open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rivero Namoi

eta|Sablejo ĉe la bordoj de la rivero Namoi ĉe Cuttabri.
La **rivero Namoi** estas ĉefa alfluanto de la rivero Darling en interna Novsudkimrio, Aŭstralio.

## Fluo 
La eko de Namoi estas la riveroj Macdonald, Peel, Cockburn kaj Manilla, el la okcidentaj deklivoj de la Granda Disiganta Montaro ĉe la Norda Altebenaĵo (Novsudkimrio). Aliaj pli malgrandaj alfluantoj estas Cobrabald, Coxs Creek, Maules Creek, Mooki kaj Bundock Creek. Ĝi elfluas oriente de Niangala kaj fluas ĝenerale nordokcidenten post ties kunfluo kun ties ĉefa alfluanto, nome Cobrabald, poste ĝi pasas tra la vilaĝoj Woolbrook kaj Bendemeer. Ĝi plufluas okcidenten por iĝis Namoi ĉe Boundary Creek ĝuste oriente de kie la rivero eniras an la Nacia Parko Warrabah.

La Namoi preterfluas Manilla kaj kuniĝas al la rivero Manilla ĉe tiu samnoma urbo. Post paso al la Akvorezervejo Keepit ĝi kuniĝas al la rivero Peel antaŭ pasi tra Carroll, poste kun la rivero Mooki ĉe Gunnedah ĉe la Ebenaĵoj Liverpool. De tie ĝi fluas nordokcidenten pasinte tra Boggabri, Narrabri, Wee Waa kaj Burren Junction kaj poste kuniĝas al rivero Barwon ĉe la urbo Walgett.

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Aŭstralio
Lutz D. Schmadel

; li laboras en la *Astronomisches Rechen-Institut* (Instituto de Astronomia Kalkulo) de la Universitato de Hajdelbergo.

Li estis abunda malkovrinto de asteroidoj kaj malkovris 236 de tiuj inter 1960 kaj 1992. Li ĉefe interesiĝas pri la orbitoj de la asteroidoj.
La perditaj asteroidoj 1206 Numerowia kaj 1370 Hella estis retrovitaj dank'al liaj kalkuloj.

Li estas verkinto de la "*Dictionary of Minor Planet Names*",  referenca verko kun la klarigo de la nomoj de 12804 asteroidoj (en marto 2006).

La asteroido 2234 Schmadel estis nomita en lia honoro.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* 2234 Schmadel
* :Kategorio:Malkovrita de Lutz D. Schmadel

## Eksteraj ligiloj 
*  Persona paĝo de Dr. Lutz D. Schmadel
*  Leksikono pri la malgrandaj planedoj : ĉereta libro (parte)

Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
5484 Inoda

'*5484 *Inoda''''' estas malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japana astronomo Takeŝi Urata elde la Observatorio de Nihondaira en Ŝimizu (kvartalo de Ŝizuoka).

## Nomo 
Ĝi estas nomita en honoro de la japana okula kirurgo kaj amatora astronomo Shigeru Inoda, kolego de la malkovrinto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takeŝi Urata
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Bosono de Higgs

[eta|300px|dekstra|Prezento pri ebla postsigno de Higgs-bosono en kompute simulita kunpuŝiĝo de du protonoj. La bosono preskaŭ tuj malkomponiĝas en du ŝprucojn de [hadronoj kaj du elektronoj. (Estas notinde, ke similaj ŝprucoj povas okazi ankaŭ ĉe aliaj kolizioj de nukleeroj. Por certigi, ke estis trovita ĝuste la serĉata fenomeno, necesas statistike signifa troo da observitaj ŝprucoj je antaŭkalkulita energio.)]]

**Bosono de Higgs** (*Higgs-bosono, Higgs-a bosono*) estas elementa partiklo, kies ekziston oni konjektis per la teorio nomata *norma modelo de partikla fiziko*, jam en la 1960-aj jaroj. Partiklo, kies ecoj similas al la teorie antaŭviditaj, estis plej verŝajne trovita en la Granda Hadrona Koliziilo de CERN, en Julio 2012.

En Marto 2013 CERN publikigis rezultojn de pliaj observoj, kiuj pli forte konfirmas tion, ke la trovita partiklo estas la Bosono de Higgs. Oni ankoraŭ povas demandi, ĉu fakte estas precize la bosono de Higgs antaŭvidita per la norma modelo. Eblas ankaŭ, ke estis trovita la plej malpeza el grupo de bosonoj, kiujn prognozas teorioj plivastigitaj.

La trovaĵo de CERN estas daŭre sub intensa esplorado, ĉar plena konfirmo pri ekzisto kaj determino de ĉiuj ecoj de la bosono demonstrus ankaŭ la ekziston de *kampo de Higgs* kaj klarigus, kial certaj elementaj partikloj posedas mason. Tio forigus grandan truon en la norma modelo. Se la partiklo montros ecojn, kiujn la norma modelo ne kapablas antaŭdiri, fizikistoj eble devos modifi la modelon aŭ utiligi alian, eventuale tute novan aŭ pli precizan teorian bazon.

Observi la bosonon kaj kalkuli ĝiajn fizikajn ecojn estas malfacila, longedaŭra proceso. Por detekti unu Higgs-partiklon oni bezonas mezume unu bilionon (10¹²) da kunpuŝiĝoj de protonoj. Por trovi ĉiujn formojn de diseriĝo de la partiklo, kio estas necesa por certigi la aplikeblan teorion, oni devas observi amason da bosonoj.

La elektra ŝargo, kolora ŝargo kaj ŝpino de Higgs-bosono estas egalaj al nulo; kaj ĝia maso estas taksata je ĉ. 125-126 GeV/c2  .

**La nomo**

La partiklo kaj la kampo estas nomitaj laŭ la Brita fizikisto Peter Higgs, unu el la pioniroj de la temo. Li estis la unua, kiu sukcesis kalkuli kelkajn ecojn de la bosono. En Esperanto la nomo povas esti *bosono de Higgs*, *Higgs-bosono* aŭ *Higgs-a bosono*. Se la partiklo estos konfirmita, kaj ĝi iĝos plenrajta parto de la norma modelo, oni eble ekuzos pli simplan, pli Esperantan nomon (*higso* aŭ io alia), sed estas tro frue antaŭdiri pri tia evoluo.

La vorto *bosono* (el la nomo de Barata fizikisto *Bose*) etikedas la Higgs-an partiklon kiel membron de la sama grupo de elementaj partikloj, kiel la *fotonoj* kaj kelkaj forto-portaj partikloj en atoma nukleo.

Kategorio:Subatomaj partikloj
Higgs
Kategorio:Hipotezaj elementaj partikloj
Kategorio:Maso
Kategorio:Scienco en 1960-1969
Kategorio:Scienco en 2010-2019
Kategorio:1964
Kategorio:Scienco en 2012
Kategorio:CERN
Kategorio:Teorio de elektromalforto
Kategorio:Fazaj ŝanĝoj
Kategorio:Norma modelo
Kategorio:Kvantuma kampa teorio
Lothar Matthäus

**Lothar Herbert Matthäus** (prononco []) estas germana futbaltrejnisto kaj ekse profesia futbalisto. Li naskiĝis  en Erlangen, Bavario, Okcidenta Germanio, do nun estas -jara. En 1990 li ricevis la premion ora Pilko por la eŭropa monda futbalisto de la jaro kaj ankaŭ nomumiĝis monda futbalisto de la jaro laŭ la Monda Futbala Magazino, post kiam li kapitanis la germanan nacian teamon de futbalo en la Futbala Mondpokalo 1990. Sekvajare, li ankaŭ nomumiĝis la entute unua "monda futbalisto de la jaro" de la internacia federacio FIFA.eta|200px|Lothar Matthäus en 2012

## Futbalista kariero 
Inter la jaroj 1979 kaj 2000 li estis profesia futbalisto, interalie de la kluboj Bayern München kaj Inter Milano.

Krome Lothar Matthäus inter la jaroj 1980 kaj 2000 estis membro de la vira germana nacia teamo de futbalo, post kiam inter 1979 kaj 1983 li ankaŭ membris en la nacia teamo de sub-21-jaruloj. Kadre de la vira nacia teamo li kunkonkuris pri la Futbala Mondpokalo de 1982, 1986, 1990 (kiun la teamo gajnis), 1994 kaj 1998, kaj havas la rekordon de 25 partoprenitaj matĉoj de la Futbala Mondpokalo. Krome per la nacia teamo li gajnis en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1980 kaj partoprenis en la eŭropaj ĉampionadoj de 1984, 1988 kaj 2000. Diego Maradona en sia libro *"Yo soy el Diego"* ("mi estas Diego") modeste skribis pri li "Li estas la plej bona rivalo kiun mi iam ajn havis. Mi supozas ke tio sufiĉas por difini lin".

## Trejnista kariero 
Post la aktivaj sportistaj jaroj, li ekde la jaro 2000 estas futbaltrejnisto. En 2001–2002, li respondecis pri la teamo de la klubo *Rapid Vieno*, en 2002–2003 pri la teamo *Partizan Belgrado*, en 2004–2006 pri la hungara nacia teamo de futbalo, en 2006 pri la teamo *Atlético Paranaense*, en 2006–2007 pri la teamo *Red Bull Salzburg*, en 2008–2009 pri la teamo *Makkabi Netanja* kaj en 2010–2011 pri la *bulgara nacia teamo de futbalo*.

Kategorio:Germanaj futbalistoj
Kategorio:Trejnistoj de futbalo
Shard London Bridge

**Shard London Bridge**, ankaŭ konata kiel **The Shard** (La rompopeco), antaŭe nomata **London Bridge Tower** pro la adreso **32 London Bridge**, estas nubskrapulo en Southwark, Londono.

## Historio 
Ekde la inaŭguro la  The Shard estis la plej alta domo en la Eŭropa Unio kaj Eŭropo (poste la plej alta fariĝis Merkurij Siti en Moskvo, Rusio) kaj la 45-a plej alta konstruaĵo de la mondo. La turo altas 310 metrojn kaj havas 72 uzeblajn etaĝojn, plus ankoraŭ 15 etaĝoj kun hejtigaj instalaĵoj. La konstruaĵo havas neregulan piramidoformon kiu etendiĝas de la tero al la pinto. Ĝi estas komplete tegita per vitro. La belvidejo kaj la altano troviĝas je la 72-a etaĝo.

## Fotaro 

Dosiero:London Shard June 09.jpg|junio 2009
Dosiero:Shard-feb-2010-wikipedia.jpg|februaro 2010
Dosiero:Shard London Bridge July 2010.jpg|julio 2010
Dosiero:LondonShardSeptember2010.jpg|septembro 2010
Dosiero:Shard 15-10 (3).jpg|oktobro 2010
Dosiero:Shard London Bridge Late November 2010.jpg|Fino de novembro 2010
Dosiero:Shard London Bridge, April 2011.jpg|aprilo 2011
Dosiero:20111129 Byward Street Shard.jpg|novembro 2011
Dosiero:Shard on Dec-9-11.jpg|decembro 2011
Dosiero:Shard on 12 March 2012.JPG|marto 2012

## Retejo 
 Oficiala retejo

Kategorio:Nubskrapuloj
Kategorio:Nubskrapuloj inter 300 kaj 349 m
Kategorio:Konstruaĵoj en Londono
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 2012
Kategorio:2012 en Britio
Beatrix Potter

**Helen Beatrix POTTER** (naskiĝis , mortis ) estis brita verkistino kaj natursciencistino, kiu plej konatas pro siaj fantaziplenaj infanlibroj de bestaj roluloj. Plej konata verkaĵo estas *The Tale of Peter Rabbit* (la rakonto de Petro la kuniklo) - tiu kaj la aliaj verkaĵoj idealigite temigis la vivadon en brita kampara pejzaĝo.

## Infanaĝo 
Beatrix Potter naskiĝis en la domo n-ro 2, *Bolton Gardens* en la urboparto *Kensington* de Londono. En sia hejmo, granda loĝejo de la viktoriana epoko kun multaj servistoj, ŝin edukis edukistino, kaj ŝi apenaŭ havis kontaktojn kun aliaj infanoj. La ses jarojn pli juna frato, *Bertram*, estis en internuleja lernejo.

Ŝia patro, *Rupert William Potter* (1832–1914), estis advokato, sed apenaŭ plu laboris en sia profesio, sed pasigis plejparton de sia tempo en sinjora klubo. La patrino, *Helen Potter*, naskonomo *Leech* (1839–1932), pasigis grandan parton de sia tempo per akcepto de renomaj gastoj aŭ gastiĝo ĉe ili. Beatrix tial multe estis sola, vidis siajn gepatrojn nur vespere, tuj antaŭ la enlitiĝo, aŭ ĉe apartaj okazoj, kaj anstataŭe pasigis multan tempon kun siaj dombestoj. Interalie ŝi havis hundon nomatan *Spaniel Spot*, ranojn kaj du kuniklojn. Ŝia unua kuniklo, sekrete aĉetita kaj en papera saketo kontrabandita en la domon, nomiĝis *Benjamin Bouncer*, la dua havis la nomon *Peter*. Peter kaj Benjamin sekve ankaŭ estis la titoloj de ŝiaj unuaj porinfanaj romanoj, en kiuj kunikloj havis la plej gravajn rolojn: *The Tale of Peter Rabbit* (1902) kaj *The Tale of Benjamin Bunny* (1904). Ŝi dum multaj horoj observis la bestojn kaj ofte desegnis ilin.

La familio ekde la jaro 1871 pasigis la somerajn monatojn en kampara domo luprenita per la patro. Unue temis pri domo en la regiono Perthshire en Skotlando, ekde la jaro 1881 pri domo en la regiono Laga Distrikto de Anglio. En 1882 la familio konatiĝis kun la loka vikario *Canon Hardwicke Rawnsley*, kiu tre zorgiĝis pri la sekvoj de la industriigo kaj pliigo de turismo en la Laga Distrikto. En 1895 li kunfondis la organizaĵon *National Trust* cele al protekto de la pejzaĝo. Beatrix Potter sian tutan vivon havis apartan rilaton al tiu pejzaĝo kun krutaj montoj kaj malhelaj lagoj, kaj estis tre konvinkita pri la misio de vikario Rawnsley, protekti tiujn naturajn trezorojn por estontaj generacioj.

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Anglaj ilustristoj
Kategorio:Anglaj biologoj
Kategorio:Anglaj fungosciencistoj
Kategorio:Anglaj botanikistoj
Kategorio:Britaj entreprenistoj
Kategorio:Verkistinoj
Caracal (Rumanio)

**Caracal** [karakal] estas urbo en distrikto Olt en Rumanio, ĉ. 35 km oriente de Craiova. Ĝi estas la dua plej granda urbo de la distrikto, post la ĉefurbo Slatina kaj situas inter la riveroj Jiu kaj Olt, sur alt-ebenaĵo.

Caracal situas proksime ĉe la okcidenta limo de la distrikto, kiu eĉ tuŝas la komunuman limon.

Caracal situas ĉe la kruciĝo de la nacia vojo DN 6 (E 70, orient-okcidenta) kun la naciaj vojoj 54 (sude) kaj 64 (norda).

10 km sud-oriente de la urbo situas la aer-armea bazo Deveselu.

La plej malnova skriba mencio pri la urbo datiĝas de 1538.

## Etimologio 
Legendo derivas la nomon de la urbo de la romia imperiestro Caracalla. Sed probable la nomo devenas de la kumana lingvo kaj signifas "nigra fortikaĵo".

## Urba blazono 
La urba blazono estas triparta.
* La maldekstra parto montras roman lupinon sur ruĝa fono. Ĝi simbolas la tradicion de la roma imperio.
* La dekstra parto, kun blua fono, estas dividita per ruĝa krenela muro kaj montras
** supre du spikojn kaj kaskon kun flugiloj
** malsupre turon.
Antaŭ la dua mondmilito Caracal havis alian blazonon, kiu sur flava fono montris lupinon kaj turon. Ruĝa krenela muro dividis la blazonon oblikve.

## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo 

Dosiero: Caracal jud Olt.png|Situo en la distrikto
Dosiero: RO OT Caracal national theatre.jpg|Nacia teatro
Dosiero: ROU OT Caracal CoA.png|Urba blazono

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Urboj de distrikto Olt
Flavbeka plataleo

La **Flavbeka plataleo** (*Platalea flavipes*) estas komuna birdospecio en sudorienta Aŭstralio; ĝi estas ne malkomuna en la resto de la kontinento, kaj estas vaganto en Novzelando, Insulo de Lord Howe kaj Norfolkinsulo. Ĝi estas ĉirkaŭ 90&nbsp;cm longa, kaj havas blankan plumaron kun flavaj beko, kruroj kaj piedoj (fakte la latina scienca nomo de la specio nome *flavipes* signifas “flavaj piedoj” kaj pro tio ĝi povus same nomiĝi Flavpieda plataleo aŭ Flavkrura plataleo). Ili nestumas en arboj, marĉoj aŭ kareksejoj, kaj ofte ripozas en arboj. Ili loĝas en neprofundaj akvejoj de humidejoj kaj eventuale en sekaj paŝtejoj. Ili manĝas ĉefe el akva vivantaro, kion ili trovas per bekobalaado el flanko al flanko. Kiel ĉiuj membroj de la familio de ibisoj kaj plataleoj, ili ĉiam flugas havante kolon etenda.

## Taksonomio 
La fama ornitologo John Gould unuafoje priskribis la Flavbekan plataleon, nomante ĝin *Platalea flavipes* kvankam notante sian distingon el aliaj membroj de la genro. Bonaparte kreis la genron *Platibis* en 1856, kaj Gould sekvis tiun klasigon en sia posta verko. Li notis, ke tiu specio aperas en grandaj nombroj en Novsudkimrio en 1839, partikulare en nordo inter la Hunter kaj malsupra rivero Namoi. Tiu jaro estis sufiĉe malseka, kontraste al sekegoj de antaŭaj jaroj.

Studo de 2010 pri mitokondria DNA de la plataleoj fare de Chesser kaj kolegoj trovis, ke la Flavbeka plataleo kaj la Amerika plataleo estas la plej proksimaj parencoj unu de la alia, kaj ambaŭ descendas el frua posteulo de la prauloj de la aliaj kvar specioj de plataleoj. Ili notis la genetikan pruvaron ke same validus konsideri la ses speciojn klasite ene de la genro *Platalea* aŭ alternative ambaŭ en la monotipaj genroj *Platibis* kaj *Ajaja* respektive. Tamen la ses specioj estas tiom similaj morfologie, ke ankaŭ havi ilin ene de ununura genro same pravas.

## Aspekto 
Ili estas ĉirkaŭ 90&nbsp;cm longa, kaj havas blankan plumaron kun flava beko. La longa kulerforma beko, nuda haŭteca vizaĝo, kruroj kaj piedoj estas tutflavaj, dum la iriso estas palflava. Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ plumaroj kaj koloraro, tio estas sen seksa duformismo. Dum la reprodukta sezono, la vizaĝo kovriĝas per nigraj, longaj kolplumoj el la brusto, kaj la flugiloj havas nigrajn pintojn. La beko de la Flavbeka plataleo estas pli mallarĝa kaj funkcias pli kiel forcepso ol la pli kulerbekeca beko kun pli larĝa pinto de la Reĝa plataleo, kiu funkcias kiel paro de pinĉiloj.

## Distribuado kaj habitato 
La Flavbeka plataleo troviĝas tra orienta, norda kaj sudokcidenta Aŭstralio, ĉefe ĉe akvo, kaj estis registrita kiel vaganto en Novzelando, Insulo de Lord Howe kaj Norfolkinsulo.

## Referencoj 
Kategorio:Plataleoj
Kategorio:Plataleedoj
Kategorio:Pelikanoformaj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Gambusia affinis

alternative=Gambusia affinis|eta|*Gambusia affinis*
La **moskitofiŝo** aŭ **kulfiŝo** (*Gambusia affinis*) estas specio de nesalakva fiŝo de la familio de Peciliedoj, ankaŭ komune, se ambigue, konata per sia genra nomo, **gambusia** aŭ **gambusio**. Ĝi estas foje nomata **okcidenta kulfiŝo**, por distingi ĝin el la *orienta kulfiŝo* (*G. holbrooki*). Kulfiŝoj estas malgrandaj kompare kun aliaj fiŝoj, kaj inoj atingas ĝeneralan longon de 7&nbsp;cm dum maskloj de 4&nbsp;cm. Inoj povas esti distingataj el maskloj pro sia grando kaj pro gravedopunkto ĉe la fina ventro. La nomo de "kulfiŝo" devenas el la dieto de tiu fiŝo kiu ĉefe konsistas el grandaj kvantoj de kullarvoj, relative al sia korpogrando. Kulfiŝoj estis enmetitaj rekte en ekosistemoj en multaj partoj de la mondo kiel biologia plagokontrolo por malaltigi la kulajn populaciojn kio siavice turniĝis negative kontraŭ multaj aliaj specioj en ĉiu distinga bioregiono.

## Notoj 
Kategorio:Enmetitaj specioj
Kategorio:Fiŝoj
5485 Kaula

'*5485 *Kaula''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 11-an de septembro 1991 de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar, norde de San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estas nomita en honoro de la aŭstralidevena usona geofizikisto William M. Kaula (1926–2000), profesoro pri terscienco kaj kosmologio ĉe la Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso. Li estis pioniro en la uzo de artefaritaj satelitoj en geodezio kaj por la faro de gravimetriaj mapoj de Tero, Luno, Venuso kaj Marso.

## Ecoj 
Ĝi estas konsistanta ĉefe el silikatoj de fero kaj de magnezio, kiel montras ĝia spektra klaso "S".

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henry E. Holt
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
Patrick Henry

**Patrick HENRY** (29-a de majo 1736 – 6-a de junio, 1799) estis usona advokato, plantejisto, kaj politikisto kiu iĝis patro-fondinto de la lando. Li estis estro de la sendependan movadon kontraŭ Britio en Virginio dum la 1770-aj jaroj. Konigis lin lia oratoraĵo kontraŭ britaj impostoj, dum kiu li proklamis *"Give me liberty or give me death"* (donu al mi liberecon aŭ donu al mi morton). Dum la Usona Milito de Sendependeco, li estis la unua postkolonia de Virginio. Poste, li kontraŭstaris la konstitucion kaj helpis la leĝon de rajtoj.

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Guberniestroj de Virginio
Kategorio:Revoluciuloj
Libera Ŝtato Brunsvigo

La **Libera Ŝtato Brunsvigo**, germane *Freistaat Braunschweig*, estis germana ŝtato kun la samnoma ĉefurbo kiu ekzistis inter 1918 kaj 1945.
eta|maldekstra|300px|

Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj
Kategorio:Historio de Malsupra Saksio
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Nova Danubo

[eta|La komenco de Nova Danubo kaj la [Danuba Insulo - videblas la enflua konstruaĵo, kiu estas normale fermita.]]
eta|Fluado de Nova Danubo dum inundoj en 2013
**Nova Danubo** (germanlingve *Neue Donau*) estas riverbrako de Danubo en Vieno, apartigata disde ĝi fare de la Danuba Insulo. Ĝia ĉefa funkcio estas malhelpado de inundoj - ĝi malpliigas la akvoŝarĝon en Danubo okaze de inundo.

Normale Nova Danubo ne fluas - nur dum inundoj malfermiĝas la enflua konstruaĵo norde de Vieno, ĉe Langenzersdorf, por tralasi akvon. Kiam ne estas inundo, la akvo de Nova Danubo estas sufiĉe pura por naĝado.

Kategorio:Floridsdorf
Kategorio:Donaustadt
Kategorio:Danubo en Vieno
Kantaksantino

**Kantaksantino** estas karotenoido nome pigmento amplekse distribuata en naturo. La karotenoidoj apartenas al pli granda klaso de fitokemiaĵoj konata kiel terpenoidoj. La kemia formulo de Kantaksantino estas C40H52O2. Ĝi havas E-numeron E161g kaj ĝi estis aprobita por uzado en la EU kaj Usono tamen ĝi ne estis aprobita por uzado en Aŭstralio kaj Novzelando.

Ĝi estis la unuan fojon izolita en manĝeblaj fungoj. Ĝi troviĝis ankaŭ en verdaj algoj, bakterioj, krustuloj, kaj fiŝoj kiaj karpoj, sparedoj, kaj aliaj. La limo ĉe Eŭropa Unio estas 80&nbsp;mg/kg ĉe manĝo, 8&nbsp;mg/kg por ovodemetaj kokinoj kaj 25&nbsp;mg/kg ĉe manĝo por alia kortobirdaro kaj salmonedoj.

## Notoj 
Kategorio:Kemiaĵoj
Kategorio:Pigmentoj
Kategorio:Kolorigiloj
Brunsvigo (lando)

La lando Brunsvigo povas esti:

* Duklando Brunsvigo
* Libera Ŝtato Brunsvigo

Vidu ankaŭ:
* Brunsvigo (apartigilo)
Ruĝa fajrformiko

eta|dekstre|250ra|Ruĝaj fajrformikoj
La **Ruĝa fajrformiko** (***Solenopsis invicta***), aŭ simple **RIFA** kiel anglalingva mallongigo de *Red imported fire ant* tre uzata en Usono, estas unu el ĉirkaŭ 280 specioj de la disvastigata genro *Solenopsis*. Kvankam la Ruĝa fajrformiko estas indiĝena de Sudameriko, ĝi iĝis plago en suda Usono, Aŭstralio, Tajvano, Filipinoj, kaj sudaj Ĉinaj provincoj de Gŭangdongo, Gŭangŝio, Fuĝjano kaj Hongkongo. Estas ankaŭ registroj de Ruĝaj fajrformikoj en Makao, la iama portugala enklavo kiu bordas ĉe la provinco de Gŭangdongo. La Ruĝa fajrformiko havas fortan, doloran, kaj longdaŭram iritan pikon kiu ofte lasas vundon ĉe la haŭto.

## Morfologio 
## Ekonomiaj problemoj 
## Kontraŭagado 
## Notoj 
Kategorio:Insektoj
Kategorio:Formikoj
Kategorio:Plagoj
Saint-Georges-d'Oléron

**Saint-Georges-d’Oléron** [] estas franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi troviĝas en la insulo Oléron kaj havis  loĝantojn en la jaro 2010.

## Geografio 
[eta|maldekstra|[Fortikaĵo Bojardo vidata de strando en Boyardville, kvartalo de Saint-Georges-d’Oléron]]
Saint-Georges-d’Oléron estas la plej granda komunumo de la insulo Oléron. Ĝi troviĝas en la norda duono de la insulo. La najbaraj komunumoj estas Saint-Denis-d'Oléron nordokcidente, La Brée-les-Bains norde kaj Saint-Pierre-d'Oléron sude.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Charente-Maritime
* Oléron

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro 

Kategorio:Komunumoj de Charente-Maritime
Kategorio:Oléron
Akvinsekto

[eta|dekstre|250ra|[Skribistetoj.]]
**Akvinsektoj** vivas ioman parton de siaj vivciklo en akvo. Ili manĝas simile al aliaj insektoj. Kelkaj *plonĝaj* insektoj, kiaj la predantaj plonĝoskaraboj, povas ĉasi manĝon subakve dum tervivantaj insektoj ne povas konkurenci.

## Referencoj 
* Drees, B.M. kaj Jackman, J. (1999), "Diving Beetle" in *Field Guide to Texas Insects*, Gulf Publishing Company, Houston, Texas. (Accessed 9 January 2009)
* Farb, P. (1962). The Water Dwellers [LIFE]INSECTS pg. 142.
* Meyer, J.R. (2006), "Respiration in Aquatic Insects". (Accessed 25 April 2008)
* Stanley, D. kaj Bedick, J. (1997). "Respiration in aquatic insects ". (Accessed 27 December 2003)

* Wigglesworth, Vincent B. Sir (1964). The life of insects. Weidenfeld & Nicholson, London

## Eksteraj ligiloj 
* Insect stages - "Some larvae, nymphs and adult insects that live in freshwater." *A UK-based web site with microscopic photos of various insects and other microorganisms as well as biological information.*
* Akvinsektoj, artikolo de Jeff Shearer 

Insektoj
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Akvaj vivaĵoj
Fars (rivero)

**Fars** estas azia rivero en Rusio en Adigeio kaj en Krasnodara regiono. Ĝi estas alfluanto el maldekstro de la rivero Labao ene de la baseno de la rivero Kuban. Ĝi estas 165 km longa.

Kategorio:Riveroj en Krasnodara regiono
Kategorio:Riveroj en Adigeio
Kategorio:Alfluantoj de Labo
Abengourou

'''''' [abenguru] estas grandurbo kaj diocezo en Ebur-Bordo, en la samnoma departemento.

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 116.169 en 2012
* Supermara alteco: 200-230 m
* Horzono: UTC

## Geografio 
 situas sur ebenaĵo en la orienta sekcio de la lando. Abiĝano troviĝas 165, Jamusukro 198 km.

## Ekonomio 
eta|maldekstre|250px|Merkata vido en
 situas en agrikultura regiono, kie oni kultivas maniokojn, kakaojn, maizojn, bananojn, kafojn.

## Klimato 
 situas en tropika klimato. La averaĝa temperaturo varias inter 23 kaj 26&nbsp;°C. Jare pluvas po 1297 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, la pluvo kulminas en junio kaj malkulminas en januaro.

## Trafiko 
 havas flughavenon. Ĉefvojoj kuras al Abiĝano kaj Ganao.
eta|dekstre|250px|Mura afiŝo en Abengourou, kiu diras:"Abengourou, reĝa urbo de paco"

## Vidindaĵoj 
* Katedralo
* reĝa palaco de 1882
* 2 muzeoj

## Fontoj 
* Angla kaj estona Vikipedioj
* https://archive.is/20121216142731/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-1&srt=pabn&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-50
* mapo
* vetero
* distancoj 
* http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1107/Abengourou

Kategorio:Urboj de Ebur-Bordo
Preĝejo Stefano la 1-a (Kőtelek)

**Preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas romkatolika Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Kőtelek.

## Historio 
En la mezepoko kirko funkciis en la vilaĝo, kiu estis pligrandigita en 1737. En 1779 oni ekkonstruis pli novan preĝejon, sed la kvadrata turo nur en 1803 pretiĝis. La nuna paroĥejo estas uzata de 1844. La orgeno estas aŭdebla de 1850.

## Konstruaĵo 
La preĝejo havas unu turon super la ĉefenirejo, malantaŭe unusolan navon. La sanktejo estas duonronda. Bildo de la ĉefaltaro prezentas reĝon Stefanon la 1-an, kiam li dediĉas Hungarion al Sankta Maria. En la navo situas skulptaĵo kolorigita riĉe pri Stefano la 1-a.   
 
Kermeso okazas la 20-an de aŭgusto.

## Fontoj 
* hungare
* hungare
* hungare
* hungare

Kőtelek
Kotelek
Attila Bozay

**Attila Bozay** [bozai], hungare **Bozay Attila** estis hungara komponisto, profesoro, instruisto, citristo kaj bekflutisto.

Attila Bozay naskiĝis la  1939 en Balatonfűzfő - mortis la  1999 en Budapeŝto.

## Biografio 
Attila Bozay studis muzikolernejo en Tarhos kaj Budapeŝto, poste muzikakademion en Budapeŝto inter 1957-1962. Poste tuj li ekinstruis en Szeged en muziklernejo, poste li laboris en Hungara Radio. Li plulernis staĝon en Parizo en 1967. Ekde 1979 li instruis komponadon en la Muzikakademio Franz Liszt, dume li ankaŭ koncertadis. Li havis diversajn postenojn en diversaj muzikaj societoj. Li ricevis premion Kossuth en 1990, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Liaj komponaĵoj (elekto) 
* 2 operoj
* diversaj ĉambraj muzikoj precipe por piano, violonoj, citroj
* kantato por poemoj de János Pilinszky
* diversaj komponaĵoj por korusoj
* korusaj religiaj kantoj
* konĉertoj
* baleta muzikaĵo

## Elektitaj disĉiploj 
* Armand Tóth

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj klasikaj komponistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj bekflutistoj
Centdekjaruloj de Kanado

Jen en ĉi tiu artikolo kelkaj el la 34 konfirmataj **centdekjaruloj de Kanado** (uloj kiuj aĝas almenaŭ 110 jarojn). La plej maljuna ulo en Kanado estis Marie-Louise Meilleur, mortinta en 1998, 117-jaraĝa. Nun, estas 2 konfirmataj vivaj supercentjaruloj kaj 2 nekonfirmataj.
Centdekjaruloj de Francio

Jen en la artikoloj kelkaj el la 129 konfirmitaj **centdekjaruloj de Francio** (uloj kiuj aĝas almenaŭ 110 jarojn). La plej maljuna ulo de Francio estis Jeanne Calment, mortinta en 1997, 122-jaraĝa. Nun, estas 10 centdekjaruloj vivaj konfirmitaj, 3 atendante konfirmon kaj 2 nekonfirmitaj en Francio. La plej maljuna el ili estas Paule Bronzini, 112-jaraĝa.
Villarepos

**Villarepos** (malnonva germanlingva nomo: **Ruppertswil**) estas komunumo en la Lagodistrikto en Kantono Friburgo, Svislando. Ĝi havis 543 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

## Geografio 
Villarepos situas proksimume 5 kilometrojn sude de la Lago de Morato ĉe la bordo de la rivereto Chandon, alfluanto de la Lago de Morato. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Villarepos kaj Chandossel kaj la vilaĝeto Plan, kaj diversaj izolitaj bienoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 4,76&nbsp;km², de kiuj 33,6% estas kovritaj de arbaro, 57,6% servas por agrikulturo kaj 8,0% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Villarepos limas en nordo al Faoug (VD), en nordnordokcidento al la berna eksklavo Clavaleyres (BE), en nordokcidento al Courgevaux, en okcidento al Courlevon, en sudokcidento al Wallenried, en sudo al Misery-Courtion, kaj en okcidento al Avenches (VD).

## Trafiko 
La komunumo Villarepos situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La komunumo atingeblas pere de flankaj vojoj de Faoug, Clavaleyres, Wallenried kaj Avenches. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas proksimume 4 kilometrojn okcidente apud Avenches. Al la publika transportreto Villarepos estas konektita per la buslinio de Friburgo al Domdidier.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Villarepos datiĝas el la jaro 1332 kiel *Villarepot*. Ĉe la okcidenta komunumlimo troveblas restaĵoj de la urbomuro de la romia urbo Aventicum kaj ekzistas ankaŭ restaĵoj de romia akvokundukilo sur la komunuma teritorio. Ĝis 1331 Villarepos apartenis al la Senjorujo Avenches, kaj poste ĝis la aĉeto fare de Friburgo en la jaro 1502 ĝi estis havaĵo de la familio de Avenches. Sub friburga regado ĝi apartenis al la Voktejo Montagny. Dum la tempo de la Helveta Respubliko de 1798 ĝis 1803 ĝi apartenis al la helveta distrikto Avences kaj poste ĝis 1848 al la distrikto Friburgo. Surbaze de la nova konstitucio de 1848 ĝi estis atribuita al la friburga Lagodistrikto.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Villarepos

## Bildoj 

Dosiero:2012-04-26 Sense-Sarino (Foto Dietrich Michael Weidmann) 439.JPG|Vilaĝeniro de Chandossel
Dosiero:2012-04-26 Sense-Sarino (Foto Dietrich Michael Weidmann) 451.JPG|Kapelo Sankt-Sebastiano en Chandossel
Dosiero:2012-04-26 Sense-Sarino (Foto Dietrich Michael Weidmann) 448.JPG|Interno de la Kapelo Sankt-Sebastiano en Chandossel
Centdekjaruloj de Svislando

Ĉi tiu artikolo enhavas nomojn kaj aĝojn de **centdekjaruloj de Svislando** (personoj kiuj aĝas almenaŭ 110 jarojn). La aĝo estis konfirmitaj de la Groupo de Gerontologia serĉo (GRG). La plej maljuna ulo (ne naskiĝinta en Svislando) estis Emma Duvoisin, mortinta en 1997, 111-jaraĝa. La plej maljuna ulo mortinta en Svislando estis Rosa Rein, mortinta en 2010, 112-jaraĝa. Ekde 2012, la GRG ne trovis ankoraŭ vivajn centdekjarulojn konfirmitajn en Svislando. La plej maljuna viva ulo estas Djafar Behbahanian, 109-jaraĝa.
Gábor Zsámbéki

**Gábor ZSÁMBÉKI** [ĵAmbEki], laŭ hungare kutima sinsekvo **Zsámbéki Gábor** estas hungara teatra reĝisoro, teatrestro kaj altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Zách* [zAĉ], lia patro estis János Zách, lia edzino estis Katalin Kőváry.

Gábor Zsámbéki naskiĝis la  1943 en Pécs.

## Biografio 
Gábor Zsámbéki devenis el aktora familio, tial li jam, kiel infano, ricevis rolojn. Li studis en Teatroarta Altlernejo. Post la diplomo en 1968 li aliĝis al Teatro Csiky Gergely (Kaposvár). Post jardeko li havis gravan taskon en Nacia Teatro (Budapeŝto), sed lia plano ne sukcesis. Li kune kun aliaj aktoroj fondis Teatron Katona József, kiun li estris ĝis 2010. Ekde 1979 li instruas en la Teatroarta Altlernejo. Li ricevis premion Kossuth en 1988, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Elektitaj disĉiploj 
* Ágnes Bertalan
* János Csányi (aktoro)
* István Dankó
* Csaba Debreczeny
* János Dégi
* Andrea Fullajtár
* Attila Galambos
* Marina Gera
* Kata Huszárik
* Gergő Kaszás
* Karina Kecskés
* Richárd Kedvek
* Rita Kerkay
* Eszter Kiss
* Edit Majzik
* Emina Messaoudi
* Kornél Mundruczó
* Viktor Nagy (aktoro)
* Éva Naszlady
* Gábor Németh (aktoro)
* Eszter Ónodi
* Ákos Orosz
* Réka Pelsőczy
* Bálint Rada
* Andrea Söptei
* Natasa Stork
* András Stohl
* Marianna Szalay
* Balázs Szántó
* Réka Tenki
* Anita Tóth
* Vilmos Vajdai
* Edit Vlahovics
* Zoltán Zubornyák

## Liaj reĝisoraĵoj (elekto) 
* Ŝekspiro: Julius Caesar, Henriko la 4-a, Makbeto, Kiel plaĉas al vi, La Gajaj Edzinoj de Vindsoro, Epifanio : aŭ kiel vi volas, Hamleto, La Tragedio de Reĝo Lear, La Vintra Fabelo
* diversaj aliaj teatraĵoj

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Monible

**Monible** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Moutier kaj ekde la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Berna Ĵuraso en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 43 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

## Geografio 
La kampara vilaĝo situas sur alteco de 862 m s.m. sur senarbara monteto de la Ĉena Ĵuraso norde de la rivereto Sorne, alfluanto de Birs. La komunumo konsistas el la vilaĝo Monible kaj la setlejo La Drai kaj kelkaj izolitaj bienoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,39 km², de kiuj 47,8% estas kovritaj de arbaro, 48,7% servas por agrikulturo kaj 1,5% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Monible limas en nordo al Rebévelier, en nordoriento al Undervelier (JU), en oriento kaj sudo al Sornetan, kaj en okcidento al Châtelat.

## Trafiko 
Monible situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra la komunuma teritorio pasas flanka vojo de Sornetan al Bellelay. La vilaĝo mem atingeblas nur pere de mallarĝa vojo de Châtelat. La komunumo ne disponas pri propra konekto al la publika transportreto.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Monible datiĝas el la jaro 1403 *Montnible*. Dum malfrua mezepoko Monible apartenis al la Majorejo Sornetan de la Priorejo Moutier-Grandval en la Princepiskopejo Bazelo.

De 1793 ĝis 1797 Monible apartenis al la Respubliko Moutier, tiam estis integrita al la Franca Departemento Mont-Terrible kaj ek de 1800 al la departemento Haut-Rhin. En la jaro 1815 ĝi per la Viena Kongreso estis atribuita al Kantono Berno. En 1816 Monible fariĝis parto de la berna distrikto Moutier. En la 1970-aj jaroj la distrikto Moutier dufoje voĉdonis kontraŭ la integriĝo al la nova Kantono Ĵuraso kaj Monible tial restis parto de Kantono Berno.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Informoj pri la komunumo Monible en la retejo ch.ch
Krestibiso

La **Krestibiso** aŭ **Madagaskara ibiso** (*Lophotibis cristata*), konata ankaŭ kiel **Madagaskara krestibiso**, **Blankaflugila ibiso** aŭ **Kresta arbaribiso**, estas birdospecio de la grupo de ibisoj, nome subfamilio Treskiornitenoj de la familio Treskiornitedoj. La Krestibiso estas la ununura membro de la genro *Lophotibis*.

## Aspekto 
eta|maldekstre|250px|Krestibiso
Ĝi estas mezgranda (proksimume 50 cm longa) ibiso de bruna plumaro, tre malhelbruna ĉe kapo (preskaŭ nigreca), pli ruĝecbruna aŭ helbruna en supra dorso kaj pli malhelbruna dorsofine. Ĝi havas nudan ruĝan ĉirkaŭokulan haŭtaĵon ĝis la bekobazo, flaveca beko, ruĝaj kruroj, blankaj flugiloj kaj ties kapo estas parte nuda kun densa kresto de brilverdaj aŭ brilbluaj plumoj kun blankaj aŭ flavecaj pintoj al la nuko, kio nomigas la specion laŭ la komuna nomo. La iriso estas bruna. Ĝi estas konfuzebla kun neniu simila specio en sia teritorio.

## Ekologio 
La Krestibiso estas endemia de ĉiaj arbaroj de Madagaskaro el marnivelo al 2,000 m, nome humidaj norde kaj oriente kaj sekaj sude kaj okcidente. Ties dieto konsistas ĉefe el insektoj, araneoj, ranoj, reptilioj, helikoj kaj senvertebruloj. Ĝi estas sekretema specio kiu manĝas sola aŭ pare ĉe fino de valoj de akvorezervejoj aŭ ĉe padoj, el kie rapide kaj brue flugas al kanopeo kaze de ĝenado. Temas pri birdospecio de loĝantaj birdoj, sed eble la orientaj populacioj migras.

La ino kutime demetas tri ovojn en platforma nesto farita el bastonetoj kaj branĉetoj ene de kanopeo kaj 7-15 m supergrunde. Tio okazas komence de la pluvsezono.

Pro pliiĝanta habitatoperdo (ĉefe oriente pro ankaŭ pliiĝanta senarbarigo), limigita teritorio kaj troa ĉasado en kelkaj areoj, la Krestibiso estis taksata kiel Preskaŭ Minacata ĉe la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. La populacio estis ĉirkaŭkalkulata je 10,000 individuoj, tio estas apenaŭ 6,700 maturuloj. Ĝi ĉeestas kiel disvastigata kaj komuna birdospecio en la tuta insulo.

## Subspecioj 
Estas du agnoskitaj subspecioj, kiuj estas la jenaj:
* *L. c. cristata* (Boddaert,1783)
* *L. c. urschi* (Louis Lavauden, 1929)

## Notoj 
## Referencoj 
*  Kriterioj kial tiu specio estas Preskaŭ Minacata
* Dee, T. J. 1986. The endemic birds of Madagascar. International Council for Bird Preservation, Cambridge, U.K.
* Langrand, O. 1990. Guide to the birds of Madagascar. Yale University Press, New Haven, Usono.
* del Hoyo, J.; Elliot, A.; Sargatal, J. 1992. Handbook of the Birds of the World, vol. 1: Ostrich to Ducks. Lynx Edicions, Barcelona, Hispanio.
* Goodman, S. M.; Pidgeon, M.; Hawkins, A. F. A.; Schulenberg, T. S. 1997. The birds of southeastern Madagascar. Field Museum of Natural History, Chicago, IL.
* Morris, P.; Hawkins, F. 1998. Birds of Madagascar: a photographic guide. Pica Press, Robertsbridge, UK.
* ZICOMA. 1999. Zones d'Importance pour la Conservation des Oiseaux a Madagascar.

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet 
* IUCN Red List

Kategorio:Ibisoj
Kategorio:Treskiornitedoj
Kategorio:Pelikanoformaj
Kategorio:Birdoj de Madagaskaro
Kategorio:Endemiaj birdoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Pieter Boddaert

**Pieter Boddaert** (1730 aŭ 1733, Middelburg – 6a Majo 1795, Utreĥto) estis nederlanda fizikisto kaj naturalisto.

Boddaert estis filo de juristo kaj poeto samnoma (1694–1760). Pieter la filo akiris sian doktoriĝon ĉe la Universitato Utreĥto en 1764 kaj tie iĝis helpoprofesoro pri natura historio. Restis 14 leteroj el lia korespondado kun Carl Linnaeus inter 1768 kaj 1775. Li estis amiko de Albert Schlosser, kies kabineto de "kuriozaĵoj" (naturhistoriaj objektoj) li priskribis. En 1783 li publikis 50 kopiojn de identigaj ŝlosiloj de la verko de Edmé-Louis Daubenton nome *Planches enluminees*, kaj atrinuis sciencajn nomojn al la platoj. Ĉar multaj el ili estis la unuaj sciencaj nomoj proponitaj ili restis uzataj.

En 1785 li publikis *Elenchus Animalium*, kiu inkludis la unuajn dunomajn nomojn por nombraj mamuloj, inklude la Kvago kaj la Tarpano.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* BHL *Elenchus Animalium* rete Volumo 1

Kategorio:Nederlandaj biologoj
Kategorio:Nederlandaj ornitologoj
Kategorio:Universitato Utreĥto
Lajos Koltai

**Lajos KOLTAI** [lajoŝ], hungare **Koltai Lajos,** Esperante **Ludoviko Koltai** estas hungara kameraisto, reĝisoro, altlerneja instruisto.

Lajos Koltai naskiĝis la  1946 en Budapeŝto.

## Biografio 
Lajos Koltai frekventis gimnazion, dume jam tiam faris simplajn filmojn. Poste li eklaboris en Hungara Televizio, inter 1965-1970 li frekventis Draman kaj Filman Altlernejon, poste li eklaboris en produktejo de filmoj. En siaj filmoj li sukcese profitis diversajn novajn teknikojn. Li ricevis premion Kossuth en 1985, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn (eĉ eksterlandajn) premiojn. Li ankaŭ instruis en la altlernejo (levita jam universitato).

## Liaj reĝisoraĵoj 
* Sensorteco, 2005
* *Este* (Vespero), 2007

## Liaj filmoj (kiel kameraisto) 
* 70 filmoj inter 1970-2006, ekzemple Mephisto, 1981; *Rokonok* (Parencoj), 2006

## Elektitaj disĉiploj 
* Balázs Sára

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj kameraistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Mouss Diouf

**Mouss DIOUF**, naskonome **Pierre Moustapha DIOUF** (naskiĝis  en Dakaro, Senegalo, mortis  en Marsejlo, Francio) estis franca aktoro.

## Filmaro 
### Kino 
* 1968: *Mandabi* de Ousmane Sembene
* 1985: *Parole de flic* de José Pinheiro
* 1985: *Billy Ze Kick* de Gérard Mordillat
* 1987: *Lévy et Goliath* de Gérard Oury
* 1987: *Mon bel amour, ma déchirure* de José Pinheiro
* 1989: ''L'Union sacrée* de Alexandre Arcady: Korpogardisto de restoracio
* 1991: *Loulou Graffiti* de Christian Lejalé: Tam-Tam
* 1991: *Toubab Bi* de Moussa Touré: Abdoulaye
* 1991: *Les Secrets professionnels du Dr. Apfelglück* de Hervé Palud: Antila flegisto
* 1991: *On peut toujours rêver* de Pierre Richard: Korpogardisto de nokto-klubo
* 1992: *Coup de jeune* de Xavier Gélin: Enmigrinto
* 1993: *Toxic Affair* de Philomène Esposito: Marabuto
* 1994: *Les Anges gardiens* de Jean-Marie Poiré: Granda nigrulo
* 1996: *Les deux papas et la maman* de Smaïn kaj Jean-Marc Longval: Naĝsavisto
* 1996: *Le Plus Beau Métier du monde* de Gérard Lauzier: Momo
* 1997: *Tortilla Y cinema* de Martin Provost: Sydney
* 1997: *Une femme très très très amoureuse* de Ariel Zeitoun: Hugo
* 2002: *Astérix et Obélix : Mission Cléopâtre* de Alain Chabat: Baba
* 2002: *Le Raid* de Djamel Bensalah: Kapitano de UNO
* 2003: *Les Clefs de bagnole* de Laurent Baffie
* 2007: *Le Sourire du serpent* de Mama Keïta: Adama
* 2009: *L'Absence* de Mama Keïta

### Kurtfilmoj 
* 1989: *Trouble* de Yannick Saillet
* 1989: *5150* de Yannick Saillet
* 2003: *Méprise et conséquences* de Michaël Nakache

### Televido 
* 1990: *Coma dépassé* de Roger Pigaut: Coulibali
* 1991: *Un drôle de contrat* de Carol Wiseman: Booker
* 1991: *Navarro* (epizodo "Dans les cordes")
* 1991: *La Dame de Berlin* de Pierre Boutron: Scipion
* 1992: *Le Lyonnais* (epizodo "Sanguine")
* 1992-2006: *Julie Lescaut'' (TV-serio, 71 epizodoj): Justin N'Guma
* 1993: *Inspecteur Médeuze* (epizodo "Poulet fermier")
* 1993: *Agence Acapulco* (epizodo "Code Name: Perfect Specimen")
* 2000: *H* (epizodo "Une histoire d'uniforme")
* 2003: *Les Grands Frères* de Henri Helman: Max
* 2005: ''L'Homme qui voulait passer à la télé* de Amar Arhab: DJ Mouss
* 2005: *La Famille Zappon* de Amar Arhab: Solibo Chamoiseau
* 2007: *Ali Baba et les 40 voleurs* de Pierre Aknine: Lignaĵisto

### Animacio 
* 2001: *Atlantide, l'empire perdu*: D-ro Amadou Gentil
* 2002: *Lilo et Stitch'': Cobra Bubbles

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Mouss Diouf 
* Mouss Diouf en IMDb 

Kategorio:Francaj aktoroj
5524 Lecacheux

'*5524 *Lecacheux'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 15-an de septembro 1991 de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar, norde de San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estas nomita en honoro de la franca astronomo Jean Lecacheux de la Observatorio de Parizo; malkovrinto de la satelito de Saturno Heleno. Li disvolvis observan stacion en la observatorio de la *Pic du Midi'' kiu produktis bonajn bildojn de Venuso, Jupitero, Saturno kaj de la alfrapo de la kometo Shoemaker-Levy 9 sur Jupiteron.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henry E. Holt
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
Ajakuĉo

eta|250ra|Elaera vido de la Historia Centro de Huamanga

eta|250ra|Templo de Santo Domingo.

eta|280ra|Triumfarko kaj Templo de Sankta Francisko.

eta|250ra|Monumento al la Marŝalo Sucre en la Ĉefa Placo de Ajakuĉo.

**Ayacucho** aŭ en Esperanto **Ajakuĉo**, fondita kiel *San Juan de la Frontera de Huamanga* (*Sankta Johano de la Landlimo de Huamanga*) kaj konata ankaŭ kiel simple **Huamanga**, estas urbo de Peruo, ĉefurbo de la provinco Huamanga kaj de la Departemento Ajakuĉo. Ĝi troviĝas situanta sur la orienta deklivaro de la Andoj je alto de 2.746 msm kaj karakteras pro sia agrabla klimato, moderklimata kaj seka, kun sunbrilo la tutan jaron.

Estas unu el arkitektaj kaj artaj kompleksoj plej gravaj el la lando. Oni konas ĝin kiel la «Ciudad de las Iglesias» (urbo de preĝejoj), pro siaj nombraj koloniaj temploj, kaj kiel «Ciudad Señorial» (Senjora Urbo)  pro sia arkitekturo, tradiciaro kaj arto.

Tiu urbo posedas pli da tridek koloniaj temploj de stiloj renesanco, baroko kaj mestizo, kiuj enhavas verajn artaĵojn kiaj pentraĵoj, skulptaĵoj kaj belaj retabloj ĉizitaj el ligno kaj orpentritaj. Krome videblas majestaj koloniaj domegoj, restoj arkeologiaj kiuj lernigas pri historia pasinteco, kaj aliaj allogaĵoj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* GARAYAR, Carlos. *Atlas Departamental del Perú: Ayacucho*. Lima: Ediciones Peisa S.A.C., 2003. ISBN 9972-40-265-7
* ZAPATA, Antonio; ROJAS, Rolando y PEREYRA, Nelson. *Historia y Cultura de Ayacucho*. Lima: IEP-UNICEF, 2008. ISBN 9972-51-185-5
* Instituto Nacional de Estadística e Informática, *Perfil Sociodemográfico del Perú*. Lima: INEI, 2008.
* ALBERDI, Alfredo. *El mundo al revés*: *Guaman Poma anticolonialista*. Berlín: WVB, 2010. ISBN 978-3-86573-494-5
* RUÍZ, Gamaniel. *La Intendencia de Huamanga*. Lima: CONCYTEC, 1990.

## Vidu ankaŭ 
* Batalo de Ajakuĉo
* Regiono Ajakuĉo

## Eksteraj ligiloj 
* DIRCETUR - Ayacucho 
* Ayacucho: Urbo (Informaro, fotoj kaj mapoj)
* Ayacucho: Departamento (Informaro, fotoj kaj mapoj)
* Todo Ayacucho  (Notoj, reportaĵoj kaj fotoj)
* Turismaj lokoj
### Filmetoj 
* informa filmeto de Ayacucho
* Ayacucho-Peruo (Dokumentalo en Full HD)
* Sankta Semajno en Ayacucho (Dokumentalo)
* Karnavaloj en Ayacucho
* Muziko ajakuĉa

Kategorio:Geografio de Peruo
Kategorio:Urboj de Peruo
Kategorio:Turismo en Peruo
Hunino (Peruo)

eta|200px|Lago de Hunino , Perú.

**Hunino** aŭ **Ĥunino** (en hispana origine *Junín* [ĥunIn]) estas urbo de la centro de Peruo, ĉefurbo de la Provinco Hunino (Departamento de Hunino), situanta je 4.105 msm en la bordo suda de la lago Hunino.

Ĝi estis aligita al kategorio de *Ciudad* (urbo) laŭ la Leĝo N° 9834 la 27-a de oktobro de 1943 kaj poste de la Dekreto N° 20686 de 6-a de aŭgusto de 1974.

## Vidu ankaŭ 
* Teritoria organizo de Peruo
* Regiono Hunino
* Batalo de Hunino

## Eksteraj ligiloj 
* JUNIN, Departamento, Provinco kaj Distrikto 
* Junín (Peruo) en la angla Wikipedia

Kategorio:Geografio de Peruo
Plegadis

***Plegadis*** estas birdogenro de la familio Treskiornitedoj. Troviĝas membrospecioj en ĉiu kontinento escepte Antarkto same kiel ĉe nombraj insuloj. La Bruna ibiso estas facile la plej disvastigata el la tri specioj. *Plegadis* enhavas la jenajn tri speciojn:

* Bruna ibiso, *Plegadis falcinellus*
* Blankabrida ibiso, *Plegadis chihi*
* Punaa ibiso, *Plegadis ridgwayi*

Pliaj du fosiliaj specioj estis lokitaj en la genro:
* *Plegadis paganus* el kuŝejoj de komenca Mioceno en Francio
* *Plegadis pharangites*

Kategorio:Ibisoj
Kategorio:Treskiornitedoj
Kategorio:Pelikanoformaj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
5523 Luminet

'*5523 *Luminet''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar, norde de San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estas nomita en honoro de la franca astrofizikisto kaj kosmologo Jean-Pierre Luminet de la Observatorio de Parizo, fakulo pri ĝenerala relativeco kaj pri ties aplikoj en kosmologio. Li estis la unua kiu priskribis la procezon de "stela krespo" per kiu steloj, pasante proksime de nigra truo, sufera fortan premigon kaj varmigon kaj estigus gamo-radiajn ekbrilojn. Pri kosmologio, Jean-Pierre Luminet proponis modelojn de "ĉifita universo" en kiu malsimplaj topologioj de la universo estigus "fantomajn bildojn" de galaksioj. Li verkis ankaŭ multenombrajn librojn kaj partoprenas al televidaj elsendoj de scienca popularigo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henry E. Holt
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
Marie-Thérèse Bardet

**Marie-Thérèse Bardet** (2-a de junio 1898 - 8-a de junio 2012) estis franca centdekjarulino. Ŝi estis la plej aĝa ulo en eŭropo kaj la 6-a plej aĝa ulo tutmonde, en 2012. Bardet naskiĝis en Bretonio. Ŝi mortis en pensidomo en Loire-Atlantique, nur 6 tagoj poste sia 114-a naskiĝtago.

Kategorio:Francaj centdekjaruloj
Plattenajlo

**Plattenajlo** (tio estas *plata tenajlo*) estas plurfunkcia permana instrumento, uzata por serurista laboro, muntado, elektromuntado (se teniloj estas izolitaj). Ĝi kutime enhavas samtempe: platan tenajlon, tranĉtenajlon kaj du tranĉilojn por haki draton.

Plattenajlo povas havi unu aŭ du dentajn kanelojn por kapti kaj turni cilindrajn pecojn.

Foje unu el tenajlo de plattenajlo finiĝas per malŝraŭbilo, la alia per aleno, truilo aŭ kruca malŝraŭbilo. Krome ekzistas faldeblaj plattenajloj kun diversaj iloj.

## Uzado 
Krom de supremenciitaj celoj oni povas uzi plattenajlon por:
* enfiksado de malgrandaj pecoj dum ties prilaborado (kiel permana vajco);
* stringado de fitingoj (klemoj) ĉe drato;
* zipado, se ziptenilo estas fuŝinta;
* prenado de ardantaj pecoj (kiel fandtenajlo);

Malgraŭ disvastiĝinta opinio ne decas uzi plattenajlon por malŝraŭbado de boltingoj, ĉar tio damaĝos iliajn facetojn.

## En Esperanto-kulturo 
En la albumo *Buhhtismo* (1997) de la ukraina esperantokora punka bando Piĉismo enestas senvorta muzikaĵo «Plattenajlo».

## Vidu ankaŭ 
* Tranĉtenajlo

## Referencoj 
Kategorio:Materialprilaboraj iloj
5488 Kijosato

**5488 Kijosato** estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japana astronomo Satoru Otomo elde Kijosato.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la vilaĝo Kijosato (japane 清里村, *Kiyosato-mura*) de la urbo Hokuto (Gubernio Jamanaŝi, Japanio), kie loĝas la malkovrinto kaj kie li konstruis sian observatorion.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Satoru Otomo
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991