open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Placo Kossuth Lajos

**Placo de Kossuth Lajos** estas unu el la plej belaj placoj de Budapeŝto. Ĝi situas tre proksime al Danubo, kontraŭ la fortikaĵmonteto. Tiu kvadratforma teritorio estas trankvila oazo en la urbocentro.

4 gravaj konstruaĵoj donas la ĉefan formon al la placo.

* La Parlamentejo (Budapeŝto) konstruita por jarmila datreveno de landokupo.
* La Justica Palaco (Budapeŝto) (Popolarta Muzeo aŭ Etnografia Muzeo).
* La Ministerio pri agrikulturo (Hungario).
* Palaco Wellisch.
La plej interesa parto de la placo estas la Parlamentejo konstruita en novgotika stilo. Grupoj povas eĉ interne rigardi en iu tago de semajno la imponajn salonojn, la belegajn  de Mihály Munkácsy, Károly Lotz, k.a. Se oni ne havas eblon aŭ tempon eniri ankaŭ estas bela travivaĵo rigardi la eksteran parton. Jen kelkaj ciferoj: la baza teritorio: 17745 m²;, alteco de kupolo: 96 m, 88 skulptaĵoj ornamas la eksterajn murojn, sur la danuba parto staras la skulptaĵoj de la hungaraj reĝoj kaj regantoj; sur la alia parto la regantoj de Transilvanio kaj hungaraj herooj. La konstruartisto de la parlamentejo estis Imre Steindl.

La Etnografian Muzeon planis Alajos Hauszmann en 1896, kiel Kurio, sed ankaŭ ĉi tie staras artlaboroj de famaj skulptistoj: János Fadrusz kaj György Zala. La muzeo havas riĉan hungaran materialon, sed ofte estas en ĝi aranĝitaj ekspozicioj pri alilandaj etnografiaj materialoj. Sur la frunta fasado videblas romia ĉaro kun tri ĉevaloj, kies skulptisto estis Károly Sennyey. La aliajn figurojn skulptis János Fadrusz kaj Győrgy Zala. La ĉefan halon ornamas la freskoj de Károly Lotz.

Ministerio pri Agrikulturo konstruiĝis inter 1885-1887 laŭ la planaj de Bukovits Gyula. Antaŭ la palaco dekstre staras statuo de Agronomistino, maldekstre tiu de Falĉisto ambaŭ skulptaĵoj de Árpád Somogyi.

Palaco Wellisch estis konstruita en 1911. Ĝi estas nuntempa ministerio.

Sur la placo estas famaj skulptaĵoj: novbarokstila monumento de Francisko Rákóczi la 2-a, hungara reganto komence de 18-a jarcento, gvidanto de liberbatalo (skulptisto János Pásztor).

Skulptaĵo pri Lajos Kossuth montras la hungaran politikiston kaj organizanton de la liberecbatalon en 1848-49. jaroj. En la tagoj de naciaj festoj ĉi tie estas hisata la ŝtata flago, kaj la loĝantoj venas aŭskulti la ŝtatprezidanton, poste okazas demonstracioj, koncertas muzikaj ensembloj.

Ĉe la Danubo-bordo skulptaĵo pri Attila József estas videbla.

Post finkonstruo de la Parlamentejo la placo iĝis centro de politikaj kunvenoj. Nepre menciindas la pafado en 1956. Dum la revolucio nekonataj soldatoj (rusaj aŭ hungaraj) pafis la homamason. Tio poste nomiĝis Salvo en Placo Kossuth Lajos.

La placo havas haltejojn pri metroo, tramoj, troleoj kaj aŭtobusoj.

Kossuth Lajos
Vislanka

**Vislanka** (hungare *Pusztamező* [pustamezO], germane *Wüstfelde* rutene *Вісланка* [vislanka]) estas  vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Vislanka situas fine de mallonga sakovojo el Ďurková. Stará Ľubovňa troviĝas je 27 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1595 en formo *"Wyzranka"*. La unuaj loĝantoj estis alvenintaj rutenoj. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon duaklasa. En 1789 180 vilaĝanoj loĝis en 30 domoj, en 1828 413 vilaĝanoj en 55 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Pusztamező 357 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Lipany, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Vislanka 300 homoj, (298 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Sanktaj Kosmo kaj Damiano de 1842

Kategorio:Municipoj en distrikto Stará Ľubovňa
2564 Kayala

'*2564 *Kayala'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno.

## Nomo 
Ĝia nomo aludas al la "*rivero Kayala''", citita en la Kanto pri la militiro de Igor, anonima rusa epopeo de la 12-a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Rogers Locomotive and Machine Works

[eta|300ra|dekstra|Elaera vido de la fabriko, [28-an de marto 1906]]
***Rogers Locomotive and Machine Works*** aŭ **la fabriko de lokomotivoj kaj maŝinoj de Rogers** estis manufakturo de fervojaj vaporlokomotivoj, kiu troviĝis en Paterson, en Passaic County, Nov-Ĵerzejo, en Usono.

Ĝi konstruis pli ol ses mil vaporlokomotivojn por fervojoj en la tuta mondo. La plej fama produkto estis la lokomotivo nomata *The General* (La generalo), konstruita en decembro de la jaro 1855, kiu ĉefrolis dum la Usona Enlanda Milito.

Rogers estis la dua plej konata lokomotivkonstruisto de la 19-a jarcento post *Baldwin Locomotive Works* inter almenaŭ cent konstruistoj.

## Referencoj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 

## Eksteraj ligiloj 
* A History of Paterson—The Rogers Locomotive & Machine Works 
* New Jersey Historic Trust—preservation efforts on the remaining Rogers erecting shop building.
* Specifications for The General 

Kategorio:Nov-Ĵerzejo
Kategorio:Fervojo en Usono
Kategorio:Lokomotivoj
Kategorio:Usonaj firmaoj
Polimorfismo (zoologio)

[eta|dekstra|Hela morfo [Jaguaro (tipa)]]
eta|dekstra|Malhela morfo aŭ melanisma Jaguaro (ĉirkaŭ 6% de la sudamerika populacio)

**Polimorfismo** en biologio okazas kiam ekzistas du aŭ pliaj klare diferencaj fenotipoj en la sama populacio de unu specio — alivorte la okazo de pli da unu *formo* aŭ *morfo*. Por esti klasita kiel tio, morfoj devas okupi la saman habitaton samtempe kaj aparteni al *panmiksita* (miksita) populacio (tiu kun hazarda pariĝado).

## Vidu ankaŭ 
* Ĉasfalko
* Ekotipo

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Gvidilo al reptiliaj morfoj
* Heterostyly in the Cowslip (*Primula veris* L.) 
*
Vyšné Ružbachy

eta|maldekstra|250ra|Statuo en naturo en Vyšné Ružbachy
eta|maldekstra|250ra|Statuo en naturo en Vyšné Ružbachy
eta|250ra|maldekstra|Lago de Vyšné Ružbachy
eta|250ra|maldekstra|Travertina ŝtonminejo en Vyšné Ružbachy
**Vyšné Ružbachy** [viŝnE ruĵbaĥi], (hungare *Felsőzúgó* [felŝOzUgO], germane *Oberrauschenbach*) estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Slovakio. Vyšné, felső kaj ober signifas: supra.

## Situo 
Vyšné Ružbachy situas en valo, laŭ flankovojoj. Stará Ľubovňa troviĝas je 9 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1329 en latina formo *"Nova Rusunbach"*. Inter 1412-1772 la vilaĝo apartenis al grupo de la 16 hipotekitaj urboj al Pollando. En 1595 banejo konstruiĝis. Inter 1825 diversaj konstruaĵoj konstruiĝis por la banejo. En 1828 oni komputis tie 142 domojn. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Felső-Rusbach*, poste ĝi ricevis plenan hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Felsőzúgó 735 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Stará Ľubovňa, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1927 la tuta vilaĝo bruldetruiĝis. En 2001 vivis en Vyšné Ružbachy 1260 homoj, (1240 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Kandela Dipatrino el la 18-a jarcento
* 8 kapeloj
* vilaĝdomo de 1682
* banejo kun fontoj 20-25&nbsp;°C havantaj feron, kalkon kaj karbonatan acidon
* kratera lago 20 m larĝa kun varmeta akvo
* 2 hoteloj kaj 3 hospitaletoj

Kategorio:Municipoj en distrikto Stará Ľubovňa
Kategorio:Banlokoj en Slovakio
2565 Grögler

'*2565 *Grögler'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la svisa astronomo Paul Wild elde la Observatorio Zimmerwald apud Berno.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la aŭstran mineralogon *Norbert Grögler''(1928–1983).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Paul Wild
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Via mono aŭ via vivo

**Via mono aŭ via vivo** (originale: *Your money or your life*) estas furorlibro verkita de usonanoj Vicki Robin kaj Joe Dominguez en la jaro 1992. Oni tradukis la libron en multaj lingvoj, ankoraŭ ne en Esperanto. Surbaze de sia propra sperto la aŭtoroj proponas naŭpaŝan metodon por “ĉesi esti sklavo de la mono kaj plibonigi sian vivon ”.

Sur la dors-kovrilo de la hispanlingva versio oni listas jenajn subcelojn de ĉi tiu libro:
# Kvitiĝi je ŝuldoj kaj povi ŝpari.
# Reordigi siajn materiajn ĉefaĵojn kaj vivi pli bone per malpli da mono.
# Solvi la internan konflikton inter propraj valoroj kaj reala vivmaniero.
# Ŝanĝi problemojn al eblecoj lerni novajn metiojn.
# Fari el sia vivo tutaĵon koheran.
# Savi la planedon ŝparante monon.

La aŭtoroj ade emfazas ke ĉi tiuj naŭ paŝoj estas tutaĵo, kaj ke oni devas do sekvi ĉiujn por atingi la celon deziratan. Krome, oni sekvu ilin pro plezuro, kun ludema sinteno, pro amo al vivo kaj tute ne pro kiu ajn devigo aŭ kulposento.

## La aŭtoroj 
Joe Dominguez estis sukcesa mon-investisto ĉe Wall Street antaŭ ol emeritiĝi 31-jara. Ekde tiam li ne plu akceptis monon kontraŭ sia laboro. Li forpasis je la 11-a de januaro de 1997.

Vicki Robin diplomiĝis kun laŭdoj ĉe Brown University kaj poste ekpaŝis kiel filma kaj kina aktoro en Novjorko.

Ili estis paro. Kune ili estigis neprofitcelan asocion, The New Road Map Foundation (Fondaĵo Nova Veturmapo), por disvastigi la principojn de sia libro. Ĉi-tiuj enkalkuleblas en la movado konata kiel *Simpla Vivo*, kiu celas ke la homoj simpligu sian vivon materie por memregi denove sian vivon, aliproprigitan pro konsumismo, kaj kunlabori samtempe al kreado de daŭuripova socio respektema pri homoj kaj naturo. Tre rilata al la movado por simpla vivo estas la soci-politika movado por Daŭripova Nekresko.

## Vidu ankaŭ 
* Daŭripova nekresko

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La naŭ paŝoj de la metodo (angle)
* The New Road Map Foundation  
* Paĝo de Vicki Robin 
* Vivo Simpla (hispane)

Kategorio:Libroj aperintaj en 1992
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Ekonomio
Abranovce

250px|maldekstra|eta|Preĝejo de Abranovce
**Abranovce** (hungare *Ábrány* [AbrAnj]) estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Abranovce situas laŭ traira flankovojo. Prešov troviĝas je 12 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1320. En 1787 236 vilaĝanoj loĝis en 39 domoj, en 1828 343 vilaĝanoj en 44 domoj. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon duaklasa. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Ábrány 300 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Lemešany, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Abranovce 534 homoj, (495 slovakoj, 38 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* preĝejo

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
Vieiras

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Zona da Mata* (esperante Zono de la Ĝangalo) kaj en la mikroregiono *Muriaé''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

La loĝloko estis levita al la rango de municipo en 1953.  
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Gergely Némethy

**NÉMETHY Gergely** (pro. ne:meti) estis hungara hajdukkapitano, regantkonsilanto naskita en ? kaj mortinta en Székelyderzs la 4-an de septembro 1612.
## Biografio
Gergely Némethy estis de 1603 kapitano de hajdukoj en la imperiestra armeo de Aŭstrio, li partoprenis en la militmarŝo kontraŭ Transilvanio. Li aliĝis al Stefano Bocskai en 1604; li partoprenis en la batalo de Osgyán, poste en 1605 li gvidis la militmarŝon en Transdanubio. Post edziĝo kun Krisztina Kendi li eniĝis inter la magnatojn de Transilvanio. Dum la regado de Gabrielo Báthori li estis regantkonsilanto, de 1609 ĉefkapitano de Udvarhelyszék, de 1611 ĉefprefekto de departemento Belső-Szolnok. La 9-an de julio 1611 en la batalo de Braŝovo li estis la komandanto de la armeoj de la reganto. Okaze da la sieĝo de preĝejfortikaĵo de Botfalu li mortis pro vundiĝo.
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Nemethy, G.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Irma Némethy

**NÉMETHY Irma** (pro. ne:meti) estis hungara aktorino naskita en Peŝto la 21-an de oktobro 1840 kaj mortinta en Arado la 14-an de aprilo 1876.

## Biografio 
Irma Némethy debutis en provinco kiel kantistino en popoldramoj. En 1870 dungis ŝin la Nemzeti Színház de Peŝto. En 1872 ŝi dungis sin al Koloĵvaro.

## Roloj 
* Stuart Mária (Schiller); Erzsébet (Laube: Essex gróf); Volumnia (Shakespeare: Coriolanus); Hercegnő (Scribe: Egy pohár víz)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Nemethy, I.
Kanacikado

**Kanacikado** aŭ ***Tanna japonensis*** aŭ ''''* estas specio de insektoj de la familio de la olicekadoj (*Cicadidae'').
Ĝi troveblas tra la tuta orienta Azio, sed ĉefe en Japanujo. Ĝia kria blekado aŭdiĝas plej ofte matene aŭ vespere.

## Vidu ankaŭ 
* Higurashi no Naku Koro ni

Kategorio:Faŭno de Azio
Kategorio:Olecikadoj
2563 Boyarchuk

'*2563 *Boyarchuk'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la sovetan astrofizikiston Aleksandr Aleksejeviĉ Bojarĉuk (cirile *Александр Алексеевич Боярчук'', naskiĝinta en 1931 en Grozno).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Aŭda komputilludo

**Aŭda komputilludo** estas elektronika ludo ludita ekzemple ĉe persona komputilo. Ĝi similas al videoludo, sed la reago de la ludo estas nur aŭdebla, ne videbla.

Komence aŭdaj komputilludoj estis ĉefe ludoj por blinduloj kaj estis kreitaj ĉefe de amatoroj kaj blindaj programistoj. Sed pli kaj pli da homoj interesiĝis pri aŭdaj ludoj, de sonartistoj ĝis esploristoj pri ludoj por handikapuloj. La plej multaj aŭdaj ludoj uzas komputilan platformon, kvankam ekzistas kelkaj ludoj por videoludiloj.

Aŭdaj komputilludoj ekzistas en sama varieco de genroj kiel videoludoj, ekzemple aventuraj ludoj, kuradaj, ktp.

Ekzemploj de aŭdaj ludoj estas:
**Hattrick* - (Extralives AB, 1997)
**OGame* - (Gameforge, 2002)
**Jennifer Government: NationStates* - (Max Barry, 2002)

## Vidu ankaŭ 
* Interreagema fikcio
* Ĝenroj de videoludo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Game Accessibility Project, TTT-ejo de la projekto "ludoj por handikapuloj"
* PCS Accessible Game developers List, longa listo de ludoj por blinduloj kaj aŭdaj ludoj
* IGDA Game Accessibility Special Interest Group , laborado por ebligi ludojn al ĉiaj handikapuloj
* AudioGames.net, komunuma TTT-ejo por aŭdaj ludantoj kun datumbazo kaj forumo
* AudioGames resources, informoj pri aŭdaj ludoj kaj ludilooj
* The Virtual Barbershop, prezentado de multaj sonefektoj (atentu: uzu stereoaŭdilojn!)
* Audio only menus, rekomendoj por kreado de aŭdaj menuoj por aŭdaj ludoj.

Kategorio:Komputila luda dizajno
Balázs Németi

**NÉMETI Balázs** (pro. ne:meti) estis hungara kapitano de hajdukoj naskita en ? kaj mortinta en ? la 30-an de novembro 1604.
## Biografio
Balázs Németi partoprenis la 15-jaran militon kontraŭ turkoj, en 1604 li luktis sub komando de Belgiojoso, la 14-an de oktobro li aliĝis inter la unuaj al Stefano Bocskai je antaŭvespero de batalo de Álmosd. La 17-an de novembro 1604 en la batalo de Osgyán li vundite fariĝis kaptito de Georgo Basta, kiu suferigis kaj ekzekutigis lin.
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Nemeti, B.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Rilatumo talia-koksa

eta|Granda rilatumo talia-koksa ĉe virina silueto.
La **rilatumo talia-koksa** estas la rilatumo inter la ĉirkaŭmezuro de la talio kaj de la koksoj. Valoroj de 0,7 por virinoj kaj 0,9 por viroj estas taksataj indikoj de juneco, bona sanstato kaj seksallogo.

## Bibliografio 
* Vincent Fleury, ''De l'œuf à l'éternité, le sens de l'évolution (De la ovo al eterno, la senso de evoluo)'', Flammarion, 2003 ISBN 9782082105606

Kategorio:Homa anatomio
Virgínia (Minas-Ĝerajso)

**Virgínia** (prononco: *virĵinja*) estas urbo de la brazila subŝtato Minas-Ĝerajso.
Emancipita en 1911, la municipo taksas 8.623 loĝantojn en 2010.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala paĝo
*  Municipoj-federacio 
*  Datoj

Virgínia (Minas Gerais)

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Robert Cormier

**Robert CORMIER** (naskiĝis la 17-an de januaro 1925 en *French Hill (franca monteto)*, kvartalo de Leominster, en Masaĉuseco, Usono; mortis en 2000) estis verkisto kaj ĵurnalisto usona.

Li havis kvar gefilojn kun sia edzino, Constance.

## Verko 
**Romanoj**
* *Now and At the Hour* - 1960
* *Mrs. Riley is a Bad Teacher* - 1962
* *A Little Raw on Monday Mornings* - 1963
* *Take Me Where the Good Times Are* - 1965
* La guerre des chocolats (*The Chocolate War*) - 1974
* Je suis le fromage (*I Am the Cheese*) - 1977
* Après la première mort (*After the First Death*) - 1979
* *The Bumblebee Flies Anyway* - 1983
* Après la guerre des chocolats (*Beyond The Chocolate War*) - 1985
* L'éclipse (*Fade*) - 1988
* Quand les cloches ne sonnent plus (*Other Bells for Us to Ring*) - 1990
* *We All Fall Down* - 1991
* La balle est dans ton camp (*Tunes for Bears to Dance To*) - 1992
* En pleine nuit (*In the Middle of the Night*) - 1995
* De la tendresse (*Tenderness*) - 1998
* Les héros (*Heroes*) - 1998
* À la brocante du coeur (*The Rag and Bone Shop*) - 2001

**Aroj**
* Huit plus une (*Eight Plus One*) - 1980
* *The Moustache* - 1974
* *I Have Words to Spend* - 1991
* *Frenchtown Summer* - 1999

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Guaraciaba (Minas-Ĝerajso)

**Guaraciaba** (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Zona da Mata* (esperante Zono de la Ĝangalo) kaj en la mikroregiono *Ponte Nova*. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

La loĝloko estis levita al la rango de municipo en 1948.  

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Tom Pendergast

**Thomas Joseph PENDERGAST** (* 22-an de julio 1873 en Sankta Jozefo, Misurio; † 26-an de januaro 1945 en Kansasurbo, Misurio) estis usona entreprenisto, politikisto kaj do ankaŭ koruptulo.

Pendergast estis ekde 1911 la ekonomia kaj parte ankaŭ politika potenculo en Kansasurbo kaj Kantono Jackson. „Ĉefo Tom“ Pendergast sekvis ene de la Demokrata Partio popularisman politikon. Aparte dum la Granda Depresio li kreis laborpostenojn, kunlaboris lige kun la Mafio kaj formis en la partio ŝnurkamaradarojn, kiuj efike favoris la karierojn de liaj fideluloj (ekz. de Harry S. Truman). Li kontrolis, kvankam persone fidela diservovizitanto kaj abstinulo, dumtempe de la alkohol-malpermeso en Usono la noktovivon en Kansasurbo kaj prosperigis ĝin tiamaniere, ke la ekesto de la kansasurba ĵazo profitegis de ĝi. Nur fine de la 1930-aj jaroj sukcesis, dreni la marĉon de la pendergasta korupto; Pendergast estis punita pro imposta fraŭdo.

## Eksteraj ligiloj 
* Superrigardo pri politikoj kaj koruptado en Misurio
* *Truman Library* pri la rilato Truman-Pendergast 
* Polico de Kansasurbo: La „Pendergast-Maŝino“ 
* Biografio ĉe Missouri Valley Special Collections 
* Men Who Made Kansas City: Tomas J. Pendergast 

Kategorio:Usonaj entreprenistoj
Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Usonaj krimuloj
Kategorio:Irlandaj usonanoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1873
Kategorio:Mortintoj en 1945
Kategorio:Viroj
Nutraĵopolitiko

**Nutraĵpolitiko** estas termino, kiu rilatas al la politikaj flankoj de produktado kaj disdonado de nutraĵo. Ŝtato povas reguli kiaj nutraĵoj estu kreskigotaj kaj devigi la neceson kontroligi nutraĵojn antaŭ ol vendi ilin.

La ŝtato povas starigi regulojn pri la manieroj trakti nutraĵojn kaj fiksi prezojn por iuj nutraĵoj aŭ malpermesi la manĝadon aŭ trinkadon de apartaj nutraĵoj por apartaj homgrupoj. Tiel infanoj plej ofte ne rajtas drinki alkoholaĵojn aŭ fumi cigaredojn.

## En Esperanto aperis 
* Unesko-Kuriero, n-ro 2 (Apr-Jun 2025) "Manĝaĵoj: kio kunigas nin"
Kantono Jackson (Misurio)

La **kantono Jackson** - angle *Jackson County*, prononco laŭ sistemo IFA [], do pli simple  - estas kantono de Usono en la subŝtato Misurio. La administra centro estas la urbo Kansasurbo, nomita laŭ la rivero Kansaso. La kantono estis fondita la . Ĝi ricevis sian nomon laŭ ''*.

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La kantono Jackson estas ero de la Ĉefurba Regiono  Kansasurbo.

## Geografio 
La kantono situas en la nordokcidento de Misurio, limiĝas okcidente kun la usona subŝtato Kansaso kaj havas teritorion de 1596 kvadratkilometroj, el kiuj 30 kvadratkilometroj estas akvosurfaco. Ĝi limiĝas horloĝdirekte kun jenaj kantonoj: kantono Clay, kantono Ray, kantono Lafayette, kantono Johnson kaj kantono Cass.

## Historio 
Kantono Jackson estis formita la 15-an de decembro 1826 el partoj de la Kantono Lafayette. Ĝi estis nomita laŭ Andrew Jackson, usona senatano kaj posta prezidanto el Tenesio. Dum la Usona Enlanda Milito la plej multaj setlejoj estis detruitaj kaj la rikolto neniigita. Ĉi tiu instrukcio estas ankaŭ konata kiel *General Order Nr. 11 (1863)'', vd. General Order № 11.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Kantonoj de Misurio
Kategorio:Gravaj lokoj rilate al mormonismo
Paŭzanio

***Paŭzanio*** povas aludi al:
* Paŭzanio de Ĝela (490 a. K. - 415 a. K.) greka kuracisto
* **Paŭzanio (537 a. K. - 469 a. K.)**, generalo sparta de la 5-a jarcento a.K.
* **Paŭzanio de Macedonio**, reĝo de Macedonio inter la 399 a. K. kaj la 393 a. K.
* **Paŭzanio**, pretendente al trono de Macedonio en la 360 a. K.
* **Paŭzanio de Sparto**, Reĝo de Sparto de la 409 a. K. 395 a. K.
* **Paŭzanio de Orestio** estis la reĝa gardisto kiu mortigis na Filipo la 2-a de Macedonio en 336 a. K.
* **Paŭzanio (geografo)**, vojaĝisto, geografo kaj historiisto greka de la 2-a jarcento.
* **Paŭzanio de Damasko**, historiisto greka.
* **Paŭzanio de Sicilio**, fizikisto de la 5-a jarcento a.K., amiko de Empedoklo.
Observatorio San Vittore

La **Observatorio San Vittore** (itale *Osservatorio San Vittore*) estas observatorio en Bolonjo Italio. (koordinatoj :

Ĝi malfermiĝis en 1969 kaj fermiĝis en 2006 pro manko de observantoj.

Ĝi situas je 280 metroj de altitudo kaj havis Neŭtonan teleskopon de 0,45 m de diametro.

La Minor Planet Center kreditas ĝin de la malkovro de 97 asteroidoj.

## Vidu ankaŭ
* Listo de astronomiaj observatorioj
* :Kategorio:Malkovrita de Observatorio San Vittore

## Eksteraj ligiloj
* Paĝo pri San Vittore (Grupo de la astro-amantoj "Giardini Margherita")

San Vittore
Observatorio San Vittore
Kontraŭleĝa elmigrado

**Kontraŭleĝa elmigrado** rilatas al personoj, kiuj transiras naciajn landlimojn en maniero, kiu kontraŭas elmigradajn leĝojn. Tiel personoj povas leĝe iri eksterlanden kaj rifuzi rehejmeniri, kiam postulas tion ilia devenlando.

Rusio starigis elmigradajn malpermesojn du monatojn post la rusa revolucio de 1917 kaj poste tute malpermesis elmigradon. Post la kreado de la orienta bloko landoj de tiu bloko starigis elmigradajn leĝojn similaj al tiuj de Sovetunio. Post la konstruo de la Berlina muro en 1961 preskaŭ ĉesis elmigrado de oriento al okcidento, kvankam kelkaj miloj da homoj provis fuĝi. Ankaŭ Nord-Koreujo strikte kontrolas elmigradon.

## Vidu ankaŭ
* Kontraŭleĝa enmigrado

## Referencoj
## Bibliografio
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

Kategorio:Migrado
Kategorio:Krimoj
Brook Taylor

**Brook TAYLOR** (naskiĝis la 18-an de aŭgusto 1685 en Edmonton, Middlesex, mortis la 29-an de decembro 1731 en Londono) estis brita matematikisto.

## Vivo 
eta|maldekstra|*Methodus incrementorum directa et inversa*, 1715
Taylor studiis matematikon en Cambridge. En 1708 li elvolvigis solvon por la problemo de la oscilado. Lia ĉefa verko *Methodus incrementorum directa et inversa* (Metodo de senpera kaj inversa inkrementado) en la jaro 1715 enketis la metodon de la finiaj diferencoj, pri singularaj solvoj de diferencialaj ekvacioj kaj, unuafoje en la historio de la matematiko, pri la oscila kordo sur la baza de meĥanikaj principoj. Plue ĝi enhavis la serion de Taylor de derivebla funkcio, kiun li trovis en la 1712-a jaro. Joseph-Louis Lagrange cetere rimarkis la bazmetan signifon por la deriva aritmetiko.

Kiel genia artisto li ankaŭ skribis pri la fundamentoj de la *lineara perspektivo* en la jaro 1715, kaj priskribis unue la principon de la fuĝpunkto.
Laŭ li, estas nomigitaj la serio de Taylor kaj la teoremo de Taylor, kun kiu oni povas kontinue deriveblan funkcion videbligi per potenca serio kaj alproksimigi per polinomoj.

Taylor estis tempe sekretario de la Reĝa Societo de Londono.

Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
2567 Elba

'*2567 *Elba'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la astronomoj Oscar Pizarro kaj Guido Pizarro elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi ricevis la virinan antaŭnomon "*Elba*" en honoro de *Elba Aguilera de Pizarro'', patrino de la malkovrintoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Guido Pizarro
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1979
Emma de Waldeck-Pyrmont

eta|200px|Reĝo Vilhelmo la 3-a kaj reĝino Emma
**Emma princino de Waldeck kaj Pyrmont** (1858 - 1943) estis la dua edzino de Vilhelmo la 3-a de Nederlando kaj la patrino de reĝino Vilhelmina.

Post la morto de Vilhelmo la 3-a en 1890 ŝi fariĝis ĝis 1898 regentino por sia filino. Emma konsideris ke estas tre valore publike elpaŝi kaj vojaĝis en 1891 kaj 1896 kun Vilhelmina tra ĉiuj provincoj de Nederlando. Tiel ŝi pligrandigis la popularecon de la reĝa familio kiu sub reĝo Vilhelmo la 3-a (kromnomata "Reĝo Gorilo") atingis sian malkulminon.

## Eksteraj ligiloj 
* Reĝino Emma (1858-1934)  ĉe la retejo de la reĝa dinastio

Kategorio:Nederlandaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Kategorio:Germanaj nobeloj
Kategorio:Waldeck
⚭Emma
Ŝah Vali Kot

La **distrikto Ŝah Vali Kot** - fonetike pli ĝuste estus la latinliterigo *Ŝah Ŭali Kot* - situas en la norda parto de la provinco Kandahar de Afganio. En 2006 en la distrikto vivis 38 400 loĝantoj. La administra centro de la distrikto situas plej sude en la distrikta areo. La regiono konatas kiel forta bazo de la talibanoj.

Kategorio:Distriktoj de Afganio
Kategorio:Provinco Kandahar
Andy Kirk

**Andrew Dewey KIRK** (28-an de majo 1898 en Newport, Kentukio; 11-an de decembro 1992 en Novjorko, Novjorkio) estis usona bandegestro same kiel basisto (precipe bassaksofonisto kaj tubjisto).

## Literaturo 
* George Simon *The Big Bands*, MacMillan 1967, 1971, Schirmer Books 1981
* Andy Kirk *My Story*, Jazz Review Bd.11, Februar 1959.
* Andy Kirk *Twenty Years on Wheels. As Told to Amy Lee*. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1989.
* Ross Russell *Jazz Style in Kansas City and the Southwest*, Berkeley: University of California Press, 1971
* Frank Driggs & Chuck Haddix *Kansas City Jazz: From Ragtime to Bebop - A History*. Oxford: Oxford University, 2005; ISBN 978-0-19530-712-2

## Eksteraj ligiloj 
* La *Clouds of Joy*  en *Red Hot Archive*
* Anglalingva biografio 
* Biografio en la Bigband Library

Kategorio:Ĵazaj basinstrumentistoj
Kategorio:Usonaj ĵaztubjistoj
Kategorio:Usonaj ĵazsaksofonistoj
Kategorio:Usonaj bandego-direktistoj
Kategorio:Usonaj ĵazmuzikistoj
Panĝvaj

La **distrikto Panĝvaj** - fonetike pli ĝuste estus la latinliterigo *Panĝŭaj* - situas en la okcidenta parto de la provinco Kandahar de Afganio. Ĝi konatas kiel naskejo de la talibanoj. La distrikta limo situas proksimume 35 kilometrojn okcidente de la urbo Kandaharo. En 2006 en la distrikto vivis 77 200 loĝantoj. Administra centro de la distrikto estas la urbo Bazar-e Panĝvaj.

Kategorio:Distriktoj de Afganio
Kategorio:Provinco Kandahar
Ármin Neumann

**NEUMANN Ármin** (pro. najman) estis hungara juristo naskita en Nadjvarado la 14-an de februaro 1845 kaj mortinta en Budapeŝto la 31-an de januaro 1909.

## Biografio 
Ármin Neumann estis post hejmaj kaj eksterlandaj studoj provinca advokato inter 1869 – 84, poste de 1884 ĝis 1909 en Budapeŝto. En 1882 li estis privatprofesoro pri komerco kaj ŝanĝjuro en la Universitato de Budapeŝto. Inter 1887 – 1903 li estis landkunvena deputito de la liberala partio, de 1889 eksterordinara universitata profesoro. Li fondis interalie la porĝardenistan lernejon de la Unuiĝo Izraelita pri Agrikulturo kaj Manufakturo.

## Verkoj 
* *A kereskedelmi törvény magyarázata* (I – III., Bp., 1878 – 82);
* *A biztosítási ügylet* (Bp., 1882);
* *A korlátolt felelősségre alakult társaságok* (Bp., 1889);
* *A védjegyek oltalma* (Bp., 1892).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Virgolândia

''''* (prononco: *virgolanĝja*, oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Vale do Rio Doce* (do "Valo de Rivero Dolĉa") kaj en la mikroregiono *Governador Valadares''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun Santa Maria do Suaçuí, Peçanha, Coroaci kaj Nacip Raydan.

La loĝloko estis levita al la rango de municipo la . La subŝtata ĉefurbo Belo Horizonte situas en distanco de 357 kilometroj. 

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Géza Nikelszky

**NIKELSZKY Géza** (pro. nikelski) estis hungara industriartisto, pentristo naskita en Satmaro la 28-an de julio 1877 kaj mortinta en Pécs la 11-an de oktobro 1966.

## Biografio 
Géza Nikelszky sudis en Industriarta lernejo de Budapeŝto kaj en Munkeno. De 1899 por pli ol duonjarcento li estis la projektinto de la fabriko Zsolnay de Pécs. Li ekspoziciis siajn kreaĵojn en Műcsarnok (1938), Nemzeti Szalon (1944), Iparművészeti Múzeum (1955), plurfoje en Pécs. En liaj ceramikaĵoj li kunigis la popolajn formojn kun secesia stilo. Pluraj da liaj kreaĵoj estis konservitaj en la Iparművészeti Múzeum de Budapeŝto kaj en muzeo de Pécs, en tiu de la lasta troviĝas ankaŭ kelkaj akvarelpentraĵoj.

## Verkoj 
* *A Zsolnay gyár művészete* (Pécs, 1959).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Nikelszky, G.
Nikelszky, G.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
2568 Maksutov

'*2568 *Maksutov'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ĉeĥa astronomino Zdeňka Vávrová elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la sovetan astronomon kaj optikiston Dimitrij Dimitrieviĉ Maksutov (cirile *Дмитрий Дмитриевич Максутов'', 1896—1964).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Zdeňka Vávrová
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1980
Bertotovce

eta|maldekstra|250px|La ŝariŝa municipo Bertotovce
250px|maldekstra|eta|Preĝejo en Bertotovce
**Bertotovce** (hungare *Bertót* germane *Bertholdsdorf*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Bertotovce situas sur deklivoj, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo Levoča-Prešov. La lasta urbo troviĝas je 16 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1320. En 1521 lernejo jam funkciis. En 1600 oni komputis tie 11 nobelajn domojn. En 1787 461 vilaĝanoj loĝis en 57 domoj. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon unuaklasa (=eminenta). En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Bertót 342 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Sabinov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Bertotovce 474 homoj, (470 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* preĝejo

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
Jesse Stone

**Jesse Albert Stone** (kaŝnomo: *Charles E. Calhoun*; * 16-an de novembro 1901 en Atchison, Kansaso; † 1-an de aprilo 1999 en Altamonte Springs, Florido), estis komence estro de teritoria bando kaj partoprenis la evoluon de la kansasurba ĵazo. Li estis unu el la centraj muzikistoj de ritmenbluso kaj de frua rokenrolo, ĉar li kiel bandestro, komponisto kaj aranĝisto multan kontribuis por la evoluigo de ĉi tiuj muzikaj ĝenroj.

## Eksteraj ligiloj 
* *Jesse Stone And His Blues Serenaders* 

Kategorio:Usonaj ĵazpianistoj
Kategorio:Usonaj kantverkistoj
Kategorio:Aranĝistoj
Kategorio:Usonaj ĵazbandego-direktistoj
Bajerov

eta|maldekstra|250px|Municipo Bajerov
**Bajerov,** hungare **Bajor,** germane **Bayersdorf** estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Bajerov situas komence de sakovojo. Prešov troviĝas je 13 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1322. En 1427 34 familioj pagis imposton, sed en 1567 nur 6 kamparanaj domoj etendiĝis, en 1600 14 servutulaj domoj. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon duaklasa. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Bajor 217 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al departemento Sáros, al distrikto de Eperjes, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Bajerov 433 homoj, (418 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1826, en 1930 kaj en 1973 renovigita

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
Volta Grande

''''* (prononco: *voŭtagranĝj*, oficiale ) estas urba municipo en Brazilo. Ĝi apartenas al la mikroregiono *Cataguases* (esperante: *Katagŭazjs*) kaj al la mezoregiono *Zona da Mata* (esperante Zono de la Ĝangalo) de la brazila subŝtato Minas-Ĝerajso. Fondita en la 18-a jarcento, laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun . Tie naskiĝis *Humberto Mauro'', grava brazila reĝisoro.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Hendrichovce

**Hendrichovce,** hungare **Hedri,** germane **Heinrichsdorf** estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.

## Geografio 
Hendrichovce situas sur mildaj deklivoj laŭ rojo, laŭ ĉefvojo Levoča-Prešov troviĝas je 18 km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1320 en latina formo *"villa Herrici"*, post jardeko en hungara formo *"Hedrychfalva"*. En 1427 16 familioj pagis impostojn. En 1787 193 vilaĝanoj loĝis en 32 domoj, en 1828 175 vilaĝanoj en 22 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Hedri 222 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Kisszeben, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Hendrichovce 213 homoj, (211 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika gotika preĝejo omaĝe al Martiro Sankta Stefano el la 14-a jarcento, en 1753 barokigita
* klasikisma kastelo de 1832

## Eksteraj ligiloj 
* Hendrichovce sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
300px|dekstra|eta|Moderna preĝejo de Hendrichovce

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
Fričovce

**Fričovce,** hungare **Frics** [friĉ], germane **Friedrichsdorf im Scharosch** estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Fričovce situas laŭ rojo, laŭ ĉefvojo Levoča-Prešov (aŭtovojo preteriras). La lasta urbo troviĝas je 20 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1320 en formo *"Frich"*. En 1787 500 vilaĝanoj loĝis en 67 domoj, en 1828 540 vilaĝanoj en 73 domoj. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon unuaklasa (=eminenta). En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Frics 559 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Kisszeben, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1945 inundo okazis. En 2001 vivis en Fričovce 1064 homoj, (1026 slovakoj, 35 ciganoj).
maldekstra|eta|Preĝejo en Fričovce
## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sanktaj Martiroj de Kassa de 1994
* romkatolika tombeja kapelo de 1740
* kastelo de 1630, en 1840 ĝi renesanciĝis (kiel burgo), en 1950 renoviĝis

## Famuloj 
En la iama Frics naskiĝis hungara ministro Imre Ghillány.
eta|Strato en Fričovce

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
Grenado (eksplodaĵo)

**Grenado** estas - origine rondeca - ujo plenigita per eksplodigebla substanco, en la originaj grandeco kaj formo komparebla al la frukto granato, uzata kiel armilo en armeaj bataloj. De la frukta nomo devenas la armila nomo. Origine temis pri ujo plenigita per nigra pulvo, kiun soldato aktivigas per bruligo de eksplodiga ŝnuro aŭ per eltiro de eksplodiga mekanismo, kaj tuj poste permane ĵetas direkte al la loko kie eksplodu la armilo. En multaj armeoj ekestis specifa grupo de soldatoj specialigitaj pri tiu tasko - ili ricevis la nomon "grenadisto". Poste ankaŭ ekestis pafiloj por grenadoj, kaj tiujn ne plu permane ĵetatajn armilojn oni kutime nomas "artileriaj grenadoj". Nur en la 19-a jarcento la nomo de grenado limiĝis al pli etaj eksplodiloj kaj la pli grandaj ricevis la nomon bombo.

Ankaŭ por infanteriaj soldatoj konstruiĝis pli etaj, porteblaj grenadopafiloj.

dosiero:60cm Thor Granate.jpg|60-centimetra grenado de la pafilo *Thor*
dosiero:M-61Grenade.jpg|permane ĵetenda grenado *M-61*
dosiero:PIAT Projectile CMHM Brantford.jpg|grenado de la kontraŭtanka armilo *PIAT*
dosiero:Type 2 rifle grenade launcher and grenades.jpg|infanteria pafila grenado

La uzo de kemiaj kaj biologiaj plenigaĵoj de grenadoj estas malpermesata fare de la internacia juro (Konvencioj de Ĝenevo, Konvencio pri Biologiaj Armiloj, Konvencio pri Kemiaj Armiloj), kaj same malpermesatas la uzo de eksplodigaj kaj bruligaj armiloj kun pezo de malpli ol 400 gramoj (Konvencio de Sankt-Peterburgo).

Permana reaktiva grenado (ankaŭ PRG, permana kontraŭtanka grenadĵetilo) estas senglita armilo, ĉe kiu estas por transporto de pafaĵo al celo uzita reaktiva movumo laŭ principo de leĝo de agado kaj reagado.

Kategorio:Armiloj
Sándor Nikolits

**NIKOLITS Sándor** (pro. nikoliĉ) estis hungara flutisto, komponisto, instruisto naskita en Arado la 16-an de marto 1834 kaj mortinta en Budapeŝto la 27-an de majo 1895.

## Biografio 
Sándor Nikolits studis fluti de Franz Doppler, inter 1850 – 54 li estis ano de la orkestro de Nacia Teatro (Pest). Inter 1855 – 57 li estis flutisto la unua de la Carl-Theater de Vieno kaj dume li studis komponadon ĉe S. Sechter. De 1857 li estis dirigento de teatrotrupo de József Szabó de Arado, Temesvár, Szeged, Szabadka kaj Nagybecskerek. Inter 1862 – 65 li estis dirigento en Temeŝvaro, de 1865 denove flutisto de la Nacia Teatro, samtempe eklezia kapelestro ĉe la greka-katolika eklezio de Danubbordo. Inter 1865 – 75 li estis flutinstruisto de la nacia muziklernejo, de 1870 instruisto pri muzikteorio kaj muzikkomponado de Tutlanda Teatra Lernejo, en 1875 komponadinstruisto de Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio. En jaroj 1884 – 86 li estis muzikreferanto de Reĝa Operejo de Budapeŝto.

## Verkoj 
* *Elemi zene-elmélet* (Bp., 1873).

## Elektitaj disĉiploj 
* Ferenc Gaál
* Zoltán Gáty

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj flutistoj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ĉiniĥa Insularo

La insularo **Chinijo** [ĉinIĥo] en la hispana aŭ Ĉiniĥa Insularo estas insularo situanta en la nordorienta parto de Kanarioj, pli precize norde de pli granda insulo nome Lanzarote. La insularo inkludas la insulojn de Montaña Clara, Alegranza, Graciosa, Roque del Este, Roque del Oeste kaj diversajn insulojn de vulkana deveno.

La areo entute ampleksas 192.7&nbsp;km². La Graciosa estas la ununura loĝata insulo, ĝia populacio estas ĉirkaŭ 600. La aliaj kvar, neloĝataj insuletoj apartenas al la municipo de Teguise, provinco La Palmoj.

Oni proklamis naturan parkon nome *Parque natural del Archipiélago Chinijo* en 1986. La areo de la natura parko koincidas kun tiu de separate markata marrezervejo. La EU proklamis la teritorion kiel speciala protektareo por birdoj en 1994.

## Eksteraj ligiloj 
* Insularo Chinijo 

Kategorio:Insularoj en la Atlantiko
Kategorio:Insuloj de Kanarioj
Kategorio:Naciaj parkoj de Hispanio
Kategorio:Marrezervejoj
Orientaj Ghatoj

La **Orientaj Ghatoj** estas nesekva teritorio de montaroj laŭlonge de la orienta marbordo de Barato. La Orientaj Ghatoj etendas el la ŝtato de Okcidenta Bengalo en la nordo, tra Oriso kaj Andra-Pradeŝo al Tamilnado sude pasante kelkajn partojn de Karnataka. Ili estas eroziitaj kaj trapasataj de kvar grandaj riveroj de suda Barato, nome la Godavari, la Mahanadi, la Kriŝno, kaj la Kaveri. La montararo etendas paralele al la Golfo de Bengalo. La Dekkana Altebenaĵo kuŝas okcidente de la teritorio, inter la Orientaj Ghatoj kaj la Okcidentaj Ghatoj. La marbordaj ebenaĵoj kuŝas inter la Orientaj Ghatoj kaj la Golfo de Bengalo. La Orientaj Ghatoj ne estas tiom altaj kiom la Okcidentaj Ghatoj. Same kiel okazas ĉe la Okcidentaj Ghatoj, tiuj montoteritorioj havas ankaŭ siajn lokajn nomojn, ekzemple Velikonda de Andra-Pradeŝo.

## Bildaro 

Image:Javadis.jpg|Montoj Javadi en Tamilnado.
Image:M_M_Hills.JPG|Templo Mahadeŝŭara ĉe montoj Malai Mahadeŝŭara en Karnatako.

## Vidu ankaŭ 
* Barataj orient-altaĵaj humidaj deciduaj arbaroj

Kategorio:Montaroj en Barato
Konvencio de Sankt-Peterburgo

La **Konvencio de Sankt-Peterburgo** de la 11-a de decembro 1868 estas internacia traktato pri malplermeso de eksplodigaj kaj bruligaj grenadoj de malpli ol 400-grama pezo. La konvencion iniciatis Aleksandro la 2-a, caro de la Rusia Imperio. Per la Konvencio de Sankt-Peterburgo unuafoje en la historio de militado kaj de internacia juro ekestis jure fiksita limigo en la elekto de militaj armiloj. 

## Jura kaj historia signifo 
Fono de la iniciato de Aleksandro la 2-a estis, ke en 1863 rusiaj armeaj teknikistoj evoluigis ĵeteblajn armilojn, do grenadojn, kiuj eksplodis en kontakto kun malmola surfaco. Kvar jarojn pli poste la teknologio, origine farita por kontraŭbatali armilajn transportojn de malamika armeo, tiom ŝanĝiĝis ke la ĵetita grenado jam eksplodis je ekkontakto de mola surfaco. Ĉar celata aŭ ankaŭ senintenca apliko de tiuj etaj eksplodigiloj kontraŭ homoj kaŭzus fortajn lezojn, la registaro de la Rusia Imperio proponis ke la internacia ŝtataro interkonsentu pri neuzo de malgrandaj grenadoj en militoj. Je invito de la Rusia Imperio la 11-an de decembro 1868 en Sankt-Peterburgo okazis kongreso kun reprezentantoj de ĉiuj ŝtatoj de Eŭropo kaj de Nord-Ameriko, en kiu subskribiĝis "konvencio pri neapliko de eksplodigaj armiloj en militoj" nome de 20 ŝtatoj.

La per la konvencio de Sankt-Peterburgo unuafoje kontrakte formulita principo, ke ekzistu jure fiksita limigo en la elekto de militaj armiloj, kaj ke la uzo de armiloj, kiuj kaŭzus nenecesajn suferojn, estu malpermesata, pli poste estis pliampleksigita kaj pliprecizigata en pluraj pliaj traktatoj. La plej gravaj el ili estas la Konvencio de Hago de 1899 kaj 1907, la Konvencioj de Ĝenevo de 1925 kaj 1949 kun aldonaj protokoloj de 1977, la Konvencio pri Biologiaj Armiloj de 1975, la "konvencio pri malpermeso aŭ uzolimigo de specifaj konvenciaj armiloj, kiuj povas kaŭzi eksterproporcie grandan suferon aŭ povas efiki sendiference" de 1980 kun aldonaj protokoloj, la Konvencio pri Kemiaj Armiloj de 1993 kaj la Konvencio de Otavo de 1979 kontraŭ la uzo kaj produktado de kontraŭhomaj minoj. 
 
## Literaturo 
* Dietrich Schindler, Jiří Toman (eld.): *The laws of armed conflicts: a collection of conventions, resolutions, and other documents.* [angle: "la leĝoj de armitaj konfliktoj, kolekto de konvencioj, rezolucioj, kaj aliaj dokumentoj"], 3-a ŝanĝita eldono, internacia eldonejo Sijthoff & Noordhoff, Alphen aan den Rijn (Nederlando) 1988, ISBN 9-02-473306-5, p. 102

## Eksteraj ligiloj 
* plena anglalingva teksto de la konvencio 
* plena germanlingva teksto de la konvencio

Kategorio:Traktatoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Armiloj
Kategorio:Politiko en 1868
Kategorio:Sankt-Peterburgo
2570 Porfiro

**2570 Porfiro** estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell en la Konteo Coconino, apud Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo venas de tiu de "*Porphyro*", rolulo en la poemo de John Keats: "The Eve of St. Agnes".

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Edward L. G. Bowell
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1980
Morfosintakso

La **morfosintakso** estas tiu parto de la gramatiko, kiu ampleksas la morfologion kaj la sintakson. Temas pri la gramatiko en malvasta senco, sen la fonologio, kiu en pli vasta senco ankaŭ kalkuleblas parto de la gramatiko. 

Ĉar la diferencigo inter morfologio kaj sintakso ne ĉiam facilas (frazokonstruo kaj lingvaj formoj proksime interrilatas), kreiĝis la tegmenta termino "morfosintakso" por ampleksi ambaŭ konceptojn. 

Principe tamen morfosintakso estu la konkretigo de sintaksaj funkcioj per morfologiaj rimedoj. En lingvoj karakterizitaj per gramatikaj kazoj tiaj rimedoj estas precipe la fleksiaj sufiksoj, ekzemple la finaĵo -M en la latina vorto ROSAM aŭ la finaĵo -N en la esperantlingva vorto ROZON indikas la akuzativon kaj montras, ke "rozo" estas gramatika objekto de la koncerna frazo. Aŭ la finaĵo -ami en la pola vorto  *psami* (nominativo *psy* ,hundoj') indikas la instrumentalon (,per la hundoj'). 

## Fontoj 
* U. Wandruszka: *Syntax und Morphosyntax* (germane). Tübingen 1997.
* U. Wandruszka: *Morphosyntax*. In: *Lexikon der romanistischen Linguistik* (germane: "leksikono de romanistika lingvoscienco"). volumo 1, 2007.

Kategorio:Sintakso
János Nogáll

**NOGÁLL János** (pro. noga:l) estis hungara romkatolika episkopo, eklezia verkisto naskita en Győr la 24-an de junio 1820 kaj mortinta en Nadjvarado la 19-an de julio 1899.

## Biografio 
János Nogáll studis teologion kaj filozofion en Nagyszombat kaj Peŝto. Inter 1845 – 53 li estis direktoro de la instituto de edukejo porpastra. En 1853 li alvenis al Augustineum de Vieno por animdirektoro. En 1857 li estis kanoniko de Nadjvarado, en 1880 oni ordinis lin episkopo. En 1851 – 52 li redaktis la semajngazeton *Der katholische Christ*.

## Verkoj 
* *Magyar nagy Officium…* (Buda, 1833);
* *Szentek tudománya…* (Pest, 1851);
* *Keresztény hitélet csarnoka* (Nagyvárad, 1862);
* *Boldogasszony követése* (Pest, 1865);
* *A keresztény hitrendszer…* (Nagyvárad, 1876).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Antal Notter

**NOTTER Antal** (pro. noter) estis hungara juristo, universitata profesoro naskiĝinta en Temeŝvaro la 5-an de februaro 1871 kaj mortinta en Dunaharaszti la 7-an de marto 1948.

## Biografio 
Notter finis juron en la Universitato de Budapeŝto, poste li fariĝis ĵurnalisto. De 1907 li estis eksterordinara profesoro de jurakademio de Nadjvarado, de 1909 ĝis 1941 prelegis en la Universitato de Budapeŝto (eklezijuro, romia juro kaj jurhistorio).

## Verkoj 
* *A szabad akarat* (Bp., 1908);
* *A szerzetesi professzió* (Bp., 1908);
* *Eljegyzés és házasság* (Bp., 1909);
* *A királyi főkegyúri jog* (Bp., 1911);
* *Római jog* (Bp., 1934).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj