open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Árpád Berczik

**BERCZIK Árpád**  estis hungara novelisto, dramverkisto, ano de MTA naskita en Temeŝvaro la 8-an de julio 1842 kaj mortinta en Budapeŝto la 16-an de julio 1919.

## Biografio 
Árpád Berczik finis juron, li estis ekde 1867 oficisto de presarsekcio de ministerikonsilantaro, ekde 1872 ĝia gvidanto. Li estis membro de Societo Kisfaludy (1873), poste membro de Societo Petőfi. Li estis konstanta kunlaboranto de Borsszem Jankó, semajna feiletonisto de Pesti Napló (1870-72), sed li akiris sukcesojn per siaj teatraĵoj.

## Verkoj 
* *Az igmándi kispap*, (népszínmű, 1881);
* *Nézd meg az anyját* (vígjáték, Bp., 1883);
* *A Protekció* (vígjáték, Bp., 1885);
* *Himfy dalai* (vígjáték, 1898);
* *Színművei* (I-V., 1912).

## Bibliografio 
* Kozma Andor: B. Á. emlékezete (MTA Emlékbeszédek, Bp., 1921);
* Berczik Árpád: B. Á. (Bp., 1933);
* Molnár Pál: B. Á. a drámaíró (Bp., 1936).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Thomas Wintour

**Thomas WINTER** aŭ **WINTOUR** (ĉ. 1571 - la 31-an de januaro 1606), partoprenanto en la pulva konspiro de 1605 - malsukcesa komploto mortigi la britan reĝon Jakobo la 1-a kaj aliajn. Lia frato Robert Winter ankaŭ komplotis, kaj li estis la edzo de la fratino de Robert Catesby kiu direktis la aferon. En 1603 li petis Filipon la 3-an de Hispanio subteni katolikan ribelon en Anglio. Li estis dolorege ekzekutata kun aliaj konspiruloj.

Kategorio:Anglaj lingvistoj
Guy Fawkes

eta|dekstra|Oni arestas Guy Fawkes.

**Guy FAWKES**  (naskiĝis la 13-an de aprilo 1570, mortis la 31-an de januaro 1606) estis la plej fama partoprenanto en la pulva konspiro de 1605 - malsukcesa komploto mortigi la britan reĝon Jakobo la 1-a kaj aliajn.

Li naskiĝis en York, urbo en nord-Anglio. Lia patro estis juristo kies fako estis la leĝoj de la eklezio. Post ties morto en 1579, la patrino de Guy Fawkes edziĝis al la ferva romkatolika Denis Bainbridge. Kiam li havis dek-ses jarojn, Guy Fawkes mem konvertiĝis al la romkatolikismo. Post laborado kiel servisto en la domegoj de du katolikaj nobeloj (la 1-a kaj 2-a Vicgrafoj Montagu), Fawkes soldatis en la armeo de Hispanio kiu klopodis subpremi la ribelon de la protestantaj nederlandanoj. Lia komandanto estis la katolika Kavaliro William Stanley, kiu havis trupon de soldatoj el Irlando kaj kiu nomumis Fawkes oficiro. En la armeo li lernis pri eksplodiloj. Eble parte pro enkonduko fare de Stanley, Fawkes renkontis Robert Catesby, kiu unue planis la pulvan konspiron, kaj kiu decidis ke Fawkes estru ĝian efektivigon.

Guy Fawkes anticipis ke li mortus kiam la pulvo eksplodus: sed la komploto malsukcesis kiam homo ekkaptis de Fawkes la torĉon per kiu li volis eksplodigi la pulvon. Antaŭ la Privata Konsilio Fawkes restis defia: demandate de lordo el Skotlando kion li intencis, li respondis, "blovegi vin, skotajn aĉulojn, reen al viaj propraj montoj". Oni torturis lin: unue li silentis sed, eltrovinte post pluraj tagoj ke aliaj konspiruloj komencis klaran ribelon, li konfesis, tamen malkaŝante nur la nomojn de konspiruloj kiuj aŭ jam mortis aŭ estis jam konataj de la instancoj. Ĉe la eŝafodo li saltis kaj rompis al si la kolon por eviti multe pli doloregan morton.

La britoj kutimas flamigi krakfajraĵojn je la 5-a de novembro, dum la "nokto de Guy Fawkes" (*Guy Fawkes Night*), kaj tiam ofte bruligas figuraĵon de Guy Fawkes.

## Masko de Guy Fawkes 
[eta|Membroj de grupo "[Anonymous", portante la maskon en Los Angeles, 2008]]

Dum la noktoj de Guy Fawkes, oni portis simbolan maskon pri li, sed la nuntempe uzata masko havas originon al komika libro V for Vendetta, kiu startis en 1982 kaj en ties filma adaptado en 2005, kiu aperis en 2006. La nun konatan karakterizan maskon ellaboris David Lloyd (komikdesegnisto) kaj ĝi iĝis uzata ekde dua duono de la 2000-aj jaroj dum kontraŭ-potenculaj protestoj, ĉefe fare de la movado Okupu Wall Street kaj la interreta movado "Anonymous".

Kategorio:Angloj
Komunumaro Hettenleidelheim

La **komunumaro Hettenleidelheim** - germane *Verbandsgemeinde Hettenleidelheim*  - estas eksa komunumaro en Germanio, ĉirkaŭ la centra komunumo Hettenleidelheim. Ĝi troviĝis en la distrikto Bad Dürkheim de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro [[]] la komunumaro havis  loĝantojn. Komence de januaro 2018 ĝi kune kun la najbara Grünstadt-Land fuzios al nova komunumaro Leiningerland.

La administrejo de la komunumaro centre plenumas iujn oficejajn servojn por la loĝantoj de ĉiuj membraj komunumoj, kiuj parte en komparo kun aliaj partoj de Germanio havas relative malmultajn loĝantojn, tial ke vivteno de administrejo kun ĉiuj servoj en ĉiu unuopa komunumo estus malekonomia.

La blazono de la komunumaro simboligas la historiajn regintojn: Supre la arĝenta aglo sur blua fundo kaj la kvar krucoj sur ruĝa fundo reprezentas la historian grafan dinastion *Leininger*, sube la arĝenta ŝlosilo sur nigra-ora fono la antaŭan episkopejon Worms kaj la ora leono sur nigra fono la historian regnon Palatinato.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la komunumaro Hettenleidelheim 

Kategorio:Distrikto Bad Dürkheim
Hettenleidelheim
Hettenleidelheim
Thomas Winter

**Thomas Winter** estas la nomo de :

*Thomas Daniel Winter (1896–1951), usona deputito el Kansaso
*Thomas Winter (ĵurnalisto), nuna ĉefredaktoro de *Human Events*
*Thomas Wintour aŭ Winter (1571–1606), partoprenanto de la pulva konspiro
Robert Catesby

eta|dekstra

**Robert CATESBY** (1573 - la 8-an de novembro 1605), partoprenanto en la pulva konspiro de 1605 - malsukcesa komploto mortigi la britan reĝon Jakobo la 1-a de Anglio kaj aliajn.

Li estis ano de ferve romkatolika familio, kaj konatulo de Edward Garnet, sacerdoto de la Jezuita ordeno. Lia patro pasis multe de sia vivo en mallibero pro siaj kredoj. Li mem subtenis la fiaskan ribelon de Robert Devereux, 2-a Grafo de Essex en 1601: pro tio oni grave monpunis lin. Post la malsukceso de la pulva konspiro, li fuĝis el Londono al Holbeach House en Staffordshire. Tie li mortis, aŭ dum bataleto aŭ kiam pulvo eksplodis.

Kategorio:Romkatolikaj aktivuloj
Thomas Percy (pulva konspiro)

eta|dekstra|Thomas Percy (pulva konspiro)
**Thomas PERCY** (ĉ. 1560 - la 8-an de novembro 1605), ano de aristokrata familio kaj unu el la partoprenantoj en la pulva konspiro de 1605 - malsukcesa komploto mortigi la britan reĝon Jakobo la 1-a kaj aliajn.

Li estis la pli juna filo de Edward Percy de Beverley kaj Elizabeth Waterton kaj en sia infaneco estis protestanta. Li diplomiĝis ĉe la Universitato de Kembriĝo en 1680. Kiam ankoraŭ junulo li konvertiĝis al la romkatolikismo. En 1591 li edziĝis kun Martha Wright, fratino de Christopher Wright, onklino de John Wright kaj amikino de Robert Catesby, ĉiuj konspiruloj.

En 1594 kuzino, Henry Percy 9-a Grafo de Northumberland, nomumis lin konestablo de la kastelo ĉe Alnwick kaj administristo de siaj nordaj bienoj: pro siaj tiranaj rimedoj li malpopulariĝis. En 1596 li mallonge malliberiĝis post mortigo de homo en markia bataleto kun rabantaj skotoj. En 1603 oni akuzis lin pro fraŭdo sed Henry Percy daŭre fidis al li, kaj sendis lin al Jakobo la 6-a de Skotlando kun letero petante ke, se li heredus la anglan tronon, Jakobo estus tolerema rilate la anglajn romkatolikojn. La respondo ja ŝajnis favora, tamen, post lia surtroniĝo, Jakobo ne nuligis la leĝojn kontraŭ la katolikoj. Tomas Percy pridsikutis tion kun Robert Catesby, kiu malkaŝis siajn planojn pri la pulva konspiro. Thomas Percy ferve aktivis en la afero. La 4-an de novembro 1605 li vespermanĝis ĉe la Londona domego de sia kuzino la Grafo de Northumberland. Informiĝante pri la malsukceso de la komploto, li fuĝis. Fine, ĉe Holbeach House, li mortis dum bataleto. Oni enteriĝis lin, sed poste oni elfosis la korpon kaj fortranĉis la kapon, kiu estis ekspoziciata sur pikstango.

Kategorio:Angloj
Llanelli

**Llanelli** estas la plej larĝa urbo en la graflando de Camarthen, sudokcidenta Kimrio. Dum la 18-a kaj 19-a jarcentoj ĉi tiu urbo graviĝis per karbominejoj kaj ŝtalejoj. Llanelli iĝis fama pro fabrikado de stanferlado (angle: 'tinplate').

Laŭ la stato de  en la urbo vivis .

Kategorio:Urboj de Britio
Kategorio:Urboj de Kimrio
Robert Wintour

**Robert WINTER** aŭ **WINTOUR** (1565 - la 30-an de january 1606), partoprenanto en la pulva konspiro de 1605 - malsukcesa komploto mortigi la britan reĝon Jakobo la 1-a kaj aliajn. Lia frato Thomas ankaŭ komplotis. Post la malsukceso de la komploto, li kaŝis sin ekster Londono, sed estis kaptata kaj dolorege ekzekutata en Londono.

Kategorio:Angloj
Eldonado

[eta|Presisto laboranta per frua [Presmaŝino|Gutenberga presmaŝino el la 15a jarcento (gravuraĵo de 1877).]]
dekstra|eta|200px|Diversaj eldonaĵoj en surstrata gazeto-vendejo.
**Eldonado** (aŭ *publikigado*) estas la agado fari informadon, literaturon, muzikon, softvaron kaj alitipan enhavon disponebla al la publiko por vendo aŭ senpage. Tradicie, la termino referencas al la distribuado de presitaj verkoj, kiel libroj, gazetoj kaj revuoj. Je la alveno de la ciferecaj informosistemoj, la kampo etendiĝis al inkludo de elektronika eldonado kaj publikigo ekzemple de bitlibroj, akademiaj gazetoj, mikropublikigo, retejoj, blogoj, videoludoj kaj similaĵoj.

Eldonado povas produkti privatajn, klubajn, komunajn aŭ publikajn havaĵojn kaj povas esti kondukita kiel komerca, publika, socia aŭ komunuma aktiveco. La komerca publikiga industrio gamas el grandaj multnaciaj konglomeraĵoj kiaj RELX, Pearson kaj Thomson Reuters ĝis miloj da malgrandaj sendependuloj. Ĝi havas variajn diviziojn kiaj: komerca/podetala publikigo de kaj fikcio kaj ne-fikcio, eduka publikigo (k-12) kaj akademia kaj scienca eldonado. Eldonado estas entreprenita ankaŭ fare de registaroj, la civila societaro kaj privataj kompanioj por administraj aŭ ĝeneralaj postuloj, negocoj, esplorado, kaj politikaj kaj publikaj celoj. Tio povas inkludi Jarajn raportojn, esplorraportojn, merkatraportojn kaj teknikajn raportojn. Lastatempe memeldonado fariĝis tre ofta.

"Eldonisto" povas aludi al eldona entrepreno aŭ organizaĵo, unuopulo kiu estras eldonkompanion aŭ eldonmarkon, aŭ al individuo kiu estras gazeton.

## Notoj 
Kategorio:Amaskomunikila industrio
Eldonado
Mellich-Glaĉero

**Mellich-Glaĉero** (germane **Mellichgletscher**) estas deklivglaĉero en la Valezaj Alpoj en Svislando. La glaĉero havas longecon de 3 km, larĝecon de ĝis 2 km, kaj kovras areon de 5 km².

## Priskribo 
Mellich-Glaĉero havas sian originon en alteco de proksimume 4000 m sur la glaĉerigita montokresto inter Rimpfischhorn en la sudo kaj Allalinhorn en la nordo. En oriento ĝi estas tra la firnkovrita Allalin-Pasejo en alteco de 3564 m s.m. ligita kun Allalin-Glaĉero. La glaĉero fluas en regula deklivo de inter 20 ĝis 25 % okcidenten kaj finiĝas en du langoj, kiuj estas disigitaj unu de la alia per rokkresto en alteco de proksimume 3000 m. Ĉi-tie fontas el ĝi la glaĉerrivero *Mellichbach*, kiu alfluas en la valo al Matervispa, kiu post kuniĝo kun Saaservispa alfluas al Rodano.

## Ligo kun Längfluh-Glaĉero dum la Eta Glaciepoko 
Dum la kulmino de la Eta Glaciepoko meze de la 19-a jarcento Mellich-Glaĉero kune kun la najbara **Längfluh-Glaĉero** (germane **Längfluhgletscher**) vastan glaciareon je la okcidenta flanko de Rimpfischhorn kaj etendiĝis ankoraŭ 1 km pli profunden al la valo. Längfluh-Glaĉero hodiaŭ havas longecon de 2 km kaj kovras areon 2.5 km². Ĝi finiĝas ankaŭ en du langoj en alteco de 2950 m.

## Eksteraj ligiloj 
* Mellich-Glaĉero sur bergfotos.com 
* Bildoj de Längfluh-Glaĉero

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Marao

**Marao**, (laŭvorte morto), iam nomata *Sinjoro de morto*, estas budhisma demono, kiu klopodis malhelpi al bodisatvo Gautamo (la estonta budho Gotamo) en vekiĝo.[eta|dekstre|200px|Atako de Marao kontraŭ la [bodisatvo Gaŭtamo.]]Marao regas al sansaro, do al ĉiuj estuloj, kiuj renaskiĝas. Se iu atingus la vekiĝon, tiu eksiĝos el tiu ĉi rando de renaskiĝado kaj Mara jam ne havas potencon super tiu. Kiam la bodisatvo Gotamo estis sidanta en Bodgajo sub la bodiarbo kaj li estis survoje al vervekiĝo, Mara ekkonis tion volante malebligi al li tion. Li sendis al la asketo siajn junajn filinojn, por ke ili forkonduku lian atentemon. Sed la bodisatvo Gotamo per movo de la mano ŝanĝis la filinojn de Marao en maljunulinojn. Simile li rezistis ankaŭ kontraŭ pluaj maŝoj de Mara, li atingis la vekiĝon kaj fariĝis budho.

En piednoto de la *Darmopado* tradukita de Gunnar Gällmo, Eldona Societo Esperanto Stockholm 2002, oni legas: « *Marao: En budhismaj tekstoj, Marao estas ofte priskribata kiel la persona diablo, kiel devao misuzanta sian potencon, sed oni povas ankaŭ rigardi lin kiel simbolon por onia propra emo tenti kaj trompi sin mem.* »

Kategorio:Terminaro de Budhismo
Akvofala apuseto

La **Akvofala apuseto**, **Giganta salangano** aŭ **Giganta apuseto** (*Hydrochous gigas*) estas specio de apuseto de la familio de Apusedoj. Ĝi estas la ununura specio ene de la genro ***Hydrochous***. Ili estas unikaj inter apusetoj, ĉar nestumas ĉe akvofaloj, kiel kelkaj cipseloj. Krome kaj la genro kaj la specio estas intermeza inter *Collocalia* kaj *Aerodramus*, ĉar ĝi havas grizan plumaron, sed ne ekolokigon. Ŝajne ĝi estas parenco de la *Aerodramus papuensis* kaj de aliaj specioj de la genro *Aerodramus*. Temas pri eta birdo 16 cm longa kaj 37 g peza.

## Disvastiĝo
Ĝi loĝas en kontinenta Malajzio, kaj en montaroj de Sumatro kaj Okcidenta Javo, en Indonezio, en tropikaj aŭ subtropikaj montetaj kaj montaraj arbaroj aŭ malfermaj kamparoj, sed ĉiam proksime de akvofaloj, kiujn uzas kiel nestolokoj (ĉefe apud aŭ eĉ malantaŭ ili) kaj kio nomigas la specion. Oni vidis tiujn birdojn ankaŭ en Borneo, en Saraŭako kaj Sabaho, en Malajzio, kaj en Brunejo, sed oni ne atingis ekzempleron tie kaj pro tio tiu informo ne estas certigita. Ŝajne ne estas kolonia specio, sed almenaŭ ĉe Gede-Pangrango, Javo, estis unu kolonio sufiĉe granda, sed kio poste malpliiĝis. La plej minaca danĝero estas senarbarigo, tio estas detruo de la arbaro, hejmo de la specio. Ĉiuokaze la specio aperas je 300 ĝis 2 400 m sur la marnivelo.

## Kutimoj
Ĝi nestumas malantaŭ aŭ apud akvofaloj en rokofendoj. La nesto estas konstruita el musko kaj radikeroj kungluitaj per salivo, kiel ĉiu apuso. Ili manĝas dumfluge flugantajn insektojn.

## Referenco
* *BirdLife International* 2004.  Hydrochous gigas.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24a de Julio 2007.
Disenterio

dekstra|eta|200px|*Entamoeba histolytica*, amebo kaŭzanta de disenterio
**Disenterio** estas infekta malsano asocia al ventra doloro, febro, diareo, kaj inflamo kaj ulceriĝo de la buŝo. Ĝi povas esti kaŭzata de ameboj aŭ de baciloj de la genro *Shigella* kaj asociiĝi al gonoreo. Estas du grandaj tipoj:

* Shigelozo aŭ elbacila disenterio:
** Akvo estas la plej komuna transportilo de la infekto
** Kovoperiodo: 1-3 tagoj
** Infekta dozo: de 10 al 100 ĉeloj
** Atakaveraĝo: 1 - 50 %
** Morteco: 0.7 – 12 %
** La maniero kontaĝi estas el fekaĵo al buŝo

* Elameba disenterio aŭ amebozo estas kaŭzata de amebo *Entamoeba histolytica*

## Simptomoj 
* Febro: aperas subite atingante 
* Mialgio aŭ muskoldoloro
* Astenio aŭ laceco
* Akveca diareo kaj kolikoj
* Hemoragio aŭ sangelfluo, ankaŭ sango en fekaĵoj
* Muko
* Puso
* Tenesmo aŭ fekdezirego
* Kapdoloro
* Ventra doloro
* Vomado

## Kuracado 
Realiĝas ĉefe per antibiotikoj.

Kategorio:Sindromoj en gastroenterologio
Zadar

250ra|eta|maldekstra|Vido al Zadar
eta|maldekstra|250ra|Katedralo de sankta Anastazio
eta|maldekstra|250ra|Romia Forumo en Zadar
**Zadar** (ankaŭ kroate), (latine *Iader* itale *Zara* hungare *Zára*) estas urbo en Kroatio.

## Situo 
La urbo situas sur ebenaĵo, laŭ marbordo de Adriatiko.

La urbo apartenis al Romia Imperio, poste al Bizanca Imperio, en la 9-a jarcento al Kroatio, ekde 1006 al Venecio. Tio kaŭzis lavangon, r sennombre la regantoj ŝanĝiĝis, foje italoj, foje hungaroj kune kun kroatoj. Inter 1797-1920 la Habsburgoj akiris la urbon, poste ĝi estis havaĵo de Italio, fine en 1947 ĝi estis parto de Jugoslavio. Dum ties ĉi disfalo okazis tie gravaj bataloj en 1995, post kio la urbo apartenas al Kroatio.

La Kornatoj (kroate Kornati aŭ pli longe Kornatski otoci) aŭ la Kornata arkipelago estas Kroata arkipelago en la Adriatiko. Ĝi konsistas el proksimume 140 insuloj, insuletoj kaj rokoj. La Kornatoj situas antaŭ la marbordo de centra Dalmatio, sude de la urbo Zadar. Neniu el la insuloj havas daŭrajn loĝantojn.

## Vidindaĵoj 
* Vicoj de renesancaj palacoj
* Rezidejoj de katolika ĉefepiskopo, metropolito kaj ortodoksa episkopo
* Urbomuroj kun 4 pordegoj
* Placo dei Signori kun biblioteko Paravia kaj kun urbodomo
* Katedralo omaĝe al Anastazio la 1-a de la 13-a jarcento
* Preĝejo omaĝe al Simono la Fervorulo
* Marorgeno de Nikola Bašić

## Servoj 
* Universitato de Zadar

## Industrio 
* mara fiŝado, tabako, likvoro (maraschino), fremdultrafiko.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Székesfehérvár, Hungario

Kategorio:Urboj de Kroatio
Ferenc Papp

**PAPP Ferenc** estis rumanuja hungara verkisto, tradukisto naskita en Biharia la 15-an de decembro 1924 kaj mortinta en Târgu Mureș la 5-an de aprilo 2006.

## Biografio 
La mezlernejon Papp finis en Oradea (1942). Li estis laboristo, dum la dua mondmilito militkaptito. Poste li estis en Târgu Mureş socilaboristo, inter 1949-53 ĵurnalisto ĉe Népújság. En 1953 li iĝis interna kunlaboranto de Igaz Szó. Pro malsano li pensiuliĝis en 1976.

## Verkoj 
* *Tiszta út* (rakonto, 1950);
* *Az új mozdony* (porjunulara romano, 1951);
* *Acélfogak* (romano, 1953);
* *Viharostető* (romano, 1953, reverkite 1961;
* *Lelkiismeret* (rakontoj, Mv. 1955);
* *Remény* (romano, Mv. 1956);
* *Rozsda* (rakonto, Mv. 1957);
* *Csalódás* (noveloj, Mv. 1958);
* *Lehullt az első hó* (romaneto, 1961);
* *Füstben és fényben* (romaneto, 1962);
* *A kerítés fölött* (romaneto, 1963);
* *A gyökerek alatt* (romaneto, 1964);
* *Négy kisregény* (1965);
* *Földre szállt ember* (romaneto, 1966);
* *Én is voltam gyermek* (romano, 1968);
* *Még öt perc* (noveloj, 1969);
* *A részeg vadőr* (rakontoj, 1972);
* *Földre szállt ember* (tri romanoj, Bp. 1976);
* *Kisregények* (1984);
* *Amikor a kutya megkerül* (rakontoj, Mv. 1994).

## Tradukaĵoj 
* F. Munteanu: Sziénai föld, r., Bk., 1963;
* R. Luca: Szerelmi történet, r., Bk., 1963;
* L. Demetrius: A boldog ember halála, vál. elb., Bk., 1965;
* I. Băieşu: Az őrnagy és a halál, vál. elb., Bk., 1967;
* T. Arghezi: A virágáruslány, r., Bk., 1968;
* T. Arghezi: Boldogasszony temető, r., Bk., 1969;
* A. Mihale: A kék üteg, elb., Bk., 1970;
* M. Preda: A kellemetlen ember, r., Bk., 1970;
* G. Călinescu: Násznapok, r., Bk., 1971 (Kvár, 19752);
* M. Sebastian: Akácok városa, r., Bk., 1971;
* P. Georgescu: Poenaru doktor, r., Bk., 1972;
* L. Fulga: Orpheusz halála, r., Bk., 1975;
* I. A. Brătescu-Voineşti: Ahol az igazságot mérik, elb., Bk., 1977;
* P. Georgescu: A hallgatás küszöbén, r., Bk., 1978;
* G. Galaction: A régi tükör [ford. többekkel], vál., Bk., 1979;
* M. H. Simionescu: Századunk elején, déltájban, elb., Bk., 1979; A. D. Munteanu: Nagy szerelmek, r., Bk., 1980;
* I. Teodoreanu: Vidéki vakációk, trilógia [1. Felhőtlen nyár, 2. A szerelem nyara, 3. Szelek sodrában], Bk., 1983-1985;
* G. Bogza: Szeizmográf, publ., vál., Bk., 1987.

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Port-Moresbo

eta|dekstra|300px|Panoramo de Port-Moresbo
eta|dekstra|150px|Flago de Port-Moresbo
**Port-Moresbo** (, ) estas ĉefurbo, samtempe plej granda urbo de Papuo-Nov-Gvineo.

## Historio 
La urbo estis fondita en 1873. Dum la 2-a mondmilito la japanoj volis invadi la urbon. En la ĝangalo okazis teruraj bataloj.

## Servoj 
* Universitato de Papuo-Nov-Gvineo

## Trafiko 
Internaciaj haveno kaj flughaveno, interne aŭtobusoj trafikas.

## Famuloj 
* William Takaku

Kategorio:Loĝlokoj de Papuo-Nov-Gvineo
Kategorio:Ĉefurboj de Oceanio
Polarizado

**Polarizado** (ankaŭ **polarigado**-Kemia kaj Scienc-teknika vortaro) estas eco de transversaj komponantoj de elektromagnetaj ondoj, kiuj priskribas la direktiĝon de ilia elektra vektoro. Okaze de laŭlongaj ondoj, la polarigada fenomeno ne povas aperi, ĉar la svingado okazas en etendiĝa direkto.

Ne konfuzu polarigadon de elektromagneta ondo tra travidebla medio kun *polusigado* de medio, kiam ĉi-lasta reagas aŭ al elektra kampo (vidu artikolon polariza denseco) aŭ al magneta kampo (vidu artikolon magneta momanto).

Pri sonaj ondoj,pro ties ecoj, transversa polarizado eblas nur tra solidoj, ĉar nur laŭlonga polarizado okazas tra gasoj kaj likvaĵoj, .

## Tipoj 
La bildo sube montras la evoluon de la elektra kampo (bluaj kurboj) laŭ la tipo de polarizado.

* *linia polarizado*: la amplituda vektoro montriĝas ĉiam en konstanta direkto (samfazo de la du komponantoj de la vektoro).
* *cirkla polarizado* (turniĝanta polarizado): la amplituda vektoro turniĝas per konstanta grada rapido (defaziĝo je 90 gradoj de la du komponantoj).
* *elipsa polarizado*: la osciloj de la du komponantoj estas malsamaj (malsamaj amplitudoj de la du komponantoj kun konstanta defaziĝo, kiu estas nek nulo nek 90 gradoj).

## Vidu ankaŭ 
* Duobla refrakto
* Efiko de Faraday
* Polariza denseco

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Elektromagneta radiado
Ĥiraleco

[300ra|eta|Du [enantiomeroj de aminacido, kiuj estas *ĥiralaj*.]]
**Ĥiraleco** aŭ **kiraleco** estas la propreco de iaj objektoj aŭ sistemoj, laŭ kiu ili formas la spegulbildon per turnado, tielmaniere ke la originala kaj la turninta objekto ne povas kovri unu la alian. Tiuj objektoj nomiĝas *ĥiralaj* aŭ *kiralaj*. Ekzemplo por tio estas la dekstra kaj maldekstra manoj de la homo.

Ĝenerale, objekto estas ĥirala, se ĝi ne havas turn-spegulan akson, sed aliaj simetriaj elementoj povas aperi (ekzemple, turna simetrio). Ĥirala objekto ne devas estis senescepte nesimetria.

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Simetrio
Kategorio:Kemia nomenklaturo
Kingstono

eta|maldekstra|250px|"Cast-away in Jamaica" - Strato Harbor en Kingstono, januaro de 1861
eta|maldekstra|250px|"Cast-away in Jamaica", januaro de 1861
eta|250px|Devon House rememoriganta lukson, en kiu la riĉa tavolo de la socio vivis en la 19-a jarcento
**Kingstono** estas ĉefurbo, samtempe plej granda urbo de Jamajko.

## Situo 
La urbo situas en la ebenaĵo de Liguanea, ĉe bordo de Kariba Maro. Ĝi estas ĉirkaŭigata de montoj *Blue Mountains*, *Red Hills*, *Long Mountain* kaj ĝia haveno Kingston Harbour. Portmore troviĝas nur 8 kilometrojn.

## Historio 
La urbo formiĝis el haveno *Port Royal* en 1693 post tuj la tertremo. Komunumo *St. Andrew* aldoniĝis en 1923.

## Trafiko 
Internaciaj flughaveno kaj haveno.

## Amaskomunikiloj 
* *The Gleaner*

## Famuloj 
* Bob Marley muzikisto

## Ĝemelurboj 
*  Miami, Usono
*  Kalamazoo, Usono
*  Coventry, Anglio

Kategorio:Jamajko
Kategorio:Ĉefurboj de Karibio
Kategorio:Urboj de Jamajko
Mutarotacio

**Mutarotacio** estas propreco de opte aktiva likvaĵo, kiu ŝanĝas la svingebenon - tiel la turnangulon - de la alvenanta linie polusigita lumo. Tio karakterizas multajn karbonhidratojn.

Se oni solvas kristalan D-glukozon en akvo, oni povas spekti la fenomenon per polarimetro.

Kategorio:Optiko
Magado

**Magado** (मगध), estis reĝlando en antikva Barato, kies teritorio etendiĝis proksimume ĉirkaŭ riverejo de rivero Gango kaj iliaj alfluantoj. Ĝi estis unu el la dek ses grandaj regnoj kaj ties ĉefurbo estis Raĝagriho, la hodiaŭa Raĝadiro. Pri tiu ĉi reĝlando konserviĝis multaj mencioj jam en la *Ramajano*, la *Mahabarato*, la *Puranoj* kaj budhismaj kaj ĝajnismaj tekstoj.

Estis ĝuste en la reĝlando Magado, kie estiĝis budhismo kaj ĝajnismo, hodiaŭ unuj el la plej grandaj religioj en la mondo. La radikoj de multaj dinastioj, kiuj pli poste ekregis en regiono de hinda subkontinento, tuŝas ĝuste en Magadon. Anstataŭ ĉiuj eblas nomi dinastio de Maŭrjoj kaj ilia maŭrja imperio aŭ dinastio de guptovidoj.

## Vidu ankaŭ 
* Aŝoko
* Bindusara
* Ĉandragupto Maŭrjo

Kategorio:Terminaro de Budhismo
Kategorio:Historio de Barato
Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Kategorio:Dek ses grandaj regnoj
Racemaĵo

**Racemaĵo** (el la latina *acidum racemicum* = vinbera acido, per kiu Pasteur sukcesis unuafoje produkti ĝin) estas sammola miksaĵo de du enantiomeroj. La racemaĵo opte ne estas aktiva, tio estas, ĝi **ne** turnas la polusigan ebenon de la polusigita lumo, ĉar ambaŭ enantiomeroj aperas en la miksaĵo samkvante. 

Kategorio:Kemio
Kategorio:Miksaĵoj
Ŝramano

[dekstra|eta|[Ĝajnismo|Ĝajna monaĥo]]

[dekstra|eta|[Ĝajnismo|Ĝajna monaĥo]]

**Ŝramanoj** (Sanskrito: ś*ramaṇa (श्रमण)*; Palio: *samaṇa*) estis  vagemaj predikantoj kaj asketoj de antikva Hindio, kiuj amase agadis ĉirkaŭ de la 6-a ĝis la 5-a jarcento a.K.. 

Oni nomis ilin ankaŭ vagantoj aŭ pilgrimuloj. En budhismaj tekstoj, la esprimo *ŝramano* estas uzata kiel sinonimo de bikŝuo.

## Vidu ankaŭ 
* Kvin bikŝuoj
* Ŝramanismo

Kategorio:Sanskritaj budhismaj nocioj
Kategorio:Terminaro de Budhismo
Kategorio:Ĝajnismo
Majadevio

**Maja** aŭ **Mahamaja** estis patrino de budho Ŝakjamunio, la fondinto de budhismo. En Sanskrito kaj Palio *Māyā* signifas *iluzio*. Ŝi mortis kelkajn tagojn post la naskiĝo de la Budho

Ŝi estis kolijino kiu naskiĝis en Devadaha, la malgranda reĝlando en antikva Nepalo. Ŝi edziniĝis kun reĝo Ŝudodano el dinastio de la ŝakjoj kaj transloĝiĝis al li en Kapilavastuo. Foje ŝi sonĝis pri blanka elefanto, kiu enpaŝis en ŝin en la sonĝo. Post nelonge ŝi konstatis, ke ŝi estas graveda. Kiel estis kutime, Maja forveturis por naski en la domon de siaj gepatroj. Survoje ŝi volis ripozi en bosko Lumbini, Kiam ili haltis eĉ kun la akompanantaro, Maja eksentis, ke ŝi jam ne plu povas prokrasti la naskon kaj naskis tie. Laŭ tradicio ŝi naskis staranta; dum ŝi tenis per la dekstra mano arbon, la infano eliris el ŝi tra la dekstra flanko. La malgranda princo ricevis nomon Siddhārtha.

## Referencoj kaj notoj 
Kategorio:Parencoj de la Budho
Waldorf-Astoria

[eta|altdekstre|180ra|Waldorf-Astoria ([2006)]]
[eta|[Park Avenue (Manhatano)|Park Avenue kaj Waldorf-Astoria]]
La **Waldorf-Astoria** estas la nomo de du luksaj hoteloj en Novjorko. La unua staris en la loko de la nuna Empire State Building ĉe la Fifth Avenue, la nuntempa estas 42-etaĝa 1925-stila konstruaĵo, konstruita en 1931 ĉe
Park Avenue en Manhatano (numero 301). La Waldorf-Astoria estas parto de la hotelĉeno Hilton.

En la nuna *Waldorf-Astoria* troviĝas tri amerikanaj kaj klasikeŭropaj restaŭracioj, belecejo kaj diversaj luksaj butikoj. La enirejo ricevis plurfoje premion pro sia prezento Art Déco.

La supera parto de la Waldorf-Astoria, konata kiel *The Waldorf Towers* (la valdorfaj turoj), estas ankoraŭ pli luksa ol la malsupera parto: *hotelo en hotelo*.

## Historio 
En 1893 William Waldorf Astor malfermis la 13-etaĝan *Waldorf-hotelon* sur la loko de sia gepatra domo, kie troviĝas nuntempe la Empire State Building. En 1897 li malfermis tuj apude la kvar etaĝojn pli altan *Astoria-hotelon*, kie antaŭe staris la hejmo de lia onklino.

La pasejo inter la du hoteloj estis konata kiel *Peacock Alley* kaj simbolas ĝin en la nuna nomo la duobla streketo - **Waldorf=Astoria**. La unuiĝinta *Waldorf-Astoria* estis la tiam plej granda hotelo en la mondo, kiu konservis la altan nivelon de la originala *Waldorf-hotelo*.

## Waldorf-Astoria-cigaredfabriko 
Posteulo de Astor fondis en la 19-a jarcento en Stutgarto, Germanio, cigaredfabrikon, kiun li nomis laŭ sia usona parenco Waldorf-Astoria.

Nuntempe la marko Astor kun portreto de Johann Jacob Astor estas produktata de Reemtsma. En 1919 Emil Molt, helpe de Rudolf Steiner kreis por la infanoj de siaj laboristoj la unuan valdorfan lernejon. La nomo de la valdorfa lernejo nur tre malrekte (vidu la retan ligilon "De kie venas la vorto Valdorfo?" sube) rilatas al la loko Walldorf ĉe Heidelberg.

## Vidu ankaŭ 
* Valdorfa salato
* Hilton Worldwide

## Eksteraj ligiloj 
* "De kie venas la vorto Valdorfo?" artikolo esperantlingva
* Oficiala ttt-ejo de la Waldorf-Astoria 
* The Waldorf Towers Website 
* La kajo "Grand Central Terminal" de la Waldorf-Astoria (angle)
* Peacock Alley (angle)

Kategorio:Hoteloj
Kategorio:Konstruaĵoj en Manhatano
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1893
Roseg-Glaĉero

**Roseg-Glaĉero** (romance **Vadret da Roseg** aŭ **Glatscher da Rosetsch**, germane **Roseggletscher**) estas deklivglaĉero en Engadino la Grizonaj Alpoj en Svislando. Ĝia longeco estas 4,9 km, ĝia larĝeco supre 4 km kaj malsupre 1 km, kaj ĝi kovras areon de 8,52 km².

## Priskribo 
Sian originon Roseg-Glaĉero havas sur alteco de 3500 m s.m. ĉe la rokkresto inter Piz Glüschaint kaj La Ĝemeloj (romance *Dschimels*, itale *I Gemelli*), kiu formas la landlimon inter Italio kaj Svislando. Ĝi estas en la firnregiono ligita kun **Sella-Glaĉero** (romanĉe **Glatscher da Sella** aŭ **Vadret da Sella**, germane **Sellagletscher**), kiu komencinĝas sub la kruta okcidentflanko de Piz Roseg ĉe *Fuorcla da la Sella* je alteco de 3265 m. Ambaŭ glaĉeroj fluas norden al la Roseg-Valo. La glaĉerlango de Roseg-Glaĉero fluas ĝis la lago *Lej da Vadret* (kio en romanĉa lingvo signifas *glaĉerlagon*) je alreco de 2160 m s.m.. Temas pri tiel nomita langotroglago kun longeco de 1,5 km kaj larĝeco de 300 m, kiu estiĝis nur meze de la 20-a jarcento. Ĝia elfluanto estas la glaĉerrivero *Ova da Roseg*, kiu alfluas al *Flaz*, flankrivero de Inn.

## Historio 
Dum la kulmino de la Eta Glaciepoko en la mezo de la 19-a jarcento kaj ankoraŭ ĝis la la jaro 1934 Roseg estis ligita kun la pli supre situanta Tschierva-Glaĉero kaj finiĝis proksime de la hodiaŭa Hotelo Roseg. Post forta retiriĝo de ambaŭ glaĉeroj malantaŭ la mezmoreno en la valo formiĝis natura baraĵo kaj kreiĝis la lago *Lej da Vadret*. Post fortaj pluvegoj en somero 1954 la elfluanto kreis novan vojon tra la baraĵo kaj parto de la lago elrompiĝis kaj kaŭzis grandan damaĝinundon en Engadino.

Dum la forta fordegelo en la 90-aj jaroj de la 20-a jarcento la ligo inter la nutra baseno kaj la glaĉerlango preskaŭ rompiĝis, kio multe reduktis la fluadon de la lango. Oni tial atendas post malmultaj jaroj kompletan fordegelon de la lango, kiu baldaŭ fariĝos mortglacio.

## Altmontara turismo 
Ĉe la deklivo okcidente de Roseg-Glaĉer situas sur alteco de 2610 m s.m. la Coaz-Kabano de la Svisa Alpismo-Klubo (SAC). La kabano estas elirejo por glaĉerturoj kaj montgrimpadoj en la regiono de Roseg-Glaĉero.

## Eksteraj ligiloj 
* Roseg-Glaĉero sur la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko
* Retejo de la Hotelo Roseg-Glaĉero

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Grizono
1710-aj jaroj

## Eventoj 
* Finiĝas liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a en 1711, sekve eterne ĉesas sendependeco de Transilvanio

## Regantoj 
* reĝo Ludoviko la 14-a en Francio (1643 - 1715)
* reĝo Ludoviko la 15-a en Francio (1715 - 1774)
* reĝino Anna de Britio en Anglio (1702 - 1714)
* reĝo Georgo la 1-a en Anglio (1714 - 1727)
* caro Petro la 1-a en Rusio (1682 - 1725)
* reĝo Filipo la 5-a en Hispanio (1700 - 1746)
* reĝo Karolo la 12-a en Svedio (1697 - 1718).

## Naskiĝoj 
* 13-a de majo 1717: Maria Teresia en Sankta Romia Imperio (m. 1969)

## Mortoj 
* 11-a de decembro 1718 Karolo la 12-a, reĝo de Svedio (n. 1682)
* 1-a de septembro 1715: la franca reĝo Ludoviko la 14-a (Francio), la "Suno-reĝo", post regado de 72 jaroj.
Ŝakjoj

**Ŝakjoj** estas la nomo de la anoj de la klano Ŝakjo (en Sanskrito, *Śākya (शाक्य)*; en Palio, *Sākya*) —membroj de la varno de la kŝatrijoj kaj de la Suna Dinastio—, kiu regis la sendependan respublikan ŝtaton Ŝakjujo (Śākya Gaṇarājya) en antikva Hindujo, inter nuna norda Barato (Utar-Pradeŝo) kaj suda Nepalo, dum la veda periodo (ĉ. 1500–500 a.K.). Ties ĉefurbo estis Kapilavastuo, kiu probable troviĝis aŭ en Tilaŭrakoto, Nepalo, aŭ en Pipravo, Barato.[eta|[Sidarto Gotamo|Budho Gotamo, nomita Ŝakjamuni, "saĝulo de la ŝakjoj", la plej fama ŝakjo. Sidanta bronza statuo el Tibeto de la 11-a jarcento.]]

La plej fama membro de la klano Ŝakjo estas la budho Gotamo (ĉ. 5-a jarcento a.K), sur kies instruoj fondiĝis budhismo. Li naskiĝis kiel reĝido de la reĝo Ŝudodano, unu el la membroj de la reganta asembleo de la ŝtato Ŝakjujo. Ŝadodano iĝis elektita reganto de la Ŝakja Respubliko, sed tial ke budho Gotamo iĝis ŝramano kaj budho, abdikante sian postenon, Rahulo, la filo de budho Gotamo, sekvis la idaron.

## Etimologio 
Ŝakjo venas de *Śākya*, vorto en Sanskrito, kiu signifas "tiu, kiu kapablas". Ankaŭ, laŭ la hipotezo de van Geel k.a. (2004), ĝi ankaŭ povas signifi "tiu, kiu devenas de la skitoj".

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*Moneroj de Ŝakjoj

Kategorio:Historio de Barato
Kategorio:Budho Gotamo
Kategorio:Parencoj de la Budho
Kategorio:Dinastioj
Têtes Raides

***Têtes raides*** (eo:Duraj Kapoj) estas franca rokenrola kaj populara muzika grupo, kiu miksas muzikon, teatron, pentradon kaj modernan cirkon.

## Historio de la grupo 
La grupo estis kreita en 1984 en Pariza antaŭurbo, kun la nomo de Red Ted. Ĝi prenis la nomon *Têtes Raides* en 1987, kvankam la unuaj diskoj de la grupo montras ambaŭ nomojn.

Je la origino, la grupo estis plu elektriko, influita kun la sceno punko. La alveno de Anne-Gaëlle, violonĉelistino kun klasika instruiĝo, sur la tria albumo (*Les oiseaux*) signalas gravan ŝanĝon en la muzika universo de la grupo.

## Artistoj 
200ra|dekstra|eta|Ĉefa momento de iu koncerto, kiam la sceno estas nur moviĝanta lumo (kanto "Ginette")
* Christian Olivier : kanto, akordiono, gitaro, grafismo, saksofono, drumoj.
* Grégoire Simon ( « Iso ») : saksofono, fluto, akordiono, perkut-instrumento, kanto.
* Pascal Olivier (« Cali ») : Baso, kontrabaso, basa klavkorno, Tubjo, fluto, kanto. (frato de Christian)
* Anne-Gaëlle Bisquay : violonĉelo, violono, kontrabaso, baso, kanto, fluto, klarneto, melodika.
* Serge Bégout : gitaro, banjo, baritona saksofono, klarneto,drumoj, trumpeto, korneto, piano.
* Edith Bégout (« la p'tite dernière ») : Tubjo, trumpeto, trombono, piano, klavaro, drumoj. (fratino de Serge)
* Pierre Gauthé ( « Kropol » kaj eksa membro de la Mano Negra) : trombono, gitaro, trumpeto. (revenante ekde la disko *Fragile*)
* Jean-Luc Millot ( « Lulu ») : perkut-instrumento, kanto, trombone, gitaro. (Jusqu'en 2007)
* Caroline Geryl : perkut-instrumento, kanto. (Ekde 2008)

## Diskografio 
* 1988 : ''C'est quoi ?* (45 tours - 4 titres)
* 1989 : *Not dead but bien raides*
* 1989 : *La Galette molle* (45 tours - 3 titres)
* 1990 : *Mange tes morts*
* 1992 : *Les Oiseaux*
* 1993 : *Fleur de yeux*
* 1996 : *Le Bout du toit*
* 1997 : *Viens !* (album live)
* 1998 : *Chamboultou*
* 1998 : partopreno al disko *Aux suivants* omaĝanta al Jacques Brel
* 2000 : *10 ans de Têtes Raides* (kompilado)
* 2000 : *Gratte poil*
* 2001 : partopreno en la disko *Les Oiseaux de passage* omaĝa al Georges Brassens
* 2003 : *Qu'est-ce qu'on s'fait chier !*
* 2004 : *28.05.04* (album live)
* 2005 : *Fragile*
* 2006 : *Aïe* (kompilado)
* 2007 : *Banco''

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo 
* retejo de Mon Slip 

Kategorio:Rok-muziko
Kategorio:Francaj muzikaj grupoj
Fan-subtekstaĵo

eta|350x350px|Ekzemplo de fan-subtekstaĵo.
**Fan-subtekstaĵo** aŭ **fan-subtekstita** **filmo** (angle: *funsub* — mallongigo de *fan-subtitled*) estas versio de filmo aŭ televida programo kun subtekstoj neoficiale tradukitaj de fanoj en alian lingvon ol la originala verko.

Tiuj tradukitaj subtekstoj — fan-subtekstoj — estas rigardataj, kiel amatoraj, tamen ili estas vaste uzataj, precipe de spektantoj de animeo kie ili oftas. Estas eĉ tiuj, kiuj preferas ilin anstataŭ oficialaj subtekstoj kaj voĉtradukoj.

## Kondutkodo 
La fan-subtekst(aĵ)ojn oni distribuis senpage, kutime per interreto. Distribuo de fan-subtekst(aĵ)oj estas atenco de leĝoj pri kopirajto en plejparto de landoj. Kutime kopirajt-posedantoj ne persekutas distribuantojn de fan-subtekst(aĵ)oj, se ili ĉesas distribuadon post apero de oficiala traduko. Tamen vidado de fan-subtekstaĵoj estas temoj de multaj disputoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Fandub
* Closed captioning

*
Nuklea senarmiĝo

[eta|dekstra|La simbolo de [Kampanjo por Nuklea Senarmigado|KNS, desegnita de Gerald Holtom en 1958. Ĝi iĝis preskaŭ universala pacsimbolo uzita en multaj diversaj versioj tutmonde]]
eta|Deponejoj de nukleaj bomboj de Usono kaj Sovetunio/Rusio
**Nuklea senarmiĝo** estas la proponita neniigo de nukleaj armiloj, precipe de tiuj en Usono kaj Rusio (eksa Sovetio), kiuj fokusiĝas unuj al la aliaj.

Porpledantoj de nuklea senarmiĝo pretendas, ke ĝi malpliigus la probablecon de nuklea milito, precipe akcidentan. Kritikantoj de senarmiĝo pretendas, ke ĝi subfosus fortimigon, kiu, laŭ ili, gardis la mondon libera de nuklea milito ĝis nun.

La 6-an de oktobro 2017 al la internacia kampanjo kontraŭ atomarmiloj estis atribuita la Nobel-premio pri paco.

## Vidu ankaŭ 
* Zono sen nukleaj armiloj
* Kampanjo por Nuklea Senarmigado
* Malarmado
* Nihon Hidankjo
* *Pacem in terris*
* START, angla mallongigo de Strategic Arms Reduction Treaty
* Tsutomu Yamaguchi ‎

Kategorio:Armiloj
Kategorio:Pacismo
Kategorio:Nuklea armilo
Klasĉambro

**Klasĉambro** aŭ instruĉambro estas ĉambro por instrui en lernejo.

## Historio
En antikvo kaj um mezepoko, ĝenerale la klasoj estis instruitaj en bazaroj, preĝejoj, katedraloj, aŭ aliaj lokoj, sen specialaj ecoj, eĉ ekstere, ekzemple sub arbo. Ĝis la 19-a jarcento, tre ofte, klasoj okazis en la hejmo mem de la instruisto aŭ de la lernanto.

La moderna koncepto pri *racia* edukado, kiu aperis post la Franca Revolucio de 1789, igis homojn pensi lernadon kiel afero, kiu devas okazi en speciala etoso.

## Enhavo
Kutime klasĉambro entenas nigran tabulon sur kiu oni skribas per kreto. Povas anstataŭi la nigran tabulon blanka tabulo aŭ papertabulo, sur kiuj oni skribas per specialaj skribiloj.

La klasĉambro enhavas skribotablojn kaj benkojn aŭ seĝojn por la lernantoj kaj la instruisto.

Aldona materialo en klasĉambro povas esti televidilo aŭ projekciilo kaj ekrano por spekti filmojn aŭ fotojn. Ankaŭ komputiloj kun interretalliro perkabla aŭ senkabla ekzistas foje.

## Fotogalerio
*Bazlernejoj

Image:Ecole - Salle de Classe.jpg|Klasĉambro
Image:Ecole - Salle de Classe 2.jpg|Klasĉambro

## Vidu ankaŭ
*Valdorfa lernejo
* La verda koro de Julio Baghy

Kategorio:Lernejo
Kategorio:Ĉambroj
Kategorio:Lernejoj
Kategorio:Edukado
Ekologia socialismo

Oni diras ke, socialismo ne eblas sen ekologio (taŭtologio).

Speciala politika tendenco, kiu provas altigi la konscion pri tio fakto ene kaj kun la ekzistantaj socialismaj kaj komunistaj partioj estas Ekosocialismo.

Kategorio:Socialismo
Kategorio:Ekologio
Dependa ekesto

**Dependa ekesto** estas budhisma filozofia teorio, kiu asertas, ke ĉiu *darmo* (*aĵo*) ekestas en dependo de aliaj *darmoj*: *Se tio ĉi ekestas, tio ekestas; se tio ĉi ĉesas ekesti, tio ĉesas ekesti.* Ĝi estas pragmata instruo, kiu aplikiĝas al *dukkha* (sufero) kaj la ĉesigo de *dukkha.*

## Dependa ekesto 
La vekiĝo de la budho Gotamo estis samtempe liberiĝo de sufero kaj bonrigardo de ĝusta realeco, precipe de la vera karaktero de vivaj estuloj. Tio, kion li malkovris, estis fakto, ke ĉiu aperaĵo "ekzistas" sole danke al "ekzistado" de aliaj aperaĵoj en tre komplika reto de kaŭzaj rilatoj, tuŝantaj malproksimen en la pasintecon kaj ankaŭ en la estontecon. Ĉar ĉiuj aperaĵoj estas tiel ĉi kondiĉaj kaj pasemaj (neĉiameco), ili havas nenian propran sendependan esencon (nememeco), do en ĝusta vorto de senco ili "ne ekzistas", eĉ kiam laŭvide tio aspektas tiel. Ĉiuj aperaĵoj estas tiel senesencaj kaj "malplenaj" (vakueco (budhismo)). Ununura aperaĵo, kiu ne estas kondiĉa kaj pasema, estas nirvano, sed eĉ tiu estas senesenca kaj "malplena".

Kategorio:Terminaro de Budhismo
Kategorio:Paliaj budhismaj nocioj
Kosrae

**Kosrae** estas insulo kaj unu el la kvar subŝtatoj en la Federacio de Mikronezio. Ĉefurbo de Kosrae estas *Tofol*.

## Loĝantaro 
La ŝtato Kosrae havas  loĝantojn (1994).


Kategorio:Federacio de Mikronezio
Kategorio:Insuloj en Oceanio
Socia ekologio

**Socia ekologio** estas radikala filozofio, evoluigita de Elisée Reclus kaj revivigita de Murray Bookchin dum la 1960-aj jaroj. Ĝi pretendas, ke modernaj ekologiaj problemoj havas radikojn en profundaj sociaj problemoj, precipe en regaj, hierarĥiaj politikaj kaj sociaj sistemoj. Ĉi tiuj rezultis je senkritika akcepto de la totala filozofio de "kresku-aŭ-mortu." Ĝi sugestas, ke individua agado kiel etika konsumismo estas senefika kontraŭ la problemo, kaj ke oni devas pripensi pli nuance etike, kaj partoprenu kolektivan agadon bazitan sur radikalaj demokrataj idealoj. La malsimpleco de rilatoj inter homoj kaj naturo estas emfazita, kune kun la graveco de establi sociajn strukturojn por pritrakti ĉi tion.

Socia ekologio estas, laŭ siaj ĉefaj porpledantoj, "kohera profunda kritiko de nunaj sociaj, politikaj, kaj kontraŭekologiaj tendencoj" kaj ankaŭ "rekonstrua, ekologia, komunuma, kaj etika vido de socio."

## Vidu ankaŭ 
* Ekologia anarkiismo
* Kontraŭekologiismo
* Por ekologia socio

Kategorio:Anarkiismaj pensoskoloj
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Naturprotektismo
Temperamento

[eta|[Kolerikulo, melankoliulo, flegmulo kaj sangvinulo kiel ridetuloj.]]
eta|La 4 tradiciaj temperamentoj.
**Temperamento** estas en tradicia psikologio la tuta korpa kaj spirita ecaro de homo konstatebla tra kutimaj humoroj kaj kondutoj.

Hipokrato (ĉ. 460 ĝis 370 a.K.) klasigas mensajn malfacilaĵojn rilate al la temperamentoj flegma, melankolia, kolerika kaj sangvina. Tiel li kunigas malsanojn de la animo kaj de la korpo. Malsanoj estas fizikaj kaj tiel li malmistifikas la mensan malsanon, kiu ĝis tiam estis konsiderata sub influo de demonoj.

Tia teorio rilatas al la kvar elementoj:
* La kolerikan temperamenton (malseketa kaj varma) regas la elemento aero.
* La melankolian temperamenton (seka kaj malvarma) regas la elemento tero.
* La flegman temperamenton (malseketa kaj malvarma) regas la elemento akvo.
* La sangvinan temperamenton (seka kaj varma) regas la elemento fajro.

Aliaj asocioj estas:
* Sangvinulo - leono, sango, printempo, mateno, juneco
* Kolerikulo - kato, flava galaĵo, somero, tagmezo, plenkreskuleco
* Flegmulo - virbovo, muko, aŭtuno, vespero, 60-jareco
* Melankoliulo - cervo, nigra galaĵo, vintro, nokto, maljuneco

## Vidu ankaŭ 
* Psikologio

## Bibliografio 
* ''Traité pratique d'astrologie'', A. Barbault, Seuil, ISBN 2-02-001899-9

Kategorio:Psikologio
Kategorio:Helena medicino
Batekeoj

La **batekeoj** (aliaj nomoj: *Baréké*, *Teke*, *Batio*, *Tio* aŭ *Tyo*) estas etno ja la okcidenta bordo de Centr-Afriko.

## Loĝregiono 
La batekeoj apartenas al la bantuoj. Ili vivas plejparte en Gabono kaj Demokratia Respubliko Kongo.

Taksata nombro en 2000:
* **Gabono**: 54.000 (4%de la loĝantaro)
* **Respubliko KOngo**: 508.000 (18%)
* **Demokratia Respubliko Kongo**: 267.000 (< 1%)

## Historio 
Per la portugalaj esplorvojaĝantoj ili en la 16-a jarcento venis en kontakton kun la eŭropanoj.
Inter la 16-a kaj 18-a jarcentoj la tiama reĝlando de la batekeoj partoprenis en la sklavokomerco inter Afriko kaj la eŭropaj kolonioj en Ameriko.

En la 1880-aj jaroj la batekeoj per la oficiro kaj esploristo Pierre Savorgnan de Brazza subiĝis sub la regnon de Francio, kiam ilia reĝo kun la titolo *Makoko* faris protektoratkontrakton.

La ekde 1967 en Gabono reganta prezidento Omar Bongo estas batekeo.

Batekeoj
Batekeoj
Batekeoj
Batekeoj
Michal na Ostrove

**Michal na Ostrove,** hungare **Szentmihályfa,** germane **Michelsdorf in der Schütt** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.
eta|300px|Rando de la vilaĝo

## Bazaj informoj 
* Areo: km²
* Loĝantaro: 820
* Supermara alteco: m
* Poŝtkodo: 930 35
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. La plej proksima urbo estas Dunajská Streda troviĝas 8 km. Ili troviĝas inter Danubobranĉoj.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1357. Post la mezepoko la turkoj suferigis la loĝantojn. En 1910 loĝis en la vilaĝo 48 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Dunaszerdahely, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 711 da homoj (633 hungaroj kaj 58 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika romanika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo konstruiĝis en la 14-a jarcento, en la 15-a jarcento gotikiĝis, en 1787 barokiĝis
* kruco de 1657 apud la preĝejo

## Famuloj 
Naskiĝis en iama Szentmihályfa:
* hungara pentristo Sándor Ék (1902)
* hungara juristo Mór Katona.

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Júlia Szegő

**SZEGŐ Júlia** (segeo) estis rumanuja hungara kantistino, muzikpedagogino, folkloristino, verkistino. Ŝi naskiĝis en Beregszász la 19-an de aprilo 1893 kaj mortis en Kluĵo la 7-an de novembro 1987. Ŝi estis la pli juna fratino de Ferenc Dobó  kaj la patrino de tradukisto György Szegő.

## Biografio
Júlia Szegő pristudis en Kluĵo sociologion, psikologion, etnografion. Ekde 1945 ŝi instruis en la muzikakademio de Kluĵo, ŝi estis iomtempe ankaŭ ties direktorino. Ekde 1949 ŝi estis gvidantino de filio de Kluĵo de Folklorinstituto. Ŝi kolektis muzikfolkloron en Transilvanujo kaj Moldavio (Rumanio).

## Verkoj
**Moldvai csángó népdalok* (kun József Faragó kaj János Jagamas, Bukarest, 1954);
**Bartók Béla, a népdalkutató* (Bukarest, 1956); 
**Kötöttem bokrétát* (150 hungaraj popolkantoj, parte propra kolektaĵo, Bukarest, 1958); 
**Bartók Béla élete* (Bukarest, 1964); 
**Embernek maradni*, biografia romano pri Béla Bartók, (Bukarest, 1965); 
**A két Mozart hétköznapjai* (vivhistorio kun dokumentoj, Bp.-Bukarest, 1980);
**Ismeretlen moldvai nótafák* (Bp., 1988).

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Ŝudodano

280ra|eta|Ŝudodano kaj sia kortego.

**Ŝudodano** () estis la patro de la budho Gotamo kaj unu el la regantoj de la ŝakjoj, kies teritorio troviĝis en antikva Hindujo en hodiaŭa suda Nepalo kaj norda Barato. Ŝudodano loĝis en Kapilavastuo, la ĉefurbo de la sendependa respublika ŝtato de Ŝakjujo, kaj havis du edzinojn, fratinojn Majadevio kaj Praĝapatio.

Li estis filo de Sinhahanuo.

Laŭ tradicio, la filo de Ŝudodana estis destinita fariĝi aŭ mondreganto *cakravartin* aŭ *granda sciencisto*. Ŝudodano volis, ke sia filo fariĝu granda reganto. Tial, kiam la malgranda princo naskiĝis, li ricevis nomon Siddhārtha, kiu signifas „tiu, kiu atingas sian celon“ kaj Ŝudodano kovris lin per luksaĵoj klopodante savi lin kontraŭ la doloroj de la mondo, sed la princo poste foriris por fariĝi ŝramano kaj fariĝis budho.

## Referencoj 
Kategorio:Terminaro de Budhismo
Kategorio:Parencoj de la Budho
Kategorio:Disĉiploj de la budho Gotamo
Kategorio:Suna dinastio