open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Desmond

[eta|180px|**Paul DESMOND** kaj [Dave Brubeck, en 1954.]]
**Paul DESMOND** (naskiĝis la 5-a de novembro, 1924, mortis la 30-a de majo, 1977) estis usona ĵaza alda saksofonisto kaj komponisto. Li estiĝis fama kiel la saksofonisto en la kvarteto de Dave Brubeck.

Desmond naskiĝis en San Francisko, Kalifornio kiel **Paul BREITENFELD** kaj ŝanĝis lian nomon ĉar li ne sentis ke BREITENFELD ne estis bona nomo por muzikisto. Oni diras ke li elektis DESMOND el telefona libro.

Li originale ludis klarneton en la grandaj bandoj de Jack FINA kaj Alvino Rey. Post ludanta kun Dave Brubeck en la malfruaj 1940-aj jaroj, li estis fondinto de la **Dave Brubeck Quartet** en 1951 en kiu li ludis tenorsaksofonon. La kvarteto estis la plej komerce sukcesema ĵaza grupo en historio kaj Desmond estis granda kontribuanto al tio sukceso. Inter aliaj aĵoj, li verkis la tre popularan verkon *Take Five* (Prenu Kvin), la tre populara trako sur la disko **Time Out** (Tempo Ekstere). Li restis kun la kvarteto ĝis 1967.

Post la disrompanta de la kvarteto, Desmond emeritiĝis. Li ludis kaj rekordis kelkfoje. Li kunlaboris kun Jim Hall, Gerry Mulligan, Moderna Ĵaza Kvarteto, kaj Brubeck.

Desmond estis konata por sia sprito. Oni povas vidi ĉi tiun en lia propraj internaj notoj al siaj solaj albumoj kaj aŭdi el la remembraĵoj de aliaj. Li estis parolata esti skribanta aŭtobiografio, sed ĝi ne estis eldonata. Li mortis en 1977, ne el peza alkohola kutimo sed el kancero kaŭzita de lia fumado; li estis ironike ŝatata de la kondiĉo de lia hepato kiel malkaŝanta dum la pruvoj. "Antaŭa, unu de la grandaj hepatoj de nia tempo. Inundita en DEWARS [skota viskio] kaj plena de sano." Lia lasta koncerto estis kun BRUBECK en februaro 1977, en Novjorko. Liaj admirantoj ne konis ke li estis jam mortanta.

## Muzika stilo kaj verkoj 
La aldsaksofono tono estis tre malsama ol tio de Charlie Parker, la alia granda ludisto samtempe de la aldsaksafono. Desmond havis klaran, malpezan, flosantan sonon kiu multaj ludantoj atemptis imitati sensukcese. Li amas ĝentilajn baladojn kaj povis alflosi en reve aŭ sirupe solojn (depende sur via punkto de rigardo) krom se vekis de liaj bandkamaradoj. Multo da la sukceso de la klasika kvarteto de Dave Brubeck venis el la kontrasto de la malpeza, aera stilo de Desmond kun la relative peza politona piano stilo de Brubeck.

DESMOND ankaŭ kunlaboris kun Gerry Mulligan, Jim Hall kaj aliaj tra la jaroj. Lia talento por improvizata kontrapunkto estas eble plej notinda sur la du albumoj li rekordis kun Mulligan ("Mulligan-Desmond Quartet" kaj "Two of a Mind").

Kategorio:Usonaj ĵazklarnetistoj
Kategorio:Usonaj ĵazsaksofonistoj
Essonne (rivero)

La rivero **Essonne** troviĝas en la nordo de Francio kaj fluas tra la distriktoj (departementoj)
Loiret kaj Essonne.

Ĝi formiĝas sur la altebenaĵo Gâtinais per kunfluo de la du riveroj Œuf kaj Rimarde

Essonne pasas la urbojn Malesherbes, La Ferté-Alais kaj Corbeil-Essonnes, kie ĝi enfluas en la riveron Sejno.

Ĝia ĉefa alfluanto estas Juine , 55 km longa rivero venanta de maldekstre. Ĉe la sama bordo alfluas la rojoj Velvette, Ru de D'Huison kaj Ru de Misery. De dekstre aliĝas la rojoj Ru de Boigny kaj Ru de Ballancourt.

Kategorio:Riveroj en Francio
Canco

**Canco** aŭ **cancao** estas nomo de la jivara tribo por la homa ŝrumpigita kapo. La jivaroj aŭ ŝuaroj estas indiĝena popolo de Ekvadoro. La kapojn oni prenis de la venkita malamiko, post sukcesa batalo.

## Intenco, celo 
La kapoj estis pretigitaj por religiaj kaj magiaj celoj, kiel simboloj de la kaptitaj animoj de la malamiko por posedigi ilin al si.

Ili kredis je ekzisto de tri fundamentaj spiritoj:
* **Nnekas** – kunekzistas ekde naskiĝo de homo, sed ĝi travivas ties morton, pli poste transformiĝas al vaporo.
* **Arutam** – protektas homojn for de la perforta morto kaj certigas ties travivon.
* **Muisak** – venĝema spirito

## Proceso 
Por fari cancaon, ŝuaroj faras entranĉon sur la malantaŭo de la kolo kaj daŭrigante detiras la tutan haŭton kaj karnon de sur la kranio. Pli poste, ili alkudras la palbebrojn kaj kunprenas la buŝon per splitoj. Poste ili bolas la kapon per ceremoniaj herboj kaj pli poste enmetas varmegajn sablon kaj ŝtonojn en la kapon por sekigi tion. Finfine, oni lasas la kapon sekiĝi ĉe la bivakfajro, kio faras la haŭton seka ĝis ties similo al ledo.

La proceso estas akompanata per ritoj, kiuj kulmiinas en *"Fiesta de la Victoria*" (hispane: *Festo de la venko*) celebrata far la tuta komunumo.

Ĉar la kapo estas farita el haŭtaĵo, ĝi ne respegulas centprocente la originalan formon de la malamiko. Gravas, ke oni povu ekkoni la mortintojn.

Ĉar temas pri religiaĵo, homaĵo, la muzeoj ĝenerale ne ekspozicias verajn kapojn, nur kopiaĵojn el bestaĵoj.

En kelkaj lingvoj aperas la nocio cancigo por esprimi mallongigon, kompaktigon de teksto.

## Eksteraj ligiloj 
* Kapoĉasado: Historio de la ŝuaroj/angle
* Ĝeneralaj informoj/angle 
* Priskribo de la kapoŝrumpiga proceso (hispane) 

Kategorio:Antropologio
Kategorio:Senkapigo
Kategorio:Kulturo de Ekvadoro
Kategorio:Historio de Ekvadoro
Kategorio:Historio de Peruo
Kategorio:Kolektado de homaj trofeoj
Kategorio:Indiĝena kulturo de Sudameriko
Kategorio:Ĵivaroj
Kategorio:Mumioj
Kategorio:Kulturo de Peruo
Kategorio:Religiaj objektoj
Ruiselede

**Ruiselede** (*nederlande:*[RUJS'le:d']) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto *Tielt*.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
* Flandra registara retpaĝo pri Ruiselede (nederlande)

eta|maldekstra|250ra|loka ventumelejo
Jim Hall

**James Stanley HALL** (naskiĝis la 4-a de decembro, 1930, mortis ) estis Usona ĵaza gitaristo kaj komponisto.

Hall naskiĝis en Bufalo, Nov-Jorkio. Li ekludis la gitaron kiam li havis ĉirkaŭ naŭ jarojn. Li atendis la Klevlandan Instituton de Muziko (Klevlando, Ohio) kaj akiras gradon en muzika teorio. Li laboris sur magistra grado sed forlasis la instituton kaj transloĝis al Los-Anĝeleso, Kalifornio.eta|dekstra|Jim HallLia unua laboro in Kalifornia estis kun la Chico Hamilton kvinteto (kun Buddy Collette fluto, saksofonoj, kaj klarneto, Fred Katz violonĉelo, kaj Carson Smith kontrabaso) en 1955. En 1957 Jimmy Giuffre, saksofonisto, invitis Hall en lian trion. Bob Brookmeyer, valva trombono, anstataŭis la basviolinan ludanton kaj ĉi tio estiĝis trio de melodiistoj, tre malkutima.

Hall produktis ĉirkaŭ tridek albumojn kiel bandmajstro. Hall ankaŭ rekordis kun Bill Evans, Ron Carter, Paul Desmond, Jimmy Giuffre, Pat Metheny kaj Sonny Rollins, inter aliaj. Li estis konata por sia malbrita varmeta gitara tono kaj aliranta harmonio tiu balancas lian pli malrapidan ludantan stilon (komparata ol alia pli rapidaj ĵazaj gitaristoj tia kiel Pat Martino.

## Eksteraj ligiloj 
* Eŭropa Ĵaza Reto , muzikista karakterizo
* Adoranto TTT-ejo 
* Jim Hall gitaro *tabs* 

Kategorio:Usonaj ĵazgitaristoj
Kategorio:Usonaj komponistoj
Tielt (Belgio)

**Tielt** (nederlande: [TILT]) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto *Tielt*.

Ekde 1977 la municipoj Aarsele, Kanegem kaj Schuiferskapelle apartenas al Tielt, la ĉefa municipo.

[eta|maldekstra|120ra|flagoj kaj blazonoj de la partneraj urboj en [Groß-Gerau (esperantista foto)]]

## Partneraj urboj 
Tielt kaj kvar aliaj urboj de Eŭropo interligiĝas kiel partneraj urboj:
* 20ra Groß-Gerau en Germanio (ekde 1959),
* 20ra Brunico en Provinco Bolzano (Italio, ekde 1959),
* 20ra Brignoles en suda Francio (ekde 1959) kaj
* 20ra Szamotuły en Pollando (ekde 2000).

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande, angle)

Kategorio:Urboj de Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Sonny Rollins

[eta|250ra|[Perugia, Sonny Rollins dum koncerto en Umbrio.]]
**Theodore Walter (Sonny) ROLLINS** (naskiĝis je la 7-a de septembro 1930 en urbo Nov-Jorko) estas usona ĵaza tenora saksofonisto.

Rollins ekis kiel pianisto, tiam ŝanĝis al alda saksofono, fine ŝanĝante al tenora saksofono en 1946. Li estis unue registrita en 1949 kun Babs Gonzales. Ankaŭ en 1949, li registris kun J. J. Johnson kaj Bud Powell. Rollins registris kun Miles Davis en 1951 kaj Thelonious Sphere Monk en 1953.

Rollins kunigis la kvinteton Clifford Brown – Max Roach en 1955, kaj post la morto de Brown en 1957 li laboris kiel ĉefo.

La plej larĝe aklamata albumo de Rollins estis *Saxophone Colossus*, registrita je la 22-a de junio 1956, kun Tommy Flanagan ĉe piano, antaŭa basisto de Jazz Messengers Doug Watkins kaj lia favora tamburisto, Max Roach. Ĉi-tio estas nur la tria fojo, ke Sonny estis majstro en la registra studio. Ĉi-tiu sonbendo enhavis eble lian plej konatan komponaĵon "St Thomas", Kariba kalipso el melodio kantita de lia patrino en lia infaneco.

Rollins konsideriĝas la ĉefa tenora saksofono ludanto de la 1950-aj jaroj kaj restis signifa figuro hodiaŭe. Li estis premiita per Grammy-premio pro vivtempa atingo en 2004.

Kategorio:Usonaj muzikistoj
Kategorio:Ĵazmuzikistoj
Kategorio:Saksofonistoj
Kategorio:Gajnintoj de Premio Grammy
Uazo (rivero)

**Uazo** () estas rivero en la sudo de Belgio kaj en la nordo de Francio. Etimologie ĝia nomo (analoge al tiuj de Isère, Isar, Ysère kaj aliaj) devenas el la latina lingvo (kunmeto el *is* ou *viz*, «rivero» kaj *ar* «akvofluo»).

La fonto de Uazo troviĝas en la belga montetaro Fagne apud Chimay.

Uazo pasas la francajn distriktojn (departementojn) kaj urbojn:
* Aisne (02) : Hirson
* Oise (60) : Compiègne, Creil
* Val-d'Oise (95) : Cergy-Pontoise
* Yvelines (78) : Conflans-Sainte-Honorine

Ĉe Conflans-Sainte-Honorine ĝi enfluas en la riveron Sejno.

La rivero Uazo donis sian nomon al franca distrikto (departemento).

Ĝiaj ĉefaj alfluantoj estas Serre kaj Aisne.

Dosiero:Bateaux sur l'Oise by Daubigny Louvre RF1369 n1.jpg|
Dosiero:Vallée de l'Oise.JPG|
Dosiero:SourceOise.jpg|
Dosiero:MapOise.jpg|

Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Riveroj en Belgio
Izegem

**Izegem** ( [IZ'ĥem]) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la jaro 1817. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Roeselare.

Ekde 1977 la municipoj Emelgem kaj Kachtem apartenas al Izegem, la ĉefa municipo.

## Partneraj komunumoj 
*  Bad Zwischenahn en Germanio 	
*  Bailleul en Franca Flandrio 	
*  Hilders en Germanio
*  Hotton en Valonio, la franclingva parto de Belgio
*  Zlín en Ĉeĥio

## Esperantistoj 
* Henri Braekevelt

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo (nederlande)

Kategorio:Urboj de Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Hooglede

**Hooglede** (*nederlande:*[HO:Ĥle:d']) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Roeselare.

Ekde 1977 la municipo Gits apartenas al Hooglede, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo (nederlande)

eta|maldekstra|300px|la historia gastejo *De Dubbele Arend*
eta|maldekstra|300px|la municipocentra "Iprostrato"
eta|maldekstra|300px|tre moderna katolika kirko en la municipoparto *Sleihage*
Chico Hamilton

**Chico HAMILTON** (naskiĝis , mortis ) estis ĵaza tamburisto.

Li naskiĝis en Los-Anĝeleso. En la 1940-aj jaroj, li ludis kun Lionel Hampton, Duke Ellington kaj Count Basie. Li estis unu el la originalaj membroj de la Gerry Mulligan kvarteto de la fruaj 1950-aj jaroj. Dum la malfruaj 1950-aj jaroj, Hamilton pioniris stilon iom vokiĝas ĉambra ĵazo. Li ludis sur sontrako de la Bing Crosby/Bob Hope filmo, "The Road to Bali" (la vojo al Balio) kaj sur nombro de vojaĝoj kun Lena Horne. En 1958, li alportis Eric Dolphy al pli larĝa prominenco.

La grupo ŝanĝis direktojn en la 1960-aj jaroj. Novaj talentoj tia kiel saksofonisto Charles Lloyd kaj gitaristoj Gábor Szabó kaj Larry Coryell ekludis kun li. Hamilton komponis la sontrakojn por filmoj tia kiel "Repulsion" de Roman Polanski.

Tra la jaroj, Hamilton performis kun legendaj artistoj similaj al Ella Fitzgerald, Billie Holiday kaj Nat King Cole.

Kategorio:Drumistoj
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Kategorio:Ĵazmuzikistoj
Gorkija Aŭtomobila Uzino

**Gorkija Aŭtomobila Uzino** (, mallonge — GAZ (); estis fondita en 1932 en urbo Niĵnij Novgorod, Rusio kaj produktis komence laŭ licenco de Ford A-signajn personaŭtojn kaj AA-signajn ŝarĝaŭtojn. Henry Ford en 1929 subskribis interkonsenton pri aŭtomobilindustria kunlaboro kun V. Meĵluk, prezidanto de Supera Soveto de Sovetunio.

GAZ estas unu el la ĉefaj aŭtokonstruaj uzinoj de Rusio. Dum la Dua mondmilito la uzino produktis por la armeo veturilojn kaj tankojn.

GAZ produktas grandan sortimenton de pasaĝer- kaj ŝarĝ-aŭtoj:
* kamionoj por agrikulturo
* fortikaj plentrakciaj armeaj kamionoj
* etaj ŝarĝaŭtoj
* mezklasaj pasaĝeraj aŭtoj (la plej konata estas "Volga").

La uzino eksportas siajn produktojn en pli ol 30 landojn. Tradicia eksporta merkato estas Orient-Eŭropaj landoj, Sud-Orienta Azio, Suda Ameriko, Proksima Oriento, Afriko kaj landoj de eks-Sovetio.

GAZ havas certigilon pri konformado de kvalit-sistemo al naciaj kaj internaciaj normoj ISO 9001:2000 alproprigitaj de ekspertizistoj de «TUV Management Service GmbH» (Germanio).

Ekde 2007, la firmao ne plu produktos la aŭtomobilon "Volga" nur malgrandajn ŝarĝaŭtojn kaj aŭtobusojn.

Sinsekvo de pasaĝeraj aŭtoj de GAZ:
* 1946: GAZ M20, "Pobeda"
* 1956: "Volga" (2,22 milionoj produktitaj entute)
* "Ĉajka": produktita post usona Packard Carabienne (GAZ 13). Oni produktis el ĝi 3200 ekzempleroj inter 1959-1981.

En 1995 GAZ jam produktis la 15-milionan aŭtomobilon.

## Bildgalerio 

ГАЗ-66 в Хабаровске.JPG|Ŝarĝaŭto GAZ-66
Gaz69-2.jpg|Aŭtomobilo GAZ-69
GAZ-21_(2nd_series_"i")_"Volga"_in_Lithuania.jpg|Aŭtomobilo GAZ-21 "Volga" (1956)

## Vidu ankaŭ 
* Aŭtomobilmarko
* GAZ-66
* Volga

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de la uzino 
* http://www.autogallery.org.ru/pgaz.htm 
* http://www.users.bigpond.com/cpitman/album.htm  
* http://www.ladaparts.ru/volga.php  


Kategorio:Niĵnij Novgorod
Kategorio:Rusiaj aŭtomobilfabrikoj
Religioscienco

eta|Diversaj religiaj simboloj **Religioscienco** estas scienca fako komparanta diversajn religiojn.

Malgraŭ tema proksimeco al teologio, religioscienco per siaj metodoj kaj celoj klare diferenciĝas. Kvankam ĝiaj detaloj en diversaj landoj kaj edukaj institucioj varias, tiun ĉi sciencobranĉon ĝenerale karakterizas, ke ĝi

:* studas pli ol unu religion
:* donas al ĉiu el ili samrangan atenton
:* komparas ilin
:* studas religiojn kiel sociajn, kulturajn kaj historiajn fenomenojn en objektiva perspektivo
:* ne celas eduki defendantojn aŭ disvastigantojn de religia doktrino.

## Vidu ankaŭ 
* Filozofio de la religio
* Sociologio pri religio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.easr.de  
* http://www.iahr.dk 
* http://www.cssr.org 
* http://www.as.ua.edu/naasr  


Scienco
Kategorio:Homa scienco
Columbia (Suda Karolino)

''''* (prononcata proksime *ko-LOM-bi-a'') estas la ĉefurbo de Suda Karolino, ŝtato de Usono. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de la loka kantono Richland.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun . Laŭ la popolnombrado de la jaro 2010, ĝi havis  loĝantojn. 

## Servoj 
* La Fondaĵo pri Esperantaj Studoj (mallonge ESF) estas interlingvistika instanco starigita en Columbia.
* Universitato de Suda Karolino

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Suda Karolino
Kategorio:Kantono Lexington (Suda Karolino)
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Sociala ŝtato

**Sociala ŝtato** estas formo politika, kiu naskiĝis kaj kreskiĝis per la pligrandigo de koncepto pri civitaneco. Aperis la ideo, ke ĉiuj homoj havas neforigeblajn sociajn rajtojn. De ĉi tiu ideo aperis la koncepto de *providenca ŝtato* (). Laŭ ĉi tiu koncepto, ĉiu individuo rajtus, ekde sia naskiĝo, aron da havaĵoj kaj servoj, kaj la Ŝtato devus garantii ĉi tiujn rajtojn rekte aŭ per regulado al socio. Tiuj rajtoj inkluzivus sanon, edukadon, asekuron kontraŭ senlaboreco, garantion al minimuma maljuneca pensio ktp.

Svedio estas, eble, la plej konata ekzemplo de politika agado je Sociala Ŝtato. Tie aperis ekde 1932 la unua pruvo de Sociala Ŝtato, kiam la socialdemokrata partio, kune kun agrikulturista partio, formis estraron bazitan en tiuj principoj. Kiam finiĝis la totalismaj reĝimoj (naziismo kaj faŝismo) en Okcidenta Eŭropo (escepte de Iberio) kaj aperis la eŭropkomunisma skolo post la dua mondmilito, ekis la hegemonio de socialdemokrataj registaroj en norda Eŭropo.

Ne nur providencaj zorgoj karakterizas Socialan Ŝtaton. Vere ĉiuj modernaj ŝtatoj havas ian politikon pri socia zorgo. Ĉefaj karakteroj de Sociala Ŝtato estas politika kaj kultura demokratio kaj egaleco. Totalismaj reĝimoj, kiuj zorgas pri bona estado de siaj civitanoj, ne povas esti rigardataj kiel Socialaj Ŝtatoj, ĉar ne ĉiuj homoj havas la samajn rajtojn.
Por teni la abundan donoj, socialaj ŝtatoj havas grandajn impostojn.
Tamen ili devas zorgi, ke la impostado ne malinstigu entreprenemon.

Post la krizo de 70-aj jaroj kaj la apero de fleksebla akumulo kaj fine, post la fino de komunisma "minaco" en Orienta Eŭropo, la Sociala Ŝtato malvigliĝis. La novliberalaj pensuloj eĉ akuzis ĝin je malhelpo al progresado.

eta|maldekstra|180ra|

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Socialema ŝtato
* Sociala sekureco
* Friedrich August von Hayek
* Adam Smith
* John Maynard Keynes
* Vilfredo Pareto
* Alexis de Tocqueville

## Eksteraj ligiloj 
* Kio estas en Francio la "providenca ŝtato?"

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Socialema ŝtato
Vojaĝo

eta|240ra|Eduardo Úrculo:*La reveno de Williams B. Arrensberg*

**Vojaĝo** signifas iom longan veturadon, longan iradon de iu loko al alia. Foje tio kio gravas estas la celo de la vojaĝo, ekzemple de tiuj kiuj ĉiutage vojaĝas al laboro (navedado), dum foje tio kio gravas estas la vojaĝo mem, ekzemple ĉe transportistoj, esploristoj ktp. Por tiu lasta okazo, ĉe esplorvojaĝistoj, la vojaĝo povas rezulti en libro aŭ simila verko (fotaro, trovitaĵoj ktp.).

Vojaĝaverto estas oficiala rekomendo kutime publikigita de registara ministerio aŭ aŭtoritato en la lando, por provizi la civitanon per informoj kaj rekomendoj pri diversaj riskfaktoroj en landoj ĉirkaŭ la mondo.

## Organizoj kaj premioj 
* Monda Konsilio pri Vojaĝado kaj Turismo
* Mondaj Premioj de Vojaĝo

## En Esperanto aperis 
Kelkaj vojaĝlibroj kelkafoje nomataj "Vojaĝo" estas:
* *Vojaĝo al Kazohinio*, libro de Sándor Szathmári
* *Vojaĝo en Esperanto-lando*, libro de Boris Kolker
Libroj pri ĉirkaŭ-monda vojaĝo helpe de E-o:
* *Esperanto en la tornistro*
* *Ĉirkaŭ la mondon kun la verda stelo*

## Vidu ankaŭ 
* *Wanderlust* (Q2548061)

* Vojaĝagentejo

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo pri turismo kaj vojaĝoj (esperante)
* Vojaĝanto-per-esperanto: diskutgrupo por interŝanĝi informon pri vojaĝoj tutmonde (esperante). (ŝanĝu literon ĝ por "g" kaj "x")
* Artikoloj pri vojaĝoj
Pierre (Suda Dakoto)

''''* (prononcata loke *pir*) estas la ĉefurbo de Suda Dakoto, subŝtato de Usono. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de la kantono .  

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun . 

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: 
* Supermara alteco: 
* Horzono: UTC-6h (en somero UTC-5h)
* Poŝtkodoj: 57501
* Telefonkodo: 605

## Geografio 
Pierre situas sur montetaro laŭ Misuro (rivero) (ĉe kunfluejo de malgranda rivero) preskaŭ perfekte en la centro de Suda Dakoto, en la okcidenta parto de la kantono. Pierre situas proksime al Lago Oahe.
eta|maldekstre|Ĉefa administrejo de Pierre

## Historio 
Pierre fondiĝis en 1880 ĉe la Misuro kontraŭ Fort Pierre. Ĝi estis nomita laŭ *Pierre Chouteau'', amerika felkomercisto de franca origino. Pierre urbiĝis en 1883 kaj ĝi iĝis la ĉefurbo en 1889, kiam Norda kaj Suda Dakotoj estis akceptitaj en la Usona Unio.

Ĝi estas relative malgranda por ŝtata ĉefurbo kaj havas altan proporcian parton de amerindianoj; laŭ la oficiala censo de 2000 estis 8,56%.

## Klimato 
En Pierre la temperaturo averaĝe varias inter 2–11°C. La varmo kulminas en julio averaĝe 32°C, rekorde 47°C. La malvarmo kulminas en januaro averaĝe −12°C, rekorde −36°C. La precipitaĵo estas sume en la tuta jaro 508mm. En ĉiuj monatoj estas precipitaĵoj. La precipitaĵoj kulminas en junio kaj malkulminas januare.

## Trafiko 
Pierre havas flughavenon. El la urbo kuras 3 ĉefvojoj kaj kelkaj flankovojoj.

## Fontoj 
* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Al tiu ĉi artikolo la informoj venis helpe de WikiTrans el anglalingva Vikipedio

Kategorio:Urboj de Suda Dakoto
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Stan Kenton

**Stanley Newcomb (Stan) KENTON** (naskiĝis la 15-a de decembro, 1911, mortis la 25-a de aŭgusto, 1979), estis usona ĵaza pianisto, kantisto, kaj bandmajstro konata por liaj novenkondukaĵoj en ĵaza muziko.

Kenton naskiĝis en Wichita, Kansaso, sed li kreskis en Los-Anĝeleso, Kalifornio. Li lernis pianon kiel infano el lia patrino, el Frank Hurst, kaj el Earl Hines. En 1933 Everett Hoagland dungis Kenton kiel pianisto en lia bando tio ludis ĉe la Rendevua Balĉambro en Balboa Marbordo, Kalifornio. Kenton laboris kun Gus Arnheim, Vido Musso, kaj la NBC radistacia doma bando.

En 1941 li formis lian propran bandon. Li iras en la San-Jacintaj Montojn, orienta de Los-Anĝeleso, al *Idylwild*, malgranda urbeto kun lia edzino, Violet. Tie, li skribis la komponaĵojn kaj aranĝaĵojn por nova bando. Inter aliaj, li verkis *Artistry in Rhythm* (arteco en ritmo) kio estiĝis la temkanto por tuto de liaj bandoj. La bando ludis ĝian unuan daton ĉe la Rendevua Balĉambro en 1941.

Li komponis kaj aranĝis multan de la muziko por lia bando de mem. Li uzis ĉie el 19 ol 23 muzikistojn ĉe tempo. Aliaj verkistoj kaj aranĝistoj verkis por la bando tia kiel Gene Roland, Pete Rugolo, W. A. Mathieu, kaj Ken Hanna. La muziko uzis forta latunajn sekciojn kaj nekutimajn saksofonajn voĉaĵojn. Emfazi lian amon por eksperimentado, li nomis liajn bandojn: "Innovations Orchestra" (Novenkondukaĵaj Orkestro), "Neophonic Orchestra" (Neofonia Orkestro) kaj "Mellophonium Orchestra" (Melofonia Orkestro).

June Christy, Lee Konitz, Gerry Mulligan, Maynard Ferguson, Kai Winding, Art Pepper, Shelly Manne, kaj Buddy Childers estis notindaj bandaj membroj.

La muziko de Kenton ŝanĝis kun la tempoj. Dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj li aldonis elementojn el klasika muziko kaj antaŭ rokajn ritmojn. Lia fina ludado estis en augusto, 1978, unu jaro antaŭ li mortis.

Kategorio:Usonaj ĵazpianistoj
Luddismo

**Luddismo** estis socia movado dum la Industria revolucio en Britio. La luddistoj estis tekstilaj laboristoj, kiuj protestis kontraŭ ilia anstataŭigo per maŝinoj. De 1811 ĝis 1814 multaj luddismaj ribeloj okazis en anglaj fabrikoj. La unua estis en la fino de 1811, kiam oni atakis kaj disrabis fabrikon de Arnold, Nottinghamshire. La luddistoj detruis novajn maŝinojn celante garantii siajn dungojn.

La vorto *luddismo* venis el la nomo de Ned Ludd, kiu en 1779 invadis fabrikon kaj detruis maŝinojn. En 1812, cirkulero signita de "Generalo Ludd" minacis la industriistojn.

Kvankam la movado ekis spontanee kaj neniam havis unuigitan estraron, la laboristoj rapide organiziĝis. La luddistoj planis siajn agojn kaj atakis en grupoj. Ili uzis maskojn aŭ nigrigis la vizaĝojn per karbo. En Nottingham aperis Enoch Taylor, ferlaboristo, kiu portis sur ŝultroj martelegon, kiun li nomis "Enoch"; per ĝi li povis detrui maŝinojn per unu bato.

Romantikaj poetoj kiel George Byron kaj William Blake apogis la luddistojn. Blake rigardis la luddistojn kiel diajn ilojn kontraŭ *dark Satanic Mills*, nigraj satanaj fabrikoj.
## Eksteraj ligiloj 
* http://carbon.cudenver.edu/~mryder/itc_data/luddite.html  
* http://campus.murraystate.edu/academic/faculty/kevin.binfield/luddites/LudditeHistory.htm
* http://www.themodernword.com/pynchon/pynchon_essays_luddite.html  
* http://www.nicolsfox.net  

Kategorio:Historio
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ismoj
Noŝilo

**Noŝilo** (Noŝile: **NOXILO** [noŝilo];  Japane: ノシロ語 [noŝilo-go]) estas planlingva projekto destinita por internacia helplingvo kreita de Mizta Sentaro.
En 1997, li publikigis libron de la lingvo kaj prezentis en sia retpaĝo. Li asertas ke, ĝi celas kontraŭ eŭropcentrismo, rasismo, seksa diskriminacio.

