open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cher (departemento)

**Cher** [] estas unu el la ses departementoj, kiuj formas la francan regionon Centro-Valo de Luaro. Ĝi estas  granda kaj havis  loĝantojn en la jaro 2013. La ĉefurbo de la departemento estas Bourges. Aliaj urboj estas Saint-Amand-Montrond kaj Vierzon. La departemento enhavas 287 komunumojn.

Cher situas precize je la centro de Francio. Krom kelkaj montetoj, la teritorio de Cher estas grandparte ebena kaj kovrita de kampoj kaj arbaroj (tipaj pejzaĝoj de *Sologne*).

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Bourges
* arondismento Saint-Amand-Montrond
* arondismento Vierzon

## Ekonomio 
Tiu departemento estas ĉefe kampara, Bourges estas la sola granda urbo kie koncentriĝas 23% de la loĝantaro kaj preskaŭ ĉiuj ekonomiaj aktivaĵoj.

Agrikulturo ludas grandan rolon: bredado de bovedoj kaj kultivado de cerealoj.

## Heredaĵo 
Cher ne posedas famajn vizitindaĵojn, tamen estas kelkaj belaj ekzemploj de mezepoka arkitekturo (Abatejo de Noirlac, vilaĝo Apremont-sur-Allier). La ĉefurbo Bourges estas ankaŭ belega urbo, kies katedralo estas en la listo de la Monda heredaĵo de UNESKO. Ĉiujare printempe okazas fama muzikfestivalo kiu allogas vizitantojn el la tuta lando, kaj eĉ el eksterlando.

## Famaj personoj 
* Maurice Rollinat
* Pastro Théophile Moreux

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Cher

## Eksteraj ligiloj 
* Departementa konsilio de Cher
* Prefektejo de Cher


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Territoire de Belfort

**Territoire de Belfort** (ankaŭ *Territoire-de-Belfort* [], “teritorio de Belfort”) estas unu el la departementoj de la franca regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Ĝi etendiĝas sur 609 km² kaj havas  loĝantojn. Ĝi estas malgranda teritorio kreita el la sola parto de Alzaco, kiu restis franca post la Francia-Prusia Milito.

La departemento havas entute 102 komunumojn kaj ĝia prefektejo (ĉefurbo) estas Belfort.

## Arondismento 
La departemento estas la sola de Francio, kiu nur konsistas el unu arondismento:
* arondismento Belfort

## Historio 
Post la milito de 1870, Francio malvenkis kaj perdis la provincon Alzaco favore al Germanio, kiu aneksis Alzacon krom tiu parteto. La teritorio de Belfort fariĝis nova franca departemento en 1922.

## Ekonomio 
Industrio okupas la plej grandan parton de la laborantaro (35,2 %) : mekaniko, elektromekaniko, aŭtofabrikado (Peugeot). Teknologiaj industrioj nun disvolviĝas (Alsthom, Bull).

## Vidindaĵoj 
Kiel ĉefan vidindaĵon oni menciu la citadelon de Belfort. Multaj festivaloj donas viglan kulturan vivon al la ĉirkaŭaĵoj de Belfort (Internacia muzikfestivalo, rok-festivalo “*Les Eurockéennes*”, ktp.).

## Notoj kaj fontoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Territoire de Belfort

## Eksteraj ligiloj 
* Ĝenerala konsilio de Territoire de Belfort
* Prefektejo de Territoire de Belfort 


Kategorio:Ĵuraso
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1871
Kategorio:Departementoj de Francio
Esperanto-Kultur-Centro

**Esperanto-Kultur-Centro** (**EKC**, france : *Centre Culturel Espéranto* ) estas kunordiga neprofitcela asocio, kreita en marto 1992 de esperantistoj en Tuluzo. Esperanto-Kultur-Centro de Tuluzo celas disvolvi la interkulturajn interŝanĝojn kaj la internacian solidarecon per la lingvo Esperanto. EKC precipe agadas en tri kampoj: informado pri la lingvo, instruado, kaj utiligado de la lingvo.

EKC havas bibliotekon entenanta milon da libroj kaj revuojn. La katalogo de la biblioteko estas alirebla sur la TTT-ejo de EKC. EKC organizas enurbe kursojn kaj lingvajn semajnfinojn en Arrout (Ariège), ĉiumonatan *manĝoklaĉon*, partoprenas ĉiujare en *Forum des langues du monde* (Forumo de la lingvoj de la mondo). Enkadre de EKC funkciis Teatra Trupo de Tuluzo. EKC eldonas informbultenon dulingvan (france, esperante) La Krokodil' rete kaj papere. EKC kunorganizis la tuluzajn renkontiĝojn KAFE okazinta en Tuluzo en julio 2000, FESTO en 2010 kaj organizas de 2012 ĉiujaran Esperanto-semajnon SEMEO.

EKC regule invitadas eksterlandajn volontulojn neformale aŭ kadre de la franca programo Civita Servo.

## Aktivaĵoj 
EKC proponadas diversajn regulajn aktivaĵojn ĉirkaŭ tri aksoj:
* Informado pri la internacia Esperanto-lingvo
* Instrui Esperanton
* Uzi Esperanton

### Informado pri la internacia Esperanto-lingvo 
* Deĵoro por informiĝi sin, aŭ simple renkonti respondeculojn: Merkrede
* Konferencoj, prezentadoj, inicigoj, informtabloj.
* Malkovraj Atelieroj pri la lingvo
* Radio-elsendo unu lundo el du je la 20a H sur Canal Sud 92.2 FM.
* Informleteroj (monata aŭ semajna)
* Kvaronjara papera bulteno : La Krokodil’.
* Sociaj retaj paĝoj (Twitter, Instagram, Facebook, Discord).
* Videoj sur YouTube

### Instrui Esperanton 
Per kursoj kaj staĝoj (malsamaj niveloj, daŭro, …)

### Uzi Esperanton 
kun…
* Libroservo.
* Lingvo-kafejo en esperanto unu foje monate en la trinkejo “Le Cactus”.
* «Manĝo-klaĉo», renkontiĝo-vesperoj por babili esperante.
* Prelegoj (france aŭ esperante).
* Karavanoj por veturi al renkontiĝoj.
* Internaciaj renkontiĝoj en esperanto : Krokodila Renkontiĝo 2008, FESTO 2010, Krokodila Renkontiĝo 2012, Krokodila renkontiĝo 2017

## Vidu ankaŭ 
* Volontuloj de EKC

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanto-Kultur-Centro

Kategorio:Esperanto-komunumo
Kategorio:Francio
Kvinpetalo

eta|200px|Ŝildo de Kvinpetalo

**Kvinpetalo** estas Esperanto-Centro en Bureso apud Puatiero (Francio). Kursoj prilingvaj, staĝoj diverstemaj (literaturo, astronomio, botaniko, komputiko...) en somero kaj en pluraj feri-periodoj dum la tuta jaro en vilaĝaj domoj, el kiuj kvin apartenas al Societo Yvonne Martinot (SYM). La centron kreis en 1985 kelkaj sindonemaj esperantistoj, ĉefe francaj, interalie Georges Lagrange. Ĝis la jaro 1997 ĝi estis filio de LF-koop. De tiam ĝi estas tute memstara kaj ĝi funkcias kaj disvolviĝas plu en plena sendependenco.

Tre riĉa biblioteko kun multaj heredaĵoj de Gaston Waringhien, Roger Bernard kaj Maurice Sujet.

eta|Dometoj de Kvinpetalo

## Deveno de tiu nomo 
Laŭ la modelo "trifolio", la nomo "Kvinpetalo" formiĝis, bildigante la kvin pintojn de la verda stelo, kaj samtempe la kvin dometojn de la centro.

## Aliaj esperantaj kulturcentroj 
* La Kastelo Grezijono (Baugé-en-Anjou, Francio)
* La Interkultura Centro Herzberg (Herzberg am Harz, Germanio)
* La Kultura Centro Esperantista (La Chaux-de-Fonds, Svislando)
* La Internacia Esperanto-Instituto (Hago, Nederlando)

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de Kvinpetalo
* Intervjuo pri Kvinpetalo  (2003)
* Kunveno omaĝe al Georges Lagrange en Kvinpetalo
* Lego-klubo de Kvinpetalo (recenzejo)

Kategorio:Esperanto-domoj
Kategorio:Esperanto-bibliotekoj
Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj
Puatiero

[eta|dekstra|250px|Placo [Charles de Gaulle en Poitiers.]]
**Poitiers**  (en Esperanto **Puatiero** kaj **Potevo**) havas  loĝantojn, kaj estas la ĉefurbo de la departemento Vienne en la regiono Nova Akvitanio. Ĝi estis ĝis 2016 ĉefurbo de regiono Potevio-Ĉarento

Mezvoje inter Parizo kaj Bordozo. 1 loĝanto el tri estas malpli ol 30-jara. Multaj gestudentoj. Transportoj, universitato kaj superaj altlernejoj, grandaj administracioj, sciencaj esploroj, hospitaloj, kulturaj kaj sportaj ekipaĵoj, animadoj, festivaloj.

## Historio 
* Batalo de Poitiers (dum Centjara milito)

## Vidindaĵoj 
* Katedralo Sankta Petro: bela kaj originala (la ĥorejo estas rekta muro sen apogarkoj kaj la flanknavoj tiom altas kion la centra, tio kaj la vastaj vitraloj donas al ĝi impreson de vasteco kaj heleco. La orgeno estas inter la plej bonaj kaj famaj en Francio.
* Kirko *Notre-Dame la Grande* (romanika)
* Baptejo (la plej malnova restanta nun)
*Chez Cul-de-paille, kafejo kaj drinkejo

## Famaj personoj el Poitiers 
* Agnesa el Potevo, priorino kaj sanktulino
* Karolo Martelo
* Léon Perrault
* Louis Vierne
* Michel Foucault
* Jean-Pierre Thiollet
* Radegundo de Turingio, patronino urba
* Rabelezo, verkisto
* René Descartes, filozofo

## Esperantaj eventoj en Poitiers 
Poitiers estis la loko de la 33-a Internacia Junulara Kongreso en 1977.

### Partneraj urboj 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* puatua-santonĝa
* Poitiers (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Potevio
Patrick Lagrange

**Patrick LAGRANGE** (naskita je 4-a de januaro 1954) estas denaska esperantisto kaj astronomo. Li multajn jarojn estis aktiva en Astronomia Esperanto-Klubo.

, esperantigita fare de Patrick Lagrange kune kun J.-F. Cousineau]]
Interalie li kuntradukis la bildliteraturan verkaĵon Asteriks ĉe la olimpiaj ludoj.

Patrick Lagrange estas denaske esperantista filo de la internacia paro Georges Lagrange kaj Erika Frieß, franca patro kaj germandevena patrino. Li estas la frato de Arno Lagrange.

## Eksteraj ligiloj 
* Sinprezento (arkivigite laŭ stato de 2007) en la paĝaro de Astronomia Esperanto-klubo (jen antikva membrolisto, arkivigite laŭ stato de 2004)
* Asteriks ĉe la Olimpiaj Ludoj (arkivigite laŭ stato de 2010)

Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Denaskaj esperantistoj
La Krizalido

En 1980 Solen' kune kun Arno Lagrange fondis la teatron **La Krizalidon** en Figeac (Lot, Francio), kiu prezentadis dulingve: france kaj Esperante. Krizalido prezentis spektaklojn en dekduo da eŭropaj landoj (Francio, Belgio, Britio, Nederlando, Germanio, Danio, Svedio, Pollando, Hungario, Italio, Jugoslavio, Katalunio) en Esperanto-renkontiĝoj (inter aliaj: UK 1982, UK 1987, IJK 1987, KEF, francaj kaj katalunaj kongresoj) laŭ invito de lokaj kluboj kaj en diversaj spektaklejoj en Sudfrancio. La lasta prezentaĵo de Solen' estis *Lasu neĝon fali*, kiun ŝi - jam tre malsana - prezentis en julio 2000 dum KAFE.

## Teatraĵoj kiujn prezentis  La Krizalido
## Eksteraj ligiloj 
* Spektakloj  kiujn Arno Lagrange kaj Solen' partoprenis, TESPA, Krizalido, ktp

Kategorio:Esperanto-teatro
Kristala nokto

[eta|maldekstra|La detruita [sinagogo en Berlino]]
**Kristala nokto** (), konata ankaŭ kiel **La Nokto de Rompita Vitro**, estis ŝtatorganizita pogromo kontraŭ la judaj loĝantoj de nazia Germanio tra la tuta lando (Tria regno) dum la nokto de la 9-a de novembro ĝis la 10-a de novembro, 1938.

La evento nomiĝis Kristallnacht (germanlingve por "kristala nokto") pro la multaj vendejaj fenestroj kiuj rompiĝis dum la nokto. Hodiaŭ en Germanio oni plejofte nomas ĝin **Pogromnacht** ("pogroma nokto"), ĉar la vorto "Kristallnacht" estas kreaĵo de la nazioj.

La Kristala nokto ekigis novan fazon de kontraŭjudaj agoj de nazia registaro. Antaŭrimedojn por realigi la elmigradon kaj, fine, la ekstermadon de la juda popolo entreprenis la nazioj sen justa proceso. Tiel la okazaĵo estas konsiderita historie kiel la simbola komenco de la holokaŭsto.[eta|200px|[Herschel Grynszpan ĵus arestita]]
[eta|220px|maldekstra|Detruita juda vendejo en [Magdeburg]]
[eta|220px|dekstra|Bruligita sinagogo en [Munkeno]]
## Fono de eventoj 
Je la 7-a de novembro, 1938, *Ernst vom Rath*, sekretario de Germana Ambasadejo en Parizo, estis mortpafita de Herschel Grynszpan, juda el germanio kiu fuĝis al Francio. La nazioj uzis tion kiel pretekston por lanĉi pogromon kontraŭ la juda loĝantaro tra la lando.

## La pogromo 
Kvankam la kampanjo devus esti spontana partoprenis ĝin batalgrupoj de SA kaj eĉ membroj de SS. Rezulte:
* oni murdis 91 personojn de juda nacieco
* bruligis aŭ detruis 267 (povas esti, laŭ novaj donitaĵoj, ke eĉ pli ol mil) sinagogojn
* oni detruis 171 domojn
* profanis preskaŭ ĉiujn judajn tombejojn
* setligis en koncentrejoj ĉirkaŭ 20–30 mil judoj
Oni detruis multe da artverkoj de la juda kulturo. Tamen plimulto de germanoj restis pasiva, nur malmultaj aliĝis al ĉi tiu vandalismo.

## Memortago 
Hodiaŭ la 9-an de novembro estas ĉiujare markita kiel memortago nomata la Internacia tago kontraŭ Faŝismo kaj Antisemitismo  . Ekde 1989, la jaro de la falo de la berlina muro kaj la reunuiĝo de Germanio estas organizata Internacia batal-tago kontraŭ faŝismo kaj kontraŭjudismo, sed pli frue la tago estis markita kiel memortago pri la okazaĵo mem.

## Vidu ankaŭ 
* Holokaŭsto
* Kontraŭjudismo
* Nacisocialisma Germana Laborista Partio
* Nokto de la longaj tranĉiloj
* Nurenbergaj leĝoj
* Wannsee-konferenco

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Schultheis, Herbert. Die Reichskristallnacht in Deutschland nach Augenzeugenberichten (Bad Neustädter Beiträge zur Geschichte und Heimatkunde Frankens 3). Bad Neustadt a. d. Saale: Rötter Druck und Verlag. 1985. ISBN 978-3-9800482-3-1.
* Richard Overy: *Trzecia Rzesza Historia Imperium* (Nazia Germanio. Historio de Imperio), Warszawa: Buchmann 2012. ISBN 978-83-7670-290-2.

Dosiero:Stolperstein koeln.jpg|

Kategorio:Holokaŭsto
Kategorio:Pogromoj
Kategorio:Eventoj en 1938
Kategorio:Antisemitismo en Germanio
Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito
Kategorio:Politiko de Nazia Germanio
Kategorio:Judismo en Germanio
Kallima

**Kallima** estis teatro-grupo kreita de Arno Lagrange kaj Walter Hebert, franca aktoro kiu esperantistiĝis por prezenti *"La Arkitekto kaj la Imperiestro de Asirio"* de Fernando Arrabal (''L'Architecte et l'Empereur d'Assyrie'', tradukita al Esperanto de Arno Lagrange) en 1990 en turneo al Sovetunio (Parizo, Dortmund, Berlino, Moskvo, EoLA en Volĵskij, Ivanovo).

## Eksteraj ligiloj 
* Kallima

Kategorio:Esperanto-teatro
Niels Henrik Abel

**Niels Henrik Abel** [Abel] (naskiĝis la 5-an de aŭgusto 1802 en Finnøy (Norvegio), mortis la 6-an de aprilo 1829 en Froland (Norvegio)) estis norvega matematikisto.

Abel faris gravajn kontribuojn al la teorioj de elipsaj funkcioj kaj de grupoj.
Laŭ li oni nomas grupon, kiu plenumas la komutecon, "abela".
En 1824 li pruvis, ke la solvojn de ĝeneralaj polinomoj kvina-gradaj ne eblas kalkuli aŭ esprimi per algebra formulo.

Abel mortis, eĉ ne 27-jara, pro pulma tuberkulozo.
Honore al li la norvega registaro je lia 200-a naskiĝtagreveno en 2002 fondis
sciencan premion, la Abel-Premion, ĉiujare donatan al meritplena matematikisto.

Kategorio:Norvegaj matematikistoj
Pafnutij Ĉebiŝov

**Pafnutij Lvoviĉ Ĉebiŝov** () (naskiĝis la 16-an de majo (julia kalendaro: 4-a de majo) 1821 en Okatovo, regiono Kaluga; mortis la 8-an de decembro (julia kalendaro: 26-a de novembro) 1894 en Peterburgo) estis rusa matematikisto.

## Biografio 
Pafnutij Ĉebiŝov naskiĝis en vilaĝo Okatovo apud Borovsk en familio de riĉa landposedanto Lev Pavloviĉ Ĉebiŝov. Unuaj lekcionoj pri matematiko li ricevis de sia patrino Agrafena Ivanovna. Krom matematiko, Ĉebiŝov ekde sia infaneco ŝatis kaj lernis muzikon. Tio ege influis lian percepton de monda harmonio.

En 1892 la familio de Ĉebiŝov transloĝiĝis al Moskvo por doni bonan edukon al la infano. En Moskvo lin instruis P.N.Pogorevskij, unu el la plej bonaj moskvaj instruistoj pri matematiko kaj fiziko. Alia lia lernanto estas Ivan Turgenev.

Somere de jaro 1837 Pafnutij Lvoviĉ komencas studi matematikon en Moskva universitato. El universitataj instruistoj lin plej influis Nikolaj Braŝman, tra kiu Ĉebiŝov ekkonis verkojn de Jean-Victor Poncelet.

En jaro 1838 Ĉebiŝev partoprenis en studenta konkurso kie ricevis duan pozicion por lia projekto pri trovo na solvoj de *n*-potenca polinomo surbaze de algoritmo de Newton. La verkon Ĉebiŝov finis jam en la sama jaro, kaj pro tio oni lin rimarkis kiel plej perspektivan studenton.

En 1841 pro granda malsato en Eŭropa Rusio la familio de Ĉebiŝov ne plu povis subteni lin. Tamen danke al sia granda energio, obstino kaj senhiziteco li sukcesis gradiĝi de universitato kaj fari disertacion.

En 1847 Ĉebiŝov iĝis docento pri teorio de nombroj en Peterburga universitato. En 1850 li doktoriĝis kaj iĝis profesoro. Tiun pozicion li tenis ĝis lia morto kaj neniam haltigis sian sciencan laboron. Li mortis je 8-a de Decembro 1894 ĉe skribtablo.

Lia tombo estas en vilaĝo Spas je 90 kilometroj apud Moskvo.

Lian nomon tenas:
* Luna kratero
* Asteroido 2010 Chebyshev
* Multaj nocioj en nuna matematiko

## Sciencaj verkoj 
Pafnutij Lvoviĉ Ĉebiŝov estas unu de fondintoj de teorio de aproksimaĵoj. Li multon verkis ankaŭ pri teorio de nombroj, probablokalkulo kaj meĥaniko.

## Vidu ankaŭ 
* Neegalaĵo de Ĉebiŝev
* Distanco de Ĉebiŝev
* Ekvacio de Ĉebiŝev

Kategorio:Naskiĝintoj en Kaluga provinco
Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Distrikto Ĵukov
Kategorio:Rusiaj matematikistoj
Kategorio:Nombroteoriistoj
Kategorio:Probabloteoriistoj
Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj
Filogeneza arbo

eta|dekstra|400px|Simpligita arbo pri ĉiuj vivaĵoj
**Filogeneza arbo** aŭ **Evolua arbo** estas arboforma skemo montranta la filogenezon, tio estas la parenceco inter grupoj, ofte specioj (sed povas esti de io ajn studfako ekz. fikciaj rakontoj transmisataj inter la generacioj en parola tradicio), kiuj havas kunan prapatron. Tiuj grupoj estas nomataj folioj. Ĉiu nodo en la arbo figuras teorian prapatron de ĉiuj ties idoj; ĝia nomo estas tiu el ĉiuj la idaj branĉoj, sed ne tiu de la prapatro, ĉar ne eblas distingi lin. La arbo povas esti radika aŭ ne. Karolo Darvino estis unu el la unuaj sciencistoj kiuj proponis montri la historion de specioj per arbo. Plej ofte, la filogenezaj arboj estas kladistikaj.

En arbo ne eblas montri horizontalajn transirojn, kaj en filogenetiko disvolviĝas nova modelo, la filogeneza reto, kiu permesas tion.

Ekzistas pluraj metodoj, pli malpli rapidaj kaj fidindaj, por fari tiujn arbojn.

## Metodoj 
Eblas optimumigi diversajn kriteriojn en la arbo: distanco, ŝparemo, aŭ verŝajneco.

### Distanco 
Ĉe la metodoj pri distanco, la unua kriterio rilatas al la distanco inter la estontaj folioj de la arbo. Ekzemple, se tiuj folioj estas DNA-sekvencoj, oni povas elekti la nombron de malsamaj nukleotidoj. Por fari tion, necesas vicigi la sekvencojn.
Poste oni povas uzi la metodojn UPGMA aŭ Neighbour Joining por dedukti ties arbostrukturon.

### Ŝparemo 
La metodoj pri ŝparemo estas ĉefe uzataj por morfologiaj studoj. Ĉe molekulaj aliroj, tio signifas trovi la arbon kiu minimumigas la nombron de mutacioj, forigoj kaj aldonoj inter unu sekvenco kaj la alia. Tiu metodo serĉas la arbon la plej ŝpareman je ŝanĝoj. Tio baziĝas sur la razilo de Okam. Tiuj metodoj supozas ke konverĝa evoluo estas sufiĉe malofta, ĉar la plej mallonga arbo estas tiu, kiu havas malmulte da konverĝado.

Estas tri ŝtupoj:
* serĉi ĉiujn n de ĉiu arbo,
* elekti la plej mallongan.
Plej ofte, la nombro de eblaj arboj estas tro granda por ke eblu serĉi ĉiujn (eĉ per la plej potencaj komputiloj). Necesasas do fari algoritmon kiu trovas unu el la plej mallongaj arboj, sed oni ne povas certi ke ĝi estas la plej mallonga.

Per tiuj metodoj, la arboj estas neradikaj, tamen la uzo de eksteraj grupoj (angle *Out Groups*) permesas poste enmeti la radikon.

### Verŝajneco 
Fine, la metodoj pri verŝajneco baziĝas sur la maksimuma verŝajneco. Konante la mutacian kvanton por ĉiu nukleotido, oni taksas la verŝajnecon de la arboj.

## Vidu ankaŭ 
* Fratogrupo
* Mankanta ĉenero

## Eksteraj ligiloj 
 *Tree of Life Web Project*

----

Kategorio:Arboj
381

En la jaro **381** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Efezo: La Templo de Artemiso estas fermita.
* La visigosta reĝo Atanariko devas foriri de Transilvanio por trairi Danubon, fine 380. Li rifuĝas en Konstantinopolo por humiliĝi ĉe la imperiestro Teodozo.
* La imperiestro Teodozo ediktas mortpunon kontraŭ la manikeoj (disĉiploj de Manes)
* La Skiroj (Ĝermanoj orientaj) aliancas sin kun Hunoj.
*1-a Koncilio de Konstantinopolo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 21-a de januaro - Atanariko, reĝo de la tervingiaj gotoj. (n. 366)
Loire (departemento)

**Loire** [lŭar] estas unu el la departementoj de la franca regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj. Nomita laŭ la samnoma rivero, ĝi etendiĝas sur  kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Saint-Étienne (180&nbsp;210 loĝantoj). La departemento Loire havas du subprefekturbojn : Roanne (38 896 loĝantoj) kaj Montbrison (14 589 loĝantoj). Ĝi tute enhavas 326 komunumojn.

Arbaroj kovras 60% de la teritorio de Loire, kiu krome konsistas el montetoj kaj la valo de la rivero Loire, kiu trafluas ĝin. La montoj de Forez kaj de Pilat ankaŭ estas karakterizaj de la pejzaĝoj de tiu departemento (plej alta loko: 1640 metroj).

Agrikulturo (precipe bredado) ne estas la ĉefa okupado de la laborantaro. Industrio ludas ĉi tie la plej gravan rolon. Minejoj longtempe okupis la unuan lokon, sed iom post iom malaperis, kaj estis anstataŭigitaj de pli modernaj industrioj (novaj teknikoj, teksaĵ-fabrikado, mekanikaj industrioj...). Malgraŭ ĉio la departemento ne estas sufiĉe dinamika por allogi laborantojn kaj industriojn, kaj la senlaboreco restas bedaŭrinde alta.

Turismo: ekskursado aŭ skiado en la montoj de Pilat, kulturaj vizitoj en la vilaĝoj aŭ kasteloj de Sury-le-Comtal aŭ la Bastie-d'Urfé, la monaĥejo de Charlieu, la prahistoriaj lokoj kiel Le Saut du Perron aŭ la rokego de la Caille. ban-urboj: Sail-les-Bains kaj Montrond-les-Bains.

## Arondismentoj 
La teritorio administre dividiĝas je tri arondismentoj:
* arondismento Montbrison
* arondismento Roanne
* arondismento Saint-Étienne

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Loire
* Loire (Rivero), en Esperanto *Luaro*

## Eksteraj ligiloj 
* prefektuja retejo 
* http://www.cg42.fr
* http://www.semraplace.com 
* http://www.tourisme-st-etienne.com/


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1793
Kategorio:Departementoj de Francio
1736

**1736** estis superjaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1736 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Leonhard Euler pruvis ke la problemo de la "Sep pontoj en Königsberg" ne estas solvebla.
*Dekana Preĝejo de Sankta Maria Magdalena inaŭgurita.
*Buzuluk fondita.

## Naskiĝoj 
*19-a de januaro: James Watt, skota inventisto (m. 1819)
*25-a de januaro: Joseph-Louis de Lagrange, itala matematikisto, fizikisto, astronomo (m. 1813)
*27-a de oktobro: James Macpherson, skota poeto (m. 1796)
*18-a de novembro: Anton Graff, svisa pentristo (m. 1813)

## Mortoj 
*16-a de marto: Giovanni Battista Pergolesi, itala komponisto (n. 1710)
*1-a de julio: Ahmedo la 3-a, sultano de la Otomana Imperio (n. 1673)
*16-a de septembro: Gabriel Daniel Fahrenheit, germana fizikisto (n. 1686)
*27-a de septembro: René Duguay-Trouin, franca maristo kaj pirato (n. 1673)
*28-a de decembro: Antonio Caldara, itala komponisto (n. 1670)
Théâtre de l'Epicéa

'''Théâtre de l'Epicéa''' estas franclingva teatro, en kiu kunlaboris Arno Lagrange kaj Walter Hebert post unua kunlaboro en Kallima.

## Vidu ankaŭ
*Esperanta Teatro

Kategorio:Teatro
Walter Hebert

**Walter HÉBERT** (naskiĝis je la 17-a de oktobro 1954 — ) estas franca esperantisto kaj aktoro, kiu foje partoprenis esperanto-prezenton kun teatro Kallima. Fondis la teatron Théâtre de l'Epicéa.

HEBERT, Walter
HEBERT, Walter
Jerzy Fornal

**Jerzy FORNAL** (naskiĝis la , mortis la ) estis pola esperantisto kaj aktoro. En la esperantista mondo danke al sia persisto, talento kaj apogo de la edzino Zofia Banet-Fornalowa li fariĝis tuta institucio, nome unuaktora teatro prezentinta sin en plimultaj eŭropaj kaj multaj ekstereŭropaj landoj.
Dum kelkaj jaroj li sukcese prezentis en Arkones ĉiam novan spektaklon kaj imponis per energia ĉeesto en aliaj programeroj. Jerzy Fornal gvidis la kurson pri aktora/sceneja movo kaj prezentis "Grabowski en Esperanto-poezio" en la 27-a Arkones kaj "Aniaro" en 18-a. Li ankaŭ aperis en la festivalo KAFE en Tuluzo en la jaro 2000 kie li prezentis "Aniaro".

En Varsovio oni ofte povis ĝui liajn Esperanto-spektaklojn en la Muzeo pri Azio kaj Pacifiko.

Jerzy Fornal laboris kiel aktoro de la Nacia Teatro en Varsovio, kaj debutis en la Esperanto-teatro en 1982. De tiam li prezentiĝis en naŭ tre variaj monologoj per kiuj li spegulis la sorton de la individuo en la socio:
* *Prikanti la homan sopiron*, lirik-poeziaĵo bazita en la poezio de la pola poeto Zdzisław Łączkowski, tradukita de Kris Long
* *Virino kvar bildoj*, ampoezio de Eduardas Mieżelaitis kaj diversaj poetoj tradukita de William Auld;
* *Aniaro*, poezia-muzika spektaklo, tradukita, ankaŭ de William Auld, el sveda epopeo verkita de Harry Martinson.
* *Sopiro-laboro-espero*, bazita je la poezio de L.L. Zamenhof
* *Einstein - konfeso el Ŝeolo*, de Gunnar Gällmo
* *Wolfgangerl*, de Gunnar Gällmo, dramo pri la vivo de Mozart
* *Tajdo de la vivo*, bazita je la monologo *Brando* de Emilija Lapenna
* *Eduko danĝera* kaj *Vagabondo*, ambaŭ de la angla verkisto Harold Brown.
* *La Granda Koncerto*, laŭ scenario de Jerzy Fornal
* *Apologio de Sokrato*, Platono
* *Polaj poetoj en Esperanto*, en traduko de Antoni Grabowski, recitalo de Jerzy Fornal
* *Rimleteroj*, de Marjorie Boulton kaj William Auld
* *La jubileo*, de Zofia Banet Fornalowa kaj Harold Brown
* *El la "Verda Biblio"*, laŭ Izrael Lejzerowicz
* *La Arlekeno*, de Janusz Korczak

## Ĉiumonata rendevuo kun Teatro Espero en Varsovio 
[eta|180px|maldekstra|[Jerzy Fornal en "Einstein - konfeso el Ŝeolo", 1990]]
De septembro 1998 ĝis junio 1999 (kaj ankaŭ en la jaroj 2001-2002) ĉiumonate je la unua lundo okazis prezento de la Teatro Espero en Varsovio, kies motoro estis la konata artisto Jerzy Fornal. La repertuaro proponis monologojn, plej ofte originale verkitaj en Esperanto. La 7-an de junio 1999 Jerzy Fornal prezentis specialan omaĝon al la 75a naskiĝjaro de William Auld kaj Marjorie Boulton, per la enscenigo de ilia kunverko *Rimleteroj*. La
spektakloj okazis ĉiam en la artgalerio Nusantara, str. Nowogrodzka 18, ekde
la 17h00. Unu horon pli frue Zofia Banet-Fornalowa gvidis konversacian rondon
pri la Esperanto-kulturo.

### Eksteraj ligiloj 
* ESPERANTO - TEATRO "ESPERO" DE JERZY FORNAL 
* *JERZY FORNAL  (ŝajne ne plu funkcias)*
* Aniaro
* ARKONES 
* Radio-teatro de Varsovia Vento.

## Vidu ankaŭ 
Pantomimo : filmo 'La vorta klaso'

Kategorio:Esperanto-aktoroj
Kategorio:Polaj aktoroj
Kategorio:Polaj esperantistoj
John Keats

**John KEATS** [ĝon kits] (naskiĝis la 31-an de oktobro, 1795, mortis la 23-an de februaro, 1821) estis angla poeto. Li estas grava reprezentanto de la angla romantismo.

Keats naskiĝis en Londono. Post la frua malapero de la gepatroj – la patro mortis en 1803 post rajdakcidento kaj la patrino en 1810 de tuberkulozo – la juna John Keats forlasis la lernejon kaj komencis labori ĉe kuracisto. Jam frue li interesiĝis pri la verkoj de Edmund Spenser, John Milton kaj William Shakespeare, kaj lia pasio al la literaturo baldaŭ superis la intereson pri medicino.

Subtenate de Leigh Hunt kaj Percy Bysshe Shelley li en la jaro 1817 povis publikigi sian unuan poemaron, kaj unu jaron poste aperis lia versrakonto *Endymion*. La tempo ekde 1818 estis la plej fruktedona kaj ankaŭ la plej turbula periodo en la mallonga vivo de John Keats: Lian verkon *Endymion* forte atakis la konservativa kritikistaro; krome li malsaniĝis de tuberkulozo kaj pasia amo – respeguliĝanta en aro da leteroj - skuis lian animon.

En la jaro 1819 Keats verkis siajn plej elstarajn odojn, ekz. *Ode to Psyche*, *Ode on a Grecian Urn* kaj *Ode to a Nightingale*. En 1820 lia sanstato malpliboniĝis kaj li transloĝiĝis al la milda klimato de Italio, kie li ĝismorte estis flegata de sia amiko, la pentristo Joseph Severn. Keat mortis en Romo en 1821.

Asteroido 4110 Keats estis nomita en lia honoro.

## Listo de verkoj 
* ''On First Looking into Chapman's Homer* ("Je la unua trafoliumo de la *Homer* de Chapman", 1816)
* *Sleep and Poetry* ("Dormo kaj poezio", 1816)
* *Endymion: A Poetic Romance* (1817)
* *Hyperion* (1818)
* *The Eve of St. Agnes* (1819)
* *Bright Star, Would I Were Stedfast As Thou Art* (1819)
* *La Belle Dame sans Merci: A Ballad* (1819)
* *Ode to Psyche* (1819)
* *Ode to a Nightingale* (1819)
* *Ode on a Grecian Urn* (1819)
* *Ode on Melancholy* (1819)
* *Ode on Indolence* (1819)
* *Lamia* (1819)
* *To Autumn* (1819)
* *The Fall of Hyperion: A Dream* (1819)

## En Esperanto aperis 
*La cikado kaj la grilo* ; *La belle dame sans merci* ; *Somera
mateno* ; *La aŭtuno* / John Keats. - En: *Tutmonda sonoro*. - p.&nbsp;411 - 413,
vol. 2

*Unuafoje leginte la Homer-tradukon de Chapman* ; *Al la aŭtuno* /
John Keats. - En: *Omaĝoj'' : poemtradukoj plejparte el la angla. - Chapecó: Eld. Fonto, 1987; p.&nbsp;63 - 65

## Bildaro 

Dosiero:John keats.jpg|John KEATS
Dosiero:KeatsDeathMask.jpg|Vivo kaj Morto (maskoj, maskas), Romo
Dosiero:2012-09-09 Graves of Keats and Severn.jpg|Tombo de Keats, Romo, Italio

## Eksteraj ligiloj 
* Odo al najtingalo

Kategorio:Anglaj poetoj
Georg Forster

[eta|160px|Georgo Forster kun patro [Johann Reinhold Forster]]
La germana natursciencisto kaj verkisto **Johann Georg Adam FORSTER** naskiĝis je la 27-a de novembro 1754 en Mokry Dwór (Pomeria provinco) kaj mortis je la 10-a de januaro 1794 en Parizo. Li estas konsiderata unu el la fondintoj de la vojaĝliteraturo.

## Vivo 
La filo de la esploristo Johann Reinhold Forster (vidu la foton) jam kiel infano povis akompani sian patron dum esplorvojaĝoj. Post mallonga restado en Peterburgo, li kune kun sia patro en la jaro 1766 transloĝiĝis al Anglio kaj de 1772 ĝis 1775 ambaŭ partoprenis la duan mondvojaĝon de James Cook. En 1777 Georg Forster publikigis anglalingve la verkon *A voyage round the world*, kiu baziĝis sur la scienca taglibro de lia patro.

Ekde 1779 li estis profesoro en Kassel, ekde 1784 li okupis saman postenon en Vilno kaj ekde 1788 li laboris kiel bibliotekisto en Mainz. En la jaro 1790 li kune kun la juna Alexander von Humboldt vojaĝis tra Nederlando, Anglio kaj Francio. Siajn spertojn li priskribis en la verko *Ansichten vom Niederrhein, von Brabant, Flandern, Holland, England und Frankreich* (3 volumoj, 1791-94).

La politikaj interesoj de Georg Forster, kiu ekz. aktive subtenis la Francan revolucion, gajnis ne nur simpation. Taksate perfidulo en Germanujo, li en la jaro 1794 mortis kiel malriĉulo en Parizo. En 1785 li edziĝis al Therese Heyne.

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj ĉe projekt-gutenberg.org
* Verkoj ĉe Zeno
* Ligiloj ĉe DDB
* Hejmpaĝo de la Forster-societo

Forster, Georg
Forster, Georg
Kategorio:James Cook
Kategorio:Vojaĝliteraturo
Kategorio:Akademianoj
Maj Sjöwall kaj Per Wahlöö

**Maj SJÖWALL** (* 25-a de septembro 1935 - 29-a de aprilo 2020) kaj **Per WAHLÖÖ** (5-a de aŭgusto 1926 – 23-a de junio 1975) estis geedzoj el Svedio, kiuj kune verkis ciklon de socikritikaj krimromanoj, kun ĉefrolulo polic-komisaro *Martin Beck*. Pluraj el la romanoj estis filmigitaj. Estis ankaŭ faritaj pliaj 24 filmoj kun ĉefrolulo *Martin Beck* kiuj ne estis bazitaj sur iuj el la romanoj.

## Famaj verkoj 
* *Roseanna* (1965)
* *Mannen som gick upp i rök* (1966)
* *Mannen på balkongen* (1967)
* *Den skrattande polisen* (1968)
* *Brandbilen som försvann* (1969)
* *Polis, polis, potatismos* (1970)
* *Den vedervärdige mannen från Säffle* (1971)
* *Det slutna rummet* (1972)
* *Polismördaren* (1974)
* *Terroristerna* (1975)

## Aperis en Esperanto 
* Roseanna : romano pri krimo / Maj Sjöwall; Per Wahlöö; Malte Markheden [trad.]. - Motala: Progreso Eld., [1990]. - 143 p. - ISBN 91-87320-07-X

Wahlöö, Per
Sjöwall, Maj
Wahlöö, Per
Kategorio:Svedlingva literaturo
1409

En la jaro **1409** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Fondo de la Universitato de Lepsiko.
*Aleksandro la 5-a iĝis kontraŭpapo.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Adelboden (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Alchenflüh kiel *Alchenfluo* (hodiaŭ parto de la komunumo Rüdtligen-Alchenflüh en Kantono Berno en Svislando).
*Sângeru de Pădure (hodiaŭ komunumo en Rumanio).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
Masora Biblio

La **Masora Biblio** estas la hebrea versio de la Biblio agnoskita de judismo ekde 100, laŭ la tradicio nomata Masoro. Protestantismo agnoskas la Masoran Biblion kiel la
Malnova testamento. La Biblio tradukita de Zamenhof estas
la Masora Biblio.

La Malnova testamento de katolikismo kaj ortodoksismo devenas ne de la Masora Biblio sed de la Septuaginto, greka
traduko de alia hebrea versio de la Biblio. La Septuaginto havas
librojn, kiuj ne estas en la Masora Biblio: protestantoj nomas
tiujn librojn la apokrifo.

Alia antikva versio de la Biblio estis la Samariana Biblio. Ĝi nur havis la kvin librojn de la Torao.

En la 1-a jarcento la Masora Biblio nur estis unu el multaj
diversaj versioj de la Biblio. Sed ĉirkaŭ 100, la rabenoj
decidis normigi la Biblion laŭ teksto de la Masora.

Estas multaj gravaj kaj malgravaj diferencoj inter la Masora kaj
la Septuaginto. Origeno verkis la Heksaplan por
montri la diferencon inter la du versioj. Ĝenerale, la Septuaginto pli klare profetis pri Jesuo Kristo
ol la Masora. Ekzemple, Jesaja 7:14 en la Masora diras, ke la
Kristo estos naskita de ''ha'almah* (junulino), sed la
Septuaginto diras *parthenos* (virgulino).

La Masora nur mencias pri demonoj 3-foje, dum la Septuaginto mencias pri demonoj 18-foje. Ekzemple, kie La Septuaginto (kaj la Vulgato) diras:

:Ĉar ĉiuj dioj de la gentoj estas **demonoj**, sed la Sinjoro la ĉielojn faris.

La Masora Biblio diras (laŭ la traduko de Zamenhof):

:Ĉar ĉiuj dioj de la popoloj estas nur **idoloj**; Sed la Eternulo kreis la ĉielon. (Psalmo 96:5)

La plej antikva manuskripto de la tuta Masora Biblio estas la *Codex Leningradensis* de 1008.

## Libroj 
Jen la libroj de la *Leningradensis*:

* **La leĝo:** Genezo, Eliro, Levidoj, Nombroj, Readmono

* **La profetoj:** Josuo, Juĝistoj, Samuel, Reĝoj, Jesaja, Jeremia, Jeĥezkel, la 12 Malgrandaj Profetoj (Hoŝea, Joel, Amos, Obadja, Jona, Miĥa, Naĥum, Ĥabakuk, Cefanja, Ĥagaj, Zeĥarja, Malaĥi)

* **La skriboj:** Kroniko, Psalmaro, Ijob, Sentencoj, Rut, Alta Kanto, Predikanto, Plorkanto, Ester, Daniel, Ezra-Neĥemja

La moderna juda ordo de la libroj de la skriboj estas iom malsimila:

:Psalmaro, Sentencoj, Ijob, Alta Kanto, Rut, Plorkanto, Predikanto, Ester, Daniel, Ezra-Neĥemja, Kroniko

Protestantoj ordigas la librojn laŭ la katolika ordo de la libroj, kiu estas esence la
ordo de la Septuaginto.

## Vidu ankaŭ 
* Vulgato
* Pergamenaro de Morta Maro

Kategorio:Biblio

Dosiero:2nd century Hebrew decalogue.jpg|eta|maldekstra|180px|Manuskripto de la dekalogo (2-a jarcento?) enhavanta variaĵojn de la *Masora Teksto''
Dosiero:ATtextgeschichte farb.jpg|eta|maldekstra|180px|Skemo de la masora teksto
Emilija Lapenna

**Emilija LAPENNA** (naskiĝis la 9-an de majo 1910 en Gorjane, Slovenio, mortis la 19-an de majo 1994 en Zagrebo, Kroatio) estis Honora Membro de UEA kaj internacie konata movada aktivulo.

Fininte komercan mezlernejon en 1926, ŝi ekstudis pentrarton, sed poste laboris kiel financa oficisto kaj fine kiel profesia statistikisto - fako, pri kiu ŝi estis UEA-delegito ekde 1958.

Ŝi lernis Esperanton en 1931 kaj estis unu el la kunfondintoj de la renoma Akademia Esperanto-Klubo en Zagrebo, en kiu ŝi aktivis ĝis ties likvido (1941). Post la milito ŝi estis inter la fondantoj de Kroatia Esperanto-Ligo kaj de la Zagreba E-societo "Bude Borjan". En ĉi lasta ŝi okupis ĉiujn funkciojn, i.a. la gvidon de drama sekcio, kiun ŝi iniciatis. En 1953 ŝi organizis kaj gvidis la kulturajn aranĝojn de la 38-a UK en Zagrebo.

Emilija Lapenna plenumis mirindan kvanton da funkcioj en la jugoslavia kaj internacia movado, plurajn el ili kun impona daŭro. Ŝi funkciis i.a. kiel sekretario de Jugoslavia Esperanto Federacio (1953-1955), vicprezidanto de Kroatia Esperanto-Ligo (1955-57) kaj komitatano de Jugoslavia Esperanto-Ligo. Ŝia landa ĉefdelegiteco dum 34 jaroj (1953-1987) estas eble movada rekordo, same kiel ŝia redaktora laboro ĉe la Esperanto-elsendoj de Radio Zagreb, ekde 1956 ĝis ilia ĉesigo en 1992. (La voĉon de E. Lapenna konservas ankaŭ la gramofondisko *Perfekta Prononcado*.) Ŝi longe membris en la Komitato de UEA (1957-1974) kaj sekretariis ĉe la Belartaj Konkursoj (1965-1974).

Krome ŝi trovis tempon por oftaj recenzoj en Radio Zagreb kaj en internaciaj E-revuoj, por artikoloj en i.a. *La Progreso*, *Heroldo de Esperanto* kaj *Esperanto*, por diversaj tradukoj prozaj kaj poeziaj, kaj por redakciana kunlaboro en La Suda Stelo, Voĉo kaj Kajeroj de Jugoslavia Esperanto-Instituto. Lapenna aŭtoris dramajn tekstojn (*Teatro en Societo*, kun M. Mamuĵiĉ, 1956, *Nova Teatro*, 1974) kaj la lernilon *Esperanto por ĉiuj* (1980). Dum jaroj ŝi prezidis la Literaturan Konkurson Ivo Rotkviĉ.

Emilija Lapenna estis ja la unua edzino de prof. Ivo Lapenna, iama prezidanto de UEA. Sendube parte el tio fontas la fakto, ke ankaŭ ŝi faris el Esperanto sian ĉefan vivokupon dum pli ol ses jardekoj. Ŝi estis dumviva, kaj - de post 1979 - ankaŭ Honora Membro de UEA. Nur unu monaton antaŭ sia forpaso ŝi ankoraŭ enkondukis rondatablan movadan debaton en Zagrebo, kaj en maja numero de la revuo Esperanto aperis ŝia letero pledanta por la Akademiaj landnomformoj.
## Verkoj
*La Paperoj de D-Ro Ante Ramljak. Eld. Internacia Kultura Servo, Zagreb, 1973.

Kategorio:Esperantaj dramverkistoj
Kategorio:Kroataj esperantistoj
Howard Carter

**Howard CARTER** [HAŬard KARte] (naskiĝis je la 9-a de majo 1873, mortis je la 2-a de marto 1939) estis brita egiptologo kaj arkeologo, kiu fosis en el-Arman, Veseto kaj Reĝa Valo, kie li en 1922 malkovris la tombon de faraono Tutanĥamono. Liajn laborojn ebligis mecenato, lordo Carnarvon. La malkovro estis la plej signifa arkeologia evento de la 20-a jarcento kaj de egiptologio kaj vekis grandan intereson pri la egipta civilizacio en la tuta mondo. Pri la evento estis verkitaj multaj libroj, same ankaŭ biografioj de **H. Carter**.

La laboron de H. Carter popularigis C. W. Ceram en siaj popularsciencaj verkoj pri arkeologio, romanojn verkis Christian Jacq (Afero Tutanĥamono) kaj Phillipp Vandenberg (Reĝo el Luksoro).

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ashmol.ox.ac.uk/gri/4search.html  la serĉo pri Tutanĥamono (paĝoj anglaj)
* http://www.imdb.com/title/tt0483603
* http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=3665&pt=%3Cb%3EHoward%3C/b%3E%20Carter

Kategorio:Anglaj egiptologoj
Kategorio:Anglaj arkeologoj
Kategorio:Tutanĥamono
Vinilkosmo

eta|La oficejo de Vinilkosmo.
eta|La studio de Vinilkosmo.
**Vinilkosmo** estas eldonejo kaj disvendejo de Esperanto-muziko, prizorgata de Floréal Martorell. Ĝi situas en Donneville, apud Tuluzo en Francio. En la plurlingva retejo de Vinilkosmo eblas rekte mendi ties eldonaĵojn kaj aliajn vendatajn kompakt-diskojn kaj kasedojn. Vinilkosmo eldonis ankaŭ Rok'Gazet.

## Historio 
La unuaj eldonaĵoj de Vinilkosmo aperis en 1990 (kompilo de Amplifiki kaj La Rozmariaj Beboj) kaj 1995. Intertempe eldoniĝis pli ol 30 muzikalbumoj.

En la nokto inter la 18-a kaj 19-a de septembro 2011 estis fajrego en la ejoj de Vinilkosmo, kio ĝin grave damaĝis.  

Je la la 10-a de januaro 2022 kaj je la 11-an de februaro 2026 inundo damaĝis la sidejon de Vinilkosmo. 

## Vinilkosmo abonklubo 
Ekde 2007 la diskeldonejo eksuferis pro la “diskokrizo”. Estis drasta disfalo de la vendoj. Vinilkosmo adaptiĝas al la evoluo proponante solvojn por daŭrigi produktadon de esperanto-muziko. Tial en junio 2009, la retejo vinilkosmo-mp3.com kreiĝis por vendi virtualajn albumojn.

Sed la vendado de virtuala albumo tute ne estas komparebla kun la antaŭa vendado de KDoj. La nuntempa epoko lasas la paŝon al la elsendfluo (streaming) por aŭskulti muzikon. Helpe de partnero 1D touch, ili havis eblecon lanĉi novan koncepton: la Vinilkosman Abonklubon. Temas pri klubo por aboni Esperanto-muzikon laŭ diversaj abonformuloj. 1D touch (1D tuŝ) estas elsendflua platformo dediĉita al la sendependa kulturkreado.

Tiu ĉi netipa kaj justa elsendfluejo strebas reinventi novajn kundividajn regulojn de la valoro en la bita erao por la subteno de la artistoj kaj sendependaj produktistoj. La kutima elsendfluo pagas la artistojn malmultege. Kompareble 1D touch pagas 40-oble pli la artistojn ol Spotify kaj Deezer.

Dum 13 jaroj, de 2012 ĝis 2025, Vinilkosmo kunlaboris kun la internacia muzikeldonejo Believe Music.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* EUROKKA
* Esperanto-muziko
* La internacia muzikeldonejo Believe Music, kun kiu Vinilkosmo kunlaboris dum 13 jaroj,[referencon vidu supre] ankaŭ subtenas multajn aliajn startantajn muzikoforĝejojn, kiel ekz. la hungaran projekton *Dunst Records*, kiuj do konsidereblas kolegoj de Vinilkosmo.

## Eksteraj ligiloj 
*  (, , , )
* Paĝo de Vinilkosmo ĉe MusicBrainz 
* Kiel statas E-muziko , artikolo de muzikisto Jonny M pri Vinilkosmo kaj Esperanta muziko ĝenerale 
* La studio de Vinilkosmo trafita de inundo, artikolo en Libera Folio aperinta 2022-01-17 ()
* MvP027 Vinilkosmo, interparolado en Movada vidpunkto aperinta 2024-08-15 ()
* Eurokka kaj Vinilkosmo iĝas mezaĝaj, artikolo en Libera Folio aperinta 2024-12-03 ()

Kategorio:Esperanto-muziko
Kategorio:Premio Deguĉi
JoMo kaj Liberecanoj

**JoMo kaj Liberecanoj** estas esperanto-rok-bando ĉirkaŭ JoMo (Jean-Marc LECLERCQ).

Tiamaniere prezentas sian grupon JoMo en la libreto de la KD *JoMo kaj Liberecanoj*. La disko estas parto de la Kolekto 2000.

La grupo Liberecanoj formiĝis en 1996 kaj kunigas punkrokon, skaon, polkojn kaj tradiciajn slavajn muzikojn. Energia kaj festeca kun gitaroj sur rapidaj ritmoj la sonspaco pleniĝas de komponadoj de la grupo kaj klasikaj rus-polaj rapid-polkoj. Inter la uzataj lingvoj estas menciindaj la franca, Esperanto kaj la hispana.

Konsistigas la grupon: Irina (kanto), Mumu (kontrabaso), JoMo (voĉo kaj balalajko), Poej (gitaroj) kaj Gérard (drumoj).

## Kantoj 
# Al la barikadoj
# Maĥnovŝĉino
# La eskapinto
# Kajuna knabo
# La blondulineto
# Alumetujo
# Ĉeboksaro
# Kun ci (JoMo)

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de JoMo

Kategorio:Esperantaj muzikaj grupoj
Kategorio:Francaj muzikaj grupoj
Jakob Wassermann

eta|dekstra|250px|Jakob Wassermann
La germana verkisto **Jakob WASSERMANN** [jakob VAserman] naskiĝis je la 10-a de marto 1873 en Fürth kaj mortis je la 1-a de januaro 1934 en Altaussee, Steiermark, Aŭstrio.

La filo de juda komercisto komence elprovis sin en pluraj profesioj. Ekde 1896 li plene dediĉis sin al la verkado, laboris unue en Munkeno, poste en Vieno kaj ekde 1919 en Altaussee. Al lia amikaro apartenis ekz. Thomas Mann, Hugo von Hofmannsthal kaj Arthur Schnitzler. Li estis sub la influo de la movado Jung-Wien.

En sia verkaro Jakob Wassermann i.a. engaĝiĝis por justeco kaj kontraŭ indiferenteco. Dum la 1920-aj jaroj liaj verkoj atingis vastan legantaron. Poste ili pli/malpli falis en forgeson, ĉar la nazia reĝimo en Germanio malpermesis la verkojn de tiu ĉi juda verkisto.

## Famaj verkoj 
* Melusine (romano, 1896)
* Die Juden von Zirndorf (romano, 1897)
* Geschichte der jungen Renate Fuchs (romano, 1900)
* Der Moloch (romano, 1902)
* Kunst der Erzählung (literaturscienca traktato, 1904)
* Alexander von Babylon (romano, 1905)
* Caspar Hauser oder Die Trägheit des Herzens (romano, 1908)
* Der Mann von vierzig Jahren (romano, 1913)
* Das Gänsemännchen (romano, 1915)
* Mein Weg als Deutscher und Jude (membiografio, 1921)
* Das Gold von Caxamalca (rakonto, 1928)
* Romantrilogio:
** Der Fall Maurizius (1928)
** Etzel Andergast (1931)
** Joseph Kerkhovens dritte Existenz (eld., 1934)

Wassermann, Jakob
Dario Fo

**Dario FO**  (naskiĝis la 24-an de marto 1926 en Sangiano, mortis la 13-an de oktobro 2016 en Milano) estis itala dramisto, aktoro, reĝisoro, teatrestro kaj gajninto de la Nobel-premio pri literaturo en 1997.

Jam kiel infano li vigle interesiĝis pri vagantaj aktoroj.

Post ne-finita studo de pentrado kaj arkitekturo, li aliĝis al teatra grupo kaj komencis verki teatraĵojn, ekde 1958 ankaŭ kune kun sia edzino Franca Rame (naskiĝis , kiu mortis .

Li estis fama pro siaj satiraj, politikaj kaj sociaj teatraj tekstoj kaj pro sia politika engaĝiĝo, kune kun sia edzino, por la maldekstro.

Dario Fo akceptis esti parto de la Honora Komitato okaze de la Universala Kongreso de Esperanto en 2006 (Florenco).

## Listo de verkoj 
**Il dito nell’occhio* (1953)
**Aveva due pistole con gli occhi bianchi e neri* (1960)
**Chi ruba un piede è fortunato in amore* (1966)
**Mistero buffo* (1969)
**Morte accidentale di un anarchico* ("Hazarda morto de anarĥiisto", 1970)
**Tutti uniti; Tutti insieme! Ma scusa, quello non è il padrone?* (1972)
**Non si paga! Non si paga!* (1974)
**Tutta casa, letto e chiesa* (1977)
**Clacson, trombette e pernacchi* (1981)
**Zitti! Stiamo precipitando* (1990)
**Mamma! I sanculotti!* (1993)
**Il diavolo con le zinne (1997)*
**Marino libero! Marino è innocente! (1998)*

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala paĝo

Kategorio:Italaj dramistoj
Kategorio:Italaj aktoroj
Kategorio:Italaj reĝisoroj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
1794

**1794** estis normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1794 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Rusoj subpremis la ribelon de Tadeusz Kościuszko en Pollando

## Naskiĝoj 
* 21-a de februaro: Antonio López de Santa Anna, prezidento de Meksiko (m. 1876)
* 14-a de marto: Jozefo Bem, pola oficiro kaj hungara generalo (m. 1850)
* 27-a de majo: Cornelius Vanderbilt, usona entreprenisto (m. 1877)
* 3-a de novembro: William Cullen Bryant, usona verkisto (m. 1878)
* 21-a de decembro: Tomasz Zan, belorusa kaj pola poeto (m. 1855)

## Mortoj 
* 10-a de januaro: Georg Forster, germana verkisto (n. 1754)
* 16-a de januaro: Edward Gibbon, brita verkisto (n. 1737)
* 24-a de marto: Jacques René Hébert, franca ĵurnalisto kaj politikisto (n. 1757)
* 29-a de marto: Nicolas de Condorcet, franca filozofo kaj matematikisto (n. 1743)
* 13-a de aprilo: Pierre-Gaspard Chaumette, membro de la franca revolucio (n. 1763)
* 27-a de aprilo: James Bruce, brita esploristo kaj verkisto (n. 1730)
* 28-a de julio: Georges Couthon, franca politikisto (n. 1755)
* 28-a de julio: Maximilien de Robespierre, membro de la franca revolucio (n. 1758)
Lauren Bacall

**Lauren BACALL**, aŭ realnome: **Betty Joan PERSKE** (naskiĝis  kaj mortis la 12-an de aŭgusto 2014) estis usona aktorino.eta|250ra|Bacall en 1989
eta|250ra|Bacall en 1944[eta|250ra|Bacall montrata kun [Humphrey Bogart (maldekstre).]]Lauren Bacall naskiĝis en Novjorko. La kinoindustrio malkovris ŝin en la jaro 1943, kiam la tiutempe 19-jarulino aperis sur la titolbildo de la revuo *Harpers Bazaar*. La filmo *To Have and Have not*, farita en 1944 estis duoble sukcesa por la juna aktorino: Ŝi gajnis per ĝi profesian renomon kaj enamiĝis al sia filmpartnero Humphrey Bogart, kiu unu jaron poste fariĝis ŝia edzo. Kiam Bogart en 1957 mortis, Lauren Bacall dum ioma tempo ĉefe dediĉis sin al la teatra laboro. Ŝia dua edzeco kun la aktoro Jason Robards fiaskis en 1969. En la jaro 1978 ŝi publikigis siajn memoraĵojn: *By Myself*. Ŝi mortis en Novjorko. Ŝi estis kuzino de Prezidento de Israelo Ŝimon Peres.

## Listo de kelkaj filmoj 
**To Have and to Have not* (Usono, 1944)
**The Big Sleep* (Usono, 1946, *La granda dormo*)
**Dark Passage* (Usono, 1947)
**Key Largo* (Usono, 1948)
* *Bright Leaf* (1950)
**How to Marry a Millionaire?* (Usono, 1953)
**Blood Alley* (Usono, 1955, *Sango-strateto*)	
**Written on the Wind* (Usono, 1957)
**Designing Woman* (Usono, 1958)
**Harper* (Usono, 1966)
**Murder on the Orient Express* (Britio, 1974)
**The Shootist* (Usono, 1976)
**Misery* (Usono, 1990)
**Pret-á-porter* (Usono, 1995)
**The Mirror has two Faces* (Usono, 1995)
**Dogville* (Danio, 2003)

[eta|maldekstra|470ra|Kun [John Wayne en Blood Alley (Sango-strateto) 1955]]

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

## Eksteraj ligiloj 
* http://themave.com/Bacall  
* http://www.laurenbacall.com 
* http://www.nandotimes.com/nt/images/century/photos/century0275.html  
* http://www.laurenbacall.com/index.php  

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1924