open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Samseksemulino

[eta|*En la lito*, de [Henri de Toulouse-Lautrec, 1892.]]
**Samseksamulino**, **samseksemulino**, **lesbanino** aŭ **lesbo** (vorto devenanta de la nomo de la insulo Lesbo) estas virino samseksema, t.e. kiu preferas seksajn kaj romantikajn rilatojn nur kun aliaj virinoj.

Aliaj sinonimoj de lesbeco : "safismo", "sapfismo", "tribadismo" (arkaike).

## Historio 
La termino lesbanino referencas al la insulo Lesbo (nuntempe Mitileno) en Grekio kaj al la poetino Sapfo, pro ŝiaj pasiaj poemoj (dediĉitaj al ŝiaj amikinoj) kaj la vivo ĉirkaŭata de aliaj virinoj.

La finiĝo *-ismo* en lesbanismo implicis la ideon ke la komunuma organizo de la gesamseksemuloj tendencis al la promocio de iliaj kondutoj. Post kresko de la opinio en la socio ke samseksemo estas propravola, imponiĝis «samseksemo» super «samseksemismo».

Ekzistas biblia historio kiu temas pri familia amo, inter Ruth kaj Noemi. Sed ĝi ankaŭ povas konfuziĝi kun viva amdeklaro en pli splicita senco:
*"Sed Rut diris: Ne petegu min, ke mi vin forlasu, aŭ ke mi returnu min kaj ĉesu sekvi vin; ĉar kien vi iros, mi ankaŭ iros, kaj kie vi noktos, mi ankaŭ noktos; via popolo estos mia popolo, kaj via Dio estos mia Dio. Sur la loko, kie vi mortos, mi ankaŭ mortos, kaj tie oni min enterigos. La Eternulo faru al mi tion kaj pli, se io krom la morto disigos min de vi". *Ruth* 1:16-17*

## Rajtoj 
La Eŭropa Unio, kiu havas 28 ŝtatojn membrojn, ne havas komunan politikon kiu povas damaĝi la rajtojn de la GLAT-a kolektivo, sed ĝi laboras por la ne-diskriminacio. GLAT estas akronimo uzata kiel ariga termino por: **G**ejoj, **L**esbaninoj,** A**mbaŭseksemuloj kaj **T**ransgenruloj. Ĝi estas konsiderata kiel termino malpli polemika ol la terminoj "kviro", aŭ "lesbgejo", kaj pli amplekse samseksemo aŭ simple gejo.

## Kulturo 
La lesba kulturo tradicie kreskis ene de la virina tradicio, pli specife en la kulturo de la virinoj. Dum multaj jaroj, kaj dum epokoj pli malfacilaj ol la aktualaj, la kulturo de la virinoj disvolviĝis en diversaj kampoj, ĉi-maniere estis/as muzikistoj, poetinoj, verkistinoj, kaj artistoj i.a.

Ĉar la lesbaninoj estas konsiderataj kiel minoritata socia grupo, oni parolas ofte pri lesba subkulturo, kio ne signifas malsuperecon aŭ diskriminacion, sed io kio apartenas al la lesbaninoj, respekte de la majoritata aliseksema mondo.

## Famaj lesbaninoj 
* Mercedes de Acosta
* Marlene Dietrich
* Greta Garbo

## Vidu ankaŭ 
* Lesba feminismo
* Lesbofobio

Kategorio:GLAT
Kategorio:Samseksemo
Prezidanto de la Respubliko (Francio)

Laŭ la artikolo 5 de la franca konstitucio de 1958 (kiu regas la kvinan Respublikon), la **prezidanto de la Respubliko** zorgas pri respekto de la konstitucio. Li certigas, per sia arbitracio, la bonan funkciadon de la publikaj aŭtoritatoj kaj la kontinuecon de la ŝtato.
Li estas la garantianto de nacia sendependeco, teritoria integreco kaj observado de la traktatoj.

Plie laŭ la artikolo 15 de la konstitucio de 1958, la prezidanto de la Respubliko estas la estro de la armeoj. Li prezidas la konsilantarojn kaj altrangajn naciajn defendokomitatojn.

Ĉisube estas la listo de la **Prezidantoj de la franca Respubliko** (france: *Présidents de la République française*).

Ĉi listo postsekvas je la listo de francaj reĝoj.

Vidu ankaŭ la liston de la Konsiliprezidantoj de la francaj Respublikoj

## Prezidantoj de Francio 
Antaŭnomo NOMO, regkomenco kaj fino, franclingva biografio el la Hejmpaĝo de la Prezidanto

### Dua Respubliko 
* Louis-Napoléon Bonaparte, 1848–1851 

### Tria Respubliko 
* Adolphe Thiers, 1871–1873 
* Patrice de Mac-Mahon, 1873–1879 
* Jules Grévy, 1879–1887 
* Marie François Sadi Carnot, 1887–1894 
* Jean Casimir-Périer, 1894–1895 
* Félix Faure, 1895–1899 
* Émile Loubet, 1899–1906 
* Armand Fallières, 1906–1913 
* Raymond Poincaré, 1913–1920 
* Paul Deschanel, 1920–1920 
* Alexandre Millerand, 1920–1924 
* Gaston Doumergue, 1924–1931 
* Paul Doumer, 1931–1932 
* Albert Lebrun, 1932–1940 

### Registaro de Vichy 
* Henri Philippe Pétain ("Chef de l'État" Franca Ŝtatestro, sed ne Prezidanto)

### Provizora registaro (*Gouvernement provisoire*) 
* Charles de Gaulle, 1944–1946
* Félix Gouin, Georges Bidault kaj Léon Blum, 1946–1947

### Kvara Respubliko 
* Vincent Auriol, 1947–1954 
* René Coty, 1954–1959 

### Kvina Respubliko 
* Charles de Gaulle, 1959–1969 
* Georges Pompidou, 1969–1974 
* Valéry Giscard d’Estaing, 1974–1981 
* François Mitterrand, 1981–1995 
* Jacques Chirac, 1995–2007 
* Nicolas Sarkozy, 2007–2012 
* François Hollande, 2012–2017 
* Emmanuel Macron, ekde 2017 

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la Prezidanto


Kategorio:Listoj de francaj politikistoj
William R. Harmon

**William R. HARMON** (naskiĝis la 29-an de majo 1927 en El Dorado, Kansaso, mortis la 27-an de novembro 2019 en maljunulejo en la suda Oregono) estis usona esperantisto. Li loĝis longan tempon en San Pablo, Norda Kalifornio.

Li translokiĝis al Kalifornio en 1938. Dum la dua mondmilito li estis militmaristo, plejparte en la Atlantiko kaj Mediteranea Maro. De 1949 li profesiiĝis en la transporta fako, unue ĉe la Fervojo Santa Fe dum 17 jaroj kaj poste kun diversaj martransportaj kompanioj. Li emeritiĝis en 1990 de Matson Navigation Company kiel Vicprezidanto kaj estro de la fako pri tarifoj. Krom edzino Lusi, lia familio konsistas el tri filoj, sep genepoj kaj sep pragenepoj.

Li esperantistiĝis en 1939 en Losanĝeleso de instruisto John Clewe. Li estis aktiva en la Esperanto-Klubo de Losanĝeleso ĝis la milita servo en la Usona Militmaristaro ekde 1944, li kunfondis Esperanto-klubon en Long Beach, Kalifornio kun William O. Wanzer. Li instruis Esperanton sur militŝipo USS Franklin D. Roosevelt inter 1945 kaj 1947, kontaktante multajn esperantistojn en Eŭropo, Afriko kaj Brazilo dum tiu tempo.

Dum trijara loĝado en Japanio 1972-75, li estis aktiva en diversaj Japanaj Esperanto-organizoj. Li ofte prelegis, vizitis Ĉinion plurfoje, en unu okazo helpe al la planado de la Pacifika Konferenco en Qingdao, Ĉinio en 1992. Aktiva en la Usona nacia organizo ELNA ekde tuj post ties komenco en 1952, li establis la iaman Centran Oficejon de ELNA en Kalifornio en 1975. Li estis estrarano de ELNA 1958-1960 kaj 1966-1997, entute 35 jarojn; prezidanto de ELNA 1976-1981; kaj estrarestro 1965-1967. ELNA nomis lin Honora Membro en 1992.

Li estis ĉefdelegito de UEA en Usono ekde 1987 kaj ĉeestis multajn Universalajn Kongresojn. Lia edzino Lusi reprezentis la usonan esperantistaron kiel Komitatano A de UEA. Ekde 1993 li estis dum 6 jaroj kunordiganto de la Elekto-komisiono de UEA. UEA nomis lin Honora Membro de UEA en 1998.

Li verkis anglalingvan Historio de la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko (2002). Li ofte servis kiel interpretisto en esperantistaj vojaĝgrupoj kaj ĉe publikaj prezentadoj. Li tradukis en Esperanton du gravajn verkojn de Ĉefo Luther Standing Bear, *Mia indiana knabeco* (My Indian Boyhood) kaj *Historietoj de la Siuoj* (Stories of the Sioux), ambaŭ publikigitajn de Eldonejo Bero.

## Vidu ankaŭ 
* Auld, William 1976: Letero al William R. Harmon, en Facetoj de Esperanto, Brita Esperanto-Asocio, pp. 49-51.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de Esperanto-USA
Wolfgang Borchert

**Wolfgang BORCHERT** [volfgang borĥert] (* la 20-an de majo 1921 en Hamburgo, † la 20-an de novembro 1947 en Bazelo) estis germana verkisto de ruino-literaturo.

La filo de instruisto kaj verkistino en la aĝo de 15 jaroj komencis verki poemojn. Konforme al la deziro de siaj gepatroj li en la jaro 1939 komencis lerni la profesion de librovendisto, sed unu jaron poste li forlasis tiun ĉi karieron por fariĝi aktoro. En marto 1941 li eklaboris en la Lüneburga teatro *Landesbühne Osthannover*, sed jam en junio de la sama jaro la militservo vokis lin al la fronto.

La sekvajn jarojn karakterizis malsanoj, vundoj, restadoj en lazaretoj kaj akuzoj pri memvundigo kaj defetismaj paroloj. En 1945 Wolfgang Borchert sukcesis fuĝi el la franca militkaptiteco kaj reveni al Hamburgo. Denove li agis kiel aktoro, reĝisora asistanto kaj kabaredisto, ĝis kiam lia malbona sanstato malebligis tion.

Ekde 1946 – la kuracistoj prognozis al li unu plian vivojaron – li ege fervore dediĉis sin al la verkado. En rapida sinsekvo estiĝis prozaĵoj kaj poemoj, kiuj respegulis la spertojn de la aŭtoro kaj de multaj aliaj soldatoj revenintaj el la Dua mondmilito.

En septembro de 1947 li vojaĝis al Bazela hospitalo, por kuraci sian hepatomalsanon: amikoj kaj eldonistoj peris tiun ĉi eblecon al la intertempe konata aŭtoro. Lia sanstato tamen jam estis tiel malbona, ke li mortis tie la 20-an de novembro, en la aĝo de 26 jaroj.

## Listo de verkoj 
* *Laterne, Nacht und Sterne* (poemoj, 1946)
* *Die Hundeblume* (rakontoj, 1947)
* *An diesem Dienstag* (rakontoj, 1947)
* *Draußen vor der Tür* (dramo, 1947)
* *Die traurigen Geranien und andere Geschichten aus dem Nachlass* (rakontoj, eld. 1962)

## En Esperanto aperis 
* *La hundofloro (Die Hundeblume).* [Tradukis Frank Lappe]. - En: *Beletra Almanako*, nº 36, oktobro 2019, Novjorko, Mondial. ISBN 9781595693969.

## Eksteraj ligiloj 
* Internationale Wolfgang-Borchert-Gesellschaft

Kategorio:Germanaj verkistoj
La lingvo por ni

**La lingvo por ni** estas "populara" kanto inter esperantistoj ĉe Esperanto-renkontiĝoj. La muziko venas de la skota popolkanto *Bring Back My Bonnie to Me*. La tekston verkis brita esperantisto kaj skoltestro Frederick Douglas Murphy.

## Teksto 
:Sur montoj kaj step' indianoj
:Ĉasadas kun ruĝ' famili'
:Kaj se vi postulas parolon,
:Kanjone eĥiĝas la kri'

:Esperanto estas la lingvo por ni, por vi.
:Esperanto estas la lingvo por ni.

:En densa afrika ĝangalo
:La bonaj amikoj de ni
:Jam solvis la lingvan problemon
:Tamtame resonas la kri'

:Esperanto estas la lingvo por ni, por vi.
:Esperanto estas la lingvo por ni.

:Ĉe norda poluso eskimoj
:Vivadas en neĝ' kaj glaci'
:Se ili bezonas parolon
:Aŭdigas tutsame la kri'.

:Esperanto estas la lingvo por ni, por vi.
:Esperanto estas la lingvo por ni.

:Sur tuta la vasta terglobo
:En urboj de ĉiu naci'
:Troviĝas samideanaro
:Kaj sonas de buboj la kri'.

:Esperanto estas la lingvo por ni, por vi.
:Esperanto estas la lingvo por ni.

## Historio 
Ĉi kanto estas la unua de la vinilalbumo Ni kantu en Esperanto eldonita en 1964, kie trobadoras Frans Jahger.

## Kritiko 
La kanto estas verkita el koloniisma (aŭ misiista) perspektivo. Por forpreni ĝin, la teksto poste ŝanĝiĝis plurfoje. La frazo "Sovaĝaj nigruloj sen Di'" iĝis "Nigruloj sen teknologi'" kaj poste "la bonaj amikoj de ni". Tamen la baza strukturo restas koloniisma. Malgraŭ kelkaj protestoj la tradicia versio reaperis en la rusa disko "Oraj Kantoj" (2002), ĉar ĝi estas la tradicia formo, populara dum fermiteco de la lando en 1960-aj-70-aj jaroj.

Kategorio:Lingvo
Kategorio:Esperanto-muziko
A History of the Esperanto League for North America, Inc.

***A History of the Esperanto League for North America, Inc.*** (*Historio de la Esperanto-Ligo de Nord-Ameriko*) estas publikaĵo verkita de William R. Harmon anglalingve kaj eldonita de ELNA en 2002. Esperantlingva eldono estas preparita, sed ankoraŭ ne eldonita. Paperbindita, 64 paĝoj. Ekzempleroj senpagaj laŭ peto estas sendataj al ELNA-membroj.

Kategorio:Esperanto-movado en Usono
Leonhart Fuchs

**Leonhart FUCHS** [LEonhat fuks] (17-an de januaro 1501 en Wemding - 10-an de majo 1566 en Tübingen) estis germana medicinisto kaj botanikisto.

Studinte en Heilbronn, Erfurt kaj Ingolstadt, li en la jaro 1524 doktoriĝis pri medicino. Dum du jaroj li laboris kiel kuracisto en Munkeno kaj en 1526 li revenis al Ingolstadt kie li akiris profesoran postenon. Kiel protestanto li tie, en profunde katolika medio, spertis multajn malfacilaĵojn, pro tio li sekvis inviton al Ansbach, kie fondiĝis protestantisma universitato – kiu tamen fiaskis. En la jaro 1535 li fariĝis profesoro pri medicino en Tübingen, kie li ĝismorte agadis.

Kvankam Leonhart Fuchs estis alte respektata medicinisto, lia famo fontas ĉefe el liaj meritoj kiel botanikisto. Lia majstre ilustrita botanika ĉefverko, kiu en la jaro 1542 unuafoje aperis en latino (*De historia stirpium commentarii insignes*) kaj unu jaron poste en la germana lingvo (*New Kreüterbuch*), priskribas pli ol 500 plantojn kaj estas rigardata la plej grava botanika verko de la 16-a jarcento.

La fuksio (lat. *Fuchsia*) ricevis sian nomon honore al Leonhart Fuchs, kaj konsekvence ankaŭ la fuksia koloro.

## Vidu ankaŭ 
* Rembert Dodoens

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.garten-literatur.de/Leselaube/persoenl/fuchs_p.htm 
* http://info.med.yale.edu/library/historical/fuchs 
* http://www.deutsche-fuchsien-ges.de/
* http://www.wemding.de/Verkehrsamt/Rundgang/fuchs.html 

Fuchs, Leonhart
Fuchs, Leonhart
Fuchs, Leonhart
Fuchs, L
F
F
1566

En la jaro **1566** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Pio la 5-a iĝis papo;
* Selim la 2-a iĝis estro de Osmanida imperio;
* Unua mencio pri Roua kaj Ghipeş;
* Erupcio de Citlaltepetl

## Naskiĝoj 
* 8-a de marto: Carlo Gesualdo, itala komponisto kaj murdisto (m. 1613)
* 19-a de junio: Jakobo la 1-a, reĝo de Anglio kaj Skotlando (m. 1625)
* 20-a de junio: Sigismondo la 3-a Vasa, reĝo de Pollando kaj Svedio, grandduko de Litovio (m. 1632)
* 11-a de decembro: Manuel Cardoso, portugala komponisto (m. 1650)
* 30-a de decembro: Alessandro Piccinini, itala komponisto (mortis ĉirkaŭ 1638)

## Mortoj 
* 10-a de majo : Leonhart Fuchs, medicinisto kaj botanikisto;
* 26-a de majo: Antonio de Cabezón, Hispana komponisto
* 2-a de julio : Michel de Nostradame aŭ Nostradamus, kuracisto kaj aŭtoro de La Profetaĵoj;
* 5-a de septembro : Sulejmano la 1-a estro de Osmanida imperio;
* 22-a de septembro: Johannes Agricola, protestanta reformisto kaj germana humanisto. (n. 1494)
1078

En la jaro **1078** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Mikaelo la 7-a detronigita, Nikeforo la 3-a iĝis orient-romia imperiestro

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Tübingen (hodiaŭ urbo en Baden-Virtembergo en Germanio).
*Walperswil kiel *Vilarwalbert* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj
*

## Mortoj
*
1477

En la jaro **1477** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Fondiĝis la universitato de Tübingen
* Afonso la 5-a (Portugalio) rezignis favore al sia filo Johano la 2-a (Portugalio) per premo de nobelaro, sed estis restarigita tuj poste.
* Oni uzis restaĵojn de Lumturo de Aleksandrio por konstrui fortikaĵon.
* William Caxton presis libron en Londono - la unua en Anglio.
* Unua mencio pri Sânmartin (Arad).
* Batalo apud Nancio

## Naskiĝoj 
* 25-a de januaro: Ana de Bretonio, reĝino de Francio (m. 1514).

## Mortoj 
* 5-a de januaro: Karlo la Brava, duko de Burgonjo (n. 1433).
Amalie Dietrich

**Amalie DIETRICH** [amalje ditriĥ], origine: Amalie NELLE (naskiĝis la 26-an de majo, 1821, mortis la 9-an de marto, 1891) estis germana botanikistino.

Ŝi naskiĝis en Siebenlehn apud Meißen. En la jaro 1846 ŝi edziniĝis al la botanikisto Wilhelm Dietrich, akompanis lin al pluraj esplorvojaĝoj kaj akiris tiel ampleksajn sciojn pri la kolektado kaj klasifikado de plantoj. En 1861 la geedzoj disiĝis, kaj por vivteni sin kaj ebligi al sia filino bonan edukadon, Amalie Dietrich de 1863 ĝis 1873 partoprenis esplorvojaĝon tra Aŭstralio. Tie ŝi ne nur okupiĝis pri plantoj, sed ankaŭ pri bestoj kaj pri etnografie utilaj materialoj de la aborigenoj. Reveninte al Germanio, ŝi laboris en la Botanika Muzeo de Hamburgo. Ŝi mortis en 1891 en Rendsburg, Ŝlesvigo-Holstinio.

Pluraj plantoj kaj bestoj ricevis siajn nomojn honore al Amalie Dietrich: ekz. la vespoj *Nortonia Amaliae* kaj la algoj *Amansia Dietrichiana* kaj *Sargassum Amaliae*.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.asap.unimelb.edu.au/bsparcs/exhib/dietrich/dietrich.htm 
* http://comstech.com.au/~venteman/Amalie.htm  

Kategorio:Germanaj botanikistoj
Novaj religioj de Japanio

Oni konas sub la nomo ***"novaj religioj"*** (, ŝinŝukjo) aron da religiaj movadoj kiuj aperis en Japanio depost la mezo de la 19-a jarcento. Multaj estas "sinkretismaj", kio signifas ke ili povas miksi elementojn de Ŝintoismo, Budhismo, Konfuceismo, Taoismo, la Bahaa Kredo kaj Kristanismo kaj ankaŭ okcidentaj ideologioj kiel, ekzemple, komunismo. Multaj novaj religioj estas fonditaj de virino, kies anoj havas grandan influon el la movado. La novaj religioj plej ofte havas geografian centron, kiu estas templo, templaro aŭ tuta urbo.

La plej grandaj novaj religioj estas Tenrikjo kaj Soka Gakkai. La plej konata en Esperantujo estas Oomoto, pro ties apogo al Esperanto.

Ekzistas pli ol kvarcent **novaj religioj** kaj eble 15 elcentoj da homoj en Japanio estas anoj de ili. Tamen multaj japanoj estas samtempe anoj de pluraj religioj.

## Listo de novaj japanaj religioj 
* Tenrikjo
* Soka Gakkai
* Seicho no Ie
* Shinreikyo (Dio-Anima religio)
* Mahikari Kyodan (Religio de Vera Lumo)
* PL Kyodan (Eklezio de Perfekta Libereco]
* Kiriyama Mikkyo (Esoteriko de Kiriyama)
* Kofuku no Kagaku (scienco de Gajeco)
* Aleph (antaŭe nomata Aum Shinrikyo)
* Konkokyo
* Oomoto

## Nombro da anoj 
La datumoj por 2012 devenas el la Agentejo por Kulturaj Aferoj.

## Referencoj 
## Bildaro 

Dosiero:Tenrikyo emblem.svg|Emblemo de Tenrikjo
Dosiero:Head office of Oomoto at Kameoka, Japan.JPG|Sidejo de Oomoto en Kameoka
Dosiero:Rissho Kosei-kai (Great Sacred Hall).jpg|Granda Halo de Rissho Kosei-kai
Dosiero:TodaijiDaibutsu0224.jpg|La kolosa statuo de Vajroĉano je Tōdai-ji en Nara
Dosiero:IwashimizuHachimangu.jpg|*Iwashimizu Hachimangu* (Ŝintoisma sanktejo de Kioto)

*
Kategorio:Religio en Japanio
Petr Bezruč

**Petr BEZRUČ** [Petr Bezruĉ], propranome **Vladimír VAŠEK** [VladimIr Vaŝek] (naskiĝis la 15-an de septembro 1867 en Opava, mortis la 17-an de februaro 1958 en Olomouc) estas aŭtoro de unu el la plej grandaj poeziaj verkoj en la ĉeĥa literaturo, *Sileziaj Kantoj*.

La poeto naskiĝis kiel filo de filologo Antonín Vašek, studis Slavan Gimnazion en Brno, poste filologion en Prago. La studadon li ne finis, revenis al Brno kaj fariĝis poŝtisto.

Siajn poemojn pri silezia popolo li sendadis (1899-1900) al la Praga gazeto *Čas* (Tempo) sub pseŭdonomo Petr Bezruč. La poemoj vekis sensacion pro sia arta valoro kaj pro mistera aŭtoro, kiu sekretigis sian identecon. Nur post jaroj oni malkaŝis, ke temas pri Vladimír Vašek (tamen ĝis nun aperas duboj, ĉu Vašek ne estis trompulo, kiu alproprigis al si verkojn de alia aŭtoro).

La unuopaj poemoj estis poste kunigitaj en libron kun titolo *Sileziaj kantoj*.
En ili estas priskribitaj socialaj kaj naciaj subpremoj kontraŭ la malriĉa silezia popolo.

Plej populara poemo fariĝis *Maryčka Magdon* pri junulino, kies gepatroj tragedie mortis, ŝi devis zorgi pri siaj malgrandaj gefratoj kaj estis arestita, ĉar ŝi alportis hejmen iom da ligno el grafa arbaro. Kondukata preter la rivero Ostravice ŝi saltis en la akvon, sed frakasiĝis sur la rokaro. La entuziasma aplaŭdo pri la poemo la aŭtoron indignigis:

Oni recitis la versojn en Prag',
homoj aplaŭde fervoris.
Kial? Ke vivis Maryčka, ke nin
oni en Frydek strangolis?

## En Esperanto aperis 
**Sileziaj Poemoj*, Michálkovice 1927 (12 poemoj de Bezruč en traduko de Vladimír Adamík).
**Sileziaj Kantoj*, Prago 1970 (la tuta libro en tradukoj de R. Hromada, T. Pumpr kaj J. Kořínek).
**70 000*, la poemo de Petr Bezruč, en traduko de Tomaŝ Pumpr, muziko de Ĝuljo Kappa, voĉo de Ĝanfranko (Molle) aperas en la sonkasedo *La vojo*, La Nuova Frontiera 1977, Edistudio 1979 kaj 1986.

## Objektoj nomitaj laŭ Petr Bezruč 
*Monumento de Petr Bezruč situanta en Opava
*Teatro de Petr Bezruč situanta en Ostrava
*Minejo Petr Bezruč situinta en Ostrava


Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Opava
Jenny Marx

**Jenny MARX** (n. Jenny von WESTPHALEN) (*  en Salzwedel, †  en Londono) estis filino de aristokratoj kaj edzino de Karlo Markso.

Ŝi estis la patrino de 7 gefiloj : Jenny, Laura, Edgar, Heinreich, Franziska, Eleanor kaj unu infano kiu mortis sennome.

Nur Jenny, Laura kaj Eleanor atingis plenaĝon.

Kategorio:Prusaj nobeloj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Karl Marx
Kategorio:Skotdevenaj germanoj
Eleanor Marx

**Eleanor MARX** (naskiĝis la 16-an de januaro, 1855 en Londono, mortis samloke la 31-an de marto, 1898) estis la plej juna filino de Karlo Markso kaj Jenny von Westphalen.

Ŝi estis aktiva en brita politika vivo kaj en la internacia laborista movado.

Ŝi estis kunfondinto de la Socialista Ligo en 1884 kaj tre aktive laboris por fondi sindikatojn por nefakaj laboristoj en Anglio.

Post 1884 ŝi kunvivis kun Edward Aveling.

Kategorio:Anglaj tradukistoj
Kategorio:Anglaj revoluciuloj
Kategorio:Anglaj virinbalotrajtistoj‎
Kategorio:Anglaj socialistoj
Kategorio:Britaj judoj
Kategorio:Socialistaj feministoj
Kategorio:Germandevenaj britoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Karl Marx
Edward Aveling

**Edward AVELING** ( – ) estis angla verkisto kaj ĵurnalisto.

Li estis kuntradukisto de la unua volumo de *Kapitalo* de Karl Marx kaj ano de la Socialdemokratia Federacio post 1884. Li estis kunfondinto de la Socialista Ligo kaj organizanto de la amasmovado de nefakaj laboristoj kaj senlaboruloj en la 1880-aj kaj 1890-aj jaroj en Anglio.

Li estis la kunvivulo de Eleanor Marx.

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Ateismaj aktivuloj
Kategorio:Britaj humanistoj
Ni kantu en Esperanto

***Ni Kantu En Esperanto*** estas vinila albumo kiu eldoniĝis en 1964, kiel kolekto de diversaj tiamaj popularaj kantoj. Ĝi entenas ankaŭ deklamadon, humuran kaj draman. *Ni Kantu En Esperanto* estis la unua el la 125 muzikalbumoj eldonita de la usona muzikeldonejo ESP Disk, kaj la sola en Esperanto.

La kovrilo portas la mencion : 

***NI KANTU EN ESPERANTO***
Trobadoras Frans Jahger
Monologas Duncan Charters
Deklamas Julius Balbin

## Ĝi entenas jenajn erojn  
### A-flanke
#*La lingvo por ni*,
#*Ĉiu ĉiu*, de Raymond Schwartz
#*Lulkanto*, Frans Jahger, Vilma  Eichholz
#*Kara kentoki-land*', Stephen J. Foster, Paul Bennemann
#*La rompiĝinta ringeto*, J.V. Eihendorff, HORNEMANN, tradukis Chr Pfeifer
#*Funga kanto*, originala teksto de H.E. Jensen, muziko :  HORNEMANN (danoj)
#*Mia eksterlanda vojaĝo*, Duncan Charters

### B-flanke
#*Babij jar*, de JEVTUŜENKO, deklamas Julius Balbin
#*Mariston logas vasta mar*', tradicia, sveda melodio
#*Bovoĉar*', tradicia sudafrika kanto
#*Jukajdi, Jukajda*,  de Raymond Schwartz, sveda melodio
#*Lorelaj*', de Heinrich Heine, traduko de L. ELB
#*Fluanta tajdo* teksto Harisson HILL, muziko G.F. ROTT
#*Pasintaj tagoj*, Robert Burns, skota popolmelodio

*Kovrilbildo : Sandra Stollman, Don Patterson
*La surbendigon kaj diskaranĝon gvidis Roger Wiesenbach
*Koncepto kaj realigado : Bernard Stollman, direktoro de de la Informcentro de Esperanto-Ligo por Norda Ameriko.
*Kopirajto ĉe United international copyright representatives, Ltd,  305 E, 40 st, NY 10016
*Esperanto-disk' katalognumero : ESP-1001

Kategorio:Esperanto-kantaroj
Neckar

**Neckar** [neka] estas rivero en la germana federacia lando Baden-Virtembergo. Ĝi havas sian fonton en la naturprotekta areo *Schwenninger Moos* apud la urbo Villingen-Schwenningen kaj fluas apud Mannheim en la Rejnon. Inter Plochingen kaj Mannheim ĝi estas ŝipotaŭga, havenoj estas en Mannheim, Heilbronn, Stutgarto kaj Plochingen.

*Ne intermiksu la sudgermanan riveron Neckar kun la togenburga rivero Necker en Svislando.*

**Urboj apud Neckar:**

* Villingen-Schwenningen
* Rottweil
* Sulz am Neckar
* Horb am Neckar
* Rottenburg am Neckar
* Tübingen
* Nürtingen
* Plochingen
* Esslingen
* Stutgarto
* Marbach am Neckar
* Besigheim
* Heilbronn
* Mosbach
* Eberbach
* Heidelberg
* Mannheim

Dosiero:Neckar river watershed.png|
Dosiero:Ulrichsbrücke Köngen 2005.jpg|
Dosiero:Heidelberg corr.jpg|
Dosiero:2004-06-08-neckarfront-tueb.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* 1223 Neckar

Kategorio:Riveroj en Germanio
Kategorio:Riveroj en Baden-Virtembergo
Kategorio:Alfluantoj de Rejno
1737

**1737** estis normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1737 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Vieno: finiĝis konstruado de la Karlskirche

## Naskiĝoj 
* 29-a de januaro: Thomas Paine, usona eseisto kaj revoluciulo (m. 1808)
* 9-a de marto: Josef Mysliveček, ĉeĥa komponisto (m. 1781)
* 8-a de majo: Edward Gibbon, brita verkisto (m. 1794)
* 9-a de septembro: Luigi Galvani, itala kuracisto kaj biofizikisto (m. 1798)

## Mortoj 
* 1-a de aprilo: Thomas Bartholin, dana juristo kaj filo de Thomas Bartholin, la Juna (1659-1690) (n. 1690)
* 1-a de decembro: Louis Alexandre de Bourbon, franca nobelo (n. 1678)
* 18-a de decembro: Antonio Stradivari, itala violonfaristo (naskiĝis ĉirkaŭ 1644)
Golo Mann

**Golo MANN** (plennome **Angelus Gottfried Mann**; naskita la 27-an de marto 1909 en Munkeno; mortinta la 7-an de aprilo 1994 en Leverkusen) estis germana historiisto kaj publicisto. Li estis la filo de Thomas Mann, la nevo de Heinrich Mann kaj la frato de Erika Mann kaj Klaus Mann.

Golo Mann studis filozofion kaj historion en Munkeno, Berlino kaj Heidelberg. En la jaro 1932 li doktoriĝis kaj unu jaron poste li kune kun sia familio elmigris al Francio, kie li restis ĝis 1937, poste li venis al Svislando. Tie li vivtenis sin kiel verkisto kaj en la jaro 1940 li fuĝis al Usono, kie li ekde 1942 agis kiel profesoro pri historio en diversaj universitatoj. En 1958 li revenis al Eŭropo. Post mallonga restado en Svislando li fariĝis gastprofesoro en la germana urbo Münster, kaj de 1960 ĝis 1964 li agis kiel profesoro pri politiko en Stutgarto. Post 1964 li dediĉis sin plene al la verkado kaj eldonado. Inter pluraj premioj li gajnis la renoman Georg-Büchner-Preis en 1968.

## Listo de verkoj kaj eldonaĵoj 
* *Friedrich von Gentz* (1947)
* *Deutsche Geschichte im 19. und 20. Jahrhundert* (1958)
* *Wilhelm II* (1964)
* *Propyläen-Weltgeschichte* (10 vol., 1961-65)
* *Von Weimar nach Bonn. Fünfzig Jahre deutsche Republik* (1970)
* *Wallenstein. Sein Leben erzählt von Golo Mann* (1971)
* *Erinnerungen und Gedanken. Eine Jugend in Deutschland* (1986)
* *Wissen und Trauer* (1992)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.wikiservice.at/buecher/wiki.cgi?GoloMann 

Kategorio:Germanaj historiistoj
Haleja kometo

La **Haleja kometo** (aŭ **Kometo (de) Halley**) estas perioda kometo en nia Sunsistemo.

Ĝi reaperos en 2061. Ĝi ankaŭ aperis en la jaroj (inter aliaj) -239, -11, 66, 451, 1066, 1456, 1531, 1607, 1682, 1759, 1835, 1910 kaj 1986.

La brita astronomo Edmond Halley ne malkovris la kometon -- multaj vidis la kometon tra la epokoj. Ĝi eĉ aperis en pentraĵo de Giotto kaj en la Tapiŝo de Bayeux de 1066. Sed Halley rekonis, ke la multaj aperoj estas de unu sama kometo en orbito ĉirkaŭ la Suno. Per la nova teorio de gravito de Isaac Newton, Halley kalkulis la orbiton kaj en 1705 antaŭdiris, ke la kometo revenos je 1758. Ĝi reaperis je marto 1759. La orbito de kometo ne estas preciza afero, kiel la orbito de la Luno aŭ Tero, pro la gravita influo de la multe pli grandaj planedoj kaj la kadukiĝado de la kometo mem.

La koro de la kometo estas 16 × 8 × 8 km kaj plejparte estas bulo de akva glacio.

Ĝia sekva pasado proksime de la tero estas planita por 2061.

## Vidu ankaŭ 
* Asteroido
* 2688 Halley

## Referencoj 
Kategorio:Periodaj kometoj
Sondershausen

**Sondershausen**  estas urbo en la nordo de la germana federacia lando Turingio. Ĝi etendiĝas en la valo inter la montaroj *Hainleite* en la sudo kaj *Windleite* en la nordo. Fine de la jaro [[]] la urba komunumo havis  loĝantojn.

Ĝi evoluis en la 8-a jarcento el franka setlejo kaj estis unuafoje dokumente menciita en la jaro 1125. Ekde 1356 la dinastio *Schwarzburg* regis en la urbo kaj ĝi fariĝis rezidejo de la princaro *Schwarzburg-Sondershausen*.

Sondershausen estas grava centro de la muziko, kun grandaj tradicioj: la komponistoj Max BRUCH, Franz Liszt kaj Max REGER agadis tie, same kiel la muziksciencisto Hugo Riemann.

**Iom da statistiko:**

***Situo:** 51°22' NO, 10°52' OR
***Loĝantaro**: ĉirkaŭ 22.641 (en januaro 2003)
***Areo:** 73,55&nbsp;km2
***horzono:** GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

## Vidindaĵoj en la urbo kaj en la ĉirkaŭaĵo
*Burgo Furra
* Muzeo Kastelo Sondershausen
* Harc-montaro
* Juda tombejo de Sondershausen
* Ĉaskastelo Possen
* Kirko Sankta Kruco
*Preĝejo Sankta Petro (Jechaburg)
* Kirko Sankta Triunuo

## Gefiloj de la urbo 
*Alexander Winckler
*Andreas Toppius, teologo kaj historiisto
*Gunda Niemann-Stirnemann, sportistino
*Johann Karl Wezel
*Stefanie Keyser
*Thilo Irmisch, botanikisto

## Vidu ankaŭ
*Juda vivo en Sondershausen

Dosiero:Rondell SDH3.jpg|panoramo
Dosiero:Sondershausen-Schlossbrunnen.JPG|fontano en la kastela korto
Dosiero:Schloss Sondershausen.JPG|kastelo, ĝardena flanko

!
John Reed

**John REED** (22-an de oktobro, 1887 – 19-an de oktobro, 1920) estis usona verkisto kaj komunisto.

Li studis ĉe la Universitato Harvard kaj poste vojaĝis al Anglio kaj Hispanio.
Li revenis al Usono kaj komencis karieron kiel ĵurnalisto. Li laboris por diversaj maldekstremaj gazetoj ekz. *New Review* kaj *The Masses*, kaj tiel unuafoje konatiĝis kun laboristaj problemoj, raportante pri la Silklaborista striko de Patersono (1913).

En 1914 li verkis pri la revolucio en Meksiko por la gazeto *Metropolitan Magazine*. Li restis dum 4 monatoj kun Francisco Villa kaj priskribis la bataladon en sia libro *Insurgent Mexico* eldonita en la sama jaro.

Dum la unua mondmilito li laboris por la gazeto *Metropolitan Magazine* sed ĝi rifuzis kelkajn artikolojn ĉar ili estis tro maldekstremaj.

En 1916 liaj raportoj pri la batalado en Germanio, Serbio, Rumanio, Bulgario kaj Rusio estis eldonitaj en la libro *The War in Eastern Europe*.
Poste li revenis al Usono kaj geedziĝis al la ĵurnalisto Louise Bryant. Ili ambaŭ vojaĝis al Rusio por raporti pri la rusa revolucio en Petrogrado por la gazeto *The Masses*.

En 1919 lia libro * Ten Days That Shook the World* priskribis kritikan historian tempon kiam Lenino (amiko de Reed) instigis la bolŝevikojn preni la potencon.

Kvankam Reed havis grandan entuziasmon por la revolucio kaj eble tio kolorigis lian vidpunkton, la libro donas unikan kaj seriozan raporton pri la grava historia evento.

En 1919 li organizis la Komunistan Laborpartion en Usono kaj estis fondinto kaj redaktoro de *The Voice of Labour*. Dum mallonga tempo li estis la soveta konsulo en Novjorko.

Post akuzoj pro ŝtatperfido li fuĝis al Finnlando, kie la instancoj malliberigis lin kaj poste interŝanĝis lin por finnaj malliberuloj en Rusio. Li tiel povis partopreni en la Dua kongreso de la Komunista Internacio kaj poste en la Kongreso de Orientaj popoloj en Bakuo.

Dek tagojn post sia reveno el Bakuo lin kaptis tifoida febro. Post kelktaga kuŝado en hospitalo, kie li ankoraŭ batalis kontraŭ fuŝaj tradukoj de siaj kunvenaj intervenoj, li mortis. Oni enterigis lin apud aliaj herooj de la rusa revolucio ĉe la muroj de la Kremlo en Moskvo.

Ĉar li estis tre populara radikala gvidanto, tial oni kreis multajn John Reed-klubojn en Usono.

Lia vivo estis la temo de populara filmo *Reds* (Ruĝuloj), (1981).

## Vidu ankaŭ 
* *Oktobro: dek tagoj kiuj skuis la mondon*

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.abacci.com/books/book.asp?bookID=2295 *Ten days that shook the world*
* http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu34.htm Unuetaĝa Usono

## Bildaro 

Dosiero:JOhnReedFuneral1920Moscow-l.jpg|
Dosiero:JohnReed.png|

Dosiero:Johnreed1.jpg|

Kategorio:Mortintoj en Moskvo
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro
Jean Bomford

**Jean BOMFORD** (naskiĝis 1933 - mortis la 25-an de julio  2000 en Newlynn, Kornvalo, Britio) estis brita esperantistino kaj artistino.

Ŝi kreis "elstare unikajn, signiforiĉajn bildojn" (Marjorie Boulton) por multaj libroj esperantaj, i.a. por la Auld-a versio de *La Robajaj* de Kajam *, Merlo sur Menhiro* (Albert Goodheir), *Du el* (M. Boulton/Poul Thorsen) kaj *Pretertempe* (Aldo de' Giorgi).

Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Britaj artistoj
Kategorio:Mortintoj en Britio
E. Irvine Goulding

Sir **E. Irvine GOULDING** (naskiĝis 1910 - mortis la 13-an de januaro 2000 en Woking, Britio) estis brita esperantisto kaj juĝisto.

Li estis aktivulo de la iama Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj kaj ofte kontribuis al ties *Internacia Jura Revuo*.

Lia filo estas Marrack Irvine Goulding, vic-ĝenerala sekretario de UN respondeca pri preventa diplomatio kaj pacmisioj tutmonde.

Goulding, E. Irvine
Kategorio:Mortintoj en Britio
Georges Junier

**Géo (Georges) JUNIER**, esperante **Ĵeo (Georgo) Ĵuniero** (naskiĝis en 1913, mortis la 17-an de februaro 2000 en Gray, Francio) estis franca esperantisto ekde 1932.

Li estis fervojisto, kiu aktive partoprenis la agadon de la landa asocio de UEA, ekde la jaro 2000 nomata *Espéranto-France*, kaj ankaŭ de la Franca Fervojista Esperanto-Asocio.

Lia vivo-verko estis la deksalona Nacia Esperanto-Muzeo (Gray), kiun li kreis, gvidis kaj daŭre riĉigis.

Pro sia Esperanto agado li ricevis plurajn nemovadajn distingojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la muzeo (arkivigite laŭ la stato de aprilo 2021)
* fejsbuka paĝo pri la muzeo

Kategorio:Francaj esperantistoj
Tony Benn

**Tony BENN** (naskiĝis la , mortis la ) estis brita socialista politikisto, kiu estis dumlonge parlamentano por la Brita Laborista Partio. Lia plena nomo estis **Anthony Neil Wedgwood Benn** kaj dum iom da tempo li estis konata kiel **Vicgrafo Stansgate**. Li estis ĉe la maldekstra flanko de la Laborista Partio.

La patro de Tony Benn estis parlamentano por la Brita Liberala Partio, kiu transiris al la Laborista Partio. Liaj du avoj ankaŭ estis parlamentanoj por la Liberala Partio.

Li estis ano de la RAF (aerarmeo) dum la Dua mondmilito kaj estis elektita al la parlamento en 1950. Li bone konsciis ke je la morto de la patro li estus senrajtigita resti en la parlamento, ĉar li heredus la nobeltitolon Vicgrafo Stansgate. Do dum jaroj li kampanjis por ŝanĝi la leĝon.

En 1960 lia patro mortis kaj en 1961 oni elĵetis Benn el la parlamentejo. Malgraŭ la fakto ke li estis senrajtigita resti en la parlamento, la popolo denove elektis lin. La instancoj tiam donis la lokon en la parlamentejo al Malcolm St Clair, la konservativa kandidato, kiu gajnis la duan lokon en la balotado.

Benn daŭre agitis kaj fine la konservativa registaro akceptis ke oni devos ŝanĝi la leĝon. Do, la  nova propono, kiu permesis la rezignadon de honoraj titoloj, leĝiĝis, kaj Benn rezignis la titolon Vicgrafo Stansgate. Post nova baloto Benn estis reelektita al la parlamento la .

En la registaro de Harold Wilson li fariĝis ministro pri poŝto, telegrafoj kaj telefonoj kaj poste ministro pri teknologio. En la 1970-aj jaroj li fariĝis ministro pri industrio kaj poste ministro pri energio.

En 1981 li kandidatiĝis por la posteno de vic-estro de la Laborista Partio. Li preskaŭ gajnis sed estis venkita de Dennis Healey.

Li forte subtenis la britajn ministojn dum la longdaŭra minista striko en 1984–1985 kaj estis tre severe atakita per konservativaj tagĵurnaloj kaj aliaj.

En 1988 li kandidatiĝis por la posteno de ĉefgvidanto de la Laborista Partio sed denove estis venkita.

En 2001 li forlasis parlamenton por "doni pli da tempo al politikaj aferoj". Li fariĝis grava kontraŭulo de milito kontraŭ Irako kaj vojaĝis al Bagdado por intervjui Saddam Hussein. La intervjuo aperis en brita televido.

Dum jaroj li verkis tagĵurnalon kaj ĝis 2003 oni eldonis 7 volumojn.

Li edziĝis al la usondevena edukisto kaj verkisto Caroline Benn en 1949. Ŝi mortis en 2000. Ili havis 4 geinfanojn. La filo Hilary Benn estas parlamentano kaj ministro en la registaro de Tony Blair.

Kategorio:Britaj politikistoj
Kategorio:Membroj de la brita parlamento
Hendrik de Roover

**Hendrik (Rik) de Roover** (naskiĝis la  en Ede, mortis la  en Antverpeno) estis belga esperantisto, kiu servis kiel sekretario de Belga Esperanto-Federacio (1965–67) kaj estis longdaŭra estrarano de la Antverpena klubo La Verda Stelo kaj honora membro ekde 1994. Esperantisto ekde 1958, iama delegito pri instruado kaj naturismo.

Li gvidis kursojn kaj en 1965–66 kolektis 1700 subskribojn por la peticio al UN. Li ankaŭ estis malavara donacanto al Flandra Esperanto-Ligo.

Li verkis romaneton por geknaboj, *La aventuroj de ŝpar- kaj alia porketoj* (1982) kaj rakontaron *La Ruĝa Hirundo* (1995). En 1981 li gajnis la 3-an premion en la belartaj Konkursoj, sekcio porinfana literaturo.

## Bildaro 

Dosiero:1959 Pri la Vortfarado en Esperanto (de Roover) 3.jpg

Kategorio:Belgaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando
Kategorio:Mortintoj en Belgio
Himar al-Rashid

**Himar Al-RASHID** (1933 – mortis la 25-an de aŭgusto 2002) estis iraka esperantisto.

Li estis kunfondinto de la Iraka Traduka Societo (1970), inter kies laborlingvoj estis ankaŭ Esperanto.

Al-Rashid, Himar
Listo de usonaj esperantistoj

**Listo de usonaj esperantistoj**

:*Aldonu nur tiujn, kiuj sufiĉe famas por havi eventualan artikolon*
* William George Adams
* Agnes Alexander
* Floyd C. Anderson
* Clement N. Ayres
* William Edward Baff
* Arthur Brooks Baker
* Edwin Joseph Baker
* B. J. Balcar
* John Barrett
* Ann E. Beatty
* Frederik J. Belinfante
* William S. Benson
* Channing Bete
* Marion E. Bigelow
* Charles Harold Briggs
* Jesse Burke
* Nellie Jane Campbell
* John A. Cole
* Calvin C. Cope
* Stella Toogood Cope
* Affonso Correa
* Sidney S. Culbert
* John L. Dahnke
* Jim W. Deer
* Joseph Delpino
* Julie Dinnel
* Armin Doneis
* Gretchen Doris
* Robert D. Dwelley
* Janet Enghardt
* John H. Fazel
* Conrad Fisher
* James Fonseca
* Norman Wentworth Frost
* Earl Galvin
* Binjo Garrett
* Ella H. Gibson
* 'S. Colum Gilfillan
* A. M. Grillon
* Stanley Neil Glass
* William W. Glenny
* Walter Lewis Gnagy
* Thomas A. Goldman 
* Edwin Grobe
* John Grund
* Margaret G. Hagler
* Horace Hand
* Giselle Harabagiu
* Don Harlow
* William R. Harmon
* George Brinton McClellan Harvey
* Henry William Hetzel
* Hazel Hoff Heusser
* Isabelle M. Horn
* Mary Lou Hultberg
* Parley Parker Christensen 
* Wayne Jackson
* Saul J. Jaffe
* Kent R. Jones
* Andrew Kangas
* David M. Keedy
* Alfred Kenngott
* Stuart E. Kittredge
* Robert Kvasnak
* Charlotte Irwin Kohrs 
* Boris Kolker 
* George Winthrop Lee
* Moshe Lewin
* Edward Lindberg
* Daniel Ozro Smith Lowell
* Henri Lurie
* Elizabeth Manson
* Julius J. Manson
* John A. Mathews
* R.C. Marble
* Fred H. McMann
* William Mets
* Henry B. Milsted
* James F. Morton
* Alice Vanderbilt Morris
* Simon Mudry
* Ralph Murphy
* Mary Murray
* Karl Nell
* Louis Obrecian
* Zelma Park
* Donald Evans Parrish
* Edward Saxfon Payson
* Henry Phillips
* Mario Pei
* Ivy Kellerman Reed
* Edwin C. Reed
* Elwyn Reed
* Ernest Andrew Rogers
* Georgo Saville
* James Sayers
* Herbert Moore Scott
* Werner Simon
* Joseph R. Scherer
* Cathy Schulze
* William H. Schulze
* William A. Shanks
* Ardell Shirey
* Irlene Shoemaker
* Joseph Silbernik
* Madge Silia
* Donna Slusher
* Chuck Smith
* William Solzbacher
* George Soros
* Fenton Stancliff
* Sidney Steinberg
* Donald Stephens
* Ezra Clark Stillman
* Johano János P. Stitz
* Samuel D. Stockton
* Winifred Sackville Stoner, filino
* Winifred Sackville Stoner, patrino
* John Joseph Sussmuth
* Max Talmey
* Reuben A. Tanquist
* Ken Thomson
* Eugene H. Thompson
* Hermann Tobusch
* Humphrey R. Tonkin
* John Fogg Twombly
* Philip Vandor
* Andrew Snider Vinzent
* L. A. Walther
* Chris R. Warnken
* Theodor Weder
* Lehman Wendell
* Adele Wesson
* Fred Leslie Wharff
* Anne Whitteker
* Charles Ralph Witt
* Jeff Young
* Ihsan Zulfikary

## Ankaŭ vidu 
* Ĝermolisto de usonaj esperantistoj


Usonaj
Aphra Behn

eta|dekstra|250px|Aphra BEHN
**Aphra BEHN** (naskiĝis 1640, mortis la 16-an de aprilo 1689) estis angla verkistino. Ŝi estas konsiderata la unua virino, kies profesio estis la verkado.

Pri ŝia vivo oni scias malmulton. Sian infanaĝon ŝi pasigis en Kent; kiel junulino ŝi (probable kun sia familio) vojaĝis al Surinamo kaj reveninte ŝi vivis ĉefe en Londono. Ŝi edziniĝis, kaj post la morto de la edzo ŝi vivtenis sin de la verkado. Tio elvokis akrajn kritikojn: unue, ĉar memstaraj virinoj tiutempe ĉiukaze estis suspektindaj kaj due, ĉar ŝiaj verkoj ofte estis frivole erotikaj.

Oni sendube scias, ke ŝi estis rekrutita kiel spionino fare de la angla reĝo Karlo la 2-a, komence de la dua angla-nederlanda milito, cele senmaskigi duoblan agenton en eksterlando. Sed Karlo ŝajne pripagis nur parton – aŭ eĉ tute ne pripagis – la laboron de Aphra, kiu konsekvence suferis pro manko de mono post sia reveno al Anglio. Behn krome fariĝis vidvino, trafis povrecon, kaj eĉ restadis dum kelkaj tagoj en malliberejo pro troaj ŝuldoj, antaŭ ol finfine famiĝi kaj obteni literaturan sukceson. La juna virino kapablis elverki tre elegantajn poemojn, kiujn ŝi facile vendis kaj uzis por akiri famon. Aphra Behn cetere verkis plurajn teatraĵojn, kiuj ricevis favoran akcepton de la publiko kaj konfirmis ŝian statuson de plene establita verkistino: dum la 1670-aj jaroj, nur la teatraĵojn de John Dryden oni ludis pli ofte ol tiuj de Behn.

Ŝia plej fama verko estas la romano *Oroonoko*, kiu kritikis la sklavecon kaj respegulis spertojn de la aŭtorino akiritajn en Surinamo. Oroonoko estis eldonita en la jaro de ŝia morto, kiam ŝi estis 48 jarojn aĝa. Inter la romanoj de la verkistino Oroonoko ĉiam restis la plej studata.

La aŭtoro Philip José FARMER roligas *Aphra Behn*
en sia pentalogio *Riverworld* (rivermondo)
kaj por tio faris biografiajn esplorojn pri ŝi.
Kompreneble oni ne scias, kie finiĝas biografio kaj komenciĝas fikcio.

Aphra Behn mortis en Londono.

## Listo de verkoj 
* *The Dutch Lover* (teatraĵo, 1673)
* ''The Rover, or, the Banish't Cavaliers* (teatraĵo, 1677)
* *The Round Heads, or, the Good Old Cause* (teatraĵo, 1681)
* *The City Heiress* (teatraĵo, 1682)
* *Oroonoko, or, the History of the Royal Slave* (romano, 1688)

## En Esperanto aperis 
* *La komplezema amatino* (poemo). En: Angla Antologio, vol. 1, p. 157

## Vidu ankaŭ 
* *Oroonoko''

## Eksteraj ligiloj 
* Fonto por iuj el la pli supre menciitaj laboroj
* La paĝo de Aphra BEHN
* biografio germanlingva

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Anglaj dramistoj
Oksfordo

**Oksfordo** ( /ˈɔksfəd/) estas universitata kaj industria urbo en Britio kaj ĉefurbo de la provinco Oxfordshire, kun enloĝantaro de proksimume  (je 2005). Tra la urbo fluas la riveroj Cherwell kaj Tamizo, kiu nomiĝas dum ĉirkaŭ  de ĝia longo en Oksfordo "Isis", pro la *finaĵo* anstataŭ la *radiko* de la latina: *Tamesis*. Oksfordo estas sudo de la urbo Banbury

Krom esti Universitata urbo, ekonomie gravas la presa kaj eldona industrio kaj la fabrikado de aŭtomobiloj - la BMW MINI estas produktata en Cowley, en la oriento de la urbo. Oksfordo estas la hejmo de la Universitato de Oksfordo, la plej malnova universitato en la angla-parolanta mondo, fondita en la 11-a jarcento.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas
*  la urba distrikto Bonno en Germanio (ekde 1947)
*  Katanio en Italio
*  Benevento en Italio
*  Nederlando en Nederlando
*  Grenoblo en Francio

## Vizitindaĵoj 
* muzeo Ashmolean
* biblioteko Bodleian
* Oksforda Kanalo
* Oxford University Press
* teatro Sheldonian (bildon vidu sube)
* muzeo Pitt-Rivers (bildon vidu same sube)

## Edukaj servoj
* En la esperanta teksto pri la universitato de Oksfordo estas ankaŭ ligiloj al pliaj 24 tekstoj pri unuopaj kolegioj de la universitato. Krome aparte menciindas la historiaj universitataj konstruaĵoj
** biblioteko Bodleian, jam menciita supre,
** Radcliffe Camera kaj la
** muzeo Ashmolean, la unua universitata muzeo de la mondo
Krome ekzistas dua altlernejo
* universitato Oksforda Brookes
kaj ankaŭ ekzistas pluraj renomaj mezlernejoj en la urbo, ofte funkciantaj kiel [[internulejo]j].

## Famuloj 
En Oksfordo mortis:
* hungardevena bibliotekisto János Uri
* hungardevena fizikisto Miklós Kürti
* hungardevena kuracisto László György Lajtha.

## Rilatoj al Esperanto 
* En Oksfordo okazis la 22-a Universala Kongreso de la 2-a ĝis la 9-a de aŭgusto 1930.
* Aŭtoro Marjorie Boulton (1924-2017) studis je la Somerville College kaj loĝis en la oriento de la urbo. Ŝi interalie gastigis post la IJK 1984 en kaj ĉirkaŭ sia domo kaj sur apuda herbejo iom pli ol 40 diversnaciajn junajn esperantistojn, kiuj bicikladis de la kongresejo tra Oksfordo suden al Londono.

## Vidu ankaŭ 
* Radiohead
* The Oxford Murders (filmo)

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanto-Societo de Oksfordo kaj Distrikto 
* Oxfordesperanto  *(blogo pri Oksfordo de decembro 2014 ĝis julio 2017)*
* Koordinatoj: 

## Bildoj

Dosiero:Oxford 1004 10.jpg|
Dosiero:Pitt Rivers Museum (64525p).jpg|
Dosiero:Oxford 900 14.jpg|
Dosiero:Oxford coat of arms 20050303.jpg|
Dosiero:John Speed's map of Oxford, 1605..jpg|


Kategorio:Urboj de Britio
Paul Robeson

**Paul ROBESON** (9-a de aprilo 1898 – 23-a de januaro, 1976) estis usona aktoro, kantisto, verkisto kaj aktivulo por civilrajtoj kaj aliaj aferoj.

Robeson naskiĝis en Nov-Ĵerzejo. Post la frua morto de la patrino li estis edukita de la patro, kiu iam estis sklavo. Li tre frue instruis la filon pri la neceso de memplibonigado per edukado. Paul Robeson gajnis stipendion por studi ĉe la Universitato Rutgers, kie li estis elstara sportisto kaj studento. Poste li diplomiĝis pri juro ĉe la Universitato Columbia.

Li famiĝis pro aktorado kaj kantado. Oni aklamis liajn rolojn en *Emperor Jones*, *Porgy and Bess*, kaj precipe en Anglio en 1930, kiam li ludis la rolon de Otelo en la samnoma teatraĵo de Ŝekspiro. Tio okazis, kiam usonaj teatroj ne estis pretaj doni al li la rolon, sed poste en 1943 li ludis la saman rolon en Novjorko.

Lia repertuaro de afrik-usonaj popolkantoj helpis disvastigi tian muzikon al pli vasta aŭskultantaro en Usono kaj aliaj landoj. Elstaris la kanto *Go Down Moses*.

Dum siaj oftaj vojaĝoj eksterlanden li forte kritikis la vivkondiĉojn de nigraj usonanoj precipe en la sudaj ŝtatoj pro apartigado. Tio plus la fakto, ke li esprimis simpation al Sovetunio, signifis, ke la komitato gvidata per Senatano Joseph McCarthy nomis lin komunisto. Pro tio la usona registaro rifuzis doni al li pasporton kaj li ne povis vojaĝi eksterlanden.

Antaŭ ol oni redonis al li la pasporton en 1958, li verkis gravan libron, kiu forte argumentis por forta registara agado por ŝanĝi la apartigad-leĝojn, kiuj afliktis la vivojn de afrik-usonanoj.

Malfeliĉe dum la resto de la vivo li suferis diversajn malsanojn kaj tre malofte aperis antaŭ la publiko.

## Eksteraj ligiloj 
Paul Robeson on the Web - listo de ligoj al diversaj retpaĝoj

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Politikaj aktivuloj
Tyne and Wear

**Tyne and Wear** estas metropola provinco en la angla regiono nordorienta Anglio de Britio. Ĝi enhavas 5 metropolajn distriktojn - Gateshead, Newcastle-upon-Tyne, North Tyneside, South Tyneside, Sunderland. La unuaj kvar el tiuj konsistigas la konstruitan areon aŭ kunurbaron *Tyneside*. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Geografiaj elementoj 
* Rivero Dono (Tyne and Wear)

## Vidu ankaŭ 
* Loka regado kaj administrado en Britio
* Metroo de Tyne and Wear


Kategorio:Nordorienta Anglio