Argala marabuo

La **Argalo**, **Argala marabuo** aŭ **Hinda marabuo** (*Leptoptilos dubius*), estas birdospecio membro de la familio de cikonioj nome Cikoniedoj. Ties genro inkludas ankaŭ la speciojn de la Azia marabuo kaj de la Afrika marabuo. Iam troviĝis amplekse tra suda Azio, ĉefe en Hindio de kio la nomo Hinda marabuo, sed ankaŭ etende oriente al Borneo, kaj nun estas limigita al multe pli malgranda teritorio kun nur du malgrandaj reproduktaj populacioj; en Barato kun la plej granda kolonio en Asamo kaj la alia en Kamboĝo. Populacioj disiĝas post la reprodukta sezono. Iam vivis grandaj nombroj en Azio, sed ili grande malpliiĝis, eble pro plibonigita higieno, ĝis punkto ke ili iĝis endanĝerita. La totala populacio en 2008 estis ĉirkaŭkalkulata nur je ĉirkaŭ milo da individuoj. En la 19a jarcento, ili estis speciale komunaj en la urbo Kalkato, kie ili estis nomataj "Calcutta Adjutant" (milita helpoficiro). Konataj surloke kiel *Hargila* (de kio Argalo, devena el la sanskrita vorto por "ostenglutanto") kaj konsiderataj malpuraj birdoj, ili estis dumlonge lasataj neĝenate sed foje ĉasataj por la uzado de ties viando en populara medicino. Valorataj kiel kadavromanĝantoj, ili estis iam uzataj kiel simbolo de la kalkata municipo.

Tiu granda cikonio havas amasan kojnforman bekon, nudan (senpluman) kapon kaj distingan kolsakon (gorĝosako). Dumtage ili ŝvebas sur termikoj kun vulturoj kun kiuj ili kunhavas kutimaron de kadavromanĝo. Ili manĝas ĉefe kadavraĵojn kaj rubaĵojn; tamen ili estas oportunemaj kaj foje predas vertebrulojn.

## Aspekto 
maldekstra|eta|Kapo, en detalo
La Argalo estas granda birdo, stare alta 145–150&nbsp;cm. La averaĝa longo estas 136&nbsp;cm kaj averaĝa enverguro estas de 250&nbsp;cm. Neniom oni publikigis pri la pezo de la naturaj birdoj, sed la Argalo estas inter la plej grandaj el vivantaj cikonioj, kun publikitaj mezuroj koincide kun tiuj de la Jabiruo, la Selbekulo kaj la Marabuo. Junuloj en kaptiveco pezis 8 al 11&nbsp;kg. Blanka kolumo baze de ties nuda flavec- al ruĝec-haŭta kolo havigas vulturecan aspekton. En la reprodukta sezono, la sako kaj kolo iĝas briloranĝaj kaj la supraj femuroj de la grizaj kruroj iĝas ruĝecaj. Plenkreskuloj havas malhelajn flugilojn kiuj kontrastas kun helgrizaj duarangaj flugilkovriloj. La subaj partoj estas blankecaj kaj ambaŭ seksoj estas nedistingeblaj en naturo.

Junuloj estas iome senkolora versio de plenkreskulo. La penda pufigebla gorĝosako konektas al aerpasiloj kaj ne estas konektata kun la digesta sistemo. Ties preciza funkcio estas nekonata, sed ĝi ne rilatas al manĝostokado kiel oni supozis foje.

La ununura konfuzebla specio en la regiono estas la Azia marabuo, kiu ne havas sakon, preferas habitatojn de humidejoj, havas pli helgrizan kronon, pli rektan (ne subenkurban) bordon de supra makzelo kaj ne havas la kontraston inter la grizaj duarangaj kovriloj kaj la malhelaj flugiloj.

Kiel ĉe aliaj cikonioj, ĝi ne havas voĉajn muskolojn kaj produktas sonon ĉefe per bekofrapado, kvankam ili faras ankaŭ mallaŭtajn gruntojn, muĝojn aŭ rorojn ĉefe dum nestumado. La bekofrapada memmontrado estas farata per altelevata beko kaj diferencas el tiu de la tre proksima rilata Afrika marabuo kiu tenas la bekon suben.

## Taksonomio kaj sistematiko 
eta|maldekstra|upright|"Giganta gruo" el la verko de Latham "General Synopsis of Birds" (1781–1801)
John Latham verkis pri la birdo trovata en Kalkato baze sur priskriboj de la verko de Ives "Voyage to India" publikita en 1773 kaj inkludita en ilustraĵo en la unua suplemento al lia "General Synopsis of Birds". La ilustraĵo estis bazata sur pentraĵo de la kolekto de Lady Impey kaj Latham nomis la birdon Giganta gruo kaj inkludis observojn de afrika veturinto nome Smeathman kiu priskribis similan birdon el okcidenta Afriko. Johann Friedrich Gmelin uzis la priskribon de Latham kaj priskribis la hindian birdon kiel *Ardea dubia* en 1789 dum Latham poste uzis la nomon *Ardea argala* por la hindia birdo. Temminck uzis la nomon de *Ciconia marabou* en 1824 baze sur la loka nomo uzata en Senegalio por la afrika birdo kaj tio estis ankaŭ aplikita al la hindia specio. Tio kondukis al konsiderinda konfuzo inter la afrika kaj la hindia specioj. La Marabuo de Afriko ŝajnas iome pli simila sed ties disaj distribuadaj teritorioj, diferencoj en bekostrukturo, plumaro, kaj memmontrada kutimaro subtenas ties traktado kiel separataj specioj.

Plej cikonioj flugas havante kolon etende, sed la tri specioj de *Leptoptilos* kuntiras siajn kolojn dumfluge kiel ardeoj faras, eble pro la fortika beko.

## Distribuado 
Tiu specio estis iam disvastigita en la ĉeriveraj ebenaĵoj de norda Barato, tamen ties reproduktaj areoj estis dumlonge nekonataj ĝis kiam oni malkovris tre grandan nestokolonion en 1877 en Shwaygheen ĉe la rivero Sittaung, Pegu, Birmo, kaj oni supozis, ke la hindiaj birdoj reproduktiĝas tie. Tiu reprodukta kolonio, kiu inkludis ankaŭ la specion de la Makulbeka pelikano, malpliiĝis kaj poste tute formortis en la 1930-aj jaroj. kaj inter 1994 kaj 1996 la populacio en la valo Brahmaputro estis konsiderata de ĉirkaŭ 600. Oni malkovris malgrandan kolonion kun ĉirkaŭ 35 nestoj ĉe Bagalpur en 2006.

For de la reprodukta sezono, la cikonioj de la hindia regiono disiĝas amplekse, ĉefe en la Gangaj Ebenaĵoj kaj krome estas ankaŭ raraj registroj el la regiono Dekka. Oni pridubis registrojn de aroj el pli sudo ĉe Mahabalipuram. En la 1800-aj jaroj, la Argaloj esti tre komunaj ene de la urbo Kalkato dum la somero kaj la pluvsezono. Tiuj koncentroj laŭlonge de la riverdeklivoj de Kalkato tamen malpliiĝis kaj malaperis komence de la 1900-aj jaroj. Plibonigita higienkondiĉaro estis sugestita kiel kaŭzo de ties malpliiĝo. Birdoj estis registritaj en Bangladeŝo en la 1850-aj jaroj, reprodukte ie ĉe Sundarbanoj, sed ne estis registritaj poste.

## Kutimaro kaj ekologio 
[eta|Fota studo de la "milita" sinteno de la Argalo fare de [Eadweard Muybridge (ĉirkaŭ 1887)]]
La Argalo estas kutime vidata sola aŭ en malgrandaj grupoj dum ĝi vagadas ĉe neprofundaj lagoj aŭ ĉe sekiĝantaj lagejoj kaj rubejoj. Ĝi ofte troviĝas kun milvoj kaj vulturoj kaj foje staras kurbadorse dumlonge. Ili ŝvebas sur termikoj uzante siajn grandajn etendajn flugilojn. La komenco de la reprodukta sezono estas markata de kelkaj birdaj koncentroj kaj klopodoj okupi arbon. Dum ariĝo ĉe tiuj lokoj, maskloj markas siajn nestajn teritoriojn, forpelante aliulojn kaj ofte indike per siaj bekoj supren dum bekofrapado. Ili povas ankaŭ arkigi siajn korpojn kaj tenas siajn flugilojn duonmalferme kaj subenigite. Kiam ino ripoziĝas proksime, la masklo plukas freŝan bastoneton kaj lokas ĝin antaŭ ŝi. La masklo povas ankaŭ alpreni la tarson de ino per sia beko aŭ tenas sian bekon proksime al ŝi kun sinteno de plumaranĝado. Ino kiu pariĝis metas sian bekon kaj kapon al la brusto de la masklo kaj la masklo prenas ŝin per meto de sia beko super ŝia kolo. Aliaj memmontradaj ceremonioj estas samtempa beko-levado kaj mallevado fare de la paro.

La ovaro, kutime de 3 aŭ 4 blankaj ovoj, kaj eloviĝo okazas ankaŭ je intertempoj de unu aŭ du tagoj, ĉiu post ĉirkaŭ 35 tagojn post la ovodemeto. Plenkreskuloj ĉe nestoj havas siajn krurojn kovritajn el fekaĵoj kaj tiu kutimaro termine kiel urohidrozo oni supozas, ke helpas al malvarmigo dum varma vetero. Plenkreskuloj povas ankaŭ etendi siajn flugilojn por ombroŝirmi la idojn. La idoj estas manĝigataj ĉeneste dum ĉirkaŭ kvin monatoj. Ties ĉefa dieto tamen estas kadavraĵoj kaj kiel ĉe vulturoj ties nudaj (senplumaj) kapo kaj kolo estas adapto. Ili troviĝas ofte ĉe rubejoj kaj manĝas animalajn kaj homajn fekaĵojn. En Kalkato en la 19a jarcento ili manĝis parte bruligitajn homajn kadavraĵojn disponigitajn laŭlonge de la rivero Gango. En Raĝastano, kie ĝi estas tre rara, oni registris ĝin manĝe svarmojn de dezertaj akridoj (*Schistocerca gregaria*) sed tio estis pridubita. kaj *Ciconiphilus temporalis* kiel ektoparazitoj. Sanaj plenkreskuloj ne havas naturajn predantojn, kaj la ununuraj registritaj kaŭzoj de tro frua morto estas pro rekta aŭ nerekta agado de homoj; kiaj venenado, pafado aŭ elektrofrapo kiam la birdoj akcidente flugas kontraŭ altaj elektraj kabloj. La plej londaŭra registrita vivodaŭro en kaptiveco estis de 43 jaroj.

## Statuso kaj konservado 
Perdo de nesto- kaj manĝohabitato pro sekigado de humidejoj, poluado kaj ĝenado, kune kun ĉasado kaj ovokolektado en pasinto kaŭzis amasan malpliiĝon de la populacio de tiu specio. La monda populacio estis ĉirkaŭkalkulata je malpli da 1,000 individuoj en 2008. La Argalo estis taksata kiel Endanĝerita en la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Preskaŭ 15% el idoj estas mortigataj kiam ili elfalas el la nestoj kaj mortas pro malsatego, kaj tiele konservadistoj metas retojn sub la nestoj por eviti vundojn al falintaj junuloj kaj poste portas tiujn falitajn birdojn al birdejoj kie ili restas dum ĉirkaŭ kvin monatoj antaŭ liberigi ilin por kunigi al ties naturaj parencoj.

## En kulturo 
[eta|maldekstra|Vidaĵo de Kalkato en [1819 de R. Havell, Jr. baze sur James Baillie Fraser montrante grandan nombron de Argaloj stare sur pintoj de konstruaĵoj.]]
En viktoria epoko la Argalo estis konata kiel la Giganta gruo kaj poste kiel la Azia marabuo. Ĝi estis tre komuna en Kalkato dum la pluvsezono kaj oni povis vidi grandajn nombrojn ĉe rubejoj kaj ankaŭ stare sur pintoj de konstruaĵoj. Ties loka nomo *hargila* devenas el sanskrita *hadda-gilla*, kio signifas "osto-manĝanto", kaj John Latham donis al la specio la dunoman nomon, *Ardea argala*. Tiam oni kredis, ke ĝi estas protektata de la animoj de mortintaj brahmanoj. Tiuj birdoj en la urbo Kalkato estis konsiderataj kiel efikaj kadavromanĝantoj kaj oni aprobis leĝon por protekti ilin: ĉiu ajn kiu mortigis tiun birdon devis pagi monpunon de kvindek rupiojn. La malnova simbolo de la Kalkata Municipa Konsilantaro inkludis du Argalojn frontantajn unu la alian. Kaptitaj birdoj, probable el Kalkato atingis birdejojn en Eŭropon dum tiu periodo.

Hindia mito registrita de la mogola imperiestro Babur estis ke magia "serpento-ŝtono " ekzistis ene de la kranio de tiu birdo, kaj funkciis kiel kontraŭveneno kontraŭ ĉiuj venenoj el serpentoj. Tiu "ŝtono" supozeble estis tre rara ĉar estis akirebla nur de ĉasisto ege lerta, ĉar tiu birdo estu mortigata evitante ke ties beko tuŝu la grundon ĉar tiukaze la "ŝtono" malaperus subitege. Popularaj medicinistoj kredis ke peco de marabua viando maĉita ĉiutage kun betelo kuracas lepron.

## Referencoj 
## Literaturo
* Adam, John. (1825) *A description of the Ciconia Argala or Adjutant bird of Bengal*. Trans. Med. Phys. Soc. I., Calcutta:240-248 
* Bhattacharjee, P. C. & Saikia, P. K. (1996) *Conservation of Greater Adjutant Stork in Assam*. Final Technical report. Unpublished WWF report.
* Singha, H. (1998). "Ecology, biology and ethology of Greater Adjutant Stork *Leptoptilos dubius* (Gmelin) in Assam, India". Unpublished Ph. D. thesis. Aligarh Muslim University.

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife species factsheet 
* Resursoj rilataj al la Argalo ĉe Internet Bird Collection

Kategorio:Cikonioj
Kategorio:Cikoniedoj
Kategorio:Cikonioformaj
Kategorio:Birdoj de Azio