open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Filono el Aleksandrio

**Filono el Aleksandrio** (latine *Philo Judaeus*, greke *Φίλων*, hebree יְדִידְיָה הַכֹּהֵן‎; naskiĝis 15-10 a.K. en Aleksandrio, mortis 45-50 p.K. en Aleksandrio), estis greklingva juda filozofo, la plej grava reprezentanto de helena judismo. Liaj skribaĵoj prezentas la plej klaran vidon de tiu disvolviĝado de judismo dum la diasporo. Li unue provis sintezi rivelitan fidon kaj filozofan racion, kaj do okupas unikan pozicion en la historio de filozofio.

Filono vivis en la plej granda juda komunumo ekster Izraelo. Li estis interpretisto de la Torao, kiel ĝi ekzistis en la greklingva traduko de la hebreaj skribaĵoj, konata kiel la Septuaginto. Filono uzis la alegorian metodon de interpretado de la Pentateŭko en siaj komentarioj. Lia ekzegezo oferis multoblajn interpretadojn de la sama versiklo. Li lernis ĉi tiun metodon ĉe la Grekoj, kiuj disvolvigis alegorion por vivigi iliajn antikvajn mitojn.

Filono estis apologiisto de judismo kaj li celis montri, per alegoriaj kaj simbolaj metodoj, ke la juda kulturo ne estis malplivalora ol la helena kulturo. Ekzemple, li interpretis Moseon kiel filozofo, kiu estis la fonto de tuta posta filozofio. Li ankaŭ estis influita per la doktrino de la Logos, kiu ankaŭ estis tre populara en prakristanaj interpretadoj pri Jesuo Kristo.

La prakristanoj tre admiris la verkon de Filono. Ambaŭ Klemento de Aleksandrio kaj Origeno estis influitaj per liaj metodoj. Ĉar la kristanoj tiom admiris lian verkaron, liaj skribaĵoj estas konservitaj.

Iuj el la principoj de interpretado, kiuj estas estigitaj de Filono kaj tiuj de lia tradicio, inkluzivas:

* La laŭlitera senco de partaĵo el la skribaĵoj estas malakceptita, se ĝi prezentas faktan aŭ teologian kontraŭdiron
* La silento de la skribaĵoj estas signifikoplena
* Unu sola vorto ofte estas la ŝlosilo de interpretado
* Studoj pri vortoj povas malkovri la signifikon de skribaĵoj

: *"Estu bonkoraj, ĉar ĉiuj, kiujn vi renkontas, bataladas grandan batalon."* Filono de Aleksandrio

## Verkoj 
* *De Aeternitate Mundi*
* *De Abrahamo*
* *De Migratione Abrahami*
* *De Mutatione Nominum*
* *De Plantatione*
* *De Agricultura*
* *De Confusione Linguarim*
* *De Congressu Eruditiones Gratia*
* *De Decalogo*
* *De Sacrificius Abelis et Cainis*
* *De Posteritate Caini*
* *De Ebrietate*
* *De Escrecationibus*
* *De Fuga et Inventione*
* *De Gigantibus*
* *De Josepho*
* *De Opificio Mundi*
* *De Vita Contemplativa*
* *De Vita Mosis*
* *De Sobrietate*
* *De Somniis*
* *De Specialibus Legibus*
* *De Virtutibus*
* *De Praemiis et Poenis*
* *Legum Allegoriae*
* *Legatio ad Gaium*
* *In Flaccum*
* *Quaestiones in Genesim*
* *Quaestiones in Exodum*
* *Quis Serem Divinarum Heres Sit*
* *Quod Deterius Potiori Insidari Soleat*
* *Quod Deus Sit Immutabilis*
* *Quod Omnis Probus Líber Sit*

Kategorio:Helenismaj filozofoj
Kategorio:Helenismaj judaj verkistoj
Kategorio:Egiptio
Kategorio:Judoj de la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Judoj de la 1-a jarcento
Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento
Fréhel

**Fréhel** (realnome '''Marguerite BOULC'H'*) naskiĝis en Parizo la 14-a de julio 1891 de bretonaj devenaj gepatroj - ŝia pseŭdonimo *Fréhel'' aludas al Fréhel (Côtes-d'Armor), malgranda komunumo en Bretonio. En Parizo ŝi trapasis sian infanaĝon en la stratoj, iam petante almozon kantetante kun maljuna blindulo, iam kolportis kosmetikaĵojn de pordo al pordo.

Dekjaraĝa ŝi renkontis la tiaman faman kantistinon de muzikalo Otero, kiu helpis ŝin suriri la scenejon de la trinkejo *Univers* je la nomo *Pervenche* (vinko, ĉiamverda, multjara duonarbusto kun multaj beletaj floretoj).

Ŝi edziniĝis kun la komediisto *Robert Hollard* kaj naskis infanon, kiu tuj mortis. Tiu perdo markas la komencon de infera subiro. Post la foriro de sia edzo ŝi provis konsoli sin kun Maurice Chevalier, sed tio ne daŭris. Ju pli ŝia kantistina kariero sukcesis, nun per la nomo *Fréhel* elektita pro ŝia bretona deveno (ekzistas samnoma kabo ĉe la Golfo de Sankta-Maklovo), des pli ŝia privateca vivo katastrofiĝis ĝis sinmortiga provo.
En 1911 ŝi foriris el Parizo, vojaĝis dum dek du jaroj tra Centreŭropo de Turkio ĝis Sovetunio, dronanta en alkoholaĵoj kaj drogoj.

Revenante en 1923, ŝi rekomencis kanti havante tiom da sukcesoj kiom antaŭe. Ŝi ankaŭ rolis en filmoj, sed daŭrigis la uzadon de drogoj kaj mortis, sola, en hotela ĉambro en 1951 (3-a de februaro).

## Listo de kanzonoj 
* Comme une fleur
* Comme un moineau
* Toute seule
* Paris la nuit
* L'Obsédé
* La Coco
* A la dérive
* Dans la rue
* Sous le pont noir
* La chanson d'autrefois
* La zone
* J'n'attends plus rien
* J'attends quelqu'un
* Appel
* C'est un mâle
* Le grand Léon
* Dans une guinguette
* Quand il m'écrit
* Chanson tendre
* Il n'est pas distingué
* La peur (Un chat qui miaule)
* Où sont tous mes amants?
* Le fils de la femme poisson
* La valse à tout le monde
* Maison louche
* Tel qu'il est
* C'est un p'tit bal musette
* Les filles qui, la nuit
* Où est il donc?
* Derrière la clique
* Chanson des fortifs
* La môme catch catch
* L'amour des hommes
* La der des der
* Sans lendemain
* La java bleue

## Filmaro 
* 1931: *Coeur de lilas* fare de Anatole Litvak
* 1934: *Amok* fare de Fedor Ozep
* 1936: *Pépé le Moko* fare de Julien Duvivier
* 1937: *Le Puritain* fare de Jeff Musso
* 1940: ''L'enfer des anges* fare de Christian-Jaque
* 1949: *Un homme marche dans la ville* fare de Marcello Pagliero

## Eksteraj ligiloj 
* *Le Temps des cerises* ("la tempoj de ĉerizoj")  paĝo pri Fréhel ()
* *La chanson française'' paĝo kun multaj kanzonoj de Fréhel ()
* retnotlibro pri la franca verkisto Robert Giraud kaj lia rilato kun Fréhel, arkivigita novembre 2011 ()
* tekstoj de ŝiaj plej kortuŝaj kanzonoj ()

Kategorio:Francaj aktoroj
Kategorio:Francaj kantistoj
Fréhel
Pulmo

eta|250ra

La **pulmoj** estas la gaso-interŝanĝaj organoj de la spira sistemo de homoj kaj de aliaj bestoj. Pulmo estas en kontakto kun la sangocirkula sistemo, eligas el la sango karbonan dioksidon kaj anstataŭe enigas oksigenon.

Homo havas du pulmojn, dekstran kaj maldekstran, en la brusta parto (torako) de la korpo. La dekstra pulmo estas pli granda ol la maldekstra kaj konsistas el tri loboj. La maldekstra, samflanke kun la koro, estas duloba. La pulmoj de mezgranda plenkreskulo pezas iom pli ol unu kilogramon.

## Pulmaj malsanoj 
* Bronkito
* Emfizemo
* Kronika obstrukca pneŭmonopatio
* Pleŭrito
* Pulma kancero

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* branko
* bronko


Kategorio:Spira sistemo
Boston

**Boston** havas diversajn signifojn:

* **Boston (Anglio)** [bostn] – loĝantaro 54,000 (1996) estas urbo en Anglio apud la Norda Maro en la provinco Lincolnshire.
* **Bostono** - la ĉefurbo de la ŝtato Masaĉuseco
* Boston (muzika grupo)
Jacek Kuroń

[eta|Lia tombo en [Varsovio]]

**Jacek Jan KUROŃ** (naskiĝis la  en Lvov, mortis la  en Varsovio) estis pola historiisto kaj politikisto.

Li agadis en la 1950-aj jaroj en la junkomunista movado (pole ZMP), poste en la pola Komunista partio (LEMP), el kiu li estis forigita. En 1964 li estis kunskribanto de publika letero al la LEMP-anoj, pro kio li estis enprizonigita je 3 jaroj.

Li estis fondinto de Laborista Defenda Organizo (pole KOR) en 1976. Poste aktiva ano de Solidarność, sed dum la armea potenco li estis internita, poste li partoprenis en la diskutoj kun la komunista registaro.

De 1989 ĝis 2001 li estis parlamentano. En la registaro de Tadeusz Mazowiecki li estis ministro pri laboraj aferoj. Li estis ano de la *Unio de la Libereco* (liberalisma Partio).

Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Polaj historiistoj
Kategorio:Aktivuloj de Solidareco (Pollando)
Kategorio:Polaj ateistoj
Phoenix

**Phoenix** estas en Esperanton kutime tradukata kiel **Fenikso**.

**Phoenix** povas esti:

* familia nomo, ekzemple:
** River Phoenix, usona aktoro (1970-1993)
** Joaquin Phoenix, usona aktoro (naskiĝis en 1974)
* sondilo sur la planedo Marso, vidu **Phoenix (kosmosondilo)**
* Vacoas-Phoenix, urbo en Maŭricio
** Phoenix (biero) - biero produktata en tiu urbo de Maŭricio

## Vidu ankaŭ 
* Fenikso
Asgardo

**Ásgarðr** (*azbieno*) estas – en nord-ĝermana mitologio – la loĝejo de la azoj (komparu Vanaheimr kaj Miðgarðr). Ĝi enhavas la loĝejon de Óðinn, *Glaðsheimr*, kaj tiun de Þórr, *Þrúðvangar*. En Ásgarðr loĝas, krom la azoj, ankaŭ la tri vanioj Njordo (Njorðr), Frejo (Freyr) kaj Freja (Freyja), kiel ostaĝo post milito inter la du di-familioj.

Pri la forta muro ĉirkaŭ Ásgarðr oni rakontas ke la dioj dungis giganton por konstrui ĝin. Se li tion faros antaŭ la fino de la vintro, li ricevos la am- kaj amordiinon Freja, la sunon kaj la lunon; se ne, la dioj tamen rajtos preni lian vivon. Li petis la rajton helpigi sin per sia virĉevalo, Svaðilfari. La giganto, kaj foje amiko de la dioj, Loki apogis lin, kaj persvadis la azojn ke la muro ne povos esti preta ĝustatempe.
Tamen, malmultajn tagojn antaŭ la fino de la vintro la muro estis preskaŭ preta; sed Loki aliformigis sin en ĉevalinon kaj delogis Svaðilfari. La rezulto estis la okkrura ĉevalo de Óðinn, Sleipnir.

Gardisto de Ásgarðr estas Heimdallr. La ponto al Ásgarðr, Bifrost, eble estas la ĉielarko, eble la Lakta vojo.

*Iðavöllr* aŭ Iðawǫllr - norene „kampo de verva aktivado“, esperantigebla "Ida-kampo", "Ida-ebenaĵo" aŭ iom libere "Ida-valo" - estas kampo aŭ ebena areo en la centro de la mitologia mondo Asgardo, la mondo de la azoj.

Kategorio:Ĝermana mitologio
Kategorio:Lokoj de la nord-ĝermana mitologio
X

**X** [ikso] estas la 24-a litero de la latina alfabeto. Ĝi ne estas uzata en Esperantaj vortoj; tamen laŭ la x-metodo oni reprezentas la ĉapelitajn literojn kaj ŭ per la kunmetado de la baza litero kaj x.

La litero aspektas same kiel litero Ĥa de cirila alfabeto kaj kvazaŭ same kiel la litero Ĥi de greka alfabeto.

Kiel romia cifero X havas la valoron 10.

## Vidu ankaŭ 
* X kun nombro
* Unikodo
* Fenestra Sistemo X

Kategorio:Bazaj latinaj literoj
Dracula (filmo de 1931)

***Dracula*** [DRAkula] estas usona supernatura horora filmo de 1931 reĝisorita kaj kunproduktorita de Tod Browning el scenaro verkita de Garrett Fort. Ĝi estas bazita sur teatraĵo de 1924 nome "Dracula" de Hamilton Deane kaj John L. Balderston, kiu siavice estis adaptita el la romano de 1897 Dracula de Bram Stoker. En la filmo stelulas Bela Lugosi kiel la grafo Drakulo, nome vampiro kiu elmigras el Transilvanio al Anglio kaj predas la sangon de vivantaj viktimoj, inklude la fianĉinon de junulo.

Produktorita kaj distribuita de Universal Pictures, *Dracula* estas la unua sonkina adaptaĵo de la romano de Stoker. Kelkaj aktoroj estis konsiderataj por portreti la titolrolulon, sed Lugosi, kiu estis jam ludinta la rolon en Broadvejo, finfine atingis la rolon. La filmo estis parte filmita en la filmejoj de "Universal Studios Lot" en Kalifornio, kiuj estis reuzitaj nokte por la filmado de "Drácula", konkurence produktorita kiel hispanlingva versio de la historio ankaŭ fare de Universal.

*Dracula* estis ekonomia kaj kritikista sukceso, kaj kondukis al kelkaj pluigoj kaj kromverkoj. Ĝi havis elstaran influon en la popola kulturo, kaj la portreto fare de Lugosi de Drakulo establis la rolulon kiel kultura ikono, same kiel la arketipa vampiro en postaj verkoj de fikcio. En 2000, la filmo estis elektita de la Kongresa Biblioteko de Usono por konservado en la National Film Registry kiel "kulture, historie aŭ estetike grava".

## Notoj 
## Bibliografio 
* Fitzgerald, Michael G. (1977). Universal Pictures: A Panoramic History in Words, Pictures, and Filmographies. New Rochelle, New York: Arlington House Publishers. ISBN 0-87000-366-6.
* Rebello, Stephen; Allen, Richard C. (1988). Reel Art: Great Posters from the Golden Age of the Silver Screen. New York: Abbeville Pres. ISBN 0-89659-869-1.
* Vieira, Mark A. (2003). Hollywood Horror: From Gothic to Cosmic. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 0-8109-4535-5.
* Weaver, Tom; Brunas, Michael; Brunas, John (1990). Universal Horrors: The Studios Classic Films, 1931–46. McFarland. ISBN 978-0-7864-9150-6.

## Eksteraj ligiloj 
* *Dracula* eseo de Gary Rhodes en National Film Registry https://www.loc.gov/static/programs/national-film-preservation-board/documents/dracula.pdf
* *Dracula* eseo de Daniel Eagan en America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry, A&C Black, 2010 , pp. 181-183 https://books.google.com/books?id=deq3xI8OmCkC&source=gbs_similarbooks
* 
* 1998 muziko de Philip Glass

Kategorio:Drakulo
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Usonaj nigrablankaj filmoj
Kategorio:Hororaj filmoj
Kategorio:Vampiraj filmoj
Nitrogena fiksado

eta|Noduloj de nitrogenfiksantaj bakterioj en trifoliaj radikoj.

**Nitrogena fiksado** estas la proceso, per kiu la aera nitrogeno (en la molekula formo de N2) estas kaptita kaj transformita al nitrogenaj kombinaĵoj por pliaj ĥemiaj procesoj (ekz. amonio, nitrato kaj nitrogena dioksido).

La nitrogena fiksado estas okazigita de multaj diversaj bakterioj, protistoj, aktinomicetoj, cianobakterioj, kaj kelkaj tipoj de malaerobiaj bakterioj. Multaj pli evoluintaj plantoj formis simbiozan rilaton kun tiuj mikroorganismoj. La plej konataj estas la fabacoj kiel trifolio kun entenataj simbiozaj bakterioj en la tuberetoj de la radika sistemo. Ili produktas la nitrogenajn kombinaĵojn, kiuj helpas tiel sterkigi la agron. Multaj aliaj plantaj familioj havas similan simbiozon, ekzemple alno, *Ceanothus*, *Azolla*, *Allocasuarina*, kaj *Casuarina*. Kelkaj likenoj ankaŭ entenas nitrogen-fiksantajn cianobakteriojn.

La nitrogeno povas ankaŭ fiksiĝi por arta sterko en industriaj procesoj. La plej populara metodo estas la Procezo Haber.

## Ne-papiliofloraj N-fiksantaj plantoj 
* *Lobaria pulmonaria* ( likeno )
* cikasoj
* gunero
* ruĝa alno
* *Ceanothus velutinus* (en: *Snowbrush*)
* *Myrica californica* (en: *Wax myrtle*)
* mahagono (*Cercocarpus ledifolius*)
* *Purshia tridentata* (en: *Bitterbrush*)
* *bizonbero* (en: *Buffalo berry*)
* *Casuarina equisetifolia* (en: *Beefwood*)

## Vidu ankaŭ 
* Nitrogena ciklo
* Procezo Haber
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Planta fiziologio
Kankro (konstelacio)

**Kankro** (latine: *Cancer*) estas konstelacio de la tera ĉielo kaj de la zodiako.

## Steloj 
Ne estas en tiu konstelacio rimarkinde videblaj steloj: la plej brilaj estas de magnitudo 3 aŭ pli.
* La plej brila estas *Asellus borealis*, distanca 220 lumjarojn, precize lokita sur la Ekliptiko.
* Videblas nudokule kiam ĉielo bone nigras la stelamaso M 44, distanca 515 lumjarojn.

## Etimologio 
La praa sanskrita nomo de ĉi tiu konstelacio estis *karka* kaj *karkata*, en la kanara lingvo *karkataka* aŭ *kataka*, en la tamila lingvo *karkatan* kaj en la sinhala lingvo *kathaca*. La poste sekvintaj hindanoj konis ĝin kiel *kulira*, de la greka Κολουρος *(kolojros)*, vorto originita de Proclus.

Aratus nomis ĝin Καρκινος *(karkinos)*, kion sekvis ankaŭ Hiparko kaj Ptolemeo, la *carcinus* de la alfonsinaj tabeloj enlatinite el la greka vorto. Eratostenes disvastigis ĝin kiel Καρκινος, Ονοι, και Φατνη: krabo, asino, kaj kribo.

*Litoreus* (loĝante ĉe marbordo) estas de Manilius kaj Ovid. *Astacus* kaj *Cammars* aperas ĉe kelkaj klasikaj aŭtoroj. *Nepa* estas el *de finibus* de Cicerono kaj la verkoj de Columella, Plaŭto kaj Varro - ĉiuj signifas krabon, languston aŭ skorpion.

## Mitologio 
maldekstra|120px|eta|Herkulo atakas la Hidron en la marĉoj
Laŭ la helena mitologio Zeŭso amoris kun Alkemo, kiu estis mortema virino. Alkemo naskis Heraklon. Ekde longa tempo Hera deziris venĝi sin kontraŭ sia edzo. Ŝi atendis la taŭgan momenton.

La plenkreskula Herkulo devis plenumi dekdu laborojn. Dum la dua laboro, li batalis kontraŭ la hidro en la marĉoj de Lerno, en Peloponezo. Malfacile aperis la afero ĉar, kiam li fortranĉis unu kapon, alia renaskiĝis. Hera komprenis, ke nun ŝi povas interveni. Ŝi sendis du gigantajn krabojn, kies pinĉiloj ĉirkaŭprenis liajn maleolojn. Sed Herkulo per unu piedbato rompis iliajn karapacojn, kaj daŭre atakis la hidron. Hera do malvenkis, sed pro ĝia kuraĝo, ŝi metis la krabon en la ĉielon.

Nuntempe la Kankro brilas kiel konstelacio proksime de la Hidro, kiu ondulas sube.

## Astrologio 
Laŭ Okcidenta astrologio, Kankro estas zodiaka signo por naskitoj inter la 21-a de junio kaj la 22-a de julio. Fakte, la Suno troviĝas en ĉi tiu konstelacio inter la 21-a de julio kaj la 9-a de aŭgusto.

## Referencoj 

Kategorio:Konstelacioj
Kategorio:Zodiako
Stamenaro

[eta|[Floro#Floreroj|Floreroj: 1. stiluso, 2. ovolujo, 3. florbazo, **4. stameno**, 5. petalo, 6. stigmo, 7. karpelaro, 8. sepalo, 9. flortigo]]
**Stamenaro** (aŭ **androceo** el la grekaj ἀνδρός, viro, kaj οἶκος, domo) estas ĉiuj la stamenoj, viraj organoj de floro, ĉe la florplantoj. Stamenoj estas duparte: filamento (*filamentum*) estas la tigeto de stameno, kaj antero (*anthera*) estas la pintoj de la stamenoj kun poleno, konsistante ĝenerale el du tekoj. Kompare, la ina parto de la floroj estas la karpelaro.

La nombro de stamenoj varias laŭ la familioj. Ĝi, kune kun la aranĝo kaj la koloro, estas distingilo por distingi la specioj.

Simbolo de androceo en la floroformulo estas **A**.
eta|dekstra|Diagramo de perigina floro kun ovolujo supra; ĉi tie la perianto estas apartigita en sepalojn kaj petalojn: 1. Florbazo (Receptaculum) 2. Sepaloj3. Petaloj4. Stameno5. Karpelaro
Depende de la aranĝo oni povas distingi diversaj tipoj de androceoj:

* **plastemona** aŭ **primare poliandra** – multaj stamenoj; kiuj estas helice aranĝitaj (origina formo de la andoceo)

* **sekundara poliandra** – multaj stamenoj, verticile en pli granda nombro de cirkloj aranĝitaj

* **diplostemona** – la stamenoj estas aranĝitaj en du cirkloj

* **haplostemona** – la androceo konsistas el unu cirklo (reduktita)

La ina ekvivalento de la androceo nomiĝas gineceo kaj estas la tuto de la inaj seksorganoj (karpeloj).

## Konstruo de la androceo 
La baza elemento de la androceo estas la stamenoj. Ili konsistas plej ofte el filamento kaj antero. La antero konsistas el du tekoj, kiuj estas dividitaj de konektivo. Ĉiu teke konsistas el po 2 polensakoj.

La polena patrina ĉelo formiĝas al Mejozo de haploidaj mikrosporoj ene de la plensakoj. Tra truo ili atingas la eksteron.

La anteroj povas esti orientitaj al la flora centro. Tiam ili nomiĝas *introrsaj*. *Ekstrorsaj* ili nomiĝas, se ili montras eksteren. *Latrorsaj* nomiĝas anteroj, kies polensakoj staras en sama distanco unu al la alia kaj ne montras en speciala direkto.
eta|maldekstra|androceo de *Clivia miniata*

## Evoluo de la anteroj 
[eta|floro de [muŝkaptulo kun haplostemona androceo ĉirkaŭ la centra ina pistilo]]

eta|maldekstra|Stamenoj de *Amaryllis*

## Referencoj 
Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Floroj
Stameno

[eta|[Floro#Floreroj|Floreroj: 1. stiluso, 2. ovolujo, 3. florbazo, 4. stameno, 5. petalo, 6. stigmo, **7. karpelaro**, 8. sepalo, 9. flortigo]].
**Stameno** estas la vira organo de la floro. Kompare, la ina florparto estas karpelo. Androceo  aŭ stamenaro estas ĉiuj stamenoj de iu floro.

Stamenoj estas dupartaj:
* la **stamentigo** (aŭ **filamento**), baze, fadenforma, subtenas la polenujojn.
* la **polenujaro** (aŭ **antero**), supre, plej larĝa parto. La polenujaro estas 2 polenujoj kiuj produktas kaj entenas la polenon. Krome, en ĉiu polenujo estas 2 polensakoj.

Kiam la stameno estas matura, la polenujoj malfermiĝas, liberigante la polenerojn.

eta|maldekstra|1. stamentigo, 2. polenujo, 3. konektilo 4. polensako

## Referencoj 
Kategorio:Plantomorfologio
Colombey-les-Deux-Églises

**Colombey-les-Deux-Églises** [koloBE ledezegLIZ] estas vilaĝo en la francia departemento Haute-Marne, iĝinta fama pro la eta nobeldomo ("La Boisserie"), kiun tie estis aĉetinta Generalo Charles de Gaulle, kiu faris el tiu sian personan kaj familian ripozejon, sian retiriĝejon. Tie li mortis la 9-an de novembro 1970. Post lia morto liaj admiruloj kaj partianoj igis starigi egan monumenton liamemore en formo de Lorenokruco 43,5 metrojn alta.

La domego konservatis senŝanĝe kia dum lia vivo, kaj nun vizitatas kiel muzeo. Regule admirantoj aŭ simplaj turistoj venas viziti la vilaĝon.

## Esperantio 
Anekdote, sed interese al la esperantistoj: inter la inĝeniera skipo la Lorenokrucon konstruinta estis konsil-inĝeniero pri konstrurezisto, kiu estis Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof, la nepo de la iniciatinto de Esperanto.

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 1 voĉon en 2004 (0,36%).

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Komunumoj de Haute-Marne
David Gaines

**David GAINES** (naskiĝis la 20-an de oktobro 1961) estas usona komponisto. Li verkis la unuan orkestran simfonion, kiu uzas tekstojn en Esperanto. Li verkis ankaŭ ĥoran kanton, *Povas Plori Mi Ne Plu*, kiu temas pri la iama militsituacio en Bosnio kaj Hercegovino. Tiu kanto gajnis la unuan premion "An Ok San" ĉe la Belartaj Konkursoj de UEA en Tampereo en 1995. Li estas ankaŭ prezidinto de la Esperanto-Societo de Vaŝingtono, D.K., kaj iame estis UEA-Fakdelegito por muziko kaj vegetarismo por tiu urbo.

D-ro Gaines doktoriĝis sub la komponada fako de la Peabody-Konservatorio de Muziko en Baltimoro, Usono. Lia Esperanto-simfonio haveblas kompaktdiske registrita de la Moravia Filharmonia Orkestro de Ĉeĥio; Vit Micka, dirigento, kaj Kimball Wheeler, mezosopranulino.

Lia movada aktivado realiĝas precipe en de Muzika Esperanto-Ligo, en kiu li havas la postenon de *Honora Prezidanto*.

## Eksteraj ligiloj 
* Persona retejo (angla kun enkonduko en Esperanto)

Kategorio:Usonaj komponistoj
Kategorio:Esperantlingvaj kantistoj
Kategorio:Usonaj esperantistoj
G

**G** estas la 7-a litero de la latina alfabeto kaj la 8-a de la esperanta alfabeto. Ĝia nomo en Esperanto estas **go**.

## Signifoj 
*En botaniko, **G** simbolas gineceon en la floroformulo.
*Pri la Internacia sistemo de unuoj, **g** estas la milono de kilogramo, nomata gramo, ĝi estas bazunuo de la C.G.S.-sistemo.
*En elektromagnetismo, **G** (pri gaŭso) estas mezurunuo por magneta kampo en la fizika sistemo de unuoj C.G.S..
*En klasika mekaniko, **g** estas la gravita akcelo sur Tero, dum **G** estas la universala gravita konstanto.
*Prefikse al unuoj ĝi signifas *giga*, t.&nbsp;e. 109.
*Prefikse al duumaj unuoj kiel bitoko en komputiko ĝi signifas *gibi* (aŭ ankaŭ *giga*), t.&nbsp;e. 230.
*En kemio, **G** estas simbolo de la aminoacido glicino.
*Pri muziko, **G** estas la kvina noto en la C-maĵora gamo.

## Elparolo en diversaj lingvoj 
Ĝibraltaro estas prononcata
* en la hungara (*Gibraltár*)  
* en la angla (*Gibraltar*) 
* en la franca (*Gibraltar*) 
* en la hispana (*Gibraltar*) en certaj situacioj 

## Vidu ankaŭ 
* Voĉa velara plozivo

* G kun nombro

Kategorio:Bazaj latinaj literoj
Kolombenoj

**Kolombenoj** (***Columbinae***) estas subfamilio de kolombedoj (*Columbidae*). Ĝiaj specioj inkluzivas inter aliaj tre konataj specioj de kolomboj kaj turtoj kiel:

*Palumbo *Columba palumbus*
*Rokkolombo *Columba livia*
*Arbokolombo aŭ trukolombo *Columba oenas*
*Palumbo *Streptopelia turtur*
*Orienta turto *Streptopelia orientalis*
*Kolringa turto aŭ turka turto *Streptopelia decaocto*
*Palmturto *Streptopelia senegalensis*

## Genroj
* Tribo *Columbini*, Illiger, 1811 
** Genro *Patagioenas* – amerikaj kolomboj; iam inkluditaj en *Columba* (17 specioj)
** Genro †*Ectopistes* (Migrokolombo; formortinta en 1914)
** Genro *Reinwardtoena* (3 specioj) ankaŭ kukolkolomboj
** Genro *Turacoena* (3 specioj) ankaŭ kukolkolomboj
** Genro *Macropygia* - kukolkolomboj (15 specioj)
** Genro *Streptopelia* - Malnovmondaj turtoj, sed tre sukcesaj kaj enmetitaj aliloken (15 aŭ 16 vivantaj specioj, se oni enkalkulas la Hejmturton, *Streptopelia risoria*, aldomigita; taksonomia statuso dubinda)
** Genro †*Dysmoropelia* Olson, 1975 (Sanktahelena turto) (prahistoria)
** Genro *Columba*  – Malnovmondaj kolomboj (35 vivantaj specioj, 2 ĵuse formortintaj)
** Genro *Spilopelia* (2 specioj)
** Genro *Nesoenas* (3 specioj)

* Tribo *Zenaidini* (koturnokolomboj kaj parencoj) Bonaparte, 1853
** Genro *Geotrygon* (10 specioj)
** Genro *Leptotrygon* (Olivecdorsa koturnokolombo)
** Genro *Leptotila* (11 specioj)
** Genro *Zenaida* (7 specioj)
** Genro *Zentrygon* (8 specioj)

Kategorio:Kolombedoj
B

**B** estas la dua litero de ambaŭ la latina alfabeto kaj la esperanta alfabeto.

## Signifoj 
* **B** estas la internacia aŭtokodo de Belgio.
* **b** estas la muziknoto plenduto super a kaj duonduto sub c.
* **B** estas simbolo por boro en kemio.
* **B** estas unu el la tri fazoj de trifaza elektra cirkvito.
* **b** estas simbolo de bito.
* **B** estas simbolo de bitoko.
* **B** estas kodo de aminoacidoj asparagino aŭ asparta acido en kemio.
* **b** aŭ **bn** estas simbolo de budo (mezurunuo), mezurunuo de areo difinita kiel 10−28 m2.

La majuskla litero ĉiam aspektas same kiel litero Ve de cirila alfabeto, la minuskla litero aspektas same en mana skribo kaj malsame en printa tiparo.

## Vidu ankaŭ 
* B kun nombro

Kategorio:Bazaj latinaj literoj
Ijad Allaŭi

eta|200px|Ijad ALLAŬI

**Ijad ALLAŬI** (ankaŭ *Ijad al-LAŬI*)(n. 1945), arab.: **&#1575;&#1610;&#1575;&#1583; &#1593;&#1604;&#1575;&#1608;&#1610;**, estas iraka politikisto kaj estis la ĉefministro de la iraka provizora registaro fondita post la usona invado de Irako en 2003. Lia ĉefministreco finiĝis la 7-an de Aprilo 2005.

Li devenas el riĉa komercista familio, lia avo partoprenis en la traktoj kun Britio por la sendependeco. Lia familio ankaŭ parencas al Aĥmed ĈALABI, iama favorito de Usono por la prezidenta posteno de Irako. Allaŭi estas ŝijaana muslimo kaj nervokuracisto, kiu estis - antaŭ la emigrado - sub Saddam Hussein ano de la partio Baazo. En la ekzilo (en Londono) li fondis la Irakan Nacian Asocion **INA** helpe de MI6 kaj CIA. Tiu organizo estis apogita fare de iamaj oficiroj, kiuj fuĝis el Irako. En 1978 travivis Allaŭi fiatakon en Londono.

La 28-an de majo 2004 estis nomumita Allaŭi ĉefministro, por konduki la landon depost la potenco-transdono de Usono ĝis la fino de la landaj balotoj (fino de 2005).

Ghazi al-Javar

Kategorio:Irakaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Irako
Florlingvo

[dekstra|eta|250px|Blanka [dianto instigas al pureco]]
[dekstra|eta|250px|La signifo de la [miozoto estas tre konata kaj popola: ne forgesu min]]
**Florlingvo** estas iel sekreta, kodita maniero esprimi sin inter amantoj (en ajna stato de amrilato) per sendo de floroj kiuj havas priaman signifon. Ties origino estis dum la mezepoko, kiam ofte la sentoj kaj ĉefe komunikoj devis nepre esti sekretaj. Nuntempe la florvendistoj klopodas revigligi tiun esprimmanieron por helpi sian negocon. Tre ofte en filmoj kun historioj kaj de pasintaj epokoj kaj de nuntempaj aperas scenoj bazitaj sur tiu kutimaro. Tiu lingvaĵo rilatas al aliaj similaj kiel tiuj pri uzado kaj movado de ventumiloj.

## Listo 
* Akvolilio: *"Vi estas frosteca"*
* Dianto
** rozkolora dianto: *"Mi respondas al vi jese"*
** ruĝa dianto: *"Vi instigas min al amoraj sentoj"*
** blanka dianto: *"Vi instigas min al puraj sentoj"*
** plurkolora dianto: *"Mi plupripensos"*
* Digitalo: *"Mi jam travivis seniluziiĝojn"*
* Filadelfo: *memoro* (eble pro ties persistemea aromo), ankaŭ *"Vi ebriigas min"*
* Hedero: *"Mi mortas tie, kie mi alkroĉiĝas"; t.e. eterna fideleco*
* Jasmeno: *gracieco kaj eleganteco*
* Kalendulo: *ĉagreno*
* Konvalo: *reveninta feliĉo*
* Krizantemo: *"Mia koro estas libera"*
* Lekanteto: *"Ni profitu je juneco"*
* Lilio: *pureco*
* Miozoto: *"Ne forgesu min"*
** **Mito**
Dum la mezepokoj iam kavaliro kun sia amatino promenis laŭlonge de rivero. Dum la plukado de fasko da floroj li falis en la akvon pro la pezo de sia kiraso. Dum li dronis li ĵetis la faskon da floroj al sia amatino kaj kriis "Ne forgesu min". Ĉi tiu floro estas ligata al romantikismo kaj tragikeco kaj ofte estis portata de virinoj kiel signo de fideleco kaj senfina amo.

:***En aliaj lingvoj**
::- France: "Ne m'oublie pas; Myosotis des bois"
::-Angle: "Forget-me-not"
::-Germane: "Vergißmeinnicht"
::-Nederlande: "Vergeet-mij-nietje"

* Musko: *"Amikeco, nenio pli"*
* Mirto: *Geedza amo*
[eta|dekstra|260px|[Blanka narciso estas simbolo de memamo ekde grekoromia klasikismo]]
* Narciso: *memamo*
* Olivarbo (branĉaĵo de): *repacigo*
* floroj de Oranĝujo: *pureco*
* Penseo: *"Pensu pri mi, kiel mi pensas pri vi"*
* Peonio: *"Mi hontas pri tio, kion mi faris"*
* odora pizo: *Mi ne kredas vin*
* primolo: *unua amo*
* Ranunkolo: *perfido, malico*
* Rozo:
** ruĝa rozo: *pasia amo*
** flava rozo: "*vi estas nefidela*"
* Siringo
** blanka siringo: *unua amorevo*
** viola siringo: *"Ĉu vi amas min plu?"*
* Tulipo: *"vi estas ne kapabla ami"*
* Vinko: *dolĉa memorado*
* Violo: *modesteco*
* Visterio: *tenereco*

## Vidu ankaŭ 
* Floroj en arto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.zauber-pflanzen.de/liebblsp2.htm 
* http://www.meemelink.com/books%20pages/17525.La%20Tour.htm 
* http://www.jfpc.or.jp 
* http://www.earthlypursuits.com/FlwrsPer/FPtitle.htm  

Kategorio:Heraldiko
Kategorio:Kulturo
Montgomery (Alabamo)

'''''' estas urbo en Kantono Montgomery (Alabamo). Ĝi estas la ĉefurbo de Alabamo, ŝtato de Usono. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de Konteo Montgomery.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun . Kompare, laŭ popolnombrado en 2000 la urbo havis  loĝantojn. 

Montgomery estis nomita laŭ generalo Richard Montgomery, kiu mortis en la Usona Revolucia Milito provante kapti Kebekon (Kanado). Ĝi estis la unua ĉefurbo de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko. Ĝi situas ĉe la norda flanko de la Alabama Rivero.

D-ro Martin Luther King la 2-a gajnas nacian atenton por aferoj pri civitaj rajtoj dum sia tenado kiel pastoro de la Baptista Preĝejo de Dexter-Avenuo, du kvadratoj fore de la Ŝtata Ĉefa Konstruaĵo. En 1955 Rosa Parks iĝis heroino de civil-rajtoj, kiam ŝi rifuzis permesi al blankulo sidi en sia aŭtobusa seĝo. La reago al ŝia aresto komencis la bojkoton de la aŭtobusa sistemo de Montgomery, kiu devigis la urbon malapartigi la aŭtobusan sistemon. En 1965 marŝo por justeco organizita de D-ro King iris de Selma, Alabama al Montgomery.

## Geografio 
Laŭ la Usona Oficejo de Popolnombrado, la urbo havas areon de .  de ĝi estas lando kaj  de ĝi estas akvo (0,52 % de ĝia tuta areo).

Kategorio:Urboj de Alabamo
Kategorio:Iamaj ĉefurboj
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Ghazi al-Javar

**Ghazi al-Javar** ( Ghāzī al-Jāŭar; naskiĝis la 11-an de marto 1958) en Mosulo/Irako) estis elektita prezidento la 1-an de junio 2004 fare de la iraka registaro. La antaŭe UN-proponita Adnan Paĥi la peton rifuzis.

La sunaisma al-Javar estas grava ŝejĥo de la tribo de Ŝamar, kiu en la arabaj landoj tre disvastiĝis kaj devenas el Mosulo den norda Irako. Ĉar al la tribo apartenas ankaŭ multaj ŝijaistoj, multaj esperas lian pacigan rolon.

Ĉefministro de Irako dum la periodo de lia prezidanteco estis Ijad Allaŭi. La 6-an de aprilo 2005 la provizoran prezidantecon de Ghazi al-Javar anstataŭis transpreno de la posteno fare de Ĝalal Talabani.

## Eksteraj ligiloj 
* http://riverbendblog.blogspot.com/2005_05_01_riverbendblog_archive.html#111736857847338021 
* http://www.f-r.de/uebersicht/alle_dossiers/politik_ausland/irak_nach_dem_krieg 

Kategorio:Prezidantoj de Irako
Kategorio:Irakanoj
Juneau

**Juneau** (pron. ĜUN-o) estas la ĉefurbo de Alasko, Usono.

Juneau situas en la samnoma kantono, kaj estas la ununura urbo en tiu kantono, kaj la limoj de la kantono kaj la urbo estas la samaj. Tiel, Juneau estas laŭdefaŭlto la ĉefurbo de ĝia kantono. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .

Juneau estas la sola ŝtata ĉefurbo en Usono kun neniuj vojoj enirante la urbon. Oni povas eniri en Juneau-n nur per boato aŭ aviadilo.

## Historio 
eta|maldekstra|250px|Strato de Franklin en Juneau
eta|maldekstra|250px|Salono Reg Dog en Juneau
eta|maldekstra|250px|Haveno en Juneau
Kvankam indiĝenaj popoloj loĝis en la areo por miloj da jaroj, ne ekzistis konstanta loĝejo je la loko, kie nun troviĝas la urbocentro, nur dumsomera profiŝada kampejo. Tamen oro troviĝis tie. Je 1880, Georg aŭ angligite George Pilz, germandevena mininĝeniero loĝante en la tiama regurbo de alasko, Sitka, ofertis premion de "100 litotukoj kaj daŭra laboro por la tribanoj" al iu ajn indiĝeno kiu alportos specimenojn de orhava erco. Cowee {pron. ka-ŬI), la ĉefestrarano de la Auk-tribo de Tlingit-oj, kies ĉefa loĝejo estis ĉe Auke Bay proks. 15 km de la nuntempa urbo, venis al li kun tiaj specimenoj; Pilz sendis 2 orserĉistojn, Joe Juneau kaj Richard Harris, por enketi. La 3-an de oktobro 1881, Cowee gvidis ilin al la valeto kiu nun nomiĝas Silverbow Basin, kaj tie ili trovis riĉan fonton da orplena kvarco. Baldaŭ poste, Juneau ekurbiĝis en 1881, unue nomita Harrisburgh pro unu el la fondintoj, sed poste nomita laŭ la alia ministo, Joseph Juneau.

Kategorio:Urboj de Alasko
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Denvero (Koloradio)

**Denvero** () estas metropolo, la plej granda urbego kaj ĉefurbo de la usona ŝtato Koloradio. La urbo situas tuj oriente de la montetaroj de la Rok-Montaro.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .

## Priskribo kaj historio 
Denvero estas kromnomata la "**Mejlalta Urbo**" pro sia oficiala alto. Unu el la ŝtupoj de la ĉefurba konstruaĵo estas markita esti 5.280 futojn super marnivelo aŭ unu mejlon. La urbo ankaŭ estis konata kiel "La Reĝino-Urbo de la Ebenaĵo" pro la graveco de la urbo en la agrikulturo de la ĉirkaŭaj ebenaĵoj.

eta|maldekstra|275ra|
La Flughaveno Denvero estas nordoriente de la urbo. La Denvera Bestoĝardeno aŭ en angla *Denver Zoo* estas instalaĵo de 32 ha situanta en la Urba Parko de Denvero. Fondita en 1896, ĝi apartenas al la urbo kaj kantono Denver kaj ricevas financon parte de *Scientific and Cultural Facilities District* (SCFD). Ĝi estis la plej populara paga allogaĵo en la Denvera metropolita areo en 2005.

Denvero estis fondita kiel urbeto en la Teritorio Kansaso en 1858, kaj enkorpiĝis je la 7-a de novembro 1861, multajn monatojn post la formigado de la Teritorio Kolorado.

Denvero estas ĝemelita kun la franca urbo Brest.

Multaj ŝipoj estis nomitaj *USS Denver* pro honori la urbon. (*USS* estas usona mallongigo signifanta *United States Ship* = usona ŝipo.)

## Vidindaĵoj 
* Arta Muzeo de Denver

## Servoj 
* Metropola Ŝtata Universitato de Denvero
* Universitato de Denver

## Famuloj 
*Gordon Mitchell, aktoro
*En Denvero mortis aŭstrohungara usonana psikoanalizisto René Spitz.

## Referencoj 

Kategorio:Metropoloj
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Little Rock (Arkansaso)

**Little Rock** [pron. LET-el rok] (angle por "malgranda roko") estas urbo en la distrikto Pulaski en Arkansaso. Ĝi estas la ĉefurbo kaj de la Usona ŝtato Arkansaso kaj de la Kantono Pulaski. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .

Historie, Little Rock estis grava en la Usona Civilrajta Movado, kiam Centra Lernejo Little Rock estis rase kunigata en septembro 1957.

## Historio 
Laŭdire en 1722 franca *Bernard de la Harpe* albordiĝis ĉe malgranda rokaro ĉe rivero Arkansaso kaj nomis la lokon *La Petite Roche* (= la malgranda roko). Li tie fondis stacion por komerci kun ĉasistoj kaj proksimaj *Quapaw*-indianoj.

En 1836 Arkansaso estas akceptita kiel usona subŝtato, kaj Little Rock iĝas ties ĉefurbo.

Dum la Usona Enlanda Milito Arkansaso (en 1861) aliĝas al la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko. En 1863 uniaj usonaj trupoj okupas Little Rock.

### Rasa disigo 
Je la 2-a de septembro 1957, la vesperon antaŭ la komenco de la lerneja jaro, kvin jarojn post la supera-kortuma malpermeso de rasa disigo, guberniestro Orval Faubus ordonis al taĉmento de la Nacia Gvardio, posteni antaŭ lernejo *Rock Central High School*, por rifuzi al naŭ negraj lernantoj la aliron. Ankaŭ la sekvan tagon gvardianoj kaj furiozaj civilujoj malebligis la aliron de la naŭo, poste nomota *Little Rock Nine* (Naŭo de Little Rock). Nur je la 24-a de septembro prezidento Dwight D. Eisenhower sendis mil federacie lojalajn gvardianojn, kiuj garantiis al la infanoj la aliron al la lernejo.

40 jarojn poste la Naŭo de Little Rock estis distingita de prezidento William J. Clinton (iam mem guberniestro en Little Rock) pro sia kuraĝo en la defendo kaj efektivigo de siaj rajtoj.

Dosiero:Arkansas State Capitol Building.jpg|
Dosiero:Clinton library.jpg|
Dosiero:Littlerock.JPG|
Dosiero:Cityhall-Little Rock 131.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.littlerock.dina.org  
* http://www.downtownlittlerock.com 
* http://www.downtownlr.com 
* http://www.heartofarkansas.com 

Kategorio:Urboj de Arkansaso
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Hartford (Konektikuto)

**Hartford**  estas la ĉefurbo de Konektikuto, Usono kaj estas la dua plej granda urbo en tiu ŝtato krom Bridgeport. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .

Ĝi estas la centro de usona asekuro-industrio.

## Servoj
* Universitato de Hartford

## Famuloj
Famaj loĝintoj de Hartford inkluzivas Harriet Beecher Stowe kaj Mark Twain. Katharine Hepburn, Arielle Dombasle kaj Stephen Kleene estis naskitaj tie.

## Bildaro

Dosiero:Hartford connecticut capitol.jpg|
Dosiero:Hartford-christ-church-cathedral.jpg|

alternative=HartfordCT2022.jpg|eta|500px|Panorama vido de la urbocentro
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hartford.gov 
* http://www.epcentury.com 
* http://enjoyhartford.com/index.cfm 
* http://www.instituteofliving.org 

Kategorio:Urboj de Konektikuto
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Dover (Delavaro)

**Dover** estas la ĉefurbo de Delavaro, subŝtato de Usono. Ĝi estas ankaŭ la ĉefurbo de la ŝtata kantono Kent. 

Laŭ la stato de la jaro  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Dover situas sur la Duoninsulo Delmarva. Nuntempe, ĝi estas plej konita pro ĝia ankoraŭ aktiva milita tombejo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Delavaro
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Arie de Jong

**Arie DE JONG** [ˈari də jɔŋ] (1865-1957), nederlandano, faris revizion de Volapuko en la jaroj 1920-aj, publikigita en 1931. Li iom simpligis la gramatikon kaj refaris multajn radikojn por esti pli rekoneblaj aŭ malpli seksismaj. En postaj jaroj, li verkis multe en kaj pri la lingvo, inkluzive grandan vortaron germana/volapuka, gramatikon en Volapuko , kaj tradukon  de la Nova testamento (1952).

Li estis redaktoro de la Volapuka gazeto por Nederlandanoj (*Volapükagased pro Nedänapükans*), kiu publikigis multajn el liaj tradukoj kaj per kiu li daŭre penadis disvastigi Volapukon, kaj prezidis la volapuk-klubo nomata *Diläd valemik feda Volapükaklubas*, en kiu inter aliaj, Hanns Martin Schleyer la nev-nepo de Johann Martin Schleyer membriĝis.

## Verkoj 
* 1929. *Kurze Volapük-Grammatik.* Bearb. von Arie de Jong. Bestätigt von Albert Sleumer. Gedr. von Jakob Sprenger. Päpübon as namapenäd.
* 1931. *Gramat Volapüka.* Dabükot balid pelautöl nämätü e zepü Kadäm Volapüka fa Dr Arie de Jong. Leiden (Nedän): Boekhandel en Drukkerij E. J. Brill. PM 8953.J73
* 1931. *Wörterbuch der Weltsprache*: Vödabuk Volapüka pro Deutänapükans. Dabükot 6id, pebevoböl fa Arie de Jong. Leiden (Nedän): Boekhandel en Drukkerij E. J. Brill. PM 8955.J6
* 1932. *Leerboek der Wereldtaal*. Door Dr. Arie de de Jong, lid der Volapükacademie. Voorburg (Nedän): Drukkerij „Repko“.
* 1952. *Aperçu de la Volapük.* Gams: Sprenger. (Tradutod ela *Kurze Volapük-Grammatik* ini Fransänapük.)
* 1952. *Short grammar of Volapük.* Gams: Sprenger. (Tradutod ela *Kurze Volapük-Gramatik* ini Linglänapük.
* 2012. *Wörterbuch der Weltsprache für Deutschsprechende: Vödabuk Volapüka pro Deutänapükans*. Dabükot nulik vödabuka 1931. Cathair na Mart: Evertype, ISBN 978-1-904808-89-3
* 2012. *Gramat Volapüka*. New edition of the 1931 grammar. Cathair na Mart: Evertype, ISBN 978-1-904808-94-7

## Vidu ankaŭ 
* Volapuka reformo de Jong

## Eksteraj ligiloj 
* [Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=arie+de+jong&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Arie de Jong en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Volapukologoj
Kategorio:Volapukistoj de Nederlando
Kategorio:Lingvokreintoj
Kategorio:Nederlandanoj
Ekonometrio

**Ekonometrio** laŭvorte signifas *mezuradon de ekonomiko*. Ĝi estas branĉo de ekonomiko, kiu uzadas statistikajn metodojn pro studado de ekonomikaj teorioj kaj interrilatoj. Ekonometrio estas kombinado de matematika ekonomiko, statistiko, ekonomika statistiko kaj ekonomika teorio.

Du ĉefaj celoj de ekonometrio estas doni empirian enhavon al ekonomika teorio kaj provi ekonomikan teorion.

Eble la plej grava ilo en ekonometrio estas regresanalizo.

## Vidu ankaŭ 
* Makroekonomiko
* Mikroekonomiko
* Nobel-premio pri ekonomiko
* Regreso (statistiko)
* Tempa serio
* NAICS

### Famaj ekonometriistoj 
* Robert Engle
* Clive Granger
* Lawrence Klein
* Daniel McFadden kaj James Heckman pri siaj laboroj super *mikroekonometrio*
* Christopher A. Sims pri siaj laboroj super *makroekonometrio*
* Léon Walras, konsiderata ofte la fondinto de la matematika ekonomiko

Kategorio:Ekonomiko
Somerville

**Somerville** havas diversajn signifojn:

***Somerville (lago)** estas rezervujo de Usona Armea Korpuso de Inĝenieroj sur rivereto Yegua en baseno de rivero Brazos, je 10 mejloj (16 km) nordokcidente de Brenham, Teksaso, Usono.
***Somerville (Masaĉuseco)**
***Mary Somerville**, skota matematikisto kaj sciencisto de la deknaŭa jarcento
Joseph Souham

**Josefo SOUHAM** (naskiĝis la , en Lubersac, Corrèze kaj mortis la ) estis generalo de Napoleono. Li ludis rolon en la perfido de Marmont.eta|dekstra|Joseph SouhamUnue nura kavaleriano de 1786, li danke al la revoluciaj eventoj elektiĝis en 1792 estro de la 2-a volontula bataliono Corrèze, kaj jam en 1793 li iĝis brigado-generalo, kaj divizio-generalo. Li venkis en la batalo de Muskrono kontraŭ la aŭstra generalo *Clairfayt*. Post pliaj venkoj li malfermis vojon al la francaj revoluciaj armeoj. Kvankam plurfoje li estis maltrankviligata kaj flankenmetata pro suspektaj kompromitoj kun reĝimismaj komplotoj, li tamen pluiris sukcesan armean karieron kaj sub la imperio li fariĝis imperia grafo. En la lastaj tagoj de Napoleono en 1814, li troviĝas subulo de marŝalo Marmont. Kiam tiu ĉi sciigas, ke li decidis akcepti la proponojn de la duko de Wellington kaj Talleyrand forlasi la kampon de Napoleono kaj transpasi al tiu de liaj koaliciitaj malamikoj, li verve kunsentas kun li. Poste en la vespero, Marmont ŝanĝas decidon kaj forestiĝas por informi la koaliciitojn, lasante la komandon je SOUHAM. Sed pro miskompreno de mesaĝo SOUHAM kredas, ke la komploto malkovriĝis, kaj ke Napoleono volas venigi ilin por puni ilin, do ili ne plu atendas kaj por savi sin li tuj transpasas kun la tuta divizia armeo al la mala flanko. Tiam Napoleono, kiu volis abdiki favore al sia filo, ne plu havas rimedon por postuli ian ajn kondiĉon kaj devas abdiki entute sen kondiĉe.

Poste Souham, iĝas subtenanto de reĝismo, servas la du sinsekvajn reĝojn iĝas inspektoro de infanterio, kaj emeritiĝas en 1832.

Kategorio:Francaj generaloj
Arthur Wellesley, 1-a duko de Wellington

[eta|dekstra|Portreto de la Duko de Wellington, [Francisco de Goya, 1812-14.]]
**Arthur WELLESLEY** unua duko de Wellington (naskiĝis la ; mortis la ) estis angla aristokrato, kiu brilis kiel militisto kaj politikisto.

Li estis unu el la ĉefaj generaloj dum la militoj de la komenco de la 19-a jarcento. Li estis komandanto de la angl-hispanaj trupoj dum la t.n. Milito de Hispana Sendependiĝo. Poste, li fariĝos pli fama pro sia venko super Napoléon Bonaparte en la Batalo de Waterloo.

Kategorio:Britaj politikistoj
Kategorio:Anglaj nobeloj
Kategorio:Anglaj dukoj
Alsace (vino)

La vinberoj de la Alzaca regiono (Alsace) tegas 15000 hektarojn ŝirmatajn de la oceana influo.

Tie ekzistas tri nomoj de kontrolita deveno (AOC), kiuj estas:
* **Alsace**
* **Alsace Grand Cru**
* '''Cremant d'Alsace'''

La Cremant d'Alsace estas la ŝaŭmanta vino.

Al tiuj nomoj oni povas aldoni la uvan nomon kaj la rikoltan metodon. La vinoj *Alsace Grand Cru* povas ankaŭ aldoni la nomon de la devena loko.

La kulturataj uvoj en Alzaco estas:
* Riesling (20%)
* Gewürztraminer (20%)
* Pinot Gris (10%)
* Muscat (2%)
* Pinot Blanc (aŭ Klevner) (21%)
* Sylvaner (14%)
* Chasselas (1%)
* Pinot noir (25%)

Nur la kvar unuaj estas permesataj por la Alsace Grand Cru, kaj la lastan oni uzas nur por fari ruĝan vinon.

Kiam la vino estas farita el miksitaj uvoj, ĝi nomiĝas Edelzwiker.

La rikoltaj metodoj, krome la normala sennoma, povas esti:
* Vendanges tardives, Malfruaj rikoltoj.
* Sélection de grains nobles, elektitaj noblaj grajnoj, t.e. rikoltitaj post ŝimiĝo.
eta|180px|
eta|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.alsace-route-des-vins.com 
* http://www.vinsalsace.com 
* http://www.vinsalsace.com/fr 
* http://www.warfvinge.net 

Kategorio:Francaj vinoj
MC Solaar

**MC Solaar** estas nomo de franclingva hip-hopa artisto Claude M'Barali (nask. 5-a de marto 1969). Li naskiĝis en Senegalo, sed enmigris al Francio kun la gepatroj kiel 6-monata bebo. La mallongigo MC ("mastro de ceremonio") en Hiphopo ĝenerale havas la signifon de "parolkantisto".

La unua kanto de MC Solaar, "Bouge de là", estis sur la francaj muzikistoj en 1990 kie lia unua albumo *Qui Sème le Vent Récolte le Tempo* (vortludo el "kiu semas venton rikoltas ventegon" iĝita "kiu semas venton rikoltas ritmon").

Lia dua albumo estis *Prose Combat* (proz-lukto). MC Solaar akiris novajn fanulojn en Norda Ameriko komence de 2004, kiam lia kanto "La Belle Et Le Bad Boy" riĉigis la lastajn epizodojn de la populara televida serio *Sex and the City*.

Li lerte kaj tre modernetose ĵonglas per la vortaro kaj liaj kanzonoj plenplenas de vortludoj kaj aludoj, samtempe liaj tekstoj ankaŭ entenas profundajn sentojn kaj socian kritikon.

:"Ili eĉ ne kaŝas sin plu, ili kraĉas sur la tombojn de la personoj, kiun ili mortigas, ili faras *biz*-on (lukradon) el la humanhelpado, ....
:*Mister* (=Sinjoro, angle en la originalo) Voltaire ci venu en mian slabkonstruaĵan kvartalon, disĵeti cian spiriton ! ...mi skribas tiujn vortojn, mi sidas kviete, virino perdis sian *job* (=laborpostenon , angle en la originalo) kaj ek jen tragedio, al ŝi estas larmoj, kaj pensas ŝi pri la buboj, ŝiaj pensoj estas *flowers* (=floroj, angle en la originalo) kiujn oni devas akvumi" kaj pri lia furorsukceso li kantas "mia sono eniras en lokojn kie mia vizaĝo ne estus akceptita" (ĉar li estas nigrulo).

Liaj kanzonoj estas fascina kaj ege riĉa bunta flagrado el vortoj, ritmoj, ideoj kaj sentoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lyricsdir.com/mc-solaar-lyrics.html  
* oficiala paĝo (france)
* paroloj de liaj kanzonoj
* Gitartabulaturo de la kantaĵo "bouge de là"

## rete legeblaj en Esperanto 
* *full-contact*

Kategorio:Naskiĝintoj en Dakaro
Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Pseŭdonimoj
Mojave-Dezerto

La **Mojave** aŭ **Mojave-Dezerto**, estas dezerto en Okcidenta Nordameriko. Al ties ĉirkaŭ 35 -.000&nbsp;km 2 dezertosurfaco apartenas partoj de Kalifornio, Utah, Nevada kaj Colorado kaj formas tipan amerikan dezertan basenon. La dezerto estas limata de Tehaĉapi-montaro kaj faŭlto de San Bernardino. La limoj de la dezerto estas tre bone ekkoneblaj, ĉar ilin formas la du plej grandaj kontinentaj faŭltoj, la Sankta Andreo-fendego kaj la Gorlock.

La Mojave havas la jaran precipitaĵon de maks. 150 milimetroj/jaro. En la dezerto troviĝas la plej varmega loko de la Tero, la t. n. Morta Valo (Death Valley). Tie la temperaturo atingas en julio, aŭgusto la averaĝan varmegon super .

En la Mojave-Dezerto ekzistas amaso de forlasitaj urboj, la t.n. fantomurboj. La plej konataj el tiuj estas la kalifornia urbo Calico, en kiu oni minis pli frue arĝenton. Pliaj urboj estiĝis dum la konstruado de Vojo 66, ŝoseo 91, kiuj kondukas tra la Mojave-Dezerto. Pliaj vojoj estas ŝoseo 395, interŝtata vojo 15 kaj 40. La plej gravaj urboj de la Mojave-dezerto estas Las Vegas (Nevada) kaj la kalifornaj urboj Victorville, Barstow kaj Needles.

## Bildgalerio 

Dosiero:Kingston Range from Emigrant Pass.jpg|
Dosiero:Mojave Pinnacles.jpg|
Dosiero:Mojave AftonCanyon.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Bagdad Café (filmo)

## Eksteraj ligiloj 
*  http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu25.htm Unuetaĝa Usono . "Dezerto"
*  Ekoregiono NA1308 : Mojave-Dezerto (WWF)
*  Mojave-Dezerto (*Bioimages*)
*  Mojave-Dezerto (*The Encyclopedia of Earth*)
*  Mojave-Dezerto (*Globalspecies*) 


Kategorio:Dezertaj ekoregionoj
Kategorio:Nearktisaj ekoregionoj
Kategorio:Dezertoj kaj kserofitaroj