Redon

**Redon** estas franca komunumo, subprefektejo de Ille-et-Vilaine en Bretonio.

Redon estas la centro de la Interkomunumo de la lando de Redon kaj de la Lando de Redon kaj Vilaine.

## Geografio 
;Situo
Redon situas ĉe la enfluejo de la rivero 'Oust' en la riveron 'Vilaine', je 60&nbsp;km sudokcidente de Rennes, 50&nbsp;km oriente de Vannes kaj 60&nbsp;km nordokcidente de Nantes.
 
* La najbaraj komunumoj estas : 
** en departemento Ille-et-Vilaine
*** Bains-sur-Oust
*** Sainte-Marie
** en departemento Morbihan 
*** Saint-Perreux  
*** Saint-Jean-la-Poterie
*** Rieux 
** en departemento Loire-Atlantique 
*** Saint-Nicolas-de-Redon 

Laŭ la ordigo de INSEE, Redon estas urba komunumo, centra komunumo de urba unuo, kies ĉirkaŭurbo konsistas el 4 komunumoj : Saint-Nicolas, Rieux, Saint-Jean-la-Poterie, Allaire.. Tiu urba unuo estas la poluso de la urba areo de Redon, kiu apartenas al la urba spaco de Nantes-Saint-Nazaire. (cf. komunumoj de Loire-Atlantique).

## Toponomio 
eta|Eltiraĵo de la *Tabula ducatus britanniae gallis*, kie legeblas « Rhedon ». La uzata simbolo signifas  '''' (pli etaj urboj).

La nomo de 'Redon' venas de la gaŭla *roto-* (la rado) kaj ne rilatas al la nomo  de Rennes kaj de *Redones*.

La urbo ŝuldus sian nomon al la vorto *roton*, kiu transformiĝis en *Rodon*, keltorigina vorto signifanta *transirejon*, hipotezo, kiu respondas al la formo de la lokoj.

La malnovaj formoj de la nomo de Redon estas :
* Roton (en 832 laŭ la *Ĉartaro de Redon*)
* Rothon
* Rotonum (en 1029, *Ĉartaro de Sainte-Croix de Quimperlé*)
* Rothenum
* Rothono
* Regidonum

La bretona nomo de la komunumo restas '''' .

## Historio 
### Mezepoko 
Ekzistas malmultaj fontoj pri tiu regiono antaŭ 832.

Malkovrante la kunfluejon de la riveroj 'Vilaine' kaj 'Oust' de montetsupro, la ĉefdiakono de la diocezo de 'Vannes', kaj liaj disĉiploj konstatis la intereson de la loko : loko protektata de la invadoj kaj kvieta, ideala por meditado. Conwoïon akiris de Ratvili, loka senjoro, la donacon de areo sufiĉe granda por starigi monaĥejon. En 832, simpla ermitejo, farita el tabuloj kaj branĉoj stariĝis.

Nevenoeo, tiam guberniestro Bretonio, subtenis tiun fondaĵon por plifortigi sian povon. Inter 842 kaj 853, la unua ŝtona preĝejo estis konstruita por anstataŭigi la unuan konstruaĵon. Conwoïon tie mortis la . De tio restas ankoraŭ nun la ĉartaro de tiu abatejo, kiu enhavas 391 aktojn en la latina lingvo. Tiu dokumento, posedaĵo de la ĉefepiskopejo de Rennes, estas gravega por la historiistoj.

Popolanoj iom post iom ekloĝis ĉirkaŭ la konventaj konstruaĵoj, la monaĥeja areo pligrandiĝis kaj naskis paroĥon. Post 1000, la preĝejo fariĝis tro malgranda. La konstruado de pli granda preĝejo estis pripensita.

La urbo disvolviĝis ĉirkaŭ tiu religia centro por fariĝi kampara kaj industria urbo kun preskaŭ  en la 1960-aj jaroj. Unu el la lokaj industrioj estis la fandejo Pierre Chevalier kreita en 1864.

En la Mezepoko, Redon profitis per la mara komerco dank'al sia situacio ĉe la rivero Vilaine. Ankoraŭ nun restas malnovaj domoj de ŝipposedantoj kaj baseno.

eta|Strato 'du Plessis'.

En la 14-a jc, komenciĝis la konstruado de la ĉirkaŭmuro, sub la protekto de la abato Jean de Tréal. Ĝi havis 3 pordojn, 3 poternojn kaj 13 turojn. De tiuj remparoj restas nur la norda flanko de la transepto de la preĝejo, la kapelo de la dukoj kaj la remparoj super la kajo St Jacques. Laboroj en la urbocentro malkovrigis restaĵojn de la remparoj, aparte bastionon fronte al la urbodomo, du turojn de la 14-a jc kaj bastionon de la 16-a jc, placo de 'la République' same kiel elementojn de remparoj.

Redon estas unu el la 42 urboj de Bretonio, kiuj delegis al la Parlamento de Bretonio. La ĝenerala Asembleo de Bretonio kunvenis 5-foje en  Redon, en la 15-a kaj 17-a jc.

En 1449, la duko Francisko la 1-a akiris de la papo Eŭgeno la 4-a la starigon de Redon kiel episkopejon per papa buleo la . La duko ŝatis Redon, kaj la fakto ke li deziris estis tie entombigita eble klarigas ke li volis rekompenci la abatejon pro ties servoj. Sed la protestoj de la najbaraj episkopoj de Rennes, Vannes kaj Nantes, pri la estonta terareo sur kiu la nova diocezo devis etendiĝi, abortigis la iniciaton. La neniiga buleo estis subskribita en la  de la sama papo.

Dum la neplenaĝo de la dukino Anna de Bretonio, la duka kortumo sidis dum iom da tempo en Redon, fine de 1488. En Februaro 1489, la reĝo de Anglio, Henriko la 7-a kontraktis kun la juna dukino, kiu estis nur 12-jara, la traktaton de Redon, laŭ kiu li promesis milite helpi ŝin se konflikto okazos kontraŭ Francio. La historio evoluis alimaniere, du jarojn poste, Anna edziniĝis al la reĝo de Francio Karolo la 7-a.

Ĉirkaŭ la abatejo, la metiaj kaj komercaj laboroj disvolviĝis.

### Modernaj tempoj 
Ekde la 16-a jc, la rivero 'Vilaine' estis kanalizita, favorante la havenan disvolviĝon, ĉar la marŝipoj povis supreniri ĝis  Redon, tiam antaŭhaveno de Rennes. Albordiĝintaj en la haveno de Vilaine, tiam dependa de la tajdo, eblis malŝarĝi ilin alteren aŭ sur barĝon kaj riverajn boatojn, kiuj povis supreniri sur la rivero ĝis Rennes. Sur la kajo 'Duguay-Trouin', la domoj de ŝipproprietuloj kaj negocistoj (17-a kaj 18-a jc) atestas pri tiu prospera mara komerco.

La saltenejoj, strato 'du Port', la turo 'Richelieu' (17-a jc), la kastelo de 'Mail' (17-a jc), ambaŭ situantaj strato 'du Plessis', la palaco Carmoy (17-a jc) strato 'du Port', same kiel la monaĥinejo de la Kalvarianinoj (17-a jc), strato 'Saint-Michel' kaj la lignostrukturaj domoj (16-a, 17-a kaj 18-a jc) de strato 'Grande-Rue' kompletigas la riĉan arkitekturan heredaĵon de la urbo.

### Franca revolucio 
Komence de la Revolucio, tri konventoj funkciis en Redon : unu de la benediktanoj, unu de la kalvarianinoj, kaj unu de la ursulaninoj.

En Februaro 1791, la unua politika klubo estis fondita en Redon : ĝi estis la sola en la distrikto, eĉ se pluraj loĝantoj de la komunumoj de la distriktoj, senpere aliĝis.

Post la civila konstitucio de la klerikaro, la religiaj ordenoj estis neniigitaj. La monaĥoj kaj monaĥinoj estis liberigitaj de siaj ĵurpromesoj en la , kaj rajtis forlasi sian monaĥejon. El la 9 benediktanoj, nur tri decidis resti en la ordeno. Kiam la monaĥinoj estis elpelitaj la , ili aĉetis domojn, kaj plej multaj daŭrigis komunan vivon. Ĉiuj (monaĥoj kaj monaĥinoj, refariĝintaj laikoj aŭ ne) ricevis pension de la Ŝtato, kaj iliaj lastaj rajtoj estis pagitaj de la distrikto en la .

La Vendeanoj minacis Redon en Marto 1793, la generalo Beysser neniigis la danĝeron. Poste en la jaro, ankaŭ Hoche savis la urbon kontraŭ la rabado.

La novaĵo de la falo de Robespierre en la '9-Thermidor' estis akceptita kun grandaj ĝojmanifestadoj ; iom poste, la tuto de la  administracioj estis purigita ('vendémiaire jaro 4-a) kaj la preĝejo de Redon estis redediĉita al la kulto la  ('prairial jaro 3-a). Sed la urbo restis favora al la revolucio kaj ties progresoj, kiel montras la vizitado de la festoj :
* la datreveno de la kapto de la fortreso bastille estis festita en 1794 kaj ankoraŭ en 1799, fine de la revolucio, de malmultaj personoj ;
* la datreveno de la ekzekucio de Ludoviko la 16-a, unu el la plej popularaj festoj, kreita en 1795 kaj bone festata en la departemento, kaj aparte en Redon ;
* malofta festo, la festo de la Malbono, estis organizita en la .

### Nuntempa epoko 
Lige kun la konstruado de la kanalo inter Nantes kaj Brest, la fosado de la flosbaseno komenciĝis en 1836. Dum multaj jardekoj, ĝi restis la koro mem de la urba vivo pro sia havena aktivado kaj pro la disvolviĝo de la industrioj en la 19-a jc.

En Redon, la kanalo inter Nantes kaj Brest krucas la riveron Vilaine. Ĝi estis finita en la 19-a jc, kaj tiel Redon fariĝis kruciĝejo de la okcidentaj navigaj vojoj. Iomete poste, Redon fariĝis ankaŭ fervoja kruciĝejo. La stacidomo estis inaŭgurita en 1862. Ĝi situas ĉe la linio Nantes-Rennes kaj  Parizo-Quimper.

Komence de la 20-a jc, la industria aktivado forte subtenis la lokan ekonomion. La industrioj ligitaj al mekaniko kaj teksaĵoj estis tre multaj ĝis la komenciĝo de la 1980-aj jaroj.

La urbo dungis multajn laboristojn kaj oficistojn de la tuta lando de Redon kaj Vilaine. La mekanik-konstrua fabriko Garnier tie fabrikis agrokulturajn maŝinojn ekde la fino de la 19-a jc. Grava ekonomia krizo estigis gravajn sociajn tumultojn fine de la 1960-aj jaroj, kiuj daŭris ĝis la komenciĝo de la 1980-aj jaroj, kaj finiĝis per la definitiva fermo  de la fabriko Garnier.

## Ekonomio 
En la Lando de Redon kaj Vilaine estas bone videblaj industrioj en tri ĉefaj sektoroj : planta kosmetiko (grupo 'Yves ROCHER'), elektroniko (TES, ASTEEL) kaj aŭtomobilaj pecoj (Faurécia, AFC). 36 % de la salajruloj sur la teritorio laboras en la industrio (350 industriaj entreprenoj). La ekonomia poluso de Redon estas la plej grava en la teritorio aparte kun la sekvantaj entreprenoj :

eta|Haveno de Redon

* *Asteel*, elektroniko
* *Cargill* produktas pektinon el pomrekrementoj kaj citronŝeloj. 
* *Faurecia*, aŭtomobila pecisto, laboras precipe por Peugeot-Citroën situanta en Rennes.
* *Bic* fabrikas fajrilojn, razilojn, skribiloj...
* *AFC*, Armoricaine de Fonderie du Châtelet (fandejo).

La servekonomio kreskas duoble pli rapide ol en Bretonio, kvankam ankoraŭ subreprezentata.

La hospitala centro de Redon laborigas inter 400 kaj 499 personojn. Loka parolo ŝuldiĝas al la galoa lingvo, kiu apartenas al la grupo de Oïl-lingvoj. 

## Gravaj personoj ligitaj al Redon 
* Nevenoeo, unua reĝo de Bretonio
* Alano la 4-a Fergent Duko de Bretonio (de 1084 ĝis 1112) poste emerita en la abatejo Saint-Sauveur de Redon, kie li estis entombigita en 1119.
* Pierre de l'Hôpital, universala juĝisto de Bretonio de 1403 ĝis 1444.
* Louis Héry, fablisto naskiĝinta en Redon en 1808
* Arthur Bernède, aŭtoro de *Belphegor*, naskiĝinta en Redon en 1871, mortinta en 1937.
* Noémie Dondel du Faouëdic, aŭtoro de  ''Guide de l'excursionniste pour Redon et ses environs* eldonita en 1905.
* Jacques Pâris de Bollardière, naskiĝinta en Châteaubriant (Loire-Atlantique), lernejano de la kolegio Saint Sauveur inter 1917 kaj 1924. Kompano de la Liberigo, generalo de la franca armeo dum la Milito de Alĝerio, enkarcerigita dum 3 monatoj ĉar li denuncis la torturon. Li kunfondis komence de la 1970-aj jaroj, la movadon MAN (Movado por Neperforta Alternativo).
* Hervé Bazin, franca verkisto lerninta en la kolegio Saint Sauveur de Redon.
* Gilles Fournel, franca poeto naskiĝinta en Redon en 1931.
* Alain Madelin (1946-), urbestro de Redon de 1995 ĝis 2001.
* Régis Laspalès, humuristo, naskiĝinta en 1957 en Redon.
* Tri Yann, kanzonisto (*Les filles de Redon'').

## Monumentoj kaj turismaj lokoj 
Estas 6 monumentoj klasitaj historiaj en Redon kaj trideko da registritaj konstruaĵoj (18 laŭ la datumbazo Mérimée, 31 laŭ la datumbazo Glad) :
* La palaco 'Manoir du Mail', antaŭe nomata palaco 'du Plessis', strato 'du Plessis' kaj kajo 'Duguay-Trouin'. Situanta en la havena kvartalo, ĝi estas inter la plej belaj loĝejoj, kiuj markis la apogeon de la loka komerco en la 17-a jc.
* Palaco de 'Richelieu', strato 'du Plessis', datita de la 17-a jc. Klankigita de angultureto kun ornamo influita de la renesanca stilo.
* La palaco de 'Carmoy', de la 17-a jc, 6 kaj 7 strato 'du Port', laŭ stilo de  Ludoviko la 13-a, reĝo de Francio.
* La iama monaĥinejo de la kalvarianinoj, 26 strato 'Saint-Michel', fondita en 1629 de la bendediktaninoj. Ĝi utilas nun kiel pensiono por malavantaĝuloj.
* La Abatejo Saint-Sauveur, reprezentanto de la romanika arto kaj de la pasinta riĉeco de la abatejo. Ĝi konsistas el navo kaj el romanika turo konstruita inter 1170 kaj 1200. La ĥorejo kaj la turo estas gotikaj ,.
* La abateja preĝejo Saint-Sauveur estis reduktita post incendio en la  . Tio klarigas la apartigon inter la gotika turo (proksimume 70 m alta) kaj la navo (kiu antaŭe estis longa je 90 m).

Dosiero:Mairie de Redon.jpg|eta|Urbodomo de Redon.
Dosiero:Redon Vilaine.jpg|Redon-kajo 'Saint-Jacques' vidata de la rivero Vilaine.
Dosiero:FranceBretagneRedonAbbaye.jpg|La ĥorejo kaj la navo de la abatejo *Saint-Sauveur*.
Dosiero:FranceBretagneRedonAbbayeChevet.jpg|La absido de la abatejo.

Inter la registritaj konstruaĵoj, estas :
* Kapelo 'Notre-Dame-de-la-Salette' (klasita ekde 1967) de la arkitekto René Guichebaron,.
* Paroĥa preĝejo 'Saint-Charles' (klasita ekde 1975) de la arkitektoj Yves Perrin kaj Georges Martin,.
* Pluraj konstruaĵoj ligitaj al la haveno kaj al la riveroj de Redon : havena domo, la kluzdomo de la granda baseno, la aŭtoponto de 1845, la baskula aŭtoponto de 1937, la mara kluzo de la haveno , kaj la izola kluzo .
* Pluraj industriaj konstruaĵoj : fabriko pri metalurgiaj pecetoj de 1946,, ufabriko de mekanik-konstruo Garnier konstruita de 1917 ĝis 1962,, kaj fabriko pri senalkoholaj trinkaĵoj,

## Transportoj 
Redon situas kore de okcidentaj navigaj vojoj kaj proksime de Atlantika Oceano kun mara kaj rivera haveno ŝirmata de la vintraj ŝtormoj.

Pri fervojoj, Redon situas ĉe la kruciĝejo de buslinioj TER kaj fervojaj linioj por iri al Rennes, Quimper kaj Nantes. Dank'al tiu situacio, turismaj ofertoj aldoniĝas al la marbordaj ofertoj por fari de tiu historia urbo de Bretonio interesan lokon en galoa-lingva regiono.

La atlantika TGV (Rapidega trajno) haltas en , kaj tiel la urbo estas je nur 2h45 de Parizo.

## Ĝemelaj urboj 
*  Andover, Anglio
*  Goch, Germanujo

## Bibliografio 
* De Courson (G.).  Récits historiques, traditions et légendes de Haute-Bretagne : l'arrondissement de Redon, 1870 (rééd. Rennes, Rue des Scribes, 1991, 205 p.).
* Laburthe-Tolra (P.) (dir.).  Le pays de Redon, Paris, 1985, 196 p.
* Tiger (J.).  Histoire de notre ville. Les temps des abbés : des origines à 1800, tome 1, Redon, 1985, 145 p.
* Maugendre (L.-A.).  Histoire de notre ville. Le temps des maires (1800-1850), tome 2, Redon, 1986, 198 p.
* Flatres (P.),  Les limites du pays de Redon, Mémoires de la Société d'Histoire et d'Archéologie de Bretagne, tome LXIV, 1987, p.&nbsp;287-294.
* Hommerie (B.), LABBE (Y.),  Bogue d'or de Redon, ArMen, n° 22, 1989.
* Labbé (Y.).  Le marron de Redon, ArMen, n° 56, 1994.
* Laloy (P.), Désormeaŭ (R.).  Regards sur le pays de Redon, Ed. Apogée, Rennes, 1995.
* Béchard (G.), Duval (J.),  Mémoires en images : Redon, ed. A. Sutton, Joué-les-Tours, 1996, 126 p.
* Thual (F.). Redon :  le Chant de l'Alouette à vingt ans, ArMen, n° 80, 1996.
* Mémoires vives en Pays de Vilaine, Vies ouvrières, ed. Mémoires vives, Redon, 2006.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Redon (stacidomo)
* Abatejo Saint-Sauveur de Redon
* Ĉartarejo de Redon
* Komunumoj de Ille-et-Vilaine
* Lando de Redon kaj Vilaine
* Kvara elektodistrikto de Ille-et-Vilaine

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retpaĝo de la urbo Redon
*  Oficiala retpaĝo de la turismoficejo de la Lando de Redon
*  Fotoj de Redon sur la retpaĝo de 'Musardise' 


Kategorio:Komunumoj de Ille-et-Vilaine
Kategorio:Subprefektejoj de Francio
Kategorio:Havenurboj de Francio
Kategorio:Riveraj havenurboj
Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France