open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lausen BL

## Pri la komunumo 
**Lausen** estas komunumo en la distrikto Liestal en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 4840 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Lausen situas en la valo de la rivero Ergolz inter Liestal kaj Sissach.

## Najbara komunumo 
La komunumo limas en nordo al la kantonĉefurbo Liestal, en nordoriento al Hersberg, en oriento al Sissach kaj Itingen, en sudo al Ramlinsburg, kaj en sudokcidento al Bubendorf.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150px|Fajroestingtrajno en 
Lausen disponas pri bonegaj trafikkonektoj. Unuflanke ĝi situas ĉe la fervojlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bazelo al Olten, kaj ĝia stacidomo estas servata pere de la regiona trajnlinio S3 en duonhora kadenco. Aliflanke cirkulas loka buso inter Lausen kaj Liestal.

En Lausen ekzistas rekta aliro al la nacia aŭtoŝoseo A2 de Bazelo al Tiĉino.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Lausen datiĝas el la jaro 1275 kiel *Langenso*.

En Lausen estis trovitaj restaĵoj de akvokolektejo por la romia akvedukto al la urbo Augusta Raurica kaj romia vilao.

Ek de 1305 la episkopo de Bazelo posedis la superan jurisdikcion pri Lausen. Proksimume en la jaro 1400 la vilaĝo Lausen fariĝis kune kun la Senjorujo Liestal posedaĵo de la urbo Bazelo. Post la Bazela Kantondisiĝo Lausen en la jaro 1833 estis integrita al la nova Kantono Bazelo Kampara.

## Vidu ankaŭ 
* Lausen (stacidomo)
* Aliaj lokoj kun la signifo Lausen

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Lausen
* Lausen en la Historia Leksikono de Svislando
Lausen

**Lausen** havas diversajn signifojn:
* **Lausen BL** estas komunumo en distrikto Liestal en Kantono Bazelo Kampara en Svislando.
** **Lausen (stacidomo)** estas fervoja stacio en Lausen BL.

* **Lausen (Leipzig)** estas kvartalo de la urbo Leipzig en la federacia lando Saksio en Germanio.
Lupsingen

## Pri la komunumo 
**Lupsingen** estas komunumo en la distrikto Liestal en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 1332 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Lupsingen situas en plata kaldrono de flanka valo de la Orisvalo proksimume 3 kilometrojn sudokcidente de la kantonĉefurbo Liestal.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Lupsingen limas en nordoriento al la komunumo Seltisberg, en oriento al Bubendorf, en sudo al Ziefen kaj Seewen (Kantono Soloturno), en okcidento al Büren (Kantono Soloturno), kaj en nordo al Nuglar-Sankt-Pantaleon (Kantono Soloturno).

## Trafiko 
Lupsingen situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Al la publika trafikreto ĝi estas konektita per poŝtaŭtolinio al Büren kaj Liestal.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Lupsingen datiĝas el la jaro 1194 kiel *Lubesingin*.

En mezepoko Lupsingen apartenis al la Senjorujo Waldenburg. En la jaro 1366 la vilaĝo fariĝis posedaĵo de la episkopo de Bazelo kaj estis en la jaro 1400 kun la tuta voktejo Waldenburg transigita al la urbo Bazelo. Pro ĝia lima situo al Kantono Soloturno la vilaĝo dum la Sankt-Jakoba Milito je la 27-a de decembro 1448 estis rabbruligita. Post la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Lupsingen estis transigita al la distrikto Liestal, kies parto ĝi restis ankaŭ post la fondiĝo de la nova Kantono Bazelo Kampara. Dum la luktoj okaze de la Bazela Kantondisiĝo en la jaro 1832 la vilaĝanoj de Lupsingen batalis flanke de la urbo Bazelo, tamen la komunumo poste estis atribuita al la kampara duonkantono.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Lupsingen
* Lupsingen en la Historia Leksikono de Svislando
Birsig

**Birsig** (en Alzaco ankaŭ nomita **Boersegraben**) estas rivero en Alzaco (Francio) kaj la kantonoj Bazelo Kampara kaj Bazelo Urba en Svislando. Ĝia fonto situas ĉe la koordinatoj  en la alzaca komunumo Wolschwiller en Francio. La valo de la rivero Birsig estas konata kiel Valo de Leymen.

## Priskribo 
### Fonto 
La rivero Birsig naskiĝas el du fontriveroj kies ĉefa kun la nomo *Boersegraben* fontas en la komunumo Wolschwiler en Francio proksime de la svisa landlimo. La alia fontrivero estas la rivereto *Bieder*, kies fonto situas en la komunumo Burg im Leimental en Svislando. Ĉe la svis-franca landlimo inter la franca komunumo Biederthal kaj la svisa komunumo Rodersdorf la du fontriveroj kuniĝas.

### Meza rivero 
La rivero nun trafluas la svisan teritorion en Rodersdorf, por poste alflui denove Francion en la komunumo Leymen. En Leymen la rivero estas nomata laŭ ĝia alzaca nomo Boersegraben. Post Leymen la rivero definitive forlasas francan teritorion, denove nomiĝas Birsig kaj fluas nun tra Biel-Benken, kie de sudoriento al Birsig alfluas la rojo *Binnbach*, kiu fontas en Hofstetten-Flüh kaj trafluas la komunumojn Bättwil kaj Therwil. Tial la nun tute kanaligita rivereto fluas tra la urboj Oberwil, Bottmingen kaj Binningen.

### Suba rivero 
Finfine la rivero atingas Bazelon, kie la rivero malaperas en substrata kanalo kaj ĝis ĝia alfluejo al Rejno estas kovrita krom en la zoologia ĝardeno, kie ĝi dum kelcent metroj estas videbla.

## Historio 
Sur la teritorio de la urbo Bazelo la rivero Birsig iam fluis malkovrita. Tamen oni jam frue fortigis ĝian bordojn kaj protektis ilin per muroj, por ke la oftaj inundoj ne plu kaŭzu damaĝon en la urbo. En la suba urboparto la domoj estis konstruitaj rekte ĉe la riverbordo kaj ĝin transiris multnombraj pontoj kaj pontetoj. Oni ĵetis en la riveron la fekaĵojn de la ĉirkaŭaj urbokvartaloj, kial oni nomis ĝin ankaŭ la kloakon de la urbo. Tiu stato ankaŭ kondukis al ĥoleraj kaj tifaj epedemioj.

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Kantono Bazelo Kampara
Kategorio:Kantono Bazelo Urba
Kategorio:Riveroj de Ĵuraso
Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Alfluantoj de Rejno
Kategorio:Geografio de Alzaco
Gyüre

**Gyüre** [djure] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Vásárosnamény.

## Bazaj informoj 
* Areo: 16 km²
* Loĝantaro: 1260
* Poŝtkodo: 4813
* Telefonkodo: 45

## Situo 
Gyüre situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso (kontraŭe Tiszavid kaj Tiszaszalka troviĝas), laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Mátészalka-Záhony. Vásárosnamény troviĝas 8, Kisvárda 19, Baktalórántháza 29, Mátészalka 30 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo aperis en la 13-a jarcento. Inter 1979-1991 Gyüre kaj Nagyvarsány unuiĝis. La nova loknomo estis **Varsánygyüre** [varŝAnjdjure]. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1794
* grekokatolika kapelo omaĝe al Larmanta Dipatrino

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.gyaloglo.hu
* w.nagyvofely.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Hermánszeg

**Hermánszeg** [hermAnseg] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Fehérgyarmat.

## Bazaj informoj
* Areo: 5 km²
* Loĝantaro: 280
* Poŝtkodo: 4735
* Telefonkodo: 44

## Situo
Hermánszeg situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Somesul (kun ponto), fine de mallonga sakovojo. Csenger troviĝas 11, Fehérgyarmat 16, Mátészalka 30 km-ojn.

## Historio
La unua skriba mencio pri la vilaĝo aperis en 1314 laŭ tiama ortografio *"Hermánszegh"*. Dum la historio ofte okazis inundoj. Solduloj de fortikaĵo Szatmár disrabis la vilaĝon. En Hermánszeg migra poŝto servas.
 
## Vidindaĵoj
* Kalvinana preĝejo (Hermánszeg) de 1799 kun ligna sonorilostablo
* monumento pri falintoj dum la mondomilito

## Fontoj
* https://hu.wikipedia.org/wiki/Herm%C3%A1nszeg
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu
Vidaj artoj

[eta|436x436px|[Irano|Irana metiartaĵo.]]**Vidaj artoj** (angle: ***visual arts***, france: ***arts visuels***) estas artoj, kiuj kreas aĵojn ĉefe perceptataj per la okuloj de la spektanto. Artaj formoj kiel pentrado, desegnado, presaĵkreado, skulptaĵo, ceramikaĵo, foto, video, filmproduktado, projektado, metiartaĵo kaj arkitekturo estas konsiderataj vidaj artoj. 

Ili ampleksas nociojn pri tre diversaj bildokreadoj, dekoracio de objektoj, aŭ scenaj artoj. (eĉ povante inkludi sportojn kaj cirkajn spektaklojn...)

## Kategorioj 
Oni povas krude enfaki ilin laŭ kategorioj, (kvankam iliaj limoj restas malnetaj).

* desegno
** pentrarto,
** fresko
** mozaiko
** vitralo
** bildrakonto
** artfajraĵo
** fotografio
*** kinarto.
*** animacio
** kaligrafio

* skulptarto
** terakoto, ceramiko
** lignarto, meblarto
** feraĵarto
** juvelarto, oraĵarto
** origamio

* arkitekturo
** ĝardenarto
** landarto

* ikebano

* teksaĵarto
** brodado
** alta modo

* korpa arto
** hararanĝo
** kosmetiko, ŝminko
** tatuo

* teatro
** danco, baleto
** marionetoj
** pantomimo

## Luda arto 
Luda arto aŭ aga arto (angle: *performance art*) estas artformo en kiu ekzistas neniu konkreta objekto, sed prefere kombinas serion de okazaĵoj fare de la artisto antaŭ spektantaro, eventuale inkluzive de muziko, deklamado, aŭdvidaj prezentoj, aŭ aliaj elementoj. *Performance art* ofte esploras sociajn, politikajn kaj kulturajn temojn per la uzo de lingvo.

## Vidu ankaŭ 
* Plastiko (arto)
* Dekoraj artoj
* Islama arto
* Bizanca arto
* Ĉina arto
* Antaŭkolumba arto
* Optika arto
* Vidarta edukado
* Koncepta arto
* Monumenta arto
* Tekst-arto
Acanceh

**Acanceh** estas unu el la 106 komunumoj de la meksika subŝtato Yucatán, kiu estas unu el la tri meksikaj subŝtatoj sur la duoninsulo Jukatano. La ĉefurbo de la komunumo estas la samnoma Acanceh. La komunumo estas parto de la regiono 6 "Influencia Metropolitana". Tiu regiono de Yucatán estas la regiono kun plej multaj loĝantoj. Ĝi limas norde al la Meksika Golfo, okcidente al la regiono 7 "Litoral Oriente kaj oriente al la regionoj 3,4 kaj 5. Sude ĝi limas al la regiono 8 "Sur Poniente". La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 31002.
maldekstra|eta|300px|La situo de la regiono 6 en Yucatán

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 14312 loĝantojn. El tiuj estis 7155 viroj kaj 7157 virinoj. La komunumo havas surfacon de 353,3&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 15 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 70,40&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 25,0 . Ĝenerale la klimato estas varma kaj duonhumeda. La pluva sezono ĝenerale komencas fine de majo kaj ĝi daŭras ĝis oktobro. Plej malvarmaj monatoj estas januaro kaj decembro kaj plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 8848 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 7485 scipovis legi kaj skribi kaj 1359 personoj estis analfabetoj. Do 15,36% de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 13166 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 5568 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 42,3% de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La ĉefa indiĝena lingvo en Yucatán estas la jukatana majaa lingvo, ankaŭ nomita Majatano.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* Acanceh  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()
* Acanceh  en ''Nuestros municipios” (niaj komunumoj; retejo de la registaro de Yucatán) ()

Kategorio:Komunumoj de Yucatán
Egric (East Anglia)

**Egric** (mortis ĉirkaŭ 636) estis anglosaksa reĝo de East Anglia, Anglio.

Li estis parenco de Sigeberht, kiu iĝis reĝo de East Anglia ĉirkaŭ 629. Dum ties regado li regis parton de East Anglia sub Sigeberht. Ĉ. 634 tiu transdonis la regnon al Egric kaj eniris monaĥejon.

Ĉ. 636 Penda, reĝo de Mercia, invadis East Anglia. Egric kunigis fortan armeon, sed kredis ke ĝi ne sufiĉis por kontraŭi Penda. Sigeberht ĝuis reputacion kiel kuraĝa kaj sukcesa militestro, kaj la popolo petegis Sigeberht eliri de sia monaĥejo por batali kontraŭ Penda: post kiam Sigeberht rifuzis, ili fortiris lin kaj venigis lin al la batalejo. Tie li rifuzis surmeti kirason, kaj portis nur bastonon. Penda tute venkis, kaj Sigeberht, Egric kaj multaj aliaj mortis.

Egric estis sekvata de Anna, filo de Eni.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de East Anglia
Kategorio:Mortintoj en 636
Jánkmajtis

**Jánkmajtis** [jAnkmajtiŝ] estas unuigita vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Fehérgyarmat.
eta|dekstra|300px|Katolika preĝejo en Jánkmajtis

## Bazaj informoj 
* Areo: 25 km²
* Loĝantaro: 1730
* Poŝtkodo: 4741
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Jánkmajtis situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Mátészalka-Zajta. Csenger troviĝas 14, Fehérgyarmat 15, Mátészalka 32, Vásárosnamény 41 km-ojn.

## Historio 
Jánkmajtis naskiĝis en 1950. Tiam unuiĝis la 2 subaj vilaĝoj. En 1970 inundo okazis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, familihelpa servo, poŝto.

### Jánk 
La unua skriba mencio pri Jánk aperis en 1252. Tiutempe la posedanto estis familio Jánky, baldaŭe familio Maytisy. Dum la historio kelkfoje okazis tie departementaj kunsidoj, ekzemple en 1669 kaj 1719.

### Majtis 
La unua skriba mencio pri Majtis aperis en la 14-a jarcento en formo *"Tymátyus"*. Tiutempe la posedanto estis familio Maytisy. Dum la historio ofte okazis inundoj. En 1905 incendio okazis.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika malfrugotika Preĝejo de Sankta Triunuo (Jánkmajtis) el la 15-a jarcento
* paroĥa kalvinana preĝejo
* klasikisma grekokatolika preĝejo de 1855
* klasikisma kastelo de Válly [vAli] el la 18-a jarcento
* protektata arbaro de Jánk

## Famuloj 
* en la vilaĝo naskiĝis verkisto Antal Végh

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Jéke

**Jéke** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Kisvárda.

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 km²
* Loĝantaro: 730
* Poŝtkodo: 4611
* Telefonkodo: 45

## Situo 
Jéke situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Kisvárda troviĝas 5, Dombrád kaj Vásárosnamény po 21, Záhony 22, Nyíregyháza 53 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo aperis en 1212. En 1960 kolĥozo formiĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kuracejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Granda) Dipatrino de 1889
* kalvinana preĝejo
* monumento pri falintoj

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.jeke.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Eppur si muove

eta|Galilejo antaŭ la inkvizicia tribunalo; pentraĵo de Cristiano Banti
**E pur si muove!** (aŭ ankaŭ: Eppur si muove! = Kaj tamen ĝi moviĝas!) estas frazo de la itala lingvo, kiun ankoraŭ nemalmultaj opinias eldirita de Galilejo antaŭ la inkvizicia tribunalo post la altrudita forĵuro pri heliocentrismo (suncentrismo). Reale ĝi estis verŝajne inventita de ĵurnalisto Giuseppe (Jozefo) Baretti, kiu rekonstruis la tutan okazintaĵon por angla publiko: fakte la unua mencio pri tiu frazo troviĝas en angla tiuepoka antologio (1757). Se ne vera, la frazo, tamen, spegulas la veran konvinkon de Galilejo, kiu certe forĵuris, sed plej certe ne povis nei, kion li kredis science scii.

Kio *moviĝas* estas, nature, la Tero, laŭ la kopernika teorio, kiun Galilejo jam provis eksperimente pruvi kaj kiun li defendis en la Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo ("Dialogo pri la du ĉefaj sistemoj de la mondo"). Sed ne multe probablas, ke Galilejo vebe flustris tiun frazon antaŭ la inkvizicia tribunalo. Per la enscenejigo de tia epizodo eble la itala ĵurnalisto celis savi la dignecon de la itala sciencisto, kiu fakte forĵuris spite de sia konvinko. Fakte, dum unuflanke la heliocentraj teorioj, kiujn li instruis kiel verajn, estis fakte nur “matematikaj” hipotezoj, kiuj tiam lin portis al forĵuro, aliflanke la aparato de teorioj kaj observoj sugestis al Galilejo la verecon de tiuj teorioj, kiuj fakte nur du jarcentojn poste estos demonstritaj sciencsperte veraj. Sume, la forĵuro estis plenumita de Galilejo senaltrude de la minaco de torturo, ĉar tiu ĉi estis malpermesita pri personoj jam sesdekjariĝintaj.

La frazo *Eppur si muore* (prononco: epùr si mŭòve) estas ankoraŭ flugilhave uzata, en la ĵurnalista kaj konversacia leksiko, por esprimi dubon, kiu plu ekzistas malgraŭ ĉiuj garantioj aŭ firmigaj asertoj de la interparolanto. Intuicie la diraĵo povas esti interpretita jene - "Diru tion, kion vi diras, jen la faktoj."

Nur en 1822 la katolikaj ekleziaj aŭtoritatuloj permesis la legadon de la libro de Koperniko pri suncentrismo, kaj en 1835, la legadon de la krimecigita libro de Galilejo. Malgraŭ ke li neniel estis deklarita herezulo, nur post 359 jaroj, en 1992, Papo Johano Paŭlo la 2-a finfine konfesis, ke "la Eklezio maljuste kondamnis kaj suferigis Galilejon".

Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Politiko kaj scienco
Kategorio:Italaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Galileo Galilei
Kategorio:Astronomiaj diskutoj
Kategorio:Citaĵoj
Kategorio:Aperis en la 17-a jarcento
Eppur si muove (muzikalbumo)

***Eppur si muove*** estas la tria studia albumo de la metalroka bando Haggard. Ĝia titolo estas legenda citaĵo de Galilejo kaj signifas "kaj tamen ĝi moviĝas".

## Trakoj 
# All'inizio è la morte
# Minuetto in fa-minore
# Per aspera ad astra
# Of a Might Divine
# Gavotta in si-minore
# Herr Mannelig (plena versio)
# The Observer
# Eppur si muove
# Larghetto
# Herr Mannelig (mallonga versio)
Rochester (Kent)

eta|dekstra|Katedralo de Rochester
**Rochester** estas urbo en Kent, Anglio. En 2001, laŭ censo, ĝi enhavis ĉirkaŭ 27 mil loĝantojn.

## Historio 
La apuda regiono estis loĝata dum la neolitiko, kaj verŝajne la urbo fondiĝis antaŭ la alveno de la romianoj en 43 P.K. La romianoj nomis la urbon "Durobrivae" kaj konstruis, aŭ plifortigis antaŭan, fortikaĵon. Dum la anglosaksa epoko ĝi estas grava urbo en la regno de Kent, kaj en 604 Aŭgusteno de Canterbury sendis Justus fondi katedralon. Kune kun la katedralo fondiĝis lernejo kiu ankoraŭ ekzistas: kiam Henriko la 8-a (Anglio) fermis la monaĥejojn, li refondis la lernejon, kiu tiam nomiĝis la ''King's School* (*Reĝa Lernejo*).

La urbo estis disrabata de Aethelred la 1-a (Mercia) en 676, kaj de la vikingoj en 842.

En 1080 Gundulf, la normanda episkopo de Rochester, komencis konstrui novan katedralon (la konstruado finiĝis en 1130), kaj en 1087 li komencis konstrui kastelon.

En 1215 Johano (Anglio) sieĝis kaj kaptis la urbon.

En 1266 Simon de Montfort (6-a grafo de Leicester) malsukcese atakis Rochester.

La 11-an de junio 1667 la nederlandanoj velis al la ponto de Rochester kaj bruligis anglan mararmeon ankritan apud la urbo.

## Charles Dickens 
Multajn jarojn la romanisto Charles Dickens loĝis ĉe Gads Hill Place, proksime al Rochester, kaj ofte vizitis la urbon. En liaj romanoj *Pickwick Papers* kaj *Great Expectations* la intrigoj okazas parte en Rochester, kaj en *Edwin Drood'' Cloisterham estas iomete fikciigita versio de Rochester.

## Ĉefaj vizitindaĵoj 
eta|dekstra|Kripto de la Katedralo de Rochester
* Kastelo Rochester
* Katedralo de Rochester, inter la plej malgrandaj katedraloj de Anglio. Ĝi enhavas la plej antikvan navon de la anglaj katedraloj, kaj gravan normandan kripton.
* Restoration House (Domego de la epoko de Elizabeta la 1-a (Anglio))

Kategorio:Urboj de Kent
Ealdwulf (East Anglia)

**Ealdwulf** (m. 713) estis anglosaksa reĝo de East Anglia, Anglio de 664 al sia morto. Lia kvardek-naŭa regado estis inter la plej longdaŭra de iu ajn anglosaksa reĝo.

## Deveno 
Ealdwulf estis filo de Aethelric, filo de Eni, filo de Tytila, reĝo de East Anglia de 578 al ĉ. 599, kaj filo de Wuffa. Li estis kuzo de tri antaŭaj reĝoj de East Anglia, Anna, Aethelhere kaj Aethelwold. Lia patrino estis Hereswith, fratino de sanktulino Hilda el Whitby. Ili estis filinoj de Hereric kaj Breguswith, de la domo de Edwin el Northumbria.

Ealdwulf naskiĝis en kristana reĝa familio. Lia patrino estis baptita kun sia fratino, kaj alia anoj de la reĝa familio de Northumbria, per Sanktulo Paulinus je 626. Ŝia patro, Hereric, la nevo de Edwin, estis mortigita en la regno de Elmet; kaj do Edwin mortigis Ceretic, la reĝo de Elmet, malgranda tempo post li reĝiĝis de Northumbria (616). Ŝia edziniĝis al Aethilric inter 626 kaj 633, kiam Cadwallon ap Cadfan mortigis Edwin-on.

## Fruaj jaroj 
Liaj gepatroj estis kristanaj. Tamen post kiam li ekregis, Ealdwulf diradis ke dum sia infanaĝo li vidis templon kie Raedwald estigis altarojn dediĉitajn kaj al Kristo kaj al la paganaj dioj de la anglosaksoj.

## Regado 
Ealdwulf iĝis reĝo post kiam Aethelwold mortis pro pesto en 664.

Dum lia regado anoj de la reĝa familio de East Anglia, Aethelfryth kaj Seaxburh, iĝis abatino de grava abatejo ĉe Ely.

En 686 Caedwalla, reĝo de Wessex, invadis Kent. Ŝajnas ke Ealdwulf eble subtenis la reĝon de Kent: en 693-4, laŭ Vilhelmo de Malmesbury, Ine, kiu sekvis Caedwalla kiel reĝo de Kent, venkis kaj forpelis la nobelojn de East Anglia: ĉar Ealdwulf daŭre regis, verŝajnas ke la batalo okazis en Kent.

## Idoj 
Oni ne scias la nomon de la edzino de Ealdwulf. Li havis almenaŭ du gefilojn:
* Aelfwald, kiu sekvis lin kiel reĝo de East Anglia
* Ecgburga, kiu iĝis abatino

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de East Anglia
Aelfwald (East Anglia)

**Aelfwald** (m. 749) estis reĝo de East Anglia, Anglio de 713 al sia morto.

Ĝi sekvis sian patron Ealdwulf kiel reĝo. Dum lia regado konstruiĝis la centro de Ipswich kiu iĝis grava haveno por komercado kun Germanio: pro tiu komercado la regno prosperis.

Aelfwald ĝuis amikajn rilatojn kun la potenca najbara regno Mercia, kies reĝojn li verŝajne agnoskis kiel superuloj, kaj pro tio East Anglia ĝuis pacon dum lia regado.

Restas letero skribita ĉirkaŭ 747 de Aelfwald al Sankta Bonifacio. En la letero Aelfwald diris ke li subtenos du proponojn ĉe eklezia konsilio: la samigo de preĝoj dum la ĉiutagaj diservoj de diversaj monaĥejoj, kaj la enhavigon de preĝoj por regantoj.

Aelfwald mortis en 749. Oni ne scias ĉu li postlasis filon.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de East Anglia
Kategorio:Mortintoj en 749
Aethelberht la 2-a (East Anglia)

**Aethelberht la 2-a** (m. la 20-an de majo 794) estis anglosaksa reĝo de East Anglia, Anglio de ĉ. 779 al sia morto.

Li estis mortigata de Offa, reĝo de Mercia, kaj poste Mercia dominis East Anglia. Kiel tiuepoke oftis rilate mortigitajn reĝojn, li estis venerata kiel sanktulo, kaj la katedralo de Hereford estis dediĉata al li.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Reĝoj de East Anglia
Kategorio:Mortintoj en 794
Kategorio:Kristanaj reĝaj sanktuloj
Jármi

**Jármi** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Mátészalka.
eta|Blazono de Jármi

## Bazaj informoj 
* Areo: 12 km²
* Loĝantaro: 1350
* Poŝtkodo: 4337
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Jármi situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Nyíregyháza-Vilok. Mátészalka troviĝas 7, Baktalórántháza 16, Nyírbátor 21, Vásárosnamény 22, Fehérgyarmat 24 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo aperis en la jaro 1325 en la formo *"Járomtelke"*. En 1910 dum la popolnombrado vivis en Jármi 704 homoj en 139 domoj. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, naĝejo por infanoj, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* paroĥa kalvinana preĝejo de 1798
* grekokatolika preĝdomo (mesejo)

## Famuloj 
En Jármi mortis juristo Iván Komoróczy.

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
1690-aj jaroj

## Eventoj 
### Eŭropo 
* Milito de la ligo de Augsburg (1688 - 1697)
* Alveno de la Judoj Aŝkenazoj en Brition.
* Jardeko nenormale malvarma kaj malseka en suda Germanio
* La pol-litova respubliko plue aspektas kiel multinacia ŝtato. Eĉ se la "nobla nacio" iĝis pli homogena dank'al la pollandiĝo de la Rutenoj, la komuna katolikismo kaj la parencaj ligoj; la germaniĝintaj burĝaroj estras la nordon kaj la orienton de la lando, kaj la kampularoj estas diversaj. Poloj, Rutenoj, Litovoj, Belorusoj, Germanoj kaj Judoj parolas diversajn lingvoj, kaj restas nelegpovaj. La katolikisma, lutera kalvina ortodoksa religioj formas vastan mozaikon, al kiu aldoniĝas multaj sektoj.
* Thomas Neale desegnas la rondoplacon de Seven Dials en Londono.

* Decida venko de Aŭstrio kontraŭ la Otomana Imperio en la batalo de Zenta (11-a de septembro 1697). la Traktado de Karlovic (26-an de januaro 1699) markas la krepuskon de la Otomana Imperio.

### Afriko 
* En Mozambiko, je la fino de la 17-a jarcento, portugaloj instituigas la *prazos*. Unue estis terpecoj, kiujn la afrikas estroj donis al portugalaj aventuristoj. La portugala registaro disdonis la *prazos da Coroa* (Plantejoj de la Krono) al siaj plej lojalaj servantoj.
* Fine de la 17-a jarcento, la Fulaoj de Macina okupa Futa Ĝalon, kaj poste migras orienten, al regiono de Dori, norde de la reĝlando Gurma.
* En Dahomeo, ( nuna Benino) la tre centraliza politika povo havas totalisman karaktero. La reĝaj prapatroj ricevas kulton kun homaj oferadoj

### Amerikoj 
* La sorĉistinaj juĝprocesoj en Salem (Masaĉuseco) okazas en Usono
* La nederlanda esploristo Arnout Vielle malkovris la unua Eŭropan-Usonan komerca vojo tra la valo de Ohiovalo; (1692)

## Gravaj personoj 
## Reĝoj 
* Ludoviko la 14-a de Francujo (1643 - 1715)
* Frederiko la 1-a de Prusio (1657 - 1713)
* Imperiestro Leopoldo la 1-a (1658 – 1705)
* Aurangzeb de Mogola Imperio (1658 - 1707)
* Karolo la 11-a de Svedio (1660 – 1697)
* Imperiestro Kanĝi (康熙, kāng xī) de Ĉinio (1661 - 1722)
* Karlo la 2-a de Hispanio (1665 - 1700)
* Kristiano la 5-a de Danio kaj Norvegio (1670 – 1699)
* Rajaram Chhatrapati (Maratha Imperio) (1680 - 1700), en la nuna Maharaŝtro
* Ivano la 5-a de Rusio (1682 - 1689) (*kun-caro* kun Petro la Granda)
* Petro la Granda de Rusio (1682 - 1725)
* Imperiestro Higashiyama de Japanio (1687 - 1709)
* Vilhelmo la 3-a de Anglio, aŭ Vilhelmo la 2-a de Skotlando kaj Irlando (1689 - 1702)
* Reĝino Maria la 2-a de Anglio (1689 – 1694)
* Karolo la 12-a de Svedio (1697 - 1718)
* Frederiko la 4-a de Danio kaj Norvegio (1699 - 1730)

### Aliaj eminentuloj 
* Eŭgeno de Savojo
* Jean Bart, franca korsaro
* Papo Inocento la 12-a (1691 - 1700)

## Malkovroj 
* William Dampier, brita maristo, observas katamaranojn en Bengala Golfo.
* Eltrovo de la bajoneto kun pafilingo (por fiksi ĝin ĉe la pafiltubo, permesante pafi); atribuata ĉu al la franca Vauban ĉu al la brita Mac Kay.
Ramlinsburg

## Pri la komunumo 
**Ramlinsburg** estas komunumo en la distrikto Liestal en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 714 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Ramlinsburg situas sur suna teraso super la valo de Waldenburg, kiun fosis la rivero Antaŭa Frenke en la mezo inter Liestal kaj Waldenburg. La areo de la komunumo kovras 2,26 km², de kiuj 1,02 km² estas kovritaj de arbaro, 1,015 km² servas por agrikulturo, kaj 0,225 km² al setlejoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 555 m s.m. ĉe la limo al Zunzgen, la plej malalta punkto je 397 ĉe la trajnhaltejo Ramlinsburg-Lampenberg.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Ramlinsburg limas al en nordo al Lausen, on oriento al Itingen, en sudoriento al Zunzgen, en sudo al Hölstein, en sudokcidento al Lampenberg, kaj en okcidento al Bubendorf.

## Trafiko 
La komunumo estas konektita al la reto de la publika trafiko per du haltejoj de la kampara tramo Fervojo de Waldenburg, nome '** kaj **', kaj loka buslinio.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Ramlinsburg datiĝas el la jaro 1367 kiel *Remlisperg*.

En la 15-a jarcento *Henman Sevogel*, la estro de Kastelo Wildenstein, estis la posedanto de la regiono Sallando. De li la posedo transiris al la urbo Bazelo. Dum longa tempo la loko konsistis el la du sendependaj bienoj *Supra Ramlinsburg* kaj *Suba Ramlinsburg*, kiuj nur en la 16-a jarcento transformiĝis al vilaĝo. En la jaro 1926 la administrado de la ĝis tiam disigita civitana havaĵo estis kunigita.

## Vidu ankaŭ 
* Lampenberg-Ramlinsburg (stacidomo)
* Talhaus (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Ramlinsburg
Seltisberg

**Seltisberg** estas komunumo en la distrikto Liestal en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 1337 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Seltisberg situas sur malgranda altebenaĵo inter la valoj de la rivero *Oris* kaj la rivero Malantaŭa Frenke.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Seltisberg limas en nordo al la kantonĉefurbo Liestal, en oriento al Bubendorf, en sudo al Lupsingen, kaj en okcidento al Nuglar-Sankt-Pantaleon (Kantono Soloturno).

## Trafiko 
La komunumo Seltisberg situas flanke de la ĉefaj trafikvojoj. La vilaĝo estas konektita al la publika trafikreto per poŝtaŭtolinio al Büren kaj Liestal.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Seltibserg datiĝas el la jaro 1194 kiel *Selboldisberch*.

Kune kun la urbo Liestal Seltisberg fariĝis en la jaro 1305 posedaĵo de la episkopo de Bazelo, kiu ĝin vendis ĉirkaŭ la jaro 1400 al la urbo Bazelo. Post la Bazela Kantondisiĝo la komunumo en la jaro 1833 kun la tuta distrikto Liestal fariĝis parto de la nove fondita Kantono Bazelo Kampara.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Seltisberg
Kung Fu (televida serio)

***Kung Fu*** (1972–1975) estas usona televida programo en kiu ĉefrolis David Carradine. Ĝi estis kreita de Ed Spielman, direktita kaj produktita de Jerry Thorpe, kaj disvolvigita de Herman Miller. David Chow (aktoro) (kaj poste Kam Yuen) estis la teknika kaj konsilanto pri Kungfuo.

