Haŭmea familio

La **Haŭmea familio** (iam nomata **familio de 2003 EL61** aŭ **familio de EL61**) estas kolizia familio da , kies anoj havas similajn orbitajn parametroj kaj fizikajn ecojn. La familio estas nomata laŭ ĝia plej granda ano: 136108 Haŭmeo; estas opiniata, ke la ceteraj anoj formiĝis el eroj de la glacia mantelo forŝiritaj pro kolizio el praa korpo de ĉirkaŭ 1660 km de diametro. Tiuj familianoj estas kromnomitaj « **Haŭmeidoj** »; estas ĝis nun la ununura asteroida familio malkovrita en la Kuiper-zono.

## Familio 
### Anoj 
### Ecoj 
[300px|eta|Orbitoj de la Haŭmeaj familianoj, kun  de ĉirkaŭ 43 [astronomia unuo|au kaj klineco de ĉirkaŭ 27°.]]
La nanplanedo 136108 Haŭmeo estas la plej granda ano de la familio, kaj la planeda kerno de la praa korpo. La ceteraj haŭmeidoj estis elĵetitaj kun rapido de almenaŭ 150 m/s La absoluta magnitudo de plej helaj haŭmeidoj sugestas diametron inter 400 kaj 700 km kaj estas eblaj nanplanedoj, se ili havas la tipan albedon de la . Tamen, se ilia albedo estas tiu de glaciaj korpoj, ili povas eti pi malgranda: fakte, la komunaj fizikaj ecoj de tiuj objektoj inkludas neŭtrajn kolorojn kaj infraruĝaj sorbaj linioj de la akva glacio.

## Resonancoj kun Neptuno 
La nunaj orbitoj de la haŭmeidoj ne estas kialigeblaj per nura kolizio. Por kialigi la la disperso de la orbitaj elementoj, disperso de rapido de ĉirkaŭ 400 km/s estas nepra, sed tia rapido forsendus la fragmentojn multe pli malproksimen. La problemon koncernas nur Haŭmeon, la orbitaj elementoj de la ceteraj objektoj postulas komencan rapidon de nur ĉirkaŭ 140 km/s. Por kialigi la malkongruon en la postulataj rapidoj, Brown kaj siaj kolegoj sugestis, ke Haŭmeo havis komencajn orbitajn elementojn proksimaj de tiuj, de la aliaj familianoj, kaj ke ĝia orbito (ĉefe la orbita discentreco) ŝanĝis post la kolizio. Kontraŭe al la aliaj anoj de la familio, Haŭmeo havas intermitajn  7:12 kun Neptuno, kiuj eble pligrandigis la discentrecon ĝis ties nuna valoro.

## Formiĝo kaj evoluo 
La kolizia formiĝo de la familio postulas praa korpo de ĉirkaŭ 1660 km de diametro kun denso de ĉ. 2 g/cm³, simila al Plutono kaj Eriso. Dum la kolizio, Haŭmeo perdis proksimume 20% el sia maso kaj fariĝis pli densa

[dekstra|eta|400px|La roza "**+**" markas [(145453) 2005 RR43|(145453) 2005 RR43 en la kolor-grafikaĵo pri la TNO-j. La aliaj Haŭmeaj familianoj estas malsupre maldekstre de tiu punkto]]
Ĉar necesas almenaŭ 1 miliardo da jaroj, por ke la familio disiĝis tiom malproksimen, kiom ĝi faris, la kolizio, kiu kreis tiun familion okazis tre frue en la sunsistema historio. Tio kontraŭas la konkludojn de Rabinowitz kaj liaj kolegoj, kiuj konstatis, en siaj studoj pri la grupo, ke ties surfacoj estas rimarkinre helaj, sugestante, ke li estis freŝdate (je la lastaj 100 milionoj da jaroj) resurfacigitaj per freŝa glacio. Dum daŭro tiel longa kiel unu miliardo da jaroj, la suna radiado estus ruĝigita kaj malheligita la surfacon de la korpoj. La ŝajna freŝeco de tiuj korpoj restas neklarigita.

Tamen, pli detalaj studoj pri proksima infraruĝa kaj videbla spektro de 136108 Haŭmeo montras ke temas pri homogena surfaco kovrita per miksaĵo 1/1 da amorfa kaj kristala glacio kun malpli ol 8% da organika kombinaĵo. Tiu granda kvanto da amorfa glacio konfirmas, ke la kolizio okazis pli ol 100 milionoj da jaroj antaŭ kaj nuligas la hipotezon, laŭ kiu tiuj objektoj estus junaj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Karakterizoj de la kandidataj anoj de la Haŭmea familio, de Benoît Carry, Colin Snodgrass, Pedro Lacerda, Olivier Hainaut kaj Christophe Dumas, el *Astronomy & Astrophysics*; 16-a de decembro 2008
*  La teamo de Enketo pri la Deveno de la Ekstera Sunsistemo provas kompreni la Haŭmean familion, el la paĝaro de la Kanada-Franca-Havaja Teleskopo

Haŭmea familio
Familio