Karolo la 1-a (Aŭstrio)

[eta|200 px|Tombo de beatigita imperiestro Karolo en [Monte (Funchal)|Monte.]]
**Karolo la 1-a** (1916 – 1918) estis la lasta imperiestro de Aŭstrio-Hungario, ankaŭ:
* reĝo Karolo la 4-a de Hungario kaj Kroatio
* reĝo Karolo la 3-a de Bohemio

Beatigita (la ŝtupo al la sankteco) per la papo de Rom-katolika Eklezio en 2004.

## Biografio 
Roberto Coaloa, *Carlo d’Asburgo l’ ultimo imperatore*, Il Canneto editore,2012
* li naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1887.
* li estis baptita de nomo: **Karolo Francisko Jozefo Ludoviko Huberto Georgo Mario**.
* gepatroj: Otto de Loreno – arkiduko aŭstria, Maria Jozefino Saksia.
* **imperiestro** aŭstria kaj **apostola reĝo** hungara kaj **reĝo** ĉeĥa, galicia-vladimira, kroatia, dalmatia, slavonia kaj bosnia, **arkiduko** aŭstria kaj **duko** karintia, stiria, krajna, silezia, transilvania, **margrafo** moravia, **princo** serbia kaj moldavia, **grafo** tirola kaj istria kaj **hereda grafo** el Habitsburg kaj el Kuburg.
* li parolis germane, latine, ĉeĥe, hungare, france kaj angle.
* 1887 – 1905 li estis edukata en la imperiestra kortego en Vieno, kie li ankaŭ finstudis gimnazion.
* 1905 – 1914 li militservis en Bohemio kaj en Galicio.
* 1906 post morto de sia patro li antaŭenpaŝis al dua posteno de heredontoj de la trono, tuj post Francisko Ferdinando d’Este.
* la 21-an de oktobro de 1911 li geedziĝis al Zita de Bourbon-Parma, filino de Roberto – titola reganto de duklando parma. Zito poste fariĝis kapo de hejmo pro sia spriteco kaj inĝenieco. (Ŝi estis nekredeble klera, ŝi parolis angle, france, hispane, germane, itale, ĉeĥe kaj pollingve. Post morto de la edzo ŝi edukis ĉiujn infanojn kaj ŝi subtenis sian filon Otton, kiu provis renovigi la monarĥion. Ŝi mortis la 14-an de marto de 1989.)
* la 20-an de novembro de 1912 naskiĝo de kronprinco Otto. (Li finstudis universitaton en Belgio, li parolas germane, itale, latine, greke, angle, hispane, france, ĉeĥe, hungare kaj serb-kroate kaj en la jaro 1971 li estis elektita en eŭropan parlamenton. Li vivis en Aŭstrio.)
* la 3-an de januaro de 1914 naskiĝo de filino Adelheido (ŝi mortis en 1971).
* post la atenco en Sarajevo li estis alikomandita al supera komandantejo ĝis Těšín. Nun jam kiel generalo kaj la sekvanto de trono.
* 1914 – 1916 li vizitis ĉiujn batalfrontojn, kie Aŭstrio estis batalanta.
* la 8-an de februaro de 1915 naskiĝo de filo Roberto (ano de konsilantaro en banko).
* la 12-an de marto de 1916 li estis nomita submarŝalo kaj komandanto de armeoj en Tirolo. Ĉi tie li sukcesis atakmaniere fermi al italoj la vojon ĝis Tirolo, kies sudan parton ili estis provantaj konkeri. Post tiu ĉi sukceso li estis vokita ĝis Transilvanio, kie li venkis rumanojn konkerinte Bukareŝton.
* la 31-an de majo de 1916 naskiĝo de filo Felikso (proprumanto de konstruentrepreno).
* 1916 post la morto de Francisko Jozefo li fariĝis heredanto de la monarĥio.
* la 30-an de decembro de 1916 Karolo kaj Zito igis sin kroni en Budapeŝto kiel reĝo kaj reĝino hungaraj. Karolo do surtroniĝis sur la hungaran tronon kiel Karolo la 3-a. Tio estis la unua formo de kontentigo de nacioj de la monarĥio. Karolo nun volis igi sin kroni ankaŭ kiel reĝo ĉeĥa, sed hungaroj kaj germanoj malhelpis lin en tio.
* 1917 Karolo malsukcese provis fermi separatan pacon kun Konfederacio. Perantoj estis liaj bofratoj Siksto kaj Ksavero.
* la 2-an de julio de 1917 Karolo proklamis amnestion por politikaj arestitoj.
* 1918 Aŭstrio-Hungario estis en komenco de disfalo. Karolo devis subskribi aliancanan kontrakton kun Germanio, per kiu germanoj ekprenis gvidadon de la milito kun tio, ke Aŭstrio plene subiĝis al iliaj ordonoj. La ekonomia situacio estis krom tio rekte katastrofa kaj trie, la slavaj nacioj ne sekretigis, ke ili klopodas forŝiriĝi.
* la 10-an de marto de 1918 naskiĝo de filo Karolo Ludoviko.
* la 17-an de oktobro de 1918 la manifesto de Karolo por la nacioj de la monarĥio estis lasta provo por savi la monarĥion en nove federigita formo.
* la 28-an de oktobro de 1918 Karolo la 1-a estis detronigita el la ĉeĥa trono kaj en Prago estis proklamita Respubliko Ĉeĥoslovaka. (Sed fakte memstariĝis nur ĉeĥaj landoj, ĉar Slovakio estis restanta plu sub kontrolo de Hungario.)
* la 28-an de oktobro de 1918 Karolo estir detronigita ankaŭ el la tronoj de reĝlandoj kroatia, slavonia kaj dalmatia, kiuj estas proklamantaj memstarecon kaj tuj poste ili estas aliĝantaj al reĝlando Serbia. (Tiel estiĝis Reĝlando SHS, antaŭulo de reĝlando Jugoslava.)
* la 30-an de oktobro de 1918 en Aŭstrio estis plenumpovo konfidita al Ŝtata konsilantaro.
* novembro de 1918 Karolo estis devigita forlasi la imperiestran kastelon Schönbrunn kaj transloĝiĝi en kasteleton Eckartsau, eksposedaĵo de Francisko Ferdinando, kie li vivis jam kiel imperiestro sen imperio.
* la 11-an de novembro de 1918 Karolo devis subskribi manifeston, per kiu li estas rezigninta de la plena plenumpovo. La saman tagon Germanio kapitulacis kaj la unua mondmilito finiĝis. En packondiĉoj devis Aŭstrio doni al Italio sudan Tirolon kaj duklandon Krajnon.
* la 12-an de novembro de 1918 estis proklamita Aŭstria respubliko.
* la 13-an de novembro de 1918 per beograda armistico Hungario devis doni Banaton kaj reston de sudaj teritorioj kaj al rumana reĝlando doni duklandon transilvanian.
* januaro de 1919 Karolo ricevis ĝis Eckartsau por subskribi abdikdokumenton, sed kiun li rifuzis subskribi.
* la 24-an de marto de 1919 li estis devigita forveturi eĉ kun la familio Svislandon.
* la 2-an de aprilo de 1919 Aŭstria registaro konfiskis posedaĵon de Habsburgoj, kiuj ne rezignis pri la potenco. Temis precipe pri la t.n. Habsburga familia fonduso fondita de Francisko la 1-a Stefano de Loreno. Tiu ĉi fonduso financis vivkostojn al habsburgaj arkidukoj kaj ĝi enhavis kelke da milionoj.
* duono de 1919 Hungario devis doni Slovakion kaj Transkarpatan Rusion. Pro tiuj ĉi landoj okazis kelkaj soldatkonfliktoj kontraŭ ĉeĥaj soldataroj. En Hungario estis nome proklamita la t.n. respubliko de konsilantaroj, kiu batalis pro renovigo de Hungarujo.
* la 5-an de septembro de 1919 naskiĝo de filo Rudolfo (proprumanto de kafplantaĵejo).
* 1919 post malvenko de la hungara respubliko de konsilantaroj estis en Hungario renovigita reĝlando. La reĝa regento fariĝis admiralo Miklós Horthy. Li fariĝis unusola estro de la lando. Sed por Karolo tio signifis, ke li denove estas refariĝanta reĝo hungara (sed sen plenumpovo).
* la 1-an de marto de 1921 naskiĝo de filino Ĉarloto
* marto de 1921 Karolo alveturis Budapeŝton opiniante, ke Horthy transdonos al li la plenan potencon, sed li eraris en tio. Horthy ja agnoskis Karolon kiel hungaran reĝon, sed ne intencante rezigni pri sia potenco li devigis Karolon, por ke li forveturu reen Svislandon.
* la 21-an de oktobro de 1921 helpe de kelkaj fidelaj hungaraj garnizonoj Karolo provis konkeri Budapeŝton kaj ekpreni regadon. Horthy sukcesis haltigi la marŝon kaj Karolo kun Zito, kiu alveturis kun li, estis enŝipigitaj en britan ŝipon kaj transveturigitaj en novan ekzilon en Madejro.
* novembro de 1921 la hungara registaro proklamis Karolon kiel sentronigita. (Hungario restis poste la reĝlando sub la regenteco de Horthy ĝis la jaro 1946.)
* la 14-an de marto de 1922 la eksimperiestro aŭstria Karolo la 1-a, reĝo hungara kaj reĝo ĉeĥa, mortis en Madejro pro pneŭmonio.
* la 31-an de majo de 1922 naskiĝo de filino Elizabeto, naskiĝinta post morto de la patro.
* la 3-an de oktobro de 2004 deklarita beatulo far Johano Paŭlo la 2-a
* en 2004 en Aŭgustena preĝejo en Vieno estis malfermita flanka altaro, dediĉita al Karolo la 1-a.

## Referencoj 
Kategorio:Habsburgo-Loreno
Kategorio:Aŭstraj imperiestroj
Kategorio:Hungaraj reĝoj
Kategorio:Reĝoj de Bohemio
Kategorio:Historio de Aŭstrio
Kategorio:Historio de Ĉeĥio
Kategorio:Aŭstraj beatigitoj
Kategorio:Hungaraj beatuloj
Kategorio:20-a jarcento en Ĉeĥio