*Kung Fu* sekvas la aventurojn de monaĥo el Ŝaolina Templo, Kŭaj Ĉang Kejn ( Kwai Chang Caine) [虔官昌 Qián Guānchāng] (rolita de David Carradine kiel plenkreskanto, Keith Carradine kiel adoleskanto kaj Radames Pera kiel juna knabo) kiu vojaĝas tra la usona Sovaĝa okcidento, armita nur de lia kapabloj en Luktosporto, serĉante lian duonfraton, Danny Kejn.

Keye Luke (kiel la blinda Mastro Po) kaj Philip Ahn (kiel Mastro Kan) estis ankaŭ membroj de la kutima rolantaro.

## Prezento de la serio 
En la fino de 19-a jarcento, Kŭaj Ĉang Kejn (David Carradine) estas orfa filo de usona viro kaj ĉina virino. Li estis edukita en Ŝaolina Templo, kaj trejnita de la monaĥoj por fariĝi Ŝaolina mastro.

En la pilota epizodo, la amata de Kejn kaj maljuna instruisto, Mastro Po, estas murdita de la nevo de la ĉina imperiestro, kaj Kejn respondas mortigante la nevon. Por eviti punon Kejn fuĝas el Ĉinio al okcidenta Usono kie li klopodas trovi sian duonfraton Danny Kejn.

Kvankam lia ĉefa intenco estas trovi lian fraton Danny, la trejnado de Kejn kiel pastro enmetis en lin emon al socia respondeco, devigante lin ripete lukti por justeco. Post ĉiu tia okazo, li estas devigata foriri por eskapi tiujn kiuj serĉas lin pro la murdo de la ĉina imperiestro.

La ofta uzo de retromemoroj estas uzata por memorigi specifajn lekcionojn dum la trejnado en la templo instruistaj de liaj mastroj, la blinda Mastro Po (Keye Luke) kaj Mastro Kan (Philip Ahn). Parto de la allogo de la serio estas sendube la emfazo, per la retromemoroj, sur la mensa kaj spirita potenco kiun Kejn akiris per lia rigora trejnado. En tiuj retromemoroj, Mastro Po nomas lian junan studenton "Lokustĉjo" ("Grasshopper") reference al sceno de la pilota epizodo:

**Mastro Po:** Fermu viajn okulojn. Kion vi aŭdas?
**Juna Kejn:** Mi aŭdas la akvon, mi aŭdas la birdojn.
**Po:** Ĉu vi aŭdas vian propran korbaton?
**Kejn:** Ne.
**Po:** Ĉu vi aŭdas la lokuston ĉe viaj piedoj?
**Kejn:** Maljunulo, kiel vi aŭdas tiujn aĵojn?
**Po:** Junulo, kiel vi ne?

## Literaturo 
* Anderson, Robert. '' The Kung Fu Book: The exclusive, unauthorized, uncensored story of America's favorite martial arts show.* Pioneer Books, Inc., 1994. ISBN 1-55698-328-X

* Pilato, Herbie J. *The Kung Fu Book of Caine: The Complete Guide to TV's First Mystical Eastern Western*. Boston: Charles E. Tuttle, 1993. ISBN 0-8048-1826-6

* Carradine, David. *Spirit of Shaolin: A Kung Fu Philosophy*. Boston: Charles E. Tuttle, 1991. ISBN 0-8048-1751-0

## Eksteraj ligiloj 
* ne oficiala paĝo de *Kung Fu'' 

Kategorio:Usonaj televidaj serioj
Kategorio:Vesternaj televidaj serioj
Kategorio:Televidaj programoj de American Broadcasting Company
Ziefen

**Ziefen** estas komunumo en la distrikto Liestal en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 1551 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Ziefen konsistas el du setlejkernoj kaj situas en la valo de Reigoldswil ĉe la bordo de la rivero Malantaŭa Frenke.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo limas en nordokcidento al Lupsingen, en nordoriento al Bubendorf, en sudoriento al Arboldswil, en sudo al Reigoldswil, kaj en okcidento al Seewen kaj Büren (ambaŭ en Kantono Soloturno).

## Trafiko 
La komunumo estas jam ekde la komenco de la 20-a jarcento konektita al la publika trafikreto per buslinio de Liestal al Reigoldswil. Temas pri la unua oficiala buslinio de Svislando kun federacia koncesio.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Ziefen datiĝas el la jaro 1226 kiel *Civenne*.

En la jaro 1366 Ziefen fariĝis kune kun la voktejo Waldenburg posedaĵo de la episkopo de Bazelo, kiu vendis ĝin en la jaro 1400 al la urbo Bazelo. Dum la Helveta Revolucio la komunumo estis atribuita al la distrikto Liestal, kun kiu ĝi fariĝis post la Bazela Kantondisiĝo en la jaro 1833 parto de la nove fondita Kantono Bazelo Kampara, kvankam la vilaĝo dum la Kantondisiĝo luktis flanke de la urbo, kio kostis al ĝi du homajn vivojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Ziefen
Flago de Ontario

La **flago de Ontario** estas ruĝa kaj enhavas la flagon de Unuiĝinta Reĝlando en la maldekstra supera angulo. Ĝi havas ŝildon sur la flago kun la angla flago kaj aceraj folioj.

Kategorio:Ontario
Kategorio:Flagoj
Akil

**Akil** estas unu el la 106 komunumoj de la meksika subŝtato Yucatán, kiu estas unu el la tri meksikaj subŝtatoj sur la duoninsulo Jukatano. La ĉefurbo de la komunumo estas la samnoma Akil. La komunumo apartenas al la regiono 9 "Sur". La regiono "Sur" limas al la meksika, federacia subŝtato Campeche (okcidente) kaj al Quintana Roo (oriente). Krome norde ĝi limas al la regiono 8 "Sur Poniente" kaj al la regiono 5 "Centro Sur". La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 31003.
maldekstra|eta|300px|La situo de la regiono 9 en Yucatán

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 9765 loĝantojn. El tiuj estis 4774 viroj kaj 4991 virinoj. La komunumo havas surfacon de 48,5&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 31 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 73,1&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas . Ĝenerale la klimato estas varma kaj duonhumeda. La pluva sezono ĝenerale komencas fine de majo kaj ĝi daŭras ĝis oktobro. Plej malvarmaj monatoj estas januaro kaj decembro kaj plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 5534 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 4329 scipovis legi kaj skribi kaj 1201 personoj estis analfabetoj. Do 21,7% de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 9413 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 6241 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 66,3% de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La ĉefa indiĝena lingvo en Yucatán estas la jukatana majaa lingvo, ankaŭ nomita Majatano.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Akil  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()
*Akil  en ''Nuestros municipios” (niaj komunumoj; retejo de la registaro de Yucatán) ()

Kategorio:Komunumoj de Yucatán
Nyírgelse

**Nyírgelse** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Nyírbátor. Nyír signifas: betulo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 28 km²
* Loĝantaro: 1170
* Poŝtkodo: 4362
* Telefonkodo: 42

## Situo 
Nyírgelse situas sur ebenaĵo, fine de tre mallonga sakovojo, ĉefvojo kaj fervojo Debrecen-Mátészalka preteriras. Nyírbátor troviĝas 13, Debrecen 36, Nyíregyháza 40 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis en 1310. Post la mezepoko la loko apartenis al la Osmana Imperio. Vilaĝservoj estas lernejo, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Koro de Jesuo
* grekokatolika preĝejo
* kalvinana paroĥa preĝejo

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.nagyvofely.hu
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Aethelhere

**Aethelhere** (m. la 15-an de novembro 655) estis reĝo de East Anglia, Anglio ekde ĉirkaŭ 653.

## Familio 
Aethelhere estis filo de Eni, frato de Raedwald, kiu regis East Anglia ĝis sia morto ĉ.624. Eblas ke Eni mem ankaŭ estis reĝo de East Anglia.

Du fratoj de Aethelhere, Anna kaj Aethelwold, iĝis reĝoj de East Anglia.

## Regado de Anna 
Anna iĝis reĝo de East Anglia en ĉirkaŭ 636. Dum lia regado Penda, reĝo de Mercia, estis forta malamiko, kaj en 651 Penda forpelis Anna de East Anglia. Probablas ke dum lia foresto lia frato Aethelhere servis kiel reganto.

En 653 Anna revenis en sian regnon. Ĉe Bulcamp, proksime al Blythburgh, Suffolk okazis batalo dum kiu Penda tute venkis la armeon de Anna, kaj Anna kaj sia filo Jurmin mortis, kune kun multaj gravuloj.

## Reĝo de East Anglia 
Aethelhere sekvis Anna kiel reĝo de East Anglia. Kiel sia frato, li estis kristana, kaj dum lia regado Sankta Botolph konstruis monaĥejon ĉe "Ikanho" (eble en suda Lincolnshire).

## Morto 
En 655 Penda atakis Northumbria kun grandega armeo, al kiu aniĝis Aethelhere. Verŝajne Penda devigis Aethelhere partopreni la invadon. Oswiu, reĝo de Northumbria, havis pli malgrandan armeon, sed, la antaŭtagon de la decida batalo, kimraj alianculoj de Penda foriris, kaj alia alianculo, Aethelwald (reĝo de Deira) decidis iĝi neŭtrala ĝis li scios la probablan rezulton.

Apud la rivero Winwaed, verŝajne proksime al Leeds, Oswiu tute venkis la invadantojn, kaj dum la batalo mortis Penda, Aethelhere kaj multaj aliaj estroj de la armeo de Mercia.

Aethelwold sekvis sian fraton kiel reĝo de East Anglia.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de East Anglia
Kategorio:Mortintoj en 655
Piricse

**Piricse** [piriĉe] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Nyírbátor.

## Bazaj informoj 
* Areo: 37 km²
* Loĝantaro: 1870
* Poŝtkodo: 4375
* Telefonkodo: 42

## Situo 
Piricse situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Nyírbátor troviĝas 10, Mátészalka 28, Nyíregyháza 47, Debrecen 57 km-ojn.

## Historio 
La loko estis daŭre loĝata ekde la neolitiko. La unua mencio devenis en 1299. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.
 
## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo de 1801
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Episkopo Sankta Nikolao de 1870
* romanika kalvinana preĝejo (Piricse) el la 13-a jarcento
* ligna sonorilostablo de 1791
* nobeldomo de Fábry (fAbri)

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu
Kálmánháza

**Kálmánháza** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Nyíregyháza. La loknomo signifas: domo de Kolomano.

## Bazaj informoj 
* Areo: 37 km²
* Loĝantaro: 2100
* Poŝtkodo: 4434
* Telefonkodo: 42

## Situo 
Kálmánháza situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, aŭtoŝoseo estas proksime. Újfehértó troviĝas 10, Hajdúdorog 11, Hajdúnánás 12, Nyíregyháza 14 km-ojn.

## Historio 
La unua farmo fondiĝis en 1775. Ĝis 1949 la kampoj apartenis al municipo *Újfehértó*. El farmoj formiĝis nova vilaĝo en 1950. Vilaĝservoj estas policano, apoteko, kuracejo, gastejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo
* grekokatolika preĝejo
* luterana preĝejo
* monumento pri falintoj

## Famuloj 
* tie naskiĝis poeto Sándor Rákos

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Forpuŝa laboro

**Forpuŝa laboro** estas la plej malgranda energio bezonata por peli unu elektronon for de korpo de materialo al vakuo tuj apud la surfaco.

Ĉar forpuŝa laboro havas kutime malgrandan valoron, tial kutima mezurunuo estas elektronvolto.

Kategorio:Fiziko
Nyírpilis

**Nyírpilis** [njIrpiliŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Nyírbátor. Nyír signifas: betulo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 16 km²
* Loĝantaro: 690
* Poŝtkodo: 4376
* Telefonkodo: 42

## Situo 
Nyírpilis situas sur ebenaĵo, sub monteto 167 m-ojn alta, fine de sakovojo. Nyírbátor troviĝas 9, Mátészalka 29, Nagykálló 31, Nyíregyháza 50, Debrecen 59, Budapeŝto 269 kilometrojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=3878&i2=9566.

## Historio 
La unua mencio devenis en 1324 en formo *"Pylys"*. Post la turka erao rutenoj alvenis. En Nyírpilis migra poŝto servas.

## Vidindaĵo 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Episkopo Sankta Nikolao

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kreado de paro

**Kreado de paro** - fizika fenomeno de kreado de paro partiklo-kontraŭpartiklo el energio de fotono (neŭtrala bosono). Ĝi estas inversa proceso de anihilacio.

Oni distingas du variantoj de fenomeno: firma kaj virtuala.

## Firma kreado de paro 
Kreado de paro partiklo-kontraŭpartiklo estas firma tiam, kiam kreataj partikloj povas ekzisti laŭvole longe. Dum tiu proceso estas plenumataj principo de Konservado de energio kaj Principo de konservado de movokvanto.

Ekzemploj estas kreado de paro muono-kontraŭmuono pro kolizio de elektrono-pozitrono

:: e^{-} + e^{+} \rightarrow \gamma \rightarrow \mu ^{+} + \mu^{-}

Kategorio:Fiziko
Ömböly

**Ömböly** [omboj] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Nyírbátor.

## Bazaj informoj 
* Areo: 30 km²
* Loĝantaro: 460
* Poŝtkodo: 4373
* Telefonkodo: 42

## Situo 
Ömböly situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, fine de longa sakovojo el Nyírbéltek, laŭ la rumana landlimo (sen limpasejo). Nyírbátor troviĝas 21, Mátészalka 35, Debrecen kaj Nyíregyháza po 57 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis en 1298. En 1516 Ömböly estas neloĝata loko. Baldaŭe nur farmoj, biencentroj, ĉasista domo, gastejo formiĝis. El ili municipo naskiĝis en 1947. En Ömböly migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝino de Mondo Dipatrino de 1960
* grekokatolika preĝejo

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Aethelwold (East Anglia)

**Aethelwold** (m. 664) estis reĝo de East Anglia, Anglio ekde 655.

## Familio 
Aethelwold estis filo de Eni, frato de Raedwald, kiu regis East Anglia ĝis sia morto ĉ.624. Eblas ke Eni mem ankaŭ estis reĝo de East Anglia.

Du fratoj de Aethelwold, Anna kaj Aethelhere, iĝis reĝoj de East Anglia.

## Surtroniĝo 
En 655 Penda, reĝo de Mercia, invadis Northumbria kun granda armeo, al kiu aniĝis Aethelhere, frato de Aethelwold kaj reĝo de East Anglia. La 15-an de novembro Oswiu, reĝo de Northumbria, tute venkis Penda, kiu mortis dum la batalo kune kun multaj aliaj, inter kiuj estis Aethelhere. Aethelwold heredis la tronon.

## Regado 
Aethelwold estis kristana kaj subtenis la eklezion kaj misiistojn en la najbara regno Essex. Kiam Swithelm (reĝo de Essex de 660 al 664) konvertiĝis, Aethelwold estis lia baptopatro.

Dum lia regado plifortiĝis la ligoj inter East Anglia kaj Northumbria. En 660 Aethelfryth, filino de Anna, antaŭa reĝo de East Anglia, edziĝis al Ecgfrith, filo de Oswiu kaj lia sekvanto kiel reĝo de Northumbria.

## Morto 
En 664 Aethelwold mortis pro pesto kiu afliktis Anglion kaj mortigis multajn, inter kiuj pluraj reĝoj kaj gravaj ekleziuloj.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de East Anglia
Kategorio:Mortintoj en 664
Aethelwold

**Aethelwold** estas la nomo de pluraj anglosaksaj eminentuloj, inter kiuj:

* Aethelwold (East Anglia), reĝo de East Anglia, Anglio de 655 al 664
* Aethelwold de Winchester (m. 984), anglosaksa sanktulo kaj episkopo de Winchester
Sigeberht la bona

**Sigeberht la bona** (m. antaŭ 664) estis anglosaksa reĝo de Essex de ĉ. 653 al sia morto.

Pri lia familio ne estas certaj informoj. Eblas ke li estis filo de Saeward, kiu regis kune kun sia frato de 616 al 617, kaj ke li estis patro de Sigehere, kiu kunregis la regnon kune kun sia frato Sebbi de 664 al 683.

Li estis alianculo de Oswiu, reĝo de Northumbria, kaj, laŭ la anglosaksa historiisto Bede ofte ĉeestis ties kortegon. Oswiu persvadis lin iĝi kristano kaj li baptiĝis en 653 aŭ 654. Pro peto de Sigeberht, Oswiu sendis Sanktan Cedd por misii en Essex.

Sigeberht estis murdata de du fratoj kiuj estis liaj parencoj. Cedd ekskomunikis unu el la fratoj pro edziĝo kontraŭ la reguloj de la eklezio kaj komandis ke neniu eniru ties domon aŭ manĝu kun li. Tamen Sigeberht akceptis inviton manĝi en lia domo. Survoje li renkontis Cedd kaj petegis pardonon, sed Ced profetis ke, pro lia malobeo, li mortos en la domo de la parenco. Kaj tie li ja murdiĝis.

Kategorio:Mortintoj en la 7-a jarcento
Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de Essex
Sebbi

**Sebbi** (m. 695) estis anglosaksa reĝo de Essex, Anglio de 664 694.

Ĝis 683 li kunregis Essex kune kun sia frato Sigehere. Ili estis kuzoj de sia antaŭulo Swithelm.

En 665 Sigehere forlasis kristanismon kaj reiĝis pagano sed Sebbi restis pia kristana. Tre baldaŭ ili iĝis rivaloj. Sigehere aliancis al Wessex, kaj Sebbi al Mercia. En 665 Wulfhere, reĝo de Mercia, tiom pligrandigis sian influon en Essex ke li iĝis ĝia superulo. Li sendis Jaruman, episkopon de Mercia, por rekonverti la popolon de Essex.

En 686 Caedwalla, reĝo de Wessex, anstatauis la reĝon de Mercia kiel superulo de Essex. Li kaj Sebbi invadis Kent kaj forpelis ĝian reĝon Eadric. Poste Sebbi regis la okcidentan parton de Kent.

Sebbi fondis Abatejon Westminster.

Verŝajnas ke en 694 Sebbi abdikis por eniri monaĥejon. Li estas sekvata kiel reĝo de Essex de siaj filoj Sigeheard kaj Swaefred. Li mortis en 695, entombiĝis en Katedralo Sankta Paŭlo (Londono), kaj estis venerata kiel sanktulo.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de Essex
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Mortintoj en 695
Kategorio:Naskiĝintoj en la 7-a jarcento
Eadbald (Kent)

**Eadbald** (m. 640) estis anglosaksa reĝo de Kent, Anglio, de 616 al sia morto.

Li heredis la regnon de sia patro Aethelberht kiu estis la unua anglosaksa reĝo kiu konvertiĝis al kristanismo.

Kontraste al sia patro, Eadbald estis pagano. Post lia surtroniĝo li edziĝis al la dua edzino de sia patro - tio estis ofta pagana kutimo por plifortigi pretendon al trono. Lia altroniĝo ege malplifortigis la kristanan eklezion. Tamen, laŭ la anglosaksa historiisto Bede, post kiam Eadbald spertis frenezecon li pentis, disiĝis de la dua edzino de Aethelberht, kaj konvertiĝis. Li edziĝis duan fojon, al Ymme, kiu eble estis merovida princino. Dum la 620-a jardeko lia fratino Aethelburg sendis siajn gefilojn por edukiĝi ĉe la merovida kortego. Verŝajne, krom diplomataj ligoj, komercado kun Francio ege gravis por la prospero de Kent.

Ekster Kent, Eadbald malpli potencis ol sia patro. Ekzemple li ne povis aranĝi la revenon de Mellitus al sia diocezo Londono. Tamen Kent restis grava regno, kaj Edwin (Northumbria) edziĝis al lia fratino Aethelburg.

Eadbald kaj Ymme havis almenaŭ du gefilojn:
* Eanswith, kiu fondis monaĥejon ĉe Folkestone, Kent
* Eorcenberht, kiu sekvis Eadbald kiel reĝo de Kent

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de Kent
Kategorio:Mortintoj en 640