Pra-Esperanto

**Pra-Esperanto** estas moderna termino por kiu ajn stadio en la evoluo de la lingvoprojekto de L. L. Zamenhof antaŭ ol la eldono de la Unua Libro en 1887.

## Lingwe Uniwersala (1878) 
***Lingwe Uniwersala*** —la unua publike konata stadio de la lingvo— estis anoncita de Zamenhof al liaj kolegoj kiam li estis 19-jara, en la 8-a klaso de la gimnazio en Bjalistoko, en 1878.:

En moderna Esperanto-traduko de Zamenhof: *“(…) plej kara amiko, neniam mia senkulpa plumo fariĝus tirano kontraŭ vi. El cent leteroj de vi mi povas kompreni, kiel tiaspecaj sciigoj kredeble traboras vian fratan koron; ŝajnas al mi, kvazaŭ mi jam vidas vin, kiel vi pro la sentaŭga, pro la abomeninda…”*

### Vortprovizo 
Gaston Waringhien konkludas, ke en ĉi tiu dialekto de 1881 Zamenhof ricevis la influon de la en 1879 aperinta Volapuko, ĉar ties trajto estas sisteme unusilabigi la nacilingvajn radikojn:

Estis kelkaj vortoj, kies ebla fonto estas la jida:

Kaj eble la rusa kaj la pola:

Zamenhof uzis *-io* kaj por *-ujo* en *rudźio* (rozujo) kaj por *-aro* en
*verbio* (vortaro).

### Alfabeto 
''''*
(*ĉ* estis *ć*, *ĝ* estis *dź*, *ĥ* estis *ħ*, *ŝ* estis *ś*, *ĵ* estis *ź*)

La litero *ħ* nur aperis en la vorto *arħa* (antikva).

### Pronomoj 
### Verboj 
#### Tensoj kaj aspektoj 
En tiu ĉi stadio, ekzistis du aspektoj por la pasinteca tenso: imperfekto *-á* kaj preterito *-u*. La imperfekto restis en la lingvo per la formo *-es* ĝis monatoj antaŭ la eldono de la *Unua Libro* en 1887.

#### Participoj kaj konverboj 
Por tiuj ĉi ekzistis ankaŭ la konverboj finiĝantaj ĉe *-e*: *kojpente*, *kojpasse*, ktp.

#### Verboparoj 
Verboj en la nuna Esperanto kiel *pesi* (mezuri pezon) - *pezi* (havi pezon) kaj *ŝargi* - *ŝarĝi* estas ia restaĵo de multaj paroj kiujn Zamenhof kreis por sia lingvo de 1881. Ekzistis en frua versio de la lingvo eĉ speciala formo por esprimi la rilaton inter doni kaj preni, vendi kaj aĉeti, instrui kaj lerni k.t.p.

En aliaj okazoj temas pri kaŭzativo: *levi* (levi; kaŭzi leviĝon) kaj *lefi* (leviĝi) aŭ *stutti* (instrui) kaj, kvankam ne atestata, eble *studdi* (studi).

### Gramatikaj finaĵoj 
#### Ingenra finaĵo 
La lingvo havis ingenran finaĵon *-aŭ*: *puettaŭ* (knabineto), *filaŭ* (filino), *princaŭ* (princino), *princaŭs* (princinoj), *kośanaŭs* (korteganinoj).. Tamen la finaĵo *-ino* konkurencis kun ĝi: *princino* (princinon), *filinol* (filinon).

### Tabelvortoj 
En 1881, Zamenhof jam enkondukis korelativecan tabelon:

Fiu prononciĝis [fju]. La tavelvorta finaĵo *-an* ne kaŭzis konflikton, ĉar la akuzativo tiam estis *-l*. Tiu ĉi finaĵo restis sama eĉ post la eldono de la Unua Libro en 1887.

### Funkcivortoj 
#### Prepozicioj 
Prepozicioj finiĝis ĉiam per vokalo kaj laŭ regulo povis kombiniĝi kun artikolo. Ekz: al la → *al*, sur la → *bal*, inter la → *bul*, en la → *il''.
Tiu trajto restas en nune Esperanto, tamen ĝi estas opcia kaj nur se la prepozicio finiĝas per vokalo: sur la → sur la, de la → de l', ĉe la → ĉe l'.

#### Aliaj 
Aliaj, kiuj restis samaj, estas *-ano, aŭ, dum, -estro, -igi, jam, mal-, mem, ne, nu, plej, pli, tre, tuj.*

## Transiro al Lingvo Internacia (1887) 
***Lingvo Internacia*** estas la tria kaj lasta stadio de la lingvo. En letero al Borovko, Zamenhof skribis: 
Mallonge antaŭ la eldono de la *Unua Libro*, la imperfekto, kies finaĵo estis *-es* ankoraŭ estis en la lingvo. En frua versio de la lingvo ekzistis participaj sufiksoj por kaj la kondicionalo kaj la imperativo (la lasta en la senco de devo: kiu devas fari, kiu devas esti farata)*. En la publikigita libro tiuj ĉi gramatikaĵoj ne plu ekzistas.

La unua versio de la *Unua Libro*, la rusa, aperis la 26-an de julio de 1887. En 1887 la tempaj tabelvortoj finiĝis ĉe *-an* anstataŭ ol ĉe *-am* kiel nun. Tio restis de la versio de 1881, malgraŭ ke ĝi kaŭzis koliziojn kun la nova akuzativa formo de la vortoj ia, tia, k.t.p. En la *Dua Libro de l’ Lingvo Internacia*, en 1888, li ankoraŭ uzis la finaĵon *-an*. Tio estas tamen detalo, kaj oni povas konsideri la Lingvon Internacian el 1887 kaj esperanton el 1905 kiel la saman varianton de la lingvo.

## Vidu ankaŭ 
* *Arcaicam Esperantom''
* Reformpropono de 1894
* Esperantidoj

## Notoj 
## Referencoj 
Kategorio:Esperantidoj
Kategorio:Historio de Esperanto
Kategorio:1878 en la Rusia Imperio