open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Komunumaro Eider

La **komunumaro Eider** - germane iom longe "Amt Kirchspielslandgemeinden Eider" - estas administra ligo de 34 komunumoj en norda Germanio, kiu fondiĝis la 1-an de januaro 2008. Ĝi troviĝas en la distrikto Dithmarschen de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn. Administra centro estas la komunumo Hennstedt.

## Membraj komunumoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Dithmarschen
T
T
Trajnoj Hornby

eta|dekstra|Karaktera logoo.
eta|Modeloj Hornby O.

eta|Hornby Dublo modelo de LMS *Coronation* lokomotivo *City of Liverpool*.

eta|dekstra|Hornby modelo de *BR standard class 9F*.

eta|dekstra|En 2006 trajno Cotswold Rail de klaso 43 HST portis reklamadon de Hornby. Ekde tiam ĝi estis refarbita.
eta|GNR Class J13 modelo.

**Hornby Railways** estas brita firmao de makettrajnoj kaj ludiltrajnoj. Ties radikoj datas reen el 1901, kiam fondinto Frank Hornby ricevis patenton pro sia konstruludo Meccano. La unua horloĝfunkcianta trajno estis produktita en 1920. En 1938, Hornby lanĉis sian unuan trajnon *00 gauge*. En 1964, Hornby kaj Meccano estis aĉetita de sia rivalkonkurencinto, Tri-Ang, kaj revendita kiam Tri-ang ruiniĝis. *Hornby Railways* sendependiĝis en la 1980-aj jaroj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Foster, Michael (1980) *Hornby Dublo Trains: 1938–1964: The story of the perfect table railway*, Hornby Companion Series, vol. 3, New Cavendish Books, ISBN 0-904568-18-0
* 
* 
* Hornby PLC (2004) *Hornby OO Scale Model Railways: Fiftieth Edition*, Product catalogue: R8108, Limited anniversary edition, EAN 501-0-9634810-8-7
* Schneider, Lewis (May 2000) Hornby's made-in-USA trains, *Classic Toy Trains*, vol. 13, p.&nbsp;84
* Kohler, Simon (April 2011) - Marketing Manager - Hornby Hobbies Limited

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la entrepreno
* The Hornby Railway Collectors' Association (HRCA) website 
* Italan retejo kun reta vendejo
* Reta datumbazo de modeloj Hornby Railways de 1955–2011
* Resource of model railway history and references
* Hornby owned Spanish company separate from Hornby International 
* DCC Wiki: More info on Hornby's Zero 1 system 
* Model Railways Live: Reviews and News on latest Hornby products 

Kategorio:Ludiloj
Kategorio:Trajnoj
Kategorio:Fervojo
Frank Hornby

**Frank Hornby** (15a de majo 1863 – 21a de septembro 1936) estis angla inventisto, negocisto kaj policano. Li estis pioniro pri ludil-disvolvigo kaj fabrikado, kaj kvankam li ne havis formalan edukadon en inĝenierado, li estis responsa pro inventado kaj produktado de tri el plej popularaj linioj de ludiloj bazitaj sur inĝenieraj principoj en la 20a jarcento: Meccano, Trajnoj Hornby kaj Ludiloj Dinky. Li fondis ankaŭ la britan ludilentreprenon Meccano en 1908, kaj lanĉis ĉiumonatan publikaĵon, nome *Meccano Magazine* en 1916.

La inventoj kaj iniciatoj de Hornby faris lin milionulo en la 1930-aj jaroj, kaj li eniris en politiko en 1931 kiam li estis elektita Konservisma Parlamentano por la distrikto Everton. La heredo de Hornby restis longe post lia morto danke al entuziasmuloj tra la tuta mondo kiuj ankoraŭ konstruas modelojn Meccano kaj kolektas liajn ludilojn. La 150a jariĝo de la nasko de Hornby estis celebrata en Liverpool kaj Brighton la 15an de majo 2013.
eta|Patento GB190100587A por Meccano

## Referencoj 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Frank Hornby's Life and the History of Meccano 
* Frank Hornby: The Boy Who Made $1,000,000 With a Toy
* Short Pictorial History of Frank Hornby. Archived from the original on 2006-02-15.
* Liverpool Lives&nbsp;– Frank Hornby

Kategorio:Liverpool
Kategorio:Konservativismo
Kategorio:Anglaj inventistoj
Sinmortiga atako

[eta|Kraŝo de pasaĝera aviadilo al la suda turo inter la "ĝemelaj turoj" kadre de la [atencoj de la 11-a de septembro 2001]]
**Sinmortiga atako** estas atenco de radikala atakanto kiu celas murdi homojn aŭ detrui objekton, en la konscio ke la perdo de la propra vivo estas nepra kondiĉo pri sukceso de la atenco. La sinmortigajn atakojn de japanaj soldatoj en la dua mondmilito oni nomas kamikazo.

## Historio 
La oferado de sia propra vivo por difinita celo jam priskribiĝas en la historiografio de la Romia Imperio. En tiamaj danĝeraj atencoj la morto de la atakanto ne ĉiam estis nepra kondiĉo, sed ofte estis granda risko de tia memmortigo, kies celo estis "kunpreni aliajn homojn en la morton", do murdi ilin, kaj ofte la propra morto en tia ago estis certe kalkulita.

## Gerilo 
La evoluigo de pli modernaj armiloj kaj eksplodaĵoj ebligis pli grandkvantajn sinmortigajn atakojn. Laŭ milita strategio sinmortigaj atakoj konsideriĝas grava ebleco de milita agado de armile malpli forta grupo kontraŭ armile pli fortaj, sed tamen en surpriza momento malforta, malamika grupo, do en nesimetria milito. Tial ili iĝis milita rimedo de gerila militado.

Sinmortigas atencoj estas farataj laŭ multaj manieroj, inkluzive:

* Eksploda zono portita sur la korpo, kaj enhavanta eksplodaĵon, foje en kombinaĵo kun metalaj partoj (ŝprucaĵo) por pliigi la damaĝon.
* Tornistro, eksploda valizo aŭ alia objekto portata de la sinmortiganto.
* Stirado de aŭtobombo aŭ alia transportilo kun eksplodaĵoj.
* Dispremado de veturiloj, ŝipoj aŭ aviadiloj en homplenan areon (ekzemple, la atencoj de la 11-a de septembro 2001).

## Moderna Historio 
En sia moderna formo, kiu ĝermis ekde la 1970-aj jaroj kaj plifortiĝis ekde la jaro 1982, sinmortigaj atakoj pli kaj pli iĝis karakterizaĵo de islamisma teroro. La germana ĵurnalisto kaj islamisto *Christoph Reuter* en libro de 2003 asertis, ke sinmortigaj atakoj fontus en la islama mondo kaj iranaj radikaluloj estus la unuaj kiuj sisteme uzis ilin. La islamisto kaj juĝisto *Elhakam Sukhni*, kiu same vivas en Germanio kaj instruas en la universitatoj de Kolonjo kaj Osnabrück, refutis tiun tezon kaj skribis en libro publikigita en 2011:

Laŭ Elhakam Sukhni la unua sinmortiga atenco en la islama mondo estis la memeksplodigo de membro de la internacia terorisma grupo Japana Ruĝa Armeo en la flughaveno de Tel-Avivo, nomata Internacia Flughaveno Ben Gurion, la 30-an de majo 1972. Tri japanaj teroristoj pro simpatiado kun palestinaj ribeluloj intencis mortigi israelajn porsekurecajn dungitojn de la flugjaveno kaj post longa interpafado unu el la teroristoj eksplodigis sin per permane ĵetenda grenado: en la atenco 26 homoj murdiĝis, interalie 17 kristanaj pilgrimantoj el Porto-Riko kaj la fizikisto *Aharon Kacir*, frato de *Efraim Kacir*, kiu de 1973 ĝis 1978 iĝis la kvara ŝtatprezidanto de Israelo. 

## Vida ankaŭ 
* Bombhomo
* Kamikazo

## Referencoj 
Kategorio:Milito
(18607) 1998 BT33

**(18607) 1998 BT33** estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takao Kobayashi
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Triklorofenokso-acetata acido

**Triklorofenokso-acetata acido**, **triklorofenokso-etanata acido** aŭ **C8H5Cl3O3** estas ĉefa kombinaĵo de la Oranĝa agento, tre uzata en la Vjetnama milito, kune kun napalmo, du alte mortigaj armiloj. La ambaŭa uzo estis malpermesata pro la kruelaĵo de la kaŭzataj konsekvencoj. Ĝi estas solvebla en etanolo kaj kristaliĝas ekde benzeno. En ĉeesto de natria hidroksido ĝi estigas akvo-solveblajn alkanolaminajn salojn. Komerca produkto kutime troviĝas sub la formoj de aminaj aŭ esteraj derivaĵoj, ofte miksita kun duklorofenokso-acetata acido.

## Proprecoj 
Triklorofenokso-acetata acido estas sinteza aŭksino, derivaĵo de la fenokso-acetata acido uzata kiel senfoliiganto de trudherboj. Ĝi estis disvolvita en la jardeko 1940 kaj estis vaste uzata en agrikulturo ĝis ĝia foruzo en 1970 pro la alta tokseco. Ĝi estas tre damaĝa substanco kaj ĝia manufakturado makuliĝas per spuroj da dioksano, kiu estas kancerogena kaj persista organika poluciaĵo kun longedaŭraj efektoj sur la vivmedio. Altaj dozoj de ĉi-herbicido rezultas en malforteco, kapdoloroj, kapturnoj, naŭzoj, , neŭromuskolaj malordoj, hipotensio, renaj kaj hepataj damaĝoj kaj malakcelata neŭropatio.

## Sintezo 
* Triklorofenokso-acetata acido prepareblas per traktado de la 2,4,5-triklorofenolo kaj unukloroacetata acido:
\mathrm{\underset{2,4,5-triklorofenolo}{C_6H_2Cl_3(OH)} + ClH_2C-COOH\longrightarrow }

\mathrm{\longrightarrow C_6H_2Cl_3-O-CH_2OOH + HCl}

## Literaturo 
* Toxipedia 
* Sigma Aldrich
* Toxics A to Z: A Guide to Everyday Pollution Hazards, John Harte, Cheryl Holdren, Richard
* The Chemical Scythe: Lessons of 2,4,5-T and Dioxin, Alastair Hay
* Encyclopedia of the Vietnam War, The: A Political, Social, and Military ..., Spencer C. Tucker
* Chemical Book
* Chemicalland21

## Halogenidaj derivaĵoj de acetata acido 

Fluoroacetic acid 3D.png|Unufluoroacetata acido
Difluoroacetic acid 3D 2.png|Dufluoroacetata acido
Trifluoroacetic acid 3D.png|Trifluoroacetata acido

Chloroacetic acid 3D.png|Unukloroacetata acido
Dichloroacetic acid 3D.png|Dukloroacetata acido
Trichloroacetic acid 3D.png|Trikloroacetata acido

Iodoacetic acid 3D.png|Unujodoacetata acido
Diiodoacetic acid3D.png|Dujodoacetata acido
Triiodoacetic_acid3D.png|Trijodoacetata acido

Bromoacetic acid 3D.png|Unubromoacetata acido
Dibromoacetic acid 3D 2.png|Dubromoacetata acido
Tribromoacetic acid3D.png|Tribromoacetata acido

MCPA molecule ball.png|Unuklorofenokso-acetata acido
2,4-Dichlorophenoxyacetic-acid-3D-balls-2.png|Duklorofenokso-acetata acido
2,4,5-Trichlorophenoxyacetic-acid-3D-balls.png|Triklorofenokso-acetata acido

## Referencoj 
Kategorio:Kloraj kombinaĵoj
Kategorio:Acetatoj
(18608) 1998 BU45

**(18608) 1998 BU45** estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la projekto *Spacewatch*, elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
18611 Baudelaire

'*18611 *Baudelaire'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la franca poeto Charles Baudelaire (1821–1867). Lia ""*Les Fleurs du mal*" (1857) estas rigardita kiel la plej fajna el la francaj poeziaĵoj. Baudelaire estas precipe konata por esti la bonega tradukisto de "*Tales''" de Edgar Allan Poe; verkisto, kies stilo tre similis la lia.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
(18613) 1998 DR

**(18613) 1998 DR** estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice en Ĉeĥio.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Kategorio:Malkovrita de Observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Komunumaro Mitteldithmarschen

La **komunumaro Mitteldithmarschen** - germane "Amt Mitteldithmarschen" - estas administra ligo de 24 komunumoj en norda Germanio, kiu fondiĝis la 25-an de majo 2008. Ĝi troviĝas en la distrikto Dithmarschen de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn. Administra centro estas la urba komunumo Meldorf.

## Membraj komunumoj 
# Albersdorf
# Arkebek
# Bargenstedt
# Barlt
# Bunsoh
# Busenwurth
# Elpersbüttel
# Epenwöhrden
# Gudendorf
# Immenstedt
# Krumstedt
# Meldorf
# Nindorf
# Nordermeldorf
# Odderade
# Offenbüttel
# Osterrade
# Sarzbüttel
# Schafstedt
# Schrum
# Tensbüttel-Röst
# Wennbüttel
# Windbergen
# Wolmersdorf

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Dithmarschen
T
T
Britains

**Britains** estas entrepreno kiu fabrikas ludilojn inter kiuj famas ties metalaj mulditaj soldatludiloj, sed tiu entrepreno, kun fabriko en Londono, ankaŭ diversigis en aliaj asocisimilaj ludiloj kiel mulditaj zamakaj militistaj kamionoj kaj agrikulturaj veturiloj.

La varomarko **W. Britain** de ludiloj kaj kolekteblaj soldatoj derivis el entrepreno fondita de William Britain Jr., nome brita fabrikanto de ludiloj, kiuj en 1893 inventis la procezon de fandomuldado en plumbo, kaj revoluciigis la produktadon de ludilsoldatoj. La entrepreno tuj iĝis la ĉefa industrio, kaj estis imitata de multaj aliaj entreprenoj, kiaj Hanks Bros. kaj John Hill and Co. (Gibbs 2009; Joplin 1996). La stilo kaj skalo de la figuroj de Britain iĝis la industria standardo por soldatludiloj dum multaj jaroj.

## Referencoj
* Britains.  2013-2015.  Collectors Club retejo. https://www.wbritain.com/collectors-club
* Gibbs, M. T. 2009. A Short History of Britains Toy Company. http://www.gibbs.fastfreenet.com/WebPages/BritainsToys/WBritain.htm 
* Joplin. N.  1996. *Toy Soldiers*. London: Quintet Publishing, Ltd.
* Opie, James.  1993.  *The Great Book of Britains*. Great Britain: New Cavendish Books.
* Rixon, Peter.  2005.  ''Miller's Collecting Diecast Vehicles''.  London: Miller's, a division of Mitchell Beasley.  ISBN 1-84533-030-7.
* Wallis, Joe.  1981.  *Regiments of all Nations*.  Baltimore, Maryland: Waverly Press, Inc.

## Eksteraj ligiloj
*W. Britain retejo
*Britains ĉe cPlanet Diecast's Catalog
*Old Britains Ltd. Lead Figures  - informo por kolektantoj de antaŭ-1966 Britains
*Anne S. K. Brown Military Collection, Brown University Library - kolekto de ĉirkaŭ 6,000 miniaturaj ludisoldatoj inklude multajn figurojn de Britains

Kategorio:Ludiloj
Kategorio:Ekonomio de Britio
18610 Arthurdent

'*18610 *Arthurdent''''' estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la germana astronomo Felix Hormuth
elde la Observatorio Starkenburg, proksime de Heppenheim (Germanio).

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la fikciulo Arthur Dent, terano konfrontita al la kontraŭaĵoj de la vivo, de la universo kaj de la cetero en la burleska sciencfikcia kvin-voluma trilogio "La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio" de Douglas Adams.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio de Starkenburg
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Timirjazevskaja (Monorelo de Moskvo)

**Timirjazevskaja** () estas la okcidenta finstacio de la Monorelo de Moskvo. Ĝi situas en la distrikto Butirskij de la Nord-Orienta administra arondismento de Moskvo, 50 metrojn for de la stacio '** de la Metroo de Moskvo.

## Historio 
La stacio estis malfermita la  por eliro kaj 9 tagojn poste por aliro. Ĝi komencis funkciadon en "ekskursa modo". Nur du trajnoj veturis sur la linio, la intervalo inter trajnoj estis de 30 minutoj kaj la stacio estis malfermita de la 10:00 ĝis la 16:00 horo. La vojaĝantoj povis aliri la trajnojn nur en stacio **'.

La  la linio komencis regularan funkciadon akceptante vojaĝantojn de la 6:50 ĝis la 23:00 horo kaj ebligante al ili aliri trajnojn en ĉiuj stacioj de la linio. La kosto de la bileto estis ankaŭ malaltigita de 50 al 19 rubloj.

## Interkonektoj 
* →  linio (stacio ''*)
* →   (stacio *Timirjazevskaja'')
* Aŭtobusoj: 12, 12к, 19, 23, 604

## Utilaj informoj 
* La stacio estas malfermita de la 07:00 ĝis la 23:00 horo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de stacioj de Moskva metroo

## Eksteraj ligiloj 
*   ()

Kategorio:Stacioj de Moskva metroo
Kategorio:Monorelo de Moskvo
Kategorio:Distrikto Butirskij (Moskvo)
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 2004
Kategorio:2004 en Moskvo
18609 Shinobuyama

'*18609 *Shinobuyama'''* estas malgranda tre hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en gubernio Koĉi (Japanio).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la monteto Ŝinobu (japane 信夫山, *Shinobu-yama''), nomata "Fuku-Ŝima" multenombrajn jarcentojn antaŭ, malgranda monto en Fukuŝima. Tiu amata monto estas la simbolo de la urbo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tsutomu Seki
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Flosanta mato

[eta|teriĝanta [marĉokulo kun fermita flosanta mato, kiu ne estas surpaŝebla]]
[eta|fosanta mato el [sfagnoj el teriĝanta altmarĉo]]

**flosanta mato** (angla *floating mat*) estas super akvo flosanta plantmato el sfagnoj kaj aliaj, precipe stolonoj kreantaj plantoj , kiuj kreskas de la lagobordo sur akvosurfaco kreskanta en la lagon. La tipo de la habitato estas protektata en la EU laŭ la direktivo 92/43/EEK (faŭno-flaŭro-habitato-direktivo) kun la esprimo „LRT Nr. 7140 transiraj kaj marĉoj kun florsantaj matoj“.

Flosantaj matoj ne ĉiam portas homon. Surpaŝante ĝin minacas droniĝo.

## Estiĝo 
La formiĝo de flosanta mato estas proceso de la teriĝado de akvejoj. En marĉaj akvejoj formiĝas flosantaj matoj el sfagnoj post malaltiĝo de la akvonivelo kaj pliriĉigo de nutraĵoj. En eŭtrofiaj akvejoj eblas ekflosado de subakvaj torfoj sur kiu poste setlas plantojn. La plantmato estas kunligata per la interplektado de la radikoj. La fragmitoj kaj junkoj kiuj kreskas sur la lagobordo povas fortranĉi la plantan maton, tiel ke ĝi estas flosanta insulo. Se la flosanta mato estas stabila kaj sufiĉe granda, ankaŭ arboj povas kreski sur ĝi , ekzemple sur Kleiner Arbersee. Sub la flosanta mato formiĝas torfo, kiu malrapide sinkas kaj pli kaj pli plenigas la akvejon.

## Flaŭro kaj Faŭno 
En nutraĵmalriĉaj ĝis meze nutraĵriĉaj , acidaj akvejoj formiĝas flosantaj matoj el sfagnoj (*Sphagnum cuspidatum*, *Sphagnum recurvum* ) aŭ el brunmuskoj (*Scorpidium scorpioides*). Plie kreskas en flosantaj matoj jenaj plantoj: diversaj kareksoj, *Rhynchospora ssp.*, *Scheuchzeria palustris* kaj *Potentilla palustris*. Rande de nutraĵriĉaj akvejoj kreskas *Phragmites australis*, tifao (*Typha ssp.*), pseŭdocipresa karekso (*Carex pseudocyperus*) kaj akvo konio (*Circuta virosa*). Flosantaj matoj estas vivejoj por ŝelhavaj ameboj, ekzemple *Amphitrema sp.* kaj larvoj de ĥiromideoj (Chironomidae).

## Endanĝerigo 
* deakvigado
* torffosado respektive detorfigado
* utiligado por agrikulturo kaj forstkulturo
* enigo de diversaj ŝtofoj, sterkado, plantoziĝo

## Vidu ankaŭ 
* pluvmarĉo
* nefluanta akvejo
* marĉokulo

## Literaturo 
* Hutter, Claus-Peter (eld.); Alois Kapfer & Peter Poschlod (1997): *Sümpfe und Moore - Biotope erkennen, bestimmen, schützen.* Weitbrecht-Verlag, Stuttgart, Wien, Bern. ISBN 3-522-72060-1

Kategorio:Marĉo
(18618) 1998 DD10

**(18618) 1998 DD10** estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la programo *Near Earth Asteroid Tracking* (NEAT) elde la stacio de Maui de la reto GEODSS de la *United States Air Force* sur la monto Haleakalā, en la havaja insulo Maui (Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Kategorio:Malkovrita de NEAT
Soldatludilo

[eta|dekstra|Ludilsoldatoj 54mm grandaj fare de Imperial Productions de [Novzelando.]]
**Soldatludilo** aŭ **Ludilsoldato** estas ludilo aŭ ankaŭ statueto kiu reprezentas dekomence soldaton sed ankaŭ similajn homajn figurojn. La termino aplikiĝas al priskriboj de uniformita militista personaro el ĉiaj epokoj, kaj inkludas kavalirojn, vakerojn, piratojn, samurajojn kaj aliajn similaĵojn kiuj implicu militrilatajn temojn, ĉefe se estus modaj, fajrestingistoj, policanoj, *ninja*, hom-monstroj, sciencfikciuloj ktp. Ludilsoldatoj varias el simplaj ludaĵoj al tre realismaj kaj detalaj modeloj. Tiuj lastaj estas de pli ĵusa disvolviĝo kaj estas foje nomataj *modelfiguroj* por distingi ilin el la tradiciaj ludilsoldatoj. Ankaŭ pli grandskalaj ludiloj tiaj kiaj pupoj kaj aktivfiguroj povas veni en militistaj uniformoj, sed ili ne estas ĝenerale konsiderataj ludilsoldatoj.

Soldatludilo estas faritaj el ĉiaj tipoj de materialo, sed la plej ofta amasproduktitaj varioj estas metalaj kaj plastaj. Estas multaj diferencaj tipoj de ludilsoldatoj, kiaj stansoldatoj aŭ fandometalaj muldofiguroj, kompozitaj figuroj, kaj plastaj armeanoj. Metalaj soldatludiloj estis tradicie vendataj en serioj; plastaj figuroj estis venditaj en ludilvendejoj individue en Britio kaj en Eŭropo kaj en grandaj enskatoligitaj serioj en Usono kaj aliaj landoj. Kolekteblaj figuroj estas ofte vendataj individue.

[eta|dekstra|Soldatludiloj de la epoko de la [Unua Mondmilito.]]
Britains estas entrepreno kiu fabrikas ludilojn inter kiuj famas ties metalaj mulditaj soldatludiloj. La varomarko W. Britain de ludiloj kaj kolekteblaj soldatoj derivis el entrepreno fondita de William Britain Jr., nome brita fabrikanto de ludiloj, kiuj en 1893 inventis la procezon de fandomuldado en plumbo, kaj revoluciigis la produktadon de ludilsoldatoj. La entrepreno tuj iĝis la ĉefa industrio, kaj estis imitata de multaj aliaj entreprenoj, kiaj Hanks Bros. kaj John Hill and Co. Ekde tiam en kelkaj lingvoj oni parolas pri *plumbosoldatoj* aŭ *stansoldatoj*.

Soldatludiloj iĝis tre populara aĵo en la tuta mondo kaj ili povas aperi en ĉiaj kulturoj kiel elemento ofta en hejmoj kie loĝas infanoj, bazlernejoj (spite la moderna pacisma tendenco kontraŭ militinstruaj aĵoj), ludejoj, parkoj ktp.

La dana verkisto Hans Christian Andersen famigis sian rakonton *Den Standhaftige Tinsoldat* (La brava stansoldato) kun soldatludilo kiel ĉefrolulo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Antiques View - artikolo de *New York Times*
* Anne S. K. Brown Military Collection, Brown University Library - kolekto de ĉirkaŭ 6,000 miniaturaj soldatludiloj
* Chicago Toy Soldier Show - ĉiujara spektaklo en Usono
* http://www.plasticwarrior.com  Retejo de Plastic Warrior Magazine

Kategorio:Ludiloj
18617 Puntel

'*18617 *Puntel'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la franca amatora astronomo Michel Bœuf elde la observatorio de *Les Tardieux*, proksime de Martigues (Francio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Nathalie Puntel'', junan, belan kaj gajan francan virinon, kiu pliŝatas bildojn de la profunda ĉielo
ol la serĉoj de asteroidoj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Michel Bœuf
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Reta enciklopedio

eta|La Vikipedia emblemo.
**Reta enciklopedio** aŭ pli longe **interreta enciklopedio** estas enciklopedio alirebla pere de interreto. La ideo konstrui liberan enciklopedion uzante Interreton povas esti datita almenaŭ al 1994 pro la propono de *Interpedia*; ĝi estis planita kiel enciklopedio en Interreto al kiu ĉiu povu kontribui per materialoj. Tiu projekto neniam lasis la planstadion kaj estis superita de ŝlosila branĉo de malnovaj presitaj enciklopedioj. Poste venos Vikipedio.

## Vidu ankaŭ 
* *Brockhaus Enzyklopädie*
* Vikipedio

Kategorio:Interreto
Kategorio:Enciklopedioj
Hendrik Hamel

eta|Hendrik Hamelmuzeo en Yeosu, Sud-Koreio
[eta|Hendrik Hameldomo en [Gorinchem]]

**Hendrik (Hendrick) Hamel** (Gorinchem, 1630 - Gorinchem, 12-an de februaro 1692) estis nederlanda maristo. Li antaŭ ĉio konatiĝis pro la raporto de lia ŝiprompiĝo kaj multjara restado en Koreio kio en Eŭropo longtempe estis la nura fonto de informoj pri la lando.

En Nederlando li estas preskaŭ forgesinta, sed la (sud-)koreoj vidas lin kiel nacia heroo ĉar li konatigis ilian landon en la Okcidento. Li estas, ĝis la alveno de la antaŭa kuntrejnisto de la korea futbalteamo Guus Hiddink, la plej fama Nederlandano en Sud-Koreio.

## Ŝiprompiĝo 
La VOC-librotenisto Hendrik Hamel enŝipiĝis en 1653 en Batavio je la ŝipo *De Sperwer* (La nizo) por mallonga vojaĝo al la japana komerca stacio Deĵima. Pro la subite aperanta ŝtormo la ŝipo rompiĝis sur nekonata bordo kiu montriĝis esti de la insulo Jeju, sude de Koreio. De la 64 ŝipanoj 36 postvivis la ŝiprompiĝon.

Unue la ŝipanaro opiniis ke ili estis sur neloĝata insulo, sed jam baldaŭ ili estis ĉirkaŭitaj de soldatoj de la loka guberniestro. Ili malliberigis la nederlandanojn, kiuj per gestoj klopodis klarigi ke ili volas daŭrigi la vojaĝon al Japanio. Ili restadis en kaptiteco en la domo kie antaŭ jaroj pli frue la ekzilita reĝo Gwanghaegun de Joseon trapasis siajn lastajn jarojn. Finfine la guberniesteo, je ilia miro, venigis interpretiston: la nederlandano Jan Jansz. Weltevree. Tiu rakontis ke la koreoj jam tenis lin dum 26 jaroj en kaptiteco. La ŝiprompiĝuloj, laŭ li, devis kalkuli je la sama sorto.

Jan Jansz. Weltevree pravis. La Korea reĝo, Hyojong de Joseon, ne volis liberigi la fremdulojn. Li dungis ilin kaj prizorgis ilin. Kvankam la nederlandanoj daŭre planis eskapojn, ili dum la jaroj pli kaj pli adaptiĝis. Ili lernis la lingvon, aĉetis dometojn kaj perlaboris iom da mono per almozpeti kaj rakonti. Post 13 jarojn Hendrik Hamel kun sep kunuloj tamen sukcesis eskapi. Per ŝipeto ili veturis al Japanio, kie ili anoncis sin ĉe la komerca stacio. Laŭ ordono de la VOC Hamel priskribis la okazintaĵojn en la lando. Pro lia rakontog Koreio ekvivis en Eŭropo kaj pro tio la koreoj ankoraŭ fieras.

## Yeosu 
En Sud-Koreio en 2012 malfermiĝis Hamelmuzeo. En tiu muzeo danke al donaco de la nederlanda registaro post la Mondekspozicio 2012, kiu okazis en Yeosu, troviĝas la originala loglibro (ŝiptaglibro) de Hamel. Plue la muzeo posedas diversajn historiajn VOC-restaĵojn kaj en bildoj kaj teksto la historio de Hendrik Hamel reproduktiĝas. Statuo de Hendrik Hamel situas antaŭ la muzeo. La lumturo sur la kajo antaŭ la muzeo ankaŭ nomiĝis laŭ Hendrik Hamel.

## Gorinchem 
Pro la fakto ke Hamel estis loĝanto de Gorinchem tiu komunumo en 1998 fariĝis partnero de la Sud-Korea komunumo Gangjin. En Gorinchem krom tio en 2015 malfermiĝis muzeo pri Hamel kaj ties vojaĝo, la *Hamelhuis* (Hameldomo). Honore al tio la flugkompanio KLM en 2015 elektis la *Hameldomon* kiel 96-a Delftblua dometo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Hamel ĉe la dbnl
* Retejo pri la Hameldomo 

Kategorio:Historio de Koreio
KD-ROM

**KD-ROM** estas pre-presita optika kompakta disko kiu enhavas memoron. La anglalingva kaj internacieva nomo *CD-ROM* estas akronimo kiu signifas "**Compact Disc Read-Only Memory**" (kompakta disko kiu legas nur memoron). Komputiloj povas legi KD-ROMojn, sed ne povas verki al KD-ROMoj kiuj estas ne verkeblaj aŭ forviŝeblaj.

Ĝis la mezo de la 2000-aj jaroj, KD-ROMoj estis populare uzataj por distribui programaron por komputiloj kaj videoludiloj. Kelkaj KDoj, nomitaj *enhanced CD*, enhavas kaj komputilajn informarojn kaj aŭdion kaj tio lasta estas kapabla esti ludita de KD-ludilo, dum la informo estas uzebla nur de komputilo (kiel ISO 9660 format PC CD-ROMs).

La *Yellow Book* (Flava Libro) estas la teknika standardo kiu difinas la formaton de KD-ROMoj. Unu el serio de la ĉielarkaj libroj *Rainbow Books* kiu enhavas la teknikajn specifigojn por ĉiaj KD formatoj, nome la *Yellow Book*, kreita de Sony kaj Philips en 1988, estis la unua etendo de Compact Disc Digital Audio. Ĝi adaptis la formaton por teni ajnan formon de cifereca informaro.

## Notoj 
Kategorio:Kompaktaj diskoj
18623 Pises

18623 *Pises* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  elde la observatorio de la *Pises* , en Nacia parko Cevenoj (Gard, Francio).

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la Observatorio de la *Pises*, inaŭgurita en 1991 en la suda Francio, kiu estas la observatorio de la Astronomia Societo de Montpellier.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio de la Pises
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Saksio-Lauenburg

La **Duklando Saksio-Lauenburg** (aŭ **Saksujo-**) estis historia teritorio en la Sankta Romia Imperio, ekde 1296 senpere imperia princlando, situanta en la hodiaŭa sud-oriento de Ŝlesvig-Holstinio, proksimume identa kun la nuna distrikto Duklando Lauenburg. La oficiala nomo estis "duklando Saksio, Engern kaj Vestfalio" .

De 1296 ĝis 1689 ĝin regis la dinastio Askanoj.
Post ilia formorto ĝi estis en persona unio kun Hanovro de 1689 ĝis 1814.
Mallonge ĝi apartenis al la napoleona reĝlando Vestfalio.
Post la Viena Kongreso ĝi estis memstara duklando en persona unio kun Danio, kaj membro de la Germana Federacio.
Post la germana-dana milito ĝi estis ekde 1865 en persona unio kun Prusio, kaj fine en 1876 aligita al Prusio kiel parto de la prusia provinco Ŝlesvigo-Holstinio. Tiel finiĝis ĝia historio kiel aparta ŝtato.

## La dukoj de Saksio-Lauenburg 
:*Vidu ankaŭ:* :Kategorio: Dukoj de Saksio-Lauenburg

### Askanoj (1269–1689) 
1269–1689 Dinastio Askanoj ()

### Velfoj (1689–1803) 
1689–1705 Dinastio Brunsvigo-*Celle*
* Georgo Vilhelmo, duko de Brunsvigo-Luneburgo

1705–1803 Hanovra dinastio: Princoj-elektistoj de Brunsvigo-Luneburgo
* 1708-1727 Georgo la 1-a, ekde 1714 ankaŭ reĝo de Britio en persona unio
* 1727-1760 Georgo la 2-a
* 1760-1803 Georgo la 3-a

### Napoleona tempo 
* 1803–1805 okupita de Francio
* 1805–1806 sub Prusio
* 1806–1810 okupita de Francio
* 1810 reĝlando Vestfalio
* 1810-1815 Franca imperio

### Oldenburga dinastio (1814–1864) 
1814–1864 Oldenburga dinastio: Reĝoj de Danio
* 1814–1839 Frederiko la 6-a
* 1839–1848 Kristiano la 8-a, Kristiano Frederiko
* 1848–1863 Frederiko la 7-a
* 1863–1864 Kristiano la 9-a

### Hohencolernoj (1865–1876) 
* 1865–1876 Vilhelmo la 1-a, reĝo de Prusio, ekde 1871 imperiestro de la Germana Regno

1876 aliĝo al Prusio.

En 1890, Otto von Bismarck ricevis, ĉe sia elposteniĝo kiel germana kanceliero, la titolon "duko de Lauenburg". Li neniam uzis tiun titolon, kaj eĉ rifuzis akcepti poŝtaĵojn adresitajn al li kun tiu titolo.

Kategorio:Germanaj duklandoj
Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio
Kategorio:Historio de Malsupra Saksio
Kategorio:Historio de Ŝlesvigo-Holstinio
Kategorio:Prusio
Kategorio:Otto von Bismarck
Richard T. James

eta|250ra|Slinky
**Richard Thompson James** (1914–1974), n. 1a de Januaro 1914, estis ŝipinĝeniero. Li inventis risortan ludilon, nome *Slinky* por sia edzino Betty, en Filadelfio, Pensilvanio, el komenco al la mezo de la 1940-aj jaroj.

En 1943 Richard James estis spertante per risorto kiel parto de sia militista esplorado kiam li vidis unu kiu izoliĝis kaj falis surgrunden. Li estis atentita per la maniero kiel ĝi ĉirkaŭfalis surgrunden. Li pasis du jarojn fin-prepaante la desegnon por trovi la plej bonan kvanton de ŝtalo kaj karbo; la rezulto estis Slinky, kiu estis venditaj en vendejoj laŭlonge de la Usono.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Slinky patento
* Artikolo de Delaware County Times, 26a de Aŭgusto, 1948
* Artikolo de Delaware County Daily Times, 25a de Novembro, 1976

Kategorio:Usonaj inventistoj
Kategorio:Ludiloj
Ulica Milaŝenkova (Monorelo de Moskvo)

**Ulica Milaŝenkova** () estas stacio de la Monorelo de Moskvo. Ĝi situas en la distrikto Butirskij de la Nord-Orienta administra arondismento de Moskvo.

## Historio 
La stacio estis malfermita la  samtempe kun aliaj 4 stacioj de la Monorelo de Moskvo (ĉiuj krom la suda finstacio '** kiu estis malfermita 9 tagojn poste). Ĝi komencis funkciadon en "ekskursa modo". Nur du trajnoj veturis sur la linio, la intervalo inter trajnoj estis de 30 minutoj kaj la stacio estis malfermita de la 10:00 ĝis la 16:00 horo. La vojaĝantoj povis aliri la trajnojn nur en stacio **'.

La  la linio komencis regularan funkciadon akceptante vojaĝantojn kaj ebligante al ili aliri trajnojn en ĉiuj stacioj de la linio.

## Interkonektoj 
* →  linio (stacio '''')
* Aŭtobusoj: 12, 12к, 19, 23
* Trolebusoj: 3, 29

## Utilaj informoj 
* La stacio estas malfermita de la 07:00 ĝis la 23:00 horo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de stacioj de Moskva metroo

## Eksteraj ligiloj 
*   ()

Kategorio:Monorelo de Moskvo
Kategorio:Distrikto Butirskij (Moskvo)
Kategorio:Stacioj de Moskva metroo
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 2014
Kategorio:2014 en Moskvo
Slinky

**Slinky** (signife eleganta, *Slinki* aŭ *Slinko*) estas ludilo; nome antaŭpremita helica risorto inventita de Richard James en la komenco de la 1940-aj jaroj. Ĝi povas plenumi nombrajn artifikojn: ekzemple, "paŝi" suben sur ŝtuparo, dum ĝi etendiĝas kaj re-formiĝas per la helpo de la gravito kaj sia propra elano, aŭ ŝajne ŝvebi por periodo de tempo post kiam ĝi falis. Tiuj interesaj ecoj kontribuis al ĝia sukceso kiel ludilo en ĝia hejmlando Usono kaj, sekve, en multaj popularaj ludiloj per elegantaj komponantoj en ampleksa gamo da landoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Veritasium - levofenomenono kaj populara kulturo
* University of Sydney - institucio de fizika esplorado pri Slinky

Kategorio:Ludiloj
Astraia

**Astraia** (helene * Ἀστραῖα *, latine *Astraea*) estis en la helena mitologio virgulina diino de intakteco kaj pureco, filino de Astreo kaj Eoso. Ŝi estas ligata kun diino de justeco Diko. Ŝi ne estu interŝanĝata pri Asterio, diino de steloj kiaj filino de Kojo kaj Febo.

Astraia, ĉiela virgulino, estis la lasta el nemortemaj, kiu vivis kun homoj dum la Ora epoko, unu el kvin malnovgrekaj homaj epokoj. Laŭ Ovidio ŝi lasis la teron dum la Fera epoko. Kiel tia, ŝi foje simbolas puran estaĵon kiu kunportas periodon de prospero, aŭ alternative, kies foriro alportas retroiran periodon de kadukiĝo.

Laŭ la legendo Astraia en unu tago revenos teren kaj kunportos revenon de la utopia Ora epoko.[eta|**Astraia**, virgulina diino de intakteco kaj pureco de [Salvator Rosa]]

## Tradukfonto 
Kategorio:Dioj
Kategorio:Dioj de la helena mitologio
18624 Prevert

'*18624 *Prevert'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la kampanjo *OCA-DLR Asteroid Survey* (ODAS) elde la Observatorio de la altebenaĵo de Calern, en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la franca poeto kaj scenaristo Jacques Prévert (1900–1977), kiu esprimis amon, ĝojon kaj malĝojon en la ordinara vivo de la homoj, uzante simplajn vortojn, humuro kaj taktoplena parodio. Inter la juveloj, kiujn li postlasis estas lia poezio (*Paroles*), kanzonojn (*Les Feuilles Mortes* kaj *Barbara*) kaj la filmo *Les Enfants du Paradis'' kun Marcel Carné.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de OCA-DLR Asteroid Survey
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Ĉirkaŭbajkala fervojo

dekstra|eta|Ĉirkaŭbajkala fervojo
**Ĉirkaŭbajkala fervojo** () estas nomo uzita dum konstruado kaj unuaj jaroj de ekspluatado de parto de Postbajkala fervojo () inter stacioj Bajkal () kaj Misovaja () longa je 260 kilometroj (nun ĉi tiu fervojo estas parto de Orientsiberia fervojo (). Nun kiel Ĉirkaŭbajkala fervojo oni nomas parton de stacio Sludjanka II () al stacio Bajkal kiu ne havas eliron ekde 1956 (nun estas branĉo de moderna vojo de Transsiberia fervojo). Ĝis 1949 Ĉirkaŭbajkala fervojo estis ĉefa vojo de Transsiberia fervojo, parto de kiu (inter stacioj Irkutsk-sortirovoĉnij () kaj Sludjanka II) estis ŝanĝita per novkonstruita vojo de Irkutsk al sudekstremaĵo de Bajkalo preter stacio Bolŝoj lug. Sekcio de stacio Sludjanka II al stacio Misovaja estas partaĵo de Transsiberia fervojo ĝis nun. Sekcio pasanta apud sudekstremaĵo de Bajkalo inter urbo Sludanka kaj stacio Bajkal estas unika monumento de inĝeniera arto.

## Referencoj 
Kategorio:Bajkalo
Kategorio:Fervojo en Burjatio
Kategorio:Fervojo en Irkutska provinco
Kategorio:Fervojaj linioj en Rusio
Kategorio:Transsiberia fervojo
Abguŝto

maldekstra|eta|333x333px| Abguŝto servita ĉe tradici-stila restoracio en Irano
dekstra|eta|180x180px|Simpla abgusxta plado dum konsumo
**Abguŝto** ( *Ābgusht*, laŭvorte "vianda suko") estas persa/irana . Ĝi estas ankaŭ nomata *Dizio* (), kio aludas al la tradicia ŝtona aux ceramika ujo, en kiu ĝi estas servata. Kelkaj priskribis ĝin kiel "riĉa ŝafaĵa supo densigita kun kikeroj."

## Preparado 
Abguŝto estas kutime farita kun ŝafaĵo aŭ ŝafidaĵo, kikeroj, blankaj faboj, cepoj, terpomoj, tomatoj, kurkumo kaj sekigita omana/persa citrono/lemono. Ankaŭ aliaj varioj de la faboj estas uzitaj, kiel renaj faboj kaj nigrokulaj faboj (Latine: *Vigna unguiculata)*. La ingrediencoj estas kombinitaj kune kaj kuiritaj dum longega tempo (inter 3 ĝis 6 horoj) boletanta en ne tre alta temperaturo (stufita). Post la kuirado, la solidaĵoj estas pistitaj kune per guŝkubo (perse laŭvorte: viandpistilo), la rezultan pastaĵon oni perse nomas *Guŝte Kubide* (, laŭvorte "pistita viando") kaj serviĝas kun la buljono, sed en du apartaj pladoj kaj tempoj, kune kun prefere sangaka pano. Azerbajĝana versio de abguŝto nomiĝas pitio - kun etaj diferencoj.

## Manĝ-metodo 
Kutime oni unue manĝas la buljonon; por tio, oni diserigas la sangakan panon en preskaŭ 2–3&nbsp;cm pecojn diametre en kaseton kaj poste verŝas la buljonon sur ilin. Iam oni uzas freŝan kaj molan sangakan panon por tio, aliam sekiĝintan panon. En la dua kazo oni iom atendas por ke la panpecetoj iom moliĝu en la varma buljono kaj poste ekmanĝas ilin per kulero. Fakte, almenaŭ en pasinta tempo, oni uzis postrestitajn panpecojn por tia celo metante ilin senkovrile por tuta sekiĝo kaj pli posta manĝado kun abguŝta buljono - eble ankaŭ laŭa ago por atingi al la celoj de hodiaŭa daŭripoveco.

Post tio, oni manĝas la pistitaĵon kun freŝa mola sangaka pano. En ambaŭ kazoj (ĉu pri bulonjo, ĉu pri pistitaĵo), oni kunmanĝas freŝajn cepojn aŭ/kaj legomojn.

## Varioj 
### Asiria Abguŝto 
Asiriaj popoloj de nordokcidenta Irano, precipe ĉirkaŭ urbo Urmia, tradicie faras abguŝton uzante bovaĵon, lemonon, renajn fabojn kaj kikerojn, kio estas servata en lemona buljono kun terpomoj kaj manĝata kun cepoj kaj lavaŝa pano. Asiriaj popoloj tipe faras abguŝton en la vintro. La regiona prononco estas 'abguŝ', sen la fina 't' ().

### Armena Abguŝto 
Ekzistas tre simila plado en Armenio, same nomata abguŝta stufaĵo, la diferenco inter ĉi tiuj du, estas tio, ke en Armenio oni uzas bovaĵon anstataŭ ŝafaĵo aŭ ŝafidaĵo.

## Vidu ankaŭ 
* Gorme-Sabzio
* Persa kuirarto
* Mezopotamia kuirarto
* Armena kuirarto
* Asiria kuirarto
* Listo de ŝafidaĵaj pladoj
* Manĝaĵa portaloalt=Portal icon|32x32px

## Referencoj 
Kategorio:Armena kuirarto
Kategorio:Ĝermoj pri Irano
Akvosurfaco

[eta|[Geriso sur akva surfaco]]
La **akvosurfaco** estas dislima arealo inter akvo kaj aero. Ĉe ĝi lumo okazas refrakto kaj reflekto de lumo. Objektoj kun pli malalta denseco ol akvo povas flosi sur la akvosufaco. La surfaca tensio de akvo kaŭzas, ke etaj, malpezaj ne nemalsekigeblaj objektoj povas kuŝi sur la akvosufaco kvankam ili havas pli altan densecon ol akvo.

Akvoondoj povas disvastiĝi laŭlonge de la akva surfaco kaj movigi ĝin.

La akvosurfacoj de riveroj kaj maroj estas gravaj vivejoj.

## Fizikaj ecoj 
La akvosurfaco estas limfaco inter la medioj aero kaj akvo, kiu havas malsaman refrakta indico. Ĉe ĝi lumo refraktiĝas kaj reflektiĝas depende de la incida angulo de diversaj partoj.

Pro la surfaca tensio, kiu estas kaŭzata de la dupola altiriĝo de la akvomolekuloj (vidu kohezio, hidrogena ligo), ekzemple gerisoj povas moviĝi sur la akvosurfaco.

## Signifo kiel vivejo 
Por flaŭro kaj faŭno la transiro de akvo kaj aero estas grava parto de la vivejo. Multaj en akvo vivantaj animaloj, kiuj ne havas brankojn, kiel maraj mamuloj, maraj testudoj aŭ la larvoj de moskitoj, regule revenas al la skvosurfaco por kapti aeron.

Kategorio:Hidrologio
Kategorio:Vivejo
Géza Grünwald

**Géza Grünwald** [grunvald], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Grünwald Géza** estis hungara matematikisto.
Géza Grünwald http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC04834/05511.htm naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la  en nekonata loko.

## Biografio 
Géza Grünwald devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, kie li estis talenta lernanto, sed li longe malsaniĝis. Li apenaŭ povis fari abiturienton en 1929, poste li plulernis en Italio, fine ekde 1931 en Scienca Universitato Ferenc József. Li doktoriĝis en 1935, en la sekva jaro li akiris pedagogian  diplomon. En 1937 li ricevis matematikistan postenon en fabriko en Budapeŝto. En la sekva jaro li edziĝis baldaŭe havanta filinon. Dum la 2-a mondmilito li estis trudlaboristo, kie li mortis.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Über Divergenzerscheinungen der Lagrangeschen Interpolationspolynome stetiger Funktionen* (1936) 
* *Über einem Faberschen Satz* (1938) – kun  Pál Erdős
* *A Hermite féle interpolációról* (1941) 
* *On the theory of interpolation* (1943)

## Memorigiloj 
* ekde 1951 memorpremio "Grünwald Géza" http://www.bolyai.hu/down/2009/GrunwaldGeza09.pdf

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
 
Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Earl L. Warrick

**Earl L. Warrick** (1911–2002) estis usona industria kemiisto ĉe la entrepreno Dow Corning kiu famiĝis pro sia postulo esti la inventinto de Silly Putty. Post klopodi krei anstataŭon por sintezita kaŭĉuko, usonano Earl L. Warrick senaverte inventis *nutty putty* dum la Dua Mondmilito. Tio estis revolucio en la historio de ludiloj.

Warrick ricevis en 1976 la medalon Charles Goodyear.

## Notoj 
Kategorio:Usonaj sciencistoj
József Guszmann

**József Guszmann** [jOĵef gusman], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Guszmann József** estis hungara kuracisto, haŭtkuracisto, profesoro.

József Guszmann http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=guszmann naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
József Guszmann akiris medicinan diplomon en Reĝa Scienca Universitato de Budapeŝto en 1898, poste li laboris 4 jarojn en la anatomia instituto, fine 6 jarojn en kliniko, kie li ankaŭ instruis. Ekde 1908 li estis kuracisto de asekura instituto, en 1910 li estis nomumita ĉefkuracisto en hospitalo, en 1912 privata profesoro, en 1928 titulara eksterordinara profesoro, en 1941 institutestro. En 1947 li atingis la instruan rangon titulara publika ordinara profesoro. En 1951 li ricevis premion Kossuth, en la sekva jaro li kandidatiĝis. Li okupiĝis ĉefe pri sifiliso.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *A psoriasis kezelése „atoxyl”-lal* (1903)
* *Az Erlich-Hata-féle syphilisellenes gyógyszerről* (1910)
* *A budai régi Szent János Kórház krónikája* (1923)
* *Szifilisz* (1928)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

 

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj haŭtkuracistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Palso

**Palso** estas malalta ovala teraltaĵo en regionoj kun ĉiamfrosta grundo, kiuj kreiĝas en marĉoj per engrunda kerno el frostigita glaciriĉa torfo kaj glacilentoj. Polso konsistas, simile kiel pingo, el frostigita kerno kaj sur ĝi (altiĝanta) grundaĵo, ĉe palso plej ofte marcgrundo.

## Ekiĝo 
Palso bezonas por krei kernon grandan kvanton da akvo. Tial ĝi nur povas kreiĝi en marĉaj grundoj, kiuj povas stoki ege grandan kavanton da akvo en iliaj poroj. Ĉe la lokoj en marĉo, kie la froste rapide antaŭiĝas la glaciakulumado pli rapide progresas ol ĉe la ĉirkaŭanta marĉo. Kreiĝas glacilentoj, kiuj kreskas je kosto de la akvo. Pro la volumena dilato de la glacio tiu elpremas la akvon el la grundoporoj, kiu denove povas alfrosti al la glacilentoj kiuj refoje kaŭzas dilaton. Estiĝis memplifortiga meĥanismo. 
La pli kaj pli granda volumena dilato de la frostigita glacio puŝas la supran marĉtavolon alten. Palso kreiĝis.

Palsoj estiĝas precipe en marĉoj kaj tial ili donas la nomon al certa marĉotipo (vidu pluvmarĉo.

## Trovejoj 
[dekstre|eta|restaĵoj de glaciepoka palso en la  [Altaj Marĉoj, bone estas videbla la ringforma remparo.]]
eta|palsomarĉo en Suomujo.
Palsoj estas, kiel pingoj, tipaj formoj de de regionoj kun ĉiamfrosta grundo,  kaj tial ofte en la norda Ameriko, Siberio, norda Skandinavio, en Grenlando kaj  Islando, en Antarkiso kaj Alasko. Ĝia nur maloftas sur Spicbergo.

Restaĵoj de glaciepokaj palsoj troviĝas ankaŭ en altmarĉoj de meza Eŭropo, ekzemple en la Altaj marĉoj de orienta Belgio.

## Diferencoj kaj komunaĵoj inter pingoj kaj palsoj 
Palsoj tre similas en morfogio kaj estiĝo al  pingoj, sed signife pli malgrandaj ol pingoj. Palsoj estas  inter  0,5 kaj  2 m larĝaj kaj inter  5 kaj  25 m longaj. Krome palsoj aperas en grupoj kaj pingoj ankaŭ unuope.

Kaj palsoj kaj pingoj estiĝas per frostiĝado de akvo ĉe glacikerno. Ĉe palsoj ne nepre estas neceso  hidrostata superpremo, ĉar la marĉoj estas sufiĉe humidaj. Ĉe la estiĝo de pingoj necesas ĉiukaze volumena dilato.

Kategorio:Ĉiamfrosta grundo
János Gsell

**János Gsell,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gsell János** estis hungara kemiisto, kuracisto.

János Gsell http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC04834/05514.htm naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
János Gsell akiris kemian diplomon en sia naskiĝurbo en 1905. Post siaj studoj li laboris en instituto de Hungara Poŝto, kie li okupiĝis pri plastoj. Inter 1918 kaj 1924 li frekventis universitatojn en Vieno kaj Parizo. En 1924 li akiris kuracistan diplomon. En 1942 li hejmenvenis kaj li kuracadis en Budapeŝto kaj Vác dum mallongaj tempoj, fine li havis kemiistan postenon en ministerio pri industrio ĝis la emeritiĝo en 1948.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *A mercuro gyök molekula nagysága* (1905)
* *A szerves vegyületek minőségi és mennyiségi analízisének módszerei* (1913)
* *Ópiumalkaloidák egymás melletti mennyileges meghatározása* (1913)
* *Beiträge zur Kennthnis der harzartigen Phenol-Formaldehyd Konden¬sate* (ĉ. 1920)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj kemiistoj
Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Päť spišských plies

eta
**Päť spišských plies** estas grupo de diversgrandaj kvin lagoj kiuj troviĝas je la fino de Malgranda malvarma valo () proksime de Téryho chata, en la slovaka parto de Altaj Tatroj. Sian nomon la lagoj ricevis pro bone rimarkebla troviĝo sur teritorio Spišská župa.
* Malé Spišské pleso
* Prostredné Spišské pleso
* Veľké Spišské pleso
* Vyšné Spišské pleso
* Nižné Spišské pleso

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Situo sur turista mapo

Kategorio:Lagoj en Altaj Tatroj
Kategorio:Akvaĵoj en Regiono Prešov
Preĝejo Stefano la 1-a (Kiskunfélegyháza)

La **preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas romkatolika historia monumento (ekde 2008) en Hungario, en urbo Kiskunfélegyháza, en la urbomezo.

## Historio 
Pli nova (dua) katolika preĝejo en Kiskunfélegyháza estis konstruita en la 1870-aj jaroj. En 1883 nova katolika grupo formiĝis, ties paroĥo en 1885 estis fondita. La nun videbla paroĥejo estis konstruita en 1984. La orgeno estis farita en 1888, en 1958 kaj 1988 ĝi estis trakonstruita. La interna pentraĵo okazis en 1938. En 2004 renoviĝo okazis.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas sola laŭ la ĉefstrato. En korto de la preĝejo kolonoj pri Sankta Triunuo kaj Sankta Familio altiĝas. Ekde 2006 bronza monumento pri la patrona reĝo estas videbla. En mezo de la fasado 2 simetriaj turoj altiĝas, meze estas la enirejo kun kolonaj arkadoj. Pli supre staras skulptaĵoj pri apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo. Malantaŭ la fasado la ĉefnavo etendiĝas, antaŭ la sanktejo estas ankaŭ krucnavo. La absido estas duonronda, en ambaŭ flankoj de absido po 1 sakristioj troviĝas. Interne la ĉefaltaro prezentas sanktan reĝon Stefanon. Skulptaĵo pri Sankta Triunuo kreiĝis en 1885.

Kermeso okazas en la 20-an de aŭgusto. Ofte la sonoriloj muzikadas.

## Fontoj 
* hungare kun bildo
* fotoj
* hungare
* hungare 
* http://www.felegyhaziturizmus.hu/turizmus/latnivalok/szent-istvan-templom.php 
eta|maldekstre|Malantaŭa parto de la preĝejo
eta|Enirejo de la preĝejo

Kiskunfélegyháza
Kiskunfelegyhaza