open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gipsa Preĝejo (Stempeda)

eta|Stempeda - preĝejo Sankta Maŭrico
La **Gipsa Preĝejo** (germane: *Gipskirche*, *Moritzkirche*) estas protestantisma preĝejo en Stempeda, Germanio. Stempeda nuntempe estas parto de Nordhausen. Patrono ĝia estas sankta Maŭrico.

## Historio 
La unua mencio de Stempeda estis en 1312 en dokumento el Nordhausen; ĝi situas ĉe la norda rando de la monto Alter Stolberg. La Maŭrico-preĝejo nombriĝas inter la plej malnovaj gipsŝtonaj preĝejoj de tuta Germanujo. La turo de ĉe la eosta flanko similas al defendilo kaj estas sekve specialaĵo. Interne troviĝas impona altarejo. La nuna kirka navo alkonstruitis en 1604 el normalaj brikoj. La sonoriloj ne transvivis la Duan Mondmiliton.
Dum la 1960-aj jaroj la preĝejo devis estis fermita pro sekurecaj kialoj (statiko kaduka). En 1969 planitis eĉ novkonstruo de la navo, kio pro financaj kialoj ne realiĝis. Dum la 1990-aj jaroj minacis eĉ terenfalo de la tuta ejo. Post monkolekto povis finiĝi restaŭradlaboroj en la jaro 2000-a. Altaro kaj ambono, kiuj intertempe estis en Steinbrücken, revenis sur sian originan lokon, kiel ankaŭ belega baptoanĝelo donacita 280 jarojn antaŭe fare de dekunu virinoj el Stempeda.

## Eksteraj ligiloj 
* kirkkonserva fondaĵo *KiBa*
* ĉi-prie sur la paĝaro de la eklezidistriktaro de Sömmerda-Eisleben (kun fotoj de la interno)
* renoviĝo de la altarokruco ĉe: TA, 20.12.2013
*informoj por marŝantoj - ĉe: *karstwanderweg.de*

Stempeda
Kategorio:Konstruaĵoj en Nordhausen
Stempeda
Kategorio:Konstruaĵoj en Turingio
Nunacio

La **nunacio** (en araba تنوين, *tanwīn*) estas gramatika fenomeno de kelkaj ŝemidaj lingvoj, speciale de la araba. Ĝi konsistas en la aldono de nun fina al substantivo aŭ adjektivo kio ĝenerale indikas ke ĝi estas totale deklinaciebla kaj sintakse nedeterminata. Tamen, kelkaj propraj nomoj, kiuj estas semantike difinitaj substantivoj, devenas el substantivoj origine nedeterminataj kaj tiele ili konservas la nunacion. Ekz.: مُحَمَّدٌ, *Muḥammadun*, «Mahomedo».

## Referencoj 
Kategorio:Araba lingvo
Kategorio:Gramatiko
Izopropanolo

**Izopropanolo** aŭ **2-propanolo** estas sekundara alkoholo, senkolora brulema likvaĵo kun forta odoro. Pro ĝia **propila grupo** ligita al **hidroksila grupo**, ĝi estas la plej simpla specimeno de sekundara alkoholo, kie la alkohola karbonatomo estas aneksita al du apudaj karbonatomoj.

Ĝi estas struktura izomero de la 1-propanolo kaj posedas vasta gamo da industria kaj hejma uzoj. Kiel la plejmulto el la alkoholoj, izopropila alkoholo reakcias kun metaloj tia kia kalio por formi alkoksidojn kiuj estas nomataj **izopropoksidoj**.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Izopropanolo estis unue sintezita en 1862 far Charles Friedel (1832-1899) per hidrogenigo de la acetono:
[300px|eta|center|Sintezo de izopropanolo ekde [acetono.]]

### Sintezo 2 
* Industrie, izopropanolo estiĝas per hidratigo de la propileno kun acida joninterŝanĝo kiel katalizilo:
[500px|eta|center|Sintezo de izopropanolo per hidratigo de la [propeno.]]

### Sintezo 3 
* La izopropanolo estiĝas per traktado de la **2-bromo-propano** kun natria hidroksido
500px|eta|center|Sintezo de izopropanolo ekde la **2-bromo-propano**.

## Literaturo 
* Dow Chemical
* Chemical Book
* Chemicalland21 
* Drugs.com
* Dr. Pepi
* The Preparatory Manual of Explosives, Jared Ledgard

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Isopropyl_acetate_200.svg|**Izopropila acetato**
Propan-2-amine_200.svg|**Izopropilamino**
IPN.svg|**Izopropila nitrato**
Isopropyl myristate.png|**Izopropila miristato**
Isopropylbromide.svg|**Izopropila bromido**
Diisopropylether.svg|**Duizopropila etero**
Diisopropyl sulfate.png|**Duizopropila sulfato**
Isopropyl sulfate.png|**Izopropila sulfato**
Isopropyl sulfide.png|**Izopropila sulfido**
2-Chloropropane.svg|**2-Kloro-propano**
2-bromopropane structure.png|**2-Bromo-propano**
2-Bromopropionic acid.svg|**2-Bromo-propanoata acido**

## Vidu ankaŭ 
* Alkoholoj
* Propano
* Propanaldehido
* Propanoata acido
* Propanolamino
* Propanonitrilo
* Akroleino
* Ciklopropanolo
* Ciklopropano
* Ciklopropanono
* Ciklopropeno
* Valino
* Izopropanono

## Referencoj 
Kategorio:Alkoholoj
Propanalo

**Propanalo** (laŭ IUTAK-a nomsistemo) aŭ tradicie **propionata aldehido** estas organika kombinaĵo formita de alkila radikalo kun funkcia grupo hidroksida en la fino de la kateno. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun odoro iome irita kaj sufokiga. Ĝi eksplode reakcias kun oksidantoj kaj polimerizas kun aldono de **metila metakrilato**. Ĝi estas antaŭanto por produktado de propanoata acido, **trimetilol-etano** kaj propanolo. Propionaldehido eliĝas en fabriko-instalaĵoj, cindrigiloj de urbaj restaĵoj, kaj en brulado de ligno, benzino, dizeloleo kaj **polietilenoj**.

En laboratorio, propionaldehido povas esti preparata per oksidado de la 1-propanolo kun miksaĵo da sulfata acido kaj kalia dukromiato. La reflua kondensigilo devas enhavit varmigitan akvon sub 60 °C, kiu kondensigas la nereakciitan propanolon, sed permesas la trairon de la propionaldehido. La vaporo de propanalo tuj kondensiĝas sub adekvata ujo. En ĉi-procezo, ajna propionaldehido formita estas tuj forigita de la reaktoro, do ĝi ne estas superoksidigita al propionata acido.

Propanalo uzatas kiel antaŭulo por la produktado de **trimetiloletano** per kondensiĝa reakcio kun formaldehido:

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Industrie, propanalo povas esti sintezita per miksaĵo de etileno, karbona monooksido kaj hidrogeno en ĉeesto de kataliziloj tiaj kiaj kobalto aŭ rodio:

### Sintezo 2 
* Per oksidado de la propano:

### Sintezo 3 
* Ĝi ankaŭ preparatas per senhidrogenigo de la n-propanolo en la ĉeesto de arĝenta katalizilo:

### Sintezo 4 
* La oksidado de la propanolo kun kalia dukromiato kaj sulfata acido rezultas en propanalo sub 400 °C:

### Sintezo 5 
* Propanalon eblas prepari per kataliza izomerizado de la **propilena oksido** sub 300°C:

### Sintezo 6 
* Propanalon eblas prepari per kataliza hidrogenigo de la akroleino:

### Sintezo 7 
* Per interagado de la **metilmagnezia bromido** kun **etila formiato** rezultas en propanalo kaj **metokso-magnezia bromido**:

## Reakcio 
* La **aldola aldonaĵo** de du molekuloj de propanalo estigas la **2-metil-3-hidrokso-pentanalon**, kiu povas plu reakcii per akvoforigo dum la aldola kondensiĝo por produkti la **2-metil-2-pentenal**. Ĉi-β-senhidratigo plenumiĝas ĉefe en ĉeesto de acida katalizilo kaj varmigo.
500ra|eta|centre|Aldola aldonaĵo de la propanalo.

## Literaturo 
* Organic Synthesis
* Chemical Book
* Scorecard 
* Cameo Chemicals
* Chemicalland21

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Propylene-oxid-2D.svg|**Propilena oksido**
Propenal.svg|**Akroleino**

## Vidu ankaŭ 
* Propano
* Propanolo
* Propanoata acido
* Propanolamino
* Propanonitrilo

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Aldehidoj
Korpuso pri Interna Sekureco

**Korpuso pri Interna Sekureco** (, **KBW**) – speciala armea formacio subigita al ministro pri publika sekureco (1945–1954), kaj poste al ministro pri internaj aferoj, establita per voĉdono de Landa Nacia Konsilio (KRN) la 25-an de majo 1945.

## Genezo de la Korpuso 
Genezo de la Korpuso pri Interna Sekureco atingas aŭtunon 1944. Post falo de la ribelo de Varsovio kaj fiasko de interparoloj kun Stanisław Mikołajczyk en Moskvo Stalin decidis pri akrigo de la politiko de Pola Komitato de Nacia Liberigo (PKWN) sur teritorioj okupataj de Ruĝa Armeo. Tiam oni decidis pri kreo de Internaj Soldataroj kiel speciala armea formacio aganta kadre de la fako pri publika sekureco de PKWN.

Bazo por establo de nova speco de armeo estis Memstara Sturma Bataliono, formigita la 18-an de oktobro 1943, kiu la 21-an de marto 1944 transformiĝis al Pola Memstara Speciala Bataliono. Tio estis la unua unuo de la Internaj Soldataroj. La bataliono senpere subiĝis al landa fako de la Asocio de Polaj Patriotoj. En 1944 estis subigita al Centra Buroo de Polaj Komunistoj, kaj poste provizore al Pola Partizana Stabo. La 20-an de oktobro 1944 konsiston de la bataliono eniris Memstara Bataliono pri Protekto de Militkaptitoj. Ambaŭ batalionoj komencis la 1-an Brigadon de Internaj Soldataroj. Poste formiĝis du laŭvicaj brigadoj.

## Ekesto de la Korpuso 
La 26-an de marto 1945 Provizora Registaro voĉdonis pri fondo de KBW. La decido ordonis al ministro pri publika sekureco Stanisław Radkiewicz ĝis la 1-a de majo formigi Korpuson pri Interna Sekureco. Tio ne sukcesis pro multaj dizertoj de soldatoj. Nur en la periodo aprilo-majo 1945 dizertis ĉ. 800 soldatoj – la 23-an de aprilo 1945 dizertis preskaŭ la tuta 2-a Memstara Operaca Bataliono de Internaj Soldataroj el Lubaczów, la 27-an de aprilo 1945 – la 2-a Bataliono de la 1-a Brigado de Internaj Soldataroj el Sokołów Górny (distrikto Jędrzejów), kaj la 1-an de majo 1945 dizertis Memstara Operaca Bataliono de la 3-a Brigado de Internaj Soldataroj el Biłgoraj.

## Taskoj de la Korpuso 
KBW estiĝis por batalo kun t.n. reakciula subtera movado, kiel Pola Partizana Ŝtato, Ukraina Ribela Armeo kaj Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj kaj la germana Werwolf. Oni ankaŭ celis certigon de la publika ordo sur la teritorio de Pollando.

Soldataroj de KBW sekurigis ankaŭ protekton de ŝtataj regopovoj, pli gravaj industriaj konstruaĵoj kaj vojaj itineroj.

## Vidu ankaŭ 
* Wacław Komar, komandanto
* Zygmunt Bauman, membro, stalinisto
* Libero kaj Sendependo

## Bibliografio 
* Mieczysław Jaworski, *Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego 1945-1965*, Varsovio 1984

## Eksteraj ligiloj 
* Narodowe Siły Zbrojne Naciaj Armitaj Fortoj de Pollando
* The Doomed soldiers - Polish Underground Soldiers 1944-1963 - The Untold Story Anatemitaj Soldatoj
* Antykomunistyczne Podziemie Zbrojne po 1944 roku  Kontraŭkomunista Pola Partizana Ŝtato post 1944
* National Armed Forces Historical Brief Naciaj Armitaj fortoj

Kategorio:Armitaj fortoj de Pollando
Kategorio:Aperis en 1945
Kategorio:Stalinismo
Farmobienoj de Ŝebao

La **Farmobienoj de Ŝebao** aŭ **Farmobienoj de Shebaa** () estas malgranda teritorio disputata en kiu kuniĝas la landlimoj de Libano, Sirio kaj Israelo. La teritorio estas konfliktejo inter tiuj landoj. Ĝi estis okupata de Sirio en septembro de 1957 kaj poste ĝi estis okupita de Israelo kun la Altaĵoj de Golano en 1967, dum ties milito kontraŭ Sirio nome la Sestaga milito, kaj ekde tiam Israelo plutenas ties kontrolon. Libano postulas ties suverenecon, dum Israelo defendas ke temas pri siria teritorio sed ĝi akceptas ke temas pri teritorio kies suvereneco estas disputata. En la Israela-Libana konflikto de 2006 ili estis denove postulitaj kiel libana teritorio fare de la registaro de Libano kaj tio estis motivo de deklaroj de siriaj aŭtoritatoj, kiuj agnoskis la teritorion kiel libana dum la Unuiĝintaj Nacioj eltenas ke la teritorio estas siria kaj ne libana.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* In focus: Shebaa Farms (tie oni informas ke Sirio akceptas ke la **Farmobienoj de Shebaa** estas libananaj)
* Shebaa Farms Fundation (Fondaĵo por La Liberigo de la Farmobienoj de Shebaa) 

Kategorio:Disputeblaj teritorioj
Kategorio:Geografio de Libano
Kategorio:Geografio de Sirio
Kategorio:Geografio de Israelo
Kategorio:Historio de Libano
Kategorio:Historio de Sirio
Kategorio:Historio de Israelo
Kategorio:Aziaj militoj
Anthony Ashley-Cooper

eta|La *Grafo de Shaftesbury*, karikaturo de Carlo Pellegrini, 1869.
**Anthony Ashley Cooper**, 7a Grafo de Shaftesbury, OĜ (28a de Aprilo 1801 – 1a de Oktobro 1885), nomumita Lord Ashley el 1811 al 1851 kaj poste Lord Shaftesbury post la morto de sia patro, estis angla politikisto, filantropo kaj socia reformisto. Li estis filo de Cropley Ashley-Cooper, 6a Grafo de Shaftesbury kaj pli aĝa frato de Anthony Henry Ashley-Cooper.

En marto de 1833 Ashley enkodukis la leĝon de infana laboro ktp., en la fabrikoj kie neniu persono sub dekok jaroj rajtus labori pli ol dek horojn tage aŭ pli ol ok horojn sabate; kaj nur pli aĝaj ol 25 jaroj rajtus labori nokte. Tamen la registaro Whig, per majoritato de 145, modifis tiun decidon por "13" anstataŭ "18" kaj oni aprobis leĝon por ke neniu infano malpli ol dektri jaroj laboru pli ol naŭ horojn, insistis ke ili devas iri al la lernejoj kaj eĉ oni nomumis la inspektistojn kiuj plenumu la leĝon.

## Referencoj 
Kategorio:Britaj politikistoj
Kategorio:Britaj filantropoj
Kategorio:Ordeno de la Ĝartero
Kategorio:Anglikanaj sanktuloj
Qāf

La **qāf** (, *qāf*) estas la dudekunua litero de la araba alfabeto. En la klasika araba ĝi reprezentas la fonemon . Tiele ĝi reprezentas sonon plozivan, uvularan kaj nevoĉan.

En la Abĝad-numeraloj ĝi havas la valoron de 100.

En Esperanto ĝi estas kutime esperantigita per la litero "k", kaj ĝi aperas tiel interalie en la arabdevenaj vortoj burko, fakiro, Irako, Kataro kaj Korano.

## Historio 
La litero qāf derivas de la qop fenica, kiu rezultis en la q de la latina alfabeto kaj en la kuoppo (Ϙ) en kelkaj praversioj de la greka alfabeto.

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj literoj
Tioacetata acido

**Tioacetata acido** estas organosulfura komponaĵo, flaveca likvaĵo kun forte malagrabla odoro, ĝenerale uzata en organikaj sintezoj por enkonduko de la tiolaj grupoj en molekuloj. Saloj de la tioacetata acido uzatas por generado de tioacetataj esteroj.

Tioacetata acido uzatas en sintezoj de organikaj komponaĵoj, malmoliga agento por rezinoj, retigagentoj, metalurgio, pesticidoj, farmaciaĵoj kaj kiel larmigiloj. Tioloj estas pli fortaj acidoj ol alkoholoj kaj fenoloj. Tioloj kun hidrogena peroksido produktas sulfoksidojn kaj sulfonojn.

## Sintezoj 
* August Kekulé sintezis la **tioacetatan acidon** per varma interagado de la acetata acido kun la **fosfora kvinsulfido**.

** 10  + 2  → 10  + 2 **

* Alternative, tioacetata acido povas esti preparata per traktado de la **acetata anhidrido** kaj la sulfida acido
500ra|eta|centre|Sintezo de Tioacetata acido ekde **tioacetanilido**.

## Literaturo 
* Chemical Book
* Chemicalland21
* Science Lab
* Cameo Chemicals
* Office of Radiation, Chemical & Biological Safety 
* Science of Synthesis: Houben-Weyl Methods of Molecular Transformations Vol ..., Andre B. Charette
* Advances in Enzymology and Related Areas of Molecular Biology, Volume 11, Alton Meister

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Thiourea.png|**Tioureo**
Ethanethiol.svg|**Etanotiolo**
Propane-1-thiol_200.svg|**Propanotiolo**
Thiiran.svg|**Tiirano**
Thiiren.svg|**Tiireno**
Thietan.png|**Tietano**
Thietene.png|**Tieteno**
Tetrahydrothiophen.png|**Tiolano**
Thiazolidine.svg|**Tiazolidino**
Cysteamine-2D-skeletal.png|**Cisteamino**

## Vidu ankaŭ 
* Tiofeno
* Tiokarbonata acido
* Tiocianata acido
* Acetata acido
* Karbonata acido
* Cianata acido

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Organikaj acidoj
Kategorio:Tioacidoj
Kategorio:Organika kemio
Arthur James Balfour

[eta|250px|Arthur Balfour pentrita de [Lawrence Alma-Tadema.]]
**Arthur James BALFOUR**, unua grafo de Balfour, OĜ, BMO (25a de julio 1848 - 19a de marto 1930) estis brita politikisto kaj ŝtatestro kiu iĝis la tridektria ĉefministro de la Unuiĝinta Reĝlando.

Naskiĝinta en Skotlando kaj edukita kiel filozofo, Balfour eniris la unuan fojon en la Ĉambro de Komunuloj en la balotado de 1874. Konsiderita kvazaŭ diletanto (tio estas, praktikanta sciencon aŭ arton sen havi sufiĉan kapablon aŭ konon), li atingis elstarecon kiel Sekretario de Irlando de 1887 al 1891. En tiu posteno, li estis aŭtoro de la Leĝo de Porĉiamaj Krimoj (1887), aŭ Leĝo de Bridado, kiu aspiris eviti la bojkotadon, timigon kaj kontraŭleĝan kunvenrajton en Irlando dum la Milito de la Tero.

Balfour sukcedis sian onklon, Lord Salisbury, kiel estro de la partio *tory* kaj ĉefministro en julio de 1902 (estis la estro de la konservativuloj en la Ĉambro de Komunuloj ekde 1891). Dum lia posteno kiel ĉefministro, okazis aferoj kiel la Kora Entento, sed lia partio dividiĝis pro la reformo de la tarifoj kaj en decembro de 1905 li lasis la povon al la liberaluloj. Li pluis kiel estro de la opozicio dum la krizo de la Parlamenta Leĝo kaj de la Popola Buĝeto de la registaro de Lloyd George, sed kiam li malsukcesis atingi la venkon en la du balotoj okazintaj en 1910 li finfine rezignis kiel estro en novembro de 1911.

Li revenis al la registaro kiel Unua Lordo de la Admiralitato en la registara koalicio de 1915, kaj poste estis Ministro de Eksteraj Aferoj de 1916 al 1919. En tiu posteno li estis konata internacie ĉar donis sian nomon al la Balfour-deklaro pere de kiu la brita registaro apogis en 1917 la cionismajn aspirojn por kreado de «nacia hejmlando» juda en Palestino.

## Vidu ankaŭ 
* Cionismo

Kategorio:Britaj nobeloj
Kategorio:Britaj politikistoj
Kategorio:Historio de Britio
Kategorio:Historio de Israelo
Kategorio:Historio de Palestino
Kategorio:1917
István Maszlay

**István Maszlay** [iŝtvAn maslai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Maszlay István** estis hungara aktoro. Lia patro estis Lajos Maszlay.

István Maszlay http://www.imdb.com/name/nm1065988/ naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
István Maszlay frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1975. Lia ĉefinstruisto estis András Békés. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Miskolc). Inter 1977 kaj 1987 li apartenis al la Gaja Teatro, poste al la Nacia Teatro (Győr). Ekde 1997 li ne ligiĝas al trupo, li aktoradas en pluraj lokoj kiel gasto. Li ricevis 6 premiojn inter 2002-2016.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Reĝo Lear - Edmund; grafo de Gloster
** Hamleto - unua aktoro
** *Multa bruo pri nenio* - Claudio
** *Fino bona, ĉio bona* - tria nobelo
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - arkanĝelo Gabrielo; unua demagogo; Catullus; Saint-Just; sciencisto
* Anton Ĉeĥov: Tri fratinoj - Tuzenbach; Kuligin
* Endre Fejes: Bonan vesperon somero, bonan vesperon amo - unu el la viroj
* Károly Nóti: Hyppolit, la lakeo (teatra versio) - titolrolo

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* *Az örömhöz* (1974)
* *Hamis a baba* (1991)
* *1* (2009)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *Felelet* (1975)
* *A zöld torony* (1985)
* *A szavak is elhallgatnak egyszer* (1996)
* *Presszó* (2008)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* http://port.hu/adatlap/szemely/maszlay-istvan/person-108238

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Unuversaj universoj

**Unuversaj universoj** estas la poemaro kaj poemformo kreita de Gaston Waringhien sub la plumnomo Georges E. Maŭra kaj aperintaj en Nica Literatura Revuo. La titolo *Unuversaj universoj* montras evidentan vortoludon de similsonaj vortoj, nome paronomazio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Novaj unuversoj de G. E. MAURA
* Unuversaj universoj de G. E. MAURA

Kategorio:Poemoj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Gábor Máté (aktoro)

**Gábor Máté,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Máté Gábor** estas hungara aktoro, voĉoaktoro, reĝisoro, altlerneja instruisto. Lia familia nomo malofte estas *Máthé*.

Gábor Máté http://www.imdb.com/name/nm0617378/ naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Gábor Máté jam dum la lernejaj jaroj (1973-1975) havis knabajn rolojn en la Hungara Radio. Li akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1980, kie la plej signifaj instruistoj estis Tamás Major kaj Gábor Székely (reĝisoro). Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Csiky Gergely (Kaposvár). Li debuzis kiel reĝisoro en 1981. Li apartenas al Teatro Katona József ekde 1987. Li ekinstruis en la menciita altlernejo en 1993, kie li akiris sciencan gradon DLA en 2001. Same en 2001 li estis nomumita ĉefreĝisoro. La habilitiĝo okazis en 2006. Inter 2007-2011 li estis vicrektoro de intertempe altrangigita Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto), poste li estis nomumita teatrestro. Li ricevis premion Kossuth en 2009, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Elektitaj disĉiploj 
* Dániel Baki
* Nóra Benkő
* Alexandra Borbély
* Balázs Czukor
* András Dömötör
* Iván Fenyő
* István Ficza
* Ferenc Hujber
* Adél Jordán
* Bea Lass
* Zsolt Máthé
* Béla Mészáros (aktoro)
* Soma Olasz Szabó
* András Ötvös
* Ferenc Pataki (aktoro)
* Kata Péter
* Lilla Polyák
* Imre Sipos
* Anna Szandtner
* Dénes Száraz
* Milán Vajda

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** La ventego - Antonio
** Hamleto - Claudius
** Somermeznokta sonĝo - Lysander; Oberon
** *Julio Cezaro* - Brutus
* Molière:
** La mizantropo - Philinte
** Tartufo - Cléante

## Elektitaj filmaj roloj 
* *Ripacsok* (1981)
* Ni neniam mortos! (1993)
* *Taxidermia* (2005)
* *Fekete leves* (2013)

## Elektitaj reĝisoraĵoj 
* Ferenc Molnár: *Játék a kastélyban*
* Ŝekspiro: *Multa bruo pri nenio*

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Tim Robbins, Robert De Niro, Hugh Laurie kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=6851

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun datenoj
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Peko

**Peko** povas esti:
* Peko (religio)
* PEKO (Esperanto-renkontiĝo)
* **Peko**, estas vorto por malmorala ago

## Vidu ankaŭ 
* Prapeko
PEKO (Esperanto-renkontiĝo)

**PEKO** estas Esperanto-renkontiĝo kun Esperanto-kursoj diversnivelaj, bierfarado, diskoteko, promenadoj, ekskursoj, prelegoj, manlaborado por infanoj (kaj aliaj) kaj libroservo de la Flandra Esperanto-Ligo. La Verdaj Skoltoj organizas la renkontiĝon ekde 2015.

Dum PEKO 2017 okazis fotoseminario kaj Erasmus+ seminario kunlabore kun TEJO kun la temo “Al-ekstera komunikado”.

## Historio 
## Referencoj 
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Belgio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2010-2019
Kategorio:Verdaj Skoltoj
Biratnagar

**Biratnagar,** nepale: **विराटनगर** estas urbego en sudorienta parto de Nepalo. Ĝi estas la administra centro de la provinco 1 (nepale प्रदेश नं० १), unu el sep provincoj de Nepalo, formitaj la 20-an de septembro 2015 konforme al la agendo 4 de la konstitucio de Nepalo. Laŭ la censo de 2011 la urbo havis 242 548 loĝantojn. La urba areo ampleksas 58,48 kvadratajn kilometrojn, kio rezultas en loĝdenso de po 4148 homoj laŭ kvadrata kilometro. La malnova loknomo ĝis 1919 estis *Gograha Bazaar*.

eta|Urbopordo de Biratnagar
eta|Strato en Biratnagar

## Bazaj informoj 
* Areo: 59&nbsp;km²
* Supermara alteco: 80 m
* Loĝantaro: 242 548 en 2011
* Horzono: UTC +5:45
* Telefonkodo: 021
* Poŝtkodoj: 56600, 56613, 56614

## Geografio 
Biratnagar situas en mezorienta parto de la lando. Barato troviĝas 6, Katmanduo 238 km.

## Historio 
eta|maldekstre|Templo en Biratnagar
En 1914 guberniestro kreis moderna la tiaman *Gograha Bazaar*, tiam estis konstruita hospitalo, poŝtejo, malliberejo, doganejo kaj aliaj konstruaĵoj.

## Ekonomio 
Biratnagar estas la industria ĉefurbo de Nepalo. Oni okupiĝas pri prilaborado de jutoj, kemiaĵoj, nutraĵoj. Pro la proksima landlimo multaj okupiĝas pri komercado, eĉ kontraŭbandado de pluraj varoj.

## Trafiko 
El Biratnagar kuras 3 vojoj, krome la urbego havas enlandan flughavenon. La barata fervojo finiĝas ĉe la limo. En la urbego rikiŝoj kaj taksioj servas. Aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn al aliaj urboj de la lando.

## Klimato 
La averaĝa jara temperaturo estas 25&nbsp;. Jare pluvas po 1892&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed pli ofte inter julio - septembro.

La klimato de Biratnagar estas subtropika, tamen pro la alteco ankaŭ modera. Somere la temperaturoj varias inter 25 kaj 33&nbsp;, vintre 2 - 15&nbsp;, neniam frostas. Jare pluvas po 3901&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed pli ofte  inter majo - oktobro.

## Fontoj 
* WikiTrans
* mapo, distancoj 

Kategorio:Urboj de Nepalo
János Meczner

**János Meczner** [jAnoŝ mecner], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Meczner János** estas hungara reĝisoro, teatrestro, universitata instruisto.

János Meczner http://www.imdb.com/name/nm1293712/ naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
János Meczner frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1967, poste reĝisoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1973. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Kisfaludy, post 2 jaroj li estis nomumita ĉefreĝisoro. Ekde 1980 li reĝisoradis en malgranda ĉefurba teatro. Post 9 jaroj li estis nomumita teatrestro de alia teatro, en 1994 de Pupteatro (Budapeŝto).  Inter 1997-2009 li estis ankaŭ arta gvidanto de Teatro Thália (Budapeŝto). Li instruas ankaŭ en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto). Li ricevis 5 premiojn inter 1998-2015. Li havas edzinon, kiu naskis 2 gefilojn en la fruaj 1980-aj jaroj.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare: Romeo kaj Julieta (1977)
* Friedrich Schiller: *Kabale und Liebe* (1982, 1999)
* Wolfgang Amadeus Mozart: Die Zauberflöte (1995)

## Elektitaj disĉiploj 
* Antos Gémes
* Mátyás Tóth

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Observatorio de Versailles

La **observatorio de Versailles** estas astronomia observatorio aligita kun la Universitato de Versailles. Konstruita en Guyancourt, Francio en 2009, ĝi centras en la kampoj de klimata ŝanĝiĝo kaj daŭrigebla evoluo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* : Oficiala paĝaro de la *Observatorio de Versailles*.
* : Oficiala paĝaro de la *Observatorio de Versailles* .

Versailles
Kategorio:Versailles
Józef Siemiradzki

**Józef Siemiradzki** (naskiĝis la 28-an de marto 1858 en Ĥarkivo, mortis la 12-an de decembro 1933 en Varsovio) – pola geologo kaj vojaĝisto, profesoro pri paleontologio de Universitato de Lvovo (1901-1933).

## Vivo 
Józef Siemiradzki studis natursciencon en Universitato de Tartu, kie estis membro de studenta korporacio *Konwent Polonia*. Lia ĉefa esplorobjekto estis fosilioj kaj stratigrafio de ĵurasio. Jam en 1882 oni presis lian laboraĵon pri migraj ŝtonegoj sur la polaj teritorioj. Baldaŭ li forveturis al Latin-Ameriko, kiun vizitis 3-foje: 1882-1883, 1892 kaj 1895. Li ankaŭ estis membro de Nacia Ligo, aganta sur la teroj de dispartigita Pollando. Okupiĝis pri vasta esploro de Andoj. Krom geologio interesis lin ekkono de la sorto de polaj elmigrintoj, precipe amasa kamparana elmigro el la 2-a duono de la 19-a jarcento. Rikolto de amerikaj ekspedicioj estis raportoj pri la vojaĝoj, en tio la unua libro *De Varsovio ĝis Ekvatoro* enhavanta gravuraĵojn faritajn surbaze de dumvojaĝaj desegnoj de la aŭtoro. Profesoro de la Universitato al Johano Kazimiro en Lvovo, rektoro de tiu ĉi altlernejo en la jaroj 1926/1927, vicrektoro en 1927/1928. Duone de 1911 estis unu el iniciatintoj de la kreo en Parizo de akcia kompanio „Banque Franco-Galizienne, societe anonyme” (kune kun interalie Michał Jorkasch-Koch).

Honora membro de Ŝtata Geologia Instituto, membro de Pola Akademio de Scipovoj (PAU), distingita per Komandora Kruco de la Ordeno *Polonia Restituta* (1929). Defendanto de Lvovo, distingita per Batal-Kruco.

Entombigita en Tombejo Powązki en Varsovio (segmento 67).

Nomon Siemiradzki ricevis ĵurasia genro de amonito *Siemiradzkia*.

## Elektitaj laboraĵoj 
Raportoj el vojaĝoj:
* *Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83* (De Varsovio ĝis Ekvatoro. Impresoj de vojaĝo tra Sud-Ameriko el la jaroj 1882-83) (1885, reaperigo 2014)
* *Za morze! Szkice z wycieczki do Brazylii* (Trans la maro. Skizoj pri ekskurso al Brazilo) (1894)

Lernolibroj:
* *Geologia ziem polskich* (Geologio de polaj teroj) (1-a volumo - 1903, 2-a volumo - 1909)
* *Płody kopalne Polski* (Elfosaj rikoltoj de Pollando) (1922)
* *O czym mówią kamienie?* (Pri kio parolas ŝtonoj?) (1929)

## Bibliografio 
* M. Graniczny, J. Kacprzak, L. Marks, H. Urban, *Józef Siemiradzki (1858–1933) — geolog niezwykły* (Józef Siemiradzki (1858–1933) — eksterordinara geologo), Przegląd Geologiczny (Geologia Revuo) 5/2008 http://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2008_05_15.pdf
* Posłowie do drugiego wydania (Postvorto al la dua eldono): *Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83, *Warszawa 2014

Kategorio:Polaj geologoj
Kategorio:Polaj esploristoj
KIM-11 Ĉapitro 08 : malsanoj de la nerva sistemo

Ĉi tiu artikolo provizore disvolvas **Ĉapitro 08 : neŭrologiaj malsanoj** de prova versio 11 de la klasifiko internacia de malsanoj (KIM-11), publikigita de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS).

*Kategoristrukturo:
08 neŭrologiaj malsanoj (8..)
* prionaj malsanoj de homoj (816)
*
## Vidu ankaŭ 
* KIM-10 Ĉapitro 06 : neŭrologiaj malsanoj
## Eksteraj ligiloj 
*  prova versio 11 de la Klasifiko Internacia pri Malsanoj

 
Kategorio:Klasifiko KIM-11
Akrilata acido

**Akrilata acido** estas organika kombinaĵo, plej simpla nesaturita karboksilata acido, konsistante je unu vinila grupo (C=C-) rekte ligita al la radikalo karboksila. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun akre acida odoro, kaj miksiĝas kun akvo, alkoholoj, eteroj kaj kloroformo.

Pli ol milionoj da tunoj estas ĉiujare produktitaj. Biologie, kelkaj specioj de algoj ankaŭ produktas akrilatan acidon. Testoj faritaj en ratoj elmontras ke la akrilata acido estas embriotoksa kaj teratogenagento, tamen, ĝi ne estas klasita kiel homa karcinomogenera. Toksiĝoj povas okazi per inhlado, ingestado aŭ kontakto kun okuloj kaj haŭto.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Depende de la kondiĉoj, propileno povas estigi akroleinon, **akrilatan acidon** aŭ acetono:
* Preparado de **akroleino** per interagado de **propileno** kun **oksigeno**:

### Sintezo 2 
* Per interagado de la acetileno kun karbona unuoksido en akva medio:

### Sintezo 3 
* Per aldona reakcio inter la **keteno** kaj la formaldehido:
* Preparado de **akrilata acido** per interagado de **keteno** kun **formaldehido**:

### Sintezo 4 
* Kvankam ne komerca, la interagado de la acetata acido kun la formaldehido ankaŭ estas interesa metodo por produktado de akrilata acido:
* Preparado de **akrilata acido** per interagado de **acetata acido** kun **formaldehido**:

### Sintezo 5 
* Acetileno reakcias kun nikel-karbonilo, klorida acido kaj akvo por estigi akrilatan acidon:

## Literaturo 
* NIST Chemistry WebBook
* Toxipedia 
* Chemical Book
* Australian Government
* Chemicalland21
* Catalysis in Petrochemical Processes, M.S. Matar, M.J. Mirbach, H.A. Tayim

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Prop-2-en-1-ol_200.svg|Alila alkoholo
Methyl_acrylate_V.1.svg|Metila akrilato
Crotonic_acid_structure.svg|Krotonata acido
Ethyl_acrylate_200.svg|Etila akrilato
Acrylnitril2.svg|Akrilonitrilo
Acrylamid.svg|Akrilamido
Structural formula of trans-crotonaldehyde.svg|Krotonaldehido
Methacrylic acid 200.svg|Metilakrilata acido

## Vidu ankaŭ 
* Acetata acido
* Propanata acido
* Laktata acido
* Malonata acido
* Buterata acido
* Propionaldehido
* Metakrilata acido
* Akroleino

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Acidoj
Kategorio:Organika kemio
Irgun

La **Irguno** aŭ **Irgun** (en hebrea ארגון, mallongigo de ''Ha-Irgun Ha-Cva'i Ha-Le'umi Be-Erec Jisra'el*, הארגון הצבאי הלאומי בארץ ישראל, "Nacia Militorganizo en la Tero de Israelo"), populare konata kiel ***Etzel***  (en hebrea אצ"ל), akronimo de ties inicialoj en hebrea *'Irgun Cva'i Le'umi''' (en hebrea ארגון צבאי לאומי), estis paramilitista cionista organizo kiu funkciis dum la Brita mandato Palestino, inter la jaroj 1931 kaj 1948. Ĝi establis kiel armea derivaĵo de la Haganah (ההגנה - «La Defendo»). Pro tialoj de sekreto, la personoj referencis al Irguno, dum tiu tempo, kiel Haganah Bet (הגנה ב en hebrea laŭvorte «Defendo "B"» aŭ «Dua Defendo»), Ha-Haganah Ha-Le'umit (ההגנה הלאומית) aŭ Ha-Ma'amad (המעמד).

La Irguno estis la armata esprimo de la ideologio de la naskiĝanta reviziema cionismo fondita de Vladimir Ĵabotinskij. Li esprimis tiun ideologion tiele *"ĉiu judo havas rajton eniri en Izraelan Landon; nur aktivaj reprezalioj konvinkos la arabojn kaj la britojn, nur Juda Armita Forto garantios Israelan Ŝtaton"*.

En la 1940-aj jaroj, la britaj aŭtoritatoj akuzis la Irgunon fiagi terorismon kontraŭ la regado de la Brita Mandato Palestino kaj ĝi estis priskribita kiel terorisma organizaĵo fare de la *Angla-usona Komitato de Esplorado*, variaj amaskomunikiloj, kaj serio de elstaraj judaj gravuloj kiaj Albert Einstein, Hannah Arendt kaj aliaj, kiaj Winston Churchill.

La Irguno estis la antaŭaĵo de la naciisma politika partio Herut ("Libereco"), kiu kondukis al la aktuala partio Likud. La *Likud* estris aŭ estis parto de la majoritato de la israelaj registaroj ekde 1977.

## Vidu ankaŭ 
* *Hayalim Almonim*
* Menaĥem Begin
* Jicĥak Ŝamir
* Uri Zvi Greenberg

## Bibliografio 
* Sharif Kanaana kaj Nihad Zitawi, "Deir Yassin," Monograph No. 4, Destroyed Palestinian Villages Documentation Project (Bir Zeit: Documentation Center of Bir Zeit University, 1987), p. 55.
* Benny Morris, "Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881-2001", Vintage; 1a eldono (Aŭgusto 2001)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Historio de Irguno
* oficiala retejo de Irguno
* 
* Alia artikolo pri Deir Yassin 

Kategorio:Politika rezisto
Kategorio:Movadoj de nacia liberigo
Kategorio:Cionismaj organizaĵoj
Kategorio:Terorismo en Israelo
Kategorio:20-a jarcento en Israelo
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1931
Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1948
Taenga

**Taenga**, aŭ **Taunga-hara**, estas unu de la Tuamutoaj atoloj en Franca Polinezio. Ĝi situas 32&nbsp;km nordoriente de Makemo kaj 27&nbsp;km nordokcidente de Nihiru.

Taenga havas preskaŭ triangulan formon. Ĝi mezuras 27&nbsp;km en longo kun maksimuma larĝo de 11&nbsp;km.

La laguno de Taenga havas areon de 120 km2. Ĝi estas tre malfacile enirebla pro la fluoj kaj la tre mallarĝa enirejo.

La atolo havis 113 loĝantojn en 2012, de kiuj la plej multaj estas Mormonoj kaj vivas tie ekde 1845.

## Historio 
Taenga unue estis malkovrita de John Buyers je la 10-a de marto 1803 kiu nomis ĝin "Holts Island" je la sama tago kiam li malkovris Makemon. Pliposte remalkovrita de la rusa esploristo Fabian Gottlieb von Bellingshausen en 1820. Sur kelkaj mapoj ĝi ankoraŭ nomiĝas "Yermolov".

## Administracio 
Taenga apartenas al la komunumo Makemo, kiu konsistas el la atoloj Makemo, Haraiki, Marutea Nord, Katiu, Tuanake, Hiti, Tepoto Sud, Raroia, Takume, **Taenga** kaj Nihiru.

## Eksteraj ligiloj 
* Oceanpunktoj
* Priskribo 
Nomoj de la Paumotuoj 

Kategorio:Insuloj en Franca Polinezio
Kastelo Goldacker

eta|Kastelo Goldacker en Weberstedt
La **Kastelo Goldacker** (germane: *Schloß Goldacker*) troviĝas en Weberstedt, Germanio.

## Priskribo 
Ĉe la orienta rando de la Nacia parko Hainich, je ok kilometrojn for de Bad Langensalza, situas Kastelo Goldacker ĉe la rando de la vilaĝo Weberstedt. La ejoj loĝaj, kies posedantoj estis inter 1392-1945 en posedo de la Goldacker-oj, disvolviĝis el mezepoka defendmuraro. La kvaretaĝa loĝejturoza centra konstruaĵo kun dikegaj muroj, datumas el la frua 16-a jarcento. Ĝi tipas regione kio bone videblas ĉe ĝia trabfakaĵo de la supera etaĝo. Apudas la centran ejon duetaĝa barokaĵo kun impona tegmento el la unua duono de la 18-a jarcento. La treetaĝa masiva transversa konstruaĵo el la 16-a jarcento plurfoje alikonstruitis, lasttempe en la jaro 1953-a.

Post pluraj uzoŝanĝoj kaj minacanta kadukiĝo komenciĝis la restaŭradlaboroj en 1996. Nuntempe troviĝas en la tuto hotelo kun restoracio, plukerigcentro kaj regionhistoria muzeo. Ankaŭ kongresetoj bonvenas. La kastelo estas elirpunkto de multaj migradaj kaj ciklaj vojoj por ĝuado de la Nacia Parko Hainich kun Arbokronpado (Monda heredaĵo de UNESKO) kaj de Thiemsburg. Aliaj turismaj celoj proksimaj estas Trabant-muzeo *(Trabiparadies)* kaj ludeja stalego por infanoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Prie sur listo de kasteloj en Turingio
* Prie sur la vilaĝa retpaĝaro oficiala

Goldacker
Kategorio:Regionhistoriaj muzeoj
Kategorio:Muzeoj en Turingio
Akrilamido

**Akrilamido** estas organika kemia kombinaĵo konsistante je karbona, hidrogena, oksigena kaj nitrogenatomoj. Ĝi estas blanka senodora kristala solido, solvebla en akvo, etanolo, etero kaj kloroformo. Akrilamido malkomponiĝas en ĉeesto de acidoj, bazoj, oksidigagentoj, feron kaj ferajn salojn.

Netermikaj malkomponadoj produktas amoniakon, kaj termikaj malkomponadoj produktas karbonan unuoksidon, karbonan duoksidon kaj nitrogenajn oksidojn. Ĝia ĉefa preparado estas per hidrolizo de la **akrilonitrilo** per agado de la enzimo **nitrila hidratazo**. En industrio, plejmulto el la akrilamidoj uzatas por sintezado de **poliakrilamidoj** kiuj trovas uzon kiel akvosolveblaj densigiloj, kiuj uzatas en la traktado de eluzitaj akvoj.

## Sintezo 
* Kemia sintezo de la akrilamido okazas per hidrolizo de la **akrilonitrilo** kun kupraj kataliziloj aŭ pere de enzima hidrolizo:
[500ra|eta|centre|Sintezo de Akrilamido ekde la **[akrilonitrilo**.'''.]]

## Literaturo 
* National Institute of Cancer
* Food Standards Agency
* Forbes
* Authority nutrition 
* Health Canada
* MDPI.com
* Chemicals 

## Vidu ankaŭ 
* Amidoj
* Akroleino
* Akrilata acido
* Akrilonitrilo
* Metakrilata acido
* Natria metakrilato
* Natria akrilato
* Etilakrilata acido
* Nikotinamido

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Amidoj
Akrilonitrilo

**Akrilonitrilo** estas organika kombinaĵo komponita je tri karbonatomoj kie en la ekstremaĵoj sidas unu grupo vinila (C=C) kaj unu grupo **R-C≡N** . Ĝi estas senkolora volatila likvaĵo, kvankam komercaj specimenoj povas esti flavecaj pro malpuraĵoj. Ĝi estas grava unumero por la produktado de utilaj plastaĵoj tia kia la **poliakrilonitrilo**. Ĝi estas reakciema, toksa en etaj dozoj kaj povas spontanee eksplodi kiam ekspoziciita al flamoj. Akrilonitrila estas karcinomogenera substanco, toksa per inhalado, ingestado aŭ haŭtokontakto.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Akrilonitrilo estis unuafoje sintezita en 1893 de la franca kemiisto Charles Moureu (1863–1929) per senhidratigo de la **etila-cianohidrino**:

### Sintezo 2 
* Laŭ la Procezo Sohio, la akrilonitrilo produkteblas ekde interagado de la propileno kune kun amoniako kaj oksigeno.. 90% el produktado en la tuta mondo baziĝas sur ĉi-procezo.

### Sintezo 3 
* En 1940, akrilonitrilo estis sintezebla pere de aldona reakcio inter la acetileno kaj **cianida acido**:

### Sintezo 4 
* La unua industria metodo por ĝia preparado estis per interago de la **etilena oksido** kaj **cianida acido**:

### Sintezo 5 
* Oksidado de la propileno kun nitrata oksido:

## Literaturo 
* NIST Chemistry WebBook
* United States Department of Labor 
* Acrylonitrile: health effects
* World Health Organization
* Chemical Book
* Chemicalland21

## Vidu ankaŭ 
* Akrilamido
* Akroleino
* Akrilata acido
* Natria metakrilato
* Natria akrilato
* Nikotinamido

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Nitriloj
Palmaĥ

eta|La Palmaĥ-emblemo ĉe la Harel Brigade-monumento
La **Palmaĥo** aŭ **Palmaĥ** (, akronimo de , "atak-kompanioj"), estis elita militunuo integrata en la Haganah, nome la neoficiala armeo de la Jiŝuv (nome juda komunumo) dum la Brita mandato Palestino. Ĝi kreiĝis la , kaj en 1948 ĝi jam konsistis el tri milit-brigadoj: nome aerarmea, ŝiparmea kaj de spionado. Inter la estroj de la Palmaĥ estis Moŝe Dajan, Jicĥak Sadeh, Jigal Alon kaj la estonta Ĉefministro de Israelo nome Jicĥak Rabin. Esti *Palmaĥnik* (nome membro de la Palmaĥo) estis konsiderata ne nur kiel plenumo de militistaj funkcioj, sed ankaŭ kiel vivoformo.

La Palmaĥo ege influis en la israela socio, multe pli ol sia militista kontribuo. Ties membroj formis la vertebraron de la alta stabanaro de la Armitaj Fortoj de Israelo dum multaj jaroj, kaj ili estis elstaruloj de la israelaj politiko, literaturo kaj kulturo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Palmaĥo (en hebrea)
* Oficiala retejo de Palyam
* Himno de la Palmaĥo - שיר הפלמ"ח

Kategorio:Militaj unuoj
Kategorio:Historio de Israelo
Kategorio:Cionismo
Kategorio:Politika rezisto
Kategorio:Movadoj de nacia liberigo
Kategorio:Araba-israela konflikto
Jiŝuv

**Jiŝuv** (en hebrea: ישוב, setlejo; aŭ kun la difinita artikolo Ha-Jiŝuv (La Jiŝuv, הישוב); aŭ laŭ kompleta termino הישוב היהודי בארץ ישראל Hajiŝuv Hajehudi b'Eretz Jisrael ("La judaj setlejo en la Lando de Israelo") estas la termino en hebrea kiu kutime uzatas por referenci al la homamasa ento de judaj loĝantoj en Palestino dum la epoko de la Otomana Imperio kaj, poste, dum la Brita Mandato Palestino antaŭ la kreo de la Ŝtato Israelo, nome inter 1880 kaj 1948.

Kaj la iamaj loĝantoj kaj la novaj loĝantoj (enmigrintoj) estis nomataj kolektive "la Jiŝuv" aŭ "Ha-Jiŝuv", respektive la malnova kaj la nova al la homgrupo. La termino uzatis el la 1880-aj jaroj (kiam estis ĉirkaŭ 25.000 judoj loĝantaj en la tiama Otomana Sirio) ĝis la kreo de la Ŝtato Israelo en 1948 (kiam jam estis ĉirkaŭ 700.000 judoj).

## Vidu ankaŭ 
* *Alija*
* Arab-israela konflikto


Kategorio:Historio de Israelo
Kategorio:Cionismo
Kategorio:Hebreaj vortoj kaj esprimoj
Araba Ribelo (1936 - 1939)

La **Granda Araba Ribelo** estis ribelo en Brita Mandato Palestino de palestinanaj araboj proteste kontraŭ la juda enmigrado dum la jaroj 1936 - 1939. La insurekcio malsukcesis, sed montris sian influon poste en la Milito de Sendependeco de Israelo en 1948. Oni ĉirkaŭkalkulis 5 000 mortojn el la arabaj fortoj kaj ĉirkaŭ 300 britoj kaj 300 judoj.

Ĉirkaŭ unu monaton post la komenco de ĝenerala striko, la ribelestroj deklaris la rifuzon pagi impostojn kiel klara opozicio kontraŭ la juda enmigrado. En la kamparo la armita insurekcio komencis esporade, kaj iĝis pli kaj pli organizita laŭ la tempopaso. Partikulara celo de la ribeluloj estis la oleodukto TAP kiu transportis nafton el Kirkuk al Hajfo konstruita nur kelkajn jarojn antaŭe, kaj kiu estis eksplodita en variaj punktoj. Okazis ankaŭ atakoj kontraŭ fervojoj (inklude trajnojn), judaj setlejoj (ekzemple dum la Masakro de Tiberiado), apartaj judaj kvartaloj en miksaj urboj kaj judoj ĝenerale, kaj unuope kaj are.

## Referencoj 
Kategorio:1930-1939 en Israelo
Kategorio:Brita imperio
Kategorio:Militoj de sendependeco
Kategorio:Ribeloj en Azio
Kategorio:Araba-israela konflikto
Kategorio:Ribeloj en la 20-a jarcento
Arkeologia muzeo liberaera Funkenburg

eta|Funkenburg, la ĉeenireja portalturo
eta|Afiŝo ĉe la stacidomo de Greußen
La **Muzeo liberaera Funkenburg** (germane: *Archäologisches Freilichtmuseum Funkenburg*) troviĝas en Westgreußen, Germanio, je 1 km oriente de la urbo. Temas pri muzeo pri ĝermana ĉiutaga vivo.

## Priskribo 
Inter Ebeleben kaj Greußen admirindas unu el la plej interesaj arkeologiaj elfositaĵaroj de tuta Turingio, Funkenburg. Ĝi estas la granda rekonstruita ĝermana setlejo situanta sur monteto. Sub la gvido de Günther Behm-Blanke (Muzeo pri pra- kaj protohistorio de Turingio elfosititis la tuto inter 1974-1980. Oni trovis spurojn de ĉirkaŭ 60 kabanoj kaj centojn da fosoj, ligna defendoremparo kun du fosoj, gvatturo kaj enireja turo. Baldaŭ klaris ke temis pri rezidejo de tribestro. Ceramikaĵoj hepis por korekta datumigo inter 200 kaj 50 A.K., verŝajne ĝi estis ankaŭ oferejo pagana kie okazis ankaŭ murdoj ritualaj de homoj.

Post la Turniĝo restaŭritis la areo inter 1992 kaj 1999 kaj nove aranĝitis kiel liberaera muzeo alirebla dum la tuta jaro. La vizitantoj povas mem malkovri aspektojn multajn de la ĉiutaga vivo de siaj prapatroj. Krome ekzistas multaj aranĝoj de tn. eksperimenta arkeologio (potfarado, panbakado, sphinado), specialaj porlernantaj kursoj kaj rondgvidoj kaj unufoje por jaro en la monato aŭgusto la de ĉiuj ŝatata Funkenburg-festo.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo muzea

Kategorio:Ĝermanoj
Funkenburg
funkenburg
funkenburg
Mária Medgyesi

**Mária Medgyesi** [medjeŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Medgyesi Mária** estas hungara aktoro. Ŝia familia nomo foje erare aperis en formoj *Meggyesi, Medgyessy*, ŝia edzo estis Tibor Tánczos.

Mária Medgyesi http://www.imdb.com/name/nm0575560/ naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Mária Medgyesi akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1957, kie ŝi multe lernis de Endre Gellért, Zoltán Várkonyi, Mária Sulyok, Lajos Básti. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Teatro Csokonai (Debrecen). Ŝiaj sekvaj teatraj stacioj estis:
* Teatro de Kecskemét (1958–1960)
* Nacia Teatro (Pécs) (1960–1962)
* Teatro Petőfi (Veszprém) (1962–1964)
* Teatro Kisfaludy (1964–1966).
En 1966 ŝi aliĝis al Operetoteatro (Budapeŝto), kie ŝi pensiuliĝis en 1991. Ŝi instruis en studio de la Operetoteatro inter 1990-1999, poste en simila alia studio. Ŝi ricevis premion en 1966, ŝi ricevis la titolon "Eterna membro de Operetoteatro" en 1998.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Somermeznokta sonĝo - Helena
** Otelo - Emilia
* Anton Ĉeĥov: Tri fratinoj - Irina
* Wolfgang Amadeus Mozart: Die Zauberflöte - Papagena
* Imre Kálmán: *Csárdáskirálynő* - Sylvia; Cecilia
* Szabolcs Fényes: *Maya* - titolrolo

## Elektitaj filmaj roloj 
* ’’Hintónjáró szerelem’’ (1954) - Vilma
* ’’Dúvad’’ (1959) - Zsuzsi
* ’’Virágvasárnap’’ (1969)
* ’’Napforduló’’ (televizia filmo, 1977)
* ’’Maskarák’’ (televizia filmo, 1981)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva membiografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Krotonaldehido

**Krotonaldehido** estas kemia komponaĵo, larmiga likvaĵo malmulte solvebla en akvo kaj miksebla en organikaj solvantoj. Kiel nesaturita aldehido, la krotonaldehido estas multeuza peranto en organikaj sintezoj, kiel surfaktanto, paperfabrikado, insekticido, ledotanado, ktp.. Ĝi nature okazas en pluraj nutraĵoj tia kia la sojoleo.

Krotonata aldehido eksplode reakcias kun oksidigiloj: reakcio kun nitrata acido rezultas en spontanea sparkigo. Kontakte kun fortaj acidoj kaj bazoj, la krotonaldehido spertas ekzoterman kondensiĝan reakcion. Reakcio kun la 1,3-butadueno estas aparte eksplodema.

Kvankam milde malpli toksa, la krotonaldehido kemie kaj toksologie similas al akroleino, kiu estas taksata kiel ekstreme toksa per inhalado kaj irita al okuloj. Tiel kiel la akroleino, ĝiaj vaporoj kaŭzas seriozajn kaj dolorajn okuliritojn, damaĝo al korneo, larmigado, irito de la nazalaj membranoj, pulminflamo (plenigo de pulmoj kun fluidaĵoj) kaj gastrointestaj damaĝoj kiam ingestita.

## Sintezo 
* Preparado de **krotoanaldehido** ekde la acetaldehido en ĉeesto de natria hidroksido sub milda temperaturo. La 3-hidrokso-butanalo estiĝas per aldola kondensiĝo. En dua etapo, ĝi reakcias kun acetata acido kun akvoforigo por doni **krotonaldehidon**:
[500px|eta|center|Sintezo de Krotonaldehido ekde aldola reakcio de la **[acetaldehido**.]]

* Procezo de hidroformiligo de la miksaĵo konsistante je propileno, karbona unuoksido kaj hidrogeno.

::**CH3-CH=CH2 + CO + H2 \rm{\rightarrow }  H3C-CH=CH2-CH-OH**

## Reakcio 
* **Krotonata acido** estiĝas per oksidado de la **krotonaldehido**:
500px|eta|center|Sintezo de **Krotonata acido** ekde la **krotonaldehido **.

* Krotila alkoholo prepareblas per hidrogenigo de la **krotonaldehido**:
[500px|eta|center|Sintezo de [krotila alkoholo ekde la **krotonaldehido **.]]

## Literaturo 
* Chemical Book
* Acute Exposure Guideline Levels for Selected Airborne Chemicals, Volume 6, National Research Council, Board on Environmental Studies and Toxicology, Committee on Toxicology, Committee on Acute Exposure Guideline Levels
* Hamilton and Hardy's Industrial Toxicology, Raymond D. Harbison, Marie M. Bourgeois, Giffe T. Johnson
* Proctor and Hughes' Chemical Hazards of the Workplace, Nick H. Proctor, James P. Hughes, Gloria J. Hathaway
* Handbook of Polymer Synthesis, Hans R. Kricheldorf
* Handbook of Commercial Catalysts: Heterogeneous Catalysts, Howard F. Rase
* Cysteine Endopeptidases: Advances in Research and Application: 2011 Edition
* Chemicalland21

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Crotonamide.png|Krotonamido
Crotononitrile.svg|Krotononitrilo
Crotyl_chloride.svg|**Krotila klorido**
Crotonic_acid_structure.svg|Krotonata acido
Crotonyl_alcohol.svg|Krotila alkoholo
Methacrylaldehyde_200.svg|Metakroleino'''

## Vidu ankaŭ 
* Akrilamido
* Akroleino
* Akrilata acido
* Natria metakrilato
* Natria akrilato
* Akrilonitrilo
* Krotila alkoholo

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Aldehidoj