Otto Simon

**Otto SIMON** (naskiĝis la 7-an de januaro 1876 en Vieno, mortis la 4-an de aprilo 1941 en Usono) estis aŭstra juda pioniro de la Esperanto-movado, instruisto pri matematiko kaj fiziko ĉe la germanlingva gimnazio en Uherské Hradiště (tiam ) kaj poste ĉe la Nova Komerca Akademio en Vieno. Li estis la prezidanto de Aŭstria Laborista Ligo Esperantista inter 1925-1930 kaj 1931-1932.

## Vivo 
Post finstudo ĉe gimnazio per abituro kaj kelkjara laborado en Uherské Hradiště, li revenis al Vieno kaj tie edziĝis al la judino Anna Gersuny, kun kiu li havis tri infanojn: Josef (naskiĝis la 24-an de majo 1912), Hanna (edziniĝinta Povlsen) kaj Walter (naskiĝis la 8-an de aprilo 1918). La familio vivis en la strato Billrothstrasse 31 en la 19-a distrikto de Vieno.

### Esperantisto 
Simon esperantistiĝis en 1902, post legado de revuo de la franca matematikisto Charles Méray. Dum tiu tempo li amikis kun la hungaro Johan Schröder, kiu estis la iniciatinto de esperanto-propagando en Vieno, kaj kun lia ĉefa helpanto Fred Ahlgrimm. Tiuj du kun malmultaj amikoj ĉiusemajne kunvenadis en restoracio en la viena strato *Schauflergasse* por ekzercadi Esperanton - kaj Simon, jam kiel juna gimnazia instruisto en Uherské Hradiště, kelkfoje vizitis ilin. Sian postenon en Uherské Hradiště, kie li instruis ekde 1898, li ne ŝatis kaj sentis sin en la urbo solulo kaj malfeliĉa - interalie ĉar li estis socialisto sed ne trovis en sia ĉirkaŭaĵo samideanojn; precipe tio igis lin teni korespondajn kontaktojn kun esperantistoj.

Ĉar Simon ne komprenis la ĉeĥan lingvon, parolatan de la ĝenerala popolo en Moravio kie li laboris, li trovis praktikan utilon por Esperanto dum paska festo 1904 (komenco de aprilo), kiam li vizitis sinjoron Theodor Čejka, ĉeĥan esperantiston kaj lernejestron en Bystřice pod Hostýnem (). Tiam okazis plurhora interbabilado en esperanto inter germano kaj ĉeĥo, cetere tre paca en tempo de akra konflikto inter tiuj ĉi nacioj (tiam ankoraŭ kunvivantaj ene de Aŭstrio-Hungario).

Kontakton li tenis ankaŭ kun la Unua societo de aŭstraj esperantistoj fondita en 1901 en Brünn (Brno). Ekzemple dimanĉe la 20-an de novembro 1904 li tie prelegis je la 14-a horo kadre de prelegserio pri la monda lingvoproblemo en la domo de la societo ĉe strato *Ferdinandsgasse* (hodiaŭ *Masarykova*) n-ro 22 kaj poste ekde la 17-a horo li parolis pri „la nuna stato de la monda lingvoproblemo“ en la festsalono de la lernejo en la malnova urbocentro de Brünn.

### Antaŭ la unua mondmilito 
Kiam en 1905 okazis en Boulogne-sur-Mer la 1-a Universala Kongreso de Esperanto, Simon kaj Schröder partoprenis ĝin kaj estis la solaj reprezentantoj de la germanlingva parto de tiama Aŭstrio. Dum la kongreso li elektiĝis membro de la Lingva Komitato. Ekzistas foto farita dum la kongreso sur kiu aperas Otto Simon kaj kelkaj aliaj esperantistoj kune kun la geedzoj Zamenhof.

Simon revenis en Vienon en 1907 kiam li tie ricevis instruistan postenon ĉe la Nova Komerca Akademio. Tie en la aŭstra ĉefurbo, inter la germanlingvaj aŭstroj kun kiuj li identiĝis, li sentis sin multe pli feliĉa ol en Uherské Hradiště kaj eĉ deklaris al la lerneja direktoro ke li pretas en Vieno labori sub ajnaj kondiĉoj;

Nur kvin jarojn post lia esperantistiĝo, en 1907, la revuo La Suno Hispana laŭdis lin kiel "grava[n] esperantisto[n]" kaj "unu el la plej propagandemaj esperantistoj el la mondo" kaj lian portreton aperigis la revuo Eĥo Esperantista. Kiel ĉiama membro de la Germana Esperanto-Asocio (ekde ties fondiĝo en 1904), Otto Simon en 1908 fondis la Ligon de Germanlingvaj Esperanto-Grupoj en Aŭstrio. Jam en 1909 li okazigis kurson de esperanto en la viena komerca akademio, kaj en 1913 li kune kun Sacher, Macho, Fanta Süsser kaj la fama scienculo Fuchs fondis la unuan fakan *instruistan societon* inter la aŭstria esperantistaro kaj eĉ starigis privatan ekzamenan komitaton, por faciligi al la grupoj elekti taŭgajn kursestrojn.

Dum la unua mondmilito nur kelkaj povis daŭrigi la esperanto-aktivadon en Aŭstrio, kaj inter tiuj estis ankaŭ Otto Simon, kiu en 1916 gvidis esperanto-kurson en la Nova Komerca Akademio en Vieno, kie li tiam laboris instruante.

### Post la unua mondmilito 
En la postmilita tempo, kiam la aŭstria monarĥio disfalis, Otto Simon aktivis plu en la Esperanto-movado de la nova ŝtato Aŭstrio. Kiam la 6-an de januaro 1923 estis fondita ties nova tutlanda organizo sur neŭtrala bazo, la Aŭstria Esperanto-Delegitaro, kune kun Josef Schamanek kaj Karl Bartel Otto Simon fariĝis unu el ties prezidantoj.

Kiam en 1924 okazis en Vieno la 16-a UK, Otto Simon estis en ties LKK. Ekde 1925, kiam estis starigita la ŝtata ekzamena komitato pri Esperanto, li estis ties membro. Plu li aktivis kiel gvidanto de la laborista Esperanto-movado en la Aŭstria Laborista Ligo Esperantista, kies prezidanto li estis inter 1925 kaj 1930, kaj denove de 1931 ĝis 1932.

### Ekzilo 
En 1933 Simon eksiĝis el Germana Esperanto-Asocio, pro ties "samdirektiĝo" Hitlera, kaj samjare pro la nazia minaco ekziliĝis.[Li antaŭ kaj post 1933 vivis en Vieno: kiu ekziliĝo en 1933?? Nur fine de 1938, intertempe Vieno estis parto de Nazia Germanio, li fuĝis al Danio, sed en 1933 tute ne estis ekzilo.]

Lia filo Josef, kiu kiel infano pasigis parton de la unua mondmilito en rifuĝejo en Danio, fuĝis al tiu lando denove post aresto en 1937 En Usono li mem tamen ne tro longe vivis, ĉar baldaŭ, la 4-an de aprilo 1941, atingis lin tie la morto.

## Idaro 
Doktoro **Josef Theodor Simon** (naskiĝis la 24-an de majo 1912, mortis la 23-an de januaro 1976 en Vieno), la filo de Otto Simon, estis prokuristo kiu laboris kiel direktoro de la asekura kompanio *Anker Versicherung* en Vieno. Kunlige kun lia juda deveno, sed tamen oficiale pro onidira kunlaboro kun tiam kontraŭleĝa Socialdemokratia partio, oni en 1937 enkarcerigis lin. Post reliberiĝo li samjare sukcesis fuĝi el Aŭstrio al Danio (kie li antaŭe kiel infano dum la unua mondmilito pasigis tempon en rifuĝejo ĉe la familio de pastoro Thorvald Povlsen), kaj poste en 1940 plu tra Svedio, Rusio, Japanio kaj Britio al Usono..

## Verkaro 
**Otto Simon** estis aŭtoro de propaganda broŝuro (1911) kaj unu el la ĉefkunlaborantoj de la Enciklopedio de Esperanto. Li kunlaboris je la periodaĵoj *Lingvo Internacia, La Revuo, Marto, Tra La Mondo, Danubio, Germana Esperantisto, Informaj Raportoj* kaj *La Socialisto* (kies eldonanto li estis).

* Christaller, Paul. Simon, Otto. *Esperanto : im Siegeszuge durch die Welt.* - Friedrichsweth (Thür.) : Rothermel, [ca. 1912]. - 42 p. ; 16 cm - Note: Ex. 1: 12. Aufl.; ex. 2: 14. Aufl.. - Note: Bevat: [1.] Die Verbreitung des Esperanto / P. Christaller, [2.] Esperanto und Esperantismus / Otto Simon.
* Simon, Otto. *La limoj de la „Lingvo“* (La Marto, 1921, n-ro 3 (marto), p. 18) Rete legebla (kaj aliaj kontribuoj en tiu gazeto)
* Alois Schneider. Magda Carlson. *Barbro kaj Eriko*. Japana Esperanta Librokooperativo. 1933, 1-a eldono, manuskripto reviziita de Otto Simon (rete legebla)
* Enciklopedio de Esperanto (kunlaboranto)
* Esperanto in Germany The North American Review, Vol. 188, No. 633 (Aug., 1908), pp. 285-291

En 1979 publikiĝis aŭtobiografio de **Josef Theodor Simon** kiu rakontas ankaŭ la historion de lia familio inkluzive de tiu de Otto Simon:
* Simon, Joseph T. *Augenzeuge. Erinnerungen eines osterreichischen Sozialisten. Eine sehr personliche Zeitgeschichte.* Redaktita de Wolfgang Neugebauer. Kun antaŭparolo de Charles Gulick. Vieno: Verlag der Wiener Volksbuchhandlung, 1979. Pp 410. 145 Sch.

## Tradukoj 
* Oscar Wilde: *La najtingalo kaj la rozo* (Lingvo Internacia, 1906, p. 284-289, tradukis Otto Simon). Rete legebla
* Cart, Théophile. *Ein Stündchen Esperanto : Zwiegespräch statt eines Vortrages* / von Th. Cart ; libere tradukita [el la franca] de Otto Simon. - 2-a eld. - Berlin : Möller & Bortel, 1911. - 16 p. ; 17 cm

## Referencoj 
## Fontoj 
* Enciklopedio de Esperanto (artikoloj *Simon* kaj *Aŭstrio*)

## Eksteraj ligiloj 
* [Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=otto+simon&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Otto Simon en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm(http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm) 
* http://www.cs.chalmers.se/pub/users/martinw/esperanto/aalen/alfa.html(http://www.cs.chalmers.se/pub/users/martinw/esperanto/aalen/alfa.html)

Kategorio:Aŭstraj esperantistoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Akademianoj
Kategorio:Uherské Hradiště
Kategorio:Vienanoj