open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wenzel Parler

**Wenzel Parler** (naskiĝinta antaŭ 1360 supozeble en Prago; mortinta 1404 en Vieno) estis unu el la plej elstaraj katedralaj arĥitektoj kaj skulptistoj el la familio Parler, filo de Peter Parler. Li verkis interalie en Prago, Nördlingen kaj Vieno.

Unua verkado de Wenzel Parler estas pruvebla por la dua duono de la 1370-aj jaroj en Prago, kie li laboris almenaŭ ĝis 1392 (eble tamen ne kontinue) kaj decide kunkonstruis la katedralon Sankta Vito. En Prago li estas dokumentita kiel *Ingegnere Venceslao da Praga*. Plej malfrue en 1398, kiam lia pli juna frato Johann Parler ("la pli juna") transprenis la konstruestradon por la katedralo, li forlasis Pragon. Post tio li supozeble verkis pri la konstruado de la preĝejo Sankta Savanto en Nördlingen. Ekde 1400 li reaperis kiel ŝtontajlisto je la katedralo Sankta Stefano en Vieno, kies arĥitekto li fariĝis en 1403. De tie italaj delegitoj volis forvarbi lin al Milano, por ke li tie verku kiel arĥitekto pri la katedralo. En Milano pruveble en 1392 estis *Henrico parlér da Gamodia* (Gmünd), eble Heinrich Parler la pli juna, kuzo de Wenzel Parler. Wenzel ne plu iris kiel arĥitekto al Milano, li mortis en 1404.

La identeco de la katedralaj arĥitektoj en Prago kaj Vieno ne senmanke estas dokumentita. Wenzel tiutempe estis oftega nomo en Bohemujo kaj suda Germanujo, kaj la nomo Parler deduktiĝas de *parlier*, kio signifas kvazaŭ konstruestro. La tempa sinsekvo same kiel klaraj stilaj paraleloj inter la katedraloj de Prago kaj Vieno verŝajnigas komunan identecon.

## Literaturo 
* Kletzl, Otto: *Zur Identität der Dombaumeister Wenzel Parler d.Ä. von Prag und Wenzel von Wien* en: Wiener Jahrbuch für Kunstgeschichte 9, 49sj.; Vieno 1934
* *Die Parler und der schöne Stil 1350-1400. Europäische Kunst unter den Lŭemburgern* Handbuch zur Ausstellung des Schnütgen-Museums in der Kunsthalle Köln, 5 volumoj; Kolonjo 1978
* *Parlerbauten - Architektur, Skulptur, Restaurierung*, Stutgarto 2004, ISBN 3-8062-1882-X

Kategorio:Germanaj skulptistoj
Kategorio:Ŝtontajlistoj
Kategorio:Arkitektoj de gotiko
Kategorio:Arkitektoj de katedraloj
La bona arbo

eta|dekstra|kovrilo de "The Giving Tree"
***La bona arbo*** (angle: *The Giving Tree*) estas infanlibro verkita originale en la angla en 1964 de la usona aŭtoro Shel Silverstein. Originale eldonita de Harper & Row, ĝi estas unu el la plej famaj verkoj de Silverstein. Ĝi estas tradukita en multajn lingvojn. En Esperanto ekzistas du tradukaĵoj -- unu de Victor Sadler kaj alia de So Gilsu. La tradukaĵo de So Gilsu titoliĝas *La sindonema arbo* (1983).

Ĝi temas pri knabo kaj pomarbo kiu lin amas. La arbo donas al la knabo ĉion, kion li deziras: unue siajn foliojn kaj pomojn, kaj poste siajn branĉojn kaj eĉ sian trunkon. Ĉe la fino de la libro, la knabo estas maljunulo kaj volas nur sidi kaj ripozi, do la arbo lasas lin sidi sur ĝia stumpo.

En la originala anglalingva libro, la aŭtoro uzas la pronomon *she* (ŝi) por indiki la arbon. Tial oni ofte diras, ke ĝi simbolas la patrinon de la knabo. Sed en ambaŭ esperantaj tradukaĵoj, la tradukintoj anstataŭe uzas la pronomon *ĝi*.
## Recenzoj
Pri la traduko de So Gilsu (*La sindonema arbo*)

## Referencoj 
Kategorio:Anglalingva literaturo por infanoj
Kategorio:Literaturo de Usono
Kategorio:Libroj aperintaj en 1964
Bona Arbo
Karolina konuro

eta|maldekstre|*Conuropsis carolinensis* (Karolina konuro)
La **Karolina konuro** (*Conuropsis carolinensis*) aŭ **Karolina papago** estis malgranda verde amerika papago kiu havis brilflavan kapon, ruĝecoranĝan vizaĝon kaj helan bekon indiĝena de orienta, mez-okcidenta kaj grandebena Usono kaj estis la nura indiĝena papago ene de tu teritorio. Ĝi troviĝis el suda Novjorkio kaj Viskonsino al Kentukio, Tenesio kaj la Golfo de Meksiko, el la atlantika marbordo ĝis tiom for okcidente kiom ĝis orienta Koloradio. Ĝi loĝis en praarbaroj laŭlonge de riveroj kaj en marĉoj. Ĝi estis nomita *puzzi la née* ("flavkapulo") aŭ *pot pot chee* de la Seminoloj kaj *kelinki* en ĉikasaŭa lingvo. Kvankam iam sufiĉe abunda ene de sia teritorio, la birdo iĝis rara en la mezo de la 19a jarcento. La lasta konfirmita vidaĵo en naturo estis de lasubspecio *ludovicianus* en 1910. La lasta konata specimeno pereis en kaptiveco ĉe la Bestoĝardeno de Cincinnati en 1918 kaj la specio estis deklarita formortinta en 1939.

## Aspekto
eta|maldekstre|ilustraĵo de John James Audubon
La plimulto de la plumaro de tiuj papagoj estis verda kun pli helverdaj subaj partoj, hele flava kapo kaj oranĝa frunto kaj vizaĝo etendiĝantaj ĝis malantaŭ la okuloj kaj supraj vangoj (bridoj). La ŝultroj estis flavaj, daŭrigante laŭ la ekstera rando de la flugiloj. La primaraj plumoj estis plejparte verdaj, sed kun flavaj randoj sur la eksteraj unuarangaj plumoj. La femuroj estis verdaj direkte al la supro kaj flavaj direkte al la piedoj. Masklaj kaj inaj plenkreskuloj estis identaj laŭ plumaro, tamen maskloj estis iomete pli grandaj ol inoj (sekse dimorfaj nur laŭ grandeco). Iliaj kruroj kaj piedoj estis helbrunaj. Ili havis la zigodaktilajn piedojn komunajn al la tuta papaga familio. Iliaj okuloj estis ĉirkaŭitaj de blanka haŭto kaj iliaj bekoj estis palharkoloraj. Ĉi tiuj birdoj pezis ĉirkaŭ 3.5 uncojn, estis 13 colojn longaj, kaj havis envergurojn de 21–23 coloj.

Tiuj birdoj estis sufiĉe longvivaj, almenaŭ en kaptiteco: paro estis tenata en la bestoĝardeno de Cincinnati dum pli ol 35 jaroj.
[eta|*C. c. ludovicianus* de [John James Audubon]]
## Referencoj
## Literaturo 
* Cokinos, Christopher (2009) *Hope Is the Thing with Feathers: A Personal Chronicle of Vanished Birds* (Chapter 1: Carolina Parakeet), Tarcher ISBN 978-1585427222
* Snyder, Noel (2004) *The Carolina Parakeet: Glimpses of a Vanished Bird*, Princeton University Press ISBN 978-0691117959
* Julian P. Hume, Michael Walters (2012) *Extinct Birds* (p.&nbsp;186), Poyser Monographs ISBN 978-1408157251

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Species profile  - World Parrot Trust
* 3D view  of specimen RMNH 110.043 ĉe Naturalis, Leiden (postulas serĉilon QuickTime).
* Fact file  – ARKive
* "Carolina Parakeet (*Conuropsis carolinensis*) kaj Migrokolombo (*Ectopistes migratorius*)" - Carolina Nature
* "Carolina Parakeet: Removal of a Menace" - Cornell Lab of Ornothology
* "The Extinct Carolina Parakeet"  - Ivory Bill
* News - City Parrots

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Nordameriko
Kategorio:Formortintaj birdoj
Japana marleono

alternative=Zalophus japonicus.JPG|eta|Zalophus japonicus
La **Japana marleono** aŭ **Japana foko** ニホンアシカ, Nihon ashika, *Zalophus japonicus*, estas akva mamulo kiu supozeble iĝis formortinta en la 1970-aj jaroj.

Antaŭ 2003 ĝi estis konsiderata subspecio de la Kalifornia marleono kiel *Zalophus californianus japonicus*. Tamen, ĝi estis poste reklasita kiel separata specio. kaj ĉe la Korea Duoninsulo. Ili ĝenerale reproduktiĝas sur sablecaj strandoj kiuj estas malfermaj kaj ebenaj, sed foje ĉe rokaj areoj.

Nune, nur kelkaj remburitaj specimenoj troviĝas en Japanio kaj en Nacia Muzeo de Natura Historioy, Leiden, Nederlando, aĉetita de Philipp Franz von Siebold. La Brita Muzeo havas felon kaj 4 kraniojn.

## Notoj 
Kategorio:Mamuloj de Azio
Kategorio:Faŭno de Japanio
Kategorio:Formortintaj mamuloj
Kategorio:Faŭno de Koreio
Kategorio:Fokoj
Jean-Marie Le Guen

**Jean-Marie Le Guen**, kuracisto, fakulo pri publika sano, kaj franca politikisto, naskiĝinta la  en Parizo.

## Biografio 
Jean-Marie Le Guen naskiĝis la  en Parizo. Li estas edzo kaj patro de tri infanoj. Post lernado en Liceo Michelet, poste en Liceo Louis-le-Grand pri superaj matematikoj, li studis en la fakultato pri medicino poste pri ekonomiaj sciencoj en unuiversitate Parizo 1. Li estas kuracisto, diplomita pri superaj fakaj studoj pri sanekonomio.

Fine de junio 2014, la Alta Aŭtoritato por la travidebleco de la publika vivo publikigis la havaĵdeklarojn de la ministroj, kaj sendis « komenton » al Jean-Marie Le Guen por esti subtaksinta siajn konstruaĵaron per ĉirkaŭ , « ekde pluraj jaroj ». Poste, la subministro, paganta la solidaran imposton pri havaĵoj, deklaris  da konstruaĵaro ; post tiu korekto, la Alta Aŭtoritato konsideris la konstruaĵdeklaron de Jean-Marie le Guen kiel sincera.

## Mandatoj 
* 29-a de julio 1988 - 16-a de decembro 1992 : deputito de Parizo (9-a distrikto), anstataŭanto de Paul Quilès, renomumita en la registaro de Laurent Fabius
* 20-a de marto 1989 - 18-a de junio 1995 : membro de la Konsilio de Parizo
* 23-a de marto 1992 - 25-a de junio 1997 : membro de la Regiona Konsilio de Francilio
* 19-a de junio 1995 - 18-a de marto 2001 : membro de la Konsilio de Parizo
* 1-a de junio 1997 - 18-a de junio 2002 : deputito de Parizo (9-a distrikto)
* 19-a de junio 2002 - 17-a de junio 2007 : deputito de Parizo (9-a distrikto)
* 20-a de junio 2007 - 19-a de junio 2012 : deputito de Parizo (9-a distrikto)
* 20-a de junio 2012 - 9-a de majo 2014 : deputito de Parizo (9-a distrikto)
* 9-a de aprilo 2014 - oficanta : subministro pri rilatoj kun la Parlamento

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* 1-a registaro de Manuel Valls kaj 2-a registaro de Manuel Valls
* Listo de deputitoj de Parizo
* Listo de la deputitoj de la 11-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko
* Listo de la deputitoj de la 12-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko
* Listo de la deputitoj de la 13-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko
* Listo de la deputitoj de la 14-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Slipo de la subministro Jean-Marie Le Guen
* Interretejo "Le Grand Paris des Citoyens" 
* Lia slipo en la interretejo de la Nacia Asembleo

Kategorio:Homoj de PS (Francio)
Kategorio:Konsilianoj de Parizo
Kategorio:Naskiĝintoj en 1953
Kategorio:Naskiĝintoj en Parizo
Kategorio:Vicprezidantoj de la franca Nacia Asembleo (5-a Respubliko)
Kategorio:Deputitoj de la 11-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko
Kategorio:Deputitoj de la 12-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko
Kategorio:Deputitoj de la 13-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko
Kategorio:Deputitoj de la 14-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko
Kategorio:Studentoj de universitato Parizo 1 Panthéon Sorbonne
Ŝomburga cervo

alternative=אייל שומבורג בגן החיות של ברלין.1911|eta|Ŝomburga cervo en la Berlina Zoo. 1911
La **Ŝomburga cervo** (*Rucervus schomburgki*) estis membro de la familio Cervedoj. Ĝi estis indiĝena de Tajlando, kaj estis priskribita de Edward Blyth en 1863 kaj nomita laŭ Siro Robert Hermann Schomburgk, kiu estis la brita konsulo en Bangkok el 1857-1864. Oni supozas, ke ĝi iĝis formortinta ĉirkaŭ 1938, sed estas ankaŭ supozoj, ke tiu cervo povus ankoraŭ esti vivanta en kaŝitaj lokoj.eta|dekstre|Detalo de kapoeta|maldekstra|altdekstre|La nura remburita specimeno, en Parizo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* The Extinction Website - Species Info - Schomburgk's Deer 
* IUCN Red List of Threatened Species: *Cervus schomburgki*

Kategorio:Cervedoj
Kategorio:Formortintaj mamuloj
Kategorio:Faŭno de Azio
Griza makropo

eta|250ra|Ilustracio de supra korpo fare de John Gould
eta|250ra|Supozata arealo
La **Griza makropo** aŭ **Griza valabio** (*Macropus greyi*) estis jam formortinta specio de valabio, kiu loĝis en sudorienta Suda Aŭstralio kaj en sudokcidenta Viktorio. Multaj konsideras, ke ĝi estis la plej eleganta, gracia kaj rapida specio de kanguruo. Ĝi havis fajnan felon kun alternaj bendoj de pli helaj kaj pli malhelaj grizoj tra la dorso. La bendoj diferencis laŭ koloro kaj teksturo. Tiuj markoj eble variis laŭsezone aŭ laŭ individuoj. Ties saltado konsistis el du mallongaj saltetoj, poste alia longa sekvata de staro al ĉielo.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Flannery, T kaj P Schouten, "A Gap in Nature," Atlantic Monthly Press, 2001, pg. 152. ISBN 0-87113-797-6

Kategorio:Kanguruoj
Kategorio:Faŭno de Aŭstralio
Kategorio:Formortintaj mamuloj
Kariba monaĥfoko

alternative=Cms-newyorkzoologicalsociety1910.jpg|eta|Cms-newyorkzoologicalsociety1910
La **Kariba monaĥfoko** aŭ simple **Kariba foko** (*Monachus tropicalis*), aŭ **marlupo**, kiel fruaj esploristoj aludis al ĝi, estis specio de foko indiĝena de Karibio kaj nun supozeble formortinta. La ĉefaj predantoj de la Kariba monaĥfoko estis ŝarkoj kaj homoj.. La lasta konfirmita vidaĵo de la Kariba monaĥfoko okazis en 1952 ĉe Serranilla Bank, inter Jamajko kaj Nikaragvo. En 2008 la specio estis oficiale deklarita formortinta post detala kvinjara enketado kaj serĉado de la fokoj, estrita de Nacia Oceana kaj Atmosfera Administro kaj de la Nacia Marfiŝkaptada Servo. La **Kariba monaĥfoko** estis proksime rilata al la Havaja monaĥfoko (*Monachus schauinslandi*), kiu loĝas ĉe Havajo, kaj estas draste endanĝerita, kaj al la Mediteranea monaĥfoko (*Monachus monachus*), kiu estas same draste endanĝerita. Ankoraŭ ĉirkaŭ 600 Mediteraneaj monaĥfokoj kaj 1,100 Havaja monaĥfokoj estas vivaj en naturo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ADW: Monachus tropicalis
* Feds: Caribbean Monk Seal Officially Extinct Fox News
* National Marine Fisheries Service Caribbean monk seal webpage
* Fact files: Caribbean Monk Seal, Monachus tropicalis
* The Extinction Website - Species Info - Monachus tropicalis 

Kategorio:Mamuloj de Centrameriko
Kategorio:Formortintaj mamuloj
Kategorio:Fokoj
Orienta pumo

alternative=EasternCougar.jpg|eta|EasternCougar
**Orienta pumo** (*Puma concolor couguar*) estas konsiderata de multaj pripumaj biologoj kiel subspecio de la Nordamerika pumo, dum aliaj kredas, ke ĵusa genetika enketado sugestas, ke ĉiuj nordamerikaj pumoj estas ununura subspecio. La orienta subspecio estis supozata formortinta de Fiŝkapta kaj Natura Servo de Usono (USF&WS) laŭ ties enketado de 2011, dum paralela kanada organizo ne decidis sintenon pri la afero.

La fakuloj de USF&WS kredas, ke la pumoj troviĝintaj en orienta Nordameriko dum ĵusaj jaroj havas genetikajn originiojn en Sudameriko (kiel kaptivaj fuĝantoj) aŭ estas el okcidenta Nordameriko (kiel vagantaj individuoj). Aliaj diras, ke tiuj *katoj* estas survivintaj membroj de la orienta subspecio.

## Eksteraj ligiloj
* The Cougar Fund
* The Cougar Network 
* Cougar Rewilding Foundation
* Eastern Puma Research Network, retejo de Homestead Technologies

Kategorio:Felisedoj
Kategorio:Faŭno de Usono
Kategorio:Faŭno de Kanado
Kategorio:Nordamerikaj mamuloj
13260 Sabadell

'*13260 *Sabadell''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la hispanaj amatoraj astronomoj Ferrán Casarramona kaj Antoni Vidal elde la Observatorio de Monjoia en L'Estany (Katalunio, Hispanio).

## Nomo 
Ĝia nomo aludas al la Astronomia Grupo de Sabadell (hispane
*Agrupació Astronòmica de Sabadell*) en la eponima urbo, kiu festis sian 40-jaran jubileon en 2000. Tiu grupo estas la plej grava hispana amatora astronomia societo ; la malkovrintoj estas ties anoj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Universitato de Stokholmo

eta|Universitato de Stokholmo (Matematikejo)
La **Universitato de Stokholmo** () estas publika universitato en Stokholmo, Svedio, fondita kiel kolegio en 1878, ĝis 1960 kiam ĝi ricevis universitatan statuson. Ĝi estas unu el la plej grandaj akademiaj institucioj en Skandinavio, kun pli ol 39,000 studentoj (2007) en 4 fakultatoj : juro, homscienco, socia scienco kaj natursciencoj, kaj la 4-a plej malnova universitato en Svedio. La universitato estis vicigita 84-a en la ŝanĝaja akademia rangotabelo de universitatoj en la mondo ( ARWU ).

Stokholma Universitato ofertas ĉirkaŭ 1,200 kursojn en diversaj kampoj kiel juro, ekonomiko, politika scienco, dramaturgio, fiziko, kemio kaj geografio.
## Organizo 
Estas 4 fakultatoj je la universitato:
* Naturscienco - ekde la komenco
* Jurfilozofio - ekde 1907
* Homa scienco - ekde 1920
* Socia scienco - ekde 1964

La plejmulto de la fakultatoj situas sur la granda universitatejo ekster la centro, kaj eĉ havas propran metrostacion (*Universitet*).

## Elektitaj instruistoj 
* Vivi Vajda

Kategorio:Stokholmo
Stokholmo
Sabrokorna rektkornulo

eta|Sabrokorna orikso (Oryx dammah)
La **Sabrokorna rektkornulo** aŭ **Sabrokorna orikso** (*Oryx dammah*), konata ankaŭ kiel **Sahara rektkornulo**, estas specio de *Oryx* nune Formortinta en naturo de la familio de Bovedoj kaj subfamilio de hipotragenoj. Ĝi iam loĝis en la tuta Nordafriko. Ĝi havas longan taksonomian historion ekde ties malkovro al la scienco en 1816 fare de Lorenz Oken, kiu nomis ĝin *Oryx algazel*. Tiu spiral-korna antilopo estas iom pli ol 1 m alta ĉe la ŝultro. La maskloj pezas 140-210 kg kaj la inoj 91-140 kg. La dorso estas blankeca kun ruĝec-bruna brusto kaj nigraj markoj en la frunto kaj suben laŭ la longo de la nazo. La idoj naskiĝas havantaj flavan felon, kaj la distingaj markoj estas dekomence forestaj. La mantelo ŝanĝiĝas al plenkreskula koloraro kiam ili estas 3–12-monataĝaj.

Kategorio:Antilopenoj
Kategorio:Faŭno de Nordafriko
13267 Bolechowski

'*13267 *Bolechowski'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Ĝia nomo honoras *Daniel Bolechowski*, kiu mentoris finaliston en la *Broadcom MASTERS* de 2019, konkurso pri matematiko kaj scienco por studentoj de meza lernejo. Li instruas ĉe la *Rancho Christian School'', Temecula (Kalifornio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Stelera dugongo

eta|dekstre|Skeleto en Finnlando
alternative=Commander Islands Map - Russian.png|eta|Commander Islands Map - Russian
La **Stelera dugongo** (*Hydrodamalis gigas*) aŭ laŭ la scienca nomo **Giganta hidrodamalo** kaj ankaŭ *marbovo*, estis granda, herbivora marmamulo. Ĝi estis la plej granda membro de la ordo *Sirenia*, kiu inkludas ties plej proksiman vivantan parencon, nome la dugongo (*Dugong dugon*), kaj la manatojn (*Trichechus* spp.), kaj "aliajn escepte la grandaj balenoj, verŝajne la plej granda mamulo ekzistinta en historia epoko". Kvankam tiu dugongo estis iam abunda tra la Norda Pacifiko, ĉirkaŭ 1741, kiam ĝi estis unuafoje priskribita de Georg Wilhelm Steller, ĉefa naturalisto de la ekspedicio estrita de la esploristo Vitus Bering, ties teritorio estis limigita al ununura, izola populacio ĉirkaŭ la neloĝata Komandorski-insularo. Post 27 jaroj post la malkovro fare de eŭropanoj, la malrapida kaj facile kaptebla Stelera marbovo estis ĉasata ĝis la formorto.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* Animal Diversity Web
* Steller's sea cow information from the AMIQ Institute
* Hans Rothauscher's Die Stellersche Seekuh site (en germana kaj angla)
* Ilustraxio de dugonga skeleto kaj resumo de la priskribo fare de Steller 

Kategorio:Formortintaj mamuloj
Norda larĝbuŝa rinocero

[eta|Norda larĝbuŝa rinocero translokigita al la [rezervejo Ol Pejeta. Foto: Michael Dalton-Smith]]
alternative=     Colonización existente y asistida (Residente)      Extinto   Posiblemente extinto|eta|Arealoj. Ruĝe ne plu aperas.
La **norda larĝbuŝa rinocero** (*Ceratotherium simum cottoni*) estas unu el la du subspecioj de larĝbuŝa rinocero. Ĝi nature troviĝis en kelkaj landoj en Orienta kaj Centra Afriko sude de Sahara. Ili normale vivas en herbejoj kaj arbaroj de savano.

Nun la specio estas konsiderata Draste Endanĝerita aŭ eĉ Formortinta en naturo. La nombro de individuoj forte malgrandiĝis pro ŝtelĉasado. Ili estis ĉasitaj pro siaj kornoj, konsiderataj sanigaj.

## Eksteraj ligiloj 
* Ol Pejeta Conservancy

Kategorio:Endanĝeritaj specioj
Kategorio:Rinoceredoj
13269 Dahlstrom

'*13269 *Dahlstrom'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Kurt Martin Dahlstrom*, finaliston en 2002 de la konkurso de sciencaj mezlernejoj *Discovery Channel Young Scientist Challenge* pro lia projekto pri scienco de la medio. Li estis lernanto ĉe la *Hillsboro High School'' de Hillsboro (Norda Dakoto, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Ferenc Helbing

**Ferenc Helbing,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Helbing Ferenc** estis hungara pentristo, grafikisto, ksilografisto, profesoro.
eta|Bankbileto fare de Ferenc Helbing
[eta|Fresko de ferenc Helbing en hotelo en [Miskolc]]
Ferenc Helbing http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06195.htm naskiĝis la  1870 en Érsekújvár (nuntempa Nové Zámky en Slovakio). Li mortis la  1958 en Budapeŝto.

## Biografio 
Ferenc Helbing studis en Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo, poste li eklaboris en presejo. En 1906 li ekinstruis ĉefe en la menciita lernejo, kie li estis rektoro inter 1927 kaj 1936. Li instruis ekzemple Piroska Szántó, Amerigo Tot. Li okupiĝis precipe pri desegnadoj de poŝtmarkoj, bankbiletoj.

## Elektitaj publikaĵoj 
* Planado de bankbiletoj
* Plakatoj, ilustraĵoj, freskoj
* diversaj poŝtmarkoj

## Elektitaj disĉiploj 
* Béla Bán
* Ferenc Bokros
* Lajos Csabai Ékes
* Tibor Gönczi-Gebhardt
* Jenő Haranghy
* Endre Horváth (grafikisto)
* Zoltán Nagy (grafikisto)
* Eszter Mattioni
* János P. Bak

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj grafikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj poŝtmarkoplanistoj
Kategorio:Hungaraj litografoj
Kategorio:Hungaraj ksilografistoj
Sommerlatte

**Sommerlatte** estas la familia nomo de jenaj personoj:

* Hartmann Sommerlatte (* ~1900), prusa distriktestro
* Horst Sommerlatte (* 1940), germans industri-deszjnisto
* Marlies M. Sommerlatte (* 1953), germans dezajnistino
* Tom Sommerlatte (* 1938), germana entreprena konsilisto kaj pentristo
* Ulrich Sommerlatte‎ (1914–2002), germana komponisto,aranĝisto kaj dirigento

**Vidu ankaŭ:**
* Sommerlath,
* Sommerlad
* Kurt Sommerlatt (* 1928), germana piedpilkisto
* **Sommerlatt**, antaŭe  *Somerlate*, nomo de turingia nobela gento
György Pray

**György Pray ** [djordj praj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pray György** estis hungara historiisto, bibliotekisto, profesoro, pastro, monaĥo, kanoniko.

György Pray http://www.mek-oszk.uz.ua/03600/03630/html/p/p20607.htm  naskiĝis la  1723 en Érsekújvár (nuntempa Nové Zámky en Slovakio). Li mortis la  1801 en Pest (urbo).

## Biografio 
György Pray aliĝis al la jezuitoj en 1740. Li frekventis universitaton en Nagyszombat, altlernejon en Eger, poste li pastriĝis en 1754. Jam pli frue li instruis diversloke. Ekde 1764 li esploris en arĥivoj, li trovis signifajn malnovajn hungarajn tekstojn. En 1773 la jezuita ordeno estis malpermesita, tial li estis malriĉa pastro en Esztergom. Inter 1777-1785 li estis katedrestro en ELTE (ankaŭ post la translokiĝo). Li estis ankaŭ postenulo en universitata biblioteko en Buda (post denova translokiĝo en urbo Pest. Li atingis la rangon kanoniko en 1790. En la sama jaro li partoprenis en laboro de la parlamento, poste li okupiĝis nur pri historio.

## Elektitaj publikaĵoj 
* ’’Annales veteres Hunnorum, Avarum et Hungarorum…’’ (1761)
* *Specimen Hierarchiae. Hungaricae complectens seriem chronologicam archiepiscoporum…* (1776, 1779)
* *Epistolae procerum regni Hungariae I–III.* (1805, 1806)
* *Gabrielis Bethlenii principatus Transilvaniae coaevis documentis illustratus I–II.* (1816)
* *Commentarii historici de Bosniae, Serbiae ac Bulariae, tum Valachiae, Moldaviae ac Bessarabiae, cum regno Hungariae nexu* (1837)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio 

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj kanonikoj
Barbaroux (apartigilo)

**Barbaroux** estas la nomo de

* Barbaroux, vita kulturvario

kaj la familia nomo de jenaj personoj:

* Charles Jean Marie Barbaroux (1767–1794), franca advokato kaj revoluciulo
* Charles Ogé Barbaroux (1792–1867), franca politikisto
* Emilio Barbaroux (1876–1931), urugvaja politikisto kaj juristo
* Jean Joseph Antoine Barbaroux (1803–1872), franca politikisto
Kurtbuŝa rinocero

eta|Diceros bicornis
[eta|dekstre|Kompara bildo de nigra aŭ Kurtbuŝa (malsupre) kaj blanka aŭ [Larĝbuŝa rinoceroj (supre)]]
[alternative=Leefgebied zwarte neushoorn.JPG|eta|Vivejo de la nigra rinocero ([2005)]]
eta|*Diceros Bicornis* IUCN2020-1   
[[Dosiero:Historical_range_(c._1700_A.D.)_of_Diceros_bicornis..svg|eta|Extensión histórica del rinoceronte negro (c. 1700).[2]​ Entramado: Posible extensión histórica en África Occidental.[3]]]
La **Kurtbuŝa rinocero** aŭ *Nigra rinocero* (*Diceros bicornis*) estas specio de rinocero, indiĝena de orienta kaj centra Afriko inklude Kenjon, Tanzanion, Kamerunon, Sudafrikon, Namibion, Zimbabvon, kaj Angolon. Kvankam tiu rinocero estas aludita kiel *nigra*, ties koloroj varias el bruna al griza, kaj ne diferencas laŭ koloro el nomita *Blanka rinocero* nome Larĝbuŝa rinocero, kiu estas la alia afrika rinocero (*Ceratotherium simum*). La vorto "blanka" en la nomo "Blanka rinocero" estas misinterpretado de la vorto el Afrikansa *wyd*, siavice deriva el la nederlanda vorto *wijd* por *larĝa*, reference al ties kvadrata supra lipo, male al pinteca aŭ hokeca lipo de la *nigra rinocero*. Tiuj specioj estas nune foje referencitaj kiel *kvadrat-lipa* (por la "blanka") *aŭ hok-lipa* (por la "nigra") rinoceroj.

Tiu specio ĝenerale estas klasita kiel draste endanĝerita, kaj unu subspecio, nome Okcidenta kurtbuŝa rinocero, estis deklarita formortinta fare de la IUCN en 2011.

## Vidu ankaŭ 
* Cacareco
* Larĝbuŝa rinocero

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Black Rhino Info  & Black Rhino Pictures  on the Rhino Resource Center retejo.
* *International Rhino Foundation* dediĉita al la konservado de rinoceroj http://www.rhinos-irf.org/ 
* 
* 
* www.savetherhino.org
* WildLifeNow Website for the Tony Fitzjohn/George Adamson African Wildlife Preservation Trust, supporting the Mkomazi Game Reserve and Mkomazi Rhino Sanctuary in Tanzania
* U.S. Fish & Wildlife Service Species Profile 

Kategorio:Rinoceredoj
Kategorio:Faŭno de Afriko
Kategorio:Megafaŭno de Afriko
Kategorio:Endanĝeritaj mamuloj
Kategorio:Naciaj simboloj de Lesoto
Larĝbuŝa rinocero

eta|*Ceratotherium simum*
[eta|Larĝbuŝa rinocero en la [Nacia parko Etoŝa]]
[eta|dekstre|Larĝbuŝaj rinoceroj en Nacia Parko [Lago Nakuru]]
[eta|dekstre|Kompara bildo de nigra aŭ [Kurtbuŝa rinocero|Kurtbuŝa (malsupre) kaj blanka aŭ Larĝbuŝa rinoceroj (supre)]]
alternative=Mapa distribuicao original white rhino.png|eta|Distribuado de la norda subspecio (en oranĝa) kaj la suda subspecio (en verda)
La **Larĝbuŝa rinocero** aŭ *Blanka rinocero* (*Ceratotherium simum*) estas specio de rinocero, indiĝena de orienta, suda kaj centra Afriko. Ĝi estas la plej granda kaj plej multnombra specio de rinocero kiu ekzistas. Ĝi havas ampleksan buŝon uzitan por paŝtado kaj estas la plej socia el ĉiuj rinoceraj specioj.

Kvankam tiu rinocero estas aludita kiel *blanka*, ties koloroj varias el bruna al griza, kaj ne diferencas laŭ koloro el nomita *Nigra rinocero* nome Kurtbuŝa rinocero, kiu estas la alia afrika rinocero (*Diceros bicornis*). La vorto "blanka" en la nomo "Blanka rinocero" estas misinterpretado de la vorto el Afrikansa *wyd*, siavice deriva el la nederlanda vorto *wijd* por *larĝa*, reference al ties kvuadrata supra lipo, male al pinteca aŭ hokeca lipo de la *nigra rinocero*. Tiuj specioj estas nune foje referencitaj kiel *kvadrat-lipa* (por la "blanka") *aŭ hok-lipa* (por la "nigra") rinoceroj.

La **Larĝbuŝa rinocero** konsistas el du subspecioj: la suda larĝbuŝa rinocero, kun taksitaj 17 460 naturvivantaj bestoj je la fino de 2007 (IUCN 2008), kaj la multe pli malofta norda larĝbuŝa rinocero. La norda subspecio havas tre malgrandan nombron, kun nur du individuoj, kiuj estas en kaptiteco.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* White Rhino Info  & White Rhino Pictures  on the Rhino Resource Center website.
* White Rhino entry  ĉe retejo de International Rhino Foundation.
* White Rhino entry on World Wide Fund for Nature website.
* White Rhinoceros entry  on IUCN Red List.
* Honolulu Zoo 
* San Diego Zoo
* Philadelphia Zoo
* Narrated video about the White Rhinoceros 
* White Rhino description
* First test tube White Rhinoceros born at Budapest Zoo 
* Poachers kill one of last two white rhinos in Zambia
* Rhino Webcam at Zoo Budapest 
* New baby rhino from frozen sperm – Madrid

Kategorio:Rinoceroj
Kategorio:Faŭno de Afriko
Kategorio:Megafaŭno de Afriko
Kategorio:Endanĝeritaj mamuloj
Horace

**Horace** estas la nomo de:
 
* Danny Horace (* 1983), usona korbpilkisto
* Horace (Ilinojso), loko en la kantono Edgar, Ilinojsp, Usono
* Horace (Kansaso), loko en Usono
* Horace (Norda Dakoto), loko en la kantono Cass, Norda Dakoto, Usono
* Horace Mann School, klerigejo nomita laŭ la reformpedagogo  Horace Mann

**Horace** (angla kaj franca formo de la latina nomo Horatius) estas la individua nomo de jenaj personoj:
* Horace Andy (* 1951), jamajka kantisto
* Horace Ashenfelter (* 1923), usona atleto
* Horace Austin (1831–1905), usona politikisto
* Horace Welcome Babcock (1912–2003), usona astronomo
* Horace Bailey (1881–1960), angla piedpilkisto
* Horace Barks, brita esperantisto, kaj urbestro de Stoke-on-Trent, Staffordshire, Anglio
* Horace Byatt (1875–1933), brita kolonia guberniestro de Tanganjiko kaj Trinidado kaj Tobago
* Horace Chilton (1853–1932), usona politikisto
* Horace Darwin (1851–1928), brita konstruinĝeniero
* Horace Edouard Davinet (1839–1922), franca arĥitekto
* Horace-Bénédict de Saussure (1740–1799), svisa naturesploristo
* Horace Elgin Dodge (1888–1920), usona aŭtomobilproducento
* Horace Engdahl (* 1948), sveda aŭtoro
* Horace Fletcher (1849–1919), usona ekotrofologo
* Horace Gould (1921–1968), brita maŭtopiloto
* Horace Greeley (1811–1872), usona eldonisto kaj politikisto
* Horace HEIDT (1901-1986), muzikisto kaj terhavaĵisto
* Horace Hood (1870–1916), brita admiralo
* Horace HUET(1860-1911), franca esperantisto
* Horace Kallen (1882–1974), usona filozofo
* Horace King (1901–1986), brita politikisto
* Horace Lamb (1849–1934), brita matematikisto kaj fizikisto
* Horace Mann (1796–1859), US-amerikanischer Bildungsreformer
* Horace Mann junior (1844–1868), usona botanikisto
* Horace Parlan (* 1931), usona ĵazpianisto
* Horace Pippin (1888–1946), usona pentristo
* Horace Rice (1873–unbekannt), aŭstralia tenisisto 
* Horace-François Sébastiani (1772–1851), franca generalo
* Horace Silver (1928–2014), usona ĵazpianisto kaj ĵazkomponisto
* Horace Tapscott (1934–1999), usona ĵazpianisto
* Horace Mann Towner (1855–1937), usona politikisto
* Horace Parnell Tuttle (1837–1923), usona astronomo
* Horace Vernet (1789–1863), franca pentristo kaj litografo
* Horace Walker (1838–1908), brita alpinisto
* Horace Walpole (1717–1797), brita aŭtoro kaj politikisto
* Horace Wells (1815–1848), usona medicinisto
13271 Gingerbyrd

'*13271 *Gingerbyrd'''* estas malgranda, tre hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Ĝia nomo honoras *Ginger Byrd*, kiu mentoris finaliston de la *Broadcom MASTERS* de 2019, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo. Ŝi instruas ĉe la *Fugman Elementary School'', Fresno (Kalifornio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
13302 Kezmoh

'*13302 *Kezmoh'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 14-an de septembro 1998 en la kadro de la kampanjo (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Lorren J. Kezmoh*, finalistinon en 2002 de la konkurso de sciencaj mezlernejoj *Discovery Channel Young Scientist Challenge* pro ŝia projekto pri plantoscienco kaj bestoscienco. Ŝi estis lernantino ĉe la *Brentwood Middle School'' de Pittsburgh (Pensilvanio, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Stuttmann

**Stuttmann** estas la familia nomo de jenaj personoj: 

* Ferdinand Stuttmann
* Johanna Stuttmann (* 1979), germana sceneja aŭtorino 
* Jörg Stuttmann (* 1959), germana aktoro kaj artisto 
* Klaus Stuttmann (* 1949), germana karikaturisto
Konvertoro (apartigilo)

La termino **konvertoro** originas de la latina *convertere*, kiu signifas konverti, kaj estas uzata laŭ malsamaj kuntekstoj.

* Konvertoro de torda momanto en mekaniko permesas ŝanĝi la transigon de momanto de forto inverse proporcia al la angula rapido
* Analog-cifereca konvertoro estas integra cirkvito, kiu adaptas la formon de elektronikaj signaloj por signal-prilaborado
* Konvertoro en siderurgio estas forno por transformi gison en ŝtalon, e.g. *konvertoro de Bessemer* (elirado de karbono per oksigeno)
* Konvertoro, en elektrotekniko, estas aparato, kiu konvertas kurenton en alispecan kurenton, aŭ kiu konvertas unu formon de energio al alia (elektra maŝino kaj elektra generatoro estas *energikonvertoroj*)
* Nuklea konvertoro estas reaktoro, kiu produktas energion per atomoj de potenciala atombrulaĵo, kiuj estas transformataj per sorbo de neŭtronoj en disspliteblajn atomojn.
Puente Alto

**Puente Alto,** hispane "Alta Ponto", estas urbego en Ĉilio, en Metropola Regiono Santiago.

## Bazaj informoj 
* Loĝantaro: 492,603 (sen aglomeraĵo) en 2012 
* Supermara alteco: 673 m
* Areo: 88 km²
* Telefonkodo: 56 + 2
* Poŝtkodo: 
* Horzono: UTC – 4 (somere UTC – 3)
*  

## Geografio 
Puente Alto situas ĉe piedoj de Andoj. Santiago de Ĉilio troviĝas 20, Viña del Mar 110, Valparaiso 114, Koncepciono 422, Antofagasta (urbo) 1109, Punta Arenas 2173 km. 
 
## Historio 
eta|maldekstre|Urbodomo de Puente Alto
eta|maldekstre|Vido en Puente Alto
Puente Alto estis fondita en 1898. Antaŭ jardekoj Puente Alto estis konsiderita vilaĝo apud Santiago de Ĉilio, sed la stabila kresko de Santiago rezultigis kvazaŭ la unuiĝon.

## Trafiko 
Puente Alto estas ligita al Santiago de Ĉilio per publika transporto, eĉ tie finiĝas metroo-linio.

## Vidindaĵoj 
eta|Kirko en Puente Alto
Vidindaĵoj estas en Puente Alto ĉefe kirkoj.

## Fontoj 
* Angla Vikipedio helpe de WikiTrans
* http://www.mpuentealto.cl/ 
* mapo, distancoj 

Kategorio:Urboj de Ĉilio
Afrika sovaĝa azeno

La **Afrika sovaĝa azeno** aŭ **Afrika natura azeno** (*Equus africanus*) estas natura membro de la familio de ĉevaloj nome Ekvedoj. Tiu specio supozeble estas praulo de la hejma azeno, kiu estas kutime lokigita ene de la sama specio. Ili loĝas en dezertoj kaj aliaj aridaj areoj de la Korno de Afriko, en Eritreo, Etiopio kaj Somalio. Ĝi iam havis pli ampleksan teritorion norde kaj okcidente ĝis Sudano, Egiptio, kaj Libio. Ekzistas cnur ĉirkaŭ 570 individuoj en naturo.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* African Wild Ass  ĉe ARKive
* Wild Equids 
* Profile  ĉe U.S. Fish & Wildlife Service Species
* African Wild Ass - *Equus africanus*  at the IUCN/SSC Equid Specialist Group

Kategorio:Ekvedoj
Kategorio:Azenoj
Kategorio:Mamuloj de Afriko
Rabia Kazan

**Rabia KAZAN** (la plena nomo estas **Rabia ÖZDEN KAZAN**) (naskiĝis  en Malatya) estas turka ĵurnalistino, kiu ĉiam laboris por virinoj kaj por defendi iliajn rajtojn. 

## Biografio 
Ŝi naskiĝis en 1976, kaj komencis labori en 1996 por du jaroj kiel raportisto en *Later hosting Istanbul*, en Turkish Flash TV. Poste, kiam ŝi estis ĵurnalisto en Ortadogu firmao, ŝi intervjuis Mehmet Ali Ağca, la teroristo respondeca pri la atenco kontraŭ Johano Paŭlo la 2-a. 

Ŝi fondis la ĵurnalon *Haber Revizyon* kies redaktoro ŝi estas hodiaŭ. En 2007 ŝi verkis la artikolon *Tahran Melekleri* (Anĝeloj de Teherano) pri la virina kondiĉo en Tehrano, parolante pri ''Mut'a'' (arabe متعة), provizora geedziĝo kiu ofte kaŝas formojn de legalizita prostituado. 

Ŝi edziniĝis en 2008 kun la itala komunista politikisto kaj advokato Giacinto Licursi. En 2012 ŝi forigis la vualon, do ŝi estas minacata de morto. En la sama jaro, ŝi estis volontulo de WFUNA (Monda Federacio de UN Asocioj).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Malatya

Kategorio:Turkaj ĵurnalistoj
Ruge

**Ruge** estas la familia nomo de jenaj personoj:

* Antje Ruge (1921–2006), germana aktorino
* Arnold Ruge (1802–1880), germana aŭtorino
* Arnold Ruge (1881–1945), germana filozofo, naciisto kaj antisemito
* Arthur C. Ruge (1905–2000), profesoro ĉe MIT
* Carl Ruge (1846–1926), germana patologo
* Desi Ruge, germana aŭtorino
* Doris Ruge (* 1946 kiel Doris Obermark), germana lektorino kaj aŭtorino
* Elisabeth Ruge (* 1960), germana lektorino kaj eldonistino
* Ernst Ruge (1878–1953), germana medicinisto
* Eugen Ruge (* 1954), germana aŭtoro kaj reĝisoro
* Friedrich Ruge (1894–1985), germana admiralo, nepode Sophus Ruge kaj filo de Walther Ruge
* Georg Ruge (1852–1919), svisa medicinisto
* Gerd Ruge (* 1928), germana ĵurnalisto
* Gesine Ruge (* 1985), germana kanuistino
* Hans Ruge (* 1940), sveda-germana novgrekisto
* Helmut Ruge (* 1936), germana kabaredisto, aŭtoro, reĝisoro kaj aktoro
* Jens Ruge (* 1938), politikisto(FDP)
* Karl Ruge (Karl Ernst Heinrich Ruge; 1903–1964), germana sindikata politikisto
* Ladina Meier-Ruge (* 1992), Svisa biatletino
* Manfred Ruge (* 1945), loka politikisto (CDU)
* Max Ruge (1853–1893), gimnazia instruisto kaj deputito en la germana regna parlamento
* Michel Ruge (* 1969), germana aktorino
* Nina Ruge (* 1956), germana ĵurnalistino
* Otto Ruge (1882–1961), norvega generalo
* Peter Ruge (* 1946), germana kartunisto
* Simon Ruge (* 1924), germana grafikisto kaj aŭtoro
* Sophus Ruge (1831–1903), germana geografo, patro de  Walther Ruge
* Walter Ruge (1915–2011), germana publicisto
* Walther Ruge (1865–1943),  geografo kaj kartografo, filo de Sophus Ruge
* Wolfgang Ruge (1917–2006), germana historiisto
Unua atomfrapo

eta|Usona submarŝipo de la klaso *Ohio*
**Unua atomfrapo** estas nocio el la atomstrategio. Ĝi signifas atakon per atomarmiloj, faratan kun la intenco neniigi tuj ĉiujn aŭ almenaŭ la plej grandan parton de la kontraŭaj atomarmiloj startigaj instalaĵoj. Tia atako tamen povus esti sukcesa nur se la atakata ŝtato disponas pri signife malpli da atomarmiloj ol la atakanto. Iliaj pozicioj devus esti konataj. La atakato krome devus ne havi la eblecon ĝustatempe lanĉi siajn proprajn armilojn reage al la atako.

Per la seninterrompa elkonstruado de la kapabloj je dua frapo de la du superpotencoj Usono kaj Sovetunio, ekz-e laŭ la usona strategio de la "reciproke certigita detruo", tia scenaro ŝajnis en la evoluo de la malvarma milito pli kaj pli nereala. Kiel taŭgan rimedon por deteni unuan frapon de la kontraŭulo oni konsideris speciale la uzadon de ŝiparo de strategiaj submarŝipoj, eksplicite konceptita por plenumi neniigan duan frapon pere de atomraketoj. Almenaŭ parto da ili estis por atakanto konstante ne atingebla, ĉar dum patroladoj apenaŭ aŭ tute ne lokeblaj. La ekzisto de tiuj strategiaj submarŝipoj faris la riskon de unua frapo por eventuala atakanto teorie "kalkuleble ne farebla".

La gravecon de la protekto kontraŭ unua frapo la tiama usona defendministro Robert McNamara en parolado formulis jene:

## Armiloj de unua frapo 
[eta|"Peacekeeper" startanta ĉe la militbazo [Vandenberg Air Force Base]]
* Peacekeeper
* Trident II
* Pershing II
* SS-20
* SS-18

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Rezigno je unua frapo
* Pacmovado
* Kubokrizo

* laŭ la germanlingva Vikipedio
Kategorio:Atomarmila politiko
Kategorio:Kondukado de milito kaj de batalo
Amura leopardo

eta|Panthera pardus orientalis Colchester Zoo (1)
eta|Amur Leopard (P.p. amurensis)
La **Amura leopardo** (*Panthera pardus orientalis*) estas subspecio de leopardo indiĝena de Ĉemara Regiono de sudorienta Rusio kaj de la provinco Jilin de nordorienta Ĉinio, kaj estas klasita kiel *Draste Endanĝerita* ekde 1996 fare de IUCN. Nur 14–20 plenkreskuloj kaj 5–6 junuloj estis kalkulitaj en censo de 2007, kun totalo de 19–26 Amuraj leopardoj ekzistantaj en naturo.200px|eta|Amura leopardo ĉe la Bestoĝardeno Audubon en Novorleano, Usono.La **Amura leopardo** estas konata ankaŭ kiel **Malproksimorienta leopardo** aŭ **Fororienta leopardo**, spite la evidenta eŭrocentrismo de ambaŭ nomigoj.
alternative=Amur Leopard distribution.PNG|eta|Amur Leopard distribution

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ALTA Amur Leopard Conservation
* The Tigris Foundation – dedicated to the conservation of the Amur leopard
* Tallinn Zoo live cameras 
* ALTA videos
* WWF Russia: *Far Eastern (Amur) leopard* 
* WWF Amur leopard species profile, conservation efforts and how you can help
* AMUR Russia/UK 
* WCS Russia: *Far Eastern Leopard Ecology*
* BBC: *The Secret Leopards*
* BBC: ''Nature's Miracle Babies'' Episode 2.
* ARKive 
* WWF-US – Amur Leopard Article

Kategorio:Felisedoj
Kategorio:Faŭno de Ĉinio
Kategorio:Faŭno de Siberio
Kategorio:Faŭno de Rusio
Kategorio:Mamuloj de Azio
Kategorio:Endanĝerigitaj specioj
Ünal

**Ünal** estas turka vira kaj virina individua nomo. "Ünal" signifas *fariĝu fama!, fariĝu konata!* . Ĝi ankaŭ estas familia nomo.

## Nomportantoj 
### Vira individua nomo 
* Ünal Abalı (* 19**), turka eduksciencisto kaj aŭtoro
* Ünal Alpuğan (* 1973), germana piedpilkisto
* Ünal Aysal (* 1941), turka entreprenisto kaj sportfunkciulo
* Ünal Demirkıran (* 1979), germana-turka piedpilkisto
* Ünal Karaman (* 1966), turka piedpilkisto
* Ünal Noyan (* 1993), germana-turka piedpilkisto
* Ünal Silver (* 1948), germana aktoro
* Ünal Yüksel (* 1969), germana muzikproducento

### familia nomo 
* Arif Ünal (* 1953), germana politikisto (Bündnis 90/Die Grünen)
* Enes Ünal (* 1997), turka piedpilkisto
* Gökhan Ünal (* 1982), turka piedpilkisto
* Halit Ünal (* 1951), germana-turka aŭtoro
* Mehmet Ünal (* 1951), turka ĵurnalisto kaj fotografo
* Murat Ünal (* 1975), germana-turka reĝisoro, aŭtoro kaj producento
* Ozan Ünal (* 1980), germana sinkronigisto
* Şamil Ünal (* 1986), turka piedpilkisto
* Tuna Ünal (* 1984), germana-turka aktoro
* Ümit Ünal (* 1969), turka mododesajnisto

## Referencoj 
Kategorio:Personaj nomoj
Kategorio:Familiaj nomoj
(13288) 1998 QV67

**(13288) 1998 QV67** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Arakana arbartestudo

eta|dekstre|Ilustracio el 1878La **Arakana arbartestudo** (*Heosemys depressa*) estas tre rara specio de testudo de familio Geoemidedoj, kiu loĝas nur en la montetoj Arakan de okcidenta Birmo. La **Arakana arbartestudo** estas duon-surterema testudo, kio signifas, ke ĝi povas survivi en akvo same kiel ĉe teraj habitatoj, sed kiel plenkreskuloj, ili preferas loĝi ĉe surteraj habitatoj.
Tiu testudo restas dormanta la majoritaton de la tempo kaŝite inter folioj kaj subkreskaĵaro se ili ne estas manĝante. La Arakana arbartestudo estas ĉiomanĝanto, kiu nutras sin el kaj animaloj kaj plantoj. Kvankam tiuj testudoj estas konsiderataj relative diskreta animalo konsiderinte la majoritato de ĝia dumtaga aktiveco, ili estas agresemaj kiam okazas ke ĝi manĝas insektojn, vermojn, kaj fiŝojn. Ili konsumas ankaŭ fruktojn kiuj falas al la arbargrundo.

La **Arakana arbartestudo** estis supozita formortinta (laste vidita en 1908), sed en 1994 ĝi estis remalkovrita kiam aperis kelkaj specimenoj en aziaj manĝomerkatoj. Kiel ĉe plej aziaj testudoj, ĝi estas kolektata ĉiujare kiel manĝofonto aŭ por "kuracado". Nur kelkaj el tiuj relikvaj testudoj estas en kaptiveco, kaj ties statuso en naturo, kiu estas ĉiukaze dubinda, estis listita kiel draste.

## Referencoj
Kategorio:Testudoj
Vy

**VY** estas mallongigo por:

* Birmo laŭ la ICAO-kodo
* Vueling, hispana aviadila kompanio  (IATA-kodo)

**VY** estas signo sur aŭtomobilaj ŝildoj:

* Grandbritio: Worcester
* Norvegio: Orkdal en la provinco Sør-Trøndelag
* Ĉeĥio: Okres Vyškov 

**Vy** estas mallongigo por: Vygruppen AS, la ŝtata fervoja societo de Norvegio.

**Vy** estas la nomo de pluraj komunumoj en Francio:

* Vy-le-Ferroux en la departemento Haute-Saône
* Vy-lès-Filain en la departemento Haute-Saône
* Vy-lès-Lure en la departemento Haute-Saône
* Vy-lès-Rupt en la departemento Haute-Saône

**Vidu ankaŭ:**
* Vyt-lès-Belvoir, komunumo en la departemento Doubs
Stiglitz

**Stiglitz** estas la familio nomo de jenaj personoj:

* Herma Stiglitz (* 1921), aŭstra arĥeologino
* Hugo Stiglitz (* 1940), meksika aktoro
* Joseph E. Stiglitz (* 1943), usona ekonomikisto
* Roman Stiglitz (1922–1988), aŭstra historiisto, epigrafikisto kaj arĥeologo 

*Vidua ankaŭ:*'
* Stieglitz (apartigilo)
* komisiono Stiglitz-Sen-Fitoussi
Le Mont

**Le Mont** estas

* franca komunumo Le Mont en la departemento Vosges
* parto de la franca komunumo Dramelay en la departemento Jura 
* parto de la franca komunumo Serraval en la departemento Haute-Savoie 
* loko en la komunumo Montferrand-le-Château en la departemento Doubs
* la svisa komunumo Le Mont-sur-Lausanne
* la franca komunumo Le Mont-Saint-Michel

## Vidu ankaŭ 
* Mont
Pierpont

**Pierpont** estas la familia nomo de jenaj personoj:

* Francis Harrison Pierpont (1814–1899), usona politikisto
* James Pierpont
* John Pierpont (1785–1866), usona lirikisto

**Pierpont** estas parto de la nomoj de jenaj personoj:
* Claudia Roth Pierpont, usona ĵurnalistino
* John Pierpont Morgan (1837–1913), usona entreprenisto
* John Pierpont Morgan junior (1867–1943), usona entreprenisto
* Samuel Pierpont Langley (1834–1906), usona astrofizikisto kaj flugpioniro

**Lokoj** en Usono:
* Pierpont (Misurio)
* Pierpont (Ohio)
* Pierpont (Suda Karolino), en la kantono Day 
* Pierpont (Suda Dakoto)
* Pierpont (Okcidenta Virginio)
* Pierport (Miĉigano)
* Pierpont Bay (Kalifornio)
Pierre-Joseph Macquer

**Pierre-Joseph Macquer** (1718-1784) estis franca kuracisto kaj kemiisto, profesoro pri kemio en la Ĝardeno de la Plantoj de Parizo, oponanto de Antoine Lavoisier kaj aŭtoro de "Dictionnaire de la chymie" (Prikemia vortaro). Li estis lernanto de la renoma svisa kuracisto Louis Odier (1748-1817), kreinto de la bazo por la Tabelo pri Mortotakso de la Svisa loĝantaro.

## Elektita verkaro 
* Dictionnaire de chymie, (1766)
* *Élémens de chymie théorique*, 1749
* *Elemens de chymie-pratique, contenant la description des opérations fondamentales de la chymie, avec des explications & des remarques sur chaque opération* , 2 volumes, 1751, vol. 1
* ''Dictionnaire de chymie , contenant la théorie et la pratique de cette science, son application à la physique, à l'histoire naturelle, à la médecine et aux arts dépendans de la chymie*, 2 volumes, 1761, volume 1
* *Art de la teinture en soie* (1763)
* *Manuel du naturaliste'' (1770)

## Literaturo 
* Histoire de la Chimie, Gérard Borvon
* NCBI Resources
* MCN Biografías
* Encyclopedia.com
* Enciclopedia Italiana
* Hmolpedia
* Bibliothèque Nationale de France
* WorldCat Identities
* Life's Matrix: A Biography of Water, Philip Ball

## Vidu ankaŭ 

dosiero:WernerRolfinck.jpg|
dosiero:Nicolas_L%C3%A9mery.jpg|
dosiero:Paris_-_Eiffelturm_und_Marsfeld2.jpg|
dosiero:Le_tramway_-_Flickr_-_besopha.jpg|
dosiero:Buffon 1707-1788.jpg|
dosiero:Guillaume-Fran%C3%A7ois_Rouelle.jpg|
dosiero:Bordeaux_-_Eglise_Notre-Dame_1.jpg|
dosiero:Mlle_Darlus_(Cheverny).jpg|
dosiero:Paris_-_Eiffelturm_und_Marsfeld2.jpg|
dosiero:Antoine_baume_NLM_image.jpg|
dosiero:Palais_de_justice_de_Rouen,_cour.JPG|
dosiero:Louis-Bernard_Guyton_de_Morveau.jpg|
dosiero:CWScheele.jpg|
dosiero:David - Portrait of Monsieur Lavoisier (cropped).jpg|
dosiero::Parco_del_Valentino.jpg|
dosiero:Botanical_Garden_Geneva_2006_804.JPG|
dosiero:Antoine_Fran%C3%A7ois,_comte_de_Fourcroy.jpg|
dosiero:Alexandre_Brongniart.jpg|

* Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj
* Akademio de Sciencoj de Francio
* Prusa bluo
* Kemia elemento
* Listo de kemiistoj
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Francaj kuracistoj
Kategorio:Francaj kemiistoj
Kategorio:Kuracistoj de la 18-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Parizo
Kategorio:Mortintoj en Parizo