open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sankta Beato

eta|300ra|dekstra|Rekonstruita ĉelo de Sankta Beato en la Sankt-Beato-Kavernoj
Sankta **Beato** (, kio signifas **feliĉulo**; naskiĝis en la 1-a jarcento en Irlando aŭ Skotlando, mortis laŭ la legendo en la jaro 112 en la Sankt-Beato-Kavernoj apud la Lago de Thun en Beatenberg en Svislando) estis misiisto laŭdire konsekrita de la apostolo Sankta Petro kaj sendita al Helvecio por tie disvastigi la mesaĝon de kristo.

## Vivo 
Laŭdire Sankta Beato vivis en Anglio en la 1-a jarcento post Kristo. Li konatiĝis kun Barnabaso, kiu lin baptis. Post sia kristaniĝo li vojaĝis al Romo, kie li aliĝis al la apostolo Sankta Petro. Lau ordono de Sankta Petro li kun sia akompananto Aĥato ekiris al la provincoj norde de la Alpoj por prediki la evangelion. Li fondis kristanan komunumon en la romia urbo Vindonissa (en hodiaŭ Kantono Argovio).

## Legendo pri la drako 
Laŭ la legendo Beato instaliĝis kiel ermito en la kavernoj super la Lago de Thun, post kiam li venkis teruran fajrosputantan drakon. Kiam Beato alproksimiĝis al la kaverno la feroca bestaĉo lin atakis. Beato levis la krucon kaj alvokis la nomon de la Triunua Dio, kio fortimigis la drakon. La drako fuĝis kaj falegis en la lagon, kie ĝi dronis.

## Mirakloj postmortaj 
eta|maldekstra|250ra|Tombejo de Sankta Beato en la Sankt-Beato-Kaverno
Beato agadis kiel bonfaranto de la lando. Post lia morto li laŭ sia deziro estis entombigita apud la kaverno. Lia tombejo fariĝis pilgrimejo. Malsanuloj, kiuj pilgrimis al la tombejo de Beato, resaniĝis mirakle. En la jaro 1511 la franciskana monaĥo Daniel Agricola de Bazelo skribis surbaze de karolida sanktularo libron pri la legendoj de Sankta Beato, kiu fariĝis la fonto de ĉiuj postaj rakontoj pri la sanktulo.

## Pilgrimejo en Sankt-Beato-Kavernoj 
Dum la Mezepoko la tombo de Sankta Beato en la Sankt-Beato-Kavernoj estis unu el la plej gravaj pilgrimejoj en Alemanio. Post la Reformacio la regantoj de Berno en la jaro 1528 detruis la kapelon en la kaverno kaj murfermis la enirejon al la kaverno, kiu tiam dum du jarcentoj komplete forgesiĝis, kvankam la kulto pri Sankta Beato en katolikaj lokoj pluvivis. En la jaro 1904 dum arkeologiaj fosadoj la tombejo estis remalkovrita. Beato estas konata kiel la apostolo kaj misiisto de Svislando. Lia memortago estas la 9-a de majo.

Estas eble, ke la legendoj pri Sankta Beato estas miksitaj kun rakontoj pri aliaj sanktuloj kun sama nomo, kiel la abato Beato de la abatejo Honau, kiu ricevis ĉarton de Karolo la Granda en la jaro 810, en kiu estis konfirmita, ke la abatejo estu administraciita de irlandaj monaĥoj.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Svisaj sanktuloj
Kategorio:Bernanoj
Kategorio:Berna Oberlando
3152 Jones

'*3152 *Jones''''' estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la novzelandaj geastronomoj Pamela M. Kilmartin kaj Alan C. Gilmore elde la Universitata Observatorio de Monto John, en Suda Insulo (Nov-Zelando).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la novzelandan  Albert F. A. L. Jones (1920–2013).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Pamela M. Kilmartin
Kategorio:Malkovrita de Alan C. Gilmore
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1983
Ĝavaĥo

**Ĝavaĥko** () estas historia regiono kaj de la Kartvela reĝlando kaj de la Armena reĝlando, sed nuntempe en la sudokcidento de Kartvelio en la provinco Samcĥe-Javaĥeti. Hodiaŭ ĝi konsistas el la municipaj teritorioj Aĥalkalako kaj Ninocminda, kaj estis historia ĉirkaŭata okcidente pere de la rivero Mtkvari, norde, sude kaj oriente kun la montoj Ŝavvaŝeti, Samsari kaj Nialiskuri. La plejparto de ĝiaj loĝantoj estas armenoj.

Kategorio:Kartvelio
Kategorio:Historiaj regionoj de Armenio
Jerkir

**Jerkir** ( *Lando* armene երկիր) estas la oficiala ĵurnalo de la supera instanco de la Armena Revolucia Federacio. Ĝi estis unuafoje publikigita la 27-an de aŭgusto 1991 en Erevano, Armenio. Ekde aprilo 2002 ĝi ankaŭ estas publikigita en Bejruto, Libano kun la tradicia armena ortografio.
 
Jerkir legeblas rete en la armena, rusa kaj angla lingvoj. Ĝi celas informi pri politiko, socio kaj kulturo kaj en Armenio kaj en la komunumoj de la armena diasporo.
 
## Eksteraj ligiloj
* Oficiala retejo
Kategorio:Armenaj gazetoj
Jevdet Bej

**Jevdet Bej**  estis la reganto de Van (Otomana Imperio) dum la Unua mondmilito kaj la Armena genocido. Li ordonis plurajn atakojn kontraŭ la armenoj de la regiono kiun li regis. Jevdet estis interpretita de Elias Koteas en la Ararat en 2002. Li estis bofrato de Enver Paŝao.

## Referencoj 
Kategorio:Turkoj
Longbeka milvo

La **Longbeka milvo**, *Helicolestes hamatus*, estas rabobirdo de la familio de Akcipitredoj, kiu inkludas ankaŭ la aglojn, akcipitrojn kaj vulturojn.

maldekstra|eta|*Helicolestes hamatus*, ilustraĵo de Huet en Temminck Nouveau el la verkaĵo planches coloriées d'oiseaux, 1838.
Ĝi troviĝas ĉe akvo en arbaraj partoj de tropika norda kaj centra Sudameriko, kaj en malproksima orienta Panamo.

Ambaŭ seksoj estas similaj al masklo de Helikomilvo, kaj krome la Longbeka milvo estis ofte inkludata en sama genro, *Rostrhamus*. Plenkreskuloj estas ĉiam malhelgrizaj kaj havas flavajn okulojn, ruĝecoranĝajn vaksaĵon, bridojn kaj krurojn kaj **nigran bekon kun supra makzelo ege longa, svelta kaj hokoforma**, kio nomigas la specion. La tute malhela vosto estas rimarkinde pli mallonga ol ĉe la Helikomilvo. Nematuruloj similas al plenkreskuloj, sed havas brunecajn okulojn kaj tri (inkl. pinton) mallarĝajn blankajn zonojn en vosto. La bazo de flugilplumoj estas iom pli helaj ol la cetero de la plumaro.

Kiel ĉe la Helikomilvo, la ne kutima hokegoforma beko estas adapto manĝi akvajn helikojn, kaj dum ĝi foje prenas krabojn, ĝi manĝas ĉefe helikojn el la genro *Pomacea*.

## Referencoj 
*  Kriterioj por Malplej Zorgiga.

## Eksteraj ligiloj 
* Foto de plenkreskulo de Longbeka milvo mountainpath.
* Foto de nematurulo de Longbeka milvo altabpe00.

Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Burger's Daughter

'''''Burger's Daughter'''* (*La filino de Burger*) estas politika-historia romano de la sudafrika nobelpremiita verkistino Nadine Gordimer. Ĝi eldoniĝis en Britio en 1979 ĉe la eldonejo Jonathan Cape. La sudafrika (apartisma) registaro malpermesis ĝin en Sud-Afriko dum tri monatoj. La libro sekvas grupon de blankuloj-aktivuloj kontraŭ-apartismaj, kiuj celas faligi la registaron de Sud-Afriko. Rosa, la titola karaktero, devas alpaciĝi kun la postlasaĵo de sia patro kiel aktivulo en la Komunisma Partio de Sud-Afriko. Gordimer partoprenis la movadon kontraŭ apartismo, kaj konis multajn aktivulojn, inkluzive de Bram Fischer, la advokato kiu defendis pri Nelson Mandela kontraŭ la akuzo pri ŝtatperfido; ŝi priskribis la romanon kiel "omaĝon en kodo" al li. La verkon ĝenerale laŭdis la kritikistoj; recenzanto en *The New York Times'' priskribis ĝin kiel stile "eleganta" kaj "elektema", apartenanta al "kulturita supera klaso". En 1980 ĝi gajnis la Literaturan Premion de la Centra Novaĵagentejo, kaj en 1991 kiam Gordimer ricevis la Nobelpremion, oni menciis tiun ĉi libron (inter aliaj) en la solenaĵo.

Kategorio:Romanoj
Kategorio:Literaturo de Sudafriko
Ictinia

***Ictinia*** estas genro de birdoj de la familio de Akcipitredoj kaj subfamilio de Milvenoj, kiu enhavas ankaŭ milvojn. Ĝi enhavas nur du speciojn:

* Misisipia milvo (*Ictinia mississippiensis*)
* Plumbomilvo (*Ictinia plumbea*)

Ambaŭ specioj estas indiĝenaj de Ameriko. Ambaŭkaze temas pri tre grizaj specioj, pli malhelaj ĉe flugiloj, kun ruĝaj okuloj.

## Referencoj 
* Integrated Taxonomic Information System

Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Accipitridae
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Vitorino

**Vitorino** estas municipo de la brazila subŝtato Paranao, kiu taksis 6.509 loĝantojn en 2010 .

eta|dekstra|150ra|Flago
eta|dekstra|400ra|En la subŝtato (ruĝe).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Paranao

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala paĝo
*  Asocio de Municipoj de Paranao

Kategorio:Municipoj de Paranao
Ampulariedoj

eta|dekstra|250px|Pomheliko *Pomacea bridgesii*
**Ampulariedoj** aŭ *Ampullariidae*, laŭ komuna nomo **pomohelikoj**, estas familio de grandaj akvoloĝantaj gastropodaj moluskoj de fluanta akvo kiuj havas kaj brankojn kaj operkulojn. Tiu familio estas en la superfamilio de *Ampullarioidea* kaj estas la tipa familio de tiu superfamilio.

La Ampulariedoj estas nekutimaj ĉar ili havas ambaŭ kaj brankojn kaj pulmojn, kaj la mantela kavaĵo estas dividata por separi la du tipojn de spiraj strukturoj. Tiu adapto permesas tiujn helikojn esti amfibioj.

Kategorio:Moluskoj
3151 Talbot

'*3151 *Talbot''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Norman G. Thomas elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la brita fizikisto kaj filozofo William Henry Fox Talbot (1800–1877), pioniron de la fotografio, kiu eltrovis procedon de fotado per negativo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Norman G. Thomas
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1983
Sklabinský Podzámok

**Sklabinský Podzámok** (hungare *Szklabinyaváralja* [sklabinjavAralja]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Sklabinský Podzámok situas laŭ traira flankovojo. Martin troviĝas je 9 km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la ferepoko. Tiu ĉi vilaĝo formiĝis el farmocentro. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1678. En 1785 241 vilaĝanoj loĝis en 31 domoj, en 1828 730 vilaĝanoj loĝis en 18 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Szklabinyaváralja 269 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Turóc, al distrikto de Martin, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1944 la faŝistoj bruldetruis la vilaĝon pro tiam kontraŭleĝa agado de partizanoj. En 2001 vivis en Sklabinský Podzámok 184 homoj, (escepte unun ĉiuj slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* proksima ruino de burgo

## Vidu ankaŭ 
* Sklabiňa

Kategorio:Municipoj en distrikto Martin
Slovany

**Slovany** (hungare *Turóctótfalu* germane *Sloben*) estas  vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Slovany situas laŭ traira flankovojo. Martin troviĝas je 18 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1252 en latina formo *"terra quinque villarum"*. La hungara loknomo *"Tothfalu"* aperis en 1422, la slovaka *"Zlowenec"* en 1534. En 1715 38 familioj pagis impostojn. En 1785 633 vilaĝanoj loĝis en 74 domoj, en 1828 707 vilaĝanoj loĝis en 85 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Szlován*, poste ĝi rericevis la mezepokan hungaran nomon kaj aldoniĝis la departementonomo pro la hungariga politiko. Tiutempe multaj migris al Ameriko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Turóctótfalu 556 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Turóc, al distrikto de Martin, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Slovany 413 homoj, (409 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika novgotika preĝejo de 1896
* luterana kapelo de 1856

Kategorio:Municipoj en distrikto Martin
Maat

**Maat** aŭ **maʻat** estis en Antikva Egiptio la nomo de koncepto rilate al vereco, ekvilibro, ordo, leĝo, moralo kaj justico. Ĝi cetere estis plurfoje korpigita kiel diino, kiu mastrumis la stelojn, sezonojn kaj la agadon ambaŭ de mortontoj kaj aliaj deoj. Laŭ la kosmogonio de Antikva Egiptio, ĝi establis la ordon kaj harmonion de la universo el la origina ĥaoso.

## Referencoj 
Kategorio:Dioj pri justeco
Kategorio:Egiptaj dioj
Trebostovo

**Trebostovo** (hungare *Kistorboszló* [kiŝtorboslO]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Trebostovo situas laŭ flankovojoj. Martin troviĝas je 10 km.

## Historio 
Antaŭ la hungara dominado keltoj havis tie teran fortikaĵon. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1261 en latina formo *"terra Treboztou"*. La hungara loknomo *"Kystorbozlo"* aperis en 1383. En 1715 28 familioj pagis impostojn. En 1785 551 vilaĝanoj loĝis en 78 domoj, en 1828 516 vilaĝanoj loĝis en 69 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kistorboszló 421 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Turóc, al distrikto de Martin, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Trebostovo 458 homoj, (454 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* renesanca kastelo de familio Révay [rEvai] el la 17-a jarcento
* nobeldomo el la 18-a jarcento

Kategorio:Municipoj en distrikto Martin
Philae

eta|maldekstra|250px|Plejparte subakvigita Philae, vidita ekde Aguilkia.
[eta|maldekstre|300px|alt=Stone building fronted by a tall gateway, a colonnade, and another gateway.|La Templo de [Iziso ĉe Philae, kun pilonoj kaj interna korto dekstre kaj interna konstruaĵo maldekstre]]
**Philae** aŭ **Philæ** estas egipta insulo de la Nilo, kiu estis subakvigita en la 1970-aj jaroj. Ĝis 1974 ĝi entenis la ruinojn de la temploj de antikvegipta urbo. La temploj estis translokigitaj kaj reasemblitaj inter 1974 kaj 1976 sur la proksiman insulon Agilkia. Depost la aktivigo de la Alta Baraĵo de Asuano superakviĝas nur la plejalta roka pinto de la insulo Philae.

Ĝi en la antikva periodo interalie entenis templon dediĉitan al Iziso.

Kategorio:Insuloj en Egiptio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Egiptio
Baziliko de Máriaremete

eta|230px|Pilgrima Baziliko omaĝe al Dipatrino en Máriaremete
**Pilgrima Baziliko de Naskiĝo de Maria en Máriaremete** estas baziliko (ankaŭ paroĥa preĝejo) en Budapeŝto, en loĝkvartalo Pesthidegkút ĉe piedo de Monto János. La distriktoparto Máriaremete signifas: Maria-ermito.

## Miraklo 
La turkoj faris senhoma tiu ĉi lokon. Ekde 1697 germanoj alvenis. Unu el ili estis Katalin Thalwieser, kiu kunportis bildon pri skulptaĵo de Dipatrino aŭ Virgulino Maria. La origino estas en Svislando, en Monaĥejo Einsiedeln. Ŝi pendumis la bildon en arbon. Baldaŭe blindulino tie preĝadis, poste ŝi jam vidis laŭdire. Tiu okazo disetendiĝis kaj oni aranĝis pilgrimadojn al la bildo.

## Historio 
En 1783 provizora ligna kapelo, en 1829 ŝtona kapelo konstruiĝis, poste nova pilgrima novgotika preĝejo konstruiĝis en 1899.
* longo: 44 m
* larĝo: 15 m
* alto: 15 m
* turoalto: 54 m
En 1991 papo Johano Paŭlo la 2-a donacis rangon malgranda baziliko al la pilgrima preĝejo.

Kermesoj de la baziliko estas: dimanĉo de Sankta Triunuo kaj la 8-a de septembro

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Bazilikoj en Hungario
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Budapeŝto
Buda
Kategorio:Pilgrimaj preĝejoj en Hungario
Maripá

**Maripá** estas municipo de la brazila subŝtato Paranao, kiu taksis 5.889 loĝantojn en 2010 .

eta|dekstra|200px|Flago
eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Paranao

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala paĝo
*  Asocio de Municipoj de Paranao

Kategorio:Municipoj de Paranao
Sklabiňa

[eta|250ra|maldekstra|Sklabiňa, memortabulo al franca kapitano [Georges Barazer de Lannurien, komandanto de la francaj volontuloj en Slovaka nacia ribelo]]
**Sklabiňa** (hungare *Szklabinya* [sklabinja]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Sklabiňa situas laŭ traira flankovojo.

## Historio 
### Burgo 
Supozeble la burgo konstruiĝis en la 13-a jarcento (en 1258 jam menciita, kiel *"Sklabonya"*). De 1320 ĝis la 18-a jarcento la burgo estis administrejo de Turóc. Ĝi bruldetruiĝis en 1436, sed en 1605 pro la turkoj oni faris pli forta la burgon. En 1644 Georgo Rákóczi la 1-a, en 1704 Francisko Rákóczi la 2-a okupis ĝin. Baldaŭe ĝi trakonstruiĝis je burgo. Baldaŭe ĝi forlasiĝis kaj en 1944 la faŝistoj bruldetruis ĝin pro nelegala agado de partizanoj.

::Matiaso Bel skribis pri la burgo latine: *"InCLVta ReVaIDæ stIrpIs antIqVIssIMa, saLVe!" (=Ĉi tiu fortikaĵo donis nomon al unu el distriktoj de departemento Túrócz"*

### Vilaĝo 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1242 en formo *"Zklabonya"* apartenanta al la fortikaĵo, sed ĝi estis ankaŭ bienocentro. En 1715 22 familiojn pagis impostojn. En 1785 571 vilaĝanoj loĝis en 87 domoj, en 1828 587 vilaĝanoj loĝis en 86 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Szklabinya 609 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Turóc, al distrikto de Martin, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1944 partizanoj agadis en la proksimeco. En 2001 vivis en Sklabiňa 626 homoj, (624 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* ruino de la burgo

Kategorio:Municipoj en distrikto Martin
Revolucio de la Junaj Turkoj

eta|Deklaracio de la Revolucio de la Junaj Turkoj.
[eta|Greka manifestacio en [Manastır (Bitola) favore al la nova konstitucio.]]

La **Revolucio de la Junaj Turkoj** de 1908 inversigis la ĉesigon la otomana parlamento kiu estis nuligita de la sultano Abd-ul-Hamid la 2-a, markante la komencon de la Dua Konstitucia Epoko. Orientilo en la disiĝo de la Otomana Imperio, la Revolucio ekiĝis flanke de neverŝajna unio de reformemaj pluralistoj, turkaj naciistoj, okcident-orientitaj sekularistoj, kaj efektive ĉiuj kiuj aljuĝis al la sultano la kulpon de la malbona stato de la Imperio.

La Revolucio restarigis la parlamenton, kiu estis nuligita de la sultano en 1878. Tamen, la procezo de anstataŭado de la monarĥaj institucioj kun konstituciaj institucioj kaj balotpolitikoj estis nek tiel simplanima nek tiel senperforta kiel la reĝimo. La periferio de la Imperio daŭre splitiĝis sub la premoj de lokaj revolucioj.

Signifa rezulto de la Revolucio de la Junaj Turkoj en 1908 estis:
* La laŭpaŝa kreado de nova reganta elito.
* Nerekte ĝi kondukis al la eltroniĝo de la sultano Abd-ul-Hamid la 2-a favore al Mehmed la 5-a sekvajare
* Komitato Unio kaj Progreso iĝis la nova potenco en otomana politiko.
* Daŝnako anstataŭis la antaŭ-1908an armenan eliton, kiu estis kunmetita de komercistoj, metiistoj, kaj klerikoj, kiuj plejparte konformiĝis al akirado de privilegioj ene de la limoj de la otomana ŝtato.
* La islama albana elito, kiu tre profitis de la Hamida reĝimo kontraŭ ilia fideleco al la sultano, ankaŭ estis anstataŭita de mens-naciisma elito. Kun membroj kiel ekzemple Bajram Curri, Nexhib Draga, kaj Myfit Libohova, la revolucio strebis al unuigado de albanoj de tri malsamaj kredoj sub la flago de Skenderbeu kaj postulis reformojn por avantaĝo de ĉiuj albanoj.
* En kelkaj komunumoj, kiel ekzemple la juda, reformemaj grupoj kopiantaj la Junajn Turkojn forpelis la konservativan regantan eliton kaj anstataŭis ilin per nova reformisto.

Kategorio:Revolucioj en la 20-a jarcento
Kategorio:Historio de Turkio
Kategorio:Konfliktoj en 1908
Niesen-fervojo

[eta|Niesen-monto 2362 m - 46 38 46 N kaj 7 39 9 O (616373 - 166119). Vido el [Thun]]

La **Niesen-fervojo** estas funikularo en funkciado ekde 1910 ekde BLS-stacio Mülenen.

## La monto Niesen
**Niesen** estas monto de alteco da 2362m en berna supra lando (Berna Oberlando) sude de lago de Thun (Lago de Thun), en Svisujo. La proksima ejo estas Wimmis.

## Historio pri la Niesen-fervojo
La unua projekto kun koncesio estas dentorela fervojo ekde Wimmis. La projekto estis multekosta.

Konstrua estro  Johann Frutiger de  Oberhofen (Lago de Thun), la du inĝenieroj Ernst Strub kaj  Fritz Thormann de Zuriĥo kaj Rudolf von Erlach de  Spiez ricevis en jaro 1902 la koncesion pri la konstruo de funikularo. 
La konstrua projekto de fama monta fervoja inĝeniero Ernst Strub  estas funikularo de Mülenen en Kander-Valo en du sekcioj (vidu ankaŭ: Reichenbach en Kander-Valo).
Oni konstruas la funikularon de svisa firmao Von Roll (Gerlafingen) en jaroj 1906 ĝis 1910. La fervojo estis la plej kruta, plej longa elektra funikularo en la konstruaj jaroj ekde 1906 ĝis 1910.
La funikularo havas laŭ oficiala listo tre gravan teĥnikan kaj kulturhistorian  signifon.

## Niesen-galerio 

dosiero:niesen3.jpg|ĉe pinto 
dosiero:niesen4.jpg|Niesen-fervojo (reloj) 
dosiero:niesen5.jpg|vido kun monta domo (*"Berghaus"*) - (restoracio)
dosiero:niesen7.jpg|Vido en sudan direkton 
dosiero:niesen8.jpg|vido en direkton Thun kaj lago de Thun
dosiero:Niesen Panorama.jpg|360-grada panoramo

## Vidu ankaŭ
*Aeschi ĉe Spiez
*Mülenen
* Listo de funikularoj

## Nova literaturo pri Niesen fervojo
*Bruno Petroni: *Der Niesen und seine Bahn*, Eldonejo:  *Schläfli & Maurer* Interlaken,ISBN 978-3-85884-082-0 (**jubilea verko pri 100 jaroj Niesen fervojo**, 333 paĝoj, historio de Niesen, geologio, bildoj. 
## Malnova literaturo pri konstruo de Niesen fervojo
**Die Niesen-Bahn*, en:* Schweizerische Bauzeitung SBZ*, vol. 57/58(1911), p.&nbsp;175-181, 189-193, 203-205  (fakaj raportoj pri konstruado: fino paĝo 203)	paĝo 189

## Literaturo pri Niesen
*Benedictus Aretius (ĉirkaŭ 1522-1577), *Stocc-Hornii et Nessi descriptio* (Priskribo de montoj  Stockhorn kaj  Niesen kaj de lokaj plantoj), Strasburgo 1561
* Josy Doyon: *Ein Königreich am Fuss des Niesen*, Eldonejo: Blaukreuz, Berno, ISBN 3-85580-169-X
* Markus Krebser: *Thunersee linke Seite*, Eldonejo: Markus Krebser, Thun, ISBN 3-85777-135-6
* Alexander Schwab: *Der Thunersee*, Eldonejo:  Ott, (Eldonejo Ott). Thun, ISBN 3-7225-6891-9

## Eksteraj ligiloj
*oficiala retejo de Niesen TTT-paĝo
*[horaro de svisa fervojo(https://eo.wikipedia.org/wiki/fervojo)j, busoj, ŝipoj]
* *Schweizer Seilbahninventar Nr. 61.034 Mülenen - Schwandegg* svisa listo de telferoj, funikularoj germane, france, itale, (detala konstrua historio)
* *Schweizer Seilbahninventar Nr. 61.035 Schwandegg - Niesen Kulm* svisa listo de telferoj, funikularoj germane, france, itale, (detala konstrua historio)
* Funimag (angle) magazino pri funikularoj
* [Bildo de poŝtmarko(https://eo.wikipedia.org/wiki/po%C5%9Dtmarko) de Niesen fervojo] 

Kategorio:Fervojaj linioj en Svislando
Kategorio:Svislando
Kategorio:Funikularoj en Svislando
Adiaŭo

eta|Letero el la jaro 1948 kun la adiaŭo "sincere via"
**Adiaŭo** estas frazo aŭ vorto por esprimi adiaŭ en letero. Ĝi utilas kiel fermo de skribaĵo, tio estas interkomprenilo ke la skribaĵo finis. Formalaj esprimoj estas pli uzataj ol sinceraj. Ĉar en Esperanto estas simpla kaj tre uzata radiko, ĝi utilus ankaŭ por neformalaj "adiaŭoj".

## Ekzemploj 
* "Salutas"

* "Sincere via"
* "Kore via"
* "Ĉion bonan"
* "Kun afablaj salutoj"
* "Kun amikaj salutoj"
* "Amike salutas"
* "Amike"
* "Brakume"
* "Ame"

## Ligiloj 
* Being Colloquial in Esperanto - Chapter 15: Writing Letters  (en)
* bab.la - Eseranto letters (en)

Kategorio:Formalaĵoj
Kategorio:Homa komunikado
Kategorio:Skribo
Egipta antaŭdinastia periodo

eta|dekstra|250px|Arkeologiaĵoj de la antaŭdinastia periodo.
La **antaŭdinastia periodo** estis la lasta etapo de prahistorio en Egiptio. Ĝi apartenas al transira epoko inter Neolitiko kaj la kreado kaj centralizo de egipta ŝtato fare de la faraonaj dinastioj.

La antaŭdinastia periodo laŭ plejmultaj egiptologoj komenciĝis en la frua 5-a jarmilo a.K. kaj ĉesis fine de la 4-a jarmilo a.K., tiel enkondukante la egiptan arkaikan periodon.

Antaŭdinastia
Antaŭdinastia
Nova Egipta Imperio

[eta|la egipta kaj [Hititoj|hitita imperioj en la tempo de la batalo de Kadeŝo]]
La **Nova Egipta Imperio**, ankaŭ nomita **Nova Reĝlando de Egiptio**, estis la periodo de la historio de Antikva Egiptio inter la 16-a kaj la 11-a jarcento a.K.. Ĝi estis markita de la 18-a, 19-a kaj 20-a egiptaj dinastioj. La Nova Imperio sekvis la duan mezan periodon kaj estis sekvita de la tria meza periodo.

En la lasta parto de la Nova Imperio, ankaŭ konata kiel la "ramsesa periodo", entute dekunu faraonoj prenis la nomon "*Ramseso*", ekzemple la fama Ramseso la 3-a.

## Vidu ankaŭ 
* Batalo de Kadeŝo
* Valo de la Reĝoj

Kategorio:Antikva Egiptio
Kategorio:Aperis en la 2-a jarmilo a.K.
Kategorio:Malaperis en la 2-a jarmilo a.K.
Kosmogonio de Antikva Egiptio

eta|dekstra|La simbolo de leviĝanta suno super piramido ĉeestis en plejmultaj egiptaj mitoj rilate al mondkreado.
La **kosmogonio de Antikva Egiptio** rilatas al ĉiuj rakontoj pri la kreado de la mondo en la antikva egipta civilizo. Ili estis precipe fundamentaj en la egipta mitologio.

Laŭ la egipta kosmologio naskiĝis la mondo el senfina, senviva maro, kiam la suno leviĝis por la unua fojo. Ekzistis tamen variaj versioj de tiu rakonto depende de egiptaj urboj.

Kategorio:Egipta mitologio
Kategorio:Mitoj pri kreado
Arkitekturo de Antikva Egiptio

[eta|300px|La bone konservita [templo de Edfu estas elstara ekzemplo de egipta templo kaj pli ĝenerale de skulptarkitekturo.]]
La **arkitekturo de Antikva Egiptio** aperis en la valo de la Nilo kaj disvolviĝis dum pluraj jarcentoj, per la starigo de tre variaj, diverstilaj monumentoj. Inter ili estis la piramido de Keopso kaj la Sfinkso.

Pro manko de ligno, la plej kutimaj konstrumaterialoj estis brikoj faritaj el ŝlimo kaj ŝtonoj.

## Vidu ankaŭ 
* Egipta templo
* Hipetro
* Piramido
Setio la 1-a

**Setio la 1-a** estis faraono de Antikva Egiptio. Li apartenis al la 19-a egipta dinastio kaj estis la filo de Ramseso la 1-a kaj la patro de Ramseso la 2-a. La ekzaktaj datoj de lia reĝado ne estis klare difinitaj : li verŝajne reĝis de la jaro 1294 aŭ 1290 ĝis la jaro 1279 a.K.[eta|dekstra|250ra|Bildo de Setio en lia templo de [Abidoso.]]La nomo Setio signifas "de Setho", kio indikas ke li estis asociita kun la egipta dio Setho.

## Vidu ankaŭ 
* 5009 Setio

Kategorio:Faraonoj
Kategorio:19-a egipta dinastio
Maringá

eta|maldekstre|540px|Larĝa panoramo en Maringá.
**Maringá**, prononco: /ma.ɾĩˈga/, en Esperanto: **Maringao**, estas municipo, universitata urbo kaj diocezo de la brazila ŝtato (aŭ federaciero) Paranao. La urbo ricevis sian loknomon de kanto de Joubert de Carvalho en honoro de sia granda amo, Maria do Ingá, lasta mallongigis al Maringá, kiu dum establado estis tre populara, tial la grandurbo konatiĝis kiel la Kanto-Urbo.

## Bazaj informoj 
eta|dekstra|En la subŝtato (ruĝe).
* Loĝantaro: 385.753 en 2013 (nur la urbo)
* Supermara alteco: 515 m
* Areo: 488&nbsp;km²
* Telefonkodo:
* Poŝtkodo: 87000-000
* Horzono: UTC -3 (somere UTC -2)
* 

## Geografio 
eta|maldekstre|Panoramo en Maringá

Maringá situas sur altebenaĵo en suda parto de la lando. Curitiba troviĝas 350, Campo Grande 432, Campinas 498, San-Paŭlo (urbo) 541, Guarulhos 549, Porto Alegre 739, Goiânia 800, Nova Iguaçu 869, **Rio-de-Ĵanejro** 890, Belo Horizonte kaj São Gonçalo po 912, **Braziljo** 947, Salvador de Bahio 1828, Teresina 2261, Maceió 2303, Manaus 2421, São Luís 2466, Belém 2471, Recife 2493, Natalo (Brazilo) 2654 km.

## Historio 
Maringa kreskis rapide post sia fondo en 1947. Multaj el ĝiaj loĝantoj estis japanoj, krome kultivistoj pri kafo. Maringá ricevis urban statuson en 1951.

## Ekonomio 
Antaŭ la urbiĝo oni okupiĝis pri kafoj, tritikoj, maizoj, faboj, rizoj, sukerkanoj. En la 21-a jarcento jam la komerca kaj serva sektoroj dominas. Menciindas la industrio: nutraĵprilaboradoj, kemiaĵoj, teksaĵoj.

## Klimato 
Maringá situas en humida subtropika klimato. La averaĝa temperaturo estas 22&nbsp;°C, sed malofte la temperaturo falas en aŭgusto ĝis frostopunkto. Averaĝe pluvas jare po 1246&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed en julio kaj aŭgusto iomete pli malofte pluvas.

## Trafiko 
Maringá havas flughavenon kun enlandaj flugoj. Estas rela kaj voja ligiloj al la regiono.
eta|Vido al la katedralo en Maringá

## Vidindaĵoj 
* moderna katedralo, ankaŭ malgranda baziliko

## Famuloj 
* Sônia Braga

## Ĝemelurboj 
*  Kakogava, Japanio (1972)
*  Leiria, Portugalio (1982)
*  Brescia, Italio (1970)
*  Caserta, Italio (2000)
*  Trenton, Argentino (1993)
*  Heping, Ĉinio (2009)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Paranao

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala paĝo 
*  Asocio de Municipoj de Paranao
*  http://www.britannica.com/place/Maringa
* mapo, distancoj 

Kategorio:Municipoj de Paranao
Kategorio:Urboj de Brazilo
Mortotemplo

[eta|dekstra|250px|Mortotemplo de [Hatŝepsut.]]
**Mortotemplo** aŭ "memortemplo" estis egipta templo konstruita proksime al la reĝaj tomboj de Antikva Egiptio. Tiuj temploj celis omaĝi kaj kultadi la reĝadon de la faraonoj, al kiuj ili estis dediĉitaj.

Mortotemploj estis konstruitaj kaj en la Malnova kaj en la Nova Egipta Imperio.

Kategorio:Egipta arkitekturo
Kategorio:Religio de Antikva Egiptio
Kategorio:Temploj
Barry Harris

Barry Harris|eta
**Barry Doyle Harris** (* 15-an de decembro 1929 en Detrojto mortis la 8-an de decembro 2021) estis usona ĵaz-pianisto de bibopo kaj malmolbopo same kiel instruisto.

## Vivo 
Harris devenis same kiel lia amiko el la junaĝo Tommy Flanagan el Detrojto, kie sia patrino estis eklezia pianisto. Jam en la aĝo de kvar jaroj li eklernis pianludon kaj gajnis meze de la 1940-aj jaroj premion en loka pianokonkurso. Li muzikis kun la ĉi tie hejmaj Thad Jones kaj Blue Mitchell (kaj kun siaj amikoj el la juneco Pepper Adams, Doug Watkins kaj Paul Chambers) kaj akompanis kiel dompianisto de ĵazklubejo travojaĝantajn ĵazmuzikistojn kiel Lester Young, Lee Konitz, Sonny Stitt, Wardell Gray, Miles Davis same kiel kunsidon kun Charlie Parker. En la jaro 1955 li kunlaboris je la unua albumo de Donald Byrd kun ("First Flight"), En 1956 li koncertvojaĝis kun Max Roach, muzikis kun Art Farmer kaj en 1960 kun Cannonball Adderley. En la sama jaro li transloĝiĝis al Novjorko. Dum la 1960-aj jaroj li estis tie regula akompananto de Coleman Hawkins (de 1965 ĝis 1969), surdiskigis kun Dexter Gordon ("Biting the Apple", 1976), Hank Mobley, Yusef Lateef kaj Illinois Jacquet kaj helpis en 1974 al sia modelulo Thelonious Monk, kun kiu li havis ligan kontakton en la loĝejo Pannonica de Koenigswarter, kiu dum la lastaj jaroj de Monk zorgis por li (li estas aŭdebla kun Flanagan ankaŭ en la dokumenta *Thelonious Monk - straight no chaser* de Charlotte Zwerin el 1988). Pianiste lin krome forte Bud Powell. En 1982 li fondis la *Jazz Cultural Center* en Novjorko, miksaĵo inter instruejo (li ankoraŭ nuntempe instruas ĵazon kaj ĵazpianadon laŭ propra metodo, kiel jam ekde 1958) kaj prezentejo por si kaj similtendencaj. En la jaro 2000 li estis gastmuzikisto je la sonregistrado por la albumo *Motor City Moments* de Regina Carter.

De la instruado de Harris devenas la fama bibopgamo.

## Diskoj 
**Kiel bandestro resp. soloisto**
* *Barry Harris at the Jazz Workshop* (Riverside, 1960) kun Sam Jones, Louis Hayes
* *Preminado* (Riverside 1961) kun Joe Benjamin, Elvin Jones
* ''Chasin' The Bird* (Riverside, 1962) kun Bob Cranshaw, Clifford Jarvis
* *Luminescence!* (Prestige 1967) kun Slide Hampton, Junior Cook, Pepper Adams, Bob Cranshaw, Lennie McBrowne
* *Magnificent!* (OJC, 1969) kun Ron Carter, Leroy Williams
* *Barry Harris plays Tadd Dameron* (Xanadu 1975)
* *The Bird of Red and Gold* (Xanadu 1982)
* *For the Moment* (Uptown 1984)
* *Live at the Mayback Recital Hall Vol. 12* (Concord, 1990) solo
* *Confirmation* (Candid 1991)

**Kiel gastmuzikisto**
* Joe Henderson: *Gettin' Around* (Blue Note, 1965)
* Yusef Lateef: *Eastern Sounds* (OJC, 1961)
* Charles McPherson: *Con Alma* (OJC, 1965)
* Lee Morgan: *The Sidewinder* (Blue Note 1963)
* Red Rodney: *Bluebird'' (Camden, 1973-81)

## Eksteraj ligiloj 
* hejmpaĝo
* Retpaĝo jazzworkshops.com – eldonejo de la instrulibroj kaj –vidbendoj de Barry Harris 
* Harris ĉe hardbop.tripod.com 

Kategorio:Usonaj ĵazpianistoj
Nekropolo de Tebo

La **nekropolo de Tebo** estis vasta nekropolo lokita ĉe la okcidenta bordo de la Nilo, proksime al Luksoro en Egiptio. Ĝi estis precipe uzita dum la Nova Egipta Imperio.

Ĝi nun estas tutmonde fama arkeologia loko, kaj ĝi estis agnoskita kiel monda heredaĵo de Unesko.

## Vidu ankaŭ 
* Hipogeo

Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Egiptio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Egiptio
Deir el-Medina

eta|maldekstre|300px|La Torina Papirusmapo.
eta|maldekstra|300px|Ruinoj de Deir el-Medina.
**Deir el-Medina** (arabe دير المدينة) estis vilaĝo de Antikva Egiptio, kie loĝis la metiistoj kaj laboristoj, kiuj konstruis plejmultajn tombojn de la valo de la Reĝoj dum la Nova Egipta Imperio (ĉ. 1550 - 1080 a.K.). La antikva nomo de la loko estis *Set Maat*, laŭvorte "Loko de Vereco". La loko estis serĉfosita ekde 1922 de teamo estrita de Bernard Bruyère.

El la arkeologia serĉfoso rezultis elstara klarigo pri la ĉiutaga vivo en antikva Egiptio. Tie malkovriĝis ekzemple la nomata Torina Papirusmapo.

Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Egiptio
Viadukto de Wiesen

La **Viadukto de Wiesen**, en germana lingvo **Wiesener Viadukt** estas fervoja ponto en sudo de vilaĝo Wiesen GR, Davos Wiesen en svisa Kantono Grizono.
La ponto estas en linio de RhB de Davos Platz–Filisur.

## Loko 
La viadukto superpasas la malgrandan riveron Landwasser nur 300 m sude okcidente de stacio Wiesen kaj havas en la suda parto separatan ponton por piedirantoj. En la okcidenta fino de viadukto estas malnova signalo. La iama signalo de tipo Hippsche Wendescheibehttp://de.wikipedia.org/wiki/Hippsche_Wendescheibe ne funkcias hodiaŭ.

## Historio 
La projekto de viadukto estis de
germana supra (ĉefa) inĝenero de RhB Friedrich Hennings. La estra inĝenero pri la konstruado estis ekde oktobro 1906 Hans Studer. La viadukto kostis 324 000 svisajn frankojn.
Oni uzis la viadukton ekde la malfermo de linio en 1-a julio 1909.
La helpa ligna konstruado estis projekto de G. Marasi (*Lehrgerüst*http://de.wikipedia.org/wiki/Lehrger%C3%BCst). La konstruon faris la fama grizona ĉarpentista estro Richard Coray, oni uzis 500&nbsp;m³-jn da ligno.

La fama artisto Ernst Ludwig Kirchner pentris en jaro 1926 la bildon * «Brücke bei Wiesen»*, "Ponto ĉe Wiesen".

## Teĥnikaj Datenoj 
La konstruo kun unua relo havas altecon de 88 m kaj longecon da 204 m.
La ĉefa arko havas larĝecon de nur 3,7 m. La ĉefa arko havas 55 m, kaj estas 2 okcidentaj arkoj kaj 4 orientaj arkoj de 20 m. La viadukto estas la plej granda ŝtona ponto de RhB, sed la ŝtala betona viadukto http://de.wikipedia.org/wiki/Langwieser_ViaduktViadukto de Langwies de RhB estas ankaŭ plej granda.

## Bildaro 

File:Hippsche Wendescheibe RhB Wiesen 02 08.jpg|pendola trajno de Filisur pasis la viadukton
File:Wiesener Viadukt.jpg|Vidaĵo de nordo de la viadukto dum somero
File:Wiesen Gesamtansicht 01 09.jpg|Vidaĵo de la Jenisberg-strato al direkto de viadukto
File:Ernst Ludwig Kirchner Brücke bei Wiesen.jpg|Ernst Ludwig Kirchner: *Brücke bei Wiesen* "Ponto ĉe Wiesen".

## Literaturo 
* Gesellschaft für Ingenieurbaukunst (Hrsg.), Peter Marti, Orlando Monsch kaj Massimo Laffranchi: *Schweizer Eisenbahnbrücken*. 1-a eldono; Eldonejo: vdf Hochschulverlag AG, Zuriĥo 2001. ISBN 978-3-7281-2786-0.

## Eksteraj ligilioj 
* frua bildo de viadukto de Wiesen

Kategorio:Pontoj en Svislando
Kategorio:Fervojo
Kategorio:Svislando
4-a jarmilo a.K.

La **4-a jarmilo antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** formale komenciĝis la 1-an de januaro 4000 kaj finiĝis la 31-an de decembro de la jaro 3001 antaŭ nia erao. Ĝi ampleksas la 40-an ĝis 31-an jarcentojn antaŭ nia erao (internajn ligilojn vidu en la navigilo supre).

En la 4-a jarmilo a.K. okazis gravaj ŝanĝoj en la homara kulturo. Tiu jarmilo interalie estis markita de la komenco de la bronzepoko kaj de la invento de skribado.

Aperis kaj rapide plifortiĝis la urboŝtatoj de Sumero kaj reĝlando en Antikva Egiptio. Agrikulturo disvastiĝis tra la tuta Eŭrazio. La monda loĝantaro duobliĝis en la jarmilo, de 7 milionoj ĝis proksimume 14 milionoj.

Laŭ la tradicia juda kredo, Adamo estis kreita en la jaro -3761 - en tiu jaro do komenciĝis la hebrea kalendaro.

## Eventoj 
* La prauloj de la Inuitoj migris de Ĉinujo trans la Beringmaro al Alasko.
* Sur la insulo Malto estis ekkonstruitaj la megalitaj temploj, inter ili la temploj de Ĝgantija.
Nomoso

[eta|dekstra|250px|Mapo de la nomosoj de [Malsupra Egiptio.]]
**Nomoso** (el la greka lingvo Νομός por "distrikto") estis administra teritoria subdivido en Antikva Egiptio. La hodiaŭa uzado de la greka vorto *nome* anstataŭ la egipta vorto *sepat* originis pro la ptolemeida periodo. Grekoj estis fascinitaj de Egiptio kaj kreis multajn historiajn dokumentojn pri tiu lando. Tiuj fontoj estis pli facile alireblaj al modernaj okcidentaj historiistoj, kiuj do akceptis la grekan dirmanieron.

Kategorio:Geografio de Antikva Egiptio
Niesen

[eta|Niesen monto 2362 m - 46 38 46 N kaj 7 39 9 O (616373 - 166119). Vidaĵo de [Thun]]

La **Niesen** estas monto de alteco da 2362 m en berna supra lando (Berna Oberlando) sude de lago de Thun, (Lago de Thun), en Svisujo. La plej proksima loko estas Wimmis.

La Niesen fervojo estas funikularo en funkciado ekde 1910 ekde BLS-stacio Mülenen.

## Niesen-galerio 

dosiero:niesen1.jpg|Niesen ekde Emdtal
dosiero:niesen2.jpg|Niesen ekde Wimmis
dosiero:niesen3.jpg|en kulmino
dosiero:niesen4.jpg|Niesen fervojo (reloj)
dosiero:niesen5.jpg|vidaĵo kun monta domo (*"Berghaus"*) - (restoracio)
dosiero:niesen7.jpg|Vidaĵo en sudan direkton
dosiero:niesen6.jpg|ombraĵa piramido de Niesen en Lago de Thun (2005)
dosiero:niesen8.jpg|vidaĵo en meza lando en direkton Thun kaj lago de Thun
dosiero:Niesen Panorama.jpg|panoramo de 360 gradoj

## Vidu ankaŭ en vikipedio 
* Aeschi ĉe Spiez
* Mülenen

## Literaturo 
* Benedictus Aretius (ĉirkaŭ 1522-1577), *Stocc-Hornii et Nessi descriptio* (Priskribo de montoj Stockhorn kaj Niesen kaj de lokaj plantoj), Strasburgo 1561
* Josy Doyon: *Ein Königreich am Fuss des Niesen*, Eldonejo: Blaukreuz, Berno, ISBN 3-85580-169-X
* Markus Krebser: *Thunersee linke Seite*, Eldonejo: Markus Krebser, Thun, ISBN 3-85777-135-6
* Alexander Schwab: *Der Thunersee*, Eldonejo: Ott, (Eldonejo Ott). Thun, ISBN 3-7225-6891-9
* Bruno Petroni: *Der Niesen und seine Bahn*, Eldonejo: *Schläfli & Maurer* Interlaken,ISBN 978-3-85884-082-0 (**jubilea verko pri 100 jaroj Niesen fervojo**, 333 paĝoj, historio de Niesen, geologio, bildoj.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de Niesen TTT-paĝo
* [horaro de svisa fervojo(https://eo.wikipedia.org/wiki/fervojo)j, busoj, ŝipoj]

Kategorio:Montoj en Svislando
Lando sen maraliro

350px|eta|dekstra|Landoj sen maraliro verdkolore
**Lando sen maraliro** estas lando tute ĉirkaŭata de tero, aŭ kies bordoj troviĝas en fermitaj maroj. Ekzistas 47 landoj sen maraliro en la tuta mondo, inkluzive de parte agnoskataj landoj. El la plej grandaj masoj, nur Nordameriko, Oceanio, kaj Antarkto ne havas landojn sen maraliro ene de la respektivaj kontinentoj.

Historie, lando sen maraliro estis rigardata kiel lando je malavantaĝa pozicio. Ĝi ne permesas al la lando akiri la marrimedojn kiel fiŝkaptado, sed pli grave ĝi baras la aliron al mara komercado, kiu ankoraŭ hodiaŭ estas grava procento de la internacia komercado. Marbordaj regionoj kutime estas pli loĝataj ol internaj regionoj.

## Landoj duoble izolitaj de maraliro 
Estas du landoj sen maraliro, kiuj limas nur al aliaj landoj sen maraliro: Liĥtenŝtejno kaj Uzbekujo.

## Listo de landoj sen maraliro 
* Afganio
* Andoro
* Armenio
* Aŭstrio
* Azerbajĝano
* Belorusio
* Butano
* Bolivio
* Bocvano
* Burkina Faso
* Burundo
* Centrafrika Respubliko
* Ĉado
* Ĉeĥio
* Vatikano
* Slovakio
* Etiopio
* Hungario
* Kazaĥio
* Kirgizio
* Kosovo
* Laoso
* Lesoto
* Liĥtenŝtejno
* Luksemburgo
* Makedonio
* Malavio
* Malio
* Moldavio
* Mongolio
* Nepalo
* Niĝero
* Paragvajo
* Ruando
* San-Marino
* Serbio
* Svazilando
* Sud-Sudano
* Svislando
* Taĝikio
* Turkmenio
* Ugando
* Uzbekio
* Zambio
* Zimbabvo

Kategorio:Fizika geografio
Kategorio:Landoj
Storyville Records

**Storyville Records** estas dana eldonejo de ĵaz- kaj blus-diskoj.
Ĝin fondis en 1950 Karl Emil Knudsen (1929–2003), kolektanto de ĵazdiskoj kaj tiam dungito de kopenhaga telefonsocieto.

Al la muzikistoj de la eldonejo apartenas Louis Armstrong (*Louis Armstrong in Scandinavia*), Earl Hines, Billie Holiday, Teddy Wilson, Stéphane Grappelli, Bud Powell, Ben Webster, Eddie Lockjaw Davis, Duke Ellington, Benny Carter, Art Tatum, Sweets Edison, Dexter Gordon, Thad Jones, Kenny Drew, Howard McGhee, Wild Bill Davison, Niels-Henning Ørsted Pedersen, violonisto Svend Asmussen, Alex Riel, „Fessor´s Big City Band“, Acker Bilk, Papa Bue's Viking Jazzband, Champion Jack Dupree, Memphis Slim.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de Storyville Records
* Karl Emil Knudsen kaj la historio de la eldonejo
* Kelkaj titoloj de la eldonejo 
* jazzzeitung.de pri muzikfilmoj ĉe Storyville
* allaboutjazz.com pri Storyville Records
* Intervjuo kun la plej ligaj kunlaborantoj de Knudsen Stefanson kaj Mona Granager

Kategorio:Sondisko-eldonejoj
Sisavang Vong

**Sisavang Vong** (1885-1959) estis reĝo de la reĝlando Luangprabango de 1904 al 1945. Li ankaŭ estis reĝo de Laoso, ekde 1946 al sia forpaso en 1959.

Kategorio:Reĝoj de Laoso
Vittoriano

**Vittoriano** () estas monumento honore al la unua reĝo de unuiĝinta Italio, Viktoro Emanuelo la 2-a. Ĝi situas en Piazza Venezia en Romo, sur flanko de Kapitola monteto.

## Historio kaj ekstero 
La projekto estis ellaborita de Giuseppe Sacconi en empira etoso de romia arkitekturo. La konstruado daŭris de 1885 ĝis 1911 jaroj. La vasta ŝtuparo kondukas al Altaro de Patrio, kiun beligas altreliefoj kaj statuo de Romo. Sub l’altaro estas tombo de la Nekonata Soldato de la jaro 1921 kaj eterna flamo, kiujn oni dediĉis al falintoj en la Unua Mondmilito. Du fontanoj en la flankoj simbolas Tirenan kaj Adriatikan marojn. En supro de la monumento sublimas sin la rajda bronza statuo de Viktoro Emanuelo la 2-a mem (antaŭe orumita), alta je 12 metroj. Sur ĝia bazamento situas bildoj de italaj regionoj kaj urboj. En la flankoj de la grandega portiko estas du bronzaj ĉaroj kun statuoj de flugilaj Venko kaj Unueco, kiujn kreis Carlo Fontana kaj Paolo Bartolini en 1908.

La plena konstruo estas larĝa je 135 metroj kaj alta je 70 metroj (kun la ĉaroj — je 81 metroj). En Vittoriano situas du muzeoj: de Risorgimento kaj de mararmeaj standardoj. Malgraŭ beleco de la konstruo, multaj romanoj opinias, ke ĝi kontrastas kontraŭ barokaj konstruaĵoj de Placo Venecio. Ili nomas ĝin degne «Tajpilo» (*Macchina da Scrivere*), «Edziĝfesta torto» kaj «Proteza dentaro».

## Bildaro 

Dosiero:Rom 10 (RaBoe).jpg|Vittoriano nokte
Dosiero:Bandiera tricolore al vento del Vittoriano.jpg|Flago de Italia en Vittoriano
Dosiero:Roma Vittoriano - Quadriga dell'Unità.jpg|La ĉaro de l'Unueco
Dosiero:060MiliteIgnoto.jpg|La tombo de la Nekonata Soldato
Dosiero:Roma-Vittoriano.jpg|Vidaĵo flanke de Trajana Kolono
Dosiero:Statue Vittorio-Emmanuele II Vittoriano.jpg|La rajda statuo de Viktoro Emanuelo la 2-a

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Monumentoj en Romo
Unupartiismo

**Unupartiismo**, **Ununurpartia ŝtato** aŭ **unupartia sistemo** estas speco de partia registara sistemo en kiu unu partio formas la registaron kaj neniu alia partio rajtas kandidatigi kandidatojn por elekto. Foje la esprimo *ununurpartia ŝtato* kutimas priskribi regantan partion kie leĝoj aŭ praktikoj malhelpas la opozicion laŭleĝe ricevi potencon. Iu ununura partio deklaras  kontraŭleĝaj opoziciajn partiojn, permesante al aliancitaj partioj ekzisti kiel parto de konstanta koalicio kiel ekzemple Popola Fronto. Ene de siaj propraj landoj, regantaj partioj ofte estas konataj kiel *la Partio*. 

Unupartiisma sistemo ne devus esti konfuzita kun ne-partia demokratio kiu malpermesas ĉiujn partiojn. Ankaŭ, kelkaj unupartiaj ŝtatoj povas permesi al nepolitikaj membroj konkuri por leĝdonaj sidlokoj, kiel en Tajvano en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj.

En la plej multaj kazoj, unupartiaj ŝtatoj ekestiĝis per leninismo, faŝismo aŭ naciismaj ideologioj, precipe en tiuj landoj kiuj atingis la sendependecon de la kolonia reganto.

Kie la reganta partio prenas la formon de marksismo-leninismo, la unu-partia ŝtato estas kutime nomita komunisma ŝtato, kvankam tiaj ŝtatoj ne uzas tiun esprimon por priskribi sin, adoptante anstataŭe la titolon "popola respubliko", "socialisma respubliko" aŭ "demokratia respubliko". Unu stranga ekzemplo estas Kubo, kie la rolo de la Komunisma Partio estas menciita en la konstitucio, kaj neniu alia partio rajtas kampanji aŭ prezenti kandidatojn por elekto, inkluzive de la komunisma partio. Kandidatoj estas elektitaj per individua balotado sen formala partia implikiĝo, kvankam elektitaj asembleoj konsistas el membroj de la reganta partio kaj de nepartiaj kandidatoj.

## Vidu ankaŭ
* Ĉina Komunista Partio
* Laborpartio de Albanio
* Dupartia sistemo
* Komunisma ŝtato
* Demokratio
* Diktatoreco

Kategorio:Reĝimoj

Kategorio:Unupartiismaj ŝtatoj
Socialisma ŝtato

**Socialisma ŝtato** estas la ŝtato kiu sin proklamas socialisma. Malgraŭ la ekzistantaj konceptaj diferencoj inter socialismo kaj komunismo, la ĉiutaga lingvaĵo en politiko, ĵurnalismo kaj socia scienco (politologio, sociologio, historiografio) uzas sendistinge la esprimon "socialisma ŝtato" kaj "komunisma ŝtato" al ŝtatoj difinitaj kiel socialismaj.

La adoptado de socialismo kiel ekonomia kaj socia sistemo, sekvante la ideologiajn principojn de marksismo (aŭ ĝiaj variantoj marksismo-leninismo, maoismo, ktp.), implicas la ŝtatigadon kaj kooperativigadon de la produktadrimedoj kaj de la tero kaj politike la regadon de la laborista klaso (marksisme nomata, la *diktatoreco de la proletaro*).

## Vidu ankaŭ 
* Komunisma ŝtato

Kategorio:Politikaj sistemoj
Kategorio:Socialisma ŝtato
Kategorio:Socialismaj ŝtatoj
Franca kolonia imperio

La **Franca kolonia imperio** estas la aro de teritorioj ekster Eŭropo kiu estis sub franca regado unuavice ekde la 1600-aj jaroj ĝis 1960-aj. En la 19-a kaj 20-a jarcentoj, la kolonia imperio de Francio estis la dua plej granda en la mondo malantaŭ la Brita Imperio. La franca kolonia imperio etendiĝis sur pli ol 24,000,000&nbsp;km² je ĝia pinto en la 1534-aj kaj 1980-aj jaroj. Inkluzive de metropolo Francio, la tuta kvanto de la teritorio sub franca suvereneco atingis 24,000,000&nbsp;km². Ĝia influo faris al la franca lingvo, la kvara plejmulte parolata kolonia eŭropa lingvo, malantaŭ la angla, hispana, kaj portugala.
Francio establis koloniojn en Nordameriko, Karibio kaj Hindoĉinio, sekvante la hispanajn kaj portugalajn sukcesojn dum la Epoko de Malkovroj, en rivaleco kun Britio por la supereco. Serio de militoj kun Britio dum la 1700-aj jaroj kaj komenco de la 1800-aj, kiujn Francio perdis, metis finon al ĝiaj koloniaj ambicioj sur tiuj kontinentoj, kaj kun ĝi establiĝis tio kion kelkaj historiistoj nomas la "unua" franca kolonia imperio. En la 19-a jarcento, Francio establis novan imperion en Afriko kaj Sud-Orienta Azio. Kelkaj el tiuj kolonioj daŭris post la invado kaj okupo de Francio fare de Nazia Germanio dum la Dua Mondmilito.

Post la milito, kontraŭ-koloniaj movadoj komenciĝis defii francan aŭtoritaton. Francio malsukcese batalis amarajn militojn post la 1940-aj jaroj ĝis la fruaj 1960-aj jaroj en Vjetnamio kaj Alĝerio por reteni ĝian imperion sendifekta. Proksime de la fino de la 1960-aj jaroj, la plej multaj el la kolonioj de Francio akiris sendependecon, krom insuloj kaj insularoj kiuj estis integritaj en Francio kiel transmaraj departementoj kaj teritorioj. Tiuj estas entute 123,150&nbsp;km², t.e. nur 1% el la areo de la imperio antaŭ 1939, kun 2,624,505 homoj vivantaj en ili en 2009. Ĉiuj ili ĝuas plenan politikan reprezentantaron ĉe la nacia nivelo, same kiel ŝanĝiĝantaj gradoj de leĝdona aŭtonomio.

## Kolonioj 
[eta|Sieĝo de Konstantino (1836) dum la [Franca konkero de Alĝerio.]]
eta|Mapo de 1877 montranta la tri francajn departementojn Alĝero, Orano kaj Konstantino

* Alĝerio
* Insulo Klipertono
* Komoroj
* Franca Gujano
* Franca Ekvatora Afriko
** Ĉado
** Ubangi-Ŝari
** Francia Kongo
** Gabono
* Franca Hindio (Pondiĉero, Ĉandernagoro, Karaikal, Maheo kaj Janamo)
* Franca Hindoĉinio
** Annamo
** Kamboĝo
** Koĉinĉino
** Laoso
** Tonkino
* Franca Polinezio
* Franca Somalilando
* Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teroj
* Franca Okcidenta Afriko
** Benino
** Eburbordo
** Dahomejo
** Gvineo
** Franca Sudano
** Maŭritanio
** Niĝero
** Senegalo
** Supra Volto
* Franca Kameruno
* Franca Ĉado
* Guadelupo
** Saint Barthélemy
** Saint Martin
* La Réunion
* Madagaskaro
* Martiniko
* Maroko
* Nov-Kaledonio
* Sankta-Piero kaj Mikelono
* Ŝanhaja Franca Koncesio (similaj koncesioj en Kuangĉuŭano, Tiancin, Hankou)
* Tunizio
* Vanuatuo
* Wallis-et-Futuna

## Vidu ankaŭ 
* Filmo *Afrique 50*
3157 Novikov

'*3157 *Novikov'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 25-an de septembro 1973 de la ukraina astronomino Ljudmila Vasilievna Ĵuravljova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio (tiam en Sovetunio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la sovetan militan aviadiston Alekcej Ivanoviĉ Novikov (cirile *Алексей Иванович Новиков'', 1916–1986), batalinto dum la granda patriota milito kaj heroo de Sovetunio.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ĵuravljova
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1973