open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unitariisma preĝejo Béla Bartók (Budapeŝto)

La **Unitariisma preĝejo Béla Bartók** estas eklezia konstruaĵo en Hungario, en Budapeŝto, en distrikto Ferencváros.

## Historio 
La nun videbla loĝdomo estis konstruita en 1899. Depost Traktato de Trianon amase alvenis hungaraj rifuĝintoj al Budapeŝto, inter ili unitariistoj. En 1922 la unitaria eklezio aĉetis la loĝdomon por havi plian konvenan lokon por mesoj. Samtempe oni kolektis monon precipe en Britio kaj Usono por pli nova preĝejo. En la sekva jaro eklezia grupo formiĝis en tiu loko. En 1926 la loĝdomo estis trakonstruita, en konvena loko etaĝo estis forigita, tial dunivela halo estiĝis por kirko. La preĝejo mem estis preta en 1929, la ceteraj loĝejoj ne estis tuŝitaj. En 2001 la unitaria grupo prenis la nomon Béla Bartók, ĉar ankaŭ li estis unitaria. En 2009 la ekstera parto estis renovigita. La grupo havas ankaŭ eklezian koruson.

## Konstruaĵo 
La trietaĝa konstruaĵo kontaktiĝas kun aliaj loĝdomoj. La fasado estas simetria kaj situas laŭ la trotuaro. La domo havas meze korton. La preĝeja enirejo troviĝas en la korto. Interne la halo estas simpla, ene estas predikejo, en la alia flanko pli supre orgeno.
eta|La ekstera fasado

## Fontoj 
* oficiala paĝo 
* [hungarlingva video(https://eo.wikipedia.org/wiki/video)]

Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Budapeŝto
Budapeŝto

Unitarian Church portal, 2017 Ferencváros.jpg|Enirejo
Angol-magyar-amerikai unitárius testvériség örök emléke, 2017 Ferencváros.jpg|Memortabulo
Unitarian Church balcony, 2017 Ferencváros.jpg|Balkono de la unitariistoj
UnitFotoThalerTamas1.jpg|Interno de la preĝejo fone kun la predikejo
UnitFotoThalerTamas2.jpg|Interno de la preĝejo fone kun la orgeno
UnitFotoThalerTamas3.jpg|Hungareca memortabulo pri falintoj
UnitFotoThalerTamas4.jpg|Hungareca ornampentraĵo sur benko
Hordetrinkaĵo

eta|Hordetrinkaĵo.

La **horde-trinkaĵo** estas trinkaĵo surbaze de migdallakto kaj oranĝflora akvo, kiu estas trinkata kun aldono de akvo.

Alimaniere, la horde-trinkaĵo prepariĝas surbaze de dekoktado de hordeo kaj migdaloj. Kelkfoje oni aldonas al la hordeaĵo semojn el melono aŭ kukumo samkiel pistitaj dolĉaj migdaloj.

Kategorio:Senalkoholaĵoj
Kategorio:Dolĉigaĵoj
Kategorio:Siropoj
Kategorio:Greka kuirarto
Kategorio:Kipra kuirarto
Kategorio:Libia kuirarto
Kategorio:Tunizia kuirarto
Kategorio:Migdalaĵoj
Robert Fortier

**Robert R. FORTIER** (1926 - 2005) estis usona aktoro, dancisto kaj komerca fiŝkaptisto kiu partoprenis filmon Incubus.

Li komencis sian aktoran karieron per muzikfilmo Let's Dance de Fred Astaire (1950). Dum sekvaj jaroj li laboris kiel ekstrula dancisto en muzikifilmoj kiel Show Boat, Texas Carnival kaj Singin' in the Rain. Lia unua listigita rolo estis en *Lady in the Dark* (1954), post li laboris en filmoj The Girl Rush inter aliaj kaj televidserioj kiel Have Gun - Will Travel. Dum 1960-aj jaroj li aktoris en televidserioj Bonanza, The Fugitive, Gunsmoke, Combat!, The Lucy Show, Star Trek kaj Historias para no dormir (Hispanio). 

En 1966 li partoprenis la esperantlingvan filmon Incubus kiel Olin.

Dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj li aktoris en kinfilmojn McCabe & Mrs. Miller, 3 Women, Heaven Can Wait, A Wedding, HealtH, Popeye kaj O.C. and Stiggs.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Aktoroj de Star Trek
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj dancistoj
Kategorio:Usonaj fiŝkaptistoj
Sicilia kuirarto

[eta|La [katanio|katania plado, pasta alla Norma, ikono de sicilia kuirarto]]
[eta|eta|[Aranĉinoj tipaj siciliaj frititaj rizbuloj.]]
La **sicilia kuirarto** estas proksime ligita al la historio kaj kulturo, same kiel al la religia kaj spirita vivo de la insulo Sicilio, aŭtonoma regiono en Suda Italio. Temas pri regiona, kompleksa kaj diversa gastronomia kulturo, kiu montras klare la kontribuon de la popoloj ekloĝintaj en Sicilio dum la lastaj du jarmiloj (grekoj, normandoj, araboj, hispanoj). Unu havas, ekzemple, la nutraĵan kontribuon de antikva Grekio tra la "Monsù" de la grandaj nobelaj kuirejoj, inkluzive de magrebaj dolĉaĵoj kaj influoj de judaj kuirmanieroj.

## Ingrediencoj 
La ingrediencoj estas tipaj de ajna mediteranea kuirarto. En la pladoj de sicilia kuirarto, olivoleo estas ekskluzive uzita, kaj por kuiri kaj por spicado. La butero estas tre malmulte uzata, eble nur en la preparo de kelkaj dolĉaĵoj. La ĉefaj ingrediencoj estas legomoj aŭ maraĵoj (fiŝoj kaj moluskoj). Viando estas relative malmulte uzata en sicilaj pladoj, unu el la plej konataj estas la *farsu magru*.

La konataj salejoj de Trapanio, de kie elstaras mara salo ekde antikvaj tempoj, faras ĝin speciala ingredienco de sicilia kuirarto. Aliaj spicoj kaj aromaj herboj ofte uzataj estas: bazilio, petroselo, mento, nobla laŭro, rosmareno, salvio, ktp. Aldone, jasmeno, pinsemoj, sekvinberoj, migdaloj, pistakoj ktp. estas uzataj. La preparo de multaj pladoj kun dolĉaj gustoj estas ofta.

En Trapanio (ĉe la plej okcidenta pinto de la insulo), la influo de la Magreba kuirarto ekaperas kaj eblas trovi lokajn specialaĵojn faritajn kun kuskuso.

## Tipaj pladoj 
* Aranĉinoj
* Fritolo
* Kaponato
* Kasato
* Krokeo
* Pano kun lienaĵo
* *Pasta alla Norma*
* Pidono
* Pinjolato
* Sicilia glaciraspaĵo
* Sicilia pico
* Stigiolo

## Vinoj 
* Aleksandria muskatelo
* Bianco d'Alcamo
* Frappato
* Marsala
* Nero d'Avola
55810 Fabiofazio

'*55810 *Fabiofazio''''' estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la italaj astronomoj Piero Sicoli kaj Pierangelo Ghezzi elde la Observatorio de Sormano en Lombardujo (Italio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la itala televida parolisto, aŭtoro kaj produktoro Fabio Fazio, kiu debutis en oktobro 1983 ĉe RAI, la itala publika servo de radiosendo. Komence en 1983, li gvidis televiddiskuton kun sciencistoj, verkistoj kaj aliaj famuloj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Piero Sicoli
Kategorio:Malkovrita de Pierangelo Ghezzi
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1994
Sicilia glaciraspaĵo

eta|Tri siciliaj glaciraspaĵoj.

La ***sicilia glaciraspaĵo*** (itale ***granita siciliana***) estas trinkaĵo kies denseco similas al malpeza ŝorbeto, pli fajna ol la hispanaj glaciraspaĵoj aŭ glacitrinkaĵoj. La sicilia glaciraspaĵo konsistas el sukero, akvo kaj kondimentoj. Ĝi estas originaĵo de Sicilio, tamen troviĝas nuntempe en tuta Italio. Ĝi rilatas al la ŝorbeto kaj itala glaciaĵo, sed en la plejparto de Sicilio ĝi havas pli dikan kaj travideblan formon.

Inter la tradiciaj gustoj de la sicilia glaciraspaĵo estas la citrono, mandarino, jasmeno, kafo, migdaloj, mento, ananaso kaj laŭsezone, la fragoj kaj kultivitaj rubusoj. La ĉokoladaj glaciraspaĵoj estas tradiciaj en la urbo Katanio. La nuancoj de la siciliaj ingrediencoj estas tre gravaj por ĝia fina gusto: la citronoj estas malpli acidaj kaj pli floraj, dum la uzataj migdaloj enhavas kelkajn maldolĉajn, kiuj donas al ĝi unikan *tuŝon*.

La kafa glaciraspaĵo estas tre ofta en la urbo Mesino, dum la migdala en Katanio. Ĉiuj glaciraspaĵoj estas kutime proponataj en papera aŭ plasta glaso, kelkfoje kun trinkŝalmo.

glaciraspaĵo
Kategorio:Italaj desertoj
Kategorio:Senalkoholaĵoj
Pidono

eta|Pidonoj
La ** pidono** (itale **pidoni**, sicilie **pidùni**), estas simile al farĉita bulko, origine el Mesino, Sicilio, kun duonluna formo, simila al la *kalcono*. En ĝia origina recepto ĝi estas kondimentita per krispa endivio, tumo, salumitaj anĉovoj kaj pipro, kvankam konataj en multaj aliaj variantoj kun tomato, ŝinko ktp. Ambaŭ frititaj kaj bakitaj  kun malsama pasto.

Kategorio:Sicilia kuirarto
Kategorio:Manĝetoj
Pano kun lienaĵo

[eta|250px |*Pani câ meusa* en [Palermo.]]
La ***Pano kun lienaĵo*** (sicilie ***Pani câ meusa***, itale ***Panino con la milza***), estas ekzemplo de la sicilia kuirarta tradicio nomita *surstrata manĝaĵo*, pioniro de la hodiaŭa rapidmanĝado.

Tiu plado, kiu estas ekskluziva tradicio de Palermo, estas dolĉa pano (*vastella*), kovrita de sezamo, kiu estas farĉita de pecoj de bovidaĵaj lieno kaj pulmo. Unue oni boligas la lienon kaj la pulmon kaj poste, oni haketas ĝin kaj fritas kun ŝmalco. Kiam oni aldonas al ĝi fromaĝojn (kaĉokavalo raspita aŭ rikoto), tiukoaze nomata *maritatu* ('edziĝinta'), se sola ĝi estas nomata *schettu* (fraŭla).

Tipaj kuiriloj por ĉi plado estas klinita kaserolo, en kiu la ŝmalco varmiĝas dum supre atendas la pecoj el lienaĵo kaj pulmaĵo por esti tuj fritataj kaj per dudenta forko oni prenas la fritaĵojn. Ilin oni degustigas rapide kaj metas en la panon ankoraŭ varma. Oni donas al la kliento envolvita per papero.

Kategorio:Sicilia kuirarto
Kategorio:Surstrataj manĝaĵoj
Kategorio:Lienaĵoj
Kategorio:Palermo
Krokeo

eta|Krokeoj
La ***krokeo*** (itale ***crocchè***, el la franca lingvo **croquette**), ofte ankaŭ nomata *panzarotti*, estas tipa plado de napola kuirarto ankaŭ trovebla en la apulia kaj sicilia kuirartoj, precipe en Palermo, kie estas unu el ĝiaj variaĵoj. La napola recepto konsistas el miksaĵo de terpomoj, ovoj, fromaĝo kaj pipro. La lasta paŝo konsistas el banado en la ovoblanko kaj poste en la pano raspita kaj poste fritita.

En Kampanio, kaj ankaŭ en hejma preparado, ili estas ankaŭ tipa strata manĝo, kiu en ĉi tiu kazo ofertas malpli riĉan version, ne pripensante la ĉeeston de laktaĵoj kaj fumaĵitaj viandoj. Ankoraŭ hodiaŭ ili povas esti aĉetataj en unu el la multaj vendejoj de la urbo, kie ili estas servataj en specialaj ujoj nomataj "cuoppi", akompanitaj de pastakreŝutoj, ŝiuriloj, skaljocioj, aŭ frititaj melongenoj kaj malgrandaj aranĉinoj.

La versio en Palermo inkluzivas la uzon de lakto anstataŭ ovoj kaj mento en la pasto. Alia varianto estas tipa de Piemonto, kie ili nomiĝas *Subriko*.

Kategorio:Napola kuirarto
Kategorio:Apulia kuirarto
Kategorio:Sicilia kuirarto
Kategorio:Fritaĵoj
Kategorio:Surstrataj manĝaĵoj
Kategorio:Krokedoj
Kategorio:Terpomaĵoj
55815 Melindakim

'*55815 *Melindakim'''* estas malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la brit-aŭstralia astronomo Duncan I. Steel elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Melinda Kim Dowling'', plijuna fratino de la malkovrinto. Entreprenistino vivanta en Midsomer Norton (Somerset), ŝi estis tre helpema por la kariero de la malkovrinto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Duncan I. Steel
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1994
Fosco Maraini

**Fosco Maraini**, naskiĝis en Florenco la 15-an de novembro 1912 kaj mortis la 8-an de junio 2004 en la sama urbo, estis etnologo, orientisto, montgrimpanto kaj itala verkisto.

Li estas la aŭtoro de multaj fotoj prenitaj en Centra Azio, Japanio kaj Tibeto, same kiel en Karakorumo kaj Hindukuŝo. Lia fotografa produktado estis temo de multaj ekspozicioj en Eŭropo kaj Japanio. Li estas aŭtoro de etnologiaj libroj, kaj ankaŭ literaturaj verkoj (romanoj kaj poezio).

Dacia Maraini, unu el ŝiaj filinoj, estas verkisto.

Kategorio:Italaj verkistoj
Kategorio:Italaj etnologoj
Kategorio:Italaj fotistoj
Kategorio:Italaj japanologoj‎
Kategorio:Italaj montogrimpistoj
Kategorio:Fotado en Tibeto
Kategorio:Fotado en Japanio
Kategorio:Florencanoj
(55825) 1995 SD4

**(55825) 1995 SD4** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  de la brita amatora astronomo Stephen P. Laurie elde Church Stretton (Shropshire, Unuiĝinta Reĝlando)

Ĝia iom discentra orbito ekstere malproksime tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,270678 AU, tie estas 40,493 milionoj da km.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Stephen P. Laurie
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995
Bianco d'Alcamo

'''Bianco d'Alcamo ''' estas vino produktita en la DOC de Alcamo, Sicilio. Ĝi troviĝas en la provinco de Palermo ĉirkaŭ 30 km sudokcidente de la urbo Palermo kaj ĝuste oriente de provinco Trapanio.

En julio 1972 la nomo Alcamo DOC aplikiĝis al la vinoj produktitaj en la 9 diversaj urboj apud la urbo Alcamo: Calatafimi, Castellammare del Golfo, Gibellina, Balestrate, Camporeale, Monreale, Partinico, San Cipirello kaj San Giuseppe Jato. Komence Alcamo ekskluzive uzis la blankajn vinojn produktitajn en la regiono. Ĝi nun estas uzata por la ruĝaj kaj rozkoloraj vinoj produktitaj en la regiono (laŭ Loka Vina Leĝo, 99).

Kategorio:Siciliaj vinoj
Nero d'Avola (vino)

'''Nero d'Avola'* estas ruĝa vino produktita en la plejparto de la teritorio de Sicilio, de la samnoma vinberarbo. Nuntempe *Nero d'Avola* ne plu ekzistas kiel aŭtonoma nomumo, sed povas esti inkluzivita en la etikedoj de vinoj produktitaj kun vinberoj el la vinberujo kun la sama nomo. Kaj la planto kaj la vino portas la nomon de la urbeto Avola, dum *nero'' signifas nigran, tio estas ruĝan vinon.

Ĝia komercado je industria skalo devenas de la fruaj sesdekaj jaroj de la pasinta jarcento. Ĝi estas konsiderata tranĉa vino, pro ĝia alta alkohola enhavo, kiu facile atingas 15 gradojn. Malgraŭ tio, kelkaj sicilaj kompanioj decidis fari ĉetablan vinon per novaj teknikoj de vinfarado pli respondemaj al merkataj bezonoj, kiuj inkluzivis malpliigon de sukera enhavo kaj pliigo de acideco. Ekde tiam ĝi estis kultivita ekster Sicilio kaj Italio, ekzemple en Kalifornio, Aŭstralio kaj dum kelkaj jaroj ankaŭ en Turkio.

Kategorio:Ruĝaj vinoj
Kategorio:Siciliaj vinoj
Kategorio:Avola
Grillo (vitspeco)

eta
**Grillo**, ankaŭ konata kiel **Riddu** kaj **Rossese bianco**, estas itala vitspeco por blanka vino kiu eltenas altajn temperaturojn kaj estas vaste uzata en sicilia vinfarado kaj, precipe, por farado de Marsala. Ĝiaj originoj estas necertaj, sed ĝi eble estis enmetita en la insulon Sicilion el Apulio. Ĝi estis jam vaste plantita en la Provinco Trapanio, antaŭ 1897; hodiaŭ ĝi povas kreski tra Sicilio kaj ankaŭ en la Liparaj insuloj.

La vinberujoj ankaŭ kreskas ĉirkaŭ la komunumo Riomaggiore en la provinco La Spezia en Ligurio, kie ĝi estas konata kiel *Rossese bianco*.

Kategorio:Italaj vitspecoj
Kategorio:Vitspecoj
Frappato

**Frappato di Vittoria** aŭ **Frappato** estas ruĝvina vitspeco plantita precipe en Sicilio. Kiel vitspeco, Frappato produktas korpo-malpezajn vinojn kun helkolora vinbero. Ĝi estas plej ofte vidata kiel ero de la unika DOCG-vino, en Cerasuolo di Vittoria, kiu konsistas el 30-50% Frappato kaj 50-70% Nero d'Avola.  

Itala studo publikigita en 2008 uzante DNA-esploron montris proksiman genetikan rilaton inter Sangiovese unuflanke kaj dek aliaj italaj vinberaj varioj aliflanke, inkluzive de Frappato. Estas do verŝajne, ke Frappato estas interkruciĝo de Sangiovese kaj alia, ĝis nun neidentigita, vario.

Kategorio:Italaj vitspecoj
Kategorio:Vitspecoj
Perricone

**Perricone **ankaŭ konata kiel **Perricone nero** aŭ **Pignatello** estas indiĝena ruĝa vitspeco el Sicilio, uzita por produkti DOC-vinojn kiel la Contea di Sclafani, Delia Nivolelli kaj Monreale.

Oni kultivas ĝin ĉie en la regiono, sed precipe en la provincoj de Trapanio kaj Palermo kaj, en plej malgranda centro, ankaŭ en Agriĝento, Mesino kaj Sirakuzo.

Kategorio:Vitspecoj
Ansonica

**Ansonica** estas itala blankkolora vitspeco, ankaŭ konata kiel **Inzolia** sicilie, **nzoglia** (en Kalabrio) aŭ **Insolia**.

Ĝi havas sudajn originojn sed ankaŭ disvastiĝas en aliaj italaj regionoj kiel ekzemple Toskanio, precipe ĉe la Insulo Elbo kaj Monte Argentario.

La aro estas granda sed kun iom malabundaj vinberoj. La rikolto okazas ĉirkaŭ la unuaj dek kvin tagoj de septembro.

Kategorio:Vitspecoj
Kategorio:Toskanaj vitspecoj
Kategorio:Kalabriaj vitspecoj
Kategorio:Siciliaj vitspecoj
Aleksandria muskatelo

eta
La **Aleksandria muskatelo** estas blanka vinbera vitspeco, kiu estas membro de la muskateloj de *Vitis vinifera*. Ĝi estas konsiderata "antikva vinberarbo", kaj vin-spertuloj kredas, ke ĝi estas unu el la plej malnovaj genetike nemodifitaj vinberoj ankoraŭ ekzistantaj. Ĝi daŭre estas grava vinbero en la aŭstralia kaj sudafrika vinindustrioj. Ĝi estas ankaŭ tre kulturata sur la insuloj Samos, kaj Lemnos en la nordorienta egea regiono de Grekio, kaj laŭdire Kleopatra trinkis muskatelon. En Italio vino estas farita el vinbero de Pantelleria, kaj en Hispanio oni uzas vinberojn por vino en Malago, Alakanto, Valencio kaj Kanarioj. La vinbero originis en Nordafriko, kaj la nomo verŝajne devenas de ĝia rilato kun Antikva Egiptio, kiu uzis la vinberojn por fari vinon.

Kategorio:Vitspecoj
Marsala (vino)

eta
***Marsala*** estas vino, seka aŭ dolĉa, produktita en la regiono ĉirkaŭ la itala urbo Marsala en Sicilio. Marsala ricevis statuson de Denominazione di origine controllata (DOC) por la unua fojo en 1969. La statuso de* DOC* samas al PDO: plej multaj landoj limigas la uzon de la termino *Marsala* al tiuj vinoj kiuj venas de la areo de Marsala, al kiu la Eŭropa Unio donas statuson de Protektita Deven-Nomo (PDO).

Kvankam la loĝantoj de la urbo foje trinkas "aĝan" Marsala, la vino produktita por eksportado estas universale fortikigita simila al Oporto, Madejro kaj Ŝereo. Origine, ĉi tiu aldono de alkoholo devis certigi, ke ĝi daŭros dum longaj oceanaj vojaĝoj, sed nun ĝi fariĝas tiel pro ĝia populareco en eksterlandaj merkatoj.

Kategorio:Siciliaj vinoj
Kategorio:Marsala
Furfuralo

**Furfuralo** aŭ **furfuraldehido** estas organika komponaĵo apartenanta al la familio de la aldehidoj, prezentanta furanan ringon ligitan al aldehida grupo. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun migdalosimila aromata odoro, kvankam la komercaj specimenoj ofte estas malhelaj. Furfuralo estas senhidratiga produkto el kelkaj sukeroj, ĉar ĝi okazas en vasta gamo da agrikulturaj flankproduktoj inkluzive de maizo, aveno, tritika brano kaj lignero. Kune kun la etanolo, acetata acido kaj sukero, furfuralo estas unu el la plej antikvaj renovigeblaj kemiaĵoj. Ĝi ankaŭ estas trovata en multaj prilaboritaj manĝaĵoj kaj trinkaĵoj.

## Historio 
Furfuralo estis unue izolita en 1821 far la germana kemiisto Johann Wolfgang Döbereiner (1780-1849), kiu produktis etan specimenon kiel flankprodukto en la sintezo de la formiata acido. Tiutempe, la formiata acido estiĝis per distilado de mortintaj formikoj, kaj la korpoj de la mortintaj formikoj de Döbereiner eble enhavis kelke da plantomaterialo.

En 1840, la skota kemiisto John Stenhouse (1809-1880) malkovris ke la sama kemiaĵo povas produktiĝi per distilado de kelkaj specimenoj de plantodevenaj materialoj tiaj kiaj maizo, aveno, brano kaj lignero kun sulfata acido. Li ankaŭ determinis la empirian formulon de la furfuralo. En 1845, George Fownes (1815-1949) nomis tiun oleon *furfurolo* (en la latina lingvo furfur signifas brano). Ĉi-nomo estis daŭre uzita en la literaturo ĝis 1901, kiam la germana kemiisto Carl Harries (1866-1923) deduktis la kemian strukturon de la furfuralo.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per senhidratigo de la *ksilozo*:

### Sintezo 2 
* Preparado per kataliza interagado de la furano kaj karbona unuoksido:

### Sintezo 3 
* Preparado per oksidigo de primara alkoholo:

### Sintezo 4 
* Preparado per reduktigo de acilaj kloridoj:

### Sintezo 5 
* Preparado per reduktigo de nitritoj:

### Sintezo 6 
* Preparado per reduktigo de esteroj:

### Sintezo 7 
* Preparado per hidratigo de nitriloj:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Preparado de alkoholoj per refuktigo de aldehidoj:

### Reakcio 2 
* Preparado de la metilfurano per reduktigo de la *furfuralo*:

### Reakcio 3 
* Kataliza preparado de furfurilamino ekde la *furfuralo*:

### Reakcio 4 
* Konvertado de furfuralo en furfurilamido:

### Reakcio 5 
* Konvertado per oksidado de *furfuralo* al furanata acido:

### Reakcio 6 
* Konvertado de *furfuralo* al furano per varma kataliza hidratigo en ĉeesto de nikelo:

### Reakcio 7 
* Konvertado de *furfuralo* al kvarhidrofurano:

## Vidu ankaŭ 
* Furanata acido

## Literaturo 
* Enciclopædia Britannica
* Science Direct
* Quimica nova interativa
* The Good Scents Company
* Furfural historical overview
* Production of Platform Chemicals from Sustainable Resources
* Chemistry and Technology of Furfural and its Many By-Products
* Essentials of Carbohydrate Chemistry

## Referencoj 
Kategorio:Gustigaĵoj
Kategorio:Aldehidoj
Kategorio:Solviloj
Kategorio:Furanoj
Kategorio:Rezinoj
Kategorio:Polimeroj
55838 Hagongda

'*55838 *Hagongda'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo Beijing Schmidt CCD Asteroida Programo elde la Stacio Singlong de la Astronomia Observatorio de Beijing, en provinco Hebejo (Ĉinio).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la instituto de teknologio de Harbino (ĉine : 哈尔滨工业大学, *Hāěrbīn Gōngyè Dàxué*, aŭ *Hagongda'') fondita en 1920, ŝlosila nacia universitato en Ĉinio prestiĝa en kosmonaŭtiko kaj aliaj kampoj de alta teknologio. Tiu plurfaka bonegeco permesis, ke ĝi alportu signifan kontribuon al la ĉinaj kosmesploraj programoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de SCAP
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
Guaĥiroj

alternative=Baile de cortejo Wayuu.jpg|eta|Virino kaj viro kune dancante tradician dancon
La **Guaĥiroj** (ankaŭ konata sub la nomo **Wayu**, **Wayúu**, **Guajiro**, **Wahiro** ) estas etna grupo el la nordo de Kolombio kaj Venezuelo, kun loĝantaro de ĉirkaŭ 305.000 personoj (135.000 en Kolombio kaj 170.000 en Venezuelo). alternative=Teritorio de la guaĥiroj en la nordo de Kolombio kaj Venezuelo.|eta|Teritorio de la guaĥiroj en la nordo de Kolombio kaj Venezuelo.Ili parolas la lingvon guaĥiran (*wayuunaiki* : ISO- kodo 639 : GUC) kiu apartenas al la aravaka lingvaro. La nomo guaĥiro devenas de la aravaka kaj signifas 'la povo-hava viro'

Ili loĝas en dezertan regionon de ĉirkaŭ 28.000 km², el kiuj pli ol 15.000 km² en la departemento La Guajira, Kolombio kaj 12.000 km² en Zulia, Venezuelo. Ili vivas ĉefe en la guaĥira duoninsulo (el kiu ankaŭ estas derivata la nomo "Guajiro") sur la karibaj marbordoj.

## Aktuala situacio 
La guaĥiroj vivas ĉefe de teksado, inkluzive de farado de vestoj, kaj kultivas parolan kulturon propran al la antikvaj popoloj kaj aktualaj indianaj etnoj de Sudameriko. Ili parolas sian propran lingvon kaj ankaŭ la hispanan. Ĉi tiuj indianoj estas la solaj kiuj sciis rezisti la invadon de la hispanoj kaj konservis ian sendependecon en la du landoj en kiuj ili vivas, postulante sian propran teritorion.

La venezuela aktorino Patricia Velásquez, kiu devenas de la regiono, kreis la fondumon *Wayúu Taya* por plibonigi la aliron al kuracado kaj edukado por tiu popolo. La financado de tiu fondumo devenas de la vendo de sakoj kun koloregaj tradiciaj temoj. Tiuj sakoj nomiĝas Mochila (hispana por saketo) kaj estas teksitaj de guaĥiraj virinoj kaj ĉiu *mochila* [moĈIla] postulas laboron de 15 tagoj.

Inter 2008 kaj 2013, tri mil ministoj mortis pro subnutrado en la provinco La Guajira, plejparte guaĥiraj indianoj. Sekeco estas granda problemo, eĉ akcentita pro senarbarigo kaj minado, sed korupto, deviga delokigo kaj neglekto fare de la publikaj aŭtoritatoj estas ankaŭ faktoroj denuncitaj de la lokaj loĝantaroj.

La jura sistemo de la guaĥiroj eniris la nematerian kulturan heredaĵon en 2010.

## Referencoj 
* Tiu ĉi artikolo estas parte bazita sur la artikolo en la franca versio de vikipedio, je la 2-a de aprilo 2019.

## Literaturo 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Indiĝenaj popoloj de Kolombio
* Antaŭkolumbaj Civilizacioj

Kategorio:Indianaj etnoj en Kolombio
Kategorio:Indianaj etnoj en Venezuelo
Nacia Instituto pri Nuklea Fiziko

La** Nacia Instituto de Nuklea Fiziko**, () nomata INFN, estas la itala esplorinstituto kiu antaŭenigas, kunordigas kaj efektivigas sciencan esploradon en la kampo de nuklea, subnuklea kaj astropartikla fiziko, same kiel la teknologia evoluo necesa por agadoj en ĉi tiuj sektoroj. Ĝi funkcias en proksima rilato kun la universitato kaj en la kunteksto de internacia kunlaboro kaj komparo.

INFN estis fondita la 8-an de aŭgusto 1951 de grupoj el la Universitatoj de Romo, Padovo, Torino kaj Milano por daŭrigi kaj disvolvigi la sciencan tradicion ekiĝinta en la 1930-aj jaroj per la teoria kaj eksperimenta esplorado de nuklea fiziko de Enrico Fermi kaj lia grupo, kaj elstare Edoardo Amaldi.

En la dua duono de la kvindekaj jaroj la INFN dezajnis kaj konstruis la unuan italan elektron-akcelilon, la elektro-sinkrotrono konstruita en Frascati, kie naskiĝis la unua nacia laboratorio de la Instituto. Samtempe, la INFN komencis partopreni en esploraj agadoj de CERN, la eŭropa centro de nuklea esplorado en Ĝenevo, por la konstruado kaj uzo de ĉiam pli potencaj akceliloj.

Kategorio:Esploraj institutoj en Italio
Kategorio:Fizikaj institutoj
Kategorio:Nuklea fiziko
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1951
Nacia Instituto pri Astrofiziko

eta
La **Nacia Instituto pri Astrofiziko** (itale: ***Istituto Nazionale di Astrofisica***, aŭ INAF) estas la plej grava itala institucio faranta sciencan esploradon pri astronomio kaj astrofiziko. Esplorado farita de la sciencistoj de la Instituto varias ekde la studado de la planedoj kaj malgrandaj korpoj de la Suna sistemo ĝis la grandskala strukturo de la Universo kaj grupoj kaj grupoj de galaksioj je kosmologiaj skaloj.

Establita per la leĝdona Dekreto Nr. 269, la 23-an de julio 1999, kiel ne-instrumenta esplororganizo kun specialaj reguloj, bazita en Romo kaj funkciantaj strukturoj disvastigitaj sur la teritorio, en kiu astronomiaj kaj astrofizikaj observatorioj konverĝis.

En 2003, tri CNR-institutoj ankaŭ iris al INAF: la Instituto de Radioastronomio (IRA), la Instituto de Spaca Astrofiziko kaj Kosma Fiziko (IASF) kaj tiu de Astrofiziko de Interplaneda Spaco (IFSI).

Kategorio:Astrofizikaj institutoj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1999
Strato de Ludoviko Zamenhof en Zamość

eta|La vido de strato de Ludoviko Zamenhofo en Zamość
52°14.57.4"N 20°59'42.5"E
**Strato de Ludoviko Zamenhofo** estas la pavima strato en Malnovurbo (Stare Miasto), kiu ekzistas en centro de la urbo Zamość. De sepdeka al dudeka jarcento ĝi estis nomita strato Juda (ulica Żydowska). La ekanto de Esperanto kaj kuracisto Ludoviko Zamenhofo estas  ĝia nomiga patrono.

## Eksteraj ligiloj 
* Strato de Ludoviko Zamenhof en Varsovio

Ludoviko Zamenhof en Zamość
Kategorio:Zamość
Scienca Kulturcentro Ettore Majorana

eta|Pordo de la monaĥejo kie ĝi sidejas
La ***Centro por Scienca Kulturo Ettore Majorana*** ( mallongigita **EMFCSC**) estas scienca organizo, konata tra la mondo, fondita en Ĝenevo en 1962 kaj ekde 1963 en Eriĉo, Sicilio, de la fizikisto Antonino Zichichi, kiu ankaŭ estas ĝia prezidanto  kaj nomata laŭ la sicilia fizikisto Ettore Majorana.

La ĉefa sidejo ekde 1963 estas en strato Guarnotti 26, en la antaŭa monaĥejo de Sankta Petro. Anstataŭe ĝi estas la loko por kursoj de la 1970-aj jaroj en la antaŭa monaĥejo de Sankta Domingo.

Aliĝinta al la INFN, ĝi financas la Internacian Lernejon de Sub-Nuklea Fiziko, ankaŭ prezidata de Antonino Zichichi. Dum la jaroj de la malvarma milito post CERN la centro Ettore Majorana  estis loko kie renkontiĝis sciencistoj de Rusio kaj Usono. En ĉi tiuj jaroj 76 sciencistoj, kiuj partoprenis la kursojn, tiam ricevis la Nobel-premion post sia partopreno en la agadoj, kaj 49 estis jam Nobel-premiitoj.

En Eriĉo, la unua kerno de nova laboratorio estis establita per la mandato studi kampajn krizojn, kaj ne nur la du plej famajn (forceja efiko kaj ozono), sed entute 63. Ĉi tiu laboratorio nomiĝas "ILSEAT. "(Internacia Laboratorio por Scienca Inĝenierado kaj Altnivela Teknologio).

Ĝi inkluzivas 123 post-universitatajn lernejojn en ĉiuj kampoj de moderna scienca esplorado, kaj ankaŭ distribuas stipendiojn al meritantaj studentoj.  

Kategorio:Erice
Kategorio:Scienco kaj teknologio en Italio
Kategorio:Sciencaj organizaĵoj en Italio
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1926
Suna elektrocentralo Arkimedo

**Suna elektrocentralo Arkimedo** () estas suncentralo kiu produktas sunan energion ĉe Priolo Gargallo proksime de Sirakuzo en Sicilio, Italio. La sekcio pri ciklo kombinita estis inaŭgurita en 2003, kaj la suna kampo la 14-an de julio 2010. La suna kampo estas la unua uzanta fanditan salon por varmo-transpaso kaj stokado, kiu estas integrita kun la kombinita cikla gasa instalaĵo. Ĝi uzas teknologion disvolvitan de ENEA kaj Suna Energio Arkimedo, komuna entrepreno inter Angelantoni Industrie kaj Siemens Energy. Arkimedo estas posedata kaj funkciigita de Enel.

La loko nomiĝas "Arkimedo" (la fama loĝanto en la apuda granda greka helena urbo Sirakuzo) post la vicoj de grandegaj parabolaj speguloj uzataj por kapti la sunradiojn, kiuj memorigas la "brulajn spegulojn" kiujn laŭdire Arkimedo kutimis uzi kaj bruligis la romiajn ŝipojn sieĝantaj Sirakuzon dum la Sieĝo de Sirakuzo (214-212 aK). La ekzistanta elektrocentralo estas ĉirkaŭ 25 hektaroj (escepte de la suna kampo), kaj pligrandiĝas per la 11 hektaroj de lasuna kampo Arkimedo.

Arkimedo
Kategorio:Siemens
Marx Dormoy

**René Marx DORMOY** [maʁks dɔʁmwa] (naskiĝis  en Montluçon (Allier), mortis  en Montélimar (Drôme)) estis franca socialista politikisto, fama pro sia opozicio al ekstremdekstro. Sub lia regado kiel Ministro pri Internaj Aferoj en la registaro de Léon Blum, la franca polico enfiltris organizaĵon de la *Cagoule*, kiu planis la renverson de la Tria Respubliko de Francio, gvidata de la registaro de la Popola Fronto. Dormoy direktis la areston kaj malliberigon de 70 *cagoule*-anoj en novembro 1937. La polico reakiris du tunojn da armiloj de iliaj lokoj.

Post la Okupacio de Francio, Dormoy kiel parlamentano rifuzis aprobi plenajn povojn al Marŝalo Philippe Petain kaj la Reĝimo de Vichy. Li estis arestita en 1940 kaj internigita en karcero en Montélimar. Li estis murdita tie en julio 1941 per bombo metita en sia domo. Oni suspektis, ke tio estis la faro de teroristoj de la *Cagoule*.

## Vidu ankaŭ 
* Marx Dormoy (pariza metrostacio)
* République - Marx Dormoy (Tramtransporto en Parizo)

Kategorio:Francaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Premiitoj per la franca Medalo de Rezistado
Kategorio:Ministroj pri internaj aferoj de Francio
Kategorio:Senatanoj de Allier
Sándor Devich

**Sándor Devich** [ŝAndor deviĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Devich Sándor** estis hungara violonisto, altlerneja instruisto, fondinta membro de Arĉa Kvaropo Bartók, membro de Societo Ferenc Liszt. Lia frato estis János Devich.

Sándor Devich  naskiĝis la  en Szeged, li mortis la  en Budapeŝto.
 
## Vivhistorio 
Sándor Devich lernis pianadon en sia naskiĝurbo, poste violonadon jam en muziklernejo en Budapeŝto. Li studis poste en meznivela muziklernejo (nuntempa konservatorio) inter 1948-1954, fine li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1959. Lia ĉefinstruisto estis Ede Zathureczky, aliaj signifaj instruistoj estis Leó Weiner kaj Erzsébet Szőnyi. Jam dum la studentaj jaroj li violonadis en la Ŝtata Koncerta Orkestro, same en la Filharmonia Orkestro. En 1958 li estis fondinta membro de Arĉa Kvaropo Komlós (la baldaŭa Arĉa Kvaropo Bartók). Kun tiuj orkestroj li koncertis en la tuta mondo. Krom la koncertoj en 1981 li ekinstruis en la Altlernejo, inter 1988-1997 li estis vicrektoro. Li ricevis sola aŭ kun orkestro premiojn inter 1981-2009, en 1970 eĉ premion Kossuth.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Mi a vonósnégyes?* (1985)
* *A pizzicatóról, a szinkópáról és a "viselkedésről* (1997)
* *A vonósnégyes egykor és ma* (2005)
* *Üzenetek* (2007)

## Elektitaj disĉiploj 
* Dénes Várjon

## Fontoj 
* hungarlingva membiografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj violonistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
John Hoyt

**John HOYT** estas artnomo de  **John McArthur HOYSTRADT** (la 5-an de oktobro 1905 - la 15-an de septembro 1991) usona aktoro. Li estis filo de bankisto Warren J. Hoysradt.

Li studis ĉe Hotchkiss School kaj Yale University, kie li redaktis por studenta ĵurnaleto *The Yale Record*. Li diplomiĝis kiel bakalaŭro kaj magistro per Yale. Li instruis historion ĉe Groton School dum du jaroj.

Li debutis en Broadway per teatraĵo *Overture*. Kelkaj el liaj laboroj ĉe Broadway inkluzivas teatraĵojn *Miracle at Verdun* (1930), *Lean Harvest* (1931), kaj *Clear All Wires* (1932). Li daŭris rolante en teatro ĝis kiam li translokiĝis al Holivudo en 1945.

Hoyt komencis sian kinan karieron per la filmo O.S.S. kaj dum 1940-aj jaroj li aktoris ĉe The Unfaithful, My Favorite Brunette, Brute Force, To the Ends of the Earth, Winter Meeting, Sealed Verdict, The Decision of Christopher Blake, The Bribe, The Lady Gambles, *The Great Dan Patch*, Trapped kaj Everybody Does It.

Lia kariero en kino daŭris en 1950-aj jaroj per filmoj kiel Outside the Wall, The Lawless, The Company She Keeps, Inside Straight, Quebec, New Mexico, Lost Continent, The Desert Fox: The Story of Rommel, The Black Castle, Androcles and the Lion, Julius Caesar, Sins of Jezebel, Casanova's Big Night, The Student Prince, Désirée, The Big Combo, Blackboard Jungle, The Purple Mask, Moonfleet, The Girl in the Red Velvet Swing, Trial, The Conqueror, Forever, Darling, Mohawk, The Come On, Death of a Scoundrel, Baby Face Nelson, The Beast of Budapest, Curse of the Undead kaj Never So Few. 

Li debutis ĉe televido 1951 per scienc-fikcia serio *Lights Out*. En tiuj jaroj li laboris ĉe televidserioj The Lone Ranger, The Adventures of Rin Tin Tin, Climax!, Zorro, Riot in Juvenile Prison, inter multaj aliaj.

Dum 1960-aj jaroj li aperis ĉe televidaĵoj The Rifleman, Gunsmoke, The Untouchables, The Twilight Zone, Maverick, Have Gun - Will Travel, Laramie, Perry Mason, Dr. Kildare, Wagon Train, Voyage to the Bottom of the Sea, The Munsters, Burke's Law, I Spy, Bonanza, The Beverly Hillbillies, The Big Valley, Laredo, Daniel Boone, The Monkees, The Time Tunnel, The Man from U.N.C.L.E, Ironside, Get Smart, It Takes a Thief, The Wild Wild West kaj The Outcasts. Ĉe Star Trek li partoprenis la provepizodon The Cage, kiu ne estis ensendita ĝis 1980-aj jaroj.

Li ankaŭ aktoris en filmoj kiel Spartacus, Merrill's Marauders, Cleopatra, X, The Time Travelers, Two on a Guillotine, Young Dillinger,  Operation C.I.A., Gunpoint, Duel at Diablo, Panic in the City, inter aliaj.

En la 1970-a jardeko li laboris ĉe televidaĵoj The Flying Nun, The Virginian, Hogan's Heroes, Welcome Home, Johnny Bristol,  Planet of the Apes, Kolchak: The Night Stalker, The Six Million Dollar Man, Police Woman, Greatest Heroes of the Bible, Battlestar Galactica inter aliaj krom filmoj kiel Flesh Gordon kaj A Great Ride. 

En 1980-aj jaroj li partoprenis filmojn  Desperately Seeking Susan. *Alvin Goes Back to School* kaj televidserion *Gimme a Break!*.

Kategorio:Aktoroj de Star Trek
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj instruistoj
Adolf Ellenbogen

**Adolf Ellenbogen,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ellenbogen Adolf** estis hungara violonisto, komponisto, dirigento.

Adolf Ellenbogen  naskiĝis en 1814 (fontoj mencias ankaŭ aliajn naskiĝjarojn) en Miskolc, li mortis la  en Budapeŝto.
 
## Biografio 
Adolf Ellenbogen devenis el juda familio. Li estis membro de junulara orkestro gvidata de Károly Thern en sia naskiĝurbo, poste li studis muzikon en konservatorio de Vieno (tiutempe en Hungarlando serioza muziklernejo ne ekzistis). En 1834 li hejmenvenis kaj aranĝis orkestron por Teatro de Miskolc. Post 2 jaroj li aliĝis al teatra orkestro de Buda. Tiu orkestro transformiĝis al teatra orkestro de Teatro Magyar dekomence en 1837. Post 2 jaroj li iĝis jam primara violonisto, baldaŭ ankaŭ dirigento. Li pensiuliĝis en 1868. En tiu longa periodo li komponis akompanajn muzikaĵojn por teatraj aŭ baletaj spektakloj, krome ankaŭ popularajn melodiojn. Li instruis ankaŭ ciganajn orkestrojn.

## Elektitaj komponaĵoj 
* »Tündérlak Magyarhonban« (akompana muziko)
* »Szökött katona« (akompana muziko, kunkomponisto)
* »Szofta - négyes« (kanto)
* pluraj ĉardaŝoj 

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj violonistoj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj dirigentoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
55844 Bičák

'*55844 *Bičák'''* estas asteroido de la Hungaria familio (interna asteroida zono) malkovrita la  de la usona astronomo Carl W. Hergenrother elde la Stacio *Catalina'' de la Observatorio Steward, nord-oriente de Tucson (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la ĉeĥan fizikiston Jiří Bičák, instruiston pri teoria fiziko ĉe la Universitato de Karolo en Prago. Lia sperto inkludas plurajn temojn en klasika kaj kvantuma ĝenerala teorio de relativeco kaj ties apliko en astrofiziko.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carl W. Hergenrother
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
Vajmarhalo

**Vajmarhalo** (, nuntempe oficiale ) estas administra kaj ŝatata eventiga konstruaĵo en Vajmaro, Germanio. La historia, ne malbela konstruaĵo barbarete malkonstruitis en 1997 kaj anstataŭigitis en 1999 per la nuna konstruaĵo.

## Historio 
maldekstre|eta|Vajmarhalo en 1972
La historia Vajmarhalo starigitis en 1931 en nur 15 monatoj laŭ la planoj de Max Vogeler kaj Günther Vogeler (ties filo) laŭ la stilo de Nova objektivismo rekte malantaŭ Bertuch-domo en la Froriep-ĝardenoj, la nuna *Vajmarhaloparko*. Por financi tiun grandan halokonstruaĵon fonditis en 1925 akcia kompanio *Weimar-Halle Aktiengesellschaft*. Okaze de la 100-a datreveno mortotaga de Goeto inaŭguritis la nova Vajmarhalo en la 12.3.1932 kiel *Memorighalo de la Germana regno*. La nazioj uzis Vajmarhalo volonte por siaj amasspektakloj. Ankoraŭ antaŭ la potencakiro de la nazioj en Berlino 1933 havis paroladon entuziasme aplaŭditan surloke en la 15.3.1932 Adolf Hitler. Memkompreneble okazis samloke ankaŭ multe pli kulturaj eventoj.

Post 1945 estis Vajmarhalo provizora teatrejo por la bombade detruita Ŝtata teatrejo, kaj faritis ankaŭ nenombreblaj politikaj (komunismaj) eventoj. Inter 1952 kaj 1974 ĝi funkciis kiel domo de la sovetiaj oficiroj, kiam paralele ĝi de tempo al tempo gastigis kongresojn kaj diversajn aliajn spektaklojn ankaŭ. Inter 1974 kaj 1996 responsis pri ĝi la urbo; antaŭ Turniĝo okazis ankaŭ renkontiĝoj kun homoj el nesocialismaj landoj.

## Novkonstruo 
maldekstre|eta|Nova Kongresejo de Vajmarhalo, vido diske la parko, en 2012
En la 1995-a jaro proponitis prezkonkurso internacia por restaŭri la tuton. En 1997 haltiĝis la konstruo pro gravegaj statikaj malbonaĵoj. Sekve la konsilantaro urba decidis malkonstruon kompletan kaj novkonstruon samloke kaj laŭ simila stilo laŭ la planoj de la arkitekta grupo de Gerkan, Marg kaj partneroj (Gmp). La nova konstruitaĵo estas planita aperte kaj diafane por ebligi spektadon de la bela parko posta. Inaŭguro iĝis en la 26.6.1999 kiam Vajmaro estis Eŭropa Kultura Ĉefurbo. Premiitis la buroo de Gmp per honorpremio en 2001 fare de la usona teatroteknologi-instituto *United States Institute for Theatre Technology/USITT*.

Nuntempe okazas ĉiujare inter 200 kaj 270 eventoj en la kongresa kaj kultura centro administrita fare de *weimar GmbH/Gesellschaft für Wirtschaftsförderung, Kongress- und Tourismusservice mbH*.
Kulmino estis eble okazigo de la t.n. Peterburga Dialogo inter la 8-a kaj la 10-a de aprilo 2002 kiun partoprenis la tiama germana kanceliero Gerhard Schröder, la eksa sovetia prezidanto Miĥail Gorbaĉov kaj la rusa prezidento Vladimir Putin. Tuj apude estas ekde 2019 la nova Bauhaus-muzeo. En la granda salono troviĝas 1200 sidlokoj; la malgranda salono povas doni lokon al 240 spektantoj. Kontraŭe troviĝas moderna seminaria kaj plukleriga ejo taŭga por maksimume 390 homoj.

## Literaturo 
* Gundula Michalski und Walter Steiner: *Die Weimarhalle. Bau und Wirkungsgeschichte.* Weimarer Schriften 1994; eldonis Stadtmuseum Weimar, ISBN 3-910053-24-6.

## Fonto 
## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de *congress centrum neue weimarhalle*

Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro
Kategorio:Kongresejoj
Protonoterapio

En la kampo de medicinaj procedoj, **protonoterapio** estas speco de partikla terapio, kiu uzas trabon de protonoj por surradii malsanan histon, plej ofte en kuracado de kancero. La ĉefa avantaĝo de protonoterapio super aliaj specoj de ekstera radia terapio estas, ke kiel ŝarĝita partiklo la dozo estas deponita sur mallarĝa zono, kaj estas minimuma eniro, eliro aŭ disa radiado.

Protonoterapio estas speco de ekstera radioterapio, kiu uzas jonigan radiadon. En protonoterapio, medicinaj laboristoj uzas partiklan akcelilon por celtrafi tumoron per trabo de protonoj. Ĉi tiuj ŝarĝitaj partikloj difektas la DNA de ĉeloj, finfine mortigante ilin per ĉesigo de ilia reproduktado. Kanceraj ĉeloj estas aparte vundeblaj de atakoj ĉe DNA pro ilia alta divido kaj ilia reduktita kapablo ripari DNA-damaĝon. Iuj kanceroj kun specifaj difektoj en DNA-riparo povas esti pli sentemaj al protona radiado.

Pro ilia relative granda maso, protonoj havas malmultan flankan disigon en la histo; la trabo ne plilarĝiĝas multe, restas centrita sur la tumora formo, kaj liveras nur malaltajn dozajn efikojn al ĉirkaŭa histo. Ĉiuj protonoj kiuj ricevis energion havas certan penetradon; tre malmultaj protonoj penetras preter tiu distanco. Plie, la dozo liverita al histo estas maksimumigita nur dum la lastaj kelkaj milimetroj de la partikla teritorio; ĉi tiu maksimumo nomiĝas la pinto de Bragg, ofte nomata SOBP.

Kategorio:Radioterapio
Kategorio:Protono
Majorana ekvacio

La **Majorana ekvacio** estas relativisma ondo-ekvacio simila al la ekvacio de Dirac, sed ĝi inkluzivas la konjugitan ŝarĝon ψc de spino ψ. Ĝi nomiĝas laŭ la itala sciencisto Ettore Majorana, kaj en naturaj unuoj estas:
: i {\partial\!\!\!\big /} \psi - m \psi_c = 0 \qquad \qquad (1)

Kategorio:Kvantuma kampa teorio
Kategorio:Ekvacioj
Kategorio:Spinoroj
Ciklotrono

eta|upright=1.4|La Ciklotrono en Berkeley.
eta|60-inch cyclotron, c 1930s.
**Ciklotrono** estas speco de partikla akcelilo inventita de Ernest O. Lawrence en 1929-1930 en la Universitato de Kalifornio, Berkeley, kaj patentis ĝin en 1932. Ciklotrono akcelas ŝargitajn partiklojn eksteren de la centro laŭ spirala vojo. La partikloj sin tenas laŭ spirala trajektorio per statika magneta kampo kaj akcelitaj de rapida varia (radiofrekvenco) elektra kampo. Lawrence ricevis la Nobelpremion pri fiziko en 1939 pro ĉi tiu invento.

Ciklotronoj estis la plej potencaj partiklaj akcelilteknologioj ĝis la 1950-aj jaroj kiam ili estis anstataŭitaj de la sinkrotrono, kaj daŭre estas uzataj por produkti partiklajn trabojn en fiziko kaj nuklea medicino. La plej granda unu-magneta ciklotrono estis la 4,67 m (184 in) sinkrociklotrono konstruita inter 1940 kaj 1946 fare de Lawrence en la Universitato de Kalifornio en Berkeley, kiuj povis akceli protonojn al 730 milionoj da elektronvoltoj (MeV). La plej granda biciklono estas la 17.1 m (56 ft) multmagneta TRIUMF-akcelilo ĉe la Universitato de Brita Kolumbio en Vankuvero, Brita Kolumbio, kiu povas produkti 500 MeV-protonojn.

Pli ol 1200 ciklotronoj estas uzataj en nuklea medicino tutmonde por la produktado de radionukleoj.

## Historio 
La unua ciklotrono estis evoluigita kaj patentita de Ernest Lawrence en 1932 ĉe la Universitato de Kalifornio ĉe Berkeley. Li uzis grandajn elektromagnetojn recikligitajn de malaktualaj Poulsen-arkaj radio-elsendiloj disponigitaj de la Federal Telegraph Company. Postdiploma studento, M. Stanley Livingston, multe laboris por traduki la ideon en laboran aparataron. Lawrence legis artikolon pri la koncepto de flugo-tubo linak de Rolf Widerøe, kiuj ankaŭ laboris laŭ similaj linioj per la betatrono. En la Laboratorio pri Radiado de la Universitato de Kalifornio ĉe Berkeley, Lawrence konstruis serion de ciklotronoj, kiuj estis la plej potencaj akceliloj en la mondo tiutempe; maŝino el 69 cm 4,8 MeV (1932), maŝino 8 MeV de 94 cm kaj maŝino 16 MeV 152 cm. Li ankaŭ disvolvis sinkrociklotrono el 467 cm (184 in) (1945). Lawrence ricevis la Nobel-premion en 1939 pri fiziko por ĉi tiu laboro.

La unua eŭropa biciklono estis konstruita en Leningrado en la fizika sekcio de la Radio-Instituto, gvidita de Vitalij Ĥlopin. Ĉi tiu instrumento de Leningrado unue estis proponita en 1932 fare de George Gamow kaj Lev Misovskij kaj estis instalita kaj funkciigita antaŭ 1937. En Nazia Germanio, ciklotrono estis konstruita en Heidelberg sub superrigardo de Walther Bothe kaj Wolfgang Gentner, kun subteno de la Heereswaffenamt, kaj ekfunkciis en 1943.

Kategorio:Fizikaj akceliloj
Kategorio:Partiklaj akceliloj
Kategorio:Nuklea medicino
Kategorio:Usonaj inventoj
Kategorio:Aperis en 1932
Furfurilamido

**Furfurilamido** aŭ **karboksamidofurano** estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la amidoj de la *furanata acido* kaj amoniako. Furfurilamido estas blanka solidaĵo kun penetranta odoro uzata kiel kemia reakciaĵo kaj en la produktado de farmaciaĵoj pro ĝiaj antiamebaj, antibakteriaj kaj antifungaj proprecoj. Furfurilamido estas solvebla en akvo kaj reakcias kun fortaj bazoj, acidoj kaj reduktagentoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per interagado de la *furfuroila klorido* kaj sodamido:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de la *furfuroila klorido* kun amoniako:

### Sintezo 3 
* Preparado per agado de la *furanata acido* sur amoniako:

### Sintezo 4 
* Preparado per hidratigo de la furano-nitrilo:

### Sintezo 5 
* Preparado per traktado de la *furfuralo* kun kloramino:

### Sintezo 6 
* Preparado per interagado de la *furanata acido* kaj sodamido:

### Sintezo 7 
* Preparado per hidroformiligo de la *furanamino* en ĉeesto de karbona unuoksido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Preparado de la *furanata acido* per hidratigo de la *furfurilamindo*:

### Reakcio 2 
* Preparado de la furano-nitrilo per interagado kun fosfora triklorido:

### Reakcio 3 
* Preparado de la *furfuroila klorido* per interagado de la *furfurilamido* kun klorida acido kaj sulfata acido:

### Reakcio 4 
* Preparado de la furfurilamino per kataliza reduktigo de la *furfurilamido* en ĉeesto de *litia aluminia hidrido*:

### Reakcio 5 
* Preparado de la furano-nitrilo per senhidratigo kun fosfora kvinoksido:

### Reakcio 6 
* Preparado de la *furanamino* per agado de la bromo sur natria hidroksido:

### Reakcio 7 
* Preparado de saloj amidoderivitaj en alkala medio en ĉeesto de forta reduktagento tia kia *litia aluminia hidrido*:

## Vidu ankaŭ 
* Amidoj

## Literaturo 
* Santa Cruz Biotechnology
* Drugs.com
* Antimicrobial Food Additives
* Structure Reports: Organic Section
* Werner & Ingbar's the Thyroid: A Fundamental and Clinical Text
* The West Indian Medical Journal
* West African Journal of Biological and Applied Chemistry
* Diagnostic Medical Parasitology

## Referencoj
Puŝ-stango

[eta|Puŝ-stango sur [Land Rover *Discovery* provizita per reflektoroj]]
[eta|Puŝ-stango sur policoveturilo en [Abudabio]]
**Puŝ-stango** (angle: *pushbar* aŭ *bullbar* ) estas frontŝirmilo muntita sur la antaŭa parto de aŭto aŭ simila veturilo, por preventi damaĝon dum kolizioj. Tio povas esti hazardaj kolizioj kun bestoj, kiel ankaŭ intencaj kolizioj fare de policaj veturiloj. Puŝ-stangoj multe varias en grandeco kaj formo. Tradicie ili estas faritaj el velditaj ŝtalaj aŭ aluminiaj tuboj, sed ankaŭ ekzistas gisitaj variantoj el plasto.

Kategorio:Aŭtomobiloj
Kategorio:Aŭtosekureco
Kategorio:Ajnagrundaj aŭtomobiloj
Kategorio:Transporto en Aŭstralio
Niccolò Cacciatore

**Niccolò Cacciatore** (n. la 26-an de januaro 1770 - m. la 28-an de januaro 1841) estis itala astronomo.

Cacciatore naskiĝis en Casteltermini, en Sicilio. Studante Matematikon kaj Fizikon en Palermo, li ekkonis Giuseppe Piazzi, estro de la Astronomia Observatorio de Palermo, kaj fariĝis studento asistanto ĉe la observatorio en 1798. Du jarojn poste, en 1800, la jaro antaŭ ol Piazzi malkovris Cereson, Cacciatore estis formale dungita.

Cacciatore helpis Piazzi kompili la duan eldonon de la Stelkatalogo de Palermo (1814). Li faris la plej grandan parton de la laboro, fakte gvidante la projekton ekde 1807. Li ankaŭ publikigis verkojn pri la kometoj de 1807 kaj 1819.

Cacciatore sukcedis Piazzi kiel direktoro de la Observatorio de Palermo en 1817. Kiel tia, lia plej rimarkinda observo estis la malkovro de globa stelamaso NGC 6541 la 19-an de marto 1826. La observatorio estis atakita, kaj li estis malliberigita dum la sicilia revolucio de 1820, li postvivis por restarigi la instalaĵon kaj gvidi ĝin dum du pliaj jardekoj.

Aldone al astronomio, li estis fakulo pri meteorologio kaj verkis kelkajn librojn pri la temo. Plue, post la politikaj problemoj de 1820, li servis kiel membro de la parlamento de la Reĝlando de la Du Sicilioj. Cacciatore estis elektita Fremda Honora Membro de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj en 1837.

Li geedziĝis kun Emmanuela Martini en 1812, kun kiu li havis kvin infanojn. Lia filo, Gaetano, sukcedis lin kiel direktoron de la observatorio.
 

Kategorio:Italaj astronomoj