open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Listo de lagoj en Svislando

eta|300px|dekstra|Mapo de Svislando, sur kiu videblas la plej gravaj lagoj
Svislando ne disponas pri marbordo, sed la multnombraj lagoj riĉe anstataŭas la svisan loĝantaron por la mankanta maro. La du plej grandaj lagoj en Svislando estas Lemano kun areo de 582,4&nbsp;km² kaj Bodenlago kun areo de 536&nbsp;km². Ĉar ili situas sur la landlimo, Svislando ilian areon tamen devas dividi kun siaj najbarlandoj Francio, respektive Germanio kaj Aŭstrio. La plej granda akvoareo en Svislando tial estas la plej granda lago, kiu situas komplete interne en Svislando, tio estas la Lago de Neŭŝatelo. Aliaj grandaj svisaj lagoj estas la Majora Lago, la Kvarkantona Lago, la Lago de Lugano kaj la Lago de Zuriko. Krome la naturaj lagoj en Svislando ankaŭ situas multnombraj baraĵlagoj, kiuj ĉefe servas por produkti elektron.

## Listo de lagoj en Svislando 
(La listo estas alfabeta kaj ne kompleta)
[eta|300px|dekstra|[Lago de Morato]]
[eta|300px|dekstra|[Lago de Davos]]
[eta|300px|dekstra|[Lago de Zuriko]]

### A 
* Lago de Ägeri, areo 5,4&nbsp;km²
* Lago de Albigna, areo 1,13&nbsp;km²

### B 
* Lago de Baldegg, areo 7,3&nbsp;km²
* Lago de Bielo, areo 39,3&nbsp;km²
* Bodenlago, areo 536&nbsp;km²
* Lago de Brienz, areo 29,8&nbsp;km²

### D 
* Lago de Davos, areo 0,59&nbsp;km²

### F 
* Flachsee, arejo 0,72&nbsp;km²

### G 
* Gerzensee, areo 0,26&nbsp;km²
* Gigerwald-Lago, areo 0,71&nbsp;km²
* Greifensee, areo 8,45&nbsp;km²
* Lago de Grejerco, areo 9,6&nbsp;km²

### H 
* Lago de Hallwil, areo 10,3&nbsp;km²

### J 
* Lago de Joux, areo 8,77&nbsp;km²

### K 
* Katzensee, areo 0,36&nbsp;km²
* Baraĵlago de Klingnau, areo 1,16&nbsp;km²
* Lago de Klöntal, areo 3,29&nbsp;km²
* Kvarkantona Lago, areo 113,6&nbsp;km²

### L 
* Lago de Laŭerco, areo 3,0664&nbsp;km²
* Lemano, areo 582,4&nbsp;km²
* Lago de Lucerno, areo 20&nbsp;km² (Parto de Kvarkantona Lago)
* Lago de Lugano, areo 48,7&nbsp;km²
* Lago de Lungern, areo 2,01&nbsp;km²
* Lützelsee, areo 0,5709&nbsp;km²

### M 
* Majora Lago, areo 212&nbsp;km²
* Lago de Marmorera, areo 1,41&nbsp;km²
* Lago de Morato, areo 22,8&nbsp;km²

### N 
* Lago de Neŭŝatelo, areo 218,3&nbsp;km²

### P 
* Lago de Pfäffikon, areo 3,3&nbsp;km²

### R 
* Rotsee, areo 0,48&nbsp;km²

### S 
* Lago de Sankta Maŭrico, areo 0,6&nbsp;km²
* Lago de Sarno, areo 7,5&nbsp;km²
* Lago de Schiffenen, areo 4,25&nbsp;km²
* Lago de Sempach, areo 14,5&nbsp;km²
* Lago de Sihl, areo 11,3&nbsp;km²
* Lago de Silso, areo 4,1&nbsp;km²
* Lago de Silvaplano, areo 3,1&nbsp;km²

### T 
* Lago de Thun, areo 48,3&nbsp;km²
* Lago de Türlen, areo 0,49&nbsp;km²

### U 
* Lago de Urio, areo 20&nbsp;km² (parto de Kvarkantona Lago)

### V 
* Valenlago, areo 24,19&nbsp;km²

### W 
* Wägitalersee, areo 4.18&nbsp;km²

### Z 
* Lago de Zugo, areo 39&nbsp;km²
* Lago de Zuriko, areo 88,66&nbsp;km²

Lagoj
Lagoj
--
Publika opinio

eta|Ilustraĵo
eta|Krikaturo pri la efiko de publika opinio al la administrado
**Publika opinio** (aŭ **socia opinio**) - tuto da opinioj de socio aŭ ĝia pli gravaj frakcioj pri aferoj, kiuj aktuale estas plej interesaj por socio. Enkontadon per enketoj de publika opinio pritraktas sociologio per statistikaj metodoj.

Ofte oni uzas la eldfiraĵon la tribunalo, aŭ la kortumo, de publika opinio, tiel kiel ĝi estas desegnita kaj navigita de la amaskomunikiloj.

## Vidu ankaŭ 
* Opinisondado
* Enketo Gallup
* Publikigisto


Kategorio:Pritaksaj manieroj
Kategorio:Sociologio
Malforte adicia

En honesta dividado, aro de preferaĵoj estas **malforte adicia**, se validas jena kondiĉo:

: Se A estas pli granda ol B, kaj C estas pli granda ol D (kaj pecoj A kaj C ne interkovriĝas), tiam A kaj ankaŭ C estas preferinda al B kaj ankaŭ D.

Malforta adicieco estas ofte realisma supozo, kiu konsiderinde plisimpligas la matematikon de certaj problemoj de honesta dividado.

Kategorio:Utileco
Funkcioj de Weierstrass

En matematiko la **funkcioj de Weierstrass** estas pluraj  de kompleksa variablo kiuj estas akcesoraj al la elipsa funkcio de Weierstrass.

:\wp(z)

## Sigmo-funkcio de Weierstrass 
La **sigmo-funkcio de Weierstrass** asociita al du-dimensia fundamenta paro de periodoj (krado) \Lambda\subset\Complex estas difinita kiel produto

:\sigma(z;\Lambda)=z\prod_{w\in\Lambda^{*}}
\left(1-\frac{z}{w}\right) e^{z/w+\frac{1}{2}(z/w)^2}

kie \Lambda^{*} estas \Lambda-\{ 0 \}.

## Zeto-funkcio de Weierstrass 
La **zeto-funkcio de Weierstrass** estas difinita kiel sumo

:\zeta(z;\Lambda)=\frac{\sigma'(z;\Lambda)}{\sigma(z;\Lambda)}=\frac{1}{z}+\sum_{w\in\Lambda^{*}}\left( \frac{1}{z-w}+\frac{1}{w}+\frac{z}{w^2}\right)

La zeto-funkcio de Weierstrass estas surbaze de la logaritma derivaĵo de la sigmo-funkcio. La zeto-funkcio povas esti reskribita kiel:

:\zeta(z;\Lambda)=\frac{1}{z}-\sum_{k=1}^{\infty}\mathcal{G}_{2k+2}(\Lambda)z^{2k+1}

kie \mathcal{G}_{2k+2} estas la serio de Eisenstein de pezo *2k+2*.

La derivaĵo de la zeto-funkcio estas -\wp(z).

La zeto-funkcio de Weierstrass ne estu konfuzata kun la funkcio zeta de Riemann aŭ aliaj funkcioj ζ (zeta).

## Eto-funkcio de Weierstrass 
La **eto-funkcio de Weierstrass** estas difinita kiel
:\eta(w;\Lambda)=\zeta(z+w;\Lambda)-\zeta(z;\Lambda),
\mbox{ por ĉiu } z \in \Complex 

Povas esti pruvite ke ĉi tio estas bona difina, kio estas \zeta(z+w;\Lambda)-\zeta(z;\Lambda) dependas nur de *w*.

La eto-funkcio de Weierstrass devas ne esti konfuzita kun la dedekinda eta funkcio.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Elipsaj funkcioj
Bietschhorn

**Bietschhorn** en Esperanto ankaŭ **Bieĉhorno** estas monto apartenanta al la Bernaj Alpoj en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi formas kun la regiono de Eiger, Mönch kaj Jungfraŭ kaj Aleĉ-Glaĉero al la Monda Naturheredaĵo de UNESKO Jungfraŭ-Aleĉ-Bieĉhorno. Ĉe la kresto de Bietschhorn naskiĝas la Baltschieder-Glaĉeroj.

## Unua grimpo 
La unuan grimpon sukcesis la 13-an de aŭgusto 1859 la angla alpisto Leslie Stephen.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de Bietschhorn
* 150-jara jubileo de la unua grimpo 

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 3000 kaj 3999 m
Kategorio:Kantono Valezo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
M-kriterio de Weierstrass

En matematiko, la **M-kriterio de Weierstrass** estas analogo de la kompara provo por malfinia serio, kaj aplikas al serio kies termoj estas funkcioj kun reelaj aŭ kompleksaj valoroj.

Estu *{fn(x)}* vico de reele aŭ komplekse valoraj funkcioj difinitaj sur aro *A*, kaj supozu, ke ekzistas pozitivaj konstantoj *Mn* tiaj, ke

:|f_n(x)|\leq M_n

por ĉiu *n≥1* kaj ĉiuj *x* en *A*. 

Supozu plu, ke la serio

:\sum_{n=1}^{\infty} M_n

konverĝas. Tiam la serio

:\sum_{n=1}^{\infty} f_n (x)

konverĝas unuforme sur *A*.

Pli ĝenerala versio de la M-kriterio de Weierstrass validas, se la cela aro de la funkcioj *{fn(x)}* estas banaĥa spaco, kiuokaze la aserto

:|f_n|\leq M_n

aspektas kiel

:||f_n||\leq M_n

kie *||·||* estas la normo sur la banaĥa spaco.

## Vidu ankaŭ 
* Karl Weierstraß

Kategorio:Funkcionala analitiko
Kategorio:Matematika serio
Drechterland

Dosiero:Loudspeaker.svg**Drechterland** () estas municipo en la nederlanda provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*. municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, en la okcidenta parto de la lando, kaj al la regiono Okcidenta Frislando. Komence de  en la municipo vivis .

## Loĝlokoj en la municipo 
Vilaĝoj:
* Blokdijk (*Blokdìk*), De Buurt, Hem (Drechterland)|Hem (*Him*), Hoogkarspel (*Hougkarspel*), Oosterblokker (*Oôsterblokker*), Oosterleek (*Oôsterleek*), Schellinkhout (*Skellinkhout*), Venhuizen (*Fenhúze*), Westwoud, Wijdenes (*Venès*)

Vilaĝetoj:
* De Bangert (eta parto), De Hout, De Weed, Binnenwijzend (*Binnewìsend*), Kraaienburg, Leekerweg (*Lekerwei*), Oostergouw (*Oôstergouw*), Oosterwijzend (*Oôsterwìsend*), Oudijk (*Ouwedìk*), Tersluis (*Terslûs*), Westerbuurt (*Westerbuur*), Westerwijzend (*Westerwìsend*), Wijmers (*Venèrs*) kaj Zittend

(la kursivaj nomoj inter krampoj estas la okcidentfrisaj nomoj)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Nord-Holando
Grand-Premio de Monako

eta|dekstra|Grand-premia konkurso en 2006
La **Grand-Premio de Monako** estas ĉiujara aŭtomobila konkurso en Monako. Ĝi unuafoje okazis en 1929. De 1950 ĝi estas parto de la mondĉampionado de Formulo Unu. Ĝi estas unu el la plej gravaj eventoj de aŭtosporto kaj havas similan rangon kiel Indianapolis 500 kaj la 24 Horoj de Manso.

La konkurso okazas sur la mallarĝaj stratoj de la urbo Monako. Tial ĝi estas relative malrapida konkurso; la averaĝa rapideco estas iom malpli ol 150&nbsp;km/h. La tuta konkurso konsistas el 78 ĉirkaŭoj, kiuj longas po 3,340&nbsp;km. Veturendaj estas do entute 260,520&nbsp;km; tio estas nekutime malmulte por konkurso de Formulo Unu. Nelson Piquet iam diris, ke "konkursi en Monako similas al flugi per helikoptero en la loĝĉambro". La ĝis nun plej rapidan ĉirkaŭon faris en 2004 Michael Schumacher (1:14,439 minutoj).

La unua ekzercado ĉiam okazas jam ĵaŭde, dum la ekzercadoj por aliaj konkursoj okazas kutime vendrede. En Monako tamen vendredo estas libera tago por la konkursantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Rondo de Montekarlo

Kategorio:Formulo Unu
Kategorio:Sporto en Monako
Internacia Komisiono pri Kontadaj Normoj

La **Internacia Komisiono pri Kontadaj Normoj** (, mallonge **IASB**) estas instanco, kiu evoluigas kaj publikigas la Internaciajn Normojn pri Financa Raportado. La komisiono fondiĝis en 2001 kiel posteulo de la "Internacia Komitato pri Kontadaj Normoj" (*International Accounting Standards Committee*, mallonge *IASC*), fondita jam en 1973.

Dum la normoj publikigitaj de IASC nomiĝis *Internaciaj Kontadaj Normoj*, tiuj publikigitaj de IASB nomiĝas *Internaciaj Normoj pri Financa Raportado*. La ŝanĝita nomo komprenigu, ke la normoj temas ne nur pri kontado, sed pri pli ampleksa kaj kompleta financa raportado.

La jura sidejo de la Komisiono estas en Delaware (Usono), tamen ĝi aktivas unuavice de Londono. Ĝi estas privata instanco financata ĉefe de donacoj, kiujn ĝi ricevas pere de ĝia tegmenta institucio, la *Fondaĵo de la Internacia Komitato pri Kontadaj Normoj* (*International Accounting Standards Committee Foundation*).

Pere de speciala proceduro de agnosko (angle: "endorsement") la Eŭropa Unio agnoskas la plej multajn Internaciajn Normojn pri Financa Raportado kiel eŭrop-unian juron. Sed kritikantoj de tiuj ĉi normoj ĉefe el Eŭropo atentigas pri tio, ke al la IASB mankas demokratia legitimigo.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de IASB 
* Kritika analizo de la agado de IASB el eŭropa vidpunkto  (angle, pdf)

Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Juro
Menyhért Kiss

**KISS Menyhért** (kiŝ) estis hungara poeto, verkisto naskita en Nyárádköszvényes la 19-a de marto 1880 kaj mortinta en Budapest la 14-an de oktobro 1934.

## Biografio 
Li finis juron en Budapest kaj Kolozsvár. En 1906 li akiris ŝtatsciencan doktoriĝon. Ekde 1904 li estis ĵurnalisto, ekde 1913 supera komerclerneja instruisto en Budapeŝto. Ekde 20-a de oktobro 1920 li estis nacikunvena deputito. Li estis ano de *Ébredő Magyarok Egyesülete* (ÉME), ekde 1923 ĝis 1929 de rasdefenda partio de Gyula Gömbös. Li publikis plurajn poemvolumojn kaj rakontkolektojn. Dum la unua mondmilito li verkis militajn poemojn.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kiss, M
Kiss, M
Eŭropa taksuso

eta

La **eŭropa taksuso** (*Taxus baccata*) estas malgranda aŭ mezgranda ĉiamverda ĉefe palearktisa arbo. La folioj estas tre toksaj. La strobiloj estas neordinaraj, kaj ĉiu enhavas unuopan 4-7 mm semon. La strobilon ĉirkaŭas fruktokarna bero-forma kovrilo nomata arilo. La semo estas toksega kaj amara, sed la arilo estas netoksa kaj dolĉa.

La ligno de la taksuso ĉiam estis alt-estimita de la homo, ĉar ĝi pro la malrapida kresko de la arbo estas escepta pri malmoleco kaj forteco.

## Vidu ankaŭ 
* Hirkaniaj-kaspiaj miksaj arbaroj
* Mediteraneaj koniferaj kaj miksaj arbaroj
* Orient-himalajaj subalpaj koniferaroj

## Eksteraj ligiloj 
*  Malprogreso de *Taxus baccata* pro nesufiĉa regenerado.

Kategorio:Taksusacoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Panzerkampfwagen I

La **Panzerkampfwagen I** (milita protekta veturilo) estas la unua tanko de la nazia Germana soldataro, kaj komencis esti konstruata je 1934. Pezanta nur 5 tunoj, ĝi do havis maldikan protektaĵon, ĝis nur 13 milonmetroj, kaj simpla kontraŭtanka fusilo povis destrukti ĝin.

Plu, ĝi havis neniun kanonon, nur du fusiladilojn (7, 92 mm), tiel tia tanko ne povis bati aliajn ajnajn tankojn, eĉ ne malpezajn.

Efekte, ĝi estis unua konstruata nur por la porpliboniĝado de la soldatoj, ne por la direkta milito.

Sed la malfaciloj de produkti Panzerkampfwagen III (tankoj kiuj ja estis armita per kanono) igis la Germano multege uzi ilin dum la Pollanda milito de 1939, kaj ankoraŭ multe dum la atakado de la Francio, de la Danio kaj de la Norvegio. Estis nur ja poste, ke ili anstataŭigis per pli novaj tankoj.

Ili uziĝis do por plibonigi la soldatojn kaj kontraŭ la malamikoj de la nazia Germanujo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.achtungpanzer.com/images/pz1.jpg

Kategorio:Germanaj tankoj
Eggersriet

## Pri la komunumo 
**Eggersriet** estas komunumo en la elektodistrikto Sankt-Galo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 2128 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Andwil situas oriente de la kantonĉefurbo Sankt-Galo sur la vojo al Heiden inter la Kantono Apencelo Ekstera en sudo kaj la elektodistrikto Rorschach. La komunumo Eggersriet konsistas el la vilaĝoj Grub kaj Eggersriet.

## Trafiko 
Eggersriet atingeblas per poŝtaŭtobusoj ek de Heiden kaj Sankt-Galo.

## Historio 
La unua skriba mencio datas laŭ la historia leksiko de Svislando el dokumento de la jaro 1260 sub la nomo *Egglinsriet*. En la jaro 1431 akiris la Princabatejo Sankt-Galo Eggisriet de la Sinjoroj de Rorschach. En la jaro 1803 post la fino de la Helveta Respubliko Eggersriet kaj Grub SG kuniĝis al la nuna politika komunumo de la tiam fondita Kantono Sankt-Galo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Eggersriet
Renault B1

La **Renault B1 bis** estis franca peza tanko, kiu partoprenis al milito en 1940.
Tiuepoke, ĝi estis timinda: kun sia protektaĵo de 60 milonmetroj, neniu kontraŭtanka armilo povis detrui ĝin, kaj la germanaj soldatoj devis pafi je ĝin per kontraŭaviadilaj kanonoj de 88 mm.
Plu, armita per du kanonoj (unu de 37 mm je la turelo, unu de 75 sube), ĝi do akiris batante la respekton de siaj malamikoj. Sed ĝi ne estis tre bone uzita. Malsufiĉe kunigata de piedaj soldatoj, tiu forta tanko ne povis tre bone malhelpi la Germanujon eniri kaj submeti la Francion.

## Eksteraj ligiloj 
* http://skyfflably.com/main/french1940/B1bis_3.jpg

B1
Kategorio:Francaj tankoj
Andwil

**Andwil** estas geografia nomo de

* **Andwil SG**, komunumo en la elektodistrikto Sankt-Galo, Kantono Sankt-Galo, Svislando.
* **Andwil TG**, municipo de la komunumo Birwinken en la distrikto Weinfelden, Kantono Turgovio, Svislando.
Reteta anono

**Reteta anono** (***Annona reticulata***), estas specio de la genro anono, origine devena de tropika Ameriko . Ĝi kreskas en malalta altitudo kaj en varmaj kaj malsekaj regionoj.

eta|maldekstre|frukto de retete anono
alternative=Annona reticulata Blanco1.197-cropped.jpg|eta|Annona reticulata Blanco1.197-cropped

Kategorio:Anonacoj
Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Gaiserwald

**Gaiserwald** estas komunumo en la elektodistrikto Sankt-Galo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 8055 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006 respektive 8049 je la 31-a de decembro 2011.

## Geografio 
Gaiserwald situas nordoriente de la urbo Sankt-Galo. Ĝi konsistas el la vilaĝoj Abtwil (sur altece de 735 m s.m.), Engelburg (sur alteco de 719 m s.m.) kaj St. Josefen (sur alteco de 621 m s.m.). La nordorientan komunumlimon formas la rivero Sitter. 

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 12,66 km², de kiuj 27,8% estas kovritaj de arbaro, 50,9% servas por agrikulturo kaj 19,4% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Gaiserwald limas en nordo al Waldkirch, en oriento al Wittenbach, en sudo al Sankt-Galo, en sudoriento al Gossau, kaj en oriento en unu punkto al Andwil.

## Trafiko 
Gaiserwald atingeblas per poŝtaŭtobuso ek de Sankt-Galo en iom pli ol 20 minutoj. La komunumo situas flanke de la gravaj trafikvojoj, sed la svisa aŭtovojo A1 pasas rekte sude de la komunumlimo kaj ĝia alveturejoj Sankt-Galo-Kreuzbleiche kaj Sankt-Galo-Winkeln situas rekte apud la komunumlimo.

## Historio 
Unua skriba mencio de Abtwil datiĝas el la jaro 1200 kaj en la jaro 1282 estis unuan fojon menciita *Petrus de Gaiserwalt*, kies nomo poste fariĝis la nomo de la komunumo. La setlado de la regiono okazis ek de la Monaĥejo Sankt-Galo. En la 12-a kaj 13-a jarcentoj jam ekzistis diversaj disaj setlejoj kaj la burgoj Aetschberg kaj Spisegg, dum en la 14-a jarcento estis konstruitaj la burgoj Altmeldegg kaj Neumeldegg. Ek de 1803 la komunumo apartenas al la tiam fondita Kantono Sankt-Galo, unue al la Distrikto Rorschach, de 1831 ĝis 2002 al la Distrikto Gossau, kaj ek de tiam al la Elektodistrikto Sankt-Galo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Gaiserwald
Maurice Favre

**Maurice FAVRE** naskiĝis la 12-an de majo 1922 en La Chaux-de-Fonds. Li vizitis la gimnazion en sia naskiĝloko kaj poste studis en la juraj fakultatoj de la Universitato de Neŭŝatelo kaj de Bazelo. Li finis siajn studojn en la jaro 1943 kun la licenciato (svisa ekvivalento de magistra grado) kaj fariĝis notario en la jaro 1946 kaj advokato en 1954. Favre plenumigis la funkcion de instru-juĝisto kaj poste fariĝis ŝtata prokuroro. Kiel membro kaj prezidanto (1957-1970) de la Radikaldemokrata Partio de la Kantono Neŭŝatelo Favre apartenis al la urba konsilio de La Chaux-de-Fonds (1949-1979). En 1962 li estis membro de la direkta komitato de la Radikaldemokrata Partio de Svislando kaj en 1985 kandidato por la Ŝtata Konsilio. Hodiaŭ Favre vivas en La Chaux-de-Fonds.

