open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ordinara loriso

eta|300px|
La **ordinara loriso** (*Nycticebus coucang*) el la ordo de primatoj kaj familio de lorisedoj troviĝas en la provinco Junnan kaj la aŭtonoma regiono Gŭangŝji de Ĉinio, kaj ankaŭ en Hindio kaj sudorienta Azio. Ĝi estas fortika, kun mallongaj kaj dikaj membroj, ronda kapo, mallongaj oreloj kaj grandaj kaj rondaj okuloj. Ĝi povas vidi en nokto. La angulo inter la dika fingro kaj la aliaj 4 fingroj kaj tiu inter la dika piedfingro kaj la aliaj 4 atingas 180 gradojn, kio faciligas al ĝi kapti arbobranĉojn. La loriso portas densajn kaj mallongajn harojn, kaj de inter la okuloj ĝis la buŝo estas blanka strio. La haroj ĉirkaŭ la okuloj estas malhelkoloraj kaj tiuj sur la dorso brunaj aŭ abeloflavaj. Kaj laŭ la spino de la kapo ĝis 1a vosto etendiĝas malhelbruna strio.
La lorisoj vivas en tropikaj pluvaj arbaroj aŭ en subtropikaj densaj arbaroj. Ordinare ili agas sur branĉoj de altaj arboj aŭ inter arbedoj. Tage ili kaŝas sin en arbotruoj aŭ dormas sur arbobranĉoj.

Dum dormado ili kutime kuntiras la kapon, kolon kaj antaŭajn krurojn inter la postajn krurojn. Nokte ili serĉas manĝaĵon kaj manĝas ĉefe insektoin kaj diversajn fruktojn, krom tio ankaŭ foliojn, ĝermojn, semojn, birdetojn, ovojn kaj lacertojn.

Tiuj orientalisaj bestoj vivas unuope aŭ pare kaj moviĝas tre malrapide. Por antaŭeniĝi, ili kaptas arbobranĉon per unu mano kaj poste movas la alian. Por serĉi manĝaĵon iam ili sin pendigas malsupren kun la piedoj kroĉiĝantaj al la branĉo. La lorisino gravedas 5-6 monatojn kaj naskas ĉiufoje unu idon, hazarde du idojn. La ido venas al la mondo, kun malfermitaj okuloj, kaj tuj post la naskiĝo ĝi povas kapti ventrajn harojn de Ia patrino, kaj post malpli ol unu tago ĝi jam povas sin pendigi sur branĉo per la piedoj. Kelkiam la ido kroĉas sin al la patro. La lorisidon helpas zorgi ĝiaj frato kaj fratino. La ido mamsuĉas 3-6 monatojn. Loriso povas vivi ĉ. 10 jarojn.

## Vidu ankaŭ 
* Borneaj malaltaĵaj pluvarbaroj
* Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj

Kategorio:Primatoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Premsonĝo

[eta|250ra|"Premsonĝo" - pentraĵo pri la afero de [Johann Heinrich Füssli, 1802 (nun en muzeo en Frankfurto ĉe Majno)]]
[eta|250ra|"Premsonĝo" - pentraĵo pri la afero de [Johann Heinrich Füssli, 1781 (nun en la Detroita Instituto de Artoj)]]
**Premsonĝo** (laŭ PIV **koŝmaro**) estas timiga kaj malagrabla sonĝo. Kutime ĝi estadas dum periodo de dormo kun rapidaj movoj de okuloj. Ankaŭ pro premsonĝo la korpo de la dormanto povas pli forte moviĝi ol dum aliaj dormaj fazoj.

Ĝis la fino de la 18-a jarcento oni opiniis ke premsonĝoj estas pro demonoj, kiuj sidas sur la dormantoj.

La vorto povas uziĝi ankaŭ metafore por priskribi teruran situacion.

## Fontoj 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Inkubo
* Sonĝointerpretado

Kategorio:Dormo
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Sonĝado
Kategorio:Timo
R. A. Dvorský

**R. A. DVORSKÝ** naskiĝis la 24-an de marto 1899 en Dvůr Králové nad Labem, mortis la 2-an de aŭgusto 1966 en Prago. Li estis ĉeĥa muzikisto kaj eldonisto.

Lia propra nomo sonas **Rudolf Antonín**, artan pseŭdonimon li elektis por si laŭ sia naskourbo. En la jaro 1918 li fariĝis muzika redaktoro en praga eldonejo ***Springer***, en la jaroj 1919 – 1921 li komencis al muziko dediĉi aktive kiel kantisto, pianisto kaj pli malfrue ankaŭ kiel kapelestro de kabareto Ruĝa sepo. Li verkis multe da danckantojn influitaj de ĵazo. En la jaroj 1925 – 1929 li gvidis kvarteton *Melody Makers*, en la jaro 1929 li fondis ensemblon *Melody Boys* (unue kvinteton, kiun li disvastigis al dek membroj, porokaze ankoraŭ plenigata de ensemblo de ĥoro kaj de arĉoj), kun kiu li ampleksis perstile tre vastan spektron de populara muziko (inkluzive de popolmuziko). La orkestro de Dvorský estis ĉesigita en la jaro 1945, sed tiutempe jam Dvorský kelke da monatoj ne plu prezentiĝis kun ĝi, ĉar en la jaro 1944 li grave malsaniĝis je pulminflamo.

Ĝis tiu tempo li surdiskigis pli ol 2 000 komponaĵojn sur normaj gramofondiskoj (inter la plej grandajn furorkantojn apartenis kantoj interpretitaj de Dvorský *Sola kun knabino en pluvo*, *Mi estas veturanta tra la nokto*, *Mi perdis vian ridon*, *Hm, hm*, *Flametoj en viaj okuloj*, *Mi renkontis mian sonĝon*, komponitaj de antaŭaj ĉeĥaj komponistoj de tiu tempo). Li ofte prezentiĝis kun sia orkestro en filmoj.

En la jaroj 1936 – 1948 Dvorský gvidis propran energian eldonejon, en kiu li koncentris vicon da gravaj personecoj de tiama populara muziko. Post februaro de 1948 li malsukcese provis elmigri kaj poste li estis por kelke da jaroj malliberigita. Kiam li estis tralasita, li prezentiĝis en rememorigaj programoj validigante sin denove kiel komponisto (ekz. *Fabelo pri konvaloj*, la plej sukcesa kanto de la jaro 1967).

Dvorský komencis en la tempo de ĝenerala gloro de kabaretaj melodioj. Zenito de lia gloro koneksas kun evoluo de dancmuziko kaj svinga erao. Li akiris ŝatatecon ĉe ĉiuj tavoloj de aŭskultantoj kaj aĝgrupoj, li kapablis kombini novaĵojn de monda populara muziko kun enhejmiĝinta tradicio. Ankaŭ aliaj kantistoj kunlaboris kun lia orkestro, ekz. Inka Zemánková, Míla Spazierová-Hezká, Jiřina Salačová, Arnošt Kavka. Komponaĵoj de Dvorský el la 30-aj kaj la 40-aj jaroj senĉese estas eldonataj en reedicioj, ankaŭ sur kompaktaj diskoj – *R. A. Dvorský & Melody Boys – 20x*).

Kategorio:Ĉeĥaj muzikistoj
Kategorio:Unuarespublikaj aktoroj de Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Ĉeĥoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 24-an de marto
Kategorio:Mortintoj la 2-an de aŭgusto
Tajvana makako

alternative=Shoushan National Nature Park--Created by Nora.jpg|eta|*Tajvana makako*
eta|Arealo de *Tajvana makako*
La **tajvana makako** (*Macaca cyclopis*) estas specio el la ordo de primatoj kaj familio de cerkopitekedoj troviĝas en Tajvano. Ĝi aspekte tre similas al la japana kaj krabmanĝa makakoj, ankaŭ al la makako vivanta en la ĉefteritorio de Ĉinio, sed ĝia korpo estas pli granda kaj ĝia vosto pli longa; la dorso estas okra, la ventro, nudaj partoj de la vizaĝo kaj koksoj helkoloraj kaj la malsupraj partoj de la membroj nigrebrunaj; ĝiaj haroj estas densaj kaj longaj.

La tajvanaj makakoj vivas en arbaroj aŭ rokozaj regionoj 3 300 metrojn super la marnivelo. Antaŭe oni ofte vidis ilin, sed nun, ili jam malfacile videblas en ebenaĵoj. Somere kaj aŭtune ili ŝatas agi en altaj lokoj. En vintro, kiam la montoj estas kovritaj de neĝo, ili malsupreniras al lokoj kun riĉaj nutraĵoj kaj tie ili vivas en grupo el 10-50, iam el 5-6. Ordinare ili dormas sur arboj. Dum la pluvaj tagoj ili ripozas en kavernoj aŭ sub grandaj rokoj. Ĝenerale ili serĉas nutraĵojn frumatene kaj vespere.

Ili manĝas, krom semoj, sovaĝaj fruktoj, beroj, glanoj, ĝermoj, arbofolioj, arboŝeloj, moluskoj, krustuloj kaj akridoj, ankaŭ agrikulturajn plantojn, kiaj maizo, milio, sukerkano, banano kaj oranĝo. La tajvana makako estas lerta en saltado sur arbo kaj ankaŭ lerta en naĝado. Ĝi povas iri en malprofunda akvo sur la malantaŭaj kruroj. Kiam ili estas surprizitaj, ili krias akre. Ilia kriado estas simila al tiu de la makako kaj krabmanĝa makako. La tajvana makakino tutjare povas naski kaj ĉiufoje unu idon. La ĵus naskita ido pezas ĉ. 400 gramojn. Ĝi kroĉas sin al la abdomeno de la patrino dum 3-4 monatoj. La makakino tre amas sian idon. Aŭdinte ĝian blekadon, la patrino tuj rapidas al ĝi.

En 1973 la tajvana aŭtoritato publikigis dekreton, ke estas malpermesite kapti la makakojn. Tamen nun, iuj ankoraŭ malobservas la dekreton. Efektive la ĉefa kaŭzo pri malmultiĝo de makakoj estas senbrida arbohakado kaj detruado al iliaj loĝejoj.

Kategorio:Cerkopitekedoj
Kategorio:Mamuloj de Azio
Longvosta presbito

La **longvosta presbito** (*Presbytis entellus*) aŭ hulmano el la ordo de primatoj kaj familio de cerkopitekedoj sin trovas en Tibeto kaj Suda Azio. Ĝi havas longajn korpon kaj membrojn, rondan kapon kaj ma1longan muzelon. Ĝi estas la plej granda el la presbitoj, ĝia korpo longas 79 centimetrojn kaj la vosto unu metron. Ĝia korpo estas grizbruna, kaj ĝiaj vizaĝo, manplatoj kaj piedradikoj estas nigraj.

La presbitoj vivas sur altaj branĉoj en densaj arbaroj. Tage ili ĉefe agas surtere, proksime al arbaroj, por ke ili povu facile fuĝi en ilin en kazo de danĝero. La longvostaj presbitoj en Himalaja montaro ĉiam vivas en pinglofoliaj arbaroj kaj fotiniaroj (*Photinia serrulata*). Somere ili transloĝiĝas al lokoj 4 000 metrojn super la marnivelo. Ordinare kelkaj, eĉ dekoj agas kune sub la gvido de plenkreska virpresbito. Kiam leviĝas la suno, ili komencas serĉi nutraĵojn. Ili manĝas eefe foliojn, ĝermojn, florojn kaj diversajn fruktojn. Tagmeze ili ripozas multe da tempo kaj posttagmeze daŭrigas sian serĉadon de nutraĵoj. Vespere ili revenas sur arbojn por dormi. En Hindio la longvostaj presbitoj estas rigardataj kiel sanktuloj. Ili vagas libere inter arbaroj kaj vilaĝoj, foje ili eĉ promenas en urboj kaj saltas sur tegmentoj de loĝdomoj. En tiu lando la presbitoj estas protektataj kaj respektataj. Estas permesite al ili laŭvole pluki fruktojn en fruktoĝardenoj kaj eĉ preni manĝaĵojn de sur manĝtabloj. En tempoj religiuloj ofte donas al ili manĝaĵojn.

La longvostaj presbitoj povas generi tutjare. La nove naskitaj idoj kaj la presbitinoj estas bone prizorgataj de virpresbitoj, kaj la presbitinoj ĉiam montras pli da amo al siaj idoj ol la virpresbitoj. La presbitino maturiĝas en sia aĝo de 3 jaroj kaj la virpresbito en sia aĝo de 4 jaroj. La menstrua ciklo estas 30-taga, la menstruo daŭras 2-3 tagojn. La oestra ciklo estas 5-7-taga. La presbitino ĉiufoje naskas unu idon kaj la gravedeco daŭras 168 tagojn.

## Vidu ankaŭ 
* Nigra presbito 
* Griza presbito

## Eksteraj ligiloj 
* germane 

Kategorio:Primatoj de Azio
Kategorio:Mamuloj de Suda Azio
Kategorio:Vivaĵoj de Tibeto
Nodo

**Nodo** havas kelkajn sencojn:
* **Nodo** estas metodo por interplekti fadenon aŭ ŝnuron.
* **Nodo** (reto).
* **Nodo** (fervojo).
* **Nodo** (ondo).
* **Nodo** estas mezurunuo de rapido, egala al unu marmejlo en horo.
* **Nodo**j estas matematikaj objektoj, abstraktigo de la ĉiutaga nocio *nodo*, kiujn studas nodoteorio.
* **Nodo**, en astronomio, estas ĉiu el la du intersekcoj de ajna orbito kun la ekliptiko (aŭ alia ebeno konvencie antaŭfiksita).
* **Nodo**, en botaniko, estas loko kie folio(j) alfiksiĝas, kaj la tiel formiĝinta tubereto (laŭ PIV).
* **Nodo** en ligno estas difekto kiu estas kaŭzita de entrunkiĝinta branĉostumpo. Tiu ĉi povas konstitui konveksaĵon nomata nodotubero.
Orhara simio

La **orhara simio** (*Rhinopithecus roxellana*) el la ordo de primatoj kaj familio de cerkopitekedoj aŭ kolobidedoj vivas en okcidenta kaj norda Siĉŭan-provinco, sudorienta Gansu-provinco, suda Ŝenŝji-provinco kaj nordokcidenta Hubej-provinco, en Ĉinio. Ĝi estas bela kaj rara besto. Ĝi havas elstaran muzelon, rondan kapon, mallongajn orelojn, lazuran vizaĝon kaj supren leviĝantajn naztruojn. Ambaŭflanke de la supra lipo de plenkreska virsimio estas tuberaĵo. La simio surhavas ore brilantajn longajn kaj maldikajn harojn. La abdomena hararo estas iom mallonga kaj havas helan koloron, kaj la dorsa hararo estas longa. Tiu de iu virsimio longas eĉ 50 centimetrojn.

La orharaj simioj vivas sur altaj montoj kun densaj arboj kaj arbetoj 1 500-3 400 metrojn super la marnivelo. Ili agas sur arboj kaj malofte malsupreniras. Iliaj antaŭaj membroj lertas en grimpado kaj la malantaŭaj en saltado. Sur branĉoj de arboj ili facile saltas 3-4 metrojn. La orharaj simioj vivas vagan vivon. Dum vagado ofte dekkelkaj el kelkcent formas gregon, kiun gvidas plenkreska kaj sperta virsimio. La ĉefo estas elektita en luktobatalo. La orharaj simioj plej ŝatas manĝi foliojn de plantoj, ŝosojn, berojn kaj florojn, kaj ankaŭ semojn kaj arboŝelojn kaj birdetojn, birdavojn kaj fungojn. Ordinare en printempo simiino naskas, ĝi tre amzorgas sian idon kaj ankaŭ la virsimio protektas la idon. Estas interese, ke kelkiam virsimio kaj simiino brakumas unu la alian sidante, kaj ilia ido tiam varmigas sin en ilia sino.

La orhara simio estas rara, protektata besto de Ĉinio

## Referencoj 
Kategorio:Primatoj
Nigra platnaza simio

La nigra platnaza simio (*Rhinopithecus roxellanae bieti*) el la ordo de primatoj kaj familio de kolobidedoj produktiĝas en la nordokcidenta parto de Junnan-provinco, Ĉinio. La juna simio estas tutkorpe blanka. Post ĝia maturiĝo ĝiaj brusto, ventro, internaj flankoj de la membroj kaj koksoj restas ankoraŭ blankaj, tamen la aliaj partoj jam fariĝas nigregrizaj. En 1871 franco unuafoje kolektis ĝian specimenon. La simio estis raportita unuafoje en Ĉinio en 1962.

La nigraj platnaza] simioj vivas en tropikaj pino cedraj arbaroj sur krutaj montoj 4 000 metrojn super la marnivelo. Ordinare en frumateno kaj vespero ili aktivadas kelkope, tagmeze ripozas en ombro de arboj kaj manĝas pinajn nuksojn, junajn foliojn kaj ŝosojn.

La simio neniam estis ekspoziciita en zoologiaj ĝardenoj de diversaj landoj, kaj ankaŭ ne estas noto pri ĝia bredado. La nombro de la simio estas treege malgranda.

Kategorio:Junano
Kategorio:Primatoj
Griza platnaza simio

La **griza platnaza simio** (*Rhinopithecus roxellanae brelichi*) el la specio de primatoj kaj familio de kolobidedoj produktiĝas nur en Fanĝing-montaro de Gujĝoŭ-provinco, Ĉinio. Ĝia korpo estas malhelgriza, kun helgrizaj haroj sur la brusto kaj ventro kaj kun grandaj blankaj makufoj sur ia ŝultroj. En 1967 kaj 1968 oni kaptis du tiajn simiojn.

La grizaj platnazaj simioj aktivadas ĉefe en foliarbaroj 1 400-1 800 metrojn super la marnivelo. Ordinare dekoj da tiaj simioj grupiĝas kaj vivas kune sur arboj. Ili manĝas sovaĝajn fruktojn, ŝosojn, ĝermojn kaj foŭojn. Ili korpe similas al la ordinara orhara simio, sed ilia vosto estas pli longa ol ilia korpo.
Nun estas ĉ. 300-500 tiaj simioj en la rezervejo de Fanĝing-montaro.

## Notoj kaj referencoj
Kategorio:Primatoj
Kategorio:Mamuloj de Azio
Nodo (kunigo)

[eta|dekstra|Kelkaj nodoj

 ?  *Yarn knot* #2688
 ?  *Manrope knot* #847
[Avina nodo #1206
 ?  *Wall and crown knot* #670, #671
 ?  *Matthew Walker knot* #681
 ?  *Shroud knot* #1580
 ?  ''Turk's head knot* #1278, #1397
Simpla nodo, Oknodo #514, #520
Rekta nodo #1402
 ?  *Two half-hitches* #54
# = ABoK numero (The Ashley Book of Knots)
]]

eta|Diversaj nodoj
**Nodo** estas maniero kunigi kelkajn kablojn (ŝnurojn, bendojn, fibrojn, fadenojn) per interplektado.

Dosiero:Tipoj_de_nodoj.png

Nodoj estadas por:
* 1 - Plidikigi finon de kablo;
* 2 - Kunigi du kablojn;
* 3 - Kunigi tri aŭ plimulte kablojn;
* 4 - Fari memstaran buklon;
* 5 - Kunigi kablon al solidaĵo.

Laŭ Francisko Azorín **nodo** estas *Punkto kie konverĝas, kunkruciĝas aŭ kunligiĝas fadenoj, ŝnuroj, stangoj, arbobranĉoj, k. c.de hospitalo, kie la majstro instruas siajn disĉiplojn farante antaŭ ili la diagnozojn ĉe la malsanuloj.* Li indikas etimologion el la latina *nodus'' (nodo). Kaj li aldonas tipoterminojn simpla, duobla, masonista, marista, teksista.

Nodigi plastajn fadenojn estas malfacile ĉar tia fadeno estas tre glita kaj nodo emas meme disnodiĝi. Estas specialaj nodoj, kiuj ne disnodiĝas en plastaj fadenoj.

Nodigi ŝtalajn kablojn kutime ne eblas.

Firmo de kablo kun nodo aŭ de du kunnodigitaj kabloj estas ĉirkaŭ 50% ... 90% de firmo de la fonta kablo.

La vorto **nodo** havas ankaŭ aliajn sencojn, vidu apartigilon.

## Vidu ankaŭ 
* Simpla nodo
* Rekta nodo
* Avina nodo
* Bopatrina nodo
* Refnodo
* Plata nodo
* Gordia nodo
* Splisado
* Nodo de Salomono
* Midŝipmana nodo

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Skoltaj nodoj (arkivo)

Kategorio:Teknologio
Disko (mekaniko)

**Disko** este tre malalta cilindro plejofte kun relative malgranda truo en la centro.

Dosiero:Disko.png

Disko estadas uzataj je:
*Bremso;
*Disko (sporto);
*Komputika disko;
*Flugdisko, infana ludilo;
*Pezilo.
----
La vorto **disko** havas ankaŭ aliajn sencojn, vidu apartigilon.
Azia ora kato

La **azia ora kato** (*Felis temminckii*) aŭ (*Catopuma temminckii*)  el la ordo de karnovoruloj kaj familio de felisedoj vivas en Fuĝjano, Gŭangŝio, Junano, Tibeto kaj Siĉuano de Ĉinio, suda kaj sudorienta Azio. Ĝi estas granda sovaĝa kato, 70-105 centimetrojn longa, kun vosto longa je 40-56 centimetroj, kaj pezas 10-15 kilogramojn. Ĝi tutkorpe kovriĝas per bruna hararo, kaj ĝia ventro per iom hela hararo. En la mezo de la kapo, kaj sur la muzelo kaj vangoj estas nigraj kaj blankaj strioj. Krom la bruna ora kato, estas ankaŭ nigra ora kato kaj piga ora kato.

La oraj katoj vivas en densaj arbaroj aŭ en la rokozaj regionoj, kaj ankaŭ sur montoj 3 000 metrojn super la marnivelo. Ili agas en nokto, tial oni malfacile vidas ilin tage. Kvankam la oraj katoj estas lertaj en grimpado, tamen ili ofte serĉas nutraĵojn surtere. Ili manĝas ĉefe malgrandajn mamulojn, kiaj ronĝuloj, kapro kaj mungo, kaj ankaŭ birdojn kaj eĉ kortobrutojn kaj kortobirdojn. Ili havas akrajn okulojn, flaron kaj orelojn. La oraj katoj estas ferocaj kaj malfacile dreseblaj. Laŭdire ora kato kuraĝis ataki bubalon, kompreneble bubalon ĵus naskitan, ĉar la dentoj de ora kato ne estas tiel akraj por mortigi plenkreskan bubalon.

La ora katino naskas ĉiufoje du idojn en arbotruo. Ordinare la ido de bredata ora kato pezas nur 250 gramojn, post 6-12 tagoj ĝi malfermas siajn okulojn. La vira ora kato ne malamas siajn idojn, ĝi eĉ ludas kun ili. La ora kato bredata povas vivi 18 jarojn.

La ora kato havas belan hararon, ĝia felo estas uzata por fari surtuton aŭ litkusenon. Nun la nombro de la sovaĝaj oraj katoj estas sufiĉe malgranda, pro tio, ili devas esti rigore protektataj.

## Vidu ankaŭ 
* afrika ora kato

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.felidae.org/PROJECTS/Thai_Cats/Thai_Cats_Page_2/Thai_Cats_Page_3/thai_cats_page_3.htm_2
* https://web.archive.org/web/20040916011910/http://members.aol.com/cattrust/temminck.jpg
* http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Catopuma_temminckii.html

Kategorio:Katoj
Blankkapa presbito

La **blankkapa presbito** (*Presbytis leucocephalus*) el la ordo de primatoj kaj familio de cerkopitekedoj vivas en la gubernioj Fusuj, Ĉongzŭo, Longĝoŭ kaj Ningming de Gŭangŝji, Ĉinio, kun areo de pli ol 200 kvadrataj kilometroj. Laŭdire en tiu malvasta regiono ekzistas nur kelkcentoj da blankkapaj presbitoj. La presbito havas longan korpon kaj maldikajn kaj longajn membrojn. Ĝia vosto estas 1.5-oble longa kiel ĝia korpo kaj la korpo pezas ĉ. 10 kilogramojn. Ĝiaj kapo, kolo, supraj partoj de la ŝultroj kaj vostofino portas malmultajn blankajn harojn. Kaj sur la verto kreskas tufo da haroj blankaj kaj longaj.

La blankkapa presbito estis trovita en la komenco de la 50-aj jaroj de la pasinta jarcento. Komence oni opiniis, ke ĝi estas aparta specio, sed ekde la 1980-aj jaroj oni opinias, ke ĝi apartenas al subspecio de la nigrafolia presbito (*Presbytis francoisi*). Ili kutime loĝas en kalkoŝtonaj montoj kaj vivas are. Ĉiu aro konsistas el unu plenkreska virpresbito kaj kelkaj presbitinoj kaj idoj. Nokte ili dormas en ŝtonkavernoj aŭ ŝtonfendoj. Frumatene ili iras serĉi nutraĵojn, tiam la plenkreska virpresbito ĉiam iras fronte. Matene ili estas tre viglaj. Tagmeze ili ripozas en ombro de arboj. Kaj vespere manĝinte ili reiras al siaj loĝejoj. Iliaj manĝaĵoj estas ĉefe arbofolioj, sovaĝaj fruktoj. ĝermoj kaj floroj. La blankkapa presbito estas lerta en grimpado, eĉ sur klifo ĝi moviĝas libere kaj facile.

La presbito povas generi tutjare. Ĝenerale en printempo la presbitino naskas, ĉiufoje, unu idon. La ĵus naskita ido pezas malpli ol 500 gramojn, ĝia korpo prezentiĝas helflava. Kun kreskado la hara koloro de juna presbito iom post iom ŝanĝiĝas. La blankkapa presbito estas rara besto trovita antaŭ nelonge en Ĉinio. Laŭdire, eksterlande neniu muzeo havas ĝian specimenon. por ne paroli pri montrado de la besto. Efektive ĝia nombro estas pli malgranda ol tiu de la granda pando. Vere rara ĝi estas.

Kategorio:Areo
Kategorio:Ĉinio
Kategorio:Primatoj
Blankmana gibono

eta|Hylobates Lar - Serengeti-Park Hodenhagen 2017 06
La **blankmana gibono** (*Hylobates lar*) el la ordo de primatoj kaj familio de gibonoj troviĝas en Simaŭ-regiono de Junnan, Ĉinio, kaj ankaŭ en la Hindoĉina Duoninsulo kaj Indonezio. Sur ĝiaj manoj kaj piedoj kreskas blankaj haroj. Ĝia vizaĝo estas brunnigra, senhara kaj ĉirkaŭe de ĝi estas cirklo da blankaj haroj. Staranta ĝi altas malpli ol unu metron. Gi pezas ĉ. dek kilogramojn, kun helflavaj, flavgrizaj kaj nigraj haroj.

La blankbrovaj kaj blankmanaj gibonoj vivas en densa arbaro de Sjiŝŭangbanna de Junnan. Tie kreskas kamforarboj 20-30 metrojn altaj, banjanoj, arbustoj, herboj kaj pteridoj. Ilia vivkutimo similas al tiu de la nigraj gibonoj. Ambaŭ gibonoj prenas fruktojn, semojn, arbofoliojn, ĝermojn kaj florburĝonojn kiel siajn nutraĵojn, kaj krome, manĝas ankaŭ birdetojn, birdovojn kaj insektojn. Ili estas mildaj, sed, kiam ili trafas atakon de malamiko, la tuta grego kune batalas kontraŭ ĝi. Pro ekspluatado de arbaroj la vivkondiĉoj de gibonoj fariĝas malfavoraj, ke ili generas pli malfacile. Ĝuste pro tio protekti la gibonojn kaj severe malpermesi kapti ilin estas la plej grava tasko.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ
*Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj

Kategorio:Primatoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Blankbrova gibono

La **blankbrova gibono** (science *Hoolock*) genro el la ordo de primatoj kaj familio de gibonoj produktiĝas en la okcidenta parto de Sjiŝŭangbanna de Junnan, Ĉinio, kaj ankaŭ en Barato kaj Birmo. Ĝi estas la plej granda en la familio de gibonoj kaj pezas 14 kilogramojn. La ĵus naskita ido estas griza kaj la plenkreska virgibono estas nigra, kun blanka strio horizontala sur la frunto.

## Vidu ankaŭ 
*Meghalajaj subtropikaj arbaroj
*Mizoramaj, manipuraj kaj kaĉinaj pluvarbaroj

Kategorio:Primatoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Disko (komputiko)

**Disko** estas ujo por konservi dosierojn.

Ne ĉiam eblas klare diferencigi dosierujon kaj diskon.

Ĝenerale dosierujo estas ĉiu ujo por konservi dosierojn, inkluzive tute logika.

Disko plej ofte estas fizika ujo por konservi dosierojn (ekz. *disketo*, *kompakta disko*).

Historie, kaj ofte ankaŭ nun, disko estas aparato, en kiu estas unu aŭ kelkaj turniĝantaj mekanikaj diskoj, sur faco de kiuj estas konservitaj datumoj de la dosieroj.

Skribado kaj legado de la datumo estas faradata per magneta kampo aŭ per lumo (lasero).

Ĉi tiuj fizikaj diskoj estas *ŝanĝeblaj*, se eblas eligi mem mekanikan diskon kun datumoj de la aparato kaj poste enigi kaj uzi ĝin kaj la datumojn en la alia simila aparato.

Tipoj de diskoj:
*Laserdisko

## Vidu ankaŭ 
* Solidstata disko

Kategorio:Diskoj
Kurtunga lutro

La kurtunga lutro (*Amblonyx cinereus*) estas specio el la ordo de karnovoroj kaj familio de musteledoj kiu vivas en la suda parto de Ĉinio, Hindio kaj Sudorienta Azio. Ĝi estas malhelbruna, ĝia abdomeno iom helbruna kaj ĝia gorĝo griza aŭ blanka. La plenkreska lutro longas 60 centimetrojn, ĝia vosto longas ĉirkaŭ 30 centimetrojn, kaj ĝia korpo pezas 2,7-5,4 kilogramojn.

La kurtungaj lutroj vivas ĉe riveroj kaj lagoj. En la suda parto de Hindio ili vivas sur montetoj, kaj en Indonezio ili ofte vidiĝas ĉe enfluejoj de riveroj kaj marbordoj. Tiu orientalisa specio estas lerta en naĝado, moviĝas rapide kaj facile. Ĝi manĝas mitulojn, helikojn kaj krabojn. Ili, samkiel aliaj lutroj, vivas grupete. La kurtunga lutro havas tre akran senton ĉe la piedfingra pinto. En Azio oni dresas diversajn lutrojn por; kapti fiŝojn. Ankaŭ ĉe Malako oni dresas kurtungajn lutrojn por kapti fiŝojn. La ĵus' naskita kurtunga lutro ne tuj malfermas la okulojn, Post tri semajnoj ĝi pezas ĉirkaŭ 0,5 kilogramon, kaj post ses semajnoj ĝi komencas manĝi solidan nutraĵon. La ĵus naskita ido povas bleki laŭte, poste ĝi povas doni diversajn sonojn pri kontento, malĝojo kaj surprizo.

Dosiero:Aonyx cinerea.jpg|
Dosiero:Zwergotter-Porträt.jpg|
Dosiero:Aonyx-cinerea 2.jpg|
Dosiero:Otters at feeding time 2004 SMC.jpg|
Dosiero:Aonyx cinerea - Small-clawed otter - Sarah Stierch.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Kinabalu-montaj alpaj herbejoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.tierlexikon.ch/12064_zwergotter.html  
* http://www.wellingtonzoo.com/animals/animals/mammals/otter.html  
* http://www.otternet.com/galleries/smalclaw  

Kategorio:Musteledoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kontinua kurento

**Kontinua kurento** estas elektra kurento, kies momenta valoro ne ŝanĝiĝas dum tempo (aŭ ŝanĝiĝas sufiĉe malrapide).

*I(t) = I*

Ankaŭ tute simile imageblas tensio, kies momenta valoro ne ŝanĝiĝas dum tempo (aŭ ŝanĝiĝas sufiĉe malrapide). Tian tension oni nomas "kontinua tensio", aŭ "tensio de kontinua kurento":

*U(t) = U*

Aliaj variantoj estas "unidirekta kurento" (ekzemple rektifita kurento) kaj alterna kurento (ekzemple per kutima hejma tensio).

## Bildaro 

Dosiero:Current_rectification_diagram.svg|(kontinua kurento, rektifitaj kurentoj)
Dosiero:Tensión corriente continua.png|(kontinua kurento)
Dosiero:Tensión filtrada onda completa.png|(filtrita tensio de alterna tensio)

## Eksteraj ligiloj 
* De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro  kompilita de Kristály Tibor.

Kategorio:Elektrotekniko
Kategorio:Elektra tensio
Ĝibo

**Ĝibo** estas dorsa natura elstaraĵo, kaŭzita de grasamaso (ekzemple tiu de kamelo, zebuo). Oni parolas pri duĝiba kamelo aŭ baktria kamelo (*Camelus bactrianus*), unuĝiba kamelo aŭ dromedaro, kaj senĝibaj kameloj kiel ljamo, alpako, gvanako. Ankaŭ aliaj animaloj estas distingeblaj per siaj ĝiboj kiel la ĝibodelfenoj, la ĝiba baleno, la ĝibbovo ktp.

Se la ĝibo ne estas natura, normala elstaraĵo sur la dorso aŭ aŭ brusto, kaŭzas ĝin kurbeco de la spino aŭ de la brustosto (sternumo).

Homoj kun ĝibo nomiĝas ĝibuloj. La plej fama - fikcia - ĝibulo estas la romana ludanto de Victor Hugo: Kvazimodo, *La sonorilisto de Notre Dame*.

## Proverbo 
Ekzistas proverboj pri ĝib(ul)o en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Anatomio
Kategorio:Kameledoj
Genta Urba Muzeo por Aktuala Arto

La **Genta Urba Muzeo por Aktuala Arto** ( aŭ mallongigita **SMAK**) fondiĝis en 1999. La origino de tiu ĉi muzeo en Gento estas en 1957 kiam Karel Geirlandt fondis la 'Asocion por la Muzeo de Nuntempa Arto'.

En 1975 Jan Hoet direktoriĝis de la 'Muzeo de Nuntempa Arto' en Gento. Kiam en 1999 tiu ĉi ekhavas propran konstruaĵon, ĝi ŝanĝiĝis al 'Stedelijk Museum voor Actuele Kunst' (Urba Muzeo por Aktuala Arto). Post kiam Jan Hoet emeritiĝis, Peter Doroshenko je la unua de decembro 2003 estriĝis. Lin oni post provperiodo maldungis. Tio kaŭzis tumulton. Artistoj kaj kuratoroj sub gvidado de Luc Tuymans timis por la estonteco kaj sendependeco de la muzeo. Peticion oni donis al la kulturskabeno Sas Van Rouveroij. La maldungon oni ne nuligis, sed jes ja kelkajn modifojn oni faris sine de la organiza strukturo de la muzeo.

La kolekto de la SMAK sin fokusas al la eŭropa arto post 1950. Plej prominentaj artaĵoj estas la instalado *Wirtschaftswerte* de Joseph Beuys kaj *Die Toilette* de Ilja Kabakov kaj la pentraĵo *Figure Sitting* de Francis Bacon.

La plej famaj ekspozicioj datiĝas de la 'Hoet-epoko'. Nome per ''Chambres d'Amis'' (1986) - dum kiu artistoj adaptis privatajn loĝejojn - li surmapigis Genton kaj precipe sin mem. La ekspozicio ludis gravan rolon en la enoficigo de HOET kiel arta gvidanto de la germana ekspozicio Documenta 9 (1992).

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo

Kategorio:Gento (urbo)
Kategorio:Muzeoj en Belgio
Distrikto Kutná Hora

**Distrikto Kutná Hora** estas distrikto en Ĉeĥio situanta en Mezbohemia regiono. La distrikto estas unu el dek du distriktoj de tiu ĉi Regiono. En la distrikto troviĝas 88 urboj kaj vilaĝoj.

## Najbaroj 
* Distrikto Benešov
* Distrikto Havlíčkův Brod
* Distrikto Chrudim
* Distrikto Kolín
* Distrikto Pardubice


Kutná Hora
Kutná Hora
Distrikto Prago-oriento

**Distrikto Prago-oriento** estas distrikto en Ĉeĥio situanta en Mezbohemia regiono. La distrikto estas unu el dek du distriktoj de tiu ĉi Regiono. En la distrikto troviĝas 110 urboj kaj vilaĝoj.

## Najbaroj 
*Distrikto Benešov
*Distrikto Kolín
*Distrikto Mělník
*Distrikto Mladá Boleslav
*Distrikto Nymburk
*Distrikto Prago-okcidento
*Distrikto Prago-urbo

## Kelkaj urboj 
* Jevany
* Říčany

## Kelkaj vilaĝoj 
* Hrusice
* Nová Ves
* Třemblat
* Voděrádky


Prago-oriento
Prago-oriento
Nigra gibono

La **nigra gibono** (*Hylobates concolor*) el la ordo de primatoj kaj familio de gibonoj troviĝas en Junnan kaj Hajnan-insulo de Ĉinio. Ĝi estas la plej malgranda el la homoideoj. Ĝi similas al homedo, sed ĝiaj antaŭaj membroj estas pli longaj ol la postaj. Kiam ĝi staras sur la postaj kruroj, ĝiaj manoj preskaŭ tuŝas la teron. La gibono ne havas vangpoŝojn kaj ĝia vosto estas jam degenerinta. Ĝia korpo longas ĉ. 50 centimetrojn kaj pezas 7-8 kilogramojn. La juna gibono portas brunnigrajn harojn, la plenaĝa virgibono nigrajn kaj la plenaĝa gibonino brunflavajn aŭ brungrizajn. Sur ĝia verto kreskas nigraj haroj.

La nigraj gibonoj vivas en vastaj tropikaj praarbaroj kaj moviĝas rapide kaj lerte. Sur branĉoj inter arboj ili saltas tiel rapide kiel birdo flugas en aero. Per unu facila eksalto ili povas transpasi pli ol 3 metrojn, iam eĉ dekkelkajn metrojn. Sed sur la tero ili ne estas tiel kapabla. Ili devas levi alten siajn longajn antaŭbrakojn kaj iras malrapide per la postaj membroj, kiel kapitulacantoj. Kurante ili tuŝas la teron per mandorsoj, danke al kies forto ili pligrandigas sian rapidecon. La nigraj gibonoj loĝas en pluvarbaroj malpli ol 2 000 metrojn super la marnivelo. En tagoj pluva, nebula kaj malserena ili malofte aktivadas. En serena mateno ili estas plej viglaj. Per sia voĉsako ili blekas laŭte. Kiam leviĝas la suno, iii senĉese blekas sur arboj, kaj ilia blekado fariĝas pli kaj pli granda kaj daŭras ĉiufoje 20-30 minutojn. En ĉa 10-a horo ili komencas serĉi manĝaĵojn. Tagmeze plenkreskaj gibonoj ripozas iom da tempo, kaj la junaj kaj idaj daŭre petolas. De posttagmezo ĝis vespero ili malofte blekas. En nokto ili dormas sur arboj.

La nigraj gibonoj kutime kunIoĝas en familio, ĝenerale el 2-6 kaj hazarde en grego el pli ol dek. Ĉiu aro havas sian sferon kaj malpermesas al aliaj gregoj eniri en ĝin. Sed inter ĉiuj sferoj estas ejo komuna por ili, kie ili povas libere serĉi manĝaĵojn sen malpaco. La nigraj .gibonoj manĝas sovaĝajn fruktojn, junajn foliojn, ĝermojn kaj semojn, iafoje ankaŭ insektojn, birdetojn kaj ovojn. Post 7-monata gravedeco nigra gibonino naskas unu idon, kiu maturiĝos post 6-10 jaroj kaj povas vivi 30 jarojn.

## Referencoj 
Kategorio:Primatoj
Meccano

**Meccano** ([mekano]) estas konstruludo disvendata de samnoma firmao. Frank Hornby estis angla inventisto, negocisto kaj policano; li estis pioniro pri ludil-disvolvigo kaj fabrikado, kaj kvankam li ne havis formalan edukadon en inĝenierado, li estis responsa pro inventado kaj produktado de tri el plej popularaj linioj de ludiloj bazitaj sur inĝenieraj principoj en la 20a jarcento: Meccano, Trajnoj Hornby kaj Ludiloj Dinky.

## Bildaro 

Dosiero:Meccano motorcycle3.JPG|
Dosiero:Roues Meccano 01.JPG|
Dosiero:Pignons Meccano 01.jpg|
Dosiero:4-6-4 Remembrance in Meccano.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mecworld.co.za/jmh/jmh/articles_files/what_is_meccano/whatismec.htm 
* http://www.acghs.org 

Kategorio:Ludiloj
Alterna kurento

**Alterna kurento** estas elektra kurento, kies la signo de ĝia momenta valoro ŝanĝiĝas dum la tempo, kontraŭe de *kontinua kurento*, *unidirekta kurento*, aŭ de *rekta kurento*.

Tiu kurento estas *perioda*, kiam ĝi estas priskribita per perioda funkcio (ekz. triangula, kvadrata aŭ pli malsimpla funkcio).

La pli kutima formo de *alterna kurento* estas sinusa kurento, aparte por praktika distribuado de elektra energio.

## Formulo 
[eta|dekstra|300px|Grafo de du [periodoj de pura alterna kurento, sen harmonoj.]]

*I(t) = IA sin(ωt+φ)*

kie

*IA* - amplitudo de la kurento;

*ω* - angula frekvenco;

*φ* - fazo;

*t* - tempo.

Kiel grandeco de ĉi tia kurento oni uzas ĝian kvadrataveraĝan valoron

:  I_{ka} = \sqrt {\frac{1}{T_2-T_1} \int_{T_1}^{T_2} (I(t))^2\, dt} 

Kie T1 kaj T2 - sufiĉe malproksimaj unu al la alia momentoj de tempo.

Pri stabila perioda kurento sufiĉas uzi en la formulo T2 - T1 = T (kie T estas la periodo), kaj kalkuli la integralon dum unu periodo.

Tiam pri sinusa kurento: *Ika = IA / 21/2*.

## Tensio 
eta|dekstra|300px|Diversaj alternaj tensioj kun sama periodo **T**.

Ankaŭ tute simile estadas tensio, kies momenta valoro ŝanĝiĝas kiel sinusa funkcio de tempo. Tian tension oni nomas *alterna tensio* aŭ *tensio de alterna kurento*. Por ĝi

*U(t) = UA sin(ωt+φ)*

kie

*UA* - amplitudo de la tensio;

Ankaŭ kiel grandeco de ĉi tia tensio oni uzas ĝian kvadrataveraĝan valoron

Tiam pri sinusa tensio: *Uka = UA / 21/2*.

## Kompleksaj nombroj 
Por pli simple priskribi alternan kurenton kaj alternan tension oni uzas kompleksajn nombrojn

*I = |I| e jφ* , *U = |U| e jφ*

kie *j = (-1) 1/2*.

Tiam leĝo de Omo estas vera, se uzi impedancon anstataŭ rezistanco:

*U = Z I* ,

kie *Z* - impedanco de la cirkvito.

## Praktika uzado 
eta|dekstra|300px|Urbolumoj: per movigo de la fotoaparato, la fotiĝitaj punktitaj linioj igas videblaj la scintilantajn lumojn pro alternaj kurentoj.
Alterna kurento estas tre multe uzata en praktika elektrotekniko kaj distribuado de elektra energio, ĉar por ĝi eblas facile ŝanĝi valoron de la tensio kaj la kurento per transformatoroj.

Elektraj retoj en urboj nun preskaŭ ĉie uzas alternan kurenton. La frekvenco estas 50 Hz (periodo T=20 ms) en Eŭropo, kaj Maroko, kaj 60 Hz en Nordameriko.

Pri trajnoj, la frekvenco estas 16⅔ Hz en kelkaj eŭropaj landoj, ekzemple en Aŭstrio, Germanio, Norvegio, Svedio kaj Svislando, por malaltigi la kirlokurentojn, kiuj estas proporciaj al la frekvenco.

Pri aviadiloj kaj aeronotikaj aplikoj, la frekvenco estas 400 Hz por malaltigi la pezojn de aparatoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kontinua kurento
* Alta tensio
* Transmisio de elektra energio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.pbs.org/wgbh/amex/edison/sfeature/acdc.html  
* http://www.pbs.org/wgbh/amex/index.html  
* http://www.school-for-champions.com/science/ac.htm  
* http://www.dotd.louisiana.gov/press/pressrelease.asp?nRelease=513 

Kategorio:Elektrotekniko
Kategorio:Elektra tensio
Mirinfano

**Mirinfano** estas infano kiu en iu parto de arto, scienco aŭ sporto estas escepte talentplena.

## Esploroj 
Unu el la polemikaj demandoj pri mirinfanoj estas ĉu iliaj altaj kapabloj ŝuldiĝas al heredo de la kapabloj de siaj gepatroj, aŭ post intensa trejnado, kiun ili ricevis de la medio kiel infanoj. Studoj estas farataj por aldoni informojn pri ĉi tiu demando.

PET-skanoj faritaj sur la cerbo de tre talentaj infanoj en matematiko trovis, ke ilia memoro funkcias en la formo de longtempa labora memoro: dum la labora memoro de la averaĝa persono estas limigita en sia kapablo kaj povas memori ĉirkaŭ sep erojn por tre mallonga tempo, matematika infano povas memori multe pli da eroj en ĉi tiu kampo, dum almenaŭ kelkaj horoj. Ĉi tio manifestiĝas nur en la regno de alta lerteco, kaj ne en aliaj areoj de la vivo kaj lernado de la infano.

## Mirinfanoj en la socio 
* Hildegart Rodríguez Carballeira

## Mirinfanoj en la scienco 
eta|dekstra|180px|Blaise Pascal
* Paul Erdos
* Leonhard Euler
* Carl Friedrich Gauss
* Kurt Gödel
* Hugo de Groot
* Lev Landau
* John von Neumann
* Isaac Newton
* Blaise Pascal
* Srinivasa Aiyangar Ramanujan
* Stephen Wolfram

## Mirinfanoj en muziko kaj kanto 
eta|dekstra|180px|Wolfgang Amadeus Mozart
* Ludwig van Beethoven
* Georges Bizet
* Johannes Brahms
* Fryderyk Chopin
* Sarit Hadad
* Johann Nepomuk Hummel
* Michael Jackson
* Joselito
* Marisol
* Felix Mendelssohn Bartholdy
* Wolfgang Amadeus Mozart
* Clara Schumann

## Mirinfanoj en la ŝakludo 
[eta|dekstra|[Judit Polgár kaj Zsófia Polgár]]
* Etienne Bacrot
* José Raúl Capablanca
* Magnus Carlsen
* Bobby Fischer
* Anish Giri
* David Howell
* Gata Kamsky
* Sergey Karjakin
* Humpy Koneru
* Vladimir Kramnik
* Péter Lékó
* Judit Polgár
* Zsófia Polgár
* Zsuzsa Polgár
* Ruslan Ponomariov
* Teimour Radjabov
* Samuel Reshevsky

## Aliaj 
* Gustave Doré
* Ferenc Pataki (kalkulisto)
* William James Sidis

## En fikcio 
* Matilda (romano)

## Referencoj 
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Literaturo
Kategorio:Sociologio
Ţuică

eta|Botelo de rumana cuiko
**Cuiko** (**Ţuică**, kaj ankaŭ konata kiel **tuica**, **tzuika**, **tsuika**, **tsuica**, aŭ **tzuica**) estas frukta brando farata en Rumanio. Ĝi estas plejofte farata el prunoj, sed ankaŭ abrikotoj, pomoj aŭ piroj. Tiu brando estas kutime trinkata komence de manĝoj kaj titras ĝenerale 70 gradojn (70% da pura alkoholo). Preskaŭ ĉiu kamparano havas distililon hejme por ĝin produkti.

La reguloj de la Eŭropa Unio trudas al ili uzi nur unu registritan distililon en vilaĝo, kontrolita kaj asepsigita.

Kategorio:Alkoholaĵoj
Grönnens laid

300px|eta|dekstra|Originala tajpaĵo de la himno, gluita en vortaro

La ***Grönnens laid*** estas la himno de la nederlanda provinco Groningen. Ĝi estas verkita de Geert TEIS el Stadskanaal en 1919. G.R. JAGER el Slochteren komponis la muzikon.

:**Grönnens laid.**
:Woorden van G. TEIS Pzn.
:Muziek van N. N.

:Van Lauwerzee tot Dollard tou
:Van Drente tot aan 't Wad,
:Daor gruit, daor bluit 'n wonderlaand,
:Rondom ain wondre stad: *)
:Ain Pronkjewail in gaolden raand
:Is Grönnen: Stad en Ommelaand.

:Daor broest de zee, daor hoelt de wind
:Daor soest 't aan diek en wad,
:Maor rusteg waarkt en wuilt het volk
:Het volk van loug en stad.
:Ain Pronkjewail in gaolden raand
:Is Grönnen: Stad en Ommelaand.

:Daor woont de dege degelkhaaid
:De wille, vast as staol,
:Daor vuilt het haart, wat tonge sprekt
:In richt- en slichte taol.
:Ain Pronkjewail in gaolden raand
:Is Grönnen: Stad en Ommelaand.

: *) Wordt gezongen: Rondom, rondom, ain wondre stad. Zo ook in de andere strofen.

18px Aŭdu

Esperanto-traduko de J. STARKE (tajpaĵo gluita en vortaro)

:De Laŭvermar' ĝis Dollardgolf', jen kuŝas larĝa kurb'
:El kreska kaj floranta land', ĉirkaŭ mirinda urb'.
:Ornamjuvel' en ora rand', la Groningena urb' kaj land';
:Ornamjuvel en ora rand', la urbo kaj la land'!

:Murmuras mar' kaj hurlas vent' sed spitas diga rand'
:Obstinlaboras la popol', popol' de urb' kaj land'
:Ornamjuvel' en ora rand', la Groningena urb' kaj land';
:Ornamjuvel' en ora rand', la Groningena land'!

:Ĉi loĝas forta karakter' kaj firma vol' el ŝtal'
:Agordas lango kun la kor', laŭ simpla la moral'
:Ornamjuvel' en ora rand', la Groningena urb' kaj land';
:Ornamjuvel en ora rand', la urbo kaj la land'!

## Referencoj 
Kategorio:Groningo (provinco)
Kategorio:Naciaj himnoj
Ibagué

**Ibagué**, foje esperantigita **Ibageo**,  estas la ĉefurbo de la provinco Tolimo, Kolombio. Ĝi havas proksime 413.000 loĝantojn. Ĝi esti fondita de hispana markapitano Andres Lopez de Galarza je 14-a de oktobro 1550 kiel "Villa de San Bonifacio de Ibagué".
eta|Mapo pri Kolombio, sur kiu Ibagué estas trovebla meze (iomete okcidente)

## Esperantistoj
*Julio Cesar Dorado Penagos.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.alcaldiadeibague.gov.co  
* http://www.ccibague.org

Kategorio:Urboj de Kolombio
National League

La **National League** (Nacia Ligo) estas — kun la American League (Amerika Ligo aŭ Usona Ligo) — unu el la du ligoj, kiuj formas la usonajn Grandajn Ligojn de Basbalo, kiuj kune konsistigas la pintan nivelon de la profesia basbalo en Norda Ameriko.

La Nacia Ligo estas la pli malnova el la du ligoj, fondite je 1876. La fondintaj grupoj estis el Ĉikago, Sankta Luiso, Cincinnati, Louisville, Novjorko, Filadelfio, Bostono kaj Hartford.

Ekde 1903, interludas por la Grand-Liga ĉampiona titolo la ĉampionoj de Nacia Ligo kaj la Amerika Ligo, en la ludoserio World Series (kun du esceptoj: je 1904 kaj 1994).

Inter la du Grandaj Ligoj, ekzistis malsamo ĉe unu ĉefa regulo ekde 1973 ĝis 2021 (krom je 2020). En la Amerika Ligo, ekde 1973 la ĵetisto sole ĵetas sed ne batas, anstataŭite de alia batanto, la t.n. delegita batanto (DH). Dume, en la Nacia Ligo, la ĵetisto tiam devis ankaŭ bati. Je 2020, dum sia ludosezono kiu estis mallongigita de la KOVIM-a krizo, la NL provizore uzis la regulon pri la DH; tiu ligo tamen revenis al sia kutima regulo je la sekvinta ludosezono. Je 2022, la regulo pri la DH fariĝis uzata en ambaŭ Grandaj Ligoj.

La Nacia Ligo hodiaŭ konsistas el tri divizioj:

## Orienta divizio 
* Atlanta Braves
* Miami Marlins
* New York Mets
* Philadelphia Phillies
* Washington Nationals

## Centra divizio 
* Chicago Cubs
* Cincinnati Reds
* Milwaukee Brewers
* Pittsburgh Pirates
* St. Louis Cardinals

## Okcidenta divizio 
* Arizona Diamondbacks
* Colorado Rockies
* Los Angeles Dodgers
* San Diego Padres
* San Francisco Giants

Kategorio:Basbalo en Usono
Amerika Ligo

La **Amerika Ligo** (aŭ Usona Ligo, angle *American League* kaj *AL*) estas — kun la Nacia Ligo — unu el la du ligoj kiuj formas la usonajn Grandajn Ligojn de Basbalo. La Amerika Ligo formiĝis je 1901 el la Orienta Ligo (Western League), sub la gvidado de Byron Bancroft "Ban" Johnson. Ekde 1903, interludas por la Grand-Liga ĉampiona titolo la ĉampionoj de Amerika Ligo kaj la Nacia Ligo, en la ludoserio World Series (kun du esceptoj: je 1904 kaj 1994).

Inter la du Grandaj Ligoj, ekzistis malsamo ĉe unu ĉefa regulo ekde 1973 ĝis 2021 (krom je 2020). En la Amerika Ligo, ekde 1973 la ĵetisto sole ĵetas sed ne batas, anstataŭite de alia batanto, la t.n. delegita batanto (DH). Dume, en la Nacia Ligo, la ĵetisto tiam devis ankaŭ bati. Je 2020, dum sia ludosezono kiu estis mallongigita de la KOVIM-a krizo, la NL provizore uzis la regulon pri la DH; tiu ligo tamen revenis al sia kutima regulo je la sekvinta ludosezono. Je 2022, la regulo pri la DH fariĝis uzata en ambaŭ Grandaj Ligoj.

La Amerika Ligo konsistas el tri divizioj:

## Orienta divizio 
* Baltimore Orioles
* Boston Red Sox
* New York Yankees
* Tampa Bay Rays
* Toronto Blue Jays

## Centra divizio 
* Chicago White Sox
* Cleveland Guardians
* Detroit Tigers
* Kansas City Royals
* Minnesota Twins

## Okcidenta divizio 
* Athletics (provizore sen loka nomo; plejlaste Oakland Athletics)
* Houston Astros
* Los Angeles Angels 
* Seattle Mariners
* Texas Rangers

Kategorio:Basbalo en Usono
Distrikto Havlíčkův Brod

**Distrikto Havlíčkův Brod** estas distrikto de Ĉeĥio situanta en Regiono Vysočina. La distrikto estas unu el kvin distriktoj de tiu ĉi Regiono. En la distrikto troviĝas 120 urboj kaj vilaĝoj.

## Najbaroj 
*Distrikto Benešov
*Distrikto Chrudim
*Distrikto Jihlava
*Distrikto Kutná Hora
*Distrikto Pelhřimov
*Distrikto Žďár nad Sázavou


Havlíčkův Brod
Havlíčkův Brod
Listo de komponistoj

Jen listo de komponistoj:

* Isaac Albéniz (1860-1909)
* Tomaso Albinoni (1671-1751)
* Elias Álvares Lôbo (1834-1901)
* José Ardévol (1911-1981)
* Bach, Johann Sebastian (1685-1750)
* Ludwig van Beethoven (1770-1827)
* Vincenzo Bellini (1801-1835)
* Leonard Bernstein (1918-1990)
* Bingen, Hildegard von (1098-1179)
* Georges Bizet (1838-1875)
* Luigi Boccherini (1743-1805)
* Johannes Brahms (1833-1897)
* Benjamin Britten (1913-1976)
* Anton Bruckner (1824-1896)
* Dietrich Buxtehude (1637-1707)
* Ignacio Cervantes (1847-1905)
* Frédéric Chopin aŭ Fryderyk Chopin (1810-1849)
* Arcangelo Corelli (1653-1713)
* François Couperin (1668-1733)
* Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij (1840-1893)
* Félicien David (1810-1876)
* Claude Debussy (1862-1918)
* Gaetano Donizetti (1797-1848)
* Dvořák, Antonín (1841-1904)
* Antoine Duhamel (1925-)
* Elgar, Sir Edward (1857-1934)
* Manuel de Falla (1876-1946)
* Carlos Fariñas (1934-2002)
* Laureano Fuentes (1825-1898)
* Edwin Geist (1902-1942)
* George Gershwin (1898–1937)
* Egberto Gismonti (1947)
* Airat Ichmouratov (1973)
* Hilario González Iñiguez (1920-1999)
* Harold Gramatges (1918-2008)
* Grieg, Edvard (1843-1907)
* Charles Gounod (1818-1903)
* Georg Friedrich Händel (1685-1759)
* Joseph Haydn (1732-1809)
* Heinrich Isaac (1450-1517)
* Maurice Journeau (1898-1999)
* Hans-Joachim Koellreutter (1915-2005)
* Francesco Landini (1325-1397)
* Argeliers León (1918-1993)
* Ruggero Leoncavallo (1857-1919)
* Alexandre Levy (1864-1892)
* Franz Liszt (1811-1886)
* Gustav Mahler (1860-1911)
* Edgardo Martín Cantero (1915-2004)
* Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847)
* Federico Mompou (1893-1987)
* Claudio Monteverdi (1567-1643)
* Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791)
* Modest Mussorgski (1839-1881)
* Alberto Nepomuceno (1864-1920)
* Marlos Nobre (1939)
* Julián Orbón (1925-1991)
* Carl Orff (1895-1982)
* Niccolò Paganini (1782-1840)
* Juan París (1759-1845)
* Giovanni Pierluigi da Palestrina (1525-1594)
* Dámaso Pérez Prado (1916-1989)
* Giovanni Battista Pergolesi (1710-1736)
* Pérotin (apud 1160-1220)
* Hieronymus Praetorius (1560-1629)
* Giacomo Puccini (1858-1924)
* Jean-Philippe Rameau (1683-1764)
* Maurice Ravel (1875-1937)
* Gioacchino Rossini (1792-1868)
* Camille Saint-Saëns (1835-1921)
* Esteban Salas (1725-1803)
* Erik Satie (1866-1925)
* Franz Schubert (1797-1828)
* Robert Schumann (1810-1856)
* Jean Sibelius (1865-1957)
* Karlheinz Stockhausen (1928-2007)
* Johann Strauss (filo) (1825-1899)
* Richard Strauss (1864-1949)
* Guillermo Uribe Holguín (1880-1971)
* Carl Verbraeken (1950-)
* Giuseppe Verdi (1813-1901)
* Tomás Luis de Victoria (1548-1611)
* Antonio Vivaldi (1678-1742)
* Richard Wagner (1813-1883)
* Carl Maria von Weber (1786-1826)
* José White Lafitte (1836-1918)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de klasikmuzikaj komponistoj brazilaj

## Eksteraj ligiloj 
* http://bochsa.site.voila.fr 
* http://infodisiac.com/Wikipedia/EasyTimeline/Introduction.htm 
* http://www.klassiekemuziekgids.net
Distrikto Chrudim

**Distrikto Chrudim** estas distrikto en Ĉeĥio situanta en Regiono Pardubice. La distrikto estas unu el kvar distriktoj de tiu ĉi Regiono. En la distrikto troviĝas 113 urboj kaj vilaĝoj.

Distrikta ĉefurbo (sidejo) estas Chrudim. En tiu urbo kaj en Hlinsko loĝas triono de la distrikta loĝantaro.

## Najbaroj 
* Distrikto Havlíčkův Brod
* Distrikto Kutná Hora
* Distrikto Pardubice
* Distrikto Svitavy
* Distrikto Ústí nad Orlicí
* Distrikto Žďár nad Sázavou


Chrudim
Chrudim
Antoine Duhamel

**Antoine DUHAMEL** (naskiĝis la  en Valmondois, Val-d'Oise, mortis  en Parizo, Francio) estis franca komponisto. Li verkis pli ol 60 muziknotojn por la kinarto:

## Filmoj
* 2004: *L’envoûtement Shanghai* de Fernando Trueba
* 2001: *Laissez-passer* de Bertrand Tavernier
* 2000: *Ceux d’en face* de Jean Daniel Pollet
* 2000: ''L'affaire Marcorelle* de Serge Le Péron
* 1998: *Le plus beau pays du monde* de Marcel Bluwal
* 1997: *La buena Vida* de David Trueba
* 1995: *Ridicule* de Patrice Leconte
* 1995: *Dieu sait quoi* de  Jean Daniel Pollet
* 1993: *Belle Epoque* de Fernando Trueba
* 1991: *L’affut* de Yannick Bellon
* 1990: *Daddy nostalgie* de Bertrand Tavernier
* 1990: *Le rêve du singe fou* de Fernando Trueba
* 1980: *La mort en direct* de Bertrand Tavernier
* 1979: *Retour à la bien aimée* de Jean François Adam
* 1979: *Le mors aux dents * de Laurent Heynemann
* 1979: *Mais où est donc Ornicar?* de Bertrand van Effenterre
* 1978: *La tortue sur le dos* de Luc Béraud
* 1976: *La question* de Laurent Heynemann
* 1976: *L’acrobate* de Jean Daniel Pollet
* 1974: *Que la fête commence* de Bertrand Tavernier
* 1974: *Si j’te cherche j’me trouve* de Rogers Diamantis
* 1974: *Un condé* de Yves Boisset
* 1970: *Domicile conjugal* de François Truffaut
* 1970: *M comme Mathieu* de Jean François Adam
* 1969: *La Sirène du Mississippi* de François Truffaut
* 1969: *Le corps de Diane* de Jean-Louis Richard
* 1968: *Baisers volés* de François Truffaut
* 1968: *Week-end* de Jean Luc Godard
* 1967: *Le marin de Gibraltar* de Tony Richardson
* 1966: *Made in USA* de Jean Luc Godard
* 1966: *Roger-la-honte* de Riccardo Freda
* 1966: *Cinq gars pour Singapour* de Bernard Toublanc-Michel
* 1966: *La longue marche* de Alexandre Astruc
* 1965: *Pierrot le fou* de Jean Luc Godard
* 1965: *Belphégor* de Claude Barma (televida serio)
* 1964: *Le voleur de Tibidabo* de Maurice Ronet
* 1963: *Méditerranée'' de Jean Daniel Pollet

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mnl-paris.com/compositeurs2/duhamelantoine/duhamelantoine.html  

Kategorio:Francaj komponistoj de filmomuziko
Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo
Kategorio:Georges Duhamel