open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pampa lupovulpo

La **Pampa lupovulpo** *Pseudalopex gymnocercus* estas sudamerika kanisedo kies teritorio limiĝas al malfermaj regionoj de kampoj kaj pampoj de Argentino, Paragvajo, Urugvajo kaj suda Brazilo.

Maturaj Pampaj lupovulpoj pezas proksimume 5Kg kaj altiĝas de 80 al 100 cm.
La felo de Pampa lupovulpo estas griza kaj flava. La kapa regiono estas pli malhela ol la aliaj partoj de la korpo. Ĝiaj kruroj estas helflava kaj la oreloj kaj muzelo pintiĝitaj.

Pampaj lupovulpoj estas ĉiomanĝantaj. Ili manĝas etajn mamulojn, lacertojn, birdojn, ranojn kaj fruktojn.

## Bildaro 

Graxaim (Pseudalopex gymnocercus) 4.png
Lycalopex gymnocerus (8392261199).jpg
Lycalopex gymnocercus, ou graxaim do campo, no Parque Nacional da Serra Geral.jpg
Graxaim (Pseudalopex gymnocercus) 3.png
Leão baio.jpg
The zoology of the voyage of H.M.S. Beagle (Pl. 7) white background.jpg

Kategorio:Mamuloj
Kategorio:Kanisedoj
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
József Bokor (aktoro)

**BOKOR József** estis hungara aktoro naskita en Arad en 1838 kaj mortinta en Szigetvár la 22-an de septembro 1902. Li estis la patro de komponisto József Bokor.
## Kariero
József Bokor debutis en 1853. Li havis bonan baskantvoĉon, li estis ankaŭ kapelestro kaj reĝisoro.
## El liaj roloj
*Bartolo (Rossini: A sevillai borbély); 
*Chalchas (Offenbach: Szép Heléna);
*Bumbum (Offenbach: A gerolsteini nagyhercegnő); 
*Grenville (Verdi: Tévedt nő), 
*Ferrando (Verdi: A trubadúr)
## Fonto
**Magyar Színházművészeti Lexikon*

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ildikó Bokor

**BOKOR Ildikó** estis hungara aktorino naskita en Kluĵo la 11-an de marto 1949 kaj mortinta en Budapeŝto la 27-an de aŭgusto 2010. 

## Kariero
Ŝi debutis en 1973 en la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház kaj ekde aŭtuno de 1976 ŝi iĝis anino de la teatro Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat. 

## El ŝiaj roloj
*Babakina (Ĉeĥov: Ivanov); 
*Boriska (Heltai J.: Tündérlaki lányok); 
*Vaszilissza (Maksim Gorki: Éjjeli menedékhely); 
*Eleonora (Mrozek: Tangó); 
*Poppea (Elemér KincsesE.: Ég a nap Seneca felett); 
*Jourdainné (Molière: Az úrhatnám polgár).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Andor Bokor

**BOKOR Andor** rumanuja hungara reĝisoro, teatrestro naskita en Koloĵvaro en 1911 kaj mortinta en Târgu Mureş en 1974. 
## Kariero
Andor Bokor inter 1946 kaj 1948 estis la sekciestro hungara de Dolgozók Színháza (Teatro de Laboristoj) en Kluĵo. Ekde 1948 ĝis 1956 li estis direktoro de la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház kaj poste ĝis 1961 li estis organizinto de la Székely Színház en Târgu Mureş. Li ankaŭ verkis teatraĵojn kun kunulaŭtoroj.
## El liaj reĝisoraĵoj
*Gow–D’Usseau: Mélyek a gyökerek;
*Móricz Zs.: Rokonok; 
*Bokor–Völgyesi: Szólj szám!

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Dinastio de Trastamaro

[eta|220px|Blazono de Kastilio inter anĝeloj en la preĝejo de la [Monaĥejo de Sankta Maria de El Paular en Rascafría. Fine de la 15a jarcento.]]

La **Dinastio de Trastamaro** aŭ **Casa de Trastámara** en la hispana origine estas reĝa dinastio, devena el la Regno de Kastilio, kiu reĝis: en la Regno de Kastilio (de 1369 ĝis 1504 kaj de 1506 ĝis 1516 (Ferdinando la 5-a), en la Regno de Aragono (de 1412 ĝis 1516), en la Regno de Navaro (de 1425 ĝis 1479) kaj en la Regno de Napolo (de 1458 ĝis 1501).

La Dinastio (malgranda branĉo de la reganta Dinastio de Burgonjo) ricevas sian nomon el la Graflando de Trastamaro, de la latina *Trans Tamaris* (Trans la Rivero Tambro) en la nordokcidento de Galegio, titolo kiu jam ekzistis antaŭ la surtroniĝo de Henriko la 2-a (1369 – 1379) (post la enlanda milito kiu finis je la morto en 1369 de lia patra frato Pedro la 1-a la Kruela).

Sub la diversaj regnadoj la Dinastio de Trastamaro malfortigis la monarkian aŭtoritaton atingitan de Pedro la 1-a kaj la ekonomian disvolvigon kiun okazigis la burĝaro. Samtempe sub ties registaroj manifestiĝas klare politiko kiu iros poste al la nomataj aŭtoritataj monarkioj. Ili sukcesis enmeti Kastilion en la Centjara milito, permesante la eŭropan diplomation enmetiĝi ene de la regno. Nur fine kaj sub la aragona influo oni sukcesis modernigi la regnon per konverto en potenco kapabla aliĝi en la hegemonio ekde tiam unuiĝinta de la Iberia Duoninsulo.

La Dinastio de Trastamaro ekreĝis en Aragonio danke al Pakto de Kaspo (1412), kiu finigis la sukcedan krizon kaŭzata de la senfila morto de Marteno la 1-a de Aragono en 1410.

La lasta monarko de tiu dinastio kun regado en Hispanio estis la reĝino Johana de Kastilio, kiu pro sia geedziĝo kun Filipo la 1-a (Kastilio) kaj pere de la ambaŭa filo, Karlo la 1-a, enkondukis la eniron al la regado de Hispanio fare de reĝoj de la Dinastio de Habsburgoj.

## Genealogia arbo 
[eta|659px|Genealogio de la reĝoj de la Dinastio de Trastamaro: flave la reĝoj de Kastilio kiuj unuiĝas al la ruĝaj reĝoj de la Regno de Aragono dum la epoko de la [Katolikaj Gereĝoj (en la arbo Isabel kaj Fernando), blue la reĝoj de Navaro. Per geedziĝo kun Katerina de Lankastro (heredantino de Petro la 1-a, *Pedro I*), Henriko la 3-a, *Enrique III*, reakiris la dinastian legitimecon perditan pro la uzurpado fare de Henriko la 2-a, *Enrique II*.]]


Trastamaro
Kategorio:Historio de Kastilio
*
*
*
*
István Bogdán

**BOGDÁN István** [bogda'n] estas hungara aktoro naskita en Mănăstireni la 19-an de marto 1947.
## Kariero
Ekde 1973 li dungis sin al la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház kaj ekde 1985 al teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház.
## El liaj roloj
*Proctor (Miller: Salemi boszorkányok);
*Páska (Vampilov: A múlt nyáron Csulimszkban); 
*Göndör Sándor (Tóth E.: A falu rossza); 
*Őrmester (Ustinov: Az ismeretlen katona és felesége); 
*Mátyás király (Heltai J.: A néma levente); 
*Frigyes (Shakespeare: Ahogy tetszik).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
János Boér

**BOÉR János** [boe'r] estis hungara aktoro naskita en Erzsébetváros en 1815 kaj mortinta en Koloĵvaro la 24-an de januaro 1885.

## Kariero
Liaj dungiĝoj estas konataj ekde 1839. Por du jardekoj li estis preskaŭ ĉiam ano de trupoj de Mihály Havi. Inter 1860 kaj 1868 li ludis en trupo de János Follinusz; inter 1874 kaj 1878 en Koloĵvaro.

## El liaj roloj
*Manasse Jonathan (Taylor: Pénzkirály); 
*Kipfelhauser (N. N.: Kipfelhauser és családja).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Krimo kaj puno (libro)

La libro ***Krimo kaj puno***, Esperanta versio de unu el la plej famaj romanoj de la mondo *"Преступление и наказание"* de Fjodor Dostojevskij en traduko de  Andrej Parfentjev estis eldonita en Serio Oriento-Okcidento n-ro 28. La juna studento Raskoljnikov murdas oldulinon. Ĉu individuo, "penanta agi racie, povas liberigi sin de la juraj kaj moralaj normoj de la socio?" (A. Korĵenkov).

* aŭtoro: Fjodor Dostojevskij
* tradukisto: Andrej Parfentjev
* eldonejo: Sezonoj (Jekaterinburgo Rusio)
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1993
* jaro de la reeldono: 
* presejo: 
* formato: 485 paĝoj, 20 cm 
* recenzoj:
* situo:

## Vidu ankaŭ
* **Krimo kaj puno**, detala priskribo de la verko. 

Kategorio:Verkoj el la esperantigita ruslingva literaturo
Kvartalo Argüelles

[dekstra|eta|150px|La kvartalo portas la nomon de [Agustín Argüelles Álvarez, grava hispana politikisto de la 19-a jarcento]]
La **Kvartalo Argüelles** estas madrida kvartalo, (Hispanio) kiu troviĝas en la distrikto Monkloo-Aravako. La kvartalo portas la nomon de Agustín Argüelles Álvarez, grava hispana politikisto de la 19-a jarcento. Ĝi havas areon de 75,47 hektaroj, kaj 26.148 loĝantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Argüelles (metroo de Madrido)

Kategorio:Distriktoj de Madrido
Ferenc Boér

**BOÉR Ferenc** [boe'r] estas rumanuja hungara aktoro naskita en Târgu Mureş la 23-a de aprilo 1940. 

## Kariero
Ekde 1960 li estis ano de la teatro Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat. En 1982 li transdungiĝis al teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat kaj tiam li instruis ankaŭ en la tiea aktoraltlernejo. Ekde la 1-a de januaro 1990 li estis unu el gvidaktoroj de la teatro de Kolozsvári Állami Magyar Színház. 
## El liaj roloj
*Cliff (John Osborne: Nézz vissza haraggal); 
*Henrik (Jean Anouilh: Becket, vagy az isten becsülete); 
*Helicon (Camus: Caligula); 
*Van Gogh (István Kocsis: Tárlat az utcán);
*Néró (Elemér Kincses: Ég a nap Seneca felett); 
*Cątavencu (Ion Luca Caragiale: Elveszett levél); 
*George (John Steinbeck: Egerek és emberek); 
*Próbakő (Shakespeare.: Ahogy tetszik); 
*Mr. Smith (Ionesco: A kopasz énekesnő).

## Memstaraj deklamrecitaloj
**Ki látott engem?* (Ady-programo); 
**Ideghúron* (Bartók-recitalo).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
## Eksteraj ligiloj
*Spektakloj pluajhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=2433

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kastelo Caernarfon

250px|eta|dekstra|Kastelo Caernarfon
**Kastelo Caernarfon** estas kastelo en Caernarfon, Kimrio. Ĝi estas monda heredaĵo de Unesko. Ĝi okupas strategian lokon, rigardante trans la markolo Menai inter la ĉeflando de Kimrio kaj la insulo Môn. Kie la kastelo nun staras antaŭe estis romia fortikaĵo, kaj poste pli malforta normanda kastelo konstruita ĉirkaŭ 1090.

La kastelo estas inter la plej imponaj restantaj kasteloj de Britio, kaj viziteblas.

## Historio 
La kastelo konstruiĝis tuj post kiam Eduardo la 1-a (Anglio) konkeris nordan Kimrion en 1283. Konstruado daŭris ĝis 1323, sed neniam finiĝis: videblas lokoj kie oni planis aldoni pluajn ŝtonajn murojn. Eduardo la 1-a estis krucmilitinto kaj laŭdire la murplano imitis tiun de Konstantinopolo.

En 1284, frue dum la konstruado, Eduardo la 2-a (Anglio) naskiĝis ĉe la kastelo.

Dum kimra ribelo de 1294-1295 la kastelo kaptiĝis sed post nelonge la angloj regajnis ĝin. En 1403 kaj 1404 Owain Glyndŵr malsukcese sieĝis ĝin.

En 1646, dum la angla enlanda milito, reĝa garnizono cedis al parlamenta armeo.

## Investituro de Princoj de Kimrio 
En 1301 estiĝis tradicio per kiu la plej aĝa filo de la angla monarko nomumiĝis princo de Kimrio kaj la unua investituro okazis ĉe Kastelo Caernarfon. Tie en 1911 kaj 1969 la estonta Eduardo la 8-a (Britio) kaj Karlo, princo de Kimrio nomumiĝis princo de Kimrio.

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Britio
Kategorio:Kasteloj en Kimrio
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1330-1339
Kategorio:Aperis en 1330
Kategorio:Burgoj fonditaj en la 11-a jarcento
Erzsébet Bóka

**BÓKA Erzsébet** estas hungara aktorino naskita en Temeŝvaro en 1923 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe en 1971.

## Kariero
Inter 1953 kaj 1957 li estis ano de la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház kaj inter 1958–1971 de la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház.

## El ŝiaj roloj
*Mona (Sebastian: Névtelen csillag); 
*Zamfirescuné (Demetrius: Három nemzedék); 
*Régina (Áron Tamási: Énekes madár). 

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Bangor

**Bangor** estas la nomo de pluraj lokoj en diversaj landoj, inter kiuj:
* Bangor (Gwynedd), Kimrio
* Bangor (Nord-Irlando)
* Bangor, ĉeurbo de Sidnejo, Aŭstralio
* Bangor, Majno, Usono
* Bangor, franca komunumo en la insulo Belle-Île-en-Mer, en Morbihan
Henrik Bodorfi

**BODORFI Henrik**https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM76897;jsessionid=7FA5027F1441712D84344ACABF8BE50E estis hungara operkantisto (tenoro) naskita en Pest (urbo) en 1824 kaj mortinta en Nagyvárad la 22-an de aŭgusto 1875.
 
## Kariero
Henrik Bodorfi komence violonis en la Germana Teatro (Pest), poste li estis ĥorano. En 1847 li estis aktoro en Hungara Teatro en Kassa, baldaŭ li apartenis al teatra trupo de Mihály Havi. Inter 1850–1851 kaj 1863 kaj 1872 li estis membro de Nacia Teatro (Pest), poste li estis populara operkantisto de scenejoj provincaj (Kolozsvár, Debrecen, Nagyvárad en 1874. Li elpaŝis ankaŭ en Vieno, Nederlando kaj Germanujo. Lia edzino same estis aktorino. 
 
## El liaj roloj
* Gara nádor (Ferenc Erkel: Hunyadi László)
* grafo Luna (Giuseppe Verdi: Il Trovatore)
* Monterone (Giuseppe Verdi: Rigoletto)
* Pizarro (Ludwig van Beethoven: Fidelio)
* banuso Petur (Ferenc Erkel: Bánk bán)
* Bazilio (Gioachino Rossini: La barbiro de Sevilo)
* titolrolo (Gioachino Rossini: Vilhelmo Tell (opero)
* Valentin (Charles Gounod: Faŭsto)
* Biterolf (Richard Wagner: Tannhäuser (opero))
* Lord (Esprit Auber: Fra Diavolo)
* Alfonso (Gaetano Donizetti: Borgia Lucretia)

## Fontoj
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/szocikk/w/21/21546.htm

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Hungaraj violonistoj
Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Éva Bodor

**BODOR Éva** estis hungara desegn- kaj pupinstruistino naskita en Torda la 6-an de aŭgusto 1914 kaj mortinta en Kecskemét la 20-an de decembro 1988. 

## Kariero
Ŝi instruis ekde 1940 en la reformita gimnazio de Kecskemét kaj poste en Altgrada Instituto de Porinfanĝardenistinoj. 

## Libro
**Az óvodai bábjáték* (kun R. Bagi D-ro, 1974).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj instruistoj
Markolo Menai

eta|200px|dekstra|Markolo Menai: la fervojponto kaj statuo de Nelson
**Markolo Menai** (, ) estas markolo inter la ĉeflando de nordokcidenta Kimrio kaj la insulo Môn. Ĝi longas 25 kilometrojn kaj larĝas 400 ĝis  metroj.

Trans la markolo estas du pontoj:
* pendoponto (kiu nun servas aŭtojn) konstruita en 1826 kaj desegnita de Thomas Telford: tiu estas inter la unuaj modernaj pendopontoj de la mondo;
* fervoja Ponto Britannia originale konstruita de Robert Stephenson (filo de la fervojinĝeniero George Stephenson) en 1850: post katastrofa incendio en 1970 necesis preskaŭ tute rekonstrui ĝin. Apud tiu ponto staras statuo de Horatio Nelson.

Pro tre fortaj marfluoj, rokoj, sablobankoj kaj kirlakvoj, la kolo estas ofte danĝera, aparte al malgrandaj ŝipoj. En 1953 mararmea trejnŝipo sinkis.

Sur Môn, tuj norde de la fervojponto, estas la vilaĝo Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch kiu havas la plej longan loknomon de Eŭropo. Inter aliaj lokoj apud Markolo Menai estas:
* Beaumaris
* Bangor (Gwynedd)
* Caernarfon

Kategorio:Geografio de Kimrio
Kategorio:Markoloj
2058

**2058** estos normala jaro komenciĝanta marde (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2058 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* Tri partaj suneklipsoj: la 22-a de majo, 21-a de junio kaj 16-a de novembro

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Caernarfon

**Caernarfon** (ofte literumata de angloj kiel **Caernarvon**) estas urbo de Gwynedd, Kimrio apud la Markolo Menai. Ĝi enhavas iom malpli ol dek mil loĝantojn. Historie ĝi estis la ĉefurbo de la antaŭa graflando Caernarfonshire.

eta|maldekstra|250ra|Caernarfon vidata el la kastelo
La urbo famas ĉefe pro sia kastelo, kiu estas monda heredaĵo de Unesko. Pli ol 80 procentoj de la loĝantaro parolas la kimran kaj la urbo estas grava centro de kimra naciismo.

Proksime al la urbo situas flughaveno kaj aviadmuzeo.

Plurajn fojojn ĉe Caernarfon okazis la nacia Eisteddfod de Kimrio.

Kategorio:Urboj de Kimrio
2059

**2059** estos normala jaro komenciĝanta merkrede (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2059 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* La 11-a de majo: plena suneklipso videbla en Ekvadoro, Peruo, Kolombio kaj Brazilo.
* La 5-a de novembro: ringa suneklipso videbla en Francio, Sicilio, Libio, Sudano, Eritreo, Somalio kaj Jemeno.
* La 5-an de novembro, se tiam estos homoj sur Marso, ili povos observi pasadon de Venuso.

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Suna nebulozo

[eta|Arta vido de protoplaneda disko ĉirkaŭ [stelo]]
La **suna nebulozo** aŭ **praa nebulozo** estas nubo da gaso, (aŭ
akrecia disko) el kiu la Sunsistemo estus formiĝinta.

Tiu hipotezo, tiel dirata **hipotezo de la praa nebulozo** esti unuafoje proponita en
1734 de Emanuel Swedenborg en sia scienca periodo, kaj malvolvigata en 1755
de Immanuel Kant. Simila modelo estis proponita en 1796 de
Pierre-Simon Laplace; pro tio oni ofte parolas pri ***Teorio de Kant-Laplace***.

Tiu teorio supozas, ke la nebulozo rotaciis malrapide, iom post iom koncentriĝis kaj
platiĝis pro gravito por formi Sunon (aŭ stelon) kaj ĝiajn planedojn.

## Formiĝo kaj evoluo 
[eta|maldekstra|Tiu objekto, en [Orion-nebulo estas verŝajne protoplaneda disko]]
Laŭ la teorio, la nebulozo havis diametron de 100 AU kaj mason de
2 aŭ 3 sunaj masoj. La gravito estigis plidensigon de la nubo, kaj
aperis proto-stelo en ĝia centro. La tutaĵo estis varmigata de la frotado de
la molekuloj. Pro la konservo de la angula movokvanto, kiu neprigas la
plirapidiĝon de la rotacio, la nebulozo ne tute kolapsas, sed formis diskon, tiel
dirata protoplaneda disko, orbitanta ĉirkaŭ la proto-stelo.

Plej malpezaj elementoj kiel hidrogeno kaj heliumo estis
forblovitaj el la centro de la nebulozo far de la suna vento kaj de la
premo de radiado, restis plej pezaj elementoj kaj polveroj kiuj formis
proto-planedojn riĉaj je mineralaj materialoj. En ekstera parto de la
nebulozo formiĝis proto-planedoj riĉaj je hidrogeno kaj heliumo. Tio klarigas la
ĉeeston de tersimilaj planedoj en la intera Sunsistemo, kaj de
gasgigantoj en la ekstera.

*Ne konfuzu kun: Planeduma nebulozo*

## Eksteraj ligiloj 
*  La praa (aŭ protoplaneda) nebulozo
*  Formation du Système Solaire
*  Turbuloj en la praa nebulozo kaj formiĝo de la ekstera Sunsistemo
*  La Suna nebulozo, formiĝo de Sunsistemo
*  Kiel planedoj formiĝas ? (el "*Hubble Discoveries*")

Kategorio:Nebulozoj
Kategorio:Sunsistemo
Gränichen

## Pri la komunumo 
** Gränichen** estas komunumo en la distrikto Araŭo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 6444 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Gränichen situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero Wyna, kiu trafluas la komunumon de sudo al nordo. Al la komunumo apartenas ek de 1820 ankaŭ la setlejoj Rütihof, Gulmhof, Pfendel kaj Liebegg.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 17,23 km², de kiuj iom pli ol la duono, nome 9,90 km², estas kovritaj de arbaro kaj 2,36 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 615 m s.m. sur la monteto *Pfendel*, dum la plej malalta punkto troviĝas ĉe la bordo de la rivero Wyna sur alteco de 402 m s.m., ĉe la norda limo de la komunumo.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Gränichen limas en nordokcidento al Suhr, en nordo al Hunzenschwil, en nordoriento al Schafisheim, en oriento al Seon, en sudoriento al Teufenthal, en sudo al Unterkulm, en sudokcidento al Muhen, kaj en okcidento al Hirschthal.

## Trafiko 
La komunumo Gränichen estas konektita al la publika trafikreto per la trama etŝpur-fervojo Wynentalbahn, kiun funkciigas regiona fervoj- kaj buskompanio de Araŭo.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Araŭo al Beromünster. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas 7 kilometrojn nordoriente en Hunzenschwil.

## Vidindaĵoj 
eta|maldekstra|150ra|Kastelo Liebegg
Sur monteto tri kilometrojn sudoriente de la vilaĝo centro situas la Kastelo Liebegg, kiu estis konstruita en la 11-a jarcento kaj unuan fojon menciita en la jaro 1241. Ĝi estis la familia de la Senjoroj de Liebegg, kiu kiel vasaloj de la Grafoj de Habsburgo-Laufenburg regis en mezepoko pri Gränichen. Nuntempe la kastelo estis posedaĵo de la kantono kaj estas uzata kiel renkontiĝejo kaj kulturcentro.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Gränichen datiĝas el la jaro 1184 kiel *Cranechon*. En mezepoko la vilaĝo apartenis al la Monaĥejo Engelberg, kiu ĝin posedis kiel servuto de la Grafoj de Lencburgo, kaj poste de la Grafoj de Kiburgo. Fine la senjoreco falis al la Grafoj de Habsburgo-Laŭfenburgo, flanka linio de la Habsburgoj, kiu ĝin donis kiel feŭdaĵon al siaj vasaloj, la Senjoroj de Liebegg. Ek de 1306 la jurisdikcio apartenis al la ĉeflinio de la Habsburgoj.

En 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, kaj Gränichen falis sub berna servuteco, kiel parto de la Berna Argovio. Ek dem 1798, kiam dum la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion de la ĵurkomunuma servuteco, Gränichen apartenas al la distrikto Araŭo de la nove fondita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Gränichen (stacidomo)
* Gränichen Oberdorf (stacidomo)
* Gränichen Töndler (stacidomo)
* Bleien Liebegg (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Gränichen
* Gränichen en la Historia Leksikono de Svislando
Metroo de Romo

La **Metroo de Romo** () estas la metrosistemo de Romo, ĉefurbo de Italio kaj unu el la plej gravaj eŭropaj urboj el historia, ekonomika kaj kultura vidpunktoj. La metroo konsistas el tri linioj (A, B, C) kun entute 53,4 km, krom aliaj du antaŭurbaj linioj kaj unu linio de leĝera metroo.

centra||eta|400ra|Linioj A, B kaj C de la Metroo de Romo

## Historio 
La unua metroo de Romo estis projektita kaj ekkonstruita en la jardeko 1930 dum regado de la faŝisma reĝimo, kun la celo oferti rapidan komunikadon de la Stacidomo , situanta en la urbocentro, kun la nova distrikto nomata E42, kie devintus celebriĝi la Universala Ekspozicio de 1942. Tamen, tiu okazintaĵo ne realiĝis pro la eniro de Italio en la Dua Mondmilito en 1940. En la momento de la haltigo de la laborado jam estis faritaj pluraj tuneloj kiuj funkciis kiel rifuĝejoj.

La konstrulaboroj rekomenciĝis en 1948, samtempe la avancoj de la laborado en la zono kie devis celebriĝi la ekspozicio ŝanĝis sian aspekton kaj finan celon (ĝi fariĝis administra kvartalo) kaj la nomo estis ŝanĝita al (EUR). La linio inaŭguriĝis la 10-a de februaro 1955.

Dum longa tempo oni intencis konstrui en Romo metropolitan reton laŭ la modeloj de aliaj urboj Londono kaj Parizo, sed pro diversaj kaŭzoj (burokrataĵoj, disputoj pri la planoj, sinsekvaj reviziadoj de la reguligaj planoj...) ĝia disvolviĝo rimarkinde prokrastiĝis.

Estis en 1959 kiam aprobiĝis la konstruado de la dua metrolinio kiu transiris la centron de Romo kaj interkonektiĝis kun la jam ekzistanta linio. En 2014 estis malfermita unua parto de la tria linio (C, verdkolora).

## Vidu ankaŭ 
* Metroo
* Listo de metrooj en la mondo
* Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles
* Fervojoj de Latio
* Tramtransporto en Romo
* Trolebusa transporto en Romo

## Eksteraj ligiloj 
*  (/)
* Stazioni del Mondo
* UrbanRail.Net


Kategorio:Konstruaĵoj en Romo
Romo
Romo
Kategorio:Fervojo en Italio
Kategorio:Transporto en Romo
Metroo de Milano

La **Metroo de Milano** estas la plej grava metroo de Italio kaj ĝi troviĝas en Milano, unu el la plej gravaj urboj de la lando.

## Reto 
Aktuale, la metroa reto konsistas el 5 linioj:

Ĝis 2012 la reto longis 92 km. Preskaŭ 54 km da reto estas sub la teritorio de la komunumo de Milano dume restantaj 29,5 atingas la najbarajn komunumojn. Preskaŭ 56 km da reto estas subteraj kaj la restantaj estas surfacaj, en tranĉeo aŭ raze. La tuta nombro de stacioj estas 110, 21 eksterurbaj.

La 5 linioj estas kutime nomataj per la koloroj de la linio: "ruĝa" (*rossa*, M1), "verda" (*verde*, M2), "flava" (*gialla*, M3), "blua" (*blu*, M4), "lila" (*lilla*, M5). La koloroj estas uzataj en la mapoj, por la livreo de la trajnoj kaj por la aranĝoj de la stacidomoj.

centra|440ra|eta|Metromapo de Milano

## Linioj 
### M1 
### M2 
### M3 
### M5 
## Venontaj linioj 
### M4 
## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* ATM (Milano)
* Metroo
* Tramtransporto en Milano
* Trolebusa transporto en Milano
* Listo de metrooj en la mondo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de ATM
* La metroo de Milano en *metroitaliane.it*
* Retejo pri la metroo de Milano
* UrbanRail.Net
* cartometro


Milano
Milano
Metroo de Tbiliso

eta|300px|dekstra|Metroo de Tbiliso
La **Metroo de Tbiliso** () ĝi estas la metrosistemo kiu funkcias en Tbiliso, la ĉefurbo de Kartvelio. Ĝi estis malfermita al la publiko en la jaro 1966, ĝi fariĝis la kvara metroo en la antikva Sovetio. Kiel la plimulto de tiuj eks-sovetaj metrooj, la metrostacioj estas tre profundaj kaj dekoraciataj. Nuntempe la metroo konsistas el du linioj, 22 stacioj kaj 26,4 kilometroj longe. Dudek stacioj estas subteraj kaj du surteraj.

Dum la periodo de la jardeko 1990, la plimulto de la nomoj de la metrostacioj el la sovetia epoko estis rebaptataj, malgraŭ la ekonomiaj malfacilaĵoj severe frapis la sistemon en ĝia infrastrukturo, funkciado kaj plilongigoj post la kolapso de Sovetio. Ĝis antaŭnelonge la metroo estis funkciigita per tre malfacilaj kondiĉoj pro la nesufiĉa elektro. Ankaŭ ĝi fifamiĝis kiel ŝtelejo. Post tiu kriza epoko la metroo de Tbiliso, la sola de Kartvelio, ekfunkcias bone kaj ĝi estas uzata de granda procento de la loĝantaro kaj la turistoj.

Nuntempe, la metroo de Tbiliso, troviĝas en rehabilitiĝa procezo kiu inkluzivas la rekonstruadon de pluraj metrostacioj kaj la modernigadon de la trajnoj, inter aliaj servoj. La urba buĝeto de la jaro 2006 asignis 16 milionojn da larioj por tiu ĉi projekto.

## Linioj kaj stacioj 
eta|250px|Metroplano de la Metroo de Tbiliso
La koloroj de la tabulo korespondas al la koloroj de la reto.

## Vidu ankaŭ 
* Metroo
* Listo de metrooj en la mondo
* Tramtransporto en Tbiliso
* Trolebusa transporto en Tbiliso

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la Metroo de Tbiliso en Urbanrail.net

Kategorio:Transporto en Tbiliso
Tbiliso
Tbiliso
Rütihof

**Rütihof** signifas en la germana lingvo "bieno de Rüti" kaj estas nomo por diversaj setlejoj:

* **Rütihof (Baden)** estas vilaĝo kaj eksklavo de la urbo Baden de la distrikto Baden en Kantono Argovio en Svislando.

* **Rütihof (Böbikon)** estas setlejo de la komunumo Böbikon de la distrikto Zurzach en Kantono Argovio en Svislando.

* **Rütihof (Hersiwil)** estas bieno en la komunumo Hersiwil de la distrikto Wasseramt en Kantono Soloturno en Svislando.

* **Rütihof (Gränichen** estas setlejo de la komunumo Gränichen de la distrikto Araŭo en Kantono Argovio en Svislando.

* **Rütihof (Rafz)** estas setlejo de la komunumo Rafz de la distrikto Bülach en Kantono Zuriko en Svislando.

* **Rütihof (Wiedlisbach)** estas setlejo de la komunumo Wiedlisbach de la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno en Svislando.
 
* **Rütihof (Zuriko)** estas setlejo de la kvartalo Höngg en la urbo Zuriko en Svislando.

## Vidu ankaŭ 
* Rüti
Monogramo

[eta|dekstra|"FII" - monogramo de [Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo la 1-a de Aŭstrio-Hungario, latine *Franciscus Iosephus Imperator*, ene de medaliono en la Arthistoria Muzeo de Vieno]]
**Monogramo** laŭ PIV estas du aŭ pluraj literoj, precipe la komencliteroj de ies nomo, interplektitaj en desegnon. Origine la vorto signis unuopan literon, kutime la komenca litero de homo iumaniere notita sur objekto posedata de tiu persono. Pli poste la vorto ekpriskribis simbolon el du aŭ pluraj arte formigitaj literoj kunmetitaj al kvazaŭ unu signo.

La plej ofta uzo de monotramo estas la interplektita videbligo de la komencaj literoj de la persona kaj familia nomoj kiel "nomsigno". Signo, kiu en la maniero de monogramo interligas ĉiujn elementojn de nomo, nomatas "kalogramo".

Laŭ Francisko Azorín **monogramo** estas *Bildo, signo, formita per interplektitaj ĉefliteroj de nomo.* Li indikas etimologion el la greka *monos + gramma* (unusola cifero) kaj de tie la latina *monogramma*.

## Historio 
[eta|maldekstra|monogramo de *Henriko la 3-a*, estro de la [Sankta Romia Imperio: la imperiestro igis la monogramo subskribo, propramane aldonante la horizontalan strekon]]
Ekde Karolo la Granda tiuj grafikaj simboloj uziĝis en oficialaj dokumentoj de la mezepoko. En papaj dokumentoj ekde Leono la 9-a la saluto "bene valete" ("fartu bone" plurale) estas uzita kiel monogramo.

En la 19-a kaj komence de la 20-a jarcento ŝtofaĵoj, aparte litotukoj kaj mantukoj, estis signitaj per broditaj monogramoj, por eviti interŝanĝojn en profesiaj lavejoj kaj gladejoj.

## Notoj 
Kategorio:Skribo
Kategorio:Simboloj
Kate McGarrigle

**Kate McGARRIGLE** (naskita la  en Saint-Sauveur-des-Monts en Kebekio, mortinta la  en Montrealo) estis kanada kantistino.

Ŝi havis grupon kun sia fratino Anne kaj ŝi estis la patrino de Rufus kaj Martha WAINWRIGHT. Ilia patro estas ŝia eksedzo Loudon Wainwright III, ankaŭ li muzikisto.

## Diskaro de la fratinoj McGarrigle 
* 1975 - *Kate and Anna McGarrigle*
* 1976 - *Dancer with Bruised Knees*
* 1978 - *Pronto Monto*
* 1981 - *Entre la jeunesse et la sagesse*
* 1982 - *Love Over and Over*
* 1990 - *Heartbeats Accelerating*
* 1996 - *Matapédia* (Juno Award for Roots & Traditional Album of the Year - Group, 1997)
* 1998 - *The McGarrigle Hour* (Juno Award for Roots & Traditional Album of the Year - Group, 1999)
* 2003 - *La vache qui pleure*
* 2005 - *The McGarrigle Christmas Hour*

Kategorio:Kanadaj kantistoj
Kategorio:Anglalingvaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Anglaj kebekianoj
Placo de la Blanka Virgulino

eta|dekstra|280px|Placo de la Blanka Virgulino nokte.
La **Placo de la Blanka Virgulino** au **Malnova Placo**, estas la ĉefa renkontiĝejo de Vitoria-Gasteiz. Ĝi troviĝas inter la kvartaloj de la historia urboparto kaj la tielnomata plilarĝiĝo. Ĝi estas ĉirkaŭata de blankaj domoj kaj en la centro de la placo elstariĝis monumento memore al la Batalo de Vitoria-Gasteiz (1813), epizodo de la Milito de Hispana Sendependiĝo.

En la jaro 2007, ĝi estis reformita, ĝia herbejo estis anstataŭita de pavimo por la promenado de la loĝantaro kiu uzas ĝin por pluraj kulturaj aranĝoj.

Kategorio:Placoj de Hispanio
Kategorio:Vitoria-Gasteiz
Metroo de Marsejlo

La **Metroo de Marsejlo** (Francio) () estas metroo sur pneŭoj derivita de la teknologio disvolvigita de la RATP por la metroo de Parizo. Ĝi malfermiĝis unuafoje al la publiko en la jaro 1977. Ĝi konsistas el du linioj, parte subteraj, kun longeco de entute , situantaj nur en la municipo Marsejlo. Nuntempe konstruiĝas plilongigaĵo.

## Mapo 
450px|centra|eta|Mapo de la metroo de Marsejlo

## Metrolinioj 
### Linio 1 
140px|dekstra|eta|Stacio '**

### Linio 2 
140px|dekstra|eta|Stacio **'

## Vidu ankaŭ 
* Metroo
* Listo de metrooj en la mondo
* Stacioj de la metroo de Marsejlo
* Tramtransporto en Marsejlo
* Metroo sur pneŭoj

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* lepilote.com All your journeys in Bouches-du-Rhône  ()/()
* UrbanRail.net ()
* cartometro

Kategorio:Transporto en Marsejlo

Marsejlo
Marsejlo
Marsejlo
Marsejlo
Halepa pino

La **halepa pino**  (*Pinus halepensis*) estas pino hejma en la  Mediteranea regiono. La arealo etendiĝas ekde Maroko kaj Hispanujo tra suda Francujo, Italujo, Kroatujo, Grekujo kaj norda Libio, kun izolita populacio (de kie ĝi unue estis priskribata) en Sirio (inkluzive de Halepo), Jordanio kaj Israelo. Ĝenerale ĝi troviĝas je pli malaltaj altitudoj, plejofte ekde mara nivelo ĝis 200 m, sed povas kreski je altitudo ĝis 1 000 m en suda Hispanujo, kaj ĝis 1 700 m en la sudo, en Maroko kaj Alĝerio .

## Priskribo 
[eta|220px|maldekstra|La impona *Pineta Marzini* sur la monto [Gargano en la sicilia Provinco de Ragusa, arbaro de Halepa pino.]]
eta|220px|maldekstra|Pinglaro kaj strobilo
eta|220px|Strobiloj de *P. halepensis*
La halepa pino estas mez-alta arbo, atingante  altecon de  15–25 m, kun tiga diametro ĝis 60&nbsp;cm, escepte 1 m.

La arboŝelo estas oranĝkolor-ruĝa, dika kaj profunde kanelita je la bazo de la trunko, kaj maldika je la supra arbokrono.

La folioj (aŭ "pingloj") estas duopaj (malofte kelkaj triope), tre malfortaj, 6–12&nbsp;cm longaj, nete flavec-verdaj.

La strobiloj estas mallarĝe konusaj, 5–12&nbsp;cm longaj kaj 2–3&nbsp;cm larĝaj je la bazo kiam fermitaj, unue verdaj, maturiĝante brilante ruĝ-brunaj kiam 24 monatojn aĝaj. Ili malrapide malfermiĝas dum la sekvantaj malmultaj jaroj, aŭ post estante varmigitaj per arbara fajro, por liberigi la semojn, malfermiĝante ĝis 5–8&nbsp;cm larĝe. La semoj longas 5–6&nbsp;mm, kun flugilo de 20&nbsp;mm, kaj estas vent-dissemitaj .
 
Tiu palearktisa specio estas tre parenca al la malgrandazia pino (*Pinus brutia*), la kanaria pino (*Pinus canariensis*) kaj la pinastro (*Pinus pinaster*), kiuj ĉiuj samhavas multajn karakterizojn. Iuj verkistoj konsideras ke malgrandazia pino estu subspecio de la halepa pino kaj nomas ĝin *Pinus halepensis* subsp. *brutia* (Ten.) Holmboe , sed kutime ĝi estas rigardata kiel diferenca specio. La halepa pino estas relative stabila specio, kun konstanta morfologio tra la tuta arealo . .

## Vidu ankaŭ 
* Iliraj deciduaj arbaroj
* Mediteraneaj nordafrikaj arbaroj kaj duonarbaroj

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Debazac E.F. 1964 : Manuel des conifères, *École Nationale des Eaux et Forêts*, Nancy, 172 pp., 110-111.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Gymnosperm Database: *Pinus halepensis*

Kategorio:Pinacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Alkreska disko

eta|dekstra|300px|Arta desegno: Pezega nigra truo kun sia akrecia disko
En astrofiziko, **alkreska disko** estas diskoforma strukturo formata de la materio (pli ĝenerale: gaso kaj/aŭ polvo) orbitanta ĉirkaŭ astro kiu, perdante energion pro frotado aŭ neelastaj kolizioj, falas sur la centran korpon.

## Tipoj da alkreskaj diskoj 
Plej spektindaj estas tiuj de kerno de aktivaj galaksioj kaj kvazaroj. En la disko da materio falanta sur la centran pezegan nigran truon, la frotado estigas intensan varmigon de la materio, kiu inkandeskas ĝis elsendi X-radiadojn
je nivelo de la eventa horizonto.

Oni estimas ke, kiam materio de alkreska disko estas glutita de nigra truo, 10% el ĝia maso estas konvertita al energio.

Novaoj, laŭ la nuna hipotezo, okazas kiam la materio kiu konsistigas alkreskan diskon falas sur blankan nanon kaj, fortege kunpremita, estigas fuzion.

Alkreskaj diskoj ĉirkaŭ iuj steloj (kiel la T Tauri steloj aŭ la Herbig Ae/Be steloj) estas nomataj protoplanedaj diskoj, ĉar oni opinias ke tie formiĝas planedsistemoj. En tiu kazo, la alkreskanta materio venas de la molekula nubo el kiu la steloj formiĝis.

## Artaj desegnoj 

File:Galaxies-AGN-Inner-Structure.svg|Strukturo de la kerno de aktiva galaksio *(hispanaj tekstoj)*
Dosiero:Microquasar GRO J1655-40.jpg|Materio altirita de stelo formanta alkreskan diskon ĉirkaŭ nigra truo
Dosiero:Making a Nova.jpg|Materio altirita de blanka nano, formas alkreskan diskon antaŭ estigi eksplodon de novao
Dosiero:TTauriStarDrawing.jpg|Stelo de tipo T-Tauri kun protoplaneda akrecia disko

## Eksteraj ligiloj 
*  Maso de la akreciaj diskoj en la kernoj de aktivaj galaksioj (el la paĝaro de "Observatoire de Paris") 
*  Magneta kampo en la akrecia disko de proto-stelo 
*  Artaj desegnoj de akreciaj diskoj
*  Matematika modelo de akrecia disko ĉirkaŭ nigra truo 

Kategorio:Duopaj steloj
Kategorio:Nigraj truoj
Nord-Kaŭkazia federacia regiono

**Nord-Kaŭkazia federacia regiono** () estas federacia regiono de Rusia Federacio, eligita el la konsisto de la Suda federacia regiono la 19-an de januaro 2010 per ukazo de prezidento Dmitrij Medvedev. La regiono konsistas el la jenaj federaciaj subjektoj: Ĉeĉenio, Dagestano, 
Inguŝio, 
Kabardio-Balkario, 
Karaĉajio-Ĉerkesio, 
Nord-Osetio kaj Stavropola regiono. Adigeio kaj Krasnodara regiono, geografie situantaj en Norda Kaŭkazio, restas en la konsisto de la Suda federacia regiono.

La areo de la nova federacia regiono konsistigas ĉirkaŭ unu procentaĵon de la tuta areo de Rusio, tamen en ĝi loĝas signifa parto de rusia loĝantaro — 9 108 000 personoj. La plej grandaj etnoj de la distrikto estas rusoj, ĉeĉenoj kaj avaroj.

Ĉefurbo de la Nord-Kaŭkazia federacia regiono estas la urbo Pjatigorsk, nek la plej granda, nek ĉefurbo de unu el la konsistigantaj regionoj. Ĝi tamen oportune situas, havas gravan kulturan valoron kaj estas parto de granda aglomeracio (tuj apude estas aliaj urboj: Kislovodsk, Jessentuki, Mineralnije Vodi kaj aliaj).

## Vidu ankaŭ 
* Kaŭkaza Emirlando

## Eksteraj ligiloj 
* SKFO.RU – regiona informa retejo
Zoltán Bodó

**BODÓ Zoltán** [bodo'] estis rumanuja hungara aktoro naskita en Marosvásárhely la 1-an de decembro 1944 kaj mortinta en Târgu Mureş la 25-an de novembro 1988.

## Kariero 
Li dungiĝis en 1966 al la teatro de sia naskiĝurbo.

## El liaj roloj 
* Ifj. Siward (Shakespeare: Macbeth);
* Katonatiszt (Barta L.: Szerelem);
* Antal (András Sütő: Csillag a máglyán);
* Uccu Jóska (Józsi Jenő Tersánszky: Kakuk Marci)

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
György Bodó

**BODÓ György** [bodo'] estis rumanuja hungara aktoro naskita en Koloĵvaro en 1916 kaj mortinta en Bergatreute (Germanujo) en aprilo 1986.

## Kariero 
Li debutis en 1938 en Koloĵvar en Thália kaj poste li ludis en la Nemzeti Színház. Post la dua mondmilito li restis en Budapeŝto kaj inter 1957 kaj 1969 li estis la ano de Állami Déryné Színház. Li elmigris Germanujon.

## El liaj roloj 
* Kinizsi Pál (Géczy I.: Mátyás király szerelme);
* Cléante (Molière: A fösvény);
* Zelmányi Tamás (Harsányi Zs.: Bolond Ásvayné);
* Egmont (Hauptmann: Naplemente előtt);
* Ormódy Asztolf (Ede Szigligeti– Zsigmond Móricz: Csikós);
* Prokesch Osten (Edmond Rostand: A sasfiók).

## Kariero 
## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Gyöngyi Blasek

**BLASEK Gyöngyi** [blaŝek] estas hungara pupaktorino naskita en Temeŝvaro la 8-an de novembro 1940.  

## Kariero
Blasek alvenis al Állami Bábszínház (Ŝtata Pupteatro) en 1965 . En 1966 ŝi finis la Bábstúdiót (Pupstudio). Ŝi estas ombloludinstruistino de  Bábstúdió. Ekde 1992 ŝi estas ano de la Budapest Bábszínház.

## El ŝiaj roloj
*Kistigris (Janusewska– Tóth E.: A gyáva kistigris); 
*Banya (Andersen–Szilágyi D.: A bűvös tűzszerszám); 
*Ibolya (Arany J.–Gáli J.: Rózsa és Ibolya); 
*Öregasszony (Buzzati–Bánky R.: Crescendo).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj pupteatristoj
Kotzebue

**Kotzebue** (/ˈkɒtsəbjuː/ *KOTS-ə-bew*) aŭ inuitlingve **Qikiqtaġruk** (/kɪkɪkˈtʌɡrʊk/ *kik-ik-TUG-rook*, Inupiaq: [qekeqtɑʁʐuk]) estas urbo en Alasko, la ĉefurbo kaj plej granda setlejo de la Nordokcidenta Arkta Distrikto (Q511723). Ĝi situas sur la Baldwin- duoninsulo (d:Q786427). 

Kotzebue estis origine konata kiel *Qikiqtaġruk*, signifante "granda insulo" en la inuita lingvo. Ĝia moderna nomo devenas de Kotzebue Sound, kiu siavice estis nomita laŭ la rusa esploristo Otto Evstafievich Kotzebue. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La plimulto de la loĝantoj estas inuitoj. 

Pro ĝia avantaĝa geografia loko, la setlejo ĉiam estis grava komerca centro por la tuta regiono. Kun la alveno de komercistoj, balenĉasistoj, orserĉistoj kaj misiistoj, komerco plu disetendiĝis.  

## Historio 
La usona poŝtoficejo estis establita ĉi tie en 1899. La urbo estis korporaciigita la 14-an de oktobro 1958. 

En 1981, la urbo ricevis la Tut-Amerikan Urbopremion de la Nacia Civitana Ligo, kiu estas neformale nomata la " Nobelpremio por helpema civitaneco " kaj kiu agnoskas aktivan civitanecon en loka administrado fare de loĝantoj de neagnoskitaj komunumoj en Usono.

La 2-an de septembro 2015, la usona prezidanto Barack Obama parolis en Kotzebue pri klimata ŝanĝo, iĝante la unua usona prezidanto kiu vizitis urbon situantan super la Arkta Cirklo. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Urboj de Alasko
Kategorio:Ĉukĉa maro
József Bíró (aktoro)

**BÍRÓ József** [bi'ro'] estas rumanuja hungara aktoro naskita en Oradea la 18-an de majo 1960.
## Kariero
Inter 1984 kaj 1986 li estis ano de la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház kaj poste de la Kolozsvári Állami Magyar Színház.  
## El liaj roloj
*Wurm (Schiller: Ármány és szerelem); 
*Fiatalember (Dohotaru: Ankét egy fiatalember ügyében); 
*Osrick (Shakespeare: Hamlet); 
*Spiridon (Caragiale: Zűrzavaros éjszaka); 
*Szemüveges (Hszing Csi-en: A buszmegálló); 
*Tűzoltó (Ionesco: A kopasz énekesnő).

## Eksteraj ligiloj
*Spektakloj pluajhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=21
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Brita Kongreso de Esperanto

La **Brita Kongreso** estas la ĉefa jarkunveno de Esperanto-parolantoj en Britio. Ĝi estas organizita de Esperanto-Asocio de Britio (EAB) kaj kutime okazas dum kelkaj tagoj, en diversaj urboj tra la lando. La kongreso provizas ŝancon por esperantistoj renkontiĝi, partopreni prelegojn, laborgrupojn, kaj sociajn eventojn, tiel plifortigante la komunumon kaj subtenante la uzon de Esperanto.

## Listo de la ĝisnunaj kaj planitaj BK-oj 
Kongreso anoncita por Blackpool en 1917, kaj numerita 10a, ne okazis. 

En 1949 ne okazis Brita Kongreso pro okazigo de Universala Kongreso en Bournemouth, kaj simile en 2021 pro la planita Universala Kongreso en Belfasto, kiu estis nuligita pro KOVIM-19. 

En pluraj jaroj okazis sennumera Jarkunveno kun aŭ sen aneksitaj eventoj. Tiuj estas:
1917, 1918 - Londono
1941 - Oksfordo
1942 - Birmingham
1943 - Southport
1944, 1945 - Birmingham
1946 - Bristol
1949 - Hoddesdon d en Granda Londono
2000 - Appleby-in-Westmorland d en Kumbrio
2001 - Londono

La "79a Kongreso" (1995), kvankam numerita, estis formale nur Jarkunveno. La 77a (1993) kaj 85a (2003) estis samtempe 88a, resp. 98a, Skotaj Kongresoj de Esperanto. Same la Edinburga kongreso (2012) estis "Kunkongreso" de la brita kaj skota asocioj. La kongreso en Aberystwyth (2018) estis samtempe Kelta kongreso de Esperanto organizata kunlabore kun kimraj, skotaj kaj bretonaj esperantistoj. La kongreso en Dovro (2019) estis "Kunkongreso" de la brita kaj la franca asocioj.

Kongreso anoncita por Lestero en 2020, kaj numerita 101a, ne okazis pro pandemio.

Kongresoj
Kategorio:Esperanto-Asocio de Britio
Mária Bisztrai

**BISZTRAI Mária** [bistrai] estis rumanuja hungara aktorino, teatrestrino (edzino de aktoro, reĝisoro Béla Horváth) naskita en Koloĵvaro la 25-an de majo 1923 mortis la 7-a de decembro 2020.

## Kariero 
Bisztrai finis en aktorklaso de Magyar Művészeti Intézet en 1951 kaj dungiĝis al Kolozsvári Állami Magyar Színház. Ŝi estis inter 1969 kaj 1985 la direktorino de la teatro. Ŝi elpaŝis ofte ankaŭ en radio kaj televido. Ŝi estas eterna ano de la Kolozsvári Állami Magyar Színház.

## El ŝiaj roloj 
* Natasa, Mása (Ĉeĥov: Három nővér);
* Diana (Lope de Vega: A kertész kutyája);
* Zilia (Heltai J.: A néma levente);
* Rhédey Eszter (Zsigmond Móricz: Úri muri);
* Lida (Pavel Kohout: Ilyen nagy szerelem);
* Blanche (Williams: A vágy villamosa);
* Stella Campbell (Kilty: Kedves hazug);
* Gertrudis (Katona J.: Bánk bán).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

## Literaturo 
* Gábor Dehel: *Bisztrai Mária* (intervjulibro), Korunk, 2011.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Judit Birtalan

**BIRTALAN Judit** estas rumanuja hungara dirigentino naskita en Temeŝvaro la 18-an de majo 1929. Ŝi estas edzino de dirigento József Birtalan.

## Kariero
Ŝi studis ĝis 1954 en Konservatorio Georghe Dima en Koloĵvaro kaj poste estis tie helpantino. Ekde 1958 ŝi iĝis dirigentino de Székely Népi Együttes.

## Fonto
**Magyar Színházművészeti Lexikon*

Kategorio:Rumanujaj hungaraj dirigentoj
Kategorio:Dirigentoj
Iván Géza Bíró

**BÍRÓ Iván Géza** [bi'ro'] estas rumanuja hungara scenejdekoraciisto naskita en Căpeni la 25-an de septembro 1934.  
## Kariero
Li finis en Kluĵo en 1960 la fakon pri grafiko. Inter 1961 kaj 1969 li laboris ĉe la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház, poste ĉe la teatro de Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat.  
## El liaj scenejdekoracioj
*Shakespeare: Rómeó és Júlia; 
*O’Neill: Boldogtalan hold; 
*Brecht–Weill: Koldusopera; 
*Csurka I.: Nagytakarítás. 
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj scenejdekoraciistoj
János Bing

**BING János** estis rumanuja hungara aktoro naskita en Arad en 1883 kaj mortinta en Dora la 22-an de septembro 1965. 
## Kariero
János Bing estis vinkomercisto, artaĵkolektisto kaj okaza aktoro, kantisto en arada trupo de Mihály Szendrey. Li estis konstanta partnero de Erzsi Péchy, kiam ŝi gastludis en Arad. Lia loĝejo estis la renkontejo de artistmondo. Li estis mecenato de la hungaraj teatraj spektakloj de Arad. En 1951 li loksidiĝis en Israelo,
## El liaj roloj
*Bagó (Kacsoh P.: János vitéz).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungardevenaj israelanoj
Izidoro de Madrido

**Sankta Izidoro Terkultivisto** aŭ **Sankta Izidoro de Madrido** - hispane *San Isidro Labrador* estas hispana sanktulo de la katolikismo, kiu vivis de 1080 ĝis 1172 en Madrido. Ties festo celebriĝas la 15-an de majo.

Li estis beatigita de Paŭlo la 5-a la 14-an de junio de 1619 kaj kanonigita la 12-an de marto de 1622 fare de la papo Gregorio la 15-a, samtempe kun Sankta Filipo Neri kaj aliaj hispanaj sanktuloj Sankta Terezo de Avila, Sankta Ignaco Lojola kaj Sankta Francisco Xavier, kio ne estis publikigita ĝis 1724 de Benedikto la 13-a. Li estis deklarata patrono de la hispanaj terkulturistoj (kamparanoj) fare de Johano la 23-a en 1960.

La plej fama miraklo laŭ legendoj estas ke li ricevis helpon de anĝeloj kiuj plugis anstataŭ li, dum li preĝis, por ke la dunginto ne koleru. Laŭ alia versio, la sanktulo haltis ĉe ĉiu ermitejo por preĝi kaj poste la anĝeloj helpis ties plugadon por ke li iru pli rapide kaj regajnu la perditan tempon. Li estas la patrono ankaŭ de Madrido, kie celebriĝas popularega festo. Dume ankaŭ en terkulturaj regionoj hispanaj estas kamparanaj festoj pri li ĉefe ĉe ermitejoj.

## Notoj 

eta|300ra||maldekstra|

Kategorio:Hispanaj sanktuloj
Annamária Biluska

**BILUSKA Annamária** [biluŝka] estas rumanuja hungara aktorino naskita en Koloĵvaro la 3-an de junio 1941.

## Kariero 
Annamária Biluska en 1963 unu jaron ludis en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház, naŭ jarojn en la teatro Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat, poste inter 1973 kaj 1978 en la Katona József Színház de Kecskemét kaj ekde 1978 en la teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat.

## El ŝiaj roloj 
* Carol (Williams: Orpheusz alászáll);
* Dromio (Shakespeare: Tévedések vígjátéka);
* Mina néni (Zsigmond Móricz: Nem élhetek muzsikaszó nélkül);
* Ilma (Mihály Vörösmarty: Csongor és Tünde);
* Steinné (Gyula Krúdy: A vörös postakocsi);
* Dada (Sh.: Rómeó és Júlia).

## Eksteraj ligiloj 
* Spektakloj pluajhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=5105

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Sándor Bihari (aktoro)

**BIHARI Sándor**, *Bucsumán* estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Koloĵvaro la 15-an de marto 1888. Lia mortoloko kaj mortodato estas nekonata.
## Kariero
Li debutis en 1905 kaj ludis en pluraj trupoj en Kassa, Pécs, Nagyvárad en trupo de Buda–Temeŝvaro, Szeged, Debrecen. Inter 1918 kaj 1921 li ludis en Budapeŝto en Városi Színház, en 1921 li estis direktoro Tarka Színpad. Li elpaŝis ankaŭ en kelkaj operoj kaj filmoj.

## El liaj roloj
*Henry márki (Planquette: A corneville-i harangok);
*Várőrző Demeter (Farkas I.: Szupécsárdás);
*Sharpless (Puccini: Pillangókisasszony);
*Rigoletto (Giuseppe Verdi).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Bihari, S.
Bihari
Béla Kamocsa

**KAMOCSA Béla** [kamoĉa] rumanuja hungara gitaristo-kantisto naskita en Oradea la 24-an de decembro 1944 kaj mortinta en
Temeŝvaro la 14-an de januaro 2010.

## Premioj, distingoj 
* 2007 - Honora civitano de Temeŝvaro

## Kariero 
En 1962 Béla Kamocsa fondis la rokbandon *Phoenix* kun kvar siaj kunuloj. Post naŭ jaroj pli malfrue li elpaŝis el la trupo kaj muzikis en la ensemblo *Gramophone*, pli poste en 1982 li fondis la bandon *Bega Blues Band*, kiu lastfoje koncertis en novembro 2009 en Bukareŝto okaze de la *Blues Jazz* Festkoncerto. Li mortis pro kancero post longa malsano.

## Fonto 
* Retpaĝohttp://www.begabluesband.ro/biografie/kamoeng.htm 

## Eksteraj ligiloj 
* In memoriam 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Kategorio:Rok-muziko
Komputada baza terminaro

* aŭtoro: Gerhard Kalckhoff, Anthony C. Pick, Auguste Broise
* tradukisto:
* eldonejo: Germana Esperanto-Asocio
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1985
* jaro de la reeldono: 
* presejo: 
* formato: 52 paĝoj, 21 cm 
* recenzoj:
* situo:

**Komputada baza terminaro** konsistas el 369 numeritaj terminoj en kvar lingvoj.

Kategorio:Libroj de Gerhard Kalckhoff
Kategorio:Libroj de Anthony C. Pick
Kategorio:Libroj de Auguste Broise
Kategorio:Esperanto-fakvortaroj