Marksismo

**Marksismo** () estas politika ideologio, bazita sur la verkaro de Karolo Markso kaj Frederiko Engelso, kaj evoluigita de iliaj disĉiploj (interalie grave de V. I. Lenino), kiu konsistigas la sistemon de filozofiaj, ekonomikaj kaj soci-politikaj ideoj, kiu inkludas:
* filozofian materiismon kaj dialektikon;
* la materiisman komprenon de historio (la teorio de sociaj formacioj);
* la fondon de ekonomiaj leĝoj de moviĝo de la kapitalisma socio (la teorion de plusvaloro k. a.);
* la teorion de klasoj kaj de klasa batalo;
* la teorion de proleta revolucio kaj de transiro al la komunisma socio.

## Filozofio 
[eta|[Karl Marx|Karolo Markso (1818–1883)]]
[eta|[Friedrich Engels|Frederiko Engelso (1820–1895)]]

[eta|dekstra|[Hegel|G.W.F. Hegel]]

### Dialektika materiismo 
Marksismo staras sur la materiisma vidpunkto, t. e. ĝi opinias la estadon, la materion primaraj, la pensadon — sekundara. La konscio estas eco de alte organizita materio reflekti la realon, tial ĝi mem, kiel eco, ne estas materio kaj ne redukteblas al iu el materiaj procezoj, kuŝantaj en ĝia bazo. Tiuj materiaj procezoj estas:
# praktika agado de la socio,
# alta nerva agado,
# la dua signala sistemo.

La konscio ne nur reflektas la mondon, sed ankaŭ ŝanĝas ĝin, ĉar, estante kreita de homa agado, faras al ĝi retroan determinan influon.

La fonto de la marksisma materiismo estis la materiismo de Ludwig Feuerbach, tamen en marksismo la antaŭmarksa materiismo estis plievoluigita. Oni opinias korekti jenajn mankojn:
* nehistorieco, nekompreno de disvolviĝo, evoluo;
* kontempleco, nekompreno de la rolo de la praktiko, de tio, ke subjekto ŝanĝas objekton kaj sin mem;
* nekompreno de esenco de la homo kiel de aro de sociaj rilatoj.

La dialektikon Markso kaj Engelso prenis de Hegel (kiu estis evoluiganta ĝin el la vidpunkto de objektiva ideismo), sed ili rekreis ĝin sur materiisma bazo, kaj ĝi perdis multajn karakterizajn trajtojn kaj kategoriojn de hegelismo.

Dialektika materiismo konceptas la naturon kiel tutaĵon, en kiu objektoj kaj fenomenoj estas interligitaj kaj interkondiĉitaj. Ĉio en la naturo moviĝas kaj ŝanĝiĝas: io aperas kaj ĉiam evoluas, samtempe io formortas kaj malaperas.

En marksismo dialektiko estas la plej ĝeneralaj leĝoj de iĝado kaj evoluo de la naturo, de la socio, de la homa pensado:
# **Unueco kaj interbatalado de kontraŭaĵoj**.  Ĉi tiu leĝo malkovras la fonton de evoluo. Evoluon kaŭzas internaj kontraŭecoj (antinomioj), kiujn neeviteble entenas ĉiuj objektoj kaj fenomenoj de la naturo: ĉio havas siajn pozitivajn kaj negativajn, malaperantajn kaj disvolviĝantajn, kontraŭantajn unu al la alia, reciproke ekskludantajn kaj samtempe reciproke penetrantajn flankojn kaj tendencojn, kaj interna batalado inter ili estas la esenco de evoluo.
# **Transiro de kvantaj ŝanĝoj en kvalitajn**.  Ĉi tiu leĝo montras la meĥanismon de evoluo. Evoluo de la naturo estas procezo, en kiu rezulte de etaj, nerimarkeblaj kaj iom-post-iomaj kvantaj ŝanĝoj subite okazas salto en novan kvaliton (kvalita salto), rompo de kontinueco.
# **Negado de negado**.  Tiu ĉi leĝo montras direkton de evoluo. Ĉiun novan etapon de evoluo karakterizas negado de la pasita etapo, sed tia negado (dialektika negado, "demeto" [germ. *Aufheben*, "ĉesigo"]), kiu konservas trajtojn de la pasita etapo, ligon, unuecon kun ĝi. Siavice, la nova etapo poste same estas negata, kaj tiamaniere evoluo kvazaŭ ripetas jam pasitajn ŝtupojn, sed alie, sur pli alta bazo. Evoluo iras ne laŭ rekta linio, nek laŭ cirklo, sed laŭ leviĝanta spiralo.

### La materiisma kompreno de historio (historia materiismo) 
Marksismo traktas la homon kiel derivaĵon de la socio, kiel produkton kaj subjekton de la socia labora agado. La homo estas aro de ĉiuj sociaj rilatoj.

Marksismo opinias la laboron la determina kondiĉo de transformiĝo de la homsimila simio en la homon. La bestoj ne kapablas fari radikajn ŝanĝojn en kondiĉoj de sia ekzisto, ili adaptiĝas al la ĉirkaŭanta medio, kiu determinas ilian vivmanieron. Sed la homo ne simple adaptiĝas al donitaj kondiĉoj, sed, unuiĝante en komuna laboro, transformas ilin konforme al siaj konstante evoluantaj bezonoj, kreas mondon de materia kaj spirita kulturo. La kulturo estas kreata de la homo en la sama grado, en kiu la homo mem estas formata de la kulturo.

Historie kreiĝintaj normoj de juro, moralo, ĉiutaga vivo, reguloj de pensado k.t.p. formas konduton kaj menson de homo, faras el aparta homo reprezentanton de certa vivmaniero, kulturo kaj psika tipo. Homo ne estas izolita estaĵo, li estas ĉiuflanke engaĝita en kontakton, komunikadon kun la socio, eĉ kiam li restas sola kun si mem. Konscio de homo pri si mem kiel pri homo ĉiam efektiviĝas pere de lia rilato al aliaj homoj. Ĉiu aparta homo estas neripetebla individuo, kaj samtempe li portas en si iun genran (gentan) esencon.

Antaŭ la apero de marksismo en ideoj pri la socio plene regis ideismo. Eĉ materiistoj antaŭ Markso ne estis materiistoj en kompreno de la socia vivo.

La plej gravaj principoj de historia materiismo estas jenaj:
* *marksismo agnoskas primarecon de la materia vivo de la socio* — de la socia estado — rilate al la socia konscio, kaj aktivan rolon de la dua en la socia vivo;
* *marksismo apartigas* el la tuta aro de sociaj rilatoj *la produktadajn rilatojn kiel ekonomian strukturon de la socio, kiuj determinas, finfine, ĉiujn ceterajn rilatojn inter homoj, kaj donas objektivan bazon por ilia analizo;
* *marksismo* historie aliras al la socio, t.e. ĝi *agnoskas evoluon en historio kaj komprenas ĝin kiel laŭleĝan naturhistorian procezon de moviĝo kaj ŝanĝiĝo de soci-ekonomiaj formacioj*;
* *marksismo konceptas, ke la historion faras homoj, laborantaj amasoj*, kaj la fundamenton kaj la fonton de instigaj motivoj de ilia agado oni devas serĉi en materiaj kondiĉoj de socia produktado de ilia vivo.

Markso formulis la leĝon, ke produktadaj rilatoj (rilatoj de homoj pro produktado de materiaĵoj) konformas al nivelo de evoluo kaj al karaktero de produktivaj fortoj (aro da produktorimedoj kaj homoj, okupitaj en produktado).

Produktivaj fortoj determinas produktadajn rilatojn. La konformo de produktadaj rilatoj al nivelo de produktivaj fortoj necesas por normala funkciado kaj evoluo de la produktivaj fortoj. Tamen, evoluante en kadroj de la donitaj produktadaj rilatoj, la produktivaj fortoj sur certa ŝtupo de sia evoluo komencas kontraŭi al ili. "El formoj de disvolviĝo de produktivaj fortoj tiuj rilatoj transformiĝas en iliajn katenojn. Tiam venas epoko de socia revolucio. Kun ŝanĝiĝo de la ekonomia bazo pli aŭ malpli rapide okazas renverso en la tuta grandega superkonstruaĵo".

Laŭ Markso, ĉia historia batalo en ajna ideologia sfero estas pli aŭ malpli klara esprimo de batalo de sociaj klasoj.

La fonto de klasbatalo estas kontraŭeco de interesoj de klasoj. Depende de karaktero de tiu kontraŭeco oni distingas klasojn antagonismajn (nepacigeblajn) kaj neantagonismajn. Antagonismaj estas, unuavice, rilatoj inter la ĉefaj klasoj de ĉiuj formacioj, baziĝantaj sur ekspluatado de homo fare de homo: la sklavoj — la sklavposedantoj, la kamparanoj — la feŭdoj, la proletaro — la burĝaro. Antagonismaj povas esti ankaŭ rilatoj inter dominantaj klasoj de formacioj, anstataŭantaj unu la alian (ekzemple, inter la feŭdoj kaj la burĝaro), se iliaj radikaj interesoj estas nekunigeblaj. Transiro de unu formacio al alia realiĝas per socia revolucio, kiu ĉiam estas rezulto kaj supera manifestiĝo de klasbatalo.

## Politika ekonomio 
dekstra|eta|*La Kapitalo*, la unua volumo de la ĉefverko de Karl Marx
[eta|130px|[Adam Smith estis filozofo kaj fondinto de la klasika ekonomika skolo.]]
[eta|130px|[David Ricardo estis reprezentanto de la klasika ekonomika skolo.]]

La esplorobjekto de la marksisma politika ekonomio estas historie disvolviĝantaj kaj anstataŭantaj unu la alian sociaj manieroj de produktado, aŭ sistemoj de produktadaj rilatoj.

La metodo de la marksisma politika ekonomio estas la dialektika metodo kiel reflekto de la objektiva dialektiko (ĝeneralaj leĝoj de iĝado, evoluo kaj pereo) de produktadmaniero.

La fonto de la marksisma politika ekonomio estis la politika ekonomio de Adam Smith kaj David Ricardo, speciale, la ellaborita de ili labora teorio de valoro.

La ĉefa objekto de esploro de Markso kaj Engelso en sfero de politika ekonomio estas la kapitalisma produktadmaniero (kvankam dum ĝia esplorado Markso kaj Engelso metis komencon ankaŭ por politika ekonomio de antaŭkapitalismaj produktadmanieroj).

La ĉefa verko, esploranta la kapitalisman produktadmanieron, estas "La kapitalo" de K. Markso.

### Varo kaj valoro, la labora teorio de valoro, konkreta kaj abstrakta laboro 
La deirpunkto en esploro de kapitalismaj produktadaj rilatoj ĉe Markso estis analizo de la varo, ĉar la varo historie kaj logike antaŭas la kapitalon, estante ties ĝerma formo.

Varo estas produkto de laboro, produktita por interŝanĝo.

Kiel uzvaloroj varoj diferencas nur kvalite, ĉar ili kontentigas malsamajn bezonojn de homoj, sed ne diferencas kvante, ĉar ili estas heterogenaj kaj rekte ne kunmezureblaj.

Valoro de varo fenomene montras sin kiel interŝanĝvaloro, t. e. kiel eco de varo interŝanĝiĝi al aliaj varoj.

Do, la esenco de valoro estas la realigita kaj materiigita en varo socia laboro de varproduktantoj.

Socie necesa laboro (labortempo) estas laboro, elspezata por produktado de iu varo ĉe socie normalaj (mezumaj) kondiĉoj de produktado, t. e. ĉe:
# mezuma nivelo de teĥniko,
# mezuma intenseco de laboro kaj
# mezuma lerteco de laborantoj.

La leĝo de vara produktado, regulanta interŝanĝadon de varoj konforme al kvanto de socie necesa laboro, elspezita por ilia produktado, nomiĝas **leĝo de valoro**.

Do, la duecan karakteron de la varo (uzvaloro kaj interŝanĝvaloro) determinas la dueca karaktero de laboro de varproduktantoj.

Uzvaloro de varo estas rezulto de konkreta laboro, t. e. de iu utila laboro, kreanta aĵon, kontentigantan tiun aŭ alian bezonon de homo. Ĝuste specifecoj de iu speco de konkreta laboro determinas specifan uzvaloron de ĝia produkto.

Tamen interŝanĝan valoron (aŭ simple valoron) de varo kreas abstrakta laboro. Abstrakta laboro estas laboro ĝenerale, laboro en ajna formo kiel elspezo de homaj fortoj; abstrakta laboro estas kvanta karakterizaĵo de laboro de produktantoj de malsamaj varoj, abstraktanta kvalitajn diferencojn. Tial ĝi permesas egaligi unu al la alia varojn, kiuj estas produktoj de plej malsamaj specoj de laboro.

Abstrakta laboro estas socia, ekonomia fenomeno, propra nur al vara produktado. En vara produktado varoj, kiel rezultoj de elspezo de laborforto de senperaj varproduktantoj, plenumas specialan socian funkcion — ligas produktantojn inter si per merkato.

Nur per interŝanĝo de varoj surbaze de la leĝo de valoro iĝas ebla socia takso de rezultoj de mastrumado de apartaj produktantoj. Tiamaniere, ekonomiaj rilatoj inter homoj en kondiĉoj de vara produktado, bazitaj sur privata proprieto, neeviteble ricevas formon de rilatoj inter aĵoj. Okazas tiel nomata materiigo de produktadaj rilatoj, vara fetiĉismo, mistika rilato al varo kiel al supernatura forto; ĝin naskas la vara formo, kiu ŝirmas tion, ke varproduktantoj dependas de la merkato.

### Mono 
[eta|230px|Interrilato de [mendado kaj ofertado.]]

Mono estas speciala varo, en kiu esprimiĝas valoro de ĉiuj aliaj varoj kaj kiu interŝanĝiĝas al ili (*universala ekvivalento*). Historie la rolo de universala ekvivalento fiksiĝis ĉe noblaj metaloj, kiuj iĝis mono.

*Valoro de varo, esprimita en mono, estas ĝia **prezo** *.

En kondiĉoj de vara produktado merkataj prezoj deflankiĝas de la valoro rezulte de konkurenca lukto, sub influo de mendado kaj ofertado (postulado kaj proponado). Leviĝo de merkata prezo super la valoron stimulas kreskon de ofertado, kaj sekve, — kreskon de produktado de varoj. Deflankiĝo de merkata prezo sub la valoron kaŭzas redukton de produktado de varoj. Rezulte prezoj oscilas ĉirkaŭ la valoro, kiu estas "la gravita centro" de prezoj.

Funkcioj de mono estas jenaj:
# **Mezurilo de valoro**.  Mono kiel *universala ekvivalento'' mezuras valoron de ĉiuj aliaj varoj. Tamen ne mono faras varojn kunmezureblaj, sed socie necesa laboro, elspezita por produktado de varoj, kreas kondiĉojn de ilia egaligo. Entenata en varo socie necesa laboro difiniĝas dum produktado per kunmezurado de varoj unu kun alia antaŭ momento de ilia vendo.
# **Rimedo de cirkulado**.  Partopreno en agoj de aĉetado kaj vendado. Malsame de la unua funkcio, kie varoj estas idee taksataj en mono antaŭ komenco de ilia cirkulado, dum cirkulado de varoj mono devas ĉeesti reale. Vara cirkulado inkludas:
## vendon de varo, t. e. transformon de ĝi en monon (V → M), kaj
## aĉeton de varo, t. e. transformon de mono en varojn (M → V).  En tiu procezo mono ludas rolon de peranto en interŝanĝo. Funkciado de mono kiel rimedo de cirkulado kreas kondiĉojn, por ke varproduktanto superu individuajn, tempajn kaj spacajn limojn, kiuj karakterizas rektan interŝanĝon de varo al varo. Mono ĉiam restas en interŝanĝado kaj senĉese ĝin priservas. Tio signifas, ke mono akcelas evoluon de vara interŝanĝado.
# **Rimedo de akumulado kaj konservado**.  Mono, estante universala ekvivalento, t. e. garantiante al ĝia posedanto ricevon de ajna varo, iĝas universala realiĝo de socia riĉo. Tial al homoj aperas strebo al ilia akumulado kaj konservado. Por kreado de trezoroj mono estas eligata el la cirkulado.
# **Rimedo de pagado**.  Varoj ne ĉiam estas vendataj kontraŭ kontanta mono. Aperas neceso de aĉetado kaj vendado de varo kun prokrasto de pago, t. e. kredite. Mono kiel rimedo de pagado havas specifan formon de moviĝo: V → Ŝ, kaj post anticipe kondiĉita tempo Ŝ → M (kie Ŝ estas ŝuldatesto). En tia interŝanĝo ne ekzistas renkonta moviĝo de mono kaj varo, amortizo de ŝuldo estas fina etapo en la procezo de aĉeto-vendo.
# **Monda mono**.  Rimedo de kontado inter ŝtatoj.

Ĉar en kapitalismo mono rolas kiel universala formo de riĉo, tio kaŭzas monan fetiĉismon (kulton de mono) — disvolvitan formon de vara fetiĉismo.

### Kapitalo kaj plusvaloro 
"Sur certa ŝtupo de evoluo de vara produktado mono iĝas kapitalo. Formulo de vara cirkulado estis: V (varo) → M (mono) → V (varo), t. e. vendo de unu varo por aĉeto de la alia. Ĝenerala formulo de kapitalo estas, male, M → V → M', t. e. aĉeto por vendo (kun profito). *Markso nomas **plusvaloro** tiun kreskon de komenca valoro de mono, sendata en cirkuladon*. La fakto de tiu "kresko" de mono en kapitalisma cirkulado estas komune konata. Ĝuste tiu "kresko" transformas monon en kapitalon, kiel specialan, historie determinitan, socian rilaton de produktado"  t.e. la ŝlosila koncepto de tendencoj al ekologia krizo en kapitalismo.

## Scienca komunismo 
Scienca komunismo (aŭ scienca socialismo) estas unu el la tri konsistigaj partoj de marksismo, esploranta socian movadon, strebantan al likvido de kapitalismo kaj al konstruo de komunisma socio. Scienca komunismo montras realan, bazitan sur scienco vojon al likvido de *ekspluatado de homo fare de homo* kaj al enkonduko de nova, sen kapitalismaj kontraŭecoj, organizo de la socio, pri kiu revis adeptoj de Utopia socialismo (nome Owen, Saint-Simon, Fourier).

Kiel parto de marksismo, scienca komunismo apogiĝas al konkludoj de du aliaj ĝiaj partoj — marksismaj filozofio kaj politika ekonomio. Speciale grandan signifon por scienca komunismo havas la teorio de klasbatalo kaj la teorio de plusvaloro.

### Klasbatalo 
Marksismo opinias klasbatalon la movanta forto de evoluo de socio, dividita al antagonismaj klasoj.

Laŭ marksisma vidpunkto, kapitalismo simpligis kaj nudigis klasajn kontraŭecojn, kontraŭstariginte unu al la alia du grandajn klasojn — la burĝaron kaj la proletaron. La proletaro estas la unua el la subpremataj klasoj, kies klasbatalo ricevas vere internacian karakteron kaj tutmondan skalon.

Ĉefaj formoj de la proletara *klasbatalo* estas la *ekonomia*, la *politika* kaj la *ideologia*.

# La **ekonomia klasbatalo** estas batalo por profesiaj interesoj de laboristoj (altigo de salajro, redukto de labortago, plibonigo de laboraj kondiĉoj k.t.p.). Ĝi kontraŭagas al ofensivo de entreprenistoj al vivaj kondiĉoj de laboristoj, preparas laboristojn al batalo por pli vastaj celoj, helpas al ilia revolucia eduko kaj organizo.
# La **politika klasbatalo** estas la plej alta formo de la proletara klasbatalo. Specialaĵoj de tiu formo konsistas, unue, en tio, ke ĝi signifas batalon por la radikaj interesoj de la proletaro. Due, la politika klasbatalo estas tutklasa batalo; ĝi signifas jam ne batalon de laboristoj de apartaj entreprenoj kontraŭ sia mastro, sed batalon de la tuta proleta klaso kontraŭ la klaso de kapitalistoj. Trie, en la politika batalo kreiĝas partio — la plej alta formo de klasa organizo de la proletaro. La plej ĉefa en la politika klasbatalo de la proletaro estas batalo por establo kaj firmigo de sia potenco.
# Atingo de tiu celo ne eblas sen la **ideologia klasbatalo**, kies unua tasko estas liberigi la proletaron el sub influo de burĝa ideologio. La ideologia batalo devas enporti en proletajn amasojn socialisman ideologion, kio estas necesa por transformo de spontanea klasbatalo en ties konscian formon.

### Socialisma revolucio kaj transiro al komunisma socio 
Transiro de unu formacio al alia realiĝas per socia revolucio, kiu en tuta diverseco de ĝiaj formoj ĉiam estas rezulto kaj supera manifestiĝo de klasbatalo.

Socia revolucio estas radika renverso en vivo de la socio, kiu signifas faligon de la kadukiĝinta kaj establon de la nova, progresa sociordo. Socia revolucio finas procezon de evoluo, de poioma maturiĝo en profundo de la malnova socio de elementoj aŭ premisoj de la nova sociordo; ĝi solvas kontraŭecon inter novaj produktivaj fortoj kaj malnovaj produktadaj rilatoj, rompas la kadukiĝintajn produktadajn rilatojn kaj fiksantan ilin politikan superstrukturon, malfermas liberan vojon al plua evoluo de la produktadaj fortoj. La malnovajn produktadajn rilatojn subtenas iliaj portantoj — la regantaj klasoj, kiuj gardas la kadukiĝintan ordon per forto de ŝtata potenco. Tial, por malbari la vojon al la socia evoluo, progresemaj klasoj devas renversi la ekzistantan ŝtatan ordon.

Lenino difinis revolucian situacion kiel aron da objektivaj kaj subjektivaj kondiĉoj, kreiĝantaj en socio antaŭ revolucio:
# **krizo de la supraj tavoloj**, t. e. neeblo por regantaj klasoj konservi sian regadon en senŝanĝa aspekto, la situacio, kiam **la supraj tavoloj ne povas, kaj la malsupraj tavoloj ne deziras** vivi malnove;
# **abrupta akriĝo super ordinara nivelo de mizero** kaj suferoj de subpremataj klasoj;
# **grava kresko de aktiveco de popolamasoj**, ilia preteco al memstara revolucia kreado.

La profunda bazo de revolucia situacio estas konflikto inter produktivaj fortoj kaj produktadaj rilatoj, sed senpere ĝin kaŭzas interrilatoj de klasoj.

Tempo de apero de revolucia situacio, ties formoj kaj rapideco de ties disvolviĝo dependas de la tuta sistemo de soci-politikaj rilatoj: de stato de la ŝtata maŝino, de firmeco de pozicioj de la reganta klaso, de forto de la revolucia klaso, de ties ligoj kun aliaj tavoloj de la popolo, de akumulita de ĝi politika sperto. Se progresemaj klasoj pro iuj kaŭzoj ne estas pretaj al aktivaj kaj organizitaj agoj, tiam en disvolviĝo de revolucia situacio okazas malkresko, amasa revolucia ekscitiĝo estingiĝas, la reganta klaso trovas rimedojn por reteni la potencon en siaj manoj.

Socialisma revolucio estas la plej alta tipo de socia revolucio kaj radike diferencas disde ĉiuj revolucioj de pasintaj epokoj, ĉar ĝi faras plej profundajn ŝanĝojn en la vivo de popoloj. La antaŭaj revolucioj nur anstataŭigadis unu formon de ekspluatado per alia; socialisma revolucio likvidas ekspluatantajn klasojn kaj elradikigas ajnan ekspluatadon de homo fare de homo.

Socialisma revolucio komenciĝas en kondiĉoj de malesto de pretaj formoj de la nova maniero de produktado, kaj tial ĝi havas krean karakteron. Preno de la potenco fare de la proletaro estas nur komenco de revolucia transformado. Konstruado de la nova socio okupas tutan historian periodon de radikaj sociaj transformoj, kiun Markso difinis kiel specialan transiran periodon de kapitalismo al komunismo (al ties unua fazo, nun nomata socialismo). La transira periodo estas kvalita salto el kapitalismo al komunismo.

Ilo de konstruado de la nova socio dum la transira periodo en la politika sfero estas **diktaturo de la proletaro**.

La historie unua formo de proletara diktaturo estis la Pariza komunumo, kiu riĉigis marksismon per valorega sperto, permesinta al Markso fari konkludon pri ŝtata formo de la estonta socialisma socio.

Proletara diktaturo estas ŝtata potenco de la proletaro, establata rezulte de likvido de la kapitalisma sociordo kaj detruo de la burĝa ŝtata maŝino. La proletaro uzas sian potencon por subpremado de rezisto de ekspluatantoj, por firmigo de venko de la revolucio, por prevento de penoj restarigi potencon de la burĝaro, por defensivo kontraŭ agresaj agoj de internacia reakcio. Tamen proletara diktaturo signifas ne nur perforton kaj precipe ne perforton. Ĝia ĉefa funkcio estas krea, konstrua. Diktaturo servas al la proletaro por altiri al si vastajn amasojn de laborantoj kaj entiri ilin en socialisman konstruadon, por revoluciaj transformoj en ĉiuj sferoj de la vivo: en ekonomio, kulturo, ĉiutaga vivo, por komunisma edukado de laborantoj kaj por konstruado de la nova, senklasa socio.

En la ekonomia sfero al la transira periodo respondas kunekzisto de socia kaj privata proprieto de produktadaj rimedoj, kunekzisto de plano kaj de var-monaj rilatoj, ĉe poioma redukto de la unuaj kaj kresko de la duaj.

### Socialismo kaj komunismo 
Socialismo oni konvencie nomas la unuan, malsupran stadion de la komunisma soci-ekonomia formacio.

La komunisman soci-ekonomian formacion entute (kaj sekve, ankaŭ socialismon, kiel ĝian malsupran stadion) karakterizas socia proprieto de produktadaj rimedoj, malesto de var-monaj rilatoj kaj de klasoj, plana mastrumado. Komunismo estas "unio de liberaj homoj, laborantaj per komunaj produktadaj rimedoj kaj laŭplane elspezantaj siajn individuajn laborfortojn kiel unu socian laborforton" .

La ŝtato, kiel aparato de perforto de reganta klaso, plu ekzistante dum la transira periodo, kiel diktaturo de la proletaro, kun malapero de klasoj devas formorti.

Tamen la malsupra stadio de la komunisma formacio — socialismo — ankoraŭ nur eliras el profundo de la kapitalisma socio, kaj tial ĝi konservas distribuadon laŭ laboro.

La antagonisma divido de laboro povas ĉesi nur ĉe du nepraj kondiĉoj:
# kiam produktadaj rimedoj transiras el privata al socia proprieto kaj venas fino al spontanea evoluo de la socio;
# kiam produktadaj rimedoj atingos tian ŝtupon de evoluo, ke homoj ĉesos esti alkatenitaj al strikte difinitaj laboriloj kaj specoj de agado, ĉesos esti rektaj agentoj de produktado.

Kun tio estas ligitaj du radikaj ŝanĝoj: unue, ĉesas apartigo de homoj en laboro, la laboro plenskale iĝas senpere socia; due, la laboro ricevas vere krean karakteron, iĝas teĥnika aplikado de scienco, kiam subjekto agas apud la procezo de produktado mem, ekposedas, regas ĝin. Tio estas du nepraj kondiĉoj de atingo de vera libero, de ĉiuflanka evoluo kaj firmiĝo de la homo kiel racihava estaĵo de la naturo.

Marksisma kompreno de la homo baziĝas sur tio, ke la homo povas esti libera nur en libera socio, kie li ne nur estas rimedo de realigo de sociaj celoj, sed estas antaŭ ĉio la celo mem. Idealon de tia socio marksismo vidas en komunisma socio, ĉar nur en ĝi la homo ricevos rimedojn, donantaj al li eblon plene manifesti sian individuecon.

Markso indikis, ke produktada laboro devas iĝi samtempe ankaŭ realiĝo de la subjekto. Certe, specialigo de laboraj procezoj neeviteble plu daŭros kune kun vastiĝo de influo de la homoj al la naturo. Ekzemple, biologo ĉiam diferencos laŭ objekto kaj speco de la agado disde geologo. Tamen ili ambaŭ, samkiel ĉiuj aliaj anoj de la socio, okupiĝados per libere elektita krea laboro. Ĉiuj homoj kunlaboros, kompletigante unu la alian kaj agante kiel subjektoj, racie regantaj fortojn de la naturo kaj de la socio, t. e. kiel veraj kreantoj.

Redukto de labortago kaj ega pligrandigo de libera tempo ebligos al homoj kune kun profesia krea laboro konstante okupiĝi per ŝatataj specoj de agado: arto, scienco, sporto k. t. p. Tiel estos plene superita la unuflankeco, kaŭzata de la antagonisma divido de laboro, estos realigita ĉiuflanka kaj libera evoluo de ĉiuj homoj.

### Praktiko de la socialismaj landoj de la 20-a jarcento 
Socialismaj revolucioj en la 20-a jarcento okazadis en landoj de malforte evoluinta kapitalismo, tie, kie kontraŭecoj de kapitalismo estis speciale akraj kaj samtempe kie kapitalismo estis nesufiĉe forta, por mildigi tiujn kontraŭecojn. Tio donis al la socialismaj revolucioj eblon venki, sed la samo iĝis ankaŭ la premiso de misformado kaj deflankiĝo de la marksisma teorio, ĉar, unue, la venkintaj revolucioj devis solvadi parte taskojn de kapitalismo (ekzemple, la taskon de industriigo), due, la klasa bazo de la revolucioj estis sufiĉe svaga, ĉar ili okazadis precipe en la landoj kun dominanta kamparana loĝantaro kaj kun malalta nivelo de konscieco de la proletaro.

Kelkaj esploristoj,,) opinias, ke la transira periodo en la "socialismaj landoj" ne estis finita kaj socialismo ne estis finkonstruita (malgraŭ oficialaj deklaroj), tamen apartaj elementoj de socialismo (tiaj kiel malesto de privata proprieto, plana ekonomio) ĉeestis, dum malestis aliaj (nome la socia proprieto de produktadaj rimedoj, diference disde la ŝtata).

Tiamaniere, la finfinan malvenkon de la socialismaj revolucioj de la 20-a jarcento oni ne rajtas opinii malvenko de socialismo per si mem (kiu ankoraŭ ne estis finkonstruita), nek des pli malkonfirmo de marksismo kiel teorio.

## Tipoj de marksismo 
### Aŭstromarksismo 
Aŭstromarksismo estis marksisma teoria tendenco, gvidata de Victor Adler, Otto Bauer, Karl Renner kaj Max Adler, membroj de la Socialdemokratia Partio de Aŭstrio-Hungario kaj la Unua Respubliko Aŭstra (de 1918 ĝis 1934). Ĝi estas konata pro sia teorio pri nacio kaj naciismo kaj ĝia provo akordigi tiujn kun socialismo en la imperia kunteksto. Tial, Otto Bauer elpensis la principon pri "nacia propra aŭtonomeco" kiel manieron kolekti la geografie disigitajn membrojn de la sama nacio.

### Novmarksismo 
Novmarksismo rilatas al diversaj teorioj, kiuj baziĝas sur la verko de Karl Marx, rilatigante ĝin al la nuntempo kaj reinterpretante ĝin. Subtenantoj de tiaj teorioj nomiĝas *novmarksistoj*.**

## Marksismo en la socio 
Marksisma feminismo estas skolo de feminismo, kiu koncentras sin al la enketado kaj klarigado de la manieroj kiel virinoj estas subpremitaj per sistemoj de kapitalismo kaj privata proprieto. Laŭ marksismaj feministoj, la liberiĝo de la virino eblas nur per radikala rekonstruo de la hodiaŭa, kapitalisma ekonomio, en kiu la plimulto el la laboro de virinoj estas nekompensita.

## Aliaj konceptoj 
* Falsa konscio
* Fremdiĝo

## Marksismaj pensuloj 
* Karl Korsch
* Lenino
* Stalino
* Mao Zedong
* Pol Pot
* Kim Il Sung

## Referencoj 
## Literaturo 
### De Karlo Markso kaj Frederiko Engelso
* **Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: "Manifesto de la Komunista Partio"**, en la tradukoj de Detlev Blanke (1990), Emil Pfeffer (1923), Arturo Baker (1908), (T. Veder [1933]) kaj la germana originalo, komp. Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), [Embres-et-Castelmaure], 2011, 289 paĝoj, ISBN 978-2-918300-45-8 (= MAS-libro 52).
* **Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: Manifesto de la Komunista Partio**, kun enkonduko de Eric Hobsbawm, tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), Embres-et-Castelmaure, 2015, 126 paĝoj, bindita, ISBN 978-2-36960-015-2 (= MAS-libro 100a)
* **Karlo Markso: La interna milito de Francio (La Pariza Komunumo 1871)**, kun antaŭparolo de Frederiko Engelso, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2-a, reviziita eldono, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 128 paĝoj, ISBN 978-2-36960-017-6 (= MAS-libro 112).
* **Karlo Markso: Salajro, prezo kaj profito**; Thomas Kuczynski: Markso popularigas Markson. Enkonduko al Karlo Markso: Salajro, prezo kaj profito., trad. de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 110 paĝoj, ISBN 978-2-918300-01-4 (= MAS-libro 159).
* **Karlo Markso hodiaŭ** - Nerefuteblaj citaĵoj, elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2008 (= MAS-libro 7).
* **Karlo Markso: Dunglaboro kaj kapitalo**, elgermanigita de Vilhelmo Luter­mano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009 (= MAS-libro 11).
* **Karlo Markso: Pri liberkomerco**, kun antaŭparolo de Frede­riko Engelso, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009 (= MAS-libro 12).
* **Karlo Markso: Kritiko de la Gotaa Programo**, kun antaŭ­paro­lo de Frederiko Engelso, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 3-a eldono, Monda Asembleo Socia (MAS), 68 paĝoj, 2016, ISBN 978-2-36960-072-5 (= MAS-libro 13a).
* **Karlo Markso: La mizero de la filozofio**, respondo al J.B. Prudono: „La filozofio de la mizero”; kun antaŭparoloj de Frederiko Engelso; Pri J. B. Prudono. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, 196 paĝoj, ISBN 978-2-918300-08-3 (= MAS-libro 17).
* **Karlo Markso; Frederiko Engelso: Tezoj pri Fojerbaĥo, Principoj de komunismo kaj aliaj verketoj**, elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 62 paĝoj, ISBN 978-2-918300-17-5 (= MAS-libro 25).
* **Frederiko Engelso: La origino de la familio, de la privata proprieto kaj de la ŝtato. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia, (MAS), 2010, 204 paĝoj, ISBN 978-918300-16-8 (= MAS-libro 26).**
* **Karlo Markso: Pri la juda demando.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 49 paĝoj, ISBN 978-2-918300-29-8 (= MAS-libro 38).
* **Karlo Markso: Kontribuaĵo al la kritiko de la hegela jurfilozofio. Enkonduko; Kontribuaĵo al la kritiko de la politika ekonomio. Antaŭparolo.** Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 36 paĝoj, ISBN 978-2-918300-38-0 (= MAS-libro 44).
* **Frederiko Engelso: Ludoviko Fojerbaĥo kaj la fino de la klasika germana filozofio.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 57 paĝoj, ISBN 978-2-918300-48-9 (MAS-libro 56).
* **Karlo Markso: Respondo al V.I. Sasuliĉ [Zasuliĉ], kun Klaus Gietinger: La miskompreno.** Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 59 paĝoj, ISBN 978-2-918300-71-7 (= MAS-libro 73).
* **Frederiko Engelso: La evoluo de la socialismo de utopio al scienco.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2012, 65 paĝoj, ISBN 978-2-918300-65-6 (= MAS-libro 74).
* **Frederiko Engelso: Enkonduko al Karlo Markso: Klasbataloj en Francujo 1848 ĝis 1850 (1895).** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 23 paĝoj, 2013, ISBN 978-2-918300-89-2 (= MAS-libro 92).
* **Frederiko Engelso: La libro de revelacio (La apokalipso de Johano).** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2014, 28 paĝoj, ISBN 978-2-918300-97-7 (= MAS-libro 101).
* **Frederiko Engelso: La loĝejproblemo.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2014, 80 paĝoj, ISBN 978-2-91800-98-4 (= MAS-libro 103).
* **Frederiko Engelso: Malfruaj verketoj.** Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 102 paĝoj, ISBN 978-2-36960-008-4 (= MAS-libro 113).
* **Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: Leteroj al Ludwig Kugelmann en la jaroj 1871 kaj 1872.** Elgermanigitaj kaj kun postparolo de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 58 paĝoj, ISBN 978-2-36960-033-6 (MAS-libro 133).
* **Karlo Markso: Enkonduko al "Kontribuaĵo al la kritiko de la politika ekonomio".** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 54 paĝoj, ISBN 978-2-36960-056-5 (= MAS-libro 152).
* Karlo Markso: La kapitalo. Kritiko de la politika ekonomio. Vol. 1. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. 3-a eldono, bindita, Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 924 paĝoj, ISBN 978-2-36860-071-8 (MAS-libro 166).

### Marksismaj verkoj de aliaj aŭtoroj en Esperanto
* **Fidel Castro Ruz: Dialogo de civilizacioj** (2 paroladoj), elhispanigita de Amparado Cisnero, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, 84 paĝoj, ISBN 978-2-95953-7-1 (= MAS-libro 8).

* **Oktobra Revolucio kaj la sekvoj.** Moshe Lewin: La Oktobra Revolucio rezistas al la historio; Hansgeorg Conert: Bazoj kaj evoluo de la sovetsocio; Robert Steigerwald: Socialismo kaj ŝtato - dek tezoj. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, 48 paĝoj, ISBN 978-2-918300-07-6 (MAS-libro 21).
* **Jörg Goldberg k.a.: Ekonomia krizo ‒ Analizoj n-ro 1.** Jörg Goldberg: La historia procezo de la nuna ekonomia krizo - pli da demandoj ol respondoj; Horst Hensel: La nomoj de la mono - kontribuaĵo al karakterizo de la nuna kapitalismo; Harald Werner: Notoj pri la psiĥologio de la krizo; Sahra Wagenknecht: Brulfaristoj kiel fajrobrigado - Kritiko de la krizmastrumado. Elgerma­ni­g­oj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, 57 paĝoj, ISBN 978-2-918300-09-0 (MAS-libro 18).
* **Kien Ĉinio? Dek du analizoj el diversaj landoj kaj vidpunktoj.** François Jullien: Ĉinscienco en la sakstrato - Ĉinio en la spegulo de Okcidento; Manfred Szameitat: Sukcesa, sed ne socialisma; Ingo Nentwig: Naciaj malplimultoj kaj politiko pri naciaj malplimultoj en la PR Ĉinio; Barry Sautman: Protestoj kaj separismo en Tibeto; Michael Parenti: La mito de Tibeto; Enfu Cheng: fundamentaj trajtoj de la socialisma merkatekonomio; Jian Xinhua: Harmonia socio, salajrolaboro kaj klasbataloj; Theodor Bergmann: La socialisma disvolvo-strategio de la PR Ĉinio; Rolf Berthold: Pri la interna kaj ekstera politiko de la KP de Ĉinio; Li Bingyan: Ĉinio sub influo de la novliberalismo; Helmut Peters: Popolrespubliko Ĉinio: 30 jaroj da reform- kaj malfer-politiko; Jean-Louis Rocca: Ĉu la ĉina meza klaso estas revolucia? Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, 142 paĝoj, ISBN 978-2-918300-06-9 (MAS-libro 16).
* **Ekonomia krizo n-ro 2.** Joachim Bischoff: La financkrizo kaj alternativoj; Andreas Fisahn: Demokratia stirado de la ekonomio; Manfred Sohn: Dek tezoj por sociigo de la cirkuladsfero; Luciano c. Mortorano: Socialismo, sociigo, demokratio; Manfred Lauermann: La dialektika plan-ekonomio de Ĉinio - respondo al la financkrizo. Elgermanigoj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, ISBN 978-2-918300-12-0 (MAS-libro 22).

* **La homo kaj lia naturo. La bildo pri la homo en kapitalisma socio kaj en marksismaj sciencoj**. Eseoj. Lucien Sève: Ĉu la homo? - La marksa antropologio kaj ĝiaj bazaj konceptoj; Werner Seppmann: Mond- kaj hom-bildoj - Pri la formoj de ideologiaj potencreproduktado; Helga E. Hörz: Ĉu la hombildo krizas? Hans-Peter Brenner: Biopsiĥosocia unuo homo - kogna cerbesplorado kaj ties impulsoj por la marksisma hombildo. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, 72 paĝoj, ISBN 978-2-918300-15-1 (MAS-libro 23).
* **Arnold Petersen: Komentoj al la "Komunista Manifesto"**, tradukis el la angla kaj kompilis T. Veder (reviziita reeldono de la sama, S.A.T., Parizo 1933), Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 49 paĝoj, ISBN 978-2-918300-19-9 (MAS-libro 27).
* **Ekonomia krizo, Analizoj n-ro 3.** Werner Seppmann: Riskokapitalismo; Richard Sorg: Domenico Losurdo interpretas Niĉeon; Christina Kaindl: Subjektiveco en la krizo; Harald Werner: La krizo en la ordinara konscio; Christoph Butterwegge: Mondekononmia krizo, evoluo de la socialŝtato kaj malriĉeco. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 80 paĝoj, ISBN 979-2-918300-22-9 (MAS-libro 28).
* **Werner Seppmann: Laboro kaj dialektiko - Pri la emancip-horizonto de la Marksa pensado; Harald Neubert: La "historia misio de la laborista klaso" ĉe Markso kaj Engelso kaj la historia realeco; Hans Kölsch: Kubo - Heinz Dieterich - kontraŭece; Otto Meyer: Teologio de liberigo - ĉu etikedo-trompo aŭ paŝoj al emancipiĝo?** Eseoj elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 79 paĝoj, ISBN 978-2 918300-18-2 (MAS-libro 29).
* **Domeniko Losurdo: Ĉu fuĝi el la historio? La rusa kaj la ĉina revolucioj hodiaŭ.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 199 paĝoj, ISBN 978-2-918300-26-7 (MAS-libro 33)
* **Kien la klimato? Post Kopenhago kaj Koĉabambo. Eseoj kaj raportoj.** Alexis Passadakis kaj Hendrik Sander: Konkurenco en la forcejo. Klimatpolitikaj perspektivoj pot la fiasko de Kopenhago; Hans-Jörg Schimmel: La ideologia dimensio de la CO2-diskuto; Karl Hermann Tjaden: Kapitalmoviĝo kaj klimata okaziĝo. Raportoj tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 59 paĝoj, ISBN 978-2-918300-31-1 (MAS-libro 36).
* **Georgo Pleĥanov: Pri rolo de la persono en la historio.** El la rusa tradukis Jurij Finkel, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 59 paĝoj, ISBN 978-2-918300-36-6 (MAS-libro 37).
* **Jozefo Ŝlejfŝtejno: Enkonduko en la studadon de Markso, Engelso kaj Lenino.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), (1-a eld. 2010, 271 p., ISBN 978-2-918300-27-4), 2-a eldono 2016, 282 paĝoj, ISBN 978-2-36960-050-3 (= MAS-libro 41).
* **Roger Martelli: La komunismo estas bona partio - diru al wi JES.** Elfrancigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010.80 paĝoj (MAS-libro 43).
* **Kien Afriko en la 21-a jarcento?** Bruno Jaffré: Ĉu viva heredaĵo de la murdita burkina prezidanto Tomaso Sankara aŭ la digneco de Afriko; Tsenay Serequeerhan: Afriko en ŝanĝiĝanta mondo - Ĉu bilando? "Transiro estas la infero" - interparolado kun Denis Goldberg; Augusta Conchiglia: Afriko trans la kliŝoj; Jean Ping: La Afrika Unio marŝas -- Ambicio por la kontinento; André-Michel Essoungou: Afriko moviĝas - Rajtoj de la homo kaj … de la popoloj; Ignacio Ramonet: Afriko diras NE; Anne-Cécile Robert: Kritika parolado - Afriko laŭ la prezidanto Sarkozy; Thomas Deltombe: Negoco, amaskomunikiloj kaj homhelpo - La afrikaj militoj de Vincent Bolloré; Christian Jacquiau: Kiel la Sudo ribelas - Max Havelaar aŭ la ambigueco de la justa komerco; Thomas Deltombe: "Direct 8", tv-kanalo de la industria afrik-optimismo; Jean-Christophe Servant: Investo de Barato en Suda Afriko - Ĉu ĉesigi la suferojn de zambiaj ministoj?; Anne-Cécile Robert: "Malmultaj estas la agrokulturistoj, kiuj kultivas tritikon"; Jörg Goldberg: La 1stato en Afriko - la fremda monstro; Jeremy Cronin: La nuna ekonomia krizo kaj la perspektivoj de la sudafrika maldekstro; Élisée Byelongo: Kondolenco pro la forpaso de Axel von Blottnitz. Monda Asembleo Socia (MAS) kaj Le Monde diplomatique en Esperanto, 2010, 157 paĝoj, ISBN 978-2-918300-39-7 (= MAS-libro 46).
* **Paŭlo Popo: Ĉu sekso subfosas? Maldekstraj teorioj de seksa liberiĝo kaj de malkonstruo de seksa identeco.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 80 paĝoj, ISBN 978-2-918300-41-0 (= MAS-libro 47).
* **Ŝtejgervaldo, Roberto: Komunistaj star- kaj disput-punktoj.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 151 paĝoj, ISBN 978-2918300-40-3 (= MAS-libro 48).
* **Jürgen Albohn: Teorio sen revolucia praktiko estas opio por la popolo - Kritiko de la "Wertkritik".** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 27 paĝoj, ISBN 978-2-918300-42-7 (= MAS-libro 49).
* **V.I. Lenin: Ŝtato kaj revolucio. La instruo de la marksismo pri la ŝtato kaj taskoj de la proletaro en revolucio.** Tradukita el la rusa de Gregoro Demidjuk, redaktis Jurij Finkel, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 181 paĝoj, ISBN 978-2-918300-43-4 (= MAS-libro 50).
* **Georgo Dimitrofo: Raporto al la 7-a Kongreso de la Komunista Internacio; Harald Neubert: La Kominterno en la 1930-aj jaroj kaj la koncepto de unueco; kun enkonduko de Günther Judick.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 113 paĝoj, ISBN 978-2-918300-49-6 (= MAS-libro 57).
* **Ekonomia krizo n-ro 4.** Joachim Becker: EU - de la ekonomia al la integriĝa krizo. Jörg Goldberg: La mondo de la du rapidoj. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 52 paĝoj, ISBN 978-2-918300-52-6 (= MAS-libro 59).
* **Frederiko Engelso en aktualaj diskutoj.** Werner Seppmann: Privilegia loko por rigardi en la laborejon de la marksisma pensado. Notoj pri la korespondado inter Markso kaj Engelso; Erwin Marquit: Engelso kaj logikaj kontraŭdiroj; Karl Hermann Tjaden: Kial ne estiĝis vera engelsismo. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 35 paĝoj, ISBN 978-2-918300-50-2 (= MAS-libro 60).
* **V.I. Lenino: Tri fontoj kaj tri partoj de la marksismo; Anarĥiismo kaj socialismo; Pri la slogano de Unuiĝintaj Ŝtatoj de Eŭropo; La oportunismo kaj la kolapso de la 2-a Internacio; La diferencoj en la eŭropa laborista movado; Antaŭparolo al la broŝuro de N. Buĥarin: "Mondekonomio kaj imperiismo".** Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2001, 40 paĝoj, ISBN 978-2-918300-53-3 (= MAS-libro 61).
* **Daŭrigo de la Manifesto. Moderna poziciiĝo de komunista partio. La programo de la Germana Komunista Partio DKP, kun antaŭparolo de Helmut Dunkhase,** elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 63 paĝoj, ISBN 978-2-918300-54-0 (= MAS-libro 62).
* **Werner Seppmann: La malkonfesata klaso. Pri la laborista klaso hodiaŭ.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 176 paĝoj, ISBN 978-2-918300-57-1 (= MAS-libro 65).
* **Roberto Ŝtejgervaldo: Sen laborista klaso okazas nenio esenca, sed sole kun ĝi - ankaŭ ne; Werner Seppmann: Remalkovro de la klasoj.** Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 35 paĝoj, ISBN 978-2-918300-58-8 (= MAS-libro 66).
* **Kien la klimato? N-ro 2**. Werner Fuss: Klimatovarmiĝo; Rebecca Harms: Gazetara informo pri Kankuno - La libro de la Verduloj; Hans-Peter Brenner: Nur ĝuste preter totala fiasko; Herbert Schui: Ĉu solvi la mediproblemon per malriĉeco kaj askezo?; Ralf Krämer: Kreskokritiko aŭ socialisma politiko; Wangari Muta Maathai - mortraporto. Eseoj elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 61 paĝoj, ISBN 978-2-918300-61-8 (= MAS-libro 69).
* **Alfredo Bauer: Kritika historio de la judoj, vol. 1**, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 459 paĝoj, ISBN 978-2-918300-64-9 (= MAS-libro 72).
* **Georgo Fulberto: "La kapitalo" koncize. Kun recenzo de Lucas Zeise**. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2012, 98 paĝoj, ISBN 978-2-918300-72-4 (= MAS-libro 75).
* **V.I. Lenin: Imperiismo, kiel la plej alta stadio de kapitalismo (populara eseo).** El la rusa tradukis Jurij Finkel. Monda Asembleo Socia (MAS), 2012, 99 paĝoj, ISBN 978-2-918300-77-9 (MAS-libro 80).
* **Kien la klimato? N-ro 3 (2012). Pri la roloj de kresko kaj de merkato en la tasko protekti la klimaton. Kvin eseoj.** Gerd Deumlich: Ĉu atendi la mondpereon?; Karl Unger: La kreskoparadigno kaj la ekologiaj krizoj; Klaus Müller: Pli mallongan labortempon anstataŭ pli da kresko; Mohhsen Massarrat: La "paradokso" de Sinn aŭ kial merkatfortoj ne povas protekti la klimaton; Klaus-Hermann Tjaden: Rimarkoj pri la "kresko"-kritiko; Klaus Engert kaj Peter Schüren: Ekologio kaj moviĝo; Conrad Schuhler: La Granda Krizo. Ĉu ni povas atingi la transformadon al solidara ekonomio trans la kapitalismo? Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2012, 62 paĝoj, ISBN 978-2-918300-80-9 (= MAS-libro 82).
* **Rolfo Lotero: Ĉu evolucio aŭ kreado?** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2012, 22 paĝoj, ISBN 978-2-918300-81-6).
* **Domeniko Losurdo: Libereco kiel privilegio. Kontraŭhistorio de la liberalismo.** Esperantigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia, (MAS), 2012, 379 paĝoj, ISBN 978-2-918300-82-3 (= MAS-libro 85).
* **Lothar Peter: Postmoderna maldekstra radikalismo - ĉu vojo al nova estonteco?** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2013, 25 paĝoj, ISBN 978-2-918300-85-4 (= MAS-libro 88).
* **Ontologio kaj fremdiĝo nuntempe.** Domeniko Losurdo: Hegelo, Markso kaj la Ontologio de la socia esto; Claudius Vellay: Fremdiĝo el la vidpunkto de la ontologio de Lukaĉo. Materiisma etiko ĉi-flanke de religio kaj kredo. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2013, 61 paĝoj, ISBN 978-2-918300-86-1 (= MAS-libro 89).
* **Roberto Ŝtejgervaldo: Postmoderno estas nova melodio al malnova teksto.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2013, 28 paĝoj, ISBN 978-2-918300-87-8 (= MAS-libro 90).
* **Heinz Dieterich: Transiroj al la socialismo de la 21-a jarcento.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2013, 22 paĝoj, ISBN 978-2-918300-88-5 (= MAS-libro 91).
* **V. Adoradskij: Kio estas marksismo kaj leninismo.** El la rusa lingvo tradukis F. Robiĉek, lingve kontrolis E. Drezen. Reeldono de la verko aperinta ĉe EKRELO laŭ vortrekona skano de la Universala Esperanto-Asocio (UEA) fare de Roy McCoy, redaktita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2013, 36 paĝoj, ISBN 978-2-918300-92-2 (= MAS-libro 96).
* **Lenino: Pri religio: Du artikoloj.** Socialismo kaj religio, trad. M. Lapin kaj G. Demidjuk; Pri rilato de laborista partio al religio, trad. G. Demidjuk. Redaktita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2013, 28 paĝoj, ISBN 978-2-918300-96-0 (= MAS-libro 97).
* **Instituto Markso-Engelso-Lenino: La instruo de Karlo Markso.** El la rusa lingvo tradukis P. Gavrilov, N. Incertov, V. Polakov, E. Ŝvedova. Lingve kontrolis V. Polakov. EKRELO, Amsterdamo, 1933. Reeldono ĉe MAS laŭ vortrekona skanado de la Universala Esperanto-Asocio (UEA) fare de Roy McCoy, redaktita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2014, 39 paĝoj, ISBN 978-2-918300-95-3 (= MAS-libro 98).
* **Karlo Radeko: Kapitalisma sklaveco kaj socialisma labor-organizo.** EKRELO, Lepsiko, 1931, reeldonita de MAS, laŭ vortrekona skanado de la Universala Esperanto-Asocio (UEA) fare de Roy McCoy, redaktita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2014, 43 paĝoj, ISBN 978-2-918300-94-6 (= MAS-libro 102).
* **Historio estas farata. Kontribuaĵoj al la materiisma koncepto de historio.** Georg Fülberth: La invento de meztavolo; Lucas Zeise: Pri la homo oeconomicus, pri la ekonomio kaj pri la laboro; Hans-Peter Brenner: La rilato inter homo kaj naturo. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2014, 37 paĝoj, ISBN 978-2-36960-001-5 (= MAS-libro 105).
* **Thomas Metscher: Lingvo kiel praktika mondkonscio. Rimarkoj pri la marksa kaj engelsa lingvokoncepto kaj pri ĝiaj sekvoj; Roberto Ŝtejgervaldo: Tutsimple marksismo (recenzo); Thomas Metscher: Breĥto kaj la alta arto de simpleco.** Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2014, 46 paĝoj, ISBN 978-2-36960-000-8 (= MAS-libro 106).
* **Milito kaj paco**. Berto Breĥto: La memoro de la homaro; Andrew Murray: Milito kaj kontraŭstaro al milito; Erhard Crome: Ĉu jarcento pacifika? Bernd Müller: Du strategioj de la ekspansio orienten; Hermann Kopp: Recenzo de la libro de Peter Struynski pri senpilotaj flugmaŝinoj por batalo (sepavoj); Thomas Metscher: "Malbenita estu la milito". Politika poezio - pensadoj pri disputata nocio; 15 jaroj NATO-agreso kontraŭ la Federacia Respubliko Jugoslavio; Werner Ruf: La ĝihadisma internacio. Ĉu variaĵo de privata milita entreprenismo?; Andreas Wehr: Pri la aktualeco de la imperiismo-demando. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2014, 82 paĝoj, ISBN 978-2-36960-002-2 (= MAS-libro 107).
* **Thomas Metscher: Socialisma avangardo kaj realismo. Pri la estetiko de Dmitri Ŝostakoviĉ.** Elgermanigis Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2014, 40 paĝoj, ISBN 978-2-36960-003-9 (MAS-libro 108).
* **Berto Breĥto kaj la komunismo.** Manfred Wekwerth: Breĥto 2006 - kelkaj proponoj; Werner Seppmann: Breĥto kaj la perspektivoj de ŝanĝo; Ernst Schumacher: Pensado pri Breĥto en la epoko de tutmondiĝinta kapitalismo; Hans Heinz Holz: La plumarbo kaj la komunismo. Pri la partieco de breĥta liriko; Uwe Jens Heuer: Pri scio kaj kredo; Jost Hermand: Breĥto kiel instruisto de "senburĝeco"; Klaus Höpcke: "Breĥto sur la tagordon"; Sabine Kebir: Berto Breĥto - sendependa komunista intelektulo. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 116 paĝoj, ISBN 978-2-36960-004-6 (= MAS-libro 109).
* **Thomas Metscher: La koncepto de integra marksismo. Teoria koncepto kaj pensado de nova kulturo.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 33 paĝoj, ISBN 978-2-36960-005-3 (= MAS-libro 110).
* **Paul Cockshott kaj Allin Cottrell: Socialismo fareblas. Alternativoj el la komputilo.** Kun antaŭparolo de Helmut Dunkhase. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 348 paĝoj, ISBN 978-2-36960-009-1 (= MAS-libro 114).
* **Alfredo Kozingo: Stalinismo, leninismo kaj marksismo.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 110 paôj, ISBN 978-2-36960-019-0 (= MAS-libro 117).
* **Evald Vasiljeviĉ Iljenkov: Markso kaj la okcidenta mondo.** Elrusigita de Jurij Finkel, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 42 paĝoj, ISBN 978-2-36960-016-9 (= MAS-libro 121).
* **Vilhelmo Lutermano (ed.): La Eŭropa Unio, Greklando kaj la eŭropanoj. Diversaj konceptoj por la estonteco.** Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 150 paĝoj, ISBN 978-2-36960-027-5 (Mas-libro 126).
* **Luĉano Kanforo: Mallonga historio de la demokratio. De Ateno ĝis la liberalismo. Kun postparolo de Oskar Lafontaine.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 124 paĝoj, ISBN 978-2-36960-029-9 (= MAS-libro 128).
* **Georgo Fulberto: Marksismo.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 106 paĝoj, ISBN 978-2-36960-030-5 (= MAS-libro 130).
* **Martemjan Nikitiĉ Rjutin: Stalino kaj krizo de la proletara diktaturo.** El la rusa tradukis Jurij Finkel, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 168 paĝoj, ISBN 978-2-36960-034-3 (= MAS-libro 134).
* **Ernesto Che Guevara: La socialismo kaj la homo en Kubo. - El socialismo y el hombre en Cuba.** Elhispanigita de Norberto Díaz Guevara. Dulingva eldono. Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 74 paĝoj, ISBN 978-2-36960-036-7 (= MAS-libro 136).
* **Leo Trocko: Antaŭparolo kaj enkonduko al la germana eldono de "La konstanta revolucio" kaj La malsano de Lenino. Kun biografietoj de Jurij Finkel.** Traduko el la germana kaj postparolo de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 62 paĝoj, ISBN 978-2-36960-045-9 (= MAS-libro 143).
* **Danielle Bleitrach; Marianne Dunlop: Sovetio dudek jarojn poste. Reveno el Ukrainujo en milito.** Elfrancigita de Roland Platteau kaj Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 240 paĝoj, ISBN 978236960-047-3 (= MAS-libro 145).
* **Leo Trocko: La testamento de Lenino.** Elangligis Vilhelmo Lutermano. Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 102 paĝoj, ISBN 978-2-36960-052-7 (= MAS-libro148).
* **Roberto Ŝtejgervaldo: "Koba, por kio vi bezonas mian morton?" Pri la moskvaj procesoj 1936 ĝis 1938. Socialismo kaj ŝtato.** Kun biografietoj de Jurij Finkel. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano. Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 128 paĝoj, ISBN 978-2-36960-054-1 (= MAS-libro 150).
* **Hans Modrow: Survoje por progreso. Renkontiĝoj de diplomato. Sovetio, Gorbaĉovo, Ruslando kaj Latinameriko.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 124 paĝoj, ISBN 978-2-36960-057-2 (= MAS-libro 153).
* **Jozefo V. Stalino: Pri la mankoj de la partilaboro kaj la disponoj por likvidi la trosckistajn kaj ceterajn falslangulojn. Refereaĵo kaj finparolo en la plenkunsido de la CK de la VKP(b), la 3-an kaj 5-an de marto 1937.** Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Kun biografietoj de Jurij Finkel, Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 232 paĝoj, ISBN 978-2-36960-058-9).
* **Leo Trocko: La daŭrigata revolucio.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 416 paĝoj, ISBN 978-2-36960-059-6 (= MAS-libro 155).
* **Roza Luksemburgo: Pri la rusa revolucio.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 60 paĝoj, ISBN 978-2-36960-060-2 (= MAS-libro 156).
* **Vilhelmo Lutermano (ed.): Roza Luksemburgo. Biografieto.** Redaktita laŭ Vikipedio, parte tradukita el la germanlingva Vikipedio. Monda Asembleo Socia (MAS), 96 paĝoj, ISBN 978-2-36960-061-9 (= MAS-libro 157).
* **Alfredo Kozingo: Kiom socialisma estis la reala socialismo?** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 60 paĝoj, ISBN 978-2-36960-067-1 (MAS-libro 164).
* **A. Zimin: Socialismo kaj novstalinismo.** Traduko el la rusa kaj postparolo de Jurij Finkel. Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 144 paĝoj, ISBN 978-2-36960-073-2 (= MAS-libro 167).
* **Leo Trocko: Tekstoj antaŭ kaj dum la germana katastrofo.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 86 paĝoj, ISBN 978-2-36960-074-9 (= MAS-libro 168).
* **Fidel Castro Ruz: La historio absolvos min.** Elhispanigita de la Kuba Esperanto-Asocio (KEA), 2-a, korektita eld., 2016, Monda Asembleo Socia (MAS), 178 paĝoj, ISBN 978-2-36960-076-3.
* **Hans Heinz Holz; Leo Trocko: La konstitucio de la USSR de 1936; La USSR en la spegulo de sia nova konstitucio.** Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 80 paĝoj, ISBN 978-2-36960-087-9.
* **Leo Trocko: La rusa revolucio. La kopenhaga parolado.** Tradukita de Vilhelmo Lutermano, Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 70 paĝoj, ISBN 978-2-36960-089-3.
* **Leo Trocko: La Cimervalda Manifesto; Pri la aktualeco de la slogano „Unuiĝintaj Ŝtatoj de Eŭropo”; Rozo Luksemburgo kaj la 4-a Internacio; Burĝa demokratio kaj la batalo kontraŭ la faŝismo; Bolŝevismo kaj stalinismo.** Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 78 paĝoj, ISBN 978-2-36960-092-3 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-102-9).
* **Leo Trocko: La laborista ŝtato, termidoro kaj bonapartismo; Pri dialektika materiismo. Eltiraĵoj el la notlibro de Trocko de 1933 ĝis 1935; Naŭdek jaroj da Komunista Manifesto.** Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 56 paĝoj, ISBN 978-2-36960-091-6 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-094-7).
* **Alfredo Kozingo: „Stalinismo”. Esploro pri origino, esenco kaj efikoj.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 480 paĝoj, ISBN 978-2-36960-093-0.
* **Theodor Bergmann: Strukturproblemoj de la komunista movado. Erarvojoj, kritiko, novigo.** Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 302 paĝoj, ISBN 978-2-36960-095-4.
* **Leo Trocko: 1917 La instruoj de la Oktobro (1924).** Tradukita de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 76 paĝoj, ISBN 978-2-36960-096-1 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-103-6).
* **Le Monde diplomatique en Esperanto: La Oktobra Revolucio centjara.** Elfrancigita de Vilhelmo Lutermano, Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 84 paĝoj, ISBN 978-2-36960- 109-8 (Epub-versio: ISBN 978-2-3696-110-4).
* **Leo Trocko: Ilia moralo kaj la nia; Por Grynspan. Kontraŭ faŝistaj pogromklikoj kaj stalinistaj friponoj; Pri la teroro; La usona pacismo; La aŭstra krizo, la socialdemokrataro kaj la komunismo; Arto kaj revolucio.** Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 92 paĝoj, ISBN 978-2-36960-111-1 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-115-9).
* **Leo Trocko: Antaŭ nova mondmilito (1937); Instruoj de Hispanujo, lasta averto (1937); La ĝemelaj steloj Hitlero-Stalino (1939).** Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 74 paĝoj, ISBN 978-2-36960-114-2 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-116-6).
* **Rozo Luksemburgo; Lenino: La krizo de la socialdemokrataro (Junius-broŝuro). Kun Lenino: Pri la Junius-broŝuro.** Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2018, 226 paĝoj, ISBN 978-2-36960-149-4 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-150-0).
* **Alberto Ejnŝtejno k.a.: Socialismo kaj komunismo.''' Tradukitaj de Norberto García Guevara kaj Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (AS), 2018, 88 paĝoj, ISBN 978-2-36960-148-7 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-151-7).

## Vidu ankaŭ 
* Marksismo-leninismo
* Marksismo-Leninismo-Maoismo
* Anarkiismo
* Komunista partio
* Klasbatalo
* Klaskonscio
* Historia materiismo
* Materialismo
* Socialismo
* Diktatoreco de la proletaro
* Politika maldekstro
* Plusvaloro
* Bertolt Brecht
* Guy Debord
* Paul Lafargue
* Roza Luksemburg
* Lev Trockij
* Uzvaloro

## Eksteraj ligiloj 
* Komunista frakcio de SAT
* Ĉu komunismo mortis?
* Marksismaj verkoj en esperanto


Kategorio:Tipoj de socialismo