Proponaĵo 12

**Proponaĵo 12** (angle *Proposition 12* aŭ *Prop 12*) estas leĝo de la usona ŝtato Kalifornio pri bestoprotektado, aprobita kiel balota proponaĵo en la ĝenerala balotado de la 6-a de novembro, 2018. Ĝia oficiala titolo estas **Leĝo de Prevento de Kruelo al Bienbestoj**. Ĝi estis aprobita kun 63% jesaj voĉoj kontraŭ 37% neaj., kaj konfirmita de la Supera Kortumo de Usono en 2023 en disputo pri la interpreto de la Komerca Propozicio de la usona konstitucio.

La leĝo starigas novajn minimumajn postulojn pri vivospaco por ovoproduktaj kokinoj, naskaj porkinoj, kaj bovidoj mortigotaj por bovidaĵo, kaj malpermesas kaĝojn por ovoproduktaj kokinoj. Ĝi malpermesas vendon en Kalifornio de ovoj kaj de nekuirita porkaĵo aŭ bovidaĵo produktita en bredejoj nekonformaj al la postuloj.

## Enhavo 
Proponaĵo 12 plifortigis la postulojn de Proponaĵo 2, aprobita en 2008, kiu malpermesis kaĝarajn sistemojn kaj gravedecajn kaĝojn por bestoj bredataj en Kalifornio, kaj postulis ke porkoj, kokinoj, kaj bovidoj povu etendi siajn flugilojn aŭ krurojn kaj turni sin. La kalifornia parlamento en 2010 aprobis AB 1437, laŭ kiu ĉiuj ovoj vendataj kunŝele en la ŝtato devas konformi al la samaj postuloj, inklude la eksterŝtate produktitajn. Proponaĵo 12 forigis esceptojn al tiuj leĝoj, farante la samajn postulojn pri ĉiuj ovoj vendataj en Kalifornio, sendepende la stato en kiu ili vendiĝas (ĉu kun ŝelo aŭ likvaj) kaj de la produktinta ŝtato. Tamen ne ĉiu porkaĵo devas konformi al la postuloj, sed nur tutaj nekuiritaj porkaĵaj tranĉaĵoj, kaj ne aliaj produktoj, ekzemple muelita porkaĵo. Entute ĉirkaŭ 42% el la kalifornia porkaĵa merkato ne estas respondeca antaŭ Propozicio 12. 

## Kampanjo 
### Pora kampanjo 
Porbestaj organizoj plejparte kampanjis por Proponaĵo 12 por plimildigi la kruelecon de enfermo de bestoj en kaĝetoj, kaj por garantii senkaĝecon por ovoproduktaj kokinoj. Ĝi estis apogata de la Centro por Nutraĵa Sendanĝereco ĉar enkaĝigo de bienbestoj disvastigas nutraĵoportatajn patogenojn kiel salmonelojn.
* Usona Societo por la Prevento de Kruelo al Bestoj
* Kompato por Bestoj
* La Humana Ligo
* Kompatemo en Tutmonda Bredado
* Besta Jura Defenda Fonduso
* Besta Egaleco
* Besta Protekta kaj Sava Ligo
* Kompato Super Mortigo
* Defende al Bestoj
* Sanfransciska SPKB
* Humana Societo de San Diego
* Humana Societo de Marin
* Centro por Nutraĵa Sendanĝereco
* Asocio de Ekologiaj Konsumantoj
* Centro por Biologia Diverseco
* Klubo de la Sierra Kalifornio
* Unuiĝintaj Bienaj Laboristoj
* Besta Rifuĝejo
* Monda Protekto de Bestoj
* Bestobonfarta Instituto
* Kalifornia Bestobonfarta Asocio

Jenaj ĵurnaloj deklaris apogon:
* *Los Angeles Times*
* *The Mercury News* (San Jose)
* *The Monterey Herald*
* *San Francisco Bay Guardian*
* *East Bay Express*
* *East Bay Times*
* *Marin Independent Journal*
* *San Diego Free Press*
* *Santa Cruz Sentinel*

### Kontraŭa kampanjo 
La Usona Bovidaĵa Asocio argumentis ke Proponaĵo 12 kreos nenecesajn regulojn kaj ke la bovidaĵa industrio jam estas eksigonta kaĝojn. Ken Klippen de la Nacia Asocio de Ovaj Bredistoj asertis ke la leĝo malebligos konsumelekton kaj ke ĝi celas ŝovi konsumantojn al vegana dieto.

Kelkaj porbestaj organizoj, plej grave PETA, kontraŭis la leĝon, opiniante ke ĝi per sensignifaj reformetoj ŝajnigas kruelajn produktojn akceptindaj.
* Nacia Asocio de Ovaj Bredistoj
* Usona Bovidaĵa Asocio
* Kalifornia Asocio de Porkaĵaj Produktantoj
* Homoj por la Etika Traktado de Bestoj (PETA)
* Nacia Konsilio de Porkaĵaj Produktantoj
* Protektu la Rikolton
* Asocio por Humana Bredado
* Amikoj de Bestoj
* Montri al Bestoj Respekton kaj Bonkorecon
* Agado por Bestoj

Jenaj ĵurnaloj deklaris malapogon:
* *The Bakersfield Californian*
* *Los Angeles Daily News*/*The San Bernardino Sun*
* *San Francisco Chronicle*
* *The Fresno Bee*/*The Sacramento Bee*
* *Orange County Register*
* *The Press Democrat* (Santa Rosa)
* *The San Diego Union-Tribune*
* *The Tribune* (San Luis Obispo)

## Balotado 
La rezulto de la balotado estis klara venko de la proponaĵo, kun 62.65% jesaj kontraŭ 37.35% neaj el 11 997 362 voĉoj. La porkaĵa industrio, male, plurfoje procesis malsukcese kontraŭ la efektiviĝo de la leĝo. En junio de 2021, la Supera Kortumo de Usono malakceptis konsideri proceson iniciatitan de la Nordamerika Vianda Instituto kontraŭ Proponaĵo 12. La Vianda Instituto argumentis ke ĝi malrespektas la Komercan Propozicion de la usona konstitucio, laŭ kiu interŝtatan komercon regas la federacia registaro, sed tiu argumento estis malakceptita ĉar la leĝo ne aparte celas eksterŝtatajn produktantojn, sed starigas la saman normon por enŝtataj kaj eksterŝtataj.

La 25-an de januaro, 2022, juĝisto ordonis 180-tagan paŭzon en la apliko de la malpermeso de porkaĵo de gravedecaj kaĝoj dum la finaj reguloj estis decidataj de la Kalifornia Departemento pri Nutraĵo kaj Agrikulturo, por ke produktantoj havu pli da tempo por obei. Ankaŭ la Departemento bezonis pli da tempo por obei proceson iniciatitan de porbestaj aktivuloj por plistriktigi la regulojn.

### Proceso en la Supera Kortumo 
La Usona Federacio de Agrikulturaj Burooj kaj la Nacia Konsilio de Porkaĵaj Produktantoj denove petis ke la Supera Kortumo de Usono malvalidigu la leĝon en proceso simila al la jam malakceptitaj. La juĝo estis konfirmita per decido de 3 kontraŭ 0 en la Usona Kortumo de Apelacioj por la Naŭa Rondirejo.

La Nacia Konsilio de Porkaj Produktantoj petis revizion de la Supera Kortumo. Ĝi akceptis konsideri la proceson la 28-an de marto, 2022, kaj aŭdis parolajn argumentojn la 11-an de oktobro. La administracio de Joe Biden apogis la porkobredan industrion per peto malvalidigi la kalifornian leĝon.

La Supera Kortumo anoncis sian juĝon la 11-an de majo, 2023. Kun 5 voĉoj kontraŭ 4, ĝi konfirmis la juĝon de la malsuperaj kortumoj, malakceptante la proceson kaj juĝante Proponaĵon 12 laŭkonstitucia. La decido estis rimarkinda ankaŭ ĉar la Supera Kortuma malofte malpliigas la povon de la justico malvalidigi ŝtatajn leĝojn, kiel ĉi-okaze.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Teksto de Proponaĵo 12
* https://ballotpedia.org/California_Proposition_12,_Farm_Animal_Confinement_Initiative_(2018) Artikolo pri Proponaĵo 12 ĉe Ballotpedia
* https://ballotpedia.org/Treatment_of_animals_on_the_ballot Artikolo pri usonaj balotaj iniciatoj pri bestoprotektado ĉe Ballotpedia
* https://supreme.justia.com/cases/federal/us/598/21-468/ Teksto de la decido en *National Pork Producers Council v. Ross*

Kategorio:Ekonomio de Kalifornio
Kategorio:Popoliniciatoj
Kategorio:Leĝdonaĵoj de Usono