open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Glacia vulkano

[eta|dekstra|Glacia vulkanismo sur [Encelado (luno)|Encelado.]]
[eta|dekstra|Malhelaj restaĵoj de erupciaĵoj de glacia vulkano sur [Tritono (meze)]]
**Glacia vulkano** estas ekstertera vulkano, kiu ekzistas nur ĉe malaltegaj temperaturoj (sub -150 °).

Glaciaj vulkanoj ekzistas sur Encelado, luno de Saturno kaj Tritono, luno de Neptuno. Oni supozas, ke glaciaj vulkanoj troveblas ankaŭ sur Titano, luno de Saturno kaj Eŭropo, luno de Jupitero.

## Difino 
La erupciaĵoj de glaciaj vulkanoj ne estas lafo, sed facile fandiĝeblaj substancoj kiel metano, karbona dioksido, akvo aŭ amoniako, kiu ekzistas ene de la planedo aŭ luno en glacia formo. Pro tiea varmo, kreita ekzemple de tajdaj fortoj, tiaj materioj estas fanditaj kaj pelitaj surfacen. Tie la erupciaĵoj glaciiĝas kaj deponiĝas. La deponoj atingas foje ĝis pluraj centoj da metroj.

## Bibliografio 
* Spektrum der Wissenschaft 09/05: *Eisvulkan auf Titan?* (S. 16-22)

## Eksteraj ligiloj 
* Glaciaj vulkanoj sur Tritono, la luno de Neptuno 
* Glaciaj vulkanoj sur Enceladus, la luno de Saturno 

Kategorio:Vulkanologio
Hekla

**Hekla** estas 1488 metrojn alta vulkano en la suda Islando. Ĝi estas parto de 40&nbsp;km longa vulkana fendego kaj havas almenaŭ 6600&nbsp;jarojn.

Kun la vulkano Grímsvötn ĝi estas la plej aktiva de Islando. Dum la mezepoko oni kredis, ke la pordego de la infero troviĝis tie.

**Hekla** estas miksformo el ŝilda vulkano kaj stratovulkano. Ĝi havas kvin kraterojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de Hekla
* Pliaj fotoj
* Informoj pri vulkanologio (angle) 
* Geoscience: klimatinformoj (germane)
* Vulkano Hekla 
* La vulkano Hekla en Islando 
* Mapoj de Islando 

Kategorio:Montoj en Islando
Kategorio:Vulkanoj en Islando
Kategorio:Ŝildaj vulkanoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 1000 kaj 1999 m
Kantono Ferry (Vaŝingtonio)

**Kantono Ferry** [fEri] (angle: *Ferry County*) estas administra unuo en la usona ŝtato Vaŝingtonio. Ĝia administra sidejo estas en la urbeto Republic.

Laŭ la usona Buroo Censa, la kantono ampleksas areon de 5 847 km², el kio 139 km² estas akvo; oni trovis tie en 2000 entute 7 260 loĝantojn.

## Historio 
La ŝtata parlamento kreis la kantonon la  el parto de Kantono Stevens. Oni ne esperantigu ĝian nomon "Pramŝipa Kantono" aŭ simile, ĉar la nomo venis de Elisha P. Ferry, la unua ŝtatestro de Vaŝingtonio.

## Vidu ankaŭ 
Kantonoj de Vaŝingtonio

Ferry
Amona lingvo

La **Amona Lingvo** estas la estingiĝinta Hebrea-Kanaanida lingvo de la Amona popolo menciita en la Biblio, kiu loĝis en hodiaŭa Jordanio, kaj por kiu, ties ĉefurbo Amano estas nomita. Nur fragmentoj de ilia lingvo travivis - ĉefe la Surskribo de citadelo de Amano de la 9-a jarcento a.K., bronza botelo de Tel-Siran de la 7-a-6-a jarcento a.K., kaj kelkaj ostrakonoj. Ĝis kiom konstateblas de tiu malgranda korpuso, ĝi estis tre simila al la Biblia Hebrea, eble kun iom da influo de la Aramea inkluzivanta la uzon de *‘bd* anstataŭ la pli ordinara biblia hebrea *‘śh* por "laboro". La nura alia rimarkinda diferenco disde la biblia hebrea estas la sporada konservado de ina singularo *-t* (ekz. *’šħt* "cisterno", sed *‘lyh* "alta (fem.)".)

## Fontoj 
* F. Israel in D. Cohen (ed.), *Les Langues Chamito-semitiques*, Paris:CNRS 1988. 

## Piednotoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ŝtona sigelo de Hazeva kun paleo-Edoma surskribo

Kategorio:Kanaanaj lingvoj
Amona
Kategorio:Mortintaj lingvoj de Azio
Hioido

[eta|Video pri la rolo de la hioido por la parolkapablo en moderna homo kaj la [neandertala homo de la jutuba kanalo Scivolemo. ]]
La **hiohido** (latine: *os hyoideum*) estas osteto kiu situas en la areo de la kolo. La osteto havas la formon de hufofero.

Du specoj de muskoloj fiksiĝas al la hiohido:
* La supraj langomuskoloj
* La malsupraj langomuskoloj

La supraj langomuskoloj, fiksitaj al la hiohido kaj la mandiblo, havas la sekvajn kvar funkciojn:
* formado de buŝfundo
* platformo de la lango
* malfermado de la buŝo
* glutado

Iliaj latinaj nomoj estas m. geniohyoideus, m. hylohyoideus, m. stylohyoideus kaj m. digastricus.

La malsupraj langomuskoloj situas inter la hiohido kaj la klaviklo kaj riparo. Ili havas la sekvajn du funkciojn:

* Malfermado de la buŝo
* glutado

Iliaj latinaj nomoj estas: m. thyrohyoideus, m. sternothyroideus, m. sternohyoideus kaj m. omohyoideus.

## Aldonaj bildoj 

 Dosiero:Gray951.png|Ostaj ligoj de la laringo.
 Dosiero:Gray186.png|Hioido

Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:Skeleta sistemo
Peter Hasse

**Peter** (I) (*ankaŭ:* Petrus) **Hasse** (* ĉ. 1585 en Frankonio; entombigite je la 16-a de junio 1640 en Lübeck) estis orgenisto kaj komponisto de la Nordgermana Orgenskolo.

## Vivo kaj verkaro 
Pri la fruaj jaroj de Hasse nur malmulte estas konata. Eble li estas disĉiplo de Jan Pieterszoon Sweelinck. En la jaro 1616 li transprenis de sia antaŭulo Hermann Ebel la orgenistan postenon ĉe la preĝejo Marienkirche en Lübeck. Kune kun siaj posteuloj Franz Tunder kaj Dietrich Buxtehude Hasse responsas pri tio, ke Lübeck iĝis unu el la muzikaj centroj de norda Germanio. Lian renomon dokumentas pluraj salajraltigoj.

Ankaŭ per liaj lernantoj kaj filoj lia orgenarto ricevis vaste elradian efikon. Kun escepto de sia plej aĝa filo Johannes, kies filino Anna Dorothea geedziĝis kun Nicolaus Bruhns, disĉiplo de Buxtehude, ĉiuj filoj de Hasse iĝis muzikistoj, inter ili ankaŭ Nicolaus Hasse.

Peter Hasse estis praavo de la fama Rokoko-komponisto Johann Adolf Hasse.

La verkaro de Hasse estas nur fragmente postlasita. Konserviĝis du orgenĥoraloj, unu preamblo por orgeno, unu sepvoĉa meso samkiel okvoĉa moteto.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento
Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj orgenistoj
Kategorio:Nordgermana Orgenskolo
Johan Lorentz

**Johan Lorentz** (* ĉ. 1610 en Flensburgo; † 19-a de aprilo 1689 en Kopenhagen) estis orgenisto kaj komponisto de la Nordgermana Orgenskolo.

La filo de la orgenkonstruisto Johan Lorentz studis en norda Germanio kaj ixis en 1629 orgenisto ĉe la *Vor-Frue-Kerk* en Kopenhago. Post staĝo en Italio li iĝis en 1634 reĝa kortegorgenisto kaj orgenisto de la preĝejo *St. Nicolas* en Kopenhago. Ekde 1653 ĝis 1660 li estis muzikinstruisto de la posta reĝo Christian V.

Liaj orgenkomponaĵoj konsiderinde perdiĝis. Postlasitaj estas kelkaj kolektoj da dancaĵoj, preludoj, kaj arioj.

Kategorio:Orgenistoj
Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Mortintoj en 1689
Kategorio:Nordgermana Orgenskolo
Kategorio:Naskiĝintoj en 1610
Georg Dietrich Leyding

**Georg Dietrich Leyding** (*ankaŭ:* **Leiding**, * 23-a de februaro 1664 en Bücken; † 10-a de majo 1710 en Brunsvigo) estis komponisto kaj ano de la Nordgermana Orgenskolo.

## Vivo 
Leyding iris en 1679 por kvin jaroj al Brunsvigo ĉe Jakob Bölsche por muzik edukado. Poste li vojaĝis al Hamburgo kaj Lübeck, por pluedukiĝi ĉe Johann Adam Reincken kaj Dietrich Buxtehude. Mallonge poste li revenis al Brunsvigo, por anstataŭi la malsaniĝintan Bölsche. Post ties morto li iĝis orgenisto ĉe la preĝejoj St.&nbsp;Ulrich kaj St.&nbsp;Blasius, poste ankaŭ ĉe St.&nbsp;Magnus. Dum mallonga tempo Leyding studis ĉe Johann Theile en Wolfenbüttel kompozicion.

## Verkaro 
De Leyding konserviĝis tri preludoj, unu variacio pri *Von Gott will ich nicht lassen* samkiel unu ĥoralaranĝo pri *Wie schön leuchtet der Morgenstern*.

Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj orgenistoj
Kategorio:Nordgermana Orgenskolo
Distrikto Mark

La **distrikto Mark** (germane *Märkischer Kreis*) situas en la federacia lando Nordrejn-Vestfalio de Germanio, kaj apartenas al la distriktaro Arnsberg. Administra centro estas la urbo Lüdenscheid. La teritorio kovras la kernon de la historia *Graflando Mark* ("Grafschaft Mark"), kiu situis norde de la samepoka Duklando Berg.

La distrikto havas areon de 1 058 km², kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn.

## Geografio 
La distrikto ampleksas la okcidentan parton de la monteta kaj historie malurba regiono Sauerland [prononco *Zaŭalant*] plena je densaj arbaroj. Norde limas la vala ebenaĵo de la rivero Ruhr, kaj ene de ĝi la intense industriigita Ruhr-regiono, dum la sudo kaj oriento estas monta. Sudokcidente najbaras plia monteta kaj arbara regiono, la Bergisches Land (regiono Berg), kaj pli sudokcidente la urba kaj industriigita ĉirkaŭaĵo de la urbego Kolonjo borde de la rivero Rejno. La industriigo de la 19-a jarcento, kiu forte ŝanĝis la strukturon de la norda Ruhr-regiono kaj la sudokcidenta ĉirkaŭaĵo de Kolonjo, ankaŭ en la pli trankvila distrikto Mark kreskigis plurajn grandajn urbojn.

[eta|maldekstra|300px|Teritoria pligrandigo de [Prusio inter 1600 kaj 1795: ● *blue*: Margraflando Brandenburgio en 1600 ● *verde*: Duklando Prusio en 1600 ● *flave*: Teritorioj aneksitaj ĝis 1772: 1. Nova Silezio 2. Varmio 3. Pomerio 4. Antaŭpomerio 5. Magdeburgo 6. Osnabrück 7. Minden 8. jen graflando Mark 9. Kleve ● *ruĝe*: pluse aneksitaj ĝis 1795]]

## Administra disdivido 
(inter krampoj la nombroj de loĝantoj fine de )

**Urboj**
# Altena ()
# Balve ()
# Halver ()
# Hemer ()
# Iserlohn ()
# Kierspe ()
# Lüdenscheid ()
# Meinerzhagen ()
# Menden (Sauerland) ()
# Neuenrade ()
# Plettenberg ()
# Werdohl ()

**Pliaj komunumoj**
# Herscheid ()
# Nachrodt-Wiblingwerde ()
# Schalksmühle ()

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala reta paĝo de la distrikto, germanlingva
* pliaj turismaj paĝoj de la distrikto, germanlingvaj

Dosiero:Altena-Burg1-Asio.JPG|Altena
Dosiero:Iserlohn-Rathausplatz1-Asio.JPG|Iserlohn
Dosiero:Lüdenscheid-Erlöserkirche-01.jpg|Lüdenscheid
Dosiero:Menden-Geschichtsaeule1-Asio.JPG|Menden (Sauerland)


M
M
Kategorio:Vestfalio
Andalus-araba lingvo

La **Andalus-Araba Lingvo** estis dialekto de la Araba lingvo parolatata en Al-Andalus, la regionoj de Iberio (moderna Hispanio kaj Portugalio) sub Islamana regado. Ĝi iĝis morta lingvo en Iberio post la forpelo de la Maŭroj sekve de la kristana rekonkero (*Reconquista*), kvankam ĝi estas ankoraŭ uzata en andaluzia muziko kaj grave influis la dialektojn de tiaj urboj kiel Tetuano, Fez, Rabat, Tanĝero kaj Ĉerĉel.

Ĝi ankaŭ faris ioman influon sur la Mozaraban, la Kastilian (Hispana), la Katalunan, kaj la Portugalan lingvojn kaj la Morokan dialekton de la araba.

La andalusa araba verŝajne disvastiĝis rapide kaj estas la ĝenerala buŝa uzaĵo en plej partoj de Al-Andalus inter la 9-a kaj 15-a jarcentoj. Ĝi atingis sian plej altan kulminon de uzantoj, krude takseblaj je 5-7 milionoj, dum la 11-a kaj 12-a jarcentoj. Ĝi tiam malabundiĝis sekve de la laŭgrada sed senĉesa potencpreno fare de la kristanoj, kvankam ĝi restis en uzo en certaj areoj jam sub kristana politika rego ĝis la fina forpelo de la islamanoj en la komenco de la 17-a jarcento.

Kiel en ĉiu alia arabe parolanta lando, la Andalusa popolo estis diglosa, tio estas, parolis sian lokan dialekton en ĉiuj malalta-registraj (malalt-ĝenraj) situacioj, sed nur la klasika araba estis uzata por alt-registraj postuloj, kaj aldone por skribaj celoj.

La andalusa araba apartenas al la Frua Okcidenta Nov-Araba, kiu ne havis iun ajn apartigon inter beduena, urbaj, aŭ ruraj (malurbaj) dialektoj, nek montras iun ajn percepteblajn diferencojn inter komunumaj dialektoj, kiaj la islamana, kristana kaj hebrea.

La plej malnova indikaĵo de andalus-arabaj parolaĵoj povas esti datitaj de la 10-a kaj 11-a jarcentoj, en izolitaj citaĵoj, kaj en prozo kaj en strofaj klasikaj andalusaj poemoj (*muwaŝahat*), kaj tiam, de la 11-a jarcento plue, en strofaj dialektaj poemoj (*zajal*) kaj dialektaj proverbaj kolektoj, dum ĝiaj lastaj dokumentoj estas kelkaj negocaj skribaĵoj kaj unu letero skribita en la komenco de la 17-a jarcento en Valencio.

## ISO 639-3 
La lingvo nuntempe ne havas kodon en la ISO 639-3, sed peton oni faris por xaa. Linguist List uzas la kodon qaa, sed tiu malĝustas, ĉar qaa–qtz estas rezervita por privata uzo.

## Vidu ankaŭ 
* Aljamia
* Ĥarĉo

## Referencoj 
Kategorio:Ŝemida lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Mortintaj lingvoj de Hispanio
Vulkana kratero

[eta|dekstra|400ra|La kratero de [Monto Saint Helens post ties erupcio en la jaro 1980]]
**Vulkana kratero** estas konusforma, ofte eĉ ŝakteca profundego de vulkano, el kiu eliris la magmo. Ĉe tavolovulkanoj aŭ centraj vulkanoj la kratero situas ofte je la pinto de la vulkano.

Erupcio liberigas ne nur varmegajn likvajn materiojn, sed ankaŭ solidaĵojn aŭ gasojn, kiam kreskas la gaspremo pro la altega temperaturo de la likveta magmo, ĉar en la kratero mem la lafo malvarmiĝas kaj iom post iom fermas la ŝakton. La gasoj povos eliri nur per erupcio. Pro tio estas danĝere promeni laŭ rando de tia vulkana kratero por rigardi la internon.

## Vidu ankaŭ 
* kaldero
Hesperornitoformaj

**Hesperornitoformaj** (*Hesperornithiformes*) estas formortinta kaj alte specialigita ordo de dentohavaj birdoj vivintaj en la kretaceo. Inter la hesperornitoformaj birdoj, evidente limigitaj al akvomedioj en la norda hemisfero, estis genroj kiel *Hesperornis*, *Parahesperornis*, *Baptornis*, *Enaliornis*, kaj verŝajne *Potamornis*, ĉiuj predantaj akvobirdoj. Multaj, se ne ĉiuj, specioj estis sen flugopovo. La plej granda hesperornitoforma birdo, priskribita en 1999 kaj nomata *Canadaga arctica*, eble atingis maksimuman longecon de pli ol 1,5 metroj.

Hesperornitoformaj birdoj estis, strikte dirite, la solaj dinosaŭroj koloniintaj la oceanojn; la akvoreptilioj de ilia tempo, kiel la fiŝosaŭroj kaj pleziosaŭruloj, ja **ne** estis dinosaŭroj.

## Sistematiko 

Kladogramo de birdoj fondita el Chiappe, 2007

## Notoj kaj referencoj 

Kategorio:Prahistoriaj birdoj
Godzilo

**Godzilo** (japane: *Goĝira ゴジラ*) estas fikcia monstra rolulo en pluraj japanaj kinofilmoj. La vorto "Goĝira" estas kunfandaĵo el "gorira" (gorilo) kaj "kuĝira" (baleno). Tiu filmo estis kreita de Eiji Cuburaja kaj distribuita de kompanio Toho.

Ĝi estis origino de serio, ĝenro kaj diversaj fikciuloj kiaj Mosro.

## Eroj de la serio 
* Godzilo kontraŭ Meĥagodzilo
* Mosro kontraŭ Godzilo
Olimpa Duoninsulo (Vaŝingtonio)

La **Olimpa Duoninsulo** estas granda terbrako en la nordokcidenta parto de Vaŝingtonio. Ĝi enhavas la samnoman montaron. La plej granda urbo de la duoninsulo estas Port Angeles.
maldekstra|eta|Satelita bildo de la Olimpa Duoninsulo
maldekstra|eta|Olimpa Duoninsulo kaj Olimpa Nacia Parko
maldekstra|eta|Marestaĵa Konservejo ĉe la Pacifika bordo de la duoninsulo
maldekstra|eta|Queets Rivero
maldekstra|eta|Olimpo Monto
[maldekstra|eta|[Klimata klasifiko de Köppen|Köppen-klimataj tipoj de la Olimpa Duoninsulo]]

## Setlejoj 
* Neah Bay
* Port Angeles

Kategorio:Vaŝingtonio
Kategorio:Geografio de Vaŝingtonio
Kategorio:Duoninsuloj en Nordameriko
Olimpa Montaro

[eta|dekstra|300px|Monto Olimpo, la plej alta monto en la [Olimpa Montaro, Vaŝingtonio, Usono]]
eta|dekstra|400px|Pejzaĝo pri la tuta Olimpa Montaro
La **Olimpa Montaro** estas grupo de montoj en la mezo de la Olimpa Duoninsulo en Vaŝingtonio, Usono. La Olimpa Montaro estas parto de la t.n. Marborda Montaro (angle: *Coast Range*), geologie antikva kresto laŭ la nordorienta bordo de Pacifiko. La plej alta monto en la grupo estas Monto Olimpo (*Mount Olympus*), nomita laŭ la mitologie grava greka pinto. Ĝi altas 2724 metrojn super la marnivelo, kaj havas ok glaĉerojn.
Krom Monto Olimpo, aliaj rimarkindaj montpintoj en la grupo estas:
* Monto Constance (2364 m) - plej granda pinto videbla el Seatlo
* Monto Anderson (2231 m) - hidrografia centro de la duoninsulo, de kies flankoj riveroj fluas okcidenten al Pacifiko, norden al la Markolo Juandefuka, kaj orienten al la Hud-Kanalo
* La Fratoj (2092 m) - dupinta monto videbla el Seatlo
* Monto Deception (2374 m)

## Vidu ankaŭ 
* Pacifika Montaro

Kategorio:Montaroj en Usono
Kategorio:Montoj en Vaŝingtonio
Kategorio:Geografio de Vaŝingtonio
Kategorio:Montoj kun alteco inter 2000 kaj 2999 m
Elisha P. Ferry

**Elisha Peyre FERRY** [ilAjŝa fEri] (1825-14-a de oktobro 1895) estis la unua guberniestro de la usona subŝtato Vaŝingtonio. Li oficis dum unu kvarjara servoperiodo, 1889-1893. Pli frue (1872-1880) li jam servis kiel teritoriestro de Vaŝingtona Teritorio. Li estis respublikana partiano. Lin sekvis en la posteno John McGraw, sampartiano. Post lia morto, la ŝtata parlamento honoris lin per la nomado de Kantono Ferry.

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Guberniestroj de Vaŝingtonio
Kategorio:Vaŝingtonio
Punkto de Lagrange

eta|La lagranĵaj punktoj
**Punkto de Lagrange** aŭ **Lagrange-punkto** aŭ **Lagranĵa punkto** estas en astronomio tiuj punktoj de orbito, en kiu malgranda korpo restas en ripozo pro komuna gravita efiko de du pli grandaj korpoj (suno, planedo, luno, ktp).

La ekziston de tiuj punktoj pruvis la franca-itala astronomo kaj matematikisto Joseph-Louis de Lagrange en 1772. Oni malkovris la unuajn etplanedojn, (Trojanaj etplanedoj), en 1906 sur la orbito de Jupitero en tiuj punktoj de la orbito kalkulitaj de Lagrange kie la konsekvencoj de la gravitaj efikoj de la Suno kaj de Jupitero restigas ilin en la sama loko aŭ en ties ĉirkaŭaĵo.

En ĉiu sistemo, konsistanta el du grandaj korpoj (ekz. Suno–Jupitero aŭ Tero-Luno), ekzistas teorie kvin Lagranĵaj punktoj, sed el tiuj kvin nur du estas stabilaj, do tiaj, ke la malgrandaj korpoj lokrestas spite al la gravitaj perturbaj efikoj. Tiuj stabilaj punktoj formas kun la du grandaj korpoj egalflankajn triangulojn, kies unu pinto estas la Lagranĵa punkto, en la du aliaj pintoj troviĝas la du grand-masaj korpoj. La kvin punktojn oni numeras jene (ni nomu la du grandajn korpojn: "suno" kaj "planedo"):

# L1 estas inter la suno kaj la planedo je la loko, kie la gravitaj efikoj de la du nuligas unu la alian, do proksime de la planedo.
# L2 estas, vide de la suno, malantaŭ la planedo; tie la orbita rapido ĉirkaŭ la suno estus malpli ol tiu de la planedo, sed ties aldona gravito plialtigas ĝin. L2 situas tie, kie tiu pliigita rapido atingas la rapidon de la planedo.
# L3 estas, vide de la planedo, malantaŭ la suno en distanco iom pli granda ol tiu inter la suno kaj la planedo. Ankaŭ tie la orbita rapido ĉirkaŭ la suno estus malpli ol tiu de la planedo, sed ties aldona gravito pliigas ĝin.
# L4 estas proksimume sur la orbito de la planedo, sed je sesona plenangulo (60°) antaŭe.
# L5 estas proksimume sur la orbito de la planedo, sed je sesona plenangulo malantaŭe.

NASA kaj aliaj kosmoesploraj agentejoj ofte planas satelitojn, teleskopojn (interalie Kosma Teleskopo James Webb en la Lagranĵa punkto L2 ) kaj eĉ kosmostaciojn en unu el la Lagranĵaj punktoj de la orbita sistemo Tero - Luno nome la Lagranĵa punkto L1 .

La Lagranĵa punkto L1 inter la tero kaj la suno situas ĉirkaŭ 1,5 milionoj da kilometroj de la tero kaj utilas kiel oportuna vidpunkto al la suno, ĉar la suno tie neniam estas kaŝita nek de la tero nek de la luno. Ĉe tiu punkto estas, interalie, la SOHO-Kosmosondilo uzita por sunobservado kaj la veterteleskopo DSCOVR.

Lagrange, punktoj de
Chinatown (filmo)

***Chinatown*** (Ĉinio-urbo) estas filmo aperinta en 1974 kaj direktita de reĝisoro Roman Polanski. Ĝi enhavas multajn elementojn de la ĝenro "filmo nigra", ĉefe plurnivelan rakonton, kiu estas duone mistero kaj duone psikologia dramo. La filmo gajnis multajn premiojn, inkluzivante Akademian Premion pro plej bona scenaro por Robert Towne.

En la filmo ludis la steluloj Jack Nicholson, Faye Dunaway kaj John Huston. Mallonge aperas en la filmo ankaŭ reĝisoro Roman Polanski. La posta filmo en la serio, *The Two Jakes* (La du viroj Jake) estis farita en 1990.

Kategorio:Usonaj dramaj filmoj
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1974
Kategorio:Detektivaj filmoj
Kategorio:Ĉina diasporo
Kategorio:Los-Anĝeleso
Kategorio:20-a jarcento en filmoj
Kategorio:Sangadulto en fikcio
Kategorio:Seksperforto en fikcio
Kategorio:Usono en filmoj
Republic (Vaŝingtonio)

**Republic** [ripAblek] estas urbeto en Kantono Ferry, Vaŝingtonio, Usono. En ĝi troviĝas la administra sidejo de la kantono. En 2000 Republic havis nur 954 loĝantojn (laŭ la usona Buroo Censa) kaj tamen ĝi estas la plej granda urbo en la kantono.
eta|Republic

## Historio 
Republic jure municipiĝis la .

## Geografio 
Republic situas ĉe 48°38′53″N, 118°44′6″U.

Kategorio:Vaŝingtonio
Kategorio:Urboj en Vaŝingtonio
Tournefeuille

**Tournefeuille** (aŭ okcitanlingve *Tornahuèlha*) estas mezgranda franca komunumo kaj ĉirkaŭurbo de Tuluzo, lokita en la departemento Haute-Garonne kaj en la regiono Sudo-Pireneoj. Ĝi estas la ĉefurbo de unu kantono. La komunumo situas sudokcidente de Tuluzo, kaj estas trafluata de la rivero Touch.

La nomo "Tournefeuille" (esperante "Turnfolio") ne havas certan devenon : la urbo eble estis malnovtempe ĉirkaŭita de forsto. La loĝantojn de Tournefeuille oni kutime nomigas *Tournefeuillais*.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Haute-Garonne
* Listo de urboj de Francio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo 

Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Haute-Garonne
Christine Gregoire

'''Christine O'Grady GREGOIRE'* [kristIn gregŭA], naskiĝinta la , inter 2005 kaj 2013 estis la guberniestro de Vaŝingtonio, Usono. Ŝi estas membro de la Demokrata Partio. Ŝi enposteniĝis la  post rekorde polemika baloto, en kiu ŝi komence ŝajnis malvenki, sed fine venkis sian respublikanan oponanton, *Dino Rossi*, superante lin per nur 133 balotiloj el sume pli ol 2 810 000.

eta|maldekstra|

La finaj oficialaj ciferoj estis:
* Christine Gregoire (Demokrata Partio) 1 373 361 (48,8730%)
* Dino Rossi (Respublikana Partio) 1 373 228 (48,8684%)
* Ruth Bennett (Liberecana Partio) 63 465 (2,2585%)

Ŝia antaŭulo en la posteno estis Gary Locke.

Christine Gregoire estas profesie diplomita advokato, kaj servis antaŭe dek du jarojn (1992-2004) kiel la ĉefjuristo (angle: *Attorney General*) de Vaŝingtonio, kaj antaŭ tio ŝi estris (1988-1992) la ŝtatan ministerion pri ekologio. S-ino Gregoire estas katoliko. Ŝia edzo nomiĝas Mike Gregoire. Ili havas du filinojn, Courtney kaj Michelle. Inter ili naskiĝis alia filino, kiu mortis tuj postnaske.

Ŝi estas la dua ina guberniestro en la historio de Vaŝingtonio (la unua estis Dixy Lee Ray). Ŝia elektiĝo faris Vaŝingtonion la unua usona ŝtato en la historio, kiu havis samtempe guberniestrinon kaj du inajn senatanojn (*Patty Murray* kaj *Maria Cantwell*).

Nelonge post la naskiĝo de Christine Gregoire, ŝia patrino fuĝis el mistrakta geedzeco kaj sole patrinis la infanon ĉe bieneto en Auburn, Vaŝingtonio. Post la universitata diplomitiĝo (Universitato de Vaŝingtonio, en la fakoj de retoriko kaj sociologio) ŝi laboris kiel tajpistino, kaj poste kiel enketisto por la ŝtata ministerio pri socialaj kaj prisanaj servoj; tie ŝi ekkonis la estontan edzon.

Ŝi studis juron ĉe Universitato Gonzaga en Spokeno, kaj ricevis sian diplomon, post kio ŝi eklaboris kiel helpĉefjuristo en la oficejo de la ŝtata ĉefjuristo Slade Gorton, respublikano kaj poste usona senatano.

Chris kaj Mike Gregoire loĝas en *Lacey'', antaŭurbo de Olimpio, kiam ili ne rezidas en la Guberniestra Domego.

En 2003 oni diagnozis ĉe ŝi mamkanceron en frua etapo de disvolviĝo. Post ĥirurgio ŝi resaniĝis. Ŝi mencias sian sperton batalante la kanceron en paroladoj pri sanigaj servoj.

Dum siaj jaroj kiel ŝtata ĉefjuristo, Gregoire aktive kaj en gvidanta rolo partoprenis la proceson kontraŭ la tabakaj firmaoj, kaj gajnis por Vaŝingtonio 4 500 milionoj da usonaj dolaroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Washington Governor Christine Gregoire Oficiala ŝtata retejo ()
* National Governors Association - Washington Governor Chris Gregoire  Biografio (same )

Kategorio:Guberniestroj de Vaŝingtonio
Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Historio de Vaŝingtonio
Kategorio:Usonaj advokatoj
Atos SE

**Atos Origin** estas kompanio kiu laboras en la komputika-branĉo.

La de origino franca kompanio havas establojn en pli ol 50 landoj en la tuta mondo kaj pli ol 47 000 dungitojn.[eta|300px|[Blankgorĝa kirurgofiŝo estis la emblemo de Atos Origin]]La centra oficejo troviĝas en Bruselo, Belgio. Atos Origin estas notita je la franca borso Euronext en Parizo sub la nomo *Atos Origin* kaj diversaj aliaj inter kiuj: AtosEuronext, Atos Worldline, Atos Consulting kaj Atos Odyssée.

En la lastaj jaroj Atos estis la temo de multe da polemiko en Britio.

La gvidado de Atos Origin estas en la manoj de Bernard Bourigeaud (CEO).

## Historio 
* 1976 - La kompanio **BSO** estis fondita de la ekcentrika nederlanda negocisto Eckart Wintzen.
* 1990 - BSO fuziiĝas kun la PASS divizio de Philips el kiu ekestas **BSO/Origin** . Philips tenas intereson de 31,9 elcentoj.
* 1991 - Segin, SITB kaj Sodinforg fuziiĝas el kiu ekestas Axime.
* Januaro 1996 - **Origin B.V.** ekestas el la kunfandiĝo de BSO kaj C&P (Communications & Processing) divizio de Philips.
* 1997 - La kompanio **Atos** estas establita en Francio. Ĝi ekestas el la kunfandiĝo de la kompanioj **Axime** kaj **Sligos**.
* Oktobro 2000 - **Atos Origin** estas establita en Francio kiel rezulto de la kunfandiĝo de Atos kaj Origin B.V..
* Oktobro 2001 - Atos Origin transprenas **KPN Datacenter** (1040 dungitoj).
* Majo 2002 - Atos Origin transprenas **KPN Werkplekdiensten** (700 dungitoj).
* Aŭgusto 2002 - Atos Origin transprenas **KPN Softwarehuis** (600 dungitoj).
* Aŭgusto 2002 - Atos Origin transprenas **KPMG Consulting**. Tiu kompanio havis establojn en Britio kaj Nederlando.
* 2004 - Atos Origin transprenas **Sema** IT service division de Schlumberger.
* 2004 - Atos Origin establas la divizion **Atos Worldline**.
* 2004 - Atos Origin transprenas la infrastrukturo-divizion de **ITELLIUM**. Tiu estis parto de KarstadtQuelle.
* 2004 - Atos Origin forigas la nomon KPMG el la nova konsulta divizio kiu ekde tiam nomiĝas **Atos Consulting**.
* Januaro 2005 - Atos Origin transprenas **KPN Contrado** (270 dungitoj). Contrado Technologies ekestis en majo 2000 kiel kuna iniciato de KPN kun la usona servodonisto Perot Systems.
* julio 2005 - Philips vendas la restan akcian parton (15,4 elcentoj) en Atos Origin. La pli ol 10 milionoj da akcioj alportas 550 milionojn da Eŭroj kaj librotenan profiton de ĉ. 190 milionoj en la tria kvaronjaro.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Atos Origin
* Atos Origin Euronext akcia valoro

Kategorio:Francaj firmaoj
Kategorio:Komputiko
Kategorio:Firmaoj
Hejmaresto

**Hejmaresto** aŭ *endoma aresto* aŭ *hejma restrikto, limigo* estas unu el la subaj grado de punado kaj signifas la malpermeson de forlaso de la domo, hejmo. Ĝi estas kontrolebla per ĉedoma gardado de policistoj aŭ telekontrolado de nedemetebla elektronika sensilo (elektronika pieda kateno). La hejmaresto ne aperas ĝenerale en juro de la unuopaj landoj, ĝi estas uzata ekz. en Usono, Hungario. Tie la hejmaresto estas ofta provizora pundecido je sociaj eminentuloj, riĉuloj (pro malpli grandaj deliktoj, pekoj).

Malofte trafas hejmaresto gvidantajn opoziciulojn en la diktaturoj, en malpli demokratiaj landoj. Tiel nun vivas en hejmaresto la mianmara reĝim-kritikistino Aung San Suu Kyi.

## Vidu ankaŭ
* Provizora libero
* Elirblokado
* Enŝloso (anglisme *Lokdaŭno*)

Kategorio:Juro
Thiais

**Thiais** , en esperanto **Tiezo**, estas franca komunumo situanta en la ĉirkaŭaĵoj de Parizo, en la departemento Val-de-Marne, en la regiono Francilio. Ĝi troviĝas 10,3 kilometrojn sude de la centro de Parizo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento L'Haÿ-les-Roses [] kaj al la kantono ''*. 

La teritorio havas komunan limon kun .

## Nomo 
La nomo "Thiais" devenas de la mezepoka latina *Theodasium* aŭ *Theodaxium'', tio estas "tereno de Theodasius", kiu estis romia-gaŭla bienulo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Val-de-Marne
* Listo de urboj de Francio
* Pariza tombejo de Thiais
* Pont de Rungis - Aéroport d'Orly (stacidomo)
* Thiais - Orly (pariza metrostacio)
* Trans-Val-de-Marne
* Moulin Vert (Tramtransporto en Parizo)
* Bretagne (Tramtransporto en Parizo)
* Auguste Perret (Tramtransporto en Parizo)
* La Belle Épine (Tramtransporto en Parizo)
* Rouget de Lisle (Tramtransporto en Parizo)
* Trois Communes (Tramtransporto en Parizo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Komunumoj de Val-de-Marne
Kategorio:Urboj de Francio
Port Angeles (Vaŝingtonio)

[eta|La haveno de Portanĝeleso kaj la [Olimpa Montaro]]
**Port Angeles** [portEnĝles] (angle: *Port Angeles*; esperantigita kiel *Portanĝeleso*, analogie laŭ Losanĝeleso) estas la plej granda urbo en la Olimpa Duoninsulo de nordokcidenta Vaŝingtonio, Usono. Laŭ la usona Buroo Censa, en 2000 troviĝis  loĝantoj en la urbo. En Portanĝeleso estas la sidejo de Kantono Clallam.

## Historio 
Al la haveno la hispana esploristo Francisco Eliza en 1791 donis la nomon *Puerto de Nuestra Señora de los Ángeles*; ĝis la mezo de la 19-a jarcento ĝi atingis la nunan, duonangligitan formon.

Port Angeles
Kategorio:Vaŝingtonio
Kategorio:Geografio de Vaŝingtonio
Tourcoing

**Tourcoing** - jen france, prononco laŭ sistemo IFA  (), origine okcidentflandre **Terkoeje** kaj nederlandlingve **Toerkonje**, prononco  respektive laŭ sistemo IFA , pikarde *Tourco* - estas grava komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. La ĉirkaŭurbo de Lilo / Lille situas en la departemento *Nord* [], nederlande/flandre *Noorderdepartement*, en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde ''Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* , nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*). Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Lille* (france *Arrondissement Lille*, nederlande *Arrondissement Rijsel* respektive okcidentflandre *Arroundissement Rysel*). Ĝi estas la ĉefurbo de du kantonoj, kaj siajn loĝantojn oni kutime nomigas *tourquennois(es)* en la franca.

## Geografio 
Tourcoing havas preskaŭ cent mil loĝantojn, kaj situas ĉe la landlimo inter Francio kaj Belgio. Kune kun siaj du najbaroj, Lilo kaj Roubaix, ĝi konsistigas vastan urbaron, al kiu oni kelkfoje aldonas Mouscron.

La urbo situas sur la granda ebenaĵo de Flandrio.

## Ekonomio 
La urbo restas fama pro la escepta ekonomia kresko, kiun ĝi spertis dum la Industria revolucio de la 19-a jarcento, precipe danke al teksaĵoj.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas 
*   la urbodistrikto Mitte de Berlino en Germanio
*  Biella, Piemonto, Italio
*  Bottrop, Nordrejn-Vestfalio, Germanio
*  Jastrzębie-Zdrój (ĝis 1922 germane *Bad Königsdorff-Jastrzemb*), Pollando
*  la urbodistrikto *Partizanskij'' (Партызанскі) de Minsko en Belorusio

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Nord
* Listo de urboj de Francio
* Tourcoing (stacidomo)
* Bourgogne (metroo de Lillo)
* Carliers (metroo de Lillo)
* CH Dron (metroo de Lillo)
* Colbert (metroo de Lillo)
* Gare de Tourcoing (metroo de Lillo)
* Mercure (metroo de Lillo)
* Phalempins (metroo de Lillo)
* Pont de Neuville (metroo de Lillo)
* Tourcoing - Centre (metroo de Lillo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo ()
Indiĝenaj lingvoj de Ameriko

eta|300px|
La **indiĝenaj lingvoj de Ameriko** estas parolata de indiĝenaj popoloj el Alasko kaj Gronlando al la suda pinto de Sudameriko, ĉirkaŭprenante la landomasojn kiuj konsistigas la Amerikojn. Ĉirkaŭ 90% de la indianoj pereis dum eŭropa koloniigo. De ĉiuj indiĝenaj lingvoj de Ameriko kiuj estis parolataj antaŭ la alveno de eŭropanoj, eble nur 10% estas hodiaŭ ankoraŭ parolataj.

## Lingvaj familioj kaj senparencaj lingvoj 
eta|Antaŭ-kontakta distribuo de nordamerikaj lingvofamilioj norde de Meksiko

### Nordameriko 
La klasifiko sube estas komponado de Goddard (1996), Campbell (1997), kaj Mithun (1999).

# Adai *†*
# Algic (30)
# Alsean (2) *†*
# Atakapa *†*
# Beothuk *†*
# Caddoan (5)
# Cayuse *†*
# Chimakuan (2)
# Chimariko *†*
# Ĉinukaj (3)
# Chitimacha *†*
# Chumashan (6) *†*
# Coahuilteco *†*
# Comecrudan (Usono kaj Meksiko) (3) *†*
# Coosan (2) *†*
# Cotoname *†*
# Dogriba
# Eskim-aleŭta (7)
# Esselen *†*
# Ĥajda
# Inuvialuktuna
# Irokeza (11)
# Kalapuyan (3) *†*
# Karankawa *†*
# Karuk
# Keresan (2)
# Kutenai
# Maiduan (4)
# Muskogean (9)
# Na-denea (Usono, Kanado, kaj Meksiko) (39)
# Natchez *†*
# Palaihnihan (2)
# Plateau Penutian (4) (ankaŭ Shahapwailutan)
# Pomoan (7)
# Salinan *†*
# Saliŝa (23)
# Shastan (4) *†*
# Hoka-siua (19)
# Siuslaw *†*
# Slaveja
# Solano *†*
# Takelma *†*
# Kioŭa-tanoa (7)
# Timucua *†*
# Tonkawa *†*
# Tsimshianic (2)
# Tunica *†*
# Utian (15) (ankaŭ Miwok–Costanoan)
# Jut-azteka (33)
# Wakashan (7)
# Wappo *†*
# Washo
# Wintuan (4)
# Yana *†*
# Yokutsan (3)
# Yuchi
# Yuki *†*
# Yuman (11)
# Zuni

### Centra Ameriko kaj Meksiko 
### Sudameriko 
## Vidu ankaŭ 
* Amerinda lingvaro
* Indiĝenaj popoloj en Kanado
* Listo de indianaj etnoj en Nordameriko
* Indiana kulturo
* Lingvoj de Peruo
* Lingvoj de Brazilo
* Lingvonesto

## Eksteraj ligiloj 
(angle) Indiĝenaj lingvoj de Ameriko, jutuba filmeto



Kategorio:Lingvaj minoritatoj
Tremblay-en-France

eta|centre|600ra|Panoramo

**Tremblay-en-France** estas franca komunumo kaj norda pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Seine-Saint-Denis kaj en la regiono Francilio. Ĝi troviĝas 19,5 kilometrojn nordoriente de Parizo.

Pli ol unu triono de la flughaveno Roissy-Charles-de-Gaulle etendiĝas sur la teritorio de Tremblay-en-France, precipe la kajoj 2A, 2B, 2C kaj 2D.

## Historio 
Unue nomita Tremblay-lès-Gonesse, la komunumo oficiale renomiĝis Tremblay-en-France la 20-an de aŭgusto 1989.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Seine-Saint-Denis
* Listo de urboj de Francio
* Flughaveno Parizo-Charles-de-Gaulle
* Aéroport Charles-de-Gaulle 1 (stacidomo)
* Aéroport Charles-de-Gaulle 2 TGV (stacidomo)
* Vert-Galant (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo 

[eta|maldekstra|250ra|Lernejo [Jean Jaurès]]


Kategorio:Komunumoj de Seine-Saint-Denis
Kategorio:Urboj de Francio
Hurd

**GNU Hurd** estas la projekto de GNU por anstataŭigi Uniksan kernon. Hurd estas aro de serviloj kiuj rulas sur la Mach kerneto por realigi dosiersistemojn, retajn protokolojn, dosiero-atingokontrolon, kaj aliajn funkciojn realigitajn de la Uniksa kerno aŭ ŝajnaj kernoj (kiel Linukso).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Libera programaro
Kategorio:Operaciumaj kernoj
Trappes

**Trappes** [] estas mezgranda franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo en la departemento Yvelines, en la regiono Francilio. Ĝi situas 13 kilometrojn okcidente de Versailles kaj havis  loĝantojn en la jaro 2009.

eta|maldekstra|100ra|La blazono de Trappes
Trappes apartenas al la kunurba komunumaro Saint-Quentin-en-Yvelines. Ĝi plie estas la ĉefurbo de la kantono de Trappes. La loĝantojn de Trappes oni kutime nomas franclingve *Trappistes*.

## Geografio 
eta|maldekstra|Situo de Trappes rilate al Parizo
La komunumo troviĝas sur ebenaĵo etendiĝanta sude de Versailles,  sudokcidente de la centro de Parizo. Ĝi havas landlimojn kun Bois-d’Arcy, Montigny-le-Bretonneux, Magny-les-Hameaux, Le Mesnil-Saint-Denis, Élancourt kaj Les Clayes-sous-Bois.

Trappes havas stacidomon , kiu troviĝas ĉe la regionaj linioj Transilien N ( al Parizo-Montparnasse) kaj Transilien U ( al ).

## Famuloj 
* La  naskiĝis en Trappes Tamara Marthe, konata sub artista nomo Shy'm, kantistino.
* Humuristo Jamel Debbouze kaj futbalisto Nicolas Anelka loĝis en Trappes.

## Kulturo 
### Ĝemelurboj 
* 
* 
* 

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Yvelines
* Saint-Quentin-en-Yvelines
* Listo de urboj de Francio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo 


Kategorio:Komunumoj de Yvelines
Kategorio:Urboj de Francio
Afrika hararanĝo

eta|200px|Afrika hararanĝo **Afrika hararanĝo** aŭ **afrikohararo** estas hararanĝo kiu estas granda kaj globa. Ili povas esti tre grandaj, ĝis kelkfoje la diametro de la kapo. En la unua duono de la 20-a jarcento, nigrulo en Usono faris ĝin.

Kategorio:Hararanĝoj
O Mundo Mágico dos Trapalhões

**O Mundo Mágico dos Trapalhões** (La Magia Mondo de la Konfuzuloj) estas brazila filmo de 1981, laŭ la stilo dokumenta, kiu memorfestas la 15-ajn jarojn de La Konfuzuloj, montranta personajn kaj profesiajn aspektojn de ĉiu el la kvar grupanoj. Tiu filmo estas direktita de Sílvio Tendler, aktorita de la bonhumura grupo La Konfuzuloj kaj trarakontita de Chico Anysio.

Ĝis hodiaŭ, ĝi havas la plej disvenditan kvanton da kinbiletoj en la tuta historio de la brazila dokumenta kino: 1.800.000 spektintoj.

## Teknikaj Aspektoj 
* Direktoro: Sílvio Tendler
* Produktanto: Renato Aragão
* Historio de: Sílvio Tendler kaj Cláudio Bojunga
* Fotografio de: Fernando Duarte
* Muzikfono de: Caxa Aragão, Papito e Fábio
* Daŭro: 94 minutoj

## Vidu Ankaŭ 
Brazilaj filmoj

Sílvio Tendler

Kategorio:Brazilaj filmoj
Kategorio:Dokumentaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1981
Gangreno

eta|
**Gangreno** estas detrua, iom post iom etendiĝanta putriĝo de ia parto de vivanta korpo. Ĝin kaŭzas daŭra foresto de la sangoprovizo pro vundiĝo aŭ infektiĝo.

Ĝi ofte aperas apud malsanoj kiel arteriosklerozo, diabeto, Raynaud-malsano, Bürger-malsano, tifo kaj okaze de brulvundiĝo, frostosufero aŭ longtempe kuŝmalsano.

## Seka gangreno 
La seka gangreno okazas pro laŭgrada malpliiĝo de la sangoprovizo de iu korpomembro (diabeto, arteriosklerozo, ergotismo). La trafita korpomembro koloriĝas, oni povas ĝin palpi kiel malvarman kaj ĝi iĝas pli malhela kaj seka ol la ĉirkaŭaj histoj. La trafita parto povas nigriĝi, elsekiĝi kaj tute formorti. La kuracado okazas per plibonigo de la sangocirkulado de la trafita parto.

## Malseka gangreno 
Malseka gangreno aperas, se la sangocirkulado de iu korpoparto abrupte ĉesas (ekz. brulvundiĝo). El tiuj histoj, kiujn ne detruis la vundiĝo, elfiltras likvaĵo, nutranta la damaĝajn bakteroiojn. La trafita parto ŝveliĝas, alikoloriĝas, ekhavas malbonana odoron. La kuracado okazas per antibiotikoj, kelkfoje per forigo de la malsanaj histoj.

## Gasgangreno 
La akuta formo de la gangreno estas la gasgangreno, kaŭzita de bakterio el la genro *Clostridium*, multiĝanta en senoksigena ĉirkaŭo. La malsano elformiĝas en profundaj, batita aŭ trapenetraj vundoj (ekz. en militoj), kiujn oni ne purigis, seninfektivigis. Tio povas okazi eĉ ĉe aborto.

La vundo ellasas post 3-4 tagoj brunan, fiodoran puson. La bakterioj aperas sub la haŭto kaj produktas venenaĵojn, kiuj estiĝas gasvezikojn. La infektado povas rapide disetendiĝi kaj kaŭzi morton. La kuracado okazas per antibiotikoj, forigo de la damaĝitaj histoj.

## Vidu ankaŭ 
* Nekrozo

Kategorio:Sindromoj en angiologio
Kategorio:Sindromoj en kirurgio
Pterodaktilo

**Pterodaktilo** (*Pterodactylus* = "flugil-fingro" < malnov-greka: *ptero* 'flugila' + *dactyl* 'fingro') estis flugsaŭro, kun flugila etendiĝo de ĉirkaŭ 50–75&nbsp;cm. Ĝi vivis ĉe lagobordoj dum la ĵurasio. Ĝi estis karnomanĝulo kaj verŝajne predis fiŝojn kaj aliajn malgrandajn bestojn. Kiel ĉe ĉiuj flugsaŭroj, la flugilo de pterodaktilo etendiĝis de ĝia lasta fingro al ĝia korpo; ĝin subtenis interne fibroj de kolageno kaj ekstere kerataj spinoj. Oni trovis pterodaktilajn fosiliojn en Eŭropo kaj Afriko.

La genro unue ricevis de Georges Cuvier la nomon *Ptero-dactyle* en 1809. En 1812, Soemmering donis al samspecia specimeno la nomon *Ornithocephalus antiquus*. Kiel pli malnova nomo, tiu de Cuvier havis precedencon tiel ke la holotipa specimeno konatiĝis kiel *Ptero-dactyle antiquus*, kiu estis ŝanĝita al sia nuna latina formo (*Pterodactylus*) en 1815.

[eta|200ra|maldekstra|*Pterodactylus antiquus* - [Muzeo de Naturhistorio de Universitato Oxford]]

Kategorio:Flugsaŭroj
Guberniestroj de Vaŝingtonio

Ĉi tiu paĝo estas **listo de la guberniestroj** de la iama Vaŝingtona Teritorio kaj la posta usona subŝtato Vaŝingtonio.

## Listo de teritoriestroj de Vaŝingtona Teritorio (1853-1889) 
## Listo de guberniestroj de Vaŝingtonio (1889-nun) 
Kategorio:Vaŝingtonio
!
!
Torcy

* **Torcy** estas franca komunumo en la departemento Pas-de-Calais.
* **Torcy** estas franca komunumo en la departemento Saône-et-Loire.
* **Torcy** estas franca komunumo en la departemento Seine-et-Marne.
** '*** estas stacidomo en Torcy, Seine-et-Marne.

***Jean-Baptiste Colbert de Torcy*' estis ministro kaj ŝtatsekretario pri eksteraj aferoj de Ludoviko la 14-a.

## Vidu ankaŭ
*Torcy-en-Valois (Aisne)
*Torcy-et-Pouligny (Côte-d'Or)
*Torcy-le-Grand (Aube)
*Torcy-le-Grand (Seine-Maritime)
*Torcy-le-Petit (Aube)
*Torcy-le-Petit (Seine-Maritime)
Thonon-les-Bains

**Thonon-les-Bains** estas mezgranda komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento alta Savojo (france *Haute-Savoie*, arpitane ''Savouè d'Amont*), en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj (france *Auvergne-Rhône-Alpes*). Fine de  en la komunumo vivis . Temas pri unu el la subprefektejoj de la departemento. La loĝantojn oni kutime nomas *Thononais'' [tonone].

eta|centra|250ra|La haveno.

## Geografio 
La komunumo etendiĝas laŭlonge de la suda bordo de la Lago Lemano. Oni rigardas ĝin kiel la ĉefurbo de la franca parto de la natura regiono Chablais (ekde Douvaine ĝis Saint-Gingolph).

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Haute-Savoie
* Listo de urboj de Francio
* Listo de termurboj de Francio
* Thonon-les-Bains (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Komunumoj de Haute-Savoie
Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Termurboj de Francio
Marcipano

eta|Marcipana rano
**Marcipano** estas bone formebla dolĉaĵo, kuko, pretigita el diserigita, pistita migdalo aŭ migdalpasto, sukero kaj ovoblanko. Mola marcipano estas ofta aldonaĵo ĉe diversaj bombonoj kaj sukeraĵoj, el pli malmola marcipano oni faras diversajn figurojn.

## Vidu ankaŭ 
* Marcipano de Toledo
Le Tampon

**Le Tampon** estas mezgranda franca komunumo sur la transmara insulo Reunio. Ĝi estas la kvara plej multhoma urbo de la insulo. La loĝantojn de Le Tampon oni kutime nomigas *Tamponnais*. Ĝi apartenas al la arondismento de Saint-Pierre.

## Geografio 
La vasta komunuma teritorio de Le Tampon situas en la suda parto de la insulo Reunio, ĉe altaĵo super Saint-Pierre. Ĝi havas landlimojn kun L'Entre-Deux, La Plaine-des-Palmistes, Saint-Benoît, Saint-Joseph, Saint-Pierre kaj Sainte-Rose.

eta|maldekstra|250px|La kvartalo Bourg-Murat.

## Najbaraj komunumoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Reunio
* Listo de urboj de Francio
* Pat'Jaune

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Le Tampon
Expoland

**Expoland** (エキスポランド [ekisuporando]), estas la amuzparko en Memorparko de internacia ekspozicio en Suita, gubernio Osaka. Ĝi malfermiĝis kiel la amuza zono ĉe Internacia ekspozicio en 1970 (Expo '70) kaj fermiĝis pro fino de la Ekspozicio kaj en 1972 re-malfermiĝis. Troviĝas pli ol 40 veturiloj kaj allogaĵoj, 19 restoracioj kaj butikoj.

Je 5-a de majo 2007, onda fervojo ĉe la parko elreliĝis pro rompiĝo de akso. Unu pasaĝero mortis kaj multaj vundiĝis.

## Eksteraj ligiloj 
* Expoland 

Kategorio:Amuzparkoj
Torcy (Seine-et-Marne)

**Torcy** [torsi] estas franca komunumo kaj orienta pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Seine-et-Marne kaj en la regiono Francilio.

En 2009 ĝi havis 22 225 loĝantojn, kiujn oni kutime nomas *Torcéens*.

## Geografio 
La urbo troviĝas en la nordokcidenta parto de la departemento, ĉe la bordo de la rivero Marno. Ĝi havas landlimojn kun Bussy-Saint-Martin, Collégien, Croissy-Beaubourg, Lognes, Noisiel, Saint-Thibault-des-Vignes kaj Vaires-sur-Marne.

### Demografio 
## Ĝemelurboj 
Torcy estas ĝemelita kun :
* Lingenfeld en Germanio ekde la 18an de marto 1972
* Girvan en Skotlando ekde la 19an de marto 1988

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Seine-et-Marne
* Listo de urboj de Francio
* Torcy (stacidomo)
* Vaires - Torcy (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Seine-et-Marne
Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Marne-la-Vallée
Nicolaus Hasse

**Nicolaus** (*ankaŭ:* Nikolaus) **Hasse** (* ĉ. 1617 en Lübeck; † depende de la fonto inter la sanktula tago Michaelis kaj kristnasko 1670 resp. 8-a de marto 1672 en Rostock) estis germana komponisto kaj orgenisto de la Nordgermana Orgenskolo.

## Vivo 
Nicolaus Hasse verŝajne ricevis muzikinstruon de sia patro, Peter Hasse. En 1642 Nicolaus Hasse iĝis orgenisto de la preĝejo St. Marien en Rostock. Laŭ unu fonto li emeritiĝis en 1671, kio kontraŭas la mortodaton indikatan de alia fonto.

Hasse ŝajne havis financajn problemojn, ĉar li plurfoje petis pri salajratigoj aŭ antaŭpagoj. Li havis filon, kiun li volis sendi al Hamburgo pro provmuzikado.

## Verkaro 
De Hasse konserviĝis 21 suitoj por vjolo kaj ĝeneralbaso, 13 polaj dancoj por trumpeto kaj ĝeneralbaso evidente destinitaj por Collegium musicum, 1 „Aufzug“ [akto] samkiel 50 sakralaj kantoj; pluaj verkoj estas malaperintaj. Orgenverkoj nur dise troveblas. Liaj sakralaj kantoj, kies melodia deveno ne ĉiel certas, apogixas al la madrigalstilo kaj montras fortan esprimivon.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* biografio (angla) kaj komentoj pri orgenverkoj sur la retpaĝo Bach-Kantata

Hasse, Nicolaus
Hasse, Nicolaus
Hasse, Nicolaus
Hasse, Nicolaus
Science Applications International Corporation

**Science Applications International Corporation** (**SAIC**), kodo ĉe Novjorka Borso : *SAI*,
estas la plej dungo-enhava esplora kaj inĝeniera firmao en Usono
Ĝi estis fondita de Dr. J. Robert "Bob" Beyster en 1969 en La Jolla, Kalifornio, kiel *Science Applications Incorporated*.

Dum 2007, tiu firmao dungis pli da 44&nbsp;000 personojn en 150 urboj tra la tuta mondo kaj gajnis 7,8 miliardoj da dolaroj fariĝante la 285-a plej riĉa firmao el 500.

SAIC estas granda firmao pri teknologioj kun multaj federaciaj, ŝtataj kaj privataj klientoj, kaj laboradas amplekse kun la usona departemento pri defendo kaj la sekretaj servoj, inkluzivante Usona Nacia Sekureco Agentejo.
Dum 2003, SAIC deklaris pli ol 2,6 miliardojn da dolaroj pri komerco kun la usona departemento pri defendo, fariĝante la naŭa plej granda kontraktisto por defendo en Usono.
Aliaj grandaj kontraktoj inkluzivas iliajn kontraktojn pri informadiko por la 2004 Olimpikoj en Grekio.
De 2001 al 2005, SAIC estis la unua kontraktisto por la malsukcesa projekto de FBI : *Virtual Case File*.

Dro. Beyster fondis SAIC kun la principoj de dunga proprieto: tiuj kiuj prizorgas la valoron de la kompanio (la akciuloj) devus esti la samaj, kiel la homoj respondecaj por produkti tiun valoron (la dungitoj).
La 3-an de novembro 2003, Kenneth C. Dahlberg estis nomita ĝenerala direktoro de SAIC, post la 30-jara gvidado de Beyster.
Je majo 2005, sub la nova ĝenerala direktoro, la kompanio ŝanĝis sian eksteran frapfrazon de *An Employee-Owned Company* al *From Science to Solutions*, konservante la malnovan por internaj komunikadoj.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo

Kategorio:Firmaoj
La Teste-de-Buch

**La Teste-de-Buch** - jen france, prononco [], okcitane respektive gaskone *La Tèsta de Buc* aŭ *de Bug*, prononco [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĝirondio (france *Gironde* [] respektive okcitane kaj gaskone *Gironda*), en la administra regiono Nova Akvitanio (france *Nouvelle-Aquitaine* [], okcitane kaj gaskone *Nòva Aquitània*) kaj en la tradicia, historia regiono Akvitanio (france *Aquitaine* [], okcitane kaj gaskone *Aquitània*). Krome ĝi ankaŭ situas en la historia regiono Gaskonjo. Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Arcachon (aŭ *Arcaishon*) kaj al la kantono ''*. 

Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantojn oni en la franca nomigas *testerins''. La Teste-de-Buch situas tute apud la banloka urbo Arcachon, kiu fakte estis malnovtempe kvartaleto de la urbo. La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj . Ĝi kaj limas okcidente al la Atlantiko per vastaj sablaj plaĝoj, kaj norde al la golfo de Arcachon

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Ĝirondio
* Listo de urboj de Francio
* La Teste (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Komunumoj de Gironde
Kategorio:Urboj de Francio
Taverny

**Taverny** [taverni] estas mezgranda franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Val-d'Oise kaj en la regiono Francilio. Ĝi havas proksimume 26 000 loĝantojn, kiujn oni kutime nomigas *Tabernaciens*. La nomo de la urbo devenas de la latina *Taberniacum*.

Ĉe Taverny situas la subtera komandejo de la franca armilaro nukleara ("Forces Aériennes Stratégiques" = F.A.S.) en la bazo 921 de la aeraj fortoj strategiaj.

## Geografio 
Taverny troviĝas ene de la valo de la rivereto *Montmorency*, 20 kilometrojn nord-okcidente de Parizo, tuj antaŭ la arbaro de *Montmorency*.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Val-d'Oise
* Listo de urboj de Francio
* Taverny (stacidomo)
* Vaucelles (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo ()


Kategorio:Komunumoj de Val-d'Oise
Kategorio:Urboj de Francio