open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ludoviko la 17-a (Francio)

dekstra|200px
**Ludoviko la 17-a** (france. ***Louis XVII***) naskiĝis la 27-an de marto 1785, mortis la 8-an de junio 1795 estis, post la morto de Ludoviko la 16-a, aspiranto al la titoloj de reĝo de Francio kaj de Duko de Normandio. Li estis la filo de Ludoviko la 16-a kaj de Marie-Antoinette.

Kvankam li neniam regis Francion, burbonanoj konsideris lin reĝo.
Pro tio Ludoviko la 18-a ne estis nomita "Ludoviko la 17-a" sed Ludoviko la 18-a.

Simila kazo estas la posta Napoleono la 2-a.

## Eksteraj ligiloj 
* http://louis17.ifrance.com  
* http://www.chez.com/louis17 
* http://groups.msn.com/forumLouiŝVII 
* http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~jamesdow/s068/f453159.htm  

Kategorio:Francaj reĝoj
Kategorio:Burbonoj
Kategorio:Dukoj de Normandio
Jaan Ojalo

**Jaan OJALO** (naskiĝis la 18-an de februaro 1914, mortis la 2-an de februaro 2004) estis fama esperantisto en Estonio, kaj honora membro de UEA.

Preskaŭ dum sia tuta vivo li laboris en la konsum-kooperativa sistemo, escepte de la jaroj 1941–1945, kiam li militservis.

Li esperantiĝis en 1929. En la 1950-aj jaroj li aktive kontribuis al la renaskiĝo de Esperanto en Estonio kaj en Soveta Unio. En 1956 li fariĝis klubestro de *Tallinna Esperanto Klubi* kaj ekde 1988 sekretario de Esperanto-Asocio de Estonio (EAE), inter 1992 kaj 1995 prezidanto de EAE, poste honora prezidanto de EAE. Li elektiĝis Honora Membro de UEA en 1991.

Jaan Ojalo verkis *Esperantajn Sinonimojn*, lernolibron en tri malsamaj eldonoj, du helpmaterialojn por lernantoj kaj du vortarojn. Dum lia vortaro estona-esperanta de 1999 kun ĉirkaŭ 10.000 kapvortoj ankoraŭ estas gvida, lia vortaro Esperanto-estona intertempe estas superigita de tiu de Raimund Haabvere de 2004.

Libroforme aperis lia traduko de *Noktaj Aviadistoj* (Vladimir Beekman); li kunlaboris traduke ankaŭ en *Lumo de Orienta Eŭropo* (Vladimir Beekman) kaj en *Ventolume* (Debora Vaarandi).
Lia traduko de *Maria en Siberio* de H. Kiik restis manuskripta.

En 1961 (1962) en Tallinn aperis samizdata versaro de Hendrik Adamson, titolata *Hejmlando*, por kiu J. Ojalo verkis enkondukon "Hendrik Adamson".

## Verkoj (elekto) 
* **1973**: *Esperanto keele õpik* (lernlibro de la Esperanto-lingvo) en tri eldonoj, en 1973, 1986 kaj 1995 kun vortaro Esperanto-estona p.&nbsp;133-166. 2a eld. de la vortaro 1986, 183&nbsp;p.&nbsp;21x14&nbsp;cm
* *Esperantaj Sinonimoj*
* **1987** tradukis postparolon al *En Fremda Urbo*
* **1999**: *Eesti-esperanto sõnaraamat* ("estona-esperanta vortaro"), ĉirkaŭ 10.000 kapvortoj. Tallinn: EAE, 1999, 313&nbsp;p.&nbsp;21&nbsp;cm bind. ISBN 9985913027

## Literaturo 
* 
## Eksteraj ligiloj 
* J. Ojalo "Esperanto keele õpik" de 1973
* J. Ojalo "Esperanto keele õpik" de 1986
* [Libroj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=jaan+ojalo&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Jaan Ojalo en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* eseo *"Kuidas sündis esperanto?"* ("Kiel ekestis Esperanto?") en kolektaĵo de legaĵoj *MIKSIKEse* por 1-aj ĝis 9-aj lernejaj klasoj (la teksto pri Esperanto estas por la 5-a klaso) 

Kategorio:Estonaj esperantistoj
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Ulno

eta|dekstra|60ra|Ulno de homo
**Ulno** () estas braka osto kiu troviĝas inter la kubuto kaj la karpeo, flanke de la radiuso, kaj estas ligita al la humero.

Kategorio:Skeleta sistemo
Sternumo

eta|maldekstra|1 - Birda sternumo
La **sternumo** estas antaŭbrusta osto, al kiu ligiĝas la ripoj kaj la klavikloj. Ĝi kuniĝas al la riparo per kartilago, kiu protektas la internajn organojn (kiel koro kaj pulmoj) de fizika damaĝo.

Kategorio:Skeleta sistemo
Klaviklo

eta|Tri-dimensiaj klavikloj.

**Klaviklo** estas iom kurba (S-forma) osto de la skeleto. Ĝi ligas la sternumon kun la skapolo.

* ĝi estas forte evoluinta ekz ĉe talpoj
* ambaŭ klaviklo formas la t.n.forkooston (*furcula*) ĉe birdoj
* ĝi mankas ekz. ĉe ĉevaloj

Ĉe la homoj, ĉ. 15 % de ĉiuj ostorompiĝoj okazas je klaviklo, tiel tio estas dua plej ofta frakturo, post frakturo de la radiuso (osto).

Dosiero:Clavicula sup.jpg|klaviklo - de pli supre
Dosiero:Clavicula inf.jpg|klaviklo - de pli sube
Dosiero:Gray201.png
Dosiero:Female clavicle.jpg|Klaviklo de virino

## Vidu ankaŭ 
* Ŝultro
* Homa anatomio

Kategorio:Skeleta sistemo
Listo de caroj de Rusio

Ĉi tio estas listo de caroj de Rusio.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de Regantoj de Rusio
* Listo de Grandprincoj de Kievo
* Listo de Grandprincoj de Moskvo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.etymonline.com/index.php?search=tsar&searchmode=none 
* http://www.worldstatesmen.org 


Rusio
Yoshito Usui

**USUI Yoshito** (japane 臼井 儀人 [Usui Joŝito];  — ) estis manga-verkisto el Shizuoka, Japanio.  Li loĝis en Sajtama. Li estis neaperema mangaliteraturisto. Kiu konas lin, diras, ke li estis ordinarulo.

En la animeo Creyon Shin-chan, li malofte ludis karaokee.

## Listo de verkoj 
* Krejon Ŝin-ĉan

Kategorio:Mangaverkistoj
Kategorio:Japanaj verkistoj
Kranio

eta|Ŝafa kranio
eta|Homa kranio en tridimensia bildigo
**Kranio** estas ostaro de la kapo, parto de la skeleto, kiu entenas kaj ŝirmas la cerbon de la vertebruloj

La 22 ostoj de la kranio de homoj
eta|centra|Flankaj ostoj de la kranio
* okcipitalo  (okcipitosto)
* sfenoido
* temporaloj  (tempiostoj)
* parietaloj  (parietostoj)
* fruntalo    (fruntosto)
* etmoido
* vomero    
* malsupraj nazkonkoj
* lakrimaloj  (larmostoj)
* nazostoj      
* maksiloj (supra makzelo)
* zigomoj
* palatostoj   
* mandiblo  (malsupra makzelo)

(la plurale indikitaj estas paraj)

Krom jenaj 22 ostoj situas en la kolo la hioido kaj en ambaŭ oreloj la maleo (martelo), inkudo (amboso) kaj la stapedo (piedingo).
Kelkaj homoj havas plian oston nome la inkaoston (os interparietal aŭ os incae).
## Vidu ankaŭ 
* Kranioterapio
* Inkaosto
* Glabelo

## Proverboj 
eta|Kranio 3D
Ekzistas pluraj (5) proverboj pri kranio en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## Referencoj
Ripo

eta
eta
**Ripo** estas ĉiu kurba osto aŭ kartilago, kiuj ĉirkaŭas la bruston de la homo aŭ aliaj bestoj.

## Religie 
Dio kreis la unuan virinon el la ripo de la unua viro (Adamo); estis skribita en la Malnova Testamento.

## Botanike 
Ripo aŭ nervuro estas elstara linio aŭ listelo de organo, precipe de folio, ĝenerale pli facile videbla sur la ekstera flanko de la limbo kaj de iaj fruktoj: folio estas karakterizata de la aranĝiĝo kaj dividiĝo de la ripoj en la limbo, ekzemple paralele ripa, plume ripa, mane ripa, stele ripa.

## Proverbo 
Ekzistas 2 proverboj pri ripo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
*  
* 

## Referencoj 
Kategorio:Skeleta sistemo
Mandiblo

**Mandiblo** estas osto de la kranio, ĝi estas la malsupra parto de makzelo. Ĉe la insektoj, ĝi estas maĉa, kapta organo analoge al buŝo.
maldekstre|eta|Mandiblo.

Kategorio:Skeleta sistemo
Piedartiko

**Piedartiko** estas artiko de la kruro inter la piedo kaj la suro. Ĝi konsistas el du apartaj artikoj: la talakrura artiko kaj la subtala artiko.

Foje estas konfuzo inter **maleolo** kaj **piedartiko**. Tamen *maleolo* estas elstaraĵo de osto, oni distingas la *internan maleolon*, kiu estas la apofizo de la tibio, kaj la *eksternan maleolon*, kiu estas la apofizo de la fibulo.

Dosiero:Gray354.png|
Dosiero:Gray356.png|
Dosiero:Maleolo-eo.png|

## Vidu ankaŭ 
* Talo (osto)
* Tarso
* Homa anatomio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fpnotebook.com/ORT56.htm  
* http://www.scoi.com/anklanat.htm  
* http://www.jointhealing.com/pages/foot/foot_anatomy.html  

Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Piedo
Makzelo

**Makzelo** estas ostopeco de la buŝo de vertebruloj, en kiu estas fiksitaj la dentoj.

La suba parto estas la mandiblo, kaj la supra estas la maksilo.

## Vidu ankaŭ 
* Gnatologio
* Prognateco

Kategorio:Skeleta sistemo
Tradiciaj vestoj de Batz

dekstra|300ra
La montrita vesto estas geedziĝ-festa vesto de la loĝantoj de la vilaĝego Batz-sur-Mer, en sudorienta Bretonio (nuntempe Loire-Atlantique), en la jaro 1832.
**La viro** surhavas larĝan faldumitan ĝisgenuan pantalonon, tri vestojn malsamlongajn kaj malsamkolorajn: ĉemizon, jakon, kaj mallongan mantelon kun kolumo, rondan ĉapelon larĝrandan.
**La virino** surhavas kufon mallarĝfundan, sur kiu fiksitas vualo, kolumon el rigida puntaĵo, blankan robon kovritan supre de korsaĵo laĉita sur la antaŭa parto, kaj malsupre de jupo nigrajn aŭ violkolorajn, kaj ruĝajn ŝtrumpojn.

Batz
Elektrona truo

Estas du signifoj de la termino **elektrona truo**, unu en solid-stata fiziko kaj alia en komputada kemio.

## Solid-stata fiziko 
En solid-stata fiziko, **elektrona truo** (kutime aludite simple kiel **truo**) estas la manko de elektrono de alie plena valenta bendo. Plena (aŭ preskaŭ plena) valenta bendo ĉeestas en duonkonduktaĵoj kaj izolaĵoj. La koncepto de truo esence estas maniero analizi la movado de granda nombro de elektronoj en tia substanco.

Trua konduktado povas esti klarigita per uzo de la sekva analogio. Imagu vico de homoj sidantaj en aŭditorio, kie ne estas ekstraj seĝoj. Iu meze de la vico volas foriri, do li saltas super la seĝo en malplenan vicon kaj formarŝas. Tiu ĉi malplena vico estas analoga al la kondukta bendo, kaj la marŝanto estas analoga al libera elektrono.

Nun imagu ke iu alia alvenas al la vico kaj volas sidiĝi (la malplena vico havas malbonan vidaĵon kaj neniu volas sidi tie). Anstataŭe, tiu homo apud la malplena seĝo flanken movas kaj sidas en ĝi, lasante malplena seĝo pli proksima al la finaĵo. La sekvanto sekvas, kaj la sekva ... Oni dirus ke la malplena seĝo movas al la fino de la vico. Kiam la malplena seĝo atingas la fino de la vico, la novulo povas sidiĝi.

Sed dum la procezo, ĉiu en la vico moviĝis. Se tiuj homoj estus ŝargita, tiu ĉi movado konstituas konduktadon. Trua konduktadon funkcias ĉi maniere.

Anstataŭ analizi la movadon de malplena stato en la valenta bendo kiel la movado de miliardoj da elektronoj, fizikistoj proponas imagitan partiklon nomitan "truo". En aplikita elektra kampo, ĉiuj elektronoj movas laŭ unu direkton, do ĉiuj truoj movas laŭ la kontraŭan direkton. Fizikistoj do diras ke truo devas havi pozitivan ŝargon - fakte ili atribuas ŝargon de *+e* - precize la kontraŭon de elektrona ŝargo.

Uzante la leĝon de Kulombo, oni povas kalkuli la forton sur la "truo" pro la elektra kampo. Fizikistoj tiam proponas efikan mason kiu rilatas la (imagan) forton sur la (imaga) truo al la akcelo de tiu truo. Rezultas ke la efika maso estas certagrade sendependa de rapideco aŭ direkto, kiu signifas ke fizikistoj povas ŝajnigi ke la truo simple estas pozitiva ŝargo movanta tra vakuo, kun maso de, ni diru, 0,36me (tipa kvanto por silicio).

## Komputada kemio 
Alternativa signifo de **elektrona truo** estas uzata en komputada kemio. En la metodoj de kuplita grapolo, la tera (malplej energia) stato de molekulo interpretiĝas kiel "vakua stato"—koncepte stato sen elektronoj. Ĉi skeme, la manko de elektrono de normale plena stato nomiĝas "truo" kaj traktiĝas kiel partiklo, kaj la ekzisto de elektrono en normale malplena stato simple nomiĝas kiel "elektrono".

Tiu ĉi terminaro estas preskaŭ identa kun tiu uzata en solid-stata fiziko. La ĉefa diferenco estas inter la teorioj uzataj priskribi truon. Solid-stata truo vidiĝas kiel libera partiklo kun efika maso, kaj eble aliaj eropaj pliboniĝoj al tiu modelo. Fizik-kemia truo analiziĝas per uzado de la Schrödinger-a ekvacio rekte.

## Vidu ankaŭ 
* Elektra konduktado
* Duonkonduktaĵo
* Bendbreĉo
* Efika maso

Kategorio:Kemio
Kategorio:Fiziko
Rizodermo

Laŭ botaniko, **rizodermo** estas la epidermo de la planta radiko. Ĝi eligas radikharojn por grandigi la akceptan surfacon.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/d05/05b.htm  

Kategorio:Botaniko
Stomo

La **stomo** estas buŝosimila aperturo troviĝanta multnombre en la epidermo de la plantaj folioj. Tra ĝi komunikas la gasoj kiel karbon-dioksido, aero, vaporo. Ĝi estas malfermita ĉe sukulentaj plantoj dumtage (CAM-planto).

Dosiero:Tomato leaf stomate 1.jpg|Stomo de tomatofolio
Dosiero:Differences in Stomata Opening Throughout the Day for C3 plants and CAM plants (1).svg|Diferencoj de la stoma malfermo laŭ la taghoro

## Vidu ankaŭ 
* Fotosintezo
* Ĉelbiologio

Kategorio:Plantanatomio
Homa skeleto

La **homa skeleto** de plenkreskulo konsistas el 206 ostoj, kies plej grava mekanika funkcio estas servi kiel rigidaj leviloj necesaj por la movoj. La ostojn kovras fibreca membrano nomita periosto, kiu nutras kaj regeneras ilin.

La juntaĵoj inter la ostoj nomiĝas artikoj, kiuj povas esti moveblaj aŭ nemoveblaj. La moveblajn tegas la kartilago, blanka elasta substanco, servanta kiel protekta kuseneto, kiu mildigas la batojn, malpliigas la frotadon kaj rezistas al la premoj kaŭzitaj de la movoj. Tiu kartilago estas lubrikita de la sinovio, viskoza kaj travidebla likvaĵo, kiu tenace alteniĝas al ĝi kaj verdire elportas la tutan efikon de la artika ludo, reduktante kaj preskaŭ nuligante la premŝovadon, Tial, kiam la sinovio malaperas aŭ malpliiĝas pro iu malsano, okazas frotadoj en la artiko, kiuj erodas kaj deformas la kartilagon kaj la ostojn.

dekstra|400px|La homa skeleto
* ostoj de la kranio (*Ossa cranii*):
** fruntosto (1) (*os frontale*)
** parietalo (2) (*os parietale*)
** temporalo (3) (*temporale*)
** okcipitalo (4) (*os occipitale*)
** zigomo (5) (*os zygomaticum*)
** maksilo (supra makzelo) (6) (*maxilla*)
** mandiblo (malsupra makzelo) (7) *mandibula*)
** nazosto (9) (*os nazale*)
** sfenoido (*os sphenoidae*)
** etmoido (*os ethmoidale*)
** lakrimalo (*os lacrimale*)
** palatosto (*os palatinum*)
** hioido (*os hyoideum*)
** aŭdaj ostetoj
*** maleo (martelo *malleus*)
*** inkudo (amboso *incus*)
*** stapedo (piedingo *stapes*)

* ostoj de la torso (*Ossa trunci*)
** sternumo (10)
** ripoj (28)
*** veraj ripoj
*** falsaj ripoj
*** ŝvebantaj ripoj
** vertebraro
*** sakro (16) (*os sacrum*)
*** atlaso (*atlas*)
*** aksiso (*axis*)
*** kokcigo (*os coccygis*)

* ostoj de la supraj membroj (*Ossa extremitatis superioris*)
** ostoj de la ŝultra zono
*** klaviklo (25)
*** skapolo (29)
** humero (11)
** ulno (12)
** radiuso (13)
** karpeaj ostoj (*ossa carpi*)
*** skafoido (*os scaphoidum*)
*** lunato (os lunatum)
*** trikvetro (*os triquetrum*)
*** pizoido (*os pisiforme*)
*** trapezo (*os trapezium*)
*** trapezoido *(os trapezoidum*)
*** kapitato (*os kapitatum*)
*** hamato (*os hamatum*)
*** kvin metakarpaj ostoj
*** fingraj ostoj (falangoj)

* ostoj de la malsupraj membroj (*Ossa extremitatis inferioris*)
** ostoj de la pelva zono (koksosto)
*** iliumo (15) (*os ilium*)
*** pubio (*os pubis*)
*** iskio (*os ischium*)
** femurosto (18)
** patelo (19)
** tibio (20)
** fibulo (21)
** tarsaj ostoj (*ossa tarsi*)
*** astragalo (astragalus)
*** kalkaneo (*os kalkaneum*)
*** triangula osto (*os trigonum*)
*** navikularo (os naviculare)
*** kuboido (*os cuboidum*)
*** 3 kojnoidoj (mediala, intermedia, laterala *Os cuneiforme madiale, intermedium, laterale*)
** metatarsaj ostoj (1-5) (*ossa metatarsi*)
** piedfingraj ostoj (falangoj) (ossa digitorium)

+sezamoidoj(ossa sesamoidea)

## Vidu ankaŭ 
* Artiko
* Ostologio
* Skeleto

## Bildaro 

Dosiero:Squelettes.png|Diversaj skeletoj
Dosiero:BlueWhaleSkeleton.jpg|Skeleto de Blua baleno

Dosiero:Skeleton of a man Wellcome V0029413.jpg|Vira skeleta sistemo
Dosiero:Die Frau als Hausärztin (1911) 001 Skelett des Menschen.png|Virina skeleta sistemo


Kategorio:Homa anatomio
Floemo

eta|4 = floemo
**Floemo** estas komplika histo de tubetoj, ĉirkaŭata de parenkimo, en tigoj kaj radikoj de la pli evoluintaj plantoj, tra kiu transportiĝas (malsupren) organikaj materialoj de la planto.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.biomania.com.br/botanica/tecidosvegetais.php  
* http://www.ucmp.berkeley.edu/seedplants/seedplantsmm.html 

## Vidu ankaŭ 
* Ksilemo

Kategorio:Planthistoj
Ksilemo

[eta|Angla diagramo pri la ksilemo kaj la [floemo]]
**Ksilemo** estas komplika histo de evoluintaj plantoj, kunmetita el tubetoj, lignaj fibroj kaj parenkimaj ĉeloj. Ĝi prizorgas la akvokondukadon kaj mekanike subportas la planton. Konsistigas la pliparton de la ligno. En ĝi transportiĝas la neorganikaj materialoj, jonoj supren.

## Vidu ankaŭ 
* floemo

Kategorio:Planthistoj
Parenkimo

eta|200px|Parenkimo de marĉoplanto
**Parenkimo** aŭ parenĥimo estas planta baza histo el maldikseptaj, rondecaj vivaj ĉeloj, el kiu konsistas grandparte la karno de la molaj fruktoj, la medolo de la tigoj k.s.
Laŭ funkcio ekzistas i.a. asimila, depona, sekrecia, apoga histo.

Parenkimo, kiu entenas kloroplastojn nomiĝas ĥlorenkimo kaj troviĝas en la folioj.

Sub **parenkimo** oni komprenas formon de la planta parenkimo, ĉe kiu la interĉelaj spacoj estas tiel larĝaj kiel estiĝas vera *aerumadhisto* . Oni precipe trovas ĝin ĉe mangrovarboj, marĉoplantoj kaj akvoplantoj kie ĝi servas al gasinterŝanĝo de la subakvaj plantorganoj.

Kategorio:Planthistoj
Meristemo

**Meristemo** estas embria histo de plantoj, precipe en ŝosopintoj kaj radikpintoj, en kiu okazas dividiĝa kreskado de la ĉeloj kaj el kiu diferenciĝas la organoj. La funkciado de la meristemo en la interno de la tigo, trunko, radiko (kambiumo) kaŭzas ilian dikiĝon.

## Vidu ankaŭ 
* Dendrokronologio
* Praĉelo

Kategorio:Planthistoj
Kutiklo

En biologio **kutiklo** estas ĝenerala nomo de kovra tavolo de neminerala kaj ofte ankaŭ neĉela naturo. Strukturojn kiuj konsistas el vivaj ĉeloj oni neniam nomu kutiklo.

En plantoj kutiklo estas forgratebla tavoleto de vakso kaj specialaj polimeroj kutino kaj kutano, kiuj kovras epidermon de plantaj folioj kaj malhelpas vaporadon kaj elsekiĝon de la planto. Aparte kserofitoj, kiel kaktoj, havas ege dikan kutiklon.

En multaj animaloj, ekz. en Nematodoj kaj Artropodoj, kutiklo ekzistas kiel densa tavolo de eksterĉela materio, kiu situas super epitelio kaj servas por protekto kaj subteno de korpa formo.

[eta|La partoj de la ungo. 1) Ungolameno 2) Ungoflanko 3) [Lunulo, duonluno 4) **Kutiklo**.]]
En medicino vorto **kutiklo** signifas tavolon de mortaj ĉeloj apud bazo de la ungo.

## Referencoj 
Kategorio:Anatomio
Kategorio:Zoologio
Kategorio:Botaniko
Kategorio:Medicina terminologio
Kategorio:Biologia morfologio
Paskalo (mezurunuo)

La **paskalo** estas mezurunuo por premo : Pa = [ N / m2 ]. La unuo estas nomata laŭ Blaise Pascal.

## Komunuzaj obloj 
Pro la fakto, ke la paskalo estas relative malgranda mezurunuo kompare al komunuzaj valoroj, siaj dekobloj estas ofte uzataj:

* **hektopaskalo** (hPa) : 1 hPa = 100 Pa = 100 N/m2,
* **kilopaskalo** (kPa) : 1 kPa =  Pa =  N/m2,
* **megapaskalo** (MPa) : 1 MPa =  Pa =  N/m2,
* **gigapaskalo** (GPa) : 1 GPa =  Pa =  N/m2,
* **terapaskalo** (TPa) : 1 TPa =  Pa =  N/m2.

## Rilatoj kun aliaj mezurunuoj 
Alia ofte uzatas prem-unuo: **bar**,

100 000 Pa = 1 bar = 1000 mbar

100 Pa = 1 hPa = 1 mbar.

Pri meteorologio, ofte uzatas la prem-unuo: **atm**,

1 atm = 101 325 paskaloj, aŭ 1 013,25 hektopaskaloj, aŭ 0,101 325 megapaskaloj.

## Vidu ankaŭ 
* Atmosfera premo
* Barometro
* Premo
* Rapida ordigo en Paskalo (programlingvo)

Kategorio:Mezurunuoj de premo
Kambiumo

**Angia kambiumo** estas posttempa meristematika histo. Estas la kaŭzo de la dikiĝo de la tigoj kaj la radikoj de la spermatofitoj. Ĝi eligas ksilemo interne kaj floemo ekstere.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Arboŝelo

Dosiero:Holz querschnitt.jpg|
Dosiero:Phloem siebrörchen.jpg|
Dosiero:Kambium.png|
Dosiero:Cambium1.jpg|

Kategorio:Planthistoj
Skapolo

**Skapolo** () estas maldika plata triangula, dorsoflanka osto de la ŝultro de vertebruloj.

Multaj bestoj proksime de la skapolo havas plian oston, kiu nomiĝas korakoido. Ĉe la **mamuloj**, inter kiuj estas la homoj, la korakoido nur ĉe la monotremoj restis plene evoluinta. Ĉe la ceteraj mamuloj ĝi dum la evoluo reduktiĝis kaj nur restas proceso laŭ la anatomia signifo, do elstaraĵo, de la skapolo: la ***proceso korakoida*** ().

Dosiero:Scapula ant.jpg|
Dosiero:Scapula post.jpg|
Dosiero:Gray202.png|
Dosiero:Gray203.png|

## Vidu ankaŭ 
* Homa anatomio

Kategorio:Skeleta sistemo
Diskreta matematiko

Scienco > Matematiko > Diskreta matematiko
----
eta|Ekzemplo el la statistiko: eblaj rezultoj de kuboĵeto
Science diskreta, aŭ malkontinua, signifas: kiu iras per malkontinuaj paŝoj per izolitaj nombroj, individuigeblaj eroj, male al kontinuaj fenomenoj. Alivorte, ekzistas valoroj senpere najbaraj, inter kiuj ne ekzistas plia valoro.

**Diskreta matematiko** estas fakaro de matematiko, kiu ne uzas la nocion "limeso". Ĝi konsistas el multaj branĉoj, al kiuj oni kutime kalkulas jenajn:
* grafeoteorio
* logiko
* nombroteorio
* partoj de la algebro
* aroteorio
* kombinatoriko
* informoteorio
* probabloteorio kaj Markov-ĉenoj
* algoritmo-teorio
* teorio de komputebleco kaj komplekseco

## Vidu ankaŭ
* Diskreta spaco
* Izolita punkto


Kategorio:Komputiko
Konrad Adenauer

**Konrad ADENAUER** (naskiĝis la 5-an de januaro 1876 en Kolonjo, mortis la 19-an de aprilo 1967 en Rhöndorf ĉe Bonn) estis la unua kanceliero de la Federacia Respubliko Germanio.

En 1906 Adenauer membriĝis al la katolika "Zentrumspartei" (Partio de la Centro).

De 1917 ĝis 1933 li estis ĉefurbestro (Oberbürgermeister) de Kolonjo kaj de 1920 ĝis 1933 prezidanto de la prusa ŝtatkonsilio (Staatsrat). Foje li estis konsiderita kandidato por la germana ĉefministreco. En 1932 li estis elektita la alta protektanto de la Universala Kongreso de Esperanto 1933 en Kolonjo.

La nacisocialistaj regantoj deprenis lian urbestran oficon. Adenauer estis kelkan tempon en malliberejo, kelkan li devis vivi kaŝite. Kiam en 1945 la usonaj trupoj komencis atingi lian malliberejon, la estroj volis ekzekuti la malliberitojn, sed Adenauer sukcesis fuĝi antaŭe. Kiel firma nenacisocialisto li fariĝis denove urbestro de Kolonjo, tamen la nova brita administrado (Kolonjo estis en la brita okupada teritorio) elpelis la memstare agantan Adenauer pro laŭaserta nekapableco.

Adenauer kunfondis kaj estris la Kristandemokratan Union, kiu fariĝis fine la plej sukcesa partio en elektoj. En 1948/1949 li estis prezidanto de la konstitucio-faranta Parlamenta Konsilio (*Parlamentarischer Rat*). La 15-an de septembro 1949 li estis elektita la unua federacia kanceliero (ĉefministro) de (okcidenta) Germanio, ricevante nur unu voĉdonon pli ol la alia kandidato. Laŭ propraj eldiroj Adenauer voĉdonis favore al si mem.

eta|maldekstre|Konrad Adenauer dum partia kunveno de la kristandemokratoj, Duseldorfo 1965.
Li restis en tiu ofico ĝis sia abdiko la 16-an de oktobro 1963; ĝis 1955 li funkciis ankaŭ kiel ministro pri eksteraj aferoj, do gvidis la federacian ministerion pri eksteraj rilatoj de Germanio, kiu nur en 1954 ricevis konstantan konstruaĵon.

Bazo de la politiko de Adenauer estis ekonomia rekonstruo kompromisa inter dungantoj kaj dungatoj ("sociala merkatekonomio") kaj repaciĝo kun la eksaj militaj kontraŭuloj. Vivocelo estis formigi fortan okcidentan Eŭropon kiuj kapablas defendi sin kontraŭ komunismo. En 1954 la Premio de Karolo estis donita al Adenauer. 

Posteulo fariĝis Ludwig Erhard, ĝis tiam ministro pri ekonomio.

## Vidu ankaŭ
* Konrad-Adenauer-fondaĵo

Kategorio:Germanaj kristandemokratoj
Kategorio:Germanaj kancelieroj
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Germanio
Kategorio:Rejnlando
Kategorio:Konservativistoj
Kategorio:Karolpremiitoj
Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)
Kategorio:Kolonjanoj
Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time
Kategorio:Ordeno de la Leviĝanta Suno
La fin du Règne animal

***La fin du Règne animal*** (La fino de l'animala klado) estas franca filmo de jaro 2003, reĝisoro joël BRISSE, ĉefa aktoro Brunot LOCHET.
Temo: Ĉe vilaĝo en vitkultura regiono Hérault intensa uzo de agrotoksaĵoj kaŭzas morton de la birdoj, misformigajn naskojn ĉe la kunikloj, ktp. Unu vitkulturisto,*Noël*, ne elportas tion, kaj decidis ne plu trakti siajn, vitkampojn, kaj provas alarmi al la aliaj vilaĝanoj. Sed tiuj tute ne zorgas pri tio, kaj rigardas lin kiel "la kretenon de l'vilaĝo", des pli, ke li ne estas kiel la aliuloj. Epikura, kontemplema, sentema, li estas rigardata de la aliaj kiel strangulon, nur lia nevino, okjara infanino komprenas lin, kio ne plibonigas lian "bildon" kontraŭ la aliaj vilaĝanoj kaj la aŭtoritatoj.
Sed tiu civilizo, kiu tiom facilanime difektas kaj mortigas la naturon, iĝas draste singarda kontraŭ naturaj malsanoj, kaj pro unu besto infektita trudas mortigi la tutan ŝafgregon, kiun maljuna ŝafbredisto konfidis al *Noël* pro vojaĝo. *Noël* provas savi ilin, sed ne sukcesas kaj devas vidi la ŝafojn iri en la bestkamionon tiel, kiel judoj irantaj al Aŭŝvic. Post tiu lasta dramo - du aliaj, unu familia kaj unu ama ĵus batis lin - li kolektas ĉiujn lastajn bestojn  de la vilaĝo, enfermigas sin kun ili en sia garbejo, kaj mortigas sin kun ili elbruligante ĉion.

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2003
Karlo la 8-a (Francio)

**Karlo la 8-a** de Francio alinome **Karlo la Afabla** naskiĝis je la 30-a de junio 1470 en la kastelo Amboise  kiel filo de Ludoviko la 11-a kaj de (Karlino) Charlotte  de Savoie . Li mortis je la 7-a de aprilo 1498, samloke, post akcidento.

Li estis reĝo de Francio inter 1483 kaj 1498 kiel la sepa kaj lasta reĝo laŭ direkta heredo el la tiel nomata branĉo (aŭ domo) de Valois , ene de la kapetida dinastio.

Li edziĝis al dukino Ana de Bretonio.

Kategorio:Francaj reĝoj
Kategorio:Dinastio de Valois
Kategorio:Entombigitoj en baziliko de Saint-Denis
Kategorio:Bretonaj dukoj
Ludoviko la 11-a (Francio)

**Ludoviko la 11-a de Francio** (naskiĝis la 3-an de julio 1423; mortis la 30-an de aŭgusto 1483), kromnomita **Ludoviko la Prudenta** aŭ **La universala araneo** (franclingve *Louis XI le Prudent* aŭ ''l'universelle aragne'') estis la reĝo de Francio ekde 1461 ĝis 1483. Li estis la filo de Karlo la 7-a la Venkanto kaj de Maria de Anĵuo, kaj apartenis al la Valois-branĉo de la kapetida dinastio.

Koncerne la unuiĝon de la reĝlando, Ludoviko la 11-a estis sendube unu el la plej sukcesaj reĝoj de Francio. Lia 22-jara reĝado estis markita de multaj politikaj intrigoj, kaj Ludoviko restis famkonita pro sia cinikeco kaj pro sia politika realismo. Li interalie venkis la potencan duklandon de Burgonjo, Karlo la Brava, en 1477.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de monarkoj de Francio
* Pikinja traktato

Kategorio:Francaj reĝoj
Kategorio:Dinastio de Valois
Karlo la 7-a (Francio)

**Karlo la 7-a de Francio** (naskiĝis la 22-an de februaro 1403 en Parizo; mortis la 22-an de julio 1461 en Mehun-sur-Yèvre), kromnomita **Karlo la Venkanto** (franclingve *Charles VII le Victorieux*) estis la reĝo de Francio ekde 1422 ĝis 1461. Li interalie finigis la Centjaran militon en 1453, per franca venko.

La Traktato de Arras estis subskribita en 1435 de Karlo la 7-a, kaj la duko de Burgonjo, Filipo la 3-a; ĝi finigis la konfliktojn de la Enlanda milito inter armanjakanoj kaj burgonjanoj.

Oni ĝis hodiaŭ asocias lian nomon kun la famega Johana de Arko, kiu inversis la destinon de la milito kaj ebligis la kronadon de la nova reĝo en Reims la 17-an de julio 1429.

Post sia morto Karlo la 7-a estis ofte kritikata pro tio, ke li malrapidigis la rekonkeron de Francio fare de Johana de Arko kaj forlasis ŝin post ŝia kapto en Compiègne (1430). Li tamen oficiale rehonorigis ŝin en 1456, kaj firme kontestis, ke ŝi estis herezulino. Karlo estis krome efika reĝo, kiu finpuŝis la anglojn el la reĝlando kaj restarigis fortan ekonomion danke al la reformoj de Jacques Cœur. Karlo la 7-a favoris galikanismon, kaj plifortigis la aŭtoritaton de la reĝo.

La tronon heredis alia grava reĝo, lia filo Ludoviko la 11-a.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de monarkoj de Francio

Kategorio:Francaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Berry
Kategorio:Dinastio de Valois
Kategorio:Entombigitoj en baziliko de Saint-Denis
Norbert Elias

eta

**Norbert ELIAS** (naskiĝis la 22-an de junio 1897 en Breslaŭo; mortis la 1-an de aŭgusto 1990 en Amsterdamo) estis germana sociologo, historiisto, filozofo kaj poeto.

Norbert Elias estis la ununura filo de juda burĝa familio. Same multaj germanaj judoj, li havas fortan rilaton al la germanan kulturon, sed ne al Germanio. En la jaro 1984 li diris, ke li sentis estanta Eŭropano. Li plenumis studojn pri kuracarto, filozofio, psiĥologio en pluraj germanaj universitatoj, kie li sekvis kursoj de Richard Hönigswald, Heinrich Rickert, Edmund Husserl, Karl Jaspers. La veno de nazia reĝimo trudis lin forlasi Germanion jare 1933. Ekde lia juneco li amas Francion sed ne Brition. Pro tio li loĝadis en Francio (1933–1935), sed li ne povis labori science en Francio kaj pro tio li fine migris al Britio. En la jaro 1938, post la "Kristallnacht" (kristala nokto) liaj gepatroj vizitis lin en Britio kaj li tentis persvadi ilin ne reiri al Germanio – vane. Tio traŭmatigis lin grave, ĉar lia patrino estis murdita en Auschwitz. Li profesoris en universitatoj de Hago kaj Leicester. Tuta lia vido li estis preskaŭ nekonata kaj li ne povis ricevi profesoran katedron en Eŭropo aŭ Ameriko, nur tre malfrue li ricevis profesoran katedron en urbo Akrao en Ganao (1962–1964), kiel li ŝatis multe. Li diris, ke li multe lernis de liaj afrikanaj studantoj por kompreni aliajn kulturojn kaj kulturon ĝenerale. Ekde ĉirkaŭ 1970 li loĝadis ofte en Nederlando kaj Germanio, havinta loĝejon en Amsterdam kaj multe vojaĝis. Kvankvam traŭmatigita fare de la germanoj, en la jaroj '70 kaj '80 li docentis en la universitatojn de Aĥeno, Bielefeld, Bochum, Frankfurto ĉe Majno, Konstanz Münster, Amsterdam kaj Hago. Komence reeltrovo de liaj verkoj okazis esence en Germanio kaj Nederlando.

Li detale studis historion kaj sociologion de la moroj kaj de la ĉiutagaj konkretaj kondutoj, en tiu fako lia nomo iĝis aŭtoritato. Lia plej konata libro tiuteme estas *Über den Prozess der Zivilisation* (Pri procezo de civiliziĝo) – unua eldono en Svislando: 1939, unua eldono en Germanio: 1969 -.
Li ĉefe montris, ke, eĉ se dummomentaj kaj punktaj rigardoj foje iluzie kredigas la malon, la socioj konstante kaj senretroire pli kaj pli strete konformigas siajn anojn, kaj ene de pli kaj pli multenombraj terenoj, kaj ke ne nur konstante pli kreskas la kvanto de la normoj postulitaj, sed ankaŭ la memcenzuro en la individuoj.

## Verkoj (elekto) 
* Die Höfische Gesellschaft (skribita 1933, aperinta 1969)
* Über den Prozeß der Zivilisation (1939)
* The Established and the Outsiders (1965)
* Was ist Soziologie? (1970)
* Über die Einsamkeit der Sterbenden (1982)
* Engagement und Distanzierung (1983)
* Über die Zeit (1984)
* Die Gesellschaft der Individuen (1987)
* Los der Menschen (1987, poemoj)
* Studien über die Deutschen (1989)
* Symboltheorie (2001)
* Mozart: Portrait eines Genies

## Eksteraj ligiloj 
* retpaĝo pri Norbert Elias kaj liaj verkoj (angle, france, germane, hispane, itale kaj nederlande)

Kategorio:Germanaj sociologoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo
Pio la 6-a

**Pio la 6-a** (Giovanni Angelo Conte Braschi) naskiĝis la 27-an de decembro 1717 en Cesena kaj mortis la 29-an de aŭgusto 1799 en Valenco. Li estis papo ekde 1775 ĝis 1799.

Li estis elektita papo nur preskaŭ kvin monatojn post la morto de papo Klemento la 14-a, la 15-an de februaro 1775. Li estis pastro ekde 1758 kaj kardinalo ekde 1773.

La 10-an de marto 1791, respondante la deklaracion de homaj kaj civitanaj rajtoj, li skribis:
*Ĉu eblas elpensi iun pli grandan sensencaĵon ol tian dekreton pri egaleco kaj libereco por ĉiuj?*

En la jaro 1796 la Papa Ŝtato estis okupita de francaj trupoj. La papo devis pagi milionan sumon al Francio. Kiam post tio li koaliciis kun Aŭstrio kaj Napolo, la francoj atakis denove kaj deklaris Romon respublikon la 15-an de februaro 1798. La papon oni proklamis elpelita kaj oni ekzilis lin unue al Sieno, poste al Florenco. Fine, jam malsanege oni forkondukis lin al Francio, kie li mortis dum la somero 1799.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1717
Kategorio:Mortintoj en 1799
Kategorio:Papoj
Leono la 12-a

**Leono la 12-a**, naskita kiel *Annibale Sermattei della Genga* la  en *La Genga* proksime de Ancona, estis papo de 1823 ĝis sia morto en Romo la .

## Vivo 
Genga ordinitis en 1783 kaj iĝis poste sekreta ĉambristo de Pio la 6-a. En 1793 li iĝis titulara episkopo de Tiro, en 1794 apostola nuncio en Augsburg, en 1805 nuncio ĉe la germana imperia dieto en Ratisbono, en 1816 kardinalo kaj episkopo de Sinigaglia. Post la morto de Pio la 6-a li elektitis papo en la 28.9.1823.

Komence li estis ovaciita, sed baldaŭ li estis ekmalamata pro sia koleriĝemo kaj severeco. Li redonis al la jezuitoj la iaman kolegion kun la Kirko Sankta Ignaco, la muzeon kaj la oratoriejon. Krome Leono reinstalis la prizonojn de la Inkvizicio. La rilaton de la Eklezio al la ŝtato en la regiono de la Supra Rejno li ordonis en 1827 per la buleo »Ad dominici gregis custodiam«; la emancipiĝon de la katolikoj en Britio li preparis ankaŭ. En la Papa Ŝtato li reformis la administracion, la jursistemon civilan kaj tribunalajn impostojn, la eduksistemon. Krome li konstruigis multajn malsanulejojn.

## Honoroj 
En la Baziliko Sankta Petro estis farita por li marmora monumento de Bertel Thorvaldsen.

## Eksteraj ligiloj 
* Bautz 
* *Enciclopedia Britannica* de 1911

Kategorio:Papoj
Kategorio:Italaj episkopoj
Gregorio la 16-a

**Gregorio la 16-a**, naskita la  en Belluno kun la nomo *Bartolommeo Alberto Cappellari*, estis papo de la  ĝis la , kiam li mortis en Romo. Li estis romualdano.

La konklavo por lia elekto daŭris sufiĉe longe; laŭ iuj 54 aŭ 64 tagojn; ĝi finiĝis la . Antaŭ sia elekto Gregorio estis ne episkopo, sed monaĥeja abato (eklezie samranga al episkopo, sed ne al kardinalo). Li estis la lasta ne-episkopo, kiu estis elektita kiel papo.

## Vivo 
Cappellari aliĝis al la monakejo romualdana de Murano kaj iĝis ties abato. Li gajnis bonajn sciojn pri orientaj lingvoj. Lia verko »Trionfo della Santa Sede«, kiu tradukitis en multajn lingvojn, kaŭzis lian ordenestrigon. Papo Leono la 12-a nomumis lin en 1826 kardinalo kaj igis lin ĉefon de la Papa Kongregacio por la evangelizado de la popoloj.

Post la finfaro de la konkordato kun Nederlando (ankoraŭ dum la regado de Leono la 12-a) la papo Pio la 8-a nomumis Cappellari la ĉefintertraktanto kun la prusoj. Temis pri reguligo de geedzecoj inter katolikoj kaj protestantoj.

## Atingoj kaj karaktero 
Kvankam Cappellari persone estis modesta kaj bonhumora li enkondukis, post la papiĝo, tre malmodernajn tendencojn en la Papan Ŝtaton favorante la jezuitojn. Ribeloj baldaŭ finigitis kun helpo de aŭstraj trupoj. La de aliaj eŭropaj registaroj rekomendita plimodernigo de la Papa Ŝtato ne okazis. En 1832 sekvis nova ribelo; pro denova aŭstra helpo trupoj el Franclando sekve okupis Ancona. La sekvajn jarojn alternis ribeletoj, amnestietoj, plirigidigoj. Ĉirkaŭ 2000 politikaj arestitoj salajritis je la fino de la regado de Gregorio la 16-a.

Gregorio ankaŭ havis multkostajn elspezojn ekz. por akvokondukilo ĉe Tivoli, por la finkonstruo de la Paŭlo-kirko. Inverse li meritis pri la ordigo de la artkolektoj papaj kaj la malfermigo de la Vatikana biblioteko por esploristoj. Ultramontanismo kreskis dum lia regado.

## Interesaĵoj 
* La papo kondamnis sklavecon, sed ankaŭ la polan Novembran ribelon kontraŭ la Rusia Imperio.

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 8. Leipzig 1907, p. 269, kio legeblas tie ĉi interrete.

Dosiero:GREGORYXVI.jpg
Dosiero:Gregpr pp. XVI.jpg

## Eksteraj ligiloj 
* http://catholic-dlc.org.hk/2000.htm 
* http://archives.catholic.org.hk/popes/index.htm  
* http://wordpedia.britannica.com/concise/quicksearch.aspx?keyword=gregory&mode=3 
* http://www.nict.gov.tw/tc/dic/index1.php  

Kategorio:Mortintoj en 1831
Kategorio:Naskiĝintoj en 1765
Kategorio:Papoj
Pio la 9-a

La beata **Pio la 9-a**, naskiĝinta je la 13-a de majo 1792 kun la civila nomo *Giovanni M. MASTAI-FERRETTI*, mortinta je la 7-a de februaro 1878, estis papo dum 31 jaroj de la 16-a de junio 1846 ĝis sia morto. Lia papado (32 jaroj) estis la plej longa el ĉiuj, krom tiu de la apostolo sankta Petro, pri kiu oni cetere ne povas ekzakte diri, kiam ĝi komenciĝis.

Li en 1854 deklaris la dogmon pri la Senmakula koncipiĝo. Ĝis tiam neniu papo aŭdacis enkonduki novan kaj gravan dogmon ekster ĉiu koncilio, nur per sia privata aŭtoritato. Tamen la kulto al la Virgulino estis tiel fervora en la katolikaro, ke la protestoj estis malmultegaj. En 1864 aperis la listo de herezaj eraroj (*Syllabus*), multe diskutota. En 1869 li kunvokis la unuan vatikanan koncilion, kiu interalie dekretis la principon de la neeraripovo de la papo.

Dum la ribeloj pri la unuigo de Italio li rifuzis agnoski la novan italan ŝtaton kaj devis retiriĝi en Vatikano. Tiu stato, nomata la "Roma Demando", estis solvita nur per la Laterana Pakto de 1929.

Lia proceso pri beatigo komenciĝis je la 11-a de februaro 1907. Oni deklaris lin ador-honorinda je la 6-a de julio 1985 kaj beata je la 3-a de septembro 2000. La proceso do daŭris kompare longan tempon kaj finiĝis nur dum la papeco de Johano Paŭlo la 2-a.

## Vidu ankaŭ 
* Pie-IX (metroo de Montrealo)

Kategorio:Papoj
Kategorio:Italaj beatuloj
Pio la 8-a

**Pio la 8-a**, latine *Pius VIII*, naskiĝinta ***Francesco Saverio Castiglioni*** je la 20-a de novembro 1761, mortinta je la 30-a de novembro 1830, estis papo de 1829 ĝis 1830.

## Vivo 
Castiglioni fariĝis en 1800 episkopo de Montalto kaj nomumitis en 1816 fare de Pio la 7-a episkopo de Cesena kaj kardinalo. Poste li fariĝis Granda penitencisto kaj estro de la Kongregacio pri la malpermesitaj libroj.
En 1821 Castiglioni iĝis episkopo de Frascati. Post la entroniĝo papa en la 31.3.1829 li permesis al siaj subuloj kelkajn materiajn plifacilaĵojn kaj subtenis la artojn. Sed liaj politiko estis malamika al ĉia liberalismo.

De kiam li estis elektita li ĉiam fartis malbone. Li mortis post kelkaj monatoj. Post lia morto aŭtopsio estis farita de lia kadavro, kaj oni trovis pruvojn, ke li estis venenigita.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1761
Kategorio:Mortintoj en 1830
Kategorio:Papoj
John Kerry

**John Forbes Kerry** [ke'ri] (naskiĝis la 11an de decembro 1943 en Aurora, Koloradio) estas usona politikisto.

Kerry estis usona senatano el Masaĉuseco kaj unu el la oficialaj kandidatoj por la oficiala prezidanta ofico de la Demokrata Partio por prezidenta baloto de Usono jare 2004. Li malvenkis en la baloto kontraŭ George W. Bush.

Kerry estas filo de diplomato kaj pasigis grandan parton de sia junaĝo en Eŭropo. Lia familio apartenas al tiel nomata "nobelaro" de la orienta marbordo de Usono – lia patrino estas rekta praidino de unua koloniestro de Masaĉuseco en la 17-a jarcento. Li ankaŭ estas membro de la entreprenista familio Forbes. Lia avo Friedrich Kohn estis de juda-silezia familio, sed katolikiĝis en 1901 kaj en 1904 enmigris en Usonon adoptinte la nomon Frederick Kerry. John Kerry vivis ankaŭ en Berlino kaj Svislando. La dua edzino de John Kerry estis Teresa Heinz, kiu estas vidvino de senatano H. John Heinz la 3-a. John Heinz la 3-a estis heredanto de keĉupo-fabrikanto Henry J. Heinz. La kapitalo de Teresa Heinz estas taksata ĉirkaŭ 500 milionoj da usonaj dolaroj.

La 21an de decembro 2012 li estis nomumita fare de Usona Prezidanto Barack Obama por la posteno de Usona ministro pri eksterlandaj aferoj  post Hillary Clinton, kiu forlasis la postenon pro la malsano. La 29-an de januaro 2013 la Usona Senato aprobis lian nomumon por la posteno de Usona ministro pri eksterlandaj aferoj, kiu ekfunkciis de la 1-an de februaro 2013.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj
Kategorio:Senatanoj de Usono
Benedikto la 15-a

**Benedikto la 15-a** (civile **Marquese Giacomo della Chiesa**, naskita je la 21-a de novembro 1854 en Ĝenovo, mortinta je la 22-a de januaro 1922 en Romo) estis la 258-a papo de la katolika eklezio ekde 1914.

Pro sia kontraŭeco al la Unua mondmilito li estis nomata "papo de la paco".

En aŭgusto 1920 antaŭ la Batalo de Varsovio (nomata ankaŭ *La Miraklo apud Vistulo*) li alvokis al ĉiuj episkopoj por preĝoj por Pollando atakita flanke de sovetia Ruĝa Armeo.

En 1917 li proklamis la Kodekson de Kanona Juro, kiu restis valida ĝis reformo en 1983.

Lia nomo eble estas signifa por la nom-elekto de Benedikto la 16-a, ĉar papoj per la elekto de sia nomo ordinare indikas al antaŭaj portantoj de la nomo.

## Enciklikoj 
[eta|240ra|maldekstra|La tombo de la Papo Benedikto la 15-a en la [Vatikanaj Grotoj]]
* Ad Beatissimi Apostolorum (1-a de novembro 1914)
* Humani Generis Redemptionem (15-a de junio 1917)
* Quod Iam Diu (1-a de decembro 1918)
* In Hac Tanta (14-a de majo 1919)
* Paterno Iam Diu (24-a de novembro 1919)
* Pacem, Dei Munus Pulcherrimum (23-a de majo 1920)
* Spiritus Paraclitus (15-a de septembro 1920)
* Principi Apostolorum Petro (5-a de oktobro 1920)
* Annus Iam Plenus (1-a de decembro 1920)
* Sacra Propediem (6-a de januaro 1921)
* In Praeclara Summorum (30-a de aprilo 1921)
* Fausto Appetente Die (29-a de junio 1921)

Dosiero:Benedyktxv rzezba.JPG|eta|maldekstra|180px|La skulptaĵo de la Papo Benedikto la 15-a en la Baziliko de Sankta Petro de Romo

eta|200ra|maldekstra|La kardinalo **Marquese Giacomo della Chiesa**

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_23051920_pacem-dei-munus-pulcherrimum_en.html
* http://www.catholic-forum.com/saints/ncd01188.htm 
* http://catholic-dlc.org.hk/2000.htm
* http://archives.catholic.org.hk/popes/index.htm 

Kategorio:Papoj
Kategorio:Episkopoj de Bolonjo
Kategorio:Italaj nobeloj
Pio la 7-a

**Pio la 7-a**, ***Giorgio Barnaba Luigi Chiaramonti***, (14-a de aŭgusto 1742 - 20-a de aŭgusto 1823) estis papo de la 14-a de marto 1800 ĝis la 20-a de aŭgusto 1823.

## Vivo 
Ĉiaramonti iĝis benediktano en 1756, iĝis abato en 1775 kaj en 1782 episkopo de Tivoli. En 1785 li iĝis episkopo de Imola kaj kardinalo.

Li volis revivigi la hierarkiajn regulojn severajn. Post kiam li eniris Romon en la 3.7.1800 protektite de aŭstriaj trupoj, li ekigis la reformadon de la falinta ŝtata sistemo tre prudente, sub la konsilado saĝa de la ŝtata sekretario Consalvi. Per la Packontrakto de Lunéville Pio ricevis la plejparton de la Papa ŝtato ree kaj faris kun Franclando konkordaton kio redonis al Romo multajn hegemoniajn rajtojn en la eklezio franca.

Invitite de Napoleono Bonaparte li venis en novembro 1804 Parizon por la unktado kaj la koronado de la imperiestro; konatas ke Napoleono preferis meti mem la kronon surkapen. Li permesis nek la malekfunkcion de la t.n. organikajn artikolojn nek la redonon de Romanjo aŭ de la legatujoj. En la 4.4.1895 Pio startigis la revojaĝon al Romo tre nekontente. En majo 1809 Napoleono deklaris en Vieno ke la papo ĉesigis sian suverenecon nereligia. La Papa ŝtato enkorpigitis al la imperiestro franca - sed oni ja lasis al la papo la eklezian potencon.

Ĉar Pio estis protestinta kontraŭ tiaj decidoj kaj ekskomunikis ĉiujn malobeontojn li arestitis en la 6.7. nokte kaj kondukitis kune kun la ŝtata sekretario Pacca al Savona. En 1812 oni cedis al li kiel restadolokon Fontainebleau. Liaj agoj dume restis decaj kaj neŝanceligeblaj. Li rifuzis pompon kaj la de Napoleono ceditajn grandajn monsumojn kaj ne donis al la de Napoleono nomumitaj episkopoj la konfirmon. Li ankaŭ estis kontraŭ la eksedzinigo de la imperiestra edzino Josephine. Post la reveno de Napoleono el Ruslando li perfortis la papon konsenti je konkordato en la 25.1.1813. La papo rezignu je la Papa ŝtato. Ĉar la kontrakto publikigitis far Napoleono pli frue ol promesite la papo, plena de ĉagreno, deklaris en la 24.3. sian konsenton nevalida. Je la komenco de la jaro 1814 li denove liberigitis kaj reportitis al Savona. Dum aplaŭdoj de la popolo li reiris Romon en la 24.5.1914.

## Graveco 
Tre lerte Pio kaj Consalvi utiligis la tempajn cirkonstancojn por restarigo de la papa hierarkio. La Viena kongreso garantiis al la episkopo de Romo la regadon de la Papa ŝtato, escepte de Avinjono kaj la Grafujo Venaissin (Vaucluse). Koncerne la internan eklezian politikon la papo sekvis severajn principojn. Li refondigis la ordenon de la Jezuitoj kaj reinstalis la Inkvizicion. En 1816 li kondamnis la bibliajn societojn kaj malpermesis la neaprobitajn tradukojn de la Biblio. Krome li akceptis leĝojn severajn kontraŭ la framasonoj kaj la Carbonari-mafio. Kun diversaj ŝtatoj li faris konkordatojn ricevante ĝenerale tre bonajn kondiĉojn. En la propra ŝtato li ekigis reformadojn kaj engaĝiĝis tre pri la artoj.

Dosiero:Hw-pius7.jpg|Pio la 7-a

## Literaturo 
* Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 15. Leipzig 1908, p.&nbsp;920-921, kio legeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1742
Kategorio:Mortintoj en 1823
Kategorio:Papoj
Kategorio:Kontraŭframasonismo
Pio la 10-a

**Pio la 10-a**, naskita kiel *Giuseppe Sarto*  la 2-an de junio 1835 en *Riese* (provinco Treviso en Veneto), mortinta la 20-an de aŭgusto 1914 en Romo, estis papo de la 4-a de aŭgusto 1904 ĝis sia morto.

Pro sia malriĉula deveno el kamparana familio li iel estas komparebla al Johano la 23-a kaj Johano Paŭlo la 1-a.

## Kuriozaĵoj 
### Tango 
Komence de la 20-a jarcento, kiam argentina tango atingis Eŭropon kaj komencis forpuŝi valson kaj polkon, la eklezio konsideris malpermeson de tiu sense iom eksplicita danco.
Oni rakontas, ke Pio petis, ke paro de baletistoj prezentu al li tangon, por ke li povu prijuĝi ĝin;
poste li diris: "Al mi ĝi ŝajnas pli bela ol friula danco, sed mi ne vidas, kia granda peko estu en tiu ĉi nova danco."
Pro tio li nuligis la ekleziajn sankciojn por tangantoj.

### Esperanto 
Papo Pio la 10-a sendis sian benon al "Espero Katolika" kaj la katolikaj esperantistoj ĉiujare de 1906 ĝis sia morto en 1914. Krome en kelkaj aŭdiencoj li parolis pri Esperanto. La 4-an de aprilo 1909 li diris al Isidoro Clé, esperantista direktoro de eklezia instituto en Bruselo: "Esperanto havas antaŭ si grandan estontecon". Pio deklaris en 1910, ke "Esperanto estas grava ilo por ligi la katolikojn de la mondo".
Lia favora sinteno al Esperanto ŝuldiĝas al la laboroj de la vatikana monsinjoro Luigi Giambene, kiu havis privatan aŭdiencon kun la papo. Pio la 10-a nomis lin "monsinjoro Esperanto". La unua beno venis tuj post aŭdienco al la redaktoro Pastro Emile Peltier, kaj ĝi estis anoncita dum la 2-a Universala Kongreso, en Ĝenevo.

Ekzistas ankaŭ aliaj citaĵoj, pri kiuj ni trovas nur el la tempo post la morto de la koncerna papo iujn fontojn, kiuj nenion diras pri la tempo kaj la cirkonstancoj de la eldiro, kio eventuale povus esti kialo por pridubi ilian aŭtentikecon. Tiaj citaĵoj, en diversaj variantoj ĉiam denove represitaj en informiloj de katolikaj kaj eĉ pli ofte de nekatolikaj esperantistoj, estas ekzemple la sekvaj vortoj atribuataj al Pio la 10-a: "Mi vidas en la lingvo Esperanto valoran rimedon por teni ligitecon inter katolikoj de la tuta mondo." Dum la tre afabla sinteno de Sankta Pio la 10-a al esperantistoj supozigas, ke tiu ĉi frazo tamen plene spegulas lian opinion, ni povas esti malpli certaj pri la citaĵo.

Dum la 23-a kongreso de IKUE en 1951 en Munkeno Pio la 10-a estis proklamita kiel "ĉiela patrono de la katolikaj esperantistoj".
La kongresa numero de Espero Katolika plurloke parolas pri "Pio la 10-a, nia patrono".

### Elekto 
Dum la konklavo de 1903 la aŭstra imperiestro Francisko Jozefo deklaris, ke li ne akceptos elekton de kardinalo Mariano Rampolla Del Tindaro.
Estas neklare, ĉu sen tiu vetoo Rampolla estus iĝinta papo.

## Sanktigo 
Pio estis beatigita la 3-an de junio 1951 kaj sanktigita la 29-an de majo 1954.
Lia memortago estas la 21-a de aŭgusto.

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Patriarkoj de Venecio
Kategorio:Kritikistoj de marksismo