## Fonto de Vortoj
Vortoj de Noŝilo devenas el tre multaj lingvoj: Angla, Araba, Ĉina, Franca, Japana, Korea ktp.
Kreinto de la lingvo asertas ke ĝi estas tute egala por tutmondaj parolantoj dank'al vortorigino el multaj lingvoj.

## Gramatiko
Noŝilo uzas la vortordojn SOV kaj SVO.
La kreinto de la lingvo asertas, ke ĝi ebligas al plej multaj uzantoj skribi kaj paroli en vortordo de sia propra lingvo aŭ en simila vortordo.

### Prononco
*j kiel esperanto ĵ
*q kiel ĉ
*w kiel ŭ
*x kiel ŝ
*y kiel  j

## Eksteraj ligiloj 
*Retpaĝo de Noŝilo (en Japana, Angla, Franca)

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Naŝvilo (Tenesio)

eta|300px|
**Naŝvilo** (, prononcata *NAŜ-vil*) estas la ĉefurbo de Tenesio, subŝtato de Usono.
eta|maldekstre|Partenono de Naŝvilo.
Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun . Kompare, laŭ la popolnombrado de 2000 Naŝvilo havis  loĝantoj, kaj do estas la dua plej granda urbo en Tenesio (Memphis estas la plej granda).

Ĝi estas kromnomata "Muzik-urbo en Usono" pro la muzikdomo "*Grand Ole Opry*" kaj pro siaj multaj muzikfirmaoj. Tiel, ĝi estas la neoficiala ĉefurbo de kontreo. Ankaŭ ĝi estas konata kiel la "Ateno de la Sudo" pro siaj universitatoj kaj klasika arkitekturo.

## Vidindaĵoj 
* Grand Ole Opry

## Servoj 
* Tenesia Ŝtata Universitato
* Universitato Fisk

## Famuloj 
* En Naŝvilo naskiĝis Miley Cyrus kaj Leroy Carr
* En Naŝvilo mortis:
** hungara-usona biologo György Pál Rédei
** hungara aktoro Ferenc Bókay.

## Vidu ankaŭ 
* Deklaro de Naŝvilo

Kategorio:Urboj de Tenesio
Kategorio:Metropoloj
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Amalgamo

**Amalgamo** estas solida aŭ likva kunmiksaĵo (alojo) de hidrargo kun alia metalo. La alkalaj metaloj formas amalgamon facile kun la hidrargo.

Oni faras ĝin el la malpli facile amalgamantaj metaloj per elektrolita metodo, kiam oni elektrolizas la solvaĵon de la metala salo per hidrarga katodo. Tiam la deponiĝanta metalo formas amalgamon.

Oni amalgamizas surfacon de nenobla metalo, ke oni trempas ĝin en likvaĵon de hidrarga salo.

Oni volas malpermesi la uzadon de amalgamo en la EU kiel plombon (dentoŝtopaĵon), kvankam fakspertuloj asertas ties nedanĝerecon.

En Norvegio la uzado estas malpermesata ekde la 1-a de januaro 2008.
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bfarm.de/de/Presse/mitteil_2003/index.php?more=0322.php
* http://commons.ucalgary.ca/mercury  
* http://www.amalgam-info.ch/Amarisk5.pdf  
* http://www.uprm.edu/~mgoyal/materialsdec2003/b03dental.doc 

Kategorio:Alojoj
Kategorio:Dentokuracado
Sankta Alianco

[eta|250ra|dekstra|La ŝtatoj fondintoj de la Sankta Alianco:flava [Aŭstria Imperio, griza Regno Prusio kaj verda Rusia Imperio.]]
**Sankta Alianco**, ankaŭ nomata "Kvaropa Alianco", estas pakto kreita dum la Viena kongreso kiu celis la interhelpon de Eŭropaj monarkioj.

Antaŭ la fino de Viena kongreso, Caro Aleksandro la 1-a (Rusio) proponis la kreon de Sankta Alianco. En la 20-a de novembro 1815 la akordo estis subskribita de Aŭstrio, Prusio, Rusio kaj Britio. Ne ĉiuj la partoprenanto de l' kongreso apogis la ideon, sed ĉiuj finis akceptis ĝin. En 1818, kun alveno de Francio al Sankta Alianco, ĝi fariĝis "Kvinopa".

La Sankta Alianco devis kontraŭigi la anoj de revoluciaj ideoj de 1789 kaj repremi la ribelojn kontraŭ absolutismo en ĉiu mondo. Sankta Alianco permesis la inverveno de fremdaj registaroj en internaj aferoj de aliaj Ŝtatoj. La unua interveno okazis en 1817. Trupoj de Sankta Alianco estis uzataj por kontraŭbatali movadon de germanaj studentoj, kiuj volis politikan liberecon kaj civitanajn rajtojn. La imperiestro de Aŭstrio intervenis. La Sankta Alianco ankaŭ partoprenis repremon al naciisma movado de karbonarioj en Italio. En Hispanio, helpis la regadon de Fernando la 7-a sen la konstitucio de 1812, kiun liberaloj antaŭe devigis al li.

Hispanio petis helpon de Sankta Alianco kontraŭ la movadoj de sendependigo de siaj kolonioj en Ameriko, sed fiaskis. Britio ne akceptis partopreni en tiu agado, ĉar ĝi estis kontraŭ siaj interesoj. Tiu intenco de Hispanio igis Usono krei la Doktrinon de Monroe. Do, ekde 1820 la Sankta Alianco ne plu ekzistis en praktiko, sed oni konsideras 1825, jaron de morto de la Caro Aleksandro, kiel ĝian oficialan finon.

## Vidu ankaŭ 
* Abomeninda jardeko

Kategorio:Historio de Eŭropo
Gösta Norling

**Gösta NORLING** (naskiĝis 1901 mortis la 8-an de februaro 1976 en Uppsala, Svedio estis sveda esperantisto.

Dum duona jarcento li fervore laboris por Esperanto, i.a. kiel instruisto, prezidanto de la loka E-societo dum 35 jaroj, longtempe kiel delegito de UEA.

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Terlingvo

**Terlingvo**, **Earth Language** (EL) aŭ, Japane, 地球語 ([ĉi-KJU-go]) estas planlingva projekto destinita por internacia helplingvo, kreita de Yoshiko F. McFARLAND.

Ŝi publikigis la lingvon en sia retpaĝo en 1996.

EL uzas ne fonetikajn sed ideografiajn literojn.
Ĝi pli respektas komunikadon per simbolo ol komunikadon per voĉo.
Ĝi uzas 89 fundamentajn simbolojn inklude de gramatikaj signoj kaj numeraloj, ĉiu simbolo estus bazita je vide komprenebla komuna elemento de homa rekono.

## Eksteraj ligiloj 
*Retpaĝo de Kreinto (en Angla, Japana)

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Romana Zamenhof

Franca esperantisto - Pola esperantisto

**Romana ZAMENHOF** (naskiĝis en 1904 en Varsovio, mortis en oktobro 1975 en Parizo pro koratako), d-rino, estis filino de Felikso Zamenhof, frato de Ludoviko Lazaro Zamenhof.

Kvankam ŝi neniam estis aktiva en la Esperanto-movado, ŝi tamen flue parolis Esperanton.

Ŝi estis farmaciistino en la Varsovia geto, de kie ŝin savis familio Pedowski per riska maniero.

Dum 20 jaroj ŝi vivis en Maroko kaj poste ĉe sia fratino Maryla en Parizo. Ŝi neniam edziniĝis kaj ne havis infanojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Listo de homoj, kiuj savis judojn 
* Listo de homoj, kiuj estis en la Varsovia geto (pole), parte
Roșia Montană

**Roșia Montană** [roŝija montanə] (hungare: **Verespatak** vereŝpatak, germane: **Goldbach**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Abrud. Administre apartenas al ĝi Bunta, Dăroia, Cărpiniş, Coasta Henții, Curături, Gârda-Bărbulești, Ignătești, Corna, Ţarina kaj Vârtop.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2 907 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 1 872 (rumanoj, 5,3 % hungaroj). 
## Historio
Ĝi estas unu el la plej malnovaj ortrovejoj de Eŭropo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér vármegye*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon

## Renomaj personoj 
* Ábel Barabás (19-a de aŭgusto 1877 – Kolozsvár, 5-a de junio 1915): literaturhistoriisto, esperantisto.
*Miklós Barabás pastro, eklezia verkisto.
* György Floznik (12-a de junio 1888 – Alba Iulia, 5-a de aprilo 1954): germanisto, parokestro.
* József László (ĉ. 1834 – Kolozsvár, 15-a de aprilo 1908): inĝeniero pri minejoj, inventisto.
* Pál Székely (*24-a de marto 1924): kuracisto, esploristo.
* Géza Pap (Verespatak, junio 1920 – Kluĵo, marto 2002) pri agrikultura inĝeniero.
* István Pap (23-a de februaro 1915 – Cluj-Napoca, 5-a de februaro 1994) agrikulturakademia profesoro, ano ekstera de la Hungara Scienca Akademio.
* Ferenc Patsch (1-a de majo 1919 – Budapest, 4-a de aŭgusto 1979): inĝeniero pri minejoj, laŭreato de Kossuth-premio (1952).

## Eksteraj ligiloj 
*Gold Corporation Roșia Montană
*Save Rosia Montana
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Kategorio:Historio de Hungario
Clément Gicquel

**Clément GICQUEL** (naskiĝis en 1900 - mortis fine de marto 1976 en Limoges, Francio) estis franca esperantisto.

Prezidanto de la loka Esperanto-grupo, servinta en la detegita reto de UEA dum preskaŭ duona jarcento. Li gvidis multaj kursojn, ankaŭ verkis kaj tradukis (i.a. por Literatura Mondo, mikis kun Julio Baghy, Vilmos Bleier kaj Jaume Grau Casas.

Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1900
Kategorio:Mortintoj en 1976
Nacia Parko Ordesa y Monte Perdido

eta|Parko
La nacia parko **Ordesa y Monte Perdido** situas en nordorienta Hispanio ĉe la landlimo kun Francio, en la montaro Pireneoj, apud la Franca Nacia Parko Pireneoj.

Ĝi estis kreita je la 16-a de aŭgusto de 1918, kaj ĝia protektita surfaco estas 15.608 Hektaroj.

La plej grandan parton okupas la valo Ordesa. La plej alta monto estas la *Monte Perdido* (*Monto Perdita*), kun alteco 3.355 metroj.

La plej simbola planto estas la edelvejso (leontopodo), kiu troviĝas en danĝero de malapero, kaj estas parto de la simbolo de la parko. La plej simbola besto estis subspeco de ibekso de Pireneoj (hispanlingve *bucardo*), kies lasta ekzemplero mortis en jaro 2000.

## Vidu ankaŭ 
* Sobrarbe estas la komarko en kiu estas la parko.

Ordesa y Monte Perdido
Kategorio:Pireneoj
Kategorio:Biosferaj rezervejoj
Nacia parko Pireneoj

eta|upright=1.3|Nacia parko Pireneoj en la Atlantikaj Pireneoj
La **Nacia Parko Pireneoj** kuŝas en la samnoma montoĉeno, ĉe la landlimo kun Hispanio en la francaj departementoj Hautes-Pyrénées kaj Pyrénées-Atlantiques. Ĝi estis kreita la 23an de marto 1967. Ĝia centra zono okupas 45705-hektaran areon kaj la ĉirkaŭa kovras 206352 hektarojn. Ĝi apudas la Hispanan Parkon Ordesa y Monte Perdido.

La geologio de la Pireneoj estas kompleksa kaj la pejzaĝoj ege diversaj.

La vegetaĵaron karakterizas la laŭaltecaj vegetalaraj etaĝoj:
* inter 900 kaj 1800 metroj kushas la monta etaĝo karakterizita per arbaro el fagoj kaj abioj;
* ĝis 2400 metroj la subalpa etaĝo karakterizita per arbedaro el rododendroj kaj vaksinoj;
* ĝis 2900 metroj la alpa etaĝo konsistas el herbejo;
* pli alte vivtenas sin nur briofitoj, likenoj kaj algoj, estas la kampo de la ĉiamaj neĝoj, la neĝa etaĝo.

La Pireneoj enhavas apartan flaŭron kun multaj endemiaj plantoj pro sia izoleco rilate al la aliaj eŭropaj montoĉenoj. Tre konata ekzemplo estas la Ramondo pyrenea kun siaj violkoloraj floroj.

En la parko vivas diversa faŭno. Ni povas citi:
* ĉamojn, aparta specio « isard » (izar’) *Rupicapra pyrenaica *; kiu ankaŭ vivas en la kantabrika montaro.
* ursojn, grave minacatajn. Ili nun estas nur 5 en la tuta ĉeno. La sesan kontraŭleĝe mortpafis ĉasisto en novembro 2004;
* urogalojn, grandaj birdoj el la galinacoj vivantaj en la arbaroj de la subalpa etaĝo;
* lagopojn, ankaŭ nomitaj neĝperdrikoj, ĉar ili vivas ĉe la montopintoj ĝis 3000 metroj;
* galemisojn, malgrandaj mamuloj kun talpokorpo, palmformaj piedoj kaj rostro. Ili vivas ĉe riverbordoj ĝis 2200 m kaj manĝas insektojn kaj krustacetojn. Oni trovas ilin nur en Pireneoj kaj en Nordokcidento de Hispanio;
* multajn maloftajn birdospeciojn: Gipaeto, Vulturo, Migra falko, Reĝa aglo...

## Vidu ankaŭ 
* Nacia Parko Ordesa y Monte Perdido (Hispania Pirenea parko)
* Naturprotekto

Dosiero:Gentau Pic du Midi Ossau.jpg|
Dosiero:Neophron pernopterus.jpg|
Dosiero:Ursus arctos Dessin ours brun grand.jpg|

Pireneoj
Kategorio:Pireneoj
Manĉurio

[eta|300px|**Manĉurio**, **Manĉurujo** aŭ **Manĝurio** aŭ **Mandĵurujo** (ruĝ-kolore) sur la mapo de [Ĉinio]]
**Manĉurio**, **Manĉurujo**  aŭ **Manĝurio** ( *Mănzhōu*) situas en Nord-Orienta Ĉinio, ĉirkaŭ la urbo Harbin kaj entenas la provincojn Heilongjiang, Jilin kaj Liaoning. Pro historiaj kaŭzoj, la ĉinoj ne preferas tiun nocion, ili pli volonte uzas la terminon Nord-Oriento ( *Dōngběi*). Manĉurio estis okupita en 1931 fare de Japanio, kiu establis la pupŝtaton Manĉuko aŭ Manĉukuo en 1932. Tiu okupado estis kondamnita fare de Usono per Hoover-Stimson-Doktrino. Post kiam la teritorion okupis en 1945 la Sovetunio, la teritorio transiris en 1946 al Ĉinio.

