open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adakale

**Adakale** aŭ **Ada Kaleh** estis riverinsulo en la Danubo. 

eta|maldekstre|La insulo Ada Kaleh
maldekstre|eta|La bazaro
Dum la historio, ĝiaj loĝantoj estis plejparte Turkoj. Ĝi situis inter rumana urbo Orşova kaj serba komunumo Tekija ĉe Fera Pordo. Ĝi estis ĝis ties subakviĝo „forgesita“ turka enklavo. Dum la Kongreso de Berlino de 1878 oni forgesis aligi ĝin al unu el la ĉirkaŭaj ŝtatoj. Nur en 1912 la insulo venis al Hungario, poste al Rumanio.

La loĝantoj de la insulo havis privilegiojn: ili ne devis pagi imposton, doganon, ne devis soldatservi. La loĝantoj de la insulo aliĝis en 1923 al Rumanio kaj perdis la privilegiojn. La loĝantaro restis plu turka kaj vivtenis sin per tabaka komerco, fiŝkaptado, kontrabando kaj turismo. Ĉ.  homoj vivis sur la insulo.

Kun la konstruo de la Fera Pordo, la insulo kaj ties kulturo venis sub akvon inter 1966 kaj 1968. La plimulto de la loĝantaro decidis translokiĝi al Turkio, anstataŭ al rumana insulo Simian (malplimulto translokiĝis al Dobruĝo).

## Literaturo 
La insulo aperas en verko de la hungara Mór Jókai, kun la nomo *Insulo de neniu* en la verko *La ora homo*. La insulo estas simbolo en la romano kontraŭ la ekstera mondo.

## Famuloj 
* Károly Aszlányi
* Jenő Bonomi

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.banater-aktualitaet.de/banburg04.htm 

Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Insuloj en Danubo
Carmen Sylva

180ra|eta|maldekstra|
**Carmen SYLVA**, pseŭdonimo de la princidino **Elisabeth Pauline Ottilie Luise zu Wied**, nomata ankaŭ **Elizabeta, reĝino de Rumanio** (naskiĝis la 29-an de decembro 1843 en Kastelo Monrepos apud Neuwied (Germanio); mortis la 2-an de marto 1916 en Bukareŝto), estis reĝino de Rumanio (kiel edzino de reĝo Karolo la 1-a) kaj verkistino.

Ŝi subtenis la Esperanto-movadon kaj donacis al Rumana Esperanto-Asocio ekskluzivan rajton de tradukado de ŝiaj verkoj. La *Historio de Esperanto* de Adam Zakrzewski de 1913, p. 138, nomis ŝin "vera esperantistino".

## Verkoj en Esperanto 
* *Dragomira*. Trad. Karolo Devoucoux. București: Vatra Luminoasă, 1908
* *El la plumo de rumana reĝino* (Din pana reginei României). Red. Ionel Oneț, Berkeley: Eldonejo Bero, 1994
* *Sufero* (Suferință). Trad. Siegfried Lederer. Wolfenbüttel: Heckners Verlag, 1908
* *La vizio de la poeto* (Viziunea poetului). Trad. Kasimir Eucharis. London: Centra Angla Esperantejo.

### Recenzoj
Pri *La vizio de la poeto*

----
Pri *Sufero*

## Eksteraj ligiloj 
* Aforismoj de Carmen Sylva en Esperanto

Kategorio:Rumanaj reĝedzinoj
Kategorio:Rumanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj nobeloj
Kategorio:Germanaj verkistoj
∞
Przemyśl

**Przemyśl** (ukraine Перемишль, Peremiŝl) estas urbo en la provinco aŭ historie *vojevodio* Antaŭkarpatio aŭ Ĉekarpata provinco en la sudorienta parto de Pollando, proksime al la ukrainia limo, borde de la rivero San. Ĝi estas administra centro de samnoma distrikto Przemyśl, kvankam ĝi mem al tiu ne apartenas ĉar ĝi estas urbo kun rajtoj de distrikto aŭ alinome eksterdistrikta urbo. La urbo elformiĝis en subo de la monto Zamkowa (fortikaĵo) ĉe la kruciĝo de la Karpatoj kaj la baseno Sandomierz. La urbo nun estas foira centro, kie ankaŭ funkcias ligno- kaj metalprilaboraj uzinoj. Fine de junio 2016 ĝi havis  loĝantojn.

## Historio 
En la pratempoj tie estis konstruita fortikaĵo, kiu kontrolis la vojon tra la Karpatoj. La teritorio estis objekto de konflikto inter Pollando kaj la princlandoj Haliĉ kaj Lodomerio. Komence tiuj lastaj disponis pri ĝi, sed en 1340 ekposedis ĝin la Pola Reĝlando. La urbo ricevis urbajn rajtojn kaj komercajn privilegiojn en 1389 kaj tiel iĝis kultura kaj komerca centro de la provinco.

eta|maldekstra|
La fortikaĵo defendis la polajn teritoriojn en la 15-a - 16-a jarcentoj kontraŭ atakoj el la sudo. Je la divido de Pollando, la teritorion ricevis Aŭstrio en 1772, sed post la unua mondmilito ĝi doniĝis al la Dua Pola Respubliko (1918). Komence de la dua mondmilito (1939–1940), la urbon dividis la germana-sovetunia limo. 18.01.1943: Komandanto de ukraina polico pafmortigis ekster la urbo 9 judojn. La urbo, unu el la plej malnovaj en nuna Pollando, estis atakita kaj detruita en ambaŭ mondmilitoj.

## Vidindaĵoj 
* Katedralo de Przemyśl, romkatolika baziliko kaj arkiepiskopa sidejo

## Internacia kunlaboro 
* Paderborn, Germanio
* Lvivo, Ukrainio (ĝis 1945 Lvovo en Pollando)
* Eger, Hungario
* Humenné, Slovakio
kaj aliaj

## Personoj ligitaj kun la urbo 
* Helene Deutsch, poldevena usona psikoanalizisto kaj kolego de Sigmund Freud
* Hieronymus Mannsfeld, politikisto
* Janusz Kurtyka, pola historiisto kaj prezidanto de la Instituto pri Nacia Memoro
* Moseo Schorr, pola rabeno kaj orientalisto
* Ryszard Siwiec, sinbruliĝinto kontraŭ invado en Ĉeĥoslovakion de armeoj de la Pakto de Varsovio

## Bibliografio 
Jerzy Motylewicz, *Społeczeństwo Przemyśla w XVI i XVII wieku* (Socio de Przemyśl en la 16-a kaj 17-a jarcentoj), Eldono de Uniwersytet Rzeszowski, 2005, Rzeszów ISBN 83-7338-162-7

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ()

Kategorio:Urboj en Ĉekarpata provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Urbano la 7-a

**Giovanni Battista Castagna** (* la 4-an de aŭgusto 1521 en Romo; † la 27-an de septembro 1590 en Romo) estis sub la nomo **Urbanus VII** (**Urbano la 7-a**) papo ekde la 15-a de septembro 1590 ĝis la 27-a de septembro 1590.

## Vivo 
Giovanni Battista Castagna estis filo de la Genuano Cosimo Castagna kaj ties edzino, la romanino Costanza Ricci. Li studis civilan kaj eklezian juron en diversaj universitatoj de Italio. Li finis ambaŭ studojn je po unu doktora titolo en Bologno.

Post tio li eniris la servon de sia onklo, la papa legato en Francio, Girolamo kardinalo Verallo. La 1-an de marto 1553 papo Julio la 3-a nomumis lin arkiepiskopo de Rosano. Ĉar li ankoraŭ ne estis sacerdoto, sekvis la 30-an de marto 1553 la sacerdotiga ordinado kaj la 4-an de aprilo 1553 la episkopiga ordinado.

Papo Julio la 3-a nomumis lin en 1555 guberniestro de Fano. Papo Paŭlo la 4-a nomumis lin baldaŭ poste krome guberniestro de Peruĝo kaj Umbrio. En sia funkcio kiel arkiepiskopo de Rosano li partoprenis en la koncilio de Trento.

En 1565 li fariĝis nuncio je la kortego de Filipo la 2-a, rebveninte al Italio en januaro 1573 li demisiis kiel arkiepiskopo de Rosano. Papo Gregorio la 13-a sendis lin en la sama jaro kiel papan nuncion al Venecio.

En 1578 papo Gregorio la 13-a sendis lin kiel eksterordinaran legaton al Kolonjo, post lia reveno el Kolonjo la papo destinis lin konsilisto (*consultor*) de la *Sacrum Officium*). La 12-an de decembro 1583 papo Gregorio la 13-a fine nomumis lin kardinalo.

Sub la pontifiko de papo Siksto la 5-a li akiris tre multan influon; la 19-an de novembro 1586 li fariĝis grandinkviziciisto de la *Sacrum officium*.

Sekvo estis, ke la konklavo la 15-an de septembro 1590 elektis lin papo. Sed li malsaniĝis en la nokto post sia elekto, supozeble ja malario, kaj li mortis post mallonga pontifiko de nur 12 tagoj. Papo Urbano la 7-a estis bonkora kaj pia viro. Estis li, kiu komencis la uzon de la titolo eminenco por la kardinaloj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Personoj de la reformacio
Kategorio:Naskiĝintoj en 1521
Kategorio:Mortintoj en 1590
Rodion Malinovskij

**Rodion Jakovleviĉ Malinovskij** (; naskiĝis la  (Odessa, Rusia Imperio), mortis la  (Moskvo, Sovetunio)) estis soveta militara komandanta defenda ministro de la Sovetunio en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj. Li estis soveta marŝalo kaj havis gravan rolon en la Dua mondmilito.

## Biografio 
eta|210ra|maldekstre|Malinovskij
Li soldatservis en la Unua mondmilito kiel maŝinpafilisto. Li revenis en 1919 al Rusio kaj paŝis en la Ruĝan armeon. Li partoprenis en la bataloj kontraŭ la blankuloj. Li iĝis ano de la Komunista Partio en 1926, en 1930 finstudis en la Militara Akademio M. V. Frunze. Li estis konsilisto dum la Hispana Enlanda Milito (1936–39) por la respublikanoj.

Dum la Dua mondmilito, li gvidis la 6-an armeon, poste servis en la suda fronto. Li havis gravan rolon en la batalo apud Stalingrado (decembro de 1942), poste li komandis la operaciojn en Rumanio (fine de 1944) kaj Aŭstrio (printempo de 1945). Post la milito, li servis en la orient-azia parto de Rusio, en la okupita Manĉurio kaj en apudaj areoj (1945 kaj 1955 között).
Malinovskij estis defenda ministro inter 1957–67 kaj kontrolis la fortajn armiladojn de la Sovetunio.

Kategorio:Herooj de Sovetunio
Kategorio:Naskiĝintoj en 1898
Kategorio:Mortintoj en 1967
Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro
Skabeno

**Skabeno** (france: *échevin*, germane: *Schöffe*, nederlande: *wethouder*, flandre: *schepen*) estas publika estrarano en belgaj, nederlandaj kaj germanaj komunumoj. La skabeno estas membro de la kolegio de urbestro kaj skabenoj. En Nederlando skabenoj estas elektitaj de la komunuma konsilantaro.

## Origino 
La vorto skabeno verŝajne ekestis el la latina nocio *scabinus*. 

Kategorio:Profesioj
Kerenskij-ofensivo

La **Kerenskij-ofensivo** estis la sensukcesa militiro de la rusa armeo dum la Unua Mondmilito, en julio 1917. Ĝin ellaboris la militara ministro Aleksandr Kerenskij, la komandanda gvidanto estis generalo Aleksej Brusilov. Post la fiasko evidentiĝis, ke la rusa armeo staras antaŭ la disfalo, la Portempa Registaro ne komprenas kaj povas trakti la revolucian publikan atmosferon. La eventoj kaŭzis en Rusio la provizoran fortiĝon de la moderaj kaj konservativaj fortoj.

La datigo de la ofensivo estis nefeliĉa: post la februara revolucio, la homamasoj iĝis - ĉefe en la armeo - pli kaj pli pacavidaj. Oni pridiskutis en la soldataj sovetoj strategiajn planojn kaj ofte vetois ordonojn de la oficiroj. La disciplino malfortiĝis, multaj soldatoj hejmenveturis. En marto de 1917, la nova registaro rigardis valida la militarajn aliancojn, kiujn subskribis la cara registaro. Ĝi ne instigis la packontraktojn, sed aliflanke la rusa armeo ne faris militirojn nur defendis la teritoriojn.

Dumtempe la militara ministro Kerenskij ellaboris ofensivon. Lin instigis la aliancanoj por malfortigi la premon en okcidento. Kerenskij volis ankaŭ varbi fidantojn por la Provizora Registaro per ebla venko kaj packontrakto. La 1-an de julio 1917, generalo Aleksej Aleksejeviĉ Brusilov - ĉefkomandanto de la rusaj fortoj - atakis tra plena larĝo ĉe la galicia fronto kontraŭ la aŭstraj-germanaj fortoj kaj trarompis al direkto de Lvov.

La komence sukcesa rusa antaŭenmarŝo baldaŭ haltis kaj kolapsis la 3-4-an de julio. La germanaj kaj aŭstraj fortoj ekis kontraŭatakon la 6-an de julio kaj trarompis en Ukrainion al la rivero Zbruĉ.

Post la fiasko, Kerenskij nomumis la generalon Lavr Kornilov al ĉefo de ĝenerala stabo.

## vidu ankaŭ 
* Brusilov-ofensivo en 1916
* Batalo ĉe Zborov

Kerenskij
Kerenskij
Kerenskij
Kerenskij
Kategorio:Bataloj en 1917
Zhyler

**Zhyler** estas arta lingvo kreita de David J. Peterson. Ĝi estas SOVa lingvo kun deklinacio de 57 kazoj kaj forta vokala harmonio. Ĝi havas propran alfabeton.
## Eksteraj ligiloj 
http://dedalvs.free.fr/zhyler/

Kategorio:Artaj lingvoj
Cozla (Letca)

**Cozla (Letca)** [kozla] (hungare: **Kecskés**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Zalău. Administre ĝi apartenas al Letca.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 687 loĝantojn (rumanoj); en 1992 375 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1405. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szolnok-Doboka). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Inocento la 13-a

**Inocento la 13-a**, kun civila nomo ***Michelangelo dei Conti*** (* la 13-an de majo 1655 en Poli ĉe Palestrina; † la 7-an de marto 1724 en Romo) estis papo ekde 1721 ĝis 1724. Li originis el la familio de Inocento la 3-a.

## Vivo 
*Michelangelo dei Conti* studis en Ankono kaj en Romo en la Gregoriana universitato. Papo Aleksandro la 8-a nomumis lin papa honorkameraisto. Sub papo Inocento la 12-a li membriĝis en la roma prelatejo.

En la jaro 1695 li estis nomita titulara arkiepiskopo de Tarso. Post tio li iris kiel papa nuncio al Lucerno. En la jaro 1698 li fariĝis papa nuncio
en Lisbono, la 17-an de majo 1706 papo Klemento la 11-a nomumis lin kardinalo.

En la jaro 1709 li fariĝis rezidanta episkopo de Osimo kaj ekde 1712 ĝis 1719 li krome estis episkopo de Viterbo. La 8-an de majo 1721 li unuanime elektiĝis papo post antaŭe tre ŝanĝoplena konklavo, post kiam la favorato, la kardinalŝtatsekretario de la antaŭulo estis ekskludita per imperiestra vetoo (komparu Rampolla).

La 19-an de junio 1722 li transdonis al imperiestro Karlo la 6-a la du reĝlandojn Napolo kaj Sicilio, en 1723 li faris la diocezon Vieno arkidiocezo. Kontraŭ la Jezuitoj li ĉiam estis malfavora kaj postulis de ili senrezervan akcepton de la papaj dekretoj, precipe en la kverelo pri la ritoj. La Jansenistoj tamen esperis vane papan partiecon por si.

Kategorio:Papoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1655
Kategorio:Mortintoj en 1724
Teamo

**Teamo** estas grupo da personoj aŭ animaloj unuiĝintaj per sama celo. Grupo ne estas teamo ĉiutempe.

## Vidu ankaŭ 
* Grupo
* Nacia teamo
* Skipo

Kategorio:Sporto
Kategorio:Zoologio
Kategorio:Homoj
Johann Nikolaus von Dreyse

eta|Johann Nikolaus von Dreyse

**Johann Nikolaus von Dreyse** (naskiĝis la  en Sömmerda en Turingio, mortis la  samloke) estis germana teknikisto kaj konstruisto. Li inventis la nadlo-prajman fusilon.

eta|Monumento honore al Dreyse
Dreyse lernis la metion de sia patro, kiu estis seruristo. En 1809 li iris al Parizo kaj laboris en fusila fabriko de la sviso Jean-Samuel Pauly, kiu komisie de Napoleono la 1-a okupiĝis pri plibonigo de fusiloj.

Post sia reveno en 1814 li fondis, kune kun komercisto *Kronbiegel*, fabrikon por metalaĵoj, sed plu okupiĝis pri plibonigo de fusiloj. En 1824 li konstruis plibonigitajn prajmojn el kupro, kiuj iĝis famaj pro sia kvalito. En 1827 li sukcesis konstrui nadlo-prajman fusilon, kies prajma mekanismo estis komplete interna, do bone protektita. Ĝi estis ŝargata per nura kartoĉo, kiu enhavis kuglon, pulvon kaj prajmon. Tiu pafilo tamen ankoraŭ estis tubo-ŝarga (antaŭe-ŝarga).

En 1836 Dreyse konstruis fusilon malantaŭe ŝargatan. Ĝi havis la grandajn avantaĝojn, ke por ŝargado nek necesis ŝargo-bastono (kiun oni enpuŝis starante) nek multe da tempo; fusilisto devis nur malfermi la fusilon, (per la dentoj) eltiri la uzitan kartoĉon, enpuŝi novan de malantaŭe kaj refermi. Tio eblis en kelkaj sekundoj; antaŭa ŝargado daŭris proksimume minuton.

En 1840 la prusa armeo sekrete enkondukis la novan fusilon ĉe la fusilistaj batalionoj kaj financis al Dreyse la establadon de fusila fabriko, kiu ekproduktis en 1841 kaj ĝis 1863 produktis 300.000 fusilojn por la prusa armeo. Tiuj fusiloj ne vere influis la German-Danan Militon de 1864, sed ja la Germanan Militon de 1866. Dum la Franca-Germana Milito de 1870/71 ĝi jam ekarkaiĝis; la franca Chassepot-fusilo estis pli moderna kaj efika.

Pro siaj meritoj pri la prusa armeo Dreyse estis nomumita "komisiona konsilisto" (*Kommissionsrat*) en 1846 kaj "sekreta komisiona konsilisto" en 1854. En 1864 li estis nobeligita kaj de tiam nomiĝis *von Dreyse* [fon drajze].

En 1909 lia urbo Sömmerda starigis monumenton, kiu montras lin prezentante sian fusilon al soldato. En 1948 tiu monumento estis forigita barbare fare de la komunistoj.

## Vidu ankaŭ 
*Dreyse-monumento (Sömmerda)
*Muzeo en la Dreyse-domo (Sömmerda)

Kategorio:Teknikistoj
Kategorio:Germanaj inventistoj
Kategorio:Seruristoj
Persa Bayán

La **Persa Bajano** (*Bayán* : Klarigo) estas unu el la ĉefaj skriboj de *Báb*, Profeto-Heroldo de la Bahaa Kredo kaj la Antaŭulo de ''Bahá'u'lláh*, dum *Báb* estis kaptito en la Fortikaĵo de *Máh-kú* (1847-1848). Kvankam Li komencis ĝin, Li ne finis la verkon je Sia morto. Estas kredate, ke Li intencis, ke ĝi kaj ĝia pli malgranda kuzo, la Araba *Bayán*, estu kompletigotaj de aliulo (vidu sube).

 

## Unuoj kaj Ĉapitroj 
Li verŝajne intencis, ke ĉiu libro havu 19 unuojn (vahidojn), ĉiu kun 19 ĉapitroj (do 361 sekcioj), ĉar la nombro havas apartan signifon en la movado.

## Nefinita verko
Ambaŭ versioj de la *Bayán* estis nekompletaj; la persa *Bayán* havis 9 unuojn kaj 10 ĉapitrojn, kaj la araba *Bayán* havis 11. Estas du pretendoj al la rajto kompletigi la Bajanon, sed neniu prezentis kompletan libron.

### *S&#803;ubh&#803;-i Azal* 
*Mírzá Yah&#803;yá Núrí* (la duon-frato de *Bahá'u'lláh*), kiu titoliĝis kiel *S&#803;ubh&#803;-i Azal* (t.e. "Mateno de Eterneco"), pretendis esti la rajtoplena kompletiganto de la *Bayán* en sia apologio, *Hasht-Bihisht* kaj la notoj de siaj intervjuoj kun E. G. Browne. Li estis la nomita reganto de la babanoj post la morto de *Báb*, sed laŭ bahaanoj li malsukcesis agnoski "Tiun, Kiun Dio malkaŝos" anoncitan de *Báb* (*man yuz&#803;hiruhu'lláh*, arabe: من یظهر الله‎ ​, perse: مظهر کلّیه الهی‎ ​), kaj tiamaniere nuligis sian postenon. *Báb* mem skribis, ke li devos agnoski la "Promesiton" kiam Li alvenus, aŭ li perdiĝos.

*S&#803;ubh&#803;-i Azal* verkis la *Motammem Al-Bayán* kiu kompletigas la Bajanon ĝis la 11a unuo, por egaligi ĝin al la araba Bajano.

### *Bahá'u'lláh* 
Bahaanoj pretendas, ke nur ""Tiu, Kiun Dio malkaŝos" - la Mesio atendita de la babanoj - povintus fini la Libron. *Bahá'u'lláh* pretendis, ke Li estas tiu Mesio, kaj bahaanoj pretendas, ke la *Kitáb-i-Íqán* ("Libro de Certeco" 1862) estis la kompletigo de la Libro. http://home.connection.com/~watler/Bahaullah/Iqan.htm.

## Eksteraj ligiloj 
*Browne, E.G. (1918) *Materials for the Study of the Babi Religion''. Cambridge. (Materialoj por la Studado de la Baba Religion, angle)
*“A Summary of the Persian Bayan” translated by E.G. Browne from Persian to English language 
*Le Beyán Persan (Persa Bajano), tradukita al la franca de A.L.M. Nicolas (4 vol.: Paris, 1911-1914).http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/bayan/bayan-persan-sommaire.htm kaj http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/bayan/bayan-persan2.htm
*Kitáb-i-Íqán (la "Libro de certeco") tradukita al esperanto de Lidja Zamenhof http://klausjames.tripod.com/librodecerteco.html

Kategorio:Religio
Kategorio:Abrahamaj religioj
Kategorio:Sanktaj libroj
Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Biblioteko Bahaa
Aghireș

**Aghireș** [agireŝ] (hungare: **Egrespatak** [egreŝpatak]) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Zalău. Administre ĝi apartenas al la komunumo Meseșenii de Jos.

Aghireș situas ĉe la distrikta vojo DJ191C, kiu ligas ĝin al Crasna, Meseșenii de Jos kaj Zalău, kaj ĉe la ringovojo ĉirkaŭ Zalău (rumane: centura Zalău = CZ). Estas planate, ke la tria sektoro de la Transilvania Aŭtovojo iru preter la vilaĝo.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1140 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 — 671 (rumanoj, 44&nbsp;% da hungaroj). 

## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1361. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szilágy*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
*János Kui (n. 29-a de januaro 1939): instruisto, ĵurnalisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Nacia Park-Rezervejo de la Golf-Insuloj

**Nacia Park-Rezervejo de la Golf-Insuloj** estas la 40-a nacia parko de Kanado. En la Golf-Insularo de Brita Kolumbio, ĝi havas areon de 33 km² sur 16 insuloj. En ĝi ankaŭ estas multaj golfetoj kaj rifoj.

## Terenoj en la parko 
* Golfeto Bennett (Insulo Mayne)
* Insuleto Blunden
* Insulo Brackman
* Insulo Cabbage
* Kanal-Insuloj
* Insulo D'Arcy
* Insulo Georgeson
* Lago Greenburn (Suda Insulo Pender)
* La Insuletoj
* Golfetoj James kaj Selby (Insulo Prevost)
* Arbaro de Loretta (Norda Insulo Pender)
* Lyall Creek (Insulo Saturna)
* Tendumejo de Parko McDonald (Sidney)
* Mar-Parko de Monto Norman/Beaumont (Suda Insulo Pender)
* Mount Warburton Pike (Insulo Saturna)
* Tag-Uza Tereno de Golfeto Narvaez (Insulo Saturna)
* La Eksteraj Insuloj (apud Insuloj Mayne/Saturna)
* Pinto Portlock (Insulo Prevost)
* Insulo Portland (Mar-Parko Princino Margaret)
* Tendumejo Prior Centennial (Norda Insulo Pender)
* Roesland/Lago Roe (Norda Insulo Pender)
* Insulo Rum (Mar-Parko Isle-de-Lis)
* Insulo Russell
* Terpinto Sidney (Insulo Sidney)
* Tag-Uza Tereno de Pinto Taylor (Insulo Saturna)
* Tag-Uza Tereno de Insulo Tumbo
* Tag-Uza Tereno de Golfeto Winter (Insulo Saturna)

## Vidu ankaŭ 
* Naciaj Parkoj de Kanado
* Listo de naciaj parkoj de Kanado

## Eksteraj ligiloj 
*  Gulf Islands National Park Reserve of Canada (Parks Canada) 
*  Réserve de parc national du Canada des Îles-Gulf (Parcs Canada) 

G
G
Fetindia

**Fetindia** (hungare: **Gurzófalva**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Zalău. En 1910 ĝi havis 331 loĝantojn (rumanoj); en 1992 125 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1549. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al Meseșenii de Jos.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Meseșenii de Sus

**Meseșenii de Sus** [meseŝeni de sus] (hungare: **Oláhkecel**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Zalău. En 1910 ĝi havis 1475 loĝantojn (rumanoj); en 1992 987 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1213. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Kraszna, poste Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Meseșenii de Jos.

La komunuma vojo DC76 ligas Meseșenii de Sus al Meseșenii de Jos. Vojetoj iras al Fetindia kaj Șeredeiu.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Firminiș

**Firminiș** [firminiŝ] (hungare: **Fürményes**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Zalău. En 1910 ĝi havis 586 loĝantojn (rumanoj); en 1992 293 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1332. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Mirșid.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Moigrad

**Moigrad** [mojgrad] (hungare: **Mojgrád**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Zalău. En 1910 ĝi havis 792 loĝantojn (rumanoj); en 1992 516 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1423. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al Mirşid.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Popeni

**Popeni** [popenj] (hungare: **Szilágypaptelek**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Jibou. En 1910 ĝi havis 943 loĝantojn (rumanoj); en 1992 829 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1333. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Közép-Szolnok, poste Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al Mirşid.
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Bad Pyrmont

eta|300px|dekstra|Kastelo Pyrmont en la jaro 1900
**Bad Pyrmont** estas kurac- kaj banurbo en la distrikto Hameln-Pyrmont de la germana federacia lando Malsupra Saksio kun ĉirkaŭ 21.000 loĝantoj. Ĝi troviĝas ĉirkaŭ 20 km sudokcidente de Hameln kaj ĉirkaŭ 70 km sudokcidente de Hanovro.

La urbo estas konata pro siaj multaj kurac- kaj mineralakvaj fontoj. Vidindaĵoj estas i.a. la akvokastelo de la princoj de Waldeck (rekonstruita en la komenco de la 18-a jarcento) kaj la granda kurac-urba parko (*Kurpark*) kun centoj da palmoj.

## Urbopartoj 
Bad Pyrmont konsistas el la sekvantaj urbopartoj:
* Pyrmont
* Oesdorf
* Holzhausen
* Neersen
* Baarsen
* Eichenborn
* Großenberg
* Kleinenberg
* Hagen
* Löwensen
* Thal

## Gefiloj
*Friedrich Drake, skulptisto
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Bad Pyrmont

Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio
Kategorio:Kuraclokoj de Germanio
Kategorio:Distrikto Hameln-Pyrmont
Vădurele

**Vădurele** [vədurele] (hungare: **Szamosdebrecen**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Jibou. En 1910 ĝi havis 303 loĝantojn (rumanoj); en 1992 266 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1543. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szilágy oka vármegye). Administre ĝi apartenas al Năpradea.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Ratkaptisto de Hameln

Laŭ malnova legendo, la **Ratkaptisto de Hameln** () estis stranga viro, kiu vivis en la urbo Hameln kaj allogis en la jaro 1284 per sia ŝalmo unue ratojn kaj musojn. Sed fine li forkondukis de la urbo 130 infanojn. Oni rakontas, ke la infanoj sekvis lin en kavernon kaj fine eliris en Transilvanio.300ra|eta|La flutisto elportas la infanojn.La legendo estas temo de multaj infanlibroj. Ĝi troviĝas ankaŭ en la kolekto de fabeloj de la fratoj Grimm.

## Literaturo en Esperanto 
* La ratkaptisto el Hameleno. Marmande: Esperantaj Francaj Eldonoj, 12 p., 1961
* La Ŝalmisto de Hamelin. Adaptita de Hanna Hutchinson, tradukita de David Crowell, Cincinnati: AIMS International Books, 20 p., 1992

## Vidu ankaŭ 
* Eta Eyolf

## Eksteraj ligiloj 
* Resumo de la legendo en Esperanto
* Recenzo de *La Ŝalmisto de Hamelin*
* Katalogo de Libraro Ludovika

Kategorio:Legendoj
Kategorio:1284
Kategorio:Fabeloj
Kategorio:Fabeloj de fratoj Grimm
Kategorio:Katalogo de Libraro Ludovika
Kategorio:Fikciaj germanoj
Kategorio:Fikciaj muzikistoj
Kategorio:Fikciaj ĉasistoj
Hameln

**Hameln** (esperantigite: *Hameleno* ) estas urbo ĉe la rivero Weser en la distrikto Hameln-Pyrmont de la germana federacia lando Malsupra Saksio. Ĝi troviĝas ĉirkaŭ 50&nbsp;km sudokcidente de Hanovro. Fine de  la urbo havis  loĝantojn.

La urbo estas konata pro la legendo pri la ratkaptisto de Hameln. Ĝia pitoreska malnova urboparto kun multaj trabfakaj domoj allogas multajn turistojn.

Dum la mezepoko, la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso.

## Famuloj
* Karl Philipp Moritz

## Partneraj urboj 
*  Quedlinburg (Germanio)
*  Torbay (Britio)
*  Saint-Maur-des-Fossés (Francio)
*  Kalwaria Zebrzydowska (Pollando)

## Esperanto-movado 
En la distrikto funkcias Esperanto-grupo, nomata "La Ratkaptista Bando", kiu kunvenas regule ĉiun duan semajnon en kultura centro de la urbo Hameln kaj intense kunlaboras kun la najbaraj samcelaj grupoj. Sian administran adreson la grupo havas en la apuda komunumo Hessisch Oldendorf. En la urbo ankaŭ estas gastiganto de Pasporta Servo.

Dum la pentekostaj tagoj de 2015 okazis surloke la 92-a Germana Esperanto-Kongreso. La Berlina Arbara Renkontiĝo okazas ĉiujare dum la festotago ĉieliro.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la urbo (en la germana)
* Esperantlingva retpaĝo pri Hameln

Kategorio:Distrikto Hameln-Pyrmont
Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio
Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Malsupra Saksio
Kategorio:Hansourboj
Weser

eta|200ra|Situo de la rivero
**Weser** (en Esperanto nomata ankaŭ **Vezero**, foje ankaŭ **Visurgo**) estas riverego en Germanio. Ĝi estiĝas ĉe la urbeto Hannoversch Münden per kunfluo de ĝiaj du fontoriveroj Werra kaj Fulda kaj enfluas apud Bremerhaven en la Nordan Maron.

La rivero trafluas i.a. la urbojn Hameln kaj Bremen. Ĝi estas 452 km longa (aŭ, inkluzive de sia fontorivero Werra, 744 km).

## Alfluantoj 
* Leina
* Lesum

Kategorio:Riveroj en Germanio
Kategorio:Riveroj en Malsupra Saksio
Kategorio:Riveroj en Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Riveroj en Hesio
Kategorio:Riveroj en Turingio
Bădăcin

**Bădăcin** [bədəĉin] (hungare: **Szilágybadacsony**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Șimleu Silvaniei. En 1910 ĝi havis 845 loĝantojn (rumanoj); en 1992 933 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1213. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Kraszna, poste Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al Pericei.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Richard Pipes

**Richard Edgar Pipes** (n. 11-an de julio 1923; m. 17-an de majo 2018) estis usona historiisto specialiĝinta pri la historio de Rusio, ĉefe dum la sovetunia tempo.

Pipes naskiĝis en Cieszyn, Pollando en asimilita juda familio. Lia patro estis entreprenisto. La familio fuĝis en oktobro de 1939 kaj ili alvenis en julio de 1940 en Usono, post mallonga periodo en Italio.

Pipes ricevis la usonan ŝtatanecon en 1943 pro soldatservo. Li estis edukita en la Muskingum College, Universitato Cornell kaj Harvard. Li edziĝis en 1946 kaj havis du infanojn, el kiuj Daniel Pipes estas historiisto kaj specialisto pri okcidenta Azio kaj islamaj landoj; li verkis interalie pri Sirio.

Pipes laboris ĉe la Universitato Harvard ekde 1950 ĝis retiriĝo en 1996. Richard Pipes verkis entute proks. 21 librojn kaj ricevis multajn distingojn. Li verkis ĉefe librojn pri Rusio en la tempo de Sovetunio.

## Verkoj 
* *The Formation of the Soviet Union, Communism and Nationalism, 1917-1923* (1954)
* *The Russian Intelligentsia* (1961)
* *Social Democracy and the St. Petersburg Labor Movement, 1885-1897* (1963)
* *Struve, Liberal on the Left* (1970)
* *Russia Under the Old Regime* (1974)
* *Soviet Strategy in Europe* (1976)
* *Struve, Liberal on the Right, 1905-1944* (1980)
* *U.S.-Soviet Relations in the Era of Détente: a Tragedy of Errors* (1981)
* ''Survival is Not Enough: Soviet Realities and America's Future* (1984)
* *Russia Observed: Collected Essays on Russian and Soviet History* (1989)
* *The Russian Revolution* (1990)
* *Russia Under the Bolshevik Regime: 1919-1924* (1993)
* *Communism, the Vanished Specter* (1994)
* *A Concise History of the Russian Revolution* (1995)
* *The Three "Whys" of the Russian Revolution* (1995)
* *The Unknown Lenin: From the Secret Archive* (1996)
* *Property and Freedom* (1999)
* *Communism: A History* (2001)
* *Vixi: Memoirs of a Non-Belonger* (2003)
* *The Degaev Affair: Terror and Treason in Tsarist Russia* (2003)
* * Russian Conservatism and Its Critics'' (2006)

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj historiistoj
Cinikismo

**Cinikismo** estas la movado komencita per helena filozofo Antisteno kiu fondis la lernejon en 5-a jarcento a.K. en Kinosargo (Kynosarges).

La nomo de cinikismo devenas de vorto "Κυνιкος"- "la hundo" ĉar en lia lernejo oni instruis ankaŭ filojn de nehellenulinoj. Cinikismo estis la ismo inspirita per Sokrato kaj ĝi konsentas kun lia inklino de kuracado homajn animojn. Ili adoris la virton. Antisteno riproĉas la sciencon kaj lernadon, li riproĉas ankaŭ la diskuton kaj divagacion pro iliaj malveraj ideoj. Li estis reisto-nominalisto kaj li opiniis ke estas nur estoj konkretaj kaj oni povas rigardi kaj priskribi nur estoj individuan. Laŭ li cinikisto devas esti indiferento al ĉiu krom la virto. Ĉiuj bonaĵoj estas kontraktaj tamen virto estas bona el naturo. Laŭ Antisteno ekzistas nur unu Dio.

Tre grava cinikisto estis ankaŭ Diogeno el Sinopo laŭ kiu ĉiu devas vivi per tiu kio naturo lin donis. Laŭ li la socio de landoj-urboj (πολις) estas perversa. Laŭ li la ŝaĝa homo ne povas reformi socion kaj li ne povas esti patriotema. La ŝaĝa homo estas libera de ĉiaj popolaj iluzioj kaj kosmopolitema. Tial Cinikoj batalis kun sklaveco kaj pri rajtoj de virinoj. Pri Diogeno oni primemoras la legendon ke li estis tiel cinisma ke li hejmis en benko super la akvo. Oni primemoras ke lin vizitis la Aleksandro la Granda kaj ke li serĉis tage la homon kun lampo. Tiuj legendoj iĝas lin vere klasika filozofo.

Diogeno havis multajn lernulojn. Grava ekzemplo estas Krato el Tebo kiu forlasis heredaĵon kaj vivis ĉirkaŭ li kun sia edzino. Lia lernulo estis ankaŭ Onesikritos el Astipalaia kiu estis ankaŭ en eskapo kun Aleksandro la Granda. Unu el plej gravaj cinikoj estis ankaŭ Filiskos laŭ kiu estas permesita manĝi homojn kaj edziĝi kun sia familio. Lia famo poste igis ke cinikismo estis komprenita pli pejorative kiel ismo kiu indiferentas ĉiajn signifojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Ciniko
* Liberpensuloj
Maŭzoleo de Bahá'u'lláh

eta|150px|dekstra|Maŭzoleo de Bahá'u'lláh, vidate de la nordo

Lokigita en *Bahjí* proksime al Akko ('' 'Akká*), Israelo, la *'Maŭzoleo de Bahá'u'lláh'* estas la plej sanktejo por bahaanoj kaj ilia *Qiblih*, aŭ preĝdirekto. Ĝi enhavas la postrestaĵojn de *Bahá'u'lláh*, la Profeto-Fondinto de la Bahaa Kredo, kaj estas proksime al la loko kie li mortis en la Domego de *Bahjí*.

En 1952 *Shoghi Effendi* komencis beligadon de la lando ĉirkaŭ la Maŭzoleo, konstruante ornamitajn ĝardenojn. La tuta areo ĉirkaŭ la Maŭzoleo, inkluzive la ĝardenoj, estas konata kiel la *H&#803;aram-i-Aqdas* (Plej Sanktejo). *Shoghi Effendi'' skribis ke, en la estonteco estos konstruita superkonstruaĵo, kiel jam ekzistas super la Maŭzoleo de la Báb.

## Rilataj temoj 
* Maŭzoleo

## Eksteraj ligiloj 
* Bahá'í Pilgrimage - Shrine of Bahá'u'lláh  

Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Gravaj Lokoj Bahaaj
Kategorio:Religiaj konstrua%C4%B5oj
Psoriazo

eta|Psoriazo
**Psoriazo** estas haŭta malsano, kiu montriĝas per ruĝaj makuloj kun tre etaj blankaj skvamoj, plej ofte ĉe la genuoj, kubutoj aŭ la kapo.

Ĝi estas ne-kontaĝa malsano. Temas pri heredata genetika difekto, kiu tamen povas ankaŭ transsalti plurajn generaciojn. Ĝenerale ĝi estas maldanĝera; kutime oni povas forigi la simptomojn ene de kelkaj tagoj per ungvento. Tamen la malsano povas ĉiam ajn reveni.

Kategorio:Haŭtmalsanoj
Kategorio:Aŭtoimunaj malsanoj
Kategorio:Heredaj malsanoj
Leverkusen

**Leverkusen** estas grandurbo en la germana federacia lando Nordrejn-Vestfalio kun 162.000 loĝantoj. Ĝi situas 10&nbsp;km nordoriente de Kolonjo ĉe la rivero Rejno. La urbo estas konata pro sia kemia kaj farmacia industrio (t.e. pro la fabriko Bayer, kiu fondiĝis tie en 1863).

## Partneraj urboj 
* 20px Oulu
* 20px Nazaret-Illit
* 20px Bracknell
* 20px Ljubljana
* 20px Schwedt
* 20px Chinandega
* 20px Villeneuve d'Ascq
* 20px Vuŝio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio
Cikadedoj

eta|240px|Fidicina mannifera
**Cikadedoj** estas familio de insektoj de la Hemiptera ordo kaj la subordo homopteroj.

**Olecikado** (*Graptopsaltria nigrofuscata*) estas specio el cikadedoj, kies korpo estas nigra kaj longa je 4 cm, kun brunaj flugiloj. Plej ofte la specio troveblas en Japanio. Ĉar ĝia ĉirpado sonas kvazaŭ bolanta oleo, japanoj nomis ĝin "abura-zemi (油蝉)" t.e. "ole-cikado". Ĝi kutime ekĉirpas posttagmeze, en la plej varmaj horoj de la tago, tial ĉirpado de olecikadoj amplifikas la varmecon de somera tago.

## Tipoj 
* Ĵiĵicikado *Platypleura kaempferi* ニイニイゼミ
* Kanacikado *Tanna japonensis* ヒグラシ
* Cukcukcikado *Meimuna opalifera* ツクツクボウシ
* Mincikado *Oncotympana maculaticollis* ミンミンゼミ

## Eksteraj ligiloj 
* Kantoj de olecikadoj
* Songs of Cicadas from Slovenia, Croatia and Macedonia 
* Brisbane Insects and Spiders Home Page
* Poŝtmarkoj kun olecikadoj kiel motivo
Emmer (rivero)

**Emmer** estas rivero en la germanaj federaciaj landoj Nordrejn-Vestfalio kaj Malsupra Saksio. Ĝi estas 60&nbsp;km longa kaj enfluas ĉ. 8&nbsp;km sude de Hameln en la riveron Weser. Ĝi trafluas i.a. la urbojn Bad Pyrmont kaj Lügde.

En 1983, oni baris la riveron, konstruante (por turismaj celoj kaj kiel protekton kontraŭ inundoj) la *Baraĵlagon de Schieder* (*Schiedersee*), kiu estas 3,1&nbsp;km longa kaj ĝis 350 m larĝa.

Kategorio:Riveroj en Germanio
Kategorio:Riveroj en Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Riveroj en Malsupra Saksio
Lügde

**Lügde** estas urba komunumo en la distrikto Lippe kaj la distriktaro Detmoldo de la germana federacia lando Nordrejn-Vestfalio Fine de  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . Ĝi situas ĉe la rivero Emmer, 3&nbsp;km sude de Bad Pyrmont kaj 75&nbsp;km sudokcidente de Hanovro. 

La urbeto estis menciita unue en 784 kiel vilaĝo *Liuhidi*, kie Karlo la Granda festis la Kristnaskan Feston de tiu jaro. La ĉefaj vidindaĵoj estas la romanika preĝejo *Kilianskirche* el la 12-a jarcento kaj mezepoka urbocentro kun la urba muro, du konservitaj gardoturoj kaj multnombraj trabfakaj domoj.

eta|maldekstra|la loĝloko, vidata de la monto *Osterberg*
eta|maldekstra|"Kurado de la Paskaj Radoj" (*Osterräderlauf*)
Ĉiujare en la paska dimanĉo okazas en Lügde la "Kurado de la Paskaj Radoj" (*Osterräderlauf*): Post malheliĝo, oni bruligas 6 radegojn el kverka ligno, ŝtopitajn per pajlo, kaj ruligas ilin de la "Paska Monto" (*Osterberg*). Oni supozas, ke tiu tradicio estas jam ĉirkaŭ 2.000 jarojn aĝa; ĝin inventis la "paganaj" ĝermanoj aŭ gaŭloj, dum post la kristanigo en la 8-a jarcento oni adaptis la tradicion al la kristana religio.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Vizito al urbeto Lügde Raporto pri Esperanto-renkontiĝo en Lügde
 

Kategorio:Distrikto Lippe
Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio
Făgetu

300px|eta|dekstra|Făgetu, Sălaj
**Făgetu** [fəĝetu] (hungare: **Magyarpatak**, slovake: **Gemelčička**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Şimleu Silvaniei. En 1910 ĝi havis 1 608 loĝantojn (slovakoj); en 1992 826 (slovakoj, rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1830. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al Plopiş.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Plopiş

Plopiş estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Plopiş (Gălăuţaş) estas vilaĝo en Distrikto Harghita.
*Plopiş (Topliţa) estas vilaĝo en Distrikto Harghita.
*Plopiş (Şişeşti) estas vilaĝo en Distrikto Maramureş.
*Plopiş (Sălaj) estas vilaĝo en Distrikto Sălaj.
Iaz (Plopiș)

**Iaz** [jaz] (hungare **Krasznajáz**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Șimleu Silvaniei. En 1910 ĝi havis 862 loĝantojn (rumanoj); en 1992 663 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1380. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Plopiș.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Gostila

**Gostila** (hungare: **Csicsógombás**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Zalău. En 1910 ĝi havis 763 loĝantojn (rumanoj); en 1992 601 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1553. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Poiana Blenchii.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Fălcușa

**Fălcușa** [fəlkuŝa] () estas vilaĝo en Rumanio oriente de Zalău. En 1910 ĝi havis 319 loĝantojn (rumanoj); en 1992 104 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1558. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Poiana Blenchii.

Fălcușa situas lime al la najbara distrikto Cluj kaj estas triflanke ĉirkaŭata de ĝi.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Poarta Sălajului

**Poarta Sălajului** [poarta səlaĵuluj] (hungare: **Vaskapu**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Zalău. Administre ĝi apartenas al Românaşi.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 354 loĝantojn (rumanoj); en 1992 429 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1525. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Vaskapu apartenis al Hungario, (*Doboka*, de 1876 *Szilágy*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Gravaj personoj 
*Károly Révai literaturhistoriisto, instruisto
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Iaz

**Iaz** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Iaz (Obreja) estas vilaĝo en Distrikto Caraş-Severin.
*Iaz (Plopiş) estas vilaĝo en Distrikto Sălaj.
*Iaz (Dorneşti) estas vilaĝo en Distrikto Suceava.
Romita (Rumanio)

**Romita** (hungare: **Romlott**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Jibou. En 1910 ĝi havis 401 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 348 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1408. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al Românaşi.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Cristolțel

**Cristolțel** [kristolcel] (hungare: **Kiskeresztes**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Zalău. En 1910 ĝi havis 591 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 533 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1554. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Kiskeresztes apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Surduc.

La distrikta vojo DJ110D ligas Cristolțel al Surduc, kies centro situas kvin kilometrojn okcidente. Tie estas la plej proksima fervoja stacio kaj ligo al la nacia vojo DN1H.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Turbuța

**Turbuța** [turbuca] (hungare: **Turbóca**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Jibou. En 1910 ĝi havis 547 loĝantojn (rumanoj); en 1992 437 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1387. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Turbóca apartenis al Hungario (Közép-Szolnok, de 1877 Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Surduc.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Sântă Maria

**Sântă Maria** [sıntə maria] (hungare: **Almásszentmária** [almAŝsentmAria]) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Zalău. En 1910 Almásszentmária havis 642 loĝantojn (rumanoj); en 1956 424 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1334. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, al Kolozs. Administre ĝi apartenas al Sânmihaiu Almaşului.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
== Komunumoj pri *almás* (= poma aŭ pomarbaro) en Hungara reĝlando ==
Pro sia grandeco la tabelo ne havas la ceterajn komunumojn en la Hungara reĝlando, nur en Transilvanio. Vidu ilin en Aljmaš!

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Monismo

**Monismo** estas la doktrino, kiun iniciatis Parmenido. Ĝi asertas, ke mondo estas nur esto kaj ĉio originas el *unuujo*. La monismanoj, adeptoj de monismo, kelkfoje nomiĝas **monisto**j.

Laŭ Parmenido ekzistas esto kaj ne ekzistas malesto. Tiu aserto estas la unua temo de monisma ontologio. Monismo de Parmenido estas opozicio de plurismo de Heraklito laŭ kiu ĉion kunigas militeco kaj ĉio estas en ĉiama movado. Laŭ Parmenido ĉion kunigas spirito (animo) kaj ĉio estas senmova. Heraklito konsentas kun opiniado laŭ sencoj, Parmenido sencojn riproĉas kaj opinias nur per sia intelekto. La diskuto inter monistoj kaj pluralistoj estas revolucio en filozofio ĉar kun tiuj diskutoj oni kreis plej gravajn flankojn de homa opinio pri la monista aŭ pluralista mondo kaj eĉ pri movo, kreanta substanco de la mondo kaj kosmogonio. Monistoj estis ankaŭ: Alkmeono el Krotono, elajistoj: Zenono el Elajo, kiu kreis la paradoksojn, kaj Meliso el Samoso. Monistoj estis ankaŭ kelkaj atomistoj kiel Leŭkipo kaj Demokrito.

Monismon oni dividas ontologike al:
* monismo idealema, reprezentata per Platono, Hegelo, Berkeley.
* monismo materialema, reprezentata per Demokrito, Leŭkipo, Markso kaj Ludwig Feuerbach.
* monismo miksita, reprezentata per stoikismo kiel Spinozo kaj Gottfried Wilhelm Leibniz (vidu ankaŭ artikolon Spinozismo).

## Vidu ankaŭ 
* Esenco
* Holismo
* Liberpensuloj

Kategorio:Filozofio
Kategorio:Ismoj
Dobrá (distrikto Frýdek-Místek)

**Dobrá** estas municipo en Ĉeĥio kun  ().

## Nomo 
En antaŭaj fontoj la municipo nomiĝis *Dobrá Zemice* aŭ *Dobrozemice*, germane *Gutenland*.

## Historio 
Historio de la vilaĝo estas tre riĉa. La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1305. Komence de la jaro 1417 estas kun la vilaĝo kunigita familio de Wilczekidoj, kiuj devenis el Supra Silezio.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* **Preĝejo de sankta Georgo** kun kapelo de La plej sankta koro de Sinjoro Jesuo kaj kapelo de La plej pura koro de Sankta Maria (alkonstruita en la jaro 1883)
* Statuo de Johano Nepomuka
* Gastejo **U oráče** kun baroka grenejo

## Ĉirkaŭaĵo
* Skalice

## Pluaj fotoj 

Dobra-kosciol 2.jpg| Preĝejo
Dobrá u Fýdku-Místku nádraží.jpg| Fervoja stacio
Dobrá, okres Frýdek Místek (2).JPG| Monumento al viktimoj de la 1-a mondmilito
Dobrá, okres Frýdek Místek.JPG| Municipa ofico

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj en distrikto Frýdek-Místek
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Frýdek-Místek
Kategorio:Setlejoj en Subbeskida montetaro
Kategorio:Setlejoj en Teŝinio
Střítež

**Střítež** estas nomo por pluraj municipoj en Ĉeĥio.

* Střítež (distrikto Český Krumlov) - municipo situanta en distrikto Český Krumlov
* Střítež (distrikto Frýdek-Místek) - municipo situanta en distrikto Frýdek-Místek
* Střítež (distrikto Jihlava) - municipo situanta en distrikto Jihlava
* Střítež (distrikto Pelhřimov) – municipo en distrikto Pelhřimov
* Střítež (distrikto Třebíč) - municipo situanta en distrikto Třebíč
* Střítež (distrikto Žďár nad Sázavou) - municipo situanta en distrikto Žďár nad Sázavou
* Střítež (Dolní Kralovice) – parto de municipo Dolní Kralovice en distrikto Benešov
* Střítež (Kolinec) – parto de kampurbo Kolinec en distrikto Klatovy
* Střítež (Litochovice) – parto de municipo Litochovice en distrikto Strakonice
* Střítež (Polička) – parto de urbo Polička en distrikto Svitavy
* Střítež (Trutnov) – parto de urbo Trutnov en distrikto Trutnov
* Střítež (Vlksice) – parto de municipo Vlksice en distrikto Písek

## Vidu ankaŭ 
* Střítež nad Bečvou - municipo situanta en distrikto Vsetín
* Střítež pod Křemešníkem - municipo en distrikto Pelhřimov
Žermanice

**Žermanice** (legu Ĵermanice) estas malgranda vilaĝo en Ĉeĥio, en distrikto Frýdek-Místek, 12 kilometroj de distrikta urbo Frýdek-Místek. En la vilaĝo vivas  ().

## Historio 
La plej malnova konservita dokumento pri Žermanice devenas el la jaro 1461, kiam la vilaĝo nomiĝis Zylmanice. Sed kelkaj fontoj notas, ke la vilaĝo estis konata jam en la dua duono de la 14-a jarcento.

En la jaroj 1843 ĝis 1848 estis en Žermanice konstruita kapelo, kiu estis sekve inicita al Naskiĝo de Virgulino Mario. Ĉi tiea lernejo ricevis masonitan lernejon en 1875.

Ekde la jaro 1880 ĝis 1937 ekzistis en la vilaĝo kamparana alkoholfarejo.

## Loĝantaro 
## Valbaraĵo Žermanice 
Žermanice estas konata precipe pro sia valbaraĵo Žermanice, kiu estis konstruita en la jaro 1951 ĝis 1958, kiu estas konvena ankaŭ por refreŝigado kaj fiŝkaptado.

## Memorindaĵoj 
* Ŝtonminejo en Žermanice


Kategorio:Municipoj en distrikto Frýdek-Místek
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Frýdek-Místek
Kategorio:Setlejoj en Subbeskida montetaro
Kategorio:Setlejoj en Teŝinio