Heraklio Konstanteno

**Heraklio Konstanteno** aŭ greke:**Ηράκλειος Νέος Κωνσταντίνος** estis bizanca imperiestro, kiu regis dum tri monatoj ekde la 11-a de februaro ĝis la 24/25-a de majo 641. Li apartenis al la Heraklida dinastio, kiu regis ekde 610 ĝis 711.

La unua filo de Heraklio kaj Fabia Eŭdokia (580-612), li partoprenis en la registaro ekde juna aĝo por plifirmigi la ankoraŭ malfortan potencon de la nova dinastio. Li pasigis la plej grandan parton de sia juneco en Konstantinopolo, dum lia patro ofte kampanjis kontraŭ la Sasanidoj. Kun malbona farto, li certigis la kontinuecon de la imperia potenco dum la foresto de Heraklio.

Malgraŭ sia statuso kiel nomumita heredinto, li rapide trovis sin en konkurenco kun la infanoj de Martena (la dua edzino de Heraklio, kiu provis promocii ilin je la elspezo de Konstanteno. Tio ne malhelpis lin supreniri la tronon en 641, kiam la Imperio estis en kritika situacio.

Lia regado, kiu daŭris nur kelkajn semajnojn, estis ĉefe dediĉita al provoj stabiligi la Imperion kaj konservi sian tronon kaj la rajtojn de lia filo, Konstanto la 2-a, kontraŭ la ambicioj de Martena. Li mortis en majo 641, probable pro tuberkulozo, kaj dum Martena profitis lian morton por alpreni la regentecon nome de sia filo, Heraklono (626-642), Konstanto finfine estis levita al la trono post armea ribelo, eble parte reĝisorita de Konstanteno antaŭ lia morto.

## Fruaj Jaroj kaj Kronado kiel Kun-imperiestro
Konstanteno estis la unua filo de Heraklio kaj lia unua edzino, Fabia Eŭdokia, kun kiu li edziĝis post sia surtroniĝo la 5-an de oktobro 610. Heraklio plej verŝajne estis el armena deveno, kaj li pasigis multon de sia juneco en Afriko ĉar lia patro, Heraklio la Maljuna, estis nomumita Ekzarko de Afriko, unu el la plej altaj postenoj en la Imperio. Estis en ĉi tiu regiono, ke li renkontis Fabian Eŭdokian, la filinon de riĉa loka terposedanto nomita Rogato.

[eta|maldekstre|300px|Statuo de Heraklio (komenca 18-a jarcento) en la [:en:Metten Abbey|abatejo de Metten, Germanio.]]

[eta|dekstre|400px|Gravuro de [:en:Metten Abbey|Abatejo de Metten (1687) de la "Ŝurbavara Atlaso" de Anton Wilhelm Ertl (1654-1715)]]

[eta|maldekstre|400px|Morto de [Kosroes la 2-a fare de lia patro Heraklio.]]

[eta|dekstre|400px|Palaco Sofia, [Budapeŝto.]]

[eta|dekstre|400px|La palaco Bukoleona estis verŝajne konstruita dum la regado de [Teodozio la 2-a en la 5-a jarcento.]]

[[Dosiero:Pejzaĝo kun la ruinoj de bizanca preĝejo.png|eta|maldekstre|400px|Pejzaĝo kun la ruinoj de bizanca preĝejo, ilustraĵo de Carl Wilhelm von Heideck, 1838.]]

[eta|maldekstre|400px|Ilustraĵo de la Sieĝo de Konstantinopolo en la [:en:Moldovița Monastery|Moldava Monaĥejo, Rumanio.]]

eta|dekstre|400px|La bizancaj tematoj (administracioj) dum la 7-a jarcento.

En 608, Heraklio sekvis sian patron en la ribelo kontraŭ imperiestro Fokas, kiu uzurpis la tronon en 602 sed ne sukcesis establi sian legitimecon. Ĉe la kapo de floto, li surteriĝis proksime de Konstantinopolo kaj kaptis Fokas-on antaŭ ol ekzekuti lin. Tamen, li devis rapide eklabori por firmigi sian potencon, kiu mem estis malforta, elirinte el ribelo. Antaŭ la limoj, kiuj disfalis sub la sasanidaj atakoj en la Oriento, li frue apogis sin sur sian familian rondon, ĉu temis pri Niketo (570-629), kiu fariĝis guberniestro de Egiptujo, ĉu pri lia frato Teodoro (610-636).

Konstanteno naskiĝis la 3-an de majo 612, iom antaŭ la morto de sia patrino, verŝajne en la Sofia palaco, apud la Haveno de Konstantinopolo. Li ricevis la benon de Teodoro de Sikeono (547-613), kiu tiam estis unu el la plej elstaraj religiaj figuroj en la Imperio, kaj estis baptita en decembro 612. Lia patro certe celis fortigi sian potencon per asociiĝo kun figuro konata pro ĝia pieco kaj proksima al siaj antaŭuloj, kaj Fokas kaj Maŭrico.

Konstanteno estis rapide agnoskita kiel la elektita posteulo, estante kronita kunimperiestro kiam li estis nur kelkajn monatojn aĝa, la 22-an de januaro 613. Li estis prezentita ĉe la Hipodromo, kie li estis aklamita de la Senato kaj poste de la partioj de la urbo, antaŭ ol esti kondukita al Hagia Sofia. La asocio de la filo kaj heredanto kun la imperia potenco jam estis ofta praktiko en la bizanca mondo. Ĝi celis antaŭvidi sukceddisputojn.

La Bizanca Imperio, trempita en la heredaĵo de antikva Romo, tiutempe rekonis nur relativan valoron en la principo de dinastia legitimeco. Tamen, la decido de Heraklio doni la imperian kronon al sia filo dum li ankoraŭ estis bebo estis signifa gesto, montrante lian deziron plej bone prepari por sia sukcedeco kaj establi sian familion ĉe la kapo de la Imperio, precipe ĉar Fabia Eudokia mortis baldaŭ post la naskiĝo de Konstanteno.

Estas ankaŭ eble, ke asociante sian filon kun la potenco, li rezervis la eblecon forlasi Konstantinopolon pli facile. Lasante sian filon en la ĉefurbo, li konservis la ĉeeston de sia familio en la Imperia Urbo, la koro de la potenco, kiun antaŭaj imperiestroj malofte forlasis. Tiel, jam en 613, Heraklio ekkampanjis ĉe la kapo de siaj trupoj.

Simile, Konstanteno aperas sufiĉe frue sur la moneroj eldonitaj de sia patro, denove por ilustri lian rolon kiel elektita posteulo, multe pli, ekzemple, ol Teodozio (583-602), la filo de Maŭrico, imperiestro de 578 ĝis 602 kaj renversita de Fokas. Heraklio eble volis uzi ĉi tiun malsukceson kiel ekzemplon por rapide establi la pozicion de sia filo. Fine, en 632, Konstanteno estis levita al la rango de konsulo.

El tre juna aĝo, Konstanteno ŝajnas esti havinta malfortan sanon. Dum lia patro forlasis Konstantinopolon en 622 por gvidi siajn trupojn kontraŭ la Sasanidoj dum pluraj jaroj, Konstanteno ĝenerale restis en la ĉefurbo, krom mallonga periodo en 624 kiam li akompanis Heraklion al Nikomedio antaŭ ol reveni al Konstantinopolo. Tiam estis necese por membro de la imperia familio, precipe la nomumita heredanto, resti en Konstantinopolo por certigi ŝajnon de kontinueco, kvankam praktike la potencon komune tenis Patriarko Sergio la 1-a (f. 610-638) de Konstantinopolo kaj Generalo Bonuso (m. 627).

En la 630-aj jaroj, Konstanteno ankaŭ ne akompanis sian patron, kaj estas malfacile konstati ilian rilaton, ĉar li nun estis sufiĉe aĝa por partopreni en la regado de la Imperio. Eblas ke Heraklio, konscia pri la malforta farto de sia filo, provis protekti lin, aŭ ke Konstanteno la 3-a daŭre reprezentis Heraklion en la ĉefurbo.

Nikolas Hächler tiel elstarigas formon de komuna potenco kaj imperia reprezentado inter patro kaj filo, en la kunteksto de la establado de nova dinastio kaj periodo de granda tumulto por la Imperio. Tial, eĉ se la funkcioj de Konstanteno la 3-a estis esence ceremoniaj, lia rolo estis pli signifa ol ĝi ŝajnis.

La sola grava evento en kiu li ŝajne ludis rimarkindan rolon estis la sieĝo de Konstantinopolo en 626, kontraŭ la Avaroj kaj la Sasanida armeo gvidata de Ŝarbarazo (m. 630). Ĉe la fino de la sieĝo, la Sasanida imperiestro Kosroes la 2-a sendis leteron ordonante la ekzekuton de sia generalo pro lia malsukceso, sed li estis kaptita kaj plusendita al Konstanteno la 3-a, kiu transdonis lin al sia patro. Konstanteno la 3-a tiam uzis ĉi tiun okazon por kontakti Ŝarbarazon kaj persvadi lin transfuĝi, tiel permesante al li koncentri siajn fortojn kontraŭ la ceteraj armeoj de Kosroes.

## Mallonga Regado
### Nomo por la Necerta Regno
Nomita Heraklio Nova Konstanteno fare de siaj gepatroj, rilate al Konstanteno la Granda, sed regante sub la nomo Konstanteno, lia reĝa nomo varias laŭ la praktikoj de historiistoj. La Romianoj mem ne uzis reĝajn numerojn. Ĉi tiujn aplikas al imperiestroj modernaj historiistoj. Ekzistas aparta konfuzo ĉirkaŭ la nomo "Konstanteno la 3-a", kiu ankaŭ estis atribuita al la okcidenta imperiestro Konstanteno la 3-a (reg. 407-411), komence uzurpanto kaj poste agnoskita de Honorio.

Charles Le Beau (1701-1778) establis la konvencion numeri dek unu imperiestrojn nomitajn Konstanteno, sed uzis la nombron nur por la orienta imperiestro. Edward Gibbon (1737-1794) ankaŭ eksplicite nomis la okcidentan imperiestron uzurpanto kaj rezervis la nombron por la orienta imperiestro. Justin Sabatier (1792-1869) kaj Louis Félicien de Saulcy (1807-1880) notinde numeris Heraklion Konstantenon kiel "Heraklio la 2-a" - nombro ofte uzata por lia frato Heraklono - sed nomumis la postan Konstantenon kiel Konstanteno la 4-a, tiel nerekte inkluzivante la okcidentan romian imperiestron.

Ĉi tiu numera sistemo estis adoptita de pluraj aŭtoroj. Warwick Wroth (1858-1911) ne asignis ian ajn numeron al Heraklio Konstantino kaj uzis "Konstantino la 3-a" kiel alternativan nomon por Konstanto la 2-a. Simile, Andreas Stratos (1905-1981) konsideris, ke la uzurpanto Konstantino ne regis la Romian Imperion, sed li iris plu ne inkluzivante Konstantinon la 2-an en la imperia listo, konsiderante, ke li regis nur sur parto de la Romia Imperio.

Li tial kredis, ke Konstantino la 3-a devus esti agnoskita kiel "Konstantino la 2-a". La "Prozopografio de la Malfrua Romia Imperio uzas la numeralon nur por la orienta romia imperiestro, dum la Oksforda Vortaro de Bizancio (1991) uzas ĝin nur por la okcidenta romia imperiestro. Philip Grierson (1910-2006) aplikas la numeralon al ambaŭ imperiestroj, sed konsideras "Konstantinon la 3-an" pli kiel alternativan nomon por Heraklio Konstantino, al kiu li ne asignas numeralon en la indekso. Tamen, historiistoj ĝenerale konsentas, ke Konstantino la 3-a estis lia reĝa nomo.

Preter ĉi tiuj konfuzaj punktoj, la fontoj pri Konstantino la 3-a estas malmultaj kaj foje kontraŭdiraj. La ĉefa raporto, je kiu historiistoj fidas, estas tiu relative malfrua de Nikeforo la 1-a de Konstantinopolo, dum la pli tiutempa kronikisto Johano de Nikio ŝajnas malpli klara en sia kronologio kaj kelkaj el siaj priskriboj.

La aliaj skribaĵoj, inkluzive de Teofano la Konfesprenanto, konsentas pri ĝeneralaĵoj sed povas varii en siaj detaloj. Georgo de Pisidio mencias lin en poemo verkita honore al li ĉirkaŭ 625, priskribante liajn militemajn kvalitojn sed tre romantike, kvazaŭ por emfazi la bezonon, ke la junulo rapide akiru militemajn kvalitojn, en kunteksto de furioza milito kontraŭ la Persoj kaj imitante lian patron. Liaj arkpafadaj kapabloj estas aparte elstarigitaj, rilate al Heraklo.

## Kompleksa Sinsekvo
Dum sia tuta vivo, Konstanteno estis la elektita posteulo de Heraklio. Tamen, la reedziĝo de Heraklio al lia nevino Martena kaŭzis familiajn konfliktojn kun la infanoj naskitaj el ĉi tiu kuniĝo. Heraklio verŝajne deziris certigi la estontecon de sia dinastio per generado de pliaj filoj, precipe ĉar la sano de Konstanteno estis malfirma.

Martena, tamen, montris sufiĉe frue sian deziron promocii siajn proprajn infanojn al la supro de la imperia hierarkio. Heraklio parte konsentis, certe por protekti sin kontraŭ la trofrua morto de Konstanteno. Kvankam liaj unuaj infanoj kun Martena estis trafitaj de malfortecoj kaj foje mortis en infanaĝo, Heraklio (naskita en 626) estis kronita kunimperiestro en 638.

Lia plej juna frato, Davido (630-641), estis levita al la rango de Cezaro en la sama jaro. Tamen, ĉi tiu decido ankaŭ intensigis la rivalecon ene de la familio. En la finaj jaroj de la regado de Heraklio, Konstanteno la 3-a pli kaj pli reprezentis lin apud Heraklono, dum Heraklio mem retiriĝis al la azia bordo de la Bosporo kaj rezistis reveni al la imperia urbo.

Kiam Heraklio mortis en la 11-a de februaro 641, Konstanteno la 3-a trovis sin ĉe la kapo de malstabila imperio. Lia potenco tuj estis pridisputata, kaj li devis alfronti signifajn teritoriajn perdojn. La islamanoj invadis Sirion kaj Palestinon kaj prezentis gravan minacon al Egiptujo. La financoj estis malplenigitaj, kaj la armeo, dispremita ĉe la Batalo de Jarmuk (636) kaj malfortigita de la Persa-Bizanca Milito de 602-628, apenaŭ estis en pozicio por lanĉi kontraŭofensivon.

La lastaj deziroj de Heraklio restis nekonataj. Li verŝajne deziris protekti la diversajn branĉojn de sia familio. Konstanteno la 3-a tiel regis apud Heraklono, kiu estis nur dek kvin jarojn aĝa kaj kies kuratoreco estis plenumita de Martena.

Tamen, lia malpopulareco inter la bizanca elito, kiu ĉiam kondamnis lian sangparencecan geedziĝon kun Heraklio, restis alta, kiel pruvas la entuziasma respondo de la homamaso kolektita ĉe la Hipodromo kiam Konstanteno la 3-a aperis tie kune kun Heraklono kaj Martena. La Bizanca Senato rapide turnis sin kontraŭ Martena, dum Konstanteno la 3-a provis akiri la subtenon de altrangaj bizancaj oficistoj.

Dum la Patriarko de Konstantinopolo, Pirro (f. 638-654), subtenis la Imperiestrinon Vidvinan, Konstanteno povis fidi je Generalo Valentino, proksima kolego de la sakelaro Filagrio (640). Konstanteno ankaŭ distribuis signifajn subvenciojn al la armeo, ŝajne ĉerpante el rezervo establita de Heraklio por lia edzino, kies ekzisto estis rivelinta al li de Filagrio. Valentino estis levita al la rango de Grafo de Opsikio, unu el la plej altaj armeaj postenoj en la Imperio. Konstanteno tiel certigis potencan subtenon, dum Martena estis provizore flankenlasita.

Krome, papiruso trovita en Egiptujo, enhavanta geedziĝkontrakton, mencias lin en sia datformulo kiel "Augustus Senior", kio montrus la klopodojn de Konstanteno la 3-a aserti formon de prioritato super sia duonfrato, samtempe konservante la estontajn rajtojn de sia propra filo, la estonta Konstanto la 2-a, kiu ŝajne posedis la altan titolon de Cezaro.

## Mallonga Regado
Malgraŭ ĉio, la tre mallonga regado de Konstanteno permesis al li malmultan influon sur la renversiĝoj okazantaj en lia Imperio.

Malsana, li laŭdire loĝis en palaco en Kalcedono, ekster Konstantinopolo. Tamen, li ŝajne ĝuis konsiderindan popularecon en la Imperia Urbo, eble pro sia ĉeesto dum la defendo de la urbo ĉe la sieĝo de 626, sed ankaŭ ĉar li ne estis filo de Heraklio kaj Martena. Li provis organizi la defendon de Egiptujo, kies grandaj partoj jam estis invaditaj, dum unu el la lastaj decidoj de Heraklio estis malakcepti la armisticon inter Ciro de Aleksandrio kaj la Araboj.

Alfrontita al la nekapablo de Generalo Teodoro, la ĉefa militisto en la regiono, defendi la egiptan marbordan strion ankoraŭ tenatan de la Bizancanoj, Konstanteno revokis Ciron de Aleksandrio, kiu estis nomumita Prefekto de Egiptujo, kun instrukcioj por prepari la defendon de Aleksandrio. Simbolo de imperio en financa kaj ankaŭ milita krizo, kronikistoj kiel Georgo Kedreno rakontas anekdoton, kies verecon malfacilas kontroli: Konstanteno la 3-a supozeble estus elfosiginta kaj fandiginta la kronon de sia patro.

Laŭ la kronikisto Johano Zonaras, Konstanteno distingis sin de sia patro per malakcepto de Monotelitismo kaj aliĝo al la kristana kredo kiel defendita de la Papo. Ankaŭ ĉi tie, necerteco restas. Letero efektive estis sendita de Papo Johano la 4-a, kondamnante la monotelitisman pozicion asertitan de Heraklio en sia Ektezo (638) kaj kulpigante Patriarkon Pirro de Konstantinopolo.

Ĉi tiu letero estis adresita al Konstanteno, sed lia preciza identeco estas nekonata, ĉar la propra filo de Konstanteno la 3-a, la estonta Konstanto la 2-a, adoptis la reĝan nomon Konstantenon. Simile, la identeco de la respondanto estas necerta, kvankam Andreas Stratos asertas, ke Konstanteno la 3-a efektive estis la sendinto kaj ricevinto de la respondo.

Tamen, la historiisto ne subtenas la ideon, ke Konstanteno la 3-a malakceptis la monotelitismon de sia patro. Skribaĵoj de Maksimo la Konfesprenanto eĉ tenas lin respondeca pri politiko de subpremo kontraŭ Monofizitismo, kiam li ekscias, ke monaĥinoj fuĝantaj el invadita Egiptujo al bizanca Afriko provas disvastigi ĉi tiun formon de kristanismo tie, tio kion Konstanteno la 3-a kondamnas.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj la 3-an de majo
Kategorio:Mortintoj la 25-an de majo
Kategorio:Naskiĝintoj en 612
Kategorio:Mortintoj en 641
Kategorio:Naskiĝintoj en la 7-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 7-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Romo
Kategorio:Mortintoj en Romo
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo