Ftalata acido

**Ftalata acido**, **ftalato de hidrogeno** aŭ **C6H4(COOH)2** estas aromata dukarboksilata acido, izomero de la izoftalata acido kaj tereftalata acido. Ĝi estas senkolora substanco, solvebla en akvo kaj alkoholo, kaj ĝia nomo derivas el la naftaleno, el kiu ĝi estiĝas per oksidigo. Nuntempe la plej ordinara sintezo baziĝas sur oksidigo de la o-ksileno.

## Sintezo 
* Sintezo de ftalata acido preparatas ekde oksidigo de naftaleno kaj o-ksileno. En la unua kazo okazas formiĝo de okzalata acido, kaj en la dua kazo unu el la flankproduktoj estas la maleata anhidrido. En ambaŭ kazoj estiĝas la ftalata anhidrido kiu poste devas hidrolizita al ftalata acido.
[550ra|eta|centre|Sintezo de la ftalata acido ekde [naftalino|naftaleno kaj o-ksileno]]

## Historio 
Ftalata acido estis unue produktita, en 1836, de la franca kemiisto Auguste Laurent, per oksidigo de la naftalena kvarklorido. Kredante ke la rezulta substanco estis naftalena derivaĵo, li nomis ĝin *naftalata acido*. Tamen, la franca kemiisto Galissard de Marignac (1817-1894), estis tiu, kiu determinis ĝian korektan formulon. Al Laurent oni devas ĝian nunan nomon. Manufakturadaj metodoj en la 19-a jarcento inkluzivas oksidigon de la naftalena kvarklorido kaj nitrata acido, aŭ pli bone, oksidigo de hidrokarbonido kun fumiganta sulfata acido, uzante hidrargan II sulfaton kiel katalizilon.

La kalia hidrogena ftalato estas norma acido uzata en analiza kemio. Ordinare, ftalataj esteroj preparatas ekde vaste disponebla *ftalata anhidrido*. Reduktiĝo de ftalata acido kaj natria alojo ĉeeste de akvo donas 1,3-cikloheksadienaj derivaĵoj.

## Izomeroj 
Ftalata acido estas unu el la tri izomeroj de la benzenokarboksilata acido, estante aliaj la izoftalata acido kaj la tereftalata acido. Kelkfoje la vorto *ftalataj acidoj* uzatas por referenci la familion de ĉi-izomeroj, tamen, en la singulara formo ĝi referencas ekskluzive al la orto-izomero.

## Literaturo 
* Sigma Aldrich
* United States Department of Labor 
* Human Metabolome Database
* Chemical Book
* A History of the Concept of Valency to 1930, W. G. Palmer
* A Short History of Chemistry, James Riddick Partington
* A Dictionary of Chemistry and the Allied Branches of Other Sciences, Volume 4, Henry Watts

## Homoj kiuj esploris la ftalatan acidon 

Auguste_Laurent2.JPG|Auguste Laurent(1807-1853)
Galissard_de_Marignac.jpg|Galissard de Marignac(1817-1894)
Gerhardt_Charles.jpg|Charles Gerhardt(1816-1856)
Carl_Graebe_1860-07-13.jpg|Carl Gräbe(1841-1927)

## Kunrilataĵoj de la ftalata acido 

Phthalic-acid-2D-skeletal.png|Ftalata acido
Isophthalic-acid-2D-skeletal.png|Izoftalata acido
Terephthalic-acid-2D-skeletal.png|Tereftalata acido
Phthalic_anhydride-2D-Skeletal.png|Ftalata anhidrido

Dmp.png|**Dumetila ftalato**
Diethyl_phthalate_200.svg|**Duetila ftalato**
Diisobutyl_Phthalate.png|**Duizobutila ftalato**
Benzyl_butyl_phthalate.svg|**Benzil-butila ftalato**

Diisoheptyl_phthalate.png|**Duizoheptila ftalato**
Diisodecyl_phthalate.svg|**Duizododecila ftalato**
PET.svg|Polietilena tereftalato

## Vidu ankaŭ 
* Tereftalata acido
* Izoftalata acido
* Kalia ftalato
* Ftalato

## Referencoj 
Kategorio:Karboksilataj acidoj
Kategorio:Aromataj kombinaĵoj
Kategorio:Ftalatoj