open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qi Baishi

[eta|Pentraĵo de [cikado fare de Qi Baishi]]
**Qi Baishi** , (1-a de januaro, 1864 – 16-a de septembro, 1957) estas tre fama ĉina pentristo en la 20-a jarcento.

Liaj pentraĵoj videblas sur termosoj, mantukoj, lavpelvoj, kaj en kajero aŭ lernolibro. Liaj publikigitajn verkojn de Qi Baishi konsistigas liaj pentraĵoj pri floroj, bambuoj, pinoj, legomoj, fruktoj, herboj, insektoj, birdoj, homfiguroj kaj pejzaĝo kaj liaj kaligrafiaĵoj.

Qi Baishi naskiĝis en kamparana familio en Hunano provinco. Li eniris en lernejon, kiam li estis 8-jara, sed post nur unu jaro li ĉesis lerni pro malriĉeco. Li fariĝis metilernanto de lignaĵisto kiam 15-jara, kaj eklernis pentradon, kiam li estis 27-jara. Atingite 41 jarojn, li veturis en Pekinon kaj fiksloĝis tie nur post aĝo de 57 jaroj. Li vivtenis sin per vendo de pentraĵoj kaj iom post iom fariĝis landfame pentristo. En jaro 1953 la Kultura Ministrejo de la Ĉina Popola Respubliko per honora atesto pro liaj elstaraj kontribuoj al belartoj de Ĉinio. Fine li funkciis kiel honora direktoro de la Ĉina Galerio de Pentraĵoj.

Kategorio:Ĉinaj pentristoj
Jin Ping Mei

***Jin Ping Mei*** estas erotika romano verkita de nekonata ĉina aŭtoro en la 17-a jarcento. Ĝi priskribas la vivon de riĉa nobelo kaj precipe de ties edzinoj kaj iliajn reciprokajn intrigojn. La romano realisme priskribas la vivon en Ĉinio en tiu tempo kun negativaj flankoj (koruptado, maljustado, kruelaĵoj).

## En Esperanto
* Edziĝo de Ximen Qing pro doto; Diboĉado de Ying Bojue pro ĝojo (16-a ĉapitro). *El Popola Ĉinio*, 1989, n-ro 12, p.&nbsp;32-36.

* Kompleta traduko de *Jin Ping Mei* fare de Wang Chongfang.

## Referencoj 
Kategorio:Ĉinlingva literaturo
Pu Songling

**Pu Songling** (1640-1715) estas la plej granda ĉina klasika novelisto, kiun oni komparas kun Maupassant kaj Ĉeĥov.

Li naskiĝis en intelektula familio, sed lia patro devis sin vivteni per komercado. La juna Pu Songling sukcesis ĉe la ŝtata ekzameno, sed pro koruptado de la burokratoj lia nomo ne aperis en oficiala listo de sukcesintoj. Unue li laboris kiel asistanto de guberniestro, poste kiel instruisto en nobelaj familioj.

Li verkis 554 novelojn, 1295 poemojn, pli ol 400 eseojn, tri operojn, 14 kantrakontojn kaj manlibron por agrikulturo.

Pu Songling per ĉirkaŭ 500 noveloj priskribis la maljustecon de la feŭda socio, la ŝtata ekzamena sistemo kaj la malfaciloj de la libera amo. En tiu epoko kritikantaj intelektuloj riskis persekutadon kaj malliberigon, kaj tial Pu verkis pri pri "fantomoj, feoj, spiritoj de vulpoj kaj aliaj bestoj" por eviti politikan subpremadon. Lia novelo "Grilo" rakontas historion de Cheng Ming kiu ne povis liveri grilojn deziratajn de la imperiestro kaj suferis pri tio malfacilaĵojn. Iam li trafis bonkvalitegan grilon, sed lia infana filo senvole mortigis tiun; pro la ekonomia risko, la infano memmortigis por eviti la patran koleron, sed poste reviviĝis mem en alian bonkvalitegan grilon, kiu portita al palaco savis la familion el la ruino.

## En Esperanto aperis 
* *Mirrakontoj de Liaozhai* (Pekino: Ĉina Esperanto-Eldonejo, 1994, tradukis Laŭlum)
* *La strangaĵoj de Liaozhai * (tradukis Guozhu)

## Notoj 
Kategorio:Ĉinaj verkistoj
-173

En la jaro **173 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Lucius Postumius Albinus kaj M. Poppillius Laenas iĝis konsuloj en Romo;
* Konsulo Lucius ALBINUS kreis skandalon ĉar postulis senpagan loĝejon kiam vizitis Praeneste;

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-176

En la jaro **176 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Fraato la 1-a iĝis reĝo de Partio
* Ptolomeo la 6-a (, Ptolemaĩos Filomḗtōr) iĝis nura faraono de Egiptio, post kiam lia patrino Kleopatro la 1-a mortis, kun kiu li la antaŭajn kvar jarojn dividis la regadon

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Kleopatro la 1-a de Egiptio
* Seleŭko la 4-a Filopatoro de Sirio
* Friapatio de Partio
-178

En la jaro **178 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
Oni tradukis la libron de Ester el la hebrea al la greka lingvo.

## Naskiĝoj
## Mortoj
Barata kuirarto

La **barata kuirarto** estas la vasta gamo de kuirarto en Barato, de la himalajaj regionoj norde ĝis la suda kabo de la subkontinento sude. En ŝtatego de multaj etnoj kaj lingvoj, ankaŭ la kuirarto tre malsamas laŭ unuopaj regionoj. Tial la kategoriigo estas nur orientiga.

Baza konsistigero estas, en la regionoj kie oni kultivas ĝin, rizo, en la regionoj kie kultiviĝas tritiko, la hinda pano *nan* ( नान ), aŭ la hindaj patkukoj *ĉapati* ( चपाती ), la likva butero *ghî* ( घी ), la fermentita lakto *lassi* ( लस्सी ), uzita kiel trinkaĵo. La tradicia trinkaĵo de Hindio estas de antikveco lakto; teo estis alportita de la angloj dum koloniaj tempoj; nun, alia alportaĵo aldoniĝis *kokakolao* aŭ ties barata imitaĵo "*Thumbs up*".

## Pladoj 
* Aŝaro
* Pakoro

## Bildaro 
 
Dosiero:Lunch from Karnataka on a plantain leaf.jpg|
Dosiero:Spicesindia.jpg|
Dosiero:Chicken Tikka Masala.jpg|
Dosiero:Naan shiva.jpg|
 

## Eksteraj ligiloj 
* bengala kuirarto
* http://recipes.newkerala.com  
* http://www.indiancookery.com/ayurveda/ayurveda4.asp  
* http://www.gourmetindia.com  
* http://www.gourmetindia.com/cgi-bin/ikonboard/ikonboard.cgi  

Kategorio:Kuirarto laŭ landoj
Kategorio:Azia kuirarto
!
-182

En la jaro **182 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
## Naskiĝoj
## Mortoj
* Prusias la 1-a Ĥolos (, Prusias o Ĥolos), kiu naskiĝis en 243, kaj ekde 228 (15-jara) regis kiel reĝo de Bitinio sude de la Nigra Maro
-184

En la jaro **184 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* En Romo Katono la Maljuna fariĝas censoro.
* La urbo Pesaro fondiĝas.

## Naskiĝoj 
-

## Mortoj 
* Plaŭto (n. probable en 285 antaŭ nia erao), romia komediverkisto
-186

En la jaro **186 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Bakĥanalioj estis malpermesataj (restriktitaj) en Romo. La senata decido (*Senatus consultum de Bacchanalibus*) tamen pruviĝis ne tre efika.

## Naskiĝoj 
* Ptolemeo la 6-a (Egiptio)

## Mortoj
-187

En la jaro **187 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Marcus Aemilius Lepidus fariĝis romia konsulo;
* Seleŭko la 4-a iĝis imperiestro de Seleŭkio;

## Naskiĝoj 
* Klitomako el Kartago

## Mortoj
-188

En la jaro **188 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Gaius Livius Salinator iĝis konsulo en Romo;

## Naskiĝoj
## Mortoj
Jan de Weryha-Wysoczański

Arto > Skulptarto > Jan de Weryha-Wysoczański
----

**Jan de Weryha-Wysoczański** (naskiĝis 1950) estas pola skulptisto.

eta|250px|maldekstra

Li naskiĝis en Gdansko, kie li studis skulptarton. Ekde 1976 li vivtenas sin de la arto, kaj ekde 1981 li vivas en Hamburgo.

Jan de Weryha-Wysoczański dum sia laboro uzas kaj priesploras lignon. Li koncentriĝas al la strukturo kaj la kerno de tiu ĉi materialo, akompanate de la problemo, kiomgrade la artisto rajtas prilabori la materialon, sen ke ĝi perdu sian identecon.

## Literaturo 
* Axel Feuß: *Weryha-Wysoczański, Jan de*, ĉe *Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker* (AKL), volumo 116, Berlin, Boston: de Gruyter 2022, ISBN 978-3-11-077593-8, p. 2-3

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.de-weryha-art.de (germana, pola, angla hejmpaĝo)

Kategorio:Polaj skulptistoj
Kategorio:Germanaj skulptistoj
-210

En la jaro **210 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Scipiono la Afrika alvenis al Iberio.
* Konstruita la tombo de Qin Shi Huangdi kun la fama ceramika armeo en Ĉinio
* Komencis la konstruo de la Ĉina Murego.

## Naskiĝoj 
* Polibio

## Mortoj 
* Ĉinio:Yin Tscheng, reĝo de Tsin.
* Qin Shi Huangdi unua imperiestro de Ĉinio.

|
-240

En la jaro **240 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Unua prezentado de *Achilles* de Livio Androniko, unua latina tragedio;
* Ribelo de pagsoldatoj en Kartago;
* Apolonio (poeto) iĝis estro de la Biblioteko de Aleksandrio;
* Eratosteno mezuris la grandecon de la Terglobo;

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Arcesilao, filozofiisto;
* Teokrito, greka poeto;
* Arato, greka astronomo;
* Kalimako, gramatikisto;

|
-230

En la jaro **230 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Ying Zheng de la dinastio Qin komencis unuigon de Ĉinio.
* Eratosteno iĝis estro de la Biblioteko de Aleksandrio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-250

En la jaro **250 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* La Parthoj venkas Sogdianion.
* Baktrio atingas sendependecon de la Seleŭkia Imperio. (proksimuma dato)
* Antioka la 2-a kontraktas pacon kun Ptolemeo la 2-a de Egiptio.
* Aperas la skribsistemo kharosti en Hindio. (proksimuma dato)

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Marcus Atilius Regulus, romia generalo kaj konsulo
Pavio

eta|300ra|Situo
**Pavio** ( [paVIa]) estas urbo (ĉ.  loĝantoj) en norda Italujo, en la regiono Lombardujo, ĉe la rivero Tiĉino proksime de ĝia konfluo en Padon. 
Pavio estas industria urbo (fakoj tekstila, metalmekanika, nutraĵa).

Pavio estis ĉefurbo de la Langobarda Reĝlando. En 1359 la Visconti konkeris ĝin. En 1525 imperiestro Karolo la 5-a venkis kaj kaptis Franciskon la 1-an de Francujo en la Batalo de Pavio.

## Vidindaĵoj 
Estas fama universitato fondita en 1361. Aliaj vidindaĵoj estas la kastelo de la familio Visconti [visKONti] (15-a jc.), la romanika preĝejo San Michele [san miKEle] (Sankta Miĥael), la lombardstila preĝejo San Pietro [san PJEtro] (Sankta Petro), kie ripozas la korpo de Sankta Aŭgusteno, kaj, ekstere de la urbo, la renoma kartuzio.

## Servoj 
* Universitato de Pavio

## Famaj lokanoj 
* Matematikisto Gerolamo Cardano (Jeronimo Kardano)
* Carlo M. Cipolla

## Partneraj urboj 
* 

## Bildaro 

Dosiero:Italy Pavia Ponte vecchio.JPG|
Dosiero:Broletto&Duomo-Pavia-Italy.jpg|
Dosiero:Church S.Maria del Carmine in Pavia.jpg|
Dosiero:San Michele crop.JPG|
Dosiero:Piazza della Vittoria, Pavia.jpg|Piazza della Vittoria (Placo de la venko)

## Vidu ankaŭ 
* Pavia (stacidomo)
* Pavia Porta Garibaldi (stacidomo)
* Motta San Damiano (stacidomo)


Kategorio:Komunumoj de Provinco Pavia
Kategorio:Urboj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
-260

En la jaro **260 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Kalimako iĝis estro de Biblioteko de Aleksandrio

## Naskiĝoj
## Mortoj
* Zenodoto de Efezo, la unua estro de la granda Biblioteko de Aleksandrio

Zenodoto de Efezo (325 a. K. - 260 a. K.).png|
-270

En la jaro **270 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romo finkonkeris la tutan Italion.

## Mortoj 
* Epikuro, helena filozofo (n. 341 a.K.)
* *Polemonos*, estro de Akademio de Platono

Epikouros BM 1843.jpg|
Catherine Baker

**Catherine BAKER** (naskiĝis la 16-an de julio 1947 en Lille) estas franca ĵurnalisto kaj liberecana verkisto. Ŝi ankaŭ elfaris elsendojn en franca radio (*France-Culture*).

## Ĉefaj libroj 
* 1982: *Ballade dans les solitudes ordinaires* (Vagado tra ordinaraj solecoj)
* 1985: *Insoumission à l’école obligatoire* (Malsubmetiĝo je l’deviga lernejsistemo)
:en kiu ŝi kritikas la devigan lernej-sistemon, kaj pravigas la familiojn, kiuj elektis ne sendi siajn infanojn lernejen, sed ilin instrui mem hejme.
* 2004:*Pourquoi faudrait-il punir?* (Kial necesus puni?) kontraŭ la karcera sistemo (vidu en Eksteraj ligiloj)

## Citaĵoj 
:*"Tujpost, ke l’malleviĝo de Eklezio evidentiĝis, nepris al la ŝtato, ke ĝi urĝe trovu al si rimedon por ŝovi sin en la mensojn, kaj tio tiom totalism-maniere, kiom Eklezio estis sukcesinta."
:*"Kiu ne miras plu, ne indignas plu."
:*"Oni donas okupojn al la infanoj, tiamaniere kiel armeo okupas invadintan landon."
:*"La celo de la institucio klaras : enteni la infanojn, eĉ se nur kiel rubaĵojn."
:*"Plejparte el la homoj forgesintas sian infanecon. Se ne, neniam povus ili konduti kontraŭ la buboj per tiom malinteligenta suferigemo."
:*"Tiuj ame ŝatas al la steloj, la insektoj, geometrio, la korpoj, la ideoj, la mondon ili posedas. El la ordinaraj nomoj ili elfaras proprajn nomojn."
:*"Enlerneje la buboj iĝas tiaj ŝablonaj fabrikaĵoj, kiaj la plenkreskuloj, tiom senkoloraj kaj sengustaj."
:*"Etikedoj ĉiam tro malgrandas, elstare tro malgrandas."
:*"Senokupeco estas patrino de ĉiuj ideoj."

