open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Viktoras Petkus

**Viktoras Petkus** (naskiĝis la 17-an de majo 1928 en Aleksandrai apud Rosieniów, mortis la 1-an de majo 2012 en Vilno) – litova disidento kaj defendanto de homrajtoj, post 1991 aktivulo de la litova Kristana demokratio.

## Vivo 
Viktoras Petkus finis elektran teknikumon en Vilno. En la jaroj 1947-53 la unuan fojon estis malliberigita pro agado en katolika kaj kontraŭkomunista asocio "Ateitis".

En 1954 en Vilna Universitato ekstudis filologion kaj literaturon, kion devis rompi post tri jaroj (kondamnita en proceso pro posedo de eksterleĝa literaturo kontraŭita al Sovetunio). De 1958 ĝis 1965 restis en gulagoj en Mordovio kaj malliberejo en Vladimir.

Post eliro al libero engaĝita en la Universitato, sed baldaŭ pro politikaj kialoj maldungita. Li laboris en urba malsanulejo en Vilno.

En 1975 estis kunaŭtoro de la fama "Kroniko de la katolika eklezio en Litovio", unu jaron poste protestis kontraŭ reprezalioj de la sovetaj regopovoj direktitaj al Sergej Kovalov.

Novembre 1976 kune kun Tomas Venclova, pastro Karolis Garuckas kaj Eitanas Finkelstainas kunfondis Litovan Helsinkan Grupon, laŭ la modeloj de Moskva Helsinka unio kaj Ukrainia Helsinka unio. Unu jaron poste ekziligita pro tio al gulago, en kiu restis 11 jarojn.

En majo 1988 li estis kunfondinto de la Liberec-Ligo de Litovio, kunlaboris kun aliaj agantoj favore al la homrajtoj, interalie kun fratulino Nijolė Sadūnaitė kaj Antanas Terleckas.

Post 1990 politike ligiĝis kun la kristana demokratio - malgraŭ ĝenerala akcepto por la direkto de ŝanĝiĝoj en Litovio, restis severa kritikisto de pluraj aspektoj de la loka realeco, en tio de grandaj influoj de postkomunistoj en politiko, amasmedioj kaj negoco.

## Bibliografio 
* W. Roszkowski, J. Kofman (redakto), *Słownik biograficzny Europy Środkowo-Wschodniej XX wieku* (Biografia vortaro de Mez-Orienta Eŭropo de la 20-a jarcento), Varsovio 2005, ISBN 83-7399-084-4

Kategorio:Vilnanoj
Kategorio:Sovetiaj disidentoj
Kategorio:Kontraŭkomunismo
Ciklobutanolo

**Ciklobutanolo** estas kemia organika komponaĵo en la grupo de la cikloalkanoj. Ĝi estas cikla alkoholo konsistanta je unu grupo hidroksila kaj alia grupo ciklobutano. Ĝi estas senkolora aŭ flaveca likvaĵo kaj 25 kemiaj substancoj elmontras la saman kemian strukturon.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Ciklobutanolo estiĝas per cikligo de la **1,4-dubromo-3-hidrokso-butano** kaj zinko:

 \mathrm{BrCH_2CH_2CH(OH)CH_2Br + Zn \xrightarrow{} ZnBr_2 +}  50ra|ciklobutanolo

### Sintezo 2 
* Ciklobutanolo estiĝas per kataliza hidrogenigo de la ciklobutanono:

50 px|ciklobutanono
\mathrm{+ H_2 \xrightarrow{Ni}}
 50 px|ciklobutanolo

### Sintezo 3 
* Per agado de solvaĵo da **arĝenta hidroksido** sur **ciklobutila halogenido**:

\mathrm{
+ AgOH \xrightarrow{ } AgX +}  50 px|ciklobutanolo

### Sintezo 4 
* Per hidratigo de la ciklobutano:
50 px|ciklobutano

\mathrm{
+ H_2O \xrightarrow{\pi.H_2SO_4 } }  50 px|ciklobutanolo

### Sintezo 5 
* Per agado de la nitrata acido sur ciklobutilamino:

60 px|ciklobutilamino
\mathrm{
+ HNO_2 \xrightarrow{ } N_2 \uparrow + H_2O +}  50 px|ciklobutanolo

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Ciklobutano reakcias kun jodida acido en akva solvaĵo:

50 px

\mathrm{+ HI \xrightarrow{} H_2O +}
 50 px

### Reakcio 2 
* Ĝi reakcias kun **fosfora kvinklorido** por estigi **kloropropano**, **fosforila klorido** kaj klorida acido:

50 px

\mathrm{+ PCl_5 \xrightarrow{} POCl_3 + HCl +}
 50 px

### Reakcio 3 
* Ĝi reakcias kun **sulfurila klorido** por doni sulfuran duoksidon, Kloridan acidon kaj **ciklobutylan kloridon**:

50 px

\mathrm{+ SOCl_2 \xrightarrow{} SO_2\uparrow + HCl +}
 50 px

### Reakcio 4 
* Ĝi reakcias kun kalia permanganato en acida medio por doni ciklobutanonon:

50 px

\mathrm{+ \frac{2}{3} KMnO_4 + \frac{1}{3} H_2SO_4 \xrightarrow{} }

\mathrm{\frac{1}{3} K_2SO_4 + \frac{2}{3} MnO_2 + \frac{4}{3} H_2O +}

80 px

## Literaturo 
* the NIST WebBook
* Chemical Book
* Guidechem
* Encyclopedia of Cancer, Manfred Schwab
* Spectroscopy of Organic Compounds, P S Kalsi
* Some Modern Methods of Organic Synthesis, W. Carruthers

## Vidu ankaŭ 
* Ciklopropanolo
* Cikloheksanolo
* Alkoholoj
* Ciklopentanolo
* Ciklobutanono
* Ciklobutilamino

## Referencoj 
Kategorio:Oksigenaj kombinaĵoj
Kategorio:Ciklaj kombinaĵoj
Kategorio:Ciklobutilaj derivaĵoj
Kategorio:Alkoholoj
Damián Forment

**Damián FORMENT** (Valencio, ĉ. 1480 - Santo Domingo de la Calzada, La Rioja, 1540) estis hispana skulptisto, konsiderita la plej fruktodona de la Krono de Aragono kaj unu de la unuaj enkondukantoj de la Renesanco en Hispanio.[eta|Retablo de la [monaĥejo de Poblet en la provinco Taragono de Forment.]]Li laboris por la retablo de la Baziliko Pilar kaj por la preĝejoj de Sankta Paŭlo kaj de Sankta Mikaelo de la Navaranoj de Zaragozo. Li laboris ankaŭ por la Katedralo de Huesko kaj por la Katedralo de Santo Domingo de la Calzada. Lia laboro por la monaĥejo de Poblet iĝis polemika ĉar oni akuzis lin ĉar li uzis nebonkvalitan marmoron, kio okazigis nepagon.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* José Fernández Arenas (1979). Los Monasterios de Santes Creus y Poblet. León: Everest. ISBN 84-241-4860-6.
* Variaj aŭtoroj. (2004). Historia del Arte Espasa. Espasa-Calpe. ISBN 84-670-1323-0.
* Criado Mainar, Jesús, Las artes plásticas del primer renacimiento en Tarazona (Zaragoza). El tránsito del Moderno al Romano, Centreo de Estudios Turiasonenses. Fundación Pública "Institución Fernando el Católico", Diputación de Zaragoza. Tarazona 1992.
* Orduña Viguera, Emilio (1930). Arte Español: La Talla Ornamental en Madera. Madrid: Compañía Ibero-Americana de Publicaciones.
* Triadó, Joan Ramon (1998). Art de Catalunya: Escultura moderna i contemporània. Barcelona, Edicions L'isard. ISBN 84-89931-03-8.
* Autores varios, direc. Pere Gabriel (1997). Història de la Cultura Catalana: Renaixement i barroc, segles XVI-XVII, vol. II, cap: «L'arquitectura i les arts figuratives dels segles XVI-XVII». Barcelona: Edic. 62. ISBN 84-297-4349-9
* Carmen Morte García (dir.) y Margarita Castillo Montolar (coord.), El esplendor del Renacimiento en Aragón, Zaragoza, Gobierno de Aragón; Museo de Bellas Artes de Bilbao; Generalitat Valenciana, 2009. ISBN 978-84-8380-183-3. Catálogo de la Exposición. Guía abreviada.
* Yeguas, Joan (1999). L'escultor Damià Forment a Catalunya. Lérida, Universitat de Lleida. ISBN 8484098087.

Kategorio:Hispanaj skulptistoj
Kategorio:Hispanaj arkitektoj
Kategorio:Renesancaj skulptistoj
Ciklopropilamino

**Ciklopropilamino** estas organika kombinaĵo, primara cikla amino, senkolora kaj volatila likvaĵo ĉe meditemperaturo. Kiel ĉiuj aminoj, tiel ciklopropilamino posedas amoniakan kaj fiŝan odoron. Ciklopropilamino uzatas interalie en farmacia industrio kiel deirpunkto por preparado de aktivaj ingrediencoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Metodo de Hofmann: Ciklopropilamino estiĝas per interagado de amoniako kaj **propila halogenido**:

50 px

\mathrm{+ NH_3 \xrightarrow{} HX +}

50 px

### Sintezo 2 
* Rearanĝo de Gabriel: Ciklopropiligo de la **kalia ftalimido** donante **ciklopropilaminon** kaj ftalatan acidon:

100 px  \mathrm{+}  40 px \mathrm{\xrightarrow{-KX}} \mathrm{\xrightarrow[+2H_2O]{H^+}}  50 px  \mathrm{+}  100 px

### Sintezo 3 
* Per reduktiĝo de la **nitrociklopropano**:

50 px  \mathrm{+ 2 \;Fe + 6\;HCl \xrightarrow{} 2\;H_2O + 2\;FeCl_3 +}  50 px

### Sintezo 4 
* Per hidrogenigo de la **nitrociklopropano**:

50 px  \mathrm{+ H_2 \xrightarrow{} 2H_2O +}  50 px

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Per kataliza hidrogenigo de la **ciklopropilamino** oni estigas **n-propilaminon**:

50 px  \mathrm{+ H_2 \xrightarrow{Pt} CH_3CH_2CH_2NH_2} 

### Reakcio 2 
* Reakcio de la ciklopropilamino kun hipoklorita acido estigas kloropropiniminon kaj akvon:

50 px  \mathrm{+ HOCl \xrightarrow{} ClCH_2CH_2CH(NH_2)OH \xrightarrow{} ClCH_2CH_2CH=NH + H_2O} 

### Reakcio 3 
* Ciklopropilamino reakcias kun klorida acido donante **ciklopropilamonian kloridon**:
300ra|eta|centre|Klorigo de la **ciklopropilamino**.

### Reakcio 4 
* Oksidiga reakcio al **nitrociklopropano**:

50 px

\mathrm{
+ 3H_2O_2 \xrightarrow{} 4H_2O +}

50 px

aŭ per oksidado kun duoksirano:

50 px

\mathrm{
+3} 
30 px

\mathrm{\xrightarrow{} H_2O + 3HCHO +}

50 px

## Literaturo 
* Chemical Book
* the NIST WebBook
* Chemicalland21
* Pharmacology of Fluorides, Parte 2, Frank A. Smith
* Radical Ionic Systems: Properties in Condensed Phases, Anders Lund, Masaru Shiotani
* Alicyclic Chemistry, W. Parker

## Vidu ankaŭ 
* Ciklaj aminoj
* Aminoj
* Ciklopropano
* Ciklopropanalo
* Ciklopropanolo
* Ciklopropanono
* Ciklopropanamido
* Ciklopropanoata acido
* Siegmund Gabriel (1851-1924)

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Heterociklaj kombinaĵoj
Kategorio:Ciklaj kombinaĵoj
Tbiliso (stacidomo)

**Tbiliso** () estas fervoja stacio situanta en Tbiliso, Kartvelio. Origine konstruita en 1872, fervoja stacio de Tbiliso spertis diversajn arkitekturajn transformojn, kaj nuntempe funkcias kiel kombinita fervoja stacidomo kaj komerca centro.

## Historio 
Fervoja stacidomo Tbiliso estas la centra fervoja stacidomo de Tbiliso kun apuda komerca centro. La unua centra stacio en Tbiliso estis konstruita en 1872, kun trajnoj irantaj al la haveno de Poti ĉe Nigra Maro. En la 1940-aj jaroj la konstruaĵo estis malkonstruita kaj anstataŭita de konstruaĵo en la stilo de stalinisma arĥitekturo. En la fruaj 1980-aj jaroj la konstruaĵo de 1940 estis malkonstruita kaj anstataŭita de konstruaĵo en la stilo de brutalisma (nudbetona) arĥitekturo. La arĥitektoj Bairamashvili, Kavlashvili, G. Shavdia kaj Jibladze gajnis Ŝtatan Premion pro sia laboro en 1992. En 2010 la stacio estis rehabilitita kaj transformita en kombinitan fervojan stacidomon kaj komercan centron. La transformo estis dezajnita de arĥitektoj Zwarts & Jansma.

## Estonteco 
La rekta transira fervojlinio de Tbiliso estos anstataŭita de pretervoja ligo norde de Tbiliso en la venontaj jaroj. La centra stacidomo Tbiliso estos fermita kaj restos kiel komerca centro. Ĝi ne plu estos priservata de pasaĝeraj trajnoj, ekzistanta infrastrukturo estos malmuntita.

Anstataŭ centra stacidomo la metrostacio *Didube* en la oriento kaj la stacio *Navtlugi* (metrostacio *Samgori*) en la nordokcidento de Tbiliso fariĝis kapostacioj kaj estis priservitaj nur de pasaĝeraj trajnoj. Pro tio rekta ligo por pasaĝeraj trajnoj kaj rektaj interkonektoj por pasaĝeroj ne plu eblas en la estonteco. Anstataŭ la atendita redukto de naturmedia kaj trafika problemoj la nuligo kaŭzos pli da trafikaj problemoj. Ĉar la publika transporto kaj metroa sistemo de la ĉefurbo estas optimumigitaj por la centra stacio. Kvankam argumentita alie de la usona konsilanta firmao Booz Allen Hamilton, la projekto estas do ege pridisputita de Okcident-Eŭropa transport-specialistoj kaj fervojaj societoj.

## Bildgalerio 

NEW STATIONS GEORGIA 2006 TBILISI STARTED NEW PROJECT- FINISHING IN 2009 002.jpg|Interno de stacidomo (januaro 2007)
Tbilisi central station.jpg|Trajno veturonta al Erevano

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* UIC-Landokodoj
* Tbiliso
* Metroo de Tbiliso

## Eksteraj ligiloj 
* Tbilisi Central Shopping Mall (/)

## Tradukfonto 
Kategorio:Konstruaĵoj en Tbiliso
Kategorio:Fervojaj stacioj en Kartvelio
István Szőke

**István Szőke** [iŝtvAn sOke], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szőke István** estis hungara reĝisoro.

István Szőke http://www.imdb.com/name/nm0844204/ naskiĝis la  en Vedresábrány (Hungario) (nuntempa Abrămuț en Rumanio), li mortis la  en Hungario.

## Biografio 
István Szőke studis en Teatroarta Universitato sekcio Szentgyörgyi István inter (1962-1966), poste li akiris reĝisoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1973. Lia ĉefinstruisto estis Endre Marton. Li komencis sian reĝisoran karieron en Teatro de Kecskemét, kie li laboris jardekon, sed tamen interrompe li reĝisoradis ankaŭ en aliaj 2 teatroj. Inter 1983 kaj 1988 li estis reĝisoro de Nacia Teatro (Miskolc), inter 1989-1994 de Nacia Teatro (Budapeŝto). Ekde 1994 li apartenis al Teatro Jókai (Békéscsaba). Li instruis ankaŭ en aktorakademio. Li ricevis premion en 1989. Li havis edzinon.
 
## Elektitaj teatraj roloj 
* Edmond Rostand: Cyrano de Bergerac (1977)
* Molière:
** La malsanulo pro imago (1978)
** Tartufo (1996)
* William Shakespeare:
** Kiel plaĉas al vi (1986)
** La Venecia Komercisto (1987)
* Friedrich Schiller: *Kabale und Liebe* (2002)
* Károly Nóti: Hyppolit, la lakeo (teatra versio, 2011)

## Elektitaj filmoj 
* ‘‘Nincs idő’‘ (1973)
* ‘‘Majd holnap’‘ (1980)
* ‘‘Ámbár tanár úr’‘ (1998)
* ‘‘Csocsó, avagy éljen május elseje!’‘ (2001)

## Elektitaj disĉiploj 
* Krisztián Máté

## Fontoj 
* http://port.hu/adatlap/szemely/szoke-istvan/person-20092
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Ciklopropanalo

**Ciklopropanalo** estas cikla organika komponaĵo konsistante je unu grupo ciklopropana kaj unu grupo aldehida. Ciklopropanalo reakcias kun komponaĵoj de Grignard aŭ organolitia reagentoj por doni sekundarajn alkoholojn. En ĉeesto de bromida acido ĝi estas inklina al ringomalfermo, provizante aliron al homoalilaj bromidoj. 

## Literaturo
* Molbase
* Chemical Book
* Alfa Aesar

## Vidu ankaŭ
* Ciklopropano
* Ciklopropanolo
* Ciklopropilamino
* Ciklopropanono
* Ciklopropanoata acido
* Ciklopropeno

Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Aldehidoj
Kategorio:Ciklaj kombinaĵoj
Irén Szöllősy

**Irén Szöllősy** [soloŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szöllősy Irén** estis hungara aktoro, pupteatristo. Ŝiaj familiaj nomvariantoj estis *Szőllősy, Szőllőssy.*

Irén Szöllősy http://www.mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz24/553.html naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  supozeble en Budapeŝto.

## Biografio 
Irén Szöllősy lernis en privata aktorlernejo de Kálmán Rózsahegyi. Post la 2-a mondmilito ŝi lernis jaron en studio de Nacia Teatro (Budapeŝto), poste ŝi havis aktoran statuson. En 1949 ŝi estis fondinta membro de Pupteatro (Budapeŝto). Ŝi akiris tutlandan konatecon en la 1950-aj jaroj, kiam en la Hungara Televizio ŝi estis ĉefrolanto (voĉe kun pupo) de porinfana programserio *Cicavízió*. Baldaŭ ŝi ankaŭ instruis en studio de la Pupteatro. Ŝi ricevis 6 premiojn inter 1963-1996.

## Elektitaj pupteatraj roloj 
*Ĉiuj estas pupteatraj versioj.*
* William Shakespeare: Somermeznokta sonĝo - Hermia; Titania
* Béla Bartók: *A csodálatos mandarin* - knabino
* Jonathan Swift: La vojaĝoj de Gulivero - reĝidino
* Fratoj Grimm: *Cindrulino* - titolrolo

## Fontoj 
* hungarlingva nekrologo 
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj pupteatristoj
Kategorio:Hungaraj televidistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Pan American World Airways

La **Pan American World Airways** (ofte konata kiel **Pan Am**) estis usona flugkompanio. Pan Am estis ekzistinta inter 1927 kaj 1991.

Kiel internacia flugkompanio, Pan Am gvidis ĉefajn ŝanĝojn de flugkompanio, ekzemple jetmotora pasaĝeraviadilo, larĝkorpa pasaĝeraviadilo (kiel Boeing 747), unua komputera rezervaĵa sistemo (1964). Pan Am estis unuaj uzantoj de Boeing 707, la unua pasaĝeraviadilo de Boeing kaj B747, unua larĝkorpa pasaĝeraviadilo en la mondo. En 1964, kiel rezulto de kunlaborado kun IBM, Pan Am komencis unuan rezervaĵan sistemon, uzita de komputero.

En 1991 Pan Am estis bankrotita, kaj Delta Air Lines aĉetis parton de Pan Am.

Kategorio:Usonaj flugkompanioj
Ŝtoncirklo de An Chaolchoill

[eta|*An Chaolchoill*, nome la ŝtoncirklo maldekstre kaj parto de la [kairno dekstre.]]
La **ŝtoncirklo de An Chaolchoill** aŭ **ŝtoncirklo de Kealkill** situas en la komunumparto *An Chaolchoill* aŭ angle Kealkill, „la mallarĝa arbaro“) proksime de la samnoma vilaĝo ĉe la ŝoseo R584, trans la golfo Bantry en la graflando Corcaigh en Irlando. Temas pri unu el 55 por sudokcidenta Irlando tipaj kvinŝtonaj ŝtoncirkloj de la Cork-Kerry-serio, kiuj oftas en la regiono.

* La cirklo de *‘An Chaolchoill*' konsistas el cirklo de kvin mezgrandaj, starantaj ŝtonoj. Tiu ĉi aranĝo de la ŝtonoj estas nomataj "radiŝtona kairno". En la interno de la cirklo oni trovis krucforme ordigitajn sojlojn, kiuj subtenas palison aŭ ŝtonon. An Chaolchoill estas unu de nur malmultaj elfositaj ŝtoncirkloj.

* Al la cirklo apartenas du proksimaj menhiroj, de kiuj unu havas restantan altecon de pli ol kvar metroj. Origine ĝi estis pli ol ses metrojn.
* Krom la du menhiroj ekzistas tie malgranda kairno, en kiu troviĝas cirklo el malgrandaj vertikale starantaj ŝtonoj, kiuj staras radie.

## Literaturo 
* Jürgen E. Walkowitz: *Das Megalithsyndrom. Europäische Kultplätze der Steinzeit.* (= *Beiträge zur Ur- und Frühgeschichte Mitteleuropas.* Band 36). Beier & Beran, Langenweißbach 2003, ISBN 3-930036-70-3.

## Eksteraj ligiloj 
* Beschreibung englisch und Skizze  (zuletzt abgerufen am 26. August 2014)
* Beschreibung englisch und Bild

Kategorio:Sanktejoj
Kealkill
Kealkill
Merkino

eta|Jen merkino uzata ĉe festeno.
**Merkino** estas puba peruko. Merkinoj origine estis portataj de amoristinoj post razado de iliaj puboj, kaj modernepoke estas uzataj kiel ornamaĵoj, erotikaj aparatoj, aŭ en filmoj, de kaj viroj kaj virinoj. La ina versio estas kutime farita el felo, kastora pelto, tolo, aŭ molaĵa ŝtofo, dum la vira versio estas kutime farita de ringoj, ĉenoj, aŭ metalo, kaj pli multe parencas al ingvenŝildo.

## Historio kaj etimologio 
La *Oxford Companion to the Body* datigas la originon de la puba peruko al la 1450-aj jaroj. Laŭ la publikigo, virinoj devus razi sian pubharojn por persona higieno kaj kontraŭbatali pubajn pedikojn. Poste, ili surmetis merkinojn. Amoristinoj ankaŭ surmetis merkinojn por kaŝi indikojn de malsano, kiel sifiliso, ekz.

Ankaŭ sugestita estas, ke kiam viraj aktoroj rolas inan rolulon sursceneje, ili kovras sian viraĵon per merkino, por doni kredeblecon dum nudaj scenoj.

La *Oxford English Dictionary* datigas la unuan skribitan uzon de la termino al 1617. La vorto verŝajne devenis de Malkin,

## Vidu ankaŭ 
* Kamelpiedfingro

## Referencoj 
Kategorio:Erotiko
Ciklopropano-karboksilata acido

**Ciklopropanoata acido** estas organika cikla kemiaĵo el la familio de la karboksilataj acidoj konsistante je unu grupo ciklopropana kaj unu grupo karboksila. Ĝi uzatas kiel peranto por agrikulturo, farmaciaĵoj kaj aliaj organikaj sintezoj tiaj kiaj aplikoj en elektroniko, kemio, polimeraj aldonaĵoj, surfacaj farbaĵoj krom aliaj uzoj.

Ankaŭ derivaĵoj de ciklopropanoata acido uzatas kontraŭ plantaj kaj bestaj parazitoj. Ekzemple, esteroj de la ciklopropanoata acido uzatas kiel pesticidoj en agrikulturo. Similmaniere, esteroj de la ciklopropanoata acido enhavantaj substituitajn polihalogenidojn uzatas kiel fungicidoj.

## Sintezo 
* Ciklopropanokarboksilata acido prepareblas per interagado de la **γ-kloro-butiro-nitrilo** kun natria hidroksido sekvata per interagado de la ciklopropana cianido kun diluita sulfata acido.
500px|eta|center|Sintezo de Ciklopropanoata acido ekde la **γ-kloro-butiro-nitrilo**.

## Literaturo 
* Pesticide Residues in Food 2007: Toxicological Evaluations, World Health Organization
* Fermentation: Effects on Food Properties, Bhavbhuti M. Mehta, Afaf Kamal-Eldin, Robert Z. Iwanski
* Biology and Biotechnology of the Plant Hormone Ethylene II, A.K. Kanellis, Caren Chang, H. Klee,A.B. Bleecker, J.C. Pech, Donald Grierson
* NCBI Resources
* Reciprocal Net 
* Chemical Book
* the NIST WebBook
* ACS Publications

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Decamethrin-2D-skeletal.png|**Dekametrino**
Permethrin-2D-skeletal.svg|**Permetrino**
Permethric acid.svg|**Permetrata acido**

## Vidu ankaŭ 
* Krotonata acido
* Ciklopropano
* Ciklopropanalo
* Ciklopropanolo
* Ciklopropilamino
* Ciklopropeno

## Referencoj 
karboksilata acido
Kategorio:Karboksilataj acidoj
Kategorio:Aliciklaj kombinaĵoj
Andrea Zsadon

**Andrea Zsadon** [ĵadon], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zsadon Andrea** estas hungara kantisto, aktoro. Ŝia edzo estas Tibor Szolnoki.

Andrea Zsadon http://www.imdb.com/name/nm1451774/ naskiĝis la  en Debrecen.

## Biografio 
Andrea Zsadon studis en Muzikakademio Franz Liszt. Ŝi komencis sian aktoran karieron en Teatro de Kecskemét en la teatra jaro 1971, en la sekvaj jaroj ŝi havis prozajn, operajn kaj operetajn rolojn en Teatro Csokonai (Debrecen) kaj Nacia Teatro (Szeged). En 1975 ŝi aliĝis al trupo de Operetoteatro (Budapeŝto), kie ŝi iĝis vaste konata primadono. Ekde 1981 ŝi faras turneojn en Aŭstrio, Germanio, Usono kaj Japanio. En 1993 ŝi fondis memstaran trupeton kun sia edzo. Ŝi ricevis premion en 1987.

## Elektitaj teatraj roloj 
* Giacomo Puccini: Manon Lescaut - titolrolo
* Ruggero Leoncavallo: *Gepajacoj* - Nedda
* Wolfgang Amadeus Mozart: La geedziĝo de Figaro - grafino
* Imre Kálmán:
** *A csárdáskirálynő* - Sylvia
** *Marica grófnő* - titolrolo
* Jenő Huszka: *Mária főhadnagy* - Mária Lebstück (titolrolo)
* Frederick Loewe: My Fair Lady - Mrs. Pearce (2017)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj operetkantistoj
Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj primadonoj
Ciklopropanamido

**Ciklopropilamido** estas organika kemia substanco apartenanta al la familio de la amidoj konsistanta je unu grupo ciklopropana kaj unu grupo karboksila. Ĝi estas solida kemiaĵo neakordigebla kun fortaj oksidigagentoj, fortaj acidoj kaj bazoj, fortaj reduktagentoj, acidaj kloridoj kaj anhidridoj. Ĝenerale, la ciklopropanaj derivaĵoj biosinteze aktivas kiel plantaj hormonoj, fungicidoj aŭ fungotoksaj kontraŭ certaj patogenaĵoj, plibonigante la plantoreziston. 

## Literaturo
* Chemical Book
* Science of Synthesis: Houben-Weyl Methods of Molecular Transformations Vol ...
* Melatonin and Melatonergic Drugs in Clinical Practice, Srinivasan Venkataramanujam,Amnon Brzezinski,Sukru Oter,Samuel D. Shillcutt
* Fungicides in Crop Protection, 2nd Edition, Richard P. Oliver, H. Geoff Hewitt
* Cyclopropanes in Organic Synthesis, Oleg G. Kulinkovich
* Medicinal plants 2, Schmelzer, G.H. & Gurib-Fakim, A.

## Vidu ankaŭ
* Ciklopropano
* Ciklopropanalo
* Ciklopropanolo
* Ciklopropilamino
* Ciklopropeno
* Ciklopropanoata acido

## Referencoj
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Heterociklaj kombinaĵoj
Preĝejo Naskiĝo de Maria (Röjtökmuzsaj)

**Preĝejo de Naskiĝo de Maria** estas romkatolika pilgrimloko en Hungario, en vilaĝo Röjtökmuzsaj.

## Historio 
En la iama vilaĝo Röjtök en la mezepoko preĝejo funkciis, la unua mencio okazis en 1524. La turkoj detruis ĝin en 1688, nur en 1760 okazis la renoviĝo dediĉita al Sankta Judit. La orgeno ekfunkciis en 1759. En 1879 la plena kirko estis malkonstruita kaj oni konstruis pli novan en la sama jaro jam dediĉita al Naskiĝo de Maria. Baldaŭ la preĝejo estis trakonstruita laŭ novgotiko. En 1979 la plena preĝejo estis renovigita, en 1998 la interna parto estis pentrita, en 2005 la ekstera parto renoviĝis.

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo staras sola en mezo de la vilaĝo en korto. La fasado estas simetria, la meza paro reliefas, tie funkcias la enirejo. La turo altiĝas ĉe la santejo. Interne la nova marmora altaro estis konstruita en 1972. La sekpentraĵo ĉe la sanktejo prezentas 7 ĝojojn de Sankta Maria.

En nekonta jaro estis portita pia skulptaĵo pri Sankta Maria el Vimpác (nuntempa Wimpassing an der Leitha en Aŭstrio), poste okazis plenumoj de preĝoj. Episkopo de Győr en 1811 permesis tion, ke la skulptaĵo estu ĉe la ĉefaltaro, poste pilgrimantoj amase alvenis.

## Legendo pri la skulptaĵo 
En 1496 en Vimpác oni konstruis preĝejon. Post la konstruo kamparanoj trovis skulptaĵon pri Sankta Maria, kal ili metis ĝin al la altaro. En 1529 la turkoj forprenis la skulptaĵon, sed la estro de la turkoj malsaniĝis. Pro konsiloj li resendis la skulptaĵon, poste li resaniĝis. La vilaĝanoj de Vimpác ekĝojis kaj ili remetis la skulptaĵon al la altaro, eĉ fonto estiĝis ĉe la preĝejo. Alvenis multe da pilgrimantoj, okazis diversaj miraklaj resaniĝoj. En 1587 la franciskanoj konstruis monaĥejon. En nekonata jaro la skulptaĵo estis portita al Röjtök, kie daŭriĝis la mirakloj.

Kermeso okazas en la sekva dimanĉo depost 8-an de septembro.

## Fontoj 
* http://lexikon.katolikus.hu/R/R%C3%B6jt%C3%B6kmuzsaj.html 
* hungare kun foto
* hungare kun foto 
* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun fotoserio

Rojtokmuzsaj
Rojtokmuzsaj
Rojtok
Ciklobutilamino

**Ciklobutilamino** estas organika kombinaĵo, cikla alkoholo konsistante je unu grupo ciklobutano kaj unu grupo amino. Ĝi estas senkolora kaj alte bruligebla likvaĵo kies vaporoj kaŭzas haŭtovundojn kaj okulajn brulvundojn.

## Sintezo 
* Ciklobutilaminon eblas prepari per la rearanĝo de Hofmann:
500ra|eta|centre|Sintezo de Ciklobutilamino ekde la **ciklobutila karboksilamido**.

## Reakcioj 
* Rearanĝo de Demjanov: Per traktado de la ciklobutilamino kun nitrita acido oni estigas ciklobutanolon kaj **ciklopropil-karbinolon**:
[500ra|eta|centre|Sintezo de [Ciklobutanolo per **Rearanĝo de Demjanov**.]]

## Literaturo 
* Chemical Book
* The Complete Idiot's Guide to Organic Chemistry, Ian Guch, Kjirsten Wayman, Ph.D.
* Organic Chemistry: Aromatic, Alcohols Aldehydes & Acids, Amit Arora
* Advances in Electron Transfer Chemistry, Volume 3, Patrick S. Mariano
* The Chemistry of Cyclobutanes, 2 Volume Set, Zvi Rappoport,Joel F. Liebman

## Vidu ankaŭ 
* Ciklaj aminoj
* Aminoj
* Ciklopropilamino
* Cikloheksilamino
* Anilino
* Ciklopentilamino
* Aminoj
* Etilamino
* August von Hofmann (1818-1892)
* Nikolao Demjanov (1861-1938)
* Nikolay Zelinsky (1861-1953)

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Heterociklaj kombinaĵoj
Kategorio:Ciklaj esteroj
Kategorio:Ciklobutilaj derivaĵoj
Efedrino

**Efedrino** estas kemia medicinaĵo uzata kiel stimulaĵo, kontrolado de sangopremo, spira malsufiĉo, brustodoloroj kaj kapturnoj pro bronka astmo. Ĝi ankaŭ uzatas en naza malkongestado, trodikiĝo, narkolepsio, astmo kaj bronkodilatigo. Ĝi funkcias kiel ŝvito-reduktanto kaj kuntiriganto de sangovazoj en la nazaj vojoj plilarĝigante la pulmajn aerpasejojn, kaj permesante pli bonan spiradon. En medicino, ĝi ofte uzatas por preventado kontraŭ malalta sangopremo dum spinanestezio.

Efedrino estas simpato-mimetika alkaloido kaj la agado estas esence simila al tiu de la adrenalino. Tamen, efedrino diferencas elde la adrenalino ĉefe pro la efikeco post la buŝadministrigo, ĝia pli longa agadoperiodo, pli akra centra agado kaj ĝia multe pli malalta farmakologia potenco.

## Historio 
La moderna malkovro de la efedrino povas atribuiĝi al la esploroj de la japana farmakologo Nagai Nagayoshi (1844-1929) kiu unue izolis kaj kristaligis efedrinon en 1885. Nagai Nagayoshi estis la fondinto de la Japana Farmacia Societo kaj publikigis la raporton pri la efedrino en la 17-a de julio 1885.

La originaj observoj de Nagai estis konfirmitaj de Merck-kemiistoj, kiuj kredis ke la efedrino eble havus komercan valoron, sed vendoj neniam bonsukcesis kaj efedrina produktado estis tute forlasita en 1930, kiam Chen kaj Schmidt publikigis raporton rekomendante la uzon de efedrino por astmotraktado.

## Literaturo 
* Drugs.com
* WebMD
* Rxlist
* Chemical Book
* Chemicalland21
* The Encyclopaedia of Sports Medicine: An IOC Medical Commission Publication ..., Helge Hebestreit, Oded Bar-Or
* Textbook of Complementary and Alternative Medicine, Chun-Su Yuan, Eric J. Bieber
* Handbook of Obesity – Volume 2: Clinical Applications, Fourth Edition, Volume 2, George A Bray,Claude Bouchard
* Supplements for Endurance Athletes, Jose Antonio, Jeffrey R. Stout

## Kunrilataj kemiaĵoj 

(%2B)-Pseudoephedrin.svg|**Pseŭdoefedrino**
Synephrine.svg|**Sinefrino**
Racemic_amphetamine_2.svg|**Amfetamino**
2-(methylamino)-1-phenylpropan-1-one_200.svg|**Efedrono**

## Vidu ankaŭ 
* Dopamino
* Epinefrino
* Norepinefrino
* Benzoata acido
* Kafeino
* Alkaloidoj
* George Oliver (1841-1915)
* Edward Albert Schafer (1850-1935)

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Ciklaj kombinaĵoj
Hans Herrmann

eta|Fiŝbazaro en Amsterdamo
**Johann Emil Rudolf HERRMANN** (alternative: *Johann Hermann, Hans Hermann*; naskiĝinta la  en Berlino, mortinta la  samloke) estis germana pejzaĝ- kaj ĝenropentristo de Realismo kaj germana Impresionismo.

## Vivo 
Herrmann faris la unuajn artostudojn inter 1874–79 ĉe la berlina akademio, ĉefe ĉe Karl Gussow kaj Christian Wilberg. Poste li trejniĝis inter 1880-83 ĉe la duseldorfa akademio ĉe Eugen Dücker por iĝi bona pejzaĝpentristo. Lia unua studvojaĝo de 1880 estis en Nederlandon. Ĝi iĝis decida por estonteco artista lia. Li elektis al si la vivon de nederlandaj urboj kaj marbordaj respektive fiŝkaptistaj vilaĝoj. Ĉe li la pejzaĝo, la medio kaj la figuroj vere kunfandiĝis je unuo. Regnas la tuton la forto de aeraj kaj lumaj scenoj. Lia speciala talento unuafoje montriĝis en 1883 ĉe la bildo pri fiŝbazaro de Amsterdamo, motivo kiu ankaŭ pli malfrue traktitis de li.

El liaj multaj postaj bildoj laŭ holandaj motivoj menciindas ankoraŭ: Ein Novembermorgen in Amsterdam; Fischerboote im Hafen von Amsterdam; Holländische Fischauktion; Auf den Wällen von Vlissingen; Der Dom von Veere in Holland; Das Innere der Fleischhalle in Middelburg; Die Scheldemündung; Der Milchmarkt; Die Fischhalle und der Trödelmarkt in Amsterdam; Abend in Maasluis; Blumenmarkt in Leiden.

En 1888 li entreprenis vojaĝojn al Italujo kies fruktoj videblas en verkoj pri fiŝbazaro de Chioggia kaj diversaj scenoj veneciaj en oleo kaj akvaforte. Sed en 1889 ĉeftemis por li la marbordaj vilaĝoj Zuiderzee. Poste li tre sukcese pentris stratojn kaj placojn de Berlino en printempo kaj aŭtuno: Die Potsdamer Brücke; Der Potsdamer Platz; Blick auf das Reichstagsgebäude. En 1900 Herrmann ricevis la grandan oran medalon de *Berliner Ausstellung*. Inter 1886 kaj 1890 li faris ilustraĵojn por la gazeto *Die Gartenlaube*. Li ankaŭ estis fondomembro de la asocio Vereinigung der XI kune kun Max Liebermann kaj Walter Leistikow.

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 234-235, kio legeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Germanaj pentristoj
Kategorio:Pejzaĝistoj
Fenilpropanolamino

**Fenilpropanolamino** aŭ **norefedrino** estas psikoaktiva drogo konsistanta je grupoj benzilaj, hidroksilaj kaj aminaj kaj apartenas al la klaso de la amfetaminoj kaj **feniletilaminoj**. Ĝi uzatas kiel stimulaĵo, naza malkongestaĵo kaj anoreksiagento. Ĝi ordinare uzatas en preskribado de preparaĵoj kontraŭ trodikiĝo, priapismo, tuso kaj malvarmumo. En veterinara medicino, ĝi uzatas por kontrolado de urina malsufiĉo por hundoj sub la komerca nomo "Propalino".

## Proprecoj 
Fenilpropanolamino estis unue sintezita en 1910 fare de George Barger (1878-1939) kaj Henry Dale (1875-1968) Barger kaj Dale ankaŭ estis la inventistoj de la vorto **simpato-mimetika**, ĉar ili konstatis ke la noradrenalino mokimitis la agadon de la simpatika nervosistemo pli efike ol adrenalino, sed la unua usona patento estis registrita nur en 1939.

Multaj simpatikaj hormonoj kaj nervotransigiloj prezentas la saman strukturon de la **fenetilamino** kaj ordinare funkcias kiel defendotipaj aŭ fuĝotipaj respondoj, tiaj kiaj plialtigo de korrapido kaj sangopremo, dilatigo de pupiloj, energipliigo, sekeco de la mukozaj membranoj, ŝvitopliigo kaj signifoplena gamo da aldonefikoj.

Ekzistas kvar optikaj izomeroj por la fenilpropanolamino: la dekstrorotaciaj kaj levorotaciaj **norefedrinoj** kaj la dekstrorotaciaj kaj levorotaciaj *norpseŭdoefedrinoj*. Norpseŭdoefedrino estas ankaŭ konata kiel **ĉatino** ĉar ĝi nature okazas en la Catha edulis.

## Sintezo 
### Sintezo 1 
* Preparado de *fenilpropanolamino*: Propenil-benzeno reakcias kun hipobromita acido por doni *2-bromo-1-fenil-1-propanolon*. Ĉi-lasta reakcias kun amoniako por formi *fenilpropanolaminon*:

## Literaturo 
* Fda.gov
* Drugs.com
* Amphetamines.com
* Medicinenet
* the NIST WebBook
* Chemical Book
* Obesity: Epidemiology, Pathophysiology, and Prevention, Second Edition, Debasis Bagchi, Harry G. Preuss
* Principles and Practice of Sleep Medicine E-Book, Meir H. Kryger, Thomas Roth, William C. Dement

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Clocinizine.png|**Klocinizino**
Racemic_amphetamine_2.svg|**Amfetamino**
Cathine3DanJ.gif|**Ĉatino**
Hippuric acid.svg|**Hipurata acido**
P-HO-Norephedrine Structure.svg|**p-hidrokso-norefedrino**
P-Hydroxyamphetamine.svg|**p-hidrokso-amfetamino**
Acetophenone sticks.png|**Fenilketono**
Phenylephrine v2.svg|**Fenilefrino**

## Vidu ankaŭ 
* Dopamino
* Epinefrino
* Norepinefrino
* Amfetamino
* Benzoata acido
* George Oliver (1841-1915)
* Edward Albert Schafer (1850-1935)

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Heterociklaj kombinaĵoj
Vereinigung der XI

La berlina] artista grupo **Vereinigung der XI** estis kune kun *Münchner Sezession* la plej grava artistoasocio de Germanujo kiu emancipiĝis de la tiutempa artista mediaro. Ĝi fonditis en la 5.2.1892 laŭ la modelo de la brusela grupo Les Vingt kaj malfonditis en 1898 post la fondo de *Berliner Secession*. 

## Membroj 
Ĉe la antaŭfondiĝaj kutimtablaj rondoj kunvenis regule jenaj artistoj: 
* Jacob Alberts (1860–1941)
* Hans Herrmann (1858–1942) – membro ĝis 1898
* Ludwig von Hofmann (1861–1945)
* Walter Leistikow (1865–1908)
* George Mosson (1851–1933) 
* Konrad Alexander Müller-Kurzwelly (1855–1914) – membro ĝis 1894
* Hugo Schnars-Alquist (1855–1939) 
* Friedrich Stahl (1863–1940)
* Hugo Vogel (1855–1934) – membro ĝis 1898

Tiuj ĉi novaj membroj sukcese varbis por apogo kaj aliĝo la tiam ege konatajn artistojn Max Liebermann (1847–1935) kaj  Franz Skarbina (1849–1910). 

La membronobro de la 11 grupanoj restis neŝanĝita. Por la foririntaj artistoj anstataŭe venis: 
* en 1894 Max Klinger (1857–1920) 
* en 1898 Dora Hitz (1856–1924)
* en 1898 Martin Brandenburg (1870–1919)

Unueca stilo ne ekzistis. Ĝenerale oni tamen preferis orientiĝo je portretoj, naturo, privataĵoj, etosoj, pejzaĝoj.

## Historio
### Fono 
Imperiestro Vilhelmo la 2-a subtenadis tradiciajn artistojn (Historiismo) kaj kontraŭis modernajn stilojn (Ekspresionismo aŭ Impresionismo). Lia moŝto estis tre agema se mem regi la artogustojn tiutempajn. Lia preferita pentristo kaj konsilisto arta estis Anton von Werner (1843–1915), estante samtempe la estro de la societo *Verein Berliner Künstler* kaj direktoro de Prusia akademio de artoj. La ĉiujaraj berlinaj artekspozicioj *(Große Berliner Kunstausstellung)* organizitaj de *Verein Berliner Künstler* restis la publika elmontrejo de la aprobita pentristaro. Pli modernaj artistoj ne havis iun ŝancon prezenti sin tie ankaŭ.

### Celo kaj agadoj de la Dekunu-anoj 
Ilia unua nomo estis *Freie Vereinigung zur Veranstaltung von künstlerischen Ausstellungen*. Celo estis prezenti nemontreblajn verkojn al publiko kaj vendi ilin. Krome oni celis modernigi la berlinan kulturan scenon kaj doni alternativojn al tradiciaj prusiaj artoj. La unua ekspozicio de ili malfermitis en la 3.4.1892 en la "Galerio Eduard Schulte* sur la bulvardo *Unter den Linden*. 

### Freie Künstlervereinigug - Libera porartista ligo 
En 1892 organizis "Verein Berliner Künstler" la unuan ekspozicion de la norvega pentristo Edvard Munch en Germanlando. Sed liaj 55 verkoj ŝokis la vizitantojn - kaj jam 7 tagojn post la malfermo Anton von Werner ordonis fini la ekspozicion pli frue. Kontraŭ tio fondiĝis - kun helpo de la Dekunu-anoj - asocion nomita *Freie Künstlervereinigung*; la konservativa ligo "Verein Berliner Künstler" splitiĝis. 

### Malfondo 
En 1898 fonditis la asocio *Berliner Secession* kies prezidanto iĝis Max Liebermann. Tio estis aŭtomate la malfondiĝo de la "Vereinigung der XI" - ĉar ok iamaj membroj ĝiaj aliĝis al la nova Secesio. 
## Fonto
## Literaturo 
* Sabine Meister: *Die Vereinigung der XI. Die Künstlergruppe als Keimzelle der organisierten Moderne in Berlin''. Dissertation, Universität Freiburg 2006
Mikojan-Gureviĉ MiG-29

La **Mikojan-Gureviĉ MiG-29** (, NATO raportnomo: **Fulcrum**) estis sovetunia kaj estas rusia jetmotora ĉasaviadilo.

## Historio 
En 1969 la Usona Aerarmeo komencis programon "F-X" kaj rezultis novajn ĉasaviadilojn, F-15 kaj F-16, kiu superis sur sovetiaj ĉasaviadiloj en tiu epoko. Dum la Vjetnama milito, ĉasaviadiloj kiel F-4 kaj F-5 kun misiloj superis sur sovetiaj ĉasaviadiloj kiel MiG-17 kaj MiG-19. Dum la Araba-israela konflikto, F-15 kaj F-16 superis sur sovetiaj ĉasaviadiloj MiG-23 kaj MiG-25. Sovetia Aerarmeo bezonis novan ĉasaviadilon, kiu povis konkurenci kun usonaj ĉasaviadiloj. Por disvolvigi novan ĉasaviadilon, Centra Aerodinamika Instituto (ĈAGI) laboris kun Suĥoj planburoo, poste rezultis ĉasaviadilon Suĥoj Su-27.

En 1971, Planburoo Mikojan-Gureviĉ ankaŭ partoprenis en tiu programo, por disvolvigi novan malpezan ĉasaviadilon, kiu povis helpi terarmean operadon direkte. Kiel rezulto de programo, MiG-29 naskiĝis en 1977. En 1982 Sovetia aerarmeo komencis uzi MiG-29 en aerarmeo.

## Uzantoj 
## Katastrofoj 
La 13-an de novembro 2016 al Mediteraneo falis MiG-29K. La plej grava kaŭzo de la evento estis paneo de motoroj.

Post la sesa katastrofo dum 20 monatoj Barato la 30-an de julio 2022 decidis forĵeti rusajn ĉasaviadilojn MiG-21 kaj MiG-29 ĝis 2025.

## Bibliografio 
* Adam Gołąbek, Andrzej Wrona, *Polskie MiG-i-29* (Polaj MiG-oj 29), „Lotnictwo”. 9/2018. XXI (202), p. 26-40, 2018, ISSN 1732-5323

## Eksteraj ligiloj 
* Monografio de MiG-29: parto 1, parto 2

MiG-29
MiG-29
Dmitrij Bogatov

**Dmitrij BOGATOV** (, naskiĝis la 29-an de januaro 1992) estas rusa komputilisto, matematikisto, instruisto kaj esperantisto. Je la 6-a de aprilo 2017 li estis arestita pro suspekto pri alvokoj al publika malordo lige kun nepermesita manifestacio, kiu okazis en la centro de Moskvo je la 2-a de aprilo.

## La akuzo 
Laŭ akuzo li sub la kaŝnomo "Ajrat Baŝirov" en la reto instigis manifestaciantojn porti al la Ruĝa Placo "ĉifonojn, botelojn, benzinon, terebinton kaj ŝaŭmplaston".

Laŭ Libera Folio, la juĝisto unue rifuzis malliberigi la akuzaton, ĉar la imputata krimo ne estis sufiĉe serioza. Tiam la esplorkomitato aldonis novajn, pli seriozajn akuzojn pri "alvokoj al realigo de terorisma agado aŭ pravigo de terorismo pere de interreto" kaj "preparoj por organizado de publika malordo".

La prokuroro subtenis la pozicion de la esplorkomitato kaj krome argumentis, ke Bogatov havas bonajn komputilajn kapablojn kaj tial povas detrui pruvojn pri sia krimo, se li ne estos malliberigita. Aldone oni atentigis, ke Bogatov havas validan pasporton kaj vizon kaj planas veturi al Italio la 12-an de aprilo kie li planis partopreni la 41-an Internacian Junularan Festivalon en Castione della Presolana.

Laŭ defendo Bogatov funkciigis en sia loĝejo finnodon de anonimiga reto Tor, kiu estis uzita de homo kun kaŝnomo "Ajrat Baŝirov". Laŭ protokolo de la Tor-projekto li vere administris tian finnodon.

Laŭ retejo Global Voices Online la persono "Ajrat Baŝirov" estis enrete ankaŭ post aresto de Dmitrij kaj eĉ korespondis kun alia retejo Malfermita Ruslando (ruse *Открытая Россия*).

Ĉar Dmitrij estis kontribuanto de la projekto Debiano, la debiana komunumo forviŝis liajn ĉifradajn ŝlosilojn por ke ili ne estu misuzeblaj kontraŭ la projekto.

En la dua duono de julio 2017 li estis sendita en hejman areston antaŭ la kortuma procedo. Dmitrij Bogatov estis senkulpigita je la 24-a de januaro 2018 pro neekzisto de pruvoj por la akuzo.

La  li informis en sia Telegram-kanalo ke li ricevis laborpermesilon kaj transloĝiĝas al Miamio (Usono). En intervjuo li diris, ke elektis Usonon, ĉar la sola eksterlanda lingvo, kiun li konas, estas la angla.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Retejo de kampanjo pri liberigo de Dmitrij Bogatov 

Kategorio:Esperantistoj de Moskvo
Kategorio:Rusiaj vegetaranoj
Katalin Takács

**Katalin Takács** [takAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Takács Katalin** estas hungara aktoro, voĉoaktoro. Ŝia persona nomo ofte estas *Kati*, ŝia edzo estas János Dömölky.

Katalin Takács http://www.imdb.com/name/nm0847744/ naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Katalin Takács frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1975. Ŝia ĉefinstruisto estis István Horvai. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Teatro Petőfi (Veszprém). En la teatra jaro 1980 ŝi apartenis al Teatro Csokonai (Debrecen), poste al Teatro Szigligeti (Szolnok). Inter 1985 kaj 1994 ŝi estis en aktora statuso de Teatro Radnóti. Liaj sekvaj teatraj stacioj estis:
* Nova Teatro (Budapeŝto) (1994–2012)
* Teatro Csiky Gergely (Kaposvár) (2012-2016)
* Teatro de Budaörs (2016-).
Ŝi ricevis 6 premiojn inter 1985-2008. Ŝi naskis filon en 1985.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Hamleto - Gertrud
** La dresado de la megero - Kata
* Ernő Szép: *Patika* – apotekistino
* Friedrich Schiller: *Kabale und Liebe* - Lady Milford

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* ’’Szép lányok, ne sírjatok!’’ (1970)
* ’’Szerencsés Dániel’’ (1985)
* *Rúzs* (1993)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *A valencia-rejtély* (1995)
* *Lora* (2007) - Vali
* *Félvilág* (2015)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Ginger Rogers, Marlene Dietrich, Mylène Demongeot, Daliah Lavi kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=9826&lap=munkassag

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* http://port.hu/adatlap/szemely/takacs-katalin/person-6588

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Walter Leistikow

eta|*Waldsee im Winter* (1892)
eta|*Märkischer See bei Sonnenuntergang* (1895)
**Walter LEISTIKOW** (naskiĝinta la  en Bydgoszcz, mortinta la  en Berlin-Zehlendorf) estis germana pentristo. Li anis ĉe Berlina secesio.

## Vivo 
Lia patrino estis inter la unuaj se temas pri rimarki lian artan talenton kaj instruis al li la fundamentajn principojn de desegnaĵo kaj pentraĵo. Li postlasis la hejmon en la aĝo de 18 por studi ĉe la Reĝa Akademio de Arto en Berlino, sed, post nur ses monatoj, li estis forsendita pro "sentalenteco" fare de Anton von Werner. Li tiam iĝis privata lernanto de Hermann Eschke kaj poste (1885-1887) prenis lecionojn ĉe la norvega pejzaĝpentristo Hans Fredrik Gude. Poste li faris studvojaĝon ĉe la Nordan Maron kaj Baltan Maron. Inter liaj unuaj impresaj, kolorplenaj bildoj menciindas: Märkische Landschaft mit Wasser (1886), Pommerscher Strandsee (1887), Stranddorf in Pommern (1888), Ziegeleien am Wasser (1889, hodiaŭ en Dresdeno), Dämmerung in Ostfriesland (1890, en Krefeld), Birken im Wald (1894). Li ankaŭ amikigis kun Edvard Munch kiam li vizitis Berlinon. Ĉirkaŭ 1885 li aliorientiĝis pri pli simpligitaj/stiligitaj pejzaĝmotivoj kio videblas ĉe multaj naturmediaj eltiraĵoj el la pejzaĝo de Brandenburgio (ĉefe el la arbaro Grunewald apud Charlottenburg-Wilmersdorf). La lagetaron ĉirkaŭatan de pinoj (temas i.a pri la lagetoj Grunewaldsee, Schlachtensee, Pechsee, Hubertussee) li bildigis ofte en melankolia kaj vespera. Inter la aliaj bildoj menciindas ankoraŭ nepre: Wisby (1899), Hafen (1900), Villa im Grunewald, Mondnacht an der Nordsee (1901), Norwegisches Gebirge (1902), Brandung im offenen Meer und Havelkähne in Mondbeleuchtung (1903). Artmetie li ankaŭ gravis dezajnante por vandtapiŝoj; li eĉ verkistis kaj publikigis la romanon »Auf der Schwelle« (Berlin 1896).

En 1890, Leistikow aliĝis al la Berlina altlernejo pri metiartoj kiel profesoro. Li estis kunfondinto de la grupo Vereinigung der XI. En 1898, li iĝis unu el la fondantoj de la asocio Berliner Secession. Ĉirkaŭ 1902, li komencis labori por la germana ĉokoladfirmao Stollwerck en Kolonjo kie li kreis dezajnojn por iliaj albumoj, plej precipe por serio pri "pejzaĝoj de Germanlando".
La verkoj de Leistikow estas popularaj inter fajngustuloj kaj estas aŭkciitaj de tempo al tempo en la tuta mondo.

Leistikow faris memmortigon suferante de progresint-faza sifiliso. Li ricevis tombon de honoro en la Steglitz-tombejo.

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 12. Leipzig 1908, p. 389, kio legeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Germanaj pentristoj
Kategorio:Akademianoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Pejzaĝistoj
Csaba Tasnádi

**Csaba Tasnádi** [ĉaba taŝnAdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tasnádi Csaba** estas hungara reĝisoro, teatrestro, juristo.

Csaba Tasnádi http://port.hu/adatlap/szemely/tasnadi-csaba/person-21443 naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Csaba Tasnádi frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1984, post 3 jaroj ankaŭ diplomon pri estetiko en la sama universitato. Jam ekde la unua diplomo li laboris kiel juristo, sed en 1987 li iĝis teatra reĝisoro sen statuso. Li akiris reĝisoran diplomon en 
Teatra kaj Filma Altlernejo en 1993, lia ĉefinstruisto estis Ottó Ádám. Post la reĝisora diplomo li aliĝis al trupo de Operetoteatro (Budapeŝto). Inter 1997 kaj 1999 li estis teatrestro de subĉiela teatro en Szentendre, poste ĝis 2015 li estis reĝisoro kaj teatrestro de Teatro de Nyíregyháza. En 1999 li akiris sciencan gradon DLA en la menciita altlernejo. Li ricevis 4 premiojn en 2008.

## Elektitaj teatraj roloj 
* Ferenc Molnár: "Filoj de la Paŭlo-strato" (teatra versio, 1992, 2001, 2009)
* William Shakespeare:
** *Multa bruo pri nenio* (1997-1998)
** Somermeznokta sonĝo (2001)
* Imre Kálmán: *Csárdáskirálynő* (2007, 2010)
* Wolfgang Amadeus Mozart: Die Zauberflöte (2011)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto 

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Wii Sports Resort

estas sporta videoludo por la videoludilo Wii. Ĝi sekvas la ludon *Wii Sports*. Ĝi estas unu el la unuaj ludoj, kiuj postulas la uzon de Wii MotionPlus, kaj pro tio, ĝi estis vendita kun la ludo. Nintendo unue anoncis *Wii Sports Resort* en E3 2008

*Wii Sports Resort* arigas dek du sportojn, inter kiuj estas kelkaj sportoj de *Wii Sports* plibonigitaj, kaj multaj novaj sportoj. Kiel *Wii Sports*, ludantoj devas imiti la agojn de realvivaj sportoj, kaj tiuj movoj estas senditaj al la videoludilo per la regiloj Wii Remote kaj Nunchuck. Per la Wii MotionPlus, la movoj estas nun pli precize rekreitaj en la ekrano, kaj tio helpas doni konvinkan impreson de sportumado.

Recenzistoj alte taksis la ludon. La averaĝa poentaro estis 82.94% en GameRankings kaj 80% en Metacritic. En la , la ludo estis la tria plej vendita de la Wii, post *Wii Sports* kaj *Mario Kart Wii*, pro 33,04 milionoj da kopioj venditaj tutmonde.

## Referencoj 
Kategorio:Plej venditaj videoludoj
Kategorio:Sportaj videoludoj
Kategorio:Videoludoj kreitaj en Japanio
Kategorio:Videoludoj ludeblaj per Wii
Kategorio:Videoludoj aperintaj en 2009
Kategorio:Videoludoj de Nintendo
Burgo Kisimul

eta|Burgo Kisimul
eta|interna korto
eta|halo
**Burgo Kisimul**, ankaŭ **Kiessimul**, ( aŭ ), estas burgo sur malgranda skota insulo de la Foraj Hebridoj tuj antaŭ la marbordo de la insulo Barra en la golfo Castlebay, nome la ĉefa loko sur la insulo.

## Historio 
La setlado de la malgranda insulo okazis dum la ŝton- kaj bronzepokoj. Ekzistas indikoj, ke la historio de la burgo komenciĝis en la 11a aŭ 12a jarcentoj. Kelkajn artefakojn oni ja malkovris sur la insulo, sed neniu konstruaĵo povas esti ordigita sendube al tiu tempo. Oni supozas, ke la burgo Kisimul venis el la frua ĝis meza 15a jarcento. Arkitekte ĝi similas al la burgo Breachacha el la 1430aj jaroj sur la insulo Coll. Ĝi povus havi la saman konstrumajstron. Ĝi estas origina sidejo de la klano MacNeil de Barra kaj situas en la influzono de la sudo de la insulo Islay. Inter la 15a kaj 17a jarcento la burgo Kisimul estis plurfoje pligrandigita kaj modernigita. En la frua 18a jarcento la burgo estis forlasita kaj ĝi elbrulis en la jaro 1795. La ruino estis rekonstruita en la 20a jarcento. En la jaro 2000 la burgo Kisimul estis ludonita al la skota organizo pri la protekto de la monumentoj Historia Skotlando (Historical Scotland)..

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Informationen und Bildmaterial der *Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland*

Kategorio:Barra
Kategorio:Foraj Hebridoj
Kategorio:Kasteloj en Skotlando
Kategorio:Burgoj fonditaj en la 15-a jarcento