open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Louis Racine

**Louis RACINE** ([LŬI raSIN] ; naskiĝis la 6-an de novembro 1692 en Parizo, mortis la 29-an de januaro 1763 en Parizo) estis franca poeto.

Li estas la sepa filo (kaj dua virfilo) de la la verkisto Jean Racine.

Post la morto de sia patro, li studas pri juro por iĝi advokato. Malsukcesinte, li sin turnas al religia kongregacio ''Congrégation de l'Oratoire* en kiu li restas tri jarojn kaj tie komencigis sian poemon "*La Grâce''" (la Graco). La jansenismo estos la ĉefa inspiro de lia verkaro.

En 1719 li eniris en la Akademio de Surskriboj kaj Beletro, sed, pro lia jansenisma emo, la kardinalo André Hercule de Fleury baros al li la vojon al la Franca Akademio.

En 1728 li edziĝis kun Marie Presle de L'Écluse.

En 1750 lia plej aĝa filo mortas en inundo kaŭzita de tertremo en 1755. Estis terura bato: li ĉesas verki kaj reiris al la pieco. Li mortis en 1763.

## Verkoj 
* *La Grâce*, poemo en 4 kantoj, 1720
* *Épître à M. de Valincourt*, 1722
* *Épître au comte de Clermont*, 1723
* *Première épître à la duchesse de Noailles*, 1723
* *Ode sur la solitude*, 1723
* ''Comparaison de l'Iphigénie d'Euripide avec l'Iphigénie de Racine*, 1727
* *Épître à Mme la duchesse de Noailles sur l'âme des bêtes*, 1728
* *Réflexions sur l'Andromaque d'Euripide et l'Andromaque de Racine*, 1732
* *Ode sur l'harmonie*, 1736
* *Ode sur la paix*, 1736
* *La Religion*, poème en 6 chants, 1742
* *La ville de Paris au Roy, entrant à Paris à son retour de Metz*, épître, 1744
* *Réflexions sur la poésie*, 1747
* *De la déclamation théâtrale des anciens*, 1747
* *Mémoires sur la vie de Jean Racine*, 1747 et 1752
* *Le Paradis perdu... traduction nouvelle avec des notes, la vie de l'auteur, un discours sur son poème les remarques d'Addison, et, à l'occasion de ces remarques, un discours sur le poème épique*, tradukita en la franca, 1755
* *Psaumes traduits et mis en vers*, 1762
* *Traité de la poésie dramatique ancienne et moderne''

Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Surskriboj kaj Beletro
Sulavesa turdo

La **Sulavesa turdo** () estas birdospecio el la familio de turdedoj. Ĝi troviĝas en la montoj de Sulaveso.

Ĝia specia nomo memorigas pri ĝia malkovrinto, la germana esploristo Gerd Heinrich.

## Taksonomio 
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

## Referencoj 
Kategorio:Turdedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Sulavesa montoturdo

La **Geomalia**, *Geomalia heinrichi* konata ankaŭ kiel **Sulavesa montoturdo** estas rara membrospecio de birdo de la familio de Turdedoj. Ĝi estas endemia de Sulaveso en Indonezio. Ĝi estas la ununura specio en sia monotipa genro.

La koloroj de tiu birdo estas ĉefe **malhelbrunaj kun avelkoloro en brusto**. La longaj kruroj, longa vosto kaj mallongaj flugiloj rememoris la malkaŝinton pri garulaksoj, kaj la nomo Geomalia estas en si mem referenco al alia, ŝajne simila sulavesa endemio, nome la Malio, sed la du specioj estas tute ne rilataj.

La scienca nomo rememoras la malkaŝinton, la germanan esploriston Gerd Heinrich.

Pro izolado kaj malfacilo atingi ties habitaton, la Geomalia estis malmulte studita, kaj estis iom da debato pri ĉu tiu specio apartenas al la turda familio. Tiu specio estas eble minacata de nekontrolata lignoproduktado kaj aliaj agadoj kiuj kaŭzas degradadon de la altaj teroj de Sulaveso, inklude la grundojn de leĝe protektitaj teroj kiaj la Nacia Parko Lore Lindu. Ĝi estas listita kiel Preskaŭ Minacata de IUCN Ruĝa Listo.

## Referencoj 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Aziaj enigmoj: kvar strangaj turdoj (Oriental Bird Club en angla) 
* BirdLife Species Factsheet 
* IUCN Ruĝa Listo
* Red Data Book 

Kategorio:Turdedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Sinanché

**Sinanché** estas unu el la 106 komunumoj de la meksika subŝtato Yucatán, kiu estas unu el la tri meksikaj subŝtatoj sur la duoninsulo Jukatano. La ĉefurbo de la komunumo estas la samnoma Sinanché. La komunumo situas en la norda, centra parto de Yucatán en la regiono 3 "Litoral Centro". La regiono "Litoral Centro" limas norde al la Meksika Golfo. Sude estas la regiono 4 "Centro". Oriente troviĝas la regiono 1 "Litoral Oriente" kaj okcidente situas la regiono 6 "Influencia Metropolitana". La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 31068.
maldekstra|eta|300ra|La situo de la regiono 3 en Yucatán

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2972 loĝantojn. El tiuj estis 1560 viroj kaj 1412 virinoj. La komunumo havas surfacon de 131,6&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 6 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe ND mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas ND . Ĝenerale la klimato estas varma kaj duonhumeda. La pluva sezono ĝenerale komencas fine de majo kaj ĝi daŭras ĝis oktobro. Plej malvarmaj monatoj estas januaro kaj decembro kaj plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 2109 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1757 scipovis legi kaj skribi kaj 348 personoj estis analfabetoj. Do 16,5% de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 3039 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 1077 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 35,4% de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La ĉefa indiĝena lingvo en Yucatán estas la jukatana majaa lingvo, ankaŭ nomita Majatano.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* Sinanché  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()
* Sinanché  en ''Nuestros municipios” (niaj komunumoj; retejo de la registaro de Yucatán) ()

Kategorio:Komunumoj de Yucatán
Neĝoŝua leporo

La **Neĝoŝua leporo** (*Lepus americanus*), nomata ankaŭ **Varia leporo**, estas specio de mamulo de la ordo de lagomorfoj de la familio de Leporedoj kiu troviĝas en norda Nordameriko. Ĝi havas la nomon "Neĝoŝua leporo" pro la grando de siaj malantaŭaj piedoj kaj la markoj kiujn ĝia vosto faras. La piedoj de la animalo malhelpas sian enprofundiĝon en neĝo kiam ĝi saltas kaj piediras. La piedoj havas ankaŭ felon en polmoj por protektiĝi el frostaj temperaturoj.

## Aspekto 
eta|120px|maldekstra|Vintra formo
Por kamuflado, ties felo turniĝas **blanken dumvintre kaj ruĝecbrunen dumsomere**. Ties flankoj estas blankaj la tutan jaron. La Neĝoŝua leporo estas ankaŭ distingebla pro la **nigraj tufoj** de felo sur la bordo de la oreloj. La oreloj estas pli mallongaj ol tiuj de plej parto de aliaj leporoj.

## Kutimoj 
Somere ili manĝas plantojn kiaj herbo, filiko kaj folioj; vintre ili manĝas bastonetojn, arboŝelon kaj burĝonojn el floroj kaj plantoj kaj, same kiel la Arkta leporo, oni scias ke ĝi manĝis kadavraĵojn el kaptitaj predoj. Leporoj estas kanibalaj laŭ disponeblo de mortintaj samspecianoj, kaj oni scias, ke ĝi manĝas mortintajn rodulojn kiaj muŝoj pro malalta disponeblo de proteinoj en herbomanĝanta dieto. Ĝi estis foje vidata manĝanta en etaj grupoj. Tiu animalo estas ĉefe aktiva dumnokte kaj ne vintrodormas.

La Neĝoŝua leporo povas havi ĝis kvar naskarojn jare de averaĝe 3 al 8 idoj. Maskloj konkurencaj por inoj kaj inoj povas pariĝi kun kelkaj maskloj.

## Subspecioj 
Oni agnoskas **6 subspeciojn** de tiu nearktisa specio :
* *Lepus americanus americanus*
* *Lepus americanus bairdii*
* *Lepus americanus cascadensis*
* *Lepus americanus dalli*
* *Lepus americanus struthopus*
* *Lepus americanus virginianus*

## Disvastiĝo 
Ĝia teritorio enhavas preskaŭ la tutajn Kanadon kaj Alaskon, escepte la plej nordaj bordoj, nordokcidentan Usonon kaj iom pli sude laŭ la montoĉenoj ĝis norda Arizono kaj centra Kalifornio kaj montaron de nordorienta Usono en Apalaĉoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Brit-kolumbiaj kontinent-marbordaj arbaroj
* Malaltebenaĵaj arbaroj de Sankt-Laŭrenca Golfo
* Malaltebenaĵaj arbaroj oriente de Grandaj Lagoj
* Novanglaj-akadiaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Hinterland Who's Who 
* Environmental Education for Kids!: Critter Corner 
* National Park Service 
* Snowshoe hare at *Animal Diversity Web*

Kategorio:Leporedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Usono
Kategorio:Mamuloj de Ameriko
Kategorio:Tundro
Koniarovce

**Koniarovce,** hungare **Szomorlovászi** [somorlovAsi] estas unuigita malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Topoľčany. La historia slovaka loknomo estis **Lovasovce**.
eta|dekstra|330px|Koniarovce troviĝas en la plej griza parto

## Bazaj informoj 
* Areo: 4&nbsp;km²
* Supermara alteco: 156 m
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 620
* Poŝtkodo: 956 13
* Aŭtokodo: TO
* Telefonprefikso: 38

## Situo 
Koniarovce situas en valo, laŭ dekstra bordo de Nitra (rivero) (kun ponto, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Topoľčany-Nitra. La vilaĝo kontaktiĝas kun Výčapy-Opatovce kaj Preseľany. Topoľčany troviĝas 14&nbsp;km-ojn.

## Historio 
### Lovászi 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1264 laŭ tiama hungara ortografio *"Luaz"*, poste en 1532 *"Lowazy"*. Tiam la vilaĝanoj estis servistoj respondecaj al ĉevaloj en la reĝa korto. En 1828 vivis tie 275 homoj en 37 domoj. En 1825 kaj en 1894 incendioj okazis.

### Szomorfalva 
Apuda vilaĝo menciiĝis unuafoje en 1356 en formo *"Zamard"*. La kampoj tiutempe apartenis al familio Szomor [somor].

### Unuiĝo 
La menciitaj 2 komunumoj unuiĝis en 1903. En 1910 loĝis en Szomorlovászi 481 homoj, (363 slovakoj, 104 hungaroj, 14 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nagytapolcsány, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1944 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1942 la judoj deportiĝis. En 2001 loĝis en Koniarovce 635 homoj, (escepte 2 ĉiuj slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* klasikisma kapelo el la 19-a jarcento
* baroka kastelo el la 18-a jarcento

## Eksteraj ligiloj 
* Koniarovce sur mapo de Slovakio

Kategorio:Municipoj en distrikto Topoľčany
Kovarce

**Kovarce,** hungare **Kovarc** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Topoľčany.
eta|dekstra|330px|Kovarce troviĝas en la plej griza parto
eta|300px|Strato en Kovarce

## Bazaj informoj 
* Areo: 25&nbsp;km²
* Supermara alteco: 162 m
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 1560
* Poŝtkodo: 956 15
* Aŭtokodo: TO
* Telefonprefikso: 38

## Situo 
Kovarce situas en valo sub monto 829 m-ojn alta, laŭ maldekstra bordo de Nitra (rivero) (kun ponto, laŭ flankovojoj. Topoľčany troviĝas 9&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1284. En la 14-a jarcento la komunumo ricevis la titolon kampurbo. Baldaŭe la loĝantoj famiĝis pri botistoj kaj potistoj. La turkoj en 1530, 1599 kaj en 1663 disrabis kaj bruldetruis la urbeton (dume en 1640 rabisto Adamko faris la samon), tial la vilaĝo senhomiĝis. En 1787 vivis tie 824 homoj en 91 domoj, en 1828 811 homoj en 116 domoj. En 1864 sukerofabriko ekfunkciis. En 1910 loĝis en Kovarc 1182 homoj, (1061 slovakoj, 73 hungaroj, 37 germanoj kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nagytapolcsány, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1944 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Kovarce 1548 homoj, (1426 slovakoj, 6 ĉeĥoj, 3 hungaroj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* klasikisma romkatolika preĝejo de 1755
* baroka kapelo el la 18-a jarcento
* kapelo de 1892
* baroka kastelo, en 1880 pligrandiĝis
* baroka kruco
* monumento pri Slovaka nacia ribelo

## Eksteraj ligiloj 
* Kovarce sur mapo de Slovakio

Kategorio:Municipoj en distrikto Topoľčany
Krnča

**Krnča,** hungare **Kerencs** [kerenĉ] estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Topoľčany.
eta|dekstra|330px|Krnča troviĝas en la plej griza parto

## Bazaj informoj 
* Areo: 19km²
* Supermara alteco: 216 m
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 1290
* Poŝtkodo: 956 19
* Aŭtokodo: TO
* Telefonprefikso: 38

## Situo 
Krnča situas sur deklivoj sub monto 498 m-ojn alta, fine de sakovojoj. Topoľčany troviĝas 8 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la frua bronzepoko. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1183 en formo *"Kernulch"*. En 1435 pro simpatiado kun la husanoj oni detruis la vilaĝon. En 1828 vivis tie 507 homoj en 73 domoj. En 1904 incendio okazis. En 1910 loĝis en Kerencs 881 homoj, (808 slovakoj, 58 hungaroj, 14 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nagytapolcsány, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1944 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Krnča 1322 homoj, (1315 slovakoj, 2 poloj, po 1 hungaro kaj cigano).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Sepdolora) Dipatrino de 1947
* luterana preĝejo de 1970
* skulptaĵo pri Sankta Johano de 1671
* 2 kasteloj de Gosztonyi [gostonji]

## Eksteraj ligiloj 
* Krnča sur mapo de Slovakio

Kategorio:Municipoj en distrikto Topoľčany
Scone (Skotlando)

eta|dekstra|Kroniĝo de Aleksandro la 3-a (Skotlando), el mezepoka manuskripto
**Scone** estas vilaĝo en Skotlando kie antaŭe kroniĝis reĝoj de Skotlando, proksime al Perth.

Dum siaj plej fruaj jaroj, la regno Skotlando ofte nomiĝis la "regno de Scone" kaj Scone servis preskaŭ kiel ĝia ĉefloko. Dum la 12-a jarcento Aleksandro la 1-a (Skotlando) fondis benediktanan priorejon, kiu en 1163 aŭ 1164 iĝis abatejo. Tie situis la Ŝtono de Scone, uzata por kroniĝaj ritoj kaj kaptita de Eduardo la 1-a (Anglio) en 1296. Tamen skotaj reĝoj daŭre kroniĝis ĉe Scone.

La abatejo suferis pro incendio dum la malfrua 12-a jarcento, kaj estis atakata kiam la skotoj militis por sendependo de Anglio inter 1296 kaj 1314. Junion 1559, subtenantoj de la skota reformacio bruldetruis ĝin, kvankam partoj de la ruinoj estis uzataj ĝis la 17-a jarcento. En 1651 Karlo la 2-a (Anglio) kroniĝis tie.

En 1803 la grafo de Mansfield (kiu tiam posedis Scone) komencis konstrui novan palacon ĉe Scone: la tiama vilaĝo malkonstruiĝis kaj du kilometrojn oriente de la sito fondiĝis nova vilaĝo.

Kategorio:Historio de Skotlando
Kategorio:Vilaĝoj de Skotlando
Robert Henryson

**Robert HENRYSON** estis skota poeto kiu verkis ĉ. 1460-1500.

Pri lia vivo oni scias malmulte. Li vivis en Dunfermline kaj eble instruis juron kaj aliajn fakojn. Laŭ la poeto William Dunbar, Henryson mortis en la urbo.

Henryson estis inter la plej gravaj poetoj de la skota renesanco. Liaj ĉefaj verkoj estas:
* aro de vers-fabeloj kiuj devenis de Ezopo
* poemo pri Orfeo kaj Eŭridiko
* *La testamento de Krisedo*, kie Henryson priskribas la tragikan faton de Krisedo, la amatino de Troilo. En 2004 eldoniĝis traduko en modernan anglalingvon de tiu poemo, fare de la nobel-premiata Seamus Heaney.

Kategorio:Skotaj poetoj
Preseľany

**Preseľany,** hungare **Nyitrapereszlény** [njitrapereslEnj], estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Topoľčany.
eta|dekstra|330ra|Preseľany troviĝas en la plej griza parto

Ĝi situas en valo, laŭ la dekstra bordo de rivero Nitra, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Topoľčany–Nitra. La vilaĝo kontaktiĝas kun Hrušovany kaj Belince. Topoľčany troviĝas 13 km-ojn.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj slavoj vivadis tie. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1280 en formo *"Prezlen"*. En 1646 la komunumo ricevis la titolon kampurbo kun bazarada rajto. La turkoj en 1668 kaj poste Emeriko Thököly bruldetruis la vilaĝon. En 1708 batalo okazis inter Habsburgoj kaj Francisko Rákóczi la 2-a. En 1787 vivis tie 877 homoj en 114 domoj, en 1828 949 homoj en 122 domoj. En 1910 loĝis en Nyitrapereszlény 1318 homoj, (1089 slovakoj, 199 hungaroj, 30 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nagytapolcsány, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1944 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1942 la judoj deportiĝis. La loĝantoj apogis tiutempe la partizanojn. En 2001 loĝis en Preseľany 1508 homoj, (1503 slovakoj, po 2 hungaroj kaj ĉeĥoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Elizabeto de Hungario de 1322
* kapelo omaĝe al Sankta Anna de 1804

## Eksteraj ligiloj 
* Preseľany sur mapo de Slovakio

Kategorio:Municipoj en distrikto Topoľčany
William Dunbar

**William DUNBAR** (ĉ.1460-ĉ.1520) estis skota poeto kaj inter la plej gravaj verkistoj de la skota renesanco.

Li studis ĉe Universitato St. Andrews antaŭ ol iĝi dominikano. Li vagadis en Francio. En 1501 li akompanis Robert Blackadder, la unua ĉefepiskopo de Glasgovo, dum ties misio al Anglio por pridiskuti pactraktaton. Li ricevis pension de la skota reĝo Jakobo la 4-a, kaj ĉeestis la skotan kortegon. En 1511 li akompanis Margaret Tudor, la edzino de Jakobo, al Aberdeen.

Pluraj el lia poemoj estas satiraj aŭ komikaj. Tamen li nun famas ĉefe pro du poemoj:
* *Lament for the Makars* (*Lamento por la bardoj*), tre emocia poemo kiu enhavis la latinan refrenon "Timor mortis conturbat me" ("Timo de morto min timegas")
* Poemo laŭde de Londono

Kategorio:Skotaj poetoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento
Tekal de Venegas

**Tekal de Venegas** estas unu el la 106 komunumoj de la meksika subŝtato Yucatán, kiu estas unu el la tri meksikaj subŝtatoj sur la duoninsulo Jukatano. La ĉefurbo de la komunumo estas la samnoma Tekal de Venegas. La komunumo situas en la centra parto de Yucatán en la regiono 4 "Centro". La regiono "Centro" limas norde al la regiono 3 "Litoral Centro", oriente al la regiono 1 "Litoral Oriente", sude al la regiono 5 "Centro Sur" kaj okcidente al la regiono 6 "Influencia Metropolitana". La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 31077.
maldekstra|eta|300ra|La situo de la regiono 4 en Yucatán

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2464 loĝantojn. El tiuj estis 1239 viroj kaj 1225 virinoj. La komunumo havas surfacon de 95,8&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 10 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 105&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas . Ĝenerale la klimato estas varma kaj duonhumeda. La pluva sezono ĝenerale komencas fine de majo kaj ĝi daŭras ĝis oktobro. Plej malvarmaj monatoj estas januaro kaj decembro kaj plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1459 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1076 scipovis legi kaj skribi kaj 379 personoj estis analfabetoj. Do 25,98% de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 2310 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 1384 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 59,9% de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La ĉefa indiĝena lingvo en Yucatán estas la jukatana majaa lingvo, ankaŭ nomita Majatano.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* Tekal de Venegas  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()
* Tekal de Venegas  en ''Nuestros municipios” (niaj komunumoj; retejo de la registaro de Yucatán) ()

Kategorio:Komunumoj de Yucatán
Masud Raĝavi

**Masud RAĜAVI** (; naskiĝis la , Tabas, Irano) estas kungvidanto de la Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo (mallonge: OMIP), kiun li estras kune kun sia edzino Mariam.

Li lernis en Teherana universitato, kie aniĝis al OMIP kaj post tri jaroj iĝis inter 12 anoj de la Centra komitato de la organizaĵo. En 1971 Raĝavi estis arestita de la ŝaha sekreta servo SAVAK kaj kondamnita al mortopuno. Post enmiksiĝo de franca prezidanto François Mitterrand kaj Amnestio Internacia la kondamno estis anstataŭigita per ĝismorta puno. 

Post la irana revolucio de 1979 Raĝavi estis liberigita. En 1980 li deziris partopreni prezidantan balotadon, sed Ruhollah Ĥomejni vetois tion. Baldaŭ Raĝavi komencis kritiki novan reĝimon kaj ekde 1981 daŭrigis terorisman agadon de sia organizaĵo. Sub forta premado de la «mulaa reĝimo» OMIP translokiĝis eksterlanden — al Francio kaj Irako. En Irako estis fondita ĉefa bazo de la organizaĵo — la tendaro Aŝrafo. La  antaŭ la oficejo de la Unuiĝintaj Nacioj en Ĝenevo estis murdita lia frato Kazem Raĝavi, advokato kaj reprezentanto de la organizaĵo. Post 2003 Masud Raĝavi malaperis de sur publika politika areno kaj rolon de la gvidanto de OMIP plenumas lia edzino Mariam. Laŭ sciigoj de eksaj anoj de OMIP, Masud Raĝavi havas inter anoj de la organizaĵo sendisputeblan aŭtoritaton, proksiman al persona kulto.

## Eksteraj ligiloj 
* La biografia (propaganda) filmeto *10,36 min* () 
* La renkontiĝo de Masud Raĝavi kaj Saddam Hussein. 1986 *filmeto, 1,12 min* ()

## Referencoj 
Kategorio:Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo
Kategorio:Iranaj politikistoj
Bolŝoj-Teatro

eta|interno de Bolŝoj - teatro
**Bolŝoj-teatro** () aŭ **Granda teatro** estas unu el plej malnovaj teatroj de Rusio funkcianta en Moskvo ekde 1824 kaj prezentanta ĉefe operojn kaj baletojn, tiuj pere de la kompanio Bolŝoj-baleto.

Post mallongtempa, sed detrua okupado de la franca armeo en 1812, Moskvo bezonis rekonstruon kaj renovigon. Sur areo situanta norde de Kremlo la ĉefa moskva arkitekto Joseph Bové decidis konstrui teatron laŭ projekto far *Andreo Miĥajlov*. La 18-an de januaro 1825 oni prezentis la unuan baletan spektaklon *‘Cendrillon’* surscene de la nova teatro.

En 1853 granda incendio preskaŭ ĝisfunde detruis la teatron, kiu poste estis rekonstruita en tute malsama arkitekta stilo laŭ projekto de Alberto Cavos. Ĝi refunkciis en 1856. De tiam ĝiaj portiko kun ok kolonoj kaj kvadrigo direktita de dio Apolono (rusa skulptisto Peter Clodt von Jürgensburg) estas konataj en la tuta mondo.
eta|Bolŝoj - teatro en la 19-a jarcento

Bolŝoj-teatro ĉefe estas destinita por spektado de operoj kaj baleto, kvankam en ĝi okazis gravaj enlandaj eventoj ekz. la Unua Kongreso de Sovetoj fondinta USSR-on la 30-an de decembro 1922. Necesas notigi, ke en ĝi ĉiuj grandaj rusaj komponistoj penis unue prezenti siajn verkojn, ĉar unika akustiko de ĝia halo permesas aperigi plene muzikajn intencojn de la aŭtoroj.
eta|maldekstra|Malnova fontano
Bedaŭrinde longatempa servado por ĝuigi publikon kaj kelkaj brulegoj faris pluan ekspluatadon de la teatro danĝera por vizitantoj, ĉar multaj konstruaj elementoj estas faritaj el lignaĵoj. Ekde 2005 la ĉefa, malnova konstruaĵo de Bolŝoj teatro estas rekonstruata, sed samtempe funkcias ĝia nova, moderna filio situanta apude. Do baletaj kaj operaj trupoj prezentas siajn spektaklojn en ĝi. Oni intencas fini rekonstruon en 2013.

Placo en la urbocentro nomiĝas *Teatraljnaja* (Teatra), kie situas tri teatroj kiel Bolŝoj (Granda), Malij (Malgranda) kaj Detskij (Porinfana). Ili donas kvazaŭ komunan arkitektan ensemblon ĉirkaŭigantan la placon de tri flankoj, en kies centro inter aranĝitaj florplena ĝardeno kaj arbustaro elĵetas akvon belegaj fontanoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bolshoi.ru/ru/  oficiala ttt-ejo de Bolŝoj teatro , 

Kategorio:Teatroj en Moskvo
Kategorio:Distrikto Tverskoj (Moskvo)
Kategorio:Vizitindaĵoj en Moskvo
Gavin Douglas

**Gavin Douglas** (n. ĉ.1474, m. septembron 1522) estis skota episkopo, tradukisto kaj poeto. Li estis inter la plej gravaj verkistoj de la skota renesanco.

## Vivo 
De 1489 al 1494 li studis ĉe Universitato St. Andrews. Verŝajne li plustudis ĉe Parizo. Li iĝis pastro. Ĉirkaŭ 1514 la skota reĝino-regentino Margaret Tudor nomumis lin abato de Arbroath. Poste ŝi nomumis lin ĉefepiskopo de St Andrews, sed ŝia intenco ne sukcesis kaj li neniam havis tiun postenon. En 1515 ŝi nomumis lin episkopo de Dunkeld, kaj li gajnis tiun rangon nepost finjulio 1516.

En majo 1517 Gavin Douglas partoprenis mision al Francio. Tie li kaj John Stewart (Duko de Albany) subskribis traktaton kiu renovigis la longdaŭran aliancon de Francio kaj Skotlando kaj per kiu Jakobo la 5-a (Skotlando) edziĝos al filino de la franca reĝo.

Sekvis kvereloj inter la gravuloj de Skotlando, dum kiu Gavin Douglas estis sendata al Anglio por peti la subtenon de Henriko la 8-a kontraŭ Margaret Tudor kaj la partio kiu favoris Francion. Li estis senigata de sia diocezo kaj restis en Anglio. En 1522 li mortis pro pesto en Londono.

## Verkoj 
Li verkis siajn poemojn kaj tradukojn de 1501 al 1513: post 1513 li ne plu verkis, verŝajne ĉar li estis tro okupata pri politikaj aferoj. Liaj ĉefaj verkoj estas:
* *La palaco de honoro*, sonĝ-alegorio iom laŭ la maniero de Geoffrey Chaucer
* Vers-traduko de la Eneado de Vergilio, kun aldono de traduko de daŭrigo de la epopeo fare de Maffeo Vegio kaj aliaj aldonaĵoj

Kategorio:Skotaj poetoj
Krušovce

**Krušovce,** hungare **Nyitrakoros** [mjitrakoroŝ] estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Topoľčany.
eta|dekstra|330px|Krušovce troviĝas en la plej griza parto

## Bazaj informoj 
* Areo: 13km²
* Supermara alteco: 176 m
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 1850
* Poŝtkodo: 956 31
* Aŭtokodo: TO
* Telefonprefikso: 38

## Situo 
Krušovce situas laŭ rojo (Nitra (rivero) preterfluas), laŭ ĉefvojo kaj fervojo Partizánske-Topoľčany. La lasta urbo troviĝas 4 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la Grandmoravia Regno. En la 11-a jarcento templo kaj paroĥo funkciis tie. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1235. En 1787 vivis tie 623 homoj en 60 domoj. En la 19-a jarcento pro la poŝta servo la nova loknomo iĝis Nyitrakoros (pli frue estis nur Koros). En 1910 loĝis en Nyitrakoros 1208 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nagytapolcsány, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1944 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1964 apuda vilaĝeto aliĝis al la komunumo. En 2001 loĝis en Krušovce 1730 homoj, (1713 slovakoj, 8 ciganoj, po 2 hungaroj kaj poloj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Eta) Dipatrino el la 13-a jarcento, post 5 jarcentoj trakonstruiĝis
* kapelo omaĝe al Sankta Familio de 1872
* kasteloj de Berényi [berEnji] de 1830, en 1906 trakonstruiĝis

## Famuloj 
En la iama Koros mortis hungara abelisto Kálmán Sőtér.

## Eksteraj ligiloj 
* Krušovce sur mapo de Slovakio

Kategorio:Municipoj en distrikto Topoľčany
Viktorio (Sejŝeloj)

**Viktorio** (angle *Victoria* aŭ *Port Victoria*) estas la ĉefurbo de la respublika insularo Sejŝeloj. Ĝi situas ĉe la nordorienta marbordo de la plej granda sejŝela insulo, Mahé, kaj estas la plej granda urbo de la lando 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Laŭ la censo de 2002 ĝi havis 24.970 loĝantojn. 

La havena urbo origine fondiĝis kiel administra centro de la britia kolonia registaro kaj nomiĝis laŭ la brita reĝino Viktoria. Ekde la deklaro de ŝtata sendependeco disde la kolonia potenco Britio en 1976, Viktorio konsideriĝas la plej malgranda nacia ĉefurbo de la Tero.

La plej gravaj komercaj varoj, tra la haveno transportataj eksterlanden, estas vanilo, kokoso, sapoj kaj guano. Al la urba areo ankaŭ apartenas internacia flughaveno, inaŭgurita en 1971, botanika ĝardeno kaj altlernejo.

Sekve de la Tertremo en Hinda Oceano en 2004 detruiĝis grava ponto en Viktorio.

Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Urboj de Sejŝeloj
Sejŝela lingvo

La **sejŝela lingvo** - sejŝele **Seselwa** [prononco "seselŭá", de la franca vorto *Seychellois* - estas la kreola lingvo surbaze de la franca kaj estas parolata de proksimume 70.000 homoj en la insulara ŝtato Sejŝeloj en la Hinda Oceano. Seselwa krom la franca kaj angla lingvoj estas la trie oficiala lingvo de la Sejŝeloj. Seselwa laŭ loka neformala lingvouzo ankaŭ estas la nomo por la tie loĝantaj homoj kun sejŝela ŝtataneco.

La sejŝela lingvo havas propran ortografion surbaze de la latina alfabeto, kiu estas pure fonetika kaj neniel orientiĝas laŭ la ortografio de la norma franca lingvo. Krom ĝenerale kreolaj karakterizaĵoj kiel la perdo de gramatikaj konjugaciaj sufiksoj, de gramatikaj sekso kaj diferencigo inter singularo kaj pluralo, ankaŭ la prononco estas plisimpligita kompare al la franca lingvo, tiel ke la sono [ö] iĝas [e], [ü] iĝas [i], [ĵ] transformiĝas al [z] kaj [ŝ] al [s].

## La alfabeto de la sejŝela 
A B D E F G I K L M N O P R S T U V W Y Z

Do ne uziĝas la literoj C H J Q kaj X, kaj same ne uziĝas aldonaj literoj kun diakritaj signoj.

Kompare al la franca lingvo, la jenaj literoj estis anstataŭigitaj:
**C* antaŭ *A*, *O* kaj *OU* [prononco "U"] anstataŭigas per *K*, antaŭ *E* kaj *I* per *S*.
**Ç* anstataŭigas per *S*.
**H* ne ekzistas.
**Ch* plejparte anstataŭigas per *S*.
**J* en vortoj de franca deveno anstataŭigas per *Z*, en vortoj de angla deveno por *Dj*. 
Ekzemploj: La franca vorto *jour* (tago) sejŝele nomiĝas *zour,* la angla vorto *job* (laborposteno) sejŝele skribiĝas *dyob.* 
**Q* anstataŭigas per *kw*. Ekzemplo: la angla vorto *queen* (reĝino) sejŝele estas *kween.*
**X* anstataŭigas per *ks*, kiel en Esperanto. Ekzemplo: la angla vorto *wax* (vakso) sejŝele skribiĝas *waks.*

Atentindas, ke la litero *U* nur uzatas en diftonga kombino *OU*. Ekzemploj: *Tou*, *Nou* kaj *Poul*. *Y* prononciĝas kiel la esperantlingva *J*, kaj *W* kiel la esperantlingva *Ŭ*.

## Leksikaj ekzemploj 
La Patro nia en la sejŝela:

:Ou, nou papa ki dan lesyel,
:Fer ou ganny rekonnet konman Bondye.
:Ki ou renny i arive.
:Ki ou lavolonte i ganny realize
:Lo later parey i ete dan lesyel
:Donn nou sak zour nou dipen ki nou bezwen.
:Pardonn nou pour bann lofans
:Ki noun fer anver ou,
:Parey nou pardonn sa ki n ofans nou.
:Pa les tantasyon domin nou,
:Me tir nou dan lemal.

La nombroj ĝis 10:

:1: Enn
:2: De
:3: Trwa
:4: Kat
:5: Senk
:6: Sis
:7: Set
:8: Ywit
:9: Nef
:10: Dis

## Vidu ankaŭ
* Franc-Sejŝelanoj

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Sejŝeloj
Kategorio:Lingvoj de la Sejŝeloj
Kategorio:Kreolaj lingvoj
Kategorio:Piĝinoj
Mariam Raĝavi

**Mariam RAĜAVI** (; ĝis edziniĝo — *Mariam Azodanlu*; naskiĝis la , Teherano, Irano) estis elektita kiel prezidanto de la Nacia Konsilio de Irano pri Rezistado. Oni ofte nomas ŝin ankaŭ gvidanto de la Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo (mallonge: OMIP), kiun ŝi estras kune kun sia edzo Masud. Anoj de OMIP nomas ŝin «la estonta prezidantino de Irano»

Mariam naskiĝis en mezklasa familio. Laŭ la oficiala biografio, ŝi bakalaŭriĝis pri metalurgio en la Teknologia Universitato de Ŝarif (Tehrano). En 1973-1979 ŝi partoprenis kontraŭŝahan agadon, sed post la venko en 1979 de la irana revolucio rapide elreviĝis pri ĝi kaj aniĝis al opozicio. En 1979-1981 ŝi estris la socialan sekcion de la Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo. En 1980 kandidatiĝis al la parlamento. En 1985-1989 ŝi kungvidis la OMIP, de 1989 ĝis 1993 estis la ĝenerala sekretario de OMIP. En 1993 Mariam Raĝavi estis elektita la prezidanto de KNRI. 

En 1982 ŝi translokiĝis en Parizo, kie troviĝas la ĉefa sidejo de la «Nacia Konsilio de Irano pri Rezistado», kiun ŝi estras ekde 1993. Post tio multaj virinoj okupis gravajn postenojn en la organizaĵo.

En 1985 ŝi edziniĝis al Masud Raĝavi.

La  ŝi estis arestita en Auvers-sur-Oise (Pariza Regiono) de la francaj sekretaj servoj dum la operaco kontraŭ OMIP. La  Mariam Raĝavi estis liberigita laŭ decido de la apelacia kortumo.

La  Mariam Raĝavi vizitis oficejon de Eŭropa parlamento kaj uzis ĝian ekipaĵaron por sia gazetkonferenco, dissendata per satelitoj. Irano forte protestis kontraŭ tio.

La  ŝi prezentis en la franca sian novan libron «Virino kontraŭ fundamentalismo», bazitan sur sia politika sperto.

## Eksteraj ligiloj 
* La Nacia Konsilio de Irano pri Rezistado: oficiala retejo , , , , persa
* La Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo: oficiala retejo  arabe, , , persa

## Referencoj 
Kategorio:Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo
Kategorio:Iranaj politikistoj
Mahé (Sejŝeloj)

eta|plaĝo de Mahé

**Mahé** estas la plej granda el la 115 insuloj de la Sejŝeloj: Ĝi longas 28 km, larĝas 8 km kaj sume kovras 154,7&nbsp;km² da areo. Sur la insulo loĝas 72.000 homoj, preskaŭ 90 procentaĵoj de la ŝtata loĝantaro. Urba centro de la insulo estas Viktorio, kiu konsideriĝas la plej malgranda nacia ĉefurbo de la Tero.

Ekde la inaŭguro de internacia flughaveno kaj la deklaro de ŝtata sendependeco disde la kolonia potenco Britio en 1976, Mahé estas la senkonkurenca trafika centro de la lando, aparte por eksterlandaj turistoj kiuj venas viziti la sejŝelan insularon.

Grandaj partoj de la granita insulo estas kovrataj per densaj arbaroj ofte vualitaj per nebulo. Pro la monto *Morne Seychellois*, kies pinto altas 905 super la marnivelo, Mahé ankaŭ estas la plej alta sejŝela insulo. Norde situas vasta mangleja ekosistemo.

[eta|haveno de la ĉefurbo [Viktorio (Sejŝeloj)|Viktorio]]
En distanco de poe nur malmultaj kilometroj de Mahé, situas la malgrandaj insuloj *Sainte Anne, Île au Cerf, Île Longue, Île Moyenne, Île Ronde, Île Sèche, Conception, Île Thérese,* kaj *Île aux Vaches*.

El eŭropa vidpunkto, la insulo unuafoje malkovriĝis fare de angloj en la jaro 1609, sed ĝis ekspedicio de la franco Picault en la jaro 1742 restis neloĝata. La franca influo restis ĝis 1814, kiam la insulo kaj ankaŭ la aliaj 114 najbaraj insuloj de la Sejŝeloj estis okupitaj fare de la brita armeo kaj ĝis la deklaro de sendependeco en 1976 restis parto de la brita imperio.

Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano
Kategorio:Geografio de la Sejŝeloj
Kategorio:Insuloj en Sejŝeloj
Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
James Alix Michel

**James Alix MICHEL** (naskiĝis la 18-an de aŭgusto 1944) ekde la 14-a de aprilo 2004 estas la prezidento de la respubliko Sejŝeloj. Li estas posteulo de France-Albert René, kiu en marto 2004 demisiis el la posteno de ŝtata prezidento. Antaŭe James Michel havis la oficon de vicprezidento.

## Vivo 
Li estis komence instruisto, poste laboris en la floranta turisma sektoro de la insularo kaj en 1964 membriĝis en la maldekstrisma politika partio de France-Albert René, kiu tiutempe nomiĝis ''Seychelles People's United Party* ("Unuiĝinta Partio de la Sejŝela Popolo"), kaj poste rebaptiĝis *Seychelles People's Progressive Front'' (SPPF, "Progresema Fronto de la Sejŝela Popolo") .

Li sekvis prezidenton René en multaj postenoj dum la diversaj periodoj de la historio de la Sejŝeloj post la ŝtata sendependiĝo. Li estis membro de la centra partia komitato, kiam René en 1977 ekis puĉo kontraŭ la unua prezidento de la lando, James Mancham. Dum la socialisma unu-partia registaro de 1977 ĝis 1993 Michel havis ĉiujn ŝlosilajn poziciojn en la partio kaj la ŝtataj ministerioj.

Dum la prezidenta oficperiodo de René, James Michel plurfoje estis la centra respondeculo pri la ekonomiko de la Sejŝeloj. En tiuj 27 jaroj la insularo tre prosperiĝis en la areoj de turismo kaj fiŝkaptado. La politika opozicio tamen timis endanĝerigon de la prosperiga evoluo pro altiĝanta ŝtata ŝuldiĝo.

La nova ŝtatestro de la Sejŝeloj ankaŭ en la malrapida proceso de demokratiigo de la lando havis gvidan rolon. Unua ŝtupo estis la permeso de aliaj politikaj partioj en la baloto de 1993. Tamen daŭre restas nur limigita libereco de amaskomunikiloj, kaj laŭ la politika opozicio la balotaj rezultoj estas manipulitaj. Laŭ oficialaj ŝtataj informoj René gajnis siajn lastajn prezidentan baloton (de 2001) kaj parlamentan baloton (de 2002) nur per malgranda plimulto.

La gvidanto de la politika opozicio de la Sejŝeloj, Wavel Ramkalawan, esprimis sian fortan zorgiĝon pri la malprosperiga malkresko de la ŝtata ekonomio dum la lastaj jaroj kaj ofertis pli bonan dialogon kun la registara partio. Krome li ofertis kunlaboron kun prezidento Michel.

Kategorio:Prezidantoj de la Sejŝeloj
Kategorio:Vicprezidantoj de la Sejŝeloj
Kategorio:Sejŝelaj politikistoj
Johannes Petreius

Li fakiĝis en la preso de libroj pri matematiko kaj astronomio; kaj estas konata kiel la eldonisto de *De Revolutionibus Orbium Coelestium* de Nikolao Koperniko en 1543, kaj ties pledado al papo Paŭlo la 3-a favore al la libereco pri opinio.

Li eldonis tre variajn librojn: romiaj kaj grekaj klasikaĵoj, verkoj pri teologio, politiko, scienco, kaj multenombraj partituroj de francaj, germanaj kaj nederlandaj komponistoj: Johannes Ockeghem, Jacob Obrecht, Josquin des Prez, Antoine Brumel, Claudin de Sermisy, Clément Janequin, Nicolas Gombert kaj Adrian Willaert.
[eta|maldekstra|*De Revolutionibus Orbium Coelestium* de Nikolao [Koperniko]]

Li estas kreinto de kompilaĵoj pri alkemio, kiu reprenis tekstojn de Geber, Roger Bacon kaj Hermeso Trismegisto.

Li edziĝis en 1523 kun Barbara Neudörfer , fratino de Johann Neudörffer la Maljuna, kaj, post ŝia morto, reedziĝis en 1545 kun Anna Dürnhofer.

## Eksteraj ligiloj 
*  Pri Petreius, el "*Astronomie in Nürnberg*"
Ŝtupargrimpilo

**Ŝtupargrimpilo** estas movebla motorhava aparato, kiun oni povas fiksi al rulseĝo, por ke akompananta persono povu facile suprentiri rulseĝulon sur ŝtuparo aŭ deklivo. Simile oni povas transporti ankaŭ grandajn aŭ pezajn objektojn (ekz. ŝrankojn) en domoj, kie ne troviĝas lifto.

La ŝtupargrimpiloj estas produktataj kun radoj aŭ kun raŭpo. Kutime ili estas kunmeteblaj por facila transportado en aŭtomobilo. Kelkaj rulseĝojakoj estas produktataj kun fiksa ŝtupargrimpilo (**grimpanta rulseĝo**).

Ne konfuzu kun ŝtuparlifto, kiu estas daŭre fiksita al konkreta ŝtuparo.

## Eksteraj ligiloj 
*Ekzemploj de ŝtupargrimpiloj

Kategorio:Medicina tekniko
Kategorio:Konstruaĵa inĝenierado
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Ŝtuparlifto

eta|dekstra|250ra|Ŝtuparlifto en restoracio.
**Ŝtuparlifto** estas movebla motorhava aparato, kiu estas fiksita rande de ŝtuparo por lifti supren malbone moviĝantajn personojn. Kutime ĝi konsistas el seĝo moviĝanta sur relo kaj tirata per ĉeno.

Ne konfuzu kun ŝtupargrimpilo, kiu estas fiksa aŭ formetebla aparato por rulseĝoj.

## Vidu ankaŭ 
* Lifto por rulseĝo
* Rulŝtuparo

## Eksteraj ligiloj 
* Kelkaj ekzemploj

Kategorio:Liftoj
Kategorio:Medicina tekniko
Kategorio:Konstruaĵa inĝenierado
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Tekom

**Tekom** estas unu el la 106 komunumoj de la meksika subŝtato Yucatán, kiu estas unu el la tri meksikaj subŝtatoj sur la duoninsulo Jukatano. La ĉefurbo de la komunumo estas la samnoma Tekom. La komunumo situas en la sudorienta parto de Yucatán en la regiono 2 "Oriente", kiu limas al la federacia subŝtato Quintana Roo en la oriento kaj sudo, al la regiono 1 "Litoral Oriente" en la nordo, al la regiono 4 "Centro" en la nordoriento kaj al la regiono 5 "Centro Sur" en la okcidento. Eta parto en la sudo krome limas al la regiono 9 "Sur". La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 31081.
maldekstra|eta|300ra|La situo de la regiono 2 en Yucatán

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2933 loĝantojn. El tiuj estis 1494 viroj kaj 1439 virinoj. La komunumo havas surfacon de 201,8&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 27 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 82,1&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas . Ĝenerale la klimato estas varma kaj duonhumeda. La pluva sezono ĝenerale komencas fine de majo kaj ĝi daŭras ĝis oktobro. Plej malvarmaj monatoj estas januaro kaj decembro kaj plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1671 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1234 scipovis legi kaj skribi kaj 435 personoj estis analfabetoj. Do 26,03% de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 2660 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 2280 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 85,7% de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La ĉefa indiĝena lingvo en Yucatán estas la jukatana majaa lingvo, ankaŭ nomita Majatano.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* Tekom en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()
* Tekom  en ''Nuestros municipios” (niaj komunumoj; retejo de la registaro de Yucatán) ()

Kategorio:Komunumoj de Yucatán
Ermensee

## Pri la komunumo 
**Ermensee** estas komunumo en la distrikto Hochdorf en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 825 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Ermensee situas sur la ebenaĵo inter la lagoj de Baldegg kaj Hallwil ĉe la bordo de la rivereto Aabach, kiu konektas la du lagojn. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Ermensee ankaŭ la setlejo Herrenberg.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Ermensee limas en nordokcidento, oriento kaj sudo al Hitzkirch, en nordoriento al Aesch, en sudokcidento al Römerswil, kaj en okcidento al Beromünster kaj Gunzwil.

## Trafiko 
Ermensee disponas pri stacidomo de la trajnlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lencburgo al Lucerno, tio estas la tiel nomita *Seetal-Fervojo*.

## Historio 
La unuaj dokumentaj mencioj de Ermensee datiĝas el la jaro 1036 kiel *Armense*.

En Herrenberg estis trovita la restaĵoj de romia farmbieno.

En mezepoko la vilaĝo estis lencburga posedaĵo, kiu transiris en la jaro 1036 al la Abatejo de Beromünster. Post la konkero fare de Lucerno ĝi estis integrita al ties *Mikaela distrikto*, sed disponis por la malalta jurisdikcio pri propra subvokto. Post la Helveta Revolucio ĝi estis dum la kvin jaroj de la Helveta Respubliko lucerna enklavo en la helveta Kantono Baden apartenanta al la tiama distrikto Sempach. Ek de 1803 la komunumo apartenas al la distrikto Hochdorf.

## Vidindaĵoj 
La ĉefa vidindaĵo de Ermensee estas la kapelo Sankta Jakobo kun ĝiaj mezepokaj freskoj, kiu estas objekto de kantona kaj nacia protekto. La kapelo estis renovigita en la jaro 1981 kaj 1982. La freskoj montras la travivaĵojn de pilgrimantoj sur la Jakoba Vojo al Santiago de Compostella.

## Vidu ankaŭ 
* Ermensee (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Ermensee
* Ermensee en la Historia Leksikono de Svislando
* Profilo de la komunumo en la retejo de la kantono

## Bildoj 

Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 148.JPG|Kapelo Sankta Jakobo
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 154.JPG|Interna aspekto de la kapelo Sankta Jakobo
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 158.JPG|Freskoj en la kapelo Sankta Jakobo
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 146.JPG|Aabach en Ermensee
Aconchi

**Aconchi** estas unu el la 72 komunumoj de la meksika subŝtato Sonora, kiu estas la dua plej granda subŝtato de Meksiko kaj situas en la plej norda parto, kiu limas al Usono. La komunumo mem troviĝas relative en la centro de la subŝtato. La ĉefurbo de la komunumo estas Aconchi. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 26001.

Aconchi fondiĝis en la jaro 1639 fare de la jezuita misiisto Bartolomé Castaños. En 1932 Aconchi fariĝis komunumo. Najbaraj komunumoj estas Huépac, Cumpas, Ures, Baviácora, Rayón, kaj San Felipe de Jesús.

## Geografio 
La komunumo havis en 2010 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2637 loĝantojn. El tiuj estis 1405 viroj kaj 1232 virinoj. La komunumo havas surfacon de 358,7&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 600 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 450&nbsp;mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 21 .

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1679 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1591 scipovis legi kaj skribi kaj 86 personoj estis analfabetoj. Do 5,12 % de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 2163 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 4 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,18 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Aconchi  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Sonora
Solejo

eta|Solejo en svislando
**Solejo**, **submunicipa solejo** kutime markas soliĝintan submunicipan homan loĝejon kreitan de ununura domo, escepte de du ĝis tri enloĝigitaj domoj. La solejo povas esti karakterizata de neĉeesto de plua konstruaĵo "je aŭdebleco" aŭ "je videbleco" (laŭ tereno de pejzaĝo). La solejoj kutime administre apartenas en municipon, sur kies teritorio ili troviĝas.

Situon de la solejo povas havi ankaŭ izolitaj municipaj sidejoj kiel kasteletoj, mastrumadaj kortoj kaj ekloĝejoj, ĉasarbaristaj domoj, muelejoj, en pasinteco ankaŭ ekzekutistaj domoj. La soliĝinta situo de tiuj ĉi objektoj estis elektita por cela agado ligita al agrikultura kulturo (ĉasarbaristaj domoj surrande de arbaroj kaj fako), al fonto de energio (akvaj kaj ventmuelejoj), al fonto de enspezoj (gastejoj ĉe vojkruciĝoj) aŭ pro kaŭzo de aparta socia posteno de proprumanto aŭ loĝanto (reprezentiga sidejo).

## Rilataj temoj 
* Soleco
* Domaro
* Vilaĝo
* Kolonio


Kategorio:Sidejoj
Kategorio:Tipoj de setlejoj
Kategorio:Domo
Kategorio:Loĝado
Kategorio:Administraj unuoj laŭ klasnomoj
Artistelekto

**Artistelekto**, **aŭdicio** aŭ iam ankaŭ **rolulelekto**, iuj proponas ankaŭ la Esperantigon **kastingo** (rekte de la angla *casting*), estas elekta konkurso, dum kiu estas elektataj aktoroj, dancistoj, kantistoj, muzikistoj aŭ modeloj por konkreta filmo aŭ spektaklo.

eta|**Kat-kastingo** - rolulelekto pri nigraj katoj por hororfilmo, Los Angeles, 1961

## Elekto por spektaklo aŭ enscenigo 
Inter la kriterioj staras unuavice la artismaj kapabloj de la kandidatoj (roli, danci, kanti, muziki), poste la korpaj kvalitoj. Do temas pri unua taŭgprovo. Ĉe manekenoj gravas juneco kaj bela staturo, ĉe aktoroj taŭgeco por konkreta rolo. Ofte oni bezonas personon eĉ maljunan, dikan, malbelan. Do la rolulo estas elektata laŭ siaj sekso, aĝo, raso, etno, koloro de haŭto, koloro de haroj, alto, pezo, fototaŭgeco. Ofte decidas ankaŭ aliaj kvalitoj (scio de fremdaj lingvoj, kapablo ŝofori, spertoj pri bestoj, antaŭaj spertoj pri filmado). Kutime la reĝisoroj klopodas akiri por siaj filmoj la plej famajn stelulojn, kiuj certigos altan kvaliton kaj ankaŭ intereson de la publiko, sed en certaj kazoj ili intence elektas aktoron nekonatan, por ke la publiko spektu la heroon de la rakonto, ne la faman vizaĝon.

En la unua renkonto de la elektado oni donas ŝancon al ĉiuj aliĝintaj kandidatoj, sed necesas senkompate elimini ĉiujn maltaŭgajn. Por la dua elektado estas revokitaj nur la plej taŭgaj konkursantoj, inter kiuj poste okazas rivala lukto. Ĉe filmo kaj fotado gravas ankaŭ ekzamenoj antaŭ la kamerao, ĉar ne ĉiu vizaĝo estas fototaŭga kaj la teatra aktora stilo, kiu aspektas nature sur la scenejo, en filmo impresas afekte. La lastaj renkontoj okazas ĉe la finalo aŭ duonfinalo, dependas de la nombro da kandidatoj.

La finan decidon faras la faka ĵurio, precipe la reĝisoro kun siaj asistantoj.

## Artistelekta spektaklo 
Relative novdataj (ekde ĉ. 2000) pli kaj pli ofte vidiĝas televidaj spektakloj, kie la artistelektado mem ĉefrolas kaj malpli la celo de la elektado. La elektado okazas publike kaj iam la spektantoj rajtas kunvoĉdoni. Evidente, tiuspeca publika artistelekto limas jam puran konkurson, se la kastingo mem estiĝas jam la ĉefa spektaklo. Per tia spektaklo troviĝis tamen la kantisto Paul Potts en la Brita kastingspektaklo *Britain’s Got Talent* de la televida kanalo ITV.

Aliflanke renoma komponisto kiel Andrew Lloyd Webber jam okazigis televide publikan artistelekton por la ĉefroloj en muzikaloj siaj.

## Referencoj 
Kategorio:Filmo
Kategorio:Teatro
Fototaŭgeco

**Fototaŭgeco** estas kvalito de fotata aŭ filmata objekto aspekti bone sur fotoj aŭ sur ekrano. Temas precipe pri la homa vizaĝo ĉe aktoroj kaj manekenoj, ĉar la objektivo iomete ŝanĝas la trajtojn kaj povas eĉ belan homon malbeligi aŭ banaligi.

Dependas de la fotisto aŭ filmisto, ĉu li bezonas modelon kun okulfrapa vizaĝo aŭ male ordinarulon por akiri kontraston al ĉefrolulo.

## Fontoj
*Carlo Minnaja (1996): Vocabolario Italiano Esperanto, p.&nbsp;565: fotogènico - fototaŭga, fote belaspekta
*Erich-Dieter Krause (2007): Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto, p.&nbsp;479: fotogen - fototaŭga

Kategorio:Filmo
Kategorio:Teatro
Kategorio:Modo