open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sud-Alberta Jubilea Aŭditorio

dekstra|250ra|eta|Sud-Alberta Jubilea Aŭditorio

La **Sud-Alberta Jubilea Aŭditorio** () estas konstruaĵo en Kalgario kun areo de 113,000 m3 dediĉita por artoj, kulturo kaj la komunumo.

La konstruis la aŭditorion en 1955 por festi la 50-an datrevenon de Alberto. Ĝin posedas kaj funkciigas la Registaro de Alberto.

La Jubilea Aŭditorio estas la hejmo de la Kalgaria Opero, la Alberta Baletistaro, la Muzik-Festivalo Kiwanis kaj la ĉiu-jara Memor-Taga Ceremonio de la Kanada Veteranaro. Dum multaj jaroj ĝi gastigis varieteajn prezentaĵojn, komediistojn, teatraĵojn, muzik-bandojn, orkestrojn, danc-festivalojn kaj premidonajn ceremoniojn.

En la ĉefa teatro povas sidi sur tri niveloj 2538 spektantoj; ĝi estas fama pro ĝia bona akustiko.

Por la okazo de la festado de la Centjariĝo de Alberto en 2005 la aŭditorio estis funde renovigita je kosto de 91 milionoj da dolaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Nord-Alberta Jubilea Aŭditorio

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de SAJA

Kategorio:Kulturo (Kalgario)
Kategorio:Konstruaĵoj en Kalgario
Kategorio:Teatroj
Alberta Baletistaro

dekstra|eta|250px|Centro Nat Christie

La **Albertan Baletistaron** (), en Edmontono (Alberto), fondis Ruth Carse en la malfruaj 1950-aj jaroj; ĝi fariĝis profesia grupo por la prezentado de baletoj en 1966.

En 1990 la grupo kuniĝis kun la Kalgaria Urba Baletistaro kaj enhejmiĝis en Centro Nat Christie en Kalgario. Ĝi daŭras prezentas baletajn teatraĵojn kaj en Edmontono kaj en Kalgario.

La nuna art-direktoro estas Jean Grand-Maître kaj la nuna ĝenerala direktoro estas Michele Stanners.

Dum la sezono de 2007-2008 prezentiĝos la sekvaj baletoj: Othello, La Nuksrompilo, Dangerous Liaisons, Rekviemo de Mozart kunlabore kun Edmontona Opero, kaj Giselle, kiun prezentos la Nacia Baletistaro de Kanado.

Penante instigi pli multan intereson pri baleto ĉe la junularo de Edmontono kaj Kalgario, la Alberta Baletistaro lanĉis sian programon ATTITUDE en 2005. Unue sub patronado de Big Rock Brewery kaj EPCOR, ATTITUDE ebligis al Albertanoj de 18 ĝis 35-jaraĝaj senpage ĉeesti baletajn prezentaĵojn kun pico kaj biero. Rezulte kreiĝis la Konsilio por Komunuma Engaĝiĝo de la Alberta Baletistaro () - konsilio de junuloj - kiu nun respondecas pri daŭrigado de la programo kaj trovado de aliaj manieroj engaĝi junulojn en la laboro de la grupo.

La **Lernejo de la Alberta Baletistaro** () estas la oficiala trejnejo de la Alberta Baletistaro. Fondita en 1991, la Lernejo fariĝis unu el la plej prestiĝaj el la kanadaj instancoj kiuj trejnas dancistojn. Celante provizi altkvalitan trejnadon en amika, stimula kaj kreiva etoso, ĝi ofertas du diviziojn kaj multajn program-elektojn por nutri kaj evoluigi junajn dancistojn, tiel ke ili realigu sian potencialon.

La kursaro de la Lernejo de la Alberta Baletistaro havas fortajn radikojn en la tradicioj de la klasika baleto, kaj prenas inspiriĝon de la Vanognova (Rusa) Sistemo kaj la (Itala) Metodo Cecchetti. En ĝi estas trejnado pri tiel diversaj dancoformoj kiel la moderna, ĵaza, kaj karaktera formoj. La Lernejo de la Alberta Baletistaro bonvenigas diversecon kaj invitas lernantojn de plej diversaj lokoj kaj fonoj. La Lernejo aparte kuraĝigas knabojn esplori la eblecojn por baleta trejnado kaj tiucele ofertas stipendiojn por tion ebligi.

Gvidante teamon de internacie konataj kaj alte kvalifikitaj instruistoj, **Murray kaj Nancy Kilgour** estas du el la plej respektataj danc-instruistoj de Kanado. Oni povas akceptiĝi en la Profesia Divizio nur per provo kaj nur kun aĝo de 10 jaroj. La Lernejo funkciigas tut-tagan antaŭ-profesian postdiploman programon kaj partnerecon kun la Universitato de Kalgario laŭ kiu kreditoj gajnitaj ĉe la Lernejo povas kalkuliĝi en programo kondukanta al la ricevo de bakalaŭriĝo kun specialiĝo en danco (BA Dance).

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Alberta Baletistaro
* Retejo de programo ATTITUDE 

Kategorio:Baletistaroj en Kanado
Kategorio:Artistaj grupoj en Edmontono
Kategorio:Edmontono
Kategorio:Kulturo (Kalgario)
Zala (historia departemento)

**Zala (reĝa departemento)** estis historia departemento en okcidenta parto de la Hungara Reĝlando.

* Departementejo: Zalaegerszeg
* Areo: 5995 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 404.699 en 1891

## Demografio 
Laŭ la censo de 1880
* 261.198 (72,6%) hungaroj
* 7.585 (2,1%) germanoj
* 70.587 (19,6%) kroatoj
* 20.165 (5,6%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
* 347.167 (74,4%) hungaroj
* 3.889 (0,8%) germanoj
* 91.909 (19,7%) kroatoj
* 23.368 (5,0%) ceteraj.

La ceteraj estas pleje slovenaj

En 1981
* 296.145 (73,2%) hungaroj
* 79.737 (19,7%) kroatoj
* 21.380 (5,2%) slovenoj
* 3.355 (1,6%) ceteraj

## Administracio 
Estis 13 distriktoj, ties nomoj estas la samaj, ol la distriktejoj:

* Distrikto Alsólendva
* Distrikto Balatonfüred
* Distrikto Csáktornya (Čakovec)
* Distrikto Keszthely
* Distrikto Letenye
* Distrikto Nagykanizsa
* Distrikto Nova
* Distrikto Pacsa
* Distrikto Perlak (Prelog)
* Distrikto Sümeg
* Distrikto Tapolca
* Distrikto Zalaegerszeg, samtempe departementejo
* Distrikto Zalaszentgrót

La departemento situas ĉe la montaro **Bakony** (bakonj), lago Balatono kaj riveroj Zala kaj Mura. La alvenintaj hungaroj en 895 trovis la teritorion konvena por vivadi pro la riveroj, ebenaĵoj. Sankta Stefano formis departementon en la 11-a j.c. Post la mezepoko la turkoj parte okupis la departementon. Estis grandaj bataloj ankaŭ en 1945.

En 1920 teritorio ĉe Mura iĝis parto de SHS (Serba-Kroata-Slovena Reĝlando), poste Jugoslavio. Inter 1941-1945 la hungara armeo reokupis la teritorion. Post disiĝo de Jugoslavio tiu teritorio apartenas parte al Kroatio, parte al Slovenio.

## Eksteraj ligiloj 
* Censo de Hungario en 1880 (hungare)
* Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

## Vidu ankaŭ 
* Departementoj de reĝlando Hungario
* Hungara reĝlando


Kategorio:Departementoj de Hungara Reĝlando
A Hang

**A Hang** (La Voĉo) estis monate trifoje aperinta raportaĵrevuo en Arad inter 1932 kaj 1934. Ĝin redaktis Lajos Bruckner, ĝia ĉefkunlaboranto estis Tivadar Fekete. Krom ĝiaj lokaj kunlaborantoj Szántó György, József kaj Sándor Károly, Irén Orosz, verkis en ĝin ankaŭ Franyó Zoltán, Keleti Sándor, Méliusz József, Paál Jób, Turnowsky Sándor, Vojticzky Gyula, sed aperis ankaŭ la poemoj de  Miklós Radnóti, grafikaĵoj Sándor Bortnyik. 

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

## Vidu ankaŭ 
* Listo de gazetoj en hungara lingvo en Rumanio

Kategorio:Arad
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Harangszó

Harangszó (Sonorilegsono) estis semajnrevuo aperinta dum la vintraj monatoj ikirigita en Lutiţa la 1-an de decembro 1922 de Lajos Nagyn. Poste redaktis Endre Derzsi kaj fine de 1928 ĝis ĝia malpermeso 20-a de marto 1938 Mihály Márk (1880–1965), reformita pastro. Inter ĝiaj kunlaborantoj estis Bokor Sándor, Csekme Ferenc, Csűrös Emília, Hegyi Mózes, Maksay Albert, Nikodémusz Károly, Rozsondai Ádám, Szombati-Szabó István, Ütő Lajos.

## Fontoj
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Lutiţa
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Ludoviko la 10-a (Francio)

**Ludoviko la 10-a de Francio** (n. la 4-an de oktobro 1289 en Parizo - m. la 5-an de junio 1316 en Vincennes), kromnomita **Ludoviko la Kverelema** (franclingve *Louis X le Hutin*) estis la reĝo de Navaro ekde 1305 ĝis 1316 (kiel "Ludoviko la 1-a") kaj cetere reĝo de Francio ekde 1314 ĝis 1316. Li estis la dekdua reĝo de la rekta kapetida dinastio.

Ludoviko estis la filo de la reĝo Filipo la 4-a la Bela kaj de la reĝino de Navaro, Johana la 1-a. Post lia morto, la nobeloj de la reĝlando rifuzis cedi la tronon al lia nura filino, Johana la 2-a de Navaro, kaj preferis la fraton de Ludoviko, Filipo la Longa. Tiel naskiĝis la salfranka leĝo, laŭ kiu nur virseksuloj rajtis heredi la francan kronon.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de monarkoj de Francio

Kategorio:Rektaj kapetidoj
Kategorio:Francaj reĝoj
Veszprém (historia departemento)

**Veszprém (reĝa departemento)** (vesprEm) (germane Wesprim) estis historia departemento en meza parto de la Hungara Reĝlando. La nomo originas el la slava.
eta|350ra|dekstra|Hungara reĝlando kun Kroatio, loko de departemento Veszprém
300ra|eta|dekstra|Departementa domo de Veszprém

* Departementejo: Veszprém (urbo)
* Areo: 3953 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 229.776 en 1910

## Demografio 
Laŭ la censo de 1880
* 171.432 (82,3%) hungaroj
* 34.605 (16,6%) germanoj
* 1.786 (0,9%) slovakoj
* 392 (0,2%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
* 199.063 (86,6%) hungaroj
* 29.283 (12,7%) germanoj
* 917 (0,4%) slovakoj
* 513 (0,2%) ceteraj.

Alia censo
* 177.073 (82,2%) hungaroj
* 35.962 (16,7%) germanoj
* 1.971 (1,1%) slovakoj

## Administracio 
Estis 5 distriktoj, ties nomoj estas la samaj, ol la distriktejoj:

* Devecser
* Pápa samtempe konsilantrajta urbo
* Enying
* Veszprém samtempe departementejo kaj konsilantrajta urbo
* Zirc

La departemento situas ĉe la montaro **Bakony** (bakonj), lago Balatono kaj riveroj Marcal kaj Sió. La alvenintaj hungaroj en 895 trovis la teritorion konvena por vivadi pro la riveroj, ebenaĵoj. Sankta Stefano formis departementon en la 11-a j.c. Post la mezepoko la turkoj grandparte okupis la departementon. Estis grandaj bataloj ankaŭ en 1945. Dum la historio distriktoj aliĝis aŭ forlasis la departementon.

## Eksteraj ligiloj 
* Censo de Hungario en 1880 (hungare)
* Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

## Vidu ankaŭ 
* Departementoj de reĝlando Hungario
* Hungara reĝlando

Veszpréma departemento
Johano la 1-a (Francio)

**Johano la 1-a de Francio** (n. la 15-an de novembro 1316 - m. la 19-an de novembro 1316), kromnomita **Johano la Postmorta** (franclingve *Jean Ier le Posthume*) estis la postmorta filo de Ludoviko la 10-a la Kverelema kaj de Klementa de Hungario. Li naskiĝis dum la nokto de la 14-a/15-a de novembro, kaj mortis kvin tagojn poste. Lia reĝado estas do la plej mallonga de la tuta historio de Francio. La grafo de Poitiers, antaŭe nur reganto, fariĝis post la morto de la infano la nova reĝo de Francio, Filipo la 5-a la Longa.

Post la morto de la infano aperis kelkaj legendoj aŭ onidiroj pri la ebla postvivo de Johano en sekreta loko.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de monarkoj de Francio

Kategorio:Rektaj kapetidoj
Kategorio:Francaj reĝoj
Lisja kreko

**Lisja kreko** () estas golfeto de la Nigra Maro ĉe la surorientaj bordoj de la Krimea duoninsulo inter la montaj masivoj Meganomo kaj Karadago. La kreko estas populara Krimea loko por "neorganizita" ripozado kaj ankaŭ fama ripozejo de diversaj naturistoj, hipioj ks.

La longo de la kreko estas ĉ. 4-5 kilometroj. Ĝi estas relative sovaĝa loko sen ajnaj konstruaĵoj, vendejoj kaj eĉ sen asfaltitaj vojoj. La bordoj preskaŭ ne havas iujn kreskaĵojn, la deklivoj de la kreko estas relative krutaj, formitaj plejparte de vulkan-devena argilo.

Super la kreko dominas la monto-kresto Eĉkidago (, el la krime-tatara lingvo la nomo signifas "Kaprina monto").

Lastatempe pro populareco la kreko iĝas ĉiam pli kaj pli malpura, tamen ĝi daŭre allogas
multajn vizitantojn. Plej facilas atingi la krekon el la urbotipa loĝloko Ŝĉebetovko; ekzistas la vojo ankaŭ el la loĝloko Kurortno.

## Fotoj 
Kategorio:Geografio de Krimeo
Kategorio:Vidindaĵoj de Krimeo
Kategorio:Nigra maro
Filipo la 5-a (Francio)

**Filipo la 5-a de Francio** (naskiĝis la 17-an de novembro 1291, mortis la 3-an de januaro 1322), kromnomita **Filipo la Longa** () estis la reĝo de Francio ekde 1316 ĝis 1322. Filipo estis la dekkvara reĝo de la rekta kapetida dinastio. Li estis cetere la reĝo de Navaro kiel "Filipo la 2-a".

Li estis la dua filo de Filipo la 4-a la Bela kaj de la reĝino de Navaro, Johana. Filipo estis la frato de sia antaŭulo, Ludoviko la 10-a la Kverelema. Kiam mortis tiu ĉi, li fariĝis la reganto de Francio, antaŭ la naskiĝo de la postmorta filo de Ludoviko. Sed tiu filo, Johano la 1-a, mortis nur kvin tagojn post sia naskiĝo, kaj Filipo estis finfine kronita kiel la nova reĝo, konforme al la nova, ankoraŭ ne teoriigita salfranka leĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de monarkoj de Francio

Kategorio:Rektaj kapetidoj
Kategorio:Francaj reĝoj
Hargita Nemzeti Székely Népi Együttes

**Hargita Nemzeti Székely Népi Együttes** (Ensemblo Popola Nacia Sikula Hargita) estis ensemblo fondita en 1970 en Miercurea Ciuc sub nomo *Hargita Dal- és Táncegyüttes*. En 1990 ekprenis ĝi la aktualan nomon.

## Gvidantaro 
Ĝia kapelestro estis komponisto Árpád Gál, artreĝisoro István Salló, orkestrgvidanto József Dima, folkloristo Dénes Kovács, koreografo Miklós Antal kaj Emil Toró. De 1995 la gvidanto de ensemblo estas koreografo Mihály András.

## Literaturo 
* *Évek Könyve*. 35 éves a Hargita Együttes - 15 éves a Hargita Nemzeti Székely Népi Együttes, 2005.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de ensemblo

Kategorio:Miercurea Ciuc
Kategorio:Rumaniaj hungaraj institucioj kaj institutoj
Kategorio:Rumanaj institucioj kaj institutoj
Dražice

**Dražice** estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio kaj Slovakio:

En Ĉeĥio:
* Dražice (distrikto Tábor) - municipo situanta en distrikto Tábor

En Slovakio:
* Dražice (distrikto Rimavská Sobota) - municipo situanta en distrikto Rimavská Sobota
6 Órai Újság

**6 Órai Újság** (Sesa-Hora Gazeto) estis ĵurnalo, poste semajngazeto en Timișoara inter 1931 kaj 1940, redaktita de Zoltán Franyó. Ĝiaj internaj kunlaborantoj estis: Franyó Zoltán, Herczka István, pli juna Kubán Endre, Ormos Iván, Sasi György, Szabó Árpád, Szimonisz Henrik, sed ĝi publikigis ankaŭ la verkojn de Aszódy János, Bányai László, Bálint István, Berkovits Simon, Fenyves Ferenc László, Heves Renée, Hunyady Sándor, Lázár József, Méliusz József, Nagy István, Németi-Miklós Beáta, Oppert Géza, Szilágyi András, Turnowsky Sándor. Ĝi transprenis ofte verkojn de Mihály Babits, Bálint György, Barta Lajos, Darvas József, Dutka Ákos, Emőd Tamás, Ignotus Pál, Illyés Gyula, Sándor Márai, Nádas József, Szabó Zoltán kaj Féja Gézat; Louis Aragon, Johannes R. Becher, Karel Čapek, Ilja Ehrenburg, Fjodor Gladkov, Egon Erwin Kisch, Thomas Mann, Heinrich Mann, Romain Rolland, Bernard Russell, Ernst Toller kaj Stefan Zweig. Oni malpermesis ĝin en decembro 1944.

## Literaturo 
*Romániai magyar irodalmi lexikon

## Vidu ankaŭ 
* Listo de gazetoj en hungara lingvo en Rumanio

Kategorio:Gazetoj de Timișoara
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Malnovmuzika Festivalo de Miercurea Ciuc

**Malnovmuzika Festivalo de Miercurea Ciuc** Csíkszeredai Régizene Fesztivál estas muzikfestivalo en Miercurea Ciuc de 1980 en ĉiu julio, kiu en 1986 estis malpermesita, sed post 1989 denove daŭrigata. Unu el iniciatintoj de la festivalo kaj ĝia fakgvidinto estis István Pávai.
## Eksteraj ligiloj 
*Retpaĝo de festivalo 
Kategorio:Miercurea Ciuc
Monakaj eŭro-moneroj

Kvankam Monako ne estas membroŝtato de la Eŭropa Unio, en duflanka interkonsento inter la ŝtato Francio nome de la Unio kaj la registaro de la moŝta princo de Monako de la jaro 2002 estis decidite, ke Monako rajtas uzi la komunan eŭropan valuton en sia lando kaj rajtas produkti proprajn eŭro-monerojn ĝis la kvanto de kvincentono (do 1/500) de la monkvanto, kiun rajtas produkti la ŝtato Francio. Similaj duflankaj interkonsentoj ankaŭ estis subskribitaj inter la Eŭropa Unio kaj la etaj ŝtatoj San-Marino kaj Vatikanurbo, kiuj estas enklavoj ene de Italio. Tiuj valutaj interkonsentoj konsideriĝis necesaj, ĉar la tri ŝtatoj antaŭ la enkonduko de la komuna eŭropa valuto estis parto de valuta unio kun Italio (San-Marino kaj Vatikanurbo) respektive Francio (Monako).

La monakaj eŭro-moneroj havas kvar diversajn motivojn. Bildigitaj estas princo *Rainier la 3-a*, princo *Albert la 2-a*, la sigelo kaj blazono de la princa familio, la nobela dinastio *Grimaldi*.

## Unua serio (2001 ĝis 2005) 
* 1/2/5 eŭro-cendoj: la blazono de la princa familio
* 10/20/50 eŭro-cendoj: la sigelo de la princo de Monako
* 1 eŭro: duobla portreto de la princoj Rainier la 3-a kaj Albert la 2-a
* 2 eŭroj: portreto de Rainier la 2-a

## Dua serio (ekde 2006) 
Post la morto de la princo Rainier la 3-a kaj la enpostenigo de la nova princo Albert la 2-a ekde decembro 2006 produktiĝas novaj monakaj eŭro-moneroj:

* 1/2/5 eŭro-cendoj: la blazono de la princo de Monako
* 10/20/50 eŭro-cendoj: monogramo de princo Albert la 2-a
* 1 eŭro kaj 2 eŭroj: portreto de princo Albert la 2-a

eta|dekstra|100px|speciala 2-eŭra monero de 2007

## Specialaj 2-eŭraj moneroj 
Dum julio 2007 Monako eldonis sian unuan specialan 2-eŭran moneron, kiu dediĉiĝas al la 25-a mortotago de la princedzino *Gracia Patricia*.

## Vidu ankaŭ la paĝojn pri 
* bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj
* la komuna eŭropa valuto Eŭro
* la antaŭa valuto franca franko, kiu validis ankaŭ en Monako

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la monakaj eŭro-moneroj en la paĝaro de la Eŭropa Centra Banko (paĝo ĉi tie en la franca, sed ankaŭ havebla en 19 aliaj eŭropaj lingvoj) 
* paĝoj de la nacia banko de Monako

Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj
Eŭro-moneroj
Sporta pafado

eta|200ra|Hattie Johnson
eta|200ra|
40ra
**Sporta pafado** estas sporta fako en kiuj oni uzas pafilon. 

Internacie, la termino ampleksas la sportan uzon de tre diversaj pafiloj, inkluzive de sportaj pafarmiloj, pafarkoj, arbalestoj aŭ blovkanoj. Sporta pafado signifas pafi laŭ certaj difinitaj reguloj. La armilo - kontraŭe al siaj armeaj aŭ ĉasaj originoj - estas uzata kiel sporta aparato, simile al la lanco en lancoĵeto aŭ al la glavo en skermado. Sporta pafado estas unu el olimpikaj sportoj, dekomence ekde la unua moderna Somera Olimpiko de 1896. Por kelkaj konkurencoj pafado estas parto de la tuto kune kun aliaj sportoj kiel kurado aŭ skiado (*biatlono*).
Réaumur-skalo

:*Ĉi artikolo temas pri la temperaturskalo. Pri alia uzo vidu Réaumur (apartigilo).*

La **Réaumur-temperaturskalo** (grado reomira, °Réaumur, °Ré, °Re) estas skalo por mezuro de temperaturo laŭ la franca sciencisto René Antoine Ferchault de Réaumur, kiu proponis ĝin en 1731.

La frostopunkto de akvo estas 0 °Réaumur, ĝia bolpunkto 80 gradoj Réaumur. Do, por konverti temperaturon en *gradoj reomiraj* al gradoj celsiaj oni multiplikas per 1,25 (formulo: °C = 1.25 × °Re), por konverti al Kelvin: K = 1,25 × °Re + 273,15 (vidu ankaŭ Grado celsia).

La mezuro laŭ la *Réaumur-temperaturskalo* ne apartenas al la SI-sistemo.

Réaumur bazis sian temperaturmezuradon sur la dilatiĝo de alkoholo ĉe altiĝanta temperaturo, kiu montriĝis ne konstanta en la tuta temperaturskalo.

La *reomira temperaturskalo* estis vaste uzita en Eŭropo, aparte en Francio kaj Germanio, sed estis anstataŭigita per la *celsia skalo* (kiu en Germanio estis enkondukita oficiale en 1901). Hodiaŭ mezurado laŭ la *reomira skalo* maloftas, nur ĉe la produktado de ĉokoladaĵoj kaj fromaĝoj oni foje uzas ĝin.

## Vidu ankaŭ 
* Mezurunuoj de temperaturo

## Eksteraj ligiloj 
* Konverta kalkulilo por mezurunuoj de temperaturo - en la angla aŭ nederlanda

Kategorio:Internaciaj normoj
Kategorio:Mezurunuoj
Gustaf Dalén

**Nils Gustaf DALÉN** (30-an de novembro 1869, Stenstorp, Svedio – 9-an de decembro 1937, Stokholmo) estis Nobel-premiito pri fiziko en 1912. Li ricevis la distingon pro aŭtomata solventilo (sunventilo), kiu reguligis per sunlumo la lumfonton funkciantan per gas-flamo: la ventilo fermas la flamon ĉe sunleviĝo (aŭrore) kaj ĉe krepusko aŭ en mallumeto malfermas tion. La inventaĵo baldaŭ disvastiĝis: oni uzis ĝin en aŭtomate funkciantaj lumturoj kaj buoj (naĝobareloj).

Dalén iĝis ĉefinĝeniero en gasfabriko, produktanta acetilenan gason. Li iĝis en 1909 afergvidanto kaj malkovris la materialon *“agamassan”*, kiu absorbas la acetilenon. Post tio, oni povis verŝi grandvolumenon el gaso en ŝtalbotelojn, sen eksploda danĝero.

Dalén blindiĝis dum eksperimento en 1913-ban, sed ĝismorte daŭrigis la esplorojn.

Kategorio:Svedaj fizikistoj
Kategorio:Stokholmanoj
Somogy (historia departemento)

**Somogy (reĝa departemento)** (ŝomodj) estis historia departemento en meza parto de la Hungara Reĝlando.
eta|Loko de Somogy en Hungara reĝlando
* Departementejo: Kaposvár
* Areo: 6675 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 326.792 en 1891

## Demografio 
Laŭ la censo de 1880
* 270.751 (88,2%) hungaroj
* 22.889 (7,5%) germanoj
* 11.584 (3,8%) serbokroatoj
* 1.823 (0,6%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
* 333.597 (91,2%) hungaroj
* 18.718 (5,1%) germanoj
* 9.934 (2,7%) kroatoj
* 3.712 (1,0%) ceteraj.

En 1891
* 294.242 (90%) hungaroj
* 19.721 (7%) germanoj
* 10.829 (3%) kroatoj

## Administracio 
Estis 9 distriktoj, ties nomoj estas la samaj, ol la distriktejoj:

* Barcs
* Csurgó
* Kaposvár, samtempe departementejo kaj konsilantrajta urbo
* Lengyeltóti
* Marcali
* Nagyatád
* Szigetvár
* Tab

La departemento situas inter Balatono kaj rivero Dravo, kie troviĝas ebenaĵoj kaj malaltaj montetoj. La alvenintaj hungaroj en 895 trovis la teritorion konvena. Stefano la 1-a (Hungario) formis departementon en la 11-a j.c. Post la mezepoko la turkoj okupis la departementon. Dum la historio distriktoj aliĝis aŭ forlasis la departementon.

## Eksteraj ligiloj 
* Censo de Hungario en 1880 (hungare)
* Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

## Vidu ankaŭ 
* Departementoj de reĝlando Hungario
* Hungara reĝlando

Somogy
Listo de arondismentoj de Francio

Jen **listo de la 333 arondismentoj de Francio**, ordigitaj laŭ departementoj.

Laŭ nuna stato la listo estas aktualigita al la stato de **2023** (nombroj de loĝantoj laŭ censa stato de 2020).

## Vidu ankaŭ 
* **Arondismentoj de Francio**
Ifjú Erdély

**Ifjú Erdély** (Juna Transilvanio) estis beletristika, scienca porjunulara revuo de januaro 1923 ĝis decembro 1944 en Kluĵo. En 1936–37 ĝia titolo estis *Ifjú*. 
## Redaktoraro
Ĝia ĉefredaktoroj estis Lajos Imre ĝis 1940, poste András Nagy. Respondecredaktoroj (junulara) komence estis Sándor Kovács, de 1925 Ottó M. Nagy, de 1927 Dániel Borbáth, de 1928 József Nagy, de 1933 Jenő Farkas, de 1935 Béla Szigethy, de 1936 István Mester, de 1938 István Juhász (kun ĉefkunlaborantoj Lőrinczi László, pli juna Nagy Géza kaj Nagy Ödön), de 1940 Sárközy Endre (kun ĉefkunlaborantoj Nagy Géza, Nagy István, Makkay Endre, Máthé András, Molter-Marosi Péter).
## Fonto
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Kluĵo
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Tolna (historia departemento)

**Tolna (reĝa departemento)** (germane **Tolnau**) estis historia departemento en meza parto de la Hungara Reĝlando.
eta|350ra|dekstra|Hungara reĝlando kun Kroatio, loko de departemento Veszprém
eta|dekstra|320ra|Szekszárd – departementa domo
* Departementejo: Szekszárd
* Areo: 3537 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 267.259 en 1910

## Demografio 
Laŭ la censo de 1880
* 156&nbsp;375 (66,8%) hungaroj
* 75&nbsp;350 (32,2%) germanoj
* 1&nbsp;114 (0,5%) serbokroatoj
* 1&nbsp;401 (0,6%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
* 189&nbsp;521 (70,9%) hungaroj
* 74&nbsp;376 (27,8%) germanoj
* 1&nbsp;102 (0,4%) serboj
* 2&nbsp;260 (0,8%) ceteraj.

Alia censo:
* 169&nbsp;346 (67,2%) hungaroj
* 80&nbsp;114 (31,8%) germanoj
* 1&nbsp;048 serboj
* 769 slovakoj
* 266 rumanoj
* 555 ceteraj

## Administracio 
Estis 6 distriktoj, ties nomoj estas la samaj, ol la distriktejoj:

* Dombóvár
* Dunaföldvár, escepte distriktejo: Paks
* Centra, escepte distriktejo: Szekszárd, samtempe departementejo kaj konsilantrajta urbo
* Simontornya, escepte distriktejo: Gyönk
* Tamási
* Völgység, escepte distriktejo: Bonyhád

La departemento situas en dekstra bordo de Danubo, kie troviĝas ebenaĵoj kaj malaltaj montetoj, krome estas rivero-kanalo Sió. La alvenintaj hungaroj en 895 trovis la teritorion tre konvena pro la riveroj kaj paŝtejoj. Stefano la 1-a (Hungario) formis departementon komence de la 11-a j.c. Post la mezepoko la turkoj okupis la departementon. Poste alvenis serboj, slovakoj kaj germanoj. Armeo de Rákóczi tie faris startan punkton, poste ili okupis Transdanubion. En 1848 la hungaroj venkis helpan armeon de Josip Jelačić.

## Eksteraj ligiloj 
* Censo de Hungario en 1880 (hungare)
* Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

## Vidu ankaŭ 
* Departementoj de reĝlando Hungario
* Hungara reĝlando

Tolna departemento
Kazantipo (kabo)

eta|Kazantipo vidata de supre
**Kazantipo** (, , ) estas kabo kaj malgranda duoninsuleto sur la suda bordo de la Azova Maro, en la nord-orienta parto de la Krimea duoninsulo. Krome, *Kazantipo* estas la nomo de fama elektronik-muzika festivalo, iam aranĝata ĉe la kabo.

## Pri la kabo 
La nomo havas tjurkan devenon; en la krime-tatara lingvo *qazan tip* signifas "fundo de kaldrono". La kabo ricevis tian nomon pro sia reliefo — ĝi havas iom rondan formon kaj ĝia centra parto estas relative malalta (20-30 metroj super la marnivelo) kaj estas ĉirkaŭita de montetoj, proksimume 50 metrojn altaj. La proksimuma diametro de la kabo estas 3–4&nbsp;km.; ĝi disdividas la Kazantipan kaj la Arabatan golfojn de la Azova maro.

Preskaŭ la tuta kabo estas kovrita de stepoj; la bordoj estas plejparte abruptaj kaj kalkoŝtonaj. Ekde la jaro 1998 la teritorio de la kabo estas ŝtata natur-rezervejo de Ukrainio.

Sur la kabo funkcias la Kazantipa lumturo; en la orienta parto de la kabo troviĝas restaĵoj
de antikva loĝloko (proksimume 3a-2a jarcentoj a.K.). Apud la kabo troviĝas la urbo Ŝĉolkino (la urbo de la konstruistoj de la Krimea atomcentralo) kaj la vilaĝo *Misovoje*.

## Samnoma festivalo 
La kabo aparte famiĝis pro la internacia festivalo de elektronika muziko "Respubliko KaZantipo" (, en la ruslingva nomo oni intence skribis la literon *Z* latinskribe kaj majuskle), kiu estis aranĝata ĉi tie inter la jaroj 1993 kaj 1999. En la postaj jaroj la festivalo estis organizata en aliaj lokoj de Krimeo (en 2000 — apud Sudako, ekde la jaro 2001 — apud Eŭpatorio). La festivalo estas opiniata kiel la plej granda elektronik-muzika festivalo, organizata sur la teritorio de eksa Sovetio.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri la Kazantipa naturrezervejo  

Kategorio:Kaboj de Krimeo
Kategorio:Azova maro
Charles Glover Barkla

**Charles Glover BARKLA** (7-an de junio 1877, Widnes, Lancashire, Britio – 23-an de oktobro 1944, Edinburgh, Skotlando) estis brita fizikisto, kiu ricevis en 1917 Nobel-premion pri fiziko pro laboro pri rentgendisiĝo. Tiu disiĝo okazas, kiam la rentgena radiado trapenetras materialon kaj la atomaj elektronoj dekliniĝis la radiadon.

Barkla studis en Kembriĝo, en la *Trinity College* kaj *Kings College*. Li iĝis en 1902 instruisto de la Liverpool-a Universitato, ekde 1909 laboris en la Londona Universitato kaj en 1913 iĝis naturfilozofia profesoro en la Edinburgh-a Universitato.

Barkla kaj C. A. Sadler difinis en 1906 per rentgenaj radioj la nombron de la elektronoj de la karbonatomo. Li ankaŭ pruvis, ke la rentgenaj radioj estas transversaj ondoj, kiel la lumo kaj aliaj elektromagnetaj radiadoj.

## Notoj 
Kategorio:Britaj fizikistoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Charles Édouard Guillaume

**Charles Édouard GUILLAUME** (15-an de februaro 1861, Fleurier, Svislando – 13-an de junio 1938, Sèvres, Francio) estis franca fizikisto, kiu ricevis la Nobel-premion pri fiziko en 1920 pro la malkovro de invaro (specifa fer-nikela alojo).

Guillaume en 1883 iĝis kunlaboranto de la Internacia Mezurafera Ofico en Sèvres, poste en 1915 ties direktoro. Li ekzamenis dum esploroj la hidrargan termometron kaj la litron kiel volumenan unuon. Li konstatis pri tiu lasta, ke ĝi egalas ne al 1.000.000 cm3 sed al 1.000.028 cm3.

Li fokisis ekde 1890 je la alojoj kaj malkovris, ellaboris la invarton kaj elinvarton. La termodilatiĝa valoro de la invarto (volumena ŝanĝiĝo je ŝanĝiĝo de la temperaturo), la malgranda elasteca valoro de la elinvarto estis uzata en diversaj sciencaj mezuriloj.

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Francaj fizikistoj
Kategorio:Svisaj fizikistoj
Kategorio:Neŭŝatelanoj
Vurnari

**Vurnari** (ĉuvaŝe Вăрнар) — vilaĝo (ĝis 2006 — urbotipa loĝloko) en la centra parto de Ĉuvaŝio. Ĝi estas administra centro de la regiona distrikto. La loĝantaro de la vilaĝo - 10,8 mil loĝantoj (2006), plimulte ĉuvaŝoj.

La vilaĝo situas sur Gorjkovskaja fervoja linio inter Kanaŝ kaj Ŝumerla je distanco de 33 km de ĉiu. Inter Ĉeboksari, ĉefurbo de Ĉuvaŝio kaj Vurnari estas 91 km laŭ axtoŝosea vojo.

Kategorio:Vilaĝoj de Ĉuvaŝio
Johannes Stark

**Johannes STARK** (n. la 15-an de aprilo 1874, en Freihung-Schickenhof, Bavario, Germana Regno, m. la 21-an de junio 1957, Traunstein) estis germana fizikisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1919 pro malkovro de 1913, kiam li montris, ke la  disiĝas je efiko de elektra kampo ( Stark-efiko). La fenomeno pruviĝis eksperimenta pravigo de la kvantuma teorio.

Li instruis kiel fizika profesoro en la universitato de Göttingen ekde 1900, ekde 1917 universitato de Greifswald, poste en la universitato de Würzburg.

Li pensiiĝis en 1922, poste apogis Hitler kaj estis unu teoretikulo de la antisemitisma rasideo. Li direktis ekde 1933 ĝis 1939 la Imperian Fizika-Teĥnikan Instituton. Lin kondamnis sennaziiga juĝistaro en 1947 je kvarjara trudlaboro.

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Optikaj fizikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Spektroskopistoj
Kategorio:Nazioj
Somera Olimpiko 1904

Streĉiĝoj kaŭzitaj de la Rusa-Japana Milito kaj malfacilaĵoj en vojaĝado al Sankta Luiso rezultigis tre malmultajn altklasajn atletojn de ekster Usono kaj Kanado partoprenantaj en la olimpiko de 1904. Nur 62 el la 651 atletoj kiuj konkuris venis de ekster Nordameriko, kaj nur inter 12 kaj 15 nacioj estis reprezentitaj entute: malfacilas eĉ klare difini ŝtatanecojn de iuj sportistoj, ĉar multaj neusonanoj estis novalvenintaj enmigrintoj en Usonon, parte post malmultaj jaroj da laborado en Usono post la olimpiko revenis al siaj originaj landoj, sed en unuaj statistikoj pro la momenta aparteno al usona sporta klubo konsideriĝis kiel usonanoj. Aliflanke tamen ankaŭ iuj usonanoj pro familiaj radikoj en alia lando aŭ pro simpla simpatio al tiu lando neserioze nomis sin ano de tiu lando. Kelkaj okazaĵoj poste kombinis la usonan nacian ĉampionecon kun la olimpika ĉampioneco. La nuna tri-medala formato de oro, arĝento kaj bronzo por unua, dua kaj tria loko estis lanĉita ĉe la olimpiko de 1904.

## Partoprenantaj ŝtananoj respektive teamoj 
eta|280ra

* 20ra Aŭstralio
* 20ra Aŭstra Imperio
* 20ra Britio
* 20ra Francio
* 20ra Germana Regno
* 20ra Grekio
* 20ra Hungario
* 20ra Kanado
* 20ra Kubo
* 20ra Norvegio
* 20ra Sud-Afriko
* 20ra Svislando
* 20ra Usono

kaj krome
* 

## Medala klasifiko 
----
----

----
----

Kategorio:1904 en Usono
Kategorio:Sankta Luiso
Trencsén (historia departemento)

**Trencsén (reĝa departemento)** (trenĉEn), slovake **Trenčín,** germane **Trentschin** estis historia departemento en norda parto de la Hungara reĝlando.

* Departementejo: Trencsén
* Areo: 4456 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 310.437 en 1910

## Demografio 
Laŭ la censo de 1880
* 2.653 (1,1%) hungaroj
* 10.964 (4,5%) germanoj
* 229.904 (94,0%) slovakoj
* 1.146 (0,5%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
* 284.770 (91,7%) slovakoj
* 13.204 (4,3%) hungaroj
* 9.029 (2,9%) germanoj
* 2.847 (0,9%) poloj
* 587 (0,2%) ceteraj

## Administracio 
Estis 9 distriktoj, ties nomoj estas la samaj, ol la distriktejoj:

* Bán
* Csaca
* Illava
* Kiszucaújhely
* Nagybiccse
* Puhó
* Trencsén samtempe departementejo kaj konsilantrajta urbo
* Vágbeszterce
* Zsolna

La departemento situas en la norda Karpatoj laŭ valo kaj rivero Vah. La norda kaj okcidenta limo estas samtempe akvodislimo. La hungaroj - ŝajnas - tie renkontis slovakojn sub aŭspicio de moravoj. Stefano la 1-a (Hungario) formis departementon komence de la 11-a j.c. Oni konstruis fortikaĵojn por defendi la landon, kiuj kontraŭstaris la tatarojn kaj ĉeĥojn. Rákóczi, princo de Transilvanio perdis sortodecidan batalon apud Trencsén. En 1849 la hungara armeo ne povis forpuŝi la aŭstrojn el Hungario. En 1918 la ĉeĥoslovakia armeo okupis la regionon kaj ekde 1920 apartenas al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio ekde 1993.

## Eksteraj ligiloj 
* Censo de Hungario en 1880 (hungare)
* Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

## Vidu ankaŭ 
* Departementoj de reĝlando Hungario
* Hungara reĝlando
* Regiono Trenčín

Kategorio:Departementoj de Hungara Reĝlando
Max von Laue

**Max (Theodor Felix) von LAUE**  (9-an de oktobro 1879, Pfaffendorf (hodiaŭ urboparto de Koblenz), Germanio – 24-an de aprilo 1960, Berlino) estis germana sciencisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1914 pro la malkovro de la dekliniĝo de rentgenradioj, pasantaj tra kristaloj. Surbaze de tio, li povis elkalkuli la difinitan ondolongon de la radioj. Tiu rezulto helpis ekzamenon de la kristalaj strukturoj kaj tio grave kontribuis al la evoluo de solidkorpa fiziko.

Laue en 1912 iĝis fizika profesoro de la Universitato de Zuriko. Li uzis tiujare kiel unua kristalon por deklinigi rentgenajn radiojn kaj per tio li montris, ke la rentgena radiado – simile al la lumo – estas elektromagneta radiadio. Li pruvis same, ke la kristaloj konsistas el regule ordigitaj atomoj.

Li apogis por relativeca teorio de Albert Einstein kaj faris kvantumteoriajn esplorojn. Li okupiĝis pri la Compton-efiko, dum kiu la ondolongo de la lumo ŝanĝiĝas je certaj kondiĉoj. Li analizis ankaŭ la disiĝon de la atomoj. Li gvidis ekde 1919 la teorian fizikan instituton de la Berlina Universitato, en 1951 li iĝis direktoro de la berlina Fizika–kemia Esplora Instituto Max Planck.

## Vidu ankaŭ 
* 10762 von Laue

Kategorio:Germanaj sciencistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Naskiĝintoj en 1879
Kategorio:Mortintoj en 1960
Montferland

Dosiero:Loudspeaker.svg**Montferland** ()
estas municipo en la regionoj Achterhoek kaj la Liemers, en la nederlanda provinco Gelderland. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La teritorio havas komunan limon kun .

La municipo ekestis je la 1-a de januaro 2005 pro komunuma rearanĝo el la antaŭaj municipoj Bergh kaj Didam. La parto de la antaŭa municipo Bergh apartenas laŭ ĝenerala supozo grandparte al la regiono Achterhoek, la parto en la eksa municipo Didam al la regiono Liemers. Sude de la municipo situas la landlimo kun Germanio.

## Centroj 
Azewijn, Beek, Braamt, Didam, Greffelkamp, 's-Heerenberg, Kilder, Lengel, Loerbeek, Loil, Nieuw-Dijk, Oud-Dijk, Stokkum, Wijnbergen kaj Zeddam, inkluzive de la vilaĝetoj Holthuizen, Vinkwijk kaj Vethuizen.

## Kemnade 
200px|eta|maldekstra|La Kemnade

Ĉe la rivero Oude IJssel tuj apud la limo kun la municipo Doetinchem situas la Kemnade. En ĉi tiu historia konstruaĵo loĝis nombro da personoj kiuj ludis gravan rolon en la historio de Doetinchem (kaj Nederlando), kiel Carel Hendrik Verhuell kun edzino Maria Johanna de Bruijn kaj la familio Misset (konataj kiel la fondintoj de la *Graafschapbode*).

Kategorio:Municipoj de Gelderlando
Lateranaj Traktatoj

La **Lateranaj Traktatoj** - , do laŭvorte "Lateranaj Paktoj" - de la 11-a de februaro 1929, interkonsentitaj inter la Sankta Seĝo, reprezentita de la kardinala ŝtata sekretario *Pietro Gasparri*, kaj la tiama Reĝlando Italio, reprezentita de la tiama faŝisma ministroprezidento Benito Mussolini, definitive reguligis la statuson de la Sankta Seĝo, kiu malklaris post la malfondiĝo de la Eklezia Ŝtato dum la jaro 1870, kiam formiĝis la ŝtato Italio. Esence la papo en la Lateranaj Traktatoj rekonas, ke la urbo Romo estas la ĉefurbo de la ŝtato Italio, ne papa teritorio kontraŭleĝe konkerita de la ŝtato Italio, dum la itala ŝtato rekonas la politikan kaj teritorian suverenecon de Vatikanurbo, kiu do rekoniĝas kiel urboŝtato. La nomo de la traktatoj venas de la subskriba loko, la Laterana Palaco en Romo.

## Konkordato kaj Pakto 
La *Konkordato* reguligas la rilatojn inter la du paktintoj koncerne la aferojn strikte religiajn de la ĉiutempa vivo, la *Pakto,* male, "sanigas" la kontrastojn devenantajn el la okupo de la Papa Ŝtato kiu damaĝis ankaŭ finance la Apostolan Seĝon. La Pakto establis ke la Itala Ŝtato kompensu la Apostolan Seĝon per **750** milionoj da liroj monkontante kaj per **miliardo** da liroj en ŝtataj biloj. (Vidu tion ĉe Pontifika Jarlibro 2013, aŭ ĉe "Finanze vaticane", Benny Lai, eld. Rupertino, 2012.)

## Eksteraj ligiloj 
* teksto de la Lateranaj Traktatoj en angla traduko 
* teksto de la "Accordo di revisione del Concordato Lateranense" (interkonsento pri revizo de la Lateranaj Traktatoj el la jaro 1984, en la itala)

## Vidu ankaŭ 
* Roma problemo
* Pontifika Jarlibro

Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Vatikano
Kategorio:Historio de Italio
Kategorio:Politiko en 1929
Virino en Berlino

Virino en Berlino (*Eine Frau in Berlin*) estas aŭtobiografia atesto de siatempe anonima junulino germana, kiu detale raportas pri la ruiniĝo de Berlino, kiam la urbo falas dum 1945 en la manojn de sovetianoj.
En 1954 ĝi estis unuafoje eldonita en Usono en angla traduko.
La teksto aspektas kiel taglibro kaj raportas detale pri la ĉiutaga vivo de la ĉefrolulino inter la 20-a de aprilo kaj la 22-a de junio 1945.

## Atesto 
La teksto raportas pri la ĉiutaga vivo de berlinanoj kaj precipe de berlinaninoj en la ĥaoso de la germana malvenko kaj pri angorplena atendado antaŭ la tuja alproksimiĝo de la sovetiaj venkantoj.

## La aŭtoro 
Marta Hillers (1911-2001) restis anonima ĝis sia morto.

## Kontestoj 
Jens BISKY

Kurt W. MAREK

Hannelore MAREK

## Filmo 
La reĝisoro Max Färberböck faris filman version de la verko je titolo: "Anonyma - Eine Frau in Berlin". Ĝi aperis en  2008 en la kinejoj. Nina Hoss estis la ĉefrolulino.

## Notoj 
Hans Magnus ENZENSBERGER

## Bibliografio 
* Anonyma: Eine Frau in Berlin. Tagebuchaufzeichnungen vom 20. April bis 22. Juni 1945. Frankfurt am Main : Eichborn, 2003 (=Die Andere Bibliothek, n° 221). ISBN 3-8218-4534-1.
* Anonyme : Une femme à Berlin. Journal 20 avril-22 juin 1945. Présentation de Hans Magnus Enzensberger. ISBN 978-2-298-00309-3. (c) Éditions Gallimard 2006 pour la traduction française.

Kategorio:Membiografiaj libroj
Kategorio:Verkoj el la germanlingva literaturo
Kategorio:Dua Mondmilito
Berlino
Kategorio:Berlino en kulturo kaj arto
Csongrád (historia departemento)

**Csongrád (reĝa departemento)** (ĉongrAd) () estis historia departemento en meza parto de la Hungara Reĝlando. La nomo originas el la slava, signifante nigra fortikaĵo.

## Demografio 
Laŭ la censo de 1880
* 223.587 (98,1%) hungaroj
* 2.377 (1,0%) germanoj
* 696 (0,3%) slovakoj
* 1.369 (0,6%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
* 319.274 (98,1%) hungaroj
* 2.862 (0,9%) germanoj
* 1.235 (0,4%) serboj
* 2.197 (0,7%) ceteraj.

## Administracio 
Estis 3 distriktoj:

* Csongrád, distriktejo: Csongrád
* Cis-Tiso, distriktejo: Kiskundorozsma
* Trans-Tiso, distriktejo: Mindszent
* Krome estis Szeged kaj Hódmezővásárhely) municipaj urboj, fine Szentes estis departementejo kaj konsilantrajta urbo.

La departemento situas ĉe senfinaj ebenaĵoj, ĉe la riveroj Tiso, Mureŝ kaj Körös. La alvenintaj hungaroj en 895 trovis la teritorion konvena por vivadi pro la riveroj, ebenaĵoj. La ĉefoj faris kunvenon ĉe la nuna vilaĝo Ópusztaszer, kie ili decidis pri la setliĝo. Stefano la 1-a (Hungario) formis departementon en la komenco de la 11-a j.c. Post la mezepoko la turkoj okupis la departementon. Post la turka erao restis senhomaj vilaĝoj kaj urboj. La loĝantaro komencis kultivi la agrojn, kiuj estis for de la urboj. Tial ili loĝis en farmoj, en la parcelo. Tiel estiĝis la farma mondo, ankaŭ nun ekzistanta. Inter Szabadka, Szeged, Csongrád kaj Kecskemét estas senfina serio da farmoj, dume apenaŭ estas urboj kaj grandvilaĝoj. Dum la socialisma erao oni formis farmocentrojn. Ekde 1918 ĉirkaŭaĵo de Horgos iĝis parto de SHS (Serba-Kroata-Slovena Reĝlando). Tiutempe urbon Szeged okupis serba-franca armeo, krome ariĝis hungaraj respublikanoj kaj kontraŭkomunistoj. En Szeged ne okazis Konsilantara Respubliko. Inter 1941-1944 la hungara armeo reokupis teritorion de Horgos.

## Eksteraj ligiloj 
* Censo de Hungario en 1880 (hungare)
* Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

## Vidu ankaŭ 
* Departementoj de reĝlando Hungario
* Hungara reĝlando

Kategorio:Departementoj de Hungara Reĝlando
Heike Kamerlingh Onnes

**Heike KAMERLINGH ONNES** (**Esperantigite:** *Ĥejke Kamerling Onnes* 21-an de septembro 1853, Groningen, Nederlando – 21-an de februaro 1926, Leiden) estis nederlanda fizikisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1913 pro rezultoj en fizika faktereno de la trosubaj temperaturoj, pro produktado de la likva heliumo. Li malkovris la superkonduktivecon, tiun fenomenon, pri kiu, kiam certaj materialoj estas submetitaj al trosuba temperaturo, ili perdas preskaŭ tute la elektran rezistancon.

Kamerlingh Onnes studis kaj laboris de 1871 ĝis 1873 en la Heidelberg-a Universitato, kun germanaj fizikistoj Robert Bunsen kaj Gustav Robert Kirchhoff. Li doktoriĝis en la Universitato de Groningen en 1879 kaj instruis en la Teknika altlernejo Delft (1878–82). Li estis de 1882 ĝis 1923 profesoro pri eksperimenta fiziko en la Universitato de Leiden.

Li analizis – je efiko de laboroj de Johannes Diderik van der Waals – la ekvaciojn priskribantajn la statojn de la materio. Li ekzamenis ankaŭ la ĝeneralajn termodinamikajn proprecojn de likvoj kaj gasoj en larĝa prema kaj temperatura skalo. Li fondis kaj elkonstruis en 1894 la Laboratorion de Subaj Temperaturoj (kiu havas nun lian nomon, honore de li). Tiel li igis Leiden monda centro de la sub-temperaturaj esploroj.

Li klopodis de 1895 ĝis 1906 pri perfektigo de la kriogena eksperimenta teĥniko, ekzamenis diversajn metalojn, likvojn en trosuba temperaturo. La likvigo de la heliumo sukcesis en 1908 maŝino, kiu estis pluevoluigita dum du jaroj el hidrogen-likviga maŝino.

La atingo de solida heliumo restis senrezulta, tio sukcesis nur ties posteulo (en la direktota posteno) Willem Hendrik Keesom en 1926.

## Referencoj 
Kategorio:Nederlandaj fizikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Johannes de Lymburgia

**Johannes de Lymburgia** aŭ **Johannes de Limburgia** aŭ ankaŭ **Johannes Vinandi** (aktiva inter 1408 - 1430) estis nederlanda polifoniisto devena el la Malaltaj Landoj.

## Biografio 
Lia nomo supozigas, ke li devenis el la duklando Limburgo (aŭ eble la urbeto Limburgo mem).

Li laboris por Lieĝaj preĝejoj ekde 1408 ĝis 1419; li estis i.a. *succentor* (vickantisto) ĉe la *Sint-Jan-de-Evangelistkerk* en 1426 kaj li laboris en Italio ĉ. 1430, eble en Venecio aŭ Vicenza aŭ Padovo, urboj por kiuj li verkis motetojn.

Simile al Arnoldus kaj Hugo de Lantins li okulfrape elstaras el inter siaj samepokuloj pro sia relative granda numero verkoj, kiuj estas konservataj; estas ĉ. kvindek, inter ili unu mesordinariumo laŭ la kodoj de Trento.
Eble li estas la **Johannes de Francia** kiu en la jaro 1420 loĝis en Padovo. En 1431 li estis en la palaco de episkopo Pietro Emiliani de Vicenza kiel atestanto je la konceptado de la testamento de unu el la membroj de la familio Emiliani, je kiu li eble deĵoris.

## Verkaro 
La plejparte trivoĉa verkaro de la komponisto konsistas el apartaj mespartoj, ordinariumoj, magnifikatoj, himnoj kaj motetoj

## Fontoj 
* *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, Londono, 2001
* *Four Motets: The Song of Songs by Johannes de Lymburgia*, Ann Lewis, Review author[s]: Liane Curtis Early Music, parto 18, nr. 2 (majo 1990), blz 305-306
* Johannes de Limburgia op hoasm.org

Kategorio:Renesancaj komponistoj
Kategorio:Nederlandaj komponistoj
Kategorio:Franc-flandra skolo
Sajaun Thungā Phulkā

**"Sajaun Thungā Phulkā"** (nepale सयौं थूंगा फूलका, tradukite *centoj da floroj*) estas la nacia himno de Nepalo. Oni oficiale deklaris ĝin nacia himno de Nepalo je la 3-a de aŭgusto 2007. Per tio ĝi anstataŭigas la malnovan himnon Rastriya Gan.

La teksto estas verkita de la poeto Pradeep Kumar Rai, alinomita Byakul Maila. La muzikon komponis Ambar Gurung. 

## Teksto de la nacia himno 
### Nepale 
:सयौं थूंगा फूलका हामी, एउटै माला नेपाली
:सार्वभौम भइ फैलिएका, मेची-महाकाली।

:प्रकृतिका कोटी-कोटी सम्पदाको आंचल
:वीरहरूका रगतले, स्वतन्त्र र अटल।

:ज्ञानभूमि, शान्तिभूमि तराई, पहाड, हिमाल
:अखण्ड यो प्यारो हाम्रो मातृभूमि नेपाल।

:बहुल जाति, भाषा, धर्म, संस्कृति छन् विशाल
:अग्रगामी राष्ट्र हाम्रो, जय जय नेपाल।

### Transliterumita 
:Sayaű thűgā phūlkā hāmī, euṭai mālā nepālī 
:Sārvabhaum bhai phailiekā, Meci-Mahākālī

:Prakṛtikā koṭī-koṭī sampadāko ā̃cal,
:Vīrharūkā ragatle, svatantra ra aṭal

:Jñānabhūmi, śāntibhūmi Tarāī, pahād, himāl
:Akhaṇḍa yo pyāro hāmro mātṛbhūmi Nepāl

:Bahul jāti, bhāṣā, dharma, sãskṛti chan biśāl
:Agragāmī rāṣṭra hāmro, jaya jaya Nepāl

### Tradukita 
:Ni estas centoj da floroj, la unu girlando - de Nepalo
:Suverena, disvastiĝas ekde Meĉi al Mahakali.

:Amasiĝas milionoj da fontoj de la naturo
:Per la sango de herooj, sendependa kaj nemovebla.

:Lando de scio, lando de paco, Terai-ebenaĵoj, holmoj, montoj
:Nedividebla ĉi tiu amata, nia patrio Nepalo.

:La diversaj rasoj, lingvoj, esperoj, kaj kulturoj estas tiel longe etendiĝantaj
:Nia progresema nacio, vivu vivu Nepalo.

Nepalo
Kategorio:Naciaj simboloj de Nepalo
Kategorio:Nepalo
Nigravizaĝa stepkoko

La **Nigravizaĝa stepkoko** aŭ **Dekoraciita stepkoko** (*Pterocles decoratus*) estas specio de birdo de  la familio de Pterokledoj.
## Disvastiĝo
Ĝi troviĝas en orienta Afriko kaj pli precize en in Etiopio, Kenjo, Somalio, Tanzanio kaj Ugando.

Estas tri subspecioj:
**P. d. decoratus* - SOr Kenjo kaj Or Tanzanio
**P. d. ellenbecki* - NOr Ugando kaj N Kenjo, Etiopio kaj Somalio
**P. d. loveridgei* - Ok Kenjo kaj Ok Tanzanio

## Aspekto
eta|maldekstre|220ra|
Temas pri mezgranda bruna birdo kun masklo tre bunta kio kialas ambaŭ nomojn. En la vizaĝo estas blanka superokula strio interrompita per larĝa nigra brido inter okulo, frunto kaj beko kiu longiĝas laŭ vertikala nigra strio tra la gorĝo kaj submarkita de nigra bordo malantaŭ la okulo. La okulringo estas flava kaj la subokula vizaĝo, la kolo kaj brusto brunaj. En brusto nigra strio bordas antaŭ la blanka ventro. Krono, nuko kaj dorso estas brunaj kun nigraj strioj. La ino estas multe pli striita kaj montras en kapo nur la malantaŭokulan blankan strion.
## Referencoj
* BirdLife International 2004.  Pterocles decoratus.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24 Julio 2007.

Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko
Hajdú

**Hajdú (reĝa departemento)** (hajdU) (germane **Haiduck**) estis historia departemento en meza parto de la Hungara Reĝlando. La nomo estas hungare hajduko.
eta|350px|dekstra|Hungara reĝlando kun Kroatio, loko de departemento Hajdú
300px|eta|dekstra|Polaj hajdukoj

* Departementejo: Debrecen
* Areo: 3343 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 253.900 en 1910 (plejparte hungaroj)

## Demografio 
Laŭ la censo de 1880
* 169&nbsp;242 (97,7%) hungaroj
* 2&nbsp;880 (1,7%) germanoj
* 1&nbsp;019 (0,6%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
* 251&nbsp;918 (99,2%) hungaroj
* 1&nbsp;044 (0,4%) germanoj
* 901 (0,4%) ceteraj.

## Administracio 
Estis 3 distriktoj, nomo de distrikto kaj distriktejo samas:

* Hajdúböszörmény, samtempe konsilantrajta urbo
* Hajdúszoboszló, samtempe konsilantrajta urbo
* Centro, escepte la distriktejo: Debrecen departementejo kaj samtempe municipa urbo
* Krome Hajdúnánás konsilantrajta urbo.

La departemento situas ĉe senfinaj ebenaĵoj sen riveroj, Tiso nur iomete tuŝas la departementon. La alvenintaj hungaroj en 895 trovis la teritorion konvena por la paŝtejoj, kampoj. Post la mezepoko la turkoj okupis la departementon. Debrecen iomete havis aŭtonomion aŭ memstarecon, krome laŭeble ligiĝis al princlando Transilvanio. Post la turka erao restis senhomaj vilaĝoj, kiujn ricevis la hajdukoj kaj fondiĝis hajdukaj urboj. Ili ne apartenis al departementoj, simile al la kumanaj kaj jasaj teritorioj ili estis aŭtonomaj. En 1849 Debrecen estis provizora ĉefurbo de Hungario. La departemento mem formiĝis en 1876 el Debrecen, el la hajdukaj komunumoj kaj el najbaraj teritorioj. Ĝi enhavas regionon **Hortobágy** (hortobAdj), la plej karakteriza hungara Nacia parko.
260px|eta|maldekstra|Panoramo de Hortobágy kun baskulputo

## Eksteraj ligiloj 
* Censo de Hungario en 1880 (hungare)
* Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

## Vidu ankaŭ 
* Departementoj de reĝlando Hungario
* Hungara reĝlando

Hajdú departemento
Pedra Azul

**Pedra Azul** (esperante: *Blua Ŝtono*, oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Vale do Jequitinhonha* (foje esperantigita: *Valo de Ĵekitinjonja*) kaj en la mikroregiono *Pedra Azul*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

Oficiale la loĝloko iĝis municipo la 1-an de junio 1912. 

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

eta|maldekstra|260ra|

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso