Hiphopo

[eta|Rompdanculo en [Ljubljana]]
La vorto **hiphopo** (angle ***hip hop***) signifas kaj la hiphopan subkulturon kaj la hiphopan muzikon, kiu estas la muziko de tiu subkulturo. Hiphopo naskiĝis en Usono je la fino de la jaro 1978. Tiel ĝi reprezentas stratan kulturon el nigrulaj kvartaloj de Novjorko.

La hiphopa kulturo celis kunigi la kvin stratajn artojn de tiu epoko: diskĵokeadon, rompdancon, mur-pentraĵon (grafition), buŝ-ritmon kaj repon.

La *Zulu nation* de Afrika Bambaataa (1980), celis transformi "malbonan ondon" de la strato per "bona ondo" de hiphopa arto.

## Priskribo 
eta|dekstra|altdekstre=0.85|Du hiphopaj DĴ-oj kreantaj novan muzikon per miksado de kantoj el multaj diskoludiloj. En la foto estas DJ Hypnotize (maldekstre) kaj Baby Cee (dekstre).
Hiphopo kaj kiel muzika ĝenro kaj kiel kulturo estis formita dum la 1970-aj jaroj kiam loĝejaraj festoj iĝis pli kaj pli popularaj en Novjorko, partikulare inter afrikusonaj junuloj loĝantaj en Bronkso. Tamen hiphopa muziko ne estis oficiale registrita por disvastigo en radio aŭ televido ĝis 1979, pro malriĉo dum la hiphopa nasko kaj manko de akceptado ekster la getoaj kvartaloj. En la loĝejaraj festoj diskĵokeoj ludis perkutajn elrompojn de popularaj kantoj uzante du diskoturniloj kaj DĴ-miksilon por ludigi elrompojn el du kopioj de la sama disko, alternante el unu al la alia kaj etendingante la elrompon "break". La komenco de la Hiphopa evoluo okazis kiam la miksila teknologio kaj drum-maŝinoj iĝis disponeblaj. Diskoturniltablistaj teknikoj kiel skraĉado kaj frapkongruo disvolviĝis laŭlonge kun la elrompoj "break" kaj la Jamaika *toasting*, nome ĉantvoĉa stilo, estis uzita super la frapoj "beat". Repo disvolviĝis kiel kantostilo en kiu la artisto parolas aŭ deklamas ritme per instrumenta aŭ sintezila frapo. Elstaraj artistoj je tiu epoko estas DJ Kool Herc, *Grandmaster Flash and The Furious Five*, Fab Five Freddy, Marley Marl, Afrika Bambaataa, Kool Moe Dee, Kurtis Blow, Doug E. Fresh, Whodini, Warp 9, The Fat Boys, kaj Spoonie Gee. La kanto de Sugarhill Gang de 1979 nome "Rapper's Delight" estas amplekse konsiderita kiel unua hiphopa registraĵo kiu akiris disvastigitan popularecon en ĉeftendenco. La 1980-aj jaroj markis la diversigon de hiphopo dum la ĝenro disvolvigis pli kompleksajn stilojn. Antaŭ la 1980-aj jaroj, hiphopa muziko estis tre limigita ene de Usono. Tamen, dum la 1980-aj jaroj, ĝi eketendiĝis al muzikaj scenejoj en dekoj da landoj, multaj el kiuj miksis hiphopon kun lokaj stiloj por krei novajn subĝenrojn.

[eta|maldekstra|220ra|MC Hero ludanta ritman rimadon konata kiel "[repo" en Huntsville, Alabama.]]
Nova hiphopo estis la dua tajdo de hiphopa muziko, origininta en 1983–84 per la fruaj diskoj de Run-D.M.C. kaj de LL Cool J. La orepoka hiphopa periodo estis plinoviga periodo inter mezo de la 1980-aj jaroj kaj la komenco de la 1990-aj jaroj. Elstaraj artistoj el tiu epoko estis Juice Crew, Public Enemy, Eric B. & Rakim, Boogie Down Productions and KRS-One, EPMD, Slick Rick, Beastie Boys, Kool G Rap, Big Daddy Kane, Ultramagnetic MCs, De La Soul, kaj A Tribe Called Quest. Krimulrepo estas subĝenro de hiphopo kiu ofte fokusas al la violentaj vivostiloj kaj malriĉaj vivkondiĉoj de la afrikusonaj junuloj loĝantaj en interno de urbo. Schoolly D, N.W.A, Ice-T, Ice Cube, kaj la Geto Boys estas ŝlosilaj fondintaj artistoj, konataj pro miksado de politikaj kaj sociaj komentarioj de politika repo kun la krimultemaj elementoj kaj krimulaj historioj trovitaj en krimulrepo. En la hiphopa stilo de la Usona Okcidenta Marbordo, G-funko dominis en la ĉeftendenca hiphopo por kelkaj jaroj dum la 1990-aj jaroj pere de artistoj kiel Dr. Dre kaj Snoop Dogg. La hiphopa stilo de la Usona Orienta Marbordo en la komenco al la mezo de la 1990-aj jaroj estis dominata de la afrikusoneca ĵazrepo kaj la alternativa hiphopo de Native Tongues kaj de la *hardcore rap* de artistoj kiel Mobb Deep, Wu-Tang Clan, kaj Onyx. La hiphopo de la Orienta Marbordo ankaŭ havis krimulrepajn muzikistojn kiel Kool G Rap kaj *the Notorious B.I.G.*.

En la 1990-aj jaroj, hiphopo ekdiversiĝis kun aliaj regionaj stiloj aperantaj, kiel la Sudusona repo kaj la Atlanta hiphopo. Samtempe, hiphopo plue estis asimilata en aliaj ĝenroj de populara muziko, kiel ekzemple nov-soulo (ekz.: Lauryn Hill, Erykah Badu, Jill Scott) kaj *nu metal* (ekz.: Korn, Limp Bizkit). Hiphop iĝis la plej bone vendanta ĝenro en la mezo de la 1990-aj jaroj kaj la pinta vendanta muzikĝenro ĉirkaŭ 1999. La populareco de hiphopo pluis tra la 2000-aj jaroj, kaj la hiphopaj influoj pli kaj pli trovante sian vojon en la ĉeftendenca populara muziko. En Usono okazis ankaŭ la sukceso de regionaj stiloj kiel "crunk" (ekz.: Lil Jon & the East Side Boys, Ying Yang Twins), Sudusona ĝenro kiu emfazis la frapojn kaj la muzikon pli ol al la vortumado. Starte en 2005, vendoj de hiphopa muziko en Usono ekmalaltiĝis. Dum la mezo de la 2000-aj jaroj, alternativa hiphopo sekurigis al si lokon en la ĉeftendenco, parte pro la koincido de la sukcesoj de artistoj kiel OutKast kaj Kanye West. Dum la fino de la 2000-aj kaj komenco de la 2010-aj jaroj, repistoj kiel Lil Wayne, Soulja Boy, kaj B.o.B estis la plej popularaj repistoj. Dum la 2010-aj jaroj, repistoj kiel Drake, Nicki Minaj, J. Cole, kaj Kendrick Lamar estis tre popularaj. Trapo, nome subĝenro de hiphopo, estis tre populara dum la 2010-aj jaroj kun hiphopaj artistoj kaj hiphopaj muzikgrupoj kiel Migos, Travis Scott, kaj Kodak Black.

## Historio 
### 1970-aj jaroj: originoj kaj fruaj jaroj 
Muzikaj ĝenroj el kiuj hiphopo disvolviĝis estas funko, bluso, ĵazo kaj *rhythm and blues*, fakte el registraĵoj el la 1960-aj, 1950-aj, kaj aĉ pli frue, kiel kelkaj diskoj de Bo Diddley kaj de la "gospela" grupo The Jubalaires, kies kanto de 1946 nome "Noah" estas ofte konsiderata la unua registrita ekzemplo de Repo.
La parolata albumo de Muhammad Ali de 1963 nome *I Am the Greatest* estis konsiderita de kelkaj fakuloj kiel frua ekzemplo de hiphopo. la Unuopaĵo de 1968 de Pigmeat Markham nome "Here Comes the Judge" estas unu de kelkaj kantoj pri kiuj oni diras, ke ili estas la plej frua hiphopa registraĵo. Konduke al hiphopo, estis parolartistoj kiel *the Last Poets* (la lastaj poetoj) kiuj publikigis sian samnoman debutalbumon *The Last Poets* en 1970, kaj Gil Scott-Heron, kiu atigis ampleksan publikon pere de sia kanto de 1971 nome "The Revolution Will Not Be Televised". Tiuj artistoj kombinis paroladon kaj muzikon por krei tipon de "pra-repo".

Hiphopo kiel muziko kaj kulturo formiĝis dum la 1970-aj jaroj en Novjorko el plurkultura interŝanĝo inter afrikusonanoj kaj filoj de enmigrantoj el landoj de Karibio, kaj ĉefe el Jamajko. Hiphopa muziko de tiu fruepoko estis priskribita kiel produkto kaj voĉo por la marĝenigita junularo de malriĉaj areoj, ĉar la hiphopa kulturo montris la sociajn, ekonomiajn kaj politikajn realaĵojn de siaj vivoj. Multaj de la homoj kiuj helpis establi la hiphopan kulturon, kiel DJ Kool Herc, DJ Disco Wiz, Grandmaster Flash, kaj Afrika Bambaataa estis de latinamerika aŭ karibia deveno.

Malfacilas precizigi la ekzaktajn muzikajn influojn kiuj ĉefe tuŝis la sonon kaj kulturon de la frua hiphopo pro la plurkultura naturo de la fruaj novjorkaj pioniroj influitaj de mikso de kulturoj, pro la diverseco en la urbo. La urbo ricevis fortan jamajkan hiphopan influon dum la 1990-aj jaroj. Tiun influon alportis kulturaj ŝanĝoj aparte pro la multnombra enmigrado de Jamaikanoj al Novjorko kaj pro la usonnaskita jamajka junularo kiu plenkreskuliĝinta dum la 1990-aj jaroj.

[eta|altdekstre=0.8|[DJ Kool Herc, de Jamajka fono, estas rekonata kiel unu el la plej fruaj hiphopaj DĴ-oj kaj artistoj. Kelkaj konsideras lin kiel oficiala respondeculo de la origino de la hiphopa muziko pere de sia verko de 1973 nome "Back to School Jam".]]
En la 1970-aj jaroj, la stilo kaj sistemo de *block party* aŭ *street party* (surstrataj festetoj) pli kaj pli populariĝis en Novjorko, aparte inter afrikusonanoj, karibianoj kaj hispanoj loĝantaj en Bronkso. La surstrataj festetoj aligis DĴ-jn, kiuj ludis popularajn muzikĝenrojn, speciale funkon kaj soulon. Pro la pozitiva ricevo, DĴ-oj ekizoligis la perkutadajn elrompojn de popularaj kantoj. Tiu tekniko estis ofta en Jamaika dub-muziko, kaj estis enkondukita en Novjorkon fare de enmigrantoj el Karibio, kiel DJ Kool Herc, unu el la pioniroj de hiphopo. Herc ripete malakceptis rektajn konektojn inter la Jamajkaj muzikaj tradicioj kaj la frua hiphopo, asertante, ke lia propra ĉefa influo estis James Brown, pri kiu li diris, ke li estas la repkreinto. Eĉ antaŭ translokiĝi al Usono, Herc diris, ke liaj plej grandaj influoj venis el usona muziko:

Herc diris ankaŭ, ke li ne estis influita de Jamajkaj sonsistemaj festetoj, ĉar li estis tro juna por sperti ili kiam li estis ankoraŭ en Jamajko. Poste, en intervjuo de 2020, Herc asertis, ke li deziris, ke Jamajko postulu HipHopon “ĉar ni estas la unuaj kiuj alportis la stilon kaj la teknikon al Usono, kio [poste] iĝis hip-hopo.”

Ĉar la perkutadaj elrompoj en diskoj de funko, soulo kaj diskoo estis ĝenerale mallongaj, Herc kaj aliaj Dĵ-oj ekuzis du diskoturnilojn por etendi la elrompojn. La 11an de Aŭgusto, 1973, DJ Kool Herc estis la DĴ ĉe la festo de reveno al la lernejo de sia fratino. Li etendis la ludadon de disko uzante du diskoturnilojn, izoligante la perkutadajn "elrompojn" uzante DĴ-miksilon por ŝanĝiĝi inter ambaŭ diskoj. La eksperimentoj de Herc farante muzikon per diskoludiloj iĝis tio kion nun oni konas kiel "breaking" (rompado) aŭ "scratching" (skrapado).

Dua ŝlosila muzikelemento en hiphopa muziko estis "emceeing" (ankaŭ "MCing" aŭ repado). Repado estas la ritma parolado de rimoj kaj vortoludoj, elsendita dekomence sen akompanado kaj poste farita super batoj. Tiu parolstilo estis influita de la afrikusona stilo "capping", spektakla ludado kiam homoj klopodas konkurenci superi unu la alian en originaleco de sia lingvaĵo kaj klopodas ricevi la laŭdojn de la publiko. La bazaj elementoj de hiphopo — nome fanfarona repado, rivalemaj "pozoj" (grupoj), urbocentraj "throw-downs" (konkurencoj), kaj politikaj kaj sociaj komentoj — estis ĉiuj jam ĉeestaj en afrikusona muziko. Ludantoj de "MCing" kaj repado moviĝas enen kaj reen laŭ la hegemonio de kantoj arigitaj per la mikso de fanfaronado, 'slackness' (malzorgo, pigreco) kaj seksaj sugestoj kaj pli topike, politike, socie konscia stilo. La rolo de repado origine estis de ceremoniestro por evento de DĴ-danco. La repado enkondukis la DĴ-on kaj klopodis vigligi la publikon. La repisto parolis inter la kantoj de la DĴ, urĝante ĉiujn stariĝi kaj danci. Repistoj ankaŭ rakontas ŝercojn kaj uzas siajn energian lingvon kaj entuziasmon por revoluciigi la homamason. Finfine, tiu enkonduka rolo disvolviĝis en pli longaj sesioj de parolado, ritma vortoludado, kaj rimado, kio iĝis la fina repado.

Ĉirkaŭ 1979, hiphopa muziko estis iĝinta ĉeftendenca ĝenro. Herc ankaŭ disvolvis "break-beat" (rompofrapan) "deejaying" (doĵoadon), en kiu la elrompo de funkaj kantoj — nome la parto plej taŭga por dancado, kutime perkut-bazita — estis izolita kaj ripetita por la celo de tutnoktaj dancofestoj. Tiu formo de muzika reludado, uzante pezajn funkon kaj rok-muzikon, formis la bazon de la hiphopa muziko. La anoncoj de Campbell kaj instigoj al dancantoj kondukis al sinkopa, rimparolata akompanado nune konata kiel repado. Li kromnomis siajn dancantojn !break-boys" kaj "break-girls", aŭ simple "b-boys" kaj "b-girls" (rompuloj, rompulinoj kaj gerompuloj). Laŭ Herc, "breaking" (elrompado) estis ankaŭ surstrata slanga vorto por "ekscitiĝi" kaj "agadi energie".

[eta|maldekstra|altdekstre=0.8|Konstruaĵo de 1520 Sedgwick Avenue, [Bronkso, kie ima loĝis Kool Herc, kiu estas ofte konsiderata naskoloko de hiphopo la 11an de Aŭgusto, 1973.]]
DĴ-oj kiel Grand Wizzard Theodore, Grandmaster Flash, kaj Jazzy Jay rafinis kaj disvolvis la uzadon de rompofrapado, inkludante tranĉadon kaj skrapadon. Dum la manipulado de la diskoturniloj plue evoluis, nova tekniko kiu venis de tiu estis la nadlofalado. Nadlofalado estis kreita de Grandmaster Flash: temas pri plilongigitaj mallongaj tamburrompoj ludante du ekzemplerojn de disko samtempe kaj movante la nadlon de unu el la diskoturniloj reen al la komenco de la elrompo dum la alia estas ludata. La alproksimiĝo uzita de Herc estis tuj kopiita, kaj ĉirkaŭ la fino de la 1970-aj jaroj, DĴ-oj estis publikigantaj 12-colajn diskojn en kiuj ili repis ĝis la elrompo. Popularaj pecoj estis la kantoj de Kurtis Blow nome "The Breaks" kaj de Sugarhill Gang nome "Rapper's Delight". La ekipaĵo konsistis de nombraj laŭtparoliloj, diskoturniloj, kaj unu aŭ pliaj mikrofonoj. Uzante tiun teknikon, DĴ-oj povis krei variecon de muziko, sed laŭ *Rap Attack* de David Toop "La plej malbona estas ke tiu tekniko povis turni la nokton en senfina kaj neeviteble enua kanto". Oni konsideras ofte *KC the Prince of Soul*, rep-vortumisto kun Pete DJ Jones, kiel la unua rep-vortumisto kiu nomis sin mem "MC".

Stratbandoj estis hegemoniaj en la malriĉaj areoj de Suda Bronkso, kaj multo de grafitio, repado, kaj rompofrapado de la menciitaj festetoj estis ĉiuj artaj variaĵoj de la konkurencemo kaj trudsuperemo de la stratobandoj. Konstatante, ke ofte bandanoj iĝis violentaj, sed tio povus ankaŭ turniĝi en kreivaj, Afrika Bambaataa fondis la *Universal Zulu Nation*, nome aparta konfederacio de strato-dancaj trupoj, grafitiartistoj, kaj rep-muzikistoj. Ĉirkaŭ la fino de la 1970-aj jaroj, la hiphopa kulturo estis ricevinta atenton de amaskomunikiloj, kaj la gazeto *Billboard* prespublkigis artikolon titolitan "B Beats Bombarding Bronx" (Rompofrapado bombardas Bronkson), komentante la lokan fenomenon kaj menciante influajn figurojn kiel Kool Herc. Dum la ĝenerala senlumigo de Novjorko en 1977 okazis ankaŭ ĝeneralaj rabado, incendioj, kaj aliaj tuturbaj disordoj speciale en Bronkso dum kiu nombraj rabistoj ŝtelis DĴ-an ekipaĵaron el vendejoj de elektronikaĵoj. Kiel rezulto, la hiphopa ĝenro, apenaŭ konata ekster Bronkso tiam, kreskiĝis je neimagebla proporcio el 1977 antaŭen.

[eta|dekstre|210ra|[Afrika Bambaataa, poste, en 2009.]]
Domfestoj de DJ Kool Herc atingis grandan popularecon kaj poste moviĝis al subĉielaj eventoj por povi enhavi pli multnombran partoprenantaron. Gastigitaj en parkoj ekzemple, tiuj subĉielaj eventoj iĝis esprimrimedo kaj altiraĵo por junuloj, en kiuj "anstataŭ entrudiĝi en problemoj surstrataj, junuloj nun havis lokon por elĉerpi sian burĝonan energion." Tony Tone, membro de la grupo Cold Crush Brothers, asertis, ke "hiphopo savis multajn vivojn". Inspirita de DJ Kool Herc, Afrika Bambaataa kreis sian faman stratorganizaĵon nomitan *Universal Zulu Nation*, centritan en hiphopo, kiel rimedo eligi adoleskulojn el la bandovivo, drogoj kaj violento. "Junaj nigraj usonanoj venantaj el la movado por civilaj rajtoj uzis la hiphopan kulturon en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj pon montri la limigojn de la Hiphopa Movado." Hiphopo donis al junaj afrikusonanoj voĉon por ke iliaj aferoj estu aŭskultataj; "Kiel ĉe rokenrolo, hiphopo estis arde opozicita fare de konservativuloj ĉar ĝi romantismigas violenton, malobeon al leĝaro, kaj bandojn". La nova stilo influis super Harry, kaj la posta sukcesaĵo de Blondie de 1981 nome "Rapture" iĝis la unua unuopaĵo enhavanta hiphopajn elementojn kiu iĝis numeron unuan en la suona furorlisto *Billboard* Hot 100 — kaj la kanto mem estas kutime konsiderata novonda kvankam enhavas fortajn pop-muzikajn elementojn, sed fakte estas etendita repo fare de Harry preskaŭ la fino.

La boksisto Muhammad Ali, kiel influa afrikusona famulo, estis amplekse traktita en amaskomunikiloj. Ali influis kelkajn elementojn de hiphopa muziko. Kaj en la medio de boksado kaj en intervjuoj de amaskomunikiloj, Ali iĝis konata en la 1960-aj jaroj kiel "rhyming trickster" (rima ŝercisto). Ali uzis "funky delivery" (funkan stilon) por siaj komentoj, kiu inkludis "fanfaronajn komikajn *trash talk* (rubaĵajn), [kaj] senfinajn citebl[ajn]" frazojn. Laŭ la gazeto *Rolling Stone*, liaj "liberstilaj" kapabloj (referenco al la tipo de voĉa improvizado en kiu la vortumado estas deklamata sen aparta temo aŭ strukturo) kaj liaj "rimoj, fluado, kaj "braggadocio"" fanfaronado estis "iam tipa de malnovskolaj MC-oj" kiel ĉe la grupo Run-DMC kaj ĉe LL Cool J, el kiuj tiu lasta mem citis Ali kiel influo.

Turniltablaj teknikoj – kiel la ritma "scratching" (skrapado, pelante diskon reen kaj antaŭen dum la nadlo estas sur la sulko por krei novajn sonojn kaj sonefektojn, nome alproksimiĝo atribuita al Grand Wizzard Theodore), frapadmiksado kaj/aŭ frapadkongruigo, kaj dudiskoludado – fine disvolvigita kun la perkutadrompado, kreante muzikan akompanadon aŭ bazon kiun oni povus superrepi laŭ maniero simila al tiu de "signifoludo".

### Enkonduko de repo 
Repo, en angla "rapping", "MCing" aŭ "emceeing", estas voĉa stilo en kiu la artisto parolas vortume kaj ritme, en rimo kaj verso, ĝenerale por instrumenta aŭ sintezigita muzikfrapado. Tiu frapado, preskaŭ ĉiam en 4/4 taktindiko, povas esti kreita pere de muzika montraĵilo kaj/aŭ sekvenco de partoj aŭ aliaj kantoj fare de hiphopa produktorado. Ili aligas ankaŭ sintezilojn, drummaŝinojn, kaj koncertajn bandojn. Repistoj povas verki, parkeri aŭ improvizi siajn vortumadojn kaj kanti siajn verkojn *a cappella* aŭ por muzikfrapado. Hiphopa muziko antaŭis la enkondukon de repo en la hiphopan kulturon, kaj repkantoj forestas el multaj hiphopaj pecoj, kiel "Hip Hop, Be Bop (Don't Stop)" de Man Parrish; "Chinese Arithmetic" de Eric B. & Rakim; "Al-Naafiysh (The Soul)" kaj "We're Rocking the Planet" de Jerry Calliste Jr. alinome Hashim; kaj "Destination Earth" de Newcleus. Tamen, la plimulto de la ĝenro estis akompanata de repvoĉo, kiel ĉe la scienc-fikcie influita elektronika hiphopa grupo Warp 9. Repistinoj aperis sur scenejo fine de la 1970-aj jaroj kaj komenco de la 1980-aj jaroj, kiel artistoj de Bronkso MC Sha-Rock, membro de Funky Four Plus One, konsiderata kiel la unua kantistino MC kaj the Sequence, hiphopa triopo kiu kontraktis kun Sugar Hill Records, nome unua tut-ina grupo kiu publikigis sukcesan repdiskon, nome "Funk You Up".

[eta|dekstre|220ra|Eric B & [Rakim en 1987.]]
La radikoj de repado troviĝas en afrikusona muziko kaj montras similaĵojn kun la tradicia afrika muziko, aparte tiun de la rakontistoj "griotoj" de la okcidentafrika kulturo. La afrikusonaj tradicioj de signifoludoj, interinsultado kaj ĵazpoezio ĉiuj influis super hiphopa muziko, same kiel la modeloj de voko kaj respondo de afrikaj kaj afrikusonaj religiaj ceremonioj. Fruaj popularaj radiaj diskoludistoj de la periodo de la radielsendejoj nomitaj de *Black-appeal* elrompis en la radielsendado anoncante la uzadon de tiuj teknikoj laŭ la *jive* parolmaniero de la "swing" erao post la Dua Mondmilito fine de la 1940-aj kaj dum la 1950-aj jaroj. Nathanial Dowd Gaston Williams, alinome DJ Nat D., estis la M.C. ĉe unu el la plej gravaj lokoj por ajna aspiranta muzikisto kiu klopodas elrompi en spektaklaj negocoj, nome la Amatoraj Noktoj (*Amateur Night*) en la Palace teatro de Beale Street en Memfiso, Tenesio. Tie li estis ceremoniestro el 1935 ĝis 1947 kun sia flankulo, nome D.J. Rufus Thomas. Estis tie kie li perfektigis la luktinsultadon, signifoludadon kaj la personecan hiphopan "jive patter" (instigado)m kiu iĝis lia ĉefa trajto kiam li iĝis la unua nigrula radianoncisto elsendanta sude de la linio Mason–Dixon.

La slanga "jive talk" popularigis la radielsendadon fare de nigruloj, ĝi estis la parolmaniero de la nigraj junuloj; ties duoblaj signifoj kaj iom obscenaj vortoludoj estis ĉieldonaco por radio, revigligante la malpliiĝintajn indicojn kiuj estis indikante perdon de publiko kaj kondukante al la nova formato de radielsendejoj de R&B kun nigrulaj parolantoj. La 10% de afrikusonanoj kiuj aŭskultis tiujn readielsendojn trovis, ke la muzikon kiun oni proponis per radio en 1949 estis ankaŭ en la diskogurdoj en la urbocentroj. Ili estis konantaj ankaŭ aliajn Dĵ-ojn kiel Al Benson de Ĉikago en WJJD, Doctor Hep Cat de Austin en KVET kaj Joseph Deighton Gibson Jr., alinome Jockey Jack, de Atlanta en WERD, kiuj parolis laŭ la sama rimemo, kaj repstilo.

eta|maldekstre|Afiŝo por la muzikalo de 1940 *Mr. Smith Goes Ghost* de Pigmeat Markham.
Kiam la radielsendejoj de blankuloj konstatis, ke la novaj manieroj estis elkaptante ilian nigrulan merkaton kaj ke Big Band kaj "swing jazz" jam ne plu estis 'hip', kelkaj blankuloj DĴ-oj imitis la sudecan parolmanieron 'mushmouth' kaj "jive talk", laŭ klopodoj por ke la publiko pensu, ke ankaŭ ili estas afrikusonanoj, ludante bluson kaj Bibopon. DĴ John R Richbourg havis sudecan tirparolmanieron por la aŭskultantoj de la noktaj programoj de WLAC de Nashville pri R&B, pri kiuj ili neniam sciis, ke temas pri aparteno al nenigrula DĴ, kiel okazis ankaŭ ĉe aliaj blankulaj DĴ-oj en la radielsendejo. La rimaĵoj de Dr. Hep Cat' estis publikigitaj en vortaro de "jive talk", nome *The Jives of Dr. Hepcat*, en 1953. Jockey jack estis konata kiel *Jack the Rapper* de *Family Affair*, kaj fama por ĉiu rep-artisto en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj. Tiuj "jive" parolantaj repistoj de la nigrulaj radistacioj de la 1950-aj jaroj estis fakte la fonto kaj inspiro de soulkantisto James Brown, kaj de artistoj de la muzikla 'komedio' kiel Rudy Ray Moore, Pigmeat Markham kaj Blowfly, kiuj estas ofte konsiderataj "baptopatroj" de hiphopa muziko. En Novjorko, koncertetoj de poezio per Vorto Parolata kaj de muziko fare de artistoj kiel "the Last Poets", Gil Scott-Heron kaj Jalal Mansur Nuriddin faris gravan efikon super la kulturo de la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj post la epoko de la movado por civilaj rajtoj, kaj tiel super la socia medio en kiu oni kreis la hiphopan muzikon.

### Jamajkaj originoj de la subĉielaj sonsistemoj 
Multaj radielsendejoj estis limigitaj per la sistemo konata kiel 'broadcast Day' laŭ kiu oni postulis specialajn permesilojn por elsendadi dumnokte. Tiuj kiuj havis tiajn permesilojn estis aŭskultataj ege for transmare kaj eĉ en Karibio, kie Jocko Henderson kaj Joseph Deighton Gibson Jr., alinome Jockey Jack, estis usonaj DĴ-oj kiuj estis aŭskultataj nokte el radireelsendejoj el Miami, Florido. Jocko mem faris grandan influon super la Jamajkaj hiphopistoj dum la 1950-aj jaroj ĉar la R&B muziko ludita el la radielsendejoj de Miami estis diferenca el tiu ludita de Jamaica Broadcasting Company (JBC), kiun re-elsendis BBC kaj de lokaj muzikaj stiloj. En Jamajko, DĴ-oj kreis grandan subĉielajn sonsistemojn en urboj kaj vilaĝoj, ludante muzikon por neformalaj kunvenoj, ĉefe por lokanoj kiuj vagadvenis el kamparaj montetaroj cele al distrado por la semajnfino. Tiukadre la DĴ-oj ebligis 'Toasts' fare de "Emcee", kiu kopiis la stilon de usonaj DĴ-oj aŭskultitaj per AM transistoraj radiaparatoj. Estis laŭ tiu metodo kiel "Jive talk", repado kaj rimaĵado estis transportitaj al la insulo kaj surloke la stilo estis transformita per 'Jamajka vortumado', kaj per la loka parolmaniero.

Hiphopo kiel muziko kaj kiel kulturo formiĝis dum la 1970-aj jaroj en Novjorko el la multkultura interŝanĝo inter afrikusonaj junuloj kaj junaj enmigrantoj kaj filoj de enmigrantoj el landoj de Karibio.

eta|maldekstre|200ra|LL Cool J en 1999.
DJ Kool Herc kaj Coke La Rock havigis influon al la kantostilo de repo elsendante simplajn poeziversojn super funkmuzikaj elrompoj, post kiam festanoj montris malmultan intereson en iliaj antaŭaj klopodoj por integrigi rege-stilajn deklamadon en muzikaj pecoj. DJ-oj kaj MC-oj ofte aldonis vok-respondajn ĉantojn, ofte konsistantajn el baza ĥoruso, por ebligi la artiston aldoni siajn pensojn (ekz. "one, two, three, y'all, to the beat", io kia "unu, du, tri kaj ĉiuj alfrape"). Poste, la MC-oj kreskiĝis pli varie en sia kanta kaj ritma elsendado, aligante mallongajn rimojn, ofte kun seksa aŭ latrina temoj, kiel klopodo por diferencigi sin kaj distri la publikon. Tiuj fruaj repistoj aligis la insultokonkurencadon, produkto de afrikusona kulturo. Kool Herc & the Herculoids estis la unua hiphopa grupo kiu atingis rekonon en Novjorko, Dum la komencaj 1970-aj jaroj Rompdancado stariĝis dum strateventoj, dum rompdanculoj kaj rompdanculinoj staris antaŭ la publiko por danci laŭvice en distinga kaj frenezeca stilo. Tiu stilo estis dokumentita por elsendado al tutmonda publiko por la unua fojo en filmoj kaj dokumentaj filmoj kiel *Style Wars*, *Wild Style*, kaj *Beat Street*. La termino "B-boy" (rompdanculo) estis stampita de DJ Kool Herc por priskribi la homojn kiuj atendis por la parto de rompo de la kanto, montrante siajn atletajn kapablojn, ĝirante sur la dancoloko laŭ la stilo konata kiel 'break-dance' en distinga, frenezeca maniero.

Kvankam estis kelkaj fruaj MC-oj kiuj registris famajn soloajn projektojn, kiel DJ Hollywood, Kurtis Blow kaj Spoonie Gee, la ofteco de soloaj artistoj ne pliiĝis ĝis poste je la stariĝo de soloistoj kun scenejaj kaj teatraj kapabloj, kiel LL Cool J. Plej frua hiphopo estis dominita de grupoj en kiuj la kunlaborado inter la membroj estis integra por la spektaklo. Ekzemplo estus la frua hiphopa grupo Funky Four Plus One, kiu spektaklis tiamaniere en la televida programo *Saturday Night Live* en 1981.

## 1980-aj jaroj: malnova kaj nova skoloj 
## 1990-aj jaroj: orepoka hiphopo 
## Ĉu hiphopo aŭ repo? 
La vorto repo (angle 'rap') celas al la tipo de ritma parolkantado de hiphopa muziko aŭ, sinonime kun hiphopo, al la speco de muziko mem.

## Tipoj de hiphopo 
Favela funko (en Brazilo meme plejofte nur simple *funk* aŭ *funk carioca*) nomiĝas formo de hiphopo el Brazilo treege populariĝinta en la 1990-aj jaroj.

Triphopo (foje uzata sinonime kun "ĉefpulso") estas muzika ĝenro kiu originiĝis en la komenco de la 1990-aj jaroj en Britio, speciale en Bristol. Ĝi estis priskribita kiel "fuzio de hiphopo kaj elektroniko ĝis neniu ĝenro restas rekonebla", kaj povas aligi varion de stiloj, kiel funko, dub-muziko, soulo, psikedelia, ritmenbluso, kaj haŭzo, same kiel aliaj formoj de elektronika muziko.

Alternativa hiphopo (ankaŭ nomita kiel alternativa repo) estas subĝenro de la hiphopa muziko. La alternativeco devenas ne el socipolitika engaĝiĝo, sed de la fakto esti preta al fuzio de stiloj, anstataŭ tendenci al pureco de hiphopo.

## Esperanta hiphopkompilo 
La esperanta diskeldonejo Vinilkosmo produktis du kompildiskojn pri esperanta hiphopo. La kompaktdiskoj inkluzivas kaj konatajn kaj novajn esperantoartistojn. Eblas interalie senkoste aŭskulti la pecon 3tagafeR, kontribuon de Dolchamar en MySpace.

## Hiphopa muziko 
Hiphopa muziko konsistas el diskĵokeado, repado, *voĉ-tamburado*, kaj *elĉerpado*.

### Konataj kantistoj aŭ grupoj 
[eta|[Eminem en 2004.]]

Esperantaj:
: Pafklik - Eterne Rima - Dolchamar - Jan Schröder - DĴ Kunar- Arĝenta Nubo - Tone - Bugge Bang

Usonaj:
:Afrika Bambaataa - Public Enemy - NWA - KRS-One - Rakim - EPMD - Yasiin Bey - 50 Cent - Dr. Dre - Eminem - Ice Cube - LL Cool J - Nas - Outkast - Puff Daddy - Snoop Doggy Dog - Tupac Shakur - Black Eyed Peas - Onyx - Flavor Flav

Hispanaj:
: Nach - Doble V - Falsalarma - El Chojin - SFDK - Arma Blanca

Germanaj:
:Die Fantastischen Vier - Fettes Brot - Freundeskreis - Dendemann - Ferris MC - Advanced Chemistry - Azad - Kool Savas - Bushido - Nana - Curse - Sido

Norvegaj:
:Fremmed Rase - Klovner I Kamp - Tungtvann

[eta|[DJ Marlboro.]]
Diverslandaj:
:Sab Sista - MBS - Osdorp Posse - G&G Sindikatas - Looptroop Rockers - Sens Unik

Francaj:
:Suprême NTM - IAM - Ministère A.M.E.R. - MC Solaar - Keny Arkana - Manau - Kool Shen - Akhenaton -

Belgaj:
:Benny B - Daddy K - James Deano

Brazilaj:
:DJ Marlboro

Pollandaj:
:WWO - Grammatik - Tede - O.S.T.R. - Warszafski Deszcz - HempGru

## Vidu ankaŭ 
* Repo
* Diskĵokeo
* Rompdanco

centre|450ra

## Eksteraj ligiloj 
* Hiphopo en Esperanto 
* http://www.rap.about.com  
* http://www.daveyd.com 
* http://www.hip-hop.lt 
* http://www.hh-nation.net 
* http://www.hip-hop.pl
* Jen troveblas folioj por trejnado pri tujrimado de Hiphopo. Eku per klavo "F 5". Por komprenado vidu filmeton de rapscript.de

## Notoj 
*