open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fulmomilito

**Fulmomilito** aŭ **fulm-milito** (el la germana *Blitzkrieg* [blickri:k]) estas taktiko kiu baziĝas je surprizo, moviĝemo, armilteĥnika kaj armilforta supereco. 

## Premisoj
Kreinto de la fulmomilito estis Alfred von Schlieffen. Komence de la unua mondmilito t.n. plano Schlieffen antaŭvidis konkeron de Francio dum 6 semajnoj, danke al tio estus ebla transporto de ĉiuj militfortoj al Orienta Fronto, kontraŭ Rusio. Teoriaj fundamentoj de la fulmomilito kun uzo de tankoj estis prilaboritaj kaj unuafoje prezentitaj de Heinz Guderian en lia libro *Achtung – Panzer!*, eldonita en 1937. 

Tion uzis germanoj unuafoje en 1938 dum la hispana enlanda milito kaj en 1939 kontraŭ Pollando.

La esenco de la taktiko estas la paralizo de la malamika armeo per rapida atako. Ĝin enkondukas la malfortigo de la defendaj fortoj, malebligo de komunikado, postliverado de materialoj. Tio okazas per aviadila bombardado kaj ofte forta kanona pafado.

En la dua etapo granda nombro de kirasitaj tankoj atakas en relative mallonga fronta linio kaj trarompas ĝin. Tion helpas same aviadila, kanona bombardado, arta kaŝiga fumo, eble kun paraŝutistoj.

Post tiuj du etapoj okazas la izoligo, ĉirkaŭbrakumo de la malamikaj fortoj.

Tiuj manovroj damaĝas la homan kaj armilan materialojn.

La germana armeo Wehrmacht uzis tiun taktikon en 1940 kontraŭ Belgio, Nederlando kaj Francio kun sukcesoj. La plej bona ekzemplo estas batalo de Francio, kiu estis konkerita apenaŭ dum kelkaj semajnoj.

En 1941 post komenco de Operaco Barbaroso la fulmomilito unuafoje renkontis seriozan reziston, kiam germanoj ne sukcesis konkeri Moskvon kaj konkeri Stalingradon, kaj Sieĝo de Leningrado daŭris tre longe. 

En Nord-Afriko aplikis tiujn spertojn Erwin Rommel, dum en 1944 uzis la taktikon en Eŭropo la usona George Patton.

Oni rigardas fulmomilito la manovrojn de Israelo en 1967 kontraŭ Egiptio kaj Sirio, dum la Sestaga milito, kaj la Iran-Israela milito en 2025.

## Fulmomilito en popola kulturo
La vorto *blitzkrieg* aperis en la intermilita periodo, kaj estis disvastigita komence de la Dua Mondmilito. 

## Bibliografio
* *PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń* (Leksikono de PWN, Armeo, milito, armiloj), Scienca Eldonejo PWN, Varsovio 2001, ​ISBN 83-01-13506-9​.

## Eksteraj ligiloj
* Raymond Limbach: Blitzkrieg, military tactic, Encyclopaedia Britannica

Kategorio:Bataloj
Kategorio:Militoj
Kategorio:Dua Mondmilito
Kategorio:Strategio
Rea (diino)

**Rea** el gr.Ρέα, unu el la Titanoj, filino de Urano kaj Geo, fratino kaj edzino de la titano Krono. Oni kredas, ke ŝia nomo devenas de epiteto de Tero: *ampleksa*, *larĝa*, *plena*. Rea reprezentas la krean energion kaŝitan en la tersino.eta|dekstra|200ra|Diino Rea

## Mito 
Rea estas la patrino de la gedioj: Hestia, Demetra, Hera, Hadeso, Posejdono kaj Zeŭso.

Krono kaj Rea estris la universon. Kronos, sciante ke unu el siaj infanoj eltronigos lin, provas eskapi el sia destino, vorante siajn ĵusnaskitajn infanojn.
Kim Zeŭso naskiĝis, Rea prezentis al sia edzo ŝtonon volvita per vindaĵoj. Krono glutis ĝin, nesciante ke Rea forkaŝis la infanon en Kreto.

Kiam li estos plenkreskulo, Zeŭso trudos Kronos elvomi siajn ses voritajn infanojn (krom la ŝtonon).

[eta|maldekstra| Rhea rajdas leonon, [Pergamono|Pergamona altaro, Pergamo-muzeo, Berlino.]]

## Arto 
Rea estas ĝenerale reprezentata sur trono, akompanata de leonoj, rajdanta leonon, aŭ sur ĉaro tirata de du leonoj

En romia mitologio Rea estas identigita al la friga diino Cibela, la "Granda Patrino" aŭ "Patrino de la Dioj" aŭ al Opsa, sabena diino de la abundo.

## Vidu ankaŭ 
* **Reao** estas neflugkapabla birdo, kiu kutime troveblas en Sudameriko, kies nomo derivas el *Rea*.

Kategorio:Dioj de la helena mitologio
Kategorio:Patrinaj dioj
Kategorio:Titanoj
Universitata Kliniko de Aachen

eta|dekstra|Aspekto de fasadoparto
La **Universitata Kliniko de Aachen** disponas pri la plej granda malsanuleja konstruaĵo de Eŭropo. Ĝi troviĝas en la okcidento de Aachen en la urboparto Seffent-Melaten.

## Historio 
En la jaro 1966 la urba malsanulejo (*Städtische Krankenanstalten*) de Aachen transformiĝis je *Medicina Fakultato*, kiu leviĝis je la rango de universitata kliniko. La areo de la malnova kliniko ja estis larĝa, tamen la plej granda parto de la departementoj funkciis en pavilonoj. La malsufiĉa spaco kaj kreskanta nombro de pacientoj necesigis novan konstruaĵon.

Ties konstruado komenciĝis en 1972 kaj daŭris dum preskaŭ 10 jaroj. Dum la konstruo oni konstatis ke la grundo estis tro mola por porti la kompleton de la planita konstruaĵo. La sekvo estis rezigno pri la realigo de kelkaj supraj etaĝoj. Tiutempe oni tamen jam finkonstruis la liftokernojn ĝis plena alteco, el kio rezultas iom bizara aspekto de la malsanulejo. Ĝi ne similas al tipa malsanulejo. Tio ankaŭ validas por la interno, kie dominas verdaj koloroj kaj nekaŝitaj kondukiloj.

Post poioma ekfunkciigo okazis solena malfermo la 21-an de marto 1985.

La pavilonojn de la malnova malsanulejo oni malkonstruis. Samloke nun troviĝas parko.

En la jaro 2005 tie laboras ĉirkaŭ 70 profesoroj, 1.300 sciencaj kaj 5.000 aliaj kunlaborantoj en 33 klinikoj, 21 institutoj kaj en la administro.

## Literaturo 
* Ekkehard Winn: *Das Klinikum Aachen. Baugeschichte und Analyse.*

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Aachen
Kategorio:Aachen
Prakatolika Eklezio

[eta|dekstra|200ra|Kristankatolika preĝejo en [Trimbach SO|Timbach, Kantono Soloturno, Svislando]]
La **Prakatolika Eklezio** (en Svislando ankaŭ nomita **Kristankatolika Eklezio**) estas kristana komunumo, kiu apartiĝis de la Romkatolika Eklezio en 1870. La apartiĝo (skismo) estis sekvo de la Unua Vatikana koncilio, kiu akceptis la dogmon pri la neeraripovo de la papo.

En 1889 la prakatolikoj kuniĝis kun aliaj kristanaj komunumoj, kiuj malakceptis la rolon de la papo, en la Unio de Utrecht.

Nuntempe la Prakatolika Eklezio havas ĉirkaŭ  membrojn en Germanio ("Altkatholische Kirche") kaj ĉirkaŭ  membrojn en Svislando (germane en Svislando *Christkatholische Kirche*). En Svislando la Kristankatolika Eklezio precipe estas disvastigita en Kantono Soloturno, kie kadre de la kulturlukto en la 19-a jarcento granda parto de la katolikoj transiris al la kristankatolika komunumo.

Prakatolika episkopo estas Dr. Matthias Ring. Episkopa sidejo estas Bonn. Episkopa katedralo estas la preĝejo Nomo-de-Jesuo en Bonn (Bonngasse 8).

## Vidu ankaŭ 
* Trixini
* Preĝejo de Nomo de Jesuo (Bonn)
Nemonotona logiko

En klasika logiko la rezonanta agento estas ideale racia kaj "scianta", malsame al reala komuna rezonanto kiu devas ĉiam fronti laŭgradan konon kaj akiron de scio, havi nekompletajn konitaĵojn kaj dume rezoni surbaze de supozoj. Do, tiu ĉi rezonanta agento atingas konkludojn kiuj dum kelka tempo ne estas definitivaj. En klasika logiko la aldono de novaj konitaĵoj, aŭ datenoj, ne ŝanĝas tiel draste la konkludojn, kaj pro tia karaktero de kalsika logiko ni kvalifikas ĝin kiel **Monotona** logiko.

Do, se ni volas pli fidele modeligi la rezonadon de reala rezonanto, ekzemple por pli bone kompreni tian procezon, aŭ por realigi similan procezon en Artefarita intelekto, necesas **Nemonotona logiko**, taŭga por pli fidela formaligo de tia rezonado kiu enhavas malkonfesajn paŝojn.

Kategorio:Logiko
Erinioj

**Erinioj** (el la greka: Ερινύς, *furioze persekuti* aŭ *furioziĝi*) estis mitaj estuloj. La romianoj nomis ilin **Furioj**. La Erinioj naskiĝis el la sango elverŝita de Urano, kiam fortranĉis ties testikojn Krono, lia plej juna filo. Ili estis tri diinoj, kiuj punis kaj venĝis la krimulojn, kaj iliaj nomoj estis: **Alekta**, **Tizifona** kaj **Megera** (alia versio de la mito nombras pli ol tri diinojn).[eta|300ra|*[Oresto persekutata de la Erinioj*, William-Adolphe Bouguereau (1862).]]Erinioj estis konataj kiel la venĝistinoj de parencaj murdoj aŭ sangokrimoj. Sed ili estis ankaŭ la venĝistinoj de ia ajn krimo kontraŭ la natura ordo; ili estis la gardistinoj de la kosma ordo kaj punis ĉiun, kiu atencis kontraŭ la naturo aŭ kontraŭ la rajto de la homoj.

Loĝantinoj de la mallumo, la filinoj de la urana sango estis prezentitaj kiel teruraj flugpovaj virinoj kun serpentoj inter la haroj, vipiloj kaj brulantaj torĉoj en la manoj. Laŭ la tradicio ĉiu venĝistino havis difinitan taskon: Alekta senĉese persekutis la viktimon kun brulantaj torĉoj; Tizifona vipis la kulpulon kaj Megera kriegis nokte kaj tage ĉe la oreloj de la kulpulo lian krimon.

Internigite en la homa kapo ili estas la *konsciencriproĉo*, la *rimorso*.

## Vidu ankaŭ 
* Eŭmenidoj

Kategorio:Estaĵoj de la helena mitologio
Neakra logiko

Trajto de klasika logiko estas rezonado pri "vero **aŭ** malvero", kie "aŭ" ludas rolon ekskluziviga: Ĝi faras akran distingon inter vero kaj malvero de iu ajn propozicio, kaj ne permesas aliajn eblecojn.

Tamen, la realviva rezonado ne estas tiel ideala, kaj -treege ofte- homo ne povas distingi akre inter vero kaj malvero: Ekzemple, homo ĉiutage devas rezoni pri propozicioj kiel: *"Johano estas riĉa"*, ĉu ĝi estas vera aŭ malvera? Ne ekzistas akra distingebleco inter "riĉa" kaj "neriĉa", ekzistas gradoj aŭ niveloj de riĉeco, kaj do, por modeligi kaj analizi realan ĉiutagan rezonadon necesas formaligon kiu povas esprimi neakran iron de malvero al vero, aŭ gradojn de vereco. Tia ĉi logiko estas **Neakra logiko**.

Neakra logiko, en la formo iniciatita fare de Lotfi Zadeh, estas plej uzata sistemo por proksimuma rezonado, kvankam ekzistas ankaŭ aliaj disvolvoj, kiuj celas formaligi tian rezonadon, ekzemple: LT-neakra predikata logiko, disvolvita fare de Helena Rasiowa kaj Cat Ho, kaj Aspra logiko surbaze de "Aspraj aroj" pritraktitaj fare de Zdzisław Pawlak.

## Vidu ankaŭ 
* Logiko

Kategorio:Logiko
Rodna

**Rodna** (, , **Alt-Rodna**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Bistrița. Administre apartenas al ĝi Valea Vinului, kiu havas nur ĉ. 4 % de la komunuma loĝantaro.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 4 685 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj); en 1992 6 373 (rumanoj, 12 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1235. Tie estis la plej grava arĝentminejo dum la dinastio de Árpád. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Beszterce-Naszód*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Famaj personoj 
* Florian Porcius (1816–1906), botanikisto.
* Gherasim Domide, memorandisto.
* Sandu Frunză, filozofo en UBB Cluj-Napoca.
* Silvestru Leontin Mureșianu, instruisto.
* Mircea Leontin Mureșianu, geografo en Universitato Babeş-Bolyai, Cluj-Napoca,
* Tie estas entombigita grafo Domokos Zichy, romia katolika episkopo.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto

Dosiero: Rodna jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Rodna.jpg|Malnova preĝejo kaj ruinoj de saksa preĝejo en Rodna
Dosiero: Rodna_kirche.jpg|Ortodoksa preĝejo en Rodna

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Parva

**Parva** (hungare: **Párva**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Năsăud. En 1910 ĝi havis 1105 loĝantojn (rumanoj); en 1992 2775. Ĝia unua mencio skriba estas el 1839. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Beszterce-Naszód vármegye*).

En la teritorio de la komunumo troveblas kaolino, kiu estis ekspluatata ĝis la 1990-aj jaroj.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Parva jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Romuli

**Romuli** (hungare: **Romoly**) estas komunumo en Rumanio norde de Năsăud. En 1910 ĝi havis 1 837 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj); en 1992 1 1968 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1750. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Beszterce-Naszód vármegye). Administre apartenas al ĝi Dealu Ștefăniței.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Romuli jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Romuli_Kirche.jpg|Ortodoksa preĝejo de Romuli

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Șieu-Măgheruș

**Șieu-Măgheruș** [ŝieŭ məgeruŝ] (hungare: **Sajómagyarós**, germane: **Ungersdorf**) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Bistrița. Administre apartenas al ĝi Arcalia, Crainimăt, Chintelnic, Sărățel.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 167 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj); en 1992 932 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1242. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Sajómagyarós  apartenis al Hungario, (Szolnok-Doboka). 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Sieu-Magherus jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Biserica_de_lemn_din_Arcalia03.jpg|Ligna preĝejo en Arcalia

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Șieu-Odorhei

**Șieu-Odorhei** [ŝieŭ odorhej] ( [ŝajo:udvarhej]) estas komunumo en Rumanio 15 km okcidente de Bistrița. Administre apartenas al ĝi Agrișu de Jos, Agrișu de Sus, Coasta, Cristur-Șieu, Bretea, Șirioara.

Tra Șieu-Odorhei pasas la nacia vojo DN 17.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 872 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 810 (rumanoj, 9,4&nbsp;% da hungaroj). 

## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1263. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka vármegye*). Ĝia romanstila reformita artmonumenta preĝejo el la 13-a jarcento estis renovigita inter 2000 kaj 2006.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
*Ernő Kocsis (n. 21-a de junio 1922): popola aŭtobiografia verkisto.
*Stefánia Moldován (24-a de aŭgusto 1931): operkantistino (soprano).
*Ödön Nagy: reformita pastro, etnografo.
*Domokos Moldován: etnografo, reĝisoro

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Sieu-Odorhei jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Șintereag

**Șintereag** [ŝinterjag] (hungare: **Somkerék** [ŝomkere:k]) estas komunumo en Rumanio okcident-nordokcidente de Bistrița. Administre apartenas al ĝi Caila, Cociu, Blăjenii de Jos, Blăjenii de Sus, Șintereag-Gară, Șieu-Sfântu.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 098 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 1 043 (rumanoj, 25 % da hungaroj).

En la censo de 2002 la 933 loĝantoj de la vilaĝo deklaris jenajn etnecojn:

En la tuta komunumo estis 87,7 % da rumanoj.

## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1325. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario *(Szolnok-Doboka vármegye)*.  En ĝia reformita preĝejo troviĝas ĥorejo kaj pentritaj benkoj el la jaro 1761 faritaj de Lorenz Umling.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Famaj homoj
*Béla Demeter, ĵurnalisto, redaktoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Sintereag jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto
Dosiero: RO_BN_Sintereag_7.jpg|Reformita preĝejo
Dosiero: RO_BN_Sintereag_1.jpg|Ortodoksa preĝejo

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Mărișelu

**Mărișelu** [məriŝelu] (hungare: **Sajónagyfalu** [ŝajonadjfalu], germane: **Grossdorf**) estas komunumo en Rumanio sude de Bistrița. Administre apartenas al ĝi Bârla, Domnești, Jeica, Măgurele (Mărișelu), Nețeni, Sântioana.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 754 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en 1992 442 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1243. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Beszterce-Naszód*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Mariselu jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Salva

**Salva** (hungare: **Szálva**, germane: *Salva*) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Năsăud. En 1910 ĝi havis 1 864 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj); en 1992 3 105 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1440. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Beszterce-Naszód vármegye*).

La komunumo Salva konsistas nur el la samnoma vilaĝo. Ĝis la 25-a de marto 2005 apartenis al ĝi Runcu Salvei; ĝi iĝis propra komunumo per leĝo n-ro 251.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Maria Peter (1-a de januaro 1925 – Kluĵo, 9-a de julio 2005): popolkanto-kantistino.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Miloš Marten

**Miloš Marten**, propranome **Miloš Šebesta** (naskiĝis la 4-an de februaro 1883 en Brno - mortis la 23-an de julio 1917 en Přepeře apud Turnov) estis ĉeĥa verkisto, literatura kritikisto kaj tradukisto.

Li studis juron en Prago, vivis poste alterne en Prago, Brno, dum la milito li servis en Hungario kaj Rusio.

Li amikis kun pentristino Zdenka Braunerová, kiu ilustris liajn librojn.

Kritikojn li komencis verki kiel 15-jarulo, kontribuis al **Moderní revue**, tradukis el la franca.

## Eseoj 
* **Otakar Březina** (1903)
* **Edvard Munch** (1905)
* **Styl a stylizace** (Stilo kaj stiligo, 1906)
* **N. K. Rerich** (1909)
* **Kniha silných** (Libro de fortuloj, 1910)
* **Julius Zeyer** (1910)
* **In memoriam Karla Hynka Máchy** (Rememore pri Karel Hynek Mácha, 1910)
* **O básníka** (Lukte pri poeto, 1911)
* **Karikatura věků** (Karikaturo de epokoj, 1912)
* **Akord** (Akordo, 1916)
* **Nad městem** (Super la urbo, 1917)

## Rakontoj 
* **Cyklus rozkoše a smrti** (Ciklo de delico kaj morto, 1907)
* **Cortigiana** (1911)
* **Dravci** (Rabuloj, 1913)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Budacu de Jos

**Budacu de Jos** [budaku de ĵos] ( [sasbudak], ) estas komunumo en Rumanio sude de Bistrița. En 1910 Szászbudak havis 450 loĝantojn (germanoj, rumanoj, ciganoj); en 1992 856 (rumanoj, ciganoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1228. Ĝian germanan loĝantaron oni evakuis en 1944. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al Beszterce-Naszód. Administre apartenas al ĝi Buduș, Jelna, Monariu, Simionești.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

== Komunumoj pri *szász* (= sakso) en Hungara reĝlando ==
Iam tie loĝadis saksoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Budacu de Jos jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Biserica_de_lemn_din_Budacu_de_Jos01.jpg|Ligna preĝejo en Budacu de Jos

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Lechința

**Lechința** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

* Lechința (Bistrița-Năsăud) estas vilaĝo en distrikto Bistrița-Năsăud.
* Lechința (Călinești-Oaș) estas vilaĝo en distrikto Satu Mare.
* Lechința (Mureș) estas vilaĝo en distrikto Mureș
-412

En la jaro **412 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Q. Fabius Ambustus Vibulanus kaj C. Furius Pacilus iĝis konsuloj en Romio.

## Naskiĝoj 
*
## Mortoj 
*
Teaca

**Teaca** [teaka] (hungare: **Teke**, germane: **Tekendorf**) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Bistrița. En 1910 ĝi havis 2 604 loĝantojn (germanoj, rumanoj, hungaroj, ciganoj); en 1992 2 117 (rumanoj, 24 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1318. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Kolozs vármegye*). Ĝian germanan loĝantaron oni evakuis en 1944. Administre apartenas al ĝi Archiud, Budurleni, Ocnița, Pinticu kaj Viile Tecii.

En la censo de 2002 la loĝantoj de la vilaĝo deklaris jenajn etnecojn:

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Ilona Adorján (n. 28-a de aŭgusto 1957): ceramikistino.
* Georg Deidrich (n. ? – Klausenburg, inter 1605–1608): saksa humanista verkisto.
* György Magyarósi (n. 4-a de aŭgusto 1925): internisto, ĉefkuracisto.
* Francisc Păcurariu (2-a de januaro 1924 – ?, ? 1993): verkisto, eseisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Teaca jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto
Dosiero: TeacaBN.JPG|TTrilingva ŝildo de Teaca

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Telciu

**Telciu** [telĉu] (hungare: **Telcs**) estas komunumo en Rumanio norde de Năsăud. En 1910 ĝi havis 3 283 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj); en 1992 5 730 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1440. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Beszterce-Naszód vármegye*). Administre apartenas al ĝi Fiad (Bánffytelep) kaj Telcișor.

## Fonto
*Magyar nagylexikon,1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
*Rezső Járai (n. 24-a de aprilo 1917): publicisto, redaktoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Telciu jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Reteag

**Reteag** [retjag] estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Beclean, sidejo de la komunumo Petru Rareș. Administre apartenas al ĝi Bața.

Ĝis 2005 al la komunumo apartenis krome Ciceu-Corabia, Ciceu-Mihăiești kaj Lelești. El ili oni je la  per la leĝo n-ro 67 kreis la komunumon Ciceu-Mihăiești.

## Loĝantaro
En 1910 Reteag havis 2 318 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, ciganoj); en 1992 2 758 (rumanoj, 19 % da hungaroj).

## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1060. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka vármegye*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
*József Bodoki (? 1730 – Kolozsvár, 7-a de januaro 1799): reformita eklezia verkisto.
*Rezső Hegedűs (10-a de marto 1880 – Orgovány, 17-a de novembro 1919): instruisto, ekzekutita dum blanka teroro en Hungario.
*Lajos Márk (25-a de aŭgusto 1867 – New York, 1943): portretpentristo, ilustriisto.
*István Miháltz (25-a de decembro 1726 – ?, ? 1784): jezuita eklezia verkisto.
*József Simon (*15-a de marto 1953), matematikinstruisto en Miercurea Ciuc, matematikproblemar-kompilanto.
*Irma Szabó (1872 – Rákoskeresztúr, 9-a de junio 1930): aktorino.
*Erzsi Széll *Minka* (27-a de aŭgusto 1880 - ?) aktorino.
*Attila Sztankovszky (n. 5-a de novembro 1957): inĝeniero pri ĝardenoj, fakverkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Șanț

**Șanț** [ŝanc] (hungare: **Újradna**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Sângeorz-Băi. En 1910 ĝi havis 2 192 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj); en 1992 3 160 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1770. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Beszterce-Naszód vármegye). Administre apartenas al ĝi Valea Mare.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Sant jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Zagra

**Zagra** (hungare: **Zágra**) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Năsăud. En 1910 ĝi havis 1 447 loĝantojn (rumanoj); en 1992 1 236. Ĝia unua mencio skriba estas el 1440. Ĝia rumanlingva lernejo estiĝis en 1789. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Beszterce-Naszód vármegye). Administre apartenas al ĝi Alunișul, Perișor, Poienile Zagrei, Suplai.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Zagra jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto
Dosiero: RO BN Zagra wooden church 3.jpg|Ligna preĝejo en Zagra

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Mariana de Aŭstrio

**Mariana** aŭ **Maria-Anna de Aŭstrio** (naskiĝis en Vieno la 23-an de decembro 1634 - mortis en Madrido la 16-an de majo 1696) estis la filino de la imperiestro Ferdinando la 3-a kaj la dua edzino de la hispana reĝo Filipo la 4-a.

Kiam Filipo mortis en 1665, ilia sola postvivinta filo, Karlo la 2-a de Hispanio, estis nur trijara, kaj Mariana plenumis regentadon ĝis 1675. Pliposte, ŝi konservis plejmulton el la potenco ĝis sia morto en 1696.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1634
Kategorio:Mortintoj en 1696
Kategorio:Hispanaj reĝedzinoj
Kategorio:Habsburgoj
Karlo la 2-a (Hispanio)

eta|250px|maldekstra|Karlo la 2-a de Hispanio
**Karlo la 2-a** () (naskiĝis la 6-an de novembro 1661, mortis la 1-an de novembro 1700) estis reĝo de Hispanio, de Napolo, de Sicilio, de plejmulto el Italio kaj de la vasta hispana kolonia imperio, etendiĝinta ekde Meksiko ĝis la Filipinoj. Karlo estis la sola postvivinta filo de sia habsburga patro kaj antaŭulo, Filipo la 4-a kaj de sia patrino, Mariano de Aŭstrio. Lia naskiĝo ŝajnis kiel tre favora evento al la Hispanoj, ĉar tio evitis por la momento eblan heredan disputon.

Marie Louise d'Orléans estis lia unua edzino kaj Mariana de Neoburgo estis lia dua edzino.

En la historio de Hispanio, Karlo la 2-a estas konata kiel *El Hechizado* (la malbenita), pro popola kredo (kion Karlo mem kredis) ke liaj korpaj kaj intelektaj mankoj devenis de sorĉarto, kvankam la vera kaŭzo ŝajnas hodiaŭ okulfrapa : seninterrompaj edziĝoj inter la samaj reĝaj familioj en Eŭropo dum pluraj jarcentoj ofte generis tiajn degeneritajn idojn.

Karlo la 2-a estis la lasta habsburga reĝo de Hispanio. Lia morto sen heredanto estis la kaŭzo de la milito de hispana sukcedo (1701 - 1714).

## Vidu ankaŭ
* Carolus Rex, historia romano de Ramón J. Sender

Kategorio:Habsburgoj
Kategorio:Hispanaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Luksemburgo
Dua angla-nederlanda milito

La **Dua Angla-Nederlanda milito** estis milito inter Anglio kaj Nederlando (tiam nomita la "Unuiĝintaj Provincoj") ekde 1665 ĝis 1667. Ĝi sekvis la Unuan Anglan-Nederlandan militon, kiu ĉesiĝis per angla venko. Samkiel la unua, la ĉefa celo de la Dua Angla-Nederlanda milito estis majstreco de la maraj komercaj vojoj, kiujn Nederlando ekde tiam klare superis.

La milito estis ĉefe mara kaj estis gajnita de la Nederlandoj. Tio havis gravan influon tra Anglio, precipe en Londono, kiu fartis atakebla post epidemio de pesto kaj granda incendio en 1666.

La traktato de Breda, subskribita en Breda je la 31-a de julio 1667, restarigis pacon inter la du ŝtatoj. Danke al tiu teksto, la Angloj povis konservi la teritorion ĉirkaŭ Nova Amsterdamo (hodiaŭa Novjorko). Kompense pro tio, la Nederlandoj ricevis la sukerajn kultivejojn de Surinamo, kiujn ili malprave taksis pli multvaloraj.

La paco estis tamen nedaŭra : Anglio kunigis Francion por ataki Nederlandon en 1672, kaj tiel komenciĝis la Tria Angla-Nederlanda milito.

## Vidu ankaŭ 
* Anglaj-Nederlandaj militoj

Kategorio:Militoj
Matei

**Matei** [matej] (hungare: **Szentmáté** [sentmate], germane: **Mathesdorf**) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Bistrița. En 1910 ĝi havis 887 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 817 (rumanoj, 75 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1391. Ĝia saksa loĝantaro je la fino de la 16-a jarcento pereis, kaj anstataŭ ili estis koloniigitaj hungaroj el regiono Dârlos (Darlac). Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Matei apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka vármegye*). Administre apartenas al ĝi Bidiu (Bödön), Corvinești (Kékesújfalu), Enciu (Szászencs), Fântânele (Újős), Moruț.

En la censo de 2002 la 2.997 komunumanoj deklaris jenajn etnecojn:

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto
* Komunumestra retejo 

Dosiero: Matei jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Anglaj-nederlandaj militoj

Okazis pluraj militoj inter Anglio kaj Nederlando dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj :

* **Unua Angla-Nederlanda milito** (1652-1654)
* **Dua Angla-Nederlanda milito** (1665-1667)
* **Tria Angla-Nederlanda milito** (1672-1674)
* **Kvara Angla-Nederlanda milito** (1780-1784)

Kategorio:Militoj
Simpla

La vorto **Simpla** havas plurajn signifojn:
* En matematiko, la termino **simpla** estas uzata por priskribi algebrajn strukturojn kiuj iusence ne povas esti dividitaj je pli simplaj strukturoj de la sama tipo.
* **Simpla maŝino** estas minimuma aparato kiu utiligas unu fizikan leĝon.
* **Simpla majoritato** estas plej multa kvanto da voĉoj en balotado kompare al aliaj kandidatoj, sed ne necese pli ol duono.
* **Simpla vorto** estas vorto unuelementa.
* **Simpla (planlingvo)** estas planlingvo.
* **Feliĉaj la simplaj** estas spiritisma libro.
## Vidu ankaŭ 
* **Simplo** estas planlingvo.
Igor Sikorski

**Igor Ivanoviĉ SIKORSKI** (ankaŭ *Sikorsky*, *Sikorskij* , , ; naskiĝis la 25-an de majo 1889, Kievo, la Rusia Imperio — mortis la 26-an de oktobro 1972) estis rusia kaj usona aervetura pioniro, kreinta la unuan du- kaj kvarmotoran aviadilon kaj tiel fondinta bazojn por la pasaĝeraj flugmaŝinoj. Li estis krom tio sukcesa konstruisto de helikopteroj.

## Biografio 
Sikorski studis en la Militara Mararmea Instituto en Sankt-Peterburgo. Poste li laboris kiel ĉefinĝeniero kaj konstruis la unuan kvarmotoran aviadilon, la konatan Le Grande, per kiu li mem ekflugis, la 13-an de majo 1913. Ties pluevoluigo estis la Ilja Muromec. La aviadiloj de Sikorski estis uzataj fare de la rusia registaro kiel bombaviadiloj dum la Unua Mondmilito.

En 1919 li elmigris al la Usono. Tie li fondis en 1923 la entreprenon *Sikorsky Aero Engineering Company*, kiun poste aĉetis United Aircraft. Ambaŭ firmaoj iĝis partoj de la United Technologies Corporation. La entrepreno produktis flugboatojn (surakviĝeblajn aviadilojn) kiel Sikorsky S-42, kiun uzis Pan Am por transatlantikaj flugoj kaj estis konata kiel Pan Am *Clipper*.

Sikorski eksperimentis jam en Rusio pri helikopteroj, sed la unua libera flugo per Sikorsky VS-300 okazis en Usono, la 13-an de majo 1940. Tiu helikoptero havis unu ĉefrotoron kaj poŭpan motoron. Oni nomas tiun formon poŭprotora konfiguro kaj tio ĝis nun estas la plej disvastiĝanta konstruformo de helikopteroj.

La Sikorsky Aircraft Corporation restas unu el la gvidantaj helikoptero-produktaj firmaoj.

## Eksteraj ligiloj 
* angle
* firmao Sikorsky 
* oficiale

Kategorio:Pilotoj
Kategorio:Flugpioniroj
Kategorio:Rusiaj inĝenieroj
Kategorio:Rusiaj sciencistoj
Kategorio:Rusiaj inĝenieroj pri aviado
Kategorio:Usonaj inĝenieroj pri aviado
Kategorio:Rusiaj inventistoj
Kategorio:Usonaj inventistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio
Kategorio:Rusiaj monarkiistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Kievo
Kategorio:Mortintoj en Usono
Marc Emery

**Marc Scott Emery** (naskiĝis la 13-an de februaro, 1958) estas kanada kanaba aktivisto. Li estas la eldonisto de *Cannabis Culture Magazine*.

Li estas eksa podetalisto de marihuanaj kanabaj grejnoj por kultivado. Li ekkativis tiuteren en 1995 kaj agadis ĝis 2005, kiam la vankuvera polico – je premo, peto de usona Drug Enforcement Administration (DEA)- arestis lin la 29-an de julio, 2005.

Usono nuntempe volas lian transdonon kaj prijuĝon en Usono, kie atendas lin min. 20-30-jara prizono.

## Legu ankaŭ 
* Cannabis Culture Magazine
* British Columbia Marijuana Party

Kategorio:Kanadanoj
Kategorio:Politikaj aktivuloj
Kategorio:Kanabaj aktivuloj
DEA

La mallongigo **DEA** povas referenci al 

* **Drug Enforcement Administration**, usona kontraŭnarkota instanco.
***Dana Esperanto-Asocio**
* **Danciga Esperanto-Asocio** (1907 ĝis 1945 - ekde tiam la urbo ekapartenis al Pollando kaj nun nomiĝas Gdansko)
* ''Diplôme d'Etudes Approfondies*, franca akademia grado.
* markonomo de Ludwig Hupfeld AG en Leipzig por la  *reprodukta klaviero DEA (1906).
* *Deutsche Evangelische Allianz*.
* latina vorto por "Diino".
* alkanolamino dietanolamino.
***dea** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***DEA** kiel deksesuma nombro (kutime ĝi estas skribita kiel **dea16**, **DEA16**, **0xdea**, **0xDEA**, **0deah**, **0DEAh**) egalas al dekuma nombro 3562.

Kategorio:Mallongigoj
Ilja Muromec (aviadilo)

eta|350px|Aviadilo *Ilja Muromec*
La aviadilo **Ilja Muromec** (ruse: *"Илья Муромец"*) estis la unua amasproduktita bombaviadilo de la mondo. Ĝi estis masiva kvarmotora biplan-bombardilo, kiu deĵetis sian bombaron super malamika areo. Ĝi estis nomata post la rusa legenda figuro Ilja Muromec.

## Evoluo 
La Ilja Muromec estis konstruita en 1913 de Igor Sikorski en la *Rusa-Balta Vagon-Fabriko* en Sankt-Peterburgo. Ĝi baziĝis je la antaŭula modelo *Russkij Vitjas* kaj kiu havis gravan rolon en la rusa aervetura evoluo kaj en konstruo deplurmotoraj aviadiloj.

Oni planis la aviadilon kiel komfortan pasaĝeran aviadilon. Ĝi havis izolitan pasaĝeran salonon kaj komfortajn seĝojn, dormlokon kaj banejon. La aviadilo estis hejtita kaj havis elektran lumon. La unuaj testoj komenciĝis la 10-an de decembro 1913 kaj la unua flugo okazis la 25-an de februaro 1914 kun 16 pasaĝeroj. Inter la 21-a- 23-a de junio 1914 flugis la aviadilo de Sankt-Peterburgo al Kievo dum 14 horoj kaj 38 minutoj, kun nur unu landiĝo.

Kun komenco de la unua mondmilito, Sikorski trakonstruis la aviadilon al bombardilo. Ĝi povis kunporti 800 kg da bomboj kaj maŝinfusilojn por sindefendo. La motoroj estis kirasitaj per 5 mm-a ŝtalo.

## Uzhistorio 
La aviadilojn transprenis la rusa aerarmeo en aŭgusto de 1914. La 10-an de decembro 1914 formiĝis bombarda stablo kun 10 aviadiloj (ĝis 1916 eĉ 20). Rusio perdis la unuan aviadilon la 12-an de septembro 1916 en batalo kontraŭ kvar Albatros-aviadiloj. Tiu estis la sola perdo de la aviotipo, 3 damaĝitaj aviadiloj povis hejmenflugi.

La rusoj vendis la licencojn al Britio kaj Francio. La germanoj provis postkonstrui la aviadilon el la restaĵoj de sola venkita Ilja Muromec. Tiu evoluo iĝis bazo pro la pli posta germana *Giganta bombardilo*.

Fine de 1916, la aviadilo iĝis tro peza pro la aldona armilizado. Sikorski tiam dediĉis sin al nova aviotipo, la * Aleksander Nevski*.

Oni entute konstruis je 73 Ilja Muromez-bombardilojn inter 1913 kaj 1918. LA bomboj havis la trafprecizecon de 90%. La Ilja Muromez'-oj batalflugis pli ol 400-oble kaj ĵetis ĉ. 65 tunojn da bomboj.

La lasta Ilja Muromez flugis en 1922 en la aerarmea lernejo de Serpuĥov.

## Teknikaj datenoj (Ilja Muromec E-2) 
### Ĝeneralaj proprecoj 
* **Sidejo:** 4-8 (maks. 12)
* **Longo:** 18.8 m
* **Enverguro:** 34.5 m
* **Alto:** -
* **Flugila surfaco:** 220 m²
* **Malplena maso:** 5.000 kg
* **Starta maso:** 6.500 kg
* **Maks. starta maso:** 7.460 kg
* **Motoro:** 4x Renault 12-cilindraj motoroj, je 162 kW (220 ĈP)

### Povumoj 
* **Plej granda rapido:** 130 km/h
* **Fluglongo:** 560 km
* **Flugpinto:** 3200 m
* **Port-surfaca ŝarĝo:** 29.5 kg/m²
* **Povumo/maso:** 0.10 kW/kg

**Armilaro:**
* Diversnombraj kaj –kombinaj pafiloj (fusiloj kun kalibro de 12,7 mm, 15,3 mm; 25 mm, 37 mm kaj 76,2 mm), Maksim-maŝinfusiloj, Lewis- maŝinfusiloj kaj eksperimenta ne-retrofrapa fusilo de Leonid Kurŝevski.

* Bomboj en pezo de maks. 800 kg: 8x 100 kg aŭ 16x 50 kg aŭ 1x 656 kg.

* 6x 127-mm raketoj (sub la port-surfaco)

## Eksteraj ligiloj 
* rekonstruado de unu Ilja Muromec 
* bildo de aviadila modelo 

Kategorio:Bombaviadiloj
Junkers F-13

[eta|300px|Junkers F 13 en [Deutsches Museum|Germana Muzeo]]
La **Junkers F 13** (interna Junkers-a nomumo: J 13) estis la unua tutmetala aviadilo de la civila aertrafiko. Direkte post la unua mondmilito, Hugo Junkers donis taskon al la kunlaborantoj konstrui, evoluigi pasaĝeran aviadilon tute el metalo. Oni uzis por la strukturo vinktitan duraluminion.

La F 13 estis unumotora subflugila aviadilo, kiu kapablis liveri 4 pasaĝerojn en fermita kabino. La seria modelo estis ekipita per remburitaj sidejoj kaj komfortaj korboseĝegoj, ĝi havis hejtan sistemon kaj internan lumigadon. Ambaŭ pilotoj sidis en malfermita kabino (pli poste aperis la fermitaj pilotkabinoj).

La aviadilo estis tute evoluigita por la civila aertrafiko, armea uzebleco ne havis rolon. Post la unua flugo je la 28-a de junio 1919 en Dessau per la piloto Emil Monz kaj spite al kelkaj rekordflugoj, en Germanio regis nenia intereso pri la nova aviotipo, tiel la "Junkers Flugzeugwerke A.G." la unuan serian modelon de F 13 vendis la 29-an de oktobro 1919 al John M. Larsen en Usono. El tio evoluis la "Junkers-Larsen Aircraft Corporation" kun sidejo en Novjorko, kiu entrepreno plenkonstruis la – en kestoj – alliveritajn F 13. Larsen liveris ankaŭ du aviojn kiel JL6 (hidroplano) al la suda mararmeo.

Simila kunlaboro okazis en Fili de Sovetunio, kie la F 13-ojn uzis la tiea aertrafika asocio Dobroljot.

Oni produktis entute ĉirkaŭ 330 F-13, el kiuj 110 estis vendita en Germanio.

La motora povumo de la aviadilo kreskis laŭpaŝe de 118 kW ĝis je 420&nbsp;kW, por plenumi la novajn merkatajn postulojn pri pli granda trafika rapido kaj pli granda fluglongo. Oni produktis grandan nombron de diversaj tipoj.

## Teknikaj datenoj 
* Enverguro ĉirkaŭ 14,82 m
* Longo ca. 9,60 m
* Alto ca. 4,10 m
* Rapido (lastfoje) ĉirkaŭ 170&nbsp;km/h

## Bildoj en vikipedio 
* http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Junkers_F_13?uselang=eo

## Eksteraj ligiloj 
* [http://www.vfl-ev.de/f13/wiederaufbau_f13.php ]  rekonstruo de Junkers F-13 
* www.ju-f13.de – abunda paĝaro en la germana]

Kategorio:Civilaj aviadiloj
Kategorio:Aviadiloj de Junkers
Francesca Hilton

**Constance Francesca HILTON** (naskiĝis la 10-an de marto, 1947 en Novjorko, Novjorkio) estas usona aktorino.

Ŝi estas filino de la Hilton Hotel-fondinto Conrad Hilton kaj hungara aktorino Zsa Zsa Gabor, la sola infano de Gabor. Siaj tri duon-fratoj estas Conrad Nicholson Hilton, Jr. (1926-1969); William Barron Hilton (n. 1927); kaj Eric Michael Hilton (n. en 1932).

Kiam sia patro mortis en 1979, li donacis plimulton de sia riĉaĵo al la romkatolika eklezio. Francesca ricevis en la testamento nur $100,000.

La 1-an de junio 2005, sia patrino kaj vicpatro, Frederick Prinz von Anhalt akuzis ŝin jure pro fraŭdo.

Francesca nuntempe vivas en Beverly Hills aŭ Santa Monica, Kalifornio. Ŝi neniam edziniĝis kaj ne havas infanon.

## Eksteraj ligiloj 
* Article about lawsuits & First Coast News

Hilton, Francesca
Amanda Peet

**Amanda PEET** [amanda p:it] (naskiĝis la 11-an de januaro 1972 en Novjorko, Novjorkio, Usono) estas usona teatra kaj filma aktorino.

## Biografio 
dekstra|eta|Amanda Peet
Ŝi studis en Columbia University amerikan historion, sed samtempe vizitis ankaŭ teatran kurson. Ŝi finstudis en 1994, poste studis teatradon, kion ŝi financis per kelnerina laboro.

Ŝia filma debuto okazis en 1995 en sciencfikcia *Animal Room*, la trarompon alvenis por ŝi per la aktorado kun Bruce Willis kaj Matthew Perry en 2000 en krimkomedio.

Amanda Peet havas pli aĝan fratinon; ŝiaj gepatroj divorcis en 1990. Ŝi geedziĝis en 2006 kun la scenlibra verkisto David Benioff. Ili havas du filinojn (* 2007, 2010) kaj vivas en Los Angeles.

## Filmaro 
### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Naskiĝintoj la 11-an de januaro
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Kategorio:Personoj de Nov-Jorkio‎
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj judoj
Kyle MacLachlan

**Kyle Merritt MacLachlan** (naskiĝinta la ) estas usona aktoro ĉefe konata pro lia filmlaboro kun reĝisoro David Lynch kaj pluraj roloj en televid-serioj.

## Kariero 
MacLachlan estas laborata ofte kun Lynch, unue rolinte kiel Paul Atreides en 1984 Lynch-versio pri la romano Dune de Frank Herbert.

* *Dune* (1984)
* *Blue Velvet* (1986)
* *The Hidden* (1987)
* *Dream Breakers* (1989)
* *Twin Peaks* [televida] (1989-1990)
* ''Don't Tell Her It's Me* (1990)
* *The Doors* (1991)
* *Twin Peaks: Fire Walk with Me* (1992)
* *Where the Day Takes You* (1992)
* *Tales From the Crypt* (1992)
* *Rich in Love* (1993)
* *The Trial* (1993)
* *Roswell* (1994)
* *Against the Wall* [televida] (1994)
* *The Flintstones* (1994)
* *Showgirls* (1995)
* *The Trigger Effect* (1996)
* *Mad Dog Time* (1996)
* *Thunder Point* (1996)
* *Moonshine Highway* (1996)
* *One Night Stand* (1997)
* *Route 9* [televida] (1998)
* *The Spring [televida] (2000)
* *Sex and the City* [televida] (2000-2002)
* *Timecode* (2000)
* *X Change* (2000)
* *Hamlet* (2000)
* *Perfume* (2001)
* *Me Without You* (2001)
* *Grand Theft Auto III* (2001)
* *Miranda* (2002)
* *Northfork* (2003)
* *Touch of Pink* (2004)
* *The Librarian: Quest for the Spear* [televida] (2004)
* *Mysterious Island* [televida] (2005)
* *In Justice* [televida] (2006)
* *Inland Empire* (2006)
* *Free Jimmy* (2006)

MacLachlan
MacLachlan
Jan Rambousek (esperantisto)

**Jan Rambousek** (naskiĝis la 12-an de majo 1867 en Třeboň, tiam nomata Treven, Aŭstrio - mortis la 3-an de novembro 1945 en České Budějovice) estis ĉeĥa esperantisto kaj artileria generalo.

Li studis en gimnazio kaj poste en la milita akademio en Vieno (Wiener-Neustadt). Lia agadkampo kiel artileria oficiro estis urboj Vieno, Linz, Sarajevo kaj Petrovaradin. Li fariĝis komandanto en la garnizono de Krakovo.

La Aŭstria ĉeĥo Jan Rambousek lernis Esperanton jam en 1887, estante dudekjara (L. Courtinat, Historio de Esperanto, 1966, p. 1034), partoprenis kongresojn kaj konatiĝis kun d-ro Zamenhof vizitinte lin en Varsovio. Krom Esperanto li scipovis ankoraŭ ok lingvojn.

Tuj post la formiĝo de Ĉeĥoslovakio la 28-an de oktobro 1918 li estis nomita generalo de la ĉeĥoslovaka armeo. Lia agadkampo estis Brno. 

Emerita li loĝis en České Budějovice, kie dum multaj jaroj li estis fidela membro de Esperantista Klubo, kiun li tre ofereme gvidis kiel prezidanto. Por Esperanto li laboris ĝis la morto.

Multajn jarojn li estis membro de la Internacia Scienca Asocio Esperanta. Li apartenis ankaŭ al la unuaj donacintoj de libroj al la biblioteko de la Unua Esperanto-Unuiĝo en Vieno.

**Rimarkigo:** laŭ la ĉeĥoslovaka revuo Esperantista 2/1946, p. 22, li mortis la 3-an de novembro 1945. Laŭ *Esperanto* septembro-oktobro 1946, p. 6, kaj laŭ Historio de la Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio de Stanislav Kamarýt (Praha 1983, p. 247, li forpasis la 1-an de decembro 1945.

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Ĉeĥaj generaloj
Jan Rambousek (pentristo)

**Jan RAMBOUSEK** (1895-1976) estis ĉeĥa pentristo kaj grafikisto. Li naskiĝis la 24-an de majo 1895 en Prago. Li estis lernanto de **AVU** (Akademio de Belartoj - ĉeĥe *Akademie Výtvarných Umění*) ĉe profesoro Preisler, Nechleba kaj post renverso (ekde 1915 - 1918 soldato en kampo) en speciala sekcio ĉe profesoro Švabinský. En la jaroj 1921 kaj 1922 li studis en Parizo en grafikaj sekcioj en École des Beaux Arts ĉe profesoro Waltner. Estiĝas la tuta vico da grafikaj folioj, gravuraĵoj kaj kolorigitaj litografioj. Ekde la jaro 1923 li estis asistanto de profesoro Švabinský en AVU en grafika speciala sekcio. Li havis studajn vojaĝojn tra la tuta mondo kaj li havis vicojn da ekspoziciojn en Ĉeĥio kaj eksterlande.

## Vidu ankaŭ
*Ĉeĥa arto

Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj
Pojejena

**Pojejena** [poĵeĵena] (hungare: **Alsópozsgás**, germane: **Wallachisch-Poscheschena**) estas komunumo en Rumanio norde de Oraviţa. En 1910 ĝi havis 908 loĝantojn (rumanoj), en 1956 945, kaj laŭ la stato de  en la loĝloko vivis . Ĝia unua mencio skribe estas en 1334. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (*Krassó-Szörény vármegye*). Administre apartenas al ĝi Belobreşca, Divici, Pojejena de Sus, Radimna kaj Şuşca.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
*Dumitru Cioanca (*2-a de februaro 1936): grafikisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Kojima Hideo

**KOJIMA Hideo** ( ) estas videoluda kreisto kaj elfaristo kaj potenculo de la firmao Konami. Li naskiĝis la 24-a de aprilo 1963 en Setagaya (Tokio, Japanio), sed siaj gepatroj transloĝiĝis al Kobeo tri jaroj poste. Li do kreskiĝis en Kansajo kies loĝantoj estas famaj por iliaj emfazaj akĉentoj kaj iliaj sangvinaj temperamentoj. Sia skiza ambicio konsistis el fariĝi kina reĝisoro: li cetere reĝisoris kelkajn filmetojn kolegie. Sed kiel lin ankaŭ tre allogis robotoj kaj mangaoj, li retroviĝis antaŭenpusita en la videoluda universo, per la pordo de Konami, unue kiel dezajnisto en 1986.

Nun, post forlasi la rangon de vicprezidanto de la mondfama firmao, li ĉefas Kojima Productions, branĉo de Konami kiu nur zorgas pri luddisvolvigaj aferoj preterlasante negocajn kaj administrajn procezojn. Li precipe famiĝis per la jenaj gravaj videoludoj: Metal Gear (fikcia universo), Snatcher, Policenauts, kaj li ankaŭ produktis Zone of the Enders (fikcia universo), kaj Boktai (fikcia universo). En la universoj liaj, rimarkiĝas la kina influo (longaj kinematikoj, kaj oftaj vortabundaj (kaj laŭ kelkaj pseŭdaj) filozofiaj scenoj. Oni kutime taksas lin kiel serioza laboranto. Afiŝita ĉe lia pordo estas *Videoluda kreado ne estas laboro, sed sacerdoto*.

## Videoludaro 
* 1986 *Penguin Adventure* (aŭ Yumetairiku Adventure), (MSX) kiel *reĝisora asistanto*
* 1987 *Metal Gear*, (MSX 2)
* 1988 *Snatcher*, (MSX 2)
* 1990 *SD Snatcher*, (MSX 2)
* 1994 *Policenauts*, (NEC PC 9821)
* 1995 *Policenauts*, (PlayStation)
* 1995 *Policenauts Pilot Disc*, (3DO)
* 1995 *Policenauts*, (Saturn)
* 1997 *Nijiiro No Seisyun*, (Saturn kaj PlayStation)
* 1998 *Irodori no lovesong*, (Saturn kaj PlayStation)
* 1998 *Metal Gear Solid*, (PlayStation)
* 2001 *Zone of the Enders*, (PlayStation 2, kiel produktisto)
* 2002 *Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty*, (PlayStation 2)
* 2003 *Zone of the Enders: The 2nd Runner*, (PlayStation 2, kiel produktisto)
* 2003 *Boktai*, (Game Boy Advance)
* 2004 *Metal Gear Solid: The Twin Snakes*, (GameCube, kiel produktisto)
* 2005 *Boktai2*, (Game Boy Advance)
* 2004 *Metal Gear Solid 3: Snake Eater*, (PlayStation 2)
* 2006 *Metal Gear Solid 3: Subsistence*, (PlayStation 2)
* 2008 *Metal Gear Solid 4: Guns of the Patriots*, (PlayStation 3)
* 2010 *Metal Gear Solid: Peace Walker,* (PlayStation Portable)
* 2014 *Metal Gear Solid V: Ground Zeroes,* (PlayStation 3, PlayStation 4, Xbox 360 kaj Xbox One)
* 2014 *P.T.,* (PlayStation 4)
* 2015 *Metal Gear Solid V: The Phantom Plan,* (PlayStation 3, PlayStation 4, Xbox 360 kaj Xbox One)
* 2019 *Death Stranding,* (PlayStation 4 kaj Microsoft Windows)

## Eksteraj ligiloj 
* Kojima Productions
* Hideo Kojima RAWG
* Hideo Kojima Mobygames
* Hideo Kojima IMDB

Kategorio:Videoludaj artistoj
Vrani

**Vrani** (hungare: **Alsóvarány**) estas komunumo en Rumanio okcidente de Oravița. En 1910 ĝi havis 1 875 loĝantojn [rumanoj); en 1956 1 604. Ĝia unua mencio skriba estas el 1402. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre apartenas al ĝi Ciortea kaj Iertof.

Vrani situas ĉe la landlimo al Serbio. La plej proksima transirejo estas ĉirkaŭ 20&nbsp;km sude.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Vrani jud Caras-Severin.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Caraș-Severin
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Kategorio:Komunumoj de distrikto Caraș-Severin