open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Splugopasejo

**Splugo** (,  kaj romanĉe **Pass dal Spleia**) estas montpasejo, kiu ligas la svisan Kantonon Grizonon kun Lombardio en Italio. La pasejo estas akvodislimo inter Norda Maro kaj Mediteraneo.

## La pasejo en ciferoj 
La pasejkulmino situas sur alteco de 2113 m s.m.. De la norda elirpunkto Splugo ĝis la pasejkulmino la distanco estas 8,8 km. De la pasejkulmino ĝis la finpunkto en Chiavenna la distanco estas 30,3 km. La tuta pasejvojo do havas longon de 39,1 km. La averaĝa deklivo sur la norda ramplo estas 7,4 %, maksimume 10 %, kaj sur la suda flanko 5,9 %, maksimume 14 %. La pasejvojo estas malfermita en somero de junio ĝis oktobro. Sur la pasejkulmino troviĝas doganstacio pro la landlimo inter Svislando kaj Italio.

## Historio 
Ekzistas hipotezo, ke la romia mencio de *Cunus Aureus* rilatas al la Splugopasejo, tamen estas multe pli verŝajne, ke tio estis la nomo de Juliopasejo, ĉar laŭ la trovitaĵoj ŝajnas, ke en romia epoko la Splugopasejo ne vetureblis kaj ke ekzistis tiutempe nur piedpado. En pacokontrakto inter Schams kaj Chiavenna el la jaro 1219 la loĝantoj ambaŭflanke de la pasejo interkonsentis pri garantio de la trafiksekureco sur la pasejo. En la jaroj 1818 ĝis 1823 estis konstruita la unua veturebla vojo tra la Splugopasejo, kiu estis plibonigita en 1834. En 1841 estis konstruita sur la pasejkulmino je la norda flanko la unua gastejo kun la doganstacio. Kiam en la 19-a jarcento la Svisa Federacio planis la transalpan fervojon, oni unue diskutis la vojon tra Splugo. Pro la protestoj de Kantono Tiĉino, kiu tiel troviĝintus flanke de la transalpa vojo, oni tiam favoris fine Gotardon. La sama diskuto ripetiĝis fine de la 20-a jarcento, kiam oni planis la baztunelon tra la Alpoj, kaj denove oni fine donis la preferon al Gotardo.

## Eksteraj ligiloj 
* La Splugopasejo en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de Italio
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Geografio de Lombardio
Alkazabo de Badajoz

[eta|La historia kerno de [Badajoz (blanka domaro), sub la Alkazabo (flaveca konstruaĵaro sub la verda arbaro pinte), ĉe la rivero Gvadiano.]]
La **Alkazabo de Badajoz** situas sur la monteto Muela ĉirkaŭ la antikva historia kerno de Badajoz, en Ekstremaduro, Hispanio, dum la islama epoko. Ĝi estis konstruita de la almohadoj en la 12-a jarcento, kvankam estis antaŭa konstruaĵaro de la 9-a jarcento kiam oni fondis la urbon. Ĝi estas la plej etenda alkazabo de Eŭropo.

## Historio 
eta|*Adarvo* aŭ Remparkoridoro de la Alkazabo de Badajoz
eta|Adarvo de la Alkazabo de Badajoz

La origino de la Alkazabo troviĝas en la fortikaĵo kiun konstruigis Ibn Marŭan en la monteto Muela kiam li setlis en Badajoz, en la 9a jarcento. Temis pri remparo de miksaĵo el koto kaj briko.

Tiun konstruaĵon konsolidis en 1030 Aben Muhammad Aben Maslama ben Abdallah Ibn el-Aftas aŭ Almanzoro la 1-a de Badajoz kiu konvertigis ĝin en murego el ŝtono kaj kalko.

Poste ĉirkaŭ 1170 ĝi estis definitive reparata, fortikigata kaj ampleksata laŭ ordono de la almohada ĥalifo Abu Yaqub Yusuf. Per tiu rekonstruo la Alkazabo adaptis praktike la aspekton kiun prezentas aktuale.

## Turoj 
En la remparo estas la jenaj turoj:
* **Turo de Espantaperros**
* **Turo de la Horca** (Pendumilo).
* **Turo de la Siete Ventanas** (Sep fenestroj).
* **Turo de la Doncellas** (La fraŭlinoj).

Ene de la fortikaĵo ekzistas aliaj turoj:
* **Turo de Santa María**, kie oni lokigis la katedralon de Badajoz post la kristana konkero.
* **Turo de la Episkopa Palaco**.

## Pordegoj 
maldekstra|eta|220px|Malantaŭa parto de la Pordego de la Kapitelo

* **Pordego de la Kapitelo**.

* **Pordego de la Perfido**.

* **Pordego de Yelves**: ĉe la monaĥinejo de Adoratrices, en la okdcidenta parto de la alkazabo.

eta|Pordego de Yelves

* **Pordego de Alpéndiz**.
* **Pordego de Mérida**.

## Palacoj 
* **Palaco de la Dukoj de Feria**, kie situas aktuale la Arkeologia Provinca Muzeo.

maldekstra|eta|220px|Palaco de la Dukoj de Feria

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.Badajozayeryhoy.net 

Kategorio:Kasteloj en Hispanio
Kategorio:Vidindaĵoj de Badaĥozo
Kategorio:Provinco Badaĥozo
Kategorio:Al-Andalus
Kategorio:Islama arkitekturo
Kategorio:Ekstremaduro
Alain Bringolf

**Alain BRINGOLF** naskiĝis en La Chaux-de-Fonds, kantono Neŭŝatelo, Svislando en la jaro 1940. Li estas fakulo pri edukado kaj instruisto. Li estas membro de politika partio laborista. De 1977 ĝis 1995 li estis membro de la registaro de la urbo La Chaux-de-Fonds (ekzekutiva instanco). De 1973 ĝis 2009 li estis membro de la kantona parlamento de la kantono Neuchâtel (leĝofara instanco).

## Pri Esperanto 
Alain Bringolf kaj Claude Gacond estis kolegoj en la kantona parlamento dum pluraj jaroj kaj konas unu la alian ekde jardekoj. Same ili estis kolegoj en la lernejoj de la urbo La Chaux-de-Fonds, kie ili dediĉis sian tutan vivon al instruado al infanoj. Tiel Bringolf povis konsciiĝi pri la valoro de la aktivecoj de sia kolego Gacond. Claude Gacond estas arkivisto de la Centro pri Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia CDELI, kiu situas en la urba biblioteko de La Chaux-de-Fonds.

Alain Bringolf kiel kantona deputito lanĉis Mocion « Valorigi Esperanton », kiu ricevis apogon per subskribo de 27 deputitoj, kiam ĝi estis oficiale transdonita al la registaro de la kantono Neuchâtel en 2008. La Kantona Konsilio (leĝofara instanco) akceptis la Mocion « Valorigi Esperanton » per 60 poraj voĉoj kaj 41 kontraŭaj voĉoj en februaro 2009.
La teksto de la Mocio troviĝas sur la blogo de Mireille Grosjean, kun-prezidanto de Svisa Esperanto-Societohttp://www.mirejo.blogspot.com en februaro 2009.

## Eksteraj ligiloj 
* Motion neuchâteloise en faveur de l'espéranto - la video de la gazetara konferenco de Alain Bringolf (04 marto 2008)

Kategorio:Svisaj instruistoj
Kategorio:Svisaj politikistoj
Kategorio:Neŭŝatelanoj
Snæfell

**Snæfell** estas monto en la oriento de Islando. La nomo signifas simple Neĝ-monto. Ĝi estas konstruita ĉefe per tofo kaj riolito. Saman nomon havas fakte la monto en la okcidento de Islando sur kiu situas la fama Snæfellsjökull (*Glaĉero de Snæfell*).

Snæfell estas la plej alta neglaĉera monto en Islando.

Kategorio:Montoj en Islando
Kategorio:Montoj kun alteco inter 1000 kaj 1999 m
Blankkola korvo

La **Blankkola korvo** aŭ **Blankkola korako**, *Corvus albicollis*, estas birdospecio de la familio de korvedoj kaj el ĝia tipa genro *Corvus* ene de la ordo de paserinoj, kiu loĝas en Afriko. Oni devas ne konfuziĝi inter tiu specio kaj la multe pli malgranda Blanknuka korvo (*Corvus splendens*), ĉar ambaŭ havas blankecajn nukojn, sed krome estas multaj morfologiaj diferencoj. Vere tiu ne havas blankan la tutan kolon sed ĉefe la nukan parton, dum la alia estas nek tiom nigreca nek tiom korakeca.

Tiu ĉi estas iom pli malgranda (50-54 cm longa) ol la Komuna korako aŭ eĉ sia plej proksima parenco nome la Dikbeka korvo *C. crassirostris*. Tiu havas multe pli mallongan voston kaj pli **fortan bekon kun blanka pinto** kiu estas ege arkoforma (preskaŭ tiom kiom ĉe la Dikbeka korvo); ili diferenciĝas ĉar la Dikbeka korvo havas blankan pli larĝan kaj altan zonon al la alta nuko kaj ne tiom la suban malantaŭan kolon. Kvankam **ĝenerale nigra**, la **gorĝoj, brusto kaj kolo estas nigrecbrunaj**, kun iom da purpura brilo. La plej karaktera trajto (kio nomigas la specion) kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo estas granda longa **makulo de blankaj plumoj en malantaŭo de suba kolo**.

Ili loĝas en orienta kaj suda Afriko el Somalio kaj suda Etiopio al Sudafriko en malferma kaj montara kamparo. Ili estas tre komunaj en etaj urboj kaj vilaĝoj tiom kiom estas proksime montoj aŭ montetoj por ripozado kaj nestumado.

Plej parto de la manĝo estas atingata el surgrunde, sed ili manĝas ankaŭ el arboj. Oni vidis ilin foje faligantajn testudon el alto sur malmola grundo, prefere sur rokoj kaj poste malsupreniri por manĝi ĝin aŭ eĉ ripeti se ne estas sufiĉe rompita. Blankkolaj korvoj povas facile manĝi ankaŭ kadavraĵojn el surveturitaj bestoj. Ili manĝas ankaŭ frukton, grenon, insektojn, etajn reptiliojn, akridojn kaj homajn restaĵojn se ili ne estas persekutataj, kaj eĉ ili povas manĝi en kotoj kaj ĝardenoj sufiĉe libere.

Nestojn oni konstruas ĉefe en klifokornicoj sed ankaŭ eventuale en arbo. La ino demetas kutime 3-5 ovojn.

Ofte priskribita kiel korako kun malseka gorĝo, ili havas tre similan alvokon kun la Komuna korako, sed kun pli raŭkaj notoj. Ili havas krakon kiel la korako sed kun pli susura noto aldone.

## Eksteraj ligiloj 
* Blankkola korvo

## Filmoligo 
* Filmoj de Blankkola korvo ĉe Interreta Birdokolekto

## Referencoj 
*  Malplej zorgiga

Kategorio:Korvedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Harsány

**Harsány** (harŝAnj) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Miskolc. La nomo signifas: laŭta, sed kelkaj opinias, ke la vorto devenis de tilio (hungare hárs).

## Bazaj informoj 
* Areo: 37 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 137 m
* Loĝantaro: 2100
* Poŝtkodo: 3555
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Harsány situas grandparte sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Emőd troviĝas 9, Nyékládháza 10, Miskolc 18, Mezőkövesd 27, Budapeŝto 150 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. Antaŭ la hungaroj hunoj kaj avaroj vivis tie. En la 16-a jarcento la vilaĝo iĝis kampurbo. La vilaĝanoj okupiĝis precipe pri vinkulturo. Ekde 1596 la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. En 1831 kaj en 1873 ĥolero okazis. Harsány ekhavis kurenton nur en 1962. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, poŝto, gastejo, interretejo, kuracejo, dentokuracejo, apoteko, familihelpa servo, futbalejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Eta) Dipatrino de 1735
* kalvinana preĝejo
* monumento pri falintoj de 1938
* 3 fiŝkaptistaj lagoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Kategorio:Vinvilaĝoj

## Ĝemelkomunumo 
 Aldersbach, Germanio
Falĉileto

eta|200px|Falĉileto
**Falĉileto** aŭ **lunarka falĉileto** estas rikoltilo. En la origina senco ĝi estas malgranda falĉilo, duonronde kurba kun manlonga tenilo, por detranĉi grenon aŭ herbon.

Falĉileto estas agrikultura ilo, uzata ankaŭ de ĝardenistoj.

Ĉar per la mala mano oni devas kolekti la falĉitajn herberojn aŭ tigojn, necesas protekti tiun malan manon per metala aŭ alimateriala protekta ganto.

## Simbolo 
* Falĉileto estis ĉe la antikvaj grekoj simbolo de la agrikulturo kaj tiel insigno de Demetrio.
* Kun martelo ĝi estas komunisma simbolo, kie falĉileto simbolas la agrikulturan laboristan forton kaj la martelo la industrian homforton.
* Laŭ bildrakontoj de Asterikso, la druido kolektis viskon per ora falĉileto.

## Lingva noto 
Kvankam sufiĉe ofte, pro la influo de slavaj lingvoj, oni nomas falĉileton ankaŭ *serpo*, oni prefere ne konfuzu ĝin kun tiu aŭ hak-tranĉilo, t.e. tranĉa ilo, kun pli-malpli kurba kaj dika klingo, uzata por pritondi arbojn, heĝojn, disfendi lignon ktp, uzata en arbarokulturo.

## Vidu ankaŭ 
* Falĉilo
* Serpo
* Rikoltilo
* Haktranĉilo

Kategorio:Iloj
Kategorio:Falĉado
Kategorio:10-a jarmilo a.K.
Borsodgeszt

**Borsodgeszt** [borŝodgest] estas malgranda vilaĝeto kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Mezőkövesd. La antaŭnomo Borsod faras diferencon de Geszt.

## Bazaj informoj 
* Areo: 15 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 148 m
* Loĝantaro: 300
* Poŝtkodo: 3426
* Telefonprefikso: 49

## Geografio 
Borsodgeszt situas sur malebenaĵo, en valo de rojo, fine de sakovojo. Emőd troviĝas 12, Miskolc 19, Mezőkövesd 23, Felsőzsolca 25, Eger 30 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio devenis el 1292. La vilaĝanoj okupiĝis precipe pri vinkulturo. Ekde 1596 la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. Inter 1973-1990 la municipo estis komuna kun Sály. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, migra poŝto, gastejo, hejmo por maljunuloj, domo por junuloj, vendejo.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Kategorio:Vinvilaĝoj
Sály

**Sály** [ŝAj] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Mezőkövesd.
eta|maldekstre|Ambaŭ preĝejoj en Sály

## Bazaj informoj 
* Areo: 26 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 142 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.9494/20.6651
* Loĝantaro: 2230
* Poŝtkodo: 3425
* Telefonprefikso: 49

## Situo 
Sály situas sur malebenaĵo, en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Emőd troviĝas 14, Mezőkövesd 21, Eger 27, Miskolc 38&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. Antaŭ la hungaroj hunoj kaj avaroj vivis tie. La unua mencio devenis el 1348. La vilaĝanoj okupiĝis precipe pri vinkulturo. En 1596 la turkoj bruldetruis la vilaĝon, la vilaĝanoj rifuĝis en la vinkelojn. Inter 1960-1989 kolĥozo funkciis en Sály. Inter 1973-1990 la municipo estis komuna kun Borsodgeszt. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, lernejo, biblioteko, kulturdomo, poŝto.
eta|Memordomo pri Géza Gárdonyi

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Helpo de Kristanoj Dipatrino
* kalvinana preĝejo
* Kastelo de Sály
* restaĵo de fortikaĵo
* fiŝkaptista lago
* Memordomo pri Géza Gárdonyi
* ŝtonminejo

## Famuloj 
* romanisto Géza Gárdonyi tie frekventis la lernejon
* barono verkisto József Eötvös tie vivis ekde 1837 2 jarojn
Naskiĝis en Sály:
* Károly Balla (aktoro)
* kuracisto Dávid Egyedi
* trezormajstro Ignác Eötvös (pli juna)


Kategorio:Vinvilaĝoj
Insigno

eta|Armeaj insignoj de la hispana Ĝenerala Kapitano de la Terarmeo.

**Insigno** estas signo aŭ marko, kutime el metalo aŭ ŝtofo, distinganta grupon, rangon, aŭ funkcion. Ĝi povas simboli la povon de persono aŭ de oficiala grupo aŭ reganta organizaĵo. La unuopaj insignoj de la elementoj de rango aŭ ofico kunformas ties insignaron. Multaj specoj de insignoj ekzistas, interalie civilaj kaj armeaj dekoracioj, kronoj, emblemoj, kaj blazonoj.

## Historio 
La uzado de insignoj estas pli malnova ol historio, kaj por personaj kaj por grupaj celoj (precipe armeaj). Kiam oni volis ke la insigno vidiĝu, oni metis ĝin sur la pinto de stango aŭ lanco. La plej fruaj armeaj insignoj estis tre simplaj. Oni metis branĉojn de arboj, birdajn kadavrojn, bestajn kapojn, aŭ faskon de seka herbo sur stango aŭ bastono por ke batalantoj povu rekoni siajn amikojn, aŭ por marki renkontejon dum malvenko aŭ retiriĝo. Dum militaj teknikoj evoluis, oni dezajnis ĉiam pli fortikajn kaj okulfrapajn insignojn kaj elektis karakterajn simbolojn. Kiel insignon uzis la persoj oran aglon, la asirianoj kolumbon, la armenoj leonon, kaj la egiptoj interalie papagon kaj krokodilon. La aglo fariĝis tre grava insigno ankaŭ de la romaj legioj ĉirkaŭ la jaro -100.

## Funkcio 
En la Usona Terarmeo, insignoj distingantaj la branĉojn de la armeo helpas krei grupan identecon ene de ĉiu branĉo, tiel ke armeano sentas pli fortan fieron kaj fidon pri la propra branĉo ol pri aliaj.

## Referencoj 
Kategorio:Premioj laŭ tipoj
Bükkaranyos

**Bükkaranyos** [bukaranjoŝ] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Miskolc. La loknomo signifas: Bükk-ora.
eta|maldekstre|

## Bazaj informoj 
* Areo: 26 &nbsp;km²
* Supermara alteco: 124 m
* Loĝantaro: 1440
* Poŝtkodo: 3554
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Bükkaranyos situas sur malebenaĵo, en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Nyékládháza troviĝas 6, Emőd 7, Miskolc 9 km-ojn.

## Historio 
Oni loĝis en (Bükk)-Aranyos jam dum invado de la tataroj, tamen la unua mencio okazis en 1285 en formo *"Aranyas"*. En la 13-a jarcento ĝi formis 2 vilaĝetojn: Granda kaj Malgranda -Aranas. En 1910 vivis tie 1161 homoj (1157 hungaroj.
eta|
Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo el la 18-a jarcento, en 1835 trakonstruita, turo alkonstruiĝis en 1935
* romkatolika preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario)
* monumento pri revolucio en 1848

## Famuloj 
En Bükkaranyos naskiĝis aktoro Mari Kiss kaj kritikisto Béla Márkus.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Kategorio:Vinvilaĝoj
Alemanio

**Alemanio** aŭ **Alemanujo** estas la nocio por la tuteco de la teritorio loĝata de la alemanoj.

En frua mezepoko, tio estis la nomo de la regno de la alemanoj, kiu kongruas pli-malpli kun la hodiaŭa teritorio de la alemanaj dialektoj, inkluzive la ŝvaba, la alsacaj kaj la svisgermanaj. Inter la jaroj 911 ĝis 1268 Alemanio kongruis proksimume kun la tiama Duklando Ŝvabio.

Nuntempe oni utiligas ĉefe en la Esperanto-movado la terminon *Alemanio* ankaŭ por la alemanlingvaj teritorioj de Svislando, analoge al Romandio por ties franclingvaj teritorioj kaj Liĥtenŝtejno. Laŭ tiu lingvouzo Alemanio konsistas el la kantonoj Zuriko, Urio, Ŝvico, Untervaldo, Glaruso, Zugo, Luzerno, Bazelo, Argovio, Turgovio, Apencelo, Sankt-Galo, Soloturno kaj parto de la kantonoj Berno, Friburgo, Valezo kaj Grizono kaj Liĥtenŝtejno.

## Vidu ankaŭ 
* Alemanoj
* Duklando Ŝvabio

Kategorio:Historio de Svislando
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 3-a jarcento
Kategorio:911
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 910-919
Komelinedoj

**Komelinedoj** () estas klado de plantoj en la klaso *Liliopsida*.
Laŭ APG III la klado enhavas kvar ordojn kaj unu ne klasifikatan familion.

## Priskribo 
La muroj de ĉeloj enhavas ferulacidon.

## Sistematiko 

{{klado
| style= "font-size:100%; line-height:100%;"
| label1=Liliopsida
| 1= 
}}

Kategorio:Unukotiledonaj
Kisgyőr

**Kisgyőr** [kiŝdjOr] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Miskolc. Kis signifas: malgranda.

## Bazaj informoj 
* Areo: 71 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 193 m
* Loĝantaro: 1650
* Poŝtkodo: 3556
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Kisgyőr situas apud Bükk sur malebenaĵo, en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Emőd troviĝas 15, Nyékládháza 14, Miskolc 16, Mezőkövesd 29 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La vilaĝo ricevis kurenton nur en 1962. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana baroka preĝejo de 1776, turo alkonstruiĝis en 1788
* romkatolika preĝejo omaĝe al Koro de Jesuo
* kapelo omaĝe al (Serpa) Dipatrino

## Famuloj 
* En Mocsolyástelep (ekstera parto de Kisgyőr) naskiĝis aktoro Károly Nemcsák.
* En Kisgyőr naskiĝis komponisto István Fekete Győr.

## Ĝemelkomunumo 
*  Gemer, Slovakio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Kategorio:Vinvilaĝoj
Tard

**Tard** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Mezőkövesd.

## Bazaj informoj 
* Alto super marnivelo: 132 m
* Telefonprefikso: 49

## Situo 
Tard situas parte sur ebenaĵo, parte sur mildaj deklivoj, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Mezőkövesd troviĝas 10, Eger 21, Nyékládháza 27 km-ojn.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj avaroj kaj slavoj vivis tie. La unua mencio devenis el 1220 en formo *"Thord"*. En 1552 la turkoj bruldetruis la vilaĝon. Vilaĝservoj estas poŝto, interretejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo
* preĝdomo de baptistoj
* turistaj vojetoj
* vinkeloj 
* monumentoj pri falintoj kaj pri revolucio en 1956
* muzeo de malnova kamparana domo

## Famuloj 
En Tard mortis pentristo György Telepi.
eta|maldekstra|260ra|Vinkeloj de Tard

Tard (03) (Hungary).JPG | Monumento de falintoj en Tard
Tard (04) (Hungary).JPG | Monumento de revolucio pri 1956
Katolikus templom (Tard) (Hungary).JPG | Katolika preĝejo en Tard
Baptista Imaház (Tard) (Hungary).JPG | Preĝdomo de baptistoj en Tard

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Kategorio:Vinvilaĝoj
Plaza Alta (Badajoz)

[eta|maldekstra|250px|Plaza Alta de Badajoz estis antikva islama merkato [Badajoz; dum la 20a jarcento estis elfera merkata konstruaĵo en tiu angulo kiu estis post la 1970-aj jaroj transportita al la Universitato de Ekstremaduro kie nun estas biblioteko.]]
[eta|dekstra|250px|Tipa konstruaĵo de la Plaza Alta de [Badajoz.]]
[eta|dekstra|250px|La placo, kun renovigitaj domoj kaj la [Turo de Espantaperros fone.]]
La **Plaza Alta** en la hispana (aŭ Alta Placo en Esperanto) de Badajoz (Ekstremaduro, Hispanio), tre ĵuse renovigita, estis dum multaj jarcentoj la centro de la urbo ekde kiam ĝi trasaltis la limojn de la islama alkazabo.

Portikita grandparte, ĉe ties arkaroj celebriĝis la merkatoj en la Mezepoko. Estis ankaŭ festocelebrejo kaj kunvenejo. Ekde 1899 ĝis la 1970-aj jaroj loĝigis elferan merkaton kiu estis translokiĝita jam senuza al la universitata kampuso.

En ties ĉirkaŭaĵoj troviĝas elstaraj domoj kaj monumentoj, kiel la alkazabo, la Ruĝaj Domoj, la Mudeĥaraj Domoj aŭ la Turo de Espantaperros.

Dum la unua duono de la 20a jarcento kaj du pliaj jardekoj aŭ eĉ pli la zono estis iom kadukiĝinta kiel loko por malsekureco kaj prostituado, sed je la fino de la jarcento ĝi rekuperis la perditan viglon kaj alvenis novaj loĝantoj, institucioj kaj komercoj.

Kategorio:Vidindaĵoj de Badaĥozo
Kategorio:Ekstremaduro
La Sagne

**La Sagne** estas komunumo en la distrikto La Chaux-de-Fonds de Kantono Neŭŝatelo, Svislando. Ĝi havis 964 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La Sagne situas okcidente de la montpasejo Vue des Alpes en la Valo de La Sagne et Les Ponts-de-Martel inter La Chaux-de-Fonds kaj la Lago de Neŭŝatelo. Tra la valo fluas la rivereto *Le Bied*, kiu alfluas al la lageto *Scie des Creux*, kies elfluo estas subtera.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo La Sagne limas en nordo al La Chaux-de-Fonds, en oriento al Val-de-Ruz (respektive antaŭ la komunuma kuniĝo en nordoriento al Les Hauts-Geneveys, en oriento al Boudevilliers, en orientosudoriento al Les Geneveys-sur-Coffrane, en sudoriento al eksklavo de Coffrane, en sudsudoriento al Montmollin), en sudo en unu punkto al Rochefort, en sudsudokcidento al Brot-Plamboz, en sudokcidento al Les Ponts-de-Martel, kaj en okcidento al Le Locle.

## Trafiko 
La Sagne disponas pri stacidomo ĉe la mallarĝŝpura trajnlinio de la Neŭŝatelaj Fervojoj de La Chaux-de-Fonds al Les Ponts-de-Martel.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de La Sagne datiĝas el dokumento el la jaro 1363, per kiu Jean d'Arberg, La senjoro de Valangin, koncedas en la donitaj limoj diversajn liberecojn al la loĝantoj de Le Locle kaj La Sagne. Dum la Militoj de Burgonjo en la jaro 1476 la civitanoj de La Sagne submetis sin al la protekto de Berno.

Ekde la 14-a jarcento ĝis la jaro 1848 La Sagne formis burĝaron, al kiu de 1616 ĝis 1656 apartenis ankaŭ parto de La Chaux-de-Fonds. La plej granda parto de la familioj de La Sagne akiris ek de 1502 la civitanajn rajtojn de Valangin. Ili montris sin lojalaj al la malnova reĝimo, precipe en la jaro 1831. La reĝisma movado de septembro 1856 havis sian originon en La Sagne.

## Esperanto-movado 
Inter 1955 kaj 1973 Claude Gacond estis instruisto en la baza lernejo de La Sagne. Li dum tiu tempo ankaŭ instruis Esperanton al la porinstruista lernejo de Kantono Neŭŝatelo. En la jaro 1956 Claude Gacond organizis publikan Esperanto-ekspozicion en la lernejo de La Sagne, kaj en 1959 la japana ĵurnalistino Joŝiko Kaĵino tie publike prelegis pri Esperanto. 

## Vidu ankaŭ 
* La Sagne (stacidomo)
* La Sagne-Eglise (stacidomo)
* La Corbatière (stacidomo)
* Les Coeudres (stacidomo)
* Les Coeudres-Est (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Lasagne 

Kategorio:Esperanto-movado en Svislando laŭ lokoj
Palaco Linares

dekstra|eta|300px|Fasado de la Palaco Linares.

La **Palaco Linares** (, konata en ĝiaj unuaj jaroj kiel ''*), troviĝas en Madrido (Hispanio), situanta en la Promenejo Recoletos kaj la strato Alkalao, malfermante sian ĉefan fasadon al la Placo Cibelo, en la antikvaj terenoj Molinos de Plata kaj de Pósito Real de Madrid, granda cerealkelo elpensita por la atentado dum eblaj provizaj krizoj en la urbo.

## Konstruado 
José de Murga y Reolid, unua markizo de Linares kaj unua vicgrafo de Llantero, aĉetis la terenon, de 3.064 kvadrataj metroj, en 1872 al la Madrida Urbodomo. Proponis la konstruadon al la municipa arkitekto Carlos Colubí en 1877, sekvante la dizajnon de la franca arkitekto Adolf Ombrecht. Kelkaj partoj de la Palaco, kiel la ŝtuparo kiu kondukas en la ĝardenon, la ĉevalejo aŭ la *Domo de la Pupoj*, estis verkaĵo de Manuel Aníbal Álvarez. La markizoj de Linares translokiĝis al la konstruaĵo en 1884, kvankam la verkaĵoj tute ne finiĝis ĝis la jaro 1900.

## Diversaj proprietuloj 
Post la forpaso de la markizoj de Linares, la palaco estis heredata de Raimunda Avecilla y Aguado, grafino de Villapadierna, baptofilino de la gemarkizoj kaj filino de ilia administranto, Federico Avecilla Delgado.

Pro la paso de la jaroj kaj post suferado de la konsekvencoj de la Intercivitana hispana milito, la palaco estis preskaŭ malkonstruita. Tamen ĝi estis deklarita kiel *Art-Historia Monumento* en 1976, kio savis ĝin de la evidenta detruado. Malgraŭ la ŝanĝiĝo de la proprietuloj, inter kiuj estas inkludataj la mara kompanio *Transmediterránea*, la *Confederación Española de Cajas de Ahorro*, la Madrida Urbodomo kaj la industria *Emiliano Revilla*, la palaco restis sen uzo kaj fermita dum preskaŭ unu jarcento, kio garantiis ke ĝia dekoracio kaj meblaro konserĝivus ĝis niaj tagoj.

## Domo de Ameriko 
En 1992, koincidante kun la Kvina Jarcento de la alveno de Kristoforo Kolumbo al Ameriko kaj de la elektado de Madrido kiel eŭropa kultura ĉefurbo, la Palaco Linares estis denove malfermita kiel *Domo de Ameriko*, centro destinita al la kulturinterŝanĝo inter Hispanio kaj Ameriko. Por tiu celo, la centro organizas multnombrajn ekspoziciojn, rondtablojn, prelegojn, kursojn, ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Filmo *Patrimonio nacional''

Kategorio:Palacoj en Madrido
Gateshead

eta|dekstra|Moderna ponto ĉe Gateshead
**Gateshead** estas urbo kaj metropola distrikto en la metropola provinco *Tyne and Wear* kaj en la konstruita areo kaj kunurbaro *Tyneside* en nordorienta Anglio. Ĝi situas sur la suda bordo de Rivero Tyne, kontraŭe al Newcastle-upon-Tyne. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ekde la romia epoko homoj loĝis tie, proksime al tiama rivera transpasejo. La anglosaksa historiisto Bede menciis viron nomitan Utta kiu estis abato de Gateshead en 623. En 1068 apud Gateshead Vilhelmo la Konkerinto venkis armeon de Edgar Aetheling kaj Malkolmo la 3-a (Skotlando). En 1344 estis la unua aludo al karbominado en la ĉirkaŭaĵoj de la urbo, sed la minejo estis malprofunda kaj pro inundado ne eblis mini pli profunde: en 1680 la minado ĉesis.

En 1747 William Hawks fondis ferfabrikon kie fabrikiĝis ankroj, ĉenoj por ŝipoj, ktp. La entrepreno prosperis. Dum la sekvantaj jardekoj Gateshead iĝis grava industria centro. Tamen en 1889 fermiĝis granda fabriko kie laboris multaj loĝantoj. Rezultis longdaŭra grandskala senlaboreco.

En 1854 granda incendio kaŭzis eksplodojn kiuj detruis multajn mezepokajn konstruaĵojn de Gateshead.

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Tyne and Wear

Kategorio:Urboj de Britio
Kategorio:Nordorienta Anglio
Roĝero de Parma

**Rogerius** (antaŭ 1140 — ĉ. 1195), ankaŭ nomata **Rogerius Salernitanus**, **Roger Frugard**, **Roger Frugardi**, **Roggerio Frugardo**, **Rüdiger Frutgard** kaj **Roggerio dei Frugardi**, estis mezepoka kirurgo el Salerno. En ĉirkaŭ 1180 (laŭ iuj fontoj jam en 1170, laŭ aliaj nur en 1230) li verkis pri sia medicina fako sub la titolo *Practica Chirurgiae* ("Praktikado de kirurgio"), ankaŭ konata kiel *Chirurgiae Magistri Rogerii* ("La kirurgio de majstro Rogerius").eta|400ra|dekstra|Intrakrania operacio, miniaturo de kirurgo plenumanta restarigon de frakturo.

La verko distingiĝas de aliaj mezepokaj verkoj pro klareco, koncizeco kaj praktikeco. Ĝi sekvas sistemon de patologio-traŭmatologio kaj rekomendas traktadon de ĉiu tipo. Rogerius estis la unua priskribanto de lupus.

En lia tempo, la epoko de la krucmilitoj, estis granda bezono por traktado de vunditoj. La verko de Rogerius estis la unua mezepoka teksto pri la temo, uzata en la universitatoj de Bolonjo kaj Montpeliero. Ĝi estis reeldonita kaj iom komentita de lia lernanto Rolando de Parma en 1250 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=12168232&dopt=Abstract.

## Literaturo 
* Leonard D. Rosenman, *The Chirurgia of Roger Frugard* (2002).
* Project Gutenberg

Rogerius
Rogerius
Kategorio:Antikvaj kaj mezepokaj kuracistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento
Carl Ritter von Ghega

**Carl RITTER VON GHEGA**, naskita kiel **Carlo GHEGA** la  en Venecio, mortinta la  en Vieno, estis aŭstria inĝeniero. Li konstruis la fervojan linion trans la Semmering *(Semmeringbahn)* inter Gloggnitz kaj Mürzzuschlag.

## Biografio 
Carlo Ghega naskiĝis en Venecio kiel filo de alban-devenaj gepatroj. Estis planite, ke li iĝu mar-armea oficiro kiel lia patro, sed frue montriĝis, ke lia matematika talento superis lian amon al la maro. Vizitinte la imperiestran-reĝan mar-armean lernejon, li kiel 15-jarulo studentiĝis ĉe la universitato de Padovo. Tie jam post jaro li diplomiĝis kiel inĝeniero kaj arkitekto; post plia jaro li doktoriĝis pri matematiko.

Sian inĝenieran karieron li komencis pri vojaj kaj akvaj konstruaĵoj en Veneto, kontribuante interalie al la vojo ''Strada d'Alemagna'' de Treviso al Cortina d'Ampezzo. Jam en 1833 li publikigis sian unuan fakan libron. Inter 1836 kaj 1840 li estris la konstruadon de sekcio de la fervojo Kaiser-Ferdinand-Nordbahn inter Břeclav kaj Brno. Dum parto de tiu tempo (1836/37) li studis fervojan inĝenierikon en Anglio kaj aliaj eŭropaj landoj. En 1842 Ghega iĝis estro pri planado de la ekestanta suda ŝtata fervojo kaj tial faris studvojaĝon al Ameriko. Liaj studoj dum tiu vojaĝo ne nur eniris la planadon de aŭstraj fervojoj, sed ankaŭ rezultigis du publikaĵojn. Ghega pliparte publikigis siajn verkojn paralele en identaj germanaj, italaj kaj francaj eldonoj.

Post sia reveno al Aŭstrio kaj la ŝtata fervojo, li estis komisiita konstrui fervojan linion al sudo, de Mürzzuschlag tra Graz ĝis Triesto. Fervojo trans pasejon Semmering liatempe estis de multaj konsiderata tro multekosta aŭ eĉ neebla. Sed Ghega jam en 1844 prezentis planon por fervojo tra Semmering, kiu uzu normalajn lokomotivojn, sen dentradoj aŭ tirŝnuroj. Jam antaŭ decido pri la konstruado li komencis konstruigi lokomotivojn taŭgajn por tiaj deklivoj. En 1848 la konstruado komenciĝis. Eĉ antaŭ la kompletigo en 1854 Ghega en 1851 estis kavalirigita kaj nomiĝis *Ritter von Ghega*.

En la jaroj 1853/54 Ghega desegnis fervojan reton por tuta Aŭstrio-Hungario; en la sekvaj jaroj li estis komisiita desegni aliajn fervojajn liniojn, interalie en Transilvanio. Frua morto pro ftizo en 1860 malhelpis lin fini tiun ĉi projekton.

La vivo de Ghega estis traktita en kvin romanoj. En la domo de lia familio, *Villa Allegri von Ghega* en Oriago, parto de la historia materialo pri li estas konservata.

## Honoroj 
* La urbo Triesto igis lin honora civitano.
* La urbo Vieno dediĉis al li honoran tombon.
* Lia bildo estis sur la bileto de 20 ŝilingoj de 1967.

## Eksteraj ligiloj 
* La familia vilao kun la arkivo  (nun pensiono)

Kategorio:Aŭstraj inĝenieroj
Kategorio:Fervojo en Aŭstrio
Aŝur-nadin-apli

**Aŝur-nadin-apli** inter la jaroj 1196 kaj 1193 antaŭ nia erao estis reĝo de Asirio kaj plej supera juĝisto de la imperio. Kiel multaj asiriaj regantoj, lia nomo aludas la la supera asiria dio *Aŝuro*, kiu tradicie apartenis al la malnova asiria ĉefurbo Aŝuro.

Li estis filo kaj posteulo de Tukulti-Ninurta la 1-a, post kiam tiu estis malliberigita kaj mortigita fare de lia filo *Assur-nasir-pal*, la frato de Assur-nadin-apli.

La Meza Asiria Regno post unua kulmino sub Tukulti-Ninurta nun denove havis krizon kaj rereduktiĝis al la kerna teritorio de Asirio. Post mallonga regotempo de nur tri jaroj sekvis Aŝur-nirari la 3-a post Assur-nadin-apli.

Kategorio:Reĝoj de Asirio
Kategorio:Naskiĝintoj en la 13-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 12-a jarcento a.K.
Aŝur-nirari la 3-a

**Aŝur-nirari la 3-a** inter la jaroj 1192 kaj 1187 antaŭ nia erao estis reĝo de Asirio kaj plej supera juĝisto de la imperio. Li transprenis la regadon de lia patro Aŝur-nadin-apli.

## Literaturo
* *Albert Kirk Grayson*, Assyrian Royal inscriptions ("asiriaj reĝaj enskriboj", anglalingve, Wiesbaden (Germanio) 1972)

Kategorio:Reĝoj de Asirio
Kategorio:Naskiĝintoj en la 13-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 12-a jarcento a.K.
Bharrat Jagdeo

**Bharrat Jagdeo** (nask. la 23-an de januaro 1964) estas prezidento de Gujano ekde la 11-a de aŭgusto 1999. Antaŭe li devis esti ministro de financoj kaj li fariĝis prezidento post Janet Jagan, kiu rezignis pro sanstato. Li gajnis du balotojn, en la jaro 2001 kaj en 2006. Li estas la plej juna ŝtatestro en la Karibia Komunumo. Li havas barat-gujanan devenon.

Kategorio:Prezidantoj de Gujano
Aŝur-dan la 1-a

**Aŝur-dan la 1-a** inter la jaroj 1178 kaj 1133 antaŭ nia erao estis reĝo de Asirio kaj plej supera juĝisto de la imperio. Li estis la filo de Ninurta-apal-ekur. La nomo de la reĝo signifas "*[La dio]* Aŝuro estas mia juĝisto".

Laŭ kronologia listo de la regantoj de Asirio kaj Babilonio, li regis samtempe al la babiloniaj reĝoj *Marduk-apla-idina la 1-a, Zababa-ŝum-idina* kaj *Enlil-nadin-ahi*.

Ĉirkaŭ la jaro 1160 okazis batalo de la asiria armeo kontraŭ tiu de la reĝo *Zababa-ŝum-idina* de Babilonio. Aŝur-dan konkeris plurajn babiloniajn urbojn kaj portis riĉajn konkeraĵojn al Asirio.

Lia filo kaj posteulo estis Ninurta-tukulti-Aŝur, kiu tamen nur mallonge havis la reĝan postenon.

Kategorio:Reĝoj de Asirio
Kategorio:Naskiĝintoj en la 13-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 12-a jarcento a.K.
Kvarfobio

[eta|160px|dekstra|Lifto en apartamenta konstruaĵo en [Ŝanhajo, Ĉinio: la etaĝoj 4, 13 kaj 14 mankas. Ankaŭ ĉe-estas "minus unua" etaĝo.]]
**Kvarfobio** aŭ **tetrafobio** (el la greka: τέσσαρες (kvar) kaj φόβος (fobio; timo)) estas timo de la nombro kvar.

Kvarfobio estas tre komuna superstiĉo en orienta Azio, kiel en Ĉinio, Japanio, Koreio kaj Tajvano.

La ĉina vorto *kvar* (四, pinjine: *sì*, jyutping: *sei³*), fonetike similas al la vorto *morto* (死), pinjine: *sǐ*, jyutping: *sei²*), en multaj formoj de parolata ĉina. Same la japana kaj korea vortoj *kvar*, shi (japane) kaj *sa* (사, koree), similas fonetike al *morto* en la du lingvoj.

## Konstruaĵoj 
Oni aparte evitas la nombron 4 dum festotagoj aŭ kiam familiano malsanas, ĉefe en la ĉina kulturo. Tiel ankaŭ 14, 24, ktp. estas evitataj, ĉar ili enhavas la ciferon 4. En tiuj landoj etaĝoj en hoteloj, oficejoj, apartamentaroj aŭ eĉ malsanulejoj malhavas tiajn etaĝojn.

En Hongkongo ĉe iuj apartamentoj, kiel Vision City kaj The Arch mankas ĉiuj etaĝoj de 40 ĝis 49. Tuj super 39/F troviĝas 50/F, kio pensigas tiujn, kiuj ne scias pri kvarfobio, ke mankas kelkaj etaĝoj.

En urboj, kie miksiĝas orient-azia kaj okcidenta kulturoj, kiel en Hongkongo kaj Singapuro foje mankas kaj la etaĝo 13 kaj 14 kaj ĉiuj enhavantaj la ciferon 4.

En Koreio kvarfobio estas malpli granda, sed ne ekzistas 4-a etaĝo en la plej multaj malsanulejoj kaj publikaj konstruaĵoj. En aliaj la kvara etaĝo, foje estas nomita *"F"* (angle: *four*, kvar) anstataŭ *"4"* en liftoj.

## Aliaj efikoj 
Dum nuptoj aŭ aliaj kunvenoj tabloj kun numeroj 4, 14, 24, ktp. mankas. En konstruaĵaroj la numeroj 4, 14, 24, ktp. estas kutime anstataŭigitaj de 3A, 13A, 23A, ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Fobio
* Dektrifobio

## Referencoj 
Kategorio:Fobioj
Kategorio:Numerologio
Kategorio:Superstiĉoj
-1196

La jaro **1196** antaŭ nia erao estis superjaro komenciĝanta ĵaŭde laŭ la gregoria kalendaro. Ĝi apartenis al la 12-a jarcento antaŭ nia erao.

## Eventoj 
* Dum la jaro en Asirio komenciĝis la nur trijara regado de la reĝo Aŝur-nadin-apli. La regotempo de lia patro kaj antaŭulo Tukulti-Ninurta la 1-a jam finiĝis dum la antaŭa jaro 1197.
-1186

La jaro **1186** antaŭ nia erao estis normala jaro komenciĝanta marde laŭ la gregoria kalendaro. Ĝi apartenis al la 12-a jarcento antaŭ nia erao.

## Eventoj 
* Dum la jaro en Asirio ekregis la reĝo Enlil-kudurri-usur. La regotempo de lia patro kaj antaŭulo Aŝur-nirari la 3-a jam finiĝis dum la antaŭa jaro 1187.
Keilir

**Keilir** estas monto en Islando. Tiu tofmonto situas sur la duoninsulo Reykjanesskagi sude de Rejkjaviko, de kie ĝi bone videblas. Ĝi havas distingigan konusan formon. La monto estas ofta grimpobjekto, kvankam oni devas longe piediri tra lafo por komenci la grimpadon.

Kategorio:Montoj en Islando
Kategorio:Montoj kun alteco inter 0 kaj 999 m
-1178

La jaro **1178** antaŭ nia erao estis normala jaro komenciĝanta vendrede laŭ la gregoria kalendaro. Ĝi apartenis al la 12-a jarcento antaŭ nia erao.

## Eventoj
* Dum la jaro en Asirio finiĝis la regotempo de la reĝo Enlil-kudurri-usur kaj ekregis lia filo kaj posteulo Aŝur-dan la 1-a.
-1233

La jaro **1233** antaŭ nia erao estis normala jaro komenciĝanta sabate laŭ la gregoria kalendaro. Ĝi apartenis al la 13-a jarcento antaŭ nia erao.

## Eventoj
* Dum la jaro en Asirio ekregis la reĝo Tukulti-Ninurta la 1-a. La regotempo de lia antaŭulo Ŝulmanu-aŝared la 1-a jam finiĝis dum la antaŭa jaro 1234.
-1469

La jaro **1469** antaŭ nia erao estis normala jaro komenciĝanta dimanĉe laŭ la gregoria kalendaro. Ĝi apartenis al la 15-a jarcento antaŭ nia erao.

## Eventoj
* Inter la jaroj 1469 kaj 1340 antaŭ nia erao daŭris la imperio Mitano, la plej grava ŝtato de la Huritoj, inter la imperio de la Hititoj nordokcidente kaj Mezopotamio sudoriente. La falo de la mitana regno estis inter alie signita per la konkeriĝo kaj detruiĝo de la antikva urbo *Qatna* en la nuna norda Sirio fare de la hitita armeo.
-1450

La jaro **1450** antaŭ nia erao estis normala jaro komenciĝanta merkrede laŭ la gregoria kalendaro. Ĝi apartenis al la 15-a jarcento antaŭ nia erao.

## Eventoj
* Inter la jaroj 1450 kaj 1425 grekoj el Mikeno konkeris la minoan civilizon de la insulo Kreto, la insularon Cikladoj, kiuj antaŭe estis regitaj de la minooj kaj la ĝis tiam same minoan urbon Mileto en Malgrandazio.
Bèth Cèu de Pau

***Bèth Cèu de Pau*** estas bearna himno.

'''*« Dio mia, Dio mia, permesu, ke mi revidu pluan fojon la ĉielon de Paŭo »* *diras Charles Darrichon, la mortiĝanta aŭtoro de** **"Bèth cèu de Pau"**,**la fama okcitanlingva himno, kiu gloras la belecon de la paŭa ĉielo.*
*

« **Lo Bèth Ceù de Pau** » (Prononcu « Lu bet’ seŭ de Paŭ »), la Bela Ĉielo de Paŭo, prikantita de la poetoj, kiun daŭre kantas la Bearnanoj, ne estas fabelo. Se diri la veron, plene belega ĉielo superas la ebenaĵon de la « Gave de Pau ».

La paŭan klimaton karakterizas manko de vento,
milda temperaturo, regula tutjara distribuo de la sunkvanto kaj malofteco de la nebuloj.

Komence de la 19a jarcento, Paŭo kaj ĝia milda klimato logis la britojn. Aparte la skota doktoro Alexander Taylor laŭdis la kuracan paŭan klimaton. Ekde tiam Paŭo famiĝis. Miloj da britaj riĉuloj  kaj eksterlandanoj vintrumis en Paŭo, tiagrade, ke en la paŭa historio la 19a jarcento estas la angla jarcento !

Pro la speciale favoraj klimataj kondiĉoj, la unuaj flugoj per aviadilo okazis frue, komence de la 20a jarcento, kiam la fratoj Wright malfermis en Paŭo la unuan tutmondan aviadlernejon en la mondo. Ek de tiam, Paŭo iĝis daŭre aeronaŭtika urbo.

Jen la komenco de tiu fama bearna himno :

*
*Bèth cèu de Pau. quan te tournarèy béde ?*
''Qu'èy tant soufert despuch qui t'éy quitat.*
*Si-m cau mouri chens de-t tournà rebédé,*
*Adiu, béth cèu. t'aurey plâ regretat.*
*Qu'auri boulut, Bearn canta ta gloère.*
*Mes ne pouch pas, car que souy trop malau.*
*Moun Diu. mon Diu I Dechat-me béde encoère*
*Lou cèu de Pau, lou cèu de Pau (bis)* *
(Bela ĉielo de Paŭo, kiam mi revidos vin ?
Mi tiom suferis ekde kiam  mi forlasis vin. Se mi devas morti sen revidi vin,  Adiaŭ, bela ĉielo,  mi ja estos sopirinta pri vi.  Mi volintus prikanti vin, Bearnon, sed mi ne povas, ĉar mi tro malsanas.  Dio mia, Dio mia, permesu, ke mi revidu pluan fojon la ĉielon de Paŭo ...)

''''Yé. qu'èri soul. dens ma triste crampète*
*A respirà lou perfum dou printemps*
*Quan, tout d'u cop. ue praube iroungléte,*
*Pousse u gran crit. e puch. en même tems.*
*U esparbè cour sus la berouyine;*
*- Çay. çay t'aci, jou ne-t herey pas mau!*
*Rentre dehens. que parleram praubine*
*Dou cèu de Pau. dou cèu de Pau (bis)''''
( Hieraŭ, mi estis sola en mia trista ĉambreto,
enspiranta la parfumon printempan, kiam, subite, kompatinda hirundo blekegas. kaj, samtempe,  nizo atakas la belulineton ;
- Venu, venu ĉi tien, mi ne suferigos vin !  Eniru,  povrulino, ni parolos pri la ĉielo de Paŭo...)

Kategorio:Kantoj
Kategorio:Okcitanlingvaj kantoj
Flavbeka pigo

La **Flavbeka pigo**, *Pica nuttalli*, estas granda birdospecio de la familio de Korvedoj kiu troviĝas nur en Kalifornio. Ili loĝas la Centran Valon kaj la najbarajn montetojn kaj montojn de arbustejoj. Aparte la **flava beko kaj flava strio ĉirkaŭ la okulo**, ĝi estas preskaŭ identa al la Nigrabeka pigo *(Pica hudsonia)* kiu troviĝas en multe de la resto de Nordameriko. Analizoj de DNA (Lee *et al.*, 2003) indikis proksiman parencecon inter tiuj du, pli ol inter la fora tre similaj Nigrabeka pigo kaj la Eŭropa pigo (*P. pica*); la du amerikaj formoj povus esti konsiderataj kiel unu specio.

Tamen, la subspecio de Koreio de la Eŭropa pigo (*P. p. sericea*) estas pli malproksime rilata al ĉiuj aliaj (inklude la nordamerikajn) formoj juĝe el molekula evidento, kaj tiele, ĉu la nordamerikaj formoj estas pluhavataj kiel specife diferencaj kaj ankaŭ la korea (kaj eble rilata) subspecio estas levita al specistatuson, aŭ ĉiuj pigoj estas konsiderataj subspecioj de ununura specio, *Pica pica*.

Kombino de pruvoj de fosilioj (Miller & Bowman, 1956) kun konsideroj de paleobiogeografio kun molekula informo indikas ke la prauloj de la Flavbeka pigo iĝis izolitaj en Kalifornio tre frue post kiam la prapigoj koloniigis Nordamerikon (kio probable okazis antaŭ 3-4 Ma) pro frua glaciepoko kaj la pliiĝanta leviĝo de la Sierra Nevada, sed ankaŭ ke dum interglaciepokoj okazis kelkaj genetika fluo inter la Flavbeka pigo kaj la Nigrobeka pigo ĝis kiam la reprodukta izolado plenokazis en la Pleistoceno.

La Flavbeka pigo preferas arbaretojn de altaj arboj laŭlonge de riveroj kaj ĉe malfermaj areoj, kvankam en kelkaj urboj ili eknestumis en malplenaj lokoj. Paro de birdoj konstruas kupolforman neston el bastonetoj kaj koto en alta branĉo. Ili nestumas en etaj kolonioj. Tiuj birdoj estas konstantaj loĝantoj kaj kutime ne vagadas malproksime de sia reprodukta teritorio.

Tiuj birdoj manĝas surgrunde, ĉefe insektojn, el kiuj ĉefe akridojn, sed ankaŭ kadavraĵon, glandojn kaj fruktojn aŭtune kaj vintre.

La scienca nomo *Pica nuttalli* rememoras la britan naturaliston Thomas Nuttall.

## Referencoj
*  Malplej zorgiga
* **Lee**, Sang-im; Parr, Cynthia S.; Hwang, Youna; Mindell, David P. & Choea, Jae C. (2003): Phylogeny of magpies (genus *Pica*) inferred from mtDNA data. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **29**: 250-257.  PDF plena teksto 
* **Miller**, Alden H. & **Bowman**, Robert I. (1956): A Fossil Magpie from the Pleistocene of Texas. *Condor* **58**(2): 164-165. PDFplena teksto 

## Eksteraj ligiloj 
* Flavbeka pigo (*Pica nuttalli*) ĉe listo de la National Audubon Society
* Foto de Flavbeka pigo 
* Avibase 
* Fotaro de Flavbeka pigo  VIREO

Kategorio:Korvedoj
Kategorio:Endemiismoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Björn Kristjánsson

**Björn Kristjánsson** (naskiĝis la , mortis la ) estis islanda komercisto, bankdirektoro kaj politikisto. Li estis financministro en la unua islanda registaro.

## Familio 
Liaj gepatroj estis Kristján Vernharðsson (1823—1898) kaj Þórunn Halldórsdóttir (1827—1898). Lia edzino: Sigþrúður Guðmundsdóttir (1852—1928). Gefiloj kun la edzino: Jón (1887), Jóna Valgerður (1887); filo Halldór Hansen (1889, patrino Sigrún Halldórsdóttur).

## Politika agado 
Björn estis partiano de la malnova Sendependecpartio, kaj elektiĝis kiel ĝia reprezentanto en la tripartia registaro kiu fondiĝis en 1917. 

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo en la oficiala retejo de la islanda parlamento

Kategorio:Islandaj entreprenistoj
Kategorio:Islandaj bankistoj
Kategorio:Islandaj ministroj pri financoj
Rolle

**Rolle** estas historia urbo kaj komunumo en la distrikto Nyon de Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 5 015 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kies nombro kreskis al 6 260 ĝis la 31-a de decembro 2020.

## Geografio 
Rolle situas inter Ĝenevo kaj Laŭzano ĉe la suda bordo de la Lago Lemano. La komunumo konsistas el la historia urbeto, kelkaj vilaĝaj kvartaloj kaj vitobienoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,74 km², de kiuj 3,3% estas kovritaj de arbaro, 31,0% servas por agrikulturo kaj 63,5% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Rolle limas en nordo al Mont-sur-Rolle, en oriento al Perroy, en sudo al la Lago Lemano, en sudsudokcidento al Bursinel, en okcidento al Gilly, en nordokcidento al Tartegnin, kaj en nordnordokcidento al Essertines-sur-Rolle.

## Trafiko 
Morges situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Laŭzano al Ĝenevo kaj disponas pri propra alveturo al la nacia aŭtoŝoseo A1 de Ĝenevo tra Laŭzano, Friburgo, Berno, Zuriko, Sankt-Galo al Sankt-Margreto. La loko ankaŭ estas servata de la ŝiptrafiko sur la Lago Lemano.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Rolle datiĝas el la jaro 1294 kiel *Castrum Rotuli*.

La efektiva fondo de la urbeto Rolle okazis en la jaro 1318 sub la regado de Ludoviko la 2-a de Savojo apud la jam ekzistanta kastelo.

Post la konkero de Vaŭdo fare de Berno en la jaro 1536 Rolle fariĝis parto de la voktejo Morges. Post la disfalo de la Malnova Reĝimo pro la Helveta Revolucio la urbeto de 1798 ĝis 1803 estis parto de la Kantono Lemano. Dum la epoko de la meditacio Rolle integrigĥis en la tiam kreita Kantono Vaŭdo kaj fariĝis ĉefloko de la samnoma distrikto. La distrikto Rolle fine de 2008 estis integrita al la distrikto Nyon kaj malaperis.

## Famuloj 
* Jean-Luc Godard mortis en Rolle - kie li vivis dum siaj lastaj 45 jaroj - en 2022.

## Esperanto-movado 
En 1903 en Rolle estis fondita Svisa Esperanto-Societo, kiu en 2003 samloke festis sian 100-jaran jubileon. En 1909 estis en Svisa Espero raportita pri ekzisto de Esperanto-Grupo en Rolle. 

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Rolle (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Rolle

Kategorio:Esperanto-movado en Svislando laŭ lokoj
Kategorio:Urboj de Svislando
Latina (Madrido)

**Latina** estas la nomo de la distrikto apartenanta al la urbo Madrido, Hispanio. Oni ne devas konfuzi ĝin kun la Kvartalo La Latina en la distrikto de Centro ankaŭ en Madrido. En la nuntempo kaj je certa grado pro tiu koincido, la termino estas multe pli administra ol populara, kiu identigas tiun ĉi distrikton per la nomoj de ĝiaj kvartaloj: Campamento, Aluche, Lucero, ktp eta|310px|Distrikta Municipa Konsilio de Latina
eta|200px|Preĝejo al Sankta Kristino. Paseo de Extremadura, 32. Konstruita de Jesús María Repulles y Vargas inter la jaroj 1904 kaj 1906.

## Historio 
La nomo de la distrikto estas omaĝo al *La Latina*, nomo per kiu estis konata Doña Beatriz Galindo, intima amikino de Izabela la 1-a (Kastilio) kaj je ŝia honoro estis starigita monumento en la *Puerta del Ángel* (Pordo de la Anĝelo).

La origino de la distrikto devenas de la administra disdivido de Madrido, okazigita en 1845, per kiu establiĝas 10 distriktoj inter ili **La Latina**.

## Edukado 
En la distrikto de Latina, estas 38 infanvartejoj (7 publikaj kaj 31 privataj), 20 publikaj bazlernejoj, 8 mezlernejoj kaj 22 privataj mezlernejoj.

## Vidu ankaŭ 
* Aluche (stacidomo)
* Cuatro Vientos (stacidomo)
* Las Águilas (stacidomo)
* Maestra Justa Freire-Polideportivo Aluche (stacidomo)

Kategorio:Distriktoj de Madrido