Bergamotujo

eta|maldekstre|fruktoj de bergamotujo
**Bergamotujo** (*Citrus bergamia, Risso*) estas specio de citruso, arbo kun fruktoj malpli grandaj ol oranĝo, pir- aŭ glob-formaj (bergamoto), kun tre acida, verdete flava karno kaj amara, bonodora flava ŝelo. La bonodoraj fruktoj de la grandeco de oranĝo, havas flavan aŭ verdan koloron simila al limedo, depende de maturiĝo.

Genetika esplorado pri la praulaj originoj de pluekzistantaj citrusaj kulturvarioj eltrovis bergamotujon kiel verŝajna hibrido inter citrono kaj maldolĉa oranĝo.] La ŝelaj fruktekstratoj estas uzataj por aromi manĝaĵojn, parfumojn kaj kosmetikaĵojn. Ĝiaj uzado sur la haŭto povas pliigi fotosentemon, rezultigante pli grandan damaĝon dum sunbanado. antaŭe laũ turka origino:  aŭ  ("la piro de sinjoro" aŭ "sinjoro piro").

## Priskribo 
*Citrus bergamia* estas malgranda arbo kiu floras dum la vintro. La suko gustas malpli acide ol citrono, sed pli maldolĉe ol grapfrukto. [Citaĵo bezonata]

## Fitokemiaĵoj 
Bergamoto enhavas flavonoidajn fitokemiaĵojn, kiel ekzemple neoeriocitrino, naringino, neohesperidino, ponceritino, melitidino, mitrocino, miriflino kaj brutieridino. Bergamotaj folioj enhavas malsamajn indolajn alkaloidojn, kiel N, N, N-trimetiltriptamino.

## Taksonomio 
La bergamotujo ne rilatas al la herboj konataj kiel bergamoto aŭ sovaĝa bergamoto, *Monarda didyma* kaj *Monarda fistulosa*, kiuj estas en la Menta familio, kaj estas nomumitaj laŭ sia simila aromo.

*Citrus bergamia* ankaŭ estis klasifikita kiel *Citrus aurantium* subsp. *bergamia* (t.e. subspecio de amara oranĝo).

*Citrus bergamia* foje estas konfuzita kun (sed ne samas kiel):
* *Citrus medica* - cedratujo, kies unu el ĝia vario "Etrog" donas flavan frukton;
* samekiel kun *Citrus limetta*, limeto aŭ kun limedo.

## Produktado 
eta|200px|Bergamota oranĝo el Kalabrio, Italio
Plejparte limiĝas al la marbordaj regionoj de la Ionia Maro de la provinco Reggio, Kalabrio en Italio, tiomgrade ke ĝi estas simbolo de la tuta urbo. Plej multe de la bergamoto venas de mallonga terpeco tie, kie la temperaturo estas favora. La frukto ankaŭ estas produktata en Argentino, Brazilo, Alĝerio, Ebura Bordo, Maroko, Tunizio, Turkio, kaj Sudorienta Azio kie ĝi havas siajn radikojn.

Citrusa bergamoto komerce kreskas en suda Kalabrio (provinco Reggio), suda Italio. Ĝi ankaŭ kreskas en suda Francio kaj Eburbordo por la esenca oleo kaj en Antalia en suda Turkio por sia marmelado. La frukto ĝenerale ne uzindas por suka konsumo.

Bergamota arbo en kantono Maricopa, Arizono (foto ne uzinda ĉar misgvida ĝi ne estas amara oranĝo)

[eta|Bergamotujo en [Maricopa County, Arizono]]
Adulterado kun pli malmultekostaj produktoj kiel oleo de rozarbo kaj bergamota mento estas problemo por konsumantoj. Por protekti la reputacion de siaj produktoj, la itala registaro enkondukis striktajn kontrolojn, inkluzive testojn kaj atestojn pri pureco. La Stazione Sperimentale per le Industrie delle Essenze e dei Derivati ​​dagli Agrumi (Eksperimenta Stacio por Esencaj Oleoj kaj Citrusaj Kromproduktoj) situanta en Reggio di Calabria, estis la kvalitkontrola korpo por la esenca oleo Bergamotto di Reggio Calabria DOP. Dum la dua mondmilito, Italio ne povis eksporti al landoj ligitaj al la aliancaj potencoj. Rivalaj produktoj de Brazilo kaj Meksiko venis al la merkato kiel anstataŭaĵoj, sed ĉi tiuj estis produktitaj de aliaj citrusoj kiel dolĉa limedo.

## Uzoj 
### Teo kaj aliaj uzoj 
eta|maldekstra|150px|Nigra teo spicita kun bergamota aromo
Esenco el la aroma ŝelo de ĉi tiu acida frukto estas uzata por gustumi teojn Earl Grey kaj Lady Grey,

### Aromoj 
eta|170px|Fiolo enhavanta malhelverd-brunetan oleon
Bergamota oleo estas unu el la plej ofte uzataj ingrediencoj en parfumejo. Ĝi estas aprezita pro sia kapablo kombini kun aro de odoroj por formi bukedon de aromoj, kiuj kompletigas unu la alian. Bergamoto estas ĉefa ero de la originala *Eau de Cologne* komponita de Jean-Marie Farina komence de la 18-a jarcento en Germanio. La unua uzo de bergamota oleo kiel parfuma ingredienco estis registrita en 1714, kaj troviĝas en la Arkivo Farina en Kolonjo (Germanio). Tamen multe da "bergamota oleo" hodiaŭ estas derivita el menta Kolonja akvo, ankaŭ konata kiel bergamota mento, kiu estas vario de akva mento kaj ne rilatas al citrusoj.

### Toksologio 
En pluraj studoj, apliko de iuj fontoj de bergamota oleo rekte al la haŭto de kobajoj pruviĝis havi koncentriĝ-dependan fototoksan efikon de kreskanta ruĝeco post ekspozicio al transviola lumo (pro la kemia bergapteno, kaj eble ankaŭ citropteno, bergamotino, geranialo, kaj neralo). Ĉi tio estas karaktero aperas en multaj aliaj citrusfruktoj kaj aliaj membroj de Rutacoj inkluzive de ruto. Bergapteno ankaŭ estis implikita al kalia kanalo-blokilo; en unu kazesploro, paciento, kiu konsumis kvar litrojn da teo *Earl Grey* tage (kiu enhavas bergamotan esencan oleon kiel aromigilo) suferis muskolajn kramfojn.

Bergamoto ankaŭ estas fonto de bergamotino. [Citaĵo bezonata]

### Haŭtaj efiko 
Uzita en Kosmetikaĵoj kaj parfumaj produktoj, bergamoto povas kaŭzi haŭtan iritadon. la substancoj tamen estis uzataj en brunigaj aktivigiloj ĝis 1995, kontribuante al multaj kazoj de melanomo kaj morto.

## Esplorado 
Ĝis 2017a jaro klinika esplorado farita pri bergamota oleo estis malbonkvalita, sen konkludoj pri ĝiaj eblaj biologiaj efikoj. Konsumi bergamotan oleon kiel parto de teo povas kaŭzi muskolajn kramfojn.

## Referencoj 
## Literaturo
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Bergamot by Citrus Variety Collection of the UCR 
* 
* BBC news story on the farming of Bergamot in the Calabria region of Italy
* Information about the hard candy *bergamote de Nancy*
* 

Kategorio:Rutacoj