Yehezkel Ben-Ari

**Yehezkel BEN-ARI** (naskiĝis la 1-an de decembro 1943, en Kairo) estas biologo, kies sciencaj esploroj klarigis la cerban disvolviĝon. Per sia koncepto "neŭroarkeologio", Yehezkel Ben-Ari ebligis pli bonan komprenadon de diversaj malsanoj kiel la epilepsio, la aŭtismo kaj la Parkinsona malsano. Li fondis la *Neŭrobiologi-instituton de la mediteraneo* *(INMED)* en Marsejlo kaj poste li direktis la *Ben-Ari instituton de neŭroarkelogio (IBEN)*, kiu dediĉis siajn sciencajn esplorojn al la gravedeco kaj al la aŭtismo. Li ricevis multajn premiojn de la amerikaj kaj eŭropaj asocioj pri la epilepsio. En 2009, li ricevis la grandan premion de la instituto INSERM, kiu ĉiujare honoras scienciston, kies laborado ebligis la progresadon de la sano.

## Biografio 
### De la infanaĝo ĝis la doktora diplomo (1943-1971) 
Yehezkel Ben-Ari naskiĝis en Kairo je 1943 : lia patro havis iran-liban-siriajn originojn kaj lia patrino estis egiptino kun italaj originoj. La familio de Yehezkel modere edukis lin en la judismon kaj li ricevis plie la kateĥismon en la franca katolika mezlernejo *Saint-Jean-Batiste-De-La-Salle*. Dum lia infanaĝo, Yehezkel Ben-Ari multe vojaĝis kaj estis kulturita de diversaj popoloj, kiuj ebligis al li flue paroli plurajn lingvojn: francan, araban, anglan kaj hebrean.

En 1956, la milito en Sinajo komenciĝis: Israelo kun la apogo de Francujo kaj Britujo batalis kontraŭ Egiptujo, kies prezidanto Naser deziris naciigi la Suezan Kanalon. Tiam ĉiuj judoj, francoj kaj britoj estis forpelataj el Egiptujo: Yehezkel kaj lia familio ekzilis sin en Israelo. Tie, la patro de Yehezkel kreis nutraĵvendejon en tre malriĉa kvartalo, kie la vendado de ovoj kaj olivoj ne sufiĉis por pagi la fakturojn. Li mortis en 1963 de korinfarkto, sed la origino de lia morto estis pli profunda laŭ Yehezkel : "Mia patro simple mortis de tristeco".

En 1966, Yehezkel translokiĝis en Parizon por daŭrigi sian studadon pri biologio, kiun li komencis en la universitato de Jerusalemo. En Francujo, li malkovris la gravecon de esencaj principoj, kiel la libereco kaj la laikeco, sed ankaŭ la artoj. Je la 6-a de junio 1967, la Sestaga milito komenciĝis. Por helpi la israelan armeon, Yehezkel Ben-Ari partoprenis en policaj misioj en la urbo Hebrono. Tiuj kontrolmisioj estis supozitaj evitigi grandan ribelon. En sia verko "*Les 1000 premiers jours*" (esperante *"La 1000 unuaj tagoj"*), Yehezkel Ben-Ari skribis : "Post kelkaj jaroj mi komprenis, ke estis fakte la unua etapo de longa okupacio, pro kiu ni nuntempe vidas la malbonajn konsekvencojn".

En 1967 en la instituto *Marey* en Parizo, Yehezkel Ben-Ari komencis doktoran disertaĵon por studi du strukturojn de la cerbo, kiuj konsistas respektive en la kontrolado de la emocioj kaj de la memoro: la migdalo kaj la hipokampo. Li konstatis, ke la neŭronoj kaj la sinapsoj ĉiam movas sin: neŭronaj ligaĵoj aperas, malaperas, reorganizas sin. Do la cerbo neniam ĉesas adapti sin al ĉiaj petoj: estas tio, kion Yehezkel nomas neŭroplasteco. Dum la periodo Majo de 1968, Yehezkel Ben-Ari proksimiĝis al la maldekstraj politikaj partioj kaj poste al la komunismo, antaŭ ol li komprenis, ke kelkaj tentaj ideologioj povas fakte kaŝi pli kompleksan realecon. Dum liaj doktorigaj studoj, por ke la neŭroplasteco iĝu pli efika, Yehezkel Ben-Ari studis ĝin asociante diversajn sensajn stimulojn je la sama tempo. Tiel, en 1971, li publikigis sian doktoran disertaĵon pri la "unuopa nerva plasteco".

### De la CNRS ĝis la INSERM (1972-1998) 
En 1972, Yehezkel Ben-Ari eklaboris en la CNRS kaj li decidis perfektigi sian biologian studadon per du postdoktoraj staĝoj: la unua staĝo okazis en la brita universitato de Kembriĝo por profundigi siajn sciojn pri la migdalo; la dua staĝo estis en la kanada universitato McGill por studi la cerb-hipokampon, en la kadro de la studtemo pri la epilepsia krizo. Plie ili konstatis, ke la intenso de la epilepsio kreskis duoble, kiam kloroj penetris en la nervaj ĉeloj.

En 1980 Yehezkel Ben-Ari relaboris en la CNRS, en fiziologia laborejo, kiu situas en la franca urbo Gif-Sur-Yvette. Por daŭrigi siajn esplorojn pri la epilepsio, li studis la efikadon de ekscitataj drogoj, kiuj agis sur la cerbo. Tiel Yehezkel uzis la kainatan acidon, kiun ronĝuloj ricevis en ilia cerbo. Li konstatis, ke la epilepsia krizo komenciĝis en la hipokampo, antaŭ ol la epilepsio disiris al aliaj strukturoj. Kiam la kainata acidoj atingis neŭronon, tiam tiu estis ekscitata ĝis la morto : la troo da elektra aktiveco kreis lezojn, kiuj mortigis la neŭronon. Ĝenerale kiam la nerva celo mortas, la destinitaj neŭronoj longigas siajn ligaĵojn. Kontraŭe montris Yehezkel, ke la epilepsio tre malbonigis la situacion, ripetante krizojn.

En 1985, Yehezkel Ben-Ari vizitis la naskejon *Port-Royal*, kiu estis situata en la malsanulejo *Cochin* en Parizo*.* Tie, la kuraca instituto INSERM havas esploran laborejon, kiu nomiĝis la *"Esplora unuo 29",* kaj kiu temis pri la disvolviĝo de la antaŭnaskitaj kaj postnaskitaj infanoj*.* La *Esplora unuo 29* serĉis tiam novan direktiston kaj Yehezkel Ben-Ari kandidatiĝis. Lia rolo estis precizigi la diversajn fazojn de la cerbo, dum la disvolviĝo de la bebo, por ke la kuracoj dum la nasko estu pli bonefikaj. Tiel Yehezkel malkovris, ke la neŭromesaĝo GABA, kiu normale estas respondeca pri la nerva inhibo en la adolta cerbo, agis kontraŭe kiel ekscitaĵo en la beba cerbo. Pri tio, Yehezkel kun siaj kunlaborantoj publikigis artikolon en 1989.

### La INMED kaj la koncepto "checkpoint" (1999-2008) 
En 1999, post tridek jaroj en la laborejo *Esplora unuo 29*, Yehehezkel Ben-Ari translokiĝis en Marsejlon por fondi la *Neŭrobiologi-instituton de la mediteraneo* *(INMED)*, kiu rapide iĝis unu el la plej gravaj institutoj pri la neŭrobiologio. De 1999 ĝis 2007, Yehezkel estis direktisto de la *INMED* kaj li profundigis siajn esplorojn pri la elektra aktiveco de la cerbo, kio ebligis al li pli bone kompreni la cerban disvolviĝon kaj la epilepsian patologion.

En la sama jaro, kun sia koncepto "chekpoint", Yehezkel Ben-Ari deziris studi tiun momenton, kiam nerva ĉelo ĉesas normale funkcii: kiam la ĉelo devus normale disvolviĝi, ĝi fakte konservas sian nematurecon kaj malregule emisias elektran aktivecon. Yehezkel kaj siaj kunlaborantoj uzis grandigajn bildojn por serĉi la domaĝitajn ĉelojn ĉe epilepsia muso, kies cerbo malbone formiĝis: la formado de du korteksoj. Efektive, Yehezkel kaj siaj kunlaborantoj konstatis, ke la malsana kortekso (la dua kortekso) havis ĉelojn, kiuj ne ĝuste migris kaj do malbone lokiĝis. Tiuj ĉeloj malregule daŭrigis la emision de elektra aktiveco, kiu signifas la nematuran fazon de la disvolviĝo: la nematuraj ĉeloj, kies procento da kloro estis alta, favoris la aperon de neŭra krizo, kiel la epilepsio. Demetante la malsanan kortekson de la muso per kirurgia ago kaj iam antaŭ la malsano evoluis, Yehezkel kaj siaj kunlaborantoj sukcesis daŭrigi la normalan disvolviĝon de la mus-cerbo.

### Neŭrokloro, B&A Therapeutics kaj la IBEN (2009 - hodiaŭ) 
En 2009, la *Asocio por la esplorado pri la aŭtismo* organizis konferencon en la urbo Le Croisic kaj invitis Yehezkeln, kiu prelegis pri la cerbo. Tie li renkontis la kuraciston *Eric Lemonnier*, kun kiu Yehezkel eklaboris esplorojn pri la aŭtismo. Rapide ili konstatis, ke la molekulo GABA ekscitis la aŭtism-infanojn, tamen ĝi devis normale agi kiel inhibanton. Per siaj pasintaj eksperimentoj pri la epilepsio, Yehezkel sciis, ke alta procento da kloro en la malsanaj ĉeloj ŝajnis kaŭzi la superaktivecon de la cerbo ĉe la junaj aŭtismuloj. Por malaltigi la procenton da kloro, Eric Lemonnier kaj Yehezkel Ben-Ari interesiĝis al la molekulo "bumetanido". Tiel Yehezkel Ben-Ari kreis la firmaon *Neŭrokloro* kaj registrigis molekulan patenton. Por eksperimenti la efikon de la kuracilo en 2009, Eric Lemonnier realigis sur 5 pacientoj la unuan provon de la fazo unua (ekzistas entute tri fazoj por validigi kuracilojn antaŭ ĝia vendado). En 2012, li realigis la unuan provon de la fazo dua sur 54 aŭtism-infanoj, kies aĝo estis inter 3 kaj 11 jaroj: la rezulto estis, ke aŭtism-signoj malaperis.

En 2014, Yehezkel Ben-Ari kun la kuracisto *Philippe Damier* kaj la biologo *Constance Hammon* kreis la firmaon *B&A Therapeutics*, kiu dediĉis la eksperimenton de la molekulo "bumetanido" al la Parkinsona malsano. Ĉe Parkinsona malsanulo, la striato generas tro da elektra aktiveco: la plimulto de tiuj neŭronoj estas sentemaj al la kloraj emisioj en la cerbo. Kiel la kuracado de la aŭtismo, la celo de Yehezkel estis malaltigi la procenton da kloro en la ĉeloj. En 2016, la rezultoj de la unua provo de la fazo unua estis publikigataj: unu el la Parkinsona malsanulo, kiu aĝis 58 jarojn, devis moviĝi per sia rulseĝo, antaŭ ol li marŝis pro la efikadon de la kuracilo. Dum la printempo 2019, provo de la fazo dua komenciĝis kaj la pacientoj estis sekvataj dum 18 monatoj.

En 2017, Yehezkel Ben-Ari kreis la fonduson *Ben-Ari instituto de neŭroarkeologio (IBEN)*, kiu celis determini kiel aperas la neŭraj malsanoj dum la gravedeco. Plie, tiu fonduso hodiaŭ kuraĝas la sciencajn esplorojn, kiuj novigas la fakojn de la publika sano, kiel la efikado de la medio al la frunaskitoj aŭ al la gravedulinoj.

## Scienca popularigo 
Yehezkel Ben-Ari famis pro klarigi al la publiko la kialojn, kiuj aperigis la neŭrajn malsanojn, kiel la epilepsion, la aŭtismon kaj la Parkinsonan malsanon. Tiel li priskribis tiujn per sia koncepto "neŭroarkeologio" : dum la disvolviĝo de la embria cerbo, la ĉeloj sin multiplikas, sin movas al la malbona loko, ĉesas sian disvolviĝon kaj fine generas elektran aktivecon, kiu konsekvence aperigos la nekuraceblajn neŭromalsanojn.

Pri la publika sano, Yehezkel Ben-Ari multe zorgis pri la protektado de la gravedeco. Li deziris, ke tiu iĝu pli grava celo, kiel samopiniis Alexandre Minkowski, kiu estis la antaŭa direktisto de la laborejo *Esplora unuo 29* ĉe la INSERM.

En la fino de sia verko, Yehezkel Ben-Ari skribis :

## Referencoj 
Kategorio:Francaj biologoj