open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Velajtaoj

La **velajtaoj** (*Welayta*, *Walaytta* aŭ *Wolaita*, etiope: ወላይታ) estas etno loĝanta en suda Etiopio kiu konsistigis antaŭe apartan reĝolandon.

Velajtaoj
Velajtaoj
Sevelen SG

## Pri la komunumo 
**Sevelen** estas komunumo en la elektodistrikto Werdenberg, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 4371 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Sevelen situas en la supra Rejnvalo ĉe la maldekstra bordo de Rejno inter Buchs SG kaj Wartaŭ. La Rejno formas ĉe Sevelen la limon kun la princlando Liĥtenŝtejno. Al la komunumo apartenas krom la municipo Sevelen mem la setlejoj **Rans**, **Oberräfis**, '*Sankt-Ulrich* kaj **Sevelerberg**.

## Trafiko 
Tra Sevelen pasas la trajnlinioj de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Buchs SG al Zuriko kaj Koiro. La komunumo ankaŭ havas aliron al la nacia aŭtoŝoseo A13.

## Historio 
En Sevelen estis trovitaj restaĵoj de setlejoj el la Hallstatt-kulturo, kiuj datas proksimume el la jaroj 4000 ĝis 1800 antaŭ Kristo.
La nomo de la municipo Sevelen estis unuan fojon skribe menciita en dokumento de la Monaĥejo Pfäfers el la jaro 1160 kiel *Sevellin*.
En la jaro 1255 episkopo Heinrich de Koiro konstruigis la kasteon *Herrenberg* sur la monteto *Storchenbühl* en Sevelen. De la kastelo hodiaŭ videblas nur ankoraŭ murruino.
En la jaro 1304 episkopo Sigfried de Koiro pandigis la bienon Sevelen al la Grafo Hugo la 4-a Werdenberg-Heiligenberg. En la jaro 1397 Sevelen definitive fariĝis posedaĵo de la dinastio Werdenberg-Heiligenberg. Kun la Grafejo Werdenberg la posedo de Sevelen latransiris en la jaro 1485 al Lucerno kaj en la jaro 1517 al Glaruso kaj tiel venis sub la tiranan regadon de la Svisa Ĵurkomunumo, el kiu la komunumo liberiĝis nur per la Helveta Revolucio dank al la helpo de la liberigaj trubpoj de Napoleono. Inter 1798 kaj 1803 Sevelen apartenis al la tiama Kantono Linth kaj poste fariĝis parto de la nove fondita Kantono Sankt-Galo.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Sevelen
* Sevelen (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Sevelen
Jožef Stefan

**Jožef STEFAN** (naskiĝis la 24-an de marto 1835, en Sentpeter, mortis la 7-an de januaro 1893, en Vieno) estis slovena-aŭstra fizikisto, matematikisto kaj poeto.

En 1884 la teoria derivado de la juro estas malkovrita el la laboro disvolvita en la kampo de termodinamiko de lia lernanto Ludwig Boltzmann kaj tial estas konata kiel Leĝo de Stefan-Boltzmann. Ĉi tiu leĝo estas la sola fizika leĝo de la naturo nomata honore al slovena fizikisto.

## Vidi ankaŭ 
* Leĝo de Stefan-Boltzmann
* Konstanto de Stefan-Boltzmann

Kategorio:Slovenaj fizikistoj
Kategorio:Aŭstraj fizikistoj
Kategorio:Aŭstraj poetoj
Kategorio:Slovenaj poetoj
Kategorio:Fluaĵdinamikistoj
Juste pour rire

La pionira montreala festivalo "Juste pour rire" estas la plej granda humurfestivalo en la mondo. Ĝi konsistas el diversaj humurspektakloj en teatrejoj (ĉefe angle kaj france) kaj ĉiaspecaj amuzaĵoj ĉe stratoj de la latina kvartalo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Montrealo
Kategorio:Festivaloj
Sevelen

**Sevelen** estas geografia nomo de diversaj lokoj:

## Germanio
* **Sevelen** estas municipo de la komunumo Issum en la distrikto Kleve de la federacia lando Nordrejn-Vestfalio. 

## Svislando
* **Sevelen SG** estas komunumo en la elektodistrikto Werdenberg en Kantono Sankt-Galo
** **Sevelen (stacidomo)** estas fervoja stacio en Sevelen SG.
Anna Borbála Nemes

**NEMES Anna Borbála** (nemeŝ) estas hungara publicistino, anino de E-MIL naskita en Târgu Mureş la 6-an de februaro 1976.

## Biografio
Nemes translokiĝis Hungarujon en 1984, sed en 2004 ŝi revenis Rumanujon. Ŝi finis la *Gimnazion László Passuth* en 1994 en Budapeŝto kaj ŝi akiris diplomon en 2001 en la fako de kulturorganizado en JPTE en Pécs. Inter 2002–2004  aperis en revuo kultara *A Dunánál* ŝiaj verkoj, desegnaĵoj kaj fotoj. Ŝi estas anino de E-MIL.

## Laborlokoj
*1996–2002 *Eurotranssylvania Alapítvány* afergvidantino, pli poste direktoro;
*2002–2004 intendantino ĉe *Dunánál Könyv és Lapkiadó Bt*;
*2004- direktorino de *Viharsarok Egyesület* de Mujna.

## Volumoj
**Látogatóban Szőcs Istvánnál* (intervjulibro, Wellmann kiadó, Budapest), 2004.

## Fonto
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Iwo Białynicki-Birula

## Vivo 
Li studis fizikon en Universitato de Varsovio, kie li magistriĝis (1956), doktoriĝis (1959) kaj habilitiĝis (1962). Promotoro de lia doktoriĝo estis Leopold Infeld. En 1966 li pruvis, ke grava teoremo de Richard Feynman pri malŝanĝiĝeco laŭ ecado de transiradaj amplitudoj en kvantuma kampa teorio estas erara..

Kiel profesoro en Varsovia Universitato kaj en Centro de Teoria Fiziko ĉe Pola Scienca Akademio, li verkis kelke da libroj kaj pli ol 140 sciencajn artikolojn.
Li okupiĝas pri kvantuma elektrodinamiko kaj kampa teorio.

## Interesaĵoj 
* En 1973 estis aktoro en filmo Iluminacja (filmo), reĝisoritan de Krzysztof Zanussi.
* Venkinto de la unua Fizika Olimpiko en Pollando.

## Vidu ankaŭ 
* Gaŭĝa teorio
* elektromagnetismo

### Eksteraj ligiloj 
* hejma retejo de Białynicki-Birula 
* Listo de artikoloj, parto estas atingebla en pdf- formato 
* Libro *Quantum Electrodynamics* de IBB kaj de Zofia Białynickia-Birula en DJVUa formato  

## Notoj kaj referencoj
Rumana Esperanto Fervojista Asocio

**Rumana Esperanto Fervojista Asocio (REFA), landa asocio de IFEF**

La rumana asocio de IFEF (akceptita en Internacia Fervojista Kongreso Avignon 1969) jam komence de la 70aj jaroj pro politikaj kaŭzoj ne plu povis aktive agadi en IFEF. Tamen en Rumanio daŭris la vivo en kelkaj lokoj, kaj eĉ okazis kursoj.

En Internacia Fervojista Kongreso Hamar (1990) aperis 3 rumanaj gefervojistoj. Jam en la sama jaro la 11an de novembro okazis fondkunveno de REFA en Sinaia en ĉeesto de J. PATAY (HU) kaj la honora prezidanto de IFEF GIESSNER. Transprenis la gvidadon Dorin PACIOGLU por kelka tempo.

Rumanio
Fervojistoj
Pavel Ĉerenkov

**Pavel Aleksejeviĉ ĈERENKOV** (28-an de julio 1904, Novaja Ĉigla, apud Voroneĵ, Rusio – 6-an de januaro 1990, Moskvo) estis rusa fizikisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1958 pro malkovro de lumradiado de grandrapidaj korpuskloj – kun Ilja Frank kaj Igor Tamm.

Li naskiĝis en kamparana familio, li jam junaĝe montris interesiĝon pri sciencaj temoj. Li finstudis en la matematika-fizika fako de la Voroneĵa Ŝtata Universitato en 1928, poste laboris du jarojn kiel instruisto. Li estis ekde 1930 aspiranto en la Fizika-Matematika Instituto de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio, en Leningrado. Li akiris sciencan licencion en 1935, post tio li iĝis kunlaboranto de la moskva Fizika Instituto Lebedev. Li estis nomumita al profesoro de la Teknika-Fizika Altlernejo de Moskvo, en 1953.

Li okupiĝis pri esploro de la fizika naturo de la lumo ekde 1932, du jarojn poste rimarkis li la lumradiadon de korpuskloj, kiuj trairas medion kun pli granda rapido ol la lumo en tiu medio. Tiu radiado estis nomata poste Ĉerenkov-radiado, kies teorian klarigon donis Frank kaj Tamm. Oni uzis la t.n. Ĉerenkov-kalkulilon en esplorado de la korpuskloj kaj unuafoje per tio rimarkis la antiprotonon.

Li estis distingita ankaŭ per Ŝtat-Premio (1946, 1952, 1977), Ordeno de Lenin (dufoje), Stalin-premio (1946, 1951), kaj Ordeno de Heroo de Socialisma Laboro (1984).

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Rusiaj fizikistoj
Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro
Kategorio:Naskiĝintoj en Voroneĵa provinco
Kategorio:Mortintoj en Moskvo
Eugenio Montejo

eta|Eugenio Montejo "Fābula del escriba"
**Eugenio MONTEJO** estis venezuela poeto, naskiĝinta en Caracas je la 18-a de novembro 1938 kaj mortinta en Valencia je la 5-a de junio 2008.

## Verkoj 
### Poemaroj 
* Elegos (1967)
* Muerte y memoria (1972)
* Algunas palabras (1977)
* Terredad (1978)
* Trópico absoluto (1982)
* Alfabeto del mundo (1986)
* Adiós al Siglo XX (1992)
* Chamario (2003, por geinfanoj)

### Eseoj 
* La ventana oblicua (1974)
* El taller blanco (1983)
* El cuaderno de Blas Coll (1981)

Kategorio:Venezuelaj poetoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Júlia Tollas

**TOLLAS  Júlia A.** (tolaŝ) estis hungara pentristino, grafikistino, ilustristino naskita en Csombord la 5-an de septembro 1911 kaj mortinta en Baia Mare la 25-an de decembro 1991. Ŝi estis la edzino de pentristo László András.

## Biografio
Ŝi finis la kolegion en 1928 en Aiud kaj inter 1928 kaj 1934 ŝi studis en Kluĵo kaj Temeŝvaro en belartaj lernejoj. Ŝi akiris diplomon de desegninstruisto en 1935 en *Belarta Akademio* de Bukareŝto. En 1938-39 ŝi studvojaĝis en Italujo, Belgujo kaj Nederlando. Inter 1940 kaj 1944 ŝi estis kunlaborantino de Anatomia Instituto de Universitato Ferenc József en Koloĵvaro. En 1944-46 ŝi instruis desegnon, en 1947-49 ŝi estis kunlaborantino de Dolgozó Nő, denove instruistino en Belarta Mezlernejo*. 

## Verkoj
**Hány óra?*, versa bildlibro, 1957,
**Kikindai mese*, (kun Zoltán Veress, 1957,
*Kemény János: *Kicsinyeknek*, ilustracioj, 1958,
**Kicsi Jóska*, versa bildlibro (kun Pál Jancsik, 1961,
*Horváth Imre:*Csupa titok*, ilustracioj, 1963,
**Melyik vagy te?'' porinfanaj poemoj kun Lili Marton, ilustracioj 1970. 

## Fonto
*Ki Kicsoda Aradtól Csíkszeredáig, Pallas-Akadémia,  1997.
Banhuo

**Banhuo** (, pinjine: bǎnhú) Estas Ĉina tradicia arĉa kordinstrumento el huĉjina familio. Ĝin oni plej ofte uzas en norda Ĉinio. La unua silabo de la nomo (板 bǎn) signifas pecon de ligno, kaj la dua (胡 hú) estas ĝenerale uzata por huĉjinoj.

Same kiel erhuo, gaŭhuo kaj plimulto de aliaj huĉjinoj, banhuo havas sonkeston, longan kolon kaj du kordojn inter kiuj la haroj de arĉo pasas. La difero estas ke la sonkeston de banhuo oni faras ne el ligno, sed el ŝelo de kokoso, kaj do ĝi ne havas difinan grandon kaj formon. Pro tio diferaj banhuoj sonas iom difere. La antaŭa flanko de sonkesto estas kovrita ne per serpenta haŭto, kiel en plimulto de tradiciaj huĉjinoj, sed per maldika tavolo de ligno.

Banhuon oni iam nomas *banghuo* ĉar ĝi estas uzata en *bangzi*, Nord-Ĉinia varianto de opero. Alia huĉjino kun kokos-ŝela sonkesto kaj ligna kovro de antaŭa flanko, kiu nomiĝas jehuo, estas uzata en suda Ĉinio.

## Eksteraj ligiloj 
* Iom da banhu-muziko en MP3 formato (elŝutablaj)

Kategorio:Huĉjinoj
Nagygyimót

**Nagygyimót** (nadjimOt) estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Hungario, en regiono **Meza** Transdanubio, en Veszprém (departemento), en subregiono de Pápa. Nagy hungare signifas: granda.

* Areo: 23&nbsp;km²
* Loĝantaro: 590
* Poŝtkodo: 8551
* Telefonprefikso: 89

## Geografio 
Nagygyimót situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ iama fervojo Tatabánya-Pápa. La lasta urbo troviĝas 6, Győr 51, Veszprém (urbo) 53, Tatabánya 84, Budapeŝto 140 km.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1232 en formo *Giumolt*. Dum la mezepoko la kampoj apartenis al diversaj familioj aŭ al la eklezio. La vilaĝo suferis pro la turkoj inter 1531-1638. En 1863 kaj en 1868 incendioj okazis. Inter 1902-2007 fervojo trafikis.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Maŭrico de 1876
* kalvinana preĝejo, turo aldoniĝis en 1900
* luterana preĝejo de 1909
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Hester Jonas

**Hester JONAS** (naskiĝis ĉ. 1570 en Monheim am Rhein; mortis la 24-an de decembro 1635 en Neuss, Germanio) estis la tiel nomata sorĉistino de Neuss.

Post sia edziniĝo al la muelisto Peter Meurer, Hester translokiĝis al la muelejo de Neuss. Tie ŝi multe suferis epilepsion. Ŝi agis kiel akuŝistino kaj sciis pri la sanigaj efikoj de plantoj, inter kiuj ankaŭ de la mandragoro.

En novembro de la jaro 1635 ŝi estis arestita, sesdekkvarjara, pro sorĉoj, kaj torturita. La urbestra tribunalo akuzis ŝin pri damaĝigaj sorĉoj, forfalo de dio, pakto kun la diablo, ktp. Jam jarojn antaŭe oni rakontis, ke Hester estis sorĉistino, sed pro la pligrandiĝo de la rumoroj, la altranguloj sentis sin devigataj agi. 

Dum la du unuaj pridemandadoj la 15-an kaj 22-an de novembro, Hester kontestis la riproĉojn. La 19-an kaj 20-an de decembro ŝi estis sidigata dum po 3 horoj sur sorĉistinan seĝon, torturseĝon kun feraj najloj. Post tio ŝi konfesis laŭ atendo de la akuzantoj. Ŝi konfesis, ke ŝi armoris plurfoje kun nigra viro nomita *"Hans Beelzebub"* kaj ke ŝi malhelpis homojn kaj bestojn per sorĉoj. Ŝi diris ankaŭ, ke la diablo estis en ŝi. Dum la sama nokto ŝi sukcesis eskapi el la malliberejo, sed iom pli poste ŝi estis rekaptita kaj malliberigita en la muelejturon. Tie ŝi malagnoskis sian "konfeson", sed post vipado per *"akraj vergoj"* la sekvan tagon ŝia rezisto rompiĝis kaj ŝi konfesis ĉion, pri kio oni akuzis ŝin. La tribunalo kondamnis ŝin al morto. La 24-an de decembro 1635 Hester Jonas estis senkapigita per glavo, post kio ŝia korpo estis forbruligita. La saman tagon ŝiaj cindroj estis disŝutitaj en la venton. 

La kompleta protokolo de la pridemando estas videbla en la urba arkivo de Neuss.  

## Bibliografio 
* „Die Ballade der Hexe Hester“ de Peter Maiwald
*  Wessels, Helmut, Neuss und St. Quirinus zu Fuß, Bachem 2004, ISBN 3761618018

Kategorio:Germanoj de la 17-a jarcento
Kategorio:Akuzitaj sorĉistinoj
Eksterĉela matrico

**Eksterĉela matrico** estas substanco, kiu plenigas spacon inter ĉelojn. Ĝi ligas ĉelojn en histojn kaj organojn. Eksterĉela matrico estas reta strukturo konstruita de molekuloj (kolageno, hialurona acido, proteinoj, polisaĥaridoj) sekreciitaj per ĉeloj.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉelo de Ito
* Fibrozo

Kategorio:Ĉelbiologio
Kategorio:Histologio
István Jánosfalvi Sándor

**JÁNOSFALVI SÁNDOR István** (ja:noŝfalvi ŝa:ndor) origina nomo *Sándor* estis hungara unitariisma pastro, lokhistoriisto naskita en Lókod en 1804 kaj mortinta en Jánosfalva la 16-an de decembro 1879.

## Biografio 
Jánosfalvi Sándor studis en Torockó, Székelykeresztúr kaj Koloĵvaro kaj en 1827 li iĝis pastro en Szentábrahám, ekde 1829 en Koloĵvaro, ekde 1836 en Magyarszovát, pli poste inter 24-a de julio 1937 kaj 2-a de majo 1841 en Árkos, pli poste en Karácsonfalva, ekde 1850 por 8 jaroj en Gyepes, kaj fine en 1856 en Datk. En 1867 li retiriĝis al sia bieno en Jánosfalva. Li estis eminenta oratoro, librokolektanto.

## Verkoj ĉefaj 
* *Székelyhoni utazás a két Homoród mellett* (Sikullanda vojaĝo en Valea Homorodului, 1842, la plej nova eldono en 2003.

## Fonto 
* Antaŭparolo de la eldonaĵo de libro de aŭtoro en 2003.

Janosfalvi Sandor, I.
Ĉefpreĝejo de Ulm

eta|
La ** ĉefpreĝejo de Ulm** () estas la ĉefa preĝejo de la urbo Ulm en Germanio.

Ĝi estas konstruita laŭ gotika arkitekturo de la libera regna urbo Ulm dum la 14-a jarcento.

Ne vere temas pri katedralo, ĉar la urbo de Ulm, neniam estis episkopujo.

Unue katolika preĝejo, ĝi iĝis post la reformoj de 1529 en Ulm la plej granda protestanta preĝejo en la mondo.

## Prezentado 
La 161,53 metrojn alta katedralo estas ĝis nun la plej alta preĝejo de la mondo. La konstruaĵo estas longa je 123,56 m kaj larĝa je 48,8 m kaj kovras do areon de 8.260 m². Tiel ĝi estas la plej granda protestanta preĝejo en la mondo.

Ĝi entenas 2.000 sidlokojn al kiuj oni povas aldoni aliajn por atingi 4.500 lokojn, ekzemple dum la *Württembergischer Landesposaunentag*.

Dum la mezepoko kunvenis en ĝi ĝis 20.000 personoj, ĉar tiam oni staris dum la meso.

La ĉefan turon oni povas surgrimpi ĝis la alto de 150 m per 768-ŝtupa ŝtuparo por ĝui panoraman vidon al la urbo de Ulm kaj ties ĉirkaŭaĵo. Dum bela vetero oni povas eĉ vidi la Alpojn.

## Historio 
[eta|300ra|maldekstre|*Abendmahl* (Eŭkaristio), [Hans Leonhard Schäufelein, 1515, Ĉefpreĝejo de Ulm.]]

En 1944 la katedralo estis detruite je 81% post aeratako.

## Vidu ankaŭ 
* Sebastian Anton Scherer orgenisto de la katedralo de Ulm de 1671 ĝis 1712.

## Eksteraj ligiloj 
* Elsatelita vido de la katedralo ĉe WikiMapia
* ulmer-muenster.de
* Foto-galerio
* Live Webcam 

Ulm
Kategorio:Ulm
Verĝioj

La **verĝioj** (*Werji* aŭ *Worji*, geeze: ወርጂ ) estas etno vivanta en Etiopio. Ili estas 20.480 homoj laŭ la etiopa censo en 1994 (kiun okazigis CSA). Ilia precipa loĝregiono estas sudokcidenta Etiopio kaj ili verŝajne origine parolis orientan guragan lingvon, sed hodiaŭ ili parolas unuavice la amhari (14.066 en 1994). Ili estas unu el kelkaj etnoj en Etiopio sen propra lingvo (kune kun la etno Beta Israel, kiu iam parolis kvaraan lingvon kaj la vejtoj, kies vejta lingvo estingiĝis). La Verĝioj precipe estas muslimoj.

## Fontoj 
*Grover Hudson, Lingvistika analizo de la etiopia censo en 1994

Verĝioj
Verĝioj
Aventino

eta|240px|La sep montetoj de Romo
La **Aventino** (, ) estas la plej suda el la sep montetoj de Romo. Ĝia plej fama vidindaĵo estas la preĝejo Santa Sabina, sed ankaŭ Santa Maria del Priorato, la preĝejo de la priorato de la Malta Ordeno.

Laŭ la romia mitologio la fratoj Romulo kaj Remo decidis pri la regno de Romo: Remo sur la Aventino, Romulo sur la Palatino. Remo estis ankaŭ entombigita sur la Aventino post kiam lia frato murdis lin. Tiel jam de la komenco decidiĝis la diferenco inter Palatino kaj Aventino: sur la unua la gajnintoj sur la dua la malgajnintoj.

En la antikva Romo la Aventino, kontraŭe al la Palatino estis loĝejo de malriĉuloj kaj de la subaj sociaj tavoloj.

Sur la Aventino troviĝis templo de la lundiino Luna. En la jaro 396 a.K. kultbildo de Juno, devena el la venkita etruska urbo Veji, estis starigita en templo de la diino.

## Vidu ankaŭ 
* La sep montetoj de Romo
* Romo
* Romio

Kategorio:Sep montetoj de Romo
Kategorio:Romio
Celio

[eta|240px|La [sep montetoj de Romo]]
**Celio** (, ) estas unu el la famaj sep montetoj de Romo. Ĝi troviĝas oriente de Palatino kaj sude de Eskvilino.

## Historio 
Celio estis konata dum la imperio pro siaj altaj terprezoj kaj riĉaj enloĝantoj. Tiel ne plu estas hodiaŭ, kaj la Caracalla-banejoj estas la solaj ankoraŭ starantaj konstruaĵoj el la antikva tempo.

## Eksteraj ligiloj 
* *Caelian Hill*, in: Platner/Ashby, *A Topographical Dictionary of Ancient Rome* (1929; engl.)

Kategorio:Sep montetoj de Romo
Kategorio:Romio
Ioffe Instituto

**Ioffe Fizika-Teknika Instituto** (, niknomo *Fizteĥ*(Физтех)) estas unu el plej grandaj scienc-esploraj institucioj de Rusio. Dum sovetaj tempoj tie laboris multaj gravaj fizikistoj kaj estis faritaj multaj sciencaj malkovroj. Ĝin fondis Abram Ioffe en jaro 1918. La instituto situas en Sankt-Peterburgo en adreso Politĥniĉeskaja st., 26.

## Branĉoj de la Instituto 
* Centro pri nanoheterostruktura fiziko
* Departemento pri solida elektroniko
* Departemento pri solida fiziko
* Departemento pri fiziko de plasmo, nuklea fiziko kaj astrofiziko
* Departemento pri fiziko de duonkonduktantoj kaj dielektrikoj

## Ligoj 
* Oficia paĝro (en la rusa)

Kategorio:Rusiaj firmaoj
Marcalgergelyi

**Marcalgergelyi** [marcalgergeji] estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Pápa. La loknomo signifas hungare: Marcal-Gregoria.
eta|dekstra|300px|Preĝejo luterana de Marcalgergelyi
* Areo: 8&nbsp;km²
* Loĝantaro: 450
* Poŝtkodo: 9534
* Telefonprefikso: 89
* GPS koordinatoj: 47.31250, 17.26950

## Situo 
Marcalgergelyi situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Marcal, fine de mallonga sakovojo, laŭ fervojo Celldömölk-Pápa. La lasta urbo troviĝas 15 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1343. En la 16-a jarcento la turkoj faris senhoma la vilaĝon. En la 17-a jarcento ĝi refondiĝis. Ĝis 1908 la oficiala nomo estis la pli mallonga *Gergelyi*. Kolĥozo formiĝis en 1959. En Marcalgergelyi migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* luterana preĝejo de 1783, en 1910 trakonstruiĝis, la impona turo estas 52 metrojn alta.

## Famuloj 
En la iama Gergelyi naskiĝis kemiisto Artúr Gergely.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Maria Holl

[eta|La puto de „la malcedema Maria Holl“ ĉe la vinbazaro en [Nördlingen]]
**Maria HOLL** (naskiĝis en 1549 en Altenstadt ĉe Geislingen an der Steige; mortis en 1634) estis gastejestino en Nördlingen, Germanio. Ŝi estis akuzita kiel sorĉistino, sed supervivis la torturon kaj estis malkondamnita.

Maria estis la filino de la oficisto Jerg Löhlin el Altenstadt. La 20-an de majo 1586 ŝi edziniĝis al  Michael Holl en la katedralo de Ulm. Ŝi translokiĝis kun li al Nördlingen, kie ŝi iĝis civitanino la 30-an de majo 1587. La geedzoj malfermis tie la gastejon *"la ora krono"* ĉe la vinbazaro. Pro ĵaluzo pri la bona gastejo, Maria estis akuzita kiel sorĉistino. Ŝi estis la unua virino akuzita kiel sorĉistino, kiu supervivis la torturon. Entute ŝi estis torturita 56-foje. Ŝi ĉiam konfesis dion. Nenia torturo sukcesis dirigi ŝin, ke ŝi estis ligata al la diablo. Multaj civitanoj parolis por ŝi. La 11-an de oktobro 1594 ŝi estis malkondamnita de la akuzo pri sorĉoj.

Ŝia kazo estis unu el la lastaj sorĉistinprocesoj en Nördlingen. Maria Holl supervivis ĉiujn siajn torturintojn. Ŝi mortis en 1634, verŝajne pro la pesto.

## Bibliografio
Dietmar-H. Voges, Nördlinger Hexenprozesse - Gesichtspunkte ihrer historischen Bewertung, in: ders., Nördlingen seit der Reformation. Aus dem Leben einer Stadt, München 1998, S. 46-88

Kategorio:Germanoj de la 16-a jarcento
Kategorio:Germanoj de la 17-a jarcento
Kategorio:Akuzitaj sorĉistinoj
Imunigo

[eta|180px|Imunigo de infano kontraŭ [poliomjelito]]

**Imunigo** estas la enmeto de imunogeno en la korpon de mamulo aŭ homo, por ke ĝi inicu imunreagon. Kiam oni faras tion por kontaktigi la imunsistemon kun patogeno (malsaninicilo), por ke ĝi protektu sin kontraŭ infektomalsano, tiam oni nomas la imunigon vakcino.

Sciencistoj kiel Louis Pasteur kaj Robert Koch multe esploris imunigon.

Ekzistas aktiva kaj pasiva imunigo.

## Aktiva imunigo 
Ĉe aktiva imunigo (protektiga vakcino) la patogeno, kontraŭ kiu la paciento estas vakcinata, estas inokulita en malforta versio, por ke la korpo kreu la antikorpetojn por lukti kontraŭ la patogenon. Kreiĝas memorĉeloj, kiu imunigas la korpon, ĉar ili memoros pri la viruso.
Kiam iu ne estas protektige vakcinata kaj ricevas la viruson, tiam resaniga vakcino povas helpi.

## Pasiva imunigo 
Ĉe pasiva imunigo la korpo ricevas specifajn antikorpetojn (resaniga vakcino). La korpo ne devas mem krei ilin. La avantaĝo estas pli rapida efiko. Malavantaĝo estas, ke la protekto ekzistas nur tiom longe kiom ekzistas la antikorpetoj. Oni uzas pasivan imunigon, kiam ne estas sufiĉe da tempo por aktiva imunigo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bionet.schule.de/~grube/e+h/infdiseu/3_3_de_g.htm 

Kategorio:Imunologio
Svisa nacia teamo de futbalo

La **svisa nacia teamo de futbalo**, germanlingve mallongigite ***Nati*** (IFA: ), estas la landa vira teamo de la Svislanda Futbala Asocio. Ekde junio 2001 trejnisto de la temo estis *Jakob «Köbi» Kuhn*.

Sian unuan internacian matĉon la teamo havis dum la jaro 1905 kontraŭ la franca nacia teamo de futbalo. La ĝis nun plej granda sukceso estas la arĝenta medalo, do la dua loko, en la Somera Olimpiko 1924.

Inter la la 1930-aj kaj 1960-aj jaroj la aŭstro *Karl Rappan* signife influis la svisan nacian teamon: li enkondukis la taktikan manovron "svisa barilo" (germane *Schweizer Riegel*) kaj prizorgis la teamon en tri mondaj futbalaj turniroj. La Futbala Mondpokalo 1954 okazis en Svislando.

Dum la 1960-aj jaroj komenciĝis erao de sensukceso, kiu daŭris preskaŭ tridek jarojn. La nacia trejnisto *Roy Hodgson* reproksimigis la teamon al la pintaj mondaj teamoj, kaj atingis, ke la svisa elekto kvalifikiĝis por la Futbala Mondpokalo 1994 kaj la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1996. Kun la nacia trejnisto *Jakob Kuhn* la teamo kvalifikiĝis por la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2004 kaj la Futbala Mondpokalo 2006. En la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008 la svisa teamo samkiel la aŭstra aŭtomate partoprenis, ĉar la du landoj estis la gastigantoj de la sporta evento kaj laŭtradicie la teamoj de la gastiganta lando partoprenas sen kvalifikiĝo. De somero 2008 ĝis somero 2014, do inter la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008 kaj la Futbala Mondpokalo 2014, la germano Ottmar Hitzfeld estis la nacia trejnisto - li devenas el urbo Lörrach tutproksime de la limo inter Germanio kaj Svislando, proksime de Bazelo, kaj en sia antaŭa profesiado kiel aktiva futbalisto kaj poste futbaltrejnisto proksimume po-duone aktivis en germaniaj kaj en svislandaj teamoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  (de la federacio Svislanda Futbala Asocio, ,  kaj )

## Referencoj 

Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Futbalo
Mino (monunuo)

**Mino** aŭ **min’o** aŭ **minao**  (hebree: מָנֶה /māné/, greke: *μνᾶ*, latine: *mina*) estis antikva sumera-babilona-greka mezurunuo de pezo kaj poste ankaŭ monunuo.

La mino estis unue orienta masunuo, kiun transprenis la grekoj, tiel en Ateno ĝi korespondis al la maso de 434 ±3 gramoj.

En la plej antikva sumera-babilona 60-uma sistemo
:: 1 talanto = 60 minaoj = 3600 sikloj.

Diodoro Sikulo skribas, ke la Balearaj ĵetilistoj servintaj Hamilkaron dum la batalo ĉe la kapo Eknomo (256 a.K.) ĵetis ŝtonojn pezaj je unu mino (libro 19, 109). La nomo de la moderna tera mino certe baziĝas sur la simileco kun la formo de la Antikva masunuo.

El unu mino da arĝento oni premis 100 draĥmojn. 60 minoj korespondis al unu talanto.

## La greka mino en la antikva monsistemo 
:1 talanto = 60 minoj

:1 mino = 100 drakmoj

:1 statero = 2 drakmoj

:1 drakmo = 6 oboloj

## Fotogalerio 

Image:Mina Athens.PNG|Mino de Ateno.
Image:Mina Chios.PNG|Mino de Ĥio.
Image:Mina Antiochus IV.PNG|Mino de Antioĥo la 4-a Epifano.
Image:Mina Antiochus of Syria.PNG|Mino de Antioĥio.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Tyll Kroha: *Münzen sammeln.* Ein Handbuch für Sammler und Liebhaber. Klinkhardt & Biermann, Braunschweig 1961, 1968, München 1985 (6.Aufl.). ISBN 3-7814-0249-5

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Moneroj
Kategorio:Historio de Grekio
Árpád Antal

**ANTAL Árpád** estis rumanuja hungara literaturhistoriisto, universitata profesoro naskita en Lunga (Târgu Secuiesc) la 24-an de julio 1925 kaj mortinta en Kluĵo la 6-an de julio 2010. Li estis la patro de ĵurnalisto, redaktoro Áron Antal Tövissi.

## Biografio 
La mezlernejon Árpád Antal finis en Târgu Secuiesc en 1944 kaj la fakon de hungara lingvo kaj literaturo en Bolyai Tudományegyetem en 1948. Li estis ano de la Móricz Zsigmond Kollégium. Li estis profesoro de 1959 de la katedro de hungara literaturhistorio, redakcikomisiano de NyIrK. Lia fakkampo estas la hungara literaturo en 19-a jarcento.

## Volumoj 
* *Szentiváni Mihály* monografio (1958);
* *A magyar irodalom a reformkorban és az 1848-49-es polgári demokratikus forradalom idején* (egyetemi jegyzet, Kv. 1959);
* *Bevezetés a magyar filológiába* (kun Dezső Balogh, egyetemi jegyzet, Kv. 1962);
* *A magyar irodalom a reformkorban és 1848-49-ben* (1979).
* *Kriza János [kun József Faragó kaj Attila Szabó T., Bk., 1965, 2. átdolg. kiad., Kvár, 1971;
* *Magyar irodalom* - Irodalmi szöveggyűjtemény, tankönyvek, szerk. (kun László Kocziány), Bk., 1973;
* *Arany és Petőfi levelezése*, enkonduko, notoj, Bk., 1973;
* Vörösmarty Mihály: *Gondolatok a könyvtárban*, notoj, Kvár, 1983;
* *György Lajos életműve'', red, Kvár, 1992.

## Fonto 
* Romániai Magyar irodalmi Lexikonhttp://mek.oszk.hu/03600/03628/

Kategorio:Rumanujaj hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj literatursciencistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaroj
Attila Zsolt Papp

**PAPP Attila Zsolt** estas rumanuja hungara poeto, ĵurnalisto, ano de E-MIL naskita en Lugoj la 10-an de marto 1979.

## Biografio 
Attila Zsolt Papp finis la mezlernejon en Gheorgheni en 1997 kaj hungaran-rumanan lingvojn en la Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo inter 1998 kaj 2002. Inter 2003 kaj 2007 li pristudis en Universitato Sapientia de Kluĵo fotoarton-filmarton-medifakon. Ekde 2002 li estis rubrikredaktoro de Krónika, ekde 2003 publicisto kaj redaktoro ties kultura kaj publikviva aldonaĵo *Szempont*. Li estas ano de E-MIL kaj *Fiatal Írók Szövetsége*. De 10-a de februaro 2014 li estas ĉefredaktoro de interreta portalo http://foter.ro/.

## Premioj 
* 2003 - Premio por la plej bona unua libro de 2002 de la Rumanuja Ligo de Verkistoj;
* 2002 - Premio András Mikó;
* 2002 - Unua premio en kritikkonkurso de revuo LkKT.
* 2014 - Literatura premio László Csiki

## Volumoj 
* *A Dél kísértése* (poemoj, Erdélyi Híradó, Kolozsvár), 2002.
* *Vízimozi*, (poemoj, Erdélyi Híradó Kiadó, 2014.

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

## Eksteraj ligiloj 
* Interreta portalo Főtérhungare

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Detestande feritatis

[eta|dekstra|[Skulptaĵo de la papo Bonifaco la 8-a, verkinto de la dekreto *Detestande feritatis*.]]
***Detestande feritatis*** (latine) estas papa dekreto, kiun eldonis la papo Bonifaco la 8-a la 27-an de septembro 1299 kaj denove la 18-an de februaro 1300. Ĝi proklamas lian firman oponon kontraŭ la dispecigo de kadavroj, sed ankaŭ kaj ĉefe ties dismembrado.

Longtempe oni pravigis tian praktikon per pli facila transporto de la kadavro de la mortoloko al tiu de la entombigo. Multaj testamentoj montras, ke ĝi eĉ estiĝis vola. La papa teksto konsilas kontraŭe entombigi la kadavron sur la mortoloko, ĝis ĝi estos putrinta por eltombigi ĝin kaj transporti al la fina ripozloko.

La puno estis ekskomuniko.

Laŭ Agostino Parvicini Bagliani, oni konsideru la dekreton kiel *"oficiala kaj solena interveno favore al la integreco de la homa korpo: eble la plej solena de la tuta mezepoko*". .

Laŭ la epistemologo Rafael Mandressi, la *Detestande feritatis* tute ne malpermesis, kiel oni longe opiniis, la evoluon de la antropotomio: *"oni sekciis antaŭ la dekretalo, oni sekciis same tuj poste*". Aldone ĝi iĝis rapide senobjekta, ĉar en Francio preskaŭ ĉiuj reĝoj kaj reĝinoj ekde Filipo la 4-a ricevis specialajn permesojn de la papoj por ne sekvi la dekreton.

## Referencoj 
*
Kategorio:Historio de la medicino
Kategorio:Funebro
Kategorio:1299
Pápateszér

**Pápateszér** [pApatesEr] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Pápa. La slava vorto tesar signifas: ĉarpentisto.
eta|Preĝejo de Pápateszér
* Areo: 31&nbsp;km²
* Supermara alteco: 185 m
* Loĝantaro: 1290
* Poŝtkodo: 8556
* Telefonprefikso: 89

## Situo 
Pápateszér situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ iama fervojo Tatabánya-Pápa. Pannonhalma troviĝas 24, Pápa 25, Győr 50 km-ojn for. Zsörk estis malgranda vilaĝo kiu nuntempe ĝi apartenas al la vilaĝo Pápateszér.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. Antaŭ la hungaroj romianoj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1292. Tiam la kampoj apartenis al la reĝino. Post la turkoj multe da akvomuelejoj funkciis. Inter 1905-2007 fervojo trafikis. En 1920 fabriko pri brikoj ekfunkciis. En 1951 kolĥozo pri *Konstitucio* formiĝis.

Vilaĝservoj estas lernejo, akvodukto ekde 1992, gasodukto ekde 1996, telefona reto ekde 1994.

## Vidindaĵoj 
* baroka romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1778
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj

## Famuloj 
En Pápateszér naskiĝis skulptisto Tibor Szemenyey-Nagy.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Aŭstria nacia teamo de futbalo

La **aŭstria nacia teamo de futbalo** estas la oficiala futbalista teamo de la mezeŭropa lando Aŭstrio. Ekde novembro 2011 la trejnisto kaj manaĝero estas la sviso *Marcel Koller*. Siajn enlandajn matĉojn la teamo okazigas en la stadiono *Ernst-Happel* en Vieno.

Sian unuan internacian matĉon la teamo havis dum la jaro 1902 kontraŭ la hungara nacia teamo de futbalo. Unuan kulminon la teamo travivis dum la 1930-aj jaroj sub la teama ĉefo *Hugo Meisl*: la 16-an de majo 1931 la "mirakla teamo" sukcesis premi la skotan nacian teamon de futbalo en malvenkon - la unua malvenko de la skota teamo entute sur la eŭropa kontinento. Post la anekso de Aŭstrio fare de Nazia Germanio (aŭ la "aliĝo" al la najbara diktatora regno) la aŭstra nacia futbalista teamo malfondiĝis kaj post la Dua Mondmilito novkreiĝis. 

Unue eblis ankoraŭ daŭrigi la antaŭmilitajn sukcesojn: dum la maĉtoj de la Futbala Mondpokalo 1954 la teamo post Germanio kaj Hungario atingis la trian lokon. Post sekve longa nesukcesa fazo la teamo kadre la Futbala Mondpokalo 1978 en Argentino atingis la kvaronfinalon, do denove estis inter la ok plej bonaj mondaj teamoj: kadre de la turniro ĝi venkis la teamon de Germanio, kiu estis la oficanta monda ĉampiono – siatempe sensacio. La lasta konvinka prezento de la nacia teamo estis kadre de la Futbala Mondpokalo 1998 en Francio. En la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008 la aŭstra teamo samkiel la svisa aŭtomate partoprenis, ĉar la du landoj estis la gastigantoj de la sporta evento kaj laŭtradicie la teamoj de la gastiganta lando partoprenas sen kvalifikiĝo.

Aktuale, la trejnisto de la nacia teamo estas , kaj la teamestro estas . Laŭ la stato de oktobro 2023, la entute plej multajn golojn (44) atingis *Toni Polster* kaj la plej multajn internaciajn matĉojn (108) kadre de la teamo partoprenis la futbalisto *Marko Arnautović*.

[eta|maldekstra|400px|la aŭstra nacia teamo de futbalo en kvalifikiga matĉo de la [Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012 kontraŭ la teamo de Azerbajĝano la 8-an de oktobro 2010 en Vieno]]

Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Futbalo
Castricum

Dosiero:Loudspeaker.svg**Castricum** ()
estas vilaĝo kaj municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, en la okcidenta parto de la lando. Komence de  en la municipo vivis  kaj havas areon de 59,93 km² (de kiu 10,35 km² estas akvo).

## Nomo 
Kelkaj lokuloj asertas ke la nomo 'Castricum' devenas de la latinaj vortoj 'castri locus', kio signifas 'armean kampadejon'. Sed la situo de Castricum estis dum la romia tempo malproksime de la limoj de la imperio kaj tie neniam estis daŭra romia kampadejo.

## Aliaj loĝlokoj en la municipo 
Vilaĝoj:
* Akersloot, Bakkum, Bakkum-Noord, Castricum aan Zee, De Woude, Dusseldorp kaj Limmen.

Vilaĝetoj:
* Boekel, Klein Dorregeest, Kogerpolder (parte), Molendijk, Noord-Bakkum, Noord-End, Oosterbuurt, Schulpstet, Starting kaj Stierop

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|dekstra|380px|Mapo ĉ. 1870

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Municipoj de Nord-Holando
Kategorio:Banlokoj
LEA/G MAGAZINO

**LEA/G MAGAZINO** estis organo de LEA/G (Libera Esperanto-Asocio) kiu fondiĝis en 1956.

En aprilo 1947 unuiĝis 33 germanaj Esperanto-grupoj kaj landaj asocioj dum la interzona konferenco. Reorganizita estis GEA. La delegitoj reprezentis ĉiujn politikajn kaj kulturajn skolojn. Ili rezoluciis la neŭtralecon de GEA kontraŭe de ekzistantaj Esperanto-mondorganizoj UEA kaj SAT. 

Sed dum la GEA-kongreso 1955 en Neustadt oni decidis por enkorpiĝo de GEA en UEA. Tio signifis rompon de la kontrakto de 1947. Parto de la laborist-esperantistoj eksiĝis el GEA kaj fondis en 1956 propran organizon sub la nomo Libera Esperanto-Asocio, "libera" por esprimi la sendependencon de la Esperanto-movado en Germanio.

Ekde 2000 LEA/G MAGAZINO inkluzivis la organon de la Aŭstria Socialista Ligo Esperantista (ASLE - antaŭe ALLE) "La Socialisto". 

2004 aperis la lasta numero de LEA/G MAGAZINO kun la informo ke la filo de aŭstra esperantisto d-ro Rudolf Fischer *[FIŝer]*, fariĝis ŝtata prezidento de Aŭstrio, d-ro Heinz Fischer.

## Ligiloj 
* https://www.bibkat.de/deb/medium/leag-magazino/?back=/deb/%3Fpage%3D39%26notation%3D9  Lea/G Magazino 1978 - 2004 en bibkat.de
* https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/LEAGMagazino/ Lea/G Magazino en bitarkivo.org

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Valzoj

[eta|300ra|dekstra|Tipa valza [trunkodomo.]]
La **valzoj** (alemana lingvo:Valser; germana lingvo: Walser) estas alemana tribo vivanta en la alpa regiono. La valzoj parolas supregalemanan dialekton, la tiel nomitan *valzan germanan*. La valza popolo en mezepoko disvastiĝis el la hodiaŭa svisa Kantono Valezo en vastan parton de la alpa regiono en la hodiaŭaj Svislando, Liĥtenŝtejno, Aŭstrio kaj Norditalio.

## Historio 
Antaŭ proksimume 1000 jaroj la valsoj atingis dum sia migrado venante de la Berna Oberlando la valon Goms en Valezo kaj setlis iom post iom en la tuta supra Rodan-Valo.

En la 13-a kaj 14-a jarcento unuopaj grupoj de valzoj komencis forlasi la Rodan-Valon kaj migradis en ĉiujn direktojn, ĉefe tamen al oriento. Tial oni trovas en multaj lokoj en la Centraj Alpoj hodiaŭ valzajn vilaĝojn. En Grizono la almigrado de valzoj en mezepoko fortigis la alemanigon de la romanĉlingvaj valoj, kiuj jam de malsupre estis sub la premo de alemanaj almigrantoj.

## Literaturo 
* Karl Bohnenberger: *Die Mundart der deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten*. Huber, Frauenfeld 1913 (Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik 6).
* Paul Zinsli: *Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Piemont. Erbe, Dasein, Wesen*. Huber, Frauenfeld 1968 (7. ergänzte Auflage. Verlag Bündner Monatsblatt, Chur 2002, ISBN 3-905241-17-X).
* Vereinigung für Walsertum (Hrsg.): *Die Walser. Ein Arbeitsheft für Schulen.* 3. Auflage. Verlag „Wir Walser“, Brig 1998.

## Eksteraj ligiloj 
* Internacia Asocio Valza - retpaĝaro.
* Valzoj de Grizono. 
* Seminaria eseo pri la Valzoj en Triesenberg.  (PDF)
* Internacia portalo porvalza.
* Vorarlbergaj valzoj.
* Atlaso lingva pri la sudaj valzoj.
* Virtuala valza muzeo.
* Artikolo en la gazeto *Der Standard* pri la akiro de la montaro fare de la valzoj.
* Itala paĝaro pri la valzoj. 

Kategorio:Historio de Svislando
Kategorio:Kantono Valezo
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Liĥtenŝtejno
Kategorio:Alpoj
Wartau

## Pri la komunumo 
**Wartau** estas komunumo en la elektodistrikto Werdenberg, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 4987 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Wartau situas en la Sankt-Gala Rejnvalo inter la monto Gonzen en okcidento unuflanke kaj aliflanke en oriento la bordo de la rivero Rejno, kiu estas la landlimo kun la princlando Liĥtenŝtejno. En nordo la komunumo limas al Sevelen kaj en sudo kaj oriento al la elektodistrikto Sarganslando. La komunumo konsistas el la vilaĝoj **Weite** (poŝtkodo: 9476), **Fontnas** (poŝtkodo: 9476), **Trübbach** (poŝtkodo: 9477),
**Azmoos** (poŝtkodo: 9478), **Malans** (poŝtkodo: 9479) **Oberschan** (poŝtkodo: 9479) kaj **Gretschins** (poŝtkodo: 9479). Krome al la komunumo apartenas la setlejoj **Plattis**, **Murris** kaj **Matug**.

## Trafiko 
La municipoj Weite kaj Trübbach posedas stacidomon ĉe la trajnlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Buchs SG al Sargans. La ceteraj municipoj atingeblas per poŝtaŭtobusoj kaj loka buso de Liĥtenstejno. Tra la komunumo ankaŭ pasas la nacia aŭtoŝoseo A13.

## Historio 
Arkeologaj trovaĵoj de semmaterialo pruvis, ke sur la teritorio de Wartau jam en la jaro 6000 antaŭ Kristo ekzistis kamparanoj, kiuj konis agrikulturon. Tiuj trovaĵoj el la meza ŝtonepoko apartenas al la plej malnovaj spuroj pri agrikulturo en Svislando. Komence de la 14-a jarcento eksetlis sur la teritorio de la komunumo valzoj.

## Vidu ankaŭ 
* Weite (stacidomo)
* Trübbach (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Wartau
Turka nacia teamo de futbalo

La **turka nacia teamo de futbalo** estas la oficiala futbalista teamo de la grandparte azia, sed malgrandparte ankaŭ eŭropa lando Turkio. Kadre de la kontinentaj futbalaj turniroj, la teamo orientiĝas okcidenten kaj partoprenas en la Eŭropaj Futbal-Ĉampionadoj - lastfoje en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008. Ekde junio 2005 ĝis 2009 la nacia trejnisto estis Fatih Terim.

Dum junio 2008 la teamo havis la 16-an lokon en la rangolisto de la monda futbalista federacio FIFA. Plej granda sukceso estas la tria loko en la Futbala Mondpokalo 2002 sub la tiama nacia trejnisto *Şenol Güneş* .

La teamo en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008 estis duonfinalisto, do atingis la trian pozicion. Por la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012 en Pollando kaj Ukrainio la teamo tamen ne kvalifikiĝis. Ekde la jaro 2011, la nacia trejnisto kaj manaĝero estas *Abdullah Avcı*.

eta|altdekstre=1.5|maldekstra|


Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Futbalo
Kroata nacia teamo de futbalo

La **kroata nacia teamo de futbalo** estas la oficiala futbalista teamo de la sudorienteŭropa lando Kroatio. La ĝis nun plej granda sukceso de la teamo estis la tria loko kadre de la Futbala Mondpokalo 1998 en Francio.

Ekde la , la trejnisto de la teamo estas ''*, kaj laŭ la stato de somero 2024 la entute plej multajn golojn (45) atingis *Davor Šuker'' kaj la plej multajn internaciajn matĉojn (145) kadre de la kroata teamo partoprenis la futbalisto Luka Modrić.

La teamo ankaŭ partoprenis en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008, atinginte la kvaronfinalon, kaj aparte sukcese partoprenis en la Futbala Mondpokalo 2018, kie ĝi atingis la duan lokon kaj venkiĝis nur en la finala matĉo kontraŭ la franca teamo. La kroata teamo gajnis kiel premio por la Futbala Mondpokalo 2018 23,6 milionojn da eŭroj, kiujn la sportistoj komplete donaci por malriĉaj infanoj. La teamano Luka Modrić en tiu turniro gajnis la "oran pilkon" kaj oni nomis lin tie la Plej bona ludisto de la Futbala Mondpokalo 2018. 

Aktuale, la trejnisto de la nacia teamo daŭre estas , kaj la teamestro estas .


Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Futbalo
Bassam Tibi

**Bassam TIBI** [basAm TIbi], (; naskiĝis la  en Damasko), estas sciencisto kaj aktivisto pro interkultura kompreniĝo kaj paco.

Li estas de malnova damaska familio (Banu al-TIBI), muzulmano kaj germana-ŝtatanulo. Bassam Tibi studis socialsciencon, filozofion kaj historion en la Universitato de Frankfurto ĉe Majno, kiam li 1971 doktoriĝis. Li instruas internaciajn rilatojn en la Universitato de Göttingen ekde 1973. Li profesoriĝis 1981 en la Universitato de Hamburgo.

Li estis profesoro kaj sciencisto en multaj lokoj, ekzemple '** kaj **' en la Universitato Harvard kaj '** kaj profesoro en la Islama Universitato de Ĝakarto, Indonezio. Li estas ankaŭ profesoro en Universitato de Kartumo en Sudano, Universitato de Jaundo en Kameruno, Universitato Princeton kaj Universitato de Kalifornio, Berkeley en Usono kaj en la Universitato Bilkent en Turkio.

En la jaro 1995 li estis honorata kun la **' kaj 2003 kun juda profesoro Michael WOLFFSOHN li ricevis jarpremion de la ''* en (Zuriko) .

## Gravaj Verkoj 
* *Vom Gottesreich zum Nationalstaat. Islam und panarabischer Nationalismus*
* *Conflict and War in the Middle East.* 1998
* *Die neue Weltunordnung. Westliche Dominanz und islamischer Fundamentalismus.* Berlin, 1999.
* *Europa ohne Identität? Die Krise der multikulturellen Gesellschaft*: Goldmann 2000
* *Islam between Culture and Politics.* 2001.
* *Kreuzzug und Djihad, Der Islam und die christliche Welt.* München: Goldmann 2001.
* *The Challenge of Fundamentalism. Political Islam and the New World Disorder*: University of California Press. Nova eldono 2002
* *Die fundamentalistische Herausforderung. Der Islam und die Weltpolitik.'' München 2003

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj politologoj
Kategorio:Eŭropaj islamanoj
Pugnokarambolo

eta|
eta|dekstra|250ra|Pugnokarambolo
**Pugnokarambolo** estas tipo de amika gesto, simila al manpremo aŭ alt-frapo (alt-kvino, angle *high five*). Ĝi okazas inter du personoj tuŝante facile iliajn pugnojn.

Ĝi disvastiĝis ĉefe en Usono ekde la 1970-aj jaroj, kiam afrik-usonanoj korbopilkistoj ĝojis per tio. La gesto estas uzata nuntempe inter junuloj kaj afrik-usonanoj.

Konata pugnokarambolo okazis inter Barack Obama kaj lia edzino Michelle Obama ĉe prezidenta kampanjo de Obama en Saint Paul (Minesoto), la 3-an de junio Saint Paul (Minesoto). (YouTube video)

Kategorio:Salutoj
Kategorio:Gestoj
Kategorio:Senparola komunikado
Will Smith

**Willard Christopher SMITH, Jr.** (konata kiel **Will Smith**, naskiĝis la 25-an de septembro 1968 en Filadelfio, Usono) estas  Usona aktoro kaj repisto. Will Smith famiĝis kiel repisto en la okdekaj jaroj. Li vere famiĝis kiel la ĉef-rolulo de la televida serio *The Fresh Prince of Bell Air*, kiu komenciĝis en 1990. En la serio Will Smith estas junulo kiu kreskis en malriĉa kvartalo de Filadelfio, sed estas sendita de la patrino vivi kun riĉaj parencoj en Bel Air. Smith ankaŭ havis la ĉefajn rolojn en la filmoj *Men in Black*, *Independence Day*, *I Am Legend*, Hitch kaj *Ali*.

Laŭ la stato de 2023 li kun sia familio vivas en la protektita urbeto Hidden Hills, iom pli ol 40 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de Los-Anĝeleso kaj de Holivudo, kun multaj same socie konataj najbaroj.

## Filmaro 
* Mi, roboto

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de septembro
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj radioaktoroj
Kategorio:Usonaj humuristoj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj televidproduktoroj
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Repistoj
Kategorio:Usonaj komponistoj
Kategorio:Kantaŭtoroj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj filantropoj
Kategorio:Usonaj entreprenistoj
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Ĉeĥa nacia teamo de futbalo

eta|2014
La **ĉeĥa nacia teamo de futbalo** formale estas unu el du posteuloj de la ĉeĥoslovaka nacia teamo de futbalo, kune kun la slovaka nacia teamo de futbalo. Kvankam Ĉeĥoslovakio malfondiĝis fine de la jaro 1992 kaj sekve apartiĝis al la sendependaj ŝatoj Ĉeĥio kaj Slovakio, la ĉeĥoslovaka nacia furbalista teamo ankoraŭ plufunkciis ĝis la fino de 1993: ĝi estis inter la plej bonaj naciaj teamoj de futbalo tutmonde kaj sukcese progresis en mondaj kaj kontinentaj turniroj. La plej grandaj sukcesoj estis la gajno de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1976, du duaj lokoj en la Futbala Mondpokalo (1934 kaj 1962) kaj la gajno de la disciplino futbalo en la Somera Olimpiko 1980 en Moskvo.

Kiel pinta sportistaro de la Bohemia-Moravia Futbala Ascio la ĉeĥa teamo dum la jaro 1994 novformiĝis kaj nuntempe konsideriĝas unu el la plej fortaj naciaj futbalistaj teamoj de Eŭropo. Sian ĝis nun plej grandan sportan sukceson la teamo havis kadre de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1996 en Anglio, kie ĝi nur post plilongigo de la finala matĉo malvenkis kontraŭ la germana nacia teamo de futbalo kaj do atingis la duan lokon. Dum la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2000 la teamo nur atingis la fazon de la grupaj ludoj, sed kadre de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2004 atingis la duonfinalon, do estis inter la kvar plej bonaj eŭropaj teamoj.

Dum la Futbala Mondpokalo 2006 Ĉeĥio unuafoje kvalifikiĝis por monda futbala turniro, sed nur atingis la fazon de la grupaj ludoj. La teamo ankaŭ partoprenis en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008. Por la Futbala Mondpokalo 2010 la ĉeĥa teamo ne kvalifikiĝis.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉeĥia Futbala Asocio
* Ĉeĥoslovaka nacia teamo de futbalo
* Petr Čech

Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Kategorio:Futbalo en Ĉeĥio
Mezőlak

**Mezőlak** [mezOlak] estas vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Pápa. La loknomo signifas: herbejo-dometo.
## Bazaj informoj 
* Areo: 22&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1070
* Poŝtkodo: 8514
* Telefonprefikso: 89

## Situo
Mezőlak situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Celldömölk-Pápa.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1286 en formo *Mezenlak*. La kampoj longe apartenis al familio Zámbó. Dum la turkoj fortikaĵo de Pápa defendis la vilaĝon, tamen okazis, ke la loĝantaro devis rifuĝi al marĉo. Ekde 1929 funkcias kurento. En 1935 incendio okazis. Dum la socialismo kolĥozo pri *Kinizsi* [kiniĵi] funkciis.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, kulturdomo, poŝto, apoteko, kuracejo, sportejo, grupo de katolikoj, kalvinanoj kaj luteranoj.

## Vidindaĵoj
* Kalvinana preĝejo (Mezőlak)

## Famuloj 
En Mezőlak naskiĝis kalvinana pastoro Rezső Szíj.

Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém