open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stellio Lorenzi

**Stellio LORENZI** (naskiĝis la  en Parizo kaj mortis la  en Parizo), estas franca scenaristo kaj reĝisoro.

## Filmaro 
### Kino 
#### Kiel help-reĝisoro 
* 1945: *Falbalas* de Jacques Becker
* 1946: *La Rose de la mer* de Jacques de Baroncelli
* 1947: *Le dernier Refuge* de Marc Maurette
* 1949: *Le Point du Jour* de Louis Daquin
* 1951: *Maître après Dieu* de Louis Daquin

#### Kiel reĝisoro 
* 1962: *Climats* laŭ André Maurois

### Televido 
#### Kiel reĝisoro 
* 1952: Serio de *Visites à*
* 1953: *La parole est au prophète* laŭ Hecht kaj Adamov
* 1954: *Volpone* laŭ Ben Jonson
* 1955: *Crime et châtiment* (Krimo kaj puno) laŭ Fjodor Dostojevskij
* 1956: ''La Puce à l'oreille'' laŭ Georges Feydeau
* 1956-1957: Serio de "Enigmes de l'histoire"
* 1957-1966: 39 epizodoj de "La caméra explore le temps"
* 1957: *Thérèse Raquin* laŭ Émile Zola
* 1957: ''Un Chapeau de paille d'Italie* de Eugène Labiche
* 1958: *Monsieur Chasse* laŭ Georges Feydeau
* 1958: *La Dame de pique* (Pika Damo) laŭ Aleksandr Puŝkin
* 1958: *Le Voyage de Monsieur Perrichon* laŭ Eugène Labiche
* 1960: *Montserrat* laŭ Emmanuel Roblès
* 1962: *Oncle Vania* (Onklo Vanja) laŭ Anton Ĉeĥov
* 1963: *La Charrue et les étoiles'' laŭ Sean O'Casey
* 1967: *Jacquou le croquant* laŭ Eugène Le Roy, serio de ses epizodoj
* 1971: *La Cerisaie* (Ĉeriza ĝardeno) laŭ Anton Ĉeĥov
* 1975: *Les Rosenberg ne doivent pas mourir*
* 1978: *Émile Zola ou la conscience humaine*
* 1980: *Le Sacrifice de Madame la Valette*

## Eksteraj ligiloj 
* Stellio Lorenzi en IMDb

Kategorio:Francaj reĝisoroj
Griza korvo

La **Griza korvo** aŭ **Trista korvo** (*Corvus tristis*), estas birdospecio de la familio de korvedoj kaj el la tipa genro *Corvus* el la ordo de paserinoj, kiu estis konata ankaŭ kiel **Nudvizaĝa korvo**, estas ĉirkaŭ samgranda (42–45&nbsp;cm longa) kiel la eŭrazia **Nigra korniko** (*Corvus corone*) sed ĝi havas iom diferencajn proporciojn kaj koloron en plumoj dum la junula fazo tre malkutiman inter la membroj de tiu genro.

La vostoplumoj estas relative longaj kaj gradecaj kaj la gamboj estas relative mallongaj. La plumarkoloro de la plenkreskulo estas **nigra kun hazardaj blankmakulitaj flugiloj kaj vostoplumoj**. Ampleksa zono ĉirkaŭokula estas tre nuda de plumoj kaj montras **rozblankecan haŭtaĵon** ĉirkaŭ blublankecajn okulojn. La beko estas malkutime tro varia, blueca en supra makzelo kaj rozblankeca en suba makzelo ĉe kelkaj specimenoj, dum ĉe aliaj la tuta beko estas rozblankeca kun malhela pinto. La tiom elstara nazzono ĉe aliaj specioj de la genro *Corvus*, ĉe tiu specio estas ne tiom elstara.

Junuloj kompare havas rimarkindan palan plumaron el helbruna al kremkolora, dum flugiloj, vosto kaj unuarangaj flugilplumoj montriĝas brunnigraj kaj sablokoloraj kaj kapo kaj subaj partoj estas ofte preskaŭ blankaj.

Tiu specio loĝas tra la tuta granda insulo de Novgvineo kaj asocie en najbaraj insuloj en kaj praarbaroj kaj arbaroj en kaj malaltaj teroj kaj en montetaj arbaroj ĝis 1350 m.

Manĝo okazas kaj surgrunde kaj en arboj, kie ili prenas ampleksan gamon de eroj. Frukto ŝajnas tre grava formante grandan parton de la manĝaĵo kvankam etaj animaloj kiel ranoj kaj akvaj insektolarvoj estas prenataj el malprofunda akvo sursablo aŭ el ŝtonetejoj en riveroj. Dum manĝado enarba la birdoj faras bruan kontakton unu kun alia dum ties nombroj estas de 4-8 individuoj.

La voĉo estas priskribita kiel milda 'ka' aŭ plendema 'kaŭ' kun aliaj raŭkaj sonnotoj aldonitaj kiam ili estas ekscititaj.

## Referencoj 
*  Malplej zorgiga

Kategorio:Korvedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Papuo-Nov-Gvineo
Akvaforto

[eta|230px|Akvaforto de [Giovanni Battista Piranesi (arko de Benevento kun herso)]]
**Akvaforto** estas kupra plato, en kies surfacon oni per fortakvo korodis bildon por presi tiun sur paperon. Ankaŭ tia presita bildo nomiĝas akvaforto.

Akvaforto do estas speco de kuprogravuraĵo, kiu por gravuri uzas ne pintan ilon, sed fortakvon (miksaĵon de nitrata acido kaj akvo). Por tio oni kovras la platon per protekta tavolo, ekzemple el vakso, en kiun la artisto gravuras la bildon. La netuŝitaj partoj de la tavolo tiam protektas la kupron kontraŭ la acido. Estas pli facile desegni en la vaksa tavolo ol rekte en kupro.

La vorto devenas de la latina esprimo *aqua fortis* (= forta akvo, fortakvo), uzata ankaŭ por tiu prestekniko. Ĝi do en Esperanto ne estas kunmetita, sed havas unu solan radikon, *akvafort-*.

Laŭ Francisko Azorín ĝi estas *Gravuro farita per morda acido sur metalo*.

Ĝi estas procezo simila al akvatinto.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Acido
* Gravuraĵo
* Kombinaĵoj de hidrogeno

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Presarto
Kategorio:Neorganikaj acidoj
Serényfalva

**Serényfalva** (ŝerEnjfalva) estas vilaĝo en Hungario, en la regiono **Norda Hungario**, en la departemento Borsod-Abaúj-Zemplén kaj en la subregiono de Ózd.

## Bazaj informoj 
* Areo: 20 &nbsp;km²
* Alteco super marnivelo: 171 m
* Loĝantaro: 1100
* Poŝtkodo: 3729
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
La vilaĝo situas sur deklivoj, laŭ rojo, borde de la slovaka landlimo kaj laŭ traira flankovojo. Ĉefvojo kaj la fervojo Miskolc-Slovakio preteriras. Putnok troviĝas 6&nbsp;km-ojn for, Ózd 15, Kazincbarcika 23 kaj Miskolc 42&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenas el la 13-a jarcento. Post la mezepoko la turkoj senhomigis la vilaĝon. Komence de la 20-a jarcento brikofabriko ekfunkciis. Post la Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolo ĉesis ĉe la limo. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, poŝto kaj hoteleto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1926
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Ĉiuj Sanktuloj el la 18-a jarcento
* statuo de Johano Nepomuka
* monumento pri la jarmilo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Bánréve

**Bánréve** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Ózd. La loknomo signifas: pramo-de-banuso.

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 &nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.2992/20.3577
* Alto super marnivelo: 153 m
* Loĝantaro: 1450
* Poŝtkodo: 3654
* Telefonprefikso: 48
eta|maldekstre|Preĝejo de Bánréve

## Situo 
La vilaĝo situas sur deklivoj, laŭ maldekstra bordo de Sajó, laŭ la slovaka landlimo, laŭ ĉefvojoj kaj fervojoj Miskolc-Slovakio kaj Miskolc-Ózd. Putnok troviĝas 5, Ózd 15, Kazincbarcika 25, Miskolc 40&nbsp;km-ojn. Ĝis 2008 limpasejo voje kaj fervoje funkciis tie. Kontraŭe troviĝas Lenartovce.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1381. En 1566 la turkoj bruldetruis kaj senhomigis la vilaĝon. En 1831 ĥolero, en 1846 tifo okazis. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolo ĉesis ĉe la limo. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1926
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de Hungaroj de 1928
* kastelo de Serényi (ŝerEnji), nun infanĝardeno
* monumento de falintoj

## Famuloj 
En Bánréve naskiĝis marksisto Dezső Kalocsai.

## Ĝemelkomunumo 
*  Rimavská Seč, Slovakio

== Komunumoj pri *bán* (= banuso) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Simetritempo

eta|Fervoja reto en hora ciklo, kun simetrio je la minuto 0
La **simetritempo** aŭ **renkonta minuto** estas karakterizilo de trafik-linio kun takta horaro. Ĝi estas la tempo, kiam du kontraŭaj trajnoj (aŭ busoj) renkontas unu la alian. Ĉar la taktoj ordinare estas entjeraj onoj de du horoj, sufiĉas indiki la minuton de la renkonto.

La nomo "simetritempo" devenas de la fakto, ke en ĉiuj stacioj la ekveturtempoj en la du direktoj estas simetriaj ĉirkaŭ tiu tempo: Se en unu direkto la trajnoj veturas *x* minutojn antaŭ la simetritempo, en la alia ili veturas *x* minutojn post ĝi. Tio faciligas al vojaĝantoj kalkuli la tempon por la revojaĝo.

Estas utile, se en trajna reto ekzistas unueca simetritempo por ĉiuj linioj. Ĝi ne nur estas facile memorebla, sed ankaŭ certigas, ke la transiraj tempoj inter trajnoj egalas en ambaŭ direktoj.

Du-hora takto havas unu solan renkontan minuton en ĉiu horo. Pli densaj taktoj havas plurajn: en unu-hora takto la trajnoj interrenkontas dufoje hore, ĉe duonhora kvarfoje ktp.

## Renkontaj minutoj en Eŭropo 
En 1970/71 Nederlando enkondukis unu-horan takton kun la renkontaj minutoj 16 kaj 46. En 2007 ĝi ŝanĝis al la minutoj 0 kaj 30 por esti pli proksima al la praktiko en najbaraj landoj. Ankaŭ Belgio uzas tiujn ĉi minutojn.

Aŭstrio, Germanio kaj Svislando uzas la simetrian minuton 58½ (kaj 28½ ktp.). La celo de tiu ĉi elekto estas, ke unutrakaj linioj renkontiĝu tiuminute en stacioj kaj tie ekveturu je la plena (duona) horo. Kelkaj najbaraj landoj transprenis tiun regulon, almenaŭ sur ĉelimaj linioj.

Eĉ ene de landaj retoj tamen foje ekzistas malsamaj simetritempoj. Tio kaŭzas, ke la transiraj tempoj inter du linioj povas esti tre malsamaj inter la du direktoj.

## Utileco de konstanta simetritempo 
Kiel dirite simetritempo unueca kaj konstanta ebligas pli bonan interligon de linioj kaj faciligas al pasaĝeroj memori la horarajn tempojn. Aliflanke la unueca simetritempo estas aldona restrikto al la horara planado, kaj sur linioj kun malgranda kapacito povas esti bonaj kialoj devii de la unueca renkonta minuto, por pli bone ekspluati la ekzistantan kapaciton. Tiel estas precipe por unutrakaj linioj.

En iuj unutrakaj linioj, kie la distanco inter renkontaj stacioj ne taŭgas por la takto, oni konstruis preterpasejojn inter stacioj, tie, kie la trajnoj alvenas je la renkonta minuto.

Kategorio:Fervojo
Kelemér

**Kelemér** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Putnok.
eta|Busto de Mikaelo Tompa
## Bazaj informoj 
* Areo: 19 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 207 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.3569/20.4353
* Loĝantaro: 580
* Poŝtkodo: 3728
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Kelemér situas en valo de rojo, laŭ la slovaka landlimo, laŭ flankovojo. Putnok troviĝas 9, Miskolc 51 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio devenis el 1232. Post la mezepoko la turkoj senhomigis la vilaĝon. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolo ĉesis ĉe la limo. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno, lernejo, migra poŝto, hoteleto.

## Vidindaĵoj 
* mezepoka Kalvinana preĝejo (Kelemér), kelkfoje trakonstruita
* lagoj

## Famulo 
* inter 1849-1851 tie estis pastro poeto Mikaelo Tompa

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Sankta Fruktuozo

**Fructuozo** (mortis la 21-an de januaro 259) estis la unua laŭnome konata episkopo de la romia urbo *Tarraco* (nuntempe Taragono in Katalunio).

Dum la persekutado de kristanoj sub la romiaj imperiestroj Valeriano kaj Galieno Fruktuozo kune kun siaj diakonoj *Augurius* kaj *Eulogius* enkarceriĝis kaj martire mortis per bruliĝo.

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo pri la sanktulo en germana eklezia leksikono

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Episkopoj
Kategorio:Kristanaj martiroj
Kategorio:Mortintoj en 259
Ealhswith

**Ealhswith** (n. ĉirkaŭ 852 en Mercia, m. la 5-an de decembro 905) estis la edzino de Alfredo la Granda.

Ŝi estis filino de anglosaksa nobelo. Inter la geidoj de Ealhswith kaj Alfredo estis:
* Eduardo la pli aĝa, reĝo de Anglio de 899 al 924
* Aelfthryth (m. 929), kiu edziĝis al Baldueno la 2-a, grafo de Flandrio
* Ethelfleda (n. ĉirkaŭ 872), kiu edziĝis al Ethelred, al kiu Alfredo portempe konfidis Mercia post kiam ĝi estis forprenata el la danoj

Post la morto de Alfredo en 899, Ealhswith iĝis monaĥino en Winchester, kie ŝi entombiĝis.

Kategorio:Britaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Mortintoj en 905
Wimborne Minster

**Wimborne** (ofte konata kiel **Wimborne Minster** pro sia antikva preĝejo) estas malgranda urbo en orienta Dorset, Anglio. Ĝi situas kvin mejlojn norde de Poole. En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi havis 6418 loĝantojn.eta|Preĝejo Wimborne MinsterEn la urbo estas multaj antikvaj konstruaĵoj el la 15-a, 16-a 17-a kaj 18-a jarcentoj. Inter la vizitindaĵoj estas muzeo (''Priest's House Museum*) pri la ĉiutaga vivo de homoj en la pasinteco kaj ampleksa maketo de la urbo ĉirkaŭ 1950. Ĉiun junion okazas festivalo de tradicia muziko kaj danco.

La antikva *minster* (tio estas, kolegiata preĝejo) evoluis de benediktana monaĥinejo fondita en 705. Tie entombiĝis Ethelred (Wessex), frato de Alfredo la granda, kaj la tombo troveblas en la nuna preĝejo. La danoj detruis la monaĥinejon en 1013. En 1043 Eduardo la Konfesanto fondis kolegiatan preĝejon, kiun la normandoj rekonstruis inter 1120 kaj 1180. Krom Ethelred, en la preĝejo entombiĝis Johano Beaufrot (1-a grafo de Somerset), patrina avo de Henriko la 7-a (Anglio), kaj sia dukino. En la *minster'' estas ankaŭ astronomia horloĝo.

## Mortis en Wimborne 
* Jan Fabricius

Kategorio:Urboj de Dorset
Brünigpasejo

**Brünigpasejo** estas montpasejo en la Bernaj Alpoj, kiu konektas la kantonojn Bernon kaj Obvaldon. La pasejkulmino situas sur alteco de 1008 m s.m..

## La pasejvojo de nordo al sudo 
La pasejvojo trans Brünig unuflanke estas parto de la ĉefvojo 4 kaj aliflanke de la nacia vojo A8. Parte ekzistas nur ordinara vojo, parte paralele al la vojo ekzistas ŝoseo kaj eĉ aŭtoŝoseo.

Ĉe la norda flanko la pasejo alvetureblas unuflanke de Brienzwiler (nordokcidente) kaj aliflanke de Meiringen (nordoriente). La du vojoj kuniĝas en la setlejo Gnoll je alteco de 918 m s.m.. Post pliaj 1,5 km preter pluraj restoracioj oni atingas la pasejkulminon, sur kiu krom pluraj restoracioj kaj hotelo troviĝas la stacidomo Brünigpass-Hasliberg, de kie ekzistas ankaŭ poŝtaŭtolinio al la vilaĝocentro de Hasliberg. Suden la vojo nun malsupreniras en pluraj serpentaj kurbiĝoj tra arbaro ĝis la vilaĝo Lungern. Nuntempe paralele al tiu-ĉi vojparto estas konstruata ŝoseo kaj tunelo por eviti la trafikon tra la vilaĝo kaj la longajn vicojn antaŭ ties trafiklumoj. La vojo nun kondukas laŭlonge de la Lago de Lungern al Giswil. Post Giswil la vojo sekvas la bordon de la Lago de Sarno al Sarno, dum la paralela ŝoseo malaperas en la 5-kilometra Sachseln-Tunelo.

## Brünigfervojo 
Tra la pasejo pasas la dentorado-fervojlinio de la fervojkompanio Zentralbahn, kiu estas konata sub la nomo Brünig-Fervojo. La kompanio estas subentrepreno de Svisaj Federaciaj Fervojoj, kaj fakte ties ununura dentoradfervojlinio. Sur la pasejkulmino situas la stacidomo Brünigpass-Hasliberg. La fervojlinio komenciĝas en Lucerno kaj kondukas tra Sarno, Meiringen kaj Brienz al Interlaken.

## Historio 
Ĉu jam en la antikva epoko la Brünigpasejo estis uzata por la trafiko inter la provinco Supera Ĝermanio kaj Romo estas pro manko de dokumentaj pruvoj malcerte, tamen pro la rekteco de la vojo de Lucerno al Grimselo kaj Nufenen ja tre verŝajne. La trafikvojo ricevis sian konturon en la 12-a kaj 13-a jarcentoj. Ĝis la konstruo de la diabla ponto, kiu malfermis la vojon tra la Sankt-Gotard-Pasejo, la vojo tra Brünig, Grimselo kaj Nufenen estis la plej rekta ligo de Lucerno al Milano. La konstruo de veturebla pasejvojo povis komenciĝi, post kiam la Svisa registaro en la 1840-aj jaroj promesis subvencii la vojkonstruadon pro militstrategiaj kialoj. Estis granda disputo, ĉu la pasejo de la suda flanko estu alveturata de Brienzwiler aŭ de Meiringen. Fine de la 19-a jarcento la vojo ĉefe servis por la kreskanta turismo kaj en la jaro 1888 estis malfermita la Brünig-Fervojo tra la pasejo. Ĉu per la iama finkonstruo de la aŭtoŝoseo A8 la pasejo ankaŭ regajnos sian funkcion kiel grava trafikvojo, inter Berno kaj centra Svislando, kiun ĝi plenumis en la frua mezepoko, restas malfermita demando. Pro la sukcesa alpa iniciato tiu projekto falis el la prioritatlisto por ŝosekonstruado.

## Eksteraj ligiloj 
* La Brünigpasejo en la Historia Leksikono de Svislando
* Retejo de la fervojkompanio Zentralbahn ankaŭ konata kiel Brünig-Fervojo

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Kantono Obvaldo
Skitio

[eta|350ra|Proksimuma etendo de Skitio ene de la areo de disvastigo de la orienta [Irana lingvaro (montrita en oranĝa koloro) en la 1a jarcento a.K.]]
**Skitio** (kaj en Antikva greka: Σκυθική, *Skythikē*) estis regiono de Centra Eŭrazio en klasika antikveco, okupita de la orientaj iranaj Skitoj, enhavanta partojn de Orienta Eŭropo oriente de la rivero Vistulo kaj de Centra Azio, kun la orientaj bordoj de la regiono svage difinitaj de Grekoj. La Antikvaj Grekoj donis la nomon Skitio (aŭ Granda Skitio) al ĉiuj teroj nordoriente de Eŭropo kaj de la norda marbordo de la Nigra Maro.

## Ĝenerala priskribo 
La Skitoj – nome greka nomo por tiu dekomence nomada popolo – loĝis en Skitio el almenaŭ la 11a jarcento a.K. al la 2a jarcento p.K. Ties loko kaj etendo variis laŭlonge de la tempo sed kutime etendis malproksime okcidente pli ol estas indikita en la mapo apude.

Skitio estis izola ŝtato kiu originiĝis tiom frue kiom ĉe la 8a jarcento a.K. Malmulte oni konas el ili kaj el ties regantoj. La plej detala okcidenta priskribo estis de Herodoto, kvankam ne certas ke li iam estis en Skitio. Li diras ke la propraj nomoj de Skitoj estis "Skoloti". La Skitoj iĝis pli kaj pli setliĝintaj kaj riĉaj en sia okcidenta limo kun la Grek-Romia civilizo.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Alekseev, A. Yu. et al., "Chronology of Eurasian Scythian Antiquities Born by New Archaeological and 14C Data". Radiocarbon, Vol. 43, No 2B, 2001, pp.&nbsp;1085–1107.
* Bunker, Emma C. (2002). Nomadic art of the eastern Eurasian steppes: the Eugene V. Thaw and other New York collections. New York: The Metropolitan Museum of Art. ISBN 9780300096880.
* Khazanov, A.M., Social history of Scythians, Moscow, 1975 (in Russian).
* Morgan Llewelyn, The Horse Goddess.
* Wolfgang Jaedtke, Steppenkind, Piper Verlag, Munich 2008. ISBN 978-3-492-25146-4.
* Велична Скіфія – Протоукраїна: науково-енциклопедичне видання / Гладкий М. В., Цибулькін В. В. – К.:  ТОВ «НОВИЙ ДРУК», 2025. – 432 с. 

## ankaŭ 
* Skitoj

## Eksteraj ligiloj 
* An Introductory Bibliography on Scythia  france
* Pyotr O. Karyshkovskij-Ikar Coins of Olbia: Essay of Monetary Circulation of the North-western Black Sea Region in Antique Epoch. Киев, 1988.  ISBN 5-12-000104-1.
* 

Kategorio:Historio de Centra Azio
Ángel Pestaña

**Ángel PESTAÑA** *[ANĥel pesTAnja]* (naskiĝis en Ponferrada, El Bierzo, Provinco de Leono en Hispanio, la 14-an de februaro de 1886, kaj mortis en Begas, Barcelono, la 11-an de decembro de 1937) estis hispana anarkiisto.

Li devenis el tre malriĉa familio kaj devis labori de tre juna. Laborinte en diversaj lokoj, en 1914 li ekloĝis en Barcelono kaj fariĝis sindikata aktivisto. Li partoprenis la kongreson de la Confederación Nacional del Trabajo de 1918, kie li estis elektita ĉefredaktoro de *Solidaridad Obrera*, la ĵurnalo de la asocio. Li estis plurfoje arestita.

En 1920, li vojaĝis al Sovetio, por reprezenti sian sindikaton en la 2-a Kongreso de la Tria Internacio kaj en la antaŭpreparoj de la Profintern, kaj tie li renkontiĝis kun Vladimir Lenin, Lev Trockij, Grigorij Zinovjev kaj aliaj bolŝevistoj.

Estis Pestaña kiu proponis al la 3-a Internacio la studon de la **rolo de Esperanto** en la asocio (vidu specifan artikolon).

Ángel Pestaña ĉiam kontraŭis la perfortajn metodojn uzitajn de aliaj sektoroj de la anarkiista movado. En 1922 li suferis atencon, dum la periodo en kiu ekzistis klopodoj de diversaj aŭtoritatoj murdi la sindikatajn gvidantojn.

Li ĉiam reprezentis la plej moderajn tendencojn en la CNT, kaj forte kontraŭis la doktrinojn de la pli radikala FAI. Post la alveno de la Dua Hispana Respubliko li estis unu el la subskribantoj de la Manifesto de la Tridek, kiu kondamnis tiujn taktikojn. Li estis elpelita de la CNT.

En 1932 li fondis la Partion Sindikatistan. En 1936 tiu partio formis parton de la Popola Fronto, kiu venkis la februarajn balotojn, kaj Pestaña estis elektita deputito. Post la komenco de la Hispana Enlanda Milito li estis elektita ĝenerala subkomisaro
por la milito, sed devis baldaŭ demisii pro sia malbona sanstato. Li mortis dum la milito, kaj la partio baldaŭ malaperis.

## Bibliografio
* Ángel María de Lera, *Ángel Pestaña. Biografía de un anarquista* (1978)

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri lia propono de Esperanto en la Tria Internacio

Kategorio:Hispanaj deputitoj
Kategorio:Hispanaj anarkiistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1886
Kategorio:Mortintoj en 1937
Lauri Kristian Relander

**Lauri Kristian RELANDER** (1883–1942) estis la dua prezidanto de Finnlando (1925–1931). Laŭ taksoj Relander estas la malplej konata el la prezidantoj de Finnlando.

## Referencoj 
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Finnlando
Ĉathama korako

La **Ĉathama korako** estis birdo de la genro *Corvus* indiĝena de la insuloj Ĉatham (Novzelando). Alia proksima parenca specio de korvo loĝis en la Norda Insulo kaj en la Suda Insulo de Novzelando, nome la Novzelanda korako, *Corvus antipodum* (Forbes, 1893).

La Ĉathama korako estis ege pli granda ol la Novzelanda korako, kaj probable la kvara aŭ kvina plej granda paserino. Ili havis longajn, larĝajn bekojn kiuj ne estis tiom arkecaj ol tiuj de kelkaj el la Havaja korvo, *Corvus hawaiiensis*. 

Restoj de Novzelanda korako estas tre komunaj en marbordoj de la insuloj Ĉatham. Marborde, ili povis ĉeesti la koloniojn de fokoj kaj pingvenoj aŭ manĝi en la intertajda zono, kiel faras la Tasmania korako, *Corvus tasmanicus*. Ili povis ankaŭ dependi el fruktoj, kiel la Novkaledonia korvo, *Corvus moneduloides*, sed malfacilas kompreni kial fruktomanĝanto estus pli komuna en marbordaj arbaroj kaj arbustejoj se frukto estis distribuita tra la tuta arbaro.

## Referencoj 
* Gill, B. J. 2003. Osteometry and systematics of the extinct New Zealand ravens (Aves: Corvidae: Corvus). Journal of Systematic Palaeontology 1: 43-58.
* Worthy, T.H., Holdaway R.N., 2002, The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand, Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de formortintaj novzelandaj animaloj
* Birdoj de Malfrua Kvaternara Prahistorio

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo pri formorto 
* *Chatham Islands Raven. Corvus moriorum.*  de Paul Martinson. Artaĵo produktita por la libro *Extinct Birds of New Zealand*, de Alan Tennyson, Te Papa Press, Wellington, 2006

Kategorio:Korvedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Unukolora korvo

La **Unukolora korvo**, ***Corvus unicolor***, estas birdospecio de la familio de korvedoj kaj el la tipa genro *Corvus* el la ordo de paserinoj, kiu estis listita kiel draste endanĝerita specio pro manko de ĵusa informo pri la specio kaj kono pri habitatperdo kaj povus esti jam formortinta, sed oni scias malmulte pri tiu specio.

Ĝi estis foje konsiderata subspecio de la Maldikbeka korvo, sed ĝi estas fakte sufiĉe distinga el tiu birdo, kaj pli simila al tutnigra Fajfkorvo. La Unukolora korvo estas mezgranda korvo, ĉirkaŭ 39&nbsp;cm longa kaj komplete nigra kun malhela iriso kaj mallonga vosto.

Oni supozas, ke la Unukolora korvo loĝas en subtropikaj aŭ tropikaj malaltaj teroj kaj humidaj arbaroj. Dum pli ol unu jarcento, la specio estis konata nur pro du specimenoj el nekonata insulo de la insularo Banggai - probable en 1884/1885. Vizitoj al la insularo en 1991 kaj en 1996 ne trovis senerarajn informojn pri la specio, kio supozigis kelkajn pri ties formorto. Indoneziaj ornitologoj kaptis kaj fotis unu vivantan birdon Januare de 2008 en la arbaroj de la insulo Peleng. La malpliiĝo de la Unukolora korvo oni supozas ke estas kaŭzita de habitatperdo kaj degradado pro agrikulturo kaj Ekstraktado.

Tiu birdo restis kiel enigma dum longa tempo. Listigita kiel *Vundebla* en la IUCN Ruĝa Listo de 1994, ĝi estis listigita kiel *Endanĝerita* en 2000. En 2006, ĝi estis denove listigita kiel *Eble Formortinta*. Poste tio montriĝis neĝusta kaj ties statuso estis korektita al *Draste Endanĝerita* en la Ruĝa Listo de 2007.

## Notoj 
## Referencoj 
* 
*  (2007a): [ 2006-2007 Red List status changes  ]. Konsultita 2007-Aŭg-26.
*  (2007b): Banggai Crow - BirdLife Species Factsheet. Konsultita 2007-Aŭg-28.
*  (2001): Banggai Crow. *In: Threatened Birds of Asia: The BirdLife International Red Data Book*: 2415-2416. BirdLife International. ISBN 0-946888-44-2 HTML plena teksto 
*  (1994): *Crows and jays: a guide to the crows, jays and magpies of the world*. A&C Black, London. ISBN 0-7136-3999-7
*  (1958): Remarks on some Corvidae of Indo-Malaya and the Australian region. *American Museum Novitates* **1915**: 1-13. PDF plena teksto

## Eksteraj ligiloj 
* ARKive - Foto de specimeno 

Kategorio:Korvedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Formortintaj birdoj
Merluĉo

La **merluĉo** (*Merluccius merluccius*), estas genro de la Merluĉedoj, kiu hejmas en la Atlantiko de norda Skandinavio kaj Islando ĝis norda Afriko kaj ankaŭ en la Norda Maro kaj Mediteraneo.
 
Ĝi havas torpedoforman longan korpon kaj fariĝas ĉirkaŭ unu metron longa kun pezo de ĉirkaŭ 10 kilogramoj. 

La kapo havas suprestarantan faŭkon, kiu etendiĝas ĝis sub la okuloj kaj havas longajn tre pintajn dentojn.

La dorso kaj la flankoj estas malhelgrizaj kaj la ventro arĝentgriza ĝis blanka.

Kategorio:Fiŝoj
Kolumkorvo

La **Kolumkorvo** (***Corvus torquatus***), konata ankaŭ kiel **Ringkola korvo** aŭ **Blankkola korvo**, estas birdospecio de la familio de korvedoj kaj el la tipa genro *Corvus* el la ordo de paserinoj, kiu estas indiĝena de Ĉinio.

## Aspekto 
Ĝi estas ĉirkaŭ samgranda aŭ iomete pli granda (52-55 cm longa) kiom la Nigra korniko (*C. corone*), kun proporcie pli longaj flugiloj, vosto kaj beko. Temas pri brila kaj bela birdo, kiu havas brilnigran plumaron escepte ĉe **malantaŭa kolo, supra dorso kaj larĝa strio ĉirkaŭ la malsupra brusto kio estas blankecaj**. La beko, gamboj kaj piedoj estas nigraj.

Ĝi ofte flugas havante siajn piedojn pendite sube laŭ karaktera senĝena stilo.

La voĉo estas laŭta *"kaaar"* ripetita kelkajn fojojn kun aliaj etaj variadoj laŭ la okazo. Kiel aliaj multaj korvedoj, krias strangajn klaksonojn dum kapinklino kiel saluto al alia birdo.

## Distribuado kaj ekologio 
La teritorio de tiu specio estas ĉefe Ĉinio, kovrante grandajn areojn de la lando kvankam ne multe pli norde ol Pekino. Ĝi loĝas en ebenaĵoj kaj malaltaj rivervaloj en tre malferma kamparo kaj kultivejaj regionoj kaj estas komuna en rizkampoj. Ĝi kutime evitas grandajn urbojn kaj estas ĉefe rura specio.

Manĝojn ĝi trovas ĉefe surgrunde kie oni prenas ampleksan gamon de eroj, kiel insektoj, moluskoj kaj aliaj senvertebruloj (eĉ el malprofunda akvo), greno, ĉefe rizo kaj ĝi serĉas ankaŭ inter homaj restaĵoj. Ĝi ŝajne prenas malpli da kadavraĵo ol aliaj specioj, sed se estas tiu oportuno tion faras kaj prenas ankaŭ ovojn kaj birdidojn.

La nesto estas kutime en arbo kaj estas kovrita el koto. La ino demetas kutime 3-4 ovojn.

Ĝi estis iam klasita kiel Specio Malplej Zorgiga de la IUCN. Sed novaj priserĉado montris, ke estas pli rara ol oni supozis. Sekve, ĝi estis listita kiel Preskaŭ Minacata en 2008.

## Notoj 
## Referencoj 
* 
*  (2008): 2008 Statusŝnaĝo en la IUCN Ruĝa listo . Konsultita en 2008-Majo-23.

## Eksteraj ligiloj 
* Kolumkorvo kun fiŝo 
* Diferencaj bildoj de birdo 
* Profilo 

Kategorio:Korvedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Oberalppasejo

**Obealppasejo** () estas montpasejo, kiu ligas la kantonojn Urio kaj Grizono en Svislando.

## Ciferoj 
La pasejkulmino situas sur alteco de 2046 m s.m.. La maksimuma deklivo de la pasejvojo estas 10 % kaj ĝia longeco de Andermatt ĝis Sedrun estas 32&nbsp;km.

## La paseja vojo de okcidento al oriento 
eta|maldekstra|150px|Oberalppasejkulmino
La paseja vojo komenciĝas en la tiel nomita Urseren-Valo en Andermatt en Kantono Urio, la nodpunkto de la tri pasejaj vojoj tra Oberalp, Sankt-Gotardo kaj Furko. La vojo grimpas en serpentaj kurboj orienten ĝis la pasejkulmino je 2046 m s. m.. Sur la pasejekulmino situas okcidente de la akvodislimo baraĵlago, nomita Lago de Oberalp. Oriente de la pasejkulmino sur alteco de 2345 m s.m. situas la Lago de Toma, kiu estas unu el la fontoj de la rivero Rejno. La vojo nun sekvas la Antaŭan Rejnon, kaj 32 kilometrojn post la ekiro de Andermatt oni atingas la grizonan finpunkton de la pasejvojo en Sedrun. Post Sedruon la vojo en la valo plukondukas al la direkto de Disentis, kie ĝi kuniĝas kun la Lukmanierpasejvojo, kaj poste Koiro.

## Materhorn-Gothard-Fervojo 
eta|maldekstra|150px|La Oberalplago kun trajno de la Materhorn-Gothard-Fervojo sur la pasejkulmino Paralele al la paseja vojo la Matterhorn-Gotthard-Fervojo respektive Furko-Oberalp-Fervojo pasas la pasejon. La fervojlinio trans Operalp estas unu el la malmultaj pasejfervojoj, kiuj ne disponas pri kulmintunelo kaj tamen vintre funkcias, dum la paseja vojo dum la vintraj monatoj estas fermita. Aŭtotrajno de Andermatt al Sedrun dum tiu tempo tamen sekurigas ankaŭ en vintro la aŭtomobiltrafikon trans la pasejon.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de la Operalppasejo datiĝas el la jaro 1303 kiel *Crispalt*. En la 12-a kaj 13-a jarcento post Kristo trans la Operalppasejo la valzoj enmigris el Valezo al Grizono. En la jaro 1333 okazis en la regiono de Oberalp luktoj inter anoj de Habsburgo sub la gvido de la Monaĥejo Disentis kaj la Svisa Ĵurkomunumo, kiu estis aliancita kun *Donat de Vaz*. Per la packontrakto de 1339 la internalpa komercado en la regiono de la pasejoj Lukmanier, Operalp, Furko kaj Sankt-Gotardo estis sekurigita.

En la jaro 1863 estis malfermita la paseja vojo, kaj en la jaro 1911 oni komencis kun la konstruado de la fervojlinio de Andermatt al Disentis. La fervojo estis finkonstruita jam en 1915, sed la fervojlinio povis tamen esti inaŭgurita pro la 1-a mondmilito kaj la sekva bankrotiĝo de la konstrukompanio nur en la jaro 1926.

## Eksteraj ligiloj 
* La Operalppasejo en la Retia Leksikono
* La Oberalppasejo en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Kantono Urio
HALO Trust

[eta|300px|Afiŝoj en [Montara Karabaĥo|Karabaĥa lernejo, edukantaj la infanojn pri minoj kaj neeksploditaj eksplodaĵoj.]]
La **HALO Trust** estas brita-usona bonfara neprofita organizaĵo kies celo estas forigi danĝerajn aĵojn restantajn post militoj, aparte terajn minojn kaj neeksploditajn eksplodaĵojn. *HALO* estas siglo de frazo **Hazardous Area Life-Support Organisation** (*Organizaĵo por Viv-Subteno en Danĝeraj Areoj*). Ĝi estas fondita en 1988 de Colin Campbell Mitchell, membro de Brita parlamento kaj eksa kolonelo de Brita armeo. Ĝi estas la plej malnova humanista organizaĵo, kiu okupiĝas pri senminigo.

Slogano de HALO "Getting mines out of the ground - now" (*Eligi minojn el tero - nun!*). Ĝi estas fidela al tiu slogano kaj dum sia ekzisto elterigis pli da minojn ol iu alia nearmea organizaĵo.

HALO operacias en naŭ landoj kaj havas pli ol 7,000 senminigistojn. La plej granda operacio de HALO estas en Afganujo, kie ĝi realigas programon ''United Nations Afghanistan's New Beginnings Program'' (UNANBP).

HALO Trust forigis pli ol 30,000 minojn, bombojn kaj obusojn en Angolo ekde 1994, dum lastaj jaroj de Angola civitana milito.

Rusio akuzis na HALO Trust je sekreta kunlaboro kun liberuloj en Ĉeĉenio kaj malpermesis funkcion de la organizaĵo en Rusia teritorio en 1999. Post Rusia-Kartvelia konflikto en Suda Osetio en 2008, Rusio akuzis la organizaĵon je trejnado kaj ekipado de Kartveliaj soldatoj, kiuj partoprenis en atako al Cĥinvalo.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj
Iberia Junul-Liberecana Federacio

[eta|165px|dekstra|Afiŝo de la FIJL dum la [Hispana Enlanda Milito.]]
La **Federación Ibérica de Juventudes Libertarias** (FIJL), **Iberia Junul-Liberecana Federacio** aŭ Iberia Federacio de Liberecana Junularo estis organizo de anarkistaj junuloj kreita en Madrido, Hispanio, en 1932 dum la Dua Hispana Respubliko. Foje ĝi estas konata simple kiel la **Juventudes Libertarias** aŭ **Liberecana Junularo**, kaj pro ties mallongigo **JJLL**. Multaj elstaraj aktivuloj de la anarkosindikatisma movado aŭ de la CNT estis antaŭe membroj de la JJLL. Dum la milito la organizo kreskiĝis spite la dediĉo al la militaj taskoj, sed ankaŭ pro la klara ekstremiĝo de la populacio en la respublika flanko.

Februare de 1937 oni realigis en Valencio Nacian Konferencon de Regionoj de JJLL (la 2a kongreso de la FIJL), kun la jena partopreno (delegitoj de):

:* Andaluzio: 7.400 aliĝintoj,
:* Ekstremaduro: 1.907 aliĝintoj,
:* Valencia Regiono: 8.200 aliĝintoj,
:* Centro 18.469 aliĝintoj,
:* Aragono: 12.089 aliĝintoj,
:* Katalunio: 34.156 aliĝintoj.

Post la Hispana Enlanda Milito aperas du branĉoj:
* Juventudes Libertarias en Hispanio, subpremata de la diktatoreco de Francisco Franco kaj multfoje rekonstruita.
* Juventudes Libertarias (internacia), sideje en Parizo, formita de ekzilitoj.

Je la rekonstruo de la CNT kaj de la liberecana movado je la fino de la 1970-aj jaroj la organizo denove rekonstruiĝis.

## 21a jarcento 
eta|165px|dekstra|Logo de la Federacio.
Dum la unuaj jaroj de la 21a jarcento, la FIJL evoluas al insurekciaj sintenoj kaj la diferencoj kun la organizita anarkosindikatismo evidentiĝas. La subpremado kontraŭ la organizo postis ĝin al la kaŝiteco.

Nova generacio de anarkistaj junuloj decidis formi alian similan federacion ekde 2006, kaj diference de la "insurekciisma FIJL" planas survoji kun la anarkosindikatismo. En la jaro 2007 tiun novan organizon oni fondis definitive laŭ la mallongigo FIJA sed kiel agnosko, ke ili estas sukcedaj de la historia FIJL. Ili publikas gazeton nomita "Fuelle" kie foje aperas tekstoj favoraj al Esperanto.

Spite tio, la insurekciisma FIJL pluaktivas kaj pluhavas sian nomon, diferencige de la nova FIJA.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* FIJA  (sukceda de la historia FIJL)
* Blogo pri la historio de la FIJL (hispanlingve)

Kategorio:Anarkiismo
Slumdog Millionaire

***Slumdog Millionaire*** (esperante: *Kvartalaĉhunda Milionulo*) estas brita drama filmo el 2008 direktita de Danny Boyle, kundirektita de Loveleen Tandan kaj verkita de Simon Beaufoy. Ĝi estas adapto de multe premiita romano de la barata verkisto kaj diplomato Vikas Swarup.

Filmita kaj rakontita en Barato, *Slumdog Millionaire* rakontas pri juna viro el la kvartalaĉo de Mumbajo kiu aperas en la barata versio de *Kiu volas esti milionulo?* kaj superas ĉiujn anticipojn, provokante la suspekton de la moderigisto kaj policanoj.

La filmo gajnis kvin Premioj Critics' Choice, kvar Oraj Globoj, kaj sep Premiojn BAFTA, inkluzivante Premion Plej Bona Filmo. Ĝi ankaŭ kandidatiĝis por dek Akademiaj Premioj inkluzivante premion Plej Bona Filmo. La filmo ankaŭ estas polemikaĵo pro kaj sia montrado de Barato kaj Hinduismo kaj la sekureco de siaj infanaj aktoroj.

## Vidu ankaŭ 
* Infankomerco

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala usona retejo
*  Oficiala brita retejo (Pathe) 

Kategorio:Filmoj aperintaj en 2008
Kategorio:Krimaj filmoj
Kategorio:Britaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Amaferaj filmoj
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Premio BAFTA por plej bona filmo
Malojopasejo

**Malojopasejo** (; romanĉe: **Malögia**; ) estas montpasejo inter la svisa Kantono Grizono kaj la itala Provinco Sondrio. Ĝi estas akvodislimo inter Mediteraneo kaj Nigra Maro.

## Malojo en ciferoj 
La pasejkulmino situas sur alteco de 1815 m s.m.. La ramplo nordorienta estas praktike ebena, ĝia averaĝa grimpo do 0, dum la averaĝa grimpo de la sukokcidenta ramplo estas 4,6 % kaj ĝia maksimuma deklivo 9 %. De Silvaplana ĝis la pasejkulmino la distanco estas 10,9 km kaj de la pasejkulmino ĝis Chiavenna 32,2 km. La tuta pasejo do havas longecon de 43,1 km.

## La vojo de nordoriento al sudokcidento 
La pasejvojo komenciĝas en Silvaplano kvin kilometrojn sudokcidento de Sankta Maŭrico en Engadino sur alteco de 1815 m s.m.. La vojo sekvas la riveron Inn je ĝia norda bordo, tiam la Lagon de Silvaplano kaj la Lagon de Sils, kiujn Inn trafluas kaj inter kiuj situas la komunumo Silso en Engadino.

Finfine la vojo atingas la pasejkulminon, sur kiu situas la vilaĝo Malojo, kiu apartenas al la komunumo Stampa. La vojo inter Silvaplana kaj la pasejkulmino estas praktike ebena, ĉar Silvaplana kaj Malojo situas kvazaŭ sur la sama alteco. Norde de la pasejkulmino situas unu el la fontoj de Inn. Sude de la pasejkulmino situas la Forno-Glaĉero, kiu estas la fonto de la rivero Orlegna.

La vojo post la pasejkulmino malsuprengrimpas en multaj kurbiĝoj tra la vilaĝoj Casaccia, Vicosoprano kaj Stampa. En Soglio la vojo pasas la landlimon al Italio por atingi sian finpunkton en la itala urbeto Chiavenna sur alteco de 333 m s.m..

## Historio 
eta|200px|Malojopasejo
La unua dokumenta mencio de la Malojopasejo datiĝas el la jaro 1244 kiel *Malongum*. Estas dokumentite en la 2-a jarcento post Kristo, ke jam en la romia epoko oni utiligis la vojon tra Malojopasejo. Pri ĉarramplo kun 30-%-a deklivo trovita en la jaro 1972 en Malojo la esploristoj disputas, ĉu ĝi datiĝas el romia aŭ antaŭromia tempo. Dum almenaŭ dumil jaroj la Malojopasejoj estis unu el la ĉefaj alppasejoj kaj vojoj de Milano al la Engadino kaj poste tra Juliopasejo al Koiro aŭ tra la Innvalo al Tirolo. En la jaro 1648 estas dokumentita gastejo kun vartransŝarĝejo sur la Malojopasejkulmino. En la jaro 1828 estis malfermita la veturebla vojo de Chiavenna al Silvaplano. Ek de 1846 cirkulis poŝtkaleŝoj tra la pasejo. La malfermo de la Berninafervojo en la jaro 1910 kaŭzis grandan malkreskon de la vartransporto tra Malojopasejo. En la jaro 1919 estis malfermita la poŝtaŭtolinio tra la pasejo.

## Eksteraj ligiloj 
* La Malojopasejo en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Montpasejoj de Italio
Kategorio:Bregaglia (komunumaro)
Lakŝadivoj

eta|maldekstra|Mapo de la Lakŝadivoj
eta|maldekstra|Unu el la neloĝataj insuloj Lakŝadivoj
**Lakŝadivoj** aŭ **Lakŝadvipoj** () estas la plej malgranda unia teritorio de Barato, nome grupo de insuloj je 200 al 300 km for de la marbordo de Keralao en la Araba Maro. Nur dekunu el la insuloj estas loĝataj.

Laŭ la stato de  en la teritorio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Kavaratti.

La Lakŝadivoj estas la norda parto de la historia koncepto Lakŝadvipo, kiu enhavis ankaŭ la Maldivojn kaj la Ĉagosojn.

Etimologie la vorto Lakŝadivoj signifas centmil insulojn.

La ekonomio dependas de la turismo, kokosoj, tinuso kaj registaraj postenoj.

## Historio 
La insularo finde de la 15-a jarcento estis konkeritaj per la portugala mararmeo kaj iĝis partol de la Portugala kolonia imperio. La loka loĝantaro tre ne konsentis pri la koloniado kaj petis plurajn lokajn regnojn pri helpo.. En 1545 la armeo de la barata raĝo de la reĝlando Kannur forpelis la portugalojn, kaj integrigis la insulojn al sia reĝlandon. En 1787 la Majsura reĝlando transprenis la regadon de la insularo, kaj en 1799 la Brita Orienthinda Kompanio okukis ĝin - tio estis la komenco de 150-jara dominado de la brita imperio. 
 
## Vidu ankaŭ 
* Lakŝadiva Maro

## Eksteraj ligiloj 
* Indian Reef Region – Lakŝadivoj 
* Official Retejo de Lakŝadivoj
* Turisminformejo de Lakŝadivoj 
* Belaj Fotoj de Lakŝadivoj 
* Turisminformejo de Lakŝadivoj 
* SPORTS→Lakshadweep Tourism Official Agency 
* Geografia informejo 
* rifoj

lang=eo|eta|330ra|centra|

Kategorio:Hinda Oceano
Kategorio:Barato
Kategorio:Uniaj teritorioj de Barato
Kategorio:Portugalaj kolonioj
Kategorio:Insularoj
Andermatt

**Andermatt** estas urba komunumo en Kantono Urio, Svislando. Ĝi havis 1265 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
[eta|maldekstra|150ra|La centro de Andermatt ĉe la river [Reuss]]
Andermatt situas en la tiel nomita *Urserenvalo* ĉe la norda ramplo de la Sankt-Gotard-Pasejo inter Göschenen kaj la pasejkulmino de Sankt-Gotardo. En Andermatt kruciĝas la Gotardpasejstrato de nordo al sudo kun la strato de oriento al okcidento trans Oberalppasejo kaj Furkopasejo. En Andermatt kuniĝas la du riveroj *Gotthardreuss* kaj *Unteralpreuss* al Reuss, kiu tiam trans la *Schöllenenravino* al Göschenen.

## Trafiko 
La stacidomo de  estas nodopkunto de la Matterhorn-Gotthard-Fervojo, kiu trans la Furkobaztunelo kaj la Oberalppasejo konektas Valezon kun Grizono, kun la flanklinio al Göschenen, kie estas konekto al la Gotard-Fervojo de Svisaj Federaciaj Fervojoj.

## Ekonomio 
Dum la 2-a Mondmilito generalo Henri Guisan okaze de sia defendoplano kreis la alpan fortikaĵon, kies komandocentro situis en Andermatt. Pro tio Andermatt fariĝis la sidejo de komandocentralo de la Svisa Armeo, de kiu granda parto de la ekonomio de la komunumo dependis. Post la fino de la Malvarma Milito la Svisa Armeo en du reformoj estis signife malgrandigita. Post la reformo en 1995 granda parto de la instalaĵoj de la armeo en Andermatt devis esti fermitaj, kio devigis la komunumon trovi novajn enspezofontojn. La planoj estas grandaj investoj al la turismo. La egipta miliardulo Samih Sawiris planas en Andermatt la konstruon de granda skisportcentro, projekto, kiu de la lokaj, kantonaj kaj federaciaj aŭtoritatoj intertempe estis akceptita kaj per kies realigo oni nun komencis.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Andermatt datiĝas el la jaro 1203 kiel *de Prato*, kio en alia dokumento de 1290 estis alemanigita al *A der Matte*. Andermatt estis fondita de valzoj, kiuj enmigris en la 12-a jarcento trans la Furkopasejo al la *Urserenvalo*. Dum mezepoko la regado super la bienoj apartenis al la Monaĥejo Disentis. En la jaro 1649 la bienrajtoj de Disentis estis nuligitaj kaj Andermatt fariĝis parto de Urio. Dum la jaroj 1818 ĝis 1830 trans la Sankt-Gotard-Pasejo estis konstruita veturebla strato. Andermatt nun travivis gravan tempon de ekonomia prospero, kiu abrupte ĉesis per la malfermo de la Gotardtunelo en la jaro 1882. Ekde la jaro 1885 ekzistas en Andermatt la armilplaco de la Svisa Armeo, samtempe gajnis la alpa turismo signifon. En la 1920-aj jaroj kaj en 1946 ekzistis planoj transformi la tutan Ursenenvalon en gigantan baraĵlagon. La projekto ambaŭfoje malsukcesis en publikaj balotoj.

## Vidu ankaŭ 
* Andermatt (stacidomo)
* Nätschen (stacidomo)
* Oberalppass (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Andermatt
* Andermatt en la Historia Leksikono de Svislando
Sempiono

**Sempiono** estas la nomo de vilaĝo kaj montpasejo en Svislando:

* **Sempiono VS** estas komunumo en Kantono Valezo en Svislando.
* **Sempionopasejo** estas montpasejo Kantono Valezo en Svislando.
Sempionopasejo

**Sempionopasejo** (,  kaj ) estas montpasejo inter la svisa Kantono Valezo kaj Italio. Ĝi estas akvodislimo inter Adriatiko kaj Mediteraneo.

## La pasejo en ciferoj 
eta|maldekstra|150ra|Ŝtonagloskulpturo sur la sempionpasejkulmino
La pasejkulmino situas sur alteco de 2005 m s.m.. La pasejstato estas malfermita la tutan jaron. La distanco de Brigo al la pasejkulmino estas 24&nbsp;km, tiu de la pasejkulmino al Domodossola 37&nbsp;km. La tuta pasejstato de havas longecon de 61&nbsp;km. La maksimuma grimpo estas 9%.

## Priskribo de la vojo de nordo al sudo 
La pasejstrato komenciĝas norde en la svisa urbo Brig-Glis sur alteco de 691 m s.m.. La strato grimpas en grandaj kurboj tra galerioj kaj tuneloj al la pasejkulmino je 2009 m s.m.. Nordokcidente de la pasejkulmino situas la *Hopschulago*, el kiu fontas la rivero Saltina, kaj sudoriente la Rotellago el kiu fontas la rivereto *Chrummbach*, fontrivero de Diveria. La strato nun malsupren grimpas tra la komunumo Sempiono (germane *Simplon*), tiam turniĝas orienten, pasas tra Gondo. Post Gondo sekvas la landlimo al Italio. La strato nun sekvas la riveron Diveria tra Iselle kaj Varzo, kie ĝi denove turniĝas suden kaj finfine 61&nbsp;km post la ekiro en Brigo atingas sian finpunkton en Domodossola sur alteco de 270 m s.m..

## Historio 
En la 17-a jarcento la posedanto de la salmonopolo de Brigo, Kaspar Jodok von Stockalper, konstrue plibonigis la padon trans la Sempionpasejo por la saltransporto de Italio al Valezo. Napoleono la 1-a konstruigis de 1801 ĝis 1805 vetureblan straton trans la pasejo por povi transporti sian artilerion al Italio. Ek de tiam la pasejo estis veturebla per poŝtkaleŝoj kaj akiris internacian signifon. En 1906 estis malfermita sub la pasejo la 19,8 kilometrojn longa Sempiontunelo inter Brigo kaj Domodossola. Ĝi estis la unua fervoja baztunelo tra la Alpoj kaj dum pli ol duona jarcento la plej longa tunelo de la mondo.

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Kategorio:Montpasejoj de Italio
Kategorio:Kantono Valezo
Kampula baroko

[eta|250px|[Holašovice]]

**Kampula baroko** estas konstrua stilo de la popola arkitekturo, kiu estis uzata plejparte en Sudbohemia regiono dum la 19-a jarcento. Kvankam ĝi baziĝas en la klasikisma kaj baroka stiloj, temas fakte pri stilo tute memstara. Ĝi aperas en le epoko, kiam vera baroko iĝis jam historio. La plej malnovaj memorindaĵoj pri la kampula baroko konserviĝis el la 1820-aj jaroj kaj ĝi kulminis dum la 1860-aj jaroj. Unuopajn barokajn kaj klasikismajn, sed ankaŭ eĉ ekzemple novromanajn elementojn ĝi uzas (simile al ajna alia popola arto) en tute specifaj, de la vidpunkto de pureco de la devena stilo fakte eraraj kombinoj, kiuj estas tamen ege pitoreskaj. Ĝi pruntas de sia modelo fakte nur ornamajn elementojn, sed ofte tute ignoras bazajn principojn de la klasika baroka stilo.

La stilo konserviĝis ĉefe en torforegionoj ĉirkaŭ la urbo Soběslav kaj la vilaĝo Zbudov, sed ankaŭ en la regionoj ĉirkaŭ la urboj Písek, Vodňany kaj Třeboň.

La popola baroko plej ofte videblas ĉe fa frontaj fasadoj de grandaj vilaĝaj bienoj. Unuopaj bienoj konserviĝis en multaj sudbohemiaj vilaĝoj. Tipa konstruaro kreis fermitan oblongan kadron kun interna korto. La ĉefan konstruaĵon prezentis domo kun enira koridoro, kuirĉambro, provizejo kaj du aŭ tri pluaj ĉambroj en unu vico, kie loĝis mastrumanto kaj tujapudaj bovkuŝejoj. Sur la kontraŭa flanko de la korto staris kutime t.n. eksmastra loĝejo, kie loĝis gepatroj de la mastro aŭ aliaj parencoj, kiuj ja havis la rajton loĝi en la bieno, tamen devis obei la ordonojn de la mastro kaj ofte laboris sensalajre. Al tiu ligiĝis pluaj mastrumaj konstruaĵoj. Kontraŭ ampleksa ĝardeno fermis la korton garbejo. Inter la ĉefa domo kaj la eksmastra loĝejo situis alta muro, rompita de enira pordego por veturiloj kaj malgranda pordo por piedirantoj.

Unika kompleto de tiaj bienoj konserviĝis en la vilaĝeto Holašovice. Tial ĝi aperas en la listo de memorindaĵoj de UNESCO.

[500px|center|eta|[Holašovice]]

Konserviĝis ankaŭ kelkaj nomoj de la masonistoj, kiuj estis plej ŝatataj kaj sukcesaj, ekzemple Martin Paták el la vilaĝo Záluží (1820 - 1889) kaj tiu plej fama kaj konata, Jakub Bursa (1813 - 1884).

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.selskebaroko.cz/selskebaroko/index.htm (ĉeĥlingve, tamen kun multaj bildoj)
* http://www.holasovice.eu/fotogalerie2.htm (ĉeĥlingve, tamen kun multaj bildoj)


Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Baroko
Bursudano

eta|dekstra|250ra|Sudanhavenurbo
**Bursudano**, foje **Sudanhavenurbo** aŭ **Sudanhaveno** (en multaj lingvoj **Port Sudan**, en la araba ‏بور سودان‎, *Būr Sūdān*) estas la ĉefurbo de la sudana subŝtato Ruĝa Maro. Ĝi havas 489.725 loĝantojn (2007). Ĝi situas ĉe Ruĝa Maro kaj estas la ĉefa havenurbo de la Respubliko Sudano.

## Historio 
Bursudano estis fondita de Britio en 1909 kiel celurbo de fervojo liganta la Ruĝan Maron al la Rivero Nilo. Ĝi utilis kiel nova moderna haveno anstataŭanta Sawakin. La fervojo estis uzata por transporti la nacian produktadon de kotono kaj sezamo, krome sorgo, el la agrikulturaj riĉaj areoj de la Nil-valo.

## Turismo 
eta|maldekstra|260ra|Minareto en Sudanhavenurbo
Bursudano estas konata inter turistoj pro siaj eksterordinaraj subnaĝejoj kaj strandoj. Kaj turistoj kaj grandaj nombroj de islamaj pilgrimantoj survoje en la unufoja haĝo al Mekao uzas tiun havenon kiel enŝipiĝejon por transpasi la Ruĝan Maron al Ĝido en Saŭdarabio.

Kategorio:Urboj de Sudano
Kategorio:Marhavenaj urboj