Mark Twain

**Samuel Langhorne CLEMENS** [SAM-juel LANG-orn KLE-menz] , pli konata sub pseŭdonimo **Mark TWAIN**   (naskiĝis la  en Florido, Misurio, Usono, mortis la  en Redding, Konektikuto) estis usona verkisto kaj humuristo. Li elstaris per siaj romanoj *La Aventuroj de Tom Sawyer* (1876) kaj *La Aventuroj de Huckleberry Finn* (1885), tiu lasta ofte nomata "la Granda Usona Romano."

Twain kreskiĝis en Hannibal, Misurio, kiu havigis la etoson por *Huckleberry Finn* kaj *Tom Sawyer*. Post metilernado ĉe presisto, li laboris kiel kompostisto kaj kontribuis per artikoloj al ĵurnalo de sia pli aĝa frato Orion Clemens. Li poste iĝis riverboata piloto ĉe la rivero Misisipo antaŭ iri okcidenten por aliĝi al Orion en Nevado. Li menciis humure sian singularan mankon de sukceso ĉe minado, turnante sin al ĵurnalismo per la ĵurnalo de Virginiurbo *Territorial Enterprise*. En 1865, lia humura historio, "The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County," estis publikigita, baze sur historio kiun li estis aŭdinta ĉe la Hotelo Angels en Angels Camp (Kalifornio), kie li estis pasigante iome da tempo kiel ministo. Tiu mallonga historio alportis al li internacian atenton, kaj estis eĉ tradukita en klasikan grekan. Li estis tre populara en sia epoko pro lia sprito kaj talento por satiro, proze kaj parole, kaj estis amiko de usonaj prezidentoj, artistoj, grandaj entreprenistoj kaj membroj de la eŭropa reĝaro.

Kvankam Twain enspezis grandan kvanton da mono el siaj verkoj kaj prelegoj, li investis en adventuroj kiuj perdigis al li ankaŭ grandan kvanton da mono, ĉefe por mekanika kompostilo, kiu malsukcesis ĉar estis komplika kaj malpreciza. Pro tiuj financaj problemoj, li devis seĉi protektadon el siaj ŝulditoj tra bankroto, kaj kun la helpo de Henry Huttleston Rogers eventuale luktis kontraŭ siaj financaj problemoj. Twain elektis pagi al siaj antaŭ-bankrotaj ŝulditoj, kvankam li ne havis leĝan respondecon fari tion.

Twain estis naskiĝinta tuj post vizito de la Kometo Halley, kaj li antaŭavertis, ke li ankaŭ "foriros kun ĝi,". Li mortiĝis la tagon post la venonta reveno de la kometo. Li estis laŭdita kiel "plej granda usona humuristo de sia aĝo," kaj William Faulkner nomigis Twain "la patro de Usona literaturo."

## Vivo 
Kiel junulo li interalie laboris kiel sondisto ĉe la rivero Misisipo, kaj de tiu-labora ĵargono li prenis sian plumnomon ("mark one", "mark twain" = "marko unu", "marko du"; pri markoj sur la profundec-mezurilo). Twain mem rakontas en la Vivo ĉe Misisipo, ke la pseŭdonimon li transprenis de la maljuna kapitano I. Sellers, kiu sub tiu nomo publikigis siajn rememorojn pri la rivero kaj kiun Clemens kiel junulo ofendis per malice sarkasma artikolo. Post la morto de la kapitano li volis rehonorigi la pseŭdonimon.

### Ekvivo 
[eta|maldekstra|upright|Samuel Clemens, estante 15-jaraĝa tenanta [prestipojn en komponstrio kiu literumas lian personan nomon. Li komprenis, ke la fotografia presprocezo invertas la enhavon de bildo same kiel movebla prestipo estas reversita en presado por havi klaran kopion.]]
Samuel Langhorne Clemens naskiĝis la 30an de Novembro, 1835, en Florido (Misurio). Li estis la sesa el sep filoj de Jane (*denaske* Lampton; 1803–1890), el Kentukio, kaj John Marshall Clemens (1798–1847), el Virginio. Liaj gepatroj renkontiĝis kiam lia patro translokiĝis al Misurio. Ili geedziĝis en 1823. Twain estis de kornvala, angla, kaj skot-irlanda deveno. Nur tri el liaj fratoj survivis infanaĝon: Orion (1825–1897), Pamela (1827–1904), kaj Henry (1838–1858). Lia frato Pleasant Hannibal (1828) mortis je tri semajnoj de aĝo, lia fratino Margaret (1830–1839) kiam Twain estis tri-jaraĝa, kaj lia frato Benjamin (1832–1842) tri jarojn poste.

Kiam li estis kvar-jaraĝa, la familio de Twain translokiĝis al Hannibal (Misurio), havenurbo ĉe la rivero Misisipo kiu inspiris la fikcian urbon Sankta Petersburgo en *The Adventures of Tom Sawyer* kaj *The Adventures of Huckleberry Finn*. Sklaveco estis laŭleĝa en Misurio tiam, kaj ĝi iĝis temo en tiuj verkoj. Lia patro estis advokato kaj juĝisto kiu mortis pro pneŭmonio en 1847, kiam Twain estis 11-jaraĝa. La sekvan jaron, Twain lasis la lernejon post la kvina grado por iĝi metilernanto de presisto. En 1851, li eklaboris kiel kompostisto, kaj kontribuis per artikoloj kaj humuraj skizoj al *Hannibal Journal*, gazeto kiun Orion posedis. Kiam li estis 18-jaraĝa, li lasis Hannibal kaj laboris kiel presisto en Novjorko, Filadelfio, Sankta Luiso, kaj Cincinnati, kaj aliĝis al la ĵus-formita *International Typographical Union*, sindikato de presistoj. Li memlernis en publikaj bibliotekoj dum vesperoj, kie li trovis pli ampleksan informadon ol je konvencia lernejo.

Twain rakontas sian junaĝon en *Life on the Mississippi*, asertante, ke "estis nur unu permanenta ambicio" inter liaj kolegoj: esti vaporŝipulo. "Piloto estis la plej granda pozicio el ĉiuj. La piloto, eĉ en tiuj tagoj de malaltaj laborpagoj, havis grandiozan salajron – el cent kaj kvin dek ĝis du cent kaj kvin dek dolaroj monate, kaj ne devis pagi loĝejon." Kiel Twain priskribis ĝin, la prestiĝo de la piloto superis tiun de la kapitano. La piloto devis "teni varman personan interkonatiĝon kun ĉiu malnova elstaraĵo kaj unumembra poplo kaj ĉiu malhela lignamaso kiu ornamas la bordojn de tiu rivero dum mil ducent mejloj; kaj pli ol tio, devas... fakte scii kie tiuj aĵoj estas en la malhelo". La piloto de vaporŝipo nome Horace Ezra Bixby enkondukis Twain kiel pilota metilernanto por montri al li la riveron inter Nov-Orleano kaj Sankta Luiso kontraŭ 500 dolaroj (kio estus 17 000 en 2022), pagendaj el la unuaj salajroj de Twain post lia gradiĝo. Twain studis la Misisipon, lernante ĝiajn markojn, kiel navigi ĝiajn fluejojn efektive, kaj kiel legi la riveron kaj ties konstante ŝanĝantaj kanaloj, rifoj, subakvaj elstaraĵoj kaj rokoj kiuj estus "mortiginta la vivon el la plej forta ŝipo kiu iam flosis". Post pli ol du jaroj li ricevis sian pilotan permesilon. Pilotado ankaŭ havigis al li sian plumnomon el sondokrio "mark twain" por mezurita riverprofundo de du *fathoms* (12 futoj), kiu estis la sekura akvoprofundeco por vaporŝipo.

Kiel juna piloto, Clemens servis en la vaporŝipo *A. B. Chambers* kun Grant Marsh, kiu famiĝis pro siaj atingoj kiel kapitano de vaporŝipo en la rivero Misurio. Ambaŭ ŝatis kaj miris unu la alian, kaj eltenis korespondadon dum multaj jaroj post Clemens lasis la riveron.

Dum la trejnado, Samuel konvinkis sian junan fraton Henry labori kun li, kaj eĉ aranĝis postenon de helpanto por li en la vaporŝipo *Pennsylvania*. La 13an de Junio, 1858, la boligilo de la vaporŝipo eksplodis; Henry mortis pro siaj vundoj la 21an de Junio. Twain plendis, ke li antaŭvidis tiun morton en sonĝo unu monaton antaŭe, kio inspiris lian intereson en parapsikologio; li estis frua membro de la *Society for Psychical Research* (Societo por Fizika Esplorado). Twain sentis sin kulpohava kaj responsa pro la morto de sia frato dum la cetero de sia vivo. Li plue laboris en la rivero kaj estis riverpiloto ĝis la Enlanda Milito startis en 1861, kaj la trafiko estis interrompita laŭlonge de la Misisipo. Je la starto de la bataloj, li enlistiĝis por mallonge en loka Konfederacia unuo. Li poste verkis la skizon "The Private History of a Campaign That Failed", rakontante kiel li kaj liaj amikoj estis Konfederaciaj volontuloj dum du semajnoj antaŭ ilia unuo disbandiĝis.

Li tiam foriris al Nevado por labori kun sia frato Orion, kiu estis Sekretario de la Nevada Teritorio. Twain rakontas la epizodon en sia libro *Roughing It*.

### En Usona Okcidento 
eta|dekstra|upright|Twain, 31-jaraĝa.
Orion iĝis sekretario de la guberniestro de la Nevada Territory nome James W. Nye en 1861, kaj Twain aliĝis al li kiam li translokiĝis okcidenten. La fratoj veturis pli ol du semajnojn per diliĝenco tra la Grandaj Ebenaĵoj kaj la Roka Montaro, kaj vizitante la mormonan komunumon de Sallaga Urbo.

La vojaĝo de Twain finiĝis en la arĝent-mina urbo Virginiurbo, Nevado, kie li iĝis ministo en la ercejo Comstock Lode. laborante kun amiko, la verkisto Dan DeQuille. Li por la unua fojo uzis sian plumnomon tie la 3an de Februaro, 1863, kiam li verkis humuran vojaĝrakonton titolitan "Letter From Carson&nbsp;– re: Joe Goodman; party at Gov.&nbsp;Johnson's; music" kaj subskribis ĝin kiel "Mark Twain".

Liaj spertoj en Okcidenta Usono inspiris la verkon *Roughing It*, verkitan dum 1870–71 kaj publikigitan en 1872. Liaj spertoj en Angels Camp (en Kantono Calaveras, Kalifornio) havigis al li materialon por "The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County" (1865). Twain translokiĝis al San-Francisko en 1864, ankoraŭ kiel ĵurnalisto, kaj tie renkontiĝis kun verkistoj kiel Bret Harte kaj Artemus Ward. Eble li havis amaferon kun la poetino Ina Coolbrith.

Lia unua sukceso kiel verkisto okazis kiam lia humura troa rakonto "The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County" estis publikigita la 18an de Novembro, 1865, en la novjorka ĉiusemajnaĵo *The Saturday Press*, kio enkonsukis lin en la tutlandan atenton. Unu jaron poste, li veturis al la Sandviĉaj Insuloj (nuntempe Havajaj Insuloj) kiel reportero por la gazeto *Sacramento Union*. Liaj leteroj al la *Union* estis tre popularaj kaj iĝis la bazo por liaj unuaj prelegoj.

En 1867, lokaj gazetoj *The Alta California* kaj *New-York Tribune* financis sian veturadon al la Mediteraneo per la ŝipo *Quaker City*, inklude turneon tra Eŭropo kaj Mezoriento. Li verkis kolekton de veturleteroj kiuj estis poste kompilitaj kiel *The Innocents Abroad* (1869). Dum tiu veturado li renkontis la kolegan pasaĝeron Charles Langdon, kiu montris al li foton de sia fratino Olivia. Twain poste diris, ke li sentis amon je unua rigardo.

Reveninte en Usonon, Twain ricevis proponon kiel honora membro en la sekreta societo de la Universitato Yale nome *Scroll and Key* en 1868.

### Geedzeco kaj filoj 
[eta|dekstra|Twain kun la korespondanto de la Usona Enlanda Milito kaj aŭtoro George Alfred Townsend, kaj David Gray, redaktoro de la rivala *Buffalo Courier* Ili geedziĝis en [Elmira (Nov-Jorkio) en Februaro 1870. kiu iĝis longdaŭra amiko. La geedzoj Clemens loĝis en Bufalo, Novjorkio, el 1869 ĝis 1871. Li posedis partoprenon en la gazeto *Buffalo Express* kaj laboris kiel redaktoro kaj verkisto. Kiam ili estis loĝanta en Bufalo, ilia filo Langdon mortis pro difterio estante nur 19 monataĝa. Ili havis tri filinojn: nome Susy (1872–1896), Clara (1874–1962), kaj Jean (1880–1909). La geedzoj Clemens formis amikecon kun David Gray, kiu laboris kiel redaktoro de la rivala *Buffalo Courier*, kaj lia edzino Martha. Twain poste verkis, ke la geedzoj Gray estis "la tuta konsolo kiun li kaj Livy havis dum sia dolora kaj kompata mallonga restado en Bufalo", kaj ke la "delikata sento por poezio" de Gray estis fuŝe elspezita por gazeto. Starte en 1873, Twain translokigis sian familion al Hartford (Konektikuto), kie li aranĝis la konstruadon domo tute apud Stowe. En la 1870-aj kaj 1880-aj jaroj, la familio somerumis en Quarry Farm en Elmira, la hejmo de la fratino de Olivia, Susan Crane. En 1874, Pli sukcesa komerce estis memadhera albumlibro; seka adherilo sur paĝoj kiuj postulis nur malsekigi ilin antaŭ sia uzado.

Twain estis tamen tre skeptika se temas pri frenologio. Li trairis du ekzamenojn - en unu li ne malkovris sian identecon kaj la alia okazis kie li estis rekonata. Ili donis diferencajn rezultojn. En sia membiografio, li klarigis, ke la frenologo trovis kavaĵon en kiu estas elstaraĵo. Kaj tiam li klarigis, ke tio reprezentas totalan foreston de humursento.

### Financaj problemoj 
eta|dekstra|Poŝtmarko pri Samuel L. Clemens, 1940

Twain enspezis grandan monkvanton el sia verkado, sed li ankaŭ perdis grandan kvanton pro siaj investoj. Li investis ĉefe en novaj inventoj kaj teknologio, precize kun la tipokomponilo Paige. Ĝi estis tre bele inĝenierita mekanika mirindaĵo kiu kontentigis rigardantojn kiam ĝi funkcias, sed ĝi estis klina al paneoj. Twain elspezigis 300 000 dolarojn (nune estus 9 097 241 en 2022) en ĝi inter 1880 kaj 1894, sed antaŭ ĝi estis perfektigita, ĝi jam estis eksmodigita fare de la nova Linotipo. Li perdis la kernon de sia libroenspezoj, same kiel gravan parton de la heredaĵo de sia edzino.

Twain perdis monon ankaŭ pro sia eldonejo, *Charles L. Webster and Company*, kiu havis dekomencan sukceson vendante la memorlibron de Ulysses S. Grant, sed malsukcesis tuj poste, perdante monon pro la biografio de la papo Leono la 13-a. Oni vendis nur malpli ol 200 ekzemplerojn. La familio restis ĉefe en Francio, Germanio, kaj Italio ĝis Majo 1895, kun pli longaj restadoj en Berlino (vintro 1891–92), Florenco (aŭtuno kaj vintro 1892–93), kaj Parizo (vintroj kaj printempoj 1893–94 kaj 1894–95). Dum tiu periodo, Twain revenis kvar fojojn al Novjorko pro siaj daŭraj negocproblemoj. Li luis "malmultekostan ĉambron" en Septembro 1893 je 1.50 dolaroj tage (kio estus 49 dolaroj en 2022) en la The Players Club, kion li devis teni ĝis Marto 1894; dume, li iĝis "the Belle of New York," laŭ vortoj de la biografo Albert Bigelow Paine. En 1893, li komencis amikecon kun la financisto, gravulo de Standard Oil, kiu daŭris dum la cetero de lia vivo. Rogers faris lin iri al bankroto en Aprilo 1894, poste faris, ke li transigu siajn kopirajtojn de siaj verkitaj verkoj al sia edzino por eviti, ke la ŝulditoj akiru ilin. Finfine, Rogers absolute zorgis pri la mono de Twain ĝis oni pagu ĉiujn ŝuldojn. kaj entreprenis unujaran tutmondan prelegturneon en Julio 1895 por forpagi ĉiujn siajn ŝuldojn, kvankam li ne plu estis jure devigita fari tion. Ĝi estis longa, laboriga veturado, kaj li estis malsana multon de la tempo, ĉefe pro malvarmumo kaj karbunklo. La unua parto de la itinero portis lin tra Nordameriko ĝis Brita Kolumbio, Kanado, ĝis la dua duono de Aŭgusto. Por la dua parto, li navigis tra la Pacifika Oceano. Lian prelegprogramon en Honolulu, Havajo, oni devis suspendi pro ĥolera epidemio. Twain iris al Fiĝioj, Aŭstralio, Novzelando, Srilanko, Hindio, Maŭricio, kaj Sudafriko. Liaj tri monatoj en Hindio iĝis la kerno de sia 712-paĝa libro *Following the Equator*. En la dua duono de Julio 1896, li navigis reen al Anglio, kompletante sian ĉirkaŭnavigadon de la mondo komencitan 14 monatojn antaŭe. La familio translokiĝis al Londono en printempo 1899, sekvante indikon de Poultney Bigelow, kiu estis havinta bonan sperton estinte traktita de Dro. Jonas Henrik Kellgren, sveda osteopata praktikanto en Belgravia. Ili estis konvinkitaj pasigi la someron en la sanatorio de Kellgren ĉe lago en la sveda vilaĝo Sanna. Reveninte en aŭtuno, ili pluigis la traktadon en Londono, ĝis Twain estis konvinkita per zorgita esplorado, ke ankaŭ en Usono similaj osteopataj traktadoj estis same disponeblaj.

Meze de 1900, li estis gasto de gazetposedanto Hugh Gilzean-Reid ĉe Dollis Hill House, en la norda flanko de Londono. Twain skribis, ke li "neniam estis vidinta lokon tiom kontentige lokitan, kun siaj nobelaj arboj kaj etendo de kamparo, kaj ĉio kio faras la vivon plezura, kaj ĉio ene de biskvitĵeto el la monda metropolo." Li poste revenis en Usonon en Oktobro 1900, enspezinte sufiĉe da mono por forpagi siajn ŝuldojn. En vintro 1900/01, li iĝis la plej elstara opozicianto de imperiismo en sia lando, kaj traktis la temon en siaj prelegoj, intervjuoj, kaj verkoj. En Januaro 1901, li ekservis kiel vic-prezidanto de Kontraŭimperiisma Ligo de Novjorko.

### Prelegengaĝiĝoj 
[eta|Memortabulo en [Sidnejo|Sidneja Verkistopromenejo memore al la vizito de Twain en 1895.]]
Twain estis tre aprezata prelegisto, per plenumado de soloaj humurprelegoj similaj al la moderna modo de staraj komediaj monologistoj. Li faris pagitajn prelegojn en multaj virkluboj, kiel ''Authors' Club*, *Beefsteak Club*, *Vagabonds*, Karmelanoj, kaj *Monday Evening Club* de Hartford.

Fine de la 1890-aj jaroj, li prelegis en *Savage Club* en Londono kaj estis elektita ĝia honora membro. Oni diris al li, ke nur tri viroj estis tiom honoritaj, eĉ la Princo de Kimrio (kiel laŭdo al li), kaj li respondis: "Bone, ĝi devis fari la Princon senti sin ege bone."

#### Kanadaj vizitoj 
En 1881, Twain estis honorita per bankedo en Montrealo, Kanado, kie li faris referencon al sekurigo de kopirajto. En 1883, li faris mallongan viziton al Otavo,

La tialo por la vizitoj al Toronto estis sekurigi la kanadajn kaj britajn kopirajtojn por sia tuj aperonta libro *Adventures of Huckleberry Finn*, Li trapasis periodon de profunda deprimo kiu startis en 1896 kiam lia filino Susy mortis pro meningito. La morto de Olivia en 1904 kaj de Jean la 24an de Decembro, 1909, profundiĝis la malboniĝon de lia moralo.

maldekstre|eta|Twain fotita en 1908 pere de la procezo de Aŭtokromo Lumiere.
En April 1906, li ekkonis, ke lia amikino Ina Coolbrith estis perdinta preskaŭ ĉion kion ŝi posedis en la Tertremo de San Francisco (1906), kaj li volontulis per kelkaj aŭtografaj portretaj fotoj vendotaj por ŝia profito. Por plie helpi Coolbrith, George Wharton James vizitis Twain en Novjorko kaj aranĝis novan portretan sesion. Li dekomence estis malpreta, sed finfine li akceptis, ke kvar el la rezultantaj fotoj estis el la plej fajnaj kiujn iam oni faris de li. En Septembro, Twain ekpublikigis *Chapters from My Autobiography* (ĉapitroj el mia membiografio) en la gazeto *North American Review*. Samjare, Charlotte Teller, verkistino kiu loĝis kun sia avino en 3 Fifth Avenue, startigis konatulecon kun li kio "daŭris kelkajn jarojn kaj eble inkludis amaferajn intencojn" liaflanke.

En 1906, Twain formis la *Angel Fish and Aquarium Club*, por junulinoj kiujn li konsideris siaj surogataj nepinoj. Ĝia ĉirkaŭ dekduo da membroj gamis aĝe el 10 ĝis 16. Li interŝanĝis leterojn kun siaj junulinoj "Angel Fish" kaj invitis ilin al koncertoj kaj al teatro kaj eĉ ludi teatraĵojn. Twain skribis en 1908, ke la klubo estis lia "ĉefa plezuro en la vivo".

[eta|upright|Twain en akademia vestaro por ricevo de la doktoriga grado havigita al li de la [Oksforda Universitato.]]
Twain ricevis honorigan Doktorigon pri Beletroj (D. Litt.) en la Universitato Yale en 1901. Poste en 1902, la Doktorigon pri Juro el la Universitato de Misurio; ankaŭ la Oksforda Universitato havigis al li la Doktorigon pri Juro en 1907.

Twain estis naskiĝinta du semajnojn post la alproksimiĝo de la Haleja kometo en 1835; li diris en 1909:

eta|maldekstre|Twain kaj lia edzino estis entombigitaj apude unu de la alia en la Tombejo Woodlawn de Elmira.
Ekkonante la morton de Twain, la Prezidento William Howard Taft diris:

La funebro de Twain okazis en la Presbiteria Preĝejo Brick de la Kvina Avenuo, Novjorko. Li estis entombigita en la familia tombaro de sia edzino en la Tombejo Woodlawn de Elmira (Nov-Jorkio). La tombaro de la familio Langdon estas markita per 12-futa monumento (du *fathoms*, aŭ "mark twain") metitaj tie fare de la survivinta filino Clara. Estas ankaŭ pli malgranda tomboŝtono. Li esprimis preferon por kremacio (por ekzemplo, en *Life on the Mississippi*), sed li agnoskis, ke lia survivanta familio diros la lastan vorton.

Funkciuloj de Konektikuto kaj Novjorko ĉirkaŭkalkulis la valoron de la havaĵoj de Twain en 471 000 dolaroj (kio estus 10 000 000 en 2021).

## Verkado 
Twain rekonatas kiel fama kaj popolkara humuristo, ĉefe pro sia serio da libroj pri fikcia rolulo Tom Sawyer. Jam klasikaĵas liaj *La Aventuroj de Tom Sawyer* kaj *La Aventuroj de Huckleberry Finn*.

Twain ekis aŭtore per humurecaj versetoj, sed finis kiel morna, preskaŭ profana kronikisto pri homaj vaneco, hipokrito kaj murdemo. Mez-vivovoje per la aventuroj de Huckleberry Finn li kombinis riĉan humuron, potencan rakontan teknikon kaj soci-kritikon kiel preskaŭ nenie trovebla aliloke en la monda literaturo.

## Sekseco 
Lia altiro al infaninoj kondukis lin krei en siaj lastaj jaroj klubon por knabinoj, nomata *Angel Fish Club*. Tiu ĉi kreaĵo estas dokumentita en lia korespondado, eldonita de John Cooley; tiu ĉi fakto estas ankaŭ pritraktata en la verko de Colley *The Mississippi Quarterly*. Ankaŭ en *Mark Twain and sexuality*, de Alexander Jones, aperinta en 1956, estas diskuto pri la platoneca amo de la verkisto al infaninoj. Mark Twain mem skribis pri siaj periodaj revoj pri virgaj knabinoj kaj en kunlaboraĵo por gazeto li eĉ petis la nuligon de la aĝo de konsento. Alia sugesto pri lia ebla pedofilio (aŭ proksima sento) montriĝas en lia verkaĵo *Averto al la etaj knabinoj*, aperinta en 1865, en kiu la aŭtoro konsilas la knabinojn, ke ili kondutu bone kun la plenkreskaj viroj por ne ruinigi sian infanecon.

[eta|maldekstra|250px|La domo kie loĝis Mark Twain dum la infanaĝo en [Hannibal (Misurio).]]

## Mark Twain kaj Esperanto 
Kiam al tiu ĉi mondfama aŭtoro S. L. Clemens, nomata Mark Twain, skribis tradukinto de lia bonhumora rakonto, petante permeson publikigi la tradukon, estis ricevita jena angle skribita respondo: **„Se mi estus pli juna je kelkaj jaroj, mi lernus tiun lingvon. Eventuale mi lernus ĝin eĉ nun, se mi estus certa, ke ĝin parolas la anĝeloj.“** 

## La verkoj de Mark Twain 
[dekstra|eta|180px|Kovrilo de brita eldono de "Jankio el Konektikuto ĉe la kortego de [Reĝo Arturo" el 1889.]]
[dekstra|eta|200px|Kovrilo de la unua eldono de *[La Aventuroj de Huckleberry Finn* el 1884.]]
[dekstra|eta|200px|Kovrilo de eldono de *[La Aventuroj de Tom Sawyer* el 1876.]]

* *The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County* (Glorfama saltorano el la distrikto Calaveras, 1867)
* *The Innocents Abroad* (Naivuloj eksterlande, 1869)
* Roughing It (1872)
* *The Gilded Age* (Orumita epoko, 1873) (kun Charles Dudley Warner)
* *The Adventures of Tom Sawyer* (Aventuroj de Tom Sawyer, 1876)
* *The Prince and the Pauper* (Reĝido kaj povrulo, 1882)
* *Life on the Mississippi* (Vivo ĉe la Misisipo, 1883)
* *Adventures of Huckleberry Finn* (Aventuroj de Hucklebery Finn, 1884)
* *A Connecticut Yankee in King Arthur's Court* (Jankio el Konektikuto ĉe la kortego de Reĝo Arturo, 1889)
* *The Man That Corrupted Hadleyburg* (Viro, kiu koruptis Hadleyburg-on, 1900)
* *Extracts from Adam's Diary* (eltiraĵoj el la taglibro de Adamo, 1904)
* *The Mysterious Stranger* (Mistera fremdulo, postmorte 1916)

### Esperantlingvaj specimenoj 
* Huckleberry Finn, Ĉapitro XIV 
* Nia itala gvidisto
* Prezidenta kandidatiĝo
* Sinjorino McWilliams kaj la fulmotondro
* Tri noveloj
* Mark Twain: Tri Ceteraj Noveloj
* Konektikuta jankio en la kortego de reĝo Arturo (Lulu 2021)

**En Esperanto aperis ankaŭ:**
* *Singardema komuniko* (tr. S. Borovko, Esperantisto, No 12, decembro 1894, p.&nbsp;190-192, sub Bagateloj)
* *Kvin donacoj de l' vivo* (tr. Jozefo Németh, Budapest, 1911)
* *La £ 1.000.000 Banka Bileto.'' 1907 Trad.: Muschamp (revuo Esperanto, 1907, n-roj 1-7, vidu en Bitarkivo)
* Kiel mi fariĝis direktoro de agrikultura gazeto, Esperanto 1916, p. 84-85
* Sinjorino Mac Williams kaj la fulmo, Esperanto 1918, p. 100-101
* Truu la bileton, Germana Esperantisto 1920, p. 27-28, tr. Bulboni
* La rakonto de l' invalido, p. 147-149, tr. Bulboni, Germana Esperantisto
* *Lojala Poŝtisto* (el "Tom Sawyer eksterlande", Esperanto, 1927, n-ro 6, p.&nbsp;114-115, tr. Edmond Privat)
* *Mart Twain kaj la trustoj - La Tri Muŝoj* (Argentina Esperantisto, 144-145/1938)
* La invalido rakontas (Esperanto 1937, p. 38 kaj 42)
* *La militpreĝo* (tr. Karl Pov, Fonto 22, julio 1982, p.&nbsp;22-24)
* *La aventuroj de Tom Sawyer* (bildrakonto, Tibor Horvath, desegnis Attila Dargay, 1981)
* *La aventuroj de Huckleberry Finn* (bildrakonto, Tibor Horvath, desegnis Attila Dargay, 1982)
* *La homo* (tr. Maria Hristova, Paco 2/1987, bulgara eldono)
* *La aventuroj de Toĉjo Saŭjero* (1999, 22 p.)
* *La aventuroj de Tom Sawyer*, BoD, 2023, trad. al Esperanto: D. kaj H.-G. Kaiser , eld. BoD, 2023,  
* *Mark Tven en Israellando* (Israela Esperantisto, 129, junio 1998, p.&nbsp;8-11, kompilis Aleks Kerbel - fragmento el la libro "Naivuloj eksterlande)
* *The celebrated jumping frog of Calaveras County* (tradukis Michael Ansaldi; Liro-2003)
* *Journalism in Tennessee* (tradukis Jean-Luc Tortel; Liro-2005)
* *The McWilliamses and the burglar alarm* (tradukis Russ Williams; Liro-2013)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* 2362 Mark Twain

## Literaturo 
* Lucius Beebe. *Comstock Commotion: The Story of the Territorial Enterprise and Virginia City News.* Stanford University Press, 1954 ISBN 1-122-18798-X
* Louis J. Budd, eld. *Mark Twain, Collected Tales, Sketches, Speeches & Essays 1891–1910* (Library of America, 1992) (ISBN 978-0-940450-73-8)
* Ken Burns, Dayton Duncan kaj Geoffrey C. Ward, *Mark Twain: An Illustrated Biography.* New York: Alfred A. Knopf, 2001 (ISBN 0-375-40561-5)
* Gregg Camfield . *The Oxford Companion to Mark Twain.* New York: Oxford University Press, 2002 (ISBN 0-19-510710-1)
* Guy Cardwell, eld. *Mark Twain, Mississippi Writings* (Library of America, 1982) (ISBN 978-0-940450-07-3)
* Guy Cardwell, eld. *Mark Twain, The Innocents Abroad & Roughing It* (Library of America, 1984) ISBN 978-0-940450-25-7
* James M. Cox. *Mark Twain: The Fate of Humor.* Princeton University Press, 1966 (ISBN 0-8262-1428-2)
* Everett Emerson. *Mark Twain: A Literary Life.* Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2000 (ISBN 0-8122-3516-9)
* Shelley Fisher Fishkin , ed. *A Historical Guide to Mark Twain.* New York: Oxford University Press, 2002 (ISBN 0-19-513293-9)
* Susan K. Harris , eld. *Mark Twain, Historical Romances* (Library of America, 1994) (ISBN 978-0-940450-82-0)
* Hamlin L. Hill, ed. *Mark Twain, The Gilded Age and Later Novels* (Library of America, 2002) ISBN 978-1-931082-10-5
* Jason Gary Horn. *Mark Twain: A Descriptive Guide to Biographical Sources.* Lanham, Md.: Scarecrow Press, 1999 (ISBN 0-8108-3630-0)
* William Dean Howells. *My Mark Twain.* Mineloa, New York: Dover Publications, 1997 (ISBN 0-486-29640-7)
* Fred Kaplan. *The Singular Mark Twain: A Biography.* New York: Doubleday, 2003 (ISBN 0-385-47715-5)
* Justin Kaplan. *Mr. Clemens and Mark Twain: A Biography.* New York: Simon and Schuster, 1966 (ISBN 0-671-74807-6)
* J. R. LeMaster kaj James D. Wilson, eld. *The Mark Twain Encyclopedia.* New York: Garland, 1993 (ISBN 0-8240-7212-X)
* Jerome Loving , *Mark Twain: The Adventures of Samuel L. Clemens* (University of California Press; 2010) 491 pages, ISBN 978-0-520-25257-8; Draws on newly discovered archival materials in a detailed biography
* Bruce Michelson.  *Mark Twain on the Loose.* Amherst: University of Massachusetts Press, 1995 (ISBN 0-87023-967-8)
* K. Patrick Ober . *Mark Twain and Medicine: "Any Mummery Will Cure."* Columbia: University of Missouri Press, 2003 (ISBN 0-8262-1502-5)
* Albert Bigelow Paine. *Mark Twain, A Biography: The Personal and Literary Life of Samuel Langhorne Clemens.* Harper & Bros., 1912. ISBN 1-84702-983-3
* Ron Powers. *Dangerous Water: A Biography of the Boy Who Became Mark Twain.* New York: Da Capo Press, 1999. ISBN 0-306-81086-7
* Ron Powers. *Mark Twain: A Life.* New York: Random House, 2005. (ISBN 0-7432-4899-6)
* R. Kent Rasmussen. *Critical Companion to Mark Twain: A Literary Reference to His Life and Work.* Facts On File, 2007. Revised edition of *Mark Twain A to Z* ISBN 0-8160-6225-0
* R. Kent Rasmussen, ed. *The Quotable Mark Twain: His Essential Aphorisms, Witticisms and Concise Opinions.* Contemporary Books, 1997 ISBN 0-8092-2987-0
* 
* Radavich, David. "Twain, Howells, and the Origins of Midwestern Drama." *MidAmerica* XXXI (2004): 25–42.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* En hejmlando de Marko Tven (Mark Twain) el Unuetaĝa Usono ĉ.19.
* Mark Twain en Argentina Esperantisto, 144-145, marto-aprilo 1938, p. 6
* Mark Twain Museum at the Territorial Enterprise - Mark Twain Museum, *Territorial Enterprise* Building, Virginia City, Nevada Web site
* Mark Twain House Museum Web site

;Verkoj de Mark Twain
* Autobiography of Mark Twain, Volume 1, 2010 - Free Online  - Mark Twain Project Online
* Autobiography of Mark Twain, Volume 2, 2013 - Free Online  - Mark Twain Project Online
* Public domain audiobooks el LibriVox
* ''Mark Twain's letters'' ed. by Albert Bigelow Paine (2 vol 1917) vol 2 online
* Mark Twain Library , University of California Press. This series re-prints texts from the Papers and Works for students and the general reader.
* The Works of Mark Twain, University of California Press. This series prints authoritative critical editions of Mark Twain's published works.
* Mark Twain Papers , University of California Press. This series publishes Mark Twain's private papers – his letters, notebooks, unpublished literary works, and autobiography.
* Jumping Frogs: Undiscovered, Rediscovered, and Celebrated Writings of Mark Twain , University of California Press. The Jumping Frogs series of books brings neglected Mark Twain treasures—stories, tall tales, novels, travelogues, plays, imaginative journalism, speeches, sketches, satires, burlesques, and much more—to readers.
* A True Story, Repeated Word for Word As I Heard It from *The Atlantic Monthly*. Nov. 1874: 591–594. Boston: Atlantic Monthly Co.
;Akademiaj studoj
* The Mark Twain Papers and Project ĉe Bancroft Library, University of California Berkeley. Home to the largest archive of Mark Twain's papers and the editors of a critical edition of all of his writings.
* Mark Twain Room  ĉe Buffalo & Erie County Public Library, kiu havas la manuskripton de *Huckleberry Finn*

;Vivo
* Kompleta teksto de la biografio *Mark Twain * de Archibald Henderson
* Mark Twain's Mississippi  ĉe Northern Illinois University Libraries
* Mark Twain ĉe C-SPAN's *American Writers: A Journey Through History* 

;Alia
* Literary Pilgrimages&nbsp;– Mark Twain retejoj
* PBS Twain Interactive Scrapbook and San Francisco Chronicle article  documenting that Clemens did not say "The coldest winter I ever spent was summer in San Francisco."
* The Fountain Pens uzita de Mark Twain 
* Images of First Appearances of Mark Twain Works 
* artikolo kaj raraj bildoj de Mark Twain kaj fotisto Napoleon Sarony
* Google map kun usonaj lokoj asociaj kun Twain
* Mark Twain Original Manuscripts from 1862–1909  Shapell Manuscript Foundation

* 

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj humuristoj
Kategorio:Usonaj eseistoj
Kategorio:Pseŭdonimoj