open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karpataj germanoj

eta|230px|memortabulo rememoriganta karpatajn germanojn kaj ilian forŝovon
**Karpataj germanoj** (germane *Karpatendeutsche*), ankaŭ **Mantakoj** (germane *Mantaken*), estas markigo de germanoj, loĝantaj sur teritorioj de iama Supra Hungarujo (hodiaŭ Slovakio kaj Karpata Rutenio) kaj loĝiĝintaj al tiu ĉi teritorio inter la 12-a jarcento kaj la 15-a jarcento. Post fino de la dua mondmilito estis plimulto de mantakoj forŝovita en Germanion.

Sur teritorio de la hodiaŭa Slovakio la mantakoj loĝis precipe en Bratislavo, sur meza Slovakio (la t.n. Hauerlando kaj Horná Nitra kaj en Spiŝo.

## Vidu ankaŭ 
* Sudetaj germanoj
* Volksdeutsche
* Etnaj germanoj

## Eksteraj ligiloj 
* Karpatskoněmecký spolek na Slovensku (slovake)
* Die Karpatendeutschen 
* Soňa Gabzdilová: Německá komunita v životě slovenské společnosti 1938–1945  (slovake)
* Manták není nadávka (slovake)

Kategorio:Germana diasporo en Eŭropo
Kategorio:Etnoj en Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Etnoj en Slovakio
Kategorio:Etnoj en Rumanio
Kategorio:Etnoj en Hungario
Tago H (Islando)

**H-dagurinn** (en la islanda lingvo: "Tago H") la 26-a de majo 1968, estas la tago, kiam Islando ŝanĝis sian voj-trafikon de maldekstraflanka iro al dekstraflanka. La ŝanĝo okazis je la 6-a matene.

La Trafik-Komisiono (Umferðarnefnd) estis taskita realigi la ŝanĝon. La kostoj pro la ŝanĝo superis pli ol 33 milionojn da islandaj kronoj pro la modifado de aŭtobusoj, kaj 12 milionojn da kronoj pro ŝanĝo de la infrastrukturoj. Dum la nokto antaŭ la ŝanĝo, 1662 ŝildoj tra la tuta lando estis ŝanĝitaj, kun tuta atingo de 5727 ŝildoj ŝanĝitaj.

La nura vundo pro la ŝanĝo trafis biciklantan knabon, kiu rompis al si gambon.

## Notoj 

## Vidu ankaŭ 
* Tago H : Svedio faris tiun ŝanĝon la 3-an de septembro 1967.
* T-Tago

Kategorio:Transporto en 1968
Kategorio:Transporto en Islando
Kategorio:Tagoj
Kategorio:Trafiko
Savino Selo

**Savino Selo,** serbe **Савино Селo,** germane **Torschau** [torŝaŭ], hungare **Torzsa** [torĵa] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka, en municipo de Vrbas.
eta|dekstra|200ra|Savino Selo troviĝas en (verda) Municipo Vrbas en Serbio
eta|240ra|Mapo pri municipo Vrbas
260ra|eta|Luterana preĝejo de Savino Selo
260ra|eta|Luterana preĝejo de Savino Selo

## Bazaj informoj 
* Areo: 62 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°30′13″N 19°31'12″E
* Alto super marnivelo: 83 m
* Loĝantaro: 3350
* Poŝtkodo: 21462
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

## Situo 
Savino Selo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Kula-Baĉka Palanka.

## Historio 
Post la mezepoko la vilaĝo apartenis al Osmana Imperio, ĝis 1873 al Habsburga Imperio, poste al Hungara reĝlando, al Bács-Bodrog, al distrikto de Vrbas. Post Traktato de Trianon Savino Selo apartenis al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Inter 1941-1944 la hungara armeo reokupis la vilaĝon. En 2002 loĝis en Savino Selo 3351 homoj, (1280 montenegranoj (38 %), 1211 serboj (36 %), 274 montenegranoj, 166 slovakoj, 161 hungaroj, 106 kroatoj, 74 rutenoj, 65 ukrainoj, 50 jugoslavianoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
260ra|eta|maldekstra|Monumento de Savino Selo
* serba ortodoksa preĝejo, iam germana luterana preĝejo
* monumento

## Famuloj 
En la tiutempa Torzsa naskiĝis:
* hungara fizikisto Pál Fröhlich
* hungara luterana episkopo Lajos Ordass.

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Doppleschwand

**Doppleschwand** estas komunumo en la distrikto Entlebuch en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 714 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
La komunumo situas sur teraso inter la riveroj Eta Emme kaj *Granda Fontanne* en la orienta parto de la regiono Entlebuch. La teritorio de la komunumo apartenas al la *UNESKO-biosfero Entlebuch*. La plej alta punkto de la komunumo situas sur la monto *Goberfluh* je alteco de 971 m. s.m., la vilaĝo mem sur 751 m s.m. kaj la plej malalta punkt ĉe la kunfluejo de Granda Fonntanne kaj Eta Emme je 590 m s.m.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Doppleschwand limas en nordo al Wolhusen, en oriento al Entlebuch, en sudo al Hasle, kaj en okcidento al Romoos.

## Trafiko 
Doppelschwand situas flanke de la gravaj trafikvojoj. En la valo ĉe la bordo de Eta Emme, iam ekzistis fervojhaltejo Romoos-Doppelschwand, kiu tamen situis for de la centroj de la du vilaĝoj. Nuntempe Doppelschwand atingeblas per la poŝtaŭtolinio de Romoss al Wolhusen.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Doppleschwand datiĝas el la jaro 1275 kiel *Togelswande* kaj *Towenswande*.

La pastra preĝejo, kiu estis unuan fojon menciita en la jaro 1275 estis supozeble fondita de la *Liberuloj de Kapfenberg*. En la jaro 1306 ĝi estis menciita kiel *kilchoeri ze Toboltzwanden*. La paroĥa interezrajto estis akirita en la jaro 1313 de la Senjoroj de Wolhusen kaj tiel la vilaĝo fariĝis habsburga. Ek de 1386 ĝis 1478 la paroĥo estis lucerna servuto de la familio de Lützshofen. Poste ĝi estis donacita al la Abatejo Beromünster kaj en la jaro 1480 integrita al ĝi. Okaze de la Helveta Revolucio en la jaro 1798 estis fondita sur la teritorio de la paroĥo la hodiaŭa politika komunumo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Doppleschwand
* Profilo de la komunumo en la kantona retejo
* Doppelschwand en la Historia Leksikono de Svislando
Flühli

**Flühli** estas komunumo en la Elektodistrikto Entlebuch en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 1922 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Flühli situas en la Svisaj Antaŭalpoj kaj estas kun tereno de 108,24 km² laŭ surfaco la plej granda komunumo de Kantono Lucerno. Sur ĝia teritorio situas du marĉaj regionoj de nacia signifo, nome *Sörenberg* kaj *Glaubenberg*. La komunumo estas parto de la *UNESKO-biosfero Entlebuch*. La komunumo konsistas el la du vilaĝoj Flühli kaj Sörenberg. Sur la teritorio de la komunumo fontas la rivero *Waldemme*, fontrivero de la Eta Emme.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Flühli limas en nordo al Schüpfheim kaj Hasle, en oriento al Giswil kaj Sarno (ambaŭ en Kantono Obvaldo), en sudo al Schwanden ĉe Brienz, Brienz kaj Oberried ĉe la Lago de Brienz (ĉiuj tri en Kantono Berno), kaj en okcidento al Habkern (BE), Escholzmatt-Marbach.

## Trafiko 
La komunumo situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La du vilaĝoj de la komunumo estas konektitaj per poŝtaŭtolinio al Schüpfheim kun la publika trafikreto. De Flühli trans Sörenberg kondukas montpasejo tra la Glaubenbielen-Pasejo al Giswil en Kantono Obvaldo. Dum la someraj monatoj tra la pasejo kondukas poŝtaŭtolinio al Giswil.

## Historio 
La vilaĝoj Flühli kaj Sörenberg supozeble nur ekde la 17-a jarcento estas tutjare loĝataj.

Historie menciita esta *Batalo ĉe Sörenberg* en la jaro 1380, kiam obvaldanoj kaj entlebuĥanoj luktis pri la paŝtejrajtoj. La entlebuĥanoj sub la gvido de la vokto *Peter von Thorberg* defendis siajn interesojn. La mencio pri la batolo estis samtempe la unua historia mencio de Sörenberg.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Flühli
* Profilo de la komunumo en la kantona retejo
* Flühli en la Historia Leksikono de Svislando
Sudorienta kosifo

La **Sudorienta kosifo** (*Cossypha anomala*) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro *Cossypha* kiu enhavas afrikajn insektomanĝantajn speciojn kun nigraj kaj helaj zonoj en vizaĝo kaj oranĝecaj subaj partoj. Tiu specio montras tre rimarkindan nigran zonon el beko traokule kaj pli larĝan al orelzono. Supre estas blanka superokula mallarĝa strio kaj sube blankeca gorĝo. Estas blugrizecaj krono, nuko kaj brusto kaj pli malhelaj kaj brunaj flugiloj; la brusto nuancas al hela ventro kun helbrunaj flankoj. La vosto estas malhelbruna.

Ĝi troviĝas en sudo de orienta Afriko nome en Malavio, Mozambiko, Tanzanio kaj Zambio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Cossypha anomala. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Lingvoj de la Filipinoj

300px|eta|Mapo de la ĉefaj lingvoj parolataj en Filipinoj laŭteritorie.

## Amplekso 
Ekzistas preskaŭ 200 lingvoj de la Filipinoj. La plejmulto apartenas al la aŭstronezia lingvaro, kiu kovras la vastan Pacifikon. La oficialaj lingvoj en Filipinoj estas la filipina kaj la angla. La filipina lingvo estas planita surbaze de la tagaloga.

El la indiĝenaj lingvoj, kiuj troviĝas en Filipinoj, 11 ĉefaj lingvoj havas pli ol unu milionon da parolantoj. Krom la tagaloga, la ceteraj estas la cebua, iloka, hiligajnona, bikola, ŭaraja, pampanga, pangasina, magindanaa, maranaa, kaj taŭsuga.

## Alilandaj influoj 
Ankaŭ ĉinaj lingvoj paroliĝas. Pli ol 98%, ĉirkaŭ 600 000, el la ĉinoj en Filipinoj parolas la hokkienan lingvon (*Min Nan*), sed kelkaj lernas la mandarenan en lernejo. Dum la periodo de la koloniado fare de la hispana reĝlando, la hispana lingvo estis tre disvastigata, sed nun tre malmultaj ĝin parolas, kvankam restas spuroj en la geografiaj kaj familiaj nomoj. Ĉavakano estas kreola lingvo formita el la hispana kaj indiĝenaj lingvoj. Ekzistas nuntempe ĉirkaŭ 300 000 parolantoj de Ĉavakano ĉe la Zamboanga Duoninsulo kaj Kavito. La uson-angla enkondukiĝis ekde 1898 post milito inter Usono kaj Hispanio pri la teritorio de la Filipinoj.

## Indiĝenaj lingvoj 
La jenaj 18 indiĝenaj lingvoj havas pli ol 300 000 parolantojn:

## Origino 
La pralingvo de la aŭstronezia lingvaro estas la *proto-aŭstronezia* aŭ PAN, kiu evidente originis el Tajvano, sed eventuale el la Azia ĉeftereno.

500px|eta|Jen la amplekso de la aŭstronezia lingvaro.

## Skribsistemo 
Plejparto da filipinaj lingvoj nun skribiĝas per la roma alfabeto, sed antikve per silabaroj, kiuj nomiĝas *Baybayin*.


Kategorio:Interlingvistiko
Kategorio:Filipinoj
Marbach LU

**Marbach** estis ĝis la 31-a de decembro 2012 komunumo kaj ekde la 1-a de januaro 2013 parto de la komunumo Escholzmatt-Marbach en la distrikto Entlebuch en la kantono Lucerno de Svislando. Ĝi havis 1193 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Marbach situas en la sudokcidenta parto de la regiono Entlebuch ĉe la bordo de la rivero Ilfis, kiu fontas sur la komunuma teritorio kaj estas alfluas de Emme. Al la komunumo apartenas ankaŭ la vilaĝoj Schärlig kaj Marbachegg. La komunumo apartenas al la *UNESKO-biosfero Entlebuch*.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Marbach limas en nordo al Escholzmatt, al en oriento al Flühli, kaj en sudo al Schangnau, Trub kaj Eggiwil (ĉiuj en Kantono Berno).

## Trafiko 
Marbach situas flanke de la ĉefaj trafikvojoj. Al la reto de la publika transporto la komunumo estas konektita per poŝtaŭtolinio al Escholzmatt. En Marbach ekzistas seĝtelfero al Marbachegg. Krome la loko disponas pri du skiliftoj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Marbach datiĝas el la jaro 1306 kiel *Marpach*.

En mezepoko Marbach estis posedaĵo de la Senjoroj de Wolhusen. Fine de la 13-a jarcento Marbach falis sub la regado de la Habsburgoj. La malalta jurisdikcio apartenis al la Abatejo Trub kaj asociiĝis en la jaro 1385 unuan fojon kun Lucerno. Krom Marbach kaj Escholzmatt ĉiuj entlebuĥaj komunumoj en la jaro 1405 definitive fariĝis lucernaj. Marbach kaj Escholzmatt dume falis al la jurisdikcio de la kampara tribunalo Ranflüh, kiu apartenis al Berno. Tiel kaj Berno kaj Lucerno postulis la suverenecon pri Marbach kaj nur en la kontraktode 1470 Marbach kaj Escholzmatt fariĝis parto de la Lucerna voktejo Entlebuch, dum Trub restis Berna. Ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Marbach kaj Escholzmatt formis kune la tiel nomitan Supran Entlebuch, dum la Helveta Respubliko Marbach apartenis al la *distrikto Schpfheim* kaj ek de 1803 al la nuna distrikto Entlebuch.

Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 la iama komunumo Marbach estis kunigita kun Escholzmatt al la nova komunumo Escholzmatt-Marbach kaj ĉesis ekzisti kiel memstara komunumo.

## Bildoj 

Marbach-LU.jpg|Marbach
Marbach-Kirche.jpg|Preĝejo de Marbach
Marbach-Dorf.jpg|Vilaĝo Marbach
Marbachegg 20140926 1.tiff|Marbachegg

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Marbach

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Marbach
Malfrostilo

eta|dekstra|228px|  

**Malfrostilo** aŭ **kontraŭfrostaĵo** estas kemia kombinaĵo kiu, miksita kun akvo, malaltigas ties frostopunkton, tiel la etilenglikolo, glicerino, metanolo aŭ izopropanolo.

La ĉefa celo estas malhelpi al glaciiĝanta akvo krevigi (per dilato) la ujon kiu entenas ĝin, aŭ ŝtopi la tubojn en kiuj ĝi fluas.

## Veneneco 
La etilenglikolo uzata en la radiatoroj de motoroj estas venena. Ĝi kuntrenas ebrion, vomemon kaj komaton. Pro substancoj plej nocivaj produktoj en la hepato, sekvoj nefraj kaj koraj malordoj, tio, kio povas neprigi dializon.

## Biogena kontraŭfrostaĵo 
La nototenedoj (latine *nototheniidae*), fiŝoj vivantaj en la Antarkta Oceano, sekrecias malfrostilajn proteinojn, kiuj adheras al la glaciaj mikrokristaloj kiuj povas aperi en la sango, kaj malhelpas ilin kreski.

Kategorio:Kemio
Kategorio:Substancoj
Michael Collins (kosmonaŭto)

**Michael COLLINS** (naskiĝis la 31-an de oktobro 1930 en Romo, Italio, mortis la 28-an de aprilo 2021) estis usona kosmonaŭto kaj testopiloto Li havas irlandajn devenojn.

Li partoprenis en la kosmaj usonaj programoj Mercury kaj Apollo. En 1969 li estis *la tria viro* de la misio Apollo 11, la unua kiu permesis al homoj iri sur Lunon.

## Kariero 
Li aniĝis en NASA en 1963 kaj faris sian unuan kosman flugon sur Gemini 10, en 1966. Li faris du eksterveturilajn agadojn dum ĉi tiu misio.

Li estis antaŭvidata por partopreni la mision Apollo 8, sed devis rezigni, ĉar li ĵus estis suferinta kirurgian operacion ĉe la vertebraro. James Lovell anstataŭigis lin.

La , li estis piloto de la regokupeo de la misio Apollo 11. Li restis en orbito ĉirkaŭ Luno, dum Neil Armstrong kaj Buzz Aldrin atingis la lunan surfacon. Tiam oni diris lin «*la plej soleca persono en kaj ekster la planedo*» : kiam la regokupeo superflugis la malantaŭan flankon de la Luno, li estis je 3 200 kilometroj for de siaj akompanantoj, kaj je 350 000 kilometroj de la cetera homaro.

Li emeritiĝis el NASA en januaro 1970 kaj fariĝis direktoro de la National Air and Space Museum de la *Smithsonian Institution*, en 1978 sub-sekretario de la Smithsonian Institution kaj, en 1980, vicprezidanto de Vought-Aviadila-Kompanio. Li forlasis tiun postenon en 1985 por lanĉi sian propran entreprenon.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala biografio el NASA paĝaro

Kategorio:Programo Apollo
Kategorio:Usonaj kosmonaŭtoj
Kategorio:Usonaj pilotoj
Adorjan

**Adorjan,** serbe **Адорјан,** hungare **Adorján** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato, en municipo de Kanjiĵa.
eta|dekstra|200px|Adorjan troviĝas en (verda) Municipo Kanjiĵa en Serbio
eta|300px|Mapo pri municipo Kanjiĵa

## Bazaj informoj 
* Areo: 20 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°59′30″N 20°02'15″E
* Alto super marnivelo: 79 m
* Loĝantaro: 1120
* Poŝtkodo: 24425
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: KI

## Situo 
Adorjan situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Tiso, fine de sakovojo inter urboj Senta kaj Kanjiĵa.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1198. En la 14-a jarcento kumanoj alvenis. En 1406 "Supra"-Adorján ricevis rajton pri bazarado semajne po 1, post 2 jaroj rajton pri senpaga uzado de pramo. Pro la alvenintaj turkoj post 1526 la loĝantoj rifuĝis. Ĉirkaŭ en 1800 serboj rehomigis la vilaĝon, kiu tiutempe apartenis al limgarda zono de Habsburga Imperio, poste al Hungara reĝlando.

Fine de 1918 la serboj okupis la regionon, konflikto nur en tiu vilaĝo okazis. 2 soldatoj mortis, poste la teroro ne mankis. Depost Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la hungara armeo reokupis la komunumon, dume ili murdis 3 homojn. En 1944 serbaj partizanoj reokupis Adorjan kaj ili tuj murdis 56 hungarojn. En 2002 loĝis en Adorjan 1128 homoj, (845 hungaroj (75 %), 191 rumanoj, 57 ciganoj, 5 serboj, 2 ukrainoj). Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto, kulturdomo, 4 vendejoj.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Serpa) de 1858, la turo 25 m-ojn altas
* golgoto kun kapelo omaĝe al Sankta Kruco

## Ĝemelkomunumo 
*  Adorjánháza, Hungario

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Novo Selo (Kanjiĵa)

**Novo Selo,** serbe **Ново Село,** hungare **Újfalu** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato, en municipo de Kanjiĵa. La loknomo signifas en ambaŭ lingvoj: nova vilaĝo.
eta|dekstra|200px|Novo Selo troviĝas en (verda) Municipo Kanjiĵa en Serbio
eta|300px|Mapo pri municipo Kanjiĵa

## Bazaj informoj 
* Areo: 65 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°59′52″N 19°51'37″E
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 210
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: KI

## Situo 
Novo Selo situas sur ebenaĵo.

## Historio 
Longe estis tie nur grandaj bienoj kun sporadaj dometoj. Baldaŭe kolĥozoj formiĝis, la kolĥozanoj fondis la vilaĝeton. Ĝis Traktato de Trianon la loko apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la hungara armeo reokupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Novo Selo 211 homoj, (185 hungaroj (88 %), 21 serboj kaj aliaj).

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Romoos

**Romoos** estas komunumo en la distrikto Entlebuch en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 713 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Romoos situas inter la riveroj *Granda Fontanne* en sudo kaj *Eta Fontanne* en nordo en la nordo de la distrikto Entlebuch. La tuta komunumo estas tre monteca kaj granda parto de la teritorio, nome 61,8 % estas kovritaj de arbaro. Al Romoos apartenas ankaŭ la setlejo Bramboden, kiu situas 4,6 km okcidente de la ĉefvilaĝo.

## Najbaraj komunumoj 
Romoos limas en nordo al Menznau, on nordoriento al Wolhusen, en oriento al Doppleschwand, en sudoriento al Entlebuch (eksklavo Dieplischwand) kaj Hasle, en sudo al Schüpfheim, en sudokcidento al Escholzmatt-Marbach, en okcidento al Trub (Kantono Berno), kaj en nordokcidento al Hergiswil.

## Trafiko 
Romoos situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La unua vetrurebla vojo al Romoos estis konstruita nur en la 19-a jarcento. En la valo ĉe la bordo de Eta Emme, iam ekzistis fervojhaltejo Romoos-Doppelschwand, kiu tamen situis for de la centroj de la du vilaĝoj. La stacidomo tamen situis tiom for de la vilaĝocentro de Romoos, ke ĝi neniam havis signifon por ĝi. En 1999 la haltejo estis fermita. Nuntempe Romoos atingeblas per la poŝtaŭtolinio de Wolhusen. La setlejo Bramboden atingeblas per poŝtaŭto ek de Hasle.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Romoos datiĝas el la jaro 1184 kiel Rormoos.

En mezepoko Romoos unue apartenis al la Senjoroj de Wolhusen kaj ekde la fino de la 13-a jarcento al la Habsburgoj. Ĉar la habsburga vokto provokis la malamon de la popolo, la voktejo Entlebuch en la jaro 1385 kontraktis eternan ligon kun la urbo Lucerno. La lucernanoj tamen fariĝis nur la novaj mastroj en Entlebuch, kio kaŭzis diversajn ribeladon kontraŭ Lucerno. La komunumo aktive partoprenis en la lukto kontraŭ Lucerno kadre de la Kampara Milito en la jaro 1653. La ribelo tamen estis sange ĉesigita fare de la urbo Lucerno. Ĝis la jaro 1798 la komunumo apartenis al la kamparvoktejo Entlebuch. Dum la Helveta Respubliko ĝi estis parto de la tiama distrikto Schüpfheim kaj ek de 1803 ĝi apartenas al la nuna distrikto Entlebuch de Kantono Lucerno.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Romoos
* Profilo de la komunumo en la kantona retejo
Gvardio de Hlinka

**Gvardio de Hlinka** (GH) estis duonsoldata organizaĵo de Slovaka Popola Partio de Hlinka formiĝinta en la jaro 1938 kaj leĝigita en oktobro de 1938.

## Historio 
La unuaj taĉmentoj de la gvardio de Hlinka estiĝis en junio de 1938 en Bratislavo, en julio en Trnava, en Nitra kaj pluaj slovakaj urboj. La taĉmentoj estiĝadis sen permeso de oficoj. Kiam la 14-an de marto 1939 estiĝis Slovaka ŝtato, ili aktive partoprenis en persekutado de ĉeĥoj, judoj kaj kelkaj slovakoj. La 28-an de oktobro 1938 la gvardio de Hlinka fariĝis ununura soldata organizaĵo sur la slovaka teritorio. Ĝis junio de 1940, kiam tute unuiĝis kun la gvardio de Hlinka, memstara konsistero de la gvardio de Hlinka estis Rodobrana, kiu kreis ties eliton kaj uzurpis al si rajton por kontroli la gvardion de Hlinka. Nombro de membroj de GH en la memstara ŝtato principe plialtiĝis.

Per registara ordono el la 5-a de septembro 1939 fakte disvastiĝis la leĝopovoj de la gvardio de Hlinka kaj estis difinita deviga membreco de viroj de 6 ĝis 60 jaroj de la aĝo. Tiu ĉi difino kunpuŝiĝis kun rezisto kaj tial la gvardio de Hlinka estis la 21-an de decembro 1939 proklamita kiel duonsoldata organizaĵo kun propravola membreco. La postenon kaj taskojn definitive reguligis leĝo el la 5-a de julio 1940.

La gvardio de Hlinka havis kreitajn specialajn taĉmentojn (rajdistara, aviadistara, motorizita, splisista, fervoja, akademia GH). Kelkajn specialajn kursojn por elektitaj membroj gvidis ankaŭ germanaj instruistoj. La plej supera reprezentanto de GH estis Jozef Tiso, ĉefkomandanto ĝis marto de 1939 Karol Sidor, post li Alexander Mach (escepte de periodo majo ĝis julio de 1940, kiam anstataŭis lin Franrišek Galan), 1944–1945 Otomar Kubala. Kiel parto de sekureca aparataro de Slovaka ŝtato la gvardio de Hlinka plenumis ankaŭ kelkajn taskojn de polico. Pase de Slovaka nacia ribelo ĝi partoprenis ĉeflanke de germanaj taĉmentoj en agadoj kontraŭ ribeluloj kaj civila loĝantaro. Ekde septembro de 1944 la gvardio de Hlinka fariĝis konsistero de armitaj sekurecaj fortoj subigita al Ministerio de nacia defendo. Ekde printempo de 1945 ties agadon direktigis komandanto de germanaj soldataroj en Slovakio. Post la dua mondmilito la gvardio de Hlinka estis disigita kaj malpermesita, ties reprezentantoj estis plimulte starigitaj antaŭ juĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Andrej Hlinka

Kategorio:Pereintaj organizaĵoj
Kategorio:Historio de Slovakio
Kategorio:Organizaĵoj nomitaj laŭ personoj
Kategorio:Kvazaŭarmeaj organizaĵoj en Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1938
Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1945
Politika komisaro

**Politika komisaro** (ankaŭ **politruko** – rusa mallongigo estiĝinta el origina nomo  – *politiĉeskij rukovoditjelj*) estis vickomandanto de formacio (aŭ taĉmento) por politika laboro. Tio estis oficiro (devene kutime nesoldato), kiu kontrolis la komandantojn kaj la tutan lian taĉmenton. La origina senco de tiu ĉi funkcio estis inspekto super la eksaj caraj generaloj akceptitaj en Ruĝan Armeon, plena subigo de tiu ĉi armeo al partia kontrolo kaj retenado de alta nivelo de apartenanta ideologia konscio inter la soldatoj. Tiu ĉi celo restis neŝanĝita dum la tuta tempo de ties ekzistado.

La politikaj komisaroj havis precipe de komence de sia ekzistado pli karakterizan rolon, ol la komandantoj mem, kiujn ili kontrolis. Ili rajtis nuligi kian ajn ordonon de la komandanto de taĉmento, eventuale pafmortigi lin, se ili venus al opinio, ke li perfidis aŭ ke li ne batalas kun sufiĉa entuziasmo. Ofte tio estis ĝuste la politikaj komisaroj, kiu vere komandis al la taĉmento kaj ĉar temis kutime pri la politike konsciaj, sed laŭ armea flanko pri tute nespertaj (kaj ofte eĉ absolute malkapablaj) unuopuloj, tiu ĉi fakto havis en ĝenerala nivelo tre negativan influon al batalpreteco kaj plenumoj de la taĉmentoj. Tio estis evidenta jam dum Rusia enlanda milito kaj Rusa-pola milito, sed ĉi tie tio estis ankoraŭ preterrigardata.

Sed dum Hispana Enlanda Milito kaj precipe dum Vintra milito kaj Granda patriota milito jam la malkonstrua influo de la politikaj komisaroj en gvidado de bataloperacoj estis tiom evidenta, ke Stalin decidis pri ties radikala limigo. La funkcio ekzistis post la jaro 1945 eĉ en la t.n. popolaj demokratioj (sovetigitaj ŝtatoj de meza kaj orienta Eŭropo) kaj en Ĉinio. En Rusio kaj la orienta Eŭropo la funkcio formale pereis post la jaro 1989.

## Plej konataj politikaj oficiroj
* Zygmunt Bauman, kontraŭbatalanta Anatemitajn Soldatojn en postmilita Pollando
* Jānis Bērziņš, anstataŭanto de Stalin dum la pola-bolŝevika milito
* Leonid Breĵnev
* Jaroslav Hašek
* Paul Kuusberg
* Ivar Smilga, (anstataŭanto de Miĥail Tuĥaĉevskij dum la pola-bolŝevika milito)
* Josif Stalin, (anstataŭanto de Aleksandr Jegorov dum la pola-bolŝevika milito)

## Vidu ankaŭ
* Aparatulo
* Komisaro
* Propagando

## Eksteraj ligiloj
* The Communist Party and the Red Army - On the military commissar Lev Trockij

Kategorio:Komunista Partio de Sovetunio
Kategorio:Soldataj rangoj
Kategorio:Armitaj fortoj de Sovetunio
Kategorio:Armeo de Ĉinio
Kategorio:Komunismaj partioj
Kategorio:Politiko de Sovetunio
Kategorio:Politiko de Ĉinio
Kategorio:Milita scienco
Kategorio:Milita historio de Rusio
Kategorio:Politikaj okupoj
Treŝnjevac

**Treŝnjevac,** serbe **Трешњевац,** slave **Trešnjevac,** hungare **Oromhegyes** [oromhedjeŝ] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato, en municipo de Kanjiĵa. La serba loknomo signifas: ĉerizoarbaro.
eta|dekstra|200ra|Treŝnjevac troviĝas en (verda) Municipo Kanjiĵa en Serbio
eta|300ra|Mapo pri municipo Kanjiĵa
eta|300ra|Preĝejo de Treŝnjevac

## Bazaj informoj 
* Areo: 42 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°58′28″N 19°59'06″E
* Alto super marnivelo: 87-102 m
* Loĝantaro: 1860
* Poŝtkodo: 24426
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: KI

## Situo 
Treŝnjevac situas sur ebenaĵo laŭ traira flankovojo, Tiso preterfluas.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua skriba mencio denvenis el 1271. La moderna historio komenciĝis en 1849, kiam hungaraj malriĉuloj komencis senjure loĝadi en paŝtejo apartenanta al Kanizsa. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la hungara armeo reokupis la komunumon ĝis 1944 dume serboj deportiĝis al Sárvár. En 1944 serbaj partizanoj reokupis la vilaĝon kaj tuj murdis 14 hungarojn. Post la 2-a mondmilito serbaj loĝantoj alvenis. Dum interna milito de Bosnio tie ariĝis personoj, kiuj ne volis batali. En 2002 loĝis en Treŝnjevac 1868 homoj, (1797 hungaroj 25 serboj kaj aliaj). Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, apoteko.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1908

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
László Vizi

**László VIZI** (VIZI László) (n. 1959) estas hungara esperantisto. 

Li eklernis esperanton en 1983, en la jaro de la Universala Kongreso de Esperanto en Budapeŝto, kiam en la naciaj amaskomunikiloj multis la mencioj pri Esperanto. Poste li partoprenis la fondadon de fondadon de grupiĝo nomita "Superintensa Esperanto-instrua Asocio" () aŭ "Fiŝklubo", samkiel ekzemple ankaŭ Teodoro Kereszthegyi kaj Péter András Rados. László Vizi aktivadis tie komence kiel teknika kunlaboranto, poste kiel help-instruisto kaj la mentoro de la lernantoj ĝis 1997.

En 1997 dum kelkaj monatoj li laboris en la redaktejo de Eventoj, poste li laboris ĉe Hungaria Esperanto-Asocio. Tie li instruis Esperanton, cetere administris la oficejon kaj librovendejon.

László Vizi estis kunverkinto de la libro "*Sinpreparo por la Esperanta lingvoekzamen*o". (ISBN 9635714602) http://www.oszk.hu/mnbwww/K/0611/S.HTML (4934 /2002.) kaj kontribuanto de kelkaj aliaj lernolibroj, vortaroj ktp. ĉe Kultura Esperanto Asocio.

Li ellaboris la frazanalizan sencodifinan tradukmetodon kaj instruas/instruis ĝin kiel la unusola ĝis almenaŭ komenco de la 2010-aj jaroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Blogo de Vizi László 
* Blogo Verkoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Distililo (alkoholo)

La baza tekniko por produkti brandojn estas la distilado de likvaĵo, en kiu ekestis per fermentado certa kvanto da alkoholo (kutime inter 8 kaj 15 %) en akvo. Ĉi tiu baza likvaĵo foje siaflanke estas alkoholaĵo por trinki, ekzemple vino por konjako aŭ biero por viskio , foje speciale preparata el planta materialo kiel terpomoj, sukerbetoj aŭ agavoj.

Sendepende de la celita produkto (ekz. tekilo, rumo, viskio, vodko) la aparatoj tutmonde montras similajn trajtojn.

La plej simplaj aparatoj estas por privata uzo kaj similas al distililoj en laboratorio. Oni povas aŭ aĉeti la kompletan aparaton, foje eĉ belaspektan, aŭ oni povas kombini vaste uzatajn materialon el la kuirejo kaj la ĝardeno (kuirpoto, akvotubo). Tion kutime faras personoj, kiuj kaŝe aŭ kontraŭleĝe produktas brandon. En la plej multaj landoj la produktado de alkoholo bezonas ŝtatan permeson kaj la produktado estas severe kontrolita.

La industrio ofertas kompletajn aparatojn en ĉiu larĝeco - de kelkaj litroj ĝis multaj 1000 l de kapacito.

En malgranda distililo aŭ hejme oni aplikas la teknikon de alambiko, kiu funkcias en etapoj kaj bezonas certan manlaboron kaj kontrolon. La brando-industrio meze de la 19-a jarcento enkondukis la seninterrompan distiladon en specialaj aparatoj (rektifikiloj), kiuj poste ankaŭ estis uzataj por nafto.

## Vidu ankaŭ 
* Distilfarejo

Kategorio:Aparatoj
Esperanta-rusa tema vortaro

***Esperanta-rusa Tema Vortaro*** estas vortaro, prezentanta 133 temojn kun proksimume 4200 vortoj. Aŭtoro - Igor Galiĉskij, redaktoro - Valentin Melnikov.

* eldonejo: Глагол (Glagolь, 1991), REU (2000, 2008)
* jaro de la reeldono: 2000 (la tria eldono), 2008 (la kvina eldono)
* situo: privata biblioteko de P.Fiŝo

Dosiero:Esperanta rusa tema vortaro 2000.jpg|La eldono de 2000 jaro

Kategorio:Libroj de Valentin Melnikov
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2000
Kategorio:Libroj aperintaj en 2000
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2008
Kategorio:Libroj aperintaj en 2008
Kategorio:Eldonaĵoj de REU
Kategorio:Esperanto-vortaroj
Obornjaĉa (Ada)

**Obornjaĉa,** serbe **Оборњача,** slave **Obornjača,** hungare **Völgypart** [voldjpart] estas malgranda vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Norda** Baĉka, en municipo de Ada.
eta|dekstra|200px|Obornjaĉa troviĝas en (verda) Municipo Ada en Serbio
eta|300px|Mapo pri municipo Ada

## Bazaj informoj 
* Areo: 24 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°46′13″N 19°53'17″E
* Alto super marnivelo: 108 m
* Loĝantaro: 380
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: KI

## Situo 
Obornjaĉa situas sur ebenaĵo (tamen iomete pli alte, ol la ĉirkaŭaĵo), laŭ flankovojoj. Ada troviĝas 25 km-ojn.

## Historio 
En la 1920-aj jaroj la loko famiĝis, kiel bazarejo. Ankaŭ domoj konstruiĝis kaj naskiĝis nova malgranda vilaĝo, kiu apartenis al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Inter 1941-1944 la hungara armeo reokupis la vilaĝon. En 2002 loĝis en Obornjaĉa 389 homoj, (363 hungaroj (93 %), 14 serboj, 4 jugoslavianoj kaj aliaj). Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, vendejo, kuracejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝino de Ĉielo de 1969
* ventomuelejo (nun muzeo)
* 2 fiŝlagoj

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Stará Ves nad Ondřejnicí

**Stará Ves nad Ondřejnicí** estas municipo en Ĉeĥio, regiono Moraviasilezia, distrikto Ostrava-urbo. Vivas ĉi tie  ().

## Partoj de la municipo 
* Košatka – ĝi situas proksimume du kilometroj en nordokcidenta direkto, tranĉas ĝin du riveroj (Odra kaj Lubina), ĝi konservis trankvilan provincan karakteron.
* Stará Ves

## Historio 
La unua skriba mencio pri municipo *Bruneswerde* troviĝas en testamento de olomouca episkopo Bruno el Schauenburg datita la 29-an de novembro 1267. En la jaro 1536 la olomouca episkopo Stanislav Thurzo rajton uzi municipan blazonon kun ora rozo.

La plej grandan spuron en la historio de municipo lasis silezia familio de Sirakovský-idoj el Pěrkov. Verŝajne la plej granda faro de ilia regado estis konstruado de renesanca kastelo el la jaroj 1560-1570, kiun komencis Jaroš Syrakovský, senjoro de Proskovice kaj Stará Ves. Post lia morto daŭrigis en la konstruado lia filo, Ctibor Syrakovský, la plej supera skribisto de Margraflando Moravio. Danke al sia posteno kaj posedaĵo li povis permesi al si disvastigi la projekton je reprezentaj spacoj. Pro lia merito la fasado estas ankaŭ ornamita per figura sgrafito.

Syrakovský-idoj ankaŭ signife alikonstruis lokan preĝejon, kiu fariĝis loko de ilia lasta ripozo. Estis ĉi tie sepultitaj ankaŭ iliaj edzinoj. Interesaĵo estas renesanca fresko kun biblia aperaĵo malkovrita en la jaro 2000.

En la tempo de la tridekjara milito la vilaĝo transiras al Kryštof Karel Podstatský el Prusinovice. Tiutempe la vilaĝo estas unuafojebildigita sur mapo de Moravio, kies aŭtoro estis Johano Amoso Komenio. Laŭ loka tradicio sveda soldata garnizono en la jaro 1643 prirabis la kastelon kaj la preĝejon, sed malgranda parto de svedoj estis peligita en kastelan kelon kaj tie mortigita. La kelaro tial portas nomon Švejďák (*Svedulo*).

Post preskaŭ 300 jaroj transprenis Stará Ves la olomouca ĉefepiskoplando. En la jaro 1930 posedanto fariĝis urbo Moravia Ostrava. En la jaro 1991 la municipo memstariĝis.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Preĝejo de sankta Johano Baptisto – konstruita en la jaroj 1587–1589, konsekrita la 28-an de aprilo 1591
* Kastelo en Stará Ves nad Ondřejnicí – konstruita en la jaroj 1565–1578, ornamita per figura sgrafito


Kategorio:Municipoj en distrikto Ostrava-urbo
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Ostrava-urbo
Kategorio:Setlejoj en Moravia pordego
Grosshöchstetten

**Grosshöchstetten** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Konolfingen kaj ekde la 1-a de januaro 2010 de la administra distrikto Berno-Mezlando en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 3168 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Grosshöchstetten situas 10 km oriente de Berno en kampara kaj monteta regiono de la Svisa Mezlando. La komunumo evoluis dum la lastaj jaroj al regiona centro, kie situas regiona hospitalo, malsanulejo, sekundarlernejoj ktp.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Grosshöchstetten limas en nordo al Biglen kaj Arni, en oriento al Oberthal kaj Zäziwil, en sudo al Mirchel kaj Konolfingen, kaj en okcidento al Schlosswil.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150ra|Gastejo Löwen en Grosshöchstetten
Grosshöchstetten disponas pri stacidomo ĉe la fervojlinio de Hasle-Rüegsau al Thun.

La komunumo situas ĉe la kantona ĉefvojo de Berno tra Langnau en Emme-Valo al Lucerno. La plej proksima aŭtovojalveturejo situas en Muri ĉe Berno al la svisa aŭtovojo A6.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Grosshöchstetten datiĝas el la jaro 1146 kiel *Honsteten*. Ĝis la jaro 1896 la komunumo nomiĝis Höchstetten. En mezepoko la komunumo apartenis al la jurisdikcio de la kampartribunalo Konolfingen, kiu unue apartenis al la Grafoj de Kiburgo kaj ek de 1406 al la urbo Berno. Dum la Helveta Respubliko inter 1798 ĝis 1803 Grosshöchstetten estis distriktĉefloko kaj ankoraŭ ĝis 1847 ĝi estis la sidejo de la prefektejo Konolfingen.

## Vidu ankaŭ 
* Grosshöchstetten (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Grosshöchstetten
* Grosshöchstetten en la Historia Leksikono de Svislando
Elizabeth Woodville

**Elizabeth WOODVILLE** (n. ĉirkaŭ 1437, m. la 8-a de junio 1492) estis edzino de Eduardo la 4-a (Anglio) kaj patrino de Eduardo la 5-a (Anglio).

## Frua vivo 
Elizabeth Woodville naskiĝis ĉirkaŭ 1437 en vilaĝo en Northamptonshire, kaj estis filino de Richard Woodville (1-a grafo Rivers). Kiam ŝi havis ĉirkaŭ ok jarojn ŝi iĝis nobela sekvantino de Margareta de Anĵuo, edzino de Henriko la 6-a. Ĉirkaŭ 1452 ŝi edziĝis al Kavaliro John Grey de Groby, kiu mortis militante por la lankastroj dum la Dua batalo de St Albans (1461). Ili havis du filojn:
* Thomas Grey (1457-1501, 1-a markizo de Dorset)
* Kavaliro Richard Grey, kiu ekzekutiĝis en 1483 pro subteno de Eduardo la 5-a

## Reĝino de Anglio 
La 1-an de majo 1464 Elizabeth sekrete edziĝis al Eduardo la 4-a. Tiu geedziĝo malplaĉis al la plej potenca angla nobelo, Rikardo Neville (16-a grafo de Warwick), kiu tiam pridiskutis eblan geedziĝon de Eduardo kaj franca princino. Poste la familio de Elizabeth Woodville akiris pli da influo, kaj parte pro tio la grafo de Warwick kverelis kun Eduardo.

Elizabeth kroniĝis kiel reĝino la 26-an de majo 1465.

## Nuligo de la edziĝo 
Eduardo mortis la 9-an de aprilo 1483 kaj sekvis lin Eduardo la 5-a, filo de Eduardo kaj Elizabeth. Tamen la 22-an de junio, dum prediko, pastro asertis ke la geedziĝo de Eduardo la 4-a kaj Elizabeth Woodville estis bigama pro antaŭa edziĝkontrakto de Eduardo la 4-a kaj Damo Eleanor Talbot. La 25-an de junio la angla parlamento detronigis Eduardon la 5-an kaj deklaris ke ties onklo Rikardo la 3-a estis la rajta reĝo de Anglio. Sekvis statuto konfirmanta tion, *titulus regius*. Post nelonge Eduardo la 5-a kaj lia frato Rikardo de Shrewsbury (1-a duko de Jorko) mortis, verŝajne murdate de Rikardo la 3-a.

Elizabeth Woodville rifuĝis en Abatejo Westminster, kune kun siaj aliaj idoj. La sekvantan jaron ŝi reamikiĝis al Rikardo la 3-a kaj revenis al la reĝa kortego. Rikardo publike ĵuris ke ŝiaj filinoj estos sekuraj kaj ke li edzigos ilin al altklasuloj kaj donos dotojn.

## Finaj jaroj 
En 1485 Henriko la 7-a venkis Rikardon la 3-an kaj surtroniĝis. Li edziĝis al Elizabeta de York, la plej aĝa filino de Elizabeth Woodville kaj Eduardo la 4-a, kaj ordonis la detruon de ĉiuj kopioj de *Titulus Regius*. Elizabeth mem ricevis 400-pundan pension. Ŝi eniris la abatejon de Bermondsey (nun parto de Londono), kie ŝi pasis siajn finajn kvin jarojn kaj kie ŝi mortis. Ŝi entombiĝis en Kastelo Windsor.

## Idoj de Elizabeth Woodville kaj Eduardo la 4-a 
* Elizabeta de York, edzino de Henriko la 7-a (1466-1503)
* Maria de Jorko (1467-1482)
* Cecily de Jorko (1469-1507)
* Eduardo la 5-a (1470-1483)
* Margareta de Jorko (n. kaj m. 1472)
* Rikardo de Shrewsbury (1-a duko de Jorko) (1473-1483)
* Anna de Jorko (1475-1511), kiu edziĝis al Thomas Howard (3-a duko de Norfolk)
* George PLantaĝeneto (1477-1479)
* Katerina de Jorko (1479-1527), kiu edziĝis al William Courtenay (1-a grafo de Devon)
* Bridget de Jorko (1480-1517), kiu eniris monaĥinejon

Kategorio:Britaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Buitrago del Lozoya

eta|290ra|Panoramo de Buitrago.
eta|290ra|dekstra|Ruĝe: Buitrago del Lozoya en mapo de Madrida Regiono
**Buitrago del Lozoya** estas municipo de la Madrida Regiono (Hispanio) troviĝanta en la Meza Valo de Lozoya, ĉe la piedoj de la Montopasejo de Somosierra. Ĝi troviĝas je 75&nbsp;km en la norda ekstremo de la provinco Madrido. Buitrago estas la sola vilaĝo de la tuta madrida regiono kiu konservas sendifekte la antikvan muron kiu protektis ĝin antaŭlonge. La rivero Lozoya, kiu ankaŭ nomigas la municipon, ĉirkaŭas ĝin en ĉiuj flankoj escepte de la sudo, kiu konvertis ĝin en natura foso por ĝia defendado.

La historiaj referencoj plej antikvaj pri Buitrago venas de la 1-a jarcento a.K. Tiame ĝi estis nomata *Litabrum* konkerita de Kajo Flaminio, laŭ Tito Livio, sed ne ekzistas materiaj restaĵoj kiuj povus garantii tion pro manko de arkeologiaj esploroj. Ankaŭ ne ekzistas mezepokaj restaĵoj antaŭ la Reconquista kaj do, de la muslima epoko antaŭ la 11-a jarcento.

## Vidu ankaŭ 
* Murego de Buitrago del Lozoya
* Kastelo de Buitrago del Lozoya
* Preĝejo Sankta Maria de la Kastelo
* Arbara Domo de Buitrago del Lozoya

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de Buitrago del Lozoya
* Muzeo Pikaso - Kolekto Eugenio Arias 


Kategorio:Municipoj de Madrida Regiono
Ambalatungan

**Ambalatungan** aŭ ** Binubulauan** estas vulkano respektive vulkanaro en la regiono *Cordillera Central* en la nordo de la filipina insulo Luzono. En la kratero troveblas varmegaj fontoj kaj lokoj, el kiuj elvenas sulfuraj gasoj. La nomigoj laŭ diversaj fontoj kaj lingvoj estas iom malsamecaj: La "Globala Vulkanisma Programo" de la usona institucio *Smithonian* nomas Ambalatungan grupon da proksimaj vulkanaj krateroj kaj Binubulauan unu el ili; la "Filipina Instituto pri Vulkanologio kaj Tertremoscienco" kontraste indikas, ke temas pri du vulkanaj pintoj tre proksimaj unu al la alia.

## Eksteraj ligiloj 
* informo pri la vulkano en la "Globala Vulkanisma Programo" de la usona institucio *Smithonian* (angle) 

Kategorio:Vulkanoj en la Filipinoj
Kategorio:Montoj en la Filipinoj
Manzanares el Real

dekstra|eta|250px|Placo en la urbocentro de Manzanares el Real)
**Manzanares el Real** estas hispana municipo de la Madrida Regiono. Ĝi kuŝas ĉe la Gvadarama Montaro kaj la bordo de la akvorezervujo Santillana, formata de la rivero Manzanaro, rivero kiu nomigas ĝin. Ĝi havas 6.933 loĝantojn laŭ la statistikoj de la jaro 2008.

Manazanares el Real estas la kvina plej granda municipo el la madrida regiono, kun 128,4 km², kaj unu el la plej gravaj el ekologia vidpunkto. Ĝi estas integrita en la Regiona Parko de la Alta Baseno de Manzanaro kaj en ĝia teritorio estas naturaj spacoj tiel gravaj kiel La Pedriza kaj la akvorezervujo Santillana, ankaŭ la *Glaĉero de la Grafino*, kie naskiĝas la rivero Manzanaro, kaj de Kapoj el Fero, kundividitaj kun Raskafrio, la dua plej alta montaro de la Gvadarama Montaro, kun 2.383 m.

En la art-historia tereno, la regiono havas gravan heredaĵon inter kiuj elstaras la Kastelo de Manzanares el Real (ankaŭ nomata *de los Manzanaroj*), la plej bone konservata de la provinco Madrido kaj unu el la plej gravaj de Hispanio. Ĝi estas inkluzivita en la turisma vojo de kasteloj, fortikaĵoj kaj gvatoturoj de la Madrida Regiono.

eta|300px|dekstra|Kastelo de Manzanares el Real.

Kategorio:Madrida Regiono
Kategorio:Municipoj de Madrida Regiono
Kosma polvo

[eta|Porhava [ĥondrito, partiklo el kosma polvo]]
[eta|Kosma polvo de [Andromeda galaksio (fotita de la kosma teleskopo Spitzer)]]
La **kosma polvo** estas tutaĵo da kosmaj partikloj de polvo aŭ malgrandaj eroj de materio, kies grando estas de kelkaj molekuloj ĝis 0,1 milimetro.

Laŭ ĝia lokiĝo, estas distingata:

* intergalaksia polvo;
* interstela polvo, ĉefe koncentrata en nebulozoj;
* interplaneda polvo, kiu formas la ĉirkaŭstelajn diskojn
* ĉirkaŭplaneda polvo, pli trovebla en la planedaj ringoj.

Oni ankaŭ distingas ĝin laŭ ĝia kemia konsistiĝo: hidrokarbono, silikatoj, metaloj, glacio...

En la Sunsistemo, interplaneda polvo estas la kaŭzo de zodiaka lumo. Ĝia fonto estas kometoj kaj polvo el la Kujper-zono.

Interstela polvo estas disĵetita de steloj en fino de ties vivo. Ankaŭ eksplodoj de supernovaoj elĵetas polvan materion tra la kosmo.

## Esteraj ligiloj 
*  La mistero de la interstela polvo en la supernovaoj
*  Stelo kiu fumas

Kategorio:Astronomio
Kategorio:Astronomiaj objektoj
Kastelo de Manzanares el Real

[eta|350px|Ekstera vidaĵo de la Kastelo de manzanares el Real kaj fone [La Pedriza.]]

La **Kastelo de Manzanares el Real**, ankaŭ konata hispane kiel **Castillo de los Mendoza**, estas palaco-fortikaĵo konstruita en la 15-a jarcento en la municipo Manzanares el Real (Madrida Regiono, Hispanio), apud la akvorezervujo Santillana kaj ĉe la piedoj de la Gvadarama Montaro.

La konstruado komenciĝis en 1475 sur romanika-mudeĥara ermitejo kaj hodiaŭ estas unu el la plej bone konservitaj kasteloj ne nur de la Madrida Regiono sed ankaŭ de Hispanio. Ĝi estis konstruita rande de la rivero Manzanaro, kiel rezidpalaco de la Nobeldomo Mendoza, proksime de malnova fortikaĵo forlasata post la konstruado de la nova kastelo.

La kastelo nuntempe gastigas muzeon pri la hispanaj kasteloj kaj ĝi ankaŭ estas la sidejo de tapiŝkolekto. En 1931 estis deklarata "Art-Historia Monumento". Ĝi apartenas al la Duklando de la Infantado, kvankam ĝia administrado kaj uzo korespondas al la Madrida Regiono.

## Vidu ankaŭ 
* Manzanares el Real
* Malnova Kastelo de Manzanares el Real

Kategorio:Kasteloj en Hispanio
Vivmondo

La nocio **vivmondo** en la biologio signifas la tuton de ĉiuj organismoj en certa loko je certa tempo (komparu ankaŭ biocenozo).

Ekzemploj por tio estas: "vivmondo de la kambrio", "vivmondo de la Antiloj", ktp. Je tio oni ordinare konsideras la tutan ekosistemon, sendepende de la en ĝi troviĝantaj specioj. Sed ankaŭ eblas apliki la nocion nur al specialaj taksonoj, do ekzemple oni parolas pri la "vivmondo de la insektoj".

Koncerne la homon oni uzas la nocion kelkfoje por la epokcirkonstancoj aŭ kulturoj, ekzemple: "artista vivmondo de la 1920-aj jaroj en Argentino".

Kategorio: Ekologio
Litotrofio

**Litotrofio** estas nocio el la biologio: la kontentigo de la energibezono de organismoj el eksergonaj kemiaj ŝanĝoj kun senescepte neorganikaj substancoj. La vorto litotrofio venas el la greka lingvo kaj signifas laŭvorte: *nutranta sin per ŝtonoj* (litos - ŝtono; trofe - nutrado), je kio "litos"/"ŝtono" estas uzata por neorganikaj substancoj. Oni parolas pri litotrofaj organismoj, pri litotrofa metabolo.

Ekzemploj por litotrofaj organismoj kaj litotrofaj substancoŝanĝoj:

* hidrogenotrofaj bakterioj kiel ekzemple la specio *Ralstronia*:
:: hidrogeno + oksigeno al akvo:
:: 2 H2 + O2 → 2 H2O
* bakterioj el la specio *thiobacillus thiooxidans*:
:: hidrogensulfido + oksigeno al sulfata acido:
:: H2S + 2 O2 → H2SO4
* sulfatreduktantaj bakterioj kiel ekzemple tiuj el la specio *desulfovibrio*:
:: hidrogeno + sulfata acido al hidrogensulfido + akvo:
:: 4 H2 + H2SO4 → H2S + 4 H2O

La kontraŭo al litotrofio estas organotrofio: kontentigo de la energibezono de organismoj el eksergonaj kemiaj ŝanĝoj kun organikaj substancoj, ekzemple je bestoj, fungoj, multaj bakterioj.

## Vidu ankaŭ 
* Metabolo
* Anabolo
* Katabolo
* Kemotrofio

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Fiziologio
Kategorio:Mikrobiologio
Kategorio:Metabolo
Kategorio:Manĝokutimoj
Velocipedo

[eta|Velocipeda [taksio (taksiciklo) en Amsterdamo]]

**Velocipedo** (el la franca *vélocipède*, devene de la latina *velox* – rapida kaj *pes* – piedo) aŭ **ciklo** estas veturilo, kiun oni movas per muskola forto de homo pere de piedaj pedaloj aŭ (malofte) pere de manaj regstangoj. Plejmulto da velocipedoj havas du radojn (biciklo), sed estas ankaŭ tri-, kvar- kaj eĉ unuradaj velocipedoj.

eta|maldekstra|400ra|
Nuntempe en la tuta mondo uzatas pli ol miliardo da velocipedoj, tial velocipedo estas la plej disvastigita veturilo. Ĝi estiĝis tia dank'al malalta kosto, malpezeco, malgrandeco, foresto de brulaĵa bezono kaj relativa sendanĝereco.

## Vidu ankaŭ 
* Biciklo
* Unuciklo
* Skutilo

Kategorio:Veturiloj
Kategorio:Transportaj rimedoj movataj per homa forto
Hibisko

**Hibisko** (*Hibiscus*) estas genro (biologio) el malvacoj. Hibiskoj estas unujaraj aŭ staŭdaj herboj, daŭrfoliaj aŭ falfoliaj arbustoj. Ili havas grandajn, okulfrape kolorajn florojn, havantaj ĉebaze kuniĝintajn kaj malhelmakulajn petalojn po 5. Multaj hibiskoj estas Ornamplantoj.
eta|maldekstra|diversaj koloroj dum tago de ŝanĝiĝema hibisko (*Hibiscus mutabilis*)
[eta|maldekstra|Floro de [kenafo (*Hibiscus cannabinus*)]]
eta|300ra|maldekstra|Hibiscus coccineus
eta|300ra|maldekstra|Hibiscus coccineus
[eta|maldekstra|Floro de [sabdarifo (*Hibiscus sabdariffa*)]]
[eta|dekstra|La floro estas la reprodukta organo de [Angiospermoj. Tiu floro de *Hibiscus* estas hermafrodita, kaj ĝi enhavas stamenon kaj karpelaron.]]

## Specioj 
Estas ĉirkaŭ 300 specioj el la mezvarmaj kaj tropikaj regionoj.
Ekz.:

* kenafo (*Hibiscus cannabinus*) (vidu la suban foton)
* sabdarifo (*Hibiscus sabdariffa*) (vidu la suban foton)
* *Hibiscus coccineus* (vidu la suban foton)

## Bildaro 

dosiero:Hibiscus bleu 2.jpg|*Hibiscus syriacus*
dosiero:Hibiscus_mutabilis1.jpg|*Hibiscus mutabilis*
dosiero:Swamp Rose Mallow.jpg|*Hibiscus moscheutos*

## Fontoj 
## Vidu ankaŭ 
* Fiĝiaj tropikaj sekaj arbaroj
* Hibiskovaĵo

Kategorio:Malvoideoj
Velebit (Serbio)

**Velebit,** serbe **Велебит,** hungare **Fogadjisten** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato, en municipo de Kanjiĵa.
eta|dekstra|200ra|Velebit troviĝas en (verda) Municipo Kanjiĵa en Serbio
eta|300ra|Mapo pri municipo Kanjiĵa

## Bazaj informoj 
* Areo: 14 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 46°00′60″N 19°56'60″E
* Alto super marnivelo: 84 m
* Loĝantaro: 360
* Poŝtkodo: 24428
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: KI

## Situo 
Velebit situas sur ebenaĵo laŭ flankovojoj.

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la hungara armeo reokupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Velebit 366 homoj, (302 serboj (83 %), 59 hungaroj, 3 kroatoj).

## Vidindaĵoj 
## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio