open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Verniero

eta|400ra|Verniero kun 20-foja pliprecizigado, kiu montras valoron 24,3
**Verniero** estas agordoplato aŭ montroplato, kiu pli precize ol kutima montroplato ebligas legi agordatan aŭ montratan valoron.

Ĝi konsistas el du simplaj montroplatoj, unu el ili, ĉefa, havas normalan skalan kaj plenan longon.

La alia, akcesora, estas mallonga kaj havas malmulte malpli grandan skalon. Sulko de la akcesora montroplato, kiu koincidas kun sulko de la ĉefa montroplato, montras sekvajn ciferojn de la valoro.

Pliprecizigado per uzado de verniero kutime estas 5-, 10- aŭ 20-foja.

## Ekzemplo pri la uzo 
eta|dekstra|300ra|Ekzemplo
La apuda bildo montras skizon de skalo (ruĝa, supre), sur kiu mezurstreko (blua, markita per "A") indikas valoron de iom pli ol 4,7. Per okulo eblas ekkoni, ke la valoro estas proksimume meze inter 4,7 kaj 4,8, sed pli granda precizeco ne eblas, precipe se la skalo estas malgranda.

La verniero (akcesora skalo, blua, malsupre) ebligas pli grandan precizecon: Ĉar ĝiaj unuoj estas malpli grandaj ol tiuj de la ĉefa skalo (tie ĉi naŭ-dekone), ekzistas loko, kie du vernieraj strekoj estas inter du ĉefaj, aŭ kie ĉefa kaj verniera streko koincidas. Necesas trovi la numeron de tiu(j) verniera(j) streko(j), en la ekzemplo ĝi estas la kvara post la komenca mezurstreko (flava cirklo, markita per "B"). Tio signifas, ke la necerta cifero en la mezura rezulto estas "4", do la valoro estas 4,740. Se kontraŭe la tria kaj kvara vernieraj strekoj estus en la sama intervalo de la ĉefa skalo, la valoro estus 4,735. La finaj ciferoj "0" resp. "5" ne estas tute precize mezureblaj per tiu metodo, sed ja eblas distingi inter 0 kaj 5.

## Historio kaj etimologio 
La vernieran skalon en 1631 inventis la franca matematikisto Pierre Vernier, kies nomon ĝi portas en kelkaj lingvoj. Aliaj lingvoj nomas ĝin laŭ la portugala geografo Pedro Nunes aŭ laŭ ties latinigita nomo "Nonius".

Kategorio:Mezuriloj
Karl von Zois

**Karl VON ZOYS ZU LAUBACH** [karl fon COJS cu LAŬbaĥ], naskita en 1756, mortinta en 1800, estis botanikisto el Aŭstrio. Lian nomon portas la herba genro zojsio.

Lia familia nomo estas skribata ankaŭ "von Zois" (kun "i" anstataŭ "y").

Kategorio:Botanikistoj
Kategorio:Aŭstroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1756
Kategorio:Mortintoj en 1800
Anno (nomo)

**Anno** estas virina nomo.

Unu origino de la nomo estas la hebrea nomo Ĥana, kiu troviĝas en la Biblio (1 Sam 1:2). Tamen, la nomo ekzistas ankaŭ en romia mitologio (fratino de Dido kaj la diino Anna Perenna) kaj kiel ina formo de la antikva ĝermana nomo *Anno*.

La Esperanta formo **Anno** aperas en la Fundamenta Ekzercaro, en la deka kaj naŭa eldonoj sur la paĝo 126, en la dua frazo de la paragrafo 36. Ankaŭ la formoj **Ana** kaj **Anna** estas uzataj en Esperanto.

## Nacilingvaj formoj 
;Per latina alfabeto
* Ana (hispane, kroate, portugale, rumane, slovene)
* Ann 
* Anna (angle, ĉeĥe, dane, estone, finne, germane, hungare, itale, nederlande, pole, slovake)
* Anne (angle, finne, france, germane)
;Per cirila alfabeto
* Анна (rusa)
* Ганна (ukraina)
;Per aliaj alfabetoj
* Αννα (greka)

## Famaj nomportantoj 
* Sankta Anna (patrino de Maria)
* Profetino Anna
* Anne Brontë
* Anna Julianna Nádasdy
* Anne Frank
* Anna Nagy (akordionisto)

### Regantoj 
* Anna de Bretonio
* Anna (Britio)
* Anna Ivanovna
* ...

## Esperantistoj 
* Anjo Amika
* Anja Karkiainen
* Anna Löwenstein

## Vira nomo 
La nomo **Anne** estas plej kutime virina, sed en kelkaj lingvoj povas malofte ankaŭ esti vira.
Jen kelkaj viroj nomataj Anne:
* Anne Robert Jacques Turgot, franca politikisto
* Anne de Montmorency, franca militisto
* Anne de Vries, nederlanda verkisto

## Vidu ankaŭ 
* Ana
* Esperantaj personaj nomoj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3APrefixindex&from=Anna&namespace=0 

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo
Monodonedoj

La **monodonedoj** aŭ **fundocetoj** (*Monodontidae*) estas biologia familio de ĉ. ĝis 6 m longaj dentocetacoj en la nordaj (ĉefe en arkta) maroj, kie ili vivas grupe. La kapo estas obtuze ronda kun volbita frunto, relative malgrandaj kaj rondaj brustaj naĝiloj kaj sen vosta naĝilo. Ilia kola vertebraro estas libera (ne kunkreskita).

La fundocetedoj nutras sin ĉefe sur la margrundo, tiel ilia (germandevena nomo) nomo.

La du nuraj specioj de la fundocetoj estas la narvalo (*Monodon monoceros*) kaj beluĥo (*Delphinapterus leucas*). Pro la granda simileco al la beluĥo, oni kelkfoje allistigas la iravadi-delfenon, sed ĝi apartenas al la veraj delfenedoj.

La masklo de narvalo havas solan, longan, torditan maldekstran supran kaninon (pro tio la latina nomo Monodentidae~unudentedoj). La femaloj estas tute sen dentoj. La dentoformulo de balugo estas 9/9, la plenkreskaj bestoj estas tute blankaj. Iliaj vangomuskoloj estas bone evoluintaj, ilia mimado estas tre varia.

Dosiero:Dl-8 beluga.jpg|
Dosiero:Narwal.jpg|

Kategorio:Cetacoj
Mozelo

**Mozelo** (*Moselle*  [mɔzɛl], *Musel*  ['muzell], *Mosel*  ['mo:zl]) estas rivero en Francio, Luksemburgio kaj Germanio (federaciaj landoj Sarlando kaj Rejnlando-Palatinato). Mozelo fontas ĉe *Col de Bussang* en Vogezoj je alteco de 735 m kaj enfluas Rejnon post 544 km ĉe Koblenz.

La nomo 'Mozelo' originas el la Latina *Mosella*, fuŝtraduko de la Kelta *Mosea. Mosella* estas diminutivo de la parte paralelfluanta rivero Mozo ()

Laŭlonge Mozelon troviĝas grava vitokulturejo de kie originas la fama mozelvino.

Mozelo fariĝis ŝipvojo en 1967, de la franca Metz ĝis la germana Koblenz, kun 18 kluzoj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de riveroj en Germanio
* Listo de flankriveroj al Mozelo

Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Riveroj en Vosges
Kategorio:Riveroj en Germanio
Kategorio:Riveroj en Sarlando
Kategorio:Riveroj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Alfluantoj de Rejno
Kategorio:Akvokolekta areo de Mozelo
Altaĵa muelejo

eta|300px|Altaĵa Muelejo De Duif en Nunspeet Nederlando (Foto: Hans de Kroon)
La **altaĵa muelejo**, ankaŭ nomita **montetmuelejo**, estas ventmuelejo kiu staras sur natura aŭ artefarita monteto, kies funkcio estas kiel la platformo de la platforma muelejo.

En la monteto, je du flankoj, estas masonita trairejo (enirejo/elirejo), tra kiu ĉevalo kun ĉaro povis eniri kaj je la alia flanko eliri.

Altaĵamuelejoj plejofte estas grenmuelejoj kaj aperas kiel ligna okedra muelejo, sed ankaŭ kiel ronda ŝtona muelejo.

Kategorio:Muelejoj
Eŭlalio

La ** eŭlalio** () estas genro kun ĉirkaŭ 30 specioj precipe staŭdaj herboj de tropika Afriko, Azio kaj nun Aŭstralio. La nomo devenas de la botanika artisto Eulalie Delile.

## Referencoj 
* Encyclopaedia of Australian Plants suitable for cultivation 1986

 

Kategorio:Panicoideoj
Fontano

775ra
eta|300ra|Fotokunmetaĵo de diversaj fontanoj famaj
eta|300ra|dekstra|Internacia fontano en Seatlo
eta|dekstra|300ra|Fontano
300ra|dekstra|eta|Fontano, Melaka, Malaysia.
eta|Aŭdu la ŝprucon de akvo el fontano.
**Fontano** ( el la latina '** = fontakvo, diference de **' = pluvakvo) estas konstruaĵo kun speciala tubaranĝo, por alten ŝprucigi la akvon kaj tiel ornami placon, parkon k.s. (PIV).

Laŭ Francisko Azorín **Fontano** estas *Loko aŭ konstruaĵo el kiu artefarite elfluas akvo.* Li indikas etimologion el latina *fontana* el *fons, fontis* (fonto). Kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj **fontanisto**, por Metiisto sin okupanta pri fontanoj k. akvoprovizado; **fontanistejo**.

## Priskribo 
La akvo refalas en konkegon nomatan vasko, en kiu ofte troviĝas statuoj, ekz. de nimfoj, Posejdono, pisantaj knabetoj k.s.

La fontanoj estis konstruataj en urboj sur publikaj lokoj, facile alireblaj, kie la loĝantoj povis preni akvon en la tempoj, kiam en la domoj ne estis akvoduktoj. Kiel utila kaj bela ornamo de la urbo ili estis konstruataj tre multekoste kiel daŭra memorindaĵo, la fontano estis eĉ prestiĝa afero.

Nun la fontanoj servas precipe kiel ornamaĵo kaj historia fierindaĵo de la urboj. La figuroj kaj la vasko povas esti faritaj el fero, marmoro, granito, sabloŝtono.

## Vidu ankaŭ 
* Akvoartaĵoj
* Fontano Trevi
* Fonto
* Fontano (Duchamp)

## Notoj 

Kategorio:Parkoj
Kategorio:Akvaj konstruaĵoj
Blanche Hentsch

**Blanche HENTSCH** estis verkistino de franclingvaj komedioj.

## Verkoj 
* *Le gourmand ou La parfaite cuisinière. Comédie en un acte.* Genève: Atar, 1908. 23 paĝoj.
* *Les valises de Marthe. Dialogue pour jeunes filles.* Genève: Atar, 1908. 21 paĝoj.
* *Une cure difficile. Comédie en deux actes.* Genève: Atar, 1911. 56 paĝoj.
* *Chacun son Métier. Comédie en un acte.* Genève: Atar, 1911. 39 paĝoj.
* *La veillée de la Saint-Silvestre. Comédie en un acte.* Genève: Atar, 1911. 16 paĝoj.

## En Esperanto aperis 
*Perfekta kuiristino. Unuakta komedio. (Le gourmand ou La parfaite cuisinière.)* Tradukis el lingvo franca Maria Milsom. Paris: Librairie de l'Esperanto, 1909. 22 paĝoj.

Tiun ĉi komedion oni prezentis en la 11-a Universala Kongreso de Esperanto en 1915 en Sanfrancisko.

Hentsch, Blanche
Hentsch, Blanche
Hentsch, Blanche
Ramo

**Ramo** povas esti:
* ramo: antikva militilo, por rompi muron de sieĝata urbo.
* Ramo: Dio de hinduismo, la sepa avataro de Viŝnuo.
* Plumnomo de la verkistino Maria Milsom.
Abigail

**Abigail** estas hebredevena virina nomo (gea en la kastilia) kaj la nomo de du personoj en la Biblio:

* Edzino de Nabal kaj poste de Davido (1 Sam 25; 2 Sam 3:3).

* Fratino de Davido (2 Sam 17:25; 1 Kron 2:16-17).

Kategorio:Geaj personaj nomoj
Kategorio:Hebreaj personaj nomoj
Kategorio:Profetoj de la Malnova Testamento
Kategorio:Roluloj de la Tanaĥo
Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Adelajdo (nomo)

**Adelajdo** (**Adelajda**) estas ĝermandevena virina nomo, el *adalheit* ('nobeleco').

La nomo **Alica** devenas de la sama origino tra la malnovfranca *Adelais*.

La ĉefurbo Adelajdo de Aŭstralio estis nomita por la reĝino Adelajdo de Britio.

## Alilingvaj formoj 
* Ada {angle}
* Adela {angle}
* Adelaide {angle}
* Adélaïde (france)
* Adeláide (portugale)
* Adele {angle}
* Adeley
* Adelina
* Adeline (angle, france, portugale, itale, pole, slovake)
* Alke
* Adella
* Adelle
* Adely
* Adelheid (germane, hungare)
* Adile
* Alice (angle, france, germane, hispane, portugale, itale, svede)
* Alke
* Dele
* Ethel
* Hede
* Heide
* Heidi (germane)
* Аделаида, Ада, Ида (ruse)

## Famaj nomportantoj 
* ĉ.931-999 Adelajda de Burgonjo (Sankta Romia Imperio), imperiestrino kaj regentino de la Sankta Romia Imperio, sanktulino
* 1140-1206 Adela de Ĉampanjo, franca reĝino
* 1792-1849 Adelajda de Sachsen-Meiningen, brita reĝino
* 1749-1803 Adélaïde Labille-Guiard, franca pentristino

## Vidu ankaŭ 
* Personaj nomoj en Esperanto
* Virinaj nomoj (debato pri finaĵo per -a aû -o)
* asteroido 525 Adelajdo
* asteroido 276 Adelhejdo

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Katerino

**Katerino** estas grekdevena virina nomo.

La nomo devenas el la greka nomo *aikaterine*, kiu verŝajne devenas aŭ de *hekateros* ('ambaŭ') aŭ de la nomo de la diino Hekato. Poste la romianoj ligis ĝin kun la greka adjektivo *katharos* ('pura'), el kiu devenas la multaj formoj kun TH anstataŭ T kaj A anstataŭ E.

## Esperantaj formoj 
* Katalina
* Katarina
* Katarino (en la libro *La perdita honoro de iu Katarino Blum*)
* Katerino (en PIV2002 kaj la Fundamenta Krestomatio)
* Katerina
* Katina (en la kanto *Vojaĝo suden* de Kajto)
* Katinja (karesnomo)
* Katrina (en *La krimo de Katrina* kaj aliaj libroj de Sten Johansson)

## Famaj Katerinoj 
### Sanktuloj 
Pri la diversaj kristanaj sanktulinoj kun persona nomo Katarino resp. Katerino vidu la apartigilon Sankta Katarino.

### Regantoj 
...kaj regant-edzinoj:
* 1474 Catarina Cornaro, reĝino de Kipra reĝlando, Armena reĝlando en Kilikio kaj Jerusalemo
* 1485-1536 Katerino de Aragono, edzino de reĝo Henriko la 8-a (Anglio)
* 1519-1589 Katerino de Mediĉo, franca reĝedzino
* 1525-1557 Katarina de Kastilio, arkidukino de Aŭstrio kaj princino de Hispanio, reĝedzino de Portugalio
* 1604–1649 Katarino de Brandenburg, regantino de Transilvanio
* 1683-1727 Katerino la 1-a (Rusio), carino
* 1729-1796 Katerino la 2-a (Rusio), "la Granda", carino

### Aliaj 
* Katalin Csongrádi, hungara aktoro
* Katalin Hágai, hungara baletisto
* Katalin Jánosi, hungara pentristo
* Katalin Kamarás, hungara fizikisto
* Katalin Karády, hungara aktoro
* Katalin Kovács, hungara kantisto
* Katalin Kőváry, hungara reĝisoro
* Katalin Kövér, hungara kemiisto
* Katalin Kováts, hungara esperantisto
* Katalin Pitti, hungara operkantisto
* Katalin Rozsnyói, hungara trejnisto
* Katalin Szili, hungara politikisto
* Katalin Váradi, hungara dirigento
* Katalin Vidmár, hungara operkantisto

## Nacilingvaj formoj 
* Caitlín (irlande)
* Catalina, Catherina (hispane)
* Catarina (itale, portugale)
* Caterina (itale, katalune)
* Catherine (angle, france)
* Cathrine (svede)
* Catina (itale)
* Catrin (kimre)
* Catrina (irlande, skote)
* Catriona (irlande, skote)
* Ekaterina (ruse), karesnomoj: Katja, Rina
* Karen (dane)
* Karin
* Karyn
* Kata (finne)
* Katalin (hungare), karesnomoj: Kata, Kató, Kati
* Katalin (eŭske)
* Katariina (estone, finne)
* Katarin (bretone)
* Katarina (germane, hungare, kroate, serbe, slovake, svede)
* Katarzyna (pole)
* Kateřina (ĉeĥe)
* Kateryna (ukraine)
* Katharina, Katja 
* Katharine (angle, germane)
* Katharyn, Katherina, Katherine, Katheryn, Katheryne, Kathryn, Katie, Kathy, Katy, Kat, Kay, Kaye, Kitty, Katrina, Kathleen, Kate, Cate, Cathy, Cathryn, Cathleen, Catharine 
* Kathrin, Katarine 
* Katia (itale)
* Katina (greke)
* Katrien, Katrijn, Katelijn (nederlande)
* Katrine (dane, germane, nederlande)

## Vidu ankaŭ 
* Jekaterinburg
* Uragano Katrina

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo
Alico

**Alico** estas ĝermandevena virina nomo. Ĝi devenas de la malnovfranca nomo *Adelais*, kiu havas la saman originon kiel la nomo Adelajdo. Alico estas la ekvivalenta vira nomo.

En Esperanto ankaŭ la formo **Alicio** estas uzita. La fama romano de Lewis Carroll havis la titolon *Alicio en Mirlando* en traduko de E. L. Kearney en 1910 kaj *Alico en Mirlando* en traduko de Donald Broadribb en 1996.

## Alilingvaj formoj 
* Alica (slovake)
* Alice (angle, france, germane, hispane, portugale, itale, svede)
* Aliz (hungare)
* Алиса (ruse)

## Famaj nomportantoj 
* Alice Walker

## Esperantistoj 
* Alice Roux
* Alice Müller

## Vidu ankaŭ 
* Alica
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Alico en Mirlando

***Alico en Mirlando*** estas titolo komune uzata por nomi la serion de du libroj verkitaj de la brita verkisto Lewis Carroll:

* *La aventuroj de Alico en Mirlando*
* *Trans la spegulo*

La libroj enhavas ankaŭ multajn konatajn poemojn, precipe verkojn de sensenca poezio. La libroj fariĝis kultaj kaj la poemoj estas bone konataj inter tradukistoj, i.a. pro ilia malfacila tradukebleco.

* Alice in Wonderland (filmo de 1951)
* Alice in Wonderland (filmo de 1999)
* Alice in Wonderland (filmo de 2010)

## Vidu ankaŭ 
Por vidi **liston de ĉiuj artikoloj** ligitaj al *Alico en Mirlando* (libroj, verkistoj, roluloj, poemoj ktp.), bonvolu konsulti la kategorion *Alico en Mirlando*.
Poŝkomputilo

eta|250px|Du poŝkomputiloj

**Poŝkomputilo** (en la angla 'PDA'), en la parola lingvo ankaŭ **poŝilo**, estas speco de persona komputilo, kies precipa trajto estas tre malgrandaj dimensio kaj pezo. Historion de poŝkomputilo necesas komenci ek de Psion Organiser II, produktado de kiu, estis lanĉita en mezo de la 1980-aj jaroj. Tamen vasta intereso al poŝkomputiloj aperis post Newton Message Pad fare de firmao Apple. Necesas ankaŭ rimarki aparatojn kun tre interesa arkitekturo: Atari Portfolio, EO Communicator 440/880 fare de firmao AT&T, Amstrad PenPad 600, Palmtop 200LX. En 1996 ja aperis Palm Pilot.

## Konataj poŝkomputiloj 
La du plej konataj poŝtkomputiloj estas Palm kaj Pocket PC. La unua uzas la operaciumon PalmOS kaj la dua etan version de Vindozo nomatan VindozoCE (Windows CE).

Ekzistis poŝkomputilo nomata zaurus kaj produktita de Sharp, kiu uzis linukson kiel operaciumon, kaj unu produktita de Apple, iPhone, kiu uzas makintoŝan operacian sistemon.

## Eksteraj ligiloj 
Sergio Pokrovskij: Poŝkomputilo. LOdE, n-ro 96, 2002:10.

## Vidu ankaŭ 
* *Komputeko* (prikomputila terminokolekto)
* Tabulkomputilo
* Saĝtelefono

Kategorio:Poŝkomputiloj
Dennis Keefe

**Dennis KEEFE** (naskiĝis la 17-an de junio 1951 en Bloomington, Ilinojso, Usono) estas usona esperantisto, iniciatinto de la lingvoinstrua versio de la Lingvaj Festivaloj. Li estas ankaŭ la aŭtoro de la "BEK"-kurso (la mallongigo signifu "Baza EKzercaro" aŭ "Baza Esperanto-Kursaro"),, Universitato.info kaj kreis la Valencian Metodon de lingva instruado, kiam li loĝis en Hispanio. 

En 2011 li proklamiĝis Esperantisto de la Jaro laŭ la revuo La Ondo de Esperanto, pro la universitat-nivela disvastigo de Esperanto en Ĉinio kaj pro la evoluigo de la projekto “Esperanto-Insulo” en Hajnano.

Li loĝas en Cullera kaj aktive partoprenas en la Valencia Esperanto-Grupo. Li estis la LKK-prezidanto por la Hispana Esperanto-Kongreso en 2024 en Valencio 

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* BEK-Kurso
* Universitato.info
* La Balta Ondo

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Instruistoj de Esperanto
Ironio

eta|"Ne fumu!" ŝildo ĉirkaŭita de bildoj de fumanta Sherlock Holmes ĉe la metrostacio Baker Street
**Ironio** devenas de la greka substantivo εἰρωνεία (eironeía) - "ŝajnigi nescion; mokemo; neserioza sinteno"

La nuntempa signifo estas humura aŭ moka kritiko, ĉefe per ŝajna supozo ke la kritikato posedas kvalitojn, kiujn ĝi evidente ne posedas, aŭ per sinteno kvazaŭ iu afero estus normala, bona aŭ laŭdinda, dum ĝi tre evidente ne estas tia.

La ironia formo de komparo, uzata en sarkasmo, kaj iuj formoj de litotoj povas emfazi onian signifon per la intenca uzado de lingvo, kiu diras la malon de la vero, neas la malon de la vero, aŭ draste kaj evidente subkomprenas faktan ligon.

 Ironio estas **vortfiguro** aŭ tropo kiu konsistas je **diri la malon aŭ kontraŭon** de tio kion oni volas diri kaj eĉ tiel la aŭskultanto aŭ leganto komprenas rekte kion oni volis diri. Tio celas specialan nuancon ridigan aŭ gajan. La plej tipa kazo de ironio okazas dum ĉiutaga parolado, kiam ofte nur unu vorto estas uzata en tia senco, ekzemple kiam oni diras al iu kiu faris aŭ diris stultaĵon: “Kiom inteligenta vi estas!” Kompreneble en tiu kazo la frazo estu prononcata per specifa ironia intonacio.

 Interalie **ironio** estis metodo de dialektiko uzata de Sokrato, per kiu li celis demonstri la absurdecon de la antitezo, ŝajne supozante ĝin vera kaj montrante ke tio kondukas al stultaj konkludoj. Kiel multaj aliaj verkistoj, de ĉiuj tempoj, ankaŭ Voltaire multe uzis ironion.

 En literaturaj tekstoj la ironio povus esti pli ampleksa kaj eĉ daŭrigi tutan libron, kaze de satiraj verkoj, ekzemple. Oni vidu suban paragrafon elplukita de Vojaĝo al Kazohinio de Sándor Szathmári (SAT, Parizo, 1998). En tiu tekstero je la komenco de la romano la ĉefrolulo parolas pri la deziro de sia “kara” edzino por vidi lin enŝipigita en danĝerega regiono, kie tre probable la ŝipo estos alfundigita de la malamikaro, kio vere okazos. La edzino estas “ideala modelo de la edzina fidelo” sed volas, ke sia edzo mortiĝu kaj ŝi vivu tre bonan vivon danke al rekompenco. La ironio koncentriĝas en la unuaj vortoj de la paragrafo, sed etendiĝas laŭ la tuta tekstero, ĉapitro kaj eĉ alimaniere tra la tuta romano. “Mia edzino kiu estis ĉiam la ideala modelo de la edzina fidelo kaj de patrino, kiu laŭmaniere de fervora kaj virta vivkunulino, neniam laciĝis min senĉese admoni per siaj konsoloj kaj stimuladoj pri miaj edzaj devoj, -tuj komprenis la situacion kaj instigis min senprokraste peti translokigon al la Invincible.”

## Vidu ankaŭ 
* Ironisigno
* Nigra humuro
* Leĝo de Poe

Kategorio:Humuro
Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj
Kategorio:Retoriko
Kategorio:Filozofio
Rido

eta|250ra|Infano ridanta.
**Rido** estas biologia reago de homoj al humuro.

Estas diversaj fortecoj de rido: de rideto al ridego kaj neĉesigebla rido.

Ridado estas parto de homa konduto kontrolata de la cerbo. Ĝi havas signifoplenan funkcion en la socia konduto de homoj. Per kuna ridado, oni montras havi bonajn intencojn kaj reciprokan akceptadon de la proksimeco. Ridado de unu persono ofte instigas al aliaj ankaŭ kunridi.

Pluraj esploroj indikis ke ridado estas saniga. En la cerbo okazas sekreciado de endorfino dum la ridado. Tiu ĉi sendoloriga substanco bonsentigas la personon. Krome, ridado malstreĉigas kaj forigas streĉon kaj ĝi stimulas la imunsistemon de la korpo.

## Apero
[thumb|maldekstre|Ridetanta [ĉimpanzo.]]
La ridon kiel biologia fenomeno konfirmis studoj kiuj montris, ke jam beboj ridetas ĉirkaŭ la unua vivmonato kaj ekridas ĉirkaŭ trimonata aĝo, eĉ multe antaŭ ol kompreni la ĉirkaŭajn sociajn rilatojn. Iom simile, ankaŭ la surdblinduloj, kiuj neniam vidis nek aŭdis ridon, ridas spontane, kio indikas la denaskan devenon de tiu konduto. Tamen la rido ne estas trajto nur de la homa specio. Ĵusaj esploroj montris, ke almenaŭ 65 bestospecioj, kiel bovoj, papagoj, hundoj, delfenoj kaj pigoj, elsendas sonojn similajn, kiam ili ludas aŭ eĉ kiam oni tiklas ilin, kiel ĉe simioj kaj ratoj. Tio sugestas, ke la rido ne estas ekskluzive homa, sed male ke ĝi havas tre praan evolucion, kunhavatan kun aliaj animaloj.

Fakte la ludemaj ridegoj de simioj eble estas la evolucia deveno de la homa rido. Disde la parolkapablo, kiu postulas kompleksan lingvaĵon, la rido estas instinta kaj kontaĝa, kio plifortigas la identigon kaj apartenon al la socia grupo. Sciencistoj kredas, ke tiu socia funkcio aperis plej verŝajne ĉe la *Homo ergaster* antaŭ ĉirkaŭ du milionoj da jaroj, ĉar ĝi ebligis grupan asocion sen parolneceso.:
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Walter KLAG: AŬSTRIO: Ride resaniĝi el *Monato* (2004/11, p. 14)
* Rido 
* http://www.chass.utoronto.ca/french/as-sa/editors/origins.html  La Originoj de Rido

## Referencoj 
Kategorio:Emocioj
Kategorio:Humuro
Kategorio:Komunikado
Kategorio:Refleksoj
Monika (persona nomo)

**Monika** estas virina nomo, kies originon oni ne scias.

En PIV1970 estis **Monika**, sed en PIV2002 oni ŝanĝis al **Moniko**.
[eta|dekstra|220ra|Sankta Monika kaj Aŭgusteno, pentraĵo de [Ary Scheffer]]
La patrona sanktulino estas Sankta Monika, patrino de Aŭgusteno de Hipono.

## Nacilingvaj formoj 
* Monica (angle, itale, nederlande, portuale, rumane)
* Mónica (hispane)
* Monika (germane, pole, slovake, svede)
* Mónika (hungare)
* Monique (france)

## Famaj homoj
* Monica Bellucci (n. 1964), itala aktoro
* Monica Iozzi (n. 1981), brazila aktoro
*Monica Lewinsky (n. 1973), usona virino, ĉefrolulo en politika skandalo
* Mónica Naranjo (n. 1974), hispana kantisto
* Monica Potter (n. 1971), usona aktoro
* Monica Seles (n. 1973), uson-serba tenisisto
* Monica Zetterlund (1937–2005), sveda kantisto kaj aktoro

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Young-plano

La **Young-plano** anstataŭigis ekde 1930 – ĉar oni jam antaŭvidis fine de 1928, ke Germanio ne povos plenumi la reparaciajn devojn - la Dawes-planon, kaj celis ebligi pli mildajn reparaciajn devojn surbaze de la Traktato de Versailles.

La faksperta komisiono kunvenis komence de 1929 sub prezideco de Owen D. Young. La komisiono ekzamenis – je peto de Germanio – la neplenumeblajn kondiĉojn de la Dawes-plano. Dum la traktado SCHLACHT – prezidanto de la germana regna Banko – postulis la malpliigojn de la reparaciaj devoj, dume Britio kaj Francio – kiuj volis el tio repagi la usonajn pruntojn - volis tiujn grandigi. La decida regno estis Usono, kiu volis restarigon de la germana ekonomio kaj atentis la interesojn de la usonaj kapitalistoj, tiel Usono prezentis siajn planojn meze de 1929, kiujn la aliaj landaj reprezentantoj akceptis. 

## Kondiĉoj 
La germana regno devis pagi dum la unuaj 37 jaroj komence 1,7 miliardojn da ormarkoj, kaj la sumo altiĝos je 2,1 md. Post tiu tempo, Germanio devintus pagi dum pliaj 22 jaroj 1,65 md da ormarkoj. La pagoj devintus daŭri dum 59 jaroj (tio estas ĝis jaro 1988) kaj devintus repagi entute 112 md da ormarkoj. Germanio devis pagi ĉiujare minimume 600 milionojn da ormarko en devizo, la resta sumo devis esti prokrastite repagita.

Ĉar la repagoj okazis en fremda valuto, oni fondis la Bankon de la Internacia Ŝuldopago en Basel, kiu fakte financis la germanan malpezan industrion.

Oni decidis en la Young-plano pri la antaŭtempa forlaso de Rheinland ĝis 30-a de junio 1930 (kiel 5 jarojn pli frue interkonsentite en Traktato de Versailles) kaj pri finigo de la suverenecaj limigoj de Regna Banko kaj Germana Regna Fervojo. 

Laŭ propono de usona prezidento Herbert C. Hoover dum la mondekonomia krizego, oni decidis pri ĝenerala repaga moratorio (Hoover-moratorio) kaj la Young-plano estis nuligita en Konferenco de Lausanne en julio de 1932.

Kategorio:1929 en Germanio
Kategorio:Vajmara Respubliko
Kategorio:Politika historio de Usono
Kategorio:Ekonomia historio de Germanio
Kratago

**Kratago** (latine: *crataegus*) estas genro de rozacoj, kies specioj estas arboj kaj arbedoj, plej ofte kun branĉodornoj, kun duope kontraŭsidantaj, dentorandaj, lobaj folioj, simetriaj, hiperginaj floroj havantaj blankajn – ĉe iuj kulturvarioj ruĝajn petalojn. Multaj specioj estas ĝardene kulturataj. La genro havas ĉirkaŭ 200 speciojn, kiuj havas infloreskon de tenda paniklo. La frukto estas ovo- aŭ globforma.

Plej disvastiĝinta specio en Mezeŭropo estas la unustilusa kratago (*C. monogyna*). Ĝiaj folioj estas tranĉitaj, la ŝajnfrukto estas ruĝa.

La folio de dustilusa (tana) kratago (*C. laevigata*) estas mallonge loba, la ŝajnfrukto estas same ruĝa. Ĝi kreskas ĉefe en la montaraj aŭ montetaj regionoj, sed estas populara ornamplanto.

Ambaŭ menciitaj specioj havas florojn kun neagrabla heringa odoro.

## Kuracplanto 
[eta|maldekstra|Unu[stigmo|stigma kratago]]
La unu- du- kaj kvinstigmaj kratagoj enhavas efikaĵojn, kiuj plibonigas la korfunkcion, sed ili havas senspasmigajn kaj kvietigajn efikojn. La efikaĵoj troviĝas en la folioj, fruktoj, floroj de la planto: flavonoidoj, aminoj, triterpen-derivaĵoj, kolino, acetilkolino, purin-derivaĵoj, amigdalino, pektinoj, antocianidoj kaj proantocianidoj. La du lastaj grupoj havas P-vitamin-similan efikon: malpliigas la traireblecon kaj rompiĝemon de la kapilaroj, krom tio ili protektas la C-vitaminon pro la oksidiĝo, tiel kreskigas ties kvanton en la ĉelo.

La efikaĵoj malpliigas (nerekte) la altan sangopremon kaj la kolesterolon nivelon de la sango.

Propilamino estas kemiaĵo kiu ĉeestas en la floroj de kratago.

## Vidu ankaŭ 
* Digitalo

## Referencoj 

Kategorio:Rozacoj
Kategorio:Holarktisa flaŭro
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Arbedoj
Kategorio:Kuracplantoj
La Rolls

**La Rolls** estas muzika grupo, kreita de Dennis Rocktamba, muzikisto de Kongo (eksa Zairo). En 2004 ĝi eldonis (ĉe Vinilkosmo) sian unuan kaj ĝis nun solan kompaktan diskon, *Sunradio*.

Krom la fondinto la bandon konsistigas Roger Ngoma, Louison Yambuka, Jorge Jiménez, portorika gitaristo, kaj du germanoj Marcus Nachtigal kaj Günter Käszmann. La grupo estas bazita en Aalen, Germanio.

La Rolls montras, ankoraŭfoje, kiel esperanto kaj ĉiuj muzikformoj havas similan lingvaĵon, kaj inaŭguras pere de Sunradio novan faceton de tiu movado kiu ne ĉesas vastiĝi...
## Diskaro 
**Sunradio* (2004)
*# Savu la Naturon
*# Ĉu vi Revenos?
*# Kial Malbeni
*# Malhela Lumo
(...)

## Eksteraj ligiloj 
* Sunradio ĉe Vinilkosmo
* La Rolls ĉe MusicExpress 

Kategorio:Esperanto-muziko
Kategorio:Muzikaj grupoj de Demokratia Respubliko Kongo
T-Tago

La esprimo **T-Tago** aŭ **Tago T** ofte estas uzata de armeoj por signifi la tagon, kiam komenciĝas grava operaco. Tiel oni facile povas paroli pri tiu dato, kvankam ĝi eble estas sekreta aŭ eĉ ankoraŭ ne fiksita.

Speciale la esprimo ofte rilatas al granda operaco dum la Dua Mondmilito, nome 
Operation Overlord (operaco supermastro), kiam usonaj trupoj albordiĝis en Normandio.

La litero **T** estas elektita, ĉar komenca litero de "tago". Same faras pluraj aliaj lingvoj: La franca diras *Jour J*, la angla *D-Day*, la rumana *Ziua Z*. Tamen ĝuste por la tago de Operation Overlord multaj lingvoj, almenaŭ multaj vikipedioj, uzas la anglan esprimon.

Analoge oni uzas la esprimon "Horo H" por paroli pri la horo de la evento.

La Atako al Brécourt Manor estis grava militagado okazinta en la D-Tago fare de usonaj soldatoj dum la elŝipiĝo en Normandio. En ĝi, ili senutiligis 4 kanonojn kiuj bombardadis la trupojn de Aliancanoj kiuj elŝipiĝis sur la zono konata kiel Strando Utaho, oni trovis planojn kiuj indikis la lokon de la plej parto de germanaj kanonoj tra tuta Normandio, kio faciligis ties detruon, kio mildigis la situacion de la aliancanoj en la strandoj. 

## Vidu ankaŭ 
* D-tago
* Dua Mondmilito#Bataloj
* Pointe du Hoc

Kategorio:Dua Mondmilito
Kategorio:1944
Kategorio:Historio de Francio
T
Pontchartrain

Lago **Pontchartrain** [pAnĉetrejn] aŭ [PONĉartrejn] (esperante: Ponĉartrano) estas saleta lago aŭ laguno en la sud-oriento de Luiziano (Usono) proksime al la riverdelto de la Rivero Misisipo. Ĝi havas areon de 1839 km² kaj okcident‐orientan longon de 64 km (nord-sude 38,6 km). Tiel ĝi estas la dua plej granda salakva lago de Usono (post la Granda Sallago).

Ĝi estis nomita laŭ grafo *de Pontchartrain*, ministro de Ludoviko la 14-a. Ĝia meza profundo estas ĉirkaŭ 4 metroj. Ĉar ĝi estas konektita al la oceano, ĝi estas ne nur saleta, sed eĉ spertas iomete da tajdo.

Ĉirkaŭ la lago situas jenaj urboj:
* Nov-Orleano (sude)
* Laplace (sud-okcidente)
* Madisonville (norde)
* Mandeville (norde)
* Lacombe(norde)
* Slidell (nord-oriente)
Ĉar Nov-Orleano situas sub la nivelo de la lago, ĝi estas protektata per digoj (6 metrojn altaj). Uragano Katrina en 2005 rompis tiujn digojn plurloke. Nur post semajno armeaj pioniroj sukcesis ŝtopi la breĉojn.

Ponto (duobla) trans la lagon ligas Nov-Orleanon al Mandeville kaj Covington. Ĝi longas ĉirkaŭ 40 km, havas 9.000 pilierojn kaj eble estas la plej longa ponto de la mondo.

Pluraj riveroj enfluigas nesalan akvon; sala akvo venas tra la kanaloj *Chef Menteur* kaj *Rigolets*, kiuj ligas la lagon al la oriente situanta lago *Borgne*, kiu vere estas laguno de la Golfo de Meksiko. Pro tio la saleco de la akvo tre varias laŭ la loko: Ĉe la menciitaj kanaloj ĝi atingas la duonan salecon de mara akvo, sed en la nordo ĝi estas preskaŭ ne rimarkebla.

## Vidu ankaŭ 
* Digvojo Lago Pontchartrain

Kategorio:Lagoj en Luiziano
Kategorio:Geografio de Usono
Kategorio:Lagunoj
Bioenergio

**Bioenergio** (biologie produktita energio) estas ekologia kaj favora energio, kiu estas gajnebla el la renoviĝanta energiportanto, el la tielnomata biomaso. Oni kalkulas al tiu ĉefe la lignon (diversajn rapide kreskantajn arbojn), pajlon, fragmiton kaj similajn uzeblajn seke por forbruligo.

Ĉe estiĝo de biomaso, la energio de la suna radiado transformiĝas per planta fotosintezo al kemia ligo, en formo de organika materialo.

Ĉefa avantaĝo de la **bioenergio** estas la malpliigo de la karbondioksida eligo al la atmosfero: ligno aŭ alia biogena energiportanto eltiras la forcejefikan gason, la karbonan dioksidon el la aero dum sia kreskado, kaj ligas ĝin en vegetaĵo.

Ĉefa malavantaĝo de la **bioenergio** estas la grandega surfaca bezono kaj la konkurado al la naturaj areoj.

Kategorio:Energio
Floreso

**Flores** (en la hispana kaj portugala *floroj*) aŭ **Floreso** estas:
* la nomo de insulo de Indonezio: Floreso (Indonezio),
* la ĉefurbo de la departemento de Petén en Gvatemalo : Flores (Gvatemalo),
* la nomo de insulo de la arkipelago de Acoroj : Flores (Acoroj),
* la nomo de insulo en la okcidenta marbordo de Vankuvero en Kanado: Flores (Kanado)*.
* la nomo de rivero en Brazilo: Flores (rivero)
* la nomo de urboj en Brazilo: Flores (Pernambuco), Flores da Cunha, Vila Flores, Ilha das Flores kaj Flores do Piauí
* departemento de Urugvajo: Flores (Urugvajo).
* kvartalo de Bonaero: Flores (Bonaero)
** Flores (stacidomo), fervoja stacio en Bonaero
* La «Homo de Floreso» (*Homo floresiensis''), homedo malkovrita en la insulo Floreso (Indonezio).
Akvoenergio

[eta|hochkant=2|Akvoenergiejo (konstruita 1891) en [Schöngeising, Germanio]]
**Akvoenergio** estas renovigebla energio, kiu dependas de la altitudo je kiu troviĝas difinita kvanto da akvo. Ĝi estas uzata por produkti mekanikan laboron uzante hidraŭlikan maŝinon. En pasinteco oni uzis la mekanikan energion de akvo rekte (ekz en muelejoj, forĝejoj, segejoj ktp ), nuntempe ĝi estas kutime uzata por produkti elektran energion per generatoroj.
[eta|maldekstre| Moderna akvoelektrejo en [Niĵnij Novgorod]]
[eta| Akvoenergiejo (operacia en la jaro 1892) en [Schöngeising]]

Profito de akvoenergio signifas la profiton de la akva potenciala energio (obtenebla energio laŭ ĝia situo) per la gravita kampo de la Tero.
 
Akvoenergio estas renovigebla energio ĉar ĝia fonto estas la sunenergio.
Per la suna radiado la akvo vaporiĝas  formante nubojn, el kiuj defalas precipitaĵo. El la falita precipitaĵo povas formiĝi rojoj, poste riveroj, kies fluenergion povas eluzi la homoj. 
[eta|Diagramo de [generatoro en **akvoenergia centralo**:  **A** generatoro, **B** turbino]]
Nuntempe plejofte la akvo estas kolektata en baraĵlago de kie ĝi estas portata al hidroelektra centralo per premdukto. En la centralo la akvo movas turbinon, kiu siaflanke movas la generatoron kiu produktas elektran energion.

La akvoenergio donas 18 % de la tutmonde produktita elektra energio kaj tiel same grandas kiel atoma energio. Akvoenergio estas la sola renoviĝanta energio, kiu grave prizorgas la homan bezonon je energio (suno, vento, tervarmo kaj biomaso kune donas nur 2%).

La transformado de la akvoenergio al elektra energio estas tre efika. La turbinoj kaj generatoroj laboras je rendimento de 90% (por komparo: malpezakva reaktoro: 33%, karbona centralo: 40%, moderna tergas-kombincentralo: ĉirkaŭ 60%).

## Tipoj 
* Tajda energio

## Ankaŭ vidu 
* Akvomuelejo
* Akvorado
* Akvocentralo
* Hidraŭliko
* TIWAG
* Marflua centralo
* Premfrapo
* Ŝafofrapa pumpilo


Kategorio:Elektra energio
Kategorio:Hidroelektraj centraloj
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Renoviĝanta energio
Junularo de Eŭropaj Popoloj

La **Junularo de Eŭropaj Popoloj** (JEV), estas eŭropa tegmento de junularaj organizoj, kiuj okupiĝas pri malplimultecaj eŭropaj etnaj lingvoj.  La asocio estas subtenata de Konsilio de Eŭropo kaj de Eŭropa Unio.

La JEP kreiĝis en la fruaj 1980aj kiel junulara asocio de FUEV . 1984 la membroj decidis memstariĝon pro nekontento kun la direkto irata de FUEV.

Ili uzas la germanan, la francan, la anglan kaj la rusan.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de JEP (en la germana kaj la angla)

Kategorio:Organizaĵoj
Kategorio:Politiko
Kategorio:Socio
Rozkruca Kunularo

La **Rozkruca Kunularo** estas rozkruca grupo fondita de Max Heindel en 1909 kiel heroldo de la Amfora Epoko, kun la celo disvastigi la rozkrucajn instruojn de la Misterskolo de la Okcidento, t.e. la nevidebla Rozkruca Ordeno (kiu, laŭ HEINDEL, ekzistas nur en la spirita mondo kaj havas neniun rektan ligon al ĉi-mondaj organizoj).

Malsimile de la Rozkruca Ordeno, AMORC (kun kiu la Rozkruca Kunularo neniam havis ajnan ligon), la Rozkruca Kunularo emfazas esoteran Kristanismon, asertante ke Rozkrucismo estas esence esotera Kristanismo.

La sidejo de la Rozkruca Kunularo estas en Oceanside (Kalifornio) (Usono).

## Vidu ankaŭ 
* Rozkrucismo
* Rozkruca Ordeno, AMORC
* Kunfrataro de la Rozkruco
* Societas Rosicruciana
* Rozkruco
* Esoterismo
* Christian Rosencreuz

Kunularo
EO Communicator

**EO Communicator** estas la nomo de unu el la pioniroj de poŝkomputiloj, produktita far firmao AT&T. Tiu specimeno de fruaj poŝkomputiloj estis bazita sur procesoro Hobbit far AT&T, speciale projektita por la aparatoj. EO Communicator estis fabrikita en du formoj – 440 kaj 480. La unua havis procesoron kun frekvenco 20 MHz, kaj la dua – 30 MHz. La vivo de **EO Communicator** estis nelonga kaj finiĝis post apero de Newton MessagePad.

*EO Communicator* aperis ĉirkaŭ 1992; ĝi enhavis modemon kaj estis ligebla al poŝtelefono.

Kategorio:Firmaoj
Kategorio:Poŝkomputiloj
Hobbit

**Hobbit** – nomo de familio de procesoroj far firmao AT&T. La procesoroj estis celitaj por poŝkomputiloj kaj komunikiloj (ekz EO Communicator). Ĝuste la procesoroj estis uzitaj por dumprojektaj specimenoj de Newton MesagePad far firmao Apple. Ankaŭ estas interese, ke sur **Hobbit** estis projektita operaciumo BeOS. Teknike la procesoroj estis sufiĉe interesaj. Ili uzis sistemon de komandoj CRISP (C-machine Rational Instruction Set Processor), kiuj kunigis kalkulpovon de RISC-procesoroj kaj kompaktecon de programoj por CISC-procesoroj. La familio estis fabrikita en kolektoj de ĉiparoj:
* ATT92010 – ĉefprocesoro kun kontrolilo de memoro;
* ATT92011 – sistema kontrolilo, kiu laboris kun subsistemo de energinutro kaj kontrolilo de interrompoj. La lasta estis okupita pri elekto kaj deĉifrado de komandoj el memoro kaj laboro kun sistema buso;
* ATT92012 – kontrolilo de PCMCIA, kiu permesis komuti ĝis kvar tabuloj PCMCIA;
* ATT92013 – kontrolilo de flankaparataro, kiu okupiĝis pri kunlaboro de sistema buso de **Hobbit** kaj 8- aŭ 16-bitaj aparatoj komutitaj per buso, kongrua al buso ISA. La kontrolilo permesis alkomuti ĝis 8 aparatoj.
Frekvenco de la procesoro estis 20 MHz kun kalkulpovo 13.5 MIPS. Uzita tensio estis 3.3-5 V kaj uzita povo 515 mW. Ĝenerale **Hobbit** estis plena kolekto por produkti komputiletojn (poŝkomputilojn, komunikilojn, mezurilojn kma). AT&T ankaŭ projektis pli kalkulpovajn **Hobbitojn** (92020S, 92020M, 92020MX, 92021MX) tamen evoluo de procesora arkitekturo de ARM kaj komerca sukceso de Newton MessagePad kun procesoro ARM 610 baris plian evoluon de **Hobbit**.
Kategorio:Procesoroj
Racia unuigita procezo

**RUP**, plennome **racia unuigita procezo** kaj anglalingve *rational unified process*, estas komputika metodo por kreo de programaroj.  Ĝin inventis la firmao *rational software corporation*, kiun aĉetis en 2003 la firmao IBM.

## Principoj 
RUP estas taŭga por la kreo de grandaj programaroj, fare de multhomaj laborgrupoj.  ĝiaj inventintoj rigardis al la oftaj kaŭzoj de fiaskoj en tiaj taskoj.  Ili proponas labormetodon, kiu helpas eviti malsukcesojn.

Bazo por la grafikaĵoj en rup estas la modeloj de UML.  La metodo rup estas mem planita laŭ la principoj de objekta programado, ĝiaj dokumentoj estas liverataj tra interreto, kaj la responsaj kompanioj vendas programojn, kiuj faciligas ĝian uzon.

## Elementoj 
RUP difinas:

* rolojn, laŭ kiuj homoj kaj grupoj laboras
* produktojn: programojn, dokumentojn, modelojn...
* taskojn, en kiuj oni planas, faras kaj kontrolas la faritaĵojn
* procedurojn, kiuj gvidas la plenumon de taskoj laŭ tempo kaj roloj

tiuj elementoj estas la sentempaj partoj de la metodo, kontraste al la laŭtempaj procedoj. 

## Procedoj 
La tuto de programarkreo laŭ rup okazas laŭ kvar ĉefaj **fazoj**:

* la **komenca fazo** esploras, ĉu la celata programaro respondas al la merkato kaj profitigos la kompanion
* la **plana fazo** difinas la uzokazojn, la dismeton de la programoj, la taksojn de programado
* la **konstrua fazo** konsistas el programado ĝis la unua livero de la programaro
* la **transiga fazo** kontrolas ĉe uzantoj, ĉu la programaro taŭgas, ĉu ĝi respondas al la postuloj.

Ĉiun el la kvar sinsekvaj fazoj finas tielnomata mejloŝtono.  Se la projekto sukcese prezentiĝas ĉe la mejloŝtono, ĝi plu iras al la sekva fazo.  Se ĝi ne sukcesas, ĝi povas entute halti, aŭ rekomenci la malsukcesan fazon.

fazo povas okazi plurfoje eĉ sen malsukceso, ĉar rup estas **ripeta metodo**: en ĝi oni plurfoje faras la programaron, ĉiufoje aldonante novajn partojn kaj ecojn.  la moto estas "analizu iom, faru iom, provu iom, kaj rekomencu".  oni lernas el unu tia mallonga **ripeto**, kaj per la sperto oni povas plibonigi kaj trafe aldoni en la sekva ripeto.

Kategorio:Programaro
Kategorio:Formalaj manieroj
Kategorio:Programara inĝenierarto
Berto

**Berto** estas ĝermandevena virina nomo, el la radiko *beraht* ('brila, fama'). La sama radiko aperas en la nomoj Alberto, Bertrando kaj aliaj.

La Esperanta formo **Berto** aperas en PIV2002 kaj la Fundamenta Ekzercaro.

## Nacilingvaj formoj 
* Berta (ĉeĥe, germane, hispane, hungare, pole)
* Bertha (angle, germane)
* Berthe (france)
* Birthe (dane)

## Famaj nomportantoj 
* Bertha Benz
* Bertha von Suttner

Kategorio:Lingvoscienco
Klaro

**Klaro** estas latindevena virina nomo. Ĝi havas do la saman originon kiel la Esperanta vorto *klara*.

La formo **Klaro** aperas en PIV2002 kaj la Fundamenta Ekzercaro.

## Nacilingvaj formoj 
* Chiara (itale)
* Clair 
* Claire (france)
* Clara (angle, germane, hispane, itale, latine, nederlande, portugale, rumane)
* Clare 
* Klara (germane, pole, svede)
* Klára (ĉeĥe, hungare, slovake)

## Famaj nomportantoj 
* Clara Rojas n. 1964, kolombia politikistino
* Klara el Asizo (1194-1253), sanktulino
* Klára Dóka, hungara arkivisto

## Esperantistoj 
* Klara Zamenhof

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Kalibrilo

**Vernierlongmezurilo** (aŭ simple **kalibrilo**) estas ŝovmezurilo por mezuri longon, kiu mezuras pli precize per uzado de verniero.

Por mezuri eksterajn dimensiojn (ekzemple diko, diametro) oni uzas suprajn aŭ subajn (laŭ la unua foto) makzelojn, lokigante la mezuratan aĵon inter la makzeloj kaj kunenmovante ilin.

Por mezuri enajn dimensiojn oni uzas subajn (laŭ la unua foto) makzelojn, lokigante la makzelojn en la mezuratan aĵon inter la makzeloj kaj kunemovante la makzelojn. Tiam de valoro de la montroplato necesas subtrahi larĝon de la makzeloj.

Precizeco de mezurado kutime estadas 0,05, 0,1, 0,2 mm. Ĝenerale pli grandaj mezuriloj mezuras malpli precize.

Vernierlongmezurilo povas havi profundmezurilon. Ĝi estas maldika fusto (montrita dekstre en la dua foto). Ĝi ebligas mezuri profundon de netraaj truoj.

## Elektronika ŝovmezurilo 
eta|dekstra|250px|Cifereca ŝovmezurilo kun diametrmezurilo
Elektronikaj ŝovmezuriloj havas ciferecan indikon kaj tial ne bezonas vernieron. Kutimaj tiaj mezuriloj atingas precizecon de 0,02 mm.
eta|300px|Vernierlongmezurilo kun ankaŭ profundmezurilo

## Rilataj konceptoj 
Laŭ Francisko Azorín **kalibri** estas *Mezuri la diametron de cilindra aŭ sfera korpo, aŭ la internan diametron de tubo.* Do li koincidas tute kun PIV. Li indikas etimologion el araba *kalib* (kerno, modlilo). Kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj *kalibro*, por *diametro de cilindra aŭ sfera korpo* kaj *kalibrigi*, por *fari ke iu korpo havu ian precizan kalibron*.

## Notoj 
Kategorio:Mezuriloj
Mario

**Mario** estas persona nomo vira aŭ virina.

En kelkaj lingvoj oni havas la viran nomon *Mario* kaj la virinan nomon *Maria*, kiun oni ofte konsideras kiel viran kaj virinan formojn de la sama nomo. Fakte la vira nomo devenas de la latina nomo *Marius*, kiu supozeble devenas de la dio *Mars*, de *mars*/*maris* ("vira"), aŭ de *mare* ("maro"), dum la virina nomo verŝajne originis en la egipta kaj venis al la latina tra la hebrea kaj la greka: Mirjam estas tiu sama nomo en formo pli proksima al la hebrea.

La formo **Mario** aperas en la Fundamenta Ekzercaro, kie estas ankaŭ la mallongaj formoj **Manjo** kaj **Marinjo**. La formo **Maria** aperas en la Londona Biblio. Ambaŭ estas en PIV2020.

## Virinaj nomportantoj 
### Nacilingvaj formoj 
Jen tre malkompleta listo:

* Maria (angle, germane, itale, latine, pole, portugale, ruse)
* Marianne (angle, france, germane)
* Marie (ĉeĥe, france)
* Mary (angle, svede)
* مريم [marjam] (arabe, perse)
* מרים [mirjam] (hebree, jide)
* Mária (hungare; nomvariantoj: Mari, Mariska, Marika)
* Máire (irlande)
* Miren (eŭske)

### Virinaj personoj 
eta|dekstra|180px|Bildigo de Maria, patrino de Jesuo
#### Kristanaj sanktulinoj 
* Sankta Maria, patrino de Jesuo

#### Regantinoj 
* Maria (Hungario) • 1382–1395 • Reĝino de Hungario
* Maria Stuart • 1542–1567 • Reĝino de Skotlando
* Maria la 1-a (Anglio) • 1553–1558 • Reĝino de Anglio kaj Irlando
* Maria la 2-a (Anglio) • 1689–1694 • Reĝino de Anglio, Irlando kaj Skotlando
* Maria Teresia • 1740–1780 • Arkidukino de Aŭstrio, reĝino de Bohemio kaj Hungario, romia imperiestrino
* Maria la 1-a (Portugalio) • 1777–1816 • Reĝino de Portugalio
* Maria la 2-a (Portugalio) • 1826–1828, 1834–1853 • Reĝino de Portugalio

### Esperantistoj 
* Manjo Austin

## Viraj nomportantoj 
### Viraj nomportantoj de la virina persona nomo 
En tradicio de katolikismo, ofte ankaŭ viroj portas la virinan personan nomon *Maria*, kutime post vira persona nomo, ekz-e poeto Rainer Maria Rilke aŭ princo-elektisto Ferdinando Maria.

### Viraj personoj 
* Verkistoj:
** Mario Adorf
** Mario Benedetti
** Mario Brelich
** Mario Guiducci
** Mario Perniola
** Mario Vargas Llosa
* Roluloj:
** Mario aŭ Supermario estas la nomo de la ĉefrolulo de la populara serio de videoludoj samnoma kreita de Ŝigeru Mijamoto por Nintendo.
* Marius estas la latina formo pri Mario.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ssa.gov/OACT/babynames 
* http://www.theologie-systematisch.de/mariologie.html  

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo
Georgo

**Georgo** estas grekdevena vira nomo.

La nomo **Georgo Vaŝington** aperas en la Fundamenta Ekzercaro.

## Variaĵoj 
* *George* ()
* *Jiří* 
* *Yrjö* aŭ *Jyrki* ()
* *Georges* ()
* *Georg* ()
* *Jorge* (, )
* *György* ()
* *Giorgio* ()
* *Jurgis* ()
* *Joris* ( kaj malaltgermane)
* *Jerzy* ()
* *Gheorghe* aŭ *George* ()
* *Георгий/Georgij* aŭ *Юрий/Jurij* aŭ *Егор/Jegor* ()
* *Georg* aŭ *Göran* ()

## Nomportantoj 
[eta|dekstra|220px|[Sankta Georgo mortigas la drakon]]

### Sanktuloj 
* Sankta Georgo (m. ĉirkaŭ 303), sanktulo

### Monarĥoj 
Reĝoj de Britio:
* Georgo la 1-a (1714-1727)
* Georgo la 2-a (1727-1760)
* Georgo la 3-a (1760-1820), *"la Freneza Reĝo Georgo"*
* Georgo la 4-a (1820-1830)
* Georgo la 5-a (1910-1936)
* Georgo la 6-a (1936-1952)

Aliaj:
* Georgo la 1-a (Kartvelio) (1014–1027)
* Georgo la 3-a (Kartvelio)
* Georgo la 4-a (Kartvelio)
* Georgo la 1-a (Grekio) (1863–1913)
* Georgo de Podebrado, reĝo de Bohemio (1458–1471)

### Aliaj famaj nomportantoj 
* Georgius Agricola (1494-1555), germana mineralogo
* George Washington (1732-1799), usona prezidento

### Esperantistoj 
* Jorge Camacho
* Georgo Handzlik
* Yrjö Karilas
* Yrjö Kuorikoski
* Georgo Saville
* Yrjö Väisälä

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kravmagao

eta|250px|dekstra
**Krav-Magao** (hebree **קרב מגע** "tuŝ-batal(ad)o") estas la oficiala sindefenda sistemo de la Israela armeo. Oni instruas kravmagaon ankaŭ al multaj policaj organizoj kaj civitanoj en diversaj landoj.

Kravmagao traktas pri instinktaj movoj, praktikaj teĥnikoj kaj realismaj trejnscenaroj. Ĝi instruas taktikojn kaj por eviti, pritrakti kaj venki ĉiajn atakojn kaj perfortaĵojn. Ĝi celas, ke oni povu facile lerni kaj memori ĝin, ke oni ekzercu ĝin nature kaj intuicie, eĉ sub streĉaj kondiĉoj.

En kravmagao oni instruas:
* Eviti kaj eskapi
* Reagi al ĵetoj kaj faloj en diversaj direktoj kaj anguloj
* Ataki kaj kontraŭataki je diversaj celoj, distancoj, altecoj, anguloj, direktoj, ritmoj kaj pozicioj
* Uzi diversajn ordinarajn objektojn por sin defendi
* Defendi sin kontraŭ senarmilaj atakoj kiel pugno- kaj pied-batoj
* Liberiĝi de diversaj luktaj tenoj kaj prenoj
* Defendi sin kontraŭ homo armita per tranĉilo, bastono, botelo aŭ pafilo
* Trakti pri tiuj atakoj en diversaj situacioj kaj lokoj, ekz. kontraŭ unu atakanto aŭ kontraŭ grupo, en ŝtuparo, en strateto, en aŭto, sidante, kuŝante surtere, en akvo, ktp.

## Eksteraj ligiloj 
* IKMF IKMF - International Krav Maga Federation lead by Master Avi Moyal
* Israeli Krav Maga Association  (IKMA) founded in 1978 by Krav Maga founder Imi Lichtenfeld.
* Israeli Krav Maga Free Web Guide  - The Complete Internet Guide for Israeli Krav Maga.

Kategorio:Luktosporto
Amstrad PenPad 600

**Amstrad PenPad 600** estis unu el pioniraj poŝkomputiloj, lanĉita en 1993 j. La aparato havis tri procesorojn Zilog Z8S180 kun frekvenco 14.3 MHz: la unua okupiĝis pri operaciumo, programaro de uzanto kaj aparatzorgilo de tuŝekrano; la dua regis energiuzon; la tria – deĉifris manskribaĵojn. La komputilo havis monokromatan tuŝekranon 320*240, 192 KB da memoro (32 KB por vidiga memoro, 32 KB por sistemo de deĉifro de manskribaĵoj kaj 128 KB por portempa memro de uzanto).

Kategorio:Poŝkomputiloj
Mirjam

**Mirjam** estas virina nomo. Ĝi aperas en la Biblio, kie la fratino de Moseo kaj Aaron nomiĝas Mirjam. La nomo eble devenas de la egipta, sed estis populara en la hebrea.

La nomo Mario devenas de Mirjam.

La formo **Mirjam** aperas en PIV2002 kaj la Londona Biblio.

## Vidu ankaŭ 
* Mariam
* 102 Miriam

Kategorio:Bibliaj personoj
Kategorio:Virinoj de la Biblio