Maurice Favre neniam estis tipa ano de la Esperanto-movado, tamen li rilatis ĉiam favore al Esperanto. Kiel jura konsilisto li kunlaboris kun la Kooperativo de Literatura Foiro en ties administra komitato kaj estis dekomence fonduma konsilio de Gastejo Edmond Privat.

## Fontoj 
* Andy E. Künzli: *Universalaj Lingvoj en Svislando*, paĝoj 305 kaj 306.

Favre, Maurice
Favre, Maurice
Max Abegg

**Max ABEGG** naskiĝis la 6-an de novembro 1911 en Zuriko. Li vizitis la Universitaton de Sankt-Galo kaj licenciĝis pri ekonomio kaj poste laboris kiel komerca direktoro en zurika konstru-entrepreno. Hodiaŭ Max Abegg vivas en Wallisellen apud Zuriko.

Abegg lernis Esperanton en Neŭŝatelo kaj estis kunfondinto de Esperanto-Junularo de Svislando (EJS) en la jaro 1957. (Nuntempa junulara organizo estas Junularo Esperanta Svislanda). Li estis dum multaj jaroj estrarano de EJS kiel kasisto, prezidanto kaj redaktoro de la revuo La Juna Voĉo. Li estis ankaŭ aktiva gvidanto de Esperanto-kursoj kaj apartenis inter 1954 kaj 1959 al la centra komitato de Svisa Esperanto-Societo. Li estas dumviva membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA) ek de 1962 kaj ĝia fakdelegito pri entreprena ekonomio. En la svisa movado Abegg ekde la 1960-aj jaroj ne plu aktivas.

## Fontoj 
* Andy E. Künzli: *Universalaj Lingvoj en Svislando*, paĝo 203.

Abegg, Max
Anita Altherr

eta|Anita Altherr dum renkontiĝo la 13-an de novembro 2007 en Berno
**Anita ALTHERR** (naskiĝis la 25-an de julio 1928 en Triesto, Italio, mortis la 15-an de julio 2022 en Ĝenevo) estis slovendevena italino, kiu vivis dum multaj jaroj en Svislando, inter 1959 kaj 1963 en Zuriko; tie ŝi renkontis Hans-Werner Grossmann. Ŝi poste loĝis inter 1963 kaj 1976 en Ĝenevo. Ŝi estis en Svislando ankaŭ konata sub la nomo **Anita Masé**, kiun ŝi havis de sia unua edzo. Anita Altherr laboris en peltfirmao de Zuriko, sed ŝi finfine rezignis pri sia laboro pro sia aktivecoj kiel vegetaranino, bestoprotektantino kaj naturdefendantino.

Anita Altherr lernis Esperanton en 1951 en Triesto. Multajn jarojn Altherr aktivis en Esperanto-Societo Zuriko kaj en la ĝeneva Esperanto-grupo La Stelo, kies prezidanto ŝi estis dum pluraj jaroj. Ŝi aktivis ankaŭ kiel redaktorino de la Brasikfolio, gazeto de la ĝeneva Esperanto-grupo. En 1979 ŝi fariĝis diplomita Cseh-instruistino kaj ŝi aktivis kaj aktivas ankaŭ kiel Esperanto-verkisto.

## Verkoj de Anita Altherr 
* Ne facilas esti sloveno en Italio, IKEL, Eschweiler 1991.

## Fontoj 
* Andy E. Künzli: *Universalaj Lingvoj en Svislando*, paĝo 203.

Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Slovenaj esperantistoj
Kategorio:Italaj esperantistoj
Dunant-Pinto

**Dunant-Pinto** iama ***Ostspitze*** (prononcu ***Ost**-ŝpi-ce*) estas kun alteco de 4 632 m s.m. la dua plej alta pinto sur la teritorio de Svislando. Ĝia nomo signifis en Esperanto **Orienta Pinto**. Ostspitze situas oriente de Dufour-Pinto en la la Monte-Rosa-Masivo proksime de la landlimo inter Svislando kaj Italio.

## Alinomado 
***Dunantspitze*** kaj ***Dufourspitze*** estis origine ĵus la orienta kaj okcidenta pintoj (***Ostspitze*** kaj ***Westspitze***) de la Monte-Rosa-Masivo. *Westspitze* estis renomita *Dufourspitze* (Dufour-Pinto en 1863 omaĝe al Guillaume-Henri Dufour, dum *Ostspitze* konservis sian nomon ĝis oktobro 2014. Ĝi tiam estis renomita ***Dunantspitze*** (Dunant-Pinto) omaĝe al Henry Dunant, la svisa fondinto de la Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco (IKRK) en 1863.

## Unua Grimpo 
La unua grimpo sukcesis en la jaro 1854 fare de Christopher Smyth, James G. Smyth kaj E. Smyth.

## Referencoj 
Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 4000 kaj 4999 m
Kategorio:Kantono Valezo
Grenzgipfel

**Grenzgipfel** estas kun alteco de  la tria plej alta pinto de Svislando. Ĝi situas en la Monte-Rosa-Masivo oriente de Dufour-Pinto kaj Ostspitze ekzakte sur la landlimo inter Italio kaj Svislando, kion klarigas ankaŭ ĝia nomo, kiu signifas en Esperanto **Lim-Pinto**.

## Grimpado 
Grenzgipfel kutime estas grimpata ek de Zermatt respektive de la haltejo '''' de la Gornergrat-Fervojo tra la Monte-Rosa-Kabano de la Svisa Alpismo-Klubo. Malofte ĝi estas propra grimpcelo, sed kutime oni trapasas ĝin grimpante al Ostspitze kaj Dufour-Pinto.

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montoj en Italio
Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 4000 kaj 4999 m
Nordend

**Nordend** (signifo en Esperanto **Nordfino**) estas kun alteco de  la kvara plej alta pinto de Svislando kaj la sepa plej alta de la Alpoj. Ĝi situas sur la landlimo inter Italio kaj Svislando en la Monte-Rosa-Masivo.

## Unua grimpo 
La unua grimpo sukcesis la 26-an de aŭgusto 1861 fare de T.F. kaj Edward N.Bŭton kaj J.J. Cowell kun Michel Payot

## Aliro 
Nordend plej ofte estas grimpata ekirante de Zermatt respektive de la haltejo ''* de Gornergrat-Fervojo tra *Monte-Rosa-Kabano*. La normala grimpvojo pasas de *Silbersattel'' (4515 m s.m. ü. M.) tra la suda kresto al la kulmino.

## Eksteraj ligiloj 
*Nordend sur la Retejo 4000-metraj pintoj de la Alpoj

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montoj en Italio
Kategorio:Alpaj kvarmiluloj
Zumstein-Pinto

**Zumstein-Pinto** (germane **Zumsteinspitze**, itale **Punta Zumstein**) estas monto kun alteco de 4 563 m s.m. en la limregiono inter Italio kaj Svislando. Ĝi portas la nomoj de Joseph Zumstein, kiu estis unu el la unua grimpantaro. Ĝi situas inter Dufour-Pinto kaj Signalkuppe en la Monte-Rosa-Masivo.

## Unua grimpo 
La unua grimpo sukcesis la 1-an de aŭgusto 1820 fare de Joseph kaj Johann Niklaus Vincent, Joseph Zumstein, Molinatti, Castel kaj aliaj.

## Eksteraj ligiloj 
* Zumstein-Pinto en la retejo 4000-metraj pintoj de la Alpoj

Kategorio:Montoj en Italio
Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Alpaj kvarmiluloj
Jungfrau-Aleĉ-Bieĉhorno

eta|300px|dekstra|Mapo de la areo de la Monda Naturheredaĵo
eta|300px|dekstra|Granda Aleĉglaĉero
eta|300px|dekstra|Bietschhorn
La regiono **Jungfrau-Aleĉ-Bieĉhorno** () estis la 13-a de decembro 2001 akceptita kiel unua alpa areo kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

## Regiono 
La monda naturheredaĵo Jungfrau-Aleĉ-Bieĉhorno komenciĝas norde ĉe la piedo de la tri konataj montoj de Berna Oberlando nome Eiger, Mönch kaj Jungfrau. Alia monto estas Eggishorn.

En ĝia centro situas la Aleĉ-Regiono kun Aleĉ-Glaĉero la plej granda kaj impona glaĉero de la Alpoj. Oriente ĝi etendiĝas ĝis Lauteraarhorn kaj Finsteraarhorn, kiu estas kun alteco de 4273 m s.m. la plej alta punkto de la regiono, kaj Oberaarhorn. En okcidento al la teritorio apartenas partoj de la valo Lötschental, Bieĉhorno kun la Baltschieder-Glaĉeroj kaj pluraj valoj je ĝia suda flanko.

Ĉi-tiu parto de la Bernaj Alpoj estas vivregiono de multaj maloftaj bestoj kaj plantoj kiel alpa ibekso, alpaj smaragdlacertoj. La regiono ankaŭ estas celo por resovaĝigi malaperintajn bestojn, ekzemple aktuale ŝafgrifojn.

## Komunumoj apartenantaj al la naturheredaĵa regiono 
La areo de la monda naturheredaĵo Jungfrau-Aleĉ-Bieĉhorno etendiĝas al la teritorioj de la sekvantaj komunumoj:

### En Kantono Berno 
* Grindelwald
* Lauterbrunnen
* Meiringen (ek de 2007)
* Schattenhalb (ek de 2007)
* Innertkirchen (ek de 2007)
* Guttannen (ek de 2007)
* Kandersteg (ek de 2007)
* Reichenbach en Kander-Valo (ek de 2007)

### En Kantono Valezo 
* Bellwald
* Fiesch
* Fieschertal
* Bettmeralp
* Ried-Mörel
* Naters
* Blatten (Lötschen)
* Birgisch
* Mund
* Rarono
* Baltschieder
* Eggerberg
* Ausserberg
* Niedergesteln
* Steg-Hohtenn (ek de 2007)
* Ferden (ek de 2007)
* Kippel (ek de 2007)
* Wiler (ek de 2007)

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Kantono Valezo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
Kategorio:Alpoj
Kategorio:Berna Oberlando
Flago de Rusio

La **flago de Rusio** estas trikoloro, kun tri egalaj horizontalaj kampoj, blanka ĉe la supro, blua ĉe la mezo, kaj ruĝa ĉe la malsupro. La flago unue uziĝis kiel ensigno de la Rusia Imperio por komercistaj kaj militaj ŝipoj ekde 1883 kaj oficialiĝis ne ĝis 1896. Onidire, ĝi eble baziĝas sur la nederlanda trikoloro. De 1914 ĝis 1917 uziĝis iom modifita versio 20px, kaj antaŭ 1883 klare oficialis la nigra-flava-blanka flago de la dinastio Romanova 20px, kvankam la suba bildigo de oficiala parado de 1873 montras, ke neoficiale ambaŭ flagoj jam foje uziĝis unu apud la alia. La Rusia Provizora Registaro daŭre uzis la trikoloron blankan-bluan-ruĝan eĉ post la renversiĝo de la Caro en la Februara revolucio, kaj oni ne anstataŭis ĝin ĝis la Oktobra revolucio, kiu establis la bolŝevikan registaron. Ekde tiu tempo, oni preferis ruĝan flagon montrantan komunismajn simbolojn ol la trikoloron. Ne estis ĝis la renversiĝo de Sovetunio en 1991, ke oni reoficialigis la trikoloron kiel la flago de la Rusia Federacio. La moderna flago travivis etan ŝanĝon en 1993, kaj restas oficiale ekde 2000. La flago de Rusio fontis la tutslavajn kolorojn (la ruĝan, la bluan, kaj la blankan) kiuj aperas en la flagoj de pluraj aliaj slavaj landoj (inkluzive de Ĉeĥio, Slovakio, Slovenio, kaj Serbio).

Rusio
Kategorio:Naciaj simboloj de Rusio
Podium

**Podium** (***Podio***) estas franca komedia filmo realigita de Yann Moix en 2004, laŭ la samnoma romano.

## Scenaro 
Bernard Frédéric, bankisto, diras ke sia profesio estas Claude François (fama franca kantisto). Li ja admiregas lin, kaj eĉ estas sozio. Li ĉesis dum pluraj jaroj kaj havis filon, sed lin kontaktas lia amiko Couscous, alinome Michel Polnargé, kiu estas sozio de Michel Polnareff, por ke li gajnu la konkurson “La nuit des sosies” (la nokto de sozioj), prezentita de Évelyne Thomas, kvankam lia edzino Véro malakceptas. Tial li dungas kvar dancistinojn (*Bernadettes*, ĉar Claude François havis *Claudettes*).

## Aktoroj 
* Benoît Poelvoorde: Bernard Frédéric
* Jean-Paul Rouve: Jean-Baptiste “Couscous” Coussaud, alinome Michel Polnargé
* Julie Depardieu: Véro
* Dominique Besnehard: doktoro Dandieu
* Marie Guillard: Vanessa
* Anne Marivin: Anne
* Odile Vuillemin: Odile
* Nadège Beausson-Diagne: Nadège
* Nicolas Jouxtel: Sébastien
* Olivier Mag: Claude David
* Évelyne Thomas: propra rolo

## Anekdotoj 
* Benoît Poelvoorde lernis dancon kaj kantojn: li mem kantis ĉiujn kanzonojn, kiujn kantas sia rolulo en la filmo.
* Mya Frye instruis dancon al li.
* Ekzistas longa versio en DVD, kiu notinde enhavas scenon de lukto inter sozioj de Michel Sardou kaj de Claude François (parodio de sceno de *A Clockwork Orange* de Stanley Kubrick).
* Benoît Poelvoorde aperas en la filmo *Jean-Philippe* kiel Bernard Frédéric.

Kategorio:Francalingvaj filmoj
Kategorio:Francaj komediaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2004
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Seksologio

**Seksologio** estas la laŭsistema studado de homa sekseco. Ĝi ampleksas ĉiun parton de sekseco, inkluzive de provoj por priskribi "normalan seksecon" kaj ĝiajn variaĵojn.

Moderna seksologio estas plurkampa afero, kiu uzas teknikojn de biologio, medicino, psikologio, statistiko, epidemiologio, pedagogio, sociologio, antropologio, kaj foje kriminologio por esplori sian subjekton. Ĝi studas homan seksan evoluon, kaj la evoluon de seksaj interrilatoj, kaj ankaŭ la mekanikan parton de sekskuniĝo kaj seksa disfunkcio. Ĝi ankaŭ dokumentas la seksecon de specifaj grupoj, inkluzive de handikapuloj, infanoj, maljunuloj, kaj studas seksajn patologiojn, ekzemple seksmanion kaj infanan seksan mistraktadon.

Oni notu, ke seksologio estas konsiderita priskriba, ne preskriba: ĝi provas dokumenti realecon, ne juĝi ian agadon taŭga, etika, aŭ morala. Seksologio ankaŭ estas polemika temo inter siaj subtenantoj, kaj tiuj, kiuj konsideras ke seksologio entrudas sanktajn aferojn, kaj tiuj, kiuj filozofie malakceptas ĝian pretendon esti objektiva kaj empiria.

## Fakuloj kaj disvastigantoj pri sekso 
* Havelock Ellis
* Sigmund Freud
* Magnus Hirschfeld
* Shere Hite
* Alfred Kinsey
* Wilhelm Reich
* Hildegart Rodríguez Carballeira
* Ruth Westheimer

## Vidu ankaŭ 
* GLAT
* Socia sekso (Genro)

*
Fiŝkano

[eta|300px|dekstra|Fiŝkaptisto en boato uzante kano — [Ferooj|Feroa poŝtmarko kun bildo fare de infano]]
**Fiŝkano** estas vergo por kapti fiŝojn. Ĝi estas farita el ligno aŭ el artefaritaj materialoj. Oni uzas ĝin en fiŝhokado, kun fadeno, fiŝhoko, kaj logaĵo, kiel bazaj neeviteblaj partoj, krom plibonigaĵoj, kiel plumbaĵo aŭ alia kanpezilo kaj korkaĵo, bueto aŭ alia flosilo, kiu indikas ĉu fiŝo kaptiĝis aŭ kie estas malproksima logaĵo.

La vorto mem indikas, ke tradicie oni uzis kanojn por fiŝkapti, kvankam oni jam menciis aliajn taŭgajn materialojn; inter la tradiciaj elstaras kanoj de bambuo pro ties fleksebeco, malmulta pezo, kaj dureco. Inter novaj, artefaritaj materialoj elstaras la fiŝkanoj el karbono, kiuj lastatempe estas tre uzataj. Tamen pri tiu lasta materialo indas mencii, ke foje okazis elektrokutadoj (kaj mortoj) ĉar kaj karbono kaj la artefarita materialo de fadeno estas elektrokonduktiloj kaj foje fiŝkaptisto ne rimarkas suprajn kablojn, kiam ili malproksimiĝas, tamen allogaĵoj multe malproksimiĝas dum eklanĉo.

La plej revolucia avantaĝo kiun oni enmetis en funkciado de fiŝkano estis tiu de turnilo, kie oni gardas la fadenon. Dum lanĉado danke al la pezo de allogaĵo (plus pezilo) la fadeno disiras kaj poste per kranko oni enturnigas la fadenon sur la bubeno
por alproksimigi la allogaĵon kun eventuala fiŝo aŭ kaptaĵo.

En popola kulturo ofte oni ripetas konatan eldiraĵon pri malpliigo de malriĉeco aŭ malsato en malriĉaj landoj, kiam oni eldiras: "Ne donu al ili fiŝon por manĝi, sed fiŝkanon por ke ili mem elturniĝu". Tiele oni konsideras grava fiŝhokado.

Kategorio:Fiŝkaptado
Kategorio:Iloj
Árpád Pál

**PÁL Árpád** (pa:l) rumanuja hungara matematikisto, astronomo (Hoghia, 25-a de junio 1929 – Kluĵo, 21-a de julio 2006)
## Biografio
La mezlernejon li finis en Gheorgheni kaj Odorheiu Secuiesc; la universitaton li komencis en la Bolyai Tudományegyetem en fakoj pri matematio-fiziko (1949–52), kaj li ricevis diplomon kaj doktoriĝis en Moskva Ŝtata Universitato  en 1957. Li estis ĉefesploristo en *Astronomejo* de Kluĵo, lektoro en Bolyai Tudományegyetem (1956–59), preleganto en Universitato Babeş-Bolyai (1961–72), pli poste profesoro, inter 1985-89 vicrektoro; universitato profesoro ĝis sia pensiiĝo (1995). Li estis respondecredaktoro de *Studia Universitatis* (1976–84), pli poste iĝis vicĉefredaktoro (1984–89), la ĉefredaktoro de Matematikai Lapok (1979–89), la fondantĉefredaktoro de la *Astronomical Journal* ekde 1991. Liaj studoj, artikoloj aperis en Korunk, Utunk, Új Élet, Unser Weg, Igazság. Sub lia gvido fondiĝis en Kluĵo spacesplora lernejo, konstruiĝis la moderna universitata astronomejo en la suda angulo de la *Botanika Ĝardeno*. Li estis kunulaŭtoro de pluraj universitataj lernolibroj en rumana lingvo. Li estis unu el fondintoj de la *Eŭropa Astronoma Societo*,  ekde 1994 li estis la prezidanto de la *Rumana Astronoma Komisio*. Li tradukis faklibrojn el rumana lingvo.
## Bibliografio
*Veress Zoltán: Hold- és csillaginterjú. Utunk 1984/50. 
*Heinrich László: Az első kolozsvári csillagda. Kv. 1978. 80-81. 
*Reisz Katalin: Tudomány és közélet őrhelyén. Új Élet 1984/21. 
*Manfred Schneider: Himmelsmechanik II. Systemmodelle. Mannheim-Leipzig-Wien-Zürich 1993.

Pal. A

Pal, A
Andwil SG

**Andwil SG** estas komunumo en la elektodistrikto Sankt-Galo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1739 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Andwil situas norde de la urbo Gossau SG en la elektodistrikto Sankt-Galo. La komunumo konsistas el la municipoj kaj setlejoj **Andwil**, **Oberarnegg**, **Fronackeren**, **Hinterberg** kaj **Andwilermoos**.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Andwil limas en nordo kaj oriento al Waldkirch SG, en sudoriento al Gaiserwald, kaj en sudo kaj okcidento al Gossau SG.

## Trafiko 
Andwil atingeblas per poŝtaŭtobuso de Gossau SG en ok minutoj.

## Historio 
Laŭ la historia leksiko de Svislando la unua skriba mencio de Andwil datas sub la nomo *Anninwilare* el la jaro 846. En la unua duono de la 13-a jarcento la Sinjoroj de Andwil konstruis la kastelon *Wasserburg Andwil*, de kie ili voktis por la Monaĥejo de Sankt-Galo. La kastelo estis detruita en la jaro 1405 de la apencelanoj. Dum la epoko de la Helveta Respubliko inter 1798 kaj 1803 Andwil apartenis al la tiama Kantono Säntis kaj fariĝis en 1803 parto de la tiam fondita Kantono Sankt-Galo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Andwil SG
* Andwil en la Historia Leksiko de Svislando
Signalkuppe

**Signalkuppe**, kiu estas konata ankaŭ kiel **Punta Gnifetti**, estas monto kun alteco de  en la Monte-Rosa-Masivo. Ĝi situas sur la limo inter Italio kaj Svislando kaj apartenas al la Valezaj Alpoj. Sub Signalkuppe naskiĝas Grenz-Glaĉero, kiu estas ĉefa tributglaĉero de la glaĉersistemo de Gorner-Glaĉero.

## Unua grimpo 
La unuan grimpon sukcesis 9-an de aŭgusto 1842 la itala pastro Giovanni Gnifetti.

## Plej alta montkabano 
Ĉe la itala flanko de la pinto situas en alteco de 4554 m s.m. la plej alte situanta montkabano en Eŭropo, nome la Reĝino-Margherita-Kabano (Capanna Regina Margherita) de la Club Alpino Italiano (Itala Alpismo-Klubo, mallonge CAI).

## Eksteraj ligiloj 
* Signalkuppe en la retejo de la 4000-metraj pintoj
* Retkamerao de Capanna Margherita 

Kategorio:Montoj en Italio
Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Alpaj kvarmiluloj
Lesencefalu

**Lesencefalu** [leŝencefalu] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Tapolca. Falu signifas: vilaĝo.
eta|Blazono de Lesencefalu

## Bazaj informoj 
* Areo: 7&nbsp;km²
* Loĝantaro: 320
* Poŝtkodo: 8318
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Lesencefalu situas en baseno de Tapolca inter arbaroj, laŭ traira flankovojo. Balatono troviĝas 6, Tapolca 11, Keszthely 14, Sümeg 19 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1365 en formo *Németfalu* (=germana vilaĝo). La turkoj senhomigis la vilaĝon. Ŝajnas, en 1715 la iamaj loĝantoj revenis. En 1898 la komunumo ricevis novan nomon pri rojo *Lesenc*. En 1960 kolĥozo formiĝis. Ĝuste tiam la vilaĝo ekhavis kurenton, ekde 1976 akvodukton, ekde 1995 telefonan reton, ekde 2000 gasodukton, ekde 2004 kanalizadon. En Lesencefalu migra poŝto servas.

Je la 3-a de septembro 2008 oni atakis per bombo la feriejon de ministro de sekretaj servoj György Szilvási en la vilaĝo.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo el la 18-a jarcento, en 1809 trakonstruiĝis
* baroka kapelo omaĝe al Sankta Donato el la 18-a j.c.
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj de 1991

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Árpád Kiss (eduksciencisto)

**KISS Árpád** (kiŝ) estis hungara instruisto, eduksciencisto, publikinstruada politikisto naskita en Csernátfalu la 21-an de aprilo 1907 kaj mortinta en Budapeŝto la 29-an de septembro 1979. Lia filo estis Endre Kiss.

## Biografio
Árpád Kiss akiris diplomon pri franca kaj germana lingvoj kaj literaturoj en la *Universitato Pázmány Péter* en Budapeŝto (1932). Li doktoriĝis en 1935 el franca filologio. Li instruis en gimnazio de Balassagyarmat (1932-39) kaj en Debrecen (1939-44). En 1946 li iĝis universitata privatprofesoro. Li estis la afergvidanta direktoro de la *Országos Köznevelési Tanács* (Landa Publikeduka Konsilantaro) (1945-48), kunlaboranto de *Országos Neveléstudományi Intézet* (Landa Instituto pri Edukscienco), (1941-50). En 1951-53 oni internis lin al Kistarcsa. Ĝis 1956 li instruis kaj ekde tiam li laboris en *Pedagógiai Tudományos Intézet* (Pedagogia Scienca Instituto), ekde 1962 en ĝia postea instituto en *Országos Pedagógiai Intézet* ĝis 1976. Li estis la prezidanto de *Magyar Pedagógiai Társaság* (Hungara Pedagogia Societo) (1974-79). Li redaktis la revuon *Köznevelés* la libroserion *Köznevelés könyvtára* (1946-48); li estis redaktoro, pli poste kunlaboranto de la revuo de MTA *Magyar Pedagógia* (1961-79).

## Verkoj ĉefaj
**Az új nevelés kérdései* (kun Faragó László, Bp., 1949); 
**Műveltség és iskola* (Bp., 1969);
**A tanulás programozása* (Bp., 1973, ankaŭ en rumana lingvo); 
**Mérés, értékelés, osztályozás* (Bp., 1978).
 
## Bibliografio
*Horánszky Nándor: K. Á. irodalmi tevékenysége. Bibliográfia (In.: K. Á.: Közoktatás és neveléstudomány. Szerk. Horváth Márton, Simon Gyula, Bp., 1982);
*Szarka József K. Á. (Ped. Szle, 1979. 12. sz.); 
*Zibolen Endre: K. Á. (Magy. Pedagógia, 1980. I. sz.); 
*Simon Gyula: Egy igazi pedagógus életútja. K. Á. (Ped. Szle, 1986, 12. sz.).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
János Jánosi

**JÁNOSI János** (ja:noŝi) origine Ioan-Maximilian Jánosi, rumana verkistnomo **Ion Ianoşi** [janoŝi] estis rumanlingva kaj hungarlingva estetikisto, literaturhistoriisto kiu naskiĝis en Braŝovo la 1-a de majo 1928 kaj mortis la 1-a de julio 2016. Li estis la filo de la verkistino Anna Látó.

## Biografio 
János Jánosi finis la mezlernejon en sia naskiĝurbo (1947), poste li studis filozofion en la Bolyai Tudományegyetem de Kluĵo (1949), pli poste en Leningrado, kie li doktoriĝis (1955). Ekde 1968 li estis universitata profesoro en Universitato Bukareŝto. Li publikigis kaj en la hungara kaj en la rumana lingvoj kaj ricevis plurajn premiojn.

## Verkoj ĉefaj 
* *Schiţă pentru o estetică posibilă* (1975);
* *Umanism – viziune şi întruchipare* (1978);
* *Secolul nostru cel de toate zilele* (1980);
* *Neartă – artă* (1982);
* *A regényeposz* (Kritikai Kiskönyvtár 1962);
* *Tanulmányok* (Kritikai Kiskönyvtár 1966);
* *Szépség és művészet* (Bp. 1978).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj estetikistoj
Kategorio:Rumanaj estetikistoj
Albert Kovács (literaturhistoriisto)

**KOVÁCS Albert** (kova:ĉ) rumania hungara kritikisto, estetikisto, literaturhistoriisto. Li naskiĝis en Ceuașu de Câmpie la 29-an de februaro 1928 kaj mortis la 17-an de aprilo 2015 en Port Cetate.

## Titoloj, premioj 
Doktoro de la literaturaj sciencoj – 1959; Premio de Instruafera Ministerio – 1969.

## Biografio 
Albert Kovács finis la reformitan kolegion en Târgu Mureş (1948); unu jaron li studis la fakon pri literaturo en Bolyai Tudományegyetem kaj pli poste li daŭrigis siajn studojn en Sverdlovsk (nun Jekaterinburg) en rusa lingvo (1949–54). Li estis asistanto de *Instituto Maksim Gorki* en Bukareŝto (1954–56). Li plustudis en Moskvo (1956–59) kaj li doktoriĝis pri estetiko de Belinski. Reveninte, li instruis en Bukareŝto, li estis katedrestro (1959–63), lektoro (de 1963), docentdoktoro de 1970.

## Verkoj ĉefaj 
* F. Dosztojevszkij: *A művészetről*, enkonduko, notoj, Bk., 1980;
* *Poetica lui Dostoievski*, 1987;
* *Műfajok, műformák, motívumok*, studoj, eseoj, Bk., 1989.

## Bibliografio 
* P. Ivanova-A. Bribikov: Novije trudi... Ruszkaja Lityeratura, Leningrád 1977/4.
* Rudolf Neuhäuser: Das Frühwerk Dostoevskijs. Heidelberg 1979. 167-68.
* Matei Zamfir: Poetica lui Dostoievski. România Literară 1987/29.
* Angi István: Dosztojevszkij és a megkettőződés sokszólamúsága. Utunk 1987/40.
* Szávai Géza: "Nem érdekel az absztrakt szellemi torna." Beszélgetés K. A.-tel. A Hét 1987/46.
* Constantin Crişan: Visul hermeneutic. Viaţa Românească 1988/8. –
* Kozma Dezső: Művek, műfajok. Látó 1990/3.
* Borcsa János: Egy irodalomtudós műhelyéből. Korunk 1990/9.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Rumanaj literaturhistoriistoj
Monte-Rosa-Masivo

**Monte-Rosa-Masivo** estas montarmasivo de Alpoj inter Italio (Piemonto) kaj Svislando (Valezo). Al ĝi apartenas la plej alta punkto de Svislando, nome la Dufour-Pinto, kiu estis unuan fojon grimpita en la jaro 1855 fare de Charles Hudson, J. Smyth, C. Smyth, kaj aliaj. En la tutaj Alpoj, nur Blanka Monto estas pli alta ol Monte-Rosa.

En la Monte-Rosa-Masivo naskiĝas Gorner-Glaĉero kaj Theodul-Glaĉero.

## Etimologio 
*Monte Rosa* estas itala vorto, kiu signifas "rozkoloran monton", ŝajne celante la aspekton de la glaciejoj dum aŭroro. Verdire, tamen, la nomo devenas de arpitana vorto *rouese* aŭ *rouesa*, kiu simple signifas "glaciejon".

En la franca, la monto estas nomata *Mont Rose*. En la germana oni uzas la italan nomon "Monte Rosa"; tamen, la ĉefaj pintoj havas nur germanajn nomojn. La plej alta pinto estis nomata *Höchste Spitze* (ĝuste "plej alta pinto" en la germana) ĝis 1863, kiam la Svisa Federacia Konsilio ŝanĝis ĝian nomon al *Dufour*.

## Pintoj de Monte-Rosa Masivo 
Pintoj de Monte-Rosa-Masivo estas inter aliaj:
* Dufour-Pinto, kun alteco de 4633,9 m s.m.
* Ostspitze, kun alteco de 4632 m s.m.
* Grenzgipfel, kun alteco de 4618 m s.m.
* Nordend, kun alteco de 4609 m s.m.
* Zumstein-Pinto, kun alteco de 4563 m s.m.
* Signalkuppe, kun alteco de 4554 m s.m.
* Ludwigshöhe, kun alteco de 4341 m s.m.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj kaj panoramo de Monte-Rosa-Masivo
* nova kabano Monte-Rosa, 25-a septembro 2009/marto 2010, granda modelo en monda foiro en ŝanghaj, libroj
* kabano Ŝoenbiel, jaro 1909/1955

Kategorio:Montoj en Italio
Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montarmasivoj de la Alpoj
Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 4000 kaj 4999 m
Dénes Kovács

**KOVÁCS Dénes** (kova:ĉ) pentristo, etnografo, muzeologo: Somogyszentpál (Hungarujo) 26-a de februaro 1920 - Miercurea Ciuc 8-a de septembro 1977.

## Biografio 
Lia patro devenis el vilaĝo Cozmeni. Li donis sian abiturientan ekzamenon en Gödöllő (1938), li finis en *Hungara Belarta Akademio* (1944). Li estis desegninstruisto en Miercurea Ciuc, ekde 1950 direktoro de la Csíki Székely Múzeum. Oni arestis lin per falsaj akuzoj kaj post du jaroj reveninte li laboris kiel projektanto en konfekcifabriko. Ekde 1963 li estis muzeologo, ekde 1968 distrikta fakdirektanto pri popolarto. Li partoprenis la restarigon de la kastelo Lázár en Lăzarea. Li estis unu el fondintanoj de la Hargita Dal- és Táncegyüttes.

## Verkoj 
* *Adatok a dákok késő vaskori műveltségéhez*, kunulaŭtoro (Csíkszereda 1954);
* *A csíkszentkirályi ezüstkincsek*, kunulaŭtoro (Csíkszereda 1955);
* *Gyimesi csángó írott tojások* (Csíkszereda 1969);
* *Díszítő minták és virágénekek* (1971);
* *Népviseletünk történelmi fejlődéséről* (1972);
* *Amit a porszaruk mesélnek* (1974);
* *Csontkarcolatok, porszaruk rajzai*, en hungara kaj rumana lingvoj (Csíkszereda 1975).

## Bibliografio 
* Banner Zoltán: K. D. élt 57 évet. Utunk 1977/38.

## Fonto 
* Hungarlingva vikipedio

]

Kovacs, D
Kovacs, D
Kovacs, D
Homaoj

La **homaoj** estas etno en Sudano. Ili parolas la araban lingvon. La homaoj apartenas al diversaj religioj.

Homaoj
Homaoj
Husejnatoj

La **husejnatoj** estas etno en Sudano. Ili vivas ĉirkaŭ la Blanka Nilo. La husejnatoj estas muslimoj kaj parolas la sudan-araban lingvon. Ili estas ĉirkaŭ 100.000 homoj.

Husejnatoj
Husejnatoj
Indrioj

La **indrioj** estas etno en suda Sudano. La plej multaj el ili estas muslimoj. La indrioj estas ĉirkaŭ 1.000 homoj. La indria lingvo (*Indir*) apartenas al la adamava-ubangiaj lingvoj.

Indrioj
Indrioj
Ukk

**Ukk** estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Sümeg.

## Bazaj informoj 
* Areo: 14nbsp;km²
* Loĝantaro: 350
* Poŝtkodo: 8347
* Telefonprefikso: 87

## Geografio 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ bordo de Marcal, laŭ ĉefvojo Vieno-Balatono, fervojoj estas al Tapolca, Zalaegerszeg kaj Celldömölk. Sümeg troviĝas 10, Tapolca 27, Veszprém (urbo) 65, Budapeŝto 172 kilometrojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=23010&i2=9566.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1268 en formo *Terra Vck*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1949 kolĥozo nomata **Nova Vivo** formiĝis.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, migra poŝto.

## Famuloj 
* en Ukk naskiĝis:
* fasonisto Aladár Németh
* hebreisto Sámuel Krausz
* verkisto Viktor Rákosi

## Vidindaĵoj 
* baroka romkatolika preĝejo de 1725
* monumento pri falintoj dum la 1-a mondmilito 
* kastelo de Gyömörey

Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Ingesanaoj

La **ingesanaoj** estas etno en Sudano. Ili vivas ĉirkaŭ la Tabi-montetaro, inter la Blua Nilo kaj la Blanka Nilo.

Ingesanaoj
Berna Oberlando

[eta|200px|Rigardo de Niederhorn al la [Lago de Thun]]
**Berna Oberlando** (en la germana lingvo **Berner Oberland**) estas la regiono de la pli alte super marnivelo situantaj regionoj de la Kantono Berno, nome la regiono ĉirkaŭ la Lago de Thun kaj la Lago de Brienz kun la Bernaj Alpoj. Ĉe la Ar-Glaĉeroj en Berna Oberlando fontas la rivero Aro. La regiono allogas ĉiujare multnombrajn turistojn en la tuta mondo. En ĝia koro situas Interlaken kaj la fama monttriopo Eiger, Mönch kaj Jungfraŭ, kiuj apartenas al la regiono Jungfraŭ-Aleĉ-Bieĉhorno, kiu estas ek de 2001 Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

## Historio 
La regiono akiris sian nomon nur en la jaro 1798 kiam post la Helveta Revolucio de Napoleono estis kreita la Kantono Oberlando kun ĉefurbo Thun. En la jaro 1803 per la Mediacia Akto de Napoleono la Kantono Oberlando estis reunuigita kun la Kantono Berno. La sento de kunaparteneco de la oberlandanoj tamen restis kaj la nomo de la regiono konserviĝis. Kadre de la reformo de la malcentra administracio la Oberlando renaskiĝis kun efiko de la 1-a de januaro 2010 ankaŭ denove kiel administra unuo, nome kiel nova la administra regiono Oberlando.

## Geografio 
* Montopasejo Kleine Scheidegg

## Turismo 
La regiono Berna Oberlando estas nuntempe unu el la plej gravaj turismaj regionoj de Svislando. Ĉefaj turismaj elirpunktoj estas Spiez, Thun kaj Interlaken. Plej ŝatata ekskurscelo estas la regiono de Eiger, Mönch kaj Jungfrau, kiu atingeblas per la Jungfrau-Fervojo.

## Vidu ankaŭ 
* Administra regiono Oberlando

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala turisma paĝo de Berna Oberlando
* Berna Oberlando en la Historia Leksikono de Svislando

!
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Geografio de Svislando
Kategorio:Alpoj
Dabronc

**Dabronc** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Sümeg.
eta|Vido en Dabronc
eta|Blazono de Dabronc

## Bazaj informoj 
* Areo: 20nbsp;km²
* Loĝantaro: 490
* Poŝtkodo: 8345
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Dabronc situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Marcal, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Ukk-Zalaegerszeg. Sümeg troviĝas 13, Zalaszentgrót 15&nbsp;km-ojn. Ekstera apartenaĵo de Dabronc estas *Ötvös-puszta*.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1198. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Vilaĝservo estas migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka unutura preĝejo
* kastelo de Széchenyi [sEĉEnji]

## Famuloj 
* en Dabronc naskiĝis meteologo Margit Császár
* apude de Dabronc naskiĝis aktoro Szidi Rákosi

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém