open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lopadotemakhoselakhogaleokranioleipsanodrimypotrimmatosilphiokarabomelitokatakekhymenokikhlepikossyphophattoperisteralektryonoptekephalliokinklopeleiolagōiosiraiobaphētraganopterygṓn

**Lopado&shy;temakho&shy;selakho&shy;galeo&shy;kranio&shy;leipsano&shy;drim&shy;ypo&shy;trimmato&shy;silphio&shy;karabo&shy;melito&shy;katakekhy&shy;meno&shy;kikhl&shy;epi&shy;kossypho&shy;phatto&shy;perister&shy;alektryon&shy;opte&shy;kephallio&shy;kinklo&shy;peleio&shy;lagōio&shy;siraio&shy;baphē&shy;tragano&shy;pterygṓn** 
estas fantazia plado en la komedio* Ἐκκλησιάζουσαι* ( *Ekklēsiádzousai* = la kunvenantinaro) de Aristofano. 

## La plej longa greka vorto 
La vorto etendiĝas sur 6 versoj kaj duono (1169-1175) :

:*Lopadotemakhoselakhogaleo-*
:*kranioleipsanodrimypotrimmato-*
:*silphiokarabomelitokatakekhymeno-*
:*kikhlepikossyphophattoperistera-*
:*lektryonoptekephalliokinklope-*
:*leiolagōiosiraiobaphētraga-*
:*nopterygṓn*

Antikvgreke:
:
:
:
:
:
:
:

Kategorio:Plej longaj vortoj
Kategorio:Fikciaj objektoj
Moulin Rouge

**Moulin Rouge** ( france: "Ruĝa Muelejo") estas mondkonata franca kabaredo, kiu troviĝas en Pigalle, en *Boulevard de Clichy*, proksime de Montmartre, en Parizo. La kabaredon konstruis en la jaro 1889 Joseph Oller, kiu tiutempe proprumis jam la konatan Olympion.

Dum multaj dekjaroj en la spacoj de Moulin Rouge prezentis sin multe da famaj artistoj, kiel ekzemple La Goulue, Josephine Baker, Frank Sinatra, Jean Gabin, Yvette Guilbert, Jane Avril, Mistinguett, Le Pétomane, Édith Piaf, Ella Fitzgerald kaj multaj aliaj. Pri tiu ĉi kabaredo estis filmitaj ankaŭ kelke da tutvesperaj filmoj, filmaj dokumentoj kaj rakontoj. Ĝenerale ĝi apartenas al la plej vizitataj lokoj en Parizo. Pentristo Henri de Toulouse-Lautrec famiĝis ankaŭ danke al tiu ĉi kabaredo.

[maldekstra|eta|[Henri de Toulouse-Lautrec:*La danse au Moulin Rouge* (1890)]] [centra|eta|Afiŝo de [Jules Cheret:*Moulin Rouge, Paris, Cancan* (1890)]]

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Moulin Rouge Paris - Oficiala paĝaro de la kabaredo 


Kategorio:Spektaklejoj de Parizo
Kategorio:Konstruaĵoj en la 18-a arondismento de Parizo
Kategorio:Aperis en 1889
Kőszárhegy

**Kőszárhegy** [kOsArhedj] estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza** Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Székesfehérvár. La loknomo estas hungare: ŝtono-stipo-monto.

## Bazaj informoj 
* Areo: 6&nbsp;km²
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 1360
* Poŝtkodo: 8152
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ fervojo kaj (malnova) ĉefvojo inter Budapeŝto kaj norda Balatono, aŭtoŝoseo M7 estas proksime. Apude estas monto 228 m-ojn alta havanta la saman nomon, kiel la komunumo. Apude motokrosejo funkcias.

## Historio 
Pli frue la loko apartenis al Szabadbattyán, havanta farmojn. Depost la turka erao la bienoj apartenis al grafa familio **Batthyány** (batjani).

La setlejo memstariĝis en 1931.

Ĉe la monto oni trovis arĝentan trezoron, kiu estas impona objekto de Hungara Nacia Muzeo. Oni supozas, ke tio estas parto de Trezoroj Seuso.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Robert Beekes

**Robert S. P. BEEKES** (naskiĝis en Haarlem en 1937) estas  emerita profesoro pri Kompara Hindeŭropa Lingvistiko ĉe la Universitato de Leiden kaj aŭtoro de multaj libroj pri la pra-hindeŭropa lingvo.

Profesoro Beekes estas aldone gvidanta specialisto pri la etruska lingvo kaj kunaŭtoro kun L.B. Van der Meer de *De Etrusken Spreken* Muiderberg: Coutinho, 1991. Li proponas teorion pri orienta origino por la Etruskoj.

Aktuale Beekes laboras pri la antaŭgreka lingvo, ne-hindeŭropa lingvo iam parolata en Grekio antaŭ ol alvenis la helena lingvo. Pro tio ke tiu pralingvo ne havis skriban formon, Beekes akiras sian informon pri ĝi de vortoj en la klasika helena lingvo kiuj montras ne-grekan strukturon kaj evoluon.

## Referencoj 
Kategorio:Nederlandaj lingvistoj
Pan European Game Information

**Pan-European Game Information** (**PEGI**, Tuteŭropa ludoinformo) estas la unua eŭropa sistemo por klasifiko de videoludoj. Ĝi helpu al konsumantoj, ekzemple al gepatroj elekti la ĝustan videoludon. Evoluigite de la Interaktiva Programarofederacio de Eŭropo la libervola sistemo estis enkondukata en 2003. La klasifiko konsistas el du partoj: la rekomendo pri aĝolimo kaj la takso de enhavo, prezentita per simbolo.
En Portugalio oni efektivigis malgrandajn ŝanĝojn de la sistemo por plenumi naciajn leĝojn. En Unuiĝinta Reĝlando PEGI ne sufiĉas ĉe ludoj kun endanĝeriga enhavo por la junularo, tiaj produktoj devas esti permesitaj per la BBFC-sistemo. Germanio ne enkondukis la klasifikadon PEGI, sed uzas la devigan USK-sistemon.

## Aĝolimoj 
* 25px - de la 3-a jaro (25px je 2009)
* 25px - de la 4-a jaro (adapto en Portugalujo)
* 25px - de la 7-a jaro (25px je 2009)
* 25px - de la 6-a jaro (adapto en Portugalujo)
* 25px - de la 12-a jaro (25px je 2009)
* 25px - de la 16-a jaro (25px je 2009)
* 25px - de la 18-a jaro (25px je 2009)

## Simboloj 
* : Violento
* : Seksumado
* Narkotaĵoj
* : La ludo povus timigi infanojn
* : La ludo enhavas insultojn
* : Diskriminacio
* : Hazardludo
* :

## Listo de ŝtatoj uzantaj la PEGI-sistemon 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (nur rilate al la svisa kaj aŭstra merkato)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 20px Kipro
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (kun naciaj apartaĵoj)
* 
* 
* 
* 
* 
* 20px Unuiĝinta Reĝlando

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de PEGI

Kategorio:Videoludoj
Úrhida

**Úrhida** [Urhida] estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza** Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Székesfehérvár. La loknomo estas hungare: ponto-de-Dio. Dum la historio la regiono estis marĉa. Verŝajne estis tie trapasejo, tion signifas la ponto.

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 &nbsp;km²
* koordinatoj: 47°07′50″N 18°19′55″E﻿
* Loĝantaro: 1680
* Poŝtkodo: 8142
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
La vilaĝo situas en fino de sakovojo el la proksima Székesfehérvár. Polgárdi troviĝas 10, Székesfehérvár 13, Berhida 19, Várpalota 20, Lepsény 21, Balatonkenese 24&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1009. Tiam la grava trapesejo estis urbeto. La komunumo ligiĝas al Székesfehérvár, ankaŭ la historio estas la sama. La loĝantaro laboras en la departementejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Granda) Dipatrino de 1937

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Vintra Olimpiko 1988

## Partoprenantoj 
* *
* 
* 
* 
*  
* 
* *
*  
* 
*  
* 
* 
*  
* 
* * 
* * 
* 
* 
*  
*  
* 
* *
* *
*  
* 
* 
* 
* *
* 
* * 
*  
* * 
* * 
*  
*  
* *
* *
* *
* * 
* 
* *
* *
* 
* * 
*  
*  
* 
* * 
*  
* *
* *
* 
* 
* 
* *
* 
* * 

## Medala Klasifiko 
----
----

----
----

Kategorio:1988 en Kanado
Kategorio:Kalgario
Malsanokosta asekuro

**Malsanokosta asekuro** - ofte en Esperanto pli koncizigita al *malsanasekuro* aŭ ankoraŭ pli mallonge *sanasekuro* - estas tipo de asekuro en kiu la asekura kompanio pagas la medicinajn kostojn, kiam asekurato malsaniĝas pro malsanoj kovritaj de la asekura kontrakto aŭ iĝas viktimo de akcidento. La asekura kompanio povas esti ŝtata aŭ privata entrepreno.

En la unuopaj naciaj lingvoj la tipo asekuro havas diversajn nomon: ekzemple en la angla temas pri *health insurance*, do "sanasekuro", en la germana kontraste temas pri *Krankenversicherung* do "malsanula asekuro", kvankam ekde la komenco de la 21-a jarcento en tiu lingvo ankaŭ iĝis mode la termino *Gesundheitsversicherung*, do same "sanasekuro", aŭ en la nederlanda lingvo ekzakte estas "malsanokosta asekuro" (*ziektekostenverzekering*). Kompreneble tia asekuro ne garantias perfektan sanecon, tial la komplika nomo malsanokosta asekuro pli akuratas, sed la formo sanasekuro ne nur pli mallongas kaj tial pli praktikas, sed ankaŭ estas entute impresas pli pozitive kaj pli taŭgas por reklamo - ĝi estas eŭfemismo, do "plibeligita vorto".


Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Sano
Trezoroj Seuso

**Trezoroj Seuso** estas luksa impona servicaro el pura arĝento iam uzita en Panonio, apud Balatono. Ĝi konsistas el kruĉoj, vazoj, ujoj, teleroj kaj similaj.

Nomo de la origina posedinto estis romiana riĉulo Seuso. Lia nomo estas surskribita sur telero, krome Balatono (latine **Pelso**) estas prezentita kaj eĉ surskribita sur telerego. Ĉiuj eroj estas pompaj ĉizistaj majstraĵoj. La valoro estas netaksebla, tamen hungaroj diras, ke ĝi estas pli valora, ol la hungara ora krono.

Onidire la trezoroj estis trovitaj en 1945, kiam germanaj soldatoj kovris ĝin. Ŝajnas, en 1975 juna amatora arkeologo denove trovis ĝin ĉe Kőszárhegy, sed li ne taksis tro alta la trovaĵojn. Li kontaktiĝis kun cigano, kiu supozis la trezorojn nur stano, kaj interesiĝis nur pri la
kupra kaldrono, en kiu la servico troviĝis. Poste la junulo mortis. Laŭ la polica raporto okazis sinmortigo, tamen oni trovis la kadavron pendumita, dume la piedoj tuŝis la teron! Verŝajne okazis murdo kaj la trezoroj malaperis.

Parto de la arkeologiaĵo aperis en la nigra merkato, por kiu tri landoj procesis. Baldaŭ iom da arĝentaĵoj aperis ĉe Sotheby’s (satbi)
komerca firmao. Fine en Nov-Jorko proceso komenciĝis inter 3 landoj kaj la nuna posedanto lordo **Northampton**. Tuj evidentiĝis, ke dokumentoj de Libano estis falsaj. Kroatio opiniis, ke oni trovis la trezorojn en iama domo de prezidanto Tito, sed pruvoj ne okazis. Hungario prezentis pruvetojn, sed ankaŭ tio ne sufiĉis. La juĝisto akceptis tion, ke oni vidis la servicon en Hungario, sed tio ne pruviĝis, ke tion tie oni elfosis. Laŭ la usona juro oni
ne devas pruvi oficialan originon de la havaĵoj. Nun oni gardas ilin en banko, ne estas videbla kaj esplorebla. Hungario pagus tre grandan sumon por la pruvoj, krome por tiuj eroj, kiuj verŝajne
cirkuladas en la nigra merkato.

En la Hungara Nacia Muzeo estas arĝenta tableto (latine quadripus) por teleroj, kiun oni trovis en Kőszárhegy. Dum la proceso oni ne okupiĝis pri tio, ĉu la tableto kaj la servicoj estas identaj.

En 2014 Hungario aĉetis la rajton por gardado pri duono de la trezoroj, sekve ili estas videblaj en Hungario. La ceteraj trezoroj restis plu eksterlande.

## Fontoj 
*  Regisegapro.hu - érdekességek a régiségek világából (Regisegapro.hu - kuriozaĵoj el la mondo de antikvaĵoj)

Kategorio:Dekoracia arto
Somera Olimpiko 1896

eta|maldekstra|330ra|
 Kvankam minacis, ke pro financaj malfacilaĵoj ili fine okazos en la hungara Budapeŝto.

Budapeŝto proponis, ke ĝi transprenos la olimpikojn, sed la greka kronprinco Konstantino fondis organizad-konsilantaron kaj fonduson, kie oni komencis sendi donacojn.

Tiam konkursis en sume 43 konkursoj nur proksimume 241 viroj reprezentantaj 14 landoj.

Plimulto da konkursantoj estis el la gastiganta lando. Oni konkursis en teknikaj sportoj, teniso, skermado, halterlevado, biciklado, pafado, kurado kaj gimnastiko.

Konkursoj en kriketo kaj futbalo fine ne okazis pro manko de konkursantoj. Konkursantoj en jaĥtado havis misŝancon pro malbona vetero.

Gajnintoj ricevis arĝentan medalon, certifikaton kaj kronon el olivfolioj. La duaj gajnis bronzan medalon kaj laŭrokronon. Tiuj, kiuj finis en la tria posteno, veturis hejmen sen medaloj.

La unua gajninto de olimpiko estis usonano James Brendan Connolly, kiu en trisalto saltis ĝis distanco 13,7 m. Postokaze oni kalkulis, ke usonaj sportistoj gajnis la plej multajn konkursojn, kion oni trakalkulis al 11 ormedaloj, sekvite de grekaj sportistoj kun 10 ormedaloj kaj germanaj kun 6 ormedaloj.

La ludojn akompanis granda entuziasmo de grekoj kaj sume ili estis konsiderataj kiel tre sukcesaj.

## Sportoj 
En la 1-a Olimpiko estis 9 sportoj kun 10 fakoj:
*akvosportoj,
atletiko*,
biciklado (voja kaj traka),
*gimnastiko,
halterlevo,*
lukto,
*pafado,
skermo kaj
teniso*.

En la programo ankaŭ estis velado kaj remado, sed la konkursoj ne okazis pro tro malbona vetero.

Dosiero:1906 Intercalated Olympic Games Opening Ceremony.jpg|
Dosiero:Hajos.jpg|
Dosiero:Schuhmann lotta atene 1896.jpg|
Dosiero:Weingartner.jpg|

## Vidu ankaŭ 
*  en la unua moderna olimpiko
* Olimpiaj ludoj
* Olimpika himno

## Referencoj 
----
----

----
----

Kategorio:Sporto en Grekio
Kategorio:1896 en Grekio
Kategorio:Ateno
Somera Olimpiko 1900

En la **Someraj Olimpikoj de 1900** unuafoje konkursis virinoj. Sed ili partoprenis en suma kvanto de 22, kompare al 975 viraj partoprenantoj.

Denove ĉi tie aperis disputaj momentoj, Grekio ekzemple asertis, ke nur ili havas rajton aranĝi ĉiujn pluajn olimpikojn.

Olimpika komitato elektis Parizon, kiu tiutempe gastis pleje mondan grandfoiron. Milito inter Grekio kaj Turkio tro malhelpis al Grekio.

Dum la antaŭaj olimpikoj en Ateno la aranĝantaj grekoj konsideris tre persone prenante ilin kiel sian aferon, kiun respondis ankaŭ ilia ĉeesto, francoj apenaŭ rimarkis la ludojn.

Pleje tiuj, kiuj venis rigardi en Parizo la ludojn, tie estis je propra danĝero. Ĉiuj tri diskoj de ĉampiono Rudolf Bauer el Hungario finis en publiko.

Kvanto de reprezentantaj landoj de la lastaj ludoj duobliĝis al 28 landoj kaj oni konkursis en 75 disciplinoj. Sed dominis sportistoj el la gastiganta lando. Tamen la stelulo de la olimpiko estis la 23-jara usonano Alvin Christian Kraenzlein (fakte laŭ germana literumo *Alvin Christian Kränzlein*, la gepatroj *Johann Georg Kränzlein*, bierfaristo, kaj *Maria Augusta Schmidt*, elmigris al Usono kaj li naskiĝis jam en Mineapolo), kiu alportis kvar orajn medalojn en atletiko.

Okaze de kelkaj sportistoj regis ĥaoso ĉirkaŭ ilia nacieco. 

## Disciplinoj 
En la **2-a** Olimpiko estis 18 disciplinoj. La 7 disciplinoj estis en antaŭa olimpiko: akvosportoj, atletiko, biciklado, skermo, gimnastiko, pafado kaj teniso.

La 13 disciplinoj aperis kiel novaj disciplinoj: arkpafado, peloto, kriketo, kroketo, rajdado, futbalo, golfo, poloo, kanuado, rugbeo, velado, pafado kaj ŝnurtira lukto. Sed kelkaj konkursantoj ne konsciis, ke ili entute partoprenas en la olimpikaj ludoj.

Du ludoj halterlevo kaj lukto ne aperis malgraŭ ili estis en antaŭa olimpiko.

## Partoprenantoj 
[[Dosiero:1900_Summer_Olympic_games_countries.png|eta|300ra|].

]]

eta|140ra|

## Medala klasifiko 

Dosiero:Olympic rings.svg

## Referencoj 
----
----

Kategorio:1900 en Francio
Kategorio:Eventoj en Parizo
Kategorio:Sportaj eventoj en Francio
Umbiliko

eta|220ra|Umbiliko
eta|180ra|Umbiliko de bebo en aĝo de 11 tagoj

La **umbiliko** (, greke *omfalos*) estas ronda kaveto meze de la ventro de mamuloj. Ĝi estas formita de cikatro de la umbilika ŝnuro, kiu antaŭ la nasko ligas mamulan feton al la placento de sia patrino. En metafora senco, "umbiliko" ĝenerale estas la centro de io.

Laŭ la antikvaj grekoj, Delfoj estis la "umbiliko de la mondo", kaj la antikvaj romianoj havis apartan ŝtonon kun la nomo "umbiliko" centre de la templaro *forum romanum* en la pleja centro de la imperia ĉefurbo Romo, kiu signis la centron de la romia mondo.

Laŭ la romia arkitekto kaj teoriisto pri idealaj proporcioj *Vitruvius* kaj por renesancaj artistoj kaj sciencistoj, la umbiliko tute geometrie estis la centro de la homa korpo - tion bildigas ekzemple la fama desegnaĵo pri la vitruvia homo de Leonardo da Vinci.

[eta|maldekstra|240ra|la umbiliko estas la geometria centro de la [vitruvia homo de Leonardo da Vinci]]

Ekzistas multaj diversaj optikaj formoj de umbilikoj. La evoluo dependas de multaj faktoroj - de genetikaj ecoj, konsisto de la ventra muskolaro, la pritrakto de la umbilika ŝnuro post la nasko ktp. Principe diferencigeblas konvekse eksteren ŝovitaj kaj pli oftaj konkave enen ŝovitaj variaĵoj.

Medicina temo la umbiliko iĝas, se ĝi inflamiĝas, aŭ se en la kazo de hernio intestaro per ĝi puŝiĝas el la ventra kavo.

Dum la industriaj landoj de la mondo fine de la 20-a jarcento iĝis modo unuflanke pli montri la umbilikon per mallongaj supraj vestaĵoj, ol tio estis kutimo ekde la mezepoko, kaj aliflanke iuj kuraĝuloj ornamis ĝin per eta metalaĵo, plej ofte el aparte korodimuna metala alojo. En arkaikaj kulturoj similaj umbilikaj dekoroj jam estis kutimo.

Kategorio:Anatomio
Sveda krono

La **sveda krono** (svede *krona* (singularo) respektive *kronor* (pluralo)) estas la nomo de la valuto de Svedio. La valuto estas unu el pluraj eŭropaj pagiloj, kiuj nomiĝas krono kaj kies nomo devenas de la krono de la mezepokaj nobelaj regantoj de la lando. Unu krono egalvaloras al 100 oeroj (*öre*).

## Historio 
La krono enkondukiĝis kadre de la Skandinavia valutosunion dum la jaro 1873. Ĝis la Unua Mondmilito la krono ne nur en Svedio, sed ankaŭ en Danio kaj Norvegio estis oficiala pagilo. Post la malfondiĝo de la valuta unio ĉiuj tri landoj decidis, teni la nomon „krono“ por siaj sekvaj sendependaj naciaj valutoj.

## Monbiletoj kaj moneroj 
Tradicie la sveda 1-krona monero havas kapan bildon de la reganta monarko sur unu paĝo kaj bildon de la ŝtata blazono aŭ de krono sur la alia flanko. Krome la reĝa moto estas skribita sur ĝi.

eta|monero de 2 sveda krono 1897

Ekde la 1-a de januaro 2006 iuj pli aĝaj monbiletoj kaj moneroj ne plu validas. Inter ili estas la iom pli granda variaĵo de la 20-krona monbileto, la 100- kaj la 500-kronaj monbiletoj sen arĝenta strio kaj ĉiuj arĝentokoloraj 50-oeraj moneroj.

Krome la sveda nacia banko dum 2005 eldonis "specialan monbileton" kun la valoro de 100 kronoj kaj la motivo "250 jaroj da papera muelejo Tumba Bruk" en eldono de 10.000 ekzempleroj. La monbileto estas oficiala pagilo, sed kolektistoj pagas signife pli ol la oficialajn 100 kronojn por la bileto.

## Estonto kaj Eŭro 
La sveda krono ne apartenas al la Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II, kies valuroj antaŭvidiĝas por pli postaj transiro al la komuna eŭropa valuto Eŭro. Dum septembro 2003 la svedoj en plebiscito kontraŭis la aliĝon al la Eŭropa ekonomia kaj valuta unio. Laŭ la aliĝokontrakto de Svedio al la Eŭropa Unio la ŝtato devos iam enkonduki la komunan valuton, kaj ne havas rajton definitive bloki la valutan transiron, kiel rajtas Britio kaj Danio. Pro la nepartopreno en la Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II la sveda ŝtato momente malrapidigas kaj portempe blokas la transiron al la komuna valuto.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la sveda nacia banko (ankaŭ en la angla )
* bildoj de la svedaj moneroj sur la paĝoj de la sveda nacia banko 

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Svedio
Primo de Mersenne

En matematiko, kaj pli precize en aritmetiko,
**primo de Mersenne** estas primo, kiu estas unu
malpli de entjera potenco de 2, tio estas
2p - 1, kie *p* devas esti primo.

Pli ĝenerale, la nombro de formo *2p - 1 *, kie
*p* estas primo, estas **nombro de Mersennes**. Sed ne ĉiuj el
ili estas primoj. Ekzemple, kvankam 211 - 1 = 23 x 89
estas nombro de Mersenne, ĝi ne estas primo.

Ilia nomo venas de franca matematikisto de la 17-a jarcento Marin Mersenne.

Oni povas pruvi, ke entjera nombro kiel *2n - 1*
ne povas esti primo, se *n* ne estas primo.

La hodiaŭa plej granda konata primo estas primo de Mersenne.

La plej etaj primoj de Mersenne estas:

* 3 = 22-1
* 7 = 23-1
* 31 = 25-1
* 127 = 27-1
* 8181 = 213-1
* 131071 = 217-1
* 524287 = 219-1
* 2147483647 = 231-1
* 2305843009213693951 = 261-1

Estas konataj nur 48 primoj de Mersenne. La lasta kaj plej granda konata primo de Mersenne (257'885'161
-1)
estis malkovrita en la jaro 2013 de la interrete distribuite organizata projekto *GIMPS* (angle mallonge por *Great Internet Mersenne Primes Search*).

## Listo de sciataj primoj de Mersenne 
*Ne estas sciata, ĉu iuj aliaj primoj de Mersenne ekzistas inter la 46-a (*M32582657*) kaj la 48-a (*M57885161*). Pro ĉi tio, la numerado estas portempa.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* plej grandaj primoj
* http://www.math.unicaen.fr/~reyssat/largest.html 
* http://www.mersenne.org
* Kiel trovi grandegajn primojn e-lingva prezentaĵo de *Clayton SMITH* pri nombroj de *Mersenne*

Kategorio:Primoj
Intermanĝeto

**Intermanĝeto** estas malgranda manĝo inter la ĉefaj manĝoj (matenmanĝo, tagmanĝo kaj vespermanĝo). Intermanĝetoj gravas aparte por diabetuloj. Medicinistoj proponas al ili manĝi tri intermanĝetojn aldone al la tri ĉefaj manĝoj.

Ekzistas diversaj intermanĝetoj:
*Frumatena intermanĝeto (prenata se oni frue vekiĝas sed pli malfrue matenmanĝas, do manĝetas antaŭ la matenmanĝo)
*Antaŭtagmeza intermanĝeto (inter matenmanĝo kaj tagmanĝo; foje nomata "lunĉo", sed la vorto "lunĉo" foje estas uzata por ajna intermanĝeto aŭ eĉ por normala tagmanĝo)
*Posttagmeza intermanĝeto (inter tagmanĝo kaj vespero; malofte nomata "kolaziono"). En okcidentaj landoj, kie ĝi estas la plej ofta speco de intermanĝeto, ĝi ofte konsistas el kuko, biskvitoj aŭ aliaj dolĉaĵoj. 
*Nokta intermanĝeto (prenata se oni frue vespermanĝis sed malfrue enlitiĝas)

## Vidu ankaŭ
*Manĝeto
*Sandviĉo
*Rapidmanĝejo

Kategorio:Manĝoj
Frutagmanĝo

**Frutagmanĝo** (aŭ **matentagmanĝo** aŭ **brunĉo**) estas kombino de matenmanĝo kaj tagmanĝo. Frutagmanĝoj aparte kutimas dum dimanĉoj aŭ festotagoj, kiam oni vekiĝas tro malfrue por havi apartajn matenmanĝon kaj tagmanĝon. Ĝi kutime okazas inter la 11-a kaj la 14-a horo. Kutime frutagmanĝo enhavas manĝaĵojn, kiujn oni en kelkaj landoj ankaŭ matenmanĝas, kiel ovaĵon, lardon, bulkojn, fruktojn, jogurton, muslion ktp.

Frutagmanĝo ne estas intermanĝeto. Ne temas pri manĝeto inter matenmanĝo kaj tagmanĝo, sed pri plena manĝo kiu anstataŭas ambaŭ.

La vorto "brunĉo" venas de la angla "brunch", kiu estas kunigo de "breakfast" (matenmanĝo) kaj "lunch" (tagmanĝo).

## Vidu ankaŭ 
* Matenmanĝo
* Tagmanĝo
* Manĝaĵo
* Intermanĝeto

Kategorio:Manĝoj
San-Marinaj eŭro-moneroj

La naciajn flankojn de la san-marinaj moneroj desegnis la skulptisto *František Chochola* el Hamburgo, kies inicialoj "Ch" aperas sur la moneroj. Gravuris ilin *Ettore Lorenzo Frapiccini*, kies inicialoj "ELF" same aperas kun la latina mallongigo "INC" (*incidit* = gravuris); krome ĉiu monero portas la skribon "San Marino" kaj literon "R" (por Romo).

Ĉiuj ok **san-marinaj eŭro-moneroj** havas malsamajn desegnaĵojn.

## Specialaj eldonaĵoj je du eŭroj 
De 2004 ĉiu eŭro-lando rajtas unufoje jare eldoni specialan moneron de du eŭroj. Tia specialaj eldonoj estas  en la tuta eŭro-zono. San-Marino ĝis nun eldonis specialajn monerojn pri jenaj temoj:
* 2004: Bartolomeo Borghesi, numismatikistoj kaj historiisto
* 2005: Monda jaro de fiziko (UNESKO)
* 2006: 500-a reveno de la mortotago de Kristoforo Kolumbo
* 2007: 200-a reveno de la naskiĝtago de Giuseppe Garibaldi

## Vidu ankaŭ la paĝojn pri 
* bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj
* la komuna eŭropa valuto Eŭro
* la antaŭa valuto itala liro, kiu validis ankaŭ en San-Marino

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la Eŭropa Centra Banko en Frankfurto-ĉe-Majno

Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj
Eŭro-moneroj
Georgo la 1-a (Grekio)

**Georgo la 1-a**, greke ***Γεώργιος Α΄ της Ελλάδας*** (naskiĝis la  en Kopenhago, mortis la  en Tesaloniko, murdita en atenco) estis denaska princo de Danio el la oldenburga dinastio kaj poste, ekde 1863 ĝis sia morto, estis la dua reĝo de Grekio.

eta|maldekstra|Georgo la 1-a de Grekio
Lia plena nomo estis Kristiano Vilhelmo Ferdinando Adolfo Georgo, greke *Χριστιανός Γουλιέλμος Φερδινάνδος Αδόλφος Γεώργιος* (Ĥristianos Gulielmos Ferdinandos Adolfos Georgios). Li estis naskita kiel *princo Vilhelmo de Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg kaj de Danio*, dua filo de dana reĝo Kristiano la 9-a. Li sekvis post Otto la 1-a, kiu estis forpelita en sensanga ribelo.

Lia pli aĝa frato estis reĝo Frederiko la 8-a de Danio.

Kategorio:Reĝoj de Grekio
Kategorio:Dinastio Glücksburg
Kategorio:Atencitoj
Somera Olimpiko 1924

160ra|eta|maldekstra|

Tiujn ĉi ludojn estis gastonta Amsterdamo, sed danke al potenca influo de olimpika prezidanta barono *Pierre de Coubertin* ili fine okazis en Parizo.

De Coubertin esperis, ke tiu ĉi olimpiko plibonigos malbonan reputacion de Francio, kiun ĝi meritis por organizado de olimpikoj en la jaro 1900.

Sportistoj el Germanio daŭre ne rajtis partopreni, sed sportistoj el aliaj kvar nacioj, al kiuj estis malpermesite partopreni en la jaro 1920, denove estis allasitaj.

Usonano *Wiliam DeHart Bubbart* estis la unua nigra atleto, kiu individue gajnis oron. Li triumfis en longosalto. Lia samlandano *Robert LeGendre* rompis la mondan rekordon en la longa salto, kiam li saltis 776&nbsp;cm, sed tio estis kiel parto de pentatlono, do li fine devis repaciĝi kun bronzo.

Finnoj denove dominis al konkursoj en meza distanco. *Paavo Nurmi* kunforveturis kvin orajn medalojn. En Suomio estis pli malfrue Nurmi omaĝita kaj antaŭ stadiono en Helsinki estis hisita lia staturo.

Teniso ĉi tie aperis lastfoje antaŭ sia eliminiĝo el olimpikaj sportoj por longaj 60 jaroj. Denove ĝi estis envicigita en olimpikoj en Seulo.

Internacia olimpika komitato, kiu estis forte celita kontraŭ ĉeesto de profesiuloj, nome dubis, se okaze de tenisludantoj temas pri veraj amatoroj.

Britio alskribis al sia konto du signifajn venkojn, kiam *Herold Abrahams* fariĝis unua eŭropano, kiu gajnis olimpikan oron por sprinto, kaj Eric Liddell gajnis oron en kuro por 400 m por 47,6 sekundo. La tempo de Lidell samtempe kreigis la mondan rekordon, sed ĝi ne estis oficiale agnoskita, ĉar tiam ĝis la jaro 1936 konkursantoj kuris nur ĉirkaŭ unu vojkurbiĝo. Pri la historio de ambaŭ atletoj famiĝis pose la brita filmo *Chariots of Fire* de 1981.

En baseno ekpunktis Johnny Weissmüller, li akiris tri orajn medalojn en konkurso en libera stilo kaj bronzon en vira poloo.

## Partoprenantoj 
eta|240ra|Partoprenantoj
En la Olimpiko ne estis invitata la nacia teamo de Germanio, ĉar la Internacia Olimpika Komitato deklaris "ne povi garantii sekuron al la teamanoj". La ekvadora, haitia, irlanda, litovia, filipina kaj Urugvaja naciaj teamoj alvenis unuan fojon, kaj ankaŭ la pola nacia teamo estis unuan fojon en Somera Olimpiko (antaŭe ĝi estis nur en la Vintra Olimpiko samjara).

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* '**
* 
* 
* **' 
* 
* 
* '**
*  
* 
* 
* 
* 
* **' 
* 
* 
* 
* 
* '**
* 
* **'
* 
* 
* 
* 
* 
* '**
* 
* 
* 
* **'
* ''''
* 

## Medala klasifiko 
## Vidu ankaŭ 
* Internacia Olimpika Komitato
* Olimpiaj ludoj

----

Kategorio:Eventoj en Parizo
Kategorio:1924 en Francio
Kategorio:Sportaj eventoj en Francio
Gordia nodo

La **gordia nodo** estas la nomo de malligebla nodo. La nodo ligis la jugon kun la timono de antikva batalĉaro. La orakolo diris pri ĉi tiu nodo: "kiu malligas ĉi tiun nodon tiu fariĝos mastro super la tuta mondo."

eta|300px|*Aleksandro trahakas la Gordian Nodon *, Jean-Simon Berthélemy (1743–1811)
eta|* Aleksandro tranĉas la gordan nodon" (1767) per Jean-François Godefroy
[eta|*Aleksandro tranĉas la gordan nodon* per [André Castaigne (1898-1899)]]

Oni konservis la nodon kaj la batalĉaron en la templo de Zeŭso en la urbo Gordio, ĉefurbo de Frigio. Gordio, kiu estis fondita de la frigia reĝo Gordio, estis konsiderata kiel la centro de la mondo.

Post kiam Aleksandro la Granda por la unua fojo venkis Darion je la rivero Graniko, li transpasis kun sia armeo la Helesponton (Dardanelojn) kaj penetris la reĝolandon de Dario. Laŭ legendo lia armeo konsistis el 10 000 rajdistoj kaj 30 000 infanterianoj. En Gordio Aleksandro aŭdis pri la antaŭdiro de la orakolo. Sub interesiĝo de multaj makedonoj kaj frigoj li ankaŭ longtempe klopodis malligi la nodon. Post kiam la makedonoj jam perdis la kuraĝon, Aleksandro rimarkis: "Pri la maniero de malligado la orakolo diris nenion" kaj per unu frapo de la glavo li trahakis la nodon. La legendo diras ke Zeŭso tondris kaj fulmis la tutan nokton por doni sian aprobon.

Kiam iu senprokraste aŭ perforte solvas tre malfacilan problemon tiam por tio oni uzas la esprimon: *trahaki la (gordian) nodon''.

## Vidu ankaŭ 
* Gordiaj vermoj
* Nodo

Kategorio:Mitologio
Kategorio:Nodoj
Kategorio:Frigio
Paul von Hindenburg

eta|200px|Paul von Hindenburg

**Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg** (naskiĝis la  en Poznano/Poznań/Posen, mortis la  en la bieno *Neudeck* apud Resenberg) estis germana oficiro kaj politikisto.

Hindenburg havis karieron antaŭ la unua mondmilito, pensiiĝis kaj estis reaktivigita por tiu milito. Danke al bataloj por defendi Orientan Prusion, li fariĝis fama. Kune kun Erich Ludendorff li estis dum du jaroj iuspeca diktatoro de Germanio.

De 1925 ĝis sia morto li estis la dua prezidento de la Vajmara Respubliko. Dum la unuaj jaroj li plenumis sian rolon kiel la konstitucio intencis. Sed ekde 1930 li subtenis la registaron per specialaj dekretoj kaj tiel fakte transprenis la leĝodonadon.

La  li nomumis Adolf Hitler regna kanceliero de Germanio. Per tio komenciĝis la aktiva fazo de la nazia potencopreno en Germanio.

Mortinta en 1934, lia korpo estis entombigita en speciala honora monumento en Orienta Prusio. Oni forportis la ĉerkon kun la korpo en 1945 al okcidento. Nun lia tombo estas en Marburg ĉe la rivero Lahn en la Elizabeta preĝejo.

## Urboj en kiuj li estis honora civitano 
*  Bolków en Pollando (Bolkenhain)
*  Bytom en Pollando (Beuthen O.S.)
*  Frankfurto ĉe Odro en Germanio (Frankfurt (Oder)) (de la jaro 1933, nuligita en la jaro 1990)
*  Dancigo en Pollando (Gdansko / Gdańsk / Danzig (de la jaro 1915)
*  Reszel en Pollando (Rößel) (de la jaro 1915)
*  Hamburg en Germanio (de la jaro 1917)
*  Elbląg en Pollando (Elbing)
*  Iława en Pollando (Deutsch Eylau)
*  Kisielice en Pollando (Freystadt in Westpreußen)
*  Malbork en Pollando (Marienburg) (de la jaro 1915)
*  Morąg en Pollando (Mohrungen) (de la jaro 1927)
*  Prabuty en Pollando (Riesenburg)
*  Szczecin en Pollando (Stettin)
*  Vroclavo en Pollando (Breslau / Wrocław) (de la jaro 1927)

## Kuriozaĵoj 
Hindenburg estis la sola prezidento de la Vajmara Respubliko, kiun elektis la popolo:
* La unua prezidento Friedrich Ebert estis elektita de la Nacia Asembleo.
* La intertempa prezidento Walter Simons aŭtomate, kiel prezidanto de la regna kortumo, ricevis la oficon post la morto de Ebert, pordume, ĝis elekto de nova prezidento.
* Adolf Hitler mem deklaris sin prezidento, tamen igis konfirmi tion per (aranĝita) plebiscito.
* Karl Dönitz post la morto de Hitler transprenis la prezidentecon laŭ ties testamento.

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Germanaj nobeloj
Senegala stepkoko

La **Senegala stepkoko** (*Pterocles senegallus*) estas mezgranda birdo de la familio de Pterokledoj.

## Disvastiĝo kaj subspecioj 
eta|maldekstre|230ra|En la dezerto Erg Ĉebbi.
Ĝi troviĝas en norda Afriko eĉ en Saharo, malkiel aliaj birdoj, ĉefe en Maroko, Alĝerio, Tunizio, Libio kaj Egiptio, sed ankaŭ en Maŭritanio, Okcidenta Saharo, Niĝero, Ĉado, Malio, Ĝibutio, Eritreo, Etiopio, Somalio kaj Sudano kaj en sudokcidenta Azio, nome Saŭdarabio, Afganio, Irano, Irako, Israelo, Jordanio, Omano, Pakistano, Sirio, Turkio kaj Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj. 

Ili estas nemigrantaj loĝantoj, sed kelkaj migras vintre el orientaj landoj al nordokcidenta Barato aŭ suda Pakistano. Ili ĉeestas sekajn dezertojn ĉu sablajn ĉu ŝtonajn, sed de kie ili povos flugi al akvejoj. Malkiel aliaj pterokledoj, ili evitas montarojn kaj terkulturejojn.

## Aspekto 
maldekstra|eta|Pterocles senegallus, 1921|alt=Pterocles senegallus 1921.jpg
Temas pri mezgranda birdo, 29–36&nbsp;cm longa, kaj 235-340 g peza, kun enverguro de 55–65&nbsp;cm. Ĝi estas la ununura pteroklo kiu ne havas brustan strion, kio eble helpas idan prenadon de akvo el la brustoplumaro. Male ili havas laŭlongan nigran strion en la ventro, kompreneble pli videbla dumfluge. 

Gorĝo kaj vizaĝo estas flavecaj (pli hela ĉe inoj kaj kun grizaj traokula strio, kolo kaj brusto ĉe maskloj) kaj ankaŭ la okulringo estas flaveca. La beko estas blueca. 

La ino havas punktecajn kronon, bruston kaj suprajn partojn. Junuloj similas al inoj. Orientaj birdoj estas pli palaj kaj pli grizaj.

## Kutimoj 
eta|maldekstre|260ra|
maldekstra|eta|200ra|Senegala stepkoko|alt=Spotted Sandgrouse.jpeg
Ili manĝas semojn ĉu mateniĝe ĉu krepuske kaj trinkas are mateniĝe. Kiel aliaj pterokloj ili englutas sablerojn aŭ ŝtonetojn por faciligi sian digeston.

Nesto estas engrunda truo proksime de ŝtono aŭ hufospuro kie la ino demetas tri ovojn. Kovado daŭras unu monaton, la masklo havas sian vicon dumnokte kaj alportas akvon al la idoj. La idoj estas helgrizbrunaj, ekmanĝas post kelkaj tagoj kaj ekflugas post ĉirkaŭ unu monato.

eta|Ovo de *Pterocles senegallus*
For de la reprodukta sezono estas gregema specio kiu ariĝas en aroj de centoj aŭ eĉ pli malofte de miloj da birdoj.

## Referenco 
BirdLife International 2004. Pterocles senegallus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.  24a de Julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Franclingva ejo pri la Senegala stepkoko

## Referencoj 
Kategorio:Pterokledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Mez-Oriento
Vintra Olimpiko 1984

## Medala Klasifiko 
## Partoprenantoj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 
* 
*  
*  
* 
*  
* 
* 
* 
*  
*  
*  
*  
* 
*  
* 
*  
* 
*  
*  
*  
*  
* 
*  
* 
*  
* 
*  
* 
*  
*  
*  
* 
* 
*  

----
----

----
----

Kategorio:Sarajevo
Ovo de Kolumbo

La esprimo **ovo de Kolumbo** celas simplan solvon por malfacila problemo. La rakonton pri la ovo de Kolumbo unuafoje registris la itala historiisto Girolamo Benzoni.

La rakonto pri la ovo de Kolumbo estas jena:
:Dum festmanĝo kiun oni donacis al Kristoforo Kolumbo post kiam li revenis el Ameriko en 1493, kardinalo Mendoza riproĉis lin, ke fakte estis tre facila por malkovri la "Novan Mondon". La kardinalo diris, ke ankaŭ li mem povus fari tion. Tiam Kolumbo petis al la ĉeestantoj preni ovon kaj starigi ĝin sur la pinto. La ĉeestantoj klopodis, sed neniu sukcesis kaj oni konsideris tion neebla. Tiam Kolumbo mem prenis ovon kaj forte frapis ĝian pinton al la tablo. La pinto kaviĝis kaj pro tio la ovo rekte stariĝis. Sekve li diris: *"La diferenco, sinjoroj, estas ke ankaŭ vi ja povus fari tion, sed nur mi ĝin reale faris."*

La rakonto verŝajne ne estas historie pravigebla. Kolumbo mem ne sciis ke li malkovris la Novan Mondon.

230px|eta|dekstra|La monumento en Sant Antoni de Portmany, dediĉita al la ovo de Kolumbo

## Sciindaĵoj 
* En la urbeto Sant Antoni de Portmany sur Ibizo (Balearoj) Hispanio estas statuo dediĉita al la ovo de Kolumbo.
* La ovo de Kolumbo ankaŭ estis la nomo de invento de Nikola Tesla, nome Tesla Kolumba Ovo.

Kategorio:Historio
Kategorio:Esplorado
Norvega krono

La **norvega krono** estas la valuto de Norvegio.

Dum aprilo 1875 la antaŭaj moneroj talero (*specie-taler*) kaj ŝilingo (*skilling*) anstataŭiĝis per krono (*krone*) kaj oero (*øre*). La unua serio de la novaj moneroj havis portreton de la tiama norvega reĝo *Oskaro la 2-a*. Ĝis la jaro 1924 Norvegio estis ŝtatomembro de la skandinavia valuta unio, kaj la norvega krono ankaŭ validis en Svedio kaj Danio, kaj reciproke la dana kaj sveda mono en Norvegio.

1 krono egalvaloras al 100 oeroj.

Momente ekzistas moneroj en valoro de 50 oeroj, 1, 5, 10 kaj 20 kronoj, samkiel monbiletoj en valoro de 50, 100, 200, 500 kaj 1.000 kronoj.

La antaŭaj moneroj de 1, 5, 10 kaj 25 oeroj ne plu cirkulas.

## Moneroj 
Ĉiuj moneroj bildigas tipe norvegajn simbolojn kaj signojn kiel ekzemple stiligitan vikingan ŝipon, ornamaĵoj de tradiciaj lignaj preĝejoj aŭ la ordenon de sankta Olavo.

La 10- kaj 20-kronaj moneroj havas portreton de la norvega reĝo Haraldo la 5-a. Tamen aparte de la 20-kronaj moneroj ekzistas multaj specialaj eldonoj, kiuj havas aliajn motivojn.

 La moneroj de 1 kaj 5 kronoj havas mezan truon.

## Monbiletoj 
Sur la aktualaj monbiletoj bildiĝas norvegaj artistoj kaj sciencistoj.

## Eksteraj ligiloj 
* monbiletoj kaj moneroj de la *Norges Bank* (en la norvega) 
* monbiletoj kaj moneroj de la *Norges Bank* (en la angla) 
* paĝoj de la Eŭropa Centra Banko pri la norvega krono (en la angla)

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Norvegio
Hans Asperger

**Hans ASPERGER** (naskiĝis la  en Hausbrunn apud Vieno, mortis la  en Vieno) estis aŭstra pediatro, psiĥiatro kaj, laŭ iuj studoj, nazia eŭgenekisto, kiu sendis almenaŭ du infanojn en la klinikon *Am Spiegelgrund*, sciante, ke ili estos la subjekto de kruelaj eksperimentoj kaj verŝajne eŭtanaziitaj sub la nazia murd-programo Aranĝo T4. Laŭ lia familia nomo estis nomita la Sindromo de Asperger.

Hans Asperger naskiĝis en bieno proksime de Vieno. Jam ekde sia junaĝo li montris talenton por j. Anis li ĉe Bund Neuland. Finstudinte li defendis sian doktoriĝan tezon en 1931. Unuan okupon li trovis en 1932 kiel membro de porinfana universitata kliniko. En 1934 lia kariero jam estis evoluanta kaj tiam li translokiĝis al psiĥiatria malsanulejo en Lepsiko. Dum sia vivo li publikigis sume pli ol 350 medicinajn dokumentojn.

Ne estas sciate certe, kion Asperger faris dum la fruaj jaroj de la 2-a mondmilito. Malpli frue dum la milito li estis soldata kuracisto en Kroatio. En 1944 li post publikigo de la artikolo pri siaj malkovroj rilataj al aŭtismo ekhavis lokon en la Universitato de Vieno. Preskaŭ senpere post la finiĝo de la milito li tie fariĝis direktoro de la urba porinfana kliniko.

Hans Asperger mortis 74-jaraĝa en Vieno.

## Referencoj 
Kategorio:Aŭstraj kuracistoj
Lee Hsien Loong

**LEE Hsien Loong** (李显龙/李顯龍) (naskiĝis la 10-an de februaro 1952) estas politikisto en Singapuro kaj filo de Lee Kuan Yew.

Li estis vicĉefministro en kabineto de Goh Chok Tong. Ekde la 12-an de aŭgusto 2004 ĝis la 15-a de majo 2024 li estis ĉefministro de Singapuro kaj ankaŭ ministro pri financoj.

Kategorio:Singapuraj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Singapuro
Árva

**Árva** estis historia departemento plej norda en la Hungara Reĝlando. Germane: **Arwa**, slovake: **Orava**, la nomo estas hungare: orfo.

## Demografio 
Laŭ la censo de 1880
* 367 (0,5%) hungaroj
* 2&nbsp;286 (2,8%) germanoj
* 78&nbsp;503 (96,3%) slovakoj kaj poloj
* 391 (0,5%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
* 2&nbsp;000 (2,5%) hungaroj
* 1&nbsp;518 (1,9%) germanoj
* 59&nbsp;096 (75,0%) slovakoj
* 16&nbsp;120 (20,5%) poloj
* 11 (0,0%) ceteraj.

La departemento troviĝas en Karpatoj. En 896 la alvenintaj hungaroj trovis la lokon malkonvena, verŝajne vivis tie slavoj. Ekde la 14-a j.c. estis hungara administracio. En 1918 granda parto estis parto de Ĉeĥoslovakio, pli malgranda parto aldoniĝis al Pollando. En 1939 la tiam sendependa Slovakio okupis la polan parton, sed en 1945 retiriĝis.

## Administracio 
Estis 4 distriktoj, la nomoj estas la samaj de distriktejo:
* Alsókubin (germane: Unterkubin)
samtempe departementejo inter 1867-1919
* Námesztó
* Trsztena
* "Vári"" escepte la distriktejo estis Turdossin
Ĝis 1867 fortikaĵo de Árva (germane: Arwa) estis departementejo.

## Eksteraj ligiloj 
* Censo de Hungario en 1880 (hungare)
* Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

Arva
Dacia (semajnrevuo)

**Dacia** estis liberala "sendependa kritika, socia kaj kultura" semajnrevuo en rumana kaj hungara lingvoj en Miercurea Ciuc, Rumanio inter 22-a de decembro 1926 kaj fino de januaro 1928 sub redaktado de Viteliu Bănuţiu. Ĝiaj hungarlingvaj kunlaborantoj estis: Lajos Kósa kaj László Barna Mihály.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Miercurea Ciuc
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Kategorio:Rumanaj gazetoj
Brno-Žabovřesky

eta|300px|maldekstra|Tuta rigardo al Brno-Žabovřesky
**Žabovřesky** *[ĵabovrĵeski]* estas historia vilaĝo, urba kvartalo kaj kadastra teritorio en Ĉeĥio, kaj ekde la 24-a de novembro 1990 kiel **Brno-Žabovřesky** ankaŭ urboparto de la statuta urbo Brno kun areo de 434,87 hektaroj. Vivas ĉi tie  (). Oni registras en ĝi 118 stratojn kaj 4.008 adresojn.

Žabovřesky situas sur la maldekstra bordo de la rivero Svratka (rivero) nordokcidente de la historia kerno de Brno, al kiu ĝi relative proksimas. Sur la teritorio de la urboparto etendiĝas du arbaraj parkoj, el kiuj la Arbaro de Wilson formas la plej sudan parton de Žabovřesky kaj male la arbara parko ĉe la Monto de Palacký formas ties plej nordan parton. Žabovřesky estas parto de Brno ekde la 16-a de aprilo 1919, rilate al la ekesto de "Granda Brno" post la fondiĝo de sendependa Ĉeĥoslovaka respubliko.

La nomo Žabovřesky en la ĉeĥa lingvo tradukeblas kiel "ran-kriĉoj", aludante al la tipa sono produktata en la naturo de ranoj.

## Najbaraj urbopartoj 
Žabovřesky najbaras en la sudo kun la urboparto Brno-centro (kun la kadastraj teritorioj Pisárky, Stránice kaj Veveří), en la oriento kaj nordoriento kun la urboparto Brno-Královo Pole (kun la kadastraj teritorioj Královo Pole kaj Ponava), en la nordokcidento kun la urboparto Brno-Komín kaj en la sudokcidento kun la urboparto Brno-Jundrov (kun la kadastra teritorio Jundrov).

## Loĝantaro 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de la urboparto

Žabovřesky
Estiel

**Estiel** estas neologisma vorto kreita per kombino de *esti* kaj *kiel*. En oficiala Esperanto oni anstataŭe diras *kiel*. Ĉi tiu vorto pro sia diverssignifeco povas estigi dusencecon, ekz-e:

"Mi kiel judo ne manĝas porkan viandon."

La konstruaĵo "mi kiel judo" povas signifi:

1e: "mi samkiel judo" - mi ne estas judo, sed mi agas, kiel judo agas.

2e: "mi, estante judo" - mi estas judo kaj agas laŭ juda regularo.

En la dua kazo oni povas ankaŭ diri: "mi estiel judo".

Tiu vorto tamen ne estas vaste uzata, kaj tial ankaŭ ne vaste. Tial por esti komprenata, pli taŭgas simple uzi "kiel", aŭ en kazoj de vera miskombrenebleco uzi "estante".

Aldona problemo pri la vorto estas, ke ĝi pro ĝia signifo ne estas klarigebla kiel kunmetaĵo el "est" kaj "iel", do devas esti konsiderata aparta radiko, kiu estas tute neoficiala.

Kategorio:Gramatiko de Esperanto
Erdély (landkonatiga revuo)

Erdély erdej (Transilvanio) estis hungarlingva landkonatiga revuo inter 1892-1917, poste 1930-1048 en Kluĵo, Hungario, sekve Rumanio eldonita de Erdélyi Kárpát-Egyesület. En jaroj 1936-37 ĝi estis titolita *Transzilvánia*. Redaktoroj: Endre Orosz (1930-33), Sándor Ferenczi (1933-35), János Tulogdi (1936-37), Attila Szabó T. (1937-38), István Bogdán (1939-40), Ernő Balogh (1941), pli juna János Xántus (1942-45), Géza Vámszer kaj Sándor Erdélyi (1946-48). Inter ĝiaj kunlaborantoj troviĝis: János Bányai, Emánuel Brüll, Sándor Tavaszy. Ĝi publikis la leterojn de László Sáska el Afriko, notaĵojn etnografiajn de Pál Péter Domokos, raportaĵojn pri popolkutimoj. Ĝi aperigis ankaŭ belestristikaĵojn de Ady, Sándor Reményik, Lajos Áprily, Zoltán Finta, József Nyírő kaj la vojaĝnotaĵojn de Elemér Jancsó el Okcident-Eŭropo.
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon
Kategorio:Kluĵo
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Kategorio:Hungaraj gazetoj
Erdély (monatrevuo)

Erdély erdej (Transilvanio) estis hungarlingva literatura, scienca, eklezia kaj lerneja monatrevuo en Alba Iulia, Rumanio inter 22-a de decembro 1921 kaj 18-a de februaro 1923). Ĝia respondecredaktoro estis György Floznik. Sur ĝiaj paĝoj aperis la verkoj de de Károly Rass, Áron Tamási.
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon
Kategorio:Alba Iulia
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Ŝi estas mia amiko

**Ŝi estas mia amiko** (porinfana amrakonto pri infanoj por komencantoj) estas libro de la brazila verkisto Luiz Portella, unue eldonita de Torixoréu Libroj en 2005 kaj due de Pentuvio en 2007.

## Libropriskribo 
## Enhavo 
En la libro estas:

* Informo kaj averto pri uzo
* Dediĉo
* Antaŭparolo de la aŭtoro mem
* Rakonto je 11 ĉapitroj:
# Granda novaĵo
# La familio, la amikoj kaj la strato
# Novaj lernantoj
# Mateo emas ege lerni
# Futbalo kaj brilaj okuloj
# Promeno al la bieno
# Duboj
# Parolado dum paŭzo/Glaciaĵo
# En la domo de Marcelo
# Multo da novaĵoj
# Finfine mardo

## Eksteraj ligiloj 
* Ŝi estas mia amiko(arkivita el originalo je 2008 majo 9), html-a versio ĉe paĝaro de la aŭtoro mem (esperante)
* Ŝi estas mia amiko, ĉe paĝaro de Edukado.net (esperante)
* Detaloj de la 1-a eldono, ĉe retbutiko de Flandra Esperanto-Ligo (esperante)
* Detaloj de la 2-a eldono , ĉe retbutiko de Pentuvio (esperante)
* Recenzo  de Ginette Martin, aperinta en La Gazeto 121, decembro 2005, ĉe rubriko Ni legis (esperante)
* Uzo-licenco por Ŝi estas mia amiko, laŭ reguloj de Creative Commons (esperante)

Kategorio:Esperanto-infanlibroj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2005
Kategorio:Libroj aperintaj en 2007
Szepes

**Szepes** (,  ,  estis nomo de historia departemento en Hungara reĝlando.

Szepes reĝa departemento etendiĝis plejparte en nordorienta parto de hodiaŭa Slovakio.

Ties malgranda parto situas en hodiaŭa suda Pollando, inter riveroj Dunajec kaj Biela voda kaj ŝtatlimo kun Slovakio.

Hodiaŭ tio estas nur historia nomo de apartenanta teritorio sen politika subjektiveco (samkiel Burgundio aŭ Eŭskio en Francio) resp. markigo de unu el oficialaj turismaj regionoj de Slovakio, sed inter popolo la nomo de tiu ĉi regiono estas senĉese uzata.

## Historio 
Tiu regiono ne menciiĝas en dokumentoj en la 11-a jarcento, tial oni supozas, ke ĝi estis neloĝata aŭ apenaŭ loĝata. Post jarcento limgardistoj alvenis por defendi limojn de Hungara reĝlando, poste alvenis saksoj kaj aliaj popoloj. Baldaŭe nova reĝa departemento formiĝis. Dum la historio estis grava la komercado. En 1412 reĝo Sigismundo hipotekis 16 urbojn el Szepes al Pollando. En 1848-1849 la hungara armeo en Branyiszkó faris grandan venkon kontraŭ la Habsburgoj. En 1918 granda parto iĝis parto de Ĉeĥoslovakio, pli malgranda parto aldoniĝis al Pollando kaj finiĝis la hungara dominado.

21.11.1939: Tria Regno, interkonsente kun Slovakio, cedis al ĝi 586 km² (en Spiŝo kaj Oravio) de okupata pola teritorio - la aneksitaj komunumoj revenis post subskribo de la pola-ĉeĥoslovaka protokolo el la 20-a de majo 1945.

## Demografio 
Laŭ la censo de 1880
* 3.677 (2,1%) hungaroj
* 50.432 (29,1%) germanoj
* 100.300 (57,9%) slovakoj
* 16.810 (9,7%) rutenoj
* 1.978 (1,1%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
* 18.658 (10,8%) hungaroj
* 38.434 (22,2%) germanoj
* 97.077 (56,2%) slovakoj
* 12.327 (7,1%) rutenoj
* 6.371 (3,7%) ceteraj.

## Administracio 
Estis 8 distriktoj, la nomoj estas la samaj de distriktejo:
* Gölnicbánya samtempe konsilantrajta urbo
* Igló samtempe konsilantrajta urbo
* Késmárk samtempe konsilantrajta urbo
* Lőcse departementejo, samtempe konsilantrajta urbo
* Ólubló
* Szepesófalu
* Szepesszombat
* Szepesváralja
Leibic, Poprád, Szepesbéla kaj Szepesolaszi estis konsilantrajtaj urboj.

La departemento troviĝas en Karpatoj, centre ĉe Altaj Tatroj. La plej granda rivero estas Hornád.

### La hipotekitaj urboj 
Ne plu ĉiuj estas urboj.

* Tvarožná (hungare **Duránd**)
* Veľká (hungare **Felka**)
* Hniezdne (hungare **Gnézda**)
* Spišská Nová Ves (hungare **Igló**)
* Ľubica (hungare **Leibic**)
* Stará Ľubovňa (hungare **Ólubló**)
* Matejovce (hungare **Mateóc**)
* Vrbov (hungare **Ménhárd**)
* Strážky (hungare **Nagyőr**)
* Podolínec (hungare **Podolin**)
* Poprad (hungare **Poprád**)
* Ruskinovce (hungare **Ruszkin**)
* Spišská Belá (hungare **Ruszkin**)
* Spišské Vlachy (hungare *Szepesolaszi*)
* Spišská Sobota (hungare **Szepesszombat**)
* Spišské Podhradie (hungare **Szepesváralja**)

En 1772 la urboj denove apartenis al Szepes, ĝis 1870 en formo de aŭtonomio.

## Eksteraj ligiloj 
* Censo de Hungario en 1880 (hungare)
* Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

Kategorio:Departementoj de Hungara Reĝlando
Kategorio:Tradiciaj regionoj de Slovakio
Erdély (ĵurnalo)

Erdély erdej (Transilvanio) estis la hungarlingva oficiala ĵurnalo de la kluĵa organizo de socialdemokrata partio inter decembro 1944 kaj februaro 1948. Ĝia respondecredaktoroj estis István Raffay, de marto 1946 Sándor Erdélyi; eksterpolitika redaktoro László Salamon. La kulturan rubrikon redaktis György Jánosházy, kaj la sportan László Boldis. Inter la redaktoroj troviĝis: Marton Lili, Mátrai János, Perényi János, Jakab Zsuzsanna kaj Bihari Miklós. Politikajn artikolojn verkis inter aliaj Lakatos István, Goldner-Arányi Endre kaj Erdélyi-Wolff Sándor. Inter novembro 1945 kaj aprilo 1946 ĝi eldonis kun titolo "Erdély vasárnapi képes melléklete" (Ilustrita aldonaĵo dimanĉa de Erdély) koloran literaturan-artan aldonaĵon kun verkoj de Salamon László, Andor Peterdi, Perényi János, Jánosházy György, Nagy István, Tóth Kálmán, Kornis Ottó, Harasztosi Béla, Wagner Béla, Szilágyi Aliz. László Salamon publikis artikolserion pri György Lukács, Gyula Déri-Deheleanu, Dobrogeanu-Gherea, Karl Kautsky, Max Adler, Dimitrov kaj Zsigmond Kunfi.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Kluĵo
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio