open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johann Jacob Bach la 3-a

**Johann Jacob Bach** (aŭ **Johann Jakob**) (baptita la 21-an de februaro 1682 en Eisenach; m. 16-an de aprilo 1722 en Stokholmo) estis germana muzikisto kaj pli aĝa frato de Johann Sebastian Bach.

Johann Jacob Bach naskiĝis kiel dua plej juna ido de Johann Ambrosius Bach, kiu laboris kiel urbofajfisto kaj kortega muzikisto en Eisenach, kaj ties edzino Elisabeth, nask. Lämmerhirt. Li vizitis same kiel siaj gefratoj la bazlernejon de sia naskiĝurbo. Liaj gepatroj mortis mallonge unu post la alia en la jaroj 1694 kaj 1695, tiel ke li en la aĝo de 13 jaroj orfiĝis. La pluan edukadon de la du plej junaj filoj, Johann Jacob kaj Johann Sebastian, transprenis la pli aĝa frato Johann Christoph Bach, kiu laboris kiel orgenisto en Ohrdruf. Ties salajro kiel orgenisto tamen ne sufiĉis, por financi krom sian kreskan familion ankaŭ la edukadon de liaj pli junaj fratoj, kio devigis tiujn kontribui al la familia vivteno. Tio eble estis kaŭzo por tio, ke Johann Jacob (male al sia frato Johann Sebastian) decidiĝis en la aĝo de 14 jaroj, fini la lernejan edukadon kaj eklerni la muzikistan metion ĉe Johann Heinrich Halle, sukcedanto de lia patro en Eisenach. En la jaro 1704 Johann Jacob decidiĝis, ekservi kiel hobojisto en la kortega kapelo de reĝo Karolo la 12-a de Svedio. Ĉi tiu ebleco prezentiĝis, ĉar Karolo la 12-a kun siaj armeoj kadre de siaj agadoj en la Granda Nordia Milito en Pollando antaŭenpenetris ĝis la landlimojn de la elektoprinca lando Saksio. Estas supozoj, ke la *Capriccio sopra la lontananza de il fratro dilettissimo* en B♭-maĵoro (BWV 992), komponita de Johann Sebastian Bach, pri la forveturado de lia frato direkten al Pollando, tamen ĉi tio ne estas pruvita, ĝi ankaŭ povus ekestinti okaze de la adiaŭo de Georg Erdmann, lerneja amiko de Johann Sebastian.

De tiam Johann Jacob akompanis la svedan reĝon kun lia kapelo dum ties militiroj tra norda kaj orienta Eŭropo. Kiam sin turnis la sveda bonŝanco kaj la svedoj en 1709 suferis neniigan malvenkon ĉe Poltava 1709 en Ukrainio, Johann Jacob fuĝis same kiel la sveda reĝo al Konstantinopolo ĉe la otomana kortego. Tie li ekhavis kontakton kun la franca muzikisto Pierre-Gabriel Buffardin. En la jaro 1713 li atingis, kiel ankaŭ reĝo Karolo la 12-a, sur malrektaj vojoj Stokholmon. La 31-an de majo 1715 li geedziĝis kun Susanna Maria Gaast, kiu tamen jam post malmultaj geedzecaj jaroj mortis. La geedzeco, farita la 15-an de oktobro 1721 kun sia dua sveda edzino Ingeborg Magdalena Norell, nur mallonge daŭris, ĉar Johann Jacob mortis jam en la aĝo de 40 jaroj en Stokholmo.

## Referencoj
## Fontoj
* Christoph Wolff: *Johann Sebastian Bach* Fischer-Verlag, 2001

## Vidu ankaŭ 
* Familio Bach

Kategorio:Familio Bach
Kategorio:Germanaj muzikistoj
Kategorio:Germanaj hobojistoj
Kategorio:Johann Sebastian Bach
Kategorio:Stokholmanoj
Etiopia skribo

eta|200px|Paĝo el la unua libro de Moseo en la etiopa skribo|maldekstra
La **etiopia skribo**, ankaŭ nomata **amhara** aŭ **geeza skribo**, ankaŭ nomata ***Fidäl*** (=alfabeto), estas abugido (speco de silaba skribo) por skribi la amharan, hararan kaj tigrajan lingvon. Ĝis 1991 oni uzis la etiopan alfabeton ankaŭ por la oroma lingvo, kiun oni hodiaŭ skribas per la latina alfabeto. La skribo estas ĉefe uzata en Etiopio kaj Eritreo, kie ĝi estas oficiala skribo por la amhara respektive por la tigraja. Male al la plej multaj aliaj ŝemidaj skriboj oni ĝin skribas de maldekstre al dekstre.

## Referencoj 
Kategorio:Abugido
Kategorio:Lingvoj de Etiopio
Magdolna Csutak

**CSUTAK Magdolna** estas rumanuja hungara, aŭstruja ceramikistino naskiĝinta en Sfântu Gheorghe la 26-an de novembro 1945.

## Kariero
Csutak studis en jaroj 1955–64 en Târgu Mureş en la Liceo de Muziko kaj Arto, poste en Kluĵo inter 1964–70 finis la fakon pri ceramiko. Ŝi laboris en sia naskiĝurbo kaj en Bukareŝto. En 1977 ŝi elmigris Aŭstrujon. Ŝi faris studvojaĝojn en Novjorko, Londono, Amsterdamo. Ekde 1978 ŝi estas anino de Künstlerhaus de Vieno, ekde 1995 de la IG Bildende Kunst, Wien. Ŝi estas anino ankaŭ de la Magyar Műhely de Parizo. Inter 1983 kaj 1985 ŝi organizis ekspoziciprogramojn por artistoj en sia laborejloĝejo en strato Fuhrmanngasse de Vieno.

## Premioj, distingoj
*2010: Munkácsy-premio;
*1986: Aŭstruja ŝtata stipendio;
*1985: Theodor Körner-premio; 

## Ekspozicioj
Ŝia unua individua ekspozicio estis en 1970 kaj la unua grupa ekspozicio en 1974.

## Fonto
*Artportal.huhttp://artportal.hu/lexikon/muveszek/csutak_magdolna 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ceramikistoj
Bromus arvensis

***Bromus arvensis***, esperante **kampbromuso**, estas vegetala specio de la subfamilio de *Pooideae*.  *Arvensis* signifas de kampo.

## Priskribo 
Ĝi altas 25–100&nbsp;cm. Ĝia paniklo estas maldensa kaj piramida. Ĝi estas hara sed ne la tigo. Ĝi havas ege dentan ligulon. La  interna paleo estas preskaŭ kiel granda tiel ekstera paleo.

## Ekologio 
Ĝi esta unujara. Ĝi ĝermas vintre.

## Disvastiĝo 
La specio devenas de la Palearktiso.

## Parazitoj 
[eta|maldekstra|*[Claviceps purpurea* en *Bromus arvensis*]]
Ergotfungo parazitas ĝian ovolujon.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Bromus hordeaceus
* Bromus erectus
* Bromus racemosus
* Bromus sterilis

### Eksteraj ligiloj 
* Tela Botanica 
* Floraweb  

Kategorio:Bromus
Kategorio:Plantoj de Eŭropo
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Universitato de Kopenhago

La **Universitato de Kopenhago** () estas la plej antikva kaj granda esplorcentro kaj universitato de Danio. Ĝi havas ĉirkaŭ  studentojn, el kiuj plejmulto estas virinoj, kaj pli ol  dungitojn. La Universitato havas plurajn universitatajn areojn en diversaj partoj de la urbo, sed la plej antikvaj troviĝas en la urbocentro. La Universitato estis fondita en 1479. La plejmulto de la kursoj estas instruataj dane, sed nuntempe multaj okazas angle kaj kelkaj germane. Ĝi membras en la *Internacia alianco de reserĉaj universitatoj*, , kaj ankaŭ membras en la Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj.

## Konstruaĵoj 
* Rundetarn

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Universitato de Kopenhago
György Várady

**VÁRADY György** [pr. va:radi] estis hungara reĝisoro, teatrestro, aktoro naskiĝinta en Nagyvárad la 11-an de julio 1926 kaj mortinta en Budapeŝto la 29-an de novembro 1980

## Kariero 
György Várady ekde 1945 ĝis 1949 ludis en la teatro Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat de Oradea, poste en Hungarujo en Pécs kaj poste en Solnoko li estis ĉefreĝisoro. En 1953 li reĝisoris en la Teatro Állami Déryné. Inter 1963 kaj 1975 li ĉefreĝisoris en Győr, poste ĝis sia morto en la Vidám Színpad. Al lia nomo ligiĝis la organizo de la Teatro Tác-Gorsiumi Nyári Színház, respektive de la Fertőrákosa Barlangszínpad (Grotscenejo), kie li prezentis helenan dramciklon.

## Reĝisoraĵoj 
* Gorkij: Kispolgárok;
* Ibsen: Nóra;
* Bródy S.: A tanítónő;
* Móricz Zs.: Sári bíró;
* Schiller: Tell Vilmos.

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Miklós Várady

**VÁRADY Miklós** [pr. va:radi] estis hungara kantisto (baritono) naskiĝinta en Kecskemét en 1848 kaj mortinta en Koloĵvaro la 7-an de majo 1941.

## Kariero 
Miklós Várady debutis en 1866 en la trupo de János Follinusz kaj ekde 1870 li aperis en la trupo de Antal Fehérváry, ekde 1873 en tiu de Andor Sztupa. En 1876 unu sezonon li ludis en la Népszínház de Pest, en 1877–78 en Arado, poste en 1878 li iris Koloĵvaron, kie ĝis 1914 li rolis tre favorite de publiko. Ekde 1908 li estis eterna ano de la teatro.

## Roloj 
* Fleck (Suppé: Pajkos diákok);
* Gaston (Verdi: A trubadúr);
* Bobéche király (Offenbach: A kékszakállú herceg).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Abul Abbas

[eta|Elefanto, romanika; fresko de [San Baudelio de Berlanga. Muzeo Prado, Madrido]]
**Abul Abbas** (mortis en 810) estis elefanto, kiun donacis al la franka imperiestro Karolo la Granda la kalifo Harun ar-Raŝid.

Ĝi estis la unua elefanto dokumentita nome norde de la Alpoj.

## Deveno 
Abul Abbas devenis el Hindujo. Ĝi estis nomita verŝajne de la kalifo mem, laŭ la fondinto de la Abasidoj, Abu l-Abbas as-Saffah (mortis en 754, أبو العباس السفاح). Oni ne scias kiom aĝa ĝi estis, kiam ĝi alvenis al Aachen.

## Vivo kaj morto 
En 801 Abul Abbas akompanata de Isaak, juda komercisto, tradukisto kaj sendito de Karolo, kaj de malgranda delegacio estis sendita el Bagdado al Aachen. Oktobre de la jaro 801 estas dokumentita restado ĉe La Spezia en Italujo; la grupo travintris en Vercelli, proksime de la Majora Lago. La  Abul Abbas atingis Aachen kaj estis transdonita kun multaj aliaj donacoj al la imperiestro Karolo.

Ĝia vivo en Aachen daŭris nur kelkajn jarojn, en kiuj, laŭdire la imperiestro ŝatis venigi ĝin al vojaĝoj, kiel *"viva simbolo de sia potenco"*.
Laŭ la raporto de la frankaj imperiaj analoj la elefanto mortis *"subite"* somere de la jaro 810 post trairo de Rejno.

## Legendoj 
Jam baldaŭ estiĝis multaj legendoj rilate al Abul Abbas. Tiel li estintus blanka elefanto kaj okaze de la batalo de Karolo kontraŭ la frisoj en 804 uzata kiel armilo, kio laŭdire estis katastrofa al ĝi, ĉar ĝi dronis dum trairo de la Rejno. Laŭ aliaj mencioj la elefanto mortintus pro pneŭmonio, kiu kaptis ĝin dum la travado de la Rejno.

En la malmultaj samepokaj fontoj oni parolas nek pri la blanka koloro, nek pri detaloj de la morto, nek pri uzo kiel armilo. La frankaj imperiaj analoj enhavas nur mallongajn rimarkojn pri ĝia transporto (801), ĝia transdono al la imperiestro (802) kaj ĝia morto (810).

## Postmorte 
900 jarojn post la morto de Abul Abbas oni raportis, ke ĉe la Rejno, proksime de la enfluejo de la Lippe, estis trovitaj en kampo elefantaj ostoj. Oni supozis, ke temis eble pri la elefanto de Karolo la granda. La trovitaj femuroj ŝajne alvenis al privata kuriozaĵejo.
Tamen ekzistis en la prahistorio diversaj elefantspecioj en Mezeŭropo, kio eble povus klarigi la trovaĵojn.

En la fama Jobsiade de 1784 oni lamentas pri la morto de la besto: *„Selbst Bucephalus und Rosinanten / Abulabaz den Elephanten / Ross Bayard und Bileams Eselin / Nahm Freund Hein zum Morgenbrod hin.“*

La unua en la franka imperio konata elefanto iĝis, laŭ multaj, en la historio de la germana lingvo *Popanz* (ne tre serioza timigaĵo), tio estas pro la deveno de la nomo de la imperiestra elefanto, *Abul Abbas* al *Bubaz*, *Pubatsch* kaj fine *Pupanz*; tio deveno de *terura estaĵo* ne estas konfirmita de la nunaj etimologaj vortaroj. La restado de Abul Abbas norde de la Alpoj estis ŝajne tro mallonga por krei daŭran bildon de ĝi.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Aachener Ausstellung 2003 *Ex Oriente - Isaak kaj la blanka elefanto* 

Kategorio:9-a jarcento
Kategorio:Famaj elefantoj
Kategorio:Karolo la Granda
Kategorio:Historio de Francio
Kubota Mina

**Kubota Mina** (, naskiĝis la 5-an de februaro 1972) estas japana komponistino, ankaŭ esperantistino. Ŝi naskiĝis en gubernio Fukuoka, Kjuŝuo, kaj lernis muzikon en Angla Reĝa Akademio de Muziko.

## Eksteraj ligiloj
*Mina Kubota

Kubota Mina
Kubota Mina
Lili Vörösmarty

**VÖRÖSMARTY Lili ** [pr. voeroeŝmarti] estis hungara aktorino naskiĝinta en Koloĵvaro la 10-an de majo 1924 kaj mortinta en Budapeŝto la 20-an de novembro 1964.

## Kariero 
Vörösmarty devenas el familio de poeto Mihály Vörösmarty. En postsigno de siaj patrino kaj avino ŝi elpaŝis en teatro kiel infano. Ekde 1941 ĝis 1944 ŝi ludis en pluraj teatroj de la lando, poste en 1944 ŝi fariĝis anino de la Magyar Színház. Post 1945 unue ŝi ludis en provinco, poste en la Kis Színház de la ĉefurbo. Ekde 1950 ĝis sia morto ŝi estis aktorino de la Magyar Rádió. Ŝia plej grava rolo estis la figuro de *Ica* en la radioserio *Szabó család*. En 1964 ŝi iĝis la aktorino de la Állami Bábszínház (Ŝtata Pupteatro).

## Roloj 
* Erzsébet (Zawieyski: Válaszút);
* Sienai Katalin (Paoliere: A mennyei láng);
* Lisette (Marivaux: Szerelem játéka).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Rózsi Völcsey

**VÖLCSEY Rózsi** [pr. voelĉei] estis hungara aktorino naskiĝinta en Árpád (Batăr) la 15-an de decembro 1895 kaj mortinta la 7-an de januaro 1966. 

## Kariero
Rózsi Völcsey akiris aktoran diplomon en Teatra Akademio en 1914. Ŝi debutis en la sekva jaro en Miskolc kaj ŝi ludis en provincaj urboj en Győr, Nagyvárad, en 1942 kaj 1944 en Szeged. Ekde 1945 ĝis 1948 ŝi estis membro de la Teatro Magyar, poste ŝi dungiĝis al trupo de Hungara Radio. Inter 1950–1957 kune kun János Balázs (aktoro) ŝi faris duopajn spektaklojn en vilaĝoj.

## Premioj, distingoj
*1966 Meritartisto. 

## Roloj
*Tímár Liza (Sándor Bródy); 
*Lyon Lea (Sándor Bródy); 
*Pernelle-né (Molière: Tartufo); 
*Aase anyó (Ibsen: Peer Gynt); 
*Lorenne Smith (Saroyan: Így múlik el az életünk).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Elefanto de Ludoviko la 9-a

[eta|280px|La elefanto de Ludoviko la 9-a. El la *Chronica majora* de Matthäus Paris, [13-a jarcento]]
[eta|280px|La elefanto de Ludoviko la 9-a. El la *Liber additamentorum* de Matthäus Paris, [1255]]
La **elefanto de Ludoviko la 9-a** (mortis en 1258) estis donacita de Ludoviko la 9-a de Francujo al Henriko la 3-a de Anglujo en la jaro 1255 kaj estis la unua elefanto en Londono.

## Vivo 
Ludoviko la 9-a, la sankta, de Francujo venigis en 1255 elefanton el la sankta lando post perdo de la sesa krucmilito. Ankoraŭ en la sama jaro li sendis la beston kun ties flegisto (*magister bestiae*), Henricus de Flor, kiel donaco al Henriko la 3-a. La elefanto mortis en la menaĝerio de la turo de Londono.

## Signifo 
Abul Abbas, la elefanto de Karolo la Granda, estis ĉirkaŭ la jaro 800 la unua elefanto dokumentita en Eŭropo. Ankaŭ Frederiko la 2-a posedis tian beston. En la 16-a jarcento elefantoj, kaj inter ili ĉefe la aziaj iĝis ŝatataj donacideoj, inter kiuj ekzemple Hanno kaj Soliman estis eĉ nome konataj.

Ĉu per la sendo de la elefanto Ludoviko celis politikajn interesojn, tio nur supozeblas nuntempe.

## Fontoj 
Matthäus Paris notis en sia *Chronica majora* la alvenon de la besto en Anglujo.
Fonto el la jaro 1844 citas la latinan ordonon de la reĝo al la ŝerifo de Londono.

La ilustraĵo de la *Chronica*, kiun oni supozas de Matthäus Paris, estas la ĝis nun plej malnova realisma desegnaĵo de elefanto en Eŭropo. La formo de la oreloj montras la afrikan devenon de la besto. Por evidentigi la grandecon de la besto estis aldonita ĝia flegisto, Henricus de Flor.

## Bibliografio 
* Stephan Oettermann: *Die Schaulust am Elefanten. Eine Elephantographia Curiosa*. Syndikat, Frankfurt am Main 1982, ISBN 3-8108-0203-4, p. 100f.

## Referencoj 
Kategorio:13-a jarcento
Kategorio:Famaj elefantoj
András Völgyesi

**VÖLGYESI András** [pr. voeldjeŝi] estis hungara reĝisoro, scenejdekoraciisto naskiĝinta en Oradea la 10-an de majo 1923 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe ?. 
## Kariero
András Völgyesi studis juron, poste iĝis ĵurnalisto. Inter 1951 kaj 1952 li reĝisoris en la teatro Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat de Oradea kaj sekve en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe li reĝisoris kaj estis scenejdekoraciisto kaj dum iom da tempo ĝia ĉefreĝisoro ekde la fino de la sepdekaj jaroj.  
## Reĝisoraĵoj kaj scenejprojektoj
*Shaw: Szent Johanna; 
*Shakespeare: Hamlet; 
*Veress D.: Négy tél; 
*Németh L.: Papucshős; 
*Sütő A.: Csillag a máglyán; 
*Kertész Á.: Özvegyek; 
*Thomas: Szegény Dániel.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj scenejdekoraciistoj
Lucia Vonica

**Lucia Vonica** [pr. vonika] estis rumana kantistino (soprano) naskiĝinta en Zalău en 1930.
## Kariero
Lucia Vonica estis ekde 1955 solistino de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo ĝis 1976. Ŝi kantis ankaŭ plurajn ĉefrolojn de operetoj. Ŝi elpaŝis ofte ankaŭ kiel koncertkantistino. 
## Roloj
*Violetta (Verdi: Traviata); 
*Erzsébet (Verdi: Don Carlos); 
*Tosca (Puccini); 
*Leonora (Verdi: A trubadúr); 
*Marcellina (Beethoven: Fidelio).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Tibor Vitéz

**VITÉZ Tibor** [pr. vite:z] *Welser* estis hungara kantisto (basbaritono) kaj reĝisoro naskiĝinta en Koloĵvaro la 13-an de aŭgusto 1902 kaj mortinta en Budapeŝto la 29-an de aprilo 1972.

## Kariero 
Tibor Vitéz en Budapeŝto debutis en 1927 en la Városi Színház, poste en 1932 en opero de *A rózsalovag* (Richard Strauss) en la Operejo. Inter 1933 kaj 1944 li estis ĝia solisto. En jaroj 1941–44 li estis ĉefreĝisoro de hungara Nacia Teatro de Koloĵvaro. En jaroj 1957–59 li reĝisoris en Eger. Li kantis preskaŭ 100 rolojn. Li esploris la teatrohistorion hungaran de Transsilvanujo inter la du mondmilitoj.

## Roloj 
* Hagen (Wagner: Istenek alkonya)
* Ping (Puccini: Turandot)
* Leporello (Mozart: Don Giovanni)
* Daland (Wagner: A bolygó hollandi)

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ildikó Vitályos

**VITÁLYOS Ildikó** [pr. vita:joŝ] estas rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Dumbrăveni (Sibiu) la 8-an de aprilo 1935.

## Kariero 
Ildikó Vitályos en 1957 dungiĝis al la teatro Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat de Oradea kaj poste ekde 1968 al la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo.

## Roloj 
* Melinda (Katona J.: Bánk bán);
* Mirandolina (Goldoni: A fogadósné);
* Lady (Williams: Orpheusz alászáll);
* Olympia (Molnár F.);
* Júlia (Illyés Gy.: A kegyenc);
* Proctorné (Miller: A salemi boszorkányok);
* Éva (Madách I.: Az ember tragédiája);
* Böske (Bálint T.: A sánta angyalok utcája);
* Chiriţa (Alecsandri: Két kisasszony s egy ténsasszony).

## Literaturo 
* Botházi Mária: *Vitályos Ildikó* (vivkariera intervjuo), Polis Könyvkiadó, 2005.

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

## Eksteral ligiloj 
* Dokumentfilmo pri la aktorino 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Géza Vágó

**VÁGÓ Géza** [pr. va:go:] estis hungara aktoro, reĝisoro, direktoro naskiĝinta en Nagyvárad 1882 kaj mortinta ?.

## Kariero 
Vágó debutis en 1902 en trupo de Péter Deák. Ekde 1904 ĝis 1906 li ludis en la Népszínház de Budapeŝto, inter 1907–1909 en la teatro Intim Színház, en 1912–13 li estis direktoro de la Vígszínkör. En 1915 li aperis en Vieno. En aprilo de 1916 li luis la Max und Moritz Kabareton en Vieno. En majo de 1916 li rolis en la teatro Budapesti Színház. En jaroj 1922–1924 li estis reĝisoro de teatro Blaha Lujza Színház. Poste li iris eksterlanden. Inter 1940 kaj 1944 okupigis lin la OMIKE Művészakció. Li estis komikulo. Li verkis teatraĵojn, parodiojn, filmscenarlibrojn. Li reĝisoris ankaŭ mutfilmojn.

## Roloj 
* Bastian (Martos F.: A granadai vőlegény);
* Izidor (Guthi S.: Smollen Tóni).

## Reĝisoraĵoj 
* Huszka J.: Lili bárónő;
* Offenbach: Szép Heléna;
* Bataille: A balga szűz.

## Verkoj 
* Kukorica Jónás (kun A. Mérei, 1905);
* Négy a kislány (kun E. Tábori, muziko: I. Barna, 1915);
* Lavotta szerelme (muziko I. Barna, 1917).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
József Vértes

**VÉRTES József** [pr. ve:rteŝ] estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Temeŝvaro la 23-an de majo 1939.  
## Kariero
József Vértes ludis ekde 1962 en la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház de Temeŝvaro. 
## Roloj
*VII. Károly (Shaw: Szent Johanna); 
*Noszty Feri (Mikszáth K.: A Noszty-fiú esete Tóth Marival); 
*Ottó (József Katona: Bánk bán); 
*Komoróczy (Lajos Barta: Szerelem).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Lajos Virág(h)

**VIRÁG(H) Lajos** [pr. vira:g] estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Temeŝvaro la ?  kaj mortinta samloke en 1952. 
## Kariero
Lajos Virág(h) debutis en trupo de sia naskiĝurbo en sezono de 1919–20-a. Ekde 1926 li ludis interalie en la trupo de Mihály Fekete, poste en  1949–50 en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe. En 1951 li forlasis la teatron, li iris en Temeŝvaron kaj en la sekvanta jaro li memmortigis.
## Roloj
*Katajev: Bolondos vasárnap; 
*Kanin–Garson: Ócskavas nagyban; 
*Szigligeti E.–Móricz Zs.: Csikós; 
*Gorkij: Vassza Zseleznova 
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
László Veress (kantisto)

**VERESS László** [pr. vereŝ] estas rumanuja hungara kantisto (baritono) naskiĝinta en Temeŝvaro en 1929.  
## Kariero
László Veress estis ekde 1956 ano de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo. Li kantis kiel solisto en pli ol du mil spektakloj.
## Roloj
*II. Endre, Petur bán (Erkel F.: Bánk bán); 
*Posa márki (Verdi: Az álarcosbál); 
*Higgins (Lerner–Loewe: My Fair Lady).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
László Veress (aktoro)

**VERESS László** [pr. vereŝ] estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Kluĵo la 13-an de marto 1945 li mortis en Sfântu Gheorghe la 8-a de novembro 2019.

## Kariero 
László Veress finis en la aktorfako de Teatroarta Universitato sekcio Szentgyörgyi István de Târgu Mureș. Li estis ekde 1971 ano de la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe.

## Roloj 
* Költő (Szemlér F.: Apellész különös kalandjai);
* McComas (Shaw: Sosem lehet tudni);
* Irányi Dániel (Veress D.: Örvényben);
* Széchenyi (Kocsis I.).

## Eksteraj ligiloj 
* Spektakloj pluajhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=3638

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

## Notoj 
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Ferenc Vendrei

**VENDREI Ferenc** [pr. vendrei] *Vendrey* estis rumanuja hungara aktoro, dramverkisto naskiĝinta en Sepsiszentgyörgy la 26-an de junio 1858 kaj mortinta en Budapeŝto la 4-an de julio 1940.

## Kariero 
Ferenc Vendrei komencis sian karieron inter 1881–85 en Koloĵvaro. En 1886 li aperis en Budapeŝto en la *Nemzeti Színház* kaj en la *Budai Színkör*, poste en Segedo, Arado, Temeŝvaro, Székesfehérvár, en la *Városligeti Színkör*, Kassa, en la *Vígszínház*, en la *Modern Színpad*, en la *Városi Színház*, en *Fasor Kabaré*, en la *Fővárosi Operett*, en la *Blaha Lujza Színház*, en la *Teatro Magyar*, *Király Színház*, *Nyári Operettszínház*, en la *Fővárosi Művész Színház* kaj *Royal Színház*.

## Roloj 
* Szilvai (Szigligeti E.: Liliomfi);
* Tschöll (Schubert–Berté: Három a kislány);
* Kántor (Bródy S.: A tanítónő);
* Kuruzs (Csokonai V. M.: Özvegy Karnyóné);
* Nagyapa (Zsolt B.: Erzsébetváros);
* Chateau Gibu (Hervé: Nebáncsvirág).

## Dramverkoj 
* *Feneanyósok* (kun A.Kövessy, 1892);
* *Két kérdőjel* (1894).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Bovkapa lanio

La **Bovkapa lanio** (*Lanius bucephalus*) estas malgranda paserina birdo kiu apartenas al plej tipa genro *Lanius* de la familio de Laniedoj. Ĝi troviĝas en Orienta Azio.

Ĝi estas 19–20&nbsp;cm longa. La masklo havas tre **brunan kronon, mallarĝan blankan superokulan strion kaj nigran larĝan maskon. La dorso estas grizbruna** (foje tre bele nuance el la nuka bruno al la grizo) dum la flugiloj estas malhelaj kun blanka makulo; ankaŭ la vosto estas malhelgriza al nigreca. La flankoj estas ruĝecaj kaj la resto de la subaj partoj estas blankecaj kun fajna strieco. La beko estas malhelgriza, tre larĝa kaj fortika ĉe bazo, mallonga kaj tre hokoforma en la supra makzelo, tipa inter lanioj. Inoj estas similaj sed pli senmarkaj kaj brunaj kun bruna masko kaj sen blanka flugilmakulo.

Tiu specio havas akran pepadan kaj babilecan alvokojn kaj ankaŭ imitas aliajn birdojn.

Ili reproduktiĝas en nordorienta Ĉinio, Koreio, Japanio kaj plej orienta Rusio (Usurilando, Saĥalino kaj la Kuriloj). Nordaj birdoj migras suden vintre kaj kelkaj atingas sudan Ĉinion. Vagantoj estis konstatitaj en Tajvano, Hongkongo kaj Vjetnamio. La izolata raso *sicarius* troviĝas nur en la montoj de la provinco de Gansuo en centrokcidenta Ĉinio.

Ili preferas malfermajn habitatojn kiajn farmojn kaj arbarbordojn. Ili vizitas ankaŭ parkojn kaj ĝardenojn en urbaj areoj. Ili sidas sur elstaraj ripozejoj, gvatante preterpasantajn predojn. Ili manĝas ĉefe insektojn kiaj skaraboj kaj griloj sed predas ankaŭ lacertojn kaj krustulojn.

La neston konstruas inter arbustoj aŭ bambuo. La ino demetas 2 al 6 ovojn, kiuj estas kovataj dum 14 al 15 tagoj kaj elnestiĝo okazas 14 tagoj post eloviĝo.
maldekstra|eta|250px|Japanio, vintre

## Literaturo 
* Brazil, Mark A. (1991) *The Birds of Japan*. Christopher Helm, Londono.
* Lee, Woo-Shin, Koo, Tae-Hoe & Park, Jin-Young (2000) *A Field Guide to the Birds of Korea*. LG Evergreen Foundation, Seulo.
* MacKinnon, John & Phillipps, Karen (2000) *A Field Guide to the Birds of China*. Oxford University Press, Oksfordo.
* Robson, Craig (2002) *A Field Guide to the Birds of South-East Asia*. New Holland, Londono.

## Eksteraj ligiloj 
* Oriental Bird Images: Bovkapa lanio 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Laniedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Izabela lanio

La **Izabela lanio** (*Lanius isabellinus*) estas malgranda paserina birdo kiu apartenas al plej tipa genro *Lanius* de la familio de Laniedoj. Ĝi estas la orienta ekvivalento de la Ruĝdorsa lanio (*Lanius collurio*) kun kiu ĝi estis iam konsiderata samspecifa.

## Priskribo 
eta|maldekstra|Lanius isabellinusIbis1867P005A|alt=Lanius isabellinusIbis1867P005A.jpg
Tiu palearktisa birdo reproduktiĝas en suda Siberio kaj centra Azio (raso *L. i. phoenicuroides*, konata kiel **Turkestana lanio**) kaj en Ĉinio (raso *L. i. isabellinus*, konata kiel **Daŭria lanio** (laŭ la regiono Daŭrio aŭ Transbajkalo)) kaj vintras en tropikoj. Tiuj du rasoj estas foje konsiderataj kiel separataj specioj. Ĝi estas rara vaganto en okcidenta Eŭropo, inklude Brition, kutime en aŭtuno.

Ĝi estas migranta mezgranda paserino kiu manĝas grandajn insektojn, malgrandajn birdojn, rodulojn kaj lacertojn. Kiel ĉe aliaj lanioj, ankaŭ tiu ĉasas el elstaraj ripozejoj kaj palisumas la kadavraĵojn sur dornojn aŭ ĉe pikdrata bariero kiel en provizejo. Ili reproduktiĝas en malferma kultivata kamparo, prefere kun dornarbustoj.

La plumaro estas izabela, la sabla koloro kiu havigas nomon al ĝi. Ĝi havas ruĝecan voston, grizecajn dorson kaj kronon kaj nigran maskon sub blanka superokula strio. La flugiloj estas malhelaj kun blanka makulo. La beko estas grizeca, kaj ĉe plej parto de lanioj, ĝi estas larĝa ĉebaze, fortika kaj hokoforma en supra makzelo. Junuloj povas esti distingitaj el junuloj de Ruĝdorsa lanio pro multe pli disa skvameco en subaj partoj.

[eta|300px|maldekstre|[Rijado, Saŭdarabio, Septembre 1993]]
[eta|ovoj de *Lanius isabellinus phoenicuroides* - [Muzeo de Tuluzo]]

## Plie 
### Identigo 
* Worfolk, Tim (2000) Identification of red-backed, isabelline and brown shrikes *Dutch Birding* 22 (6): 323-362

### Vagantoj 
* Message, Stephen (2001) The Turkestan Shrike in Kent *Birding World* 14(10):432-434

## Eksteraj ligiloj 
* Oiseaux Bildoj

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Laniedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Herznach

## Pri la komunumo 
**Herznach** estas komunumo en la distrikto Laufenburg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1290 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Herznach situas en la valo de *Staffelegg*, flanka valo de la rivero Sissle en la transirzono de la Tavola Ĵuraso al la Falda Ĵuraso. La komunumo konsistas el la du partoj Oberdorf, kie troviĝas la preĝejo, kaj Unterdorf, kie situas la muelejo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 6,26 km² , de kiuj 1,54 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,72 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 604 m s.m. sur la kulmino de la monto *Egg*, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 405 m s.m. ĉe la bordo de la rivereto *Staffeleggbach*.

## Trafiko 
Herznach estas konektita al la publika transportreto per du poŝtaŭtolinioj, unu de Araŭo al Frick kaj la alia de Herznach al Effingen.

Herznach troviĝas ĉe la norda alveturejo al la Staffelegg-Pasejo, kiu konektas Araŭon kun Frick. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A3 situas norde en Oberfrick en distanco de proksimume 4 km de la vilaĝocentro.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Herznach limas en nordo al Ueken, en oriento al Zeihen, en sudo al Densbüren, en okcidento al Wölflinswil, kaj en nordokcidento al Gipf-Oberfrick.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Herznach datiĝas el la jaro 1097 kiel *Hercenahc*.

En Herznach en frua mezepoko residencis la Senjoroj de Herznach, kies kastelo detruiĝis 1356 dum la Tertremo de Bazelo. La landaj regantoj estis la Grafoj de Habsburgo-Laufenburg kaj poste la ĉeflinio de la Habsburgoj. Post la Milito de Waldshut en la jaro 1468 la Habsburgoj pandigis la tutan Frick-Valon al Burgonjo, sed post la burgonja malvenko dum la Burgonjaj Militoj kontraŭ la Svisa Ĵurkomunumo, la regiono en 1477 revenis sub la kontrolon de la Habsburgoj, kiuj pluregis tie ĝis la jaro 1797. En la jaro 1499 la vilaĝo dum la Ŝvaba Milito estis rabatakita de bernaj kaj friburgaj trupoj. En la jaro 1797 la francoj okupis la regionon. Ek de tiam la Frick-Valo formis francan protektoraĵon, kiu en la jaro 1802 estis integrita kiel Kantono Frick-Valo al la Helveta Respubliko kaj en la jaro 1803 fariĝis parto de Kantono Argovio, kaj Herznach estiĝis komunumo de la argovia distrikto Laufenburg.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Herznach
* Herznach en la Historia Leksikono de Svislando
Hornussen

**Hornussen** estas komunumo en la distrikto Laufenburg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 885 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstra|150px|Preĝejo de Hornussen
La vilaĝo Hornussen situas ĉe la bordo de la rivero Sissle kaj estas ĉirkaŭita de montetoj de la Tavola Ĵuraso.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,27 km², de kiuj 2,90 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,82 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 650 m s.m. sur la kulmino de la monto *Frickberg*, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 360 m s.m. borde de la rivero Sissle ĉe la norda komunumlimo.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Hornussen limas en nordo al Kaisten, en nordoriento al Laufenburg kaj Elfingen, en oriento al Bözen, en sudoriento al Zeihen, en sudo al Ueken, kaj en okcidento al Frick.

## Trafiko 
Hornussen estas konektita al la publika transportreto per la poŝtaŭtolinio de Frich al Brugg.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 3 de Bazelo tra la Bötzber-Pasejo al Zuriko. Rekte norde de la vilaĝo pasas la svisa aŭtovojo A3, kies plej proksima alveturejo troviĝas okcidento de la vilaĝocentro en Frick.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Hornussen datiĝas el la jaro 1281 kiel *Hornescon*.

En mezepoko Hornussen estis senjora bieno de la Monaĥejo Säkingen. La landaj regantoj estis la Grafoj de Habsburgo-Laufenburg kaj poste la ĉeflinio de la Habsburgoj. Post la Milito de Waldshut en la jaro 1468 la Habsburgoj pandigis la tutan Frick-Valon al Burgonjo, sed post la burgonja malvenko dum la Burgonjaj Militoj kontraŭ la Svisa Ĵurkomunumo, la regiono en 1477 revenis sub la kontrolon de la Habsburgoj. En la jaro 1680 la Habsburgoj pandigis siajn rajtojn pri Hornussen, Niederzeihen, Stein, Hellikon kaj Zuzgen al la Monaĥejo Säkingen. Nur okdek jarojn poste en la jaro 1740 la Habsburgoj povis reaĉeti la pandon kontraŭ la prezo de 15000 guldenoj.

En la jaro 1797 la francoj okupis la regionon. Ek de tiam la Frick-Valo formis francan protektoraĵon, kiu en la jaro 1802 estis integrita kiel Kantono Frick-Valo al la Helveta Respubliko kaj en la jaro 1803 fariĝis parto de Kantono Argovio, kaj Hornussen estiĝis komunumo de la argovia distrikto Laufenburg.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Hornussen 
* Hornussen en la Historia Leksikono de Svislando
Árpád Visky

**VISKY Árpád** [pr. viŝki] estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Vețca la 8-an de julio 1940 kaj mortinta la 12-an de januaro 1986.

## Kariero 
Visky Árpád inter 1963 kaj 1965 ludis en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe, inter 1968 kaj 1974 en la teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureș, ekde 1975 ĝis 1983 denove en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe. La 23-an de februaro 1983 oni arestis lin. La 23-an de aŭgusto 1984 oni liberigis lin, sed ne permesis al li iri denove scenejon. Li estis helplaboristo en fabriko. Li memmortigis.

## Roloj 
*Polgármester (Dürrenmatt: Az öreg hölgy látogatása [la vizito de la maljuna sinjorino]); 
*Kurrah (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde); 
*De la Fontaine (Sütő A.: Csillag a máglyán); 
*Tiborc (József Katona – Gyula Illyés: Bánk bán); 
*Tullio (Buero Vallejo: Az alapítvány); 
*Férj (Csiki: A nagypapa látni akar benneteket); 
*Catavencu (Caragiale: Az elveszett levél).

## Fonto 
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kordelio (luno)

**Kordelio** estas la plej interna satelito de Urano nun konata.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de Richard J. Terrile sur kliŝaĵoj
farita la  de la kosmosondilo Voyager 2 kaj ricevis la maldaŭran nomon **S/1986 U 7** (sepa uranluno de 1986).

Oni ne plu revidis ĝin ĝis 1997 kiam la kosmoteleskopo Hubble permesis retrovi ĝin.

## Nomo 
Tradicie, la uranaj lunoj ricevas nomojn de roluloj jen de teatraĵoj de William Shakespeare, jen de la poemo de Alexander Pope "*La rabita buklo*". Ĝi ricevis en 1988 la nomon **Kordelio** (angle: *Cordelia*), tiu de la plej juna filino de la Reĝo Lear de Shakespeare.

## Orbito 
Kordelio estas interna paŝtist-satelito de la urana ringo epsilono.

Ĝia orbito estas pli malalta ol la sinkrona orbito, ĝia orbita periodo estas 0,335 tago, kiam la rotacia periodo de Urano estas 0,71833 tago : ĝi rondiras
ĉirkaŭ Urano en malpli da tempo ol Urano rotacias. Tia orbito estas nestabila, kaj la tajda forto malrapide malrapidigas Kordelion, kiu iam falos sur Uranon, aŭ pli verŝajne, diseriĝos por formi novan ringon.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Kordelio, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*" 
*  Kordelio (angla versio) 
*  Kordelio, el "*Solar System Exploration*" 
*  Cordelia, (Le système solaire à portée de votre souris - *La Sunsistemo musklake atingebla*)
*  Malgrandaj lunoj de Urano 
*  Kordelio, el la paĝaro de Jean-Michel
*  Kordelio kaj Ofelio (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Urano
V'Moto-Rock

'''V'Moto-Rock''' estis hungara pop-muzika grupo, kiu ludis dum la 70-aj jaroj kaj la 80-aj jaroj de la 20-a jarcento. En la nomo la komenca majusklo V signifis tion, ke la mecenato estis firmao "Volán" (hungara aŭtobusa kompanio).

La ŝlagrorkestro estis fondita en 1977, malfondita en 1989.

La membroj estis Ferenc Demjén (estro), János Menyhárt, Sándor Herpai (drumisto), István Lerch.

## Aŭskultu 
* Kanto de V'Moto-Rock "Miért" (*Kial*)

Kategorio:Hungaraj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1970-1979
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989
Rudolf Várady

**VÁRADY Rudolf** [pr. va:radi] estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Nagyvárad la 20-an de aŭgusto 1892 kaj mortinta en Târgu Mureş la 27-an de oktobro 1957.  
## Kariero
Várady debutis kiel ano de trupoj de Satmaro, Nagykároly, poste li ludis en Nagyvárad, en jaroj 1926–27 en Temeŝvaro. Inter 1940 kaj 1944 li ludis en la hungara Nacia Teatro de Koloĵvaro. En 1945 li aperis en la Teatro Művész de Budapeŝto, poste en jaroj 1946–1957 en la Székely Színház. 
## Premioj, distingoj
*1943- Szentgyörgyi István memormedalo, 
*1957- Meritartisto 
## Roloj
*Crofts (Shaw: Warrenné mestersége); 
*Tudós (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde); 
*Ragnar (Ibsen: Solness építőmester); 
*Parker (Kálmán I.: Bajadér); 
*Dandanache (Caragiale: Az elveszett levél); 
*Pero (Nušić: Kegyelmes asszony).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
1120-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
### Amerikoj 
### Azio 
*

### Eŭropo 
*13-a de januaro 1120: Dum la Koncilio de Troyes estis rekonita la sendependeco de la Odeno de Templanoj.

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
#### Azio 
#### Eŭropo 
##### Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio 
*Henriko la 5-a regis de 1106 ĝis 1125.
*Lotaro la 3-a regis de 1125 ĝis 1137.

##### Papoj 
*Kaliksto la 2-a estis papo 1119 ĝis 1124
*Honorio la 2-a estis papo 1124 ĝis 1130

##### Anglio 
*Henriko la 1-a regis de 1100 ĝis 1135.

##### Francio 
*Ludovika la 6-a, *la Dika*, regis de 1108 ĝis 1137.

### Aliaj eminentuloj 
*

## Mortintoj 
*

## Malkovroj 
## Notoj kaj referencoj
Anthoxanthum

***Anthoxanthum***, esperante **antoksanto**, estas genro de plantoj el la subfamilio de Pooideae.

## Priskribo 
*Anthoxanthum* estas unu kaj plurjaraj herboj kunspiketoj en spikforma paniklo.
Spiketo estas karakteriza : Ĝi enhavas du glumojn, la interna estas klare pli grando ol la ekstera. Ĝi enhavas du sterilajn eksterajn paleojn kun aristo. Ĝi enhavas nur unu fekundan floron kun nur du stamenoj.

## Ĉefaj specioj 
* *Anthoxanthum aethiopicum*
* *Anthoxanthum amarum*
* *Anthoxanthum alpinum*
* *Anthoxanthum aristatum*
* *Anthoxanthum borii*
* *Anthoxanthum dregeanum*
* *Anthoxanthum ecklonii*
* *Anthoxanthum gracila*
* *Anthoxanthum hookeri*
* *Anthoxanthum horsfieldii*
* *Anthoxanthum japonicum*
* *Anthoxanthum madagascariense*
* *Anthoxanthum nivale*
* *Anthoxanthum odoratum*
* *Anthoxanthum ovatum*
* *Anthoxanthum pallidum*
* *Anthoxanthum sikkimense*
* *Anthoxanthum tongo*

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Poeoj
József Varga

**VARGA József** [pr. varga] estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Nagyvárad la 21-an de majo 1902 kaj mortinta en Târgu Mureş la 27-an de marto 1976.  
## Kariero
Varga debutis en sia naskiĝurbo kiel helpaktoro en 1923, ekde 1948 li ludis ĝis la fino de sia vivo en la Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş.
## Roloj
*Ákim (Tolstoj: A sötétség hatalma); 
*Lőrinc inas (Németh L.: A két Bolyai); 
*Utcaseprő (Feydeau: Osztrigás Mici); 
*Lajos bácsi (Móricz Zs.: Nem élhetek muzsikaszó nélkül); 
*Józsi bácsi (Móricz Zs.: Kismadár); 
*Nomancourt (Labiche: Az olasz szalmakalap).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Monto Ŭakakusa

**Monto Ŭakakusa**(若草山, Wakakusa-yama) aŭ **Monto Mikasa** (三笠山,Mikasa-yama) estas fama monto de Nara, en Japanio. La monto estas 342 metrojn super la marnivelo. Ĝi situas oriente de la Nara-parko.

Kategorio:Montoj en Japanio
Kategorio:Gubernio Nara
Melinda Varga (kantistino)

**VARGA Melinda** [pr. varga] estis rumanuja hungara kantistino (soprano) naskiĝinta en Kluĵo 1952. 

## Kariero
Melinda Varga ekde 1980 estis koloratursopranulino de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo. 

## Roloj
*Oscar (Verdi: Az álarcosbál); 
*Gara Mária (Erkel F.: Hunyadi László); 
*Adél (Strauss (filo): A denevér); 
*Musette (Puccini: Bohémélet).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
László Varga (operkantisto)

**VARGA László** [pr. varga] (naskiĝis la 28-an de novembro 1916 en Máramarossziget, mortis la 3-an de julio 1995 en Kluĵo estis rumanuja hungara kantisto (tenoro).

## Kariero
Varga finis en 1949 en la Magyar Művészeti Intézet de Kluĵo, poste ĝis 1969 li estis solisto de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo. Kiel koncertkantisto li prezentis regule la kanzonojn de Bartók kaj Kodály. Li havis ankaŭ popolkant-diskojn. 

## Roloj
*Barinkay (Strauss (filo): A cigánybáró); 
*Hunyadi László (Erkel F.); 
*Canio (Leoncavallo: Bajazzók).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Nara-parko

maldekstra|eta|Makulaj cervoj en Nara Parko
**Nara-parko** () estas publika parko situa en la urbo Nara, en Japanio. Ĉi tie vivas pli ol 1,200 da Makulaj cervoj. Ĝi datiĝas el 1880.

Kategorio:Parkoj en Japanio
Kategorio:Gubernio Nara
Tibor László Varga

**VARGA Tibor László** [pr. varga] estas rumanuja hungara aktoro, reĝisoro naskiĝinta en Nagyvárad la 10-an de julio 1952. 
## Kariero
Varga estis inter 1971 kaj 1973 aktoro de la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház de Temeŝvaro, poste ĝis 1977 de la teatro Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat de Oradea. En 1977 li elmigris en Usonon, kie li elpaŝis en hungarlingvaj spektakloj. En 1987 en Losanĝeleso li establis kun sia edzino la teatron *Magyar Színkör*, kiu ĝis 1989 plufunkciis sub nomo *Thália Stúdió*.  
## Roloj
*Kovács, huszárkapitány (Molnár F.: Olympia); 
*Leonida Papagatto (Scarnicci–Tarabusi: Kaviár és lencse).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Zoltán Vargha

**VARGHA Zoltán** [pr. varga] estas rumanuja operreĝisoro naskiĝinta en Bukareŝto en 1936. 
## Kariero
Vargha estis unu el la plej multflankaj kaj talentaj reĝisoroj de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo. Li elmigris kaj oni ne scias lian pluan sorton. 
## Roloj
*Verdi: Don Carlos, Az álarcosbál; 
*Bizet: Carmen; 
*Szarvady Gy.: Isztrosz király.
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Piroska Vargha

**VARGHA Piroska** [pr. varga] estas rumanuja kantistino (soprano) naskiĝinta en Marosvásárhely en 1942. 

## Kariero
Vargha ĝis 1966 studis en la konservatorio de Kluĵo. Poste laborada kiel solistino en Ŝtata Hungara Operejo Kluĵo ŝi elmigris kun sia edzo al eksterlando.

## Roloj
*Amelia (Giuseppe Verdi: *Un balo in Maschera*) 
*Melinda (Ferenc Erkel: *Bánk bán*)
*Mimi (Giacomo Puccini: *La Bohème*)

## Fonto
* *Magyar Színházművészeti Lexikon* *(hungare)*

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Plendo

**Plendo** laŭ PIV estas 

# la ago esprimi per vortoj sian doloron aŭ ĉagrenon, kaj 

# la ago esprimi per vortoj, ke oni estas malkontenta pri io aŭ iu.

## Juro 
Aparte en jura lingvaĵo plendo ĉe kortumo estas grava ago protesti kontraŭ sentata maljusto. 

## Medicino 
En medicino la vorto foje uzatas por la ĉefa simptomo, kiu atentigas pacienton pri malsano kaj kiu instigas la pacienton konsulti kuraciston kun la peto forigi la ĝenan fenomenon.

## Ekzemplaj citaĵoj 
Ekzemplaj citaĵoj pri la vortuzo el la frua literaturo de Esperanto estas:

## Proverboj 
## Vidu ankaŭ 
la artikolojn ĝemo, lamento, vekrio, sopiro, ploro kaj protesto.

## Notoj 
Kategorio:Juraj terminoj
Kategorio:Juraj dokumentoj
Katalin Vásárhelyi D.

**VÁSÁRHELYI D. Katalin** [pr. vaŝa:rheji] estas rumanuja aktorino naskiĝinta en Nagyvárad la 24-an de februaro 1944. 
## Kariero
Katalin Vásárhelyi D. finis en 1965 en la Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat de Târgu Mureş kaj inter 1967 kaj 1970 ŝi estis anino de la teatro Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat de Oradea. Poste ŝi dungiĝis al la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe. 
## Roloj
*Desdemona (Shakespeare: Otelo); 
*Zsuzsanna (Tamási Á.: Csalóka szivárvány); 
*Alkméné (Hacks: Amphitryon).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Ĝemo

**Ĝemo** laŭ PIV estas

# la ago esprimi malfeliĉan senton per plendaj, neparolaj voĉsonoj (ekzempla frazero *la vundito mallaŭte ĝemis*) kaj
# en figura senco la ago aŭdigi plendan delikatan bruon, similan al ĝemo (ekzemplaj frazeroj *la rivereto ĝemas sur la ŝtonoj; la turtoj ĝemas en la arboj* aŭ *ĝemblovo de la vento).*

Konkretigite, la vorto **dolorĝemo**, kiel klare indikas la vorton, signas ĝeman sonon pro korpa doloro, kaj **plorĝemo** estas sono de ploro aŭdigante spasman bruon de gorĝo, pro grava doloro fizika aŭ morala.

## Ekzemplaj citaĵoj 
Ekzemplaj citaĵoj pri la vortuzo el la frua literaturo de Esperanto estas:

## Vidu ankaŭ 
la artikolojn murmuro, suspiro, lamento, vekrio kaj plendo.

## Notoj 
Kategorio:Vortoj
Allô la planète

**Allô la planète** estas radio-elsendo dissendita de la franca radiostacio France Inter, inter 23h15 kaj 1h00 matene, inter lundo kaj ĵaŭdo (inter lundo kaj vendredo ĝis junio de 2009).
La elsendo, prezentita de Éric Lange,  ekis en septembro de 2006.

La ĉeftemo de la elsendo estas ricevi alvokojn de aŭskultantoj el la tuta monto, kiuj rakontas iliajn vojaĝojn, laborojn, spertojn kiujn ili travivas ĉiutage aŭ ankaŭ aktualaĵojn de la lando kie ili loĝas aŭ vojaĝas.
Oni povas reagi libere bonhumore pere de retpoŝto, telefon-alvoko, komento ĉe la retejo.
Tiel la retejo ĝisdatiĝas kun tekstoj kaj fotoj senditaj de la aŭskultantoj.

Ĉiutage okazas alvokoj kiel "Mesaĝo en botelo", alivorte aŭskultanto kiu bezonas helpon.
Ekzemple, iu kiu baldaŭ foriros alilande kaj petas helpon al aliaj aŭskultantoj kiuj loĝas aŭ loĝis en tiu lando por trovi loĝejon aŭ informojn por adaptiĝi.

## Aranĝo 
* Produktisto kaj prezentisto: Eric Lange
* Reĝisoro:  Adèle 
* Produkt-helpantoj: Aneka Bodocco et Christophe Mager 
* Muzika programo: Gilles Perron

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo ĉe la retejo de Radio France
* La retejo de aŭskultantoj (Januaro de 2007) 

Kategorio:Francaj radioelsendoj
Szűr

**Szűr** [sUr], germane **Siehr**, kroate **Sur** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Mohács.
eta|Preĝejo de Szűr

## Bazaj informoj 
* Areo: 8 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 280
* Poŝtkodo: 7735
* Telefonprefikso: 69
* Koordinatoj: 46°06′N 18°34'45″E

## Situo 
Szűr situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, fine de longa sakovojo, aŭtovojo **M6** Budapeŝto-Bóly preteriras.

## Historio 
La unua skriba mencio pri Szűr devenis el 1542. Baldaŭ pro la turkoj la komunumo senhomiĝis, germanoj refondis ĝin en la 18-a jarcento. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Szűr 657 homoj (640 germanoj, 17 hungaroj). Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis ambaŭ vilaĝojn. Post la 2-a mondmilito la germanoj deportiĝis al Germanio, samtempe alvenis deportitaj hungaroj el Ĉeĥoslovakio. En 2001 la germanoj estis 36 %. En 2008 en telefonlibro de Budapeŝto troviĝis 10 personoj havantaj familiajn nomojn Szűr.

En Szűr migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika malfrubaroka preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario) de 1810

## Famuloj 
En Szűr naskiĝis filozofo János Weiss.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kserofitar-montaraj duonarbaroj de Tibestio kaj Ĝabal-Uvajnato

eta|220px|*Tamarix aphylla* vegetas en tiu ĉi ekoregiono
La **kserofitar-montaraj duonarbaroj de Tibestio kaj Ĝabal-Uvajnato** estas tersupraĵa ekoregiono el la dezertega ekoprovinco de la palearktisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Biome ĝi apartenas al la dezertoj kaj kserofitaroj. La ekoregiono okupas du apartajn altaĵojn en la orienta Saharo, kaj kovras partojn de Ĉado, Egiptujo, Libio kaj Sudano.

## Priskribo
La ekoregiono etendiĝas tra 82 103 kvadrataj kilometroj en la vulkanaj Tibestiaj Montaroj de Ĉado kaj Libio kaj la vulkana pinto de Ĝabal-Uvajnato apud la limo de Egiptujo, Libio kaj Sudano.  La klimato estas arida kaj subtropika. La altaĵoj de Tibestio kaj Ĝabal-Uvajnato ĝuas pli altan, pli regulan precipitaĵon kaj pli malvarmetan temperaturojn ol la ĉirkaŭanta Saharo. Tial ili gastigas duonarbarojn kaj arbustarojn de arekacoj, akacioj, mirtoj, oleandroj, tamarikoj, kaj pluraj maloftaj kaj endemiaj plantoj  .

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
*Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj
*Konservada stato de ekoregiono

## Eksteraj ligiloj
* Ekoregiono PA1331 : Kserofitar-montaraj duonarbaroj de Tibesti kaj Ĝabal-Uvajnato (WWF)
* Kserofitar-montaraj duonarbaroj de Tibesti kaj Ĝabal-Uvajnato (*WWF-Wildworld*)
* Kserofitar-montaraj duonarbaroj de Tibesti kaj Ĝabal-Uvajnato (*Wildworld*) - Nacia Geografia Societo 
* Kserofitar-montaraj duonarbaroj de Tibesti kaj Ĝabal-Uvajnato (*The Encyclopedia of Earth*)
* Kserofitar-montaraj duonarbaroj de Tibesti kaj Ĝabal-Uvajnato (*Globalspecies*) 
* Situo de la ekoregiono : tajpu *Tibesti-Jebel Uweinat montane xeric woodlands*

Kategorio:Palearktisaj ekoregionoj
Kategorio:Saharo
Kategorio:Dezertaj ekoregionoj
Kategorio:Dezertoj en Egiptio
Kategorio:Dezertoj en Libio
Kategorio:Dezertoj en Sudano
Kategorio:Dezertoj en Ĉado
Anna Bergendahl

**Anna Henrietta BERGENDAHL** (naskiĝis la 11-an de decembro 1991) estas sveda kantistino.

Anna estis elektita por reprezenti Svedion ĉe la Eŭrovido-Kantokonkurso 2010 kantante *This is my life*.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Anna Bergendahl

Kategorio:Svedaj kantistoj
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2010
Kategorio:Naskiĝintoj en Svedio