Andy Warhol

**Andy WARHOL**, realnome: **Andrew Warhola** (naskiĝis la 6-an de aŭgusto, 1928 en Picburgo, mortis la 22-an de februaro, 1987 en Novjorko) estis usona popartisto, pentristo, film-faristo, eldonisto, kaj unu el la ĉefuloj de la arta movado konata kiel pop-arto.

Liaj verkoj esploras la rilaton inter arta esprimo, famulkulturo kaj reklamado tiom prospera ĉirkaŭ la 1960-aj jaroj. Post sukcesa kariero kiel komerca ilustristo, Warhol iĝis fama kaj foje kontestata artisto. *The Andy Warhol Museum* (La Muzeo Andy Warhol) en sia naska grandurbo, Picburgo, Pensilvanio, aranĝas ampleksan permanentan kolekton de arto kaj arkivoj. Ĝi estas la plej granda muzeo en Usono dediĉita al ununura artisto.

La arto de Warhol ampleksis multajn formojn de amaskomunikilaro, inkluzive de mandesegnado, pentrado, presaĵkreado, fotarto, silkrastrumo, skulptarto, kino, kaj muziko. Li ankaŭ estis pioniro en komputil-generita arto uzante *Amiga* komputilojn kiuj estis lanĉitaj en 1984, du jarojn antaŭ lia morto. Li fondis *Interview Magazine* kaj estis la verkinto de multaj libroj, inkluzive de *The Philosophy of Andy Warhol* (La Filozofio de Andy Warhol) kaj *Popism: La Warhol Sixties*. Li administris kaj produktis la *Velvet Underground*, rokmuzikan grupon kiu havis fortan influon sur la evoluo de punkroka muziko. Li ankaŭ estas fama kiel samseksema viro kiu vivis malkaŝe kiel tia antaŭ la samseksema liberiga movado. Lia studio, The Factory, estis fama renkontiĝejo kiu kunigis eminentajn intelektulojn, reĝinjojn, dramistojn, boheman stratpopolon, Holivudo-famulojn, kaj riĉajn patronojn.

Warhol estis la temo de multaj retrospektivaj ekspozicioj, libroj, kaj dokumentaj filmoj kiaj *I Shot Andy Warhol*. Li elpensis la vaste uzitan esprimon "15 minutojn da famo". Multaj el liaj kreaĵoj estas tre kolekteblaj kaj tre valoraj. La plej alta prezo iam pagita por Warhol-pentraĵo estas 105 milionoj da usonaj dolaroj por kanvaso (1963) titolita "Silver Car Crash (Double Disaster)". Artikolo en *The Economist* (2009) priskribis Warhol kiel la "prognozilon de la artmerkato". La verkoj de Warhol inkludas kelkajn el la plej multekostaj pentraĵoj iam venditaj.

## Biografio 
### Komenca vivo (1928–1949) 
[eta|maldekstre|altdekstre|Infanaĝa hejmo de Warhol. 3252 Dawson Street, Suda Oaklando de [Picburgo, Pensilvanio]]
Andy Warhol (naske Andrej Varhola, Jr.) estis naskiĝinta la 6-an de aŭgusto 1928 en Picburgo, Pensilvanio. Li estis la kvara filo de Andrej Varhola (usonigita kiel Andrew Warhola, Sr., 1889-1942) kaj Júlia (naske Zavacká, 1892-1972), kies unua filo estis naskiĝinta en ilia patrujo kaj mortis antaŭ ol ilia movo al Usono. Andy havis du pli aĝajn fratojn, Paul (26a de junio 1922 - 30a de januaro, 2014) kaj John Warhola (31a de majo, 1925 - 24a de decembro 2010).

Andy estis filo de laboristaj ukrainaj (ruten-ukrainaj enmigrintoj nome *Lemkoj*) el la vilaĝo Miková, tiam Mikó, apud Medzilaborce (nuna nordorienta Slovakio tiama Aŭstrio-Hungario). La patro de Warhol enmigris al Usono en 1914, kaj lia patrino aliĝis al li en 1921, post la morto de la geavoj de Warhol. La patro de Warhol laboris en karbominejo. La familio vivis ĉe 55 Beelen Street kaj poste ĉe 3252 Dawson Street en la Oaklanda najbarejo de Picburgo. La familio estis bizancaj katolikoj kaj ĉeestis ĉe la Katolika Preĝejo de Sankta Johano Krisostomo de Picburgo. Andy Warhol havis du pli aĝajn fratojn - Pavol (Paul), la plej aĝa, estis naskiĝinta antaŭ ol la familio elmigris; Ján estis naskita en Picburgo. La filo de Pavol, James Warhola, iĝis sukcesa infanlibra ilustristo. Ĉirkaŭ 1939, li komencis kolekti aŭtografitajn kartojn de kinosteloj.

En la lerneja tria grado, Warhol havis la malsanon koreon de Sydenham (konata ankaŭ kiel la Danco de Sankta Vito), nome la nervosistema malsano kiu kaŭzas kontraŭvolajn movadojn de la ekstremaĵoj, kiu verŝajne estas komplikaĵo de skarlatino kiu kaŭzas haŭtopigmentaĵan makulecon. Li iĝis hipokondriulo, evoluigante timon de hospitaloj kaj kuracistoj. Ofte litmalsana kiel infano, li iĝis forpelita el la lernejo kaj ligiĝis kun sia patrino. En tempoj kiam li estis enŝlosita al lito, li pentris, aŭskultis la radion kaj kolektis bildojn de filmosteluloj ĉirkaŭ sia lito. Warhol poste priskribis tiun periodon kiel gravegan en la evoluo de sia personeco, kapablaro kaj preferoj. Kiam Warhol estis 13-jaraĝa, lia patro mortis en akcidento.

Kiel adoleskanto, Warhol studentiĝis ĉe *Schenley High School* en 1945. Post studentiĝado ĉe mezlernejo, liaj intencoj estis studi artedukon en la Universitato de Picburgo en la espero iĝi artinstruisto, sed liaj planoj ŝanĝiĝis kaj li enskribiĝis en la *Carnegie Institute of Technology* (Instituto de Teknologio Carnegie) en Picburgo, nun konata kiel Carnegie Mellon University, kie li studis reklaman arton. Dum sia tempo tie, Warhol aliĝis al la kampusaj *Modern Dance Club* kaj *Beaux Arts Society*. Li ankaŭ servis kiel arta direktoro de studenta arta gazeto, *Cano*, ilustraciante kovrilon  en 1948 kaj tutpaĝan internan ilustracion en 1949. Tiuj eble estis liaj unuaj du publikigitaj artaĵoj.

En 1949, li gajnis Bakalaŭron pri Belartoj en bilda dezajno. En 1949, li moviĝis al Novjorko kaj komencis karieron en revuilustraĵo kaj reklamado. La urbo donis al li tuj diversajn okazojn por famiĝi en la mondo de la reklamado, laborante por revuoj kiel Vogue kaj Glamour.

### 1950-aj jaroj 
Dum la 1950-aj jaroj, Warhol akiris famon pro siaj arbitraj inkdesegnaĵoj de ŝuanoncoj. Tiuj estis faritaj laŭ loza, makul-inka stilo, kaj aperis en kelkaj el liaj plej fruaj ekspozicioj ĉe la Galerio Bodley en Novjorko. Kun la samtempa rapida vastiĝo de la muzikindustrio kaj la enkonduko de la vinildisko, hifio, kaj stereofonaj registradoj, RCA Records dungis Warhol, kune kun alia sendependa artisto, nome Sid Maurer, por dezajni diskkovraĵojn kaj varbajn materialojn.

Warhol estis frua adoptanto de la serigrafia pres-procezo kiel tekniko por farado de pentraĵoj. Lia plej frua silkrastrumo en pentraĵo implikis mandesegnitajn bildojn kvankam tio baldaŭ progresis al la uzo de fotografe derivitaj serigrafiaĵoj en pentraĵoj. Antaŭ enirado de la kampo de belartoj, la reklamgrafika fono de Warhol ankaŭ implikis novigajn teknikojn por bildokreado kiuj estis iom rilataj al presaĵaj teknikoj. Dum farado de komercaj objektoj por reklamado Warhol elpensis teknikon kiu rezultigis karakterizajn bildojn. Liaj figuroj utiligitaj en reklamado ofte estis efektivigitaj per surŝmirado de inko al papero kaj tiam makuligante la inkon dum daŭre malseke. Tio estis simila al preskreada procezo sur la plej rudimenta skalo.

La laboro de Warhol kaj kiel grafikan dezajniston kaj poste bona artisto montras neformalan aliron al bildokreado, en kiu ŝanco ludas rolon kaj eraroj kaj pretervolaj markoj estas toleritaj. La rezulta figuraĵo en kaj la reklamgrafiko de Warhol kaj poste en liaj belartaj klopodoj estas ofte plena je neperfekteco - makuloj kaj ŝmirmakuloj ofte povas esti trovitaj. En lia libro *POPism* Warhol skribas, "Kiam vi faras ion ekzakte malĝusta, vi ĉiam trovas ion."

### 1960-aj jaroj 
[eta|Warhol (maldekstre) kaj [Tennessee Williams (dekstre) parole sur la ŝipo *France*, 1967; fone: Paul Morrissey.]]
Li komencis elmontri sian laboron dum la 1950-aj jaroj. Li okazigis ekspoziciojn ĉe la Galerio Hugo, kaj ĉe la Galerio Bodley en Novjorko kaj en Kalifornio por sia unua okcidentmarborda galeria ekspozicio kiu okazis la 9-an de julio 1962, en la Galerio Ferus de Los-Anĝeleso. La ekspozicio markis lian okcidentmarbordan debuton de poparto.

La unua novjorka soloa poparta ekspozicio de Andy Warhol estis gastigita ĉe la Galerio Stable de Eleanor Ward ekde la 6a ĝis la 24a de novembro 1962. La ekspozicio inkludis la verkojn Marilina diptiko, *100 sup-skatoloj*, *100 Koka-kolao-boteloj*, kaj *100 dolarbiletoj*. Ĉe la ekspozicio de la Galerio Stable, la artisto renkontis por la unua fojo poeton John Giorno kiu ĉefrolos en la unua filmo de Warhol, nome *Sleep*, en 1963.

 en Stokholmo, 1968.]]
Estis dum la 1960-aj jaroj kiam Warhol komencis produkti pentraĵojn de ikonecaj usonaj objektoj kiaj ekzemple dolarbiletoj, fungonuboj, elektraj seĝoj, supoladoj Campbell, Koka-kolao-boteloj, famuloj kiaj ekzemple Marilyn Monroe, Elvis Presley, Marlon Brando, Troy Donahue, Muhammad Ali, kaj Elizabeth Taylor, same kiel gazettitolojn aŭ fotojn de policaj hundoj atakantaj porcivitanrajtajn manifestacianojn. Dum tiuj jaroj, li fondis sian studion, "The Factory" (La Fabrikejo) kaj kolektis koncerne lin larĝan gamon de artistoj, verkistoj, muzikistoj, kaj kontraŭkulturaj famuloj. Lia laboro iĝis populara kaj kontestata. Warhol tion jenan diris koncerne Koka-kolaon:

La Muzeo de Moderna Arto de Novjorko aranĝis Simpozion pri poparto en decembro 1962 dum kiuj artistoj kiel Warhol estis atakitaj por "kapitulaci" al konsumismo. Kritikistoj estis ŝokitaj per la senkaŝa brakumo de Warhol al la merkatkulturo. Tiu simpozio fiksis la tonon por la publika ricevo de Warhol. Dum la jardeko iĝis ĉiam pli klare ke okazis profunda ŝanĝo en la kulturo de la arta mondo, kaj ke Warhol estis en la centro de tiu ŝanĝo.

Pivota okazaĵo estis la ekspoziciaĵo La Amerika Superbazaro (*The American Supermarket*) (1964) spektaklo okazigita en la galerio de *Upper East Side* de Paul Bianchini. La spektaklo estis prezentita kiel tipa usona malgranda superbazara medio, krom ke ĉio en ĝi - la produktoj, konservaĵoj, viando, afiŝoj sur la muro, ktp. - estis kreita fare de ses eminentaj popartistoj de la tempo, inter ili la kontestataj (kaj similmensaj) Billy Apple, Mary Inman, kaj Robert Watts. La pentraĵo de Warhol el ladskatolo da la supo de Campbell kostis 1,500 usonaj dolaroj dum ĉiu aŭtografis ladskatolon ŝanĝitan en 6 USD. La ekspoziciaĵo estis unu el la unua aro da okazaĵoj kiuj rekte alfrontis la popolon pri kaj poparto kaj la plurjara demando de kiu arto estas.

Kiel reklamartisto en la 1950-aj jaroj, Warhol uzis helpantojn por pligrandigi sian produktivecon. Kunlaborado restos difinan (kaj polemikan) aspekton de liaj verkadaj metodoj tra sia kariero; tio estis partikulare vero en la 1960-aj jaroj. Unu el la plej ĉefaj kunlaborantoj dum tiu periodo estis Gerard Malanga. Malanga helpis la artiston ĉe la produktado de serigrafiaĵoj, filmoj, skulptaĵoj, kaj aliaj verkoj ĉe "The Factory," nome la studio de Warhol kovrita kaj farbita el aluminifolio kaj arĝentokoloroj ĉe la 47a Strato (poste translokigita al Broadway). Aliaj membroj de la varhola faktorio estis Freddie Herko, Ondine, Ronald Tavel, Mary Woronov, Billy Name, kaj Brigid Berlin (el kiu ŝajne li havis la ideon registri siajn telefonajn konversaciojn).

[eta|dekstre|*[Exploding Plastic Inevitable*]]
Dum la 1960-aj jaroj, Warhol ankaŭ arigis grupon de bohemiaj kaj kontraŭkulturaj stravaganculoj al kiuj li atribuis la nomigon de "Supersteluloj", kiaj Nico, Joe Dallesandro, Edie Sedgwick, Viva, Ultra Violet, Holly Woodlawn, Jackie Curtis, kaj Candy Darling. Tiuj ĉiuj homoj partoprenis en la *Factory* filmoj, kaj kelkaj — kiel Berlin — restis amikoj de Warhol ĝis lia morto. Gravaj figuroj en la novjorka subgrunda art/kina etoso, kiaj la verkisto John Giorno kaj filmofaristo Jack Smith, ankaŭ aperas en la varholaj filmoj de la 1960-aj jaroj, montrante la varholajn konektojn al diversa gamo de artaj scenoj dum tiu tempo. Malpli bone konata estis lia subteno kaj kunlaborado kun kelkaj dekjaruloj dum tiu epoko, kiuj poste atingos elstarecon en la vivo kiaj la verkisto David Dalton, photographer Stephen Shore kaj la artistino Bibbe Hansen (patrino de popmuzikisto Beck).

La *Exploding Plastic Inevitable*, kelkfoje simple nomata *Plastic Inevitable* aŭ EPI, estis serio de plurmediaj eventoj organizitaj de Andy Warhol inter 1966 kaj 1967, kun muzikaj prezentoj de The Velvet Underground kaj Nico, projekcioj de la filmoj de Warhol, kaj danco kaj agadoj, precipe de Mary Woronov kaj Gerard Malanga.

#### Atenco 
eta|maldekstre|200ra|Loko de la atenco.
La 3-an de junio 1968, la artistino, verkistino kaj radikala feministo Valerie Solanas, pafis al Andy Warhol kaj al lia tiama partnero Mario Amaya, arta kritikisto kaj komisaro en la varhola studio. Antaŭpafe, Solanas estis marĝena figuro en la scenejo de la *Factory*. Ŝi aŭtoris en 1967 la *SCUM Manifeston*, nome deklaro por separatisma feminismo kiu postulis la nuligon de viroj; kaj ŝi estis aperinta en la varhola filmo de 1968 nome *I, a Man*. La saman tagon de la atako, pli frue, Solanas estis foririnta el la *Factory* post peti la redonon de scenaro kiun ŝi estis doninta al Warhol. Tiu scenaro ŝajne estis perdita.

Ambaŭ pretervivis la okazaĵon, eĉ se Andy Warhol serioze vundiĝis. Amaya ricevis nur minorajn vundojn kaj estis elhospitaligita poste la saman tagon. Warhol estis pli serioze vundita pro la atako kaj malfacile survivis: kirurgoj malfermis lian bruston kaj masaĝis lian koron por helpi ĝian movadon denove. Li suferis fizikajn rezultojn dum la resto de sia vivo, kaj eĉ devis vesti kirurgian korseton.

Solanas estis arestita la tagon post la atako. Kiel klarigo, ŝi diris, ke Warhol "havis tro multan kontrolon super mia vivo." Ŝi estis fine kondamnita al tri jaroj sub la kontrolo de novjorka aŭtoritato por kondutokorekto, sed poste denove malbone kondutis, estis denove arestita kaj finfine falis en forgeson.

Post la pafado, la scenejo de la *Factory* iĝis multe pli kontrolita, kaj por multaj la faktoriaj 1960-aj jaroj finis.

## 1970-aj jaroj 
Kompare al sukcesoj kaj skandaloj de Warhol en la 1960-aj jaroj, la 1970-aj jaroj estis multe pli trankvila jardeko, ĉar li iĝis pli entreprenema. Laŭ Bob Colacello, Warhol dediĉis multe de sia tempo al serĉado de novaj, riĉaj patronoj por portretaj komisioj aŭ mendoj — kiaj tiuj de la Ŝaho de Irano Mohammad Reza Pahlavi, lia edzino la imperiestrino Farah Pahlavi, lia fratino Princino Ashraf Pahlavi, Mick Jagger, Liza Minnelli, John Lennon, Diana Ross, kaj Brigitte Bardot. La fama portreto fare de Warhol de la fama ĉina komunista estro Mao Zedong estis kreita en 1973. Li ankaŭ fondis, kun Gerard Malanga, la gazeton *Interview*, kaj publikigis *The Philosophy of Andy Warhol* (1975). Jen por ekzemplo ideo propra de la nova tempo esprimita en la libro: "Fari monon estas arto, kaj labori estas arto kaj bona negoco estas la plej bona arto." Warhol kutimis diboĉi ĉe diversaj noktejoj en Novjorko, kiaj Max's Kansas City; kaj, poste en la 1970-aj, Studio 54. Li estis ĝenerale rigardata kiel trankvila, timida, kaj pordetala observanto. Artokritikisto Robert Hughes nomis lin "la blanka talpo de Union Square."

[thumb|dekstre|Warhol fotita de Jack Mitchell kun sia [melhundo *Archie*, 1973.]]
Dum Warhol daŭre enprofundiĝis en filmkreadon, li establis sin kiel "unu el la plej famaj kaj konataj popartaj figuroj elirantaj el la sesdekaj jaroj." La *Pasadena Art Museum* en Pasadena organizis gravan retrospektivon de lia verko en 1970. La ekspozicio vojaĝis al la Muzeo de Nuntempa Arto Ĉikago; Stedelijk Van Abbemuseum, Eindhoven, Nederlando; Muzeo de Moderna Arto de Parizo; Tate Gallery, Londono; kaj Muzeo Whitney de Usona Arto, Novjorko. La ekspozicio de Whitney en 1971 klare prezentis la pentraĵon *Cow Wallpaper* (Bovmurpapero, 1966) de Warhol kiel fonon por liaj pentraĵoj.

En Majo 1971, la teatraĵo de Warhol nome ''Andy Warhol's Pork* (La porko de Andy Warhol), prezentiĝis en *La MaMa Experimental Theatre* en Novjorko. En Aŭgusto 1971, ĝi estis prezentita en The Roundhouse en Londono. Fine de 1971, Warhol kaj sia negocpartnero Paul Morrissey aĉetis Eothen, ĉemara bieno en Montauk, Novjorkio, en Longinsulo. Ili komencis lui la ĉefan domon sur la posedaĵo en 1972. Lee Radziwill, Jackie Kennedy, The Rolling Stones, Elizabeth Taylor, Truman Capote, kaj Halston esris inter elstaraj gastoj de la domego.

. En 1998, la domo estis markita kiel kultura mejloŝtono.]]
Oni atribuis al Warhol kaj la koncepton kaj la foton de la albumo de The Rolling Stones nome *Sticky Fingers* (Gluecaj fingroj, 1971). Li ricevis nomumon al premio Grammy al la plej bona albumkovrilo en la 14a okazo de premioj Grammy en 1972. En 1972, Warhol planis la prezenton de Halston sur la podio ĉe la Coty-Premioj. Kvankam Warhol estis konsiderata senpolitika, li partoprenis ekspozicion per la afiŝo *Vote McGovern* (1972) por kolekti financojn por la prezidenta kampanjo de George McGovern en 1972.

Warhol kaj lia partnero Jed Johnson akiris melhundidon, Archie Warhol, en novembro 1972. Warhol adoris Archie kaj kunprenis lin ĉien: al la studio, festoj, restoracioj, kaj dum vojaĝoj al Eŭropo. Li kreis portretojn de Johnson, Archie, kaj Amos — duan melhundon ili akiris kelkajn jarojn poste.

Warhol komencis vojaĝi al Eŭropo pli ofte kaj evoluigis ŝaton por Parizo. Warhol havis apartamenton, kiun li kunhavis kun sia aferadministristo Fred Hughes sur la Maldekstra Bordo de Parizo, en Rue du Cherche-Midi.

En oktobro 1972, la verkaro de Warhol estis inkludita en la inaŭgura ekspozicio ĉe la Arta Muzeo de Suda Teksaso en Corpus Christi, Teksaso. Inter 1972 kaj 1973, Warhol kreis serion de portretoj de la ĉina komunista gvidanto Mao Zedong kun financado de du novjorkaj galerioj, Knoedler & Co. kaj la Leo Castelli Gallery, same kiel artaĵkolektanto Peter Brant. En februaro 1974, kelkaj el la Mao-portretoj estis instalitaj ĉe la Musée Galliera en Parizo.

En 1974, Warhol kaj Johnson translokiĝis de lia hejmo sur Lexington Avenue al urba domo ĉe 57 Orienta 66-a Strato en la kvartalo Lenox Hill de Manhatano. Tiutempe, la publika ĉeesto de Warhol signife pliiĝis pro lia partopreno en festoj. En 1974, li diris: "Mi provas tiel ofte ĉirkaŭiri kaj provas iri al ĉiu festo, por ke ili enuu pri mi kaj ĉesu skribi pri mi."

, 1975.]]
Warhol desegnis la scenejojn por la Broadveja muzikalo *Man on the Moon* de John Philips de the Mamas & the Papas, kiu premieris en januaro 1975 ĉe la Little Theatre en Novjorko. En majo 1975, Warhol ĉeestis la ŝtatan vespermanĝon de prezidanto Gerald Ford honore al la ŝaho de Irano, Mohammad Reza Pahlavi, ĉe la Blanka Domo. En septembro 1975, li faris ok-urban usonan libro-turneon por sia libro *The Philosophy of Andy Warhol (From A to B & Back Again)*, sekvita de haltoj en Italio, Francio kaj Anglio.

En 1976, Warhol kaj la pentristo Jamie Wyeth estis komisiitaj pentri la portretojn unu de la alia fare de la Coe Kerr Gallery en Manhatano. En januaro 1977, Warhol vojaĝis al Kuvajto por la malfermo de sia ekspozicio ĉe la Dhaiat Abdulla Al Salem Gallery. En junio 1977, Warhol estis invitita al speciala ricevo honorante la "Inaŭgurajn Artistojn", kiuj kontribuis presaĵojn al la prezidenta kampanjo de Jimmy Carter. En 1977, Warhol estis komisiita de la artaĵkolektanto Richard Weisman por krei *Atletojn*, dek portretojn konsistantajn el la plej elstaraj tiamaj atletoj.

La malfermo de Studio 54 en 1977 enkondukis novan epokon en la nokta vivo de Novjorko. Warhol ofte societumis ĉe Studio 54 kaj rimarkis la drogo-stimulitajn agadojn, kiujn liaj amikoj entreprenis ĉe festoj. En 1977, Warhol komencis fari fotojn de nudaj viroj en diversaj pozoj kaj plenumantaj seksajn agojn — nomatajn "pejzaĝoj" — por tio, kio fariĝis konata kiel la serio *Torsos* kaj *Sex Parts*. La plej multaj el la viroj estis stratŝtelistoj kaj viraj prostituitoj alportitaj al la Fabriko fare de la amanto de Halston, Victor Hugo. Tio kaŭzis streĉiĝon en la rilato de Warhol kun Johnson, kiu ne aprobis lian amikecon kun Hugo. "Kiam Studio 54 malfermiĝis, aferoj ŝanĝiĝis kun Andy. Tio estis Novjorko, kiam ĝi estis ĉe la kulmino de sia plej dekadenca periodo, kaj mi ne partoprenis. Mi neniam ŝatis tiun scenon, mi neniam sentis min komforte. ... Andy nur malŝparis sian tempon, kaj ĝi estis vere maltrankviliga. ... Li simple pasigis sian tempon kun la plej ridindaj homoj," diris Johnson.
[eta|maldekstre|Andy Warhol kaj [Jimmy Carter en 1977]]

Kun sia dumlonge amiko Stuart Pivar, Warhol fondis la Novjorkan Akademion de Arto en 1979. Samjare, Warhol fondis eldonejon, *Andy Warhol Books*, kaj publikigis la libron *Exposures*, kiu enhavis liajn fotojn de famaj amikoj kaj konatuloj. En novembro 1979, li komencis trisemajnan libro-turneon en Usono.

Laŭ la antaŭa redaktoro de *Interview*, Bob Colacello, Warhol dediĉis multon da sia tempo al la akiro de novaj, riĉaj patronoj por portretmendoj — inkluzive de la ŝaho de Irano Mohammad Reza Pahlavi, lia edzino imperiestrino Farah Pahlavi, lia fratino princino Aŝraf Pahlavi, Mick Jagger, Liza Minnelli, John Lennon, Diana Ross kaj Brigitte Bardot. En novembro 1979, la Muzeo Whitney de Amerika Arto aranĝis la ekspozicion *Andy Warhol: Portretoj de la 70-aj jaroj* por festi la "tre komercan famularon de la 70-aj jaroj, la jardekon de la revuo *People* kaj dezajnitaj ĝinzoj." Kelkaj kritikistoj malŝatis liajn ekspoziciojn de portretoj de gravuloj kaj famuloj, nomante ilin supraĵaj, facilaj kaj komercaj, sen profundo aŭ indiko pri la signifo de la temoj.

## 1980-aj jaroj 
Warhol ĝuis re-aperon de kritika kaj financa sukceso en la 1980-aj jaroj, parte pro sia afineco kaj amikeco kun nombraj fekundaj pli junaj artistoj, kiuj estis hegemoniaj ĉe la altpreza novjorka arto de la 1980-aj jaroj: Jean-Michel Basquiat, Julian Schnabel, David Salle kaj aliaj tiele nomitaj Novekspresionistoj, same kiel membroj de la movado de Transavangardo en Eŭropo, kiaj Francesco Clemente kaj Enzo Cucchi.

Ĉirkaŭ tiu periodo, Warhol estis kritikita pro iĝi simpla "negocartisto". En 1979, reviziantoj malamis liajn ekspoziciojn de portretoj de gravuloj kaj famuloj de la 1970-aj jaroj, kiel supraĵaj, facilaj kaj komercaj, sen profundeco aŭ indiko de la gravo de la portretitoj. Ili kritikis ankaŭ lian ekspozicion de 1980 de 10 portretoj ĉe la Juda Muzeo en Novjorko, titolita *Jewish Geniuses'' (judaj geniuloj), kiujn Warhol — kiu estis neinteresitaj en judismo aŭ judoj — estis priskribinta en sia taglibro kiel "They're going to sell" (vendeblaj).

La Novjorka Akademio de Arto estis fondita parte de Warhol. Unue establita en 1980, la misio de la instituto estis "revivigi tradiciajn metodojn por trejni artistojn." Laŭ kunfondinto Stuart Pivar, "Kio okazis estis, ke Modernismo fariĝis teda [por Warhol] ... Sed lia ĝenerala plano, kion li vere kredis, estis, ke la moderna epoko malaperas kaj ke ni eniras novklasikan periodon." La roboto de Andy Warhol povus legi la taglibrojn de Warhol kiel teatran produktaĵon. Warhol estis citita diranta: "Mi ŝatus esti maŝino, ĉu vi ne?"

En 1983, Warhol ricevis mendon krei afiŝon por la centjariĝo de la Ponto de Broklino. La afiŝo estis lia kontribuo al la Arta Ekspozicio de Novjorko en 1983. Warhol donacis 10 el la 150 aroj, kiujn li faris, al naturprotektaj organizaĵoj "por ke ili povu vendi ilin por kolekti monon."

En 1984, *Vanity Fair* komisiis Warhol por produkti portreton de Prince, por akompani artikolon kiu celebru la sukceson de la albumo *Purple Rain* kaj de la samnoma akompananta filmo. Referencante la multajn portretojn de famuloj produktitajn de Warhol dum lia kariero, *Orange Prince* (1984) estis kreita uzante similan komponaĵon al la serio "Flavors" pri Marilyn el 1962, inter kelkaj el la unuaj portretoj de famuloj de Warhol. Prince estas prezentita en popkolora paletro ofte uzata de Warhol, en brile oranĝa koloro kun nuancoj de brile verda kaj blua. La vizaĝaj trajtoj kaj haroj estas nigre presitaj super la oranĝa fono.

En septembro 1985, la komuna ekspozicio de Warhol kun Basquiat, *Paintings* (Pentraĵoj), malfermiĝis ĉe la Tony Shafrazi Gallery kaj ricevis negativajn recenzojn. Tiun monaton, malgraŭ la timo de Warhol, lia silkoseriaĵo *Reigning Queens* (Regnantaj Reĝinoj) estis montrita ĉe la Leo Castelli Gallery. En la *Taglibroj de Andy Warhol*, Warhol notis: "Ili laŭsupoze estis nur por Eŭropo - neniu ĉi tie zorgas pri reĝeco kaj ĝi estos alia malbona recenzo."

En januaro 1987, Warhol vojaĝis al Milano por la malfermo de sia lasta ekspozicio, *Lasta Vespermanĝo*, ĉe la Palazzo delle Stelline. La sekvan monaton, Warhol pozis kun ĵazisto Miles Davis por la modspektaklo de Koshin Satoh ĉe la Tunelo en Novjorko la 17-an de februaro 1987.

### Morto 
Li mortis en Novjorko la 22an de februaro 1987, post esti realiginta *Last Supper*, inspirita de "La lasta vespermanĝo" de Leonardo da Vinci.
eta|Varhola tombo ĉe la Bizanca Katolika Tombejo Sankta Johano.

Warhol mortis en Novjorko precize je 6:32 la 22an de Februaro, 1987. Laŭ novaj informoj, li estis bone rekuperiĝinta el rutina galvezika kirurgio ĉe la Novjorka Hospitalo antaŭ mortiĝi dumdorme pro subita post-operacia kormisritmo. Antaŭ tiu diagnozo kaj operacio, Warhol prokrastigis solvi siajn galvezikajn problemojn, ĉar li timegis eniri hospitalojn kaj eĉ viziti kuracistojn. Tiu kazo pro malbona praktiko estis tuj eljuĝistigita; la familio de Warhol ricevis nepublikigitan kvanton da mono.

La korpo de Warhol estis portata al Picburgo fare de liaj fratoj por funebro. La adiaŭo okazis ĉe la Funebrejo Thomas P. Kunsak kaj temis pri ceremonio de malferma ĉerko. Tiu estis solida bronzaĵo kun orkoloraj teniloj kaj blanka subŝtofaĵo. Warhol estis ege lukse vestita kun okulvitroj. Li tenis poze malgrandan preĝolibron kaj ruĝan rozon. La funebra liturgio okazis ĉe la Bizanca Katolika Preĝejo de la Sankta Spirito de la *North Shore* de Picburgo. La laŭdo estis farita de monsinjoro Peter Tay. Parolis ankaŭ Yoko Ono kaj John Richardson. La ĉerko estis kovrita el blankaj rozoj kaj asparagaj plantoj. Post la liturgio, la ĉerko estis kondukita al la Bizanca Katolika Tombejo Sankta Johano en Bethel Park, suda ĉeurbo de Picburgo.

Ĉe la tombo, la pastro faris mallongan preĝon kaj ŝprucis sanktigitan akvon supre. Paige Powell lasis en la tombon kopion de gazeto *Interview*, T-ĉemizon *Interview* kaj botelon de la parfumo de Estée Lauder nome "Beautiful". Warhol estis entombigita ĉe siaj gepatroj. Okazis memorservo en Manhatano por Warhol la 1an de Aprilo 1987 ĉe la Katedralo Sankta Patriko (Novjorko).

## Verkaro 
Andy Warhol postlasis enorman verkaron inter kiuj pentraĵoj, filmoj, diversaj produktaĵoj el The Factory, muziko, libroj kaj aliaj presaĵoj, aliaj komunikiloj, kiaj desegnoj, skulptaĵoj, sonregistraĵoj, temporegistriloj, televidaj programoj, modo, performaĵoj, teatraĵoj, fotoj kaj komputiluzado. Kiel produktisto kaj produktoro li eldonis gazetojn, kaj produktoris muzikon kaj la verkojn de aliaj artistoj.

### Pentraĵoj 
Komence de la 1960-aj jaroj, poparto estis eksperimenta formo, kiun pluraj artistoj sendepende adoptis; kelkaj el ĉi tiuj pioniroj, kiel ekzemple Roy Lichtenstein, poste fariĝus sinonimaj kun la movado. Warhol, kiu famiĝus kiel la "Papo de Popmuziko", turnis sin al ĉi tiu nova stilo, kie popularaj temoj povus esti parto de la paletro de la artisto. Liaj fruaj pentraĵoj montras bildojn prenitajn el bildstrioj kaj reklamaĵoj, mane pentritajn per farbogutoj. Tiuj gutoj imitis la stilon de sukcesaj abstraktaj ekspresionistoj kiel ekzemple Willem de Kooning.

De ĉi tiuj komencoj, li evoluigis sian pli postan stilon kaj temojn. Anstataŭ labori pri aparta temo, kiel li komencis fari, li laboris pli kaj pli pri signifa stilo, malrapide eliminante la manfaritan laboron el la arta procezo. Warhol estis frua adoptanto de la serigrafia presaĵprocezo kiel tekniko por fari pentraĵojn. Liaj pli postaj desegnaĵoj estis spuritaj de diapozitivaj projekcioj. Warhol havis plurajn asistantojn tra la jaroj, inkluzive de Gerard Malanga, Ronnie Cutrone kaj George Condo, kiuj produktis siajn serigrafiajn multoblaĵojn, sekvante liajn instrukciojn por fari malsamajn versiojn kaj variaĵojn.

La unuaj popartaj pentraĵoj de Warhol estis montrataj en aprilo 1961, servante kiel fono por la vitrina ekspozicio de la Novjorka Grandmagazeno Bonwit Teller. Por sia unua grava ekspozicio en 1962, Warhol pentris siajn famajn skatolojn da supo Campbell, kiun li asertis esti manĝinta por tagmanĝo dum 20 jaroj. Warhol komencis fari pentraĵojn de ikonecaj usonaj objektoj kiel ekzemple dolarbiletoj, fungonuboj, elektraj seĝoj, skatoloj, boteloj de Kokakolao, kaj famuloj kiel ekzemple Marilyn Monroe, Elvis Presley kaj Elizabeth Taylor, same kiel gazettitoloj. Lia verko fariĝis populara kaj polemika.

## Persona vivo 
Lia vivo estis kurioza por scivolemo, ekzemple rilate al privataj aferoj kiaj tre specifa sekseco, religia kredo, kolektemo kaj negoca agado. Ĝi kaj lia verkaro estis tialo por aperigo en diversstilaj filmoj, dokumentaloj, poŝtmarkoj, skulptaĵoj, muzeoj, nomo de ponto en Picburgo ktp.

## Filmoj 
* *Blue Movie*
* *I Shot Andy Warhol*

## Referencoj 
## Literaturo 
* "A symposium on Pop Art". *Arts Magazine*, Aprilo 1963, pp.&nbsp;36–45. Tiu simpozio okazis en 1962, ĉe la Muzeo de Moderna Arto de Novjorko, kaj publikigita en tiu publikaĵo la venontan jaron.
* Bockris, Victor (1997). *Warhol: The Biography*. New York: Da Capo Press. ISBN 0-306-81272-X.
* Celant, Germano. *Andy Warhol: A Factory*. Kunstmuseum Wolfsbug, 1999. ISBN 3-7757-0773-5
* Colacello, Bob (1990). *Holy Terror: Andy Warhol Close Up*. New York: HarperCollins. ISBN 0-06-016419-0.
* Danto, Arthur C. (2009). *Andy Warhol*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-13555-8.
* Dillenberger, Jane D. (2001). *The Religious Art of Andy Warhol*. New York City: Continuum International Publishing Group. ISBN 0-8264-1334-X.
* Doyle, Jennifer, Jonathan Flatley, kaj José Esteban Muñoz eld. (1996). *Pop Out: Queer Warhol*. Durham: Duke University Press.
* Foster, Hal (1996). *The Return of the Real*. An October Book, MIT Press.
* Garrels, Gary (1989). *The Work of Andy Warhol: Discussions in Contemporary Culture*, no. 3. Beacon NY: Dia Art Foundation.
* Gopnik, Blake (2020). *Warhol*. Ecco. ISBN 978-0-06-229839-3.
* Guiles, Fred Lawrence (1989). *Loner at the Ball: The Life of Andy Warhol*. New York: Bantam. ISBN 0-593-01540-1.
* James, James, "Andy Warhol: The Producer as Author", en *Allegories of Cinema: American Film in the 1960s* (1989), pp.&nbsp;58–84. Princeton: Princeton University Press.
* Koestenbaum, Wayne (2003). *Andy Warhol*. New York: Penguin. ISBN 0-670-03000-7.
* Krauss, Rosalind E. "Warhol's Abstract Spectacle". En *Abstraction, Gesture, Ecriture: Paintings from the Daros Collection*. New York: Scalo, 1999, pp.&nbsp;123–33.
* Lippard, Lucy R., *Pop Art, Thames and Hudson*, 1970 (1985 reprint), ISBN 0-500-20052-1
* Livingstone, Marco; Dan Cameron; Royal Academy (1992). *Pop art: an international perspective*. New York: Rizzoli. ISBN 0-8478-1475-0.
* Michelson, Annette (2001). *Andy Warhol* (October Files). Cambridge MA: The MIT Press.
* Scherman, Tony & Dalton, David, *POP: The Genius of Andy Warhol*, HarperCollins, New York, N.Y. 2009
* Suarez, Juan Antonio (1996). *Bike Boys, Drag Queens, & Superstars: Avant-Garde, Mass Culture, and Gay Identities in the 1960s Underground Cinema*. Indianapolis: Indiana University Press.
* Watson, Steven (2003). *Factory Made: Warhol and the 1960s* . New York: Pantheon. ISBN 0-679-42372-9.
* Warhol, Andy (1975). *The Philosophy of Andy Warhol: (From A to B and Back Again)*. Hardcore Brace Jovanovich. ISBN 0-15-189050-1.
* Warhol, Andy; Pat Hacket (1980). *POPism: The Warhol Sixties*. Hardcore Brace Jovanovich. ISBN 0-15-173095-4.
* Warhol, Andy; Pat Hackett (1989). *The Andy Warhol Diaries*. Warner Books.
* Yau, John (1993). *In the Realm of Appearances: The Art of Andy Warhol*. Hopewell, NJ: Ecco Press. ISBN 0-88001-298-6.

## Vidu ankaŭ 
* Dek kvin minutoj da gloro
* Muzeo Andy Warhol de Moderna Arto
* Muzeo Andy Warhol
* The Factory

## Eksteraj ligiloj 
* Andy Warhol Museum, Picburgo
* Warhol Foundation, Varhola Fondaĵo en Novjorko
* Art Gallery - Andy Warhol
* http://www.visite-virtuelle-france.com/perso/andy_warhol/andy_warhol.htm  Virtuala vizito al la ''Musée d'Art Contemporain* de Lyon
* Andy Warhol, (1928-1987) - The Carpathian Connection
* Time Capsules: the Andy Warhol Collection
* Documentation of recent exhibitions of work by Andy Warhol
* The work of Andy Warhol de David Cronenberg ĉe UbuWeb
* 
* Warholstars: Andy Warhol Films, Art and Superstars
* Art Directors Club biografio, portreto kaj bildoj de artaĵoj 
* 
* The Andy Warhol Museum of Modern Art—city of origin
* Warhol & The Computer
* Warhol in Paris —slideshow de *The First Post''
* [Andy Warhol faras ciferecan pentraĵon de Debbie Harry ĉe Commodore Amiga gazetkonferenco(https://eo.wikipedia.org/wiki/gazetkonferenco) en 1985]
* Andy Warhol: A Documentary film de Ric Burns por PBS
* Andy Warhol 
* Designer Peter Jensen takes you on a tour of the early drawings of Andy Warhol. Video de Louisiana Channel, Danio, 2013.
* Andy Warhol in the National Gallery of Australia's Kenneth Tyler Collection
* Andy Warhol: Film, Video and TV  Fundació Antoni Tàpies
* 

 


Kategorio:Usonaj pentristoj
Kategorio:Popartistoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj artistoj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Katolikoj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Slovakoj
Kategorio:Rutenoj
Kategorio:Poparto
Kategorio:Atencitoj
Kategorio:Malsukcesaj atencoj
Kategorio:Novjorko
Kategorio:Novjorkanoj
Kategorio:Picburgo
Kategorio:Pensilvanio
Kategorio:Kontraŭkulturo
Kategorio:Samseksemo
Kategorio:Usonaj fotistoj