Aŭtovojoj en Pollando

[100ra|eta|dekstra|Pola [Trafiksigno, kiu signas aŭtovojon]]
eta|300ra|dekstra|Polaj aŭtovojoj kaj rapidvojoj

La jena teksto **Aŭtovojoj en Pollando** priskribas pri situacio kaj pri historio de konstruado de aŭtovojoj en Pollando. Pollando ne havas multajn aŭtovojojn. Programo de konstruado de aŭtovojoj en Pollando komencas ekde 1990-aj jaroj sed ĝi estas daŭre modifata kaj malrapide realigata. Lastaj planoj estas el 2004, kiam oni planas sistemon de aŭtovojoj je longeco ĉirkaŭ 1996 km. Ĝis fino de 2007 oni konstruis 698 km-jn de aŭtovojoj. Krom tiu estas 90&nbsp;km-j nur duonfinitaj vojoj kaj 350&nbsp;km dum konstruado.

Problemo de manko de aŭtovojoj en Pollando estas ĉiam elemento de sekvaj balotaj kampanioj. Plimulto da poloj ne estas kontenta pri la aktuala situacio pri aŭtovojoj. Fine de la la 2010-aj jaroj la konstruado devus esti plifortigita ĉar Pollando kaj Ukrainio en 2012 invitis al la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012, sed konstrui tutan sistemon bezonas longan tempon.

La aŭtovojoj en Pollando estas signataj per numero de vojo en ruĝa fono. Antaŭ numero estas ĉiam litero A. Vojmontriloj kiuj montras al aŭtovojoj havas bluan fonon.

__TOC__

## Listo de aŭtovojoj 
*datumoj de la 27a de novembro, 2019.*

## Reguloj 
### Limigoj de rapideco 
Maksimumaj rapidecoj sur polaj aŭtovojoj estas:

### Ceteraj limigoj 
Leĝo pri trafiko malpermesas sur aŭtovojo:

* returnado,
* haltiĝado aŭ starado de veturilo (krom determinitaj lokoj),
* retroirigado,
* haŭlado, krom haŭlado per determinitaj veturiloj.
* veturado per veturiloj, kiu ne povas movi pli ol 40&nbsp;km/h. (ekz.: bicikloj, traktoroj)

## Pagoj 
Pagoj kontraŭ traveturo estas aŭ estos en aŭtovojoj A1, A2 kaj A4. Oni pagas laŭ du sistemoj.

### Malfermita sistemo 
Pli polulara inter koncesiuloj kaj jam funkciata estas malfermita sistemo. Pagoj estas pagita nur en vojpagejoj kiuj estas transverse lokita ĉefajn veturejojn de aŭtovojo. Pago dependas tipon de veturilo. Konstruado de ĉi tiu sistemo estas relative malmultekosta sed ĝi malkreskas flueco de trafiko ĉar ĉiufoje pro pagado veturiloj devas halti kaj viciĝi. Ekzemple vojpagejoj en aŭtovojo A2 estas po ĉirkaŭ 50&nbsp;km.

Ĉi tiu sistemo estas uzata de:
# Autostrada Eksploatacja S.A. en A2 en partoj:
#* *Nowy Tomyśl* – *Komorniki* (50&nbsp;km) ekde 27-a de oktobro 2004
#* *Krzesiny* – *Września* (37,5&nbsp;km) ekde 27-a de novembro 2003
#* *Września* – *Modła* (47,7&nbsp;km) ekde 20-a de decembro 2002
# : Koncesiulo devas ŝanĝi la sistemon en fermita se trafiko kreskos ĝis determina nivelo.
# Stalexport Autostrada Małopolska S.A. en A4 en parto *Katowice-Murckowska* – *Balice I* (61&nbsp;km) ekde 3-a de aprilo 2000 (unua parto de pagata aŭtovojo en Pollando)

### Fermita sistemo 
En ĉiu enveturo en aŭtovojo havas lokojn kie enveturanto ricevas "karton" kun informoj kie li aŭ ŝi enveturis. Kiam veturanto elveturas el aŭtovojo devas montri la "karton" en vojpagejoj kaj pagi. Konstruado de fermita sistemo estas pli alta ol malfermita sed kreskigas fluon de trafiko.

La fermita sistemo estos en partoj:
* Aŭtovojo A2 Żdżary – Emilia (85,4&nbsp;km)
* Aŭtovojo A1 Gdansko - Nowe Marzy

### Senpagaj aŭtovojoj 
* tuta longeco de A6,
* tuta longeco de A18
* parto de aŭtovojo A2:
** Komorniki –Krzesiny (13,3&nbsp;km) suda parto de pretervojo de Poznań
** Emilia – Stryków II (18,1&nbsp;km) suda parto de pretervojo de Łódź
** Sługocin – Żdżary (ĉ. 19&nbsp;km) kaj Września - Słupca (ĉ. 20&nbsp;km)
* partoj de aŭtovojo A4 inter vojpagejoj sur tereno de Gliwice, kaj inter Gliwice kaj Katowice (Ostropa – Bojków – Katowice-Murckowska) 
* parto de A1 inter nodoj Maciejów kaj Sośnica sur tereno de Gliwic.
* Post konstruado estos senpaga tuta aŭtovojo A8.

## Historio de polaj aŭtovojoj 
### Intermilita periodo 
Dum Intermilita periodo en Pollando diskutis kaj planis *Vojoj designitaj por rapida veturado je longa distanco, al. aŭtovojoj*. Laŭ ĉi tiu planoj specifis kiel plej gravaj vojoj:
* Varsovio – Łódź (nuntempa planata A2 kaj S8),
* Varsovio – Poznano – (landlimo) (nuntempe funkcianta/projektata A2),
* Gdynia – Bydgoszcz – Łódź – Katowice (nuntempe ekzistanta/konstruata/projektata S6/A1),
* Katowice – Kraków – Lvivo (nuntempe parte ekzistanta A4),
* Varsovio – Lublin – Lvivo (nuntempe planata S17),
* ringo ĉirkaŭ Varsovio (nuntempe projektata sistemo de vojoj: S2/S7/S8/S17),
* ringo ĉirkaŭ Poznano (nuntempe funkcianta/projektata sistemo de vojoj: A2/S5/S11),
* ringo ĉirkaŭ Łódź (nuntempe funkcianta/projektata sistemo de vojoj: A1/A2/S14/S8).

Kiel planata vojoj por posta realigo specifas inter aliaj:
* Varsovio – Ostrołęka – Bialistoko – Hrodno (nuntempe DK61, paralele kun S8),
* Varsovio – Radom - Kielce – Krakovo (nuntempe funkcianta/planata S7),
* Katowice – Cieszyn (nuntempe ekzistanta/konstruata/projektata S1),
* Varsovio – Brześć apud Bug (nuntempe planata A2),
kaj kelkaj ceteraj, sur terenoj kiuj estas nuntempe eksterlande.

### Post 1945 
Post dua mondmilito polaj landlimoj estis modifata. En la akiritaj terenoj Pollando heredis de Nazia Germanio ne finitajn (en multaj partoj nur konstruita unu veturejo) kaj parte detruatajn pro milito aŭtovojojn:
* Pomeria (~60&nbsp;km) – en parto Kołbaskowo – Chociwel (nuntempe A6 kaj DW142,
* Mazuria (~50&nbsp;km) – en parto Elbląg – Grzechotki (alinome: Berlinka, nuntempe S22),
* Silezia (~270&nbsp;km) – en parto Olszyna – Brzeg (~220&nbsp;km) kaj Ujazd – Gliwice – Zabrze (~40&nbsp;km) (nuntempe A18/A4, parto apud Gliwic nuntempe estas signita kiel DK88).

Plimulto de aŭtovojaj pontoj estis detruita dum milita tempo. Tuj post milito nur parto de ili estis konstruita denove. Ponto super rivero Ina estis rekonstruita en 1972, kaj pontoj sur riveroj Pasłęka, Młynówka kaj Omaza en vojo Elbląg – Grzechotki inter 1996 kaj 2003. Krom ĉi tiuj aŭtovojoj ekzistas en diferencaj statoj konstruadoj de vojoj en trakoj:
* Chociwel –Chojnice,
* Görlitz/Zgorzelec – Bolesławiec,
* Brzeg – Ujazd,
* Świecko – Nowy Tomyśl.

Krom rekonstruado de pontoj ĉiuj tiuj konstruaĵoj (finitaj kaj nefinitaj) ekzistas ĝis la 1990-aj jaroj.

### 1972 
Unuaj seriozaj laboroj estis komencanta en la 1970-aj. En 1972 oni planis:
* konstruado de vojo – Krakovo (nuntempe A4),
* finado de konstruado (situado de dua veturejo) Vroclavo – Gliwice (nuntempe A4),
* konstruado de vojo Varsovio – Katowice (alinome Gierkówka, nuntempe projektata/konstruata S8/A1).

### 1976 
En 1976 planoj pligrandigis je partoj:
* Tarnów – Krakovo (nuntempe projektata A4),
* wschodnia obwodnica GOP (nuntempe S1),
* Bielsko-Biała – Cieszyn (S1),
* Varsovio – Poznano (alinome "Olimpijka", nuntempe funkcianta/projektata A2),
* Łódź – Piotrków Trybunalski (nuntempe funkcianta/projektata A1).

### 1985 
En 1985 en planoj oni antaŭvidis jam du tipoj de vojoj: aŭtovojoj kaj rapidvojoj. Kiel aŭtovojoj estis vojoj kie nuntempe estas aŭtovojoj A1, A2 kaj A4. Bedaŭrinde realigado de ĉi tiu planoj ne sukcesis. Inter jaroj 1978-1991 konstruis nur parto de A4 (Byczyna – Balice ĉirkaŭ 36&nbsp;km), A2 (Września – Konin ĉirkaŭ 48&nbsp;km) kaj A1 (Piotrków Trybunalski – Tuszyn ĉirkaŭ 18&nbsp;km). Kaj dum sekvaj jaroj oni kapablis nur tre mallonga partoj en finoj de ekzistaj partoj kaj ĉe landlimo kie estis malfermata novaj trairejoj.

### 1993 
Dum 1990-aj denove modifis planoj de sistemo de aŭtovojoj kaj de rapidvojoj. En 1993 kreskis ĝis aŭtovojo vojoj::
* Szczecin – Gorzów Wlkp. – Zielona Góra – Legnica – Bolków – Lubawka (tiutempe A3),
* Olszyna –Krzywa (A18, tiutempe A12),
* Łódź – vroclavo – Bolków (tiutempe A8),
* Kołbaskowo – Szczecin (A6).

### 2001 
En 2001 registaro rezignis aŭtovojojn A3 - anstataŭis per rapidvojo S3 - kaj aŭtovojo estis malplilongiga ĝis pretervojo de Vroclavo kaj rapidvojo S8 en parto Vroclavo – Varsovio - Bialistoko.

### 2006 
Konstruis parto de aŭtovojo A2 inter Konin kaj Stryków.

### 2007 
22-a de decembro konstruis 25&nbsp;km-an parton inter Rusocin - Swarożyn de aŭtovojo A1. kaj 26-a de septembro finis parto inter Klucz - Kijewo de aŭtovojo A6 (7,7&nbsp;km).

### 2008 
En 17-a de oktobro finis parto de A1 Swarożyn - Nowe Marzy (65&nbsp;km). En 22-a de decembro finis parto de A2 Stryków I - Stryków II (1,7&nbsp;km).

Oni konstruas partojn:
* Grudziądz - Toruń (dokładniej Nowe Marzy - Grębocin), parto de aŭtovojo A1
* Gliwice (Sośnica) - Bełk (a. Rybnika)(Silezia Provinco) (parto de aŭtovojo A1),
* Bełk - Świerklany, (parto de aŭtovojo A1)
* Świerklany - Gorzyczki (Silezia Provinco) (A1)
* Rekostuita pretervojo de Szczecin (kiel aŭtovojo A6),
* Jędrzychowice (landlimo) - Krzyżowa (aŭtovojo A4),
* Krakovo - Szarów (aŭtovojo A4),
* Vroclavo - Pawłowice (aŭtovojo A8),
* Krzyżowa - Olszyna (aŭtovojo A18, nun unua veturejo, poste dua),
* Oni finis pretervojo de Stryków - A1 (3&nbsp;km) kaj A2 (ĉ. 1,7&nbsp;km)

Oni subskribis kontraktoj pro konstruado de aŭtovojo A2 en parto Świecko - Nowy Tomyśl (en aŭgusto 2008)

## Notoj kaj referencoj 
### Vidu ankaŭ 
* Polaj landvojoj
* Polaj rapidvojoj
* Ĝenerala Direkcio de Landvojoj kaj Aŭtovojoj
* Konsilanaro pa. Aŭtovojoj
* Berlinka
* Olimpijka

### Eksteraj ligiloj 
* Ĉiutaga informoj pri konstruado de aŭtovojoj en Pollando  nur pola lingvo
* Retejo pri vojoj en Pollando nur pola lingvo