open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ŝakto

**Ŝakto** aŭ **ŝaĥto** estas vertikala malplenaĵo uzata por speciala celo.. Pli specife:

* Ŝakto estas parto de minejo, vertikala puto en la tero kondukanta al la minaj galerioj.

* Ŝakto estas vertikala puto, kiun oni boras en la tero por akiri nafton, akvon ktp.

* Ŝakto estas ankaŭ longa vertikala parto de konstruaĵo tra la etaĝoj, kie moviĝas lifto aŭ kiu entenas ŝtuparon.

* Vertikala malplenaĵo sub strato, kiu donas aliron al la subtera parto de akvoproviza sistemo aŭ al subtera kloakokanala sistemo, nomatas ŝakto aŭ luko.
eta|kovrilo de strata ŝakto

* **aerŝakto**. Tia vertikala truo, lasita en la konstruo de ŝipo aŭ de mino, por ventoli la profundaĵon.

* **ruboŝakto**. Vertikala truo, kun flanka aperturo sur ĉiu etaĝo de domo, tra kiu oni ĵetas la sakojn kun balaaĵoj aŭ rubaĵojn, kiuj tiel falas en kestojn, troviĝantajn en la kelo.

Laŭ Francisko Azorín **ŝakto** estas *Puto por registri, aerumi, komuniki minon, kloakon.* Li indikas etimologion el la germana *Schaft* (tubeto).

## Referencoj 
Kategorio:Tekniko
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Minado
Subdistrikta komunumo Vilnius

La subdistrikta **komunumo** (rajono savivaldybė) **Vilnius** situas en la oriento de Litovio. Ĝi apartenas al la distrikto Vilnius (Vilno), kaj preskaŭ komplete ĉirkaŭas la nacian kaj distriktan ĉefurbon Vilno. Dum la jaro 2005, la komunumo havis 88 500 loĝantojn. Al la teritorio apartenas parto de la lago Asveja.

## Historio 
Inter la jaroj 1920 kaj 1940 la teritorio en 1920 grandparte loĝata de litovlingvanoj, malplimulte ankaŭ de pollingvanoj, apartenis al pseŭdoŝtato nomata Centra Litovio (pole *Litwa Środkowa*) kun la ĉefurbo Vilno (litove *Vilnius*, pole *Wilno*), kiun deklaris anoj de la pola armeo post anekso de la regiono en 1920. La pseŭdoŝtato neniam atingis plenan ŝtatan suverenecon kaj la 16-an de aprilo 1922 deklariĝis parto de la Dua Pola Respubliko. Dum tiuj dudek jaroj pollingvanoj iĝis la plimulto en la teritorio.

1944 rilate al la pola historio:
* 24.11. NKVD arestis en domaro pole nomata *Kukuryszki* kelkajn oficirojn kaj soldatojn de Pola Enlanda Armeo
* 27.11. Pola Rezistomovado: en distrikto Vilno NKVD frakasis taĉmenton de Enlanda Armeo nombranta 12 soldatojn

## Demografio 
La subdistrikta komunumo Vilno estas la etne plej miksita de Litovio. Inter la loĝantoj de la teritorio nuntempe proksimume 61% estas poloj, 22% litovoj, 8% rusoj, 4% baltarusoj kaj pliaj 5% aliaj.

La plej grandaj loĝlokoj de la subdistrikto (inter krampoj la nombro de loĝantoj laŭ stato de la censo de 2011) estas:
* Nemenčinė (5054)
* Skaidiškės (4133)
* Rudamina (3981)
* Pagiriai (3451) - atentu, la esperantlingva artikolo Pagiriai estas pri samnoma urbeto en komunumo Kėdainiai, pli ol 120 km pli nordokcidente
* Didžioji Riešė 2520
* Nemėžis (2498)
* Avižieniai (2125)
* Valčiūnai (1874)
* Juodšiliai (1744)
* Zujūnai (1660)
* Maišiagala (1636)

## Ĝemelaj urboj 
Partnero de la tuta komunumo estas la pola urbo Radom. Sed la unuopaj urboj kaj urbetoj mem havas partnerecojn. Ekzemple, la partneraj urboj de Nemenčinė estas la urbo Dessau-Roßlau en Germanio aj la urboj Węgorzewo (), Suwałki () kaj Ełk () en nuna Pollando.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kena (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Vilnius
Crohn-malsano

**Crohn** estas nomo de la esploristo kiu malkovris la malsanon en la 1930-aj jaroj. Ĝi atakas la digestan sistemon, kaj povas kaŭzi doloron pro inflamo ĉefe en la suba-dekstra stomako (ĉe la "fina iliumo"), sed ankaŭ en la anuso, buŝo, aŭ ĝenerale ĉie tra la digesta sistemo. Homoj kun Crohn-malsano estas ofte tre maldikaj. 

La malsano karakteriziĝas per atakoj, fojfoje akompanataj de malalta febro, diareo, senforteco. Kuraciloj estas foje steroidoj kiel Prednizon, taŭga nutraĵo (kelkfoje la paciento ne povas manĝi, do oni nutras ŝin/lin per riĉenhavaj likvaĵoj), kaj foje ne restas alia elekto krom operacii. Kvankam la malsano estas konsiderata malfacila, la mortado pro ĝi estas tre malofta. Aliflanke, inter la atakoj, la malsanulo vivas preskaŭ normalan vivon. Oni ne scias certe, kio kaŭzas la malsanon. La esploristoj malkonsentas pri tri faktoroj, nome la jenaj:
* Genetiko (Judoj el aŝkenaza deveno (aŝkenazoj) suferas de Crohn-malsano trioble pli ol ĉiuj aliaj en la mondo)
* Nutraĵo (fibro-riĉa nutraĵo malutilas al Crohn-malsanuloj dum atakoj)
* Anima streĉo.
Crohn-malsano estas parenca al la pli konata malsano Kojlito.

Kategorio:Sindromoj en viscera kirurgio
Kategorio:Aŭtoimunaj  malsanoj
Kategorio:Sindromoj en gastroenterologio
Kategorio:Dika intesto
Kategorio:Maldika intesto
Tótkomlós

**Tótkomlós** [tOtkomlOŝ], () estas urbo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés, en Distrikto Orosháza. La loknomo signifas: slovako-lupolo.
eta|maldekstre|Vido al Tótkomlós el la preĝejturo
## Geografio 
Tótkomlós situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Mezőtúr-Mezőhegyes. Tiu lasta urbo troviĝas 13, Mezőkovácsháza 19, Orosháza 22, Makó 30, Hódmezővásárhely 34, Békéscsaba 43, Szentes 54, Szeged 57, Mezőtúr 80, Budapeŝto 201 km.

## Historio 
Tótkomlós estis loĝata jam en la Arpad-epoko, poste ĝi estis posedaĵo de János Hunyadi, en 1484 de reĝo Matiaso la 1-a, poste de Johano Korvin. Dum la turka okupado la areo iĝis senhoma, ĝin resetligis la nova posedanto barono *József  Rudnyánszky*, kiu setligis en 1746 ĉirkaŭ 80 slovakajn familiojn.

La vilaĝo suferis pro hungara-slovaka loĝantara ŝanĝo, okazinta en 1946–48, kiam el Tótkomlós translokiĝis 939 familioj (3254 homoj) al Slovakio. Alvenis  400 hungaraj familioj, ĉirkaŭ 1500 homoj.

Tótkomlós iĝis urbo en 1993. La urban ekonomion karakterizas okupiĝo pri agrikulturo. La urbo havas termalan banejon kaj slovakan aŭtonomion.

## Vidindaĵoj 
* Kapelo Stefano la 1-a (Tótkomlós) kun mezepoka deveno.
* Preĝejo Stefano la 1-a (Tótkomlós) estis konstruita en 1938.
* La Luterana preĝejo (Tótkomlós) estis konstruita en 1795 kun 57 m-ojn alta turo.
* La iama vilaĝdomo (nun urbodomo) en 1893 konstruiĝis.

## Famuloj 
En Tótkomlós naskiĝis:
* aktoro Zsuzsa Gyurkovics
* Endre Domanovszky (filozofo)
* verkisto Pál Závada
* kemiisto Ferenc Joó
* ministro János Boldóczki
* János Jankó (pentristo).
* Balázs Szokolay Dongó

## Ĝemelurboj 
*  Brețcu, Rumanio (1995)
*  Nové Zámky, Slovakio (1993)
*  Galanta, Slovakio (1999)
*  Jelšava, Slovakio
*  Nădlac, Rumanio (1997)
*  Neunkirchen am Brand, Germanio (2000)
*  Zvolen, Slovakio (1994)

Totkomlos
Kojlito

**Kojlito** estas inflamo de la kojlo. Temas pri grupiĝo de akutaj kaj kronikaj malsanoj, plejparte nekuraceblaj ankoraŭ. Tamen oni povas preskribi steroidojn, kiuj helpas malfortigi la simptomojn, kvankam tiu ĉi kuracilo kaŭzas kromefikojn. Homo kun kojlito povas sperti inter la atakoj (en periodo nomata 'remisio') relative normalan vivon.

Oni diferencigas inter
* akute inflamaj kojlitoj:
** intesta infekto pro intestohemoragiaj bakterioj Escherichia coli
** Persista ileito ("Pseudo-Crohn-malsano")
** Pseŭdomembrana kojlito
** Sigmoidito (inflamo de la sigmoida kojlo)
** kojlito kaŭzita per radiado, kutime per radioterapio (aplikita kontraŭ kancero)
* kronike inflamaj aŭ aŭtoimune kaŭzitaj kojlitoj:
** kojlito ulcera
** Mikroskopa kojlito
** Crohn-malsano
* kaj iskemia kojlito.

## Vidu ankaŭ 
* Apendicito

Kategorio:Sindromoj en viscera kirurgio
Kategorio:Aŭtoimunaj  malsanoj
Kategorio:Sindromoj en gastroenterologio
Kategorio:Dika intesto
Pavlo Zahrebelnij

**ZAHREBELNIJ Pavlo** (; n. 25-a de aŭgusto 1924 apud Poltavo - 3-an de februaro 2009, Kievo) - unu el plej fekundaj kaj popularaj roman-verkistoj de la dua duono de XX jc. en Ukrainio. Kiel junulo li militis sur batalkampoj de la Dua mondmilito, estis vundita, tri jarojn li pasigis en koncentrejo. En 1951 li diplomiĝis ĉe la filologa fako de Dnipropetrovska Universitato, en 50-aj jaroj de XX jc. aperis liaj 4 novel-kolektoj. Laboris kiel ĵurnalisto, redaktis kelkajn literaturajn revuojn. Li estas aŭtoro de ĉ. 20 romanoj, multaj el kiuj estas historiaj, kiuj kovras diversajn periodojn de la ukraina historio de la dua jarmilo.

Liaj romanoj estis tradukitaj en multajn lingvojn: rusa, angla, franca, turka. Lian rakonton *Tajfuno* esperantigis Viktor Pajuk. Fragmenton de lia romano "Roksolana" esperantigis Eugenia Amis (Turka Stelo, n-ro 079, Julio, 2022).

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Kategorio:Herooj de Ukrainio
Nahujeviĉi

**Nahujeviĉi** (pole *Nahujowice*) ukraine Нагуєвичі estas vilaĝo apud Drohobiĉo (Lviva provinco, Ukrainio}, konata kiel naskiĝloko de fama ukraina poeto kaj verkisto Ivan Franko. En la vilaĝo funkcias muzeo de la poeto.

Kategorio:Vilaĝoj de Lviva provinco
Doktoro de filozofio

**Doktoro de Filozofio** (mallongigo *Ph.D.* de la latina *Philosophiae Doctor*, aŭ *Dr. phil.*) estas la plej altnivela akademia grado, aljuĝata pro kompletigo de scienca (akademia) laboro. Kvankam dekomence ĝi estis aljuĝata nur en filozofio, nun ekzistaj doktoraj gradoj en ĉiuj natursciencoj kaj en plej multaj aliaj sciencoj - nur la akademiaj gradoj de Doktoro de medicino, Doktoro de juro kaj Doktoro de teologio kutime konsideriĝas aparte.

Kategorio:Akademiaj titoloj
Jurij Drohobiĉ

**Jurij DROHOBIĈ** (Magistri Georgii Drohobich de Russia) ukraine Дрогобич Юрiй (1450-1494) estis medicinisto kaj astronomo. En 1473 magistriĝis en Jagelona universitato en Krakovo, poste studis en Bolonja universitato (Italio), kie ricevis gradon Doktoro de Filozofio en astronomio kaj medicino, estis rektoro de Bolonja universitato. De 1487 - profesoro de Jagelona universitato.

Eldonis en Romo libron pri Ukrainio en unu ekzemplero. Ĝi estas la unua libro pri Ukrainio, eldonita ekster ĝiaj limoj.

Kategorio:Ukrainaj astronomoj
Kategorio:Ukrainaj filozofoj
Kategorio:Ukrainaj eldonistoj
Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Ciuta

**Ciuta** [ĉuta] estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Ciuta (Obreja) estas vilaĝo en distrikto Caraș-Severin.
*Ciuta (Bicaz) estas vilaĝo en distrikto Maramureș.
Barcs

**Barcs** [barĉ] estas urbo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, Distrikto Barcs, kies centro ĝi estas.
eta|maldekstre|Haveno de Barcs

## Geografio 
Barcs situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Dravo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Virovitica, laŭ fervojo Pécs-Murakersztúr. Ĝi estas limpasejo al Kroatio.

## Historio 
La komunumo estis unuafoje menciita en 1389, estis biena centro de la Marczali-familio. Ties fortikaĵon okupis la turkoj en 1555, poste la areo senhomiĝis. resetliĝo de kamparanoj okazis ekde 1677. La vilaĝo iĝis urbo en 1979.

La urbon ĉirkaŭas la Nacia parko Danubo–Dravo. La rivero iĝis navigebla ĝis Barcs fine de la 19-a jarcento, sed poste la rivero resoviĝis kaj ofte ŝanĝis riverbranĉojn. Deponejo pri salo kaj tabako gardas memoron pri ŝipado en la urbo, kiu estas la plej malnova urba domo. Dum esto de Jugoslavio malofte ŝipoj flosis, sed post la kroata-serba milito en 1991 ankaŭ la rivero pleniĝis de minoj, verŝajne ankaŭ nun restis iom. Dum la milito Barcs ricevis hazardan bombon, sed okazis nur malgrandaj damaĝoj.

## Vidindaĵoj 
* Kirko Kristo Reĝo (Barcs) konstruiĝis en 1814, la turo estas 27 m-ojn alta.
* Kalvinana preĝejo (Barcs) (1994)
* Sinagogo de Barcs

## Famuloj 
En Barcs naskiĝis:
* instruisto István Hetesi
* juristo József Perbíró
* kantisto Mariann Falusi
* ministro János Tausz
* monaĥo Nándor János Lájer
* pianisto Margit Varró
* politikisto Katalin Szili.
En Somogytarnóca (jam parto de Barcs) naskiĝis:
* János Papp (aktoro, 1948-).

## Famaj nomportantoj 
* politikisto Sándor Barcs

## Ĝemelurboj 
*  Sinsheim, Germanio
*  Odorheiu Secuiesc, Rumanio
*  Virovitica, Kroatio
*  Želiezovce, Slovakio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstre|ruino de la kastelo Kremsier
Maksim Munzuk

**Maksim Monguĵukoviĉ Munzuk** (Максим Монгужукович Мунзук; naskiĝis la  aŭ la ; mortis la ) estis tuva aktoro, unu el la fondintoj de la regiona tuva teatro.

Li estas plej fame konata pro sia rolo de Dersu Uzala en la samnoma filmo de Akira Kurosawa.

## Filmaro 
* Пропажа свидетеля (*Propaĵa svidetela* ;  *La malapero de atestanto*) (1971)
* Дерсу Узала (Dersu Uzala) (1975)
* Предварительное расследование (*Predvaritelnoje rassledovanije*;  *Antaŭenketado*) (1978)
* Прогулка, достойная мужчин (*Progulka, dostojnaja muĵĉin*, *La promenado, kiu estas digna por viroj*) (1979)
* Последняя охота (*Poslednjaja oĥota*,  *La lasta ĉaso*) (1979)
* Сибириада (*Sibiriada*) (1980)
* Валентина (*Valentina*) (1981)
* Месть (*Mest*';  *Venĝo*) (1989)

## Eksteraj ligiloj 
*  International Dersu Uzala Info 
*  Maxim Munzuk en IMDb 

Kategorio:Sovetiaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Tuvio
Kategorio:Mortintoj en Tuvio
Ciolt

**Ciolt** [ĉolt] (hungare: **Csolt**, germane: **Scholten**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 498 loĝantojn (rumanoj); en 1992 605 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1578. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al Şomcuta Mare.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Ciocotiș

**Ciocotiș** [ĉokotiŝ] (hungare: **Csókás**]) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 1020 loĝantojn (rumanoj); en 1992 914 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1591. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Cernești.

## Famuloj 
En la iama Csókás naskiĝis hungara kemiisto Aladár Pácz.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Bucium (Șomcuta Mare)

**Buciumi** [buĉumj] (hungare:**Törökfalu** [teoreokfalu]) estas vilaĝo en Rumanio sude de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 856 loĝantojn (rumanoj); en 1992 896 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1566. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Közép-Szolnok, de 1877 *Szatmár vármegye*). Administre ĝi apartenas al la urbo Șomcuta Mare.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Bükkszék

**Bükkszék** [buksEk] estas malgranda vilaĝo kaj feriejo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, en Distrikto Pétervására.
eta|maldekstra|

## Bazaj informoj 
* Areo: 15 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 870
* Poŝtkodo: 3335
* Telefonprefikso: 36
eta|dekstra|
eta|dekstra|

## Situo 
Bükkszék situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Bélapátfalva troviĝas 18, Eger 22&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1275 en formo *Szeck*. La turkoj dufoje faris senhoma la vilaĝon. Bükkszék gravas pro la kuracakvo malkovrita en 1938. Tiu akvo estas elstara por digestaj, spirvojaj kaj movorganaj malsanoj. La kuracakvo estas elgajnita el profundo de 540 m kaj havas tiam la temperaturon de ĉ. 40&nbsp;°C. Oni enboteligas loke la mineralakvon kaj vendas dislande laŭ la nomo **Salvus**. Oni povas eĉ sin bani en la kuracakvo - de majo ĝis aŭgusto. Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, poŝto, kuracejo, etbanko.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Spirito (Bükkszék) el la 13-a jarcento?, plurfoje trakonstruita
* kuracbanejo

## Eksteraj ligiloj 
* Bükkszék
* La oficiala paĝo de Bükkszék
* Bükkszék - Foto 

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Karolina porzano

La **Sorao**, **Soraralo** aŭ **Karolina porzano**, (*Porzana carolina*), estas eta akvobirdo, de la familio de Raledoj kaj ordo de Gruoformaj. La reprodukta medio de la Karolina porzano estas marĉoj de preskaŭ tuta Nordameriko, tio estas suda Kanado, norda kaj okcidenta Usono kaj ĝi vintras en Centrameriko kaj norda Sudameriko, pli precize en orientaj kaj sudaj marbordoj de Usono, Centrameriko kaj Karibo, kaj marbordoj de Kolombio, Venezuelo kaj Ekvadoro.

La specia epiteto aludas al la tiama Provinco Karolino.

## Aspekto 
Plenkreskuloj de Karolina porzano estas 18-21 cm longaj, kun malhele vertikale markitaj brunaj supraj partoj, grizbluaj vizaĝo kaj subaj partoj kaj nigroblankaj horizontalaj strioj ĉeflanke. Ili havas mallongan dikan flavan bekon kun nigra marko en la vizaĝo inter la beko kaj okulo kaj ĉe gorĝe. Kruroj estas flavverdaj. La vosto restas kutime rekta ĉielen montrante blankan suban parton. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj malhavas la blankan vizaĝan markon kaj havas blankecan vizaĝon kaj okran bruston.

La Karolina porzano estas bone adaptita al vivo en ties densa medio. Ĝi estas flankebena kaj ĝiaj mallongaj rondformaj flugiloj permesas manovri inter junkaro.

Karolina porzano estas tre rara vaganto al okcidenta Eŭropo, kie ĝi povas esti konfuzata kun Makula porzano. Tamen tiu lasta specio ĉiam havas punktaron en brusto, striaron en kapa strio kaj malsimila flugila bildo.

## Reproduktado 
Antaŭ reproduktado okazas parigaj ceremonioj kaj dum reproduktado la paro defendas ties teritorion kaj agreseme ĉasas invaduntojn. Ili konstruas neston en bone kaŝita loko inter densa vegetalaro. La ino demetas plej ofte dek ĝis 12 brunajn ovojn, foje ĝis 18, en ujo konstruita el marĉa plantaro, foje per du demetadoj por enmeti tiom da ovoj en tiom malgranda ujo. La ovoj ne malfermiĝas samtempe. Ambaŭ gepatroj kovas malpli ol tri semajnoj kaj zorgas la idojn, kiuj elnestiĝas tuj post eloviĝo kaj kapablas flugi post unu monato.

## Kutimoj 
Karolina porzano manĝas dum piedirado aŭ naĝado. Ili estas ĉiomanĝantaj, tio estas semojn, insektojn kaj helikojn.

Post reproduktado ili sociiĝas en nombraj aroj ĝis migrado, kio okazas nokte.

Kvankam Sorao estas pli aŭdata ol vidata, ĝi vidiĝas foje piedirante ĉe akvobordo. Ili estas sufiĉe oftaj spite al la kostanta malpliigo de ties medio. Tamen ĝi estas sekretema specio, kiel aliaj raledoj.

La voĉo estas fajfa *ku-vu*.

## Referencoj 
* 

Kategorio:Birdoj
Kategorio:Raledoj
Coaș

**Coaș** [koaŝ] () estas vilaĝo kaj komunumo en Rumanio sude de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 1385 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 1488 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1405. xis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár vármegye).

Administre ĝi apartenis al Săcălășeni ĝis 2004, kiam ĝi estis fondita kiel aparta komunumo per la leĝo 84/2004; al la komunumo apartenas ankaŭ Întrerâuri.

## Fonto 
## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Coas jud Maramures.jpg|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Frits Zernike

'*Frederik (*Frits*) ZERNIKE*' (naskiĝis en Amsterdamo la 16-an de julio 1888; mortis la 10-an de marto 1966) estis fizikisto nederlanda, premiito de la Nobel-premio pri fiziko en 1953 pro sia invento de la fazokontrastmikroskopo, ilo kiu ebligas esploron de la interna strukturo de la ĉeloj sen neceso kolorigi kaj do mortigi la ĉelojn.

Inter aliaj kontribuoj, li laboris pri la polinomoj de Zernike, matematika tekniko uzita nun en optikaj sistemoj por neniigi la aberacion.

## Vivo
Frits Zernike estis la dua el ses gefiloj de Carl Frederick August Zernike kaj de Antje Dieperink, ambaŭ instruistoj pri matematiko; Frits havis la saman pasion pri fiziko kiel sia patro. Li studis kemion (kiel ĉeffakon), matematikon kaj fizikon en la universitato de Amsterdamo. En 1912, li ricevis premion pro siaj laboroj pri opalescenco de gasoj. En 1913 li iĝis helpanto de Jacobus Kapteyn en la astronomilaboratorio de la universitato de la Regna Universitato de Groningen. En 1914, li kontribuis kun Örnstein al estigo de la rilato de Örnstein-Zernike en la teorio de la kritika punkto. En 1915, li eklaboris pri teoria fiziko en la sama universitato kaj en 1920 li estis nomumita *profesoro pri teoria fiziko*. En 1930, esplorante la spektrajn liniojn li malkovris ke la *fantomaj linioj*, kiuj troviĝas je ĉiu flanko de la unua linio de la spektroj kreitaj per difraktokrado, havas fazon ortan (je 90 gradoj) kompare al la primaraj linioj. 

Dum la kongreso pri fiziko kaj medicino de Wageningen en 1933 Frits Zernike priskribis unuafoje sian fazokontrastteknikon pri mikroskopo. Li plivastigis sian metodon por testi la kvaliton de konkavaj speguloj. Lia malkovro estis la bazo por la unua fazokontrastmikroskopo, konstruita dum la Dua mondmilito.

La universitata komplekso norde de la urbo Groningen estas nomita laŭ li (*parko Zernike*), kiel ankaŭ la luna kratero Zerniko kaj la asteroido 11779 Zernike.

## Eksteraj ligiloj
* H. Brinkman, *Zernike, Frits (1888-1966)*, en *Biografisch Woordenboek van Nederland*
* Foto de Frits (Frederik) Zernike
* Biografio Nobel de Frits (Frederik) Zernike

Kategorio:Nederlandaj fizikistoj
Dispartigoj de Pollando-Litovio

[eta|La [alegorio pri la Dispartigoj de Pollando-Litovio fare de Prusio, Rusio kaj Aŭstrio]]
[250px|eta|La [Respubliko de Ambaŭ Nacioj post la dispartigoj de Pollando-Litovio]]
La **dispartigoj de Pollando-Litovio** aŭ **dispartigoj de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj** (pole naciisme simpligite: ''*, dispartigoj de Pollando, , ) estis la fina periodo en la historio de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj en la jaroj 1772-1795.

## Genezo 
Kaŭzo de la dispartigoj estis malkapablo de la lando al reformoj, kiuj povus armee fortigi la duoblan nobelan respublikon.
Pro diplomatiaj kontraktoj (ne komencinte militon) oni decidis dispartigi la Respublikon de Ambaŭ Nacioj inter la tri najbaraj regnoj: la Rusia imperio nordoriente, oriente kaj sudoriente, la Reĝlando Prusio okcidente kaj norde-centre kaj la Aŭstra imperio, kiu ĝis 1806 estis gvida parto de la Sankta Romia Imperio, sude. La dispartigoj finis la Polan-Litovan Union.

## La tri fazoj de la dispartigo 
* Unua dispartigo de Pollando-Litovio la 5-an de aŭgusto 1772 (Rusio, Prusio kaj Aŭstrio)
* La dua dispartigo: 23-an de januaro 1793 (Rusio kaj Prusio)
* La tria dispartigo: 24-an de oktobro 1795 (Rusio, Prusio kaj Aŭstrio)

## Interesaĵoj 
* Laŭ postaj polaj naciismaj historiistoj, foje la Habsburgoj, regantoj de la Aŭstra imperio, foje la Romanovoj, regantoj de la Rusia imperio, estis kulpigitaj esti la ĉefa iniciatinto de la dispartigoj de Pollando-Litovio,  por ke la nomo de Pollando neniam plu aperu en dokumentoj, mapoj kaj en internaciaj diskutoj (3-a de januaro 1795): Ĉiukaze, unu jaron post falo de la Insurekcio de Kościuszko de 1794 la regantoj de la Rusia imperio, de Prusio kaj la Aŭstra imperio subskribis la trian kaj finan dispartigon de Pollando-Litovio. Ke la dispartigo de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj ankaŭ havis signifajn sekvojn por ĉiuj loĝantoj de la Grandduklando Litovio, por ĉiuj parolantoj de la litova, rutena kaj ukraina, por ĉiuj germanaj baltoj, la parolantoj de la latva, tatara, kaj la vastan loĝantaron de aŝkenazaj judoj, kutime parolantaj la jidan, estis ne en la fokuso de la polaj naciistoj. Sed ĉiukaze la tuta 19-a jarcento por ĉiuj etnoj de la regiono estis aparte streĉa, ĉar ĉiuj tri imperioj, precipe akre la rusa, forte subpremis ĉiujn lingvajn kaj kulturojn kiuj ne identis al la imperiaj lingvoj.
* Turkio estis la sola regno kiu ne akceptis iun ajn dispartigon de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj.

## Vidu ankaŭ 
* Fluganta Universitato
* Reĝlando Galicio kaj Lodomerio
* Tadeusz Kościuszko

Korektoj de la dispartigoj:
* Varsovia Duklando (1807–1815)
* Viena kongreso (1814–1815)

## Bibliografio 
* T. Cegielski, Ł. Kądziela: *Rozbiory Polski 1772–1793–1795*, Varsovio 1990
* G. Eversley: *The partitions of Poland*, Londono 1915
* H. Kaplan: *The First Partition of Poland'', Novjorko 1962


Kategorio:Disfalo de landoj
Kategorio:Historia geografio de Pollando
Kategorio:18-a jarcento en Pollando
Kategorio:18-a jarcento en Litovio
Ŝanhaja Kunlabora Organizo

[eta|280ra|[Emblemo]]
**Ŝanhaja Kunlabora Organizo** (ĉine: 上海合作组织; ), **ŜKO** aŭ angle ***SCO*** pri *Shanghai Cooperation Organization*, estas regiona internacia organizo.

La organizo rezultiĝis de la rilatoj inter Ĉinio kaj Rusio en la jaro 1996, en tiu sama jaro al ĝi aliĝis Kazaĥio, Kirgizio kaj Taĝikio. En 2001 aliĝis ankaŭ Uzbekio. La oficiala dato de la fondiĝo estas la 14-a de junio 2001, kiam okazis kunveno de la ŝtatestroj de la organizo en Ŝanhajo.

Barato kaj Pakistano membriĝis al ŜKO la 9-an de junio 2017 en Astano, Kazaĥio.

Irano membriĝis al ŜKO en 2023 kaj Belorusio en 2024.

Dekomence la ĉefa prioritato de kunlaboro kadre de la organizo estis batalo kontraŭ terorismo, trafiko de narkotaĵoj ks. Poste ankaŭ ekonomia kunlaboro iĝis unu el la prioritatoj.

Du landoj membras en la organizo kiel ŝtatoj-observantoj: Afganio kaj Mongolio.

## Kunvenoj de la ŝtatestroj de la membraj ŝtatoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Asocio de Sud-Orient-Aziaj Nacioj
* Centr-Azia Kunlaboro (organizo), anstaǔigita de EǔrazEK en 2015
* Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj
* Eŭrazia Ekonomia Komunumo (EŭrazEK)
* Organizaĵo de la Traktato por Kolektiva Sekureco

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la Ŝanhaja Kunlabora Organizo

Kategorio:Ekstera politiko de Taĝikio
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1996
Kategorio:Internaciaj militaj organizaĵoj
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj en Azio
Kategorio:Plurflankaj rilatoj de Rusio
Kategorio:Plurflankaj rilatoj de Pakistano
Kategorio:Plurflankaj rilatoj de Ĉinio
Listo de riveroj en Parao (Brazilo)

[eta|220px|[Baseno de la Amazono]]
**Listo de riveroj en Pará**, Brazilo

Atentu: Tiu listo estas parte erara: la tekstoj Gurupi kaj Nhamundá tute ne rilatas al riveroj. 

* Amazono (rivero)
* Araguaia
* Cuminapanema
* Gurupi
* Iriri
* Jari (komparu la komplete nerilatan tekston Jari)
* Nhamundá
* Pará (rivero)
* Tapajós (rivero)
* Tocantins (rivero)
* Trombetas
* Xingu ??

Kategorio:Riveroj en Brazilo
Izabela de Henegovio

**Izabela de Henegovio** (franclingve *Isabelle de Hainaut*) (naskiĝis la 23-an de aprilo 1170 en Lille, mortis la 15-an de marto 1190 en Parizo) fariĝis la unua edzino de la franca reĝo Filipo la 2-a kaj estis do reĝino de Francio ekde 1180 ĝis 1190.

Ŝi estis la filino de la grafo Baudouin la 5-a de Henegovio. Filipo la 2-a, kiu deziris alianci sin kun la graflando Flandrio por kontraŭi la influon de la grafoj de Ĉampanjo (subtenitaj de sia patrino Adela de Ĉampanjo), edziĝis kun Izabela tuj post la morto de Ludoviko la 7-a, je la 28-a de aprilo 1180 en Bapaume. Izabela estis sekve konsekradita kiel reĝino je la 29-a de majo.

Izabela estis tre lerta reĝino, sed ŝajnis nekapabla doni infanon al la reĝo. Nur kelkaj tagoj antaŭ oficiala repudio, la brua subteno de la popolo kortuŝis Filipon, kiu decidis gardi sian edzinon. Tiu ĉi finfine naskis filon, la estontan Ludovikon la 8-a, en 1187. Ŝi mortis en 1190 kiam ŝi naskis alian infanon.

Ŝi estis entombigita en la baziliko de Saint-Denis.

Kategorio:Reĝinoj de Francio
Henegovio, Izabela de
Henegovio, Izabela de
Listo de riveroj en Mato Grosso (Brazilo)

**Listo de riveroj en Mato Grosso**, Brazilo

*Araguaia
*Arinos (rivero) ??
*Cuiabá (rivero) ??
*Culuene ??
*Guaporé
*Juruena ??
*Manuel Teles Pires (rivero) ??
*Mortes ??
*Paraguai (rivero) ??
*Piqueri ??
*Ronuro ??
*Roosevelt (rivero) ??
*São Lourenço (rivero) ??
*Teles Pires (rivero) ??
*Xingu ??

Kategorio:Riveroj en Brazilo
Protezo

eta|Kuranta atleto kun krurprotezo.
[eta|[Owen Wilson tuŝanta la muskolelektran brakprotezon de soldato de Usona Marinfanteria Korpuso.]]

**Protezo** estas artefarita peco kreita por anstataŭi naturan korpoparton, kiu mankas pro denaska misformiĝo, hereda malsano, akcidento aŭ kiu ajn kialo, kun la celo redoni al la amputito la naturan funkcion de tiu korpoparto. La medicina fako, kiu okupiĝas pri la arto protezi nomiĝas ortopedio.

## Etimologio 
La vorto *protezo* venas de la greka πρόσθεσις (*prosthesis*), kiu signifas *aldonaĵon*.

## Referencoj 
Kategorio:Ortopedio
Alma Mahler

**Alma Maria Mahler-Werfel** (n. **Alma Schindler**  – ) estis aŭstra komponistino kaj pentristino, kiu estis edzino kaj koramikino de multaj gravaj artistoj, kiel Gustav Klimt, Gustav Mahler, Kokoschka, Franz Werfel. Kiel kondiĉo por la edziniĝo al Mahler, la fama komponisto postulis, ke ŝi forlasu sian arton. Dum la anekso de Aŭstrio al Germanio far' la nazioj, ŝi fuĝis kun sia edzo, la verkisto Werfel, al Francio kaj poste al Los-Anĝeleso. Post la morto de Werfel ŝi revenis al Nov-Jorko, kie ŝi mortis kiel konata societa virino, amata pro sia inteligenteco kaj persona ĉarmo en 1964.

Kategorio:Aŭstraj pentristoj
Kategorio:Aŭstraj komponistoj
Bonanza

**Bonanza** estas la titolo de fama televidelsendo de David Dortort el la 60-aj jaroj pri Usono en la 19-a jarcento.

Bonanza estis la unua televidserio kies ĉiuj 430 45-minutaj epizodoj de la serio estis koloraj. La sponsoro estis Chevrolet, tial oni vidas la heroojn en tiuj aŭtoj.

## Roloj kaj aktoroj 
* **Ben Cartwright** (Lorne Greene) estas la familiestro de la familio Cartwright kaj posedanto de la Ponderosa-bieno.
* **Adam** (Pernell Roberts) estas la plej aĝa filo.
* **Hoss** (Dan Blocker) estas, jam pri lia dikeco, la plej rimarkinda persono de la filmo. Lia vera nomo estas Eric. Hoss signifas en la norvega „bonŝancon“.
* **Little Joe** (Michael Landon) estas la plej juna filo de Ben Cartwright.
* **Hop Sing** (Victor Sen Yung) estas la ĉina kuiristo de la familio kaj anstataŭas mastrumestrinon en la hejmo Cartwright.

## Elsendoj 
Bonanza estis elsendita inter la 12-a de septembro 1959 kaj la 16-a de januaro 1973 ĉe NBC.
* En Germanio la unua elsendo okazis la 13-an de oktobro 1962.
* En Francio ĝi videblis ekde la 6-a de januaro 1965.

### Eksteraj ligiloj 
* Bonanza... la ttt-ejo

Kategorio:Vesternaj televidaj serioj
Kategorio:Usonaj televidaj serioj
Kategorio:Televidaj programoj de NBC
Suda Ostrobotnio

**Suda Ostrobotnio** estas provinco de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Okcidenta Finnlando. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj (el kio nur 3,8% estas akvo), kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La ĉefurbo de la regiono estas Seinäjoki.

## Komunumoj 
En Suda Ostrobotnio troviĝas 26 komunumoj, el kiu ok estas urboj. Sube la situo de tiuj komunumoj kaj la nombro de loĝantaro je fino de aŭgusto 2006. Malgraŭ la situo proksime al svedlingva marborda regiono, Suda Ostrobotnio estas preskaŭ komplete finnlingva regiono. El loĝantoj 99,2 % estas finnlingvaj kaj 0,2 % svedlingvaj.

### Eksaj komunumoj 
* Alahärmä
* Jurva
* Kortesjärvi
* Lehtimäki
* Nurmo
* Töysä
* Ylihärmä
* Ylistaro

## Politiko 
Politike Suda Ostrobotnio estas konservativa regiono. En 1930-aj jaroj ĝi estis unu el centroj de ekstremradikala naciismo. Tamen ankaŭ komunistoj kaj socialistoj havas siajn subtenantojn en la regiono. La ĉefaj partioj estas la Finnlanda Centro, la Veraj finnoj kaj la Nkoalicio.


Kategorio:Provincoj de Finnlando
Kategorio:Okcidenta Finnlando
Granda Hungara Ebenaĵo

**Granda Hungara Ebenaĵo** estas produktema ebenaĵo en sudorienta parto de Hungario, kiu etendiĝas eĉ en Serbion kaj Rumanion. Ĝia areo estas ĉirkaŭ , duono de tiu de Hungario. La tuta areo kun la partoj en la aliaj landoj estas ĉirkaŭ .

La Ebenaĵo estas en natura stato estas pusta herbejo aŭ kun marĉoj, ĉeriveraj arbaroj. Post la reguligo de la Tiso en la dua duono de la 19-a jc. kaŭzis pligrandiĝon de la kultivebla agro, la marĉoj malpliiĝis. Oni kultivas tie grenojn, furaĝplantojn, vegetaĵojn, fruktoarbojn, gravas ankaŭ la bestobredado. La originalaj sekaj, herbaj areoj preskaŭ malaperis je hodiaŭ. Unu restaĵo estas Hortobágy en la orienta parto de la Granda Hungara Ebenaĵo, alia restaĵo estas la bugac-a pusto inter la Danuba-Tisa regiono, proksime al Kecskemét.

Ĝi ne havas karakterizajn limojn, limas norde la hungara norda Mezmontaro kun transiroj. Nordoriente kaj kaj oriente limas la Karpatoj kaj ties transsilvaniaj antaŭmontaroj. Sude ĝi etendiĝas ĝis Dinara Montaro.

Oni plej ofte dividas la Ebenaĵon je du partoj: unu estas la regiono inter la Danubo kaj Tiso, dum alia la Transtisio (parto oriente de la Tiso). La unuan karakterizas multloke sablo, malofte kursablo, aliloke laŭso.

La Tiso antaŭ ĝia reguligo regule inundis grandan parton de la Ebenaĵo. Oni povas trovi oriente de la Tiso aluviajn grundojn, ĉernozjomo, leŭso, sablo, kursablo.

eta|center|775px|

Kategorio:Geografio de Hungario
Kategorio:Ebenaĵoj
Listo de riveroj en Paranao (Brazilo)

**Listo de riveroj en Paranao**, Brazilo

Atentu: Tiu listo estas parte erara: la tekstoj Águas Vermelhas kaj Bandeira tute ne rilatas al riveroj. 

## A 
* Açu 
* Açungui
* Adelaide (rivero)
* Água Quente 
* Águas Vermelhas
* Água Branca (rivero) 
* Água Amarela 
* Alonzo (rivero)
* Anta (rivero)
* Antas (rivero)
* Areia
* Andrada (rivero)
* Azul (rivero) 

## B 
* Bandeira 
* Bandeirante
* Banho 
* Barabaqua
* Barra (rivero)
* Barra Grande
* Barreiro 
* Belo (rivero)
* Benjamim Constant (rivero)
* Boa Vista (rivero)
* Bonito (rivero)
* Borboleta
* Botuca
* Branco (rivero)

## C 
* Cachoeira (rivero)
* Caiuá 
* Campo Real (rivero) 
* Canoas (rivero) 
* Cantu
* Capanema
* Capão Grande (rivero) 
* Capivari
* Capricórnio
* Caracu 
* Carajá 
* Carantuva
* Cavernoso
* Chopim
* Cinco Voltas
* Cinzas
* Claro
* Cobras
* Cobre
* Congonhas
* Coroa de Frade 
* Corumbataí
* Corvo 
* Cunhaporanga

## D 
* Diabo 

## E 
* Encantado

## F 
* Faca
* Fartura
* Feio
* Floriano (rivero)
* Formoso
* Forquilha
* Fortaleza (rivero)

## G 
* Goioerê
* Goio-Bang
* Gonçalves Dias (rivero)
* Grande (rivero) 
* Guaçu
* Guarani
* Lajeado Grande dos Índios
* Guarauninha 

## I 
* Iapó
* Iguaçu
* Imbaú
* Imbituva 
* Ipiranga
* Iporã
* Itapirapuã 
* Iratim
* Iratinzinho 
* Itaúna
* Itararé
* Ivaí
* Ivaizinho

## J 
* Jacaré (rivero)
* Jacarezinho (rivero)
* Jaguariaíva
* Jangada
* Jararaca 
* Jesuítas
* Jordão

## L 
* Laranjal (rivero)
* Laranjeiras (rivero)
* Lajeado (rivero)
* Lontras 

## M 
* Macacos 
* Mamboré
* Marrecas
* Mato Rico 
* Maurício
* Meio
* Melissa (rivero) 
* Miringuava
* Mourão
* Muguilhão

## N 
* Negro (rivero)

## O 
* Ocoi
* Onça

## P 
* Palmital
* Papagaios
* Paracaí
* Paraná (rivero)
* Paranapanema
* Parati (rivero)
* Passa Três 
* Passa Una
* Pato Branco (rivero)
* Patos (rivero)
* Pescaria
* Pinhão
* Pimpão
* Piraí 
* Piraí Mirim
* Piquiri
* Pirapó
* Piraquara
* Pitanga
* Pitangui
* Poço Bonito
* Poço Grande
* Ponta Grossa (rivero) 
* Potinga
* Prata
* Puturã 

## Q 
* Quati 

## R 
* Rafael (rivero)
* Ribeirinha
* Represa Grande
* Ribeira
* Rocha 

## S 
* Salto (rivero) 
* Santana
* Sant'ana 
* Santo Antônio (rivero)
* São Francisco (rivero)
* São Francisco Falso - Braço Sul
* Francisco Falso - Braço Norte
* São Jerônimo
* São João
* São João Surrá 
* São Lourenço (rivero) 
* São Sebastião (rivero) 
* Sapucai aŭ Rebouças
* Siemens (rivero) 

## T 
* Tacaniça
* Tamanduaeté
* Tapera
* Tatuí 
* Tormenta 
* Tapiracuí
* Tibagi
* Tigre 
* Tricolor
* Tucuiduva
* Tourinho
* Turvo 

## U 
* Ubazinho
* Uberaba (rivero) 

## V 
* Várzea 
* Veado
* Verde (rivero)
* Vermelho (rivero) 
* Vitorino
* Vorá

## X 
* Xambrê

## Z 
* Zororó ??

Kategorio:Listoj
Kategorio:Riveroj en Brazilo
Gbely

:*Eble vi serĉas: Kbely – similan lokan nomon en Ĉeĥio.*

**Gbely,** hungare kaj germane **Egbell** estas urbo en Slovakio, en Regiono Trnava, en Distrikto Skalica.

## Situo 
Gbely situas je 21 km sudokcidente de Skalica.

## Historio 
La urbeto estis loĝata jam dum la neolitiko. Ĝi estis unuafoje menciita en 1392. En la 16-a j.c. ĝi ekhavis la rangon kampurbo. En 1602 Stefano Bocskai forbruligis la urbon, post kelkaj jaroj la turkoj agis same tiel. Oni malkovris tie tergasan kampon en 1914. Ĝi apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungario, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Szakolca, poste jam kiel Gbely al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio.

Ĝi havas ĉirkaŭ 5000 loĝantojn, ĉefe slovakojn. Vidindaĵo estas katolika preĝejo omaĝe al Sankta Miĥaelo el 1852.

## Ĝemelurboj
*  Židlochovice, Ĉeĥio
*  Deutsch Wagram, Aŭstrio

## Konataj urbanoj
* József Csárszky, hungara-slovaka episkopo naskiĝis en la iama Egbell
* Bertalan Farkas (monaĥo), hungara franciskano naskiĝis en Egbell
* Ferdinand Juriga, politikisto naskiĝis en Egbell
* Károly Lányi, hungara-slovaka pastro tie mortis

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Skalica
Vaasa

140ra|eta|Situo de Vaasa
**Vaasa**, en la sveda **Vasa**, estas urbo kaj komunumo en la provinco Ostrobotnio de Finnlando, ĉe la Botnia golfo. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ estis parto de la gubernio Okcidenta Finnlando. Vaasa havas 57&nbsp;266 loĝantojn, el kiuj nuntempe 71,5 % estas finnlingvaj kaj 25 % svedlingvaj. Vaasa estas fondita de sveda reĝo Karlo la 9-a en 1606. La urbo estas nomita laŭ Gustavo Vasa.

Aŭtunaj tagoj de Esperanto-Asocio de Finnlando okazis en Vaasa en 2007.

## Loĝantaro 
## Servoj 
* Universitato de Vaasa

## Historia Volapuka klubo 
Estis Volapuka klubo en Vaasa en la 19-a jarcento, kiel montras jena anonco en la taga gazeto *Wasa Tidning* de la 20-a de majo 1886:

*Logolsöd lukim valiks volapüka flens!
Menade bal, püki bal.
Kanonla no isö fomöm bal Volapüka klubi?
Wasa, Mayul in yel balmil jöltum jölsemäl.
Heikel C. M. Studel*

(Rigardu ĉi tien ĉiuj amikoj de volapuko! Al unu homaro unu lingvon. Ĉu oni ne povas formi ĉi tie volapuk-klubon?
Vaasa, majo en jaro mil okcent okdek ses, C. M. Heikel, Studanto)

## Partneraj urboj 
*  Harstad en Norvegio (1949–)
*  Helsingør en Danio (1949–)
*  Kiel en Germanio (1967–)
*  Malmö en Svedio (1940–)
*  Morogoro en Tanzanio (1988–)
*  Olonec (, , ) en la respubliko Karelio de Rusio
*  Pärnu en Estonio (1956–)
*  Šumperk en Ĉeĥio (1984–)
*  Schwerin en Germanio (1965–)
*  Umeå en Svedio (1949–)
*  Zhenjiang en Ĉinio (2017–)

## Eksteraj ligiloj 
*  (,  kaj )

Kategorio:Komunumoj de Ostrobotnio
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Okcidenta Finnlando
Kategorio:Urboj de Finnlando
*
Lovászi

**Lovászi** [lova:si] estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Okcidenta** Transdanubio, en departemento Zala, en subregiono de Lenti. La nomo de la vilaĝo (~ĉevalisto) aludas al pri frua ĉevalobredado.

## Bazaj informoj 
* Areo: 10nbsp;km²
* koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.547/16.562
* Loĝantaro: 1300
* Poŝtkodo: 8878
* Telefonprefikso: 92

## Situo 
La vilaĝo situas sur mildaj deklivoj, inter rojo nomata Kerka kaj Slovenio, laŭ traira flankovojo. Lenti troviĝas 11, Letenye 22 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1322 en formo “Louazi” kaj tiam menciiĝas ankaŭ najbara vilaĝo *Kutfej*. Turnopunkto estis en vivo de la vilaĝo la malkovro de nafto kaj tergaso en 1940. Tio alportis infrastrukturan evoluon kaj apogon de la loka kulturo, sporta rondo, se ne paroli pri la impona loĝkvartalo. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj vilaĝanoj el la grandbieno. Dum la historio pli ofte estis inundoj, la lasta okazis en 1951. La naftoekspluato kulminis en la 1960-aj jaroj, kiam laboris pli ol 400 borputoj sur la naftokampo. Lovászi estis tiutempe centro de la naftoindustria administra centro, la fakuloj de tie ekiris al novaj malkovroj. Poste la centro translokiĝis. Al la vilaĝo aliĝis en 1964 la najbara *Kútfej*. Ekde 2008 ankaŭ Slovenio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas ie ajn trapasebla senkontrole.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kulturdomo, kuracejo, dentokuracejo, apoteko, gastejo, restoracio, vendejoj.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Serpa) Dipatrino el la 19-a jarcento
* kapelo en vilaĝparto Kútfej
* ligna sonorilostablo

## Eksteraj ligiloj 
* hejma paĝo de Lovászi

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Kroata aŭtovojo A2

En Kroatio, **A2** (kroate *Autocesta 2*) estas aŭtovojo. Ĝi situas en la nordo de la lando. Pri la proksimuma situo vidu la mapon dekstre.

## Eksteraj ligiloj 
* listo de elveturejoj de la aŭtovojo (angle)
* retejo de la kroata aŭtovoja kompanio 

Kategorio:Aŭtovojoj en Kroatio
Heroo de Sovetunio

eta|Marŝalo Georgij Ĵukov (centre) portanta tri medalojn de Heroo de Sovetunio kaj Marŝalo Konstantin Rokosovskij (dekstre) portanta du.
La titolo **Heroo de Sovetunio** (, *Geroj Sovieckogo Sojuza*) estis la plej alta distingo en Sovetunio, atribuita persone aŭ kolektive pro heroaj agoj por la servo al la Sovetaj ŝtato kaj socio.

Tiu premio estis establita la 5an de majo 1934 fare de la Centra Plenumkomitato de Sovetunio. El 1939 oni aldonis al la premio la atribuon de ora medalo por vivantaj ricevantoj.

## Ricevantoj 
La totala nombro de personoj kiuj ricevis tiun titolon estas 12,755 (20 estis forigitaj el tiu titolo pro variaj cirkonstancoj). La granda majoritato de ili ricevis ĝin dum la Dua Mondmilito (11,635 Herooj de Sovetunio, 101 dufoje Herooj, tri trifoje Herooj, kaj du kvarfoje Herooj). 65 ricevis la titolon pro agoj rilataj al la Soveta-afgana milito, kiu daŭris el 1979 ĝis 1989. La nuraj personoj kiuj ricevis la titolon kvarfoje estis la Marŝalo Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov kaj Leonid Breĵnev. Ambaŭ ricevis siajn kvarajn titolojn laŭ polemikaj cirkonstancoj male al la statuto de la titolo. La prestiĝo de la medalo falis kiam foje oni atribuis ĝin pro naskiĝtago.

Jurij Aleksejeviĉ Gagarin estis populara ricevanto de la titolo.

Ankaŭ 44 eksterlandaj civitanoj ricevis tiun titolon. Ankaŭ 12 urboj ricevis la titolon.

## Bildaro 

File:Brest (timbre soviétique).jpg|Al Bresto (Belorusio)
File:Moscou (timbre soviétique).jpg|Al Moskvo
File:The Soviet Union 1969 CPA 3727 stamp (World War II Hero First Lieutenant of the Guard Aleksandr Kosmodemyansky).jpg|Al Leŭtenanto Aleksander Kosmodemkanskii
File:The Soviet Union 1969 CPA 3800 stamp (Sergey Gritsevets and Fighter Planes).jpg|Al Sergei Ivanoviĉ Gricevec
File:Voennaia marka Matrosov 60 kop.jpg |Al Alexander Matrosov

## Vidu ankaŭ 
* Ora stelo de Heroo de Sovetunio
* Heroo de la Rusia Federacio

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo dediĉita al Herooj de Sovetunio kaj Rusio
* Heroo de Sovetunio  - artikolo pri la titolo
* Strato de Herooj  en Volgogrado - historio kaj fotoj
* Jura biblioteko de USSR

Kategorio:Sovetaj ŝtataj honorigoj
Ora stelo de Heroo de Sovetunio

dekstra|120px|Ora stelo de Heroo de Sovetunio
**Ora stelo de Heroo de Sovetunio** estis establita per Dekreto de prezidio de La plej supera soveto de Sovetunio la 1-an de aŭgusto 1939.

La medalon Ora stelo kiel signo de aparta honorigo oni donis komune kun la plej supera honorigo de Sovetunio - Ordeno de Lenin kaj diplomo de prezidio de La plej supera soveto de Sovetunio al **Heroo de Sovetunio**. Heroo de Sovetunio povas esti denove honorigita pro nova heroa faro per Ordeno de Lenin kaj per Medalo Ora stelo. Samtempe oni transdonas al li diplomon de la prezidio de La plej supera soveto de Sovetunio. Al la heroo de Sovetunio, honorigita per la dua Medalo Ora stelo aŭ nomita per titolo de Heroo de socialisma laboro, omaĝe de heroa aŭ laborfaro oni farigas bronzan buston de "Heroo" en lia naskoloko. Medalon "Ora stelo" oni donis ankaŭ al "Urbo-Heroo", "Fortikaĵo-Heroo".

## Priskribo 
La medalo Ora stelo estas farita el oro. Ties pezo estas 21,5 gramojn. La medalo prezentas kvinangulan stelon kun glataj duedraj radioj sur la antaŭa flanko. La longeco de la radio estas 15 mm. La turnigita flanko de la medalo estas glata, sur randoj borderita per maldika ete plialtigita perimetro kaj meze ĝi havas skribaĵon per konveksaj rusaj literoj: **ГЕРОЙ CCCP**. Sur supra radio estas gravurita numero de la konkreta donita medalo. La medalo estas kunigita al silka marmora rubando de ruĝa koloro. La larĝeco de la rubando estas 20 mm.

## Ricevintoj 
La unuaj en la milito kontraŭ Germanio estis honorigitaj per Ora stelo de Heroo de Sovetunio pilotoj M. D. Ĵukov, S. I. Zdorovcev, D. T. Ĥaritonov, kiuj taranis aviadilojn de la kontraŭulo sur aliroj al Leningrado. Por orientado pri la donado de tiu ĉi honorigo estas necese indiki mencion, ke en la paso de batalo pri Dnepro en la jaro 1943 estis honorigita per titolo de Heroo de Sovetunio 2438 personoj.

Ĉe surtera soldataro estis per la menciita medalo dekoritaj 1800 artilerianoj, 1142 tankistoj, 650 anoj de pioniraro, 290 splisistoj, 93 anoj de kontraŭaera defendo, 52 anoj de enlandaj taĉmentoj kaj 44 anoj de sanitara deĵoro, 400 esploristoj kaj 150 limgardistoj.

Sole kvar portantoj de Ora stelo de Heroo de Sovetunio estis dekoritaj per ĉiuj tri gradoj de Ordeno de gloro:
* batalpiloto: I. G. Draĉenko
* artileriano: A. V. Aljoŝin
* artileriano: N. I. Kuznecov
* komandanto de pafista taĉmento: P. Ĥ. Dubina

## Vidu ankaŭ 
* Heroo de Sovetunio
* Heroo de la Rusia Federacio

*
Kategorio:Sovetaj ŝtataj honorigoj
Kroata aŭtovojo A12

dekstra|150px
dekstra|150px
En Kroatio, **A12** (kroate *Autocesta 12*) estas estonta aŭtovojo, konstruata ekde aprilo 2009. Ĝi gvidu el la ĉirkaŭaĵo de la kroata ĉefurbo Zagrebo nordorienten al la limo de Kroatio kaj Hungario.

## Eksteraj ligiloj 
* listo de elveturejoj de la aŭtovojo (angle)
* retejo de la kroata aŭtovoja kompanio 

Kategorio:Aŭtovojoj en Kroatio
Zalalövő

**Zalalövő** [zalalovO] estas urbo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg. La loknomo signifas: Zala (rivero)-pafisto (tiam en senco sagisto).
eta|maldekstre|Iama kamparana domo en Zalalövő

## Situo 
Zalalövő situas sur la bordoj de Zala (rivero), laŭ ĉefvojo Mosonmagyaróvár-Rédics, laŭ fervojo Budapeŝto-Slovenio, 20 km okcidente de Zalaegerszeg.
eta|Aerfoto de Zalalövő

## Historio 
Zalalövő estas loĝata ekde la antikvo, ĉar nur tie estis trapasejo tra la rivero Zala, ĉirkaŭita de marĉoj. Ĝia romia nomo estis *Salla*, poste sensignifiĝis kaj iĝis forlasita urbo.

La skribita historio estas konata ekde 1352 tiam en formo de *Luuew*. La nomo aludas je sagopafistoj, kiuj servis en la limregionoj dum la mezepoko.

Ĝi transformiĝis en la turka epoko je fortikaĵo, gardis tie 6 rajdistoj kaj 20 infanterianoj. Ilia tasko estis la defendo de la ŝtona ponto super la rivero Zala. La komunumo iĝis pli poste kampurbo regiona centro kun vigla komerca trafiko. En 1863 iĝis konata kiel *Zala-Lővő*.

La hodiaŭa komunumo estiĝis per alligo de *Zalapatak, Zalamindszent* kaj *Pusztaszentpéter* en 1925. Oni alligis en 1981 *Budafa* (konata pro naftokampoj). La komunumo estis deklarita je urbo en 2000.

## Vidindaĵoj 
* preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Zalalövő)
* paroĥa preĝejo Sankta Ladislao (Zalalövő)
* Preĝejo Sankta Anna (Zalalövő) (Zalapataka)

## Famuloj 
En Zalalövő naskiĝis:
* József Andor (arbarinĝeniero)
* kardinalo László Lékai.

## Ĝemelurboj 
*  Oberaich, Aŭstrio
*  Kibéd, Rumanio
*  Savignano sul Panaro, Italio

== Komunumoj pri *lövő* (= pafisto) en Hungara reĝlando ==
En la frua mezepoko la pafistoj estis sagistoj.

## Eksteraj ligiloj 
* [http://www.vendegvaro.hu/5-3078 ]
Gustav Adolf Říčan

**Gustav Adolf Říčan** estis natursciencisto, naskiĝinta la 21-an de julio 1867 en Borová u Přibyslavy, mortinta la 6-an de julio 1939 en Hovězí.

Li studis en Vieno, Erlangen kaj en Rostock. Li agadis kiel ĉeĥfrata evangelia paroĥestro en Hovězí. Lia ĉefa klopodo apud morala leviĝo de la valaĥa popolo estis ŝato al la naturo. Li estis signifa botanikisto kaj li publikigis siajn ekkonojn en magazinoj *Naturscienco*, *Nia Valaĥio* kaj en *Simpozio de Naturscienca kompanio* en Moravia Ostrava. Li fondis herbarlibron, kiu estas metita en muzeo en Valašské Meziříčí.

Kategorio:Ĉeĥaj natursciencistoj