open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
60000 Miminko

**60000 Miminko** estas
malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la ĉeĥa astronomino Lenka Kotková elde la Observatorio de Ondřejov (Ondřejov, Prago-oriento, Ĉeĥa Respubliko).

« Miminko » estas la ĉeĥa vorto, kiu esprimas la unikan stadion de senkulpeco je la komenco de la homa vivo.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Lenka Kotková
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Grigor Magistros

**Grigor Magistros ** (armene: Մագիստրոս Մագիստրոս; "Gregorio la magistro"; ĉ. 990-1058) estis armena princo, lingvisto, akademiano kaj publika funkciulo. Laiko de la princa familio Pahlavunidoj, kiu asertis devenon de la dinastio establita de Sankta Gregorio la Iluminanto, li estis filo de la milita komandanto Vasak Pahlavuni. Post kiam la Bizanca Imperio aneksis la Reĝlandon Anio, Gregorio daŭris kiel la guberniestro de la provinco Edeso. Dum lia ofico li aktive laboris por subpremi la Tondrakianojn, disiĝintan kristanan armenan sekton kiun la armenaj kaj bizancaj eklezioj deklaris herezaj. Li studis klerikajn kaj laikajn literaturojn, same siriajn kiel grekajn. Li kolektis ĉiujn armenajn manuskriptojn el filozofiaj aŭ sciencaj valoroj, kiuj estis troveblaj, inkluzive la verkojn de Anania Ŝirakaci kaj tradukojn de grekaj klasikaĵoj. Li tradukis plurajn verkojn de Platono.

Ĉefe inter liaj skribaĵoj estas la "Leteroj", kiuj estas ĉ. 80, kaj kiuj provizas informojn pri la politikaj kaj religiaj problemoj de la tempo. Lia ĉefa poezia verko estas longa metra rakonto pri la ĉefaj eventoj registritaj en la Biblio. Ĉi tiu laboro estis supozeble skribita en tri tagoj en 1045 laŭ peto de islama erudiciulo, kiu, post legi ĝin, konvertiĝis al kristanismo. Grigor estis preskaŭ la unua poeto kiu adoptis la uzon de rimo enkondukita en Armenion de la araboj.

Kategorio:Armenaj lingvistoj
Kategorio:Armenaj verkistoj
Kategorio:Bizancaj guberniestroj
Tiridato la arkitekto

**La Tiridato la arkitekto** (, *Trdat ĝartarapet* ĉirkaŭ 940 - 1020) estis la ĉefa arkitekto de la bagratidaj reĝoj de Armenio, kaj plej rimarkinde pro li elstaris pro la katedralo de Ani kaj lia rekonstruo de la kupolo de Hagia Sofia en Konstantinopolo.

Tiridato estis aktiva en Armenio antaŭ kaj post sia rekonstruo de Hagia Sophia. En 961, Aŝoto la 3-a translokigis sian ĉefurbon el Kars al la granda urbo Anio, kie li kunigis novajn palacojn kaj rekonstruis la murojn. La katolikoso ankaŭ translokiĝis al la distrikto Argina en la antaŭurboj de Ani, kie Tiridato kompletigis la konstruadon de la katolikosa palaco kaj la patrina katedralo de Ani. Ĉi tiu katedralo montras ekzemplon de krucforma kupola preĝejo ene de rektangula plano. Tiridato ankaŭ verŝajne dizajnis aŭ inspektis la konstruadon de Surb Nŝan (Sankta Signo, kompletigita en 991), la plej malnova strukturo ĉe la monaĥejo Haghpat.

Post granda tertremo en 989 kolapsis parte la kupolo de Hagia Sofia, bizancaj oficialuloj alvokis Tiridaton al Bizanco por organizi ĝian riparon. La rekonstruita kupolo estis kompletigita en 994. Kiel la tiutempa armena historiisto Stepanos Taroneci (Asoghik) komentis

"Eĉ [Hagia] Sofia, la katedralo, estis disŝirita de supre al malsupre. Pro ĉi tio, multaj lertaj laboristoj inter la grekoj provis plurfoje rekonstrui ĝin. La arkitekto kaj ŝtonministo Tiirdato de la armenoj ankaŭ estis tie, prezentis planon, kaj kun saĝa kompreno preparis modelon, kaj komencis entrepreni la komencan rekonstruon, tiel ke [la kirko] estis rekonstruita pli bonkore ol antaŭe."

Kategorio:Armenaj arkitektoj
Kategorio:Bizancaj arkitektoj
Kategorio:Homoj de Bagratida Armenio
Ibn Haŭkal

**Ibn Haŭkal**, '''Muḥammad Abū'l-Qāsim Ibn Ḥawqal''' (en la araba محمد بو القاسم بن حوقل) (Nisibis1, 943-988) estis islamano de la 10a jarcento, geografo, verkisto kaj kronikisto. En la jaro 977 li verkis la verkon pro kiu li estas fama, nomita Ṣūrat al-'Arḍ (en la araba صورة الارض; "La vizaĝo de la tero").

La malmulto, kiun oni scias pri lia vivo, estas informo de lia libro, kiu estis revizio kaj plilongigo de la verko Masālik ul-Mamālik de Istakhri (951). Kiu siavice estis reviziita eldono de Ṣuwar al-aqālīm fare de Ahmed ibn Sahl al-Balkhi, kiu verkis ĝin en 921.

Ibn Haŭkal estis evidente pli ol redaktisto; Li estis vojaĝanto, kiu pasigis sian tempon skribante pri la regionoj kaj aferoj, kiujn li vidis. Li pasigis la lastajn 30 jarojn de sia vivo vojaĝante al malproksimaj lokoj en Azio kaj Afriko. Unu el liaj vojaĝoj portis lin 20 ° sude de la ekvatoro laŭ la orient-afrika marbordo. Unu el la aferoj, kiujn li rimarkis, estis, ke multaj homoj vivas en areoj, kiujn la grekoj, bazitaj sur logiko anstataŭ sperto, diris, estus neloĝeblaj (pro la kredo, ke la tero estis plata).

Liaj priskriboj estis precizaj kaj tre helpaj al vojaĝantoj. Ṣūrat al-'Arḍ inkludis detalan priskribon de islama Hispanio, de Italio kaj precipe de Sicilio, lando de kiu li kritikas multajn aspektojn, kiel ekzemple la mankon de inteligenteco de ĝiaj loĝantoj kaj nescio pri islama leĝo. Ibn Haŭkal menciis la regionon Fraxinet (La Garde-Freinet) estis kultivita abunde fare de la islamaj loĝantoj, kaj ili estas merititaj kun kelkaj terkulturaj kaj fiŝkaptantaj novigoj por la regiono.

Li ankaŭ mencias la "Teritoriojn de la Romianoj", termino uzita de la islama mondo por priskribi la Bizancan Imperion. En ĝi, kune kun aliaj aferoj, li priskribas sian unuan manieron observi, ke 360 ​​lingvoj estas parolataj en Kaŭkazo, ĉar la azera kaj persa lingvoj estis uzataj kiel lingvafrankao en la tuta Kaŭkazio.

Kategorio:Arabaj geografoj
Kategorio:Irakaj geografoj
Kategorio:Mezepokaj islamaj veturverkistoj‎
Kategorio:Bagdadanoj
Dajlamidoj

eta|Origina regiono de la dalajmidoj.
La **dajlamidoj** (Meza persa: Daylamīgān; nuna persa: دیلمیان Deylamiyān) estis irana popolo loĝanta en Dajlamo, la montregionoj de norda Irano sur la sudokcidenta marbordo de la Kaspia Maro, nun konsistante la sudorientan duonon de Provinco Gilano . La dajlamidoj estis dungitaj kiel soldatoj dum la Sasanida Imperio kaj en la postaj kaliflandoj.

Dajlamo kaj Gilano estis la solaj regionoj kiuj sukcese rezistis la islaman konkeron de Persio, kvankam multaj dajlamidaj soldatoj eksterlande akceptis islamon. En la 9-a jarcento multaj dajlamidoj adoptis Zajdismon. En la 10-a jarcento iuj adoptis karmata Ismaelismo. Ambaŭ, kaj zajdismo kaj nizariismo, konservis fortan ĉeeston en Irano ĝis entroniĝo de la Safavidoj en la 16-a jarcento, kiuj adoptis la dekduimamisman sekton de ŝijaisma Islamo. En la 930-aj jaroj, la dalajmidoj aperis kaj sukcesis akiri terposedaĵojn en vasta parto de nuna Irano, kiun ili havis ĝis la alveno de la selĝukoj meze de la 11-a jarcento.
Leono Fokas

**Leono Fokas** (greke: Λέων Φωκᾶς) estis frua bizanca generalo de la 10-a jarcento de la nobela Fokas-klano. Kiel domestiko de la skoloj, ĉefkomandanto de la bizanca armeo, li gvidis grandskalan kampanjon kontraŭ la bulgaroj en 917, sed estis forte venkita ĉe la batalo de Akveloo kaj Katasirtai. Li tiam komplotis kapti la tronon de la juna bizanca imperiestro Konstantino la 7-a (913-959), sed estis superpasita de la admiralo Romano la 1-a, kiu sukcesis fariĝi gardisto kaj poste bopatro de la imperiestro. Post kiam Romano ekregis la Bizancan Imperion, Leo kondukis malsukcesan ribelon, kaj estis kaptita kaj blindigita.

Kategorio:Bizancanoj  de la Bizanco-Bulgaraj militoj
Zoe Karbonopsino

**Zoe Karbonopsino** (, Zoe Karbōnopsína) estis bizanca imperiestrino de la makedona dinastio, kvara edzino de Leono la 6-a. Ŝia edzo postvivis poste. Ŝia vizaĝo aperas en kelkaj moneroj eldonitaj de ilia filo Konstantino la 7-a.
Ŝi estis amantino de Leono la 6-a, sed li nur geedziĝis la 9-an de januaro 906, post kiam ŝi donis al li filon ĉe la fino de la 905, la estonta Konstantino la 7-a. Ĉi tio supozis la kvaran geedzecon de la imperiestro, kaj en konsento kun la Ortodoksa eklezio.

La patriarko de Konstantinopolo, Nikolao la 1-a, malvolonte akceptis bapti la knabon, sed malpermesis al la imperiestro geedziĝi. Tamen, Leono trovis Tomason, pastro kiu geedzigis ilin, kaj Nikolao estis forpelita.

Kiam Leono mortis en 912, li estis sukcedita de sia pli juna frato Aleksandro la 3-a, kiu revokis la patriarkon Nikoalo, kaj forpelis Zoe de la palaco. Ŝi revenis je la morto de Aleksandro, en 913, sed Nikolao devigis ŝin eniri monaĥejon.

Kategorio:Bizancaj imperiestrinoj
Kategorio:Makedonia dinastio
Kategorio:Konstantino la 7-a (Bizancio)
Monto Kasiun

eta|dekstre|Neĝo kovranta la monton vintre.
La **Monto Kasiun** (, transliterunita kiel **Jabal Qāsiyūn**) estas monto kiu superrigardas la urbon Damasko, Sirio. Ĝi havas multajn restoraciojn, el kiuj videblas la tuta urbo. Ĉar la urbo etendiĝis laŭlonge de la jaroj, kelkaj distriktoj establiĝis sur la montopiedo. Ties plej alta punkto estas 1151 m super la marnivelo.

La monto estis forte plifortikigita pere de tranĉeoj fare de la Registaro de Sirio ekde la komenco de la Siria Enlanda Milito, ĉar ĝi estas strategia loko en la batalo por la ĉirkaŭaĵo de Damasko. 

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Damasko
Kasiun
60001 Adélka

'*60001 *Adélka'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la ĉeĥa astronomino Lenka Kotková elde la Observatorio de Ondřejov (Prago-oriento, Ĉeĥa Respubliko).

## Nomo 
Ĝi estas nomita en honoro de *Adélka Kotková'' (naskiĝinita en 2006), filino de la malkovristino.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Lenka Kotková
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Barada

eta|Barada rivero en Damasko ĉe la Kvarsezona Hotelo. La akvonivelo estas malkutime tre altnivela en tiu foto de la printempo de 2009.
La **Barada** (en araba: بردى / literume: Baradá) estas la ĉefa rivero de Damasko, ĉefurbo de Sirio.

Tra la arida altebena regiono kiu estas oriente de Damasko oazoj, rojoj kaj kelkaj minoraj riveroj kiuj elfluas en marĉoj kaj lagetoj kiuj havigas akvon por surloka irigacio. Plej grava el tiuj estas Barada, nome rivero kiu elfluas en la montaro Anti-Lebanono kaj disaperas en la dezerton. La rivero Barada fluas el reelfluejo de Ain al-Fiĝah, je ĉirkaŭ 27&nbsp;km nordokcidente de Damasko en la montaro Anti-Lebanono, sed ties vera fonto estas la lago Barada, nome lageto kiu estas ankaŭ reelfluejo el ĉirkaŭ 8&nbsp;km el Zabadani. La Barada descendas tra dekliva, mallarĝa kanjono nome "Rabŭe" antaŭ ĝi alvenas al Damasko, kie ĝi disdividiĝas en sep branĉoj kiuj irigacias la oazon de Ghuta (الغوطة), nome loko de Damasko. Finfine Ghuta atingis grandon de 370 kvadrataj kilometroj, kvankam jam en la 1980-aj jaroj, urba kresko ekanstataŭis agrikulturan uzon per loĝejoj kaj industrio. La rivero ankaŭ suferis pro sekego en la lastaj jardekoj, ĉefe pro malalta pluvokvanto kaj granda pliigo de la loĝantaro en la areo. Ĝi ankaŭ suferas el seriozaj polu-problemoj, speciale somere, kie apenaŭ estas fluo kaj malmulta akvo en la baseno.

## Historia nomo *Amana* 
**Amana** aŭ **Abana** estas nomo de rivero, en bibliaj tempoj, kiu pasis tra Damasko, en tiama Libano, identifikata hodiaŭ kiel la Barada (), kiu naskiĝas en la montoj de Anti-Lebanono ("Antaŭ-Libano"), nordokcidente de Damasko (2 Reĝoj 5:12).

Ĝi estas unu el du riveroj de Damasko kiujn aludas *Naaman*, estro de la siria armeo, kiam li malatentis la ordonojn de la hebrea profeto Eliŝa aŭ Eliseo (, ʼElīša) por baniĝi en akvoj de la Jordano pro resaniĝi de la lepro.

Dum multa tempo, ĝi donas akvon al cisternoj, fontoj kaj banejoj de Damasko, pro tiu en la antikvo oni nomis ĝin "ora rivero" (*Fluvio Auree*, , *Chrysorrhoas*). En tio baziĝis la alta opinio de *Naaman* pri tiu rivero.

En la bordo de la Masora Biblio kaj en la Peshitta siria versio oni uzas "Amana" anstataŭ "Abana" en 2 Reĝoj 5:12, kaj  L.L. Zamenhof uzis la Masoran Biblion por esperantigo de la Malnova testamento.

## Vidu ankaŭ 
* II. Reĝoj en traduko de L.L. Zamenhof en la vikifontaro (1927, )

## Referencoj
Kategorio:Riveroj en Sirio
Kategorio:Tanaĥaj riveroj
Kategorio:Geografio de Damasko
Egipta kuirarto

[eta|[Ful medames servita kun boligitaj ovoj.]]
**Egipta kuirarto** multe uzas la legomojn, guŝojn kaj fruktojn el la riĉa Nilaj valo kaj delto de Egiptio. Ĝi kundividas similecojn kun la manĝaĵoj de la orienta mediteranea regiono, kiel rizo farĉita per legomoj, vinberoj, ŝaŭarmo, kebabo kaj koftoj. Ekzemploj de egiptaj pladoj estas ful medames, fabaj kaĉoj; kuŝari, lentoj kaj pastaĵo; kaj moloĥijo, *Corchorus olitorius*, Pita pano, konata loke kiel *eish baladi* (egipta araba: عيش [ʕeʕ]; moderna norma araba: ʿayš) estas baza elemento de egipta kuirarto, kaj fromaĝoj en Egiptio fontas el la Unua Dinastio de Egiptujo, kun la domiato, kiu estas la plej populara speco de fromaĝo konsumita hodiaŭ.

Oftaj viandoj en egipta kuirarto estas kuniklaĵo, kolombidaĵo, kokidaĵo kaj anasaĵo. Ŝafidaĵo kaj bovaĵo ofte estas uzataj por rostado. Tripaĵo estas populara rapida manĝaĵo en urboj, kaj grashepataĵo estas delikataĵo preparita en la regiono ekde almenaŭ la jaro 2500 a.K. Fiŝoj kaj marfruktoj estas oftaj en la marbordaj regionoj de Egiptio. Grava kvanto de egipta kuirarto estas vegetara, kaj pro la historie alta prezo de viando kaj la bezonoj de la kopta kristana komunumo, kies religiaj limigoj postulas esence veganajn dietojn dum granda parto de la jaro.

Teo estas la nacia trinkaĵo de Egiptio, kaj biero estas la plej populara alkohola trinkaĵo. Kvankam Islamo estas la religio de la plimulto en Egiptio kaj praktikantoj de Islamo emas eviti alkoholon, alkoholaj trinkaĵoj estas ankoraŭ facile haveblaj en la lando.

Popularaj desertoj en Egiptio inkluzivas baklavo, basbuso kaj kunafo. Oftaj ingrediencoj en desertoj inkluzivas daktilojn, mielon kaj migdalojn.

## Vidu ankaŭ 
* Dukko
Ghuta

[eta|dekstre|Damasko en printempo el [satelito.]]
**Ghuta** () estas kampara kaj antaŭurba areo en sudokcidenta Sirio kiu ĉirkaŭas la urbon Damasko laŭlonge de ties orienta kaj suda bordoj.

Historie, la areo disvolviĝis kiel oazo formita de la Barada rivero ĉirkaŭ la loko kie Damasko estis fondita. La araba geografo, nome Al-Mukaddasi (m. 991), mencias al-Ghuta kiel unu el ses ruraj teritorioj kiuj apartenis al la Distrikto de Damasko.

Ekde antikvecaj epokoj, kanaloj elfositaj de Damaskanoj havigis irigacion de tero ambaŭflanke de Barada, pliigante la grandon de Ghuta sude kaj oriente de la urbo. Apartigante la urbon el la sekaj herbejoj borde de la Siria Dezerto, Ghuta historie havigis al loĝantoj varion de cerealoj, vegetaloj kaj fruktoj.

Finfine la irigacia agrikultura areo en la kamparo de Damasko atingis grandon de 370&nbsp;km². En la 1980-aj jaroj, urba kresko el Damasko ekanstataŭis agrikulturan uzon per loĝejoj kaj industrio, tiele malpliigante la verdan areon.

Antaŭ la Siria Enlanda Milito, la areo estis hejmo de ĉirkaŭ du milionoj da personoj, sed en 2017 la loĝantaro estis ĉirkaŭkalkulita en 400,000.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Satelita foto de pli granda regiono montrante en 2013 verdajn areojn.

Kategorio:Damasko
Kategorio:Ekonomio de Sirio
Kategorio:Oazoj
Greka kuirarto

centre|775ra
[eta|[Melomakarono]]
[eta|[Feta-fromaĝo]]
**Greka kuirarto** (greke: Ελληνική κουζίνα, Elliniki kouzina) estas mediteranea kuirarto. Nuntempa greka kuirarto vaste uzas legomojn, olivoleon, grenojn, fiŝojn, vinon (blankan kaj ruĝan), kaj viandon (inkluzive ŝafidaĵon, kokaĵon, bovidaĵon, bovaĵon, kuniklon kaj porkaĵon). Aliaj gravaj ingrediencoj estas olivoj, pastoj (ĉefe hilopitoj, speco de pastaĵo simila al *tagliatelle*), fromaĝo, citrona suko, herboj, pano kaj jogurto. La plej ofte uzata grajno estas tritiko; hordeo ankaŭ estas uzata. Oftaj desertaj ingrediencoj inkluzivas nuksojn, mielon, fruktojn, kaj filo-kukojn. Ĝi estas forte influita de la otomana kuirarto kaj tiele, precipe kuirarto de anatoliaj grekoj kundividas manĝaĵojn kiel baklavo, caciko, giroso, musako, tolmoj, juvarlako kaj kun la apudaj landoj. Eĉ pli multe, ĝi estas influita de itala kuirarto kaj kuirartoj de aliaj najbaraj sud-eŭropaj landoj, kaj tiel, precipe en sudaj regionoj kaj la insuloj ĝi inkluzivas diversajn specojn de pastaĵoj.

## Historio 
Greka kuirarto havas longan tradicion de proksimume 4000 jaroj kaj estas parto de la historio kaj la kulturo de Grekio. Ĝiaj gustoj ŝanĝiĝas kun la sezono kaj geografio. Greka kuirarto, historie antaŭulo de okcidenta kuirarto, disvastigis sian gastronomian influon, per antikva Romo, tra Eŭropo kaj aliaj regionoj. Ĝi havas influojn de la diversaj kuirartoj de popoloj kun kiuj la grekoj interagis laŭlonge de la jarcentoj, kiel montras pluraj specoj de dolĉaĵoj kaj kuiritaj manĝaĵoj.

Malnova greka kuirarto estis karakterizita de ĝia ŝparemo kaj estis fondita sur la "Mediteranea triopo": tritiko, olivoleo kaj vino, kun viando malofte manĝita kaj fiŝoj pli ofte. Ĉi tiu tendenco en greka dieto daŭris en romiaj kaj otomanaj tempoj kaj ŝanĝiĝis nur sufiĉe lastatempe kiam teknologia progreso igis pli disponeblan viandon. Vino kaj olivoleo ĉiam estis centra parto de ĝi kaj la disvastiĝo de vinberoj kaj olivarboj en Mediteraneo kaj pli malproksime rilatas kun greka koloniigo.

Bizanca kuirarto estis simila al la klasika kuirarto, kun aldono de novaj ingrediencoj, kiaj kaviaro, muskato kaj bazilio. Citronoj, nepraj en greka kuirarto kaj enkondukitaj en la dua jarcento, estis uzitaj kurace antaŭ ol esti enmetitaj en la dieto. Fiŝoj daŭre estis integra parto de la dieto por marbordaj loĝantoj. Kuirarta konsilo estis influita de la teorio de humuroj, unue prezentita de la malnova greka doktoro Galeno de Pergamo. Bizanca kuirarto profitis el la pozicio de Konstantinopolo kiel tutmonda centro de la spica komerco.

## Pladoj 
* Fasolado
* Greka salato
* Galaktobureko
* Lukaniko
* Melomakarono

## Vidu ankaŭ 
* Mizitra-fromaĝo
* Vino Recino

## Notoj
Otomana kuirarto

eta|Legomoj farĉitaj per haketita viando.
La **kuirarto de la Otomana Imperio** estas la tipa gastronomio de la Otomana Imperio, kiu ekde la 15-a jarcento disvastiĝis tra tri kontinentoj (Eŭropo, Azio kaj Afriko) kaj vivis plej bone dum la 16-a kaj 17-a jarcentoj. En la 1920-aj jaroj la Otomana Imperio malaperis kaj estis anstataŭita de la Respubliko Turkio. Oni konsideras, ke otomana kuirarto estas antaŭulo de la nuntempa kuirarto de Turkio.

Ĝi estis tre influita de la teritorioj kaj loĝantaroj kiujn ĝi inkludis, precipe heredanto de la persa kuirarto kaj bizanca kuirarto, samtempe kiel la aro de ĉiuj arab-romiaj kuirartoj. La kuirarto de Orienta Eŭropo kaj Okcidenta Eŭropo ankaŭ influis, kie ĝi estis lanĉita tra Al-Andalus. Naciaj kuirartoj influitaj de la otomana kuirarto inkluzivas tiujn de Armenio, Bulgario, Serbio, Kroatio, Rumanio, Makedonio, Moldavio, Pollando, Rusio, Grekio, Turkio, Libano, Palestino, Magrebo, Proksima Oriento kaj eĉ multaj landoj de Centrazio kaj Kaŭkazio.

Ĝi estas konata pro  ponto-karakterizaĵoj inter la persa, araba kaj barata kuirartoj, kaj oni povas diri, ke ĝi estas inter la kuirartoj de mediteranea origino, ne nur pro la geografia pozicio de la lando, sed ankaŭ komune kun aliaj kuirartoj ĉirkaŭaj, en ĝi superregas legomojn kaj oleon en plej multaj el iliaj manĝaĵoj.
Magreba kuirarto

[eta|350px|dekstra|[Magrebo, okcidenta parto de la araba mondo.]]
[eta|**[Kuskuso** (plej ofta ingredienco de la magreba kuirarto), kun kikeroj kaj legomoj.]]
La **Magreba kuirarto** rilatas al la kuirartaj praktikoj de la landoj kaj etnoj kiuj vivas kaj konsistigas la tiel nomatan: *Magrebo* (en la araba المغرب) en geografia opozicio al la Maŝreko. Magrebaj kuirartoj havas, en sia plej norda parto, karakterizaĵojn de mediteranea kuirarto, dum ili estas parto de afrikaj kuirartoj. Ĝi havas grandajn influojn de la indiĝenaj berberoj, de la araboj, kaj el la otomana kuirarto kaj turka kuirarto (kun la escepto de maroka kuirarto) pro la disvastiĝo de la Otomana Imperio kaj tial oni povas vidi la dolmojn kaj baklavojn en multaj el ĝiaj regionoj.

La manĝaĵoj uzataj estas markitaj per la halalaj normoj de Islamo, tial la porkaĵo ne estas manĝataj, sed estas ŝafidaĵo kaj kokaĵo kiel komuna baza plado por ĉiuj ĉi kuirartoj. La plej fama kaj komuna el la magrebaj ingrediencoj estas: kuskuso. Iuj el la plej komunaj kondimentoj de Magrebo estas la hariso kaj la marinitaj fiŝaĵoj, kiu havas la ĉermulon kiel baza ingredienco en ĉiuj regionoj. La uzo de mento en pladoj kun viando estas tre ofta en maroka kuirarto, same kiel en la oriento de Alĝerio kaj Tunizio. La tri landoj, Maroko, Alĝerio kaj Tunizio, adoptis la teknikon de konservado kaj sekigita viando nomata *Gedîd*, en kiu la spicoj estas miksitaj kun viando kaj salo, kaj ĉio ĉi estas sekigita sub la suno.

La komuna ingredienco por la magrebaj lokaj kuirartoj estas sezampasto, ĉie en ĉiuj manĝoĉambroj, restoracioj kaj manĝejoj. La uzo de kuskuso signifas, ke ankaŭ la kuskuso ĉeestas en multaj kuirartoj en Magrebo. Ankaŭ estas komune uzi oleon el Arganio.

## Vidu ankaŭ 
* Alĝeria kuirarto
* Libia kuirarto
* Maroka kuirarto
* Tunizia kuirarto


Kategorio:Mediteranea kuirarto
Kategorio:Araba kuirarto
Kategorio:Afrika kuirarto
Sophora violacea

***Sophora violacea*** (sinonime *S. rubriflora* kaj en Esperanto **viola soforo**) estas specio de plantoj el la Fabacoj. Ĝi estas indiĝena de okcidenta Srilanko (el nordo al sudoriento), kaj ĝi aperas ankaŭ en Javo. G P Jakovlev rekonis du subspeciojn, nome *S v subsp pilosa* (Gagnep) Yakovlev (sin. *S. exigua* Craib.) (kiel apartigita de tipa *S. violacea subsp violacea*).

Kategorio:Soforo
Kategorio:Draste endanĝerigitaj specioj
Libana kuirarto

eta|230px|Miksaĵo de la libana kuirarto.
**Libana kuirarto** estas levantenia maniero de kuirado kiu inkluzivas abundon de ĉiaj grenoj, fruktoj, legomoj, ameloj, freŝa fiŝo kaj marfruktoj; bestaj grasoj estas manĝataj modere. Birdaĵoj estas manĝata pli ofte ol ruĝa viando, kaj kiam ruĝa viando estas manĝata, ĝi kutime estas ŝafidaĵo ĉe la landa marbordo, kaj kapra viando en la montaraj regionoj. Ĝi ankaŭ enhavas abundajn ajlon kaj olivoleon, ofte kondimentitaj per citrona suko. Kikeroj kaj petroselo estas ankaŭ bazaj de la libana dieto. Libana kuirado derivas sian stilon el diversaj influoj, kiel ekzemple turkaj, arabaj, kaj mediteraneaj kuirartoj.

Bone konataj bongustaj manĝaĵoj estas babaganuŝo, melongenaĵoj; falafelo, malgrandaj frititaj paketoj el tre spicitaj pistitaj kikeroj, fazeoloj, aŭ kombinaĵo de la du; kaj ŝaŭarmo. Grava komponento de multaj libanaj manĝoj estas humuso, sezama pasto, citrona suko kaj ajlo, tipe manĝataj kun pita pano. Bone konata deserto estas baklavo. Kelkaj desertoj estas specife preparitaj dum specialaj okazoj: ekzemple, la *meghli* estas servataj por festi ĵus naskitan bebon en la familio.

Arako (عرق), aniz-gusta likvaĵo, estas la libana nacia trinkaĵo kaj kutime serviĝas kun tradicia libana manĝaĵo. Alia historia kaj tradicia trinkaĵo en Libano estas vino (نبيذ).


Kategorio:Mediteranea kuirarto
Kategorio:Araba kuirarto
Kategorio:Otomana kuirarto
Maroka kuirarto

eta|Salato maroka.
La **maroka kuirarto** estas la pladoj kaj ingrediencoj kiuj estas preparataj kaj manĝataj en la lando Maroko. Maroka kuirarto povas esti konsiderata kiel riĉa kaj diversa, tio eble estas pro la interagado de la marokanoj kun aliaj eksteraj kulturoj. Maroka kuirarto, escepte de la unikaj pladoj, nuntempe estas konsiderita kiel miksaĵo de kuirartoj de berberoj, moriskoj, Mezoriento, Mediteraneo kaj afrika Oriento. La kuirarto de de Maroko kovras ne nur nutraĵojn sed ankaŭ la la bankedojn kun tipaj marokaj manĝaĵoj.

Maroka kuirarto estas tre simpla kaj similas al la aliaj kuirartoi apartenantaj al la magreba kuirarto sed havas propran karakteron ĉar ili tiuj lokaj kuirartoj, estas la ununura kiu ne estis influita de la otomana kuirarto (ĉar Otomana Imperio ne regis ĝin). Maroko produktas grandan gamon de mediteraneaj fruktoj, legomoj kaj eĉ kelkaj tropikaj. Oftaj viandoj inkludas bovaĵon, kapron, ŝafidaĵon kaj kokidaĵon kaj marfruktojn, kiuj servas kiel bazo por la kuirarto. Karakterizaj aromoj inkluzivas konservitan citronaĵon, argan-oleon kaj sekigitajn fruktojn. Kiel en mediteranea kuirarto ĝenerale, la bazaj ingrediencoj inkluzivas tritikon, uzita por pano kaj kuskuso kaj olivoleo; la tria mediteranea bazo, la vinberoj, estas manĝitaj kiel deserto, kvankam certa kvanto da vino estas farita en la lando.

## Vidu ankaŭ
* Alĝeria kuirarto
* Magreba kuirarto
Mediteranea dieto

[eta|Ingrediencoj por [gazpaĉo.]]
La **Mediteranea dieto** estas dieto inspirita de la manĝkutimoj de Grekio, Suda Italio, kaj Hispanio en la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj. La ĉefaj aspektoj de ĉi tiu dieto estas proporcie altaj konsumoj de olivoleo, guŝoj, nerafinitaj cerealoj, fruktoj, kaj legomoj, modera eĉ alta konsumado de fiŝaĵoj, modera konsumado de laktaĵoj (plejparte kiel fromaĝo kaj jogurto), modera vino-konsumado , kaj malalta konsumado de ne-maraj viandaj produktoj.

Estas kelkaj indicoj, ke la mediteranea dieto malpliigas la riskon de kora malsano kaj frua morto. Olivoleo povas esti la ĉefa parto de lareklamoj de ĉi dieto. Ekzistas pruvoj, ke regula konsumado de olivoleo ankaŭ povas redukti aŭ preventi malsanojn kaj riskojn je kancero, kardiovaskula malsano, neŭrodegenerado kaj kelkaj kronikaj malsanoj. 

La mediteranea dieto, difinita de nutristoj, estas loze ligita al la kulturaj praktikoj, kiujn Unesko listigis en 2010 sub la rubriko "Mediteranea dieto" en la Reprezenta Listo de la Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro: "aro de kapabloj, scioj, ritoj, simboloj kaj tradicioj koncerne kultivaĵojn, rikoltadon, fiŝkaptadon, bredadon, konservadon, prilaboradon, kuiradon, kaj precipe la disdonadon kaj konsumadon de manĝaĵoj ", ne kiel aparta aro de manĝaĵoj. Ĝiaj sponsoroj inkludas Italion, Hispanion, Portugalion, Marokon, Grekion, Kipron, kaj Kroation.

## Vidu ankaŭ
* *A Book of Mediterranean Food*
* Levantena kuirarto

Kategorio:Dietoj
Granda Siria Ribelo

eta|Damasko bruligita post la ordono bombardadi la urbon.
La **Granda Siria Ribelo** (en araba: الثورة السورية الكبرى) aŭ **Granda Druza Ribelo** (1925–1927) estis ĝenerala ribelo en la Mandataj Sirio kaj Libano kiu celis liberiĝi el la francoj, kiuj estis kontrolintaj la regionon ekde la fino de la Unua Mondmilito. Tiu insurekcio ne estis centre kunordigita; anstataŭe, ĝi estis klopodita fare de multaj frakcioj – inter kiuj Sunaistoj, Druzoj, Alavitoj, Kristanoj, kaj Ŝijaistoj – kun la komuna celo finigi la regadon fare de Francio. La ribelo finfine estis venkita fare de la Francaj fortoj.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Betts, Robert Brenton (2010). The Druze. Yale University Press. ISBN 0300048106.
* Miller, Joyce Laverty (Oktobro 1977). "The Syrian Revolt of 1925". International Journal of Middle East Studies. 8 (4): 545–563. doi:10.1017/S0020743800026118.
* Khoury, Philip S. (Novembro 1981). "Factionalism Among Syrian Nationalists During the French Mandate". International Journal of Middle East Studies. 13 (4): 441–469. doi:10.1017/S0020743800055859.
* Khoury, Philip S. (1982). "The tribal shaykh, French tribal policy, and the nationalist movement in Syria between two world wars". Middle Eastern Studies. 18 (2): 180–193. doi:10.1080/00263208208700504.
* Bou-Nacklie, N.E. (Januaro 1998). "Tumult in Syria's Hama in 1925: The Failure of a Revolt". Journal of Contemporary History. 33 (2): 273–289. doi:10.1177/002200949803300206.


Kategorio:Milita historio de Sirio
Kategorio:Milita historio de Libano
Kategorio:Ribeloj en Azio
Kategorio:Milita historio de Francio
Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Sirio
Kategorio:Militoj de sendependeco
Kategorio:1925
Kategorio:1926
Kategorio:1927
Propila klorido

**Propila klorido** aŭ **C3H7Cl** estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo el la kloridoj de la klorida acido kaj propila alkoholo. Propila klorido estas senkolora brulema likvaĵo, uzata kiel solvanto kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Propila klorido estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Propila klorido reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per interagado de propanolo kaj klorida acido:

### Sintezo 2 
* Preparado per interagado de propila alkoholo kaj kloro:

### Sintezo 3 
* Preparado per interagado de propileno kaj klorida acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per reakcio inter tionila klorido kaj propila alkoholo:

### Sintezo 5 
* Preparado per reakcio inter *fluoropropano* kaj *kalcia klorido*:

### Sintezo 6 
* Preparado per reakcio inter propila alkoholo kaj fosfora triklorido:

### Sintezo 7 
* Preparado per reakcio inter propila alkoholo kaj fosfora kvinklorido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Reakcio kun natria etoksido:

### Reakcio 2 
* Reakcio kun etileno:

### Reakcio 3 
* Sapigo de la *propila klorido*:

### Reakcio 4 
* Reakcio kun salikata acido:

### Reakcio 5 
* Reakcio kun zinko kaj klorida acido:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun *arĝenta nitrito*:

### Reakcio 7 
* Reakcio kun amoniako:

### Reakcio 8 
* Reakcio kun *natria jodido*:

### Reakcio 9 
* Reakcio kun natria hidrogena sulfido:

## Vidu ankaŭ 
* Kloridoj

## Literaturo 
* NIST National Institute of Standards and Technology
* Chemical Book
* Purification of Laboratory Chemicals
* Chemistry for Degree Students
* Organic Chemistry
* Toxic substances control act
* Organic Chemistry: Aliphatic Compounds
* Sol-Gel Materials: Chemistry and Applications

## Referencoj 
Kategorio:Kloridoj
Kloridoj
Kategorio:Kloralkanoj
Béla Faragó

**Béla Faragó,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Faragó Béla** estas hungara komponisto, altlerneja instruisto.

Béla Faragó  naskiĝis la  en Kaposvár.
 
## Biografio 
Béla Faragó frekventis bazlernejon en muzika klaso en sia naskiĝurbo, poste muzikan mezlernejon en Budapeŝto, fine li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt. Jam ekde 1977 li estis ano en diversaj simfoniaj orkestroj kiel komponisto kaj muzikisto (pianisto, sintezilisto). Ekde 1978 li konstante komponadas akompanajn melodiojn por teatraĵoj kaj filmoj. En 1990 li ekinstruis en la Muzikarta Altlernejo. En la lernojaro 1991 li studis elektronikan muzikon en Reĝa Konservatorio de Hago. Inter 1993-1996 li ricevis stipendion. En 1996 li partoprenis en fondo de teatreto, kie li estis muzika gvidanto ĝis 2007. Li ricevis premiojn inter 1987-1996.

## Elektitaj komponaĵoj 
* if… for piano solo (por sola piano, 1978)
* Mindig, amikor távol vagy (por 2 gitaroj, 1985)
* Négyszólamú invenció (por 2 pianoj, kie muzikas komputilo, 1991)
* Három tánc (por trumpeto kaj piano, 1991)
* A villik (baleto, koreografo: Yvette Bozsik, 1993)
* A titok (opero, 1993-1994)
* Winnetou (filma muziko, 1995)
* Vonósnégyes (por arĉkvarteto, 1998)
* Operett (opereto, (2003)
* Két miniatűr (por arĉorkestro, 2004)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* https://upclosed.com/people/bela-farago/
* https://www.dalok.hu/faragobela

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Internacia Flughaveno Vladivostoko

**Internacia Flughaveno Vladivostoko** () (IATA-kodo: VVO, ICAO-kodo: UHWW) estas internacia flughaveno situanta apud Artjom, Ĉemara regiono, Rusio, je proksimume unu horo da veturado (44 kilometroj) norde de la centro de la urbo Vladivostoko. Ĝi antaŭe estis konata kiel **Flughaveno Kneviĉi**, nomita laŭ la vilaĝo Kneviĉi.

## Historio 
La Flughaveno Vladivostoko estis konstruita en 1931 proksime de la urbo Artjom. Komercaj flugoj komenciĝis en la somero de 1932. En la jardeko post la Dua mondmilito, la aviadiloj Po-2 kaj W-2 estis vaste uzataj en aero-ĥemiaj laboroj kaj marborda esplorado por fiŝoj al la servo de geologoj kaj arbaraj patroloj. Pasaĝeraj flugoj sur la itinero de Moskvo-Vladivostoko komenciĝis en 1948 per Iljuŝin Il-12.

De 1959 ĝis 1964, komplekso de grundaj instalaĵoj estis konstruita por ebligi regulajn flugojn kun pli grandaj aviadiloj.

## Statistikoj 
## Kompanioj kaj flugoj 
## Vidu ankaŭ 
* Artjom
* Vladivostoko

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Tradukfonto 
Vladivostoko
Kategorio:Vladivostoko
István Faragó

**István Faragó** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Faragó István** estis hungara komponisto, gitaristo pri ŝlagroj. Lia vaste konata karesnomo estis **Judy** [ĝudi]. Li apartenis al tiu pionira, amatora generacio, kiu muzikis rokenrolon unua en Hungario.

István Faragó  naskiĝis la  en Borota, li mortis la .

## Biografio 
István Faragó estis juna laboristo en fabriko en Budapeŝto, libertempe li aŭdis muzikojn ekzemple de Shadows kaj Cliff Richard. Kun similaj junuloj ili fondis ŝlagrorkestron nomatan *Scampolo*, ili ricevis permeson muzikadi en la fabrika kulturdomo. La orkestro ekzistis inter 1961-1981. Dekomence la orkestro estis populara inter la gejunuloj. Faragó estis soldato ekde 1965, poste li revenis al la orkestro. En 1974 li aliĝis al alia, sed simila orkestro. Lastfoje li gitaris en 1998, poste li plene retiriĝis.

## Elektitaj koncertoj 
* Budapeŝto (memorkoncerto, 1998)

## Fontoj 
* aŭdebla muziko de Faragó
* https://zenekucko.com/wp/2018/03/farago-judy-istvan-ezust-gitar-1986-favorit/
* (la koncerna teksto estas legebla pri malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj ŝlagrogitaristoj
60006 Holgermandel

'*60006 *Holgermandel'''* estas tre malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la germanaj amatoraj astronomoj Matthias Busch, Erwin Schwab, Sven Kluegl kaj Reiner Stoss elde la Observatorio  Starkenburg proksime de Heppenheim (Germanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la germana astronomo *Holger Mandel*, de la Nacia Observatorio de Hajdelbergo - Königstuhl kaj honora membro de la Observatorio de Starkenburg. Li estas administranto de la projekto *LUCIFER*, kiu desegnis du plur-modajn instrumentojn por la *Large Binocular Telescope''. La nomo estis proponita de Erwin Schwab.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio de Starkenburg
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Imre Farkas

**Imre Farkas** [farkaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Farkas Imre** estis hungara oficisto, komponisto, tekstopoeto, poeto. Lia nobela antaŭnomo estis *nagybégányi* [nadjbEAnji], lia pseŭdonimo estis *R. Cassim*.

Imre Farkas  naskiĝis la  en Debrecen, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Imre Farkas studis juron en sia naskiĝurbo, poste en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Post siaj studoj li laboris en ministerio pri defendo ĝis la emeritiĝo. Libertempe li komponis sentemajn kantojn. Lia unua teatraĵo estis prezentita en 1905, poste li verkis kompletajn operetojn (muziko kun teksto). Ili estis prezentitaj plej ofte en Operetoteatro (Budapeŝto) kaj Népszínház. Li estis ankaŭ redaktoro de teatra revuo, kie li gvidis popularan korespondan rubrikon. Li verkis ankaŭ poemojn.

## Elektitaj operetoj 
* Iglói diákok (1909)
* Pünkösdi rózsa (1920)
* Rózsika lelkem (1922)
* Túl a nagy Krivánon (1924)
* Királyné rózsája (1925)

## Similaj teatraĵoj 
* Jön az idvezítő (1905)
* Szüreten (popoldanca revuo)

## Elektitaj filmaj muzikoj 
* A nagymama (1935)
* Iglói diákok (1935)
* A hölgy egy kissé bogaras (1938)

## Elektitaj kantoj 
* Hullanak a falevelek
* Esik eső hegyen völgyön
* Harag nem volt a lelkembe aŭdebla

## Elektitaj poemlibroj 
* Tűnő évek 1905–1908 (1909)
* Melódia (1920)
* Virágzó fák (1923)
* Városliget (1940)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj oficistoj
Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj tekstopoetoj‎
Kategorio:Hungaraj poetoj‎
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kalvinana preĝejo (Komoró)

La **Kalvinana preĝejo** estas religia historia monumento en Hungario, en vilaĝo Komoró.

## Historio 
Laŭ arkeologoj la tiam katolika kirko estis konstruita iam en la mezepoko. Ĉirkaŭ en la 16-a jarcento la loĝantoj forlasis la katolikismon kaj prenis la kalvinismon, tial la kirko iĝis kalvinana. La unua mencio okazis en 1744. Inter 1784-1801 ĝi estis trakonstruita laŭ malfrubaroko. Ĝi estis renovigita en 1929, ekstere en 1985, interne en 1996, la turopinto en 2001. La lastfoja renoviĝo okazis en 2014. En 1996 la arkeologoj malkovris la mezepokajn partojn.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas sola en mezo de la vilaĝo laŭ la ĉefvojo. En mezo de la fasado la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo troviĝas en flanko de la turo. La turopinto estas svelta piramido. La navo finiĝas en oklatera absido, la apogpilieroj supozeble estis malkonstruitaj. Interne estas kasona plafono. La mebloj estis faritaj en 1888.

## Fontoj 
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* http://www.muemlekem.hu/muemlek/show/8283

Komoro
Kategorio:Komoró
Občina Turnišče

**Občina Turnišče** estas unu el 212 municipoj de Slovenujo, lokita en la nordorienta stato de regiono Pomurska. La municipo enhavas 4 komunumojn kaj ĝia areo estas 23,8 km². Komence de 2018 tie loĝis 3206 homoj. La administra centro estas la vilaĝo Turnišče.
## Loko, priskribo 
eta|280x280ra|Občina Turnišče
Občina kuŝas ene de la regiono. De la nordokcidento al la sudoriento, ĝi trapasas la A5-aŭtovojon. Sur la limo de la vilaĝoj Gomilica kaj Turnišče, oni konstruas deklivon al la aŭtovojo. La surfaco de la vilaĝo estas malaltaj teroj, la rivero Ledava fluas ĉe la orienta bordo.

La apudaj municipoj estas:
Občina Moravske Toplice en la nordo, Občina Dobrovnik oriente, Občina Velika Polana en la sudo kaj Občina Beltinci la okcidento.

## Komunumoj 
La municipo konsistas el la sekvaj 4 vilaĝoj:  Gomilica, Nedelica, Renkovci, **Turnišče**.
## Tradukfonto 
http://www.citypopulation.de/php/slovenia-pomurska.php

Geografia loko: http://www.geopedia.si/#T1257_F408:132_x601207.0935_y164270.95299999998_s13_b4 

Turnišče
Turnišče
Mezepoka kuirarto

[eta|300px|[Miniaturo pri mezepoka bankedo.]]
**Mezepoka kuirarto** inkluzivas manĝaĵojn, manĝkutimojn kaj kuirajn metodojn de diversaj eŭropaj kulturoj dum la Mezepoko, kiuj daŭris de la 5-a ĝis la 15-a jarcento. Dum ĉi tiu periodo, dietoj kaj kuirado ŝanĝiĝis malpli ol en la frua moderna periodo sekvanta, kiam tiuj ŝanĝoj helpis meti la bazojn por moderna Eŭropa kuirarto. Cerealoj restis la plej grava bazo dum la Alta Mezepoko ĉar rizo estis enkondukita malfrue, kaj la terpomo estis nur enmetita en 1536, kun multe pli posta dato por ampleksa konsumado. Hordeo, aveno kaj sekalo estis la manĝaĵoj de malriĉuloj. Tritiko estis por la regantaj klasoj. Ĉi tiuj estis konsumitaj kiel pano, kaĉo, gruelo kaj pasto de ĉiuj membroj de la socio. Faboj kaj legomoj estis gravaj suplementoj por la cereal-bazita dieto de la pli malaltaj klasoj. La faboj estis el la Nova Mondo kaj estis enkondukitaj post la kolumba interŝanĝo en la 16-a jarcento.)

La viando estis pli multekosta kaj do pli prestiĝa. Ĉasbestoj, formo de viando akirita de ĉasado, estis ofta nur sur la tabloj de la nobelaro. La plej oftaj viandoj estis porkaĵo, kokidaĵo kaj aliaj hejmaj birdoj; bovaĵo, kiu postulis pli grandan investon en tero, estis malpli ofta. Moruo kaj haringo estis ĉefaj inter la nordaj loĝantaroj; sekigitaj, fumaĵitaj aŭ salitaj, ili iris al malproksime interne, sed ankaŭ manĝis grandan diversecon de aliaj salakvaj kaj .

Malrapidaj teknikoj pri transportado kaj konservado de manĝaĵoj (bazitaj sur sekigado, saligado, fumaĵado kaj peklado) faris multekostan komercadon de multaj manĝaĵoj. Pro ĉi tio, la manĝaĵoj de la nobelaro estis pli inklina al fremda influo ol la kuirarto de malriĉuloj; ĝi dependis de ekzotaj spicoj kaj multekostaj importadoj. Ĉar ĉiu nivelo de socio imitis ĝin, novigoj de internacia komerco kaj eksterlandaj militoj de la 12-a jarcento disvastiĝis tra la alta meza klaso de mezepokaj urboj. Krom ekonomiaj mankoj de luksaĵoj kiel spicoj, dekretoj kontraŭ leĝa konsumado de certaj manĝaĵoj inter certaj sociaj klasoj, limigis videblan konsumon inter la novaj riĉuloj. Sociaj normoj ankaŭ diktis, ke la manĝaĵo de la laborista klaso estu malpli rafinita, ĉar oni kredis, ke ekzistas natura simileco inter onia laboro kaj onia manĝaĵo; mana laboro bezonis pli malkaran kaj malmultekostan manĝon.

Speco de rafinita kuirado disvolviĝis en la Malalta Mezepoko, kiu starigis la standardon inter la nobelaro tra la tuta Eŭropo. Oftaj spicoj en la tre spica dolĉa repertuaro tipaj de mezepoka kuirarto inkludis verdsukon, vinon kaj vinagron kombine kun spicoj kiel nigra pipro, safrano kaj zingibro. Ĉi tiuj, kune kun la ĝeneraligita uzo de sukero aŭ mielo, donis al multaj pladoj dolĉan guston. Migdaloj estis tre popularaj en supoj, kuiraĵoj kaj saŭcoj, precipe kiel migdala lakto.

## En Esperanto aperis 
* "Mil kaj unu ingrediencoj: la riĉa heredaĵo de mezepoka araba kuirarto" Unesko-Kuriero, n-ro 2 (Apr-Jun 2025) "Manĝaĵoj: kio kunigas nin", pĝ. 30-31, esperantigis Luigia Oberrauch Madella (Italio).
Al-Midan

eta|Strato Midan-Jezmatijeh.
**Al-Midan** (en araba: حي الميدان) estas kvartalo kaj municipo en Damasko, Sirio, ĝuste sude de la malnova enmurigita urbo kaj tre proksime de la moderna urbocentro. En la censo de 2004, ĝi havis 177,456 loĝantojn. Ties stratoj kaj avenuoj estas plenaj je heredo kaj historio pro la antikveco de la kvartalo. Tra historio, ties loĝantoj luktis kun siaj najbaroj de aliaj kvartaloj por protekti Damaskon. Krome, tie naskiĝis multaj Damaskanaj fakuloj. Nuntempe, tiu kvartalo estas ofte konsiderita unu el plej konservemaj en Damasko.

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Damasko
A Book of Mediterranean Food

***A Book of Mediterranean Food*** (Libro pri Mediteranea manĝo) estis influa  kuir-libro skribita de Elizabeth David en 1950, ŝia unua, kaj eldonita de John Lehmann. Post jaroj de porciumado kaj aŭstereco, la libro revenigis lumon kaj koloron al la angla kuirarto, kun simplaj freŝaj ingrediencoj, de la sperto de David pri mediteranea kuirado vivante en Francio, Italio kaj Grekio. La libro estis ilustrita de John Minton, kaj la ĉapitroj estis enkondukitaj per citaĵoj de famaj verkistoj.

Tiutempe multaj ingrediencoj apenaŭ estis troveblaj, sed la libro estis rapide agnoskita kiel serioza, kaj ene de kelkaj jaroj ĝi profunde ŝanĝis la kuiradon kaj manĝkutimojn de la angloj.

Kategorio:Angla kuirarto
Kategorio:Libroj aperintaj en 1950
Alĝeria kuirarto

eta|Alĝeria kuniklaĵo.
La **alĝeria kuirarto** estas influita de la interagoj kaj interŝanĝoj de Alĝerio kun aliaj kulturoj kaj nacioj tra la jarcentoj. Ĝi estas karakterizita de riĉaĵoj derivitaj kaj de teraj kaj de maraj produktoj. Konkeroj aŭ demografia movado al la alĝeria teritorio estis du el la ĉefaj faktoroj de interŝanĝo inter la diversaj popoloj kaj kulturoj (berberoj, araboj, turkoj, al-andalusanoj, francoj kaj hispanoj). Ĉi tiu kuirarto estas mediteranea kaj nordafrika kuirarto kun berberaj radikoj.

Alĝeria kuirarto ofertas diversajn pladojn laŭ la regiono kaj la sezono, sed legomoj kaj cerealoj restas en ĝia kerno. Plejparto de la alĝeriaj pladoj temas pri pano, viando (ŝafido, bovaĵo aŭ kokidaĵo), olivoleo, legomoj kaj freŝaj herboj. Legomoj ofte estas uzataj por salatoj, supoj, taĵinoj, kuskuso kaj saŭcaj pladoj. El ĉiuj alĝeriaj tradiciaj manĝaĵoj disponeblaj, la plej fama estas kuskuso, agnoskita kiel nacia plado.

Manĝado de porkaĵoj estas malpermesita al islamanoj en Alĝerio, laŭ la ŝario, la islama juro.

Alĝerio, kiel aliaj magrebaj landoj, produktas grandan gamon de mediteraneaj fruktoj kaj legomoj kaj eĉ iuj tropikaj. Ŝafido estas kutime konsumita. Mediteraneaj marmanĝaĵoj kaj fiŝoj estas ankaŭ manĝataj kaj produktitaj de la eta marbordo-fiŝkaptado.

Spicoj uzitaj en alĝeria kuirarto estas sekigitaj ruĝaj kapsikoj de diversaj specoj, dudek sep spicoj estas kombinitaj por la fama alĝeria spica miksado *ras el hanut*, kumino, cinamo, kurkumo, zingibro, papriko, koriandro, safrano, muskato, kariofilo, fenkolo, anizo, ktp.

Alĝerianoj konsumas altan kvanton da viando, ĉar ĝi troviĝas en preskaŭ ĉiu plado. Ŝafidaĵo estas la plej manĝita viando en la lando. Birdĉasaĵo kaj bovaĵo ankaŭ estas uzataj, inter aliaj nekutimaj viandoj. Sovaĝa apro estas ankaŭ ĉasata kaj manĝata, sed porkaĵo ne vendiĝas en bazaroj; ĝi povas esti aĉetata nur de ĉasistoj rekte. En la sudo la kamela viando estas ankaŭ manĝata.

## Vidu ankaŭ
* Maroka kuirarto
* Magreba kuirarto
Amila klorido

**Amila klorido** aŭ **C5H11Cl** estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo el la kloridoj de la klorida acido kaj amila alkoholo. Amila klorido estas senkolora brulema likvaĵo, uzata kiel solvanto kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Amila klorido estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Amila klorido reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per interagado de amila alkoholo kaj klorida acido:

### Sintezo 2 
* Preparado per interagado de pentano kaj kloro:

### Sintezo 3 
* Preparado per interagado de *1-penteno* kaj klorida acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per reakcio inter tionila klorido kaj amila alkoholo:

### Sintezo 5 
* Preparado per reakcio inter *fluoropentano* kaj *kalcia klorido*:

### Sintezo 6 
* Preparado per reakcio inter amila alkoholo kaj fosfora triklorido:

### Sintezo 7 
* Preparado per reakcio inter amila alkoholo kaj fosfora kvinklorido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Reakcio kun natria etoksido:

### Reakcio 2 
* Reakcio kun etileno:

### Reakcio 3 
* Sapigo de la *amila klorido*:

### Reakcio 4 
* Reakcio kun magnezio:

### Reakcio 5 
* Reakcio kun zinko kaj klorida acido:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun *arĝenta nitrito*:

### Reakcio 7 
* Reakcio kun amoniako:

### Reakcio 8 
* Reakcio kun *natria jodido*:

### Reakcio 9 
* Reakcio kun natria hidrogena sulfido:

## Vidu ankaŭ 
* Kloridoj

## Literaturo 
* Molbase
* Organic Chemistry
* Foundation Course for JEE Chemistry
* Handbook of Physical-Chemical Properties and Environmental Fate for Organic Chemicals
* CRC Handbook of Chemistry and Physics
* Science of Synthesis
* Organic Chemistry: Aliphatic Compounds

## Referencoj 
Kategorio:Organikaj kloridoj
Kategorio:Kloralkanoj
Kloridoj
Tunizia kuirarto

[eta|dekstra|275ra|[Lablabo estas tipa tunizia plado]]
La **tunizia kuirarto**, estas miksaĵo de kuirartaj tradicioj de mediteraneaj kaj dezertaj loĝantoj de Tunizio. Ĝia karakteriza scipa gusto venas de multaj civilizoj, kiuj regis la landon nun konata kiel Tunizio: Romianoj, vandaloj, bizancanoj, araboj, hispanoj, turkoj, italoj (sicilianoj), francoj, kaj la indiĝenaj berberoj. Multaj el la kuirstiloj kaj iloj komencis formiĝi kiam la antikvaj triboj estis nomadaj. Nomadaj homoj estis limigitaj en siaj kuiradaj iloj per tiaj porteblaj potoj kaj ujuoj. La tunizia taĵino estas tre malsama de la alĝeria aŭ maroka plado. Ĝi estas speco de torta plado, farita el ovoj, viando kaj legomoj, simila al la itala frittata aŭ eggah.
tipa tunizia manĝaĵo.

La malfermiteco al komerco kaj turismo ankaŭ alportis internaciajn kuirartojn, kiel la ĉina, barata, japana kuirarto aŭ rapida manĝo. Plie, la intensigo de komerca interŝanĝo kun Eŭropo kaj la resto de la mondo, disponigis iujn nekutimajn produktojn disponeblajn, kio permesis al lokaj spertoj eksperimenti kun aliaj kuirartoj.

Kiel ĉiuj landoj en la mediteranea baseno, Tunizio ofertas "sunan kuirarton", bazitan ĉefe sur olivoleon, spicojn, tomatojn, marmanĝaĵojn kaj viandon.


Kategorio:Afrika kuirarto
Kategorio:Mediteranea kuirarto
Kategorio:Araba kuirarto
Kategorio:Berbera kuirarto
Levantena kuirarto

eta|Levantenaj mezeoj en Jordanio.
**Levantena kuirarto** estas la tradicia kuirarto de Mediteranea Oriento, nome Levantenio, konata en la araba kiel la *Bilad al-Sham* kaj Maŝreko, kiu kovras grandan areon de la orienta Mediteraneo. Ĝi plu havas influan ĉeftendencan karakteron en plej multaj pladoj hodiaŭaj. Ĝi troviĝas en la modernaj ŝtatoj Jordanio, Libano, Israelo, Palestino, Sirio kaj partoj de suda Turkio ĉe Adana, Gaziantep kaj Antakya. En la plej ampleksa familio de mediteranea kuirarto, kipra kuirarto ankaŭ havas fortajn influojn de Levantenio. Male, iuj el la platoj plej tradiciaj kaj oftaj eble havas fruajn originojn en najbaraj regionoj, sed delonge fariĝis tradicioj en la Oriento.

Eble la plej karakteriza aspekto de la orienta kuirarto estas mezeoj: tabuleo, humuso kaj babaganuŝo.