open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marracos

**Marracos** estas vilaĝo kaj municipo en la komarko Cinco Villas, nordokcidente de provinco Zaragozo en la historia regiono Aragono, Hispanio. La municipo Marracos akiris sian gravecon en junio 1998, kiam la jura decido apartigi la municipon disde Piedratajada iĝis efika. 

La vilaĝo estas malgranda sed bela, ĝiaj stratoj estas puraj kaj ĝiaj konstruaĵoj estas bone konservitaj.

## Geografio 
En la vilaĝo Marracos loĝas 86 homoj (2022). Ĝi situas je 413 m sur la marnivelo kaj la areo de ĝia municipa areo estas de 16,9 kvadrataj kilometroj. 

La ŝoseo Zaragoza-Ayerbe, kiu pasas tra Marracos estas nuntempe konstruata. 

## Historio 
En 1097, la reĝo Petro la 1-a de Aragono donis al la monaĥejo "Santa Cruz de la Serós" la domojn, kiujn la grafino "Doña Sancha" posedis en Marracos kaj en aliaj lokoj.  En 1307, la reĝo Jakobo la 2-a de Aragono donis reĝan licencon al Martín Pérez de Artasona por interŝanĝi kun Felipe Fernando de Castro la lokon Estada kun la loĝloko kaj kastelo de Marracos.

En majo 1837, la Reĝa Ekspedicio de la karlista pretendanto Carlos María Isidro de Borbón pasis tra la urbo, dum la Unua Karlisma Milito.  En 1845 ĝi iĝis parto de la municipo de Piedratajada. Li atingis sian apartigon de Piedratajada la 27-an de junio 1988.

Marracos antaŭe elstaris pro sia agado ĉirkaŭ la mondo de kalko, ĉar ĝi posedis fornon en kiu kalkoŝtono estis transformita en tiun ege gravan materialon por tradiciaj ekonomioj pro siaj multoblaj uzoj. 

## Monumentoj 
* Paroĥa preĝejo de Santa Catalina, kun romanikaj kaj gotikaj partoj. Romanika en plano, ĝi estis rekonstruita laŭ gotikaj kanonoj, ĉar ĝi estis trafita per fulmo.: 

## