Molibdeno

**Molibdeno** estas kemia elemento en la perioda tabelo tiu havas la simbolon **Mo** kaj la atomnumeron 42. Ĝi estas arĝentblanka malmolega transirmetalo kiu havas unu el la plej altaj fandopunktoj de ĉiuj elementoj.

Molibdenon enhavas kelkaj fermentoj, ekzemple ksantinoksidazo.

## Komponaĵoj 
* Kalia molibdenato

Dosiero:Mo-TableImage.svg|
Dosiero:Mo,42.jpg|
Dosiero:Molybdenite.jpg|
Dosiero:Molybdenum.jpg|

## Ecoj 
### Fizikaj Ecoj 
Pura molibdeno estas arĝent-griza metalo kun Mohs-malmoleco de 5.5 kaj norma atompezo de 95.95 g/mol. Ĝia fandopunkto estas 2623 °C (4753 °F), rangante sesa inter naturaj elementoj kaj kvina inter metaloj; nur tantalo, osmio, renio, volframo kaj karbono havas pli altajn fandopunktojn.  Molibdeno estas unu el la metaloj kun la plej malalta koeficiento de termika ekspansio inter komercaj metaloj.

### Kemiaj Ecoj 
Ĉe ĉambra temperaturo, ĝi ne reagas signife kun oksigeno aŭ akvo, sed ĝi estas korodita de halogenoj kaj hidrogena peroksido. La malforta oksidiĝa reakcio de molibdeno komenciĝas je 300 °C (572 °F); super 600 °C, okazas amasa oksidiĝo por formi molibdenan trioksidon. Kiel multaj pli pezaj transiraj metaloj, molibdeno apenaŭ formas katjonojn en akvaj solvaĵoj, kvankam oni scias, ke ĝi formas Mo³⁺-katjonojn sub strikte kontrolitaj kondiĉoj.

## Komponaĵoj 
El la perspektivo de komerco, la plej gravaj kombinaĵoj estas molibdena disulfido (MoS2) kaj molibdena trioksido (MoO3). La nigra disulfido estas la ĉefa mineralo. Ĝi estas rostita en aero por doni la trioksidon:

2 MoS2 + 7 O2 → 2 MoO3 + 4 SO2

La trioksido, kiu estas volatila je altaj temperaturoj, estas la antaŭulo de preskaŭ ĉiuj aliaj Mo-komponaĵoj same kiel alojoj. Molibdeno havas plurajn oksidiĝajn statojn, la plej stabilaj estante +4 kaj +6 (grasaj en la tabelo maldekstre).

Molibdena(VI)-oksido estas solvebla en forta alkala akvo, formante molibdatojn (MoO42−). Molibdatoj estas pli malfortaj oksidantoj ol kromatoj. Ili emas formi strukture kompleksajn oksianjonojn per kondensiĝo je pli malaltaj pH-valoroj, kiel ekzemple [Mo7O24]6− kaj [Mo8O26]4−. Polimolibdatoj povas enkorpigi aliajn jonojn, formante polioksometalatojn. La malhelblua fosfor-entenanta heteropolimolibdato P[Mo12O40]3− estas uzata por la spektroskopa detekto de fosforo.

## Historio 
Molibdenito — la ĉefa erco el kiu oni nuntempe ekstraktas molibdenon — antaŭe estis konata kiel natria molibdato. Natria molibdato ofte estis konfuzita kun grafito kaj estis ofte uzata kiel tia. Kiel grafito, molibdenito estis uzata por nigrigi surfacojn aŭ kiel solida lubrikaĵo. Eĉ kiam natria molibdato estis distingebla de grafito, ĝi ankoraŭ estis konfuzita kun la komuna plumba erco, plumba sulfido (PbS, nun nomata galeno); ĝia nomo devenas de la antikva greka vorto μόλυβδος mólybdos, signifanta plumbon.

En 1778, la sveda kemiisto Carl Wilhelm Scheele klare deklaris, ke molibdeno (Molybdena) estis nek galeno nek grafito.Scheele ĝuste proponis, ke molibdeno estis erco de tute nova elemento, de kiu ĝi povus esti apartigita. Inspirita de Scheele, en 1781, la sveda sciencisto Jörm uzis karbonredukton por apartigi novan metalon de blanka pulvoro kaj nomis ĝin "molibdeno".

## Uzoj 
Molibdeno havas tre altan frostopunkton, do ĝi estas produktita kaj vendita kiel griza pulvoro. Multaj molibdenaj produktoj estas formitaj per kunpremado de pulvoro sub ekstreme alta premo.

Plej multe de la molibdeno estas uzata por fari alojojn. Molibdeno estas uzata en ŝtalalojoj por pliigi forton, malmolecon, elektran konduktivecon kaj reziston al korodo kaj eluziĝo. Tiuj "molibdenŝtalo-" alojoj estas uzitaj en motorkomponentoj. Aliaj alojoj estas uzataj en hejtaj elementoj, boriloj kaj segilklingoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Referencoj 

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj