Neopterigoj

[eta|dekstre|*[Siganus corallinus* (teleosteo)]]
[eta|*[Lepisosteus oculatus* (holosteo)]]
**Neopterigoj** (*Neopterygii*, de la malnovgrekaj *neos* 'nova' kaj *pteryx* 'naĝilo') estas subklaso de radinaĝilaj fiŝoj (*Actinopterygii*). La neopterigoj inkludas la holosteojn kaj la teleosteojn; ĉi-lastaj inkludas la grandan plejmulton de la vivantaj fiŝaj specioj, kaj kaj pli ol duonon de la vivantaj vertebruloj. La teleosteoj estas diversaj kaj en nesala akvo kaj en oceanoj, dum holosteoj pluvivas nur en nesalaj habitatoj. Oni ankoraŭ faras la unuan sciencan priskribon por multaj teleosteaj specioj en ĉiu jaro. tamen, unu esploro, kiu enkalkulis morfologiajn informojn pri fosilioj kaj molekulajn pri kerna and mitokondria DNA, determinis la disiĝodaton je almenaŭ 284&nbsp;mjan (milionoj da jaroj antaŭ la nuno), en la artinskio, aĝo de la frua permio. Alia esploro proponas eĉ pli fruan disiĝon (360&nbsp;mjan, ĉirkaŭ la devonio-karbonia limo).

## Evoluo 
Oni dividas la vivantajn neopterigiojn en du infraklasojn: teleosteojn kaj holosteojn. La holosteoj inkludas du kladojn: *Ginglymodi* kaj *Halecomorphi*. Ĉiuj ĉi grupoj havas longan kaj abundan fosilian registron. La parencrilatoj de la grupoj de neopterigioj resumiĝas en la ĉi-suba kladogramo (disiĝodatoj por ĉiu klado en mjan laŭ la referenco).

Neopterigioj estas tre multspecia grupo. Ili konsistigas pli ol 50% de la diverseco de nun vivantaj vertebruloj pro granda plidiversiĝo ekde la mezozoika erao. Tiu diverseco estas malekvilibre distribuita inter la grupoj, ĉar preskaŭ ĉiuj vivantaj specioj (96%) estas teleosteoj.

Nur malmultaj ŝanĝoj okazis dum la evoluo de neopterigioj el pli pli fruaj aktinopterigoj. Tamen tre grava paŝo estis plibonigo de la regado de la dorsa kaj anusa  naĝiloj, kaj sekve de la naĝokapablo. Krome okazis pluraj aliiĝoj de la kranio, kiuj ebligis la evoluon de diversaj manieroj de manĝado kaj la okupon de novaj ekologiaj niĉoj. Ĉiuj ĉi gravaj plibonigoj rezultigis la nunan dominon de neopterigioj ene de vertebrula diverseco.

## Klasifiko 
La filogenezo de teleosteoj estas malcerta kaj diversaj taksonomioj estas uzataj. Ĉi tiu listo sekvas Dornburg kaj Near (2021) pri la difino kaj grupigo de ordoj kaj Betancur-R k. al. (2017) pri la nomoj de pli superaj kategorioj.

***** Ordo †Pholidopleuriformes 
***** Ordo †Redfieldiiformes 
***** Ordo †Platysiagiformes 
***** Ordo †Polzbergiiformes 
***** Ordo †Perleidiformes 
***** Ordo †Louwoichthyiformes
***** Ordo †Peltopleuriformes 
***** Ordo †Luganoiiformes
***** Ordo †Pycnodontiformes 
* **Infraklaso Holostei**
****Klado Halecomorphi**
*****Ordo †Parasemionotiformes 
*****Ordo †Panxianichthyiformes
*****Ordo †Ionoscopiformes
*****Ordo Amiiformes  (amio)
****Klado Ginglymodi**
*****Ordo †?Dapediiformes
*****Ordo Semionotiformes
*****Ordo Lepisosteiformes
***Infraklaso Teleosteomorpha**
*****Ordo †Prohaleciteiformes
** **Klado Aspidorhynchei**
*****Ordo †Aspidorhynchiformes
*****Ordo Pachycormiformes
** **Klado Teleostei**
***** Ordo †?Araripichthyiformes
***** Ordo †?Ligulelliiformes 
***** Ordo †Pholidophoriformes 
***** Ordo †Dorsetichthyiformes
***** Ordo †Leptolepidiformes
***** Ordo †Crossognathiformes 
***** Ordo †Ichthyodectiformes 
***** Ordo †Tselfatiiformes 
*** **Kohorto Osteoglossomorpha**
***** Ordo †Lycopteriformes
***** Ordo Osteoglossiformes,  la ostlangaj fiŝoj
***** Ordo Hiodontiformes
*** **Kohorto Elopomorpha**
***** Ordo Elopiformes
***** Ordo Albuliformes
***** Ordo Notacanthiformes
***** Ordo Anguilliformes
*** **Kohorto Otomorpha**
***** Ordo †Ellimmichthyiformes
***** Ordo Clupeiformes (inkludas haringojn kaj anĉovojn)
***** Ordo Alepocephaliformes
***** Ordo †Sorbininardiformes
***** Ordo Gonorynchiformes
***** Ordo Cypriniformes (inkludas orfiŝojn, leŭciscenojn, barbiojn, karpojn, kobitojn, skardiniojn, gilojn)
**** **Superordo Characiphysae**
***** Ordo Gymnotiformes
***** Ordo Cithariniformes
***** Ordo Characiformes (inkludas piranjojn)
***** Ordo Siluriformes, la katfiŝoj
*** **Kohorto Euteleosteomorpha**
***** Ordo Lepidogalaxiiformes
***** Ordo Argentiniformes
***** Ordo Salmoniformes (inkludas salmojn kaj trutojn)
***** Ordo Esociformes, la ezokedoj kaj umbredoj
***** Ordo Stomiiformes
***** Ordo Osmeriformes (inkludas la osmeredojn)
***** Ordo Galaxiiformes
***** Ordo Ateleopodiformes
***** Ordo Aulopiformes
***** Ordo Myctophiformes (inkudas torĉofiŝojn)
***** Ordo Lampriformes (inkludas rubandofiŝojn)
**** **Divizio Paracanthopterygii**
***** Ordo †Pattersonichthyiformes
***** Ordo †Ctenothrissiformes
***** Ordo Polymixiiformes
***** Ordo Percopsiformes
***** Ordo †Sphenocephaliformes
***** Ordo Zeiformes (inkludas zeŭsojn)
***** Ordo Gadiformes (inkludas gadojn)
***** Ordo Stylephoriformes
**** **Divizio Acanthopterygii**
***** Ordo Trachichthyiformes
***** Ordo Beryciformes
***** Ordo Ophidiiformes
***** Ordo Batrachoidiformes
***** Ordo Gobiiformes (inkludas gobiedojn kaj *Eleotris melanosoma*)
***** Ordo Scombriformes (inkludas skombredojn)
***** Ordo Syngnathiformes (inkludas hipokampojn kaj kalionimojn)
***** Ordo Blenniiformes (inkludas mugilojn, arĝentflankulojn, la bankokan logofiŝon, flugofiŝojn, dentokarpedojn, ciĥledojn, klaŭnfiŝojn)
***** Ordo Carangiformes (inkludas soleojn)
***** Ordo Synbranchiformes (inkludas marĉangilojn kaj labirintajn fiŝojn)
***** Ordo Perciformes (inkludas batalemulojn, skorpenedojn, perkojn, foledojn, nototeniedojn)
***** Ordo Centrarchiformes (inkludas centrarkedojn)
***** Ordo Labriformes (inkludas labredojn kaj sablofiŝojn)
***** Ordo Batrachoidiformes
***** Ordo Acropomatiformes
***** Ordo Acanthuriformes (inkludas lofiojn, balonfiŝojn, la molaon, scienedojn)

## Referencoj 
Kategorio:Aktinopterigoj