open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lajos Imre Nagy

**Lajos Imre Nagy** [lajoŝ nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nagy Lajos Imre** estas hungara skulptisto, altlerneja instruisto, medalisto, vitroartisto.
[eta|[Kelemen Mikes en Vaja (2004) fare de Lajos Imre Nagy]]
Lajos Imre Nagy  naskiĝis la  en Gulács.

## Biografio 
Lajos Imre Nagy abiturientis en Nyíregyháza en 1968, poste li akiris diplomon en Pedagogia Altlernejo György Bessenyei, fine ankaŭ en Hungara Belarta Altlernejo en 1982. Lia ĉefinstruisto estis László Patay. Li ekinstruis en Altlernejo György Bessenyei en 1982, post jardeko li estis nomumita katedrestro. Ekde 1985 li kreas medalojn, baldaŭ similajn artaĵojn. En 2002 kaj 2008 li ricevis stipendiojn. En 2005 li akiris sciencan gradon DLA en Arta Universitato Moholy-Nagy. Li ricevis premiojn inter 1985-2010.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Makó (1982)
* Nyíregyháza (1984, 1999, 2002, 2009)
* Szombathely (1990)
* Hajdúböszörmény (1995)
* Budapeŝto (1999, 2005)
* Iserlohn (2005)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
* Arthalo Budapeŝto (1984, 1995, 2001)
* Moskvo (1985)
* Nyíregyháza (1985-)
* Sopron (1985-2009)
* Ravenna (1985, 1988, 1992, 2001)
* Budapeŝto (1990, 1994, 1997, 2002, 2010)
* Szeged (2002)
* Tel-Avivo (2005)
* Dunajská Streda (2009, 2012)
* Londono (2012)

## Elektitaj skulptaĵoj 

Domborműves emléktábla (Nagy Lajos Imre, 1992), Megyeháza, 2017 Nyíregyháza.jpg|Memortabulo en Nyíregyháza
Hussar Gedenkstein (1991), Freilichtmuseum, 2017 Sóstógyógyfürdő.jpg|Monumento pri husaroj (1991)
Báthory Gábor (Nagy Lajos Imre, 2008), 2017 Nyírbátor.jpg|Gabrielo Báthori (2008)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj medalistoj
Kategorio:Hungaraj vitroartistoj
Saint-Aubin-lès-Elbeuf

'''** estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Seine-Maritime, en la regiono Normandio. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Rouen kaj al la kantono **'. 

La teritorio havas komunan limon kun . Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas *Saint-Aubinois*.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Seine-Maritime
* Elbeuf - Saint-Aubin (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Komunumoj de Seine-Maritime
Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Sopron)

La **Ursulanina Preĝejo Senmakula Koncipiĝo** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en urbo Sopron. Maldekstre situas la monaĥejo kaj dekstre la lernejo.
eta|maldekstre|235ra|Monaĥejo-preĝejo-lernejo
eta|Sanktejo de la preĝejo
eta|La enirejo

## Historio 
Antaŭ alveno de la ursulaninoj en 1747 en tiu loko jam estis milda ligna preĝejo Sankta Kruco. Maria Tereza de Aŭstrio en tiu kirko aŭskultis meson en 1773 kaj en 1805 tie okazis ceremonio pri fondinto de la ordeno. Pli nova (nun videbla) preĝejo jam dediĉita al Senmakula Koncipiĝo estis konstruita en la sama loko inter 1862-1864. Dum la 2-a mondmilito ĝi ruiniĝis, sed en 1947 jam denove ĝi estis funkcikapabla. En 1999 la preĝejo estis renovigita.

## Konstruaĵoj 
La monaĥejo, preĝejo kaj lernejo situas kune laŭ trotuaro de placo. En mezo de la placo ornamputo estas videbla. La monaĥejo kaj preĝejo situas rekte, sed la lernejo jam rompiĝas jam 120°. Kaj la monaĥejo kaj la lernejo havas 2 etaĝojn. La tri konstruaĵoj samtempe estis konstruitaj.

### Preĝejo 
La fasado estas simetria, meze la ornamriĉa enirejo kun porĉo (arkitekturo) reliefas, plej supre la oklatera turo altiĝas. En la turo 3 originaj sonoriloj loĝas, kiuj estas pli grandaj, ol la fenestroj, tial forigo de la sonoriloj povas okazi nur depost malkonstruo de la turo. Inter la enirejo kaj turo tre granda fenestro estas videbla. Resume 3 niĉoj ornamas la fasadon: meze Sankta Maria, maldekstre la ordena fondinto, dekstre Sankta Ursulo de Kolonjo. Interne la navo estas surprize mallonga, sed alta. La sanktejo estas oklatera. Estas ĉefaltaro kaj du flankaj altaroj. La mebloj estis faritaj en la 1860-aj jaroj.

### Monaĥejo 
Origine en tiu loko estis 2 loĝdomoj el la 17-a jarcento. La monaĥinoj aĉetis ilin, la unuan tuj post la alveno, la alian en 1752. Ili konstruis la novromanikan monaĥejon en la 1860-aj jaroj. Nuntempe ankaŭ eklezia muzeo funkcias interne.

### Lernejo 
Origine en tiu loko estis 2 barokaj loĝdomoj. La monaĥinoj aĉetis ilin en 1848. Oni trovis ruinajn restaĵojn de la romianoj en 1954. Nuntempe infanĝardeno, bazlernejo, gimnazio kaj kolegio funkcias interne. Nature dum la socialismo la ursulaninoj estis forigitaj.

Kermeso okazas en la 8-an de decembro.

## Fontoj 
* hungare kun fotoj
* hungare
* hungare kun fotoj
* hungare kun 2 fotoj
eta|maldekstre|Pli malnova foto

Sopron
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Sopron
Kategorio:Ursulaninaj preĝejoj
Sopron
Antibloka Sistemo

eta|200px|Simbolo por ABS
eta|200px|ABS bremsoj sur BMW motociklo
eta|250px|Bazoskemo de ABS.1) elektronika regilo 2) Hidraŭlika modulatoro 3) Elektronika detektilo de rapideco 4) Bremsopinĉilo 5) Hidraŭlika premtubo

**Antibloka Sistemo** (**ABS**) estas sekureca sistemo de veturilo. Ĝi preventas ke la radoj de veturilo (ekzemple aŭto aŭ motorciklo) blokas dum forta bremsado. La celo estas teni la veturilon bone regebla ekzemple dum urĝohalto. Ĉar radhava veturilo ne povas esti stirata kiam la radoj ekglitas aŭ joras.

## Historio
ABS estis en 1929 disvolvigita de Gabriel Voisin por uzado en aviadiloj. En 1958 oni faris la unuajn provojn kun ABS muntita sur motorciklo. Dum la 1960-aj jaroj la unuaj mekanikaj ABS-oj estis aplikataj en aŭtomobiloj. La unua moderna ABS por aŭtoj estis enmerkatigita en 1978 de Robert Bosch GmbH. ABS pliposte estis devige enkondukita por ĉiuj novaj aŭtomobiloj en la Eŭropa Unio.

## Vidu ankaŭ
* Perkabla bremsado

Kategorio:Aŭtomobilaj sekurecteknologioj
Kategorio:Motorcikla teknologio
43998 Nanyoshino

'*43998 *Nanyoshino''''' estas malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la japana amatora astronomo Tomimaru Okuni elde la observatorio de Nan'jo (gubernio Jamagata, Japanio).

Ĝi ricevis la nomon de la rivero Joŝino-gaŭa (japane : 吉野川, *Yoshinogawa*, kiu fluas tra la centro de Nan'jo kaj alfluas la riveron Mogami-gaŭa (最上川, *Mogamigawa*). Longa de 31&nbsp;km, tiu rivero estas grava fonto da akvo por agrokulturo.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tomimaru Okuni
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997
Antila mezoplodo

La **Antila mezoplodo**, **Bekobaleno de Gervais** aŭ *Mezoplodo antila* (*Mesoplodon europaeus*), foje konata ankaŭ kiel Antila bekobaleno, Golfoflua bekobaleno, aŭ Eŭropa bekobaleno (laŭ la scienca nomo apenaŭ ĝusta, ĉar nur en Irlando kaj Kanarioj videblis, dum la teritorio atingas Karibion kaj Okcidentan Afrikon) estas la plej ofte surstrandiĝinta tipo de mezoploda baleno ĉe la marbordo de Nordameriko. Ĝi surstrandiĝis ankaŭ ĉe Sudameriko kaj Afriko.

## Historio de malkovro 
Iam inter 1836 kaj 1841, kapitano de unu el la ŝipoj de la franca komercisto kaj ŝipposedanto Abel Vautier trafis grandan animalon flosantan je la enirejo al la Manika Markolo, kies korpon estis kovrita de svarmaj mevoj. Li fortranĉis la kapon kaj transportis ĝin al Caen, kir li prezentis ĝin al Vautier. Vautier siavice proponis ĝin al la anatomiisto Deslongchamps. La specimeno poste iris al la franca sciencisto Paul Gervais, kiu priskribis ĝin kiel nova specio en 1855. Dum kelkaj jardekoj tio restis kiel la nura konata specimeno de tiu specio, kaj multaj malkonsentis pri sia specifa statuso kaj postulis ke ĝi estas simple aberacia plenkreskulo de Nordmara mezoplodo. La specia identeco estis konfirmita pere de la malkovro de du specimenoj el Nov-Ĵerzejo, nome nematura masklo kaptita ĉe Atlantic City en 1889 kaj plenkreska ino trovita surstrande en North Long Branch en 1905.

## Priskribo 
Tiu specio estas la plej granda el la mezoplodoj kaj pli gracia, longeca, kaj flanke kunpremita kompare kun la aliaj. La buŝlinio estas rimarkinde rekta, eĉ ĉe maskloj, kaj la du dentoj de la masklo elstaras el la bekopinto. La kapo estas ĝenerale malgranda kaj mallarĝa konture. La melono iomete elstaras. La koloro estas malhelgriza supre kaj pli helgriza sube. Inoj foje havas pli helajn punktojn ĉe la generaj organoj kaj la vizaĝo, kun malhela cirklo ĉirkaŭ la okuloj. Junuloj havas pli helan koloraron, sed tuj malheliĝas. Maskloj estas 4.5 metrojn longaj kaj inoj estas almenaŭ 5.2 metrojn longaj kaj probable pezas pli ol 1200 kg. Inoj estas ŝajne 2.1 metrojn longaj. Unu surstrandiĝinta specimeno povis esti 48-jaraĝa.

## Populacio kaj distribuado 
Ekde la malkovro de la tipa specimeno, oni trovis ilin ĉe la orienta marbordo de Usono, Irlando, Kanarioj, Okcidenta Afriko, kaj la insulo Ascension. En Aŭgusto 2001, oni trovis specimenon ĉe San-Paŭlo, Brazilo, nome la plej suda specimeno ĝis nun. Tiu specio estas konsiderata nature rara, kaj oni ne faris klopodojn de ĉirkaŭkalkuloj.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)

Kategorio:Mezoplodaj balenoj
Kategorio:Cetacoj
43999 Gramigna

'*43999 *Gramigna'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la itala astronomo Vittorio Goretti elde la Observatorio de Pianoro, proksime de Bolonjo, Italio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Paolo Gramigna'',  ĉe la Observatorio de Livergnano, kiun li ofte igas disponebla por la lokalaj homoj. Li estas ankaŭ ano de la magistrato de Pianoro, kie li estas tre aktiva en la aferoj pri la luma poluo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Vittorio Goretti
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997
Friedrich Eberhard von Rochow

**Friedrich Eberhard von ROCHOW** (naskiĝinta la  en Berlino, mortinta la  en Kloster Lehnin-Reckahn) estis fama germana pedagogo kaj soldato.

## Vivo
Post la frekvento de la Kavalira akademio en Brandenburg li partoprenis en la rango de leŭtenanto en protektkorpuso dum la unuaj kampanjoj de la Sepjara milito. Ĉe la Batalo de Lovosice li vunditis ĉe la maldekstra mano, poste - en duelo - ĉe la dekstra. Sekve li forlasis militservon kaj dediĉis sin sur la bienoj  je agrikulturo kaj sciencaj aferoj. Pli malfrue li estis katedrala kapitulano en Halberstadt engaĝiĝante kaj en la flego de komunutilaj interesoj ene de la ĉekatedrala teritorio (seminario de Halberstadt, 1778). Por plibonigi la instruadon ĉe bazlernejoj li starigis en 1773 propran lernejon en Reckahn apud Brandenburg kaj paŝon post paŝo ankoraŭ aliajn apud la bienoj de Gettin, Krahne (hodiaŭ parto de Kloster Lehnin) kaj Brückermark, kiuj baldaŭ iĝis modelaj por la fondo de similaj institutoj. Tre helpis lin tiukampe la al Reckahn vokita specialisto Heinrich Julius Bruns, je kies honoro li farigis la surtomban enskribaĵon "Er war ein Lehrer! / Li ja estis instruisto!". 

En la verko »Versuch eines Schulbuches für Kinder der Landleute« (Berlino 1772) Rochow jam antaŭe prezentis rekomende pli taŭgan instrumetodon por la idaro de la kamparanoj. Estis li diligenta bazlernejpedagogo kaj porjunula verkisto laŭ la ideoj de filantropismo kio tre bone montriĝis en la ofte plueldonitaj kaj enhave kopiitaj verkoj »Bauernfreund«, kaj »Kinderfreund« (Berlino 1776). Danke al bonega rilato al ministro Karl Abraham von Zedlitz li povis ankaŭ oficiale enflui la lernejan sistemon en Prusio. Aparte li bonvenigus la fondon de seminarioj porinstruistaj por plibonigi la preparon de la lernigistoj estontaj.  La leterokolekto »Literarische Korrespondenz des Pädagogen von Rochow mit seinen Freunden« nove kompilitis fare de Jonas (Berlino 1884). Antologion kun verkeroj liaj  editoris Gansen (Paderborn 1894).

## Literaturo
*Jahnke: *Eberhard von Rochow, ein Wohltäter des Landvolks*, 2-a eldono, Berlino 1905
*Reiniger: *Friedrich Eberhard von Rochow, der Reformator des preußischen Landschulwesens*, Bad Langensalza 1905

## Fonto
*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, vol 17. Leipzig 1909, p. 40-41, kio relegeblas tie ĉi interrete.

## Eksteraj ligiloj
*Hejmpaĝo de la Rochow-muzeo sur Kastelo Reckahn 
*Biografio ĉe NDB

Kategorio:Germanaj eseistoj
Kategorio:Prusaj militistoj
Kategorio:Homoj de la Sepjara milito
Kategorio:Kanonikoj
Elif

***Elif*** estas turka televida serio de 2014, produktita fare de Green Yapım kaj elsendita de Kanal 7. La serio estis adaptita en Indonezio per la SCTV-kanalo.

## Intrigo 
Melek estis la servistino kiu enamiĝis de Kenan Emiroğlu, la unue naskita de la familio por kiu ŝi laboras. Kenan ankaŭ enamiĝis de ŝi, sed lia patrino ne akceptis la rilaton de sia filo kaj forigis la gravedan junan Melek. La servistino kredis ke Kenan forlasis ŝin, kaj li neniam sciis pri la gravedo. La filino de ambaŭ, Elif, naskiĝis dum ŝia patro edziĝis kun alia virino, Arzu. 

Melek komencas rilaton kun Veysel, malbona viro, perforta ludanto kiu intencas vendi la malgrandan Elif por pagi siajn ŝuldojn el la ludoj. La juna patrino decidas savi sian filinon kaj lasas ŝin al la prizorgo de Ayşe, unu el la servistinoj de la palaceto Emiroğlu.

## Roluloj kaj aktoraro 
* Isabella Damla Güvenilir kiel Elif
* Çağla Şimşek kiel Reyhan
* Selin Sezgin kiel Melek
* Altuğ Seçkiner kiel Kenan Emiroğlu 1
* Volkan Çolpan kiel Kenan Emiroğlu
* Aysun Güven kiel Aliye Emiroğlu
* Hasan Ballıktaş kiel Veysel Şimşek
* Ozanay Alpkan kiel Ayse Doğan

## Sezonoj 
## Referencoj 
Kategorio:Turkaj televidaj serioj‎
Kategorio:Dramaj televidaj serioj‎
Kategorio:Aperis en 2014
Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 2010-2019
János Nagy (skulptisto)

**János Nagy** [jAnoŝ nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nagy János** estis hungara skulptisto, medalisto, platetisto, altlerneja instruisto, membro de Hungara Arta Akademio (2005). Li vivis longe en Ĉeĥoslovakio.
[eta|[Johano Esterházy fare de János Nagy]]
János Nagy  naskiĝis la  en Rákosszentmihály kaj mortis la 18-an de marto 2021.

## Biografio 
János Nagy abiturientis jam en Komárno (Ĉeĥoslovakio), poste li akiris diplomon en belarta altlernejo en Bratislavo en 1961. Inter 1961-1971 li instruis en pluraj altlernejoj, same li vivis en pluraj urboj, vilaĝoj. Li ekspoziciis ekde 1961. Somere li ofte vizitis artistkoloniojn en Hungario. Liaj diversaj artaĵoj estas videblaj aŭ en Hungario, aŭ en suda Slovakio. En 2015 li translokiĝis al Tata (Hungario). Li ricevis 6 hungarajn aŭ slovakajn premiojn inter 1994-2009.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Senec (1965)
* Dunajská Streda (1967, 1978, 1984)
* Komárno (1980, 2000, 2011)
* Bratislavo (1990)
* Esztergom (1993)
* Budapeŝto (1995)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
* Okoč (1961)
* Bratislavo (1965, 1971)
* Dunajská Streda (1967, 1991)
* Parizo (1973-1974)
* Kremnica (1983, 1993)
* Komárno (1990)
* Budapeŝto (1991)
* Vieno, Romo (1994)

## Elektitaj skulptaĵoj 

Esztergom 2016, Belvárosi ferences templom, IV. Béla király és családja domborműves emléktábla.jpg|Familio de Béla la 4-a (Hungario)
180731 Martonvásár (15) Beethoven és a halhatatlan kedves Nagy János.jpg|Beethoven
Klapka-Komárom.jpg|György Klapka
Memorial of János Sobieski, Erzsébet Park 2016 Esztergom.jpg|Johano la 3-a Sobieski

## Elektitaj platetoj 
* "Dr. Steinmetz Endre 1902-1968 - P.E.A.C."

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj medalistoj
Kategorio:Hungaraj platetistoj
Volvariella volvacea

***Volvariella volvacea*** (ankaŭ nomata kiel **rizfojna fungo** estas specioj de manĝebla fungo kultivata en orienta kaj sudorienta Azio kaj ekstensive uzata en aziaj kuirartoj.

Ili estas ofte aĉetataj freŝe en Azio, sed ankaŭ estas atingeblaj en konservoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Straw Mushroom
* http://www.indexfungorum.org/Names/SynSpecies.asp?RecordID=307802 
* http://www.indexfungorum.org/Names/NamesRecord.asp?RecordID=307802

Kategorio:Pluteacoj
Kategorio:Manĝeblaj fungoj
Kategorio:Fungokultivado
Kategorio:Fungoj de Azio
Gyula Nyírő (skulptisto)

**Gyula Nyírő** [djula nkIrO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nyírő Gyula** estis hungara skulptisto, instruisto, medalisto, platetisto.
eta|Fiŝkaptista filo fare de Gyula Nyírő
Gyula Nyírő  naskiĝis la  en Szeged, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Gyula Nyírő akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1950. Liaj plej gravaj instruistoj estis János Pásztor (skulptisto) kaj Pál Pátzay. Inter 1949 kaj 1959 li instruis en Budapeŝto, poste li estis profesia skulptisto. Li debutis en ekspozicio en 1952. Li ricevis hungarajn premiojn inter 1947-1991, tamen la lasta alvenis el Usono.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1972, 1989)
* Bruselo (1972)
* Xanten (1973)
* Szeged (1988)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
* Arthalo Budapeŝto (1952, 1957, 1975, 1995)
* Budapeŝto (1955, 1959, 1984, 1994, 1997)
* Berlino (1962)
* Pécs (1967-)

## Elektitaj bustoj 

Erkel Komló Nyírő.JPG|Ferenc Erkel
Puskin (Nyírő Gyula, 1973), 2017 Tatabánya.jpg|Puŝkin
Henry Dunant-mellszobor (Nyírő Gyula), 2017 Újlipótváros.jpg|Henry Dunant

## Elektitaj medaloj 
* "Henri Dunant" (1981)
* Zsuzsanna Kossuth

## Elektitaj platetoj 
* *Dr. Haitsch Emil 1897-1967*

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva aprezo kun bildoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj medalistoj
Kategorio:Hungaraj platetistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
43993 Mariola

'*43993 *Mariola'''* estas malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la italaj astronomoj Piero Sicoli kaj Augusto Testa elde la Observatorio de Sormano en Lombardujo (Italio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Mariola Magnoni Tieghi* iama prezidentino de la *Inner Wheel Club'' de Komo, kiu promociis kun forto kaj sindediĉo la valorojn de la kvalito de vivo en ĉiuj sociaj kaj kulturaj medioj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Piero Sicoli
Kategorio:Malkovrita de Augusto Testa
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997
Preĝejo Sankta Spirito (Sopron)

**Preĝejo Sankta Spirito** estas eklezia historia monumento en Hungario, en Sopron.

## Historio 
La unua mencio pri kapelo okazis en 1406. Oni supozas, ke ĝi estis hospitala kapelo. En 1476 la kapelo havis eĉ bibliotekon. En 1521 la pli nova statuso estis preĝejo. En 1605 la turkoj kaj hajdukoj faris signifajn detruojn, sed tiutempe la loĝantoj jam grandparte estis protestantoj. Ili ja ne volis rekonstruis la kirkon. Tamen en 1626 la loĝantoj faris la rekonstruon. Oni konstruis sakristion en 1754, la iama kapelo estis pligrandigita laŭ baroko en 1782. Ekzemple ekstere estas videbla la flava porĉo. La orgeno estis farita en 1830, la pli nova en 1912. La fasado estis renovigita en 1956. La preĝejo estis restaŭritaj 1988, 1991 kaj 2004.

## Konstruaĵo 
La kirko situas sur stratangulo laŭ la trotuaroj. La fasado estas malsimetria, dekstre la turo altiĝas, apenaŭ pli alta, ol la navo. Preskaŭ meze estas la origina enirejo. Dekstre flanke estas la menciita porĉo kun la pli nova enirejo, poste inter fenestroj pilieroj sekvas. Interne tuj estas videblaj freskoj de István Dorfmeister pentritaj en 1782. La ĉefaltaro estis farita en 1674.

Kermeso okazas en la lundo de Pentekosto.

## Fontoj 
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj 
eta|maldekstre|La fasado

Sopron
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Sopron
Sándor Nagy (skulptisto)

**Sándor Nagy** [ŝAndor nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nagy Sándor** estis hungara skulptisto. Lia edzino estis Magda Gádor.

Sándor Nagy  naskiĝis la  en Buj (vilaĝo), li mortis la  en Budapeŝto.
eta|Memorkolono en Nyíregyháza fare de Sándor Nagy
[eta|Busto pri Károly Szilády en [Kecskemét fare de Sándor Nagy]]

## Biografio 
Sándor Nagy komence estis masonisto, dum la 2-a mondmilito soldato kaj militkaptito. Post la mondomilito li denove estis masonisto, sed libertempe li lerte skulptadis lignojn. Inter 1947-1949 li frekventis liberan artlernejon en Nyíregyháza, lia majstro estis Balázs Diószegi. Li akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1954. Liaj plej gravaj instruistoj estis András Beck, Pál Pátzay, Zsigmond Kisfaludi Strobl kaj Sándor Mikus. Intertempe li edziĝis, ili komencis krei en Budapeŝto en forlasita ateliero, poste en Artistkolonio (Budapeŝto), ekde 1967 en familia domo en Zugló. Li ricevis premiojn inter 1970-1997.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1967, 1974, 1979, 1985, 1992, 1998, 2005)
* Nyíregyháza (1971, 1977, 1986, 1994, 2000)
* Kisvárda, Balmazújváros (1977)
* Sopron (2006)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1959, 1989, 1997)
* Arthalo Budapeŝto (1961, 1982)
* Hungara Nacia Galerio (1965, 1972, 1976)
* Hódmezővásárhely (1966, 1974)
* Miskolc (1974, 1978)
* Sopron (1991-1999)
* Pilsen (urbo) (2006)

## Elektitaj skulptaĵoj 
* reliefo pri fortikaĵestro Péter Eörsy Győr, 1962
* monumento, Buj, 1989
* Holokaŭsto Kisvárda, 1999
* *Várakozó hölgy* Ibrány, 2014
* *Idős pár* Ibrány, 2014
* *Kendős nő* Ibrány, 2014

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Stanley Miller

**Stanley MILLER** (naskiĝis en Oakland, Kalifornio, la 7-an de marto de 1930 kay mortis en la sama loko la 20-an de majo de 2007) estis usona sciencisto konata pro siaj studoj pri la origino de la vivo.

## Profesia trajektorio 
Miller estis edukita en la Universitato de Kalifornio, kie li estis studento de Harold Urey. ﻿Li diplomiĝis en 1951 kaj en 1954 li ricevis lian doktoriĝon en kemio de la Universitato de Ĉikago. Li estis helpa instruisto (1958-1960), asociita instruisto (1960-1968) kaj instruisto pri kemio en la Universitato de Kalifornio, Sankta Diego de 1958. Li estis membro de la Nacia Akademio de Sciencoj, kaj li ricevis Oparin Medalon.﻿

## Eksperimento de Miller kaj Urey 
alternative=Eksperimento de Miller kaj Urey|eta|Eksperimento de Miller kaj Urey
En 1953, kune kun Urey, li faris eksperimentan simuladon de la kemiaj kondiĉoj de la komenca Tero. Miller sugestis, ke la spontanea sintezo de organikaj komponaĵoj de neorganikaj komponaĵoj povus esti frua etapo de la origino de la vivo. Ĉi tiu eksperimento estas konata kiel la *Eksperimento de Miller kaj Urey*.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Biologio
* Vivo
* Aleksandr Oparin
*Harold Urey

## Eksteraj ligiloj 
* Enkonduko en la terorian biologion. Mészáros Béla
* 'Lost' Miller-Urey experiment created more of life's building blocks
* Biography at NNDB
* Biography at Encyclopaededia Britannica
* Stanley Miller Papers MSS 642. Special Collections & Archives, UC San Diego Library.

Kategorio:Usonaj biologoj
Kategorio:Usonaj kemiistoj
Kategorio:Evoluistoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Origino de la vivo
Miklós Schöffer

**Miklós Schöffer** [miklOŝ ŝofer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schöffer Miklós,** en Francio **Nicolas Schöffer** [nikola] estis hungardevena franca skulptisto. Li estas patro de la cibernetiko skulptado, sed li agadis ankaŭ en pentraĵoj, arkitekturoj, filmoj kaj muzikoj.
[eta|Skulptaĵo de Miklós Schöffer en [Munkeno (1980)]]
Miklós Schöffer  naskiĝis la  en Kalocsa, li mortis la  en Parizo.

## Biografio 
Miklós Schöffer abiturientis en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en Universitato Péter Pázmány. Li plulernis en Hungara Belarta Altlernejo (1932 - 1935), sed en 1936 li ŝanĝis lernejon al Nacia Altlernejo de Belartoj en Parizo. Pli frue li debutis en ekspozicio en Budapeŝto en 1932. Dum la nazia okupado en Francio li kaŝiĝis en Auvergne. Inter 1941 kaj 1951 li estis simpla laboristo. Li iĝis franca civitano en 1948, poste li interesiĝis pri cibernetiko. Liaj skulptaĵoj havas 3 periodojn: spaca (1949-1953), luma (1957-1960), fine sona. Ekde 1976 li revizitis Hungarion. Li ricevis premion en 1968 en Venecia Bienalo.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Parizo (1947, 1952, 1958, 1963, 1970, 1982, 1989, 1993, 1998)
* Londono (1960)
* Amsterdamo (1964)
* Novjorko (1965, 1968)
* Karakaso (1974)
* Arthalo Budapeŝto (1976, 1982)
* Munkeno (1994)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1932)
* Parizo (1946, 1954, 1962, 1966, 1979, 1984, 1989, 1993, 1998)
* Zagrebo (1957)
* Londono (1964)
* Karakaso (1970)
* Arthalo Budapeŝto (1970, 1982)
* Munkeno (1976)
* Novjorko (1988)
* Tokio (1996)

## Elektitaj skulptaĵoj 
* CYSP 1 (1956) estas konsiderita la unua cibernetika skulptaĵo en la arthistorio

## Elektitaj disĉiploj 
* Lajos Dargay

## Memorigiloj 
* memormuzeo en Kalocsa ekde 1980

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio 
* WikiTrans

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Francaj skulptistoj
Kategorio:Hungardevenaj francoj
Deraniĝagala mezoplodo

La **Deraniĝagala mezoplodo** aŭ **Deraniĝagala bekobaleno** (*Mesoplodon hotaula*) estas specio de mezoploda baleno.

## Taksonomio 
La Deraniĝagala mezoplodo estis iam sinonima kun la Ginkodenta baleno (*Mesoplodon ginkgodens*), ĝis kelkaj studoj konfirmis, ke la *M. hotaula* estis genetike diferencaj el *M. ginkgodens*. Kiel ĉe ĉiuj bekobalenoj, la Deraniĝagala mezoplodo estas konata nur pere de surstrandigitaj individuoj, nome sep. La unua surstrandigo okazis en Srilanko, sed ĝi estis false identigita kiel Ginkodenta mezoplodo fare de Moore kaj Gilmore, 1965. Ambaŭ specioj estis disigitaj pro ĵusa analizo pere de DNA fare de variaj organizoj en la 2000-aj jaroj. Oni trovis, ke genetika variaĵo (Dα) de la citokromo b inter la Deraniĝagala mezoplodo kaj la Ginkodenta mezoplodo estis 8.2% ± 1.79%, dum la genetika variado gamas el inter 5.5% al 16.6% en aliaj specioj de *Mesoplodon* (nome ju pli malgranda procento, des malpli da genetikaj diferencoj inter ambaŭ specioj). Ĝi estis unuafoje agnoskita de Paules Edward Pieris Deraniyagala en 1963 kaj estis sekve nomita laŭ li.

## Distribuado 
Oni konas la specion de la Deraniĝagala mezoplodo el nur sep individuoj kiuj surstrandiĝis en variaj insuloj en la Hinda kaj Sud-pacifika Oceanoj: Sejŝeloj, Maldivoj, Srilanko, Gilbertoj, Kiribati kaj Liniaj Insuloj. Oni supozis, ke kiel ĉe la Trubeka zifio, ili vivas en insulaj populacioj (izolataj komunumoj).

## Dieto 
Kiel ĉe aliaj mezoplodaj balenoj, oni supozas, ke la Deraniĝagala mezoplodo manĝas ĉefe profundmarajn kalamarojn kaj fiŝojn.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Perrin, William F.; Wursig, Bernd & Thewissen, J.G.M (eds.) (2002): Encyclopedia of Marine Mammals. Academic Press. ISBN 0-12-551340-2
* Reeves, Randall R.; Steward, Brent S.; Clapham, Phillip J. & Owell, James A. (2002): Sea Mammals of the World. A & C Black, London. ISBN 0-7136-6334-0

## Eksteraj ligiloj 
* Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)

Kategorio:Mezoplodaj balenoj
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Balenoj
Universitato de Alaska Fairbanks

**Universitato de Alaska Fairbanks** (ankaŭ konata kiel **UAF** aŭ simple **Alaska** en Usono) estas publika esplora universitato en Fairbanks, Alasko. Ĝi estas parto de la sistemo de Universitato de Alasko, kune kun Universitato de Alaska Anchorage kaj Universitato de Alaska Southeast.

Universitato de Alaska Fairbanks estas la plej malnova el la tri, fondita en 1917 kiel *Alaska Agrikultura Kolegio kaj Lernejo pri Minado*, kaj estas konsiderata "flagŝipo" de la sistemo.

En aŭtuno de 2017 UAF havis 8,720 studentojn, el kiuj 58% estis inoj kaj 41% estis iĉoj; 87.8% estis antaŭgraduloj kaj 12.2% estis postgraduaj studentoj. Antaŭ majo de 2018, 1,352 studentoj gradiĝis dum la tuj antaŭaj somera, aŭtuna kaj printempa semestroj.

## Referencoj 
Fairbanks
Kategorio:Fairbanks (Alasko)
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1917
Paulus Edward Pieris Deraniyagala

**Paulus Edward Pieris Deraniyagala** (1900–1976) estis paleontologo, zoologo kaj artisto el Srilanko.

Li edukiĝis en Trinity College, Kembriĝo. Li entiris en la Harvarda Universitato dum unu jaro en 1924.

Li specialiĝis en faŭnaj kaj homaj fosilioj de la Hinda subkontinento. El 1939 al 1963 li estis la Direktoro de la Nacia Muzeo de Srilanko, kaj el 1961 al 1964 li estis ankaŭ Dojano de Fakultato de Artoj en la Vidĝodaĝa Universitato.

Inter fosilioj kaj specioj kiujn li priskribis, estas la jenaj:
* La kanibala Balangoda homo, *Homo sapiens balangodensis*
* La formortinta Srilanka leono (*Leo leo sinhaleyus* 1939)
* La formortinta Srilanka gaŭro (*Bibos sinhaleyus* 1962)
* La formortinta Srilanka hipopotamo (*Hexaprotodon sinhaleyus* 1937)
* La formortinta Srilanka rinocero (*Rhinoceros sinhaleyus* 1936)
* La formortinta Srilanka rinocero (*Rhinoceros kagavena* 1956)
* Supozata afrika subspecio de tigro (*Panthera tigris sudanensis* 1951).

Dum sia veturado tra Ĉinio, li studis la Ĉinan aligatoron kaj publikigis novan genran nomon por ĝi. En la scienca fako de herpetologio li priskribis multajn novajn speciojn de lacertoj kaj serpentoj.

Li ankaŭ identigis la balenan specion Deraniĝagala mezoplodo.

## Notoj 
Kategorio:Srilankaj biologoj
Kategorio:Srilankaj antropologoj
Kategorio:Srilankaj zoologoj
Kategorio:Lernantaro de Trinity College
Kategorio:Studentoj de universitato Harvard
Tři ocásci

**Tři ocásci** (en la ĉeĥa laŭvorte *tri vostetoj*), plennome **Tři ocásci sou družstvo. Sociální družstvo!**, ĝis majo 2016 **Tři ocásci sou družstvo!**, estas kooperativo en la urbo Brno, kies ĉefa agado estas funkciigado de du gastronomiaj entreprenoj – kafejo kaj sukerbakejo – kaj surloka ofertado de manĝaĵoj ("keteringo"). La entrepreno fokusiĝas je vegana manĝaĵo, justkomercaj kaj ekologiaj produktoj. La kooperativo ankaŭ strebas apliki memregadon de laboristoj kun ĉiumonataj kunsidoj, tamen membreco en la kooperativo estas libervola por la dungatoj. Kadre de ĝia sociala agado de la kooperativo en ĝi laboras homoj kun ebla handikapo en la labormerkato, ekz. membroj de , rifuĝintoj aŭ homoj kun aŭtismo.

## Referencoj 
## Literaturo 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Brno
Kategorio:Kafejoj en Ĉeĥio
Kategorio:Kooperativoj
Kategorio:Ĉeĥaj firmaoj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2015
Stejnegera mezoplodo

La **Stejnegera mezoplodo** (*Mesoplodon stejnegeri*), konata ankaŭ kiel *Beringa bekobaleno* aŭ *sabrodenta baleno*, estas relative nekonata membro de la genro *Mesoplodon* kiu loĝas en la norda Nordpacifika Oceano. Leonhard Hess Stejneger kolektis la tipan specimenon (surstrandigita kranio) en la Bering-insulo en 1883, el kiu Frederick W. True havigis la priskribon de la specio en 1885. En 1904, la unua kompleta kranio (el maskla plenkreskulo kiu estis surstrandigita ĉe Newport, Oregono) estis kolektita, kiu konfirmis la validecon de la specio. La plej rimarkinda karaktero de maskloj estas tre granda, sabroformaj dentoj, kaj el tio la nomo.

## Priskribo 
La korpo de tiu specio estas tipa de mezoplodoj, longa kaj mallarĝa je ambaŭ pintoj. La beko estas mezlonga, kaj la buŝlinio formas arkon, kvankam multe pli milda ol ĉe aliaj specioj. La dentoj de maskloj estas multe pli grandaj ol tiuj de plej aliaj mezoplodoj kaj indikas antaŭen kaj internen rekte antaŭ la pinto. Nur la Zondenta baleno kaj la Glavodenta baleno havas pli longajn dentojn. La koloraro estas ĝenerale malhelgriza al nigra kun pli helas koloraro sube, kaj ĉirkaŭ la kapo kio havigas "kaskan" aspekton. La koloraro malheliĝas laŭ aĝo, sed inoj havas pli helan modelon ĉe la vosto kio iĝas pli evidenta post aĝo. Kiel ĉe plej specioj, estas cikatroj ĉe maskloj (pro mordoj fare de aliaj maskloj) kaj de ŝarkoj ĉe ambaŭ seksoj. La longo estas de almenaŭ 5.25 metroj ĉe maskloj kaj de 5.5 metroj ĉe inoj. Ili estas verŝajne ĉirkaŭ 2.1 al 2.3 metrojn longaj denaske.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Perrin, William F.; Wursig, Bernd & Thewissen, J.G.M (eds.) (2002): Encyclopedia of Marine Mammals. Academic Press. ISBN 0-12-551340-2
* Reeves, Randall R.; Steward, Brent S.; Clapham, Phillip J. & Owell, James A. (2002): Sea Mammals of the World. A & C Black, London. ISBN 0-7136-6334-0

## Eksteraj ligiloj 
* Peruvian Beaked Whale - The Beaked Whale Resource 

Kategorio:Mezoplodaj balenoj
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Balenoj
Kaĉalotedoj

el Ferooj pri kaĉaloto, *Physeter macrocephalus*]]
***Physeteroidea*** estas superfamilio kiu, nuntempe, inkludas tri vivantajn speciojn de balenoj: nome kaĉaloto, en la genro *Physeter*, kaj la nana kogio kaj la sima kogio, en la genro *Kogia*. En la pasinto, tiuj genroj estis foje unuigitaj en unusola familio, **Fiseteredoj** aŭ *Physeteridae*, kun la de specioj de *Kogia* en la subfamilio Kogienoj; tamen, ĵusa praktiko estas meti la genron *Kogia* en sia propra familio, nome Kogiedoj aŭ *Kogiidae*, kio lasus la *Physeteridae* kiel monotipa (unusola vivanta specio) familio, kvankam ankaŭ aldonaj fosiliaj reprezentantoj de ambaŭ familioj estas konataj. 

La kaĉaloto (*Physeter macrocephalus*) estas la plej granda specio de dentobaleno. Ĝi estas malsvelta besto, kun malgrandaj antaŭaj membroj kaj ĝiboj surdorse. La supra makzelo estas sendenta. La kaĉaloto havas malhele blugrizan aŭ brunan koloron, la ventro estas pli hela. La maskloj povas longi ĝis ĉ. 19 m, la femaloj estas pli malgrandaj. 

## Taksonoj
* familio: Kaĉalotedoj aŭ Makrocefaledoj - *Physeteridae* (2 specioj)
* subfamilio: † hoplocetenoj - *Hoplocetinae*
** genro: † apenofisetero - *Apenophyseter*
** genro: † hoploceto - *Hoplocetus*
* subfamilio: kogienoj - *Kogiinae*
** genro: † kogiopso - *Kogiopsis*
** genro: kogio - *Kogia*
*** kogio nana - *Kogia breviceps* 
* subfamilio: kaĉalotenoj - *Physeterinae*
** genro: † ontoceto - *Ontocetus*
** genro: † profisetero - *Prophyseter*
** genro: † balenodo - *Balaenodon*
** genro: Kaĉaloto - *Physeter*
*** specio: Kaĉaloto (Makrocefaloj aŭ ambrobalenoj) - *Physeter macrocephalus*

## Eksteraj ligiloj
* The Beaked Whale Resource 
* Beaked whales - into the abyss - BBC News article
* Diving with Beaked Whales  - A Whale Trackers documentary video.
MondEtur

**MondEtur** (2005-?) estis Esperanto-kompanio pri zorgado kaj servado en Tajlando, kiu estis registrita laŭleĝe en 2005. La kompanio klopodis montri, ke Esperanto povas esti utiligita en ĉiuj sferoj de homa vivo, do ankaŭ profesie, egale kiel iu ajn alia lingvo. La prezidanto de la kompanio estis Ĵelimir Pehar (kroata esperantisto), la direktorino estis Natruĝa (Natruja) Pehar (tajlanda virino) kaj teknika direktoro estis Zoran Ĉiriĉ (serba esperantisto). La kompanio ofertis diversajn aferojn, ekzemple: turismo en Tajlando kun lernado de Esperanto, kursoj de taja masaĝo, eksportado de tajlandaj produktoj kun esperantistara kunlaboro kaj multaj aliaj.

## Eksteraj ligiloj 
* Arkivita retpaĝaro de Internet Archive de la kompanio MondEtur (kaptita la 8-an de septembro 2007)

## Referencoj 
Kategorio:Tajlandaj firmaoj
Kategorio:Esperanto-movado en Tajlando
Kategorio:Komerco per Esperanto
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2005
Kategorio:Esperanto en 2005
Harold Urey

**Harold Clayton UREY** (naskiĝis en Walkerton, Indianao, la 29-an de aprilo de 1893 kaj mortis en La Jolla, Kalifornio la 5-an de januaro de 1981) estis usona kemiisto kaj instruisto.

Urey estis pioniro labori kun izotopoj. Li ankaŭ esploris pri geofiziko, pri la problemo de la origino de la Sunsistemo kaj pri paleontologio. Li estis unu el la co-aŭtoroj de la Eksperimento de Miller kaj Urey sur la kemia origino de la vivo.

Li ricevis la Medalon Davy de la Reĝa Societo de Londono en 1940.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Biologio
* Vivo
* Aleksandr Oparin
* Stanley Miller

Kategorio:Usonaj kemiistoj
Kategorio:Usonaj astronomoj
Kategorio:Usonaj ateistoj
Kategorio:Evoluistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio‎
Kategorio:Masspektrogramistoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Kategorio:Projekto Manhattan
Elektronika Stabiliga Programo

[eta|ESP [piktogramo]]
**Electronika Stabiliga Programo** (ESP) estas aktiva sekureca sistemo.

ESP subtenas la veturigiston kiam tiu alvenas en kritika situacio ĉe kio la veturilo povus ekgliti aŭ jori: dum subita flankenirado pro obstakloj aŭ malhelpaĵoj, pro erare taksitaj kurboj aŭ perfida pavimo.

## Historio 
La unuan ESP-sistemon elpensis la nederlandano Anton van Zanten, li laboris ĉe Robert Bosch GmbH. Mercedes-Benz estis la unua aŭtomarko kiu instalis ĝin en aŭtomobilo kaj enmerkatigis ĝin sub la nomo **Elektronisches Stabilitätsprogramm**. ESP estas de disvolvigistoj kaj kelkaj aliaj partioj en 1995 amase enmerkatigita. Mercedes-Benz estis la unua konstruisto kiu, en 1999, ESP norme instalis en siaj modeloj. Intertempe ankaŭ aliaj aŭtofabrikistoj norme aplikas ESP-on en novaj modeloj.

## Funkciado 
Mikroprocezilo kontrolas la signalojn de la ESP-sensoroj kaj komparas 25 foje en sekundo ĉu la deziroj de la veturigisto kaj la veturildirekto konformas. Se la veturilo movas en alia direkto ol la stirdirekto indikas, ESP tuj reagas. ESP tiam celdirekte bremsas la apartajn radojn pro kio la veturilo estas stabiligata kaj stiras al la ĝusta direkto. Aŭto kun ESP aŭtomate ankaŭ havas du aliajn aktivajn sekureco-sistemojn:  antibloka sistemo (ABS) kaj trakciokontrolo (ASR). ABS preventas ke la radoj blokas dum bremsado pro kio la veturilo fariĝus nedirktebla. ASR (ankaŭ nomata TCS) preventas ke la propulsitaj radoj tro turnas (radspino), dum la akcelado, pro kio la kontakto kun la vojo perdiĝus kaj ili ne akiras optimuman akcelon. Dum ABS kaj ASR influas la longodinamikon de la veturilo, ESP krom tio influas la traversodinamikon. ESP pro tio garantias stabilan veturkonduton en ĉiuj direktoj.

Kategorio:Aŭtomobilaj sekurecteknologioj
Quararibea cordata

eta|dekstra|Floroj.
eta|dekstra|Vendotaj fruktoj.

***Quararibea cordata***, aŭ la **sudamerika sapoto** kaj **ĉupaĉupo**, estas ne tro granda fruktarbo (ĝis alteco de 45 m). Ĝia hejmregiono estas la Amazona pluvarbaro. La fruktarbo kreskas en Brazilo, Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo. La oranĝe flavaj fruktoj, kiuj estas molaj, sukoplenaj kaj havas 2-5 semojn. La frukto estas manĝataj freŝe. La specio apartenas al la plantfamilio Malvacoj.

La fruktokvalito de la sudamerika sapoto estas ŝatata, sed la fruktokvalito diverskvalita, ĉar kelkaj arboj produktas fibrajn fruktojn kaj malmulte da laboro estis investita en pli bonaj fruktoj. La arboj kreskas plej bone sur humidaj kaj profundaj grundoj. Inundoj povas mortigi la arbojn.

## Disvastigo 
*Quararibea cordata* estas tipaj arboj de la etendaĵoj de la Andoj. Ĝi kreskas en partoj de Brazilo, Venezuelo kaj Kolombio.

Ĉupaĉupo ne trovis grandan akcepton internacie kaj ne estas kultivata multe ekster ĝia hejma regiono. En 1964 la usona pomologo (fruktologo) Bill Whitman ricevis semojn el Peruo kaj plantis la arbon en sia ĝardeno, kie ĝi ricevis fruktojn en la ĝardeno de Harbour, Florido.

## Eksteraj ligiloj 
* CIRAD-FLHOR/IPGRI: *Matisia cordata*
* Morton, Julia F., 1987. *Chupa-chupa*. p.&nbsp;291–292. In: Fruits of warm climates. Julia F. Morton, Miami, FL.

cordata
Kategorio:Arboj de Amazonio
Kategorio:Tropikaj fruktoj
Kategorio:Arboj de Brazilo
Kategorio:Plantoj de Kolombio
Kategorio:Plantoj de Ekvadoro
Kategorio:Plantoj de Peruo
44001 Jonquet

'*44001 *Jonquet'''* estas malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  elde la Observatorio de la Pises, en Nacia parko Cevenoj (Gard, Francio).

## Nomo 
Ĝi estas nomita en honoro de la franca amatora astronomo *Pierre Jonquet*, kiu observis asteroidajn kaŝadojn por la Eŭropa Reto de Asteroida Kaŝado dum pli ol 20 jaroj. Li ankaŭ estas fondinta membro de la *Société Astronomique de Montpellier''.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio de la Pises
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997
Tropika delfeno

La **Tropika delfeno** aŭ **Longbeka ordinara delfeno** (*Delphinus capensis*) estas specio de komuna delfeno. Ĝi havas pli limigitan teritorion ol la Mallongbeka ordinara delfeno (*D. delphis*), nome la alia specio en la genro. Ĝi havas disan teritorion en marbordaj areoj en tropikaj kaj pli varmomoderaj oceanoj. Tiu teritorio inkludas partojn de okcidenta kaj suda Afriko, multon de okcidenta Sudameriko, centra Kalifornio al centra Meksiko, marborda Peruo, areojn ĉe Japanio, Koreio kaj Tajvano, kaj eble ĉe Omano. Vagantoj estis registritaj tiom for norde kiel ĉe Vankuvera Insulo. Ili vivas en neprofundaj, pli varmaj akvoj ĉe la marbordo. Ili vivas ankaŭ en tropikaj kaj subtropikaj regionoj.

## Fizikaj trajtoj
La Tropika delfeno estas mez-granda delfeno, pli malgranda ol la pli amplekse konata botelnaza delfeno.  Plenkreskuloj varias inter 1.9 kaj 2.5 m de longo, kaj gamas peze el 80 al 235&nbsp;kg, kvankam gamo inter 80 kaj 150&nbsp;kg estas pli ofta. Maskloj estas ĝenerale pli longaj kaj fortikaj. Tiu specio havas ankaŭ rondoforman melonon sur la pinto de siaj kapoj uzata por eĥolokigo. Ĝi havas longan, fajnan bekon kun 50–60 malgrandaj, akraj, interfermeblaj dentoj en ĉiu flanko de ĉiu makzelo. Ili havas pli da dentoj ol ajnaj aliaj delfenedoj.

## Referencoj
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Delfenoj
Kategorio:Faŭno de Japanio
Kategorio:Faŭno de Brazilo
Kategorio:Faŭno de Venezuelo
Kategorio:Faŭno de Sud-Afriko
Kategorio:Faŭno de Peruo
Kategorio:Faŭno de Meksiko
Perua mezoplodo

La **Nana mezoplodo**, **nana bekobaleno**, aŭ **Perua mezoplodo** (*Mesoplodon peruvianus*), konata ankaŭ kiel **bandolero bekobaleno**, **Perua bekobhaleno** kaj **malgranda bekobaleno**, estas la plej malgranda el la mezoplodoj kaj unu el la plej ĵusaj malkovroj. Estis almenaŭ du dekduoj da vidaĵoj de nekonata bekobaleno nome *Mesoplodon sp. A* antaŭ la dekomenca klasigo, kaj tiuj estas nune konsiderataj kiel sinonima kun la specio. La specio estis formale priskribita en 1991, baze sur dek specimenoj akiritaj el Peruo inter 1976 kaj 1989, inklude 3.72 m masklan plenkreskula tipan specimenon. Specimeno kiu surstriĝis en Paracas, Peruo, en 1955 (unuafoje provizore identigita kiel Aŭstralia mezoplodo) estis ekde tiam identigita kiel Nana mezoplodo. Ekde 1987, estis aldonaj 40 vidaĵoj de la specio, el totalo de 65 (je 2001).

## Priskribo 
La korpo de la Perua mezoplodo estas la tipa ŝpinilformo de la genro, kvankam la vosto estas nekutime dika. La melono estas iome elstara kaj dekliva al mallonga beko. La buŝlinio en maskloj havas tre distingan arkon kun du dentoj iomete elstaraj el la gingiva linio antaŭ la bekopinto. La koloraro estas tipe malhelgriza pinte kaj pli helaj sube, speciale ĉe la malsupra makzelo, gorĝo kaj malantaŭ la umbiliko. Maskloj povas havi distingajn palajn modelojn de "citiloj" en siaj dorsoj. La grando de tiu specio estas nur de ĉirkaŭ 4 metroj ĉe maturaj animaloj, kaj ĉirkaŭ 1.6 metroj dumnaske.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Perrin, William F.; Wursig, Bernd & Thewissen, J.G.M (eds.) (2002): Encyclopedia of Marine Mammals. Academic Press. ISBN 0-12-551340-2
* Reeves, Randall R.; Steward, Brent S.; Clapham, Phillip J. & Owell, James A. (2002): Sea Mammals of the World. A & C Black, London. ISBN 0-7136-6334-0

## Eksteraj ligiloj 
* Cetaceans of the World 
* CMS
* Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)
* Pygmy Beaked Whale - ARKive bio 
* Peruvian Beaked Whale - The Beaked Whale Resource 

Kategorio:Mezoplodaj balenoj
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Balenoj
Kurba tursiopo

La **Hind-Pacifika botelnaza delfeno** aŭ **Kurba tursiopo** (*Tursiops aduncus*) estas specio de botelnazaj delfenoj. Tiu delfeno kreskas ĝis 2.6 m longa, kaj pezas ĝis 230 kg. Ili vivas en akvoj ĉirkaŭ Barato, norda Aŭstralio, Suda Ĉinio, la Ruĝa Maro, kaj la orienta marbordo de Afriko. La Hind-Pacifika botelnaza delfeno estas ĝenerale pli malgranda ol la ordinara botelnaza delfeno, havas proporcie pli longan bekomuzelon, kaj havas punktojn en siaj ventro kaj malsupraj flankoj. Ĝi havas pli da dentoj ol la ordinara botelnaza delfeno — 23 al 29 dentoj en ĉiu flanko de ĉiu makzelo kompare kun la 21 al 24 ĉe la ordinara botelnaza delfeno.

Multo de malnova kampo-scienca informaro pri la kurba tursiopo kaj pri la ordinara botelnaza delfeno en unusola grupo, kio faras ĝin efektive neutila por determini la strukturajn diferencojn inter ambaŭ specioj. La IUCN listigas la Hind-Pacifikan botelnazan delfenon kiel "DD" (nesufiĉa informaro en sia Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj pro tiu afero.

## Bildaro 

Dolphins gesture language.jpg
Eilat Dolphin Reef (2).jpg
Eilat Dolphin Reef (4).jpg
Tursiops aduncus, Port River, Adelaide, Australia - 2003 (cropped).jpg
Migrating mammals (15346028265).jpg

## Notoj 
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Delfenoj
Kategorio:Faŭno de Japanio
Kategorio:Faŭno de Brazilo
Kategorio:Faŭno de Venezuelo
Kategorio:Faŭno de Sud-Afriko
Kategorio:Faŭno de Peruo
Kategorio:Faŭno de Meksiko
Ordinara delfeno

La **Ordinara delfeno** aŭ *mallongbeka delfeno* (*Delphinus delphis*) estas specio de komuna delfeno. Ĝi havas pli grandan teritorion ol la Tropika delfeno (*D. capensis*), kaj vivas tra varm-moderaj kaj tropikaj oceanoj, inklude la Hindan Oceanon kvankam je pli malgrandaj kvantoj ol ĉe alia lokoj kie ili troviĝas.

## Fizikaj trajtoj 
maldekstra|eta|Ordinara delfeno.
La Ordinara delfeno estas mez-granda delfeno, pli malgranda ol la pli amplekse konata botelnaza delfeno. Plenkreskuloj varias laŭlonge el 5 al 8 futoj kaj gamas peze el 100 al 136 kilogramoj aŭ 220.26 al 299 pundoj. Maskloj estas ĝenerale pli longaj kaj fortikaj, Ĝi havas longan, fajnan bekon kun 50–60 malgrandaj, akraj, interfermeblaj dentoj en ĉiu flanko de ĉiu makzelo. Junaj delfenoj havas pli nerimarkindan aspekton kaj iĝas pli distingeblaj kiam ili estas pli maturaj.

## Taksonomio 
eta|maldekstra|Frua ilustraĵo el *Transactions of the Zoological Society of London* (1944).
La Ordinara delfeno estas membro de la genro de komunaj delfenoj, nome *Delphinus*, ene de la delfena familio, Delfenedoj. Ĝis mezo de la 1990-aj jaroj, la diferencaj formoj ene de *Delphinus* ne estis agnoskitaj kiel apartaj specioj, sed estis ĉiuj konsiderataj membroj de la specio *D. delphis*. La mallongbeka ordinara delfeno estas ĝenerale pli malgranda ol la longbeka ordinara delfeno kaj havas pli mallongan bekomuzelon. Diferencigo inter la varioj de mallongbeka ordinara delfeno povas esti atribuataj al la oceana temperaturo, klorofila koncentriĝo, kaj oceana malklareco, pli ol al zoogeografia distribuado.

## Bildaro 

La Palma - Tijarafe - Dolphin (Fancy II) 17 ies.jpg
Flickr - Official U.S. Navy Imagery - A porpoise swimgs along a Navy small boat..jpg
Short-beaked Common Dolphin (Delphinus delphis) 4.jpg
Common Dolphins in Gibraltar Bay.jpg
Anim0918 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg
Leap For It (27359678360).jpg
Short-beaked Common Dolphin (Delphinus delphis) (14825276609).jpg

## Notoj 
## Bibliografio 
* National Audubon Society: Guide to Marine Mammals of the World ISBN 0-375-41141-0
* Encyclopedia of Marine Mammals ISBN 0-12-551340-2
* Whales, Dolphins and Porpoises, Mark Carwardine 1995 ISBN 0-7513-2781-6

Kategorio:Balenoj
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Delfenoj
Kategorio:Faŭno de Peruo
Kategorio:Faŭno de Meksiko