open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Duflankulo

[eta|180px|Ilustraĵo de la malsamaj specoj de [simetrio de vivaĵoj. La formoj kun ambaŭflanka simetrio povas havi kapon. Vivaĵoj kun la alia specoj de simetrio havi respektivajn organojn, se ne havas kapon. (Elmontrata en la Kampa Muzeo de Natura Historio, Ĉikago)]]
eta|180px|
eta|180px
eta|180px|

**Duflankuloj** (latine *Bilateria*) estas grupo de animaloj kiuj, je iu vivstadio, estas duflanke simetriaj kaj havas tri ĝerm-tavolojn (endodermon, mezodermon, kaj ektodermon). Ĉiuj duflankuloj havas centran nervan sistemon.

Oni kutime distingas du ĉefajn grupojn inter la duflankuloj, laŭ la momento de la apero de la buŝo dum la disvolviĝo:
* Prabuŝuloj (*Protostomia*): la buŝo aperas unue, el la blastoporo
* Novbuŝuloj (*Deuterostomia*): la anuso aperas unue el la blastoporo, kaj la buŝo formiĝas nur poste, ĉe la alia fino de la embrio.

Inter la prabuŝuloj troviĝas, interalie:
* Artropodoj (inkluzive insektoj, krustacoj, araneoidoj ktp);
* Fadenvermoj;
* Platvermoj;
* Ringvermoj (inkluzive tervermoj, hirudoj, ktp);
* Moluskoj (inkluzive duvalvuloj, helikoj, polpoj ktp).

La novbuŝuloj inkluzivas la grupojn ekinodermoj, vertebruloj, ktp.
Buster Keaton

**Buster KEATON** , realnome: **Joseph Francis KEATON** (naskiĝis la 4-an de oktobro 1895, mortis la 1-an de februaro 1966) estis usona aktoro, reĝisoro, scenaristo kaj produktoro.

Buster Keaton naskiĝis en Piqua , Kansaso. La sinprezenton antaŭ publiko li lernis ege frue: jam kiel 3-jarulo li kune kun siaj gepatroj agadis sur la scenejo de varieteo. En la jaro 1917 li forlasis sian familion por komenci kinokarieron. Laborante kun la komikisto Roscoe “Fatty” Arbuckle li en aro da mallongaj mutfilmoj povis montri sian grandan komikan kaj akrobatan talenton. Lia roloskemo estis ĉiam la sama: kvankam konfrontita al sinsekvo da tumultaj situacioj, li neniam ŝanĝis sian vizaĝesprimon, kaj baldaŭ pro tio ricevis la kromnomon "Stone Face" (“Ŝtona Vizaĝo”).

En 1920 Keaton fondis sian propran filmfirmaon kaj elprovis sin ankaŭ en longaj filmoj. La filmoj produktitaj dum tiu ĉi tempo atingis kvaliton kompareblan al tiuj de Charlie Chaplin.

En la jaro 1928 la firmao de Keaton estis aĉetita de MGM. Keaton tie daŭrigis sian laboron, sed la novaj kondiĉoj limigis liajn esprimrimedojn; krome la transiro al la sontekniko kaŭzis al li problemojn. Post kelkaj personaj krizoj li finfine preskaŭ plene forlasis la aktoradon kaj dediĉis sin ĉefe al la verkado de scenaroj.

En la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj li povis sperti reviviĝon de siaj malnovaj mutfilmoj, kiuj subite reaperis en la televido kaj en kinejoj. En la jaro 1960 li publikigis siajn memoraĵojn. Buster Keaton mortis en Hollywood, Kalifornio.

## Listo de filmoj 
* *One week* (1920)
* *The Paleface* (1921)
* *The Playhouse* (1921)
* *Cops* (1922)
* *The Electric House* (1922)
* *Our Hospitality* (1923)
* *The Navigator* (1924)
* *Battling Butler* (1926)
* *The General* (1926)
* *Steamboat Bill Jr.* (1928)
* *The Cameraman* (1928)
* *Sunset Boulevard* (1950)
* *Limelight* (1952)

## Aliaj projektoj 
## Vidu ankaŭ 
* Muta kino
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI
* 2712 Keaton

Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Aktoroj de mutaj filmoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 4-an de oktobro
Kategorio:Mortintoj la 1-an de februaro
Béziers

**Béziers** [bezJE] (okcitanlingve *Besièrs* [bezjes], Esperantigita al ***Bitero*** aŭ **Beziero**), estas la dua plej granda urbo de la franca departemento Hérault, kun iom pli ol 80 000 loĝantoj, kiuj oni france kutime nomas *Biterrois* [biterŭa].

## Geografio 
Béziers estas trafluata de la rivero Orb kaj de la *Canal du Midi* (Suda Kanalo), konstruita dum la 17-a jarcento. Ĝi situas nur 20 kilometrojn de la Mediteraneo kaj ĉirkaŭ 50 kilometrojn de mezaltaj montoj kiel la monto Caroux (1002 m).

## Historio 
Béziers multe suferis dum la krucmilito kontraŭ la kataroj en 1209: la tuta urbo estis detruita kaj bruligita de la katolikaj armeoj kaj la tuta loĝantaro masakrita.

## Vidindaĵoj 
La ĉefa vidindaĵo estas la mezepoka katedralo (13-a kaj 14-a jarcentoj).

## Ekonomio 
Béziers estas grava komerca centro, precipe pri la vinoj de Langvedoko (*Languedoc*).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Hérault
* Listo de urboj de Francio
* Béziers (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo de la urbo
* Bildoj de Béziers kaj Langvedoko 

Dosiero:Bezierscentre.jpg|
Dosiero:Beziers pont canal.jpg|
Benjamin Harrison

**Benjamin HARRISON** [BEN-ĝa-men HER-es'n], la dudek-tria prezidento de Usono, naskiĝis je la 20-a de aŭgusto 1833, en North Bend, Ohio. Li mortis 67-jaraĝa, je la 13-a de marto 1901, en Indianapolis, Indianao, pro pneŭmonio.eta|dekstra|200px|Benjamin HarrisonHarrison estis dikmalalta, kaj la nepo de William H. Harrison, la naŭa prezidento. Lia unua edzino, Caroline Lavinia Scott mortis pro tuberkulozo, kaj lia dua edzino estis Mary Scott Lord Dimmick. Harrison estis presbiteriano. Antaŭ ol li fariĝis prezidento, Harrison estis advokato. Dum la Usona Enlanda Milito li estis generalo.

Dum lia administrado (1889-1893) okazis;

* 1890 Antitrusta Akto de Sherman
* 1890 Akto de Aĉeto de Arĝento de Sherman. -Arĝentaj Monbiletoj aĉeteblaj kontraŭ oro
* 1890 Akto de la McKinley-tarifo.

Harrison, Benjamin
Bulgara lingvo

La **bulgara lingvo** (, *bălgarski*) al la sudslava branĉo de la hindeŭropaj lingvoj. La nombron de la parolantaro oni taksas je 9 milionoj. La plej granda parto (ĉ. 7,3 milionoj) vivas en Bulgario, kromaj parolantoj vivas en aliaj orienteŭropaj landoj, en Grekio, Turkio kaj en Nordameriko.

La vorttrezoro konsistas ĉefe el slavaj radikoj, sed ankaŭ la influoj el la greka kaj la turka estas rimarkeblaj. Ekde la 19-a jarcento oni klopodis anstataŭigi turkismojn per slavismoj ĉefe prenataj el la rusa lingvo. Tiuj klopodoj ĉefe influis la skribitan bulgaran lingvon, en la ĉiutaga lingvaĵo ankoraŭ abundas turkdevenaj elementoj.

La bulgara lingvo havas du bazajn dialektojn: la okcident-bulgaran kaj la orient-bulgaran, kiuj ambaŭ havas aron da subdialektoj. Uzatas la cirila alfabeto.

La Stiligita Sistemo por la latinigo de la bulgara lingvo estis kreita de L. Ivanov en la Instituto de Matematiko kaj Informatiko ĉe la Bulgara Akademio de Sciencoj en 1995

* Learn Bulgarian Language Online - includes Romantic phrases - Audio
eta|maldekstra|180px|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj
* Lingva familio
* Esperanto-Bulgara Konversacilibro


Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Bulgario
Kategorio:Lingvoj de Grekio
Kategorio:Lingvoj de Nord-Makedonio
Kategorio:Lingvoj de Rumanio
Kategorio:Lingvoj de Serbio
Kategorio:Lingvoj de Turkio
Bigorre

eta|dekstra|Blazono de Bigorre
**Bigorre** (, okcitanlingve *Bigòrra* ), estas la nomo de malnova franca provinco el antaŭ la Franca Revolucio. La nuna departemento Hautes-Pyrénées reprenas la malnovajn limojn de tiu provinco kaj ĝian ĉefurbon Tarbes.

## Vidu ankaŭ 
* Alto-Pireneoj
* Pic du Midi de Bigorre

Kategorio:Historio de Francio
Berilo

La gloso **Berilo** havas diversajn signifojn, inter aliaj:

***Berilo**, juvela mineralo
***Berilo**, urbo de Brazilo

## Vidu ankaŭ
*Berilio, kemia elemento
*Beryl, persona nomo
Bjørnstjerne Bjørnson

**Bjørnstjerne BJØRNSON** (naskiĝis  en Kvikne, mortis  en Parizo) estis norvega verkisto, poeto kaj sociodebatisto, kiu en la jaro 1903 gajnis la Nobel-premion pri literaturo.

Al lia verkaro ankaŭ apartenas la teksto de la Nacia Himno de Norvegio: ''*, kiun muzikigis de Rikard Nordraak. Aliaj verkoj de Bjørnson ankaŭ estis muzikigitaj, de Nordraak, Edvard Grieg, kaj Halfdan Kjerulf, inter aliaj. Li ankaŭ fondis *Riksmålsforbundet* – lingvopolitikan organizon por sukcesigo por la *riksmål*-normo de la norvega lingvo.

Lia poemo "Ho, ni amas ĉi tiun landon" fariĝis la nacia himno de Norvegio en 1864.

## Verkoj 
Listoj de verkoj de Bjørnson.

### Teatraĵoj 
* *Mellem Slagene* ("Inter la bataloj") 1856
* *Halte-Hulda* ("Lama Hulda") 1858
* *Kong Sverre* ("Reĝo Sverre") 1861
* *Sigurd Slembe* 1862
* *Maria Stuart i Skotland* ("Mary Stuart en Skotlando") 1864
* *De Nygifte* ("La novaj geedzoj") 1865
* *Sigurd Jorsalfar* 1872
* *Redaktören* ("La redaktoro") 1874
* *En Fallit* ("Bankroto") 1875
* *Kongen* ("La reĝo") 1877
* *Leonarda* 1879
* *Det Ny System* ("La nova sistemo") 1879
* *En Hanske* ("Ferganto") 1883
* *Over Ævne* ("Superante kapablon") 1883
* *Geografi og Kjærlighed* ("Geografio kaj Amo")
* *Over Ævne II* 1895
* *Paul Lange og Tora Parsberg* 1898
* *Laboremus* 1901
* *Paa Storhove* ("En Storehove") 1902
* *Daglandet* ("Taglando") 1904
* *Naar den ny Vin blomstrer* ("Kiam la nova vino floriĝas") 1909 (komedio)

### Romanoj kaj rakontoj 
* *Thrond (1857)
* *Synnøve Solbakken* (romano, 1857)
* *Arne* (1859)
* *Smaastykker* (1860)
* *En glad Gut* ("Gaja knabo", 1860)
* *Faderen* ("La patro", 1861)
* *Jernbanen og Kirkegaarden* (1866)
* *Fiskerjenten* (1868)
* *Arnljot Gelline* (eposo, 1870)
* *Fortællinger I-II* (1872)
* *Kong Eystejn* (1873)
* *Magnhild* (1877)
* *Kaptejn Mansana* (1879)
* *Støv* (1882)
* *Det flager i Byen og paa Havnen* (1884)
* *Paa Guds Veje* (1889)
* *Nye Fortællinger* (1894)
* *Lyset* (1895)
* *To Fortællinger* (1901)
* *Mary* (1906)

### Aliaj verkoj 
* *Dikte og Sange* ("Poemoj kaj kantoj", 1870)
* *Brude-Slaatten* (1872)

### En Esperanto aperis 
* *Elekto* / Traduko de Antoni Grabowski, El Parnaso de Popoloj, 1913.
* *Synnøve Solbakken : norvega rakonto* / En Esperanto de Edith kaj August Weide. - Aarhus: Weide, 1939. - 96 p.
**  ”La kanto de Ingrid” (ankaŭ ”Og reven lå under birkerot” en la norvega), de Synnøve Solbakken.
* *Gaja knabo* / El la norvega trad. Liv Sandberg kaj Dordi Johansen. - Oslo: Norvega Esperantista Ligo, 1934. - 89 p. : ilustr.
#### Recenzoj
Pri *Synnøve Solbakken*

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Norvegaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Bram Stoker

**Abraham STOKER** (normale mallongita kiel **Bram STOKER**, naskiĝis la 8-an de novembro 1847 apud Dublino, mortis la 20-an de aprilo 1912 en Londono) estis Irlanda verkisto, i.a. fama pro la rakonto Drakulo, la ĉefa verko pri la vampirmito. Li iĝis majstro en 1875 kaj estis teatro-kritikisto de la ĵurnalo *Dublin Eventing Mail*. En 1878 li edziĝis kun Florence Balcombe, eksa pretendanto de Oscar Wilde. Li kaj lia edzino translokiĝis al Parizo, kie ili laboris en la kompanio de la teatro *Irving Noel Thornley Stoker*. Laborante por la aktoro Henry Irving, li vizitis multajn landojn, sed neniun landon de Eŭropo Orienta, scenaro de lia ĉefa verkado. Dum li estis en la *Lyceum Theatre* de Londono, li ekverkis romanojn kaj laboris en la literaturgrupo de la londona ĵurnalo *Daily Telegraph*, verkante fikcitekstojn kaj aliajn ĝenrojn. Antaŭ ol verki Drakulon, Stokes serĉis folkloron eŭropan kaj vampirmitojn dum multaj jaroj. Stokes mortis pro multaj akcidentoj cerbovaskulaj.

La rakonto Drakulo inspiris eĉ generaciojn poste al teatraĵoj, radiodramoj kaj filmoj.

## Aliaj verkoj de la aŭtoro 
*The Jewel of Seven Stars (1903)
*Personal Reminiscences of Henry Irving (1906)
*The Lair of the White Worm (1911)
*Dracula's Guest (1914)

## Eksteraj ligiloj 
* Bram Stoker, kreinto de Dracula, artikolo de Garbhan MacAoidh en Monato 2005/11, p.&nbsp;15

Kategorio:Irlandaj verkistoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Kategorio:Drakulo
Cezaro

**Cezaro** havas plurajn signifojn, inter aliaj:
***Cezaro** estas filmpremio
***Cezaro** estas mallonga maniero por paroli pri **Julio Cezaro**
* La vorto **cezaro** iĝis titolo de romiaj imperiestroj, kiel ekzemple Cezaro Aŭgusto. Germanoj kaj slavoj prenis ĝin por nomi siajn regantojn *Kaiser* respektive caro(*cesarz, císař* k.a.).
***Cezaro** estas persona nomo, vd. ekz. Cezaro Rossetti
***Cezaro** estas la titolo de teatraĵo de William Shakespeare
* En Esperanto aperis romano **Cezaro** de Mirko Jeluŝiĉ en traduko de Ivo Rotkviĉ.
***Cezaro** estas departemento de Kolombio: Cezaro Departemento
Kardifo

**Kardifo** (ˈkɑːdɪf;  aŭ **Caerdydd** (kaɪrˈdɨːð — kimre) estas la ĉefurbo de Kimrio. La urbo situas ĉe la Sud-Kimria marbordo, ambaŭflanke de la rivero Taff. La nomo de la urbo en la kimra lingvo signifas Fortikaĵo en la Taff, de kiu venas ankaŭ la angla nomo.

## Historio 
Kardifo estiĝis en 1093 ĉirkaŭ kastelo de la vikingoj. En la sama loko antaŭe troviĝis Romia kastelo. Ĝis la 19-a jarcento Kardifo estis relative malgranda urbo. Danke al la industriigo kaj la karbominejo la urbo forte kreskis. En 1883 fondiĝis en Kardifo universitato; la urbodomo estis konstruita en 1904. Jaron poste Kardifo ekhavis urbajn rajtojn (1905). Kvindek jarojn poste Kardifo iĝis la ĉefurbo de Kimrio (1955). En la 1980-aj jaroj la havena areo malpligraviĝis pro la karbokrizo. Intertempe en tiu loko troviĝas kontoroj kaj libertempejoj.

Ekde 1999 en Kardifo troviĝas la stadiono Millennium Stadium, lastatempe renomita Principality Stadium. Ĝis kiam estis preta la nova stadiono Wembley, tiu en Kardifo estis la plej granda de Britio. Ĝi estas 93 metrojn alta kaj la plej alta konstruaĵo de tuta Kimrio.

## Vidindaĵoj 
* Nacia Muzeo de Kimrio ĉe Kardifo

## Religio 
Kardifo estas la sidejo de la anglikana Episkopo de Llandaff (nun Mary Stallard) kaj de la katolika Ĉefepiskopo de Kardifo (nun Mark O'Toole).

## Turismo 
eta|maldekstra|250px|La kastelo de Kardifo
Grava turisma allogaĵo de la regiono estas la Kastelo de Cardiff. Krome en Kardifo troviĝas la Nacia Asembleo de Kimrio, nacia muzeo kaj la parko Cathays. La Nacia Operejo de Kimrio en novembro 2004 iĝis parto en la Wales Millennium Centre.

## Servoj
* Kardifa Universitato

## Bildaro

Dosiero:Millennium Stadium North.jpg|*Millennium*-stadiono
Dosiero:Cardiff Market.JPG|Subtegmenta bazaro
Dosiero:Cardiff newport road.jpg|Centra strato *Newport Road*
Dosiero:Cardiff east from mountain.jpg|Kardifo desupre

Kategorio:Urboj de Kimrio
Bielefeld

**Bielefeld** [Bilefelt] estas germana universitata urbo en la federacia lando Nordrejn-Vestfalio, en la landoparto Vestfalio. Fine de  la urbo havis  loĝantojn.

## Historio 
unuafoje en la jaro 1015 estis dokumente menciita. En 1214 la grafo *Hermann von Ravensberg* donis al ĝi la rangon de urbo, konstruigonte la burgon *Sparrenburg*, kies turo nuntempe estas grava simbolo de la urbo.

Graflando Ravensberg estis teritorio de la Sankta Romia Imperio kaj ekestis en la 12-a jarcento. Ĝi lokis en la oriento de la Malsuprorejnlanda-Vestfala Imperia Distrikto, ĝia ĉefa loko estis Bielefeld.

Kvankam forte detruita dum la Dua mondmilito, Bielefeld povis evolui al grava kultura centro de la regiono.
Teritoria reformo en la jaro 1972 pligrandigis la urban areon. Aliĝis tiam interalie Dornberg.

## Bazaj informoj 
:**Situo:** 52°01'21" NO, 8°31'58" OR
:**Loĝantaro:** 329.000
:**Areo:** 258 km²
:**Alteco:** 115 metroj super la marnivelo
:**horzono:** GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

### Urba disdivido 
La urba teritorio dividiĝas laŭ dek urbodistriktoj. Ĉiu urbodistrikto havas elektitan reprezentaron el ĝis 19 membroj. Prezidanto de tiu reprezentaro estas distrikta urbestro, germane nomata *Bezirksbürgermeister* (ĝis 2010 *Bezirksvorsteher*). En ĉiutaga lingvouzo kutime uzatas neformala divido laŭ urbopartoj. Tiuj urboparto grandparte korespondas al la pasintece memstaraj komunumoj, kiuj kadre de la administraj reformoj de 1930 kaj 1973 iĝis parto de la urbo Bielefeld.

eta|situo de la dek urbodistriktoj

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de Bielefeld estas
* : Figeac
* : Rochdale
*  Norda Irlando: Enniskillen
* : Concarneau
* : Naharija
* : Velikij Novgorod
* : Rzeszów

## Kuriozaĵo 
Ekzistas ŝerca konspira teorio, laŭ kiu Bielefeld ne ekzistas. Ĝi celas demonstri, ke eĉ por ege absurdaj teorioj troveblas interesaj pruvoj.

## Konataj lokuloj 
* Erich Kuithan (1875-1917), pentristo
* Julian Köster (n. 2000), manpilkisto

## Vidu ankaŭ 
* Stadtbahn de Bielefeld

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Ligo al la Esperanto-Klubo de Bielefeld 
* Unua sciigo pri la neekzisto de Bielefeld 

## Referencoj 

Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio
Carl Woese

**Carl WOESE** (naskiĝis la 15-an de julio 1928; mortis la 30-an de decembro 2012) [karl vos] estas usona mikrobisto, kiu famiĝis pro la eltrovo de la Arĥeoj (nova "regno" de vivularo) en 1977 per filogenetika analizado de 16S ribosoma RNA, la metodo, kiun Woese inventis kaj kiu estas nun tre ofte uzata.

La agnosko de la ekzisto de la Arĥeoj, kiuj estas prokariotoj sed ne bakterioj, estis malrapida kaj dolora proceso. Tiaj famuloj kiel Salvador Luria kaj Ernst Mayr malaprobis ilian disigon de la prokariotoj, kaj ne ĉiuj kritikoj estis sur la scienca nivelo. Pro tiaj kritikoj la scienca revuo "Science" nomis Woese "la cikatrita revoluciulo de mikrobiologio". Woese estis tre kuraĝa kaj ne
forĵetis sian revolucian ideon. Nuntempe la mezurado de kompletaj
genaroj de kelkaj arĥeoj subtenas la fruan genetikan
esploradon de Woese.

Woese estis elektita al la (usona) Nacia Akademio de Sciencoj en 1988, gajnis
la Leeuwenhoek-Medalon (la plej alta honoro en mikrobiologio) en 1992,
kaj gajnis la (usonan) Nacian Medalon de Scienco en 2000. En 2003, li gajnis
la premion Crafoord de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de Woese  (angla)

Kategorio:Usonaj biologoj
Ĉemara regiono

**Ĉemara regiono** ( ) aŭ Usurilando estas regiono de Rusio ĉe la Pacifiko.

* Ĉefurbo: Vladivostoko.
* Areo: 165,9 kv. km.

La regiono havas limon kun Ĥabarovska regiono, Ĉinio kaj KPDR.

## Vidu ankaŭ
* Haveno Vostoĉnij
* Montaro Siĥote-Alin

## Eksteraj ligiloj 
*
Ĉita (Rusio)

**Ĉita** () estas rusia urbo, ĉefurbo de Transbajkala regiono.
* **loko**: 
* **horzono**: GMT+9h (diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 6 horoj (en jaro 2005))
* **loĝantaro**:
** 172 mil (en 1959).
** 306.5 mil (en la **aglomeraĵo** en **2001**)

Ĉita estas granda industria urbo kaj kultura centro de orienta Siberio. En la jaro 1653 rusa eltrovanto Pjotr Beketov kun taĉmento de kozakoj konstruis *Ingodinan* vintrejon. Unua konstanta vilaĝo estiĝis nur en la jaro 1675. Ĝis la jaro 1687 ĝi nomiĝis *Sloboda*. Post la konstruado de ĉita fervojo, la urbo estiĝis granda transporta centro. Ekonomiko de la urbo baziĝas sur stablkonstruado kaj ferreciklado.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1851.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 76401.

La interurba telefona kodo estas 3022, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

La urbo estas ĉe enenfluo de rivero Ĉita (Чита) en riveron Ingoda (Ингода).

En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1900) kaj flughaveno.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉita-2 (stacidomo)
* Trolebusa transporto en Ĉita


Kategorio:Urboj de Zabajkala regiono
Ĉukĉio

**Ĉukĉio**  respektive **Ĉukĉa duoninsulo**  (, prononco ) estas duoninsulo en fora orienta parto de Azio, proksime al bordo de Nord-Ameriko.

Ĉukotko estas loko de Ĉukotka aŭtonoma distrikto () - parto de Rusio.

En tiu distrikto estas raportoj pri vidadoj de restaĵaj homeculoj, kiuj estas de la lamutoj nomataj "mirygdy", t.e. "larĝaŝultruloj"; aliaj nomoj sencas: "dikokululoj", "rapidege kuras" kaj "pintverticakapulo"..

## Bibliografioj 
* *Eroshenko no shiberia monogatari*. Vasiri Eroŝenko. En la japanan trad. Takasuki Itiro. Toyonaka-si: Japana Esperanta Librokooperativo, 2021. 113p. 18cm. (ISBN 9784930785787). Kvar noveloj inspiritaj de la restado de la aŭtoro sur la Ĉukĉa duoninsulo

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ
* Golfo de Anadir

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-paĝo pri la Ĉukĉa popolo (angle)
* TTT-paĝo pri la Evena, aŭ Lamuta, popolo (angle)
* Factbytes: Chukotka.

## Referencoj 
Kategorio:Terformoj en Ĉukĉa aŭtonoma distrikto
Kategorio:Duoninsuloj en Rusio
Ĉinotibeta lingvaro

eta|400ra|Regiono de ĉinotibetaj lingvoj.
* Tibetobirma
** Nevara (Nepala) - Birma - Ŝerpa - Tibeta - Dzonka
* Ĉina
** Hakaa - Kantona - Mandarena (Pekina) - Hokla (Tajvana)- Vua (Ŝanhaja)

Lingvofamilio de popoloj, dividiĝas je (1) Ĉina kaj (2) Tibetobirma grupoj. Totala kvanto: 1149 milionoj. Etnogeografia distribuo de la familio estas jena (en milionoj):

**SU** - Teritorio de iama Sovetunio sen baltaj landoj.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉina-Urala lingvaro

## Aliaj projektoj 

Kategorio:Ĉinio
Kategorio:Tibeto
Ĉukĉa-kamĉatka lingvaro

La  **ĉukĉa-kamĉatka lingvaro** estas la lingvofamilio de popoloj. Totala kvanto: 23 mil. La koncerna etna grupo konsistas el ĉukĉoj, korjakoj, aljutoroj kaj itelmenoj. 
 
## Aljutoroj 
* **Nomo:** [f] Alutores; [r] aljutorci 
* Popoleto en Rusia Federacio (ĉ. 3 mil, 1992), en sudorienta bordo de Kamĉatka duoninsulo. 
* **Lingvo:** aljutora. 

## Ĉukĉoj 
* **Nomoj:** [f] Tchouktches; [r] ĉukĉi 
* Popolo en Ĉukotka (ĉ. 12 mil) kaj Korjaka (1,5 mil) aŭtonomaj distriktoj. Entute en Rusia Federacio 15,1 mil (1992). 
* **Lingvo:** ĉukĉa lingvo. 
* **Kredantoj:** ortodoksuloj.

## Itelmenoj 
* **Nomo:** [f] Itelmenes; [r] itelmeni 
* Popolo en Rusia Federacio, en Kamĉatka regiono; 2,4 mil (1992). 
* **Lingvo:** itelmena lingvo. 
* **Kredantoj:** ortodoksuloj.

## Korjakoj 
* **Nomo:** [f] Koriaks; [r] korjaki 
* Popolo, ĉefloĝantoj de Korjaka aŭtonoma regiono de Rusia Federacio (7 mil). Loĝas ankaŭ en najbaraj regionoj. Totala kvanto: 9 mil (1992). 
* **Lingvo:** korjaka lingvo. 
* **Kredantoj:** ortodoksuloj.


Kategorio: Kamĉatka regiono
Kategorio: Ĉukĉa aŭtonoma distrikto
Ĉefverkoj de la mondliteraturo

Literaturo > Ĉefverkoj de la Mondliteraturo
----
**Rimarko**: Oni povas korekti kaj pliĝustigi la nomojn de la verkoj kaj aŭtoroj.
## Antikva epoko
## Mezepoko 
## Moderna epoko 
## 20-a kaj 21-a jarcentoj 
Mondliteraturo
Kategorio:Listoj de libroj
Ĉina grupo

La **Ĉina grupo** estas prezentita de Ĉinoj kaj Hujoj.

## Ĉinoj 
***Nomo:** [m] ĥan, ĥanĵen; [f] Chinois; [r] kitajci 
*La plej multnombra popolo de la mondo, ĉefloĝantoj de Ĉinio (pli ol 1,093 mln). Grandaj ĉinaj komunumoj estas en Malajzio (5.2 mln), Indonezio (5.2 mln), Singapuro (2.0 mln), Vjetnamo (1.0 mln). Totala kvanto: ĉ. 1,125 mln (1992). *Apartenas al pacifika branĉo de mongoloida raso. 
***Lingvo:** ĉina. 
***Kredantoj:** budhistoj, daosistoj, konfuceanoj, estas ankaŭ kristanoj k.a. 

## Hujoj 
***Nomoj:** [f] Hui; [r] huei, tungan, dungan) 
*Popolo en Ĉinio (precipe en Ninsja-Hueja aŭtonoma distrikto); 8,9 mln (1992). 
***Lingvo:** dialekto de ĉina lingvo. 
***Kredantoj:** muzulmanoj-sunaistoj.


Kategorio:Etnoj
Ĉada Grupo

Grupo de popoloj parolantaj lingvojn en la Afrikazia lingvaro. La plej multnombraj popoloj de la grupo: Haŭsoj, Bouroj, Mandaroj.

HAUSOJ

* **Nomoj:** [f] Haoussas; [r] ĥausa
* Popolo en Niĝerio (26 mln), Niĝero (4,3 mln) k.a. Totala kvanto: 30,8 mln (1992).
* Plejparte apartenas al negroida raso.
* **Lingvo:** hausa.
* **Kredantoj:** precipe muzulmanoj-sunaistoj.

Kategorio:Etnoj
Kembriĝo (Masaĉuseco)

**Kembriĝo** [kejmbreĝ] (, esperantigo: *Kembriĝo*) estas urbo en
Masaĉuseco, Usono, apartigita de Bostono per la Rivero Charles. En 2000, loĝis 101 355 homoj en Kembriĝo, en 2020 estis 118 403. Kiel Kembriĝo (Britio), ĝi estas universitata urbo, la hejmo de Harvard kaj MIT, inter aliaj.

Kembriĝo estis fondita de elmigrintoj kiuj eliris Brition en 1630. Ĝi havis la nomon Newtowne ("nova urbo") ĝis 1638 kiam la nomo iĝis Kembriĝo. En 1846 ĝi iĝis urbo, kuniginte tri vilaĝojn: Malnova Kembriĝo, «Cambridgeport,» kaj Orienta Kembriĝo.

Hodiaŭ, Kembriĝo estas la hejmo de kulture diversa loĝantaro. Pli ol 50lingvoj aŭdiĝas dur la strato de la urbo, inkluzive la hispana, la kreola, la portugala, la ĉina, la amhara, kaj la korea. Infanoj el 82 malsamaj landoj ĉeestas la publikajn lernejojn. Studentoj el la tuta mondo studas ĉe Universitato Harvard, la Instituto Radcliffe por Altnivela Studo, la Masaĉuseca Instituto de teknologio, kaj Universitato Lesley. La pezajn industriojn de la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj anstataŭiĝis la entreprenoj teknologie bazitaj, inkluzive de elektroniko, la mem-rivelantaj filmoj kaj fotiloj de la firmao Polaroid, softvaro, kaj bioteknologia esplorado.

La ŝtato Masaĉuseco estas politike interesa loko nuntempe. Estas du signifaj politikaj partioj en Usono kaj oni malofte aŭdas pri aliaj. Sed en Kembriĝo, en la voĉdonado por prezidento de Usono en 2000, la kandidato por la Verda Partio de Usono gajnis la duan lokon, kaj George W. Bush (kiu fine gajnis la postenon) estis la tria laŭ kvanto de voĉdonoj.

## Servoj 
eta|maldekstre|
* La Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj havas sian ĉefan sidejon en Kembriĝo.
* Instituto Radcliffe por Altnivela Studo
* Universitato Lesley

## Konataj lokuloj 
* Ben Affleck (n. 1972), aktoro
* Casey Affleck (n. 1975), aktoro
* Matt Damon (n. 1970), aktoro
* Henry Wadsworth Longfellow (1807–1882), poeto
* James Russell Lowell (1819–1891), poeto kaj kritikisto
En Kembriĝo mortis:
* hungardevena fizikisto László Tisza (1907-2009)
* hungardevena universitata instruisto József Hollósi Somogyi (1899-1976)

## Ĝemelaj urboj 
Inter la ĝemelaj urboj de Kembriĝo estas 
*  Coimbra, Portugalio (1982)
*  Cukuba (つくば市), Japanio (1983)
*  Erevano, Armenio (1987)
*  Gaeta, Italio (1982)
*  Galway, Irlando (1997)
*  Les Cayes, departemento Sud en Haitio (2014)
*  San Jose Las Flores, departemento Chalatenango en Salvadoro (1987)

## Vidu ankaŭ 
* Muzeo de Kompara Zoologio

## Eksteraj ligiloj 
* *La retejo de Kembriĝo en la angla https://www.cambridgema.gov/*

Kategorio:Urboj de Masaĉuseco
Ĉelkerno

La **ĉelkerno** (aŭ nukleo) estas organeto en eŭkariotaj ĉelo. Ĝi havas du ĉefajn funkciojn:
* regi ĥemiajn reakciojn en la ĉelplasmo
* enteni informon necesan por kiam la ĉelo dividiĝas.

La ĉelkerno regas reakciojn per komandi la formiĝon de proteinoj kaj enzimoj. Ĝi estas ankaŭ la loko kie okazas transskribado de genoj kaj splisado de mRNA.

## Strukturo 
[eta|maldekstra|300ra|Desegnaĵo de ĉelkerno kaj la [enĉela reto.
(1) Nuklea tegaĵo. (2) Ribosomoj. (3) Nuklea-poraj kompleksoj. (4) Nukleolo.
(5) Kromatino. (6) Nukleo. (7) Enĉela reto. (8) Nukleoplasmo.
La tutan strukturon ĉirkaŭas ĉelplasmo. (Desegnaĵo baziĝas sur ER-bildoj.)
]]
*Bildo el la servilo de Nupedia.*

La diametro de la nukleo varias inter 10 kaj 20 mikrometroj. Ĉirkaŭas ĝin duobla membrano formante la nuklean tegaĵon, ĉirkaŭ 30 milimetrojn larĝe. Tiu ĉi tegaĵo selekteme permesas molekulojn eniri kaj eliri la nukleon, kaj apartigas la ĥemiajn reakciojn okazantajn en la citoplasmo de la reakcioj okazantaj en la nukleo. La ekstera membrano havas ribosomojn. La interna kaj ekstera membranoj kuniĝas je regulaj lokoj, formante nukleajn porojn.

Simile al la ĉelplasmo de ĉelo, la nukleo enhavas nukleoplasmon -- tre viskoza likvaĵo enhavanta la kromosomojn kaj nukleolojn. Kromosomo enhavas informon enkodigitan en DNA fiksita al proteinoj nomitaj histonoj kaj kiuj estas kutime aranĝitaj en densan reton nomitan kromatino. Nukleoloj estas granulecaj strukturoj kiuj faras ribonukleatan DNA (rDNA) kaj kunmetigas ĝin per proteinoj.

Kategorio:Organetoj
Citoplasmo

**Citoplasmo** (en PIV 2005 la vorto estis anstataŭita per pli esperanta **ĉelplasmo**) estas la akveca likvaĵo interne de ĉeloj. Ĝi enhavas mineralojn, proteinojn, mikrotubetojn, organetojn kaj tiel plu, sed ne la ĉelkerno (la materialo interne de la ĉelkerno nomiĝas nukleoplasmo). La likvaĵo de la citoplasmo, kie troviĝas la organetojn, estas la citosolo (do, la citosolo estas la citoplasmo *sen* la organetoj).

## Partoj 
Distingeblas du partoj en la citplasmo:
* **ektoplasmo**, la plej ekstera parto, apud la plasm-membrano. Ĝi estas pli densa konsisto ol la endoplasmo, kaj ne enhavas organetojn, sed povas enhavi mikrotubetojn kaj aliajn komponaĵojn de la ĉelskeleto.
* **endoplasmo**, la plej interna (kaj malplej densa) parto, ĉirkaŭ la ĉelkerno. Tie troveblas la golĝa aparato, la mitokondrioj aŭ kloroplastoj, la lizosomoj, la endoplasma retikulo, la ribosomoj, la vakuoloj kaj la peroksisomoj.

Kategorio:Ĉela anatomio
Ĉefurbo

**Ĉefurbo** estas la centro por registaro de lando aŭ landero.

Ne ĉiam ĉefurbo estas la plej granda urbo en tiu lando. Pro historiaj kialoj, ĉefurbo povas esti urbo iam grava. Federacio povas elekti aŭ eĉ krei malgrandan urbon por ne favori iun el la gravaj federacieroj. Ekzemple, Usono fondis Vaŝingtonon kaj Brazilo, Braziljon. Kelkaj landoj kiel ekzemple Svislando, kiu laŭ sia konstitucio ne posedas ĉefurbon, distribuas la ejojn de ŝtataj fakoj al pluraj urboj. En iu landoj, vetero povas instigi ŝanĝi la ĉefurbon laŭ sezono. Ekzemple, Brita Hindio havis Delhion kiel ĉefurbo sed, somere, la vicreĝa kortego migris himalajen al **somera ĉefurbo** *Simla*, pli malvarma pro alteco. Antaŭ ol la apero de moderna ŝtato, eblis ke la kortego ne havis fiksan lokon. Reĝo (ekzemple, Karlo la 5-a (imperiestro de la Sankta Romia Imperio)) iris al alia regiono, laŭ militaj bezonoj, ribeloj aŭ monakireblo.

## Listo de ĉefurboj 
## Planitaj ĉefurboj 
## Landoj kun pluraj ĉefurboj 
* Svislando (sidejo de la registaro kaj parlamento estas Berno, kiu estas nomita *federacia urbo*, de la nacia banko Zuriko kaj de la federacia tribunalo Laŭzano)

## Landoj sen ĉefurboj 
Monako, Singapuro kaj la Vatikano estas urboŝtatoj, kaj tial ne havas ĉefurbon malsaman de la tuta lando.

## Vidu ankaŭ 
* Urboj
* Listo de ĉefurboj
* Listo de ĉefurboj kaj plej grandaj urboj

Kategorio:Urbo
Citosolo

**Citosolo** aŭ **ĉelsolo** (male al citoplasmo, kiu inkluzivas ankaŭ la organelojn) estas la interna likvaĵo de la ĉelo, kaj granda parto de ĉela metabolo okazas tie. Proteinoj en la citosolo grave rolas en signal-transdonaj procesoj kaj glikolizo kaj agas kiel ĉel-internaj riceviloj kaj ribosomoj. En prokariotoj, ĉiuj kemiaj reakcioj okazas en la citosolo. En eŭkariotoj, la citozolo enhavas la organelojn de la ĉelo. En plantoj, la kvanto de citosolo povas esti malpli pro la granda tonoplasto (centra vakuolo) kiu okupas la plejparto de la spaco en la ĉelo.

La citosolo ne estas fluaĵo kun libere flosantaj korpuskloj, sed tre organizita je la molekula nivelo. La citozolo ankaŭ enhavas la citoskeleton. Ĝi konsistas el fibrecaj proteinoj kaj (en multaj organismoj) tenas la formon de la ĉelo, ankras la organelojn, kaj komandas la internan moviĝon de strukturoj, ekzemple, de transportaj veziketoj.

Kiel la koncentriteco de solveblaj molekuloj pligrandiĝas en la citozolo, osmoza gradiento pliiĝas direkte al la ekstero de la ĉelo. Akvo fluas en la ĉelon, pligrandigante ĝin. Por eviti eksplodon de la ĉelo, molekulaj pumpiloj en la plasma membrano, la citoskeleto, la tonoplasto, aŭ ĉelmuro (se ekzistas) uziĝas por kontraŭagi la osmozan premon.

Kategorio:Ĉelbiologio
Christiania

La vorto **Christiania** havas pli ol unu signifon:
* La antaŭa nomo de la ĉefurbo de Norvegio; vd. Christiania (Oslo)
* La nomo de la civito meze en Kopenhago, Danio; vd. Christiania (civito)
Ĉuvaŝio

eta|330x330ra|Republic of Chuvashia collage
eta|250ra|**dekstra**
**Ĉuvaŝio** (), aŭ **Ĉuvaŝujo**, **Ĉuvaŝa Respubliko**, estas respubliko en la orienta parto de la eŭropa Rusio. Laŭ la stato de  en la respubliko vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En 2002 estis 1,3149&nbsp;milionoj loĝantoj, inter ili 906&nbsp;mil ĉuvaŝoj (vidu ankaŭ ĉuvaŝa lingvo), la aliaj - rusoj, tataroj, mordovoj, ukrainoj, marioj. La respubliko havas 9 urbojn, 21 regionajn distriktojn (rajonojn) kaj 1&nbsp;727 vilaĝojn.

En la cara Rusio la teritorio de la nuntempa Ĉuvaŝio troviĝis en du gubernioj: Simbirska kaj Kazana. La 24-an de junio 1920 estis fondita Ĉuvaŝa Aŭtonoma Regiono, kiu la 21-an de junio 1925 estis transformita je Ĉuvaŝa Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko kaj en ekde 1992 - Ĉuvaŝa Respubliko. En 1993 en la Respubliko estis elektita la unua prezidento - Nikolaj Fedorov. Li funkcias kiel prezidento ekde la 21-a de januaro 1994 kaj estas reelektita en la elektoj de 1997 kaj 2001 kaj refoje nomumita laŭ la dekreto de la rusia prezidento en 2004 por sekva 4-jara periodo.

En novembro 1994 estis elektita la Ŝtata Konsilio de la Ĉuvaŝa Respubliko. Ekde tiam ekzistas certa konflikto inter la prezidento kaj la Ŝtata Konsilio.

La ĉefaj sektoroj de la industrio estas: maŝinkonstruado kaj metalprilaborado (44,1%), energetiko (12%), nutra industrio (14,2%), kemio (9,8%), leĝera industrio (8 %).

Ekde la 25a de aprilo 2009 (la tago de la ĉuvaŝa lingvo) funkcias Nacia Radio de Ĉuvaŝio.

*Urboj de la Ĉuvaŝa Respubliko*:
* Ĉeboksaro (440 800) - ĉefurbo
* Alatir (46 900)
* Civilsk (11 200)
* Jadrin (11 100)
* Kanaŝ (53 100)
* Kozlovka (12 700)
* Mariinskij Posad (10 900)
* Novoĉeboksarsk (123 100)
* Ŝumerlja (40 200)

*Distriktoj de la Ĉuvaŝa Respubliko*:
* Alatir (Алатырский)
* Alikovo (Аликовский)
* Batirevo (Батыревский)
* Civilsk (Цивильский)
* Ĉeboksari (Чебоксарский)
* Ibresi (Ибресинский)
* Jadrin (Ядринский)
* Jalĉiki (Яльчикский)
* Jantikovo (Янтиковский)
* Kanaŝ (Канашский)
* Komsomolskoje (Комсомольский)
* Kozlovka (Козловский)
* Krasnoarmejskoje (Красноармейский)
* Krasnie Ĉetai (Красночетайский)
* Mariinskij Posad (Мариинско-Посадский)
* Morgauŝi (Моргаушский)
* Poreckoje (Порецкий)
* Ŝemurŝa (Шемуршинский)
* Ŝumerlja (Шумерлинский)
* Urmari (Урмарский)
* Vurnari (Вурнарский)

## Famaj homoj 
* Andrian Nikolajev
* Gennadij Ajgi
* Ivan Jakovlev
* Nikita Biĉurin
* Boris Markov, fondinto de la *Teatro de Opero kaj Baleto de Ĉuvaŝio* en 1960
* Pjotr Egorov

## Esperanto en Ĉuvaŝio 
Junulara Esperanto-Asocio de Ĉuvaŝa Respubliko (JEAĈR) estas konata en la Esperanto-mondo pro grandaj regularaj Lingvaj Festivaloj, kiujn ĝi organizas en Ĉeboksaro ekde 1996-a jaro kaj helpas okazigi en la tuta mondo. Ekde novembro 2009 Asocio havas ankaŭ plenkreskulan branĉon

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ĉuvaŝa popola retejo (jen , sed legebla ankaŭ ,  kaj )
* JEAĈR 
* retejo de JEAĈR pri la Lingva Festivalo en Ĉeboksaro
* Komerc-Industria Ĉambro de la Ĉuvaŝio en esperanto
Ĉelo

**Ĉelo** estas malgranda spaco ĉiuflanke fermita. **Ĉelo** povas esti:

## Biologio (kiel unuo de vivo) 
* Ĉelo (biologio) - ero de la organika teksaĵo, kiu konsistigas organismon
** Ĉelteorio

## Geometrio kaj konstruado 
* Ĉelo (geometrio)
* Plurĉelo
* Ĉelo-transitiva
* en ŝakludo ĉelo estas ero de la ŝakluda tabulo
* vaksa ĉelo de abeloj
* ĉelo de monaĥo
* prizona ĉelo

## Tekniko 
* Fotoĉelo
* Sunĉelo
* Fuelpilo (fuelĉelo)
* En movtelefonio, **ĉelo** estas la areo kovrata de la signaloj de unu anteno-turo

## Socio 
* terorĉelo

## Ceteraj 
Ĉelo ankaŭ uzatas en:
* ĉelecaj aŭtomatoj - matematika sistemo konsistanta el aro da ĉeloj kiuj interagas sisteme kun nur la najbaraj ĉeloj
* sterntabelo - ĉeloj estas la tabelanoj kiuj entenas nombrojn, signoĉenojn, aŭ formulon
CGI

**CGI** signifas angle **Common Gateway Interface** (*komuna kluza interfaco*). Per ĝi, TTT-legilo povas konektiĝi al programoj rulantaj en TTT-servilo. Tiuj programoj ĝenerale generas HTML-paĝojn dinamike, kiujn la reta servprogramo pasigas al la legilo. La CGI-normo ankaŭ permesas transdoni informojn de la TTT-legilo al la programo en la servilo. CGI ne necesas, kiam la enhavo petita de la TTT-legilo troviĝas jam preta en la TTT-servilo (ekzemple en formo de HTML-dosieroj aŭ bilddosieroj).

Ekzemplo de CGI-programaro estas Vikipedio. Uzantoj povas per TTT-legilo verki artikolon, pasigante ĝin al la vikiprogramo per CGI. Ricevinte la artikolon, la vikiprogramo konservas la enhavon en datumbazo kaj generas respondan paĝon, kiun la servilo pasigas al la legilo. Kiam TTT-legilo petas artikolon de Vikipedio, la CGI-programo legas ĝin el la datumbazo kaj konvertas ĝin al HTML-kodo. Pro la oftaj modifoj en vikipaĝoj, la vikiservilo ne konservas la enhavon en formo de HTML-paĝoj, sed generas ĝin ĉiun fojon, kiam kliento ĝin petas.

CGI-programoj estas ofte skribitaj en lingvo PHP (kio foje videblas en la adreso de la retpaĝo, ekz. "index.php"), sed tio ne estas necesa. Ankaŭ uzataj estas Perl, Python, Ŝela programetoj kaj eĉ Lispo.

## Eksteraj ligiloj 
* La CGI-normo ĉe W3C 

Kategorio:Interreto
Kategorio:W3C-normoj
Ĉinlingva literaturo

**Ĉinlingva literaturo** estas la literaturo verkita en ĉina lingvo, kaj ĝenerale konsiderita la literaturo de Ĉinio kaj de la ĉinaj komunumoj tutmonde.

Laŭlum en sia artikolo *Ĉina klasika beletro en Esperanto* disvolvigas detalan priskribon de la tuta panoramo de la klasika ĉina literaturo. "La libro de poezio" de Konfucio estis la unua antologio de ĉinaj poemoj. Qu Yuan (340-278 a.K.) metis la fundamenton de la ĉina romantikismo. En Han Dinastio (206-220) aperis nova poezia formo "jŭefu"-o; en Jin Dinastio (265-420) aperis Tao Yuanming, majstro de idilioj; en Tang Dinastio (618-907) aperis poetoj kiel Li Bai kaj Du Fu. En Song Dinastio (960-1279) prosperis la versoj laŭmelodiaj. Pri prozo en Jin aperis "Romano pri la Tri Regnoj", "Ĉe akvorando" kaj "Pilgrimo al la okcidento"; en Ming Dinastio (1368-1644) Feng Menglong kolektis rakontojn kaj verkis "Parabola novelaro"; en Qing Dinastio (1665-1911) aperis "Ruĝdoma sonĝo" de Cao Xueqin kaj Gao E kaj "Mirrakontoj de Liaozhai" de Pu Songling pri "fantomoj, feoj, spiritoj de vulpoj kaj aliaj bestoj" por eviti politikan subpremadon. Por teatro la Yuan Dinastio (1279-1368) estis prospera epoko por operoj.

## Famaj verkoj 
* Ĉe akvorando
* Daŭdeĝingo
* Ruĝdoma sonĝo
* Tin Pching Mej

## Ĉinaj verkistoj 
### Prozistoj 
* Pu Songling
* Ba Jin
* Cao Xueqin
* Lao Ŝe
* LU SIN

### Ĉinaj poetoj (epokvice) 
* Shujing (= libro de poezio)
* Song Zihou
* Cao Cao
* Cao Zhi (caŭ ĝi)
* Tao Qian (taŭ ĉjan)
* Hulujin (huljuĝin)
* Li Bai (li baj)
* Du Fu
* Wang Han (ŭang han)
* Zhang Juiling (ĝang ĝiuling)
* He Zhingzhang (He ĝiĝang)
* Meng Haoran (meng haŭjang)
* Wang Wei (ŭang ŭej)
* Gao Shi (gaŭ ŝi)
* Qian Qi (ĉjan ĉji)
* Jin Chanĝu (ĝin ĉangŝju)
* Li Yi
* Bai Juyi (baj ĝuji)
* Li Shen (li ŝen)
* Liu Yŭi (liŭ juŝji)
* Meng jiao (meng ĝjaŭ)
* Yong Tao (jong taŭ)
* Zhang Ji (ĝang ĝji)
* Li He
* Du Mu
* Li Shangyin
* Su Ŝi
* Cui Hu
* Xu Hun
* Wei Zhuang
* Guo Moruo (ĝŭo mojŭo)
* Wen Yiduo
* Xu Zhimo (ŝju ĝimo)
* Liu Yanling
* Dai Wangshu
* Zang Kejia
* He Qifang (heĉjifang)
* Li Guangtian - Bian Zhilin

## Vjetnamaj verkistoj 
* Ngujen Traj

## Vidu ankaŭ
* Ĉinologio

## Notoj 

Literaturo
Chesterton

La nomo Chesterton povas interalie rilati al
* la brita ĵurnalisto Gilbert Keith Chesterton (1874-1936)

Krome ankaŭ temas pri diversaj loĝlokoj, ekzemple pri
* Chesterton (Oksfordio),
* pri samnoma loko en Huntingdonshire,
* en Kembriĝo, Anglio,
* kaj en Indianio, Usono.
Claude Shannon

**Claude Elwood SHANNON** (naskiĝis la 30-an de aprilo 1916, mortis la 24-an de februaro 2001) estis usona matematikisto, kiu estas ofte nomata la "patro de la informteorio".

## Vivo
Li studis elektran inĝenierarton kaj matematikon ĉe la Universitato de Miĉigano en 1932. Li ĉeestis la Masaĉusecan Instituton de Teknologio, kie li ricevis magistran diplomon de elektronika inĝenierarto kaj doktoran diplomon de matematiko en 1940. En sia magistra tezo, *Simbola Analizo de Relajsaj kaj Ŝaltaj Cirkvitoj*, li uzis bulean algebron por analizi kaj optimumigi relajsajn ŝalt-cirkvitojn. Lia doktora tezo temis pri
teoria genetiko.

Ĉe MIT, Shannon laboris pri la diferenciala analizilo, frua speco de meĥanika komputilo kreita de Vannevar BUSH por akiri nombrajn solvojn al ordinaraj diferencialaj ekvacioj.

Shannon eklaboris ĉe AT&T Bell Telephones en Nov-Ĵerzejo en 1941 kiel esplora matematikisto kaj restis ĉe la Laboratorio Bell ĝis 1972.

Shannon aperigis *Matematika Teorio de Komunikado* en 1948. Tiu referaĵo fondis la fakon de informteorio kun entropio. En ĝi li proponis sendi ne elektromagnetajn ondojn tra drato, sed fluon de 1-oj kaj 0-oj, kio ŝajnas memkomprenebla al ni nun, sed estis fundamente nova ideo tiutempe. En la referaĵo, kiu enkondukis la anglan vorton *bit* (en Esperanto: "bito") por la unua fojo, Shannon montris, ke per aldoni pliajn bitojn al signalo eblas rimarki aŭ eĉ korekti erarojn de sendado.

Alia rimarkinda referaĵo de Shannon estas *Komunikada Teorio de Sekretaj Sistemoj* (1949).

Shannon estis vizitanta profesoro de komunikada scienco kaj matematiko ĉe MIT en 1956. En 1957 li ricevis postenon en la fakultato tie.

Lia posta laboro esploris la ideojn de artefarita intelekto. Li elpensis programojn por ludi ŝakon kaj elektronikan muson, kiu povus solvi labirintajn problemojn. La ŝak-ludanta programo aperis en la referaĵo *Programi komputilon por ludi ŝakon* en 1950. Tiu propono kondukis al la unua ludo de la komputilo MANIAC ĉe Los Alamos en 1956. Tio estis la jaro, kiam Shannon aperigis referaĵon montrantan, ke universala maŝino turinga povas esti konstruita kun nur du statoj.

Shannon ricevis multajn honorojn pro lia laboro. Inter la longa listo de premioj estas la Usona Inĝeniera Premio de la Usona Instituto Alfred Nobel en 1940, la Nacia Medalo de Scienco (Usona) en 1966, kaj la Ora Medalo de la Son-Inĝeniera Societo en 1985.

Shannon estis fama por veturi per unuciklo.

Kategorio:Usonaj matematikistoj
Kategorio:Usonaj komputikistoj
Kategorio:Kontroloteoriistoj
Kategorio:Ludteoriistoj
Kategorio:Komunikadoteoriistoj
Kategorio:Usonaj informoteoriistoj
Kategorio:Usonaj elektroinĝenieroj‎
Kategorio:Usonaj inĝenieroj
Kategorio:Usonaj kriptologoj
Kategorio:Historio de Interreto
Kategorio:Usonaj ateistoj
Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Ĉapelitaj literoj

**Ĉapelitaj literoj** estas populara termino por la Esperantaj literoj kiuj "portas" ĉapel-aspektan supersignon *cirkumflekso* aŭ *hoketo* (^): Ĉ, ĉ; Ĝ, ĝ; Ĥ, ĥ; Ĵ, ĵ; Ŝ, ŝ.
Ĝin prenis Zamenhof el Franca ortografio, kvankam tie ĝi uzatas nur super vokaloj.

Malgraŭ la preskaŭ mala formo de la signo super *Ŭ, ŭ*, ofte ankaŭ tiun literon oni konsideras "ĉapelita".

La Unikodaj nombroj de ili videblas ĉi tie.

Fama tekstero enhavanta ilin ĉiujn estas «Eĥoŝanĝo ĉiuĵaŭde».

## Resumo 
## Vidu ankaŭ 
* Surogata skribosistemo
* H-sistemo
* X-sistemo
* Ĉapelilo
* Linukso#Tajpi Esperanton per Linukso

Kategorio:Esperanta alfabeto
Kategorio:Esperanto
Kategorio:Alfabeto
Ĉ

**Ĉ**, minuskle **ĉ**, estas la 4-a litero de la esperanta alfabeto, kies nomo estas "ĉo". 

Ĝi representas la konsonantan sonon tʃ /ṯʃ/ (d:Q518603).

## Litero Ĉ 
"Ĉ" estas invento de L. L. Zamenhofo, modifo de c per cirkumflekso.

"Ĉ" kune kun la parenca esperantlingva litero Ŝ trovis vojon ankaŭ ekster Esperantion: en hispana fonemskribo ĝi povas esti uzata por montri la sonon [ĉ].

## Sono [ĉ] 
La sono reprezentata esperante per Ĉ havas multajn alialingvajn simbolojn aŭ kombinajn formojn:

* C haŭse (*cìka* pleniĝi, *màcè* virino)
* Ċ malte (*ċoff* banto)
* Ç albane (*çek* ĉeko), turke (*çok* tre)
* TX katalune (*cotxe* [koĉe] aŭto), eŭske (*etxe* [eĉe] domo)
* CH angle (*church* preĝejo), svahile (*mchawi* sorĉisto), hispane (*charlar* [ĉarlar'] babili), Transskribado Hepburn (cha ちゃ[ĉa],chi ち[ĉi], chu ちゅ[ĉu], che ちぇ[ĉe], cho ちょ[ĉo])
* TCH france (*tchèque* ĉeĥa, *atchoum!* aĉi!
* TSCH germane (*tschechisch* ĉeĥa)
* TSJ nederlande (*Tsjaad* Ĉado, *Tsjechië* Ĉeĥio)
* Č ĉeĥe (*česky* ĉeĥe), slovene (*čaj* teo), kroate (*čaj* [ĉaj] teo, *četvrtak* ĵaŭdo), litove  (*ačiū* dankon), latve (*četri* kvar), nord-samee (*čakča* aŭtuno), beloruse (*čatyry* kvar), slovake (*čučoriedka* [ĉuĉorĭetka] mirtelo)
* Ч ruse kaj en aliaj lingvoj uzantaj la cirilan alfabeton
* T(i) Kunrei-Transskribo de la japana lingvo (ti ち [ĉi])
* TJ afrikanse (*tjekboek* ĉeklibro)
* TY Kunrei-Transskribo de la japana lingvo (tya ちゃ[ĉa], tyu ちゅ[ĉu], tye ちぇ[ĉe], tyo ちょ[ĉo])
* CZ pole (*czekolada* ĉokolado, *czwartek* ĵaŭdo)
* CE/CI rumane (*ceai* teo) aŭ itale (*caccia* [kaĉa] ĉaso, )
* CS hungare (*csokoládé* ĉokolado, *csütörtök* ĵaŭdo)
* ZH ĉine (*zhōngguŏ* Ĉinujo)
* ჩ kartvele

Multaj lingvoj ne nature uzas ĉi tiun sonon, sed nure imitas ĝin por prononci vortojn el aliaj lingvoj.  La franca uzas *tch*, la germana *tsch*, la norvega *tsj*, la moderna hebrea צ' *(cadi+gereŝ)*.

## Mallongigo ĉirkaŭ 
"ĉ." estas la kutima mallongigo de *ĉirkaŭ*.

## Surogataj skribosistemoj 
Kiel surogata skribosistemo, eblas eviti la ĉapelan signon en situacioj kiam uzo de la normala litero ĉ teknike problemas (historie en nacilingvaj tajpiloj aŭ en telegramoj, moderne ekzemple en poŝtelefonaj mesaĝetoj aŭ iuj retpoŝtaj programoj): tradicia helpa kodo en Esperanto estas la h-sistemo, do reprezentigo de la litero per kombino "ch", kvankam en la 20-a jarcento pli kaj pli uziĝis la x-sistemo, do reprezentigo de la litero per kombino "cx" (avantaĝa por aŭtomata anstataŭigo per la vera ĉapelita litero). Aliaj sistemoj malpli ofte uzatas: el ili menciindas la uzo de la kombinoj cˆ kaj c'.

## En komputiloj 
En Unikodo, Ĉ kaj ĉ havas la kodojn 264 (deksesume U+0108) kaj 265 (deksesume U+0109), respektive.

Kategorio:Esperanta alfabeto
Cahiers du cinéma

***Cahiers du Cinéma*** (Kajeroj de Kino) estis influa franca film-gazeto.

Ĝi fondiĝis en 1951 de André Bazin, Jacques Doniol-Valcroze, kaj Lo DUCA. Ĝi evoluis el la pli frua gazeto *Revue du Cinéma* (Revuo de Kino) kaj la membroj de du parizaj film-kluboj, *Objectif 49* (kies membraro inkluzivis inter aliaj Robert Bresson, Jean Cocteau, kaj Alexandre Astruc) kaj *Ciné-Club du Quartier Latin*.
Redaktite de Maurice Scherer (pli konata kiel Éric Rohmer), la gazeto de la klubo *Gazette du Cinéma* prezentis la verkojn de tri junaj viroj kiuj fariĝis tre gravaj al *Cahiers*: Jacques Rivette, Jean-Luc Godard, kaj Claude Chabrol. Kuniĝis kun ili Francois Truffaut, iama juna deliktulo al kiu amikiĝis Bazin kaj lia edzino Janine.

La unua eldono dediĉiĝis al Jean-Georges Auriol (kiu mortis en aŭto-akcidento), kaj *Sunset Boulevard* prezentiĝis sur la kovrilo.

La kritikemaj verkaĵoj de *Cahiers* re-inventis la bazajn doktrinojn de film-kritikado (*auteur*, *mise-en-scène*, *la critique des beautés*, ktp) kaj film-erudicio. La gazeto kreis ankaŭ la Francan Novan Ondon, kiu estis plejparte gvidita de eks-verkistoj de la gazeto.

## Vidu ankaŭ
* Franca kino

Kategorio:Franca kino
Kategorio:Francaj gazetoj
Kategorio:Franclingvaj gazetoj
Kategorio:Artaj gazetoj
Centro-Valo de Luaro

**Centro-Valo de Luaro** () antaŭe nomita **Centro** () estas regiono en centr-okcidenta Francio apud Pariza Regiono. Fine de  en la regiono vivis .

eta|maldekstra|240px|
Ĝi konsistas el la ses departementoj:
* Cher;
* Eure-et-Loir;
* Indre;
* Indre-et-Loire;
* Loir-et-Cher;
* Loiret.

Temas pri fama turisma regiono pro la Valo de Luaro kun multaj kasteloj. La denseco en rimarkindaj monumentoj en tiu regiono ĝustigis la registradon de Valo de Luaro en la monda heredaĵo de la homaro de Unesko, inter Sully-sur-Loire (Loiret) kaj Chalonnes-sur-Loire (Maine-et-Loire).

Ĉefurbo de la regiono estas **Orleano** *Orléans*. Aliaj aparte gravaj urboj estas **Tours**, Bourges kaj Blois. ISO-kodo de la regiono estas FR-F.

eta|maldekstre|600px|

Kategorio:Regionoj de Francio
Ĉampanjo-Ardenoj

**Ĉampanjo-Ardenoj** ( ) estas eksa administra regiono de orienta Francio, inter Pariza Regiono kaj Loreno. Ĝi konsistas el kvar departementoj Ardennes (8), Aube (10), Marne (51) kaj Haute-Marne (52). La regiono entenas la malnovan provincon Ĉampanjo, kies limojn ĝi ne precize sekvas.

Ĉefurbo de la regiono estas Châlons-en-Champagne. Inter pliaj aparte gravaj urboj menciindas Reims, Charleville-Mézières, Chaumont kaj Troyes. ISO-kodo de la regiono estas FR-G.

Ekde la 1-a de januaro 2016 Ĉampanjo-Ardenoj estas kunligita al Alzaco kaj Loreno por formi la nunan regionon Grand Est.

Laŭ la malnova provinco Ĉampanjo nomatas la fama ŝaŭmvino ĉampano.


Kategorio:Regionoj de Francio