open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kuzmice

**Kuzmice** povas esti:

*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Topoľčany vidu Kuzmice (distrikto Topoľčany),
*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Trebišov vidu Kuzmice (distrikto Trebišov).
Nazia potencopreno en Germanio

La termino **nazia potencopreno en Germanio** signifas la transiron de Germanio de demokratio al la nazia diktaturo en 1933. Kvankam tio estis iom longdaura proceso, oni foje fiksas la terminon al la , kiam Adolf Hitler estis nomumita regna kanceliero (ĉefministro).

La esprimo estas uzata precipe en la germana lingvo, kie oni parolas pri *Machtergreifung* aŭ *Machtübernahme*. *Machtergreifung* (potencopreno, potencoforpreno) estas uzata precipe en mallaŭda senco; *Machtübernahme* (potencotranspreno) estis uzata interalie de la nazioj, kies propagando provis ŝajnigi la proceson ne nur laŭleĝa, sed eĉ normala kaj necesa. En Esperanto estas foje uzata la neŭtrala esprimo "enpotenciĝo".

La esprimo *Machtergreifung* sugestas, ke la nazia partio NSDAP forprenis la potencon de la libere elektita germana parlamento (*Reichstag*) kontraŭ ties volo kaj per neleĝaj rimedoj. Tiel la esprimo malgrandigas la kulpon de la elektantoj kaj de la demokrataj politikistoj pri la ekesto de la diktaturo. Vere tamen NSDAP havis konsiderindan subtenon inter la elektantoj, pli grandan ol kelkaj antaŭaj, minoritataj registaroj. Kaj la enoficigo de Hitler kiel kanceliero okazis laŭ la leĝo kaj kun subteno de gravaj konservativaj politikistoj.

eta|Plenrajtiga leĝo, p. 1
eta|Plenrajtiga leĝo, p. 2
Signifa elemento de la potencopreno estis la plenrajtiga leĝo (*Ermächtigungsgesetz*) de la . Ĝi donis al la registaro de Hitler la rajton dekreti leĝojn sen aprobo de la parlamento kaj eĉ kontraŭ la preskriboj de la konstitucio. Tiu leĝo estis aprobita de la parlamento (kun necesa du-triona plimulto) kaj de la prezidento. Nur la socialdemokrata partio kontraŭis la leĝon; la parlamentaneco de la komunismaj deputitoj estis antaŭe nuligita.

Je la  miloj da anoj de la nazia "sturm-taĉmento" SA estis nomumitaj policanoj en la "Preußische Hilfspolizei" (prusa helpa polico) kaj tiel ricevis ŝtatan aŭtoritaton.

Per kampanjo nomita *Gleichschaltung* (konformigo) la registaro transprenis la regadon de ĉiuj regionaj kaj privataj instancoj kaj organizoj. Regionaj parlamentoj estis dissolvitaj, post novelektoj la regionaj registaroj ricevis similajn plenrajtigojn kiel la regna registaro. Ankaŭ privataj asocioj devis konformiĝi al la nazia ideologio.

Je la  la registaro malpermesis la socialdemokratan partion pro "ŝtatperfido".

Post la morto de prezidento Paul von Hindenburg je la  Hitler mem nomumis sin "gvidanto kaj regna kanceliero". Tio estis eĉ kontraŭ la plenrajtiga leĝo, kiu ekskluzivis de la potenco la rajtojn de la prezidento (kiu sola havis la rajton nomumi kancelieron). Plebiscito je la  aprobis, ke Hitler estu samtempe kanceliero kaj prezidento. La saman tagon la armeo devis ĵuri personan fidelecon al Hitler. Post tio praktike ne plu eblis opozicio kontraŭ la registaro.

Kategorio:Naziismo
Kategorio:1933 en Germanio
Sesdekuma sistemo

**Sesdekuma nombrosistemo**, aŭ **60-uma nombrosistemo**, estas pozicia nombrosistemo kies bazo estas 60. Ĝi estas interalie uzata por mezuri la tempon, la angulojn (en trigonometrio) kaj por indiki geografiajn koordinatojn.

Unuaj la 60-uman nombrosistemon ekuzis la ŝumeroj en 3ª jc a.K. Avantaĝo de tiu nombrosistemo estas, ke ĝia bazo havas multe da utilaj divizoroj: 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30; tial la respondaj onoj (½, ⅓, ¼…) estas same oportune prezenteblaj per 60-umaj poziciaj frakcioj, kiel en la 10-uma nombrosistemo oportunas 0,5 (½) aŭ 0,25 (¼) — sed jam por ⅓ la dekuma nombrosistemo postulas malfinian pozician frakcion 0,333…, kaj simile por la 6-onoj, 12-onoj, 15-onoj, 30-onoj…

Aliflanke, tiu sistemo prezentas plurajn malfacilaĵojn, el kiuj la plej evidenta estas la neceso havi 60 ciferojn. En nia moderna uzo de la 60-uma nombrosisemo por prezenti la angulojn ni fakte uzas miksbazan nombrosistemon, uzante dekumajn numeralojn por prezenti 60-umajn ciferojn, ekz‑e

: 1 radiano ≈ 57°17′45″ = \left ( 57 + \frac{17}{60} +\frac{45}{60^2} \right )^\circ.
thumb|Babilonaj ciferoj dekume-sesdekumaj
Simile oni uzadis la adicie dekumajn babilonajn ciferojn, kun la vertikalaj kojnoj Dosiero:Babylonian digit 1.svg reprezentantaj la unuojn (1…9) kaj kojnoj horizontalaj Dosiero:Babylonian digit 10.svg, la dekojn (10…50):

: Dosiero:Babylonian digit 1.svgDosiero:Babylonian digit 2.svg = 1×60 + 2 = 6210
: Dosiero:Babylonian digit 2.svgDosiero:Babylonian digit 2.svg = 2×60 + 2 = 12210
: Dosiero:Babylonian digit 2.svgDosiero:Babylonian digit 9.svg = 2×60 + 9 = 12910
: Dosiero:Babylonian digit 2.svgDosiero:Babylonian digit 11.svg = 2×60 + 11 = 13110
: 250px

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Nombrosistemoj
Szabadság

**Szabadság** [sabadŝAg] (Libereco) 
* Ĵurnalo en Koloĵvaro inter 1-a de aŭgusto kaj 14-a de aŭgusto 1849. 
* Ĵurnalo en Nagyvárad ekde 1875 ĝis ?.
* Ĵurnalo en Budapeŝto inter 19-a de januaro 1945 kaj 13-a de novembro 1948.
* Ĵurnalo en Arad post 1945.
* Ĵurnalo en 1944 en Odorheiu Secuiesc redaktita en de Jolán Bonyháti.
* Hungarlingva ĵurnalo de Kluĵo, Rumanio.
* Semajngazeto en Odorheiu Secuiesc inter 23-a de decembro 1989 kaj 15-a de marto 1991 sub gvido de Ádám Katona.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la ĵurnalo 

Kategorio:Hungaraj gazetoj
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Kategorio:Kluĵo
Kategorio:Budapeŝto
Kategorio:Odorheiu Secuiesc
Népújság

**Népújság** ne:pu:jŝa:g (Popolĵurnalo)
* 1. Ĝi estis sendependa politika gazeto en Kolozsvár redaktite de Zoltán Finta, sekve András Csabai inter aprilo de 1924 kaj decembro de 1925.
* 2. Ĝi estis flankeldonaĵo de Brassói Lapok de februaro 1932. Ĝia respondecredaktoro kaj eldonisto estis Kahána Bernát. De 1933 redaktis ĝin: Körösi-Krizsán Sándor, Pogány Marcell (1935-38), László Zoltán (ĝis 11-a de septembro 1940), eldonentreprena direktoro Sándor Kacsó (1940).
* 3. Ĵurnalo de Magyar Népi Szövetség aperinta en Brassó de marto ĝis 10-a de aŭgusto 1948 originale kun titolo Népi Egység de 22-a de oktobro 1944. Ĝia respondecredaktoro estis János Paál. En aŭgusto 1948 ĝi eniĝis en  Szabad Szó aperinta en Târgu Mureș.
* 4. Ĝi estis ĵurnalo por Sikullando eldonita de Magyar Népi Szövetség presita en Marosvásárhely inter 12-a de aŭgusto 1948 kaj 5-a de aprilo 1951; ĝi naskiĝis fare de unuiĝo de Szabad Szó kaj *Népújság* aperinta en Sfântu Gheorghe. Ĝia ĉefredaktoro estis György Kovács, respondecredaktoro Tamás Gábosi. De 12-a de aŭgusto 1952 aperis kun titolo Vörös Zászló.
* 5. Ĵurnalo en Marosvásárhely aperanta de 23-a de decembro 1989 kiel posteulo de *Vörös Zászló*. Ĝia eldonejdirektoro estas István Petelei, ĉefredaktoro de 22-a de marto 1990 János Makkai, liaj viculoj István Petelei (1990-93) kaj Miklós Kund Nagy (1991-), kiu redaktas ĝian literaturan-artan aldonaĵon kun titolo *Múzsa*.
## Redaktoraro
*Zsigmond Karácsonyi: ĉefredaktoro
*Ilona Ferenczi: vicĉefredaktoro 
*Imola Antalfi: redaktciano
*István Benedek: redakciano
*Gyöngyi Bodolai: redakciano
*Attila Kilyén: redakciano
*Borbála Menyhárt: redakciano
*Sarolta Mezey: redakciano
*Edith Mózes: redakciano
*Botond Nagy: redakciano
*Ildikó Nagy Sz.: redakciano
*György Vajda: redakciano

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon
## Eksteraj ligiloj 
*Retpaĝo de la ĵurnalo 

Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Kategorio:Târgu Mureș
Kategorio:Kluĵo
Kategorio:Braŝovo
Egon Schaden

**Egon SCHADEN** (naskiĝis la  en Palhoça, mortis en 1991) estis brazila esperantisto, filo de Francisco Schaden.

Li estis kuracisto kaj unu el plej famaj brazilaj antropologiistoj. Li estis studento de Claude Lévi-Strauss kaj en 1953 kreis la revuon *Revista de Antropologia*, kies redaktoro kaj eldonisto li estis. Li vivis multajn jarojn kun indiĝenoj, siaj verkoj pri la tupia lingvaro ankoraŭ estas citindaj.

Li ĉiam laboris en la Lernejo de Artoj, Sciencoj kaj Humanecoj de la Universitato de San-Paŭlo, kie li estis profesoro ekde 1949 ĝis esti eksigita pro politikaj kialoj de militista diktaturo 1967.

Li fondis en 1933 la grupon *Centro Esperantista de São Paulo*. Li estis profesoro pri antropologio. Estas publika lernejo kun lia nomo en la urbo Francisco Morato.

## Eksteraj ligiloj 
* Depoimento: Gustavo Lins Ribeiro en *Revista de Antropologia* ()

* Emilio Willems e Egon Schaden na história da Antropologia, de *João Baptista Borges Pereira* ()

Kategorio:Akademianoj
Kategorio:Antropologio
Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Brazilaj kuracistoj
Filmtett

**Filmtett** estas hungarlingva kina fakrevuo en Rumanio. Ekde junio 2000 ĝi aperas ĉiumonate en la urbo Kluĵo. La revuo estis eldonita unue de asocio *Moebius Egyesület*, ekde 2005 de tiucele nove fondita asocio *Filmtett Egyesület*. Kvankam estas informoj pri novaperantaj filmoj kaj ties kontribuantaj aktoroj, reĝisoroj, scenaristoj kaj aliaj ligitaj temoj, aparta fokuso estas la historio de kinarto kaj ties produktaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la revuo ()
* retejo *istoriafilmului.ro*, parenca rumanlingva publikaĵo de la sama eldonejo ()

Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Kategorio:Kluĵo
Kategorio:Filmaj gazetoj
Atleto

[eta|dekstra|240ra|Atleto sur [vego (sporto)|vego dum 10 000-metra kuro.]]
**Atleto** (el la greka *αθλος* [athlos] = konkurso) estas sportista homo kaj konkuristo pri atletismo.

En Antikveco atleto estis konkuristo, kiu partoprenis la olimpikon. Dum la 5-a jarcento a.K. la batalludo iĝis pli kaj pli profesia en Grekio, kaj atletiko iĝis lerteco, kies ellernado kaj praktiko postulis specifan vivmanieron kaj obeis apartajn regulojn.

En Romio aperis la unuaj en Grekio dungitaj atletoj en 186 a.K.. Dum la roma imperiestreco atletoj estis organizitaj en gildoj, kiuj ekzistis en preskaŭ ĉiuj grandaj urboj de la imperio. En Romo mem, atletaj konkursoj iĝis pli kaj pli ŝatataj.

Nuntempaj atletoj estas  (praktikante iun sporton, kaj ne necese pri atletismo) kun specifa vivomaniero kaj trejnmetodoj. Ili estas subtenitaj de tuta prizorgantaro, inter ili: trejnisto, masaĝistoj, helpantoj, kuracistoj, psikologoj ktp.

Kun figura senco, atleto estas forta viro.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* famaj atletoj
* atletismo
* gimnastiko
* sporto


Kategorio:Atletiko
Kategorio:Sportistoj
Březnice (kastelo)

eta|maldekstra|200px|La kastelo de antaŭe
**Březnice** estas kastelo en Ĉeĥio. 
Ĝi situas en la samnoma urbeto sur la rivereto Vlčava, en la suda parto de Mezbohemia regiono, proksimume 15 km sude de la distrikta urbo Příbram. Pro sia eksterordinara kulturhistoria valoro ĝi estis proklamita kiel Nacia kultura memorindaĵo de Ĉeĥio.

## Historio 
La kastelo ekestis per rekonstruo de la origina gotika fortikaĵo, menciata jam en la 13-a jarcento. En la duono de la 16-a jarcento, estante en posedo de Jiří Lokšan el Lokšany, sekretario de la ĉeĥa reĝo Ferdinando la 1-a, ĝi estis renesance kastelaspekte rekonstruita. El tiu periodo devenas tn. Biblioteko de Lokšany, kiu estas la plej malnova kastela biblioteko en Bohemio. En la 17-a jarcento estis alkonstruita frubaroka kapelo de Maria Virgulino laŭ la projekto de la elstara itala arkiteko Carlo Lurago (aŭtoro ekz. de la ampleksa sidejo de jezuitoj Klementinum en Prago aŭ la fama pilgrimloko Svatá Hora ĉe la proksima urbo Příbram) kaj samtempe estis aranĝita ĉirkaŭa vasta parko kun du fiŝlagetoj.

## Vidindaĵoj 
Restaĵoj de la origina fortikaĵo konserviĝis ĝis nun en la kastelaj muroj, la kastelo havas ankaŭ gotikan remparon el ĉ. la jaro 1500. La kastela konstruaĵo mem havas kvadratan dispozicion kun kvar angulturoj kaj trairebla turo en la fronto. Inter la 80-aj kaj 90-aj jaroj de la 20-a jc. la kastelo trapasis kompleksan rekonstruon. Por la publiko estas nuntempe alireblaj tri ekspozicioj informantaj pri historio de unuopaj nobelgentoj posedintaj la kastelon, pri artstiloj kaj armiloj ekde renesanca periodo ĝis la 19.a jarcento. Kadre de la trarigardo viziteblas ekz. la nobelgenta portretgalerio, afrika salono, barok- kaj empirstilaj salonoj, renesanca manĝejo, kastela armilejo, Biblioteko de Lokšany (kun pentrita traba plafono, surmuraj pentraĵoj kaj originaj ornamitaj ŝrankoj) kaj Galerio Ludvík Kuba (ĉeĥa folkloristo kaj pentristo). Krome eblas viziti ekspozicion pri fantomoj, troviĝantan en la kastela kelo, kaj kuracplantan ĝardenon, situantan laŭlonge de la kastela muregaro. En la kapelo estas regule aranĝataj koncertoj pri klasika muziko.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de la kastelo, nur en la ĉeĥa lingvo, kun ampleksa fotogalerio

* Anglalingvaj aktualaj informoj por turistoj 

Kategorio:Konstruaĵoj en Březnice
Březnice
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Mezbohemia regiono
Kategorio:Renesancaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kellék

Kellék (Akcesoraĵo) estas hungarlingva filozofia revuo fondita en 1994 en Universitato Kluĵo, Rumanio eldonita de *Pro Pholosophia Alapítvány* kaj redaktata en Kluĵo, Oradea kaj Szeged.

## Eksteraj ligiloj 
*Retpaĝo de la revuo
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Kategorio:Hungaraj gazetoj
Kategorio:Kluĵo
Kategorio:Oradea
Kategorio:Szeged
Paj-Ĉoj-Montaro

La **Paj-Ĉoj-Montaro** estas mezalta montaro en la pleja nordo de Rusio. Ĝi situas sude de la Karska Maro, kiu konsideriĝas parto de la limo inter Eŭropo kaj Azio; laŭ tiu limo la montaro samkiel la duobla insulo  Nova Zemlo de la Arkta Oceano estas parto de Eŭropo.

## Geografio 
La Paj-Ĉoj-Montaro, kiu apartenas al la aŭtonoma regiono Nenecio, estas la nordokcidenta daŭrigo de la montaro Uralo. Ĝiaj montoj tuŝas la marbordojn de la jam menciita Karska Maro en la nordo kaj la sudorienta parto de la Barenca Maro en la okcidento. En la nordokcidento situas la tre malvasta Jugora Markolo, kaj aliflanke de ĝi la insulo Vajgaĉ. En la sudokcidento etendiĝas la nordo de la vasta orienteŭropa ebenaĵo.

En la sudoriento la Paj-Ĉoj-Montaro sen interrompo kaj nur iom plialtiĝantaj montoj tuŝas la montaron Uralo. Proksime de la tuŝoregiono de ambaŭ montaroj fontas la rivero Uso. Relative proksime - laŭ rusiaj dimensioj - de la riverofonto situas la urbo Vorkuta, kiu apartenas al la respubliko Komiio kaj estas la sola granda urbo de la regiono.

Kategorio: Montaroj en Rusio
Kategorio:Uralo
Kategorio:Terformoj en Nenecio
Kategorio:Barenca maro
Kategorio:Karaa maro
Depeŝo

**Depeŝo** (el la franca lingvo: *dépêcher*, rapidiĝi) estas urĝa sciigo, sendita per rapida vojo, ekzemple per telegrafo.

En la germana la origina esprimo *"telegrafa depeŝo"* estis anstataŭita iom post iom per *"telegramo"*.

## Famaj depeŝoj
*Depeŝo de Ems (1870)
*Militdepeŝoj de Ernst Litfass (1870/71)
*Kruger-depeŝo (1896)
*Zimmermann-depeŝo (1917)

## Vidu ankaŭ
*Telegramo

Kategorio:Komunikiloj
Heliografo

[eta|250px|Signaltranssendo per heliografo, [1910]]
**Heliografo** estas komunikilo baze de spegulo por reflekti sunradiojn al fora observanto.
Kiam oni movas la spegulon, la fora observanto vidas ekbrilojn, kiujn oni povas utiligi por transsendi antaŭdifinitajn kodojn.

## Historio 
Ksenofono unua menciis en sia verko *Hellenika* la uzon de heliografo en 405 a.K.. La grekoj uzante poluritajn ŝildojn, avertis tiel soldatojn dum batalo.

La malŝatata romia imperiestro Tiberio uzis heliografon por komandi la romian imperion de sia vilao sur la insulo Capri. Ĉiutage li sendis ordonojn al la 8 kilometrojn fora kontinento.

En 1810 Carl Friedrich Gauss kreis la unuan heliografon taŭga al mezurcela transsendo de signaloj trans grandaj distancoj.

La franca, brita kaj usona armeoj uzis la heliografan principon kiel kampara telegrafo por transsendi informojn per morsa kodo. Ankaŭ germanaj trupoj uzis heliografojn en Namibio.

Heliografoj estis longe norma ekipaĵo de militistoj en Aŭstralio kaj Britujo ĝis la jaro 1960, ĉar oni konsideris ilin relative sekuraj kontraŭ malamika subaŭskultado.

Laste heliografoj estis uzitaj en 1980 de afganoj dum la sovetia invado en Afganujo. Ili ofte estas ankoraŭ nuntempe en supervivadon celantaj ekipaĵoj por realigi minimuman signaltranssendon kaze de problemego, ekz. por averti serĉaviadilojn per ekbriloj. La aĵo estas kutime simpla kaj konsistas nur el ebena briligita metalplato, ofte kun centra truo por ebligi celtrafon (signalspegulo).

## Vidu ankaŭ 
* Heliotropo

## Eksteraj ligiloj 
* Heliografio, komunikado per speguloj (angle) 
* The Dead media Project:Working Notes:05.6
* The Heliograph; The Royal Corps of Signals
* Heliografo dum la apaĉaj militoj 
* Signalkomunikado dum la sudafrika milito, 1899-1902
* Superaldis, heliografo

Kategorio:Komunikiloj
Kategorio:Armeaj komunikadoj
Paineiras

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Central Mineira* (do "Centro de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono *Três Marias''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Pavlodaro

**Pavlodaro** (kazaĥe kaj ruse same *Павлодар*) estas urbo en Kazaĥio. Ĝi situas borde de la rivero Irtiŝo () kaj estas la administra centro de samnoma regiono. Inkluzive de ĉirkaŭaj komunumoj, kiuj apartenas al la urba areo, la urbo komence de la jaro 2004 havis proksimume 303.000. El ili ĉirkaŭ 80.000 estas kazaĥoj, 165.000 rusoj, 20.000 ukrainanoj, 15.000 germanoj kaj iom da civitanoj de aliaj naciecoj.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la urbo (en la kazaĥa, angla, rusa lingvoj) 
* pliaj paĝoj pri la urbo (en la rusa) 
* * fotogalerio urbocentro 
* * fotogalerio bordo de Irtiŝo 
* * fotogalerio ĉirkaŭa pejzaĝo 
* paĝoj de la ŝtata universitato en Pavlodar 
* telefona libro de Pavlodar

Kategorio:Urboj de Kazaĥio
Ĝendarmo

eta|dekstra|400ra|
Eŭropaj landoj kun ĝendarmoj (ruĝa), sen ĝendarmoj (verda)
**Ĝendarmo** estas polica soldato, ofte rajdanto.

Ĝendarmo estas armeano. Tial la plej multaj ĝendarmaj trupoj ankoraŭ nuntempe dependas de la defendministerioj. Disvastigo de ĝendarmoj okazis sub la regno de Napoléon Bonaparte en eŭropaj landoj, sed ankaŭ en francaj kolonioj.

## Listo de ŝtatoj kun ĝendarmaj trupoj kaj lokaj nomoj 
### Eŭropo 
* Albanio: *Xhandarmëria*
* Bulgario: *Žandarmerija*
* Francio: *Gendarmerie Nationale*
* Hispanio: *Guardia Civil*
* Italio: *Carabinieri*
* Monako: *Carabiniers* (pli ekzakte *Compagnie des Carabiniers du Prince*, fondita en 1817, gardistoj de la princa palaco, trupanoj kaj suboficiroj estas monekanoj, oficiroj servis en la franca armeo)
* Moldavio: *Carabinieri* (pli ekzakte: *Trupele de Carabinieri*)
* Nederlando: *Koninklijke Marechaussee*
* Pollando: *Żandarmeria Wojskowa* (ne temas pri veraj ĝendarmoj, sed pri la pola militpolico)
* Portugalio: *Guarda Nacional Republicana*
* Rumanio: *Jandarmeria*
* San Marino: *Gendarmeria* (Comando della Gendarmeria)
* Serbio: *Žandarmerija*
* Turkio: *Jandarma*
* Vatikano: *Gendarmeria* (pli detale *Corpo della Gendarmeria dello Stato della Citta del Vaticano*, de 1816 ĝis 1970 kaj denove ekde 2002)

### Afriko 
* Alĝerio: *Gendarmerie Nationale*, sub la defendministerio, ĉirkaŭ 60.000 ĝendarmoj
* Ekvatora Gvineo: *Guardia Civil* laŭ hispana modelo
* Benino: *Gendarmerie du Bénin*, sub la defendministerio ĉirkaŭ 3.000 oficistoj
* Burkino: *Gendarmerie National*, la *Garde National* estas parto de la *Gendarmerie*
* Burundo: *Gendarmerie*
* Ĝibutio: *Gendarmerie*
* Ebur-Bordo: *Gendarmerie*
* Gabono: *Gendarmerie Nationale*
* Gvineo: *Gendarmerie*
* Kameruno: *Gendarmerie*
* Kongo: *Gendarmerie Nationale Populaire*
* Mali: *Gendarmerie*
* Madagaskaro: *Gendarmerie Nationale*
* Maroko: *Gendarmerie Royale*
* Maŭretanio: *Gendarmerie*
* Niĝero: *Gendarmerie*
* Ruando: *Gendarmerie*
* Senegalo: *Gendarmerie*
* Ĉado: *Gendarmerie*
* Togolando: *Gendarmerie*
* Centrafriko: *Gendarmerie*

### Ameriko 
* Argentino: *Gendarmería Nacional*, ĉirkaŭ 12.000 anoj, ĉefe por limkontrolo
* Bolivio: *Carabineros*, ĝis 1962 sub la defendministerio, de tiam sub la interna ministerio, ĉirkaŭ 31.000 oficistoj
* Brazilo: *Polícia Militar* (Militista Polico)
* Ĉilio: *Carabineros de Chile*
* Kanado: *Royal Canadian Mounted Police/Gendarmerie Royale du Canada* (ne-militista)

### Azio 
* Libano: *Gendarmerie*
* Sirio: *Gendarmerie*
* Tajvano: *Hsianbin/憲兵*

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo de la eŭropaj ĝendarmaj trupoj
Okcident-Siberia Malaltebenaĵo

La **Okcident-Siberia Malaltebenaĵo** () estas pejzaĝego en Okcidenta Siberio (Rusio).

## Geografio 
La ampleksa *Okcident-Siberia Malaltebenaĵo* situas inter la montaro Uralo okcidente kaj la Meze Siberia Montaro oriente. Norde la ebenaĵo pere de la Jamala Duoninsulo limas al la Karska Maro. Same norde la ebenaĵo - sen klare difinita limo - najbaras al la Nord-Siberia Malaltebenaĵo, al kiu aldoniĝas la Tajmira Duoninsulo. Sudoriente limas diversaj Sudsiberiaj Montaroj kaj sudokcidente la Kazaĥa Sojlo.

La Baraba-stepo (ruse Барабинская низменность, Baraba Ebenaĵo; malofte en la rusa Барабинская степь, Baraba-stepo) estas ebenaĵo en sudoriento de la Okcident-Siberia Malaltebenaĵo inter Obo kaj Irtiŝo.

## Areo 
La areo de la *Okcident-Siberia Malaltebenaĵo* ampleksas pli-malpli 2,5 milionoj da kvadrataj kilometroj, do povus enspacigi sep teritoriojn de Germanio.

eta|

## La tri plej grandaj riveroj 
* Irtiŝo
* Jenisejo
* Obo

## Urboj 
La jenaj urboj situas plejparte en la sudo de la Okcident-Siberia Malaltebenaĵo (alfabete ordigite):

* Barnaul
* Ĥanti-Mansijsk
* Jekaterinburg (dum la sovetunia epoko *Sverdlovsk*)
* Kurgan
* Niĵnevartovsk
* Norilsk
* Novosibirsk
* Omsk
* Pavlodar
* Serov
* Surgut
* Tjumen
* Tomsk
* Ĉeljabinsk

Kategorio:Geografio de Siberio
Kategorio:Okcidenta Siberio
José Sarney

**José Ribamar Ferreira de Araújo Costa**, (pron. ), (n.  en Pinheiro, Maranhão, Brazilo) estas brazila verkisto kaj politikisto. Li deĵoris kiel prezidento de Brazilo ekde  ĝis .

Li estis la filo de Sarney de Araújo Costa kaj Kiola Ferreira de Araújo Costa. En 1965 li laŭleĝe  ŝanĝis sian nomon al **José Sarney de Araújo Costa**, ofte mallongita al **José Sarney** por elektada kialo, tiel li estis konata kiel  "Zé do Sarney" (José, filo de Sarney). Lia patro estis nomata Sarney ĉar li estis naskita sur terpeco propra de "Sir Ney", anglo por kiu lia avo laboris.

Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Prezidantoj de Brazilo
Kategorio:Brazilaj politikistoj
Nord-Siberia Malaltebenaĵo

[eta|250px|[Tundro en la aŭtonoma regiono Nenecio]]
La **Nord-Siberia Malaltebenaĵo** estas pejzaĝejo signife pli norde de la arkta cirklo en Siberio (Norda Rusio, Azio).

La areo apartenas al la rusiaj pejzaĝegoj.

## Geografio 
La vasta Nord-Siberia Malaltebenaĵo ampleksas la areojn inter la Arkta Oceano norde kaj la Meze Siberia Montaro sude, respektive la norda parto de la Okcident-Siberia Malaltebenaĵo okcidente kaj la rivero Leno oriente. Centro de la malaltebenaĵo estas la *Tajmira Ebenaĵo*, kiu situas norde de la [Meze Siberia Montaro kaj sude de la Tajmira Duoninsulo kun la Biranga Montaro.

Aparte en la okcidento la malaltebenaĵo ne havas ekzakte difinitan limon, ĉar la regiono senpere transiras en la Okcident-Siberian Malaltebenaĵon. La plej okcidenta limo tamen okcidente de la Golfo de Obo estas la plej nordaj partoj de la montaro Uralo. Okcidente antaŭ la Jamala Duoninsulo kaj la Gidana Duoninsulo borde de la Karska Maro, kaj la Golfoj de la riveroj Obo kaj Jenisejo apartenas al la Nord-Siberia Malaltebenaĵo. Ĝia plej orienta limo oriente de la granda delto de la rivero Leno estas la norda parto de la Montaro de Verĥojansk.

En la centro de la malaltebenaĵo ekzistas kelkaj mezaltaj montaroj, kies plej alta punkto troviĝas 754 metrojn super la marnivelo.

## Flaŭro 
La marĉan malaltebenaĵon karakterizas la plantaj biotopoj de la tundro. En tiuj nordaj regionoj pro la daŭra frosto kaj la malmulta akvo ne sukcesas kreski altaj plantoj kiel ekzemple arboj, sed regas musko, arbustoj kaj filikoj.

## Riveroj 
La tri pli grandaj riveroj de la ebenaĵo apartenas al la plej grandaj kaj plej longaj riveroj de la tero:

* Obo
* Jenisejo
* Leno

Pliaj riveroj estas:

* Pjasina
* Ĥeta
* Kotui
* Ĥatanga
* Anabar
* Olenjok

## Urboj 
Ene de la Norde Siberia Malaltebenaĵo interalie troviĝas la sekvaj urboj:

* Saleĥard
* Novij Port
* Dudinka
* Norilsk
* Ĥatanga

Kategorio:Malaltebenaĵoj en Krasnojarska regiono
Kategorio:Malaltebenaĵoj en Jakutio
298 Baptistina

'*298 *Baptistina'''* estas asteroido de la asteroida ĉefzono.

## Malkovro 
Ĝin malkovris la 9-an de septembro de 1890 Auguste Charlois elde la observatorio de Nico.

## Nomo 
La deveno de ĝia nomo estas nekonata.

## Ecoj 
*Baptistina* rivoluas en distanco de 2,0474 (perihelio) ĝis 2,481 (afelio) astronomiaj unuoj dum 3,4065 jaroj ĉirkaŭ la Suno. La rivoluvojo estas 6,2847° al la ekliptiko, la vojdiscentreco estas 0,0957.

*Baptistina* havas la diametron de ĉirkaŭ 21&nbsp;km kaj apartenas al la karbon-kondritaj asteroidoj. Ĝi estas la ĉefa ano de la Baptistina familio al kiu ĝi donis sian nomon.

## Kolizia teorio 
Samvoje rivoluas pluraj malgrandaj objektoj kun la samaj proprecoj. Tio kondukis al teorio, ke *Baptistina* koliziis kun alia asteroido. Laŭ komputila simulado en Usono rezultis, ke plej verŝajne okazis la kolozio antaŭ ĉirkaŭ 160 milionoj da jaroj. *Baptistina* tiutempe estis 170 kilometrojn granda kaj koliziis kun 60-kilometrojn granda asteroido. Tiam estiĝis pli ol 100.000 romperoj kun grando pli ol 1 kilometro. Samtempe estiĝis ĉirkaŭ 300 eroj kun pli ol 10-kilometra diametro. Ĉ. 2 procentojn fortiris la gravita forto de Marso kaj Jupitero.

Ĝi devas respondeci plej verŝajne pro la meteora alfrapo antaŭ 65 milionoj da jaroj pro formorto de la dinosaŭroj. Ankaŭ la karakteriza kratero Tycho sur Luno (sude) kun probablo de 70 % estas ligita al tiu asteroido.

La asteroido kies alfrapo markus la transiron inter la Kretaceo kaj Terciaro, kaj estigus la amasformorton de la dinosaŭrojn estas foje tiel nomata "*Alfrapilo K/T*".

## Literaturo 
* William F. Bottke et al.: „An asteroid breakup 160 Myr ago as the probable source of the K/T impactor“, in: *Nature'' Bd. 449, Jg. 2007, S. 48-53. 

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Auguste Charlois
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1890
Heumen

Dosiero:Loudspeaker.svg**Heumen** ()
estas municipo en la nederlanda provinco Gelderland. Ĝi konsistas el vilaĝoj Heumen, Malden (11.500), Overasselt, Nederasselt, Molenhoek (parte). La urbodomo estas en Malden.

## Historiaj eventoj 
* konstruado de kluzo en la Maas-Waal kanalo (1922)
* paraŝuta invado (1944)
* Sankt Walrick miraklo kaj febra arbo

## Vidindaĵoj 
* Glitkurmuzeo
* Hejmĝardeno
* Agraramuzeo
* Arbaroj, riveroj, lagetoj, belaj pejzaĝoj
* Jacques Maris muzeo
* Militmonumento
* Ŝvebflughaveno
* Akordeonmuzeo
* La reformita vilaĝokirko datiĝas el la 14-a jarcento kaj la romkatolika Gregoriokirko estis konstruita en 1952 laŭ plano de arkitekto E. Nijsten.

## Esperanto en Heumen 
En la apuda urbo Nijmegen estas Esperantoklubo al kiu aliĝas esperantistoj el Nijmegen kaj apudaj urboj/urbetoj/vilaĝoj. Klubvesperoj estas la 2-an merkredon de la monato escepte en julio kaj aŭgusto. Informoj: Esperanto Nederland aŭ Lokaj informejoj pri Esperanto en UEA-vikio http://ttt.uea.org/vikio/index.php/UEA-vikio:Komunuma_portalo.

## Ĝemeliĝoj 
20px Srebrenica, Bosnio kaj Hercegovino.

En 2011 la municipo decidis ĉesi la ĝemeliĝojn kun Csorna en Hungario kaj Polkowice en Pollando. Oni decidis ke la rilato kun Srebrenica estas nur ekonomia rilato kaj ne oficiala ĝemeliĝo.

## Ceteraj vilaĝoj 
Blankenberg, De Schatkuil, Heide, Schoonenburg, Sleeburg, Valenberg, Vogelenzang, Vosseneind kaj Worsum.

220px|eta|maldekstra|La du kirkoj en Heumen je la vilaĝoplaco

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Municipoj de Gelderlando
John Profumo

**John Dennis PROFUMO** (30-an de januaro 1915 – 10-an de marto 2006 en Londono) estis konservativa brita politikisto, kiu en la 1960-aj jaroj kaŭzis seks-skandalon, nomatan post li al Profumo-afero.

## Biografio 
Profumo studis en Oksfordo en Brasenose College. Li iĝis membro de la Konservativa Partio de Grand-Britio kaj iĝis jam en 1940 parlamentano. Tiutempe, li estis la plej juna parlamentano en la brita parlamento. Post la dua mondmilito, li estis por mallonga tempo stabestro de la Brita Armeo en Japanio. Post kiam li en 1950 revenis en Brition, okupis diversajn politikajn postenojn, antaŭ ol li iĝis en 1960 Armea ministro (angle *Secretary of State for War*) sub gvido de Harold Macmillan.

En la sekva jaro, oni prezentis al li la fotomodelon Christine Keeler kaj li komencis li kun ŝi seksrilaton, kvankam li estis geedziĝinta kun aktorino Valerie Hobson. Christine Keeler mem havis kontaktojn al la rusa armea ataŝeo en Londono, kiun ŝi poste identigis kiel soveta spiono.

La afero senvualiĝis la 2-an de marto, kiam la Laborpartia parlamentano George Wigg tenis parolon, en kiu li informis pri trikoj de Profumo kaj lia konateco al Christine Keeler. Kelkajn semajnojn post la parolo, Profumo konfirmis la konatecon al Keeler, sed disputis malĝustan paŝon.

Li abdikis la 5-an de junio 1963, post kiam li rekonis sian mensogon antaŭ la ekzamena komisiono.

Post lia retiriĝo el la politiko, li laboris ĉe la publikutila *Toynbee Hall*. Oni distingis lin - pro apogo de la Londonaj malriĉuloj - en 1975 per *Commander of the British Empire*. La edzino de Profumo, Valerie Hobson - spite al la afero - restis ĉe la edzo kaj laboris pri komunaj publikutilaj projektoj (ŝi mortis en 1998).

En la lastaj jaroj de sia vivo, Profumo estis ligita al rulseĝo, li malofte aperis antaŭ la publiko.

Lia filo estas la ĵurnalisto kaj aŭtoro David Profumo (naskiĝis en 1955).

## Literaturo 
* Alfred Denning: *John Profumo & Christine Keeler 1963*, Tim Coates 1999, ISBN 0117024023
* Tim Coates: ''The Scandal of Christine Keeler and John Profumo: Lord Denning's Report, 1963*, Tim Coates 2003, ISBN 1843810247
* Christine Keeler: *The Truth at Last: My Story'', Pan 2002, ISBN 0330481673

Kategorio:Britaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1915
Kategorio:Mortintoj en 2006
Christine Keeler

**Christine KEELER** [ki:ler] (22-an de februaro 1942 en Uxbridge, Middlesex) estas iama brita modelo kaj *teleputino*.

Ŝi havis seks-aferon kun la brita Militministro John Profumo, kio iĝis konata kiel Profumo-afero. Ŝi samtempe havis rilaton al rusa armea ataŝeo kaj KGB-agento Jevgenij Ivanov. Tiu triangula rilato estis pufita al "Spionada skandalo". Tio estis bazo por forigo de la registaro de Harold Macmillan (1963)

## Vidu ankaŭ 
* Mandy Rice-Davies

## Eksteraj ligiloj 
* National Portrait Gallery London: Foto pri ŝi, kiu travagis la mondon. 

Kategorio:Britaj fotomodeloj
Kategorio:Britoj
Callgirl

**Callgirl** [kolgerl] estas angladevena esprimo - disvastiĝinte senŝanĝe en diversaj latinliteraj lingvoj - por prostituitino, kiu laŭ telefonvoko de klientoj vizitas ilin aŭ mem akceptas la klientojn. Oni povas esperantigi la esprimon ekz. per **vokvirino** aŭ **teleputino**.

La vokvirinoj pretendas pli altajn pagojn por siaj servoj ol kutimaj putinoj. Ili ofertas krom la sekson ofte sociajn servojn, t.e. ili akompanas klientojn al sociaj eventoj aŭ komercaj traktadoj.

La vokvirinoj laboras ĉe telefono, anoncas sin en gazetoj, interreto aŭ tra organizita societo, akompana agentejo.

Kategorio:Prostituado
Erdélyi Pszichológiai Szemle

Erdélyi Pszichológiai Szemle (Transilvania Psikologia Revuo) estas hungarlingva psikologia revuo redaktata en la Universitato Kluĵo.

## Eksteraj ligiloj 
*Retpaĝo de la Fakultato  
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Kategorio:Kluĵo
Napoleon Cybulski

**Napoleon Nikodem Cybulski** (naskiĝis la 13-an de septembro 1854 en  (proksime al lago Naraĉ), mortis la 26-an de aprilo 1919 en Krakovo) estis pola fiziologo, malkovrinto de adrenalino, unu el kreintoj de endokrinologio kaj pioniro de elektroencefalografio, publikigisto.

## Vivo 
Filo de Józef Napoleon Cybulski blazono Prawdzic kaj Marcjanna Hutorowicz. Li finis gimnazion en Minsko, poste studis medicinon ĉe Militista-Medicina Akademio en Sankt-Peterburgo. Diplomon de kuracisto ricevis en 1880 *cum eximia laude*. En la jaroj 1877-1885 laboris en la akademio kiel asistanto en la Katedro de Fiziologio ĉe Ivan Tarĥanov. En 1885 ricevis gradon de doktoro pri medicino surbaze de esploroj pri rapideco de sangomovo. En la sama tempo translokiĝis al Krakovo kaj eklaboris kiel gvidanto de Fiziologia Katedro ĉe Jagelona Universitato. En la jaroj 1887-88 kaj 1895-96 plenumis funkcion de la dekano de Kuracista Fakultato, en 1904-05 de rektoro, kaj en 1905-09 de prorektoro de la altlernejo.

Fondinto de la krakova fiziologia skolo, de 1887 membro-korespondanto, kaj de la 31-a de oktobro 1891 aktiva membro de la Akademio de Scipovoj. Pioniro de la pola elektroencefalografio kaj endokrinologio. En 1895 kun Władysław Szymonowicz malkovris hormonan influon de la surrena glando kaj izoligis adrenalinon. Kiel unu el la unuaj en 1890 ricevis elektroencefalografian registraĵon de la kortekso. Kun Adolf Beck faris pionirajn mondskale esplorojn pri elektroencefalografiaj ondoj. Kiel unu el la unuaj en la mondo registris kaj priskribis rapidecon de rektlinia sangotrapaso en femura kaj kola arterioj. Li iniciatis en Pollando esplorojn pri hipnotismo. Helpe de konstruita de Cybulski hemorapidecmezurilo Andrzej Klisiecki faris en la jaroj 30-aj kaj 40-aj famajn esplorojn pri ŝanĝiĝoj de sangopremo depende de fazoj de kuntiriĝoj de la koro. Aŭtoro de ĉirkaŭ 100 sciencajn laboraĵojn. Inter liaj disĉiploj troviĝas multaj eminentaj sciencistoj.

Kelkiuj tezoj en la libro "Pri hipnotismo de fiziologia vidpunkto" permesas enkalkuli lin al pioniroj de la koncepto pri malkonscio antaŭantaj ideojn de Freud.

Krom medicino li interesiĝis pri sociaj problemoj, publikigante ĉi-teme librojn kaj artikolojn: "Ĉu ŝtato kaj socio devas apogi sciencon?" (1895), "Pri organizado de kamparanaj bienoj" (1896), "Scienco kontraŭ milito" (1918). Li estis decida adepto permesi al virinoj studi medicinon. Kun Odo Bujwid en 1891 fondis la unuan en Krakovo virinan gimnazion.

Napoleon Cybulski mortis pro apopleksio en sia kabineto en Fiziologia Fako de Jagelona Universitato. Postmorte estis distingita de Komandora Kruco de la Ordeno Polonia Restituta.

Kategorio:Polaj biologoj
Kategorio:Polaj fiziologoj
Kategorio:Polaj kuracistoj
Trikilo

eta|250ra|Trikiloj
eta|250ra|Trikiloj uzita dum mond-rekorda trikado – la trikado kun la plej grandaj trikiloj.

La **trikilo** estas eta stango kun difinita longo, kiu estas uzata por trikado. Trikiloj havas pinton unufine kaj ordinare kapeton alifine.

Ĝi estas produktita plej ofte el tradiciaj lignaĵoj, plantaĵoj, sed ankaŭ el plasto, metalo k.a. Ekzistas ankaŭ trikiloj kiuj estas inter si ligitaj per plasta ŝnuro. Kutiman trikaĵon oni trikas per du trikiloj, sed se oni deziras triki ronde oni povas uzi 4 aŭ 5 trikilojn.

Trikiloj kutime estas dikaj inter 2 kaj 25 mm.

Kategorio:Iloj
Albuquerque (apartigilo)

**Albuquerque** kaj **Alburquerque** (Albukerko aŭ Alburkerko en Esperanto) estas variantoj de portugala kaj hispana nomo, kiu signifas "blanka kverko". Ĝin portas interalie:
* Lokoj:
** Urbo Alburquerque [alburkErke] en Hispanio, en la provinco Badaĥozo, regiono Ekstremaduro.
** Urbo Albuquerque en Nov-Meksiko
* Personoj:
** Afonso de Albuquerque
** Sebastião Albuquerque
** José Medeiros e Albuquerque
** João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque
** José Lins de Albuquerque
Piruvato

**Piruvato** (CH3COCOOH) estas acidrestaĵo de alfa-ketoacido. Ĝi havas gravan rolon en la biokemiaj procezoj. La piruvato havas la molekulan mason de 88,06  g/molo, denson de 1,250  g/cm³, fandopunkton de 11,8  °C kaj bolpunkton de 165  °C.

La piruvato estas senkolora, acet-odora likvo. Ĝi miksiĝas kun akvo en ĉiu proporcio, solviĝas en alkoholo, etero. La laboratoria produkto povas okazi el tartrata acido per varmegigo kun kalia hidrogen-sulfato aŭ per hidrolizo de acet-cianido, reagaĵo de acetklorido kaj kalia cianido. Ekvacio de la posta:

:CH3COCl +  KCN → CH3COCN 
:CH3COCN → CH3COCOOH

## Vidu ankaŭ 
* Piruvata acido
Pai Pedro

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Norte de Minas* (do "Nordo de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono *Janaúba''. Laŭ la stato de  en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Albuquerque

**Albuquerque** (usona prononco: *elbukerki*, hispana prononco: *albukerke, esperante: Albukerko*) estas metropolo, kaj la plej granda urbo en Nov-Meksiko en Usono. La urbo havas  loĝantojn (laŭ la censo de 2010), respektive  laŭ takso de 2014; en la aglomeraĵo oni taksas  loĝantojn. La urbo situas en la konteo Bernalillo, centre de la subŝtato. La loknomo signifas: blanka kverko.

## Historio 
La urbo estis fondita en 1706 de hispanaj koloniigantoj, ĉe Camino Real, kaj ankoraŭ konservas iom de la historia kultura hispana heredaĵo. En la jaroj 2005/6 oni celebris la tricent-jariĝon de la urbo.

En Albuquerque troviĝas la Universitato de Nov-Meksiko kun la botanika ĝardeno de la Ŝtata Universitato de Nov-Meksiko, la Naciaj Laboratorioj de Sandia kaj la Aviada Bazo Kirtland. En la okcidenta parto de Albuquerque situas montaro Sandia kaj rivero Grande, kiu iras nord-sude.

La klimato kutime estas seka kaj suna, kun malpli ol 300 mm de mezuma jara precipitaĵo.

En ĉiu oktobro oni festas la internacian festivalon de balonoj, la monde plej grandan kuniĝon de balonoj.

eta|maldekstra|250px

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas
*  Ĥarkivo en Ukrainio (ekde 2023)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Alburquerque

Kategorio:Urboj de Usono
Kategorio:Urboj de Nov-Meksiko
Kategorio:Metropoloj
Vráž (distrikto Písek)

**Vráž** estas municipo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Sudbohemia regiono, 10&nbsp;km nordokcidente de la urbo Písek, sur la maldekstra bordo de la rivero Otava en alto de 427 m s.m. En  ĝi havis . Ĝi konsistas el du partoj – Stará Vráž (*Malnova Vráž*) kaj Nová Vráž (*Nova Vráž*), kiu etendiĝas proksime al la trajnhaltejo.

La komunumo konatas precipe pro siaj kastelo kaj banloko, specialiĝanta pri kuracado de neŭro- kaj movmalsanoj. Pro arbarriĉa bone signita ĉirkaŭaĵo ĝi estas populara celo de piedmigremuloj.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
Municipo Vráž konsistas el tri partoj, kiuj situas en la katastra teritorio *Vráž u Písku*.
* Jistec
* Nová Vráž
* Stará Vráž

## Banloko 
eta|maldekstra|200ra|La kastelo de antaŭe
eta|maldekstra|200ra|La kastelo de malantaŭe
El inter memorindaĵoj plej valoras novgotika kastelo de la nobela familio Lobkovic, situanta en arbareca pejzaĝo rande de la vilaĝo.
Origine ĝi estis konstruita en j. 1868–1875, sed en decembro de la sama jaro ĝi preskaŭ komplete forbrulis, tial oni tuj devis rekomenci la konstruadon kaj la kastelo en la nuna aspekto estis finita en 1881. Kiel sanatorio ĝi ekfunkciis en 1936 kaj por sia celo ĝi servas ĝis nun.

La banloko konsistas el la kastelo, apuda funkciisma konstruaĵo el 1937 (ligita al ĝi per trairkoridoro) kaj t.n. Jubilea pavilono.
Krom kutimaj balneologiaj ekipaĵoj disponeblas i.a. interna kaj ekstera naĝbasenoj, saŭno, solario, tenisludejoj, biciklopruntejo, ekstera kegloludejo ktp.

En la kastelo estas regule organizataj koncertoj, dancvesperoj kaj aliaj aranĝoj alireblaj ne nur por banlokaj pacientoj, sed ankaŭ por publiko.
Same alireblas ankaŭ restoracio kaj kafejo kun ekstera teraso, ambaŭ troviĝantaj en la ĉefa kastela konstruaĵo.

## Ĉirkaŭaĵo 
Ĉirkaŭ la kastelo etendiĝas parko kun promenaj rondvojoj, ŝatataj ne nur de banlokaj gastoj, sed ankaŭ de ceteraj piediramantoj.
La **Blua rondvojo** (4&nbsp;km) kondukas je sudokcidenta direkto al Amlageto kaj naturrezervejo „Čertova hora“ (Monto de diablo), la **Ruĝa rondvojo** (9&nbsp;km) trairas la nordokcidentan parton tra la naturrezervejo „Hrby“ kaj kelkaj riveretoj kaj fiŝlagoj. La plej longa **Flava rondvojo** (10&nbsp;km) direktiĝas nordorienten ĝis komenco de la valbaraĵo de Orlík.
La plej malproksima pinto de tiu ĉi rondvojo troviĝas ĉe romantika roka belvido al kunfluejo de la riveroj Blanice kaj Otava.
Ĉiuj rondvojoj komenciĝas proksime al la kastelo kaj elirparkejo troviĝas tuj antaŭ la kastela konstruaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝaro de la sanatorio   


Kategorio:Municipoj en distrikto Písek
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Písek
Kategorio:Banlokoj en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en Blatna montetaro
Kategorio:Setlejoj en Tabora montetaro
Březnice (apartigilo)

**Březnice** estas nomo por urbo kaj pluraj vilaĝoj situantaj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio kaj por kastelo:

*Březnice (kastelo) - kastelo situanta en distrikto Příbram
*Březnice - urbo situanta en distrikto Příbram
*Březnice (distrikto Tábor) - municipo situanta en distrikto Tábor
*Březnice (distrikto Zlín) - municipo situanta en distrikto Zlín
Alsószentiván

**Alsószentiván** [alŝOsentivAn] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Sárbogárd. La loknomo signifas: malsupra-sankta-Ivano. Ivano estas Johano ruse.

## Bazaj informoj 
* Areo: 40 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 680
* Poŝtkodo: 7012
* Telefonprefikso: 25

## Situo 
Alsószentiván situas sur malebenaĵo, laŭ ĉefvojo Dunaföldvár-Balatono. Proksimaj urboj estas Sárbogárd, Dunaföldvár kaj Simontornya.

## Historio 
Pli frue oni loĝis tie eĉ en la neolitiko, antaŭ la hungaroj keltoj, romianoj kaj slavoj vivis tie. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Serboj kaj hungaroj refondis la komunumon. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el la grandbieno.

## Vidindaĵoj 
La preĝejo estas pilgrimloko omaĝe al Sankta Virgulino en Fatima.

== Komunumoj *szentiván* (=Sankta Ivano) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Igar

**Igar** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono **Meza** Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Sárbogárd.
eta|Vido al preĝejturo de Igar

## Bazaj informoj 
* Areo: 41 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1140
* Poŝtkodo: 7015
* Telefonprefikso: 25

## Situo 
Igar situas laŭ ĉefvojo Dunaföldvár-Balatono. Simontornya troviĝas nur 2, Enying 29 km-ojn.

## Historio 
Pli frue loĝis tie en la bronzepoko, poste keltoj kaj avaroj. La unua mencio devenis el 1324 laŭ tiama ortografio *"Igor"*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en la 17-a jarcento. Post jarcento hungaroj refondis la komunumon.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana klasikisma preĝejo de 1832

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* w.nagyvofely.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Kategorio:Vinvilaĝoj
Mineja akcidento

**Mineja akcidento** estas katastrofa akcidento, kiu okazas dum subtera minado.

Plej ofte okazis/okazas karbomineja akcdidento pro karbopulva aŭ gasa eksplodo same kiel karbobrulo. Aliaj oftaj formoj en ĉiuj minejoj estas la akvopenetro, kolapso de supra tena tavolo, muntaĵo (galerio) aŭ apero de venenaj gasoj el rokoj.

Al la plej gravaj minejaj akcidentoj en Germanio okzis en Bochum (1898, 116 mortintoj), en Bockum-Hövel (1908, 348 mortintoj), en Bergkamen (1944, 107 viktimoj; 1946, 405 mortintoj), en Völklingen (1962, 299 mortintoj).

La savado okazas per specife trejnitaj, edukitaj ministoj, fakuloj. Oni provas per tuboj alkonduki aeron kaj nutraĵojn, komunikilojn por la homoj eltenu ĝis la saviĝo.

## Vidu ankaŭ 
* mineja akcidento de San José en 2010

Kategorio:Katastrofoj
Mezőszilas

**Mezőszilas** [mezOsilaŝ] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Sárbogárd. Mező signifas hungare: kampo.
eta|maldekstre|Katolika preĝejo de Mezőszilas
eta|Kalvinana preĝejo de Mezőszilas
eta|Kastelo de Mezőszilas

## Bazaj informoj 
* Areo: 65&nbsp;km²
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 2340
* Poŝtkodo: 7017
* Telefonprefikso: 25

## Situo 
Mezőszilas situas laŭ ĉefvojo Dunaföldvár-Balatono. Simontornya troviĝas 12, Sárbogárd 17, Enying 26 km-ojn.

## Historio 
Pli frue keltoj kaj avaroj vivis tie, dume la romianoj postlasis vojon Sophiane-Gorsium. Longe estis tie 2 apudaj vilaĝoj *Szilas* kaj *Balhás*, kiuj unuiĝis. La nuna loknomo oficialiĝis en 1942 (pli frue estis *Szilasbalhás*). La loko famiĝis pri ĉevalobredado. Nuntempe lernejo por rajdistoj funkcias.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1935
* kalvinana preĝejo
* Kastelo de Mezőszilas

## Famuloj 
En la iama Szilasbalhás naskiĝis Károly Kovács (aktoro).
Caryl Chessman

**Caryl (Whittier) CHESSMAN** (n. la 27-an de majo 1921 en St. Joseph, Michigan, Usono – m. la 2-an de majo 1960 en la ŝtata prizono San Quentin, Kalifornio) estis usona kondamnito je pluraj krimoj, kiu verkiste provis kontraŭi sian mortpunon, sed fine oni tamen plenumis la mortpunon kaj ekzekutis lin. Ekde la juĝistara decido ĝis la ekzekuto pasis 12 jaroj, dum kiu li verkis kvar librojn, pro kiuj li iĝis simbolo de la disputo pri la mortpuno.

Li jam kvarfoje venis en readaptejon kaj unufoje en la regionan prizonon, antaŭ ol oni arestis lin en marto de 1941 pro plurfoja rabo, seksa perforto, kaj murda provo. Oni punis lin pro tiuj je malliberejo de 16 jaroj ĝis mortfino.

La punon li devis plenumi en la ŝtata prizono San Quentin, sed en 1943 fuĝis, en 1944 estis rekaptita kaj en decembro de 1947 provizore liberiĝis. Oni arestis lin la 23-an de januaro 1948, ĉar oni akuzis lin esti la *ruĝlampa bandito*, kiu en ruĝlampa aŭtomobilo kamuflis sin kiel policisto kaj tiel prirabis junajn parojn en la amstrato de Los Angeles. La bandito dufoje forrabis virinojn, kiujn per pafilo trudis je faro de *perversaj seksaj agoj*. Chessman ĉiam akcentis sian senkulpecon, li defendis sin mem, sed oni juĝis lin je morto la 18-an de majo. En Kalifornio oni punis tiam je morto la forrabon de homoj, se oni fizike insultis la viktimon.

Chessman plurfoje apelaciis en la sekvaj jaroj kaj verkis kvar librojn (*Cell 2455, Death Row (eĉ filmigita); Trial by Ordeal; The Face of Justice* kaj *The Kid Was a Killer*. Lia afero iĝis tiel landkonata.

Oni plurfoje prokrastis lian ekzekuton, sed en 1960 oni rifuzis la ŝanĝon de la juĝo al ĝismorta puno kaj oni ekzekutis lin en la gasĉambro de la prizono.

Kategorio:Usonaj krimuloj
Palma (Brazilo)

**Palma** (oficiale ) estas municipo en Brazilo. Ĝi apartenas al la mikroregiono *Cataguases* (esperante: *Katagŭazjs*) kaj al la mezoregiono *Zona da Mata* (esperante Zono de la Ĝangalo) de la brazila subŝtato Minas-Ĝerajso. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

La loĝloko estis levita al la rango de municipo la 24-an de majo 1892. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Vajta

**Vajta** estas malgranda vilaĝo kaj banloko en Hungario en regiono **Meza** Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Sárbogárd. Ŝajnas, la loknomo estas kumana gentonomo.
eta|300ra|Aerfoto de Vajta
eta|300ra|Kastelo de Vajta
eta|300ra|Banejo de Vajta

## Bazaj informoj 
* Areo: 23 &nbsp;km²
* koordinatoj: 46°43′04″N 18°39′53″E
* Loĝantaro: 960
* Poŝtkodo: 7041
* Telefonprefikso: 25

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Pécs, laŭ fervojo inter Sárbogárd-Szekszárd, Sió preterfluas, kie estas ponto al Pálfa. Tra la ponto Simontornya estas proksime.

## Historio 
Pli fru loĝis tie en la bronzepoko, poste alvenis keltoj kaj romianoj. La unua mencio devenis el 1324. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1746 grafo **Zichy** (ziĉi) refondis la komunumon kun hungaroj, sed venis ankaŭ slovakoj.

## Vizitindaĵoj 
Vajta havas termalan banejon. Vidindaĵo estas Kastelo de Vajta konata ankaŭ Kastelo de Zichy.

## Famuloj 
En Vajta naskiĝis pastro-akademiano Gergely Árvay

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Kategorio:Banlokoj
Akordionisto

**Akordionisto** estas muzikisto ludante akordionon, sola aŭ en orkestro.
[eta|Akordionisto en [Kenjo]]

## Listo de kelkaj akordionistoj 
* Wolmer Beltrami
* Jenny Conlee
* Kikki Danielsson
* Kim J. Henriksen
* Yvette Horner
* Gervasio Marcosignori
* Astor Piazolla
* Ravachol
* Robin Rönnlund
* Italo Salizzato
* Helge Schneider
* Ivan Smeulders
* "Weird Al" Yankovic

## Muzikgrupoj kun akordionisto 
* Arcade Fire
* Balladeus
* Drosera
* Esperanto Desperado
* The Decemberists

!
Kategorio:Muzikistoj laŭ instrumentoj