open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dresano

**Dresano** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la metropola urbo Milano de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis .

Najbaras la komunumoj Mediglia, Tribiano, Mulazzano (LO, do en la najbara provinco Lodi), Colturano, Vizzolo Predabissi kaj Casalmaiocco (LO).

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300px|

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de la metropola urbo Milano
Filago

**Filago** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Bergamo de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Bonate Sotto, Bottanuco, Brembate, Capriate San Gervasio, Dalmine, Madone, Osio Sopra kaj Osio Sotto. Kristana patroneco estas la doktrino de ĉielenpreno de Maria kaj la sankta Roĥo, kies memortago (tuj post la memortago de la ĉielenpreno) sekve estas la komunuma festotago.

## Urbopartoj 
* Marne

## Monumentoj kaj vidindaĵoj 
### Religia arĥitekturo 
* Preĝejo de Sankta Bartolomeo, en la komunumoparto Marne.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

[eta|maldekstra|200px|fasado de la [Preĝejo Sankta Bartolomeo (Marne)|kristana preĝejo Sankta Bartolomeo en la komunumoparto de Marne]]

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Bergamo
Fiorano al Serio

**Fiorano al Serio** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Bergamo de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Casnigo, Cene, Gazzaniga kaj Vertova. Kristana patrono de la komunumo estas la Sankta Georgo, kies memortago, la 23-a de aprilo, sekve estas la komunuma festotago.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300px|historia lavejo borde de la rivero Serio

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Bergamo
Erba

**Erba** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Lombardio kaj la Provinco Como. Fine de  en la komunumo vivis . 

Najbaras la komunumoj Albavilla, Faggeto Lario, Eupilio, Longone al Segrino, Merone, Ponte Lambro kaj Proserpio.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Como
Fombio

**Fombio** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la administra regiono Lombardio kaj al la provinco de Lodi.

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Lodi
Flero

'''''' estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Breŝo de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Brescia, Capriano del Colle, Castel Mella, Poncarale kaj San Zeno Naviglio.

Kristana patroneco estas la konvertiĝo de Paŭlo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

[eta|maldekstra|300px|la loka kirko [Paŭlo de Tarso]]

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Brescia
Formigara

**Formigara** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Kremono (*Cremona*) en la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis .

Najbaras la komunumoj Camairago (LO), Castiglione d'Adda (LO), Gombito, Pizzighettone kaj San Bassano.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300px|
eta|maldekstra|300px|

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Cremona
Fortunago

**Fortunago** estas komunumo de Italio.

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Pavia
Fusine

'''''' estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Lombardio kaj la provinco Sondrio. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaraj komunumoj estas Berbenno di Valtellina, Cedrasco, Colorina, Foppolo (BG), Forcola, Postalesio kaj Tartano. Kristana patrono estas la sanktulo Laŭrenco de Romo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Sondrio
Gaggiano

**Gaggiano** - prononco  - estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la metropola urbo Milano de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis .

Najbaras la komunumoj Cusago, Cisliano, Albairate, Trezzano sul Naviglio, Vermezzo, Zibido San Giacomo, Gudo Visconti, Noviglio kaj Rosate.

## Vidu ankaŭ 
* Gaggiano (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|400px|la granda kanalo tra Gaggiano
eta|maldekstra|300px|palaco *Venini Uboldi*


Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de la metropola urbo Milano
Galgagnano

**Galgagnano** estas komunumo kun 1 200 loĝantoj en provinco de Lodi en regiono Lombardio en Italio.

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Lodi
Galbiate

**Galbiate** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Lombardio kaj la provinco Lecco [**Le**ko]. Fine de  en la komunumo vivis . Kristana patrono estas la sanktulo Johano la Evangeliisto, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj Annone di Brianza, Civate, Colle Brianza, Ello, Garlate, Lecco, Malgrate, Oggiono, Olginate, Pescate, Valgreghentino kaj Valmadrera.

## Vidu ankaŭ 
* Civate (stacidomo)
* Sala al Barro-Galbiate (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|400px|la montopintoj *Grigna* kaj *Grignetta*


Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Lecco
Gandellino

**Gandellino** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Bergamo de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Carona, Gromo, Valbondione kaj Valgoglio. Kristana patrono de la komunumo estas la sanktulo Marteno de Tours, kies religia memortago sekve estas la komunuma festotago.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Bergamo
Gardone Riviera

''''* estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Breŝo de la regiono Lombardio, borde de la lago de Garda. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Salò kaj Toscolano-Maderno.

Kristana patrono estas la sankta Nikolao, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

[eta|maldekstra|300ra|la bordo de la [lago de Garda]]
eta|maldekstra|300ra|la vilao *Vittoriale''

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Brescia
Garzeno

**Garzeno** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Lombardio kaj la Provinco Como. Fine de  en la komunumo vivis . 

Najbaras la komunumoj Consiglio di Rumo, Cremia, Cusino, Dongo (Italio), Germasino, Grandola ed Uniti, Pianello del Lario, Plesio, San Bartolomeo Val Cavargna kaj San Nazzaro Val Cavargna.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Como
Gavardo

''''* estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Breŝo de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Muscoline, Paitone, Prevalle, Puegnago sul Garda, Roè Volciano, Sabbio Chiese, Salò, Vallio Terme kaj Villanuova sul Clisi.

Kristana patronoj estas la sanktuloj Filipo kaj Jakobo la pli aĝa, kies komuna memortago sekve estas la komunuma festotago.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300px|la frakcio *Sopraponte''
eta|maldekstra|300px|demonta vidaĵo

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Brescia
Gazoldo degli Ippoliti

**Gazoldo degli Ippoliti** estas komunumo de Italio.

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova
Gavirate

**Gavirate** estas komunumo de norda Italio. Ĝi situas en la regiono Lombardio kaj en la provinco Varese (Varezo). Komence de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta Johano la Evangeliisto, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj .

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Varese
Gardone Val Trompia

'''''' estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Breŝo de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Marcheno, Marone, Polaveno, Sale Marasino kaj Sarezzo.

Kristana patrono estas la sankta Marko (en Gardone Val Trompia), sankta Martino (en Magno) kaj sankta Georgo (en Inzino), kies memortagoj sekve estas la komunumaj festotagoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Brescia
ARCNET

**ARCNET** estas la siglo de angle Attached Resource Computer NETwork (Almetata Risurca Komputilo-RETo). Tio estas loka reta protokolo, simile al Ethernet aŭ stafetringo. ARCNET estis la unua larĝe havebla reta sistemo por komputiloj, kaj vulgarigis en la 1980-jardeko por kontorvaro en oficejoj. Kvankam oficejaj retoj ne plu uzas ĝin, la protokolo estas ne malofte uzata de enkonstruitaj komputiloj pro kelkaj utilegaj trajtoj.

Arcnet
Kütahya

eta
eta|dekstra|200px|Kütahya

**Kütahya** estas urbo en la okcidenta parto de Turkio, ĉe bordo de la rivero Porsuk, ĉe la piedo de monto kun mezepoka fortikaĵa ruino, ĉe ĉefvojo de la Marmora maro al Mezopotamio. La urbo apartenas al la samnoma provinco Kütahya kaj estas ties administra centro. La provinco kaj do ankaŭ la urbo Kütahya situas en la Egea regiono de la lando. En 2012 la urbo havis  loĝantojn, kun la aldonaj loĝlokoj en la urba distrikto *Kütahya merkezi* estis  loĝantoj.

* Koordinatoj: 

Ĝi havis la nomon *Cotyaeum* dum la romia epoko, ĝia bonsorto dependis de la trafiko sur la komercaj vojoj. La bizancan urbon okupis la selĝuk-turkoj fine de la 11-a jarcento. Ĝi estis ĉefurbo de selĝuka emirejo Germijan inter 1302-1429, kiam ĝi fariĝis parto de la Osmana Imperio.

En la 16-a jarcento, ĝi estis grava centro de la osmana ceramika industrio kaj oni liveris de tie kahelojn kaj ŝtonajn ujojn al turkaj kaj muzulmanaj preĝejoj, moskeoj kaj aliaj konstruaĵoj. Ĝi malgraviĝis fine de la 19-a jarcento pro graviĝo de Eskiŝehir, sed ĝi iom revigliĝis kun la industria evoluo en la 20-a jarcento. Hodiaŭ tie funkcias sukeraj, ledaj, salpetraj kaj aliaj fabrikoj.

Kategorio:Urboj de Turkio
Provinco Eskişehir

**Eskişehir** estas provinco en nord-okcidenta Turkio. Sian nomon ĝi ricevis laŭ la ĉefurbo - Eskişehir [*Eskiŝehir*] ("la malnova urbo"). Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Loĝantaro 
## Eksteraj ligiloj 
* paĝaro de la provinca registaro 
* multaj fotoj el la provinca ĉefurbo 

Kategorio:Centra Anatolio
Kategorio:Provincoj de Turkio
Kategorio:Provinco Eskişehir
Utopia Planitia

eta|Glacio sur la Marsa *Utopia Planitia*.
***Utopia Planitia*** estas ebenaĵo sur norda parto de planedo Marso. La rokoza Utopia Planitia situas inter 47,97° norda latitudo kaj 225,74° okcidenta longitudo. Ĝi estas la surgrundiĝa loko de la Usona planeda sondilo Viking 2 (1976) kaj la Ĉina veturilo Zhurong (parto de misio Tianwen-1, 2021).

Ĝia surfaco similas al la ebenaĵo Chryse Planitia, la surgrundiĝejo de la sondilo Viking 1. La du lokoj kemie preskaŭ samas, kio estas klarigebla plej verŝajne al la oftaj kaj grandegaj sabloŝtormoj.

Sur la Utopia Planitia troveblas reto de malprofundaj kavaĵoj, kiujn formas verŝajne la fendiĝo de la ĉiamfrosta grundo. Oni povis vidi sur fotoj de surgrundiĝa sondilo de *Viking 2* blankajn prunsimilaĵojn dum 100 tagoj, dum du marsaj vintroj. La prujno precipitiĝas, kiam karbona dioksido kaj akvovaporo de Marsa atmosfero kondensiĝas sur la atmosferaj pulveroj kaj defalas. La karbona dioksido vaporiĝas pro Suna varmo, kaj postrestas la akvoglacio.

## Bildaro 

PIA21136 Scalloped Terrain Led to Finding of Buried Ice on Mars.jpg|
(ESP 062002 2385) Gully Monitoring.jpg|
Chains of pit craters in Utopia Planitia 1.jpg|
USGS-Mars-MC-6-CasiusRegion-mola2.png

## Vidu ankaŭ 
* Geografio de Marso

Kategorio:Marso
Loreto

Loreto estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
* **Loreto (Peruo)** estas regiono en Peruo
* **Loreto (Italio)** estas komunumo en Italio
* **Komunumo Loreto (Baja California Sur)** estas komunumo en Meksiko
* '*** estas ĉefurbo en Komunumo Loreto.
* **Loreto (Zacatecas)** estas urbo kaj komunumo en Meksiko
* **Loreto (Lugano)*' estas kvartalo de la urbo kaj komunumo Lugano de la Distrikto Lugano en Kantono Tiĉino en Svislando
Fuipiano Valle Imagna

**Fuipiano Valle Imagna** estas aparte malgranda komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Bergamo de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis ne pli ol . Najbaras la komunumoj Brumano, Corna Imagna, Gerosa, Locatello, Taleggio kaj Vedeseta. Kristanisma patrono de la komunumo estas la sanktulo Johano la Baptisto, kaj la komunuma festotago estas la unua dimanĉo de septembro.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

[eta|maldekstra|300px|silueto de la kirko [Johano la Baptisto]]

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Bergamo
Takno

**Tacna** - origine hispane nomita *San Pedro de Tacna* - estas perua urbo apud Ĉilio (apud la urbo Arika). En la urbo de Tacna oni trovas multajn hotelojn kaj plaĝojn. La departemento Takno etendiĝas sur areo de  kvadrataj kilometroj. La regiono havas  loĝantojn. Unu parto de la milito kun Ĉilio okazis tie.

## Klimato 
Dum la somero la temperaturo en Tacna estas de .

## Turismo 
La urbo de Tacna estas tre interesa ĉar tie oni trovas la kavernojn de homoj de la ŝtonepoko. Tie, en tiu epoko, homoj multe desegnis sur la muroj.

eta|300ra|maldekstra| La Epoko da Rokoj

Kategorio:Urboj de Peruo
Eskişehir

eta|Eskişehir estas moderna urbo.
**Eskişehir** /eskiŝehir/ estas urbo en okcidenta-meza parto de Turkio, apud la rivero Porsuk, alfluanto de Sakarya. 
* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 515 155 (2005)
Ĝi situas 200 km okcidente de Ankara kaj havas ĉ. 413 000 loĝantojn (1990). Ĝi ankaŭ estas universitata urbo. La nomo Eskiŝehir signifas turke „malnova urbo”, sed ĝi ne aspektas tia, ĉar oni rekonstruis ĝin post la detruadoj de la turka sendependiĝa milito (1919–22). 

La nuna Eskiŝehir elformiĝis en la bizanca tempo ĉirkaŭ termofontoj. En 1097, la krucmilitistoj tie kadre de la Unua Krucmilito venkis selĝukojn. La areo venis en la 13-a jarcento sub osmanan regadon. 

Nun ĝi estas grava industria centro de Turkio, kie oni produktas sukeron, tekstilaĵojn, brikojn, cementojn, kemiaĵojn kaj agrikulturajn kaj fervojajn maŝinojn. En la urbo agadas kotonesplora instituto, altlernejo, ekonomia kaj komerca akademio. Ĝi estas grava trafika punkto ĉe fervojlinio Istanbul–Ankara kaj Istanbul–Bagdad.

Eskiŝehir estas ĉefurbo de la samnoma provinco.

## Esperanto en Eskişehir 
En aprilo 2010 okazis la Tria Mezorienta Esperanto-Kunveno en Eskişehir. Kadre de ĝi okazis ankaŭ la jara kunveno de la Komisiono pri Meza Oriento kaj Norda Afriko de UEA (komisiono MONA) de Universala Esperanto-Asocio.

## Kulturo kaj arto 
Eskişehir havas multajn sociajn aktivecojn, ĉar ĝi estas universitato urbo, elstare pro Universitato Anadolu. La urbo havas tri kulturcentrojn.

### Eskişehirspor 
*Eskişehirspor* estas sporta teamo de Eskişehir. La sporta teamo havas multaj subtenantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Eskişehir

## Eksteraj ligiloj 
* Eskişehir Photo Gallery

Kategorio:Urboj de Turkio
Siculeni

**Siculeni** , jen rumane, hungare **Madéfalva** [madefalva], estas komunumo en Rumanio ĉe la orienta piedo de la Montaro Harghita sur la maldekstra bordo de Olt norde de Miercurea Ciuc.

.
Ĝis 2004 al la komunumo apartenis administre la vilaĝoj Racu, Ciceu, Ciaracio kaj Satu Nou (nun Gârciu)

## Loĝantaro 
En 1910 oni nombris 1 908, en 1992 2 811 loĝantojn (94 % da hungaroj). Siculeni estas fervoja nodo. La fervojlinio, kiu kunligas la Sikullandon kun Moldavio, estis konstruita en 1897.

## Historio 
Ĝia unua skriba menciaĵo estas el 1567. En 1764 okazis la Siculicidium, masakro de plurcent sikuloj aŭ sekeloj. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Siculeni apartenis al la reĝlando Hungario (al la historia reĝa departemento *Csík*). Dum somero 1907 Béla Bartók kolektis popolmuzikon en la komunumo.

## Renomaj personoj 
* István Csíkmadéfalvi Szentandrási, *István Csíki* ) (1571–1630): katolika episkopo en Veszprém.
* Simon Fuchs (24-a de oktobro 1907 – Târgu Mureș, 24-a de julio 1972): historiisto.
* Béla György (7-a de septembro 1956 – Budapeŝto, 26-a de aprilo 2013): bibliotekisto, historiisto.
* Ágoston Olti (n. 1980): historiisto.
* Antal Regináld Szentes (1747-1806): franciskano, instruisto, dramverkisto.
* Zoltán Mezei (8-a de marto 1927 – Cluj-Napoca, 16-a de aprilo 2000): pedagogo, biologo, universitata adjunkto.
* László Péter (n. 18-a de majo 1955): ĵurnalisto.
* Gábor Szentes (n. 26-a de marto 1950): lignoskulptisto, lokhistoriisto, genealogo
* József Tamás (n. 12-a de novembro 1944): rom-katolika episkopo.

## Notoj 
## Bibliografio 
* István Balló: A madéfalvi veszedelem (1906, represita 2914).
* Szentes Gábor-Szentes Szidónia: *Madéfalva hagyatéka*. (hungare), Kalauz Kiadó, Kolozsvár, 2005.

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Pilar (Paragvajo)

**Pilar** estas urbo en sudokcidenta angulo de Paragvajo kun 26.000 loĝantoj (2004). Ĝi situas sur la orienta bordo de rivero Paragvajo, kontraŭe al la riverdelto de Bermejo. Ĝi estas centro de departamento Ñeembucú megye. 

Ĝi estis fondata en 1779 kiel Ñeembucú. Pilar estas grava rivera haveno, oni de ĉi tie pluliveras agrikulturaĵojn. Ĝi havas tekstil- kaj segiluzinojn, alkoholfarejojn.

En la urbo funkcias altlernejo, flughaveno.

Kategorio:Urboj de Paragvajo
Rajto por la unua nokto

[eta|"*La Rajto de la Unua Nokto*" (1874), maljunulo alportas sian plej junan filinon al la mastro. Pentraĵo de [Vasily Polnov.]]
**Rajto por la unua nokto**, (latine *ius primae noctis)* estas la onidira feŭda leĝa rajto en la mezepoka Eŭropo. Tiu ĉi rajto estas atribuita la senjoro kontraŭ siaj servutuloj, kiuj estis neforigebla parto de sia propra senjorio. Je la nupta tago de la geedziĝo de sia servutuloj, la senjoro rajtas laŭ sia plaĉo "plenumi" la unuan nokton kun ĵusa edzino. Sendube, la uzo de la vorto plenumi estas eŭfomismo por seksumi, kaj en la propra tiama socia kunteksto signifas elvirguliniĝigi la inon.

, sed la eŭropan historion pruvas nur nerektaj atestoj, laŭ kiuj la servutulo rajtis elaĉeti tiun rajton per mono. Laŭ teoriaj esploroj, tiu rajto ekzistis en la frua mezepoko en certaj partoj de Francio kaj Italio, aliloke ne trovis pruvaĵojn.

El inter la feŭdaj privilegioj multaj influis la geedziĝon de la servutulo – precipe tiu, laŭ kiu la feŭda senjoro rajtis elekti edzinon por la servutulo – sed tiuj ĉiuj estis elaĉeteblaj rajtoj kaj tiel celis nur monkolekton. Tiel oni supozas, kiel la rajto por la unua nokto estis nur imposta ebleco.

Kategorio:Rajtoj
Kategorio:Historio
Spirit-danco

400ra|dekstra
Spiritdanco estas religia movado de indianoj vivintaj en okcidenta parto de Usono, fine de la 19-a jc. Ilia celo estis revivigi la tradician kulturon.

Oni povas paroli pri du apartaj kultoj: ambaŭ devenis de la nordaj pajuteaj sonĝovidantaj profetoj, kiuj vivis okcidenta parto de Nevada. Ili aŭguris la baldaŭan resurekton de la mortintoj, forpelon de la blankuloj kaj tiel ili promesis, ke la indianoj denove havos sufiĉe da agro, manĝaĵo kaj ke ili rajtos reveni al la tradiciaj vivformoj. Por plenumi tiujn dezirojn, oni devas prezenti dancojn kaj kantojn, kiujn la profetoj vidis en la spirita mondo dum siaj sonĝaj vizitoj tie. Oni devis ankaŭ observi la striktajn moralajn regulojn, similajn al tiu de la kristanismo. Oni devis pace agadi kaj ne batali kontraŭ aliaj indianoj kaj blankuloj.

Multaj dancantoj venis en deliron kaj aŭdis novajn kantojn fare de la sonĝ-aperantaj mortintoj. Aliajn sanigis la rito de la spiritdanco.

La unua spiritdanca kulto formiĝis en 1869, en rondo de Wodziwob, sonĝovidanto (mortis ĉ. 1872) kaj tio disvastiĝis en 1871–73 al la kaliforniaj kaj oregonaj triboj, sed baldaŭ ĉesis aŭ transformiĝis al alia kulto.

La dua spiritdanca kulto venas de Wovoka (ĉ. 1856–1932), kies patro estis helpanto de Wodziwob. Wovoka-on influis la presbiterianoj, sur kies bieno li laboris, la mormonoj kaj la indiana ŝekera eklezio. Ĉe la suneklipso de 1889, li havis vizion pri sia morto kaj interparolo kun Dio en la ĉielregno. Dio komisiis lin por instrui je la nova danco kaj transdonu mesaĝon de la savo.

Wovoka instruis multajn indianojn de diversaj triboj kaj li faris vundojn (stigmojn) sur la mano kaj piedo tiel fortiganta la kredon, ke li estas la nova Mesio, la Jesuo Kristo de la indianoj.

La kredo je la spiritdanco disvastiĝis ĝis rivero Missouri (al la kanada landlimo), ĝis Sierra Nevada kaj norda parto de Teksaso.

La religio komence de 1890 atingis la siuojn preskaŭ samtempe kun la siua ribelo. La blankuloj kulpigis la religion pro tio kaj okazis ties neniigo en masakro de Wounded Knee.

Spuroj de la kulto restis eĉ en la 20-a jc..

Kategorio:Folkloro
Kategorio:Dancoj
Kategorio:Religio
Siculicidium

La vortoj **Siculicidium** (jen rumane, Esperante: La mortigo de sikuloj/sekeloj) kaj **Madéfalvi veszedelem** (jen hungare, Esperante: danĝero en Madéfalva) memorigas pri etna masakro en la 18-a jarcento en la regiono Transilvanio:

## Historio 
En la vilaĝo Madéfalva, (nuntempe en Rumanio) la 7-an de januaro 1764 plurcento da sikuloj/sekeloj estis kanonpafade mortigitaj, ĉar ili rifuzis fariĝi landlimgardistoj. La starigon de la landlimgardistaro ordonis Maria Tereza, imperiestrino de Aŭstrio kaj reĝino de Hungario, en aprilo de 1762. Dum la sekvaj dek semajnoj malgraŭ la protesto oni organizis la landlimgardistaron. Multe da sikuloj/sekeloj rifuĝis en Moldavion kaj de tie en Bukovinon.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapeŝto.

## Literaturo 
* Balló István: *A madéfalvi veszedelem története*, 1906, 2013.
* József Nyirő: *Madéfalvi veszedelem*, historiromano 1939.

*
Kategorio:Sikullando
Kategorio:Historio de Hungario
Kategorio:Masakroj
Brandenburg an der Havel

**Brandenburg an der Havel** (en Esperanto *Brandenburgo*) estas eksterdistrikta urbo de la germana federacia lando Brandenburgio. La urban teritorion ĉirkaŭas preskaŭ komplete la distrikto Potsdam-Mittelmark. En la nordo najbaras la distrikto Havelland. Brandenburgo, kiel jam indikas la plena urba nomo, situas borde de la rivero Havel.

Laŭ la nombro da enloĝantoj ĝi estas la tria plej granda kaj laŭ la areo la plej granda eksterdistrikta urbo en la lando Brandenburgio. La loko havas pli ol miljaran historion. En dokumento el la jaro 1170 Brandenburgo estas menciita kiel (germanjura) urbo. Tiel ĝi estas rigardata kiel la plej aĝa urbo en la hodiaŭa lando Brandenburgio.

Dum la mezepoko la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso.

## Geografio 
La urbo Brandenburgo situas okcidente en la samnoma lando, proksimume 70&nbsp;km okcidente de Berlino, inter Potsdamo kaj Magdeburgo.

## Famuloj 
* Christian Konrad Sprengel
* Friedrich de la Motte Fouqué
* Georg Sabinus

## Bildaro 

Dosiero:Kirchmoeser_Kurze_Str.jpg| 
Dosiero:Kirchmoeser_Uferstr_54.jpg| 
Dosiero:Kirchmoeser_Uferstr_61.jpg|
Dosiero:Kirchmoeser_Uferstr_65.jpg|
Dosiero:Kirchmoeser_Uferstr_67.jpg|
Dosiero:Kirchmoeser_Wusterauer_Anger.jpg| 
Dosiero:Roland - Brandenburg an der Havel.jpg||La Rolando en Brandenburgo

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Brandenburg an der Havel

Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Brandenburgio
Kategorio:Urboj de Brandenburgio
Kategorio:Hansourboj
CCSID 500

CCSID 500 estas aro de kodoj por priskribi en komputilo literojn kaj aliajn signojn. Ĝi estas pli nova varianto de EBCDIC kun aldonaj signoj.

Kodoj 0x00–0x3F kaj 0xFF estas regaj, 0x40 estas spaceto, 0x41 estas nerompebla spaceto, 0xCA estas mola "-".

Kategorio:Signokodoj
Wounded Knee

**Wounded Knee** (laŭvorte vundita genuo) estas nomo de komunumo (ĉ. 300 loĝantoj) kaj rivereto en la Pine Ridge-a indiana rezervejo, en sudokcidenta parto de federacia ŝtato Sud-Dakoto (Usono). Ĝi famas pro du bataloj inter la indianoj kaj la registaraj fortoj.

vidu apartan artikolon pri masakro de Wounded Knee

Ĉ. 200 anoj de la Amerika Indiana Movado (AIM) kun gvido de Russell Means kaj Dennis Banks okupis la 27-an de februaro de 1973 la komunumon. Ili deklaris, ke ĝis tiam ili restas sur la „Sendependa Oglala Siua Teritorio", ĝis la registaro plenumos la postulojn de AIM, kiuj estis la sekvaj:
* abdikigo de la tribaj gvidantoj
* reviziado de la kontraktoj kun la indianoj
* senata ekzameno pri kondutmetodoj al la indianoj

Oni tuj ĉirkaŭfermis la indianojn. La batala stato ĉesis la 8-an de majo, kiam la indianoj submetis la armilojn kaj forlasis Wounded Knee. Ili ricevis promesojn pri ekzameni la indianajn priplendojn. Mortis dum la batala stato du indianoj kaj grave vundiĝis atakanto. Okazis bataloj kaj priparoloj dum la batalstato.

Kategorio:Suda Dakoto
Kategorio:Masakroj
Kategorio:1890
ISO 8859-5

**ISO 8859-5** estas signara kodo por prezenti en komputilo literojn de cirila alfabeto kaj aliajn signojn. Ĝi praktike ne estas uzata.

ISO 8859-5 estis farita surbaze de la ĉefa cirila kodo.

ISO 8859-5 uzas 8 bitojn por ĉiu signo. Kodpozicioj 0x00 ... 0x7F estas samsignifaj kiel en ASCII.

ISO 8859-5 ne havas kelkajn signojn uzatajn en presado -
(
 —  (haltostreko),
 « »  (citiloj),
 °  (grado)
ktp. ).

## Tabelo de la kodo 
Deksesumaj nombroj sub la literoj estas la kodnumeroj de la signoj laŭ Unikodo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.iso.org/iso/en/CatalogueDetailPage.CatalogueDetail?CSNUMBER=28249&ICS1=35&ICS2=40&ICS3= 
* http://www.ecma-international.org/publications/standards/Ecma-113.htm 
* http://www.itscj.ipsj.or.jp/ISO-IR/144.pdf  
* http://www.cnsonline.com.tw/search/search_preview.jsp?general_no=1332700  

Kategorio:Signokodoj
8859-5
GOST

**GOST** (cirile **ГОСТ**  - ŝtata normo) estas ĉefa serio de normoj de Sovetunio kaj poste de Rusio kaj kelkaj aliaj landoj.

Nomoj de la normoj kutime havas formon "ГОСТ A XXXXX-YY", kie
:A estas speco de la normo (povas tute foresti);
::Cirila "Р" (latina "R") - ruse *Российский* (Rusia) - la normo farita en Rusio (sed ne Sovetunio);
::Cirila "В" (latina "V") - ruse *Военный* (Milita) - la normo pri militaj aŭ armeaj aferoj;
::Cirila "РВ" (latina "RV") - rusia + milita;
:XXXXX estas numero de la normo, la nombro pavas havi diversan kvanton de ciferoj kaj ankaŭ enhavi punktojn;
:YY (aŭ YYYY) estas jaro kiam la normo estis farita.
Se aperas nova varianto de la sama normo ŝanĝiĝas nur parto "YY", la numero "XXXXX" restas la sama.

Ekzemplo: "ГОСТ 19768-87"
Frambo

eta|maldekstre|nematuraj framboj
maldekstre|250px

**Frambo** estas dolĉa, acida, ruĝa frukto kiu kreskas de la **frambujo** (aŭ **frambarbusto**; science: *Rubus idaeus*). Laŭ ĝusta botanika termino, ĝi ne estas bero, sed plurfrukto de multaj drupetoj ĉirkaŭ mola kerno. Kiam metata de la arbusto, ĝi apartiĝas de la kerno kiel ĉiuj membroj de la subgenro *Idaeobatus*, tiel ĝi estas kava post rikolto. Tamen, en simila frukto – la rubuso – la frukto tenas la kernon.

## Kemio 
La molekulo kiu tiel tipe aromigas la frambojn estas la etila formiato .

Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Beroj
Perros-Guirec

**Perros-Guirec** *(**Perroz-Gireg** en la bretona lingvo)*, en esperanto **Perosgireko**, estas municipo, la ĉefurbo de kantono de la departemento "Côtes-d'Armor" [kot darmor] (jen france, ), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono Bretonio (, ), de Francio. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Lannion kaj al la kantono '**. La teritorio havas komunan limon kun . 

La franca vorto por la municipanoj estas "Perrosiens".

La urbo havas du emblemojn:
* la **fraterkulo**, eta mara birdo kun kolorita beko, kies pli granda kolonio en Francio troviĝas sur la Sep Insuloj
* la floro **hortensio''', kiu multas en la urbo kaj en la unuopulaj ĝardenoj

## Geografio 
La municipo inkluzivas la urbon Perros-Guirec kaj la urbetojn Ploumanac'h kaj la Clarté. La ĉefa ekonomia ago estas turismo, aparte pli dum la somero, kiam kreskas ne nur la loĝantaro sed ankaŭ la aktivaĵoj sportaj, kulturaj kaj ekonomiaj.

La Pado de Doganistoj [fr: le Sentier des Douaniers] laŭas la marbordon kaj, sur la protektita areo de Ploumanac'h, la promenadejo ĵetkovrita de ŝtonegoj strangformaj el rozkolora granito.

La urbo havas du grandajn plaĝojn. Tiu de Trestraou estas sunkapta, kaj tie troviĝas la kazino kaj la kongresdomo (kie ofte okazas ekspozicioj), kune kun la forirejo por viziti la Sep Insulojn kaj ties koloniojn de laroj kaj suloj. La plaĝo de Trestrignel estas pli ofte batata de la vento. Iom sovaĝa, tamen ĉarma, ĝi estas interkruta, kun unuflanke la pinto de la kastelo, t.e. ŝtona kabo de kie oni povas ĝui vidaĵon sur la Insulo Tome [fr: l'île Tomé] (kiu ne estas unu el la Sep Insuloj).

La urba haveno bonvenas egale fiŝkaptistojn kaj plezurŝipistojn. Artefarita ĉirkaŭbarejo uziĝas kiel aktivaĵejo (lerneja aŭ turista, laŭ la sezono).

## Historio 
Ĝis la Franca revolucio de 1789, Perros-Guirec apartenis al la episkopujo de Dol-de-Bretagne.

## Partneraj urboj 
* 
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj (franclingvaj) 
* Promeno per fotoj en Perros-Guirec
* oficiala retejo
* historiaj fotoj de Perros Guirec kaj de Trégor
* retejo *Bagad Sonerien Bro Dreger*
* portalo pri bretona geografio - Perros-Guireg / Perroz-Gireg

Kategorio:Urboj de Bretonio
Kategorio:Komunumoj de Côtes-d'Armor
Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France
Racu

**Racu**  ( [ĉikrakoŝ]) estas vilaĝo en Rumanio en la valo de la rivero Olt norde de Miercurea Ciuc. Administre ĝi de 2004 estas komunuma sidejo; ĝis tiam ĝi apartenis al Siculeni.

Al la komunumo apartenas la vilaĝo Gârciu, kiu ĝis 2011 nomiĝis *Satu Nou*.

## Loĝantaro 
En 1910 oni nombris 1 604, en 1992 1 160 loĝantojn (99,5 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba menciaĵo estas el 1332 kiel ekleziejo. En 1764 ĉi tie kunvenis la sikuloj por protesti kontraŭ la envicigo en landlimgardistaron. Vidu: Siculicidium. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Csíkrákos apartenis al Hungario (*Csík*). En 1907 Béla Bartók kolektis tie 43 popolmelodiojn.

## Renomaj personoj 
* Erzsébet Borbáth (n. 22-a de novembro 1945): instruistino pri la hungara kaj rumana lingvoj kaj literaturoj, lernejestro en Miercurea Ciuc agantino por la denasklingva instruado de ĉangohungaroj de Moldavio.
* Elek Cserey (nagyajtai) (Csíkrákos, 14-a de junio 1714 – ? aprilo 1769) reĝa juĝoficisto.
* Farkas Cserey (nagyajtai), 1719 – Vieno, 9-a de decembro 1782): kortega konsilanto
* Mihály Cserei (21-a de oktobro 1667 aŭ 1688 - Aita Mare, 22-a de aprilo 1756): historiverkisto.
* János Fodor Patrik (? 1706 – Esztelnek, 28-a de oktobro 1727): lernejdram-verkisto.
* Béla Kölönte (1883–1934): historiisto, verkisto.
* Anna Mánya, *Dobos Árpádné* (13-a de julio 1912 – ?): fabelverkistino.
* Bálint Sárosi (1-a de januaro 1925) muzikologo, popolmuzik-esploristo, komponisto.
* Zoltán Sárpátki, skulptisto, loĝas en tiu vilaĝo
* Gizella Sólyom (n. 10-a de novembro 1950), fakverkistino pri bestbredado
* Péter Zöld (21-a de septembro 1727 – 25-a de junio 1795: historiisto, katolika pastro.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Racu jud Harghita.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Csíkrákos.jpg|Romkatolika preĝejo

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Wovoka

**Wovoka** (*arbohakanto*, ankaŭ nomata kiel Wevokar, Cowejo, Wopokahte, Kwohitsauq, Quoitze, Jackson Wilson, John Johnson aŭ **Jack Wilson**; naskiĝis ĉ. 1856 kaj vivis ĝis 1932 en Walker Valley, Nevado, Usono) estis influhava profeto de pajute-indianoj.

Wovoka estis filo de pajute-kuracisto Tävibo. En sia juneco li laboris ĉe mormona familio Wilson en sia hejma valo kaj lernis la anglan (**Jack Wilson**).

Wovoka iĝis Mesio, profeto inter indianoj kaj kiu popularigis dancon, kiu estis konata kiel spirit-danco. Dum la suneklipso la 1-an de januaro 1888, havis li vizion pri nova mondo, en kiu okazis grandegaj naturkatastrofoj kiujn travivas nur la dancantaj indianoj. Post tio, la kelkaj travivantoj rajtas vivi laŭ la tradiciaj metodoj.

En 1889 vizitis lin eĉ delegacio de siu-indianoj. Tiuj kunportis la spirit-dancon al sia indiana rezervejo. Ĉar tiu nova religio montriĝis minaco por la blankuloj kaj la registaro, okazis masakro ĉe Wounded Knee.

Wovoka mortis en Yerington, la 20-an de spetembro 1932 kaj estas entombigita en la Pajuta Tombejo, en la urbeto Schurz, Nevado.

Kategorio:Usonanoj
Ĉefa cirila kodo

La **ĉefa cirila kodo** estas signara kodo por prezenti en komputilo literojn de cirila alfabeto kaj aliajn signojn. 

Ĉefa cirila kodo estas normo de GOST 19768-87 de jaro 1987, ĝi estis farita anstataŭ KOI-8.

Ĝi praktike estis malmulte uzata. Multe pli uzata estis la alternativa kodo (CP866) de la sama normo GOST 19768-87.

ISO 8859-5 estis farita surbaze de la ĉefa cirila kodo.

Ĉefa cirila kodo uzas 8 bitojn por ĉiu signo. La kodoj 0x00 ... 0x7F estas samsignifaj kiel en ASCII.

## Tabelo de la kodo 
Deksesumaj nombroj sub la literoj estas kodnumeroj de la signoj laŭ Unikodo.

* Signoj je kodpozicioj 0xF2—0xF5 devas esti rektaj diagonalaj streketoj, kiuj forestas en Unikodo
* Kodo 0xFF verŝajne devas esti tute ne uzata

## Vidu ankaŭ 
* Cirila kodo de Macintosh
* Unikoda alfabeto#Cirila

Kategorio:Signokodoj
Kategorio:Normoj de GOST
Arbusta rubuso

**Arbusta rubuso** (science: *Rubus fruticosus*) estas specio de tufarbusto el la genro rubuso, familio rozacoj kun nigraj fruktoj, la rubusberoj. Strikte en la botanika senco, la frukto ne estas bero, sed plurfrukto de multaj drupetoj.

Rubuso estas ofte uzata por arbusta rubuso.

## Uzo 
### Kuirarto 
La frukto estas purpura-nigra kaj havas acidan kaj dolĉan guston.
Oni faras konfitaĵojn kaj siropojn el la fruktoj.

### Kuracado 
El la folioj oni povas prepari herboteon. Ĝi havas sangopurigan kaj sangoglucidmalaltigan efikon. Rubusberoj estas bona fonto por la vitaminoj A kaj C, ili enhavas kalion, magnezion kaj kupron.

Rubusberoj altigas sangiĝon kaj helpas dum febro. Iom varmigita rubusbersukto estas tre bona kuracilo kontraŭ raŭka aŭ laciĝinta voĉo.

Iam oni uzis la radikon kiel kuracilon, sed tio ne plu kutimas nuntempe.

## Referencoj 
Kategorio:Arbustoj
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Rubusoj
Kategorio:Beroj
EBCDIC

**EBCDIC** ( — pligrandigita duume kodita dekuma interŝanĝa kodo) estas signara kodo por priskribi en komputilo literojn kaj aliajn signojn. Ĝi unue estis uzata en komputiloj de firmao IBM de la jaroj 1950-aj kaj 1960-aj kaj ĝis nun estas uzata en iaj maloftaj grandaj komputiloj.

Estis minimume 6 variantoj de EBCDIC ne kongruaj unu kun la alia.

EBCDIC uzas 8 bitojn por ĉiu signo.

CCSID 500 estas pli nova varianto de EBCDIC kun aldonaj signoj.

En iuj variantoj la kodpozicio 0x4F estas «!» aŭ neniu signo; kodo estas 0x5F «|»; kodo 0x6A estas «|»; kodo 0xB9 estas neniu signo.

Kategorio:Signokodoj
Masakro de Wounded Knee

eta|morto de Granda Piedo
Fine de la 1880-aj jaroj la areo de la indianaj rezervejoj malgrandiĝis kaj la siuaj indianoj malsatis. Ili akceptis religiajn instruojn de Wovoka, kiu promesis rericevon de la praaj teritorioj kaj bizonaroj, se ili prezentas certajn ritojn kaj dancojn. La spirit-danco (legu tie) – kiu promesis foriron de blankuloj – donis kaŭzon por interveni. Post la armea interveno la rezerveja polico arestis, poste murdis tribestron Sidanta Taŭro (1890. 12. 15.). Post tio kelkcent siuaj indianoj forlasis la rezervejon Pine Ridge kaj je gvido de tribestro Grandpiedo kapitulacis nokte la 28-an de decembro, sen batalo. Pro miskompreno okazis interbatalo kaj la soldatoj pafis inter la indianojn kaj murdis eĉ fuĝantojn. Printempe la soldatoj revenis kaj amas-entombigis 144 indianajn kadavrojn, inter ili 44 virinojn kaj 16 infanojn. Mortis ankaŭ ĉ. 25–30 soldatoj.

## Bildaro

Dosiero:Ghost dance.jpg|
Dosiero:Wounded Knee artillery.jpg|
Dosiero:Wounded Knee mapa.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dreamscape.com/morgana/wkmiles.htm  
* http://www.pbs.org/weta/thewest/resources/archives/eight/gdmessg.htm  
* http://www.northern.edu/hastingw/baumedts.htm  
* http://www.viewzone.com/wovoka.html 

Wounded Knee
Kategorio:1890
Ciceu

**Ciceu**  (hungare: **Csíkcsicsó** [ĉkĉiĉo]) estas vilaĝo kaj komunuma sidejo en Rumanio en proksimo de rivereto Frumoasa, kiu enfluas en la Olton norde de Miercurea Ciuc. Ĝi estas komunuma sidejo de 2004; antaŭe ĝi administre apartenis al Siculeni.

Al la komunumo Ciceu apartenas ankaŭ la vilaĝo Ciaracio.

## Loĝantaro 
En 1910 nombris 2 mil 226; en 1992 2 mil 648 loĝantojn (99 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba menciaĵo estas el 1556. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Csík*). Dum somero 1907 Béla Bartók kolektis popolmuzikon en komunumo.

## Notoj 
## Gravaj personoj 
* Ildikó Bárányiné László (8-a de junio 1937 - Budapeŝto, 31-a de majo 2014): kuracistino, verkistino.
* László Búzás (n. 27-a de junio 1942): ekonomo, politika malliberulo, memuaristo.
* Mátyás Kelemen (1891 - ?), popolpoeto
* Tamás Kopacz (23-a de septembro 1902 – ? ): komunisto, direktoro de malliberejo, urbestro de Miercurea Ciuc.
* Júlia Sebestyén (24-a de aprilo 1944): instruistino pri matematiko, lernolibroverkistino

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Ciceu jud Harghita.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Csíkcsicsó.JPG|Romkatolika preĝejo
Dosiero: ROU HR Ciceu CoA.jpg|La blazono

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Frumoasa (Harghita)

**Frumoasa** [frumŭasa] (hungare: **Szépvíz** [sepviz] aŭ *Csíkszépvíz*) estas komunumo en Rumanio en la orienta rando de la baseno laŭ la rivereto Frumoasa, enfluanta en la riveron Olt norde de Miercurea Ciuc. Administre apartenas al ĝi Nicolești, Bârzava kaj Făgețel.

La vilaĝo estas romkatolika pilgrimloko.

## Loĝantaro
En 1910 Szépvíz nombris 3 mil 078; en 1992 1 mil 009 loĝantojn (96 % da hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba menciaĵo estas el 1567. Mikaelo Apafi la 1-a, landestro de Transilvanio, en 1668 koloniigis armenojn en komunumon, kiuj havis propran eklezion kaj preĝejon. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Szépvíz apartenis al Hungario (*Csík vármegye*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Ĝemelkomunumo 
*  Újkígyós, Hungario

## Renomaj personoj 
* Piroska Abos (n. 13-a de januaro 1962): skiistino (olimpikanino).
* Sándor Bogos (19-a de majo 1931 – Miercurea Ciuc, 12-a de septembro 2005): instruisto pri biologio, ĵurnalisto.
* Albert Minier (n. 1-a de majo 1914 – ?): juristo, ekonomio, ĵurnalisto.
* Paul Miracovici (21-a de februaro 1906 – Bukareŝto, 15-a de novembro 1973): pentristo.
* János Zoltán Száva (19-a de julio 1919 – Târgu Mureș, 27-a de julio 2001): kirurgo, universitata profesoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Dosiero: Frumoasa jud Harghita.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Milan Šufflay

D-ro **Milan ŠUFFLAY** (n. 1879 en Lepoglava; m. 18-an de februaro 1931 en Zagrebo) estis kroata historiisto kaj politikisto. Li estis murdita fare de la jugoslava sekretservo.

Šufflay estis internacie rekonata historiisto. Lia ĉefa esplortereno estis albanologio. Oni murdis lin, ĉar li estis kontraŭ la serboj-gvidata Jugoslavio, por alia Kroatio. Nome de lia afero elpaŝis Albert Einstein kaj Heinrich Mann, kiuj sendis leteron al Internacia ligo de Homrajtoj en Parizo postulante protekton de kroataj sciencistoj kontraŭ agado de jugoslavia reĝimo.

En la 20-aj jaroj kelkfoje ricevis leterojn, en kiuj oni mortminacis lin. En 1928 post murdo de Stjepan Radic Šufflay verkis libron *Kroatio lume de la monda historio kaj politiko*, en kiu opiniis, ke la kroata nacio suferas sub la jugoslavia regopovo kaj devas liberiĝi de ĝi. Krome li konsideris la riveron Drina limo inter civilizo de Oriento kaj Okcidento. Furiozecon de serbaj naciistaj medioj elvokis ankaŭ opinioj de Šufflay pri albanoj, kiuj laŭ li devenis de iliroj, kaj loĝis en Balkanoj multe pli frue ol serboj kaj kroatoj.

Šufflay estis aŭtoro de la unua kroata sciencfikcio, kiu restis manuskripte kaj eldoniĝis nur en 1998. Li estis eksterordinare lingve talentita. Jam dum studado scipovis la francan, germanan, italan, anglan, latinan, grekan, kaj ankaŭ slavajn lingvojn. Dum sia scienca laboro li eklernis ankaŭ albanan, hebrean kaj sanskriton.

Pensfadeno pri murdo de Šufflay enestas en la romano de Ismail Kadare – *Aktoj de la afero pri H.* (pollingva eldono 1994).

## Verkoj 
* 1901: *Hrvatska i zadnja pregnuća istočne imperije pod žezlom triju Komnena*
* 1904: *Die Dalmatinische Privaturkunde*
* 1913-1918: *Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia* kune kun K. Jireček kaj L. Thalloczy
* 1920: *Kostadin Balšić (1392-1401): historijski roman u 3 dijela*
* 1925: *Srbi i Arbanasi*
* 1928: *Hrvatska u svijetlu svjetske historije i politike : dvanaest eseja*
* 1931: *Hrvati u sredovječnom svjetskom viru*
* 1998: *Na Pacifiku god. 2255.: metagenetički roman u četiri knjige*
* 1999: *Izabrani eseji, prikazi i članci*
* 1999: *Izabrani eseji, rasprave, prikazi, članci i korespondencija*
* 2000: *Izabrani politički spisi*

## Bibliografio 
* Ivo Banac, *The national question in Yugoslavia: origins, history, politics*, Cornell University Press, 1988, ISBN 9780801494932

## Literaturo 
* Darko Sagrak: *Dr. Milan pl. Šufflay, hrvatski aristokrat duha*, ISBN 953-96514-0-9

## Vidu ankaŭ 
* Albanoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hr/darko/etf/nyt.html 
* http://www.hr/darko/etf/einste.html 
* http://www.hrt.hr/arhiv/ndd/11studeni/1109%20Sufflay.html  
* publika letero de Einstein al International League for Human Rights pro murdo de la Šufflay
* Artikolo en New York Times pri la morto de Šufflay

Kategorio:Kroataj verkistoj
Kategorio:Kroataj politikistoj
Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Kroataj historiistoj
Kategorio:Kroataj malliberuloj
Kategorio:Jugoslavaj malliberuloj
Kategorio:Albanologoj
Kategorio:Atencitoj
Ivo Pilar

**Ivo Pilar** (Zagrebo, 19-an de junio 1874 – Zagrebo, 3-a de septembro 1933) estis kroata politikisto.

Li studis juron en Vieno kaj Parizo, poste iom laboris por la boŝnaka registaro. Post la kolapso, li miksiĝis en la Sufflay-a ŝtatoperfida proceso kaj li estis dum mallonga tempo en kaptiteco.

Li verkis en sia juna aĝo literaturaĵojn, pli poste politikajn studaĵojn. Plej grava estas la verko *Die Südslawische Frage* (1918), kiun li skribis sub kaŝnomo *Südland* kaj kiu traktis la sudslavajn problemojn.
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Kroataj politikistoj
Maroka muro

La **Maroka muro** estas 2.720 kilometrojn longa sistemo de defendaj muroj/remparoj, iranta plejparte tra la Okcidenta Saharo regata per Maroko. Nerimarkinda sekcio troviĝas en la sudorienta parto de Maroko. Ĝi estas kromnomata *La Muro de honto* de la Fronto Polisario kaj la saharanaj sendependemuloj.

## Fizika strukturo 
La baro estas pli longa ol la israela baro en Cisjordanio kaj la Berlina muro. Ĝi konsistas el sablaj kaj ŝtonaj muroj ĉirkaŭ tri metrojn altaj, kun bunkroj, bariloj kaj kontraŭpersonaj minoj disigitaj laŭ la tuta longeco. Militistaj bazoj, artileriaj poŝtoj kaj flugokampoj limas la internon de la muro en regulaj intervaloj, kaj radaroj kaj alia elektronika gvatekipaĵo skanas la lokojn antaŭ ĝi.

Ĝi estis laŭpaŝe konstruata ekde 1983, kun la ĉefa planata funkcio estanta protekti la partojn de Okcidenta Saharo regataj de Maroko kontraŭ la gerilaj batalantoj de la Fronto Polisario, kiu strebis pri Okcident-Sahara sendependeco ekde antaŭ Hispanio finis sian kolonia okupadon tie en 1975. Fakte, la Polisario regas ĉiujn lokojn oriente de la baro, sed ĉi tiuj lokoj estas plejparte neloĝataj. Unuoj de la misio MINURSO de la Unuiĝintaj Nacioj tenas la du flankojn aparte.

Multaj de la Okcident-Saharaj indiĝenoj - la Saharanoj - vivas kiel rifuĝintoj en tendaroj en la provinco Tindouf de Alĝerio, kie la Polisario estas bazita. Ĉar la baro estas duobligita en multaj lokoj, kun signifa interspaco inter la du duonoj, multaj Saharanoj loĝas en ĉi tiu nenieslando, profunde limigitaj je movebleco kaj alirebleco.

## Internacia reago 
Okcidenta atento al la Maroka muro, kaj al la Maroka aneksado de la Okcidenta Saharo ĝenerale, estas minimuma, krom en Hispanio. Unu fojon ĉiujare, malgranda manifestacio estas organizata kontraŭ la baro fare de kelkaj homrajtaj aktivuloj, de kiuj multe estas Italoj.

En Afriko, la aneksado de Okcidenta Saharo de Maroko allogis iom pli atento: Alĝerio, kiu subtenas la Polisarion, kaj la Organizaĵo por Afrika Unueco/Afrika Unio kaj la Unuiĝintaj Nacioj proponis diversajn solvojn.

## Konstruo de la muro 
La muro estis konstruita en ses etapoj, kaj la loko malantaŭ la muro estis vastigita ekde malgranda loko apud Maroko en la nordo, ĝis la plejmulto de la okcidenta kaj centra partoj de la lando laŭpaŝe. La konstruitaj muroj estis:
* **1-a muro** (Aŭg 1980-Jun 1982) ĉirkaŭanta la "utilan triangulon" de El Aaiún, Smara kaj la fosfataj minejoj ĉe Bu Craa.
* **2-a muro** (Dec 1983-Jan 1984)
* **3-a muro** (Apr 1984-Maj 1984)
* **4-a muro** (Dec 1984-Jan 1985)
* **5-a muro** (Maj-Sep 1985)
* **6-a muro** (Feb-Apr 1987)

## Vidu ankaŭ 
* Saharo

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo kun mapo de la baroj  *(nederlande)*
* Detala MINURSO-mapo montranta la eksteran baron
* https://web.archive.org/web/20081120104349/http://www.theglobeandmail.com/servlet/ArticleNews/TPStory/LAC/20060106/WALLSIDE06/TPInternational/TopStories
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Muroj
Kategorio:Konflikto en Okcidenta Saharo
Kategorio:Konstruaĵoj en Okcidenta Saharo
Kategorio:Separigaj bariloj
Nicolești

**Nicolești** havas diversajn signifojn:

* **Nicolești (Ulieș, Harghita)** (nikoleŝtj) (hungare: *Miklósfalva*) estas vilaĝo en Rumanio sud-sudokcidente de Odorheiu Secuiesc.
* **Nicolești (Mureș)** (hungare: *Káposztásszentmiklós*) estas vilaĝo en Rumanio sude de Târgu Mureș.
* **Nicolești (Miercurea Ciuc)** (hungare: *Csíkszentmiklós*) estas vilaĝo en Rumanio en la orienta rando de la baseno norde de Miercurea Ciuc.
Italoj

alternative=Famous Italians Mosaic.png|eta|300x300ra|Famaj italoj tra la generacioj
eta|306x306ra|Pliaj famaj italoj tra la generacioj
**Italoj** estas latinida nacio vivanta ĉefe en Italio. La lingvoj parolataj estas la itala, la sicilia, la istriota, la napola, la korsika, la sarda, la ladina, la piemonta, la ligura, la lombarda, la venecia, la friula kaj la romanĉa, ĉiuj latinidaj lingvoj kaj dialektoj, kiuj evoluis el la popola latina lingvo.

Se oni konsideras la tutan loĝantaron de Italio temas pri ĉirkaŭ 60.300.000 loĝantoj, sed multaj enmigrintoj povas ne konsideri sin italoj, dum multaj italoj loĝas kaj povas havi naciecon eksterlande.

Malsame kiel aliaj grandaj eŭropaj landoj kiel Francio kaj Britio, kie relative granda proporcio el la loĝantaro loĝas en la respektivaj ĉefurboj Parizo kaj Londono, Italio estas plurcentra lando, kiu ne posedas grandan ĉefurbon kiu forte elstaras rilate al la aliaj urboj laŭ graveco aŭ nombro da loĝantoj, ĉar Romo estas tre konkurencata de multaj aliaj grandaj urboj, kiel Milano, Torino, Napolo, Florenco, Ĝenovo, Palermo, Bolonjo ktp. 

## Verkistoj

File:Portrait de Dante.jpg|Dante Alighieri
File:Francesco Petrarca00.jpg|Francesco Petrarko
File:Vincenzo Catena 016 detail.jpg|Ludovico Ariosto
File:Leopardi, Giacomo (1798-1837) - ritr. A Ferrazzi, Recanati, casa Leopardi.jpg|Giacomo Leopardi
File:Francesco Hayez - Ritratto di Alessandro Manzoni.jpg|Alessandro Manzoni
File:Giosuè Carducci2.jpg|Giosuè Carducci, unua italo al kiu estis atribuita la Nobel-premio pri Literaturo
File:Gabriele D'Annunzio.jpg|Gabriele D'Annunzio
File:Eugenio montale 2.jpg|Eugenio Montale
File:Italo-Calvino.jpg|Italo Calvino
File:Dario Fo-Cesena.jpg|Dario Fo
File:Umberto Eco 04.jpg|Umberto Eco

## Eksteraj ligiloj 
*  *(recenzo pri libro «Ksenofobia gvidlibro al la italoj»)*
Mihăileni

Mihăileni estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

* Mihăileni (Harghita) estas vilaĝo en Distrikto Harghita.
* Mihăileni (Şimoneşti) estas vilaĝo en Distrikto Harghita.
* Mihăileni (Hunedoara) estas vilaĝo en Distrikto Hunedoara.
* Mihăileni (Sibiu) estas vilaĝo en Distrikto Sibiu.