Didakeo

[eta|dekstra|270px|Paĝo de usona eldono de [1880.]]
La ***Didakeo*** aŭ **Doktrino de la dekdu apostoloj** estas kristana teksto de nekonata aŭtoro trovita 1873 en jerusalema manuskripto, nome la *Kodekso jerusalema*. Eble aranĝita en Sirio en la 1-a jarcento, la teksto estus samepoka kun la plej malfruaj libroj de la Nova Testamento.

Klariga teksto, la *Didakeo* entenas Kateĥismon pri la
"vojo de la morto" kaj "vojo de la vivo", kun moralaj sugestoj por la komunumo, inkluzive de listo de virtoj kaj liturgiaj tekstoj koncernantaj la bapton kaj la eŭkaristion.

Ĝi estas dividita en tri precipajn sekciojn: la unua pritraktas kristanajn doktrinojn, la dua koncernas la ritojn de la bapto kaj de eŭkaristio, la tria priskribas la organizon de la Eklezio. Ĝi estis konsiderita ankaŭ ero de la Nova Testamento ĉe iuj Patroj de la Eklezio, sed la plej granda parto de ili ĝin konsideris apokrifaĵo; pro tio ĝi ne estis akceptita en la kanono de la Nova Testamento, escepte ĉe la Etiopia Ortodoksa Eklezio. La Katolika Eklezio ĝin listigas en la subapostola literaturo.

Esploristoj jam konis la Didakeon danke al citaĵoj kaj komentoj en aliaj kristanaj aŭtoroj, sed oni taksis perdita la verkon

## Malkovro de la teksto 
Konsiderita perdita, la Didakeo estis malkovrita de grekortodoksa Filoteo Brienio episkopo de Nikomedio, en 1873 el greklingva kodekso jerusalema surskribita en 1073. Brienio (Bryennios) ĝin publikigis dek jarojn poste. De la sama manuskripto li jam estis publikiginta la Leterojn de Klemento el Romo laŭ ilia integreco. Tuj poste esploristo Otto von Gebhardt identigis en manuskripto de la Monaĥejo Melk en Aŭstrio la unuan Didakean parton latinigitan. Poste okazis aliaj malkovroj ankaŭ en aliaj lingvoj kiel en la kopta kaj etiopia.

## Dato de la redakto 
eta|dekstra|400px|La greklingva titolo
Studuloj pri tiu verko kutime reirigas la redakton al la unua duono de la 2-a jarcento; ne mankas, tamen, tiuj kiuj preferas la duan duonon de la sama jarcento, kaj kontraŭe iuj opinias pruvita la redakto eĉ en la fino, se ne en la jaro 50-a de la 1-a jarcento.

## Unuaj referencoj 
La *Didakeo estas menciita de Eŭsebio de Cezareo (324 ĉirkaŭ) kiel *instruo de la dekdu apostoloj* tuj post la libroj rekonataj kiel kanonaj (*Eklezia historio* III, 25): “Inter la apokrifoj oni lokigas ankaŭ la libron de la Agoj de Paŭlo, la verkon titolitan la Paŝtisto [,,,] kaj la **Instruon de la apostoloj**”.

Atanazio (367) kaj Tiranio Rufino (380 ĉirkaŭ) enirigas la Didakeon inter la dua-kanonaj libroj. Iuj ekleziaj verkistoj ĝin akceptas inspirita libro (Johano de Damasko kaj Etiopia Ortodoksa Eklezio, ekzemple): aliaj ĝin citas aŭ komentas sen tamen esprimi juĝojn pri ĝia kanoneco.

## Enhavo 
La teksto povas esti dividita en kvar partoj kiuj laŭ diversaj kompetentuloj jam origine estis dividitaj: la unua povas esti difinita la *Du Vojoj*, la Vojo de la Vivo kaj la Vojo de la Morto (ĉapitroj 1-6); la dua estas ekspliko de la rita sinteno en la bapto, en la fasto kaj en eŭkaristia komunio (ĉapitroj 7-10); la tria parolas pri la funkcio kaj rilatado kun la vojaĝantaj profetoj (ĉapitroj 11-15); la fina ero, la kvara, (ĉapitro 16) estas mallonga revelacio.

### Titolo 
eta|dekstra|250px|Ekzemplero de la manuskripto
Se limiĝi al la manuskriptoj, ĝenerale la titolo uzita de la Patroj de la Eklezio estas "La instruo de la dekdu apostoloj" (Διδαχὴ τῶν δώδεκα ἀποστόλων, *Didachē tōn dōdeka apostolōn*). Alia titolo eĉ plikompleta, aŭ eble subtitolo, troviĝas ene de sama manuskripto: "La instruo de la Sinjoro al la Gentoj  pere de la Dekdu Apostoloj" (Διδαχὴ κυρίου διὰ τῶν δώδεκα ἀποστόλων τοῖς ἔθνεσιν, *Didachē kyriou dia tōn dōdeka apostolōn tois ethnesin*).

### La Du Vojoj 
eta|dekstra|250px|Portreto de Filotheos Brjennios, kiu malkovris la tekston en la manuskripto.
Laŭ multaj spertuloj, tiu unua parto, nome la du vojoj, estus origine manlibro uzita en la sinagogo por erudicii la prozelitojn kaj poste adaptita por la sama funkcio por la inicitoj kristanaj. Okazis ankaŭ ke tiu manlibro estis atribuata rekte al Jesuo mem.
La unua proponanto de tiu “sinagoga” teorio estis Charles Taylor en 1886, kaj akceptita de A. Harnack.

Tiu fina konkludo baziĝas laŭ spertuloj sur la analizo de la teksto: ekzemple, en ĝi, komplete kristanigita, havas kongruecojn kun la Talmudo, en la ĉapitroj 9 kaj 10. Krome la rekomendo al la kristanoj por ke ili ne fastu kun Judoj aŭ ne preĝu kun ili komprenigas ke kristanoj tion faris kutime ĝis kiam la sinagogo difinis kristanismon hereza. Tio favoras al la tezo de la frua origino de la verko kaj ĝian sinagogan uzon. La du fastoj kaj la tri preĝaj periodoj daŭrigis esti modelitaj sur la juda ekzemplo, sed la ĉefa sacerdoto estis anstataŭata de kristanaj profetoj.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Andrea Tomasetto (a cura di), *Alle origini del Cristianesimo*, Torino, ISBN 88-7547-002-2
* Giuseppe Visonà, *Didachè. Insegnamento degli Apostoli.'' Introduzione, testo, traduzione e note (Letture cristiane del primo millennio, 30), Milano 2000.
* Van de Sandt, H.W.M (2005). Matthew and the Didache: two documents from the same Jewish-Christian milieu?. Royal Van Gorcum/Fortress. ISBN 978-90-232-4077-8.
* Jefford, Clayton N (1995). The Didache in context: essays on its text, history, and transmission. Brill. ISBN 978-90-04-10045-9.

## Vidu ankaŭ 
* Biblia kanono
* Kristana literaturo
* Codex Hierosolymitanus
* Apokrifoj de la Nova Testamento
* Apokrifaj evangelioj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.intratext.com/IXT/ITA0035/ Itallingva Didakea teksto
* http://livres-mystiques.com/partieTEXTES/Besson/Didache/didache.htm Francigita didakea teksto
* http://livres-mystiques.com/partieTEXTES/Besson/Didache/didache.htm Anglalingva Didakea teksto
* http://khazarzar.skeptik.net/books/didacheg.pdf Greklingva Didakea tesktso

Kategorio:Kristana literaturo de la 1-a jarcento
Kategorio:Kristana literaturo de la 2-a jarcento
Kategorio:Apostolaj Patroj
Kategorio:Historio de kristanismo