open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brig-Glis

**Brig-Glis** estas la ĉefurbo
de la distrikto Brigo en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 12056 loĝantojn por la 31-a de decembro 2006. En 2008 la komunumo honoriĝis per la titolo Alpa urbo de la jaro.

## Geografio 
La komunumo situas en la supra valo de Rodano kaj konsistas el la malnova urbo kaj municipo Brigo kaj la vilaĝoj Glis kaj Brigerbad.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 38,08 km², de kiuj 43,7% estas kovritaj de arbaro, 13,6% servas por agrikulturo kaj 11,6% por setlado.

## Trafiko 
eta|maldekstre|Elektra lokomotivo ĉe Brig.
Brig estas signifa fervojnodo. En Brigo troviĝas interalie la Tunelo de Sempiono kaj la nova Baza tunelo de Lötschberg, per kiuj ligiĝas Berno kun Italio. Tra Brig ankaŭ pasas la Matterhorn-Gotthard-Fervojo de Zermatt al Koiro kaj krome la sempiona trajnlinio laŭlonge de Rodano al Laŭzano. Tra Brig-Glis pasas la kantona ĉefvojo n-ro 9, al kiu parte paralelas la svisa aŭtovojo A9.

## Historio 
Brigo estis fondita de keltoj (*briga* signifas en la kelta lingvo *monteta [fortikaĵo]*). La unua mencio de nobela familio de Brigo datiĝas el la jaro 1215 kiel *Briga*. La urbon Brigo supozeble fondis la episkopo de Siono en la 14-a jarcento. En mezepoko Brigo estis la sidejo de la regiona tribunalo. De la jaro 1658 ĝis 1678 Kaspar Stockalper konstruigis en Brigo kastelon kun tri turoj arkada korto kaj parko, kiu fariĝis la rekonilo de la urbo.

La nuna komunumo Brig-Glis estiĝis el la kunfandiĝo de la komunumoj Glis kaj Brigo la 1-an de januaro 1973.

## Vidindaĵoj 
La historia malnova urbocentro de Brigo kun la Stockalper-Palaco estas absolute vizitindaj. Brig-Glis estas ankaŭ bona elirloko por aliri la turismajn lokojn en Valezo kiel ekzemple Zermatt.

## Vidu ankaŭ 
* Brigo
* Brig (stacidomo)
* Brig Autoverlad (stacidomo)
* Brig Bahnhofplatz (stacidomo)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Brig-Glis
* Oficiala retejo de la civitanaro de Brig-Glis
* Brig-Glis en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Urboj de Svislando
Mária Dósa

**Mária Dósa** [do:ŝa], laŭ hungarlingve kutima sinsekvo **Dósa Mária** estis hungara operkantistino (mezosoprano) naskita en Marosvásárhely la 4-an de julio 1914 kaj mortinta en Budapeŝto la  20-an de oktobro 1980. Ŝi estis edzino de orkestrestro Ottó Berg).

## Kariero
Mária Dósa debutis en 1937 en *Orfeo* de Monteverdi en Hungara Reĝa Operejo. En 1938 oni dungis ŝin por gvidroloj. En 1945 oni ĉesigis ŝian anecon kaj nur en 1957 ŝi ricevis denove rolojn. Ŝi pensiuliĝis la 31-an de aŭgusto 1964, sed ĝis 1971 ŝi kantis en la operejo.
 
## Ĉefaj roloj
**Azucena* (Verdi: *Il trovatore*); 
**Gertrud* (Erkel F.: Bánk bán); 
**Mátyás* (Erkel F.: Hunyadi László); 
**Brangäne* (Wagner: Tristano kaj Izoldo).

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Horná Kráľová

**Horná Kráľová,** hungare **Királyi** estas vilaĝo en Slovakio, en regiono Nitra, en Distrikto Šaľa.

* Areo: 19&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1820
* Supermara alteco: 142m
* Aŭtokodo: SA...
* Poŝtkodo: 951 32
* Telefonprefikso: 37

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Šaľa troviĝas 7 km-ojn for.

## Historio 
En 1113 okazis la unua skriba mencio, tiam la kampoj apartenis al abatejo. En 1910 loĝis en la vilaĝo 1441 da homoj (hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis 1920 la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Vágsellye. Poste la vilaĝo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 la komunumo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj al Sudetoj. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1916 da homoj, (1555 slovakoj kaj 346 hungaroj).

Kategorio:Municipoj en distrikto Šaľa
Dániel Dózsa

**DÓZSA Dániel** (do:ĵa) estis hungara verkisto, ĵurnalisto naskita en Makfalva la 30-an de januaro 1821 kaj mortinta en Búzásbesenyő la 25-an de septembro 1889.

## Biografio 
Dániel Dózsa studis en reformita altlernejo de Marosvásárhely. En 1844 li akiris juristdiplomon kaj li estis juĝisto ekde 1966. Li estis redaktoro de en julio-novembro de 1848 de Ellenőr en Koloĵvaro, en 1859–68 de Kolozsvári Közlöny. Li publikis ankaŭ jursciencajn studojn en fakrevuoj.

## Verkoj 
* *Zandirhám* (eposz, Kolozsvár, 1858);
* *D. D. versei* (Kolozsvár, 1859);
* *Kornizs Ilona (r., Pest, 1859);
* *Boronkay Margit* (r., Kolozsvár, 1860);
* *Oláh Judit* (r., Kolozsvár, 1863);
* *Az északi fény'' (r., Kolozsvár, 1863).

## Bibliografio 
* Arany János: D. D. Zandirhám (Hátrahagyott prózai dolgozatai, 1900);
* Kristóf György: D. D. elbeszélő költészete (Bp., 1938);
* Kristóf György: D. D. lírája (Irod. tört. 1939).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Karád

**Karád** (karAd) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Somogy, en subregiono de Fonyód. La nomo estas turkdevena, signifanta: nigra.

## bazaj informoj 
* Areo: 52&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1750
* Poŝtkodo: 8676
* Telefonprefikso: 84

## Situo 
Karád situas inter deklivoj, laŭ flankovojoj. Balatonlelle troviĝas je 16 km-oj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1131. Tiam estis tie preĝejo, poste ankaŭ fortikaĵo. En 1695, kiam finiĝis la turka erao, la komunumo prosperis kaj iĝis grava kampurbo ekde 1782. Ĥoleroj okazis en 1831, 1836 kaj en 1855. La urbeto iĝis distriktejo ekde 1850, poste ĝi havis la rangon grandvilaĝo. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el la grandbieno. Dum la socialismo kolĥozo formiĝis.

## Vidindaĵoj 
* baroka romkatolika preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario) de 1742, turo alkonstruiĝis en 1749, en 1908 pligrandiĝis
* loĝdomo el la 19-a jarcento kun popolartaj memoraĵoj
* lernejo, kie instruis Géza Gárdonyi
* muzeeto pri ekleziarto
* nobeldomo de Kopácsy (kopAĉi) el la 1890-aj jaroj, nun uzino
* malnova infanĝardeno de 1804, nun lerneja kuirejo

## Fratovilaĝo 
*  Diakovce, Slovakio

## Fama nomportanto 
* filmaktorino, kantistino Katalin Karádi

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Somogy
Kategorio:Vinvilaĝoj
Norda Mezmontaro

eta|300px|Situo de la Norda Mezmontaro en Hungario

La **Norda (Hungara) Mezmontaro** estas geografia regiono en Hungario kaj parte en Slovakio.

Ĝi etendiĝas dum 200 km de la Danubo (Visegrád) ĝis la Tiso (Tokaj), en larĝo de 50–100 km. Ĝiaj altaj pintoj estas Simonka (1092 m, Slovakio) kaj Kékestető (1015 m, Hungario). Ĝin dividas de la Karpatoj la basena serio de la Ipolyság ĝis Kassa.

Gravaj mineraloj estas la bruna karbo, lignito, perlito, noblaj argiloj. La minado de ercoj jam ĉesis tute.

Ĝia dividado okazas laŭ riveroj, riveretoj
# Börzsöny
# Cserhát
# Montetaro Gödöllő
# Mátra
# Bükk
# Cserehát
# Montaro Zemplén

La Norda mezmontaro estas la plej malvarma regiono de Hungario (jara averaĝa temperaturo 5–9 °C, precipitaĵo 500–800 mm).

Ĝian naturan plantaron karakterizas kverkoj, nur kelkloke fagoj. Oni kultivas sur la sudaj deklivoj vinberojn (Tokajhegyalja, Eger, Gyöngyös). En ma montaro ekzistas la Naciaj Parkoj Bükk kaj Aggtelek, krom tiuj pluraj medioprotektaj zonoj, areoj. Geografia rezervejo videblas en Ipolytarnóc, kiu estas parto de la Monda heredaĵo.

## Ekonomio 
La Norda Mezmontaro estas unu el la ĉefaj mapezindustriaj centroj de Hungario. Oni produktas tie elektran energion (Visonta, Kazincbarcika), gravas la ferindustrio (Diósgyõr, Ózd), kemia industrio (Kazincbarcika, Sajóbábony) kaj eĉ konstruaĵa industrio (Hejőcsaba, Bélapátfalva). La regiono - pro malkonstruo de la malpeza industrio - vivas en ekonomia krizo.

La trafikon karakterizas konektoj al Budapeŝto.

Kategorio:Montaroj en Hungario
Fotodiodo

eta|200px|Fotodiodoj
**Fotodiodo** estas duonkondukta diodo, lumelektra sensilo, kiu eluzas tiun proprecon de la duonkonduktiloj, ke ili kreskas la konduktan kapablon je efiko de lumo. Oni uzas ĝin en ŝaltiloj, ĉe kiuj devas eki iu elektra proceso je ŝanĝiĝo de la lumo aŭ lumintenseco. Specife, ĝi estas uzebla por kalkulado de fotonoj. Fotodiodo entenas p-n-transiron.

Fotodiodoj konsistas el silicio- (videbla lumo ĝis ĉ. 1&nbsp;µm ondolongo), germaniumo- (infraruĝa radio ĝis 1,8&nbsp;µm ondolongo) aŭ aliaj eĉ organikaj duonkonduktaj materialoj.

## Vidu ankaŭ 
* Bendbreĉo
* Duonkonduktaĵa aparato
* Fotoniko
* Fotovoltaiko
* Infraruĝa radiado
* Duonkonduktaĵa aparato
* Sunĉelo

Kategorio:Diodoj
Kategorio:Lumo
Kategorio:Elektrotekniko
Belarta Muzeo (Budapeŝto)

300px|eta
La **Belarta Muzeo** de Hungario estas publika kolekto prezentanta universalajn belartaĵojn en Budapeŝto.

Ĝin decidis fondi la mileneuma parlamento de 1896. Ĝi estis preta en 1906 en historia stilo laŭ planoj de Albert Schickedanz kaj Fülöp Ferenc Herzog. Ĝia antaŭulo estis la Landa Galerio, fondita en 1871. Tiu landa Galerio estis lokumita en la konstruaĵo de la Scienca Akademio, kiu kunigis plurajn kolektaĵojn: donacojn de ĉefepiskopo János László Pyrker (1836) kaj episkopo Arnold Ipolyi (1872), aĉetitan kolektaĵon de Esterházy-familio (en 1871; entenis 637 pentraĵon, 3500 desegnaĵon kaj 51.000 grafikajn paperojn.

Plua riĉigo de la kolektaĵo estas dankebla al direktoro Károly Pulszky (1884–96), al postlasaĵo de grafo János Pálffy (1912), krom tiuj multaj aĉetoj kaj donacoj. La nuna grafika kolektaĵo estas grandparte dankebla al postlasaĵo de pentristo István Delhaes (1901) kaj donaco de ministra konsilisto Pál Majovszky. Bazojn de la antikva sekcio ebligis aĉeto de kolektaĵo de la germana arkeologo :en:Paul Arndt (1908, 1913).

La Belarta Muzeo transdonis al la Hungara Nacia Galerio (en 1957) verkojn el la 19-a ĝis 20-a jarcento. kaj en 1973 la verkojn de la malnova hungara arto.

La Belarata Muzeo havas ses kolektojn:
* Malnova Galerio prezentas la eŭropan pentroarton de la 14-a ĝis la 18-a jarcento. La kremon de la artaĵoj konsistigas famaj pentraĵoj de italaj pentristoj: Rafaelo, Ticiano, Giorgione, Paolo Veronese; pentristoj el Okcidenta Eŭropo: Breugel, Rembrandt, Rubens, Van Dyck; riĉa kolekto de pentristoj el Hispanio: El Greco, Goya, Velázquez, Ribera, Murillo; en la germana kolekto: Lucas Cranach la Maljuna, Albrecht Dürer, Hans Holbein.

* Grafika Sekcio estas provizore ekspoziciita
* Kolektaĵo de la 19-a jc. prezentas francajn kaj aŭstrajn artaĵojn
* Malnova statua kolektaĵo
* Egipta kolektaĵo
* Greka-romia kolektaĵo

## Elektitaj personoj 
* Mária Aggházy, muzeologo
* Frigyes Antal, arthistoriisto
* László Baán, muzeestro
* Béla Bacher, muzeologo
* Edit Balás, arthistoriisto
* Ilona Balogh, arthistoriisto
* Jolán Balogh, arthistoriisto
* Gyula Szentiványi, ĉefsekretario
* Edith Varga, muzeologo
* Vilmos Wessetzky, muzeologo
 

Kategorio:Muzeoj en Budapeŝto
Kategorio:Muzeoj pri arto
Pasato

eta|400px|La pasatoj estas parto de la atmosfera cirkulado de la tero. *HIGH* = alta aerpremo
[eta|Kiel sahara polvo nutras la amazonan arbaron - video de la jutuba kanalo [Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]
[eta|[Divi-divi arbo kreskas al unu direkto pro la alizeo]]
La **pasatoj** estas specoj de vento, kiuj troviĝas ĉirkaŭ la ekvatora regiono de la Tero.

En NPIV estas du nomoj: **pasato** kaj **alizeo**. Se oni kontrolas la diversajn lingvojn en la vikipedio (plej facile videblaj je la fino de "redaktado"), oni trovas, ke en la plimulto de la lingvoj la nomoj estas versioj de "pasato", sed en ankaŭ multaj lingvoj la nomoj estas versioj de alizeo. En la angla la nomo estas *trade winds*.

La pasatoj estas la plej oftaj ventoj en la tropikaj regionoj. Ili blovas de la regionoj de alta aerpremo en la t. n. ĉevalo-latitudoj al la regionoj de malalta aerpremo ĉirkaŭ la ekvatoro. La pasatoj blovas el nordoriento en la norda hemisfero kaj el sudoriento en la suda hemisfero.

La vento je la grundo fluas al la ekvatoro, kaj la fluo en la alteco estas reen al la polusoj.
Je latitudoj ĉirkaŭ 30° norde kaj sude la aero malleviĝas al la tero. La malleviĝanta aero estas relative seka, ĉar ĝia akvo falis kiel pluvo en la ekvatora regiono super la tropikaj pluvo-arbaregoj. Tiuj sekaj ventoj sekigas la teron kaj kaŭzas dezertojn, kiel ekz. la saharon en norda afriko.

La vento blovanta al la ekvatoro estas direktita okcidenten per la koriolisa efiko.

## Regionaj pasat-ventoj 
Inter la plej konataj estas la **alizé** ankaŭ **alize**, stabila, malforta nordorienta vento blovanta tra centra afriko kaj la Karibio.

En Egiptio la pasato blovas stabile el nordoriento. Per ĝi oni povas ĉiam komforte veli sur la nilo suden. Reen al la nordo oni glitas per la fluo de la akvo.

## Vidu ankaŭ 
* Klimata klasifiko de Köppen

Kategorio:Ventoj
Ödön Nagy (skulptisto)

**NAGY Ödön** (nadj) estas rumanuja hungara ceramikisto, skulptisto, vitrodizajnisto. Li naskiĝis en Ercea la 1-an de decembro 1957.

## Biografio 
Li finis vitro-ceramikajn fakojn en 1984 en *Belarta Altlernejo Ion Andreescu*. En 1984 li estis dizajnisto en vitrofabriko de Mediaş, ekde 1985 de *Artkooperativo de Harghita*, ekde 1991 en la *Artliceo Nagy István* de Miercurea Ciuc.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Nagy, O
Hájske

**Hájske,** hungare **Köpösd** estas vilaĝo en Slovakio, en regiono Nitra, en Distrikto Šaľa. La pli malnovaj slovakaj nomoj estis ekde 1920 **Kepežd**, ekde 1948 **Dverníky**, ekde 1951 *Hájske* (=herbejo).

* Areo: 14&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1370
* Supermara alteco: 130m
* Aŭtokodo: SA...
* Poŝtkodo: 951 33
* Telefonprefikso: 31

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, aŭtoŝoseo estas en la proksimo. Šaľa troviĝas 14, Sered 12 km-ojn for.

## Historio 
En 1113 okazis la unua skriba mencio en formo *Cupusde*, apartenanta al abatejo. Ŝajnas, la turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste slovakoj alvenis. La unua lernejo funkciis ekde 1787. En 1910 loĝis en la vilaĝo 1289 da homoj, plejparte slovakoj. Ĝis 1920 la komunumo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Vágsellye. Inter 1920-1938 kaj inter 1945-1993 la vilaĝo apartenis al Ĉeĥoslovakio, intertempe kaj poste al Slovakio. En 1941 la vilaĝo ekhavis kurenton, post 1 jaro la judoj estis deportitaj. Post la 2-a mondmilito ponto konstruiĝis al Sered. En 1960 nova lernejo konstruiĝis. En 2001 loĝis tie 1333 da homoj, (1289 slovakoj, 28 ciganoj kaj 12 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Barbara ĉirkaŭ de 1840
* katolika kapelo omaĝe al Reĝino de Rozario de 1755

Kategorio:Municipoj en distrikto Šaľa
Kaltbrunn SG

**Kaltbrunn** estas komunumo en la elektodistrikto See-Gaster, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 3797 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Kaltbrunn situas je la orienta flanko de la Linth-Ebenaĵo okcidente de la Ricken-Pasejo. Al la komunumo Kaltbrunn apartenas krom la vilaĝo Kaltbrunn mem la setlejoj Fischhausen, Wilen kaj Steinenbrücke en la valo kaj la setlejoj Gublen, Chirnen kaj Altwies sur la deklivo de la masivo de Speer.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 18,67 km², de kiuj 32,8% estas kovritaj de arbaro, 54,3% servas por agrikulturo kaj 9,1% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Kaltbrunn limas en nordo al Gommiswald, en nordoriento al Rieden, en oriento al Ebnat-Kappel, en sudoriento al Schänis, en sudokcidento al Benken, kaj en okcidento al Uznach.

## Trafiko 
Tra Kaltbrunn kondukas la kantona ĉefvojo n-ro 17 de Uznach al Ziegelbrücke, kiu kruciĝas en la vilaĝocentro kun la vojo nr-o 427 de Reichenburg al Ricken. Kaltbrunn posedas stacidomon ĉe la trajnlinio de Svisaj Sudorientaj Fervojoj de Lucerno tra Rapperswil-Jona kaj Wattwil al Sankt-Galo, rekte antaŭ la Rickentunelo. Ekzistas krome poŝtaŭtolinio de Kaltbrunn al Gommiswald kaj Ricken sur la Ricken-Pasejo.

## Historio 
La unua skriba mencio de Kaltbrunn datiĝas el la jaro 940 kiel *Chaldebrunna* en donacdokumento de bieno al la Monaĥejo Einsiedeln. Ĝis la Malnova Zurika Milito la bienoj sur la teritorio de Kaltbrunn estis parte posedaĵoj de la abatoj de Einsiedeln parte de la Grafoj de Togenburgo, kiuj posedis la *Kastelon Bibiton*, detruita verŝajne dum la Malnova Zurika Milito. En la dekkvina jarcento Kaltbrunn falis sub la kontrolo de Ŝvico kaj Glaruso. Dum la Helveta Respubliko (1798 ĝis 1803) ĝi apartenis al la Kantono Linth, poste ĝi fariĝis parto de la nove fondita Kantono Sankt-Galo.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kaltbrunn (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Kaltbrunn

## Bildoj 

Dosiero:2012-06-24-See-Gaster (Foto Dietrich Michael Weidmann) 312.JPG|Preĝejo Sankta Georgo en Kaltbrunn
Dosiero:2012-06-24-See-Gaster (Foto Dietrich Michael Weidmann) 324.JPG|Interno de la preĝejo
Dosiero:2012-06-24-See-Gaster (Foto Dietrich Michael Weidmann) 338.JPG|Vilaĝocentro de Kaltbrunn
Dosiero:2012-06-24-See-Gaster (Foto Dietrich Michael Weidmann) 348.JPG|Vilaĝocentro, rigardo al Speer
István Molnár (koreografo)

**MOLNÁR István** (molna:r) hungara koreografo, popoldancesploristo, meritartisto, eminenta artisto, postmorta laŭreato de Kossuth-premio naskiĝis en Kolozsvár la 17-an de septembro 1908 kaj mortis en Budapeŝto la 3-an de junio 1987.
eta|Memortabulo de István Molnár

## Biografio 
Li komencis priokupiĝi la popoldancon en la 40-aj jaroj. Li organizis danckursojn, gvidis amatorajn grupojn. Inter 1951 kaj 1955 li estis la koreografo kaj gvidanto de *Artesemblo de Landkonsilantaro de Sindikatoj*. En 1955-56 li laboris ĉe la *Néphadsereg Művészegyüttes* kiel koreografo. En 1956 li venis al *Budapest Táncegyüttes*, kies li estis ĝis 1971 la koreografo kaj artgvidanto. Li ricevis premion Kossuth en 1990 postmorte.

## Ĉefaj verkoj 
* *Magyar néptánchagyományok* (Bp., 1947).

## Fonto 
* *Magyar Életrajzi Lexikon*

Molnar, I
Molnar, I.
Majaj leĝoj

La **majaj leĝoj** estis aro de antisemitismaj deklaroj en la imperia Rusio, oficiale ellasitaj en majo de 1882 - fare de Aleksandro la 3-a - kiel „tempe limigitaj ordonoj“ (ruse *Временные правила*). Ili estis neniigitaj en marto de 1917 fare de la rusa revolucio.

La leĝoj limigis moveblecojn, laboreblecojn de la judoj.

## Fono 
La atenco kontraŭ Aleksandro la 2-a la 13-an de marto de 1881 alportis pogromojn en suda Rusio, kiuj prilumigis la judan problemon. La registaraj oficistoj ŝuldigis la judojn kaj la liberalan politikon de Aleksandro la 2-a.

La ministro pri internaj aferoj Nikolaj Ignatjev vidis la problemon en kreskanta ekonomia influo de la judoj. 

## La leĝoj 
la leĝoj
* malpermesis setliĝon de judoj ekster urboj, urbetoj
* malpermesis ekonomian aktivadon ekster urboj, urbetoj
* malpermesis komercadon de judoj en dimanĉo kaj kristanaj festotagoj 

Tiuj leĝoj fakte malgrandigis setliĝan zonon por la judoj. La 10-an de majo 1903 decidis la registaro permesi setliĝon de la judoj en 101 vilaĝoj. En marto de 1917, rekte post la februara revolucio, la leĝoj estis aboliciitaj.

Kategorio:Antisemitismo en la Rusia Imperio
Kategorio:Judoj kaj judismo en la Rusia Imperio
Kategorio:Juro en Rusio
Kategorio:19-a jarcento en Rusio
Kategorio:Aperis en 1882
Kategorio:Malaperis en 1917
Dlhá nad Váhom

**Dlhá nad Váhom,** hungare **Vághosszúfalu** estas vilaĝo en Slovakio, en regiono Nitra, en Distrikto Šaľa.
eta|dekstra|400ra|Dlhá nad Váhom en Slovakio
* Areo: 9&nbsp;km²
* Loĝantaro: 890
* Supermara alteco: m
* Aŭtokodo: SA...
* Poŝtkodo: 927 05
* Telefonprefikso: 31

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Váh, laŭ traira flankovojo. Kontraŭe troviĝas Kráľová nad Váhom, kun kiu estas amikemaj kontaktoj. Šaľa troviĝas 3 km-ojn for.

## Historio 
En 1113 okazis la unua skriba mencio en formo *Zomboe*. En 1910 loĝis en la vilaĝo 949 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 la komunumo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Vágsellye. Inter 1920-1938 kaj inter 1945-1993 la vilaĝo apartenis al Ĉeĥoslovakio. Antaŭ la 2-a mondmilito ĝi rehungriĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj al Sudetoj. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš. Ekde 1993 la vilaĝo estas parto de Slovakio. En 2001 loĝis tie 895 da homoj, (640 hungaroj, 239 slovakoj).

Kategorio:Municipoj en distrikto Šaľa
Monaĥejo de sankta Ludgero

eta|200px|Monaĥejo kaj kolombejo en Helmstedt
La **monaĥejo de sankta Ludgero** estas iama benediktana monaĥejo en Helmstedt, Germanio.

## Historio 
Ĉirkaŭ la jaro 800 la misiisto Ludgero venis kadre de la milito kontraŭ la saksoj kun Karolo la Granda en la regiono de Helmstedt por kristanigi la saksojn. Ĉe la iama imperia strato inter la brunsviga kaj magdeburga setlejoj Ludgero fondis la monaĥejon surloke de malnovĝermana fontosanktejo. La situo de la monaĥejo ĉe tiu ĉi komercostrato grava dum la mezepoko tiam estis ege favora. Ĝis en la 15-a jarcento la abatoj de la monaĥejo regis la urbon. La gravecon de la monaĥejo por la urbo ankaŭ konstatas la urboblazono montranta la sanktan Ludgeron.

La monaĥejo kontraŭstaris ĉiajn reformaciajn strebadojn de la 16-a jarcento kaj defendis ĝis sia malfondiĝo en 1802 la romkatolikan doktrinon.

Kun escepto de la romanika duobla kapelo en la interna korto la monaĵejo estis novkonstruata post la Tridekjara Milito en la baroka stilo kaj post ankaŭ ricevis la *Türkentor* (Turkopordego) samkiel la *kolombejon*. Decembre 1802 la monaĥejo estis sekularigita kadre de la napoleonaj militoj. La duklando Braunschweig-Lüneburg ricevis la terposedaĵon. Poste oni direktis la monaĥejon kiel agrara ŝtata bieno. Ĝi ekzistis ĝis 1977 sur la monaĥeja tereno kaj ekde tiam estas plue direktata sude de Helmstedt.

En la jaro 1980 la diocezo Hildesheim aĉetis la konventejon por la katolika eklezikomunumo S-ta Ludgero en Helmstedt. Ekde tiam la monaĥodomo servas kiel katolika renkontejo.

La Ludgera monaĥejo en Helmstedt estis ekde sia fondado fratomonaĥejo de la kolegiato Werden. Ambaŭ monaĥejoj ĉiam estis estrataj en persona unio, pro kio ankaŭ ambaŭ monaĥejoj tenis la duoblajn abatbastonojn en siaj blazonoj.

Dosiero:Klostergebaeude und Kirche St. Ludgeri.JPG|Monaĥejo kaj preĝejo
Dosiero:Helmstedt Chronik St Ludgeri.jpg|Kroniko de S-ta Ludgero
Dosiero:Tuerkentor.jpg|Turkopordego

## Fonto 
## Eksteraj ligiloj 
* Helmstedt City Website: Preĝejo s-ta Ludgero 
* Helmstedt City Website: Turkopordego 
* Helmstedt 

Sankta Ludgero
*
Ferenc Nopcsa

**NOPCSA Ferenc** [nopĉa] barono, estis hungara grandbienulo, paleontologo, geologo, ano de MTA. Li naskiĝis en Déva la 3-an de majo 1877 kaj mortis Vieno la 23-an de aprilo 1933.

## Biografio 
Siajn altlernejajn studojn Nopcsa faris en *Theresianum* de Vieno. En bieno de sia familio Szentpéterfalva en tiu tempo li trovis restaĵojn de pralacerdo el kreta aĝo. Li trairis la tutan Eŭropon. En 1902 li estis en Italujo, en 1903 en insulo Kreto, pli poste en Anglujo kaj Francujo. En 1903 lian interesiĝon kaptis Albanujo, kie li faris esplorojn plurfoje kaj kolektis valorajn etnografiaĵojn. En 1912 li iĝis ano de geologia asocio en London. En 1925 li iĝis direktoro de *Geologia Instituto* en Hungarujo. En tiu tempo li komencis okupiĝi pri tektoniko. En 1929 li translokiĝis Vienon. Li memmortigis. Liaj ĉefaj esplorkampoj estis la dinosaŭroj kaj la geologio de Albanujo. Li estis mondkonata fakulo de prareptilioj.

## Verkoj 
* *Dinosaurierreste aus Siebenbürgen* (Wien, 1899);
* *Gyulafehérvár, Déva, Ruszkabánya és a romániai határ közé eső vidék geológiája* (Bp., 1905);
* *A legsötétebb Európa* (Vándorlások Albániában. Bp., 1911);
* *Adatok az északalbán parti hegyláncok geológiájához* (Bp., 1916);
* *Die Familien der Reptilien* (Berlin, 1923);
* *Albanien, Bauten und Trachten* (Berlin, 1925);
* *Geographie und Geologie Nordalbaniens* (Bp., 1929);
* *Zur Geschichte der Adria*. Eine tektonische Studie (Zeitschr. Deutsch. Geol. Ges. 1932).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Pri la vivo kaj agado de Ferenc Nopcsa  en angla lingvo

Kategorio:Paleontologoj
Kategorio:Hungaraj geologoj
Kategorio:Hungaraj paleontologoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj baronoj
Močenok

**Močenok,** hungare **Mocsonok** estas vilaĝo en Slovakio, en regiono Nitra, en Distrikto Šaľa. Pli frue la slovaka nomo estis **Sládečkovce**.

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Šaľa troviĝas 5 km-ojn for.
 
## Historio 
En 1113 okazis la unua skriba mencio en formo *Mussenic*. La kampoj longe apartenis al diversaj ekleziuloj. En 1530 kaj en 1598 la turkoj bruldetruis la vilaĝon. Ekde 1623 la komunumo ricevis doganprenan rajton, ekde 1650 foirorajtojn, baldaŭe ĝi iĝis kampurbo. Incendio okazis en 1760, ĥolero en 1831. En 1910 loĝis en la urbeto 3878 da homoj, (3041 slovakoj, 706 hungaroj). Ĝis 1920 la komunumo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Vágsellye. Inter 1920-1938 kaj inter 1945-1993 la vilaĝo apartenis al Ĉeĥoslovakio, intertempe kaj poste al Slovakio. Dum la menciitaj 7 jaroj Močenok situis laŭ la slovaka-hungara ŝtatlimo. En 2001 loĝis tie 4338 da homoj, (4208 slovakoj, 64 hungaroj). 

## Vidindaĵoj 
* la unua mencio pri la katolika preĝejo omaĝe al Sankta Kolomano devenis el 1332, en 1765 trakonstruiĝis
* katolika kapelo omaĝe al Sankta Kruco de 1627 
* kapelo omaĝe al Urbano la 1-a de 1750
* kapelo omaĝe al Sankta Tombo de 1852
* klostro de 1897
* klasikisma kastelo de 1850
* kolono pri ĥolero de 1831

## Famuloj 
* En la iama Mocsonok naskiĝis hungara titulara episkopo István Majer.
* En la iama Mocsonok mortis hungara episkopo Antal Révay.

Kategorio:Municipoj en distrikto Šaľa
Zoltán Kisgyörgy

**KISGYÖRGY Zoltán** (kiŝdjeordj) estas rumanuja hungara botanikisto. Li naskiĝis en Aita Mare la 31-an de marto 1929.

## Biografio
Zoltán Kisgyörgy la mezlernejon li finis en *Székely Mikó Kollégium* de Sfântu Gheorghe (1948) kaj la  fakon de biologio en Universitato Bolyai (1953); li doktoriĝis en 1971. Li laboris en Medicinscienca kaj Farmacia Instituto de Târgu Mureş, ekde 1986 li estis ties scienca esploristo.

## Volumoj
* *A gyógyszernövények felismeréséről* (román nyelvű kőnyomatos jegyzet, Mv. 1965); 
* *Gyógyszerészeti növénytan: sejttan és szövettan* (kőnyomatos jegyzet, Mv. 1979); 
* *Gyógyszerészeti növénytan: organográfia* (manuskripto, Mv. 1986).
Zoltán Kisgyörgy (geologo)

**KISGYÖRGY Zoltán** (kiŝdjeordj) rumanuja hungara geologo. Li naskiĝis en Árkos la 21-an de julio 1936.

## Biografio 
Zoltán Kisgyörgy studis en sikula kolegio *Székely Mikó Kollégium* en Sfântu Gheorghe, li akiris diplomon en la Universitato Bolyai de Kluĵo pri geologio-geografio (1957). Li instruis en Ozsdola kaj Apáca, pli poste li iĝis geologo de karbminejoj de Erdővidék.

## Volumoj 
* *Köpecbánya 1872-1972* (kun Lajos Vajda, Sepsiszentgyörgy 1972);
* *Erdővidék (gvidlibro, Sepsiszentgyörgy 1973);
* *Őslények nyomában* (Kv. 1976);
* *Jelzett turistaösvények Kovászna megyében* (kunulaŭtoro, Sepsiszentgyörgy 1978);
* *Románia ásványvizei* (kun András Kristó, 1978).
* *Kovászna megye*, gvidlibro, 2000.
* *Baróti-hegység. Bodoki-havasok* (kunulaŭtoro), 2001.
* *Háromszéki vártúrakalauz'', 2008.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj geologoj
Guŝ Emunim

**Guŝ Emunim** ( signifante „Bloko de la fiduloj“) estas juda eksterparlamenta politika-religia organizo en Israelo. Guŝ Emunim estiĝis en 1974 inter setlantoj en la okcidenta Jordanlando kiel dekstra splito de la nacia-religia partio. La spirita praulo estis rabeno Abraham Isaak Kook (1865–1935) kaj ties filo *Zvi Yehuda HaCohen Kook* (1891–1982).

Membroj de la movado murdis, vundis arabojn en 1983 en Hebrono.

## Ideologio 
Guŝ Emunim baziĝas je religia postulo pri la tuta praa israela teritorio (Granda Israelo). Ili rifuzas redonon de iu ajn akirita teritorio al nejudoj.

## Vidu ankaŭ 
* Merkaz Harav

Kategorio:Politikaj organizaĵoj en Israelo
Kategorio:Ortodoksa judismo
Kategorio:Cionismaj organizaĵoj
Tegolo

[eta|Tegoloj en [Dubrovnik.]]
**Tegolo** (el la latina: *tegula*, de *tegere*, tegi, kovri) estas maldika plato el kuirita argilo, per aro da kiuj oni faras tegmenton, fiksante ilin tiel, ke ili sin parte interkovras.

Laŭ Francisko Azorín **tegolo** estas *Diversforma k. diversmateria maldika peco uzata por tegmenti.* Li indikas etimologion el la greka *stegos, stege* (tegmento), kaj de tie la latina *tego, tegula*. Kaj li aldonas liston de tegmentotipoj, nome: argila, marmora, ardeza, vitra, metala, plata, kanela, konkava, konveksa, firsta, greka, araba.

## Historio 
[eta|maldekstra|Tegoloj el [Württemberg, Germanio (15-a ĝis 19-a jarcento.)]]
Jam ekzistas mencio de la greka verkisto Pindar, kiu diras, ke inventis la tegolon la korintoj en la jaro -450. Ekzistas, krom trovaĵoj, nur malmultaj informoj pri malnovaj tegoloj, eĉ la nunaj produktantoj havas nur malmultajn fotojn aŭ dosierojn pri la komenco de la industria tegolpro, t.e. antaŭ ĉirkaŭ 150 jaroj. Kialoj estas, ke komence de la industriiĝo multaj malgrandaj produktejoj ekzistis. Multaj kamparanoj produktis tegolojn kiel aldona enspezrimedo aŭ dumvintra okupado.
[eta|Verdaj tegoloj sur [kastelo en Portugalio.]]

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Arkivo de historiaj tegoloj
* Laborkomunumo Ziegeldach e.V.

Kategorio:Konstruaĵa inĝenierado
Komitato pri publika informado

La **Komitato pri publika informado** (angle **Committee on Public Information** (CPI) aŭ **Creel-komitato**) estis propaganda organizo de la usona registaro sub regado de Woodrow Wilson. Ĝi servis akceptigi partoprenon de Usono en la unua mondmilito, ekde 1917.

## Establo 
La demokrata Wilson venkis la prezidentajn elektojn en somero de 1916 per „pacplatformo“ kaj per promeso de avangardaj laborleĝoj, forta neŭtraleco al eŭropa milito. Ĝia respubliakna kontraŭulo, Charles Evans Hughes volis antaŭprepari al milito.

La komitato estiĝis unu semajnon post la militdeklaro kontraŭ Germanio, per prezidenta decido (13-an de aprilo 1917). La komitato konsistis el George Creel kiel prezidanto, Robert Lansing (eksterafera ministro de Usono), Lindley M. Garrison (militministro de Usono) kaj Josephus Daniels (usona mararmea ministro), Walter Lippmann (konsilisto de Wilson) kaj PR-specialisto Edward Bernays.

La organizo havis ĉ. 20 buroojn kaj kaj informejojn en naŭ eksterlandoj. La organizo estas rigardata ofte kiel bazŝtono de la PR-industrio en Usono.

## Agado 
Komence, CIP laboris per faktoj, por doni pozitivan bildon de la usonaj militaj klopodoj. Baldaŭ komenciĝis amasa kruda propagando por monstrigi la germanojn. En tio helpis ilin Holivudo *„The Claws of the Hun“* (Ungoj de la hunoj), *„The Prussian Cur“* (La prusa hunda filo) kaj „The Kaiser, the Beast of Berlin“ (La imperiestro, la bestio de Berlino). Aperis verkoj, kiuj atentigis pri germanaj spionoj. Oni establis multajn patriotajn organizojn kiel American Protective League aŭ American Defense Society. Tiuj grupoj spionis telefonvokojn kaj malfermis poŝtaĵojn por spuri post „spionoj kaj perfiduloj“. Celo de ilia spionado estis ĉiu, kiu kritikis la registaron aŭ apogis la pacon. Ili tre atenteme spektis agadon de germandevenaj usonanoj - ekz. H. L. Mencken)- el kiuj multaj perdis laboron kaj estis publika kamuflitaj.

La Creel-komitato uzis gazetojn, radioprogramerojn kaj filmojn por disvastigi sian propagandon. Alia disvastiĝa kanalo estis la *volontulaj korpusoj* kun ĉ. 75.000 membroj, kiuj en la tuta lando oraciis. Ili (nomataj *kvarminutaj homoj*) agadis en 5.200 komunumoj kaj tenis 755.190 publikajn parolojn.

La aktivado de la komitato estis limigita ekde la 1-a de julio de 1918 kaj en Usono ĉesigita la 11-an de novembro de 1918. La eksterlanda agado ĉesis la 30-an de junio 1919. La CPI estis malfondita la 21-an de aŭgusto de 1919.

## Eksteraj ligiloj, angle 
* Records of the Committee on Public Information
* What Makes Mainstream Media Mainstream  Noam Chomsky (1997)

Kategorio:Unua mondmilito
Kategorio:Historio de Usono
Zoltán Csendes

**CSENDES Zoltán** [ĉendeŝ] (3-a de novembro 1924, Kluĵo – 3-a de majo 1959, Kluĵo), estis rumanuja hungara statistikisto.

## Biografio
Csendes finis la mezlernejon en sia naskiĝurbo, pli poste li studis en Budapeŝto en la fakultato de prielektra inĝeniereco, pli poste en Temeŝvaro en teknikuniversitato. Intertempe li studis ekonomikon en Kluĵo. Li doktoriĝis en 1948. Inter 1948 kaj 1951 li estis profesoro pri statistiko en la Universitato Bolyai de Kluĵo. Pli poste li instruis en Bukareŝto, pli poste li iĝis la direktoro de Statistika Instituto organizita de li mem en Bukareŝto. Ekde 1954 li instruis en Universitato Bolyai, kie li estis ankaŭ dekano, vicrektoro. Li memmortigis verŝajne ligite de ĉesigo de la Universitato Bolyai, la memstara hungarlingva universitato. Li publikis en revuoj *Probleme Economice*, *Revista de Statistică*, *Studii şi Cercetări Ştiinţifice*, *Vestnik Statistiki* (Moskvo), *Statisztikai Szemle* (Budapeŝto) (1950-55). 

## Volumoj
*Univerzális monogram a statisztikai kiválasztási módszer alapvető mutatószámainak meghatározására'' (Időszerű közgazdasági kérdések, Bukarest, 1955).

Kategorio:Rumanujaj hungaraj statistikistoj
François Fillon

**François FILLON** (IFA: [fʁɑ̃.swa fi.jɔ̃]; naskiĝinta je 4-a de marto 1954 en Le Mans, Sarthe) estas franca politikisto. Li estis ĉefministro de Francio de la 17-a de majo 2007 ĝis la 10-a de majo 2012.

Kiel ano de la partio UMP, Fillon fariĝis la Ministro pri Laboro de Jean-Pierre Raffarin en 2002, kaj plenumis polemikajn reformojn de la 35-hora laborsemajna leĝo, kaj de la franca pensia sistemo (*Loi Fillon*). Li fariĝis Ministro pri Edukado kaj Esplorado en 2004, kaj proponis la multedebatitan Leĝon Fillon pri Edukado. En 2005, la nova registaro de Dominique de Villepin ne inkluzivis lin, sed li elektiĝis kiel senatano por la departemento Sarthe. Lia rolo kiel politika konsilisto en la sukcesa prezidenta kampanjo de Nicolas Sarkozy gvidis lin al sia nuna posteno.

Kandidato al la malfermita primaro de la dekstro kaj centro de 2016, li subtenas liberalan-konservativan programon; Li venkas la duan baloton kontraŭ Alain Juppé kaj iĝas kandidato de sia partio por la prezidenta elekto en 2017.

## Vidu ankaŭ 
* Prezidanta baloto de 2017 en Francio

## Eksteraj ligiloj 
* Lia blogo (en la franca) de François Fillon 
* Biografio de la ĉefministro François Fillon, gouvernement.fr
* [Lia slipo en la retejo de la Senato de Francio(https://eo.wikipedia.org/wiki/Senato_de_Francio)]
* [Lia slipo en retejo de la Nacia Asembleo (Francio)(https://eo.wikipedia.org/wiki/Nacia_Asembleo_%28Francio%29)]
* France.9, club de réflexion de François Fillon

Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Francio
Kategorio:Francaj ministroj pri nacia edukado
Kategorio:Francaj ministroj pri supera instruado
Kategorio:Francaj ministroj pri esplorado
Kategorio:Konservativistoj
Kategorio:Grandaj krucoj de la franca nacia Ordeno de Merito
Kategorio:Kandidatoj de franca prezidanta baloto
Jean-Pierre Raffarin

**Jean-Pierre Raffarin** (prononco []; naskiĝinta je 3-a de aŭgusto, 1948) estas franca konservativa politikisto kaj senatano el Vienne.

Raffarin estis la Ĉefministro de Francio inter la 6-a de majo, 2002 kaj la 31-a de majo, 2005, abdikiĝinte post la franca malakcepto en la referendumo pri la Eŭropa Konstitucio. Tamen, post sia abdikiĝo, li diris, ke sia decido ne estis pro la balota rezultato. Opiniaj balotoj post lia abdikiĝo sugestis, ke Raffarin estis unu el la malplej popularaj ĉefministroj de Francio ekde la establiĝo de la Kvina Respubliko en 1958.

La edzino de Raffarin estas Anne-Marie Perrier (naskiĝinta en 1952 en Chamalières), kaj ili havas unu filinon, kiu nomiĝas Fleur.

## Vidu ankaŭ 
* Ministraro unua de Jean-Pierre Raffarin (2002-2002)
* Ministraro dua de Jean-Pierre Raffarin (2002-2004)
* Ministraro tria de Jean-Pierre Raffarin (2004-2005)

Kategorio:Ĉefministroj de Francio
Kategorio:Francaj politikistoj
Raffarin, Jean-Pierre
Ibolya Dávid

**DÁVID Ibolya** [da:vid iboja] (12-an de aŭgusto 1954, Baja, Hungario) estas hungara politikisto, prezidanto de la Hungara Demokrata Forumo (HDF), advokato.

Ŝi studis juron en Pécs (1975-1981), post diplomiĝo (1985) laboris kiel advokato.

Ŝi estas membro de la Hungara Demokrata Forumo ekde 1989, estis membro de la Asembleo de departemento Tolna (1990-1994), departementa prezidanto de la partio inter 1993 kaj 1997. Ŝi estas membro de la prezidio ekde 1996, ekde 1999 ties prezidanto.

Ŝi estas hungara parlamentano ekde 1990. En registaro de Unua Kabineto Orbán (1994-98), ŝi estis ministrino pri justico.

Ŝi provis unuigi la etajn konservativajn partiojn en *Békejobb 2000*, sed sensukcese. Oni elektis ŝin en 2002 al vicprezidento de la hungara Parlamento. Ŝi servis en tiu pozicio ĝis 2004.

Dávid faris disputitan decidon por nomumi Lajos Bokros - iaman ministron de la socialisma registaro de Gyula Horn - al gvidanto de elekta listo de la HDF al la Eŭropa Parlamento. Sur la dua loko de la listo staris Georgo Habsburg, nepo de la lasta aŭstra-hungara imperiestro Otto von Habsburg. Pro tiu decido multaj forlasis la Hungaran Demokratan Forumon kaj eĉ la parto ne sukcesis en la elekto por la EP.

## Eksteraj ligiloj 
* persona paĝo de Ibolya Dávid 

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri justico
Kategorio:Hungaraj advokatoj
Membro de la Eŭropa Parlamento

**Membro de la Eŭropa Parlamento** (alie: **eŭropa parlamentano**, **eŭropa deputito**) estas deputito de la Eŭropa Parlamento, kiu estas elektata por kvin-jara periodo. La Eŭropa Parlamento nombras nun 705 deputitojn.

## Listoj de MEP-oj de 1979 ĝis 2009 
* **1-a periodo** (1979-1984)
* **2-a periodo** (1984-1989)
* **3-a periodo** (1989-1994)
* **4-a periodo** (1994-1999)
* **5-a periodo** (1999-2004)
* **6-a periodo** (2004-2009)
* 7-a periodo (2009-2014)
* 8-a periodo (2014-2019)
* 9-a periodo (2019-2024)
* 10-a periodo (2024-2029)

Ekde 2009 tute intence ne plu publikiĝas esperantlingvaj listoj de la deputitoj, ĉar ilin teni aktualaj estus eksterproporcie tro temporaba. Kontrolu la subkategoriojn de la kategorio "Membroj de la Eŭropa Parlamento".

## Vidu ankaŭ 
* Eŭropa Parlamento
* Eŭropaj balotoj
* Frakcioj en Eŭropa Parlamento


Kategorio:Eŭropa Parlamento
Kategorio:Eŭropa Unio
Setla zono

La **setla zono** () estas historia esprimo pri tiu areo, sur kiu la judoj rajtis setli ene de la Rusia Imperio. Tiu areo estas grandparte iama parto de Pollando-Litovio, tiam okcidenta rando de la rusa imperio. Ĝin konsistigis okcidentaj rusaj gubernioj, kreitaj post dispartigoj de Pollando-Litovio, ankaŭ sud-okcidentaj gubernioj apud la Nigra Maro.

## Historio 
La setliĝan zonon starigis carino Katerina la 2-a per ukazo el la 23-a de decembro 1791, dezirante haltigi migradon de polaj judoj sur indiĝenajn rusajn teritoriojn. Ĉiuj judoj estis per tio ekziligitaj de Rusio.

La carino diris, ke la judoj rajtas vivi, labori nur sur difinitaj areoj. La deklaro ankaŭ difinis administre la judajn getojn. La ellason modifis en 1835 Nikolao la 1-a de Rusio kaj eldonis permesojn por pluaj specifaj distriktoj, reguligi mem la setlon de la judoj.

Ĝis fino de la 19-a jarcento, ĝis ĉ. 90 % de la rusaj kaj polaj judoj vivis en segregitaj setlejoj. Fine de la 19-a jarcento temis pri preskaŭ kvin milionoj da homoj, proksimume 12 procentaĵoj de la tuta loĝantaro de la teritorio. Aleksandro la 2-a de Rusio mildigis kelkajn antaŭskribojn. Post tio, precipe la riĉaj judoj rajtis liberiĝi el la setlejaj, laboraj devoj.

Aleksandro la 3-a (1881-1894) denove limigis movliberecon de la judoj en la majaj leĝoj. La leĝoj estis eksterleĝigitaj de la Portempa Registaro de Rusio post venko de la rusa februara revolucio de 1917.

Post okupo de la iama setla zono fare de la armeo de Nazia Germanio en 1941, la judoj estis neniigitaj en la naziisma genocido nomata holokaŭsto.

## Signifo 
Tia senprecedenca koncentriĝo de la juda loĝantaro sur difinita teritorio, dum samtempa malpermeso de ĝia migrado al vilaĝoj, kaŭzis kreskon de naciecaj kaj konfesiaj antagonismoj en troloĝataj urbetoj de la antaŭa Respubliko de Ambaŭ Nacioj. En natura maniero tio kaŭzis mizeron kaj senton de daŭranta minaco, ĉar laŭvicaj ondoj de la migrado de judoj el orientaj gubernioj, t.e. de litoviaj judoj al Kongresa Pollando (kiam rusoj malgrandigis la setlan zonon), kaŭzis eksplodon de nekonata pli frue kontraŭjudismo. Verŝajne tia esti celo de rusaj regopovoj, kiuj volis frme malfortigi la volon de rezisto flanke de poloj kaj judoj, per artefarita estigo de la pola-juda antagonismo.

## Vidu ankaŭ 
* Geto
* Juda kvartalo
* Kontraŭpolismo
* Majaj leĝoj
* Pogromo
* Ŝtejtel

## Eksteraj ligiloj 
* Jewish Communities in the Pale of Settlement kun la mapo

Kategorio:Juro en la Rusia Imperio
Kategorio:Judoj kaj judismo en Rusio
Kategorio:Antisemitismo en la Rusia Imperio
Kategorio:Antisemitismo
Kategorio:Iamaj judaj komunumoj
Kategorio:Juda historio en Pollando
Kategorio:Politiko de la Rusia Imperio
Kategorio:Kulturspacoj
Kategorio:Socio de la Rusia Imperio
Klára Majtinsky

**Klára Jevgenjevna MAJTINSKAJA** (n. en 1907 en Győr, m. en 1989 en Moskvo) estis hungara esperantistino. Kiel studento pri muzikhistorio ŝi lernis Esperanton dum lingvokurso de Andreo Cseh. Tuj post tiu kurso ŝi jam interpretis por eksterlandanoj alvenintaj al la 21-a Universala Kongreso de Esperanto en Budapeŝto la 2-an ĝis 9-an de aŭgusto 1929. Tiam ŝi iĝis internacie konata kiel elstara lingvo-talentulino. Post dujara korespondado kun la rusa esperantisto Eugen Blinov ŝi veturis al Moskvo kaj tie edziniĝis al li. La esperantlingva gazetaro amplekse raportis pri la internacia movada geedziĝo, kaj la Enciklopedio de Esperanto de 1934 menciis ĝin. En Moskvo ŝi komence laboris kiel instruistino de fortepiano, de Esperanto kaj de la germana lingvo. En la postaj jaroj la Esperanto-movado en Sovetio rapide perdis sian pozicion. Ŝi plu instruis nur aliajn lingvojn en Moskvo kaj ekde 1950 ŝi dediĉis sin ekskluzive al la finnugraj lingvoj fariĝante konata esploristo de finnugristiko.

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1907
Kategorio:Mortintoj en 1989
Usonia

**Usonia** (angle prononcata /juːˈsoʊniə/), adjektive **Usonian**, estas vorto kreita de James Duff Law en 1903 por nomi Usonon kaj usonanojn evitante konfuzadon, ĉar la angla *American* estas la sama por civitano de Usono kaj de alia Amerika lando, kiel Kanado, Brazilo. James Duff Law eksciis, ke alia aŭtoro proponis la vorton "Usona", de tio li elpensis la vorton "Usonia". La vorto ne havis sukceson en la angla, sed laŭ la Reta Vortaro, "Usono" devenas de ĝi, kaj  uzis ĝin en 1910 en la Universala Kongreso de Esperanto de 1910 en Vaŝingtono.

## Historio en Esperanto 
En la numero 2/1903 de revuo *Espero Katolika*, aperis misinformo, ke la vorto Usono en Esperanto estis propono de Samuel Meyer ankaŭ pro tio, ke "Unuiĝintaj Ŝtatoj" forkurigus usonanojn aŭdintajn, ke ilia lando estas nomata tiel en Esperanto. Tamen Meyer skribis al la revuo por sciigi, ke li ne proponis tion. Li komunikis, ke en la franca gazeto *Phare de la Loire*, oni ŝerceme parolis pri tiu nova nomo, kaj aldonis, ke laŭ li, ne estas pli bona nomo ol Unuiĝintaj (aŭ Unuigitaj) Ŝtatoj.

## En arĥitekturo 
La plej konata uzo de tiu vorto estas tiu de usona arkitekto Frank Lloyd Wright por mencii lian vizion por Usono, inklude la planon de urboj kaj la arkitekturo de konstruaĵoj. Wright proponis la uzadon de la adjektivo *Usonian* anstataŭ *American* por priskribi la propran karakterizaĵon de Nova Mondo de la Usona pejzaĝo kiel kategoria kaj libera de malnova arkitektura konvencio. Liaj domoj estas usonaj domoj (*Usonian houses*).

### Bildaro pri usonaj domoj *(Usonian houses)* 

Dosiero:Wfm rosenbaum house interior.jpg| La eno de la Domo Rosenbaum
Dosiero:Kentuck Knob 3.jpg|
Dosiero:Gordon House front.jpg|Domo Gordon
Dosiero:2023-0929 Malcolm Willey House.jpg|Domo Wille
Dosiero:ThomasKeysHouseRochesterMN2006-05-16.JPG|Domo Tomaso Keys
Dosiero:Pope-Leighey House - Living room interior - HABS VA,30-FALCH,2-19.jpg|Domo Leighey
Dosiero:052707-032-SturgesHouse.jpg|Domo Sturges
Dosiero:Levin house exterior 3.jpg|Domo Robert Levin

## Referencoj 
Kategorio:Neologismoj
Kategorio:Arkitektura teorio
Kategorio:Frank Lloyd Wright
József Bognár

**József BOGNÁR** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bognár József** estis hungara politikisto, ministro, ekonomikisto, profesoro, instruisto, urbestro, hungara esperantisto, membro de Hungara Scienca Akademio (korespondanta en 1965, ordinara en 1973). Lia edzino estis Ida Kutzián.

József Bognár http://www.tortenelmitar.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=3600&catid=43%3Ab&Itemid=67&lang=hu naskiĝis la  1917 en Szombathely. Li mortis la  1996 en Budapeŝto.

## Biografio 
József Bognár ricevis diplomon en Reĝa Universitato Pázmány Péter en 1940, dume li ankaŭ politikadis. Post lernado li instruis 2 jarojn, poste li soldatiĝis. Inter 1945 kaj 1990 li estis parlamentano, inter 1947 kaj 1949 ankaŭ urbestro de Budapeŝto. Li ekinstruis en Universitato Corvinus de Budapeŝto en 1954 (post 2 jaroj jam en rango katedrestro, inter 1957-1961 dekano), dume li doktoriĝis en 1960. Li estis plurfoje ministro inter 1946 kaj 1956, sed poste li rifuzis esti ministro dum erao de János Kádár. Li apartenis al stabo de reformuloj en 1968, krome li plurfoje ricevis ŝtatajn kaj partiajn taskojn. En 1948 li ricevis premion Kossuth, en 1970 alian premion. En 1993 li emeritiĝis. Dum jardekoj li konsekvence apogis ĉiujn iniciatojn por Esperanto.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Kereslet és keresletkutatás a szocializmusban* (1961)
* *Croissance économique dans les pays en voie de developpement* (1966; ankaŭ )
* *Handbuch den ungarischen Aussenwirtschaft* (1970)
* *Világgazdasági korszakváltás* (1976)
* *A műszaki fejlődés közgazdasági feltételrendszere* (1986)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri komerco
Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj urbestroj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
András Szalai

**András SZALAI** (Pécs 1917-1949, junaĝe Ervin LÄNDLER). Li estis 16 jara, kiam oni eksigis lin el la gimnazio pro partopreno en maldekstra student-movado, poste li iĝis turnisto. Pro politikaj persekutoj en 1937 li transloĝiĝis en Zagrebon, kie tiutempe estis vigla Esperantista movada vivo. Li tie Esperantistiĝis, partoprenis plurajn Esperanto-vojaĝojn kaj studis inĝenieradon. Ekde 1940 li partoprenis en Budapeŝto la komunistan rezist-movadon kun la esperantisto Gyula Kulich, sed ili falis en la manojn de la polico kaj estis en prizono (1942-1944). Pro grava malsano li liberiĝis, kaj ekde 1945 li laboris en la komunista partio. En 1949 li rolis en la politika proceso kontraŭ László Rajk, kaj laŭ falsaj akuzoj ankaŭ lin oni kondamnis kaj ekzekutis.

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Benken

**Benken** estas geografia nomo de diversaj lokoj:

## Germanio 
* **Benken** estas municipo de la komunumo Wiesenburg (Mark) en la distrikto Potsdam-Mittelmark de la federacia lando Brandenburgio. 

## Svislando 
* **Benken SG** estas komunumo en la elektodistrikto See-Gaster en Kantono Sankt-Galo.
** **Benken SG (stacidomo)** estas fervoja stacio en Benken SG.
* **Benken ZH** en distrikto Andelfingen en Kantono Zuriko.
* **Benken BL** estas vilaĝo de la komunumo Biel-Benken en la distrikto Arlesheim en Kantono Bazelo Kampara.
Polinomo de logaritmo

En matematiko, **polinoma de logaritmo** funkcio en *n* estas polinomo en la logaritmo de *n*,

a_k \log^k(n) + \cdots + a_1 \log(n) + a_0.

La funkcio estas malsama de multlogaritmo.

En komputiko, polinomaj de logaritmo funkcioj okazas kiel la ordoj de spaca komplikeco (uzatamemoro) kaj rula tempo de iuj algoritmoj (vidu ankaŭ en granda O).

Ĉiuj polinomaj de logaritmo funkcioj estas

:  P_l(x) = o(x^\epsilon)\,

por ĉiu eksponento &epsilon; > 0 (por la signifo de la simbolo *o*, vidu en malgranda o). Tiel, polinoma de logaritmo funkcio kreskas pli malrapide ol ĉiu pozitiva eksponento.

## Vidu ankaŭ 
* Ripetita logaritmo

Kategorio:Asimptota analitiko
Kategorio:Logaritmoj
Kategorio:Polinomoj