonĝado** aŭ **akvosaltado** estas sporto, kiu enhavas akvo-saltojn el saltotabulo (alto 1m aŭ 3m) kaj saltojn el turo (5 m, 7,5 m, 10 m aŭ pli).

La fako integras la Olimpikon ekde ĝia tria moderna kunsido en Sankta Luiso de 1904. 
En la Olimpiko de Sidnejo de 2000, nova fako aperis: la sinkrona plonĝado kun du plonĝist(in)oj.

Kaj en la Monda ĉampionado pri akvosporto ekde 2013 aldone aperis mondaj konkursoj en la disciplino de "alta akvosaltado" (kun falado de 27 metroj ĉe viroj kaj de 20 metroj ĉe inoj).

## Vidu ankaŭ
* Sinkrona naĝado
* Subakvigado
* Daphne Jongejans
* Edwin Jongejans

Kategorio:Naĝado
Isaszeg

**Isaszeg** [iŝaseg] estas urbo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Gödöllő.
eta|maldekstre|Urbocentro Isaszeg
## Situo
Isaszeg situas sur mildaj deklivoj, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Budapeŝto-Miskolc. Gödöllő troviĝas 8, Aszód 21, Budapeŝto 31 km.

## Historio
La unua skriba mencio pri la komunumo okazis en 1274 en formo *Isuazg*. Preĝejo konstruiĝis en la 13-a jarcento. En 1690 alvenis germanoj, poste slovakoj kaj poloj. En 1849 la hungaroj venkis la aŭstrojn en grava batalo. En 1937 alia katolika preĝejo konstruiĝis. En la 20-a jarcento Isaszeg iĝis grandvilaĝo, ekde 2008 urbo.
 
Apud la urbo fiŝkaptistaj lagoj troviĝas.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de Stefano la 1-a (Hungario) (Isaszeg)
* Preĝejo Marteno de Tours (Isaszeg)
* Kalvinana preĝejo (Isaszeg)
* monumento de la batalo

## Famuloj 
* en Isaszeg naskiĝis:
** instruisto Gábor Gyapay
** kemiisto László Hodány
** reĝisoro József Ruszt

## Ĝemelurboj 
*  Bojanów, Pollando
*  Suza (Kneževi Vinogradi), Kroatio
*  Mali Idjoŝ, Serbio
*  Cozmeni, Rumanio
*  Sânmartin (Harghita), Rumanio
*  Kechnec, Slovakio

## Referencoj 
## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* distancoj 
eta|maldekstre|Ripozparko de Isaszeg

Kategorio:Isaszeg
Reginaldo Cipolatti

**Reginaldo Orestes LIMA CIPOLATTI** (la 26-an de Decembro 1927 - ?) estis brazila esperantisto, kiu reĝisoris la esperantan filmon "La sesa raso" en 16 mm 1975. En sia juneco, li lernis en katolika seminario. Poste li diplomiĝis pri teatro.

framasonisto, li verkis multajn framasonismajn fakajn verkojn. Li estis flegisto-serĝento de la brazila armeo.

Eble, li estis la unua esperantisto en Fernando de Noronha. 

Verkoj:

*A Acácia há de florescer;
*Jesus e o diabo;
*Maçonaria - Liderança e Esoterismo;
*Maçonaria à Luz da Magia;
*O Mogorin;
*O Papel do Maçon na Sociedade (artikolo);
*Os Doze Graus de Instrução de Lowtons;
   
## Eksteraj ligiloj 
*http://www.livrariamaconica.com.br/Livros/Outros_Livros_M1.htm  e 
*http://www.agazetamaconica.com/ProductDetails.aspx?productID=102. 
*http://www.usinadeletras.com.br/exibelotexto.php?cod=1045&cat=Roteiro_de_Filme_ou_Novela → Rememoroj pri la filmo-farado
*http://felixmaier.blogspot.com/2009/01/meu-amigo-reginaldo-cipolatti.html  → Personaj rememoroj de amiko, en la portugala

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Idriss Déby

**Idriss DÉBY** (naskiĝis la 18-an de junio 1952 en *Berdoba* apud *Fada* en la dezerta norda provinco Ennedi Ouest de Ĉado, mortis ) estis prezidanto de Ĉado ekde la .

## Biografieto 
**Idriss Déby**, kiu mem nomis sin **Idriss Déby Itno** ekde januaro 2006, estis membro de la etno "Zaghawa", proksima al la etno "Toubou". Prezidento de Ĉado ekde la , li estis reelektita la  por tria mandato per 64.67% de la validaj voĉdonoj.

## Familio 
Brahim Déby, filo de Idriss Déby, kiu estis postsekvonta sian patron al la povo, estis murdita la  en Courbevoie, Francio. Lia dua filo Mahamat Idriss Déby Itno vere postsekvis sian patron al la povo en 2021.

## Politika kariero 
Li estris Ĉadon ekde la , kiam, helpate de Francio li forpelis el la povo sian antaŭan armean kunulon Hissène Habré post periodo de armita lukto el Sudano.
Li estas la fondinto de "Mouvement Patriotique du Salut" (*Patriota Movado de Savo*), armita movado poste fariĝinta politika partio, kiu superas en la politika vivo de Ĉado. Li estis elektita por unua mandato en 1996, poste por dua mandato en 2001. La , dektri politik-militaj movadoj kaj politikaj partioj unuiĝis celante renversi la reĝimon, kiu iom post iom centriĝis ĉirkaŭ la «prezidento». En 2000, oni estimis la bilancon de la reĝimo al  mortintoj.

La ĉadaj deputitoj adoptis la  ŝanĝon en la konstitucio, kiu forigas la limigon de prezidentaj mandatoj, antaŭe fiksitan al du. En februaro 2006 la ribeluloj estis renversontaj la reĝimon, sed la francaj fortoj ĉeestantaj surloke ebligis la rapidan revenon de Idriss Déby, kiu estis vizitanta Ekvatoran Gvineon por la kunveno de "CEMAC" (Ekonomia kaj Mona Komunumo de Centra Afriko). Li estis reelektita por tria mandato en majo 2006, unu monaton post la fuŝinta atako kontraŭ Nĝameno, la 13-an de aprilo, farita de "Front Uni pour le Changement" (FUC) (*Unuiĝinta Fronto por la Ŝanĝo*) de kapitano Mahamat Nour, unu el la ribelaj movadoj luktantaj kontraŭ la povo.

Komence de februaro 2008, li denove frontis ribelajn atakojn en Nĝameno. Francaj soldatoj helpis siajn surlokajn samlandanojn forflugi en Francion. Multaj homoj ankaŭ forfuĝis en Kamerunon.

Kategorio:Prezidantoj de Ĉado
Kategorio:Ĉadaj politikistoj
Sinkrona naĝado

eta
40ra
**Sinkrona naĝado** estas fako de sporto kiu miksas gimnastikon, naĝon kaj dancon. Ĉefe sportas virinoj. Ĝi estas olimpia sport ekde la 23-aj Olimpiaj Ludoj en 1984.

## Vidu ankaŭ 
* Anastasija Davidova
* Anastasija Jermakova
* Esther Williams
* Sporta naĝado


Kategorio:Naĝado
Kategorio:Sporto
La sesa raso

**La sesa raso** estas originala esperanta filmo reĝisorita de Reginaldo Cipolatti kaj produktita de Kultura Kooperativo de Esperantistoj. Pro manko de mono, oni ne sukcesas prezenti pli ol 5 minutojn de la filmo, plejparto restas senprezenta.

## Rakonto
En estonteco, la Tero estos tre progresinta, fizike, morale kaj spirite. Tiam, sciencisto sukcesis revivigi memmortigintojn por ke ili povos ripozi de sia turmentego. Oni revivigas ankaŭ monstron, kiu donas specialajn povojn al stranga virino, Ester. Ŝia edzo ne komprenas la povojn de Ester, pro tio, ke ŝi amindumis al Alexandre, antropologo kiu studas la fiŝkaptantojn de Camocim, vilaĝo de Cearao. La popolo de Camocim deziras detrui la monstron kaj Esteron.

## Teknikaj informoj
*PRODUKTANTO: Kultura Kooperativo de Esperantistoj
*TEKNIKA REĜISORO: Apolonio kaj Walmir 
*HELPDIREKTORO: Mário Polimeno 
*FOTO-ARTO: Félix Maier kaj Raul Abbot 
*VESTMODELOJ KAJ KARAKTERIZOJ: Lúcia Cipolatti 
*KARAKTERIZ-PRODUKTOJ: Helena Rubinstein 
*MUZIKA TEMO: André Luiz 
*AŬTORO KAJ REĜISORO: Reginaldo Cipolatti 
*TRADUKO: Braz Cosenza kaj Cedilha Neto 
*ĈEFAJ AKTOROJ: Rolci Cipollati kaj Aienniclor Cipollati
*PARTOPRENANTOJ: A. Fausto, André, Jacaré, Nino, Naldo, Neuza, Lúcia, Geni, Nevinha, Fernando, Karnauba, Quevedo, Ana, Paulo, Apolônio, Lihagba, Meira, M.A.J. Neto, Alexandre, Ivonete, Walmir, Marcos,Ligia, Adonai, Afonso, Jane, Scheila, Jair, Célio, Telma, Cosenza, Paulo, Doglima, Wolmar, Rosana, Cedilha, Hilda, Neves, Maira, Cyro, Pandiá Pându, Chico, Elmano, Alan, C. Fernando.

## Eksteraj ligiloj 
http://www.usinadeletras.com.br/exibelotexto.php?cod=1045&cat=Roteiro_de_Filme_ou_Novela

Kategorio:Esperanto-filmoj
Acworth

**Acworth** povas esti nomo de:

lokoj en Usono:
* Acworth (Georgia)
* Acworth (Nov-Hampŝiro)
* Acworth (Teksaso)

personoj:
* Bernard Acworth (1885-1963), brita verkisto kaj kreacionisto
* George Acworth (n. 1534), angla teologo

## viu ankaŭ
* Ackworth
Opereto

**Opereto** estas muzika-drama amuza teatroformo , en kiu alternas parolata vorto kun kantado kaj danco. Temas fakte pri kombino de klasika teatraĵo kaj opero. Ĝi estas antaŭulo de la nuntempa muzika komedio kaj muzikalo.

Opereto naskiĝis el la franca *opéra comique* meze de la 19-a jarcento.

**La ĉefaj reprezentantoj de opereta ĝenro** estas:

en la 19-a jarcento:
* Jacques Offenbach *Orfeo en suba mondo (1858),La bela Heleno (1864)*

* Johann Strauss (filo) - *Vesperto (1874), Nokto en Venecio (1883), Cigana barono (1885), Viena sango (1899)*

* Franz von Suppè – *La bela Galatea (1865), Marŝkavalerio (1866)*
* Florimond Hervé – *Mamzelle Nitouche (1883)*

* Karl Millöcker *Almozpetanta studento (1885) *

en la 20-a jarcento:

* Isaak Dunajevskij - *La Ora Valo (1937), Libera vento (1947), Filo de klaŭno (1950)*

* Franz Lehár - *La gaja vidvino (1905), Paganini (1925), Lando de ridetoj (1929)*

* Emmerich Kálmán – *Ĉardaŝa princino (1915), Cirka princino (1926), Grafino Marica (1924)*

* Oskar Nedbal - *Pola sango (1915), Vinberrikolta festeno (1916)*

* Eduard Künneke - *Duonkuzo el Batavio (1921)*

* Rudolf Friml – *Rose Mary (1924), Reĝo de vagabondoj (1925), Tri musketistoj (1928)*
Oskar Nedbal

**Oskar Nedbal** (n. la 26-an de aprilo 1874 en Tábor – m. la 24-an de decembro 1930 en Zagrebo (sinmortigo)) estis ĉeĥa komponisto, dirigento kaj violisto.

## Biografio 
Li naskiĝis en sudbohemia urbo Tábor en ĉeĥa germane parolanta familio de advokato, kiel unu el ok infanoj.

[eta|maldekstra|Naskiĝdomo de O.Nedbal en [Tábor kun memortabulo]]
En la konservatorio en Prago, studante ĉe Antonín Dvořák, li fariĝis proksima amiko de Josef Suk pli aĝa. Li estis fondmembro de Ĉeĥa arĉkvarteto, sed ĉar li enamiĝis al edzino de sia kolego, li devis forlasi ĝin. Poste li edziĝis kun ŝi en Budapeŝto kaj kune ekvivis en Vieno.

1896-1906 dirigento de Ĉeĥa filharmonio, 1906-1918 dirigento de Tonkuenstler-Orchester en Vieno, 1923-1930 direktoro kaj operdirigento de Slovaka Nacia teatro en Bratislava kaj ĉefdirigento de simfonia orkestro de Bratislava.

Li konsiderinde altigis artan nivelon de la teatra ensemblo, sed li ne kapablis regi la ekonomian situacion. Ĉar li garantiis ĝiajn financajn devontigojn, li bankrotis. Dum la Kristnasko 1930 li mortigis sin per salto el fenestro el la baleta salono de la teatro en kroata Zagrebo, kie li ankaŭ estis entombigita. Nur en 2006 liaj restaĵoj estis translokigitaj al Prago al la tombejo Slavín, destinita al eminentuloj de la ĉeĥa kulturo.

## Verkaro 
Influite de sia instruisto Dvořák Nedbal verkis en novoromantisma stilo, precipe operetojn kaj baletojn. Inter ili la plej populara kaj ĝis nun prezentata estas *"Polská krev"* (La pola sango).

Krom tio li komponis kamerkomponaĵojn por piano aŭ por violono kun piano. La plej fama komponaĵo inter ili - *"Valse triste"* - aperis i.a. ankaŭ en pluraj, ne nur ĉeĥlingvaj, filmoj, ekz. en la franca filmo *"Les Amants criminels"* (1999, reĝ. François Ozon).

### La ĉefaj verkoj 
operetoj:

* *Cudná Barbora* (La ĉasta Barbora, 1910)
* *Polská krev* (La pola sango, 1913)
* *Vinobraní* (Vinrikolta festeno, 1916)
* *Krásná Saskia* (La bela Saskia, 1917)

baletoj:

* *Pohádka o Honzovi* (Fabelo pri Johanĉjo, 1902)
* *Z pohádky do pohádky* (El fabelo en fabelon, 1908)
* *Princezna Hyacinta* (La reĝidino Hiacinta, 1911)

## Filmografio 
* *Polská krev* (1934, reĝisoris Karel Lamač)

## Eksteraj ligiloj 
* Senpagaj partituroj de O.Nedbal en International Music Score Library Project
* Informo pri filmigita opero "Pola sango" en International Movie Database

### Muzikaj videodosieroj 
* Valse triste
* Uverturo al la opero „Vinobraní“ (Vinrikolta festeno)
* Dueto el la opereto „Polská krev“ (La pola sango)

Kategorio:Ĉeĥaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj romantikaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj komponistoj
Kategorio:Orkestrestroj
Kategorio:Arĉinstrumentistoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Ĉeĥaj aldviolonistoj
Kategorio:Ĉeĥaj dirigentoj
Franz von Suppè

**Franz von Suppè** (n. la 18-an de aprilo 1819 en Split – m. la 21-an de majo 1895 en Vieno) estis aŭstra komponisto kaj dirigento, reprezentanto de la viena opereto.

## Verkaro 
** Dichter und Bauer (Poeto kaj kamparano) (1846)*

** Die schöne Galathee (La bela Galatea) (1865)*

** Leichte Kavallerie (Leĝera kavalerio )(1866) *

** Boccaccio (1879)*

** Donna Juanita (1880)*

*kaj aliaj*
### En Esperanto aperis
***Galateo **  (*Die schöne Galathee/La bela Galatea*) (1865) estas opereto  de Franz von Suppè, kies libreto estis tradukita al Esperanto de Louisa Frederica Adela Schafer kaj prezentita kvinfoje en Esperantaj eventoj en Usono en 1914.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* referencoj al kompaktdiskoj,midi-dosieroj,mp3 kaj partituroj de von Suppè

## Sondosieroj 
* Mi havas nur vian amon (el "Boccaccio")
* Uverturo al Leĝera kavalerio 

Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Romantikaj komponistoj
Kategorio:Aŭstraj komponistoj
Kategorio:Kroataj komponistoj
Bungaro

eta
alternative=Bungarus distribution.png|eta|Bungarus distribution
**Bungaroj** aŭ kraitoj estas sudorient-aziaj serpentoj, el familio de *venenaj vipuroj*. Ili formas la genron *Bungarus*.

Ĉiuj el la ĉ. 12 specioj produktas danĝeran venenon, kiu atakas la nervan sistemon. La serpentoj mem ne estas agresemaj kaj dumtage malagadas.

La bungaroj atingas la kreskolongon de 1,2 ĝis 2,1 m kaj estas okulfrape dukolore rubanditaj sur la tuta longo. Ili nutras sin per aliaj serpentoj. La ina bungaro demetas 5-12 ovojn kaj gardas poste la neston. Plej larĝe disvastiĝis la nigre-flave rubandita flava bungaro (*Bungarus fasciatus*).

Kategorio:Serpentoj
Acworth (Georgio)

dekstra
**Acworth** estas urbo en konteo Cobb en usona federacia ŝtato Georgio, Usono. Ĝi havas ĉ. 18.100 loĝantojn (stato: 2004).

La urbo situas 53&nbsp;km nordokcidente de Atlanto, ĉe la Interstate 75, konata ankaŭ kiel *Dixie Highway*.

## Historio 
Acworth estis fondita la 1-an de decembro 1840 kaj estis nomumita post Acworth en New Hampshire, hejma urbo de Joseph L. Gregg, inĝeniero de Western & Atlantic Railroad.

Dum la usona enlanda milito, la urbon bruldetruis en novembro de 1864 generalo William T. Sherman. Evitis la flamojn nur kelkaj domoj.

## Eksteraj ligiloj 
* urbo Acworth, oficiala paĝo

Kategorio:Urboj de Georgio
Újhartyán

**Újhartyán** [UjhartjAn] estas urbo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Dabas.
eta|maldekstra|Tipa strato en Újhartyán

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 2753 (stato: 2015)
* Poŝtkodo: 2367
* Telefonprefikso: 29

## Situo 
Újhartyán situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Aŭtoŝoseo M5 Budapeŝto-Szeged preteriras. Urbo Dabas estas proksime, Budapeŝto estas 43 km.
eta|dekstra|220ra|Újhartyán en Hungario

## Historio 
La unua skriba mencio devenas el 1276. La turkoj detruis kaj senhomigis la vilaĝon en 1597. Germanoj, slovakoj kaj hungaroj refondis la vilaĝon en 1764. En 1781 lernejo konstruiĝis. En 1944 oni deportis la judojn, en 1945 la rusoj deportis precipe germandevenajn por trudlaboro al Ukrainio. Nuntempe estas vigla vivo de la germana minoritato. Újhartyán urbiĝis en 2013.

## Vidindaĵoj 
En 1776 baroka romkatolika Preĝejo de Sankta Barbara (Újhartyán) konstruiĝis, kies turo estas 33 m-ojn alta. Ĝi estas la unusola historia monumento en la urbo.

## Famuloj 
* En Újhartyán naskiĝis farmaciisto Valéria Stenszky.
* Ĉe Újhartyán mortis aktoro Roland Selmeczi pro akcidento.
* En Pótharaszt (nuntempa parto de Újhartyán) mortis Károly Balla (juristo).

## Referencoj 
eta|maldekstre|Ĉefstrato de Újhartyán
Ujhartyan
Törtel

**Törtel** [tortel] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Cegléd. Thurtel estis kumana historia figuro.
eta|140ra|maldekstre|Blazono de Törtel
eta|300ra|Panoramo de Törtel

## Bazaj informoj 
* 
* Areo:84&nbsp;km²
* Loĝantaro: 4540
* Poŝtkodo: 2747
* Telefonprefikso: 53

## Situo 
Törtel situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Urboj Cegléd kaj Abony estas proksime.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko, bronzepoko, poste skitoj, sarmatoj, hunoj, kaj avaroj vivis tie. La komunumo senhomiĝis dum la tatara invado, poste kumanoj setlis. Pro la turkoj la vilaĝo denove senhomiĝis. La kalvinana preĝejo en 1894 konstruiĝis, kiu tute detruiĝis en 1945. La pli nova ekfunkciis en 2000.

## Vidindaĵoj 
* klasikisma preĝejo Johano Nepomuka (Törtel) (1837)

## Famuloj 
* en Törtel naskiĝis:
** grafikisto Tihamér Csemiczky
** verkisto Sándor Rideg

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Johano la 2-a (Hungario)

eta|Johano la 2-a
**Johano Sigismondo ZÁPOLYA** (naskiĝis en Buda la 7-an de julio 1540, mortis en Gyulafehérvár la 14-an de marto 1571) estis kiel **Johano la 2-a Sigismondo** ekde 1540 ĝis 1570 (kun interrompo 1551-1556) reĝo de Hungario, kaj kiel **Johano la 1-a Sigismondo** ekde 1570 reganto de Transilvanio.

## Biografio 
Johano la 2-a estis elektita reĝo en sia naskiĝjaro. Ĝis 1551 loktenis lin "Frato Georgo" (Georgo Martinuzzi) kaj ĝis 1559 Izabela, lia patrino. Li regis nur en la orienta parto de la lando kaj estis sub kontrolo de turkoj. Rezulte de streboj de Frato Georgo en 1551 por unuigi la landon ligis kontrakton kun reĝo Ferdinando la 1-a kaj kontraŭ materiala damaĝkompenso abdikis de trono kaj kun sia patrino translokiĝis Pollandon, sed en 1556 ili estis revokitaj. Post la morto de sia patrino en 1559 li transprenis la regadon. Dum lia regado firmigis la apartstaron de Transilvanio disde la reĝa Hungarujo kaj ekformiĝo de ĝia dependa situacio de Turkio. En 1570 laŭ la kontrakto en Speyer abdikis de reĝa trono. En 1562 sufokis en sangon la ribelon de sikuloj. Dum sia regado li konvertiĝis al luteranisma, poste reformisma kaj fine unitariisma religioj.

## Bibliografio 
* Székely József: A székelyek lázadása J. Zs. ellen (Hadtört. Közl. 1889);
* P. Szentmártoni Kálmán: J. Zs. erdélyi fejedelem élet- és jellemrajza (Székelykeresztúr, 1934);
* J. Zs. az unitárius fejedelem (Kolozsvár, 1940).

## Fonto 
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Zápolya
Kategorio:Princoj de Transilvanio
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj reĝoj
Kategorio:Sileziaj dukoj
Kőröstetétlen

**KŐröstetétlen** (kOroŝtetEtlen) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono Cegléd.

* Areo:33&nbsp;km²
* Loĝantaro:900
* Poŝtkodo: 2745
* Telefonprefikso: 53

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Urboj Cegléd, Szolnok kaj Abony estas proksime.

La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko. La komunumo senhomiĝis pro la kumana atako en 1091, poste pro la tatara invado, fine pro la turkoj. Komence de la socialisma erao kolĥozoj Dózsa kaj Kossuth formiĝis, ekde 1958 Ruĝa Stelo. En 1949 vilaĝdomo konstruiĝis. Ĝis 1950 la loko apartenis al Nagykőrös, estis tie nur kelke da farmoj. Ĝis 1975 la setlejo estis sendependa vilaĝo, poste kunvilaĝo kun Jászkarajenő ĝis 1991. Nuntempe estas denove sendependa vilaĝo.

Apud la vilaĝo situas holmo, laŭ la onidiro tion faris la alvenintaj hungaroj en 895. Post 1000 jaroj oni metis obeliskon sur la pinton. Poeto János Arany vizitis la farmon kaj vidis la holmon.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Zamiin Uud

**Zamiin Uud** estas grava kaj komerca landlim-urbeto, kiu situas en plej suda parto de Mongolio.
La urbeto najbare troviĝas apud ĉina urbeto Ereen (Erlian).

Kategorio:Urboj de Mongolio
Solca

**Solca** - jen rumane, prononco [solka], germane *Solka*, hungare *Szolka* - estas urbo en distrikto Suceava kaj la historia regiono Bukovino en Rumanio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia nomo venas el la rivero, kiu trafluas ĝin kaj kies nomo venas el la slava *sol* ("salo") — aludante pri areo de la saltrovejoj.

La loko estis menciita en dokumento, eldonita fare de moldava princo Alexandru cel Bun, la 15-an de januaro, 1418. En la sekvaj jarcentoj, Solca ricevis rangon de foira urbo por la ĉirkaŭa regiono. Ĝi iĝis poste parto de la Habsburga Monarĥio tiel poste tiu de Aŭstrio-Hungario. Ĝia freŝa aero helpis igi Solca kiel rekonata somera ripozejo, dum tiu periodo.

Dum la unua mondmilito, la loko estis sceno de la orienta fronto, tie okazis bataloj inter la armeoj de Aŭstrio-Hungario kaj la Rusa Imperio.

## Vidindaĵoj 
* Monaĥejo Solca, konstruigita de Ştefan Tomşa la 2-a de Moldavio (1611-1614; 1621-1623) kaj malfermita fare de la habsburgoj en 1785. Ĝi iĝis biera fabriko.
* Saltrovejoj norde de la vilaĝo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de distrikto Suceava
Kategorio:Urboj de Rumanio
Kocsér

**Kocsér** [koĉEr] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Nagykőrös.
eta|maldekstre|Aerfoto pri mezo de Kocsér

## Bazaj informoj 
* Areo:67&nbsp;km²
* Loĝantaro:2050
* Poŝtkodo: 2755
* Telefonprefikso: 53

## Situo 
Kocsér situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Urbo Nagykőrös estas proksime.

## Historio 
Kumanoj fondis la vilaĝon, tial ili apartenis al aŭtonomio Kiskunság (=Kumanujo). La unua skriba mencio okazis en 1488. Dum la turka erao ĝi senhomiĝis. En 1745 la jasoj kaj kumanoj reaĉetis la komunumon, kaj la kampoj apartenis al Jászapáti. En 1883 katolika preĝejo konstruiĝis. En 1945 oni disdonis parcelojn el la grandbieno al la malriĉaj kamparanoj.

En la tombejo estas videbla ruinaĵo, kiu estis iam preĝejo de la kumanoj. Apud la vilaĝo troviĝas ĉardo (gastejo) havanta la nomon Kutyakaparó. Pri ĝi Petőfi faris faman poemon.

## Famuloj 
En Kocsér naskiĝis:
* fizikisto Géza Groma
* geodeto József Ádám.

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Jászkarajenő

**Jászkarajenő** (jAskarajenO) estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Cegléd. Jász estas jaso, kara ŝajnas, kumana vorto, jenő estas hungara gentonomo.
eta|maldekstre|

## Bazaj informoj 
* Areo:65&nbsp;km²
* Loĝantaro:2970
* Poŝtkodo: 2746
* Telefonprefikso: 53

## Situo 
Jászkarajenő situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Urboj Tiszakécske, Szolnok kaj Abony estas proksime.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la ferepoko. En la 13-a jarcento estis du vilaĝoj **Kara** kaj **Jenő** kun kumanaj loĝantoj. La komunumo senhomiĝis pro la turkoj. Komence Nagykőrös, poste Jászalsószentgyörgy kaj Jászfényszaru luis la kampojn. En 1860 Kara kaj Jenő kune refondiĝis sub la nomo **Karajenő**, havanta novan vilaĝdomon kaj lernejon. En 1894 novgotika katolika preĝejo, en 1899 kalvinana preĝejo konstruiĝis. Ekde 1901 la vilaĝo havis la nomon Jászkarajenő. En 1921 oni trovis kuracakvon **Mira**. Inter 1927-1973 fervojo Cegléd-Vezseny funkciis tuŝanta la vilaĝon. En 1955 disiĝis parto kaj iĝis memstara vilaĝo Tiszajenő. Inter 1975-1991 apartenis al la komunumo Kőröstetétlen kunvilaĝo.

Apud la vilaĝo fiŝlago kaj termala banejo troviĝas.

## Preĝejoj 
* romkatolika novgotika preĝejo Ĉieliro de Maria (Jászkarajenő) de 1894
* kalvinana preĝejo

## Famuloj 
En Jászkarajenő naskiĝis diplomato Ernő Juhász.

## Komunumoj de jasoj en Hungara reĝlando 
## Komunumoj pri *Jenő* en Hungara reĝlando 
Jenő estas unu el la 7 hungaraj gentoj.

Vidu ankaŭ: Tiszajenő

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Joop Kiefte

**Abel Johannes (Joop) Kiefte** (prononco: [joŭp kiftə]), kromnomata *LaPingvino* (naskiĝis la 25-an de januaro 1989 en Ede), estas nederlanda esperantisto, komitatano de TEJO por EUROKKA kaj NEJ 2008-2010 kaj 2015-2016 kaj iama administranto de Pasporta Servo (ekde 2008). Li venas de Ede (Nederlando). Post studo ĉe faklernejo li kelkajn jarojn vivis en Brazilo, poste en Belgio, denove en Nederlando kaj nun en Portugalio. Li estas bahaano.

Joop esperantistiĝis en 2005 kaj komence aktivis precipe interrete. Li entreprenas diversajn retajn iniciatojn: En 2005 li starigis publikan promeson en PledgeBank pri atingo de 20 milionoj da Esperanto-parolantoj. Li ankaŭ starigis retpaĝaron Iom Post Iom kaj partoprenis en la elsendoj de la podkasto Junula Radio Internacia. Joop estas ankaŭ aktivulo de la liberprogramara movado kaj tiel ludis kernan rolon en la tradukado al Esperanto de la operaciumo Ubuntu kaj de ipernity.

Joop estas dumviva membro de UEA kaj ekde la jaro 2008 aktivis en TEJO kiel komitatano kaj administranto de Pasporta Servo, kiun li tiam transprenis de Derk Ederveen, sed poste pludonis al pli vasta teamo de TEJO-aktivuloj. Kelkajn jarojn poste li estis aktiva komitatano de TEJO por NEJ.

Ekde 2019 ĝis 2020 li deĵoris kiel prezidanto en la estraro de TEJO.

Krom Esperanto, li estas ankaŭ aktiva uzanto de Tokipono (i.a. moderatoro de la dissendolisto "tokipona" ĉe Yahoo! Groups). Li ankaŭ kreis skribsistemon por Tokipona, starigis la nuntempe plej uzatan Tokiponan grupon en Facebook.

Li okupiĝas ankaŭ pri Ido.

## Eksteraj ligiloj 
* Promeso pri amasa lernado de Esperanto starigita de Joop Kiefte 
* Tokipona grupo ĉe Facebook

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de TEJO
Kategorio:Poliglotoj
Kategorio:Nederlandaj programistoj
Kategorio:Tokiponistoj
Kategorio:Idistoj
Dede

**Dede** estis indonezia viro, kiu suferis pro ekstreme malofta stato kaŭzita de HPV. La viruso kondukis al kresko de verukoj, 5 mm ĉiun monaton.

La kresko de la verukoj komenciĝis en aĝo de 15 jaroj, kiam li akcidentis je sia genuo dum konstrulaboro. La verukoj kreskis tiom longe, ke ili aperas kiel radikoj, oni nomas pro tio lin "arbohomo". Li vivtenis sin per sinprezento en loka cirko.

En 2007, Dr. Anthony Gaspari, prezidanto de departmento pri dermatologio ĉe Universitato de Maryland School of Medicine en Usono, diagnostis lian staton kaj klopodis kuraci lin.

Li do mortis la 30-an de januaro 2016 en Bandungo.

## Vidu ankaŭ
* dominanteco (genetiko)
* karcinomo

## Eksteraj ligiloj, angle
*Video pri Tree man

Kategorio:Maloftaj malsanoj
Kategorio:Haŭtmalsanoj
Kategorio:Indonezianoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Dermatologio
Robert Garnier

**Robert GARNIER**, franca dramisto kaj poeto (1544 - 20-a de septembro 1590).

Robert Garnier naskiĝis ĉe La Ferté-Bernard (Sarthe) en 1545. Dum li studis la juron ĉe Tuluzo li estis premiata pro poemoj. Li komencis labori kiel juristo en Parizo, kaj akiris grandan reputacion pro sia oratorado. Li iĝis magistrato en Maine, la distrikto kie li naskiĝis. La juro estis lia kariero, kaj la literaturo estis flank-okupo. Tamen la samepokuloj tuj rekonis lian literaturan talenton.

Frua poemaro *Les Plaintes Amoureuses* (*La Amaj Plendoj*) estas perdita. En 1576 li eldonis *Himnon al la Monarkio*.

Hodiaŭ estas kiel tragedia dramisto ke li plej famas. Li estis inspirata de la dramoj de Seneko la pli juna: ĝenerale la verkoj konsistas el serio de paroladoj kaj lirikaj ĥoraj versoj. Pli gravas la vortoj ol la agoj. Plejparte li elektis temojn el la historioj de antikvaj Romo kaj Grekio.

*Porcie*, pri la mortoj de Brutus, Cassius kaj Procia, estis eldonata en 1568 kaj enscenigita en 1573. Ĝin sekvis *Cornélie* kaj *Hippolyte* (1573), *Marc-Antoine* (1578), *La Troade* (1579), kaj *Antigone* (1580). Aperis en 1582 la tragikomedio *Bradamante*, kie li uzis temon el la poemo *Rolando Furioso* de Ariosto, kaj en 1583 la tragedio *Les Juives* pri la venĝo de Nebukadnecaro kontraŭ Zedekiah reĝo de Judeo kaj lia familio.

Li forte influis la anglan dramon de la malfrua deksesa jarcento. Thomas Kyd tradukis *Cornélie* kaj la Grafino de Pembroke verkis version de *Antigone*. En la Francio mem li estis eble la plej grava antaŭulo de Pierre Corneille kaj Jean Racine.

Kategorio:Francaj poetoj
Kategorio:Francaj dramistoj
Loĝantaj birdoj

**Loĝantaj birdoj**, en ornitologio, estas specioj de birdoj kiuj ne faras regule sezonajn migradojn. Birdoj kiuj ja migras estas nomitaj kiel migrantaj birdoj.

Por kelkaj birdaj specioj, favora medio, manĝodisponeblo aŭ similaj kondiĉoj permesas la ekzemplerojn resti kiel *loĝanta specio*, ĝis kiam malkutima vetero aŭ ŝanĝo en la manĝodisponeblo kialas duonstabilan movon. Ekzemple, dum tre akraj vintroj kun malalta manĝodisponeblo, birdoj povas migri al pli varmaj lokojn kaj manĝi profitante aliajn kondiĉojn.

Tre ofte estas loĝantaj birdoj tiuj specioj kiuj tradicie loĝas **ĉe homoj**, ekzemple en vilaĝoj aŭ urboj, kiel Paseroj, aŭ ĉe farmoj aŭ terkulturejoj aŭ ĝardenoj, kiel Pigoj. Tiuj specioj loĝas ĉe homoj ĉar ili profitas tiun apudecon kaj pro tio ili ne bezonas ŝanĝi siajn vivlokojn.

## Loĝantaj specioj 
eta|Pigo

### En Eŭropo 
* Akcipitro
* Komuna fazano
* Noktuo
* Arbarstrigo
* Verda pego
* Nigra pego
* Granda buntpego
* Malgranda buntpego
* Eŭropa sito
* Certio
* Eŭropazia garolo
* Pigo
* Blua pigo
* Korniko
* Pasero
* Montpasero
eta|Virpavo kun etenditaj vostoplumoj

### En aliaj kontinentoj 
* Dacelo
* Imperiestra pingveno
* Struto
* Paradizeedoj
* Reao
* Sekretaribirdo
* Pavo
* Kalifornia kondoro
* Anda kondoro

Kategorio:Birdoj
Novepoka muziko

**Novepoka muziko** estas ĝenro de muziko originale ligita kun iuj novepokaj kredoj. Ĝi estas bazita sur la verkoj de diversaj eŭropaj kaj amerikaj elektronikaj kaj akustikaj muzikistoj. Ĝi estas ĝenerale karakterizita kiel ĉefe instrumenta kaj melodie ripetema. Registraĵoj de natur-sonoj iufoje estas uzataj en ĉi tia muziko. Novepoka muziko estas konsiderata kiel trankviliganta kaj inspiranta, tial ĝi ofte estas uzata de aŭskultantoj dum jogo, masaĝo, meditado, legado, aŭ por krei pacan etoson.

## Ekzemploj 
Jen kelkaj muzikistoj kiuj estas ofte rilatigitaj al tia ĉi muziko:
* Andreas Vollenweider
* Bradley Joseph
* Enya
* Era
* Jean-Michel Jarre
* Peter Gabriel
* Jean Ven Robert Hal
* Ryuichi Sakamoto
* Yanni
* Vangelis
* Rick Wakeman

## Vidu ankaŭ 
* Elektronika muziko

Kategorio:Nova Epoko
Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Termodinamika procezo

**Termodinamika proceso** estas ĉiuj laŭvolaj ŝanĝoj de termodinamika stato de termodinamika sistemo. Pro ĉi tiu, ke ĉiuj sistemoj ne estas en termodinamika ekvilibro kaj daŭre ŝanĝas sin, komenco kaj fino de termodinamika proceso ne estas facile difinata, kaj ili ofte dependas de situacio.

## Klasifiko de procesoj 
Oni distingas:

-pro konstanteco de unu termodinamika grando:
* izoprema proceso
* izotemperatura proceso
* izovolumena proceso
* izoentalpia proceso
* izovarma proceso

-pro malfermo (aŭ ne) de sistemo:
* malferma proceso
* ferma proceso

-pro inversigeblo (aŭ ne) de proceso:
* neinversigebla proceso
* inversigebla proceso .

Kategorio:Termodinamikaj procesoj
Izoprema procezo

eta|300px| Izoprema procezo en pV koordinatoj.
**Izoprema procezo** estas termodinamika procezo, en kiu premo estas fiksa (konstanta). Ĉi tiu procezo estas en ciklo de Clausius-Rankine, ciklo de Brayton-Joule, ciklo de Joule kaj ciklo de Seiliger-Sabathé.

En ĉi tiu procezo, la valoro de laboro estas simple donata per la produto de premo kaj ŝanĝo de volumeno:

:*W* = *p* Δ*V*.

## Leĝo de Charles 
El la ekvacio de Clapeyron, oni facile deduktas la leĝon de Charles, kiu asertas ke, por ideala gaso en fiksa premo, la volumeno estas proporcia al la temperaturo:

:\frac{V}{T} = \mathrm{konst} \, .

## Vidu ankaŭ 
* Izotemperatura procezo
* Izovarma procezo
* Izovolumena procezo
* Ciklo de Carnot

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Termodinamikaj procesoj
Usona universitato en Kairo

La **Usona universitato en Kairo** (angle *American University in Cairo*) estas privata universitato kiu troviĝas en Kairo, la ĉefurbo de Egiptio. Ĝi estis kreita en 1919 de Usona misiistoj, kaj ĝi oferas kursoj nur en la angla lingvo. Ĝi estas konsiderata la plej supera universitato en Egiptio kaj unu el la ĉefaj en la Mez-Oriento. La plej multo da ĝiaj studentoj venas de la plej altaj klasoj de la Egipta socio, ĉar la kosto de la enskribiĝo estas altega laŭ Egiptaj standardoj. Ankaŭ ĉe-estas studentoj de multaj aliaj landoj, ĉefe de la Mez-Oriento.

La ĉefaj oficejoj de la universitato troviĝas en Nov-Jorko. La Universitato mem troviĝas en la centro de Kairo, sed venont-jare ĝi translokiĝos al nova ejo ekster la urbo.

Kategorio:Universitatoj en Egiptio
Kategorio:Kairo
Usona Universitato de Bejruto

eta|dekstra|250ra|Konstruaĵo en la AUB-kampuso.
La **Usona Universitato de Bejruto** (, akronime **AUB**, ) estas privata universitato kiu troviĝas en Bejruto, la ĉefurbo de Libano. ĝi estis kreita en 1866 de la Usona misiisto Daniel Bliss. Komence ĝi nomiĝis la "Siria Protestanta Kolegio", sed en 1920 la nomo ŝanĝiĝis al la "Usona Universitato de Beirut".

La universitato estas eble la plej konata en la Araba mondo, kaj multaj gravaj homoj studis tie. Specife, multaj gravaj Libanaj politikistoj studis en ĝi, inkluzive de la eksa ĉef-ministro Saeb Salam, Walid Jumblatt kaj Fouad Siniora. Ankaŭ studis en AUB la famaj Palestinaj aktivistoj kaj politikistoj Hanan Hashrawi kaj George Habash, kaj multaj aliaj famaj figuroj de la regiono. Kiam oni fondis la Unuiĝintajn Naciojn, la Libana kaj la Siria delegacio ambaŭ konsistis nur el homoj kiuj studis en AUB.

## Organizo 
* fakultato de Agrikulturo kaj Nutraĵaj Sciencoj (FAFS)
* fakultato de Arto kaj Sciencoj (FLB)
* fakultato de Teknologio kaj Arkitekturo (FEA)
* fakultato de Sansciencoj (FHS)
* fakultato de Medicino (FM)
* Suleiman S. Olayan Lernejo de Komerco (OSB)

Kategorio:Universitatoj en Libano
Kategorio:Bejruto
Albert Szenci Molnár

**SZENCI MOLNÁR Albert** (senci molna:r) estis hungara reformita pastro, lingvosciencisto, filozofo, psalmpoeto, eklezia verkisto, tradukisto naskita en Szenc la 30-an de aŭgusto 1574 kaj mortinta en Kolozsvár la 17-a de januaro 1634). Li estis la patro de reformita pastro János Szenczi Molnár.

## Biografio 
La avo de Albert Szenci Molnár alvenis el Sikullando en departementon Pozsony, kie li iĝis muelisto. Li studis de 1584 en Szenc, en 1586 en Győr, en 1587 en Gönc, de 1588 en Debrecen. En 1590 li estis edukisto en Kassa. De 1590 li estadis en Wittenberg, en 1592 Heidelberg, de 1593 ĝis 1596 en Strassburg, de 1597 ĝis 1599 en Heidelberg. Poste ĝis 1600 li estadis en Szenc. De 1600 li studis en Herborn. Lian latinan-hungaran vortaron komencis li verki en 1603 en Altdorf. De 1626 ĝis sia morto li vivis en Koloĵvaro. Per sia latinlingva hungara gramatiko post János Sylvester li konatigis la hungaran lingvon al Eŭropo. Al reformita eklezio li tradukis la psalmojn, faris korektojn en Biblio tradukita de Gáspár Károlyi. La influo de lia verko al la evoluo de hungara literatura lingvo kaj al hungara versado estas grandega.

## Ĉefverkoj 
* Dictionarium latino-ungaricum és Ungaro-latinum (Nürnberg, 1604);
* Psalterium ungaricum… (Herborn, 1607); Kis Cathechismus (Heidelberg, 1607);
* Szent Biblia.. . (Hanau, 1608);
* Novae grammaticae ungaricae … lifbri duo (Hanau, 1610);
* Postilla Scultetica… (Oppenheim, 1617);
* Az keresztényi religióra és igaz hitre való tanítás… (Hanau, 1624).
* *Szent Biblia Azaz Istennec O ÉS Uy Testamentomanac prophetac és apostoloc által megíratott szent könyvei* http://mek.oszk.hu/06500/06546.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Szenci Molnár Albert összes költeménye 

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj kalvinanaj pastroj
Bohumil Mathesius

**Bohumil Mathesius** (naskiĝis la 14-an de julio 1888, mortis la ) estis ĉeĥa poeto, tradukisto, publicisto, literatura sciencisto kaj fakulo pri la rusa literaturo. Li estis profesoro en la Filozofia fakultato de la Universitato de Karolo en Prago. Lia kuzo estis lingvisto Vilém Mathesius.

Mathesius tradukis precipe el lingvoj rusa (Puŝkin, Lermontov, Gogol, Dostojevskij, Tolstoj, Pasternak, Majakovskij, Jesenin), germana (Goethe, Remarque, Lessing, Schiller) franca (France, Gide) kaj norvega (Ibsen), sed ankaŭ el la latina kaj japana.

Tre aprezataj fariĝis lia parafrazoj de la lirika ĉina poezio: *Zpěvy staré Číny* (Kantoj de antikva Ĉinio), *Nové zpěvy staré Číny* (Novaj kantoj de antikva Ĉinio) kaj *Třetí zpěvy staré Číny* (Tria libro de kantoj de antikva Ĉinio).

## Rimarkigo 
Multaj enciklopedioj ripetas eraron, ke Vilém Mathesius (1882-1945) kaj Bohumil Mathesius (1888-1952) estis fratoj, kvankam Bohumil en siaj memoroj asertas, ke li havis nur pli aĝajn fratinojn. En la realo estis fratoj iliaj patroj, nome gantisto Bedřich Mathesius el Pardubice(patro de Vilém) kaj tanisto Petr Mathesius el la Praga kvartalo Žižkov.

## Eksteraj ligiloj 
* Kompleta listo de eldonitaj tradukoj 
* Ĉiuj tri kolektoj de parafrazoj de la ĉina poezio 

Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Tradukistoj el la rusa lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la japana lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la latina lingvo
Kategorio:Tradukistoj al la ĉeĥa lingvo
Josef Navrátil

eta|Josef Navrátil: *Montara pejzaĝo ĉe la monaĥejo Vyšší Brod (Suda Bohemio)*. Ĉirkaŭ 1830
eta|La naskodomo de Josef Navrátil en Slaný
**Josef Navrátil** (naskiĝis la 17-an de februaro 1798 en Slaný – mortis la 21-an de aprilo 1865 en Prago) estis ĉeĥa pentristo.

## Biografio 
Navrátil lernis ĉe sia patro metion de ĉambrofarbisto kaj post sekva studado en la Figurarta Altlernejo en Prago li fariĝis pentristo-dekoristo kaj plu kleriĝadis, i.a. dum pluraj vojaĝoj eksterlanden, precipe al Svislando. Liaj surmuraj pentraĵoj el tiu ĉi frua epoko ĝis nun ornamas diversajn konstruaĵojn en Prago (inkluzive la Pragan burgon, kastelojn en Liběchov, Ploskovice, Zákupy, Jirny kaj aliloke.

Lia bonfamo grandiĝis kaj en la jaro 1850 li fariĝis prezidanto de la Unuiĝo de ĉeĥaj artistoj. 11 jarojn pli poste li devis lasi sian aktivan pentristan agadon sekve de parta paralizo kiel postsekvo de apopleksio. Li ĝisvivis en malriĉeco.

La unua kompleksa ekspozicio pri lia verkaro okazis post lia morto en la jaro 1909 en praga Rudolfinum.

## Verkaro 
300px|maldekstra
Navrátil estis eminenta pejzaĝisto, sed plej multe li elstaris pro siaj mortpejzaĝoj kaj figuraj pentraĵoj kaj iliaj skizoj. En liaj bildoj okazas intermiksiĝo de plej diversaj stiloj, en skizoj li atingas eĉ la randon de impresionismo.

Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj
Pietismo

[eta|dekstra|200px|[Philipp Jacob Spener, plejofte rigardata kiel la fondinto de pietismo.]]
**Pietismo** estis religia movado ene de luteranismo. Ĝi daŭris ekde la fino de la 17-a jarcento ĝis la mezo de la 18-a jarcento. La pietista movado montriĝis tre influa sur protestantismo kaj anabaptismo. Ĝi inspiris la anglikanistan pastron John Wesley, kiu sekve fondis metodismon, sed ankaŭ influis aliajn kredantojn kiel Alexander Mack. La pietista movado kombinis la luteran emfazon de biblia doktrino al la kalvinista - ĉefe puritana - emfazo de individua pieco kaj vigle kristana vivmaniero.

La rekta iniciatinto de la movado estis Philipp Jacob Spener, germana luteranisto.


Kategorio:Protestantismo
Kategorio:Ismoj
Václav Špála

**Václav Špála** (1885-1946) estis ĉeĥa pentristo, grafikisto kaj ilustristo.

Inter kolektantoj li estas unu el la plej elserĉataj ĉeĥaj artistoj de la moderna arto.

Li studis artmetian lernejon en Hradec Králové kaj Figurartan akademion en Prago. Li apartenas al arta generacio Osma (Oko), influita de ekspresionismo de Munch, pli poste ankaŭ de faŭvismo kaj kubismo, de kiu li dekliniĝis post la jaro 1923. Tiam li komencis pentri pejzaĝojn, tipajn per alternado de plejparte verda aŭ blua koloro. Li mem kreis propran specifan stilon bazitan sur ritmo de simpligitaj formoj kaj kolora gamo.

Špála prezenzis siajn verkojn kune kun la artgrupo Tvrdošíjní (Durkapuloj).
En 1945 li akiris honoran titolon nacia artisto.

## Rilataj artikoloj
* Červená nad Vltavou - pereinta vilaĝo

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo Koupání (Banado), tipa ekzemplo de la blua periodo 
* Bildo Tulipoj 

Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj
Kategorio:Ĉeĥaj ilustristoj
Ilinoja Centra Fervojo

[dekstra|eta|200px|Mapo de la reto ([1850)]]
La **Ilinoja Centra Fervojo** (anglalingve ***Illinois Central Railroad***, aŭ **IC**), kromnomita la **ĉeflinio de Mez-Ameriko**, estis fervoja reto lokita centre de Usono. Ĝiaj ĉefaj linioj kunligis Ĉikagon (Ilinojo) al Nov-Orleano (Luiziano) kaj Birmingham (Alabamo). Alia linio cetere konektis Ĉikagon al Sioux City (Iovao) en 1870. Ekzistis alia signifa branĉo ĝis Omaha (Nebrasko) ekde 1899.

La 10-an de aŭgusto 1972, la Ilinoja Centra Fervojo eniris firmaon nomitan Illinois Central Gulf Railroad.

Kategorio:Fervojaj linioj en Ameriko
Winterswijk

Dosiero:Loudspeaker.svg **Winterswijk** () estas vilaĝo kaj municipo en la plej orienta parto de la regiono Achterhoek en la nederlanda provinco Gelderland. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, de kiu 0,52 km² estas akvo, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Iom pli ol 24 000 loĝas rekte en la vilaĝo Winterswijk.

La teritorio havas komunan limon kun .

eta|maldekstra|260ra|Florparado en 2006

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Municipoj de Gelderlando
Bishop Hill (Ilinojso)

**Bishop Hill** estas vilaĝo lokita en la kantono Henry, en la usona subŝtato Ilinojso, ĉe la rivero Edwards. Laŭ la censo de 2000, ĝi havis 125 loĝantojn. Bishop Hill gastigas historian parkon, la *Bishop Hill State Historic Site*, 

## Geografio 
Bishop Hill situas je la koordinatoj . Ĝi havas entutan areon de 1,4 km².

## Historio 
La vilaĝo estis fondita en 1846 de svedaj, pietistaj enmigruloj, gviditaj de Eric Jansson. Ili serĉis azilon, for el religia persekutado. La vilaĝanoj vivis en tiu kolektiva, religia kolonio ekde 1846 ĝis 1861. La komunumo disiĝis, kiam komencis la Usona Enlanda Milito.

La elmigruloj de Jansson estis la unua signifa grup da viroj kaj virinoj, kiuj foriris Svedion kaj elmigris al Usono. (*Vidu ankaŭ : Sveda elmigrado al Usono*).

## Eksteraj ligiloj 
*Informoj pri Bishop Hill

Kategorio:Urboj de Ilinojso
Jan Bauch

**Jan Bauch** (naskiĝis la 16-an de novembro 1898 en Prago - mortis la 9-an de januaro 1995) estis ĉeĥa pentristo kaj skulptisto.

Antaŭ ol ekstudi Artmetian lernejon kaj Figurartan Akademion en Prago, li eklernis ĉe sia patro metion de lignogravuristo.
Kiel 18-jaraĝa li travivis kiel soldato la unuan mondlimiliton.
Tiu ĉi vivsperto ne restis ĉe lia personeco sen reeĥo.

En lia bildoj estas profunde travivita tradicio de la ĉeĥa baroko.
Baroka ekscitiĝo kaj ritmo estas precipe en temperamentaj linioj de la peniko kaj en plasteca tavoligo de farbo, same kiel en kontrastoj kaj drameca konstruo de la temoj. Ili prezentas eble ĝojon pro koloroj, sed ne optimismo - pli senteblas en ili tragikeco kaj amareco.

## Eksteraj ligiloj 
* Virtuala galerio de verkoj

Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj
Hervé

**Hervé**, propranome **Florimond RONGER** (naskita la 30-an de junio 1825 proksime al Arras; mortinta la 4-an de novembro 1892 en Parizo) estis franca komponisto.

Li agis kiel orgenisto kaj kiel kapelestro de la Teatro de Reĝa Palaco en Parizo.

Li estas fondinto de la nova erao de francaj operetoj.
El liaj verkoj ĝis nun la plej populara estas '''Mam'zelle Nitouche'*.

## Verkaro 
* *L'œil crevé*
* *Le petit Faust* (1869)
* *Chilperic*
* *Les Turcs* (1869)
* *Le trône d'Écosse* (1871)
* *La veuve du Malabar* (1873)
* *La belle poule* (1875)
* *Mam'zelle Nitouche'' (1883)

## Eksteraj ligiloj 
* Kompleta listo de verkoj 

Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Romantikaj komponistoj
Kategorio:Francaj komponistoj
Georgo Martinuzzi

eta|maldekstra|Georgo Martinuzzi
**Georgo MARTINUZZI**, kroate *Juraj Utješinović*, hungare *György Utješenović*, ankaŭ konata kiel *Fráter György* = "Frato Georgo" (naskiĝinta en 1482 en Kamičak, Dalmatio; mortinta la  en kastelo Winzendorf) estis hungaria-kroatia etnobeldevena ekleziulo, kardinalo, kaj ŝtatestro.

Georgo Martinuzzi edukiĝis en kortego de Johano Corvin, sekve en 1504 kiel paĝio aliĝis al vidvino de palatino Stefano Szapolyai. De tie li iĝis soldato de Johano la 2-a. Li estiĝis konsilanto de la reĝo, de 1534 episkopo de Nagyvárad. Li klopodis unuigi la du disigitajn landojn. En 1542 kiel loktenanto li organizis Orient-Hungarujon kaj tiel senvole preparis la pli malfruan memstaran Transilvanion. En 1551 li abdikigis Izabelan kaj ŝian filon, transdoninte la landon al Ferdinando la 1-a. Kompense li estis nomumita de imperiestro transilvania vojvodo, ĉefepiskopo de Esztergom, kaj li intervenis ĉe papo por fariĝi kardinalo. La imperiestro ne povis defendi la landon kontraŭ la turkoj. Li komencis pritrakti kun paŝaoj de la sudaj regionoj por gajni tempon, sed pro tio la imperiestra militestro Gianbattista Castaldo kiel perfidulon mortigis lin.

## Bibliografio 
* Horváth Mihály: Utyeszenich F. Gy. élete (Kisebb történeti munkái, IV. Pest, 1868);
* Barabás Samu: F. Gy. (Pozsony, 1885).

### Beletraĵoj 
* Szász Károly: F. Gy. (dramo, Pest, 1869);
* Jókai Mór: F. Gy. (romano, 1893).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Historio de Kroatio
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Historio de Hungario
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Kroatoj
Kategorio:Regantoj de Transilvanio
Kategorio:Hungaraj kardinaloj
Kategorio:Atencitoj
Kategorio:Episkopoj de Oradea
Kategorio:Ĉefepiskopoj de Esztergom
Emil Filla

**Emil FILLA** (naskiĝis la 4-an de aprilo 1882 en Chropyně, Moravio - mortis la 7-an de oktobro  1953 en Prago) estis ĉeĥa pentristo kaj grafikisto. Li apartenas al la plej gravaj reprezentantoj de ĉeĥa kubismo.

## Biografio 
Filla naskiĝis kiel filo de fervojisto en stacidomo en Chropyně. Li estis lernanto de kroata pentristo Vlaho Bukovac. 
Komence, influite de ekspresionismo vi fondis artgrupon Osma (Oko),
baldaŭ poste li transiris al kubismo.
Dum la dua mondmilito li estis arestita en koncentrejoj Dachau kaj Buchenwald. Dum la komunisma reĝimo en Ĉeĥoslovakio li estis igita retiriĝi el la publika vivo kaj li dediĉis sin al pentrado de pejzaĝoj.

## Literaturo 
* Johannes Urzidil: *Zeitgenössische Maler der Tschechen: Čapek, Filla, Justitz, Špála, Zrzavý.* Bratislava/Preßburg, Forum 1936.

## Eksteraj ligiloj 
*Virtuala galerio de verkoj
*Bibliografio de verkoj pri Filla en la fonduso de Ĉeĥa nacia biblioteko 
*Biografio kun fotoportreto kaj listo de literaturo  angle

Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj
Kategorio:Kubismaj pentristoj
Straumann

Straumann estas svisa entrepreno specialigita en la produktado de instrumentoj kaj komponantoj por la denta kirurgio.

Ĝi estas unu el la mondgvidantoj en ilia kampo kaj donas laboron al ĉ. 1500 personoj. La sidejo de la entrepreno estas Waldenburg (BL), produktejo estis malfermita en Villeret apud Bazelo

## Historio 
La entrepreno ekestis en 1951. Reinhard Straumann, industriulo en Waldenburg, malfermis en Saint-Imier, sub la nomo Nivaflex SA, fabrikon de laminatitaj bendoj por la produktado de risortoj por horloĝoj. En 1975, la unuaj paŝoj estis faritaj por diversigi la aktivecojn de la entrepreno sur la kampo de la denta kirurgio.

En 1982, la entrepreno malfermis fabrikon de instrumentoj por dentenplantaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala retejo

Kategorio:Svisaj firmaoj
Kategorio:Kirurgio
Kategorio:Dento
Eric Jansson

**Eric** aŭ **Erik JANSSON** (n. la 21-an de decembro 1808 - m. la 13-an de majo 1850) estis la gvidanto de sveda, pietista sekto, kiu elmigris al Usono en 1846.

Jansson naskiĝis en Biskopskulla en Uppland, apud Upsalo. Li estis la filo de Jan Mattsson, farmisto, kaj de lia edzino Sarah Eriksdotter. Ĉar li kredis, ke li mirakle resaniĝis el reŭmatismo, li fariĝis fervore religia kaj disvolvis kredon, kiu kontraŭdiris la oficialan luteran eklezion de Svedio. Li ekzemple kredis, ke la Biblio estis la sola vera libro, kaj estis plurfoje arestita pro la publika bruligo de verkoj fare de Martin Luther kaj aliaj verkistoj. Ekde 1844, li rigardis sin kiel aŭtenta profeto.

Li sendis lojalan disĉiplon, Olof Olsson, por serĉi taŭgan, koloniigeblan lokon en Ameriko. Olsson alvenis al Novjorko la 16-an de decembro 1845. Li renkontis samlandanon, Olof Gustaf Hedström, kiu sendis lin al sia frato Jonas Hedström en Ilinojo. Jansson mem alvenis al Novjorko en junio 1846.

Kune kun 400 disĉiploj, kiuj postvivis la ŝipveturadon, li fondis vilaĝon en Bishop Hill (Ilinojo), kiun li nomis laŭ sia propra naskiĝloko. 96 homoj mortis dum la unua vintro, sed aliaj plualvenis el Svedio por pligrandigi la kolonion. La vilaĝanoj vivis kiel kolektiva religia komunumo dum 15 jaroj, ekde 1846 ĝis 1861. Sed Jansson estis mortigita de John Root, klera sveda elmigrulo el Stokholmo, kiu estis edziĝita al kuzino de Jansson, Charlotta Louisa.

La vilaĝo plufunkciadis dum pluraj jaroj, sed finfine disiĝis pro la Usona Enlanda Milito.

Kategorio:Svedaj usonanoj
Breinigerberg

eta|Breinigerberg
**Breinigerberg** estas malgranda kvartalo de la urbo Stolberg ĉe Aĥeno. La loĝloko situas en la urba regiono Aachen (ĝis oktobro 2009 en la tiutempa distrikto Aachen) de la federacia lando Nordrejn-Vestfalio en Germanio. La 31-an de decembro 2005 kalkuliĝis 971 loĝantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo  
* retejo pri la kvartaloj Breinig kaj Breinigerberg 

Kategorio:Distrikto Aachen
Jerez de los Caballeros

**Jerez de los Caballeros** (Heres' de los kabajieros - ''Ĥeres' de la Kabalieroj*) estas municipo en provinco Badaĥozo en aŭtonoma komunumo Ekstremaduro, Hispanio. Al la municipa areo krom la ĉefa loĝloko Montijo ankaŭ apartenas la municipopartoj *La Bazana, Brovales* kaj *Valuengo''.

## Vidu ankaŭ 
* Jerez de los Caballeros (stacidomo)


Kategorio:Urboj de Hispanio
Kategorio:Ekstremaduro