## Vidu ankaŭ 
* Hejminstruo

## Eksteraj ligiloj 
* ĉapitro el lia libro pri edukado 
* alia ĉapitro "Contre la trouille" 
* intervjuo (france) 
* TTT-paĝo pri ŝia lasta libro (france)

Kategorio:Francaj verkistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Francaj verkistoj de la 21-a jarcento
Kategorio:Hejminstruo
Kategorio:Francaj instruistoj
Kategorio:Francaj pedagogoj
-280

En la jaro **280 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Mortoj 
* Herofilo de Kalcedono, helena medicinisto kaj anatomo

Zaragoza - Antigua Facultad de Medicina - Medallón - Herófilo.jpg|
-290

En la jaro **290 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Ptolomeo la 1-a deklaris sian edzinon Berenikon reĝinon de Egipto.
* Fino de la Tria Samnita Milito, Romo konkeris la sabinojn.
* Manius Curius Dentatus kaj P. Cornelius Cn.f. Rufinus iĝis konsuloj.
* Aristarko de Samoso proponis la Sunon kiel centro de universo.
* Erasistrato de Ĥios estudis la nervan sistemon.
* Korei iĝis Imperiestro de Japanio

## Naskiĝoj 
## Mortoj

|
-289

En la jaro **289 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Mamertinoj kaptis la helenan urbon Messana (nun Mesino, Sicilio)
* Iĝis konsuloj M. Valerius M.f. Maximus Corvinus 2-an fojon kaj Q. Caedicius Q.f. Noctua

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Agatokleo, tirano de Sirakuzo
* Mencio, konfuceisma filozofo (proksimuma mortojaro)

|
-208

En la jaro **208 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Scipio Africanus Major venkis Hasdrubalon Barkan en la batalo de Baecula en Iberio. Sekve Hasdrubalo transiras la Pireneojn kun siaj trupoj al Transalpa Gaŭlio por kuniĝi al lia frato Hanibalo Barka en la Itala duoninsulo.

## Naskiĝoj 
* Marcus Claudius Marcellus
* T. Quinctius Crispinus

## Mortoj
-207

En la jaro **207 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Fino de dinastio Qin en Ĉinio;
* Marcus Livius Salinator iĝis konsulo en Romo;
* Batalo de Metaŭro: Romianoj venkis Hasdrubalon;

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* QIN Shi Huangdi
-206

En la jaro **206 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Komenco de dinastio Han en Ĉinio
* LIU Ban surtroniĝis kiel imperiestro.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
Jesús Amaya Topete

**Jesús AMAYA TOPETE** estis meksika esperantisto kiu naskiĝis en Ameca (Jalisko) en 1889 kaj mortis en Meksikurbo, en 1976. Li estis grava persono de la Esperanto-movado en Meksiko.

Amaya studis librotenadon en Guadalajara kaj tre juna, en 1904, eklaboris kiel ĵurnalisto, en la revuoj *Juan Panadero* kaj *All Right*. Li ankaŭ aktivis en sindikatoj kaj en la jardeko de 1920 estis prezidanto de la sindikato de telegrafistoj.

En 1934 li fondis la revuon *Renovigo*, dulingva publikaĵo (hispana kaj esperanta) kiu aperis ĝis 1947. En ĝi li pledis por ortografia reformo de la hispana, la t.n. *fonetike racia hispanamerika ortografio*. En sia konata romano *Rayuela* (la ĉapitro 69), la fama argentina verkisto Julio Cortázar inkludis artikolon de tiu ĉi revuo, en kiu Jesús Amaya komentas la morton de alia esperantisto, la kolonelo *Adolfo Ávila Sánchez*.

En 1931 li fondis la eldonejon *Lumen*, kaj tie li publikigis *Hispan-Amerikan Vortareton* (1934), kies hispana parto estas skribita laŭ la reformita ortografio.

Li estis amiko de Eŭgeno Lanti kaj gastigis lin kiam la fondinto de SAT alvenis en Meksikion.

Jesús Amaya poste verkis plurajn librojn pri meksika historio kaj ricevis diversajn premiojn, inter ili, tiujn aljuĝitajn de la registaroj de la urbo Guadalajara, de la ŝtato Jalisco kaj la or-medalo de la Meksika Societo pri Geografio kaj Statistiko.
## Verkoj
*„Esperanto-Hispana Amerika Vortareto“. Meksiksurbo, Editorial Lumen, 5X12 cm, 104 pĝ, 1934.

## Eksteraj ligiloj 
* Ekzile en Meksiko. Militrakonto, 05/01/2020

Kategorio:Meksikaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Meksiko
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Cassie Bernall

**Cassie BERNALL** [*KESi BerNAL*] (naskiĝis 6-a de novembro, 1981, mortis 20-a de aprilo, 1999) estis viktimo en la Masakro de Columbine, kiu postmorte famiĝis pro onidira martireco, kvankam ĉi tiu historio restas forte pridubata.

Laŭ la rakonto, kiun popularigis la patrino de Bernall, dum la masakro
la pafmurdantoj eniris la lernejan bibliotekon kaj demandis de Cassie Bernall, "Ĉu vi kredas je Dio?" Ŝi firme respondis "Jes, mi kredas al Dio". "Kial?" estis la sekvinta demando, sed antaŭ ol ŝi povis respondi, ŝi estis mortigita tie en la biblioteko de la lernejo.

Laŭ la gepatroj Cassie ne estis populara, ĉarma aŭ morale perfekta. Ŝi ofte estis egoisma, obstina kaj estis ĝenita pro sia pezo. Aliflanke, ŝi agis sen
pretendo aŭ vanto kun koro sincera kaj mano malfermita, afero rara en sia
lernejo. Luktinte kontraŭ sia fiereco, ŝi sincere penis vivi sole por Dio, ne por si mem. Ŝi konvertiĝis je la 8-a de marto 1997 ĉe tendaro en Estes Park en Kolorado en la Rokaro. Ŝi konsideris tiun tagon kiel sia dua naskiĝtago. Hejme, ŝiaj gepatroj nur ŝajne ŝatis ŝiajn farojn, kaj ne amis ŝin mem. Lerneje, la studentoj nur ŝajne ŝatis ŝian personon eksteran
-- afero de haro, vesto, pezo, ĉarmo -- sed ne ŝin mem. Antaŭ la konvertiĝo, ŝi malamis siajn gepatrojn kun la plej malluma kaj profunda malamo. Kaj ŝi malamis sin mem, tranĉinte sin ĝis sango. Ŝi onidire praktikis sorĉon kun siaj amikinoj, kiuj sabate oferis katojn. Ŝi volis murdi siajn gepatrojn kaj, kiam ili malkovris tion, ili sendis ŝin al kristana lernejo. Kaj poste, ĉe la tendaro, ŝi konvertiĝis.

## Kritiko de la historio de ŝia morto 
Estas malsamaj raportoj pri ŝia morto. Craig SCOTT, la homo kiu originale rakontis, ke li aŭdis la paroladon, identigis la voĉon kun tiu de Bernall, sed ne vidis la parolanton. Li poste indikis, ke la pafanto estis ĉe la loko, kie, nekonate al Scott, kaŝiĝis studentino Valeen SCHNURR. Ŝi estis vundita kaj preĝanta kiam la pafanto demandis, ĉu ŝi kredas je Dio, al kio ŝi respondis "Jes." La pafanto nenion faris al ŝi kaj ŝi travivis. Schurr poste konfirmis ĉi tion. Emily WYANT, kiu estis tuj apud Bernall kiam tiu mortis, raportis ke Bernall diris nenion antaŭ la mortpafo kaj diris, ke ŝi estas ŝokita pro la kresko de ĉi tiu "mito".

## Eksteraj ligiloj 
* Who Said Yes?  (*angle*)

Kategorio:Murditoj
Kategorio:Usonanoj
Stephan-a Kvinopo

La **Stephan-a Kvinopo** (aŭ Stefana Kvinteto), nomita laŭ ĝia malkokvrinto, la franca astronomo Édouard Stephan en jaro 1887, estas aro de kvin galaksioj, el kiuj nur tri gravite interagas. Tiuj estas : NGC 7317, NGC 7318A, NGC 7318B, NGC 7319 kaj NGC 7320. Ĝi vidiĝas enĉiele en la konstelacio Pegazo, je proksimuma distanco de 270 milionoj da lumjaroj. Tiuj estas favoritaj celoj je amatoraj astronomi-observantoj.
Tiuj sufiĉe proksimaj galaksioj interŝanĝas materion laŭforme de « pontoj » ; la gravitaj efikoj kaŭzas ankaŭ al ili misformigojn vostformajn.

Dosiero:StephansQuintet3.jpg|
Dosiero:StephansQuintet2.jpg|

Kategorio:Astronomio
Galaksiamaso

eta|klasifiko de galaksimasoj|350x350ra
**Galaksiamasoj** estas la plej grandaj strukturoj en la kosmo, konsistante el aroj de galaksioj. Oni parolas ankaŭ pri **galaksiamasego**.

Nia galaksio Lakta vojo apartenas al la galaksiamasego Laniakeo. Gravaj galaksiamasegoj estas Loka Grupo kaj Stephen-a Kvinopo.

## Referencoj 
Kategorio:Astronomiaj objektoj
-212

En la jaro **212 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
Tiberius Sempronius Gracchus (d:Q561677), onklo de Tiberius Sempronius Gracchus la Maljuna, estis venkita en *Bruttium*, la pleja sudo de la itala duoninsulo (pli-malpli la nuna Kalabrio), de *Hano Barka* (punike ‬𐤇‬𐤍‬𐤀, ḤNʾ), nevo de Hanibal Barka

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Arkimedo

0855 - Luciano Campisi (1859-1933), Busto ad Archimede - Siracusa - Latomie cappuccini - Foto Giovanni Dall'Orto - 17-Oct-2008.jpg|
-213

En la jaro **213 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Marcus Claudius Marcellus komencis la sieĝon al Sirakuso.
* Quintus Fabius Maximus kaj Tiberius Sempronius Gracchus iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-214

En la jaro **214 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romo konkeris Sirakuzon
* la urbo Kasilino, ligita al Kartago, estis destruita de Romo.
* Kogen iĝis la 8-a imperiestro de Japanio.
* Laŭ Tito Livio aperis en Hadrio, apud Venecio, viro kun blankaj vestoj sur altaro en ĉielo.
* Ebla apero de Ĉina horoskopo

## Naskiĝoj 
* Karneado, greka filozofo

## Mortoj 

|
-215

En la jaro **215 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Filipo la 5-a de Makedonio aliancigis al Kartago.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Korei Imperiestro de Japanio;
* Hiero tirano de Sirakuso;

|
-211

En la jaro **211 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Dua Punika Milito:
** Nepovinte rompi la Romian sition de Kapuo, Hanibalo marŝas kontraŭ Romo, kalkulante ke romianoj defendos sian ĉefurbon. Tiu manovro fiaskas, kaj Kapuo kapitulacas al Romio.
** Romio kaptas Sagunton.
** Kartagianoj sub frato de Hanibalo Hasdrubalo venkas Romianojn en batalo de Alta Gvadalkiviro.
** Romio konkeras Sirakuson
* kreita la denaro en Romo
* Ĉinoj ekis esplori la naturan gason.
* Artabano la 1-a surtroniĝis en Partio

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Batalo de Alta Gvadalkiviro
** Publio Kornelio Scipiono
** Gneo Kornelio Scipiono Kalvo
* Arŝarko aŭ Arsako la 1-a, estro de Parta imperio kaj de la de li nomita Arsakida dinastio, kiu regos Partan Imperion kaj la antikvan Reĝlandon Armenio (parte nur unu el la regnoj) ankoraŭ dum pli ol 600 jaroj,

Artashes I.jpg|
-216

En la jaro **216 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Batalo de Cannae, Kartago venkis la romian armaron.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-218

En la jaro **218 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Laŭ Tito Livio, oni vidis "fantomajn ŝipojn" sur la ĉielo de Romo kaj en Arpi oni vidis "flugantan skuton".

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-219

En la jaro **219 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* *Marcus Livius Salinator* iĝis konsulo en Romo

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-223

En la jaro **223 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Antioko la 3-a iĝis imperiestro de Seleŭkio.
* Romianoj atakas Gaŭlojn en nordo de Italio.
* La Koloso de Rodiso falis en maron.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
Flughaveno London Gatwick

**Flughaveno London Gatwick** (London Gatwick Airport) (IATA-kodo: LGW) estas la dua flughaveno de Londono kaj la dua laŭ grandeco en Britio post Flughaveno London Heathrow. Ĝi situas proksimume 40 kilometrojn sude de Londono kaj samdistance de Brighton ĉe la suda marbordo.

31 milionoj da pasaĝeroj uzas la flughavenon ĉiujare kaj flugas al 200 vojaĝceloj (2003)

eta|maldekstra|180px|La flughaveno vespere
Antaŭ nelonge oni proponis la konstruadon de dua kurejo, kaj tio kreis plenplenajn protestojn pro la bruo, poluado kaj ankaŭ la fakto, ke oni devos detrui centojn da domoj.

La flughaveno havas du terminalojn, nordan kaj sudan. Ili estas ligitaj per aŭtomata unurelvojo. La suda terminalo ankaŭ havas malgrandan filian terminalon ankaŭ ligitan per unurelvojo.

La suda terminalo situas rekte super la stacidomo *Gatwick Airport*, de kie oni povas rapide kaj ofte atingi la stacidomojn London Bridge, London Victoria kaj ankaŭ Brighton.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gatwickairport.com  oficiala retejo 
* http://www.gatwickexpress.com fervoja ligo 
* http://www.thameslink.co.uk  fervojo 

Gatwick
AVE

**AVE** povas signifi:

* **Asocio de Verduloj Esperantistaj**
* ***Alta Velocidad Española*** ("Alta Rapido Hispana"), nomo de la rapidega trajno en Hispanio
* **ave** estas kodo de avesta lingvo laŭ normo ISO 639-3.
* **Ave Maria**
* **Ave Maria (Florido)**
* Ave estas subregiono de la regiono Norda de Portugalio
Asocio de Verduloj Esperantistaj

''La **Asocio de Verduloj Esperantistaj** (**AVE**) estas Esperanta ne-registara organizo, kiu ĉefe okupiĝas pri mediprotektado, paco, homaj rajtoj kaj bestaj rajtoj.

AVE-membroj parolas Esperanton kaj estas Verduloj (parte verd-partianoj) aŭ subtenas ekologiajn, socialajn, pacajn kaj viv-rilatajn temojn.
AVE pensas tutglobe kaj agas surloke kaj celas informi siajn politike verdajn geamikojn pri la avantaĝoj de Esperanto. AVE informas siajn esperantistajn geamikojn pri la neceso de verda politiko.

AVE estis fondita 1984 en Liège (Belgio) okaze de la unua renkontiĝo de la Eŭropaj Verdaj Partioj, samloke. El la fondintoj: Christopher Fettes (kiu fondis la AVE-NOvaĵojn, AVENO), Jean-Claude Thumerelle, Maire Mullarney kaj Wolfgang Günther.

AVE havas ĉirkaŭ 300 membrojn kaj interesulojn sur la 5 kontinentoj.

AVE eldonas sian bultenon AVENO, kunlaboris je VERDire (ekologiisma gazeto en Esperanto) kaj tradukas gravajn tekstojn el/de/por la Verdaj Partioj kaj ekologiistoj.

La bulteno AVENO servas por la reciproka informo kaj aperas dufoje jare. 
AVE kunlaboras kun UEA kaj SAT, krome kun diversaj organizoj kiel ekz-e la "Federacio de la Eŭropaj Verdaj Partioj" kies "Programajn Gvidliniojn" ĝi tradukis en Esperanton.

Komuna aktiveco de AVE povus esti rilate al
* besto-protekto, ekz-e preventi torturojn je transportado
* helpi regajni la Aral-maron en Centra Azio (momente ne aktiva pro politikaj kialoj)
* subteno de projekto Mazingira Salama & Ketare en Tanzanio
* informi pri sanaj riskoj
* partopreni je internaciaj kunvenoj de la Verdaj Partioj kaj informi ilin pri Esperanto

* tradukado de gravaj tekstoj 
** Politikaj Dokumentoj de la Verdaj Partioj en Eŭropo
** Ekologiaj Temoj
** Paco-Politiko
** Homaj kaj Bestaj Rajtoj
** Eŭropa Lingvo-Politiko - Rezolucio akceptita de la EFVP (1999)
** Ĉarto de la Globalaj Verdaj Partioj (2001, Canberra)

## Vidu ankaŭ 
* Klimata justeco

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Diskutejo de AVE

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj
Kategorio: Mediprotektado
Kategorio:Verda politiko
Rum

***Rum***, arabe:** روم ** originale estis araba (kaj poste turka) nomo por Bizanca imperio, ĉar Bizanca imperio estis Romia imperio de Oriento. Ekde 476 ĝis 800 Romia imperio de Oriento estis ununura Romia imperio ĉar Romia Imperio de Okcidento pereis en la jaro 476 kai la Sankta Romia Imperio estis fondata ne antaŭ la jaro 800. Tial Bizancio estis *Roma* en tiu tempo. Pli malfrue tio nomo limigis por Malgranda Azio, ĉar Islama Imperio konkeris la ceterajn partojn de Romia imperio de Oriento en Azio kaj Afriko.

En la araba lingvo, *rumi* ("ano de Rum") signifis "kristano", ekzemple je hispanhistoria *Cava Rumía*.

## Vidu ankaŭ 
* Rumelio
* Sultanlando Rum

Kategorio:Mezepoko
-225

En la jaro **225 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Seleŭko la 3-a iĝis imperiestro de Seleŭkio;

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
Anglaj personaj nomoj

**Nomoj de angla origino** normale konsistas el du partoj:  la antaŭnomo(j) (aŭ "Kristanaj nomoj", "baptaj nomoj" aŭ "donitaj nomoj") kaj la familinomo.

Plej ofte, persono havas du antaŭnomojn -- unua nomo kaj meza nomo: *Winston Spencer* CHURCHILL aŭ *Franklin Delano* ROOSEVELT.  Kelkfoje iu havas pli ol du.  Princo Vilhelmo de Britio, ekzemple, havas kvar antaŭnomojn: *William Arthur Philip Louis*.  Skribite oni ofte vidas mallongigojn -- aŭ sole la komencliteroj (*J.R.R.* TOLKIEN); aŭ la tuta unua nomo kaj la meza nomo mallongigita (*Susan B.* ANTHONY); aŭ la unua nomo mallongigita kaj la tuta meza nomo (*F. Scott* FITZGERALD).  La antaŭnomoj povas honori parencon aŭ amikon aŭ famulon.  Ankaŭ ĝi povas esti ia nomo aŭ vorto, kiu plaĉas al la gepatroj.  En Usono, filo, kiu prenas la antaŭnomojn de sia patro, alfiksas *Jr.* (*junior*) al sia nomo kaj samtempe la patro alfiksas *Sr.* (*senior*) al sia nomo, ekz. *George Bush, Jr.* kaj *George Bush, Sr.*

Tradicie, la infano ricevas la familinomon de sia patro.  La filino de Robert Oscar JOHNSON nomiĝus Martha Jane JOHNSON, ekzemple.  Ankaŭ laŭtradicie, la edzino prenas la familinomon de sia edzo.  Nia Martha Jane JOHNSON, filino de Robert Oscar JOHNSON, devenas Martha Jane NIXON, kiam ŝi edziniĝas kun Samuel Bradford NIXON. Tamen multaj edzinoj ŝanĝas ŝiajn duan antaŭnomon (aŭ "meznomon") al ŝia antaŭa familinomo.  Anstataŭ Martha Jane NIXON, ŝi devenus Martha Johnson NIXON.  Tamen, nuntempe multaj virinoj preferas gardi sian nomon de naskiĝo. Martha Jane JOHNSON povas gardi sian nomon tiel kiel ĝi estas, aŭ povas alfiksi la nomon de sia nova edzo, Martha Jane Johnson NIXON aŭ Martha Jane JOHNSON-NIXON.

Kategorio:Nomoj laŭ kulturo
!
!
Jules Vallès

**Jules VALLÈS** ([ĵyl' valEs] naskiĝis en Le Puy-en-Velay je la 11-a de junio 1832, mortis en Parizo la 14-a de februaro 1885) franca ĵurnalisto, verkisto kaj politikisto. Fondinto de *Cri du Peuple* (Popola krio), Li estas unu el la elektitoj de la Pariza komunumo. Mortkondamnita li ekziliĝis al Londono (1871 1880).

## Bibliografio 
eta|250px|dekstra|L'insurgé
* Verkoj de Jules Vallès :
** *Les Enfants du Peuple* / Jules Vallès, antaŭparolo de Julien Lemer.-Parizo : La Lanterne, 1879.- XXXIX-244 p. ; 19,5 cm.
** *Les Blouses* (1881)
** *Souvenirs d’un enfant pauvre, éd. du Lérot, 1993
** *Un Gentilhomme*, feljetona-romano de 1869, antaŭparolo de Roger Bellet, eld. Petite Bibliothèque Ombres, 1996
** *Les Enfants du Peuple*, éd. du Lérot, 1987
** Aŭtobiografia trilogio subskribita "Jacques Vingtras"
*** *L'enfant* (la infano) 1879
*** *Le bachelier* (la abituriento) 1881
*** *L'insurgé* (la ribelanto) 1886
** *Le Testament d'un blagueur*, Mille et une nuits, 2001.

## Eksteraj ligiloj 
* *Les amis de Jules Vallès'' la amikaro de Jules Vallès, asocio, biografio, bibliografio. 

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Pariza komunumo
Kategorio:Homoj de la Pariza komunumo
Tunizo

**Tunizo** (arabe **تونس**, ) estas la ĉefurbo de Tunizio kaj la plej granda kaj grava urbo de Tunizio.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis .

## Klimato 
En  la temperaturo varias inter 8 kaj . Jare pluvas po 466&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed inter majo-aŭgusto la kvanto estas apenaŭ mezurebla.

## Interesaj lokoj 
maldekstra|eta|Minareto de moskeo Ez Zitouna
maldekstra|eta|Korto de moskeo Ez Zitouna
Ĉirkaŭ monteto, sur kiu situas citadelo Kasba kun moskeo, etendiĝas malnova urbo de araboj - Medino, kiu estas unu el la plej bone konservitaj islamaj mezepokaj urboj. Ties centro estas granda moskeo devenanta el la 8-a jarcento, hodiaŭ havas en ĝi sidejon Muslima universitato. En la eksa palaco de Bej havas sidejon muzeo Bardo, kie estas ekspoziciata multe da memorigaĵoj el antikva Kartago, sur ruinoj de banloko de Antonio estas konstruita Nacia muzeo. La tuta Medino estis en la jaro 1979 envicigita en liston de Unesko. Proksime de la urbo troviĝas tio, kio restis el Kartago, tiu ĉi loko estas ofta celo de turistoj.

## Sportoj 
Club Africain (Afrika Klubo) estas tuniza futbala klubo, kun sidejo en Tunizo.

## Vidu ankaŭ 
* Malpeza metroo de Tunizo

!
Kategorio:Urboj de Tunizio
Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Solid-stata fiziko

**Solid-stata fiziko** estas branĉo de Fiziko de kondensa materio. Ĝi traktas ecojn kaj interagojn de solidaĵoj. Tio inkludas kristalojn (ordajn solidojn) kaj amorfajn solidojn (senordajn solidojn).

## Temoj 
* kristalo
** kristalografio
** kristala latiso
** fizika simetrio
** metalo
** duonmetalo
** semikonduktaĵo
** bendbreĉo
** kondukta bendo
** valenta bendo
** Bloĥa ondo
** sono
** fonono
** elektra konduktado
** termika konduktado
* amorfa solido
** vitro
*** izolilo
** plasto
* Solidstata kemio

Kategorio:Fiziko
Charles Delescluzes

**Charles Louis DELESCLUZES** ([ŝarl' lŭi delesklYz'] Dreux 1809, 1871) estis franca ĵurnalisto kaj politikisto.

Li lanĉis la *Solidarité républicaine* (Respublika solidareco) en novembro 1848 kun Ledru-Rollin kaj Mathieu de la Drôme. Pro ties malpermeso kaj pro la leĝoj kontraŭ la kluboj ĝi estis devigata fariĝi kaŝorganizaĵo.

Deportito al Cayenne post la Napoleona puĉo de la 2-a de decembro 1852, li estas kondamnita al enkarceriga puno por kiu li estas amnestiita en 1860.

La 2-an de julio 1868 Charles Delescluzes fondas *Le Réveil* (la vekiĝo / la vekhorloĝo), unue semajna poste ĉiutaga gazeto kiu propagandas la ideojn de la Internacio. Ĝi aperis ĝis la malvenko de la Komunumo en majo de 1871.

Jakobena elektito en la Pariza Komunumo, delegito pri milito li estas unu el la plej elstaraj figuroj de la Komunumo personigante la ĵakobinan tradicion kaj estante respektata pro sia prudento. Li estas mortpafita la 25-an de majo 1871, dum la sanga semajno, sur la barikado de ''Chateau-d'Eau* (akvujego) kiun li intence surgrimpis ĉar li sciis ke la Komunumo estis malvenkonta.

## Bibliografio 
* *De Paris à Cayenne : journal d'un transporté* (Parizo, 1869)
* *Les hommes de la Révolution de 1871, Delescluzes'', de Charles Prolès, antaŭparolo de A. Millerand, Chamuel eldonisto, Parizo, 1898

Kategorio:Francaj ĵurnalistoj
Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Pariza komunumo
Kategorio:Homoj de la Pariza komunumo
Kajruano

**Kajruano** () estas urbo en Tunizio, fondita en la jaro 670 de Uqba ibn Nafi al-Fihri. Ĝi estas la kvara sankta urbo de Islamo (post Mekko, Medino kaj Jerusalemo). Kajruano prosperis dum la Aglabida dinastio en la 9-a jarcento. La Sidi-Uqba-Moskeo de Kajruano estas fama pro sia arkitekturo kaj pro sia *"madrasa"*, kiu estis tre grava en la pasinteco.

Fine de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Famuloj 
* Ar-Riĝal

## Bildaro 

Dosiero:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|
Kairouan 1.jpg|
View of Kairouan from the Minaret of the Great Mosque - Tunisia - 1899.jpg|
Dosiero:Kairouan.jpg|
Dosiero:Kairouan-scene-de-rue.jpg|
Dosiero:TUNISIE_KAIROUAN_01.jpg
Dosiero:TUNISIE_KAIROUAN_02.jpg
Dosiero:TUNISIE_KAIROUAN_03.jpg
Dosiero:TUNISIE_KAIROUAN_04.jpg

eta|maldekstre|650ra


Kategorio:Urboj de Tunizio
-227

En la jaro **227 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Fondita Cartagena, Hispanio, de Hasdrubalo, Kartaga generalo.
* Sicilio iĝas la unu provinco de Romio.
* Antigono la 3-a (Makedonio) surtroniĝis.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Antioĥo Hierakso Seleŭkida imperiestro
Arabaj personaj nomoj

Interne de la tradicia araba societo, ĉiu individuo distingiĝas per aro da nomoj, kiuj tre precize determinas lian aŭ ŝian identecon. La antaŭnomo, ricevita je la naskiĝo, estas sole la unua elemento de la nomo. Ĉi tiuj elementoj povas esti tre multnombraj. La elementoj de la nomo estas, gravorde, la sekvantaj:

* La antaŭnomo (**ism**). Ĝi estas la sola individua nomindiko de la persono; ekzemple *Ali*, *Fatima*.
* La patreca nomo (**kunja**), farita de la vorto *abu* (patro) aŭ *umm* (patrino), kaj de la antaŭnomo de la plejaĝa filo; ekzemple : *Abu l-Hasan* (patro de Hasan), *Umm Salama* (patrino de Salama). La antaŭnomo de knabino malofte uziĝas en *kunja*; ekzemple: *Abu Lubaba*.
* La fileca nomo (**nasab**), farita de la vorto *ibn* (filo) aŭ *bint* (filino) kaj de la antaŭnomo de la patro; ekzemple : *ibn Abd al-Aziz* (filo de Abd al-Aziz), *bint Muhammad* (filino de Mahometo). La antaŭnomo de la patrino ne estas ofte menciita; ekzemple: *Ibn Umm Maktu* (filo de Umm Maktum). Ni notu la kazon de Jesuo, menciita multfoje en la Korano sub la nomo *Isa ibn Marjam* (Jesuo, filo de Maria). La uzo de du *nasaboj* sekvantaj, kun la mencio de la nomo de la patro poste de la avo, permesas determini pli sekure la identon; ekzemple : *ibn Idris ibn al-Abbas* (filo de Idris, kiu siavice estas filo de Abbas).
* La nomo de origino (**nisba**), kiu indikas la lokon de origino aŭ de loĝo (urbo, lando), aŭ apartenon (al tribo, al jura rito); ekzemple : *at-Tirmidhi* (el la urbo de Tirmidh). Unu sama persono povas havi plurajn *nisbajn*; ekzemple : *al-Quŝajri al-Nisaburi al-Hanafi* (de la tribo de Quŝajr, el la urbo de Niŝapur kaj rite hanafita).
* La kromnomo (**laqab**), kiu povas esti honoriga, kaj do rilatas al la religio aŭ al povo; ekzemple : *Imad ad-Din* (la kolono de la Religio), *Sajf ad-Daŭla* (la glavo de la Ŝtato); aŭ kiu povas esti sole ŝercnomo; ekzemple : *al-Ĵahiz* (kiu havas la korneon elstarantan).

Tiuj eroj aperas en la ordo: **(laqab –) kunja – ism – nasab – nisba (– laqab)**.

Al ĉi tiuj elementoj povas alfiksiĝi la metio; ekzemple : *Farid ad-Din Attar* (Farid ad-Din, la parfumisto).
[eta|maldekstra|180px|La stiligita nomsubskribo de [sultano Mahmud la 2-a de la Osmanida imperio]]

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sca.org/heraldry/laurel/names/arabic-naming2.htm  Paĝo pri arabaj nomkonvencioj

Kategorio:Nomoj laŭ kulturo
Kategorio:Lingvo
Kategorio:Antropologio
Kategorio:Religio
!
!
Balatono

La dolĉakva **lago Balatono** (hungare "Balaton") estas la plej granda lago en Mez-Eŭropo kaj en Hungario, kie ĝi estas ankaŭ nomata "la maro de la hungaroj" (*a magyarok tengere*). Ĝi situas en la Karpata baseno, en Okcidenta Hungario.
eta|maldekstra|la lago Balatono

## Bazaj informoj 
* Averaĝa profundo: 3-3,3 m
* Averaĝa larĝo: 7,7 km
* Longo: 79 km
* Akvosurfaco : 605 km² (el tio 11 km² kovritaj per fragmito)

## Loĝlokoj 
Ĉe Balatono troviĝas la loĝlokoj Keszthely, Balatongyörök, Badacsony, Balatonrendes, Révfülöp, Balatonakali, Tihany, Balatonfüred, Balatonalmádi, Balatonkenese, Balatonvilágos, Siófok, Zamárdi, Balatonföldvár, Balatonlelle, Balatonboglár, Fonyód, Balatonmáriafürdő, Balatonberény kaj Alsóörs.

## Historio 
* Ĝis la jaro 15.000 a. K. elformiĝis la areo pro geologiaj kaj vulkanaj movoj
* Antaŭ 10-15.000 jaroj elformiĝis la laga baseno post glacia epoko
* Inter la jaroj 8000 kaj 2000 a. K. ampleksiĝis la lago. Ĝi forrabis areon el la montetoj de la suda parto. Tiam la akvonivelo estis 104-107 m.
* Dum la romia epoko (1-a jarcento a. K. ĝis 4-a jarcento p. K.) la akvonivelo estis la sama kiel hodiaŭ (104 m). La romianoj nomis la lagon Pelso.
* Inter la 10-a kaj 13-a jarcentoj p. K. la akva nivelo altiĝis ĝis 110 m.
* Dum la 14-a jarcento p. K. ĝi atingis altecon de 118 m kaj ĉirkaŭe aperis multaj marĉoj.
* Dum la 16-a jarcento p. K. la averaĝa akva nivelo denove reduktiĝis al 112 m.
* Dum la jaro 1770 la aŭstria-hungaria imperiestrino Maria Terezia kapsignis al drenado (sekigo) de la tuta lago - planojn ellaboris Samuel Krieger -, sed la planoj ne realiĝis pro monmanko.
* 1827: Parlamenta dekreto decidis pri drenado de la lago. Tiam la akvonivelo estis 107-180 m (super marnivelo) anstataŭ la kutimaj 104 m. La parlamento celis nivelon de 100 m.
* La 25-an de oktobro 1863 malfermiĝis la Sio-kanalo, por forkonduki la superfluan akvon. Ĝi ekestis pro intereso de fervojaj entreprenoj, kies relparojn ĉiu-printempe superŝutis la akvo. La fervojo finkonstruiĝis en 1858 ĉe la suda parto.)
* 1867: La akva nivelo estis 102 m.
* 1997: Enkonduko de akvonivelo-kontrolo. Oni mezuras la nivelon ĉe la kluzo de la Sio-kanalo (la celata ideala akvonivelo estas 104,1-104,5 super marnivelo, kaj la averaĝa profundo 2,32 m).

## Famaj nomportantoj 
* :en:Conrad Balatoni
* Éva Balatoni
* Károly Balatoni
* Klára Balatoni

## Vidu ankaŭ 
* Eta Balatono

## Eksteraj ligiloj 
* loĝeblecoj ĉe la lago
* porturistaj informoj
* Balatono *(de, en, hu)*

## Bildoj 

Dosiero:Balaton.jpeg|satelita foto
Dosiero:Balaton1.jpg|la bordo ĉe Siófok
Dosiero:Balaton2.jpg|

Kategorio:Lagoj en Hungario
Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo
Tezuka Osamu

eta|maldekstra|Muzeo pri artoj de Tezuka Osamu en la urbo Takarazuka
**TEZUKA Osamu** (手塚 治虫 [Tezuka Osamu], naskiĝis en Tojonaka, Osako la 3-an de novembro 1928, mortis la 9-an de februaro 1989) japana manga-verkisto, anime-verkisto kaj kuracisto.

## Listo de ĉefaj aŭ famaj verkoj 
* La Flambirdo (火の鳥 [Hinotori])　"Estonteco　volumo"(未来編) estas tradukita al Esperanto, ISBN 4-88887-019-5
* Blakĝak (ブラックジャック [Burakkuĝakku], angle: *Blackjack*)
* Tecuŭan Atomu (鉄腕アトム [Tecuŭan Atomu], angle: *Astro Boy*)
* La Ĝangalimperiestro (ジャングル大帝 [Ĝanguru Taitei])
* Anoncas al Adolf (アドルフに告ぐ [Adorufu ni cugu])
* Senya Ichiya Monogatari (Mil kaj unu noktoj)

## Eksteraj ligiloj 
* Tezuka Osamu @World  (japana kaj angla)
* Sovetia animacia filmo *La plej, plej, plej, plej* (1966), kiu supozeble influis serion *Jungle Taitei* de Tezuka Osamu. 

Kategorio:Mangaverkistoj
Kategorio:Japanaj verkistoj
Listo de elektitoj de la Pariza Komunumo

**La Pariza Komunumo de 1871** instaliĝis la 26-an de marto 1871 post baloto organizita en la urbo.

## Baloto 
* disvolviĝo de la baloto
* rezultoj laŭ kvartaloj kaj politikaj partioj 

## Elektitoj 
*redaktata paĝo : aperos la antaŭnomoj, profesioj, politika aneco, frakcianeco*

http://fr.wikipedia.org/upload/8/8a/Elus_de_la_commune.jpg

## Vidu ankaŭ 
*Pariza Komunumo (1871)

Kategorio:Pariza komunumo
Alba

**Alba** estas la nomo de pluraj lokoj:

* **Alba** estas la nuna skotgaela nomo de Skotlando. Komence, ĝi nomis nur la piktajn kaj skotajn reĝlandojn *Pictavia* kaj *Dalriada*, norde de riveroj Forth kaj Clyde, unuigitajn de Kenneth la 1-a de Skotlando. Poste la nova reĝlando akiris la sudajn ĝis atingi la nunaj landlimojn.
* Por la Rumania provinco vidu *distrikto Alba*
* Por la nuna Italia urbo vidu **Alba (Italio)**.
** **Alba (stacidomo)**, fervoja stacio en Alba (Italio).
* Por la praitala urbo vidu *Alba Longa*.
* La titolo duko de Alba estas unu el plej nobelaj en Hispanio. Ĝi fontas en la nomo de la vilaĝo Alba de Tormes.
* En provinco Teruelo, Hispanio, estas municipo Alba.
* En provinco Salamanko, Hispanio, estas municipo Alba de Tormes (vidu supre).

Krome, en la latina, "alba" estas unu el la nomoj por la koloro blanka (la alia estas la vorto "candida", prononcata kandida). La latina koloronomo ekzemple videblas en la esperanta vorto albinismo, kaj ĝi ankaŭ diveneblas en iuj urbonomoj, ekzemple de Alburquerque [alburkErke] en Ekstremaduro, Hispanio, kaj Albuquerque en Nov-Meksiko, Usono, kiuj ambaŭ etimologie signifas "blanka kverko". La gistofungo latine nomata *Candida albicans* eĉ havas ambaŭ latinajn nomojn por blanko en sia nomo, do estas "aparte blanka blanka fungo".
Socia movado

En historio oni nomas **socia movado** la eventojn dum kiuj iuj sociaj klasoj penas modifi la organizadon de la socio, por pli bona disdivido de la riĉaĵoj (vidu distribuo de riĉeco kaj redistribuo de riĉeco) kaj de la politika potenco.

La socia movado konsideras la servutajn ribelojn kiel siaj plej fruaj elmontriĝoj kaj agnoskas la diversajn revoluciojn, ribelojn kaj luktojn kiel siaj precipe de post la Franca Revolucio. La socia movado havas siajn teoriistojn kiuj gvidas kaj inspiras ĝin.

## Antikveco, Mezepoko 
* Spartako kaj la sklavaj militoj
* Flavaj Turbandoj (en Ĉinio dum dinastio Han)
* *bagaudae*
* Mazdak (en Irano)
* Krucmilito de paŝtistoj
* servutaj ribeloj
* anabaptismo

## Moderna erao 
* Ĵakerioj, Krokantoj
* Hispanio
** *Germanías* en Valencio
** *Irmandiños* en Galegio
** Tumulto de Eskilaĉo en Madrido

### 18-a jarcento 
* Frondo
* Franca Revolucio (1789 - 1799)
* Pariza Komunumo (1792)
* Haitia Sendependigo
* *matxinada* (en Eŭskio)

### 19-a jarcento 
* Revolucio de 1830
* Revolucio de 1848
* Pariza Komunumo (1871)
* Komunuma movado en Francio
* Ribelo de la Silkistoj de Liono
* Esperanto-movado

### 20-a jarcento 
* Rusa Revolucio de 1917 (1917 - 1921)
* Spartakismo
* Meksika Revolucio
* Hispana Enlanda Milito (1936 - 1939)
* Ĉina Revolucio (1949)
* Hungara Revolucio (1956)
* Kuba Revolucio (1962)
* Majo 1968
* Ĉilia socialismo (1973)
* Kontraŭpsikiatrio
* Perestrojko
* Rusa Revolucio de 1989
* Tiananmen
* Ĉiapa movado
* Alimondismo

## Amaskomunikiloj 
* Indymedia
* Le Monde diplomatique (kiu ekzistas kun E-lingva versio)
* Libera kultura movado

## Teorioj 
Anarkiismo, Demokratio, Klasbatalo, Komunismo, Marksismo, Respublikismo, Socialismo, Spartakismo, Babuvismo, Blankiismo, Leninismo, Trockiismo, Maŭismo, Faŝismo, Virinismo, Ekologiismo, Teologio pri Liberigo, Movado kontraŭ kopirajto

## Teoriistoj 
Grakĥoj, Babeuf, Proudhon, Auguste Blanqui, Karl Marx, Friedrich Engels, Paul Lafargue, Miĥail Bakunin, Petro Kropotkin, Lenino, Lev Trockij, Karl Liebknecht, Roza Luksemburg, Mao Zedong, Mohandas Karamchand Gandhi, Richard Stallman

## Agantoj 
Spartako, Adam Smith, Johano la 1-a de Anglio, Robespiero, Danton, SAINT-JUST, Hébert, Marat, Toussaint Louverture, Charles Delescluzes, Jules Vallès, Louise Michel, Jean Jaurès, Nestor Maĥno, Evo Morales , Hugo Chávez, Emiliano Zapata, Buenaventura Durruti, Bela Kun, Juan Domingo Perón, Che Guevara, Fidel Castro, Salvador Allende, Karl Popper, Nelson Mandela, Robert Mugabe, Ho Chi Minh, Naomi Klein, Arlette Laguiller, Arundhati Roy, José Bové, Francisco Villa

## Vidu ankaŭ 
* Aktivismo
* Laborista movado
* Paca movado
* Spartacus
* Movado por civitanaj rajtoj
* Sindikato
* Agra reformo
* Protesto

## Bildaro 

Dosiero:Martin Luther King - March on Washington.jpg|


Kategorio:Sociaj movadoj
Bertha Benz

[eta|[ Itinero memoriga pri Bertha Benz, oficiala indikilo]]
eta|Benz Patent-Motorwagen Nr. 3 (1888)
**Bertha BENZ** , origine: **Cäcilie Bertha RINGER** (naskiĝis la 3-an de majo, 1849, mortis la 5-an de majo, 1944) estis germana pionirino de la aŭtomobilindustrio kaj la unua aŭtomobilisto en la mondo.

Naskiĝinte en Pforzheim, ŝi en la jaro 1872 edziniĝis al la inĝeniero Karl Benz. Ŝi esence kontribuis al lia sukceso kiel aŭtomobilkonstruisto, ne nur per morala, sed ankaŭ per financa subteno. Antaŭ la geedziĝo Karl Benz havis gravajn ŝuldojn, sed per la doto, kiun ŝi petis anticipe de sia familio, ŝi savis la entreprenon de sia fianĉo.

Kiam la tri-rada motorĉaro inventita de Karl Benz ne rikoltis ĝeneralan agnoskon, ŝi la 5-an de aŭgusto, 1888 veturis - sen informi sian edzon - kun siaj du filoj 106 kilometrojn de Mannheim al Pforzheim. Per tio ŝi montris al la publiko, ke la primokata "ĉaro sen ĉevaloj" funkcias eĉ por pli longaj distancoj - kaj tio vere kontribuis al la progreso de la aŭtomobilindustrio.

Bertha Benz mortis en la aĝo de 95 jaroj en Ladenburg apud Mannheim.

## Vidu ankaŭ 
* Itinero memoriga pri Bertha Benz (Mannheim-Pforzheim-Mannheim)
* *Motorwagen*

## Eksteraj ligiloj 
* Bertha Benz Memorial Route
* Prof. John H. Lienhard on BERTHA BENZ's RIDE
* Automuseum Dr. Carl Benz
* Angela Elis: *Mein Traum ist länger als die Nacht. Wie Bertha Benz ihren Mann zu Weltruhm fuhr*. Hoffmann und Campe, Hamburg 2010, ISBN 978-3-455-50146-9.

Kategorio:Pioniroj de la aŭtomobilindustrio
Kategorio:Historio de aŭto
Max Dauthendey

**Max DAUTHENDEY** [maks DAŬtendaj] (naskiĝis la 25-an de julio 1867, mortis la 29-an de aŭgusto 1918) estis germana verkisto.dekstra|eta|200px|Max DauthendeyMax Dauthendey naskiĝis en Würzburg. Li unue fariĝis pentristo, sed ekde 1891 li vivtenis sin de la verkado. Granda sopiro al ekzotikaj landoj, kiu ankaŭ retroviĝas en lia verkaro, igis lin vojaĝi tra la tuta mondo. En 1918 li mortis en la urbo Malang sur la insulo Ĝavo de malario.

## Listo de verkoj 
* *Ultra-Violett* (poemoj, 1893)
* *Reliquien* (poemoj, 1897)
* *Die ewige Hochzeit* (poemoj, 1904)
* *Singsangbuch* (poemoj, 1907)
* *Lusamgärtlein* (poemoj, 1909)
* *Die geflügelte Erde* (eposo, 1910)
* *Die acht Gesichter am Biwasee* (rakontoj, 1911)
* *Raubmenschen* (romano, 1911)
* *Gedankengut aus meinen Wanderjahren* (membiografio, 1913)
* *Geschichten aus den vier Winden* (rakontoj, 1915)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.alg.de/mitglied/a-zmitgl/d-mitgli/dauthendey-gesel.html  
* http://www.zeit.de/archiv/1958/11/Zt19580313_004_0021_li  

Kategorio:Germanaj verkistoj
Arnold Zweig

[eta|Arnold Zweig (maldekstre) kun [Otto Nagel, 1955]]

eta|dekstra|180px|Lia tombo en Berlino, (Dorotheenstädtischer Friedhof)
**Arnold ZWEIG** [anolt cvajk] (naskiĝis la 10-an de novembro, 1887, mortis la 26-an de novembro, 1968) estis germana verkisto.

Arnold Zweig naskiĝis en Glogau (nuntempe Głogów en Pollando), kiel filo de juda selisto. Ekde 1907 li studis en diversaj universitatoj germanistikon, filozofion, historion, psikologion kaj arthistorion. En 1913 li ekloĝis en Berlino. Dum la Unua mondmilito li servis kiel soldato kaj post la milito li plene dediĉis sin al la verkado.

En la jaro 1933 li elmigris al Palestino, sed en 1948 li revenis al Germanio kaj ekloĝis en Orienta Berlino, kie li en 1968 mortis.

La verkaro de Arnold Zweig komence respegulis la psikoanalizon de Sigmund Freud, kiun li atente studis. La spertoj de la milito, kiuj faris el li pacifiston, same kiel la judismo forte influis liajn verkojn.

Li ne estis parenca al la germanlingva verkisto Stefan Zweig

## Listo de verkoj 
* *Novellen um Claudia* (romano, 1912)
* *Ritualmord in Ungarn* (dramo, 1914)
* *De Vriendt kehrt heim* (romano, 1932)
* Romanciklo: *Der große Krieg der weißen Männer*
** *Der Streit um den Sergeanten Grischa* (1927)
** *Junge Frau von 1914* (1931)
** *Erziehung vor Verdun* (1935)
** *Einsetzung eines Königs* (1937)
** *Die Feuerpause* (1954)
** *Die Zeit ist reif* (1957)
* *Hakardom shel Wandsbeck* (romano en hebrea lingvo, 1943; germana eld. *Das Beil von Wandsbeck*, 1947)
* *Traum ist teuer* (romano, 1962)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/ZweigArnold  
* http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_wxyz/azweig.html  
[eta|250px|dekstra|Stampo el [GDR, 1987]]

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Romanoj pri la Unua Mondmilito
Kategorio:Universitato Rostock