Nicolás Monardes

**Nicolás Bautista MONARDES** estis hispana kuracisto kaj botanikisto kaj konsiderita la "patro de la farmakologio."

Monardes publikigis plurajn librojn de varia graveco. En "Dialogo llamado pharmacodilosis" (1536), li ekzamenas la humanismon kaj sugestas studi plurajn klasikajn aŭtorojn, ĉefe Dioskoridon.

Li diskutis la gravecon de la greka kaj araba medicino en "De Secanda Vena in pleuriti Inter Grecos et Arabes Concordia" (1539).

"De Rosa et partibus eius" (1540) temas pri rozoj kaj citrusfruktoj. Estas konate, ke Monardes ankaŭ kredis, ke tabaka fumo estas neeraripova panaceo.

La plej signifa kaj konata verko de Monardes estis "Historia medicinal de las cosas que se traen de nuestras Indias Occidentales", publikigita en tri partoj sub diversaj titoloj (en 1565, 1569 kaj kompletigita en 1574; senŝanĝa represo en 1580). Ĉi tio estis tradukida en la latinan de Charles de l'Écluse kaj en la anglan de John Frampton sub la titolo "Ĝojaj Novaĵoj el la nove trovita mondo".

## Fruaj jaroj
Nicolás Monardes naskiĝis en Sevilo, Hispana Imperio, en 1493. Li estis filo de Nicoloso di Monardes, itala librovendisto, kaj Ana de Alfaro, filino de kuracisto. Nicolás Monardes akiris sian bakalaŭrecon pri arto en 1530 kaj poste pri medicino tri jarojn poste. Post reveno de siaj studoj, Monardes komencis sian praktikadon de medicino en sia hejmurbo Sevilo en 1533. Monardes poste diplomiĝis ĉe la Universitato de Alcalá de Henares, kie li akiris sian doktorecon pri medicino en 1547. Li poste edziĝis kun Catalina Morales, filino de García Perez Morales, profesoro pri medicino en Sevilo. Ĉi tiu ligo al kuracistoj ambaŭflanke de lia familio permesis al Monardes certigi bonan pozicion en la mondo de medicino en Sevilo dum la sekvaj kvindek jaroj. La akiro de Monardes en la medicina mondo permesis al li engaĝiĝi en la eldonado de medicinaj verkoj kun emfazo pri resanigo kaj traktado, kaj komerco kun la kolonioj trans la Atlantiko. Monardes kaj Morales havis sep infanojn kune. Dum kelkaj el la infanoj de Monardes povis vojaĝi al Ameriko, Monardes mem ne povis akompani siajn idojn kaj devis lerni pri amerikaj drogoj kaj herboj ĉe la haveno de Sevilo. Dek unu jarojn post la morto de sia edzino, Nicolás Monardes pereis pro cerba hemoragio en 1588.
eta|maldekstre|300px|Gravuraĵo de la hispana kuracisto kaj botanikisto Nicolás Monardes (1493-1588)
## Kariero
Monardes verkis librojn kaj raportojn, kiuj elmontris la ĉefajn karakterizaĵojn de la empiriaj medicinaj idealoj de la Atlantika Mondo. El ĉi tiuj ideoj devenis serio de libroj pri la Nova Mondo, kiuj provizis argumentojn favore al persona sperto. Ĉi tiu spertobaza kulturo povas esti ilustrita per la eventoj kaj homoj ligitaj al la libro de Monardes, "Unua kaj Dua kaj Tria partoj de la Medicina Historio de la aferoj, kiuj estas alportitaj en la Okcidentaj Hindioj, kiuj servas en Medicino". Li emfazis la observadon, testajn praktikojn, kaj harmoniigon de klasikaj tradicioj en sia aliro al medicino. Dum sia periodo en Sevilo, li skribis pri multaj el la novaj medikamentoj kaj plantoj venantaj el la Nova Mondo. Li kolektis informojn pri ĉi tiuj novaj herboj de soldatoj, komercistoj, franciskanoj, reĝaj oficistoj, kaj virinoj. Multaj el la verkoj de Monardes estis tradukitaj al la angla. En 1577, John Frampton publikigis sian tradukon de la libro de Monardes pri la medikamentoj.

Estas interese rimarki, ke la historie efika ekspedicio de Francisco Hernandez al la Nova Mondo eble eĉ estas atribuita al la inspiro de Monardes. Kelkaj kredas, ke la klopodoj de Monardes instigis Reĝon Filipo la 2-a de Hispanio sendi Hernandez en lian ekspedicion. Kiel multaj aliaj sciencaj esploristoj de la tempo, liaj verkoj estis ofte diskutitaj kaj foje pridubitaj. Ekzemple, por testi la priskribon de Monardes pri tabako kiel kontraŭveneno, Filipo la 2-a de Hispanio ordonis al unu el siaj kortegaj kuracistoj provi tabakon sur venenigita hundo kiel eksperimenton. Laŭ Monardes, la hundo estis savita.

## Monardes kaj la tabako
Unu el la plej konataj karakterizaĵoj de Monardes estis ĝia afineco por la tabakplanto. Lia fascino pri la herbo igis lin kredi, ke la kultivaĵo havis nekredeblan aron da antidotaj kapabloj. Monardes estas konata pro la aserto, ke ĝia uzado povas kuraci pli ol dudek malsanojn kiel ekzemple la malvarmumon kaj, ironie, kanceron. Tabako estis uzata medicine en Eŭropo dum iom da tempo. Multaj eŭropaj kuracistoj asertis, ke la herbo estis esenca por traktadoj kaj por ĝenerala sano kaj bonfarto. Fervorulo de Monardes, Juan de Cardenas, ripetis ĉi tiun senton deklarante: "Provi rakonti la virtojn kaj grandecon de ĉi tiu sankta herbo, la malsanojn, kiujn ĝi povas kuraci, kaj kiuj estis, la malbonojn, de kiuj ĝi savis milojn, estus vojaĝi al la senfineco... ĉi tiu altvalora herbo estas tiel ĝenerala homa bezono ne nur por la malsanuloj, sed ankaŭ por la sanuloj." Kun multaj longtempaj uzantoj de la herbo fine montrantaj la degeneron de sano, la malutilaj efikoj de tabako estis agnoskitaj kaj nuligitaj kiel ĉefa eŭropa medicino.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 1493
Kategorio:Mortintoj en 1588
Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento
Kategorio:Hispanaj verkistoj
Kategorio:Hispanaj kuracistoj
Kategorio:Hispanaj botanikistoj
Kategorio:Hispanaj latinistoj