La areon limas oriente la rivero Amuro kaj Ussuri, norde la Ĥingan-montaro, okcidente la Ĉina Muro kaj sude la rivero Jalu. Norde kaj oriente limas ĝin Rusio (Siberio), okcidente Mongolio kaj sude Nord-Koreio.

La nocio «Manĉurio» estas relative nova kaj derivita el la loka tunguza popolo manĉuoj.

## Gravaj urboj 
eta|290px|Mapo de Manĉurio
* Changchun (长春/長春)
* Dalian (大连/大連)
* Fushun (撫順)
* Harbin (哈尔滨/哈爾濱)
* Ĝjilin (吉林)
* Qiqihar (齐齐哈尔/齊齊哈爾)
* Shenyang (沈阳/瀋陽)

## Gravaj riveroj 
* Amuro (黑龙江/黑龍江 *Hēilóngjiāng*)
* Songhua (松花)
* Liao

## Trafiko 
Tra Manĉurio kondukas la Transmanĉuria fervojo, flanka branĉo de Transsiberia fervojo.

Sur la itinero Dalian - Changchun komunikis inter 1934-1945 (dum la japana okupo) la legenda eksprestrajno *Ajia* (vidu Ŝinkansen).

## Loka Esperanto 
* Esperanto en Liaoningo: Ekzistas en tiu provinco la *Liao­ning-provinca Esperanto-Asocio* (LEA), kiu utiligas du platformojn: la *Liaoninga Esplora Centro pri Edukado kaj Kulturo de Esperanto* en la *Orienta Liaoning-Universitato* kaj la *Liaoninga Esplora Bazo de Esperanto* en *Shenyang-Universitato*
* Esperanto en Ĝilino: *Ĝjilina Esperanto-Instituto* kaj *Ĉangĉuna Esperanto-Asocio*

## Vidu ankaŭ 
* Manĉura lingvo
* Qing-dinastio
* Manĉukuo
* Liaŭningo
* Qing-Dinastio
* Manĉuko
* Heilongjiang
* Ĝilino
* Ĉangĉuno
* Soveta invado de Manĉurio

## Referencoj
Olympia (Vaŝingtonio)

**Olympia** (prononcata *o-LIM-pi-a*, esperante ***Olimpio***) estas la ĉefurbo de Vaŝingtonio, ŝtato de Usono. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de Kantono Thurston.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .

## Servoj 
* Ŝtata Kolegio Evergreen

## Bildoj 

Dosiero:Olympia-Washington.jpg|
Dosiero:Olympia, Washington - Capital Lake Boardwalk.jpg|

Kategorio:Urboj en Vaŝingtonio
Kategorio:Kantono Thurston (Vaŝingtonio)
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Heuvelland

**Heuvelland** (*nederlande:*[HEŬV'land]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ipro.

La nomo de la municipo signifas "montetaro" kaj rilatas al la montetoj ie kaj tie en la cetere ebena regiono.
Kelkaj montetoj: Kemmelberg (154 m), Vidaigneberg (136 m), Rodeberg (129 m), Scherpeberg (125 m).

Origine estis arboriĉa regiono, sed dum la unua mondmilito pro la intensaj bataloj en la municipo, nur sur la montetaj deklivoj restis arboj.

Ekde 1977 la municipoj Dranouter, Kemmel, Loker, Nieuwkerke, Westouter, Wijtschate kaj Wulvergem apartenas al Heuvelland, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo (nederlande, france, angle)
Harelbeke

**Harelbeke** (*nederlande:*[HA:R'lbe:k']) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la jaro 1153. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Kortrejko.

Ekde 1977 la municipoj Bavikhove, Hulste kaj Stasegem apartenas al Harelbeke, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
* Pri la urbeto Hulste (nederlande)

Kategorio:Urboj de Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Diksmuide

**Diksmuide** (nederlande: [DIKSmejde]) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la 12-a jarcento. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto.

Ekde 1977 la municipoj Beerst, Esen, Kaaskerke, Keiem, Lampernisse, Leke, Nieuwkapelle, Oostkerke, Oudekapelle, Pervijze, Sint-Jacobskapelle, Stuivekenskerke, Vladslo kaj Woumen apartenas al Diksmuide, la ĉefa municipo.

eta|400ra|Urbocentro

## Vidindaĵoj 
* Izer-turo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo(nederlande)

Kategorio:Urboj de Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Poperinge

**Poperinge** ( [PO:P'ring']) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ipro.

Ekde 1977 la municipoj Krombeke, Proven, Reningelst, Roesbrugge-Haringe kaj Watou apartenas al Poperinge, la ĉefa municipo

## Historio 
*Pupurninga villa* estas la plej malnova skribmaniero de la urbonomo kaj tio datiĝas de ĉirkaŭ la jaro 850.

## Famaj loĝantoj 
* Dirk Frimout, la unua belga astronaŭto.
* La flandra politikisto Johan Vande Lanotte naskiĝis en Poperinge.
* La flandra aŭtoro Anne Provoost naskiĝis en Poperinge.

## Ĝemelaj urboj 
Interalie estas pola urbo Krasnystaw / legu: Krasnistav

* 

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande, france, germane, angle, japane, ĉeĥe)

Kategorio:Urboj de Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Roeselare

**Roeselare** (nederlande: [RUS'la:r']) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1250 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto Roeselare.

Ekde 1977 la municipoj Beveren, Oekene kaj Rumbeke apartenas al Roeselare, la ĉefa municipo. La urbo estas membro de eŭropa ligo de mezgrandaj urboj, nomata *Eurotowns*.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo *(nederlande)*

eta|maldekstra|300ra|la historia poŝtejo

Kategorio:Urboj de Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Ŝikokuo

**Ŝikokuo** ( [ŝikoku], «kvar provincoj») estas la malplej granda kaj loĝata el la kvar ĉefaj insuloj de Japanio.
Administre ĝi konsistigas (kune kun insuletoj) la regionon Ŝikoku kaj konsistas el la kvar gubernioj: Ehime, Kagaŭa, Koĉi kaj Tokuŝima.

La insulo grandas ĉirkaŭ 18.000 km² kaj havas 4,5 milionojn da loĝantoj; ĝia plej alta monto, Iŝizuĉi, altas 1982 metrojn. Ŝikoku situas sude de la ĉefinsulo Honŝuo kaj de 1988 estas ligita al ĝi per ponto Seto-Grandponto, al kiu aldoniĝis intertempe du pliaj pontoj: Ekspresvojo de Kobe-Aŭaĝi-Naruto kaj Ekspresvojo de Niŝiseto.

Apud Takamacu, ĉefurbo de la gubernio Kagaŭa, troviĝas unu el la plej belaj parkoj de Japanio: Ritsurin-parko. La gubernio mem estas konata pro ĝiaj bongustaj Udon-nudeloj: la pasto estas blanka, pli dika ol kutima pasto kaj kvadratforma anstataŭ ronda.

Tokuŝima, ĉefurbo de la samnoma gubernio Tokuŝima, estas tra la tuta Japanio konata pro la danco Aŭa-odori, kiu okazas ĉiujare dum la festo Bon. Alia urbo estas Higashikagawa.

Biogeografie Ŝikokuo troviĝas en la orientazia ekoprovinco de la Palearktiso laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF).

## Vidu ankaŭ 
*4223 Shikoku


Kategorio:Insuloj en Japanio
Ekonomia Modelo de Bretton Woods

[eta|[Harry Dexter White (maldekstre) kaj John Maynard Keynes ĉe la konferenco de Bretton Woods.]]
En 1944 okazis konferenco en Mount Washington Hotel, en la hotelarurbo Bretton Woods (Nov-Hampŝiro, Usono), kie oni kreis ekonomian "modelon" al postmilita periodo. Tiu "modelo" estis mona ordo, kiu validis de 1946 ĝis 1973, kies karaktero estis fiksa monsanĝa valorkomparo (kvankam fleksebla), bazita sur rilato (kurzo) inter oro kaj dolaro, kvankam la koncepto povas pli amplekse signifi la ekonomian politikon de tiu periodo.

En la fino de la 19-a jarcento oni adoptis stabilan oran kurzon al monsanĝo. La Unua mondmilito detruis ĝin, sed oni intencis reveni al ĝi tuj post la milito. La ĥaoso de 1930-aj jaroj kaŭzis tro grandajn problemojn, inkluzive monsanĝon.

La Internacia Mona Fonduso estas kreita en Bretton Woods por permesi la stabilecon de monŝanĝaj tarifoj, helpi ĝiajn membrojn stabiligi sian pagadon kaj faciligi la internacian pagsistemon.

Kvankam kongresis 730 delegitoj de ĉiuj 44 Aliancaj Nacioj, Usono kaj Britio, kies delegitoj estis Harry White (Usono) kaj John Maynard Keynes, estis la ĉefaj roluloj de l' konferenco de Bretton Woods. Ili akordiĝis pri valorkompara sistemo bazita sur usona dolaro je la tarifo de 34 usonaj dolaroj por ora unco. Sed, ĉiuj interkonsentoj derivitaj de l' konferenco de Bretton Woods ne antaŭvidis korektan kontrolon de l' eldonkvanto de l' dolaro, tio permesis al Usono senliman moneldonon, fakto pri kiu protestis multajn fojojn Francio kaj Germanio, ĉar Usono eksportadis sian inflacion al aliaj landoj.

La modelo neniam funkciis strikte, sed en la 1950-aj jaroj ĝi estis stabila. Komence de la 1960-aj jaroj, la krizo de brita pundo
(1960-61) okazigis la "generalajn akordiĝojn pri prunto". Ĉirkaŭ 1965, Usono petis al aliaj landoj, ke ili ne ŝangu dolarojn al oro. Landoj, kiuj dependis de usonaj militfortoj, kiel Okcidenta Germanio kaj Japanio, akceptis tion, sed aliaj landoj, kiel Francio, ne. En 1967, dum la konferenco de IMF en Rio-de-Ĵanejro, oni kreis "virtualan" monon nomatan "speciala rajto al monpreno".

La modelo de Bretton Woods subfalis en aŭgusto 1971, kiam, sen antaŭa interkonsento, Usono deklaris, ke ĝi ne plu plenumos la kompromison interkonsentitan en 1944, kaj ĉesigis unuflanke la ŝanĝeblecon de usona dolaro al oro. La klopodoj por restarigo de sistemo sur novaj valorkompariloj fiaskis, kaj ekde 1973 la monda ekonomio vivas reĝimon de neekzisto de valorkomparo. Ĉiu lando havas sian propran sistemon, ĝenerale bazitan sur meza valoro de "fortaj" valutoj (usona dolaro, japana eno, eŭro, brita pundo). Latinamerikaj landoj preferas plu uzi la usonan dolaron kiel valorkomparilon.

Kategorio:20-a jarcento
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Historio
Bojkoto

**Bojkoto** en ekonomia senco estas la interkonsentita rifuzo pri aĉeto for de la bojkotita persono, instituto aŭ nacio, pri importo aŭ negocado. Bojkoto povas esti ekonomia kaj politika armilo (se oni bojkotas (strikas) laboron aŭ bojkotas politikajn elektojn).

La vorto *bojkoto* (*bojkoti*) derivas el la nomo de kapitano Charles Cunningham Boycott, senskrupula angla teromakleristo en Irlando, kiu suferis je organizita bojkoto de la Irlanda Ligao en 1880.

Bojkoto celas kompromiti, ekenomie malfaciligi la funkciadon, negocojn de kontraŭulo. La bojkoton nuntempe oni uzas en taktiko por la justa komerco, por elpensita justa politiko.

Historiaj bojkotaj akcionoj laŭ kronologio:
* en la germana mezepoko, oni ekskludis urbojn el la Hansa-urboj ("elhansigo)", kio signifis la ekonomian subeniron de la urbo
* dum la usona revolucio, usono bojkotis la varojn el Britio;
* la hinda bojkoto kontraŭ la britaj varoj, organizita fare de Gandhi;
* la germana bojkoto kontraŭ la judaj vendejoj dum la naziismo;
* Bus-bojkoto fare de la Afrik-usonanoj;
* la araba bojkoto kontraŭ Israelo kaj firmaoj, kiuj negocis kun Israelo
* ekonomia bojkoto pro politika mal-interkonsento: longtempa bojkoto kontraŭ Sud-Afrikaj firmaoj en la 1980-aj jaroj.

La bojkoto provas dum mallonga periodo atentigi pri maljusteco kaj devigi reformojn aŭ eĉ leĝojn.

Alia formo de la bojkoto estas la oferto de anstataŭiga varo; ekz. Mekka-Kolao anstataŭ *Coca Cola*.

Hodiaŭ la ĉefcelo de la bojkoto estas la protekto de la konsumantoj.

vidu ankaŭ: senperforto, embargo, Nestlé, Kontinenta bojkoto, Armaĵa industrio, civila malobeo, Socia movado busbojkoto en Montgomery

## Eksteraj ligiloj 
* kelkaj nuntempaj bojkotaj kampanjoj:
** kontraŭ usonaj firmaoj
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Ekonomio
Listo de monakaj esperantistoj

Jen listo de esperantistoj kiu loĝas en Monako:

* Jean Joseph Derks

Monako

Kategorio:Esperanto-movado en Monako
Jean Joseph Derks

**Jean Joseph DERKS** (naskiĝis 1892 - mortis la 25-an de januaro 1976 en Montekarlo, Monako), estis malnova membro kaj dum multaj jaroj delegito kaj observanto en la Komitato de UEA.

Kiam la sidejo de UEA translokiĝis al la nun domo, li estis unu el tiuj malavaraj membroj, kiuj subtenis la aĉeton de la domo per ĉambro-donaco (la ĉambro „Monte Carlo“).

DERKS, Jean Joseph
Derks, Jean J
Derks, Jean J
Listo de bosnaj esperantistoj

Jen listo de esperantistoj el Bosnio:

* Kasim Hadžic
* Petar Jodović
* Uzeir Jusupović
* Simo Milojeviĉ
* Ljudevit Negovetić
* Ihsan Zulfikary


Bosnaj
Petar Jodović

**Petar JODOVIĆ** (naskita en 1910; mortinta la 8-an de februaro 1976 en Sarajevo) estis bosna esperantisto, dumviva membro kaj delegito de UEA.

Dum pluraj jaroj li estis prezidanto de la loka Esperanto-societo. Pro sia esperantista aktiveco li ricevis apartan honorigon de la urbo Sarajevo (en 1975).

Kategorio:Bosnaj esperantistoj
Paŭlo Mikaelo Kirjuŝin

**Paŭlo Mikaelo KIRJUŜIN** (naskiĝis en 1899; mortis la 6-an de novembro 1975 en Minsko, Belorusio) estis belorusa esperantisto.

Li lernis Esperanton jam en 1919 kaj apartenis al la plej konataj aktivuloj en sia regiono.

Kirjuŝin, Paŭlo Mikaelo
Kirjuŝin, Paŭlo Mikaelo
Kirjuŝin, Paŭlo Mikaelo