open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Obstino

**Obstin(ec)o** (latine *obstinatus*, komp. la franca *s`obstiner*) estas la karaktero, maniero, agado de homo tro firma, neŝanĝema, necedema: firme resti ĉe la propra opinio aŭ volo, malgraŭ ĉiuj kontraŭaj admonoj.

Ekzemplaj fraz(er)oj el PIV pri la vortuzo estas:
:*esti obstina kiel kapro, mulo, azeno*
:*se homo puninda restos obstina, li pereos*
:*ŝia menso fariĝis pli kaj pli obstina*
:*dissaltos la obstinaj baroj inter la popoloj dividitaj* "La Espero", Zamenhof

## Proverbo 
Ekzistas 2 proverboj pri obstino en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Referencoj 
## Fontoj 
* 
* "Etimologia Vortaro de Esperanto" fare de Ebbe Vilborg

Kategorio:Psikologio
Andrew Bird

eta|Andrew Bird
**Andrew Bird** (naskiĝinta je 11-a de julio, 1971) estas usona muzikisto, muzikverkisto, kaj plurinstrumentisto. Li naskiĝis kaj loĝas en Chicago (Ilinojo). Bird muzike spertas pri violono, gitaro, voĉo kaj aliaj muzikiloj.

## Eksteraj Ligiloj 
* Oficiala Retejo de Andrew Bird
* Hejmpaĝo de Andrew Bird ĉe MySpace
* Videbla muzikvideo: A Nervous Tic Motion Of The Head To The Left
* Elŝutebla muziko: A Nervous Tic Motion Of The Head To The Left

Kategorio:Usonaj muzikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1971
Socioniko

**Socioniko** (vortokunfando el *socio* kaj *tekniko*) estas pseŭdoscienca psikologia teorio pri la klasifiko de homaj temperamentoj, kiu dum la jaroj post 1970 evoluis fare de la litovino Aŭŝra Aŭgustináviĉute en la tiama Sovetunio. La sistemo baziĝas sur la ekkonoj de Karl Gustav Jung pri "psikologiaj tipoj" kaj la teorio de Zigmund Frojd pri konscio kaj subkonscio.

La kernaj ideoj, per kiuj Aŭgustináviĉute provas klarigi la tipologion de Jung, fine fontas de la pola psikologo Antoni Kepinski, kiu evoluigis teorion, laŭ kiu ĉiu homo estas sistemo, kiu interŝanĝas informojn kun sia medio, per tio ke li aŭ ŝi perceptas, prilaboras kaj elsendas ilin laŭ specifa programaro.

La sistemo similas al la usona teorio *MBTI* - kvankam ambaŭ sistemoj evoluis tute sendepende. En orienta kaj centra Eŭropo ĝi inter psikologoj kaj aliaj intelektuloj estas almenaŭ tiom konata kiom MBTI en Usono, kaj aparte dum la 80-aj kaj 90-aj jaroj de la 20-a jarcento ankaŭ multaj anoj de la Esperanto-kluboj ekzemple de Kaŭnaso kaj Vilno, sed ankaŭ de aliaj urboj en orienta kaj centra Eŭropo, ŝatis analizi siajn konatojn per tiu tipologia teorio.

La Internacia instituto pri Socioniko (IIS)  fondiĝis en 1991 kaj havas sian sidejon en Kievo, Ukrainio. Ĝia direktoro estas d-ro *Aleksandr Bukalov*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* socioniko.net ()


Kategorio:Psikologio
Kategorio:Vortokunfandoj
Sagaco

**Sagaco** laŭ PIV estas "la eco posedi akran instinkton, por malkovri aferojn kaj lertan eltrovemon por solvi malfacilaĵojn".

**Sagaca** ne nur povas esti homo havanta tian karakteron, sed ankaŭ afero karakterizita per tia eco:
:*sagaca solvo de ŝakproblemo*
:*neniaj sagacaj politikaj kontraktoj donos pacon al la homaro* Zamenhofo
:*ĉio en la ĝardeno estis aranĝita plej sagace* Zamenhofo

Kategorio:Sciteorio
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Virtoj
Haflinger

La ĉevala raso **Haflinger** devenas de la Alpoj en centra Eŭropo, estas forta kaj nuntempe ĉefe uziĝas por libertempa rajdado kaj tirado de ĉaroj. Oficiale temas pri poneo.

## Aspekto 
Eleganta kapo kun grandaj, fidemaj okuloj, grandaj nazotruoj kaj etaj, atentemaj oreloj. Breda idealo estas kolo muskola, sed svelta, longa dorso kun forta lumba regiono. Kruroj kun fortaj hufoj. Ruĝe bruna ĝis ore bruna felo, kolharoj kaj vosto linokoloraj ĝis blankaj.

## Ecoj 
[maldekstra|eta|Haflinger-ĉevalo en la [Alpoj]]Haflinger-ĉevaloj unue brediĝis sur tre altaj paŝtejoj de la Alpoj kaj rigardiĝas kiel amikemaj, sentemaj, senprobleme nutreblaj, fortaj kaj per la homoj diversmaniere utiligeblaj ĉevaloj. Ili vivas longe, ofte ĝis 40 jarojn. Pro ilia ne tro alta grandeco kaj bona kapablo porti homojn la ĉevaloj ankaŭ uzeblas en terapio de psike nesekuraj homoj, aparte infanoj. Ankaŭ ekster terapioj la inteligentaj kaj bonhumuraj Haflinger-ĉevaloj bone taŭgas por rajdado de infanoj. Pro sia foja obstino ĝi tamen ne taŭgas por tre etaj infanoj. Tial por rajdado iom da konstanta trejnado utilas, por teni la ĉevalan karakteron amikema kaj por kontraŭagi kutimajn malhelpajn al homa rajdado.

## Bredado 
eta|Haflinger-ĉevalo sur paŝtejo
La unua Haflinger-ĉevalo brediĝis dum la jaro 1874 en la vilaĝo Schluderns en la regiono *Vinschgau* de Provinco Bolzano, la germanlingva nordo de la nuna Italio. Ĝian nomon tamen ne tiu vilaĝo, sed la komunumo Hafling (itale Avelengo) en proksimeco de Merano same en Provinco Bolzano donis al la nova ĉevala raso. De Suda Tirolio en Italio kaj Norda Tirolo en Aŭstrio la ĉevala raso disvastiĝis en tuta Eŭropo kaj multaj aliaj landoj de la mondo.

## Sporto 
Pro longa bredado, trejnado kaj selektado intertempe ekzistas Haflinger-ĉevaloj, kiuj konkuras en la disciplino dresa rajdado kontraŭ pli grandaj ĉevaloj.

Pli multaj tiurasaj ĉevaloj tamen sporte brilas en sporta tirado de ĉaro.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la Tirolia Asocio pri Bredado de Haflinger-Ĉevaloj

Kategorio:Ĉevalrasoj
Jean Tinguely

[eta|dekstra|250px|Jean Tinguely portretita de [Lothar Wolleh]]
eta|dekstra|250px|La Fontano Tinguely antaŭ la Muzeo Tinguely en Bazelo.
[eta|dekstra|250px|Tombejo de Jean Tinguely en [Neyruz FR|Neyruz]]
**Jean TINGUELY** (naskiĝis la 22-an de majo 1925 en Friburgo, Svislando, mortis la la 30-an de aŭgusto 1991 en Berno) estis svisa pentristo kaj skulptisto. Li estas plej bone konata pro sia skulptaj maŝinoj aŭ kineta arto, en la Dadaisma tradicio; konata oficiale kiel matematiko.

Li elkreskis en Bazelo kaj apartenis al la pariza avangardo dum la 1950-aj kaj 60-aj jaroj. La tombejo de Tinguely situas antaŭ la preĝejo de Neyruz en Kantono Friburgo.

En 1971 li geedziĝis kun Niki de Saint-Phalle.

## Publikaj Laboraĵoj 
* Le Cyclop  ekstere de Milly-la-Forêt.
* Fontano Stravinski (aŭ *Fontaine des automates*) proksime al la Centro Georges Pompidou, Parizo (1982), kunlaboraĵo kun Niki de Saint-Phalle
* Fontano Karime Gonzalez (1977) en Bazelo
* Fontan de Meksika Princino ĉe Königstrasse en Duisburg, Germanio, kunlaboraĵo kun Niki de Saint-Phalle

## Vidu Ankaŭ 
* Pontus Hultén

Tinguely, Jean
Tinguely, Jean
Tinguely, Jean
Zakea Dolphin Mangoaela

**Zakea Delfeno Mangoaela** (Hohobeng, Bonespera Kabo, Sud-Afriko; 1883 - 25-a de oktobro, 1963)

Mangoaela plenkreskiĝis en Lesoto (nom *Basutoland* tiutempe) kaj iris al la *Basutoland Training College*. Li estas konsiderita gravan laŭ unu el la unuaj aŭtoroj de la sudafrika literaturo.

## Verkoj 
* *Lithoko tsa Marena a Basotho*, 1921
* ''Ar'a libatana le lenyamatsane*
* Co-authored *Grammar of the Sesuto language. Bantu studies Vol. III.'' (Johannesburg: University of Witwatersrand press, 1927).

Kategorio:Lesotaj verkistoj
Kategorio:Sudafrikaj verkistoj
Naskiĝintoj en 1883
Kategorio:Mortintoj en 1963
Otradno (Jalta municipo)

**Otradno** (, , ; ankaŭ ruse kaj ukraine oni ofte uzas la historian nomon Magaraĉo) estas urbotipa loĝloko de la Jalta municipo en Krimeo. La rusa/ukraina nomo de la loĝloko signifas "ĝojiga, konsola", dum la historia krime-tatara nomo signifas "fonto".

Administre la loĝloko apartenas al la Masandra komunumo. Otradno situas
oriente de Jalto, proksime al la Nikita botanika ĝardeno. En la loĝloko
loĝas ĉirkaŭ 600 homoj (plejparte rusoj kaj ukrainoj). La loĝloko estas
buse atingebla el Jalto.

La loĝloko aperis en la jaro 1828, kiam ĉi tie oni fondis la eksperimentan
vitejon, kie oni esploris diversajn specojn de vinberujoj. En la jaro 1851
ĉi tie estis konstruita la vinfarejo "Magaraĉ", kiu nun estas unu el la plej
bonaj vinfarejoj de Krimeo.

En la parka zono de la loĝloko troviĝas granda ripozejo *"Pribreĵnij"*.

Kategorio:Loĝlokoj de la Jalta municipo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Vosĥodo (Jalta municipo)

**Vosĥodo** (, , ) estas urbotipa loĝloko de la Jalta municipo de Aŭtonoma Respubliko Krimeo. La loĝloko situas kelkajn kilometrojn oriente de Jalto kaj administre apartenas al la Masandra komunumo.

La loĝloko ricevis statuson de urbotipa loĝloko en la jaro 1971 post unuigo de 3 vilaĝoj (*Duŝistoje*, *Doroĵnoje* (*Ĝemiet*) kaj *Sosnjak*). Laŭ la censo de la jaro 2001 en la loĝloko vivis 384 homoj, plejparte rusoj kaj ukrainoj.

Tra la loĝloko pasas aŭtovojo Simferopolo-Jalto; la loĝloko estas ligita al Jalto per busa kaj trolebusa trafiko.

La ĉefa entrepreno de la loĝloko estas kontraŭtuberkuloza sanatorio, konstruita en la jaro 1920. Krome, la loĝloko havas esenc-produktan uzinon kaj infan-ĝardenon.

Sur la teritorio de la loĝloko troviĝas iama domo de grafo Ustinov (komenco de la 20a jarcento) kaj parko.

Kategorio:Loĝlokoj de la Jalta municipo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Vinogradno (Jalta municipo)

**Vinogradno** (, , ) estas malgranda urbotipa loĝloko en la Jalta municipo de Aŭtonoma Respubliko Krimeo.

La loĝloko situas 3,5 kilometrojn okcidente de Jalto sur la teritorio de la Jalta mont-arbara naturrezervejo; administre la loĝloko apartenas al la Livadia komunumo, tamen pro proksimeco al la urbo ĝi fakte povas esti konsiderata kiel antaŭurbo de Jalto.

Tra la loĝloko pasas la aŭtovojoj Jalto-Sebastopolo kaj Jalto-Baĥĉisarajo (tiu lasta pasas sur la monto Ajpetro).

Fine de la 19a jarcento ĉi tie estis konstruita somera palaco de buĥara emiro; la konstruaĵoj de la palaco ekde la jaro 1924 apartenas al la sanatorio *"Uzbekistan"*. Ĉirkaŭ la loĝloko multas vitejoj.

Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Loĝlokoj de la Jalta municipo
2-a libro de Samuel

La **2-a libro de Samuel** (mallonge "2 Sam") estas libro de la juda Tanaĥo respektive la kristana Malnova Testamento en la Biblio.Kune kun 1 Sam, 1 Reĝ kaj 2 Reĝ ĝi estas unu tutaĵo.

Ĝi estas parto de la Readmona Historia Verkaro.

## Nomo 
La libro nomiĝas
* en la hebrea: שמואל ב
* en la greka Septuaginto (LXX): ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Β' (LXX, same la latina Vg ĝis 1979, nombras ne 1-2 Sam kaj 1-2 Reĝ, sed 1-4 Reĝ.)
* en la latina Nova Vulgato: LIBER SECUNDUS SAMUELIS

Ĝi nomiĝas tia, ĉar je la komenco de la 1-a libro la ĉefrolulo estas la juĝisto kaj profeto Samuel.

## Aŭtoro 
eta|Samuel (libro unua)La libroj Samuel kaj Reĝoj en la hodiaŭa formo estas verkitaj en la ora epoko de la hebrea lingvo.

::Detalojn vidu ĉe Readmona Historia Verkaro!

La aŭtoro(j) jam konis diversajn aliajn verkojn, kiujn ili transprenis:
* La historion (rakontaron) pri la ekreĝiĝo de David (1 Sam 16,13 - 2 Sam 5)
* La historion (rakontaron) pri la tron-heredo post David (2 Sam 10 - 20 kaj 1 Reĝ 1 - 2)

## Enhavo kaj strukturo 
La libro rakontas pri la regado de reĝo David.

Jen ebla strukturo: 
* David reĝo (2 Sam 1 - 9)
* Historio pri la heredo de David (2 Sam 10 - 20, daŭrigota en 1 Reĝ 1 - 2)
* Aldonaĵoj (2 Sam 21 - 24)

Jen kelkaj konataj perikopoj:
* La translokigo de la Kesto de la Interligo al Jerusalem (2 Sam 6)
* David kaj Bat-Ŝeba (2 Sam 11)
* David kaj Abŝalom (2 Sam 13 - 19)

## Resumo 
La 2-a libro de Samuel daŭrigas la historion de la regno de David kiel reĝo de Izraelo. Ĝi priskribas la konsolidadon de lia regado kaj la alproksimiĝon de lia regno al lia plej granda etendeco.

Ĝi komenciĝas per la morto de Saul kaj la povo de David kiel nova reĝo. Ĝi rakontas pri Davida militservo kontraŭ konkurantaj regoj kaj liaj penoj unuigi la nordan kaj sudan parton de Izraelo sub lia regno.

La libro ankaŭ traktas la personan vivon de David, inkluzivante lian adulton kun Bat-Ŝeba kaj la sekvan familidramojn, kiel la ribelo de lia filo Absalom. Ĝi montras kiel Dio iom post iom puni Davidon pro lia peko.

Ĉefaj temoj inkluzivas la konstruadon kaj konsolidadon de la Regno de Izraelo, la religian kaj politikan rolon de la reĝo, la konstanta lukto inter virto kaj peko, kaj la promesite estonta Regno de Dio.

## Teksto de la hebrea originalo 
La 2-a libro de Samuel en la hebrea kaj la angla http://www.mechon-mamre.org/p/pt/pt08b01.htm 

## Teksto en Esperanto 
La (iom prilaborita) traduko de Zamenhof estas trovebla
* paperforme:
** en la esperanta Biblio:IKUE kaj KELI (ed.): Biblio, eldonejo KAVA-PECH, Dobřichovice (Praha) 2006, ISBN 80-85853-90-6
* diversloke enrete:
** http://home.att.net/~tanaĥ/10.htm (unikode, disigitaj laŭ ĉapitroj, kun versiklonombroj)
** https://web.archive.org/web/20010501170235/http://www.geocities.com/kalblando/biblio/2samuel.htm (x-forme, kun versiklonombroj)

## Vidu ankaŭ 
* Tanaĥo
* Leĝo de Moseo
* Nova testamento
* **[II Samuel - ](http://eo.wikisource.org/wiki/Malnova_Testamento_(Zamenhof)/II_Samuel) L. L. Zamenhof**
* Malnova testamento

## Notoj kaj referencoj 
Samuel2
Samuel2
Golubozalivo (Jalta municipo)

**Golubozalivo** (, , ) estas urbotipa loĝloko de la Jalta municipo de Aŭtonoma Respubliko Krimeo. La loĝloko situas 2 kilometrojn nordokcidente de la loĝloko Simeizo kaj administre apartenas al la Simeiza komunumo. La rusa kaj ukraina nomoj de la loĝloko
signifas "Blua Golfo".

La loĝloko troviĝas en bela montara amfiteatro super la t.n. Blua Golfo de la Nigra Maro;
onidire ĝi estas unu el la plej belaj lokoj de Krimeo. En antikvaj tempoj tra la
loĝloko pasis la vojo, kiu ligis la Sudan Bordon de Krimeo
al Ĥersoneso kaj Kerkinitido; ĉi tie troviĝis
ĉevalŝanĝejo.

La loĝantaro okupiĝas plejparte pri agrikulturo. La loĝloko interalie
famas pro la tiel nomata "Jalta (dolĉa) cepo", kiun eblas kultivi nur
ĉi tie.

Kategorio:Loĝlokoj de la Jalta municipo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
2-a libro de la Reĝoj

La **2-a libro de la Reĝoj** (mallonge "2 Reĝ") estas libro de la juda Tanaĥo respektive de la kristana Malnova Testamento en la Biblio.Kune kun 1 Sam, 2 Sam kaj 1 Reĝ ĝi estas unu tutaĵo.

Ĝi estas la lasta parto de la Readmona Historia Verkaro.

## Nomo 
La libro nomiĝas
* en la hebrea: ספר המלכים השני  aŭ pli koncize ספר מלכים 
* en la greka Septuaginto (LXX): Β' Βασιλέων 
* en la latina Nova Vulgato: 2 Regum

## Enhavo kaj strukturo 
Jen ebla strukturo: 
* La du regnoj, Izraelo kaj Judujo, dua parto (2 Reĝ 1 - 17)
** Aĥazja (Izraelo) 853-852
** Jehoram (Izraelo) 852-841
** J(eh)oram (Judujo) 848-841
** Aĥazja (Judujo) 841
** Jehu (Izraelo) 841-814
** Atalja (Judujo) 841-835
** Jehoaŝ (Judujo) 835-796
** Jehoaĥaz (Izraelo) 814-798
** J(eh)oaŝ (Izraelo) 798-783
** Amacja (Judujo) 796-781
** Uzija = Azarja (Judujo) 781-740
** Zeĥarja (Izraelo) 743
** Ŝalum (Izraelo) 743
** Menaĥem (Izraelo) 743-738
** Pekaĥja (Izraelo) 738-737
** Pekaĥ (Izraelo) 737-732
** Jotam (Judujo) 740-736
** Aĥaz (Judujo) 736-716
** Hoŝea (Izraelo) 732-724
* La plua historio de Judujo (2 Reĝ 18 - 25)
** Ĥizkija 716-687
** Manase 687-642
** Amon 642-640
** Joŝija 640-609
** Jehoaĥaz 609
** Jehojakim 609-598
** Jehojaĥin 598-597
** Cidkija 597-587

Konataj perikopoj estas
* La ĉielpreno de Elija (2 Reĝ 2,1-12)
* Rakontoj pri Eliŝa (2 Reĝ 2 - 8)
** Eliŝa kaj la Ŝunemanino (2 Reĝ 4,8-37 kaj 8,1-6)
** Eliŝa kaj Naaman, la Siriano (2 Reĝ 5)
* La pereo de Izebel (2 Reĝ 9,30-37)
* La konkero de Samario fare de la Asirianoj (2 Reĝ 17)
* La religiaj reformoj de Joŝija (2 Reĝ 22,3 - 23,25)
* La pereo de Judujo (2 Reĝ 25,8-26)

## Resumo 
La 2-a libro de la Reĝoj kontinuas la historion de la du regnaj dividiĝintaj de Israelo kaj Juduja post la regno de Salomono. Ĝi priskribas la pluan dekadencon de Norda Israelo kaj la finon de Suda Juduja regno.

La libro komenciĝas per la translokigo de Elia al Ĉielo kaj la voko de Elizo kiel lia sekvanto. Ĝi sekvas la reĝojn de Izraelo kaj Juduja, inkluzive de bonajn reĝojn kiel Ĥizkija, sed ankaŭ malbonajn kiel Ĥazael kaj Manase.

La ĉefa intriga fadeno estas la konstantan batalo de la profetoj, precipe Elizo, kontraŭ la idolservado kaj maljustecon de la reĝoj. Ĝi montras kiel Dio uzas profetojn por avizi, admoní, kaj pungusti la reĝojn.

Fine, la libro priskribas la falou de Norda Israelo sub la Asiriana Imperio kaj la sekvanta ekzilo de Suda Juduja regno sub Neŭbabila Imperio. Ĝi finiĝas per la permeso al la Juduja ekziluloj reiri al Jerusalem.

Ĉefaj temoj inkluzivas Dion regula historio, la forto de veraj profetoj, la danĝeron de idolservado, kaj la importanco de fideleco al Dio por la popolo.

## Vidu ankaŭ 
* **[II Reĝoj - ](http://eo.wikisource.org/wiki/Malnova_Testamento_(Zamenhof)/II_Reĝoj) L. L. Zamenhof**
* Malnova testamento

## Notoj 
Reĝoj2
Reĝoj2
Emaus

[350px|eta|La vespermanĝo en Emaus pentrita de [Michelangelo Merisi da Caravaggio|Karavaĝo en 1601]]
**Emaus** estas vilaĝo en Palestino, Israelo.

## En la Biblio 
Emaus estas citita en la lasta ĉapitro de la Evangelio laŭ Luko de la biblio, kie Kristo, kiu resurektinte la paskan matenon post la krucumado kaj la entombigo, aperas sur la vojo de Emaus al du disĉiploj malesperaj pri lia morto, kiuj fuĝas el Jerusalemo. La du disĉiploj, ne rekoninte lin, gastigas lin en sia hejmo:

*"Kaj dum li sidis kun ili ĉe manĝo, li prenis panon, kaj ĝin benis kaj dispecigis kaj donis al ili. 31 Kaj iliaj okuloj malfermiĝis, kaj ili rekonis lin, kaj li fariĝis nevidebla por ili."*

Kaj tiel la du disĉiploj retrovis vivoĝojon, esperon kaj fidon en Dio.

## Vidu ankaŭ 
* La amikoj de Emaüs, asocio kreita de Abbé Pierre en 1954.
* Abbé Pierre

## Eksteraj ligiloj 
* Bonvolu, vidu: http://www.emmaus-nicopolis.org

Kategorio:Urboj de Israelo
Kategorio:Biblio
Ĉifonisto

eta|Ĉifonisto en Parizo (1899)
**Ĉifonisto** estas metia kolektanto de ĉifonoj. (ReVo) La kolektitaj ĉifonoj (malnovaj vestaĵoj, disŝiritaj tukoj, ...) estas vendotaj aŭ recikligotaj.

## Vidu ankaŭ 
* Recikligo
* Kunuloj de Emaus
* Abbé Pierre

Kategorio:Profesioj
Sutano

eta|Anglikana pastro en sutano

**Sutano** estas vestaĵo portita ekde la 18-a jarcento de katolikaj kaj anglikanaj sacerdotoj.

Ĝi konsistas el longa robo kun mallarĝaj manikoj, butonoj kaj rekta kolumo. La koloro de la sutano dependas de la sacerdota rango:

* nigra: simpla pastro
* viola: episkopo
* ruĝa: kardinalo (ne ekzistas ĉe anglikanoj)
* blanka: papo (nur ekde Pio la 5-a, kiu estis dominikano kaj deziris konservi la koloron de sia ordeno; antaŭe la papa sutano estis ruĝa kiel tiu de kardinaloj; ne ekzistas ĉe anglikanoj)

Por episkopoj kaj kardinaloj ekzistas sutanoj kutima (nigra kun bordoj, butonoj kaj zono de la specifa koloro) kaj festa (unukolora).

Ĝis 1962 katolikaj sacerdotoj portis la sutanon ĉiutage, de tiam ili rajtas anstataŭigi ĝin de malhela kostumo kun rekta kolumo. La konferenco de francaj episkopoj proponis porti krucon sur civila vestaĵo, sed la Vatikano respondis, ke kruco ne estas vesto. En Eŭropo portas la sutanon preskaŭ nur maljunuloj kaj tradiciuloj ĉefe en Romo kaj en la Vatikano. Tamen en Afriko kaj Azio sacerdotoj kutime portas ĝin.

Ankaŭ laikoj povas porti sutanon dum religia festo, ekzemple akolitoj. Tamen ankaŭ tie ĉi la sutano plej ofte nuntempe estas anstataŭigita de simpla albo.

Kategorio:Religio
Kategorio:Vestoj
Pelerino

[eta|200px|[Kroĉetado|Kroĉetita pelerino, 1911 ]]
**Pelerino** estas pli malpli mallonga, pendanta, surŝultra, senmanika mantelo kovranta dorson kaj bruston. (ReVo)

## Vidu ankaŭ 
* Ŝalo
* Ponĉo

Kategorio:Vestoj
Heinrich Finck

**Heinrich Finck** (* 1444 aŭ 1445 en Bamberg?; † 9-a de junio 1527 en Vieno) estis Germana orkestrestro kaj komponisto.

## Vivo 
Supozeble li estis membro de la kortegokapelo en Krakovo kaj de la kapelo ĉe la kortego de la Hungara reĝo. 1510 ĝis 1514 orkestrestro de la kortega orkestro en Stutgarto, poste mallongan tempon komponisto de la kortega orkestro de Maksimiliano la 1-a, ekde 1519(?) de la kapitulo en Salcburgo samkiel ĉe la Viena „Schottenkloster“ [monaĥejo], ekde 1527 kortega orkestrestro ĉe Ferdinando la 1-a en Vieno.

## Verkoj 
Liaj plurvoĉaj sakralaj verkoj kaj profanaj kantokomponaĵoj montras la transiron de malfrumezepoka, plejparte trivoĉa polifonio kun tekniko de Cantus Firmus al imita esprimarto de la renesanco en ĝis sepvoĉa komponaĵo. En 1536 aperis en Nurenbergo 29 „Schöne außerlesene lieder des hoch berümpten Heinrici Finckens ...“ [belaj elektitaj kantoj de la alte fama Heinrich Finck], kiujn sekvis post tempospacoj pliaj plejparte kvarvoĉaj kantoj. El la verkoj de Finck i.a. konserviĝis: kvar mesoj, unu magnifikato, unu introituso, himnoj kaj germanaj kantoj.

Heinrich Finck estas unu el la unuaj gravaj Germanaj muzikistoj.

## Literaturo 
* Meyers großes Taschenlexikon, Bibliographisches Institut, Mannheim 1981
* Meyers Handbuch über die Musik, Bibliographisches Institut, Mannheim/Zürich 1966

Finck, Heinrich
Finck, Heinrich
Finck, Heinrich
1-a libro de la Reĝoj

La **1-a libro de la Reĝoj** estas libro de la juda Tanaĥo respektive de la kristana Malnova Testamento en la Biblio.Kune kun 1 Sam, 2 Sam kaj 2 Reĝ ĝi estas unu tutaĵo.

Ĝi estas parto de la Readmona Historia Verkaro.

## Nomo 
La libro nomiĝas
* en la hebrea:
* en la greka Septuaginto (LXX):
* en la latina Nova Vulgato:

## Enhavo kaj strukturo 
Jen ebla strukturo: 
* Historio pri la heredo de David, daŭrigo (1 Reĝ 1 - 2)
* Salomono reĝo (1 Reĝ 3 - 11)
* La du regnoj, Izrael kaj Judujo, unua parto (1 Reĝ 12 - 22)
** Jerobeam la unua (Izrael) 931-910
** Reĥabeam (Judujo) 931-913
** Abija(m) (Judujo) 913-911
** Asa (Judujo) 911-870
** Nadab (Izrael) 910-909
** Baaŝa (Izrael) 909-886
** Ela (Izrael) 886-885
** Zimri (Izrael) 885
** Omri (Izrael) 885-874
** Aĥab (Izrael) 874-853
** Johoŝafat (Judujo) 870-848
** Aĥazja (Izrael) 853-852

Konataj perikopoj estas
* La 1001 edzinoj de Salomono (1 Reĝ 3,1 kaj 11,3)
* La "salomona" juĝo (1 Reĝ 3,16-28)
* La konstruado de la templo (1 Reĝ 6 - 7)
* La konsekrado de la templo (1 Reĝ 8)
* La vizito de la reĝino el Ŝeba (1 Reĝ 10,1-13)
* La ordalo sur la monto Karmel inter Elija kaj la profetoj de Baal (1 Reĝ 18)
* Elija sur la monto Ĥoreb (1 Reĝ 19)
* Aĥab kaj la vinberĝardeno de Nabot (1 Reĝ 21)

## Resumo 
La libro komenciĝas per la naracio pri la lastaj tagoj de la reĝo David kaj la promeso al lia filo Salomono ke li iĝos la sekva reĝo. Salomono konsolidas sian reĝan povon per forta eksteragado, konstruado de la Templo, kaj sageca regado.

Tamen, post lia morto, la regno dividiĝas en du partojn - Nordan Israelon kaj Sudan Judujon. La libro sekvas la alternajn regadojn de diversaj reĝoj en ambaŭ regnoj dum proksimume 400 jaroj, inkluzive de fortaj figuroj kiel Elia, Jezebel, kaj Naĥum.

La ĉefa intriga fadeno estas la konstanta lukto inter idolservado kaj fidelo al Jehovo, kun alternantaj periodoj de piecon kaj malvirtoj sub la diversaj reĝoj. Ĉi tiu batalado reflektas la pli grandan konflikton inter la regno de Dio kaj la regnoj de la mondo.

La libro finiĝas per la kaduka veno de Norda Israelo, kiu iĝas vasalo de la Asiria Imperio, kaj la subpremo de Suda Juduja regno sub Novbabilona Imperio. Ĝi preparas la scenon por la ekzilo de la popolo kaj ilia reveno al la promesita lando.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* **[I Reĝoj - ](http://eo.wikisource.org/wiki/Malnova_Testamento_(Zamenhof)/I_Reĝoj) L. L. Zamenhof**
* Malnova testamento

Reĝoj1
Reĝoj1
Roger Martin du Gard

**Roger Martin du Gard** (naskiĝis en Neuilly-sur-Seine, Francio, 23-a de marto 1881 kaj mortis en Bellême, en sama lando, 22-a de aŭgusto 1958).

Franca verkisto kiu gajnis la Nobel-premion en literaturo en 1937 por "la arta viveco kaj lojaleco, en kiuj li pentris la kontrastojn en la vivoj de homoj kaj ankaŭ la fundamentajn aspektojn de la vivo de nia tempo."

En ''Les Thibault - L'été 1914*, li tiel skribis pri esperanto:

„*Ĉe la bazo de la ŝtuparo tri viroj vigle diskutis en lingvo, kiu estis nek la hispana, nek la itala. Temis pri tri fervoraj esperantistoj. Unu el ili, Charpentier, profesoro en Laŭzano, veninte ĉi tiun tagon por aŭskulti la prelegon de Janotte, estris revuon sufiĉe legatan en la revoluciulaj medioj: ‚La esperantisto de Lemano’. Li neniam maltrafis okazon aserti, ke unu el la ĉefaj bezonoj de la internacia mondo estas universala lingvo, ke la alpreno de Esperanto, komuna helpilo de ĉiuj naciaj lingvoj, faciligos materialajn kaj spiritajn interŝanĝojn inter la homoj, kaj li ŝatis apogi sin sur la respektinda aŭtoritato de Kartezio, kiu, en privata letero, tre precize esprimis sian deziron de universala lingvo, tre facile lernebla, prononcebla kaj skribebla, kaj, tio estas precipa, kiu helpos komprenon ...*”

## Verkoj 
* *Devenir* (1906)
* *L'Une de Nous* (1909)
* *Jean Barois* (1913)
* *Les Thibault : Le Cahier gris* (1922)
* *Les Thibault : Le Pénitencier* (1922)
* *Les Thibault : La Belle Saison* (1923)
* *Les Thibault : La Consultation* (1928)
* *Les Thibault : La Sorellina* (1928)
* *Les Thibault : La Mort du père* (1929)
* *Vieille France* (1933)
* *Les Thibault : l'Été 1914* (1936)
* *Les Thibault : l'Épilogue* (1940)
* *Correspondance avec André Gide* (postmorta 1968)
* *Le Lieutenant-colonel de Maumort'' (postmorta 1983)

Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Hans Leybold

**Hans LEYBOLD** (naskiĝinta je la 2-a de februaro, 1892 - mortinta je la 8-a de septembro, 1914) estis germana poeto kaj nihilisto, kies malgranda verkaro estis ĉefa inspiro de multe da la Dada movado, precipe la verkoj kun lia proksima amiko Hugo Ball. Kvankam Leybold mortis du jarojn antaŭ la emergiĝo de Dadaismo, liaj absurdaj verkaĵoj kaj poemoj reprezentas gravan fazon en la evoluado de la ekspresionisma movado en Germanio.

## Biografio 
Naskiĝinta en mezklasa familio en Frankfurt am Main, Leybold elkreskis en Hamburgo kie li kompletis sian stutadon en 1911 kaj varbiĝis en la Germana Armeo, kie li tiom impresis siajn superulojn, ke li estis ofertita makleraĵo. Je tiu tempo Leybold vojaĝis al Munkeno por studi germanan literaturon, kaj kiam li estis tie li eniris la homamason de germanaj poetoj kaj aŭtoroj, kiuj estrus la Dadaisman movadon postmilite. Tiuj gravuloj inkluzivis je Richard Huelsenbeck, Emmy Hennings, Klabund, Johannes R. Becher, kaj plej precipe el ĉiuj, lia amiko Hugo Ball. Estis Ball, kiu interesigis je Leybold en la literatura arto, kaj baldaŭ la du produktis poezion kune sub la pseŭdonimo Ha Hu Baley. Kun tiuj verkistoj, Leybold eksperimentis sovaĝe kun sia tekniko kaj bildoj en sia poezio, serĉante ambaŭ evoluigi siajn povojn kaj malkonstrui poezion mem. Nesurprize, liaj studoj neglektiĝis, kaj anstataŭ li ekredaktis kaj ekkontribuis al ekspresionismaj magazinoj, kiel *Die Aktion* kaj sia propra laboraĵo, la mallonge vivinta *Revolution*.

En aŭgusto, 1914, la Unua Mondmilito eruptis, kaj Leybold tuj elvokiĝis kiel aktiva rezervito, finante la trankvilajn tagojn per apopleksio. Malpli ol monato poste, Leybold serioze vundiĝis dum operacoj proksime al Namur kaj evakuiĝis al malsanulejo por la forigo de vunditoj, kie je la 8-a de septembro, 22-jaraĝe, li mortigis sin per pafo al la kapo. Lia morto neniam plene eksplikiĝis, kvankam nepruvita ideo rampis, ke li havis sifilison, kaj ke li rezignis sian vivon post esti vundita. Liaj verkoj estis kolektitaj kune multe da jaroj post lia morto, kiel li neniam publikigis libron sendepende, kaj li nun estas rekonata per unu el la plej gravaj influoj ambaŭ de Dadaismo kaj germana ekspresionismo mem.

## Manifesto 
Leybold kaj siaj kamaradoj eksplikas ilian vidpunkton pri la vivo en la antaŭparolo de sia magazino, *Revolution*.

:*"Protektu vin kontraŭ respondecoj! Eltrafu: kontraŭ maljunaj hejmaj ruboj! Kaj se iu grandvalora peco disŝiriĝas dum la procezo: kion tio signifas? Vi reskeptis homojn! Vi bone poluritaj homoj! Vi gravuloj! Ni elmetu niajn langojn al vi! Knabinoj, vi diros. Olduloj! in respondos."*

## Referenco 
Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio je la 25-a de januaro, 2007.

Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Dadaistoj
Akbar

**Akbar** havas diversajn signifojn:

* **Akbar (romano)** estas verko de Van Limburg Brouwer, el la nederlanda tradukis Julia Isbrücker-Dirksen, ŝia edzo J. R. G. Isbrücker kaj J. Ziermans. Ĝin eldonis en 1937 la Internacia Cseh-Instituto en Hago.
* **Ĝalaluddin Muhammad Akbar** (Perslingve: جلال الدین محمد اکبر), ankaŭ konata kiel ***Akbar la Granda*** (***Akbar-e-Azam***) (15-a de oktobro 1542 - 27-a de oktobro 1605) estis la filo de Nasiruddin Humayun, kiun li surogatis kiel estro de la Mogola Imperio de 1556 ĝis 1605.
Frotkoloro

[eta|frotkoloro de [Pirito kaj Rhodochrosita]]
La **frotkoloro** en la mineralogio estas la koloro de la mineralpulvoro. Tiun econ oni uzas por distingi mineralojn, kiuj ekstere ŝajnas esti samaj .

Oni premas la mineralon al malglata blanka porcelanfaco kaj frotas ĝin laŭ ĝi. La frotaĵo, tiel farita, aperas en karakteriza koloro, kiu povas diferenci de la koloro de la mineralo. Ekzemple la frotkoloro de la metale, ore brilanta pirito estas nigra, samkiel tiu de la plej multaj ercoj.

Je idiokromaj mineraloj la frotkoloro ofte estas simila al la mineralkoloro. Sed je alokromaj mineraloj la frotkoloro plej ofte estas blanka.

Kategorio:Mineralogio
Teatroarta Universitato sekcio Szentgyörgyi István

'***, (Teatroarta Universitato Sekcio Szentgyörgyi István), en rumana lingvo ****** estis establita en 1948 sub nomo ***''''' (Hungara Artinstituto) en Kluĵo kun arta, muzika kaj teatra sekcioj. La instituto portas la nomon de aktoro István Szentgyörgy.
eta|

## Historio 
Ĝia unua rektoro estis Zoltán Kovács, pentristo. Je la komenco de la 1950-aj jaroj la arta sekcio sub nomo Belarta Altlernejo Ion Andreescu (hodiaŭ Universitato pri Arto kaj Dizajno) kaj la muzika sekcio sub nomo Muzika Akademio Gheorghe Dima memstariĝis. Ambaŭ funkciis en rumana kaj hungara lingvoj.

## Szentgyörgyi István Színművészeti Intézet 
En 1954 la teatroarta sekcio translokiĝis en Târgu Mureșon sub nomo Szentgyörgyi István Színművészeti Intézet (Instituto pri Teatroarto Szentgyörgyi István Târgu Mureș) kaj funkciis nur en la hungara lingvo. Ĝia unua rektoro estis la dramverkisto Lajos Szabó, ĝis 1976. La rumana sekcio de la instituto estiĝis en 1976. La rektoroj pluaj estis Miklós Tompa, András Csorba, Călin Florian.

## Elektitaj instruistoj 
* Erzsébet B. Fülöp
* Csaba Csíky
* Attila Gáspárik
* Judit Dobre-Kóthay
* András Hatházi
* László Keszég
* Katalin Kovács (aktorino)
* Levente Kovács (reĝisoro)
* János Lázok
* István Nánay
* Eszter Novák
* Éva Papp
* Miklós Parászka
* Éva Patkó
* Aba Sebestyén
* Csaba Sorbán
* István Szőke
* Ildikó Ungvári Zrínyi

## Elektitaj disĉiploj 
* László Czikéli
* Mikold Darabont
* Péter Dukász
* Géza Fazakas
* Zsolt Homonnay
* Mónika Horváth
* Andrea Koncz
* László Mátray (1976)
* Éva Meister
* Hunor Pál
* László Rózsa
* Árpád Sata
* Csaba Sorbán

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo
* Retejo de la Universitato

Kategorio:Târgu Mureș
Kategorio:Sikullando
Kategorio:Teatroj en hungara lingvo en Rumanio
Kategorio:Hungaraj institucioj kaj institutoj en Transilvanio
Kategorio:Universitatoj en Rumanio
Bernard Kouchner

**Bernard Kouchner** (naskiĝis la 1-an de novembro 1939 en Avignon) estas franca politikisto kaj kuracisto. Li estas kunfondinto de Kuracistoj sen limoj (*Médecins sans Frontières, MSF*) kaj Kuracistoj tutmondaj (*Médecins du Monde, MDM*), eksministro, eŭropa deputito kaj alta funkciulo de la Unuiĝintaj Nacioj. Inter la 18-a de majo 2007 kaj la 13a de novembro 2010 li estis ministro pri eksteraj rilatoj de Francio en la ministraro de François Fillon.

## Verkoj 
* *La France sauvage* (Francio sovaĝa), kun Michel-Antoine Burnier, eldonejo Premières, 1970
* ''Les voraces. Tragédie à l'Élysée* (La voremuloj. Tragedio en Elysée), kun Frédéric de Bon kaj Michel-Antoine Burnier, 1971
* *L'Ile de Lumière* (La luminsulo), eldonejo Ramsay, kolekto « Document », Parizo, 1980, 406 p. - [12] p. de pl. ISBN 2859561781
* *Charité Business* (Afero karitato), eldonejo Pré aŭ Clercs, Paris, 1986, 271 p. ISBN 2-7144-1877-5
* *Le malheur des autres* (La malfeliĉo de aliuloj), eldonejo Odile Jacob, Parizo, 1991, 339 p, ISBN 2-7381-0144-5
** Reeldonita per la eldonejo *Le Seuil*, kolekto « Points », Parizo, 1992 ISBN 2-02-018924-0
* *Dieu et les hommes* (Dio kaj la homoj), kun Abbé Pierre, eldonejo Corps 16, Parizo, 1993, 231 p. ISBN 2840570564
* *Ce que je crois* (Tio, kion mi kredas), eldonejo Grasset, Parizo, 1995 ISBN 2246479711
* *La dictature médicale* (La medicina diktatoreco), kun Patrick Rambaud, eldonejo Robert Laffont, Parizo, 1996, 200 p. ISBN 2-221-08291-5
* *Le premier qui dit la vérité…* (La unua diranta la veron…), eldonejo Robert Laffont, Parizo, 2002, 281 p. ISBN 2221098374
* *Quand tu seras président…* (Kiam vi estos prezidento…), kun Daniel Cohn-Bendit, eldonejo Robert Laffont, Parizo, 2004, 375 p. ISBN 2221099524
* *Les Guerriers de la paix : Du Kosovo à l'Irak* (Pacmilitistoj: de Kosovo ĝis Irako), eldonejo Grasset, kol. « Le Livre de poche », 2004, 475 p. ISBN 2-2531-0979-7
* *La fabrique démocratique* (Demokratia fabriko), eldonejo Robert Laffont, 2006 ISBN 2221106458
* *Deux ou trois choses que je sais de nous'' (Du aŭ tri aferoj, kiujn mi scias pri ni), eldonejo Robert Laffont, Parizo, 2006 ISBN 2-221-10645-8

## Eksteraj ligiloj
* Konferenco: De volontuleco humana ĝis politika agado: atesto de internacia engaĝiĝo (france)

Kategorio:Francaj kuracistoj
Kategorio:Francaj komunistoj

Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Francaj ministroj pri sano

Kategorio:Homoj de PS (Francio)
Kategorio:Homoj de PRG (Francio)

Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Francio 1994-1999
Kategorio:Kuracistoj sen landlimoj
Oe Kenzaburo

200px|dekstra**ŌE Kenzaburō** (Hepburn), (大江健三郎 [ōe kenzaburō]; naskiĝis  - mortis ) estis japana verkisto, kiu ricevis Nobel-premion pri literaturo en 1994 pro kreado de "imagita mondo, kie vivo kaj mito kondensiĝas por formi maltrankviligan bildigon de la homa predikamento nuntempe".

## Vivo 
Li naskiĝis en Ose-vilaĝo en Kita-distrikto (nun Uĉiko-urbeto) en Ehime-prefektujo. Lia familio loĝis en ĉi tiu loko dum longa tempo, kaj neniu el la membroj de la klano foriris por translokiĝi al la grandaj urboj. La virinoj de la klano estis rakontantoj de lokaj legendoj same kiel de loka historio. Tiuj ĉi rakontoj, kiujn li aŭdis en sia infanaĝo, lasis sian markon sur li kaj poste estis reflektitaj en lia verkado.

La Dua Mondmilito eksplodis kiam li estis 6-jaraĝa kaj militisma edukado infiltris lian lernejon. Li studis la naciajn mitojn kaj estis edukita por vidi la imperiestron kiel dion. Ofte estis diferencoj inter la mitoj kiujn li lernis en la lernejo kaj la mitoj de lia vilaĝo. Lia avino rakontis al li la lokajn mitojn, spicante ilin kun ironio direkte al la oficialaj mitoj. Lia patrino direktis lin legi *La Aventuroj de Huckleberry Finn* kaj *La mirinda vojaĝo de Nils Holgersson*, kaj laŭ li, ĉi tiuj spertoj akompanos lin tra lia tuta vivo.

Post la milito kaj la japana malvenko, la instruplano en la lernejo estis ŝanĝita en la direkto de edukado por demokratio, al la ĝojo de Oe. En la aĝo de 18 jaroj, Oe unue vojaĝis per trajno al Tokio, por malkovri la mondon. De 1954 ĝis 1959, li estis studento de Franca literaturo ĉe la Universitato de Tokio sub la gvidado kaj flegado de profesoro Kazuo Watanabe, fakulo pri Rabelais. Li faris sian tezon pri Jean-Paul Sartre kaj intertempe debutis kiel literaturisto.

En 1958, li akiris Premion Akutagawa per sia verko *Shiiku*. Li ricevis Nobel-premion pri literaturo la 13-an de oktobro 1994.

Lia bofrato estas Itami Juzo.

## Verkoj 
### Noveloj 
* Shisha no ogori (1957), en Esperanto kiel 'La lukso de la mortintoj' laŭ trad. de Sibayama Zyun'iti
* Shiiku (1958)

### Romanoj 
* Sora no Kaibutsu Aghwee (1964)
* Manen Gannen no Football (1967)
* Kozui wa Waga Tamashii ni Oyobi (1973)
* Dojidai Game (1979)
* Rain Tree wo Kiku Onnatachi (1982)
* Ume no Chiri (1984)
* Jinsei no Shinseki (1989)
* Shizuka na Seikatsu (1990)
* Chiryou　Tou　　(1990)　
* Chiryou　Tou　Wakusei (1991)
* Nihyakunen no Kodomo (2003)

### Eseoj 
* Hiroshima Note (1965)
* Okinawa Note (1970)

Germanlingve la tradukoj de liaj verkaĵoj aperas precipe en la eldonejo *Be.bra*.

Kategorio:Japanlingvaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Japanaj verkistoj
Buddy Holly

**Charles Hardin Holley** (7-a de septembro 1936 - 3-a de februaro 1959), pli bone konata kiel **Buddy Holly**, estis usona kantisto, komponisto kaj pioniro de rokenrolo. La ŝanĝo de "Holley" al "Holly" devenis de skriberaro en kontrakto.

Buddy Holly estas konsiderata unu el la plej multe inflantaj fondintoj de rokenrolo. En 2004, Rolling Stone Magazine listis lin 13a en sia listo de la 100 Plejaj Artistoj de la Tuta Tempoj. Kvankam lia kariertempo estis ege mallonga, lia verkaro estas konsiderata unu el la plej bonaj en la historio de rokmuziko. Lia stilo influis ne nur samtempulojn sed ankaŭ la postan direkton de muziko.

Li forpasis en aviadil-akcidento kune kun Ritchie Valens kaj Big Bopper. Tiu estis nomata "La tago kiam mortis la muziko".

eta|maldekstra|Memorloko honore al Buddy Holly

Kategorio:Rok-muziko
Henry Kissinger

**Henry KISSINGER** [kisinĝer] (naskita **Heinz Alfred KISSINGER** [kisinger] la  en Fürth, Bavario, Vajmara Respubliko de la Germana Regno, mortis en aĝo de 100 jaroj la 29-an de novembro 2023 en Kent, kantono Litchfield, Konektikuto, estis germandevena usona diplomato, politika sciencisto, kaj Respublikana politikisto. Li ludis gravan rolon en usona ekstera politiko kiel Nacia Sekureca Konsilisto 1969–1975 kaj usona ministro pri eksterlandaj aferoj 1973-1977 sub prezidantoj Richard Nixon kaj Gerald Ford, sukcedante la ŝajne malfortan antaŭan ministron William P. Rogers. Post la eksiĝo de Kissinger, ambaŭ postaj usonaj prezidantoj kaj aliaj mondgvidantoj petis lian konsilon. Li estas forta eksponento de realpolitik-pensado en internacia politiko. En plenumaj politikaj roloj inter 1969 kaj 1977, li helpis formi la Détente-n direkte al Sovetunio, malfermis diplomatiajn rilatojn kun la Ĉina Popola Respubliko, kaj negocis la Parizan Pacinterkonsenton, kiu finis usonan implikiĝon en la Vjetnama milito.

Kissinger ricevis la Nobel-premion pri paco en 1973, la Prezidenta Medalo de Libereco en 1977 kaj en 1987 la Karla Premio. 

Pro de li gvidita usona interveno en la militista puĉo en Ĉilio kaj bombardo en Kamboĝo, li estis akuzita je "militkrimoj, krimoj kontraŭ la homeco kaj... agoj kontraŭe al komuna juro, kutimjuro kaj internacia juro ". 

Kiel judo, Kissinger fuĝis al Usono en 1938 pro naziismo. En 1954 li iĝis doktoro de la universitato Harvard. En Harvard li laboris de 1954 ĝis 1971. Lia fako estis eksterlandaj aferoj de Usono.

Li doktoriĝis pri eŭropa grandpotenca politiko en la 19-a jarcento, kaj la ekzercado de potenco kaj la potenc-ekvilibro iĝis lia speciala kampo. Post la dissolvo de Sovetunio, li avertis ke Rusio restos naciisma minaco. 

Post sia ofic-tempo li verkis librojn pri la temo de internaciaj rilatoj kaj regis  konsilistkompanion *Kissinger Associates*.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Holger Klitzing: *The Nemesis of Stability. Henry A. Kissinger’s Ambivalent Relationship with Germany.* WVT, Trier 2007, ISBN 978-3-88476-942-3.
* Robert D. Schulzinger: *Henry Kissinger. Doctor of diplomacy.* Columbia University Press, New York 1989, ISBN 0-231-06952-9.

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj
Kategorio:Karolpremiitoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time
Komunumoj de Yvelines

eta|dekstra|Mapo de la komunumoj de Yvelines
Jen listo de la **259 komunumoj de la franca departemento Yvelines**.

## Listo 
* (CAM) Kunurba komunumo de Mantes-en-Yvelines, kreita en 2000.
* (CAS) Kunurba komunumo de Saint-Quentin-en-Yvelines, kreita en 2004.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Departementoj de Francio
* Komunumo (Francio)
* Yvelines
Dag Hammarskjöld

**Dag Hjalmar Agne Carl HAMMARSKJÖLD**  estis Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj de 1953 ĝis 1961, kiam li mortis en aerakcidento, en Afriko. 

Dag naskiĝis je la 29-a de julio 1905 en Jönköping, Svedio. Lia patro Hjalmar Hammarskjöld estis prezidanto de kortega tribunalo, poste la ĉefministro de Svedio. Dag kreskis en Uppsala, kie lia patro laboris kiel guberniestro.

Dag iĝis juristo kaj fakiĝis kiel ekonomikisto. Li laboris en la registaro de socialdemokrata Tage Erlander kiel ministro pri fremdaj aferoj, kiam oni lin nomumis al posteno de la ĉefsekretario de UNO. La registaro de Svedio ne kampanjis por Dag Hammarskjöld, sed lia “atuto” estis, ke li venis de sen-alianca lando. Li enoficiĝis je UNO je la 10-a de aprilo 1953. Kiel ĉefsekretario de UNO Hammarskjöld sekvis la norvegon Trygve Lie.

Antaŭ la ofico en la UNO Dag Hammarskjöld laboris en la ministerio de fiskalaj aferoj, en la ministerio de la eksterlandaj aferoj kaj en la centra banko de Svedio. 

En postmilita tempo en la mondo dominis tensio inter la superpotencoj Usono kaj Sovet-Unio. Dum la malvarma milito Hammarskjöld solvis aŭ klopodis solvi pli ol 20 krizojn internaciajn. Li koncentriĝis en paca laboro zorgante malhelpi la kreskon de la malvarma milito al Afriko kaj Azio, sed la nova tereno de la malvarma milito favoris Sovet-Union.

Kvankam Dag Hammarskjöld subtenis pacajn agadojn, li volis, ke UNO havu ankaŭ militan povon. Li fondis la unuan pacsekurigan korpon por UNO dum la krizo ĉe Suezo en 1956. Hammarskjöld estis tre populara ĉe malgrandaj ŝtatoj, kaj li elektiĝis denove en 1957. En la ĝenerala kunveno de la UNO en 1960 Nikita Ĥruŝĉov protestis, ke Hammarskjöld laboris dum la Konga krizo tro por Okcidento.

Dag Hammarskjöld mortis en aerakcidento en la nokto inter la 17-a kaj 18-a de septembro 1961 en ofica vojo en Afrikon dum la Konga krizo. La aeroplano falis proksime al Zambia flughaveno de Ndola dum la milito inter Kongo kaj Zambio (tiam Nord-Rodezio). Post morto li gajnis la Nobel-premion pri paco en 1961.

Dag Hammarskjöld estis ankaŭ poeto kaj estis ano de la Sveda Akademio.

## Vidu ankaŭ
* Biblioteko Dag Hammarskjöld

## Eksteraj ligiloj 
* Biography Dag Hammarskjöld (en) 
* Dag Hammarskjöld The Nobel Prize 1961 (en) 
* Site ONU Dag Hammarskjöld (en)
* Dag Hammarskjöld Library (en)
* Kofi Annan, *Dag Hammarskjöld and the 21th century*, The Fourth Dag Hammarskjöld Lecture 6 september 2001, Uppsala university (en) (pdf)  

Kategorio:Svedoj
Kategorio:Svedaj politikistoj
Kategorio:Svedaj nobeloj
Kategorio:Personoj de Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Membroj de la Sveda Akademio
Kategorio:Mortintoj en aviadilaj akcidentoj
Mikaelo Pro

**Mikaelo Pro** (Miguel Agustín Pro, S.J., naskiĝis la 13-a de januaro 1891, mortigis la 23-a de novembro 1927) - meksika jezuito, murdata dum reĝimo de Plutarco Elías Calles. Beatigata kiel martiro la 25-a de septembro 1988.

## Eksteraj ligiloj 
* Katolika retpaĝo dediĉata al Mikelo Pro (anglalingva) 

Kategorio:Katolikaj martiroj
Kategorio:Romkatolikaj pastroj
Kategorio:Jezuitoj
Kategorio:Ekzekutitaj personoj de Meksiko
Multipliko de vektoroj

Vektoro estas aparta tipo de matrico. Vektoro povas esti konsiderata kiel matrico kun unu dimensio egala al 1 - kolumna vektoro aŭ versa vektoro.

Tiel estas difinitaj variantoj de multipliko de vektoroj kiel matricoj.
Inter ili la plej ofte uzataj estas:
* Produto de vektoro kaj skalaro - laŭelementa multipliko de la skalaro kaj ĉi elemento de la vektoro.
* Ordinara produto de vektoro kaj matrico.
** Se *A* estas *m*-per-*n* matrico kaj *v* estas kolumna vektoro *n*-per-*1* do ekzistas la produto *Av* - kolumna vektoro *m*-per-*1*.
** Se *A* estas *m*-per-*n* matrico kaj *v* estas versa vektoro *1*-per-*m* do ekzistas la produto *vA* - versa vektoro *1*-per-*n*.

Ankaŭ ekzistas specifaj produtoj de vektoroj:
* Skalara multipliko - de skalaro kaj vektoro
*: La skalara multipliko de vektoro *A = (ai)* kaj skalaro *r* donas produton *rA* de la sama amplekso kiel *A*. La elementoj de *rA* estas donitaj per
*::  (rA)_{i} = r \cdot a_{i}. \, 
* Skalara produto (aŭ *punkta produto*) - de du vektoroj de iu ajn la sama dimensio
* Vektora produto (aŭ *kruca produto*) - de du vektoroj de dimensio 3, sed ekzistas iuj ĝeneraligoj al la aliaj okazoj
* Triopa produto - kelkaj produtoj de tri vektoroj
* Multaj vektoraj produtoj - produtoj de pli ol tri vektoroj

Kategorio:Vektora kalkulo
Kategorio:Matrica teorio
Kategorio:Lineara algebro
Wieluń

eta|maldekstra|250ra|
**Wieluń** estas urbo en vojevodio Lodzio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Wieluń en distrikto Wieluński. Ĝi havas preskaŭ 26.000 loĝantojn. Apartenis al urboj de la Krono de la Regno de Pollando.

[eta|maldekstra|La bombatakoj de [Luftwaffe farataj de germanaj bombaviadiloj Junkers Ju 87 Ju 87 B dum la Bombado de Wieluń, la 1an de septembro 1939]]
La urbo estas konate de la Bombado de Wieluń - serio da aeratakoj de Luftwaffe kontraŭ la pola urbo Wieluń la 1-an de septembro 1939. La atakoj estis farataj de bombaviadiloj Ju 87B. Aviadilatakoj okazis subite, sen deklaro de milito fare de Germanio. Ĝia rezulto estis detruo de konstruaĵoj en 75%, kun malsanulejo kaj antikvaj konstruaĵoj. Tio estas montrata kiel ekzemplo de bruteco kaj senkaŭza teroro de germana aviado.

Oni akceptas, ke la bombado de Wieluń estis la unua atako kontraŭ civilaj celoj, kaj la batalo de Westerplatte la unua atako kontraŭ militistaj celoj. Ambaŭ eventoj okazintaj sojle de la invado en Pollandon komencis la Duan Mondmiliton.

[eta|maldekstra|230ra|La detruita centro de la urbo post la bombado fare de germana [Luftwaffe en la unua ago de la Dua Mondmilito nokte je la 4 hor 40 minutoj - la 1an de septembro 1939, do fakte tie ĉi komencis la 2-a Mondmilito, la foto el la kolekto de la Muzeo de Wieluń-Tero]]
[eta|250ra|maldekstra|La detruita centro de la urbo post la bombado fare de germana [Luftwaffe]]
[eta|250ra|maldekstra|Wieluń, la katolika preĝejo de [Ĉefanĝelo Miĥaelo la 1an de septembro 1939 estis bombita fare de la germana Luftwaffe kaj en la jaro 1940 germanoj per dinamito tuteksplodis la restojn de la preĝejo]]
[eta|200ra|dekstra|[Sinagogo kaj hospitalo en Wieluń tute detruita fare de la germana Luftwaffe en la unua ago de la Dua Mondmilito dum la Bombado de Wieluń]]

## Bombado de Wieluń 
La 1-an de septembro 1939, la urbo estis bombita fare de la germana Luftwaffe en la unua ago de la Dua Mondmilito. La plej grandan parton el la urbocentro estis detruita de germanaj bombaviadiloj, inkluzive klare markita malsanulejo kaj historia gotika katolika preĝejo de la Ĉefanĝelo Miĥaelo (vidu la apudan foton), ankaŭ tute detruita estis la loka sinagogo (vidu la suban foton), kaj mortbatis preskaŭ 1.300 civilulojn. Tri kvaronoj de la urbo estis detruitaj (vidu la apudan foton). La viktimindico estis pli ol dufoje kiel maksimumo kiel Gerniko. Dum la bombado ne troviĝis polaj armeaj taĉmentoj en la urbo.

## Partneraj urboj 
* Adelebsen, Germanio, ekde 1999
* Osterburg (Altmark), Germanio, 2002
* Letterkenny (Graflando Donegal), Irlando, 2007
* Ochtrup, Germanio, 2010

## Konindaj personoj ligitaj kun la urbo 
* Wojciech Chudy

## Referencoj 

Kategorio:Urboj de Lodza provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Alva Myrdal

**Alva Reimer MYRDAL** (naskiĝis en Uppsala, Svedio, 31-an de januaro 1902 kaj mortis en Danderyd, samlande 1-an de februaro 1986) laboris kiel diplomato kaj socialdemokratia politikisto pri pacismo kaj socialema ŝtato. Ŝi ricevis la Nobel-premion pri paco en 1982 kune kun Alfonso García Robles. Geedziĝinta ekde 1924 kun Gunnar Myrdal, kaj patrino de verkisto Jan Myrdal.

Alva Myrdal estas konsiderata la virino, kiu kreis la modernan Svedion.

## Referencoj 
Kategorio:Svedaj politikistoj
Kategorio:Svedaj socialdemokratoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Universitato de Upsalo
Kategorio:Nobel-premiitinoj
Henri Laborit

**Henrit LABORIT** (naskiĝis la 21-an de novembro 1914, mortis la 18-an de majo 1995) estis franca kirurgo, biologo, filozofo. Lia fako estis besta kaj homa konduto. Li famis pro la enkonduko de la unua neŭrolepto, la klorpromazino, kiu ebligis trankviligi homojn dum longa operacio.

Lia laboro pri mens-trudado influis usonan reĝisoron Alain Resnais en la 1980-aj jaroj.

En 1952 Laborit enkondukis klorpromazinon (la unua neŭrolepto, kies komercaj nomoj estas *Largactil*, *Thorazine* (en Usono kaj Britio) kaj *Fenactil* (en Pollando), por pritrakti skizofrenion.

Kategorio:Francaj biologoj
Kategorio:Francaj filozofoj