open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mária Egri

**EGRI Mária** aŭ Egry Mária estis hungara aktorino naskita en Nagyenyed la 15-an de aŭgusto 1914; ŝi mortis la 10-an de decembro 1993. Ŝia origina familia nomo estis **Egre**, ŝia familia pli nova nomvarianto estis **Egry**, ŝia edzo estis Emil Martonffy.

## Kariero 
Maria Egre frekventis katolikan mezlernejon en Eger, poste ŝi lernis jaron en Universitato Ferenc József, fine ŝi akiris aktoran diplomon. Ŝi ludis en 1932–33 en Teatro Magyar, inter 1934–1937 en Teatro Belvárosi, en 1937–38 en Művész Színház. Inter 1935 kaj 1944 ŝi ricevis plurajn filmrolojn.

En 1940 ŝi edziniĝis. Depost la 2-a mondmilito ŝi forlasis la scenejon.

## El ŝiaj teatraj roloj 
* Suzanne (Benatzky: Esernyős király);
* Darinka (Tamás I.: Aranyhal);
* Abigail (Scribe: Egy pohár víz).

## El ŝiaj filmaj roloj 
* *Az új földesúr* (1935) - Ankerschmidt Eliz
* *Varjú a toronyórán* (1938) - Domokos Lenke (vidu la foton!)
* *Egy pofon, egy csók* (1944) - Gizike

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz06/28.html 
* hungara biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Lenke Egyed

**EGYED Lenke** [edjed] estis hungara aktorino naskita en Marosvásárhely la 4-an de novembro 1881 kaj mortinta la 1-an de septembro 1961 en Budapeŝto.

## Kariero 
Ŝi debutis en trupo de Ignác Krecsányi en 1898. Ŝi ludis longtempe en provinco: Miskolc, Debrecen, Pécs, Szeged. Poste ŝi vivis en Budapeŝto kaj ludis en Magyar Műszínkör, Új Thália, Bethlen téri Színház, Teatro Városi, Teatro Belvárosi, Operetoteatro (Budapeŝto), Teatro Madách.

Ŝi edziniĝis en 1903.

## El ŝiaj teatraj roloj 
* SKorláth grófnő (Szirmai A.: Mágnás Miska);
* Clytemnestra (Offenbach: Szép Heléna);
* Csapóné (Tóth E.: A falu rossza);
* Böbékné (Kodolányi J.: Földindulás);
* Balogné (Darvas J.: Szakadék).

## El ŝiaj filmaj roloj 
* *A hölgy egy kissé bogaras* (1938) – S-ino Csupori
* *Lelki klinika* (1941) – kuiristino
* *Afrikai vőlegény* (1944) – servistino
* *Ének a búzamezőkről* (1947) - poŝtisto
* *Déryné* (1951)

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Mihály Eisikovits

**EISIKOVITS Mihály** [ejŝikoviĉ] estis rumanuja hungara komponisto, dirigento naskita en Balázsfalva la 8-an de oktobro 1908 Kaj mortinta en Kluĵo la 13-an de januaro 1983.
## Kariero
Ekde 1948 ĝis 1950 Mihály Eisikovits estis dirigento de Kolozsvári Állami Magyar Opera, ekde 1950 profesoro, poste dirigento de la Muzika Altlernejo de Kluĵo. En 1957 li ricevis ŝtatpremion. Li komponis operojn, simfonian muzikon, ĥorkomponaĵojn, kamermuzikon kaj instrumentajn komponaĵojn. 
## El liaj komponaĵoj
**A kecske meséje* (porinfopero, 1954); 
**A csalafinta kutacska* (fabelopero, 1960).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

 

Eisikovits, M.
Ĉiloeo

La **insularo de Ĉiloeo** () estas arkipelago lokita en la sudo de Ĉilio, inter la paraleloj de 41° kaj 43° de suda latitudo. Ĝi precipe enhavas grandan insulon, la Granda Insulo de Ĉiloeo, krome grandan nombron da insuloj kaj malgravaj insuletoj. La arkipelago havas areon de 9.181 km² kaj havis loĝantaron de 154.766 personoj en la jaro 2002.

eta|dekstra|200ra|La insularo de Ĉiloeo

## Vortdeveno 
Chiloé estas transformo de Chilhué, la hispana aliformado de la *chillwe*, vorto kiu en la mapuĉa signifas «loko de *chellos*». La *ĉello* aŭ Brunkrona mevo (*Larus maculipennis*) estas blanka birdo kun nigra kapo, tre ofte videbla ĉe la strandoj kaj lagetoj de la arkipelago.

## Kulturo de Ĉiloeo 
La kulturo de Ĉiloeo malsamas aliajn partojn de la lando pro la miksaĵo inter indiĝenaj kaj hispanaj tradicioj, kaj ankaŭ pro la originaj solvoj trovitaj por la problemoj de la insula vetero.

### Ĉiloea hispana lingvo 
La hispana parolata en Ĉiloeo havas strangajn karakterojn pro la centoj da vortoj prenitaj el la mapuĉa en sia dialekto *huilliche* kaj pro la konservado de multe da hispanaj arĥaismoj, kiu jam ne estas uzataj aliloke.

### Ĉiloea mitaro 
Ĉiloeo havas multajn karakterajn mitojn originajn de la miksaĵo inter la kreaĵoj de la unuaj loĝantoj kaj de la kunportitaj de la eŭropanoj. Inter la Ĉiloeaj mitoj elstaras la Pinkoja, la Invunĉe, la Kaleŭĉe, la Traŭko, la Fiura kaj la Kamahueto.

### Arĥitekturo 
La arĥitekturo en Ĉiloeo estas tre karaktera. La konstruaĵoj estas faritaj el ŝindoj kaj estas levitaj per stangoj por travivi inundojn.
[dekstra|eta|250ra|[Alerco|alercaj ŝindoj]]

#### Kirkoj de Ĉiloeo 
maldekstra|250ra|eta|Eta kirko proksime de Chacao.

La kirkoj estis konstruitaj dum la dek-oka kaj dek-naŭa jarcento. Ĉi tiuj kirkoj elstaras pro bona konserviĝo, kvankam ili estas faritaj el ligno.

## Vidu ankaŭ 
* Insuletoj Puñihuil
* Listo de maraj ekoregionoj
* Valdiviaj moderaj pluvarbaroj

Kategorio:Insuloj en Ĉilio
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Emma Elekes

**ELEKES Emma** [elekeŝ] estas rumanuja hungara aktorino naskita en Kluĵo la 17-an de septembro 1932, mortis la 6-a de aprilo 2019. Ŝi estis la edzino de reĝisoro Ferenc Kovács kaj la patrino de poeto András Ferenc Kovács.

## Kariero 
Ekde 1953 Emma Elekes ludis en Baia Mare kaj poste en la teatro Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat de Satmaro.

## El ŝiaj roloj 
* Júlia (Shakespeare: Romeo kaj Julieto);
* Eliza (George Bernard Shaw: Pygmalion);
* Kata (Shakespeare: A makrancos hölgy);
* Tóth Flóra (Bródy S.: A tanítónő);
* Polly (Brecht–Weill: Koldusopera);
* Caesonia (Camus: Kaligulo);
* Gittel Mosca (Gibson: Libikóka);
* Mása (Ĉeĥov: Három nővér).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Gyula Éltető

**ÉLTETŐ Gyula** [e:ltetøː] estis rumanuja hungara aktoro, scenejpentristo naskita en Zilah en 1854 kaj li mortis en Szeged la 26-an de januaro 1909. 
## Kariero
Ekde 1881 ĝis 1902 li laboris en provincaj trupoj.
## El liaj roloj
*Jörg (Bartók L.: Thurán Anna).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Elteto, Gy.
Trio (muzikensemblo)

**Trio** aŭ **triteto** estas muzikensemblo kun tri muzikistoj. (Pri la muzika formo legu trio)

## Klasika muziko 
En la klasika muziko la plej ofta trio-ensemblo estas la *pianotrio* el violono, violonĉelo kaj piano. La plej konataj verkoj devenas de Ludwig van Beethoven, Johannes Brahms, Antonín Dvořák, Felix Mendelssohn Bartholdy, Wolfgang Amadeus Mozart kaj Robert Schumann. Ankaŭ Joseph Haydn skribis gravajn verkojn el sia malfrua verkaro por ĉi tiu ensemblo, kaj jam Johann Sebastian Bach aldonis al siaj sonatoj por violono kaj klaviceno trian voĉon por basgambovjolo.

Ankaŭ disvastiĝinta estas la *arĉtrio*, plejofte ensemblo kun violono, vjolo kaj violonĉelo. Verkoj por ĉi tiu devenas i.a. de Ludwig van Beethoven kaj Wolfgang Amadeus Mozart; Antonín Dvořák verkis sian tre konatan trion por du violonoj kaj vjolo.

eta|Trio Rožmarinke (Slovenio)

Aliaj trio-ensembloj plejofte ekestis pro la bezono, sone pliampleksigi la pianotrion, anstataŭante unu el la arĉinstrumenton per blovinstrumento. Tiel ekzistas pluraj trioj por piano, violonĉelo kaj klarneto (konataj ekzemploj ĉe Beethoven kaj Brahms, kiu ankaŭ verkis trion por piano, violono kaj korno). *Kegelstatt-Trio* de Mozart konsistas el la instrumentoj piano, vjolo kaj klarneto. Tamen kvankam ekzistas kelkaj gravaj verkoj por trio-ensemblo, ili estas en la klasika muziko nur escepto; evidente du arĉinstrumentoj sin miksas sone pli bone ol du diversdevenaj instrumentoj kaj formas nur kune balancon kontraŭ la sone kaj laŭ siaj polifoniaj eblecoj pli forta piano.

Se oni tamen anstataŭis la pianon per alia akordinstrumento, miksitaj ensembloj pli bone povis establi sin, ekz. en ĉambromuziko kun gitaro, ofte kombinita kun fluto kaj violono (ekzemple en la trioj de Ferdinando Carulli aŭ Joseph Kreutzer), aŭ en la trio por fluto, vjolo kaj harpo de Claude Debussy.

Laŭnome ankaŭ la baroka triosonato apartenas al ĉi tiu kategorio: jen la uzado de la nomo *trio* tamen nur rilatas al la nombro de voĉoj. Ĉar la ĝeneralbasa voĉo povas esti realigata de pluraj muzikistoj, ĉe triosonato ofte pli ol tri realigantoj muzikas.

## Jazz 
En ĵazo ekzistas multaj ekzemploj por trioj, kiuj ludas en diversspecaj ensembloj, je kelkaj:
* piano, frapinstrumentaro, kontrabaso
* saksofono, kontrabaso, frapinstrumentaro
* saksofono, gitaro, frapinstrumentaro
* akordiono, gitaro, kontrabaso
* Hammond-orgeno, gitaro, kontrabaso

## Referencoj 
!Trio
Kategorio:Muzikaj grupoj
Vraclav

eta|Restaĵoj de la opidumo|250ra|maldekstre
eta|Banloko kun preĝejo de Sankta Nikolao|250ra|maldekstre
eta|Preĝejo de Sankta Nikolao|250ra|maldekstre
eta|Memormonumento de Vrsovecoj|250ra|maldekstre
eta|Ermitejo|250ra|maldekstre
**Vraclav** estas malgranda vilaĝo je kvar kilometrojn de Vysoké Mýto en orienta parto de Ĉeĥio, sur frapa terena kresto de montaro disiganta valojn de riveroj Loučná kaj Chrudimka (Ĥrudimka), fakte apartenas al gravaj lokoj de la ĉeĥa nacia pasinteco. Vivas ĉi tie  (). La municipo konsistas el tri lokaj partoj: Vraclav, Sedlec kaj Svatý Mikuláš.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
### Preĝejo de Ĉielenpreno de Maria la Virgulino 
Origine gotika, rekonstruita en la jaro 1618 kaj baroke aranĝita en la jaro 1719. Sur la ĉefaltaro estas bildo „Ĉielenpreno de Virgulino Maria“ de Ed. Neumann, sur flanka altaro bildo de Sankta Anna kaj barokaj statuoj de Sankta Prokopo kaj Sankta Adalberto. Stana baptujo estas el komenco de la 16-a jarcento. Apude de la preĝejo, sur tombejo, situas granda kvarflanka sonorilejo kun enirejo en la tombejon.

### Opidumo Vraclav 
Situas ĉe iama grava trafikvojo el Prago al Moravio, nomata ekde la 19-a jarcento „Trstenická stezka“ (la origina nomo ne estas konata). Gravan rolon la opidumo plenumis dum la 11-a jarcento, dum tiel nomata „la pli juna opiduma tempo“. La opidumon konstruigis Premislidoj kaj la unua skriba noto devenas el la jaro 1073 en dokumento pri fondo de monaĥejo de Opatovice.

En la jaro 1108 ĉi tie estis murdita grava nobela gento de Vrsovecoj. Ankoraŭ dum la 13-a jarcento ĝi funkciis kiel grava administra centro.

Prisetladon de la loko jam el la neolitiko (4 mil jaroj antaŭ nia erao) kaj „antaŭhistoria tempo“ (450 jaroj antaŭ nia erao) dokumentas la fos-eltrovaĵoj.

### Baroka banareo Vraclav 
Famo pri resaniga akvo en fontujo ĉe Sankta Nikolao komunikiĝis en vasta ĉirkaŭaĵo. La unua resaniĝanto estis laŭdire Johano Nečesaný el Vysoké Mýto en la jaro 1664. En la sama jaro la akvo de la fontujo resanigis kriplan paroĥestron el Vraclav. Pro dankemo li konstruigis apud la fontujo ŝtonan kapeleton. Poste, apud la kapeleto estis konstruita banejdomo.

### Preĝejo de Sankta Nikolao 
Dum la jaro 1724, surloke de la kapelo de Sankta Nikolao, oni ekkonstruis barokan preĝejon de Sankta Nikolao laŭ projekto de arkitekto Carlo Antonio Canevall. La konstruadon gvidis Jiří Quadroni el Chrudim. La fontujo troviĝas en preĝeja propileo. La gloro de banloko fine de la 18-a jarcento finiĝis. Nur en la jaroj 1976 – 1986 la objektoj estis tro postuleme rekonstruitaj kaj ekestis tie ĉi ekspoziciaj areoj. Nuntempe estas en la preĝejo lokigita kolekto de unikaj barokaj plastikoj, kiuj devenas ĉefe el pilgrimvojo de urbo Králíky al monaĥejo en Dolní Hedeč.

### Ermitejo 
En la jaro 1692 oni konstruigis, sur deklivo super la kapelo, lignan ermitejon kun sonorilejo kaj bat-horloĝo. La unua ermito estis ano de la ordeno de Franciskanoj – Jiří Rambousek. La ermito enskribadis en libron ĉiujn, kiuj surloke resaniĝis.

## Eksteraj ligiloj 
* Militista pietloko 


Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Ústí nad Orlicí
Kategorio:Municipoj en distrikto Ústí nad Orlicí
Kategorio:Setlejoj en Svitava montetaro
Mária Erdélyi

**ERDÉLYI Mária** [erde:ji] estas hungara aktorino naskita en Marosvásárhely la 13-an de novembro 1943.

## Kariero
Mária Erdélyi debutis en la teatro József Attila Színház en 1969 kaj ekde 1972 li ludis en Budapeŝto en la Bartók Színház, ekde 1974 en Győr, ekde 1976 en la veszpréma Petőfi Színház, ekde 1978 en la Vidám Színpad. Ŝi estas ekde 1981 la kunlaborantino de la Entrepreno Magyar Szinkron kaj Video. 

## El ŝiaj roloj
*Júlia (Miklós Hubay–Vas I.–Ránki Gy.: Egy szerelem három éjszakája); 
*Dr. Sokkova (Katajev: Bolond vasárnap); 
*Motesné (Hauptmann: A bunda).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
László Érckövi

**ÉRCKÖVY László** [e:rckøvi] estis hungara aktoro. Li estis naskita la 20-an de junio 1900 en Arad. 

## Kariero
László Érckövi debutis en Szeged en 1922. Ekde 1923 li ludis en Budapeŝto, precipe en la *Városi Színház.* En 1930 li estis ano de la *Bethlen téri Színpad,* ekde 1941 de la OMIKE, ekde 1947 de la *Kamara Varieté.* Li estis eminenta komikulo.

## El liaj roloj
*Plumpudding (Jenő Huszka: *Bob herceg*); 
*Tihamér (Engel–Stein: *Asszonykám*); 
*Ferke (Ferenc Csepreghy: *A sárga csikó*); 
*Celestin (Hervé: *Nebáncsvirág*).

## Fonto
* *Magyar Életrajzi Lexikon*

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Olga Eszenyi

**ESZENYI Olga**  estis hungara aktorino. Ŝi naskiĝis la  en Braŝovo kaj mortis la  en San-Paŭlo.

## Kariero 
Olga Eszenyi en 1933–34 dungiĝis al Teatro Kamara. Unu jaron ŝi aperis en la Vígszínház, respektive en Debrecen. Inter 1936 kaj 1938 ŝi estis anino de la Nacia Teatro de Budapeŝto, en 1939–40 de la Teatro Belvárosi. En 1844 ŝi rifuĝis el Hungarujo kaj en 1948 ŝi alvenis al Buenos Aires, poste en 1956 ŝi translokiĝis en Brazilon.

## El ŝiaj roloj 
* Izabella (György Szántó: Sátoros király);
* Giulietta (Ortner: Beethoven);
* Juli (Kodolányi J.: Földindulás);
* Lidi (Kerecsendi Kiss M.: Az első);
* Irina (Sándor Hunyady: Feketeszárú cseresznye);
* Iréne császárnő (Ferenc Herczeg: Bizánc);
* Anna (László Németh: Villámfénynél);
* Hedda Gabler (Ibsen).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ilona Esterházy

**ESTERHÁZY Ilona** [esterha:zi] *Eszterházy* estis hungara aktorino naskita en Koloĵvaro la 18-an de majo 1908 kaj mortinta en 1990.
 
## Kariero
Ŝi akiris diplomon en Reĝa Teatra Akademio, poste ŝi dungiĝis al la Teatro Renaissance en 1933–34, en 1927 al la Új Színház. En 1927–28 ŝi ludis en Kassa, poste en Gaja Teatro. Ŝi ludis pli malgrandajn rolojn.

## El ŝiaj teatraj roloj
*Lili (Fodor L.: Társasjáték); 
*Kegyelmes asszony (Csathó K.: Fűszer és csemege); 
*Kató (Éri-Halász I.: A tetovált nő).

## El ŝiaj filmaj roloj
* *Lila akác* (1934) – S-ino Róna
* *Segítség, örököltem!* (1937) – S-ino Szepesi
* *Két fogoly* (1937) – S-ino Galamb

## Fonto
* hungare kun foto
*Magyar Életrajzi 

Ilona
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Emil Ernyei

**ERNYEI Emil** [ernjei] estis hungara aktoro, reĝisoro naskita en Dés majo 1873 kaj mortinta en ?, ĉirkaŭ en 1920.

## Kariero 
Li debutis en 1887 en la trupo de Árpád Balogh. Inter 1892 kaj 1897 li estis ano de la trupo de Ignác Krecsányi. En 1907 li dungiĝis al Népszínház-Vígopera. Li ludis epizodrolojn.

## El liaj roloj 
* Ribout (Sardou: Termidoro).

## Libroj 
* *Bohém fényképek* (Kecskemét, 1906);
* *Kulisszák között* (Szatmár, 1908).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Irma Erdős

**ERDŐS Irma** [erdøːŝ] estis rumanuja hungara aktorino naskita en Crăciuneşti la 8-an de septembro 1929. 

## Kariero
Ŝi debutis en 1952 en Székely Színház kaj tie ludis por jardekoj. Ekde la sepdekaj jaroj ŝi vivas en Svedujo.

## El ŝiaj roloj
*Nyina Zarecsnaja (Ĉeĥov: Sirály); 
*Irén (Gergely Csiky: Ingyenélők); 
*Roxane (Edmond Rostand: Cyrano de Bergerac); 
*Tóth Flóra (Bródy S.: A tanítónő); 
*Elektra (Gyurkó L.: Szerelmem, Elektra); 
*Stella (Williams: A vágy villamosa).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Jeanne Calment

**Jeanne Louise CALMENT** estas francino naskiĝinta la 21-an de februaro 1875 en Arles, mortis la 4-an de aŭgusto 1997 samloke je la aĝo de 122 jaroj, 5 monatoj kaj 14 tagoj (entute 44 760 tagoj).

Ŝi estis la plej veriĝita kaj konfirmita supercentjarulino de Francio kaj de la tuta mondo. Ŝi atingis pli superan aĝlimon ol ekzemple Jiroemon Kimura (116-jara) kaj Luigi Cornaro (102-jara).

En la aĝo de 85 ŝi ankoraŭ komencis kurson pri skermo kaj ĝis la aĝo de 100 jaroj ŝi daŭre biciklis. Ĝis la aĝo de 110 ŝi vivis sola kaj poste en maljunulejo en Arles, Francio, kiu portas ankoraŭ ŝian nomon.

## Jeanne Calment kaj Vincent Van Gogh 
Jeanne Calmet akiris internacian famon kiam ŝi en la aĝo de 113 rakontis ke ŝi en ŝia junaĝo (je la aĝo 14 en 1889) renkontis Vincent van Gogh kiam li venis por aĉeti tolon en la ŝtofa butiko de ŝia onklo. Ŝi trovis lin "malpura, malbone vestita kaj obstina" kaj "malbela havante odoron de alkoholo". Okaze de la 100-a datreveno de la morto de Vincent van Gogh en 1990, aperis ampleksa intervjuo kun Calment.

En 1965 Calment okupis rolon en la mallonga filmo Vincent Van Gogh : 'Darkness Into Light', kiu celis la varbadon por alia filmo pri la vivo de Vincent van Gogh : 'Lust for Life'. En la aĝo de 114 Jeanne Calment kunludis en filmo pri sia propra vivo, 'Vincent et moi', kiu igis ŝin la plej maljuna filmaktorino en la mondo. En 1995 sekvis la dokumenta filmo '*Au-delà de 120 ans avec Jeanne Calment*' (pli ol 120 jaroj kun Jeanne Calment).

Okaze de ŝia 121-a naskiĝdatreveno aperis kompaktdisko '*Maîtresse du temps*' sur kiu Calment diras rememorojn sur fono de tekno-repo-muziko.

## Jeanne Calment kaj Esperanto 
Kun sia edzo Fernand, ŝi lernis Esperanton.

## Literaturo 
Ludwig Wegener, *La arto fariĝi centjara*, eld. Limburger Vereinsdrückerei - Esperanto-fako, unua eldono 1953, Limburg/Lahn, Germanio.

## Vidu ankaŭ 
* Plej aĝa homo
* Listo de la plej aĝaj homoj
* Vivdaŭro
* Jiroemon Kimura

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kiun aĝon homo povas atingi ?, Esperanta Retradio; 3-a julio 2017.
* Le mystère de la chambre Jeanne Calment (fragmento)

Kategorio:Francaj centdekjaruloj
Kategorio:Francaj esperantistoj
Rózsa Erdélyi

**ERDÉLYI Rózsa** [erde:ji] *Cordier Vanda Róza* estas hungara aktorino naskita en Koloĵvaro la 3-an de julio 1943. 

## Kariero
Ŝi debutis kiel danckanto-kantistino en 1965 (Baia Mare, Kluĵo, Konstantinoplo). Inter 1971 kaj 1978 li estis anino kun interrompoj de la Művész Színház de Toronto.  

## El ŝiaj roloj
* Elza (Ferenc Molnár: Az ördög); 
* Mi (Ferenc Lehár: A mosoly országa); 
* Leila (Huszka J.: Gül Baba); 
* Márta (Gergely Csiky: A nagymama).

## Fonto
* Magyar Életrajzi Lexikon

Erdelyi, R.
Borbála Sáska Erdélyiné

**ERDÉLYINÉ SÁSKA Borbála** [erde:jine: sa:ŝka] estis hungara kantistino-aktorino naskita en Koloĵvaro en 1800 kaj mortinta la 12-an de aprilo 1884. 

## Kariero
Ŝi debutis kiel infanaktorino en 1803 en Koloĵvaro, poste en 1810 en Pest, Debrecen kaj denove en Koloĵvaro. Ŝi ludis ankaŭ en Kassa en la 30-aj jaroj kaj en 1867 en Marosvásárhely.  

## El ŝiaj roloj
*Rosina (Rossini: A szevillai borbély);
*Sárika (Töpfer: Falusi egyszerűség); 
*Lucrezia Borgia (Victor Hugo); 
*Margit (Shakespeare: Rikardo la 3-a); 
*Charlotte (Ede Szigligeti: A fény árnyai).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj kantistoj
Antal Faludi

**FALUDI Antal** *Held* estis hungara aktoro naskita en Nagyvárad 1851 kaj mortinta en Budapeŝto la 22-an de septembro 1932.

## Kariero 
Antal faludi estis inter 1873 kaj 1914 ano de la hungara Nacia Teatro de Budapeŝto.

## El liaj roloj 
* De Boines báró (Pailleron: Ahol unatkoznak);
* Ugri Miska (Ede Szigligeti: A mama).

## Libroj 
* *Komédiás karczolatok* (1907);
* *Szatirikus önéletrajz* (1917).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kodo (muziko)

eta|100px|Kodo-signo
**Kodo** (it. „vosto“) estas la alkroĉita, finsona parto de muzikaĵo, kiu ankaŭ ofte havas trajtojn de resumo de la tuta verko.

Principe ĉiu muzika komponaĵo povas havi kodon. Apartan gravecon ĝi havas tamen en la sonata formo, en kiu ĝi prezentas post ekspozicio, tralaborado kaj reprizo memstaran kvaran formparton. Precipe Ludwig van Beethoven atribuas al la koda gravecon, kiu egalas al tiu de la reprizo aŭ superas tiun. En la pop-muziko la kodo aperas en multaj kantoj, ekzemple en *Telegraph Road, On Every Street* kaj *Tunnel of Love* de Mark Knopfler, gitaristo kaj komponisto de la bando Dire Straits.

## La kodo en la notacio 
En la muzika notacio oni uzas la kodosignon, se la kodo de peco komenciĝu, antaŭ ol la ripetado estas tute finita, (en ĉi tiu kazo la kodosigno staras ĉe la loko, ĝis kiu devas esti ripetata) kaj ĉe la komenco de la kodo.

## Du finaĵoj: La kodeto 
Ne ĉiu muzikaĵo havas nur unu kodon. Eĉ en la popmuziko ekzistas multnombro de muzikaĵoj, kiuj havas klare pli kompleksan strukturon kaj al kiuj ne sufiĉas ununura fina parto. Jen la kodo funkcias kiel parto *antaŭ* la vera fina parto: ekz. ĝi disbranĉiĝas lastan fojon al rekantaĵo, de kompleta strofo kun aŭ sen rekantaĵo, aŭ kun interstrofo (ponto) kaj saltas finfine en t.n. *kodeton*, kiu estas notita per du apudaj kodosignoj.

Kategorio:Muzika teorio
Kategorio:Muzika notacio
Miklós Erdélyi

**ERDÉLYI Miklós** [erde:ji] *Pósa* estis hungara aktoro, sekretario, direktoro naskita en Zombor la 22-an de majo 1966 kaj mortinta en Oradea, la 10-an de februaro 1934. 

## Kariero
Li ludis malgrandajn rolojn. Li estis por jardekoj direktoro de la teatro de Oradea. Lia edzino estis la aktorino Mariska Kovács (Budapeŝto, 1864 –Oradea, 16-a de julio 1929).

## El liaj roloj
*Vogel Vilmos (Sudermann: A pillangócsata); 
*Ottokar (Strauss: Cigánybáró); 
*Rodrigo (Shakespeare: Otelo)

## Elektitaj membroj 
* Ella Fodor

## Fonto
**Magyar Életrajzi Lexikon*

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Skadio (luno)

**Skadio** estas neregula satelito de Saturno, ano de la norda grupo.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de Brett J. Gladman, John J. Kavelaars kaj ilia teamo. Ĝi ricevis la maldaŭran nomon **S/2000 S 8**.

## Orbito 
Kiel ĉiuj lunoj de la norda grupo, Skadio havas retrogradan orbiton; alivorte, ĝi turnas ĉirkaŭ Saturno en la malan direkton, je tiu de la ĝenerala orbita movo de la saturnaj satelitoj (kaj sunsistemaj planedoj).

Skadio estas eble ero de Febo elŝirita pro meteoroida alfrapo.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon Skadio, laŭ la *jotunino* (gigantino) de la nord-ĝermana mitologio *Skaði* (Skadi aŭ Skathi). La , IAU rekomendis la nomon **Skathio**, pli kongrua kun la transliterumo de la nordĝermana letero ð.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Skathio kaj aliaj neregulaj saturnaj satelitoj, el la paĝaro de Jean-Michel 
* La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*")  
* La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*) 

Kategorio:Lunoj de Saturno
Chris Evert

**Chris Evert** estas usona tenisistino. Ŝi naskiĝis  en Fort Lauderdale, Florido, do nun estas -jara. Inter la jaroj 1972 kaj 1989 ŝi estis tenisa profesiulo. En tiu tempo ŝi dum sume 260 semajnoj gvidis la mondan rangliston pri teniso de la Virina Tenisa Asocio, do tiutempe estis la tutmonde plej bona tenisistino. Fakte ŝi estis la unua tenisistino atinganta tiun lokon: ekde la 3-a de novembro 1975 ŝi estis la gvidantino de la listo. En la tuta ĝisnuna historio de teniso, ŝi laŭ tiu nombro de semajnoj pinte de la monda ranglisto (laŭ la stato de februaro 2010) konsideratas la 3-a plej bona tenisistino. Neforgesataj estas ŝiaj matĉaj dueloj kun la konkurantino Martina Navrátilová, la alia elstara tenisistino de la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj.

## Venkoj en turniroj de la serio Granda Ŝlemo 
* Aŭstralia Malferma Turniro (Australian Open) (2): 1982, 1984
* Francia Malferma Turniro (French Open) (7): 1974, 1975, 1979, 1980, 1983, 1985, 1986
* Britia Malferma Turniro en Wimbledon (3): 1974, 1976, 1981
* Usona Malferma Turniro (US Open) (6): 1975, 1976, 1977, 1978, 1980, 1982

**Venkoj unuope (18):**

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Usonaj tenisistoj
Internacia lingvo Esperanto (lernolibro de B.Kolker 1974)

**Internacia lingvo Esperanto. Metodikaj materialoj kaj kontroktaskoj por kursoj de Klubo "Esperanto" de Ufa** - estis eldonita responde al petoj de sovetiaj esperanto-kluboj. Fundamento de la libro estis eldonita surpaĝe de Ufaa junulara revuo "Ленинец" (Leninano) en aŭgusto-septembro de 1973 jaro sub titolo "Изучаем язык дружбы" (Ni lernas la lingvon de amikeco). La lecionojn alte taksis Gaston Waringhien (tiama prezidanto de Akademio de Esperanto). En majo de 1974 en la revuo estis prezentita letero de prezidanto de Vjetnama Pacdefenda Esperantista Asocio Nguyen Van Kinh. La aŭtoro de la letero
atentigis pri avantaĝoj de la kurso: kompakteco, alta politika kaj metodika nivelo, vigla lingvaĵo de tekstoj. En junio la leteron represis angla, franca kaj hispana eldonoj de grava sovetia revuo Moskvaj novaĵoj.

La libro iĝis bazo por vico de famaj lernolobroj de Esperanto de Boris Kolker eldonitaj en 1974, 1976, 1978, 1979, 1980, 1992, 2003, 2007, 2009 jaroj kaj elektronika versio de 2003 jaro:

## Ligiloj
* 30 jaroj al lernolibro de Esperanto  (ruse)

Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Justine Henin

dekstra|180px
**Justine Henin** estas belga tenisistino. Ŝi naskiĝis en Lieĝo, Belgio, do nun estas -jara. Inter la jaroj 1999 kaj 2008 ŝi estis tenisa profesiulo. En tiu tempo ŝi dum sume 117 semajnoj gvidis la mondan rangliston pri teniso de la Virina Tenisa Asocio, do tiutempe estis la tutmonde plej bona tenisistino. En la tuta ĝisnuna historio de teniso, ŝi laŭ tiu nombro de semajnoj pinte de la monda ranglisto (laŭ la stato de februaro 2010) konsideratas la 6-a plej bona tenisistino.

Nun ŝi vivas en Montekarlo, Monako.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo
* Justine Henin en la retejo Twitter
* Justine Henin en la retejo Facebook

Kategorio:Belgaj tenisistoj
Kategorio:Montekarlanoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio
Amélie Mauresmo

dekstra|180px
**Amélie Mauresmo** (franca prononco []) estas franca tenisistino. Ŝi naskiĝis  en Saint-Germain-en-Laye, Francio, do nun estas -jara. Ekde la jaro 1993 ŝi estas tenisa profesiulo. En tiu tempo ŝi (ĝis januaro 2009) dum sume 39 semajnoj gvidis la mondan rangliston pri teniso de la Virina Tenisa Asocio, do tiutempe estis la tutmonde plej bona tenisistino. En la tuta ĝisnuna historio de teniso, ŝi laŭ tiu nombro de semajnoj pinte de la monda ranglisto (laŭ la stato de februaro 2010) konsideratas la 9-a plej bona tenisistino.

Nun ŝi loĝas en Ĝenevo, Svislando.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo (france kaj angle)

Kategorio:Naskiĝintoj en Saint-Germain-en-Laye
Kategorio:Francaj tenisistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Francio
Kiviuko (luno)

**Kiviuko** estas neregula satelito de Saturno, ano de la inuita grupo.

Ĝi estis malkovrita de teamo estrita de Brett J. Gladman, kaj ricevis la maldaŭran nomon '*S/2000 S 5.

## Ecoj 
Ĝia koloro, helruĝa, kaj ĝia infraruĝa spektro simila al tiuj de Siarnako kaj de Paliako plifortigas la hipotezon, laŭ kiu la lunoj de la inuita grupo originas el ununura diserigata objekto

Oni supozas, ke ĝi travivas resonancon de Kozai, tio estas, ke la inklino kaj discentreco de ĝia orbito periode interŝanĝas.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Kiviuko, heroo de la inuita mitologio, kiu multe vojaĝis kaj alfontis amasojn da malamikoj, monstroj, demonoj, sorĉistoj, kaj similaj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Kiviuko, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*"
*  Kiviuko (angla versio) 
*  Kiviuko el "Cassini-misio ekvinoksa" 
*  Kiviuko kaj Iĵirako el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"'')

### Pri la heroo Kiviuko 
*  La mondo de la heroo Kiviuko 
*  Rakonto pri Kiviuko
*  Kiviuko kaj la hom-manĝanta virino 

Kategorio:Lunoj de Saturno
Tracy Austin

**Tracy Austin** estas usona tenisistino. Ŝi naskiĝis  en Palos Verdes, Kalifornio, do nun estas -jara. Inter la jaroj 1978 kaj 1994 ŝi estis tenisa profesiulo. En tiu tempo ŝi dum sume 21 semajnoj gvidis la mondan rangliston pri teniso de la Virina Tenisa Asocio, do tiutempe estis la tutmonde plej bona tenisistino. En la tuta ĝisnuna historio de teniso, ŝi laŭ tiu nombro de semajnoj pinte de la monda ranglisto (laŭ la stato de februaro 2010) konsideratas la 11-a plej bona tenisistino.

En 1979, Tracy Austin iĝis la plej juna venkantino de la Usona Malferma Turniro (US Open) - unu el la kvar plej renomaj tenisaj turniroj tutmonde, en aĝo de 16 jaroj kaj 9 monatoj. En la finalo, ŝi fontis la samlandaninon Chris Evert kiu provis gajni la titolon la kvinan jaron sinsekve: Chris Evert ne sukcesis pri tio, kaj Tracy Austin gajnis la matĉon per la rezulto 6–4, 6–3. Duan fojon ŝi du jarojn poste gajnis tiun turniron, ĉi-foje kontraŭ Martina Navrátilová.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Usonaj tenisistoj
Batalo de Bannockburn

eta|dekstra|La batalo de Bannockburn (el mezepoka manuskripto)
La **batalo de Bannockburn** (la 24-an de junio 1314) estis decida skota venko kontraŭ Eduardo la 2-a (Anglio).

Printempe de 1314 Eduardo Bruso, frato de la skota reĝo Roberto Bruso, sieĝis Stirling, kies anglan garnizonon estris Kavaliro Filipo Mowbray. Ili eniris akordon per kiu, se ne alvenus angla armeo antaŭ la mezsomero de tiu jaro, Mowbray kapitulacus.

Stirling strategie gravis kaj estis inter la relative malmultaj restantaj anglaj posedaĵoj en Skotlando. Somere de 1314 Eduardo la 2-a invadis kun granda armeo enhavanta eble du mil kavalirojn kaj 16 mil infanterianojn. Roberto Bruso atendis lian alvenon ĉe Bannockburn, sude de Stirling, kun ege malpli granda armeo. La 23-an de junio okazis la unua batalado dum kiu la skotoj forpelis la unuajn anglajn alvenintojn. La sekvan tagon okazis la ĉefa batalo dum kiu la skotoj tute venkis la anglojn, kiuj fuĝis senorde: Eduardo mem fuĝis al Dunbar, kaj poste al Anglio. Eble 700 anglaj batalistoj mortis, inter kiuj pluraj superaj nobeloj, kaj 500 kaptiĝis por elaĉeto. Laŭdire mortis malmultaj skotoj - kaj nur du skotaj kavaliroj.

La venko ege plifortigis Roberton Bruson. Kvankam la angloj formale agnoskis la sendependon de Skotlando nur meze de la 1320-a jardeko, fakte ili forlasis siajn klopodojn regajni la landon.

La batalejo viziteblas.

Kategorio:Historio de Skotlando
Bannockburn
Kategorio:1314
Bannockburn
Dekretoj de Břetislav

**Dekretoj de Břetislav** estas aro de leĝoj, proklamitaj en la jaro 1039 super la tombo de Sankta Adalberto en Gniezno de ĉeĥa princo Břetislav la 1-a. Temas pri la plej malnova ĉeĥa jura memoraĵo kaj grava historia fonto, liveranta signifajn informojn pri la frumezepoka socio, dume nur parte kristanigita. 
La dekretoj celis malaperigi ĉiujn paganajn kutimojn, konserviĝintajn inter la nur mallonge kristana loĝantaro. Ili severe batalis kontraŭ la paganaj kredoj, superstiĉoj kaj sorĉoj, senĉese miksataj en la kristanan kredon.

La dekretoj menciis peko ekzemple ankaŭ tiajn okazojn, se viro forpelis sian edzinon kaj anstataŭis ŝin per alia, eksteredzajn infanojn, malagnoskadon de senlaboraj dimanĉoj kaj festoj kaj alian. La punoj por tiaj agoj estis tre diversaj kaj ofte severaj - ekz. vendo de la tuta familio en eksterlandan sklavrilaton, ellandigo, sekvestro de la tuta havaĵo, korpaj punoj kiel vipado, monpunoj ktp. Se la akuzito kontestis sian kulpon, kaj ne estis atestantoj por pruvi la agon, estis akceptataj pruvoj de Dia juĝo, dum la 11-a jarcento tre ofta.

Kategorio:Historio de Ĉeĥio
Kategorio:Historio de juro
Kategorio:Sanktaj libroj
Kategorio:1039
Nova Katedralo de Ilerdo

200px|eta|dekstra|Nova Katedralo de Ilerdo
La **Nova Katedralo de Ilerdo** (hispane Lérida kaj katalune Lleida) estis konstruita inter la jaroj 1761 kaj 1781 danke al la donacoj de la reĝo Karlo la 3-a, al la ekonomiaj donacoj de la ilerdanoj mem kaj al la donacoj de la episkopo Joaquín Sánchez.

La Nova Katedralo estas el baroka stilo kun influo de la franca akademia klasikismo. Ĝi troviĝas en la komerca centro de Ilerdo kaj antau la antikva Hospitalo Sankta Maria.

Ĝi havas tri navojn kaj korusejon, verkaĵo de Lluís Bonifás Massó, el baroka stilo. Ĝi estis detruita dum la Enlanda Milito.

La Katedralo de Ilerdo gastigas la bildon de "La Bruneta" (La Virgulino de Montserrat), patronino de Katalunio.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la Nova Katedralo de Ilerdo 

Kategorio:Katedraloj en Hispanio
Kategorio:Ilerdo
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1780-1789
Kategorio:Aperis en 1781
Jozefo Benedikto Cottolengo

Sankta **Jozefo Benedikto COTTOLENGO** (3-an de majo 1786 en Bra, Italio - 30-an de aprilo 1842, Chieri) estis katolika pastro, fondinto Eta domo de la Dia Providenco, institucio aganta en Torino (Italio), kie estas loĝataj kaj flegataj plurmiloj da fizikaj kaj mensaj handikapuloj, mizeruloj, eksterlandanoj, toksiĝemuloj, senhejmuloj ankoraŭ ne sufiĉe protektataj de la publika asistado.

Kategorio:Italaj sanktuloj
Kategorio:Italaj pastroj
Evonne Goolagong

**Evonne Goolagong Cawley** estas aŭstralia tenisistino. Ŝi naskiĝis en Griffith, Novsudkimrio, Aŭstralio, do nun estas -jara. Inter la jaroj 1969 kaj 1983 ŝi estis tenisa profesiulo. En tiu tempo ŝi dum du semajnoj gvidis la mondan rangliston pri teniso de la Virina Tenisa Asocio, do tiutempe estis la tutmonde plej bona tenisistino, kaj dum pluraj jaroj estis inter la kvin plej sukcesaj tenisistinoj. En la tuta ĝisnuna historio de teniso, ŝi laŭ tiu nombro de semajnoj pinte de la monda ranglisto (laŭ la stato de februaro 2010) konsideratas la 19-a plej bona tenisistino.

eta|maldekstra|250px|Evonne Goolagong

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Aŭstraliaj tenisistoj
Eta domo de la Dia Providenco

**Eta domo de la Dia Providenco**, ankaŭ konata kiel **Cottolengo** (prononcu [Kotolengo]), estas karitata institucio aganta en Torino (Italio), kie estas loĝataj kaj flegataj plurmiloj da fizikaj kaj mensaj handikapuloj, mizeruloj, eksterlandanoj, toksiĝemuloj, senhejmuloj ankoraŭ ne sufiĉe protektataj de la publika asistado.

Ekde ĝia naskiĝo (1832), iniciate de sacerdoto Jozefo Benedikto Cottolengo nun kanonizita sanktulo (1786-1842), ĝi estis helpata kaj bonfarita de la kristana popolo, kaj ne nur, kaj filie aŭ imite rekreiĝis diversloke kaj diverslande kaj diverskontinente. Ĉe ĝia origina staras komuna sperto: pastro Cottolengo estis elvokata asisti mortantan virinon: tiu ĉi, graveda kaj trafita de kancero, kuŝadis rifuzita de du malsanulejoj pro evidenta malkuracebla malsano. La pastro havis tuj impulson krei lokon por ĉiuj malakceptitoj de la publikaj strukturoj kaj de antaŭjuĝoj.

Dum sia kreskiĝo kaj multeflanka karitata entrepreno en diversaj kampoj, ĝi disvolviĝis kaj adaptiĝis al novaj sociaj kaj edukaj orientiĝoj kiujn ofte helpis al ekzemplodona aplikado. Kaj nun, ĉie, la principo moviganta estas: “kiel plej eble, la asistado okazu hejme inter familianoj provante integrigi en la socio; eksterhejme nur kiam alia solvo ne eblas”.

Ĝia intensa, kaj kapilara, per kunlaborantoj kaj estimantoj, agado sente kaj koncepte tuŝis la publikajn instancojn kaj registarojn por ke la asistado al ĉiuspecaj handikapuloj estu unuaranga tasko de la ŝtato.

La moto ĉion konformiganta estas: *Caritas Christi urget nos* (2Kor 5,14) = *Ĉar la amo de Kristo nin devigas!*

Nun Cottolengo estas engaĝita liberigi el novaj sociaj kaj individuaj homaj malfeliĉaĵoj.
Nun (2009) en la mondo la kotolengaj strukturoj estas 35 (ekzemple, en Florido, Kenjo, Tanzanio, Indiaj Keralao, Kantatako kaj Tamil Nadu); en Torino, Borgo (Kvartalo) Dora, en avangardaj flegejoj, estas asistataj 1700 malbonŝanculoj per 1200 volontuloj.

Kategorio:Torino
Kategorio:Karitataj institucioj
Kategorio:Katolikismo en Italio
Katedralo de Murcio

eta|250px|dekstra|Katedralo de Murcio
La **Katedralo Sankta Maria de Murcio** estas la ĉefa kirko kaj sidejo de la Diocezo de Kartageno. Ĝi troviĝas en la centro de la historia urboparto de la urbo Murcio, en la Murcia Regiono, Hispanio.

Ĝi estis konsekrita en 1465, suferis plurajn aldonaĵojn (kiel la sonorilturo) aŭ reformoj (novaj kapeloj aŭ fasadoj) ĉefe en la 16-a kaj 18-a jarcentoj, pro kio ĝi enhavas plurajn arkitekturajn stilojn: gotiko, renesanco, baroko kaj novklasikismo. Inter ĝiaj arkitekturaj elementoj elstaras la turo, preskaŭ 100-metra aŭ la ĉefa fasado konsiderata kiel majstra verkaĵo de la hispana baroko; kaj la kapeloj de Vélez, de Junterones kaj de la ĥoreja malantaŭo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de la diocezo de Kartageno
* La catedral de Murcia en *Murciaturistica.es*, turisma portalo de la Murcia Regiono]
* Fotoj de la katedralo

Kategorio:Murcio
Murcio
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 14-a jarcento
Albiorikso (luno)

**Albiorikso** estas neregula satelito de Saturno. Ĝi estas la plej granda ano de la
kelta grupo.

Ĝin malkovris Brett J. Gladman, John J. Kavelaars kaj ilia teamo. Ĝi ricevis la maldaŭran nomon **S/2000 S 11**.

## Orbito 
Ĉiuj lunoj de la kelta grupo havas proksimajn orbiton kaj orbitan inklinon, kio sugestas, ke aliaj lunoj de tiu grupo estas iamaj eroj ĉu de Albiorikso, ĉu de pli granda luno, diseriĝinta pro alfrapo.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Albiorikso , dio de la kelta mitologio, pli ofte elvokata sub la nomo *Tutates*.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Albiorikso el "Cassini-misio ekvinoksa"  
* Albiorikso kaj aliaj neregulaj saturnaj satelitoj, el la paĝaro de Jean-Michel 
* La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*")  
* La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*) 

Kategorio:Lunoj de Saturno
Katedralo de Malago

300px|eta|dekstra|Katedralo de Malago
La **Sankta Preĝejo Katedralo Baziliko de la Enkarniĝo** estas la Katedralo de Malago, en la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, (Hispanio). Ĝi estas unu el la renesancaj juveloj plej valoraj de Andaluzio. Ĝi troviĝas ene de la limoj kiujn markis la malaperinta araba murego, formante granda arkitekturan komplekson kune al la proksima Alkazabo kaj la Kastelo de Gibralfaro. Ĝi estis konstruita inter 1528 kaj 1782, laŭ la projekto de Diego de Siloé. La fermofino estis verko de la arkitekto Martín de Aldehuela.

Ĝia interno estas el renesanca stilo. La Baziliko el rektangula plano, konsistante el tri navoj kaj la centra estas pli larĝa ol la flankaj, sed ĉiuj samaltaj je 41,79 metroj, kiuj konvertas ilin en la plej altaj katedralvolboj de Andaluzio.

Ĝia fasado estas el baroka stilo kaj duetaĝa. En la unua etaĝo ekzistas tri arkoj kaj ene de ili, pordoj dividitaj per kolonoj el marmoro.

La seĝaro de la ĥoro estis de Pedro de Mena.

Kategorio:Katedraloj en Hispanio
Kategorio:Malago
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1870-1879
Kategorio:Aperis en 1872
Interludo

**Interludo** (lat.: *inter*: ‚inter‘, *ludus*: ‚ludo‘) estas muziko inter du muzikaĵoj.

Ekde la 17-a jarcento oni uzis ĉi tiun nomon por iom malgranda instrumenta peco inter operaj scenoj. Ĉar la interludoj laŭenhave neniel rilatis kun la opero, oni uzis ilin ankaŭ ofte por aliaj operoj.

Krome la termino *interludo* signifas la plejofte improvizita orgeno-interludo inter himnaj, psalmaj aŭ ĥoralaj versoj kaj strofoj, precipe en la eklezia komunuma kantado. Pri tio ekzistis ekde la 18-a jarcento direktivoj, ekzemple ke la interludo sin apogu sur la ĥoralmelodio. Modulaj transkondukoj inter suitomovimentoj ankaŭ nomiĝis interludioj. Ekde la 17-a jarcento oni presis interludojn (Henry Purcell). La termino ekzistas ankoraŭ en la 20-a jarcento, ekzemple en *Ludus tonalis* de Paul Hindemith.

Plivastasence la termino havas pli retorikan signifon, oni ekz. diras interludo, se preleganto mallongan tempon deflankiĝas de la temo por malkompaktigi sian prelegon. Poetoprelego aŭ ties registraĵo sur sonportiloj povas estis malkompaktigita per interludo, do intermuziko.

Transasence oni diras interludo, se ekz. artisto deflankiĝas en artospecon fakte fremdan al li (ekz. se la ĵazkantisto Bobby McFerrin sinprezentas kiel dirigento de la Vienaj Filharmoniistoj).

## Literaturo 
*Hans Heinrich Eggebrecht (Hg.): *Riemann Musik Lexikon*, Sachteil, Mainz: Schott 1967, S. 407

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Kategorio:Retoriko
Nov-gvinea ortoniko

La **Nov-gvinea ortoniko** *(Orthonyx novaeguineae)* estas specio de birdoj el la familio de la Ortonikedoj. Kelkaj konsideras ĝin kiel subspecion de la Teminka ortoniko. Ĝi vivas endemie en Nov-Gvineo. Ĝia habitato estas tropikaj kaj subtropikaj humidaj montaraj regionoj.

## Subspecioj 
* tipa nov-gvinea ortoniko *(Orthonyx novaeguineae novaeguineae)*
* viktoriana nov-gvinea ortoniko *(Orthonyx novaeguineae victorianus)*
* dorsa nov-gvinea ortoniko *(Orthonyx novaeguineae dorsalis)*

Kategorio:Paseroformaj
Teminka ortoniko

alternative=Logrunner.jpg|eta|Logrunner
La **Temminck-ortoniko** aŭ **Teminka ortoniko** *(Orthonyx temminckii)* estas specio de birdoj el la familio de la Ortonikedoj. Ĝi troviĝas endemie en sudorienta Aŭstralio, en tre limigita teritorio, kaj vivas nur sur la grundo. Ĝia flugkapablo estas tre limigita. Ĝia habitato estas tropikaj kaj subtropikaj humidaj malaltaj arbaraj regionoj.

Kategorio:Paseroformaj
Katedralo de Ibizo

eta|dekstra|200px|Katedralo de Ibizo
La **Katedralo de la Virgulino de la Neĝoj aŭ de Ibizo** (), troviĝas en la urbo Ibizo, Balearoj, Hispanio. Ĝi estis konstruita sur la antikva moskeo Jebisaho. Ĝi estis konstruita en la 13-a jarcento el la stilo kataluna gotiko, kvankam la navo estas baroka. En tiu ĉi katedralo estas kultata Sankta Maria la Plejgranda kaj la Virgulino de la Neĝoj (ĉi lasta Patronino de Ibizo), ĉar ambaŭ estis festoj plej proksimaj al la 8-a de aŭgusto, dato de la konkero de Ibizo kaj la katalunoj volis starigi preĝejon por celebri tian eventon.

Kategorio:Ibizo
Ibizo
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 13-a jarcento
Dürrenäsch

**Dürrenäsch** estas komunumo en la distrikto Kulm de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1137 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo situas sur la dorso de monteta ĉeno, kiu disigas la valon de Wyna de la valo Seetal. La komunumo konsistas el disdonitaj setlejoj, kiuj parte kunkreskis kun la centra vilaĝo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,91 km², de kiuj 2,20 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,76 de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 766 m s.m. sur la kulmino de la monteto *Wandfluh*, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 495 m s.m. ĉe limo al la komunumo Teufenthal.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Dürrenäsch limas en nordo al Seon, en nordoriento al Hallwil, en oriento al Boniswil, en sudoriento al Leutwil, en sudo al Zetzwil, en sudokcidento al Oberkulm, en okcidento al Unterkulm, kaj en nordokcidento al Teufenthal.

## Trafiko 
La komunumo situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Al la publika trafikreto, la komunumo estas konektita per buslinio de Lencburgo tra Seengen al Teufenthal.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Dürrenäsch datiĝas el la jaro 893 kiel *Aske inferior*.

En mezepoko en Dürrenäsch unue regis la Grafoj de Lencburgo, ilin sekvis en la jaro 1773 la Grafoj de Kiburgo kaj en la jaro 1264 ties heredantoj, la Habsburgoj. En ties nomoj la habsburgaj vasaloj, la Senjoroj de Trostburg kaj ek de 1326 la Senjoroj de Liebegg plenumigis la malaltan jurisdikcion en la loko.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion kaj Dürrenäsch fariĝis nun parto de la berna regejo, nome de Berna Argovio. La senjoreco Trostburg jam en la jaro 1346 transiris al la Senjoroj de Rinach kaj en la jaro 1486 al la Senjoroj de Hallwyl. Ili bendis sian havaĵon en Dürrenäsch en la jaro 1616 al la urbo Brugg. Ĉar Berno tamen ne toleris la potencokreskon de Brugg, ĝi transprenis la jurisdikcion rekte kaj kreis la tribunaldistrikton Trostburg, kiu estis subvoktejo de la voktejo Lencburgo.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Dürrenäsch fariĝis komunumo de la distrikto Kulm en la nove fondita Kantono Argovio.

## Aviadilkatastrofo de Dürrenäsch 
Tristan mondfamon la komunumo akiris, kiam la 4-an de septembro 1963 akcidentiĝis aviadilo de la modelo Caravelle kun registronumero HB-ICV de Swissair en Dürrenäsch. 74 pasaĝeroj mortis; 43 el inter ili devenis de Humlikon (Kantono Zuriko), tio estis kvinono de la tiama loĝantaro de tiu vilaĝo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Dürrenäsch
* Dürrenäsch en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 006.JPG|Vilaĝa vendejo
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 004.JPG|Vilaĝeniro
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 027.JPG|Hejmo por eksterlandaj svisoj
Hipokrata ĵuro

La hipokrata ĵuro estas tradicia ĵuro farata ĝenerale de la kuracistoj en Okcidento antaŭ ol ekpraktiki sian profesion. Verŝajne skribita en la 4-a jarcento a.K., ĝi apartenas al la tekstoj de la hipokrata kolekto, tradicie atribuitaj al la greka kuracisto Hipokrato.

En Belgio, ekzistas neniu devigo pri ĝi, la nove diplomitaj kuracistoj estas liberaj ĵuri aŭ ne.

En Francio, eĉ se la novaj kuracistoj devige ĵuras obei la "regularon de medicina profesia etiko"
, la hipokrata ĵuro ne havas juran valoron&nbsp;; tamen tiu deontologia kodo, "decidita" de la nacia Konsilio de la kuracista ordeno, (kaj kiu fakte estas la ĉapitro VII de la titolo II de la unua libro de la 4-a parto de la kodo de la publika Sano pri la sanaj profesioj), multe inspiriĝis de ĝi, aparte pri la dispozicioj tiaj, kiaj la devigo ricevi la aprobon de la persono antaŭ iu ajn operacio, kaj ankaŭ la kuracista sekreto.

La ĵuro farata de la kuracistoj kaj apotekistoj en Francio ne estas la origina hipokrata ĵuro, eĉ se tiu lasta inspiris ĝin. Unu el la ĉefaj diferencoj estas ke la hipokrata ĵuro eksplicite malpermesas fari abortigon; ĝi ankaŭ priskribas devojn fronte al tiu, kiu instruis medicinon...

## Ĵuro 
Origina hipokrata ĵuro en malnova greka lingvo :

Esperantlingvigo de la origina ĵuro baze de franclingva traduko de la lingvisto *Émile Littré* :

Ĵuro de la franca kuracista korporacio de 1996 :

Hipokrata ĵuro, tia kia ĝi estas farata en la Universitato de Montpellier 1:

«Nova ĵuro de la kuracistoj», farata aparte en Kanado ekde 1982 (traduko laŭ la franca versio):

## Bibliografio 
[eta|200ra|[Bizanca Imperio|Bizanca publikaĵo de la ĵuro de la 12-a jarcento. Kodekso gardata en la Vatikana Biblioteko.]](angla) Ludwig Edelstein, *The Hippocratic Oath: Text, Translation and Interpretation*, *Supplement to the History of Medicine,* n-ro 1, The Johns Hopkins Press, Baltimore, 1943.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Deklaracio de Ĝenevo
* Rilato kuracista-pacienta
* Medicina etiko
* UMEA

* Ĵuro de Maimonides (angle: Oath of Maimonides)
* Profesia sekreto
* Ĵuro de Galeno
* Medicino de antikva Grekio

## Bibliografio 
*  Ludwig Edelstein, *The Hippocratic Oath: Text, Translation and Interpretation*, *Supplement to the History of Medicine* numero 1, The Johns Hopkins Press, Baltimore, 1943.

Hipokrato
Kategorio:Antikva Grekio
Kategorio:Historio de medicino
Kategorio:Medicina etiko
Kategorio:Bioetiko
Kategorio:Studoj pri medicino
Palaiseau

**Palaiseau** (prononcu: palezo) estas franca komunumo situanta en la departemento Essonne, en la regiono Francilio de Francio.

Ĝi estis reĝa posedaĵo el la 6-a jarcento kaj ankoraŭ dum la 18-a jarcento. Dum la 19-a jarcento la urbo industriiĝis danke al alveno de fervojoj, el kiuj ĝi iĝis centro. Tiele dum la 20-a jarcento ĝi iĝis grava centro de laboristoj.

eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidu ankaŭ 
* Franca Politeknika Lernejo
* Massy - Palaiseau (stacidomo)
* Palaiseau (stacidomo)
* Palaiseau - Villebon (stacidomo)
* Lozère (stacidomo)
* Marguerite Perey (pariza metrostacio)


Kategorio:Komunumoj de Essonne