Lazura paruo

La **Lazura paruo**, *Cyanistes cyanus*, iam *Parus cyanus*, estas paseroforma birdo de la familio Paruedoj, pli eta ol Granda paruo. Ĝi estas disvastigata kaj komuna loĝanto kaj reproduktanto tra Rusio kaj centra Azio.

Ĝi troviĝas en moderklimataj kaj subarktaj deciduaj aŭ miksitaj arbaroj, makisoj kaj marĉoj. Ĝi estas loĝanto kaj plej parto de birdoj ne migras. Ili nestumas en arbotruo, kie la ino demetas ĉirkaŭ 10 ovojn. Tiu birdo viglas, ĉikanas kaj pikas se estas ĝenado. Ĝia manĝo estas insektoj kaj semoj.

Ĝi estas la orienta partnero de la komuna en Eŭropo Blua paruo. Ili foje hibridiĝas kun tiu specio, sed la idoj kutime montras bluan kronon, plie ol la blanka de la Lazura paruo.

## Priskribo
Lazuta paruo estas relative malgranda kaj tre vigla paruo, averaĝe 12–15&nbsp;cm longa kaj 10–16&nbsp;g peza, kun enverguro de 19–22&nbsp;cm, kun distinga blanka-lazura plumaro.
La kapo estas blanka kun malhelblua linio tra la okulo. La kapo, vostanguloj, larĝaj flugilstrioj kaj subaj partoj estas tre blankaj (kun iom da vertikala blua strio simila al tiu de la granda paruo sed ne tiom markita). La supraj partoj de plumaro estas malhelbluaj, kio donas al la specio kaj la kutiman nomon en Esperanto, kaj la latinan , ĉar *cyanus* signifas lazurbluan. Beko, okuloj kaj gamboj estas nigraj al malhelbluaj.

Seksa duformismo estas nedrasta; iĉoj kaj inoj aspektas simile, nur inoj havas iom pli palajn kolorojn. Junuloj antaŭ la unua mudo estas similaj al inoj, nur la blankaj partoj aspektas iom pli "malpuraj".

Tiu ĉi birdo estas silentema kaj malofte aŭdata, sed ĝi havas riĉan voĉon, similan al tiu de blua paruo. Kutima alvoko estas mallaŭta "ĉrrr" aŭ pli laŭta "cirr-cirr-cirrrr". Pli malofta kanto estas mallonga sed tre klara trilo "ci-ci-cirrrrz", simila al sono de malgranda sonorilo, kiu estis priskribita kiel io intermeza inter kantoj de blua paruo kaj tufparuo..

## Distribuo
La arealo de lazura paruo estas longa, sed relative malvasta strio de lando en centra Eŭroazio de Bjelarusio ĝis la Japana maro, kiu enhavas arbarajn, arbarostepajn kaj iom stepajn areojn. Plej ofte la specio renkonteblas en eosta Uralo kaj sudaj partoj de Uesta Siberio, en aliaj partoj de la arealo ĝi estas sufiĉe rara.

En Bjelarusio ĝi renkonteblas en valo de rivero Pripjat kaj apudaj areoj. Apartaj observoj okazis en Bresta regiono. En Eŭropa parto de Rusio tiuj ĉi birdoj nestas en disaj lokoj en Tvera, Vologda, Kirova, Perma, Lipecka, Voroneĵa, Rjazana kaj Orenburga provincoj, kaj ankaŭ en aŭtonomaj regionoj Tatario kaj Baŝkirio. En Siberio ĝi plej kutimas en valoj de riveroj kaj rojoj de Minusinska baseno,
ĉirkaŭ la lago Sarat en Omska provinco, 
iom pli malofte en valo de Jenisejo,,
en Transbajkalio, en valoj de riveroj Argunj, Amuro kaj Ussuri,
en valo de Obo ĝis la 61-a paralelo norden, en regionoj de Tomsko kaj Krasnojarsko ĝis la 56-a, apud Bajkalo ĝis 55°&nbsp;n.l., kaj en rusia Ekstremoriento ĝis 52°&nbsp;n.l..

En Kazaĥio oni povas renkonti lazuran paruon en arbarostepaj kaj stepaj areoj en la nordo de la lando, kaj ankaŭ en la sud-eosto en montaraj areoj de Tjanŝano, Ĝungaria Alatao, Tarbagatajo, kaj en valo de Ilja.
Montaj populacioj de lazura paruo ankaŭ troveblas en Kirgizio, norda Taĝikio, norda Mongolio, norda Ujgurio, kaj la ekstreme nord-eostaj partoj de Ĉinio norden de la 44-a paralelo.

Dum longa tempo multaj konsideris *Cyanistes* subgenro de genro *Parus*. Sed nuntempe plimulto de esploristoj, interalie la fakuloj el American Ornithologists' Union konsideras *Cyanistes* distinga genro. Tion konfirmas analizoj de sekvenco de mitoĥondria citoĥromo *b* far grupo de Usonaj biologoj, konutita en la 2000-aj jaroj. Tiu ĉi esploro montras, ke *Cyanistes* ne nur estas aparta taksona unuo, sed eĉ ne tro parenca al aliaj paruedoj.

La manlibro *Handbook of the birds of the world* listas 8 subspeciojn de lazura paruo:
*   — baza subspecio estas deklarita la Eŭropa, trovebla en Bjelarusio kaj Eŭropa parto de Rusio ĝis okcidenta Uralo
*  — sud-uesta Uralo, sud-uesta Siberio kaj norda Kazaĥio
*  — suda kaj centra Siberio, Altajo, norda Mongolio, nord-uesta Interna Mongolio, Manĉurio kaj rusuja Ĉemara regiono
*  — montaj partoj de Tjanŝano en sud-eosta Kazaĥio kaj en Kirgizio, kaj eosten ĝis nord-uesta Ujgurio
*  — ebenaĵaj partoj de nord-eosta Kazaĥio
*  — Kirgizio kaj norda Taĝikio (Altajo kaj uesta Pamiro)
*  — suda Kirgizio (eostaj deklinoj de Alaj-Montaro, uestaj deklinoj de Tjanŝano), la plej nordaj partoj de Afganio
*  — nord-uestaj partoj de provinco Ĉinghajo

En okcidenta parto de sia arealo lazura paruo ofte kunekzistas kun blua paruo. En tiuj regionoj la du specioj foje hibridiĝas; la rezultaj birdoj nomiĝas paruo de Pleske (*Cyanistes × pleskei*). En malfrua 19-a — frua 20-a jarcento oni iam mise rigardis ĝin aparta specio.

## Referencoj 
## Literaturo
*  Malplej zorgiga

* **Gill**, Frank B.; Slikas, Beth & Sheldon, Frederick H. (2005): Phylogeny of titmice (Paridae): II. Species relationships based on sequences of the mitochondrial cytochrome-*b* gene. *Auk* **122**: 121-143. DOI: 10.1642/0004-8038(2005)122[0121:POTPIS]2.0.CO;2 HTML resumo

* **Harrap**, Simon & **Quinn**, David (1996): *Tits, Nuthatches & Treecreepers*. Helm Identification Guides, Christopher Helm, Londono. ISBN 0-7136-3964-4

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio