Palawa kani

**Palawa kani** (aŭ esperantigite: **Palavakanio**) estas planlingvo kreita, kiel ĝenerala revivigo de la Tasmaniaj lingvoj, la formortintaj lingvoj iam parolitaj de la Indiĝenaj tasmanianoj.

## Historio 
La dekomencaj Tasmanaj lingvoj formortis en 1905, kiam la lasta denaska parolanto mortis. Kiel parto de komunumaj klopodoj por reakiri, kiel eble plej multe da la dekomencaj Tasmana kulturo, klopodoj fariĝas por konstrui lingvon por la indiĝena komunumo. Pro la malabundeco da registroj, Palavakanio konstruiĝas, kiel kompundaĵo el la proksimume dek du dekomencaj lingvoj.

En 1972, Robert M. W. Dixon kaj Terry Crowley provis rekonstrui Tasmanan lingvon el ekzistantaj registroj, financita de la Aŭstralia Instituto de Indiĝenaj Studoj. Ili ankaŭ intervjuis du nepinoj de Fanny Cochrane Smith, kiu provizis „kvin vortojn, unu frazon, kaj mallongan kanton”. Dixon konkludis, ke „estas virtuale neniu datumo pri la gramatiko kaj neniuj aktualaj tekstoj do estas neebla diri multon pri lingvistika intereso pri la Tasmanaj lingvoj”.

## Fontoj 
La projekto uzas variajn fontojn, kiel:

* la taglibro de George Augustus Robinson
* la registroj de la Franca d'Entrecasteaux ekspedicio en 1793
* vortlistoj listigita de Brian Plomley
* la sonregistroj de Fanny Cochrane Smith, unu el la lastaj denaskaj parolantoj

Alia fonto de fontaĵo por la projekto estas komunuma scio, kie surprizanta kvanto da vortoj, frazoj, kaj fragmentoj de transdono vivadis. La rekonstrua projekto ankaŭ uzas lingvistikan datumo pri rilataj firmteraj indiĝenaj lingvoj se bezonita.

## Stato de la lingvo 
Ellabori kun la Tasmania Indiĝena Korporacio, komunuma proprieto de la lingvo nune daŭriĝas. La lingvoprojekto estas tute komunuma kaj la lingvo ne instruiĝis en ŝtataj lernejoj sed ĉe variaj post-lernejtempo okazoj, organizitaj tendaro, kaj vojaĝoj. Estas klara entuziasmo por la lingvo, precipe inter junuloj kaj pliiĝanta kvanto da homoj povas iom uzi la lingvon, iuj kun granda flueco. Lutana Spotswood donis panegiron in Palavakanio ĉe la funebro de la Tasmana Ĉefministro Jim Bacon.

Palavakanio ankaŭ uziĝis en kvanto da en Tasmanaj Naciaj Parkoj kaj *Kunanyi* akceptiĝis, kiel oficiala nomo por Monto Wellington kaj la iam angle nomita Nacia Parko „Asbestos Range” estas nun nomita Nacia Parko Narawntapu.

Iuj demandas la ebleco de la rekreado de vere ĝenera Tasmana lingvo, pro klera opinio emfazis la manko de informo pri la fontaj lingvoj. Kiam la graveco de tiuj lingvoj agnoskiĝas kiel fonto de scio pri la profunda lingvistika prahistorio de la suda ĉirkaŭaĵo de Aŭstralio, kaj tiel de tutmonda lingvistika prahistorio, malmulta informo kolektiĝis pri Tasmanaj lingvoj antaŭ ili ĉesis paroliĝi en la fino de la 19-a jarcento. Ankaŭ sugestiĝas ke la kreo de Palavakanio de unu aparta grupo ligiĝis al politika kaj kultura disputo inter du Tasmanaj grupoj (la Palavanoj kaj la Liapootahanoj), ambaŭ asertante Indiĝenan devenon.

La animita televida serio *Little J & Big Cuz* estas la unua televida programo, kiu inkluzivis, tute en Palavakanio, serieron, kiu elsendiĝis en la Televidkanalo NITV en 2017.

## Gramatiko 
Palavakanio estas izolanta lingvo kun SVO-a strukturo. Ĝi ŝajnas havi substantivojn, verbojn kaj adjektivojn. Adjektivoj antaŭas la substantivon, kaj nek substantivoj nek adjektivoj signifas nombron, ekz. *nayri kati* „bona(j) nombro(j)”. Neadoj antaŭas la verbon, ekz. *putiya makara* „ne halti”.

Neniu ĉeflitero uziĝas en denaskaj tekstoj, sed, kiam vortoj, kiuj estas nomoj de ejoj, kiel *Kunanyi,* uziĝas en aliaj lingvoj, la unua litero ofte ĉefiĝas.

### Pronomoj 
La vorto *mapali* „multa” ankaŭ uziĝas, kiel plurala sufikso por iu pronomoj kaj posesivoj.

#### Posesivaj pronomoj 
Posesivoj sekvas la substantivon, ekz. *milaythina mana* "lando nia".

Posesivoj povas uzi direktajn afiksojn, kiel *-tu* „al aŭ -en”, ekz. *mana-mapali-tu* "al nia" aŭ *-ta* "sur" ekz. *nika-ta* "sur ilia".

### Verboj 
* ***kipli***: manĝi
* ***krakapaka***: morti
* ***laykara***: kuri
* ***liyini***: kanti
* ***makara***: halti
* ***mulaka***: ĉasi
* ***ningina***: ekhavi, preni
* ***takara***: marŝi, paŝi
* ***tapilti***: iri
* ***tunapri***: kompreni, scii; memori
* ***yangina***: naĝi

### Aliaj vortoj 
* ***kanaplila***: danci
* ***kani***: lingvo
* ***katin***: nombro
* ***katina***: plaĝo
* ***kitana***: knabineto
* ***kunnikung***: karpobroto
* ***lakri***: arbfiliko
* ***laymi***: neniam
* ***luna***: virino
* ***lutana***: luno
* ***luwana***: knabino
* ***luwutina***: infanoj
* ***luyni***: ŝtono
* ***mapali***: tre, multa
* ***milaythina***: lando
* ***muka***: maro
* ***mukra***: hundo
* ***munawuka***: koko
* ***mungalina***: pluvo
* ***nala***: tero
* ***nayri***: bona, feliĉa
* ***nika***: (ĉi) tiu, (ĉi) tio
* ***nuyina***: animo
* ***oanyi***: ĉielarko
* ***pakana***: homoj
* ***palawa***: denaska Tasmaniano
* ***payathanima***: valabio
* ***pliri***: knabo
* ***poatina***: kaverno
* ***purinina***: Tasmana diablo
* ***putiya***: ne
* ***rayakana***: kanto
* ***raytji***: blanka, Eŭropana
* ***redpa***: moskito
* ***ringina***: nestrotruo
* ***rrala***: forta
* ***temma***: kabano
* ***timita***: posumo
* ***tiya***: feko
* ***tiyuratina***: vento
* ***warina***: ia molusko
* ***waypa***: viro
* ***wura***: anaso
* ***wurangkili***: ĉielo
* ***yula***: Fajnbeka pufino

### Nomoj de ejoj 
* ***Kanamaluka***: Rivero Tamar
* ***Kunanyi***: Monto Wellington
* ***Kutalayna***: Rivero Jordano (Tasmanio)
* ***Larapuna***: Eddystone
* ***Lumaranatana***: Kabo Portlando
* ***Lungtalanana***: Insulo Clarke
* ***Lutruwita***: Tasmania
* ***Narawntapu***: Nacia Parko Narawntapu
* ***nipaluna***: Hobarto
* ***Preminghana***: Monto Cameron West
* ***Putalina***: Ostrogolfeto
* ***Tayaritja***: Insularo Furneaux
* ***Truwana***: Insulo de Kabo Barren
* ***Wargata mina***: Kaverno Judds
* ***Wukalina***: Monto William

### Nombrovortoj 
La nombrosistemo estas dekuma kaj ne havas neregulajn formoj. En kunmetitaj nombrovorto, akcento estas sur la unua nombrovorto.

* ***pama***: 1
* ***paya***: 2
* ***luwa***: 3
* ***wulya***: 4
* ***mara***: 5
* ***nana***: 6
* ***tura***: 7
* ***pula***: 8
* ***tali***: 9
* ***kati***: 10
* ***pamakati***: 11
* ***payakati***: 12
* ***luwakati***: 13

...

* ***payaka***: 20
* ***luwaka***: 30
* ***wulyaka***: 40

...

* ***pamaki***: 100
* ***payaki***: 200
* ***luwaki***: 300
* ***wulyaki***: 400
* ***maraki***: 500
* ***nanaki***: 600
* ***turaki***: 700
* ***pulaki***: 800
* ***taliki***: 900
* ***pamaku***: 1000
* ***payaku***: 2000
* ***luwaku***: 3000
* ***wulyaku***: 4000
* ***maraku***: 5000
* ***nanaku***: 6000
* ***turaku***: 7000
* ***pulaku***: 8000
* ***taliku***: 9000

### Frazoj 
* ***nara yangina in muka***: li naĝas en la maro
* ***milaythina nika milaythina mana***: ĉi tiu lando estas nia lando
* ***mina putiya tunapri raytji kani***: mi ne komprenas la anglan
* ***mina kani palawa kani***: mi parolas palavakanion
* ***mina takara on milaythina mana***: mi staras sur mia lando
* ***mukra mana laymi putiya nayri***: mia hundo neniam estas bona
* ***mukra mana nayri mapali***: mia hundo estas tre bona
* ***nina tunapri mina kani***: ĉu vi komprenas, kion mi diras?
* ***ningina paruwi mimara***: prenu tiun insekton
* ***tapilti ningina mumara prupari patrule***: iru kaj prenu lignon por meti sur la fajron
* ***taypani pinikita***: rapide venu
* ***waranta mulaka payathanima***: ni ĉasas valabiojn
* ***waranta putiya makara***: ni ne haltos
* ***waranta tapilti nayri***: ni iras, ĉu bone?
* ***ya***: saluton!
* ***ya pulingina***: bonvenon!
* ***ya tawatja***: bonan tagon!

### Specimeno de Teksto 
Ĉi tiu specimeno estas panegiro de la Lingva Programo de la Tasmanindegenula Centro unue uzita ĉe la 2004 datreveno de la masakro de Golfeto Risdon de 1804.

La dua specimeno es el la interpreta estraro en Parko Kunanji.

## Referencoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Dewayne Everettsmith kantanta palavan kanton
* Spirante novan vivon en indiĝenan lingvon (Angle), 936 ABC Hobart, 2012 Junio 15

Kategorio:Rekonstruitaj lingvoj
Kategorio:Lingva revivigo
Kategorio:Aborigenoj de Tasmanio
Kategorio:Aŭstralia lingvaro