open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sergej Jurskij

**Sergej JURSKIJ** (; naskiĝis la  en Leningrado kaj mortis la ) estis populara artisto de sovetia kaj rusia kino.

Jurskij studis en la jura fakultato, sed finis teatran altlernejon.

Li iĝis tutlande fama post la rolo de Vikniksor en la filmo „Respubliko ŜKID“ (1966). Sekvis aliaj sukcesaj roloj.

Kategorio:Rusiaj aktoroj
Kategorio:Rusiaj reĝisoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo
Braĝujo

eta|Ŝaŝliko preparata sur braĝujo

**Braĝujo** estas metala aĵura fajrujo, ofte portebla kaj metita sur piedoj aŭ kruroj, uzata por teni ardajn braĝojn kaj servi kiel hejtilo aŭ kuirilo. Ordinare ĝi estas longa aŭ mallonga kesto.

Kiel kuirilo ĝi permesas kuiri ekster domoj tiele ke la elironta fumo ne ĝenos internajn ĉambrojn. Kiel hejtilo en suda Hispanio funkcias kiel plado kiun oni enmetas sub tabloj kiujn siavice kovriĝas per speciala kovrilo por reteni la varmon sub la tablo.

## Vidu ankaŭ 
* Forno
* Ĝardenrostilo

Kategorio:Kuiriloj
Kategorio:Varmotekniko
Pulbazaro El Rastro

eta|dekstra|325ra|Tipa bildo de la strato Ribera de Curtidores, ĉefa akso de El Rastro de Madrido. Januaro 2005
La **Pulbazaro El Rastro** hispane **Rastro de Madrid** aŭ nur **El Rastro** estas subĉiela bazaro kiu estas organizata ĉiudimanĉe kaj festotagoj en la historia urboparto de Madrido. *El Rastro* povas esti tradukata en esperanto kiel *La Spuro*.

La pulbazaro ŝuldas sian nomon al la iamaj tanejoj kiuj troviĝis en la zono kie nuntempe troviĝas la bazaro ĉe la strato *Ribera de Curtidores* (Riverbordo de la Tanistoj) proksime de la buĉejo kiu estis en la bordo de la rivero Manzanaro. Kiam oni translokigis *trenante* la bestojn jam buĉitaj ekde la buĉejo ĝis la tanejo, ili lasis *spuron* (*rastro* en la hispana) el sango. De tie venas la nomo.

Laŭ la municipaj reguloj, El Rastro funkcias ĉiudimanĉe kaj dum ĉiuj festotagoj de la jaro inter la 9:00 kaj la 15:00 en la kvartalo Embajadores, en la distrikto Centro. Maksimume 3.500 vendejojn etendiĝas ĉirkaŭ la Placo Kaskoro kaj ĝia monumento dediĉita al Eloy Gonzalo en la norda ekstremo, la akso de la strato Ribera de Curtidores kaj apudaj stratoj, la strato Embajadores oriente, kaj la Rondo de Toledo kaj la Placo Kampeto de la Nova Mondo sude.

Granda parto de la vendejoj proponas vendon de jam uzitaj varoj, kiuj foje estas interesegaj antikvaĵoj, kaj de tie la antropologia intereso de la bazaro. Temas pri tre populara kvartalo kaj aktivado, nepre konsiderinda por la kono de la hispania ĉefurbo.

## Eksteraj ligiloj 
* www.mirastro.com/elrastro.htm
* www.elrastro.org

Kategorio:Ekonomio de Madrido
Ĝardenrostilo

[eta|[Ŝaŝliko preparata sur **ĝardenrostilo**]]

**Ĝardenrostilo** estas braĝujo, aparato instalita en plezurloko por rostadi sur braĝo (lignokarbo). Ofte ĝi estas aĵura mallonga kesto kun kruroj. Por rosti viandopecojn oni trapikas ilin per rostostango aŭ metas sur kradrostilon kaj poste tenas sur la ĝardenrostilo.

Kiel kuirilo ĝi permesas kuiri ekster domoj tiele ke la elironta fumo ne ĝenos internajn ĉambrojn.

## Vidu ankaŭ 
* Braĝujo
* Kradrostilo
* Rostilo
* Ŝaŝliko

Kategorio:Kuiriloj
Sándor Goron

**GORON Sándor** estas rumanuja hungara poeto, tradukisto, ano de E-MIL naskita la 4-a de majo 1975 en  Tileagd.
## Kariero
Sándor Goron finis la presarkolegion de Nadjvarado en 2000, poste la fakon pri hungara-angla lingvoj en UBB de Kluĵo.
## Volumoj
**Magánbeszéd*, 2000;
**Napesti promenád*, 2003.
## Fonto
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
István Gittai

**GITTAI István** (familinomo: SZILÁGYI) estis rumanuja hungara poeto, verkisto, ĵurnalisto, ano de E-MIL.
Naskita la 31-an de decembro 1946 en Tăuteu, mortis la 6-an de aŭgusto 2020.

## Kariero
István Gittai en 1990–91 estis redaktoro de revuo Kelet-Nyugat, de 1991 kunlaboranto de Bihari Napló. En jaroj 1993–1995 li vivis en Hungarujo, poste li revenis en Oradean kaj li laboris denove ĉe la gazeto Bihari Napló, poste de 2002 kunlaboranto de revuo Várad.

## Volumoj
**Megmentett visszhang*, 1975;
**Szeszélyes galopp*, 1978;
**Folyosók és tünetek*, 1979;
**Mozgóképek egy idegháborúról*, 1982;
**Megbillennek a muzsikások*, 1986;
**Mennyi, mennyi levegőre*, 1990;
**Mozdulatok a ruhatárból*, 1992;
**Kötéltolás (araszosak)*, 1994;
**Ó, gesztenyék* (araszosak, karcolatok), 1996.
**Utu rea* I-II., selektitaj poemoj, Riport Kiadó, Nagyvárad, 2012.

## Premioj
*– Rumanuja Verkistligo poezia premio, 1982;
*– IRAT-nevelpremio, 1994.

## Fonto
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
József Hadnagy

**HADNAGY József** [hadnadj] estas rumanuja hungara poeto, ano de E-MIL naskita la 7-an de decembro 1950 en Salonta. Li vivas en Hungario.
## Kariero
La familio de József Hadnagy devenas el Lupeni. Li finis la mezlernejon en Târnăveni, la ekonomikon en UBB de Kluĵo kaj li laboris kiel softvaristo en Miercurea Ciuc kaj Târgu Mureș. La 13-an de oktobro 1989 li fuĝis Hungarion.
## Volumoj
**Égő fák*;
**Szürkéntúli fények*;
**Mint szép mesék kalóza*, 2000.
**Hajnaltól hajnalig* (2006),
**Labirintus* (2008).
**Kő és tükör között* (2014).

## Fonto
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 
## Eksteraj liligiloj
*Poemoj

Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
János Irházi

**IRHÁZI János** [irha:zi] estas rumanuja hungara verkisto, ĵurnalisto, ano de E-MIL naskita la 21-an de majo 1959 en Arado. 
## Volumoj
**Mélyvízben*, noveloj, rakontoj, 1989;
**Mórczika levelei anyósához*, 2005.
## Fonto
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
András Huber

**HUBER András** (antaŭnomo Dési) estis rumanuja hungara verkisto, pres- kaj loka historiisto, ano de E-MIL naskiĝinta la 11-an de novembro 1942 en Deĵo kaj mortinta la  samloke. Li estis filo de Győző Huber.

## Kariero 
András Huber instruis en Unguraș kaj Deĵo. Li publikigis ekde 1966 en revuo Korunk, Nyelv- és Irodalomtudományi Közlemények, Művelődés, A Hét, Utunk, Igazság, Látó, Várad.

## Volumoj 
* *Levelek a szülőföldre* (Kriterion Könyvkiadó, Bukarest), 1982;
* *Cédula a virágon* (skizoj, rakontoj, Garamond Kiadó, Kolozsvár), 1997;
* *Százarcú nagyhatalom* (paĝoj el historio de periodpreso hungara de Transilvanujo, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda), 1997;
* *Város az időben*. Promenadaj lokhistoriaj en Dej. (Glória Kiadó, Kolozsvár), 2002;
* *Akikhez a múzsák bekopogtak*. Erudiciuloj en Valea Someșului. (Glória Kiadó, Kolozsvár), 2004;
* *Gyilkos nagy köd* (noveloj, Stúdium Könyvkiadó, Kolozsvár), 2006.

## Premioj 
* – Magyar Újságírók Romániai Egyesülete – nivelpremio, 2002.

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Klára Győri

**GYŐRI Klára**, [djoe'ri] *Filep Istvánné* estis rumanuja hungara popola fabelrakontantino, aŭtobiografiistino  naskita la 4-an de januaro 1899 an Seko kaj mortinta la 5-an de aŭgusto 1975 en Seko.
## Verkaro
Klára Győri rakontis centdudek *verajn historiojn* sur sonbendon al Olga Nagy (Folklorinstituto de Kluĵo). Ŝi verkis sian aŭtobiografion, kiam ŝi estis 75-jara.

## Aŭtobiografio
*Kiszáradt az én örömem zöld fája'' (1975).

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Malhela nebulozo

[eta|La [nebulozo de la Ĉevala Kapo]]
En astronomio, **malhela nebulozo** (aŭ **lumsorba nebulozo**) estas kosma regiono, kie la interstela polvo koncentriĝas en grandaj nuboj malriĉaj je steloj.

La malhelaj nebulozoj formas neregulajn nubojn, sen klara limo, videblaj nur se ili obskurigas parton da emisia aŭ reflekta nebulozo, kiel la nebulozo de la Ĉevala Kapo, aŭ la Konusa Nebuloso, aŭ kaŝas malantaŭajn stelojn, kiel la Karbosako en la Suda Kruco.

Plej grandaj malhelaj nebulozoj aperas nudokule kiel nigraj makuloj en la lakta vojo.

En tiaj nebulozoj, hidrogeno ekzistas en molekula formo (H2) kaj polveroj, kun averaĝa grando de 1 µm (10−6 m). Plej grandaj el tiaj nebulozoj estas giganta molekula nubo, kies maso estas dekmiloble ĝis milionoble la suna maso. Ili havas internan magnetan kampon kiu malhelpas la nebulozon kolapsi pro ĝia maso.

Malgrandaj malhelaj nebulozoj estas ankaŭ nomataj globetoj de Bok.

La internaj regionoj de malhelaj nebulozoj estas lokoj de la stela formiĝo.

Dosiero:Barnard 68.jpg|Barnard 68 en Serpentisto
Dosiero:Eagle nebula pillars.jpg|la "Kolonoj de la Kreo" en stelamaso M16
Dosiero:Snake Nebula.jpg|Serpenta nebulozo
Dosiero:Cone Nebula (NGC 2264) Star-Forming Pillar of Gas and Dust.jpg|Konusa Nebulozo en Unukornulo

## Eksteraj ligiloj 
*  La obskuraj Nebulozoj de Fabrice Morat
*  La sekretoj de malhela nubo

Kategorio:Nebulozoj
Ilona Jagamas

**JAGAMAS Ilona** [jagamaŝ] (familinomo JAGAMAS) estis rumanuja hungara ĵurnalistino, rakontistino, redaktorino naskita la 23-an de aprilo 1919 en Deĵo kaj mortinta la 13-an de oktobro 1983 en Kluĵo. Ŝi estis la pli juna fratino de János Jagamas, la patrino de verkistino Zsuzsanna Ferencz.

## Kariero
Ilona Jagamas komencis sian karieron de ĵurnalisto en 1939 ĉe la Keleti Újság. Ŝi laboris ekde decembro de 1944 ĉe la gazeto Világosság, en 1946 en la pressekcio de MNSZ, ĉe la infangazeto Pionír, ĉe la radio de Kluĵo. Ekde 1958 ŝi estis redaktorino de Dolgozó Nő.

## Fonto
*Románia Magyar Irodalmi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Belono

**Belonoj** estas fiŝoj, iomete similaj al ezoko, kiuj troviĝas en la nordorienta parto de la Atlantika oceano (inkluzive Norda kaj Balta maroj), Mediteraneo kaj la Nigra maro. Ili manĝas aliajn malgrandajn marbestojn, kaj naĝas proksime de la akva surfaco. Belono longas proksimume duonan metron, sed povas esti preskaŭ duoble pli granda, kaj ĝi povas pezi pli ol unu kilogramon.

Rimarkinde estas, ke belonoj havas verdajn ostojn.
eta|maldekstra|Belono.

## Literaturo 
* 

Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Aktinopterigoj
János Juhos-Kiss

**JUHOS-KISS János** (juhoŝ kiŝ) estas rumanuja hungara poeto, ano de E-MIL naskita la 12-an de januaro 1959 en Seko.

## Kariero 
La familio de János Juhos-Kiss en 1964 translokiĝis Gherlan, li maturecekzameniĝis en 1978, poste en 1988 li loksidiĝis en Hungario, diplomiĝis en 1992 pri historio en la Porinstruista Altlernejo Juhász Gyula de Segedo. Li vivas en Budapeŝto kaj li instruas.

## Volumoj 
* * Bensőm szorítása*, 1996;
* *Létezésünk kötelesség*, 1997;
* *Te drága élet*, 1998;
* *Életre-halálra*, 2003.
* *A lélek örök*, 2009.
* *Hol vannak a Kárpátok?* noveloj, 2012.

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de poeto 

Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Farkas Király

**KIRÁLY Farkas** [kira'j] estas rumanuja hungara poeto, tradukisto naskita la 7-an de majo 1971 en Kluĵo. Li estas ano de E-MIL. Li estas la filo de poeto László Király kaj aktorino Éva Katona, pli juna frato de poeto Zoltán Király.

## Volumoj 
* *Higanymadár* (versek, Kriterion, Kolozsvár), 2002;
* *Hosszú árnyékok földje* (poemoj, Napkút, Budapest), 2004;
* *f. versek* (poemoj, Napkút, Budapest), 2005.

## Antologioj 
* *111 vers a szerelemről* (Kriterion Könyvkiadó, Kolozsvár), 2005;
* *Un pahar cu lumină* / *Pohárnyi fény* (kolozsvári kortárs költők, Tinivár Könyvkiadó, Kolozsvár), 2005.

## Tradukaĵoj 
* Ioan Buteanu: *Álmoktól összezavarva* (poemoj, Kriterion, Kolozsvár), 2005.

## Premioj 
* Organizo de Kluĵo de Rumana Verkistligo, debut-premio, 2003;
* Móricz Zsigmond-stipendio, 2005.

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Zsolt Karácsonyi

**KARÁCSONYI Zsolt** [kara:ĉonji] estas rumanuja hungara poeto, redaktoro, ano de E-MIL naskita la 27-an de aprilo 1977 en Arad.

## Kariero 
Inter 1995 kaj 1999 Zsolt Karácsonyi estis la ĵurnalisto, redaktoro de ĵurnalo Nyugati Jelen. Ekde 2001 li estis kunlaboranto de revuo Irodalmi Jelen, ekde 2004 li rubriko *Serény Múmia* de revuo Helikon, poste de rubriko *A nagy Kilometrik*.

## Volumoj 
* *Téli hadjárat*, 2001;
* *Sárgapart*, 2003;
* *A nagy Kilometrik*, 2006.
* *Ússz, Fauszt, ússz!*, 2010.

## Premioj 
* Látó debut-premio, 1999;
* Verkistligo de Rumanujo debut-premio, 2001
* Premio de E-MIL kaj Irodalmi Jelen poezia premio, 2006.

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Historia biblioteko

**Historia biblioteko** estas greklingva verko de Diodoro Sicilia dum la 1-a jarcento a.K.. Ĝi origine entenis 40 volumojn, el kiuj restas nun nur 15.

Tiu tutmonda historio, tie estas, strebante prezenti historion de la homaro en ĉiuj konataj regionoj, pritraktas ampleksan periodon, de mitologiaj tempoj ĝis Julio Cezaro. Ĝi estas kompilo de multaj antikvaj aŭtoroj el kiuj Diodoro Sicilia efike ĉerpis.

Per tiu verko, Diodoro Sicilia estas, post Herodoto, la plej bona greka fonto pri la la historio de la antikva Egiptio, kaj plej praa fonto pri la Helenisma civilizo.

## Restantaj volumoj 
Restas nun:
* **La volumoj 1-a al 5-a**, pri antikvaj etnoj, miksantaj historion, geografion kaj mitojn.
** Egiptoj : volumo 1-a
** Asirianoj, Babilonianoj, Skitoj kaj Baratanoj : volumo 2-a.
** Etiopianoj, Libianoj, kaj Atlantidanoj : volumo 3-a
** Grekoj : volumo 4-a
** Etnoj de okcidenta Mediteraneo : volumo 5-a

* **La volumoj 11-a al 20-a**, pri la komenco de la Helenisma periodo, la konkeroj de Aleksandro la Granda, pri ties posteuloj: la *diadokoj* kaj pri aliaj eminentaj antikvuloj:
** Periklo : volumo 12-a
** Denizo la Maljuna : volumoj 21-a al 14-aj
** Epaminondas : volumo 15-a
** Filipo la 2-a : volumo 16-a
** Aleksandro la Granda : volumo 17-a
** La diadokoj : volumo 18-a al 20-a

* **Kelkaj fragmentoj de aliaj volumoj** (inter alie, de la volumoj 6-a al 10-a pri la Troja milito kaj la fino de la Medaj militoj).

## Wikifontoj 
* Originala greklingva versio
* Franclingva
* Anglalingva

Kategorio:Helenaj historiistoj
Kategorio:Antikva literaturo
Kategorio:Literaturo de Grekio
Kategorio:Antikva Grekio
Maroun Lahham

Li estas ekde la  helpa-ĉefepiskopo de la Patriarko la Latinaj de Jerusalemo.

## Biografio 
La , li estis ordenita pastro de Jerusalemo. Li poste fariĝis *fidei donum* en Dubajo kaj poste vikario kaj paroĥestro en Jordanio.

En 1992, li ricevis sian doktoron en predika kaj kateĥumena teologio de Papa Universitato de Laterano. En 1994, li estis promociita rektoro de la latina seminario de Beit Jala.

La , li estis nomumita episkopo de Tunizo fare de papo Benedikto la 16-a; li estis oficiale ordenita la  en la paroĥa preĝejo de Beit Jala fare de latina patriarĥo de Jerusalemo Michel Sabbah.

La , papo Benedikto la 16-a altigis la diocezon de Tunizo al rango de ĉefdiocezo, kaj donis al MS-ro Lahham titolon de ĉefepiskopo de Tunizo.

La  li estis translokita en Jerusalemo, kaj starigis al la oficejo de Helpa Episkopo de la Patriarko la Latinaj kun la tasko de Patriarka Vikario por Jordano.

## Moto kaj blazono 
**Ut cognoscant te** (Ĉar ili konas vin)

## Dekoracioj 
maldekstra|50px: Ordine costantiniano di San Giorgio, Majoro

## Internaj ligiloj 
* Episkopo

## Eksteraj ligiloj 
*  +  +  +  Retejo de Arĥidiocezo de Tunizo 
*  Episkopo Maroun Elias Nimeh Lahham

Kategorio:Jordaniaj ĉefepiskopoj
2046

**2046** estos normala jaro komenciĝanta lunde (vidu ĉi tie kalendaron).
Pasko okazas la 24-an de marto.
Dum la jaro 2046 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* 2-a de aŭgusto: Plena suna eklipso en Afriko kaj (iomete) Brazilo

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Powys

**Powys** estas administra regiono de Kimrio. Ĝi etendas ĉirkaŭ  kvadratajn kilometrojn, kaj estas la plej granda el la nunaj administraj regionoj de la lando.

Powys enhavas la antaŭajn graflandojn *Montgomeryshire* kaj *Radnorshire*, la plejparton de *Brecknockshire*, kaj malgrandan parton de Denbighshire. La regiono estas tre monta. La plejgranda urbo estas Newtown (), kiu enhavis iom malpli ol 12,800 loĝantojn en 2001 laŭ la tiujara censo. eta|
Inter aliaj lokoj estas:
* Brecon ()
* Crickhowell ()
* Knighton ()
* Llandrindod Wells ()
* Welshpool ()
* Ystradgynlais

Powys nomiĝas laŭ antaŭa kimra regno, Powys (regno).
Nigraj Montoj (Britio)

La **Nigraj Montoj**,  aŭ  estas montaro de Britio. Ĝi situas en la pejzaĝoj Powys kaj Monmouthshire en sudorienta Kimrio kaj en okcidenta Herefordshire, Anglio.

En la montaro troveblas multaj ruinoj kaj arkeologiaj restaĵoj, inter kiuj:
* priorejo *Llanthony*
* ferepoka terfortikaĵo Crug Hywel, apud Crickhowell
* kastelo *Tretower*

Kategorio:Geografio de Kimrio
Kategorio:Montoj en Britio
Usk (rivero)

eta|dekstra|Rivero Usk proksime al Abergavenny
**Usk** (kimre **Afon Wysg**) estas rivero de orienta Kimrio.

Rivero Usk fluas tra Brecon, Crickhowell, Abergavenny, Usk, Caerleon kaj Newport.

Apud kaj proksime al la rivero troveblas multaj lokoj de arkeologia intereso. Iam sur Usk veturis komercaj ŝipoj. En julio 2002 oni trovis restaĵojn de ŝipo de la 15-a jarcento ĉe Newport.

La rivero gravas pro siaj faŭno kaj plantoj.

Inter la legendoj en kiuj la rivero rolas estas komika anekdoto en kiu Gawain nerekonate ĵetas sian onklon Reĝon Arturon en Rivero Usk, kaj poste devis ekspliki al ties edzino Ginevra kial Arturo tiom malsekas.

Kategorio:Riveroj en Kimrio
Kategorio:Powys
Usk (urbo)

**Usk** estas malgranda urbo de Monmouthshire, Kimrio, 16 kilometroj nordoriente de Newport. Ĝi enhavas malpli ol  loĝantojn. Tra la urbo fluas Rivero Usk.

## Historio 
Usk fondiĝis ĉirkaŭ 55 p.K. kiel la plej frua romia fortikaĵo de Kimrio. Tamen ne post ĉirkaŭ 75 p.K. la romia legio translokiĝis al Caerleon ĉar Usk tro spertis inundojn kaj estis tro proksime ĉirkaŭata de montetoj. Tamen la loko restis loĝata kaj estis ferindustria bazo.

Dum la normanda epoko konstruiĝis kastelo, verŝajne ĉirkaŭ 1120. Ĉirkaŭ 1170 fondiĝis benediktana priorejo.

En 1403 la kimra princo Owain Glyndŵr atakis kaj forbrulis la urbon. Post la sekva pacigo, la kastelo parte kadukiĝis.

## Ekonomio 
Kvin kilometrojn okcidente de Usk situas grava armilofabriko. Alia dunganto estas malliberejo.

## Alfred Russel Wallace 
Proksime al Usk naskiĝis la sciencisto Alfred Russel Wallace (1823-1913).

Kategorio:Urboj de Monmouthshire
Marius Tabacu

**Marius Tabacu** [tabaku] (n. 13-a de januaro 1952, Tăuteu – m. 9-an de oktobro  2020), rumana pianisto, dokumentfilm-reĝisoro, poeto, tradukisto, ano de E-MIL. Li estas eksedzo de Zsófia Ballahttp://nol.hu/kultura/nem-lehet-elfelejteni-1490373.

## Tradukvolumoj
*Aladár Lászlóffy: *Egyetemes hajnal*, 1989;
*János Székely : *A nyugati hadtest*, 1990;
*Gáspár Miklós Tamás : *Idola tribus*, 2001;
*Miklós Bánffy : Erdélyi trilógia (Transilvana Trilogio), 2019.

## Premioj
*1990 - Bethlen-premio,
*1994 – Füst Milán premio
*1995 – premio de La plej efika studio en festivalo Siófok
*1996 – premio de Duna Tv en festivalo Fehérgyarmat

## Fonto
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanaj poetoj
Kategorio:Rumanaj tradukistoj
Kategorio:Rumanaj pianistoj
George Everest

**George EVEREST** (n. la 4-an de julio 1790, m. la 1-an de decembro 1866) estis kimra geografo laŭ kiu iuj kutime nomas Ĉomolungmon.

George Everest naskiĝis ĉe Crickhowell, Powys, kaj baptiĝis ĉe Greenwich, nun parto de Granda Londono.

En 1818 li eniris la britan armeon en Brita Hindio kiel termezuristo. Ekde 1823 li estris la termezuradon de Brita Hindio, kaj en 1830 li nomumiĝis la ĉefa termezuristo de la subkontinento.

Li emeritiĝis en 1843 kaj revenis al Britio. Li kavaliriĝis en 1861 kaj la sekvantan jaron li nomumiĝis vicprezidento de la Reĝa Geografia Societo.

En 1865, malgraŭ liaj protestoj, laŭ li estis nomata Monto Everesto.

George Everest mortis en Londono en 1866, kaj entombiĝis ĉe Hove (Sussex).

Kategorio:Kimraj geografoj
Kategorio:Kimraj esploristoj
János Széki Soós

**SZÉKI SOÓS János** [se:ki ŝo:ŝ] estas hungara poeto, verkisto naskita en Seko en 1960,  Ekde 1990 li loĝas en Budapeŝto.

## Volumoj
**Zúrójeles idő?*, 1995;
**Valaki fogja a kezem*, 2005;
**Holttengeri idők* Széki metszetek, Ilustris Sándor Juhos-Kiss, 2008.
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Zoltán Király

**KIRÁLY Zoltán** [kira:j] estas rumanuja hungara poeto, tradukisto, naskita la 3-an de majo 1977 en Kluĵo. Li estas ano de E-MIL. Li estas la filo de poeto László Király kaj de aktorino Éva Katona, pli aĝa frato de poeto Farkas Király.

## Volumoj
**Szombat, szobámban képzelődöm* (poemoj, Erdélyi Híradó, Előretolt Helyőrség könyvek, Kolozsvár), 2000;
**Avantgárd keserves* (poemoj, Erdélyi Híradó – FISZ, Előretolt Helyőrség könyvek, Kolozsvár – Budapest), 2002;
**Lejárhatás* (poemoj, Erdélyi Híradó – FISZ, Előretolt Helyőrség könyvek – Hortus Conclusus sorozat, Kolozsvár – Budapest), 2004. 
**Férfifiók*, elektitaj kaj novaj poemoj, 2009.
## Antologioj
**Erdélyi Szép Szó* (Pro-Print és Hargita kiadó, Csíkszereda), 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005;
**Nagyböjti disznó* (Médium kiadó, Sepsiszentgyörgy), 2002;
**Un pahar cu lumină* / *Pohárnyi fény* (kolozsvári kortárs költők, Tinivár Könyvkiadó, Kolozsvár), 2005.

## Tradukaĵoj
*Franz Hodjak: *Legenda a kútról* (poemoj, noveloj kaj unu monodramo, kune kun Enikő Szenkovics , Kriterion Kiadó, Kolozsvár), 2005.

## Stipendioj
*Múzsa stipendio;
*Zsigmond-Móricz-stipendio, 2004;
*Communitas-kreaĵstipendio, 2005;
*János-Székely kreaĵstipendio, 2006.
## Fonto
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Sándor Juhos-Kiss

**JUHOS-KISS Sándor** [juhoŝ-ki'ŝ] (estas hungara pentristo. Li naskiĝis la 18-an de marto 1968 en Gherla. 

## Studoj
Sándor Juhos-Kiss studis inter 1991-95 en la Hungara belarta Altlernejo de Budapeŝto.

## Premioj
* Barcsay-premio, 2003.

## Individuaj ekspozicioj
* 1995 • Stefánia Galéria, Budapest
* 1996 • Kőrösi Csoma Sándor Iskola, Érd • IH Galéria, Pécs
* 1998 • Kispesti Kaszinó, Budapest.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj
* 1998 • Művelődési Ház, Szentes • Tájkép Biennálé, Hatvan.

## Publikplacaj kreaĵoj
* Vespermanĝo en Emaus (pentraĵo, Gherla, Református Ifjúsági Ház, 1995).

## Fonto
* Artportal.hu 

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Grupo de galaksioj

**Grupo de galaksioj** estas aro de malpli ol cento da galaksioj ligataj per gravito. Tipaj galaksiaj grupoj entenas averaĝe 50 galaksiojn, havas diametron de 1 al 2 megaparsekoj kaj maso de ĉirkaŭ 1013 sunaj masoj. La relativa rapideco de la galaksioj ene de grupo estas ĉirkaŭ 150 km/s.

Ekzemple, la Loka Grupo en kiu estas la Lakta vojo, kiu entenas pli ol 40 galaksiojn.

Por pli granda nombro da galaksioj, oni parolas pri galaksiamaso aŭ superamaso.

## Vidu ankaŭ 
* Galaksiamaso
* Lakta Vojo
* Andromeda galaksio
* Magelanaj Nuboj
* Stephan-a Kvinopo
* Konstelacio
* Stelaro
* Supermasa nigra truo
* Kvazaro

## Eksteraj ligiloj 
* Kompakta grupo de galaksioj (de Paul Hickson) 

Kategorio:Astronomiaj objektoj
Márta Józsa

**JÓZSA Márta** [jo:ĵa] estas hungara ĵurnalistino, verkistino. Ŝi estis naskita la 26-an de januaro 1962 en Kluĵo.

## Biografio
Márta Józsa vivas en Hungarujo ekde 1983. La universitaton ŝi finis en Peĉo en 1990 pri hungara lingvo-lingvistiko. De 2000 ŝi estas redaktorino de revuo Ex Symposion.

## Verkoj
**Amíg a nagymama megkerül*, 2007.
*Antologio: *Ismeretlen katona*. Szoba Kiadó, 200?.
## Fonto
*Exsymposion.hu

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj redaktoroj
Emisia nebulozo

[eta|150px|Ringa nebulozo [M 57]]
[eta|150px|Nebulozo [M 17]]

**Emisia nebulozo** estas tipo de nebulozo konsistanta el nubo da jonigita gaso elsendanta lumon.

Plej ofta fonto de jonigado estas la grand-energia fotonoj senditaj de proksima varma stelo, ekzemple ultraviola radiado de stelo de spektra tipo OB, aŭ de grupo da junaj steloj.

La koloro de la nebulozo dependas de ĝia kemia komponiĝo kaj de la intenso de la jonigado. Multe da nebulozoj havas ruĝan koloron, de la spektra linio hidrogeno alfa de 656,28 nanometroj de ondolongo. Se estas pli intensa radiado, aliaj elementoj estas jonigitaj (verda de oksigeno de 495,9 kaj 500,7 nm, blua de Hidrogeno beta de 486,1 nm)

Oni klasifikas la emisiajn nebulozojn en kvar kategorioj:
* Difuza nebulozo, aŭ H II regiono
* Planeduma nebulozo
* Supernovaa restaĵo
* Wolf-Rayet bobelo

Kategorio:Astronomiaj objektoj
Irina Bokova

**Irina BOKOVA** (bulgare Ирина Бокова; naskiĝis la 12an de julio 1952) estas bulgara politika kaj socia aganto, diplomato. Ekde oktobro 2009 ŝi estas Ĝenerala Direktoro de UNESCO.

Bokova naskiĝis en konata bulgara politikista familio. Ŝia patro Georgi Bokov estis altranga membro de la Bulgara Komunista Partio, laboris kiel ĉefa redaktoro de la oficiala partia organo „Rabotniĉesko delo“. La pli aĝa frato de Bokova nuntempe estas ambasadoro de Bulgario en Slovenio.

Universitatan kleron Bokova ricevis en Moskvo, en la Moskva ŝtata instituto pri internaciaj rilatoj (MGIMO), kiun ŝi finis en 1976. En 1982—1984 ŝi estis konstanta reprezentanto de Popola Respubliko Bulgario ĉe UN. Ekde novembro 1996 ĝis februaro 1997 ŝi estis ministro pri eksterlandaj aferoj de Bulgario. Ekde 2005, kiam socialistoj revenis al potenco, ŝi servis kiel ambasadoro en Francio kaj reprezentanto de Bulgario ĉe UNESCO.

Post ŝi estis elektita Audrey Azoulay kiel Ĝenerala Direktoro de UNESCO.

## Eksteraj ligiloj 
* Mesaĝo de s-ino Irina BOKOVA, Ĝenerala Direktoro de UNESCO (UNESKO), okaze de la 96a Universala Kongreso de Esperanto, Kopenhago, la 23an de julio 2011
*  

Kategorio:Unesko
Kategorio:Bulgaraj politikistoj
Kategorio:Bulgaraj ambasadoroj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Bulgario
Kategorio:Ĝeneralaj Direktoroj de UNESKO
András Mikó

**MIKÓ András** [miko:] estis rumanuja hungara poeto naskita la 8-an de oktobro 1978 en Braŝovo] kaj mortinta la 14-an de decembro 1997 en Kluĵo.

## Biografio 
András Mikó mortis pro gasveneno, kiam li ĵus komencis la universitaton en Kluĵo. Liaj amikoj kaj familianoj redaktis libron el poemoj postrestitaj de li kaj fondis fondumon kun lia nomo por premii ĉiujare la plej talentajn junajn aŭtorojn el Transsilvanujo.

## Verkoj 
* *Befejezetlen történetek tárháza*, poemoj, 1998;
* *A meg nem írt regény*, dua pli larĝita eldonaĵo, Erdélyi Híradó, 2002.

## Fonto 
* Retpaĝohttp://irodalom.elender.hu/erdely/mikoandras.htm 

## Eksteraj ligiloj 
* Fonduso

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Vimeo

**Vimeo** estas entrepreno en Novjorko, Usono, kiu ekde la jaro 2004 ofertas servon de interreta televido: Sur la retejo de la entrepreno, legebla en la angla, la uzantoj povas spekti filmetojn, datumflue transportatajn al la komputilo de la spektanto, kaj registritaj uzantoj povas alŝuti proprajn filmetojn. Laŭ la reteja regularo, rajtas alŝuti filmetojn nur personoj, kiuj ilin "mem kreis aŭ proksime kunlaboris en la kreado".

## Historio 
La retejo estas uzata ne nur en Usono aŭ aliaj anglalingvaj ŝtatoj, sed pli kaj pli ankaŭ ekster Anglalingvio, ekzemple en germanlingvaj ŝtatoj de Eŭropo: Kialo de uzantoj decidiĝi por tiu filmprezenta portalo (ja ekzistas pluraj konkurencaj retejoj) interalie estis la oferto en la jaro 2007 prezenti filmojn en tiama formato HD (angle *High Definition*, "alta detaleco", t.e. granda distingivo). De 2017 ĝi ebligas filmojn ĝis kvalito 8K kaj 360-gradajn.

## Etimologio 
La vorto "Vimeo" fontas de la kunfondanto *Jakob Lodwick* kaj estas anagramo de la angla vorto "movie" (filmo). La nomo krome aludas al la vorto "video" ("vidbendo" aŭ "filmeto"), nur ke vortocentre estas la angla vorto "me" (mi), substrekante la personecon de la retejo kaj la fakton ke alŝutataj kaj prezentataj filmoj ekskluzive estu kreaĵoj de la uzantoj mem.

## Populareco 
Laŭ informo el marto 2009, la retejo havis iom pli ol 2 milionoj da uzantoj kaj averaĝe estis alŝutitaj 13 000 film(et)oj ĉiutage. Pli-malpli 10 procentaĵoj el tiuj estas en formato HD.

## Elstaraj enhavaĵoj 
Krom neprofesiaj alŝutantoj de propraj filmoj, ankaŭ signifa nombro da profesiaj artistoj uzas la portalon. Interalie la usonaj komediistoj * Kristen Schaal*, *Reggie Watts* kaj "Weird Al" Yankovic uzas la retejon por promocii siajn produktaĵojn kaj plikonatigi sin. Krome ankaŭ iuj interretaj filmserioj, kiel la populara usona serio *Jake and Amir*, uzas ĝin. Pluraj popularaj muzikistoj uzas la portalon por prezento de siaj verkoj, interalie ekzemple Britney Spears, kiu premiere prezentis sian novan muzikan filmeton *Radar* tie.
La oficejo de la nuna usona prezidanto Barack Obama en la Blanka Domo alŝutas grafike altkvalitajn versiojn de siaj elsendoj al la retejo (http://www.vimeo.com/whitehousevideos). Kaj la filma festivalo *Disposable Film Festival* en San-Francisko, kiu fokusiĝas pri filmproduktado en novaj amaskomunikiloj, prezentas siajn filmojn ekskluzive en la portalo Vimeo.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri la konkurencaj retejoj YouTube kaj Veoh

## Eksteraj ligiloj 
* *vimeo.com* - internacia retejo de la entrepreno

Kategorio:Interreto
Kategorio:Retejoj aperintaj en 2004
Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Televido
Tamás Marosán

**MAROSÁN Tamás** [maroŝa:n] estas rumanuja hungara humuristo, redaktoro, eldonisto naskita la 22-an de majo 1974 en  Kluĵo. 

## Verkoj
**Legyőztem az egészséget!*, Kolozsvár, 2007.
## Fonto
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj eldonistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Sendormeco

**Sendormeco**, **nedormemeco**, **sendormo**, **nedormemo**, aŭ **insomnio** estas unu el la dormomalordoj plej komunaj.

Kvankam sendormo kutime estas konsiderata nur kiel malfacilo por la ekdormo, estas certa ke la malfacilo ekdormi povas prezenti diversajn jenajn formojn:
* malfacilo por ekdormi tuj post enlitiĝo (komenca sendormo, nome la plej komuna el la tri)
* oftaj vekiĝoj dum la nokto (intermeza sendormo)
* tro fruaj vekiĝoj ĉe la mateno, antaŭ tio planita (fina sendormo)

Tio malhelpas la rekuperon kiun la korpo bezonas dum la nokta ripozo, kaj povas kaŭzi dumtagan dormemon, malaltan koncentriĝon kaj malkapablon senti sin aktiva dum la tago.

La malo de sendormeco estas superdormeco (hipersomnio).


Kategorio:Psikaj malsanoj
Kategorio:Sindromoj en interna medicino
Kategorio:Simptomoj
Ehrendingen

**Ehrendingen** estas komunumo en la distrikto Baden de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 3966 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Ehrendingen, kiu konsistas el la du vilaĝoj Oberehrendingen kaj Unterehrendingen, situas norde de la ĵurasa montoĉeno Lägern. En la nordo la komunumon trafluas la rivero Surbo.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Ehrendingen limas en nordo al Schneisingen, en oriento al Niederweningen (Kantono Zuriko), en sudo al Vetingo, en sudokcidento al Ennetbaden, en okcidento al Freienwil, ken en nordokcidento al Lengnau.

## Trafiko 
La komunumo Ehrendingen situas ĉe la kantona ĉefvojo n-ro 17 de Baden al la valo de la rivero Surbo. La komunumo estas konektita al la publika trafikreto per la du poŝtaŭtolinioj de Baden al Döttingen unuflanke kaj de Baden al Kaiserstuhl aliflanke.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Ehrendingen datiĝas el la jaro 1040 kiel *Aradingen*.

En mezepoko Ehrendingen estis habsburga posedaĵo. Post la konkero de la argovia kernlando de la Habsburgoj fare de la Svisa Ĵurkomunumo, Ehrendingen fariĝis centro de ĵurkomunuma voktejo en la Grafejo Baden. Post la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la voktejo Ehrendingen estis dissolvita kaj la vilaĝoj Unterehrendingen kaj Oberehrendingen kunigitaj al la komunumo Ehrendingen, kiu apartenis ĝis la jaro 1803 al la tiama Kantono Baden, kaj ek de ties dissolviĝo al la distrikto Baden de la nove kreita Kantono Argovio. En la jaro 1825 la du vilaĝoj Oberehrendingen kaj Unterehrendingen estis disigitaj al du aŭtonomaj politikaj komunumoj.

La hodiaŭa komunumo Ehrendingen reestiĝis je la 1-a de januaro 2006 per la rekuniĝo dum 179 jaroj disigitaj komunumoj Oberehrendingen kaj Unterehrendingen surbaze de voĉdonoj en la du komunumo de la jaro 2004.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Ehrendingen
* Ehrendingen en la Historia Leksikono de Svislando
Crickhowell

eta|dekstra|Monteto Crug Hywel
**Crickhowell** estas malgranda urbo de Powys, Kimrio, kiu situis ĉe la sudo limo de la Nigraj Montoj. Ĝi enhavas ĉirkaŭ 2,800 loĝantojn. Tra la urbo fluas Rivero Usk. La urbo nomiĝas laŭ apuda ferepoka montet-fortikaĵo, Crug Hywel.

## Ponto 
eta|dekstra|Parto de la ponto ĉe Crickhowell
Estas 17-jarcenta ponto trans Rivero Usk kiu tre malkutime konstruiĝis: unuflanke ĝi havas 12 arkojn; je la alia flanko, 13.

## Kastelo 
Ĉe Crickhowell videblas ruina mezepoka kastelo. Tiu unue konstruiĝis de la normandoj ĉirkaŭ 1121, plejparte el grundo kaj ligno, kaj plifortiĝis en ŝtono meze de la 13-a jarcento kaj denove en 1400. Tamen dum la frua 15-a jarcento la kastelo parte detruiĝis de armeo de la kimra princo Owain Glyndŵr.

## George Everest 
Ĉe Crickhowell naskiĝis Kavaliro George Everest (1798-1866), laŭ kiu nomiĝas Monto Everesto.

Kategorio:Urboj de Powys
Amendo Platt

eta|dekstra|150px|Unua paĝo de la Amendo Platt.
eta|dekstra|150px|Dua paĝo de la Amendo Platt.

La **Amendo Platt** estis apendico aldonita al la Konstitucio de Kubo en la periodo de la unua militista interveno de Usono en la insulo (1899–1902) kaj kiu respondis al la interesoj de Usono.

La fino de la Hispan-Kub-Usona Milito, inter Hispanio, Usono kaj Kubo, favoris al Usono kaj permesis al ĝi la akiradon de pluraj hispanaj kolonioj. Inter ili troviĝis la insulo Kubo, kiu estis transdonita per la Traktato de Parizo, la 10-a de decembro 1898.

Usono enmiksiĝis en milito kiu vere estis preskaŭ gajnita de la kubanoj. Por tiu ĉi celo estis aprobita en la Kongreso kaj en la Senato la Komuna Rezolucio. Post tio, kun la helpo de la kubaj ribeliĝintoj, elŝipiĝis kaj okazigis ŝipbatalon. Kun la helpo de la kubanoj, Usono militiste okupis la landon.

La Amendo Platt estis aprobata pro la ĉantaĝo de Usono ne foriri ĝis ĝia aprobado. Kun la celo gajni favoran bildon antaŭ la publiko, ĝi realigis propagandan kampanjon, en kiu ĝi parolis pri la nekapableco de la kubanoj finigi la militon kaj kritikis la metodon de la Rekoncentriĝo de Hispanio.

Usono aprobis la Komunan Rezolucion la 19-an de aprilo 1898. Ĝi estis vera militdeklaro al Hispanio, en kiu ne estis agnoskata la volo de la kuba popolo.

La milito havis multflankan karakteron ĉar ĝi ne nur disvolviĝis en la militista kampo sed ankaŭ en la diplomatia, psikologia, ekonomia kaj propaganda, kiuj konigas la imperiisman karakteron de la usona diplomatio en tiu epoko. Lenino diris ke la Hispan-Kub-Usona Milito estis la unua imperiisma milito en Ameriko.

Tiu ĉi amendo al la konstitucio celis la tutan nerektan dependon de Kubo (politike kaj ekonomie) al Usono. En ĝi establiĝis ke Usono povas interveni en la insulon ĉiam kiam ĝi konsideros tion oportunan por *konservado de la sendependeco kaj demokratio*. La Amendo Platt estis forte malakceptata de multaj tiuepokaj intelektuloj kiuj malkaŝe protestis kontraŭ ĝi. Ĝi estis valida ĝis la jaro 1934 laŭ la kontrakto.

Kategorio:Historio de Kubo
Monto Majono (vulkano)

200px|eta|dekstra|La vulkano Majono la 23-an de septembro 1984
eta|200px|dekstra|La vulkano Majono leviĝas super paca paŝteja pejzaĝo proksimume kvin monatojn antaŭ la violenta erupcio en septembro 1984.
La 2462 metrojn alta **Monto Majono** estas vulkano en Filipinoj, proksimume 300 km oriente de la ĉefurbo Manilo. Ĝi situas en la Bikola regiono je la sudorienta etendaĵo de la ĉefinsulo Luzono proksime al la urbo Legazpio
eta|maldekstra|La vulkano Majono en la jaro 1926 dum ripoza fazo
La Majono situas je la limo de la eŭrazia kontinentplato kun la filipina plato, sekve en tektonike ekstreme aktiva regiono. Pro ĝia preskaŭ perfekte formita konuso multaj nomas ĝin la plej bela vulkano de la mondo.

Vulkanologoj klasifikas la Majonon tavolvulkano. En la pasintaj 400 jaroj ĝi erupciis pli ol 50-foje kaj do estas la plej aktiva vulkano de la insulo.

## Eksteraj ligiloj 
* Filipinoj National Disaster Coordinating Council  Ĝisdatigitaj informoj pri Monto Majono
* Terobserva paĝo de NASA 
* Majestic Mt. Mayon - Cagsawa Ruin Park  Bildoj de Jenny Exconde

Kategorio:Stratovulkanoj
Kategorio:Montoj en la Filipinoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 2000 kaj 2999 m
Riohacha

[eta|dekstra|200ra|[Katedralo de Riohacha, sidejo de la diocezo.]]
**Riohacha**, [rioAĉa], nomo tradukebla al "Hakilrivero", nomita en Vajua lingvo, "Süchiimma", estas la plej norda urbo de la Karibia Regiono de Kolombio, ĉefurbo de la Departamento de La Guajira, situa je 1.486 km nordoriente de Bogoto kaj je 160 km nordoriente de Santa Marta. Kun populacio de 167.865 loĝantoj (laŭ la censo de la DANE de la jaro 2005), estas unu el la posthispanaj urboj plej antikvaj de Kolombio kaj de Ameriko fondita en 1545. En 1596 ĝi estis atakata de la pirato angla Francis Drake. Estas havenurbo ĉe la marenfluo de la Rivero Ranchería.

## Nomo 
La nomo *Riohacha*, tradukebla al "Hakilrivero", ekzistas ekde la periodo de la Konkero de Ameriko kaj la hispana koloniigo en La Guajira (1526-1536). Ekzistas tri diferencaj versioj pri sia deveno, ĉiuj el ili rilate la esploradon de la areo ĉe la marenfluo de rivero en la meza parto de la duoninsulo. Kun diferencoj la tri versioj parolas pri roto de hispanaj esploristoj kaj trafo aŭ donaco de hakilo.

## Historio 
De historiaj epokoj la regiono estis loĝata de indiĝenoj kiuj prilaboris oron. Ankoraŭ aktuale loĝas en la regiono gravaj indiĝenaj komunumoj ĉefe de la Vajuoj. Dum la epoko de la hispana koloniigo diversaj grupo de enmigrintoj disputis la kontrolon de la areo, kiu estis riĉa je perloj. Eĉ atakoj de britoj estis kaŭzataj de la allogo por akiri perlojn. Ekzemple en 1596 la urbo estis atakata de la pirato angla Francis Drake, kio rezultis definitiva por la pirato kiu malsaniĝis pro la malfacilaĵoj dum la atako kaj mortis. En 1769 okazis la ribelo de la Vajuoj, kiuj ekkontrolis la urbon la 2an de majo kaj devigis la koloniajn aŭtotitatojn reordigi aliajn rilatojn kun la indiĝenoj.

En 1820 okazis la Batalo de la Laguna Salada (Sala Laguno) kiu akcelis la sendependigon al la urbo regita de José Prudencio Padilla, heroo kiu mortis pro tio kaj estis enterigita en la katedralo. Dum la resto de la 19a jarcento la urbo kreskigis sian komercon kun havenurboj el la Karibio kaj el Eŭropo. Fine de la jarcento naskiĝis en la urbo la plej fama populara muziko kaj danco nome *Vallenato*. Dum la 20a jarcento la urbo kreskiĝis ĝis iĝi grava centro de la Karibia Kolombio.

## Demografio 
El la totala loĝantaro de preskaŭ 170,000 loĝantoj, almenaŭ preskaŭ 50,000 estas indiĝenoj, la majoritato en la ruraj areoj. Lastatempe venis multaj grupoj de enmigrintoj, inter kiuj estas grava la grupo de araba deveno. Laŭ oficialaj censoj 12,2% de la populacio agnoskiĝas kiel afrikodevena entute aŭ parte kaj 20,3% kiel indiĝena.

Kategorio:Urboj de Kolombio
Tesiaoj

La **tesiaoj** estas genro, ***Tesia***, de birdoj insektovoraj. Tiu genro estis iam inkludata en la granda familio de Silviedoj sed ĵusaj pristudoj lokigis ilin ene de nova familio Ĉetiedoj. Tiu genro havas nesinskevan distribuadon en Orienta kaj Sudorienta Azio. La tri nordaj specioj havas ampleksan teritoriojn tra suda Ĉinio, Birmo, norda Tajlando kaj Laoso kaj en Barato, suda Nepalo kaj Vjetnamio; dum la aliaj du specioj troviĝas en Javo kaj la Malgrandaj Sundaj Insuloj en suda Indonezio. Unu specio de tesiao, la Brunkapa ĉetio, kiu okupas la nordan areon de la genroteritorio, estas foje disigita en la genro *Oligura*. La Evereta ĉetio estis iam konsiderata raso de la Timora stumpovostulo, *Urosphena subulata*. La tri nordaj specioj estas foje konataj kiel **grundoĉetioj**. Ili havas **longajn krurojn kaj stareman sintenon** kaj laŭ ŝajno ili ne havas voston, ĉar ties vostodirektiloj estas pli mallongaj ol la vostokovriloj. La plumaro de la nordaj specioj (escepte la Brunkapa ĉetio) konsistas el olivecaj dorsoj kaj flugiloj kaj grizaj ventroj (pli malhelardezaj ĉe la Ardezventra ĉetio); la sudaj specioj havas brunajn flugilojn kaj dorsojn. Ĉiuj specioj havas **okulstrion** kaj ĉiuj escepte la Ardezventra ĉetio havas **superokulan strion**; tiu estas pli rimarkinda ĉe la Helbrova ĉetio. La plumaro de la Brunkapa ĉetio estas diferenca el la aliaj specioj; ĝi havas brilajn flavajn ventron, bruston kaj gorĝon, tre brunan kapon kaj nekompletan blankan okulringon. Ĝi ne havas la vizaĝajn striojn de la aliaj specioj. La beko de ĉiuj specioj estas longaj kaj dukoloraj,

## Specioj 
* Brunkapa ĉetio (*Tesia castaneocoronata*)
* Ardezventra ĉetio (*Tesia olivea*)
* Grizventra ĉetio (*Tesia cyaniventer*)
* Helbrova ĉetio (*Tesia superciliaris*)
* Evereta ĉetio (*Tesia everetti*)

## Referencoj 
Kategorio:Ĉetiedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Ennetbaden

## Pri la komunumo 
** Ennetbaden** estas urbo
komunumo en la distrikto Baden de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 3002 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Ennetbaden situas nordoriente de la distriktĉefurbo Baden ĉe la orienta flanko de la rivero Limato, sudokcidente de la montoĉeno Lägern. Baden, Vetingo kaj Ennetbaden formas kune seninterrompitan aglomeraĵon.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,11 km², de kiuj 0,88 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,71 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur la kresto de Lägern je alteco de 757 m s.m. kaj la plej profunda punkto ĉe la bordo de la rivero Limato je 360 m s.m.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Ennetbaden limas en nordo al Freienwil, en oriento al Ehrendingen, en sudo al Vetingo, en okcidento al Baden, kaj al Obersiggenthal en sudokcidento.

## Trafiko 
Ennetbaden estas konektita per du poŝtaŭtolinioj kaj la loka busreto de Baden kun la publika trafikreto. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas en la najbara urbo Baden.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Ennetbaden datiĝas el la jaro 1261 kiel *Alio Badin*.

Ĝis la jaro 1819 Ennetbaden estis kvartalo de la urbo Baden. La kvartalo Ennetbaden historie estis ribelema kontraŭ la cetera urbo, ĉar dum longa tempo la civitanoj de Ennetbaden en Baden estis civitanoj de dua klaso. Kiam en la jaro 1817 la civitanoj de Ennetbaden rifuzis pagi novan policimpoŝton, kiun enkondukis la urbo Baden, la cetera urbo petis al la registaro de Kantono Argovio la apartiĝon de la kvartalo, kaj la 22-an de decembro 1819 Ennetbaden per kantona dekreto fariĝis aŭtonoma politika komunumo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Ennetbaden
* Ennetbaden en la Historia Leksikono de Svislando
Dante Lafranconi

Li estas emerita-episkopo de Cremona ekde la , li estis anstataŭigita de MS-ro Antonio Napolioni.

## Biografio 
Naskiĝinta en Mandello del Lario la , Dante Lafranconi estis pastrigita la .

## Episkopo 
maldekstra|eta|160px|Blazono de MS-ro Lafranconi.

Elektita episkopo de Savona-Noli la . Konsekrita de MS-ro Alessandro Maggiolini la . Transigita de la papo Johano Paŭlo la 2-a al diocezo de Cremona la , li eniris en sian novan katedralon la 4-an de novembro.

Li estas vic-prezidanto de la Episkopa konferenco de Lombardio.

## Moto kaj blazono 
**Afflante spiritu** (*«&nbsp;Kun ĝoja spirito&nbsp;»*)

## Internaj ligiloj 
* Episkopo

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Diocezo de Piacenco
2048

**2048** estos superjaro komenciĝanta merkrede (vidu ĉi tie kalendaron).
Pasko okazas la 5-an de aprilo.
Dum la jaro 2048 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* Plenluno okazas 29-an de februaro; tio okazas la unua fojo depost 1972.
* Junio: la asteroido 2007 VK184 havas probableco de 1/2940 (0,034%) kolizii kun Tero

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
János Komán

**KOMÁN János** [koma:n] rumanuja hungara poeto, ĵurnalisto, eseisto, ano de E-MIL naskita la 12-an de januaro 1944 en Ogra.
## Kariero
János Komán diplomitiĝis en Pedagogia Altlernejo de Târgu Mureș, poste en UBB de Kluĵo pri historio kaj li estis instruisto en Bilbor, lernejestro en Toplița.
## Poemvolumoj
**Mégis reménnyel cimborálni*, 1999;
**Kalózok hajóján*, 2001.
**Mindig is lesz egy újabb világ*, 2009.
**Az éhes szabadságszobor*, Mentor Kiadó, Marosvásárhely, 2013.
## Studaĵvolumo
**Az emotív közlés művészete és tudománya*, Irodalmi Jelen Könyvek, 2012.

## Fonto
*Erdélyi magyar ki kicsoda, 2010.
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Komán
Sándor Kónya Hamar

**KÓNYA HAMAR Sándor** [konja] estas rumanuja hungara poeto, verkisto, redaktoro, politikisto, ano de E-MIL naskita la 5-an de septembro 1948 en Lunca Mureşului (Alba).

## Kariero 
Sándor Kónya Hamar apartenas al la hungara monoritato en Rumanio. Li diplomiĝis pri filozofio en UBB de Kluĵo (1980), de 1990 li estis interna kunlaboranto de revuo Korunk; deputito en la rumana parlamento, en la eŭropa parlamento.

## Antologioj 
* *Varázslataink*, 1974;
* *Bábel tornya*, 1982

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Nóbel Kudelász

**KUDELÁSZ Nóbel** [kudela:s] lia plena nomo *Kudelász Nóbel Baltazár Attila László*, estas rumanuja hungara poeto, prozaisto, ano de E-MIL naskita la 27-an de marto 1975 en Alba Iulia. 
## Kariero
Nóbel Kudelász finis la universitaton en Segedo en la fako pri angla-rumana lingvoj. Nuntempe li vivas en Sfântu Gheorghe. 
## Volumoj
**Megy az élet haza* (poemoj, prozaj verkoj, Erdélyi Híradó, Kolozsvár), 2001.
## Fonto
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Brunkapa ĉetio

La **Brunkapa ĉetio** (***Tesia castaneocoronata***) estas specio de birdo de la familio de Ĉetiedoj. Ĝi estis iam inkluditaj en la Silviedoj. Ĝi formas parton de la genro *Tesia* kiu enhavas aliajn kvar speciojn.

Ĝi troviĝas en Bangladeŝo, Butano, Ĉinio, Barato, Laoso, Birmo, Nepalo, Tajlando kaj Vjetnamio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj montararbaroj.

Tiu birdo havas **tre brunan kapon** (kio nomigas la specion en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *Tesia castaneocoronata* signifas "kun bruna krono") kiu kontrastegas kun la tre **flava gorĝo** kaj kie rimarkindas la nigraj okuloj markataj de blankaj ĉirkaŭokulaj ringoj ĉefe videblaj en la malantaŭaj partoj. La flava koloro iom nuanciĝas ĉe la olivgriza brusto, dum la ventro kaj dorso estas tute olivgrizecaj iom flave skvamecaj kun pli grizaj flugiloj kaj tre mallonga vosto. Ankaŭ la flugiloj estas mallongaj kaj rondoformaj, dum la kruroj estas longegaj.

La plumaro de la Brunkapa ĉetio estas diferenca el la aliaj specioj de la genro; ĝi havas flavajn ventron, bruston kaj gorĝon, tre brunan kapon kaj iamaniere nekompletan blankan okulringon. Ĝi ne havas la vizaĝajn striojn de la aliaj specioj. La beko de ĉiuj specioj el la genroj estas longaj kaj dukoloraj, kun pli malhela supra makzelo kaj karnokolora suba makzelo, krom forta bordo ĉe supra makzelo.

La Brunkapa ĉetio, kiu okupas la nordan areon de la genroteritorio, estas foje disigita en la genro *Oligura*. Tiuj tesiaoj loĝas en subkreskaĵaro de arbaroj, kutime montararbaroj larĝfoliaj. Ili preferas marĉarbarojn, kaj troviĝas ofte ĉe akvo. Ili manĝas insektojn ĉefe surgrunde, sed ankaŭ inter la grimpoplantoj surtrunke. Ĉe la Brunkapa ĉetio ambaŭ seksoj kovas la ovodemetadon; oni scias ankaŭ ke tiu specio estas eventuale parazitata de la Eta kukolo.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Tesia castaneocoronata. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10a de julio 2007.

Kategorio:Ĉetiedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
2047

**2047** estos normala jaro komenciĝanta marde (vidu ĉi tie kalendaron).
Pasko okazas la 14-an de aprilo.
Dum la jaro 2047 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* 1-a de julio: la transira reĝimo "Unu lando, du sistemoj" kiun Ĉinio aplikas al Honkongo finiĝas.

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...