open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Béla Bacsó

**Bacsó Béla** (6-a de januaro 1891, Kassa – 17-a de februaro 1920) estis socialista ĵurnalisto, verkisto, kunlaboranto de Népszava. Lin forkaptis oficiroj blankteroristoj kaj murdis lin kun sia kunlaboranto SOMOGYI Béla.

## La Somogyi-Bacsó-afero 
La murdo de Somogyi-Bacsó antaŭis 2 semajnoj la guberniestran elekton de Miklós Horthy. La gazeto Népszava - ĉefredaktita de Somogyi Béla – skribis pri barbaraj agadoj de la pungrupoj, tiel la gazeto ne respegulis la konsolidiĝon, komunikitan ĉesupre. La gazeto volis denove senvualigi aferojn komence de februaro. Tiun sciigon kaptis la cenzuro, sed la presprovaĵo de la artikolo atingis ĉefan stabon en la Hotelo Gellért. "Oni devas jam bani Somogyi-on!" – urĝigis la venĝon multaj stabanoj, je kio Horthy – laŭ multaj rememorantaj atestantoj - ekparolegis: "Ne parolo, sed ago necesas!"

La misagon efektivigis je ordeno de majoro OSTENBURG-MORAVEK Gyula la subuloj KOVARCZ Emil, LEHRER Árpád, MEGAY Lászlónak, SOLTÉSZ István kaj SZAKÁCS Árpád (laŭ kelkaj fonoj BAGHY László).

La kadavrojn oni trovis ĉe Dunakeszi, surborde. Ili estis kapopafitaj, sed antaŭe kruele, sadisme turmentitaj. Oni enrompis la nazoston de Somogyi kaj unu okulon elpremis. Sur la korpo de Bacsó oni trovis ok profundajn pikojn.

La du ĵurnalistojn funebris 100.000 homoj. La 24-an de februaro de 1920, la polico transdonis la aferon al la armea prokurorejo, kiu ne trovis sufiĉajn pruvojn, sed eĉ malaperigis pruvojn kaj metis la aferon ad acta en julio de 1920.

En 1925, Fényes László socialdemokrata parlamentano (iama advokato kaj ĵurnalisto) verkis seppartan raportan serion, kiu aperis en februaro de 1925, je 5-jara datrevenoen la Népszava. Fényes analizis la iamajn aktojn kaj konstatis la krimprotektan konduton de la armea prokuroraro. Por la publiko sufiĉis la elparolo (kiel pruvo de mensogo) de la armea ĉefprokuroro, Littomericzky Nándor kapitano, kiu "akceptis kiel fakton" travideblan ateston. Nome tion, ke du ŝoforoj de punbrigado pruntis al "nekonatuloj" armean aŭtomobilon kaj hazarde tiun, per kiu oni forportis la du viktimojn.

Post tiam la reĝimo devis paŝi kaj ekparolis la iama ministro pri internaj aferoj Beniczky Ödön. Lia konfeso fortigis la publikitajn artikolojn kaj lia aldonis etaĵon, ke Horthy diris – en ĉeesto de li, Bethlen kaj aliaj politikistoj -: "Kiuj skribas similajn artikolojn, baniĝos." Post tio oni arestis eĉ Beniczky-on kaj juĝis lin pro ofendo de guberniestro kaj malkaŝo de oficeja sekreto je 3-jara rigora prizono.

Fényes fuĝis en 1926 eksterlanden, ĉar oni ekis proceson kontraŭ li. Beniczky, post duonjaro liberiĝis el la prizono kaj vivis forpuŝita de la kasinoj kaj elito ĝis 1931, kiam kapopafis sin.

Bacsó, Béla
Bacsó, Béla
Jacques Rogge

Grafo **Jacques ROGGE** - prononco nederlande ,  - naskiĝis en Gento en Belgio la 2-an de majo 1942 kaj mortis la 29-an de aŭgusto 2021.

Li studis medicinon en la Genta Universitato kaj fariĝis kuracisto. En la sama universitato li ricevis titolon "*honora doktoro*" en 2001.
Li estis partoprenanto en la Olimpikoj en la velboatado en la jaroj 1968, 1972 kaj 1976 kaj estis membro de la Belga rugbeoteamo.
En 1991 li fariĝis membro de la Internacia Olimpika Komitato (IOK).

De 2001 ĝis 2013 li estis prezidanto de la Internacia Olimpika Komitato, sekvanta post Juan-Antonio Samaranch.

Kategorio:Membroj de la Internacia Olimpika Komitato
Kategorio:Prezidantoj de la Internacia Olimpika Komitato
Monoklo

[eta|[Joseph Chamberlain portanta monoklon]]
**Unulensa objektivo** (unuokulvitro) estas la plej simpla objektivo, kiu konsistas el unu kuniga lenso.

Monoklo havas ĉiujn aberaciojn. Ĝia bildo estas sufiĉe malakra, precipe ĉe la randoj.

Kategorio:Fotado
Kategorio:Optiko
Periskopo

eta|maldekstra|Zeiss submarine periscope optical design.
eta|350px|dekstra|**Principle of the periscope.**
 **A** - Periscope using two plane mirrors.
** B** - Periscope using two right–angled prisms.
**1 - 2** - Plane mirrors.
**3 - 4** - Right–angled prisms.
**5 - 6** - Observer eye.
**7 - 8** - Periscope tube.
**H** - Periscope optical height.
eta|150px|dekstra|Military handheld periscope optical

design.**1** - Eyepiece 
**2** - Diagonal prism 
**3** - Handle
**4 - 6** - Erecting lenses
**5** - Periscope tube
**7** - Field lens
**8** - Lens
**9** - Head diagonal prism
**10** - Window
eta|maldekstra|Submarine monocular attack periscope.

:''Por la objektivo de du malkonveks-konveksaj lensoj, vidu **Periskopo (objektivo)**.
**Periskopo** estas optika aparato por rigardado de kaŝejo.

Simpla periskopo estas tubo, ĉe finoj de kiu estas du speguloj aŭ prismoj muntitaj je angulo 45° al akso de la tubo. Por pligrandigi la bildon periskopo povas havi ankaŭ lensojn.

Periskopoj estadas uzataj en:
* Subakvaj ŝipoj;
* Armeo por rigardi el bunkroj kaj eldigaĵoj.

Kategorio:Optiko
Periskopo (objektivo)

eta|Optika skemo de periskopo
**Periskopo** estas objektivo kiu konsistas el du malkonveks-konveksaj lensoj, inter kiuj estas diafragmo.

Periskopo ne havas distordon sed havas ĉiujn aliajn aberaciojn.

Kategorio:Optiko
Kategorio:Fotado
Akromata lenso

eta|Akromata lenso: 1 - flinto, 2 - kraŭno
**Akromata lenso** estas lenso kiu konsistas el kungluitaj lensoj. La unua el ili estas disiga kaj farita el flinto, la dua estas kuniga kaj farita el kraŭno.

Akromata lenso ne havas koloran aberacion sed havas ĉiujn aliajn aberaciojn.
[eta|center|Akromata duoblo alportas ruĝan kaj bluan lumon al la sama [fokuso (optiko)|fokuso, kaj estas la plej frua ekzemplo de akromata lenso.]] 

Kategorio:Optiko
Kategorio:Lensoj
Vertica fokusa distanco

frame|''f' * - ĉefa fokusa distanco;*v' '' - vertica fokusa distanco
**Vertica fokusa distanco** estas distanco de vertico de la plej malantaŭa lenso de objektivo ĝis ĉefa fokusa ebeno.

Ĝenerale vertica fokusa distanco ne egalas al ĉefa fokusa distanco, sed ĉi tiuj valoraj malmulte distingiĝas por plejparto da objektivoj.

Teleobjektivoj havas vertican fokusan distancon je 2 ... 3 fojoj malpli grandan ol ĉefa fokusa distanco por la objektivo estu malpli granda.

Objektivo de spegula fotilo havas pli grandan vertican fokusan distancon por estu spaco por la spegulo.

Kategorio:Optiko
Aplanato

eta|Optika skemo de aplanato
eta|maldekstra|Optika skemo de aplanato
**Aplanato** estas objektivo kiu konsistas el du akromataj lensoj, inter kiuj estas diafragmo.

Aplanato ne havas koloran aberacion, sferan aberacion kaj distordon sed havas astigmatecon.

Kutime relativa truo de aplanato estas ne pli ol 1/8.

Aplanato estis ĉefa fota objektivo en proksimume 1870 ... 1890 jaroj.

Kategorio:Optiko
Kategorio:Fotado
Mateo (nomo)

**Mateo** estas vira nomo, kiu devenis el greka formo de hebrea nomo en la Biblio.

En la Biblio estas du apostoloj kun similaj kaj samoriginaj nomoj: Sankta Mateo (la evangeliisto) kaj Sankta Matiaso (menciita en La Agoj de la Apostoloj 1:23-26). **Matiaso** (Mattias kaj similaj literumoj) devenas tra la greka de aramea formo de la sama hebrea nomo. En kelkaj lingvoj oni distingas la du nomojn; en aliaj lingvoj oni miksas aŭ identigas ilin.

En kelkaj lingvoj estas pluraj literumoj uzataj. La subaj listoj donas nur la plej oftajn literumojn kaj la formojn uzatajn en tradukoj de la Biblio.

## Nacilingvaj formoj de Mateo 
* Mateusz (pole)
* Máté (hungare)
* Matej (ĉeĥe, slovake, slovene)
* Mateo (hispane)
* Mateus (portugale)
* Mathieu (france)
* Matthieu (france)
* Matthäus 
* Matteo (itale)
* Matthew 
* Mattias (svede)
* Matthijs (nederlande)

## Nacilingvaj formoj de Mattias 
* vidu: Matiaso

## Famaj nomportantoj 
* vidu: Matiaso

## Esperantistoj 
* Mateo Jack Ravelich

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Biblio
Kategorio:Viraj personaj nomoj
Efemeridoj

[eta|[Alfonsaj tabeloj]]
**Efemeridoj** (el la antikva greka ἐϕημερίς = *efemeris* = ĉiutaga; latine *ephemĕris*) estis tabeloj enhavantaj valorojn kalkulitajn, dum la kuro de aparta tempa intervalo, el diversaj astronomiaj variablaj grandoj, kiuj antikvepoke estis limigitaj al perokula observado; hodiaŭ ili estus almenaŭ jenaj:

* magnitudo, orbitaj parametroj, koordinatoj de planedoj, kometoj, asteroidoj kaj artefaritaj satelitoj;
* magnitudo de .

## Historio 
Efemeridoj estis uzataj ekde la antikvaj tempoj ĉe popoloj mezopotamaj, praamerikaj kaj aziaj.

Jen kelkaj el la plej famaj efemeridoj:

* Astronomiaj sistemoj de antikva babilona astronomio kies esploroj estis interesitaj pli al la efemeridoj ol al teorioj.
* Efemeridoj — Panchanga, astronomiaj tabeloj de la Veda epoko de Hindia astronomio.
* 2-a jarcento – astronomiaj tabeloj de Ptolomeo kiuj regulis la astronomiajn observojn, kaj kalkulojn pri astraj movoj de la ĉiela sfero, ĝis tiuj de Koperniko suncentraj tra tiuj Alfonsaj.
* 12-a jarcento, — efemeridaj tabeloj de Toledo kiuj profitis ankaŭ de la araba astronomio konigita per la latinigoj de islamaj verkoj iniciate de Gerardo el Kremono. Ili estos modelo por la alfonsaj tavoloj
* 13-a jarcento — efemeridoj Zij-i Ilkhani, aŭ persaj tabeloj
* 13-a jarcento — Alfonsaj tabeloj kompilitaj en Hispanio por korekti tiujn de Toledo kaj uzataj ĝis la kompilado de Prutenikaj Tabeloj (1551)
* 1408 — ĉinaj efemeridoj
* 1504 — Kristoforo Kolumbo, en Jamajko antaŭanoncis al indiĝenaj loĝantoj la luna eklipson uzante la tabelojn de la germano Regiomontano
* 1551 — efemeridoj de Erasmus Reinhold kiuj estis, kune kun tiuj de Koperniko, la bazo por la gregoria reformo de la kalendaro
* 1554 — novaj efemeridoj de Johannes Stadius konataj kiel *Ephemerides novae at auctae* (Efemeridoj novaj kaj pliigitaj) kreitaj por pli precize determini la poziciojn de planedoj. Sinsekvaj efemeridoj korektis kelkajn liajn miskontrolojn pri la pozicioj de la planedo Merkuro
* 1627 — Rudolfaj Tabeloj kompilitaj de Keplero kiuj fariĝis longatempe unika efemerida modelo- Ili estis la unuaj inkluzivigantaj en la kalkuloj ankaŭ la atmosferan refrakton.

## Uzo 
Per efemeridoj antaŭ ĉio eblas antaŭanonci la poziciojn de la astroj kaj do adresi vidajn aŭ astronomiajn observojn. Aparte kiam oni uzas porobservajn instrumentojn, kiel teleskopojn, efemeridoj estas necesaj por trovi la ĉelajn astrojn, planizi pliajn observojn ktp.

Antikvan tempojn per tiuj tabeloj eblis antaŭvidi ciklajn astronomiajn eventojn kaj fiksi datrevenon de memorindaĵoj de sia historio.

En la modernaj tempoj la vorto «efemeridoj» akiris ankaŭ, kaj precipe, la sencon de kroniko kaj periodaj publikaĵoj de historia, scienca, literatura karaktero .

Efemeridoj estas profitata en la kampo de astrologio.

Kroma uzo okazas en la kalkulo kaj konstruo de sunhorloĝoj

## Vidu ankaŭ 
* Astrologio
* Astronomio
* Tutmonda loktrova sistemo (GPS)
* Galileo (loktrova sistemo)
* Historio de la astronomio
* Efemerida tempo

## Eksteraj ligiloj 
http://www.astrologiainlinea.it/Pianeti/menu_pianeti.asp 

http://clima.meteoam.it/Effemeridi.php

## Notoj 
Kategorio:Astronomio
Kategorio:Astrologio
Tago de la Franclingva Komunumo de Belgio

La **Tago de la Franclingva Komunumo de Belgio** (la 27a de septembro) estas en Valonio ĉiujara festotago de la Franclingva Komunumo de Belgio rememore de la venko (en 1830) de la patriotoj je la holandaj trupoj en la Parko de Bruselo.

Dum la Viena kongreso en 1815 Belgio estis aldonita al Nederlando kaj ekestis la Unuiĝinta Reĝolando Nederlando. Ĉar la suda parto sentis sin malpreferata de reĝo Vilhelmo I, ekestis malkontento. Inspirita je la julia revolucio de la francoj, kiu okazis meze de 1830 en Parizo, en Bruselo okazis ribelo.

La ribelo finiĝis je la 27a de septembro, sed daŭris ankoraŭ ĝis 1839 ĝis finfine Belgio definitive sendependiĝis.

La festotago estas speciale destinita por la Franclingva Komunumo, aŭ por ĉiuj franclingvanoj en la tuta lando, ĉar la revolucio ekis precipe en Valonio (precipe en Lieĝo), kun subteno de Francio. Inter la revoluciuloj troviĝis ankaŭ multaj homoj, kiuj preferas, ke Belgio aliĝu al Francio.

Ankaŭ en la aliaj Komunumoj de Belgio ekzistas specialaj tagoj, respektive:
* la Festo de la Nederlandlingva Komunumo de Belgio (11a de julio)
* la Festo de la Germanlingva Komunumo de Belgio (15a de novembro)

Kategorio:Valonio
Sankta Mateo la evangeliisto

**Sankta Mateo**, ankaŭ nomata **Mateo Levi** (ĉar li apartenis al familio de la izraela tribo Levi) kaj **Levi de Alfeo** (laŭ lia patro Alfeo), estas unu el la Dekdu apostoloj de Jesuo Kristo kaj aŭtoro de unu el la kvar evangelioj en la Novtestamento. Oni tradicie identigas la apostolon Mateo kaj la evangeliiston. La evangelio laŭ Luko aparte en la kvina ĉapitro indikas pri li nur je la nomo "Levi".

## Bildaro (vico laŭ la sago) 
## Vidu ankaŭ 
* La Evangelio laŭ Sankta Mateo
* Sankta Marko la evangeliisto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.vatican.va/archive/bible/nova_vulgata/documents/nova-vulgata_nt_evang-matthaeum_lt.html#9 
* http://ba.21.free.fr/ntgf/matthieu/matthieu_1_gf.html 

Kategorio:Apostoloj
Kategorio:Bibliaj personoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Mortintoj en 70
Kluĉilo

**Kluĉilo** estas meĥanismo servanta por kunigi la motoron de maŝino kaj la organojn, kiujn ĝi devas movi.

## Vidu ankaŭ 
* Hidraŭdinamika kluĉilo

Dosiero:Clutchdisc.jpg|
Dosiero:Motorcycle clutch.jpg|
Dosiero:L-Kupplung7.png|
Dosiero:L-Kupplung.png|

Kategorio:Meĥanismoj
Tiso

eta|250ra|maldekstra|Tiso ĉe Tokaj
eta|250ra|maldekstra|Enfluo de Tiso en Danubon
**Tiso** estas karpatodevena rivero, kiu fontas en Ukrainio kaj fluas tra Hungario, Rumanio kaj Slovakio antaŭ ol flui en Danubon en Serbio. Ĝi estas la dua plej granda rivero en Hungario.

Aliaj nomoj:

* Cisa (pole)
* Pathissus (latine)
* Theiß 
* Tisa (rumane, slovake)
* Тиса (bulgare, ruse, ukraine)
* Tisia (latine)
* Tibisco (itale)
* Tissus (latine)
* Tisza (hungare)

Ĝia longo estas 1.358&nbsp;km, la akvokolekta areo estas 157.186&nbsp;km². Tiso originas en Ukrainio en Karpatoj kaj trafluas ankoraŭ Rumanion, Hungarion, Serbion, krome en mallonga parto estas limorivero inter Hungario kaj Slovakio, fine verŝiĝas en Danubon.

La nomo **Tiso** estas en PIV2002. En *Hungara-Esperanta Mezvortaro* (1993) kaj multloke en la literaturo (Kalocsay) oni nomas ĉi tiun riveron *Tibisko*, sed Tibisko estas (ankaŭ) alia rivero.

La hungaroj donis epiteton al la rivero: "blonda". Ankaŭ Petőfi ligiĝas al Tiso, en siaj poemoj ofte mencias ĝin. Aparte menciindas efemeroj, ĉar la **tisa efemero** dum kurta tempo amase flugas super Tiso. Tiun fenomenon la hungaroj nomas *florado de Tiso*.

La rivero ĝis la 19-a jarcento estis meandra kaj ofte faris inundojn. Laŭ planoj de István Széchenyi la rivero estas reguligita kaj iĝis pli rekta. Tial iĝis ankaŭ nuntempe videblaj branĉoj, tiel nomata Morta Tiso. Laŭ la rivero ofte inundejoj etendiĝas. La serba kaj preskaŭ la tuta hungara partoj estas navigeblaj.

En Kisköre en 1975 oni faris baraĵon, la estiĝinta artefarita lago Tiso (lago) estas turista paradizo, per la kolektita akvo oni akvumas en la regiono ĝis la rivero Körös. En Tiszalök estas akvonodo, kiun konstruis deviglaboristoj komence de la 1950-aj jaroj. En supra parto de la akvonodo Orienta ĉefkanalo elfluas kaj donas akvon al la sekaj grundoj ĝis riveraro Körös.

En Serbio dum la Aŭstro-Hungara Monarkio konstruiĝis Danubo-Tiso-Danuba Kanalo.

Gravaj urboj ĉe la bordoj:

* Tokaj ĉe enverŝiĝo de Bodrog
* Tiszaújváros (=Tisonovurbo) ĉe enverŝiĝo de Sajó
* Szolnok (solnok) ĉe enverŝiĝo de Zagyva (zadjva)
* Csongrád (ĉongrad) ĉe enverŝiĝo de Körös
* Szeged (seged) ĉe enverŝiĝo de Mures

Ankoraŭ menciindaj flankoriveroj: Someşul, Bega.

Pliaj menciindaj urboj: Sighet en Rumanio, Senta en Serbio

Akvonivelaj indikiloj: Rahiv, Tiaĉiu, Vilok, Tiszabecs, Tivadar, Tiszabercel, Tiszadob, Vásárosnamény, Záhony, Tokaj, Dombrád, Szolnok, Csongrád, Szeged.

Menciinda: Danuba-Tisa kanalo

Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Hungario
Kategorio:Riveroj en Rumanio
Kategorio:Riveroj en Slovakio
Kategorio:Riveroj en Serbio
Kategorio:Riveroj en Ukrainio
Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo
Kategorio:Landlimo de Hungario kaj Slovakio
Kategorio:Alfluantoj de Danubo


Kategorio:Riveroj en Regiono Košice
Kategorio:Geografio de Transkarpata provinco
Timiș

eta|320ra|La rivero ĉe Panĉevo
**Timiș** [timiŝ] estas maldekstra flankorivero de Danubo, kiu fontas en Rumanio kaj fluas en Danubon en Serbio.

Aliaj nomoj:

* Тамиш / Tamiš 
* Temes 
* Temesch 
* Tibiscus 
* Tibisis (en iu antikva lingvo, eble la greka)

La rivero longas 359&nbsp;km. Ĝia akvokolekta areo estas 13085&nbsp;km².

Iom gravaj apudriveraj urboj: Caransebeș, Lugoj, fine en Serbio ĉe la enverŝiĝo, Panĉevo.

La rivero kolektas la akvon el la Sudaj Karpatoj. Ankaŭ kanalo aliĝas al la rivero pro la inundodanĝero.

Nepre menciinde:
* La rivero ne trafluas la urbon Timişoara, kvankam la hungarlingva nomo de la urbo signifas: fortikaĵo Temeŝ.
* La rivero ne renkontas Tison, kvankam rekte fluas al ĝi, sed lastmomente ŝanĝas la direkton kaj elektas Danubon.

La nomo **Tibisko** estas en PIV2002, kun la malpreciza difino 'Hungaria rivero, enfluanta en Danubon'. Kálmán Kalocsay uzis la vorton en ĉiuj siaj tradukaĵoj. Laŭ *Hungara-Esperanta Mezvortaro* (1993) *Tibisko* estas *Tisza* (Tiso).

Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Kategorio:Riveroj en Rumanio
Kategorio:Riveroj en Serbio
Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo
Kategorio:Alfluantoj de Danubo
Trilensa objektivo de Cooke

eta|Optika skemo de trilensa objektivo de Cooke
**Trilensa objektivo de Cooke** estas objektivo kiu konsistas el tri lensoj, disdividitaj per spaco. La meza el la lensoj estas disiga kaj farita el flinto, du flankaj lensoj estas kunigaj kaj faritaj el kraŭno.

Skemo de la objektivo ebligas preskaŭ nuligi ĉiujn aberaciojn se relativa truo estas ne pli ol 1/4 ... 1/6.3.

La objektivo estis inventita kaj patentita en 1893 de Dennis H. Taylor, kiu laboris en firmao "Cooke of York". La objektivo estas historie unua anastigmato, ĝi estis sufiĉe pli malfacila en kunmuntado kaj pli sensema al malĝusta kunmuntado ol la antaŭaj objektivoj. Poste estis inventitaj pli perfektaj objektivoj, sed ĝis nun la objektivo estadas uzata en malmultekostaj fotiloj.

Plua plibonigado de la objektivo eblas per anstataŭigado de unuoblaj lensoj per kungluaĵoj de lensoj faritaj de diversaj specoj de vitro. Tiel eblas pligrandigi relativan truon kaj angulon de bildo.

Dosiero:Versioj-toc.gif

Kategorio:Optiko
Kategorio:Fotado
Voĉoj de Pioniroj

**Voĉoj de Pioniroj** estas KD kolekto organizita de Gert Drucker kun regravuro de modelajn voĉojn de kelkaj pioniroj de Esperanto, kiel Zamenhof, Edmond Privat, Andreo Cseh, Ivo Lapenna kaj aliaj. La kvin KDoj estis gravurita de "Gramofone Produtora de Audio" en Curitiba, Brazilo.

Kategorio:Esperanto-movado
Antonio Bonfini

**Antonio BONFINI** ([an**to**njo bon**fi**ni]; naskiĝis 1434 aŭ 1427? en Patrignone, mortis en 1502 en Buda) estis itala historiisto.

Li plenumis multajn jarojn en kortego de Matiaso la 1-a, je kies komisio li verkis la Historion de la Hungaroj (*Rerum Hungaricum Decades*, unua eldono en 1568). Tiu verko iĝis ekzemplero por la historia verkado kaj oni taksis ĝin kiel gravan fonton de la hungara historio. Liaj memoraĵoj pri reĝo Matiaso aperis hungare en 1943 kaj 1959 kiel traduko de Geréb László.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bkiado.hu/doku/Bonfini.html 

Kategorio:Italaj historiistoj
Galeotto Marzio

**Galeotto Marzio** (Narni, Umbrio, 1427 – Ĉeĥio 1497) estis itala humanismano, kunstudanto de Janus Pannonius en Ferrara (1447) kaj Padova. Li plurfoje vizitis Hungarion inter 1461 kaj 1485 kiel gasto de Vitéz János, Janus Pannonius, reĝo Matiaso kaj Báthory Miklós.

La inkvizicio deklaris lin herezulo pro siaj filozofiaj verkaĵoj.

Li verkis anekdotan figurigon pri reĝo Matiaso (De egregie, sapienter, jocose dictis ac factis Mathiae regis (verkita 1484-1487)), pri ties elstaraj eldiroj, agoj kaj pri la tiutempa hungara epoko. La verko helpis elformi la tradicion pri Matiaso la 1-a.

La menciitan verkon kaj versojn, prozojn tradukis (1930-1934) al la hungara Juhász László.

Li verkis en 1471, en korto de Matiaso (en Buda) la psikologian verkon "De homine". Li estis mallongtempe eĉ bibliotekisto de la fama biblioteko de Matiaso, nome Corvina.

Li instruis ekde 1473 en la universitato de bologna, sed lin starigis inkvizicia juĝistaro sur pellengér en 1477 en Venezio pro siaj filozofiaj instruoj. Lia libro (De incognitis vulgo) estis forbrulita, lin mem oni enprizonigis. Li liberiĝis interalie per helpo de hungara reĝo Matiaso, post tio li revojaĝis al Hungario, kaj partoprenis en 1479 en la renkontiĝo de Matiaso kaj la ĉeĥa reĝo Uladislao en Olmütz.

Liaj multaj verkoj restis en manuskripto (poemoj, kuracaj verkoj, filozofiaj skribaĵoj)

* De egregie, sapienter et iocose dictis ac factis Matthiae regis (Unua eldono: Vieno, 1563; lasta far Juhász László: Bibliotheca scriptorum medii recentiorisque aevorum, Lipcse, 1934).
* Liajn leterojn eldonis Juhász László (Lipcse, 1930).

## Literaturo 
* Ábel Jenő: Adalékok a humanismus történetéhez Magyarországon (Bp., 1880); *Bruckner Győző: G. M. művei mint művelődéstörténeti kútfő (Bp., 1901);
* Kardos Tibor: A magyarországi humanizmus kora (Bp., 1955).

Marzio
Kategorio:Universitato de Ferrara
Wyalusing (Viskonsino)

**Vajalusingo** (angle, **Wyalusing**) estas urbeto ĉe Granto Kantono. En la jaro 2000 la nombro da loĝantoj estis 370.

## Geografio 
dekstra|Loko de Vajalusingo, ViskonsinoLaŭ la Usona Popolnombrada Oficejo, la urbeto havas areon da 110.3km² (39.9 kvadrataj mejloj). 6.27% de la tuta areo estas akvo.

## Ŝtata Parko 
La Vajalusinga Ŝtata Parko situas ĉe la unuiĝo de la Misisipo Rivero kaj la Viskonsino Rivero. La parka areo (1064 hektaroj) enhavas durlignajn arbarojn, pinajn plantejojn, krutaĵojn, fontojn, akvofalojn, marĉojn kaj riverajn fluojn.

La parko estas hejmo por blankvostaj cervoj, kastoroj, vulpoj kaj multaj aliaj bestoj. Pli ol 90 specoj de birdoj vivas ĉi tie dum la somero kaj 100 plu estas observeblaj dum la printempa kaj aŭtuna migrado. Ili inkluzivas sovaĝajn meleagrojn, "kalvajn" aglojn, meleagrajn vulturojn, akcipitrojn, strigojn, akvobirdojn, pegojn kaj kolorplenan variecon de kantbirdoj.

Ekzistas legendo pri trezoro, enfosita en la parko per rabistoj, kiuj ŝtelis ĝin el salajrejo de armea fortikaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
* (angle) WDNR - Wyalusing State Park 
* (angle) Friends of Wyalusing State Park 

Kategorio:Urboj de Viskonsino
Podagro

**Podagro** estas dolora malsano de artikoj, precipe ĉe la piedo, kaŭzata de tro da ureata acido en la sango. La salo de la ureata acido demetiĝas en la artikoj kaj pro tio aperas paroksisme la artikaj doloroj. La paroksisma podagro aperas ĉefe en la piedaj artikoj, dum horoj. La kronika (longdaŭra) podagro kaŭzas la artriton (artikan inflamon) de la periferiaj artikoj de la piedoj kaj manoj.

La demetiĝo de ureato-acidaj Natrio-kristaloj en la artikoj, artik-ĉirkaŭaj histoj, tendenoj kaŭzas aperon de tipaj tofoj (tophus).

Plialtigo de la nivelo de ureata acido en sango ofte kaŭzas ne nur podagron, sed ofte ankaŭ ŝtonojn en renoj.

Podagro estas herediĝa malsano, sed ĝin influas ankaŭ aliaj faktoroj (nutrado, vivmaniero ktp.).

Kuracado.

# dieto kun malplia enhavo de purinoj: limigi viandon, precipe renojn, hepaton k.s., kelkajn specojn de fiŝoj. Limigi produktojn enhavantajn kafeinon (teo, kafo, kakao ktp) ĉar kafeino estas speco de purinoj.
# medikamentoj, kiuj malrapidigas la metabolon de purinoj, ekzemple alopurinolo. Alopurinolo estas malkatalizilo de la fermento ksantinoksidazo, kiu katalizas en organismo transformon de la purinoj en la ureata acido kaj ĝiaj saloj. Malrapidante la malkomponon de purinoj, alopurinolo plialtigas reuzon de purinoj en organismo.

Kategorio:Sindromoj en interna medicino
Kategorio:Metabolaj malsanoj
Tipuledoj

**Tipuledoj**, komunlingve **tipuloj**, estas membroj de familio de muŝoj (dipteroj) kun longegaj, maldikegaj kruroj. La latina nomo de la familio estas *Tipulidae*. eta|maldekstra|200 px|Tipulo de necerta specio Oni nomas ilin ankaŭ "longkruruloj", sed tiu nomo estas uzata ankaŭ pri kelkaj araneecaj bestetoj. Ilia aspekto similas al moskitoj, kvankam ili estas multege pli grandaj kaj malpli lerte flugas. Ili vivas nur kelkajn tagojn en la adolta etapo de la vivo, nur sufiĉe longe por fekundigi la ovojn de la posta generacio. Iuj tropikaj specioj atingas longon de 100 mm. La adoltoj ne manĝas, nur trinketas akvon, sed la larvoj ja povas difekti la radikojn de plantoj. Tamen tipuledoj estas plejparte, "ekonomie marĝenaj" specioj. Kaj malgraŭ ilia moskitsimila aspekto, ili ne mordas homojn aŭ aliajn bestojn. Ilin forte logas lumo.

eta|maldekstra

## Referencoj 
Kategorio:Insektoj
Lemeĥ

**Lemeĥ** estas la nomo de pluraj personoj en la Biblio.

## Lemeĥ Kainido 
**Lemeĥ** (hebrelingve: לֶמֶך) filo de Metuŝael kaj pranepo de Kaino laŭ Biblio (Genezo 4, 18-sekvaj), estis la unua homo kiu praktikis poligamion. Li prenis al si du edzinojn: Ada kaj Cila. La kristanaj komentariistoj diris, ke la fakto, ke Lemeĥ estis pranepo de Kaino, montras la kondamnon de Dio kontraŭ poligamio.

Al Ada li naskigis Jabalon kaj Jubalon, al Cila, Tubal-Kainon kaj Naaman.

En la Biblio estas registrita la barbara "kanto de Lemeĥ" (Genezo 4, 23-24):

Aŭskultu mian voĉon, edzinoj de Lemeĥ,
Atentu mian parolon!
Ĉar viron mi mortigis por vundo al mi
Kaj junulon por tubero al mi;
Se sepoble estos venĝite por Kain
Por Lemeĥ estos sepdek-sepoble.

Tio montras la dekadencon de homaro, pro tio, en la sekva verseto, Biblio rakontas pri la naskiĝo de tria filo de Adamo, Set, kiu estos la prapatro de Noa.

## Lemeĥ Setido 
**Lemeĥ** filo de Metuŝelaĥ, patro de Noa kaj pranepo de Set, vivis, laŭ Genezo (5-31) 777 jaroj. Tiu nombro, 777 en Biblia simbologio signifas perfekteco, ĝi estas la malo de la Antikrista nombro 666 de Apokalipso. Oni povas vidi en Lameĥ Setido la malon de Lameĥ Kainido, pro tio ke li estis patro de Noa. Li mortis 5 jaroj antaŭ la Diluvo.

Kategorio:Genezo
Ĥanoĥo

**Ĥanoĥo** (en la Londona Biblio, **Ĥanoĥ**; hebree, **חֲנוֹךְ**) estis, laŭ la Biblio:

# Filo de Kaino kun lia edzino (kies nomo ne estas konservita). Li estis la patro de Irad. (Genezo 4.17-18)
# Urbo fondita de Kaino, kiun li nomis laŭ la nomo de sia filo. (sama teksto)
# Filo de Jared kaj patro de Metuŝelaĥ. (Genezo 5.18-24)

## Ĥanoĥo Kainido kaj la Urbo Ĥanoĥ 
La nasko de Ĥanoĥo kredigas al multaj homoj ke Adamo ne estis la unua homo sur la Tero, ĉar Biblio ne diras pri filino de li. Laŭ tiu hipotezo, Adamo estas nur la prapatro de kelkaj popoloj, la hebreoj kaj iliaj najbaroj, ne de tuta homaro. Ortodoksuloj diras ke la patrino de Ĥanoĥo estis filino de Adamo, nur ke la Biblio ne parolas pri ŝi, ĉar ŝi ne estus grava al genealogioj.

Ankoraŭ laŭ Biblio (Genezo 4, 17), Kaino fondis urbon kaj donis al ĝi la nomon de Ĥanoĥo por omaĝi sian filon, pro tio, mezepokaj komentariistoj diris ke Dio malamus urbojn. La ekzistado de urbo Ĥanoĥo ankaŭ estus pruvo de ke estas multaj homoj krom la Adama familio, ĉar Kaino ne povus krei urbon por nur tri homoj.

## Ĥanoĥo Jaredido, kiun "Dio prenis" 
La dua Ĥanoĥo estas eĉ pli enigma ol la unua. Jen la tuta teksto, laŭ la Londona Biblio:

::*18* Kaj Jared vivis cent sesdek du jarojn, kaj naskiĝis al li Ĥanoĥ. *19* Kaj Jared vivis, post kiam naskiĝis al li Ĥanoĥ, okcent jarojn, kaj naskiĝis al li filoj kaj filinoj. *20* Kaj la tuta vivo de Jared estis naŭcent sesdek du jaroj, kaj li mortis.

::*21* Kaj Ĥanoĥ vivis sesdek kvin jarojn, kaj naskiĝis al li Metuŝelaĥ. *22* Kaj Ĥanoĥ iradis kun Dio, post kiam naskiĝis al li Metuŝelaĥ, tricent jarojn, kaj naskiĝis al li filoj kaj filinoj. *23* Kaj la tuta vivo de Ĥanoĥ estis tricent sesdek kvin jaroj. *24* Kaj Ĥanoĥ iradis kun Dio; kaj li malaperis, ĉar Dio lin prenis.

En la kunteksto tricent sesdek kvin jaroj estas mallongega vivdaŭro (lia patro mortis naŭcent-sesdek-du-jaraĝa, kaj lia filo atingis la aĝon de naŭcent sesdek naŭ jaroj, laŭ tiu ĉapitro).

Tiu ĉi Ĥanoĥo ludas gravajn rolojn en diversaj religiaj medioj: en Islamo, li estas Idris; laŭ Gregorio Bar-Hebræus li estas ekvivalento de la greka dio Hermeso, aŭ Merkuro, la malaltranga dio kiu inventis multajn artojn (literaturon, astrologion, muzikon ktp). Li estas "la Skribisto de Dio", kiu en la Ĉielo registradas la historion de la mondo por la Eternulo.

Laŭ Mormonismo (*Multevalora Perlo*) Ĥanoĥo fondis la justan urbon Cionon, kiun Dio forportis en la Ĉielon antaŭ la Diluvo, lasante Metuŝelaĥon sur la tero por generi Noan kaj ebligi la pluvivadon post la diluvo de la homaro.

## La libroj *Ĥanoĥo* 
Pluraj antikvaj libroj nomiĝas *Ĥanoĥo*. La plej grava estas t.n. *Ĥanoĥo Unua*, kiu estas rigardata kiel kanona biblia libro en la Etiopia Ortodoksa Unuecigita Eklezio. Tiun libron citas la novtestamenta Epistolo Ĝenerala de Judas: "*14* Kaj al ili ankaŭ Ĥanoĥ, la sepa post Adam, profetis, dirante: Jen la Sinjoro venis kun Siaj sanktaj miriadoj, *15* por fari juĝon kontraŭ ĉiuj, kaj por kondamni ĉiujn malpiulojn pri ĉiuj malpiaĵoj, kiujn ili malpie faris, kaj pri ĉiuj obstinaj paroloj, kiujn malpiaj pekuloj parolis kontraŭ Li."

Kategorio:Bibliaj personoj
Kris De Bruyne

**Kris DE BRUYNE** (Antverpeno, la , m. la 3-an de februaro 2021) estis flandra kantisto.
Kun lia nederlandlingva verkaro li estis unu el la fruaj adeptoj de la movado de kabareta arto.

Ĉar li rapide ekuzis eletran gitaron, li estis konata kiel rok-muzikisto. Konataj kantoj liaj estas i.a. "Amsterdam", "Vilvoorde City", "Lydia d'Ile Dieu" kaj "Het varken van de Hoge Venen".

Kris De Bruyne estis malkovrita de Wannes Van de Velde je "skiffle"-festivalo en Hove, kie li prezentis surprizigan version de la infana kanto "Klein, klein kleutertje".

Pinto de lia kariero estas la disko "Ook voor jou" el 1975. fine de la sepdekaj jaroj li dum kelkaj jaroj ne estis aktiva muzikisto kaj rondvojaĝis en Usono post la morto de lia frato Koen.

Post lia reveno, Kris faris alispecan muzikon kaj same kiel aliaj muzikistoj de la ĝenro, kiel Raymond van het Groenewoud, li estis malpli ŝatata. Li estis rehonorigita ekde kiam li ekkunlaboris kun aliaj artistoj kiel Patrick Riguelle kaj Wigbert Van Lierde.

En la jaro 2004 Kris De Bruyne faris koncertan vojaĝon sole. En tiu sama jaro la kanto "Amsterdam" estis uzata por televida reklamaĵo por fromaĝo.

## Diskografio 
* Kris De Bruyne (Vogue, 1973)
* Ook voor jou (Vogue, 1975)
* Ballerina's (Philips, 1977)
* Paprika (Philips, 1979)
* Kris De Bruyne Band (CNR, 1985)
* Oog in oog (Philips, 1989)
* Keet in de lobby (Alora, 1993)
* Mirward (Alora, 1994)
* Van mijlenver over de grens (Alora, 1996)
* Buiten de Wet (Culture Records, 2001)
* Westende Songs (2005) Producer : Jean-Marie Aerts. Specialaj gastoj : Patrick Riguelle, Henri Ylen, Filip Casteels & Luc De Vos.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retpaĝo 

Kategorio:Flandraj kantistoj
Valenciennes

dekstra|200ra
**Valenciennes** (jen france, prononco [] ; ; okcidentflandre *Valencyn*, pikarde *Valincyinnes* aŭ *Valinciennes*; ; en Esperanto **Valencieno**) estas komunumo de Francio, kiu apartenas al la historia regiono Henegovio (france *Hainaut* respektive flandre Henegouwen), kies plej granda parto ekde 1830 estas parto de la Reĝlando Belgio, sed plia, suda parto kun la urbo jam ekde 1678 apartenas al Francio. Ĝi situas en la departemento *Nord* [] (okcidentflandre *Noorderdepartement*), en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde ''Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* , nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*). Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Aldone en la ĉirkaŭaĵo estas kromaj 300.000 loĝantoj. Administre la komunumo estas la administra centro (subprefektejo) de la arondismento *Valenciennes* (france *Arrondissement de Valenciennes* respektive okcidentflandre *Arroundissement Valencyn*), kaj same estas ĉefurbo de la kantono **.

Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas *valenciennois(es)*.

## Ekonomio 
Valenciennes estas universitata urbo kaj ekonomia centro de norda Francio. Speciale gravas por la regiono la metala kaj aŭtomobila industrioj.

La Eŭropa ŝoseo 19 vojas proksime.

## Famuloj 
* Baldueno la 1-a (Konstantinopolo)
* Jean-Baptiste Carpeaux
* Antoine Watteau

## Ĝemelaj urboj 
Ĝemelaj urboj de Valenciennes estas Agriĝento (Italio), Düren (Germanio), Gliwice (historie *Gleiwitz*, Pollando), Medway (Britio),  Miskolc (Hungario) kaj Jiĉang (Ĉinio).

## Trafiko 
 por individua motora trafiko ligiĝas al la franca aŭtovojo A2.

## Esperanto-movado 
Ekzistas Esperanto-klubo *Valenciennes-Espéranto*, asocio-membro de la Nordfrancia Esperanto-Federacio. Prezidanto de la klubo kaj delegito de UEA estas *Jean Dietrich''.

## Vidu ankaŭ 
* Valenciennes (stacidomo)
* Valenciennes-Faubourg-de-Paris (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Valenciennes 
* retpaĝo pri la Esperanto-klubo

eta|centra|350ra|Ĉefplaco kaj urbdomo


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Nord
Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France
World Solar Challenge

eta|280ra|3.000km longa vojo de la World Solar Challenge.
eta|280ra|Sunmobilo Tokai Challenger per kiu la Japonais Tokai teamo gajnis en 2009
La **World Solar Challenge** (Monda suna defio) estas konkurso de aŭtoj kiuj estas propulsitaj de sunenergio. La konkurso estas organizita ĉiujare en Aŭstralio. La aŭtoj veturas 3.021km de Darwin (en la nordo) laŭ Alic-Fonto al Adelajdo (en la sudo).

## Celo 
La celo de la konkurso estas promocii la esplorojn je elektre propulsitaj aŭtoj. Je tiu ĉi malferma konkurso partoprenas universitatojn, firmaojn kaj individuojn. En 2005 aliĝis maksimume 30 teamoj.

## Historio 
La ideon por la konkurso havis Hans Thostrup (1944), dana aventuristo. La unua konkurso okazis en 1987 kaj poste ĉiun duan jaron.

eta|200ra|centra|Sunmobilo Umicar Imagine dum la vetkuro en 2011

## Tabelo de gajnintoj 
En la suba tabelo estas la diversaj gajnintoj de la World Solar Challenge.

* La pli malalta averaĝa rapideco estas pro novaj reguloj de WSC. En 2007 tio estis i.a. alia maksimumo de 6 m2 da sunpaneloj kaj pli rekta pozicio de la veturigisto; en 2011 i.a. pro malpermeso de aliaj ol nure sliciaj sunpaneloj.

### Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo
* Nuon Solar Team 

Kategorio:Sunenergio
Kategorio:Elektraj veturiloj
Blake kaj Mortimer

**Blake kaj Mortimer** estas bildstrio de Belgio kreita de Edgar Pierre Jacobs. La unua aventuro de la du britaj herooj, ''Le secret de l'espadon*, estis lanĉita en la unua numero de la revuo *Tintin* en 1946. Poste venis *Le mystère de la grande pyramide*, *La marque jaune*, *L'énigme de l'Atlantide*, *S.O.S. Météores*, *Le piège diabolique*, *L'affaire du collier* kaj *Les 3 formules du professeur Sato* (unua parto).
Bedaŭrinde, E.P. Jacobs mortis antaŭ la finpretigo de la dua parto de ĉi tiu aventuro, kaj la dua parto estis findesegnita de Bob de Moor.
Kelkajn jarojn poste, la serio estis relanĉita, kun du teamoj : Jean Hamme kaj Ted Benoit (*L'affaire Francis Blake*, *L'étrange rendez-vous*), kaj Yves Sente kaj André Juillard (*La machination Voronov*, *Les sarcophages du 6ème continent'').dekstra|eta|150px|Blake kaj Mortimer en muro de BruseloDum siaj aventuroj, Sir Francis Blake, oficiro de la Britaj sekretaj servoj kaj
Philip Mortimer, sciencisto, fakulo pri nuklea fiziko, ofte devas batali kontraŭ la fifama kolonelo Olrik. La mikso inter scienco kaj fantazio, la preciza desegnarto de Jacobs estas la ĉefaj kialoj por la sukceso de tiu serio.

## Eksteraj ligiloj 
* La oficiala paĝaro de Blake kaj Mortimer (france).

Kategorio:Bildliteraturo
Kategorio:Fikciaj universoj
Kategorio:Bildstriaj fikciuloj
Kategorio:Fikciaj britoj
Kategorio:Bildstriaj paroj
POSIX

**POSIX** estas normo, mallongigo de **P**ortable **O**perating-**S**ystem **I**nterface for uni**X**, ankaŭ konata kiel la normo IEEE 1003.

Multaj operaciaj sistemoj kiuj baziĝas sur Unikso (Inter aliaj Linukso, diversaj BSD-specoj kaj BeOS) provas labori laŭ tiu normo. Tial estas eble kompilumi kaj uzi programojn faritajn sur unu el tiuj sistemoj, sur alian sistemon kiu laboras laŭ la sama normo.
Ĉar oni devas pagi por POSIX-atesto, libera programaro ne estas atestita.

Aliflanke, operaciumo kiu antaŭe ne baziĝis sur Unikso, nome MPE/XL uzata de mini-komputiloj HP 3000 de Hewlett-Packard alinomiĝis MPE/ix post aldono de POSIX-tavolo.

Kategorio:Operaciumoj
Kategorio:Unikso-similaj sistemoj
Tufo

**Tufo** estas densa aro da maldikaj kunkreskantaj aĵoj: tufo da haroj, herboj, floroj, plumoj.

## Loko 
* Tufo (Italio) -- komunumo en Italio

## Biologio 
* Herbotufo

## Vidu ankaŭ 
* Tofo estas ŝtonaĵa tavolo ne penetrebla de la vegetaĵaj radiko
Herbotufo

eta
**Herbotufo** estas densa aro da herboj, ofte pli altaj ol la ĉirkaŭa herbaro.

En mezeŭropaj marĉoj ĝi konsistas plej ofte el *Carex stricta* kaj formas kolonetojn, elstarantajn en la marĉa medio. La kolonetojn formas la radikoj, folioj de daŭre kreskanta herbo. Flanke de la koloneto kreskas ofte *Nephrodium thelypteris* (marĉa filiko) kaj aliaj humidoŝatantaj plantoj. La herbotufoj kreskas rande de la marĉoj, proksime de la bordo.

En Nov-Zelando, la herbotufo konsistas plej ofte el specioj de *Poa*, *Chionochloa* kaj *Festuca*. Pro la ofteco de kionoklo en tiuj herbotufoj en Nov-Zelando, tie oni nomas (iu tradukis) la herbotufojn al kionoklo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mooseyscountrygarden.com/driveway-garden/tussock-carex-brown.html

Kategorio:Ekologio
Ĉefa fokuso

**Ĉefa fokuso** estas punkto en optika akso de lenso aŭ objektivo. En ĝi lumo, venanta de malfinio paralele al la optika akso, krucas la optikan akson.

Ĉefaj fokusoj estas du:
*Antaŭa *F*, de lumo venanta de la malantaŭo;
*Malantaŭa  ''F' '', de lumo venanta de la antaŭo.

Pro sfera aberacio kaj difrakto fokuso ne estas ideala geometria punkto.

## Vidu ankaŭ 
*Ĉefa fokusa distanco

## Eksteraj ligiloj 
* OPTIKO : Ĉapitro el lernolibro far S&#193;RK&#214;ZI J&#225;nos. Subĉapitroj: optiko ĝenerale, fotometrado, ekesto, propagiĝo, refrakto de la lumo, ondooptiko, polarigo, lumo kaj materialo, la okuloj, optikaj instrumentoj. 129 paĝoj, formo PDF, 882 KB.
Népszava

**Népszava** (Nepsava ~ popolvoĉo) estas taga gazeto en Hungario, iama gazeto de socialdemokratoj.

La gazeton fondis, ekis en 1877 KÜLFÖLDI Viktor. En 1880 ĝi estis centra gazeto de la hungara Socialdemorata Partio, kiel posteulo de la *Munkás Heti Krónika* (Laborista Semajna Kroniko). Ĝi estas ekde 1905 taggazeto.

Redaktoroj estis inter 1898-1918 Ernő Garami, poste ĝis 1941 Béla Somogyi, Jakab Weltner, Illés Mónus, Árpád Szakasits.

Estis historia evento la kristnaska numero de la gazeto, en kiu aperis deklaro de la antifaŝisma unueca fronto. Post tio, la gvidantoj de la socialdemokrata partio forigis Árpád Szakasits-on kiel redaktoron. Post la faŝisma okupo de Hungario en 1944, oni malpermesis la gazeton, kiu aperis nur post la liberiĝo de la lando.

Ekde 1948, ĝi estis gazeto de la Tutlanda Konsilantaro de Sindikatoj. Inter 1956 kaj 1958 ĝi aperis sub nomo **Népakarat** [ne'pakarat] (Popol-volo).

La gazeto eĉ hodiaŭ (2005) gardas sian socialdemokratan vidpunkton.

## Elektitaj kunlaborantoj 
* László Ákos
* Aladár Bálint
* Soma Braun
* Lajos Gró
* Emil Gyagyovszky
* Ervin Gyertyán
* Andor Halasi
* Jenő Horovitz
* Sándor Jemnitz
* Gyula Kállai
* Zoltán Keszthelyi
* Anna Kéthly
* Dezső Király (humuristo)
* Vilmos Lázár (agronomo)
* András Mészáros (karikaturisto)
* Béla Reinitz
* András Révész
* Ferenc Révész
* Mihály Révész (ĵurnalisto) 
* Ervin Szabó
* Menyhért Tamás

Kategorio:Hungaraj gazetoj
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj
Kategorio:Gazetoj en Aŭstri-Hungario
Bob Geldof

**Bob GELDOF**, plennome: Robert Frederick Zenon Geldof (naskiĝis la 5-an de oktobro, 1954) estas irlanda kantisto kaj verkisto de kantoj.

Geldof meze de la 70-aj jaroj de la pasinta jarcento konatiĝis kiel kantisto de la bando Boomtown Rats. En 1978 ili havis unuan furorkanton, *Rat trap*; ilia sekvanta furorkanto, ''I don't like Mondays*, estis la plej grava. Geldof jam rapide iĝis kolora reprezentanto de la rok-muziko

La Boomtown Rats ne longe restis konataj, kaj kiam Geldof en novembro 1984 ricevis mesaĝon pri la infanoj mortantaj pro malsano en Etiopio, li promesis al si mem fari ion pri tio. Sciante ke li ne kapablus mem tion fari, li kune kun Midge UREe (de la muzikbando Ultravox) la kanton *Do they know it's Christmas?* [Ĉu ili scias ke estas Kristnasko?], kaj kune kun kolegoj el la muzika mondo sub la nomo Band Aid kolektis monon por la tria mondo. La ideo estis en la tuta mondo transprenita: en Usono per USA for Africa kun la kanto *We are the world'', verkita de Michael Jackson kaj Lionel Richie.

Geldof poste organizis gigantan koncerton por la bona faro, Live Aid, kiu alportis pli ol 140 milionoj da eŭroj por projektoj en Afriko. Apud tio li vojaĝis tra la tuta mondo por kolekti monoj.

Geldof estis nomumita por la nobelpremio de paco kaj ricevis honoran kavaliran titolon de Elizabeto la 2-a. Ĉar li ne estas loĝanto de Britio, li oficiale ne rajtas sin nomi 'Sir', sed multaj homoj tamen por li uzas tiun titolon.

Kune kun la muzikbando U2 de Bono li de tiam investis multe de sia tempo al kampanjoj por repuŝi la ŝuldoŝarĝon de Afriko.

Je la 2a de julio 2005 Bob Geldof organizis kune kun Midge Ure Live 8, serion de senpagaj koncertoj en la G8-landoj plus Sud-Afriko. La koncertoj celis favore influi la decidon de la G8 en Skotlando rilate la la ŝuldoŝarĝon de Afriko. Tiuj koncertoj koincidis kun la 20-jariĝo de Live Aid. Apude Bob Geldof organizis manifestaciojn nomitaj *Make Poverty History*.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bobgeldof.com/ 

GELDOF, Bob
Tim Burton

**Timothy Walter BURTON** , alinome Timothy William Burton (naskiĝis la 25-an de aŭgusto 1958 en Kalifornio) estas usona reĝisoro, aktoro, scenaristo, produktoro tre fama tutmonde por siaj poeziaj (*burtonaj*) verkoj. Li ofte reĝisoras sian bonan amikon Johnny Depp kiu famiĝis dank'al li.

## Filmaro 
Vidu ankaŭ: :Kategorio:Filmoj de Tim Burton

### Reĝisoro 
* 1971: The Island of Doctor Agor *(La Insulo de Doktoro Agoro)*
* 1979: Stalk of the Celery Monster *(Tigo de la Celeria Monstro)*
* 1982: Aladdin and his Wonderful Lamp *(Aladin kaj lia mirinda lampo)*
* 1982: Vincent *(Vincento)*
* 1982: Hansel and Gretel *(Haĉjo kaj Grenjo)*
* 1982: Luau *(Luaŭ)*
* 1984: Frankenweenie *(Frankenvini)*
* 1985: The Jar *(La Poto)*
* 1986: Pee-Wee's Big Adventure *(La Granda Aventuro de Pi-Vi)*
* 1988: Beetlejuice *(Skarabsuko)*
* 1989: Batman *(Vespertviro)*
* 1990: Edward Scissorhands *(Tondilmana Eduardo)*
* 1991: Batman Returns *(Vespertviro revenas)*
* 1994: Ed Wood *(Ed Wood)*
* 1996: Mars Attacks *(Marso atakas)*
* 1999: Sleepy Hollow: The Legend of the Headless-horseman *(Dormema Kavo: La Legendo de la Senkapa Rajdanto)*
* 2001: Planet of the apes *(Planedo de la simioj)*
* 2003: Big fish *(Granda fiŝo)*
* 2005: Charlie and the Chocolate Factory *(Karlo kaj la Ĉokoladfabriko)*
* 2005: Corpse Bride *(Kadavra Edzino)*
* 2007: Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street *(Svini Tod: La Demona Barbisto el Fleet Street)*
* 2010: Alice in Wonderland *(Alico en Mirlando)*
* 2016: Miss Peregrine's Home for Peculiar Children *(“Domo de strangaj infanoj de s-ino Peregrine”)*
* 2019: nova versio de *Dumbo*

### Aktoro 
* 1992: Singles (*Senpartneruloj*)
* 1994: A century of cinema (*Centjaro de kino*)

### Scenaristo 
* 1988: Beetlejuice (*Skarabsuko*)
* 1990: Edward Scissorhands (*Tondilmana Eduardo*)
* 1994: *The Nightmare Before Christmas* (*La Premsonĝo antaŭ Kristnasko*)

### Produktoro 
* 1989: Beetlejuice (*Skarabsuko*)
* 1990: Edward Scissorhands (*Tondilmana Eduardo*)
* 1991: Batman Returns (*Vespertviro revenas*)
* 1993: The Nightmare Before Christmas (*La Premsonĝo antaŭ Kristnasko*)
* 1994: Ed Wood (*Edĉjo Vud*)
* 1995: Batman Forever (*Vespertviro por ĉiam*)
* 1996: James and the Giant Peach (*Ĵems kaj la Giganta Persiko*)
* 1996: Mars Attacks! (*Marso atakas!*)
* 2005: Corpse Bride (*Kadavra Edzino*)
* 2007: Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street *(Svini Tod: La Demona Barbisto el Fleet Street)*

## Premioj 
Inter multaj aliaj omaĝoj, ankaŭ ekster Francujo, la franca ministro pri kulturo, Frédéric Mitterand, atribuis al li, en 2010, la medalon de la *Ordre des Arts et des Lettres* kun la rango de Oficiro.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo 
* Foto-galerio  (japane)
*  *(recenzo pri filmo “Domo de strangaj infanoj de s-ino Peregrine”)*
*  *(pri la filmo "Grandaj okuloj", kiun li reĝisoris)*

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Plastia kirurgio

**Plastia kirurgio** (aŭ **plastia ĥirurgio**) sorgas pri ĉiu formo de kirurgio, kiu tuŝas la funkciajn aŭ estetikajn/kosmetikajn bazojn de la korpaj surfacoj, organoj. Oni povas dividi la kirurgiojn jene:
* *Estetika kirurgio*: elas nun plenumo-dezirojn de la paciento. La plastia kirurgio plej ofte celas tiujn operaciojn. Oni povas nomi tion ankaŭ **beliga operacio**.
* *Rekonstrua kirurgio*: estas operacioj, kiuj havas medicinajn bazojn. Ekz. post akcidentoj , aŭ pro psiĥologaj kaŭzoj (forstarantaj oreloj, leporlipo (labioskizo))
* *Brula kirurgio*: okupiĝas pri brulvunditaj homoj.
* *Mankirurgio*: okupiĝas pri replantado de detranĉitaj membroj. 
* Rinoplastio aŭ *nazoplastio* estas plastia kirurgia proceduro por ŝanĝi kaj rekonstrui la nazon.

## Pioniraj plastiaj kirurgoj 
* Harold Gillies
* Archibald McIndoe

## Vidu ankaŭ 
* Botox
* Plastika arto

Kategorio:Kirurgio
Kategorio:Medicinaj fakoj
Bono

La vorto **Bono** havas plurajn signifojn:

* **Bono** estas vorto pri ĝenerala nocio: Bono kaj malbono. En la lingvo Esperanto temas pri A-karaktera radiko.
* **Bono** estas artista nomo de la kantisto Paul David Hewson.
* **Bono (Italio)** estas komunumo en Italio.
* **Bono (Francio)**, france Beaune, estas komunumo en Francio.
* **Bono (Morbihan)**, same estas komunumo en Francio.
* En matematiko, **bona ordo** sur aro *S* estas ordo-rilato sur *S* kun la propraĵo ke ĉiu ne-malplena subaro de *S* havas plej malgrandan eron en ĉi tiu ordigo.
* **Bono (monĉeko)** - monkupono uzebla en Ĉeĥoslovakio

## Vidu ankaŭ 
* Kontraŭe al la e-lingva nomo de la franca urbo, la kutima e-lingva nomformo de la universitata *Bonn* en okcidenta Germanio, kiu en la dua duono de la 20-a jarcento estis la ĉefurbo de Federacia Respubliko de Germanio, estas **Bonno**, kun duobla konsonanto "n".
Ladislao la 1-a (Hungario)

eta|maldekstra|180px|
**Ladislao la 1-a**, **Sankta Ladislao** (vivtempo ĉirkaŭ 1040-1095) estis hungara reĝo de la Arpad-dinastio inter la jaroj 1077 kaj 1095.

Li naskiĝis en Pollando kiel dua filo de la ekzilinta Adalberto (Béla), kiu pli poste iĝis reĝo de Hungario kiel Adalberto la 1-a. Ladislao alvenis en Hungario ĉirkaŭ 1050.

Li apogis kun sia frato Gezo (hungare *Géza*) la reĝon Salomono la 1-a, poste Ladislao helpis la surtroniĝon de Gezo la 1-a, post kies morto en 1077 oni elektis lin reĝo. Ĉar en la najbaraj landoj regis malakordoj en la potenco, li povis fortigi sian potencon. Li verkis rigorajn leĝojn pri la propraj posedaĵoj.

Dum lia regado la papo Gregorio la 7-a enkanonigis per buleo la unuan hungaran reĝon Stefanon (1083) kaj princon Emerikon, episkopon Gerardo (Gellért).

En 1091 li iĝis reĝo de Kroatio, ĉar lia fratino Ilona estis edzino de la lasta kroata reĝo Zvojnimír.

Li sukcese kontraŭbatalis la invadantajn kumanojn.

Oni sanktigis lin en 1192. Lian memoron gardas multaj legendoj, kiuj estis ŝatataj tempoj de la mezepoka preĝeja pentrado.

Lia bustrelikvujo estas tre valora memoraĵo de la hungara gotiko.

Kategorio:Hungaraj reĝoj
Kategorio:Árpád
Kategorio:Hungaraj sanktuloj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Kristanaj reĝaj sanktuloj