ABC-insuloj

[centre|eta|775ra|[Willemstad sur Curaçao]]

**ABC-insuloj** (Malgrandaj Antiloj) estas esprimo por la insuloj **A**ruba (Arubo), **B**onaire (Bonero) kaj **C**uraçao (Kuracao), kiu apartenas geografie al la Sud-Ameriko, ĉar ili troviĝas sur la sudamerika kontinenta soklo. Aldone al ĉi tiuj tri ĉefaj insuloj, ekzistas la neloĝataj insuletoj *Klein Curaçao* kaj *Klein Bonaire*.

Ĉiuj tri insuloj estas parto de Nederlando. Arubo kaj Curacao estas aŭtonomaj memstaraj landoj ene de Reĝlando de Nederlando. Bonero estas speciala komunumo rekte apartenanta al Nederlando. Ili povas esti komparataj kun la SSS-insuloj kiuj estas Saba, Sint Eustatius kaj Sint Maarten - la unuaj du estas specialaj komunumoj de Nederlando, kaj Sint Maarten estas memstara membro de Nederlando.

## Lingvopolitiko 
La ĉiutaga plej parolatat lingvo sur la ABC-insuloj estas *Papiamentu* (Papiamentu (Papiamento on Aruba), kreola lingvo forte influita de la portugala, la hispana, la nederlanda, la angla, la germana, la franca kaj la itala.

En 2025 regas diskuto ĉu diplomoj aljuĝitaj post mezgrada edukado en papiamento, samrangas en kvalito kompare al mezgradaj diplomoj post edukado en pli granda lingvo kiel la nederlanda, malgraŭ ke papiamentaj diplomoj ebligus alilron al supera edukado en Nederlando. En la ABC-insuloj regas polemiko kun Nederlando kiel atingi egalnivelan edukadon en situacio, kie la nacia lingvo estas malgrandskala lingvo. Nederlando ankaŭ posedas kaj agnoskas regionajn lingvojn kiel ekzemple la frisa kaj ĝiaj parolantoj ricevas egalajn rajtojn. *en* Frislando la frisa lingvo estas parto de la instruplano por bone prepari studentojn por la labormerkato. En sia propra lando, Nederlando kreas malsaman rolon por malgrand-skalaj regionaj lingvoj en edukado. La debato jam ekiztas dum 70 jaroj ĉu la nederlanda restu la oficiala instrulingvo aŭ ĉu ĝi povas servi al pli da labormerkataj ŝancoj sen esti la domina lingvo en edukado.

## Komparo 
* De okcidento al oriento la ordo estas jena: Aruba, Curaçao, Bonaire.
* De multaj ĝis malmultaj loĝantoj la ordo estas: Curaçao, Aruba, Bonaire.
* De granda ĝis malgranda areo la ordo estas: Curaçao, Bonaire, Aruba.

## Historio 
Arubo (*Aruba*) estis malkovrita la 6-an de julio 1499 de la hispana maristo Alonso de Ojeda kaj tiam ricevis la nomon *Oro Hubo.*

Bonero (*Bonaire*) estis malkovrita la 6-an de septembro 1499 de la hispana maristo Alonso de Ojeda dum ekspedicio gvidata de Amerigo Vespucci kaj ricevis la nomon *Isla de Palo Brasil* .

Kuracao (*Curaçao*) estis malkovrita la 26-an de julio 1499 de la hispana maristo Alonso de Ojeda kaj ricevis la nomon *Isla de los Gigantes* (Insulo de la gigantoj).

La insuloj unue nederlandiĝis per la konkeroj de la Nederlanda Okcident-hinda Kompanio en la 17-a jarcento. Poste, la insuloj apartenis al Britio, Francio kaj Nederlando.

Kun la Brita-Nederlanda Traktato de 1814, Nederlando finfine ekposedis la insulojn en 1816. La kolonio *Curaçao en Onderhorigheden* inkluzivis Kuracaon, Arubon kaj Boneron. En 1828 tio estis kunfandita kun la kolonio *Sint Eustatius en Onderhorigheden*, kiu inkluzivis la SSS-insulojn (*Bovenwindse Eilenden* Sint Eustatius, Saba kaj Sint Maarten) en la nordorienta Karibio, kaj la kolonion Surinamo por formi kolonion de la ''Gouvernement-Generaal van's rijks West-Indische bezittingen* kaj administrita el Paramaribo en Surinamo. En 1845 ĉi tiu kolonio disiĝis denove. La kolonio *Curaçao en Oderhorigheiden* nun konsistis el Kuracao, Arubo, Bonero, Sint Eustatius, Sint Maarten kaj Saba.

En 1948 la kolonio renomiĝis *Nederlandse Antillen (Nederlandaj Antiloj).*

En 1951 la insuloj ricevis siajn proprajn reguligajn *povojn* ene de la kolonio per la *Eilandenregeling Nederlandse Antillen*.

Fine de 1954, la kolonio de Nederlandaj Antiloj ricevis la statuson de interne aŭtonoma lando de la Reĝlando de Nederlando per la *Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden* (Esperanto: *Statuto de la Reĝlando de Nederlando).*

En 1986, Arubo forlasis la landon kaj ekde tiam estas sendependa lando ene de la Reĝlando de Nederlando.

La 10-an de oktobro 2010 dissolviĝis la Nederlandaj Antiloj. La interne aŭtonomaj landoj Curaçao kaj Sint Maarten kaj la specialaj komunumoj Bonaire, Sint Eustatius kaj Saba, kiuj apartenas al Nederlando, ekestis. La tuto de la nederlanda Karibio estis de tiam oficiale nomata *Caribisch deel van het Koninkrijk''.

## Vidu ankaŭ 
Ĉebordaj Antiloj

## Ekstera ligilo 
(en) ABC Islands Compared

## Referencoj 
Kategorio:Geografio de Karibio
Kategorio:Geografio de Nederlando
Kategorio:Insularoj