open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hobojo de amoro

eta|400px|Moderna hobojo de amoro de F. Lorée, Parizo
La **hobojo de amoro** (france hautbois d'amour, itale oboe d'amore) estas la aldinstrumento en la familio de la hobojo. Ĝi estas agordita en *a*, do etan pli tercion malalte ol la hobojo. Ĝia sonkoloro estas pli milda ol tiu de la hobojo, sed ne tiel milda kiel tiu de la angla korno. Tiun ĉi sonkoloron grave influas ĝia piroforma sonpeco je la finaĵo. Oni uzis ĝin ĉefe en la baroko, kaj tiam precipe Johann Sebastian Bach kaj Georg Philipp Telemann. Povas okazi, ke oni uzas ĝin ankaŭ en modernaj simfoniorkestroj, sed nur relative malofte (ekz. en la *Sinfonia domestica* de Richard Strauss aŭ en *Bolero* de Maurice Ravel).

La hobojo de amoro reprezentis ekde la frua 18-a jarcento la aldpozicion, dum kiam la hobojo mem estas sopraninstrumento. La tenorpozicion reprezentis la hobojo de ĉaso (*taille de hautbois*), kiu pluevoluiĝis al angla korno. Tion oni tamen ne komprenu jene, ke oni formis ensemblojn el po unu hobojo, hobojo de amoro, hobojo de ĉaso kaj fagoto, sed se oni enmetis la hobojon de amoro, tiam kutime *anstataŭ* la hobojo, kaj nepre ankaŭ pare - ĉefe tiam, se la tonalo tion sugestis.

## Utiligado en la muziko 
J. S. Bach uzis la hobojon de amoro soloe en la konĉerto en A-maĵora por hobojo de amoro, arĉoj kaj kontinua baso (BWV 1055), Antonio Lotti en la konĉerto A-maĵora por hobojo de amoro, arĉoj kaj kontinua baso kaj G. P. Telemann en la konĉerto e-minora por hobojo de amoro, arĉoj kaj kontinua baso (TWV 51:e2).

En la ĉambromuziko ĝin uzis (verŝajne Johann Gottlieb Graun): A-maĵora por hobojo de amoro, violono kaj kontinua baso. Ravel enmetas ĝin en la orkestron je sia komponaĵo Bolero.

## Literaturo 
* Gifford, Virginia S.: *Music for oboe, oboe d’amore and English horn*: a bibliography of materials at the library of Congress. - Westport, Conn. : Greenwood, 1983. - ISBN 0-313-23762-X

Kategorio:Blovinstrumentoj
Kategorio:Lignaj blovinstrumentoj
Matilda de Bulonjo

**Matilda de Bulonjo** (n. ĉirkaŭ 1105, m. la 3-an de majo 1152) estis grafino de Bulonjo kaj la edzino de reĝo Stefano de Anglio.

Ŝi naskiĝis en Bulonjo kaj estis filino de Eŭstako la 3-a de Bulonjo kaj Maria de Skotlando (filino de Malkolmo la 3-a kaj Sankta Margareta de Skotlando), kaj, tra sia patrino, devenis de anglosaksaj reĝoj de Anglio. Ŝi estis kuzino de imperiestrino Matilda, la malamiko de Stefano.

En 1125 ŝi edziĝis al Stefano de Blois, Grafo de Mortain kaj nepo de Vilhelmo la 1-a de Anglio. Ĉirkaŭ tiu jaro mortis ŝia patro, kaj ŝi kaj Stefano iĝis kunregantoj de la graflando de Bulonjo. Henriko la 1-a donis al ili loĝejon en Londono. Antaŭ la morto de Henriko, Matilda naskis du infanojn, Baldueno kaj Matilda, sed verŝajne ambaŭ mortis infane.

En 1135 mortis Henriko la 1-a, kaj Stefano rapidis al Anglio por pretendi la anglan tronon, gajnante la subtenon de la plejparto de la anglaj nobeloj. Matilda gravedis, kaj sekvis sian edzon nur post la nasko de tria ido, Eŭstako la 4-a.

En 1139 komenciĝis longa enlanda milito en Anglio, inter Stefano kaj imperiestrino Matilda. Matilda de Bulonjo forte subtenis sian edzon. Post la katastrofa Batalo de Lincoln (1141), kiam Stefano estis kaptita, ŝi kunigis armeon, sieĝis la imperiestrinon kiu mem sieĝis Henrikon de Blois, la fraton de Stefano, forpelis la imperiestrinon, kaj kaptis ŝian fraton Roberton.

Ŝi mortis pro febro en Kastelo Hedingham, Essex kaj entombiĝis en Abatejo Faversham, kiun ŝi kaj Stefano fondis en 1148.

Stefano kaj Matilda de Bulonjo havis kvin infanojn:
* Baldueno (m. antaŭ 1135)
* Matilda (kiu mortis infane)
* Eŭstako la 4-a (ĉ. 1130 - 1153)
* Vilhelmo la 1-a (ĉ. 1137 - 1159)
* Maria (1136-1182)

Kategorio:Mortintoj en 1152
Kategorio:Historio de Anglio
Kategorio:Grafoj de Bulonjo
Divi Kervella

**Divi Kervella** (naskiĝis en 1957 — mortis la ) estas franca verkisto, filo de Frañsez Kervella kaj Ivetig an Dred-Kervella. Verkante en la bretona lingvo, li kreis kaj tradukis interalie:
* multajn librojn por infanoj;
* bildstriojn (li estas tradukisto de la aventuroj de Tinĉjo, Asteriks, kaj «le Chat» (2006) en la bretona lingvo);
* leksikografiajn librojn kiel ekzemple *Vortoj de la bretonaj slangoj*;
* lernolibron pri la bretona lingvo (ĉe Assimil en 2005).

Li kunlaboras kun la Oficejo de la Bretona Lingvo.

## Verkaĵoj 
* *Le breton de poche  - Langue de base Français - Langue enseignée Breton*, Assimil, 2001
* *Le breton sans peine*, Assimil, 2005
* *Emblèmes et symboles des bretons et des celtes*. Coop Breizh. 1998 kaj 3 altraj eldonoj.
* *Légendaire celtique*. Coop Breizh. Kune kun Erwan Seure Le Bihan, 2001.
* ''Geriaoueg luc'hajoù ar brezhoneg, Vocabulaire argotique breton'', An Alarc'h Embannadurioù, 2003
* (kune kun Mikael Bodlore-Penlaez) *Guide des drapeaŭ bretons et celtes*, Yoran Embanner, 2008, .
* (kune kun Mikael Bodlore-Penlaez) *Atlas de Bretagne / Atlas Breizh*, Coop Breizh, 2011, .

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Bretonlingvaj verkistoj
Dukolora hirundo

La **Dukolora hirundo**, *Tachycineta bicolor*, estas migranta paserina birdo el la familio de hirundedoj (*Hirundinidae*). En la angla ĝi nomiĝas Tree Swallow (Arbohirundo), ĉar ĝi nestumas foje ene de arbotruoj.

## Disvastiĝo 
Ĝi reproduktiĝas en Nordameriko kaj vintrumas en Meksiko, Centrameriko kaj Karibio. Ĝi estas tre rara varianto al okcidenta Eŭropo.

## Aspekto 
maldekstra|eta|Tachycineta bicolor
Tiu hirundo mezaveraĝe estas 13.5 cm longa kaj peza ĉirkaŭ 20 g. La beko estas eta. La plenkreskulo de Dukolora hirundo havas **brilajn bluverdnigrecajn suprajn partojn, tre blankajn subajn partojn** (el la beko suben), kaj iom forkoforman voston. La kontrasto inter ambaŭ partoj estas tre rimarkinda pro la pura blanko de la subaj partoj kaj la malhelo de la supraj; de tie devenas la esperanta kaj la scienca latina nomoj. Fakte la distribuo de la bluo kaj nigro ne estas homogena, sed laŭ la partoj: tiele la frunto, krono kaj sub kaj malantaŭ la okulo estas pli bluaj, dum la nuko kaj flugilplumoj estas pli nigraj kaj masko komponita de beko, alokula strio kaj okulo estas tute nigra kiel dividilo inter la bluaj supraj partoj kaj la blankega gorĝo kaj la aliaj subaj partoj. La kruroj estas rozkoloraj kaj la ungoj nigrecaj. La ino kutime havas pli senkolorajn kolorojn ol la masklo, ofte pli verdeca ol la pli blua masklo. La plumaro de junuloj estas pli simple grizbruna supre kaj povas havi nuancojn de griza brustozono.

## Reproduktado 
La Dukolora hirundo nestumas en naturaj aŭ artefaritaj kavaĵoj ĉe akvo kaj ofte troviĝas en grandaj aroj. Ili facile akceptas uzi nestoskatolojn, inklude tiujn konstruitajn por blubirdoj.

eta|maldekstra|200px|Seksumantaj Dukoloraj hirundoj.

La nesto de Dukolora hirundo konsistas el nombraj tavoloj de herberoj kaj fajnegajn bastonetojn kaj ĝi estas kovrita de grandaj plumoj de aliaj specioj. La ino demetas 4 al 7 blankajn ovojn kaj kovas ilin nur ŝi. Eloviĝo okazas post ĉirkaŭ 14 tagoj kaj elnestiĝo post pliaj 16-24 tagoj. Dum kovado kaj idozorgado plenkreskuloj ofte atakas entrudulojn (inklude scivolemajn homojn) por sekurigi la nestareon. Oni scias ke la Dukolora hirundo luktokaptas plumojn dumfluge, eble por pariĝada ceremonio aŭ simple kiel ludo.

Ĉe Dukolora hirundo kutime okazas nur unika ovodemetado, sed ili povas klopodi duan se la unua malsukcesas frue en la sezono. Oni scias pri kazoj de du sinsekvaj sukcesaj ovodemetadoj en unu sezono.

Ili manĝas ĉefe insektojn, foje suplementitaj de eta kvanto de frukto. Ili estas elstaraj flugantoj kaj elsaltas el ripozejo kaj akrobate kaptas insektojn en siaj bekoj dumfluge.

eta|dekstra|254px|Masklo de Dukolora hirundo.

## Referencoj
*  Malplej zorgiga

## Ekŝteraj ligoj 
* Dukolora hirundo  - USGS Patuxent Birdidentigejo
* Infromaro pri specio Dukolora hirundo, Laboratorio Cornell de Ornitologio
* Informaro kaj foto de Dukolora hirundo, Suddakota Birdoj kaj Birdumo
* Dukolora hirundo ĉe *Animal Diversity Web*
* Nestoskatoloj por Dukolora hirundo 
* Filmoj de Dukolora hirundo ĉe Interreta Birdokolekto
* Fotaro  VIREO

Kategorio:Hirundedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Provinco Lorestano

eta|
eta|Daribagh-Sad
La **provinco Lorestano** aŭ *Luristano* - ,  - estas unu el tridek provincoj en la nuntempa ŝtato Irano. Ĝia administra centro estas la urbo Khoramabado, kie ankaŭ troviĝas la historia fortikaĵo *Falak-ol-Aflak*. La provinco kovras areon de  kvadrataj kilometroj kaj laŭ la stato de oktobro 2006 havis  loĝantojn. Ĝi troviĝas en la okcidento de la regno.

La plej grandaj urboj estas Ĥoramabado, Boruĝerd, Aligudarz, Dorud, Kuhdaŝt, Azna, Delfan, Selseleh kaj Pol-e-Doĥtar.

La nomo de la provinco laŭvorte signifas "lando de la luroj“.

## Administra divido 
La provinco konsistas el naŭ distriktoj:
* Alaŝtar
* Aligudarz
* Azna
* Boruĝerd
* Dorud
* Khoramabado
* Kuhdaŝt
* Nurabad
* Pol-e Doĥtar

## Geografio 
### Situo 
eta|La distriktoj de la provinco
eta|Azna
Lorestano de la nordokcidento ĝis la sudoriento ampleksas longon de 640 kilometroj kaj larĝon de inter 160 kaj 180 kilometroj. La teritorio estas tre monteca. La montoĉeno Zagros de la nordokcidento ĝis la sudoriento pejzaĝe difinas la provincon. La plej granda montopinto nomiĝas *Oŝtoran Kuh* kaj altas 4050 metrojn, la plej malaltaj valoj troviĝas en alto de 500 metroj super la marnivelo.

Pluraj gravaj riveroj de Irano fontas en la montara pejzaĝo de la provinco: *Cajandeh Rud*, *Ĝarahi*, *Karun*, *Diks, Abi* kaj *Karĥeh*. Ekzistas multaj fekundaj valoj kaj montetoj. La klimato estas humide kontinenta.

### Klimato 
En la provinca ĉefurbo en jara averaĝo falas 530&nbsp;mm da pluvo kaj en la montaro ĝis 1270&nbsp;mm. La monatoj junio ĝis septembro estas relative sekaj. La temperaturoj en la provinca ĉefurbo altas inter 12 kaj 32&nbsp;°C somere kaj inter −2 kaj 8&nbsp;°C vintre.

## Historio 
Lorestano estas inter la plej malnovaj regionoj de Irano. Ekde la 4-a jarmilo a.K. pruveblas homaj setlejoj ĉi tie. La teritorio unue estis sub la regado de la sumeranoj, poste de la regno Elam, ĝis la persoj ĉirkaŭ la jaro 600 a.K. enmigris ĉi tien. Lorestano poste apartenis al la persaj regnoj de la aĥemenidoj, la partoj kaj la sasanidoj.

Dum la jaro 660 p.K. la araboj konkeris la regionon kaj pli poste la persoj rekonkeris ĝin. La nuntempaj loĝantoj de la provinco plejparte apartenas al la popolo de luroj. Oni supozas, ke ili enmigris ĉi tien de la regiono de la Kaspia Maro. Plue en Lorestano ankoraŭ vivas signifaj grupoj de baĥtiaroj kaj kurdoj. Inter la 12-a kaj 15-a jarcentoj la provincon regis kurda regno.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo 
* retejo de la provinca organizo pri kultura heredaĵo
* informa retejo pri la regiono 
* lorestan music.com retejo pri la tradicia muziko de Lorestano

Lorestano
Provinco Farso

La **provinco Fars** (), plene esperantigite **provinco Farso**, estas unu el tridek provincoj en la nuntempa ŝtato Irano. Ĝia administra centro estas la urbo Ŝirazo.  La provinco kovras areon de  kvadrataj kilometroj kaj laŭ la stato de oktobro 2006 havas  loĝantojn. Ĝi troviĝas centre en la sudo de la ŝtato kaj jam antaŭ 3 000 jaroj estis la kerno de la Persa Imperio. Du potencaj antikvaj persaj dinastioj devenis de ĉi tie: la aĥemenidoj (8-a jarcento a.K., laŭ iuj historiistoj 559, ĝis 330 a.K.) kaj la sasanidoj (224 bis 651).

## Administra divido 
La provinco konsistas el 23 distriktoj:

eta|
eta|

## Geografio 
Kvankam Fars "nur" estas unu el la 30 nunaj administraj unuoj de Irano, ĝi ampleksas 10 procentojn de la ŝtata teritorio. La provincaj limoj estas de ĉirkaŭ 400 kilometroj ĝis ĉirkaŭ 1000 kilometroj sude de Teherano inter la montaroj Kuhrud kaj Zagros, kiuj altas ĝis 4.300 respektive 4.500&nbsp;metrojn – la klimato inter la du montaroj estas relative agrabla kaj milda. La plej granda parto de la loĝantaro estas persoj, luroj kaj kaŝgajoj. Krom ili en la loĝantaro ankaŭ ekzistas signifaj grupoj de kurdoj, baĥtiaroj kaj turkmenoj.

## Vidindaĵoj 
La centre en la provinco situanta urbego Ŝirazo estas inter la plej belaj historiaj urboj de Irano kaj pro sia milda klimato konatas pro sia ĝardena kulturo. Aparte variaj floroj kultiviĝis en la urbo, kaj aparte famas pluraj en la urbo nove kultivitaj specoj de rozoj. Ĉe la montaj deklivoj ĉirkaŭ la urbo estas multaj vitejoj. La okangula pavilono de la "persa muzeo" priskribas la regionon kaj siajn dinastiojn de regintoj.

En Ŝiraz urborande entombiĝis du el la plej famaj poetoj de Persio en elegantaj maŭsoleoj: Hafiz (1320 ĝis 1398) kaj Sadio (1184 ĝis 1282). En la urbo ankaŭ laboris la matematikisto kaj astronomo *Omar Ĉajjam*.

Sur altebenaĵo 50 kilometrojn nordoriente situas Persepolis, la antikva ĉefurbo de la Persa Imperio. La urbo fondiĝis de Dario la 1-a dum la 6-a jarcento a.K., sed dum la jaro 331 a.K. bruldetruiĝis fare de la armeo de Aleksandro la Granda. De la palacoj, la Apadana-kolonaro kaj aliaj historiaj konstruaĵoj sur granda platformo ankoraŭ multo videblas. Ankaŭ la ankoraŭ pli malnova rezideja urbo Pasargado situas en la regiono Fars. La antikvaj limoj de Fars limis al la persaj provincoj Jazd kaj Ĥorasan, la centroj de la Zaratuŝtrismo respektive de la antikva scienco.

En Fars ankaŭ la dinastio de la *Buĝidoj* inter la jaroj 932 kaj 1062 iĝis potenca – origine tiu dinastio venis el Tabaristano borde de la Kaspia Maro.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Baserioj
* Persiaj Pordegoj
Baĥtiaroj

La **baĥtiaroj** - perse مردم بختیاری, *baĥtijari*, kurde Bextiyarî - estas etno en la sudokcidento de Irano. Ili dividiĝas en du ĉefajn grupojn, *Haft Lang* kaj *Ĉar Lang*. Malgranda parto ankoraŭ restas nomadoj kaj vivas de la paŝtado de bestoj. La taksoj pri la nombroj de baĥtiaroj tre diversas - la retejo *etnologue.com* http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bqi
taksas nombron de 1.000.000 baĥtiaroj.

## Deveno 
La deveno de la baĥtiaroj pridisputatas. Laŭ la etnologo *Lorimer* ilia lingvaĵo estas irana kaj la vivoregiono en altaj montoj malebligis miksiĝon kun aliaj etnoj kiel araboj kaj turkoj. *Iraj Afŝar*, same etnologo, aldonas, ke la tradiciaj vestaĵoj de baĥtiaraj virinoj havas grandan similecon kun tiuj de la zaratuŝtrismaj virinoj el la sasanida epoko, ke la lingvaĵo de la baĥtiaroj samas al la mezpersa lingvo de tiu epoko kaj ne havas arabajn aŭ turkajn influojn. Laŭ lia konvinko la baĥtiaroj devenas de tribo de la persoj, kiu dum la 7-a aŭ 6-a jarcento a.K. miksiĝis kun la enloĝantoj de la tiama regno Elam.

Iuj grekaj etnologoj supozas, ke la baĥtiaroj havus makedonan devenon kaj kun Aleksandro la Granda venis al Irano. Ĉar la persoj tiam diris, ke la grekoj ne venkis la batalon kontraŭ la Persa Imperio, sed nur havis bonŝancon (perse *baĥt*), ili ricevis la nomon "baĥtiaroj", "la bonŝanculoj" aŭ "la feliĉuloj". Tamen granda parto de la historiistoj simple opinias, ke la etno devenas de la baktroj (perse *baĥtari*), kiuj migris al la Zagros-Montaro.

## Lingvo 
La lingvo de la baĥtiaroj, la baĥtiara, konsideriĝas parto de la lura dialektaro de la irana lingvaro. La baĥtiara ĉefe paroliĝas en la iranaj provincoj Ĉahar Mahal kaj Baĥtijari, Lorestano, Ilam, Kohkilujeh kaj Bujer Ahmad kaj en partoj de Ĥuzestano kaj la provinco Isfahano.

## Krome 
Multaj signifaj iranaj politikistoj, ekzemple *Mohamad Mosadegh* kaj *Sardar Asad*, havas baĥtiarajn radikojn. La etno ankaŭ estas parto de la nomo de la irana provinco Ĉahar Mahal kaj Baĥtijari. Internacie konatas aparte *Soraja Esfandijari Baĥtijari*.

## Literaturo 
* Nohsen Rarsani: ''Lamentations chez les nomades bakhtiari d'Iran* ("lamentoj ĉe la baĥtiaraj nomadoj de Irano"). Parizo 2003.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la baĥtiara societo de Norda Ameriko (angle) 
* informejo pri la baĥtiaroj (angle kaj perse) 
* pri la baĥtiara lingvo en la retejo *ethnologue.com'' (angle)

## Referencoj 
## Vikipedia projektaro 
10px|maldekstra **testa vikipedio en la baĥtiara lingvo**

Kategorio:Etnoj en Azio
Šivetice

eta|dekstra|330ra|Šivetice situas en la plej griza regiono

**Šivetice,** hungare **Süvete** (ŝuvete) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Revúca.

## Bazaj informoj 
* Areo: 8 km²
* Supermara alteco: 232 m
* Loĝantaro: 390
* Poŝtkodo: 049 14
* Aŭtokodo: RA
* Telefonprefikso: 58

## Situo 
Šivetice situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Revúca troviĝas 18 km-ojn.

## Historio 
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1262 en formo *"Sueta"*. En la 17-a jarcento la turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1710 pesto, en 1860 incendio okazis. En 1828 oni nombris 77 domojn kaj 588 homojn. La loĝantoj faris ceramikaĵojn konatajn tutlande. En 1910 loĝis en Süvete 375 da homoj, (240 slovakoj, 105 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Süvete apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Nagyrőce, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj regionoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Šivetice 398 da homoj, (353 slovakoj, 24 ciganoj, 8 hungaroj, 3 ĉeĥoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika romanika ronda preĝejo omaĝe al Sankta Margareta el la 13-a jarcento ĉirkaŭita per defenda muro, en 1750 pligrandigita
* luterana klasikisma preĝejo de 1785, turo alkonstruiĝis en 1831
* baroka ligna sonoriloturo de 1750

Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca
Kunsthalle (Hamburgo)

eta|Fasado de la artgalerio
La ***Hamburger Kunsthalle***, aŭ esperante **Artgalerio de Hamburgo**, estas arta muzeo lokita en Hamburgo, Germanio.

Ĝi konsistas el tri kunligitaj konstruaĵoj. La unua estis konstruita inter 1863 kaj 1869 de la arkitektoj Georg Theodor Schirrmacher kaj Hermann von der Hude. La aliaj estis starigitaj en 1919 kaj 1997.

## Pentraĵoj 
La muzeo entenas sufiĉe gravan kolekton da pentraĵoj de la 19-a jarcento, interalie verkojn fare de Max Liebermann, Lovis Corinth, Philipp Otto Runge, Caspar David Friedrich kaj Adolf Menzel. Unu el la tri konstruaĵoj estas tamen dediĉita al moderna arto.

### Bildoj el la 19-a jarcento 

Image:Philipp Otto Runge - Die Hülsenbeckschen Kinder.jpg|Philipp Otto Runge: *La infanoj Hülsenbeck*, 1805–1810
Image:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg|Caspar David Friedrich: *Der Wanderer über dem Nebelmeer*, 1818
Image:Caspar_David_Friedrich_-_Das_Eismeer_-_Hamburger_Kunsthalle_-_02.jpg|Caspar David Friedrich: *Das Eismeer*, 1823/24
Image:Wilhelm Maria Hubertus Leibl 008.jpg|Wilhelm Leibl: *Tri virinoj en la preĝejo*, 1891

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo

Kategorio:Muzeoj pri arto
Kategorio:Muzeoj en Hamburgo
John Lewis Gaddis

[eta|320px|John Lewis Gaddis kun la usona prezidento [George W. Bush kaj ties edzino Laura Bush. (10-a de novembro 2005).]]
**John Lewis GADDIS** estas profesoro pri militista kaj marmilitista historio en la universitato Yale. Li naskiĝis en Cotulla (Teksaso) en 1941. Li cetere fariĝis eminenta historiisto de la malvarma milito, kaj estis elektita kiel la "*Dekano de la Historiistoj de la Malvarma Milito*" de la gazeto *The New York Times*.

Gaddis verkis biografion pri la 20-a jarcenta politikisto George F. Kennan.

Kategorio:Usonaj historiistoj
Vaganto super Nebulmaro

***Vaganto super Nebulmaro*** (germane *Der Wanderer über dem Nebelmeer*) estas pentraĵo plenumita ĉirkaŭ la jaro 1818 de la germana romantikista pentristo Caspar David Friedrich. Ĝi estas kutime rigardita kiel la plej fama majstroverko de tiu artisto, kaj iasence fariĝis ikono de la romantikisma movado.

La pentraĵo bildigas viron, eble Friedrich mem, starante pinte de alta monto. Videblas nur lia dorso (kutima efekto en la verkaro de tiu artisto). La homo staras antaŭ granda amaso da nebulo. Ankaŭ estas vico da gigantaj montoj en la fono. La plej granda parto de la pentraĵo estas tamen kovrita de la ĉielo.

La bildo estas posedaĵo de Kunsthalle Hamburg, kie ĝi estas ekspoziciata.
Kenneth Clark

**Kenneth MCKENZIE CLARK** (n. la 13-an de julio 1903 - m. la 21-an de majo 1983), barono Clark, estis brita verkisto, muzeo-direktoro kaj produktoro de televida serio. Li fariĝis unu el la plej gravaj arthistoriistoj de sia generacio.

En 1961, kvin jarojn post John Pope-Hennessy kaj unu jaron antaŭ Anthony Blunt, Kenneth Clark akiris la katedron Slade en la universitato de Oksfordo. Ĝi estis kromnomita "katedro John Ruskin" omaĝe al ties unua proprietulo.

Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Britaj arthistoriistoj
Acatlán de Juárez

**Acatlán de Juárez** estas unu el la 124 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Acatlán de Juárez*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 002.

## Geografio 
**Acatlán de Juárez** apartenas al la regiono Centro kiu situas, kiel jam diras la nomo, en la centro de la subŝtato Jalisco (la ĉefa urbo estas Guadalajara). Al tiu regiono entute apartenas 14 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 22540 loĝantojn. El tiuj estis 12084 viroj kaj 10456 virinoj. La komunumo havas surfacon de 176,85&nbsp;km². La meza alteco estas 1370 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 20,5 C. En la komunumo estas 714,7&nbsp;mm da precipitaĵo jare. eta|maldekstra|270px|Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.

## Sociogeografio 
En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 5625 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 5230 estis alfabetoj kaj 384 analfabetoj. Do 7,3 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 5977 virinoj. El tiuj estis 5498 alfabetoj kaj 470 analfabetoj. Do 8,5 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Acatlán de Juárez vivis 15903 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 4 indiĝenoj. Tio signifas ke en la koncerna jaro 0,29 % de la loĝantaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Acatlán de Juárez  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()
*Acatlán de Juárez en la oficiala retpaĝo ()

Kategorio:Komunumoj de Jalisco
Muzeo Munch

[eta|dekstra|300px|La muzeo en [2005.]]
La **muzeo Munch** (norvege *Munchmuseet*) estas muzeo lokita en Oslo, la ĉefurbo de Norvegio. Ĝi estas dediĉita al la verkoj kaj vivo de la pentristo Edvard Munch.

La muzeo estis financita danke al la enspezoj de la oslaj municipaj kinejoj, kaj estis oficiale inaŭgurita en 1963 por celebri la 100-an datrevenon de la naskiĝo de la pentristo. Ĝia kolekto konsistas el verkoj kaj variaj artaĵoj heredigitaj de Munch al la municipo de Oslo. Estas krome aliaj verkoj donitaj de lia fratino Inger Munch aŭ akiritaj per interŝanĝoj de duplikaĵoj, ktp... La muzeo konsekvence prezentas hodiaŭ pli ol unu duonon de la tuta verkaro de la artisto, tio estas 1&nbsp;000 pentraĵoj, 2&nbsp;240 libroj, ses skulptaĵoj kaj aliaj variaj aĵoj.

Munch
Kategorio:Oslo
Kategorio:Muzeoj fonditaj en 1960-1969
Ivan Ŝiŝkin

[eta|200px|Portreto de Ŝiŝkin fare de [Ivan Kramskoj, 1873.]]
**Ivan Ivanoviĉ ŜIŜKIN** (; n. en 1832 - m. en 1898) estis rusa pentristo de la 19-a jarcento.

Li travivis sian junaĝon en la sovaĝaj regionoj de la montaro Uralo kaj de la rivero Volgo, kaj poste studadis dum kvar jaroj pentradon, skulptarton kaj arkitekturon en Moskvo. Li sekve laboris ekde 1856 ĝis 1860 en la Imperia Arta Akademio de Sankt-Peterburgo, kie li fariĝis tre estiminda artisto kaj gajnis ormedalon. Kvin jarojn poste, Ŝiŝkin mem fariĝis membro de tiu akademio, kaj poste profesoro.

Ŝiŝkin plej famiĝis pro siaj pejzaĝoj, kiuj estas mirinde realistaj kaj senpekaj.

## Kelkaj verkoj 

Dosiero:Utro v sosnovom lesu.jpg
Dosiero:Ivan Ivanovich Shishkin - Rye field, 1878.jpg
Dosiero:Iwan Iwanowitsch Schischkin - Rain in an Oak Forest.jpg

Kategorio:Rusiaj pentristoj
Kategorio:Pejzaĝistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1832
Kategorio:Naskiĝintoj en Tatarstano
Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Arĥip Ivanoviĉ Kuindĵi

[eta|250px|dekstra|Portreto de Arĥip Ivanoviĉ Kuindĵi fare de [Viktoro Vasnecov, 1869.]]
**Arĥip Ivanoviĉ KUINDĴI** (; (n. la 27-an de januaro 1842 - m. la 24-an de julio 1910) estis rusa pejzaĝisto kaj pentristo.

Li naskiĝis en januaro 1841 en Mariupol (en hodiaŭa Ukraino), sed travivis sian junaĝon en la urbo Taganrog. Li estis edukita ene de malriĉa familio: lia patro, Ivan Kristoforoviĉ Kuindĵi, estis greka ŝuisto.

En sia plej matura periodo, Kuindĵi celis esprimi la plej taŭgajn lumojn por ĉiu pejzaĝo de naturo. Li uzadis altajn horizontojn kaj intensajn kolorojn por krei panoramajn vidojn.

## Kelkaj verkoj 

Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 008.jpg
Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 005.jpg
Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 001.jpg

Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 006.jpg
Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 004.jpg
Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 002.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Arkadi Aleksandroviĉ Rilov

## Fontoj 
* V.S. Manin *Arkhip Ivanovich Kuinji*, Leningrad, 1990, ISBN 5-7370-0098-2

Kategorio:Rusiaj pentristoj
Kategorio:Ukrainaj pentristoj
Kategorio:Pejzaĝistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio
Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Andreas Aubert

**Fredrik Ludvig Andreas Vibe AUBERT** (n. la 28-an de januaro 1851 - m. la 10-an de majo 1913) estis norvega arthistoriisto. Aubert precipe studis la verkojn de Edvard Munch, Puvis de Chavannes, Arnold Böcklin, Max Klinger, Gabriel von Max, kaj Vilhelm Hammershøi. Ĉiuj tiuj artistoj estis laŭ li "*neŭrasteniaj*", ĉar liaj verkoj analizendas laŭ psikologia vidpunkto.

Li ludis gravan rolon por rehonorigi kaj repopularigi la germanan romantikistan pentriston Caspar David Friedrich fine de la 19-a jarcento.

## Fontoj 
* Mosley, Philip. *Rodenbach, Georges: Critical Essays*. Fairleigh Dickinson University Press, 1996, p.&nbsp;158 (note 33). ISBN 0838635881.

Kategorio:Norvegaj arthistoriistoj
ARTnews

***ARTnews*** (originale ***American Art News***) estas usona arta gazeto fondita en 1902. Ĝi nuntempe vendas pli ol 200&nbsp;000 ekzemplerojn de ĉiu eldono. La nuna ĉefredaktisto estas Milton Esterow.

En sia artikolo titolita "*La Abstrakta Sublimo*", origine publikigita en 1961 en ARTnews, la arthistoriisto Robert Rosenblum proponis komparadon inter la romantikismaj pejzaĝoj de Friedrich kaj de Joseph Turner kun la abstraktaj, ekspresionismaj pentraĵoj de Mark Rothko.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo

Kategorio:Artaj gazetoj
Museum der bildenden Künste

La ***Museum der bildenden Künste*** (esperante "Muzeo pri Plastikaj Artoj") estas muzeo lokita en Leipzig (Saksio, Germanio).

La ekspozicia areo kovras 7&nbsp;000 m², kaj la kolekto de la muzeo entenas 3&nbsp;500 pentraĵojn, 1&nbsp;000 skulptaĵojn kaj 60&nbsp;000 aliajn grafikajn artaĵojn, ekde malfrua Mezepoko ĝis la 20-a jarcento.

La kolekto baziĝas sur la inventaro de la Städtisches Museum de 1848. Ekde la 4-a de decembro 2004, la muzeo situas apud Sachsenplatz (Katharinenstraße 10). La nova konstruaĵo kostis 74,5 milionojn da eŭroj.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo

Kategorio:Muzeoj en Lepsiko
Kategorio:Muzeoj pri arto
Blut und Boden

eta|La simbolo de la Organizo por Agrikulturo kaj Agrikultura Politiko, kiu kombinas la partiajn simbolojn de la aglo, svastiko kun glavo kaj aveno.
***Blut und Boden*** (esperante "Sango kaj Grundo") aludas al parto de la nazia ideologio, laŭ kiu nacieco dependas de nia antaŭularo kaj de nia patrolando. Ĝi celas celebri la rilaton inter popolo kaj la lando, kiun ĝi okupas kaj kultivadas. Ĝi cetere alte estimas la virtojn de kampara vivo, kontraste al urba vivmaniero. Tiu germana esprimo estis inventita fine de la 19-a jarcento, enkadre de nacia romantikismo.

Richard Walther Darré popularigis la frazon, kiam fondiĝis Nazia Germanio (*Neuadel aus Blut und Boden*, 1930). La Reichserbhofgesetz de 1933 sekve oficialigis tiun teorion.

Kategorio:Naziismo
Luminismo

**Luminismo** (angle *Luminism*) estas usona pejzaĝisma arta movado, kiu aperis en la 1850-aj jaroj kaj daŭris ĝis la 1870-aj jaroj. La membroj de tiu skolo emis krei multajn lumefektojn en siaj pejzaĝoj, per aera perspektivo, evitante tro abruptajn penikmovojn. La luminismaj pejzaĝoj emfazas kvietecon : ili ofte bildigas kvietan, respegulantan akvon kaj dolĉan ĉielon.

La vorto *luminism* estis kreita en la 20-a jarcento de arthistoriistoj por priskribi tiun 19-an jarcentan usonan pentradstilon, kiu unue disvolviĝis kiel branĉo de la skolo de la rivero Hudsono. La artistoj de tiu movado ne mem aludis al si per tiu vorto.

## Ĉefaj usonaj luministoj 
* Fitz Hugh Lane (1804 – 1865)
* David Johnson (1827 – 1908)
* John Frederick Kensett (1816 – 1872)
* James Augustus Suydam (1819 – 1865)
* Sanford Robinson Gifford (1823 – 1880)
* George Caleb Bingham (1811 – 1879)
* Martin Johnson Heade (1819 – 1904)
* Jasper Francis Cropsey (1823 – 1900)
* Frederic Edwin Church (1826 – 1900)

## Vidu ankaŭ 
* Radiismo

## Eksteraj ligiloj 
*  Artikolo pri luminismo en la ArtLex Art Dictionary 

Kategorio:Artaj movadoj
Kategorio:Ismoj
Muráň (distrikto Revúca)

**Muráň** (murAnj), hungare **Murányalja** [muranjalja], germane **Unter-Muran** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Revúca. La historia slovaka nomo estis **Podmuráň**. Pod, Unter kaj alja signifas: suba (subaĵo).
eta|maldekstre|Vido al Muráň

## Situo 
Muráň situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, fine de fervojo el Revúca. Revúca troviĝas proksime 8 km.

## Historio 
### Burgo 
La burgo estis unue menciita en la jaro 1271, kiun la husanoj okupis en la 15-a jarcento, baldaŭe Matiaso la 1-a reokupis ĝin. En 1644 Ferenc Wesselényi sukcese sieĝis la fortikaĵon. En 1666 grava kunsido de kremo de la hungaroj okazis, kie alianco okazis kontraŭ Habsburgoj. Emeriko Thököly dufoje okupis la burgon: en 1678 kaj en 1683. En 1702 incendio okazis, post unu jaro Francisko Rákóczi la 2-a senbatale akiris ĝin. Baldaŭe la burgo estis forlasita.

### Komunumo 
La vilaĝo naskiĝis en 1321 por servi la fortikaĵon. En la 16-a jarcento oni minis ferercon. En 1574 la turkoj, en 1610 Stefano Bocskay bruldetruis la vilaĝon. En 1710 pro pesto multe mortis. Ekde 1823 ceramikofarejo kaj segejo ekfunkciis. Post 5 jaroj oni nombris 140 domojn kaj 1213 homojn. En 1849 la hungaroj venkis la slovakojn. En 1910 loĝis en Murányalja 1117 da homoj, (846 slovakoj, 235 hungaroj, 2 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon Murányalja apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Revúca, poste al Ĉeĥoslovakio, fine inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1942 la judoj deportiĝis. En 2001 loĝis en Muráň 1250 homoj, (1230 slovakoj, 8 ciganoj, 4 ĉeĥoj, 3 hungaroj).
eta|Enirejo de burgo Muráň
eta|Vilaĝdomo de Muráň

## Vidindaĵoj 
* restaĵoj de la fortikaĵo sur montopinto 938 m-ojn alta
* katolika novgotika preĝejo omaĝe al Sankta Georgo de 1894
* kapelo omaĝe al Sepdolora Dipatrino de 1890
* paroĥo de 1801
* kastelo de Koháry-Coburg de 1793

## Famuloj 
En Murányalja naskiĝis:
* hungara episkopo János Danielik
* hungara oficisto József Danielik.

Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca
Atendante Godot

***Atendante Godot*** (france *En attendant Godot*, angle *Waiting for Godot*) estas teatraĵo fare de la dramisto Samuel Beckett, en kiu du roluloj atendadas homon nomitan Godot, kiu neniam alvenas. La foresto de Godot, sed ankaŭ multaj aliaj elementoj de la teatraĵo, ebligis plurajn interpretadojn fare de kritikistoj. La teatraĵo estis prezentita por la unua fojo en 1953 en la Théâtre de Babylone, kun Roger Blin kiel direktoro.[dekstra|eta|150px|Jorge Petraglia, Roberto Villanueva kaj Leal Rey en *Atendante Godot* en [Bonaero, Argentino en 1956.]]

Ĝi entenas du aktojn, kaj estis redaktita en la franca lingvo kaj en prozo en 1948. La teatraĵo enpreniĝis en la liston de la 100 (plej signifaj) libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde.

Kategorio:Teatraĵoj
Carl Friedrich Rungenhagen

**Carl Friedrich Rungenhagen** (* 27-an de septembro 1778; † 21-an de decembro 1851 en Berlino) estis germana komponisto kaj muzikinstruisto.

Rungenhagen membriĝis en 1801 en la Sing-Akademie zu Berlin kaj estis lernanto de Carl Friedrich Zelter. En 1815 li fariĝis vicdirektoro kaj jam tiutempe ne estis forimagebla el la muzika vivo de Berlino.

En 1833 li transprenis kiel sukcedanto la direktadon de la kantakademio. Ĉi tiu elekto per la membrokunveno ne estis malkontestata. Kunkandidato estis i.a. juna kaj esperplena lernanto de Zelter, Felix Mendelssohn Bartholdy, por kiu la malvenko je la baloto estus kaŭzo forlasi Berlinon kun sia familio, ĉar per la elekto de Rungenhagen oni preferintis establiĝinton. Eĉ la tre sukcesa rea prezentado de la Matthäus-Passion de Johann Sebastian Bach post ties morto, la 11-an de marto 1829 en la kantakademio, kiun la tiam dudekjara Felix tiel sukcese enstudintis kaj poste plurfoje prezentis, ne favoratigis lin dum la elekto – nek la fakto, ke la tuta familio Mendelssohn multajn jarojn kunagadis en la ĥoro de la kantakademio.

En sia funkcio kiel direktoro de la kantakademio Rungenhagen daŭrigis la revivigo de la muziko de Johann Sebastian Bach kaj sin dediĉis al la flegado de la oratorioj de Georg Friedrich Händel. La siatempan oratorion li tamen ne neglektis. Samtempe Rungenhagen aktivis kiel profesoro je la Reĝa Akademio de Artoj je Berlino (nomumita en 1843) kaj muzikinstruisto. Precipe menciindas liaj lernantoj Albert Lortzing, Stanisław Moniuszko, Karl Anton Eckert kaj August Conradi.

Rungenhagen komponis ĉefe sakralan muzikon, oratoriojn, kantatojn kaj lidojn.

## Literaturo (elekto) 
* Carl Friedrich Rungenhagen: ''„Nachrichten aus dem Leben und über die Musik-Werke Carl Maria von Weber's : mit dem sehr ähnlichen Bildnisse desselben“'', Berlin, Trautwein, 1824
* Paul Emil Henry: "Der Sing-Akademie gewidmet : „Worte gesprochen in der Sing-Akademie an dem Sarge des Herrn Direktors Carl Friedrich Rungenhagen Am 24. December 1851 Morgens von dem Prediger Dr. Henry. Mit einigen Beilagen und der von Schleiermacher am 18. Mai 1832 zum Gedæchtniss Carl Friedrich Zelter's in der Sing-Akademie gehaltenen Rede“'', . Berlin, Decker, 1852
* Nachlass C. F. Rungenhagen, Staatsbibliothek zu Berlin, Musikabteilung (Mediennummer BF000101747), 13 Bände (12 Bände eigene Kompositionen im Autograph), 88 Briefe, 2 Varia

Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Germanaj romantikaj komponistoj
Kategorio:Germanaj muzikpedagogoj
Bjalistoka urbodomo

La **bjalistoka urbodomo** estas malfrubaroka konstruaĵo en Bjalistoko konstruita en la jaroj 1745-1761 laŭ projekto de J. H. Klemm. Ĝi enhavas sonorilturon konstruitan de fondumo de Jan Klemens Branicki. Antaŭe la turon uzadis fajrobrigadistoj por gvati incendiojn; nuntempe ĉiutage tagmeze en la turo estas ludata la signalo de Bjalistoko.

eta|maldekstra|300px|
eta|maldekstra|300px|
La urbodomo neniam funkciis laŭ sia destino (kiel sidejo de la urbestraro). Komence en ĝi funkciis butikoj kaj vendejoj de diversaj varoj. Nuntempe en ĝi troviĝas Podlaĥia Muzeo (fako pri arkeologio kaj pri pola pentroarto) kaj la kafejo kaj restoracio *Esperanto*.

Dum la 2-a Mondmilito oni malkonstruis la urbodomon kaj anstataŭ ĝi planis starigi monumenton al Stalino. La plano ne sukcesis kaj en la jaroj 1954-1958 oni rekonstruis samloke la antaŭmilitan urbodomon. Ne rekonstruita restis apuda, longa domo, tiel nomata *urba pesilo* (konstruaĵo en kiu devis troviĝi ekzemploj de mezurunuoj) en kiu ankaŭ troviĝis butikoj. La lokon kie staris la pesilo oni markis nur per alikoloraj ŝtonoj en la surfaco de la foirplaco.

## Urbodomo kaj Esperanto 
La foirplaco antaŭ la urbodomo estis loko en kiu juna Ludoviko Zamenhof, vidanta malamikecon inter diverslingvanoj, ekhavis ideon estonte krei Esperanton. Kiel kelkjara knabo li verkis dramon *Babelturo* en kiu la titola turo, biblia simbolo de interhoma malkomprenemo, estis ekzakte la turo de bjalistoka urbodomo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
20px En la **Vikimedia Komunejo**: kafejo kaj restoracio *Esperanto* en Bjalistoko

Kategorio:Konstruaĵoj en Bjalistoko
Kategorio:Historio de Bjalistoko
Kategorio:Historiaj monumentoj en Bjalistoko
Kategorio:Urbodomoj en Pollando
Kategorio:Vizitindaĵoj en Bjalistoko
Johann Nepomuk Schelble

**Johann Nepomuk Schelble** (n. 16-an de majo 1789 en Hüfingen; m. 6-an de aŭgusto 1837 samloke) estis germana dirigento, kantisto kaj instruisto.
Kiel operkantisto li unue havis postenon en Stuttgart, kie li ankaŭ instruis je la Reĝa Muzikinstituto. Ekde 1813 li turneis tra Aŭstrio kaj Prusio, Vieno, Bratislavo Kaj Berlino.

En 1816 oni vokis Schelble kiel dirigento ĉe la muzikakademio en Frankfurto ĉe Majno. En 1819 li demetis preskaŭ ĉiujn postenojn kaj sindediĉis nur al la ĥoro Cäcilien-Chor, kiun li jaron antaŭe fondintis. Post Carl Friedrich Zelter kaj Felix Mendelssohn Bartholdy Schelble apartenas al la gravaj remalkovrintoj kaj patronoj de la muziko de Johann Sebastian Bach kaj per tio estis pioniro ĉe la fondado de la Bach-asocio.

## Verkoj 
* *"Ewige Ruhe" : Gebet für die Abgestorbenen. - Bonn : Simrock, 1823
* *Graf Adalbert* : opero
* *Deutsche Messe*

## Literaturo 
* *Oskar Bormann*: "Johann Nepomuk Schelble - Sein Leben, sein Wirken und seine Werke", Dissertation (1926)
* *Hans-Josef Fritschi'': "Johann Nepomuk Schelble - Ein Hüfinger als Gründer des Frankfurter Cäcilienvereins und Wiederentdecker Bachs", in: Almanach 1987, Heimatjahrbuch Schwarzwald-Baar-Kreis.

## Eksteraj ligiloj 
* Skiza biografio  

Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Germanaj muzikpedagogoj
Mortero

eta|Mortero inter brikoj
**Mortero** estas miksaĵo el kalko kaj sablo por kunigi ŝtonojn aŭ brikojn de konstruaĵo.

Laŭ Francisko Azorín **mortero** estas *Fluidaĵo de materialo kungluanta (gipso, kalko, cemento) kaj inerta (sablo, tero), uzata por kunfiksi brikojn, ŝtonojn, k.c., ĉe konstruado.* Li indikas etimologion el la latina *mortarium*, el *mordere* (mordi, preni). Kaj li aldonas la terminon *morteri*, por fari morteron; ŝmiri morteron.

## La antikva mortero 
eta|dekstra|Romia mortero ekspoziciita.
Oni uzis en Egiptujo en 3000 a.K. dum konstruado de la piramidoj koton miksitan kun pajloj, gipsan aŭ kalkan morteron por interligi la brikojn. Samtempe en Ĉinio oni uzis cementsimilan materialon dum konstruo de la Ĉina Granda Muro.

La grekoj uzis en 800 a. K. sur Kreto kaj Kipro morteron kirlita el kalko, kiu estis pli dura ol la mortero de la romianoj - nomata pucolano, pucolana cemento -, kiu estis nomata "rozkolora sablo" kaj estis el kalko, brikeroj, brikpolvo aŭ vulkana cindro. Ĝi estis minata apud Vezuvo kaj entenis aluminion, kiel ankaŭ nuntempe artefarita cemento. La romianoj uzis tiun morteron por vojoj, banejoj, la Baziliko, Koloseo, Panteono kaj por la romiaj akvoduktoj. En libro de Vitruvio (27), li traktis ankaŭ proprecojn de la mortero. (Oni trovis la libron "De architectura libri decem" en 1414 en svisa monaĥejo.)

Vidu ankaŭ artikolon: *Opus caementicium*.

## Mortero de la nuntempaj masonistoj 
Ĝi estas pretigita el miksaĵo de bonkvalita kalko (kalka hidrato), sablo, akvo.

La sablo estas preferinde rivera sablo, sed gravas ankaŭ la malgranda argila enteno. Oni ofte kribras la sablon.

Kutima miksturo: 10 litroj da akvo, 3 ŝovelaĵoj el kalko, 3 ŝovelaĵoj el cemento kaj 16 ŝovelaĵoj el sablo, atingante tiel krem-denson.

## Apliko 
Oni uzas ĝin por interligi la brikojn, glatsurfacigi la muron aŭ eĉ ornami ĝin kiel ĉe fresko. Tiam oni enkmiksas farbaĵon al la mortero.

## Notoj 
Kategorio:Materialoj
Kategorio:Konstruado
Das Märchen von der schönen Melusine

**Das Märchen von der schönen Melusine** (La fabelo pri la bela Meluzino), op. 32 estas koncertuverturo de Felix Mendelssohn Bartholdy kaj ekestis en la jaro 1833. Prezentado de la opero *Meluzino* de Conradin Kreutzer en Berlino (La libreto estis de Franz Grillparzer kaj celis muzikigon fare de Ludwig van Beethoven) instigis al Mendelssohn, komponi propran uverturon pri la materio.

La praprezentado de la prilaborita versio okazis en novembro 1835 en la Leipziger Gewandhaus. La publiko reagis iomete reteneme pri la verko, dum kiam la komponisto kaj muzikkritikisto Robert Schumann treege laŭdis ĝin.

## Pri la muziko 
La verko de Mendelssohn pritraktas la miton de la legendulino Meluzino. Ĉi tiu devas pasigi unu tagon semajne kiel sireno pro sia venĝo kontraŭ ŝia patro. Kiam ŝia edzo malkovras la sekreton, la sorto devigas ŝin teni ĉi tiun formon por la resto de ŝia vivo.

Mendelssohn mem diris, kontraŭe al Schumann, ke lia komponaĵo ne temas pri „ruĝaj koraloj kaj verdaj marbestoj, de magiaj kasteloj kaj profundaj maroj“; ĝi estas komprenenda prefere kiel priskribo de la etoso ol de la agado.

Kategorio:Orkestromuziko
Das Märchen von der schönen Melusine
Margat

eta|300px|Fortikaĵo Margat, tuta aspekto
eta|Ekstera muro
eta|Fortikaĵa korto
eta|Rezervejo
**Fortikaĵo Margat** (arabe قلعة المرقب) estas fortikaĵa ruino en Sirio, en provinco Tartus. Ĝi estis grava fortikaĵo de la krucmilitistoj. Krom la Krak des Chevaliers, ĝi estas la alia fortikaĵo en Sirio, en plej bona stato.

## Historio 
La fortikaĵo situas en bone defendebla, grava loko, ĉe montara masivo Djebel al Ansariye. Ĝi gardis la dezertan vojon de Tartus al Latakia kaj flankojn de la princlando Antioĥio al graflando Tripolis. La muslima enklavo de la asasinoj situis en la proksimo.

La fortikaĵo estis konstruita en 1062, ĝin konkeris en 1104 la Bizanca imperio. En la 12-a jarcento la posedantoj ofte ŝanĝiĝis inter kristanoj kaj muslimoj, ĝin damaĝis tertremoj en 1157, 1170 kaj 1186. La nuna formo de la fortikaĵo estis konstruita fare de la Johanita ordeno, ĝis 1205. La krucmilitistoj faris multajn militirojn de ĉi tie. La mamlukoj okupis la fortikaĵon en 1285.

La fortikaĵo servis por la mamlukoj, poste en la Osmana imperio por garnizonado de soldatoj.

## Vidu ankaŭ 
* Amin Maalouf

Kategorio:Kasteloj en Sirio
Muránska Huta

eta|dekstra|300px|Muránska Huta troviĝas en la plej griza parto
**Muránska Huta,** hungare **Murányhuta** (murAnjhuta) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Revúca.

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 km²
* Supermara alteco: 688-703 m
* Loĝantaro: 190
* Poŝtkodo: 049 02
* Aŭtokodo: RA
* Telefonprefikso: 58

## Situo 
Muránska Huta situas en valo de rojo, fine de tre mallonga sakovojo. Revúca troviĝas 6 km-ojn.

## Historio 
Ĉi tie vitrofarejo funkciis inter 1652-1670. La loko apartenis al Muráň. La setlejo estis unue menciita en la jaro 1691. La turkoj faris senhoma la vilaĝon dum 40 jaroj. En 1828 oni nombris tie 75 domojn kaj 622 loĝantojn, kiuj okupiĝis precipe pri forstrumado. En 1910 loĝis en Murányhuta 353 da homoj, (328 slovakoj, 8 hungaroj, 2 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Nagyrőce, poste al Ĉeĥoslovakio, fine inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Muránska Huta 212 da homoj, (201 slovakoj, 8 hungaroj, po 1 ĉeĥo kaj ukraino).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sanktaj Anĝeloj de 1831
* novbaroka kastelo el la 20-a jarcento

## Eksteraj ligiloj 
* Muránska Huta en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca
Analektoj

**Analektoj** (malnovgreke „kolektitaĵo“, "plukaĵo") estas kolekto de citaĵoj, poemoj, artikoloj aŭ eltiraĵoj el literaturaĵoj, kiel ekzemple la Analektoj de Konfuceo.

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Literaturaj nocioj
Analektoj de Konfuceo

**Analektoj de Konfuceo** (), la instrua konversacio, analektoj de Konfuceo, estas unu de la dektri klasikaĵoj de la kanona konfucea ĉina literaturo.

Ili estas tradukitaj de Wang Chongfang en Esperanton (1996).

## Bibliografio 
* Kong, Qiu. Analektoj de Konfuceo / el la ĉina trad. Wang Chongfang. 1-a eld. Beijing: Ĉina Esperanto-Eldonejo 1996, 113 p. ISBN 7-5052-0289-8
* Kungfutse: *Lun Yü. Gespräche* (germane). Aus dem Chinesischen übertragen und herausgegeben von Richard Wilhelm (Diederichs gelbe Reihe: China), Eugen-Diederichs-Verlag, Düsseldorf u. Köln 1980, ISBN 3-424-00622-X
* Konfuzius: *Gespräche (Lun-yu).* Aus dem Chinesischen übersetzt und herausgegeben von Ralf Moritz (Reclams Universal-Bibliothek Band 888), Philipp Reclam jun., Leipzig 1988, ISBN 3-379-00004-3, (Reclams Universal-Bibliothek Band 9656), Philipp Reclam jun., Stuttgart 1998, ISBN 3-15-009656-1
* Wojciech Jan Simson: *Die Geschichte der Aussprüche des Konfuzius (Lunyu).* Dissertation Universität Zürich, 2002 (Welten Ostasiens Band 10), Lang, Bern u. a. 2006, ISBN 3-03910-967-7

## Eksteraj ligiloj 
* Lunyu - Chinese Text Project
* Analektoj de Konfuceo  - Originala teksto kun angla traduko, www.chinese-wiki.com
* Angla traduko  de la University of Adelaide Library
* [Lunyu](http://www.zeno.org/Philosophie/M/Kong+Fu+Zi+(Konfuzius)/Lunyu+-+Gespr%C3%A4che) en la germana

Kategorio:Filozofio
Kategorio:Konfuceismo
Kategorio:Verkoj el la esperantigita ĉinlingva literaturo
Muránska Lehota

**Muránska Lehota** (hungare *Murányszabadi* (murAnjsabadi)) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Revúca. Ĝis 1899 la oficiala hungara nomo estis **Murány-Lehota**, poste pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis pli hungarecan nomon.

## Situo 
Muránska Lehota situas fine de sakovojo. Revúca troviĝas voje 12 km.
  
## Historio 
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1453 en formo *"Lehota"*. La vilaĝo longe apartenis al fortikaĵo de Muráň. La loĝantoj okupiĝis pri bredado de ŝafoj. En 1710 pro pesto mortis 137 da loĝantoj. En 1828 oni nombris tie 43 domojn kaj 481 loĝantojn, kiuj okupiĝis precipe pri karbeto kaj fandado de ercoj. En 1910 loĝis en Murányszabadi 295 da homoj, (234 slovakoj, 34 germanoj, 19 hungaroj, 8 rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Revúca, poste al Ĉeĥoslovakio, fine inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1942 la judoj deportiĝis. En 2001 loĝis en Muránska Lehota 249 da homoj, (233 slovakoj, 3 hungaroj).
 
## Vidindaĵo 
* romkatolika klasikisma preĝejo de 1826

Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca
Carl Leberecht Immermann

[eta|Carl Leberecht Immermann, gravuraĵo de [Franz Xaver Stöber, laŭ desegno de Carl Friedrich Lessing]]
**Carl Leberecht Immermann** (* 24-an de aprilo 1796 en Magdeburgo; † 25-an de aŭgusto 1840 en Duseldorfo) estis germana verkisto, lirikisto kaj dramisto.

## Verkoj 
* *Das Thal von Ronceval*. 1819, tragedio
* *Die Prinzen von Syracus*. 1821, komedio
* *Der neue Pygmalion*. 1825, rakonto
* *Das Trauerspiel im Tyrol*. 1827
* *Die Verkleidungen* [1828], komedio
* *Tulifäntchen*. 1830, komika eposo
* *Der Karneval und die Somnambule*. 1830 novelo
* *Alexis – Eine Trilogie*. 1832
* *Merlin. Eine Mythe*. 1832, 3-akta dramo
* *Die Epigonen*. 1836, romano
* *Münchhausen*. 1839, romano (Carl Hanser, 1977 ISBN 3-446124-35-7)
* *Memorabilien*. 1840–1843
* *Tristan und Isolde*. 1841
### En Esperanto aperis
**La Karnavalo kaj la somnambulino* tradukis E. A. Wohlthat. Eld. The Esperanto Publishing Company, Rickmansworth, 1953(?)

## Bibliografio 
eta|*La Karnavalo kaj La Somnambulino*, 1952.
* Harry Maync: *Immermann. Der Mann und sein Werk im Rahmen der Zeit- und Literaturgeschichte. Mit einem Bildnis des Dichters*. Beck, München 1921
* Joseph Risse: *Karl Lebrecht Immermann*, in: Mitteldeutsche Lebensbilder, 1. Band Lebensbilder des 19. Jahrhunderts, Magdeburg 1926, S. 142–152
* Peter Hasubek: *Karl Leberecht Immermann. Ein Dichter zwischen Romantik und Realismus*. Böhlau, Köln 1996, ISBN 341217095X
* Peter Hasubek. *Immermann.* In: *Magdeburger Biographisches Lexikon.* Scriptum, Magdeburg 2002, S. 324 f, ISBN 3-933046-49-1
* Eugen Lennhoff, Oskar Posner, Dieter A. Binder: *Internationales Freimaurerlexikon*, Überarbeitete und erweiterte Neuauflage der Ausgabe von 1932, München 2003, 951 S., ISBN 3-7766-2161-3

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Immermann im Internet
* Biographie mit Literaturangaben 

Kategorio:Germanaj verkistoj