open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Egallatera trianguledra pluredro

[eta|La [senpintigita kvaredro kun seslateroj anstataŭigis per trianguloj estas ne severe konveksa egallatera trianguledra pluredro.]]
**Egallatera trianguledra pluredro** estas pluredro kies edroj estas ĉiuj egallateraj trianguloj. Estas malfinie multaj egallateraj trianguledraj pluredroj, sed el ĉi tiuj nur 8 estas severe konveksa.

## 8 severe konveksaj egallateraj trianguledraj pluredroj 
3 el ĉi tiuj 8 estas regulaj pluredroj kaj do platonaj solidoj - kvaredro, okedro, dudekedro. La restaj 5 estas solidoj de Johnson.

Formo de trianguledraj pluredroj povas esti donita nur per longoj de lateroj, sen dono anguloj. Ne ĉiu pluredro havas ĉi tiun propraĵo: ekzemple, se malstreĉigi angulojn de kubo, ĝi kubo povas esti misformita en klinan kvadratan prismon kun ĉiuj la samaj longoj de la lateroj.

## Ne konveksaj formoj 
Estas malfinie multaj nekonveksaj formoj.

Iuj ekzemploj:

* Granda dudekedro.

La aliaj povas esti generitaj per aldono de egallateraj piramidoj al la edroj de ĉiuj 5 konveksaj regulaj pluredroj:
* Egallatera trilateropiramidigita kvaredro
* Egallatera kvarlateropiramidigita kubo
* Egallatera trilateropiramidigita okedro (stelokangulopluredro)
* Egallatera kvinlateropiramidigita dekduedro
* Egallatera trilateropiramidigita dudekedro

Ankaŭ per aldono de piramidoj al edroj:
* Steligoj de dudekedro (vidu en listo de pluredroj de Wenninger#Steligoj de dudekedro)

## Eksteraj ligiloj 
* MathWorld
* Ok konveksaj egallateraj trianguledraj pluredroj
* Egallateraj trianguledraj pluredroj 
* http://bbs.sachina.pku.edu.cn/Stat/Math_World/math/d/d105.htm 

## Referencoj 
* H. Martyn Cundy *Egallateraj trianguledraj pluredroj.* Math. Gaz. 36, 263-266, DEC 1952. http://www.wpr3.co.uk/gazette/1950-59.html
* H. Martyn Cundy kaj A. Rollett *Egallateraj trianguledraj pluredroj.* §3.11 en Matematikaj Modeloj, 3-a ed. Stradbroke, Anglio: Tarquin Bar., pp. 142-144, 1989.
* Karlo W. Trigg *Malfinia klaso de egallateraj trianguledraj pluredroj*, Matematika Revuo, Volumo). 51, Ne. 1 (Jan., 1978), pp. 55-57 http://links.jstor.org/sici?sici=0025-570X(197801)51%3A1%3C55%3AAICOD%3E2.0.CO%3B2-5
* Martin Gardner *Fraktala Muziko, Hiperkartoj, kaj Pli: Matematikaj Aliformigoj*, Scienca Amerika Revuo. (Novjorko): W. H. Freeman, pp. 40, 53, kaj 58-60, 1992.
* A. Pugh *Pluredroj: Vida Proksimiĝo.* Berkeley, Ca: Universitato de Kalifornio Preso, pp. 35-36, 1976.


Kategorio:Pluredroj
Antarkta ŝterno

La **Antarkta ŝterno** (*Sterna vittata*) estas tipa ŝterno, tio estas birdo de la subfamilio de Ŝternenoj. Ĝia teritorio estas la sudaj oceanoj. La tutmonda populacio estas ĉirkaŭ 140 000 individuoj kaj 45 000 reproduktantaj paroj.
## Aspekto 
eta|maldekstre|230ra|
Ĝi estas tre simila laŭ aspekto al la parenca Arkta ŝterno, sed ĝi estas pli fortika kaj la flugilpintoj estas grizaj anstataŭ nigrecaj dumfluge. Tio kompreneble en reprodukta plumaro dum la suda somero, kiam la Arkta ŝterno jam estis ŝanĝinta sian plumaron al nereprodukta aspekto. 

La Antarkta ŝterno estas eta birdo 31-40 cm longa kun enverguro de ĝis 80 cm. Ties beko estas kutime malhelruĝa aŭ nigreca. Ĝi estas ĉefe helgriza kaj blanka, sed ĝi havas nigran kronon dum reproduktado. For de tiu sezono la nigro blankiĝas ĉefe per blankaj punktoj antaŭe kaj la frunto estas blanka; krome la ruĝa beko nigriĝas. Ankaŭ la kruroj estas ruĝaj. La flugilpintoj estas griznigraj.

La plumaro de junuloj estas blanka ĉe ventro, frunto, nuko kaj brusto. La dorso estas griza kaj la beko estas nigra. Nematuruloj havas similan plumaron kiel plenkreskuloj.

## Kutimoj 
La reproduktado okazas ekde fino de novembro ĝis komenco de decembro (sudhemisfera somero). La ino demetas tri ovojn en kamuflitajn nestojn, por ke la predantaj mevoj ne manĝu ilin. Kovado daŭras ĉirkaŭ 23 tagojn. La idoj eloviĝas el decembro ĝis februaro kaj estas zorgitaj de la patrino. Rabmevoj estas la ĉefaj predantoj de ovoj kaj idoj de tiu ĉi specio kaj eĉ persekutas la junulojn.

Aprile komencas la migrado de tiu ĉi specio al pli nordaj teritorioj, ekzemple al Sudafriko ĝis septembro kaj oktobro.

Tiu ŝterno manĝas enmare ĉefe etajn fiŝojn kiel la Antarkta haringo, krilon kaj krustulojn.

## Subspecioj 
*S. v. bethunei*
*S. v. gaini*
*S. v. georgiae*
*S. v. macquariensis*
*S. v. tristanensis*
*S. v. vittata*

## Referencoj 
* Ian Sinclair, Phil Hockey kaj Warwick Tarboton, *SASOL Birds of Southern Africa* (Struik 2002) ISBN 1-86872-721-1

## Eksteraj ligiloj 
* La Antarkta ŝterno ĉe Birdlife International 25a de Aŭgusto, 2006
* Ejo pri la Antarkta ŝterno  25a de Aŭgusto, 2006

Kategorio:Ŝternoj
Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Antarktaj birdoj
Kategorio:Sterna
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kergelena ŝterno

alternative=Sub-Antarctic bird - the Kerguelen Tern - Frank Hurley (15610549481).jpg|eta|Kergelena ŝterno - Frank Hurley
La **Kergelena ŝterno** (*Sterna virgata*) estas unu el la plej raraj inter la ŝternoj, tio estas birdoj de la subfamilio de Ŝternenoj. Tiu ĉi estas ŝterno de la suda hemisfero.

## Disvastiĝo 
Tiu ĉi antarkt-ekozona marbirdo ĉefe reproduktiĝas kolonie en la insularo Kergelenoj, kiel ĝia nomo diras. Tamen, ekzistas ankaŭ pli etaj kolonioj en la insularo Princ-Eduardaj Insuloj (ĉefe en la insuloj Princ-Eduardo kaj Marion) kaj en la Krozet-Insuloj, ĉiuj en la suda Hinda Oceano. En sia tuta teritorio tiu ĉi specio koincidas kun la parenca, tre simila kaj samregiona Antarkta ŝterno. Estas du subspecioj, nome *S. v. mercuri* (pli ruĝgrizaj kaj kun pli brila pugo) en la Krozet-Insuloj kaj *S. v. virgata* (pli flavgrizaj kaj kun pli malhela pugo) en la insularo Kergelenoj.

La entuta populacio estas ĉirkaŭ 3 500 - 6 500 birdoj, kvankam ne estas lastatempaj nombradoj de la ĉefa kolonio ĉe Kergelenoj (supozataj 2 000 paroj en Kergelenoj, 2 500 entute). Tiuj birdoj ne loĝas en Kergelenoj mem, sed nestas en insuletoj liberaj el sovaĝaj katoj. Dum malbona vetero oni scias, ke tiu specio abandonas siajn koloniojn.

La Kergelena ŝterno estas inter tiuj ŝternoj kun pli malgranda teritorio. Ili plej ofte ne malproksimiĝas en la maron el siaj reproduktaj teritorioj.

## Aspekto 
La Kergelena ŝterno estas tre simila al la Antarkta ŝterno, sed la Kergelena estas pli malhela kaj havas pli mallongajn flugilojn. Ambaŭ specioj malfacile diferenciĝas per simpla rigardo. Ununura diferenciga eco estas la grizeca subflugilo de Kergelena kontraŭ blanka de Antarkta.

Ĝi estas tre simila laŭ aspekto al la parenca Antarkta ŝterno, sed ĝi estas pli fortika kaj la flugilpintoj estas grizaj anstataŭ nigrecaj dumfluge. Tio kompreneble en reprodukta plumaro dum la suda somero, kiam la Antarkta ŝterno jam estis ŝanĝinta sian plumaron al nereprodukta aspekto. 

La Kergelena ŝterno estas eta birdo 31-40 cm longa kun enverguro de ĝis 80 cm. Ties beko estas kutime malhelruĝa aŭ nigreca. Ĝi estas ĉefe helgriza kaj blanka, sed ĝi havas nigran kronon dum reproduktado. For de tiu sezono la nigro blankiĝas ĉefe per blankaj punktoj antaŭe kaj la frunto estas blanka; krome la ruĝa beko nigriĝas. Ankaŭ la kruroj estas ruĝaj. La flugilpintoj estas malhelgrizaj. Ambaŭ seksoj estas similaj. 

La plumaro de junuloj estas blanka ĉe ventro, frunto, nuko kaj brusto. La dorso estas griza kaj la beko estas nigra. Nematuruloj havas similan plumaron kiel plenkreskuloj.

## Kutimoj 
La Kergelena ŝterno manĝas fiŝojn kaj marajn senvertebrulojn, speciale tiujn trovitajn ĉe algaro de la genro *Macrocystis*. Ili foje ĉasas ankaŭ insektojn interne aŭ kaptas fiŝojn en riveroj de Kergelenoj.

La ino demetas nur unu ovon kiel la parenca kaj samregiona Antarkta ŝterno.

## Eksteraj ligiloj 
* Sterna virgata ĉe Birdlife International  26a de Aŭgusto, 2006
* Anglalingva dokumento pri Kergelena ŝterno

## Referencoj 
Kategorio:Ŝternoj
Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Bestoj el la Antarkta ekozono
Kategorio:Antarktaj birdoj
Kategorio:Sterna
Ronda Tablo (Kameloto)

dekstra|250ra
La **Ronda Tablo** en la legendo de reĝo Arturo estas la doto kiun donacis Ginevra al sia estonta edzo Arturo. Ĝi estis kreita longe antaŭ la legendo kaj neniu memoras pri ĝia kreado. La tiutempe grandega tablo havis sidlokojn por tridek personoj. Baldaŭ Arturo uzis ĝin kiel centra parto de la kastelo Kameloto kaj starigis ĝin kiel simbolon de paco kaj egalrajteco, ĉar sidante ĉe tiu tablo, ĉiu kavaliro estis egalrajta al la aliaj: reĝo kaj titoloj ne plu ekzistis.

## Ekzistaĵo 
La simbolo de tiu tablo ekzistas ankoraŭ hodiaŭ kaj kelkaj urboj uzas tian tablon. En la halego ("Grand Hall") de Winchester pendas bildo de la ronda tablo de la reĝo Arturo.

En Winchester ekzistas hodiaŭ ronda tablo el la 13-a jarcento, kun 24 sidlokoj, kiu servis dum jarcentoj kiel aŭtentika Ronda tablo.

## Mencio 
La rondan tablon mencias unufoje verso de la bretona Wace (*Wace of Jersey*) en 1155 (*Roman de Brut*). En la sekvaj jarcentoj, la ronda tablo de la egalrajtaj kavaliroj aperis en aliaj verkaĵoj kaj disvastiĝis.

## Literaturo 
* Karl Langosch: *König Artus und seine Tafelrunde*. Reclam, Stuttgart 1980

Kategorio:Artura literaturo
Afidoj

eta|300ra|Afido
eta|300ra|Rastrumelektronmikroskopa bildo de afido
**Afido** estas malgranda insekto el la ordo de hemipteroj, subordo de sternorinkoj, superfamilio de **afidoidoj** kaj familio de **afidedoj**, kiu suĉas sukon de plantoj. Ĝia popollingva sinonimo estas **plantlaŭso** aŭ ankoraŭ **folilaŭso**.

Ekzistas 3.000 specioj de la afidoidoj, 850 el ili en Mezeŭropo, ĉiuj sin nutrantaj per plantosuko, kaj pro tio ili ĝenerale estas konsiderataj damaĝbestoj. Krome multaj specioj povas kontaĝi plantmalsanojn en formo de virusoj aŭ kaŭzi gajlojn.

Formikoj bredas afidojn (kiel homoj bredas bovinojn), por manĝi ilian mielroson.

Aliflanke kokcineloj estas naturaj predantoj kontraŭ afidoj.

## Sistematiko de la afidoidoj 
Afidoidoj estas tre diversa grupo, kiu ankaŭ en Mezeŭropo estas reprezentata de vico da taksonoj en rango de familioj.

* Afidoidoj (*Aphidoideae*)
** Afidedoj (*Aphididae*)
*** *Myzus persicae*
*** *Aphis fabae*
** Adelgedoj (*Adelgidae*)
** Hormafidedoj (*Hormaphididae*)
** Filokseredoj (*Phylloxeridae*)
** Laknedoj (*Lachnidae*)
** Pemfigedoj (*Pemphigidae*)
*** *Pemphigus spirothecae*
*** *Pemphigus bursarius*)
** Mindaredoj (*Mindaridae*)
** Telaksedoj (*Thelaxidae*)
** Aneciedoj (*Anoeciidae*)
** Drepanosifiedoj (*Drepanosiphiodae*)
** Flemizedoj (*Phloemyzidae*)


Kategorio:Plantlaŭsoj
Kategorio:Hemipteroj
Kategorio:Plantaj malsanoj
Rivera ŝterno

La **Hinda rivera ŝterno** aŭ simple la **Rivera ŝterno** (*Sterna aurantia*) estas birdo de la familio de Laredoj kaj de subfamilio Ŝternenoj.

## Disvastiĝo 
La plej diferenciga eco de tiu ĉi specio, male al plej granda parto de ŝternoj, estas ke ĝi loĝas en riveroj, anstataŭ ĉemare. Pli precize ĝi loĝas en internaj riveroj de orienta Irano tra Pakistano, Barato kaj Birmo ĝis Tajlando, kie ĝi jam estas neofta. Ne ĉeestas en Srilanko. Malkiel plej granda parto de la ŝternoj de la genro *Sterna*, ĝi troviĝas preskaŭ nur ĉe nesala akvo kaj nur malofte ĝi envenas ĝis tajdaj estuaretoj.

## Aspekto 
eta|maldekstre|230ra|
Tiu estas mezgranda ŝterno, 38-45 cm longa kun malhelgrizaj supraj partoj, blankaj subaj partoj, tre forkoforma vosto kun longaj flekseblaj stirplumoj kaj longaj pintaj flugiloj. La beko estas dika ĉebaze kaj akrapinta, fortika kaj oranĝflava kaj la kruroj estas mallongaj kaj ruĝaj. Ĝi havas nigran kronon ĝis sub la okulo kaj ĝis la nuko en reprodukta plumaro. Vintre la krono estas grizecblanka kaj punkteca kaj strieca je nigro; restas malhela masko tra la okulo kaj la bekopinto iĝas malhela.

Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj havas brunan kapon, brunmarkitajn grizajn suprajn partojn, grizajn brustoflankojn kaj blankajn malsuprajn partoj. La beko estas flaveca kun malhela pinto.

## Kutimoj 
Tiu specio reproduktiĝas el marto ĝis majo en kolonioj en malfacile atingeblaj lokoj kiel sablobordoj en riveroj. Ili nestas en grunda truo, ofte en nuda roko aŭ sablo. Tie la ino demetas tri grizverdecajn aŭ ĉamkolorajn, kiuj estas punktecaj kaj striecaj je bruno.

Kiel la ŝternoj de la genro *Sterna*, la **Rivera ŝterno** manĝas per plonĝado fiŝojn, krustulojn, ranidojn kaj akvajn insektojn en riveroj, lagoj kaj basenoj. Ĝia populacio malpliiĝas pro poluado de sia medio.

## Referencoj 
## Fontoj 
*  Ne minacata specio
* *Birds of India* de Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, ISBN 0-691-04910-6
* *Seabirds: An Identification Guide* de Harrison, Peter ISBN 0-7470-1410-8

Kategorio:Sterna
Kategorio:Birdoj de Azio
Petro Lodij

**Petro LODIJ** (naskiĝis en 1764 en Zboj, mortis en 1829 en Peterburgo) estis Rutena juristo, pedagogo kaj filozofo.

Li estis profesoro en la universitatoj de Krakovo, Lvovo kaj Peterburgo. Li prelegis pri filozofio, matematiko kaj liturg-slava lingvo. Li dediĉis sin al propra, stata, sed precipe punenda juro. Li aŭtoris la verkojn: Logičeskije nastavlenia (1807), Teorio de ĝenerala Juro (1828) ()  kaj aliaj. En 1797 li estis dekano de filozofia fakultato de universitato en Lvov kaj dum la jaroj 1819-1825 dekano de jura fakultato de universitato en Petrohrado.

Kategorio:Ukrainaj juristoj
Kategorio:Rusiaj juristoj
Konveksa regula plurĉelo

En matematiko, **konveksa regula plurĉelo** estas 4-dimensia plurĉelo kiu estas samtempe regula kaj konveksa. Ĉi tiuj plurĉeloj estas la kvar-dimensiaj analogoj de la platonaj solidoj en tri dimensioj kaj la regulaj plurlateroj en du dimensioj.

Ĉi tiuj plurĉeloj estis unue priskribitaj de la svisa matematikisto Ludwig Schläfli en mezo de la 19-a jarcento. Schläfli esploris ke estas precize ses ĉi tiaj figuroj. Kvin el ili povas esti konsiderataj kiel pli alte dimensiaj analogoj de la platonaj solidoj. Estas unu aldona figuro (la 24-ĉelo) kiu ne havas tri-dimensian ekvivalenton.

Ĉiu konveksa regula plurĉelo estas barita per aro de 3-dimensiaj ĉeloj kiuj ĉiuj estas platonaj solidoj de la sama speco kaj amplekso. Ili estas kunigitaj laŭ iliaj edroj en regula vertico-uniforma maniero.

## Propraĵoj 
Pro tio ke la randoj de ĉi tiuj plurĉeloj estas topologie ekvivalentaj al 3-sfero, kies eŭlera karakterizo estas 0, estas la 4-dimensia analogo de eŭlera pluredra formulo:
:N_0 - N_1 + N_2 - N_3 = 0\,
kie *N**k* signifas la kvanton de *k*-edroj en la hiperpluredro (vertico estas 0-edro, latero estas 1-edro, kaj tiel plu).

## Videbligoj 
En la tabelo estas montritaj iuj 2 dimensiaj projekcioj de ĉi tiuj plurĉeloj. Diversaj aliaj videbligoj povas troviĝi en la eksteraj ligiloj pli sube.

## Vidu ankaŭ 
* Konveksa koverto
* Uniforma plurĉelo
* Plurĉelo de Schläfli-Hess - 10 nekonveksaj regulaj plurĉeloj
* Regula hiperpluredro
* Listo de regulaj hiperpluredroj
* Platona solido

## Referencoj 
* H. S. M. Coxeter, *Introduction to Geometry, 2nd ed.* - *Enkonduko al Geometrio, 2-a red.*, John Wiley & Sons Inc., 1969. ISBN 0-471-50458-0.
* H. S. M. Coxeter, *Regulaj Hiperpluredroj*, 3-a. red., Dover Publications, 1973. ISBN 0-486-61480-8.

## Eksteraj ligiloj 
* Jonathan Bowers, 16 regulaj plurĉeloj
* http://www.weimholt.com/andrew/polytope.shtml 
* Katalogo de hiperpluredraj bildoj kolekto de projekcioj de plurĉeloj.
* http://www.math.cmu.edu/~fho/jenn/polytopes

Kategorio:Plurĉeloj
Marcal

**Marcal** estas rivero en Hungario. Ĝi originas en meza Transdanubio, grandparte paralele fluas kun Rába, post la enverŝiĝo de Rába enfluas Danubon, pli precize en Mosoni Duna.
La rivera longo estas 100 km, la akvokolekta areo estas 3075 &nbsp;km².

La rivero fontas en la montaro Bakony en la proksimeco de Sümeg. Gravaj urboj apud Marcal estas Celldömölk, Sümeg kaj fine Győr ĉe la enfluejo. Menciindaj vilaĝoj estas de Sümeg: Megyer, Karakó, Kamond, Mersevát, Külsővat, Marcalgergelyi, Szergény, Békás, Marcaltő, Mórichida, Malomsok, Rábaszentmiklós kaj Kisbabot. 

Akvonivela indikilo funkcias en Rábaszentmiklós.

Pro la oftaj inundoj ekde la 19-a jarcento la rivero ricevis kelkloke digojn kaj kelkloke oni fosis novan vojon por la rivero. Fiŝkaptistoj kaj akvoturistoj profitas la riveron.

File: Marcal Mórichida 2013.JPG|
File: A Marcal folyó Mórichidánál.JPG|
File: Marcal Mórichidánál 2014.JPG |
File: Mersevát1.JPG|
File: Marcal 2010 10 12.JPG|

## Vidu ankaŭ 
* Ruĝ-ŝlima katastrofo en Hungario

Kategorio: Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Hungario
Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo
Ida Wells

**Ida B. WELLS**, konata kiel **Ida B. Wells-Barnett** (16-an de julio, 1862, Holly Springs (Mississippi) - 25-an de marto, 1931) estis afrikdevena usonano, civilrajta, virina aktivistino. Ŝi dokumentis centojn da linĉado.

Ŝi naskiĝis kiel filino de James Wells kaj Elizabeth "Lizzie Bell" Warrenton Wells, kiuj ambaŭ estis slavoj ĝis fino de la Usona Enlanda Milito.

Wells akiris publikan konatecon, kiam en Memphis en 1884 gvidis kampanjon kontraŭ la rasa apartigo sur la loka fervojo. Wells rifuzis transdoni sian sidejon (71 jarojn antaŭ Rosa Parks), sed oni perforte forigis ŝin el la fervojo. Ŝi poste agadis en diversaj feminismaj organizoj.

Ŝi publikigis en 1892 faman broŝuron *Southern Horrors: Lynch Law in All Its Phases*. Tiu kaj alia *A Red Record* (1895) dokumentis ŝiajn esplorojn pri kaj kontraŭ la linĉado. En 1892, Wells prelegis pri linĉado en Britio.

Post ŝia retiriĝo, ŝi verkis la membiografion *Crusade for Justice* (1928). Si mortis pro uremio en Ĉikago.

## Eksteraj ligiloj 
* biografio (angla)
* "Lynch Law" de Ida B. Wells (angla)

Kategorio:Civilrajtaj aktivuloj
Kategorio:Usonanoj
Dronten

Dosiero:Loudspeaker.svg**Dronten**
estas loĝloko kaj municipo en la nederlanda provinco Flevolando. Je la 1-a de julio 2006 la municipo havis 38 061 loĝantojn sur areo de 334 km². La loĝloko havis 25 657 loĝantojn (2005).

## Ceteraj vilaĝoj 
* Biddinghuizen
* Swifterbant

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Flevolando
Kategorio:Municipoj de Flevolando
Ĉilia Skolta Asocio

**Ĉilia Skolta Asocio** fondiĝis la 21-an de majo 1909 far S-ro Alcibiades Vicencio, kiu estris la unuan trupon ĉe la Instituto Nacia en Santiago de Chile. La Asocio estis deklarita de la registaro kiel landa institucio, en la jaro 1925.

Nuntempe ne plu ekzistas tiun Ĉilia Skolta Asocio, sed Geskolta Ĉilia Asocio, kiu estas la rezulto de proceso unuiga el la 4 landaj asocioj ekzistintaj ĝis 1978: Ĉilia Skolta Asocio, Katolika Skolta Federacio, Ĉilia Skoltina Asocio kaj Reformista Skolta Movado.
Geskolta Ĉilia Asocio organizis la 19an Tutmondan Ĵamboreon en decembro 1998- januaro 1999, kiu fakte estas la sola monda ĵamboreo ĝis nun, kiu havis kiel oficiala lingvon, krom la anglan kaj francan, la hispanan.

Kategorio:Skoltismo
Schokland

**Schokland** [SĤOKlant] (municipo Noordoostpolder) estas antaŭa insulo en la nederlanda Zuiderzee (nun IJsselmeer). Schokland perdis sian statuson de insulo kiam la Noordoostpolder estis sekigita en 1942. La restaĵoj ankoraŭ estas videblaj pro la iomete pli alta parto en la poldero kaj la ankoraŭ parte sendifekta mardigo de 'Middelbuurt'.

Rezulte de la plialtiĝinta marnivelo Schokland ŝanĝiĝis de alloga setlejo dum la Mezepokoj al loko kun kontinua minaco de inundoj en la 19-a jarcento. Tiam la loĝantoj jam retiriĝis sur la plej altaj partoj, Emmeloord, Molenbuurt, kaj Middelbuurt. Granda inundo en 1825 kaŭzis gravan damaĝon, kaj en 1859 la registaro decidis ĉesigi daŭran loĝadon sur la insulo. La antaŭa municipo Schokland kunfandiĝis kun Kampen sur la fiksa tero.

Hodiaŭ Schokland estas populara arkeologia situo kaj gastiganto de la Schokland Muzeo, ĝi ankaŭ estis la unua Monda Kulturheredaĵo de UNESKO en Nederlando.

## Bildogalerio 

Dosiero:Schokland1.jpg|Kirko de Schokland
Dosiero:Schokland2.jpg|Kirko kun mardigo
Dosiero:Schokland4.jpg|La plialtiĝo de la antaŭa insulo klare videblas

## Eksteraj ligiloj 
* Schokland

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Nederlando
Kategorio:Insuloj en Nederlando
Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Flevolando
Kategorio:Eksaj municipoj de Overiselo
Kategorio:Noordoostpolder
Tiefenbach-Marbach

**Marbach** estas unu el la plej longaj vilaĝoj de Saksio (Germanio) kiuj ekestis laŭ la skemo de arbarhuba stratvilaĝo (Waldhufendorf). La 7 km longa vilaĝo kun ĉirkaŭ 1.300 loĝantoj hodiaŭ estas parto de la komunumo Tiefenbach. kaj situas en la distrikto Mittweida en centra Saksio. La plej gravaj vidindaĵoj estas la preĝejo, ties pentraĵoj kaj la malnova minejo "Segen Gottes Erbstollen".

En la tombejo de Marbach situas "tombo de internacia amikeco". La japana esperanto-aktivulo Eiichi Doi korespondis kun Johannes Schröder kaj ties lernantoj. Kiam en la jaro 1933 Eiichi mortis, li esprimis en sia testamento la deziron, ke duono de sia cindro estu enterigita en Marbach. La gepatroj realigis la deziron. Oni diras, ke la tuta vilaĝo partoprenis la entombigon. Johannes Schröder mortis en 1952 kaj ripozas apud sia amiko Eiichi.

Kategorio:Vilaĝoj de Germanio
Kategorio:Urboj de Saksio
Ĉeko (lago)

La lago **Ĉeko** estas malgranda dolĉakva lago en Siberio, proksime al rivero Tungusko. Scientistoj spekulas, ke la lago estiĝis pro evento de Tungusko kaj eksplodo de meteorito la 30-an de junio 1908. Kvankam tiu teorio estas tre diskutita, kelkaj sciencistoj planas esplori grundon de la lago kaj trovi spurojn, pruvojn, kiuj apogas la teorion.

Kategorio:Lagoj en Krasnojarska regiono
Kategorio:Akvokolekta areo de Kimĉo
Crasna (rivero)

**Crasna** [krasna] () estas rivero, maldekstra alfluanto de Tiso en Hungario kaj Rumanio. La nomo estas slavdevena, signifanta "bela".

Ĝi longas 193&nbsp;km, grandan parton en Rumanio - 147&nbsp;km, kaj havas akvokolektan areon de 3 142 &nbsp;km². La rivero verŝiĝas en Tison, tute proksime de Someş-enverŝiĝo. Antaŭ la kanaligo Crasna enfluis Someş. La rivero havis la taskon forkonduki la akvon el la marĉa regiono Ecsed [eĉed], tial la malsupra riveroparto estas kanalo.

Ĝi fontas en la meza Transilvanio. Crasna kaj Someş parte fluas paralele.

Akvonivelaj indikiloj: Kocsord, Ágerdőmajor.

## Apudriveraj komunumoj 
### En Rumanio 
* Crasna, kie estas akvorezervejo

### En Hungario 
Vállaj, Mérk, Tiborszállás, **Nagyecsed**, Nyírcsaholy, **Kocsord**, Ököritófülpös, Győrtelek, **Mátészalka**, **Ópályi**, Szamosszeg, Nagydobos, Olcsva, **Vásárosnamény**, Kisvarsány.

Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Hungario
Kategorio:Riveroj en Rumanio
Kategorio:Akvokolekta areo de Tiso
Kategorio:Alfluantoj de Tiso
Ordeno de Alcántara

La **ordeno de San Juliàn del Pereiro**, aŭ pli simple **ordeno de Alcántara**, estas malaperinta militista ordeno, kiu devenis de militista kunfrataro fondita en 1156 en San Juliàn del Pereiro, izolita portugala vilaĝo apud cisterciana monaĥejo. Ĝi estis kreita de nobeloj el Ekstremaduro, cele al la imito de la ordeno de la Templanoj.

En 1183, la preĝisto, Suero Fernandez Barrientos, aliformigis ĝin en militistan ordenon kaj arogis al si la titolon "Majstro". En 1218, la reĝo de Leono, Alfonso la 9-a, donas al la ordeno la fortikaĵon "el-Kantara", kiun li ĵus konkeris. La nomo fariĝis "Alcantara", kaj estis alprenita de la ordeno.

[eta|maldekstre|Blazono de la Ordeno de Alcántara en la preĝejo de [Rollán, Provinco Salamanko.]]
La ordeno estis anigita al Calatrava kaj obeis al la cisterciana regularo. La monaĥejo de San Benito de Alcántara estis la sidejo de la ordeno : ĝi dependis de la reĝlando Leono. En 1489, post la morto de la Majstro de Alcantara, Ferdinando la 2-a aranĝis sian elekton kiel nova Granda Majstro de la Ordeno, kaj li kunigis ĝin al la hispana krono.

La ordeno malaperis en 1835.

## Vidu ankaŭ 
* San Vicente de Alcántara

Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Militordenoj
Galerio Doria Pamphilj

[eta|300ra|*Portreto de Inocento la 10-a*[Diego Velázquez (1650)]]
La **galerio Doria Pamphilj** () estas granda artkolekto lokita en la **palaco Doria Pamphilj** (*palazzo Doria Pamphilj*) en Romo. Ĝi troviĝas inter la vojoj *Via del Corso* kaj *Via della Gatta*. La ĉefa enirejo situas sur la "Piazza del Collegio Romano". Same kiel la palaco, la galerio estas ankoraŭ private posedita de la princa romia familio Doria Pamphilij.

La granda kolekto da pentraĵoj, mebloj kaj statuoj estis progrese konstituita ekde la 16-a jarcento de la familioj Doria, Pamphilj, Landi kaj Aldobrandini, kiuj jam de longe kunuiĝis per edziĝoj sub la nomo "Doria Pamphilj". En la kolekto troviĝas pentraĵoj kaj mebloj el la eksa kolekto de la papo Inocento la 10-a, kiu testamentis ilin al sia nevo Camillo Pamphilj. La palaco plivastiĝis tra la jarcentoj : ĝi hodiaŭ verŝajne estas la plej vasta privata palaco de Romo.

La fama portreto de Inocento la 10-a, fare de Diego Velázquez, estas kutime rigardita kiel la ĉefa majstroverko de la kolekto.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

Doria Pamphilj
Kategorio:Artaj muzeoj en Italio
Joshua Reynolds

**Joshua REYNOLDS** (naskiĝis la 16-an de julio 1723 - mortis la 23-an de februaro 1792) estis brita pentristo kaj portretisto de la 18-a jarcento. Li estis la unua prezidento de la brita Reĝa Akademio (Royal Academy).

[maldekstra|eta|La statuo de Joshua Reynolds antaŭ la [Reĝa Akademio de Artoj (Britio)|Reĝa Akademio de Arto en Londono]]
Joshua Reynolds naskiĝis en la graflando Devon, en Plympton St Maurice, kaj estis lernoknabo en la ateliero de Thomas Hudson ekde 1740 ĝis 1743. Li restadis en Italio inter 1749 kaj 1752, ĉefe en Romo. Post sia reveno al Londono en 1753, li rapide fariĝis unu el la plej renomaj pentristoj koncerne portretojn dum tiu periodo, kune kun sia rivalo Thomas Gainsborough.

Reynolds estis interalie la amiko de Oliver Goldsmith, Edmund Burke, David Garrick kaj Angelica Kauffmann. Li perdis sian maldekstran okulon en 1789, kaj mortis en 1792 en Londono. La pentristo estas entombigita en la katedralo Sankta Paŭlo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de pentristoj

## Eksteraj ligiloj 
* Galerio de kelkaj verkoj 

Kategorio:Anglaj pentristoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Tur (rivero)

320ra|eta|Tur ĉe Sonkád
**Tur** (hungare Túr) estas rivero en Hungario kaj en Rumanio. Ĝi estas maldekstra flankorivero de Tiso.

La rivero fontas en Transilvanio, kune kun Someș kaj Crasna el meza kaj okcidenta Transilvanio kolektas akvojn. Inter la triopo Tur estas la plej malgranda, Someș estas la plej granda.

Ĝia longo estas 95 km. La malsupra parto estas kanaligita, havanta ankaŭ branĉojn.

Akvonivelaj indikiloj: Garbolc, Turulung.

Menciindaĵoj:

Akvomuelejo en vilaĝo Túristvándi estas granda turisma vidindaĵo.

Pri **enverŝiĝo al Tiso** temas poemo de Petőfi.

Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Hungario
Kategorio:Riveroj en Rumanio
Kategorio:Akvokolekta areo de Tiso
Kategorio:Alfluantoj de Tiso
Thomas Lawrence

**Thomas LAWRENCE** (naskiĝis la 13-an de aprilo 1769 en Bristol - mortis la 7-an de januaro 1830) estis fama angla pentristo, kiu precipe verkis portretojn. eta|200ra|*Pinkie* (1794)Lawrence enloĝiĝis en Londonon en 1787, kie li estis bonvenita de Joshua Reynolds, kaj li fariĝis studanto en la Royal Academy. Li pentris multajn portretojn de Caroline de Brunswick, kaj estis verŝajne ŝia amanto. La pentristo estis nobeligita en 1815. Li iris al Aachen en 1818, por pentri la monarkojn kaj diplomatojn ĉeestintaj la trian kongreson. Li sekve vizitis Vienon kaj Romon, kaj estis ĉie bonvenigita de la lokaj princoj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de pentristoj

Kategorio:Britaj pentristoj
Vinicius de Moraes

200ra|Vinícius de Moraes|dekstre
eta|Karikaturo pri Vinicius de Moraes
**Marcus Vinicius da Cruz de Mello Moraes**, aŭ **Vinicius de Moraes**, (naskiĝis la 19-an de oktobro 1913 en Rio de Janeiro, Brazilo; mortis la 9-an de julio 1980 en la kvartalo Gávea de Rio de Janeiro, Brazilo) estis diplomato, ĵurnalisto kaj precipe kantaŭtoro brazila.

## Vivo 
Vinícius de Moraes Poeto esence estis lirikisto, (portugallingva karesnomo: "***Poetinha***", do "Poeteto" esperante). Li eminentuliĝis per siaj sonetoj, poeta formo kiu en Brazilo estis preskaŭ sinonimo de lia nomo. Liaj poemoj kaj aliaj tekstoj famigis lin en Sudameriko. En 1956 surscenejiĝis lia dramo *Orfeu do Carnaval*, kiu servis kiel modelo por la filmo Orfeu Negro de Marcel Camus. La scenaron de Moraes ankaŭ kunverkis.

Lia verkaro estas vasta kaj ĉirkaŭprenas literaturon, teatron, kinon kaj muzikon. En la muzika kampo, Vinícius de Moraes kunlaboris kun Tom Jobim, Toquinho, Baden Powell kaj Carlos Lira. De Vinícius de Moraes devenas la teksto al la komponaĵo *Berimbau* de Baden Powell de Aquino same kiel al diversaj bosanovoj de Antonio Carlos Jobim. Lia plej fama verko estas la portugallingvaj versoj por la klasikaĵo *Garota de Ipanema*.

Li ankaŭ estis konata por esti enradikigita bohemulo, fumanta kaj ŝati viskion, Vinícius ankaŭ iĝis konata por esti amindumanto. La poeto edziĝis naŭ fojojn dum sia vivo.

## Citaĵoj 
* *Estas pli grave vivi ol feliĉi* (laŭ la poemo de Leslie Kaplan ''L'enfer est vert*).
* *Amikecon oni ne decidas, bonan amkon oni ekkonas*.
* *Amo estas eterna, tiom longe, kiom ĝi teniĝas*.
* *La malbeluloj pardonu min, sed beleco estas fundamenta*.
* *Viskio estas la plej bona amiko de la homo de la viro, ĝi estas la enboteligita hundo''. ("O whisky é o melhor amigo do homem, ele é o cachorro engarrafado.")

## Referencoj 
Kategorio:Literaturo de la 20-a jarcento
Kategorio:Portugallingva literaturo
Kategorio:Brazilaj muzikistoj
Kategorio:Kantverkistoj
Kategorio:Brazilaj diplomatoj
Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Brazilaj poetoj
Kategorio:Bosanovaj muzikistoj
Izabela de Burbono

[eta|*Piedportreto de la reĝino Izabela*, laŭ [Diego Velazquez1631-1632Privata kolekto, Novjorko]]
**Izabela** aŭ **Elizabeta de Burbono** aŭ **de Francio** (naskiĝis la 22-an de novembro 1602 en Fontainebleau - mortis la 6-an de oktobro 1644 en Madrido) estis reĝino (pro edziĝo, ne kiel reganto) de Hispanio.

Ŝi estis la filino de la franca reĝo Henriko la 4-a kaj de Maria de Mediĉo.

Izabela edziniĝis kun la hispana reĝo Filipo la 4-a en Bordeaux je la 25-a de novembro 1615. Ekde 1621, kiam ŝi fariĝis reĝino de Hispanio pro la morto de sia bopatro Filipo la 3-a, ŝi eknaskis plurajn heredantojn por sia edzo, inkluzive de la princo Baltasar Carlos. Inter ili, nur ŝia plej juna filino, la estonta Maria Teresa kaj edzino de Ludoviko la 14-a, atingis plenkreskan aĝon.

Kategorio:Hispanaj reĝedzinoj
Kategorio:Burbonoj
⚭Izabela de Burbono
Bartolomé Esteban Murillo

eta|180px|dekstra|Bartolomé Esteban Murillo
**Bartolomé Esteban MURILLO** (naskiĝis la 1-an de januaro 1618, mortis la 3-an de aprilo 1682) estis hispana pentristo de la 17-a jarcento, kaj kune kun Diego Velazquez unu el la plej gravaj reprezentantoj de la barokstila pentrado en tiu lando. Murillo estis precipe lerta koncerne la pentradon de etaj nuboj, floroj, akvo aŭ tukoj, kaj bele uzadis variajn nuancojn. Li ĉefe pentris religiajn verkojn.

Murillo naskiĝis en Sevilo, kaj estis la plej juna filo inter dekkvar gefratoj. Lia patro estis barbisto kaj ĥirurgo nomita Gaspar Esteban, kaj la nomo de lia patrino estis María Pérez Murillo. Ŝian nomon li pli volonte uzis por subskribi siajn verkojn. Liaj gepatroj mortis, kiam li estis ankoraŭ tre juna, kaj Murillo estis plejparte edukita de sia pli aĝa fratino, Ana, kiu edziĝis kun alia barbisto-ĥirurgo, Juan Agustin de Lagares, kun kiu la juna Murillo havis amikan rilaton. Murillo edziĝis kun Beatriz Cabrera en 1648, kaj ili havis naŭ geinfanojn.

## Galerio 

Bartolomé Esteban Perez Murillo 004.jpg
Bartolomé Esteban Perez Murillo 003.jpg
Bartolomé Esteban Perez Murillo 020.jpg
Bartolomé Esteban Perez Murillo 023.jpg
Isidor von Sevilla.jpeg
La Inmaculada de Soult, 1678, Bartolomé E. Murillo.jpg
Bartolomé Esteban Perez Murillo 021.jpg
San Francisco Solano y el toro por Murillo (1645).jpg

## Vidu ankaŭ 
* Sankta Familio kun birdeto
* Listo de pentristoj

Kategorio:Hispanaj pentristoj
Kategorio:Barokaj pentristoj
Laborec

**Laborec**  ()  estas slovaka rivero, dekstra alfluanto de Latorica en Slovakio. Ĝi elfontas en Karpatoj en parto Malaltaj Beskidoj. 
Akvonivela indikilo: Krásny Brod. Maksimuma trafluo ĉe alfluo (fino de rivero) estas 457 m³/s kaj minimuma trafluo estas 0,49 m³/s.

Apudriveraj urboj: Medzilaborce, Humenné, Strážske, Michalovce.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de slovakaj riveroj

Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Regiono Prešov
Kategorio:Riveroj en Regiono Košice
Kategorio:Akvokolekta areo de Bodrog
Granda Morava

**Granda Morava** () estas rivero, dekstra alfluanto de Danubo en Serbio. Ĝi havas en la supra parto du branĉojn, Okcidenta Morava kaj Suda Morava. Granda Morava komenciĝas ĉe kunfluejo de okcidenta kaj suda branĉoj urbo Stalaĉ kaj finiĝas
ĉe komunumo Kostolac.

Dum glora epoko de Jugoslavio estis plano fari kanalan kunligon al rivero Vardar laŭ modelo de kanalo Danubo-Majno-Rajno. Estintus rekta vojo al Mediteraneo.

Akvonivelaj indikiloj: Varvarin, Ĉuprija.

Gravaj apudriveraj urboj: Paraĉin, Ĉuprija.

Grava apudrivera urbo de **Okcidenta Morava** estas Kruŝevac. **Suda Morava** fontas en Nord-Makedonio.

Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Serbio
Kategorio:Alfluantoj de Danubo
Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo
Anton Raphael Mengs

[eta|Memportreto ([1773)]]
**Anton Raphael MENGS** (naskiĝis la 12-an de marto 1728 en Aussig, Bohemio - mortis la 29-an de junio 1779 en Romo) estis germana pentristo kaj artverkisto. Li estis la plej eminenta reprezentanto de la novklasika pentrado en sia lando.

En la tekstoj, kiujn li redaktis en la hispana, itala kaj germana, Mengs emfazas sian eksternorman teorion pri arto : li opinias, ke perfektecon oni povas atingi nur per lerta kombinado de la greka arto, de la esprimema stilo de Rafaelo, de la *chiaroscuro* de Correggio kaj de la koloroj de Tiziano. Mengs estis fama pro sia rivaleco kun sia itala samtempulo, la pentristo Pompeo Girolamo Batoni.

## Galerio 

File:Mengs, Urteil des Paris.jpg|*La juĝo de Pariso* 
File:Mengs, Perseus befreit Andromeda.jpg
Image:Anton Raphael Mengs 009.jpg
Image:Anton Raphael Mengs 010.jpg
Image:Charles III of Spain.jpg
Image:Anton_Raphael_Mengs,_Prince_of_Asturias,_Future_Charles_IV_of_Spain_(са_1765)_-_02.jpg|Estonta Karolo la 4-a de Hispanio
Image:Maria Luisa of Parma by Anton Raphael Mengs.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Listo de pentristoj

Kategorio:Germanaj pentristoj
Kategorio:Novklasikaj pentristoj
Kategorio:Dandevenaj germanoj
Ariwara no Narihira

**Ariwara (no) NARIHIRA** (, ĉirkaŭ 825 ĝis 880) estis japana poeto kaj kortegano de la frua Heian-epoko. Narihira estis la pranepo de la imperatoro kaj filio de princo. Li estas tre probable la aŭtoro kaj la heroo de la kortega eposo Ise monogatari (ĉirkaŭ 980). Ĝi rakontas la legendajn travivaĵojn de anonima viro. Liatempe li estis konsiderita la plej bona kaj sperta verkisto de la unua imperia antologio *Kokinŝu* (905, Kantoj el la olda kaj nuna tempo). [eta|dekstra|150px|Epizodo el la [Ise monogatari en kiu Ariwara no Narihira renkontas spektron. Gravuraĵo, 1891.]]Kvankam li estis el alta deveno aristokrata, lia politika vivo, precipe sub la regado de la imperiestro Montuko, ne estas vere rimarkinda. Li okupis kortegan oficon sen avancado. Kiel kaŭzo pro tio estas konsiderataj amaferojn kun klase superaj kortegaj damoj. Ili estas menciitaj ene de la Ise monogatari.

Lia vivo, lia postmorta gloro kaj lia verko inspiris longtempe la japanan literaturon kaj donis ankaŭ impulson por la figuro de la Genĵi, la ideala kortegano en la verko de Murasaki Shikibu.

Kategorio:Japanaj poetoj
Kategorio:Japanaj verkistoj
Geografia Muzeo Tiszazug

eta|Diversaj ceramikaĵoj en Tiszazug Geografia Muzeo.
**Geografia Muzeo de Tiszazug** (hungare *Tiszazugi Földrajzi Múzeum*) ) estas malgranda muzeo en urbo Tiszaföldvár, proksime al la ĉefplaco.

**Tiszazug** estas hungare nomo de regiono preskaŭ tute ĉirkaŭita de enfluantaj riveroj Körös kaj Tiso. Dum la historio rivero Tiso puŝis borden ŝtonigitajn ostojn de mamuto kaj aliaj bestoj. Ili estas prezentitaj kune kun kelke da nunaj birdoj remburitaj. Sekvas riĉa kolekto de ceramikaĵoj farintaj en la regiono. Fine estas videblaj iloj faritaj el ligno. Sur la muroj estas malnovaj fotoj.

Apud la muzeo estas malnova domo, kie konsilis stabo de la hungara armeo en printempo de 1849.

## Eksteraj ligiloj 
* Hungarlingva retejo

Kategorio:Muzeoj en Hungario
Kategorio:Tiszaföldvár
Pere Nuez Pérez

**Pere Nuez Pérez**, ankaŭ nomata *Pedro Nuez y Pérez* (1927-1984) estis librotenisto kaj kataluna esperantisto. Esperantistiĝis en 1956 kaj vigle aktivis en la movado, precipe kiel lingvo-instruanto. Lia *Elementa kurso* atingis la dekan eldonon en 1984. Li reviziis ankaŭ la faman poŝvortaron *Lexicón Sopena Esperanto-Español y Español-Esperanto*. Respondeculo de la Kunordiga Servo de Hispana Esperanto-Federacio en Katalunio kaj ĉefa organizinto de pluraj Barcelon-Provincaj Esperantistaj Renkontiĝoj, li fariĝis en 1980 kunfondinto de Kataluna Esperanto-Asocio. Li estis dumviva membro de Universala Esperanto-Asocio, Hispana Esperanto-Federacio kaj Kataluna Esperanto-Asocio.

Krome, Pere Nuez estis ĝorĝisto (Henry George, ekonomisto 1839-1897, teoriisto de unika terimposto) kaj eĉ prelegis pri Ĝorĝismo ĉe Amikoj de Unesko en Barcelono en 10-05-1980. La titolo de la prelego estis: ["Una realitat económica. Quatre anys de georgisme a Dinamarca"(Ekonomia realo. [Kvar jaroj de ĝorĝismo en Danlando]).

## Fontoj 
* Antonio Marco Botella. *Esperanto en Katalunio (1887-1987)*. Barcelona Esperanto-Centro, Barcelono, 2005.

## Referencoj 
Nuez Pérez, Pere
Une hirondelle a fait le printemps (filmo)

***Une Hirondelle a fait le printemps*** (*Unu hirundo printempon alportis*) estas franca filmo de Christian Carion aperinta en 2001.

## Rakonto
Sandrine estas instruanto pri informadiko en pariza regiono. Sed ŝi ne plu elportas sian vivon kaj decidas dediĉiĝi al agrikulturo. Post lernado, ŝi alvenas masivon da montoj de Vercors por zorgi pri farmbieno, kiun ŝi volas aĉeti de maljuna Adrien. Okazas kultura konflikto.

## Teĥnikaĵoj
* Reĝisoro: Christian Carion
* Scenaro kaj dialogoj: Christian Carion kaj Éric Assous
* Foto-direktoro: Antoine Héberlé
* Produktoro: Christophe Rossignon 
* Komponisto: Philippe Rombi
* Buĝeto: 3.84 milionoj da eŭroj

## Rolularo
* Michel Serrault: Adrien
* Mathilde Seigner: Sandrine
* Jean-Paul Roussillon: Jean

## Eksteraj ligiloj
*Une hirondelle a fait le printemps en IMDB

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2001
Platanacero

**Platanacero** estas nomo, kiun oni uzis pri du diversaj Eŭropaj specoj de acero:

* Plataneca acero, scienca nomo *Acer platanoides*
* Sikomora acero, scienca nomo *Acer pseudoplatanus*
Kolonio de birdoj

[eta|300px|dekstra|[Longbeka urio reproduktiĝas en densaj kolonioj en marbordaj rokoj, insuloj kaj klifoj.]]
**Kolonio de birdoj** estas formata de birdoj kiuj loĝas aŭ ĉefe nestumas en kolonioj. Tio estas ege ofta ĉe marbirdoj.

95 % el marbirdoj estas koloniaj, La tropika Bonina petrelo nestas dum vintre por eviti konkurencon kun la plej agresema Kojnvosta pufino. Kiam la sezonoj koincidas, la Kojnvosta pufino mortigas idojn de Bonina petrelo por uzi siajn truojn.

Multaj marbirdoj montras rimarkindan **fidelecon al lokoj**, revenante al sama truo, nesto aŭ loko dum multaj jaroj kaj defendas tiun lokon el rivaloj tre batalakre. Unuafoje reproduktuloj kutime revenas al sia naskiĝkolonio kaj ofte nestas proksime de la loko kie ili eloviĝis. Tiu tendenco, konata kiel filopatrio, estas tiom forta ke pristudo pri Lajsana albatroso pruvis, ke la mezaveraĝa distanco inter la eloviĝejo kaj la loko kie birdo setligas sian propran teritorion estas 22 m; alia studado pri nestado de Flavbeka pufino ĉe Korsiko, pruvis, ke 9 el of 61 masklidoj kiuj revenas reprodukti al la naskiĝkolonio reproduktiĝas en la truo kie ili kreskiĝis kaj 2 fakte reproduktiĝis kun siaj propraj patrinoj.

Kolonioj de marbirdoj estas kutime lokitaj en **insuloj, klifoj aŭ kapetoj** kien teraj mamuloj malfacile alvenas. Oni supozas, ke tio protektas marbirdojn, kiuj estas ofte tre mallertaj surteren. Kolonialismo ofte okazas ĉe tipoj de birdoj kiuj ne defendas manĝoteritoriojn (kiel apusoj, kiuj havas tre variajn predoresursojn); tio povas esti kialo por sia ofteco ĉe marbirdoj.

## Vidu ankaŭ 
* Birdarejo

## Referencoj 


Kategorio:Birdoj
Migrado de marbirdoj

[eta|200px|maldekstra|Aro da [Pelikanoj fluganta super la areo de la golfeto de Havano. Tiuj birdoj venas el Kubo ĉiujare el Usono vintre en la norda hemisfero.]] eta|200px|maldekstra|Arkta ŝterno reproduktiĝas en Arkto kaj subarktaj regionoj kaj vintras en Antarkto. Kiel multaj birdoj, marbirdoj ofte migras post la reprodukta sezono. El tiuj, la flugveturado farata de la Arkta ŝterno estas la plej longa inter ĉiuj birdoj, ĉar ili trapasas la ekvatoron por travivi la sudhemisferan someron en Antarkto. Ankaŭ aliaj specioj entreprenas trans-ekvatorajn veturadon, kaj el norde suden kaj el sudo norden. La loĝantaro de Eleganta ŝterno, kiu nestas ĉe Baja California, disiĝas post la reprodukta sezono inter kelkaj birdoj flugante norden al la Centra Marbordo de Kalifornio kaj kelkaj flugante suden tiom malproksime kiom ĝis Peruo kaj Ĉilio por nutri sin en la Marfluo Humboldt. La Griza pufino entreprenas ĉiujaran ciklan migradon kiu rivalas kun tiu de la Arkta ŝterno; birdoj kiuj nestas en Novzelando kaj Ĉilio kaj travivas la nordan someron manĝante en Norda Pacifiko ĉe Japanio, Alasko kaj Kalifornio faras ĉiujaran veturadon de 40,000 mejloj (64,000&nbsp;km).

Ankaŭ aliaj specioj migras mallongajn distancojn for de siaj reproduktejoj, dum ilia distribuado enmare dependas de la manĝodisponeblo. Se la oceanaj veterkondiĉoj estas maltaŭgaj, marbirdoj migras al pli produktivajn areojn, foje porĉiame se la birdo estas juna. Post sendependiĝo, junaj birdoj ofte disiĝas pli ol plenkreskuloj, kaj al diferencaj regionoj; pro tio ili povas esti vidataj malproksime de la normala teritorio de sia specio. Kelkaj specioj, kiel aŭkoj, ne sekvas antaŭkonsentitajn migradovojojn, sed translokiĝas suden kiam vintro alproksimiĝas. La Marmoraŭko nestas interne en praarbaroj, serĉante grandajn koniferojn kun larĝaj branĉoj sur kiuj nesti. Aliaj specioj, kiel la Kalifornia mevo, nestas kaj manĝas interne en lagoj, kaj poste moviĝas marborden vintre. Kelkaj kormoranoj, pelikanoj, mevoj kaj ŝternoj havas individuojn kiuj neniam vizitas la maron entute, trapasante siajn vivojn en lagoj, riveroj, marĉoj kaj, ĉe kelkaj mevoj, urboj kaj terkulturejoj. En tiuj kazoj oni supozas, ke tiuj birdoj de tero kaj nesala akvo evoluis el maraj prapatroj. Kelkaj marbirdoj, ĉefe tiuj kiuj nestas en tundro, kiel rabmevoj kaj falaropoj, migras ankaŭ teren.

La plej maraj specioj, kiel petreloj, aŭkoj kaj suloj, estas pi limigitaj en sia kutimaro, sed foje estas vidataj interne kiel vagantoj. Tio okazas plej ofte al neekspertaj junaj birdoj, sed povas okazi ankaŭ al lacigitegaj plenkreskuloj post grandaj ŝtormoj, okazaĵo konata kiel *vrakiĝo*, kiam ili havigas karegajn vidaĵojn  al birdoŝatantoj.
:''Vidu ankaŭ Birdomigrado

## Referencoj

*
Kategorio:Birdomigrado
Baltasar Carlos

**Baltasar Carlos de Hispanio** (naskiĝis la 17-an de oktobro 1629 - mortis la 9-an de marto 1646) estis la filo de la hispana reĝo Filipo la 4-a kaj de lia unua edzino Elizabeto de Burbono.

Ĉar li estis la sola virseksa infano generita de la unua edziĝo de Filipo, Baltasar normale devis postsekvi lin sur la trono. Sed li mortis en 1646, kiam li estis nur 16 jarojn aĝa, verŝajne pro apendicito. La nova heredinto de la trono tiam fariĝis lia duonfrato naskiĝinta en 1661, la estonta Karlo la 2-a.

Laŭ historia vidpunkto, Baltasar Carlos ludis neniun gravan rolon. Li estis tamen multfoje pentrita de la majstro Diego Velázquez. La pentraĵoj bildigante Baltasar estas tre viglaj, kaj viciĝas inter la plej belaj infanportretoj de la baroka periodo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de regantoj de Hispanio

Kategorio:Hispanaj nobeloj
Kategorio:Princoj
Kategorio:Habsburgoj
Kategorio:Tronheredontoj
Leĝoj de Arkimedo

eta|Stato de ekvilibro inter du fortoj, de flosemo kaj gravito
En fiziko, **suprenforto** aŭ **flosemo**(?) estas supreniga forto sur objekto pro fluaĵo (t.e., likvaĵo aŭ gaso) kiu parte aŭ entute ĉirkaŭas ĝin, pro malsama premo sur supero kaj subo de la objekto. La suprenforto egalas al la pezo (en neŭtonoj) de la fluaĵo elpuŝita de la korpo. Tiu ĉi forto ebligas ke objektoj flosas aŭ pezas malplie ol en vakuo. Flosemo gravas por multaj veturiloj, kiel boato, ŝipo, balono, kaj aerŝipo.

Flosemo agas kontraŭ la forto de gravito kaj tiel malpezigas objektojn. La maso de la objekto tamen ne ŝanĝiĝas. Oni distingu inter *flosa pezo* kaj *maso*.

## Arkimedo-Principo 
dekstra
**Principo de Arkimedo**, aŭ la leĝo de suprenforto,

:"Arkimedo-Principo diras, ke ajna korpo parte aŭ tute mergita en fluido ŝajne perdos pezon egalan al la fluidpezo delokita."

## Historieto 
Ĝi portas la nomon de Arkimedo el Sirakuzo. Vitruvio rakontas la faman historion, ke Arkimedo malkovris tiun ĉi leĝon dum banado kaj poste kuris senveste tra la urbo, sed vera informo pri la malkovro troviĝas en lia duvoluma verko *Pri Flosantaj Korpoj*. Ankaŭ la antikva ĉina infangenio Cao Ĉong ĝuste aplikis la principon de flosemo por fidinde mezuri la pezon de elefanto, kiel priskribite en Sanguo Zhi.

## Vidu ankaŭ 
* Arĥimeda eco
* Arkimeda ŝraŭbo
* Denso
* Eŭreka

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Meĥaniko de fluidoj
Kategorio:Arkimedo
Rietveld-Schröder-Domo

dekstra|eta|300ra|Vidaĵo ekde la strato
eta|300ra|Vidaĵo ekde la apuda park(et)o
dekstra|eta|300ra|Vidaĵo ekde la strato

La **Rietveld-Schröder-Domo** estas domo formplanita fare de Gerrit Rietveld kaj situas en Utreĥto. Ĝi estas tute konstruita (1923–1924) laŭ la ideoj de la artmovado De Stijl (La Stilo). Rietveld formplanis la domon por Truus Schröder-Schräder, kiu loĝis en ĝi ekde 1924 ĝis sia morto en 1985. La domo situas je la adreso Prins Hendriklaan 50 en la kvartalo Wilhelminapark kaj estas vizitebla pere de gvidadoj. Ĝi estas ekde 2000 sur la listo de la Monda Heredaĵo de UNESKO.

## Eksteraj ligiloj 
* rietveldschroderhuis.nl
* Rietveld-retejo ĉe centraalmuseum.nl
* 360°-a panoramo 

Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Nederlando
Kategorio:Konstruaĵoj en Nederlando
Kategorio:Utreĥto (urbo)
Pogromo de Sumgait

250px|eta|dekstra
La **Sumgait-pogromo** ankaŭ konata kiel *Masakro de Sumgait* aŭ *Okazintaĵoj de februaro* estis pogromo de azeroj kontraŭ armenoj loĝintaj en la marborda urbo Sumgait (azere: Sumqayıt) en la Azerbajĝana Soveta Socialisma Respubliko dum februaro 1988.

La 27-an de februaro 1988, grandaj bandoj de azeroj ariĝis por ataki la armenojn kaj surstrate kaj hejme. Post tio la disraboj ĝeneraliĝis kaj la manko de intereso de la polico permesis plimalbonigi la situacion kaj lasi sen defendoj al la armenoj.

La perfortaj agoj en Sumgait ne konis precedencojn en Sovetio kaj ĝi altiris grandan atenton en la amaskomunikiloj de Okcidento.

La masakro okazis pro la sendependisma movado en Montara Karabaĥo kiu ricevis la apogon de la najbara tiama Armena Soveta Socialisma Respubliko.

La 18.000 armenaj loĝantoj de la regiono, forlasis la urbon en la sekvaj semajnoj ĝis Bakuo, Armenio, Rusio kaj Usono. Multaj rifuĝintoj reloĝigitaj en la nordo de Armenio fariĝis viktimoj de la tertremo Leninakan en decembro 1988.

## Eksteraj ligiloj 
* sumqait.com  , , 
* Aslan İsmayılov. Sumqayıt — SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı . Bakı: Çaşıoğlu. 2010. 204 səhifə. ISBN 978-9952-27-259-8 
* Aslan Ismayilov. Sumgayit — Beginning of the Collapse of the USSR. Baku: Çaşıoğlu. 2010.  
* Аслан Исмаилов. Сумгаит — начало распада СССР . Баку: Чашыоглу. 2010. 220 стр. ISBN 978-9952-27-276-5 
* Уголовное Дело № 18/55461-88. Сумгаит. 1989. (I)  
* Уголовное Дело № 18/55461-88. Сумгаит. 1989. (II)  
* Həsənova Rəna, Cəfərova Nazxanım. **Sumqayıt danışan tariximizdir.** *Sumqayıt şəhərinin 60 illik yubileyinə həsr olunmuş Biblioqrafik göstərici*. Sumqayıt-2009. 
* sumgayit1988.com
* Vladimir Kryuchkov. Hardline Soviet Communist who became head of the KGB and led a failed plot to overthrow Mikhail Gorbachev 

Kategorio:Masakroj en Azerbajĝano
Sumgaito
Kategorio:Historio de Azerbajĝano
Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Perestrojko kaj disfalo de Sovetunio
Kategorio:1988
Kategorio:Montara Karabaĥo