Aleksio la 2-a (imperiestro)

**Aleksio la 2-a Komneno** aŭ **Αλέξιος Β΄ Κομνηνός** estis bizanca imperiestro de 1180 ĝis 1183. Filo de Manuelo la 1-a Komneno kaj Maria de Antioĥio (1145-1182), li edziĝis kun Agnesa de Francio en 1180, filino de Ludoviko la 7-a la Juna kaj Adela de Ĉampanjo (1140-1206), kaj poste rebaptita Anna.

Aleksio la 2-a estis kronita kunimperiestro du jarojn post sia naskiĝo kaj sukcedis sian patron kelkajn monatojn post sia edziĝo. Lia patrino, Maria de Antioĥio, alprenis la regadon kun la protosebasto Aleksio Komneno, nevo Manuelo la 1-a Komneno.

Ilia reĝimo tiel favoris italajn komercistojn kaj la palacan aristokrataron, ke la popola malkontento permesis al Androniko Komneno, alia membro de la dinastio Komneno, inciti revolucion, kiu detronigis la regecon post la masakro de la latinoj en Konstantinopolo, en aprilo 1182. Ŝajnigante perfektan lojalecon al la imperiestro, Androniko kronigis Aleksion la 2-an Komnenon la duan fojon la 16-an de majo 1182.

Senvola kaj ĉefe ema al plezuro, la adoleskanto estis tute sub la kontrolo de Androniko, kaj venis ĝis la punkto kondamni sian propran patrinon al morto la sekvan jaron. En septembro 1183, Androniko la 1-a Komneno kronigis sin kunimperiestro, kaj poste, ne plu bezonante Aleksion la 2-an, strangolis lin du monatojn poste. Poste, pluraj individuoj asertis esti Aleksio la 2-a por postuli sian pretendon al la trono.

## Fontoj
Naskita ĉirkaŭ dek kvar jarojn antaŭ ol Aleksio la 2-a kaj membro de la malgranda nobelaro, Niketo Koniato (1155-1217) estas la ĉefa fonto por la periodo 1118–1206. Komence ŝtatoficisto en la regiono de la Nigra maro, li poste revenis al Konstantinopolo. Retiriĝinte de la publika vivo dum la regado de Androniko la 1-a Komneno, li rekomencis siajn funkciojn post la surtronigo de Izaako la 2-a Anĝelo (1156-1204).

[eta|maldekstre|250px|[Manuelo la 1-a Komneno|Manuelo Komneno, Aleksio la 2-a Komneno, Androniko la 1-a Komneno, ilustraĵo el la verko Ilustrita Kroniko de Ivano la Terura.]]

eta|dekstre|300px|La Bizanca Imperio ĉirkaŭ jaro 1180.

[eta|maldekstre|300px|[Manuelo la 1-a Komneno|Manuelo Komneno, patro de Aleksio la 2-a.]]

[eta|dekstre|300px|[Béla la 3-a (Hungario)|Reĝo Bela la 3-a de Hungario, granda amiko de Manuelo la 1-a Komneno, rapidis repreni la regionon de Izmiro kaj Dalmatio post la morto de ĉi-lasta.]]

[eta|maldekstre|300px|Morto de [Androniko la 1-a: Dum sia regado, Androniko la 1-a Komneno provis profunde reformi la administradon. Sed, konante neniun alian metodon ol perforton, li estis rapide renversita kaj laŭvorte disspecigita de la loĝantaro de Konstantinopolo.]]

eta|maldekstre|300px|La turmentego de Aleksio la 2-a Komeno, minuaturo de la 13-a jarcento.

[eta|dekstre|300px|Iluminita manuskripto prezentanta Manuelon la 1-an en la centro ĉirkaŭitan de [:en:Agnes of France (empress)|Agneso de Francio kaj la juna Aleksio la 2-a.]]

Post la falo de Konstantinopolo fare de la krucmilitistoj, li fuĝis al Niceo en la akompanantaro de imperiestro Teodoro la 1-a Laskaro (1175-1221). Tie li kompletigis sian Historion de la Tempoj (aŭ Chronike diegesis) en 21 volumoj. Ĉi tiu verko komenciĝas tie kie finiĝas la rakonto de Ana Komneno (1083-1153) kaj detale rakontas la historion de la Tria kaj Kvara Krucmilitoj. Li ankaŭ verkis alian, malpli gravan verkon, "Pri la Statuoj Detruitaj de la Latinoj".

## Sinsekvo de Manuelo la 1-a Komneno
La regado de Manuelo la 1-a Komneno (1143-1180) markis la kulminon de la "Komnena Restaŭrado". En 1161, li edziĝis kun Maria de Antioĥio, fratino de princo Bohemundo la 3-a de Antioĥio kaj filino de Rajmondo de Poitiers (1105-1149), kiel sia dua edzino.

Fremdulino kaj la unua latina virino kiu regis en Konstantinopolo, ŝi neniam estis akceptita kaj de la familio Komneno kaj de la popolo de Konstantinopolo. Manuelo, tiam ĉe la pinto de sia potenco, en paco kun la normandoj kaj la Sankta Romia Imperiestro Frederiko la Ruĝbarbulo, subskribis armisticon kun la emiro de Halepo, Nuradino (1118-174), kaj kun la selĝuka sultano Kilij Arslan la 1-a (1079-1107), kiuj agnoskis sin kiel vasaloj de la Imperio.

Manuelo celis profiti la morton de reĝo Geza la 2-a de Hungario por submeti ĉi tiun landon, kiu, kune kun Serbio, estis konstanta fonto de maltrankvilo, kaj devigi lin redoni la regionon de Izmiro kaj Dalmatio al la Imperio. Du tronpostulantoj konkuris pri potenco: Stefano la 4-a de Hungario, kiu, kiel la plej aĝa kromheredanto, estis agnoskita laŭleĝe kiel la legitima postulanto, kaj Stefano la 3-a de Hungario, filo de Geza la 2-a de Hungario.

Kiam Stefano la 3-a venkis en la milito la sekvan jaron, Manuelo la 1-a Komneno subskribis traktaton kun li, laŭ kiu la pli juna frato de Stefano, Bela de Hungario, estus sendita al Konstantinopolo kaj fianĉigita al Maria Komneno (1152-1182), filino de la imperiestro. Ricevinte la titolon kiel despoto, kaj ĉar Manuelo ne havis viran heredanton, Stefano estus vokita sukcedi lin, tiel unuigante Hungarion kun la Imperio.

Stefano la 3-a komprenis la intencojn de Manuelo, kaj kvankam li konsentis sendi Bela-n al Konstantinopolo, li retenis sian apanaĝon, t.e. la konkeron de Izmiro kaj Dalmatio. Sesjara milito sekvis, ĉe la fino de kiu Manuelo sukcesis rekonkeri ĉi tiujn du teritoriojn.

Aleksio la 2-a naskiĝis la 10-an de septembro 1169, kaj poste anstataŭigis Bela-n kiel la legitima heredanto. Bela estis degradita al la rango de Cezaro, kaj lia fianĉiĝo al Maria estis rompita. Li tamen restis ĉe la kortego de Konstantinopolo kaj edziĝis al Agnesa de Antioĥio (1154-1184, duonfratino de la imperiestrino.

Nova konflikto povus esti erupciinta post kiam Aleksio estis kronita kunimperiestro en 1171. Tamen, Stefano la 3-a mortis en 1173, kaj hungara delegacio tiam venis por peti ke Bela revenu al Budapeŝto por sukcedi lin. Manuelo la 1-a Komneno konsentis kondiĉe ke Bela ĵuru subteni la interesojn de Konstantinopolo, tiel agante kiel vera superreganto. Rilatoj kun Hungario daŭre ludis gravan rolon dum la mallonga regado de Aleksio la 2-a.

Manuelo la 1-a Komneno mortis la 24-an de septembro 1180, kiam lia filo estis nur dek unu jarojn aĝa. Kelkajn monatojn antaŭe, por kompletigi sian repaciĝon kun Ludoviko la 7-a la Juna, reĝo de la Frankoj, li edzigis la junan Aleksion al la naŭjara filino de Ludoviko la 7-a, Agnesa de Francio (1171-1220).

En kazo de minoritato de sia filo, li konfidis la regentecon al Maria de Antioĥio kondiĉe ke ŝi faru monaĥinajn votojn. Obeante la dezirojn de sia edzo, Maria surmetis la "mandion" ("monaĥinan veston") kaj prenis la nomon "Xena", la fremdulino. Tamen tio ne malhelpis ŝin daŭre vivi en la palaco kaj preni amanton, la protosebaston ("patricion") Aleksio Komneno (1135-1182), nevon de Manuelo kaj onklon de la Reĝino de Jerusalemo, kun kiu li daŭre administris la ŝtatajn aferojn.

Kvankam la militaj sukcesoj de Manuelo la 1-a Komneno kompensis la bizancanojn pro iliaj okcidentaj inklinoj, ili estis malpli toleremaj al lia edzino, kiu, krom esti latina, favoris italajn kaj frankajn komercistojn. Ĉi tiuj komercistoj, pro la privilegioj donitaj al ili, okupiĝis pri tio, kion ili konsideris maljusta konkurenco kun lokaj komercistoj.

Rapide formiĝis komploto, elkovita de membroj de la familio Komneno, ĉirkaŭ la filino de Manuel, Maria Komneno (1152-1182), kaj ŝia edzo, Reinier de Montferrat (1162-1183). Ilia celo verŝajne estis asasini la protosebaston kaj permesi al membroj de la familio alpreni la regentecon sub la nomo de Aleksio la 2-a.

Denuncitaj, Maria kaj Reinier serĉis rifuĝon en Hagia Sofia sub la protekto de Patriarko Teodozio la Boradioto, kartvelaj kaj italaj dungosoldatoj, kaj plebanoj. Ili restis tie dum du monatoj, markitaj per ĉiam kreskantaj tumultoj.

Fine, ili konsentis kapitulaci kontraŭ amnestio donita de la regenteco. La patriarko, siaflanke, estis sendita en ekzilon, provokante novan ribelon. Denove montrante malfortecon, la regenteco permesis al li reveni al Konstantinopolo en grandioza stilo.

## Militoj kontraŭ Béla la 3-a de Hungario kaj Kilij Arslan la 2-a
Reĝo Bela la 3-a de Hungario, proksima amiko de Manuel la 1-a Komneno, rapidis repreni la regionon de Izmiro kaj Dalmatio post la morto de ĉi-lasta. Siaflanke, Aleksio la 2-a ŝajnis montri neniun talenton por potenco. Niketo Koniato priskribas lin jene:

Anaŭ la malforteco de la regenteco, Bela la 3-a de Hungario, jam ne plu bremsita de sia persona amikeco kun Manuelo la 1-a, rapidis rekonkeri Dalmation, plejparton de Kroatio, kaj la regionon de Izmiro en 1181. En 1183, kun la helpo de la Granda zupano Stefano Nemanja (1113-1199) de Serbio, li atakis la Imperion: Beogrado, Braniĉevo, kaj Niŝo estis konkeritaj kaj prirabitaj.

En Malgranda Azio, Kilij Arslano la 2-a sukcesis distranĉi la ligon inter la Imperio kaj la marbordo konkerante Cotyaeum (nuntempa Kütahya) en Frigio, Sozopoliso en Pisidio, kaj antaŭenirante ĝis Antalja, dum la armena reĝo, Rubeno la 3-a (1145-1187), antaŭeniris en bizancan Kilikion.

## Uzurpo de Androniko la 1-a Komneno
Androniko Komneno tiam eniris la scenon. Filo de Izaako Komneno, frato de Johano la 2-a Komneno, li estis edukita ĉe la kortego de la Sultano de Ikonio kune kun sia kuzo, la estonta imperiestro Manuelo la 1-a Komneno, kun kiu li ofte kverelis. Male al la estonta imperiestro, Androniko abomenis kaj la feŭdan nobelaron kaj la por-okcidentan senton superregantan ĉe la kortego.

Kun kulturita spirito, bonega soldato kaj ruza kortegano, li ankaŭ estis viro sen skrupuloj, potencavida kaj tre ambicia. Lia amafero kun la fratino de la amantino de la imperiestro kondukis al lia forigo el Konstantinopolo kaj lia nomumo kiel Duko de Kilikio en 1151.

Kondamnita pro konspiro kontraŭ la imperiestro, li estis malliberigita en 1154, el kiu li eskapis por trovi rifuĝon ĉe la kortego de Granda Princo Jaroslavo la 2-a de Kievo (1180). Repaciĝinte kun Manuelo, li reakiris sian postenon kiel guberniestron de Kilikio, sed baldaŭ perdis ĝin denove pro sia miskonduto.

Tiele komenciĝis vivo de vagadulo, kiu kondukis lin al Bejruto, Damasko, Bagdado, Mardino kaj fine Erzurum. Repaciĝinte denove kun Manuelo la 1-a Komneno, iom antaŭ la morto de ĉi-lasta, Androniko revenis al Konstantinopolo, ĵurante eternan lojalecon al Manuelo kaj al lia filo, Aleksio la 2-a Komneno.

Tiom pro politikaj kialoj kiom pro la skandalo kaŭzita de la rilato de Androniko kun lia kuzino, reĝino Teodora Komneno (1145-1182), vidvino de reĝo Baldueno la 3-a de Jerusalemo, kun kiu li havis du infanojn, Manuelo forigis lin el la ĉefurbo kaj nomumis lin guberniestron de la provinco Ponto ĉe la Nigra maro. Tie Androniko eksciis pri la morto de Manuelo la 1-a kaj pri la kreskanta malamikeco kontraŭ la regenteco.

Li komencis per sendado de letero al la imperiestro kaj la patriarko, kondamnante la misuzojn de la kortego kaj la povojn de la protosebasto. Poste, en aprilo 1182, sentante la momenton pri agado, li marŝis al Konstantinopolo kun malgranda armeo. La trupoj senditaj de la regenteco kaj komanditaj de Androniko Dukas Anĝelo (1116-1185) por bloki lian vojon devus esti sufiĉaj por haltigi lian antaŭenmarŝon.

Tamen, li sukcesis venki ilin proksime de Nikomedio, post kio la trupoj de Androniko kolektiĝis al lia flanko, same kiel la admiralo de la imperia floto, Kontostefano, en Kalcedono. Nun en pozicio de forto, li malakceptis la kompromison proponitan de la "protosebasto", malliberigis lin, enkarcerigis lin, kaj iom poste blindigis lin.

Li ankaŭ postulis, ke Maria de Antioĥio permanente eniru monaĥejon. En majo, la popolo de Konstantinopolo, kiu dume kolektiĝis al Androniko la 1-a, elĉenigis la furiozon, kiu kreskis dum jaroj kontraŭ la ĝenovanoj kaj pizanoj. Multaj el ĉi-lastaj jam fuĝis ĉe la alproksimiĝo de la trupoj de Androniko la 1-a. Tiuj, kiuj restis, estis murditaj.

La pluvivantoj, kiuj sukcesis atingi Sirion, disvastigis terurajn rakontojn, kiel tiun pri la Kavaliroj de la Ordeno de Sankta Johano, kie pacientoj estis mortigitaj sur iliaj litoj, aŭ tiun pri la papa legato senkapigita de homamaso, kies kapo estis ligita al hundovosto, aldonante la kutimajn akuzojn pri skismo kaj koluzio kun la islama mondo. Tio estis ĉio, kio necesis por unuigi la eŭropajn kortegojn, la papecon kaj la latinajn regnojn kontraŭ Konstantinopolo, tiel detruante la bonvolon akumulitan de Manuelo la 1-a Komneno.

Konvinkita, ke li povus renversi la regentecon, Androniko eniris Konstantinopolon en septembro kaj rapidis kronigi Aleksion la 2-an Komnenon en Hagia Sofia. Poste, li venenis Marian Komnenon kaj Reinier de Montferrat antaŭ ol devigi la junan Aleksion la 2-an subskribi la mortkondamnon de sia patrino, Maria de Antioĥio, akuzita pri koluzio kun la Reĝo de Hungario. Ŝi estis strangolita en sia ĉelo.

Patriarko Teodozio la Boradioto, sentante kio venos kaj sciante, ke li ne povos elteni ĝin, elektis demisii kaj estis anstataŭigita de lojala sekvanto de Androniko la 1-a, Bazilo la 2-a Kamatero. Fine, la plej multaj el la palacaj eminentuloj estis anstataŭigitaj de viroj sindonaj al Aleksio. En septembro 1183, post kiam du el la filoj de Androniko Dukas Anĝelo, Teodoro] (1145-1184) kaj Izaako (1156-1204), forlasis sian rifuĝejon en Palestino por inciti ribelon en Niceo, Androniko Komneno opiniis konvene kronigi sin kunimperiestro.

Kelkajn semajnojn poste, Aleksio la 2-a Komneno estis strangolita sur sia lito kaj lia korpo ĵetita en la Bosporon. Kiel sola imperiestro, Androniko la 1-a Komneno rapidis edziĝi al la vidvino de Aleksio, Agnesa de Francio, kvindek jarojn pli juna ol li. Poste, diversaj uzurpantoj alprenis la identecon de Aleksio la 2-a kaj postulis lian heredon. Unu el ili eĉ devigis la imperiestron Aleksio la 3-a Anĝelo (1153-1211) negoci kun li post trovado de rifuĝo ĉe la Sultano de Ikonio.

## La Pseŭdoj Aleksioj la 2-aj
Unu el la unikaj aspektoj de Aleksio la 2-a estas la amaso da pli postaj figuroj, kiuj postulis lian identecon, transprenante rajton al la imperia trono post la uzurpo de Androniko, sed ankaŭ dum la regado de Izaako la 2-a Anĝelo (1185-1195). Laŭ la franca historiisto Jean-Claude Cheynet, ili enkarnigas la daŭran popularecon de la Komnena dinastio, kiu tiam alproksimiĝis al sia fino.

Jam en 1184, juna kamparano el Bagenetio ŝajnigis esti la mortinta imperiestro, verŝajne laŭ instigo de monaĥo nomita Aleksio Sikounteno, kiu igis lin vojaĝi tra Balkanio kun iom da sukceso. La normandoj eĉ uzis lin por pretendi agi en la nomo de la imperiestro kaj restarigi lin sur la trono, tiele pravigante la invadon de la Bizanca Imperio en 1185.

Poste, aliaj viroj adoptis ĉi tiun identecon en Malgranda Azio. En 1192, unu el ili, moknomita Kaŭzalono, iris al la Sultanlando de Rumo por peti la subtenon de Kilij Arslan la 2-a.

Ĉi-lasta, verŝajne suspektema, ne donis al li oficialan subtenon sed permesis al li rekruti plurajn milojn da turkmenoj, kaj kun ĉi tiu armeo, la Pseŭdo-Aleksio la 2-a eniris la Valo de la Meandro sen renkonti tro multe da rezisto. Efektive, la frato de Izaako la 2-a, Aleksio Anĝelo, pruviĝis neefika. Fine, li estis mortigita de sacerdoto en sia tendaro, verŝajne ĉar li estis akuzita pri alianciĝo kun islamanoj.

Laŭ iuj raportoj, lia simileco al Manuelo la 1-a estis frapa. Baldaŭ poste, alia Pseŭdo-Aleksio la 2-a aperis en Paflagonio antaŭ ol esti arestita kaj ekzekutita de Teodoro Ŝumnos. Poste, en 1195-1196, viro el Kilikio asertis esti Aleksio la 2-a.

Subtenata de la turkoj de la regiono Ankiro, urbo de Galatio, li semis misharmonion ĉe la limo kun la Bizanca Imperio, nun regata de Aleksio la 3-a Anĝelo, kiu devis mem vojaĝi tien. La imperiestro precipe iris al Malagino (greke: Μελάγγεια aŭ Melangejo) por konvinki la loĝantaron, ĵus kontaktitan de la Pseŭdo-Aleksio, ke li estis trompanto. Ĉi-lasta fine estis mortigita en Gangra sub misteraj cirkonstancoj.

## Analizo de la Regado
Pro la mallongeco de lia regado kaj lia limigita implikiĝo en publikaj aferoj, estas malfacile determini la sukcesojn aŭ fiaskojn atribueblajn al ĉi tiu imperiestro.

Tamen, la rapida malboniĝo de la interna situacio de la Bizanca Imperio post la morto de Manuelo la 1-a Komneno simbolis la malfortecon de la fundamentoj de la imperia potenco sub la dinastio Komneno. Eĉ dum la regadoj de antaŭaj imperiestroj, membroj de la familio Komneno provis preni la tronon, kiel ekzemple Ana Komneno (1083-1153), kiu provis forigi Johanon la 2-an Komnenon dum la sinsekvo de Aleksio la 1-a Komneno.

Post kiam Aleksio la 2-a ne povis transpreni la potencon kaj regenteco estis establita, la forto de la familiaj ligiloj, sur kiuj baziĝis la legitimeco de la Komnenoj, kolapsis, precipe ĉar Maria de Antioĥio havis malmultan vastan reton da influoj. La  brita historiisto Michael Angold argumentas, ke la elekto de ĉi tiu regenteco rompis la delikatan ekvilibron, sur kiu baziĝis la imperia potenco: "La bizanca politika vivo baziĝis sur delikata ekvilibro inter interesoj, kiujn Manuel Komneno sukcesis konservi.

Nun, kiam li foriris, politikaj disputoj estis pretaj eksplodi ĉe la plej eta preteksto. Defioj al potenco rapide aperis, gvidataj de Androniko, kiu reprezentis ĉi tiun plivastigitan familion Komneno, aspirantan al potenco kaj fidantan je membroj de la malnova aristokrataro flankenlasita de la imperia familia reto.

Kiel diras la primezepoka franca historiistino Elisabeth Malamut: “Ĵaluzoj intensiĝis ene de la tuja familio ĝis kiam Androniko, kun la kunkulpeco de la popolo kaj de la aristokrataro de Konstantinopolaj oficistoj, kiuj sentis sin perfiditaj en siaj aspiroj fare de la Komnena sistemo, leviĝis al la pinto de la Imperio.”

La postaj eventoj de la regado de Androniko la 1-a Komneno konfirmis ĉi tiun observon pri la fragileco de la sistemo establita de la Komnenoj, kaj en nur dudek jaroj, la restariga kaj fundamenta laboro de Aleksio la 1-a Komneno kaj liaj posteuloj estis subfosita.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj la 14-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 24-an de oktobro
Kategorio:Naskiĝintoj en 1169
Kategorio:Mortintoj en 1183
Kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 12-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Mortintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo