Frida Kahlo

**Frida KAHLO**, plennome **Magdalena Carmen Frieda KAHLO y CALDERÓN** (naskiĝis la 6-an de julio 1907, mortis la 13-an de julio 1954) estis meksika pentristino. Ŝi estis edzino de la surmura pentristo meksika Diego Rivera; ŝia vivo suferis la malfeliĉon de infana malsano kaj terura akcidento junaĝa kiu tenis ŝin kuŝanta dum longaj tempoperiodoj, kaj ŝi suferis ĝis 32 . Ŝi havis malmulte konvencian vivon, estis ambaŭseksema, kaj inter ŝiaj amantoj troviĝis Lev Trockij. La enketado sukcesis starigi genealogian arbon kun ascendantoj kontrolitaj ĝis la jaro 1597. La versio kiun kolektis Hayden Herrera en sia antaŭa biografio de Frida Kahlo, male konfirmis ke la geavoj de Frida devenas el Hungario, precize el distrikto Arad, regiono kiu nun apartenas al Rumanio, kaj ili estus setlintaj en Germanio en la urbo Baden-Baden (ankaŭ en Baden-Virtembergo) kie estus naskiĝinta la patro de Wilhelm en la jaro 1872.

La patrino de Wilhelm Kahlo mortis kiam naskiĝis la dua infano, kaj la patro edziĝis duan fojon. Ĉar Wilhelm ne harmoniis kun la nova edzino de la patro, li en majo 1890, en la aĝo de 18 jaroj, elmigris al Meksiko, enŝipiĝis en Hamburgo kaj alvenis al Veracruz. Li iĝis fotisto en Meksik-urbo, kaj en 1894 li edziĝis al la meksikanino María Cardeña Espino (nomata ankaŭ Cerdeña en kelkaj fontoj).. Post kvar jaroj li ricevis la meksikan ŝtatanecon kaj de tiam nomiĝis *Guillermo* Kahlo. Kiam María mortis en 1897, li edziĝis al Matilde Calderón y Gonzalez el Oaxaca, meksikanino kun hispanaj prapatroj.

Frida Kahlo naskiĝis en julio 1907 kiel tria infano de Matilde kaj Guillermo Kahlo. Ŝi poste ŝanĝis sian naskiĝjaron al 1910, la jaro de la Meksika Revolucio. Al ŝi gravis akcenti, ke ŝia vivo laŭ propra konvinkiĝo komenciĝis tiam, kiam naskiĝis la nova Meksiko. La revolucio por la familio signifis grandajn financajn problemojn, tiel ke necesis preni hipotekon pri la familia domo kaj vendi parton de la franca meblaro.

Ŝiaj du pli aĝaj fratinoj estis Matilde kaj Adriana; post tiuj naskiĝis ununura frato kiu supervivis nur tagojn. Nur dekunu monatojn post la naskiĝo de Frida, naskiĝis ŝia pli juna fratino Cristina. Ŝi estis konstanta kunulino kaj la ununura el la fratinoj Kahlo kiu lasis posteularon. Krome, Frida havis aliajn tri duonfratinojn de la patra flanko: Luisa, la plej aĝan, duan fratinon mortintan dumnaske kaj Margarita, ĉiujn filinojn el la unua edziĝo de ŝia patro.

En 1904, tri jarojn antaŭ la nasko de Frida, la familio translokiĝis al Coyoacán en la geografia centro de Meksikurbo, al la nune tre konata *Casa Azul* de la 247 de la strato Londres, nuntempe konvertita en muzeo.

;
;Infanaĝo
210ra|eta|Frida Kahlo 11-jaraĝa.
La vivo de Frida estis frue markita de fizika sufero kaj malsanoj. La unua estis poliomjelito kiun ŝi akiris en 1913, kio ekigis serion de sinsekvaj malsanoj, diversaj lezoj, akcidentoj kaj operacioj. Tiu unua malsano devigis ŝin resti naŭ monatojn surlite kaj lasis al ŝi dumvivan konsekvencon: la dekstra kruro iĝis multe pli maldika ol la maldekstra. Kuraĝigite de sia patro, kaj kiel parto de sia rekapabliĝo, Frida praktikis diversajn sportojn, el kiuj kelkaj estis maloftaj por la tiama meksika socio ĉe junulino, kiaj futbalo aŭ bokso.

Tamen, la evidenta movolimiĝo, same kiel konstantaj kirurgiaj operacioj kaj kuractraktadoj kaŭzis, ke Frida malsame disvolviĝis ol samaĝuloj, kaj ofte ne eblis al si partopreni agadojn kun aliaj infanoj. Kelkaj ŝiaj pentraĵoj poste montros la temaron de la soleco de ŝia infanaĝo. Ekzemplo ofte citita estas la verko de 1938 *Cuatro habitantes de Ciudad de México* (*Kvar loĝantoj de Meksikurbo*), olepentraĵo sur metalo de 32,4 x 47,6 kiu montras infaninon side sur altaĵo, en tipa vestaĵo *tehuana*. La infanino ŝajnas forlasita kaj trista, kaj suĉas sian fingron solece. Alia samjara pentraĵo (*Niña con máscara de muerte* aŭ *Ella juega sola*, *Infanino kun mortomasko* aŭ *Ŝi solludas*) kiun Frida pentris laŭ du versioj, montras infaninon ĉirkaŭ kvarjaran kun kranimasko. Kvankam temas pri la fama *Tago de Mortintoj*, celebro kiu en Meksiko havas karakteron de festo ege populara, oni komentis la senton de soleco kiu transdonas la infanino, kaj kiu supozeble prezentas Frida mem.

Dum la rilato de Frida kun sia patrino estis markita de sentoj duflankaj de amo kaj malamo, la rilato kun sia patro ĉiam estis de multa amo kaj proksimeco. Kaj tio pligrandiĝis pro la poliomjelito de Frida, ĉar ĉefe la patro estis tiu, kiu akompanis ŝin al ekzercado kaj gvidis ŝin en la rekapabliĝaj programoj. Tiam ŝi intencis iam studi medicinon. En tiu lernejo ŝi ekkonis estontajn meksikajn intelektulojn kaj artistojn, kiel Salvador Novo, kaj ŝi partoprenis grupon de lernantoj konataj kiel *Los Cachuchas* [kaĉUĉas], tiel nomitaj pro iliaj ĉapoj. Al tiu grupo apartenis nur du virinoj: Carmen Jaime kaj Frida mem. Ĉiuj aliaj estis viroj kiuj en siaj maturaj vivoj havis intelektulan aŭ profesian sukceson en la meksika socio: Agustín Lira, Miguel Lira, Alfonso Villa, Manuel González Ramírez, Jesús Ríos y Valles, José Gómez Robleda kaj tiu, kiu poste iĝis ŝia fianĉo, Alejandro Gómez Arias. La *cachuchas* estis ribeluloj, difiniĝis kiel kritikema grupo kontraŭ la aŭtoritato, protestis kontraŭ maljustaĵoj kaj agadis por la reformoj de la eduksistemo. Sed krome ili amuziĝis kaj ŝercis en la lernejo ege entuziasme. Ties politikaj agadoj kaj pozicioj estis ie inter la idearoj de anarkiismo kaj revolucia romantikismo.

Dum sia longa konvalesko ŝi ekpentris pli kontinue. En septembro de 1926 ŝi pentris sian unuan memportreton kiel olepentraĵo kiun ŝi dediĉis al Alejandro Gómez Arias. En tiu unua memportreto ŝi ekis dinamikon kiun ŝi pluigos dum la resto de sia vivo: nome respeguli en siaj pentraĵoj la eventojn de sia vivo kaj la sentojn kiujn tiuj produktis al ŝi.

Tiu paro estis nomita kiel unuiĝo de elefanto kun kolombo, ĉar Diego estas enorma kaj dika dum ŝi estas malgranda kaj maldika. Aliflanke, Frida, pro siaj lezoj, neniam naskis, kion ŝi dum multaj jaroj malakceptis.

Spite al amaferoj de Diego kun aliaj virinoj (inklude la fratinon de Frida) kaj de la propra malfideleco de Frida la paro sukcesis komplementiĝi en multaj aspektoj.

### Loĝado en Usono (1931-1934) 
La politika etoso de Meksiko por la simpatiantoj de maldekstro komplikiĝis dum la reakcia lasta fazo de la registaro de Plutarco Elías Calles. La mendoj de murpentraĵoj al Diego Rivera komencitaj de la ministro pri eduksistemo José Vasconcelos paraliziĝis. Ĉar la famo kaj reputacio de Rivera kreskiĝis en Usono, aperis mendoj tie, kaj ili translokigis loĝejon tien el 1931 al 1934 kaj pasigis la plej parton de la tempo en Novjorko kaj Detroit.

En tiu urbo Frida suferis duan aborton. Dum sia rekuperado ŝi pentris memportreton *Aborto en Detroit*, realigita laŭ stilo pli penetra, inspirita en la malgrandaj pentraĵoj eksvotaj de la popola meksika arto kiuj ricevas la nomon de *retablo*. Tiu pentraĵo estis totale sendependa el tio kion faris lia edzo. Rivera, konscia pri la valoro de ŝia verkaro kaj de tiu periodo, diris: «Frida eklaboris en serio de majstroverkoj senprecedencaj en la historio de arto, pentraĵoj kiuj elstarigis la inan kvaliton de la vero, la realon, la krudelecon kaj la aflikton. Neniam antaŭe virino estis metinta similan turmentitan poezion sur la tolaĵo kiel faris Frida en tiu epoko de Detroit.» Post la murdo de Trocki fare de la membro de la stalinista NKVD nome la hispana kaj kataluna Ramón Mercader, Frida estis akuzita kiel murdisto. Ŝi estis arestita sed finfine ŝi estis liberigita same kiel ŝia edzo.

En 1938 la poeto kaj eseisto de la surrealismo André Breton konsideris ŝian verkaron kiel propra de surrealismo en eseo kiun li verkis por la ekspozicio de Kahlo en la galerio Julien Levy de Novjorko. Tamen ŝi mem poste deklaris: "Oni kredis, ke mi estas surrealista, sed mi ne estas tia. Neniam mi pentris miajn revojn. Pentris mian propran realon".

En 1939 Frida Kahlo finfaris memportreton kie ŝi respegulis siajn du personecojn: *Las dos Fridas* (ambaŭ Fridoj). En tiu pentraĵo, post la geedza krizo, ŝi aperas pere de la separo inter Frida en vesto de tipa tehuana, la favorita de Diego, kaj la alia Frida, vestita pere de eŭropaj radikoj, kiu ekzistis antaŭ ŝia renkonto kun li. La koroj de ambaŭ virinoj estas konektitaj unu al alia per vejno, la eŭropa parto malakceptita de Frida Kahlo minacas perdi sian tutan sangon. Samjare ŝi ekspoziciis en Parizo en la galerio Renón et Collea danke al Bretón. Ŝia estado en la franca ĉefurbo permesis al ŝi rilati kun la malaga pentristo Picasso kaj eĉ aperi sur la kovrilpaĝo de la franca gazeto *Vogue*.

### Arta agnosko (1939-1949) 
eta|maldekstre|170ra|Kahlo fotita de sia patro en 1926.
La 6an de novembro 1939 Kahlo kaj Rivera divorcis, post serio de malfidelaĵoj, el kiuj la plej dolora por Frida estis la rilato inter Diego kaj ŝia fratino. Frida revenis tiam portempe al sia hejmo de Coyoacán. Estis periodo depresia en kiu la artistino drinkegis por konsoliĝi el fizika kaj mensa suferoj. Estas du produktaĵoj gravaj en tiu periodo de separo: *Las dos Fridas* (ambaŭ fridoj) kaj *Dos desnudos en un bosque* (du nudaĵoj en arbaro).

La 24an de majo de 1940 okazis la unua atenco (malsukcesa) fare de Siqueiros kontraŭ Trocki, post kiu oni eniris en la hejmo de Frida nome la *Casa Azul* (blua domo) kaj ŝi estis arestita de la polico dum kelkaj horoj. En aŭgusto de tiu jaro Trocki estis finfine murdata kiel konsekvenco de dua atenco. Frida estis denove pridemandita de la polico. Rivera veturis al San-Francisko, Usono, en junio de 1940 kaj Frida sekvis lin post kelkaj monatoj, post la murdo de Trocki por ricevi en tiu urbo novan kirurgian operacion fare de la kirurgo Leo Eloesser, kiu jam traktis ŝin antaŭ dek jaroj, en la unua restado de la paro en San-Francisko. Post rekuperiĝi el tiu operacio, ŝi veturis al Novjorko.

Post la divorco, Frida kaj Diego plukunhavis grandan parton de la socia, arta kaj politika vivo, kio unuigis ilin. Frida alvenis en septembro al San-Francisko kaj nur post du monatoj, la paro decidis regeedziĝi. La nova amika interkonsento konsistis je vivi kune, kunhavi elspezojn, pluigi la artan kunlaboradon kaj sen havi seksan vivon kiel paro.

Dum tiuj jaroj, la arta agnosko de ŝia verkaro pliiĝis, ĉefe en Usono. Ŝi partoprenis en gravaj grupaj ekspozicioj en la Muzeo de Moderna Arto de Novjorko, en la Instituto de Nuntempa Arto de Bostono kaj en la Muzeo de Arto de Filadelfio.

maldekstre|eta|200ra|Frida fotita en 1932 de sia patro, Guillermo.
Frida Kahlo mortis en Coyoacán en la 13-a de julio de 1954. Oni ne faris nekropsion, sed oni diris, ke pro pulma embolio. Ŝiaj restoj estis funebr-omaĝitaj en la Palaco de Belartoj de Meksikurbo kaj oni kovris ŝian ĉerkon per la flago de la Meksika Komunisma Partio, kion la nacia gazetaro ege kritikis. Ŝia korpo estis kremaciita en la Civila Kremaciejo Dolores kaj ŝiaj cindroj konserviĝas en la Blua Domo de Coyoacán, kie ŝi iam naskiĝis.

Ankaŭ ŝia lasta pentraĵo montriĝas en la Muzeo Frida Kahlo. Temas pri olepentraĵo sobre mazonito kiu montras kelkaj akvomelonajn pecojn en fortaj koloroj. En unu el tiuj pecoj kun ŝia subskribo legeblas «VIVA LA VIDA. Coyoacán, 1954, México» (vivu la vivo). La lastaj vortoj en sia taglibro estis: "Espero alegre la salida y espero no volver jamás" (mi kontenta atendas la eliron kaj mi esperas neniam reveni).

## Gravo 
Ŝia famo estis iom malgranda antaŭ la 1980-aj jaroj, kiam la nova stilo de *Neomexicanismo* (novmeksikismo) vaste rememorigis je ŝiaj pentraĵoj. Ekspozicio estiĝis ĉe *Whitechapel Gallery* en Londono en majo 1982, kaj poste en Svedio, Germanio, Novjorko, kaj Meksikurbo. Biografioj pligrandigis ŝian famon tiom, ke en 2001 ŝia vizaĝo aperis sur usona poŝtmarko, kaj en 2010 la Banko de Meksiko cirkuligis 500-pesan monbileton, kiu montris Kahlo'n sur unu flanko, kaj Rivera'n sur la alia.

### Verkaro 
Frida partoprenis per du verkoj (*La mesa herida* (La vundita tablo) kaj *Las dos Fridas* (La du Frida-oj)) en la meksika versio de la granda evento en Parizo de 1938: nome la *Exposición Internacional de Surrealistas* (Internacia Ekspozicio de Superrealistoj) de la *Galería de Arte Mexicano* de Inés Amor, ekspozicio, kiun apogis Breton kaj en kiu partoprenis krome Leonora Carrington kaj Remedios Varo.

Dum kvar jaroj la paro loĝis en Usono, de novembro 1930 ĝis 1934. En Detrojto, ŝi reflektis en sia oleopentraĵo *Henry Ford Hospital* sian tragedian duan aborton: Frida videblas nuda en hospitala lito kun la blanka tuko trempita je sango, el ŝia ventro eliras ses ruĝaj vejnoj, kiuj estas ligitaj al ses objektoj, kiuj estas simboloj de ŝia sekseco kaj la malsukcesa gravedeco.

En siaj pentraĵoj, Frida prezentis sin en vastaj medioj, aridaj pejzaĝoj, aŭ en malvarmaj, malplenaj ĉambroj, kiuj emfazis ŝian solecon. La pli intimismaj kap- aŭ bust-portretoj estis kompletigitaj per objektoj de simbola signifo. Koncerne ŝiajn plenlongajn portretojn, ili estis integritaj en enscenigitajn reprezentojn kaj enkadrigis ŝian propran biografion: ŝian rilaton kun ŝia edzo, kiel ŝi sentis pri sia korpo, ŝiaj malsanoj rezultantaj de ŝia infantempa akcidento, ŝia nekapablo naski infanojn, ŝia filozofio pri naturo kaj la mondo. Ŝi esprimis siajn fantaziojn kaj sentojn per sia propra vortprovizo per simboloj, kiujn oni devas deĉifri por plene kompreni ŝian verkon. Ĉi tiuj reprezentoj rompis tabuojn, precipe koncerne la inajn korpon kaj seksecon.

Kvankam ŝi ĝuis sukceson dum sia vivo, Frida Kahlo malrapide atingis rekonon kiel artistino. Ŝiaj pentraĵoj estis aprezataj nur post ŝia morto, kaj nur post jardeko ili atingis veran internacian rekonon: Post ŝia morto en 1954, oni plejparte silentis pri ŝia verko dum longa tempo, kaj nur komence de la 1970-aj jaroj ŝi estis remalkovrita en la kunteksto de la movado por virina liberigo. De tiam, okazis multaj ekspozicioj de ŝiaj verkoj kaj diversaj omaĝoj al virino kaj artistino Frida Kahlo, kaj ŝia famo konstante kreskis. Rilate al ŝia efiko, ŝi jam delonge superis tiun de Diego Rivera.

Kvar jarojn post ŝia morto la *Casa Azul* iĝis Muzeo Frida Kahlo. Gravaj internaciaj muzeoj kaj artgalerioj organizis porvivajn ekspoziciojn: kiel la *Instituto Nacional de Bellas Artes* de Meksikurbo (1977), la Muzeo de Nuntempa Arto Ĉikago (1980), la Whitechapel de Londono (1982), la Schirn Kunsthalle de Frankfurto ĉe Majno (1993), la Tate Modern de Londono (2007), la *Museo de Arte Contemporáneo* de Monterrey (2007) kaj la Nacia Muzeo de Kolombio, Bogoto (2009).

### *Casa Azul* 
La *Casa Azul* (Blua Domo) en Coyoacán, Meksikurbo, estas la familia hejmo en kiu Frida Kahlo loĝis dum infanaĝo, kaj al kiu ŝi revenis dum siaj lastaj jaroj. Ŝia patro, Guillermo Kahlo, konstruis la domon en 1904 ĉe la angulo de stratoj Londres kaj Allende, en la najbarejo Colonia del Carmen. La du-etaĝa konstruaĵo enfermas korton kaj ĝardenon, origine nur triflanke, sed poste ĉiuflanke. Lev Trockij loĝis tie de tempo al tempo post li venis Meksiken en 1937.

La domon al la ŝtato donacis Diego Rivera kiel testamentaĵon okaze de sia morto en 1957, tri jarojn post la morto de Frida, kaj nuntempe la konstruaĵo estas muzeo enhavanta aĵojn el iliaj vivoj. Ĝi estas populara je turistoj, kaj ricevas po 25 000 vizitantojn monate.

Dosiero:PhotoOneCasaAzul.JPG
Dosiero:PatioCasaAzulDetail.JPG
Dosiero:WalkwayCasaAzul.JPG
Dosiero:CafeCasaAzul.JPG
Dosiero:StairwayCasaAzul.JPG
Dosiero:PyramidCasaAzul.JPG
Dosiero:Kahlo Museum interior.png

### Mito kaj legendo
eta|dekstre|Foto de 1937 fare de Toni Frissell, el moda foto por *Vogue*.
La graveco de ŝia pentroverkaro, la komplekseco de ŝia vivo, kaj ŝia influo sur la postrevolucia meksika kulturo, kie formiĝis la muraĵista movado gvidata de ŝia edzo, estis amplekse studitaj el pluraj perspektivoj, kaj multaj kritikaj studoj estis publikigitaj. Ŝian personecon formis vivo turmentita de malsanoj, kiuj kaŭzis al ŝi konstantan doloron, same kiel personaj rilatoj kun aliaj gvidaj kulturaj figuroj. Ŝia verko reflektas ĉi tiun vivon, ŝian propran fantazion, kaj la meksikan popularan tradicion, inkluzive de votoferoj kaj antaŭhispana tradicio. Por Araceli Rico, Kahlo estas "la malsana kreinto (kiu) spertas la dramon de sia ekzisto en la malakcepto de aliaj, klopodante konservi situacion favoran al la realigo de sia kreiva verko."

Kahlo admiris la revolucian pentrarton kaj konsideris ĝin necesa en sia tempo, sed ŝi konsciis, ke ŝia propra pentrarto ne estis tia, kaj skribis: "Miaj pentraĵoj estas bone pentritaj, ne malpeze, sed kun pacienco. Mia pentraĵo portas la mesaĝon de doloro. Mi kredas, ke almenaŭ kelkaj homoj interesiĝas pri ĝi. Ĝi ne estas revolucia; kial mi daŭre trompu min, ke ĝi estas batalema? Mi ne povas." Tial, ŝia verko ne povas esti asociita kun la revolucia naciismo praktikata de ŝia edzo, Diego Rivera; prefere, ĝi estas enradikiĝinta en populara arto. Laŭ Araceli Rico, "ni observas en Frida Kahlo zorgon pri la serĉado de ŝiaj originoj kiel individuo, kiu apartenas al kaj strebas malkovri kulturan tradicion. Tiel, en ŝiaj komponaĵoj, ŝi elvokas tutan mondon de kutimoj, kredoj, objektoj, mallonge, manieroj esti kaj senti." Maltrankviliga aspekto de ŝia verko estas la ofta disiĝo de si mem en pluraj el ŝiaj memportretoj, ĉi tiu dueco povas deveni de ŝia propra historio same kiel de la fantazio pri la meksika popolo.

Por Raúl Mejía, Frida Kahlo forĝis sian propran miton kaj legendon per la kreado de sia propra rolulo, kiu aperas en la plimulto de ŝia verkaro. Forte malobeema al multaj el la normoj kaj konvencioj de sia tempo, ŝi ankaŭ elektis fari sin la ĉefrolulino de siaj pentraĵoj. Anstataŭ produkti dolĉan verkon, kiel oni atendus de virino de sia tempo, ŝi konstruis verkaron plenan de unikeco kun forta drama enhavo kaj en la temoj kaj en la reprezentoj de si mem.

En siaj pentraĵoj, Kahlo montris sin kunekzistanta kun kaj vivo kaj morto, precipe en siaj oftaj kirurgioj, kie la konstanta ĉeesto de ŝia doloro estis evidenta. En *La columna rota* (Rompita kolono), ŝia korpo aperas kovrita per ungoj. Ŝi ankaŭ aperas kiel produktanto de vivo kaj energio, aŭ kiel fonto de amo kaj sentoj. La temo de rilatoj kaj amo ofte aperas en ŝia verko, precipe kun ŝia granda amo Diego. Sed, ĉefe, la rolulo, kiun ŝi kreis pri si mem, estas la ĉefa motivo kaj ĉeftemo de ŝiaj pentraĵoj. Ŝia mesaĝo, tra la tempo, restas plene aktuala kiel krio de protesto kontraŭ subpremado.

[eta|altdekstre|dekstre|[Mortmasko de Kahlo sur ŝia lito en La Casa Azul.]]

### En kulturo
Ŝia vivo estis foje filmigita:
* *Frida, naturaleza viva* (1983) de Paul Leduc, kun Ofelia Medina kaj Juan José Gurrola
* *Frida* (2002) de Julie Taymor, kun Salma Hayek kaj Alfred Molina
* *Eisenstein en Guanajuato* (2015) kun Cristina Velasco Lozano
* *Coco* (2017) kun Natalia Cordova-Buckley (angla voĉo) kaj Ofelia Medina (latinamerika voĉo) 

En 1983, la usona historiistino kaj biografo Hayden Herrera, publikigis *Frida: una biografía de Frida Kahlo*, nome biografio pri la vivo kaj kariero de Kahlo.

En 2000, la meksika verkistino Elena Poniatowska en sia verko *Las siete cabritas* (La sep kaprinetoj), inkludas rakonton en kiu ŝi klopodas anstataŭi Frida, rakontante siajn malĝojojn en unua persono.

Estas pluraj romanoj inspiritaj en la vivo de Frida Kahlo, same kiel en la paro formita de Frida kaj Diego kaj kelkaj romanigitaj biografioj en diversaj lingvoj, kiel por ekzemplo *Diego ist der Name der Liebe: das Schicksal der Frida Kahlo* (*Diego estas la amnomo: la destino de Frida Kahlo*) (2000), de Bárbara Krause. Rauda Jamis (2000), Bárbara Mujica (2003), Jean-Marie Gustave Le Clézio (2002) ktp.

## Vidu ankaŭ 
* David Alfaro Siqueiros
* Leonora Carrington
* Remedios Varo
* Leonor Fini
* Salvador Dalí
* Chavela Vargas
* René Magritte
* Surrealismo
* Diego Rivera
* Tina Modotti

## Literaturo 
* Del Conde, Teresa (1976). «Lo popular en la pintura de Frida Kahlo». *Anales del Instituto de Investigaciones Estéticas*: pp. 195-203. Konsultita la 1an de oktobro 2023.
* Franger, Gaby; Huhle, Rainer (2005). *Fridas Vater. Der Fotograf Guillermo Kahlo* [La patro de Frida. La fotisto Guillermo Kahlo] (en germana). Kun tekstoj de Juan Coronel Rivera, Cristina Kahlo Alcalá, Helga Prignitz-Poda kaj Raquel Tribol (1a eldono). Munkeno: Schirmer-Mosel. ISBN 3-8296-0197-2.
* Genschow, Karen (2007). «Wirkung». Frida Kahlo - Leben, Werk, Wirkung [Frida Kahlo - Vivo, verko, efiko] (en germana) (1a eldono). Frankfurto de Meno: Suuhrkamp. p. 120. ISBN 3-518-18222-6.
* Herrera, Hayden (1984). *Frida: una biografía de Frida Kahlo*. México: Diana. ISBN 978-968-131-684-6. Konsultita la 22an de oktobro 2011.
* Herrera, Hayden (2010) [​1983​]. *Frida Kahlo. Ein leidenschaftliches leben* (en germana) (4a eldono). Frankfurto de Meno: Fischer Taschenbuch Verlag. ISBN 978-3-59618037-0.
* Kahlo, Isolda P. (2004). *Frida íntima*. Ediciones Dipon kaj Ediciones Gato Azul.
* Kettenmann, Andrea (1999). *Frida Kahlo*. Taschen. ISBN 3-8228-6548-6. http://www.mav.org.es/documentos/ENSAYOS%20BIBLIOTECA/Kettenmann,%20Andrea%20-%20Frida%20Kahlo.pdf 
* Martín Lozano, Luis (2007). *Frida Kahlo, El círculo de los afectos*. Cangrejo Editores.
* Mejía Moreno, Raúl (2006). *El simbolismo en la obra de Frida Khalo* "Frida el ser doble o rebis la piedra filosofal". Red de Revistas Científicas de América Latina y el Caribe, España y Portugal. Universidad Autónoma de México. http://redalyc.uaemex.mx/pdf/874/87400307.pdf
* Rodríguez Prampolini, Ida (1993). «Presentación». En Rico, Araceli. *Frida Khalo. Fantasía de un cuerpo herido*. 1993 Plaza y Valdés. ISBN 968-856-116-9.
* Smith Edward, Lucie (1999). *Vidas de los grandes artistas del siglo XX. Frida Kahlo*. Ediciones Polígrafa. ISBN 84-343-0882-7.
* Diversaj aŭtoroj. (2007). *Frida (Segunda edición conmemoración de los 100 años del nacimiento de Frida Kahlo edición)*. México: Océano. ISBN 978-970-777-341-7.
* Diversaj aŭtoroj. (2010). *Frida Kahlo. Sus fotos*. Editorial RM. ISBN 978-84-92480-74-6.

## Eksteraj ligiloj 
* Pentraĵaro 
* la muzeo Casa Azul pri Frida Kahlo  ()
* Pentraĵoj 
* Biografio  ()

## Referencoj 
Kategorio:Meksikaj pentristoj
Kategorio:Personoj sur meksikaj monbiletoj