Selekta plantoplibonigo

[eta|Novaj [maizo|maizkultivaroj pere de genetika ŝanĝigo]]
**Selekta plantoplibonigo** celas genetikan ŝanĝiĝon de plantopopulacioj por plibonigi la biologiajn aŭ ekonomiajn ecojn. Ĝiaj metodoj estas plantoselektado, semtraktado aŭ krucado kaj posta selektado de fil/in/aj plantoj por la sekvanta kultivciklo aŭ la multigado de la nova planta kultivaro.

## Celoj 
Celoj de la plantoplibonigo povas esti :
* grandigo de la rikoltaĵo-kvanto
* plibonigado de la planta kvalito
** eliminado de nedezirataj enhavosubstancoj (ekzemple amaraj aŭ venenaj substancoj)
** plibonigo de la gusto kaj konserveblo (precipe de fruktoj, legomoj kaj ornamplantoj)
** plibonigo de konsisto de la plantgrasoj (kolza oleo, sunflora oleo)
** plibonigo de la amelo-konsisto ĉe terpomoj kaj cerealoj
** altigo de certaj enhavosustancoj, ekzemple vitaminoj
** kaj aliaj depende de la kultivaro
* tolerado kaj rezistado
** plibonigo de la tolerado de malvarmo, salo, sekeco
** pligrandigi la rezistado kontraŭ malsanoj aŭ/kaj damaĝbestoj

Ĉe ornamplantoj aldoniĝas la plibonigaj celoj kiel novaj koloroj kaj aliaj morfologiaj karakterizaĵoj. Tiuj celoj gravas ankaŭ ĉe legomoj kaj fruktoj.

## Klasikaj plibonigaj metodoj 
### plibonigo per selektado 
### plibonigo per kombinado 
### Heterozo-plibonigo 
### Hibrida plibonigo 
### Mutacia plibonigo 
### Precizec-plibonigo 
## plibonigo per gentekniko 
## Famaj plant-plibonigistoj 
; Germanujo
* Ernst Benary (1819–1893), entrepreno en turingia Erfurto. Plibonigo de hortikulturaj plantoj
* Ferdinand von Lochow (1849–1924), plibonigis sekalajn tipojn
* Eduard Meyer (1859–1931), plibonigisto de furaĝbeto, cerealoj, terpomoj
* Georg Arends (1863–1952), plibonigisto de staŭdoj
* Kartz von Kameke-Streckenthin (1866–1942), plibonigisto de terpomoj
* Karl Foerster (1874–1970), plibonigisto de ŝtaŭdoj (delfinio, asteroj kaj gresoj)
* Thomas Scharnagel (1880–1953), plibonigis novajn tritikajn kultivarojn
* Rudolf Carsten (1880–1954), plibonigisto de tritiko
* Vincenz Berger (1883–1974), plibonigisto de dalioj
* Reinhold von Sengbusch (1898–1985), plibonigisto de fragoj kaj legomoj
* Eduard von Boguslawski (1905–1999), profesoro pri plant-plibonigo ĉe la universitato de Gießen
* F. Wolfgang Schnell (1913–2006), direktoro de la instituto pri plant-plibonigo ĉe la Universitato Hohenheim apud Stuttgart
* Walter Schuster (1918–2010), kun-aŭtoro de instrulibro pri agrokultura plant-plibonigo
* Gerhard Fischbeck (* 1925), esploras ĉe cerealaj kultivaroj
* Hans Hachmann (1930–2004), plibonigisto de rododendroj

; Hungarujo
* Antal Ács (pizoj, melonoj)
* Jenő Bajai (tritikoj, maizoj kaj sorgoj)
* Károly Bakonyi (vitisto) (vitoj)
* Elemér Barabits (pinoj)
* Sarolta Barsy (terpomoj)
* Ferenc Bauer (sorgoj)
* Zoltán Bedő (tritikoj)
* Adonisz Belea (tritikoj)
* Zoltán Bőjtös (medikagoj)
* László Berzsenyi-Janosits (maizoj)
* Imre É. Kiss (rizoj)
* Ferenc Király (vitisto) (vitoj)
* Árpád Kiss (plibonigisto) (tritikalo)j
* Elemér Székács (tabakoj, betoj, hordeoj, tritikoj)
* Ferenc Szelényi (rizoj)
* Sándor Teleki (vitisto) (vitoj)

; Usono
* Luther Burbank (1849–1926), usono
* Norman Ernest Borlaug (1914–2009), USA

; Rusujo
* Ivan Vladimiroviĉ Miĉurin (1855–1935),

; Aŭstrio
* Peter Ruckenbauer (* 1939

; aliaj landoj
* Johann Gregor Mendel

## Vidu ankaŭ 
* bredado
* selekta bredado
* genetiko
* natura selektado
* rozbredado
* selekto
* semkultivado

## Literaturo 
* Heiko Becker: *Pflanzenzüchtung* 2. Auflage. UTB, 2008, ISBN 978-3-8252-1744-0.
* Rolf Schlegel: *Concise Encyclopedia of Crop Improvement. Institutions, Persons, Theories, Methods, and Histories.* Haworth Press, New York/London 2007, ISBN 978-1-56022-146-3, S. 331ff.
* Rolf Schlegel: *Dictionary of Plant Breeding.*  2. Auflage. Taylor & Francis, 2009, ISBN 978-1-4398-0242-7, S. 584.
* Wulf Diepenbrock, Jens Léon, Frank Ellmer: *Ackerbau, Pflanzenbau und Pflanzenzüchtung, Grundwissen Bachelor.* Ulmer, 2005, ISBN 978-3-8252-2629-9. (UTB Uni-Taschenbücher, Band 2629)
* Noel Kingsbury: *Hybrid. The History and Science of Plant Breeding.* The University of Chicago Press, 2009, ISBN 978-0-226-43704-0.
* Thomas Miedaner: *Pflanzenzüchtung. Eine Einführung.* DLG, 2010, ISBN 978-3-7690-0752-7.

## Eksteraj ligiloj 
* Bundesverband Deutscher Pflanzenzüchter e.V.
* Gesellschaft für Pflanzenzüchtung e.V.
* "Grundkenntnisse der Pflanzenzüchtung", www.pflanzenforschung.de
* Video: Wie geht Hybridzüchtung?

## Referencoj 
Kategorio:Vegetala reproduktado
Kategorio:Agronomio
Kategorio:Genetiko
Kategorio:Hortikulturo
Kategorio:Kultivaroj