Kaskomutuo

maldekstra|eta|Rufamorfa ino
[maldekstra|eta|Ĉe la [Denvera Bestoĝardeno, Usono]]
[maldekstra|eta|Kaskomutuo ĉe la [Nacia Parko Henri Pittier, Venezuelo]]
La **Kaskomutuo** aŭ **Norda kaskomutuo**, (*Pauxi pauxi*) estas birdospecio de la familio Kracedoj kiu loĝas en Sudameriko.

## Aspekto 
Tems pri granda surterema nigra mutuo kun malgranda kapo, granda bluecgriza aŭ blankeca kasko sur la frunto, ruĝa beko, blankapintaj vostoplumoj, verdecbrilaj dorso kaj brusto, kaj blanka sube. La kruroj estas rozkoloraj aŭ ruĝecaj. Ambaŭ seksoj estas similaj. Longo ĉe plenkreskuloj povas varii el 80 al 100&nbsp;cm. La masklo, nome 3.6&nbsp;kg, estas pli granda ol la ino, 2.6&nbsp;kg. Inter standardaj mezuroj, la flugillongo estas 36.3 al 42.7&nbsp;cm, la vosto estas 30.4 al 36.2&nbsp;cm kaj la tarso estas 8.9 al 11.2&nbsp;cm. Iome rara rufamorfa ino havas nigran striecon kaj ruĝecbrunan plumaron. Dum iome da tempo, ĝi enhavis ankaŭ la taksono de la Unukorna mutuo kiel subspecio. Nune ties suda samgenra estas konsiderata distinga specio *P. unicornis*.

## Ekologio 
Unu el plej grandaj birdoj en sia habitato, la Kaskomutuo distribuiĝas en orientaj Andoj de nordokcidenta Venezuelo kaj nordorienta Kolombio. Ili loĝas en nubarbaroj de montoj inter 500 kaj 2.200 m.s.m. en malgrandaj grupoj aŭ solecaj. Ties dieto konsistas ĉefe el semoj, falintaj fruktoj, insektoj kaj malgrandaj animaloj. La ino demetas du kremokolorajn ovojn, en nesto surarbe je 4 al 6 m supergrunde, kiuj estos kovataj dum ĉirkaŭ 30 al 34 tagoj.

La Kaskomutuo estis listita en la Apendico II de CITES. Iam klasita kiel Vundebla specio fare de la IUCN, ĵusa studaro montris, ke ties nombroj malpliiĝas pli kaj pli rapide. Ĝi estis sekve suprenlistita al statuso de Endanĝerita en 2008.

## Taksonomio 
Estas du subspecioj:
* **Merida kaskomutuo**, *Pauxi pauxi pauxi*
:Cordillera de Mérida en Cordillera Oriental (Kolombio)
:Pli granda kasko, ovoforma
* **Periĥaa kaskomutuo**, *Pauxi pauxi gilliardi*
:Serranía del Perijá
:Pli malgranda kasko, malpli bulbeca, pli cilindra laŭ formo.

Ties historio laŭ evoluo ne estis bone studata kompare kun aliaj mutuoj. La kaskomutuoj probable estas stirpo de fina Mioceno (Tortoniano–Mesiniano, antaŭ ĉirkaŭ 8-7 milionoj da jaroj). La nuntempa distribuado de tiu specio sugestas, ke ĝi iĝis izolata antaŭ ĉirkaŭ 6 milionoj da jaroj kiel la Andoj stariĝis. Oni me konas kiel haltis la genfluo inter la subspecioj.

## Sistematiko 
En 1937 en Bolivio Sro. M. A. Carriker trovis du birdojn, masklo kaj ino, kiuj estis en la familio de Kracedoj. La specimenoj estis sekve priskribitaj kiel novaj specioj de James Bond kaj Rodolphe Meyer de Schauensee en 1939 kaj ricevis la sciencan nomon *Pauxi unicornis* lokigante ĝin en genro *Pauxi* kun la specio *P. pauxi*. En 1969 oni trovis aliajn du birdojn, denove masklo kaj ino, kiuj similis al tiuj troviĝintaj de Sro. Carriker en 1937. Tamen tiun fojon ili estis trovitaj en Peruo ege for de la antaŭaj malkovroj de *P. unicornis* en Bolivio. Tiuj peruaj specimenoj estis priskribitaj de John Weske kaj John Terborgh en 1971 kiel nova subspecio de *P. unicornis* kiun ili nomis honore de Maria Koepcke.

Kvankam estis interkonsento je la tempo de la malkovro por ke *P. unicornis* estas specio kun du subspecioj en la genro *Pauxi*, ekde tiam oni faris multajn diferencajn sugestojn. Kelkaj sugestoj rilatas la grupigon de specioj kaj subspecioj ene de la genro *Pauxi*. En 1943 Wetmore kaj Phelps priskribis novan subspecion de la tre proksime rilata *P. pauxi* nome *P. p. gilliardi*. Kiam Wetmore kaj Phelps rigardis la tri formojn de *Pauxi* konatan tiam, ili konkludis, ke *P. p. gilliardi* estas intermeza formo inter *P. pauxi* kaj *P. unicornis*. Kiel rezulto de tio ili grupigis ĉiujn tri formojn en ununura specio kun *unicornis* kiel subspecio de *pauxi*. Tiu konsidero estis poste malakceptita de Charles Vaurie kiu asertis, ke *P. pauxi* kaj *P. unicornis* ne estas samspecifa. Kiam Weske kaj Terborgh malkovris la subspecion *koepckeae* ili konkludis, ke *pauxi* kaj *unicornis* estu konsiderataj separataj specioj. Aldona studaro konfirmis, ke *koepckeae* estas distinga. Estis interkonsento por komuna nomo kiel Sira mutuo.

Aliaj taksonomiaj sugestoj studis ĉu la genro *Pauxi* restu sola aŭ estu grupigita kun aliaj genroj. En 1965 François Vuilleumier sugestis, ke la specioj de *Pauxi* estu movitaj al sola genro kun ĉiuj la aliaj specioj en la tre proksime rilataj genroj *Mitu*, *Crax* kaj *Nothocrax*. Ĝuste su jarojn poste Charles Vaurie kontraŭis tiun 'grupigon' de specioj kaj asertis, ke *Pauxi*, *Mitu*, *Crax* kaj *Nothocrax* ĉiu havu siajn proprajn genrojn. Ne kontenta kun iu ajn el tiuj du ebloj Delacour kaj Amadon sugestis, ke *Pauxi* kaj *Mitu* estu grupigitaj kun *Crax*, sed ke *Nothocrax* estas sufiĉe distinga por havi sian propran genron. Multaj postaj fakuloj sekvis al Vaurie, Delacour kaj Amadon je konsidero de *Nothocrax* kiel frata klado de *Pauxi*, *Mitu* kaj *Crax*, dum plej sekvis al Vaurie je havo de la tri aliaj kladoj kiel tri distingaj genroj.

Ĵusa mitokondria analizo sugestas, ke *P. unicornis* estas frata specio de *Mitu tuberosum*, dum la alia specio de *Pauxi*, *P. paŭi*, estas frata de la kombina klado de *Mitu* kun *P. unicornis*. Tio signifas, ke la genro *Pauxi* ne estas monofiletika sed parafiletika. La parafilio de *Pauxi* povus ŝuldiĝi al nekompleta stirpa klasigo, kie genarbo estas nekongrua kun sia speciarbo, tamen tio estas malpli grava por profundaj filogenetikaj disigoj. Pro tio, Pereira *et al* konkludas ke nekompleta stirpa klasigo estas malverŝajna por la parafiliaj genroj *Pauxi* ĉar, laŭ sia propra analizo, *Mitu* kaj *Pauxi* diverĝis antaŭ proksimume 6.5 mj.

## Referencoj 
* BirdLife International (BLI) (2008): [2008 IUCN Redlist status changes&#93;. Konsultita 2008-MAJ-23.
* Pereira, Sérgio Luiz & Baker, Allan J. (2004): Vicariant speciation of curassows (Aves, Cracidae): a hypothesis based on mitochondrial DNA phylogeny. *Auk* **121**(3): 682-694. [angla kun hispana resumo] DOI:10.1642/0004-8038(2004)121[0682:VSOCAC]2.0.CO;2 HTML abstract HTML kompleta teksto senbilda 

## Eksteraj ligiloj 
* ARKive - Bildoj kaj filmetoj de Kaskomutuo *(Pauxi pauxi)* 
* BirdLife Species Factsheet 

Kategorio:Kracedoj
Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko