Varagavank

eta|300ra| Vagaravank en 1913.
**Varagavank** (armene: **Վարագավանք **, "Monaĥejo de Varag";  turke: *Yedi Kilise*, "Sep preĝejoj") estis armena monaĥejo sur la deklivoj de Monto Erek, 9&nbsp;km sudoriente de la urbo Van, en orienta Turkio.

La monaĥejo estis fondita komence de la 11-a jarcento fare de Senekerim-Hovhannes Arcruni, la armena reĝo de Vaspurakano, sur antaŭekzista religia loko. Komence funkcianta kiel la tombejo de la arcrunidaj reĝoj, ĝi poste iĝis la sidloko de la ĉefepiskopo de la Armena Eklezio en Van. La monaĥejo estis priskribita kiel unu el la grandaj monaĥejaj centroj de la Armena Eklezio fare de Ara Sarafjan kaj la plej riĉa kaj plej famkonata monaĥejo de la Van-areo de Robert H. Hewsen.

Dum la Armena genocido, en aprilo-majo 1915, la turka armeo atakis, bruligis kaj detruis grandan parton de la monaĥejo. Ĝi estis tute detruita en la 1960-aj jaroj, kvankam iuj sekcioj ankoraŭ ekzistas ĉefe ruinigitaj.

## Historio 
### Originoj 
eta|250px |Armenaj monaĥoj kaj knaboj kun la trona seĝo de la reĝo Senekerim-Hovhannes en Varagavank (ĉ. 1880–1892)
Laŭ la tradicio, fine de la 3-a jarcento, Sankta Ripsime kaŝis la restaĵon de la Vera Kruco, kiun ŝi portis sur sia kolo ĉe la loko de la monaĥejo. En 653, kiam la loko estis malkovrita, la Katolikoso Nerses la 3-a la Konstruanto konstruis la Preĝejon de Surb Nŝan (Sankta Signo). Ĝi estas priskribita de Robert H. Hewsen kiel "simpla ermitejo". La Katolikoso Nerses ankaŭ establis la *Feston de la Sankta Kruco de Varag*.

### Fondado kaj mezepoka periodo 
eta|maldekstre|250ra| Vidaĵo de la monaĥejo
La monaĥejo mem estis fondita de Senekerim-Hovhannes frue dum lia regado (1003–24) por gastigi restaĵon de la Vera Kruco, kiu estis konservita en la loko ekde la alveno de Sankta Ripsime.

### Forrabo kaj forlasado 
[eta|maldekstre|280ra|[Vaspurakano 1788, de francan nekonata kartografiisto]]
La 20-an de aprilo 1915, proksimume 30 ĝendarmoj alvenis al Varagavank kaj murdis la du monaĥojn de la monaĥejo kune kun kvar el siaj servistoj. La monaĥejo restis sub ilia okupo ĝis la 30-a de aprilo, kiam, pro nekonataj kialoj, la ĝendarmoj retiriĝis kaj revenis al Van-urbo. Ĉi tiu retiriĝo koincidis kun la alveno sur Varag-monto de ĉirkaŭ 3000 armenaj rifuĝintoj el la valo de Hajatzor, kiuj eskapis de la masakroj okazintaj tie kelkajn tagojn antaŭe. Al ili baldaŭ aliĝis ĉirkaŭ 3000 postvivantoj de masakroj aliloke, kaj kune ili trovis provizoran rifuĝon en la armenaj vilaĝoj kaj monaĥejoj sur la monto, inkluzive de Varagavank. Memdefendaj unuoj ankaŭ estis starigitaj kun la celo protekti la vilaĝojn, ĉirkaŭ 250 viroj, preskaŭ duono de la forto, estis postenigitaj en Varag, kun la plej granda parto de la resto bazita en proksima monaĥejo Ŝuŝanc. Laŭ la ordo de la guberniestro de Van, Djevdet Bejo, turkaj trupoj revenis en forto, kun 300 ĉevalrajdantoj, 1000kapa milico, kaj tri baterioj de artilerio. Laŭ Kevorkian ĉi tio okazis la 8-an de majo. Ŝuŝanc rapide falis post starigado de malforta defendo kaj estis forbruligita. Varagavank falis iom poste kaj ankaŭ estis bruligita. La plimulto de la vilaĝanoj kaj la rifuĝintoj sukcesis eskapi al Van nokte. La turkaj trupoj faris neniun provon malhelpi ilin eniri la armenajn kontrolitajn sektorojn de la urbo; oni konjektas, ke oni intence enlasis ilin, por ke ili eluzu la limigitajn manĝaĵojn de la defendantoj.

La preciza dato de la forbruligo de la monaĥejo ne estas certa. La 27-an de aprilo 1915, mesaĝo sendita "Al Usonanoj, aŭ iu ajn Fremda Konsulo" fare de Clarence Ussher kaj Ernest Yarrow, usonaj misiistoj en Van, diris, ke "De nia fenestro ni evidente povis vidi Ŝuŝancon flamanta sur ĝia montoflanko kaj Varag-monaĥejon, kun ĝia netaksebla magazeno de antikvaj manuskriptoj, plenfumaj". Tamen, kunmisiisto, Elizabeth Barrows Ussher, la edzino de Clarence Ussher, skribis en ŝia taglibro ke la monaĥejo estis atakita fare de 200 ĉevalrajdantoj kaj infanteriaj soldatoj la 30-an de aprilo, sed ili estis repuŝitaj. Ŝi donis la 4-an de majo kiel la tago, kiam la monaĥejo estis bruligita. Alia misia instruisto, Grace H. Knapp, tamen rakontis, ke "La 8-an de majo ni vidis la lokon plenflama, kaj proksime al la monaĥejo Varak kun ĝiaj netakseblaj antikvaj manuskriptoj ankaŭ fumiĝis".

## Nuna stato 
eta|2008
eta|2009
eta|Restaĵoj de la monaĥejo en 2005
Sufiĉe granda parto de la strukturoj postvivantaj la detruon de 1915 estis detruita en la 1960-aj jaroj. En 2006, la restaĵoj de la monaĥejo estis utiligitaj kiel garbejo. Laŭ historiisto Ara Sarafian, en 2012, "bonaj sekcioj ĵus apenaŭ pluvivis ĝis niaj tagoj."  D-ro Jenny B. White, klerulo pri Turkio, skribis en 2013, ke, dum lia vizito, la restaĵoj de la monaĥejo "konsistis el nenio pli ol kelkaj brikaj volboj uzataj por gastigi kaprojn meze de ovodemetado de kurdaj hejmoj". La plej bone konservita sekcio de la monaĥejo estas la preĝejo Surb Gevorg (Sankta Georgo), kiun nun oni prizorgas. La kupolo estas parte disfalinta kaj enhavas iujn spurojn de pluvivaj freskoj.  La kupolo de la preĝejo Surb Nŝan tute malaperis.

En februaro 2010, post la renovigo de la Katedralo Sankta Kruco ĉe Insulo Aĥtamar en Lago Van, Halil Berk, la vicguberniestro de provinco Van, anoncis, ke la Oficejo de la Guberniestro celis restarigi Varagavank kaj la monaĥejon Ktuc en Insulo Çarpanak.  En junio de tiu jaro, la guberniestro ankaŭ deklaris ke la monaĥejo ĉe insulo Çarpanak kaj Varagavank estos renovigita "en la malkreskanta luno". En oktobro 2010, *Radikal* raportis ke proksima moskeo, konstruita en 1997, estus malkonstruita por fari lokon por la restarigo de Varagavank.

La monaĥejo estis damaĝita kiel rezulto de la Van-tertremo en 2011. Laŭ Ara Sarafian, "partoj de la ĉefa preĝejo kolapsis, dum aliaj partoj estis signife malfortigitaj. Malnovaj fendoj pligrandiĝis, novaj aperis." Turkaj inĝenieroj laŭdire inspektis ĝin kaj anoncis, ke ili komencos restarigajn laborojn printempe de 2012. Sarafian skribis, ke "tiaj promesoj estis faritaj en la pasinteco kaj necesas esti iom skeptikaj. La nuna stato de la preĝejo multe pligrandigas tian laboron pli malfacila ol iam ajn en la pasinteco". Li notis en artikolo de 2012, ke la lokaj kaj provincaj registaroj subtenis la konservadon kaj restarigon de la monaĥejo. En oktobro 2012, la artisto Raffi Bedrosyan, kiu kontribuis al la restarigo de la preĝejo Sankta Giragos en Dijarbakiro, deklaris, ke li esperas restarigi Varagavank kaj aldonis, ke "Kaj Ankaro kaj Van konsentis lanĉi la restarigan projekton, sed socian kaj naturan malhelpojn prokrastis la procezon". En 2017 estis dokumentite ke la ceteraj ŝtonoj de la monaĥejo estas regule deprenitaj de la aŭtoritatuloj por konstrui lokan moskeon kaj aliajn projektojn kun ili.

### Posedo 
*Taraf* raportis en septembro 2012, ke la monaĥejo estas posedata de la turka ĵurnalisto kaj amaskomunikila administranto Fatih Altaylı. En intervjuo, Altaylı diris al la ĵurnalo, ke la monaĥejo apartenas al sia avo kaj li heredis ĝin de sia patro. La monaĥejo estis konfiskita dum la Armena genocido. Grupo de armenoj en Turkio, gvidata de la aktivulo Nadya Uygun, komencis peticion petante lin "Peti sin al la Armena Patriarkejo de Turkio kaj transdoni la titolon de la preĝejo al la koncerna [armena komunumo] fondaĵo."  Altayli diris al *Agos,* ke li pretas doni ĝin al la Armena Patriarkejo de Konstantinopolo, sed neniu registara aŭtoritato alproksimiĝis al li por respondi al sia oferto redoni la preĝejon al ĝiaj posedantoj, kaj ke ili ne montris intereson kunlabori. Aktivuloj de la Revolucia Socialista Laborista Partio (DSİP) manifestaciis komence de oktobro 2012 antaŭ la ĉefsidejo de Habertürk en Beyoğlu, Istanbulo postulante la redonon de la monaĥeja tereno al la armenoj. En septembro 2014, estis neniu progreso. En 2017 estis dokumentite, ke la turka registaro aktive provis ŝiri la ŝtonojn de tio, kio restas de la monaĥejo por konstrui moskeon, domojn kaj aliajn projektojn en la areo
.

## Arkitekturo 
eta|maldekstre| Baza plano laŭ Bachmann. 1) Surb Sopia 2) Surb Hovhannes 3) Surb Astvacacin (staranta) 4) Surb Gevorg (staranta) 5) Surb Nŝan 6) Surb Ĥaĉ (staranta) 7) Surb Sion (staranta) 8) Ĵamatun
La monaĥejo konsistis el ses preĝejoj, gavito, nartekso, kaj aliaj strukturoj. La ĉefa preĝejo de Varagavank nomiĝis Surb Astvacacin (Sankta Dipatrino). Ĝi supirs ĝis la 11-a jarcento kaj estis simila laŭ plano al la elstara preĝejo sankta Ripsime en Eĉmiadzin. La plej frua strukturo estis sur la suda parto de la ensemblo kaj estis konata kiel Surb Sopia (10-a jarcento). Reĝino Ĥuŝuŝ lasis surskribon (datitan 981) sur ĝian okcidentan muron.

## Manuskriptoj 
En la 10-a jarcento, reĝino Mlke, la edzino de Gagik la 1-a, donacis al la monaĥejon la "Evangelion de reĝino Mlke", unu el la plej konataj armenaj prilumitaj manuskriptoj. En la 14a-16a jarcentoj la monaĥejo fariĝis ĉefa centro de manuskripta produktado. Kelkaj Varagavank-manuskriptoj nun estas konservitaj en la Matenadarano de Erevano, Armenio.

## Kulturaj referencoj 
Raffi mencias la monaĥejon en volumo du de la romano *Sparkoj* («Կայծեր», 1883–87). La eminenta poeto Hovhannes Tumanjan skribis artikolon pri la monaĥejo en 1910, dum la kvindeka datreveno de Mkrtiĉ Ĥrimjan iĝanta pastro de Varag kaj la posta reviviĝo de la monaĥejo kiel granda centro de eduko kaj kulturo.

## Galerio 

File:Varagavank 2013 Zugang.JPG|Enirejo en 2013
File:Varagavank 2013 Gavit 01.JPG|Gavito en 2013
File:Varagavank 2013 Gavit 02.JPG|
File:Varagavank 2013 Gavit 04.JPG|
File:Varagavank 2013 Kirche 02.JPG|Ĉefpreĝejo en 2013
File:Varakavank2.JPG|Apse from church 1, 2009
File:Varagavank Monastery, Van1.jpg|Varagavank, ornamaĵo, 2011
File:Varagavank Monastery, Van2.jpg|Varagavank, fresko, 2011
File:Varagavank Monastery, Van3.jpg|Varagavank, fresko, 2011
File:Varagavank Monastery, Van4.jpg|Varagavank, ornamaĵo, 2011
File:Varagavank Monastery, Van5.jpg|Varagavank, ornamaĵo, 2011
File:Taken from the roof of Varagavank.JPG|El la tegmento de Varagavank, 2013
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4150 Panorama.jpg|
File:Van 4643 14092012.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4567.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4568.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4575.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4576.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4579.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4602.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4604.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4621.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4611.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4622.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4624.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4626.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4634.jpg|
File:Van Yedi Kilise aka Varagavank 4638.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Vaspurakana reĝlando
* Armena genocido
* Mkrtiĉ Ĥrimjan
* Otomana Imperio

## Eksteraj ligiloj 
* Gallery ĉe PanARMENIAN.Net de Sedrak Mkrtchyan
* Varagavank ĉe *Virtual Ani*
* Galerio de Gagik Arzumanyan
* Armena monaĥejo Varagavank ĉe *The Land of Crying Stones*
* Varak de Raffi

## Referencoj 
Kategorio:Armenaj monaĥejoj en Turkio