Orienta kriĉostrigo

La **Orienta kriĉostrigo** (*Megascops asio*) estas mezgranda strigo, tio estas birdospecio parto de pli granda grupo de noktaj rabobirdoj konataj kiel Strigedoj, kiuj enhavas plej parton de la specioj nomataj strigoj. Ĝi estas mezgranda sufiĉe ofta kriĉostrigo loĝanta en orienta Norda Ameriko el plej nordorienta Meksiko ĝis suda Kanado. Tiu specio loĝas en plej multaj tipoj de arbaraj habitatoj tra sia teritorio, kaj estas relative adaptebla al urbaj kaj disvolvigitaj areoj kompare kun aliaj strigoj. Kvankam ĝi ofte vivas proksime al homoj, la orienta kriĉostrigo ofte evitas detekton pro siaj strikte noktaj kutimoj.

## Taksonomio
La Orienta kriĉostrigo estis formale priskribita en 1758 fare de la sveda natursciencisto Carl Linnaeus en la 10a eldono de sia veko *Systema Naturae*. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj strigoj en la genron *Strix* kaj stampis la duvortan nomon *Strix asio*. Lineo bazis sian rakonton sur la "little owl", kiun estis priskribinta kaj bildiginta la angla natursciencisto Mark Catesby en sia libro *The Natural History of Carolina, Florida and the Bahama Islands*. La specia epiteto estas la Latina vorto por tipo de orelstrigo. The eastern screech owl is now one of 22 screech owls placed in the genus *Megascops* that was introduced in 1848 by the German naturalist Johann Kaup. 

Kvin subspecioj estas tipe agnoskitaj por la Orienta kriĉostrigo, sed la taksonomio en la specio estas konsiderata "konfuza". Multo de la vario povas esti konsiderata klina, ĉar antaŭvideble, la grandeco emas malpliiĝi de nordo al sudo kaj multe de la kolorvario estas klarigebla per adaptiĝo al vivejo.

**M. a. asio* (Linnaeus, 1758) inkluzivas antaŭe priskribitajn rasojn jam ne konsideratajn validajn kiel ekzemple *M. a. carolinensis*, *M. a. naevius* kaj *M. a. striatus*. Ĝi estas loĝanta birdo de orienta Minesoto ĝis sudokcidenta Kebekio kaj suda Nov-Hampŝiro suden ĝis Misurio, Tenesio, kaj norda Suda Karolino. Dorskoloro estas malvarma grizo; la ruĝa morfo estas ofta (ĉirkaŭ 39% de la totala populacio). La markoj de la nomiga subspecio estas malglataj kaj maldensaj kaj ĝiaj piedfingroj estas dense plumkovritaj. Ĝia ĉefa kanto havas finan, tremantan henon. Ĉi tiu estas mezgranda ĝis granda raso, estante 14 ĝis 18 cm en flugila longo. La strigoj de suda Ontario estas ĉe la pli granda fino de la skalo, de simila grandeco al la relative grandaj strigoj de Koloradio kaj Vajomingo.
**M. a. maxwelliae* (Ridgway, 1877). Inkludas *M.&nbsp;a. swenki*. Loĝanta el centra Montano, sudorienta Saskaĉevano, kaj suda Manitobo suden ĝis okcidenta Kansaso. Ĉi tiu raso similas al *M. a. asio*, sed la dorsa koloro tendencas esti pli pala griza, la ventro estas pli blanka kaj malpli forte markita kaj ruĝaj morfoj tendencas al pli palaj kaj pli maloftaj (~7% de la populacio Ĉi tiu subspecio estis nomita honore al la natursciencistino Martha Maxwell fare de ornitologo Robert Ridgway de la *Smithsonian Institution*.
**M. a. hasbroucki* (Ridgway, 1914). Anstataŭiga nomo por la antaŭe priskribita *M. a. trichopsis*. Ĉi tiu subspecio estas loĝanta birdo el la terlango de Oklahomo kaj suda Kansaso suden ĝis la Altebenaĵo Edwards de centra Teksaso. Ankaŭ ĉi tiu subspecio similas al *M. a. asio*, sed la dorsa koloro estas flavecbruna griza, la ruĝa morfo estas malofta (~5% de la populacio), kaj la markoj estas malglataj kaj densaj. Ĉi tiu raso averaĝe havas similan grandecon kiel la unuaj du, je 14 ĝis 18 cm en enverguro.
**M. a. mccallii* (Cassin, 1854) inkluzivas antaŭe priskribitajn rasojn kiel *M. a. enano* kaj *M. a. simplei*. Loĝanta el suda Teksaso (Big Bend ĝis malsupra Riogranda Valo) kaj nordokcidenta Chihuahua kaj norda Coahuila sudoriente ĝis orienta San Luis Potosí, ĉi tiu raso similas al *M. a. hasbroucki*, sed ĝiaj markoj estas fajnaj kaj densaj, do la dorsa flanko aspektas tre makuleca, kun ruĝaj morfoj maloftaj (ŝajne tute forestantaj en Suda Teksaso). Ĝia korpograndeco estas pli malgranda ol la nordaj rasoj, kun enverguro de 13 ĝis 17 cm. Male al aliaj subspecioj, al la ĉefa kanto de *M. a. mccallii* mankas finan henon.
* *M. a. floridanus* (Ridgway, 1873) estas loĝanta birdo en Florido kaj suda Georgio okcidente tra la ŝtatoj de la Golfo ĝis okcidenta Luiziano kaj norde en la valo de la rivero Misisipo ĝis sudorienta Arkansaso. La dorsa koloro de ĉi tiu raso ofte estas rustbruna (ruĝa morfo same ofta), kun fajnaj kaj densaj markoj. Kiel priskribite supre, ĉi tiu subspecio povas troviĝi en vera "bruna morfo". Ĝi estas la plej malgranda raso de orienta kriĉostrigo, kies enverguro varias de 13 ĝis 16 cm.

## Aspekto
]]
Plenkreskuloj longas de 16 ĝis 25 cm kaj pezas 121–244 g. Inter la malsamgrandaj rasoj, la longo povas averaĝi de 19,5 ĝis 23,8 cm. La enverguro povas varii de 46 ĝis 61 cm. En Ohio, masklaj strigoj averaĝe pezas 166 g kaj inoj 194 g, dum en centra Teksaso, ili averaĝe pezas 157 g kaj 185 g, respektive. Ili havas aŭ rustan aŭ malhelgrizan, komplekse desegnitan plumaron kun strioj sur la subaj partoj. Mezgrandaj laŭ la normoj de kriĉostrigoj, ĉi tiuj birdoj estas fortaj, mallongvostaj (vosto averaĝe de 6,6 ĝis 8,6 cm longa) kaj larĝflugilaj (enverguro averaĝe de 14,5 ĝis 17 cm longa), kiel estas tipe por la genro.

Ili havas grandan, rondan kapon kun elstaraj oreltufoj, flavajn okulojn, kaj flavecan bekon, kiu estas averaĝe 1.45 cm longa. La piedoj estas relative grandaj kaj potencaj kompare kun pli sudaj kriĉostrigoj kaj estas tipe plumkovritaj ĝis la piedfingroj, kvankam la plej sudaj populacioj havas nur restantajn haregojn anstataŭ plenan plumkovraĵon sur la kruroj kaj piedoj. La orienta kriĉostrigo (kaj ĝia okcidenta ekvivalento) estas fakte inter la plej pezaj kriĉostrigoj; la plej grandaj tropikaj kriĉostrigoj ne superas ilin laŭ averaĝa aŭ maksimuma pezo, sed (pro la relative mallongaj vostoj de la orientaj kriĉostrigoj) ili estas superitaj laŭ longo de Balsasa kriĉostrigo (*M. seductus*), Longtufa kriĉostrigo (*M. sanctaecatarinae*), Blankagorĝa kriĉostrigo (*M. albogularis*), kaj de Rufeca kriĉostrigo (*M. ingens*), en proksimume pliiĝanta ordo.

## Distribuado kaj habitato
Orientaj kriĉostrigoj loĝas en malfermaj miksitaj arbaroj, foliarbaroj, parkoj, arbarkovritaj antaŭurbaj areoj, riverbordaj arbaroj laŭlonge de riveretoj kaj malsekejoj (precipe en pli sekaj areoj), maturaj fruktoĝardenoj, kaj arbaroj proksime de marĉoj, herbejoj kaj kampoj. Ili provas eviti areojn konatajn pro regula agado de pli grandaj strigoj, precipe grandaj kornostrigoj (*Bubo virginianus*). Ilia kapablo vivi en tre evoluintaj areoj superas eĉ la grandajn kornostrigojn kaj certe la variajn strigojn (*Strix varia*); kriĉostrigoj ankaŭ estas konsiderinde pli sukcesaj fronte al urbigo ol turstrigoj (*Tyto alba*) post la konverto de tio, kio iam estis kamparo.

### Reproduktado
Ilia reprodukta vivejo estas foliarbaj aŭ miksitaj arbaroj en orienta Nordameriko. Kutime solemaj, ili nestas en arba kavaĵo, ĉu natura aŭ elfosita de pego. Truoj devas havi enirejon de 7 ĝis 20 cm por akomodi ĉi tiun strigon. Kutime, ili taŭgas nur en la truoj elfositaj de Brustornama pego (*Colaptes auratus*) aŭ Blankvizaĝa nigropego (*Dryocopus pileatus*), ĉar ŝajne la Karolina melanerpo (*Melanerpes carolinensis*) faras truojn, kiuj ne estas sufiĉe grandaj por akomodi ilin. Fruktoĝardenoj, kiuj ofte havas arbojn kun fendetoj kaj truoj, same kiel herbejaj kampomusoj (*Microtus pennsylvanicus*), dieta favorato, ofte estas preferataj nestovivejoj.

Ĉi tiu specio komencas ovdemetadon averaĝe ĉirkaŭ du monatojn post grandaj kornostrigoj, sed ĉirkaŭ du semajnojn antaŭ amerikaj turfalkoj (*Falco sparverius*) kaj preskaŭ tra la tuta teritorio demetas sian unuan ovon iam en aprilo. La kovoperiodo estas de ĉirkaŭ 26 tagoj, kaj la idoj atingas la elnestiĝon je ĉirkaŭ 31 tagoj. Inoj faras plejparton de la kovado kaj idozorgado, sed maskloj ankaŭ foje plenumas vicojn. Kiel estas la tipa labordivido ĉe strigoj, la masklo provizas plejparton de la manĝaĵo dum la ino ĉefe kovas la idojn, kaj ili amasigas manĝaĵon dum la fruaj stadioj de nestado, kvankam la masklo tendencas labori forte ĉiunokte ĉar multaj nestuloj ofte ŝajnas vivi preskaŭ tute de freŝe kaptitaj insektoj kaj senvertebruloj.

### Manĝado
 pri ruĝa kaj griza morfo de Orientaj kriĉostrigoj]]
Kiel plej multaj predantoj, orientaj kriĉostrigoj estas oportunismaj ĉasistoj. Pro la sovaĝeco kaj versatileco de ilia ĉasostilo, fruaj aŭtoroj moknomis orientajn kriĉostrigojn "plumhavaj sovaĝaj katoj". Rilate al ekologia niĉo, ili ne havas facilan ekologian ekvivalenton en Eŭropo, eble la plej proksima estas la noktuo (*Athene noctua*), la similaspekta malgranda orelstrigo (*Otus scops*) estas pli malgranda kaj pli malforta, kaj la orelstrigo (*Asio otus*) pli plene dependas de ronĝuloj. La sukceso de orientaj kriĉostrigoj (kaj okcidentaj kriĉostrigoj) en Nordameriko eble estas la kialo, ke orelstrigoj estas multe pli limigitaj al limigita norda arbara vivejo en Nordameriko ol ili estas en Eŭropo. 

Orientaj kriĉostrigoj ĉasas de krepusko ĝis tagiĝo, kaj plej multe ekĉasas dum la unuaj kvar horoj de mallumo. Kombinaĵo de akra aŭdo kaj vidado estas uzata por lokalizi predon. Ĉi tiuj strigoj ĉasas ĉefe de ripozejoj, falante sur la predon. Foje, ili ankaŭ ĉasas skanante tra la arbopintoj per mallongaj flugoj aŭ ŝvebante por kapti predon. Ĉi tiu strigo ĉefe ĉasas en malfermaj arbaroj, laŭlonge de la randoj de malfermaj kampoj aŭ malsekejoj, aŭ faras mallongajn ekspediciojn en malfermajn kampojn. Kiam predo estas ekvidita, la strigo rapide plonĝas kaj kaptas ĝin per siaj ungegoj. Malgranda predo kutime estas englutita tuta surloke, dum pli granda predo estas portata en la beko al ripozejo kaj poste disŝirita en pecojn.

Orienta kriĉostrigo emas vizitadi areojn en sia hejmteritorio kie ĝi ĉasis sukcese dum antaŭaj noktoj. La aŭdsenso de la orienta kriĉostrigo estas tiel akra, ke ĝi eĉ povas lokalizi mamulojn sub densa vegetaĵaro aŭ neĝo. La oreloj de la birdo (kontraste al ĝiaj oreltufoj) estas lokitaj malsimetrie sur ĝia kapo, ebligante al ĝi uzi la diferencojn inter la sonpercepto de ĉiu orelo por celi predon. Krome, la plumoj, kiujn la orienta kriĉostrigo uzas por flugi, estas segildentaj ĉe siaj pintoj. Ĉi tio obtuzigas la bruon, kiun la birdo faras kiam ĝi flugetas per flugiloj, ebligante al ĝi silente ŝteliri al predo. Kaj la specialigita orellokigo kaj flugilplumoj estas trajto komuna al la plej multaj vivantaj strigospecioj por helpi ilin ĉasi en mallumo.

## Bildaro

EasternScreechOwl23.jpg|Griza morfo
screechowl23.jpg|Griza morfo
EasternScreechOwlBillWaller.jpg|Ruĝa morfo
Eastern Screech-Owl (Megascops asio) RWD.jpg|Ruĝa morfo
Eastern Screech Owl RWD1 at CRC.jpg|Ruĝa morfo kaj griza morfo ĉe strigejo
Eastern Screech Owl-red-phase2.jpg|Ruĝa morfo
Eastern screech owl rehabilitated after eye injury (44333).jpg|Flegita post okulvundo
Bird taxidermy at Nairobi National Museum (10).jpg|Remburaĵo ĉe Nairobi Nacia Muzeo

## Referencoj 
* "National Geographic"  *Field Guide to the Birds of North* *America* 
**Handbook of the Birds of the World Vol 5*, Josep del Hoyo editor, 
*"National Audubon Society" *The Sibley Guide to Birds*, de David Allen Sibley, 

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Strigedoj
Kategorio:Birdoj de Nordameriko
Kategorio:Birdoj de Meksiko
Kategorio:Birdoj de Usono
Kategorio:Birdoj de Kanado