Budapeŝta geto

eta|300x300ra|Mapo de la Granda Budapeŝta Geto
eta|300x300ra|Memortabulo de la geto
eta|La limo de la geto de Pest en la strato Holló, Budapeŝto
La **Granda Geto** de Budapeŝto estis establita per dekreto la 29-an de novembro 1944 en la 7-a urbodistrikto de Budapeŝto (Erzsébetváros) dum la kunlaboro de Hungario kun la germana nazia reĝimo. Kiel prizon-simila punlaborejo, ĝi servis por faciligi aliron al la persekutitaj judoj "koncentritaj" tie. Ĝi ekzistis de decembro 1944 ĝis la 27-a de januaro 1945. Miloj da hungaroj estis deportitaj al ekstermejoj en Germanio kun la aprobo de la registaro. Miloj da homoj mortis en la geto. Ĉirkaŭ 68 000 homoj pluvivis ĝis la liberigo fare de sovetiaj trupoj. 25 000 judoj sukcesis kaŝi sin ekster la geto. Pliaj 30 000 ĝis 35 000 eskapis persekuton akirante protektajn enirpermesilojn en la t.n. *Internacia Tendaro*, alia geto en Budapeŝto. 

## Fono 
La judoj ekster Budapeŝto estis arestitaj kaj deportitaj de meze de aprilo ĝis julio 1944, kiam Miklós Horthy ordonis ĉesigi la deportadojn la 7-an de julio.  La judoj de Budapeŝto komence ne estis koncentritaj en geto. Anstataŭe, la 16-an de junio 1944, la ministro Gábor Vajna ordonis, ke ĉiuj judaj loĝantoj de Budapeŝto translokiĝu inter la 17-a kaj 24-a de julio en tiel nomatajn Steldomojn, kiuj estis markitaj per Stelo de Davido. Ĉi tiuj konstruaĵoj estis disigitaj tra la urbo.

## Priskribo 
La Budapeŝta Geto konsistis el pluraj blokoj da konstruaĵoj en la malnova Juda Kvartalo, ĉirkaŭ la Granda Sinagogo, kiu estis ĉirkaŭita per barilo por malhelpi kontrabandadon de varoj kaŭ de homoj. La nazioj okupis  Hungarion la 19-an de marto 1944, kaj la geto funkciis dum nur tri monatoj, de novembro 1944 ĝis la urbo estis liberigita en januaro 1945.

Kiel aliaj getoj establitaj de la nazioj en Eŭropo, la Budapeŝta geto estis tute izolita de la ekstera mondo - neniu manĝaĵo estis enportita, kaj eĉ ne rubo estis elprenita. Krome, la troloĝateco estis grandega, kaj la kombinaĵo de ĉi tiuj kondiĉoj kondukis al alta malsaneco kaj la disvastiĝo de malsanoj kiel tifo. Unu el la gvidantoj de la granda geto estis Mikláš Domonkós, membro de la Juda Konsilio, la Judenrat de Budapeŝto, gvidata de Shamu Stern, kiu defendis la judojn de la geto kun granda sinofero.

Pli ol duono de la loĝantoj de la geto estis senditaj al koncentrejoj, ĉefe per la mortomarŝoj de Budapeŝto-Deichshallom (aŭtuno 1944) al la aŭstra limo. De la establado de la geto ĝis ĝia liberigo, la loĝantaro de la geto malpliiĝis de 200 000 ĝis 70 000, kaj la plejparto de la ceteraj ricevis diplomatian protekton de politikistoj el neŭtralaj landoj en la milito, kiel Svislando kaj Svedio. La plejparto de tiuj senditaj de la geto estis marŝigitaj al koncentrejoj ĉe la aŭstra limo, en Aŭstrio (Mauthausen) kaj Germanio (Bergen-Belsen). Kelkaj estis liberigitaj de la Ruĝa Armeo kaj kelkaj de la Usona armeo.

Estis alia geto en la 13-a urbodistrikto (Angyalföld) nomata la "Malgranda Geto" aŭ la "Internacia Geto", kiu inkluzivis dekojn da konstruaĵoj nomitaj protektitaj domoj sub la aŭspicioj de la neŭtralaj landoj en la milito.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Varsovia geto

## Eksteraj ligiloj 
* Persona rakonto pri la budapeŝta geto  
* Historio de la budapeŝta geto
* Budapeŝta geto hodiaŭ
* Geto Budapeŝto
* Mallonga juda historio de Budapeŝto
* Historia Muzeo de Budapeŝto ĉe Google Cultural Institute

Kategorio:Holokaŭsto en Hungario