Mequinenza

**Mequinenza** [mekiNENza] (**Mequinensa** en la kataluna) estas municipo kaj loĝloko de Hispanio, en la Provinco Zaragozo, regiono Aragono, Hispanio. La regiono apartenas al la komarko Malsupra Cinca, situa sur la ekstrema oriento de la provinco, lime kun tiuj de Huesca kaj Lleida, en la kunfluejo de la riveroj Ebro, Cinca kaj Segre.

La municipo situas en la nomita Strio de Aragono, zono kie oni parolas la katalunan lingvon. Mequinenza situas inter la diglagoj de Mequinenza kaj Ribaroja. Tie estas loko por remado kaj kajakado-kanuado konsiderita unu el la plej taŭgaj el Eŭropo pro sia bonega alireblo, stabila akvo kaj siaj sportaj instalaĵoj je la bordoj de la diglago.

La Festoj de Sanktaj Blas kaj Águeda okazas en la monato de februaro, kun okazigo de konkurso de maskovestoj de metiista ellaboro deklarita Festo de Turisma Intereso de Aragono.

## Toponimio 
La nomo devenas de *Miknasa*, berbera tribo, kiu konstruis defendan setlejon en la kastelo de Mequinenza en la 8a jarcento. Ĝi estis latinliterumita kiel Miquinencia kaj aperas alimaniere en dokumentado ĝis la 19-a jarcento, alternante la formojn Mquinensa, Miquinença, Mequinença, Mequinensa aŭ Mequinenza.

## Geografio 
eta|maldekstre|230px|Elaera vidaĵo de Mequinenza.|alt=
La municipa teritorio de Mequinenza estas markata per du grandaj akvejoj: nome la Akvorezervejo de Mequinenza kaj la Akvorezervejo de Ribarroja, kiuj regulas la akvokvanton de la rivero Ebro, kiu ricevas akvon de la rivero Segre tuj post la alfluado de la rivero Cinca. La montara areo estas formata de la Sierra de los Rincones (398 m) kaj la Sierra de Mequinenza (447 m), ambaŭ sude de Ebro. Ĉe la loĝloko staras la pinto Montnegre (410 m) kaj ĉe la limo kun la Provinco Lleida estas la montaro Campells (350 m). La altitudo gamas inter 447 m (Alto de los Auts), en la montaro de Mequinenza, kaj 75 m borde de la rivero Ebro en la Akvorezervejo de Ribarroja.

La loĝloko mem estas 78 msm. Ĝi estas konektata kun Torrente de Cinca norde kaj Caspe sudokcidente.

## Historio 
### Antikva tempo 
Oni devas elstarigi la gravecon kiun iuj aŭtoroj donis al la situacio en ĉi tiu zono de la iberia urbo Oktogesa, kiu ludis gravan rolon en la disvolviĝo de la batalo de Ilerda. La ĉeesto de fragmentoj de ceramika “sigillata” ornamita en diversaj spacoj povas indiki romian okupadon. Julio Cezaro en sia verko "De Bello Civili” faras referencon al la loko *Oktogesa* kiun iuj historiistoj lokigas en Mequinenza. Ilia celo estas diskonigi la minindustrian kaj historian heredaĵon de la urbo, kaj precipe de la Malnova Urbeto Mequinenza, kiu malaperis sub la rivero Ebro post la konstruado de la akvorezervejo Ribarroja. Ĝia loko estas en la Lerneja Grupo María Quintana konstruita en 1927, unu el la malmultaj postvivantaj konstruaĵoj de la malkonstruita Malnova Vilaĝo. La Muzeoj de Mequinenza formas parton de la Ibera Reto de Geominado-Spacoj ekde 2017, de la asocio de literaturaj spacoj *Espais Escrits* kaj ekde 2020 de la Monda Reto de Akvaj Muzeoj de UNESKO. Apud la muzeoj estas ankaŭ la municipa gastejo "Camí de Sirga" kun kapacito por 80 personoj, kiu reprenas la nomon de la malnova itinero kiun uzis la boat-tiristoj por suriri la riveron Ebro per la *llaüts*, tipaj lokaj boatoj kiuj povis ŝarĝi ĝis 30 tunojn da karbo.

Nuntempe oni povas viziti parton de la malnova urba kerno, la mezepokan kastelon kaj karbominon de pli ol kilometro de interna itinero kun historia materialo kaj maŝinoj kiuj estis uzitaj por la eltiro de karbo dum pli ol 150 jaroj en la mina baseno de Mequinenza.

### Kastelo de Mequinenza 
[maldekstre|eta|La [Kastelo de Mequinenza supre.]]
La konstruaĵo de la Kastelo de Mequinenza staras preskaŭ rande de granda abismo, havas planon de malregula kvarlatero, kun sep turetoj ortangulaj escepte unu, nome la plej fortika, kiu estas kurioze de kvinangula plano. Du turoj flankas ĉe la malgranda pordo kiu estas duoncirkla, sub ŝildo de protektatino. La tre bona situo ebligas kontempladon de vasta kaj impresa pejzaĝo, preskaŭ geologia, sur la kunfluejo de la riveroj Ebro, Segre kaj Cinca kaj iliaj ĉirkaŭaj teroj. La konstruaĵo estas aŭtentika burgo, unu el la plej bonaj kiujn la gotika arto heredigis al la Regno Aragono. Dum la 18a jarcento transformiĝis kaj la kastelo kaj la ĉirkaŭaĵo al nova formo de milito kaj estis ĉi tiu la momento en kiu la duko de Orleano ordonis konstrui vojon kiu iris de Mequinenza ĝis Tortosa paralela al la rivero, kun la celo gardi ĉiujn ŝipojn kiuj navigis laŭ ĝi.

Dum la 19a jarcento kaj la alveno de la Milito de la Sendependiĝo, la kastelo suferis tri atakojn fare de la armeoj de Napoleono, sed fine en 1810 estis konkerita de la trupoj de la marŝalo Suchet, kaj apartenis ĝis 1814 al la franca armeo. Inter 1820 kaj 1823 ĝi ludis gravan rolon, suferante gravajn karlismajn atakojn kaj konservante militan garnizonon ĝis komencoj de la 20a jarcento, momento en kiu oni forlasis ĝin. Dum la Hispana Enlanda Milito ekestis strategia loko por observado kaj post la bataloj ĝi restis ruina ĝis la entrepreno ENHER rekonstruis ĝin en la 1950-aj jaroj. Nuntempe la kastelo estas proprieto de la Fondo ENDESA.

### La Malnova Vilaĝo 
[dekstre|eta|Ĝenerala vidaĵo de la malnova loĝloko kun la [Kastelo de Mequinenza supre.]]
La malnova vilaĝo Mequinenza estis sur la maldekstra bordo de la rivero Ebro, ĝuste kie al ĝi kunfluas la akvoj de la rivero Segre kaj Cinca. Ĝi estis malkonstruita preskaŭ komplete dum la konstruado de la Akvobaraĵo de Ribarroja. Ĝi estis urba kerno kun propra karakteroj de la loĝlokoj de la malsupra fluejo de Ebro. Pro la riveroj, Mequinenza establis riveran komercadon, kiu donis prestiĝon, ne nur al la navigantoj mekinenzaj, sed ankaŭ al la lignaĵistoj "calafateros", al la ŝnuristoj kaj al la jarmila "Camino de Sirga" de Ebro, laŭ kiu oni tiris boatojn per tirbestoj el la riverbordo. En la flora epoko oni havis boataron de pli ol 16 *llaüts*, tipaj ŝipoj de la malsupra areo de Ebro per kiuj oni transportis inter 18 kaj 30 tunojn, kutime de lignito elfosita de la loka minbaseno.

Je la alveno de la entrepreno ENHER kaj la konstruo de la Akvobaraĵoj de Mequinenza kaj Ribaroja, la vivo ŝanĝiĝis por la plimulto de la lokanoj, el 4 033 censitaj loĝantoj al 5 800 censitaj kaj proksimume 1 500 necensitaj. Multaj de ili estis laboristoj alvenintaj de aliaj loĝlokoj por labori en la konstruado de la Akvobaraĵo de Mequinenza. La industrioj komencis fermiĝi pro la granda kresko de la akvonivelo de la Akvorezervejo de Ribarroja kaj la loĝantaro komencis postuli alternativojn al la inundo de la urba kerno. Komenciĝis tiel amas-elmigrado de la loĝantoj de Mequinenza kiuj devis forlasi siajn domojn por ekvivi en la nova loĝloko borde de la rivero Segre. Parto de la loĝantoj marŝis al zonoj pli industriaj kiel Barcelono aŭ Zaragozo aŭ inkluzive al eksterlando por daŭre labori en la minado. Fine de la jaro 1974 la plimulto de la loĝantaro jam estis kompletiginta la tragikan forlason de la Malnova Vilaĝo de Mequinenza kaj ekvivis en la novan loĝlokon.

Parto de la malnova loĝloko de Mequinenza estas vizitebla nuntempe ĉar ĝi iĝis granda memorparko sub la libera ĉielo. Rekuperiĝis de inter la ruinoj la originalaj skizoj de la stratoj kaj de la domoj kiuj restis super la akvonivelo. La malnova Mequinenza, la “Malnova Vilaĝo” kiel ĝi estas konata de la lokanoj, estas invito por promeni tra la memoro de ĝiaj stratoj kaj stratetoj, remalkovri parton de la malnova preĝejo, kaj imagi la malnovajn historiojn, vidindaĵojn kaj legendojn de tiu jarmila kaj historia vilaĝo de navigistoj kaj ministoj borde de la rivero Ebro.
maldekstre|eta|Kunfluejo de la riveroj Ebro, Segre kaj Cinca ĉe la Malnova Vilaĝo de Mequinenza.

### Aiguabarreig Ebro-Segre-Cinca 
En la suda zono de la Malsupra Cinko situas Mequinenza kaj la kunfluejo de la riveroj Cinca, Segre kaj Ebro, nome la *Aiguabarreig* kun granda natura riĉeco kaj granda vario de ekosistemoj kiuj gamas de la mediteraneaj stepoj al arbaroj de riverbordo, igante ĉi tiun spacon paradizo por la biodiverseco. Ĉi tiu spaco ricevas la nomon de la vorto de kataluna origino kiu nomas la lokon en kiu du aŭ pli kurantaj akvejoj kuniĝas kaj formas unusolan.
[eta|dekstre|240px|Kunfluejo de la riveroj [Segre kaj Cinca (sablokoloraj dekstre pro sedimentoj el nordaj komarkoj) kun Ebro (pli malhelbruna) ĉe Mequinenza. Maldekstre videblas kaj la akvobaraĵo kaj la akvorezervejo de Mequinenza.]]

Teritorie, la Aiguabarreig limas okcidente kun la Monegros, oriente kun la Tossals de Montmeneu kaj Almatret kaj sude kun la fino de la diglago de Ribarroja. La riveroj Segre kaj Cinca formas "Aiguabarreig" inter la loĝlokoj La Granja d’Escarp, Massalcoreig kaj Torrente de Cinca, kaj post malmultaj kilometroj konverĝas kun la akvoj de Ebro, jam en la municipa teritorio de Mequinenza, laŭigante unu el la plej grandaj kunfluejoj riveraj de la tuta iberia duoninsulo.

En la *Aiguabarreig* situas centoj da metroj da larĝo de akvo, multnombraj  kaj ĉeriveraj arbaroj, grandaj amasoj de kareksoj, strandoj de rulŝtonetoj kaj profundejoj. Estas kunfluejo de la flaŭro stepa kun tiu de la arida zono de Monegros kaj de la mediteranea flaŭro kiu supreniras laŭ la valo de Ebro. Danke al ĉi tiuj karakterizaĵoj kunvivas specioj de medioj plene kontraŭaj. La birdoj estas la plej multnombra grupo kaj gamas de kolonioj de ardeedoj al ĉiu tipo de rabobirdoj kaj birdoj propraj de dezertaj medioj. Ankaŭ povas esti rampuloj, amfibioj kaj mamuloj, elstarante speciale vespertoj, cervoj, kapreoloj, lutroj kaj la ĉeesto pli kaj pli abunda de sovaĝaj kaproj.

### Akvorezervejo de Mequinenza 
eta|maldekstre|240px|Akvobaraĵo de Mequinenza.
La Akvorezervejo de Mequinenza, kromnomita *Mar de Aragón* (Maro de Aragono), estas akvorezervejo de la rivero Ebro ĝuste antaŭ ties eniro en Katalunio. Ĝi nomiĝas "de Mequinenza", ĉar la akvobaraĵo mem estas ĉe tiu loĝloko. Ĝi estas la plej granda akvorezervejo de Aragono, kaj je turismaj aferoj estas nomata "Mar de Aragón". La akvobaraĵo mem estis konstruita cele al tri diversaj profitoj, nome produktado de hidroelektra energio, rezervejo por irigacio, kaj kontrolado de inundoj damaĝaj en la malsupra fluejo de la grandrivero. Un de la plej evidentaj trajtoj de tiu sektoro de la rivero Ebro estas la serio de grandaj kaj sinsekvaj meandroj en la akvorezervejo mem (ankaŭ antaŭe) ĝis finfine la fluejo mallarĝiĝas por trapasi la Katalunan Marbordan Montaron.

La inundo de iamaj ĉeriveraj terenoj devigis la plenumon de gravaj komplementaj vorkoj kiel konstruado de novaj loĝlokoj ĉe Mequinenza kaj Fayón, variantoj de jam ekzistintaj ŝoseoj, kreado de novaj pontoj super la riveroj Ebro, Segre kaj Matarraña kaj variantoj de la Fervojo Barcelono-Madrido. Ĝi estis konstruita en 1966 sur la rivero Ebro, havas areon de 7540 hektaroj de akvosurfaco, pro kio ĝi estas la plej granda akvorezervejo de Aragono. Ĝia volumo povas atingi 1530 hm³. Ĝi havas averaĝan larĝon de 600 m kaj profundecon de pli ol 60 m. La akvobaraĵo mem, 79 m alta, estas apogita sur kalkoŝtonaj deklivoj de la montaroj Montenegre kaj La Huerta, en la municipa teritorio de Mequinenza.

### Diglago de Ribarroja 
eta|Mar de Aragono.
La fino de la diglago de Ribarroja banas ankaŭ la "marbordojn" de Mequinenza, koincide kun la komenco de la Akvobaraĵo de Mequinenza. La kaptaĵo estas lokita en la municipo de Ribaroja de Ebro en Katalunio, kaj la akvorezervejo, kiu havas 38 km da longeco etendiĝas tra la Terra Alta de Katalunio kaj la Malsupra Cinca aragona kie kuniĝas Segre kaj Cinca en la konata kiel "Aiguabarreig de Mequinenza". La konstruado de ĉi tiu diglago rezultis en inundo de la loĝlokoj Mequinenza kaj Fayón, kaj malaperis ankaŭ la fervoja stacidomo uzita ĝis tiam por ŝarĝi la ligniton, tiel kiel la ŝarĝejoj kaj parto de la minaj fervojoj kaj minoj de la karbobaseno de Mequinenza. Dum la Hispana Enlanda Milito, en la loko kiun okupos la diglago de Ribarroja disvolviĝis grava parto de la batalo de Ebro.

[eta|230px|maldekstre||[Ansergrifo|Gipoj en Mequinenza.]]

## Kulturo 
### Lingvo 
Mequinenza estas dulingva vilaĝo, ĉar kvankam la oficiala lingvo estas la kastilia, la gepatra lingvo estas la kataluna en sia varianto ribagorza. Ĉiam estis komunumo kiu klopodis dignigi sian lingvon kaj en tiu senso jam en la unuaj jaroj de la demokratio, estis pionira en defendo de sia parolmaniero. La 1an de februaro 1984 renkontiĝis en la kastelo de Mequinenza la urbestroj de la municipoj de la zono katalun-parolanta de Aragono kun la Konsilanto de Kulturo de la Registaro de Aragono, nome José Bada Panillo. En ĉi tiu laborkunsido oni ellaboris la dokumenton konitan kiel Deklaro de Mequinenza kiu donis originon al la interkonsento subskribita inter la Registaro de Aragono kaj la Ministerio de Eduko kaj Scienco por enplanti la propra-volan lernofakon de la kataluna en la lernejoj de la municipoj kiuj volis aliĝi.
alternative=|eta|Jesús Moncada

### Mequinenza de Jesús Moncada 
Mequinenza estas ankaŭ punkto de referenco por la geamantoj de la literaturo. Jesús Moncada, la plej universala verkisto el la loĝloko, igis la malnovan Mequinenza la ĉefrola scenejo de la multnombraj personaj historioj rakontitaj en siaj libroj. La romano *Camí de sirga*, tradukita al pli ol 20 lingvoj (inter ili la japana, la sveda aŭ la vjetnama), estas amalgamo de personoj kaj elvokaj historioj de la malnova Mequinenza kaj ĝia tragika malapero. Konsiderita unu el la aŭtoroj en la kataluna pli gravaj de sia epoko, li ricevis plurajn premiojn pro sia verko, inter aliaj la Premio Urbo de Barcelono aŭ la Nacia Premio de la Kritiko en 1989 pro *Camí de sirga* (Vojo de boataltiro) aŭ la Creu de Sant Jordi, donita de la Generalitato de Katalunio en la jaro 2001. En 2004 li ricevis la Premion de la Aragonaj Beletroj kiun li ricevis nur monatojn antaŭ sia morto.

La Muzeoj de Mequinenza realigas literaturajn itinerojn pri la verkisto kiuj trairas la Malnovan Vilaĝon kaj lokas, tra fragmentoj de siaj libroj, la vizitantojn en la diversaj rakontoj kaj vidindaĵoj kiujn la aŭtoro lokis en la samaj stratoj. En la Spaco Moncada de la muzeoj oni povas koni pli ĝisfunde la heredaĵon ne nur literaturan, sed ankaŭ pentrartan kaj fotografan kiun li heredigis al la loĝloko. La Centro de Studoj Jesús Moncada, lokita en la loĝloko, estas ankaŭ kultura spaco dediĉita al la esploro, studo kaj disvastigo de la figuro de la universala verkisto mekinenza, tiel kiel al la historio kaj al la materia kaj nemateria heredaĵo de la loĝantaro. Ĉiujare, ili promocias la Premion de Esploro Jesús Moncada dediĉita disvolvi projektojn de esploro centritajn en la verko kaj figuro de Jesús Moncada aŭ kun la historio de Mequinenza.

## Demografio 
## Ekonomio 
eta|maldekstre|230px|Mequinenza.|alt=
Ĝia ekonomio baziĝis sur industrio, minado de karbo, tekstila industrio, brutobredado de porkoj kaj ŝafoj (kvankam tiuj lastaj estas tute dekadencaj), kreskiĝanta pluv-agrikulturo (migdalarboj, olivarboj kaj cerealoj) kaj irigacio orientita al kultivo de fruktarboj kiaj ĉerizarboj kaj persikarboj. Estas ankaŭ industrio pri turismo kun grandaj ebloj ĉefe pri fiŝkaptado kaj kulturo.

La minoj de lignito estis intense ekspluatitaj dum las du mondmilitoj; la transporto estis farita laŭ Ebro aŭ laŭ ŝoseo. Aktuale tiu aktiveco estas tute dekadenca, kvankam iam ebligis, ke Mequinenza posedis boataron de 16 *llaüts* (tipaj boatoj kiuj transportis karbon de Mequinenza kaj havis ŝarĝokapaciton de 18 ĝis 30 tunoj) jam malaperinta.

Grava altiraĵo por industrio estas la Industria Zono "Riols" en la nordorienta pinto de la municipa teritorio ĉe la limo kun la provinco Huesca. Temas pri strategia loko kiu disponas de bonaj komunikvojoj, je duonhoro de la stacio de AVE "Lérida Pirineos", je horo kaj du dek minutoj de Zaragozo kaj Taragono kaj je ĉirkaŭ du horoj de Barcelono. La Industria Zono "Riols" disponas ankaŭ konstruaĵo CEEI ("Centro Europeo de Empresas e Innovación", Eŭropa Centro de Entreprenoj kaj Plinovigo) nomita "Centro de Emprendedores" de Mequinenza dediĉita al starigo de novaj entreprenoj ĵus kreitaj kiuj deziras plifirmiĝi en la merkato. La centro formas parton de la "Red Aragonesa de Centros de Emprendedores" (Reto ARCE, Aragona Reto de Centroj de Entreprenistoj).

## Ĝemeliĝo 
[eta|217x217px|Vizito de la komitato de ĝemeliĝo de [Bressuire al Mequinenza.]]

* Bressuire (Francio)

## Vidu ankaŭ 
* Akvorezervejo de Mequinenza

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Urbodomo Mequinenza
* Muzeoj de Mequinenza 
* Turismo de Mequinenza 

Kategorio:Municipoj de la provinco Zaragozo
Kategorio:Ebro