open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katalizo

**Katalizo** estas fenomeno kiu konsistas en ebligo aŭ akcelo de kemia reakcio.

**Katalizanto** (**katalizilo**, **katalizanto**, **katalizatoro**)  estas materialo aŭ aparato, kiu faciligas kemiajn reakciojn kaj kiu ne forkonsumiĝas dum la procezo kaj ne ŝanĝiĝas por daŭro.

Prezentiĝas simplaj katalizantoj kaj naturaj organikaj katalizantoj.

## Simplaj katalizantoj 
La plimulto de la solidaj kataliziloj estas metalo aŭ oksido, sulfido aŭ halogenido de metalo aŭ duonmetaloj (ekz. boro, silicio). Oni uzas la gas- aŭ likvostatajn katalizilojn en pura stato, en solvaĵo aŭ porta surfaco. Oni surigas la solidajn katalizilojn sur la portan surfacon, fajne, disigite. 

## Organikaj katalizantoj 
La naturajn organikajn katalizantojn oni nomas enzimoj kaj riboenzimoj. Ili reguligas gravajn biokemiajn reakciojn.

## Procezaj detaloj 
Dum la procezo, la kataliza paŝo estas ĝenerale la kemia reakcio inter la katalizilo kaj la komenca materialo. Tiam estiĝas intermaterialoj (transiraj produktoj), kiuj eme reakcias unu kun la alia aŭ kun plua reagaĵo, tiel estiĝas la dezirata finprodukto.

Dum la kemia reakcio inter la transira produkto kaj la reakciaĵoj, la katalizilo regeneriĝas. La reakcio inter la katalizilo kaj la komenca materialo povas okazi tre diversmaniere, kaze de solida katalizado, la procezo povas esti tre komplika. Tiuj procezoj estas la acid-baz-reakcioj, redoks-reakcioj, estiĝo de koordinaj kompleksoj kaj liberaj radikoj. 

Dum la solida katalizado, la meĥanismon de la reakcio tre forte influas la suprecaj kaj elektraj proprecoj de la katalizilo kaj ties kristala strukturo. Iaj solidaj kataliziloj, kiujn oni nomas multifunkcia katalizilo, reakcias plurmaniere kun la ekaj materialoj. Oni uzas la dufunkciajn katalizilojn en la nafto-kemia industrio por la reformigaj reakcioj. 

Multaj kemiaj procezoj baziĝas sur katalizaj reakcioj. Kataliziloj tre gravas por trakti la ellasitajn gasojn de aŭtomobiloj.

## Referencoj
Jovan Lubardiĉ

**Jovan LUBARDIĈ** (naskiĝis en 1935 en Rogatica) estas bosnia novelisto, romanverkisto, dramverkisto kaj tradukisto.

Li vizitadis bazan lernejon en Rogatica, Negotin, Knjaĵevac, Beogrado kaj Nakovo apud Kikinda. Li finis gimnazion en Travnik kaj finstudis jugoslaviajn literaturojn kaj serbokroatan lingvon ĉe filozofia fakultato en Sarajevo. Li vivas kaj laboras en Sarajevo.

## En Esperanto aperis 
* *Garantiaĵo,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 127–137. Tradukis Maragretha-Greta Stoll.

Kategorio:Bosnaj tradukistoj
Kategorio:Bosnaj dramistoj
Kategorio:Bosnaj verkistoj
Distrikto Langley

**Distrikto Langley** estas distrikta komunumo situanta oriente de Surrey, kaj sude de la Rivero Frejzero en suda Brita Kolumbio. Oni ne konfuzu ĝin kun Urbo Langley. Laŭ la stato de  en la distrikto vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . En distrikto Langley troviĝas la malgranda religia Okcidenta Universitato de la Triunuo, sur kies kampuso esperantistoj dufoje okazigis la regionan renkontiĝon NOREK.

## Komunumoj en Distrikto Langley 
* Aldergrove
* Brookswood
* Fernridge
* Forest Knolls
* Fort Langley
* Glen Valley
* Hopington
* Milner
* Murrayville
* Willoughby
* Walnut Grove

## Najbaraj municipoj 
Kategorio:Urboj en Brita Kolumbio
Berini

**Berini** (hungara lingvo: **Temesberény**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 1171 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, ciganoj); en 1992 495 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1333. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Sacoşu Turcesc.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Fenoloj

[eta|dekstra|200px|Kemia strukturo de [salikata acido, aktiva parto de aspirino.]]
[eta|dekstra|200px|Strukturo de [cinamata acido.]]
La **fenoloj** estas membroj de tiu organika kombinaĵ-familio, en kiuj unu hidroksilgrupo (OH) aliĝas al karbono, kiu estas membro de benzolringo aŭ alia aromata ringo konsistanta el karbonatomoj . La nomo fenolo ne estas nur grupnomo de diversaj kombinaĵoj. Oni nomas ankaŭ fenolo la plej simplan membron de la familio, la monohidroksi-benzolon (C6H5OH) (ankaŭ nomata karbolatacido).

La fenoloj similas al la alkoholoj, sed en fenoloj la oksigena atomo estas forte ligita kun la aromata ringo, kaj la ligo inter la hidrogena kaj oksigena atomoj estas do malpli forta, ol en alkoholoj. Pro tio la fenoloj solviĝas en la akvo pli bone kaj la bolpunkto estas pli alta. Ili havas acidan pH-n.

La fenoloj estas - en ĉambra temperaturo - aŭ senkoloraj likvaĵoj aŭ blankaj solidaĵoj. Multaj fenoloj havas pikan, spican odoron. La monohidroksi-benzolo havas agrablan, dolĉetan odoron, sed ĝi estas tre venena kaj kaŭtera.

## Produktado 
Oni produktas la t.n. naturan monohidroksi-benzolon el ligna gudro aŭ karba distilado, sed la kombinaĵo estas ankaŭ gajnebla el nafto aŭ el plantoj. La pluaj fenoloj troviĝas en volatila oleo de plantaj grajnoj kaj folioj. Oni pli frue produktis la sintezitajn fenolojn el karbogudro, sed nun oni produktas ilin per benzolo.

## Reago 
La acidaj fenoloj reagas kun la fortaj bazoj kaj formas diversajn alkal-metalsalojn – fenoksidojn, fenolatojn aŭ fenatojn. La plej grava reago de la monohidroksi-benzolo estas la kondensado kun formaldehido (aperas ankaŭ akvo). Oni produktas laŭ tiu reago al sintezajn polimerojn, fenol-formaldehid-rezinojn kaj el tiuj plastajn artiklojn.

Oni uzas la fenolojn ankaŭ kiel purigaĵoj, desinfektaĵoj.

## Kombinaĵoj 
* Kalia fenoksido
* Kanabinoido
* Natria orto-fenila fenolo
* Psilocibino
* Tirozino

## Referencoj 

Kategorio:Aromataj kombinaĵoj
Kategorio:Funkciaj grupoj
Otvești

**Otvești**  (hungare: **Ötvösd**, germane: **Ötwösch**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 816 loĝantojn (hungaroj, germanoj); en 1992 279 (rumanoj, 76 % da hungaroj). Ĝi estis fondita en 1868. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Sacoșu Turcesc.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Blankspegula maranaso

La **Blankaspegula maranaso** aŭ **Blankspegula maranaso** (*Melanitta fusca*) estas granda birdo el la anasedoj kaj grupo de maranasoj.

## Distribuado 
Ĝi reproduktiĝas ĉe malproksima nordo de Eŭropo kaj Azio okcidente de la baseno de la rivero Jenisejo. Malgranda, izola populacio nestumas en orienta Turkio. La Blankaflugila maranaso de orienta Siberio kaj Nordameriko estas foje konsiderata sampsecia kun la Blankspegula maranaso, kaj ties du konstituantaj subspecioj estas tiam konataj kiel *M. f. stejnegeri* kaj *M. f. deglandi*. La Blankspegula maranaso kaj la Blankaflugila maranaso, kun la Okulvitra maranaso, estas lokigitaj en la subgenro *Melanitta*, distinga el la subgenro *Oidemia*, formata de la Amerika kaj de la Nigra maranasoj.

Ĝi vintras pli sude en moderklimataj zonoj, en Eŭropo, tiom sude kiom ĝis Britio, kaj la Nigra kaj la Kaspia Maroj. Malgrandaj nombroj atingas Francion kaj norda Hispanion. Ili formas grandajn arojn en taŭgaj marbordaj akvoj. Tiu aroj estas tre ligataj kaj la birdoj tendencas ekflugi kune.

## Aspekto 
eta|maldekstra|250px|Blankspegula maranaso
eta|maldekstra|250px|Paro de Blankspegulaj maranasoj kun idoj (ilustraĵo)
[eta|maldekstra| *Melanitta fusca* - [MHNT]]

Ĝi grandas 55 cm, kaj estas tre nigra anaso kun dika beko, tre blanka kaj kontrasta flugilmakulo, nome spegulo, de kio la komuna nomo, sed nepras eviti konfuzon kun la kaj samgenra kaj samsubgenra Blankaflugila maranaso, kvankam foje ambaŭ estas konsiderataj samspeciaj. Estas ruĝaj la kruroj. Ĝi karakteras pro sia diketa korpoformo kaj granda beko. Ĝi estas la plej granda maranaso je 51–58 cm.

Temas pri specio kun klara seksa duformismo. La masklo estas tutnigra, escepte pro blanko sub la okulo kaj ĉe speguleto. Li havas tuberecan flavecan bekon kun nigra bazo. La inoj estas malhelbrunaj al nigrecaj kun du blankaj makuloj amabaŭflanke de la kapo kaj kun du blankaj flugilmakuloj. Ŝi diferencas el la masklo ĉefe kape ĉar ŝi havas tie nek blankon ĉeokule nek rimarkindan flavecan tuberecan bekon.

La inanaso kaj anasidoj havas du blankajn makulojn sur la kapoflanko.

## Kutimaro 
La Blankspegula maranaso vivas ĉe la maroj, ĝi ofte videblas eĉ dum forta marondado sur la maro. Ĝi nestas sur insuloj, tundroj kaj arbaroj.

La remburita nesto estas konstruita surgrunde ĉe maro, lagoj aŭ riveroj, en arbaro aŭ tundro. La ino demetas 7-9 ovojn. tiu anaso plonĝas por manĝokapti krustulojn kaj moluskojn.

La **Blankspegula maranaso** (*Melanitta fusca*) estas specio al kiu aplikiĝas la *Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds* (AEWA).

## Referencoj 
*  Kriterioj kial tiu specio estas Malplej Zorgiga

## Eksteraj ligiloj 
* Blankspegula maranaso, Speciinformaro - Laboratorio Cornell de Ornitologyio
* Blankspegula maranaso - *Melanitta fusca*  - USGS Patuxent Birdidentigejo
* Blankspegula maranaso, Informaro - Sudakotaj Birdoj kaj Birdumo

Kategorio:Mergenoj
Kategorio:Anasedoj
Kategorio:Anseroformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Vincenz Priessnitz

**Vincenz Priessnitz** (naskiĝis la 4-an de oktobro 1799 – mortis la 28-an de novembro 1851) estis fondinto de alterna natura kuracado de germana nacio, vivanta en Gräfenberg (hodiaŭ Lázně Jeseník) ĉe Frývaldov en silezia parto de montaro Jeseníky. Li realigis ekz. kuracadon per laboro, per freŝa aero kaj per pura montara akvo. Li metis tiel bazojn de hidroterapio. Li estas fondinto de mondfama banloko, kuracis ĉe li ekz. Nikolaj Gogol. Unesko proklamis la jaron 1999 okaze de ducentjara datreveno de la naskiĝo de Priessnitz kiel signifa datreveno.

De lia familia nomo devenas la pollingva nomo de duŝo: *prysznic*.

Kategorio:Germanaj kuracistoj
Kategorio:Personoj de alternativa medicino
Igriș

**Igriș** [igriŝ] (hungare: **Egres**, germane: **Egresch**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Timișoara. En 1910 Egres havis 3482 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en 1992 964. Ĝia unua mencio skriba estas el 1191. Ĝis 1919 Egres apartenis al Hungario, al Torontál. Administre ĝi apartenas al la komunumo Sânpetru Mare.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

== Komunumoj pri *egres* (= groso) en Hungara reĝlando ==

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Gräfenberg

**Gräfenberg** estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Forchheim kaj en la distriktaro Supra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn. Samtempe la komunumo estas la administra centro de komunumaro, nomata *Verwaltungsgemeinschaft Gräfenberg*, kiu krome konsistas el la najbaraj komunumoj Hiltpoltstein kaj Weißenohe.

eta|maldekstra|urbocentra silueto
eta|maldekstra|kontraŭrasisma demonstracio "Gräfenberg buntas" en 2007

Kategorio:Distrikto Forchheim
Kategorio:Urboj de Bavario
Florbrasiko

**Florbrasiko** estas legomo kiu apartenas al la genro Brasiko el la kruciferacoj (brasikacoj). La scienca nomo por florbrasiko estas *Brassica oleracea* convar. *botrytis* var. *botrytis*. La florbrasiko konsistas el ankoraŭ ne diferencigitaj kapetoj kontraŭe al brokolo.

## Nutra valoro 
100 g da freŝa florbrasiko enhavas:

Kategorio:Legomoj
Kategorio:Brasikacoj
Kategorio:Brasikoj
Port Coquitlam (Brita Kolumbio)

**Port Coquitlam** estas urbo en Brita Kolumbio (Kanado), oriente de Vankuvero.

## Najbaraj municipoj 
Kategorio:Urboj en Brita Kolumbio
Bărăteaz

**Bărăteaz** [bərtjaz] (hungare: **Baracháza**, germane: **Baratzhausen**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 826 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en 1992 584. Ĝia unua mencio skribe estas en 1411. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Satchinez.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Lázně Jeseník

**Lázně Jeseník** (antaŭe ĝi nomiĝis **Gräfenberg**) estas kuracbanloko de Priessnitz situanta sur deklivoj de monto nomata Studniční vrch, proksimume 2&nbsp;km de urbo Jeseník en Ĉeĥio. La banloko havas en sia blazono leonon, simbolanta venkan vojon de hidrokuracado, sed ankaŭ leonon devligantan, ke daŭrigantoj de la fama "akva doktoro" eĉ plu per puraj naturaj rimedoj komune kun la plej novaj ekkonoj de scienco redonos al homoj la sanon kaj la ĝojon el la vivo.

## Pluaj fotoj 

Image:Lázně Jeseník (Bad Gräfenberg) - Hotel Priessnitz - vchod.jpg|Konstruaĵo Priessnitz
Image:Jesenik-priessnitz-2.jpg|Konstruaĵo Priessnitz
Image:Jesenik-wolker.jpg|Konstruaĵo Wolker
File:Bad Gräfenberg-Lázně Jeseník. Hotel Hrad.JPG|Konstruaĵo Hrad
File:2022 Jeseník Villa Adelheid.jpg|Vilao Adelheid
Image:Jesenik-sprcha.jpg|Kuraciga duŝo

Kategorio:Jeseník
Kategorio:Banlokoj en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en Riĥleba montaro
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jeseník
Marmoranaso

La **Marmoranaso** (*Marmaronetta angustirostris*, iam *Anas angustirostris*) estas birdo el la birda familio de Anasedoj. Ĝi estis iam ikcludata inter la plaŭdanasoj, sed ĝi estas nune klasita kiel membro de la grupo de la merganasoj.

## Distribuado 
Tiu anaso iam reproduktiĝis en grandaj nombroj en la regiono de Mediteraneo, sed ĝi estas nune limigata al kelkaj lokoj en suda Hispanio, nordokcidenta Afriko (Maroko) kaj en Israelo. Oriente ĝi survivas en la Mezopotamiaj Marĉoj de suda Irako kaj en Irano (marĉoj de Ŝadegano – la plej grava loko en la mondo), same kiel ĉe izolataj populacioj en Turkio, Armenio, Azerbajĝano, Irako kaj pliaj oriente al okcidenta Barato kaj okcidenta Ĉinio. Ties reprodukta habitato estas malaltaj teroj kie la ino demetas siajn ovojn inter longalta herbaro aŭ eĉ en altaj arboj. Ŝi demetas 7 al 10 kremokolorajn ovojn. Ili estas komunaj en privataj kolektoj, sed estas nervoza kaj flugema birdo. En kelkaj areoj birdoj disiĝas el la reproduktejoj, kaj foje oni trovis ilin en la vintra periodo en la areo de Sahelo, sude de Saharo.

## Aspekto 
eta|maldekstra|250px|Marmoranaso
Ĝi longas averaĝe ĉ. 40&nbsp;cm, sed 39 al 42&nbsp;cm, nome iom pli granda ol la kreko, kun pli longa kolo, pli granda kapo. La tuta plumaro estas hela, kun marmorecaj desegnaĵoj el sablokolora kaj bruna, kio nomigas la specion laŭ komuna nomo, kaj laŭ scienca nomo por la genro. Ĝi aspektas el malproksimo kiel grizbruna, unukolora birdo. Ĉirkaŭ ĝia okulo troviĝas nigreca makulo pli malhelbruna ĉe la propra okulo kaj pli svage kiel larĝa superokula strio al la orelareo; la kapo estas iome hirteca. La beko estas nigra kaj svelta, kio nomigas la specion per la speciga scienca nomo (vidu sube).

Junuloj estas similaj sed kun pli da blankecaj makuloj. Dumfluge la flugiloj aspektas palaj sen markata bildo kaj sen speguleto en la duarangaj kaj anstataŭe tre hela areo.

## Kutimaro 
eta|dekstra|250px|Marmoranaso
La Marmoranaso ne havas iun specifan flugmanieron, ĝi ŝajnas malfacile moviĝi, ŝatas la kaŝitajn lokojn.

La voĉo de la viranaso estas raŭka, la inanaso mallaŭte anaskvakas.

Ili vivas ĉe nesalaj akvoj, kie dense kreskas plantoj. La Maranaso nestas proksime al akvo, sur riverbordo, en sud-okcidenta Eŭropo.

Tiuj estas gregemaj birdoj, foje eĉ dum la reprodukta sezono. For de tiu la aroj estas ofte malgrandaj, kvankam oni informis pri grandaj vintrantaj aroj en kelkaj areoj. La plej granda vintra koncentro konata okazis en Ĥuzestano, Irano.

Tiuj birdoj manĝas ĉefe en neprofundaj akvoj per plaŭdado aŭ kapomergo, eventuale per plonĝado. Oni scias malmulte pri ties dieto.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Orient-mediteraneaj koniferaj-sklerofilaj-foliarbaj arbaroj
* Tigrisa-eŭfrata aluvia salakva marĉo

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet. 
* ARKive - images and movies of the marbled duck *(Marmaronetta angustirostris)* 
* 

Kategorio:Anasedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Beregsău Mare

**Beregsău Mare** [beregsəu mare] (hungare: **Berekszó**, germane: **Beregsen**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 2 314 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en 1992 1 571. Ĝia unua mencio skribe estas en 1335. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Săcălaz.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Baloșești

**Baloșești**  (hungare: **Balosest**, inter 1911 kaj 1918 **Bégabalázsd** [begabalaĵd]) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 244 loĝantojn (rumanoj); en 1992 178 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1548. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Krassó-Szörény vármegye*). Administre ĝi apartenas al Tomești.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Colonia Fabricii

**Colonia Fabricii** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Colonia Fabricii (Tileagd) estas vilaĝo en distrikto Bihor.
*Colonia Fabricii (Tomești) estas vilaĝo en distrikto Timiș.
Ernst Gräfenberg

**Ernst Gräfenberg** (1881 – 1957) estis germana ginekologo, kiu dum sia esplorado malkovris punkton G. Tiel okazis en la 40-aj jaroj de la 20-a jarcento. Sekve lia komenca litero de lia familia nomo fariĝis parto de ĉiuj virinaj vulvoj.

Kategorio:Ginekologoj
Kategorio:Germanaj kuracistoj
Colonia Fabricii (Tomești)

**Colonia Fabricii** [kolonia fabriĉij] (hungare: **Tamásdiüveggyár** aŭ *Üveggyári telep*) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Tomești.

La setlejo ekestis antaŭ la unua mondmilito ĉe la vitrofabriko de Tomești kaj tial nomiĝas "fabrik-kolonio".

La  ĝi suferis inundon de rivero *Bega Luncanilor* pro subita degelo de neĝo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Luncanii de Sus

**Luncanii de Sus** [lunkanij de sus] (hungare: **Felsőbégalankás**) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Tomeşti.

[eta|meza|400px|Luncanii de Sus sur la [Jozefa teritoria registrado de Banato, 1769-1772]]

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Luncanii de Jos

**Luncanii de Jos** [lunkanij de ĵos] (hungare:**Bégalankás** estas vilaĝo en Rumanio oriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 619 loĝantojn (rumanoj); en 1992 528 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1365. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Tomeşti.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Vlkoš

**Vlkoš** (legu Vlkoŝ) estas nomo por pluraj vilaĝoj de Ĉeĥio

*Vlkoš (distrikto Hodonín) - municipo situanta en distrikto Hodonín
*Vlkoš (distrikto Přerov) - municipo situanta en distrikto Přerov
Românești (Tomești)

**Românești**  (hungare: **Rumunyest**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 712 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 656 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1464. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Tomești.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Sumiainen

**Sumiainen** estas eksa komunumo en provinco Meza Finnlando de Finnlando. Ĝi havas 1313 loĝantojn (fine de 2005) kaj ĝia areo estas 307,93 km², el kio 77,34 km² estas lagoj aŭ riveroj. Sumiainen estis ligita al urbo Äänekoski komence de 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la komunumo Sumiainen (finne)

Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando
Uurainen

**Uurainen** estas komunumo en la provinco Meza Finnlando de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiutempa gubernio Okcidenta Finnlando. La plej proksima granda urbo estas Jyväskylä (36 km). La areo de komunumo estas 372,66 km², el kio 23,16 km² akvo kaj ĝi havas 3137 loĝantojn (en fino de 2005).

La komunumo estis la unua komunumo en Finnlando, kiu elektis virinon kiel sian komunumestron en 1976.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Komunumoj de Meza Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Okcidenta Finnlando
Padanio

eta|250px|Proponata flago de Padanio
[eta|200px|Padanio en [Italio]]
**Padanio** estas alternativa nomo uzata kelkfoje por indiki la nordon de Italio. La nomo estis malofte uzita ĝis la komenco de la naŭdekaj jaroj, kiam la Norda Ligo komencis uzi la nomon por indiki la regionon, kiu laŭ ili devus sendependiĝi de Italio. De tiam la vorto akiris tre politike ŝarĝitan signifon, kaj homoj kiuj malkonsentas kun la pozicio de la Norda Ligo malofte uzas ĝin.

Laŭ la Norda Ligo, Padanio estas historie malsama lando de la resto de Italio, kun malsama historio kaj tradicioj. Tamen, ĉi tiu opinio estas ofte vidita kiel ridindaĵo en la resto de Italio, kaj en norda Italio mem nur minoritato subtenas la Nordan Ligon.

Padanio, laŭ la kutime uzata difino, konsistas el la regionoj de Lombardujo, Piemonto, Ligurujo, Emilio-Romanjo, Veneto, Friulo-Venecio Julia, Trentino-Supra Adiĝo/Sudtirolo kaj la Aosta Valo.
Tamen, kelkfoje la Norda Ligo enkluzivas Toskanion, Markion kaj Umbrion ene de la limoj de Padanio.

Kategorio:Separismo
Kategorio:Norda Ligo
Kategorio:Neaperintaj ŝtatoj
Dulce Chacón

**Dulce CHACÓN** [ĉaKON] (Zafra, provinco Badaĥozo, 6-a de junio 1954 – Madrido, 3-a de decembro 2003) estis hispana aŭtorino.

Ŝi naskiĝis en ekstremadura tradicia familio, sed ŝi estis socialista. Per siaj artikoloj ŝi kontraŭbatalis mortpunon en la periodo de Francisco Franco kaj la militon de Irako en 2003.

Ŝia romano *La voz dormida* kolektas atestojn de virinoj en la Hispana Enlanda Milito.

Post ŝia morto, ŝia ĝemela fratino sekvis ŝian karieron de verkistino.

## Premioj 
* Premio de Poesía Ciudad de Irún, pro *Contra el desprestigio de la altura*, 1995
* XXIV Premio Azorín, pro *Cielos de barro*, 2000
* Premio Libro del Año 2002, pro *La voz dormida*

## Bibliografio 
### Poezio 
* *Querrán ponerle nombre* (1992)
* *Las palabras de la piedra* (1993)
* *Contra el desprestigio de la altura* (1995)
* *Matar al ángel* (1999)
* *Cuatro gotas* (2003)

### Romanoj 
* *Algún amor que no mate* (1996)
* *Blanca vuela mañana*
* *Háblame, musa, de aquel varón* (1998)
* *Cielos de barro* (2000)
* *La voz dormida* (2002)

### Teatro 
* *Algún amor que no mate*
* *Segunda mano* 1998

### Rakonto 
* "Te querré hasta la muerte" 2003, pp.&nbsp;61–64.

Kategorio:Hispanaj poetoj
Kategorio:Hispanaj dramaturgoj
Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento
Kategorio:Verkistinoj
Kategorio:Ekstremaduranoj
Olga Orozco

**Olga OROZCO** (*Olga Noemí Gugliotta*; * 1920, Toay, La Pampa - † 1999 Buenos Aires) estis argentina aŭtorino.

Sia verkoj havas influoj de Arthur Rimbaud, Gérard de Nerval, Charles Baudelaire, Czeslaw Milosz kaj Rainer Maria Rilke.

## Prezoj 
*«Primer Premio Municipal de Poesía»
*«Premio de Honor de la Fundación Argentina» (1971)
*«Gran Premio del Fondo Nacional de las Artes»
*«Premio Esteban Echeverría»
*«Gran Premio de Honor»
*«Premio Nacional de Teatro a Pieza Inédita» (1972)
*«Premio Nacional de Poesía» (1988)
*«Láurea de Poesía de la Universidad de Turin»
*«Premio Gabriela Mistral»
*«Premio de Literatura Latinoamericana Juan Rulfo» (1998).

## Verkoj 
*Desde lejos (1946)
*Las muertes (1951)
*Los juegos peligrosos (1962)
*La oscuridad es otro sol (1967)
*Museo salvaje (1974)
*Veintinueve poemas (1975)
*Cantos a Berenice (1977)
*Mutaciones de la realidad (1979)
*La noche a la deriva (1984)
*En el revés del cielo (1987)

Kategorio:Argentinaj verkistoj
Cause Related Marketing

La angla esprimo *Cause Related Marketing* (*CMR*) aŭ *cause-related marketing * (ebla esperantigo: aferligita aŭ kazligita surmerkatigo) estas sponsorad-ligita surmarketa rimedo. (**aferligita surmerkatigo**, sponsorado)

CRM funkcias je reciproka bonfaro (kvankam la entrepreno pli multe profitas ol la sponsorcelita afero): la entrepreno ofertas iom da mono, elcento de vendoj por iu celo kontraŭ aĉeto de ĝiaj produktoj.  

La esprimon "cause-related marketing" uzis unuafoje la American Express en kampanjo de 1983. La entrepreno donacis post ĉiu kartouzo unu cendon en fondaĵon por restaŭrigo de la Liberec-Statuo de Usono. Danke al la aferligita sponsorado, la kartouzo kreskis je 28% ĝis jarfino, dum membro de la novaj kartoposedantoj kreskis kun 45%. 

angle
hungare
Wendelin Werner

**Wendelin WERNER** (n. 23-a de septembro 1968) estas franca matematikisto. En 2006 li ricevis la Fields-medalon. Li estas profesoro ĉe la suda universitato Parizo.

Werner naskiĝis germano kaj akiris la francan ŝtatanecon en la jaro 1977.

De 1987 ĝis 1991 li studis ĉe la *École Normale Supérieure* kaj promociiĝis en 1993 ĉe la Universitato Pierre kaj Marie Curie.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.math.u-psud.fr/~werner/ 
* SIAM: Gregory F. Lawler, Oded Schramm and Wendelin Werner receive George Polya Prize in Boston 

Kategorio:Francaj matematikistoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Medalo Fields
Terence Tao

**Terence TAO** (, naskiĝis la  en Adelajdo) estas aŭstralia matematikisto.

Terence Talo famiĝis kiel matematika mirinfano. 8-jara li sukcesis la SAT-teston pri matematiko kun rezulto kiel tiu de supermezinteligenta studkomencanto (760 punktoj). Li estis la plej juna partoprenanto kaj la plej juna ormedalgajnanto de la internacia matematikolimpiado.

De 1992 ĝis 1996 li studis ĉe la universitato Princeton kaj estas nun profesoro ĉe UCLA.

En la jaro 2000 li ricevis la *Salem-premion*, en 2002 la *Bôcher-premion* kaj en 2003 la *Clay Research Award*. Kune kun Allen Knutson li ricevis en 2005 la *Levi L. Conant*-premion de la American Mathematical Society (*Amerikana Matematika Societo*). En 2006 li ricevis la Fields-medalon, kiu estas la plej alta premio pri matematiko.

Oni atentis en la matematika komunumo ĉefe sian pruvon, kiun li starigis kun Ben Green, ke ekzistas nelimitaj aritmetikaj sinsekvoj de primoj

## Eksteraj ligiloj 
* Terence Tao
* Bôcher Prize
* Clay Research Award 
* math.NT/0404188 - Preprint on arbitrarily long arithmetic progressions on primes 

Kategorio:Medalo Fields
Kategorio:Aŭstraliaj matematikistoj
Kategorio:Ĉinaj matematikistoj
Kategorio:Usonaj matematikistoj
Kategorio:Nombroteoriistoj
Kategorio:Membroj de la Usona Matematika Societo
Kategorio:Membroj de la Aŭstralia Akademio pri Sciencoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Sciencoblogistoj
Kategorio:Ĉinaj usonanoj
Kategorio:Ĉindevenaj aŭstralianoj
Kategorio:Personoj de Los-Anĝeleso
Aŭtomata noticado

**Aŭtomata noticado** estas tasko de Komputila lingvistiko. Estas redakto de teksto laŭ bazaj informoj, do sinteza agado kaj aparte bezonas scion el la tekstlingvistiko. La kampo ankoraŭ ne bone esploriĝis; la unua fokuso de komputila lingvistiko longtempe estis analizaj agadoj kiel la rekono de lingvoj, la rekono de la temo de teksto (kiel serĉmaŝinoj faras por ekscii ĉu retpaĝo estas interesa por la serĉanto) kaj la kompreno de homa lingvo. 

Tamen ekzistas kelkaj elprovprojektoj nun, kiuj celas ekzemple:
* verki enciklopedian artikolon pri temo surbaze de datumaraj informoj. Por tio oni esploris la stilon kaj ĝeneralan strukturon de enciklopediaj tekstoj.
* verki rakonton surbaze de situacio, karakteroj kaj iliaj emoj. Por tio oni esploris kiel rakonto funkcias, kio faras ĝin interesa.

Je momento, la aŭtomata noticado nur malbone funkcias, la skribaĵo aspektas infana kaj ripetema.

Kategorio:Komputila lingvistiko
Kategorio:Lingvoscienco
Lakota lingvo

**Lakota** estas la plej granda de la tri lingvoj de la Dakotoj. Ĝi estas ĝenerale konsiderata aparta lingvo far la parolantoj, sed ĝi estas reciproke komprenebla kun la du aliaj lingvoj, kaj la plejparto de lingvistoj konsideras ĝin varianto. La lakota lingvokomunumo estas unu el la plej grandaj vivantaj aŭtoktonaj lingvokomunumoj en Usono; ĉirkaŭ 8000 ĝis 9000 parolantoj vivas tie, plejparte en la centraj nordaj ŝtatoj Norda kaj Suda Dakoto.

Misiistoj inventis la skribitan lingvoformon ĉirkaŭ 1840 kaj ekde tiam ĝi evoluas pro ĉiutagaj bezonoj kaj uzado.

## La alfabeto de la Lakota 
## Vidu ankaŭ 
* Lakotoj
* Siua lingvaro

## Eksteraj ligiloj 
* senkosta kurso (en la angla) via archive.org

API
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Andrej Okunkov

**Andrej Jurjeviĉ OKUNKOV** (angla transliterumado: *Andrei Okounkov*) (; naskiĝis en 1969) estas rusia matematikisto, kiu laboras pri reprezentoteorio. Li ĉefe laboras pri praktika uzo de tiu teorio en la algebra geometrio, matematika fiziko, probablokalkulo kaj en la teorio pri specifaj funkcioj.

Li doktoriĝis en 1995 ĉe la Moskva Ŝtata Universitato. Post laboro kiel helpprofesoro ĉe la Universitato de Kalifornio, Berkeley li laboras ekde 2002 kiel profesoro ĉe la Universitato Princeton.

Dum la 25-a Internacia Kongreso de Matematikistoj en Madrido en 2006 li ricevis la medalon Fields.

## Eksteraj ligiloj 
* Andrei Okunkows Homepage en Berkeley
* Andrei Okunkow ĉe *Mathematics Genealogy Project*
* Online-Publikationen auf der Webseite mathnet.ru (ruse)

Kategorio:Medalo Fields
Kategorio:Rusiaj matematikistoj
Kategorio:Usonaj matematikistoj
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Sása (distrikto Zvolen)

**Sása** (hungare *Szászpelsőc*) estas vilaĝo en centra Slovakio en distrikto Zvolen. 

## Situo 
Ĝi troviĝas en Pliešovská kotlina (Valkaldrono de Pliešovce) kaj parte troviĝas en montaro Javorie, kie estas plej alta punkto de vilaĝo 834 m. La plej malalta punkto estas 375 m. Rojo Neresnica trafluas la vilaĝon kaj apartenas al riverbaseno Hron. Mezo de vilaĝo estas 385 m.s.m. Zvolen troviĝas 18 km.

## Historio 
Unua skribaĵo pri vilaĝo estas en papa-dekonoj de jaro 1332 - 1337. Laŭ trovaĝoj,  ĝia loĝigo oni povas enviciĝi en pli juna ŝtonepoko ( 2.400 – 1.900 antaŭ Kristo).  En ĝia ĉirkaŭaĵo oni troviĝis  ankaŭ diferencaj bronzaĵoj kaj  moneroj de romia erao. En 1351 ĝi akiris samajn privilegiojn, kiel najbaraj vilaĝoj Dobrá Niva kaj Babiná.

Kategorio:Municipoj en distrikto Zvolen
Bigelow

La gloso **Bigelow** povas referenci al:
* Bigelow Tea Company
* Bigelow Aerospace
* Bigelow (Missouri)
* Bigelow (Minnesota)
* Bigelow (Arkansas)
* Scott "Bam Bam" Bigelow, luktisto.
* Julian Bigelow, dizajnisto por ENIAC.
* Robert Bigelow, hotelmagnato.
* William Sturgis Bigelow, kolektanto kaj fakpsertulo de la japana arto
* Deuce Bigalow
Universitato Vanderbilt

**Universitato Vanderbilt** estas usona universitato en Nashville (Tenesio). Ĝi fondiĝis en 1873 de Cornelius Vanderbilt.

Ĝi havas ĉirkaŭ 11.500 studentojn.

## Vidu ankaŭ 
* Familio Vanderbilt
* Vanderbilt

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de Universitato Vanderbilt

Vanderbilt, Universitato
Altamira (Meksiko)

**Altamira** estas havenurbo en la meksika federacia ŝtato Tamaulipas. La urbo situas norde de la urboj Tampico kaj Ciudad Madero ĉe la golfo de Meksiko, kaj estas la administra centro de samnoma komunumo.

Ĝi havas ĉ. 120 000 loĝantoj kaj havas industrian karakteron. Tre gravas la haveno de Altamira. En Altamira oni ĉefe pritraktas kontenerajn ŝipojn.

Kategorio:Urboj de Meksiko
Kategorio:Marhavenaj urboj
Bigelow Aerospace

**Bigelow Aerospace** estas kosmoesplora entrepreno el Las Vegas, Nevada, kiu uzas novtipan teknologion por kosmostacioj kun malfaldeblaj ekstera kovraĵo.

La entreprenon fondis en 1999 Robert Bigelow kaj estas financita el profito de lia hotelĉeno (*Budget Suites of America*). Li volas investi ĝis 2015 ĉ. 500-milionojn da usonaj dolaroj.

La malfaldeblaj moduloj havas fleksan eksteran ŝelon, kiuj estas falditaj ĉe lanĉo. La modulo grandiĝas en la kosmo kaj servos por kosmoturistoj.

La ekspandajn modulojn originale evoluigis la NASA en la Transhab-programo. Post kiam la programo ne estis plu apogita, la entrepreno subskribis tri kontraktojn kun NASA, tiel la firmao akiris la solrajton pri la teknologio.

Bigelow Aerospace anocis evoluigon de grupo de prototipoj kaj produkton de kosmostaciaj moduloj.
* Genesis, 1:3 prototip-modulo kun maso de 1,4 tunoj, kun longo de 5 metroj kaj diametro de 1,90 m. En la orbito duobligas ĝi la volumenon. Ĝi estis sukcese lanĉita la 12-an de julio 2006. Ĝi rondiras en alto de 550 km, dum 5 jaroj, kun baltoj kaj oni dumtempe kontrolas la interna temperaturon kaj eksterajn efikojn je la ŝelo.
* Guardian, 45:100 prototip-modulo, por elprovi la vivtenajn teknologiojn.
* Nautilus, modulo en plena volumeno, kun pezo de 23 tunoj, longo de 14 m kaj diametro de 6,70 m. Nautilus estas nomata ankaŭ BA-330 (330 kubikmetroj).

## Eksteraj ligiloj 
* hejma paĝo de Bigelow Aerospace 

Kategorio:Entreprenoj
Kategorio:Kosmoesploro
Charles Fourier

**François Marie Charles FOURIER**, esperantigita **Furiero** (naskiĝis la 7-an de aprilo 1772 - mortis la 10-an de oktobro 1837) estis franca socialisto, unu el la ĉefaj teoriistoj de utopia socialismo. Fourier kreis en 1837 la vorton feminismo (origine franclingve *féminisme*); li argumentis, ke la rajtampleksigo al inoj estis la ĝenerala principo de ĉia socia progreso. Fourier inspiris la fondon de la socialisma komunumo (*Phalanstère*, t.e. falanstero aŭ *falangejo*, kunigo de la du nomoj *Phalange* kiu signifas falango, kaj *stère* kiu signifas solida) nomata La Réunion proksime al la nuntempa Dallas, kaj same la fondon de aliaj komunumoj en Usono.

## Verkoj 
* 

Kategorio:Utopia socialismo
Kategorio:Francaj filozofoj
Kategorio:Francaj etikistoj
Kategorio:Francaj feministoj
Kategorio:Francaj humanistoj
Kategorio:Francaj socialistoj
Kategorio:Liberecismaj socialistoj
Kategorio:Socialistaj feministoj
Kategorio:Francaj verkistoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Francaj malfikciaj verkistoj
Kategorio:Homoj de Besançon
Kategorio:Feminismaj filozofoj
Kategorio:Filozofoj de kulturo
Kategorio:Filozofoj de historio
Kategorio:Filozofoj de amo
Kategorio:Filozofoj de edukado
Kategorio:Filozofoj de ekonomiko
Kategorio:Filozofoj de sekseco
Kategorio:Politikaj filozofoj
Kategorio:Socialistaj ekonomikistoj
Kategorio:Sociaj filozofoj
Kategorio:Teoriistoj de la okcidenta civilizacio
Mi havas Revon

eta|300px|Martin Luther King dum la parolado

**Mi havas Revon** ( I Have a Dream) estas la diskurso de usona civilrajta aktivisto Martin Luther King pri lia deziro de harmonia kunekzistado de blankuloj kaj nigruloj kiel egaluloj. La parolado okazis je la 28-a de aŭgusto 1963 antaŭ la Monumento de Lincoln en Vaŝingtono dum la Marŝado al Vaŝingtono por Laborpostenoj kaj Libereco kaj signas ŝanĝopunkton de la Usona Movado por Civilaj Rajtoj. Ĝi estas rekonata kiel signifa parolado en Usona civilrajta movado.

La parolado citis el pluraj fontoj inkluzive de la Biblio (Psalmaro, Libro de Josuo kaj Libro de Amos), la Usona Konstitucio kaj Usona Deklaro de Sendependeco. Jen unu el la plej famaj partoj de ĝi:

:I have a dream that one day this nation will rise up and live out the true meaning of its creed: "We hold these truths to be self-evident: that all men are created equal."

:*Mi havas revon ke iun tagon ĉi tiu nacio leviĝos kaj vivos laŭ la vera signifo de sia kredo: "Ni taksas jenajn veraĵojn memevidentaj: ke ĉiuj homoj estas kreitaj egalaj."*

Sekvas la kompleta teksto de la parolado sur la ŝtuparo de la Monumento de Lincoln (Vaŝingtono D.C) en 1963.

## Monumento pri Martin Luther King jr. 
En 2011 pretiĝis en Vaŝingtono granda granita monumento al Martin Luther King jr.. Oni starigis ĝin borde de la Potomaka Rivero ne tre malproksima de la loko, kie Martin Luther King jr. tiam okazigis sian famiĝintan paroladon.

## Eksteraj ligiloj 
* Anglalingva originalo - teksto, sona kaj vida registraĵoj

## Referencoj 
Kategorio:Martin Luther King
Kategorio:Historio de Usono
Kategorio:Homaj rajtoj
Kategorio:Paroladoj
Kategorio:1963
Dmitrij Cibulevskij

**Dmitrij Miĥajloviĉ CIBULEVSKIJ** - (naskiĝis la 
29-an de julio 1946, mortis la 17-an de septembro 2025) estis sovetunia kaj ukrainia inĝeniero pri konstruado, faklerneja instruisto, sovetia kaj ukraina esperantisto kaj verkisto el Ĥarkiv, historiisto de la sovetia Esperanto-movado. Li lernis Esperanton en 1963. Aktivulo de SEJM, estrarano de Asocio de Sovetiaj Esperantistoj inter 1979-1989. Bicikle travojaĝis la iaman Sovetunion. Li estis regula kunlaboranto de la magazino *Monato* kaj ĉefdeligito por Ukrainio de Universala Esperanto-Asocio.

## Verkaro 
* *Literaturaj provoj,* poemoj kaj prozaĵoj, originale verkitaj kaj tradukitaj (1999)
* *Literaturaj provoj 2,* poemoj kaj prozaĵoj, originale verkitaj kaj tradukitaj (2001)
* *SEJM. Historia skizo* - historio de Sovetia Esperantista Junulara Movado (1965-1979)
* *En lando de vulkanoj - rakonto pri bicikla vojaĝo*, Ĥarkiv, 2000, 44 paĝoj, kun fotoj
* *La alko* - rakonto de Hucalo Eŭhen tradukita el la ukraina, aperis en *revuo Kontakto* (2, 2006)
* *Kurta historio de Esperanto-movado en Ĥarkiv*, 1999, p. 84
* *Asocio de Sovetiaj Esperantistoj (ASE). Historiaj notoj*, 2000
* *Enciklopedio de historio de la Esperanto-movado en USSR*, 2002
* *UkrEA. Jaro post jaro*, 2007

## Eksteraj ligiloj 
*Busvojaĝo (aperinta en *Monato*)
*Superrigardo de la verkoj de Cibulevski aperintaj en *Monato*
*Prelego de Cibulevskij pri ukrainiaj esperantaj verkistoj dum SAT-Kongreso 2009

## Referencoj 
Kategorio:Ukrainaj esperantistoj
Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Ictar-Budinț

**Ictar-Budinț** [iktar budinc] (hungare: **Budinc**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 947 loĝantojn (rumanoj, hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1717. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Topolovățu Mare. Ĝi formiĝis per kuniĝo de Budinț kaj Ictar, kiu havis en 1910 784 rumanajn loĝantojn kaj en 1992 580, el kiuj 2 % estis hungaroj.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Socia Rolo de Kromamantoj

***Socia Rolo de Kromamantoj***, subtitolita, ***en konservado de monogamia geedzeco*** estas libro verkita de Agenita Ameno konsistanta el esploro pri ekstergeedzecaj daŭraj interrilatoj. Ĝin eldonis Gilbert Ledon kaj volontule tradukis el la portugala *A função social dos amantes — Na preservação do casamento monogâmico* Paulo Sergio Viana.

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de CDELI
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Verkoj el la esperantigita portugallingva literaturo
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de CDELI
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Iosifalău

**Iosifalău** [josifaləŭ] (hungare: **Újjózseffalva**, germane: **Josefsdorf**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 1 082 loĝantojn (germanoj, hungaroj); en 1992 548 (rumanoj, 3,6% hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1882. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Topolovăţu Mare.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Ginekologo

**Ginekologo** estas medicina specialisto okupiĝanta per ginekologio. Ginekologo zorgas ankaŭ pri gravedaj virinoj el ginekologia vidpunkto kaj pri akuŝoj en akuŝejoj.

Kategorio:Profesioj
Cadăr

**Cadar** [kadar] (, ) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 448 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 304 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1717. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Tormac (germane Rittberg, hungare Végvár).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Jesenikoj

**Jesenikoj**, ĉeĥe **Jeseníky** estas la plej alta montaro de Moravio kaj Silezio. Ĝi etendiĝas en la plej norda parto de Moravio. La montara remparo kun mezproksima supermara alteco 1350 m, al kiu dominas oriente monto Praděd (1492 m) kaj okcidente Králický Sněžník (1424 m), konsistas el masivoj de Králický Sněžník, Riĥleba montaro, Hrubý Jeseník, Nízký Jeseník kaj ties cismontaroj. La grundaj kaj klimataj kondiĉoj en supraj partoj de Jeseníky ne estis konvenaj por agrikultura produktado, tial tie nek sur la deklivoj neniam estiĝis loĝejoj. Sed la montaro donas idealajn kondiĉojn por turismo, biciklado kaj vintraj sportoj.

## Geografiaj elementoj
* Dlouhé stráně (suba rezervujo)
* Dlouhé stráně (supra rezervujo)

*
Kategorio:Geografio de Moraviasilezia regiono
Kategorio:Geografio de Regiono Olomouc
Kategorio:Montaroj en Ĉeĥio
Kategorio:Sudetoj
Jupani

**Jupani** [ĵupanj] (hungare: **Zsuppány**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 704 loĝantojn (rumanoj); en 1992 526 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1446. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Traian Vuia.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Tisovník

**Tisovník** estas rivero je la sudo de centra Slovakio. Ĝi fluas tra Distrikto Detva kaj Distrikto Veľký Krtíš . Ĝi estas grava dekstra alfluo de rivero Ipeľ. Longeco estas 41 km. Rivero elfontas en montaro Javorie sub la monto Javorie (1044 m), en supermara alteco proksime 860 m. De komenco ĝi fluas suden kaj en 730m alprenas unuan sian enfluon de dekstra flanko kaj turniĝas sudoriente, trafluas disdomarejan areon kun pli solaj domaroj. Ĉe domgrupo Kostolné alprenas rivereton *Starohutský potok* kaj entras en Krupinská planina (Plataĵo de Krupina). Poste ĝi fluas tra vilaĝojn Horný Tisovník, Dolný Tisovník a Červeňany, ĉe vilaĝo Šuľa alprenas rivereto *Madačka* maldekstre kaj fluas suden. Ĝis vilaĝo Príboj meandras, kaj trafluas randon de vilaĝo Senné, de dekstro alprenas *Strehovicu*, fluas tra Brusník kaj denove meandras.
Poste turniĝas sudorienten kaj enfluas en Ipeľská kotlina (Ipeľ valkaldrono), fluas preter vilaĝojn Horná Strehová, Slovenské Kľačany, Vieska kaj Dolná Strehová.
De dekstra alprenas *Ľuboreč* kaj tratranĉas Pôtorsku pahorkatinu. Denove de dekstra flanko ĝi alprenas, ne malproksime de vilaĝo Muľa alportas sian la plej gravan elfluon Stará rieka, kaj sur la teritorio tiu vilaĝo enfluas en rivero Ipeľ (ĉirkaŭ 159 m.s.m).

Kategorio:Distrikto Detva
Kategorio:Distrikto Veľký Krtíš
Kategorio:Akvokolekta areo de Ipeľ
Kategorio:Riveroj en Regiono Banská Bystrica
Sudriaș

**Sudriaș** [sudriaŝ] (hungare: **Bégaszederjes**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 634 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 369 (rumanoj, hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1371. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Traian Vuia.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Peter Tosh

**Peter TOSH**, naskita kun nomo **Winston Hubert McIntosh**, (9-a de oktobro 1944 - 11-a de septembro 1987) estis elstara jamajka muzikisto kaj kantisto, pioniro de regeo kaj aparte grava homo por la rastafaria movado.

## Diskoj 
eta|Peter Tosh, 1978
* *Legalize It* (1976)
* *Equal Rights* (1977)
* *Bush Doctor* (1978)
* *Island Zorro* (1979)
* *Mystic Man* (1979)
* *Wanted Dread And Alive* (1981)
* *Mama Africa* (1983)
* *Captured Live* (1984)
* *No Nuclear War* (1987)

Kategorio:Pseŭdonimoj
Kategorio:Jamajkaj kantistoj
Kategorio:Regeaj muzikistoj
Fluaĵo

**Fluaĵo** estas flueca substanco, kies eroj estas malkune kaj tial ĝia disformiĝo eblas. Laŭ la stato de materio, fluaĵojn eblas karakterizi kiel likvaĵojn, gasojn kaj plasmojn. Do fluaĵo estas ĉiu substanco ne-solida.

Ekzemplo de gasa fluaĵo estas la aero; ekzemplo de likva fluaĵo estas akvo.

## Lingva noto 
PIV uzas la esprimon "**fluido**" anstataŭ "**fluaĵo**" por tio, kion priskribas ĉi tiu artikolo. Tamen laŭ la Fundamento de Esperanto, en la lingvouzo de Zamenhof kaj ankoraŭ en la arĥaisma lingvouzo de kelkaj nuntempaj Esperantistoj, "fluida" estas tio, kio estas "likva". Pro tio estas konfuze kaj evitinde uzi la vorton "fluido" por "fluaĵo", precipe ĉar bone eblas esprimi tiun koncepton per la kunmetaĵo "flu/aĵ/o". En certaj vortaroj, "**fluaĵa**" kvalifikas unu el la 3 statoj de la materio inter la solida kaj la gasa substanco*, do ne inkludas gasan substancon, dum *"**fluida**" karakterizas fluecan kaj gasan substancon''.

## Vidu ankaŭ 
* Fluidaĵ-dinamiko
* Hidrostatiko
* Specifa pezo
* Superlikveco

Kategorio:Substancoj
Kategorio:Termodinamiko
Kategorio:Meĥaniko de fluidoj
Agnetha Fältskog

**Agnetha Åse FÄLTSKOG** (naskiĝis la 5-an de aprilo 1950 en Jönköping, Svedio) estas kantistino partopreninta la pop-muzikan grupon ABBA.

Origine ŝia unua nomo estis skribata **Agneta**; ŝi mem aldonis la antaŭlastan literon.

## Vidu ankaŭ 
* Secret Service
eta|maldekstra|Agnetha Fältskog en 2008

Kategorio:Svedaj kantistoj
Kategorio:ABBA
Supertuto

dekstra|eta|200ra|Viro en supertuto
**Supertuto**, kelkfoje nomita ***kombineo*** estas unupeca supervestaĵo. La nomo devenas de la angla: *over all* (super ĉio).

Oni kreis supertuton por protekti la portanton kaj ties vestaĵojn kontraŭ malpuraĵoj (kaj laŭ agadmedio ankaŭ kontraŭ fajro aŭ kemiaĵoj). Supertuto havas malmulte kaj malgrandajn malfermojn kaj pro tio estas pli facile atingi lik-, pulvor- aŭ aliajn imunecojn. Imuneco estas la plej alta kriterio por protektovestaĵoj.

Supertuto ne povas forgliti de la korpo kaj do bezonas nek zonon nek ŝelkojn. Ĝi do estas pli komforta.

Se komence la supertuto estis nur laborvestaĵo, ĝi nun estas eĉ moda kaj estas portita por multaj sportoj: skiado, velado, motorciklado, ...

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri dormosupertutoj en la angla Vikipedio
* Supertuto en la reta PIV 2020 (kontrolita 04-2025)

Kategorio:Vestoj
Kategorio:Pantalonoj
Viitasaari

**Viitasaari** estas urbo en la provinco Meza Finnlando de Finnlando. Ĝi bordas la lagojn Kolima kaj Keitele. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiutempa gubernio Okcidenta Finnlando. La areo de Viitasaari estas 1588,75 km² el kio akvo kovras 339,32 km² (21.4%). La urbo havas 7462 loĝantojn (fine de 2005), el kiuj pli ol duono vivas en la centro. Kiel komunumo Viitasaari estas fondita en 1635 kaj ĝi fariĝis urbo en 1996. Viitasaari situas sur strandoj de Keitele. Ĝi ricevis sian nomon laŭ la insulo Viitasaari aŭ Wiitasaari, kie estas la malnovaj kirko kaj tombejo de Viitasaari. Ankaŭ la nuna kirko en Viitasaari estas insule, kaj tial pri la insulo Wiitasaari oni uzas ankaŭ la nomon *Vanha kirkkosaari*, "malnova kirkinsulo".

## Famuloj 
* Risto Kaskilahti

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Komunumoj de Meza Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Okcidenta Finnlando