open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Postkolo

eta|situo
**Postkolo** estas tiu parto de la trunko ĉe kelkaj bestoj, kies ostan bazon donas la spina apofizo de la dorsa vertebro kaj la du skapolaj kartilagoj.

La bazo de la ĉevala postkolo estas la spina apofizo de la 7–12-a dorsaj vertebroj. Oni pretendas ĉe la moviĝemaj, rapidaj ĉevalaj specoj altan, muskolozan kaj longan postkolon. Tio kunestas kun la bona skapola situo kaj spacokaptaj paŝoj. Inter la longoj de la postkolo kaj sternumo havas pozitivan rilaton. La breditaj trankvilaj bestoj havas pli malaltan, mallongan postkolon, kiu estas so riĉe muskulozita.

Sur la postkolo adheriĝas gravaj dorsaj muskoloj, kiuj prefere influas la moviĝon.

La mallonga, alta, la t.n. ĝiba postkolo; la muskolmalriĉa, tranĉa postkolo ne estas bonvena. Ĉe ensinkita postkolo, la eĝo de la vertebraro sinkis inter la skapolajn kartilagojn.

La mamsuĉa kaj juna ĉevalido havas ofte ensinkitan postkolon, kiu estas forigebla per konvenaj movoj, paŝtado.

La kvalifikado de la bred- kaj tirbestoj, oni priatentas la longon, larĝon, alton kaj muskolriĉecon de la postkolo.

## Postkola alto 
La postkola alto estas la distanco inter la grundo kaj la postkolo de iu vertebrulo. Kiam ĝi estas karakteriza por besto (brutoj, ursoj, vulpo ktp.), oni ofte aldonas tion ĉe biologiaj priskriboj.

Kategorio:Anatomio
Volejbalo

eta|170ra|flugpilka kampo
eta|dekstra|170ra|flugpilka reto
eta|dekstra|120ra|cikla alterno
**Volejbalo** aŭ **flugpilkado** estas pilka kolektiva sporto inter du teamoj. Ekzistas diversaj regularoj. Laŭ la norma regularo teamo havas ses ludantojn.

## Reguloj 
La norma ludkampo de 18 × 9 metroj estas dividata de reto en du kvadratajn duonojn. Du „atak-linioj“ limas la mezan trionon.

La baza regulo estas analoga al teniso: Kiu sukcesas surgrundigi la pilkon en la kontraŭula teritorio, tiu gajnas ekfrapon aŭ, se tiun jam havas, poenton. Tiusence la eksterkampa spaco (forejo) apartenas al la teamo aliflanke de la reto. Jen la plej gravaj reguloj:
* La pilkon oni nur frapu, sed ne kaptu aŭ ŝovu.
* Ĝis 1998 estis malpermesite tuŝi la pilkon per piedoj aŭ gamboj; tiu regulo ne plu validas.
* Post maksimume tri tuŝoj de la pilko (kontaktoj) teamo devas forsendi ĝin trans la reton kaj en la kontraŭan duonon de la kampo. Unua kontakto supre de la reto (blokado) ne kalkuliĝas.
* La pilko devas pasi la reton supre kaj inter la flankaj linioj.

La reto estas bendoforma; ĝia supro altas
* 2,43 metrojn ĉe viraj teamoj
* 2,24 metrojn ĉe inaj teamoj
* 2,35 metrojn ĉe miksaj teamoj.
Ĝi etendiĝas unu metron malsupren.

La ludantoj de teamo, kiu ĵus gajnis la ekfrapan rajton, cikle interŝanĝas siajn poziciojn. Ekfrapas la ludanto staranta dekstre malantaŭe. Post la ekfrapo la ludantoj rajtas moviĝi libere en sia kampo. Tamen la malantaŭuloj ne rajtas frapi la pilkon, kiam ĝi estas antaŭ la atak-linio kaj super la alto de la reto.

Ekde la jaro 2000 ĉiu surgrundiĝo de la pilko akirigas poenton. Antaŭe poenton povis akiri nur la ekbatinta teamo; pro tio la ludo povis daŭri tre longe.

Maĉeron oni gajnas per akiro de 25 poentoj kun diferenco de almenaŭ du poentoj. Teamo kun tri maĉeroj gajnas maĉon. Se ambaŭ teamoj gajnis du maĉerojn, la decida kvina maĉero finiĝas ĉe 15 poentoj.

## Alternativaj formoj 
**Plaĝa flugpilkado** estas ludata sur sablo, kun teamoj de nur po du ludantoj. La kampo mezuras nur 8 m × 8 m.

## Historio 
William Morgan, sporta direktoro de YMCA, je la 9-a de februaro 1895 prezentis novan ludon nomatan *Mintonette* kun reguloj similaj al tiuj de flugpilkado; li intencis ĝin kiel mildan sporton por jam-ne-junuloj. La ludo trovis intereson ankaŭ en la YMCA-ejo de urbo Springfield, kie oni starigis modifitan regularon kaj kreis la anglan nomon *volleyball* [valibol].

La ludo disvastiĝis unue al Kanado kaj poste al aliaj landoj. En 1947 fondiĝis monda flugpilka asocio, *Fédération Internationale de Volleyball* (FIVB). De 1949 okazas mondĉampionadoj de viroj, de 1952 de virinoj. De 1964 flugpilkado estas olimpika sporto, de 1996 ankaŭ plaĝa flugpilkado.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fivb.org 
* http://www.cev.lu  
* http://www.nacivt.com 
* http://www.volleyball.org
Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj

**Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj** (**EBEA**) estas elektronika bibliografio kiu registris proksimume 8000 gazetajn artikolojn. Pliaj 7000 estas prilaborataj kaj sekvos iom post iom; la artikoloj publikiĝis en diversaj gazetoj, en Esperanto aŭ naciaj lingvoj, ekde la jaro 1890 ĝis hodiaŭ. Temoj estas diversaj aspektoj de Esperanto, ĝiaj historio, movado kaj komunumo, specife interalie:

* terminologio
* etimologio
* frazeologio
* gramatiko
* instruado kaj pedagogiko
* denaskismo
* biografioj de konataj Esperanto-parolantoj
* historio de Esperanto-organizoj
* kongresoj

Apenaŭ aperas literaturo kaj poezio, malmultas ĝenerale scienca literaturo en Esperanto, escepte pri interlingvistiko (GIL).

Ne enestas libroj (monografioj). Tiuj estas troveblaj ekz. en la datumaro de la Aŭstria Nacia Biblioteko en Vieno.

Ekde proksimume 2022 la **publika** interreta serĉilo pri la bibliografio bedaŭrinde **ne plu funkcias**, do la datumaro, kiu sendube ankoraŭ ekzistas en iuj komputiloj kaj serviloj, ne plu estas publike alirebla (tial la precipa ekstera ligilo sube nur montras la serĉilon, sed per ĝi ne eblas serĉi ion). 

Detalan priskribon (en la germana lingvo!) de la Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj **(**EBEA) oni trovas ĉe la germana Societo pri Interlingvistiko (GIL).

## Eksteraj ligiloj 
* EBEA (jen arkivigite la stato de aprilo 2022)
* Bernhard Pabst: artikolo en retejo de la Societo pri interlingvistiko (germane *Gesellschaft für Interlinguistik* GIL)  ()

Kategorio:Esperantlingva literaturo
Kategorio:Bibliografio de Esperanto
Belgaj provincoj

Belgio ekde la jaro 1993 estas federala ŝtato, kiu konsistas el tri Regionoj kaj tri (lingvaj) Komunumoj.

La Regionoj estas dividitaj en dek provincoj. La 1-an de januaro 1995 la provinco Brabanto estis dividita en tri partojn: Flandra Brabanto, Valona Brabanto kaj la ĉefurba regiono de 19 komunumoj, la Brusela Ĉefurba Regiono. Tiel la nombro de provincoj pliiĝis de 9 al 10. Estras la provincojn guberniestro (de la registaro nomumita). La ĉiutaga estrado de la provinco estas plenumita de "deputitoj" (ĉiu laŭ sia propra respondeco kiel medio, edukado, ekonomio,...) kiuj estas proponitaj de la elektitaj membroj de la provinca konsilantaro.

eta

* Provincoj en Flandrio aŭ la Flandra Regiono:
# Antverpeno (Antwerpen)
# Limburgo (Limburg)
# Orienta Flandrio (Oost-Vlaanderen)
# Flandra Brabanto (Vlaams-Brabant)
# Okcidenta Flandrio (West-Vlaanderen)

eta

* Provincoj en Valonio aŭ la Valona Regiono:
# Valona Brabanto (Brabant wallon)
# Henegovio (Hainaut)
# Lieĝo (Liège)
# Luksemburgo (Luxembourg)
# Namuro (Namur)

* Bruselo aŭ la Brusela Ĉefurba Regiono ne estas provinco, sed tamen havas guberniestron.
Apsike 1997

**Apsike 1997** (**A**socio **P**or **S**ociala **I**ntergriĝo **K**aj por **E**speranto) estas neprofitcela asocio laŭ la franca leĝo de 1901 far du kuracistoj: Patrice Brandy kaj Thierry Saladin. Tiu asocio estis kreita en Montpeliero en septembro 1997. La projekto konsistas en la instruado de la internacia lingvo Esperanto al senlaboraj junuloj almenaŭ ĝis kiam ili atingos sufiĉe bonan nivelon por sukcesi la Ateston pri kapableco.

Ĝia socia celo estas tiel skribita ene de la asocio-statuto : "La Socia reintegriĝo per lernado de "La internacia lingvo", de junaj senlaboruloj, de junuloj en ekstrema situacio, kaj de ricevantoj de la RMI. (france: Revenu minimum d'insertion) aŭ MMI (Minimuma Integriĝa Enspezo)«  » 

Rilate la aspekton de la sociala integriĝo entenata en la projekto mem, ĝi konsistas en la fakto, ke la proponita instruado ebligas al junuloj akiri regadon de internacia komunikilo, je sufiĉe alta nivelo por poste trovi bonkondiĉe laborpostenon . 

Alivorte ekde la unua renkontiĝo estas ia kontrakto inter la fondintoj kaj la junuloj (devige plenkreskulaj) : "Ni instruas vin ĝis kiam vi sukcesos ĉe Atesto pri Kapableco — temas pri diplomo —, kaj tiam vi estos kapablaj por paroli profesie al ĉiu publiko ne nur pri Esperanto sed ankaŭ per Esperanto: alidire vi estos veraj profesiuloj en tiu afero. Poste aŭ vi trovos laborpostenon ekster la asocio dank'al tiu diplomo, aŭ vi estos dungataj far la asocio mem."

Sed pro la fakto ke la neceso multas en tiu kampo, la dungado de kapablec-nivelulojn ene de la asocio mem estas klare elmontrita al la eventualaj kandidatoj. Pro tio, post diplomiĝo la dungad-propono estas nedifindaŭra laborkontrakto (NDL) ene de la strukturo mem, por ke ili laboru kiel profesiaj esperantistoj.

Ilia tasko konsistas en la disvastigo de informo al la ĝenerala publiko (lerneja, sed ne nur tia), informo pri la lingvo Esperanto, pri ĝia intereso kaj ĝiaj valoroj dum grava federaciema projekto jam komenciĝis: la Eŭropa konstruo.
Jam du postenoj (NDL) estis kreitaj.

La asocio proponas prelegojn, kursojn kaj traduk-servojn¹ pere de iu pont-lingvo al diversaj lingvoj. Ĝi uzas ankaŭ Esperanton en tute nova agado: helpo al lernantoj en ilia hejmo, por ebligi al ili pli bonan komprenon de la gepatra lingvo aŭ de la fremdaj lingvoj lernataj en lernejo, sed ankaŭ matematikon, ktp. Alivorte, temas pri helpo al lernantoj por ke ili plibonigu siajn lernadajn rezultojn.

Pli ĝenerale tiu asocio uzas ĉion, kio povas utili por plibonigi la transdonon de la informo al la ĝenerala publiko. Ĵuse la asocio sukcesis ĉe la urbodomo de Montpeliero por ke la tuta hejmpaĝaro de la urbo estu tradukita ankaŭ en Esperanton¹. La asocio mem tradukis Esperanten rekte el la franca originalo, sed ankaŭ katalunen kaj usonen pere de Esperanto uzita kiel pontlingvo.

La asocio estis ege aktiva de 1997 ĝis 2008.

## Eksteraj ligiloj
*http://apsike1997.free.fr (Hejmpaĝaro de la asocio kaj de ties projektoj).

Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1997
Kategorio:Francaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto en 1997
Kategorio:Montpellier
Braine-l'Alleud

'''''' (france: [brejn'-laLEŬ] aŭ  aŭ ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la municipoj Ophain-Bois-Seigneur-Isaac kaj Lillois-Witterzée apartenas al , la ĉefa komunumo.

eta|maldekstra|200px|Teramaso de la Leono

La fama '''' (Teramaso de la Leono), memorigo pri la Batalo de Waterloo, kaj la Interpretejo troviĝas ene de la teritorio de .

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)
Chaumont-Gistoux

''''* (*france:''[ŝo:MO:N-ĵisTU]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la komunumoj Bonlez, Corroy-le-Grand, Dion-Valmont kaj Longueville apartenas al , la ĉefa komunumo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo (france)
Court-Saint-Etienne

''''* (*france:''[kur-sejnt-eTJEN']) estas komunumo situanta en la provinco Valona Brabanto de Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo (france)
Genappe

'''''' (: [ĵeNAP] aŭ nederlande ) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1985. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la municipoj Baisy-Thy, Bousval, Loupoigne, Vieux-Genappe, Glabais, Ways kaj Houtain-le-Val apartenas al Genappe, la ĉefa municipo.

Kategorio:Urboj de Valona Brabanto
Kategorio:Urboj de Belgio
Grez-Doiceau

'''''' (: [gre:-dŭaSO:] aŭ nederlande ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la municipoj Archennes (: Eerken), Biez, Bossut-Gottechain kaj Nethen apartenas al Grez-Doiceau, la ĉefa municipo.
Hélécine

'''''' (: [he:le:SIN'], ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la municipoj Linsmeau (: Linsmeel), Neerheylissem kaj Opheylissem apartenas al , la ĉefa municipo.
Lasne

'''''' (: [LASn'] aŭ ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la municipoj Couture-Saint-Germain, Lasne-Chapelle-St-Lambert, Maransart, Ohain kaj Plancenoit apartenas al , la ĉefa municipo.
Csokonyavisonta

**Csokonyavisonta** (ĉokonjaviŝonta) estas unuigita vilaĝo kaj banloko en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Somogy, en subregiono de Barcs.
eta|dekstra|300px|Panoramo de Csokonyavisonta
eta|dekstra|300px|Feriaj domoj de Csokonyavisonta

## Bazaj informoj 
* Areo: 81&nbsp;km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.0747/17.4433
* Loĝantaro: 1780
* Poŝtkodo: 7555
* Telefonprefikso: 82

## Situo 
Csokonyavisonta situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Balatono-Barcs. La lasta urbo troviĝas 16, Nagyatád 22, Kadarkút 27 km-ojn. La vilaĝo estas pli ol 7 km-ojn longa.

## Historio 
Oni unuafoje mencias *Erdőcsokonya*-on en 1269, sed menciiĝas tiutempe ankaŭ apuda vilaĝo *Somogyvisonta* [ŝomodjviŝonta]. La unua komunumo senhomiĝis post la mezepoko pro la kontraŭturkaj bataloj. En la 19-a jarcento ĝi iĝis kampurbo. **Somogyvisonta** kaj **Erdőcsokonya** unuiĝis en 1941. Oni esploris ĉirkaŭ la vilaĝo por nafto, sed trovis en 1942 akvon, donantan 76 celsiusan jodan kaj sulfuran kuracakvon, kiu forfluis senuzite dum la mondmilito. Poste, en la 1950-aj, 1960-aj jaroj oni rekonis oficiale la akvon kuraca. Ekde tiam la vilaĝo kaj la kuracbanejo evoluis seninterrompe al preskaŭ baneja urbo. Vilaĝservoj estas lernejo, kuracejo, poŝto, kampadejo, restoracio.
eta|dekstra|300px|Banejo de Csokonyavisonta

## Vidindaĵoj 
* kalvinana klasikisma preĝejo de 1831
* alia kalvinana preĝejo
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario) de 1747
* kuracbanejo
* fiŝlagoj

## Famuloj 
* En Erdőcsokonya naskiĝis kaj mortis István Szabó Nagyatádi 1863-1924, hungara politikisto, partiofondinto. Oni ligas al lia nomo la fondon de Tutlanda Etbienula kaj Agrokulturista Partio (*Országos Kisgazda és Földmíves Párt*) la agrara reformo de Nagyatádi. Li instigis - kiel agrikultura ministro- la arbarizadon de la Hungara Granda Ebenaĵo, elkonstruon de la irigacian kanalsistemon.
* En la iama Csokonya naskiĝis:
** agronomo István Lánghy
** pastro István Szalai.
* En Csokonyavisonta naskiĝis János Xántus (patro) 1825-1894, hungara natursciencisto, vojaĝanto-esploristo, koresponda ano de Hungara Scienca Akademio, fondinto kaj unua prezidanto de la Budapeŝta Bestoĝardeno.
* En Somogyvisonta naskiĝis József Barla Szabó (kuracisto).

## Eksplodo en la banejo, en 2005 
En 2005 okazis eksplodo en la kuracbabanejo, kie kolektiĝis metano en la kavaĵo, super la serviza tunelo. La kolektiĝantan gason eksplodigis iu, kiu volis ekfumi. Vundiĝis 4 homoj, unu grave. Dum la preskaŭ 60-jara funkcio tio estis la unua tia okazo.

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.vendegvaro.hu
* w.csokonyavisonta.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Somogy
Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario
Mil Mi-28

La **Mil Mi-28** (NATO raportnomo: Havoc) estas dupersona rusa surterataka helikoptero. Ties unua flugo okazis en 1982, en la iama Sovetunio. Ĝi similas laŭ konfigurado al usona AH-64 Apache, sed ĝi havas pli grandan flugdistancon, pli ampleksan avionikon kaj pli fortan armiladon.

## Armilado 
eta|Mi-28
* Mentona afusto
** 30mm-MK en NPPU-28-turo (sinkronizita kunsensa, svingebla turo); 250-pafaĵ-deponejo; pafrapido 900 pafoj/min; svingebleco horizontale +/- 110°, vertikale +13°/-43°
* Kvar eksteraj ŝarĝoportilo sub la stumpaj flugiloj kun kapacito de po 480 kg
** Flugkorpo 9M114 Shturm C (AT-6 Spiral); ĉefa armilo kontraŭ kirasitaj celoj; maks. 16 pecoj kunporteblaj
** Du UB-20-ujoj por po 20 nedirektitaj raketoj C-8 (kalibro 80mm) aŭ C-13 (kalibro 130mm)

*vidu:* Listo de helikoptertipoj

Dosiero:AF Mil Mi-28 Paris Juni1997.jpg|
Dosiero:Mil-38.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.aviation.ru/Mi/#28 

Kategorio:Helikopteroj
Orp-Jauche

**Orp-Jauche** (: [orp-ĴO:Ĥ']) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la municipoj Enines, Folx-les-Caves, Jandrain-Jandrenouille, Jauche (: Geten), Marilles, Noduwez kaj Orp-le-Grand (: Groot-Adorp) apartenas al Orp-Jauche, la ĉefa municipo.
Perwez

''''* (*france:''[perŬE:] aŭ ) estas komunumo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976, la komunumoj Malèves-Ste-Marie-Wastines, Orbais, Thorembais-les-Béguines kaj Thorembais-Saint-Trond apartenas al Perwez, la ĉefa komunumo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo (france)
Ottignies-Louvain-la-Neuve

**Ottignies-Louvain-la-Neuve** (: [otinJI-luVEJN-la-NEŬV'] aŭ : Ocgniye-Li Noû Lovin), esperantigita **Nov-Loveno** aŭ **Loveno-la-Nova**) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1982 ricevis la urbajn rajtojn. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la municipoj Ottignies, Céroux-Mousty, Limelette kaj Louvain-la-Neuve apartenas al Ottignies-Louvain-la-Neuve, la ĉefa municipo.

## Kulturo
La urbo gastigas sur sia teritorio la katolikan universitaton kaj la valonan ludan organizaĵon Othello.

La franclingva Katolika Universitato de Loveno konstruis ĉi-tie sian novan kampuson post la skismo en 1968. 
## Lokaj esperantistoj
*André Demarque;

Kategorio:Urboj de Valona Brabanto
Kategorio:Urboj de Belgio
Nivelles

**Nivelles** (: [niVEL'], : Nivele, : Nijvel) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la municipoj Monstreux, Baulers, Thines kaj Bornival apartenas al Nivelles, la ĉefa municipo.

eta|maldekstra|200px

## Famuloj 
* Johannes Tinctoris

Kategorio:Urboj de Valona Brabanto
Kategorio:Urboj de Belgio
Villers-la-Ville

eta|maldekstra|Villers-la-Ville.|200ra
**Villers-la-Ville** (: [viLEJRS-la-VIL']) estas municipo de la Valona Brabanto en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976, la vilaĝoj Marbais, Mellery, Sart-Dames-Avelines kaj Tilly apartenas al Villers-la-Ville, la ĉefa municipo.

## Famuloj 
*Johan t'Serclaes van Tilly
Walhain

eta|maldekstra|300ra|ruino de loka kastelo el la 12-a jarcento
'''''' (jen , ), estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la municipoj Nil-St-Vincent-St-Martin kaj Tourinnes-Saint-Lambert apartenas al Walhain, la ĉefa municipo.
Waterloo

eta|maldekstra|250ra|Monumento sur loko de batalo
eta|maldekstra|250ra|Preĝejo de sankta Josefo en Waterloo
**Waterloo** aŭ **Vaterlo** (france: [ŭa:terLO:]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Waterloo havas gravan historian signifon pro la batalo de Waterloo en 1815.
La "Wellington"-muzeo montras tiun historion.

## Piednotoj
Wavre (Belgio)

''''* [vavr] (, ) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la municipoj Limal kaj Bierges apartenas al Wavre, la ĉefa municipo.

Populara atrakciejo en Wavre estas *Walibi Belgium''.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj signifoj de Wavre

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)

Kategorio:Urboj de Valona Brabanto
Kategorio:Urboj de Belgio
Le Monde diplomatique en Esperanto

***Le Monde diplomatique en Esperanto*** (ankaŭ nomata ***DIPLO***) estas la oficiala Esperantlingva eldono de la franca monatgazeto de politikaj analizoj *Le Monde diplomatique*.

Laŭ kontrakto inter la direktoro de la Pariza *Le Monde diplomatique* kun la ĉefredaktisto de *Le Monde diplomatique en Esperanto*, en septembro 2002, la Esperanta eldono devigas sin ĉiumonate aperigi en disponigita retpaĝo minimume la Esperantigitan ĉefartikolon; pri la ceteraj artikoloj, la Esperanta redaktejo estas libera je elekto kaj je kvanto. Plejparte, la plenaj tekstoj de artikoloj el *Le Monde diplomatique* estas senpage legeblaj nur en la Esperanta versio.

Eldonejo de *Le Monde diplomatique en Esperanto* estas la Unesko-Grupo Narbonia, kiu havas sian sidejon en Narbonio, do la regiono de Narbonne en suda Francio. En tiu asocio membras ĉiuj regulaj redaktistoj tradukistoj de la DIPLO, kiuj kune decidas pri la diversaj funkcioj (ekz-e ĉefredaktisto) kaj eldonprincipoj.

La politik-ekonomiaj analizoj de la *DIPLO* estas unu el la diskutbazoj por la membroj de la Monda Asembleo Socia (MAS). MAS redaktas laŭokaze paperajn eldonojn de la DIPLO, ĉefe por eventoj kiaj Mondaj Sociaj Forumoj, ankaŭ senpage konsulteblaj kaj deŝuteblaj en la retpaĝoj de MAS kaj de la DIPLO.

Ekde decembro 2023, *Le Monde diplomatique en esperanto* havas kanalon ĉe YouTube, en kiu troviĝas aŭskultebla versio de ĝiaj ĉefaj artikoloj.

## Eksteraj ligiloj 
* Le Monde diplomatique en Esperanto
* Aŭskulteblaj artikoloj ĉe YouTube
* Monda Asembleo Socia (MAS) 

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Francaj gazetoj
Kategorio:Podkastoj en Esperanto
Ivan Slávik

**Ivan SLÁVIK** (naskiĝis en 1932; mortis la 22-an de majo 2005 en Nová Dubnica, Slovakio) estis slovaka esperantisto.

Li estis fakdelegito pri ĵurnalismo kaj aktiva aŭtoro de krucvortenigmoj por Esperantisto Slovaka.

Slavik, Ivan
SLÁVIK, Ivan
Slavik, Ivan
Poŝtkodoj en Rusio

;Poŝtkodoj en Rusio
En Rusio la poŝto uzas sesciferajn poŝtkodojn.
Ĉiu poŝtejo havas sian propran poŝtkodon, kaj la saman poŝtkodon havas ĉiuj apudaj adresoj, kiujn priservas la poŝtejo.

Ĉiu urbo kaj regiono havas aron de poŝtkodoj, kiuj diferenciĝas nur per la lastaj ciferoj. Do, laŭ poŝtkodo eblas facile ekscii proksimuman lokon de la adreso.

Oficiala tabelo de poŝtkodoj en Rusio troviĝas en oficiala retpaĝaro de la poŝto http://info.russianpost.ru/html/ops.html

Kategorio:Poŝto en Rusio
Rusio
Klemo

[eta|250px|Malsamaj klemoj, de maldekstre al dekstre: Poli[eteno|etena klemo, ŝraŭba klemo, klemlineo sur relo, klemlineo, traira klembloko, trairaj klemoj, finaj klemoj]]

**Klemo**, aŭ **borno**, estas fiksebla kaj malfiksebla unucirkvita kontaktopeco uzata por interkonektigi konduktilon al iu elektra aparato.

Estas klasika tipo de klemo, sed je ĉi tiu nocio oni komprenas ankaŭ ĉiun unucirkvitan punkton de konekto de elektra aparato kun la eksteraj cirkvitoj.

En elektraj skemoj oni desegnas klemojn kiel estas montrite en bildo:

Desegnaĵo de borno en elektraj skemoj

* 1 - mem klemo;
* 2 - kuniga linio.

Klasika tipo de borno estas montrita en bildo:

Borno

* 1 - ingo por enenŝovi konektilon de la antaŭo;
* 2 - turnanta malkondukta tigo, ĝi estas ŝraŭbingo;
* 3 - konduktaj premiloj;
* 4 - ŝraŭbo;
* 5 - trueto por enenŝovi draton de la flanko;
* 6 - malkondukta fundamento;
* 7 - aparato, sur kiu estas muntita la klemo;
* 8 - konektaĵo de la borno kun ena cirkvito de la aparato.

Pozicioj 1, 4, 8, kaj dekstra el pozicioj 3 estas faritaj kiel unu metala detalo.
Pozicio 2 kaj maldekstra el pozicioj 3 estas kunigitaj kaj ilin eblas kune ŝraŭbi je la ŝraŭbo 4.

Diametro de la klemo kutime estas ĉirkaŭ 1 cm, por konektilo de diametro 4 mm (ekz. *bananoklemo*).

Oni povas enenŝovi specialan konektilon de la antaŭo en ingon 1. Ankaŭ oni povas enenŝovi draton en trueton 5 aŭ volvi draton ĉirkaŭ ŝraŭbo 4, kaj poste ĝisŝraŭbi tigon 2, tiam premiloj 3 konektos la draton kun la klemo.

En la aparato, klemo estas konektita kun ena cirkvito.

Klemo estas uzata en elektroteĥniko por relealigi konekton inter du dratoj kaj/aŭ kabloj. Vico de klemoj nomiĝas *klemolineo* (vidu bildon).

## Vidu ankaŭ 
* Kontaktilo
* Konektilo
* Ŝtopilo (elektro)

Kategorio:Elektrotekniko
Kategorio:Elektra inĝenierarto
Internaciisto (gazeto)

***Internaciisto*** estas dumonata gazeto, de komunista tendenco. Ĝi estis eldonata en la 1930-aj jaroj kaj ĉesis aperi en 1939. Nuntempe ĝi estas la organo de IKEK, Internacia Komunista Esperantista Kolektivo. 
Per abono de Internaciisto oni rajtas membriĝi en IKEK, se oni deziras tion; la abonpago estas samtempe aliĝkotizo por IKEK.

Ĝia redaktisto estis Luis Serrano Pérez, en Sabadell, Hispanio, ĝis aŭtuno 2015.

## Historie 
La dumonate aperanta gazeto „Internaciisto“ estis la parolilo de esperantistoj, kiuj opoziciis al la kurso de SAT. Entute aperis 54 numeroj, ĉiuj en Berlino. De la unua numero (1/1930) ĝis 21(1931) la gazeto havis la subtitolon „Organo de la klasbatala  Esperantistaro kaj ties opozicio en la Sennacieca Asocio Tutmonda“. Ĝin redaktis „redakcia kolegio“. Oni mencias kiel respondeculon Fritz Wolff. Krome sub la redakcia adreso estas menciata la hungaro Jozefo Bata. De n-roj 22-23 (1931) - 46 (1932) la subtitolo ŝanĝiĝis al „Organo de la klasbatala Esperantistaro kaj la internacia unuiga komitato por la proleta Esperanto-movado“.

Ekde numero 47 (1932) - 54 (januaro 1933) la subtitolo ŝanĝiĝis al „Organo de la Internacio de Proleta Esperantistaro, de la klasbatalaj LEA-opozicioj kaj unuigaj komitatoj“.
„Internaciisto“ politike estis proksima al KOMINTERN.

La potencakiro de la nazioj malebligis la pluan eldonadon en Berlin.

Post dua mondmilito denove re- eldoniĝis la " Internaciisto" ĝis jaro 2015 !

## Vidu ankaŭ
* IKEK
* Monda Asembleo Socia (MAS)
* Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT)
* Le Monde diplomatique en Esperanto

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Komunismo
Kategorio:Internaciaj gazetoj
Kategorio:Komunismaj gazetoj
Kajo (fervojo)

[eta|Kajo de la [metroo de Londono]]
**Kajo** estas konstruita platformo paralela al fervoja trako per kiu pasaĝeroj pli oportune envagoniĝu kaj elvagoniĝu. Kajoj povas esti malaltaj aŭ altaj. Malalta kajo estas preskaŭ pavimo ĉe fervoja trako.

Alta kajo havas alton de kutime ĉirkaŭ 1 m. Ĝia supra faco estas preskaŭ je la sama alto kiel planko de la vagono. Pro tio pasaĝeroj povas pli rapide envagoniĝi kaj elvagoniĝi. Sed alta kajo estas pli multekosta en konstruado. Do, altaj kajoj kutime estas uzataj nur en ŝarĝitaj transportaj sistemoj, interalie metrooj kutime havas ilin.

Se vagonoj havas malaltan plankon oni povas ricevi la saman efikon per malpli altaj kajoj: Povas ekzemple esti nur 40 cm aŭ eĉ 24 cm.

En kelkaj kazoj (ekz. germana fervojo ĉe linioj kun vartransporto) povas ekzisti maksimuma alteco. Tie oni trovas precipe en grandaj stacioj kajojn altigitajn, sed ne en nivelo de vagono-planko. Ankaŭ pro varianta planko-nivelo de diversaj trajnoj tia kompromiso povas esti necesa.
eta|Bordaj kajoj
eta|Insula kajo
Kie estas pluraj trakoj, kajoj ankaŭ estadas bordaj – flanke de la trakoj, kaj insulaj – inter trakoj.

Laŭ Francisko Azorín **Kajo** estas *Terbenkego firmigita per muro, laŭlonge de rivero aŭ ĉe la marbordo, uzata kiel elŝipigejo, aŭ ĉe stacidomo por elvagonigi varojn.* Li indikas etimologion el kimra *kale* (limo, bordo).

## Vidu ankaŭ 
* Fervojo

## Notoj 
Kategorio:Fervojo
Kategorio:Metrooj
Skiado

eta|300ra|Skikurado sur ponto kaj rivero.
eta|dekstra|80ra|Skio uzata en malsuprenira skiado
**Skiado** estas maniero por movi sin per paro de *skioj*, kiuj estas fiksitaj al specialaj skiŝuoj. Skiantoj glitas malsupren, kuras aŭ saltas per skioj sur neĝokovrita tereno. Por tio estas farita dekliva glitvojo, skispuro aŭ skisaltejo. *Skibastonoj* estas uzataj en malsuprenskiado kaj skikurado sed ne en skisaltado.

Skioj tradicie estis faritaj el ligno, sed nuntempe ili estas faritaj el vitrofibra plasto aŭ el kunmetaĵoj de aliaj materialoj.

En ĉiuj siaj formoj, skioj servas por pligrandigi la areon, sur kiu homo staras, por malpliigi la premon, kiun la neĝo devas elteni.

## Skisportoj 
Ekzistas du diversaj kategorioj de skisportoj:

### Nordia skiado 
* Skigrimpado
* Skikurado
* Skisaltado
* Nordia kombino

### Alpa skiado 
* Malsuprenira skiado
* Slaloma skiado
* Slalomego
* Alpa kombino
* Liberstila skiado

## Lokoj 
* Las Leñas
* Maribor
* Zakopane

## Fontoj 
* Tišljar, Z (2002): *Janica Kosteliĉ - skia miraklo* el Monato (2002/8, p. 21)
* Uljaky-Nagy, T (1972): La sporta lingvo en Esperanto. *Skiado*, p. 257-264. Budapeŝto: Hungara Esperanto-Asocio.

Dosiero:Skilaeufer Alpin.jpg|Skiisto en profunda neĝo
Dosiero:Airforce skiing at keystone colorado.jpg|Paralela konkurso: skiisto kun alpaj skioj la alia kun neĝtabulo
Dosiero:Tahoe.JPG|Alpa skiado super Lago Tahoe

## Vidu ankaŭ 
* Neĝtabulo
* Neĝtabulado
* Skilifto

Kategorio:Vintra sporto
Kategorio:Vintraj sportiloj
Banderolo

**Banderolo** (de la franca vorto *banderole* por "eta bendo") estas bendo aŭ rubando el papero, uzata por ĉirkaŭligi objekton.

Unuflanke tiaj banderoloj uzatas por kunteni kaj pli bone poŝte transporti gazetojn, ebligante sur la banderolo indiki la celadreson, sendinton kaj afrankon. 

Aliflanke banderoloj ankaŭ fikse fermas konsumeblajn varojn, por kiuj necesas pagi specialajn impostojn - unuavice alkoholaĵojn kaj tabakajn produktojn. Aĉetante tian produkton, oni tuj vidas ke la imposto estis pagita, kaj ekkonsumante ĝin necesas forŝiri la banderolon. 

Kategorio:Poŝto
Idioto

**Idioto** (el la greka *ιδιότης, idiótis - simpla homo*; en senco de *senekzerca laiko* el latina *idiota, idiotes*) estis en la greka antikvo homo, kiu rifuzis engaĝiĝi en politikon.

Pli poste la nocio estis uzata pri laikoj aŭ nekleraj (nelernintaj) personoj.

En la medicino, la nocio *idioto* (kaj idioteco) kiel priskribo de cerbe difektitaj homoj kun inteligentec-kvociento sub 20 estas tute malaperinta, anstataŭ ĝi oni uzas la terminon mensa handikapulo, kiu ne implicas iun gradon de handikapeco.

## Vidu ankaŭ 
* Kreteno
* *La idioto*, romano de Fjodor Dostojevskij
* Vilaĝa idioto
* Idiotismo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.etymonline.com/index.php?term=idiot
* http://www.online-literature.com/dostoevsky/idiot
* http://dictionary.reference.com/search?q=idiot 

Kategorio:Medicina terminologio
Komsomolskaja (Kolcevaja linio)

**Komsomolskaja** (, "Komsomola") estas stacio de la Metroo de Moskvo sur Kolcevaja linio, ĝi situas inter la stacioj '** kaj **' en centra parto de Moskvo (distrikto Krasnoselskij). Ĝi lokiĝas sub la Komsomolskaja placo. Ĝia profundo estas 37 metroj. Arkitektoj - A.Ŝĉusev, V.Kokorin, A.Zabolotnaja, V.Varvanin, O.Velikoreckij, inĝeniero-konstruisto - A.Semjonov.

La stacio havas unu rektan kajon kaj du trakojn. Ekzistas elirejo al Komsomolskaja placo kaj strato Krasnoprudnaja, kie situas Kazana, Leningrada kaj Jaroslavla stacidomoj. Elirejo supren estas en komuna vestiblo inter la Leningrada kaj Jaroslavla stacidomoj.

Apud la metrostacio situas fama moskva hotelo *Leningrada* ().

La stacio estas malfermita por pasaĝeroj ĉiutage je 5:20-1:00.

## Historio 
La stacio estis malfermita la  en konsisto de linio " - ".

## Interkonektoj 
De "Komsomolskaja" ekzistas transirejo al:
* →  linio (stacio '''')
* Aŭtobusoj: 40, 122.
* Trolebusoj: 14, 22, 41.
* Tramoj: 7, 37, 50.
* Fervojo: Kazana stacidomo, Leningrada stacidomo, Jaroslavla stacidomo, haltejo "Ploŝĉad trjoĥ vokzalov".

## Vidu ankaŭ 
* Komsomolskaja (stacio de Moskva metroo)
* Listo de stacioj de Moskva metroo

## Eksteraj ligiloj 
*   ()

Kategorio:Stacioj de Moskva metroo
Kategorio:Kolcevaja linio (Moskvo)
Kategorio:Distrikto Krasnoselskij (Moskvo)
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1952
Kategorio:1952 en Moskvo
Poŝtkesto

eta|dekstra|Dana poŝtkesto
eta|dekstra|Finnaj poŝtkestoj. La numero sur la kesto montras rapidecon.

**Poŝtkesto** estas granda kesto, en kiun la publiko enmetas la ekspedotajn leterojn, poŝtkartojn ks. Poŝtisto venadas al la poŝtkesto kaj forprenas sendotajn poŝtaĵojn. Fojfoje estas diversaj poŝtkestoj unu apud la alia por diversaj celoj. Ekzemple unu por prioritataj leteroj kaj unu por ne-urĝaj, aŭ unu por enurbaj sendaĵoj kaj unu por eksterurbaj.

La koloro de poŝtkestoj malsimilas laŭ la landoj :
center|600px

Ne konfuzu kun leterkesto: kesto, ĉe la pordo aŭ enirejo de domo, kien la poŝtisto enmetas leterojn ks.

## Vidu ankaŭ 
* Abonkesto
* Leterkesto

Kategorio:Poŝto
Kategorio:Ujoj
Kategorio:Strataj mebloj
Vivdaŭro

**Vivdaŭro** estas unu el la plej gravaj parametroj de la organismoj.

Plantoj (arboj) ĝenerale vivas pli longe ol animaloj, sed ne ĉiukaze.

[[Dosiero:Esperanza de vida.PNG|eta|400ra|
Mondmapo de la homa vivdaŭro el WLE
]]

Kelkaj tipaj vivdaŭroj:

* Homo sapiens sapiens vivas **averaĝe** 37 jarojn en Zambio kaj **averaĝe** 85 jarojn en Japanio. La plej aĝa homo estis 122-jara (la plej aĝa homo inter la 29-a de majo 2004 kaj la 30-a de aŭgusto 2005 estis *Hendrikje van Andel-Schipper* 115-jara virino kiu loĝis en Hoogeveen Nederlando), sed oni raportis pri homoj en Azio, kiuj vivis pli ol 150 jarojn.

La sekvaj informoj estas prenitaj el *Encyclopaedia Britannica*, 1961.
Atentindas, ke la meza vivodaŭro ne forte rilatas al la maksimuma vivodaŭro;
alta mortokvanto de novnaskitoj malaltigas la unuan, sed ne la duan.

Tiuj ciferoj variis ege. Se vi analizas la vivdaŭron de grekaj filozofoj, vi trovas, ke preskaŭ ĉiuj ege pli longe ol 28 jarojn vivis. Same estis ĉe la romianoj. Vidu la vivdaŭron de romiaj imperiestroj. La vivdaŭro dependis multe de la individuaj vivkondiĉoj.

* Blua baleno: 40-80 jaroj.

* hundoj: 25 jaroj.

* testudoj ĝis 150 jaroj.

* La baobabo povas vivi eĉ 4000 jarojn.

* viruso ne havas limigitan vivdaŭron.

## Plia legaĵo 
Aubert, Claude Longviveco, la limoj de espero 'Le Monde Diplomatique', junio 2018.

Kategorio:Tempo
Pariĝa tempo

Zoologio

**Pariĝa tempo** (kopulacia periodo) estas tiu periodo de la inaj bestoj - ripetiĝante de jaro al jaro post la seksa maturiĝo -, kiam komenciĝas la seksardo kaj tiel la pariĝa, kopulacia tempo kaj la inaj seksaj organoj sangoabundiĝas provizore kaj estiĝas inflameto. Tiutempe okazas sekreciado de muko kaj sango; la inbesto nur poste pretas por kopulacio. Tiu periodo ripetiĝas ĉe multaj bestoj eĉ plurfoje en la jaro, sed ĉe la grandkorpaj bestoj (ĉefe mamuloj) okazas nur unufoje en la jaro. En tiu periodo - precipe ĉe karnovoraj - ekaktivas certaj fetoraj (stinkaj) glandoj (ekz. vulpo).

Kategorio:Tempo
Abonkesto

[eta|300px|Abonkestoj en [Ĝenevo]]
**Abonkesto** estas speciala tipo de adreso de papera poŝto. Iu povas mendi en poŝtejo abonkeston por ke leteroj alvenu al ĝi anstataŭ al leterkesto de reala adreso (ĉe privata domo de la adresito).

Fizike abonkesto estas mezgranda kesto, kiu lokiĝas en poŝtejo. Kontraŭ uzado de ĝi oni pagas iun sumon da mono.

Oni uzas abonkestojn por ĉi tiuj celoj:
* Por ke la adreso estu pli simpla; pro tio sendantoj pli verŝajne skribos ĝin senerare.
* Por ke organizaĵo, kiu ne havas oficejon, povu ricevi leterojn;
* Por ricevi leterojn sendepende de ŝanĝo de loĝloko;
* Por ke la aliaj ne sciu, kie lokiĝas ricevanto.

## Vidu ankaŭ 
* Poŝtkesto
* Leterkesto

Kategorio:Poŝto
Saĥarino

**Saĥarino** aŭ **sakarino** (**E 954**) estas sintezita dolĉigaĵo, kiun ĥemiisto Constantin Fahlberg (1850-1910) malkovris en 1878.

Saĥarino estas 500-oble pli dolĉa ol sukero. Ĝi havas kelkfoje amaran postguston kaj oni ofte miksas ĝin kun ciklamato, taŭmatino aŭ ksilitolo. Saĥarino ne kaŭzas karion. Konsumate samtempe kun iuj medikamentoj, saĥarino povas damaĝe kaŭzi mukvezikan haŭton. Oni uzas ĝin en porka furaĝo kiel *apetitekscitilo*n.

Ĝi estas rapide sorbata en la homa korpo kaj estas sekreciata en urino (dum unu diurno estas eligata pli ol 90 %). Ĝi estas tiel fakte kalori-libera kaj uzeblas ankaŭ por diabetaj produktoj.

Saĥarino estas produktata ĥemie el tolueno aŭ ftalata acido.

## Sintezo 
* Preparado de **saĥarino** per osidado de **ftalimido** kaj **sulfura trioksido**:

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.saccharin.org 
* http://www.ssfcm.org/ViewSocietyNews.aspx?SNewsId=778
* http://www.etymonline.com/index.php?term=saccharine
* http://www.inchem.org/documents/iarc/vol73/73-19.html

Kategorio:Benzoizotiazolinonoj
Kategorio:E-numeraj aldonaĵoj
Kategorio:Laktamoj
Kategorio:Dolĉigaĵoj
Kategorio:Sultamoj
Kurilaj insuloj

eta|220px|Mapo de Kurilaj insuloj
**Kurilaj insuloj** (**Kuriloj**; japane: **Ĉiŝima**) estas aro de aziaj insuloj en limo de la Oĥotska Maro. Ili apartenas al Rusio.

La sola industrio en la insuloj estas fiŝkaptado.

Japanio pretendas ekposedi la plej sudajn kvar insulojn el la insularo: Ŝikotano, Iturupo, Kunaŝiro kaj grupo de insuletoj Habomai.

La 8-an de aŭgusto 1945 Sovetio deklaris militon al Japanio kaj okupis tutan Saĥalenon kaj la Kurilojn. En la Traktato de San-Francisko (1952) Japanio rezignis la suverenecon pri Saĥaleno kaj granda parto de la Kuriloj.

Problemo de sudaj Kuriloj ("Nordaj Teritorioj", kiel ili estas nomataj en Japanio) restas la plej granda problemo en rilatoj inter Rusio kaj Japanio. La Malgranda Kurila Kresto aŭ Malgrandaj Kuriloj (ruse Малая Курильская гряда, Malaja Kurilskaja grjada, signifante "Malgranda Kurila Ĉeno"; japane しょうクリルれっとう aŭ 小千島列島) estas grupo de ses insuloj kaj kelkaj rokaj insuloj en la Pacifiko, konsistanta el la ĉefinsulo Ŝikotano kaj la subarkipelago Habomai, kaj administre formantaj la sudan parton de la rusaj administritaj Kuriloj-grupo. Ili estas administre parto de la Saĥalena provinco kaj ene de ĝi estas parto de la distrikto Juĵno-Kurilskij, de kiu nur Kunaŝir ne apartenas al la ĉeno.

## Vidu ankaŭ 
* Insuloj en Rusio
* Traktato de Ŝimoda

## Regiona mapo
Letero

eta|Letero el la jaro 1948
eta
**Letero** estas surpapera mesaĝo sendata por porti informon. Letero ĝenerale surhavas adreson, al kiu ĝi estas sendata, kaj ofte ankaŭ la adreson de la forsendinto. Letero estas maldika, kun papera koverto, en kiu estas tuta enhavo kaj sur kiu estas skribitaj adresoj kaj algluitaj poŝtmarkoj. Por sendi aĵojn oni uzas aliajn sendaĵojn, inter aliaj pakaĵojn, sakojn, skatolojn, banderolojn ktp.

Al la forsenda adreso la letero povas reveni en okazo de malsukceso de sendado. Tien oni ankaŭ povas sendi respondon al la letero. En gazetaro, politiko, kaj aliaj kampoj, eblas dissendi *malferman leteron*, kiu estas dokumento kiu celas la publikon ĝenerale kaj ne specifan adresiton (ricevonton).

Krom la tradiciaj paperaj leteroj nuntempe ankaŭ ekzistas elektronikaj leteroj, novaĵleteroj ktp.

## Famaj leterkorespondaĵoj en la historio 
La leteroj de Paŭlo en la Nova Testamento. La “*Leteroj al Juna Poeto*”, de Rainer Maria Rilke. La leteroj de Kafka al sia patro, kaj pri tiuj de Vincent van Gogh al la frato Théo. La samon oni povas diri pri la leteremo de Dostojevskij, Fernando Pessoa kaj aliaj famuloj. La kolekto de leteroj de Zamenhof, kiuj fariĝis ne nur historiaj dokumentoj, sed stilinstruaj ekzemploj.

En Verono, Italio, “Klubo de Julieta” respondas al miloj da leteroj venintaj el la tuta mondo, laŭ inspiro de la fama dramo de Ŝekspiro. Avo Frosto ricevas ĉiujare multajn leterojn el infanoj el la tuta mondo.

Oni devus ne forlasi tiun belan kutimon. Kiam oni verkas tradician, paperan leteron, tiam oni haltas por momento kaj dediĉas veran, profundan atenton al amiko aŭ familiano. Oni detale raportas faktojn, rakontas interesan okazaĵon, esprimas personajn ideojn kaj sentojn. Kaj kiam oni iras al la poŝtoficejo, tia eta laboro estas vera omaĝo al amata persono, al kiu oni ekspedos la paperaĵon.

## Letertipoj
* Poŝtkarto
* Rekomendletero
* Retletero
* Suicidletero

## Vidu ankaŭ 
* Leternovelo
* Poŝto
* Poŝtmarko
* Tipografio
* Poŝtkesto
* Sekreteco de korespondado
* Borel, Jean 1910/1922 : *Komerca Korespondo*, Möller & Borel, Berlino, 48 paĝoj
* Adiaŭo

## Eksteraj ligiloj 
* Internaciaj Leteramikoj
* http://letter.dabase.com  Leterformo
* http://www.wisc.edu/writing/Handbook/BusinessLetter.html   University of Wisconsin Writing Center Guide
* Purdue University Online Writing Lab  

*  *(dokumentoj de 1941-1942)*
Mamula gravedeco

: *Pri homa gravedeco legu tie. Pri aliaj animaloj vidu tie.*
----
eta|Graveda leono
**Mamula gravedeco** signifas tiun tempointervalon, kiu komenciĝas kun la gravediĝo (fekundiĝas la ovoĉelo) en korpo de la femala mamulo ĝis nasko de ido.

## Konstato de la gravediĝo 
La konstato de la gravedeco estas ofta tasko de la praktika veterinaro. Tio povas okazi per:
* Palpado de la pligrandiĝinta utero aŭ de feto mem tra la ventromuro aŭ ĉe pli grandaj bestoj tra la rektumo
* bildodona metodo (ultrasono)
* Hormonaj ekzamenoj

## Graveda tempodaŭro 
La gravedeca tempodaŭro estas diversa ĉe la bestospecioj, sed ĝi povas ŝanĝiĝi eĉ ĉe rasoj aŭ unuopaj bestoj pro diversa nutrado, personaj karakterizaĵoj.

Kategorio:Mamuloscienco
Taŭmatino

**Taumatino** (E 957) estas natura dolĉaĵo. Ĝi estas 2000- ĝis 3000-oble pli dolĉa ol sukero. Taumatino havas glicerizo-similan postguston kaj estas uzata kiel gustofortigaĵo.

Taumatino estas miksaĵo el tri proteinoj, kiujn entenas la grajnokapsulo de la okcidentafrika *Katemfe*-planto (*Thaumatococcus danielli*) kaj el kiuj ĝi estas izolita. La ekspluata proporcio estas tre eta, ĉar el 1 kg da planto estas izolebla nur 6 g da taumatinoj.

Oni uzas ĝin en dolĉaĵoj kun kakao- aŭ seka-frukta bazo, dietaj kaj nutraĵaldonaĵoj, dolĉaĵoj kaj maĉgumo.

Kategorio:Dolĉaĵoj
Rixensart

'''''' (: [riksa:nSA:R] aŭ ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la municipoj Rosières kaj Genval apartenas al Rixensart, la ĉefa municipo.
Natria ciklamato

**Natria ciklamato**, **ciklamato de natrio** aŭ **NaC6H12SNO3**

**Natria ciklamato** (E 952) estas sinteze produktita dolĉaĵo. Ĝi estas salo de *cikloheksilsulfaminacido*. Ĝi estas 35-70-oble pli dolĉa ol saĥarozo (sukero), sed nur dekone pli dolĉa ol saĥarino.

Ciklamato estas varmego-rezista kaj tiel uzeblas por kuirado kaj bakado. Ĝi estas uzata ĉefe en maĉgumo kaj kalorioreduktaj manĝaĵoj. La taga maksimuma dozo estas ĉirkaŭ 11&nbsp;mg je kg-korpomaso kaj tio estas atingebla eĉ por la junuloj, kiuj trinkas multajn sensukeran - kun ciklamato dolĉigita - trinkaĵon. Problemo de la ciklamato por la homoj estas ĉefe pri fenilketonurio.

Ciklamato estis suspektita pri kanceriga efiko, kion pruvis komence eksperimentoj kun bestoj. En Usono ĝi estas malpermesata ekde 1969, en Eŭropo ĝi estas uzebla en kelkaj nutraĵoj.

## Sintezoj
### Sintezo 1
* Preparado de la **natria ciklamato** per traktado de **ciklamata acido** kaj **natria hidroksido**:

### Sintezo 2
* Preparado de la **natria ciklamato** per traktado de **ciklamata acido** kaj **natria bikarbonato**:

### Sintezo 3
* Preparado de la **natria ciklamato** per traktado de **natria klorido** kaj **ciklamata acido**:

### Sintezo 4
* Preparado de la **natria ciklamato** per traktado de **natria askorbato** kaj **ciklamata acido**:

## Vidu ankaŭ
* Karboksilata acido

## Referencoj 
Kategorio:E-numeraj aldonaĵoj
Kategorio:Sulfamatoj
Kategorio:Dolĉigaĵoj
Kategorio:Natriaj kombinaĵoj
Kategorio:Cikloheksilaj derivaĵoj
Kajo

Laŭ Francisko Azorín **Kajo** estas *Terbenkego firmigita per muro, laŭlonge de rivero aŭ ĉe la marbordo, uzata kiel elŝipigejo, aŭ ĉe stacidomo por elvagonigi varojn.* Li indikas etimologion el kimra *kale* (limo, bordo).

Vidu aparte la jenojn:

* **Kajo (ŝipado)**
* **Kajo (fervojo)**
* **Kajo (urbo)**
* **Logika kajo** estas duargumenta logika operacio.

## Vidu ankaŭ 
* Perono
* Platformo

## Referencoj
Pedro Álvares Cabral

**Pedro Álvares CABRAL** [Ka**bral**: Petro Alvareso Kabralo],(Belmonte, 1467 aŭ 1468 – Santarém, 1520 aŭ 1526) estis portugala navigisto, al kiu la reĝo de Portugalio Manuel la 1-a konfidis la estraron de la dua armado, kiu estis sendita al Orienthindio. Li estas ĝenerale konsiderata kiel la unua eŭropano kiu malkovris Brazilon, je la 22-a de aprilo de 1500.

Laŭ kelkaj historiistoj, li naskiĝis en la urbo Belmonte, en la portugala provinco Beira Baixa. Li estis la tria filo de **Fernão CABRAL** (Guberniestro de Beira kaj de Belmonte), kaj de **Isabel de GOUVEIA**. Li edziĝis al **Isabel de CASTRO**, filino de la nobelo Fernando de Noronha. Li certe havis bonan lernadon de navigadteĥniko kaj egan sperton kiel maristo, ĉar la Reĝo D. Manuel (Dom Manŭelo) konfidis al li la daŭrigadon de la laboro de Vasco da Gama, kiu estu la serĉado de spicoj en Orienthindio, per nova marvojo malkovrita de Gama.

Cabral eliris en la maron je la 9-a de marto de 1500 el la plaĝo Restelo en Lisbono kaj, post nevola aŭ vola malproksimigo de la normala kurso por la Orienthindio, li malkovris novajn terojn, verdire la orienta bordo de la sudamerika kontinento, kie hodiaŭ estas Brazilo, je la 22-a de aprilo de 1500. Post la malkovro de Brazilo kaj deklaracio de ĝia apartenanteco al Portugalio, Cabral sekvis sian vojon al Orienthindio.

Reveninte al Portugalio, li ricevis de Dom Manŭelo plurajn honoraĵojn sed, pro ankoraŭ ne konataj politikaj kialoj, li ne estis alvokita por novaj vojaĝoj. Pedro Álvares Cabral forpasis forgesite en la urbo Santarém, laŭ kelkaj en la jaro 1520, laŭ aliaj en 1526.

Estas monumentoj en lia memoro en la urboj Rio-de-Ĵanejro kaj Lisbono, ĉi tie en la Avenuo Pedro Álvares Cabral.

## Vidu ankaŭ 
* Gonçalo Coelho
* Gaspar de Lemos

Kategorio:Portugalaj esploristoj
Kategorio:Konkistadoroj
Marko

**Marko** havas plurajn signifojn. Bv. elekti: 

* Marko estas persona nomo.
** Tiu nomo originas de sankta Marko, klerulo kaj sanktulo de la 1-a jarcento, kiu estas verkinto de la evangelio laŭ Sankta Marko, unue el la libroj de la Biblio. Al li estas dediĉita la baziliko de Sankta Marko en Venecio.
**Marko estis papo de la 4-a jarcento.
**Princo Marko, serba mezepoka princo
* Marko estas originala desegnaĵo, vorto, kombino de literoj, nombroj kiu ebligas distingi la varojn de unu fabriko disde tiuj de la aliaj (PIV)
* Marko estas speciala signo metata sur io kaj servanta por rekonigi kaj distingigi ĝin (ekz. marko sur fotografaĵo, en libro; komerca marko, fabrikmarko).
** Poŝtmarko estas papera marko eldonata de poŝtoj por plifaciligi la pagadon de afranko.
** Brulmarko estas signo enbruligita en la haŭton de bruto pro la supre menciita rekoniga celo.
** Varomarko estas nomo aŭ emblemo de varo.

* Marko estas nomo de eksa aŭ nuntempa monunuo uzata en pluraj landoj de Eŭropo.

* Marko estas nomo de malnova masunuo.

## Vidu ankaŭ 
* Mark I (tanko)
Universitet (stacio de Moskva metroo)

**Universitet** ("Universitato", ) estas stacio de la Metroo de Moskvo sur Ruĝa linio, ĝi situas inter la stacioj '** kaj **' sud-okcidente de Moskvo.

## Nomo 
La stacio ricevis sian nomon de Moskva Ŝtata Universitato, kies nova aro da ejoj plejparte situas apude ("Universitato" - ruse "Universitet" (Университет)).

## Vidu ankaŭ 
* Moskva Ŝtata Universitato
* Listo de stacioj de Moskva metroo

## Eksteraj ligiloj 
*   ()

Kategorio:Stacioj de Moskva metroo
Kategorio:Sokolniĉeskaja linio (Moskvo)
Kategorio:Distrikto Ramenki (Moskvo)
Kategorio:Distrikto Gagarinskij (Moskvo)
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1959
Kategorio:1959 en Moskvo
Sekundara literaturo

**Sekundara literaturo**, aŭ **sekundarliteraturo**, kontraste al la baza verkista teksto (primara literaturo), estas la sciencaj kaj kritikaj verkoj pri tiu baza teksto, biografioj kaj aliaj prezentadoj pri verkistoj, epokoj ktp., menciataj en bibliografio. En Esperanto, la sekundarliteraturo aperas precipe en formo de recenzoj, ekzistas nur malmultaj iom ampleksaj sekundarliteraturaj laboraĵoj.

Relative frua ekzemplo de sekundara literaturo originale verkita en Esperanto estas:
* Lajos Tárkony: De paĝo al paĝo, Literaturaj profiloj. Literatura Mondo, Budapeŝto 1932.

Lastatempaj ekzemploj de Esperantigita sekundarliteraturo estas:
* Karlheinz Fingerhut: La transformiĝo, unu el la plej interesaj interpretadoj de la fama verko de Franz Kafka, aŭ
* Hartmut Scheible: Postparolo al Arturo Ŝniclo (Arthur Schnitzler): "La fianĉino" kaj "Sonĝonovelo".

## Eksteraj ligiloj 
* Antaŭ la leĝo, pri la fama novelo de Franco Kafko.

* Roger Hermes: Sur la galerio, pri la fama «noveleto» de Franco Kafko.

* Sabine Schindler: La ujrajdisto, pri tiu «noveleto» de Franco Kafko.

* Michael Müller: Malsatartisto, pri tiu fama novelo de Franco Kafko.

## Referencoj 
Kategorio:Scienco
Centriolo

**Centriolo** estas tiu ĉela korpeto (organelo), kiu partoprenas en la organizado de kromatino kaj havas gravan rolon ĉe mitozaj ĉeldivido, ĉar ĝi partoprenas en formado de spindelaparato.

Centriolo troveblas en plimulto de bestaj ĉeloj kaj en ĉeloj de la malpli evoluintaj plantoj (sed **ne** troveblas ĉe la pli evoluintaj plantoj (angiospermoj)).

Ili estas ĉ. 0,3-0,5 μm-longaj estaĵoj, kiuj troviĝas en la citoplasmo, proksime la la ĉelkerno. Ĉiu ĉelo entenas unu centriolan paron, kiu estas formata el 9 rondformaj mikrotubuloj.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj 

Kategorio:Genetiko
Kategorio:Ĉelbiologio
Bátor

**Bátor** [bAtor] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, en Distrikto Eger. La loknomo signifas Esperante: kuraĝa, kuraĝulo.
eta|Kirko de Bátor

## Bazaj informoj 
* Areo: 27 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.9911/20.2658
* Loĝantaro: 460
* Poŝtkodo: 3336
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Eger troviĝas 16 km-ojn.

## Historio 
Bátor estis unuafoje menciita en 1283 en formo "Batur". La kampoj longe apartenis al la katolika eklezio. La turkoj faris senhoma la vilaĝon.

En Bátor migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Emeriko de 1782
* kapelo omaĝe al Johano Nepomuka de 1823
* arbarista domo el la 19-a jarcento
* baroka nobeldomo de Wagner el la 18-a jarcento
* tombo de la frua cionisto József Natonek.

## Famuloj 
En Bátor naskiĝis:
* redaktoro Antal Kodolányi
* poŝtmarkoplanisto László Dudás.

## Eksteraj ligiloj 
foto pri kapelo, loko de la komunumo en Hungario 

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario