Plantago granda

**Granda plantago** (*Plantago major*) estas plantspecio en la familio de la Plantagacoj (*Plantaginaceae*). Ĝi estas planto, kiu kreskas apud stratoj, placoj, paŝtejoj kaj agroj.
eta|maldekstre|ilustraĵo de Otto Wilhelm Thomé, 1885

La granda plantago kreskas kiel multjara herba planto kaj atingas altokreskon inter 3 kaj 25 cm. Ĝi formas rizomon kiel rezervorgano.

## Priskribo 
La folioj, kiuj staras en baza folirozedo, estas kuleroformaj kaj granda kiel mano. La simpla foliplato estas ovforma ĝis elipta kaj kalva ĝis dense harhava.

La planto floras de junio ĝis oktobro. Terminale sur senfolia florartigo staras vertikala spika floraro.
La floroj estas senodoraj. La verdecaj ĝis blankaj filamentoj estas ĉ. 2 mm longaj kaj renvese ovoformaj. La polenoj estas disvastigataj de la vento.

La frukto havas ofte 6 ĝis 30, malofte ĝis 46 semojn.

La kromosomnombro estas ĉe ĉiu tri subspecioj 2n = 12.

## Ekologio 
La granda plantago estas somerverda hemikriptofito kaj rosetplanto kun florŝosoj el la foliakseloj kaj tirradikoj. La planto havas pivotradikon.

La antaŭinaj floroj estas polenigitaj per la vento. La planto floras de junio ĝis oktobro.

La fruktoj havas po ses ĝis 12 semojn por kapsulo. La planto estas disigata de vento kaj bestoj. La diasporoj gluiĝas per gluaj semoj ĉe bestaj kruroj, ŝuoj kaj radoj. La fruktomatureco okazas inter julio kaj septembro. La semoj estas lum- kaj malvarm-ĝermantoj.

eta|salherbeja granda platago (*Plantago major* subsp. *winteri*)
eta|multsema granda plantago (*Plantago major* subsp. *intermedia*)

## Disvastigo 
Origine el Eŭropo, la specio nun kreskas tutmonde. La granda plantago kaj la malgranda plantago estas plantoj, kiuj eltenas surpaŝojn. Ĝi iam venis kun la eŭropaj setlantoj al Nordameriko. Kaj indianoj nomis la planton „piedspuroj de la blankuloj“.

Tiu planto estas tre rezistopova. Ĝi kreskas en pavimaj fendoj kaj sur ofte surpaŝita gazono. Ĝi estas ankaŭ malmulte sentiva kontraŭ salo.

## Subspecioj 
Ekzistas tri subspecioj, kiuj kelkfoje estas konsiderataj ankaŭ kiel apartaj specioj:
* ordinara granda plantago (*Plantago major* subsp. *major*) estas la subspecio kun la plej grandaj folioj kaj 5 ĝis 9 folivejnoj.

* salherbeja granda plantago (*Plantago major* subsp. *winteri* (WIRTGEN) LUDWIG) kun trivejna foliplato. Ĝi kreskas sur salherbejoj kaj ĉe kalifosejoj.

* multsema granda plantago (*Plantago major* subsp. *intermedia* (DC.) ARCANG., Syn.: *Plantago uliginosa* F.W.SCHMIDT), nomata ankaŭ malgranda plantago, estas subspecio kun pli mallarĝaj folioj, 3 ĝis 5 folivejnoj kaj multe da semoj. Ĝi kreskas ĉe argilaj, siltaj kaj sablaj riverbordoj.

## Medicina efiko 
La granda plantago estas vaste disvastigita kuracplanto. Ĝi enhavas ŝlimsubstancojn (polisaĥaridoj), iridoido, glikosidoj, precipe aŭkubino,

## Eksteraj ligiloj 
* Verbreitung auf der Nordhalbkugel aus: Eric Hultén, Magnus Fries: *Atlas of North European vascular plants.* 1986, ISBN 3-87429-263-0 bei *Den virtuella floran.* (schwed.)
* Thomas Meyer: Breit- Wegerich Datenblatt mit Bestimmungsschlüssel und Fotos bei *Flora-de: Flora von Deutschland* (alter Name der Webseite: *Blumen in Schwaben*)
* Steckbrief von *Plantago major*.
* Die Pflege des Breitwegerich im Garten oder als Topfpflanze

Kategorio:Plantoj de Eŭropo
granda
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Folilegumo