Baterio

**Elektra baterio** (ankaŭ akumulatoro okaze de por aŭtomobiloj, industria uzo) estas grupo de galvanaj piloj. La nocio hodiaŭ ankaŭ signifas la unuopajn pilojn.

## Bazprincipoj de uzo 
La elektrodaj materialoj determinas la elektran tension de la pilo laŭ la elira grandeco. Pli grandan tension oni akiras per seria konekto de pluraj elementoj.

La kapacito de baterio estas aldonita kiel teorie elgajnebla elektra ŝargo en amperhoroj. La praktike atingebla kapacito dependas de la fakta grandeco de la malŝarga kurento kaj temperaturo de la baterio.

La kapacito (energiokvanto) ĉe fiksa tensio atingeblas per pli grandaj piloj. Paralela konekto por kapacita grandigo povas kaŭzi la baldaŭan malŝargiĝon de la piloj, ĉar la unuopaj ĉeloj (piloj) diferenciĝas en interna rezisto kaj formas inter si propran kurantan cirklon.

La daŭreco, uztempo de baterioj estas aldonita per nombro de ŝargaj/malŝargaj cikloj, ĝis akumulatoro ankoraŭ havas difinitan ŝargokapaciton. La normoj de DIN 43539 parto 5 kaj IEC 896 parto 2 komunikas por tio diversajn procesojn kaj antaŭskribojn.

En multaj (riĉaj) landoj oni organizite kolektas la danĝeran rubon de la foruzitaj baterioj. En multaj landoj oni jam malpermesis vendon de hidrargo-enhavaj (super 2 %) baterioj, piloj. (Legu bateria recikligo)

## Tipoj 
### Uztereno 
* por porteblaj aparatoj kiel ekz. poŝlampoj, horloĝoj (por tiuj butonpilo).
* precipe por aŭtomobiloj akumulatoro.
* elektraj veturiloj disponas pri trakciaj baterioj.
* staciona baterio (en industrio servas en interrompo kurenton).

### Primaraj piloj 
Primaraj piloj en grando de *AA* nomatas galvanaj piloj, kiuj post la malŝargo ne estas denove ŝargeblaj. Oni nomas ilin laŭ la uzita materialo:
* Alkali-mangan-baterio; 1,5 V je pilo
* zink-karbon-baterio; 1,5 V je pilo
* oksi-nikel-hidroksid-baterio; 1,5 V je pilo
* litio-baterio; depende de la katoda materialo 2,9 ĝis 3,6 V, specifaj tipoj ankaŭ 1,5 V
* zink-aero-baterio; 1,5 V je pilo
* hidrargaoksid-zink- baterio; 1,35 V je pilo
* Arĝentoksid-zink- baterio; 1,55 V je pilo

### Sekundaraj piloj 
Sekundaraj piloj aŭ akumulatoro estas tiuj galvanaj piloj, kiuj estas reŝargeblaj post malŝargo.
* acida akumulatoro (plumbo/sulfuro) 2,3 Volt je pilo, disvastiĝis kiel 6-, 12- kaj 24 volta aŭtobaterio
* nikel-kadmia baterio; 1,2 V je pilo
* nikel-metalhidrida baterio; 1,2 V je pilo
* litia-jona baterio; 3,7 V je pilo
* litia-polimera baterio
* alkali-mangana baterio (angle: *Reusable Alkaline Manganese*, akronime **RAM**); 1,5 V
* ĵeleo-akumulatoro estas fermita akumulatoro, kies elektrolito estas ligita en ĵeleo.

### Grando 
**Aparatobaterioj** devas esti kompakta, malpeza, mekanike rezista. Ili estas aĉeteblaj kiel zink-karbona aŭ alkali-mangana baterio. La nomumo sekvas la normojn de IEC kaj ANSI:

Krom tiuj "normaj tipoj" ekzistas kompreneble multaj diversaj tipoj por fotiloj kaj aliaj aparatoj.

## Literaturo 
* Lucien F. Trueb, Paul Rüetschi: *Batterien und Akkumulatoren - Mobile Energiequellen für heute und morgen*. Springer, Berlin 1998 ISBN 3-540-62997-1 
* David Linden, Thomas B. Reddy (Hrsg.): *Handbook of Batteries*. 3. Auflage. McGraw-Hill, New York 2002 ISBN 0-071-35978-8 
* Wiebke Dirks, Hendrik Vennemann: *Lithium-Batterien*. CHEMKON 12(1), S. 7 - 14 (2005), ISSN 0944-5846 

## Bildgalerio 

Dosiero:Batteries comparison 4,5 D C AA AAA AAAA A23 9V CR2032 LR44 matchstick-1.jpeg|
Dosiero:Four AA batteries.jpg|
Dosiero:Battery symbols and circuit.png|
Dosiero:Batteries.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Bateria recikligo
* Citrona Baterio
* Edisono
* Nikola Tesla
* Alessandro Volta
* Elektra aŭtomobilo
* Elektro
* Hibrido
* Kontinua kurento
* Renoviĝanta energio
* Fuelpilo
* Maksimuma pova teoremo

## Eksteraj ligiloj 
* la ĝusta baterio por ĝusta uzo, la plej gravaj grandoj kaj tipoj 
* http://www.dfj.com/cgi-bin/artman/publish/article_141.shtml 
* http://www.duracell.com/care_disposal/care.asp 

Kategorio:Baterio