Novkristano

[eta|dekstra|200px|[Francisco de Goya titoligis *Por haber nacido en otra parte* (Ĉar oni naskis aliloke) unu el siaj desegnoj pri viktimoj de la Inkvizicio (1808-1814). Evidente, la novkristanoj estis naskiĝintaj en Hispanio, same kiel iliaj prauloj dum generacioj; sed la ideologio tiam dominanta identigis ilin kun etna-religia karaktero ekster tio hispana.]]
**Novkristano** estas nomigo kiun ricevis historie en Hispanio la personoj konvertitaj al kristanismo kiuj antaŭe estis praktikantaj alian religion (judismo aŭ islamo, ĉefe), aŭ ties posteuloj eĉ dum kelkaj generacioj post la komenca konverto. La koncepto kontraŭas kun tiu de la malnovkristano, kio pli ol havi kristanajn praulojn "kvarflanke" ekde senmemora tempo praktike reduktiĝis al supreniro ĝis la gepatroj kaj kvar geavoj.

## Priskribo 
La nomigo de Novkristano aplikiĝis ĉefe al la familiojn kiuj estis devigataj adopti la kristanismon, fundamente la judojn ekde la pogromoj de 1391. La ekzisto de tiu kategorio indikas la malmultan fidon kiun havis la religiaj aŭtoritatoj je la efiko de tiuj devigaj konvertoj, ĉar la novkristanoj estis ĉiam sub suspekto praktiki sian eksan religion sekrete (kriptojudismo), kio kutime estis vere en tiuj kiuj estis devigitaj al konverto, sed ne nepre ĉe siaj posteuloj.

La "sangopuro" aŭ "sango sen mikso" kiu atribuiĝis al la nomitaj malnovkristanoj estis aliflanke ankaŭ ideo sen multa fundamento. Se escepti la plej nordajn loĝantarojn, estis malprobabla ke ekzistas multaj loĝantoj de la Iberia Duoninsulo kiuj ne havas islamanan aŭ judan praulon, ĉar spite la ekziloj kaj la reloĝadoj kiuj implicis la Reconquista, la loĝantoj de la tiama Al-Andalus, ĉefe la islamanoj, plej ofte simple finkonvertiĝis kaj adaptiĝis al la socio de la kristanaj konkerintoj, same kiel iliaj kristanaj praprauloj konvertiĝis al Islamo post la araba konkero. La diferenco inter malnovkristanoj kaj novkristanoj, tiele, baziĝas sur la fakto ke tiuj ĉi estis rezulto de la lastaj konvertoj, realigitaj devige antaŭ projekto de uniformigo kaj politika kaj religia iniciatita de la Katolikaj Gereĝoj.

La deviga konverto estis postulo necesa por ke la inkvizicio (setlita specife por ili en 1478) povu agadi kontraŭ la novkristanoj, ĉar tiu oficiale persekutis nur la herezon, tio estas, la devojigo de la katolika ortodoksismo kaj ne aliajn religiojn. Tiele, la judoj kaj (pli rare, sed ankaŭ) islamanoj kondamnitaj estis tiaj ne pro ties kondiĉo de membroj de aliaj religioj, sed pro la devojigo de la katolikismo kiun oficiale ili praktikis.

La pluhavo de la diferenco inter novkristano kaj malnovkristano fuŝis la celon de religia uniformigo, ĉar la novkristanoj, ĉar suferis konstantan vigladon kaj marĝenigon, ne finintegriĝis en la kristana socio kaj estis pli klinemaj al pluhavo aŭ eĉ reveno al la religio de siaj prauloj.

La unua de la konfliktoj estis tiu de la judkonvertitoj, kies socia integriĝo en la kristana komunumo ne estis akceptita, ĉefe ĉar la socia sukceso de kelkaj *marranos* (porkoj, judkonvertitoj) estis konsiderata de multaj malnovkristanoj kiel malkongrua kun la pluhavo de la klasa socia ordigo, kiu metis ĉiujn en la akurata loko laŭ naskorajto. Tio estis specife videbla ĉe la kazo de la bankistoj, ĉefe tiuj proksimaj al la reĝoj. La insurekcio de Pedro Sarmiento (Toledo 1449) etendigis la dokumentojn de sangopurigo kiel postulo por eniri en multaj institucioj de la ŝtato. La Katolikaj Gereĝoj klopodis per la forpelo de la judoj el Hispanio (1492) savi el la poluado kriptojuda la konvertitojn, sed ĉar estis tute alia la kialo de la marĝenigo, la problemo pludaŭris eĉ ŝanĝe dum la tuta Moderna Epoko.

La dua ekzemplo de tio estis la moriskoj, kies socia situacio estis tute diferenca: ili ne estis disigitaj en ĉiu urbo kiel la judkonvertitoj, sed koncentritaj en kamparaj komunumoj kaj suferantaj ĉiutage duran preskaŭfeŭdismon, kie ties situacio socie malsupra estis garantio de submetado, kiu fine ne plenumiĝis. Kvankam la enmeto de la kristanismo inter ili ankaŭ ne estis efika, multaj el tiuj kiuj insurekciis dum la nomita Milito de Alpuĥaroj meze de la 16a jarcento estis sincere kristanoj, aŭ almenaŭ ne kontraŭstaris ĝin post la deviga bapto de siaj prauloj (1501), sed ili revenis al islamo (aŭ al la tipo de populara pseŭdoislama religieco kiu survivis) antaŭ la ĉikanado de la aŭtoritatoj, kiu inkludis ties devigan disigon tra la interno de la duoninsulo, antaŭ la timo ke ili povus agadi helpe al la turkoj kiuj minacis la marbordon. Kiam oni decidis la forpelon de la moriskoj en 1610, denove okazis ke multaj el la forpelitaj estis kristanoj, kiuj alvenintaj al siaj ekzilejoj devis konvertiĝi al Islamo por integriĝi tie.

La malhonoro restis surloke (ekzemple kiel popola ideologio en Hervás (Provinco Cáceres) foje ĝis la komenco de la 20a jarcento: eĉ fine de la 19a jarcento, seminariano el la majorkaj *ĉuetoj* (tio estas, apartenanta al tiu komunumo konsiderata kiel "juda", spite esti katolika ekde jarcentoj), estis malakceptita kiel pastro ĉar oni diris, ke li estas novkristano. Ĝis meze de la 20a jarcento, la ĉuetoj havis ankoraŭ malfacilaĵojn pro la samaj kialoj por aliĝi al institucioj kiel religiaj kolegioj. Same kiel okazis ĉe la moriskoj, multaj ĉuetoj interesiĝis ĵuse pri judismo kiun oni atribuis al ili dum jarcentoj kaj kiu fakte estis tute malvera. Eĉ tridek ĉuetaj familioj elmigris al Israelo en 1959.

## Strategioj 
La kondiĉo de novkristano estis socia malhonoro el kiu multaj klopodis liberigi sin falsigante siajn genealogiojn aŭ enirante en la eklezia hierarkio kaj eĉ en la Inkvizicio. Ĵusa studo de esploristo de la Universitato de Kordovo indikas, ke unu el la strategioj de judoj, eks-judoj aŭ eĉ supozitaj kristanoj kiu eble havus minimume iun judan praulon konsistis en la modifo de familinomo, ĉar kelkaj tiamaj familinomoj estis konataj kiel de judoj, eks-judoj aŭ nov-kristanoj. Tiuj rilate simpla aldono (ekzemple el Toledo al Álvarez de Toledo) jam forigus la suspekton. Tiukadre tiu strategio foje havis helpon de malaltaj nobeloj ĉefe el norda Hispanio, kiuj pretis havigi kontraŭpage falsan dokumenton kiu pruvu "senmakulan" genealogion.

## Konverso 
**Konverso** (en hispanlingve **converso**, "konvertiĝinto", el la latina *conversus*) kaj la virina **conversa**, temas pri judo aŭ islamano kiuj konvertiĝis, aŭ devigitaj aŭ pro religia indiferenteco por ĝui de la asimilado en Hispanio, al katolikismo, aparte dum la 14-a kaj 15-a jarcentoj.

Oni vidu la precipajn artikolojn:
* **Morisko** por la konvertiĝinto de la islama (nordafrika) grupo.
* **Marano** por la konvertiĝinto de la juda religio. La termino *marano* (marrano hispane) estas uzata aparte por indiki kaŝjudojn, nome tiuj kiuj sekrete daŭrigis konfesi kaj praktiki judismon.

La judaj *konversoj = conversos* estis ofte suspektitaj konservi kaj sekrete praktiki iliajn pasintajn ritojn, kaj estis aparta celo de la hispana inkvizicio, sed nekredeble kontribuis al la kultura kaj politika vivo de Hispanio, kaj inkluzivas Terezan el Avilo kaj, oni diris, ankaŭ Grandan Inkvizitoron Tomàs de Torquemada, kiuj laŭ iuj historiistoj estis origine judoj de familioj konvertiĝintaj al kristanismo .

### Religiaj konversoj 
La konversa fratulo en katolika konvento indikas personon kiu, kvankam, jure kaj fakte, samdigna kun ĉiuj aliaj religiuloj, estis destinita zorgi precipe pri la materiaj bezonoj de la komunumo kaj helpi la sacerdotojn plenumi la paŝtistajn oficojn. Ankaŭ en la virinaj monaĥejoj tio realiĝas. Hodiaŭ tamen tiu figuro ekmalaperas.

## Vidu ankaŭ 
* Malnovkristano
* Judkonvertito
* Morisko
* Rasismo en Hispanio
* Kriptojudismo
* Historio de judoj en Nederlando
* Inkvizicio
* Tereza el Avilo
* Marano

## Eksteraj ligiloj 
* La tragedio de la konvertitoj en Hispanio, Michael Jones 
* Bibliografio de 344 enhavaĵoj (en angla)
* Out of Spain educational materials
* Converso lectures and activities
* Alhambra Decree: 521 Years Later, a blog post on the Law Library of Congress's *In Custodia Legis*

## Bibliografio 
* Contreras, Jaime: Curso de doctorado en la Universidad Autónoma de Madrid, 1988 *Los conversos*. (Prelego) París: Instituto Cervantes, 1999 *La identidad del converso en España y fuera de España*

## Notoj 
Kategorio:Religio en Hispanio
Kategorio:Etnismo en Hispanio
Kategorio:Judismo
Kategorio:Judismo en Hispanio
Kategorio:Islamo en Hispanio
Kategorio:Mezepoka Hispanio
Kategorio:Antisemitismo
Kategorio:Judoj kaj judismo en Hispanio
Kategorio:Al-Andalus
*