open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Malferma stelamaso

[eta|250ra|Sube dekstre: la stelamaso *Hodge 301* kun aĝo de kelkaj milionoj da jaroj. Ĝi estas parto de [NGC 2070|Tarantula Nebulozo en la Granda Magelana Nubo.]]

**Malferma stelamaso** estas stelamaso, kolektiĝo de dudek ĝis kelkaj mil steloj, kiuj evoluis el la sama giganta molekulnubo. Ĝia koncentriĝo en la centro de la amaso estas relative malforta. Tamen ĝi klare kontrastas kontraŭ la stelfono. Pli koncentritaj stelamasoj nomiĝas globaj stelamasoj. Malfermaj stelamasoj troviĝas nur en spiralaj aŭ neregulaj galaksioj, en kiuj ekestas steloj. Ili malofte estas pli aĝaj ol kelkajn cent milionojn da jaroj, ĉar kolizioj kun aliaj stelamasoj aŭ gasnuboj detruas ilin. Krome per internaj faktoroj ili povas perdi unuopajn stelojn. 

## Literaturo 
* Battinelli P., Capuzzo-Dolcetta R. (1991), *Formation and evolutionary properties of the Galactic open cluster system*, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, v. 249, p.&nbsp;76-83 
* van den Bergh S., McClure R.D. (1980), *Galactic distribution of the oldest open clusters*, Astronomy & Astrophysics, v.88, p.&nbsp;360 
* Brown A.G.A. (2001), *Open clusters and OB associations: a review*, Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica, v. 11, p89-96 PDF (ADS) 
* Whitmore, B.C. (2003), *The Formation of Star Clusters*, In: A decade of Hubble Space Telescope science, ed. Mario Livio, Keith Noll, Massimo Stiavelli. Space Telescope Science Institute symposium series, Vol. 14. Cambridge, Cambridge University Press, p.&nbsp;153 - 178, ISBN 0-521-82459-1 antaŭpresaĵo 

## Eksteraj ligiloj 
* Offene Sternhaufen – die Kinderkrippen der Galaxis  
* Open Star Clusters en la paĝoj de SEDS Messier 
* Open clusters , ĝenerala superrigardo 
* Open and globular clusters , superrigardo 
* The moving cluster method  – mezurado de distancoj 
* Open Clusters  (informoj, amatora observado) 

Kategorio:Stelamasoj
Amuro

La rivero **Amuro** (; ; ) estas rivero en Nordorienta Azio kun longeco de ĉirkaŭ 2900 km. Ĝi ekestas apud la Rus-Ĉina limo, kie la ambaŭ fontriveroj Ŝilka kaj Arguno kunfluas. La riversistemo Amur-Ŝilka-Onon estas ĉirkaŭ 4444 km longa kaj tiele ĝi estas unu el plej longaj en la mondo.

La Amuro fluas por la plej granda parto en sudorienta direkto kaj estas por distanco de 1610 km la limo inter Rusio kaj Ĉinio. Post tio ĝi fluas tra nordorienta Rusio kaj enfluas la Oĥotskan Maron. La plej gravaj branĉoriveroj de Amuro estas Usuri, Songhua, Zeja kaj Bureja.

La Amuro estas unu el la plej gravaj akvovojoj de Azio kaj estas ŝipveturebla sur la tuta longeco dum la senglacia sezono (majo ĝis novembro). La plej gravaj havenoj estas la rusaj urboj Ĥabarovsko, Komosolsko kaj Nikolajevsko.

## Vidu ankaŭ 
* Amura herbeja stepo
* Malgranda Ĥingan-Montaro
* Amura vito

## Eksteraj ligiloj 
*  Amuro (*The Encyclopedia of Earth*)

Kategorio:Alfluantoj de la Oĥotska maro
Kategorio:Internaciaj riveroj en Azio
Kategorio:Landlimaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Zabajkala regiono
Kategorio:Riveroj en Amura provinco
Kategorio:Riveroj en Hebrea Aŭtonomio
Kategorio:Riveroj en Ĥabarovska regiono
Kategorio:Riveroj en Hejlongĝjango
Kategorio:Landlimo de Ĉinio kaj Rusio
Satakunta

**Satakunta** (en la sveda *Satakunda*) estas provinco de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Okcidenta Finnlando. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La ĉefurbo estas Pori.
__NOTOC__
170ra|eta|maldekstra|
## Komunumoj 
Satakunta ekde la jaro 2021 havas 16 komunumojn el kiuj sep estas urboj. La malnovaj urboj estas Pori (fondita en 1558) kaj Raŭmo (fondita en 1442). La nombro de loĝantoj en la sekva listo estas laŭ la stato fine de 2023.

# Eura (11 184)
# Eurajoki (9 143)
# **Harjavalta** (6 703)
# **Huittinen** (9 646)
# Jämijärvi (1 682)
# **Kankaanpää** (12 394)
# Karvia (2 216)
# **Kokemäki** (6 766)
# Merikarvia (2 966)
# Nakkila (4 966)
# Pomarkku (1 943)
# **Pori** (83 219)
# **Raŭmo** (38 832)
# Säkylä (6 377)
# Siikainen (1 283)
# **Ulvila** (12 533)

### Eksaj komunumoj 
* Ahlainen
* Hinnerjoki
* Honkajoki 
* Honkilahti
* Kampara komunumo de Pori
* Kiikoinen
* Kiukainen
* Kodisjoki
* Köyliö
* Lappi
* Lavia
* Luvia
* Noormarkku
* Tyrvää
* Vampula

## Geografio 
Isojärvi estas la plej granda lago de norda parto de Satakunta.

## Eksteraj ligiloj 
* Provinca konsilio de Satakunta


Kategorio:Provincoj de Finnlando
Kategorio:Okcidenta Finnlando
Futbala Mondpokalo 1930

La unua vira Futbala Mondpokalo organizata de FIFA okazis en julio de 1930 en Montevideo, ĉefurbo de Urugvajo. En ĝi partoprenis 13 teamoj, nome: Argentino, Belgio, Bolivio, Brazilo, Ĉilio, Francio, Jugoslavio, Meksiko, Paragvajo, Peruo, Rumanio, Urugvajo kaj Usono.

La nova internacia turniro naskiĝis pro la revo de franca ĵurnalisto Jules Rimet, tiama prezidanto de FIFA. La ideo estis apartigi la futbalan mondan turniron de la Olimpiaj Ludoj kaj doni gravan aspekton al ĝi. En la kongreso de FIFA en 1928 en Antverpeno, Belgio, oni finfine decidis starigi viran futbalan turniron sub la sola rego de FIFA en 1930 en la sudamerika lando Urugvajo.

Ĉar Rimet estis entuziasma ŝatanto de la urugvaja ludomaniero, kiu venkis dufoje la futbalan turniron en la Olimpiaj Ludoj (1924 kaj 1928), li lobiis favore al la sudamerikanoj.

## La turniro 
La urugvaja mondpokalo estis la nura mondpokalo kiu ne havis antaŭturniron por elekti la partoprenantojn, kiuj estis invititaj de FIFA. Pro la transporto-problemo kaj la malfido je tiu nova turniro, la plej grandaj potencoj rifuzis partopreni. La rezulto estis kelkaj malfortaj teamoj de Eŭropo, amaso da sudamerikanoj, Usono kaj Meksiko: entute 13 teamoj.

### Ludejoj 
La sistemo de ludlokoj sekvis la sistemon de la Olimpikaj Ludoj, en ununura urbo: Montevideo. En tiu urbo, 3 stadionoj gastigis matĉojn. Tamen, la intenco estis, ke la matĉoj okazus nur en la plej granda, kiu estis konstruita ekskluzive por la turniro.

Ĝis la sesa tago de la turniro, du aliaj stadionoj estis uzataj.
* stadiono Pocitos - 1000 lokoj
* stadiono Parque Central - 20000 lokoj
* stadiono Centenario - 95000 lokoj

Kategorio:Futbalo en Urugvajo
Kategorio:Futbala Mondpokalo
Kategorio:Futbalo en 1930
Biciklovojo

[dekstra|250px|eta|Biciklovojo en [Brazilo.]]
**Biciklovojo** aŭ **Bicikla vojo** estas parto de vojo aŭ libera pado kiu estas rezervita al bicikla trafiko. Foje ili ankaŭ estas uzataj de motorbicikloj.

En Flandrio, Francio, Germanio kaj Nederlando biciklovojoj estas tre kutimaj.

En Kolombio la vorto biciklovojo rilatas al aŭtomobilaj vojoj, kiu dum specialaj tagoj kiel dimanĉo, estas uzata nur por bicikloj (kaj samaj). Bogoto estas la unua monda urbo ku faris tion. Tie, la specialaj padoj uzatas ĉiam pro bicikloj estas nomata biciklopado.

eta|100px|Eŭropa trafiksigno markanta biciklovojojn

## Historio 
Fine de la 19-a jarcento kaj komence de la 20-a jarcento oni konstruis por la unua fojo en kelkaj landoj apartajn vojpartojn por biciklojn. En la 20-a jarcento la infrastrukturo por biciklistoj ĉefe estis realigita pro la pligraviĝanta aŭtotrafiko. Ekde 1900 la konstruo de biciklovojoj estis tre kutima, ĉefe en Germanio. Ĝis 1910 biciklovojoj troviĝas tie ankoraŭ meze de la vojo. En 1926 en Germanio oni devigis apartajn biciklovojojn por bicikloj.

Ĉirkaŭ 1930 ankaŭ en Belgio, Danio, Francio kaj Svislando oni konstruis pli kaj pli da biciklovojoj. La unua generacio de tiaj vojoj estis kontestata pro ĝia malbona kvalito.

Dum en la 60-aj jaroj en Skandinavio oni kreis ampleksajn biciklovojojn, ekzemple en Helsinki, en Germanio multaj tiaj vojoj estis malkonstruitaj. Pli da loko estis bezonata sur la vojoj por la aŭtotrafiko. Poste tio ĉi tute ŝanĝiĝis. Nuntempe en diversaj eŭropaj landoj oni kreas biciklovojajn retojn. La Eŭropa Unio kaj diversaj projektoj de ŝtatoj kaj urboj ludas en tio gravan rolon.

## Biciklovojoj 
* Emscher Park Radweg
* Gera-biciklomigradvojo
* HOAG-Trasse
* Verda Vojeto

Kategorio:Biciklado
!
Florentinus

**Florentinus** estas la nomo de
* Florentinus, katolika sanktulo
* Sextius Florentinus, prefekto de la urbo Petra dum la 2-a jarcento
* Florentinus, romia juristo de la cezara epoko
* Florentinus, pretoria prefekto dum la epoko de *Constantius la 2-a*
* Florentinus, prefekto de la urbo Romo sub reganto *Stilicho*
* Florentinus, latinlingva poeto de la 6-a jarcento
* la manuskripto "Codex Florentinus"
Florentinus (sanktulo)

[200px|eta|dekstra|Statuoj de la urbaj sanktuloj Florentinus kaj Cassius en [Bonn]]

Laŭ legendo dum la jaro 235 la romia oficiro **Florentinus** kune kun sia kolego Cassius martire mortis en la romia garnizono Bonn. Super iliaj tomboj konstruiĝis unu el la plej fruaj kristanaj preĝejoj de la germana regiono Rejnlando. La katolika sanktulino *Helena* (romia imperiestrino kaj patrino de la posta romia imperiestro *Konstantino la Granda*) tiuloke konstruigis pli grandan preĝejon. Hodiaŭ la ĉefa preĝejo de la urbo, la "Bonner Münster", staras sur la loko. Florentinus kaj Cassius iĝis katolikaj sanktuloj kaj rigardiĝas la "urbaj sanktuloj" de Bonn.

Kategorio:Sanktuloj
Roberto Ibañez

**Roberto IBAÑEZ** estas kolombia esperantisto kaj radio-teknikisto, Delegito de UEA.

Li naskiĝis en la urbeto Neiva de la departemento Ujlao. 

Kategorio:Kolombiaj esperantistoj
France 24

**France 24** estas franca 24-hora tutmonda satelita novaĵelsendanto. Ĝi estas kreita kaj finance subtenita de la franca registaro. Fine de 2006 oni ekelsendis en Eŭropo, Afriko, Mezoriento kaj Usono (sole en Vaŝingtono kaj Novjorko).

La franca registaro esperas per France 24 povi kontraŭi la tro fortan influon de la usona kaj brita vidpunktoj dissendataj pere de CNN, BBC World, Sky News kaj Voice of America. Ekde la komenco de la 2-a Golfa Milito la franca registaro zorgas pri tio ke la unuflanka komunikado de la anglalingvaj amaskomunikiloj ne korekte informas pri iliaj vidpunktoj kaj/aŭ apenaŭ estas menciataj.

## Praktika flanko 
La nova televida kanalo estas administrata de la grupo TF1 kaj France Télévisions. Programoj ankaŭ estas kreitaj de AFP, Radio France Internationale, TV5 Monde, Arte, EuroNews, kaj La Chaîne Parlementaire.

## Elsendoj 
France 24 elsendas laŭ du kanaloj: unu estas tute franclingva kaj dua estas ĉefe en la angla. Je tiu dua kanalo ekde la jaro 2007 ankaŭ aperas programoj en la araba kaj la hispana lingvoj.

## Vidu ankaŭ 
* informa televidkanalo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* filma prezento de Esperanto kaj interalie la kastelo Grésillon de la kanalo France 24 el 2013 (, kun intervjuoj  kaj )

Kategorio:Televidkanaloj en Francio
Josef Hiršal

**Josef HIRŠAL** (naskiĝinta la 24-an de julio, 1920 - mortinta la 15-an de septembro, 2003) estis ĉeĥa aŭtoro, poeto kaj romanisto.

Hiršal estas vaste rigardita kiel unu el la plej gravaj ĉeĥaj aŭtoroj de eksperimenta poezio; post fruaj superrealismaj verkoj, li faris sian literaturan komencon kun kolektaĵo de poemoj. Pli malfrue, li membriĝis en la artistgrupo ĉirkaŭ Jiří Kolář, amiko de kiu li restis dum sia tuta vivo kaj kun kiu li eldonis infanlibrojn en la 1950-aj jaroj post esti malpermesinta de ia laboro dum la Sovetunia okupado. Li pli malfrue subskribis al la Charta 77.

Dum la 1960-aj jaroj, Hiršal ekskribis eksperimentan poezion kun asociano Bohumila Grögerová; la du kunuloj ankaŭ kunaŭtoris kelkajn librojn. Plue, Hiršal konstruis reputacion kiel tradukisto de eksterlandaj verkoj en la ĉeĥan, tradukinte la verkaĵojn de, inter aliaj, Christian Morgenstern, Ernst Jandl, Eugène Ionesco, Wolfgang Hildesheimer, Hans Magnus, Franz Kafka, Edgar Allan Poe, Heinrich Heine, H. C. Artmann, Helmut Heissenbüttel, Fernando Pessoa kaj Torquato Tasso; en 1989, li ricevis la Grandan Aŭstrian Ŝtatan Premion pro siaj tradukaĵoj.

Josef Hiršal mortis en septembro 2003 post akcidento kun la Praga tramo en majo en kiu li serioze vundiĝis.

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Blankdorsa himantopo

La **Blankdorsa himantopo**, *Himantopus melanurus*, laŭ kiu ĝi estu *Nigravosta himantopo*, estas svelta kaj eleganta vadbirdo el familio de Rekurbrostruledoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj.

## Disvastiĝo 
Abundas en humidejoj kaj marbordoj de suda Sudameriko, tio estas sude de Peruo, suda duono de Brazilo, Bolivio, Paragvajo, Urugvajo kaj norda duono de Argentino kaj Ĉilio. Norde de ties teritorio la Nigrakola himantopo, *Himantopus mexicanus*, intermiksiĝas kun la sudamerika formo **Blankdorsa himantopo** *Himantopus (himantopus) melanurus*.

## Aspekto 
Tiu specio estas svelta kaj fajnega. Plenkreskuloj havas longajn rozkolorajn krurojn, longan fajnan nigran bekon kaj estas ĉefe blankaj sube kun nigraj kapo, kolo kaj dorso.

## Medio 
La Blankdorsa himantopo troviĝas en estuaroj, lagoj, salaj flokoj, salfarejoj kaj rimarkindaj humidejoj de la supre menciita teritorio. Ankaŭ en laŭsezone humidejoj.

## Kutimoj 
Tiu specio manĝas per bekoplukado en kotejoj kaj lagobordoj, sed ankaŭ en tre profundaj akvoj ĉe strandoj; ĝi serĉas krustulojn, artropodojn, moluskojn, akvajn senvertebrulojn kaj fiŝetojn. Kiel manĝejoj tiu specio preferas estuarojn, salaj lagetoj kaj inunditaj terkulturejoj. Kiel restadejoj ĝi elektas lagobordojn kaj insuloj en neprofundaj akvoj. Ili estas solaj, laŭ paroj aŭ laŭ grupoj de ĝis cento. Kelkaj utiligas teknikon de malproksimigo de eventuala danĝerulo per ŝajnigo de vundita flugilo. Aliaj povas rabie ataki fremdulojn.

## Reproduktado 
Tiu specio de himantopo elektas kotejojn, sekigitajn lagobordojn kaj digojn kiel nestolokojn, se la grundoo estas diserigebla. Tiu specio estas klasita kiel mezkolonia ĉar nestoj lokiĝas en izolitaj aroj. La nestoj establiĝas kutime ne tro proksime de akvobordo pro sekureco kaze de plialtiĝo de akvonivelo. La nesto estas engrunda truo kun kelkaj branĉetoj aŭ folioj ĉe digeto aŭ elkota monteto.

La ino demetas el tri ĝis kvin verdecajn brunmakulitajn ovojn, mezaveraĝe kvar. Ambaŭ gepatroj kovas laŭvice dum malpli ol unu monato. La idoj rapide elnestiĝas post eloviĝo kaj estas videblaj naĝantaj nur du horojn post eloviĝo kaj ankaŭ kapablas kuri surplanke. Tamen ili restas ĉe la nesto almenaŭ dum du tagoj.

## Komparo kun aliaj himantopoj 
Kelkaj opinias, ke temas pri kvin diversaj specioj de himantopoj kaj aliaj konsideras ilin kvin subspeciojn de Himantopo. La nordamerika formo nome Nigrokola himantopo havas malhelan kapon kaj blankan makuleton super okulo kiu ŝajnas duonmasko, dum tiu ĉi sudamerika formo Blankdorsa himantopo havas pli blankan kapon, ĉirkaŭ du trionojn, blanka kaj pro tio la blanka makulo ĉirkaŭokula ne videblas.

Kategorio:Rekurbrostruledoj
Elegio

[Elegio laŭ [William Bouguereau, 1899|eta|dekstra|250px]]

**Elegio** en la klasika Helena kaj Latina estis poemo, kiun karakterizas la alternado de heksametroj kaj pentametroj; la t.n. elegiaj versoj.

La esprimo devenas de la greka *elegeia* (funebra kanto) kaj signifas en ĝia moderna akcepto poemo en ĝema tono, elvokante foreston de karuloj, pro morto, ama disiĝo aŭ aliaj kialoj. Ĝi estas grava ĝenro de lirika poezio.

Elegio ankaŭ estas muzikĝenro, distingebla per sia trista kaj morna emo.

## Historio 
Origine en tiu formo oni verkis tekstojn por tombomonumentoj aŭ aliajn epigramojn. Grava elegia aŭtoro en la Greka fariĝis Teogniso, en kies ĉ 1400 versoj renkontiĝas pluraj temoj - plej famaj estas liaj ampoemoj al lia juna amanto Kirno, filo de Polipao.

En la Latina la ĝenron oni larĝe ekuzis por ama poezio, en kiu la aŭtoro traktas "personajn" spertojn. La vera florada periodo ne estis longa: jam Katulo (ĉ 84-54 a.Kr.) verkis kelkajn elegiojn, sed la unua vere pure elegia poeto estis Gallo (69-26 a.Kr.), kies arton kaj memoron kondamnis imperiestro Aŭgusto. Famas krom tio elegie Propercio (ĉ 49-ĉ 15 a.Kr.), Ovidio (43 a.Kr. - ĉ 17 p.Kr.) kaj Tibulo. Eventuale oni aldonu la manplenon da parte anonimaj aŭtoroj el la tiel nomata *Kolekto Tibula* (inter kiuj ankaŭ la unua Latina poetino, Sulpicia).

Poste oni ankoraŭ ofte verkis elegiojn Latine, sed ĝenerale oni tiujn ne opinias vere gravaj.

## Elegioj en Esperanto 
Famaj ekzemploj de Elegioj en Esperanto estas
* la Romaj Elegioj de Goethe, en traduko de Kálmán Kalocsay, kiu uzis en la Germana la originan formon de heksametroj kaj pentametroj, kaj
* la Elegioj de Tibulo, en traduko de Gerrit Berveling

## Vidu ankaŭ 
* Lamento

Kategorio:Poezio
Kategorio:Elegioj
Rybka

**Rybka** estas ŝakprogramo fare de internacia majstro Vasik Rajlich.
Je Decembro 2006, Rybka estas la plej alte taksita ŝakprogramo ĉe pluraj
listoj pri taksado de ŝakprogramoj: CCRL, CEGT, SSDF, SCCT, kaj CSS.
Ekde la 10-a de Junio, Rybka funkcias ĉu per unu, ĉu per multaj procesoroj (SMP).
Rybka haveblas por la mastrumsistemo Vindozo.

## Nomo 
La vorto *Rybka* signifas *fiŝeto* en la ĉeĥa lingvo.
Propranome, oni elparolas ĝin /'rɪpka/.
Al demando pri la nomo en intervjuo de Alexander Schmidt
«Ĉu vi elektis la nomon Rybka, ĉar via programo ĉiam forglitas
el la manoj, kiel fiŝeto?», Vasik Rajlich iam respondis:
«Pri la nomo Rybka, mi bedaŭras, sed tio restos mia privata
sekreto :-)»

## Teamo 
300ra|eta|Iweta kaj Vasik Rajlich
Vasik Rajlich estas la ĉefa verkisto de Rybka.
Iweta Rajlich estas la ĉefa testanto de Rybka.
Jeroen Noomen estas la verkisto de ĝia libro de malfermado.
Christoph Kling estas la desegnisto de la retpaĝaro de Rybka.

## Versioj de Rybka 
* 2006-11-10 Rybka 2.2 UCI
* 2006-09-26 Rybka 2.1o UCI
* 2006-07-17 Rybka 2.1 UCI
* 2006-06-10 Rybka 2.0 Beta
* 2005-10 Rybka 1.0 Beta

## Grafikaj uzulinterfacoj 
Rybka estas ŝak-motorprogramo. Eblas uzi ĝin kune kun diversaj
grafikaj uzulinterfacoj kiel:
* Arena (libera programo)
* Chessbase/Fritz
* Chess Assistant
* Shredder
* Chess Partner

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de ŝakaj programoj
* Stockfish
* Lichess

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro
* Oficiala diskutejo
* CEGT listo de ŝakprogramaj taksadoj
* Ludoj de Rybka el ChessGames.com
* Rybka 1.0,Toga & Fruit 2.3.1

Kategorio:Ŝakprogramoj
Kategorio:Programaro
JASRAC

**JASRAC** (, mallongigo de la ; plena Japanlingva nomo:  laŭvorte *la korporacia jura persono, Japana Societo pri Muzikaj Kopirajto*) estas la plej granda societo pri administrado de muzikaj kopirajtoj en Japanio.

## Eksteraj ligiloj 
* JASRAC

Kategorio:Organizaĵoj en Japanio
Modrý Kameň (burgo)

**Burgo Modrý Kameň** situas en la urbo Modrý Kameň kaj ĝi donis al urbo nomon.
Ĝi estis fondita ĉirkaŭ jaro 1137. Unua konata posedanto de burgo estis Zvolenaperfekto Ditrich de dinastio de kavaliro Donč.
[maldekstra|eta|350px|Ruinoj de burgo super urbeto [Modrý Kameň (urbo)|Modrý Kameň]]
Li famiĝis per sia ekonomia konstrua aktiveco. Dum la regado de reĝo Béla la 4-a, burgo Modrý Kameň komencis ŝanĝiĝis al grava kontraŭ-tatara fortifikaĝo pro sia strategia situo en sistemo de defendaj burgoj de Hungario.
Kastelo ofte vizitadas batalanto kaj renesanca poeoto Bálint Balassi (1554-1594).

Post la atako de turkoj ekde 17-an de julio 1575 ĝis 19-an de julio 1575 , ili konkeras burgon. Ili restadis tie ĝis decembro 1593, kiam malvenkas de forta atako de Mikuláš Pálfy kaj Krištof Tiefenbach. Antaŭ retreto ili ekbruligis kaj suprenĵetis la burgon en aero. Dum restado en burgo turkoj prirabis ĉirkaŭaĵon -
detruis urbeton Horné Strháre. En valo en domgrupo *Dolina* ili konstruis akva muelejon kaj en ĉirkaŭaĵo ekplantis kaŝtanarboj. Ili trakonstruis la burgon kaj tranomigas ĝin je *Ikipalanka* - "dufoja fortifikaĵo".

Post foriro de Turkoj donis Žigmund Balaša ripari la burgon en origina stato. En nova turka milito pormallonga tempo posedis burgon Emeriko Thököly. Anoj de lia garnizono kaŭzas brulegon de burgo, kiu denove ruinigis la burgon.
En jaro 1730 donis Gabriel Balaša en suba parto de burgo konstrui kastelon en baroka stilo. Supera gotika burgo restis ruinita. Tiu ĉi parton post rearanĝo de ŝtuparoj kaj irvojetoj familio de posedantoj uzas por restado kaj promenado. En 1750 estis finkonstruita kastela kapelo, kiu estas sanktigita al Sankta Anna kaj kiu donis konstrui Pavol Balaša. Ĝi apartenas al gravajpersonoj de sia familio. En regionoj Novohrad kaj Hont donis konstrui de propra elspezo
16 preĝejon.

En jaro 1752 posedas burgon zvolena perfekto Ján Balaša.

Lasta posedantino de burgo kaj kastelo estis grafino Almašiová (hu:Almassi), kiu en jaro 1923 vendis tutan areon al ĉeĥoslovakia ŝtato.
dekstra|eta|300px|Kastelo kun muzeo
Nuntempe en kastelo estas Muzeo pri ludiloj kaj marionet-kulturoj kaj ekspozicio de denta teĥniko, unuaj de sia specio en Slovakio, etnografa muzeo de regiono kaj ekspozicio pri vivo de renesancia poeto Bálint Balassi.
maldekstra|eta|150px|Eniro de muzeo

Kategorio:Historio de Slovakio
Kategorio:Burgoj en Slovakio
Kategorio:Distrikto Veľký Krtíš
Kategorio:Konstruaĵoj en Regiono Banská Bystrica
Kategorio:Gotikaj konstruaĵoj en Slovakio
Urbario

eta|depagado
**Urbario** estas registro pri posedrajtoj de terreganto kaj laborkvantoj de siaj terregatoj en la mezepoko kaj en la frua novepoko. La esprimo estas ankaŭ uzata por stoklibroj.

La esprimo urbario (resp. latinigite *Urbarium*) devenas el la malnov-altgermana *urberan* resp. la mezaltgermana *erbern* por "produkti" aŭ "doni profiton". Temas pri registro de nemoveblaj posedaĵoj, depagoj kaj servoj de terregejo (ekz. monaĥejo) farita pro ekonomiaj, administraj aŭ juraj celoj .

Dum en la frua kaj alta mezepoko la urbariaj listigoj kontentiĝas per posedaj kaj dedonaj listoj, en la malfrua mezepoko tiujn anstataŭas konkretaj posedopriskriboj de konkreta ekonomia sistemo (regado, offico, juĝejo). Urbarioj ekde la 13-a jarcento estis grava instrumento por la organizado de la konstituiĝanta landoregado.

Estas uzataj aliaj laŭregionaj esprimoj por urbario.

## Literaturo 
* D. Hägermann: "Urbar." In: *Lexikon des Mittelalters*. Bd. VIII. Stuttgart/Weimar 1999. (Sp. 1286-1289)

## Vidu ankaŭ 
* Prümer Urbar (Abtei Prüm in der Eifel, 893)
* Codex Edelini (Güterverzeichnis des Klosters Weissenburg im Elsass, um 1280)
* Liber annalium iurium (Trier um 1220)
* Lagerbuch (Besitzverzeichnis)
* Berní rula

## Eksteraj ligiloj 
* www.phil-gesch.uni-hamburg.de/edition/Quellenkunde/Verwaltungssschriften.html
* Norman Grüneberg: *Die neuere Forschung zu den karolingischen Urbaren* 

Kategorio:Historio
Kategorio:Mezepoko
Kategorio:Mezepoka ekonomio
Kategorio:Historiaj helpsciencoj
Kategorio:Impostjuro
Kamomilo

La **ordinara** aŭ **kuraca kamomilo/ĥamomilo** aŭ simple **kamomilo/ĥamomilo** (scienca nomo *Matricaria recutita* L.; aliaj nomoj uzitaj *Matricaria chamomilla* auct., *Chamomilla recutita* (L.) Rauschert) estas plantospecio el la familio asteracoj, ĝi ankaŭ nomiĝas **vera kamomilo** por facile distingi ĝin inter la aliaj kamomiloj.

Kamomilo estas unujara, saltolera kuracplanto, kiu disvastiĝis kiel promenherbo de tritiko en tuta Eŭropo kaj poste en norda Ameriko kaj Aŭstralio.

Kamomilo estas unu el la plej konataj kuracplantoj: ĝian kuracefikon oni konis jam en la antikvaj Egiptio kaj Grekio. Ĝi aperas en verkoj de *Plinio* kaj *Dioskorido* kiel plej grava kuracherbo, greke *χαμαίμηλον* (ĥamaimelon), latine *chamaemelon*.

eta|maldekstra|floranta kamomilo
En herbokuracado, infuzaĵo de sekigitaj floraroj de kamomilo estas uzata kiel trankviliga, kontraŭspasma, stomakfortiga, digesthelpa, ŝvitiga kaj malinfekta trinkaĵo. Oni uzas ĝin ankaŭ por trankviliga okulkovrado, gorĝogargaro kaj fortigo de gingivo.

Sekigita kamomila infloresko entenas 0,4–1,5 % da vaporiĝemaj oleoj, kies ĉefa komponanto estas azuleno. Krome, troviĝas en ĝi la senspasmiga apigenin-kolino kaj aldone eĉ glikozidoj, tanacido, amaraĵo, diversaj acidoj, polisaĥaridoj, C-vitamino kaj flavonoidoj.

La koloro de kamomila oleo - depende de kvanto de la senkolora prokamazuleno (matricino) en la infloresko - estas malhelblua, verdeta aŭ bruneta. La prokamazuleno transformiĝas je distilo aŭ infuzo al blua kamazuleno, kiu estas la plej grava kontraŭinflama efikaĵo de kamomilo.

## Kulturo 
[eta|Garbetoj el kamomilo sekigita. En la saketo videblas ankaŭ [floroj falintaj de la garbetoj. La floroj estas kvazaŭ pulvoro kaj uzeblaj por fari infuzaĵojn.]]
Kamomilo estas unujara, havas tigon altaj je 25 ĝis 50 centimetroj kaj maldikajn foliojn. Ĝiaj floroj similas blankajn lekantetojn. Planto de modera klimato, ĝi bonfartas en malvarmetaj lokoj, plena suno kaj drenita argilo-sabla grundo.

## Kuriozaĵoj 
Oni diras, ke kamomilo vokas monon se plantata ĉirkaŭ domo.  Ĝi ankaŭ forigas envion kaj simbolas prosperon. 
Ĝia esenca oleo estas trankviliga kaj efikas kontraŭ fungoj.  Ĝi bonas kontraŭ sunbrulvundoj. 
Kamomilon oni uzas por heligi harojn, eĉ ĝis natura blondo. 

## Diferencoj inter la tri medicinaj kamomiloj 
Oni listigas tri medicinajn kamomilojn: la **vera kamomilo** (*Matricaria recutita*), la **roma kamomilo** (*Chamaemelum nobile*) kaj la **granda kamomilo** (*Tanacetum parthenium*).

*Matricaria recutita* diferenciĝas de la du aliaj kuracaj kamomiloj per tio, ke ĝi estas unujara planto konsistanta el ununura tigo staranta rekte; tizano el ĝi estas bongusta, dum la du aliaj kamomiloj estas amaraj.

Kategorio:Asteracoj
Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
-406

En la jaro **406 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Eŭripido, helena tragedia poeto
* Sofoklo, helena dramisto
Herkulano

**Herkulano** (*Herculaneum*) estas antikva urbo (iam kun ĉirkaŭ 5000 loĝantoj) en Campania, Italio, 8&nbsp;km sudoriente de Napolo. La urbon neniigis la erupcio de Vezuvio (79 p.K.) kun Pompejo kaj Stabiae. Super la iama urbo estis parte konstruita la urbeto *Resina*, nomita ekde 1969 Ercolano.

## Fosado 
eta|maldekstra|Ĝenerala aspekto
La urbon kovris tufotavolo de 15–18 m, kio protektis la urbon kontraŭ la prirabado, sed aliflanke malfaciligis la fosadojn. La grundo eĉ konservis lignomaterialojn, teksaĵojn, nutraĵojn, tiel la loko estas tre valoro pri ekkono de la ĉiutagaj kutimoj de la antikvaj urbanoj.
Elfosadoj grandaj komenciĝis nur en 1737 post la tronpreno de Karolo la 3-a estante sen vera sistema plano. Post pluraj interrompoj reprenitis la laboroj inter 1869-76 kaj denove en 1927. Kelkfoje resurŝutitis gangoj post savo de transportaplaj aferoj. La trovitaj artaĵoj ofte superis objektojn de Pompejo, aparete la bronzaj statuoj (hodiaŭ ili troviĝas en la muzeo en Napolo). Sed la konstruaj restaĵoj de Herkulano estas malpli imponaj ol tiuj de Pompejo. Bonege alirebla estis jam frue la teatrejo ŝtona kun 26 sidvicoj por 3000 personoj; pli sude troviĝas templo. Tie komenciĝas ankaŭ larĝa strato kun kolonoj. Tre interesa estas privata domo (Argus-domo) kun altvaloraj ornamaĵoj kaj ĝardenoj ĉirkaŭata de 20 kolonoj kaj 6 piloj. En alia domo trovitas nutraĵdeponejoj. Skeletoj homaj troviĝas en la ĉemarbordaj ŝipohaloj.

Menciindas inter la artaĵoj du grandaj bildoj: de Tezeo kun Minotaŭro kaj de Telephos kun Heraklo. Alia belega bildo konatas sub la nomo *Amorkomercistino de Herkulano*. Inter la statuoj admirindas Venuso, Diana, dormanta Faŭno de natura grandeco, du kaneforoj, batalanta Amazono, Merkuro, Viktorio kaj statuoj de anoj de la familio de Balbus. En la Aristido-domo ekster la urbomuroj oni trovis en 1752 kolekton da ĉirkaŭ 1800 papirusaĵoj bruletitaj kaj sekve parte malvaloraj. Kelkaj prifilozofiaj eltiraĵoj en ili ja identigeblis ekzemple kaj partoj de verkoj de Epikuro.

## Historio 
Herkulano estis origine fondo de la Oskoj, kien poste invadis Etruskoj kaj Samnitoj. Dum la Interaliancana milito romia ĝi estis konkerita de prokonsulo Titus Didius. Poste ĝi plialtrangiĝis je municipo. Sed jam en 63 ĝin detruis ja tertremo detruanta duonon de ĝi. Post la katastrofo de 79 surŝutis novaj erupcioj plialtigis la lafo-tavolo. En la kuro de la tempo estiĝis sur la tavoloj novaj vilaĝoj de inter 12-30 metroj super la ruinoj. Tiamaniere forgesitis la antikva urbo kvankam oni posedis detalajn priskribojn fare de la prapatroj. Ne antau la 1719-a jaro princo Elbeuf trovis fosante halon kun niĉoj kaj statuoj - sen emo pri plua esplorado.

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 198-199, kio legeblas interrete tie ĉi.

## Literaturo 
* Amedeo Maiuri: Herculaneum (1977)
* Marcel Brion: Pompei and Herculaneum: the Glory and the Grief (1960)
* Michel Grant: Cities of Vesuvius: Pompeii and Herculaneum (1971)

Kategorio:Antikvaj urboj
Kategorio:Historio de Italio
Kategorio:Malaperintaj urboj
Skota Aŭtuna Studrondo

La **Skota Aŭtuna Studrondo** aŭ *Skota Studrondo* estas ĉiujara renkontiĝo organizita de la Esperanto-Asocio de Skotlando. La celo de la evento estas praktikado de esperantaj lingvokapabloj kaj agrabla sociumado. Ĝi unue okazis en 1946, kaj ĝin iniciatis Tom Fraser kaj Pat Sinclair. En la unuaj jaroj ĝi estis printempa evento, sed baldaŭ moviĝis al la aŭtuno por ne kolizii kun la ĉiujara Skota Kongreso de Esperanto. Depost 1980 la Studrondo okazas en la urbeto Dunblane, kutime en septembro.

## Eksteraj ligiloj 
Skota Aŭtuna Studrondo 2007

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Britio
Kategorio:Esperanto-movado en Skotlando
Rekurbrostruledoj

**Rekurbrostruledoj** estas familio de birdoj de la ordo de vadbirdoj nome ĥaradrioformaj. Ĝi enhavas du diferencajn grupojn:

* La avocetoj aŭ birdoj de la genro *Recurvirostra*, de longaj kruroj kaj longaj kurvaj bekoj kiujn ili balancigas el flanko al flanko dum manĝado en preferataj humidejoj.
* La himantopoj aŭ birdoj de la genro *Himantopus*, kiuj havas tre longajn krurojn kaj longajn maldikegajn bekojn.

## Specioj 
* Avoceto, *Recurvirostra avosetta*
* Amerika avoceto, *Recurvirostra americana*
* Ruĝkapa avoceto, *Recurvirostra novaehollandiae*
* Anda avoceto, *Recurvirostra andina*
* Himantopo, *Himantopus himantopus*
* Nigrakola himantopo, *Himantopus mexicanus*
* Blankdorsa himantopo, *Himantopus melanurus*
* Nigra himantopo, *Himantopus novaezelandiae*
* Blankkapa himantopo, *Cladorhynchus leucocephalus*

[eta|maldekstra|260ra|[Avocetoj en la Luiza Parko Mannheim (Germanio)]]

Kategorio:Ĥaradrioformaj
Zolná (rivereto)

**Zolná** estas rivereto en meza Slovakio, dekstraflanka alfluo de Hučava kun longeco 28 km.
Elfontas en montaro Poľana, en parto Vysoká Poľana, sub Ľubietovská Bukovina (1.194,4 m s. m.) en supermara alteco ĉirkaŭ 1.100 m s. m.
De komenco fluas nordorienten, alportas sian unuan alfluon de maldekstro (925,6 m s. m.), turniĝas okcidenten enfluas kaj entras en Zvolenská kotlina (Zvolena valkaldrono), en subparto Ponická vrchovina. Trafluas *Martinova dolina* (Valo de Martin), en kiu alportas maldekstraflanka alfluo de najbara *Piačková dolina*. Sekve tranĉas en masivo de montaretaro en spaco inter montoj *Granátka* (811,6 m s. m.) kaj Farská hora (846,5 m s. m.) alnonorde kaj *Učovník* (758,9 m s. m.) kaj *Žiar* (732,9 m s. m.) sude. Poste kreas Veľkú dolinu (Granda Valo), kiu lasas ĉe Ponická Huta, en teritorio de elfonto de pluraj mineralaj elfontoj. Sur la teritorio de vilaĝo alportas de maldekstro *Malá Zolná* kaj poste fluas sudorienten tra plilarĝiĝata riverfluejo. Trafluas ĝi vilaĝon Dúbravica, de maldekstro alportas *Zolnica* kaj poste de dekstro *Vladárka*. Turniĝas ĝi sude, fluas tra vilaĝoj Čačín (ĉi tie alportas alfluo de dekstra flanko), Čerín, Bečov kaj Sebedín (alfluo de dekstro). Ĝi komencas signife meandri, samtempe, de ĝia parto de Sebedín ĝis Zolná estas protektita teritorio kun protekto de bord kreskaĵaro en bona stato de alnoj kaj salikoj. Sekve trafluas vilaĝon Zolná, malantaŭ kiu ĝi turniĝas sudeokcidenten, denove meandras kaj enfluas en Hučava.

Kategorio:Akvokolekta areo de Hron
Kategorio:Riveroj en Regiono Banská Bystrica
Kategorio:Distrikto Banská Bystrica
Kategorio:Distrikto Zvolen
Avoceto

La ** Avoceto** (*Recurvirostra avosetta*) estas granda vadbirdo de la familio de Rekurbostruledoj, ku enhavas avocetojn kaj himantopojn. La vorto “avoceto” taŭgus kaj por tiu ĉi specifa specio kaj por ĉiu specio de la genro *Recurvirostra*. Tiu ĉi specio povus esti konsiderata ankaŭ kiel **Eŭrazia avoceto**.

## Disvastiĝo 
Ili reproduktiĝas en mezvarma Eŭropo, Danio kaj ĉirkaŭe, Hispanio, Italio, Francio, la rivero Danubo, Grekio, Kaŭkazio kaj okcidenta kaj centra Azio ĝis norda Ĉinio. Tiu specio estas migranta kaj ĉefe vintras en Afriko -norde kaj marborde- aŭ suda Azio. Kelkaj restas por vintri en plej mildaj partoj de ties teritorio ekzemple en sudaj Hispanio, Portugalio kaj Britio. Grava vintrejo estas estuaro de rivero Taĵo ĉe Lisbono, kie estis kalkulitaj ĝis 18,000 ekzempleroj -inter triono kaj kvarono de la eŭropa loĝantaro-.

## Aspekto 
Estas grandaj birdoj kiuj longas inter 42 kaj 45&nbsp;cm kaj havas enverguron de ĝis 80&nbsp;cm. Ili povas pezi inter 300 kaj 400 g. Plenkreskulo havas blankan plumaron escepte nigrajn kapon, malantaŭan kolon kaj striajn partojn en flugiloj kaj dorso, kiuj videblas kiel nigra cirklo sur ĉiu flugilo kaj krome nigra flugilbordo. Ĝi havas longan, suprenkurbitan nigran bekon kaj longajn bluecajn krurojn. Dumfluge videblas la nigraj pintaj trionoj kaj antaŭaj vertikalaj strioj de la flugiloj. Junuloj estas brunaj kie la plenkreskuloj estas nigraj kaj ties blanka plumaro estas foje grizmakulita.

## Reproduktado 
eta|maldekstra|* Recurvirostra avosetta*
Ties reprodukta medio estas neprofundaj lagoj kun mezsala akvo kaj koto ĉeborde. Okazas elegantaj parigadaj ceremonioj. Ili faras neston en malferma grundo, ofte laŭ etaj grupoj, foje kun aliaj vadbirdoj. La ino demetas 3-5 ovojn en monteta truo kun iom da plantoj. Ambaŭ gepatroj kovas dum malpli ol unu monato. La idoj rapide manĝas post eloviĝo; patro alportas ilin al la akvo. Post ses semajnoj ili havas kompletan plumaron, sed restas kun la gepatroj iome.

[eta|maldekstra|260ra|Avocetoj en la [Luiza Parko Mannheim|Luiza Parko Mannheim (Germanio)]]

## Kutimoj 
Tiuj birdoj manĝas en neprofunda mezsala akvo aŭ kotaj ebenaĵoj, plej ofte balancigante iliajn bekojn el flanko al flanko por suprenirigi etajn predojn surfacen. Ili manĝas ĉefe krustulojn kaj insektojn. Dum naĝado movas la korpon antaŭen kiel kelkaj anasaj specioj.

La alvoko de la **Avoceto** estas laŭta *klujt-klujt-klujt*.

Ili vivas multe, ĝis 25 jaroj almenaŭ.

## Avoceto kaj homo 
Tiu specio prenas esperantan, kelkajn nacilingvajn -kiel en la angla, franca, hispana- kaj sciencan nomojn de ties nigra kapo simila al tiu survestita de eŭropaj **advokatoj** aŭ juristoj.

Tiu specio ekstingiĝis en Britio meze de la 19a jarcento. Ties sukcesa rekoloniado en la 1940aj jaroj igis, ke ĝi estis adoptita kiel blazono de konservadisma asocio, nome Royal Society for the Protection of Birds.

La ** Avoceto** (*Recurvirostra avosetta*) estas unu el la specioj protektita de internaciaj traktatoj.

## Literaturo 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Avocets  Bildaro
* filmoj de Avoceto en Interreta Birdokolekto
* waarneming.nl 

Kategorio:Rekurbrostruledoj
Ramlösa

eta|180ra|La pavilono je la Ramlösa mineralakva fonto en Helsingborg, Svedio.
eta|180ra|

**Ramlösa** estas marko de karbonata mineralakvo de fonto en Ramlösa Brunnspark, en Helsingborg, Svedio. Ramlösa ekis en la jaro 1707.

Ramlösa estas tre komuna en norda Eŭropo kaj estas konsiderata altkvalita mineralakvo. Ramlösa estas populara eĉ ekstere de Skandinavio kaj la akvo eksportiĝas tiel malproksime kiel al Nov-Zelando.

Svedaj reklamoj por Ramlösa antaŭe havis voĉumon de aktoro Stellan Skarsgård.

## Eksteraj ligiloj 
* Svedlingva retpaĝo

Kategorio:Svedio
Kategorio:Skanio
Kategorio:Mineralakvoj
Llanwrtyd Wells

**Llanwrtyd Wells** (angle; kimre simple **Llanwrtyd**) estas vilaĝo en la paroĥo de Llanwrtyd en Powys, en la tradicia distrikto de Brecknockshire, Meza Kimrio, situante ĉe rivero Irfon. La komunumo havas la loĝantaron de 601 personoj (2001).

eta|maldekstre|La trinkejo/gastejo *Neuadd Arms* en la komunuma centro
Llanwrtyd Wells estiĝis, kreskis kiel kuracakva loko danke al la fonto *Ffynnon Ddrewllyd* ("stinka puto"), kiu ankoraŭ ekzistas. La komunumo estas konata kiel eisteddfod-loko (kimria literatura ktp. festivalo) kaj kiel loko de la jara *Monda Torfomarĉa Akvopipa Ĉampionado* kaj la jara *Maratono inter Homo kaj Ĉevalo*.

Kategorio:Vilaĝoj de Kimrio
Kategorio:Urboj de Powys
Eunice

***Eunice*** estas nomo el la greka, signifante Justa venko.

**Eunice** estas nomo de du komunumoj en Usono:
* Eunice (Louisiana)
* Eunice (New Mexico)

***Eunice*** estas genro de la poliĥeta vermo:
* la bobit-vermo.
Bobit-vermo

La **bobit-vermo** aŭ bobbit-vermo (*Eunice aphroditois*) estas mara specio el la poliketoj. Ĝi vivas en la tropikaj koralrifoj kaj longas ĝenerale 1 m (malofte atingas eĉ 3 m), havas la diametron de ĉ. 25 mm, atingas eĉ la aĝon de 100 jaroj.

La bobitvermo nutras sin per malgrandaj helikoj, konkuloj (moluskoj), krustacoj, algoj. Ĝia korpoparto kun la reproduktaj organoj neniam forlasas la kavojn de la koralrifo.

## Bibliografio 
* Ĝivoje, Marinko 1957 : Giganta vermo el Adrio, *Geografia Revuo*, 2(2), 16-17.

## Eksteraj ligiloj 
* bildo de la vermo
* pliaj bildoj de la vermo 
* Eunice aphroditois en la retejo mesa.edu.au

Kategorio:Poliketoj
Amerika avoceto

La **Amerika avoceto** (*Recurvirostra americana*) estas granda vadbirdo de la familio de Rekurbrostruledoj, kiu enhavas avocetojn kaj himantopojn.
## Aspekto 
Tiu avoceto havas longajn, maldikajn, grizajn krurojn. Ties plumaro estas nigroblanka ĉedorse -sed la tri nigraj strioj kiujn havas ankaŭ la eŭrazia Avoceto estas en la Amerika avoceto multe pli larĝaj- kaj blanka ĉeventre. La antaŭa brusto, kolo kaj kapo estas cinamokoloraj somere kaj grizaj vintre; la kapo estas pli kolora kaj la nigra okulo aperas ene de blanka ringo. La longa kaj maldika beko estas suprenturnita ĉepinte; ĉe la inoj plie, ĉe la masklo estas pli longa kaj rekta. Dumfluge videblas, krom blanko, nigraj flugilpintoj. La plenkreskula alteco estas 45&nbsp;cm mezaveraĝe (inter 43 kaj 47&nbsp;cm) kaj havas enverguron de 72&nbsp;cm; ili pezas ĉirkaŭ 300 aŭ 350 gr.
## Disvastiĝo 
Ties medio estas marĉoj, strandoj, herbejaj lagunoj kaj neprofundaj lagoj de okcidento kaj marbordo -kaj en Pacifiko (ĉefe) kaj en Atlantiko- de Usono. Tiu specio vintras en Meksiko, Gvatemalo, Florido, Kubo kaj la Kariba Maro. Estas tutjaraj loĝantaroj en Kalifornio kaj centra Meksiko.
## Reproduktado 
Ties reprodukta medio estas neprofundaj lagoj kun mezsala akvo kaj koto ĉeborde. Okazas elegantaj parigadaj ceremonioj. Ili faras neston en malferma grundo, ofte laŭ etaj grupoj, foje kun aliaj vadbirdoj. Se la akvonivelo supreniras ili suprenigas la ovojn per diversa materialo por protekti ilin. Okazas unusola demetado de 3 aŭ 4 verdecajn ovojn ĉiujare; ambaŭ gepatroj zorgas la idojn, kiuj manĝas kaj naĝas tuj post eloviĝo.

## Kutimoj 
Tiuj birdoj manĝas en neprofunda akvo aŭ kotaj ebenaĵoj, ofte balancigante iliajn bekojn dekstren kaj maldekstren. Ili manĝas ĉefe krustulojn kaj insektojn. Estas sociaj birdoj kaj agresemaj kontraŭ invaduloj.
Ili vivas ĝis 9 jaroj.

## Protekto 
La **Amerika avoceto** (*Recurvirostra americana*) estas protektita de traktato por la migrantaj birdoj de 1918.

## Literaturo 
* 
* O'Brien, Michael, et al. (2006). *The Shorebird Guide*. New York: Houghton Mifflin. ISBN 0-618-43294-9

Kategorio:Rekurbrostruledoj
Fenikso (birdo)

**Fenikso** (eble de la greka φοίνιξ - purpura) estas mita birdo, kiu ĉiucentjare mortas en flamoj kaj renaskiĝas el sia propra cindro. Ĝia plumaro estas de ora aŭ ruĝa koloro, kaj de tie ĝia grekdevena nomo.eta|Morto de fenikso en flamo, Bestejo de Aberdeen

Fenikso estadas en egipta mitologio en mitoj estiĝintaj de ĝi. La egiptoj ankaŭ ligis la fenikson al la vorto "Beno" - la palmkerno, kreskanta el la sabloj de la dezerto.

## Ecoj 
Laŭ la mitoj, la fenikso vivis de 500 ĝis 1461 jaroj (depende de la mito), antaŭ ol li konsumis sin per fajro kaj estis revivigita el la cindro. En multaj mitologioj la fenikso ĉiam estas de la maskla sekso kaj ne reproduktiĝas, sed en orientaj mitologioj estas ankaŭ inoj de fenikso. Direkte al la fino de sia vivo li konstruas al si neston el cinamo, mirho kaj lavendaj branĉoj, kaj sinbruligas. El la cindro formiĝas la nova fenikso, kiu prenas la cindron de la malnova fenikso, envolvas ĝin en konko farita el mirho, kaj metas ĝin en Heliopolon en Egiptio.

La fenikso aperas en la egipta Libro de Mortintoj, en kiu ĝi estas plej ofte priskribita kiel ardeo kaj foje kiel flava akcipitro aŭ kiel aglo kun ruĝaj kaj oraj plumoj. Ĝi estas ligita al Reo, la suna dio, kiu naskiĝas ĉiun tagon denove, post sia morto la antaŭan nokton.

## Vidu ankaŭ 
* Fajrbirdo
* Dornobirdo
* La Flambirdo
* Simurgo

Kategorio:Egipta mitologio
Kategorio:Mitologiaj kreitaĵoj
Kategorio:Birdoj en mitologio
Kategorio:Legendaj birdoj
Chuck Close

**Chuck CLOSE** (naskiĝis la  en Monroe, Vaŝingtonio, mortis la ) estis usona fotorealisma pentristo kaj fotografisto.

## Verkoj 
La majoritato de liaj verkoj estas grandegaj portretoj, kiuj baziĝas sur fotoj. Ĉi-tiuj estas pentritaj en la fotorealisma aŭ hiperrealisma teknikoj.

Li kuŝigis kradon sur originalan foton kaj alian sur la kanvason por krei siajn verkojn per kopiado de ĉelo al ĉelo.

Kategorio:Usonaj pentristoj
Kategorio:Usonaj fotistoj
Batalo de la Marno

eta|dekstra|275px|Batalo de la Marno
La **batalo de la Marno** (alikonata kiel la **miraklo de la Marno**) estis unu el la plej gravaj bataloj de la unua mondmilito, kaj okazis ekde la 6-a ĝis la 12-a de septembro 1914 ĉirkaŭ la rivero Marno. La batalo de la Marno estis grava turnopunkto de la Unua mondmilito: je la fino de aŭgusto 1914, la tuta alianca armeo de la okcidenta fronto devis retreti direkte al Parizo, dum la du ĉefaj germanaj armeoj sukcese eniris Francion.

La ofensivon gvidis la franca armeo kaj la brita Ekspedicia Armeo kontraŭ la germana armeo estrita de Helmuth von Moltke.

Komence de septembro, la germana armeo jam estis en proksimo de 50&nbsp;km al Parizo, dum la francaj taĉmentoj retiriĝis dum 10-12 tagoj preter la Marno. Parizo jam komencis sin prepari al defendo kontraŭ la germana sturmatako, kiam la franca generalo Joseph Joffre decidis riski kontraŭatakon.

Matene, la 6-an de septembro, la 6-a franca armeo - gvidata de generalo Michel-Joseph Maunoury - flankenatakis la 1-an armeon de la germana generalo Alexander von Kluck. Kiam armeo de Kluck turniĝis por kontraŭiri la atakon, estiĝis 50&nbsp;km larĝa libera strio inter la la 1-a kaj 2-a germanaj armeoj. La aliancanoj tuj eluzis tiun fendon kaj enpenetris la 5-a franca armeo kaj unuoj de la britaj ekspediciaj fortoj.

La 7-an kaj 8-an de septembro, armeo de Maunoury fortiĝis kun sesmil soldatoj, kiujn liveris – dufoje pendlante – 600 taksioj el Parizo (tio estis la unua fojo en la historio, kiam oni liveris la soldatojn per aŭtomobiloj.

La 8-an de septembro, la 5-a franca armeo gvidata de Franchet d'Espery surprize atakis nokte kontraŭ la 2-a germana armeo kaj larĝigis la fendon.

La germanoj devis retiriĝi la 10-an de septembro kaj fosis tranĉeojn kaj komenciĝis la sidmilito, kiu karakterizis dum 3 jaroj la okcidentan fronton.

La fiasko signifis malsukceson de la Schlieffen-plano, kiu celis rapidan okupon de Francio kaj poste rapidan alilokigon de la fortoj kontraŭ Rusio.

La malsukceson de la germanoj kaŭzis, ke la aliancanoj detruis telefonajn liniojn, telegrafojn, tiel la komunikado malfacilis. Alia faktoro estis, ke la germanoj tiam ne uzis aviadilon por skoltado.

Okazis dua batalo de la Marno ekde la 15-a ĝis la 18-a de julio 1918.

## Vidu ankaŭ 
* Maurice Gamelin

Marno
Marno
Marno
Alodo

La mezepoka latina vorto *allodium* (el malnov-franka *allōd*, "plena posedo", laŭ *all*, "plena, tuta", kaj *ōd*, "bieno, posedaĵo"), en Esperanto **alodo**, tutsimple signifas "vera posedo". En la mezepoka juro ĝi priskribas posedon (plej ofte terenon, vastajn areojn en la kamparo samkiel la limigitan terenon en urbo, sur kiu staras domo), kies posedanto povis libere decidi pri ĝi kaj ne devis plenumi iujn devojn al aliaj personoj pro tio. Tia "vera posedaĵo" laŭ la tiama juro povis esti heredata de la posteuloj sen limigoj. Origine eĉ ne necesis pagi impostojn al la regantoj el la gajnoj, kiujn produktis tia "vera posedaĵo".

Laŭ ĉio ĉi alodo diferencas de feŭdo, kiu nur limigite apartenis al la feŭdoprenanto aŭ vasalo. Baze la posedanto de feŭdo restis la feŭdodonanto, kiu povis postuli de la feŭdoprenanto iujn servojn kutime difinitajn laŭ tradicioj kaj kutimoj. Feŭdo estas "por-uza posedo", alodo male "vera (aŭ plena) posedo".

## Historia evoluo 
Alodo kiel formo de posedo ekestis ĉe la ĝermanaj popoloj kaj triboj, antaŭ ol ekestis la feŭda sistemo. Tereno, kiu origine apartenis al la tuta tribo, estis donata al individuo. La ĝermanoj disdonis, parte dislotumis, terenojn de la konkeritaj landoj al la liberaj viroj de la tribo. Jen karakterizĝas grava eco de la koncepto: ke la posedo estas donita laŭ volo kaj leĝo de la tuta popolo aŭ tribo. La posedanto de tia tereno estas libera kaj ne devas obei limigojn kaj devojn pro la uzo de sia posedo. En multaj ĝermanaj regionoj komence nur la posedantoj de alodo estis agnoskitaj "liberaj civitanoj".

La liberaj posedantoj de alodo dum frua mezepoko estas unu el la grupoj, el kiuj evoluis la nobelaro. Ili komprenis sin kiel liberajn kaj samrajtajn partnerojn de la reganto, ĉar ligitaj kun li samrange kaj ne subigitaj al li vasale. La rajtojn de la posedo de alodo (rajtoj enkasigi impostojn, ĉasi ktp.) dum la evoluo de la mezepoko nur la nobeloj sukcesis teni. Eĉ se ili post la jaro 1500 pli kaj pli devis subiĝi al la reganto, ili restis la politike kaj ekonomie plej potenca grupo de tereno-posedantoj.

"Vera posedo" povis ekesti ankaŭ, se la feŭdodonanto rezignis pri siaj rajtoj favore al la feŭdoprenanto. Male tamen foje liberaj posedantoj de "vera posedo" puniĝis de la reganto, per tio ke li ŝanĝis ilian posedon al feŭdo.

La diferencoj inter la du mezepokaj formoj de posedo fariĝis pli kaj pli etaj. Unuflanke la vasaloj plej laste ekde la 17a jarcento ne plu devis liveri feŭdajn servojn kaj ankaŭ ekhavis pli kaj pli da rajtoj heredigi sian feŭdon al posteuloj, kaj aliflanke la regantoj jam dum la 16a jarcento sukcesis devigi la "verajn posedantojn" al regulaj impostoj. Dum la 19a jarcento fine la koncepto de feŭdo ne plu uziĝis, de tiam aplikatas la koncepto de posedo laŭ la burĝa juro, difinita interalie laŭ la franca "Code Civil" (Civila Kodekso).

## Vidu ankaŭ 
* Senjorio
* Senjoro
* Almendo

Kategorio:Juraj nocioj
Kategorio:Historio de juro
Kategorio:Mezepoko
Vivi (lago)

**Vivi** (66°25′ N, 94°15′ E, areo 229&nbsp;km²) estas freŝakva lago en Evenkio (Siberio). La lago formas komencon de la samnoma rivero Vivi, kiu alfluas riveron Suba Tunguska. La lago estas etendita, en ĝi estas multe da fiŝoj, la bordoj estas kovritaj de arbaro. Ne estas konstantaj loĝlokoj ĉe la bordoj.

La plej grava eco de la lago estas ĝia situo. La sud-orienta ĝia bordo estas **geografia centro de Rusio**. Baldaŭ post la disfalo de Sovetunio akademiano P. A. Bakut kalkulis koordinatojn de la centro por la nova ŝtato; tiuj koordinatoj estis agnoskitaj de la Federacia Servo pri Geodezio kaj Kartografio de Rusio. Por kalkuli la centron la akademiano uzis speciale ellaboritan formulon.

Ĉe la bordo de Vivi staras monumento 7 metrojn alta, oni metis ĝin la 21-an de aŭgusto 1992 kaj la 27-an de aŭgusto solene inaŭguris. En tiu jaro situacio en la ŝtato estis ankoraŭ malstabila, ekzistis danĝero de plua disfalo je malpli grandaj ŝtatoj, en kelkaj regionoj okazis interetnaj konfliktoj. La starigo de la monumento estis tamen antaŭvida, post paso de pluraj jaroj ĝi restas aktuala geografia centro de la lando.

Pli poste apud la monumento estis malfermita granda ortodoksisma kruco, memorige al 600-jariĝo ekde la morto de Sergio la Radoneĵa.

## Interesaj faktoj 
* La centro de Rusio estas pli norde ol Arĥangelsk (konsiderata norda urbo) kaj pli oriente ol Krasnojarsk (konsiderata orienta urbo).

Kategorio:Akvokolekta areo de Malsupra Tungusko
Kategorio:Lagoj en Krasnojarska regiono