open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kastelo Esterházy (Fertőd)

80px|maldekstre
**Palaco Esterházy**, ankaŭ nomata **Kastelo Fertőd**, estas okcidenthungara kastelo de la iamaj princoj Esterházy. Ĝi situas proksime de la aŭstra landlimo, kelkajn kilometrojn sudoriente de la Neusiedler See en fekunda ebenaĵo rande de la urbeto Fertőd.

eta|dekstra|400px|Fertőd

Ĝi apartenas al la plej grandaj kaj plej belaj rokokokasteloj de Hungario kaj estas parto de la Monda heredaĵo de Unesko, kiu samtempe estas enligita en la nacian parkon Fertő-Hanság. Oni atingas ĝin ekde okcidento resp. nordo trans Eisenstadt (Burgenlando) aŭ Sopron (25&nbsp;km) resp. ekde la aŭstra Seewinkel (Pamhagen 10&nbsp;km), aŭ ekde oriento trans la hungara distrikurbo Kapuvár (15&nbsp;km). La ŝatata limlanda biciklovojo ĉirkaŭ la Neusiedlersee preteriras rekte ĉe la kastela parko.

Post kiam komence de la 18-a jarcento princo Michael Esterházy komence starigis ĝin kiel malgrandeta ĉaskastelo, duko Miklós József Esterházy konstruis la nun videblan kastelon. Post vizito de la kastelo de Versailles en 1764 Miklós József Esterházy komisiis la Vienajn kortegajn konstruestrojn Ferdinand Mödlhammer kaj Melchior Hefele per la alikonstruo, kiu daŭris 46 jarojn. La majstroj el Kaisersteinbruch ricevis grandajn komisiojn, malmolan *imperiestran ŝtonon* por la ŝtuparejoj ktp. En la hungara ŝtata arkivo oni povas legi ion pri la demando pri liverado de ŝtonoj el Kaisersteinbruch. La princo estis (kaj estas) posedanto de la ŝtonrompejo en St. Margarethen, tamen grandaj liveradoj el Eggenburg, Malsupra Aŭstrio, estas dokumentitaj.

La konstruaĵon oni ankaŭ nomas „hungara Versailles“. Ĝi havas similecojn kun Palaco Schönbrunn en Vieno kaj havas similajn centrajn ŝtuparojn al la ĉefa konstruaĵparto. Kiel en Eisenstadt Joseph Haydn – la kortega komponisto de Esterhazy kaj fondinto de la Viena klasikismo – ankaŭ tie pasigis multajn jarojn. En la koncertejo de la palaco li unuafoje prezentis ekz. en 1772 sian Adiaŭan simfonion.

Nuntempe la meza parto de la palaco estas vizitebla kiel muzeo. En flanka alo troviĝas krom faka lernejo pri ĝardenkulturo ankaŭ komercista lernejo, kiu kunlaboras kun la aŭstra komerca akademio Frauenkirchen. En ambaŭ lernejoj instruistoj el ambaŭ landoj instruas dulingve.

Esterhazy
Kategorio:Muzikhistorio
Fertod
Fertod
Kategorio:Fertőd
Mindszentkálla

**Mindszentkálla** [mindsentkAla] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Tapolca.
eta|maldekstre|Komenco de Mindszentkálla
eta|Iama preĝejo de Mindszentkálla

## Bazaj informoj 
* Areo: 11&nbsp;km²
* Loĝantaro: 230
* Poŝtkodo: 8282
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Mindszentkálla situas en iama kratero, nun baseno *Káli*, laŭ traira flankovojo.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1277, poste en 1324 en latina formo „Villa Omnium Sanctorum Kaal”. La turkoj bruldetruis la vilaĝon en 1548. En Mindszentkálla migra poŝto servas.

## Vidindaĵo 
* klasikisma preĝejo de 1829

## Komunumoj pri *Ĉiuj Sanktuloj* en Hungara reĝlando 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Johann Peter Salomon

**Johann Peter Salomon** (baptita la 20-an de februaro 1745 en Bonn; † 25-an de novembro 1815 en Londono) estis violonisto, komponisto, dirigento kaj muzikimpresario.

Ekde 1758 ĝis 1765 Salomon estis violonisto en la elektoprinca kortega orkestro je Bonn, antaŭ ol li fariĝis koncertmajstro en la orkestro de princo Henriko de Prusio, frato de Frederiko la granda, en Rheinsberg Mark Brandenburg. Post dissolvo de ties orkestro, Salomon iris en 1781 al Londono, kie li famiĝis precipe kiel kvartetano kaj poste kiel koncerto-entreprenisto.
En 1790 li vizitis Joseph Haydn en Vieno kaj respondecis ĉefe ties du turneojn (1791/92 kaj 1794/95) en Londono. Okaze de la lasta vojaĝo Haydn komponis siajn simfoniojn no 93 ĝis 104, foje nomatajn *Salomon-simfonioj*, pli ofte tamen *Londonaj simfonioj*.

Johann Peter Salomon konis Ludwig van Beethoven ekde lia tempo en Bonn. La familioj Beethoven kaj Salomon estis amikoj kaj najbaroj en strateto Bonngasse. Salomon ja forlasis Bonn jam antaŭ la naskiĝo de Beethoven, tamen kelkfoje revenis pro vizitoj, dum kiuj Ludwig konatiĝis kun Salomon. En 1815 Beethoven petis Salomon, peri lin al Londona eldonisto por liaj verkoj.

Nuntempe Salomon estas plej bone konata kiel organizinto de koncertoj. Li ekposedis kopion de biblia libreto de iu alikaze ne plu konata Lidley (aŭ Linley), kiun li transdonis al Haydn, kiu plilaboris ĝin al oratorio *Die Schöpfung*.

Krome supozeblas, ke li nomis la 41-an simfonion de Mozart *Jupiter-Sinfonie*.

## Literaturo 
* Brockhaus Riemann, Musiklexikon in zwei Bänden, 1979
* Josef Niesen: *Bonner Personenlexikon*, Bouvier Verlag, Bonn 2007, ISBN 978-3-416-03159-2

## Eksteraj ligiloj 
* Brief Beethovens an Salomon - 1. Juni 1815 - Seite des Beethoven-Hauses 

Kategorio:Germanaj klasikaj violonistoj
Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Germanaj operkomponistoj
Kategorio:Komponistoj (eklezimuziko)
Kategorio:Joseph Haydn
Kategorio:Klasikaj komponistoj de Anglio
Kategorio:Germandevenaj britoj
Csonkamindszent

**Csonkamindszent** [ĉonkamindsent] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Szentlőrinc. La loknomo signifas: stumpaj Ĉiuj Sanktuloj.

## Bazaj informoj
* Areo: 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 170
* Poŝtkodo: 7940
* Telefonprefikso: 73

## Situo
Csonkamindszent situas sur mildaj deklivoj, fine de sakovojo. Szentlőrinc troviĝas 3, Szigetvár 16, Pécs 26 km-ojn.

## Historio
La unua mencio pri abatejo devenis el 1183 en formo *"Okur"*, pri la komunumo *"Chonta Mindzenth"* en 1554. La turkoj okupis la regionon post la mezepoko (tiam la abatejo ruiniĝis), la serboj inter 1918-1920.

En Csonkamindszent migra poŝto servas.

## Vidindaĵo
* romkatolika preĝejo de 1902

## Komunumoj pri *Ĉiuj Sanktuloj* en Hungara reĝlando
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Jubbada Dhexe

**Meza Juba** () estas administra regiono (*gobolka*) en suda Somalio en la historia regiono de Jubalando. La ĉefurbo estas Bu'aale. Ĝi limas kun somaliaj regionoj de Gedo, Bay, Malsupra Shabele kaj malsupra Juba kaj la Hinda Oceano.

Spite sia malgrandeco kaj manko de populacio, Meza Juba estas unu el la plej prosperaj regionoj de Somalio: la tero estas fruktodona kaj bonkvalita por farmado, kaj la rivero Jubba havas akvon la tutan jaron, el kio profitas kaj brutobredado kaj farmoj.

Meza Juba estis unu el la malplej loĝataj regionoj en Somalio ĝis kiam la sekeco de 1974 frapis nordan Somalion; post la sekeco, kiu afektis nordajn kaj centrajn partojn de Somalio, grandaj nombroj de familioj, perdinte ĉiujn siajn brutojn, estis resetlitaj de la centra registaro en Meza Juba, en lokoj kile Dajuma, Bu'ale, Sakow kaj Jilib. Eventuale, ili iĝis farmistoj kaj prosperis. Dum multe de la malfruaj 1990-aj jaroj kaj ĝis 2006, Juba Vala Alianco aŭ JVA kontrolis ambaŭ regionojn de Juba.

La regiono nomiĝas laŭ la rivero Jubba kiu trafluas ĝin.

Meza Juba konsistas el tri distriktoj:

* Bu'aale (ĉefurbo)
* Jilib (Gilib)
* Sakow
* Dujuma

Jillib estas la plej loĝata urbo kiu disvolvigis infrastrukturojn antaŭ kiam la enlanda milito detruis ilin. La fabriko Marerey estis la plej granda en Somalio; ĝi produktis multajn produktojn, inklude sukero, kemiaĵoj, gumo kaj peroksidoj.

## Klanoj en Meza Juba 
### Somalaj klanoj 
**Darodoj**
* Harti
* Ogaden
* Sade

**Havijeoj**
* Abgaal
* Ajuran
* Habar Gidir
* Sheekhaal

**Rahanweyn (Digil kaj Mirifle)**
* Tunni
* Moalinweyne
* Jiido
* Geelidle
* Luway
* Boqolhore
* Dabare
* Asharaaf Sarmaan

### Nesomalaj klanoj 
**Bantu **

Kategorio:Regionoj de Somalio
Mindszentgodisa

**Mindszentgodisa** (mindsentgodiŝa), germane **Godischa** estas unuigita vilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Sásd. Mindszent signifas: Ĉiuj Sanktuloj.

## Bazaj informoj 
* Areo: 23&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1010
* Poŝtkodo: 7391
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
Mindszentgodisa situas en valo de rojo, meze de sakovojo, fervojo trafikas al Pécs, Budapeŝto kaj Komló.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj keltoj vivis tie. La unua mencio pri *Mindszent* devenis el 1542 en formo *"Mynthzenth"*. Dum la turkoj la vilaĝo restis viva, sed la najbara *Godisa* tiam senhomiĝis. En la 18-a jarcento germanoj refondis la vilaĝon kaj ili venis ankaŭ en *Felsőmindszent* (germane: *Oberallerheiligen*). Ambaŭ vilaĝoj unuiĝis en 1977. Post 2 jaroj proksima setlejo aliĝis al la municipo.

## Famuloj 
En Felsőmindszent naskiĝis:
* muzikologo Kornél Albert Bárdos
* verkisto Miklós Surányi.

## Komunumoj pri *Ĉiuj Sanktuloj* en Hungara reĝlando 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Zur wahren Eintracht

La loĝion ***ZUR WAHREN EINTRACHT*** (esperante: *En vera konkordo*) fondis dek kvin membroj de la framasona loĝio *Zur gekrönten Hoffnung* la 12-an de marto 1781 en Vieno. Ĝia unua prezidanto estis la kortega kuracisto Ignaz Fischer. La 9-an de marto 1782 lin sekvis :de:Ignaz von Born, kiu aliĝintis en la fondojaro. Born faris el *Zur wahren Eintracht* eminentulan loĝion kun scienca pezocentro samkiel  centron de la Viena ordeno de iluminatoj.

Apartaĵo de la loĝio estis, ke ĝi publikigis prelegojn de siaj anoj kiel *Fizikaj laboroj de la  Konkordaj Amikoj en Vieno* - inter 1783 kaj 1788 aperis sep eldonoj. La loĝio disponis pri propra biblioteko kaj tenis kolekton de naturaĵoj fonditan de Born.

La 11-an de decembro 1785 Jozefo la 2-a ediktis la t.n. framasonan patenton, kiu limigis la nombron de loĝioj kaj postulis la oficialan anoncon de la membroj. Sekve la loĝioj *Zu den drei Adlern*, *Zum Palmbaum*, *Zu den drei Feuern* kaj *Zur wahren Eintracht* unuiĝis la 28-an de decembro 1785 al loĝio *Zur Wahrheit*, en kiu Born komence ankoraŭ prezidis, sed ĝi malfortiĝis pro kreskaj disputoj kaj formale dissolviĝis aprile 1789. En 1793 finfine sekvis la  dissolviĝo de la restaj du Vienaj loĝioj, En 1795 Jozefo la 2-a malpermesis la framasonismon en la tuta monarkio.

## Membroj
La ĉeestolisto de la loĝio konserviĝis en la aŭstria ŝtata arkivo.

Inter la pli ol ducent anoj troviĝas elstaraj artistoj, sciencistoj kaj intelektuloj kiel la muzikistoj Joseph Haydn kaj Johann Holzer, la verkistoj :de:Aloys Blumauer, :de:Johann Baptist von Alxinger, :de:Joseph Franz von Ratschky, :de:Cornelius von Ayrenhoff, :de:Johann Georg Schlosser, :de:Johann Pezzl, :de:Carl Leonhard Reinhold kaj :de:Otto Heinrich von Gemmingen-Hornberg, la skulptisto :de:Franz Anton von Zauner, la botanikisto :de:Emmanuel von Canal, la mineralisto :de:Carl Ludwig Giesecke, la justico- kaj administra reformisto :de:Joseph von Sonnenfels, la diosciencisto :de:Carl Wilhelm Hilchenbach kaj multaj aliaj. :de:Angelo Soliman, la „altprinca negro“, tenis la postenon de la Prepara Frato, poste de la vicoceremoniestro.

Wolfgang Amadeus Mozart, membro de la loĝio *Zur Wohlthätigkeit*, ofte gastis ĉe la laboroj de la loĝio *Zur wahren Eintracht* kaj avancis kiel submajstro.

## Fontoj
*Edith Rosenstrauch-Königsberg: *Freimaurerei im Josephinischen Wien*. Wien: Wilhelm Braumüller, 1975. 
*Hans-Josef Irmen: *Die Protokolle der Wiener Freimaurerloge „Zur Wahren Eintracht“, 1781 - 1785.* Frankfurt am Main [u.a.], 1994.
*Heinz Schuler: *Die St. Johannis-Freimaurerloge “Zur wahren Eintracht”. Die Mitglieder der Wiener Elite-Loge 1781 bis 1785.*, in: Genealogisches Jahrbuch 31 (1992), Neustadt/Aisch 1992, S. 5-41
**Die Übungslogen der gerechten und vollkommenen Loge Zur wahren Eintracht im Orient zu Wien 1782-1785.* Herausgegeben von Erich Lessing. Wien, :de:Großloge von Österreich, 1984.

## Eksteraj ligiloj 
*Mozarto kaj la framasonoj en la tiutempa Vieno.  
*La framasona muzeo en Rosenau ĉe Zwettl. 

Kategorio:Framasonismo
Pola landvojo n-ro 94

**Pola landvojo n-ro 94** (**DK94**) estas landvojo en la polaj provincoj Malsupra Silezio, Opolio, Silezio kaj Malgrandpollando. La vojo estas senpaga alternativo kontraŭ la paga aŭtovojo A4.

## Iom gravaj urboj laŭlonge de DK94 
* Zgorzelec (30)
* Bolesławiec
* Krzywa (A4, A18)
* Chojnów - pretervojo
* Legnica () - estos pretervojo
* Prochowice () - pretervojo
* Środa Śląska - pretervojo
* Wrocław (, )
* Siechnice - pretervojo
* Oława
* Brzeg () - pretervojo
* Skorogoszcz (, )
* Karczów ()
* Opole (, ) - pretervojo
* Strzelce Opolskie ()
* Toszek
* Pyskowice ()
* Wieszowa ()
* Bytom (, , )
* Będzin () - pretervojo
* Sosnowiec
* Dąbrowa Górnicza (S1)
* Sławków - pretervojo
* Olkusz
* Kraków (, , , , , )

## Vidu ankaŭ 
* Pola aŭtovojo A4
* Pola landvojo n-ro 4
Castro (Brazilo)

**Castro** aŭ **kastro** (24° 47' 27" S 50° 00' 43" U) estas municipo kaj urbo en Paranao, Brazilo.

## Esperanto-movado 
Tie estas gastiganto de Pasporta Servo.

Kategorio:Municipoj de Paranao
Charqueada

**Charqueada** ( 22º30'35" S; 47º46'41" U) estas municipo en San-Paŭlio, Brazilo, kun 14 218 loĝantoj en 175,998 km².

## Esperanto-movado 
Tie estas gastiganto de Pasporta Servo

Kategorio:Municipoj de San-Paŭlo
Hèctor López Bofill

**Hèctor LÓPEZ BOFILL** (naskiĝis en 1973 en Badalona) estas universitata profesoro pri konstitucia juro ĉe la Universitato Pompeu Fabra kaj ano de PEN Club. Li fariĝis konata kiel poeto en 1995 per la verko Poema a Calipso (Poemo al Kalipso). Li estas ano kaj iniciatinto de la grupo *Imparables*, aro de junaj poetoj kun similaj artaj celoj. Lia arta nomo estas **Hèctor Bofill** kvankam li uzas sian plenan nomon, kiam li subskribas siajn eseojn. Li estas iniciatinto de Sobirania i Progrés, kune kun Joel Joan, Oriol Junqueras, Miquel Strubell, ktp, organizaĵo kiu celas la sendependecon de Katalunio.

## Verkoj 
### Poezio 
* Poema a Calipso (Columna, 1996)
* La reconstrucció de l'aristocràcia (Proa, 1999)
* La revolució silenciosa (Proa, 2001)
* 21 poetes del XXI. Una antologia dels joves poetes catalans (Proa, 2001) (kune kun aliaj poetoj)
* Hèctor Bofill (Universitat de Lleida, 2003)
* Imparables (Proa, 2004)(kune kun aliaj poetoj)
* Les genives cremades (Proa, 2004)

### Romanoj 
* L'últim Evangeli (Destino, 2003)
* Neopàtria (Proa, 2006)
* El principi satànic (Proa, 2007)
* Dafne abans de l'alba (A Contra Vent Editors, 2010)

### Eseoj 
* La independència i la realitat. Bases per a la sobirania de Catalunya (Editorial Moll, 2004)
* Dogmàtica Imparable (L'esfera dels llibres, 2005) (Sebastià Alzamora, Manuel Forcano, Hèctor López Bofill)
* La democràcia cuirassada (L'esfera dels llibres, 2005)
* L'endemà de la independència (L'esfera dels llibres, 2006) (kun Francesc-Marc Álvaro, Oriol Bohigas, Xavier Bru de Sala, Francesc de Carreras, Josep Cuní, Miquel Porta Perales, Valentí Puig, Xavier Rubert de Ventós i Albert Sáez)
* Montenegro sí, Catalunya també (Ara Llibres, 2006) (Uriel Bertran, Hèctor López Bofill)
* Independència 2014. El full de ruta d'Esquerra Independentista (Dux Editorial, 2007) (kun Uriel Bertran, Pilar Dellunde, Joaquim Montclús i altres). ISBN 978-84-935933-2-2
* Escac al rei. Una reflexió sobre la monarquia espanyola. (Editorial Mina, Col·lecció l'Arquer, 2008) ISBN 978-84-96499-83-6

### Premioj 
* *Recull-Maria Ribas i Carreras de poesia, 1995* per *Poema de Calipso*
* *Premi Jocs Florals de Barcelona, 2001* per *La revolució silenciosa*
* *Josep Pla, 2003* per ''L'últim evangeli*
* *Joan Alcover, 2003* per *Les genives cremades*
* *Premi El Temps de les Cireres Vila de Serós, 2007* per *El principi satànic''

Kategorio:Katalunaj verkistoj
Kategorio:Katalunlingvaj verkistoj
Pretervojo

eta|300ra|Berlina ringvojo
**Pretervojo** (aŭ zonvojo, ĉirkaŭvojo, preterpasvojo, ringvojo, ringobulvardo, orbitvojo) estas vojo gvidata ĉirkaŭ urbo, kvartalo, urbocentro ktp. por ebligi preterpasadon de iu urba tereno kaj malkreskigon de trafiko ene de urbo. Ĝi estas por veturantoj, kiuj ne nepre volas veturi tra urbo, kvartalo aŭ urbocentro.

Iam ĝi celas ĉirkaŭ-direktan kaj ne ir-revenan itineron. Ekz-e se busa itiniero estas sur zonvojo, ĝi ĉiam ĉirkaŭiras parton de la urbo anstataŭ iri tra strato kaj reveni tra la sama strato.

## Ĉefaj specoj 
* urbocentra pretervojo - por preterpasi urbocentron,
* urba pretervojo - por trafiko inter kvartaloj,
* eksterurba pretervojo - por preterpasa trafiko inter urboj.

## Kelkaj ĉirkaŭvojoj 
* M-40 en Madrido
* SE-30 en Sevilo

Kategorio:Vojoj
Philo Taylor Farnsworth

**Philo Taylor FARNSWORTH** (naskiĝis la  en Beaver, Usono, mortis la  en Salt Lake City) estis usona inventisto. Li kreis la unuan tutelektronikan televidan sistemon.

Kategorio:Usonaj inventistoj
Kategorio:Elektroniko
Kategorio:Televido
Siberia leonuro

**Siberia leonuro** - latine *leonurus Sibiricus* (foje ankaŭ nomate *leonurus japonicus*, do “japana leonuro”) – estas specio de herbaj plantoj, kaj reprezentanto de la genro **leonuro**. Ĝi originas de centra kaj orienta Azio, inkluzive de Ĉinio, Mongolio kaj Rusio. Tamen intertempe ĝi kreskas ankaŭ en multaj aliaj partoj de la mondo, inkluzive de Nordameriko.

## Priskribo 
*Leonurus Sibiricus* estas herbo kun rekta tigo kiu vivas unu aŭ du jarojn kaj atingas alteon de inter 20 kaj 80 centimetroj. La plantoj havas longajn foliojn ovo- aŭ kor-formajn. Ili havas dentajn marĝenojn kaj estas enĉizitaj tiel ke dividatas apartaj loboj. Tipe unu aŭ malmultaj floraj tigoj kreskas de malprofunda radikaro. La folioj sube de la tigo forfalas kiam la planto ekfloras. La floraj petaloj longas 2 centimetrojn kaj kreskas ĉe la supra duono de la tigo. La floroj kreskas rekte ĉe la tigo, havas 8 milimetrojn longajn kalikojn kaj aspektas kvazaŭ tubetoj. La korolo estas blanka aŭ ruĝeca, ĝis purpure ruĝa, kun supra petalo pli longa ol la suba petalo. Post la florado, brunaj nuksetoj produktiĝas nemalmulte. Kutime la planto floras inter julio ĝis la fino de septembro, sed en varma klimato ĝi povas flori ankaŭ tutjare.

La plej kutima vivoregiono de la planto estas ŝtonaj aŭ sablaj herbejegoj aŭ pinarbaroj.

## Alkaloidoj 
La planto enhavas plurajn alkaloidojn. Ĝi estas unu el pluraj deklaritaj herboj en la produktaĵo "Spico" origine vendita sub la pretendo esti incenso de pluraj herboj, sed fakte provizita per aldona sintetika narkotaĵo kaj uzita kiel moda drogo. La droga efiko do probable ne rilatas al la aldono de la planto al la miksaĵo, sed al la aldona sintetika narkotaĵo, kaj la deklaritaj herboj "ŝajnigu" sendanĝerecon de la produktaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj el la retejo de la usona departamento pri agrikulturo (USDA, angle)
* informoj el la retejo *ars-grin.gov* (nacia programo pri genetikaj fontoj de USDA, same angle) 
* herbaria specimeno el la havaja retejo *hear.org* (angle)

Kategorio:Lamiacoj
Kategorio:Kuracplantoj
Hodkovce

eta|dekstra|330px|Hodkovce situas en la plej griza regiono

**Hodkovce,** hungare **Hatkóc** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 8 km²
* Supermara alteco: 323 m
* Loĝantaro: 250
* Poŝtkodo: 044 21
* Aŭtokodo: KS
* Telefonprefikso: 55

## Situo 
Hodkovce troviĝas laŭ rojo, laŭ traira flankovojo preskaŭ kontaktiĝanta kun Šemša. Košice troviĝas 12 km-ojn.

## Historio 
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1427 en formo *"Horhkowch"*. En 1563 la turkoj atakis la vilaĝon, la loĝantoj rifuĝis. Post 7 jaroj la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. En 1910 loĝis en Hatkóc 216 homoj, (177 hungaroj, 37 slovakoj, po 1 germano kaj kroato). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Kassa, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Hatkóc rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Hodkovce 267 homoj, (escepte 2 hungarojn ĉiuj slovakoj).

## Vidindaĵo 
* katolika klasikisma preĝejo de 1832

## Eksteraj ligiloj 
* Hodkovce en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo
Pola landvojo n-ro 40

**Pola landvojo n-ro 40** (**DK40**) estas landvojo je longeco ĉirkaŭ 102.777 km. Ĝi lokiĝas sur terenoj de Opola Provinco kaj Silezia Provinco.

## Pli gravaj urboj laŭlonge de DK40 
* Głuchołazy - Polaj landlimaj trairejoj
* Prudnik ()
* Głogówek
* Większyce ()
* Kędzierzyn-Koźle
* Ujazd
* Łany (Silezia Provinco) ()
* Pyskowice ()
Joseph Gärtner

**Joseph GÄRTNER** (n. la 12-an de marto 1732 en Calw; m. la 14-an de julio 1791 en Tübingen) estis germana kuracisto kaj botanikisto, kiu unue klasifikis la eŭkaliptojn. Lia oficiala botanika aŭtora mallongigo estas *GAERTN.*

Joseph Gärtner studis medicinon en Tübingen kaj Göttingen. Post la doktoriĝo li faris longajn studajn vojaĝojn al Nederlando, Francio, Italio kaj Anglio.

Dum la jaro 1760 li iĝis profesoro pri anatomio en Tübingen, kaj dum 1768 nomumiĝis profesoro pri botaniko kaj direktoro de la botanika ĝardeno en Sankt-Peterburgo. Tamen jam du jarojn poste, dum 1770 li revenis al Calw, ĉar li malbone eltenis la nordeŭropan, marbordan klimaton de Sankt-Peterburgo. Dum 1772 naskiĝis lia filo Karl Friedrich von Gärtner, kiu mem iĝis botanikisto.

Lia plej grava publikaĵo estis la du-voluma verko *De fructibus et seminibus plantarum* ("pri plantaj fruktoj kaj semoj"), Stutgarto kaj Tübingen 1789 – 1791, kiu enhavas detalan priskribon de la fruktoj kaj semoj de pli ol 1000 plantaj genroj.

## Honorigo 
Laŭ Joseph Gärtner poste baptiĝis la biologia genro *Gaertnera* (LAM.) el la planta familio rubiacoj (*rubiaceae*).

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj kuracistoj
Kategorio:Germanaj botanikistoj
Kategorio:Germanaj fungosciencistoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Carl Ludwig Willdenow

**Carl Ludwig WILLDENOW** (n. la 22-an de aŭgusto 1765 en Berlino; m. la 10-an de julio 1812 same en Berlino) estis germana botanikisto. Lia oficiala botanika aŭtora mallongigo estas "WILLD.".

## Vivo 
Post lernado de la metio de apotekisto en Langensalza li ekde la jaro 1785 studis medicinon kaj botanikon en la universitato de Halle kaj tie doktoriĝis dum la jaro 1789. Sekve li laboris kiel apotekisto en Berlino, sed samtempe ekde la jaro 1789 ankaŭ estis profesoro pri naturhistorio en la urba "kolegio medicina-kirurgia" ( *collegium medico-chirurgicum*). Ekde la jaro 1801 li estis membro de la Prusia Akademio de Sciencoj kaj docento pri botaniko en la nove fondita Universitato Berlino. Dum 1810 li iĝis direktoro de la botanika ĝardeno de Berlino. Ekde 1811 li laboris en Parizo, kie li klasifikigis kaj sistemigis la trovitajn plantojn, kiujn alportis la natursciencisto Alexander von Humboldt el Sudameriko.

El Parizo li sekvajare revenis pro malsano al Berlino kaj mortis tie mallonge post la reveno. Carl Willdenow estis inter la plej signifaj sistematikistoj de biologio de sia epoko kaj konsideriĝas inter la modernaj (re)fondintoj de la botanika subfako "arboscienco" aŭ fake dendrologio.

## Honorigoj 
Honore al la sciencisto, la biologia genro *Willdenowia* (THUNB.) el la planta familio de restionaceoj baptiĝis laŭ li. Ankaŭ la biologia faka gazeto *Willdenowia*, kiu aperas ekde la jaro 1953, estas nomata laŭ li.

La botanika ĝardeno de Berlino regule honorigas meritajn botanikistojn per la "Willdenow-medalo".

## Verkoj 
* *Florae Berolinensis prodromus* (1787)
* *Grundriß der Kräuterkunde* (1792)
* *Berlinische Baumzucht* (1811)
* *Linnaei species plantarum [...] (1798-1826, 6 volumes)
* *Anleitung zum Selbststudium der Botanik* (1804 via archive.org ; 4. Aufl. 1832)
* *Enumeratio plantarum horti regii botanici Berolinensis* (1809)
* *Hortus Berolinensis'' (1816)

Kategorio:Germanaj botanikistoj
Kategorio:Germanaj taksonomiistoj
Kategorio:Filikologoj
Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj
Reĝa Botanika Ĝardeno de Londono

eta|280ra|
eta|280ra|
La **Reĝa Botanika Ĝardeno de Londono** ( aŭ pli mallonge ''*) estas ampleksa parko kun vastaj kreskejoj de plej diversaj plantoj kaj grandaj vitrodomoj. La ĝardeno - aŭ laŭ la angla lingvo plurale "ĝardenoj" - situas en la urba distrikto *Richmond upon Thames* ("Richmond ĉe Tamizo"), inter la urbokvartaloj *Richmond* kaj *Kew*, en la sudoriento de la britia ĉefurbo Londono.

En la botanika ĝardeno videblas kreskaĵoj de la suda hemisfero de la tero, kiuj nenie alie alireblas en Eŭropo aŭ aliloke en la norda hemisfero. La ĝardeno estas inter la plej aĝaj botanikaj ĝardenoj de la mondo, kaj ankaŭ kalkuleblas inter la plej grandaj. Ĝi troviĝas en la listo de Unesko pri mondaj kulturaj heredaĵoj en Britio.

Krom mondkonataj vitrodomoj el la viktorina epoko en la ĝardeno ankaŭ troveblas imponaj parkaj pejzaĝoj, kun interalie imponaj arbustaroj de rododendroj. Ĉiujare proksimume 1 miliono da homoj vizitas la ĝardenon. Malavantaĝo de la parka situo nuntempe estas, ke ĝi relative proksimas al la grava internacia flughaveno *Londono-Heathrow* kaj tial suferas kaj de la bruo kaj de la aera ploluado de la multaj aviadiloj.

## En Esperanto 
* Virginia Woolf: *La ĝardeno de Kew'' (trad. Sten Johansson). Beletra Almanako (20), junio 2014. pp. 33-37.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la botanika ĝardeno
* retejo de la "Internacia Planto-Noma Indekso" (IPNI), administrata pere de la ĝardeno
* mapo de la botanika ĝardeno en formato PDF

Kategorio:Parkoj aŭ ĝardenoj de Londono
Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Eŭropo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Britio
Hiiraan

**Hiiraan** () estas administra regiono (*gobolka*) en centra Somalio. Ties ĉefurbo estas Beledweyne. Ĝi limas kun Etiopio norde kaj la somaliaj regionoj de Galguduud, Meza Shabele, Malsupra Shabele, Bay kaj Bakool ĉirkaŭe. Tiun regionon lastatempe kontrolas la Islamaj Kortumoj.

## Distriktoj 
La regiono de Hiiraan konsistas el naŭ distriktoj:

* Beledweyne - ĉefurbo de la regiono Hiiraan
* Buuloburde
* Jalalaqsi
* Matabaan
* Moqokori
* Maxaas
* Aboorey
* Halgan
* Nuur Fanax
* Hani deyda

## Urboj kaj vilaĝoj en Hiiraan 
* Raahaale
* Bannalay
* Aboorey
* Lafweyn
* Maxaas
* Halgan 
* Mogokori - dua ĉefurbo de la regiono Hiiraan
* Buurweyn
* Buqaqable
* Bergadiid
* Comaad
* Ceelgaal
* Ceelcali
* Gambarlaawe
* Guraclee
* Farlibaax
* Abeesaal
* Baareey
* Baacyar
* Dancad
* Dooloqoyan
* Kabxaanleey
* Deefoow
* Abaaleey
* Fiidow
* Abooreey
* Jawiil
* Nuur Fanah
* Berxaano
* Garsiyaani
* Jiiqley
* Bacad
* Cadi Jameeco
* Harlugoole

Kategorio:Regionoj de Somalio
Ŝtata himno de Sovetunio

La **ŝtata himno de Sovetunio** (en la rusa: Гимн Советского Союза, je plena nomo Gimn Sovetskogo Sojuza, Государственный Gosudarstvennij гимн Советского Союза) plenumis la rolon de nacia himno de la oficiale plurnacia ŝtato Sovetunio en enlandaj kaj internaciaj solenaj eventoj ĝis la malfondo de la ŝtato en 1991. Ĝi anstataŭigis la kanton La Internacio kiel nacian himnon la 15-an de marto 1944. La tekston de la kanto skribis Sergej Miĥalkov kaj G. El-Registan. Aleksandr Aleksandrov verkis la muzikon.

## Teksto en la rusa (1977 versio) 
## Teksto en la rusa (1944 versio) 
### Teksto en Esperanto 
Fortega Unio el la respublikoj,
por ĉiam unia nun estas la Rus’,
Por ĉiam pluvivu la vol’ de l’ publikoj
kaj regu l’ Unio sur tuta globus’!

Multe kreskis jam Sovetuni’; ĝian egan grandon festas ni!
Certa donanto de am’ al popol’.
Flago popola; fortan venton obstinas ĝi;
Ĉio okazu nur laŭ ĝia vol’!

Tra akra fulmtondro eĉ brilas la suno,
kaj granda Lenino nin gvidis tra kriz’.
Kaj Stalin instruis pri fid’ al komuno,
kaj fine kondukis al la civiliz’.

Multe kreskis jam Sovetuni’; ĝian egan grandon festas ni!
Certa donanto de am’ al popol’.
Flago popola; fortan venton obstinas ĝi;
Ĉio okazu nur laŭ ĝia vol’!

Batale detruis ni la malamikojn,
kaj homojn ni savis de generaci’,
eltiris sukcese malicajn radikojn.
Finfine plu-gloros la fam’ de l’ Uni’!

Multe kreskis jam Sovetuni’; ĝian egan grandon festas ni!
Certa donanto de am’ al popol’.
Flago popola; fortan venton obstinas ĝi;
Ĉio okazu nur laŭ ĝia vol’!

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* filma prezento de la himno de Sovetunio, kun korespondaj fotoj kaj subtekstoj en Esperanto (nepoezia, sed fidela traduko el la rusa)
* kompilo de 22 diverslingvaj versioj de la himno, grandparte la origina stalinisma, iuj versioj ankaŭ pli modernaj, ekzemple la ukraina parodia, ankaŭ muzike variigitaj kiel la japana aŭ hebrea, sed grandparte impresa gamo: en la rusa (pусский), ukraina (yкраїнська), tatara (tатар), ĉuvaŝa (чăвашла), maria (mарий), erzja (эрзянь), oseta (ирон), estona (eesti), latva (latviešu valoda), litova (lietuvių kalba), hungara (magyar), germana (deutsch), finna (suomi), angla (english), japana (日本語), hebrea (עברית), ĉina (中文), korea (한국어), hispana (español), brazila portugala (português brasileiro), pola (polski) kaj aldone en historia rusa germana (wolgadeutsch)
* historia kompilo de ĉiuj himnoj de Rusio ekde 1721

Kategorio:Naciaj simboloj de Sovetunio
Sovetunio
Kategorio:Verkoj de 1943
Kategorio:Ruslingvaj kantoj
Kategorio:Sovetiaj kantoj
Dajkono

(el japana vorto *daikon* (大根), laŭlitere "granda radiko"), aŭ esperantigite 
**dajkono** estas grandega blanka rafano de Orienta Azio kun relative milda gusto. Ĝi ankaŭ nomiĝas **Japana rafano**. 
Kvankam originale ĝi devenis ne el Japanio, sed pli verŝajne el kontinenta Azio, en Japanio ĝi estas plej ŝatata kaj do ĝuste la japandevena nomo estas plej konata en la mondo. Ĝi ankaŭ havas multajn nomojn en aliaj lingvoj. Ekzemple, en la angla ĝi nomiĝas *winter radish*, *Japanese radish* aŭ *Chinese radish* kaj foje ankaŭ *mooli*. Samaj aŭ similaj legomoj nomiĝas *muli* en hindia, panĝaba, urdua kaj bihara lingvoj, *mula* en la asama kaj la bengala, *moolah* en la nepala, *moorro* en la guĝarata, *moollangi* en tamila kaj telugua, *mu* (무) en la korea, *lobak*, *loh bak*, *lo-bok* aŭ *lo bok* en la kantona, *labanos* en tagaloga kaj *rabu*, *phakkat-hua* aŭ *củ cải trắng* en la vjetnama.

Kvankam ekzistas multaj varioj de dajkono, la plej konata estas japana speco nomata *Aoukubi Daikon*. Ĝi aspektas kiel giganta blanka karoto kun longo de 20-35 cm kaj diametro de 5–10&nbsp;cm. Unu el la plej strange aspektaj varioj estas *Sakurajima* (桜島, nomita laŭ nomo de vulkano) el gubernio Kagoŝima, kiu aspektas kiel giganta rapo kun blanka haŭto kaj rozkolora pulpo. Plej grandaj dajkonoj de la speco *Sakurajima* estas proksimume same grandaj kiel korbopilka pilko.
## Priskribo 
La japana rafano estas kiel la aliaj  kultivaj rafanoj  unujara ĝis dujara planto kun longa  pivotradiko, la planto formas komence bazan folirozeton, pli poste aperas disbranĉita infloresko kun multaj rozkoloraj  floroj.

La folioj estas plej ofte profunde entranĉitaj,

## Kultivado 
La japana rafano havas pli longan kultivtempon ol la aliaj rafanoj, ĉirkaŭ  50 ĝis 90 tagoj de la dissemado ĝis la rikolto. La plantdistanco estas  15 ĝ 25&nbsp;cm en  la vicoj kaj 40 ĝis 60&nbsp;cm inter la vicoj. Kelktempe oni butas la plantojn. Tro malfrue rikoltataj rafanoj kaj tiuj kiuj suferis sekecon iĝas lignecaj kaj amaraj. La grandaj rafanoj estas rikoltataj permane por ne damaĝi ilin. La tuberoj estas relative bone stokeblaj (tri ĝi kvar semajnoj kaj sub kontrolitaj kondiĉoj eĉ ĝis tri monatojn) La optimumaj stokadkondiĉoj estas  0&nbsp; kaj 95 ĝis 100 % relativa aerhumideco.

## Utiligado 
La japana rafano estas manĝebla krude, konservite, sekigite aŭ precipe la  *shogoin*-tipoj – ankaŭ kuirite.

## Referencoj
## Fontoj 
* Vincent E. Rubatzky, Mas Yamaguchi: World Vegetables: principles, production and nutritive values. Aspen Publishers. Gaithersburg. dua eldono. 1999. p.&nbsp;409–412. 
ISBN=0-8342-1687-6
* Tai-yien Cheo, Lianli Lu, Guang Yang, Ihsan Al-Shehbaz, Vladimir Dorofeev (eldonistojWu Zhengyi, Peter H. Raven): Raphanus. Flora of China. oka volumo. Missouri Botanical Garden Press. St. Louis. 1994+. p.&nbsp;25
* Online=eFloras.org

Kategorio:Ĉina kuirejo
Kategorio:Japano kuirejo
Kategorio:Brasikacoj
Kategorio:Radiklegomoj
Kategorio:Utilplantoj
Kategorio:Legomoj
Orobankacoj

alternative=Ilustracja|eta|Zaraza czerwonawa (wraz z rośliną żywicielską)
La **orobankacoj**.

Multaj specioj de la familio estas radikaj parazitoj, kiuj alkroĉiĝas al la radikoj de aliaj plantoj por ricevi nutraĵon kaj akvon. Iuj el tiuj specioj estas nur "partaj parazitoj": Ili povas, sed ne devas esti parazitaj, do povas pretervivi ankaŭ sen alkroĉiĝo al alia planto sed ekparazitos se prezentiĝos ajna ebleco.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (25 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

## Bildaro 

Dosiero:Cistanche phelypaea.jpg|*Cistanche phelypaea*
Dosiero:Broomrape (Cistanche tubulosa) Negev.jpg|*Cistanche tubulosa*
Dosiero:Bellardia trixago a.jpg|*Bellardia trixago*
Dosiero:Striga bilabiata MS4167.jpg|*Striga bilabiata*

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Orobankacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Universitato de Ĉilio

[250ra|eta|Centra Oficejo de la [Universidad de Chile.]]
La **Universitato de Ĉilio** (hispane *Universidad de Chile*) en Santiago de Ĉilio estas la plej granda universitato en Ĉilio kaj unu el la plej malnovaj universitatoj en Ameriko.

## Historio 
La unua universitato en Ĉilio estis fondita la 19-an de aŭgusto 1622. Ĝi estis nomita laŭ sankta Tomaso de Akvino. La 28-an de julio 1738 ĝi ricevis, honore al reĝo Filipo la 5-a de Hispanio, la nomon *Reĝa Universitato de sankta Filipo* (hispane *Real Universidad de San Felipe*). La homoj kromnomis ĝin *domo de Bello* (hispane *casa de Bello*), laŭ ĝia unua rektoro, Andrés Bello.

La 17-an de aprilo 1839, post kiam Ĉilio sendependiĝis de Hispanio, la universitato oficiale fariĝis la Universitato de Ĉilio. Ĝi estis malfermita la 17-an de septembro 1839. Tiam ĝi havis kvin fakultatojn:
* Antropologio kaj filozofio
* Matematiko kaj fiziko
* Juro kaj politika scienco
* Medicino
* Teologio

En 1931 el tio fariĝis ses fakultatoj:
* Filozofio kaj pedagogio
* Juro kaj sociaj sciencoj
* Biologio kaj medicino
* Fiziko kaj matematiko
* Agrikultura ekonomiko kaj veterinara medicino
* Artoj

Post aldoniĝis la jenaj fakultatoj:
* Ekonomiko
* Arkitekturo
* Dentokuracado
* Kemio kaj farmacio

## Eksteraj ligiloj 
* Universitato de Ĉilio *(hispane)*

Cilio
Kategorio:Santiago de Ĉilio
Pola landvojo n-ro 41

**Pola landvojo n-ro 41** (**DK41**) estas landvojo en Opola Provinco je longeco ĉirkaŭ 33 km.

## Pli gravaj urboj laŭlonge DK41 
* Nysa ()
* Niwnica
* Wierzbięcice
* Piorunkowice
* Rudziczka
* Niemysłowice
* Prudnik ()
* Trzebina - Polaj landlimaj trairejoj
Waltham (Masaĉuseco)

**Waltham** estas urbo en Masaĉuseco, Usono. Ĝi estas unu el la fruaj centroj de la Industria Revolucio en Nordameriko.250ra|eta|dekstra|Waltham ĉe la rivero CharlesOni ofte nomas la urbon **Poŝhorloĝa Urbo** (angle: **Watch City**) pro ĝia historia rolo en la horloĝa industrio. La firmao *Waltham Watch Company* malfermis fabrikon en Waltham en 1854. Ĝi estis la unua firmao kiu fabrikis poŝhorloĝojn per muntoĉeno. Pli ol 40 milionoj da poŝhorloĝoj, murhorloĝoj, kaj aliaj instrumentoj estis fabrikitaj de *Waltham Watch Company* ĝis la fermo en 1957.

En Waltham troviĝas kelkaj universitatoj: Universitato Bently, Universitato Brandeis

## Esperanto en Waltham 
En Waltham loĝas Jacob Schwartz.

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  TTT-ejo de Waltham

Kategorio:Urboj de Masaĉuseco
Čaňa

eta|maldekstra|250ra|Kalvinana preĝejo de Čaňa
**Čaňa** (hungare *Hernádcsány* (hernAdĉAnj)) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo. Ĝis 1899 la hungara nomo estis *Csany*, poste por fari diferencon de Csány tiu vilaĝnomo longiĝis.

## Situo 
Čaňa situas inter 2 lagoj, laŭ dekstra bordo de Hernád kun ponto al Ždaňa, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Miskolc-Košice. La lasta urbo troviĝas 13 km.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko. Proksimume en 1170 abatejo fondiĝis, apude setlejo de servistoj formiĝis. La tataroj en 1241 detruis ĉion. La vilaĝnomo skribe aperis unue en 1255 en formo *"terra Chon"*. En 1855 impona vaporomuelejo ekfunkciis, post 1 jaro la fervojo atingis la komunumon. En 1910 loĝis en Hernádcsány 1425 homoj, (824 hungaroj, 553 slovakoj, 29 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Ždaňa, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 Hernádcsány rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 la judoj deportiĝis. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Čaňa 4817 homoj, (4395 slovakoj, 288 ciganoj, 18 hungaroj, 12 ĉeĥoj, 5 ukrainoj, 4 rutenoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* nun kalvinana preĝejo de 1443
* romkatolika preĝejo de 1947
* lagoj ankaŭ por banado

Kategorio:Municipoj en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo
Geča

eta|dekstra|330ra|Geča situas en la plej griza regiono

**Geča,** hungare **Hernádgecse** (hernAdgeĉe) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 km²
* Supermara alteco: 181 m
* Loĝantaro: 1540
* Poŝtkodo: 044 13
* Aŭtokodo: KS
* Telefonprefikso: 55

## Situo 
Geča situas laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Miskolc-Košice. La lasta urbo troviĝas 12 km-ojn. Geča sude kontaktiĝas kun Čaňa, norde kun Valaliky.

## Historio 
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1255 en formo *"Jeche"*. Dum la historio longe estis *Supra* kaj *Suba* vilaĝoj. En 1828 oni komputis tie 81 domojn kaj 546 homojn. En 1910 loĝis en Hernádgecse 505 homoj, (427 slovakoj, 76 hungaroj, 2 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Hernádzsadány, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 Hernádgecse rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj regionoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 la judoj deportiĝis. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Geča 1482 homoj, (1463 slovakoj, 4 ĉeĥoj, 2 hungaroj, po 1 cigano, ruteno kaj polo).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1760
* nobeldomo kun parko el la 18-a jarcento

## Eksteraj ligiloj 
* Geča en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo
Hýľov

eta|dekstra|330px|Hýľov situas en la plej griza regiono

**Hýľov,** hungare **Hilyó** (hijO) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 24 km²
* Supermara alteco: 480 m
* Loĝantaro: 440
* Poŝtkodo: 044 12
* Aŭtokodo: KS
* Telefonprefikso: 55

## Situo 
Hýľov situas inter montoj 948 kaj 727 m-ojn altaj laŭ akvorezervujo, laŭ traira flankovojo. Košice troviĝas 11 km-ojn.

## Historio 
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1330 en formo *"Hylo"*. Dum la mezepoko oni minadis tie arĝenton. En 1828 oni komputis tie 79 domojn kaj 659 homojn. Tiutempe ferofandejo funkciis. En 1910 loĝis en Hilyó 476 homoj, (419 slovakoj, 28 hungaroj, 12 rutenoj, 5 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Kassa, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Hilyó rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj regionoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 2001 loĝis en Hýľov 454 homoj, (451 slovakoj, 2 ĉeĥoj, unusola ukraino).

## Vidindaĵo 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Barbara (Sankta) de 1783, renovigita en 1958

## Eksteraj ligiloj 
* Hýľov en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo
Pedicularis densiflora

***Pedicularis densiflora*** estas planto de la genro *Pedicularis* en la planta familio orobankacoj. Temas pri herbo kun fortaj, verdaj aŭ foje ruĝaj aŭ violkoloraj tigoj kaj filiko-similaj folioj, kaj longaj pintoj de malhelruĝaj ĝis forte rozkoloraj floroj kun dentorandaj petaloj. Kiel aliaj specioj de la genro, ĝi estas radika parazito, alkroĉiĝante al la radikoj de aliaj plantoj por ricevi nutraĵon kaj akvon. Tiu specio povas, sed ne nepre estas parazita, do ankaŭ povas pretervivi sen alkroĉiĝo al alia planto sed ekparazitos se prezentiĝos ebleco. Ofte ĝi parazitas ĉe plantoj de la familio erikacoj. La planto hejmas en okcidenta Nordameriko kaj troveblas en arbaroj de malgranda alteco super la marnivelo.

La burĝonoj de la planto vendiĝas kiel medicinaj herboj kaj estas fumataj pro siaj psikiaktivaj efikoj. Tiuj efikoj inkluzivas muskolan malstreĉiĝon, trankviligon kaj dormemigon.
La planto estas unu el pluraj deklaritaj herboj en la produktaĵo "Spico" origine vendita sub la pretendo esti incenso de pluraj herboj, sed fakte provizita per aldona sintetika narkotaĵo kaj uzita kiel moda drogo. La droga efiko do probable ne rilatas al la aldono de la planto al la miksaĵo, sed al la aldona sintetika narkotaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
* plantaj informoj el la "Jepson-manlibro" (angle)

Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Orobankacoj
Bukovec (distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo)

**Bukovec** (hungare *Idabukóc*) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo.

## Situo 
Bukovec situas en valo de rojo inter 2 akvorezervujoj, laŭ flankovojoj. Košice troviĝas 7 km.
  
## Historio 
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1347 en formo *"Bakolch"*. En 1910 loĝis en Idabukóc 479 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Košice, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 Idabukóc rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj regionoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 2001 loĝis en Bukovec 694 homoj, (675 slovakoj, po 3 ĉeĥoj kaj rusoj).
 
## Vidindaĵo 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo el la 15-a jarcento

Kategorio:Municipoj en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo
Mioporacoj

La familio **Mioporacoj** (latine *Myoporaceae*) estas taksono en la ordo Lamialoj de dukotiledonaj plantoj.

La unuopaj genroj troveblas precipe en Aŭstralio.

## Komunaj dosieroj
SSC Aero

eta|dekstra|250ra|SSC Aero

**SSC Aero** (ankaŭ **Ultimate Aero**) estas supersporta aŭtomobilo, kiun produktas la usona firmao *Shelby Super Cars*. La pli forte tipo **Ultimate Aero TT** atingis dufoje rapidecan pinton de 412&nbsp;km/h, en 2007. Tiel la Ultimate Aero TT estas la plej rapida aŭtomobilo kun permeso por publika uzo. Ĝia karoserio estas karbonfirmigita plasto.

## SSC Aero 
* V8-motoro kun 6187&nbsp;cm³
* Povumo: 583&nbsp;kW (793 ĉevalpovo)
* Maksimuma turnomomanto: 736 Nm
* Maksmimuma rivolua nombro: 7200 U/min
* Permana 6-ŝtupa rapidecŝaltilo
* akcelo de 0 al 60 mejloj/horo (= ĉ. 0–96&nbsp;km/h): 3,1 sekundoj

## SSC Ultimate Aero 
* Povumo: 775&nbsp;kW (1054 ĈP)
* Maksmimuma turnomomanto 861 Nm
* Maksmimuma rivolua nombro: 7200 U/min
* akcelo de 0-161-0&nbsp;km/h: 11,66 sekundoj
* brems-vojo de 100 ĝis 0&nbsp;km/h: 31,5 m

## SSC Ultimate Aero TT 
* Povumo: 870&nbsp;kW (1183 ĈP) ĉe 6.950 U/min
* Maksmimuma turnomomanto 1.302 Nm ĉe 6.600 U/min
* Maksmimuma rivolua nombro: 7200 U/min
* akcelo de 0 ĝis 96&nbsp;km/h: 2,78 sekundoj (4-a plej rapida akcelado inter la aŭtomobiloj, la unua estas Bugatti Veyron 16.4 kun 2.46 sekundoj)
* akcelo de 0 ĝis ĉ. 200&nbsp;km/h: 6 sekundoj
* akcelo de 0 ĝis ĉ 300&nbsp;km/h: 12 sekundoj
* maksimuma rapido: 412&nbsp;km/h, mezurita la 13-an de septembro 2007, oficiale fare de la Guiness-libro.

## Ultimate Aero EV 
SSC anoncis produktadon de **Ultimate Aero EV**, elektran version de la sportaŭto. Oni celas 500 ĉevalpovojn (373&nbsp;kW) per la elektromotoro, per kiu SSC esploras uzon de 2 motoroj en 2- aŭ 4-rada pelado. Oni planas produktadon de prototipo en februaro de 2009 kaj produktan komencon je fino de 2009.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo pri SSC Aero & Ultimate Aero 

Kategorio:Aŭtomobiloj
Sady nad Torysou

**Sady nad Torysou,** hungare **Izdobabeszter** (izdobabester) estas unuigita vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo.
eta|dekstra|330ra|Sady nad Torysou situas en la plej griza regiono

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 km²
* Supermara alteco: 204 m
* Loĝantaro: 1740
* Poŝtkodo: 044 41
* Aŭtokodo: KS
* Telefonprefikso: 55

## Situo 
Sady nad Torysou situas laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Košice troviĝas 7 km-ojn.

## Historio 
*Izdoba* estis unue menciita en la jaro 1335, la najbara *Beszter* en 1332. En 1910 loĝis en Izdoba 368 homoj, (plejparte slovakoj), en Beszter 446 homoj (hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Kassa, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 ili rehungariĝis laŭ la unua Arbitracio de Vieno. En 2001 loĝis en Sady nad Torysou 1644 homoj, (1576 slovakoj, po 21 ciganoj kaj hungaroj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika klasikisma preĝejo omaĝe al Senmakula Koncipiĝo de 1805 (en Izdoba), renovigita en 1912

## Famuloj 
En la iama Byster naskiĝis hungara kalvinana pastro Imre Peres.

## Eksteraj ligiloj 
* Sady nad Torysou en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo
Lorena

**Lorena** povas esti:

* Loreno Francia regiono;
* Lorena (Brazilo) urbo en Brazilo;
* Lorena estas populara nomo de virino en kelkaj landoj.
Jasov

**Jasov,** hungare **Jászó** germane **Jossau** estas vilaĝo (iama minurbo) en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo. Ankoraŭ 1 setlejo apartenas al la municipo.
eta|maldekstre|

## Bazaj informoj 
* Areo: 35 km²
* Supermara alteco: 263 m
* Loĝantaro: 2940
* Poŝtkodo: 044 23
* Aŭtokodo: KS
* Telefonprefikso: 55

## Situo 
Jasov situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, laŭ flankfervojo Medzev-Moldava nad Bodvou. Košice troviĝas 22 km-ojn.

## Historio 
eta|Preĝejo de Jasov
Abatejo ekfunkciis en la 12-a jarcento, kiu iom poste iĝis ankaŭ administrejo. La tataroj detruis ĝin en 1241, sed la grava loko tuj rekonstruiĝis. La apuda komunumo (menciita en 1170) iĝis kampurbo kun rajtoj pri bazarado, doganpreno kaj ĉasado en 1290. Fortikaĵo konstruiĝis ekde 1312, kiun la husanoj okupis en la 15-a jarcento. En 1458 ĝi reokupiĝis. En 1619 István Bethlen (duko), en 1676 similaj trupoj detruis la abatejon. Baldaŭe Emeriko Thököly kaj poste Francisko Rákóczi la 2-a okupis la fortikaĵon. En 1766 la abatejo tute rekonstruiĝis. En la 18-a jarcento la loĝantoj minadis ercojn de oro, arĝento kaj fero, en 1780 impona fandejo ekfunkciis. En 1910 loĝis en Jászó 1361 homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Szepsi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 Jászó rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Jasov 2661 homoj, (2165 slovakoj, 375 hungaroj, 70 ciganoj, 5 rutenoj, 4 germanoj, 3 ĉeĥoj, 2 rusoj).

## Alianco de minurboj en Supra Hungarujo 
Unue hungare, poste laŭ nuna slovaka formo:

## Vidindaĵoj 
* restaĵoj de fortikaĵo
* abatejo
* abateja biblioteko de 1802
* abateja preĝejo omaĝe al Johano Baptisto de 1766, la 2 turoj estas 46 m-ojn altaj, en 1970 bruliĝis

## Famuloj 
* En la iama Jászó naskiĝis:
** hungaraj episkopoj György Fenessy kaj Benedek Kisdy
** hungara monaĥo Ferenc Rudolf Kádas.
* En la iama Jászó mortis hungara inĝeniero Gusztáv Faller (1816).

File:Jászó54.JPG|Enirejo de kaverno
File:Jászó84.JPG|2
File:Jászó99.JPG|3
File:Jasovský kláštor 13.jpg|4
File:Jasovský kláštor 14.jpg|5
File:Jászó41.JPG|Monaĥejo
File:Jászó10.JPG|Kulturdomo
File:Jászó70.JPG|Vido al abatejo

## Eksteraj ligiloj 
* Jasov en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo