Inventoj en mezepoka Islamo

[eta|La interno de [Alhambra en Hispanio estas dekoraciita per arabeskaj desegnoj.]]
Nombraj **inventoj** estis faritaj **en la mezepoka islama mondo**, geopolitika regiono kiu je diversaj epokoj etendiĝis el Hispanio kaj Afriko en la okcidento al Afganio kaj la Hinda subkontinento oriente. La inventoj listitaj sube estis disvolvigitaj dum la mezepoka islama mondo, kiu kovras periodon el la komenca kaliflando al la posta Otomana, Safavida kaj Mogola imperioj. Partikulare, la majoritato de inventoj ĉi tie datas el la Islama Orepoko, kiu estas tradicie datita el la 8a al la 13a jarcentoj. Dum tiu periodo, artistoj, inĝenieroj, fakuloj, poetoj, filozofoj, geografoj kaj komercistoj en la Islama mondo kontribuis al la agrikulturo, la artoj, ekonomiko, industrio, islama juro, literaturo, navigado, filozofio, sciencoj, sociologio, kaj teknologio, kaj konservante la fruan Grek-romiajn filozofion, inventojn kaj malkovrojn, kaj poste aldonante inventojn kaj plinovigojn de si mem.

## Manĝoproduktado 
* **Pontomuelilo**: La pontomuelilo estis unika tipo de akvomuelilo kiu estis konstruita kiel parto de la superstrukturo de ponto. La plej antikva registro de pontomuelilo estis el Kordovo (Hispanio) en la 12a jarcento.
* **Vertikal-aksa ventomuelilo**: Malgranda ventorado funkcianta aparaton estis priskribita tiom frue kiom ĉe la 1a jarcento fare de Herono de Aleksandrio. La unuaj vertikal-aksaj ventomueliloj estis eventuale konstruitaj en Sistan, Persio, priskribitaj de islamaj geografoj. Tiuj ventomueliloj havis longajn vertikalajn transsendaksojn kun ortangulaj bordoj. Ili povis esti konstruitaj tiom frue kiom je la tempo de la dua Raŝiduna kalifo Umar (634-644), kvankam kelkaj argumentas ke tiu rakonto povas esti aldonaĵo de la 10-a jarcento. Faritaj el ses al dekdu veloj kovritaj de junkaj matoj aŭ tolmaterialo, tiuj ventomueliloj estis uzitaj por mueli grenon kaj suprenigi akvon, kaj uzitaj en la manĝomuela kaj sukerkana industrioj. Horizontal-aksaj ventomueliloj de la tipo ĝenerale uzataj nuntempe, tamen, estis disvolvigitaj en Nordokcidenta Eŭropo en la 1180-aj jaroj.
[eta|Fumante [nargileon.]]
* **Nargileo** aŭ **akvopipo**: laŭ Cyril Elgood (PP. 41, 110), la kuracisto Irfan Ŝaiĥ, en la kortego de la Mogola imperiestro Akbar la 1-a (1542- 1605) inventis la nargileon aŭ akvopipon uzita ĉefe plej ofte por fumi tabakon.

[eta|200px|alt=A cup of coffee|Ŝajne en Jemeno komencis la trinkado de [kafo.]]
[eta|La manuskripto de [Al-Kindi de la 9-a jarcento *Manuskripto pri deĉifrado de kriptografiaj mesaĝoj* estis la unua libro pri kriptanalizo kaj frekvencanalizo.]]

* **Kafo**: la plej kredebla pruvo de trinkado de kafo aŭ eĉ de kono de kafarboj aperas en la mezo de la 15a jarcento, en la Sufiismaj monaĥejoj de Jemeno en suda Arabio. Estis en Jemeno kie kafosemoj estis unuafoje rostitaj kaj kuiritaj kiel ili estas nuntempe. El Moka, kafo disvastiĝis al Egiptio kaj Nordafriko, kaj ĉirkaŭ la 16a jarcento, ĝi estis atinginta la ceteron de Mezoriento, Persio kaj Turkio. El la Islama mondo, kafotrinkado etendiĝis al Italio, poste al la cetero de Eŭropo, kaj kafoplantoj estis transportitaj de nederlandanoj al Sudorienta Azio kaj de tie al Ameriko.

## Milito 
* **Armemuziko**: armemuziko havas siajn originojn en la Otomana armeo, plenumita de Janiĉaroj ekde la 16a jarcento.
* Hibrida ĵetmaŝino: la termino *Al-Ghadban* (La furiulo) estis aplikita al la hibrida ĵetmaŝino, kvankam la uzado de la termino ne estis solida kaj ĝi povus esti prenita en pli larĝa signifo.
* Komencaj **torpedoj**: manuskripto de la siria Al-Hassan er-Rammah nome "La libro de lukto ĉevalrajda kaj kun militaparatoj" (1280) inkludas la unuan konatan desegnon por raketpelita torpedo.

## Muziko 
* **Gitaro**: la moderna gitaro ŝajne disvolviĝis el la frua araba instrumento "Al-Udo." Enmetita tra mezepoka Hispanio, la gitaro estis dekomence referencata kiel *guitarra morisca* (maŭra gitaro) en la 12a jarcento.
* **Liuto**: kvankam antaŭ-islamaj araboj havis similajn instrumentojn, la liuto ŝajne estis inventita en la 11a jarcento, kaj disvastiĝis el Irako al aliaj areoj sub islamaj provincoj.
* **Kuleroj** kiel muzikinstrumentoj:

## Vidu ankaŭ 
* Islama Orepoko
* Scienco en mezepoka Islamo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Qatar Digital Library - an online portal providing access to previously undigitised British Library archive materials relating to Gulf history and Arabic science
* 1001 Inventions: Discover The Muslim Heritage In Our World
* "How Greek Science Passed to the Arabs" de De Lacy O'Leary

Kategorio:Historio de Islamo
Kategorio:Inventaĵoj kaj malkovroj
Kategorio:Scienco kaj teknologio laŭ lokoj