open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hieronimo (la 3-a) Praetorius

**Hieronimo** (la 3-a) **Praetorius** (* 22-a de novembro 1614 en Hamburgo, † 25-a de novembro 1629 samloke) estis germana komponisto kaj orgenisto apartena al la Nordgermana Orgenskolo.

Hieronimo estis la filo de Jacob Praetorius la pli maljuna. Li vizitis la „Gelehrtenschule des [klerula lernejo de la] Johanneums“. Hieronimo jam mortis mallonge post sia 15-a naskiĝtago. Du poemoj dediĉataj al la mortintoj konkludigas, ke li pro sia alta talento estus reokuponta la postenon de la mallonge antaŭe mortinta Hieronimo (la 1-a) Praetorius.

Klaus Beckmann novasignas *Magnificat | 1 Toni | Hieronymi | Prætorij* titulitan orgenverkon el la „Zellerfelder Orgeltabulatur“, atribuitan antaŭe al Hieronimo la 1-a, al Hieronimo (la 3-a) pro stilkritikaj kialoj. Ĝi konsistas el tri versoj: unu tenorversio kaj du ĥoralfantazioj.

## Literaturo 
* Klaus Beckmann: *Hieronymus III Praetorius – die früh verstorbene „große Hoffnung“ in musica et organis .* In: *Organ – Journal für die Orgel.* 3/2000. Schott, 

Praetorius, Hieronimo (la 3-a)
Praetorius, Hieronimo (la 3-a)
Praetorius, Hieronimo (la 3-a)
Praetorius, Hieronimo (la 3-a)
Praetorius, Hieronimo (la 3-a)
Atabasko (rivero)

La **rivero Atabasko** () estas kanada, kiu elfluas el la Atabaska Glaciejo en la Nacia Parko Jasper (Alberto). Ĝi havis malnovtempe grandan rolon rilate al la komerco de peltoj aŭ al la konstruado de transkontinentaj fervojoj.

La rivero longas proksimume 1500 kilometrojn, antaŭ finfine enflui en la Atabaskan Lagon. El tie, ĝiaj akvoj kuniĝas kun tiuj de la rivero Mackenzie kaj atingas la Arktan Oceanon.

## Vidu ankaŭ 
* **Athabasca** (apartigilo)

[eta|maldekstra|250ra|La rivero Atabasko, en la [Nacia Parko Jasper.]]

Kategorio:Riveroj en Alberto
Saskaĉevano (rivero)

La **rivero Saskaĉevano** () estas grava rivero de Kanado, proksimume 550 kilometrojn longa. Ĝi fluas direkte al oriento, tra Saskaĉevano kaj Manitobo, por enflui en la lagon Vinipegon. Danke al ĝiaj du branĉriveroj, la Nord-Saskaĉevano kaj la Sud-Saskaĉevano, la akvokolekta areo de la rivero kovras plimulton de la ebenaĵaj regionoj de mez-Kanado, kaj eĉ atingas pliokcidente la Rokan Montaron en Alberto kaj nordan Montanon en Usono.

La rivero longas proksimume 1392 kilometrojn, sed atingas 1939 kilometrojn se oni inkluzivas sian plej longan alfluanton, la rivero Bow.

## Vidu ankaŭ 
* Vinipego (lago)

Kategorio:Riveroj en Saskaĉevano
Kategorio:Riveroj en Manitobo
Tektona plato

eta|300ra|Mapo de la tektonaj platoj
eta|300ra|Nomo de la tektonaj platoj

**Tektona** (aŭ ankaŭ litosfera) **plato** estas grandega plato de nefandinta terkrusto. La tersurfaco estas kovrita de kelke da pli grandaj aŭ malpli grandaj platoj.

Dimensioj kaj formo de la platoj estas variaj: de grandegaj (ekzemple la eŭroazia plato) ĝis etaj, la tiel nomataj mikroplatoj (ekzemple la anatolia plato). La dikeco de la platoj ankaŭ tre varias: de proksimume 1,5 km ĉe la mezoceana dorso ĝis proksimume 140 km sub la alta montaro Himalajo. Ĝi estas kreita de du tipoj de terkrusto: oceana kaj kontinenta, kiuj diferenciĝas per kemia konsisto samkiel ankaŭ per fizikaj ecoj. Sub la platoj troviĝas relative plasta (sed nefandinta) parto de la termantelo: la astenosfero.

La limoj de la platoj ne korespondas kun limoj de kontinentoj. Ekzemple la nordamerika plato ne kovras nur Nord-Amerikon, sed ankaŭ Gronlandon, parton de Siberio kaj nordon de Japanio.

## Interagadoj de la platoj kaj koneksantaj geologiaj procezoj 
Varma movo en la astenosfero kaŭzas moviĝadon de la platoj, konata kiel movo de kontinentoj. Laŭ la teorio de platotektoniko, la interagadoj inter la platoj kaŭzas kreadon de montaroj, vulkanismon, tertremojn samkiel ankaŭ aliajn geologiajn fenomenojn.

## Platoj 
* Aŭstralia plato
* Hind-Aŭstralia Plato
* Hindia plato
* Faŭlto

## Konceptoj 
* Kontinenta kolizio

## Literaturo 
* Ĉu vi konas la teron?, Endre Dudich, publikigita en 1983 ĉe Scienca Eldona Centro de Universala Esperanto-Asocio en Budapeŝto
Laharo

[eta|dekstra|350px|Lahara fluo sur deklivo de vulkano [Monto Saint Helens el erupcio en marto de 1982.]]
**Laharo** (termino devenas el Indonezio) estas akompana aperaĵo dum kelkaj vulkanaj erupcioj. Laharo estas kreita el miksaĵo de vulkana cindro kaj akvo.

Kaŭzoj de estiĝo de laharo estas jenaj:
* Degeligo de neĝa aŭ glacia kovraĵo de la vulkano dum la erupcio
* Plialtigo de pluvoj, eventuale elverŝo de lageto troviĝanta en la proksimeco de la erupcianta vulkano

Laharoj estas tre danĝera aperaĵo (eble pli danĝeraj ol fluanta lafo) pro ilia granda moveblemo (kelke da dekoj da metroj dum sekundo). Unu el la plej malnovaj katastrofoj okazis en la jaro 79 dum erupcio de vulkano Vezuvio, kiam estis per laharo trafita urbo Herculaneum. Lasta granda katastrofo okazis en 1985 en Kolombio, kiam urbo Armero estis sepultita sub 8 m tavolo de laharo, kiu superis distancon pli ol 40 km de erupcianta vulkano Nevado del Ruiz.

Kelkaj sidejo troviĝantaj en la proksimeco de vulkanoj kun verŝajna apero de laharoj (ekz. Rainier en Usono aŭ Ruapehu sur Nov-Zelando) havas tralaboritan sistemon de ĝustatempa averto antaŭ proksimiĝanta laharo.

Kategorio:Vulkanaj produktoj
Johann Praetorius

**Johann Praetorius** (* 25-a de novembro 1595 en Hamburgo, † 25-a de julio 1660 samloke) estis komponisto kaj orgenisto de la Nordgermana Orgenskolo.

Johann estis lernanto de sia patro Hieronymus Praetorius kaj – samkiel sia frato Jacob – de Jan Pieterszoon Sweelinck. Ekde 1611 li estis orgenisto kaj eklezia skribisto ĉe la preĝejo St. Nikolai en Hamburgo. En 1619 li edzinigis Anna Sperling, la filinon de la rektoro de la „Gelehrtenschule des [klerula lernejo de] Johanneums“, kun kiu li havuis du gefilojn: Hieronimo (* ĉirkaŭ 1620) kaj Elisabeth (* ĉirkaŭ 1622).

Johann Praetorius postlasis 14 ĥoralajn- kaj du psalmomuzikigojn por orgeno.

## Literaturo 
* Klaus Beckmann: *Johann Praetorius – Sämtliche Orgelwerke.* Reihe „Meister der Norddeutschen Orgelschule“, Bd. 7. Schott, ISMN M-001-13645-7

Praetorius, Johann
Praetorius, Johann
Praetorius, Johann
Praetorius, Johann
Praetorius, Johann
Andreas Werckmeister

**Andreas Werckmeister** (* 30-a de novembro 1645 en Benneckenstein; † 26-a de oktobro 1706 en Halberstadt) estis muzikisto kaj muzikteoriisto de la barokepoko.

## Vivo kaj verkaro 
Werckmeister vizitis la lernejojn en Nordhausen kaj en Quedlinburg. Li ricevis sian muzikan edukadon de siaj onkloj Heinrich Christian Werckmeister kaj Heinrich Victor Werckmeister. En 1664 li iĝis orgenisto en Hasselfelde, dek jarojn poste en Elbingerode; en 1696 li iĝis orgenisto de la Martin-Preĝejo en Halberstadt.

El siaj komponaĵoj konserviĝis nur unu libreto: violonaĵoj kun ĝeneralbaso kun la titolo *Musikalische Privatlust* (1689).

Werckmeister konatiĝis al la posteularo pli vaste kiel muzikteoriisto, speciale per siaj traktaĵoj *Musicae mathematicae hodegus curiosus…* (1687) kaj *Musikalische Temperatur, oder…* (1691), en kiuj li priskribis la die nach ihm benannten bontemperatan agordon nomumita laŭ li.

## Pluaj skribaĵoj 
* Hypomnemata Musica (1697)
* Erweiterte und verbesserte Orgelprobe (1698)
* Cribum Musicum (1700)
* Harmonologia Musica (1702)
* Musicalische Paradoxal-Discourse (1707)

## Retaj ligiloh 
* 

Werckmeister, Andreas
Werckmeister, Andreas
Werckmeister, Andreas
Werckmeister, Andreas
Werckmeister, Andreas
Werckmeister, Andreas
Bresto (Belorusio)

**Bresto**, antaŭe **Litova Bresto** aŭ **Bresto apud Bugo** (ruse "", beloruse "", pole Brześć, jide בּריסק, hebree ברסט ליטובסק, ukraine: Берестя ) estas urbo en Belorusio, administra centro de la Bresta regiono. La urbo situas en la plej okcidenta parto de Belorusio, proksime al Pollando.

La urbo estas grava transporta centro, rivera haveno. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝis 1945 la urbo situis en Pollando, kie nun estas centro de la pola kulturo en Belorusio, kun la pola konsulejo, kaj kiel la nomo *Litova Bresto* (Brest-Litovsk) indikas, ankoraŭ pli frue estis parto de Litovio.

La urbo estas fama precipe pro la Traktato de Brest-Litovsk (laŭ la malnova nomo de la urbo), en 1918, inter soveta Rusio kaj Ukrainio unuflanke kaj la centraj regnoj (Aŭstrio-Hungario, Bulgario, la Germana Regno kaj Turkio) aliflanke, kiu fiksis la eliron de Rusio el la Unua mondmilito. Ĝi ankaŭ konatiĝis pro la Defendo de la Bresta Fortikaĵo dum la dua mondmilito somere 1941 (pro kio la urbo ricevis la honoran sovetunian titolon "Fortreso-Heroo".
[eta|maldekstra|200px|La germanaj generaloj Mauritz von Wiktorin kaj Heinz Guderian kaj la sovetia oficiro **Semyon Krivoshein** dum la defilado de la germana armeo [Wehrmacht kaj Ruĝa Armeo en Bresto la 22an de septembro 1939 post la dispartigo de Pollando laŭ la pakto Hitlero-Stalino (Pakto Ribbentrop-Molotov)]]

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de Bresto estas
*  Botoșani en Rumanio

## Vidu ankaŭ 
* Brest-Centralni (stacidomo)
* Trolebusa transporto en Bresto

## Eksteraj ligiloj 
*  (, angle kaj ruse)


Kategorio:Bresta regiono
Kategorio:Urboj de Belorusio
Kubuntu

**Kubuntu** estas oficiala derivaĵo de Ubuntu, libera operaciumo, uzanta la grafikan interfacon KDE. Kubuntu estas konsiderata bona startaĵo por tiuj, kiuj antaŭe nur uzis Vindozon, ĉar la interfaco pli similas al tiu operaciumo de Microsoft, ol Gnome uzata en Ubuntu. Kubuntu kaj la aliaj distribuaĵoj (Ubuntu, Xubuntu, Lubuntu ktp.) estas haveblaj ankaŭ en Esperanto.

Kiel aliaj versioj de Ubuntu, Kubuntu estas uzebla sen instalado, de optika disko aŭ alia portebla datumstokejo (t. n. *Live CD*).

Pli da informoj ĉe la ĉefprojekto Ubuntu.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* 
* Oficiala forumo de Ubuntu flavours (Ubuntu, Kubuntu, Xubuntu...)

Kategorio:Ubuntu-distribuaĵoj
Kategorio:KDE
Loĝebla zono

En astronomio **loĝebla zono** estas kosma regiono, kie kondiĉoj estas favoraj por la kreo de vivo. Estas difinitaj du regionoj en la kosmo, kiuj povas esti favoraj al la kreado de vivo, unu ene de sunsistemo kaj la alia en la galaksio. Planedoj kaj lunoj en tiuj regionoj estas bonaj kandidatoj por esti loĝeblaj kaj tiel kapablaj porti eksterteran vivon.

Astronomoj kredas, ke vivo plej probable povas kreiĝi en la ĉirkaŭstela loĝebla zono de sunsistemo, kaj en la galaksia loĝebla zono de grandaj galaksioj.

Ene de sunsistemo, oni kredas, ke planedo devas resti en la loĝebla zono por krei vivon. La ĉirkaŭstela loĝebla zono (aŭ ekosfero) estas teoria sfera speco de kosmo ĉirkaŭ steloj, kie la surfacaj temperaturoj de planedoj povas enteni likvan akvon.

La loko de sunsistemo en galaksio devas ankaŭ esti favora al la evoluado de vivo, kaj ĉi tiu kondukas al la koncepto de galaksia loĝebla zono. Por enteni vivon, sunsistemo devas esti sufiĉe proksima de la galaksia centro, tiel, ke sufiĉe alta nivelo de pezaj elementoj ekzistas kaj favoras la formiĝon de rokaj planedoj. Pli pezaj elementoj devas ĉeesti kiel ekzemple fero, por ke ili formu kompleksajn molekulojn de vivo.
Sed la sunsistemo devas ankaŭ esti sufiĉe malproksima de la galaksia centro por eviti danĝerojn kiel alfrapiĝoj de kometoj kaj asteroidoj.

La loĝebla zono kelkfoje nomiĝas orbuklulina zono.

## Vidu ankaŭ 
* Kepler-22b
* TOI-700 d
* K2-18b

## Loĝebla zono ene de sunsistemo 
Por povi havi likvan akvon sur ĝia surfaco, planedo devas esti en la loĝebla zono. Ekster la limo de tiu zono planedo ne ricevas sufiĉan sunan radiadon (varmon), tial akvo estas frostita. Planedo pli proksima al la suno ricevas tro multan sunenergion, tial akvo forbruliĝos.

## Anglalingvaj eksteraj ligiloj 
* The Encylcopedia of Astrobiology, Astronomy and Spaceflight
* "Stars and Habitable Planets" at SolStation 

Kategorio:Astrobiologio
Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj
Prototaxites

**Prototaxites** [prototaksites] estis giganta fungo, vivanta antaŭ ĉ. 420-350 milionoj da jaroj, en la devono kaj silurio. Ĝi atingis la alton de 8 metroj kaj trunkodikon de 1 metro.

La unuajn fosiliojn malkovris la kanada sciencisto John William Dawson en 1859. Li supozis, ke temis pri giganta konifero. Poste oni supozis, ke ĝi estis algo aŭ likeno.

La unua supozo pri fungeco de la organismo aperis unuafoje en 1919. Tion firmigis decide esploroj en 2007, kiam analizo montris, ke la C-izotopoj de la restaĵoj de la organismo venis ne el la aero (per fotosintezo) sed el la grundo. Tion pruvis kompara analizo de la diversaj organismoj el la epoko. La *Prototaxites* konsistis el miloj de etaj tubetoj, kio same fortigas la fungoideon.

## Eksteraj ligiloj 
* bildo kaj klasifiko en la angla

Kategorio:Fungoj
Mezoceana dorso

[eta|dekstra|250px|Estiĝo de mezoceana dorso per eliro de [magmo.]]
**Mezoceana dorso** estas submara montaro, kreita de eliro de magmo el termantelo. La mezoceanaj dorsoj troviĝas sur limoj de du malproksimiĝantaj tektonaj platoj kaj ili estas la plej longa montara sistemo sur Tero: ~60 000 km.

La mezoceanaj dorsoj estas geologie aktivaj. La magmo senĉese eliras tra sistemo de rompoj, nomataj rifto kaj ĝi kreas novan oceanan terkruston, komune kun ĉeno de submaraj vulkanoj. La plej junaj mineraloj troviĝas meze de la dorso kaj iom post iom ili estas forŝovataj malproksimen de la dorso. Tiu ĉi procezo estis observata kiel disiro de oceana fundo. Sur mala ekstremaĵo de la plato troviĝas profunda submara fosego, kie okazas subdukcio de oceana krusto reen en la termantelon. La plej ofte troviĝanta mineralo estas bazalto.

Ekzistado de mezoceanaj dorsoj estis konfirmita nur en la 50-aj jaroj de la 20-a jarcento, kaj ekde tiam oni komencis sisteman esploradon de mara fundo.

## Ekzemploj 
* Arkta Baseno

## Literaturo 
* Ĉu vi konas la teron?, Endre Dudich, publikigita en 1983 ĉe Scienca Eldona Centro de Universala Esperanto-Asocio en Budapeŝto 

## Vidu ankaŭ 
* Rifto
* Plata tektoniko
* Listo de oceanaj dorsoj

Kategorio:Submaraj dorsoj
Kategorio:Oceanografia terminologio
Mariana Fosego

eta|250px|dekstra|Situo de la Mariana fosego
[eta|250px|Submarŝipo *Trieste* senpere antaŭ rekorda mergiĝo, la [23-an de januaro 1960]]

**Mariana Fosego** estas la plej profunda loko de la tera surfaco kun profundaĵo de  metroj sub nivelo de Pacifiko. Ĝi situas apud Marianoj.

Unuafoje ĝi estis malkovrita en la jaro 1951 de brita esplorŝipo *Challenger II*, kiu donis nomon al la plej profunda parto de la fosego - Challenger-profundo.

Kategorio:Pacifiko
Kategorio:Oceanografio
Wallingford

**Wallingford** ([ˈwɔlɪŋfəd]) estas urbeto, civila paroĥo kaj bazarurbo apud la rivero Tamizo en Anglio. Ĝi estas lokata en la graflando Oxfordshire (Oksfordio). Rikardo de Wallingford (1292-1336) estis matematikisto naskiĝinta en Wallingford.  Agatha Christie, verkistino, mortis la  en Wallingford.

## Eksteraj ligiloj 
* Wallingford History Gateway 

Kategorio:Urboj de Oxfordshire
Coevorden

Dosiero:Loudspeaker.svg**Coevorden** ()
[kUvorden] (ankaŭ: *Anserurbo*) estas urbo kaj municipo en la sudorienta parto de la provinco Drento (*Drenthe*) en Nederlando. Fine de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

eta|maldekstra|La malnovaj fortikaĵoj de la urbo Coevorden (1646)

Dosiero:kasteel_van_coevorden.jpg|La kastelo de Coevorden
Dosiero:de_drie_podagristen.jpg|Statuo de la tri podagristoj
Dosiero:Het_Arsenaal_Coevorden.jpg|La arsenalo de Coevorden

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Drento
Kategorio:Municipoj de Drento
Kategorio:Fortikaĵoj en Nederlando
Profunda submara fosego

eta|dekstra|250ra|
**Profunda submara fosego** estas longa kaj samtempe mallarĝa topografia depreso sur mara fundo. La fosegoj estas la plej profundaj lokoj sur Tero.

La profundaj submaraj fosegoj estiĝas dum kunpuŝiĝo de du tektonaj platoj, konkrete dum subŝoviĝado de unu plato sub la alian. Paralele kun ili troviĝas vulkanaj insulaj arkoj (eventuale ĉenoj de vulkanaj montaroj) en distanco proksimume 200&nbsp;km de la fosego. La fosegoj kutime profundiĝas 3 ĝis 4 kilometrojn sub oceanan fundon. La plej profunda loko estas profundaĵo Challenger en Mariana Fosego - 10&nbsp;911&nbsp;m sub la surfaco de la maro.

## Apero 
La profundaj submaraj fosegoj plej ofte aperas en Pacifiko, sed ankaŭ oriente de Hinda Oceano, Atlantiko kaj en Mediteraneo. En Pacifiko ili borderas marbordon de Sud-Ameriko, nordokcidenton de Usono kaj Kanado, Alasko, Aleutaj insuloj, Kurilaj insuloj, Japanio, Filipinoj, Marianoj, Salomonoj kaj Nov-Zelando, per kio ili kreas proksimume rondan formacion nomata ankaŭ fajra rondo.

En Atlantiko estas konata Puertorika Fosego troviĝanta laŭlonge laŭ Malgrandaj Antiloj, kiu apartigas Atlantikon de Kariba Maro kaj Kajmana Fosego (en la Kariba Maro). En Mediteraneo tio estas denove Kalabrija Fosego, kiu etendiĝas ĉe marbordo de suda Italio kaj Sicilio.

## Geologiaj procezoj en profundaj submaraj fosegoj 
La fosegoj borderas unu el la plej gravaj geologiaj fenomenoj sur Tero - kunpuŝiĝon de litosferaj platoj. Ili kreiĝas en konverĝaj tipoj de randoj, dum profundiĝo de oceana krusto sub alian platon. Se tiu ĉi estas ankaŭ oceana, la akompana aperaĵo estas estiĝo de insula arko (se estas la profundiĝanta plato sufiĉe maljuna, ties transporto de la loko de estiĝo de rifta zono daŭris longe, ĝi nomiĝas ankaŭ **primitiva arko**). Se la alia plato estas kontinenta, kreiĝas sur ĝi ĉeno de vulkanaj montaroj.

La profundiĝangulo ne estas sama - dum la komenco tio estas proksimume 5°, en la lokoj, kiuj jam estas mergiĝintaj sub alian platon, tio estas jam 10-16°. Okaze, ke kunpuŝiĝos du platoj, kreataj nur per kontinenta terkrusto, ankaŭ okazas profundiĝo de unu el la platoj, sed la estiĝinta fosego abrupte pleniĝos de sedimentoj.

La profundaj submaraj fosegoj estas loko de apero de oftaj tertremoj kaj vulkanaj agadoj. Plimulto de tertremoj estas profunda (ĉirkaŭ 400 ĝis 700 m sub la surfaco). Magmoj, produktitaj de subdukciaj procezoj, nomiĝas **kalk-alkalaj**, per ili kreitaj mineraloj estas plej ofte andezitoj kaj riolitoj, okaze de primitivaj arkoj prefere bazaltoj.

## Literaturo 
* Ĉu vi konas la teron?, Endre Dudich, publikigita en 1983 ĉe Scienca Eldona Centro de Universala Esperanto-Asocio en Budapeŝto 

## Vidu ankaŭ 
* Abismo
* Filipina Fosego
* Mariana fosego
* Tonga Fosego
* Mezoceana dorso
* Plata tektoniko
* Profundmara zono
* Profunda maro
* Subdukcio

Kategorio:Geomorfologio
Kategorio:Platotektoniko
Kategorio:Oceanografia terminologio
Moeda

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Metropolitana de Belo Horizonte* kaj en la mikroregiono *Itaguara''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

eta|maldekstra|260ra|

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Monsenhor Paulo

**Monsenhor Paulo** estas brazila municipo situanta en la centrosuda regiono de la ŝtato de Minas Gerais. Laŭ kalkuloj de 2004 ĝia loĝantaro konsistis el pli malpli 7904 homoj.
Biała

**Biała** havas diversajn signifojn:

* **Biała (urbo)** estas urbo en Opolio en Pollando.
* **Biała (rivero)** estas rivero en Pollando.
* **Biała Piska** estas urbo en Varmio-Mazurio en Pollando.
* **Biała Podlaska** estas urbo en Lublinio en Pollando.
* **Biała Rawska** estas urbo en Lodzio en Pollando.
* **Bielsko-Biała** () estas urbo en Silezio en Pollando
Karlino (Pollando)

**Karlino** ( germane Körlin, kaŝube Kòrlin; dum la historio diversaj nomoj: *Chorzelin, Corlin 1299, Cornlin 1299; Korlin 1304, Corlyn 1342, Cörlin 1556, Corlin 1618, Cörlin 1789, do Korlina 1807, karliński 1946, Karlino, Kòrlin, Körlin) - estas urbo en Okcidenta Pomerio en Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en distrikto Białogard.
200px|eta|maldekstra|200px|La blazono de Karlino, ĉe la muro de la urbodomo
[eta|200px|maldekstra|La preĝejo de la [Ĉefanĝelo Miĥaelo]]
[eta|200px|maldekstra|[Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito]]
## Historio 
### Historio de Karlino en la mezepoko 
La unua mencio pri la loko Karlino, laŭ kiu ĝi apartenas la tn. Duklando de Kamień Pomorski, devenas de la jaro 1240. Ĉirkaŭita per akvo la kastelo persistis la sieĝon kaj tiufoje ne estis kaptita de la princo de Pomerio *Boguslavo la 8-a*, tamen jam en la jaro 1481 la tuta Karlino kun la kastelo estis detruita.

### Historio de Karlino de la 16-a ĝis 19-a jarcentoj 
Tute ŝanĝis la staton de la urbo la apero de Reformacio en la jaro 1534.  La disvolvo de la komerco kaj la eta industrio, kaj la konstru-evoluigo de Karlino ekkomencis en la 1870-aj jaroj, post la venko de Prusio kontraŭ Francio.

### Historio de Karlino dum la 20-a jarcento 
La fino de la Unua Mondmilito kaj teritoriaj perdoj de la Germana Regno malgrandigis la germanan nombron de la loĝantaro.

Post la fino de Dua Mondmilito la urbo doniĝis al la komunista Pola Popla Respubliko laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la forpelo de la germanaj loĝantoj kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon).
Lige kun grandaj militaj detruoj en Kolberg (ekde 1945 Kołobrzeg) dum la Dua Mondmilito la sidejo de la distrikto portempe estis Karlino kaj tiam nombro de la loĝantoj kreskis ĝis pli ol 5 miloj. Nur post la transiro de la distrikta estraro al Kołobrzeg en la jaro 1947 la nombro de la loĝanto malkreskis ĝis 3 miloj. 

### Bibliografio 
* Fritz R. Barran, Städte-Atlas Pommern, Leer: Rautenberg, 1993.
* Czesław Czubryt-Borkowski, Zygmunt Czarnocki, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939-1945, Varsovio: Sport i Turystyka, 1988.
* Katarzyna Łukaszewicz, Karlino, Bydgoszcz: Omega, 2001.

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Okcidentpomeria provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Biała (urbo)

**Biała** estas urbo en la provinco Opolio de Pollando, kiu laŭ la stato de 
havis loĝantaron de  urbanoj, kio egalas al loĝdenso de  homoj/km². Ĝi apartenas al distrikto Prudnik.

Ĝis la jaro 1945 la urbeto estis parto de Germanio, havis germanlingvan loĝantaron kaj nomiĝis ''''''''''. Ĝi situas ok kilometrojn nordoriente de la distrikta ĉefurbo Prudnik ().

## Eksteraj ligiloj 
* 

eta|maldekstra|200ra

Kategorio:Urboj de Opola provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Dąbie

**Dąbie** havas diversajn signifojn:

***Dąbie (urbo)** estas urbo en Pollando.
***Dąbie (lago)** estas lago en Pollando.
2029

**2029** estos normala jaro komenciĝanta je lundo (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2029 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
La asteroido 99942 Apofiso proksimiĝos Teron la
13-an de aprilo kaj tre mallongtempe brilos je almenaŭ tria magnitudo.

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Dąbie (urbo)

**Dąbie** (prononcu: Dombje) estas urbo en Grandpollando en Pollando. Ĝi apartenas al distrikto Kolski.

## Dua mondmilito
14.08.1942: Operaco Reinhardt: en Chełmno apud Dąbie germanoj murdis 4 500 judojn de Szadek (Distrikto Kaliski)

Kategorio:Urboj de Grandpollanda provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
2030

**2030** estos normala jaro komenciĝanta je mardo (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2030 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
20-a de aŭgusto, pasado de Venuso videbla elde Marso, eble observata de marsaj esploradistoj, aŭ (pli verŝajne) de roboto.

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
2039

**2039** estos normala jaro komenciĝanta sabate (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2039 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* 21-a de junio: Ringa suna eklipso sur la norda duonglobo
* 7-a de novembro: Pasado de Merkuro

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
2027

**2027** estos normala jaro komenciĝanta vendrede (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2027 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
La 7-a de aŭgusto : La asteroido (137108) 1999 AN10 pasas al ĉirkaŭ 390 000 km de la Tero.

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
2018

eta|2018 Events Collage
**2018** estis normala jaro komenciĝanta lunde (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2018 post Kristo okazis, interalie:

## Resuma listo de gravaj eventoj 
Jen resumo de kelkaj gravaj eventoj de la jaro 2018:

1. Renkontiĝo inter Usona prezidento Trump kaj Nord-Korea gvidanto Kim Jong-un en Singapuro.

2. Princo Harry kaj Meghan Markle geedziĝis en Britio.

3. Komerca milito inter Usono kaj Ĉinio intensiĝis.

4. Futbala Mondpokalo okazis en Rusio, kun Francio venkanta.

5. Granda incendio en Kalifornio (Camp Fire) kaŭzis grandajn detruojn.

6. Facebook alfrontis skandalon pro datuma misuzado fare de Cambridge Analytica.

7. Jamal Khashoggi, ĵurnalisto, estis murdita en la Sauda ambasadejo en Istanbulo.

8. Granda ponto kolapsis en Ĝenovo, Italio.

9. Prezidento Moon Jae-in de Sud-Koreio renkontiĝis kun Kim Jong-un en Nord-Koreio.

10. Multaj landoj malpermesis unuuzajn plastajn produktojn por protekti la medion.

11. Pluraj landoj leĝigis mariĥuanon por medicina aŭ rekrea uzado.

12. La plej aĝa homo, Chiyo Miyako, mortis en la aĝo de 117 jaroj.

## Eventoj 
* Manifestacioj en Irano
*26-a de decembro: Sveda esperantisto Johannes Genberg fondis esperantistan socian retejon Nubo.re
* La 91-a Kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) okazis de la 5-a ĝis la 12-a de aŭgusto 2018 en Kragujevac, Serbio.

### Sporto 
* 5–7 de januaro: Eŭropa Ĉampioneco je glitkurado rapida 2018 en Rusio.
* 6-20 de januaro: "Ralio Dakaro" (okazas en Sudameriko)
* 9-25 de februaro: Vintraj Olimpiaj Ludoj de 2018 en Pjonĉango («PyeongChang 2018»).
* 1-4 de marto: Interna Atletika Monda Ĉampioneco 2018 en Birmingham («Birmingham 2018»).

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
* 7-a de januaro: France Gall, franca kantistino (n. 1947)
* 22-a de januaro: Ursula K. Le Guin, usona verkistino (n. 1929)
* 11-a de februaro: Paul Bocuse, franca kuiristo (n. 1926)
* 14-a de marto: Stephen Hawking, brita fizikisto (n. 1942)
* 13-a de aprilo: Miloš Forman, usona filmreĝisoro (n. 1932)
* 15-a de aprilo: Vittorio Taviani, itala filmreĝisoro (n. 1929)
* 9-a de majo: Per Kirkeby, dana artisto (n. 1938)
* 19-a de majo: Robert Indiana, usona artisto (n. 1928)
* 16-a de aŭgusto: Aretha Franklin, usona kantistino (n. 1942)
* 18-a de aŭgusto: Kofi Annan, ganaa Nobelpremiita politikisto, Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj (n. 1938)
* 15-a de oktobro: Arto Paasilinna, finna verkisto (n. 1942)
* 28-a de decembro: Amos Oz, israela verkisto (n. 1939)
Ŝtonturnulo

**Ŝtonturnuloj** estas du specioj de birdoj, la Koluma ŝtonturnulo (*Arenaria interpres*) kaj la Nigra ŝtonturnulo (*Arenaria melanocephala*), de la familio de Skolopedoj kaj ordo de Karadrioformaj. Ili estas proksima parencoj de la kalidroj (Thomas *et al.*, 2004).

Ambaŭ birdoj estas tre diferencigaj mezgrandaj vadbirdoj. Ili estas reproduktantoj en norda Arkto kaj migrantoj. Tiuj fortikaj povaj birdoj havas fortajn kolojn kaj bekojn tre taŭgaj por ties manĝotekniko. Kiel la nomoj kaj en kelkaj naciaj lingvoj kaj en esperanto, tiuj specioj vere turnas ŝtonojn aŭ algojn serĉante kaŝitajn senvertebrulojn. Ili estas regulaj marbordanoj kiuj preferas ŝtonajn strandojn anstataŭ sablo kaj ofte troviĝas kun ekzempleroj de Markalidro.

Ties aspekto estas rimarkinda dumfluge, kun blankaj makuloj dorse (laŭlonge), en flugiloj (horizontala laŭlonge kaj vertikala pli malgranda kaj malpli rimarkebla en kuniĝo kun dorso) kaj vosto (antaŭ malhela fino).

La Koluma ŝtonturnulo (aŭ nur *Ŝtonturnulo* en Eŭropo ĉar tie estas konata tiu specio per la nomo de la genro), *Arenaria interpres*, estas pli bunta birdo ol la la Nigra ŝtonturnulo (*Arenaria melanocephala*), kun ruĝbruna kaj nigra dorso kaj blankonigraj kapo, kolo kaj brusto.

La Nigra ŝtonturnulo (*Arenaria melanocephala*), spite samgenrecon estas malpli bunta birdo, malhelbruna supre -preskaŭ nigra- kaj blanka sube.

## Referencoj 
* **Thomas**, Gavin H.; Wills, Matthew A. & Székely, Tamás (2004): A supertree approach to shorebird phylogeny. *BMC Evol. Biol.* **4**: 28.  PDF plena teksto  Kroma Materialo

Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Skolopedoj
2013

eta|2013 Events Collage new
**2013** estis normala jaro komenciĝanta je mardo (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2013 post Kristo okazis, interalie:

## Resuma listo de gravaj eventoj 
Jen konciza resumo de kelkaj gravaj eventoj de la jaro 2013:

1. Papo Benedikto la 16-a rezignis, kaj Papo Francisko estis elektita kiel lia posteulo.

2. Edward Snowden malkaŝis ampleksajn spionadajn programojn de Usono.

3. Nelson Mandela, iama sudafrika prezidento kaj kontraŭ-apartisma aktivulo, mortis.

4. Bomboj eksplodis ĉe la Bostona Maratono, kaŭzante tri mortojn kaj multajn vunditojn.

5. Tajfuno Haiyan (ankaŭ nomita Yolanda) forte trafis Filipinojn.

6. La civila milito en Sirio daŭris kun pliintensiĝo de batalo kaj humanitara krizo.

7. Kroatio aliĝis al Eŭropa Unio kiel la 28-a membro-ŝtato.

8. La unua Afrika ŝtato, Ugando, subskribis leĝon kontraŭ samseksemuloj.

9. Princo George, filo de Princo William kaj Catherine, Dukino de Cambridge, naskiĝis.

## Eventoj 
### Esperantujo 
* La 7-a **Somera Esperanto-Studado** okazis inter la 12-a kaj la 20-a de julio en Martin, Slovakio
* La 98-a **Universala Kongreso de Esperanto** okazis inter la 20-a kaj la 27-a de julio en Rejkjaviko, Islando
* La 69-a **Internacia Junulara Kongreso** okazis inter la 19-a kaj la 26-a de aŭgusto en Nazareto, Israelo
* La 86-a **SAT-Kongreso** okazis inter la 28-a de julio kaj la 4-a de aŭgusto en Madrido, Hispanio

### Mondo 
#### Januaro 
* 1-a de januaro – Irlando komencis Prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio

#### Februaro 
* 15-a de februaro – Meteoro de Ĉelabinsk
* 28-a de februaro – abdikis la papo Benedikto la 16-a

#### Marto 
13-a de marto: Argentina kardinalo Jorge Mario Bergoglio iĝis la 266-a papo, akceptante nomon Francisko

## Naskiĝoj 
* 22-an de julio: Georgo de Kembriĝo, filo de princo William, heredonto al la trono de Britio

## Mortoj 
* 16-a de januaro: Sándor Csép, rumanuja hungara dramverkisto (n. 1938)
* 5-a de marto: Hugo Chávez, prezidanto de Venezuelo (n. 1954)
* 8-a de aprilo: Margaret Thatcher, ĉefministro de Britio (n. 1925)
* 10-a de aŭgusto: László Csizsik-Csatáry, nazia kunlaboranto (n. 1915)
* 12-a de aŭgusto: Princo Friso de Oranje-Nassau (n. 1968)
* 15-a de aŭgusto: Jacques Vergès, franca advokato (n. 1926)
* 23-a de oktobro: Anthony Caro, angla skulptisto (n. 1924)
* 28-a de oktobro: Tadeusz Mazowiecki, ĉefministro de Pollando (n. 1927)
* 17-a de novembro: Doris Lessing, angla verkistino Nobelpremiita (n. 1919)
* 5-a de decembro: Nelson Mandela, prezidanto de Sud-Afriko de 1994 ĝis 1999 (n. 1918)
2019

eta|2019 collage v1
**2019** estas normala jaro komenciĝanta marde (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2019 post Kristo okazis, interalie:

## Resuma listo de gravaj eventoj 
Jen resumo de kelkaj gravaj eventoj de la jaro 2019:

1. Granda incendio detruis parton de la katedralo Notre-Dame en Parizo.

2. La unua foto de nigra truo estis publikigita.

3. Protestoj en Honkongo kontraŭ proponita ekstradicia leĝo.

4. Prezidento Trump estis akuzita (impeached) de la Usona Reprezentantaro.

5. Teroristaj atakoj en Sri-Lanko dum Paska dimanĉo.

6. Granda incendioj en Amazono kaj Aŭstralio.

7. Greta Thunberg gvidis tutmondan movadon pri klimata ŝanĝiĝo.

8. Brexit-procezo daŭris kun novaj prokrastoj kaj politika tumulto en Britio.

9. La lastaj bataloj kontraŭ ISIS en Sirio.

10. Venezuelo spertis politikan kaj ekonomian krizon.

11. Boeing 737 Max aviadiloj estis terigitaj tutmonde post du akcidentoj.

12. Usono retiriĝis el la Intera Nuklea Fortoj-Traktato kun Rusio.

## Eventoj 
[eta|maldekstre|150px|La unua kolora foto de [486958 Arrokoth]]
* : La Usona kosmosondilo New Horizons sukcese preterflugis la transneptunan objekton 486958 Arrokoth, kromnomata *Ultima Thule*. Temas pri la plej fora objekto esplorita de homoj.
* : plena eklipso de Luno, la lasta ĝis 2021
* 10-a de februaro - 15-a de februaro: Festivalo Olimpika de la Junularo Eŭropa en Sarajevo
* : pasado de Merkuro, la lasta ĝis 2032

## En Esperantujo
* 31-a de majo - 2-a de junio - 38-a Pola Esperanta Kongreso en Łochów
* La Kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) okazis de la 4-a ĝis la 11-a de aŭgusto 2019 en Barcelono, Katalunio, Hispanio. Aliĝis 220 homoj, partoprenis iom pli. 
* 13-a de decembro - 15-a de decembro - 20-aj Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj en Bjalistoko
* 15-a de decembro- 160-jariĝo de naskiĝtago de L.L. Zamenhof

## Naskiĝoj 
* 6-a de majo: Archie Harrison Mountbatten-Windsor

## Mortoj 
* 17-a de januaro: Gil Carlos Rodríguez Iglesias, prezidanto de la Kortumo de la Eŭropaj Komunumoj (n. 1946)
* 4-a de februaro: Matti Nykänen, finna skisaltisto, kvarfoja olimpikisto (n. 1963)
* 19-a de februaro: Karl Lagerfeld, germana mododesegnisto (n. 1933)
* 23-a de aprilo: Jean, grandduko de Luksemburgo (n. 1921)
* 26-a de aprilo: Reijo Taipale, finna kantisto (n. 1940)
* 5-a de aŭgusto: Toni Morrison, usona Nobelpremiita verkistino (n. 1931)
* 31-a de aŭgusto: Immanuel Wallerstein, usona sociologo kaj ekonomiko-historiisto (n. 1930)
* 13-a de septembro: György Konrád, hungara verkisto (n. 1933)
* 26-a de septembro: Jacques Chirac, prezidento de Francio (n. 1932)
* 30-a de septembro: Jessye Norman, usona kantistino (n. 1945)
* 27-a de oktobro: Vladimir Bukovskij, sovetia disidento (n. 1942)
* 27-a de novembro: William R. Harmon, usona esperantisto (n. 1927)
* 14-a de decembro: Panamarenko, belga artisto (n. 1940)

## Notoj
2060

**2060** estos superjaro komenciĝanta ĵaŭde (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2060 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* La 30-a de aprilo: plena suneklipso videbla en Afriko, Turkio kaj Azio

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
2014

eta|2014 Events Collage
**2014** estis normala jaro komenciĝanta merkrede (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2014 post Kristo okazis, interalie:

## Resuma listo de gravaj eventoj 
Jen resumo de kelkaj gravaj eventoj de la jaro 2014:

1. Rusia anekso de Krimeo kaj komenco de konflikto en orienta Ukrainio.

2. Ekesto de la terorista grupo ISIS (Islama Ŝtato) en Irako kaj Sirio.

3. Ebola-epidemio en Okcidenta Afriko.

4. Malapero de la Malaysia Airlines-flugmaŝino MH370.

5. Skota referendumo pri sendependiĝo, kie voĉdonis "Ne".

6. Mondpokalo de futbalo en Brazilo, kie Germanio venkis.

7. Protestoj en Honkongo kontraŭ ĉina politika influo ("Ombrela Revolucio").

8. Geedziĝrajto por samseksaj paroj leĝiĝis en pluraj landoj.

9. Spacesondo Rosetta sukcese atingis kometon kaj sendis surteriĝilon.

10. Grandaj ciberatakoj kontraŭ Sony Pictures kaj aliaj kompanioj.

## Eventoj 
### Esperantujo 
* La 8-a **Somera Esperanto-Studado** okazis inter la 12-a de julio kaj la 20-a de julio en Nitra, Slovakio
* La 99-a **Universala Kongreso de Esperanto** okazis inter la 26-a de julio kaj 2-a de aŭgusto en Bonaero, Argentino
* La 70-a **Internacia Junulara Kongreso** okazis inter la 18-a kaj 25-a de julio en Fortalezo, Brazilo
* La 87-a **SAT-Kongreso** okazis inter la 9-a kaj 16-a de aŭgusto en Dinano, Francio
* La 9-a **Somera Esperanto-Studado** okazis inter la 17-a ĝis 25-a aŭgusto la vilaĝo Koltiŝevo en Moskva provinco, Ruslando
* **Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko** 2014 okazis inter la 13-a kaj la 16-a de novembro en Modra-Harmónia, Slovakio

### Mondo 
* Dekomisiado de Kosmopramo *Endeavour*
* Olimpaj vintroludoj en Soĉi, Rusio
* 20-a Futbala Mondpokalo, en Brazilo.
* 1-a de januaro – Grekio komencis Prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio
* de la 22-a ĝis la 25-a de majo – Eŭropaj balotoj 2014
* 7-a de junio – Petro Poroŝenko iĝis prezidento de Ukrainio
* 19-a de junio – Filipo la 6-a (Hispanio) iĝis reĝo de Hispanio

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
* 27-a de februaro: Jan Hoet, belga muzea kuratoro (n. 1936)
* 2-a de marto: Ryhor Baradulin, belorusa poeto, eseisto, tradukisto (n. 1935)
* 17-a de aprilo: Gabriel García Márquez, kolombia verkisto (n. 1927)
* 26-a de majo: Nikolaj Leonov, ukraina sportisto, mondĉampiono pri karateo kaj piedbatbokso (n. 1982)
* 28-a de majo: Maya Angelou, usona verkistino (n. 1928)
* 30-a de majo: Henadz Buraŭkin, belorusa poeto (n. 1936)
* 10-a de julio: On Kawara, japana konceptartisto uzanta Esperanton en siaj verkoj (n. 1932)
* 27-a de septembro: Abdelmajid Lakhal, tunizia aktoro kaj reĝisoro de teatro
* 30-a de decembro:
** Luise Rainer (d:Q18994), aktorino
** Walter Roque (d:Q931130), sportisto
* 31-a de decembro:
** Washington Rodríguez (d:Q58315), urugvaja sportisto
** Norbert Leser (d:Q87627), aŭstra sciencisto
** Arthur Valerian Wellesley (d:Q320305), politikisto
** Edward Herrmann (d:Q536437), usona aktoro
** Michael Kennedy (d:Q3308292).

## Filmoj 
* 6-a de februaro: La Granda Budapeŝta Hotelo d:Q3521099

## Referencoj
Zizinha Guimarães

**Zizinha GUIMARÃES** estis pseŭdonimo de **Eufrozina Amélia Guimarães**,  brazila esperantistino, kiu naskiĝis en urbo Laranjeiras, subŝtato Sergipe, Brazilo la 26-an de decembro 1872 (?) kaj mortis en sama urbo en la 1-a de decembro 1964. Ŝi estis nomumita publika instruistino en 1896 kaj en 1904 fondis lernejon Escola Laranjeirense en Laranjeiras en tiu lernejo ŝi instruis Esperanton kiel regula fako. Ŝi lernis Esperanton ĉ. 1907.
Omaĝe al ŝi estas publika lernejo nomata *Escola Estadual Zizinha Guimarães* en Laranjeiras kaj busto en publika placo en sama urbo.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Brazilaj instruistoj
Kategorio:Brazilaj esperantistoj
2026

**2026** estas normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2026 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 1-a de januaro: Bulgario ekuzis eŭron
* 3-a de januaro: Usono lanĉas plurajn aviadilajn atakojn sur pluraj lokoj tra norda Venezuelo, kaptante la venezuelan prezidanton Nicolás Maduro kaj la prezidentedzinon Cilia Flores
* 28-a de februaro: Israelo kaj Usono atakis Iranon

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
* 1-a de januaro: Mohamed Harbi, alĝeria historiisto (n. 1933)
* 5-a de januaro: Ĵak Lepŭil', franca esperantisto (n. 1940)
* 6-a de januaro: Béla Tarr, hungara reĝisoro (n. 1955)
* 10-a de januaro: Erich von Däniken, svisa aŭtoro (n. 1935)
* 13-a de januaro: Scott Adams, usona bildstriisto (n. 1957)
* 19-a de januaro: Valentino Garavani, itala mododesegnisto (n. 1932)
* 24-a de januaro: Michael Parenti, usona historiisto kaj politikologo (n. 1933)
* 25-a de januaro: Lee Hae-chan, ĉefministro de Sud-Koreio 2004-2006 (n. 1952)
* 26-a de januaro: Richard Beirach, usona ĵazpianisto (n. 1947)
* 30-a de januaro: Catherine O'Hara, usona aktorino kaj scenaristino (n. 1954)
* 31-a de januaro: Wolfgang Schwanzer, germana esperantisto (n. 1953)
* 11-a de februaro: Cees Nooteboom, nederlanda verkisto (n. 1933)
* 11-a de februaro: James Van Der Beek, usona aktoro (n. 1977)
* 15-a de februaro: Robert Duvall, usona aktoro (n. 1941)
* 16-a de februaro: Frederick Wiseman, usona filmreĝisoro (n. 1930)
* 17-a de februaro: Jesse Jackson, usona politika aktivulo (n. 1941)
* 25-a de februaro: Antonio Tejero, hispana puĉisto (n. 1932)
* 28-a de februaro: Ali Ĥamenei, prezidanto kaj plej Supera Gvidanto de Irano (n. 1939)
* 5-a de marto: António Lobo Antunes, portugala verkisto (n. 1942)
* 8-a de marto: Anthony Leggett, brit-usona fizikisto Nobelpremiita (n. 1938)
* 8-a de marto: Radojica Petrović, serba esperantisto (n. 1949)
* 10-a de marto: Susan Haack, usona filozofino (n. 1945)
* 13-a de marto: Paul R. Ehrlich, usona biologo kaj demografo (n. 1932)
* 14-a de marto: Jürgen Habermas: germana filozofo (n. 1929)
* 15-a de marto: Len Deighton, brita verkisto (n. 1929)
* 17-a de marto: Ilia la 2-a, patriarko de Kartvelio (n. 1933)
* 19-a de marto: Umberto Bossi, itala politikisto (n. 1941)
* 19-a de marto: Chuck Norris, usona lukt-artisto kaj aktoro (n. 1940)
* 23-a de marto: Lionel Jospin, ĉefministro de Francio 1997-2002 (n. 1937)
* 24-a de marto: Birutė Galdikas, kanada primatologo (n. 1946)
* 25-a de marto: Alexander Kluge, germana kinoreĝisoro (n. 1932)
Jakob Kortkamp

**Jakob Kortkamp** (ankaŭ: Kurtzkampff; * ĉirkaŭ 1615; † ĉirkaŭ 1665) estis germana komponisto kaj orgenisto de la Nordgermana Orgenskolo.

## Vivo kaj verkaro 
De la vivo de Kortkamp estas ege malmulte postlasita. Kune kun Matthias Weckmann li estis lernanto de Jacob Praetorius la pli maljuna. Kortkamp estis orgenisto ĉe la Preĝejo St. Nikolai in Kiel. Johann Rist priskribis lin kiel „majstro trafe rutina kaj sperta de la kant‘ kaj orgenarto“.

De Kortkamp estis postlasitaj ĥoralmuzikigoj por orgeno kiel ankaŭ voĉkantaj verkoj.

Jakob Kortkamp havis filon, Johann (1643?–1721).

Kortkamp, Jakob
Kortkamp, Jakob
Kortkamp, Jakob
Kortkamp, Jakob
Lago Biŭa

**Biŭa** (琵琶湖 *Biŭa-ko*: Lago Bivo), ankaŭ latinliterigita *Biwa*, antaŭe konata kiel **Ōmi**, estas la plej granda nesala akvo lago en Japanio, situanta en la gubernio Ŝiga (okcidento-centra Honŝu), nordoriente de la antaŭa regurbo Kioto. Pro ĝia apudeco al la estinta regurbo, referencoj pri Lago Bivo ofte aperas en la Japanlingva literaturo, precipe en la poezio kaj en la historiaj rakontoj pri bataloj.

## Areo kaj uzado 
La surfaco de ĉi tiu lago estas ĉirkaŭ 670 km², kio estas pli granda ol la insulo Aŭaĝi. Malgrandaj riveroj dreniĝas ekde la ĉirkaŭantaj montoj en Lagon Bivon. La lago konstituas akvorezervujon por la urboj de Kioto kaj Ocu kaj estas multvalora resurso por apudaj ŝtofaj industrioj. Ĝi provizas per trinkebla akvo ĉirkaŭ 15 milionojn da personoj en la regiono. La lago estas taŭga vivloko por , inkluzive specioj el la familio de la Salmonedoj.

Ĝi vivtenas marokulturan industrion. La laga supraĵo printempe plialtiĝas je ĉirkaŭ tri metroj pro al fandiĝanta neĝo kaj pro printempaj pluvoj, kaj aŭtune post tajfunaj pluvoj. Ĝia ĉefa elfluejo estas la Seta-rivero, kiu poste estiĝas la Jodo-rivero kaj enfluas en la Osakan Golfon apud la samnoma urbo.

La kanalo de la lago Bivo, konstruita dum la malfruaj 1890-aj jaroj kaj poste pligrandigita dum la regadperiodo de Imperiestro Taishō, ludis gravan rolon por la revigligado de la industria vivo de Kioto, post kruta kadukiĝo sekve de la transigo de la ĉefurbo al Tokio.

Lago Bivo gastigas popularajn plaĝojn laŭlonge de la sudokcidenta lagobordo, precipe, ekzemple, Ŝiga Strando kaj Omi Maiko. Ankaŭ la Mizunomori Akva Botanika ĝardeno estas interesa.

## Natura historio de la lago 
Lago Bivo originis tektone kaj estas unu el la dudek plej maljunaj lagoj de la tero, datiĝante de preskaŭ 4 milionoj da jaroj. Tiu longa kontinua aĝo permesis la disvolviĝon de rimarkinde diversa ekosistemo en la lago. Biologoj priskribis 1 100 specojn de vivuloj en la lago, inkluzive 58 endemiajn speciojn, kio signifas ke tiuj ĉi ne estas troveblaj aliloke sur la tero. Lago Bivo estas ankaŭ grava loko por akvobirdoj. Proksimume 5 mil akvobirdoj vizitas ĉiujare Lagon Bivon. Freŝdate la biodiverseco de la lago grave malbone estas influita pro la infestado de fremdaj fiŝoj el la familio de la sunperkedoj: iuj specioj el la genro *Micropterus* kaj la specio *Lepomis macrochirus*.

Laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF), Lago Biŭa estas nesalakva tutmondaj 200-regiono el la orientazia ekoprovinco de la palearktisa ekozono.

eta|200px|

## Vidu ankaŭ 
* Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj
* Konservada stato de ekoregiono
* Japana biodiverseco-riĉaĵejo

## Eksteraj ligiloj 
*  Tutmondaj 200; numero 185 : Lago Biŭa (WWF)

## En Esperanto 
* *De dinamika Lago Biŭa al la mondo* de Takao Yamaguchi. Kyoto: MP Miyaobi Publishing Co, 2016.

Kategorio:Biogeografio
Kategorio:Palearktisaj ekoregionoj
Kategorio:Global 200
Kategorio:Lagoj en Japanio
Kategorio:Endemiismoj
Bivo

eta|Bivoj en japana muzeo
**Bivo** (, , ) estas speco de orientazia kordinstrumento kun kvar aŭ kvin kordoj. Ĝi estas ludata per fingroj aŭ plektro, sed sen arĉo. 
La vorto origine derivas el la japana *biwa*. Lanmespilo, unu frukto, estas nomata bivo (*biwa* aŭ *pipa*) en kelkaj aziaj landoj pro ĝia formo.

## Ĉina bivo 
* Ĉinbivo (Pipa)

## Japana bivo 
* Gagaka bivo
* Heike-bivo
* Moso-bivo
* Sacuma-bivo
* Ĉikuzen-bivo
* Niŝiki-bivo

## Vjetnama bivo 
* Vjetnama bivo (Đàn tỳ bà)

## Referencoj 
Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Kordinstrumentoj
Kantono Benton (Vaŝingtonio)

La **kantono Benton** - angle *Benton County* - estas kantono de Usono en la subŝtato Vaŝingtonio. La administra centro estas en la urbeto Prosser, sed ĝia plej granda urbo estas Kennewick. La kantono estis fondita la .

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La tera areo de la kantono estas 4 410 km², kaj 148 km² estas akvo. La teritorio situas ĉe la suda rando de la subŝtato, lime al Oregono.

Kantono Benton kreiĝis la  el parto de Kantono Klickitat.

## Vidu ankaŭ 
* Kantonoj de Vaŝingtonio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Kantonoj de Vaŝingtonio
Prosser (Vaŝingtonio)

eta|dekstra|250 px|Kortumo de Kantono Benton, en Prosser

**Prosser** estas urbo en Kantono Benton, Vaŝingtonio, Usono. Ĝi situas borde de la rivero Jakamaa. La poŝtkodo estas 99350. En 2004 oni nombris  loĝantojn. Prosser estas la kantona sidejo de Kantono Benton.

Prosser estis fondita de William Farrand Prosser, pensilvaniano kiu post militservado kiel kolonelo en la Usona Enlanda Milito, migris okcidenten kaj ekloĝis en tiu ĉi regiono en 1882. La urbo jure municipiĝis la .

## Eksteraj ligiloj 
* Komerca Ĉambro de Prosser *(angle)*
* Granda Balona Festivalo en Prosser *(angle)*

Kategorio:Urboj en Vaŝingtonio
Ĉernomorsko

**Ĉernomorsko** (, , ; antaŭ la jaro 1944 la loĝloko
nomiĝis *Ak-Meĉet*) estas ĉemara urbotipa loĝloko en la okcidenta parto de la Krimea duoninsulo,
administra centro de la Ĉernomorska distrikto de Aŭtonoma Respubliko Krimeo.
La loĝloko situas ĉirkaŭ 140 kilometrojn for de Simferopolo. La historia krime-tatara nomo signifas laŭvorte "blanka moskeo".

## Historio 
Jam en la 4-a jarcento antaŭ Kristo tie ekzistis helena loĝloko *Kalos-Limen*
(nun ĝiaj ruinoj troviĝas ĉe la nord-orienta rando de Ĉernomorsko).

En la tempoj de la Krimea Ĥanlando tie ekzistis la loĝloko *Akmesĝit Liman*
(*Ak-Meĉet*).

En la 20-a jarcento la loĝloko malrapide kreskis kaj evoluis kiel agrikultura centro.
En la jaro 1944 ĝi estas alinomita Ĉernomorsko. Ekde la jaro 1957
ĝi havas la statuson de urbotipa loĝloko.

## Ekonomio 
La loĝloko estas ĉefe agrikultura centro, ekzistas ankaŭ kelkaj negrandaj
nutro-uzinoj.

Iom post iom la loĝloko transformiĝas en popularan kaj malmultekostan
ripoz-lokon. En Ĉernomorsko estas 9 pensionoj-ripozejoj.

Transporte la loĝloko estas ligita al aliaj loĝlokoj de Krimeo
per busa trafiko. La plej proksima fervoja stacio troviĝas en Eŭpatorio.

## Socia sfero 
En la loĝloko estas 3 mezlernejoj, muziklernejo, sporta lernejo, regiona
hispitalo, kulturdomo, biblioteko, regionstuda muzeo, kinejo.

Kategorio:Ĉernomorska regiono (Krimeo)
Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo