Iridio

**Iridio** estas kemia elemento en la perioda tabelo, kiu havas la simbolon **Ir** kaj la atomnumeron 77. Ĝi estas malmola arĝentblanka transirmetalo, parto de la platena familio. Ĝi estas la plej densa natura elemento tuj post osmio; estante la plej nerustebla elemento, ĝi estas uzata en alojoj.

Iridio estas pli rara ol oro aŭ plateno. En la naturo ĝi troviĝas forme kiel etaj grajnoj sur aŭ kompanie je plateno. Kune kun osmio ĝi formas du naturaĵajn mineralojn:
* osmiiridio, kio konsistas el 50% iridio, la resto de osmio, plateno, rutenio kaj rodio;
* iridiosmio, kio konsistas el 55-80% osmio kaj el 20-45% iridio.

Gravaj trovejoj estas en Sud-Afriko, en Uralo, Nord- kaj Sud-Ameriko, en Tasmanio, Borneo kaj Japanio.

Libera iridio same kiel aliaj elementoj de la platengrupo troviĝas en riversabloj. Krome, iridio defalas dum la fandado de nikelercoj.

## Fizikaj Propraĵoj 
Pro ĝia malmoleco, fragileco, kaj ekstreme alta frostopunkto, solida iridio malfacilas maŝinprilabori, formi aŭ prilabori, tiel ke pulvormetalurgio ofte estas uzita anstataŭe. Ĝi estas la nura metalo kiu retenas bonajn mekanikajn trajtojn en aero ĉe temperaturoj super 1,600 °C (2,910 °F). Ĝi havas la 10-an plej altan bolpunkton de ĉiuj elementoj kaj iĝas superkonduktoro ĉe temperaturoj sub 0.14 K (−273.010 °C; −459.418 °F). La elasta modulo de iridio estas la due plej alta inter ĉiuj metaloj, dua nur al osmio. Ĝi ne estas atakita de acidoj, inkluzive de aqua regia, sed ĝi povas esti solvita en koncentrita klorida acido en ĉeesto de natria perklorato. En ĉeesto de oksigeno, ĝi reagas kun cianidaj saloj. Tradiciaj oksidantoj ankaŭ reagas, inkluzive de la halogenoj kaj oksigeno ĉe pli altaj temperaturoj. Iridio ankaŭ reagas rekte kun sulfuro ĉe atmosfera premo por doni iridion disulfido.

## Aplikoj 
Iridium havas vastan gamon da aplikoj en la industrio pro sia korodrezisto. Ĝiaj ĉefaj uzoj inkluzivas: elektrodojn por produkti kloron kaj aliajn korodajn produktojn, organikajn lum-elsendantajn diodojn (OLED-ojn), krisolojn, katalizilojn (kiel aceta acido), kaj sparkpintojn por sparkiloj.

### Metaloj kaj Alojoj 
Iridium ofte estas uzata en la fabrikado de krisoloj pro sia alta fandopunkto, alta malmoleco kaj korodrezisto. Kelkaj longdaŭraj komponantoj de aviadilmotoroj estas faritaj el iridiaj alojoj, kaj iridio-titaniaj alojoj estas uzataj en profundakvaj tuboj pro sia korodrezisto. Iridio estas uzata en poraj ŝpiniloj, tra kiuj fanditaj plastaj polimeroj estas eltruditaj por formi fibrojn, kiel ekzemple rajono. Osmio-iridiaj alojoj estas uzataj en kompasaj lagroj kaj ekvilibroj. Sparkiloj bazitaj sur iridio estas aparte taŭgaj por la aerspaca industrio.

### Katalizo 
Iridiaj kompleksoj ĝenerale aktivas por nesimetriaj hidrogenigaj reakcioj, inkluzive de konvencia hidrogenigo  kaj translokiga hidrogenigo. Ĉi tiu eco estas la bazo por la industria sinteza vojo de la kirala herbicido (S)-metolakloro. Iridiaj kompleksoj estas ŝlosila komponanto de blankaj OLED-oj. Similaj kompleksoj ankaŭ estas uzataj por fotokatalizo.

### Medicina Bildigo 
La radioizotopo iridio-192 estas unu el la du plej gravaj energifontoj por nedestruktiva testado de metaloj en industria gama-radia radiografio. Krome, 192Ir povas esti uzata kiel gama-radia fonto por brakiterapio, formo de radioterapio en kiu sigelita radiadfonto estas metita ene aŭ proksime de la traktata areo.
Dosiero:Ir-TableImage.svg|
Dosiero:Ir,77.jpg|
Dosiero:Iridium foil.jpg|
Dosiero:Ir,77.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Referencoj 
Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj