open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juvenalo

**Juvenalo** (latine, **Decius Junius Juvenalis**) estis latina poeto de la malfrua 1-a kaj frua 2-a jarcentoj, kiu famas pro siaj satiroj.

## Vivo 
eta|maldekstre|300ra|Bildo de JuvenaloPri la vivo de Juvenalo malmulto certas. Verŝajne li estis filo, aŭ adopta filo, de eks-sklavo, kaj studis retorikon sub Kvintiliano; kaj dumtempe aŭ Trajano aŭ Domitiano ekzilis lin de Romo al Egiptujo ĉar li insultis aktoron favoratan de la imperiestro.

## Satiroj 
[eta|300px|maldekstre|*Saturae*, verko eldonita en [1535.]]
Juvenalo verkis 16 vers-satirojn, el kiuj la 16-a parte perdiĝis. Ili akre kritikis la morojn kaj la ekstavagancon de romianoj, kaj notindas pro sia iom sovaĝa lingvo (kontraste al la pli milda tono de la satiroj de Horacio). La poemoj donas detalan, kvankam karikaturan, bildon de liaepoka vivmaniero.

La satiroj ege influis postajn poetojn kaj verkistojn, kiel John Dryden, Jonathan Swift, Alexander Pope kaj Samuel Johnson.

## Vidu ankaŭ 
* Pano kaj ludoj

Kategorio:Latinlingvaj poetoj
Zádor (Baranya)

**Zádor** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Szigetvár.

## Bazaj informoj 
* Areo: 15 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 370
* Poŝtkodo: 7976
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Zádor situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Villány-Barcs funkcianta ĝis 2007. Szigetvár troviĝas 18, Barcs 19, Sellye 21, Szentlőrinc 33, Pécs 57 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1332 laŭ tiama hungara ortografio *"Zadur"*. Proksimume en 1460 husanoj alvenis. La komunumo dum la turkoj ne senhomiĝis. En 1910 vivis en Zádor 603 homoj, (escepte 3 ĉiuj hungaroj). Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Zádor migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo (Zádor)
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino
* fiŝkaptista lago

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Blazonŝildo de soveta Armenio

dekstra|eta|Blazonŝildo de la Armena Soveta Socialisma Respubliko.
La **blazonŝildo de la eksa Armena Soveta Socialista Respubliko** estis kreita surbaze de antaŭa simila realigita en 1922 de la pentristo Martiros Sarjan, kaj adoptita en la jaro en 1937 de la registaro de la SSR Armenio.

Ĝi reprezentas la monton Ararato, konsiderata kiel la nacia simbolo de Armenio. La vinberoj referencigas la tradician biblian Araraton, la unua vitejo plantita de Noa post lia eliro de la arkeo kiel simbolo de la homara renaskiĝo. La tritiko reprezentas la teron kaj la naturajn rimedojn de Armenio. Super la monto Ararato troviĝas la Rikoltilo kaj martelo kaj fone la ruĝa stelo (komunaj simboloj por la tiamaj sovetaj respublikoj). Sur la ekstera bordo estas presitaj la vortoj « Armena Soveta Socialista Respubliko » armene (*Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն* -Haykakan Sovetakan Socialistakan Hanrapetutyun-), kaj malsupre ruĝa bendo havas la sloganon « Proletoj de la tuta mondo, unuiĝu! » armene (''Պրոլետարներ բոլոր երկրների, միացե'ք* -Proletarner bolori erkrneri, miaceq!) kaj ruse (*Пролетарии всех стран, соединяйтесь!'').

La blazonŝilo estis anstataŭita la 19-a de aprilo 1992 okaze de la malapero de Sovetio kaj uzata nova blazonŝildo.

Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Naciaj simboloj de Armenio
Kategorio:Blazonoj de Sovetunio
Blazono de Armenio

La **ŝtata blazono de Armenio** estas blazono de la jaro 1991 kiu anstataŭis tiun de la soveta periodo. Tiu ĉi nova similas al la uzata dum la unua sendependiĝo (Armena Demokratia Respubliko), el la projekto de la arkitekto Aleksandro Tamanjan kaj la pentristo Hagop Goĉojan.

En la centro de la ŝildo troviĝas ilustraĵo de la monto Ararato kun la arkeo de Noa surpinte. En la kvaronoj de la ŝildo troviĝas la simboloj de la kvar historiaj armenaj dinastioj: Bagratidoj (Pakraduni), en la unua kvarono; Artaksidoj (Ardaŝesjan), en la dua; Arsakidoj (Arŝakuni), en la tria kaj en la kvara la Rubenida Dinastio (Rupenian).

La ŝildo estas kovrata maldekstre de aglo kaj leono dekstre. Sub ili la plumo reprezentas la kleriĝon, la tritikospiko la fruktodonan laboron kaj la rompitaj ĉenoj la liberecon kaj sendependiĝon. La ŝildo estas tenata de aglo el arĝento (blanka) kaj leono el oro, simboloj de antaŭaj gloraj dinastioj.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Armenio

Kategorio:Naciaj simboloj de Armenio
Armenio
Rubenidoj

La **Rubenidoj** ( [Rubinjanner]) estis armena dinastio kiu regis parton de Kilikio kaj fondis la Armenan reĝlandon en Kilikio. La dinastio prenas sian nomon de sia antaŭulo, la armena princo Rubeno la 1-a. La rubenidoj estis princoj kaj poste reĝoj de Kilikio en la jaro 1080 p.K. ĝis kiam alia dinastio, la Hetumidoj ekregis meze de la 13-a jarcento.

La nova Armena ŝtato starigis rilatojn kun Eŭropo kaj ludis gravan rolon dum la Krucmilitoj, provizante la okcidentajn kristanojn (kruckavaliroj) per armiloj kaj rifuĝon por la milito en Jerusalemo.

Kategorio:Dinastioj de Armenio
Arŝakidoj

eta|200ra|Reĝlando Armenio dum regado de la arsakidoj, ĉ. la jaro 150 p.K
La **Arŝakida dinastio** aŭ **Arsakida dinastio** ( [Arŝakuniner]) regis en la Armena reĝlando ekde la jaro 54 ĝis 428 p.K. Malgraŭ ĝia deveno de la arsakida dinastio de Parta imperio, ĝi instaŭriĝis kiel grava aparta dinastio en la Armena imperio. La arsakidaj reĝoj regis iom neregule ĝis la jaro 62, dum la ĥaosaj jaroj kiuj faligis la Artaksidojn, kiam Tiridates la 1-a sekurigis la kontrolon de la arsakidoj en la Armena imperio. Sendependa linio de reĝoj estis establita de Vologases la 2a de Armenio aŭ Vologases la 5-a de Partio (Valarses/Vagharŝak, parte 𐭅𐭋𐭂𐭔, Valagaŝ) en 180. Du el la plej rimarkindaj okazintaĵoj sub la regado de tiu ĉi dinastio estis la kristanigo de la Armena imperio fare de Sankta Gregorio la Iluminanto en 301 kaj la kreado de la armena alfabeto fare de Mesrop Maŝtoc en 405.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de arsakidaj reĝoj

Kategorio:Dinastioj de Armenio
Oberwil-Lieli

** Oberwil-Lieli** estas komunumo en la distrikto Bremgarten de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 2084 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstra|150px|Domgrupo en Oberwil
eta|maldekstra|150px|Gastejo Hirschen en Lieli
La komunumo Oberwil-Lieli konsistas el la du vilaĝoj Oberwil kaj Lieli. Ĝi situas sur la monteto *Holzbirrliberg* super la valo de la rivero Reuss. Oberwil situas je alteco de 530 metroj s.m., kaj nordoriente de ĝi iomete pli alte troviĝas Lieli sur alteco de 590 m s.m. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 674 m s.m. en la arbaro *Oberholz* kaj la plej malalta punkto je 450 m en loko kun la nomo *Halden*. Pro la proksimeco al Zuriko, la komunumo praktike apartenas al ties aglomeraĵo.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Oberwil-Lieli limas en nordo al Berikon, en nordoriento al Birmensdorf (Kantono Zuriko), en oriento al Aesch ZH (Kantono Zuriko), en sudoriento al Arni, en sudo al Unterlunkhofen, kaj en okcidento al Zufikon.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150px|Vilaĝpreterpasejtunelo sub Lieli
Oberwil-Lieli estas konektita per poŝtaŭtolinio de la stacidomo de Bremgarten al Zuriko-Wiedikon al la publika trafikreto.

Ek de somero 2009 oriente de Lieli apud Birmensdorf troviĝas rekta alveturejo al la svisa aŭtovojo A3, kiu tra la Uetliberg-tunelo konektas la komunumon rekte kun la centro de Zuriko, kiu tiel atingeblas aŭte en malpli ol 10 minutoj.

Ĉar la malfermo de la nova aŭtovojo allogas multe da trafiko oni konstruis sub Lieli tunelon por preterpasi la vilaĝon.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Oberwil datiĝas el la jaro 1040 kiel *Willare*.

En la jaro 1908 Lieli estis integrita al Oberwil pro bankrotiĝo kontraŭ la volo de ĝia loĝantaro per kantona verdikto. Nur ekde la jaro 1984 la komunumo portas la duoblan nomon Oberwil-Lieli.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Oberwil
* Aliaj lokoj kun la nomo Lieli

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Oberwil-Lieli
* Oberwil-Lieli en la Historia Leksikono de Svislando
Lap (desegnisto)

**Lap**, aŭ **J. Lap**, estas pseŭdonomo sub kiu estis plej konata **Jacques Laplaine** (nask. en 1921 en Joigny, departemento Yonne — mort. la 2-an de januaro 1987 en Jouy, Yonne), franca gazetara desegnisto, kiu longtempe kunlaboris kun la satira semajngazeto "**Le Canard enchaîné**".

## Biografio 
Dum la dua Mondmilito, sub la germana Okupacio, li engaĝiĝis en la Franca rezistado kaj kunlaboris kun la kaŝa gazeto "**Combat**" (Batalo).

Dum unu jaro, li tute sensukcese provis proponi desegnojn al la historia revuo "**Gavroche**". En 1946, li ekkunlaboris kun "**Le Canard enchaîné**" por kiu li faris, en 40 jaroj, 30 000 desegnojn..

Li kunlaboris kun aliaj gazetoj — precipe kun "**Franc-tireur**" (de 1947 ĝis 1957) kaj kun la regiona gazetaro, al kiu li havigis unu desegnon ĉiutage

Li estis Framasono en Grand Orient de France.

## Stilo 
Lap estis ege ŝparema pri detaloj. Per tio li sukcesis kapti la atenton de legantoj pri la esenco de tio, kion li volis komuniki. Li mirinde desegnis generalon De Gaulle per malmulte da rimedoj, tiel ke la rekonebleco estis rimarkinda.

## Ilustrado 
Lap ilustris "**Le Guide de Colombey**", de la eldonisto Alain Ayache kaj de la humuristo Roland Bacri. Parizo : La Jeune Parque. 1965.

## Notoj 
## Bibliografio 
* "**La France à travers De Gaulle : à travers la caricature internationale**" (Francio tra de Gaulle : tra la internacia karikaturo. Jean-Claude Simoën. Parizo : Albin Michel. 1969.
* "**Plus de 5000 dessinateurs de presse & 600 supports en France de Daumier à l’an 2000**" (Pli ol 5000 gazetaraj desegnistoj & 600 publikaĵoj. Solo-Saint-Martin. Vichy : Aedis. 2004.
* "**50 ans de dessins : Le Canard enchaîné, la Ve République en 2000 dessins 1958-2008**" 50 jarojn da desegnoj : Le Canard enchaîné, la 5a Respubliko en 2000 desegnoj 1958-2008). Jacques Lamalle (dir.). Parizo : Les Arènes. 2008.

La baza materialo de tiu ĉi artikolo fontas el la franca versio de **Wikipédia** [Lap_(dessinateur)](http://fr.wikipedia.org/wiki/Lap_(dessinateur)).

## Lap kaj Esperanto 
Desegno, de Jean Lap estas videbla ĉe http://www.esperanto-sat.info/article288.html  . Ĝi montras tri riĉegajn uzinestrojn. Sub ĝi aperas la frazo "''Pas besoin d'espéranto pour se comprendre !''" : Ne necesas Esperanto por interkompreniĝi ! Supozeble tiu desegno aperis en somera numero de la jaro 1957, kiam okazis la 42a Universala Kongreso de Esperanto en Marsejlo. (kontrolo dezirinda)

## Referencoj 
Kategorio:Desegnistoj
Kategorio:Francaj gazetoj

Kategorio:Naskiĝintoj en 1921
Kategorio:Mortintoj en 1987
Asfaltvulkano

**Asfaltvulkano** nomiĝas ĝis 800 m alta vulkansimila altaĵo sur la oceanfundo, kiu konsistas el salo kaj el kies pinto elvenas natura asfalto.

La malkovro de tiu geologia specialaĵo sukcesis al internacia esploristogrupo sub la gvido de la Universitato de Bremeno sur la esplorŝipo "Sonne" en la jaro 2003. La esploristoj atentiĝis pri la trovaĵo per fotoj far satelitoj, sur kiuj ekkoneblis oleospuroj.

## Literaturo 
* Ĉu vi konas la teron?, Endre Dudich, publikigita en 1983 ĉe Scienca Eldona Centro de Universala Esperanto-Asocio en Budapeŝto 
* MacDonald, I. R. et al.: *Asphalt Volcanism and Chemosynthetic Life in the Campeche Knolls, Gulf of Mexico.*  Science, Vol. 304, paĝo 999-1002, 14-a de majo 2004 (PDF-dosiero; 564 kB)

## Eksteraj ligiloj 
* Christopher Joyce: *Ocean Asphalt Patch a Deep-Seep Mystery.* All Things Considered, 14-a de Majo 2004, National Public Radio 
* Chapopote Photo Gallery.*  Foto-galerio pri la fenomeno de la asfaltvulkanoj en la Golfo Campeche
* Andrea Naica-Loebell: *„Vorsicht, die Tiefsee ist frisch geteert“ - Asphaltvulkane am Meeresboden des Golf von Mexico entdeckt.* (Atentu, la marprofundo estas freŝe gudrita - Asfaltvulkanoj sur la oceanfundo de la Golfo de Meksiko malkovrita) Telepolis, 16-an de majo 2004
* *Sciencaj semajnraportoj de la Sonne: 5-a semajnraporto (31.10. - 06.11.03)''.  Bundesanstalt für Geowissenschaften und Rohstoffe (Germana federacia instituto pri tersciencoj kaj krudmaterialoj)

Kategorio:Geomorfologio
Kategorio:Oceanografia terminologio
Gambaga muŝkaptulo

La **Gambaga muŝkaptulo** (*Muscicapa gambagae*) estas malgranda specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de ties plej tipa genro nome *Muscicapa*.

Ĝi formas superspecion kun la Griza muŝkaptulo, *M. striata*, kaj foje estas konsiderataj kiel samspecifa. Ĝi estas monotipa, sen subspecioj. 

Ĝi loĝas en izolitaj areoj de Centra Afriko nome en Liberio, Centra Malio, Nordorienta Eburbordo, Norda Ganao, Norda Togolando, Burkino, Centra kaj Orienta Niĝerio, Norda Kameruno, Suda Ĉado, Okcidenta kaj Suda Sudano, Okcidenta Etiopio, Nordokcidenta Somalio (Monto Ŭagar), malproksima Nordorienta DRKongo (Aba, Dramba), Ugando (Budongo, Gula, Labvor), Kenjo kaj trans la Ruĝa Maro en Azio en Sudokcidenta Arabio (Hejaz suden ĝis Adeno) kaj Jemeno.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj, seka savano kaj subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustaroj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Muscicapa gambagae. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Grizstria muŝkaptulo

[eta|ovoj de *Muscicapa griseisticta* - [Muzeo de Tuluzo]]
La **Grizstria muŝkaptulo** (*Muscicapa griseisticta*) estas malgranda specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de ties plej tipa genro nome *Muscicapa*. Ĝi estas indiĝena de Azio.

Ĝi estas svelta, longflugila birdo 13 al 15&nbsp;cm longa. Ĝi estas ĉefe grizbruna supre kaj blanka sube. La **brusto kaj flankoj estas tre striaj** je grizo. Estas mallarĝa blanka strio en flugiloj kaj hela makulo inter la beko kaj la okulo. La beko kaj piedoj estas nigraj. La okulo estas granda kaj estas blanka okulringo. Ambaŭ seksoj estas similaj sed junuloj diferenciĝas ĉar havas blankajn punktojn kaj malhelan skvamecon en supraj partoj.

Ili reproduktiĝas en arbaroj de koniferoj en nordorienta Ĉinio, Norda Koreio kaj sudorienta Siberio inklude Saĥalinon kaj Kamĉatkon. Printempe kaj aŭtune ili migras tra orienta kaj suda Ĉinio, Suda Koreio, Japanio kaj Tajvano. Vintre ili loĝas en arbaroj, arbarbordoj kaj malferma kamparo kun disaj arboj en Borneo, Filipinoj, Palaŭo, orienta Indonezio kaj Nov-Gvineo. Ĝi estas vaganteco al Singapuro, Vjetnamio kaj eĉ ĝis Alasko.

Ili ripozas en malfermo, gvatante preterpasantajn insektojn, sur kiuj ili ekflugas ĝis 20 m por kapti ilin antaŭ reveno al la ripozejo.

## Literaturo
* Brazil, Mark A. (1991) *The Birds of Japan*, Christopher Helm, London.
* Kennedy, Robert S.; Gonzales, Pedro C.; Dickinson, Edward C.; Miranda, Hector C. & Fisher, Timothy H. (2000) *A Guide to the Birds of the Philippines*, Oxford University Press, Oxford.
* Lee, Woo-Shin, Koo, Tae-Hoe & Park, Jin-Young (2000) *A Field Guide to the Birds of Korea*, LG Evergreen Foundation, Seoul.
* MacKinnon, John & Phillipps, Karen (2000) *A Field Guide to the Birds of China*. Oxford University Press, Oxford.
* Robson, Craig (2002) *A Field Guide to the Birds of South-East Asia*. New Holland, London.

### Kromaj legadoj
* Bradshaw, C., P. J. Jepson kaj N. J. Lindsey. (1991) Identification of brown flycatchers *British Birds” 84(12):527-542
* Alström, Per & Erik Hirschfeld (1991) Field identification of Brown, Siberian and Grey-streaked Flycatchers *Birding World'' 4(8):271-278

## Eksteraj ligiloj 
* Oriental Bird Images: Grizstria muŝkaptulo 

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Griza muŝkaptulo

La **Griza muŝkaptulo** aŭ Striata muŝkaptulo, *Muscicapa striata*, estas malgranda specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de ties plej tipa genro nome *Muscicapa*. Ili reproduktiĝas en plej parto de Eŭropo kaj okcidenta Azio, kaj estas migranta, kiu vintrumas en Afriko kaj sudokcidenta Azio. Ĝi malpliiĝas en partoj de sia teritorio, sed tutmonde ne estas minacata.

## Priskribo 
Temas pri nerimarkinda birdo kun longaj flugiloj kaj vosto. Plenkreskulo havas brunecajn suprajn partojn kaj blankecajn subajn partojn, kun **kelka striado en brusto kaj flankoj**, kio nomigas la specion en la latina scienca nomo. La kruroj estas mallongaj kaj nigraj, kaj la beko estas nigra kaj havas la larĝan sed akrapintan formon tipan de la insektomanĝantaj dumfluge. Junuloj estas pli brunaj ol plenkreskuloj kaj montras punktojn en supraj partoj.

Grizaj muŝkaptuloj ĉasas el rimarkindaj ripozejoj, saltante super preterpasantaj flugantaj insektoj, kaj ofte revenante al la sama ripozejo. La **stara sinteno** estas karaktera.

Ili estas birdoj de deciduaj arbaroj, parkoj kaj ĝardenoj, kun prefero por malfermaj areoj inter arboj. Ili konstruas malferman neston en taŭga truo, ofte ĉe muro, kaj pretas adaptiĝi al malferma nestoskatolo. La ino demetas 4-6 ovojn.

Kurioze plej parto de eŭropaj birdoj ne povas distingi siajn proprajn ovojn disde tiuj de aliaj specioj. La escepto estas la gastigantoj de la Komuna kukolo, kiuj devis evoluigi tiun kapablon kiel protekto kontraŭ la nestoparazitoj. La Griza muŝkaptulo montras efikegan ovorekonon, kaj tre verŝajne ĝi estis iam gastiganto de la kukolo, sed iĝis tiom efika je tio ke la kukolo serĉis aliajn viktimojn. Malo estas la Pronelo, kiu ŝajne estas ĵusa kukolgastiganto, ĉar ĝi ne montras ian ajn ovorekonon.

La kanto de tiu specio estas fajna, prilaborita milda kaj altatona *cssssiiiipp*, iom descenda laŭ tono.

eta|200ra|Nesto de Griza muŝkaptulo
[eta|ovoj de *Cuculus canorus canorus* en nesto de *Muscicapa striata* - [Muzeo de Tuluzo]]

## Literaturo 
* Bradshaw, C., P. J. Jepson kaj N. J. Lindsey. (1991) Identification of brown flycatchers *British Birds” 84(12):527-542
* Alström, Per & Erik Hirschfeld (1991) Field identification of Brown, Siberian and Grey-streaked Flycatchers *Birding World'' 4(8):271-278

## Eksteraj ligiloj 
* Filmetoj de Griza muŝkaptulo ĉe Interreta Birdokolekto
* Diferencoj laŭ aĝo kaj sekso (PDF) de Javier Blasco-Zumeta 

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Gama-aminobuterata acido

**Gama-aminobuterata acido** aŭ **γ-aminobuterata acido** estas la biogena amino de la glutamata acido. Ĝi konsideriĝas la plej grava inhibicia nervotransigilo en la centra nerva sistemo. Laŭ kemia strukturo temas pri aminoacido ne utiligata por konstruo de proteinoj. La substanco estas tiel nomata "gama-aminoacido", ĉar en la molekula strukturo la aminogrupo situas ĉe la tria karbona atomo (*gama*, la tria litero en la greka alfabeto, ĉi tie en la signifo "en la tria loko") post la karboksila grupo (karbona atomo duoble ligita al oksigeno kaj simple ligita al oksigeno-hidrogeno-paro). La nervotransigilo ligiĝas al specifaj receptoroj, kiuj ordigeblas laŭ subtipoj A, B kaj C.

Ekster la centra nerva sistemo, la substanco interalie havas gravan rolon en la insuletoj de Langerhans en la pankreaso kaj do influas la interrilaton inter insulino, glukagono kaj ensanga glukozo.

## Vidu ankaŭ 
* Buterata acido
* GHB

## Referencoj 
Kategorio:Nervotransigiloj
Kategorio:Hormonoj
Himno de Armenio

**Mer Hayreniq** (*Nia Patrujo*) estas la nomo de la nacia himno de la Respubliko Armenio. Adoptita je la 1-a de julio 1991, ĝi baziĝas sur la himno de la Armena Demokratia Respubliko ankaŭ konata kiel la *Unua Armena Respubliko* (1918-1920), sed kun malsama teksto.

Ĝi estis verkita de la poeto Mikael Nalbandian (1829-1866), kun la muziko de Barsegh Kanaĉjan.

## Eksteraj ligiloj 
* www.hayeren.cc - Retpaĝo de la armena lingvo 

## Notoj kaj referencoj 
Armenio
Kategorio:Naciaj simboloj de Armenio
Kategorio:Armena muziko
La profetitaj elementoj de Mendelejev

Dmitrij Mendelejev prognozis dum 1870 la ekziston, kalkulis atomajn masojn kaj priskribis ecojn de tri elementoj tiutempe ankoraŭ neeltrovitaj — «ekaaluminio» (eltrovita en 1875 kaj nomita galiumo), «ekaboro» (eltrovita en 1879 kaj nomita skandio) kaj «ekasilicio» (eltrovita en 1885 kaj nomita germaniumo). Poste li profetis ekziston de ok pliaj kemiaj elementoj, inter kiuj estas «dviteluro» — polonio (eltrovita en 1878), «ekajodo» — astato (eltrovita en 1942—1943), «dvimangano» — teĥnecio (eltrovita en 1937), «ekacezio» — franciumo (eltrovita en 1939).


Kategorio:Historio de kemio
Kategorio:Dmitrij Mendelejev
Barseg Kanaĉjan

**Barseg Kanaĉjan** armene Բարսեղ Կանաչյան (n. en la jaro 1885 en Rodosto - m. en Bejruto, Libano en 1967) estis armena komponisto. Li komponis la Nacian Himnon de Armenio.

Kategorio:Armenaj komponistoj
Mangudadatu

**Ismael Mangudadatu** estas vicurbestro de la komunumo Buluan en la Filipinoj. Li planas esti kandidato en la balotoj 2010 por fariĝi provincestro. Je la 23-a de novembro 2009 grupo de armitaj personoj atakis ĉirkaŭ 40-kapan grupon, kiu estis survoje al la registro de Mangudadatu kiel kandidato. Oni prenis la homojn al montara regiono kaj mortigis la anojn de la grupo. Mortis 45 personoj, granda parto el ili familianoj de Mangudadatu, inter aliaj la edzino Genalyn Tiamzon-Mangudadatu, sed ankaŭ 14 ĵurnalistoj. Parton el la grupo oni senkapigis. Mangudadatu en intervjuo diras ke la kulpulo estas Andal Ampatuan Jr, la filo de la nuna provincestro de Maguindanao Andal Ampatuan. 

Kategorio:Filipinaj politikistoj
Thomas Heywood

**Thomas HEYWOOD** (n. dum la frua 1570-a jardeko, m. la 16-an de aŭgusto 1641) estis angla aktoro, dramisto kaj verkisto.eta|dekstra|Titolpaĝo de komedio de Thomas Heywood, *A Maidenhead Well Lost* (*Himeno Bone Cedata*)

## Vivo 
Pri lia vivo restas malmultaj informoj. Li studis ĉe la Universitato de Kembriĝo, kie li iĝis ano de la instrua fakultato de kolegio Peterhouse antaŭ translokiĝi al Londono kie li eniris teatran karieron.

Eble li estis parenco de Jasper Heywood kiu tradukis tragediojn de Seneko la pli juna, kaj kuzo de la poeto John Donne, sed tio tute ne certas.

## Verkoj 
Li verkis multajn teatraĵojn kaj teatrajn spektaklojn. La plej konata estas *A Woman Killed with Kindness* (*Virino Mortigata per Bonkoreco*, 1603). Krom la teatraĵoj de kiu li estis la solo aŭtoro, li kunlaboris kun aliaj dramistoj por krei teatraĵojn.

Ankaŭ li verkis poemojn (inter kiu estis longa vershistorio de la mondo), defendon de la aktora profesio, biografion traktintan la fruan vivon de Elizabeto la 1-a, kaj tradukon de dialogoj de Lukiano.

Kategorio:Anglaj dramistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento
San Pedro de la Cueva

**San Pedro de la Cueva** estas unu el la 72 komunumoj de la meksika subŝtato Sonora, kiu estas la dua plej granda subŝtato de Meksiko kaj situas en la plej norda parto, kiu limas al Usono. La ĉefurbo de la komunumo estas San Pedro de la Cueva. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 26057.

## Geografio 
La komunumo havis en 2010 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1604 loĝantojn. El tiuj estis 856 viroj kaj 748 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1926,3&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 340 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 388&nbsp;mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas .

## Hidrogeografio 
La plej gravaj rivero sur la teritorio de la komunumo estas la rivero Yaqui kaj la rivero Moctezuma kiu fluas en la baraĵlagon.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1183 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1098 scipovis legi kaj skribi kaj 84 personoj estis analfabetoj. Do 7,1 % de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 1514 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 9 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,59 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Historio 
Al la nuna teritorio ankaŭ apartenas partoj de la eksaj komunumoj Suaqui, Tepupa kaj Batuc, kiuj malaperis pro la kreo de la baraĵlago Plutarco Elías Calles (El Novillo). Batuc fondiĝis en la jaro 1629 fare de la jezuita misiisto Juan Mendoza. Ĉiuj vilaĝoj en la regiono havis la statuson "komunumo" kaj ili apartenis al la distrikto Ures. La ĉefurbo de la komunumo ricevis sian nomon laŭ proksima kaverno. La komunumo ekzistas ekde la 12-a de aprilo 1932 pere de la leĝo 65.

## Eksteraj ligiloj 
* San Pedro de la Cueva en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Sonora
Soyopa

**Soyopa** estas unu el la 72 komunumoj de la meksika subŝtato Sonora, kiu estas la dua plej granda subŝtato de Meksiko kaj situas en la plej norda parto, kiu limas al Usono. La ĉefurbo de la komunumo estas Soyopa. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 26061.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1209 loĝantojn. El tiuj estis 666 viroj kaj 543 virinoj. La komunumo havas surfacon de 846,3&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 290 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 611&nbsp;mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas .

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1099 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1022 scipovis legi kaj skribi kaj 75 personoj estis analfabetoj. Do 6,82 % de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 1465 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 13 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,89 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Politiko 
Listo de komunumestroj post 1979:
* 1979 – 1982 Rogelio Alvarado Rosas
* 1982 – 1985 Ildefonso Ortega Martínez
* 1985 – 1988 Isaías Sánchez Encinas
* 1988 – 1991 Roberto Vázquez Jiménez
* 1991 – 1994 Gildardo Encinas Martínez
* 1994 – 1997 Juan Antonio Moreno Encinas
* 1997 – 2000 Juan Lorenzo Baz Moreno
* 2000 – 2003 Efrain Moreno Miranda
* 2003 – 2006 Cuahutemoc Camacho García
* 2006 - 2009 Arnoldo Moreno Encinas

## Historio 
Soyopa en la lingo de la jakia lingvo signifas "varmega lando". La vilaĝo fondiĝis fare de la jakioj, de la opatoj kaj de la pimoj, kiuj dediĉis sin al fiŝkaptado kaj ĉasado. La hispanoj venis al la regiono en la jaro 1690 kaj ili fondis setlejon kun la nomo "Real Viejo". Poste Juan Fernández de la Gotera malkovris minojn. Ekde la jaro 1749 la loĝantaro komencis kreski pro la trovo de arĝento. Tiu kresko daŭriŝ ĝis la jaro 1880. Ne plu oni trovis arĝenton kaj la loĝantaro malkreskis. Je la fino de la 19-a jarcento Soyopa fariĝis komunumo. En 1930 ĝi fariĝis parto de la komunumo Ures, sed per la leĝo 155 de la 8-a de majo 1935 ĝi denove fariĝis aŭtonoma komunumo.

## Eksteraj ligiloj 
*Soyopa en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Sonora
Besence

**Besence** [beŝence],  estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye.

## Bazaj informoj 
* Areo: 10 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 120
* Poŝtkodo: 7964
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Besence situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Sellye troviĝas 12, Szentlőrinc 20, Szigetvár kaj Harkány po 26, Pécs 38, Budapeŝto 234 km-ojn.

## Historio 
Pli frue romianoj vivis tie. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1338 en formo *"Olbescen"*. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En Besence migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1882
* 2 protektataj arboj
** frakseno 130 jara, 32 m-ojn alta
** kverko 130 jara, 34 m-ojn alta

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kistamási

**Kistamási** [kiŝtamAŝi] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Szigetvár. Kistamás signifas: malgranda Tomaso.
eta|Kistamási laŭ runa skribo

## Bazaj informoj 
* Areo: 4 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 130
* Poŝtkodo: 7981
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Kistamási situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Szigetvár troviĝas 9, Sellye 22, Barcs kaj Szentlőrinc po 26&nbsp;km-ojn.

## Historio 
Laŭ la onidiro la vilaĝo fondiĝis post la tatara invado (1242). La komunumo post la mezepoko apartenis al la Osmana Imperio (dume ne senhomiĝis). Dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la vilaĝo tamen senhomiĝis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Kistamási migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1857

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Gilvánfa

**Gilvánfa** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye.
eta|Gilvánfa laŭ runa skribo

## Bazaj informoj 
* Areo: 15 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 390
* Poŝtkodo: 7954
* Telefonprefikso: 73
* Koordinatoj: 45°55′09″N 17°57'37″E

## Situo 
Gilvánfa situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Sellye troviĝas 12, Szentlőrinc 17, Szigetvár 23, Harkány 28, Pécs 35, Budapeŝto 231 km-ojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=18333&i2=9566 .

## Historio 
Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En Gilvánfa aŭtonomio de ciganoj funkcias, ili havas 71 %-n. La infanĝardeno funkcias loke, sed la municipa administracio en Magyarmecske funkcias. En Gilvánfa migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Gyula Szalay

**SZALAY Gyula** [salai] estis hungara historiisto, instruisto naskita la 8-an de decembro 1889 en Kézdivásárhely kaj mortinta la 4-an de junio 1978 en Budapeŝto.

## Biografio 
Gyula Szalay havigis diplomon pri historio en 1913 kaj doktoriĝis en 1915 en la Universitato Koloĵvaro. Inter 1913-20 li instruis en Szabadka, poste ĝis sia pensiuliĝo (1957) en budapeŝtaj mezlernejoj. Liaj artikoloj kaj poemoj aperis en diversaj revuoj (Búvár, Délvidék, Magyar Leányok, Pécsi Napló, Székelyföldi Lapok).

## Verkoj 
* *Kézdivásárhelyi Szőtsi István főbíró élete és nemességi pöre* (Szamosújvár, 1915);
* *A Királyi Egyetemi Katolikus Gimnázium története* 1687-1937 (Bp., 1937)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikonhttp://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Magyarmecske

**Magyarmecske** [madjarmeĉke] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye. Magyar signifas en la loknomo: hungara.

## Bazaj informoj 
* Areo: 12 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 320
* Poŝtkodo: 7954
* Telefonprefikso: 73
* Koordinatoj: 45°56′40″N 17°57'49″E

## Situo 
Magyarmecske situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Szentlőrinc troviĝas 13, Sellye 15, Szigetvár 21, Harkány 29 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1332 en formo *"Mekche"*. Post la mezepoko la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio, tiam la loĝantoj malpliiĝis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En Magyarmecske migra poŝto servas, la municipa administracio loke funkcias.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika kapelo el la 19-a jarcento
* kalvinana klasikisma preĝejo de 1839

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Mózes Turóczi

**TURÓCZI Mózes** [turo:ci] estis hungara kupristo, partopreninto en la hungara revolucio de 1848. Li naskiĝis la 23-an de januaro 1813 en Kézdivásárhely kaj mortis la 16-an de majo 1896 en Kézdivásárhely.

## Biografio
Mózes Turóczi la metion de kupristo lernis de sia patro. En 1848 – 49 kune kun Áron Gábor li fabrikis 64 kanonojn en la fondejo de Kézdivásárhely. Post 1850 li daŭrigis sian metion. 

## Literaturo
*Nagy Sándor: Háromszék önvédelmi harca 1848 – 49-ben (Kolozsvár, 1896).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikonhttp://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html

Kategorio:Hungaraj metiistoj
Ödön Székely

**SZÉKELY Ödön** [se:kej] estis hungara instruisto, verkisto la 31-an de majo 1870 en Kézdivásárhely kaj mortinta la 25-an de julio 1915 en Koloĵvaro.

## Biografio 
En 1893 Ödön Székely akiris diplomon de instruisto en la Universitato Koloĵvaro kaj li instruis unue en Zilaho, kie li faris grandan influon al sia disĉiplo Endre Ady. Ekde 1897 ĝis 1914 li instruis en Nadjenjedo. Li estis kunlaboranto de gazetoj Szilágy, Alsófehér, Vasárnapi Újság, Pesti Hírlap, Erdélyi Múzeum.

## Verkoj pli gravaj 
* *Neveljünk erkölcsi jellemet* (Nagyenyed, 1900).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikonhttp://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Pettend

**Pettend,** kroate **Petan** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Szigetvár.

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 150
* Poŝtkodo: 7972
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Pettend situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Szigetvár troviĝas 12, Sellye 22, Barcs 24, Szentlőrinc 28, Pécs 47, Budapeŝto 232 km-ojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=29762&i2=9566.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1330. La komunumo inter 1566-1688 apartenis al la Osmana Imperio (dume ne senhomiĝis). En 1910 vivis en Pettend 284 homoj (279 hungaroj). Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Pettend migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
István Székely (eklezia verkisto)

**SZÉKELY István** [se:kej] estis hungara pastro, kanoniko, eklezia verkisto, universitata profesoro, ano korespondanta de MTA (1921). Li naskiĝis la 26-an de februaro 1861 en Nagyvárad kaj mortis la 25-an de februaro 1927 en Koloĵvaro.

## Biografio
Li studis teologion en Nagyvárad kaj Vieno, kie li doktoriĝis en 1886. En 1884 li pastriĝis, en 1886 li iĝis instruisto de la episkopa liceo de Nagyvárad, ekde 1895 prelato-kanoniko, ekde 1898 ordinara universitata profesoro en Budapeŝto, en 1908 – 09 rektoro; li estis la prezidanto sekundara de Szent István Akadémia.

## Verkoj pli gravaj
**Monismus és dualizmus a philosophiában* (Bp., 1893); 
**Erő és anyag* (Bp., 1894); 
**Ösztön és ész*(I – II., Nagyvárad, 1897).

## Fontoj
*Magyar Életrajzi Lexikonhttp://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html
*http://lexikon.katolikus.hu/S/Székely.html

Kategorio:Hungaraj ekleziaj verkistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj kanonikoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Ripeta DNA

**Ripeta DNA** (pli ekzakte **ripeta DNA-elemento**) nomiĝas DNA-partoj en la genaro, kies sekvenco konsistas el ripetiĝantaj segmentoj. En multaj organismoj, granda parto de la genaro estas ripeta DNA, kun pli ol du trionoj konsistanta el ripetaj elementoj en homoj. 

## Referencoj 
Kategorio:Ripetiva DNA
Károly Szeli

**SZELI Károly** [seli]  estis hungara kuracisto, akuŝisto. Li naskiĝis la 4-an de novembro 1748 en Braŝovo kaj mortis  ĉ. 1780 en Vieno.

## Biografio
Szeli pristudis medicinon en Vieno kaj li iĝis tie praktikanta kuracisto. Oni nomumis lin akuŝistinstruisto al liceo de Koloĵvaro, sed intertempe li mortis.

## Verkoj pli gravaj
**Haen Antal, Oktatás miképpen lehessen a hólyagos fejér himlőket legkönnyebben és szerencsésebben meggyógyítani…* (Bécs, 1775);
**Steidele János, Magyar bábamesterség…*melyet 26 tábla rajzzal megmagyarázva magyar nyelven kiadott (Bécs, 1777).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikonhttp://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Telomero

eta|Telomero.
[eta|Telomeroj (signitaj blanke sur la foto) en la homaj [kromosomoj]]
La **telomeroj** (malnovgreke: τέλος télos „fino“ kaj μέρος méros „parto“) estas la naturaj unuopliniaj kromosomfinoj de linearaj kromosomoj. Ili estas por la stabileco de kromosomoj esencaj strukturelementoj de la DNA. Ili enhavas altan parton da guanino kaj timino, kiu estas ripetivega (ofte ripetebla). Je ĉiuj vertebruloj troviĝas ekzemple la nukleotid-sekvenco TTAGGG pli ofte ol 3000-foje ripetita (je breditaj laboratoriaj musoj ĝis 4000-foje). Por la stabiliga efekto gravas ankaŭ la faldita sekundara strukturo de la telomeroj. Aldone en kelkaj organismoj la telomeroj estas ankropunkto je la ĉelkernmembrano.

## Vidu ankaŭ 
* Citogenetiko
* Maljuniĝado

## Literaturo 
* Barbara McClintock (1941), The stability of broken ends of chromosomes in *Zea mays*, Genetics 26: 234-282
* H. J. Müller (1938), The remaking of chromosomes, The Collecting Net-Woods Hole 13: 181-198
* Epel ES, Blackburn EH et al.: "Accelerated telomere shortening in response to life stress." Proc Natl Acad Sci U S A. 2004 Dec 14;101(50):17323-4.
* Mills M, Lacroix L et al.: "Unusual DNA Conformations: Implications for Telomeres" Current Medicinal Chemistry - Anti-Cancer Agents, volumo 2, numero 5, septembro 2002, pp.&nbsp;627–644(18) Link
* Guenther Witzany (2008), The viral origins of telomeres, telomerases and their important role in eukaryogenesis and genome maintenance. Biosemiotics 1:191-206.


Kategorio:Ĉelbiologio
Kategorio:Ripetiva DNA
Gábor Székely

**SZÉKELY Gábor** [se:kej] estis hungara ekonomikisto, matematikisto. Li naskiĝis la 8-an de januaro 1920 en Braŝovo kaj mortis la 13-an de aprilo 1985 en Budapeŝto.

## Biografio
Gábor Székely la mezlernejon li finis en la reformita kolegio de Marosvásárhely. Inter 1938-1940 li laboris kiel oficisto en la kaŭĉukfabriko de Braŝovo. En 1945 li finis la fakon pri ekonomiko de *József nádor Műszaki és Gazdaságtudományi Egyetem*. Post unujara militservo, en 1946 li doktoriĝis pri matematiko, statistiko kaj ekonomiko. Ĝis 1947 li laboris kiel praktikanto en la katedro de ekonomika universitato. En 1947-48 li estis oficisto en fabriko (Magyar Ruggyantagyár Rt.), poste ĝis 1949 matematikisto ĉe la Statistika Ofico. Ekde 1949 ĝis sia morto li estis scienca kunlaboranto de la  Instituto pri Scienca Aplikata Matematiko de MTA. Lia esplorkampo estis la matematika statistiko kaj ties aplikado. Li estis teknikredaktoro de revuo *Matematikai Lapok*.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikonhttp://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html

Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
William Rowley

**William ROWLEY** (n. ĉ. 1585, m. februaron 1626) estis angla aktoro kaj dramisto.

Plejparte li kunlaboris kun aliaj dramistoj por krei teatraĵojn. Inter liaj kunverkistoj estis Thomas Middleton, John Ford, John Webster, John Fletcher, Thomas Dekker kaj Thomas Heywood.

Li kontribuis al multaj teatraĵoj, inter kiuj:
* *The Witch of Edmonton* (*La Sorĉistino de Edmonton*, kunverkita kun John Ford kaj Thomas Dekker, 1621)
* *The Changeling* (*La Transformitino*, kunverkita kun Thomas Middleton, 1622)
Kiel aktoro li ofte ludis klaŭnajn rolojn. Kiel dramisto, lia fako estis la verkado de komikaj scenoj, en kiu li mem ofte aktoris, sed de tempo al tempo li ankaŭ verkis alispecajn scenojn de teatraĵoj.

Li entombiĝis la 11-an de februaro 1626.

Kategorio:Anglaj dramistoj
Kategorio:Mortintoj en 1626
John Heywood

**John HEYWOOD** (n. ĉirkaŭ 1497, m. ĉirkaŭ 1580) estis angla verkisto kiu verkis teatraĵojn kaj poemojn kaj kunigis proverbaron.

## Vivo 
John Heywood naskiĝis en, aŭ proksime al, Londono. Ĉar li estis romkatolika, li translokiĝis al la kontinenta Eŭropo por eviti persekuton. Verŝajne li mortis en Belgio.

Li estis patro de Jasper Heywood, kiu tradukis tragediojn de Seneko la pli juna, kaj avo de la poeto John Donne.

## Verkoj 
Li verkis plurajn teatraĵojn kiuj plejparte ensceniĝis dum la 1530-a jardeko. Tamen li estas plej konata kiel kolektanto de proverboj. Lia proverbaro unue eldoniĝis ĉirkaŭ 1538, kaj dua eldono aperis en 1546. Ĝi enhavis multe da la plej konataj anglaj proverboj.

Kategorio:Anglaj dramistoj
Kategorio:Anglaj verkistoj
Jenő Szemák

**SZEMÁK Jenő** [sema:k] estis hungara juristo. Li naskiĝis la 4-an de februaro 1887 en Sibio kaj mortis la 30-an de julio 1971 en McIntosh (Usono. 

## Biografio
Jenő Szemák finis juron en la Universitato de Koloĵvaro. Dum la unua mondmilito li estis profesoro de la reformita jurakademio de Máramarossziget. Post la Traktato de Versajlo en 1920 la aŭtoritatoj elpelis lin el Rumanujo. En Budapeŝto li paŝis en  servo de justicafero (1925), poste li estis konsilantprezidanto (1927), sekundarprezidanto (1938), pli poste prezidanto de tribunalo (1939–44). Post la faŝista puĉo la 15-an de oktobro 1944 li estis Kuria prezidanto (10-a de novembro 1944 - aprilo 1945). Sub lia gvido estis faritaj pluraj politikaj procesoj de gravaj personoj: Zoltán Szántó kaj liaj kunuloj (1927); proceso Mátyás Rákosi (1935). Post 1945 li forlasis Hungarujon kaj ekde 1954 li vivis en Usono. Li prelegis en la *Universitato South Californio*. 

## Literaturo
*Szántó Zoltán: Egy per – ötven év távlatából (Bp., 1978).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikonhttp://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html

Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Orientiĝado

[170px|eta|La internacia [emblemo de orientiĝado]]
[eta|170px|[Piktogramo de orientiĝado]]

**Orientiĝado** aŭ **orientiĝa kuro** estas familio de sportoj, en kiuj bezonatas navigaciivo pere de mapo kaj kompaso.

Partoprenantoj ricevas mapon, kutime aparte preparitan orientiĝmapon, kiun ili uzas por trovi kontrolejojn.

La tradicia formo estas ĉiuterena kurado, sed aliaj formoj de orientiĝado aperis tra la jaroj, inkluzive de montbiciklado kaj skiado, neĝoŝuado, rajdado, uzado de transmisiaj ekipaĵoj aŭ eĉ subakvado.

## En Esperanto aperis 
* *De abrakadabra al zigurato 28 babiladoj pri vortoj* de Sten Johansson - elŝutebla

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* International Orienteering Federation
* Orienteering.is - International website about elite orienteering
* YouTube.com: Orienteering, USOF style
* Video: News package of an orienteering race  from The Philadelphia Inquirer
* Ramblenerds  - "Introduction to Orienteering" article.

Kategorio:Orientiĝado
Kategorio:Unupersonaj sportoj
Jasper Heywood

**Jasper HEYWOOD** (n. 1535, m. la 9-an de januaro, 1598) estis angla klerulo kiu tradukis en la anglan tri tragediojn de Seneko la pli juna:
* *Troaso*
* *Tiesto*
* *Herkulo Freneza*

Li estis ano de la instrua fakultato de Merton College, Universitato de Oksfordo, kaj ekde 1558 de tiu de All Souls College. Sed ĉar li estis romkatoliko kaj rifuzis konformi al la religiaj leĝoj de Elizabeto la 1-a (Anglio), li devis demisii kaj iris al Romo kie li iĝis jezuito. 17 jarojn li instruis ĉe jezuita kolegio en Bavario. En 1581 la ordeno sendis lin al Anglio kiel estro de la tieaj jezuitoj, sed revenigis lin ĉar li tro mildis. Dum li velis trans la Maniko, tempesto pelis lian ŝipon sur la anglan marbordon kaj li arestiĝis. Rifuzinte forĵuri sian romkatolikismon, li estis ekzilata, kaj mortis ĉe Napolo.

Li estis onklo de la poeto John Donne.

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Anglaj tradukistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1535
Kategorio:Mortintoj en 1598
Nederlanda malsano

**Nederlanda malsano** estas nomata tiu eksterkomerca paradokso, laŭ kiu sukcese eksportanta (kaj tiel fakte prosperanta) nacia ekonomio venas pro malfavoraj kurzoevoluoj al ekonomia subiro. Simila fenomeno povas esti, ke okaze de malgranda lando, elmigrintoj tiom amase sendas monon al iu sektoro, ke tiel aliaj industriaj branĉoj preskaŭ neglektiĝas (konstrua sektoro de Armenio ekde 2005)

La nederlanda malsano aperas, se iu lando eksportas en granda kvanto (bone vendeblajn) varojn (plej ofte krudmaterialojn). Pro tio estiĝas eksterkomerca plusa enspezo, pro kio la nacia valuto iĝas pli valora ol antaŭe. Tio kaŭzas vendajn problemojn por produktoj de la aliaj eksportantaj industriaj branĉoj. La sinkanta eksporto de tiuj varoj kondukas al retroprogreso aŭ malapero de la koncernitaj entreprenoj kaj kaŭzas bazajn ekonomiajn problemojn kiel ekz. senlaborecon.

Oni rimarkis tiun fenomenon en Nederlando en la 1960-aj jaroj, post malkovro de tergasaj kampoj. Aktuala ekzemplo estas la naftoeksporta Venezuelo.

Kategorio:Makroekonomio
Kategorio:Internacia ekonomio
Kategorio:Paradoksoj
John Fletcher (dramisto)

**John FLETCHER** (n. 1579, m. 1625) estis angla dramisto.

## Vivo 
John Fletcher naskiĝis en Rye (Sussex) kaj estis filo de Richard Fletcher, kiu estis episkopo de Worcester 1593-1594 kaj de Londono 1595-1596, kaj kapelano de Elizabeto la 1-a (Anglio).

En 1591 li eniris Corpus Christi College, Universitato de Kembriĝo. Ne certas ĉu li diplomiĝis. Ŝajne oni atendis ke li havus eklezian karieron, sed li iris al Londono kaj komencis verki teatraĵojn. Lia unua verko ensceniĝis en 1606. Ofte, kiel tiuepoke kutimis, li kunlaboris kun aliaj dramistoj. Ĝis 1613 lia ĉefa kunverkisto estis Francis Beaumont, kun kiu, laŭ John Aubrey, li loĝis ĝis ties edziĝo tiun jaron. Inter aliaj kunverkistoj estis Philip Massinger, William Rowley, Ben Jonson, James Shirley kaj Thomas Middleton. Dum la 1610-a jardeko liaj teatraĵoj tiom popularis kiom tiuj de William Shakespeare.

Li mortis pro pesto.

## Verkoj 
John Fletcher plej sukcesis kiel aŭtoro de komedioj kaj tragikomedioj. Inter la eble kvindek teatraĵoj kiujn li verkis kaj al kiuj li kontribuis estis:
* *The Faithful Shepherdess* (pastorala teatraĵo, 1608-1609)
* ''The Maid's Tragedy* (*La Tragedio de la Virgulino*, kunverkita kun Francis Beaumont, 1609)
* *Philaster* (tragikomedio kunverkita kun Francis Beaumont, 1609)
* *Henriko la 8-a* (kunverkita kun William Shakespeare, ĉirkaŭ 1613)
* *Two Noble Kinsmen* (*Du Nobelaj Parencoj'', kunverkita kun William Shakespeare, ĉirkaŭ 1613)

Kategorio:Anglaj dramistoj
Philip Massinger

**Philip MASSINGER** (n. 1583, m. la 17-an de marto 1640) estis angla dramisto.

## Vivo 
Li naskiĝis ĉe Salisbury kaj estis filo de senjoro. En 1602 li eniris la Universitaton de Oksfordo, sed finis siajn tieajn studojn sendiplome en 1606, eble ĉar li iĝis romkatoliko: romkatolikoj ne rajtis diplomiĝi. Li iris al Londono kie li komencis verki teatraĵojn, sed la unua verko de kiu oni certas ke li estis la sola aŭtoro ensceniĝis nur en 1621. Kiel kutimis tiuepoke, li ofte kunlaboris kun aliaj dramistoj, inter kiuj estis John Fletcher, Francis Beaumont, Thomas Dekker, Ben Jonson, Thomas Middleton, William Rowley kaj George Chapman.

Li entombiĝis en la nuna katedralo de Southwark.

## Verkoj 
Liaj teatraĵoj notindas pro sia morala etoso. Estis proksimume 40 teatraĵoj kiujn li verkis aŭ al kiuj li kontribuis. Liaj ĉefaj verkoj estis:
* *A New Way to Pay Old Debts* (*Nova Rimedo Pagi Malnovajn Ŝuldojn*, komedio, ĉirkaŭ 1625)
* *The Roman Actor* (*La Roma Aktoro*, tragedio, 1626)
* *The City Madam* (*La Urba Putino*, komedio, 1632)

Kategorio:Anglaj dramistoj
Kategorio:Mortintoj en 1540
Francis Beaumont

**Francis BEAUMONT** (n. 1584, m. la 6-an de marto 1616) estis angla dramisto kiu ofte kunverkis kun John Fletcher.

## Vivo 
Beaumont estis filo de kavaliro. Li eniris la Universitaton de Oksfordo kiam li havis 13 jarojn sed en 1598, post la morto de sia patro, li eliris sendiplome. En 1600 li komencis studi juron ĉe Londono. Tamen literatura kariero altiris lin, kaj li amikiĝis al Ben Jonson, la poeto Michael Drayton, kaj aliaj verkistoj. Eble en 1605 li unue kunverkis kun John Fletcher. Laŭ John Aubrey, plurajn jarojn la du viroj kunloĝis.

En 1613 Beaumont edziĝis, kaj ŝajne ne plu verkis.

## Verkoj 
Inter la teatraĵojn kiujn Beaumont verkis aŭ sole aŭ kun Fletcher estis:
* *The Knight of the Burning Pestle* (*La Kavaliro de la Brulanta Psitilo*, komedio, 1607)
* ''The Maid's Tragedy* (*La Tragedio de la Virgulino*, kunverkita kun Fletcher, 1609)
* *Philaster'' (tragikomedio kunverkita kun Fletcher, 1609)

Kategorio:Anglaj dramistoj