Elizabeto de Brandenburgo

eta|Elizabeto de Brandenburg 
**Elizabeto de Brandenburgo** (germane: *Elisabeth von Brandenburg*; naskiĝinta la  en Kölln an der Spree, mortinta la  en Ilmenau) estis princino de hohencolerna kaj pro nupto dukino de *Brunsvigo-Calenberg-Gotingeno*; ekde 1546 grafino kaj dukino je Hennebergio. Kun la hesa reformisto Antonius Corvinus ŝi enradikiĝis la Reformacion en nuna suda Malsupra Saksio. Ŝia patro estis margrafo Joakimo la 1-a. 

Havante je tute 15 jarojn ŝi edzigis en Ŝtetino en julio 1525 la vidviĝintan dukon Eriko la 1-a (Brunsvigo-Calenberg-Gotingeno), kiu kvardek jarojn pli aĝis ol ŝi. Kaŝe si eksciis pri la ideoj de Marteno Lutero jam en 1527 ĉe la brandenburga kortego. La severa reago de la patro pro tio atentigis la reformistojn je Wittenberg kiu sukcese malardigis la patran temperamenton. La paro vivis plejtempe diversloke: Eriko troviĝis kutime sur la burgoj *Erichsburg* (je Dassel) respektive *Calenberg* (je Pattensen), dume Elizabeto loĝis je *Velfa Kastelo* (en Münden. En aŭgusto 1528 ŝi naskis la tronheredanton Eriko. En 1535 ŝi atingis la ricevon de pli impresa posedaĵaro aĵoj ĉirkaŭ Pattensen. Sekve ankoraŭ dum la vivo de edzo Eriko ŝi kvazaŭ eksuverenis en la reginoj de la urboj Münden, Northeim kaj Gotingeno. Per lerta kortegmoderigo ŝi establis en Münden kvazaŭ duan flankan registaron. Kiam ŝi vizitis la patrinon je *Kastelo Lichtenburg* (je Prettin) ŝi rekontis unuafoje Luteron. De 1538 ŝi flegis regulan leterinterŝanĝon kun li, eĉ sendon de donacoj. En aprilo 1538 ŝi en Münden publike montris sian anecon al la luteranoj; oficiala anonco de la konvertiĝo al landgrafo Filipo la 1-a (Hesio) estis en la 6-a de oktobro 1538. Filipo sendis al Münden la teologon Antonius Corvinus (el Witzenhausen). La edzo Eriko toleris la reformaciemon de la edzino: malgraŭ lia lojaleco je papo kaj imperiestro li ja admiris la kuraĝon luteran.

Post la morto de la edzo Eriko en julio 1540, Elizabeto gajnis por siaj religipolitikaj celoj apogon kaj kuraĝigon de multaj, i.a. de la kuracisto Burkhard Mithoff; Corvinus iĝis superintendanto je Pattensen kaj la juristo Justus von Waldhaŭsen fariĝis kanceliero. Mithoff kaj la juĝisto Justin Göbler kompletigis ŝian ministraron. Inter novembro 1542 kaj aprilo 1543 vizitado (i.a. kun persona partopreno de Elizabeto) finis la kompletigon de religia renversado. En 1544 estis dekretita nova jura ordaro. Elizabeto mem verkis plurajn edifajn kantojn kaj la pamfleton  *Sendbrief an ihre Untertanen* por plifortigi ilian kredon. Ŝia filo Eriko nuptis en majo 1545 Sidonie, la fratinon de la posta princo-elektisto Morico de Saksio. Por Eriko ŝi verkis manlibron por estontaj regantoj. Post la ekregado de la filo Eriko, Elizabeto nuptis en 1546 grafon Poppo la 12-a (Hennebergio). Zorgojn igis la inklino de filo Eriko al katolikismo: li eĉ arestis Corvinus kaj la predikiston Walter Hoiker kiuj kontraŭbatalis la interkonfesian interkonsenton *Augsburger Interim* de 1548. En 1553, Elizabeto estis forpelita el Münden post la batalo apud Sievershausen transloĝiĝonte al Hannover kaj (en 1555) al Ilmenau. En Ilmenau ŝi verkis konsollibron por funebrantaj vidvinoj. Epitafo por ŝi farita de la Insbruka skulptisto Siegmund Buchlinger admireblas en la Egidio-kapelo de la Johano-kirko de Schleusingen. 

En 2011 estis inaŭgurita en Hannoversch Münden *Frauenort Herzogin Elisabeth,* do porvirina memorigloko. Tabulon por ŝi oni muntis vande de la Velfa Kastelo kaj antaŭkastele rozo estis plantita en 2010 (okaze de la 500-a datreveno naskiĝtaga).

## Verkoj 
* *Ein Sendbrief an ihre Untertanen* (presite en Hannover, 1544)
* *Regierungshandbuch für ihren Sohn Erich II.* (1545)
* *Mütterlicher Unterricht (Ehestandsbuch) für Anna Maria* (1550)
* *Trostbuch für Witwen* (1555, preso en 1556) (dua eldono lepsika, 1598)
* Ingeborg Mengel (eld.): *Elisabeth von Braunschweig-Lüneburg und Albrecht von Preußen. Ein Fürstenbriefwechsel der Reformationszeit.* Göttingen 1954. (zweite unveränderte Auflage. Göttingen 2001, ISBN 3-89744-062-8)
*diversaj ekleziaj kantoj

## Literaturo
* Iwan Franz: *Elisabeth von Kalenberg-Göttingen als Liederdichterin.* Ĉe: *Zeitschrift des Verein für niedersächsische Geschichte.* 1872, p. 183–195.
* Eduard Freiherr von der Goltz: *Lieder der Herzogin Elisabeth von Braunschweig-Lüneburg.* Ĉe: *Zeitschrift der Gesellschaft für niedersächsische Kirchengeschichte.* 19, 1914, p. 147–208.
* Katharina Talkner, Katharina Schridde (Hrsg.): *Mit Lust und Liebe. Das Elisabeth-Brevier.* Lutherisches Verlagshaus, 2009, ISBN 978-3-7859-0993-5. 
* Sonja Domröse: *Frauen der Reformationszeit, Gelehrt, mutig und glaubensfest.* Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2010, ISBN 978-3-525-55012-0.
* Andrea Lilienthal: *Die Fürstin und die Macht. Welfische Herzoginnen im 16. Jahrhundert: Elisabeth, Sidonia, Sophia.* (=Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens, 127). Hahnsche Buchhandlung, Hannover 2007.
* Inge Mager: *Elisabeth von Brandenburg – Sidonie von Sachsen. Zwei Frauenschicksale im Kontext der Reformation von Calenberg-Göttingen.* Ĉe: *450 Jahre Reformation im Calenberger Land.* Hrsg. vom Ev.-luth. Kirchenkreis Laatzen-Pattensen, 1992, p. 23–32.
* Ingeborg Klettke-Mengel: *Elisabeth von Braunschweig-Lüneburg als reformatorische Christin.* Ĉe: *Jahrbuch der Gesellschaft für niedersächsische Kirchengeschichte.* 56, 1958, p. 1–16.
* Ernst-August Nebig: *Elisabeth Herzogin von Calenberg. Regentin, Reformatorin, Schriftstellerin.* MatrixMedia Verlag, Göttingen 2006, ISBN 3-932313-18-6. 
* Eva Schlotheuber, Birgit Emich, Wolfgang Brandis, Manfred von Boetticher: *Herzogin Elisabeth von Braunschweig-Lüneburg (1510–1558). Herrschaft – Konfession – Kultur* (=Quellen und Darstellungen zur Geschichte Niedersachsens, 132). Hahnsche Buchhandlung, Hannover 2011, ISBN 978-3-7752-5933-0.

## Eksteraj ligiloj 
* ligiloj ĉe DDB
* Niedersächsische Bibliographie
* biografia prelego de Sigrid Maier-Knapp-Herbst   
* herzogin-elisabeth.de festo en Hann. Münden en 2008/2010 
* pri la biblioteko de Elizabeto - Wolfenbüttel 2011, eldonis Eva Schlotheuber kaj Gabriele Haug-Moritz

## Referencoj 
Kategorio:Hohencolernoj
⚭Elizabeto de Brandenburgo
Kategorio:Germanaj nobeloj

Kategorio:Homoj rilataj al Ilmenau
Kategorio:Reformistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Berlino