Groto de Bruniquel

eta|330px|dekstra|Strukturo kun fragmentoj de stalagmitoj malkovrita en la groto de Bruniquel.
La **Groto de Bruniquel** situanta en Bruniquel (pr: Brunikel) kaj en la departemento Tarn-et-Garonne, Francio, montras spurojn de homa aktiveco en subtera mezo datiĝanta de 176 500 jaroj AP (antaŭ prezenco). La groto estis okupata far Neandertala homo (science *Homo neanderthalensis*), kiu konstruis en ĝi kompleksan strukturon per proksimume 400 pecoj de stalagmitoj apudmetitaj, vicigitaj kaj supermetitaj.

En la nuna stato de la esplorado (2017), tiuj strukturoj konstituas la plej malnova homa konstruo konata tra la tuta mondo.

La groto estas fermita al la publiko pro sciencaj studoj. Aldone la kaverno de Bruniquel situas sur privata posedaĵo. Ajna vizito estas strikte neebla.

Tamen eblas viziti la halon dediĉitan al tiu kaverno en la tiel nomata «Juna kastelo» en Bruniquel. Notindas, ke la urbeto Bruniquel havas du kastelojn: la Malnova kastelo kaj la Nova kastelo.

## Malkovro kaj priskribo
La kavaĵon malkovris la 15jara speleologo Bruno Kowalczewski, kiam en februaro 1990, li ekvidis etan truon similantan al kuniklokaverno. Konstatinte aerfluon, li deduktis kiel lerta speleologo, ke malantaŭe devus esti tre granda kavaĵo. 

Dum pli ol du jaroj li malblokis la kuniklo-kavernon, por fine renkonti vastan galerion antaŭe loĝitan de brunursoj, kiuj lasis siajn spurojn tie. La groto tiam estis esplorita kaj protektita fare de la loka Speleolog-Arkeologia Societo (SSAC).

## Geologio
La kavaĵo formiĝis en dolomitigitaj kalkoŝtonoj dum la Meza Ĵurasio.

## Speleologmetrio
La dimensio de la groto estas proksimume 500 metrojn longa, en la formo de galerio kun pli grandaj ĉambroj.

## Studo de la kaverno
La kaverno estis okupita de ursoj kaj de homoj. Ĝi montras ĉirkaŭ kvardek kuŝejojn de kavern-ursoj kaj multajn best-ostojn (ĉevalojn, bizonojn, cervojn), kiuj estis alportitaj tien nur de la homoj.

La studo estis gvidata de Michel Soulier, tiam prezidanto de la SSAC, kaj de François Rouzaud, speleologo kaj ĉefheredaĵkuratoro ĉe la Regiona Direktoro de Kulturaj Aferoj de la regiono Sudo-Pireneoj (france: *Midi-Pyrénées*). En 1992 kaj 1993, ili esploris la tutan kavernon kaj aparte mezuris strukturojn faritajn el sekcioj de stalagmitoj. En 1995, ili karbon-datis pecon de bruligita osto trovita sur la strukturo: karbono-14 ne plu estis detektebla, indikante aĝon pli ol 47 600 jaran. La laboro estis interrompita sekve de la forpaso de François Rouzaud en 1999.

### Novaj studoj
Sophie Verheyden, esploristino ĉe la Reĝa Belga Instituto por natursciencoj, vizitis la kavernon en 2011, post kiam ŝi ekzamenis kelkajn fotojn de la kaverno, kiuj estis ekspoziciitaj en la Nova kastelo de Bruniquel. Ŝi tiam kontaktis Dominique Genty, esploristo ĉe la Laboratorio de Klimato kaj Medisciencoj en Saclay, Francio), kaj spertulo pri konkrecioj, kaj kiu jam sciis pri la ekzisto kaj la intereso de tiu ĉi strukturo. Li metis ŝin en kontakton kun Jacques Jaubert, por pripensi arkeologian esploradon kaj por datadi la strukturon uzante la urani-torian datadon, kun Michel Soulier, postulita kaj rajtigita fare de la bien-posedantoj. Du enketaj kaj specimenaj kampanjoj okazis dum la printempoj de 2014 kaj 2015, sub la direktorado de Jacques Jaubert kaj Sophie Verheyden. Ili kondukis al la rezultoj publikigitaj en la revuo *Nature* en 2016: la strukturoj estis konstruitaj antaŭ preskaŭ 180 000 jaroj.

Atentu: En la franca oni parolas pri *Spéléofacts*. Temas pri miksvorto (speleolog- kaj artefaktoj), kies difino estus: Strukturoj kun fragmentoj de stalagmitoj intence modifitaj fare de prahistoria homo. Pro tio oni proponas en Esperanto la terminon Speleolog-artefaktoj.

**Temas ja pri organizita strukturo** 

En unu el la kavernĉambroj, je 336 metroj de la enirejo, sur la planko de la kavaĵo estis malkovrita konstruo formita per grupiĝoj de konkrecioj (pecoj de stalagmitoj). 

Konsistante el granda ringoforma strukturo (6.7 × 4.5 m) kaj la alia pli malgranda (2.2 × 2.1 m), ĝi estas la unua konata konstruo bazita sur stalagmitoj. 

Ĝi konsistas el 399 pecoj kiuj, sinsekvige metitaj, estas 112 metrojn longaj por totala maso de proksimume 2,2 tunoj. La uzitaj sekcioj, nomitaj "speleofaktoj", estis kalibritaj (tiuj de la pli granda strukturo havas similajn grandecojn, sed estas iom pli grandaj ol tiuj de la malgranda) kaj ordigitaj en supermetitaj vicoj (ĝis kvar). Kelkaj pli mallongaj elementoj funkciis kiel apogiloj aŭ kojnoj. 

Dek ok brul-lokoj ankaŭ estis identigitaj, rimarkitaj pto la ŝanĝiĝo de la kalcito (ruĝigita aŭ nigrigita per fulgo, aŭ disfendita per varmeco) kaj/aŭ per restaĵoj de fuelo inkluzive de kalcinitaj ostoj (precipe la fragmento de parte kalcinita ursradiuso, kiun datum-provo estis farita  en 1995). La aranĝo de la brulstrukturoj indikas, ke ili estis uzitaj por lumigado.

Kategorio:Paleolitikaj lokoj en Francio
Kategorio:Speleologio