open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gunkanĝima

**Haŝima** ( [haŝima], laŭvorte: *lim-insulo*) aŭ populare **Gunkanĝima** ( [gunkanĝima]; laŭvorte: *batalŝipa insulo*) estas unu el 505 neloĝataj insuloj en Gubernio Nagasaki, 15 kilometrojn for de ĝia ĉefurbo Nagasako.

Oni loĝis sur la insulo de 1887 ĝis 1974 por prilabori karbminon. Origine la insulo vastis 120 m kaj longis 320 m. Ĝis 1931 ĝi estis sesfoje pligrandigita per neuzebla materialo el la minejo,  fine ĝi vastis 160 m kaj longis 480 m (6,3 hektaroj). En 1959 ĝi havis 5 259 loĝantojn, kio korespondas al loĝdenso de 83 476,2 loĝ./km², la plej alta denso iam ajn atingita surtere. Elektro kaj akvo venis tra submaraj tuboj el Nagasako.
 
En 1974 la posedanto Mitsubiŝi fermis la minejon, ĉiuj laboristoj fariĝis senlaboraj kaj dum tri monatoj forlasis la insulon. De tiam la insulo estas neloĝata, restado sur la insulo malpermesata. Intertempe pluraj konstruaĵoj jam disfalis, pliaj estas kolapsemaj kaj verdaĵoj rekonkeras la ruinojn. De 2009 turistoj povas viziti la insulon sur sekurigita vojo.  

La plej rimarkindaj aferoj estas forlasitaj betonaj konstruaĵoj kaj la beton-murego ĉirkaŭanta ĝin.

## Eksteraj ligiloj 
* Hashima: The Ghost Island (angle)
* Thoughts on "Gukanjima - View of an Abandoned Island" (angle) kaj bildgalerio de Saiga Yuji
* O Project - fotogalerio (angle, japane)
Antonio Machado

**Antonio MACHADO Ruiz** (naskiĝis en Sevilo, la 26-an de julio 1875; mortis en Collioure, Francio, la 2-an de februaro 1939) estis hispana poeto, malfrua membro de la t.n. Generacio de 1898 kaj unu el ĝiaj plej reprezentaj. Lian komencan verkaron oni ofte enskribas en la literatura movado nomata *Modernismo*.

## Biografio 
Kvankam andaluzo, li loĝis grandan parton de sia vivo en Madrido, kaj ankaŭ estas tre influita de la pejzaĝo de Kastilio, kaj precipe de Sorio, kie li dumtempe laboris, edziĝis kaj vidviĝis.

Li estas unu el la ĉefaj reprezentantoj de la t.n. Generacio de 1898, kun Miguel de Unamuno, Pío Baroja kaj Ramón del Valle-Inclán. Lia frato Manuel estis ankaŭ poeto, sed el posta generacio, konata kiel *modernismo*.

Dum la Hispana Enlanda Milito li apogis la registaran flankon. Ĉe la fino li devis ekziliĝi kun sia panjo, kaj forpasis ĝuste post la pasado de la landlimo, en la franca Collioure.

## Verkoj 
Lia verkaro komenciĝas per *Soledades* (*Solecoj*, 1903), lirika poemaro.

Lia plej konata verko estas *Campos de Castilla* (*Kamparoj de Kastilio*, 1912), tre influita de la fortaj trajtoj de la kastilia geografio.

Aliaj poemaroj:
* *Nuevas canciones* (1924)
* *Poesías completas* ( 1928)

En 1936, li publikigis verkojn, eseojn kaj prozaĵojn, sub la plumnomo *Juan de Mairena*.

Li ankaŭ verkis teatraĵojn, kunlabore kun sia frato Manuel:
* *Desdichas de la fortuna o Julianillo Valcárcel* (1926)
* *Juan de Mañara* (1927)
* *Las adelfas* (1928)
* *La Lola se va a los puertos* (1929)
* *La prima Fernanda* (1931)
* *La duquesa de Benamejí* (1932).

## En Esperanto aperis 
* *La lando de Alvargonzález*, tradukis Fernando de Diego
* Sep poemoj en *Sentempa Simfonio*, antologio de hispanlingva literaturo, ankaŭ tradukitaj de De Diego.

En tiu ĉi lasta libro, Antonio Machado estas prezentata kiel eble la plej admirata lirikisto hispana de nia epoko; rangas jam kiel klasika. Liaj simplaj, nudaj versoj, penetritaj de milda melankolio estas majstraj ellaboraĵoj artaj rafinitaj ĝis plena natureco
### Recenzoj
Pri *La lando de Alvargonzález*

## Vidu ankaŭ 
* Antonio Machado (metroo de Madrido)

## Eksteraj ligiloj 
* Pri poemo de Antonio Machado - Antonio Valén en 83a Hispana Kongreso de Esperanto
* Al seka ulmo – Antonio Machado – Ana Manero
* Al seka ulmo – Antonio Machado – Miguel Fernández
* *Abel Martín. Revista de estudios sobre Antonio Machado* (hispane)
* *Poesías Completas de Antonio Machado*, retejo kun la kompleta poemaro de Antonio Machado (hispane)
* Nova eldono de *La lando de Alvargonzález*, en la katalogo de la Libroservo de UEA
* Memportreto – Antonio Machado – Ana Manero
* Memportreto – Antonio Machado – Miguel Fernández

## Referencoj 
Kategorio:Hispanaj poetoj
Kategorio:Hispanaj eseistoj
Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento
Kategorio:Hispanaj ekzilitoj
Kategorio:Membroj de la Reĝa Hispana Akademio
Kategorio:Homoj de la Hispana Enlanda Milito
Kategorio:Andaluzoj
Kategorio:Komplutensa Universitato de Madrido
Kategorio:Generacio de la 98-a
Gary

'*** , historie foje esperantigite **Gari*' '(komparu la artikolon el la revuo Esperanto de 1910, metita sube) estas la plej granda urbo en kantono Lake. Ĝi situas ĉe Lago Miĉigana en la nordokcidenta angulo de la subŝtato Indianio. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Ĝi estas ĉefe konata kiel la hejmo de la pop-muzika familio Jackson (Michael Jackson, Janet Jackson, kaj aliaj). Ĝia ĉefa industrio estas ŝtaloproduktado.

La rivero Calumet (/ˌkæljʊˈmɛt/) estas fakte sistemo de tre industriigitaj riveroj kaj kanaloj en la regiono inter la kvartalo Suda Ĉikago en Ĉikago, Ilinojso, kaj la urbo Gary.

## Ĝemelaj urboj 
*  Fusin, Ĉinio
*  Lagoso, Niĝerio

## En Esperanto aperis 
*H. Hall: *Usona mirindaĵo: la nova urbo Gari.* En: *Esperanto* 1910, n-ro 2, paĝo 2.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* retejo de la Ĉikaga Internacia Flughaveno en Gary ()
* retejo de la loka *Community School Corporation* ()

eta|maldekstra|360ra

Kategorio:Urboj de Indianio
Claude Gacond

**Claude GACOND** naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1931 en Neuchâtel kaj forpasis la 17-an de novembro 2024 en La Chaux-de-Fonds. Li estis svisa esperantisto ekde 1952, honora membro de UEA, honora membro de Svisa Esperanto-Societo kaj honora membro de ILEI.

Laŭprofesie pedagogo, kiu dum sia kariero en La Sagne (1954-69) pretigis tezon pri interlerneja korespondado per Esperanto kaj pri eksperimenta Esperanto-kurso. Li aktivis jam de 1953-54, unue kiel sekretario de Esperanto-Junularo de Svislando kaj de la svisa ILEI-sekcio, kaj kiel komitatano de Svisa Esperanto-Societo. Ekde 1955 dum 21 jaroj li organizis en Adelboden skirestadojn kaj semajnfinajn kursojn, ellaborante efikan aŭdvidan E-instruadon.

De 1974 li instruis en La Chaux-de-Fonds, post kvinjara interrompo de sia profesia kariero, dum kiu li plene dediĉis sin al Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia (CDELI) kaj (ĝis 1991) Kultura Centro Esperantista (KCE), kunfonditaj de li respektive en 1967 kaj 1968.

Dum pluraj jaroj li estis membro de la kantona parlamento.

De 1962 ĝis 1992, kun sia edzino Andrée, li estis prelegisto ĉe la Esperanto-elsendoj de Svisa Radio Internacia. En 1991, li ricevis la FAME-premion. Ekde emeritiĝo en 1994 li pretigis *Bibliografion de Esperanto kaj interlingvistiko laŭ kolektoj de CDELI* kaj *Didaktitajn konsilojn al instruantoj kaj studantoj de Esperanto*.

Claude Gacond nelacigeble daŭrigis sian poresperantan laboron kadre de CDELI kiel ties arkivisto kaj organizanto de studsabatoj, seminarioj, kursoj de Esperanto.

Okaze de lia 80-a naskiĝjubileo EDITION ILTIS honoris lin per fest-libro: *INSTRUI ★ DOKUMENTI ★ ORGANIZI, Fest-libro por la 80a naskiĝ-tago de CLAUDE GACOND*, editoris Irmi kaj Reinhard Haupenthal, Bad Bellingen 2011, ISBN 978-3-932807-93-0. Ĝi entenas i.a. ampleksan bibliografion de la verkoj de Claude Gacond.

Claude Gacond forpasis dimanĉe la 17-an de novembro 2024 en maljunulejo en La Chaux-de-Fonds.

## Eksteraj ligiloj 
* Festado de Claude Gacond 80-jara
* ampleksa esperantlingva biografio en persona retejo
* Verkoj de kaj pri Claude Gacond  en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Retejo de Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia (CDELI)
## Notoj
Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Svisaj lingvistoj
Kategorio:Prezidantoj de Svisa Esperanto-Societo
Kategorio:Neŭŝatelanoj
Tortiljo

eta|dekstra|Tortiljoj
**Tortiljo** (el la hispana *"tortilla"* [tortilja], laŭvorte torteto) estas plata, maldika, ronda nefermentinta pano, farita el maiza aŭ tritika faruno. Eblas per ĝi ĉirkaŭvolvi aliajn manĝaĵojn, kio sugestas la alternativan nomon *volvopano*.

Ĝi estas la bazo de multaj manĝaĵoj en Meksiko, kie oni konsumas 300 milionojn da tortiljoj ĉiutage, kaj grava elemento ankaŭ de la teksas-meksika kuirarto.

La sama hispana vorto *tortilla* havas alian signifon en la hispana kuirarto: tie ĝi signifas simple omleton.

## Vidu ankaŭ 
* Talo (manĝaĵo)

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Panoj
Pragmata sankcio

**Pragmata sankcio** estas ĝenerala nomo por pere de reganto eldonita leĝo de baza graveco, kiu devas esti konsiderata kiel daŭra kaj neneigebla. En mezepoka kaj novepoka historioj aperis vico de pragmataj sankcioj; al la plej famaj apartenas du:

# **Pragmata Sankcio de 1713** de Karolo la 6-a, pri heredado de la trono en Habsburga monarĥio por virinaj posteuloj, kaj
# **Pragmata Sankcio de 1830** de Fernando la 7-a, en Hispanio pri la sama problemo

*Tiu ĉi disambigua paĝo estas ankoraŭ ĜERMO, ĉar devus ankoraŭ ekzisti pluraj aliaj PRAGMATAJ SANKCIOJ. Vidu ankaŭ: Ĝermo!* Mi supozas, ke ni komune ĉiujn pragmatajn sankciojn esploros kaj priskribos en la Vikipedio.
Rudolf Krchňák

**Rudolf KRCHŇÁK** (naskiĝis la 3-an de aŭgusto 1905 en Brno - mortis la 9-an de januaro 1996 en Brno, Ĉeĥio) estis ĉeĥa blinda esperantisto, instruisto de muziko.

Li naskiĝis jam kiel blindulo, tamen ĝis sia 13-a jaro li vizitis lernejon por la sanaj infanoj. Poste li transiris en blindulan instituton en Brno, post ekzamenoj daŭrigis unu jaron en la komerca lernejo, sed baldaŭ kristaliĝis lia amo al muziko kaj literaturo. Ĉe studado helpis lin ĉefe lia patrino.

En 1927 R. Krchňák faris ŝtatan ekzamenon pri kapablo instrui pianludon. Li fariĝis muzik-instruisto, komponisto, pian-agordisto. En 1935 li revenis al la blindula instituto en Brno, ĉifoje kiel muzik-instruisto, kaj dum trideko da jaroj edukis multajn blindajn muzikistojn.

En la jaroj 1930-1938 li fondis kaj redaktis gazeton *„Nevidomý hudebník“* (Nevidanta muzikisto), eldonatan fare de Societo de memstaraj blinduloj. Li komponis kamerajn, vokalajn kaj instrumentajn konĉertaĵojn.

En 1948 li verkis rakontojn pri la vivo de blinduloj **S bílou holí** (Kun blanka bastono), en kiuj li tre imprese esprimis emociojn de nevidantaj homoj kaj ilian perceptadon de la mondo.

En 1992 aperis lia libro **Nevidomí známí, neznámí** (Nevidantoj konataj, nekonataj), en kiu li priskribis medalionojn de multaj blindaj artistoj el la tuta mondo.

Li iniciatis proklamon de Tago de Nevidantoj la 13-an de novembro, ĉar la 13-an de novembro 1745 naskiĝis Valentin Haüy, kiu praktikis edukadon kaj laborigon de nevidantoj kiel la unua homo en la mondo.

Rudolf Krchňák estis ankaŭ entuziasma esperantisto, kontribuis al la blindula gazeto *Aŭroro.*

## Verkoj
***Péče o nevidomé na Moravě** (Zorgo pri nevidantoj en Moravio, 1946)
***S bílou holí** (Kun blanka bastono, 1948)
***Nevidomí známí, neznámí** (Nevidantoj konatoj, nekonatoj, 1992)

Kategorio: Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Blindaj muzikistoj
Willem Vermandere

**Willem VERMANDERE** estas flandra kabareta artisto/kantisto, skulptisto kaj pentristo.

Willem naskiĝis je la  en Lauwe en la belga Westhoek. Lia patro estis klarnetisto. Jam frue Willem VERMANDERE kunmarŝis en la komunuma harmoniorkestro de Sint-Cecilia.

Willem studis la grekan kaj latinan lingvojn, sed estis pli pasiita de gitaro. Li ankaŭ desegnis karikaturaĵojn de siaj instruistoj en malnetkajeroj. Poste li ekkomponis melodiojn kaj surmuzikigis poemojn. Pli aĝe, li studis religiajn sciencojn en Gent kaj li dum tri jaroj instruis en 
Nieuwpoort. 

Dum la 60aj jaroj Vermanere ekestis konata pro siaj kantoj el la okcidenta flandra dialekto pri ĉiutagaj aferoj, "lia" Westhoek kaj la granda milito. Liaj koncertaj kantoj estas jen facilanimaj, jen ĝisfunde seriozaj.

Li kreis ok longludajn diskojn kaj same multajn KDojn kaj li daŭrigas ankoraŭ. Liaj permanentaj akompanantoj estas Freddy DESMEDT flutoj kaj klarneto) kaj Pol DEPOORTER (gitaroj kaj mandolino).

Liaj plej konataj numeroj estas '**, **', '**, **', '** en **', '**, **', '**, …

## Diskografio
KDoj
* **' (1984)
* '** (1989)
* **' (1993)
* '** (1993)
* **' (1996)
* '** (1997)
* **'  (1999)
* '** (2000)
* **' (2000)
* '** (2002)
* **' 2003)

## Eksteraj ligiloj 
* Willem Vermandere - Fansite

Kategorio:Belgaj gitaristoj‎
Kategorio:Belgaj klarnetistoj‎
Kategorio:Belgaj skulptistoj
Kategorio:Belgaj pentristoj
Kategorio:Flandraj kantistoj
Kategorio:Nederlandlingvaj kantistoj
Raúl Juárez Sedeño

:*Vidu ankaŭ la apartigan liston Juárez.*
**Raúl JUÁREZ SEDEÑO** (naskiĝis la 2-an de oktobro 1926 en Camagüey, Kubo, kaj samurbe mortis la 4-an de junio 2012) estis kuba esperantisto kaj honora membro de UEA. 

Li lernis Esperanton post la morto de sia patro, kiu en Camagüey estis UEA-delegito, helpe de libroj el la hejma biblioteko. En la kvindekaj jaroj li komencis aktivi en la kuba movado, instruante ekde 1957 kaj fariĝinte UEA-delegito kaj landa peranto en 1958.

Post la kuba revolucio en 1961 li estis preskaŭ la sola kuba esperantisto, kies nomo estis internacie konata. Interalie li korespondis kun alilandanoj, esperantigis kubajn poemojn kaj novelojn, peris la revuon Paco kaj daŭrigis instruadon de Esperanto al interesitoj. Lia fidela agado ludis rolon en la reviviĝo de la kuba movado en 1971. Intertempe li faris ankaŭ amason da esploroj pri la historio de Esperanto en Kubo.

Kategorio:Kubaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj Membroj de KEA‎
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Neoromano

**Neoromano** estas planlingvo proponita de Slonimski en Varsovio 1924 kaj reprezentita en 1926 kun kelkaj modifoj (*Neoromano II*). Ĝi estas evoluigita formo de Romano (planlingvo), proponita de la aŭtoro en 1910. Oni diras ke ambaŭ la projektoj estus pastiĉo de Romanal, sed Romanal aperis nur en 1909, sekve, tiu estus malfacila, kvankam ne malebla.

Ĝi ricevis la klasifojn 417.73“1924” (Neoromano I) kaj 417.73“1926” (Neoromano II) de Biblioteko Butler.

Kategorio:Planlingvoj
Neposlava

**Neposlava** estas esperantido proponita en Niĵnij Novgorod en 1915 fare de *Vsevolod Ĉeŝiĥin* (). Ĝi estas zona paralela formo de Nepo (esperantido). Kvankam kelkaj homoj pensas ke ĝi estas anstataŭa formo de Nepo, ŝajne la aŭtoro kreis Nepon al ĝenerala publiko kaj Neposlavon al slavoj, aparte por subtenantoj de la panslavisma movado.

## Ekzempla teksto 
Unuaj versoj de patro nia:

## Vidu ankaŭ 
*Nepo
*Gŭidareko (Guidareca, Kompromisplanlingvo);

## Referencoj 
Kategorio:Zonaj planlingvoj
Novslava lingvo

**Novslava lingvo** (**Neuslavischen Sprache**, la nomo ĉiam aperas en genitivo en listoj de planlingvoj) estas planlingvo proponita de lingvisto profesoro Ignac Hoŝek (1852-1919), el Ĥromeĉ, Ĉeĥio, en 1907. La nomo de la lingvo estas iom stranga, ĉar **Neuslavisch Sprache** signifas "Nova Slava Lingvo" ... en la Germana! Ĝi estas unu el tutslavaj zonaj planlingvoj. Ĝi estas unu el fontoj de Slovio kaj Interslava lingvo.

## Bibliografio
Hošek, Ignác  
Grammatik der Neuslavischen Sprache 
Kremsier: 1907 (131 p.) 

Kategorio:Interslava lingvo
Kategorio:Zonaj planlingvoj
Nordamerika

**Nordamerika** (**North American**) estas planlingvo proponita de James Y. Grevor en 1966. Ĝi estas kompromisplanlingvo inter la tri oficialaj lingvoj de Nordameriko: angla, franca kaj hispana lingvo.

Ekzempleto: "Tengo que hallar this fountainhead d'ou tout l'esprit, la valentia, la delicadeza, in a word el encanto de Don Quijote".

Traduko: Mi bezonas trovi tiun fonto de kie [venas] tuta l' spirito, la braveco, la delikateco, en unu vorto, la ĉarmo de Don Kiĥoto.

## Bibliografio
James Y. Grevor
Donne Quichotte: Retrato in North American
[Los Angeles] Variegation Publishing Co., 1966
59 pp.

Kategorio:Kompromisplanlingvoj
Pedro Pablo Lamas Díaz

**Pedro Pablo LAMAS DÍAZ** (naskiĝis la 18-an de oktobro 1929 kaj mortis en ) estis honora membro de UEA kaj de Kuba Esperanto-Asocio. 

Li esperantistiĝis en 1962, kiam li estis gimnazia instruisto pri ekonomiko. Li fondis la unuan Esperanto-grupon en sia provinco kaj lerte eluzis la rimedojn de radio-elsendoj, revuoj, instruado, personaj intervenoj ĉe Ministerio pri Edukado k.s por disvastigi intereson kaj scion pri la lingvo tra sesdekaj kaj sepdekaj jaroj. Kune kun Raúl Juárez Sedeño li estas ĝenerale konsiderata kiel „patro“ de la hodiaŭa forta kuba movado kaj kunfondinto de Kuba Esperanto-Asocio. De 1971 ĝis 1984 li rolis kiel UEA-peranto por Kubo, kunlaboris kun ILEI kaj flegis la disvastiĝantan movadon en sia provinco. Li posedis imponan kolekton de Esperanto-libroj, kiuj estis je dispono de seriozaj studantoj.

Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Kategorio:Kubaj esperantistoj
Novromano

**Novromano** (**Nuove-Roman**, **Nuove Roman**) estas planlingvo proponita de profesoro Johann E. Puchner el Linz, Aŭstrio en 1897. Ĝi estas bazita sur hispana lingvo, sed ne naturalisma kaj tre malmulte similas al baza lingvo.

Ekzempleto: "Ma caloros cuor sub capo fred, esti sia rar union e lo rarism di tode fenomenes". *Sed varma koro sub malvarma kapo, estas malofta unuiĝo kaj la pli malofta el ĉiuj fenomenoj*.

## Bibliografio 
Puchner, Johann E.
Gramatica di Nuove-Roman lingua universal
Linz: 1897 (78 p.)

Internationale Revue über die Weltsprache Nuove-Roman. Prof. Puchner. 1909-1.

Puchner, Johann E.
Wörterbuch der Weltsprache Nuove-Roman
Linz: 1908 (412+ p.)

Kategorio:Planlingvoj
Nepo (esperantido)

**Nepo** estas esperantido proponita en Niĵnij Novgorod en 1907 fare de *Vsevolod Ĉeŝiĥin* (Всеволод Чешихин). La projekto miksas Esperanton, naciajn lingvojn kaj artefaritajn simbolojn. Ĝi havas fortan influon de germana lingvo. Poste la aŭtoro lasis la projekton kaj proponis Neposlavan projekton.

Unuaj versoj de Patro nia: 

## Vidu ankaŭ 
*Neposlava;
*Gŭidareko (Guidareca, kompromisplanlingvo);

Kategorio:Esperantidoj
Tortilla

La hispana vorto ***"tortilla"*** povas signifi:

* En Hispanujo: omleto.

* En Meksiko: tortiljo 

Kategorio:Manĝaĵoj
Omleto

eta|Omleto
**Omleto** estas manĝaĵo el batmiksitaj ovoj, kuiritaj en pato kun oleo aŭ butero (aŭ alia graso) kaj spicoj aŭ aliaj ingrediencoj, ofte prezentata duige faldita.

## Tipoj de omleto 
* Ĉampinjona omleto
* Fromaĝa omleto
* Funga omleto
* Hispana omleto: (nomata en la hispana *"tortilla"* [tortilja], laŭvorte torteto), tiel hispanoj nomas la terpoman omleton.
* Ŝinka omleto
* Terpoma omleto: en Hispanio ĝi konsistas el la sekvaj bazaj ingrediencoj: terpomoj, ovoj, oliv-oleo, cepo kaj salo.
* Eggah (egipta farĉita omleto).

## Vidu ankaŭ 
* Fritita ovo
* ''On ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs,'' proverbo

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Ovaĵoj
Torto

alternative=|eta|Pomtorto
**Torto** estas plata, ordinare rondforma pasto (foliigita, murbo…) sur kiu estas etendita tavolo el fruktoj, legomoj aŭ viando en aŭ sur malnepra dolĉa aŭ sala kremaĵo. (Maloftas ankaŭ nomo *pajo* por tiu speco de bakaĵo, pri kiu ne ekzistas konsento.)

En multaj lingvoj vorto simila al torto (itala : *torta*, germana : *torte*…) fakte signifas kuko aŭ turkuko (t.e. plurtavola kuko).

Nedolĉan torton oni nomas ankaŭ kiŝo, interkonfuze kun franca specialaĵo (regiona recepto de torto).

## Vidu ankaŭ
*Torta atako

## Diversaj tortoj 

Dosiero:Pumpkin-Pie-Whole-Slice.jpg|Kukurba torto
Dosiero:Tarte pruneaux 2.jpg|Pruna torto
|Legoma torto
Dosiero:Quiche Lorraine.jpg|Lorena torto (ankaŭ nomita kiŝo)
Dosiero:Strawberry Pie.jpg|Fragotorto
Václav Hájek z Libočan

**Václav Hájek z Libočan** (*Venceslao Hájek el Libočany*) (mortis la 19-an de marto 1553 en Prago) estis ĉeĥa kronikisto de unu el la plej popularaj ĉeĥaj kronikoj.

Li estis katolika sacerdoto, paroĥestro en Rožmitál, poste li administris la dekanejon en Karlštejn, sed vane li aspiris iĝi administranto de kapitulo en Vyšehrad.

Hájek kompilis kaj eldonis malnovajn verkojn, priskribis grandan incendion de la Praga Kastelo kaj de Malá Strana (1541), sed lia ĉefa verko estas **Kronika česká** (Kroniko ĉeĥa, 1539), en kiu li ĉefe propagandis la katolikan nobelaron.

Li havis hejme grandan ŝrankon, en kiu la bretoj reprezentis jarcentojn kaj fakoj sur la bretoj jardekojn. Tien li dum multaj jaroj enmetadis paperetojn kun historiaj kaj legendaj informoj, kiujn li ofte datumis nur proksimume, laŭ amatora prijuĝo. La informojn li ĉerpis el malnovaj kronikoj, arkivoj, eĉ de buŝa tradicio. Kiam li konstatis, ke li kolektis jam ĉion gravan, li komencis verki la kronikon laŭ la paperetoj, ofte ŝajnigante, ke li konas precizan daton de la priskribata evento, kvankam en la realo li eĉ ne sciis, ĉu temas pri mito, legendo aŭ historia okazaĵo. Pro tio estis lia kroniko en sekvaj jarcentoj akre kritikata kaj rifuzita kiel fonto por serioza historiografia laboro.

Tamen ĝia signifo estas ĉefe literatura. Bona stilo de la aŭtoro garantiis popularecon de la kroniko, ĝi estis ŝatata legaĵo dum jarcentoj kaj donis al la legantoj konscion pri la nacia historio. En la tempo, kiam ankoraŭ ne ekzistis kritika historiografia scienco, kiam multaj homoj sciis nenion pri la historio de sia nacio, la kroniko bildigis la pasintencon kiel gloran epokon, plenan de historiaj personoj (princoj kaj reĝoj) kaj de historiaj okazaĵoj. Por la legantoj ne gravis, ĉu la rakontoj estas realaj aŭ nur fikciaj, cetere ankaŭ konservo de mitoj, legendoj kaj fabeloj havas sian signifon.

La vivon de Václav Hájek priskribis Jiří Brabenec en la romano **Řeka osudu** (La rivero de la sorto).

Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj kronikistoj
Malá Strana

Nomon **Malá Strana** havas pluraj setlejoj:

* Malá Strana (Prago) – parto de Prago
* Malá Strana (Týn nad Vltavou) – parto de urbo Týn nad Vltavou en distrikto České Budějovice
* Malá Strana (Chotěšice) – parto de municipo Chotěšice en distrikto Nymburk
Olingo

**Olingo** estas esperantido proponita de Rusel Stewart Jaque  en 1944. La libro pri la lingvo estis eldonita de faka eldonejo pri mistikaĵoj, eble pro tio, oni nomis lin "lingva ĉarlatano" en tiama revua recenzo. Ĝi estas evoluinta formo de Globaqo.

## Gramatiko 
### Alfabeto kaj prononco 
Ĝi uzas latinan alfabeton escepte de "K". Malsame al Esperanto:

*C oni uzas nur en digrafo CH, kiu havas sonon /c/;
*J havas sonon /ĝ/;
*Q havas sonon /k/;
*Sh havas sonon /s/;
*Th havas sonon /t/;

### Morfologio 
Estas difina artikolo LA kaj nedefina UNA.

Ĝi alprenas multajn vortojn el neeŭropaj lingvoj kaj forigas la ĉapelitajn literojn. La aŭtoro kritikas la troan malfacilecon de afikssistemo de Ido, sed Olingo uzas pli da afiksoj ol Esperanto kaj Ido.

Adjektivoj finiĝas per -a; adverboj per -e; substantivoj per -o.

Pluralon de substantivoj oni faras per -n. Ne estas akuzativo, sed estas genitivo finiĝanta per 's.

La verboj finiĝas per -i kaj estas la estanta, estanta kaj estonta participoj en -ita; -ata kaj -ota. La infinitivo de verboj estas indikata per prepozicio "al".

Nombroj (1-10): unu du tri qar qin ses sep oq non deq

### Sintakso 
Estas 17 reguloj pri vortordo.
Demandoj komencas per Qu. 

## Specimenoj 
La Viro e Hia Du Amatinon

Una mezeldida viro, woa haro av-qomensita al turni gra, qortita du
virinon be la simla tempo.  Unu de linu urita juna; e la altra, bone
avanzita en yaron.  La eldega virino, ahonta al ur-qortita di una viro
junega zan shiaego, maqita una qutimo, weneve shia admirulo vizitita
shu, al tiri el za porsero de hia negra hareron.  La junega, sur la
opostiga, ne dezirata al urqomi la andrino de una elda viro, urita
eqale zela en removata cha gra harero shi povuta trovi.  Tive ji qomita
al pasi, to entre linu bo hi tre sonte trovita to hi avita ne una harero
sur hia qapo.
Ton wo serchi ad plezi chaqorpo plezi naqorpo.

----

## Bibliografio 
R. Stewart Jaque
One language
Santa Barbara, J. F. Rowny Press, 1944
64 pp. 

Kategorio:Esperantidoj
Arlon (Belgio)

**Arlon** (france: [arLO:N]) (germane kaj luksemburge **Arel**, nederlande ** Aarlen**) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Tiun titolon Arlon ricevis en la jaro 1825. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Arlon kune kun Tungro kaj Tournai estas konsiderataj esti tre malnovaj urboj.

Ekde 1977 la municipoj Bonnert, Heinsch, Toernich, Guirsch kaj Autelbas apartenas al Arlon, la ĉefa municipo.

eta|maldekstra|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)

Kategorio:Urboj de la provinco Luksemburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Omo (planlingvo)

**Omo** estas esperantido proponita de Vladimir Vengerov, Sverdlovsk, en 1910 kaj reprezentita en 1926. En enkonduko de sia verko, la aŭtoro diras: “Mi, Vladimir Vengerov, komencas aferon ege gravan por la homaro…” 

Ekzemplo (sen traduko): "Tak mi diras noh un mal, ke qio lomo devas parley ome, qor vere loma lingvo inter tuta cetera lingvi".

Nombroj (1-10): un du tri kvar kvin ses sep ok nay dek 

## Bibliografio 
* V. Vengerov: Omo - jazyk celoveka ucebnik vsemirnogo jazyka, Sverdlovsk, 1926, 244 pp.
* Halina Gorecka: "Omo, la lingvo de homo", La Ondo de Esperanto, 2010-12

Kategorio:Esperantidoj
De Kreuners

**De Kreuners** estas flandra/belga muzikgrupo kiu ekestis en 1978. Ili ludas rokmuzikon en la flandra/nederlanda lingvo.

Dum la 'Rock Rally' de la revuo Humo ili estis notitaj, sed ne ricevis kontrakton kun diskeldonejo. Tial ili iris al Londono por tie registri ilian unuan disketon 'Nummer een'. Tuj ĝi estis furora. Poste De Kreuners estis ĉiam tre sukcesa, eĉ en Francio, malgraŭ la nederlandlingva repertuaro.

## Bandomembroj 
* Walter Grootaers: kantado
* Erik Wauters: gitaro
* Berre Bergen: basgitaro
* Jan Van Eyken: gitaro
* Ben Crabbé: drumoj

## Diskografio 
* 1981 ' 's Nachts kouder dan buiten'
* 1982 'Er sterft een beer in de taiga'
* 1983 'Natuurlijk zijn er geen Alpen in de Pyreneën'
* 1984 'Weekends in België'
* 1986 'Dans der onschuld'
* 1990 'Hier en nu
* 1991 'Het beste van De Kreuners'
* 1992 'Knagend vuur'
* 1995 'De Kreuners'
* 1998 'Pure Pop'
* 2000 / 2003 'Originele hits / Essential'
* 2003 '1978'
* 2003 '25 jaar het beste van De Kreuners'

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo De Kreuners

Kategorio:Belgaj muzikaj grupoj
Arno Hintjens

**Arno**, naskiĝis **Arno HINTJENS** (naskiĝis la  en Ostendo, mortis la  en Bruselo) estis belga kantisto de rokmuziko en la franca, angla kaj tre escepte la nederlanda lingvoj (tiukaze tre dialekte).

## Vivo kaj verkoj 
Post sia 18-jariĝo Arno decidis rondvojaĝi sola tra la mondo kun sia gitaro. Tri jarojn poste (1970) li revenis al Ostendo kaj tie kreis unuan muzikgrupon. Ne longe daŭris tio; nur en 1980 kun la grupo TC Matic li iĝis konata. La grupo sukcesis ricevi kontrakton ĉe diskeldonejo EMI, faris kvar albumojn, turneis kaj havis kelkajn furorajn kantojn kiel la konatan "Oh la la ..." Ses jarojn poste TC Matic ĉesis ekzisti. Arno decidis daŭrigi sola. Sub la titolo 'Charlatan' li faris sian debuton.

En 1992 li postkantis la Adamo-furorkanton "Les filles du bord de mer". Lia trarompo ĉe la granda publiko pludaŭris kun sia kvara albumo *Idiot Savants*.

La gazetaro ĉiam tre ŝatis Arno-n. Interalie la belga tv-revuo Humo lin kronis plurfoje *Kantisto de la jaro*.

En 1997 Arno eldonis sian unuan albumon en Usono. Estas kompilo kombinita kun koncerta muziko. En 1999 Arno iĝis 50-jara kaj eldonis sian sesan diskon. Tempo por 'disko kun plej bonaj kantoj'. Tiu eldoniĝis en la jaro 2000,

En 2002 surmerkatiĝis "Arno Charles Ernest", reference al lia avo, kaj en 2004 "French Bazaar". Fine de septembro 2004 Arno ekis novan solo-turneon kun interalie du koncertoj en Vjetnamio.

## Eksteraj ligiloj 
* Eintrag im All MusicGuide
* Retpaĝo de Arno
* Retpaĝo Fan de Arno 

Kategorio:Flandraj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 21-an de majo
Eddy Wally

**Eddy WALLY** (naskiĝis la , mortinta la ) estis belga kantisto konata de la furorkantoj *Chérie* kaj '**.

Li estis lerneja ekzemplo de konata flandro kaj liaj koncertoj ĉiam altiras multajn homojn. Tamen estis neklara ĉu la homoj lin admiras aŭ primokas.[eta|Eddy Wally (foto Bert Heymans(https://eo.wikipedia.org/wiki/Dosiero:EddyWallyBertHeymans.jpg)]Eddy Wally naskiĝis en Zelzate, kiel **Eduard VAN DE WALLE'''. Lia patro estis komercisto je bazaro kaj mortis juna. Van De Walle studis akordeonon. Li laboris en teksejo en Sas van Gent. Tie li ekkonis Mariëtte Roegoers, kun kiu li geedziĝis.

Poste li malfermis 'dancejon' en Ertvelde (Orienta Flandrio). En 1966 li ekkonis la nederlandan produktoron Johnny Hoes. Sub gvidado de Hoes Eddy Wally registras sian unuan kanton, *Chérie*, kiu iĝas tre sukcesa. Wally atingis la unuan lokon de la flandra listo de furorkantoj. Poste li registris ankoraŭ pli ol kvindek kantojn.

Eddy Wally sin nomas ''* (eo: *La voĉo de Eŭropo*), imitante tiel Frank Sinatra, kun kiu li ŝatas sin kompari.

Wally ankaŭ estas konata ekster Belgio. Li eĉ estas konata en Britio pro sia regula aperado en la programo ** (eo: *Eŭrorubaĵo''). Li ankaŭ koncertis en la usona Las Vegas kaj eĉ en Ĉinio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo (nederlande).
* Eddy Wally ĉe IMDb (angle).

Kategorio:Belgaj kantistoj
Salvatore Adamo

**Salvatore ADAMO** (naskiĝis la  en Comiso, Sicilio) estas belga-itala kantisto, kiu estas konata sub la pseŭdonimo **Adamo**.

Li precipe kantas en la franca lingvo kaj iomete en la angla, germana, itala, japana, hispana, nederlanda, portugala kaj turka. Inter la plej konataj estas ekzemple ''Inch'Allah*, kanto por paco kaj *Tombe la neige'' (neĝo falas) de kiu ekzistas pli ol 500 versioj en Japanio. 

## Piednotoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Itala retejo pri Adamo

Kategorio:Multlingvaj kantistoj
Kategorio:Belgaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Pacez

**Pacez** estas planlingva projekto proponita de la japana eks-esperantisto *Yosio Obana* en 1983. La sekva ekzemplo klare montras, ke temas pri esperantido:

Ekzempleto: "voyel-sufixi esá sufixi consistand des 11 voyeli, qui definá a parloparti ou a conjugasion de verbi".

Traduko:"vokalsufikso estas sufikso konsista el la 11 vokaloj, kiu difinos la parton de diskurso aŭ la konjugacion de verbo".

## Bibliografio 
Yosio Obana
Pacez, Lingue por Pace
Tokyo, 1983

Kategorio:Esperantidoj
Paleneo

**Paleneo** estas internacia planlingvo kaj pazigrafio, proponita de misterverkisto Leslie Charteris en 1972.

La lingvo uzas bonkonataj matematikaj, biologiaj kaj aliaj simboloj, ekzemple Σ ("entute"), ♀ (virino) kaj aliaj.

Leslie Charteris uzis similan sistemon en liaj notoj. En la jaro 1969  li  komprenis, ke li inventis novan longvon.

La gramatojaj legoj estas malmultaj: ekzemple, estas signoj por estonteco kaj pasinteco;

La vortordo estas  Subjekto Verbo Objekto.
 

Kategorio:Pasigrafio
Panariŝo

**Panariŝo** (**Pan-Arisch**) estas miksa planlingvo proponita de P. L. Friedmann (ps. de Peter Lundstrôm), el Altona en 1908. Naturalisma vortprovizo, gramatiko *a priori*.

Nombroj (1-10): fur, far, fir, sur, sar, sir, xur, xar, xir, fumpur.

## Bibliografio
Friedmann, P.L.  Pan-Arisch. Vorschlag zur Ausarbeitung einer Internationalen Hilfssprache : nebst Skizze einer Universal-Grammatik auf Grund der Physiologie der Sprachlaute.  Altona : Cecil Bägel, 1908.  72 p.
 
 

Kategorio:Planlingvoj
Pankelo

**Pankelo** (**Pan-kel** aŭ **Pankel**) estas miksa planlingvo proponita en 1906 de instruisto Max WALD (nask. ĉ. 1870 - m. la 18-an de Julio 1945 en Dahme).

Unuaj versoj de Patro nia: 

*Sal Pat in sky, y sanu so nam;
so land komu; 
so viy apsu up glob i sky.*

Nombroj (1-10): 
*en do tri fir fif ha sep ok no de* 

## Bibliografio 
Max Wald, 1906Pankel (Weltsprache), die leichteste und kürzeste Sprache für den internationalen Verkehr. Grammatik und Wörterbuch mit Aufgabe der Wortquelle (Gross-Beeren). 

Wald, Max 
Weltsprache Pan-kel, die leichteste und kürzeste Sprache 
Gross-Beeren: 1907 (45 p.) 

Wald, Max 
Pan-kel, leichteste Kurzsprache für den Weltverkehr 
Gross-Beeren: 1909 (92 p.) 

Ekzistas poŝtkarto kun varbanonco pri sepa eldono, aperinta en Dahme, 1939.

Kategorio:Planlingvoj
Pazilalio

**Pazilalio** estas malnova nomo, de 16-a ĝis 19-a jarcentoj, por planlingvoj, kiuj estas bazitaj sur pazigrafioj. Pazilalioj estis praaj aprioraj planlingvoj. La vorto venas el la greka kaj signifas "diri ĉion".

## Pazilalio de Burja
**Pazilalio de Burja** estas pazilalio kreita de protestanta pastro de ekzilita franca familio Abel Burja (1752–1816) el Berlino, Germanio en 1808. Li kreis ankaŭ tipon de optika telegrafio. Eble lia pasilalio devenis de ia telegrafa kodo.

## Pazilalio de Paic
**Pazilalio de Paic** aŭ **Pasilalion und pasigraphion** estas pazilalio kreita de Mojsije PAIC el Parizo, Francio en 1864.

## Pazilogio
Du projektojn oni nomis "pazilogio". Tiu kaze ne aperas la pseŭdosufikso "logio" ("scienco"), sed oni uzis la etimologian signifon "parolado".

La unua **Pazilogio** (Pasilogie) estas "muzika lingvo" proponita de De Visme, Paris, 1806.

La dua **Pazilogio** (Pasilogia) estas pazilalio proponita de pastro Edward Groves el Dublino en 1846.

## Aliaj ekzemploj de pazilalioj 
* Panglosio;
* Pasilingua hebraica (F. Lenz, 1887);
* Pasitelegrafio (*Pasitélégrafie*) (Pertes De Firmas, Stuttgart, 1811, bazita en pasigrafio de Maimieux);
* Patoloiglob;
* Phonarithmon (W. H. Henslowe, Londono, 1840; 
* Solresolo;

## Bibliografio
* Groves, Edward. Pasilogia: an essay towards the formation of a system of universal language, both written and vocal; with suggestions for its dissemination throughout the world: including a succinct review of the principal systems of similar character heretofore published. London and Dublin: 1846.(120+ p.) 
* Paic, Mojsije. Pasilalion und pasigraphion. Paris: 1864.

Kategorio:Planlingvoj
Kategorio:Aprioraj lingvoj
Kategorio:Interlingvistiko
Ĥruŝĉova degelo

La **Ĥruŝĉova degelo** () estas periodo, kiu komencis en Sovetunio post la 20-a kongreso de Komunista partio en 1956. Dum la 20-a kongreso, Nikita Ĥruŝĉov faris sian faman sekretan parolon pri la krimoj de la ŝtato kaj la partio dum la diktatora regado de Josif Stalin. Poste komenciĝis malrapide mildigo de ŝtato al liberecoj de siaj civitanoj. La periodo daŭris ĝis komenco de 1960-aj jaroj, kiam la premo denove plifortiĝis.

Tuj post la kongreso estis faritaj la unuaj provoj revivigi Esperanto-movadon en Sovetunio. 

## Vidu ankaŭ
* Pri la kulto de personeco kaj ĝiaj konsekvencoj
* Senstalinigo
Ilja Ehrenburg

**Ilja Grigorjeviĉ EHRENBURG** (, naskiĝis la  en Kievo, mortis la  en Moskvo) estis rusia kaj sovetia poeto, verkisto, memoraĵisto kaj tradukisto el la franca kaj la hispana.

Lia verko *Degelo* donis la nomon por la tuta epoko de sovetia historio.

## Interesaĵo 
En 1944 membro de "Speciala komisiono pri esploro de cirkonstancoj pri pafmortigo en arbaro de Katin de polaj militkaptitoj fare de germanaj-faŝistaj invadintoj" (tiel nomata Komisiono de Burdenko), estigita de Politburoo de Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio cele de falsa akuzo de regopovoj de Nazia Germanio pri la masakro de Katin.

## En Esperanto aperis 
* **Post la konferenco en Ĝenevo** (tr. Otakar Vyhnal, ĉeĥoslovaka Paco, 1955, n-oj 21-22, p. 18)
* **La kvara pipo** (tr. Viktor Gruŝko, en Paŝoj al Plena Posedo)
* Ĉu povas fil' de suda ardo (tr. Valentin Melnikov)

## Vidu ankaŭ 
* Vasilij Grossman

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sovlit.com/bios/ehrenburg.html biografio
* http://www.idgr.de/texte/legenden/ehrenburg/ehrenb-ifz.php
* http://www.jewishgen.org/yizkor/black_book/Black_Book.html La Nigra Libro

Kategorio:Mortintoj en Moskvo
Kategorio:Ruslingvaj verkistoj
Kategorio:Ruslingvaj poetoj
Kategorio:Sovetiaj verkistoj
Kategorio:Sovetiaj poetoj
Kategorio:Rusiaj poetoj
Kategorio:Rusiaj verkistoj
Kategorio:Sovetiaj tradukistoj
Kategorio:Rusiaj tradukistoj
Kategorio:Tradukistoj al la rusa lingvo
Kategorio:Kontraŭfaŝistoj
Kategorio:Homoj de la Hispana Enlanda Milito
Kategorio:Sovetianoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Rusiaj judoj
Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio
Kategorio:Stalinismo
Perio

**Perio** estas apriora lingvo kreita de Mannus Talundberg (eble kaŝnomo) en 1904. Kvankam apriora, kopiis Esperanton, ĉefe rilate al korelativoj.

Vortareto: nama = granda, nima = malgranda; dafo = mateno, difo = vespero.

Nombroj (1-10): un tem tir vor kin zek zip ok nop us 

## Bibliografio 
Mannus Talundberg
Perio, eine auf Logik und Gedaechtniskunst aufgebaute Weltsprache
Elberfeld, 1904
114 pp.

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Pluranto

**Pluranto** (PLURalisma esperANTO) estas planlingvo proponita en 1997 de anonimulo aŭ grupo sub nomo *Cyber-Planet SOFTEX Ltd*. Ĝi estas modifita angla lingvo, kun influoj de Esperanto kaj Interlingvao kun pli "naturalisma" vortprovizo. Laŭ lia kreant(ar)o, oni ne bezonas lerni la lingvon por kompreni tekston. Ŝajne oni jam rezignis pri ĝi.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cypla.com/ 

Kategorio:Modifita angla
Kvaranteno

eta|La flago de la kvaranteno levita sur ŝipoj en kvaranteno
**Kvaranteno** estas retenado de personoj aŭ bestoj en izolita loko por vidi, ĉu kontaĝaj malsanoj montriĝas. Ĝi estas aplikata al vojaĝantoj aŭ transportoj el regionoj, en kiuj estas epidemio.

La vorto venas de la franca *quarantaine* (= kvardeko); la etimologio rilatas al la fakto, ke iam oni tiel izolis ŝipojn kun malsanuloj dum 40 tagoj, malpermesante al la ŝipanaro iri borden. Urbo Dubrovnik laŭdire kiel unua aplikis tiun procedon en la 14-a jarcento por protekti sin kontraŭ la pesto. Venecio kaj Marsejlo tiutempe aplikis similajn metodojn.

En pli vasta senco oni parolas pri kvaranteno, kiam oni izolas homojn en loko, kie jam estas malsano, malhelpante ilin vojaĝi por malhelpi disvastiĝon de malsanoj. Tia kvaranteno estis ordonita ekzemple al urbo Etumbio en 2005.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Elirblokado
* Enŝloso
* Socia distancado - simila afero, sed uzata por homoj, kiuj ne probable estis en kontakto kun infektitoj
* Francesca Cavallo


*
*
Miĥael Giŝpling

**Mikaelo Giŝpling** (, naskiĝis en 1924 (Irkutsk), mortis la  (Jerusalemo)) estis rusia kaj sovetia esperantisto, poste israelano. Esperantistiĝis en 1943. Giŝpling estis inĝeniero-kemiisto jam en Moskvo. En 1957 Li fondis kaj gvidis Moskvan junularan Esperanto-klubon "Fajrero". Li ankaŭ estis poeto, kiu apartenis al la Moskva skolo de Esperanto-poezio. En la 1980-aj jaroj li reaktiviĝis kaj publikigis en gazetoj, kiel *Fonto*, *Monato* kaj *La Ondo de Esperanto*. Li ricevis premiojn en Belartaj Konkursoj de UEA kaj Liro.

Giŝpling estis kvinfoje premiita ĉe Belartaj Konkursoj pri poezio: 1-a premio en 2000, 2004, 2008; 2-a kaj Honora mencio en 2004. Ekde 2000 li estis FD (Faka Delegito) pri poezio en Jerusalemo.

## Verkoj 
Poeziaj libroj, verkitaj de li:
* 1994 : *El sisma zono*
* 1999 : *Eola harpo*
* 2003 : *Tie ĉi tie*
* 2008 : *Vespere*

### Poemoj 
* Kanto pri donkiĥotoj

## Vidu ankaŭ 
* Fajrero (klubo)

Giŝpling, Miĥael
Giŝpling, Miĥael
Giŝpling, Miĥael
G
Giŝpling, Miĥael

Giŝpling, Miĥael
Giŝpling
Fajrero

**Fajrero** havas plurajn signifon:

***Fajrero** estas ero de fajro, fluganta peco de brulanta aŭ tre varma substanco.
***Fajrero** - esperanto-klubo en Moskvo (Sovet-Unio).
***Fajrero (bulteno)** estis ĉeĥa informilo inter 1959 kaj 1961
Fajrero (klubo)

**Fajrero** estis la unua en la post-stalina Sovetunio Esperanto-klubo. Ĝi kreiĝis en 1957, tuj post la 6-a Monda Festivalo de Junularo kaj Studentaro. Aktivuloj de la klubo estis Miĥael Giŝpling, Vladimiro Korĉagin, Ludmila Bokarjova, Raisa Goldberg, Julia Sergejeva, Leo Vulfoviĉ, Vera Zlotnikova, Vladimiro Prisekin, Marina Glovinskaja, Irena Smirnova.

## Eksteraj ligiloj 
* *Oni parolas chiujn lingvojn...* Aleksandr Harkovskij pri Esperanto dum la Monda Festivalo de Junularo kaj Studentaro-1957

Kategorio:Moskvaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto en Sovetunio
Make

**Make** estas (uniks-devena) programo por faciligi iom kompleksajn ripeteblajn taskojn, ekz. la tradukadon kaj ligon de programoj. Por tion fari ĝi havas enkonstruitajn ĝeneralajn regulojn kaj oni kutime provizas pliajn dediĉitajn regulojn. La tuta regularo diras, kiel oni devas konstrui unuopajn programojn. Ĝi permesas refari nur tiujn paŝojn, kies antaŭkondiĉoj ŝanĝiĝis ekde la lasta fojo.

## Historio 
*Make* origine estis kreita de d-ro Stuart I. Feldman, en 1977. Tiam li laboris ĉe Bell Labs.

Ekde tiam pluraj variaĵoj estis kreitaj, inter la plej konataj estas tiuj de BSD kaj de GNU.

## Alternativoj 
* **makepp** estas kongrua kun (GNU-a) make, sed krome ofertas pliklerigeblan analizilon de komandoj kaj inkluzivitajn dosierojn por memstare rekoni la dependojn. La ŝanĝitaj komand-opcioj kaj aliaj influoj estas ankaŭ rekonataj. Oni povas facile eviti la grandan problemon de memvoka make, por garantii ĝustan konstruon. Plie Perl estas uzebla en ĉiuj lokoj. http://makepp.sf.net
* En la mondo de Java ĝeneral uzatas la ilo *ant*, kiu plenumas similajn funkciojn.

## Eksteraj ligiloj 
* https://www.gnu.org/software/make 
* https://www.scons.org/
* http://campus.acm.org/public/membernet/storypage.May.2004.cfm?story=4&CFID=23207696&CFTOKEN=28895744 
* Makefile Tutorial 
* Fresherspin

Kategorio:Libera programaro
Melburno

**Melburno** ( [mElbn]) estas milionurbo kaj ĉefurbo de la aŭstralia subŝtato Viktorio.

Ĝi havas areon de ĉirkaŭ  kaj loĝantaron de  (je ) kaj estas la dua plej granda urbo de Aŭstralio (post Sidnejo). Ĝi situas en la ekstrema sudo de kontinenta Aŭstralio. Pro la marborda situo (ĉe la golfo *Port Phillip*) ĝia meza alto super maro estas nur 14 metroj.
eta|maldekstre|250px|La urba ĉefstacidomo *Flinders Street*
eta|maldekstre|250px|Princina teatro

## Historio 
Iama malliberulo fondis la urbon. En 1835 la loknomo estis **Port Phillip**, la loĝantoj estis arestitoj aŭ iamaj arestitoj. En 1851 la urbo iĝis subŝtata ĉefurbo. Tiam alvenis la unuaj familioj, kiuj ne estis arestitaj. Baldaŭe oni trovis oron, sekve multe da homoj alvenis. En 1956 la urbo gastigis la 16-an modernan Someran Olimpikon.

## Vidindaĵoj 
* Federacia Placo
* nubskrapuloj Rialto Towers, Aŭstralio 108 kaj Eŭreka Turo
* muzeo pri sportoj
* stadiono
* reĝa botanika ĝardeno
* urba parko
* kastelo de Rippon Lea
* reĝa ekspoziciejo
* ĝardeno de Carlton
* Juda Holokaŭsta Muzeo de Melburno

## Servoj 
* Reĝa Melburna Instituto de Teknologio
* Stadiono Docklands
* Swinburne Universitato de Teknologio
* Universitato de Melburno
* Universitato Monash

## Amaskomunikiloj 
* ĵurnalo *The Age*

## Famuloj 
## Konataj lokuloj 
* Johnny Logan (1954), naskonome ''Seán Patrick Michael Sherrard O'Hagan'', laŭ familia deveno irlanda kantisto, naskiĝis en la urbeto Frankston en la metropola teritorio Melburno
* Andrew Gaze (1965), korbopiliksto
* Brody Dalle (1979), kantistino
* Holly Valance (1983), aktorino kaj kantistino
* Isabel Lucas (1985), aktorino

En Melburno mortis:
* hungardevena akvipilkisto György Kutasi
* hungardevena arkeologo Sándor Gallus
* hungardevena literaturhistoriisto László Bodi
* hungardevena filmisto Gusztáv Mihály Kovács
* hungardevena halterlevisto Győző Veres
* hungardevena skulptisto Andor Mészáros (skulptisto).

## Ĝemelaj urboj 
* 20px|border Osako, Japanio (1978)
* 20px Tjanĝino, Ĉinio (1980)
* 20px Tesaloniko, Grekio (1984)
* 20px Bostono, Usono (1985)
* 20px|border Sankt-Peterburgo, Rusio (1989)
* 20px Milano, Italio (2004)
* 20px Galle, Srilanko (2005)

## Esperanto-vivo 
En Melburno vivis kaj aktivis interalie la esperantistoj
* Charles William Ballard
* Bernie Heinze
* Arthur Maurice Hyde
* Miranda Lutz
* Lilian M. Pyke
* Roy Robert Rawson
* Frank Reginald Banham

Estas ankaŭ Esperanta societo tie. Laŭ ilia retpaĝo:

:La definitiva manlibro pri gramatiko "Lingvaj Respondoj" haveblas el Melburno Esperanto Asocio, Aŭstralio Esperanto Asocio kaj Universala Esperanto Asocio aŭ el nia retejo.

En Esperanto elsendas la radiostacio Melbourne Ethnic Community Radio.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Melburno
* Zoo de Melburno

eta|center|775x775px|


Kategorio:Urboj de Aŭstralio
Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Viktorio (Aŭstralio)
Kategorio:Somerolimpikaj urboj
Usona signolingvo

eta|dekstre|250ra|Knabinoj lernas uzadon de la usona signolingvo.
[eta|"ASL" per [fingrolingvo kaj .]]
La **usona signolingvo** (angla nomo: ''*, mallongigo *ASL'') estas la ĉefa signolingvo (gestlingvo) uzata inter kaj kun surduloj en Usono, anglalingva Kanado kaj partoj de Meksiko.

Oni taksas, ke ekzistas inter  ĝis  homoj, kiuj uzas ĝin kiel sian ĉefan lingvon.

Kategorio:Signolingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Usono
Kategorio:Lingvoj de Kanado
Kategorio:Lingvoj de Meksiko
Bostona masakro

[eta|300px|Gravuraĵo pri la masakro de [Paul Revere.]]
La **Bostona masakro** () estas la kutima usona nomo de evento, kiu okazis lundon, la 5-an de marto 1770 en Bostono, tiam en brita kolonio. Tiu evento estis grava en la incito de la Usona Revolucio. John Adams diris, ke en la nokto de tiu evento estis metita la fundamento de Usono.

La afero komenciĝis vespere je la 5-a de marto, kiam juna metilernanto *Edward Gerrish* petis britan oficiron, ke tiu pagu fakturon de lia majstro. Supozeble la oficiro rifuzis pagi, ĉar la lernanto iom laŭtiĝis, pro kio alvenis brita posteno, soldato *White*, kaj batis *Gerrish*. Tiu foriris kaj revenis kun amikoj, kiuj abunde ĵetis neĝbulojn, glacipecojn kaj rubaĵon al la soldato.

La deĵora oficiro de la tago, kapitano *Thomas Preston*, alkuris kun kaporalo kaj ok soldatoj por helpi sian ulon. Pro tio kolektiĝis pliaj civiluloj, kiuj helpis al *Gerrish* kaj liaj amikoj kaj same ĵetis objektojn al la soldataro. Pro la ruĝaj uniformoj ili mokis ilin kiel "kankrojn" kaj "ruĝ-dorsulojn".

*Preston* estis ordoninta, ke liaj uloj ne pafu, kaj supozeble la civiluloj (eĉ sen scii pri tiu ordono) fidis je la armea disciplino kaj ne imagis riskon, kiam ili defiis "pafu, vi malkuraĝuloj". La precizaj cirkonstancoj estas neklaraj, sed kiam la du grupoj kunpuŝiĝis, la soldatoj ja pafis. Tri civiluloj mortis, ok pliaj estis vunditaj, du el ili mortis poste.

La ok soldatoj estis akuzitaj antaŭ civila kortumo. Ilia advokato estis John Adams. Ses soldatoj estis absolvitaj, la du, kiuj pruveble pafis, estis kondamnitaj pro hom-mortigo kaj brulmarkitaj ĉe la dikfingroj. Kapitano *Preston* estis absolvita, ĉar ne eblis pruvi, ke li ordonis la pafadon. Supozeble la ĵurio konsideris la provokadon kaj la tumultan situacion.

Kvankam la evento almenaŭ de la brita flanko ne estis planita, Samuel Adams kreis por ĝi la nomon "Bostona Masakro" kaj uzis ĝin por propagandaj celoj por instigi revoluciajn sentojn. Li argumentis, ke gravas ne la nombro de la mortigitoj, sed la fakto, ke ordinaraj amerikaj laboristoj partoprenis en revolucia evento. Ĉe la entombigo de la kvin viktimoj kolektiĝis granda homamaso, laŭ iuj la plej granda ĝistiama sur la kontinento; poste okazis kunveno ĉe la kirko *Old South Church*, kiu postulis la foriron de la britaj trupoj el la urbo.

Konata raporto (vidu http://memory.loc.gov/learn/features/timeline/amrev/brittwo/account.html) pri la evento montras la iom emociigan stilon uzatan:

"La marda mateno prezentis teruregan scenon, la sango de niaj kuncivitanoj fluis kiel akvo tra King-strato kaj placo ''Merchant's Exchange*, la precipa ejo de la armea parado dum la lastaj 18 monatoj. Nia sango estis trovebla ankaŭ ĝis la fino de strato *Long Lane'' kaj en diversaj aliaj stratoj kaj trairejoj."

Ĝis 1783 oni ĉiujare je la 5-a de marto celebris "Masakro-Tagon"; tiujare oni ŝanĝis la celebradon al la 4-a de julio, tago de la Deklaro de Sendependeco.

Dosiero:Boston massacre grave 20040930 105414 1.627x1068.jpg|
Dosiero:Boston Massacre, 03-05-1770 - NARA - 518262.jpg|

Kategorio:Historio de Usono
Kategorio:Masakroj
Manuel Encarnación Amador Torrero

**Manuel Encarnación AMADOR TORRERO** naskiĝis en Santiago de Veraguas, je la 25-a de marto de 1869. Liaj gepatroj estis Manuel Amador Guerrero, la unua prezidento de Panamo kaj Manuela Terreros. Li studis mezlernon en Kolombio kaj superan lernadon en Usono.

Li partoprenis en la revolucio kiu donis sendependiĝon al Panamo kaj kreis la flagon de sia lando.

Li estis la unua ministro de financoj de Panamo kaj estis unu el subskribantoj de la panama konstitucio en 1904. Li estis konsulo en Hamburgo (Germanio) kaj, poste, en Novjorko kie li lernis Esperanton.

Li krome estis fama pentristo kaj kreis la planlingvon Panamane.

Manuel Encarnación Amador mortis la 12-an de novembro de 1952.

## Referencoj 
Kategorio:Panamaj politikistoj
Kategorio:Panamaj pentristoj
PAG

**PAG** havas plurajn signifojn:

***pag** estas kodo de pangasinana lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Plena Analiza Gramatiko**
***Pago Veiano**
***Pago del Vallo di Lauro**
***Pag (urbo)** estas urbo sur **samnoma insulo** en la kroata parto de Adriatiko