Diĥromatio

La **diĥromatio** (dukoloreco) estas anomalio de la kolorvidado, kiu havas nur du bazajn kolorojn anstataŭ tri.

Ĝi estas distingenda disde la kolorblindeco (kvankam iel enhavas ĝin), ĉar la ulo povas vidi kolorojn, eĉ se li vidas malpli da koloroj ol la normale kolorvidantaj homoj. Laŭ tipoj ĝi povas esti protoanopia, deŭteranopia, aŭ tritanopia. Laŭ graveco ĝi estas kontinua ekde la grava anomalio ĝis la malgrava kolorblindeco. Oni povas testi la tipon per testoj Farnsworth aŭ Ishiara, aŭ uzi anomaloskopon. Ankaŭ la graveco estas mezurebla.

Male al la oftaj eraroj la plejmulto da mamuloj ne estas kolorblinda, sed diĥromata kun verda kaj blua bazaj koloroj pramamuloj perdis la trian bazan koloron, ĉar ili estis noktaj bestoj. La simioj de la Malnova Mondo kun la homo gajnis la ruĝan bazan koloron per duobligo de geno, kiu helpas la komunikadon kaj trovi frukton. La 2/3 de la femaloj de la novmondaj simioj estas triĥromataj.

En la scienco la diĥromatio helpas pruvi aŭ refuti teoriojn.

## Kaŭzoj
El genetikaj kialoj la plejmulto de diĥromatuloj estas viroj. Kunkalkulante ĉiun tipon estas 8% de viroj, kaj 0,2% de virinoj diĥromataj. La viroj heredas unu X kromosomon de sia patrino. La virinoj havas du X kromosomon de la du gepatroj. Se la patrino havas X kromosomon kun diĥromatio, ŝiaj filoj povas esti diĥromataj. La du X kromosomoj de virinoj povas helpi eviti la diĥromation. Tiuj virinoj, kiuj havas X kromosomon kun diĥromatio kaj sen diĥromatio, havas 4 tipojn de konusetoj, kaj havas pli bonan kolorovidadon ol la plimulto de la homaro. La diĥromataj mutacioj forŝovas la sentemecon de iu kolorvidanta pigmento, aŭ malfunkcias ĝin.

La diĥromatio povas eki ankaŭ en la vivo de la ulo. Ĝiaj kaŭzoj estas malsanoj aŭ traumatoj, kiel diabeto, alkoholismo, venenado, aŭ kornea inflamo.
## Tipoj
[dekstra|eta|[Isihara testo, kun normala, deŭteranopia,  protanopia kaj tritanopia kolorvidado]]
La du ekstremoj de la diĥromatio estas la anomalio de la kolorvidado kaj la kolorblindeco. Laŭ la koloro, kiun la diĥromatoj vidas tre malbone, povas esti:
* protanopio (ruĝa) >1% de viroj. Ruĝa kaj verda tendas al flavgriza aŭ griza. 
* deŭteranopio (verda) ~1% de viroj. Ĝi similas al la protoanopio, sed la uloj povas distingi verdan kaj ruĝan. En la priskribo malestas la malestanta koloro, sed oni povas kalkuli ĝin, ĉar la du ebenoj intersektas en ĝi. La du ebenoj determinas la fundamentalan kolorspacon, kaj montras, kiujn kolorojn la ulo vidas.

## Nombro de viditaj koloroj
Laŭ la scienculoj de Medical College of Wisconsin la tri konusetoj (ruĝa, blua, verda) povas unuope 100 kolorojn rekoni, do la normala kolorvidado eblas vidi unu miliono de koloroj. Aliaj scienculoj taksas tiun nombron 2,3 miliono.

## Konsekventoj
La homoj kiuj vidas diĥromate ne rajtas labori en certaj profesioj, ĉar tiuj aŭ la leĝo postulas bonan kolorvidadon. Ili ne povas esti pilotoj aŭ labori kun ŝtofoj.
En aviado kaj iuj akvaj sportoj oni uzas kolorajn ilojn. En la tablaj ludiloj kutimas ruĝaj, bluaj, verdaj kaj flavaj figuroj kaj signoj, kiuj konfuzas la diĥromatuloj. Ankaŭ estas por ili legi tekstojn kun koloraj bildoj kiel subaĵoj. Ankaŭ en la TTT-paĝoj oftas kolorkombinoj, kiuj vibras en la diĥromataj okuloj.

La plimulto ofte forgesas, ke la diĥromatoj vidas ankaŭ la mikskolorojn alie. Ili vidas pli bone la nuancojn de la sama koloro, ol distingi la kolorojn. La distingado de la koloroj dependas ankaŭ de la distanco kaj la grandeco de la objektoj; do ili povas travidi la kaŝiloj. En iuj armeoj oni selektas diĥromatajn soldatojn por skolti; el aliaj la diĥromatuloj estas ekskluditaj.

La unuaj mamuloj estis triĥromataj en la triaso; sed la praaj placentuloj perdis la ruĝan koloron, kiun la marsupinuloj konservas. La plej multaj specioj de la placentuloj restas diĥromataj.  Laŭ la genetiko kaj konduto la didelfoj estas diĥromataj. En la krepusko la diĥromatio helpas vidi kolorojn, kiu estis favora al la noktaj praaj placentuloj.

Esceptoj el la diĥromata regulo ĉe placentuloj: la Catarrhini kun la homo, kiuj estas triĥromataj;  la fokuloj kaj cetacoj, kiuj estas monoĥromataj. Ĉe la plejmulto de Platyrrhini-specioj estas 60% de inoj triĥromataj; la viroj ne povas havi tiun pro genetikaj kialoj. La hurluloj estas triĥromataj, kaj la noktosimioj estas monoĥromataj.

## Historio
John Dalton en 1794 publikis skribon pri lia kolorvidado. La plimulto vidas sep kolorojn en la ĉielarko, sed li vidas nur flavan, bluan kaj violan. En la taglumo li vidas la herbon ruĝa, kaj la sangon nigra. Laŭ pli novaj observoj vidas ankaŭ la kolorblinduloj kolorojn, sed ili kaj la diĥromatuloj povas vidi pli malmultajn nuancojn ol la plimulto.

John Dalton pensis, ke la refrakciaj medioj de liaj okuloj sorbas la aliajn kolorojn. En la komenco de la 20-a Young kaj Helmholtz, la malkovristoj de la konusetoj pensis, ke iu pigmento de la diĥromatuloj estas malforta aŭ ne evolvinta. Tiu teorio estis publika en la 20-a jarcento, kaj ankaŭ en la 21-a multaj homoj kredas tiun. En la komenco de la 21-a jarcento hungaraj esploristoj (kiuj?) sukcesis kompensi la diĥromation per kolorofiltraj okulvitroj; tio montras, ke nur la kurvo de sentemeco de ia kolorvidanta ĉeltipo estas translata.
## Referencoj
Kategorio:Sindromoj en oftalmologio