open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Malnoveŭropo

**Malnoveŭropo** (termino interalie diskonigita de litovdevena sciencistino Marija Gimbutas) aŭ **Neolitika Eŭropo** estas termino el la eŭropa historiografio kaj lingvistiko, kiu celas la prahistorian Eŭropon de la supozata enmigro de hindeŭropanoj en la kontinenton (postulita interalie per la Kurgan-hipotezo).

La teorio de la antaŭ-hindeŭropa Malnoveŭropo supozigas unuecan matriarkecan kulturon de centra Germanio en la okcidento tra la vasta baseno de la rivero Danubo ĝis la tuta orienta, norda kaj okcidenta bordaro de la Mediteranea Maro, inkluzive de Anatolio en la oriento. Tian teorion ekde la 19-a jarcento defendas pluraj arkeologoj, historiistoj kaj aparte lingvistoj. Ligita al tiu koncepto estas la hipotezo pri praa vaskona lingvo.

## Popoloj 
Inter la antaŭ-hindeŭropaj popoloj de Malnoveŭropo kalkuleblas (parte ankaŭ de anatolia deveno)

* la eŭskoj,
* la iliroj,
* la pravenetoj (kiuj tamen en historia tempo estis keltigitaj),
* la etruskoj,
* la pelasgoj,
* la lelegoj,
* la malnov-iberoj,
* la liguroj,
* la raetoj
* la sikanoj kaj aliaj.

Ili do konsideriĝas pli malnovaj ol la popoloj de la kelta lingvaro, kvankam la keltoj parte forte kulture influis kaj asimiligis ilin, antaŭ ol kaj multaj el la antaŭ-hindeŭropaj kaj el la keltaj popoloj estis asimiligitaj fare de la parolantoj de la hindeŭropa italika lingvaro, aparte "romanigitaj" de la latinlingva milite ekspansiema regno Romio. Iuj antaŭ-hindeŭropaj popoloj, kiel la pelasgoj kaj lelegoj, estis asimiligitaj de grekaj triboj, kaj unu el la popoloj, la eŭskoj, sukcesis pluvivi ĝis hodiaŭ kiel lingva unuo.
Sikanoj

[eta|250ra|la praaj triboj de Sicilio, antaŭ la tempo de la [fenicio|fenicia kaj greka koloniigo de la insulo]]

La **sikanoj** laŭ la helena antikva historiisto Tucidido (VI, 2) estis la praloĝantoj de la insulo Sicilio en la Mediteranea Maro - se ne konsideri la mitajn ciklopojn, legendaj gigantoj kies vera ekzisto neniel certas. Laŭ la historiisto la insulo origine nomiĝis Sikanio. Kiam la origine tre marĝena tribo de sikeloj en la pleja oriento de la insulo plimultiĝis kaj postulis pli da spaco, la sikanoj laŭ Tucidido devis cedi al ili pli kaj pli da spaco en la insula oriento, kaj migri okcidenten. La helena antikva historiisto Diodoro Sicilia tamen skribas, ke la sikanoj pro enorma erupcio de la vulkano Etna migris al la insula okcidento. Tucidido krome mencias, ke laŭdire la sikanoj plejkomence venis el Iberio.

La sikanoj laŭ multaj nuntempaj lingvistoj kalkuleblas inter la popoloj de la antaŭ-hindeŭropa Malnoveŭropo.

Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Historio de Sicilio
Elimianoj

[eta|250px|la praaj triboj de Sicilio, antaŭ la tempo de la [fenicio|fenicia kaj greka koloniigo de la insulo]]

La **elimianoj** - greke *Elymoi*, latine *Elymi* - kune kun la sikanoj kaj sikeloj estis la praloĝantoj de la insulo Sicilio en la Mediteranea Maro, antaŭ la tempo de la fenicia kaj greka koloniigo de la insulo. Ili loĝis en la ekstrema okcidento de Sicilio. La plej gravaj urboj de la elimianoj estis Eryx (la nuntempa Erice), *Segesta* kaj Entella.

eta|maldekstra|
Pri la ekzakta deveno de la elimianoj ekzistas nur spekulativaj supozoj. La helena antikva historiisto Tucidido skribs ke ili estis trojanoj, kiuj post la detruo de sia hejmurbo sub la gvidanto *Elymos* setlis ĉi-tie. Ili laŭdire estis inter la trojanoj, kiuj fuĝis kune kun Eneo el la urbo, sed ne kun li pluvojaĝis ĝis Latio. Ĉar Eneo konsideriĝas prapatro de Romulo kaj Remo, la legendaj fondintoj de la urbo Romo, la romianoj post ties konkero de Sicilio konsideris la elimianojn parenca popolo, kiu meritis privilegian trakton.

Ĉe la historiisto Vergilio Elymos *Helymus* kaj laŭ la historiisto *Servio* li estis la fondinto de la urboj *Asca*, Entella kaj *Segesta*. La nomoj de tiuj urboj supozigas liguran devenon, sed pli novaj arkeologiaj trovaĵoj el la 9-a kaj 8-a antaŭkristaj jarcentoj supozigas, ke la popolo havis italikan devenon kaj proksimajn rilatojn al la italikoj. Laŭ *Helianko* de Lesbo ili devis elmigri el suda Italio. La elimianoj plej ofte estis aliancanoj de la fenicianoj kaj ĝis la 5-a antaŭkrista jarcento, kiam ili koloniiĝis de la helenianoj, estis plejparte malamikaj rilate al la grekoj. Post la helena koloniigo ili asimiliĝis kaj ne plu menciiĝas en literaraj tekstoj.

maldekstra|eta|mapo de la kerna setloteritorio de la elimianoj
Por la elimia lingvo ĝis nun nur ekzistas malmultaj skribaj indikoj, kiuj nur konatas ekde la 1960-aj jaroj. Unue oni supozis kulturajn ligojn al la liguroj aŭ iliroj, sed tamen poste taksis tiujn hipotezojn nepravigeblaj. Ŝajne la elimia lingvo estas dialekto tre simila al la sikela lingvo - do hindeŭropa, italika lingvo. La trovitaj lingvospuroj estas aparte sur 600 ceramikaĵoj el la 8-a ĝis 6-a antaŭkristaj jarcentoj el Segesta kaj sur moneroj el la 5-a antaŭkrista jarcento en Erxy kaj Segesta.


Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Historio de Sicilio
Nauzontla

**Nauzontla** estas komunumo en la meksika subŝtato Puebla. La ĉefurbo de la komunumo estas *Nauzontla de Juan C. Bonilla*.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 3443 enloĝantojn. El tiuj estas 1609 viroj kaj 1834 virinoj. La komunumo havas surfacon de 47.20 kvadratkilometroj.

La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 19° 57′ norda latitudo kaj 97° 36′ okcidenta longitudo. La meza alteco super la marnivelo estas 1460

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la komunumo  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Puebla
Nealtican

**Nealtican** estas komunumo en la meksika subŝtato Puebla. La ĉefurbo de la komunumo estas San Buenaventura Nealtican.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 10513 enloĝantojn. El tiuj estas 5035 viroj kaj 5478 virinoj. La komunumo havas surfacon de 62.52 kvadratkilometroj.

La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 19° 3′ norda latitudo kaj 98° 25′ okcidenta longitudo. La meza alteco super la marnivelo estas 2220

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Eksteraj ligiloj 
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/puebla/Mpios/21102a.htm

Kategorio:Komunumoj de Meksiko
Kategorio:Komunumoj de Puebla
Lerneja distrikto 38 Lewis-Palmer

**Lerneja distrikto 38 Lewis-Palmer** (angle *Lewis-Palmer School District 38*) estas lerneja distrikto en la kantono El Paso (Koloradio) kiu servas Monument, Palmer Lake, Woodmoor, kaj partoj de Colorado Springs. Similas al multaj lernejoj en usono, ĝi havas nenio-toleremaj reguloj. Ĝi inspiras la kreo de ZTnightmares.com .

## Lernejoj
### Elementaj Lernejoj
* Grace Best Baza Lernejo 
* Kilmer Baza Lernejo 
* Lewis-Palmer Baza Lernejo 
* Palmer Lake Baza Lernejo 
* Prairie Winds Baza Lernejo 
### Submezlernejoj
*Creekside Mezlernejo 
*Lewis-Palmer Mezlernejo 
### Mezlernejoj
*Lewis Palmer Mezlernejo 
*Palmer Ridge Mezlernejo 
### Ĉarta Lernejo
*Monument Akademio

Kategorio:Koloradio
Praveneta lingvo

eta|lingvoteritorioj en la Italio de la 6-a jarcento a.K.

La **praveneta lingvo** dum la antikva epoko paroliĝis de la popolo de pravenetanoj nordokcidente de la Adriatika Maro, ĉirkaŭ la nuna regiono Veneto de Italio, kiu difinis la lingvan nomon. Eble la lingvoteritorio de la lingvo eĉ etendiĝis ĝis la norda rando de la Alpoj: la Bodenlago inter la nunaj ŝtatoj Germanio, Svisio kaj Aŭstrio laŭ antikvaj romiaj dokumentoj nomatis *lacus venetus*, do "lago veneta".

Tradita la praveneta lingvo estas pro pli ol 200, plejparte mallongvaj enskribaĵoj en ŝtonaj kaj bronzaj tabuloj, kaj sur ceramikaĵoj. La lingvo skribiĝis en variaĵo de la etruska alfabeto, en kiu silaboj kaj vortoj estis dividitaj unu de la aliaj pere de punktoj. La plej signifaj lingvistoj, kiuj deĉifris la praveneciajn enskribaĵojn, estas Aldo Luigi Prosdocimi, Giovan Battista Pellegrini kaj Michel Lejeune.

La praveneta estas propra, unuaranga branĉo de la hindeŭropa lingvaro. Ene de la hindeŭropa lingvaro ĝi plej proksime similas al la italika lingvaro, aparte kun Latina lingvo. La similaĵoj inter ambaŭ lingvoj tamen ne konsideriĝas kiel pruvo, ke unu lingvo fontas el la alia, sed ili komprenatas kiel paralelaj evoluoj.

## Eksteraj ligiloj 
* *Rex Wallace*: enciklopedio pri la mondaj antikvaj lingvoj – la praveneta lingvo (en la angla) 
* *Adolfo Zavaroni*: enskribaĵoj en la praveneta lingvo (en la itala)
* *Ciril Babajev*: hindeŭropa datumbazo – la praveneta lingvo (en la angla) 
* teksto pri la praveneta lingvo el la retejo *Voices of Stone* (en la angla) 
* *Víteliú*: la lingvoj de la antikva Italio.#

Kategorio:Italika lingvaro
Kategorio:Mortintaj lingvoj de Italio
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Qaanaaq

eta|Mapo
**Qaanaaq**, urbo kaj unika komunumo en la norda regiono de Gronlando havas 640 loĝantojn. La tuta komunumo havas nur 850 loĝantojn (1-a de januaro 2005). Krome en la komunumo estas 5 vilaĝoj:
* Savissivik: 78 loĝantoj, sude de la komunumo
* Moriusaq: 21 loĝantoj
* Qeqertat: 22 loĝantoj
* Qeqertarsuaq: 12 loĝantoj
* Siorapaluk: 87 loĝantoj (unu de la plej nordaj setlejoj en la tuta mondo je 77°47'N)

Ĉiuj vilaĝoj perdas loĝantojn. Historie estis pli da vilaĝoj, sed la homoj forlasis la vilaĝojn.

La komunumo havas areon de ĉ. 225,500 km². Tio signifas ke ĝi estas la plej granda komunumo en Grenlando kaj unu de la plej grandaj en la tuta mondo. Limojn la komunumo nur havas kun la komunumo Upernavik kaj la nekomunuma teritorio Nacia Parko de Nordorienta Grenlando.

Kategorio:Gronlando
Rumanoj

**Rumanoj**, ŝi-sekse **Rumaninoj** (rumane: *români*) estas nacio aŭ etno devenanta kaj loĝanta ĉefe en Rumanio, kiu havas komunan kulturon, historion kaj lingvon. Laŭ la leĝo pri civitaneco de Rumanio valida ekde marto 1991, posteuloj je 2-a aŭ 3-a generacio de rumania civitano havas la rajton je tia civitaneco, se parolas flue la lingvon kaj prezentas sufiĉan konon de la rumanaj historio kaj kulturo. 89,4% de rumanianoj deklaras sin rumanoj (laŭ censo de 2002).

Laŭ kelka interpreto de la censo en Moldavio, oni povas trovi moldavojn rumanoj, kaj tiel majoritato de civitanoj de tiu lando ankaŭ estas rumanoj. Rumanoj estas signifa minoritato en kelkaj najbaraj landoj.

## Piednotoj 
*
Orthochromis luichensis

***Orthochromis Luichensis*** estas fiŝspeco de la familio de la Cichlidae. Temas pri endemia fiŝo de Tanzanio. La natura habitato estas riveroj. 

## Fonto
* Hanssens, M. & Snoeks, J. 2006.  Orthochromis luichensis.   2006 IUCN Red List of Threatened Species. 

Kategorio:Fiŝoj
Fernando de Rojas

**Fernando de Rojas** (* inter 1461 kaj 1476; † 1541) estis hispana juristo kaj verkisto de la malfrua mezepoko.

Li naskiĝis inter 1461 kaj 1476 en La Puebla de Montalbán (Toledo). En 1488 Rojas iris al Salamanko (Salamanca), kie li studis juron, latinan, filozofion kaj aliajn fakojn. De 1507 li vivis en Talavera, laborinte kiel juristo. En 1538 li fariĝis urbestro de la urbo. La familio de Rojas origine estis juda, probable lia avo konvertiĝis al kristanismo. En Talavera li ankaŭ ekkonis sian estontan edzinon Leonor Alvárez de Montalbán, originante same el konvertita familio. Kune ili havis sep infanojn, aŭ eĉ pli multajn, sed nur sep ĝisvivis plenkreskiĝon.

De Rojas kiel verkisto oni nur konas la tragikomedion "La Celestina", publikigitan unuan fojon en 1499 sub la nomo "Comedia de Calisto y Melibea".

Rojas, Fernando de
Rojas, Fernando de
Bronjka

**Bronjka** (, , ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Irŝava. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Szuha-Bronyka*.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 10&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 197 m
* Loĝantaro: 1700
* Poŝtkodo: 90152
* Telefonprefikso: + 380 3144
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Bronjka situas inter montoj, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Svaljava-Dovge. La lasta troviĝas je 7, Vinohradiv je 50 km-oj.

## Historio 
Fortikaĵo nomata Baranka konstruiĝis en la 13-a jarcento, sed fine de la jarcento ĝi ruiniĝis. Post la mezepoko la regiono foje apartenis al Habsburga Imperio, foje al Transilvanio. En 1910 loĝis en Szuhabaranka 1575 homoj, rutenoj en majoritato, germanoj en minoritato. Ĝis Traktato de Trianon Szuhabaranka apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Dolha, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Szuhabaranka/Bronjka. Ekde 1945 Bronjka apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Madonie

La **Madonie** estas montara grupo, kiu estas parto de la siciliaj Apeninoj, kune kun la montoj Peloritani, la montoj Nebrodi (en provinco de Messina) kaj la montoj apud Palermo en Italio.

La plej alta monto estas **"Pizzo Carbonara"** (1979 m s.l.m.)

* Pizzo Antenna Grande (o della Principessa) (1977 m s.l.m.)
* Pizzo Palermo (1964 m s.l.m.)
* Monte San Salvatore (1912 m s.l.m.)
* Monte Ferro (1906 m s.l.m.)
* Pizzo Scalonazzo (1904 m s.l.m.)
* Monte Quacella (1869 m s.l.m.)
* Monte Mufara (1865 m s.l.m.)
* Monte dei Cervi (1794 m s.l.m)
* Monte Daino (1780 m s.l.m.)
* Monte Castellaro (1656 m s.l.m)
* Cozzo Vituro (1507 m s.l.m.)
* Monte Fanusi (1472 m s.l.m)
* Pizzo Dipilo (1385 m s.l.m)
* Monte Soprana (1127 m s.l.m)

## Referencoj 
## Bibliografio 
* ABATE B.& AGNESI V. (editors), Guida geologica del parco delle Madonie. Ente Parco delle Madonie, Dipartimento di Geologia e Geodesia dell’Università di Palermo, Geoparks, pp. 216, Palermo.
* A. AURELI, A. CONTINO, G. CUSIMANO, F. FAZIO & C. SILLUZIO (2001), groudwater vulnerability of the Madonie mountains. In: J. Mudry & F. Zwaler (Eds.), Proceeding of the 7th Conference on Limestone Hydrology and Fissured Media, Besancon, France, 20-22 Septembre 2001. Pubbl. n. 2309, G. N. D. C.I. – C. N. R.
* A. AURELI, A. CONTINO, G. CUSIMANO & C. SILLUZIO (2002), Carta della Vulnerabilità all’Inquinamento degli acquiferi delle Madonie (Sicilia centro settentrionale)- Scala 1:50000. Dipartimento di Geologia e Geodesia dell’Università degli Studi di Palermo. C. N. R., G. N. D. C. I. - Pubbl. n. 2312, SE.L.CA, Firenze, dicembre 2002, Italia.
* A. CONTINO, G. CUSIMANO & L. GATTO (2004) – Idrogeologia delle Madonie. In: B. Abate & V. Agnesi (editors), Guida geologica del parco delle Madonie. Ente Parco delle Madonie, Dipartimento di Geologia e Geodesia dell’Università di Palermo, Geoparks, 104-109, Palermo.
* CUSIMANO G. & CONTINO A. (1995), Idrogeologia. Piano Territoriale del Parco delle Madonie, Regione Siciliana, Ente Parco delle Madonie - Dipartimento di Geologia e Geodesia dell’Università di Palermo.

Kategorio:Geografio de Italio
Peloritani

eta|200px|dekstra|Sicilia mapo
La montoj **Peloritani** estas montara grupo de Nord-orienta Sicilio, en Italio, kiu longas 65 km-ojn de Capo Peloro ĝis la montoj Nebrodi.

La plej gravaj pintoj estas:

* Montagna Grande (1374 m)
* Rocca Novara (1340 m)
* Pizzo di Vernà (1287 m)
* Monte Poverello (1279 m)
* Monte Scuderi (1253 m)
* Monte Gardile (1228 m)
* Monte Cavallo (1216 m)
* Pizzo della Croce (1214 m)
* Monte Pomaro (1196 m)
* Portella Mandrazzi (1125 m)
* Monte Antennammare (1124 m)

## Referencoj 
Kategorio:Geografio de Italio
Cuvat

eta|250px|Preĝejo de Cuvat
**Cuvat** estas komunumo en Francio en la departemento Haute-Savoie en la franca regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj. Fine de  en la komunumo vivis . 

## Geografio
Cuvat situas en alteco de 675 super la marnivelo ĉ. 9 km norde de la urbo Annecy. La surfaco de la komunumo estas 4.72 km². 

Al Cuvat apartenas krom la vilaĝkerno ankaŭ jenaj loketoj:

**Le Murgier* (650 super la marnivelo) 
**Les Lavorels* (750 super la marnivelo) 

Najbaraj komunumoj estas Choisy kaj Allonzier-la-Caille en la nordo, Saint-Martin-Bellevue en la oriento, Pringy en la sudo kaj La Balme-de-Sillingy en la okcidento.

## Vidindaĵoj
La vilaĝpreĝejo de Cuvat konstruiĝis en la 19a de jarcento. 

## Loĝantoj
Cuvat apartenas al la plej etaj komunumoj de la departemento Haute-Savoie. Dum la 19a kaj la 20a jarcento la vilaĝo perdis multajn loĝantojn. En 1861 en Cuvat nur vivis 323 loĝantoj. Post 1970 tamen denove kreskas la loĝantaro, ĉar estas atraktive loĝi en la vilaĝo pro la proksimeco al la urbo Annecy. Multaj homoj vivas en Cuvat kaj laboras en la regiono de Annecy. 

## Ekonomio kaj Infrastrukturo
Ĝis la 20a jarcento Cuvat ĉefe estis kamparana vilaĝo. Nun ĝi estas ĉefe loĝloko. La vilaĝo estas proksime de la ĉefa strato N201 kaj proksime ankaŭ estas ligo al la aŭtoŝoseo A41 (ĉ. 3 km for).

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Vidu ankaŭ 
* komunumoj de Haute-Savoie

Kategorio:Komunumoj de Haute-Savoie
Flankeno

**Flankeno** aŭ **Flanken** en teatro estas parto de la dialogo direktita al la aŭskultantaro kaj supozeble ne aŭdonta de la resto de la roluloj. Tiu rimedo estas kompreneble intenca kaj celas, ke la aŭskultanto eksciu ion kion iu rolulo ne sciu; tiamaniere la kompliko de la rilataro inter roluloj ampleksiĝas kaj la historio pliinteresiĝas. Foje tiun rimedon oni markas per gesto, kiu konsistas je tio, ke la aktoro preskaŭ kaŝas permane la direkton en kiu oni supozas, ke la diraĵo ne iros kaj restas malkaŝe la direkto al la publiko aŭ al alia rolulo (plus la publiko kompreneble). Se pli da unu rolulo uzas flankenojn kaj ĉefe se tio okazas ne ĉiam kaŝante la diraĵon al la samaj aliaj roluloj, povas okazi komplikan miksaĵon de tio kio estas konata de unu aŭ aliaj roluloj.

La flankeno povas esti aŭ ne esti markita en la teksto. En la klasika teatro, oni ne markis la flankenojn, sed estis nur supozataj; la teatro post la fiksigo de normoj de la novklasikismo de la 18a jarcento ja markas ilin. Eĉ en malnovaj verkoj kiel *La Celestina* de la fino de la 15a jarcento en Hispanio, jam estas uzata la tekniko de la flankeno, por ke la senjoro ne aŭdu tion kion diras la servisto por ĝenerala scio.

La realisma teatro de la 19a kaj 20a jarcentoj apenaŭ uzas tiun tipon de rimedo (inter alia, ĉar ne estas verece, ke io dirita laŭte por ke estu aŭdata de spektanto eble je 30 aŭ 40 m, ne estu aŭdata de rolulo kiu estas je 2 m; fakte estas la aktoro kiu estas tiom proksime, sed ne konvencie la rolulo), sed multaj aliaj teatrotendencoj (simbolaj, parodiaj, klasikeskaj ktp.) ne dubis uzi ĝin.

Kategorio:Teatro
San Diego La Mesa Tochimiltzingo

**San Diego la Mesa Tochimiltzingo** estas komunumo en la meksika subŝtato Puebla. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Tochimiltzingo*. 

## Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1281 loĝantojn. El tiuj estas 617 viroj kaj 664 virinoj. La komunumo havas surfacon de 91.85 kvadratkilometroj. 

La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 18° 48′ norda latitudo kaj  98° 20′ okcidenta longitudo. La meza alteco super la marnivelo estas 1780

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Eksteraj ligiloj 
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/puebla/Mpios/21121a.htm

Kategorio: Komunumoj de Meksiko
Kategorio: Komunumoj de Puebla
Iljnicja

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Irŝava en Transkarpatio
**Iljnicja** (, , ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Irŝava.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 61 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 212 m
* Loĝantaro: 8900
* Poŝtkodo: 90130
* Telefonprefikso: 3144
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Iljnicja situas inter montoj, laŭ rojo. Vinohradiv troviĝas 30, Irŝava 4 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1450 en formo *Ilonca*. Post la mezepoko la regiono foje apartenis al Habsburga Imperio, foje al Transilvanio. En 1910 loĝis en Ilonca 4313 da homoj, (3325 rutenoj, 973 hungaroj. Ĝis 1920 Ilonca apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Ilosva, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon **Karpata Ukrainio**. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Ilonca/Iljnicja. Ekde 1945 Iljnicja apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Nun loĝas en Iljnicja 8900 da homoj (rutenoj), escepte 3 % hungaroj.

## Vidindaĵo 
* greko-katolika preĝejo de 1797

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Imstiĉovo

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Irŝava en Transkarpatio
**Imstiĉovo** (, , ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Irŝava.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 251 m
* Loĝantaro: 2720
* Poŝtkodo: 90134
* Telefonprefikso: 3144
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Imstiĉovo situas en valo de rojo, Ĉefvojo kaj fervojo Irŝava-Svaljava preteriras. Berehove troviĝas 40, Vinohradiv 28, Irŝava 12 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la bronzepoko. La unua mencio devenis el 1351. En 1676 greko-katolika abatejo fondiĝis. La konstruaĵo ricevis etaĝon en la 18-a jarcento. En 1910 loĝis en Misztice 1863 da homoj, rutenoj en majoritato, hungaroj en minoritato. Ĝis 1920 Misztice apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Ilosva, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon **Karpata Ukrainio**. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Misztice/Imstiĉovo. Ekde 1945 Imstiĉovo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo kune kun abatejo de 1676
* 2 ortodoksaj preĝejoj

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Campidano

La **Campidano** [kampidano] () estas la plej granda ebenaĵo en Sardinio, Italio, situanta en la suda-okcidenta parto de tiu insulo. Elstaras ĉefe pro tio, ke temas pri sufiĉe montara aŭ montetara insulo.

Kategorio:Geografio de Italio
Barbagia

La **Barbagia** (jen itale ; ) estas montara parto de centra Sardinio, en Italio, kiu situas proksime de la montara grupo Gennargentu.

Ĝi dividiĝas en:

* Barbagia di Ollolai (aŭ Barbagia Superiore) - norde de Gennargentu;
* Mandrolisai - okcidente de Gennargentu;
* Barbagia di Belvì (aŭ Barbagia Centrale) - sude de Gennargentu;
* Barbagia di Seulo (aŭ Barbagia inferiore).
* Iu taksas ke la Barbagia inkluzivas ankaŭ la Ogliastra-n (konita kiel Barbàgia Trigònia).

La Barbagia estas preskaŭ tute parto de provinco de Nuoro. La ĉefaj komunumoj estas: Olzai, Aritzo, Gavoi, Ollolai, Fonni, Lodine, Desulo, Tonara, Orani, Orgosolo, Oliena, Mamoiada, Belvì, Seulo, Teti, Austis, Tiana.

Kategorio:Geografio de Italio
Barbagia di Ollolai

**Barbagia di Ollolai** () estas historia parto de centra Sardinio en Italio. Ĝi inkluzivas la komunumojn Olzai, Gavoi, Lodine, Mamoiada, Ollolai, Ovodda, Fonni, Orgosolo, Oliena, Teti, Austis kaj Tiana kaj la eks-komunumojn Crapedha, Orrui aŭ Orreade, Oleri aŭ Santu Pedru (Sankta Petro).

Kategorio:Geografio de Italio
Mandrolisai

La Mandrolisai estas historia parto de la montaro Barbagia de centra Sardinio en Italio kaj estas nomita ankaŭ Barbagia d'Olisay, aŭ Mandr-e-Olisay. 

Ĝi inkluzivas la komunumojn Atzara, Sorgono, Ortueri, Samugheo. En la 1338 estis popolitaj la vilaĝojn Azzàra, Leonissa, Ortuèri, Sòlgone, Spasulè, Samughèo.

Kategorio:Geografio de Italio
Nebrodi

eta|250px|Sicilia mapo
La montoj **Nebrodi** aŭ "Caronie" estas montara ĉeno kiu, kune kun la Madonie (okcidente) kaj kun la Peloritani (oriente), formas la siciliajn Apeninojn en Italio. La plej alta pinto estas Monto Soro (1,817 m). En 1993 partoj de tiu montaro iĝis nacia parko kaj kovras 856.87 km²-ojn.

## Vidu ankaŭ 
* Nebrodi Esperanto Asocio

Kategorio:Geografio de Sicilio
Kategorio:Montaroj en Italio
Barbagia di Belvì

La **Barbagia di Belvì** () estas historia parto de centra Sardinio en Italio. Ĝi najbaras al Mandrolisai (norde), al Sarcidano kaj al Barbagia di Seulo (sude).

Kategorio:Geografio de Italio
Barbagia di Seulo

La **Barbagia di Seùlo** () estas historia parto de Centra Sardinio, en Italio.

Kategorio:Geografio de Italio
Gargano

eta|200ra|maldekstra|La Gargano

La Gargano estas promontoro, foje moknomita **la sprono de Italio**, en (provinco de Foggia) en itala regiono Apulio. Parto de ĝi estas nacia parko.

Ĝi koincidas kun la samnoma monta promontoro kiu etendiĝas en la norda parto de Apulio, la antikva **Daŭnia**, kiu estas la nordorienta sektoro de la Provinco de Foggia. Duonĉirkaŭita de la maro Adriatiko, sed limigita okcidente de la ebenaĵo Tavoliere delle Puglie, ĝia teritorio inkluzivas la nacia parko Gargano.

Kategorio:Geografio de Italio
Kategorio:Duoninsuloj en Italio
Salonmuziko

**Salonmuziko** estas nocio por facile komprenebla, ofte virtuozega aŭ sentimentala muziko. 

Krom la literatura salono ekzistis ankaŭ muzika salono, kiu ekde la komenco de la 19-a jarcento pligraviĝis. En la „salono“ troviĝis privata, plejparte grandburĝa societo, kiu sekvis la muzikajn prezentadojn – diference al koncerto – pli supraĵe. Iamaniere salonmuziko estas la burĝa daŭrigo de la ĉambromuziko de la nobelaro en la 17-a kaj 18-a jarcentoj.

Salonmuziko kiel ĝenro konsistas plejparte el aranĝaĵoj de operaj kaj operetaj arioj samkiel de societaj dancoj. Krome ĝi konsistas el „poeziaj“ instrumentaĵoj, kiuj rakontu historion aŭ kreu certan etoson. Franz Schubert skribis muzikon por la burĝaj salonoj de la Vienaj salonoj, kiun ankoraŭ nuntempe oni akceptas kiel koncertmuzikon. Kun la kreska komercigo de la dommuziko meze de la 19-a jarcento ekestis ĝenro de salonmuziko, kiun oni ne plu prenis serioze kaj kiun kritikistoj kiel Robert Schumann aŭ *Adolf Bernhard Marx* atakis kaj nomis kiĉon. 

Prototipoj de salonpeco estas la *Gebet einer Jungfrau* (preĝo de virgulino, 1856) de *Tekla Bądarzewska*, iam ege ŝatata de la pianolernantinoj, aŭ de Charles François Gounod *Méditation sur le 1er prélude de Bach* (Ave Maria, 1852). Krom la muzikaj diletantoj, kiuj sindediĉis al la salonaĵoj, estis ankaŭ profesiuloj, kiuj ludis precipe akrobatan salonmuzikon: La komponisto Jacques Offenbach ekz. komencis sian karieron en la Parizaj salonoj kiel virtuozo de la vviolonĉelo; Franz Liszt brilis kiel pianovirtuozo en la salonoj.

Ekde la fino de la 19-a jarcento la salonmuziko fariĝis pli kaj pli etburĝa kaj publika kaj estis aŭdebla en multnombraj kafeoj kaj hotelhaloj. Krom la dancbandoj ekestis salonorkestroj kun aparta instrumentaro. La piano tenis sian dominan rangon. Per la evoluo de radio kaj gramofono la salonmuziko pli kaj pli malaperis kaj cedis lokon al pli novaj variantoj de la distra muziko.

Ekde 1980 la historia salonmuziko estas revalorigata kaj reludata de multaj ensembloj kiel ekz. la  *Bremer Kaffeehaus-Orchester*, la *Salonorchester Köln* kaj *I Salonisti*. Muzikistoj kiel la *Palast Orchester*, *André Rieu* aŭ *Richard Clayderman* prezentas modernajn variantojn de  salonmuziko.

## Literaturo 
* Peter E. Gradenwitz: *Literatur und Musik in geselligem Kreise. Geschmackbildung, Gesprächsstoff und musikalische Unterhaltung in der bürgerlichen Salongesellschaft.* Stuttgart: Franz Steiner Verlag 1991. ISBN 3-515-05336-0
* Irmgard Keldány-Mohr: *Unterhaltungsmusik als soziokulturelles Phänomen des 19. Jahrhunderts.* Regensburg: Gustav Bosse Verlag 1977. ISBN 3-7649-2115-3

Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Einsiedeln

**Einsiedeln** estas urbo respektive komunumo en Kantono Ŝvico, Svislando kaj identa kun la samnoma Distrikto Einsiedeln. Ĝi havis 13768 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Einsiedeln situas en granda valkaldrono ĉe la bordo de la Lago de Sihl je alteco de 882 m s.m.

Al la komunumo kaj distrikto Einsiedeln apartenas la municipoj *Einsiedeln*, Bennau, Egg, Willerzell, Euthal, Gross kaj Trachslau. Ankaŭ parto de la municipo Biberbrugg, kiun ĝi dividas kun la komunumo Feusisberg, apartenas al Einsiedeln.

## Trafiko 
Einsiedeln disponas pri kapostacio de la Svisaj Sudorientaj Fervojoj kun trajnkonektoj al Zuriko, Sankt-Galo kaj Lucerno. Voje Einsiedeln estas atingebla tra la pasejvojo de Sattel per vojo, kiu debranĉiĝas de ĝi en Biberbrugg, kaj tra la montpasejoj Sattelegg kaj Ibergeregg.

## Historio 
La historio de la komunumo Einsiedeln estas firme ligita kun la historio de la abatejo kaj monaĥejo. Lau la legendo en la jaro 835 la benediktano Meginrado de la insulo Reichenau retiriĝis kiel ermito al la loko, kie hodiaŭ situas la monaĥejo. Al Meginado sekvis aliaj ermitoj. En la jaro 934 la ermitoj estis kunigitaj de la nobela pastro Eberhard el Strasburgo al benediktana monaĥejo. Oto la 1-a konfirmis la fondon de la monaĥejo en la jaro 947 kaj donacis al ĝi samtempe laŭ la kutimo tiama bienojn kaj terenojn. La komunumo Einsiedeln, kiu estiĝis ĉirkaŭ la monaĥejo, unuan fojon estis dokumente menciita en la jaro 1073.

La ducentjara teritori-konflikto inter Einsiedeln kaj Ŝvico kondukis en la jaro 1315 al la Batalo de Morgarten, dum kiu la Abatejo Einsiedeln perdis duonon de siaj bienoj al la ŝvicanoj.

En la 20-a jarcento la loĝantaro de Einsiedeln tiom kreskis, ke laŭ-jure ĝi hodiaŭ estus urbo, tamen kiel diversaj tradicie kamparaj lokoj, Einsiedeln sin mem ne konsideras kiel urbon, sed kiel distrikton, kiu arigas diversajn vilaĝojn kaj municipojn.

## Mondlingva movado 
Jam en 1889 aperis en la oficiala kalendaro de Einsiedeln eseo pri Volapuko (Universalaj Lingvoj en Svislando p. 150). En la 1930-aj jaroj en Einsiedeln ekzistis loka Esperanto-Grupo (Universalaj Lingvoj en Svislando p. 190).

## Vidu ankaŭ 
* Monaĥejo Einsiedeln
* Pilgrima Baziliko omaĝe al Dipatrino en Máriaremete
* Einsiedeln (stacidomo)
* Meinrad Guggenbichler, lokulo kaj skulptisto

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de distrikto kaj komunumo Einsiedeln

Kategorio:Urboj de Svislando
Kategorio:Esperanto-movado en Svislando laŭ lokoj
Dubove (Transkarpatio)

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Tjaĉiv en Transkarpatio**Dubove,** ukraine **Дубове,** hungare **Dombó,** estas urbotipa loĝloko en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Tjaĉiv. Ankoraŭ 2 vilaĝoj apartenas al la municipo.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 383-545 m
* Loĝantaro: 8900 (en 2006
* Poŝtkodo: 90531
* Telefonprefikso: 3134
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Dubove situas en valo, laŭ rojo. Tjaĉiv troviĝas 37, Ĥust (Ukrainio) 70, Mukaĉeve 120 km-ojn.

## Historio 
Post la mezepoko la regiono foje apartenis al Habsburga Imperio, foje al Transilvanio. Ĝis 1920 Dombó apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon **Karpata Ukrainio**. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Dubove/Dombó. Ekde 1945 Dubove apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Dubove ricevis kvazaŭurban statuson en 1971.

Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Transkarpatio
Nielestno

**Nielestno** estas vilaĝo en Pollando en Malsupra Silezio en Distrikto Lwówecki en Komunumo Wleń, ĉe rivero Bóbr sur la limo inter izera montetaro kaj Kaczawskie Montetaro.

En la vilaĝo Nielestno interesinda estas baroka palaco de Adamo von Gersdorf el la jaro 1603, kiu estis alikonstruita en la 19-a kaj 20-a jarcento. En la jaroj 1709 – 1891 en la palaco loĝis familio de grafoj Kottuliński. Hodiaŭ ĉi tie troviĝas domo dediĉita por mensmalsanuloj.
Sur la rivero Bóbr troviĝas malgranda hidroelektra centralo.

Image:Nielestno pałac 1.jpg|Komplekso de palaco kaj parko.
Image:Nielestno most.jpg|Ponto super la rivero Bóbr.
Image:Nielestno pomnik.jpg|Monumento dediĉita al viktimoj de la unua mondmilito.

## Bibliografio kaj fontaĵo 
* Mapa turystyczna: *Góry i Pogórze Kaczawskie*. Wrocław 1984 (pole)
* http://www.wlen.pl (pole)

----
**Vilaĝoj de Komunumo Wleń**:
Bełczyna • Bystrzyca • Klecza • Łupki • Marczów • Modrzewie • **Nielestno** • Pilchowice • Przeździedza • Radomice • Strzyżowiec • Tarczyn
----

Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Kategorio:Komunumo Wleń
Caravaca de la Cruz

eta|maldekstre|775ra|Panorama vidaĵo de Caravaca de la Cruz.

**Caravaca de la Cruz** [karavaka de la kruz] estas hispana urbo, en la Murcia Regiono, je 77,5&nbsp;km. de la urbo Murcio.
La urbo havas 25 688 loĝantojn (2007) kaj areon de 859&nbsp;km2. Tio signifas ke Caravaca havas popoldenson de 29,9 loĝantoj/km2. 

eta|maldekstre|250ra|Kastelo kaj sanktejo.
La nomo de la urbo *Caravaca de la Cruz* en la hispanalingvo signifas "Bovinvizaĝo de la Kruco". Ĝi estas konata en la tuta Hispanio pro religiaj kialoj: temploj, vizito de ekleziaj gravuloj, kiel la papo Benedikto la 16-a, kiam ankoraŭ estis nur kardinalo kaj adoro de specifa religiaĵo konata kiel "La kruco de Karavaka", kiu supozeble enhavas parteton de la vera kruco kie oni mortigis Kriston; la kruco havas eksterordinare en tiu katolika lando du parojn de brakoj anstataŭ unu (rigardu la ĉikan brilan bildon).

* Koordinatoj: 

## Gravuloj 
* Rafael Tejeo (Pentristo)
* Miguel Espinosa (Verkisto)

## Eksteraj ligiloj 
* Urbkonsilio de Caravaca de la Cruz
* Vive Caravaca 

## Notoj 
Kategorio:Urboj de Hispanio
Kategorio:Lokoj de romkatolika pilgrimado
Kategorio:Municipoj de Murcia Regiono
Wim Sonneveld

**Willem (Wim) SONNEVELD** (naskiĝis la  en Utreĥto, mortis la  en Amsterdamo) estis nederlanda kabaredisto kaj kantisto. Kune kun Toon Hermans kaj Wim Kan oni taksas lin unu el la Granda Trio de la Nederlanda Kabaredo.

Sonneveld havis interalie sian grupon *Cabaret Wim Sonneveld* (1943-1959), li ludis profesoron Higgins en *My Fair Lady* (1960-1962), rondturis ankaŭ sola kaj aperis en televido. Li ludis kaj kantis pecojn de famaj nederlandaj aŭtoroj kiel Annie M. G. Schmidt kaj Simon Carmiggelt.

Sonneveld mortis en 1974 havante koratakon kun forpaso kelkajn tagojn poste en amsterdama malsanulejo.

Ekde 1988 oni ĉiujare aljuĝas premion, nomitan laŭ li, por tiel nomata malgranda arto (revuo, kabaredo).

Kategorio:Nederlandaj kabaredistoj
Kategorio:Nederlandaj kantistoj
Liguroj

[eta|
Popoloj sur la itala duoninsulo komence de la [ferepoko (ĉirkaŭ la jaro 800 a.K.)

]]
La **liguroj** estas la probable indiĝena loĝantaro de la okcidenta parto de la Alpoj, aparte de la regionoj Supra Rejno, okcidenta Svislando, la valo de la rivero Rodano, la Pada Ebenaĵo, la regiono Provenco, la franca kaj itala Riviero kaj Korsiko. Ili konsideriĝas inter la popoloj de Malnoveŭropo kaj estas portantoj de la "kulturo Terramare", bronzepoka kulturo ĉirkaŭ la nuna urbo Ĝenovo. Pri la ligura lingvo, kiuj dum sia evoluo forte miksiĝis kun la keltaj lingvoj, kaj antaŭ kaj post tiu miksiĝo apenaŭ io estas konata: ekzistas iuj ligurdevenaj lokaj nomoj, sed ĝis nun troviĝis neniuj ŝtonaj, ceramikaĵaj aŭ moneraj enskribaĵoj. Koresponde spekulativaj estas ĉiuj supozoj pri eblaj parencecoj de la liguroj en etna kaj lingvistika vidpunktoj.

Ekde la jaro 700 a.K. la daŭre pli disvastiĝantaj keltoj forpremis la ligurojn al la marborda regiono, kiu ankoraŭ hodiaŭ nomiĝas Ligurio, kaj al okcidenta Iberio. Aparte en la valo de la rivero Rodano ili formis miksitan liguran-keltan kulturon kompareblan al tiu de la keltiberoj. Ekde la jaro 238 a.K. ili estis sub la regado de la Romia Respubliko, post kiam jam antaŭe ili devis provizi helpsoldatojn por la romiaj legioj.

Unu el la ĉefaj loĝlokoj de la liguroj estis la marborda urbo *Albingaunum* aŭ *Album Ingaunum* (nuntempe Albenga).

## Vidu ankaŭ 
* Ligura lingvo (antikva)

Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Etnoj
Kategorio:Historio de Italio
Kategorio:Historio de Svislando
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Historio de Hispanio
Gulda tukaneto

La **Gulda tukaneto** (***Selenidera gouldii***) estas mezgranda kaj kolora birdo el la familio de la Ramfastedoj kaj ordo de Pegoformaj de Sudameriko, kiu enhavas la tukanojn, tukanetojn, arasariojn, ktp. La scienca nomo omaĝas faman naturaliston John Gould, kiu priskribis en 1827 la samgenran specion nome **Orkoluma tukaneto** (***Selenidera reinwardtii***).
## Aspekto
Kiel la aliaj membroj de la genro, tiuj tukanetoj montras evidentan ekzemplon de seksa duformismo, nome la masklo estas multe pli malhela kun **nigraj krono, gorĝo, kolo, nuko, brusto kaj supra ventro**, dum la dorso (separita  de ne tiom klara flava duonkolumo kiom ĉe aliaj membroj de la genro), flugiloj kaj vosto estas tre **malhelverdaj** (tiu lasta kun bruna vostopinto). Malantaŭ la ĉirkaŭokula haŭtaĵo estas sufiĉe markita **flava parto** (fakte unue pli oranĝeca kaj poste purflava “orelo” aŭ vango) kiun ankaŭ aliaj specioj de la genro montras. En flankoj estas alia tre klare markita **flava makulo rondoforma**. La femuroj estas brunecaj. La beko, longa kaj kurva, finas per hokilo; ĝi montras nigran koloron en supra  makzelo (escepte la pinto) kaj en eta strio al la suba makzelo je ties finoj, dum la bordobazo, suba makzelo kaj segileca “dentaro” estas blankecaj; la pinto estas helverdeca, helbruneca aŭ blankeca kun tiuj nuancoj. La ĉirkaŭokula nuda haŭtaĵo kaj la kruroj estas verdecaj. La subpugo estas ruĝa.

La ino anstataŭ nigron montras **brunajn partojn** pli hele en subaj partoj, kaj la verdaj partoj ne estas tiom malhelverdaj. La flava “orelo” estas nur nuanca kaj ne tiom kontrasta kaj same pli senkolora estas la flavaj markoj subnuka kaj flankaj. Same la junuloj estas iom pli senkoloraj.

## Disvastiĝo
Ĝi troviĝas en Bolivio kaj Brazilo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj.
## Referencoj
* BirdLife International 2004.  Selenidera gouldii.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a Julop 2007.
Berat

**Berat** estas malnova urbeto en suda Albanio, administra centro de la distrikto Berat (*Rrethi i Beratit*). Ĝi situas apud la rivero Osum, okcidente de la Tomorr-monto (altas 2417 m), inter krutaj montoflankoj. la urbon loĝis ĉ. 47.000 homoj (2004).

Super la urbo troviĝas ruinoj de citadelo. La domoj estas ofte terasaj, kun multaj fenestroj. Norde, je 11 km troveblas la naftokampo *Qyteti Stalin*.

Sur la maldekstra bordo de la rivero troviĝas la kristana kvartalo Goritsa (praslave: vilaĝeto), kiun interligas ponto - konstruita en 1780 - al la muslima kvartalo Morë-Tchëlëpi en la dekstra bordo.

## Historio 
eta|525x525ra|Berat|maldekstraLa urbo situas ĉe strategie grava loko, ĉe limo de la praa Ilirio kaj Epiro, kie okazis multaj bataloj. La urbo mem fondiĝis en la 13-a jarcento sur loko de la pragreka Antipatreia (bizanca Pulheriopolis). En la 14-a jarcento okupius ĝin la serboj kaj ricevis la nomon Beligrad, el kiu venas la nomo Berat. La urbomurojn malkonstruigis paŝao Ali, turka Granda Veziro.

Fine de la 19-a jarcento, la urbo estis centro de suda Albanio kaj tiel ankaŭ centro de la albana naciisma movado, samtempe bazo de la apogantoj de la Albana Ligo. La "komunista nacia Liberiga Kontraŭfaŝista Konsilantaro" tie deklaris sin mem en 1944 al provizora registaro de Albanio.

## Monda heredaĵo de Unesko 
La historia parto de ĉi tiu urbo (58,90 ha) estis listigita kiel Monda heredaĵo de Unesko sub la titolo *Historiaj Centroj de Berat kaj Gjirokastër* .

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Gjirokastra

Kategorio:Urboj de Albanio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj de UNESKO
Bessie Smith

[eta|thumbtime=396|start=396|end=633|*[St. Louis Blues*, 1929]]
**Bessie SMITH** (15-an de aprilo 1898, en Chattanooga, Tennessee, Usono – mortis la 26-an de septembro 1937 en Clarksdale, Mississippi) estis usona kantistino, tre elstara kaj grav-rola bluskantistino. Ŝi akiris la titolon "Reĝino de la bluso" jam en la 1920-aj jaroj.

Ŝi pretigis 25 diskojn dum 10 jaroj, kun ekz. Louis Armstrong, Fletcher Henderson, Coleman Hawkins, Benny Goodman kaj Jack Teagarden.

En 1989 ŝi ricevis Grammy Award por Vivatingo. Ĝi estas inkluzivita en la Haloj de Famo de Ĵazo, Rokenrolo kaj Bluso.

## Vivo 
Ŝi naskiĝis kiel filino en malriĉa afroamerika familio. Ŝi komencis kanti jam junaĝe, en 1912 iĝis membro de la blusgrupo (vetura minstrel-ansemblo) de Ma Rainey. Ŝi kantis en la sudaj ŝtatoj kaj maturiĝis sia kantado en muzikaj trinkejoj kaj etaj teatroj de Atlanta, Savannah, Birmingham kaj Memphis. Ŝin malkovris fine la arta direktoro de la Columbia Records, la pianisto kaj muzikkomponisto Clarence Williams. La unua muzika disko de Bessie Smith estis pretigita ĉe li en februaro de 1923.

Ŝi prikantis la klasikajn temojn kiel riĉecon, subpremon de la nigruloj, unuflankan amon, stoikismon al la kruela kaj neŭtrala ekstera mondo. Ŝi havis belan, altan, sveltan staturon, rektan halton, belajn vangomienojn.

Ŝi havis fortan, espriman, koloran altan voĉon, ŝi kantis disciplinite, en malrapida tempo. Ŝi estis kuraĝa, memfida kantistino, kiu ofte kantis sen mikrofono, niatempe oni referencas tion akustika stilon de muzika prezentado per la termino *nealŝutita* ()

Smith fariĝis la plej pagita afro-amerikana kantisto en la muzikindustrio kaj povis subteni luksan vivstilon, sed preferis rilati inter la nigraj laboristoj en la antaŭurboj kaj trinki ĝinon en la tavernoj. Plej multaj tekstoj de ŝiaj kantoj venis de la vivo de ĉi tiuj kvartaloj.

Ŝia stilo baldaŭ eksmodiĝis kaj la diskovendoj kaj ŝia populareco malpliiĝis. Ŝi fuĝis al alkoholaĵoj kaj fine mortis en aŭtomobila akcidento pro la fortaj vundiĝoj (kvankam oni disvastigis, ke oni ne akceptis ŝin en iu hospitalo).

Kategorio:Usonaj blusaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1898
Cerambiko

eta|250px|maldekstra|*C. scopolii*
eta|Cerambiko, Akvorezervejo Orellana, Ekstremaduro, julio 2022.
**Cerambiko** (*Cerambyx*) estas genro de skarabo en familio cerambikedoj (aŭ longantenaj skaraboj) (*Cerambycidae*). En la angla, franca lingvoj, oni nomas tiuj skarabojn **ibeksaj skaraboj**, pro la kurbaj antenoj simila al korno de la alpa ibekso (*Capra ibex*).

Ĉar en multaj lingvoj oni nomumas *cerambiko* ne nur speciojn de la latina genro, sed ankaŭ similajn skarabojn de aliaj genroj, tio povas esti akceptebla ankaŭ por la internacia lingvo (ekz. alpa cerambiko, *Rosalia alpina*).

La genro entenas ĉ. 30 speciojn, inkl.:
* *Cerambyx cerdo* – granda cerambiko
* *Cerambyx scopolii*

Kategorio:Skarabedoj
San Bernardino (montpasejo)

**San Bernardino** estas montopasejo tra la Alpoj, kiu jam en la epoko de la Romia Imperio ligis la nordon kun la sudo de Eŭropo.

## Priskribo 
La pasejo ligas la Kantonon Grizonon en la nordo kun la Kantono Tiĉino en la sudo. La pasejo transiras la Alpĉenon inter la montoj Marscholhorn kun alteco de 2963 m s.m. en okcidento kaj Piz de la Lumbreida kun alteco de 2983 m s.m. en oriento. La pasejkulmino situas sur alteco de 2065 en Kantono Grizono. La San-Bernardino-Pasejo estas la eŭropa akvodislimo inter la Atlantika Oceano en nordo kaj Mediteraneo en sudo kaj la lingvo-limo inter la germana kaj la itala lingvoj.

## Historio 
Jam la romianoj utiligis antaŭ dumil jaroj la larĝan pasejon. Ilia vojo, kiun oni utiligis ankoraŭ ĝis la mezepoko, transpasis proksimume unu kilometron oriente de la hodiaŭa paseja vojo ĉe la piedo de Piz Ucello (kio signifas en Esperanto *Monto Birdo*). Senarbigoj altigis la lavangoriskon. Post la larĝigo de la vojo tra la ravino Viamala en la jaro 1473 la lokanoj devis agi kaj forigis la pasejvojon de la montpiedo al la mezo de la larĝa selo. En tiu epoko estis ankaŭ konstruita la preĝejo San Bernardino je la suda flanko de la pasejo. En la jaro 1770 la vilaĝoj Hinterrhein, Nufenen kaj Mesocco transformis la piedpadon trans la pasejo al veturebla ŝoseo. Per la financa subteno de la Reĝolando Sardio inter la jaroj 1818 kaj 1823 la vojo estis larĝigita kaj konstruita en la formo, kiu servas ĝis hodiaŭ por la aŭtotrafiko. Sur la pasejkulmino oni tiam starigis la pasejgastejon, kiu ankoraŭ hodiaŭ funkcias.

## San-Bernardino-Tunelo 
En 1967 estis malfermita la aŭtoŝosetunelo sub la San-Bernardino-Pasejo kun longeco de 6,6&nbsp;km, kiel parto de la svisa aŭtovojo A13. Ĝi estis la transalpa aŭtotunelo en Svislando kaj ankoraŭ hodiaŭ la dua plej grava svisa ligo inter nordo kaj sudo.

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Kantono Tiĉino
Kategorio:Mesoko (komunumaro)
Kategorio:Moësa (distrikto)
Alpa cerambiko

La **alpa cerambiko** (*Rosalia alpina*) estas longantena cerambiko, protektita insekto. La alpa cerambiko havas karakterizan aspekton, bluajn aŭ blugrizajn vilojn kaj velur-nigran desegnaĵojn sur la flugilkovriloj kaj antaŭdorso. La anteno de la maskloj povas atingi duoblan korpolongon. La antenajn artikojn ornamas nigraj piltufoj.

Tiu palearktisa insekto longas 1,5-3,8 cm, vivas ofte en fagarbaroj, videbla ofte en julio, aŭgusto. La imagoj vivas nur kelkajn semajnojn. La maskloj demetas la ovojn sub ŝelon de jam nevivaj fagarboj aŭ en krevaĵojn de fagarboj. La larvostadio daŭras tri jarojn, dum tio la larvoj manĝas la fagolignon, faras irvojojn en la ligno.

La alpa cerambiko ofte aperas sur poŝtmarkoj, en blazonoj. Ĝi estas blazonbesto de la hungara nacia parko Danubo-Ipelo.

Kategorio:Skarabedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
San Felipe Tepatlán

**San Felipe Tepatlán** estas komunumo en la meksika subŝtato Puebla. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *San Felipe Tepatlán*. 

## Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 4309  enloĝantojn. El tiuj estas 2120 viroj kaj 2189 virinoj. La komunumo havas surfacon de 37.00 kvadratkilometroj. 

La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 20° 5′ norda latitudo kaj  97° 48′ okcidenta longitudo. La meza alteco super la marnivelo estas 600

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Eksteraj ligiloj 
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/puebla/Mpios/21123a.htm  informoj pri la komunumo] en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Puebla
San Martín Texmelucan

eta|San Martín Texmelucan.
**San Martín Texmelucan** estas komunumo en la meksika subŝtato Puebla. La ĉefurbo de la komunumo estas San Martín Texmelucan de Labastida.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 130316 loĝantojn. El tiuj estas 62564 viroj kaj 67752 virinoj. La komunumo havas surfacon de 71.45 kvadratkilometroj.

La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 19° 17′ norda latitudo kaj 98° 26′ okcidenta longitudo. La meza alteco super la marnivelo estas 2240

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Eksteraj ligiloj 
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/puebla/Mpios/21132a.htm 

Kategorio:Komunumoj de Meksiko
Kategorio:Komunumoj de Puebla
Sattelegg

**Sattelegg** estas montpasejo, kiu ligas la valon Wägital kun Einsiedeln ĉe la bordo de la Lago de Sihl. La pasejkulmino havas altecon de 1190 m s.m. La pasejo ligas la komunumojn Siebnen kaj Einsiedeln. La efektiva pasejŝoseo komenciĝas en la valo Wägital en la vilaĝo Vorderthal kaj aliflanke en la Sihl-Valo en la vilaĝo Willerzell kaj havas longecon de 12 km. Ĝi kondukas de okcidento al oriento. La maksimuma vojdeklivo okcidente de la pasejkulmino estas laŭ la svisa vojmapo de Hallwag 14&nbsp;% kaj je la orienta flanko 12&nbsp;%.
La pasejo situas inter la montoj *Rinderweidhorn* kun alteco de 1317 m s.m. en nordo kaj *Chli Aubrig* kun alteco de 1642 m s.m. kaj Gross Aubrig kun alteco de 1695 m s.m. en sudo.

Sur la pasejkulmino situas la montarrestoracio Sattelegg (germane *Bergrestaurant Sattelegg*), kiu estas ŝatata ekskurscelo de motorciklistoj kaj biciklistoj. La Svisa Skilernejo funkciigas sur Satteleg instrulokon.

En vintro la restoraciestroj funkciigas sur la pasejo malgrandan skilifton, kiu estas ideala por komencantoj.

Sur la pasejo troviĝas kapelo, antaŭ kiu kelkfoje en la jaro okazas alpdiservoj.

eta|maldekstra|150ra|Kapelo sur la pasejkulmino de Sattelegg
eta|maldekstra|150ra|Pasejkulmino de Sattelegg
eta|maldekstra|150ra|Alppaŝtejo sur pasejkulmino de Sattelegg

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Ŝvico