open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo

**Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo** estas la gasminejo kiu situas en Stavropola regiono (Rusio), 36 km nord-okcidente de la urbo Stavropolo kaj estas parto de la Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco.

## Ekspluatado 
Ĝi estis malkovrita en 1950, ekspluatata ekde 1952 kaj ekde 1959 servis kiel la baza minejo de la gasdukto Stavropolo — Moskvo. Ekde 1979 ĝi funkcias kiel subtera gasdeponejo. La komenca gaskapacito estis taksita je 228 miliardoj da kubaj metroj, la elminigado ĝis 2002 sumiĝis je 211,5 miliardoj da kubaj metroj.

## Geologio 
La minejo situas en la centra parto de la Stavropola volbo kaj subiĝas al granda antiklinalo kun la Nord-Stavropola kaj Pelagiada kupoloj (grandaj je 33 x 19 kaj 20 x 12 km, amplitudo 300 kaj 200 m respektive).

En la minejo oni malkovris kvar gaskuŝejojn: en la terigenaj sedimentaĵoj de la karagana, ĉokraka (meza mioceno de neogeno) kaj ĥaduma horizontoj, kaj de la verda tavolaro (eoceno de paleogeno). La ĉefa gaskapacito estas ligita al la ĥaduma horizonto, kiu supre konsistas el aleŭrolitoj, malsupre — el intertavolaj aleŭrolitoj, grejsoj kaj argiloj. La ĥaduma horizonto kuŝas je fundo 700-850 m. La efika dikeco de kolektujoj estas 22,3 m, poreco 21,6%, penetrebleco malpliiĝas de malsupre supren de 1,5 ĝis 0,1-0,01 mkm². La komenca tavolpremo estas 6,5 MPa, tavola temperaturo 65 °C. La gaskuŝejo estas tavola volba. La komenca gasakva kontakto registriĝis laŭ absoluta marko de -466 ĝis -522 m. Oni elminigis po 300-500 mil m³ diurne. La gasa enhavo: metano 96,5%, homologoj da metano 1,8%, karbonduoksido 0,2%, azoto 1,5%.

## Literaturo 
* 

Kategorio:Gasminejoj de Rusio
Kategorio:Geografio de Stavropola regiono
Zacharias Götze

**Zacharias GÖTZE** (ankaŭ: *Goeze, Goezius*; naskiĝinta la  en  Mühlhausen, mortinta en Osnabrück la )  estis germana pedagogo.

## Vivo
La avo de Götze estis konsiliano urba, la patro bierfaristo kaj gildestro de la forĝistoj. La unua edukado estis en la publika lernejo, sed paralele instruis lin privata instruisto hejme. En 1678 li iris al la latina gimnazio de Lemgo kiu tiutempe famegis. En 1680 li ekstudentis ĉe la Universitato de Jena por dediĉi sin al la studoj de filozofio, lingvoj kaj teologio. En 1683 eksepidemiis en sia naskiĝurbo la pesto. Pro tio Goetze ne plu rajtis reiri en sian hejmurbon ĝis la fino de la epidemio: tiam mortis ankaŭ liaj gepatroj. La neantaŭvidebla libertempo uzitis de Goetze por pasigi teologian ekzamenon kaj ekzercadi la predikadon. Poste li iris al Lepsiko por kontinuigi la filozofiajn kaj teologiajn studojn. Tie li ricevis en 1685 la magistriĝon. La saman jaron ankoraŭ li vokitis viclernejestro al Lemgo kaj samfunkcie en 1690 al Lippstadt. La lernejestreco lia komenciĝis en 1693. La konsilio urba de Osnabrück nomumis lin kontraŭvole lernejestron de la Konsilantargimnazio (Ratsgymnasium) por anstataŭigi la maldungitan Ponatus. Tiun ĉi postenon Goetze havis ĝismorte. 

## Graveco
La karaktero de Götze laŭŝajne ne estis tro agrabla. Tio evidentiĝis tree en lia rilato kun la antaŭulo en Osnabrück, Ponatus. Kun li li kvereladis pro la distribuo de la instruhoroj kaj pro la salajro. Ponatus riproĉis al li - ŝajne ne sen kaŭzo - esti farinta intrigojn kaj kalumniojn por akiri la demisiigo de la lernejgvidanto. La reciproka tono en leteroj interŝanĝita inter ili estis do tre malĝentila-

Koncerne la scienculecon Götze publikigis multajn aliajn verkojn pri multaj temoj. La tie prezentitaj opinioj defiis la samtempulojn pro iliaj strangecoj. Kun pluraj scienculoj li estis en kontakto - la leteroj skribitaj kun ili eldonitis parte ĉe *Celeberrimorum virorum epistolae de re numismatica ad M. Zachariam Goezium, illustr. Gymn. Osnabrug. R. d. Accessit Musaeum Goezianum etc.* (Wittenberg 1716). En tiu ĉi verko li priskribis kolekton certan kun parte tre strangaj objektoj sed ankaŭ altvaloraĵoj (ekz. manuskriptoj) kio bedaŭrigas onin ke ili nun estas malaperintaj.

## Literaturo
*J. C. Strodtmann’s Historie des Schulwesens und der Akademie zu Osnabrück, veröffentlicht vom Director em. Stüve im Programm des Rathsgymnasiums 1869, p. 25 sqq (kun indiko de la skribaĵoj de Götze)
*Runge, *Geschichte des Rathsgymnasiums zu Osnabrück*, Osnabrück 1895
## Fonto
Art. „Götze, Zacharias“ fare de Friedrich Runge. Ĉe: *Allgemeine Deutsche Biographie*, Band 49 (1904), p. 494 (interrete ĉi tie) 

 

Kategorio:Homoj rilataj al Mühlhausen
Nord-Urengoja minejo

**Nord-Urengoja minejo** estas la naftogasokondensata minejo kiu situas en Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto (Tjumena provinco, Rusio), 70 km okcidente de la vilaĝo Tazovskij kaj estas parto de la Okcidentsiberia naftogasa provinco.

## Ekspluatado 
La gaskuŝejo estis malkovrita en 1970 kaj la naftokuŝejo en 1985. Ekspluatado de la gaskuŝejo komenciĝis en 1987. La komenca gaskapacito estis taksita je 678,7 miliardoj da kubaj metroj, la elminigado ĝis 2002 sumiĝis je 243,2 miliardoj da kubaj metroj.

## Geologio 
La minejo estas ligita al la Olikumina muro, kiu situas norde de la Malsuprepura megamuro, en la Ĥaduteja depresio. Laŭ tegmento de la cenomanianaj sedimentaĵoj de la supra kretaceo ĝi havas grandecon 51 x 30 km, amplitudon 94 m. La naftogasaj sedimentaĵoj de la supra kaj malsupra kretaceo kuŝas je fundo 1130-3249 m. 

La ĉefa gaskapacito estas ligita al la cenomanianaj sedimentaĵoj je la fundo 1130-1255 m. La terigenaj sedimentaĵoj havas gasohavan tavolaron dikan je 22,2 m, porecon 29%, gasosaturecon 0,7. La kuŝejo estas masiva akvoflosa, granda 21 x 44 km, alta 92 m. La gasakva kontakto estis registrita je absoluta marko de -1200 ĝis -1202,9 m. La elminigado de gaso variis de 342,8 ĝis 1101,9 mil m³ diurne. Enhavo de la gaso: metano 98,57%, homologoj de metano 0,13%, azoto 1,3%. Gaskapacito estis taksita je 355,4 miliardoj da kubaj metroj.

La novkomaj sedimentaĵoj de malsupra kretaceo estas ligitaj al la Orienta (9 x 26 km, amplitudo 50 m) kaj la Okcidenta (14 x 28 km, amplitudo 25 m) kupoloj. En la fundoj de 2090 ĝis 3249 m oni malkovris 27 gasokondensatajn kaj 4 naftogasokondensatajn kuŝejojn. La produktohavaj tavoloj estas grejsoj, aleŭrolitoj kaj argiloj. La efika dikeco de la tavoloj varias de 1,36 ĝis 8,45 m, poreco 21%, la komenca tavolpremo 21,3-35 MPa. Enhavo de la gaso: metano 88-90%, homologoj de metano (C2-C4) 7,9-9,3%, azoto 0,25-0,76, karbonduoksido 0,07-0,6%. Enhavo de gasokondensato estas 56-165 gramoj/cm³, denseco 0,727-0,780 gramoj/cm³. La malsuprekretaceaj sedimentaĵoj estas ekspluatataj.

## Literaturo 
* 

Kategorio:Gasminejoj de Rusio
Kategorio:Ekonomio de Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto
Kategorio:Geografio de Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto
Kategorio:Okcidentsiberia naftogasa komplekso
Nova Teatro (Budapeŝto)

La **Nova Teatro** origine hungare *Új Színház* estas malgranda teatrejo en Budapeŝto, en proksimeco de Budapeŝta Ŝtata Operejo. Pli frue 4 teatraj trupoj portis tiu ĉi nomon, sed ili funkciis en aliaj lokoj.

## Historio 
En 1903 Lajos Szalkai establis teatron, sed ne en tiu loko. La vera teatra historio komenciĝis en 1924 fare de Tamás Emőd (poeto). Inter 1937-1944 la teatrejo estis filio de Teatro Magyar. Post la 2-a mondmilito Zoltán Várkonyi fondis novan teatran trupon. Dum la socialismo plej ofte junularaj teatroj funkciis, aŭ aliaj, kiuj ofte ŝanĝiĝis (ekzemple *Teatro Művész*). En 1994 en tiu ĉi loko Gábor Székely (reĝisoro) fondis novan teatron, sed post trijara funkcio evidentiĝis, ke la teatro ne plenumis la financan taskon. En 1998 István Márta estis nomumita la pli nova teatrestro, kiu 13 jarojn gvidis la teatron. La aktuala teatrestro estas György Dörner.

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo estis konstruita en 1909. Komence ĝi estis amuzejo, kabaredo. En 1921 signifa trakonstruo okazis por iĝi teatra scenejo. En 1991 oni kreis ankaŭ apartan scenejeton.

La teatrejo havas 330 sidlokojn.

## Elektitaj aktoroj 
* filio de Teatro Magyar: Jenő Törzs, Tivadar Bilicsi, Márta Fónay, Gyula Kabos, Artúr Somlay, Vera Sennyei, Margit Makay
* trupo de Várkonyi: Klári Tolnay, Iván Darvas, Sándor Pécsi, György Bárdy, Noémi Apor, Márta Fónay, Juci Komlós, Manyi Kiss, Ági Mednyánszky, Imre Ráday, Tivadar Uray, Elma Bulla
* posta periodo: Lukács Bicskey, Irén Bordán, Márta Brunner, László Csurka, János Derzsi, István Fazekas, Bernadett Gregor, Attila Kaszás (aktoro), Karina Kecskés, Gerda Pikali, Wanda Nemes

## Elektitaj teatrestroj 
* Ottó Torday (1931)
* Gábor Székely (reĝisoro) (1994-1998)
* István Márta (1998-2012)
* György Dörner (2012-)

## Pli gravaj teatraĵoj (elekto) 
* Mihály Vörösmarty: *Csongor és Tünde*
* Molière: *Don Juan*
* Ferenc Molnár: *A hattyú*
* István Csurka: *Döglött aknák*

## Fontoj 
* http://vmek.oszk.hu/02100/02139/html/sz26/37.html
* oficiala paĝo

Nova Teatro
Orgojlo

[eta|220px|[Alegorio pri orgojlo, pentraĵo en la nacia muzeo de Poznano]]
**Orgojlo** aŭ **malhumileco** rilatas al forta sento de memestimo kaj memfido en propraj kapabloj, aligata al malkapablo ricevi humiligojn kaj gratifikojn, sekvante aserton de iu ajn alia persono, evento, objekto aŭ grupo kun kiu la orgojlulo povas esti identigita.

Komuna esprimo, preskaŭ sinonima kun fiero, sed estas "havi **tro** altan opinion pri si."

La malorda fiero implicas senton de supereco super aliaj, kaj prenas la nomon de orgojlo, kiu en la kristana doktrino estas la plej grava de la sep mortomeritaj pekoj. Arogantaj personoj ĉiam inklinas voli tutan atenton de aliaj sur sin sen zorgi pri la sentojn de aliaj personoj. Se iu ne iras laŭ siaj atendoj, tiam la orgojlulo inklinas ĉagreni kun siaj interparolantoj ..

## Vidu ankaŭ 
* Dunning-Kruger-efiko
* Hibriso
* Megalomanio
* Narcisismo
* Digneco
* Egoismo
* Fiereco
* Instinkto
* Vanteco

Kategorio:Malvirtoj
Kategorio:Gravegaj pekoj
Kategorio:Socia psikologio
Witold Jabłoński

**Witold Andrzej Jabłoński** (naskiĝis la 10-an de januaro 1901 en Pniewo, apud Łomża, mortis la 23-an de julio 1957 en Pekino), pola ĉinologo, historiisto pri kulturo, religiosciencisto kaj orientalisto, profesoro de Varsovia Universitato.

## Vivo 
Witold Jabłoński estis filo de Józef (bienulo kaj publicisto) kaj Maria Wosińska. Li edukiĝis en gimnazio de E. Konopczyński en Varsovio (ĝis 1919), poste ekstudis filologion en Varsovia Universitato; en la jaroj 1920-1921 servis volontule en Pola Soldataro (pola-bolŝevika milito), en 1921 agis en Pola Plebiscita Komitato en Supra Silezio. Reveninte al sia altlernejo finis en 1924 studojn, sed ankoraŭ daŭrigis sian edukon pri orientalistiko en Francio (universitato en Parizo, Ecole des Hautes Etudes Chinoises, Ecole Nationale des Langues Orientales Vivantes, Kolegio de Francio, 1924-1930); en 1927 en Pariza universitato akiris gradon *licencie des lettres*. En la jaroj 1930-1932 estis konsilanto en la Komisiono de Ligo de Nacioj por eduk-reformo en Ĉinio; en la jaroj 1931-1932 lekciis la francan lingvon kaj historion de la franca literaturo en Universitato Tsinghua en Pekino, en 1932 vojaĝis tra centra kaj okcidenta Ĉinio. En 1933 doktoriĝis en Varsovia Universitato surbaze de laboraĵo *Le sentiment personnel et le conformisme dans le Li Ki* iĝante lektoro de la ĉina lingvo en Jagelona Universitato; samtempe estis pli maljuna asistanto en Orientalistika Seminario de Varsovia Universitato, kaj post habilitiĝo (1935, surbaze de laboraĵo *Les "siao-ha(i-eu)l-yu" de Pekin. Un essai sur la poesie populaire en Chine*) iĝis docento de la Seminario.

## Bibliografio 
* *Biogramy uczonych polskich* (Koncizaj vivkuroj de polaj sciencistoj), 1-a parto: Nauki społeczne (Sociaj sciencoj), kajero 1: A-J, Vroclavo 1983

Kategorio:Polaj ĉinologoj
Kategorio:Polaj tradukistoj
Kategorio:Polaj kulturologoj
Papaver hybridum

**Hibrida papavo** (*Papaver hybridum*), estas plantospecio el la familio de la Papavacoj (*Papaveraceae*). La specio similas al *Papaver argemone*. Ili diferencas en globforma senkapsulo kun rigidharoj. En Germanujo tiu planto jam estas formortigita aŭ minimume tre „endanĝerigita“.

## Priskribo 
### Vegetativaj karakteroj 
La unujara, herba planto atingas alton de 15 ĝis 50&nbsp;cm. Ĝi formortas post la maturiĝo de la semoj. La apenaŭ dibranĉita tigo kreskas vertikale kaj havas foliojn. La surfaco estas kovrata kun longaj blankaj haroj. Tiu *papaver* havas bazan mezan rosedon kaj plurajn foliojn ĉe la tigo. La folioj estas unuoble ĝis trioble pinataj kaj 7 ĝis 15&nbsp;cm longaj kaj 2 ĝis 3&nbsp;cm larĝaj. La lancetformaj foliaj loboj havas pintajn aŭ rondigitajn folifinojn. La subaj folioj havas pedunklojn, la supraj sidas.

### Floroj kaj fruktoj 
[eta|nematuraj [kapsuloj.]]
eta|*Papaver hybridum* (ilustraĵo).
[eta|*Papaver hybridum* - [MHNT]]
En la foliakseloj aŭ fine de la tigoj kreskas 8 ĝis 12&nbsp;cm longaj haraj pedunkloj. Ili portas kapjesantajn aŭ starantajn florojn.

La relative grandaj florburĝonoj havas grandecon de 8 ĝis 12&nbsp;mm kaj larĝecon de 6 ĝis 8&nbsp;mm. Ili estas kovrataj de blankaj aŭ flavaj rigidharoj. Malfermante la burĝonon la du haraj spaloj forfalas.
La duseksa, radiosimetriaj floroj estas multnombraj kaj havas diametron de 2 ĝis 5&nbsp;cm.
La renverse ovoformaj petaloj estas ruĝaj kaj longas ĉ. 10 ĝis 20&nbsp;mm longaj kaj havas ĉe la bazo nigran makulon. La floro havas 50 ĝis 100 stamenojn. La anteroj estas malhelviolaj.
La planto floras de majo ĝis julio.

La ovalaj ĝis globformaj kapsulfruktoj havas diametron de 6 ĝis 12&nbsp;mm. La multaj (>200) tre malgrandaj semoj estas grize brunaj ĝis nigraj.
Tra malgrandaj fendoj inter la kapsulo kaj la kovrilo la semoj povas eligi per vento kaj ŝanĉeligado de la kapsulo.

### Ceteraj ecoj 
La tuta planto estas tre venena, precipe la kapsulo enhavas multe da venena alkaloido.
La planto estas uzata por fari narkotaĵon. La produktado de opio ne estas signifa.

La kromosomo-nombro estas n = 7 .

## Disvastigo kaj ekologio 
La hibrida papavo kreskas precipe sur kalkhavaj montetoj kaj argilenhavaj grundoj, tie ĝi kreskas ofte kiel subkreskaĵoj de greno.
Origine la planto kreskis en la mediteranea regiono, Grandbritio, Nordafriko, sudokcidenta Azio (Afganio kaj Pakistano). En Germanujo ĝi estas arĥeotipo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* Beschreibung bei "Flora of Pakistan". (engl.)
* Global Biodiversity Information Facility: Arealkarte bei "Global Biodiversity Information Facility"
* Beschreibung und Bilder bei "Malta Wild Plants". (engl.)
* Beschreibung bei "The Botanical Society of the British Isles".  (engl.)

Kategorio:Papavacoj
Kategorio:Fumariacoj
Kategorio:Flaŭro de Afriko
Kategorio:Holarktisa flaŭro
Kategorio:Venenaj plantoj
Droga misuzado

**Droga misuzado** estas regula uzado de psikoaktiva drogo, kiam la uzanto konsumas la drogon en kvantoj aŭ per metodoj malutilaj por si mem aŭ aliaj. Ĝi estas formo de substanc-rilata obstrukco. La difinoj de droga misuzado vaste malsamas laŭ kunteksto, ekz. publika sano, medicino, aŭ krima justeco. En iuj kazoj kontraŭsocia konduto okazas kiam la uzanto estas influata de drogo aŭ serĉanta drogon, kaj ankaŭ longdaŭraj personecaj ŝanĝoj povas okazi en individuoj. Aldone al ebla fizika, socia, kaj psikologia damaĝo, uzado de iuj drogoj povas konduki ankaŭ al krimaj punoj, kvankam tiuj vaste varias laŭ loka instanco.

La drogoj plej ofte asociataj kun ĉi tiu termino inkludas alkoholon, barbituratojn, benzodiazepinojn, kanabon, kokainon, metakvalonon, opiidojn kaj amfetaminojn. La preciza kaŭzo de substanca misuzado ne estas klara. Teorioj inkludas genetikan emon aŭ simple kutimon, kiu, se sufiĉe longe ripetata, evoluos al dependeco. Samtempaj kondiĉoj, kia la posttraŭmata streĉa obstrukco, asociiĝas kun pli granda risko de dependeco aŭ misuzado.

En 2013 la plimulto da tutmondaj mortoj rilate al droga misuzado (139 000) estis rilataj al alkohol-uzaj obstrukcoj. Drog-misuzaj obstrukcoj, rilataj al kontraŭleĝaj drogoj, rezultis en 127 000 tutmondaj mortoj, plimultiĝintaj de 53 000 en 1990. El la kontraŭleĝaj drogoj, la plimulto da mortoj (51 000) estas kaŭzitaj de opiida misuzado. Obstrukcoj de kokaina uzado rezultis en 4 300 mortoj kaj amfetamina obstrukco rezultis en 3 800 mortoj.

## Vidu ankaŭ 
* Dependeco (medicino)
* Injektil-interŝanĝa programo
* Reduktado de damaĝo
* Memkuracado
* Trodozo

## Referencoj 

Kategorio:Publika bonfarto
Kategorio:Psikiatrio
Kategorio:Psikologio
Puerto Francisco de Orellana

**Francisco de Orellana** estas urbo ekvadora; estas la kantona ĉefurbo de la Kantono Orellana kaj ĉefurbo de la Provinco Orellana. Estas unu el la plej gravaj urboj de la Amazonia Regiono de Ekvadoro. Ĝi estas konata ankaŭ kiel **Coca** aŭ **Koka**, ĝi troviĝas en Amazonio, ĉe la kunfluejo de la rivero Koka kaj de la rivero Napo.

Ĝi havas 40.730 loĝantojn distribuitaj en la urba areo. Ties ekonomia kaj loĝanta prospero, ekis pro la nafta espluatado kiu okazis en siaj teroj kaj same kiel ĉe Sucumbios pro la granda nombro de enmigrintoj de aliaj provincoj same kiel de kolombianoj enradikiĝintaj0. Ĝi estas la dua plej loĝata urbo de la ekvadora Amazonio, post Lago Agrio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Orellana Turística .
* Guía de El Coca o Francisco de Orellana 
* Municipo Francisco de Orellana 

Kategorio:Urboj de Ekvadoro
Kategorio:Orellana (Ekvadoro)
Rivero Koka

La **rivero Coca** aŭ laŭprononce **Koka** estas rivero kiu troviĝas oriente de Ekvadoro. Estas alfluanto de la rivero Napo. Ambaŭ riveroj kuniĝas ĉe la urbo Puerto Francisco de Orellana. La rivero Pajamino ankaŭ kuniĝas kun la rivero Napo ĉe tiu urbo, sed proksimume je 1,5 kilometroj supre de la kunfluejo de Koka-Napo. Ties akvenhavo nutras la projekto hidroelektra nome Coca Codo Sinclair.

Koka
August Robert Wolff

**August Robert Wolff** (naskiĝis la 10-an de januaro 1833 en Zgierz, mortis la 20-an de aŭgusto 1910 en Sopot) estis librovendisto kaj eldonisto de gazetaro kaj libroj. Li estas reprezentanto de la signifa malplimulto de germanoj en Pollando (germane *Volksdeutsche*), kies familio dum generacioj hejme parolis la germanan lingvon, kvankam ili ĉiam vivis inter najbaroj, kiuj ankaŭ parolis la polan, jidan, kaŝuban kaj litovan.

## Vivo 
Li profesiiĝis en Varsovia librovendejo de Franciszek Spiess kaj Rudolf Friedlein - samtempe kun la same germanlingva Gustav Adolf Gebethner. En 1857 li fondis kun Gustav Gebethner librovendejon kaj eldonejon kun la nomo "Gebethner & Wolff" kun filioj sur tereno de la tuta lando, kaj ankaŭ en Parizo kaj Nov-Jorko. La kompanio famiĝis per eldonado de verkoj de la pola literaturo, popola kaj muzika. Dum januara ribelo kontraŭ Rusia Imperio en 1863 li estis kune kun Gebethner malliberigita en Varsovia Citedelo pro konservado de manuskriptoj sendataj perpoŝte kaj destinitaj por ribela gazetaro. En ilia librovendejo stokiĝis organizaj materialoj. August Wolff okupiĝis pri internaj aferoj de la firmao, kaj Gebethner reprezentis ĝin ekstere.

## Literaturo 
* Zofia Jurkowlaniec, Roland Borchers: *Polacy z wyboru: Rodziny pochodzenia niemieckiego w Warszawie w XIX i XX wieku / Polen aus freier Wahl: Deutschstämmige Familien in Warschau im 19. und 20. Jahrhundert* (Pollandanoj el libera volo: Familioj de germana deveno en Varsovio en la 19-a kaj 20-a jarcentoj), Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej/Dom Spotkań z Historią (Fondaĵo por Pola-Germana Kunlaboro / Historieca kunvena domo), Varsovio 2012, ISBN 978-83-62020-46-1

Kategorio:Germanaj entreprenistoj
Kategorio:Polaj entreprenistoj
Kategorio:Germanaj eldonistoj
Kategorio:Polaj eldonistoj
Kategorio:Librovendistoj
Gábor Székely (reĝisoro)

**Gábor Székely** [sEkej], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Székely Gábor** estas hungara reĝisoro, altlerneja instruisto, teatrestro.

Gábor Székely http://port.hu/adatlap/szemely/szekely-gabor/person-10570 naskiĝis la  en Jászberény.
[eta|maldekstre|Gábor Székely (blonda) en [2011]]

## Biografio 
Gábor Székely akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1968, poste li reĝisoriĝis en Teatro Szigligeti (Szolnok). Li estis en la teatro ĉefreĝisoro inter 1971–1978, teatrestro inter 1972-1978. Depost multe da sukcesoj li ricevis la ĉefreĝisoran postenon en Nacia Teatro (Budapeŝto), sed li ne estis kontenta pri la provizora loko de la teatro, tial li establis novan teatron. Li estis tie teatrestro inter 1982–1989, li donis novan vizaĝon kaj strategion al la teatro. Inter 1994 kaj 1998 li faris similan: li estis teatrestro de Nova Teatro (Budapeŝto). Jam pli frue li ekinstruis en 1973 en la menciita altlernejo. Post longaj jaroj li estis ties rektoro inter 2001–2006. Li ricevis reĝisorajn taskojn ankaŭ eksterlande (Prago, Novi Sad, Helsinko, Stuttgart). Li ricevis diversajn premiojn ekde 1974, premion Kossuth en 1988. Lia edzino naskis 3 gefilojn.

## Elektitaj disĉiploj 
* Ágnes Bertalan
* János Csányi (aktoro)
* János Dégi
* András Dömötör
* Péter Forgács (reĝisoro)
* Gergő Kaszás
* Edit Majzik
* Gábor Németh (aktoro)
* Árpád Schilling (reĝisoro)
* Andrea Söptei
* András Stohl
* Vilmos Vajdai
* Edit Vlahovics
* Zoltán Zubornyák

## Elektitaj reĝisoraĵoj 
* István Örkény:
** *Tóték*
** *Macskajáték*
* William Shakespeare:
** *Timono de Ateno*
** *Trojlo kaj Kresida* (1980)
** *Kiel plaĉas al vi* (1983)
** *Koriolano*
* Molière:
** *La mizantropo* (1988)
** *Don Juan* (1995)
** *Catullus* (1987)

## Fontoj 
* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Noisy-le-Sec (stacidomo)

**Noisy-le-Sec** estas franca stacidomo sur linio E de RER, situanta en komunumo Noisy-le-Sec, en departemento Seine-Saint-Denis, regiono Francilio.

Ĝi estis malfermita en 1849 de "Compagnie du chemin de fer de Paris à Strasbourg".

Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de la linio Noisy-le-Sec - Strasbourg-Ville (070000).

## Interkonektoj 
*   '**
*  RATP 105 143 545

## Projektoj 
*   **' (2024)

## Vidu ankaŭ 
* RER de Francilio
* RER de Francilio E
* Stacidomoj de RER de Francilio
* Noisy-le-Sec
* Gare de Noisy-le-Sec (Tramtransporto en Parizo)
* Noisy-le-Sec (Tramtrajno en Francilio)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Stacidomoj de Francio
Kategorio:Fervojo Grande Ceinture de Parizo
Kategorio:RER de Francilio E
Kategorio:Fervojaj stacioj en Seine-Saint-Denis
Kategorio:Noisy-le-Sec
Kategorio:Fret SNCF
Kuvejsima

**Kuvejsima,** aŭ laŭ alia literumo **Al Quwaysimah**,  estas urbego kaj municipo en nordokcidenta Jordanio en Amano (gubernio). La grandurbo estas antaŭurbo de la jordania ĉefurbo.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Supermara alteco: 
* Loĝantaro:  en 2013
* Horzono: UTC +2 (somere UTC +3)
* Telefonkodo:
* 

## Geografio 
Kuvejsima situas sur altebenaĵo en najbareco de Amano.

## Klimato 
En Kuvejsima la jara precipitaĵo estas 319 mm. Inter novembro-aprilo apenaŭ pluvas, en la ceteraj monatoj iomete pli. Inter junio-septembro varmego regas.

## Kresko de la loĝantaro 
## Fontoj 
* WikiTrans
* https://web.archive.org/web/20110916051331/http://www.fallingrain.com/world/JO/00/Al_Quwaysimah.html
* mapo

Kategorio:Urboj de Jordanio
Skabioza centaŭreo

La **skabioza ĉentaŭreo** (**Centaurea scabiosa**) estas plantspecio, kiu apartenas al la familio de la Asteracoj (Asteraceae).

## Priskribo 
La skabioza centaŭreo estas multjara herba planto, kiu atingas kreskoalton de 1,20 m. Ĝi havas eĝan, aspran tigon, kiu havas starantajn branĉojn. La verdaj, ledaj kaj hirtharaj folioj estas pinataj. La pinataj folipartoj estas oblongaj aŭ mallarĝe lancetaj.

La unuopaj floroj staras kune aŭ en unuopaj apeksaj kapituloj, kiuj estas ĉ. 2 cm alta kaj 4 cm larĝa. La brakteoj (v. bildon) ne havas nervuron. La franĝitaj alpendaĵoj havas rande dentforman aŭ ciliforman orlon. La koloro de la petaloj varias de malhelpurura trans purpura aŭ helruĝa, malofte blanka. La papuso estas preskaŭ samlonge kiel la aĥenofruktoj.

La kromosomonombro estas 2n = 20, malofte 40.

## Eksteraj ligiloj 
* Die Verbreitung auf der Nordhalbkugel
* Thomas Meyer: Flockenblume Datenblatt mit Bestimmungsschlüssel und Fotos bei *Flora-de: Flora von Deutschland*

Kategorio:Centaŭreo
Kategorio:Plantoj de Eŭropo
Philippe Néricault Destouches

**Philippe Néricault DESTOUCHES** (naskiĝinta la  en Tours, mortinta la  en Melun) estis franca komediisto.

## Vivo 
Edukite en Parizo li estis certan tempon aktoro aŭ soldato kaj iris kun la markizo de Puysieux kiel legato en Svislandon.
En Svislando li trovis la trankvilon orientigi sian talenton ĉe teatron. Per la aplaŭdo li akiris la gracon de la reganto, la duko de Orléans. Li faris Destouches en 1717 oficiala sendoto por Anglio. Post la reveno (1723) li iĝis membro de la Franca Akademio. Post la morto de la suvereno li tamen retiriĝis el teatrado.

## Graveco 
Liaj komedioj brilas per glata lingvo kaj deca enhavo restante ofte sen granda efiko. La plej grandan sukceson havis: »Le philosophe marié« (1727), »Le glorieux« (1732), »Le dissipateur« (1736), »La fausse Agnès« (1759), kiuj ankaŭ en Germanlingvio konatis per tradukoj kaj ege ŝatatis. Lia verkaro »Œuvres« eldonitis en Amsterdamo inter 1755–59.

## Literaturo 
* Lüdemann, ''Über Destouches' Leben und Werke'', Greifswald 1895

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 4. Leipzig 1906, p, 681, kio legeblas tie chi interrete.

Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Kategorio:Francaj verkistoj
Sobina minejo

**Sobina minejo** estas la naftogasokondensata minejo kiu situas en Evenkio (Krasnojarska regiono, Rusio), 700 km nord-oriente de la urbo Krasnojarsko kaj estas parto de la Leno-Tungusa naftogasa provinco. Ĝi estis malkovrita en 1982, sed ankoraŭ ne ekspluatata.

## Geologio 
La minejo estas ligita al la Sobina muroforma levaĵo de la Siberia kratono. Tiu levaĵo influas la Sobino-Teterinan megamuron de la Katanga montobreĉo , kiu dividas la Bajkitan kaj Nepo-Botuobian anteklizojn. Grandeco de la levaĵo laŭ tegmento de la vanavara tavolaro de ediakaro estas 55 x 20 km, amplitudo 120 m.

La minejo havas tri strukturajn etaĝojn. La kristala fundamento estas heterogena arĥaiko-proterozoika. La transira komplekso estas formita de rifeanaj rokaĵoj de proterozoiko. La sedimenta kapoto konsistas el sedimentaĵoj de ediakaro, kambrio, karbonio, permio, triaso kaj kvaternaro. Ĝi dividiĝas je tri kompleksoj: la subsala (terigenaj sedimentaĵoj de la vanavara tavolaro, la karbonato-terigenaj sedimentaĵoj de la oskobina kaj katanga tavolaroj), la karbonataj sedimentaĵoj de la sobina kaj tetera tavolaroj. La vanavara, oskobina, katanga kaj sobina tavolaroj formiĝis en ediakaro, la tetera — en ediakaro-kambrio. La prognozata naftogasa kapacito estas ligita al la subsala komplekso. Super ĝi kuŝas la halogeno-karbonata komplekso, formita ĉefe per saloj, dolomitoj kaj kalkoŝtono. La sedimenta kapoto estas trapikita de tavolaj intruzioj de trapoj, la malsupra parto de kiuj estas ligita al la sedimentaĵoj de la tetera tavolaro. 

Enhavo de la gaso: metano 62,8-65,8%, etano 4,6-5,6%, propano 1,7-2,1%, butano 0,6-0,9%, karbonduoksido 0,03-0,23%, azoto 23,9-28,1%, heliumo 0,56-0,58%.

En 2002 la komenca gaskapacito estis taksita je 138,7 miliardoj da kubaj metroj. La minejo estas pretigita por la ekspluatado.

## Literaturo 
* 

Kategorio:Gasminejoj de Rusio
Kategorio:Ekonomio de Krasnojarska regiono
Kategorio:Geografio de Krasnojarska regiono
Oñati

En hispana **Oñate** [oNJAte] (en eŭska kaj oficiale, **Oñati** [oNJAti]) estas municipo de la provinco Gipuzko en Eŭskio (Hispanio).

Ĝi apartenas al la komarko Alta Deva kaj havas 11 282 loĝantojn laŭ la informo de la INE korespondaj al 2014. La etendo de la municipo estas 107,31 km², pro kio la loĝdenso estas de 105,13 loĝ./km².

Onjato estis senjora pova urbo kiu iĝis eĉ graflando. Ne integriĝis en la provinco Gipuzko ĝis 1845. Tie oni fondis la unuan universitaton de Eŭskio, nome la universitato de Oñate, en 1543. Estas la municipo plej etenda de la provinco kaj la urba kerno troviĝas je alteco de 231 msm, dum la maksimuma alto estas de 1368 m sur la pinto de la monto Artzanburu.

Krom la urba kerno, ĝi havas 16 kamparajn kvartalojn: Aránzazu, Araoz (kie naskiĝis Lope de Aguirre, Uribarri, Lezesarri, Urrexola, Murguía, Olabarrieta, Berezao, Garagalza, Goríbar, Zañartu, Torreauzo, Garibai, Sancholopetegui, Zubillaga kaj Larraña.

La ampleksa valo kiun okupas la urba kerno de la municipo de Oñate kontrastaa kun la montoj kiuj ĉirkaŭas ĝin, ĉefe tiuj kiuj sudas, kiuj havas la plej altajn pintojn de la Eŭskaj Montoj.

La urbestro estis dum la du lastaj konsilantaroj el la independisma partio Bildu.

La kerno de la ekonomio estas industrio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
eta|300px|centra|Fachada renacentista de la Universidad Sancti Spiritus.

Kategorio:Municipoj de Gipusko
Rainald von Dassel

eta|Rainald von Dassel, kune kun statuo de Nikolao de Verdun, en Kolonjo
**Rainald von Dassel** (naskiĝis inter 1114 kaj 1120, mortis la  en Romo) estis germana teologo, ĉefepiskopo de Kolonjo kaj regna kanceliero.

## Vivo 
Rajnaldo originis el riĉa malsuprasaksia grafa familio de ĉe Dassel kaj edukitis en Hildesheim. En 1149 li iĝis provosto samloke kaj en 1156, laŭ ordono de imperiestro Frederiko la 1-a, eĉ kanceliero.

Per klereco, moderna pensado kaj patrujemo li faris valorajn servojn por la imperiestro kaj defendis lin fidele kaj forte kontraŭ la Roma kurio. En 1157 li verkis cirkuleran leteron per kiu la imperiestra moŝto protestis, post la dieto de Besançon kontraŭ la papa volego havi superan feŭdisman potencon super la imperiestro. Kune kun Otto von Wittelsbach (Bavario) li marŝis antaŭ la imperiestro en 1158 en la direkto de Italujo. Post la subigo de Milano (1159) li realigis surloke la decidojn ronkalajn: li devis fuĝi antau la koleron de la fare de la papemuloj incititaj milananoj, kio sukcesis nur danke al alivestado. Pro tio Frederiko eĉ pli furioziĝis kontraŭ la urbo Milano.

En 1159 li fariĝis ĉefepiskopo kolonja; ĝis 1162 li restis imperiestra legato en Italujo tamen. Disde Milano al Kolonjo li venigis la relikvojn de la Tri reĝoj post kiam la imperiestro donacis ilin al li. Post la morto de la kontraŭpapo Viktoro la 4-a (aprilo 1164), Rajnaldo elektitigis novan kontraŭpapon nome Paskalo la 3-a.

Kiel imperiestra sendito li peris en 1165 ligon kun Henriko la 5-a (Anglio) kaj akceptitigis la kontraŭpapecon ĉeimperiestre kaj ĉeprincare. En oktobro 1166 li denove transiris la Alpojn, okupis Etruskion kaj Lation. En la 29.5.1167 Rajnaldo venkis kune kun Christian von Mainz la romanojn apud Tusculum. Venkinte li enmarŝis Romon sed mortis baldaŭ poste pro epidemio suferiganta multajn germanajn soldatojn. Lia kadavro entombigitis en Kolonjo.

## Literaturo 
* Ficker, *Reinald von Dassel, Reichskanzler und Erzbischof von Köln*, Köln 1850

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 16. Leipzig 1908, p. 577, kio legeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Germanaj teologoj
Kategorio:Germanaj kancelieroj
Kategorio:Ĉefepiskopoj de Kolonjo
Kitadake

centra|eta|775ra|Panoramo el la monto.

**Kitadake** (aŭ ***Monto Kita***; japane: 北岳 *Kita-dake*, kio signifas 'Norda Vertico') estas la dua plej alta monto de Japanio (la unua estas Fuĝi). Ĝi estas konata kiel la *estro de la Sudaj Alpoj* kaj estas inter la cent plej famaj montoj de Japanio. Ĝi situas en la montaro Akaiŝi, konata ankaŭ kiel *Sudaj Alpoj* en la gubernio Jamanaŝi. Ĝi havas 3193 metrojn de alteco.

## Geografio 
La abutmento Kitadake (japane: 北岳バットレス *Kitadake-battoresu*, angle: *Kitadake Buttress*) estas fronto da 600 m en la orienta flanko de la monto.

eta|La tri montoj de Ŝirane-sanzan.
La ĉefaj montoj de la montaro Akaiŝi estas: Kitadake, Ainodake kaj Nootoridake. La tri montoj kune nomiĝas en Ŝirane-sanzan (japane: 白根三山 *Shirane-sanzan*), kio signifas 'la Tri Blankaj Montoj'.

La nomo ***Kita-dake*** aŭ Esperante ***Monto Dake*** signifas litere 'Norda Vertico' aŭ 'Norda Monto', ĉar la monto estas la plej norda monto de la tri verticoj de Ŝirane.

## Floro 
eta|Kisasuberi.
La plantoj kreskas sufiĉege, speciale en la sudorienta flanko, laŭlonge la vojo al la monto Nakaŝirane (japane: 中白峰山 *Nakashirane-san*) kaj laŭ Kusasuberi (japane: 草すべり *Kusasuberi*) kaj Migimata (japane: 右俣 *Migimata*) apud kaj laŭlonge la lageto Ŝiraneo (japane: 白根御池 *Shiraneo-ike*) en la norda flanko de la monto.

La endemio de la monto estas la planto *Callianthemum hondoense* (japane: キタダケソウ *Kitadakesou*).

## Alpismo 
Ĉi tiu monto estas unu el la plej popularaj montoj por fari alpismon. La aliroj estas: Hirogaŭara (広河原 *Hirogawara*) en la oriento kaj Rjoomata (両俣 *Ryoumata*) en la okcidento. La homoj preferas elekti Hirogaŭaran, kie la aranĝoj estas pli bonaj.
eta
La vertico de la monto havas tri ĉefajn alirajn vojojn. La unua vojo komencas en Hirogaŭara kaj kontinuas laŭ la rivero Ookanbazaŭa (大樺沢川 *Ookanbazawa-kawa*) kaj laŭ la valo Daisekkei (大雪渓 *Daisekkei*). La dua vojo komencas en la rivero Ookanbazaŭa kaj la arboraro Ŝiraneoike-Kusasuberi. La tria vojo komencas ĉirkaŭ Nakaŝiranezaŭa (中白根沢 *Nakashiranezawa*).

## Referencoj 
## Panoramoj 
eta|La abutmento de Kitadake.
centra|eta|409x409ra|Alia panoramo el la monto.

Kategorio:Montoj en Japanio
Kategorio:Montoj kun alteco inter 3000 kaj 3999 m
Kategorio:Gubernio Jamanaŝi
Batalo de Salinas

La ***Batalo de Salinas*** aŭ **de la Salejoj** estis lukto en kiu la trupoj de Hernando kaj Gonzalo Pizarro venkis super tiuj de Diego de Almagro, en la 6-a de aprilo de 1538 en Peruo. La kontraŭstaro inter Francisco Pizarro kaj Diego de Almagro dum la procezo de la konkero de Peruo fare de la hispanoj originiĝis en la disputo por la posedo de la urbo Kuzko, kiun ambaŭ konsideris sub propra jurisdikcio kaj kiu estis sub la povo de Almagro el 1537. 

La batalo okazis en la antikvaj salejoj de la indiĝenoj de Kaĉipampa, situaj je 5 km sude de Kusko, urbo kiu estis okupita de la pizaranoj post ilia venko. La suboficiro de Almagro, nome Rodrigo Orgóñez, mortiĝis en la batalkampo, same kiel Gonzalo Calvo de Barrientos. Alia almagra ĉefo, nome Pedro de Lerma, akre vundiĝis kaj mortiĝis baldaŭ sur sia lito. Almagro estis kaptita, tuj juĝita kaj ekzekutita per garoto. 

## Referencoj 
* Cieza de León, Pedro: *La guerra de las Salinas*. Madrid, 1877. 
* Del Busto Duthurburu, José Antonio: *Pizarro*. Tomo II. Ediciones COPÉ. Lima, 2001. ISBN 9972-606-22-8
* Inca Garcilaso de la Vega: *Historia general del Perú*. Tomo I. Editorial Universo S.A. Lima, 1972.
* Prescott, Guillermo: *Historia de la conquista del Perú*. Tomo II. Editorial Universo S.A. Lima, 1972.
* Vargas Ugarte, Rubén: *Historia General del Perú*. Tomo I. Editor: Carlos Milla Batres. Lima, Perú, 1981. ISBN 84-499-4813-4
* Vega, Juan José: *Historia general del ejército peruano*. Tomo III. El ejército durante la dominación española del Perú. Lima, Comisión Permanente de la Historia del Ejército del Perú, 1981.

## Eksteraj ligiloj 
* *Guerra de las Salinas*, de Pedro de Cieza en la Colección de documentos inéditos para la historia de España, vol. LXVIII.
* *Arqueólogos peruanos han hallado restos óseos que se presumen son de tres soldados que participaron en la batalla de las Salinas* en www.canalpatrimonio.com

Kategorio:Historio de Peruo
Kategorio:Hispana Imperio
Kategorio:Enlandaj militoj
Salinas
Kategorio:Hispana koloniado de Ameriko
Kategorio:1538
Salinas
István Márta

**István MÁRTA** [iŝtvAn mArta], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Márta István** estas hungara komponisto, muzikisto, instruisto, teatrestro.

István Márta http://www.fesztivalszovetseg.hu/?keres=M%E1rta+Istv%E1n naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
István Márta frekventis muzikan mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Muzikakademio Franz Liszt en 1975. Dum la studentaj jaroj li plenumis diversajn muzikajn taskojn en teatroj, kluboj, festivaloj, eĉ en 1973 li kolektis kantojn inter Ĉangohungaroj de Moldavio. Post siaj studoj li daŭre partoprenis en la hungara muzika vivo (koncertoj, festivaloj, aranĝaĵoj). Li apartenis ankaŭ al orkestro kiel klavicenisto. En la fruaj 1980-aj jaroj li instruis en la menciita muzika mezlernejo, post jaroj li estis muzika gvidanto de diversaj teatroj. Ekde 1989 li estis motoro de festivalo en Kapolcs. Inter 1998 kaj 2012 li estis teatrestro de Nova Teatro (Budapeŝto). Li ricevis premiojn inter 1979-2013. Li havas edzinon, kiu naskis dufoje.

## Elektitaj komponaĵoj 
* *Munkásoperett* – muzikalo (1985)
* *Liliomfi* – muzika teatraĵo (1997)
* *Történetek az elveszett birodalomból* – filma muziko (2005)
* *Rákosi* - dokumentfilma muziko (2016)

## Elektitaj reĝisoraĵoj 
* *Cabaret* (muzikalo, Nacia Teatro (Pécs)) (1996)
* *A Falunk Rossza* (Nova Teatro (Budapeŝto), 2001)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj klavicenistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
György Dörner

**György Dörner** [djordj dorner], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dörner György** estas hungara aktoro, voĉoaktoro, teatrestro.

György Dörner http://port.hu/adatlap/szemely/dorner-gyorgy/person-3127 naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
György Dörner akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1979, poste li aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Budapeŝto). En 1982 li apartenis al fondintoj de Teatro Katona József. Inter 1989 kaj 2011 li ne ligiĝis al trupo, li havis rolojn en diversaj teatroj. En 2011 li estis nomumita teatrestro de Nova Teatro (Budapeŝto), kie li kunlaboris kun István Csurka. Li ricevis premiojn enkde 1981, en 2020 premion Kossuth. Li havas edzinon.

## Elektitaj teatraj roloj 
* Nikolaj Gogol: *La revizoro*
* *Háromgarasos opera* - (Nova Teatro (Budapeŝto))
* Molière *Képzelt beteg*

## Elektitaj kinejaj filmaj teatraj roloj 
* *Petőfi ’73* (1973)
* *Szívzűr* (1982)
* *Honfoglalás* (1996)
* *Csendkút* (2006)
* *Csonka délibáb* (2015)

## Elektitaj televiziaj filmaj teatraj roloj 
* *A három jószívű rabló* (1979)
* *Kard és kocka* (1986)
* *Ábel Amerikában* (1998)
* *A titkos háború* (2002)

## Aliaj roloj 
* hungaraj voĉoj ekzemple de Eddie Murphy, Mel Gibson, Hugh Laurie, Bruce Willis, Heiner Lauterbach, Michael Douglas, Kirk Douglas

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Luteiga hormono

**Hormono luteiga** (LH aŭ HL) estas hormono gonadotropina de naturo glikoproteina, kiu same kiel la hormono foliklostimulanta aŭ FSH, estas produktata de la antaŭa lobo de hipofizo. En homoj estas la hormono kiu regulas la sekrecion de testosterono, agante sur la ĉeloj de Leydig en la testikoj; kaj en virinoj kontrolas la maturiĝon de folikloj, la ovolado, la komenco de la korpo lutea () kaj la sekrecio de progesterono. LH stimulas la ovolon inan kaj la produktadon de testosterono vira.

LH, same kiel FSH, estas reguligata de retroefiko kaŭzita de la ago de steroidoj seksaj kaj aliaj hormonoj sur la hipofizo.

## Strukturo 
LH estas glokoproteina dimera, tio estas kun du unuoj polipeptidaj, en kiu ĉiu unueco estas molekulo de proteino kun sukero kunigita al ĝi. Lia strukturo similas al tiu de aliaj glucoproteinoj—FSH, TSH, hCG—en kiu ĉiu polipeptido ricevas la nomon de alfo (α) kaj beto (β) kaj estas konektitaj unu la alian per disulfidpontoj.
* La unuo alfa de la LH, FSH, TSH, kaj hCG estas identaj, kaj enhavas 92 aminoacidojn.

* La uno beta varias: LH havas unuon betan kun 121 aminoacidoj kaj asignas al ĝi sian specifan biologian funkcion, pro tio estas respondeca de la interago de la hormono kun sia ĉela ricevilo. La unuo beta de ĉi tiu hormono havas la saman sekvencon de aminoacidoj ol la hormono hCG, kaj kunigas la saman ricevilon, tamen, β-hCG enhavas 24 pliajn aminoacidojn kaj diferencas de LH pro sia komponado de sukeroj.
La diferenco en la kompono de la oligosakaridoj tuŝas la bioaktivon kaj la rapidon de degrado. La biologia vivdaŭro de la LH estas de 20 minutoj, multe pli mallonga ol la vivdaŭro de 3-4 horoj de la FSH aŭ la 24 horoj de la HCG.

## Funkcio 
Entute kun aliaj gonadotropinoj de la hipofizo, la hormono luteiniga estas necesa por funkcioj reproduktadaj (formado de la korpo lutea) de mamuloj, tiel en la viro kiel en la ino. La liberigo de la LH de la glando hipofiza estas reguligita de la produktado prema de la hormono liberiga de gonadotropinoj (GnRH) el la hipotalamo. Ĉi tiuj impulsoj siavice estas tenataj al la retroefiko de la oestrogeno el la gonadoj.

### En virinoj 
Havas gravan rolon en la procezo ovola. Ĝia ago manifestiĝas sur la ĉeloj de la granula de la foliklo de Graaf de ovolo. Por la momento de la menstruo, FSH komencas la kreskon folikla en la ovolo, specife tuŝante la ĉelojn granulaj.

### Aliaj funkcioj de la LH 
* Stimulas la eniron de kolesterolo en la mitokondrioj kaj sia konvertiĝo en pregnenolono, unua pioniro de la seksaj hormonoj.
* Intervenas en la kresko de la koncentriĝoj de enzimoj de steroidgenezo, precipe androgenoj, pliiginte la esprimon de siaj genoj.

## Referencoj 
Kategorio:Peptidaj hormonoj
Pedro de Ursúa

eta|220px|dekstra|Pedro de Ursúa (en miniaturo de la 16a jarcento).
**Pedro de URSÚA** (Arizcun (Baztán), Navaro, 1526-1561), adelantado kaj konkistadoro hispana de la 16a jarcento. Li fondis la municipon Pamplona en Departemento Norda Santandero, Kolombio. Li estis murdita kiam li estris ekspedicion laŭ la riveroj Maranjono kaj Amazono. Li estis sukcedita finfine de Lope de Aguirre.

Estrite de la veterano Pedro de Ursúa, en la 26-a de septembro de 1560 eliris la ekspedicianoj navige laŭ la rivero Marañón (Maranjon') (pro tio ili adoptis la kromnomon *marañones* (maranjonoj)). Estis iom pli ol 300 hispanoj, kelkaj dekoj de negraj sklavoj kaj ĉirkaŭ 500 servistoj indiĝenaj, enŝipigitaj en du brigantinoj, du neprofundaj boatoj kaj kelkaj flosaĵoj kaj kanuoj. Inter ili estis Lope de Aguirre kaj lia juna mestiza filino, nome Elvira. Ursúa okazigis malfidon ĉar li atentis nur pri sia mestiza amatino Inés de Atienza. Post unu jaro de navigado, malfacilaĵoj kaj aventuroj Aguirre partoprenis en la elpostenigo kaj murdo de Ursúa, kaj tuj poste de lia sukcedanto, nome Fernando de Guzmán, poste sukcedita de Aguirre.

## Bibliografio 
* Galster, Ingrid: *Aguirre o La posteridad arbitraria. La rebelión del conquistador vasco Lope de Aguirre en historiografía y ficción histórica (1561-1992)*, Bogotá 2011, ISBN 978-958-738-204-4 (disponebla ankaŭ kiel *ebook*).

## Eksteraj ligiloj 
* Acosta de Samper, Soledad (1833-1913) (1883). «Pedro de Ursúa: Fundador de Pamplona». Biografías de hombres ilustres ó notables, relativas á la época del descubrimiento, conquista y colonización de la parte de América denominada actualmente EE. UU. de Colombia. Credencial Historia. Documento digitalizado por Biblioteca Virtual del Banco de la República 2005. Bogotá: Imprenta de la luz.

Kategorio:Hispanaj militistoj
Kategorio:Hispanaj konkistadoroj
Kategorio:Historio de Kolombio
Kategorio:Historio de Peruo
Kategorio:Navaranoj
Kategorio:Esploristoj de Amazonio
Oktobro de 2017

Jen ekestos **listo de okazaĵoj en oktobro 2017**:
; 
*  Mistera unuopulo pafis kontraŭ homamaso en koncerto en Las Vegas, Usono, kaj okazigis almenaŭ 60 mortojn.
*   La hispana polico agadis perforte kontraŭ referendumo pri la sendependeco de Katalunio deklarita kontraŭleĝa de la hispana registaro.
; 
*  Al la verkisto Kazuo Ishiguro estis atribuita la Nobel-premio pri literaturo.
; 
*  Al la kampanjo kontraŭ atomarmiloj estis atribuita la Nobel-premio pri paco.
*    Tropika ŝtormo Nate okazigis almenaŭ 22 mortojn en Centrameriko.
*  Almenaŭ 19 mortoj pro kolizio inter trajno kaj buso ĉe Vladimiro, Rusio.
; 
*  Atenco en Mogadiŝo, Somalio, okazigis pli ol 350 mortojn.
*  Balotoj en Aŭstrio, venkis la dekstro.
*  Incendioj en Kalifornio, Usono okazigis jam 40 mortojn.
; 
*   Pli ol 30 kaj 4 mortoj respektive en Portugalio kaj Hispanio pro okazigitaj incendioj.
; 
*   Katalunia parlamento akceptis deklaron de sendependeco.
; 
*  Estraro de UEA elektis Martin Schäffer kiel nova Ĝenerala Direktoro. Li transprenos la postenon je la 1-a de januaro 2018.

10
Kategorio:Oktobro laŭ jaroj
Francisco de Carvajal

**Francisco de Carvajal** aŭ **Francisco Carbajal** naskita kiel **Francisco López Gascón** (Rágama, Arévalo, Reĝlando de Kastilio, 1464 – Jaquijaguana, ĉe Kusko, Vicreĝlando de Peruo, 10-a de aprilo de 1548) estis konkistadoro hispana kiu agadis en la Vicreĝlando Nova Hispanio kaj en Peruo, kaj dum la enlanda milito inter la konkistadoroj de Peruo.eta|277px|dekstra|Batalo de Ĉupas.Li estis granda strategiisto, nefatigebla soldato eĉ jam dum maljunaĝo, kaj samtempe kruela kaj sarkasma, pro kio li estis konata kiel «la diablo de Andoj». Li ribelis kontraŭ la hispana monarko kaj ties aŭtoritatoj senditaj al Ameriko, kaj venkis oftege super la hispanaj oficiroj fidelaj al la reĝo, kaj estis finfine venkita en la batalo de Jaquijahuana. Tuj poste li estis enprizonigita kaj ekzekutita per pendumado, kian li estis jam 84-jaraĝa.

Kategorio:Hispanaj generaloj
Kategorio:Hispanaj konkistadoroj
Kategorio:Ekzekutitoj
Kategorio:Militoj de Italio
Kategorio:Militoj de Peruo
Kategorio:Peruaj politikistoj
Kategorio:Enlandaj militoj
Kategorio:Ribelestroj
János Bán

**János BÁN** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bán János** estis hungara aktoro. Li estas ankaŭ aktoro en ĉeĥa kaj slovaka lingvoj.

János Bán http://port.hu/adatlap/szemely/ban-janos/person-2587 naskiĝis la  en Győr.

## Biografio 
János Bán aĝis 14, kiam li debutis en Teatro Kisfaludy en sia naskiĝurbo. Li akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1979, kie li multe lernis de István Horvai és Dezső Kapás. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Pécs), sed en la sekva jaro li revenis al sia naskiĝurbo. Inter 1982 kaj 1987 li estis membro de tiam nova Teatro Katona József. En 1984 Jiří Menzel donis al li filman rolon, baldaŭ li estis videbla ankaŭ en Ĉeĥoslovakio/Ĉeĥio/Slovakio. Li ricevis premiojn inter 1983-2011, aparte menciindas, ke en 2011 li ricevis premiojn en Prago kaj Trenčianske Teplice.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Hamleto - Horatio
** La Ventego - Trinculo
* Bohumil Hrabal: *Bambini di Prága* - Nullicsek
* Endre Fejes: *Vonó Ignác* - titolrolo

## Elektitaj kinejaj filmaj roloj 
* *Koportos* – brigadestro (1979)
* *Falfúró* – Géza (1985)
* *Ördög vigye* – Fitzwalter (1992)
* *Sorstalanság* (Sensorteco) – patro (2005)
* *Argo 2.* – Frici (2013)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *IV. Henrik király* – Henriko la pli juna (1980)
* *Julianus barát 1-3.* – Gerhardus (1993)
* *Történetek az elveszett birodalomból* – patro (2004)
* *Padlón* – patro (2012)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hejma paĝo
* http://www.imdb.com/name/nm0126549/
* http://www.csfd.cz/tvurce/5065-janos-ban/

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Kategorio:Slovakaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 4-an de oktobro
Vera Sennyei

**Vera Sennyei** [ŝenjei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sennyei Vera** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Ŝiaj edzoj estis Árpád Lehotay, Endre Rösler, Imre Apáthi.
[eta|Vera Sennyei sur scenejo en [1938]]
Vera Sennyei http://iszdb.hu/?szemely=21192 naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Vera Sennyei frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Teatra Akademio en 1936. Jam dum la studentaj jaroj ŝi ricevis rolojn en signifaj teatroj. Post siaj studoj ŝi ricevis rolojn ekzemple en Teatro Magyar, Internurba Teatro, Teatro Madách, depost la 2-a mondmilito en Artista Teatro, denove en Teatro Madách, Operetoteatro (Budapeŝto). Ŝi ofte kantadis kanzonojn, ŝi havis rolojn en dramoj, komedioj, eĉ en filmoj. Ŝi ricevis premion en 1961.

## Elektitaj teatraj roloj 
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - Éva (virina ĉefrolo)
* Iván Mándy: *Mélyvíz* - patrino
* Ferenc Molnár: *Üvegcipő* - Adél

## Elektitaj filmaj roloj 
* *Az én lányom nem olyan* (1937)
* *Csalódás* (1942)
* *Az eltüsszentett birodalom* (1956)
* *Délibáb minden mennyiségben* (1961)
* hungaraj voĉoj en eksterlandaj filmoj, ekzemple de Ljubov Orlova

## Memorigiloj 
* memortabulo en Budapeŝto

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo S, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj operetkantistoj
Kategorio:Hungaraj kanzonistoj