open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michel Butor

**Michel BUTOR** [miŝel butor] (naskiĝis la 14-a de septembro de 1926 en Mons-en-Barœl, mortis la la 24-a de aŭgusto de 2016 en Contamine-sur-Avre) estis franclingva verkisto.

## Vivo 
Naskite en 1926-09-14 en Francio apud Lilo Michel Butor studis beletron kaj filozofion. li instruis en gimnazio en Francio, en Egiptio, en Granda Britio. Li ricevis premiojn, laboris ĉe eldonistoj, vojaĝis plurfoje en Usono. Li instruis universitate en Nico kaj en Ĝenevo. Li vizitis Japanion, Aŭstralion kaj Ĉinion.

## Verkoj 
La unuaj verkoj de Michel Butor kontribuas al la skolo Nova Romano. Ili konservas la rakontan formon de romanoj, sed eksperimentas per diversaj ŝanĝoj: ekzemple en *La Modifo* la ĉefpersono de la rakonto estas konstante alparolata per *vi*, same kiel en la esperanta *La Litomiŝla Tombejo* de Karolo Piĉ.

Post 1960 la verkoj de Michel Butor pli kaj pli estas grandaj muntaĵoj, faritaj el alternantaj diversspecaj tekstoj: priskriboj de lokoj, poemoj, dialogoj, enciklopediaj tekstoj... Li tiel prezentas simfonie la multajn voĉojn kaj aspektojn de la mondo. Li verkis abunde kaj diverse vojaĝrakontojn, sonĝopriskribojn laŭ plurvolumaj serioj. Kelkaj tekstoj estis destinitaj al radiofonio, multaj etaj libroj faritaj kunlabore kun pentristoj, gravuristoj, fotistoj eldoniĝis etkvante.

## Referencoj 
Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot
Barings Bank

La **Barings Bank** (Banko de la Baringoj, familio Baring) estis brita investa banko.

Ĝi estis fondita en 1717 fare de Baring en Exeter. Ties filo translokigis la bankon en 1762 al Londono kaj fondis tie la entreprenon *John & Francis Baring & Co*. Barings iĝis en la 19-a jc. - krom la banko de Rothschild - gvidanta londona banko. La banko ekzemple financis en 1803 la aĉeton de Louisiana por Usono.

La riskaj kaj nepermesataj interezo- kaj valutospekuladoj de la valorpapera komercisto Nick Leeson en Azio kaŭzis la 26-an de februaro 1995 perdon de 1,4 miliardoj da USD kaj tiel bankroton de la *Barings Plc*. La entreprenon aĉetis la nederlanda *ING* je simbola prezo de unu brita pundo. 

## Referencoj 
Kategorio:Bankoj
Hyde Park

**Hyde Park**  povas signifi:

## Parkoj 
* **Hyde Park** en Londono
* **Hyde Park** en Sidnejo

## Urbopartoj 
* Urboparto de Ĉikago

## Lokoj en Usono 
* Hyde Park (Masaĉuseco)
* Hyde Park (Novjorkio)
* Hyde Park (Vermonto)
Hyde Park (Londono)

maldekstre|eta|250px|ĝardeno en la parko
[maldekstre|eta|250px|promenantoj inter multaj [kolomboj]]
La **Hyde Park** (Hajd-parko) estas la plej granda t.n. reĝa parko de Londono (publika areo), kiu ampleksas 250 hektarojn kun la najbara Kensington Gardens. Sur ties areo troviĝas longeta lageto (Serpentine), kies parto en Kensington Gardens nomiĝas *The Long Water*.

En la nordokcidenta angulo de la Hajd-parko proksime al la *Marble Arch* („marmora arko”) troviĝas la fama „Speakers' Corner” (Oratora Angulo), kie **iu ajn** rajtas paroli senlime sur malaltaj podioj (kondiĉe, ke li/ŝi ne mallaŭdas la britan reĝan familion).

*The Crystal Palace* (Kristala Palaco aŭ Vitra Palaco) estis konstruaĵo el gisfero kaj vitro konstruita en Hyde Park, cele al la Granda Ekspozicio de 1851.

En julio 1982 la parko estis en la tutmondaj novaĵoj kiam tie kaj en la same reĝa parko ''Regent's Park'' detonaciis bomboj fare de la terorisma grupiĝo "provizora irlanda respublika armeo".

## Referenco 
Kategorio:Parkoj aŭ ĝardenoj de Londono
Kategorio:Parkoj
Kategorio:Westminster
Crasna (Sălaj)

**Crasna** [krasna] (Sălaj) (hungare: **Kraszna**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Zalău. Administre apartenas al ĝi Huseni, Ratin.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 3 884 loĝantojn (hungaroj); en 1992 4 401 (rumanoj, 89% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas ĉ. 1090. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Kraszna apartenis al Hungario, (*Szilágy*). En reformita preĝejo troviĝas pentrita ligna baldakeno farita en 1736 de János Pataki Asztalos.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Pál László Gerinczy, premonstrato
*János Gyöngyössi (4-a de novembro 1741 – Újtorda, 15-a de marto 1818): reformita pastro, poeto.
*István György Kádár (5-a de aprilo 1920 - ?, Jugoslavio, 9-a de oktobro 1981): poeto, dramverkisto.
*Erzsébet Éva Juhász (*9-a de septembro 1961): redaktorino, raportistino.
*Zoltán Lengyel (1873 – Budapest, 6-a de februaro 1940): advokato, ĵurnalisto.
*Gyula Méhes (28-a de marto 1897 – Budapest, 10-a de oktobro 1970): farmakologo, biologo, universitata profesoro.
*Miklós Mitruly (n. 1931): folkloristo, universitata adjunkto
*Dezső Nagy, (17-a de majo 1868 – Siófok, 22-a de marto 1940): inĝeniero, gvidanto de konstruadoj de portoj de Balaton.
*Darie Novăceanu (8-a de aprilo 1937): poeto, tradukisto, eseisto.
*Ferenc Szilágyi (23-a de junio 1977): geografo

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Bhisho

**Bhisho** (pli frue **Bisho**) estas la ĉefurbo de Orienta Kablando, en Sud-Afriko. Ĝia nomo signifas bubalo en la kosa. Tiu estas ankaŭ la nomo de la rivero kiu trairas la urbon.
eta|300px|Mapo de Sud-Afriko, kie  estas trovebla sude (iomete sudoriente)

## Bazaj informoj 
* Areo: 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 150.995 (en 2012)
* Supermara alteco: 435 m
* Horzono: UTC +2 h

## Geografio 
 situas sur montetaro en la sudorienta parto de la lando. Orient-Londono troviĝas 49, Port Elizabeth 211, Bloemfontein 432, Durbano 478, Johanesburgo 744, **Pretorio** 800, Kaburbo 845 km.

## Historio 
 pli frue estis ĉefurbo de bantustano Ciskejo, kiu estis truddeklarita sendependa ŝtato en 1981. Nur afrikanoj loĝis en la ŝtato, kiu neniam estis rekonitaj ekster Sudafriko. En 1992 proksimume 90 000 homoj marŝis protestanta kontraŭ malmuntado de Ciskei. la policanoj pafadis, mortis preskaŭ 30 homoj kaj vundiĝis multaj. En 1994 tiu pseŭdosendependeco ĉesis.

## Trafiko 
El  kuras ĉefvojoj al Port Elizabeth kaj Orient-Londono, trajnoj kuras al Orient-Londono kaj Bloemfontein.

## Klimato 
 havas subtropikan klimaton.

## Ĝemelurboj 
* Arielo en Cisjordanio

## Fontoj 
* Angla Vikipedio
* loĝantaro
* mapo, distancoj 
* mapo

Kategorio:Urboj de Sud-Afriko
Pacific Lumber Company

La **Pacific Lumber Company**, PALCO, estas arbohaka kompanio el nordokcidenta Kalifornio, 1863. La kompanio nun havas 550 dungitojn kaj sidejon en Scotia.

Post kiam Charles Hurwitz transprenis gvidadon de la entrepreno, li detruis ĝin, triobligis la arbohakadon da ruĝlignaj praaj arboj, fortigis la kavo-hakadon, prenis monon (55 milionojn da dolaroj) el la pensifonduso.

## Eksteraj ligiloj 
*oficiala paĝo

Kategorio:Usonaj firmaoj
Riversupra arbaro

**Riversupra arbaro** () estas aro de malnove kreskantaj ruĝlignaj arboj ĉ. sur 60.000 akreoj (240 km²). Ĝi troveblas en Norda Kalifornio, plimulto el tio estas posedaĵo de la ligna kompanio PalCo, kiun posedas Charles Hurwitz. La Headwaters estas loko de multaj arbosidaj kaj kontraŭhakadaj demonstracioj.

Kategorio:Arbaroj
David Korten

**Dr. David C. Korten** estas aŭtoro kaj gvidanto de la antiglobalisma movado. Li estas plej konata pro fondo de *People-Centered Development Forum* (1990) kaj kiel aŭtoro de la libro *When Corporations Rule the World*.

Korten studis en Stanford University Graduate School of Business. Li militservis en la Vjetnama milito kiel kapitano de la usona aerarmeo. Post la milito, dro Korten estis vizita profesoro ĉe la Harvard University Graduate School of Business kaj poste laboris por *U.S. Agency for International Development* en Azio.

Korten uzis du modelojn por priskribi la Teron — la modelojn de "Kovbojo" (ne atentas pri resursoj) kaj "Kosmoŝipo".

## Bibliografio 
* *Getting to the 21st Century: Voluntary Action and the Global Agenda* (1990)
* *When Corporations Rule the World* (1995 / Second Edition 2001)
* *The Post-Corporate World: Life After Capitalism*
* *Globalizing Civil Society: Reclaiming Our Right to Power*

## Eksteraj ligiloj 
* paĝo de David Korten

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Antiglobalismo
Del Monte Foods

**Del Monte Foods** (bursa mallongigo: **DLM**) estas usona nutraĵprodukta kaj venda kompanio, kun sidejo en San Francisco, Kalifornio, Usono.

Ĝi estis en la 1870-aj kaj 80-aj jaroj plej grava produktanto de fruktoj kaj vegetaĵoj. En 1899, la 11 plej grandaj konservaj produktistoj de la ŝtato unuiĝis sub nomo *California Fruit Canners Association*.

## Eksteraj ligiloj 
* Del Monte Corporation ()

Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Firmaoj de Kalifornio
The Natural Step

**The Natural Step** estas neprofita organizo fondita en Svedio, 1989 fare de sveda scientisto, Karl-Henrik Robèrt. La organizo baziĝas je apogo de daŭrivaj vivmetodoj en societoj, komunumoj.

## Literaturo
*James, S. and T. Lahti, (2004). *The Natural Step for Communities: How Cities and Towns can Change to Sustainable Practices*. Gabriola Island, BC:  New Society Publishers
*Nattrass, B. and M. Altomare. (2002). *Dancing with the Tiger: Learning Sustainability Step by Natural Step*. Gabriola Island, BC: New Society Publishers.
*Nattrass, B. and M. Altomare (1999). *The Natural Step for Business: Wealth, Ecology and the Evolutionary Corporation*. Gabriola Island, BC: New Society Publishers.
*Robèrt, Karl-Henrik. (2002). *The Natural Step Story: Seeding a Quiet Revolution*. Gabriola Island, BC: New Society Publishers.
*Waage, S. (Ed.) 2003. *Ants, Galileo, and Gandhi: Designing the Future of Business Through Nature, Genius, and Compassion*. Sheffield, UK: Greenleaf Press. Greenleaf Publishing .

## Eksteraj ligiloj 
*Educating A Nation: The Natural Step 
**The Natural Step*

Kategorio:Mediprotektaj organizaĵoj
Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj
Kategorio:Svedio
Asset stripping

**Asset stripping** (~akira senposedigo aŭ posedaĵ-senvestigo) estas angla esprimo pri tiu praktiko, kiam kompanio aĉetas ion por vendi ties akiritajn moveblaĵojn kaj nemoveblaĵojn. Tiu agado plej ofte trafas arbarojn, sed ankaŭ riĉajn entreprenojn fare de investistoj.

Kategorio:Fremdaj vortoj
Wouter Pilger

**Wouter Frank PILGER** [VOŬtr PILĥer]  estis nederlanda esperantisto, tradukisto kaj eldonisto. Li studis sociologion en la Universitato de Amsterdamo. Instruis Esperanton, la anglan lingvon kaj la nederlandan kulturon en la Internacia Altlernejo en Elsinoro (:da:Helsingør), Danio.

Li laboris kiel redaktoro en eldonejo de lernolibroj. 

Li estis estrarano de TEJO (1967-70) kaj komitatano de UEA (1980-83).

Li verkis poemojn kaj rakontojn kaj tradukis poemojn kaj kantojn . Tradukis infanlibrojn. Wouter Pilger tradukis ankaŭ *Amoro kaj amo*, el la ampoezio de P.C. Hooft. Kompilis listojn de nomoj de bestoj kaj plantoj. Faris versiojn Esperanto-Nederlandan kaj Esperanto-Esperantan de baza vortlisto (2 500 radikoj). Publikigis artikolojn pri la hejma uzo de Esperanto.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*Baza vortlisto Eo-Eo de Wouter F. Pilger
*Funebra artikolo ĉe Libera Folio
*Blogo 2004-2005

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de TEJO
Charles Ponzi

**Charles (aŭ Carlo) PONZI** (1882, Lugo - 8-an de januaro 1949 Rio de Janeiro) estis itala elmigrinto en Usono kiu iĝis plej granda preztrompisto en la usona historio. Al lia nomo estas ligita la termino "**Skemo Ponzi**" por monakirado per financpiramida sistemo.

Li uzis piramidstilan monakiran sistemon en 1920.

Ponzi alvenis en Usono en 1903, kun 2 dolaroj kaj 50 cendoj. Ĉar li parolis france, eklaboris en banko, en Kanado. Oni enprizonigis lin en 1909 pro ĉek-falsado. Li liberiĝis post 20 monatoj kaj veturis al Usono, dumtempe li venis denove en la prizonon pro kontrabando de 5 italoj. Post la dujara prizono, li veturis al Boston, kie laboris kiel kelnero kaj lavisto.

Li proponis 50% profiton post 45 tagoj en printempo de 1920, Boston. Multaj donis sian monon al firmao de Charles Ponzi, *Securities Exchange Co.* Li volis eluzi la valordiferencojn de internaciaj poŝtaj kuponoj. En julio de 1920 jam fluis pli ol 1 milionoj da dolaroj semajne al Ponzi. Tiam li ekvivis kiel milionulo.

La lavango komenciĝis, kiam la 26-an de julio, la ŝtatprokuroro de Massachusetts "konvinkis" je Ponzi, ke li ne akceptu novajn investojn, ĝis aŭditoro ne kontrolas librojn de *Securities Exchange*. Oni arestis lin la 13-an de aŭgusto.

Li kolektis 10 milionojn da USD el 20.000 investintoj kaj tiel li ŝuldis 4 milionojn da USD.

Li enprizoniĝis kaj fine liberiĝis en 1934 kaj oni deportis lin al Italio (li ne akiris la usonan ŝtatanecon). Antaŭ eko de la Dua Mondmilito, li elmigris al Brazilo (kie li ankaŭ nomiĝis **Carlos Ponzi**). Tie li instruis la anglan, poste vivis el senlaborista helpo. Kiel maljuna, li paraliziĝis je la maldekstra flanko, blindiĝis kaj mortis en Rio de Janeiro, 1949.

Kategorio:Fraŭdistoj
Kategorio:Italaj krimuloj
Perugia Calcio

**Perugia Calcio** estas profesia futbalklubo en Perugia, Italio. Ĝi estis fondita la 9-an de julio 1905.

Ĝia stadiono nomiĝas *Renato Curi*, kiu disponas je pli ol 28.000 sidlokoj. La futbalistoj estas vestitaj en ruĝa ĉemizo kun blanka pantalono. La subtenantaro estas konata kiel *Grifo* (Grifon).

Aktuale, la trejnisto de la unua vira teamo estas . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Italaj futbalteamoj
Kategorio:Peruĝo
Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1905
Kategorio:Sporto en Umbrio
Poiana Onții

**Poiana Onții** [pojana oncij] (hungare: **Pojána Onci**) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al la komunumo Cristolț.
eta|maldekstra|220px|Preĝejo de la arĥi-anĝeloj Miĥaelo kaj Gabrielo en Poiana Onții

Poiana Onții situas preskaŭ 250 metrojn super la komunuma centro en Cristolț kaj estas voje atingebla nur de tie, per la komunuma vojo DC48A.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Moiad

eta|Moiad

**Moiad** [mojad] (hungare:**Mojádpuszta**) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Şărmăşag.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Mojád 
* Consacrarea Bisericilor din Pericei, Moiad si Sfarnas, în Vestitorul, Anul XIII, No. 12-14, 15 iunie-15 iulie 1937, p.&nbsp;141.
* Varga E. Árpád, ERDÉLY ETNIKAI ÉS FELEKEZETI STATISZTIKÁJA 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Noțig

**Noțig** [nocig] (hungare: **Nagyszeg**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Zalău. En 1910 ĝi havis 967 loĝantojn (rumanoj); en 1992 746 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1387. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Közőp-Szolnok, poste Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Sălățig.

Noțig situas ĉe la komunuma vojo DC14 inter Sălățig – Deja kaj Inău. La komunuma vojo DC16 iras al Nadiș kaj Cehu Silvaniei. La plej proksima fervoja stacio estas en Inău.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Ortelec

Ortelec (ortelek) (hungare: **Vártelek**') estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Zalău. En 1910 ĝi havis 1308 loĝantojn (rumanoj. Ĝia unua mencio skribe estas en 1411. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Közép-Szolnok, de 1876 Zalău vármegye). En 1968 ĝi estis aligita al Zalău.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Hjalmar Schacht

**Hjalmar SCHACHT**, plennome **Horace Greely Hjalmar Schacht** (n. 22-an de januaro 1877 en Tingleff (dane: Tinglev) en Norda Ŝlesvigo, tiam germana, de 1920 dana teritorio, - m. 4-an de junio 1970, Munkeno) estis germana bankisto kaj financa fakspertulo, kiu internacie famiĝis pro la brido de la danĝera inflacio dum la Vajmara Respubliko (1922-23). Li estis ankaŭ ekonomia ministro de la nazia registaro inter 1934 kaj 1937.

## Kariero 
Oni nomumis lin en 1908 vicdirektoro de Dresdner Bank. Dum la unua mondmilito, li laboris kiel ekonomia konsilisto de brusela okupa administracio (1914-15), en 1916 li iĝis prezidanto de la Germana Nacia Banko, poste tiu de la unuigitaj Darmstadt-a kaj Nacia Banko. Li ellaboris en 1923 – kiel specifa komisiito de la financa ministerio - striktan programon por bridi la galopantan inflacion. En decembro de 1923, li iĝis prezidanto de Reichsbank, gvidanta financa instituto de Germanio. Li estis poste gvidanto de la germana delegacio en Parizo (1929), kie oni pritraktis novan planon pri reparaciaj pagoj de Germanio, sed li ne akceptis la rezulton de la konferencio, la Young-planon.

Li demisiis en 1930 kaj elkonstruis bonajn rilatojn al la dekstraj partioj, tiel post enpotenciĝo de Hitler (januaro 1933) oni nomumis lin denove prezidanto de Reichsbank kaj tiun pozicion li havis ankaŭ tiam, kiam li laboris kiel ekonomia ministro (1934-37).

Kiel ministro, li respondecis pri programoj kontraŭ la senlaboreco kaj por la rearmigado. Ĉar li havis kompetentajn, potencajn konfliktojn kun Hermann Göring (kiu iĝis ĉefa direktisto de la germana ekonomio en 1936), li demisiis. Li kontraŭis la rearmigadajn elspezojn de Hitler, pro tio oni forigis lin en 1939 eĉ de Reichsbank. Oni enprizonigis lin post la sensukcesa atenco kontraŭ Hitler (20-an de junio 1944), poste li militkaptitiĝis fare de la aliancanoj. Post la Dua Mondmilito, oni starigis lin antaŭ la Internacian Militaran Juĝistaron, sed oni ne kondamnis lin. Li fondis poste propran bankon en Düsseldorf kaj iĝis financa konsilisto de multaj landoj.

## Vidu ankaŭ 
* Nurenberga proceso

Kategorio:Germanaj ministroj pri ekonomio
Kategorio:Antisemitismo en Germanio
Kategorio:Germanaj kontraŭkomunistoj
Kategorio:Postvivintoj en naziaj koncentrejoj
Kategorio:Germanaj ekonomikistoj
Kategorio:Germanoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo
Emil Rathenau

**Emil RATHENAU** (n. 11-an de decembro 1838, Berlino, Germanio - m. 20-an de junio 1915, Berlino) estis germana fabrikposedanto, pioniro de la eŭropa elektra industrio.

Post kiam li fondis en 1883 la entreprenon Deutsche Edison-Gesellschaft por produkti la patentigitajn produktojn de la usona Thomas A. Edison, akiris eĉ juron por uzi tiujn patentojn en tuta Eŭropo. Li modifis la nomon de la entrepreno al *Allgemeine Elektrizitäts-Gesellschaft* (AEG) (1887). Li fondis kun la fama germana inĝeniero Werner von Siemens novan entreprenon en 1903 (Telefunken Gesellschaft).

En Germanio, entrepreno de Rathenau produktis unuafoje industri-aplikeblan aluminion.

## Literaturo 
* Pohl, Manfred: *Emil Rathenau und die AEG*, Mainz: Verlag v. Hase & Koehler, 1988, ISBN 3-7758-1190-7
* Dahlem, Markus: *Fallstudien zum Verhältnis von Banken und Großunternehmen im Deutschen Kaiserreich, 1871-1914. Die Farbenfabriken vormals Friedrich Bayer & Co. in Leverkusen und die Allgemeine Elektrizitäts-Gesellschaft*, en: *Akkumulation. Informationen des Arbeitskreises für kritische Unternehmens- und Industriegeschichte*, Ruhr-Univ. Bochum; 19, Bochum, 2004, paĝoj 1-28

## Eksteraj ligiloj 
* 
* mallonga biografio germane
* same 

Kategorio:Germanaj entreprenistoj
Păduriș

**Păduriș** [pəduriŝ] (hungare: **Tyikló**) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al la komunumo Hida. Oriente ĝi limas al distrikto Cluj.

Ĝis 1956 ĝi estis parto de Stupini. Tiam ĝi havis 301 loĝantojn.

Kelkcent metrojn norde de Păduriș estas la monaĥejo Strâmba, forlasita dum multaj jaroj kaj refondita en 1993.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Ignaz Seipel

Prelato **Ignaz SEIPEL** [zajpl] (naskiĝis la  en Vieno; mortis la  en Pernitz) estis atendinda aŭstria politikisto.

## Pastraj kaj unuaj politikaj agadoj 
Oni konsekris lin katolika pastro en 1899. Antaŭ la proklamo de respubliko en aŭtuno de 1918 li instruis moralfilozofion en la Salcburga kaj Viena Universitatoj. Post kolapso de la Aŭstra-Hungara monarĥio, li neebligis – kiel unu gvidanto de la Kristansociala Partio – dividon de la partio en monarkisman kaj respublikanan grupojn.

## Politikista agado sur la granda scenejo 
Li fariĝis kanceliero, do registarestro dufoje (1922-24, 1926-29), aktivulo en la katolika studenta movado "Österreichischer Cartellverband" kaj esperantisto. Li uzis volenevole la duonmilitaran Heimwehr-on en batalo kontraŭ la aŭstria socialdemokratio, kio ankaŭ kondukis al fortiĝo de la tiel nomata aŭstria faŝismo ("Austrofaschismus"). Sed oni ne forgesu ke antaŭe liaj fervoraj koaliciofertoj al la socialdemokratanoj rifuziĝis fare de ili!

Li formis en majo 1922 kun partopreno de la Grandgermana Partio koalician registaron. Li akiris prunton de Ligo de Nacioj en sumo de 100 milionoj da usonaj dolaroj por la financaj kaj administraj reformoj sub aŭspicio de tiu organizo. Pro tio oni rezignis kiel anstataŭiĝo pri la unuiĝo de la aŭstria ŝtato, konsiderita de multaj homoj tro malforta, kun Germanio.

Kvankam li konsiderinde malkreskigis la inflacion, la regionaj registaroj kaj lia propra partio traktis liajn klopodojn malamike, la konservativuloj kontraŭis intervenon de la aliancaj potencoj en la internajn aferojn de Aŭstrio. Post kiam oni provis murdi lin (atenco la 1an de junio 1924), li demisiis en novembro.

Dum sia dua ofica periodo, li povis akiri parlamentan plimulton. Li uzis la duonmilitaran Heimwehr kontraŭ la aŭstraj socialistoj (1927) kaj tio antaŭprojekciis la eventojn de 1934, kiam Engelbert Dollfuß, cetere unu el la plej gravaj politikaj kontraŭuloj de Hitler, tragike detruis la malfortan aŭstrian demokration kaj enkondukis diktatorecan sistemon. Seipel – fine de lia vivo – apogis la aŭtoritatan politikan sistemon kaj estis porparolanto de korporativa ŝtato kaj forta prezidanta sistemo. Li laboris ekde septembro ĝis novembro de 1930 kiel eksterafera ministro, poste retiriĝis pro malsano.

## Literaturo 
* Friedrich Rennhofer: *Ignaz Seipel. Mensch u. Staatsmann. Eine biographische Dokumentation*. (*Böhlaus zeitgeschichtliche Bibliothek*; vol. 2). Verlag Böhlau, Wien 1978, ISBN 978-3-205-08810-3
* Angelo Maria Vitale: *Das politische. Denken Ignaz Seipels zwischen Scholastik und Korporativismus*, en: F. S. Festa, E. Fröschl, T. La Rocca, L. Parente, G. Zanasi (eld.), *Das Österreich der dreißiger Jahre und seine Stellung in Europa*, Peter Lang Verlag, Frankfurt/Main 2012, ISBN 978-3-653-01670-3

## Eksteraj ligiloj 
Biografio ĉe NDB.

Kategorio:Kancelieroj de Aŭstrio
Kategorio:Aŭstraj politikistoj
Kategorio:Aŭstraj esperantistoj
Molde

**Molde** estas komunumo kaj urbo en okcidenta parto de Norvegio, administra centro de distrikto Møre og Romsdal, kun ĉirkaŭ 18.000 loĝantoj. Ĝi situas sur marbordo de Moldefjordo. La urbo estas haveno ekde la 15-a jarcento, ĝin parte neniigis incendio en 1916 kaj grave detruiĝis ankaŭ dum la Dua Mondmilito. Post la milito Molde tute rekonstruiĝis. La urbo estis en aprilo de 1940 provizora sidejo de la norvega registaro. Plej gravaj ekonomiaj branĉoj estas la fiŝeksporto kaj la teksaĵa kaj mebla produktadoj.

Molde ricevis ankaŭ la nomon "urbo de la rozoj" pro siaj miraklaj ĝardenoj. En la urbo okazas ĉiusomere la Ĵazfestivalo de Molde. La norvega aŭtovojo 64, nomata *Atlanterhavsveien* ligas ĝin al la urbo Kristiansund.

## Eksteraj ligiloj 
* Turisma informo pri Molde (angle)

Kategorio:Urboj de Norvegio
Kategorio:Komunumoj de Møre og Romsdal
Edwin Mattison McMillan

**Edwin Mattison MCMILLAN** (n.  en Redondo Beach, Kalifornio, Usono – m.  en El Cerrito, Kalifornio), usona atomkerna fizikisto, kiu ricevis Nobel-premion pri kemio en 1951 kun Glenn Theodore Seaborg pri malkovro de la 93-a elemento, la neptunio. Ĝi estis la unua el la Transuraniaj elementoj.

McMillan studis en la California Institute of Technology kaj en Universitato de Princeton, kie ankaŭ doktoriĝis en Princeton en 1932. Li instruis en la Kalifornia Universitato, en Berkeley, ekde 1946 kiel universitata instruisto. Ekde 1958 li gvidis la radiadan laboratorion Lawrence. Li pensiiĝis en 1973.

McMillan malkovris la neptunion analizante la fision. Li kaj Philip Hauge Abelson izolis la novan elementon en 1940 kaj tiel pruvis ties ekziston.

McMillan okupiĝis dum la dua mondmilito eĉ pri radar- kaj sonaresploro, partoprenis en konstruado de la unua atombombo. Li ankaŭ ellaboris la sinkrociklotronon..

McMillan estis inter 1968 kaj 1971 prezidanto de la usona Nacia Naturscienca Akademio.

Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Kalifornianoj
Kategorio:Usonaj kemiistoj
Kategorio:Projekto Manhattan
Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Alexandre Yersin

**Alexandre Yersin** estis franca-svisa bakteriologiisto. Li naskiĝis en Morges (Svisio) en la 22an de septembro 1863 kaj mortis en Nha Trang (Vjetnamio) en la 28an de februaro 1943. Li malkovris la bacilon de la pesto (*Yersinia pestis*).

Li studis en Lausanne kaj Marburg, kaj entris en la instituto Pasteur kie li malkovras la difteria toksino kun Émile Rufa en 1886.

Kategorio:Svisaj kuracistoj
Kategorio:Bakteriologoj
Kategorio:Historio de Vjetnamio
Kategorio:Svisaj biologoj
Willem Van der Biest

**Willem VAN DER BIEST**, pseŭdonimo *Amatido*, (naskiĝis la  en Gent, mortis la ) estis belga okulisto, kiu rolis kiel kasisto-sekretario en la *Sepo por la Sepa*, la LKK por la 7-a UK en Antverpeno, 1911.

Li estis filo de Amatus van der Biest-Andelhof. Estante prezidanto de Unuiĝo de Belgaj Kuracistoj, li fariĝis kavaliro de la Ordeno de la Krono.

## Verkoj 
* *Ŝi ne Legos Ĝin*, originala monologo (teatraĵo) 1909 

* *Amours Esperantistes*, vaudeville en un acte. 1910
* *La Revuo de la Sepa* (teatraĵo), 1911.
* *Esperantistenliefde* (teatraĵo)
### Recenzoj
Pri *Ŝi ne Legos Ĝin*

## Tradukoj 
* *La Amuzistoj*. kvarakta teatraĵo en versoj de Miguel Zamacoïs. Tradukita de Willem Van der Biest .

* *Bietje (Binjo)*, unuakta teatraĵo de Maurits Sabbe. Tradukita de Willem Van der Biest Eld. Belga Esperantisto , Antverpeno, (20 paĝoj, 24 x 16 cm .)

* *Kaatje* de Paul Spaak

## Bildaro 

Dosiero:1911 Posenaer 03 Sepestro - sepestrido.jpg|Subskribo kaj skribo de Willem van der Biest en notlibro de Maria Posenaer, dum la Universala Kongreso de Esperanto en Antverpeno en aŭgusto 1911.
Dosiero:Robert-Biest.jpg|Karikatura bildkarto el ĉirkaŭ 1913.
Dosiero:1909 Ŝi ne legos ĝin.jpg|*Ŝi ne Legos Ĝin*, 1909
Dosiero:1913 La Amuzistoj.jpeg|Tradukaĵo de W. Van der Biest
Dosiero:1936 Belga Esperantisto 22(1936)4 p 29.jpg|Mortanonco en *Belga Esperantisto*, 1936

## Referencoj 
VanderBiest, Willem
Kategorio:Mortintoj en 1936
Roland Freisler

**Roland Freisler** (n. 30-an de oktobro 1893 en Celle; m. 3-an de februaro 1945 en Berlino) estis juristo en la Vajmara Respubliko kaj dum la nazia epoko. Li estis pezidanto de *Volksgerichtshof*, la plej supera juĝejo de Nazia Germanio pri politikaj punaferoj.

## Vivo 
Freisler iĝis militkaptito en 1915 de la rusoj. Post la Oktobra Revolucio li estis eĉ bolŝevika komisaro, ĝis kiam li revenis en 1920 en Germanion. En 1921 li doktoriĝis pri jurisprudenco en Jena; la studojn li estis devinta interrompi pro la Unua mondmilito. Li laboris kiel advokato (ekz. en Kaselo) kaj aliĝis en 1924 al la movado Popola-sociala Bloko *(Völkisch-Sozialer Block)* kaj en 1925 al la nacisocialisma partio NSDAP. Ekde 1932 li estis deputito en la prusia landa parlamento kaj ekde 1933 parlamentano de Reichstag.

En 1934 li iĝis ŝtata sekretario en la prusia ministerio pri juraj aferoj kaj en 1935 en la regna ministerio. Tiufunkcie li partoprenis la fifaman Wannsee-konferencon, kie deciditis pri la planita murdo de la judoj en Eŭropo. Estante estro de la sekcio punleĝaro en la Akademio pri germana leĝo li estis gvidanta ideologiisto de naziaj leĝaj novigoj. En 1942 li iĝis prezidanto de la t.n. Popola Kortumo. Liaj viktimoj estis - plejparte je morto - rapidege kondamnitaj, publike. Inter ili nombriĝas i.a. membroj de la rezistadmovado *Blanka rozo* kaj la atencintoj de la 20-a de julio 1944 kiel Claus von Stauffenberg kaj Carl Goerdeler.

Lia procesoj estis karakterizitaj per malico, agreso kaj biaso. Ili estis planitaj por humiligi la akuzitojn kaj plejparte senigi ilin je iliaj rajtoj al defendo. 

Freisler mortis dum bombaviadilatako en Berlino.

## Fonto 
Detsch, Roland: "Freisler, Roland", en: *Microsoft Encarta 2007 Enzyklopädie", Microsoft Corporation, 2006 (DVD)

## Literaturo 
* Gert Buchheit: *Richter in roter Robe. Freisler, Präsident des Volksgerichtshofes.* München, 1968.
* Beatrice und Helmut Heiber (Hrg.): *Die Rückseite des Hakenkreuzes. Absonderliches aus den Akten des Dritten Reiches.* München: dtv dokumente, 1993. ISBN 3-423-02967-6
* Ingo Müller: *Furchtbare Juristen. Die unbewältigte Vergangenheit unserer Justiz*. München: Kindler, 1987. ISBN 3-463-40038-3
* Helmut Ortner: *Der Hinrichter.'' ISBN 3-88243-355-8

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio ĉe Deutsches Historisches Museum

Kategorio:Germanaj juĝistoj
Kategorio:Naziaj politikistoj
Kategorio:Homoj rilataj al Jena
Theresienwiese

La **Theresienwiese**, en Esperanto ***Tereza Herbejo***, estas spaco de 46 hektaroj en la sudokcidento de la urbocentro de la germana urbo Munkeno. De okcidento al oriento la herbejon tranĉas la strato *Matthias Pschorr*, kies okcidenta fino ekde la jaro 1850 estas la statuo de *Bavaria*, virino simboliganta la landon Bavario, kaj orienta fino ekde la jaro 1951 la placo Esperanto - malmultaj Esperanto-placoj de la mondo havas tiom urbocentran lokon!

eta|maldekstra|Statuo de *Bavaria* okcidente de la "Tereza Herbejo"
eta|maldekstra|
Ĝian nomon la *Theresienwiese* ricevis laŭ princino *Therese von Sachsen-Hildburghausen*, edzino de la bavara kronprinco kaj posta reĝo *Ludoviko la 1-a* de Bavario. La nupto de la du nobeloj festiĝis la 12-an de oktobro 1810 sur la herbejo, kaj la feston finis ĉevalkonkurso. Pro la decido, ĉiujare ripeti tiun ĉevalan vetkuron tiuloke dum oktobro, ekestis la tradicio de popola festo, kiu ricevis la nomon *Oktoberfest*, do **"Oktobra Festo"**, kaj por multaj turistoj iĝis la stereotipo de bavara vivstilo. Jam dum 1811 aldoniĝis agrikultura ekspozicio, ekde 1818 ekzistis karuseloj kaj similaj popolaj amuziloj, ekde 1896 la unuaj grandaj biergastejaj festotendoj. Nuntempe sur la "Tereza Herbejo", kiun la munkenanoj nur nomas *die Wiesn*, "la Herbejo", ne nur okazas la Oktobra Festo kun ĉiujare signife pli ol 6 milionoj da vizitantoj de ĉie en la mondo, sed samtempe ĉiujn kvar jarojn ankaŭ agrikultura ekspozicio - plus aldone en printempo la pli eta *Münchner Frühlingsfest*, vintre la festivalo *Tollwood* kaj cirkaj turneoj.

Turismaj vidindaĵoj rande de la "Tereza Herbejo" estas, krom la statuo de Bavaria okcidente kaj la Esperanto-Placo oriente, la 97 metrojn alta novgotika preĝejo de Sankta Paŭlo norde, apud kiu troviĝas metro-stacio kun la nomo *Theresienwiese*.

Kategorio:Munkeno
Charles Hurwitz

**Charles HURWITZ** estas disputita personeco el Usono, kiu multfoje helpis bankroton, detruon de entreprenoj, medioj. 

Post kiam li transprenis la gvidon super Pacific Lumber Company, li komencis kav-hakigi arbarojn, triobligis arbohakadajn procentojn je ruĝlignaj praaj arbaroj (Headwaters Forest). Hurwitz samtempe prenis monon el pensifonduso de la entrepreno ($55 milionoj) kaj ekis fordoni ĉiuj moveblaĵojn de la firmao. 

Hurwitz perdis 7 registarajn procesojn por la duaxraj, neleĝaj arbohakadoj de la antikva ruĝligna arbaro de Norda Kalifornio. 

## Eksteraj ligiloj 
* [http://www.jailhurwitz.com/ ]
* [http://www.imaja.com/as/environment/headwaters/headwaterssep95.html ]
* [http://www.multinationalmonitor.org/hyper/issues/1994/09/mm0994_07.html ]

Kategorio:Usonaj entreprenistoj
Kategorio:Usonaj judoj
Julio de 2006

## Lundo, 31-a de julio 2006 
* Fidel Castro transdonas portempe siajn postenojn kiel prezidento de Kubo al sia frato Raúl Castro, pro grava intesta malsano.

## Dimanĉo, 30-a de julio 2006 
* La israela armeo masakris almenaŭ 28 civilulojn en Kanao.

## Vendredo, 28-a de julio 2006 
* Drogtesto de Floyd Landis montras malnaturajn nivelojn de testosterono dum la lasta parto de la *Tour de France*.

## Dimanĉo, 23-a de julio 2006 
* Floyd Landis gajnis *Tour de France*.

## Sabato, 22-a de julio 2006 
* Mikrosofto publikigis anoncon de Zune konkuronta kontraŭ iPod.

## Sabato, 15-a de julio 2006 
* La 32-a G 8 okazis ĉe Sankt-Peterburgo

## Ĵaŭdo, 13-a de julio 2006 
* Pro tio ke Hizbala forrabis israelajn soldatojn , Israelo ekbombardas civilajn konstruaĵojn de la palestinoj, flughavenon en Bejruto, Internacia Flughaveno Rafic Hariri, Libano. Libano petas armisticon.
* Libano petas armisticon.

## Mardo, 11-a de julio 2006 
* En Mumbajo, teroristoj eksplodigas sep bombojn en trajnoj. Pli ol 200 homoj mortas.
* Laŭ decido de la urbaj deputitoj, la urbo Herzberg am Harz nomiĝas "Herzberg - die Esperanto-Stadt/ la Esperanto-Urbo".

## Dimanĉo, 9-a de julio 2006 
* Italio gajnas la 18-an Viran Futbalan Mondpokalon kontraŭ Francio. La rezulto estis 5:3 post penalado.

## Vendredo, 7-a de julio 2006 
* La Esperanto-vikipedio preterpasis 50000 artikolojn kun la mejloŝtona artikolo **Viktoria Akvofalo**. Hura!

## Ĵaŭdo 6-a de julio 2006 
* Malfermo de montara trapasejo Nathula inter Barato kaj Ĉinio.
* Okazis pres-konferenco de rusia prezidento Vladimir Putin, por kiu oni kolektadis demandojn en Interreto ĉe la paĝaroj de BBC kaj rusia serĉ-servilo Yandex.ru.

## Merkredo, 5-a de julio 2006 
* Forpasis Kenneth Lay, krimula eks-firmaestro de Enron.
* Nord-Koreio teste lanĉis tagiĝe 6 misilojn al la Japana maro, poste vespere 1 misilon.

## Dimanĉo, 2-a de julio 2006 
* Parlamentaj elektoj en Meksiko, venkis la reganta dekstra partio.

07
Richard Chartres

**Richard John Carew CHARTRES** (n. 11-an de julio, 1947) estas la 132-a episkopo de Londono, ekde la 26-an de septembro, 1996. Li estis antaŭe episkopo de Stepney (1992–1995) kaj Gresham-profesoro de dieco (1987–1992). Li verkis la libron *History of Gresham College 1597–1997*.

## Eksteraj ligiloj 
* biografio angle 

Kategorio:Episkopoj

Kategorio:Episkopoj de Londono
Frostigita manĝaĵo

775ra
[eta|300ra|Frostigitaj manĝaĵoj en [superbazaro]]
**Frostigita manĝaĵo** estas manĝaĵo konservita per frostigo en la nutraĵindustrio. La frostigo malhelpas plimultiĝon de la bakterioj kaj - kompare al alt-temperaturaj konservadaj metodoj (konfitado)- rezervas ankaŭ necesajn elementojn vitaminojn en la manĝaĵoj, ĉefe en la vegetaĵoj.

Oni uzas la manĝaĵ-frostigon en malvarmaj regionoj ekde jarcentoj. La frostigo disvastiĝis nur post apero de la meĥanikaj frostigaj metodoj, kaj aparatoj. En 1880 - hazarde - frostis ŝipkargo da viando, kiun oni liveris de Aŭstralio al Britio. La konservado sukcesis tiel bone, ke oni tuj ekuzis la metodon por la longdistancaj transportoj.

Oni eksperimentis la frostigan metodon por pluaj manĝaĵoj. Plej avantaĝa temperaturo estas la  aŭ malpli, kio okazas en *hejmaj frostigujoj*. Oni "frostigas" la frukton ofte en siropon aŭ per solida sukerkovraĵo, por fermi de la aero tiel protekti ĝin de la oksidado kaj de la sekiĝo.

En la frostiga industrio, oni frostigas la manĝaĵojn per ventolilo-cirkuligita malvarma aero, aŭ per meto sur frostigitan surfacon (pri enpakita manĝaĵo).

La **liofilizado** de manĝaĵo signifas ties sekigon per frostigo kaj dehidratigo pro la sublimado de la enhava akvo.

## Rapidoj de frostigado 
La kvalito de frostigita produkto dependas de la rapido, laŭ kiu ĝi estas frostigita. Ju pli rapida estas la frostigo, des pli malgrandaj estas la frostigitaj kristaloj, des pli bona estas la kvalito, kaj des pli longtempe konservebla estas la aĵo en frostujo. Tia rapido difiniĝas per minimuma distanco inter surfaco kaj la interna sojla punkto, pri kiu la temperaturo pasas de  al  dum specifa tempo:

* **malrapida**:  5&nbsp;cm/h, per dronigo en likvan azoton ().

## Vidu ankaŭ 
* Frostoĉeno
* Frostujo
* Nutraĵ-konservado

Kategorio:Konservado
Kategorio:Manĝaĵoj
Mabel Wagnalls

**Mabel Wagnalls Jones** (naskiĝis verŝajne en 1871 - mortis en marto 1946) estis usona pianistino kaj verkistino en Lithopolis, Ohio, kie nun staras The Wagnalls Memorial kun biblioteko, muzeo, teatro, lernejo.
Ŝi estis sola infano de Anna kaj Adam Wagnalls, kiuj kunfondis kun ŝi la Wagnalls-memorejon en 1925. Ŝi estis ankaŭ sukcesa verkistino de naŭ libroj kaj postlasis riĉan kolekton de leteroj kun O‘Henry. La nomon „Jones“ ŝi ricevis de sia edzo Robert Jones.
En Esperantujo ŝi estas konata dank‘ al tri tradukoj el ŝia verkaro fare de Saxton Payson, nome muzika rakonto *Miserere*, rakonto pri Madame la Pompadour *Palaco de Danĝero* kaj *La Rozujo Ĉiumiljara*.

## Verkoj 
* **The palace of danger : a story of La Pompadour** (Palaco de Danĝero: rakonto de Madame la Pompadour)
* **Miserère : a musical story** (Miserere, la muzika rakonto)
* **The rose-bush of a thousand years**
* **The light in the valley; being the story of Anna Willis**
* **Stars of the opera; a description of operas & a series of personal interviews with Marcella Sembrich, Emma Eames, Emma Calve, Lillian Nordica, Lilli Lehmann, Geraldine Farrar & Nellie Melba**
* '''Opera and its stars; a description of the music and stories of the enduring operas, and a series of interviews with the world's famous sopranos**
**Opera and its stars; a description of the music and stories of the enduring operas'*

## En Esperanto aperis 
* *Palaco de Danĝero*
* *Miserére* - muzika rakonto
* *La Rozujo Ĉiumiljara*

## Bildaro 

Dosiero:1920 proks La Rozujo Ĉiumiljara.jpg|*La Rozujo Ĉiumiljara'', 1920

## Eksteraj ligiloj 
* The Wagnalls Memorial kun la bildoj de la gepatroj 
* Stipendio de la fondaĵo kun portreto de la verkistino
Tonsilito

eta|dekstra|300ra|Gorĝo montranta tonsilojn kun tonsilito.
**Tonsilito** estas infekta inflamo de la tonsiloj kaŭzata de mikroorganismoj, plej ofte *Streptococcus* aŭ virusoj.

Simptomoj estas gorĝodoloro, glutaj malfacilaĵoj, febro, malforteco kaj pligrandiĝintaj limfonodoj en ambaŭ flankoj de la kolo. La infektiĝo daŭras ĉirkaŭ 5 tagoj.

La simptomaro laŭ medicina klasifiko apartenas al la sindromoj en otorinolaringologio. Ĝi laŭ la loko de la infektiĝo proksime rilatas al la faringito kaj la laringito.

La kuracado dependas de la simptomoj: okaze de febro oni preskribas ripozon en lito, apartigon de la malsanulo, gorĝogargaradon per varma, milde antiseptika solvaĵo; okaze de kronika infektado oni preskribas sulfonamidon, antibiotikon aŭ ambaŭ.

Oni povas forigi la tonsilon ĉe daŭraj malsaniĝoj, ĉar la daŭra inflamo povas disvastiĝi en la spira sistemo kaj eĉ malsanigi renon, koron kaj aliajn organojn de la homo.

Aparta subformo de tonsilito estas la mononukleozo.

Kategorio:Sindromoj en otorinolaringologio
Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj
Kategorio:Bakteriaj malsanoj de bestoj
Bodo

**Bodo** (hungare: **Nagybodófalva**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Lugoj. Administre ĝi apartenas al Balinţ.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 576 loĝantojn (hungaroj); en 1992 521 (rumanoj, 89% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio datiĝas de 1344. Ĝis 1919 Bodo apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Fădimac

**Fădimac** [fədimak] (hungare: **Fagymag**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Lugoj. En 1910 ĝi havis 938 loĝantojn (rumanoj); en 1992 269 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1488. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Balinţ.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Aviadila ŝipo Graf Zeppelin

eta|modelo
La aviadila ŝipo **Graf Zeppelin** estis ŝipo de la iama germana mararmeo, kiu ne estis finpretigita. Ĝia nomo venas de la aerŝipa pioniro Ferdinand von Zeppelin.

## Historio 
Oni mendis konstruon de la ŝipo en 1935, enakvigis en 1938, kiam baptoparolis Hermann Göring, nazia gvidanto de la aerarmeo.

La plua konstruo de la ŝipo estis haltigita en oktobro de 1939, daŭrigita fine de 1942 kaj finfine haltigita la 2-an de februaro 1943. Oni transportis la nepretan ŝipon en aprilo al Stettin, kie sinkigis ĝin (25-an de aprilo 1945) eksplodkomando.

En marto de 1947, la ŝipon elakvigis la Ruĝa Armeo kaj ĝi servis kiel loĝŝipo por la specifa taĉmento, kiu analizis konstrumetodojn de la *Graf Zeppelin* kaj aliaj preditaj ŝipoj. Oni testis kiel oni povas batali kontraŭ aviadilaj oŝipoj kaj sinkigis per du torpedoj (junio). La pola naftoentrepreno Petrobaltic malkovris la vrakon en julio de 2006, kiu nun situas norde antaŭ Władysławowo.

## Kelkaj teknikaj datenoj 
* longo: 257,20 m (262,5 m)
* larĝo: 27,00 m (31,5 m)
* mergiĝo: 7,29 m (ĝis 8,50 m)
* maso: 27.750 t (33.250 t)
* maksimuma rapido: 33,8 kn
* pelaĵa rezervebleco: 6740 m³
* Fahrbereich: 8000 sm bei 19 kn
* kirasado
** floslinio: 80 mm
** poŭpo: 60 mm
** artilerio: 30 mm
** komanda turo: 17 mm
* skipo: 1760 (sen flugpersonaro) (1720 + 306 flugpersonaro)
* konstrukostoj: 92,7 mio. imperia marko

## Literaturo 
* Ulrich H.-J. Israel: *Einziger deutscher Flugzeugträger Graf Zeppelin.* Koehlers Verlagsgesellschaft mbH, Herford 2002. ISBN 3-78220-786-6

## Eksteraj ligiloj 
* Flugzeugträger und Hilfsflugzeugträger der deutschen Kriegsmarine von 1933 - 1945 
* Spiegel-Online-Bericht über die Graf Zeppelin
* Artikel der „Süddeutschen“ mit zahlreichen historischen Fotos 

Kategorio:Ŝipoj
Târgoviște

eta|maldekstre|210ra|
**Târgoviște** [tırgoviŝte] estas urbo en la distrikto Dâmbovița en Rumanio ĉe la rivero Ialomița. Ĝi estas la ĉefurbo de la distrikto kaj historia ĉefurbo de Valaĥio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de 50,40 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

En Târgoviște okazis la ekzekuto de Nicolae kaj Elena Ceaușescu en 1989.

## Transporto 
La fervoja stacio de Târgoviște estas duaranga fervoja nodo, malfermita la . Estas ligoj kun Bukareŝto, Ploiești kaj Pietroșița.

La Internacia Flughaveno Henri Coandă estas je distanco de ĉirkaŭ 80 km.

Tri naciaj vojoj kondukas al aŭ tra Târgoviște:
* DN 71: Tărtășești — Târgoviște — Pucioasa — Sinaia
* DN 72: Găești — Târgoviște — Ploiești
* DN 72A: Târgoviște — Câmpulung

Ene de la urbo trafikas publikaj aŭtobusoj, trolebusoj kaj taksi-busetoj (nomataj *maxi-taxi*).

## Ĝemelecoj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Târgoviște

## Eksteraj ligiloj 
* Târgovişte


Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Urboj de distrikto Dâmbovița
Livezile (Banloc)

**Livezile** (hungare:**Tolvád**, germane:**Tolwadia**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Deta. En 1910 ĝi havis  1965 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj); en 1992 1128 (rumanoj, 4,8% hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1333. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Torontál vármegye). Administre ĝi apartenas al Banloc.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Dolaț

**Dolaț** [dolac] (hungare: **Dóc**, germane: **Dolatz**) estas vilaĝo en Rumanio 40 km sude de Timișoara. En 1910 ĝi havis 1183 loĝantojn (germanoj, hungaroj); en 1992 528 (rumanoj, 12 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1333. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torontál). Administre ĝi apartenas al la komunumo Banloc.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Vidu ankaŭ 
* Dóc

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Partoș

**Partoș** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Partoș (Alba Iulia) estas vilaĝo apartenanta al Alba Iulia.
*Partoș (Banloc) estas vilaĝo en distrikto Timiș.
Dobrești (Bihor)

**Dobrești** [dobreŝtj] (hungare: **Bihardobrosd**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 1 673 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 1 982 (rumanoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1508. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Cornișești, Crâncești, Hidișel, Luncasprie, Răcaș, Topa de Jos kaj Topa de Sus.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Dobresti jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Ofsenița

**Ofsenița** [ofsenica] (hungare: **Karátsonyifalva**, germane: **Hopsenitz**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Timișoara. En 1910 ĝi havis 1026 loĝantojn (germanoj, hungaroj); en 1992 342 (rumanoj, 12 % da germanoj, 7 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1717 (laŭ aliaj: 1850). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torontál vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Banloc.

En la censo de 2002 la 373 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Fonto 
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Lăpușnic

**Lăpușnic** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:
* Lăpușnic (Dobra) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara,
* Lăpușnic (Bara) estas vilaĝo en distrikto Timiş.
Lăpușnic (Bara)

**Lăpușnic** [ləpuŝnik] (hungare: **Bégalaposnok**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Lugoj. En 1910 ĝi havis 548 loĝantojn (rumanoj); en 1992 89 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1416 (laŭ iuj el 1440). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Bara.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Evoluo de la loĝantaro 
Inter 1880 kaj 2002 la nombro de loĝantoj evoluis jene:

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Distrikto Timiș
Cherestur

**Cherestur** [kerestur] (hungare: **Pusztakeresztúr**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Sânnicolau Mare. Administre ĝi apartenas al Beba Veche.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 687 loĝantojn (hungaroj); en 1992 503 (rumanoj, 79% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1274. Ĝis 1919 Pusztakeresztúr apartenis al Hungario, (Torontál). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj homoj
*Miklós König agronomo
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Dobrești (Bara)

**Dobrești** [dobreŝtj] (hungarlingve: **Dobrosd**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Lugoj. En 1910 ĝi havis 618 loĝantojn (rumanoj); en 1992 44 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1477. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Krassó-Szörény vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Bara.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
*Anghel Dumbrăveanu (n. 21-a de novembro 1933): poeto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Cladova (Păuliș)

**Cladova** [kladova] (hungare: **Kalodva**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Arad, administracie apartenanta al komunumo Păuliș. En 1910 ĝi havis 830 loĝantojn (rumanoj), en 1992 389. Ĝia unua skriba mencio estas el 1038. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Cladova (Bethausen)

**Cladova (Bethausen)** (hungare: **Bégakalodva**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Lugoj. Administre ĝi apartenas al Bethausen.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 791 loĝantojn (rumanoj); en 1992 537 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1453. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (*Krassó-Szörény*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș