Nigrabrusta buteaglo

La **Nigrabrusta buteaglo** aŭ **Blankanigra geranoeto** laŭ la latina scienca nomo (***Geranoaetus melanoleucus***) estas rabobirdo de la familio de Akcipitredoj. Ĝi loĝas en malfermaj regionoj de Sudameriko. Tiu neotropisa specio estas konata ankaŭ kiel **Nigra buteaglo**, **Griza buteaglo** aŭ analoge kun "aglo" aŭ "aglobuteo" anstataŭe de "buteaglo", aŭ kiel **Ĉilia blua aglo**. Ĝi estas foje lokigita en la genro *Buteo*.

## Aspekto 
eta|maldekstra|La nigreca brusto
eta|maldekstra|La supra plumaro estas tre uniforma
Tiu estas granda agleca membro de la genro "Buteo". Ĝi havas totalan longon de 60–80&nbsp;cm kaj enverguron de 149–200&nbsp;cm. Ĉe la plej malgrandaj subspecio nome *G. m. australis*, la pezo estas 1.7-3.2&nbsp;kg, sen konstatitaj pezoj de la nomiga subspecio. Ĝi notindas pro sia fortika povega aspekto. Ĝi havas longajn kaj larĝajn flugilojn kaj ties iome mallarĝa vosto estas mallonga kompare kaj nigra, kun grizaj pintoj en freŝa plumaro. Ripoze la flugiloj preskaŭ kovras la voston preskaŭ tute, kio havigas la birdon per unika senvosta aspekto dumripoze. Plenkreskulo havas blankajn subajn partojn, foje kun fajna nigreca strieco, kaj ĉiam tre kontrastaj kun **nigreca brusto**, kiu nomigas la specion; ties supraj partoj estas malhelgrizaj kun nigreca, bruneca aŭ blueca nuanco. La plumoj de kolo kaj la malhelaj de malsupra brusto estas iome longecaj. Plenkreskulo havas cindrogrizan kaj blankan zonon en flugiloj, kies arĝenta blanko estas vidata klare el malproksime. La ino distingiĝas per ruĝeccinama nuanco de supraj kaj subaj flugilplumoj kaj estas konsiderinde pli granda ol la masklo.

La plumaro de nematurulo similas al tiu de la Urubitingo (*Buteogallus urubitinga*). Ties supraj partoj estas tre malhelbrunaj, foje preskaŭ nigraj, kaj ĝi ne havas helan flugilmakulon. La subaj partoj estas blankaj aŭ hele sablokoloraj kun tre markata malhela strieco en brusto kaj malhelaj stioj en ventro kaj femuroj. Ĝi ne akiras plenan plumaron de plenkreskulo ĝis 4–5 jaroj.

Ĝi ne estas tre voĉema, kaj alvokas kutime dumfluge kaj proksime al nesto. Kelkaj alvokoj similas al natura homa rido, aliaj estas fajfoj kiaj de kurlo. Foje dumflugaj birdoj elsendas altatonan voĉon "kukukukuku".

La Nigrabrusta buteaglo estas facile identigebla dumfluge pro sia mallonga kojnforma vosto malmulte elstara el sia longaj, larĝaj flugiloj. Estas kutime facile indentigi la ĝeneralajn blankajn subajn partojn kun la malhelaj brustozono kaj vosto se la birdo estas plenkreskulo. Ĉar tiu birdo estas kutime vidata en naturo dum ŝvebado, malfacile videblas ties grizaj supraj partoj.

## Taksonomio kaj sistematiko 
[dekstra|eta|Flugante ĉe falkada montro ĉe Parko Palmitos, [Kanarioj, Hispanio]]
Ties scienca nomo estas latinigita antikva greka kio signifas "nigrablanka gruaglo" aŭ (se el nomo *Buteo melanoleucos*) "nigrablanka buteo": *Geranoaetus* devenas el antikva greka *géranos* (γέρανoς), "gruo" + *aetós* (ἆετός), "aglo". La aludo al "gruo" rilatas al grizaj supraflugiloj kaj ties laŭtaj krioj. La alternativa genronomo *Buteo* estas simple la latina termino uzata por tiuj rabobirdoj en la Antikva Romo, traduke kiel "buteo" . *melanoleucus* estas el antikva greka *mélan-* (μέλαν-), "nigra-" + *leukós* (λευκός), "blanka". Tio aludas al kontrasta koloro se vidate el sube. Nune tamen la monotipa genro *Spizastur* estis mergita en *Spizaetus*, kaj la Nigrablanka spizaeto, origine priskribata de Vieillot tri jarojn pli frue kiel *Buteo melanoleucus*, estas nune konata kiel *Spizaetus melanoleucus*. La pli frua uzado de la specifa epiteto *melanoleucus* for la Nigrokula buteo teknike antaŭas ties uzadon por la Nigrabrusta buteaglo, escepte kiam ĝi estis lokigita en *Geranoaetus*. Fakte meze de la 20a jarcento *Buteo fuscescens* estis la iama nomo por la Nigrabrusta buteaglo dum kelkaj jaroj, sed ĝi estis eventuale nuligita kiel erara. Tiu specifa nomo estis starigita – kiel *Spizaetus fuscescens* – fare de Vieillot por nematurulo de Nigrabrusta buteaglo samtempe kiam li priskribis la plenkreskulon, ĉar li ne povis imagi ke tiaj diferenckoloraj birdoj estas samspeciaj.

Ĉar ambaŭ birdospecioj ne estas lokigitaj en la sama genro nune, aplikiĝas la Artikolo 59.3 de la Kodo de la ICZN. Laŭ tio, juna homonimo anstataŭata antaŭ 1961 *ne* estas porĉiame nevalida (kiel junaj homonimoj estas kutime) se "la anstataŭa nomo ne estas en uzo" – kio okazas post la revizio fare de Amadon en 1963. Tiele en tiu kazo la scienca nomo ***Buteo melanoleucus*** povus esti aplikata, eĉ se la Nigrablanka spizaeto aŭ buteaglo estis pli frue priskribata laŭ precize tiu sama nomo, dum la maljuna homonimo *melanoleucus* ankoraŭ aplikiĝas al la lasta specio kiam lokigita en *Spizaetus* laŭ la kutimaj reguloj de ICZN. Sekve la propra nomo uzebla por ĉiu birdo iĝis tra nombraj koincidoj tiu laŭ kiu alia specio estis priskribata.

### Sistematiko 
Estas du subspecioj:), Ekvadoro, Peruo, Bolivio, Ĉilio, kaj okcidenta Argentino al Fuegio
:Pli malgranda. Blanka kun fajna malhela strieco sube.

La Nigrabrusta buteaglo rilatas al la buteoj de la genro *Buteo*, kaj estas foje lokigita kun tiuj. Aliaj fakuloj lokigas ĝin en la monotipa genro ***Geranoaetus***. Kvankam tio ŝajnas pli taŭga el filogenetika vidpunkto, tio lasta estas ankoraŭ uzata en tiu artikolo, dum necesas multa studo pri filogenetiko kaj hibridiĝo antaŭ solvi la ĝustan taksonomion de Buteenoj. Rimarkindas ke la taksonomia kaj sistematiko disputo jam ekis komence de la 20a jarcento. Tamen ŝajnas ke ne estas reala tialo por supozi, ke la stirpo de la Nigrabrusta buteaglo estas nordamerika laŭ origino; fosilioj kiuj povus esti de prauloj je unua rigardo diferencas en detaloj kaj plej verŝajne apartenas al aliaj stirpoj de buteonenoj. Pro la stirpo de tiu specio de buteoneno, tiu specio kaj la proksime rilata *Harpyhaliaetus* ne estas konsiderataj "veraj agloj", kiel tiuj de la genroj *Aquila* kaj "akcipitragloj", kaj estas tiele la plej granda nuna tipo de la diversaj stirpoj de buteonenoj.

Tiu specio povus esti proksima al la Blankavosta buteo (*Buteo albicaudatus*), kaj eble al la Grizdorsa buteo (*Leucopternis occidentalis*), la Blanka buteo (*L. albicollis*), kaj al la Malheldorsa buteos (*L. polionotus*) kun kiu ĝi similas en Morfologio (biologio) escepte ĉar estas pli granda.
* *"Geranoaetus" fragilis* (Fragila "aglo") kaj *"G." milleri* (Aglo de Miller) estas nune en *Buteogallus*. La tipaj specimenoj de tiu lasta estis unuafoje erare supozataj kiel Nigrabrusta buteaglo.
* *"Geranoaetus" grinnelli* (Aglo de Grinnell) estas nune en *Spizaetus*.

## Ekologio 
La Nigrabrusta buteaglo troviĝas en montaj aŭ montetaj terenoj kun disa vegetaĵaro, arbustaro aŭ (en la sudo de sia teritorio) arbaroj de notofagoj, kie ĝi pasas multan tempon ŝvebante sur termikoj kaj ascendoj dum serĉado de predoj. Ĝi postulas grandajn teritoriojn kun taŭga habitato, nome paramoj norde de siaj teritorioj, ekzemple, ĉe Páramo de Frontino. Dum ĝi estas rara kaj malpliiĝanta en lokoj – ekz. en la brazilaj ŝtatoj Rio Grande do Sul kaj Sankta Katarino en Brazilo, aŭ en partoj de Argentino – ties postuloj de habitato montras, ke je ioma grado ĝi profitas el senarbarigo kaj ĝi estis ekzemple koloniiginte regionojn de iama Atlantika Arbaro en Alagoas. La malpliiĝoj en Argentino estis atribuataj al venenado per allogaĵoj kun striknino lokigitaj de ŝafobredistoj klopodantaj nuligi plagojn.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Patagona Stepo

## Referencoj 
* Dean Amadon (1963): Comparison of Fossil and Recent Species: Some Difficulties. *Condor* **65**: 407-409. plena teksto en formato DjVu kaj en formato PDF
* American Museum of Natural History (AMNH) (2007): AMNH FR 6190 specimeno. Konsultita 2008-SEP-24.
* Amorim, James Faraco & Piacentini, Vítor de Queiroz (2006): Novos registros de aves raras em Santa Catarina, Sul do Brasil, incluindo os primeiros registros documentados de algumas espécies para o Estado [Novaj konstatoj de raraj birdoj, kaj unuaj vidaĵoj de kelkaj specioj, en la ŝtato de Santa Catarina, suda Brazilo]. *Revista Brasileira de Ornitologia* **14**(2): 145-149 [Portugale kun angla resumo]. kaj en formato PDF Elektronika suplemento
* Banks, Richard C.; Chesser, R. Terry; Cicero, Carla; Dunn, Jon L.; Kratter, Andrew W.; Lovette, Irby J.; Rasmussen, Pamela C.; Remsen, J.V. Jr; Rising, James D. & Stotz, Douglas F. (2007): Forty-eighth Supplement to the American Ornithologists’ Union Check-List of North American Birds. *The Auk* **124**(3): 1109-1115. DOI:10.1642/0004-8038(2007)124[1109:FSTTAO]2.0.CO;2 plena teksto en formato  PDF
* Bierregaard, Richard O. (1994a): 170. Black-chested Buzzard-Eagle. *In:* del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew & Sargatal, Jordi (eds.): *Handbook of the Birds of the World* (Vol.2: New World Vultures to Guineafowl): 175, plate 16. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-15-6
* Bierregaard, Richard O. (1994b): 224. Black-and-white Hawk-Eagle. *In:* del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew & Sargatal, Jordi (eds.): *Handbook of the Birds of the World* (Vol.2: New World Vultures to Guineafowl): 201, plate 21. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-15-6
* 
* Hellmayr, Carl Edward & Conover, Henry Boardman (1949): Catalogue of birds of the Americas. *Field Museum of Natural History* **13** Part 1(4). plena teksto en formato PDF
* International Commission on Zoological Nomenclature (ICZN) (1999): *International Code of Zoological Nomenclature*. International Trust for Zoological Nomenclature, London. ISBN 0-85301-006-4 HTML plena teksto 
* Krabbe, Niels; Flórez, Pablo; Suárez, Gustavo; Castaño, José; Arango, Juan David & Duque, Arley (2006) The birds of Páramo de Frontino, western Andes of Colombia. *Ornitologıá Colombiana* **4**: 39–50 [Angla kun hispana resumo]. plena teksto en formato PDF
* Miller, Alden H. & Sibley, Charles Gald (1942): An Oligocene hawk from Colorado. *Condor* **44**: 39-40. plena teksto en formato DjVu PDF plena teksto
* Raptor Foundation (RF) (2003): Black-chested Eagle-buzzard . Vidita la 23-an de septembro 2008.
* Suárez, William (2004): The Identity of the Fossil Raptor of the Genus *Amplibuteo* (Aves: Accipitridae) from the Quaternary of Cuba. *Caribbean Journal of Science* **40**(1): 120-125. plena teksto en formato PDF
* Wetmore, Alexander (1928): Bones of birds from the Ciego Montero deposit of Cuba. *American Museum Novitates* **301**: 1-5. plena teksto en formato PDF
* Wetmore, Alexander (1933): Status of the Genus *Geranoaëtus*. *Auk* **50**(2): 212. plena teksto en formato DjVu PDF plena teksto
* Ridgely, R.S & Greenfield, P.J. (2001) : Birds of Ecuador, p.&nbsp;92, Cornell Univ. Press. ISBN 0-8014-8721-8

Kategorio:Buteoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko