open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nogaja lingvo

**Nogaja lingvo** estas lingvo de nogajoj, kiuj loĝas ĉefe en Stavropola regiono, norda Dagestano kaj Karaĉajio-Ĉerkesio. Laŭ la lasta censo de la Sovetunio (1989), indikis 67.591 aŭ 89,9% el la 75.181 Nogajoj ke ili parolas la nogajan kiel gepatran lingvon.

La lingvo apartenas al la kipĉaka grupo de tjurka lingvaro. La grupon karakterizas regula anstataŭigo de komuntjurka /ĉ/ kaj /ŝ/ per /ŝ/ kaj /s/ respektive. Proksime parencas la kazaĥa kaj la karakalpaka.

Ekzistas tri dialektoj en la nogaja. La lingvo uzas cirilan skribsistemon, similan la tiu de la lingvoj kumika kaj karaĉaj-balkara.

## Literaturo 
* Баскаков Н. А. Ногайский язык и его диалекты: Грамматика, тексты и словарь / Н. А. Баскаков; Отв. ред. проф. Н. К. Дмитриев; Институт языка и письменности АН СССР. — М.; Л.: Издательство Академии наук СССР, 1940. — 272 p. — 1 000 ekz. (в пер.) 
* Калмыкова С. А. Алфавит ногайского языка // Вопросы совершенствования алфавитов тюркских языков СССР / Отв. ред. д-р филол. наук Н. А. Баскаков; Институт языкознания АН СССР. — М.: Наука, 1972. — С. 118-125. — 240 p. — 2400 ekz. (в пер.) 

## Vidu ankaŭ
* Latinliterigo en Sovetunio

Kategorio:Nogajoj
Kategorio:Tjurka lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Rusio
Kategorio:Lingvoj de Kazaĥio
Kategorio:Lingvoj de Uzbekio
Kategorio:Lingvoj de Dagestano
Kategorio:Lingvoj de Karaĉajio-Ĉerkesio
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Ostap Viŝnja

**Ostap VIŜNJA** (ps. de Pavlo Hubenko) ukraine **Остап Вишня** (1889-1956) - fama ukraina humuristo. Naskiĝis apud Zinkivo. Finis en Kievo militist-medicinan liceon, servis en armeo, laboris en hospitalo de fervojoj. 1917 - eklernis en Kijiva Universitato, sed ĉesis la studadon, transiris al ĵurnalista kaj literatura agado. Improvis ĝenron de humuraĵ-rakontoj - ukraine "усмішка".

1934 - reprezaliita, sukcese revenis al literatura verkado nur en 1944, pri kio signifis rakonto "Zenitka", kiun esperantigis Mikaelo Lineckij (Esperanto USA, 2007, 1-2).

## Vidu ankaŭ 
* Pafita renesanco

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Șimandul de Jos

**Șimandu(l) de Jos** [ŝimandul de ĵos] (hungare: **Alsósimánd**, germane: **Edelspacher**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Arad. En 1910 ĝi havis 3 256 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj) kaj en 1956 4 642 . Ĝia unua skriba mencio estis en 1274. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye). Ĝi unuiĝis kun Șimandul de Sus en 1890 sub la nomo Șimand. Inter 1910 kaj 1918 ili denove memstariĝis kaj ĉ. 1925 ili reununiĝis.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Oleksa Vlizjko

**VLIZJKO Oleksa** () (17-a de februaro 1908-14-a de decembro 1934) estis poeto-futuristo.

Li naskiĝis en Novgoroda gubernio (Rusio). Estinte 13-jara post malsano perdis aŭdo-kapablecon. Studis lingvon kaj literaturon en Kijiva instituto de popola klereco. Vojaĝis tra Germanio kaj Pamiro. Plej ofte liajn poemojn aperigis revuo Nova generacija "Nova generacio" de Miĥajl Semenko. Oni nomis lin "juna ukraina Puŝkin" (V. Korjak, 1927). Inter 1930-1934 eldonis ses poem-kolektojn. Arestita li estis la 14-an de decembro 1934 kiel "malamiko de popolo" kaj sekvantan tagon pafmortigita.

Por Ukraina antologio liajn poemojn esperantigis Semen Vajnblat.

Kategorio:Ukrainaj poetoj
Kategorio:Viktimoj de Stalinismo
Seleuș (Oradea)

**Seleuș** [seleuŝ] (hungare: **Váradszöllős**, Nagyszöllős) estas eksa vilaĝo en Rumanio, nun apartenanta al Oradea sub la nomo *Cartierul Nuferilor*. En 1910 ĝi havis 1141 loĝantojn (rumanoj, hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1213. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar*). 

## Gravaj personoj 
*Sándor Nagy (Nagyszöllős, 3-a de marto 1896 – 1-a de julio 1954, Cleveland, Usono) – reformita pastro, redaktoro, eklezia kaj sociscienca verkisto.
*Endre Nagy (Nagyszőllős, 5-a de februaro 1877 – Budapeŝto, 5-a de majo 1938): verkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Portebla programaro

eta|dekstra|USB-poŝmemorilo montrita kiun 24 mm Usona monero.

**Portebla programaro** (ang. *portable application*) estas programaro kiu ne bezonas ion "instalado" al la permenanta disko (ang. *harddisk*) de la komputilo. Tial ĝi povas esti konservata en nepermenantaj diskoj kiel ekzemple USB-poŝmemoriloj kaj povus esti uzita trans multaj komputiloj.

## Eksteraj ligiloj 
* PortableApps.com (angla) - Kolektaro de Microsoft Windows porteblaj programaroj.
* USBSpace.com (angla) - Portebla programaro por USB-poŝmemoriloj
* OS X PortableApps (angla)  - Kolektaro de Mac OS X porteblaj programaroj
* [Portebla programaro (Linux)](http://hacktolive.org/wiki/Portable_Applications_(Linux)) 

Kategorio:Komputiko
Kategorio:Programaro
Bârsa (Someș-Odorhei)

**Bârsa** [bırsa] (hungare: **Dabjonújfalu**) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Jibou. En 1910 ĝi havis 354 loĝantojn (rumanoj), en 1992 200. Ĝia unua mencio estas el 1549. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Someș-Odorhei.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Deal

**Deal** [djal] (, ) estas vilaĝa loĝloko en Rumanio sud-sudoriente de Sebeş. En 1910 ĝi havis 1 097 loĝantojn (rumanoj), en 1992 515. Ĝia unua mencio estas en 1464. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szeben vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Câlnic, kiu en la mezepoko je la germanlingva nomo '''' estis libera fortikigita vilaĝo de la transilvaniaj saksoj.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Dealu Mare (Coroieni)

**Dealu Mare** [djalu mare] (Coroieni) (hungare: **Dülőfalva**, germane: **Dalmaren**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 594 loĝantojn (rumanoj); en 1992 493 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1521. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Coroieni.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Rimavica

Rimavica estas rivero en Slovakio. Ĝi estas grava dekstra alfluon de Rimava. Ĝi elfontas sur la teritorio de distrikto Brezno kaj trafluas distriktoj Poltár kaj Rimavská Sobota. Elfontas ĝi en montaro Veporské vrchy proksime de vilaĝo Lom nad Rimavicou, sub monto* Čierťaž* (1 102,1 m s. m.) (legu Ĉiertjaĵ) en supermara alteco ĉirkaŭ 1 020 m s. m. Trafluas ĉirkaŭ vilaĝo Lom nad Rimavicou nordorienten, alportas unuan pli gravan alfluon de maldekstro kaj turniĝas sudorienten. De dekstro alportas *Zálomka*, trafluas domgrupon Havrilovo kaj eniras en montaro Stolické vrchy. Kreas grandan arkon, de dekstro alportas *Hájsky potok*, trafluas domgrupon *Salajka* kaj turniĝas sudorienten. Rivero fluas tra vilaĝo Utekáč kaj sekve Kokava nad Rimavicou, sur la ĝia teritorio alportas de dekstra flanko *Kokavka* kaj fluas je pli mallonga parto pli-malpli suden. De dekstro ĝi alportas Liešnica kaj denove fluas sudorienten, údolie rieky sa zužuje valo de rivero mallarĝiĝas kaj fuo meandras. Enfluas en montaron Revúcka vrchovina, de dekstra flanko alportas *Blatina*, trafluas vilaĝo Lehota nad Rimavicou. De maldekstro alportas ankaŭ *Svarín* kaj en proksimeco de vilaĝo Rimavská Baňa, en Rimavské podolie (montparto), enbuŝas en Rimava.

## Rilataj temoj 
* Distriktoj de Slovakio
* Regionoj de Slovakio

Kategorio:Distrikto Brezno
Kategorio:Distrikto Poltár
Kategorio:Distrikto Rimavská Sobota
Kategorio:Akvokolekta areo de Tiso
Kategorio:Riveroj en Regiono Banská Bystrica
Biscaria

**Biscaria** [biskarja] (hungare: **Dédács** dedaĉ, germane: **Dedendorf**) oriente de Deva (Rumanio). 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 297 loĝantojn (rumanoj, hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1377. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Hunyad). Oni aligis ĝin al Simeria Veche.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 Kategorio:Urboj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Hunedoara
Dealu Mare (Vălișoara)

**Dealu Mare** [djalu mare] (hungare: **Gyalumare**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Deva. En 1910 ĝi havis 444 loĝantojn (rumanoj); en 1992 287. Ĝia unua skriba mencio estas el 1484. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Vălișoara. En 1964 oni aligis al ĝi Gruelaci.

## Fonto 
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Dumitra (Sântimbru)

**Dumitra (Sântimbru)** (hungare: **Demeterpataka**, germane: **Demetersbach**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Alba Iulia. Administre ĝi apartenas al Sântimbru.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 551 loĝantojn (rumanoj), en 1992 138. 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1269. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj
* Interaga mapo de distrikto Alba

* Popolnombrado 2002 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Antonio Negri

**Antonjo Negri** [Antonio Negri], naskiĝis je 1-a de aŭgusto 1933 en Padua (Italio) kaj mortis je 16-a de decembro 2023
en Parizo (Francio). Li estis filozofo morala kaj politikisto, ankaŭ li estis inter aŭtoroj marksistoj starigas pli da polemiko pri moderna marksismo.

## Centraj temoj de sia verko 
Negri skribas, baze, pri marksismo, kontraŭkapitalismo, postmodernismo, alimondismo, demokratio kaj la Amaso

## Eksteraj ligiloj 
* http://clinamen.free.fr/texto/negri/negri.html  (franca)
* http://usuarios.lycos.es/pete_baumann/toninegri.html  (hispana)
* http://www.infoshop.org/texts/empire.pdf  "Empire" (angla)
* http://desobediente.multiply.com/reviews/item/1  Antaŭparolo pri Amaso (hispana)

Kategorio:Italaj filozofoj
Kategorio:Marksistoj
Glaciologio

[eta|300ra|dekstra|Usona glaĉeresplorstacio en [Camp Ravn en Gronlando]]
**Glaciologio**, aŭ **glaciscienco**, estas la scienco pri la formoj, ekesto kaj ecoj de glacio kaj neĝo kune kun ilia transformiĝo al glaĉero, ĉiamfrosto kaj sojlglaciaĵo. Ĝi estas interfaka scienco, kiu tuŝas geografion, meteorologion, hidrologion, geologion, biologion kaj ekologion. Krome ĝi estas unu el la plej gravaj disciplinoj de la polaresploro. La ekzisto de glacio sur la Marso kaj sur diversaj lunoj de la planedoj de nia sunsistemo donas al tiu scienco ankaŭ eksterteran komponenton.

Unuopaj kampoj de tiu scienco ampleksas la historion de la glaĉeroj kaj la rekonstruon de pasintaj glaĉeroformiĝoj, efikoj de la glaĉeroj al la klimato, la kontribuo de glaĉeroj al la erozio kaj la vivoformoj en la glacio.

La "lulilo de la glaciologio" staris sur Unteraar-Glaĉero en Berna Oberlando (regiono de Kantono Berno, Svislando). Tie la geologo Franz Josef Hugi faris siajn unuajn studojn. En 1840 ekestis tie sub Louis Agassiz unua "esplorstacio" sub rokbloko, la tielnomata "hotel des Neuchatelois" (hotelo de la Novkastelanoj). La nocion Glaciepoko, germanlingve "Eiszeit", enkondukis Karl Friedrich Schimper en 1837.

La fakterenon prilaboras esplorinstitucioj en multnombraj landoj. En Germanio la Alfred-Weger-Institut en Bremerhaven estas gvidanta reprezentanto de la glaciologio.

Pri la formoj kaj sedimentoj, kiuj ekestis per la glaĉeroj, okupas sin la Glacimorfologio respektive la Geologio.

## Glaciologoj 
* Albert P. Crary

## Literaturo 
## Vidu ankaŭ 
* Glaĉero

## Eksteraj ligiloj 
* Artikel *Glaziologie*  im Historischen Lexikon der Schweiz
* http://www.glaciers-online.net
* http://www.awi.de
* http://www.glaziologie.de
* http://www.vaw.ethz.ch
* http://www.wgms.ch
* http://glaciology.caltech.edu

-
Kategorio:Geologio
Kajaani

eta|maldekstra|300ra|
**Kajaani** (jen finne, ) estas urbo kaj komunumo en la provinco Kainuu en la norda parto de Finnlando. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Oulu. Kajaani situas ĉe la samnoma Kajaani-rivero sur suda strando de la lago Oulujärvi. Ĝi estas la plej granda urbo en la provinco kaj ĝia ĉefurbo. En 1977 la apuda *kampara komunumo de Kajaani* kaj en 2007 la komunumo Vuolijoki estis ligita al la urbo. Tio kreskigis la loĝantaron al 38 000. Kajaani estas hejmurbo de Urho Kekkonen, la plej longatempo prezidanto de Finnlando.

## Historio 
Kajaani estas fondita de grafo Per Brahe la 6-an de marto en 1651. Tiam la urbo havis nur 400 loĝantojn. La kresko de loĝantaro estis malrapida. Ĉe la rivero estis konstruita fortikaĵo jam ekde 1604. La fortikaĵo estis detruita en 1716 kiam rusoj okupis Finnlandon kaj poste ĝi ne estis rekonstruita.

Elias Lönnrot funkciis kiel distrikta kuracisto en Kajaani en 1833-1853 kiam li kolektis poemojn por Kalevala el Karelio.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas
*  Nyíregyháza en Hungario (ekde 1981)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Kainuu
Kategorio:Komunumoj de Gubernio Oulu
Kategorio:Urboj de Finnlando
Elias Lönnrot

eta|Desegnaĵo de Eva Ingman pri Lönnrot
**Elias Lönnrot** (naskiĝis la 9-an de aprilo 1802 en Sammatti, mortis la 19-an de marto 1884 samloke) estis finna kuracisto kaj kultura aganto, i.a. kompilinto de Kalevala.

## Vivo 
Lönnrot naskiĝis kiel filo de ŝuisto kaj fariĝis studento en 1822 kaj studis en Turku. En 1828 post la incendio en Turku li ekiris al sia unua poemkolekta ekskurso al Tavastio kaj Savonio, kaj plu ĝis Karelio. Post reveno al Helsinki li publikigis unuajn kajerojn pri finna popola poezio.

Li estis la dua patro de finna skriba lingvo apud Mikael Agricola. Krom kolektado de Kalevala li inventis novajn vortojn kaj kompilis vortarojn.

Lönnrot doktoriĝis en 1832 kaj poste li laboris kiel distrikta kuracisto en Kajaani. Li estis la sola kuracisto en distrikto de 4 000 homoj. De Kajaani li faris poemkolektajn vojaĝojn al rusia Karelio kaj diversaj partoj de Finnlando. La unua versio de Kalevala pretiĝis en 1835-1836 kaj la dua, pliampleksigita eldono en 1849. Lia finna-sveda vortaro aperis en 1866-1880.

Li estis ankaŭ botanikisto kaj verkis la unuan botanikan libron en la finna *Flora Fennica* – *Suomen Kasvisto* en 1860. La dua, pliampleksigita versio, farita kun Thiodolf Sælan aperis en 1866.

En la finna 500-marka monbileto aperis bildo de Lönnrot.

Li estis membro de Hungara Scienca Akademio.

## Vidu ankaŭ 
* 2243 Lönnrot

## Aperis en Esperanto 
* La funebro de patrino, parto de Kalevala. Traduko de Antoni Grabowski, El Parnaso de Popoloj, 1913.


Kategorio:Finnaj kuracistoj
Kategorio:Finnaj verkistoj
Kategorio:Finnaj poetoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Implico

**Implico** estas kopulo, kiu ligas du logikan frazon ***p*** (antaŭulo de implico) kaj ***q*** (postanto de implico). il signifas : "el ***p*** rezultas/implicas ***q***".(p \implies q).

Vertabelo por implico:

Se signifi **vero = 1** kaj **malvero = 0**.

Implico povas prezenti per aliaj simboloj de matematika logiko:

P\implies Q \iff \neg P \lor Q \iff \neg (P \land \neg Q) 

Implico havas tion ĉi kvaliton:
:(P\implies Q) \iff (\neg Q \implies \neg P)
Tio ĉi formulo estas bazo de malrekta pruvo.

## Vidu ankaŭ 
* Bulea algebro
* NAND
* NOR

Kategorio:Logiko
Kategorio:Matematiko
Narvik

Blazono|dekstra|150px|eta
**Narvik** estas urbo kaj komunumo en la provinco Nordland en Norvegio. La urbo havis (je la 1-a de januaro 2005) 18 512 loĝantojn. Kun sia situo je 68° norda latitudo ĝi estas post la en Rusio, iom pli norde situanta Murmansk la plej norda urbo en Eŭropo kun fervojostacio.

## Geografio kaj historio 
Pro la situo ĉe la varma Golfofluo en la Atlantiko Narvik estas bonega loko por subakvadi. Ĝi ankaŭ estas konata kiel la fino de la 'Malmbana' (ercolinio), la fervojo de Luleå en Svedio sur kiu oni transportas ferercon kiu estas enŝipigita en Narvik. La kaŭzo de enŝipigo de la erco en Narvik kaj ne en Luleå estas ke la Botnia Golfo kaj partoj de la Balta Maro dum la vintro glaciiĝas kaj la Norvega bordo danke al la varma golfofluo ĉiam havas senglaciajn havenojn.

La lokon de la urbo elektis angla–sveda konzorcio en 1883 kaj nomumis Victoriahavn en 1887. La investa konzorcio bankrotis en 1889, sed la konstruon daŭrigis la norvega registaro en 1892 kaj ŝanĝis la nomon en 1898 al Narvik.

eta|200px|dekstra|Narvik, 1940
Ĝi iĝis urbo en 1902 kaj rapide evoluis danke al la plej norda fervoja linio de la mondo. Dum la dua mondmilito, la germanoj okupis ĝin (aprilo de 1940), antaŭ ties bordoj okazis akraj bataloj inter la brita kaj germana mararmeoj. Ĝin reakiris por la aliancanoj angla-franca ekspedicia armeo, la 28-an de majo, sed post kolapso de la franca fronto, ili devis evakui la soldatojn la 9-an de junio.

Post la milito, Narvik estis rekonstruita kaj denove iĝis grava haveno de la ferercoj. Tio kaj la fiŝado gravas en ties ekonomia vivo.

## Narvik kaj Esperanto 
En 1907 Arne Arnessen fondis klubon en Narvik (vidu : *Esperanto-movado en Norvegio *).

Dum la 1930-aj jaroj, Esperanto estis la ĉefa kultura agado sur la fervojo de Luleå al Narvik.

En Narvik ekzistas E-monumento inaŭgurita la 16-an de aŭgusto 1934, fare de intendanto-generalo Louis Bastien, post la 26-a UK en Stokholmo. Ĝi estas unu el la plej nordaj Zamenhof/Esperanto-Objektoj.

## Vidindaĵoj 
* Packapelo ĉetombeja
## Gravuloj
*Arne Flekstad, arĥitekto

## Eksteraj ligiloj 
* Turisma retejo por Narvik 

Kategorio:Komunumoj de Nordland

Kategorio:Urboj de Norvegio
Tipologio

**Tipologio** estas:

* en lingvistiko la scienco de klasifikado de lingvoj laŭ gramatikaj ecoj, vidu Lingva tipologio
* en psikologio la klasifiko de homaj personecoj laŭ tipaj karakteraj trajtoj, vidu Personeca tipo
* en teologio la rilatigo de figuroj kaj eventoj de la malnova testamento al tiuj de la nova testamento
* ĝenerale la scienco de grupa klasifikado laŭ kategorioj respektive la sistematiko rezultanta el tiu klasifikado
Tipo

**Tipo** laŭ PIV estas:

# Ideala modelo, prezentanta altagrade en si la karakteriajn ecojn de iu speco de personoj aŭ objektoj.
# Tuto de la karakterizaj trajtoj de iu grupo; ĝenerala formo, ĉirkaŭ kiu oscilas la variaĵoj.
# En tipografio, **tipo (tipografio)** estas muldilo de preslitero, kaj tiu preslitero mem, provizita supre per bildo kaj flanke per noĉo.
# En tekniko modelo, aparte klasifikita, laŭ kiu estas fabrikata serio da similaĵoj.
# En biologio, **tipo (biologio)** estas tiu elemento de klasifikita grupo el plantoj aŭ bestoj, al kiu daŭre estas ligita la scienca nomo de tiu grupo, senrigarde ĉu tiu nomo validas aŭ ne; la tipo de la nomo de ordo aŭ subordo estas familio, tiu de la nomo de familio, subfamilio, tribo aŭ subtribo estas specio, tiu de nomo de specio aŭ pli suba rango ordinare estas specimeno.

## Vidu ankaŭ la artikolojn pri
* tipologio
* sociotipo
* prototipo
* stereotipo
* arĥetipo
De Rerum Natura

***De Rerum Natura*** (Esperante *Pri la Naturo de Aferoj*) estas epopea poemo en latina lingvo de la latina poeto Lukrecio, kiu vivis en la unua jarcento a.k. Ĝi estas skribita en daktilaj heksametroj, la klasika metriko por la epopeaj poemoj. Ĝi estas farita por traduki, en la senco de *traducere*, la doktrinon de Epikuro.

La poemo volas "rompi la fortajn riglilojn de la pordo de la natura", tio estas: malkaŝi la naturon de la mondo kaj de la fenomenoj por la leganto.

Laŭ Lukrecio, kaj konforme al la epikurana tradicio, tiuj scioj devas permesi al la homaro liberigi sin je la superstiĉoj, interalie religiaj, kiuj malhelpas la homojn trafi la ataraksion, t.&nbsp;e. la animtrankvilecon.

## Epikurismo en Italio 
Kvankam oni malmulte konas la vivon de Lukrecio kaj oni ne estas sendubaj pri la epoko, dum kiu li vivis, ni povas kompreni, ke ĝi estis periodo de politikaj tumultoj. Ĝi estas markita de masakroj (masakroj de Marius), de diktatoroj (Lucio Kornelio Sulao de −82 ĝis −79), de la subpremo de la socialaj agitadoj (Spartacus de −73 ĝis −71) aŭ de la multaj violentaj militoj.

La historio de Romo tiam estas markita de la krizo de la tradiciaj valoroj, kia la *virtus*, kiu laŭdegis la kuraĝon, la lojalecon, la moderecon, aŭ la piecon. La romanoj tiam ofendmokis pri tiuj valoroj. Tamen ĉiuj tiuj valoroj, kiujn la stoikistoj defendis, rekunigis la socion ĝis tiu epoko.

## Vidu ankaŭ 
* Epikurismo

Kategorio:Poemoj
Kategorio:Romia literaturo
Noĉo

eta|Noĉo
**Noĉo** laŭ PIV en tekniko estas V-forma entranĉo en eĝo aŭ konveksa surfacaĵo.
Ĝi povas esti laŭvole fabrikata, aŭ kontraŭvole akcidente kaŭzata. Ekzemple hakilo aŭ tranĉilo povas esti noĉata kiam ĝia klingo trafas pli malmolan objekton. Noĉoj ofte uziĝas por faciligi la nombradon - en Eŭropo kaj Norda Ameriko tiaj porkalkulaj noĉoj aspektas tiamaniere: 80px, en Orienta Azio tiel: 80px.

## Vidu ankaŭ
* Noĉbastono

Kategorio:Materiala scienco
Kategorio:Konstruaĵa inĝenierado
Dmitro Falkivskij

eta|Dmitro Falkivskij
**FALKIVSKIJ Dmitro** (ps. **Levĉuk**) ukraine **Дмитро Фальківський** (3-a de novembro 1898 - 17-a de decembro 1934) estis ukraina poeto. Li naskiĝis en ukraina vilaĝo, kiu nun apartenas al Bresta provinco de Belorusio. Finis gimnazion en Bresto, servis en Ruĝa armeo (ĈK - sekreta policservo). De 1923 loĝis en Kievo, laboris kiel ĵurnalisto por multaj gazetoj kaj revuoj. Aperigis kelkajn poem-kolektojn (la unua - en 1925). Estis proksima al nov-klasikuloj - Valerian Pidmohilnij, Eŭhen Pluĵnik k.a.

En 1934 estis arestita kune kun Oleksa Vlizjko kaj kondamnita je terorismo. La verdikto - mortpuno - estis ekzekutita senprokraste.

Liajn verkojn esperantiĝis.

Kategorio:Ukrainaj poetoj
Kategorio:Viktimoj de Stalinismo
Olena Teliha

**Teliha Olena** (; 1906-1942) estis poetino kaj soci-politika aganto. Naskiĝis apud Moskvo, en familio de renoma ukrain-devena akvo-inĝeniero Ivan Ŝovgeniv. En 1918 la familio translokiĝis en Kievon, kie Olena vigle interesiĝis pri la ukraina lingvo. Kiam bolŝevikoj okupis Ukrainion la familio elmigris en Ĉeĥo-Slovakion. En Prago frekventis Ukrainan pedagogian kolegion, studante historion kaj filologion. Dank’ al influo de ukrainaj poetoj Olena ekverkis mem. Edziĝinte, iris al Varsovio, kie ŝi loĝis ĝis la Dua mondmilito.

1941 - revenis en Kijivon, estris Ukrainan verkistan asocion, redaktis gazeton "Litavroj". Pro sia aparteno al Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj kaj ege aktiva socia agado estis arestita fare de Gestapo kaj ekzekutita kun la edzo. Sur la prizon-ĉela muro ŝi lasis la lastajn vortojn: "Tie ĉi estis malliberigita kaj de tie ĉi iris al pafmortigo Olena Teliha".

Prezidento de Ukrainio Viktor Juŝĉenko la  eldonis la Ukazon "Pri la festado de 100-jara datreveno de naskiĝo de Olena Teliha".

Ĉiuj poem-kolektoj estis eldonitaj postmorte.

Tri poemojn esperantigis Kris Long (Ukraina Stelo, Novembro, 2011).

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Evgen Malanjuk

**Evgen MALANJUK** aŭ **Jevhen** ukraine **Євген Маланюк** (2-a de februaro 1897 – 16-a de februaro 1968) estis ukraina poeto, kulturologo, literaturisto. Naskiĝis en urbeto Arĥanhorod, nun - Ĥersona provinco, Ukrainio. Eklernis en Peterburga politeĥnika instituto, sed post la komenco de la Unua mondmilito transiris al Kijiva militista kolegio.

Partoprenis la militon kien fapisto de rusa cara armeo. Poste, en Novembro de 1917 li revenis al Ukrainio, kie juna rusia oficiro fariĝis batalanto pro la sendependa Ukrainio, estis estro de operativa fako de la Ĝenerala Stabejo. Pro la malvenko de la armeo de Ukraina Popola Respubliko en 1920 li elmigris en Ĉeĥion, kie en Poděbrady diplomiĝis en Ukraina ekonomika akademio. Kiel inĝeniero laboris en Varsovio. En 1949 translokiĝis en Nov-Jorkon, kie laboris en inĝeniera buroo kaj poste mortis en 1968. Entombigita en tombejo de *South Bound Brook* (Nov-Ĵerzejo), kiun usonaj ukrainoj nomas kiel "nia panteono".

En 1922 fondis literaturan revuon "Veselka" (ukr., ĉielarko); en 1925-1972 aperigis pli ol 10 poem-kolektojn en diversaj urboj de Eŭropo (Hamburgo, Parizo, Lvivo, Krakovo, Munkeno), kaj Nord-Ameriko (Nov-Jorko, Filadelfio, Toronto), multajn artikolojn pri arto, literaturo, historio.

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Jidovița

**Jidovița** [ĵidovica] (hungare: **Entrádám**, germane: **Unter dem Damm**) estas vilaĝo en Rumanio apartenanta al Năsăud. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 290 loĝantojn (hungaroj, rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1850. Antaŭ 1848 ĝi estis loko indikita por judoj. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (*Belső-Szolnok*, de 1876 *Beszterce-Naszód*). Oni unuigis ĝin kun Lușca kaj aligis al Năsăud.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Pădureni (Chișineu-Criș)

**Pădureni** [pədurenj] (hungare: **Erdőhegy** [erdohedj]) estis vilaĝo en Rumanio nord-nordoriente de Arad. Ĝi estas nun parto de la urbo Chișineu-Criș.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 394 loĝantojn (hungaroj, rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1394. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Arad (reĝa departemento)*).

## Famuloj 
En la iama Erdőhegy naskiĝis:
* hungara matematikisto Ferenc Kerekes
* hungara episkopo Béla Boros
* hungara aktoro Szeréna Fáy.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Satu Mic (Craidorolț)

**Satu Mic** [satu mik] (hungare: **Érkisfalu**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Carei. En 1910 ĝi havis 558 loĝantojn (rumanoj), en 1992 estis 217, en 2002 223, kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . Ĝia unua mencio skriba estas el 1380. Ĝis la Trianona traktato de 1919 ĝi apartenis al la Hungara reĝlando kadre de la habsburga imperio Aŭstrio-Hungario kaj inter la Dua Viena Arbitracio de 1940 kaj la Ŝtatrenverso en Rumanio de 1944 apartenis al la tiutempa respubliko Hungario - en ambaŭ epokoj ĝi estis parto de la tiutempa departemento Szilágy. Administre ĝi apartenas al la komunumo Craidorolț kaj al la distrikto Satu Mare.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Ekotopio

Ekotopio (angle Ecotopia) estas ĉiujara somera renkontiĝo - tendaro por geaktivuloj de tuta Eŭropo. Ĝi estas projekto de EYFA organizaĵo (Eŭropa junularo por aktiveco).
Ĉiu jaro ĝi okazas en malsama lando. Unua Ekotopio okazis en 1989-a jaro en Germanio.
Kun Ekotopio estas ligita alia projekto  de EYFA - bicikla veturado, kiu nomiĝas angle
*Ecotopia Biketour* - signifante Ekotopia biciklaveturado. En Ekotopio estas uzata alternativa monsistemo nomata “ecorates” (eko-kotizsistemo).

## Artikolo pri Ekotopio 2006 (esperante) 
http://moskvo.ru/masi/?q=node/111 

## Listo de Ekotopioj 
*2010 Germanio en Wiesenburg (Flaeming) http://ecotopia2010.org 
*2008 Turkio en Sinop http://www.ecotopiagathering.org .
*2007 Portugalio en Aljezur.
*2006 Slovakio en vilaĝo Pliešovce en parto Zaježová.
*2005 Moldavio
*2004 Nederlando
*2003 Ukrainio
*2002 Irlando
*2001 Bulgario
*2000 Finnlando
*1999 Rumanio
*1998 Germanio
*1997 Skotlando
*1996 Ĉeĥio
*1995 Pollando
*1994 Rumanio
*1993 Francio
*1992 Bulgario
*1991 Estonio
*1990 Hungario
*1989 Germanio

## Ligiloj (nur angle) 
* http://ecotopia2010.org  - Ekotopio 2010
* http://www.ecotopia2006.org/  - Ekotopio 2006 paĝaro
* http://www.eyfa.org/ecotopia - Ekotopia paĝaro
* http://www.eyfa.org - Eyfa paĝaro

## Vidu ankaŭ 
* Ekologio, Ekologio (scienco)

Kategorio:Mediprotektado en Eŭropo
Kategorio:Festivaloj en Eŭropo
Kategorio:Junularaj festivaloj
Băuțaru Superior

**Băuțaru Superior** [bəucaru superior] (hungare: **Felsőbaucár**) estas vilaĝparto, iama vilaĝo, en Rumanio nordoriente de Caransebeș. En 1910 ĝi havis 1 002 loĝantojn (rumanoj); en 1992 2 009. Ĝia unua mencio skriba estas el 1750. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Hunyad vármegye*). Post 1956 oni unuigis ĝin kun Băuțaru Inferior sub nomo Băuțar.

La rumanaj vortoj *superior* / *inferior* kaj la hungaraj prefiksoj *felső* / *alsó* signifas supra / malsupra.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Cuieșd (Brusturi)

**Cuieșd** [kujeŝd] () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Aleşd. Administre ĝi apartenas al Brusturi.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 618 loĝantojn (rumanoj), en 1992 666.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1324. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Brusturi.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Propagando per agado

La "**Propagando per agado**", kiu devas esti ne konfuzita kun "Rekta agado", estas strategio de politika agado disvolvita de parto de anarkiismaj aktivuloj fine de la 19-a jarcento, en asocio kun skriba kaj parola propagando. Ĝi proklamas la "ribelan fakton" kiel "la plej efikan rimedon por propagandi" kaj celas eliri el "jura tereno", por pasi de "periodo de aserto" al "periodo de agado", de "permanenta ribelo", la "Nur maniero kondukanta al la Revolucio".

Per tiu nomigo de "Propagando per agado" oni konas strategion, kio postulis **rektan kaj decideman agadon -eĉ perfortan- kontraŭ personoj aŭ institucioj** farotan de kelkaj kuraĝaj homoj por ebligi revoluciajn ŝanĝojn kaj inspiri la agadon de la resto. Plej ofte tiu taktiko kongruas kun la idearo de anarkiismo en la finaj jardekoj de la 19a jarcento kaj komenco de la 20a. Ties popularigo disiĝis la revoluciajn movadojn en du flankoj: tiu porpaca kaj tiu, kiu ne dubis uzi perfortan agadon kontraŭ reprezentantojn de la burĝa sistemo: reĝoj, registoj, policanoj, entreprenistoj, ktp.

## Ekzemploj 
En kelkaj landoj kaj eŭropaj -kiel Rusio, Francio, Hispanio- aŭ amerikaj -Usono- tiu agado gravege influis la enlandan politikon. Kelkaj rusaj caroj suferis tiun agadon. Usonaj prezidantoj same. La Unua Mondmilito profitis ekskuzon ke oni atencis kontraŭ aŭstria heredonto por komenci. Ankaŭ de tiam oni popularigis la kvazaŭ humuran bildon de la maskita anarkiisto kun bombo sub mantelo.

## Vidu ankaŭ 
* Agitado
* Johann Most

Kategorio:Anarkiismo
Kategorio:Politiko
Ecoj de la akvo

La **Ecoj de la akvo** kaj ĝia granda signifo en la vivanta naturo faras ĝin unu el la plej gravaj substancoj de la Tero. Tiuj fizikaj, kemiaj, elektraj kaj optikaj ecoj baziĝas sur la konstruo de la akvomolekulo kaj la el ĝi rezultantaj ĉeniĝoj kaj interefikadoj inter la akvomolekuloj per hidrogenaj pontoligoj, elektraj dipolaj fortoj kaj pliaj fortoj, ekzemple la forto de Van-der-Waals.

La fortoj ĉi tie klarigataj koncernas, se ne indikite alie, la akvon kiel pursubstancon, do sen solvitaj substancoj. En la naturo ne troviĝas akvo en tiu formo. Puran akvon oni produktas en laboratorio, plejparte per distilado, kaj oni nomas ĝin pro tio *distilita akvo*.
Per la solvado de aliaj substancoj okazas ŝanĝiĝoj de la ecoj de la akvo. Pro tio la ĉi tie indikitaj donitaĵoj nur tre limigite validas por la akvo en la naturo trovita.

## Fizikaj ecoj 
### Fazostatoj 
#### Fando- kaj boltemperaturo 
#### Sublimado kaj resublimado 
### Specifa varmokapacito 
### Degel- kaj vaporiĝvarmo 
### Varmokonduktivo 
### Denseco kaj densecanomalio 
Sub normala aerpremo (1 atm) akvo havas sian plej grandan densecon de 1.000 kg/kuba metro ĉe 3,98&nbsp;°C - kaj tiel montras densanomalion.

### Odoro, koloro, kaj gusto 
### Optikaj ecoj 
### Specifa rezisto kaj elektrika konduktiveco 
### Viskozeco 
### Surfacotensio 
### Malsekigebleco 
### Kunpremmodulo kaj sonrapideco 
### Izotopofrakciigo 
### Akvo kiel solvilo 
### Kemiaj ecoj 
La kemia formulo de akvomolekulo estas H2O, ĝi difinas la puran akvon.

### Reagiveco 
### Niveliga efiko 
### Hidrogena potenco (pH) 
### Jonoprodukto 
### Kapilareco 
### Akvomalmoleco 
### Redoksa tensio kaj redoks potencialo 
### Osmoza premo 
### Literaturo 
* Klaus Scheffler (1981): *Wasserdampftafeln: thermodynam. Eigenschaften von Wasser u. Wasserdampf bis 800&nbsp;°C u. 800 bar*, Berlin [u.a.] ISBN 3-540-10930-7
* Leopold Lukschanderl (1991): *Wasser: der Stoff, der zwar gewöhnlich aussieht, aber ganz außergewöhnliche Eigenschaften besitzt.* Wien. ISBN 3-85128-062-8
* L.A. Guildner, D.P. Johnson und F.E. Jones (1976): *Vapor pressure of Water at Its Triple Point.* J. Res. NBS - A, Vol. 80A, No. 3, p. 505 - 521

### Eksteraj ligiloj 
* interaktives Modul zum Thema H2O Schwingungen
* Die physikalischen Eigenschaften des Wassers 

Kategorio:Amfoteraj kombinaĵoj
Kategorio:Akvoformoj
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Triatomaj molekuloj
Kategorio:Oksigenaj kombinaĵoj
Kategorio:Transportaj fenomenoj
Kategorio:Hidroksidoj
Kategorio:Neorganikaj solvantoj
Kategorio:Oceanografio
Kategorio:Forcejaj efikaj gasoj
Kategorio:Varmotekniko
Kategorio:Akvokemio
Kategorio:Oksidoj
Kategorio:Limnologio
Kategorio:Neŭtronaj moderigiloj
Ocoliș (Groși)

**Ocoliș** [okoliŝ] (hungare: **Feketefalu**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Baia Mare. Administre ĝi apartenas al la komunumo Groși.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 585 loĝantojn (rumanoj), en 1992 469.

## Historio
Ĝia unua mencio estas el 1411. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Renomaj homoj
*Kornél Korponai, fruktkulturisto

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Sebiș (Șieuț)

**Sebiș** [sebiŝ] (, ) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Bistrița. En 1910 ĝi havis 970 loĝantojn (rumanoj); en 1992 973. Ĝia unua mencio skriba estas el 1319. Ĝi estis saksa servutulvilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Beszterce-Naszód vármegye). Administre ĝi apartenas al Șieuț.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Sălciua de Sus

**Sălciua de Sus** [səlĉua de sus] (hungare: **Felsőszolcsva**) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Turda. En 1910 ĝi havis 1 243 loĝantojn (rumanoj), en 1956 947. Ĝia unua mencio estas en 1470. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye). Administre ĝi apartenas al Sălciua de Jos.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Ses-partiaj interparoloj

La **Ses-partiaj interparoloj** (Angle:; Ĉine:; Japane: [rokuŝa kaigo:] aŭ  [rokkakoku kjo:gi]; Koree:; Ruse: ) estas seriaj kunsidoj de partoprenantaj ses ŝtatoj: Popolrespubliko de Ĉinio, Japanio, Korea Popola Demokratia Respubliko(Nord-Koreio), Respubliko de Koreio(Sud-Koreio), Rusia Federacio kaj Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko.

La interparoloj komenciĝis kiam Nord-Koreio retiriĝis de la Traktato de Nuklea Ne-Disvastiĝo en 2003.

La celo de tiuj interparoloj estas trovi pacan solvon al Nuklea Armilo de Nord-Koreio.

Kategorio:Politiko
Aušra Augustinavičiūtė

**Aušra Augustinavičiūtė** (pseudonimo: **Augusta**; * la 4-an de aprilo 1927 en Kaŭnaso, Litovio; † la 19-an de aŭgusto 2005) estis litova psikologino kaj ekonomikistino, aŭtorino de diversaj sciencaj verkoj kaj fondinto de la psikologia tipologia teorio Socioniko.

Dum la jardeko post 1970 Aušra Augustinavičiūtė evoluis modelon, kiu - iom parence de la psikologia tipologio de Carl Gustav Jung - klasifikas homajn karakterojn kaj helpe de tio celas prognozi la rilatojn inter la homoj de tiuj diversaj karakteraj klasoj.

Tiu modelo, kiu ricevis la nomon Socioniko, famiĝis en orienta Eŭropo. Usona modelo de psikologia tipologio kun la nomo MBTI havas iom similajn trajtojn, sed evoluis sendepende. Aušra Augustinavičiūtė mem laŭ la modelo priskribas sin kiel ENTp (intuicia-logika kaj ekstroverta).

Kategorio:Litovaj psikologoj
Kategorio:Litovaj sociologoj
Kategorio:Sovetiaj psikologoj
Kategorio:Socioniko
Kategorio:Analiza psikologio
Gazelo

**Gazeloj** estas antilopoj de la genro *Gazella*, kiuj ĉefe en la savanoj de Afriko, sed ankaŭ en Azio disvastiĝis. Larĝasence oni foje ankaŭ la tutan subfamilion de la gazeloformaj nomas gazeloj.

Ĉiuj gazeloj estas rapidaj kurantoj, kiuj kapablas dum sufiĉe longa tempo daŭrigi rapidecon de 50 km/h. Ili distingas sin per svelta, gracia korpo, malalta trunko kaj plej ofte rekta dorso. La vosto ofte havas finkvaston.

La disvastiĝejo de la gazeloj ampleksas tutan Afrikon ambaŭflanke de la Saharo kaj Azion ekde Palestino kaj la Araban Duoninsulon tra norda Hindio ĝis la okcidenta Ĉinio. La vivejo ĉiam estas malfermita tereno, plej ofte gresstepo, ĉe kelkaj specioj ankaŭ dezertoj kaj duondezertoj.

La gazelinoj vivas kun siaj idoj en gregoj 10 ĝis 20 bestojn grandaj; sed la gregograndeco en la afrikaj savanoj ankaŭ povas nombri centojn aŭ eĉ milojn da unuopaj bestoj. Viraj gazeloj vivas en la unuaj vivojaroj en specifaj fraŭlogregoj, antaŭ ol ili alproprigas teritorion. Tiam ili pretendas ĉiujn inojn, kiuj eniras ilian distrikton, kiun ili defendas kontraŭ konkurantaj maskloj.

## Specioj 
* Hinda gazelo, *G. bennettii* ( vidu : Gir-Arbaro )
* *G. cuvieri*
* *G. dama*
* Dorkas-gazelo, *G. dorcas*
* Monta gazelo, *G. gazella*
* *G. granti*
* *G. leptoceros*
* *G. rufifrons*
* Saudaraba gazelo, *G. saudiya*
* *G. soemmerringii*
* Spekea gazelo, *G. spekei*
* Kropa gazelo, *G. subgutturosa*
* *G. thomsonii*


Kategorio:Genroj de mamuloj
Pojejena de Sus

**Pojejena de Sus** [poĵeĵena de sus] (hungare: **Felsőpozsgás**, germane: **Serbisch-Poscheschena**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Moldova Nouă. En 1910 ĝi havis 664 loĝantojn (serboj), en 1992 1 386 kune kun Pojejena de Jos. Ĝia unua mencio skribe estas en 1334. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al  Pojejena.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Stâna (Zalău)

**Stâna (Zalău)** [stına] (hungare **Felsőnyárló**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Zalău. En 1910 ĝi havis 814 loĝantojn (rumanoj); en 1992 427. Ĝia unua skriba mencio estas en 1438. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 la vilaĝo apartenis al Hungario (Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al Zalău.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio: Distrikto Sălaj
Tanganjikio

**Tanganjikio** estas eksa regno en orienta Afriko, parto de nuna Tanzanio. Ĝia nomo deriviĝas de lago Tanganjiko ĉe ĝia okcidenta limo.

Tanganjikio estis kreita de la Ligo de Nacioj, post la unua mondmilito, el la pliparto de la kolonio Germana Orienta Afriko (sen la teritorioj de nunaj Ruando kaj Burundo). En 1922 ĝi iĝis brita mandatlando. Je la  ĝi akiris sendependecon de Britio, kaj je la  ĝi iĝis respubliko.

Je la  Tanganjikio kaj Zanzibaro federiĝis kaj formis la "Unuiĝintan Respublikon Tanzanio".

## Vidu ankaŭ
* Germana Orient-Afriko
* Tanganiko
* Tanganjiko
* TANU


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1961
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1964
Kategorio:Historio de Tanzanio
Kategorio:Eksaj landoj de Afriko
Kategorio:Eksaj membroj de la Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Eksaj kolonioj de Britio
Regiono Urba-Okcidenta Unguĵo

**Urba-Okcidenta Unguĵo** aŭ **Urba-Okcidenta Zanzibaro**, , estas regiono de Tanzanio, kun la ĉefurbo Zanzibaro.

Ĝi konsistas el la du distriktoj Urba Unguĵo kaj Okcidenta Unguĵo; tiu ĉi ĉirkaŭas la urbon de ĉiuj flankoj escepte de la mara. Ĝi estas laŭ areo la plej malgranda, sed laŭ loĝantaro la plej granda el la tri regionoj de Zanzibaro, kun  loĝantoj (2002), el kiuj la urbo havas  kaj la okcidenta distrikto .

Unguĵo, Urba-Okcidenta
Komplemento (aroteorio)

**Komplemento** estas aroteoria termino. Se A estas subaro de la aro B, la komplemento B - A konsistas el ĉiuj elementoj de B, kiuj ne estas elementoj de A.

250px|center|B minus A

## Formala difino 
Estu A subaro de B, do A \subseteq B.
La **komplemento de A en B** estas la aro
: \{x\in B\mid x\notin A\}.

Kategorio:Aro-teorio
John Moffat

**John MOFFAT** (24-an de majo 1932) estas kanada fizikisto. Li estas instruisto de fiziko en la Universitato de Toronto kaj estas kreinta teorion de variabla lumrapido.

Kategorio:Kanadaj fizikistoj
Kategorio:Relativecoteoriistoj
Fenologio

**Fenologio** okupas sin pri la evolufenomenoj, kiuj periode revenas en la naturo dum la jarcirklo. La vorto originas en la greka kaj signifas laŭvorte *instruo pri la fenomenoj*. Alimaniere dirite fenologio estas scienco, kiu rilatas al la klimato kaj biologiaj fenomenoj, kiuj okazas laŭperiode kiel ekzemple birdomigrado, florado/ekfloro de vegetaloj ktp. Vegetala disvolviĝo kaj animalaj kutimoj ĉe iu ajn loko estas kondiĉitaj de la tiea - kaj estanta kaj estinta - vetero: birdoj serĉas, kie kaj kiam estas (matura) manĝaĵo, ĉefe por reproduktado.

La klimata ŝanĝo influas diversajn biologiajn procezojn jen favore jen malfavore: pro tio la respondo kaj de plantoj kaj de animaloj konsistigas valoregan indikilon pri la vetero kaj la klimato. Pluvaj jaroj aŭ sekaj, varmaj aŭ malvarmaj kaj diversaj veteraj variantoj influas biologiajn procezojn (ekfloro, alveno de migrantaj birdoj aŭ papilioj, komenco de agado ĉe senvertebruloj, eliro de ursoj el ursejoj, ktp.). Pro tiu studado oni bezonas kolekti ampleksegajn kaj detalegajn listojn de datumoj pri diversaj geografiaj zonoj; tre ofte volontuloj kunlaboras pri tio.

La fenologio temas ĉefe pri la biologiaj procezoj en la kunteksto de ekologio kaj biogeografio.

La komencotempojn de karakterizaj fenomenoj notas **Fenologia kalendaro**. Tiu dividas la *Fenologian jaron* je dek sezonoj fiziologie-biologie difinitaj kaj orientiĝas per karakterizaj evolustadioj de tipaj mezeŭropaj plantoj (*Fenologiaj indikplantoj*).

* Vidu ankaŭ *: Aspektovico

## Vidu ankaŭ 
* Kreskograda tago

## Eksteraj ligiloj 
* Phänologie im Deutschen Wetterdienst  - germanlingva
* Phänologie bei naturdetektive.de -germanlingva
* Stadtphänologie-Projekt „Du bist Baum“ bei der HU-Berlin  – Pflanzenbeobachtungen im Frühjahr 2006 in Berlin und Brandenburg. - germanlingva
* Aktion "Apfelblütenland" bei planet-wissen.de - germanlingva

*
Kategorio:Botanika subfako
Kategorio:Klimatozonoj kaj Vegetaĵaro
Kategorio:Hortikulturo
Kategorio:Vitejo
Dmitro Pavliĉko

eta|250px|Dmitro Pavliĉko
**PAVLIĈKO Dmitro** ukraine **Дмитро Павличко** (nask. 28-an de septembro 1929—29-an de januaro 2023) estis poeto, literaturologo, tradukisto, diplomato.

Li naskiĝis en Ivano-Frankivska provinco, diplomiĝis en Lviva Universitato pri filologio. Laboris en literaturaj fakoj de Lviva teatro de juna spektanto kaj de Kijiva Dovĵenka kinostudio. Redaktis revuojn "Ĵovtenj" kaj "Vsesvit" (1971—1978). Ambasadoro de Ukrainio en Slovakio kaj Pollando. De 2005 —parlamentano.

La unua poem-kolekto "Amo kaj malamo" aperis en 1953. Lian poemon "Du koloroj" (Esperanta traduko de V. Melnikov) oni delonge konsideras kiel popol-kanton. Verkis multajn literaturologiajn artikolojn. Tradukis de la angla (sonetojn de Ŝekspiro), bulgara, hispana.

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Kategorio:Herooj de Ukrainio
Klimentij Zinovijiv

**ZINOVIJIV Klimentij** ukraine **Климентій Зіновіїв** (mezo de 16 jc. - post 1717) - ukraina poeto kaj etnografo. Lernis en Kijiva Mohila Akademio. Monaĥiĝis, sedvis kiel monaĥeja sekretario. Loĝis en preskaŭ ĉiuj regionoj de nuntempa Ukrainio, estis en Belorusio, Litovio, Moskovio, Pollando. Mortis en Ĉernihiva provinco.

Cent kvin dek jaroj post lia morto oni trovis lian verkaron dupartan, kiu enhavis poemojn kaj proverbaron. Por Ukraina antologio lian poemon tradukis Volodimir Pacjurko.

Kategorio:Ukrainaj poetoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 17-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 18-a jarcento
Oleksa Dovbuŝ

**DOVBUŜ Oleksa** ukraine **Олекса Довбуш** (1700 – 24-a de aŭgusto 1745) estis ukraina legenda popola heroo. 

maldekstre|eta|Oleksa Dovbuŝ
Naskiĝis apud Kolomeo, estris taĉmenton de "nigraj knaboj", kiuj deprenis havaĵon de riĉuloj kaj disdonis inter malriĉularo; batalis kontraŭ maljusteco kaj tiranio. En Karpata montaro eĉ nun multaj lokoj estas ligitaj kun la nomo de O. Dovbuŝ.

Kategorio:Historio de Ukrainio
Said ibn Sultan

**Said ibn Sultan** ( – ) estis sultano de Omano inter la  kaj la .

Unue li regis kune kun sia frato Selim, ĝis ties morto en 1821. Dum lia regado la regno Omano havis la plejan grandecon.

En 1840 Said translokigis sian rezidejon de Maskato al Zanzibaro.

Post lia morto la sultaneco disiĝis; lia tria filo *Thuwaini bin Said* iĝis sultano de Omano, lia sesa filo *Sayyid Majid bin Said* sultano de Zanzibaro.

Said estis sajido, praido de Mohamedo.

Kategorio:Sultanoj de Omano
Lunca (Șieuț)

**Lunca** [lunka] (hungare **Friss** [friŝ], germane *Freissendorf*) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Bistrița. En 1910 ĝi havis 471 loĝantojn (rumanoj); en 1992 436. Ĝia unua mencio skriba estas el 1319. Ĝi estis saksa servutulvilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Beszterce-Naszód vármegye*). Administre ĝi apartenas al Șieuț.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Cărbunari (Dumbrăvița)

**Cărbunari** [kərbunarj] (hungare: **Kővárfüred**) estas komunumo en Rumanio sude de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 801 loĝantojn (rumanoj), en 1992 617 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas el 1424. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Dumbrăvița.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Galați (Zlatna)

**Galați** (Zlatna) [galacj] (hungare: **Ompolygalac**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 744 loĝantojn (rumanoj); en 1992 465 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas en 1505. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér vármegye*). Ĝi apartenas al la komunumo Zlatna. 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto
* Administracia mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Văleni (Meteș)

**Văleni** [vəlenj] (hungare: **Ompolyszáda**) estas komunumo en Rumanio okcidente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 336 loĝantojn (rumanoj), en 1992 311. Ĝia unua mencio estas en 1808. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre ĝi apartenas al Meteș.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba