open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dueca politiko

**Dueca politiko** (**ambigua politiko**, **dueca moralo** ka.) estas principe diversa apliko de principoj, leĝoj, reguloj kaj taksoj al samecaj agoj de diversaj subjektoj depende de la grado de lojaleco de la subjekto aŭ depende de la aliaj konsideroj de profito por la taksanto.

Dueca politiko ekzistis en la tuta konata historio de homaro. Rilate al nedezirataj subjektoj ĝi ofte aspektas kiel publika akuzo de tiuj subjektoj pri rompo de leĝoj, reguloj, "tuthomaraj valoroj", homaj rajtoj kaj io ajn por indignigi opinion de la amasoj.

## Kelkaj ekzemploj de dueca politiko en internaciaj rilatoj 
* Okcidentaj amaskomunikiloj nomas la irakanojn kaj afganojn, kiuj atakas militistojn de NATO, teroristoj, dum en Rusio kaj kelkaj aliaj landoj oni povas nomi la samajn personojn ribeluloj aŭ gerilanoj. Samtempe rilate tiujn, kiuj batalas kontraŭ federacia armeo en Ĉeĉenio, okazas precize la malo.
* Multaj okcident-eŭropaj ŝtatoj aplaŭdis referendumom pri sendependiĝo de Montenegro disde Serbio. Samtempe ili ne volas allasi eĉ eblecon de similaj referendumoj en Abĥazio, Sud-Osetio kaj Ĉednestrio.
* Teroristoj, kiuj direktis pasaĝerajn aviadilojn al la Monda Komerca Centro en Novjorko estas tutmonde agnoskitaj kiel teroristoj. Samtempe la usonaj pilotoj, kiuj bombis malsanulejojn en Serbio, ne estas taksataj same.

## Vidu ankaŭ 
*Hipokriteco

Kategorio:Politiko
Ciprinoformaj

[eta|*[Rhodeus sericeus*]]
La **ciprinoformaj** (*Cypriniformes*) estas ordo de teleosteaj fiŝoj, al kiu apartenas inter aliaj la familio de ciprinedoj.

## Familioj
* Kobitedoj
* Nemaĥeiledoj

## Kelkaj specioj
* *Labeo simpsoni*
* *Pelecus cultratus*
* Ruĝokula skardinio, *Scardinius erythropthalmus*
* *Alburnus belvica*
* Dukolora gilo, *Gila bicolor*
* Leŭciscenoj


Kategorio:Fiŝoj de Afriko
Kategorio:Fiŝoj de Eŭropo
Kategorio:Fiŝoj de Azio
Kategorio:Fiŝoj de Nordameriko
Kategorio:Fiŝoj de Sudameriko
Kategorio:Fiŝoj de Centra Ameriko
Kategorio:Aktinopterigoj
Kemia kaj scienc-teknika vortaro

La ***Kemia kaj Scienc-teknika Vortaro*** estas trilingva fakvortaro en la lingvoj Esperanto, angla kaj germana.

La aŭtoroj estis Doug Portmann kaj Donald Rogers, la libron eldonis Doug Portmann, ĝi aperis en Naperville, Usono, 1993. Ĝi havas la formaton de 28 cm kaj entenas 297 paĝojn.

La libro enhavas trilingvan enkondukon, poste ĉiuj instrukcioj, klarigoj aperas en Esperanto. La libro entenas ankaŭ la la periodan tabelon, sistemon de SI, proponitajn transskribadojn de nekutimaj naciaj fakaj esprimoj, leksikonetojn pri heterociklaj kemiaj kombinaĵoj.

La sistemo de la vortara parto estas konstruita jene:
#Aperas Esperanto-angla-germana vortaro, laŭ E-alfabeto de la vortoj. La tri versioj de unu vorto aperas unupaĝe, en apartaj kolumnoj.
#Librofine aperas la partoj Angla-Esperanto kaj fine la Germana-Esperanto. Post la nacia esprimo tuj estas skribita per kursiva litertipo la E-versio.

La fakan identigon kaj la lingvan devenon de iu vorto montras - se necesas klarigi - mallongigoj.

## Vidu ankaŭ
* *Kemiaj Afiksoj*
* *Mineralnavn*
* *Terminaro de Kemiaj Afiksoj*

## Eksteraj ligiloj
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Multlingvaj vortaroj
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Esperanto-fakvortaroj
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Ise-Sanktejo

eta|Naikū
eta|Visio 60-aj foraj konstruadito, en 1953
**Ise-Sanktejo** (伊勢神宮; *Ise-ĵingū*) estas Ŝintoa Sanktejo al la diino Amaterasu-ōmikami, lokata en la urbo Ise en Mie prefektujo, Japanio.

Oficiale sciata simple kiel *Ĵingū* aŭ "La Sanktejo", Ise-Sanktejo estas efektive sanktejo kompleksa, konsistata el super cent individuaj sanktejoj, dividata en du ĉefaj partoj. **Gekū** (外宮) aŭ la "Ekstera Sanktejo" estas dediĉata al la diaĵo Toyokune-no-ōmikami, dum **Naikū** (内宮) aŭ la "Intera Sanktejo" estas dediĉata al Amaterasu. La prezidanto de la sanktejo, ekde la Dua Mondmilito ĉiam virino, estas la *saishu*.

Laŭ la oficiala kronologio, la sanktejoj estis originale konstruata en la jaro 4 a.K. pro Yamatohime-no-mikoto, filino de Suinin, sed la plimulto suspektas, ke ĝi estis jarcente posta, prefere al 690 p.K.. Legendoj diras, ke Naikū estis establata de Yamatohime-no-mikoto. La sanktejoj estas menciata en la kronikoj de la Kojiki kaj la Nihon Ŝoki. La malnovaj sanktejoj estas malmuntitaj, kaj tiuj novaj estas konstruaditaj al penigaj desegnoj en ĉiuj 20 jaroj, kun sufiĉa elspezo. La nunaj konstruaĵoj, okazite en 2013, estas la 63-aj fojaj kaj estas rekonstruotaj en 2033.

## Naikū 
## Gekū 
## Vidu ankaŭ 
* Imperia Trezoro de Japanio
* Ŝintoismo

## Eksteraj ligiloj 
* Ise-ĵingu (Japana lingvo)

Kategorio:Ŝintoaj sanktejoj
Konserva statuso

La **konserva statuso** de specio estas maniero taksi la ŝancon, ke tiu specio daŭre vivos.

En Vikipedio, la statusoj estas:

;Sekura:
;Dombesto:(pli bona vorto verŝajne estus **malsovaĝa**)
;Datumoj neadekvataj aŭ Nesufiĉaj informoj:Ne ekzistas sufiĉaj informoj aŭ pri la nombroj de individuoj, aŭ pri tio, ĉu certa grupo estas disa specio, sed ankaŭ ne estas informoj pri granda minaco aŭ malpligrandiĝo de populacio.
;Malplej zorgiga:Ne estas sufiĉa kialo por meti la specion en pli altan kategorion. Tiu ĉi kategorio do enhavas kaj speciojn kiuj estas abundaj kaj speciojn por kiuj ekzistas iu zorgo. (oni fojfoje skribas **LR/lc** laŭ la angla por malplej zorgiga). Vidu en Malplej zorgiga;
;Preskaŭ minacata:La specio preskaŭ atingis la statuson de Vundebla sed ĝi ne plene meritas tiun statuson. Vidu Preskaŭ minacata specio kaj :Kategorio:Preskaŭ Minacataj specioj
;Dependa je protektado:Se oni haltas nurajn konservecajn paŝojn, la specio eble iĝos Vundebla aŭ pli
;Vundebla:havas grandan riskon de formorto en la meza tempo. Vidu Vundebla specio kaj :Kategorio:Vundeblaj specioj
;En danĝero:havas grandan riskon de formorto en la proksima tempo. Vidu Endanĝerigita specio kaj :Kategorio:Endanĝeritaj specioj
;Kriza:havas grandegan riskon de formorto en la tuja tempo. Vidu :Kategorio:Forte endanĝerigitaj specioj
;Kriza (eble formortinta)
;Formortinta sovaĝe:Kaptitaj individuoj vivas, sed alie la specio estas formortinta (neniu natura aro de individuoj en la sovaĝo). Vidu :Kategorio:Formortintaj specioj en naturo
;Formortinta:Oni serĉis specion plene kaj taŭge, kaj ne trovis ĝin. La lasta membro de la specio mortis post la jaro 1500. Vidu :Kategorio:Formortintaj bestoj
;Fosilia:
;Prahistoria:

## Vidu ankaŭ 
* Konserva biologio
* Konservada stato de ekoregiono
* Minacata specio
* Naturprotekto

Kategorio:Bestaj rajtoj
Kategorio:Mediprotektado
Lancaster

**Lancaster** estas
* nomo de brita dinastio, vidu Lankastroj

* nomo de komunumoj 
en Anglio
** Lancaster (Lancashire)

en Kanado
** Lancaster (Ontario), Kanado
** Lancastersund, markolo ĉe la insulo Devon
** Lancaster (Iowa)
** Lancaster (Kalifornio)
** Lancaster (Kansas)
** Lancaster (Kentucky)
** Lancaster (Massachusetts)
** Lancaster (Minnesota)
** Lancaster (Missouri)
** Lancaster (New Hampshire)
** Lancaster (New York)
** Lancaster (Ohio)
** Lancaster (Pennsylvania)
** Lancaster (South Carolina)
** Lancaster (Texas)
** Lancaster (Virginia)
** Lancaster (Wisconsin)
** Lancaster County, Nebraska
** Lancaster County, Pennsylvania
** Lancaster County, South Carolina
** Lancaster County, Virginia
** Lancaster Township, Pennsylvania

* familia nomo de 
** Burt Lancaster, usona aktoro
** Don Lancaster
** James Lancaster, angla marvojaĝanto kaj politikisto
** Joseph Lancaster, angla pedagogo
** Kelvin A. Lancaster, usona ekonomo

* mallingigo por brita bombaviadilo dum la dua mondmilito, legu Avro Lancaster
Zeicani

eta|Zeicani Buzdugan 1896
**Zeicani** [zejkanj], (hungare: **Zajkány**, germane: **Eisendorf**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Haţeg. En 1910 ĝi havis 522 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 225 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1475. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Sarmizegetusa.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administrcia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Zlaști

**Zlaști** [zlaŝtj] ( **Zalasd** [zalaĵd]) estas vilaĝo en la distrikto Hunedoara en Rumanio, sudoriente de Hunedoara. En 1910 ĝi havis 803 loĝantojn (rumanoj, hungaroj). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (*Hunyad vármegye*). Unue ĝi estis menciita en 1362. Antaŭ 1945 ĝi estis aligita al urbo Hunedoara.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Hunedoara
Zdrapți

**Zdrapți** [zdrapcj] (hungare: **Zdrápc**, germane: *Rabsdorf*) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Brad. Administre ĝi apartenas al Crișcior.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 002 loĝantojn (rumanoj); en 1992 1 294.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1441. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Zam (Sâncraiu)

**Zam (Sâncraiu)** (hungare: **Zentelke**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Huedin. En 1910 ĝi havis 797 loĝantojn (hungaroj, rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1288. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Kolozs vármegye). Oni aligis ĝin en 1966 al Sâncraiu (Cluj).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Josani (Pestișu Mic)

**Josani** [ĵosanj] (hungare: **Zsoszány**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Hunedoara. En 1910 ĝi havis 401 loĝantojn (rumanoj); en 1992 198. Ĝia unua skriba mencio estas el 1330. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Pestișu Mic.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Batalo de Don

La **batalo de Don** estis la plej tragika kaj fiaska partopreno de Hungario en la Dua Mondmilito. Tiu batalo okazis ĉe la Don-kurbiĝo, kiu estas la rivera parto sub Voroneĵ, 200 km longe. La dua hungara armeo tie estis venkita en 1942-43 kaj perdis ĉ. 120.000 soldatojn. 

La armeo nombris 207.000 kaj estis starigita je germana postulo, laŭ germana-hungara traktado en januaro de 1942, Budapeŝto. 

Al la armeo apartenis – en tri korpusoj - naŭ pezaj divizioj kaj tanka, aviadila formacioj. La komandanto estis gvidkolonelo Gusztáv Jányi (1883–1947), la armeo mem estis subigita al la germana Weichs-armearo, poste – ekde la 9-a de julio 1942.- al la B-armearo. Malgranda parto de la armeo marŝis al Kursk – post malfacilaj bataloj ĉe Tim -, la pli granda parto longmarŝis en julio-aŭgusto de 1942 ĝis Don. 

Oni poste liveris pluajn 36.000 soldatojn por ŝanĝi parton de la soldataro, sed postplenigo de la municio, livero de armiloj ne okazis. La soveta armeo trarompis linion de la hungara armeo ĉe Uriv (12-an de januaro 1943.), ĉe Sĉuĉje (13-an de januaro). Oni ordonis la retiriĝon de la hungara armeo nur post 17-a de januaro 1943, kiam la soveta armeo disigis kaj ĉirkaŭis partojn de la hungara armeo. Restaĵoj de la hungara armeo – krom kelkaj batalgrupoj – forlasis la batallinion la 24-an de januaro 1943. La taksita perdo de la dua armeo estas ĉ.  120–125 000 mortintoj, vunditoj kaj kaptitoj. La restintaj soldatoj povis hejmeniri nur en majo de 1943. 

## Literaturo
*SZABÓ Péter: Don-kanyar. A m. kir. 2. honvéd hadsereg története (1942–1943) (1994)

Don
Don
Don
Don
Zvolen

**Zvolen** ( ,  ) estas distrikta urbo en centra Slovakio en distrikto Zvolen.
eta|maldekstre|
## Situo 
Zvolen troviĝas en sudo de Zvolenská kotlina (Valkaldrono de Zvolen) ĉe kunfluo riveroj Hron kaj Slatina kaj parte ĝia teritorio troviĝas en montaro Javorie. El la urbo eliras gravaj ĉefvojoj kaj samtempe fervojoj al Prievidza, Banská Bystrica, Salgótarján kaj Krupina.

## Nomo 
* 1773: *Veterozolium*, *Zolyom*, *Altsoll*, *Zwolen*
* 1786: *Altsohl*, *Vetusolium*, *Zwolen*
* 1808: *Veterosolium*, *Vetusolium*, *Ó-Zólyom*, *Altsohl*, *Ztarý Zwolen*
* 1877: *Ózólyom*
* 1882 – 1913: *Zólyom*
* 1920: *Zvolen*

## Historio 
Iam la urbo kaj ĝia burgo nomiĝis *Zólyom* kaj estis la centro de la samnoma reĝa departemento. Verŝajne la burgo estis la unua departementejo. Dum la historio la fortikaĵo defendis la gravajn minajn urbojn. En 1095 tie mortis Ladislao la 1-a (Hungario). Nova, pli firma fortikaĵo konstruiĝis post la tatara invado 1241. La husanoj okupis la fortikaĵo en 1440 kaj la hungaroj reokupis ĝin en  1462. Johano Hunyadi denove konstruis fortikaĵon en 1451 sur montopinto 444 m-ojn alta. Tiun regionon la turkoj okupis neniam. Poste armeoj el Transilvanio okupis la urbon kaj la fortikaĵojn: en 1605 Stefano Bocskai, poste Gábor Bethlen. Ekde 1620 la fortikaĵo gardis la hungaran kronon longe kaj Gábor Bethlen tie kroniĝis hungara reĝo. En 1644 Georgo Rákóczi György okupis la fortikaĵon. Armeo de Francisko Rákóczi la 2-a venkis la Habsburgojn en 1703. 

En 1910 loĝis tie 8799 da homoj (4973 hungaroj, 3579 slovakoj kaj 209 germanoj). En 1944 la slovakaj partizanoj agis tie multe dum la Slovaka nacia ribelo.

## Vidindaĵoj 
* Kastelo de Zvolen - impona kastelo en la urbocentro, nun ankaŭ muzeo
* Pustý hrad ruinoj de burgo sur monto de la 12-a jarcento
* gotika preĝejo omaĝe al Sankta Elizabeta el 1390 
* pilgrima preĝejo el 1449 kune kun 7 kapeloj el la 19-a jarcento
* renesanca urbodomo el la 17-a jarcento
eta|dekstre|Zvolena urbocentro

## Partoj de urbo 
* *Urbaj partoj*: Kráľová, Lukové, Môťová, Neresnica, Zolná
* *Kvartaloj*: Lipovec, Sekier, Záhonok, Západ-Tepličky, Zlatý Potok
* *Aliaj partoj*: Borová Hora, Bučina, Podborová, Pustý hrad
* *Domgrupoj*: Bakova Jama, Podnásad, Sekier, Brekyňa, Brčkovo, Hrdzavec (Rýdzavec), Častobrezie

## Vidu ankaŭ
* Meza grupo de soldataroj

## Ĝemelurboj 
*  Imatra, Finnlando
*  Prachatice, Ĉeĥio
*  Rivno, Ukrainio
*  Siret, Rumanio
*  Tótkomlós, Hungario
*  Zwoleń, Pollando

## Famuloj 
* Ľudovít Štúr - slovaka nacia renaskiganto
* Matiaso Bel - multfakulo
* Vladimír Mečiar - slovaka politikisto, naskiĝis en 1942
* Bálint Balassi - naskiĝis en 1554, altnivela poeto de la hungara renesanco
* Ödön Beniczky - hungara politikisto
* József Jánosi (jezuito) - hungara jezuito
* Mihály Milán - hungara antropologo
* Rezső Schréder - hungara inĝeniero
* Artúr Lakner - hungara teatrestro
* István Szelényi - hungara komponisto
* Dániel Crudy - slovaka superintendanto

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Urboj de Slovakio

Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Sâncraiu (Ilieni)

**Sâncraiu (Ilieni)** [sınkraju] (hungare: **Sepsiszentkirály** ŝepŝisentkiraj) estas vilaĝo en Rumanio sud-sudokcidente de Sfântu Gheorghe. Administre ĝi apartenas al Ilieni.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 435 loĝantojn (hungaroj), en 1992 280 (97% hungaroj).

## Historio 
La unua skriba mencio de vilaĝo datiĝas en 1334 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Sepsiszentkirály apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* István Agh (1709-1796): unitariisma episkopo, eklezihistoria verkisto.
* Sándor Kiss (1849 ?): instruisto, lernolibrverkisto.
* Jenő Kiss (1860-?): instruisto.
* István Imreh (12-a de septembro 1919 - Cluj-Napoca, 31-a de januaro 2003): historiisto, sociologo.
* Attila Nagy d-ro (*19-a de marto 1955): eseisto, inĝeniero, Shakespeare-esploristo, ano de la Hungara Artakademio.
* Sándor Kovács (20-a de februaro 1929 - Sfântu Gheorghe, 26-a de februaro 1984): botanikisto, muzeologo.
* Sámuel Sükösd (1816 – Tömösi-szoros 20-a de junio 1849): reformita pastro, verkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Finna marko

eta|260px|1-marka monero el jaro 1983.
eta|260px|1-marka monero el jaro 1990.

La **finna marko** (en la finna *markka*, en la sveda *mark*) estis la monunuo de Finnlando de 1860 ĝis 28-a de februaro 2002, kiam ĝi ĉesis esti uzata pro la transiro al eŭro. La monunua kodo de finna marko estis FIM kaj la kutima mallongigo estis **mk**. Unu marko dividiĝis al 100 penioj (**penni**). Unu eŭro egalas al 5.94573 markoj. La nacian valuton organizis la centra Banko de Finnlando.

[eta|maldekstre|300px|Iama finna 10-marka monbileto el 1980. Prezidento [Juho Kusti Paasikivi|J. K. Paasikivi bildaperas en la bileto.]]

## Vidu ankaŭ 
* 20px la paĝon pri la nunaj finnaj eŭro-moneroj.

## Eksteraj ligiloj 
* *suomenpankki.fi*, la oficiala retejo de la centra Banko de Finnlando

Kategorio:Historio de Finnlando
Kategorio:Historiaj monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Finnlando
Kategorio:19-a jarcento en Finnlando
Kategorio:20-a jarcento en Finnlando
Hassan Gouled Aptidon

**Hassan Gouled APTIDON** (somale: **Xasan Guuleed Abtidoon**, arabe: **حسن جولد أبتيدون**) (naskiĝis la , mortis la ), estis ĉefministro de Ĝibutio inter majo kaj julio 1977 kaj prezidento de la respubliko inter 1977 kaj 1999.

Li naskiĝis en eta vilaĝo nomita Garissa en la Lughaya distrikto de Somalilando. Antaŭ ol fariĝi prezidento de Ĝibutio, li ludis gvidan rolon en la lukto de Ĝibutio por sendependeco disde Francio. Li ankaŭ estis vic-prezidento de la registara konsilio inter 1958 kaj 1959.

En 1981, li starigis politikan sistemon dominatan de unika partio, deklarante sian propran partion, la *Rassemblement Populaire pour le Progrès* (RPP) sola laŭleĝa partio. Post komenco de civila milito en 1991, li permesis liberajn balotojn en 1992. Tamen, nur kvar partioj rajtis partopreni, ekskludante la partion kiu lanĉis militon, la ''Front pour la restauration de l'unité et de la démocratie''. La RPP akiris 72% el la voĉdonoj, kaj Aptidon estis reelektita la kvaran fojon en 1993.

Li decidis rezigni sian postenon en 1999, tiam 83-jara, post pli ol 22 jaroj da potenco.

Ismail Omar Guelleh, lia nevo kaj ankaŭ kabinetestro, postsekvis lin gajnante la prezidentajn balotojn en 1999.

## Internaj ligoj 
* Ĝibutio
* Somalio

Kategorio:Ĝibutiaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Ĝibutio
Karaĉaj-balkara skribo

Karaĉaj-balkara skribo estas skribo uzata por la karaĉaj-balkara lingvo, parolata ĉefe en du subjektoj de Rusia Federacio — Karaĉajio-Ĉerkesio kaj Kabardio-Balkario.

## Araba alfabeto 
Alfabeto bazita sur la araba skribo estis adoptita en 1920. De la araba alfabeto ĝin distingis nepra marko de vokaloj per specialaj literoj.

## Latinida alfabeto 
La latinida alfabeto por la karaĉaj-balkara lingvo estis akceptita en 1924:

En 1926 estis ŝanĝita la ordo de la literoj kaj aldoniĝis litero S̷ s̷.

## Cirila alfabeto 
La cirila alfabeto estis akceptita en 1936, kadre de la tutlanda reveno al cirila skribado. Tiu nova alfabeto enhavis ĉiujn literojn de la rusa alfabeto plus digrafojn **Гъ гъ, Къ къ, Нг нг.**

En 1961—1964 jaroj estis uzata alia alfabeto, sen digrafoj, anstataŭ kiuj estis enkondukitaj literoj **Ғ ғ, Ө ө, Җ җ, Қ қ, Ң ң, Ў ў, Ү ү, Һ һ**. Poste la alfabeto estis ankoraŭfoje reformita, kaj nun aspektas tiel:

Literoj **Дж дж** estas uzataj en Karaĉaj-Ĉerkesio.

Kategorio:Cirila alfabeto
Farbopulvoro

**Farbopulvoro** estas pulvoro el farba substanco uzata en lasera printilo kaj kopiiloj por surpaperigi bildojn kaj tekstojn. Origine la pulvoro estis grafito, dum nuntempa farbopulvoro konsistas el miksaĵo de grafito kaj polimero.

En malgrandaj printiloj la pulvoro kutime troviĝas en speciala printila kartoĉo.

## Fontindiko 
* Farbopulvoro en Komputada Leksikono

Kategorio:Teknologioj de printado
Kategorio:Materialoj
Ĉerkesaj lingvoj

**Ĉerkesaj lingvoj** aŭ **ĉerkesa lingvaro** estas unuiga nomo, kiun oni foje uzas por nomi la lingvojn kabardan (kiu estas kelkfoje nomata *kabard-ĉerkesa lingvo)* kaj adigean. La idiomoj estas ĝenerale interkompreneblaj, kaj mem la parolantoj kunvenas, ekz., en la samaj retoforumoj sendepende de tio, kiel fakte nomiĝas la formo, en kiu oni parolas. En pli vasta kunteksto, la lingvoj apartenas al la abĥaz-adigea lingvaro.

Kategorio:Abĥaz-adigea lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Rusio
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Zam (Hunedoara)

**Zam** (hungare: **Zám**) estas komunumo en Rumanio okcident-nordokcidente de Deva. Administre apartenas al ĝi Almășel, Almaș-Săliște, Brășeu, Deleni, Cerbia, Godinești, Micănești, Pogănești, Pojoga, Sălciva, Tămășești kaj Valea.

La komunumo Zam konsistas el la vilaĝo Zam kaj 12 pliaj vilaĝoj. Zam situas sur la dekstra bordo de rivero Mureș. Ĝin trairas la nacia vojo DN7 kaj la fervojo de Simeria al Arad, ĉe kiu Zam havas stacion.

Pojoga kaj Sălciva situas aliflanke de Mureș. La aliaj vilaĝoj situas laŭlonge de tri flankaj valoj de la Mureș-valo:
* Norden: Cerbia – Pogănești (– Almășel) – Micănești – Almaș-Săliște – Valea – Brășeu – Deleni
* Nord-orienten: Tămășești
* Sud-orienten: Godinești

Okcidente la komunumo limas al distrikto Arad.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1062 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 763 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1407. Ĝi estis ekleziejo de 1332. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* László Paál: pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Zam jud Hunedoara.svg|Situo en la distrikto
Dosiero: Zam_HD.bislemn_V.jpg|Ligna preĝejo en Zam

Kategorio:Komunumoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Kopiilo

[dekstra|eta|300px|Kopiilo / printilo / skanilo / telekopiilo de [Kyocera]]
**Kopiilo** aŭ **Fotokopiilo** estas aparato kiun oni uzas por kopii paperajn bildojn aŭ tekstojn. La ago nomiĝas (foto)kopii. Moderna kopiilo similas al lasera printilo kaj estas ofte aparato per kiu ankaŭ eblas telekopii, skani kaj eĉ retpoŝti.

## Historio 
La kopiilon inventis James Watt. Li en la jaro 1781 por ĝi ricevis patenton.

La unuaj kopiiloj estis tiel nomataj *malsekaj kopiiloj*. La papero devis unue esti traktata de fluidaĵo kaj la rezulta kopio devis do unue sekiĝi. Tiaj kopioj estis tre malbone konserveblaj.

Chester Carlson, usona advokato, en 1937 inventis la unuan *sekan kopiilon*. Post kiam dudeko da firmaoj malakceptis lian ideon, en 1944 li trovis partneron, Haloid, kiu volis kun li pluellabori la teknikon. En 1949 la unua **Xerox** aperis. Tiu ĉi nomo devenas de *ksenografio*, nomo, kiun donis s-ro Carlson al la procezo de kopiado.

## Vidu ankaŭ 
* Fotokopiado
* Faksimilo

Kategorio:Maŝinoj
Kategorio:Teknologioj de printado
Max Aitken

**William Maxwell (“Max”) AITKEN Beaverbrook**, **1-a barono de Beaverbrook**, (n. 25-an de majo 1879 en Maple, Ontario, Kanado; m. 9-an de junio 1964 en Mickleham, graflando Surrey, Anglio) estis kanada-brita eldonisto kaj konservativa politikisto. Li estis membro de ambaŭ militaj kabinetoj de Britio dum la mondmilitoj.eta|Max Aitken, 1928.Aitken unuigis la tutan kanadan cementan industrion, per tio akiris profitegon. Poste li veturis al Anglio, kie oni elektis lin en 1910 parlamentano. Li estis sekretario de Andrew Bonar Law(naskiĝinta same en Kanado) kaj helpis lin akiri gvidantecon de la konservativa partio en 1911.

Li agadis kun Law por formovi la liberalan ĉefministron H. H. Asquith favore al David Lloyd George en decembro de 1916. Aitken aĉetis tiam plimulton en la gazeto Daily Express, poste li fondis Sunday Express, aĉetis Evening Standard kaj Evening Citizen.

Post kiam li ne ricevis postenon en registaro de Lloyd George (1916), Aitken estis nomumita baroneto, sekvajare la nomon barono Beaverbrook.

Li estis membro de la registaro en 1918 kiel informada ministro. Li partoprenis en disigo de la postmilita koalicio de Lloyd George (1922). Li provis 1930–31 sensukcese forigi Stanley Baldwin el gvidanta pozicio de la partio.

Li estis konata en la 1930-aj jaroj kiel gazeta magnato kaj kiel gvidanto de la Unuiĝinta Imperia Partio. En la milita kabineto de Winston Churchill, li estis ministro pri la avioproduktado (1940–41) kaj pri provizado (1941–42).

Li estis ankaŭ komisiito en Usono pri la brita pruntado (1942). Li poste iĝis sigelgardisto (1943–45).

## Verkoj 
* *Canada in Flanders* (1916)
* *Politicians and the Press* (1925)
* *Politicians and the War*, Band 1 (1928)
* *Politicians and the War*, Band 2 (1932)
* *Men and Power* (1956)
* *Friends: Sixty years of Intimate personal relations with Richard Bedford Bennett* (1959)
* *Courage* (1961)
* *The decline and fall of Lloyd George* (1962)
* *The divine propagandist* (1962)
* *My Early Life* (1962)
* *Success* (1962)
* *The Abdication of Edward VIII.* (1966)

Kategorio:Anglaj ontarianoj
Kategorio:Kanadaj politikistoj
Ruĝa Kapelo

eta|300ra|GDR-a poŝtmarko de 1983 pri *Arvid Harnack, Harro Schulze-Boysen* kaj *John Sieg*
La **Ruĝa Kapelo** (germane *Rote Kapelle*, ruse Красная капелла, *Krasnaja kapella*), foje laŭ la angla traduko *red orchestra* ankaŭ alternative nomata **Ruĝa Orkestro**, estis nomo de tiuj personoj, kiuj laboris kun la sovetunia sekreta servo kaj uzis radiofonian reton por komuniki. La nomon donis kaj difinis la armea spiona kaj kontraŭspiona servo *Abwehr* de Nazia Germanio, kaj rapide ĝin transprenis ankaŭ la sekreta ŝtata polico *Gestapo* de Nazia Germanio.

Hodiaŭ oni uzas la esprimon unuavice por la kontraŭstara grupo de Harro Schulze-Boysen kaj Arvid Harnack, kies grupoj estis malkovritaj kaj arestitaj.

## *Membroj de* „Ruĝa orkestro“ 
* Liane Berkowitz (1923-1943)
* Cato Bontjes van Beek (1920-1943)
* Erika von Brockdorff (1911-1943)
* Eva-Maria Buch (1921-1943)
* Hans Coppi (1916-1942)
* Hilde Coppi n. Rake (1909-1943)
* Wilhelm Guddorf (1902-1943)
* Adolf Grimme (1889-1963)
* Arvid Harnack (1901-1942)
* Mildred Harnack n. Fish (1902-1943)
* Walter Husemann (1909-1943)
* Walter Küchenmeister (1897-1943)
* Adam Kuckhoff (1887-1942)
* Greta Kuckhoff (1902-1981)
* Willy Lehmann (1884-1942)
* Sándor Radó (1899–1981)
* Beppo Römer (Dr. Josef Römer, 1892-1944)
* Helmut Roloff (1912-2001)
* Heinrich Scheel (1915–1996)
* Rudolf von Scheliha (1897-1942)
* Harro Schulze-Boysen (1909-1942)
* Libertas Schulze-Boysen n. Haas-Heye (1913-1942)
* Elisabeth Schumacher (1904-1942)
* Maria Terwiel (1910-1943)
* Leopold Trepper (1904-1982)

## Literaturo 
* Hans Coppi: Harro Schulze-Boysen - Wege in den Widerstand, Fölbach Verlag, Koblenz 1995, ISBN 3-923532-28-8
* Kurt Schilde (Hrsg.), Klaus Wiese: *Eva-Maria Buch und die „Rote Kapelle“.*, Overall Verlag, Berlin, 1993, ISBN 3-925961-09-7
* Stefan Roloff (Hrsg.), Mario Vigl: *Die „Rote Kapelle“*, Ullstein Verlag, 2004, ISBN 3-548-36669-4
* Shareen Blair Brysac: *Mildred Harnack und die „Rote Kapelle“. Die Geschichte einer ungewöhnlichen Frau und einer Widerstandsbewegung.* Scherz-Verlag, Bern 2003, ISBN 3-502-18090-3
* Hans Coppi, Jürgen Danyel, Johannes Kuchel (Hrsg.) *Die Rote Kapelle im Widerstand gegen Hitler*, Schriften der Gedenkstätte Deutscher Widerstand. Editioin Hentrich, ISBN 3-89468-110-1
* Karl Heinz Roth, Angelika Ebbinghaus: *Rote Kapellen, Kreisauer Kreise, Schwarze Kapellen*. vsa, Hamburg 2004, ISBN 3-89965-087-5
* Leopold Trepper: *Die Wahrheit*, Autobiographie des „Grand Chef“ der Roten Kapelle. ISBN 3-89484-554-6
* Oswald Bindrich: *Beppo Römer, ein Leben zwischen Revolution und Nation*, Edition Hentrich. ISBN 3-926175-97-4

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo en la retejo "viva muzeo" de la Germana Historia Muzeo en Berlino
* artikolo en la retejo de la memorejo pri la koncentrejo *Plötzensee*
* artikolo en la retejo de la memorejo *Deutscher Widerstand* (germana rezisto) 
* retejo de kineja filmo pri la Ruĝa Kapelo
* artikolo en la retejo *Gegen Diktatur* (kontraŭ diktaturo) 


Kategorio:Rezisto kontraŭ la naziismo
Ruĝbeka teksbirdo

**Ruĝbeka kveleo** aŭ **ruĝbeka teksbirdo** (*Quelea quelea*) estas malgranda, ĝis 12&nbsp;cm longa kaj 15–26&nbsp;g peza, paseroforma birdo el familio ploceedoj (*Ploceidae*), disvastigita en Subsahara Afriko.

La specio estas priskribita kaj nomita far Karolo Lineo en jaro 1758, kaj li originale apartenigis ĝin al emberizoj. En 1850 Ludwig Reichenbach asignis ĝin al aparta genro *Quelea*. Oni agnoskas tri subspeciojn:
* *Quelea quelea quelea* — disvastigita de Senegalo ĝis Ĉadio
* *Q.&nbsp;q.&nbsp;aethiopica* — de Sudano ĝis Somalio kaj Tanzanio
* *Q.&nbsp;q.&nbsp;lathamii* — de Gabono ĝis Mozambiko kaj Sudafrika Respubliko

Kiel ĉe plimulto de ploceedoj, iĉoj havas apartan koloriĝon en pariĝa sezono. Ekster la sezono ambaŭ seksoj aspektas simile, malsupraj partoj de iliaj plumaroj estas hele grizaj, la supraj brunecaj, kaj la flugaj plumoj nigraj kun flavaj aŭ grizaj marĝenoj. Ambaŭ seksoj havas ruĝajn bekojn, kiuj donis al la specio ĝian kutiman nomon, kvankam bekoj de inoj iam estas flavecaj ĉe la pinto. En reprodukta sezono la iĉo ekhavas nigran (aŭ, malofte, blankan) vizaĝmaskon kaj ruĝecan, rozecaj, rustan aŭ flavan kolornuancon ĉe la kapo, kolo kaj brusto.

Ruĝbekaj kveleoj preferas savanojn kaj duonarbarojn kiel habitaton. Ili renkonteblas en plejparto de Afriko sude de Saharo, sed evitas densajn arbarojn, dezertojn kaj malvarmajn montajn areojn. Ili reproduktiĝas en tre grandaj kolonioj, iam enhavantaj milionojn da birdoj, kie ĉiu paro konstruas pendantan ovalan neston plektitan el herbo kaj kovas 2 aŭ 3 idojn. Plejparto de ilia dieto konsistas je semoj kaj grenoj, kaj ofte dum unu reprodukta sezono tia kolonio formanĝas ĉion manĝeblan en sia ĉirkaŭo kaj devas relokiĝi kiam la idoj lernas flugi. Migrante tiel, ili tre efike uzas la ekologion de Afriko. Laŭ kvanto de individuoj, ruĝbeka kveleo estas sendube la plej multnombra sovaĝa birdo en la mondo, oni proksimumas la suman populacion post reprodukta sezono je 1.5 miliardoj. IUCN listas la specion malplej zorgiga.

Pro sia emo formi grandajn birdarojn kaj plejparte semmanĝanta dieto, ruĝbekaj kveleoj estas granda danĝero por agrokulturo. Pro la damaĝo, kiun birdaro de la kveleoj kaŭzas al grenaj kampoj, oni iam nomas la specion "Afrika pluma lokusto". Farmistoj kutime batalas la birdojn per uzo de venenaj ĥemiaĵoj kaj eksplodigo de fajrobomboj en iliaj kolonioj, sed ne vere kapablas limigi iliajn populaciojn.

Kategorio:Ploceedoj
Hiwi

**Hiwi** [hivi] estas mallongigo de **Hilfswilliger** (~helpvoluntulo) kaj kio estis nomo de la naziaj civilaj kunlaborantoj dum la dua mondmilito en la okupitaj landoj. La nomon uzis la german Wehrmacht kaj rekrutis la hiviojn el loĝantaro de la okupita lando (kaj eĉ el militkaptitoj) por civila servo. La helpvoluntuloj tiel volis eviti la katastrofajn vivkondiĉojn en la okupita lando.

Oni taksas, ke ĉ. de 800.000 ĝis 1 milionoj de loĝantoj de la Sovetunio servis ĉe Wehrmacht, ĉ. 200.000 estis aktivaj kiel policistoj. 

Fine de la milito, la germanoj jam organizis libervoluntulojn por armea servado. 

Oni nun uzas la esprimon en Germanio kiel mallongigon por *Hi*lfs*wi*ssenschaftler (help-studento en Universitatoj).

## Vidu ankaŭ
* Operaco Barbaroso
* kunlaborismo
* Waffen-SS

## Bibliografio
* Jarosław Gdański, *Zapomniani żołnierze Hitlera* (Forgesitaj soldatoj de Hitler), Varsovio 2005
* Seergiej I. Drobiazko, Под знамёнами врага. Антисоветские формирования в составе германских вооружённых сил 1941—1945 гг., 2004
* Werner Röhr (Hrsg.): Okkupation und Kollaboration. (1938 – 1945). Beiträge zu Konzepten und Praxis der Kollaboration in der deutschen Okkupationspolitik (= Europa unterm Hakenkreuz. Erg.-Bd. 1). Herausgegeben vom Bundesarchiv. Hüthig, Berlin u. a. 1994, ISBN 3-8226-2492-6

Kategorio:Wehrmacht
Kategorio:Germanoj de la Dua Mondmilito
Béla Bicsérdy

**BICSÉRDY Béla** [biĉe:rdi be:la] (ankaŭ BICSÉRDI) (Budapeŝto, 20-an de marto 1872 – 7-an de decembro 1951, Billings, Montana, Usono) estis pioniro de la hungara vegetarismo inter la du mondmilitoj. Oni nomis liajn proponojn je veganismo kiel *biĉerdismo*, sed li mem fakte praktikis laktovegetarismon.

Li lernis, abiturientiĝis en Fogaras - kie lia patro estis desegna instruisto- kaj li iĝis imposta oficisto komence en Berettyóújfalu, poste ĝis 1916 en Fogaras.

Li ŝanĝis sian vivon en 1900 por saniĝi el mortiga malsano - verŝajne sifiliso - kaj forlasis la manĝon de viando, li plu konsumis legomojn, lakton, laktokremon. Li komencis disvastigi la vegetarismon en la 1920-aj jaroj dislande.

Kelkaj el liaj sekvantoj eĉ mortis pro ekstrema dieto: laŭ gazeto Makói Friss Újság (1925), edzino de Sámuel Halasy manĝis dum 65 tagoj nur oranĝojn. La polico ekis inspektadon, oni malpermesis liajn librojn.

Liaj sekvantoj eldonis periodaĵojn *Az Emberiség érdekében! Bicsérdizmus (1925)*, poset *Bicsérdyzmus* (1925-26), ambaŭ redaktis Evien E. Eugen. Kiam mortis kelkaj malsatantaj kredantoj, la verkisto Sándor Károly eldonsi flugfolion *Bicsérdy, la murdisto*!... pri la "plej nova amasfrenezaĵo" (Arad 1925). Lin laŭdis Gábor Soós en Nagyváradon 1926 pri "elpensinto de la antura kuracmetodo"

Li translokiĝis en 1926 al Hungario el Rumanio, Transsilvanio. Kiam li alvenis per ŝipo en Budapeŝto, alvenis li centoj: duono ĵetis florojn al la majstro, alia duono (viandoprilaboristoj) skandis: "riza kolbaso, kolbaso, fritita koko!" (laŭ raporto de Pesti Hírlap).

Liajn plej akrajn kritikistojn de Bicsérdy kondukis lia pli juna frato mem Tibor Bicsérdy el la Budapeŝta Vegetarana Asocio. Lia frato nomis misideoj pensojn de Béla Bicsérdy.

Li vivis post la dua mondmilito en Usono, kie onidire li fondis eklezion kaj unu el liaj kredantoj mortpafis lin en 1951 en la propra preĝejo.

## La biĉerdismo 
Li proponis en liaj libroj manĝon de krudaj legomoj, malproponis kuiradon.

## Verkoj 
Liaj verkoj aperis en la rumana kaj hungara lingvoj, en ĉ. 10.000 ekzempleroj.
* Az Életművészet könyve és Makrobiotika... (Kézdivásárhely 1923; Fogaras 1924)
* A halál legyőzése (1924)
* Az élet könyve (1928)
* Az Ember hivatása vagy a boldogság és siker biztos forrása... (Fogaras 1924; rumane Nagyszeben 1925)
* A reform életmód prospektusa és Nyilvános előadásaim... (I-II. Arad 1928).

Kategorio:Hungaraj vegetaranoj
M. Night Shyamalan

**Manoj Nelliattu SHYAMALAN** (മനോജ് നൈറ്റ് ശ്യാമളന en la malajala (); Esperantigite **Manoj Nelljattu Ŝjamalan**) konata profesie kiel **M. Night SHYAMALAN**, estas barat-usona Oskarpremio-nomumita scenaristo, reĝisoro, kaj produktoro. Lia plej bona komerca sukceso estas la 1999 filmo *The Sixth Sense* ("La Sesa Senso") kun ĉefaktoroj Bruce Willis kaj Haley Joel Osment. Simila al reĝisoro Alfred Hitchcock, idolo de li, li estas konata por memaperado en siaj filmoj.

Li kreskis en Pennsylvania (Filadelfio, Usono). Kiam li aĝis 8, iu donacis kameraon al li. Tiu ĉi markis la komencon de lia pasio pri fari kinofilmojn imitante al lia heroo, Steven Spielberg. Kiam li aĝis 17, li jam estis farinta 45 hejmfilmojn.

Shyamalan studis en la Lernejo de la Artoj Tisch (angle *Tisch School of Arts - TSOA*) ĉe la Altlernejo de Novjorko. Tiam li ŝanĝis sian nomon Nelliattu al la nomo Night.

Lia unua longfilmo *Praying with Anger* ("Preĝante kolere", 1992) estas bazata parte pri sia unua vizito al Barato post la almigrado de sia familio al Usono.

Ĝis la jaro 2006 li laboris en ok longfilmoj.

Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Barataj reĝisoroj
Meurthe (rivero)

**Meurthe** () estas franca rivero kiu fontas en la departemento Vosges (Vogezoj) inter la montomasivo *Hohneck* (prononco germane ) kaj la montopasejo *Schlucht* (prononco germane , france *Col de la Schlucht*, germane *Schluchtpass*), la historia limo mezepoke inter la suda duklando Loreno oriente kaj la malunuece regita Alzaco okcidente, de la franca lingvo oriente kaj la alemana kaj germana okcidente, kaj ekde la 16-a jarcento inter katolikismo oriente kaj luteranismo okcidente.

La rivero trairas la komunumoj de Fraize, Saint-Dié-des-Vosges, Raon-l'Étape, Baccarat, Lunéville, poste Nancy (Nancio). Ĝi enfluas en la Mozelon malantaŭ Nancio.

Ĉefaj alfluantoj estas la *Fave*, la *Rabodeau*, la Plaine, la *Vezouze*, la Mortagne kaj la *Sânon*.

Cetere laŭ la rivero Meŭrto kaj ĝia enfluanto Mozelo ricevis sian nomon de la departemento Meurthe-et-Moselle.

Kategorio:Riveroj en Vosges
Kategorio:Alfluantoj de Mozelo
William Knox

**William Knox** estas la nomo de:

*William Knox (skota poeto) (1789-1825), ĵurnalisto
*William Shadrach Knox (1843-1914), usona kongresano - Massachusetts
*William Knox (Victoria) aŭstralia politikisto
*William Franklin Knox (1874-1944), usona sekretario de la mararmeo
*William Knox (Queensland) aŭstralia politikisto
*William Knox D'Arcy, brita entreprenisto
André Masson

**André-Aimé-René MASSON** (naskiĝinta la 4-an de januaro, 1896 - mortinta la 28-an de oktobro, 1987) estis franca artisto.

Masson naskiĝis en Balagny-sur-Thérain, proksime al Senlis en Pikardio, sed kreskis en Belgio. Li studis arton en Bruselo kaj Parizo. Li batalis por Francio en la Unua Mondmilito kaj estis serioze vundita.

eta|upright|*Femme tourmentée*, 1942
La pli malfruaj verkaĵoj de Masson montras intereson pri kubismo. Li pli malfrue kuniĝis kun Superrealismo, kaj li estis unu el la plej entuziasmaj uzintoj de aŭtomata desegnado, farinte nombron da aŭtomataj verkaĵoj per plumo kaj inko. Masson ofte trudis sin labori sub severajn kondiĉoj, ekzemple, post longaj periodoj de tempo sen nutraĵo aŭ dormo, aŭ sub la influoj de drogoj. Li kredis je trudi sin en reduktitan staton de konscio helpus lian arton esti libera el racia kontrolo, kaj tiel proksimiĝus al la funkciadoj de lia subkonscia menso.

Ekde ĉirkaŭ 1926 li eksperimentis per ĵeti sablon kaj gluaĵon sur kanvaso por fari oleajn pentraĵojn bazitajn ĉirkaŭ la formoj kiuj formiĝis. Antaŭ la fino de la 1920-aj jaroj, tamen, li ektrovis aŭtomatismon iome restriktanta, kaj li forlasis la superrealisman movadon kaj turnis sin anstataŭ al pli strukturita stilo, ofte produktinte verkaĵojn kun perforta aŭ erotika temo, kaj farinte nombron da pentraĵoj en reago al la Hispana Enlanda Milito (li kuniĝis denove kun la Superrealistoj dum la fino de la 1930-aj jaroj).

Sub la okupado germana de Francio dum la Dua Mondmilito, lia verko estis kondamnita per la Nazioj kiel degenerinta. Kun la helpo de Varian Fry en Marsejlo, Masson eskapis la nazia reĝimo sur ŝipo al la franca insulo Martiniko, el kie li kontinuis per iri al Usono. Je alveno en Novjorko, Usono, doganaj oficistoj inspektinte la pakaĵojn de Masson, trovis kaŝitan aron de liaj erotikaj desegnaĵoj. Denuncinte ilin kiel pornografia, ili disŝiris ilin antaŭ la okuloj de la artisto.

Loĝinte en New Preston, Konetikuto, liaj verkaĵoj fariĝis grava influo je amerikaj abstraktaj ekspresionistoj. Post la milito, li reiris al Francio kaj ekloĝis en Aikso Provenca kie li pentris nombron da pejzaĝoj.

Masson, André
Skilio

La **Martiroj de Skilio** estas grupo da kristanoj, kiujn okaze de persekutado pro la kristana fido je la 17a de julio 180 p.Kr. oni mortigis en Kartago. La koncerna akto (*Passio sanctorum scilitanorum*), kiu enhavas interalie la demandojn kaj respondojn antaŭ la Romia prokonsulo, estas unu el la plej fruaj atestaĵoj, kiujn ni havas pri la eklezio en la Romia provinco Afriko; samtempe ĝi estas konata kiel la plej frua kristana teksto en la Latina entute.

Du elinter la martiroj - Nartzalus kaj Cittinus - havas lokajn, punikajn aŭ berberajn nomojn; la ceteraj havas Latinajn nomojn. Proparolanto de l' grupo estas Sperato. Pridemandas ilin la prokonsulo Publio Vigelio Saturnino. Al la grupo apartenas ankaŭ kelkaj virinoj. Ĉiuj estas laikoj, t.e. ne ordinitoj.

Interesa detalo estas, ke ili havas ĉe si *skatolon* kun leteroj de Paŭlo.

La urbeto Skilio, "Scillium", ne estas plu ekzakte identigebla; ĝi situis en la Romia provinco Numidio aŭ en "Africa proconsularis" (supozeble en nuna Tunizio). 

La "Passio Sanctorum Scilitanorum" multe similas je la ĝenro de l' juĝejaj protokoloj, sed estas iom prilaborita de mano kristana. Esperanto-tradukon oni trovas apendice en la Apologio de Tertuliano.

En la Rom-katolika Eklezio ilia festo-tago estas la 17a de julio.

## En Esperanto
Tiu ĉi martirakto troviĝas en traduko de Gerrit Berveling postparole en la Apologio de Tertuliano; ĝi ankaŭ aperos en Antologio Latina.

Kategorio:Historio de kristanismo
Death Cab For Cutie

**Death Cab for Cutie** estas rokbando usona, kiu fondiĝis en 1997 en Bellingham, Vaŝingtono. La nomo venas de satira kanto pri senvestiĝgada ago en la filmo de The Beatles *Magical Mystery Tour* (angle: Magia Mistera Turneo).

La nuntempaj membroj estas Ben Gibbard, Christopher WALLA, Nicholas HARMER, kaj Jason McGERR. La du ekstamburistoj estas Nathan GOOD kaj Michael SCHORR.

## Jen la albumoj de la bando 
* *You Can Play These Songs with Chords* (1997)
* *Something About Airplanes* (1998 Barsuk Records)
* ''We Have the Facts and We're Voting Yes* (2000 Barsuk Records)
* *The Photo Album* (2001 Barsuk Records)
* *Transatlanticism* (2003 Barsuk Records)
* *Plans* (30-a de aŭgusto de 2005 Atlantic Records)
* *Narrow Stairs* (13-a de majo de 2008 Atlantic Records)
* *The Open Door EP* (31-a de marto de 2009 Atlantic Records)
* *Codes and Keys* (2011)
* *Kintsugi* (2015)
* *Thank You for Today'' (2018)

Kategorio:Usonaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1997
Ekrano

1. Ekrano laŭ uzo:
Laŭeble ebena surfaco uzata por vidigi bildojn per speciala tekniko: 
eta|Ekranoj: stacidomo
* Komputila ekrano aŭ vidilo
* Televida ekrano
* Kina ekrano, vidu artikolon Larĝa ekrano
* Arkitektura ekrano, ekranego, por haltigi varmon, lumon, venton ktp. en konstruaĵo

Ekrano laŭ teknologio:
* Katodradia ekrano
* Likvokristala ekrano
* Lum-dioda ekrano
* Elektronika papero

2. Ŝirmilo ― objekto, kiu haltigas varmon, lumon, radiojn: ekrano kontraŭ elektromagnetaj ondoj.

## Eksteraj ligiloj
* Arto sen malfara klavo—Intervjuo al Michèle Lemieux de Alessandra Madella pri **ekrano de pingloj** En China Radio International
Vitamino D

eta|kolekalciferolo (vitamino D3)**Vitamino D** estas grupo de lipidosolveblaj vitaminoj, gravaj en la kalcia metabolismo. Ili estiĝas el steroloj – troviĝantaj en la haŭto – per efiko de ultraviola radiado (sunlumo). El tiuj sterinoj gravas la 7-dehidrokolesterolo, kiu produktiĝas dum la metabolismaj procezoj en homo kaj bestoj. Gravas ankaŭ la ergosterolo de plantaj oleoj.

La ergosterolo kaj la 7-dehidrokolesterolo transformiĝas per efiko de sunlumo al kolekalciferolo (vitamino D3) aŭ kalciferolo (alinome ergokalciferolo, vitamino D2). La D2- kaj D3-vitaminoj havas la saman efikon je la metabolismo, sed en la birdoj la D2-vitamino estas malpli efika ol la D3-vitamino. Tiel oni ofte aldonas tiun D3-vitaminon al kortobirdaj nutraĵoj.

Post formiĝo de la vitaminoj el la steroloj kemia reakcio en la hepato transformas ilin al kombinaĵoj, kiuj helpas rebsorbon de kalcio al en histon el la sango, kaj tiel la ostokonstruon kaj malpliigas la riskon de ostoporozon.

La D-vitaminon ofte kaj sufiĉe entenas normala nutrado. Oni devas nur pluse alpreni tiun vitaminon, se oni vivas en daŭra malluma areo (vintre en la alte norda hemisfero) aŭ kie la homon ne atingas sufiĉa kvanto de la necesa transviola radiado.

Oni ofte aldonas kroman kvanton de D-vitamino al lakto aŭ aliaj nutraĵoj.

La kreskantaj infanoj havas tagan bezonon je D-vitamino de ĉ. 10 mikrogramoj. Manko de D-vitamino kaŭzas rakitismon, la trodozigo kaŭzas toksajn reagojn.

Krom la vitaminoj D2 kaj D3 listiĝas la sekvajn (la termino "vitamino D1" ne plu estas uzata pro la fakto, ke estas miksaĵo de ergokalciferolo kaj lumisterolo):
* Vitamino D4 aǔ 22-dihidroergokalciferolo;
* Vitamino D5 aǔ sitokalciferolo;
* Vitamino D6, derivaĵo de la vitamino D4;
* Vitamino D7, derivaĵo de la vitamino D3.

D
George Bissell

**George BISSELL** (8-an de novembro, 1821 en Hanover, New Hampshire– 19-an de novembro, 1884) estas konsiderata ofte kiel patro de la usona naftoindustrio.

Li observis en 1853 hazarde la primitivan naftoekpluatan metodojn en okcidenta Pensilvanio. Oni tiutempe kolektis surfacan nafton kaj ekspluatis la nafton per minado, bareloj. Oni uzis tiam la nafton ĉefe nur por medicinaj uzoj.

Bissell havis la ideon, produkti el ĝi lampoleon. Kiam la kemiisto de Yale, Benjamin Silliman Jr. konfirmis uzeblecon de la produkto, li fondis Pennsylvania Rock Oil Company.

En 1856, vidinte bildojn pri borado por salakvoj, Bissell decidis bori por nafto. La kompanio trovis nafton la 27-an de aŭgusto, 1859, sur bieno ĉe Titusville, Pensilvanio. Bissell iĝis bonhava riĉulo.

Oni kelkfoje kunligas Edwin Drake agento de la kompanio, al "malkovro" de la nafto.

## Fontoj 
*The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power* de Daniel Yergin. (1991; ISBN 0-671-50248-4)

Bissell
Bissell
Ukrainoj

alternative=Микола Подрезан 2015.jpg|eta
**Ukrainoj** (ukraine *українці* [ukrajinci]) estas orient-slava etno, parolanta en la ukraina lingvo; proksimaj parencoj de la najbaraj belorusoj kaj rusoj. Ukrainoj estas posteuloj de triboj loĝantaj sude de Kieva Regno. 

## Nombreco 
eta|200ra|dekstra|Taras Ŝevĉenko - poet, nacia heroo kaj simbolo de ukraina literaturo. La plej fama reprezentanto de tiu ĉi popolo
En la tuta mondo estas ĉirkaŭ 44-45 milionoj da ukrainoj, el ili en Ukrainio 37.541.693 (2001), en Rusio 2.942.961 (2002) kaj en Kanado 1.071.060. Plurmilaj ukrainaj diasporoj estas ankaŭ en Brazilo, Kazaĥio, Germanio kaj multaj aliaj landoj.

## Religio 
eta|Provincocentroj de Ukrainio
Kredantoj estas ĉefe ortodoksuloj, sed ankaŭ katolikoj kaj protestantoj. En Ukrainio samtempe ekzistas tri ortodoksaj eklezioj (Ukraina Ortodoksa Eklezio de la Moskva Patriarkio, Ukraina Ortodoksa Eklezio de la Kieva Patriarkio kaj Ukraina Aŭtokefala Ortodoksa Eklezio).

## Literaturo 
Kalle Kniivilä, *Lando kiu vekiĝis - Rakontoj el Ukrainio*, Novjorko, 2023, Eld. Mondial, ISBN 9781595694522 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ĥoĥol
* Historio de Ukrainio
* Ukraina Popola Respubliko
* Ukraina Grek-Katolika Eklezio
* Slava lingvaro
* Orienta Eŭropo


Kategorio:Etnoj
Kategorio:Nacieco
Kategorio:Etnoj en Ukrainio
Kategorio:Etnoj en Moldavio
Kategorio:Etnoj en Slovakio
Kategorio:Etnoj en Eŭropo
Kategorio:Slavoj
Kategorio:Ukrainio