Maruja Mallo

**Maruja Mallo** [maRUĥa MAjo] (Viveiro, Provinco Lugo, 5a de januaro 1902 - Madrido, 6a de februaro 1995), estis hispana pentristino ĉefe de surrealisma tendenco.​ Ĝi estas konsiderata kiel artisto de la generacio de la 27a ene de la nomita *hispana enlanda avangardo*. Ĉefe Maruja estis ekzemplo de la moderna tiutempa virino, kiu rompis ĉiajn tradiciojn kaj praktikis liberan amon, montris aperte siajn ĉarmojn kaj konsumis publike alkoholon kaj tabakon.

Krom ĉe la renkontiĝejo de la Studenta Restadejo, kiun Maruja kaj Concha ofte ĉeestis pro sia amikeco kun kelkaj el la gastoj, ili partoprenis ankaŭ en aliaj babilrondoj, ekzemple en kafejo, kaj ofte iris al dancejoj kaj fitrinkejoj. Maruja sentis sin tre logata de ĉio popola, surstrata kaj monduma.

### Arta kariero 
Jam inter 1927 kaj 1928 ŝi estis parto de la tiel nomata Unua Skolo de Vallecas (*Primera Escuela de Vallecas*), kune kun la pentristoj Alberto Sánchez, Benjamín Palencia kaj Luis Castellanos. Ŝia unua individua ekspozicio, en 1928, estis helpita de José Ortega y Gasset, kiu disponigis por tio la salonojn de la Revista de Occidente (Revuo de Okcidento). Ŝia stilo, ege kaj surpriziga, tutplenis je ironio. Tiam Maruja ilustris plurajn beletrajn gazetojn kaj kreis kovrilpaĝojn por multaj libroj.
Fine de 1928 ŝi proksimiĝis al surrealismo, sekve de siaj personaj rilatoj kun Alberto Sánchez kaj Benjamín Palencia. Kune kun ĉi lasta ŝi veturis tra la malbuntajn kaj dezertecajn pejzaĝojn de la madrida regiono, fakte ĉe tiu zono kie finiĝas la urbo kaj ekas kamparo. Ĉi tiaj pejzaĝoj iĝis la pentraĵ-serio *Cloacas y campanarios* (Kloakoj kaj sonorilturoj).

En 1932 Maruja ricevis stipendion de la Konsilio por Stud-Vastigo por studi en Parizo, kie ŝi konatiĝis, inter aliaj tiutempaj pentristoj, kun André Breton kaj Paul Éluard. Tiam komenciĝis ŝia plene surrealisma etapo. La stilo radikale ŝanĝiĝis, kaj ŝi akiris majstrecon. Ŝia verko *Espantapájaros* (Birdo-timigiloj), aĉetita de Breton, estas hodiaŭ konsiderata unu el la grandaj surrealismaj majstroverkoj.

Reveninte al Hispanio, ŝi studis matematikon kaj geometrion por apliki tion al siaj verkoj, ĉefe al ceramiko, arto pri kiu ŝi tiam okupiĝis. Tiuepoke ŝi instruis desegnadon en la mezlernejo de Arévalo kaj en la Madrida Lernejo pri Ceramiko, kie ŝi faris teler-serion, kiu bedaŭrinde malaperos dum la milito.

### Socipolitika agado kaj ekzilo 
En ĉi epoko Maruja koincidigis sian artan laboron kun intensa agado favore al la Respubliko. En 1935 ŝi konatiĝis kun Miguel Hernández. La spuro de ilia amrilato videblas en pluraj verkeroj de la poeto el lia libro *El rayo que no cesa* (La senĉesa fulmo) kaj en kvar poemoj kunigitaj sub la titolo *La imagen de tu huella* (La bildo de via spuro). Ekde 1936, kaj post la venko de la maldekstrularo februare, ŝi partoprenis kiel instruisto en la *Pedagogiaj Misioj*, kiuj reproksimigis ŝin denove al Galegio. Tie ŝi troviĝis kiam ekis la milito, kaj de tie ŝi fuĝis al Portugalio. Pere de la verkistino Gabriela Mistral, ankaŭ ambasadoro de Ĉilio, ŝi sukcesis alveni al Bonaero. Tie ŝi daŭre pentris, instruis kaj ampleksigis sian amikan etoson. En Argentino, kie ŝi pasigis dudek kvin jarojn, Maruja ricevis rapidan agnoskon kiel fama artistino.

Post la publikigo de ŝia verko *Lo popular en la plástica española a través de mi obra* (Tio popola en la hispana plastiko tra mia verkaro), ŝi komencis pentri in-portretojn, kies stilo antaŭis la Popularan Arton aŭ Poparton (Pop Art) usonan.

Inter 1945 kaj 1957 ŝi trapasis malfacilan epokon, apenaŭ aperis publike kaj ne ofte ekspoziciis. En 1965 ŝi revenis al Hispanio. Sed ŝiaj konatuloj el aliaj tempoj aŭ jam mortis delonge aŭ plu restis en ekzilo. Maruja Mallo, unu el la grandaj figuroj de la antaŭmilita surrealismo, jam estis preskaŭ nekonata en sia lando, kaj ŝia publika vivo malaperis. Tamen ŝi plu verkadis.

En 1979 komenciĝis ŝia lasta pentr-epoko. Ŝi aĝis jam 77 jarojn sed ankoraŭ konservis sian ĉiaman vivemon. Plu kaj plie la kritikistoj, ĉefe la junaj, kiuj vidis en ŝi reprezentanton de la avangardo kaŝita de la frankismo, plivalorigis ŝiajn verkojn. Kaj denove ŝi noktumis kune kun la reprezentantoj el la t. n. “madrida movado” (movida madrileña), kiu akceptis ŝin kiel plian kompanon en sia kolegaro, kio permesis al ŝi refoje ludi gravan rolon en kultura generacio. En 1995 ŝi forpasis en Madrido.

## Verkoj 
* *La verbena* (1927)
* *La kermesse* (1928)
* *Canto de las espigas* (1929)
* *El racimo de uvas* (1944)
* *Oro* (1951)
* *Agol* (1969)
* *Geonauta* (1975)
* *Selvatro* (1979)
* *Concorde* (1979)
* *Máscara tres-veinte* (1979)
* *Airagu* (1979)
* *Acróbatas macro y microcosmos* (1981)
* *Acróbatas* (1981)
* *Protozaorios* (1981)
* *Panteo* (1982)
* *Acróbata* (1982)
* *Protoesquema* (1982)
* *Razas* (1982)
* *Viajeros del éter* (1982)

## Notoj 
## Bibliografio 
### Fonto en Esperanto 
* Ana Manero: *La glora parentezo (Virinoj de la Respubliko)*. Beletra Almanako (14), junio 2012. pp.&nbsp;87–134, pri Maruja Mallo ĉefe en pp.&nbsp;115–118.
* Ana Manero: *"Maruja Mallo. Multe pli ol avangarda artistino"*, libro eldonita de SAT-en-Hispanio en 2025.

### En aliaj lingvoj 
* De Diego, Estrella (2008). Maruja Mallo. Madrid: Fundación Mapfre.
* Ferris, José Luis (2004). Maruja Mallo, la gran transgresora del 27. Madrid: Temas de Hoy.
* Gómez de la Serna, Ramón (1942). Maruja Mallo, 1928-1942. Buenos Aires: Losada.
* Huici March, Fernando; Pérez de Ayala, Juan, eds. (2010). Maruja Mallo. Madrid: Sociedad Estatal de Conmemoraciones Culturales.
* Mallo, Maruja (1935). «Plástica escenográfica». Gaceta de Arte (Tenerife).
* Mallo, Maruja (1941). «Entrevista». Mundo Uruguayo (Montevideo).
* Mallo, Maruja (1947). «La ciencia de la medida y otros temas». Nuevo Continente (Buenos Aires) 1.
* Mallo, Maruja (1936). «La plástica». O.U. Revista de Cultura Moderna (México).
* Mallo, Maruja (1937). «Proceso histórico de la forma en las artes plásticas». Grafos (La Habana).

## Eskteraj ligiloj 
* Prezento de la libro *Maruja Mallo* - Ana Manero en la 83a Hispana Kongreso de Esperanto en Sorio

Kategorio:Hispanaj artistoj
Kategorio:Hispanaj verkistoj
Kategorio:Hispanaj pentristoj
Kategorio:Superrealismaj pentristoj
Kategorio:Galegoj
Kategorio:Hispanaj ekzilitoj