Teodoriko la 2-a (visigoto)

**Teodoriko la 2-a** estis reĝo de la Akvitanaj Gotoj inter 453 kaj 466. El lia regado oni scias, ke li estis fidela aliancano de la romianoj komence. Liaj gotaj militistoj ofte agis kiel helpaj fortoj de la romia armeo. Precipe kun la romia imperiestro Avito li havis bonajn rilatojn, sed post la morto de Avito en 456 lia sinteno ŝanĝiĝis kaj li kondutis pli kaj pli sendepende.

## Subtenanto de la imperiestro Avito
Teodoriko sukcedis sian fraton Turismundo, en 453 post mallonga regado, kiu estas nekonata. Oni nur scias, ke Teodoriko mortigis sian fraton.

Komence de sia reĝimo, Valentiniano la 3-a ankoraŭ estis imperiestro de la Okcidenta Romia Imperio, kun la delonga malamiko de sia patro, Flavio Aecio, ankoraŭ ĉe la komando de la potenco. Tamen, post la murdo de Aecio la 21-an de septembro 454 kaj la murdo de Valentiniano la 3-a la 16-an de marto 455, lia pasiva sinteno ne daŭrus longe. Iom post la ascendo de Petronio Maksimo (397-455) al la trono, katastrofo trafis la Imperion, ĉar la 22-an de majo la vandaloj invadis Romon post kiam imperiestrino Licinia Eŭdoksia (422-493) sendis peton por finigi la regadon de Petronio Maksimo.

Ili prirabis la urbon kaj la imperiestro estis mortigita de kolera homamaso. Tiutempe Avito, romia senatano de gaŭla deveno, estis en diplomatia misio ĉe la kortego de Teodoriko la 2-a en Tuluzo. Teodoriko, kiu konis Aviton kiel mentoro de Eŭdoksia en ŝia junaĝo kaj havis tre bonan rilaton kun li, instigis Aviton postuli la imperian kronon por si mem, kio okazis antaŭ la galo-romiaj senatanoj. Post tio, Teodoriko subtenis sian amikon per granda kontingento de siaj militistoj.

## Kampanjo en Hispanio
En 456 la gota armeo la gota armeo alvenis al Hispanio por batali favore de la imperiestro Avito kaj restarigi la romian potencon. Teodoriko atakis Flavion Rekiaron (415-456), la reĝon de la Sueboj, por puni lin pro atakoj al la proksima romia teritorio. Teodoriko venkis lin en la Batalo de Órbigo (456) ĉe la rivero Órbigo, proksime al la urbo Astorgo en batalo kie Rekiaro estis vundita sed eskapis la kampon, nur por esti ĉasita kaj mortigita de la trupoj de Teodoriko.

eta|maldekstre|400px|Vastiĝo de la Visigota influkampo sub Teodoriko la 2-a (457–461).

eta|dekstre|400px|Ikonografia bildo de Teodoriko la 2-a.

[eta|dekstre|400px|Bildo de la historiisto [Kajo Solio Sidonjo Apolinaro|Sidonio Apolinaro, episkopo de Clermont kaj historiisto.]]

Li poste konkeris Bracara Augusta-n (nuna Braga-n), la ĉefurbon de la Sueboj. Laŭ la tradicio, la aferoj malboniĝis kaj la gota armeo prirabis plurajn urbojn en Gallaecia, la romia provinco en kiu la Sueboj establis sian regnon. Kelkaj el la Sueboj estis masakritaj kaj eĉ sanktaj lokoj estis atakitaj, probable pro la subteno de la loka sacerdotaro al la Sueboj. Post tio, la armeo de Teodoriko kontrolis la hispanajn provincojn Hispania Baetica, plejparton de Hispania Tarraconensis kaj sudan Luzitanion.

## Detronigo de Avito
Dum la daŭro de 456, Avito ekhavis problemojn en Italio. La imperiestro estis grandege nepopulara ĉe la itala aristokrataro kaj la armeo pro sia gaŭla deveno kaj la fakto, ke li estis deklarita imperiestro de barbaroj (la visigotoj). Por multaj en Italio, li estis marioneto de Teodoriko, do kiam konflikto erupciis inter la imperiestro kaj liaj du generaloj, Ricimero kaj Majoriano, ili devis agi tute sola sen la gota subteno de Teodoriko, kiu ankoraŭ estis en kampanjo en Hispanio.

La romia armeo en Italio ribelis fine de la somero de 456. Avito fuĝis al Arelato, kie li kolektis kelkajn trupojn kaj reiris por batali kontraŭ la ribelemaj generaloj, sed estis malbone venkita de Ricimero kaj Majoriano en batalo proksime al la urbo Piaĉenco. Avito denove fuĝis, sed poste li estis kaptita kaj detronigita kiel imperiestro.

Interrego de oktobro 456 ĝis aprilo 457 sekviĝis, ĝis li estis finfine sukcedita de Majoriano. Ekde la momento, kiam la reĝo estis informita pri la falo de Avito, la sinteno de Teodoriko kontraŭ la Imperio ŝanĝiĝis. Sekrete li komencis kontraŭstari la romian aŭtoritaton. En Hispanio li lasis soldatajn koloniojn, supozeble por la pacobontenado, sed verdire ĝi estis okupacia forto.

## Kontraŭulo de la Romia Imperio
## Batalo de Arles
La nova imperiestro Majoriano vidis la kreskantan potencon de la gotoj en Hispanio kaj Gaŭlio kiel gravan minacon. Kun la trejnado de la romia armeo kaj akompanata de la generaloj Egidio (424-468) kaj Nepotiano (421-465), Majoriano marŝis kontraŭ la gota reĝo kaj lia armeo, kiuj estis starigantaj ĉe Arelato (Arles), ĉe la elfluejo de la rivero Rodano.

La rezulta batalo estis giganta gota malvenko. La gotoj fuĝis, kaj reĝo Teodoriko mallarĝe evitis la morton. En la sekvaj pacnegocadoj, la gotoj forlasis siajn setlejojn en Hispanio kaj revenis al Akvitanio, ilia origina teritorio.

Poste, en 460, Majoriano lanĉis kampanjon kontraŭ la vandaloj, en kiu la akvitanaj gotoj estis devigitaj partopreni. Malgraŭ tio, la romianoj suferis grandan perdon ĉe la Batalo de Kartageno, la romia floto estis tute detruita de la vandaloj. Imperiestro Majoriano estis eliminita, kaj "magister militum" Ricimero, parte gota, nun provis preni la tutan potencon. En Gaŭlio, generalo Egidio, kontraŭulo de Ricimero, rifuzis akcepti ĉi tiun situacion kaj ribelis.

## Teritoria Ekspansio Suden kaj Norden
La falo de Majoriano en 461 kaj la rezulta potencrivaleco inter Egidio kaj Ricimero donis al Teodoriko la ŝancon realigi liajn planojn por pli granda potenco ene de la Okcidenta Romia Imperio. En Gaŭlio, Egidio prepariĝis por invadi Italion, kaj Ricimero serĉis subtenon de la Burgundoj kaj Akvitanaj Gotoj por deteni ĉi tiun minacon. Kontraŭ la romia teritorio, Teodoriko provizis militistan subtenon al Ricimero kaj sendis al li trupojn.

La Romianoj cedis la havenurbon de Narbono kaj ĝiajn ĉirkaŭaĵojn. Teodoriko tiel akiris novan influosferon en Mediteraneo kaj esperis plian teritorian ekspansion norden post kiam la romia armeo de Egidio estus venkita. Kun la helpo de la Burgundoj kaj Gotoj, la aliro de Egidio al Italio estis blokita, sed la alianco de Ricimero ne sukcesis venki lin. Egidio retiriĝis norden de la rivero Luaro, kaj la areo sude de la rivero estis prenita de Teodoriko.

## Milito kontraŭ Egidio kaj morto
Teodoriko planis etendi sian potencon al norda Gaŭlio, kie Egidio, izolita de la resto de la Romia Imperio, restis kun sia armeo norde de la Luaro kaj sude de la Someo. En 463, Teodoriko ordonis al sia pli juna frato Frederiko (420-463) por invadi la teritorion de Egidio.

Frederiko renkontis furiozan reziston de la Romanoj, kiuj plifortigis sin per la helpo de la Frankoj. En la Batalo de Orleano, Frederiko estis mortigita, kaj la Gotoj estis venkitaj, kio, laŭ la usona historiisto Kulikowski, "tio havus gravajn sekvojn por la gota sinsekvo." Teodoriko mem estis murdita en 466 de sia pli juna frato Eŭriko, kiu sukcedis lin al la trono.

## Priskribaĵo de Sidonio Apolinaro
La galo-romia kronikisto Sidonio Apolinaro skribis fame vivecan kaj entuziasman leteron al sia bofrato Agricola, edziĝinto kun sia fratino Severiana, priskribante la reĝon kaj lian kortegon:

"Vi ofte petas priskribon de Teodoriko, la gota reĝo, kies milda eduka famo rekomendiĝas al ĉiu nacio. Vi deziras tion laŭ kvanto kaj kvalito, laŭ lia persono, kaj laŭ lia vivostilo. Mi volonte konsentas, tiom kiom permesas la limoj de mia paĝo, kaj tre aprobas tian belan kaj naivan kuriozaĵon.

Bone, li estas viro inda je kono, eĉ por tiuj, kiuj ne povas ĝui lian proksiman kunvivadon, tiel feliĉe Providenco kaj Naturo kuniĝis por doti lin per la perfektaj donacoj de la fortuno. Lia vivmaniero estas tia, ke eĉ la envio, kiu spionas la reĝojn, ne povas rabi lin de lia merita laŭdo. Kaj unue koncerne lian personon. Li estas fizike forta, alta super la averaĝa homo, sed sub la giganto. Lia kapo estas ronda, kun bukla hararo iom retiriĝanta de la frunto ĝis la kapokrono. Lia nervoza kolo estas libera de malbeligantaj nodoj.

La brovoj estas densaj kaj arkaj, kiam la palpebroj malleviĝas, la okulharoj atingas preskaŭ duone malsupre la vangoj. La supraj oreloj estas kaŝitaj sub la harbukloj, laŭ la maniero de lia raso. La nazo estas fajne agla, la lipoj estas maldikaj kaj ne pligrandigitaj per troa ŝveliĝo de la buŝo. Ĉiutage la haroj, kiuj elkreskas el liaj nazotruoj, estas tonditaj, tiuj sur la vizaĝo dense elkreskas el la kavaĵo de la tempioj, sed la razklingo ankoraŭ ne atingis lian vangon, kaj lia barbiro diligente forigas la riĉan barbon sur la malsupra parto de la vizaĝo.

La mentono, la gorĝo kaj la kolo estas dikaj, sed ne grasaj, kaj ĉiuj helkoloraj, vidataj de proksime, ilia koloro estas freŝa kiel tiu de la juneco. Ili ofte ruĝiĝas, sed pro modesteco, kaj ne pro kolero. Liaj ŝultroj estas glataj, la supraj kaj antaŭaj brakoj estas fortaj kaj malmolaj. Liaj manoj estas larĝaj, brusto elstara, talio eleganta. La spino, kiu dividas la larĝan spacon de la dorso, ne elstariĝas, kaj oni povas vidi la saltadon de la ripoj. La flankoj estas bone formitaj pro la elstaraj muskoloj, la bone zonitaj koksoj estas plenaj de vigleco. Liaj femuroj estas kiel malmola korno. La genuaj artikoj estas firmaj kaj virecaj. La genuoj mem estas la plej belaj kaj malplej sulkiĝintaj en la mondo. Robusta maleolo subtenas la kruron, kaj la piedoj estas malgrandaj por porti tiajn potencajn membrojn.

Nun pri la rutino de lia publika vivo. Antaŭ la tagiĝo li iras kun tre malgranda sekvantaro por ĉeesti la diservon de siaj sacerdotoj. Li preĝas plej diligente, sed, se mi rajtas paroli konfidence, oni povas suspekti (ke li faras tion) pli pro kutimo ol pro konvinko pri ĉi tiu kredoago. Administraj devoj de la regno okupas la reston de la mateno.

Armitaj nobeloj staras ĉirkaŭ la reĝa seĝo. La amaso da gardistoj en siaj felvestoj estas akceptitaj por ke ili povu esti okulatingitaj de la vizitantoj, sed tenataj ĉe la sojlo pro demando de trankvileco. Nur ilia murmuro venas el ilia posteno ĉe la pordoj, inter la kurteno kaj la ekstera barilo. Kaj tiam la eksterlandaj senditoj estas enkondukitaj. La reĝo atente aŭskultas ilin kaj diras malmulte. Se io bezonas pli da diskuto, li prokrastas ĝin, sed akcelas la aferojn facile solveblajn. La dua horo alvenas kaj li leviĝas de la trono por inspekti sian trezorejon aŭ stalon.

Se ĉasado estas la tasko de la tago, li aliĝas al ĝi, sed neniam portas sian arkon ĉe sia flanko, konsiderante tion malrespekta al la reĝa stato. Kiam birdo aŭ besto estas markita por li, aŭ hazarde krucas lian vojon, li metas sian manon malantaŭ sian dorson kaj prenas la arkon de paĝio kun la ŝnuro tute pendanta, ĉar kiel li opinias knaba ruzo porti ĝin en sagujo, tiel li tenas ĝin virinece por ricevi la armilon prete streĉitan.

Kiam la arko estas donita al li, li foje tenas ĝin en ambaŭ manoj kaj fleksas la ekstremaĵojn unu al la alia. Alifoje li metas ĝin, nodfino malsupren, kontraŭ sian levitan kalkanon, kaj movas sian fingron supren laŭ la malstreĉita kaj ŝanceliĝanta ŝnuro. Post tio, li prenas siajn sagojn, ĝustigas ilin, kaj pafas ilin. Li demandos vin anticipe, kion vi volas, ke li trafu. Vi elektas, kaj li trafas. Se estas eraro pro kulpo de unu el ili, via vidkapablo plejparte estos la kulpa, kaj ne la lerteco de la arkpafisto.

En ordinaraj tagoj, lia tablo similas al tiu de ordinara persono. La tablo ne ĝemas sub amaso da senbrila kaj nepolurita arĝento metita sur ĝin fare de anhelantaj servistoj. La fokuso kuŝas pli sur la konversacio ol sur la telero. Aŭ estas prudenta parolado aŭ neniu. La kurtenoj kaj teksaĵoj uzataj dum ĉi tiuj okazoj estas kelkfoje el purpura silko, kelkfoje nur el linaĵo. Arto kaj ne multekosteco, valorigas la manĝaĵon, tiel kiel senmakulaĵo pli ol volumeno valorigas la arĝenton.

Tostoj estas malmultaj, kaj vi pli ofte vidos soifan gaston senpaciencan, ol satanton rifuzantan tason aŭ bovlon. Resume, vi trovos la elegantecon de Grekio, la bonan humoron de Gaŭlio, la italan lertecon, la brilon de la publikaj bankedoj kun la atenta servado de privata tablo, kaj ĉie la disciplinon de reĝa domo. Kial mi bezonas priskribi la pompon de liaj festotagoj? Neniu homo estas tiel nekonata, ke li ne scias pri tio. Sed ni revenu al mia temo. La siesto post la vespermanĝo ĉiam estas mallonga, kaj kelkfoje intermita.

Kiam li emas amuziĝi per la tabulludo, li rapide kolektas la ĵetkubojn, zorge ekzamenas ilin, skuas la skatolon per lerta mano, ĵetas ilin rapide, humure apostrofas ilin, kaj pacience atendas la rezulton. Silenta antaŭ trafa ĵeto, li ĝojas antaŭ malbonulo, ne ĉagrenas antaŭ la fortuno, kaj ĉiam filozofe pripensas. Li estas tro fiera por peti aŭ rifuzi venĝon. Li malŝatas profiti ion, eĉ kiam oni ofertas al li, kaj se io estas al li neata, li kviete daŭrigos ludanta.

Ĉe lia flanko, vi reakiras viajn homojn sen malhelpo. Li reakiras la siajn sen koluzio ĉe via flanko. Vi vidas la strategiiston kiam li movas la pecojn. Lia sola penso estas venko. Tamen ludante li iom preterlasas sian reĝan rigorecon, instigante ĉiujn al bona kamaradeco kaj al la ludolibereco: mi pensas, ke li timas esti timata. Ĉagreno en la homo, kiun li venkas, ĝojigas lin, li neniam kredos, ke liaj kontraŭuloj ne lasis lin venki, krom se ilia ĉagreno pruvos ke li estas la venkinto.

Vi surpriziĝus kiom ofte la plezuro naskita de ĉi tiuj malgrandaj okazaĵoj povas favori la marŝon de grandaj aferoj. Peticioj, kiujn iu ruinigita influo lasis forlasitaj, alvenas neatendite. Mi mem estas volonte venkita de li kiam mi havas favoron por peti, ĉar la perdo de mia ludo povas signifi la gajnon de mia afero. Ĉirkaŭ la naŭa horo, la ŝarĝo de la regado rekomenciĝas.

Revenas la insistantoj, revenas la akompanantoj por forigi ilin. Ĉie zumas la voĉoj de petantoj, sono kiu daŭras ĝis vespero, kaj ne malpliiĝas ĝis interrompiĝi de la reĝa bankedo. Eĉ tiel ili nur disiĝas por ĉeesti siajn diversajn patronojn inter la korteganoj, kaj restas aktivaj ĝis enlitiĝo-horo. Iafoje, kvankam tio estas malofta, la vespermanĝo estas vigligita per atakoj de mimoj, sed neniu gasto iam estas elmetita al la vundo de mordanta lango.

Krome ne estas la bruo de hidraŭlika orgeno, aŭ de ĥoro kun ĝia dirigento ludanta pecon. Vi aŭdos neniujn ludantojn de liro aŭ fluto, neniun majstron de la muziko, neniujn junulinojn kun citro aŭ tamburino. La reĝo zorgas pri neniuj melodioj krom tiuj, kiuj ĉarmas la menson per virto ne malpli ol la orelon per melodio. Kiam li leviĝas por retiriĝi, la trezoreja gardisto komencas sian maldormon. Armitaj gardostarantoj protektas liin dum la unuaj horoj de dormo.

Sed mi devias je mia temo. Mi neniam promesis tutan ĉapitron pri la regno, sed nur kelkajn vortojn pri la reĝo. Mi devas haltigi mian plumon. Vi petis nenion pli ol unu aŭ du faktojn pri la persono kaj la gustoj de Teodoriko, kaj mia propra celo estis verki leteron, ne historion. Adiaŭ."

— Sidonio Apolinaro, [Epistulae](https://la.wikisource.org/wiki/Epistolae_(Sidonius)) Libro II

Ĉi tiun priskribon poste plejparte kopiis la germana kronikisto Rahewin (1120-1170), priskribante Frederiko Barbarosa en la 12-a jarcento.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 422
Kategorio:Mortintoj en 466
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Francio
Kategorio:Mortintoj en Francio
Kategorio:Visigotaj regantoj
Kategorio:Visigotaj militistoj
Kategorio:Visigotaj reĝoj
Kategorio:Historio de Romo

## Literaturo 
* Edward Gibbon, *History of the Decline and Fall of the Roman Empire*, Chapter 36.

Kategorio:Visigotaj reĝoj