open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Scărișoara

**Scărișoara** [skəriŝŭara] (hungare: **Aranyosfő**) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Abrud. Administre apartenas al ĝi: Bârlești, Botești, Fața-Lăzești, Florești, Lăzești, Lespezea, Maței, Necești, Prelucă, Runc, Sfoartea, Știuleți, Trâncești.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 6 275 loĝantojn (rumanoj), en 1956 3994 kaj en 1992 2 187.

## Historio 
Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1770 (laŭ aliaj: 1733). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos). Proksime de ĝi troviĝas glacikaverno.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Urbodoma retejo
* Interaga mapo de distrikto Alba

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Ceru-Băcăinți

**Ceru-Băcăinți** [ceru-bekeinc] (germane **Bocksdorf**, hungare **Bokajfelfalu**) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 572 loĝantojn (rumanoj), en 1992 238. Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1874. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Ĝi disiĝis de Băcăinți en 1874. Administre apartenas al ĝi: Bulbuc, Bolovănești, Cucuta, Curpeni, Dumbrăvița, Groși, Viezuri, Valea Mare. Ceru-Băcăinți ĉiujare fine de majo festas *Sărbătoarea Salcâmului*, la feston de la akacio.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Bucium

Bucium estas nomo de multaj lokoj en Rumanio:

* Bucium (Alba)
* Bucium (Ceica)
* Bucium (Șinca)
* Bucium (Orăștioara de Sus)
* Bucium (Șomcuta Mare) estas vilaĝo en distrikto Maramureș
Cricău

Cricău (krikeu) (hungare:**Boroskrakkó**, germane: **Krakau**) estas komunumo en Rumanio norde de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 641 loĝantojn (rumanoj, germanoj), en 1992 260. Ĝia unua mencio estas en 1206. Unu el la plej frue koloniigaj saksaj vilaĝoj el trans Reino. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre apartenas al ĝi Craiva, Tibru.
## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Bistra (Alba)

**Bistra (Alba)** (hungare: **Bisztra** [BIStra], germane: **Bistrau** [BIStraŭ]) estas komunumo en Rumanio nordnordoriente de Abrud. En 1910 ĝi havis 4 117 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 597. Ĝia unua mencio estas en 1380. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Ciuruleasa

'''''' - jen rumane, prononco pli-malpli [ĉuruLJAsa],  [Arilajs],  [ĈUruljasa] - estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Abrud. En 1992 ĝi havis 1 599 loĝantojn (rumanoj). Ĝi iĝis memstara komunumo en 1940 el Abrud-Sat (Abrudfalva).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Cergău Mare

**Cergău Mare** [ĉergəu mare] (hungare: **Magyarcserged**, germane: **Grossschergied**) estas komunumo en Rumanio sude de Blaj. En 1910 ĝi havis 1 138 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 037. Ĝia unua mencio estas en 1302. En mezepoko ĝi estis saksa vilaĝo. En 1600 koloniiĝis bulgaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre apartenas al ĝi: Cergău Mic, Lupu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Berghin

'''''' [bergin] (, ) estas komunumo en Rumanio oriente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 1 588 loĝantojn (germanoj, rumanoj), en 1992 652 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1348. En la mezepoko ĝi estis saksa servutulvilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre apartenas al ĝi: Ghirbom, Henig, Straja.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Ighiu (Alba)

'*** - jen rumane, prononco pli-malpli [igiŭ], , foje mallongigite ***', ) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Alba Iulia. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Bucerdea Vinoasă, Ighiel, Şard kaj Ţelna.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 559 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 172 (rumanoj, 1,4 % hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1206. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér).

## Fontoj 
* Magyar nagylexikon

## Renomaj personoj 
* Sándor Ajtay-Gecse verkisto
* Péter Bod: verkisto, historiisto tie estis pastro.
* Ákos Zoltán (Magyarigen, 18-a de aŭgusto 1865 – Nagybánya, 11-a de septembro 1916): ĝardenisto.
* János Pelsőczi Kovács, hungara kalvinana episkopo

## Eventoj 
* La 23-an de oktobro 1848 proksimume 200 hungaroj estis masakritaj de rumanaj ribeluloj.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Fărău

Fărău [fərəŭ] (hungare: **Magyarforró**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Ocna Mureş. Administre apartenas al ĝi: Heria, Medveş, Sânbenedic, Şilea.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 124 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 736 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1299. En la mezepoko ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Renomaj personoj 
* Voichiţa Căprariu (n. 6-a de januaro 1935): pentristino.

## Eksteraj ligiloj
* Interaga mapo de distrikto Alba

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Lupșa

**Lupșa** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

* Lupșa, vilaĝo en distrikto Alba
* Lupșa, vilaĝo en distrikto Brașov
* Lupșa (Cluj-Napoca)
Ciugud

**Ciugud** [ĉugud] (hungare: **Maroscsüged**, germane: **Schenkendorf**) estas komunumo en Rumanio apud Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 619 loĝantojn (rumanoj), en 1992 423. Ĝia unua mencio estas en 1335 kiel ekleziejo. En la mezepoko ĝi estis hungara-rumana servutulvilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér vármegye*). Administre apartenas al ĝi: Ciugud, Drâmbar, Dumbrava, Hăpria, Limba, Şeuşa, Teleac.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Petru Anghel (*4-a de aprilo 1931): rumana poeto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Blandiana

**Blandiana** - jen rumane, hungare **Maroskarna** [MAroŝkarna], germane **Stumpach** [ŜTUMpaĥ]) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Alba Iulia, kiu estas parto de la regiono Transilvanio kaj la distrikto Alba. En 1910 ĝi havis 901 loĝantojn (rumanoj), en 1992 689, kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².  Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Acmariu (hungare *Akmár*, germane *Meergrub*), Ibru, Poieni kaj Răcătău (hungare *Rakató* germane *Krebsendorf*).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1733. En la 16-a jarcento ĝi estis rumana servutulvilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al la Hungara reĝlando ene de Aŭstrio-Hungario, al la reĝa departemento *Alsó-Fehér vármegye* (, ).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj 
*  de la komunumo ()
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Lopadea Nouă

**Lopadea Nouă** - jen rumane, prononco [lopadja noŭə], hungare: **Magyarlapád**, germane **Schaufeldorf ** - estas komunumo en Rumanio oriente de Aiud. Administre apartenas al ĝi: Asinip, Băgău, Beța, Cicârd, Ciuguzel, Ocnișoara kaj Odverem.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis  loĝantojn (hungaroj), en 1992  (98 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio datiĝas el la jaro 1030 (laŭ aliaj: 1177). En mezepoko ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér). Ĝia reformita preĝejo havas pentritan lignan baldakenon renovigitan en 1790 de nekonata artisto.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eventoj 
* La 30-an de januaro 2007 oni inaŭguris etnografian muzeon en la vilaĝo.

## Renomaj homoj 
* Árpád Kiss: popolmuzikestro
* Márton Sipos (patro): popolmuzikisto
* Márton Sipos (filo): popolmuzikisto

## Eksteraj ligiloj 
* urbestra retejo
* Interaga mapo de distrikto Alba

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Noșlac

**Noșlac** [noŝlak] ( aŭ nur '''', , "domego") estas komunumo en Rumanio apud Ocna Mureș, sur la maldekstra bordo de Mureș. En 1910 ĝi havis 1 115 loĝantojn (rumanoj), en 1992 884. Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1291. Ĝia hungara loĝantaro en la 16-a jarcento pereis. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye). Administre apartenas al ĝi: Găbud, Stâna de Mureș, Căptălan, Copand kaj Valea Ciuciului.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Meteș

**Meteș** [meteŝ] (hungare: **Metesd**) estas komunumo en Rumanio okcidente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 952 loĝantojn (rumanoj), en 1992 — 460. Ĝia unua mencio estas el 1338. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre apartenas al ĝi: Ampoița, Isca, Lunca Ampoiței, Lunca Meteșului, Poiana Ampoiului, Poiana Ursului, Pădurea, Presaca Ampoiului, Remetea, Tăuți kaj Văleni.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Mihalț

**Mihalț** - jen rumane, prononco pli-malpli [mihalc], ,  - estas komunumo en Rumanio norde de Alba Iulia, ĉe rivero Târnava. En 1910 ĝi havis 2 317 loĝantojn (rumanoj), en 1992 — 2 392. Ĝia unua mencio estas el 1288. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Cistei, Obreja kaj Zărieș.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
Sur la komunuma teritorio estas fontoj de sala akvo.

## Eksteraj ligiloj 
* www.primariamihalt.ro, komunuma retejo
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Almașu Mare

**Almașu Mare** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

* Almașu Mare (Alba) estas vilaĝo en distrikto Alba.
* Almașu Mare (Balc) estas vilaĝo en distrikto Bihor.

## Vidu ankaŭ 
* Almașu Mic
* Almaș
* Listo de hungaraj loknomoj kun "almás" (pom[arbar]o)
Afrodito (vermo)

***Afrodito** estas ankaŭ nomo de greka diino.*
----
**Afrodito** (science: *Aphrodita*) estas genro de anelidoj el la ordo de poliĥetoj. Ĝi estas mallonga dika vermo kun belkoloraj ĥetoj flanke kaj kun dorso kovrita de dika tavolo de harsimilaj ĥetoj. Ĝi vivas en ŝlima aŭ sabla marfundo ĉe la bordoj.

## Referencoj 
Kategorio:Prabuŝuloj
Idrifaia

**Idrifaia** - jen rumane, prononco pli-malpli [I:drifaja],  [E:daholc],  hEderfA:ja) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al la komunumo Suplac.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 090 loĝantojn (hungaroj) en 1992 733 (99% hungaroj) kaj en 2011 677.

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1331. Ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Kis-Küküllő*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
*András Bordi (2-a de junio 1905 - Târgu Mureș, 11-a de aŭgusto 1989): pentristo.
*Géza Bordy (n. 8-a de marto 1937): pentristo.
*Grafo Mihály Kornis (Deĵo - Héderfája): politikisto

## Fonto
*Magyar Nagylexikon
## Eksteraj ligiloj 
* *Mapoj de distriktoj http://sebok1.adatbank.transindex.ro/tartalom.php?nev=katD 
* Interaga mapo de distrikto Mureş
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Parolu

"**Parolu**" estas nomo de programo por maŝina parolo en Esperanto.

## Eksteraj ligiloj 
* Parolu por Fajrovulpo kaj Tondrobirdo (utilas por blinduloj).

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Programaro
Kategorio:Komputila lingvistiko
Sântimbru (Alba)

**Sântimbru** [sıntimbru] (jen rumane, germane **Emerichsdorf** aŭ **Sankt Emerich**, hungare **Marosszentimre** [maroŝsentimre] aŭ simple **Szentimre**) estas komunumo en Rumanio norde de Alba Iulia. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Dumitra, Galtiu, Coșlariu, Totoi kaj Oiejdea.

## Loĝantaro 
En 1910 Marosszentimre havis 586 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 150 (rumanoj, 3 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1228. En la mezepoko ĝi estis hungara-rumana servutulvilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al departemento *Alsó-Fehér*.

Johano Hunyadi la 18-an de marto 1442 suferis malvenkon de la turka milittrupo de bejo Mezid, sed atinginte ĝin ĉe Alba Iulia li venkis. En la batalo mortis Simon Kamonyai, *Kemény*, kiu laŭ la kroniko de Johano Thuróczy ŝanĝis siajn vestaĵon kaj batalilon kun Hunyadi. Laŭ novaj historiaj esploroj en tiu batalo mortis preskaŭ 20 000 turkoj kaj preskaŭ 3 000 soldatoj de Hunyadi. La sorton de batalo decidis la ĝusta konduto de la sikula militforto.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

== Komunumoj pri *Szentimre* (= Sankta Emeriko) en Hungara reĝlando ==

## Gravaj personoj 
* György Lépes (? , ĉ. 1375 – Marosszentimre, 18-a de marto 1442): episkopo, tie mortis en batalo.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Nazca

La nomo **Nazca** [nazka] rilatas al:

* dezerta urbo en Peruo ĉe riverdelto Nazca, legu: Nazca (urbo)
* rivero en suda Peruo, kiu alfluas la Pacifikon ĉe la urbo Nazca, legu: Nazca (rivero)
* provinco en Peruo: Nazca (provinco)
* seka ebenaĵo proksime al urbo Nazca: Nazca-ebenaĵo
* siluetbildoj en la Nazca-ebenaĵo: Nazca-linioj
* indiana altkulturo en regiono ĉirkaŭ la urbo Nazca: Nazca-kulturo
* kontinenta plato: Nazca-plato
* nederlanda kuŝbiciklo-produktisto
Fakturo

**Fakturo** estas komerca dokumento, kiun vendanto transdonas aŭ sendas al aĉetanto, indikante i.a. la kvanton kaj specon de la liveritaj varoj aŭ de la plenumitaj servoj. La fakturo indikas la sumon, kiun la aĉetanto devas pagi al la vendanto.

Fakturo povas krome enteni ekzemple la sekvajn informojn:

* Kompleta nomo kaj adreso de la vendanto kaj de la aĉetanto
* Numero de la fakturo
* Dato de la fakturado
* Dato de la liverado
* Limdato por la pago
* Imposta numero de la vendanto
* Sumo kaj speco de la impostoj entenataj en la faktura sumo

En la diversaj naciaj komercaj leĝoj estas fiksite, en kiaj kazoj la skribado de fakturo estas deviga, kaj kiujn el la supre menciitaj informoj la fakturo nepre devas enteni.

## Vidu ankaŭ 
* Kvitanco

Kategorio:Ekonomiko
Hannes Sigfússon

Hannes Sigfússon (1922-1997) estas unu el tiuj poetoj kiuj renovigis la stilon de la islanda poezio post la dua mondmilito. Tiu renovigo koncernis kaj la formon kaj la esprimadon kiuj ambaŭ draste deviis de la tradicia poetiko de rimoj, regula aliteracio kaj pli-malpli rekta esprimado. Tiu "revolucio" akirigis al la koncernaj poetoj la kromnomon "atom-poetoj", unue en mallaŭda senco, sed poste tiu nomo fariĝis serioza literaturðhistoria koncepto. La "atom-poetoj" tamen estas diferencaj inter si kaj havas ĉiu sian apartan karakteron. Hannes Sigfússon debutis kiel poeto per sia granda poemo *Dimbilvaka* 1949 (la nomo estas malnova kaj rilatas al la semajno antaŭ kiam oni ŝanĝis pri frapiloj en la , metis lignan frapilon anstataŭ metala). Tiu granda poemo, kvankam obskura, estas unike impresa per siaj ofte strangaj metaforoj kaj ia mistika grandiozo. Post tio Hannes aperigis pliajn poemarojn, kiuj ecigas originala bildrico kaj vastaj konceptoj.

## En Esperanto aperis 
* *La forpasintoj* (Hinir framliðnu), poemo, en La Tradukisto, dudekoka numero, 12. marto 1998, en traduko de Baldur Ragnarsson.
* Sankta Vaĉo (Dymbilvaka): Unua poemo, 21. may 2021, en traduko de Baldur Ragnarsson.

Kategorio:Islandaj verkistoj
Kategorio:Islandaj poetoj
Aleijadinho

**Antônio Francisco Lisboa** (naskiĝis en 1730, mortis en 18-a de novembro de 1814), konata pri la kromnomo **Aleijadinho** (la Handikapulo), estis skulptisto, gravuristo kaj arkitekto brazila. Li estis la plej grava baroka artisto de Brazilo.eta|250px
## Biografio 
Kvankam ne estas registroj, oni kredas ke li naskiĝis en **Vila Rica** (nun Ouro Preto), Minas Gerais, kaj estis filo de konstruisto portugalano, **Manoel Francisco da Costa Lisboa**, kaj iu afrika sklavino.

Li verkis multajn skulptaĵojn, statuojn kaj gravurojn, kaj projektis kirkojn kaj palacojn.

Kiam li estis ĉirkaŭ 40-jaraĝa, li akiris degenerantan malsanon nekonata en la membroj, kiu handikapigis liajn manojn kaj piedojn. Por labori, helpanto ligis al liaj brakoj skulptilojn.

Tre eble li estis framasono, ĉar en multaj el liaj gravuraĵoj oni trovas framasonismaj simbolojn

Mortis malriĉa en 1814.

## Verkoj 
### Ouro Preto 
* Fonto de Hospício da Terra Santa;
* Palácio dos Governadores (palaco de provincestroj): Desegno de interna fonto (1752); tablo kun du benkoj (1761);
* Chafariz do Pissarrão (fonto) (1761); kun busto de Afrodito;
eta|110|dekstra|skulptaĵo de Aleijadinho
* Igreja de Nossa Senhora do Carmo (kirko)– reformo (1770); lateraj altaroj (1807-1809);
* Casa do Açougue Público publika buĉejo –projekto (1771);
* Igreja de São Francisco de Assis (kirko)– skulpturoj en la arkoj (1772); interna parto de kupulo (1773-1774); portiko (1774-1775); desegno en granda altaro (1778-1779); gravuro de Dara (1789); postumo de altaro (1790-1794);
* Igreja de São José (kirko) – projekto de postumo de altaro (1773) reformo de fasado (1772);
* Igreja da Mercês e Perdões (kirko) – projekto de malnova ĉefparto; fina kontrolo de konstruado (1775-1778);
* Matriz de Nossa Senhora do Pilar (kirko) – kvar kapoj de anĝeloj (1810);

Kategorio:Brazilaj skulptistoj
Fleso

La **fleso** (*Platichthys flesus*) estas pleŭronekto kiu vivas i.a. en la akvoj de Benelukso.

## Ĝeneralaĵoj 
La fleso estas tre parenca al la plateso, kun la ekstera diferenco ke preskaŭ ne videblas klaraj makuloj sur la (malhela) supro de la fiŝo. La fleso havas pli dikan korpon ol la plateso kaj la karno havas pli delikatan strukturon. Fleso povas atingi longecon de 60 cm.

## Ekologia signifo 
La fleso vivas en sensala, saleta sed ankaŭ en sala akvo; ĝi estas kaptata ĝis en Bazelo! Per la novaj deflukluzoj kiujn oni metos en la IJsselmeer, la nombro da flesoj en sensala akvo nur pligrandiĝos. La fleso metas siajn ovojn en la maro.

La nutraĵo de la fleso antaŭ ĉio estas salikokoj.

## Komerca signifo 
En 1999 oni raportis al la FAO kapton da 11.879 tunoj.

Kategorio:Pleŭronektedoj
Pola Esperanto-Junularo

**Pola Esperanto-Junularo** (**PEJ**) estas organizaĵo unuiganta junajn esperantistojn loĝantajn en Pollando. Ĝi estas la Junulara Sekcio de Pola Esperanto-Asocio kaj la Landa Sekcio de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

PEJ estis fondita la  dum la 15-a Tutpollanda Esperanto-Kongreso en Krakovo kaj akceptita kiel Landa Sekcio de TEJO en 1959. En sia nuna formo ĝi estis establita en la jaro 2004.

La ĉefa aranĝo de PEJ estas Junulara E-Semajno (JES), organizata kun Germana Esperanto-Junularo kaj Varsovia Vento. PEJ-anoj renkontiĝas ankaŭ en la ĉiujaraj PEJ-kunvenoj kaj ekde 2012 en la PEJ-semajnfinoj, kiuj okazas neregule en iu urbo de Pollando.

## Celoj 
PEJ okupiĝas ĉefe pri:
* popularigado kaj instruado de Esperanto inter polaj junuloj
* subtenado de junularaj Esperanto-kluboj en la tuta Pollando
* organizado de trejnaj kaj integrigaj aranĝoj por la membroj
* kunlaboro kun eksterlandaj junularaj Esperanto-organizaĵoj

## Estraro 
eta|La Estraro de PEJ en 2015

Elektita dum la PEJ-kunveno en Katovico okazinta la 7-an de majo 2022:

* 
* 
* 
* 

## Kunlaboraj rilatoj 
### Kun Varsovia Vento 
PEJ multe kunlaboras kun la klubo Varsovia Vento. Ili interalie kunorganizis la jenajn renkontiĝojn:
* 61-a IJK – Internacia Junulara Kongreso en Zakopane (2005)
* Ago-Semajno – tutsemajna renkontiĝo dum novjaro (ĝis 2008/2009)
* Humura Esperantista Libera Aranĝo, komence de majo

### Kun GEJ 
* Junulara E-Semajno (JES) – tutsemajna renkontiĝo dum novjaro (ekde 2009/2010)

### Kun EK MASI kaj SKEJ 
Kune kun la E-klubo el Moskvo EK MASI kaj SKEJ ĝi organizis someran instrutendaron Slava Esperanto-Studado (SES) en Slovakio (2007). Krom tio estis organizita ankaŭ Ago-Semajno en Liptovský Mikuláš en fino de la jaro 2008.

### Kun ĈEJ kaj GEJ 
* 65-a IJK – Internacia Junulara Kongreso en Liberec, Ĉeĥio (2009)
* Aktivula renkontiĝo en Dresdeno, Germanio (28.10–30.10.2011)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Estraro de PEJ
* Pola Studenta Esperanto-Komitato – historia dua landa sekcio de TEJO en Pollando
* Pola Konsilio de Junularaj Organizoj (PROM)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de PEJ 
* la retejo *ĉar.pej.pl* por la "Ĉelima Aŭtuna Renkontiĝo (ĈAR)" estas avangarda pro sia "ĉ" en la retadreso 

* historia diskutlisto de PEJ en la retejo *yahoo*, arkivigita laŭ stato de februaro 2006
* Fotaro de PEJ ĉe Flickr

Kategorio:Polaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO
Kategorio:IJK 2009
*
Sigfús Daðason

Sigfús Daðason (1928-1996) aperigis sian unuan poemlibron, *Poemoj* (Ljóð) en 1951 kiu vicigis lin inter la t.n. "atompoetoj" (vd. Hannes Sigfússon). Samtempe oni agnoskis lian zorgan poezian stilon kaj profundan pensadon. Lia dua poemlibro, *Manoj kaj vortoj* (Hendur og orð) 1959, ankoraŭ pli firmigis lian pozicion de poeto eksterordinare zorgema pri vortoj kaj pensoj.

## En Esperanto aperis 
**Vizaĝo*, poemo, en La Tradukisto, dudekoka numero, 12. marto 1998, en traduko de Baldur Ragnarsson.
**Rilke*, poemo, en La Tradukisto, dudekoka numero, 12. marto 1998, en traduko de Baldur Ragnarsson.

Kategorio:Islandaj verkistoj
Kategorio:Islandaj poetoj
RRNA

La **ribosoma RNA** (mallongige **RRNA**) estas la plej abunda RNA en la ĉelo. Ĝi estas en la formo de unuopaj ĉenoj de nukleotidoj, kvankam havas plurajn regionojn forme de duopa helico, kaŭze de komplementaj sinsekvoj en malsamaj regionoj de la ĉeno.

Ĉi tia RNA havas la sekvajn karakteristikojn:

* Apartenas al la ribosomaj subunoj, kune kun kelkaj proteinoj
* Partoprenas je la faro de proteinoj en la ribosomo.
* Ekzistas pluraj tipoj de rRNA, havantaj amplekson kaj strukturon malsamajn

La ribosomajn RNAjn oni kutime klasifikas laŭ ĝiaj sedimenta koeficiento en svedverg (*S*). Tiel eblas diri, ke en prokariotoj ekzistas tri malsamaj rRNAj (5*S*, 16*S* y 23*S*) kaj en eŭkariotoj kvar (5*S*, 5'8*S*, 18*S*, 28*S*).

En prokariotoj la rRNAj 23*S* kaj 5*S* apartenas al la granda subuno de la ribosomoj, dum la rRNA 16*S* apartenas al la malgranda subuno.

En eŭkariotoj la rRNAj 5*S*, 5'8*S* kaj 28*S* apartenas al la granda subuno de la ribosomoj, dum la rRNA 18*S* apartenas al la malgranda subuno.

Ribosomajn RNAjn, ĉefe tiu de la malgranda subuno, estas uzitaj en studoj pri filogenetiko. Danke al la studo de tiu ĉi molekula horloĝo, eltrovis Carl Woese la arkeojn en 1977

## Ankaŭ vidu 
* RNA
* DNA
* Ribosomo


Kategorio:Proteina sintezo
Kategorio:RNA
Kategorio:Riboenzimoj
Arnošt Procházka

**Arnošt PROCHÁZKA** (naskiĝis la  en Prago, mortis la  en Prago) estis ĉeĥa literatura kritikisto kaj tradukisto.

Profesie bankoficisto, li fondis (en 1894) organon de ĉeĥaj dekadenculoj *Moderní revue* ("Moderna revuo"), kiun li redaktis ĝis sia morto. Kritikojn li verkis ankaŭ por aliaj gazetoj. Kiel propagandisto de dekadenco li verkis erotikan poemaron, sed poste dediĉis sin nur al kritiko, tradukado kaj eldonado de modernaj aŭtoroj.

## Verkoj 
* *Prostibolo duše* (Malĉastejo de la animo, 1895 - erotikaj poemoj)
* *Odilon Redon* (1906)
* *Cesta krásy* (Vojo de la belo, 1906)
* *Literární siluety a studie* (Literaturaj siluetoj kaj studaĵoj, 1912)
* *Meditace* (Meditado, 1912)
* *České kritiky* (Ĉeĥaj kritikoj, 1912)
* *Francouzští autoři a jiné studie* (Francaj aŭtoroj kaj aliaj studaĵoj, 1912)
* *Na okraj doby* (Ĉerande de la epoko, 1912)
* *Polemiky* (Polemikoj, 1913)
* *Rozhovory s knihami, obrazy a lidmi* (Dialogoj kun libroj, bildoj kaj homoj, 1916)
* *Tanec smrti* (Danco de la morto, 1917)
* *Diář literární a umělecký* (Taglibro literatura kaj artisma, 1919)
* *Němečtí vlkodlaci* (Germanaj luphomoj, 1921)
* *Dnové života* (Tagoj de la vivo, 1922)
* *Soumrak* (Krepusko, 1924)
* *Torza veršů, torza prózy* (Tordoj de versoj, torsoj de prozaĵoj, 1925)
* *Relikviář* (Relikvujo, 1928)

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj literaturkritikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Tradukistoj el la portugala lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la itala lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la nederlanda lingvo
Kategorio:Tradukistoj al la ĉeĥa lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la pola lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la rusa lingvo
Venkotago

eta|09.05.2005
**Venkotago** (, angle *V-E Day*) estas festotago omaĝe la venkon de aliancanoj super la faŝisma Germanio. En okcidenta Eŭropo kaj Usono estas festata la 8-an de majo kiel Tago de Venko en Eŭropo, en Orienta Eŭropo kaj eksa Sovetunio — la 9-an de majo. En soveta terminologio estas Granda patriota milito; unu el ĉefaj ŝtataj festoj en Rusio kaj Belorusio.

En Sovetunio la Venkotago iĝis ripoztago en la jaro 1965 (la 20-a datreveno de la venko). Post disfalo de la socialisma ŝtato, en Rusio dum kelkaj jaroj ne okazis parado sur Ruĝa Placo (Moskvo), sed ekde 1995 tiu tradicio renoviĝis. Ĝi restas tutlanda rusia ripoztago.

La senmorta regimento estas socia agado kiu konsistas en kolektiĝo al memormarŝo kaj portado de bildoj de familianoj, kiuj estis batalintaj en la Granda Patruja Milito.

## Landoj, kie la festo estas celebrata 
* Pollando - oficiale agnoskita kaj starigita la 8-an de majo de 1945; en Pola Popola Respubliko solene festata en la jaroj 1946–1989, en 1945–1950 ripoztago. Ĉefaj solenaĵoj estis en Varsovio
* Rusio - oficiale agnoskita la 9-an de majo de 1946; la tagon oni konsideras libertago, eĉ se aperas semajnfine (tiukaze posta lundo estas ripoztago)
* Armenio - oficiale agnoskita la 9-an de majo de 1946
* Azerbajĝano - oficiale agnoskita la 9-an de majo de 1946
* Belorusio - oficiale agnoskita la 9-an de majo de 1946, kvankam estas labortago
* Kartvelio - oficiale agnoskita la 9-an de majo de 1946
* Kirgizio - oficiale agnoskita la 9-an de majo de 1946
* Taĝikio - oficiale agnoskita la 9-an de majo de 1946
* Turkmenio - oficiale agnoskita la 9-an de majo de 1946
* Ukrainio - oficiale agnoskita la 9-an de majo de 1946, tago ripoztago
* Uzbekio - oficiale agnoskita la 9-an de majo de 1946 ĝis 1998, ekde 1999 ripoztago kiel Memor-Tago
* Kazaĥio - oficiale agnoskita la 9-an de majo de 1947
* Moldavio - oficiale agnoskita la 9-an de majo de 1951
* Israelo - oficiale agnoskita la 9-an de majo ekde 2000

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Urbo-Heroo
* Venkotago (kanto)

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝaro dediĉita al la venko. Enhavas multajn arkivajn materialojn  ()


Kategorio:Majo
Kategorio:1945
Albac

Albac - jen rumane, prononco [albak], hungare **Fehérvölgy** [fhervØldj], germane **Allenbach** [ALnbaĥ] - estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Abrud. En 1910 ĝi havis 6 519 loĝantojn (rumanoj), en 1992 2 403, kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia unua mencio estas en 1733. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Torda-Aranyos vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Poiana Vadului

Poiana Vadului (pojana vaduluj) (hungare: **Feketevölgy**) estas komunumo en Rumanio okcident-nordokcidente de Abrud. En 1910 ĝi havis 3408 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1466. Ĝia unua mencio estas en 1850. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Pianu

**Pianu** (, ) estas komunumo en Rumanio sude de Alba Iulia, kun centra loĝloko *Pianu de Sus* (germane *Oberpien*, ekde 1912 *Wallachisch-Pien*, ekde 1920 *Rumänisch-Pien*, hungare same *Felsőpián*). Ĝi apartenas al la distrikto Alba. En 1910 ĝi havis 2 092 loĝantojn (rumanoj), en 1992 estis 1 706, kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La unua mencio estas en 1488. Ĝi estiĝis en la norda parto de Pianu de Jos. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szeben vármegye). Administre apartenas al ĝi krom la centra loĝloko *Pianu de Sus* (vidu supre) la vilaĝoj Pianu de Jos (*Deutsch-Pien, Alsópián)*, Plaiuri (*Plaintelep*), Purcăreți (*Sebespurkerec*) kaj Strungari (*Sztrugár*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Avram Iancu (Alba)

**Avram Iancu** [avram janku] (hungare **Felsővidra** [felŝøvidra], germane **Ober-Vidra** [Obavi:dra]) estas vilaĝo kaj komunumo en Rumanio nordokcidente de Abrud. En 1910 ĝi havis 3 612 loĝantojn (rumanoj), en 1992 2 217, kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1839, sed jam en *Calendarium novum* de 1807 estas mencio pri lernejo en Vidra se Sus. Ĝis 1919 ĝi apartenis al la Hungara reĝlando (*Torda-Aranyos vármegye*). Administre apartenas al ĝi 33 vilaĝoj, interalie Călugărești, Cocești, Gojeiești, Târsa, Verdești, Valeu Utului kaj Vidrișoara..

Ĝis 1924 la komunumo nomiĝis rumane *Vidra de Sus*; tiam ĝi alprenis la nomon de Avram Iancu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Avram Iancu (1824 – 10-a de septembro 1872), Baia de Criș, politikisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Câlnic (Alba)

**Câlnic (Alba)** (jen rumane, prononco [kılnik], , ) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Sebeş. En 1910 ĝi havis 1 072 loĝantojn (rumanoj, germanoj), en 1992 1 209 (rumanoj, 4% germanoj). Ĝia unua mencio estas en 1269. Ĝi estis libera vilaĝo de la transilvaniaj saksoj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szeben vármegye). Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Deal kaj Cut.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Vidindaĵo 
* saksa mezepoka fortikaĵo, interalie fortresopreĝejo, apartenanta al la Monda Heredaĵo

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Cetatea de Baltă

**Cetatea de Baltă** [ĉetatja de baltə] (, ) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Blaj. Administre apartenas al ĝi: Crăciunelu de Sus, Sântămărie, Tătârlaua.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 767 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, ciganoj), en 1992 2 031 (rumanoj, 23% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1177. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Kis-Küküllő*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* István Dézsi (? - 1639): reformita dekano
* Attila Erőss (*27-a de julio 1927): juristo, ĵurnalisto, verkisto, poeto.
* Ádám Könczei (1-a de januaro 1928 - Cluj-Napoca, 14-a de junio 1983) folkloristo, redaktoro de revuo Korunk
* Leontina Mailatescu (*23-a de oktobro 1932): dekoraciartistino.
* episkopo István Sennyey (1580)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Hopârta

**Hopârta** [hopırta] (, ) estas komunumo en Rumanio oriente de Aiud. Administre apartenas al ĝi: Silivaş, Şpălnaca, Turdaş.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 841 loĝantojn (rumanoj), en 1992 407.

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1177. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Valea Lungă (Alba)

**Valea Lungă (Alba)** [valja lungə] (, , ankaŭ ''*) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Blaj. Administre apartenas al ĝi: Făget, Glogoveţ, Lodroman, Lunca, Tăuni.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis  loĝantojn (germanoj, rumanoj, hungaroj), en 1992  (rumanoj,  hungaroj,  germanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1309. Ĝi estis saksa servutulvilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Kis-Küküllő'').

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Zoltán Szabó (18-a de februaro 1927 - Cluj-Napoca, 19-a de junio 2007): lingvisto, universitata profesoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Doștat

**Doștat** [doŝtat] (hungare: *Hosszútelke*; germane: *Thorstadt*) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 1 247 loĝantojn (rumanoj), en 1992 647. Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1299 (laŭ aliaj: 1320). Originale ĝi estis saksa, de 1461 ĝi figuras kiel rumana vilaĝo. Ĝia rumana nacia popolkostumo estas fama. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre apartenas al ĝi Boz kaj Dealu Doștatului.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Întregalde

**Întregalde** - jen rumane] prononco [ıntregalde], , , ĝis 1911 '''' - estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 1 686 loĝantojn (rumanoj), en 1992 912. Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1750 (laŭ aliaj: 1525). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre apartenas al ĝi: Dealu Geoagiului, Ghioncani, Iliești, Ivăniș, Modolești, Necrilești, Popești, Sfârcea, Tecșești.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Șpring

**Șpring** [ŝpring] (, ) estas vilaĝo kaj komunumo en Rumanio sudoriente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 1 400 loĝantojn (rumanoj), en 1992 338. Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1290. Ĝia saksa loĝantaro ĝis la fino de la 16-a jarcento pereis. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér vármegye*). Administre apartenas al ĝi: Carpen, Carpenii de Sus, Cunța.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Cornel Arion (n. 9-a de februaro 1920): komponisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Etna

**Etno** aŭ **Etna** ( , , sicilie *Mongibello*) estas la plej alta (3300 m) aktiva vulkano de Eŭropo. Ĝi situas tuj norde de Katanio, en la orienta parto de Sicilio, laŭ la marbordo de la Ionia maro.

Ĝi aktivas jam ekde ĉirkaŭ 500.000 jaroj. La vulkano havas ne nur unu aktivan centron, sed estigis multajn flankajn konusojn. La nunan strukturon de la monto formis du erupciaj centroj.

## Nomo 
La antikvaj grekoj, kiuj en la 8-a jarcento a.K. ekloĝis la apudan marbordon kaj fondis Katanion kaj Mesinon, celis per la nomo *Aἴτνα* () komence kaj la vulkanon kaj la apudajn urbojn, inkluzive de la unua kerno de Katanio.

Verŝajne, la nomo *Aἴτνα* devenas de la greka vorto *αἴθω* (), signifanta "bruli". Kelkaj fakuloj tamen subtenas alian devenon, el la fenica *attuna* ("forno").

Sub la romianoj la nomo iĝis *Ætna*. La araboj, kiuj regis Sicilion de la 9-a jarcento ĝis la 11-a, nomis la vulkanon *Ĝabal al-Burkān* (monto de la vulkano) aŭ *Ĝabal Aṭma Ṣiqilliya* (monto altega de Sicilio) aŭ *Ĝabal an-Nār* (monto de la fajro). De la araba vorto *ĝabal* (monto) kune kun la samsignifa latina vorto *mons* venis nova nomo, *Mongibello* (), ankoraŭ uzata kelkfoje en Sicilio, ĉefe pri la plej alta parto de la vulkano.

## Geologio 
## Rilato al homoj 
Laŭ la antikvaj grekoj, *Etna* estas metiejo de forĝista kaj fajra dio, Hefesto.

Erupciojn de *Etna* mencias jam la antikva poeto Heziodo, sed skribis ankaŭ la grekoj Pindaro kaj Esĥilo pri la fama erupcio de 475 a.K.. Oni notis ĝis 1669 entute 71 erupciojn, el kiuj la plej forta estis tiu de 1669, kiu kaŭzis morton de ĉirkaŭ 20.000 homoj. La lafo neniigis 12 vilaĝojn sur la deklivoj kaj okcidentan parton de Catania.

Oni notis 26 novajn erupciojn inter 1669 kaj 1900. En la 20-a jarcento okazis erupcioj en jaroj: 1908, 1910, 1911, 1918, 1923, 1928, 1942, 1947, 1949, 1950, 1955 kaj 1971. Post 1971, la vulkano agadis preskaŭ daŭre. Oni provis fordirekti la lafofluon unuafoje en 1669 (oni fosis kavaĵojn supre de vilaĝo) kaj en 1983 per eksplodoj.

La plej fama antikva erupcio okazis en 396 a.K., kiam la armeo de Kartago ne povis militmarŝi al Catania. En 1381, la lafofluo atingis la maron, en 1928 trafluis la fervojliniojn ĉe la montopiedo kaj kovris vilaĝon Mascali.

## Naturo 
La monto dividiĝas en tri ekologiajn zonojn:
* Ĝis ĉirkaŭ 900–920 m: kultivebla suba zono kun fruktoarboj, olivarbo, vinberujoj, citrusoj.
* Meza zono, ĝis ĉirkaŭ 2000 m: sur la pli krutaj deklivoj kreskas falfoliaj arbaroj (betulo, kverko, fago, kaŝtano kaj eĉ pino).
* Supra zono: lafo-, cindrokovrita, specifa planto de **Etna** **Astragalus aetnensis** (loka nomo *spino santo* = sankta dorno) formas arbustarojn altajn je 1 m.

Ĉe la pinto oni trovis eĉ algojn.
250px|eta|maldekstra|Aera vido, komputile generita 3-D-bildo

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Vulkanoj en Sicilio
Kategorio:Montoj en Sicilio
Kategorio:Montoj kun alteco inter 3000 kaj 3999 m
Kategorio:Stratovulkanoj
Kategorio:Provinco Katanio
Sâncel (Alba)

**Sâncel** - jen rumane, prononco [SINĉel],  [ZIMĉal],  [SANĉal] - estas komunumo en Rumanio norde de Blaj (Blasendorf respektive Balázsfalva). En 1910 ĝi havis 1 782 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 745. Ĝia unua mencio estas en 1252. Ĝia hungara loĝantaro ĝis la fino de la 19-a jarcento pereis. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Kis-Küküllő vármegye). Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Iclod (Mikluden resp. Küküllőiklód) kaj Pănade (Panagen, Panád).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest

## Eksteraj ligiloj
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Anaksimeno el Mileto

**Anaksimeno el Mileto** estis pli juna samtempulo de Anaksimandro (610 a. K. — 546 a. K.) kaj eble disĉiplo de tiu lasta. Filo de Eŭristrato, li estis ankaŭ miletano kaj asertis ke *aero* estis la principo aŭ prasubstanco de kiu ĉio devenas. Kiam *aero* estas egalforma disiĝinta ĝi fariĝas nevidebla, sed pere de efiko de la varmo, malvarmo, malsekaĵo kaj movo, ĝi fariĝas perceptebla. En sia plej kondensita stato, aero fariĝas tero kaj, male, la vento. La mezgradaj formoj estas nuboj, akvo kaj fajro.

Por li la tero estas ebena kaj ŝvebas en la aero, sammaniere la suno, la luno kaj la aliaj ĉielaj korpoj.
eta|maldekstre|300px|Bildo de Anaksimeno el Mileto.

## Vidu ankaŭ
* 6051 Anaksimeno, asteroido

Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj
Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Cenade

**Cenade** [ĉenade] (hungare: **Szászcsanád** [sasĉanad], germane: **Scholten**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Blaj. Administre apartenas al ĝi: Capu Dealului, Gorgan.
eta|Luterana preĝejo en Cenade

## Loĝantaro 
En 1910 Szászcsanád havis 2 043 loĝantojn (rumanoj, germanoj, ciganoj), en 1992 1 133.

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1311. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Alsó-Fehér.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

== Komunumoj pri *szász* (= sakso) en Hungara reĝlando ==
Iam tie loĝadis saksoj.

## Gravaj personoj 
* Ion Agârbiceanu (12-a de septembro 1882 - Cluj, 28-a de majo 1963): verkisto.
* Tibor Dobolyi (19-a de majo 1903 – Budapest, 26-a de junio 1983): inĝeniero por akvokonstruaĵoj.
* Viorel Mărginean (*12-a de decembro 1933): pentristo.
* Vasile Rotaru (*27-a de marto 1929): scenejgrafikisto.
* hungara botanikisto János Tuzson

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Săsciori

Săsciori estas nomo de multaj lokoj en Rumanio.

*Săsciori (Alba)
*Săsciori (Recea)  Distrikto Braşov
Gârbova

**Gârbova** [gırbova] (hungare: **Szászorbó**, germane: **Urwegen**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Sebeş (Alba). En 1910 ĝi havis 1 874 loĝantojn (germanoj, rumanoj, ciganoj), en 1992 1 460. Ĝia unua mencio estas en 1291. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szeben vármegye). Administre apartenas al ĝi: Cărpiniş, Reciu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Ohaba

**Ohaba** estas nomo de multaj lokoj en Rumanio:

*Ohaba (Alba)
*Ohaba (Şinca)
*Ohaba (Copăcele)
*Ohaba (Lăpugiu de Jos)
Roșia de Secaș

**Roșia de Secaș** [roŝia de sekaŝ] (hungare: **Székásveresegyháza**, germane: **Rothkirch**) estas komunumo en Rumanio sude de Blaj. Administre apartenas al ĝi: Tău, Ungurei.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 143 loĝantojn (rumanoj, ciganoj, hungaroj), en 1992 851 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1306. Ĝis 1919 Székásveresegyháza apartenis al Hungario (Alsó-Fehér).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo 
* Interaga mapo de distrikto Alba

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Daia Română

Daia Română (daja romina) (hungare: **Oláhdálya**, germane: **Dallendorf**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 2281 loĝantojn (rumanoj), en 1992 3080. Ĝia unua mencio estas en 1299. Ĝi estis saksa vilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Jidvei

**Jidvei** [ĵidvej] (hungare: **Zsidve**, germane: **Seiden**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Blaj. En 1910 ĝi havis 1 349 loĝantojn (germanoj, rumanoj, ciganoj, hungaroj), en 1992 1 265 (rumanoj, 4 % hungaroj). Ĝia unua mencio estas en 1309. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Kis-Küküllő vármegye). Administre apartenas al ĝi: Bălcaciu, Căpâlna de Jos, Feisa, Veseuş.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Alba
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Stremț (Alba)

**Stremț** [stremc] (hungare: **Diód**, germane: **Nussschloss**) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Teiuș. En 1910 ĝi havis 1 566 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 439. Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1264 (laŭ aliaj: 1332). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre apartenas al ĝi: Geomal, Geoagiu de Sus, Fața Pietrii.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
En sekcio 154 de la jozefa teritoria registrado la loko aperis kun la nomo *Diodváralya*.

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Săliștea

**Săliștea** [səliŝtja] (hungare: **Alsócsóra** [alŝo:ĉo:ra]; germane: **Tschora**) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 179 loĝantojn (rumanoj), en 1956 1 942. Ĝia unua mencio estas en 1458. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér vármegye*). En la iama Barcsay-kurio hodiaŭ loksidas la loka vilaĝestrejo.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
Ĝis 1965 la loko oficiale nomiĝis *Cioara*. Per dekreto 799/1964 estis al ĝi atribuita la nomo Săliștea, kiun portas multaj rumanaj lokoj (komparu Săliște).

## Renomaj personoj 
* Ábrahám Barcsay (Piski, 2-a de februaro 1742 – Csóra, 6-a de marto 1806: poeto.
* David Prodan (13-a de marto 1902 – 11-a de junio 1992, Kluĵo): historiisto.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la vilaĝo 
* Retpaĝo en la komunumara retejo
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Ĝungario

La hodiaŭa **Ĝungario** (ankaŭ *Ĝungaria baseno*) aŭ **Ĝungarujo** estas centra-azia baseno en la nuna Ĉinio. Ĝi formas kun alia ebenaĵo (orienta Turkestano) la ujguran aŭtonomian regionon Ŝinĝango en nordokcidenta Ĉinio kaj havas la ĉefurbon Urumqi.

## Nomdeveno 
La nomo "Ĝungaraj" devenas el la mongola popola tribo ĝungaroj, kiuj regis en la regiono en la 17-a jarcento. La nomo Ĝungario signifas: *Lando de la ĝungaroj*. En la mongola lingvo la origino de la vorto estas Zuun Gar(-a ĥanejo), (en la malnova mongola Ĝegun Gar) signifas maldekstran manon. Tradicie mongolaj imperioj dividas sian teritorion en tri partojn: Gol (centra), Baruun (dekstra), kaj Zuun (maldekstra).

## Geografia situo 
La malaltaĵo Ĝungario (ĉine: *Ĝunggar Pendi*) situas inter la montaroj Tjanŝano en nordokcidento, la Bogdaŝan en sudo kaj la Ĝungara alatau en okcidento. En nordo kaj oriento fermiĝas la rusa kaj mongola Altajo. En okcidento ĝi troviĝas sur krestoj de Alatau la limoj al Kazaĥstano. En oriento, Ĝungario trairas al Gobi-dezerto.

La centra Ĝungario estas duondezerta, dezerta areo, dum la areoj ĉe la piedoj de la montaro estas traplektitaj kun multaj riveretoj, kiuj malaperas en la dezerta grundo. En tiu rivereta paro de Ĝungario vivas plimulto de la loĝantaro.

Plej granda rivero de la regiono estas la Irtiŝ.

Kategorio:Geografio de Ĉinio
Kategorio:Historio de Ĉinio
Râmeț

**Râmeț** [rımec] (, , ) estas komunumo en Rumanio okcidente de Aiud. Administre apartenas al ĝi: Botani, Brădești, Cheia, Cotărești, Florești, Olteni, Valea Inzelului, Valea Poienii, Valea Uzei, Vlădești, Valea Mănăstirii.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 002 loĝantojn (rumanoj), en 1992 929.

## Historio 
Ĝia unua mencio estas el 1441. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
eta|Monaĥejo Râmeț
En *Valea Mănăstirii* troviĝas la impresa monaĥejo Râmeț.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba