Ĉilia akcipitro

La **Ĉilia akcipitro** (*Accipiter chilensis* aŭ *Accipiter bicolor chilensis*) estas rabobirdo apartenanta al la genro de tipaj akcipitroj. Ili reproduktiĝas en arbaroj de Andoj el centra Ĉilio kaj okcidenta Argentino suden al Fajrolando, el marnivelo al 2,700 m altitude (kvankam birdoj estas rare observataj super 1,000 m). Kelkaj vintras ŝajne en malaltaj teroj de nordokcidenta Argentino.

Ĝi estas foje konsiderata subspecio de sia norda parenco nome la Dukolora akcipitro (*A. bicolor*), kaj foje distinga specio. Ambaŭ montras diferencoj laŭ prefero de biotopoj kaj havas alopatriajn distribuadojn. Sed la situacio estas pli komplika pro la subspecio *pileatus*, kiu estas intermeza en plumaro inter *bicolor* kaj *chilensis*, kaj estis varie atribuata al specio fare de tiuj kiuj konsideras ilin distingaj.

## Aspekto 
maldekstre|eta|Ilustraĵo de maskla Accipiter chilensis en *Figuras i descripciones de aves chilenas*, Anales del Museo Nacional de Chile, 1902
maldekstre|eta|AccipiterChilensisSmit
La masklo estas 37 al 38&nbsp;cm longa, dum la pli granda ino estas 41 al 42&nbsp;cm. Plenkreskuloj havas nigrajn suprajn partojn, kaj cindrogrizajn bruston kaj ventron kun malhela strieco. La gorĝo havas vertikalan malhelan striecon kaj la subvosto estas blanka. La supra vosto estas bruna kun 5 aŭ 6 malhelaj bendoj. La kruroj estas verdecflavaj, kaj la irisoj estas flavaj. Ambaŭ seksoj havas similan plumaron.

Junuloj havas pli brunajn suprajn partojn kun kremokolorajn plumobordojn. La pli palaj brusto kaj ventro havas vertikalan striecon. La pli pala supra vosto faras la bendojn pli evidentaj.

Tiuj birdoj estas voĉemaj nur dum la reprodukta sezono. Dum dediĉo al la reprodukta agado, ties alvokoj ne ŝajnas diferencaj el tiuj de la Dukolora akcipitro. Tiu havas almenaŭ du tre altatonajn plendecajn voĉaĵojn: bojeca serio de alvokoj *keh* aŭ *kaŭ*, kaj kvazaŭ de pego pli rapida kaj akcela stakato de alvokoj *kek*. Tiuj estas elsendataj ĉe la nesto kaj povus averti pri entruduloj, kiaj fakuloj studontaj la birdojn. Serio de altatonaj *kie* povus anstataŭi la menciitajn aŭ ankaŭ esti distinga tipo de alvoko. Partneroj direktiĝas unu al alia per kriega *ŭaaah*, kaj milda klara fajfo estas ŝajne uzata de gepatroj por komuniki ion al junulo.

## Distribuado 
En Argentino ĝi troviĝas norde ĉe Provinco Neuquén je ĉirkaŭ 36° de latitudo. La norda limo de la reprodukta teritorio en Ĉilio ne estas bone konata. Laŭ gravaj nombroj la Ĉilia akcipitro probable loĝas nur norde de la Regiono O'Higgins, kvankam ĝi almenaŭ foje reproduktiĝas en la Regiono Valparaíso, kaj eble ankaŭ en Kokimbio kaj en la Nacia Parko Fray Jorge, el kio estis kelkaj vidaĵoj. La suda limo estas ĝenerale akceptita je ĉirkaŭ 55° latitude en Fuegio  kaj precize diversa selektado de arbaraj paserinoj. Pli da 30 birdospecioj estas dokumentitaj kiel manĝitaj de tiu akcipitro almenaŭ foje. Roduloj de almenaŭ 4 specioj kaj fojfojaj insektoj aŭ skvamuloj kompletas ties dieton.

La ino demetas probable 2 ovojn, foje 3 kaj pli rare nur 1, kiel kutime ĉe Akcipitredoj. La ovoj estas helbluecaj al blankecaj kaj havas formon kiel de kokovo. La ovoŝela interno havas iom pli markatan bluecan nuancon. Kovado daŭras probable ĉirkaŭ 3 semajnojn. La gepatroj defendas sian nestoteritorion kontraŭ aliaj rabobirdoj, kiaj la Varia buteo (*Buteo polyosoma*); dum alproksimiĝo de tia danĝera specio, la idoj kaŝas siajn kapojn. Ŝajne 2 aŭ 3 idoj estas produktataj laŭ regula modelo, malkiel ĉe multaj aliaj Akcipitredoj inter kiuj nur la plej forta ido survivas.

### Statuso 
Pro sia arbara vivejo kaj sekretema kutimaro, la Ĉilia akcipitro estas unu el la malplej studitaj rabobirdoj de la moderklimataj arbaroj de Patagonio. Ĝi estas konsiderata relative komuna en la regiono de la Horna Kabo ekz. ĉe la Nacia Rezervejo Ñuble, kaj oni konstatis populacidensojn tiom altaj kiom ĝis 4 birdoj por kvadrata kilometro. Aliloke ili estas malpli ofte vidataj kaj kutime tre rare. Klopodoj por certigi ties loĝdenson estas malhelpataj de la fakto ke ili postulas precizan kvanton de prahabitato por setliĝi en loko. Tiele multe alia taŭga tero povus esti subuzata de tiuj birdoj, kaj subpopulacioj havas tre disan distribuadon .

Ĝi estas listata kiel rara aŭ nesufiĉe konata specio en Ĉilio kaj laŭleĝe protektata laŭ la Ĉasjuro. En Argentino ĝi ne estas listata kiel minacata. Je tutmonda skalo ĝi estas rara birdo, kvankam ne sub tuja minaco. Populacioj povus malpliiĝi pro pliiĝanta habitatoperdo pro etendaj incendioj, lignoproduktado kaj ĉasado . Ĝi ne estas taksata de la IUCN, ĉar ili ne konsideras ĝin specife distinga, sed ĝi estis inkludata en Apendico II de CITES kiel parto de la ĝenerala listado de Falkoformaj .

## Referencoj
## Literaturo 
*  (2004): Prey of breeding Chilean hawks (*Accipiter chilensis*) in an Andean *Nothofagus* forest in northern Patagonia. *Wilson Bulletin* **116**(4): 347-351.  (HTML resumo)
*  (2007): Nest characteristics of the Chilean Hawk (*Accipiter chilensis*, Falconiformes: Accipitridae) in an Andean *Nothofagus* forest of northern Patagonia. *Studies on Neotropical Fauna and Environment* **42**(1): 1-4 [Angla kun hispana resumo].   (HTML resumo)
*  (2006): Forest-specialist raptors of the temperate forests of southern South America: a review. *Revista Brasileira de Ornitologia* **14**(4): 317-330 [Angla kun portugala resumo]. PDF plena teksto 

## Eksteraj ligiloj 
*Accipiter Chilensis mating – Filmeto de akirinto de premio Emmy Award nome Christian Munoz-Donoso
*Aves de Chile Ĉiliaj birdoj

Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko