open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Filmeto

**Filmeto** estas mallonga filmo, ofte parto de pli longa filmo.

Bit-filmetoj oftas en interreto, kie ilia kvanto grade kreskadis en 2015 kaj grave influis la bit-mediojn.

Nuntempaj retaj filmetoj iĝis eblaj pro TTT-ejoj, kiuj proponis senpagan gastigon por granda kanalkapacito  kaj ebligis facile aldoni ilin al personaj blogoj kaj TTT-ejoj, farinte filmetojn popularaj.

## Vidu ankaŭ 
* Reĝisoro de muzikvideo

Kategorio:Interreto
Kategorio:Filmo
Letters from Iwo Jima (filmo)

***Letters from Iwo Jima*** (Leteroj el Iwo Jima, japane: 硫黄島からの手紙) estas usona milita filmo de Clint Eastwood aperinta en 2006. La filmo adaptita de la libro "*Picture Letters from Commander in Chief*" de Generalo Tadamichi Kuribayashi rakontas la batalon de Iwo Jima el japana vidpunkto, kaj paralelas kun alia filmo de Clint Eastwood "*Flags of our Fathers*", kiu rakontis la batalon el usona vidpunkto.

## Rakonto 
La filmo, kiu rakontas la batalon de Iwo Jima el japana vidpunkto, fokusiĝas jen al soldato Saigo kaj liaj kunuloj, jen al superuloj kiaj Generalo Tadamichi Kuribayashi kaj Barono Takeichi Nishi, eksa olimpika ĉampiono de rajdado. Generalo Tadamichi Kuribayashi, ĵus alveninta al insulo Iwo Jima por preni la komandon, kontestas la ordonojn de la tieaj postenuloj kaj reorganizas la defendon de la insulo, konsciante, ke la batalo estos feroca kaj longdaŭra. Anstataŭ defendi la strandon, li ordonas fosi tunelojn en la monto. Iom poste alvenas Barono Takeichi Nishi, kun sia ĉevalo, kaj ambaŭ homoj fariĝos amikoj, montrante humanajn sentojn meze de la batalo kontraŭ usonaj invadantoj. Iom post iom, fariĝas al ili evidente, ke tiu senespera batalo tamen prokrastas la malamikon alpreni la insulon kiel bazon por ataki ilian hejmlandon. Ju pli longe daŭros la batalo, des pli longe Japanio restos neatakita. Je la fino ambaŭ homoj mortigos sin kaj restos nur Saigo kiel atestanto.

## Teĥnikaĵoj 
* Reĝisoro: Clint Eastwood
* Produktoroj: Clint Eastwood, Steven Spielberg
* Scenaro: Iris Yamashita, Paul Hagis
* Muziko: Kyle Eastwood, Michael Stevens
* Kostumoj: Deborah Hopper
* Foto: Tom Stern
* Muntado: Joel Cox, Gary D. Roach
* Landoj: Usono, Japanio
* Lingvoj: angla lingvo, japana lingvo
* Daŭro: 140 minutoj
* Aperdatoj: Japanio, la ; Usono, la 

## Rolularo 
* Ken Watanabe: Generalo Tadamichi Kuribayashi
* Kazunari Ninomiya: Saigo
* Tsuyoshi Ihara: Barono Takeichi Nishi
* Ryo Kase: Shimizu
* Shidou Nakamura: Leŭtenanto Ito

## Vidu ankaŭ 
* Iwo Jima
* Batalo de Iwo Jima
* Japana kinematografio

## Eksteraj ligiloj 
* Letters from Iwo Jima Oficiala TTT-ejo
* Letters from Iwo Jima en Imdb
* Lettres d'Iwo Jima en Allociné

Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2006
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Militaj filmoj
Kategorio:Filmoj de Steven Spielberg
1790-aj jaroj

eta|1790s montage

## Eventoj 
* Franca revolucio de 1789 (1789-1799)

* 1790
** 14-a de julio : Francio - *Fête de la Fédération* (Federacia Festo) memore al la eventoj de la antaŭa jaro.
** Ribelintoj de la brita ŝipo *HMS Bounty* setlis en Pitkarna insulo.
* 1792
** 13-a de oktobro: Konstruado komenciĝis por la Blanka Domo ĉe Vaŝingtono.
* 1796
** Napoleono invadis Italion kaj kreis la italan flagon.
** Brita imperio finkonkeris tutan Hindion.
** 14-a de majo: Edward Jenner kreis la vakcinon.

## Signifaj personoj 
* Wolfgang Amadeus Mozart nortis en 1791, (Germanio))
* Robespiero (Francio)
* Napoléon Bonaparte (Francio)
Ŝatadruo

**Ŝatadruo** (, IAST: *Śatadru nadī*; , IAST: *Satalaj nadī*; ; , *Langqên Kanbab*; , Satluj; , *Xiàngquán Hé*) estas la plej longa inter la riveroj de Panĝabo, ĝi longas .

La rivero fontas en Tibeto proksime de sankta monto Kajlaŝo. Ĝi trafluas la baratajn subŝtatojn Himaĉal-Pradeŝo kaj Panĝabo, kie en ĝin enfluas la akvoj de Beas. Laŭ longo de 105 km ĝi prezentas la limon inter Barato kaj Pakistano. En Pakistano Satleĝo kunfluas kun Ĉenabo, kun kiu ĝi formas la riveron Panĝnad, kiu fine enfluas Induson.

Ŝatadruo origine fluis en riveron Sarasvation, ĝis kiam tiu - ĉirkaŭ la jaro 1700 a.K. - pro tektona moviĝo turnis sian fluon kaj iĝis flankrivero de Induso. Sekve Sarasvati sekiĝis, kio sekve kondukis al la dezertiĝo de Ĉolistano.

Laŭ la supra riverparto troviĝas setlejoj de Ĵangĵung-kulturo. La ruinoj de ties ĉefurbo Khyunglung Ngülkhar restas apud Satleĝo en okcidenta Tibeto. Khyunglung Ngülkhar havas la kromnomon „Arĝenta palaco en Garuda-valo“, ĝi estis malkovrita de la aŭstro Bruno Baumann, kiu serĉis la mitologian ermitejon Ŝangrilao kaj anstataŭe malkovris en la ruinoj de la Ĵangĵung-reĝoj la komencon de ĉi tibeta kulturo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la plej longaj riveroj

Kategorio:Riveroj en Azio
Kategorio:Riveroj en Barato
Kategorio:Riveroj en Pakistano
Kategorio:Riveroj en Ĉinio
Kategorio:Internaciaj riveroj
Kategorio:Landlimaj riveroj
Kategorio:Induso
Karankavoj

eta|200px|Mapo de la karankava teritorio.
**Karankavoj** (angle *Karankawa*) estas malaperinta indiana tribo de Nord-Ameriko, alikonita en sia triba lingvo kiel la ***Auia***. Ili ludis gravan rolon por la frua historio de Teksaso.

"Karankava" iĝis populara vorto por difini grupon da indianaj triboj kun la samaj dialekto kaj kulturo. Inter ili menciendas la *Capoques* (*Coaques*, *Cocos*), *Kohanis*, *Kopanes* (*Copanes*), kaj *Karankawa* propre. Ili loĝis laŭlonge de la Meksika Golfo en Teksaso, el Galveston Bay ĝis la hodiaŭaj urbareoj de Houston kaj Corpus Christi.

## Bibliografio 
* Reséndez, Andrés. "A Land So Strange: The Epic Journey of Cabeza de Vaca." Basic Books, Perseus, United States of America, 2007. ISBN 0-465-06840-5

Kategorio:Indianaj etnoj en Usono
Somera Olimpiko 1900/biciklado

eta|350px|de maldekstre dekstren la sportistoj Taillandier, Sanz kaj Lake

Dum la Somera Olimpiko 1900 en Parizo estis nur du oficiale agnoskitaj konkursoj pri biciklado:

## Sprinto 
## 25-kilometra vetkuro
Ete (vilaĝo)

**Ete** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono **Meza** Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en subregiono de Kisbér.
eta|Kalvinana preĝejo en Ete

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 650
* Poŝtkodo: 2947
* Telefonprefikso: 34

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Komárom-Kisbér, laŭ nun nefunkcianta fervojo Tatabánya-Pápa. Kisbér troviĝas 7, Komárom 28, Tatabánya 42, Esztergom 86, Budapeŝto 99 km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko. Pri la vilaĝo la unua skribita postsigno troviĝas el 1250 en formo *Ethe*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en 1529, kiu refondiĝis en 1648 kaj tuj ekfunkciis kalvinana lernejo. Okazis pesto en 1710. Kolĥozo formiĝis en 1959.

Vilaĝservoj estas lernejo nur por 1-4 studjaroj, kulturdomo, dentokuracisto.

## Vidindaĵo 
* kalvinana preĝejo de 1649

## Famuloj 
En Ete naskiĝis:
* reformema juristo Sándor Bertha
* Károly Nagy (fizikisto).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Raoul Lufbery

**Gervais Raoul LUFBERY** (n. la 14-an de marto 1885 en Chamalières, Francio, m. la 19-an de majo 1918 en Mâron) estis franca-usona ĉasaviadila piloto kaj flug-aso en la Unua Mondmilito. 

Lia patro estis usonano, lia patrino estis franca. Li poste setlis en Wallingford, kantono New Haven, Konektikuto kaj enpaŝis la usonan armeon por akiri la usonan ŝtatnecon, dum la Filipin–usona milito de 1899 ĝis 1902. Li poste veturis al Franca Hindoĉinio kaj tie laboris kiel mekanikisto por la franca aviada pioniro *Marc Pourpe*.

Lufbery en 1914 aliĝis al la Franca Fremdula Legio, komence li estis trejnita kiel infanteriano, sed poste ŝanĝis al aviadila skvadrono – danke al Marc Pourpe. Li ne atingis sukcesojn kaj en majo de 1916 ŝanĝis al usona aviadila armegrupo. Liaj unuaj du sukcesoj okazis la 30-an de julio 1916 ĉe Verdun. Poste li sukcesis 17-foje en usona skvadrono. 

Lia lasta flugbatalo okazis la 19-an de majo 1918 per sia Nieuport 28. Li estis subpafita.

Li estis entombigita ĉe la memorejo ''l'Escadrille La Fayette* en Marnes-la-Coquette (Hauts-de-Seine). 

Lufbery en 1998 estis honorita en la usona memorejo *National Aviation Hall of Fame''.

Kategorio:Francaj aviadistoj
Kategorio:Usonaj oficiroj
Kategorio:Francaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio
Kategorio:Titoluloj de la franca Milita Kruco 1914-1918
Batalo de Jutlando

La **batalo de Jutlando** (la 31-an de majo ĝis 1-an de junio 1916) estis la plej granda batalo inter la brita kaj la germana mararmeoj, dum la Unua Mondmilito. La batalo okazis en la Skagerrak-markolo – kiu ligas la Nordan kaj la Baltan marojn -, 100&nbsp;km de la dania Jutlando.

La germanan mararmeon komandis Reinhard Scheer kaj Franz von Hipper, la britajn John Jellicoe kaj David Beatty. Posttagmeze, la 4-an horon ambaŭ armeoj ekpafadis, la britoj suferis gravajn perdojn, retiriĝis kaj ŝipis al ĉefaj fortoj de Jellicoe. La germanoj sekvis ilin kaj la batalo rebrulis du horojn poste. La krepusko estis favora por la britoj, tiel Scheer baldaŭ evitis la malamikajn fortojn. Kiam la germana ŝiparo ŝanĝis direkton al la hejmo, trafis la britan floton. La britoj intence manovris tiel, por ke ili alvenu inter la germanaj ŝipoj kaj la apogbazoj.

Scheer komandis ataki la britan floton per detru-ŝipoj kaj aliaj malpezaj ŝipoj, dum la pezaj batalŝipoj povas retiriĝi. Jellicoe same evitis la atakon –timante forton de la torpedoŝipoj – tiel la batalo finiĝis sendecide.

Ambaŭ batalinta parto deklaris sin venkinto: la germanoj sinkigis, detruis pli da ŝipoj ol la britoj, dum la britoj rezervis siajn poziciojn en la Norda maro.

Jutlando
Jutlando
Jutlando
Jutlando
Kategorio:1916 en Danio
Kategorio:1916 en Germanio
Kategorio:1916 en Britio
Sappemeer

**Sappemeer** estas loĝloko en la nederlanda provinco Groningen. Ĝi apartenas al la municipo Midden-Groningen, kaj situas oriente de Hoogezand.

Sappemeer estis memstara municipo ĝis 1949, kiam ĝi kunfandiĝis al Hoogezand, formante Hoogezand-Sappemeer. Komence de 2018, Sappemeer fariĝis parto de la nova municipo Midden-Groningen.

La vilaĝo estas la eŭropa ĉefoficejo de la japana Kikkoman Corporation, kiu startis en 1997 kaj nun jare produktas pli ol 400 milionoj da litroj soja saŭco en la fabriko.

En Sappemeer naskiĝis la kuracistino kaj feministo Aletta Jacobs en 1854. Ankaŭ ĉi tie troviĝas la kirko Sankta Vilibrordokirko. La statuo *Veengravers,* “Torfofosantoj”, de Hans Mes (sube) rememorigas la torfolaboristojn en Sappemeer.

## Naskiĝintoj 
* Aletta Jacobs – feministo, kuracisto (1858–1927)

## Referencoj 
eta|maldekstra|altdekstre=0.9|La torfofosantoj de Hans Mes

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la antaŭa municipo el 1868
Sarasvati (rivero)

Rivero **Sarasvati** (Sanskrita:  - transskribite: *sárasvatī nadī*) estis unu el la plej gravaj riveroj de Antikva Hindio. Ĝi sekiĝis.

Ĝi estis menciita en vedaj Hindu-tekstoj kaj laŭ tiuj *rivero Sarasvati* fluis tra partoj de okcidenta kaj norda Hindio, inter riveroj Jamuna (oriente) kaj Satleĝo (okcidente) kaj kunfluis kun Jamuna-rivero ĉe Allahabad. En postaj vedaj tekstoj estas priskribata, ke la rivero sekiĝis en la dezerto.

La diino Sarasvati estis origine personigo de tiu rivero kaj nur poste ricevis sendependajn atributojn kaj signifon.

La plimulto de la sciencistoj opinias, ke Sarasvati estas la Ghaggar-Hakra Rivero. Aliaj sciencistoj tamen identigas Sarasvati kun unu aŭ alia de pluraj riveroj en la Hinda subkontinento, kiuj malaperas en dezerto, ekzemple Helmond-rivero aŭ .

Hodiaŭaj Sarasvati-riveroj:
* Malgranda rivero Sarasvati (*Sarsuti*), kiu fluas en la Ghaggar riveron.
* Sarasvati fontas en Aravali-montaro en Raĝasthano, malaperanta en Rann de Katĉo.
* Sarasvati en Bengalio, eksa alfluo al *Hooghly River*, kiu sekiĝis en la 17-a jarcento.

## Tektona moviĝo 
Praktika esplorado de la 19-a kaj 20-a jarcentoj samkiel novaj satelitfotoj montras ke Ghaggar-Hakra rivero havis Satleĝon kaj Jamunon kiel flankriverojn. Geologiaj ŝanĝoj fluigis Satleĝon al rivero Induso kaj Jamunon al rivero Gango. Tiel la iam grandega Ghaggar-Hakra (kies delton supozeble markas la salaj marĉoj de Rann de Katĉo) ne plu ricevis sufiĉe multan akvon por atingi la oceanon kaj sekiĝis en dezerto Tar.

Restas demandoj, ĉar geologiistoj taksas tiun ŝanĝon okazinta inter 5000 kaj 3000 a.K. - tio ne bone kongruas kun la priskriboj en Rigvedo, kiu datiĝas de ĉ. 1750 - 1200&nbsp;a.K.

## Eksteraj ligiloj 
* Ĉu Rivero Ghaggar estas Sarasvati? (en)
* Sarasvati – la antikva rivero perdiĝinta en dezerto (en)
* La Sarasvati: Kie troviĝas la mistero (en)
* Aktualaj esploroj pri Sarasvati-rivero (en)
* La remalkovro de Sarasvati-rivero (en) 

Kategorio:Riveroj en Azio
Kategorio:Riveroj en Barato
Kategorio:Sekiĝintaj riveroj
Kategorio:Sanktaj riveroj
Falklanda markolo

eta
**Falklanda markolo** aŭ **Malvina markolo** estas markolo inter la du plej grandaj insuloj de la Falklandoj aŭ Malvinoj, nome inter la Orienta kaj Okcidenta Falklandoj aŭ Malvinoj, en la Atlantiko. La markolo etendiĝas nord-oriente-sudokcidente 80&nbsp;km, dum larĝas 2 ĝis 32&nbsp;km. En la markolo troviĝas multaj insuletoj.

Kategorio:Markoloj
Kategorio:Geografio de Britio
Argonne

eta|dekstra|200px|Situo de Argonne.
**Argonne** estas arbara, montara pejzaĝa regiono en orienta parto de Francio. Ĝi estas natura divida linio inter *Champagne* kaj *Lorrainne* (antikve Lotaringio, nun Loreno), longante ĉirkaŭ 65 km, larĝante ĉirkaŭ 15 km, altante 200 m. La regionon distranĉas valoj de riveroj Aire kaj Aisne, kiuj malfaciligas la trafikon.

Argonne estas strategie grava areo. La franca armeo tie repuŝis en 1792 la prusajn armeojn ĉe Valmy, la usonaj taĉmentoj tie venkegis la germanajn taĉmentojn en 1918, en la Ofensivo de Meuse-Argonne.

Kategorio:Naturaj regionoj de Francio
Hoogezand

eta|300px|Blazono
eta|maldekstra|300px|Villa Zonneschijn (Vilao Sunbrilo)
eta|300px|Satelita foto de la areo
**Hoogezand** () estas loĝloko en la municipo Midden-Groningen, kiu situas en la nordorienta parto de Nederlando. La nomo referencas al pli alta sabla *(Hooge Sandt)* loko en la torfejo tratranĉita kiam la kanalo Winschoterdiep estis fosata. Apud ĉi tiu kanalo oni fondis en 1618 la vilaĝon.

En la komenco la vilaĝo estis centro de torfo produktado. Kiam la torfo forkonsumiĝis fabrikoj por pajlokartono kaj terpomofaruno estis malfermitaj. Nuntempe Hoogezand estas plej konata pro ĝiaj ŝipfarejoj. En la ŝipfarejoj la ŝipoj estas enakvigataj flanken, kiu estas rara en la ŝipfarado.

En 1949 Hoogezand kaj Sappemeer kuniĝis. Hodiaŭ Hoogezand-Sappemeer havas preskaŭ 35 000 loĝantojn. Ĉirkaŭ 21 000 el ili loĝas en Hoogezand.

Je la 1-a de januaro 2018 Hoogezand fariĝis parto de la nova municipo Midden-Groningen.

## Vidu ankaŭ
* Foxham
* Foxhol
* Kropswolde
* Meerwijck
* Wolfsbarge

## Esperanto 
Estas Dr. Zamenhofplein (D-ro Zamenhofplaco) en Hoogezand
(Vidu: Listo de ZEO-j en Nederlando)

## Eksteraj ligiloj
* http://www.hoogezand-sappemeer.nl/(http://www.hoogezand-sappemeer.nl/index.php?mediumid=1&pagid=265&simaction=content&fontsize=10)

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Groningo
Kategorio:Eksaj municipoj de Groningo
Heikki Kovalainen

[200ra|eta|Heikki Kovalainen, [2007]]
**Heikki Kovalainen** (naskiĝis la 19-an de oktobro 1981 en Suomussalmi, Finnlando) estas finna aŭtosportisto. Nuntempe li aktivigas en Formulo 1 por la teamo Lotus.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo (angle, ruse)

Kategorio:Finnaj sportistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Finnlando
Sepang

**Sepang** estas urbo kaj distrikto sude de la federacia ŝtato Selangor en Malajzio sur la malajzia duoninsulo. La distrikta ĉefurbo estas Salak Tinggi, parto de Sepang.

Sur areo de 59.966 hektaroj vivas ĉirkaŭ 75.000 homoj (censo en 1991). Oni antaŭvidas por la jaro 2020 loĝantaron de ĉirkaŭ 2 milionoj da homoj.

## Vidu ankaŭ
* Internacia Flughaveno Kuala-Lumpuro

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de la distriktregistaro
* Mallonga filmo pri Sepang

Kategorio:Urboj de Malajzio
Erzsébet Kádár

**KÁDÁR Erzsébet**, edzino de *Dadányi György*, *Csernovics* estis hungara verkistino, pentristino naskita en Arad la 3-an de marto 1901 kaj mortinta en Budapest la 26-an de aprilo 1946.

## Biografio 
Erzsébet Kádár preparis sin pentristo, ŝi estis disĉiplo de István Szőnyi. En 1936 ŝi gajnis en la novelkonkurso de revuo Nyugat. Inter aŭgusto 1945 kaj aprilo 1946 ŝi laboris en Fővárosi Szabó Ervin Könyvtár. Ŝiaj noveloj aperis precipe en *Nyugat* kaj Magyar Csillag. Ŝi sinmortigis.

## Verkoj 
* *Harminc szőlőskosár* (elb., Bp., 1944.);
* *Kegyetlenség* (Válogatott írásai, Bp., 1966).

## Bibliografio 
* Vas István: *Évek és művek* (Bp., 1958);
* Bóka László: *Arcképvázlatok és tanulmányok* (Bp., 1962).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Sinmortigintoj
Kola duoninsulo

[eta|300px|Situo de la duoninsulo Kola inter la [Barenca maro kaj la Blanka maro]]
**Duoninsulo Kola** estas granda duoninsulo en nordokcidenta parto de Rusio, sur regiono de Murmansko. Ĝia areo estas ĉirkaŭ 100.000 km2. Ĝi havas la etendiĝon de 300 kmx400 km inter la Blanka kaj la Barenca maroj. Ĝi estas geologie parto de la Balta ŝildo, konsistas el prekambriuma granito kaj gnejso. La duoninsulo riĉas je lagoj, riveroj.

Preskaŭ la tutan duoninsulon kovras norde muska kaj likena tundro, kun arkta nana betulo, pli sude etendiĝas marĉa tajgo kun betulo, piceo, pino. La grundo estas maldika kaj havas malbonan kvaliton.

Ekonomie plej gravas la minado de apatito (uzata por fosforaj sterkoj), sed ankaŭ nefelinito (por aluminio), zirkonio, niobio.

Plej granda urbo de la duoninsulo estas Murmansko kun senglacia haveno.

La areo estas maldense loĝata, ĉefe ĉe la bordoj, kie oni fiŝkaptas. En la interna parto de la duoninsulo vivas sameoj kaj okupiĝas pri bredado de norda cervo.

Kategorio:Geografio de Murmanska provinco
Kategorio:Duoninsuloj en Rusio
Rokuro Makabe

**Rokuro MAKABE** (naskiĝis la 19-an de aprilo 1930 en Niigata, Japanio - mortis la 7-an de aprilo 2012 en Dreieich, Germanio) estis japandevena esperantisto kaj oftalmologo.

Li loĝis ekde 1960 en Germanio, edziĝis en 1964 al germana kuracistino, habilitiĝis en 1970 kaj fariĝis germana civitano en 1974.

Ĝis sia pensiiĝo en 1996 li laboris kiel profesoro kaj sekcia gvidanto ĉe la Universitata Kliniko de Frankfurto ĉe Majno. Liaj 160 sciencaj publikaĵoj estas ofte citataj kaj grave progesigis la kuracadon de vida handikapo.

Li estis membro de AIS.

Pro siaj meritoj kiel sciencisto kaj esperantisto li ricevis du gravajn distingojn:

* Japanan ordenon de la Sankta Trezoro ĉe rubando kun oraj radioj (transdonitan en 2003 en la japana konsulejo en Frankfurto)

* Germanan Federacian Meritkrucon ĉe rubando (transdonitan la 25-an de februaro 2008 fare de la urbestro de Dreieich, Dieter Zimmer)

Menciindas, ke li estis subtenanto de la internaciaj radioelsendoj en Esperanto, kaj lia nomo kaj voĉo ofte aperis dum tiaj elsendoj, ĝis kiam apopleksio malebligis al li kontaktojn kun la redakcioj kaj ĝenerale kun la E-movado.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografieto ĉe AIS
* Nekrologo elsendita de la E-elsendo de Radio Vatikana (ekde 7'02")

Makabe, Rokuro
Makabe, Rokuro
Jane Addams

**Jane ADDAMS** (6-an de septembro 1860, Cedarville, Ilinojo, Usono – 21-an de majo 1935, Ĉikago, Ilinojo) estis usona socia reformisto kaj pacifisto, kiu ricevis Nobel-premion pri paco en 1931,divide kun Nicholas Murray Butler. Ŝi estas konata ankaŭ kiel fondinto de la ĉikaga Hull House, unua Popola domo en nordameriko.

Ŝi diplomiĝis en 1881 en la Rockford College, poste plustudis en la filadelfia Virina Medicina Universitato (''Woman's Medical College*), sed ŝia malsano malboniĝis tiel, ke ŝi invalidiĝis por du jaroj. Post tio, ŝi traveturis Eŭropon (1883–1885, 1887–1888) kaj vizitis interalie la popolan domon Toynbee Hall (fondita en 1884) en la industria kvartalo London Whitechapel. Kiam ŝi reveturis en la Usonon – kun kunveturanto Ellen Gates Starr – ili decidis krei ion similan. Ili organizis en laborista kvartalo de Ĉikago la tiutempe malplenan rezidejon de *Charles Hull* (konstruita en 1856) kaj ili nomumis ĝin al Hull House kaj enloĝis la 18-an de septembro 1889. La komunumo konsistis baldaŭ el 13 konstruaĵoj kaj ludĝardeno. Al ĝi apartenis ankaŭ tendumejo ĉe la bordo de Ĝeneva Lago, Viskonsino. Multaj sociaj aktivistoj kaj reformistoj – ekz. Julia Lathrop, Florence Kelley, Grace kaj Edith Abbott – vivis iom en Hull House. (Plimulto de la konstruaĵoj estis malkonstruitaj en 1963, sed la Hull-rezidejo restis je estimo al Jane Addams.)

Ŝi estis elektita en 1910 al prezidanto de la Nacia Konferenco de la Sociala Laboro (*National Conference of Social Work*). Ŝi aktive agadis en 1912 en la Progresiva Partio (*Progressive Party'') por prezidanteco de Theodore Roosevelt.

Ŝi prezidis en 1915 en Hago en kunsido de la Internacia Virina Kongreso, en kiu oni fondis la Internacian Ligon de la Virinoj por la Paco kaj Libereco.

## Verkoj 
* Democracy and Social Ethics (1902)
* Newer Ideals of Peace (1907)
* Twenty years at Hull House (1910)
* The Second Twenty Years at Hull House (1930).

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj politikaj aktivuloj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Kategorio:Nobel-premiitinoj
Blua gnuo

**Blua gnuo** (*Connochaetes taurinus*) estas granda mamulo el familio de bovedoj, kiu vivas en suda Kenjo ĝis nordo de Suda Afriko.

Ili estas 1,20 m longaj kaj pezas 250 k.

## Vidu ankaŭ
eta|maldekstra|275px
eta|maldekstra|275px
* Angolaj mopanearoj
*Etoŝa-salebenaĵaj halofitaroj
* Gnuo

Kategorio:Bovedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Max Mangold

**Max MANGOLD** (naskiĝis la 8-an de majo 1922 en Basel, mortis la 3-an de februaro 2015) estis germana lingvisto.

Li estis dum preskaŭ tridek jaroj profesoro pri fonetiko kaj fonologio ĉe la Universitato de Sarlando en Saarbrücken kaj konatiĝis i.a. kiel aŭtoro de "Aussprache-Duden", la plej grava vortaro pri germana prononco.

Li ne rekte aktivis en la Esperanto-movado, sed parolas la lingvon kaj publikigis - kiel renoma lingvisto - favoran opinion pri ĝi.  

Ekde 1968 Reinhard Haupenthal estis instrukomisiito pri esperantologio en lia universitata departemento. Ekde la komenco de la 1990-aj jaroj sendaĵoj pri didaktiko de la lingvo-lernado produktitaj de li kaj Günter Becker (poste anstataŭe Oliver Walz) apartenis al la regula radioprogramo de Publika Kanalo Saarbrücken. Elstarajn meritojn li akiris pro la alfabetigo de afrikaj lingvoj.

## Verkoj
**Lingvokonsciaj konsideroj pri la facila lernebleco de Esperanto*, en: Horizonto, n-ro 2, marto-aprilo 1976
**Sprachwissenschaftliche Überlegungen zur Frage der leichten Erlernbarkeit des Esperanto.* Saarbrücken: Saarländischer Esperanto-Bund, 1976, 11 p.

Mangold, Max
IJsselstein

Dosiero:Loudspeaker.svg**IJsselstein** ()
estas urbo kun antaŭaj urborajtoj kaj municipo en la nederlanda provinco Utrecht. La municipo havis 34 008 loĝantojn (je la 1-a de julio 2006) kaj havas areon de 21,62 km² (de kiu 0,46 km² estas akvo). La nomo IJsselstein devenas de la Hollandse IJssel.

260px|eta|maldekstra|La restinta turo de Kastelo IJsselstein
260px|eta|maldekstra|Vidaĵo al la Hollandse IJssel kaj IJsselstein, kun je la fono la Protestanta Kirko kaj la 375 m alta Gerbrandy-turo
260px|eta|maldekstra|Mapo de la municipo IJsselstein el 1649
260px|eta|Mapo de la municipo IJsselstein el 1866

## Ĝemelurboj 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Utreĥto

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Utreĥto
Kategorio:Municipoj de Utreĥto
Sussex (apartigilo)

**Sussex** estas nomo de:

## diversaj lokoj 
* graflando Sussex, angla graflando
* kantono Sussex, pluraj lokoj en Usono
* East Sussex
* West Sussex
* Sussex (regno), anglosaksa regno

## aliaj signifoj 
* HMS Sussex, pluraj ŝipoj
** Suseks-garantiaĵo, donita de Germanio al Usono, por ne sinkigi komercajn ŝipojn
* Universitato de Sussex
* suseks-spanielo
* susekso), domkoka subspecio
Karl Jatho

eta|La flugilo nomita „Jatho-Drachen“ antaŭ la ekflugo, 1903
**Karl JATHO** (* 3. Februar 1873 en Hannover; † 8. Dezember 1933 tie) estis germana flugpioniro kaj la unua, kiu sukcese flugis helpe de motoro.

Jatho konstruis sian flugaparaton dum 1896 en budo en Hannover. Malkontenta pri sia unua flugo kaj maltrankviligita per la morta akcidento de Otto Lilienthal dum la sama jaro li daŭre laboris pri plibonigoj de sia aparato.

Je la 18-a de aŭgusto de 1903, kvar monatoj antaŭ la unua flugo de la Fratoj Wright, li faris flugon kun motorpovumo en la Vahrenwalder Heide ĉe Hannover kiu estis konfirmita de kvar atestantoj helpe de notario. Lia flugilo estis biplano kun 36 m² planeo, havis motoron de 12 ĉevalpovumoj. Ĝi flugis ĉ. 20 m de distanco, ĉ. 30 cm super la grundo. Tri monatojn poste li sukcesis flugi 80 metrojn en alteco de 2,70 m.

Kiel videbla en la foto, la flugilo havis gravajn mankojn:
* la aloj estis tute ebenaj, ne havis profilon. Tio donis nur malmultan portantan forton.
* nur la malsupra surfaco estis kovrita. Sur la supra surfaco estis latoj, kiuj havis bremsantan efikon.
* mankis stirigiloj.

Li fondis firmaon *Hannoversche Flugzeugwerke*. Tie estiĝis plibonigitaj modeloj, i.a. "Jatho 2" dum 1907 kaj „Stahltaube“ dum 1911, kun kiu Jatho flugis tiam ĉirkaŭ Hannover. La firmao ne sukcesis, ĉar la armeo ne interesis pri tio kaj pri flugista lernejo. Tial ili estis ambaŭ finigitaj en 1914.

Kategorio:Pilotoj
Rosenlaui-Glaĉero

**Rosenlaui-Glaĉero** (germane **Rosenlauigletscher**) estas glaĉero en la Bernaj Alpoj sur la teritorio de la komunumo Schattenhalb en Svislando. La glaĉero havas longecon de 4,5 km, averaĝan larĝecon de 1 km kaj surfacon de proksimume 6 km².

## Priskribo 
La glaĉero estiĝas en la tiel nomita *Wetterkessel* (signifo en Esperanto: *veterkaldrono*) ĉe la nordorienta flanko de la *Wetterhorn-Grupo* en alteco de inter 2800 kaj 3500 m s.m. Sude la glaĉero estas ligita tra glaĉerkovritaj krestoj unuflanke kun la Gauli-Glaĉero kaj aliflanke kun la Supra Grindelwald-Glaĉero. La Rosenlaui-Glaĉero fluas per proksimume 600 m longa Glacifalo el la Wetterkessel nordorienten. Okcidente ĝin flankigas la rokkresto de *Wellhorn* (3192 m s.m.) kaj de *Eta Wellhorn* (2701 m s. m.), oriente *Dossen* (3138 m s. m.). La glaĉerlango nuntempe finiĝas je alteco de proksimume 2000 m s. m. Ĉi-tie fontas la *Weissenbach*, kiu per akvofaloj deklivege alvaliĝas kaj post la *Rosenlaui-Glaĉerravino* alfluas al Reichenbach. Tiu fluas per la fama Reichenbach-Akvofalo apud Meiringen al la rivero Aro.

## Historio 
En ĝia kulminerao dum la Eta Glaciepoko dum la mezo de la 19-a jarcento la *Gletscherhubel*, tio estas roko sub la hodiaŭ glaĉerfrunto, dividis la glaĉerlangon en du finojn. Hodiaŭ Gletscherhubel estas alirebla. La dekstra langofino pasis la okcidentajn vandojn de la malantauaj *Engelhornoj* kaj finiĝis je proksimume 1700 m. s. m. La signife pli longa maldekstra langofino trapasis la krutan rokdeklivon sub la hodiaŭ glaĉerfrunto kaj finiĝis ĉe la Rosenlaui-Glaĉerravino je proksimume 1460 m. s. m. La glaĉerstato de 1828 estas ekzakte montrita sur la pentraĵo de Samuel Birmann kun la titolo *Der Rosenlaui-Gletscher* [*La Rosenlaui-Glaĉero*].

eta|150ra|maldekstra|Rosenlaui-Glaĉerabismo

## Rosenlaui-Glaĉerravino 
Supre de la iama fino de la Rosenlaui-Glaĉerlango dum la Eta Glaciepoko komenciĝas la fama kaj belega Rosenlaui-Glaxerravino. La Weissenbach, kiu fontas el la glaĉerlango de la Roslaui-Glaĉero enfosis sin profunden en la karstrokan barilon, kiu dum la Eta Glaciepoko formis la finon de la glaĉero. Estiĝis profunda preskaŭ kavernsimila abismo kun multaj akvofaloj. Jam en la 19-a jarcento oni komencis konstrui turisman vojon tra la ravino. La hodiaŭa ravinvojo havas longecon de 573 m kaj supreniras 155 m. Ĝi estis malfermita la 6-an de junio 1903. Nuntempe ĉiu-jare proksimume 20'000 turistoj vizitas la ravinon. Alveturo eblas per poŝtaŭto ek de Meiringen aŭ tra la Granda Scheidegg de Grindelwald. Proksime de la enirejo al la ravino troviĝas ankaŭ bela romantika hotelo ankoraŭ tute en la stilo de la viktorina epoko.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la hotelo sub la Rosenlaui-Glaĉerravino
* Retejo de la Rosenlaui-Glaĉerravino

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Berna Oberlando
Timgad

[eta|La arko de Trajano sur poŝtkarto de la fino de la [19-a jarcento]]
**Timgad** (arabe: تيمقاد) estas alĝeria ruinigita urbo ĉirkaŭ 40&nbsp;km oriente de Batna. Tie troviĝas la ruinoj de la romia urbo **Thamugadi**, kiuj ekde 1982 estas parto de la Monda Heredaĵo de UNESKO.

La sidlejo estis starigita en la jaro 100 laŭ ordono de la romia imperiestro Trajano, de Lucius Munatius Gallus, de la *Legio III Augusta*, kiel militista kolonio en loko ĝis tiama nesidlata. La *Colonia Marciana Traiana Thamugadi* situis en la romia provinco Numidia kaj montras la tipan kvadratan formon kun kvadrata erigo de fortikaj romiaj militistejoj. Fine de la antikvo Thamugadi estis grava sidejo de Donatismo.

La ejo estis deklarita monda kulturheredaĵo, ĉar oni ankoraŭ nun tre bone rekonas la tipan strukturon de romiaj urbofondaĵoj, kiu malvidebliĝis en aliaj romidevenaj urboj pro posta rekonstruado.

Timgad famiĝas en Alĝerio ankaŭ pro la ĉiujare en la malnova amfiteatro okazanta muzikfestivalo. Tiam kunvenas danc- kaj muzikgrupoj el Alĝerio kaj la najbaraj arabaj landoj. En la pasinteco la granda nombro de ĉeestantoj kaŭzis ree damaĝon al la ruinoj, kaj UNESKO plurfoje minacis ellistigi la ejon el la monda heredaĵo. Tial nuntempe estas konstruata moderna amfiteatro apud la ruinoj.

## Fotoj 

dosiero:GM Timgad Roman Theatre01.jpg
dosiero:GM Timgad Roman Theatre02.jpg
dosiero:GM Timgad Roman Theatre03.jpg
dosiero:GM Timgad Roman Theatre04.jpg

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de UNESKO pri Timgad

Kategorio:Romiaj urboj
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Alĝerio
Jindřich Fügner

**Jindřich FÜGNER** (naskiĝis la  en Prago, mortis la  en Prago) estis ĉeĥa popola verkisto kaj unu el la fondintoj (en 1862) de la unua bohemia gimnastika asocio Sokol.

eta|dekstra|250px|Jindřich FügnerFügner heredis de sia patro familian komercejon kaj poste iĝis estro de asekura agentejo. Kvankam ĉef-profesie komercisto, li dum multaj jaroj studis en pluraj landoj por pliigi sian ĝeneralan scion. Li dediĉis multe da tempo al muziko kaj sporto kaj interesiĝis pri sociologio.

En ĉeĥaj patriotaj rondoj li renkontis Miroslav Tyrš, kiu interesis lin pri la ideo de gimnastika asocio. Je la fondo de la praga sekcio *Sokol Pražský* li iĝis ties unua prezidanto; li sukcesis konstruigi la unuan gimnastikejon en Prago (ĉeĥe "Sokolovna", en strato *Žitná*). Lia influo favoris la demokratian strukturon de la asocio *Sokol*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Biografieto  
* Historieto de Fügner-strato en Brno 

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Eduka filmo

**Eduka filmo** estas filmo, kies unuarangaj celoj estas eduki. Edukaj filmoj estis uzataj en lernejoj kiel alternativo al aliaj instrumetodoj. Krome ili estas parto de la komerca kina industrio, ne tiom grava kiom la distra kino, sed sufiĉe populara, ĉefe kiam la filmoj estas produktitaj rekte por televido kaj ne nur por kinejoj. Ofte dokumentaj filmoj povas esti uzataj por edukaj celoj kaj tiele ili iĝas ankaŭ edukaj filmoj. La uzado de edukaj filmoj en la instrusistemo pliiĝis pro la apero de la videoindustrio kiu permesis havi tiujn aparatojn en ĉiu klasejo.

## Listo de produktentreprenoj de edukaj filmoj 
* AIMS Media
* Avis Films
* Barr Films
* Bell System
* Centron Corporation
* Coronet Films
* Crawley Films
* Encyclopaedia Britannica Films
* ETRI Films
* Highway Safety Foundation
* Louis Kirk
* Martin Moyer
* Moody Institute of Science
* James Myer
* National Film Board of Canada
* Rarig's
* Schlessinger Media
* Sid Davis
* The Walt Disney Company
* Sandeep Marwah

## Vidu ankaŭ 
* Dokumenta filmo

## Eksteraj ligiloj 
* Simpligita Historio de Produktoroj de Edukaj Filmoj
* Educational Filmoj pri Azio 

Kategorio:Eduka materialo
Kategorio:Filmoĝenroj
Kategorio:Kino
Moderna danco

[eta|dekstra|200px|[Isadora Duncan ĉirkaŭ 1910.]]
[eta|dekstra|200px|[Martha Graham en 1948.]]
**Moderna danco** eliris kiel reago al la tro konitaj formoj de la klasika baleto kaj probable kiel neceso esprimi sin pli libere per la korpo.
Kvankam la moderna danco plubaziĝas sur la baleto, de kio pluhavas specifajn formojn, Ĝi aldonas al tiu alian senton, konsiderante alimaniere la korpon de la dancistoj. Ampleksigante la rangon de movo, oni komencis danci **per nudaj piedoj** (senŝuaj), kun diferencaj vestoj kaj uzante la spacon por pli ambiciaj ebloj.

Dekomence tiu tipo de danco kaj spektaklo estis limigita al alternativaj etosoj kaj eventoj, sed dum la dua duono de la 20-a jarcento plie kaj plie ĝi eniris en la tradiciaj kultureventoj, famaj festivaloj, ktp.

## Famaj dancistoj 
Grandaj gravuloj de la moderna danco estis aŭ estas Isadora Duncan, Ruth Saint Denis, Mary Wigman, Martha Graham, Doris Humphrey, Merce Cunningham kaj Alvin Ailey.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de dancistoj

Kategorio:Danco
Stephanie Rice

eta|250ra|Stephanie Rice
**Stephanie RICE** (n. 17-an de junio, 1988 en Kvinslando) estas aŭstralia naĝistino de Brisbane, Aŭstralio. Ŝi gajnis du mondajn rekordojn por individua miksa naĝado (delfena-dorsa-brusta-liberstila naĝado, en ambaŭ 400-metraj kaj 200-metraj konkursoj). Ŝi verŝajne konkursos por la aŭstralia naĝado-teamo ĉe la Somera Olimpiko 2008.

Kategorio:Naĝistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Aŭstralio
Monda Federacio de Grandaj Turoj

La **Monda Federacio de Grandaj Turoj** (angle *World Federation of Great Towers*, france *Fédération des grandes tours du monde*), mallongige **WFGT** aŭ **FGTM** pro la angla kaj franca nomoj aŭ **MFGT** esperante, estas asocio por altaj turoj kaj nuboskrapuloj tra la mondo. Tiu federacio estis fondita en 1989.

## La membraro 
Ĉiu turo alligita al MFGT estas konsiderita "membro" de la federacio. MFGT havas 37 membrojn en 2012.

### Eksmembroj
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Paĝaro 

Kategorio:Turoj
Grajo

La **grajo** (simbolo: Gy) estas la SI-unuo de sorbita radiada dozo.

## Difino 
Unu *grajo* estas la sorbo de unu ĵulo de radiada energio fare de unu kilogramo de materio.

:1 \ \mathrm{Gy} = 1\ \frac{\mathrm{J}}{\mathrm{kg}} = 1\ \mathrm{m}^2\cdot\mathrm{s}^{-2}

Notu ke, por iksradioj kaj gamaradioj, tiuj estas la samaj unuoj kiel la siverto (Sv). Por eviti riskon de konfuzo inter la sorbita dozo kaj la ekvivalenta dozo, oni devas uzi la rilatajn specialajn unuojn, respektive la *grajon* anstataŭ la ĵulo en kilogramo por sorbita dozo, kaj la *siverton* anstataŭ la ĵulo en kilogramo por la ekvivalenta dozo.

## Origino 
Oni difinis la grajon en 1975 honore al la brita fizikisto Louis Harold Gray (1905-1965), kiu uzis similan koncepton en 1940, "tiu kvanto de neŭtrona radiado kiu produktas kreskon de energio en volumena unuo de histo egala al la kresko de energio produktita en volumena unuo de akvo fare de unu rentgeno da radiado". (La rentgeno estas eksmoda unuo de radiado).

## Klarigo 
La grajo mezuras la deponitan energion de radiado. La biologiaj efektoj varias laŭ la tipo kaj energio de la radiado kaj laŭ la rilataj organismo kaj histoj. La siverto provas ekspliki tiajn variojn. Tutkorpa dozo de 10-20 grajoj de altenergia radiado, ricevita je unu okazo, povas esti mortiga al homoj. Tia dozo reprezentas 750-1500 ĵulojn por 75-kilograma plenkreskulo (ekvivalenta al la kemia energio de kelkaj gramoj da sukero). 
La meza radiada dozo de abdomena X-radiogramo estas 1.4 mGy, tiu de abdomena tomografia skano estas 8.0 mGy, tiu de pelva tomografia skano estas 25 mGy, kaj tiu de parta spirala tomografia skano de la abdomeno kaj pelvo estas 30 mGy.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Dozo
* Radioaktiveco
* Pozitrona Emisia Tomografio
* Sistemo Internacia de Unuoj

Kategorio:Mezurunuoj
Kategorio:Fiziko
Tajvana regolo

**Tajvana regolo** estas tre eta paseroforma birdo. Ĝi estas membro de familio regoledoj, kies scienca nomo **Regulidae** devenas el la latina vorto *regulus* aŭ "eta reĝo" aŭ princo, kaj derivas el la koloraj kronoj de plenkreskuloj, kaj ankaŭ endemiulo sur la insulo Tajvano. La birdo estas la plej eta birdo de endemiaj birdaj specioj sur Tajvano kaj la plej bunta membro de ĝia familio – regoloj en la mondo.

## Troviĝo 
Tiu birdo kutime loĝas en ĉiamverdaj koniferaj arbaroj de insulo en malvarma zono de montoj, kie estas tre kutima 2.500 m kaj pli. Ĝi estis troviĝita inter 2.000 m  kaj 3.700 m.
Montaroj Alishan, Tayuling, Hehuanshan, Yu Shan, kaj altaj areoj de Anmashan  estas  bonaj lokoj por ĝia vivo.

## Aspekto 
La birdo estas etakorpa kaj resemblas birdojn de familio silviedoj. Ĝia tuta longeco estas 9 cm. 
La supro de la birda kapo estas flavoranĝa, kun nigraj kronaj strioj. Ĉi flav-oranĝa korono sur la kapo estas la ĉefa distingaĵo, kiu donas la nomo al la birdo. Ĉirkaŭ nigraj okuloj birdo havas blankan plumojn.

## Nutrado 
La konduton de la tajvana regolo estas unuavice insectivora kaj ĉi  birdo estas ofte videbla  kiel esplorserĉas insektojn kaj iliajn larvojn sur la branĉoj, folioj  kaj ĉe iliaj bazoj en koniferaj arbaroj. Ĝi ŝvebas kaj eltiras, de folioj ĝis trunko. 
Semoj de trudherboj kaj beroj ankaŭ kreas foje manĝaĵon. La birdo estas tre elektema al kiu speco de arbo ĝi alkroĉadas dum la serĉado de manĝaĵo kaj kutime preferas coniferajn arbojn (ĉiamverdajn). Ili kutime vivas  alte en la arbokronoj sed foje povas  kuraĝi descendi en pli malaltajn arbedojn kaj arbustoj. 

## Vivmanieroj 
Regoloj estas aktivaj kaj malpaciencaj birdoj, saltetadantaj kaj flirtanta en la baldakeno de branĉaro.
Ĉi tiu vigla kantbirdo estas plejparte sola,  sed povas  movi  de loko al loko aktive en malgrandaj, malstreĉaj, ne densaj  birdaretoj kun birdoj de  sia propra specio aŭ kun Nigra paruo  kaj Eŭropa sito.  La flugo de la birdo estas iom malforta kaj sibla.

## Voĉo 
La birda voĉo estas bona akra, penetra, alt-intensa, kiu tipe sonas kiel zi, zi ji.
Kvankam la voĉo de birdo estas tre brua, estas bele mola kaj pro tio ne estas kutime distinginda de grandaj distancoj. 

## Bredado 
La bred-biologio de ĉi tiu orientalisa specio estas ne bone sciata.
 
## Vidu ankaŭ
*Subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de Tajvano

## Referencoj (angle) 
*  

Kategorio:Endemiismoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Indus-vala dezerto

eta|250px|Agrikulturo en Pakistano
**Indus-vala dezerto** estas dezerta ekoregiono en norda Pakistano. Biome ĝi apartenas al la dezertoj kaj kserofitaroj.

La Indus-vala dezerto kovras areon de 19,500&nbsp;km² en nordokcidenta Panĝaba provinco, situanta inter la riveroj Ĉenabo kaj Induso.

La Indus-vala dezerto estas ĉirkaŭata de vasta zono de veprejoj, kiu estas malpli seka kaj iom pli enloĝebla ol la dezerto mem.

## Vidu ankaŭ
*Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj
*Konservada stato de ekoregiono
*Listo de ekoregionoj en Pakistano

## Eksteraj ligiloj 
* Ekoregiono IM1302 : Indus-vala dezerto (WWF)
* Situo de la ekoregiono IM1302 : tajpu *Indus Valley deserto* 
* Indus-vala dezerto ( *The Encyclopedia of Earth* )

Kategorio:Orientalisaj ekoregionoj
Kategorio:Dezertoj
Kategorio:Dezertaj ekoregionoj
Kategorio:Dezertoj de Azio
Kategorio:Alizeaj dezertoj
Nigrablanka fotografio

eta|dekstra|250px|Infanoj ĉe Panajachel, Gvatemalo
La **Nigrablanka fotografio** estas la ĉefa formo de unukolora fotografio. Origine ĉiuj fotoj estis unukoloraj. Estis tiel pro la kemia naturo de la emulsio plakita sur fotografaj plakoj kaj filmoj, kiu enhavis lumosentivajn arĝentajn salojn (ekzemple, arĝentan bromidon).

Dekomence, oni eksponas filmon (aŭ plakon) en senluma ĉambro al specifa kvanto de lumo por havigi latentan bildon, nevideblan ankoraŭ ĝis kiam ĝin rivelas specialaj likvoj (rivelanto), kaj poste, oni enmetas ĝin en haltigan banon. Farinte tion, oni jam havas bildon, sed necesas plua paŝo, por "fiksi la bildon", por ke tiu estu kemie stabila kaj reakciu nek kun lumo nek kun aliaj eksteraj agentoj.

Por ke nigrablanka fotografio estu konsiderata bonstila, ĝi devus eniri en **sistemo de zonoj**, kio pli malpli estas ke la fotografaĵo havu la tutan gamon de grizoj, ekde la blanko plej blanka ĝis la nigro plej nigra. La sistemo de zonoj estas tekniko kiun uzas la fotisto Ansel Adams.

**Ĉiuj fotoj estis originale unukoloraj**, ĉefe nigroblankaj. Eĉ post la apero de koloraj filmoj, nigrablanka fotografio restis populara dum jardekoj, pro malalta kosto kaj ties "klasika" karaktero. Gravas noti, ke kelkaj unukoloraj bildoj ne estas pure blanka-griza-nigraj, ĉar ili enhavas aliajn nuancojn depende de la produkta procezo. La procezo "Cianotype" produktas bildon blublankan, ekzemple. Sepiaj fotoj estis tre popularaj en la fruaj tagoj de fotografio.

Multaj fotistoj plu produktas kelkajn unukolorajn bildojn. Eĉ kelkaj tutkoloraj ciferecaj bildoj estas procesata uzante varion de teknikoj por krei nigrablankajn, kaj kelkaj fotiloj estis fabrikitaj nur por fari unukolorajn bildojn.

Ekde la amasa apero de la kolora fotografio, la publiko pli kaj pli uzas tiun ĉiutagan fotostilon kaj fototeknikon. Tamen laŭ arta vidpunkto, tre ofte unukolora fotografo estas pli taŭga ol multkolora.

## Famaj fotistoj kiuj uzis nigrablankan fotografion 
* Ansel Adams
* Sebastião Salgado

## Legu ankaŭ 
* Nigrablanka arto
* Eksponperiodo (fotado)
* Kolora fotografio
* Fotado
* Fotografio

Kategorio:Fotado
Subakva masko

eta|dekstra|300ra|Subakva masko

**Subakva masko** estas simpla ilo farita el kaŭĉuko (aŭ sinteza materialo) kaj vitro, per kiu oni povas multe pli klare vidi sub la akvo. Vestata sur la vizaĝo, ĝi tenas poŝon da aero antaŭ la okuloj eĉ kiam la vizaĝo jam subakviĝis. Ĝi ankaŭ kovras la nazon, ĉar ĝi celas uziĝi kun spirtubo. Oni ne povas forte plonĝi per subakva masko, ĉar dum falo en la akvon granda forto povas deŝiri tion.

Kategorio:Maskoj
Kategorio:Subakva ekipaĵo
Kategorio:Subakvaj aktivecoj
Réde

**Réde** (rEde) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Transdanubio**, en departemento Komárom-Esztergom, en subregiono de Kisbér.
eta|Blazono de Réde

## Bazaj informoj 
* Areo: 46 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1500
* Poŝtkodo: 2886
* Telefonprefikso: 34

## Situo 
Réde situas ĉe monto Bakony, laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Pannonhalma troviĝas 22, Kisbér 15, Bakonybánk 5 km-ojn for.

## Historio 
Pli frue la romianoj loĝis tie. Komence de la hungara erao la kampoj apartenis al fortikaĵo Csesznek. La unua mencio devenis el 1234 en formo *Ráde*. La turkoj faris ruina la malgrandan vilaĝon en 1529. Okazis pesto en 1554. Dum la socialismo kolĥozo formiĝis. La loĝantaro okupiĝas pri forstrumado kaj agrikulturo.

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo de 1767
* kalvinana templo de 1815
* baroka kastelo kun parko el la 19-a jarcento
* iama kapelo de 1767, nun tombo de familio Esterházy de 1792

## Famuloj 
En Réde naskiĝis::
* juristo Ignác Kuncz
* historiisto Ferenc Pölöskei.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Kameničná (Komárno), Slovakio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kasbaho

[eta|300px|Kasbah [Aït Benhaddou, Maroko, Atlaso]]
[eta|La Kasbah de [Sousse]]
**Kasbah** (arabe: **قصبة**) estas la araba vorto por citadelo.

La nomo utilas ĉefe en la magrebaj ŝtatoj. Oni tiel nomas la fortikaĵojn aŭ historiajn urbocentrojn. Ĉefe en Alĝero la nomo transiris al la tuta malnova urbocentro, kiu iĝis parto de la Monda heredaĵo de Unesko en 1992.

En Maroko, kontraŭe, Kasbah estas fortikaĵo ene de la Medina, de la historia centro, kiu estis sidejo de la urbestro aŭ reĝo, kiel ekzemple en Fes. Sub la Kasbah situas kutime la juda kvartalo, la Mellah.

Aldone en Maroko ankaŭ fortikaĵoj eksterurbaj, ĉefe en la Atlaso, nomiĝas Kasbah. Ili estas loĝejoj de la lokaj berberoj. Plej ofte ili utilis ankaŭ kiel protektitaj grenejoj, nomitaj en la berbera lingvo *agadir*, de kio devenas la nomo de la maroka urbo Agadiro. Tiaj konstruaĵoj estas faritaj el argilo kaj enhavas centran pluretaĝan konstruaĵon ĉirkaŭatan de muro protektita de angulturoj.

En multaj urboj de Andaluzio, ekzemple Malaga kaj Almeria, ekzistas maŭraj fortikaĵoj nomitaj *Alcazaba*, kio devenas de la araba *al kasbah*.

Kategorio:Konstruaĵoj
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Maroko
Tsodilo

**Tsodilo** estas regiono en la dezerto Kalaharo en nordokcidenta Bocvano. Ĝi estis deklarita Monda Heredaĵo de UNESKO en 2001.

Sur areo de 10 km² ekzistas la plej alta koncentriĝo de rokpentraĵoj en la mondo. Tial oni nomas la lokon ankaŭ *"Luvro de la dezerto"*.

Konserviĝis pli ol 4.500 pentraĵoj, kiuj montras homan vivon kaj ŝanĝiĝon de la medio dum la lastaj 10.000 jaroj. La loka loĝantaro respektas la lokon kiel lokon, kie troviĝas la animoj de prauloj.

## Bidaro 

Dosiero:Tsodilo Hills, Botswana.jpg|La Tsodilo-montaro
Dosiero:Tsodilo Hills rock paintings1.jpg|ruĝa bildo de rinocero
Dosiero:Tsodilo Hills rock paintings4.jpg|rinoceroj kaj bovosimila besto

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de UNESKO rilate al Tsodilo
* Bildoj de la Tsodilo-montetoj kaj de la rokpentraĵoj 

Kategorio:Bocvano
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Bocvano
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Bocvano
Szákszend

**Szákszend** [sAksend] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en Distrikto Oroszlány.
eta|maldekstre|Malnova grenejo en Szákszend
eta|Preĝejo katolika en Szend
## Bazaj informoj 
* Areo: 36 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1500
* Poŝtkodo: 2856
* Telefonprefikso: 34

## Geografio 
Szákszend situas en valo, laŭ traira flankovojo, laŭ iama fervojo Tatabánya-Pápa. Mór troviĝas 16 km-ojn, Kisbér 18 km-ojn for.

## Historio 
Szákszend naskiĝis post kuniĝo de vilaĝoj *Szák* kaj *Szend* en 1984. La komunaj lernejo de 1962, infanĝardeno de 1979 formiĝis.

### *Szák*
La unua mencio devenis el 1281 en formo *Zaak*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Post la turka erao grafo Francisko Nádasdy venigis slovakojn por refondi la vilaĝon. La bienoj en la 18-a jarcento apartenis al familio Esterházy. Estis tie fiŝlago, akvomuelejo, uzinoj por segado kaj briko. Incendio okazis en 1892.

### *Szend*
La komunumo estis loĝata de romianoj. La unua mencio devenis el 1421 en formo *Zend*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en 1543. Post la turka erao familio Esterházy venigis slovakojn kaj hungarojn por refondi la vilaĝon. En 1809 la francoj okupis la vilaĝon. Okazis incendio en 1856.

## Vidindaĵoj 
* gotika-baroka katolika Preĝejo Gardanĝeloj (Szákszend) de 1776

## Famuloj 
En la iama Szend naskiĝis agronomo Béla Kazó.

## Fontoj 
* http://www.szakszend.hu/
Turtmann-Glaĉero

**Turtmann-Glaĉero** (germane **Turtmanngletscher**) estas glaĉero en la Valezaj Alpoj en sudokcidenta Svislando. Ĝi havas longecon de 5,3&nbsp;km, averaĝa larĝecon de 1,5&nbsp;km kaj surfacon de proksimume 7,5&nbsp;km².

## Priskribo 
Turtmann-Glaĉero havas sian originon ĉe la nordokcidenta flanko de la Bishorn je proksimume 4150 m s. m. Unue la glaĉero fluas nordokcidenten. Ĝi estas disigita de la Brunegg-Glaĉero per la kresto de *Stierberg* (3507 m. s. m.) kaj ĝian nordan flankon formas la montoj *Diablons* (3592 m s. m.). En la malsupra parto la glaĉero havas ankoraŭ larĝecon de 600 m. Parto de Brunegg-Glaĉero tie alfluas al Turtmann-Glaĉero. La glaĉerlango finiĝas nuntempe je proksimume 2240 m m. m. Ĝia elfluanto estas la rivero *Turtmänna* kiu alfluas tra la Turtmann-Valo Rodanon.

## Historio 
Dum ĝia kulminero dum la Eta Glaciepoko en la mezo de la 19-a jarcento la Turtmann-Glaĉero atingis ankoraŭ 1&nbsp;km pli profunden en la valon kaj havis ankaŭ etan flanklangon tra la pasejo *Col de Tracuit* al la akvokolekta regiono de la Valo de Anniviers supre de Zinal. Inter la jaroj 1980 kaj 2000 Trutmann-Glaĉero estis unu el malmultaj svisaj glaĉeroj, kiuj kreskis. Ek de 2001 ĝi tamen rapide retiriĝas.

## Altmontarturismo 
Je alteco de 3256 m s. m. ĉe la okcidenta glaĉerbordo ĉe la kresto je la flanko de la Valo de Annivers troviĝas la Tracuit-Kabano, kabano de la Svisa Alpismo-Klubo (SAC). La kabano estas elirejo por la grimpado de Bishorn kaj de Weisshorn (monto).

## Eksteraj ligiloj 
* Turtmann-Glaxero sur la Svisa Glazermezurreto de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Ĉokolada pano

richt|eta|250ra|Ĉokolada pano
**Ĉokolada pano** (france *pain au chocolat*, ankaŭ nomita *chocolatine* en Sudokcidenta Francio kaj en Kebekio kaj *napolitana* en Hispanio) estas franca pasteĉo, kiu konsistas el peco de pasto, kiu enhavas striojn el ĉokolado. En Francio, ili estas ofte vendataj varmaj aŭ almenaŭ varmetaj elirantaj el la bakforno. En laŭvorta traduko la vorto signifas "pano kun ĉokolado". Tiaj panoj estas tipa manĝaĵo por matenmanĝo aŭ ankaŭ posttagmeze, kutime por infanoj revenintaj el lernejo, tiel ke ili povu atendi ĝis la vespera ĉefmanĝo.

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Franca kuirarto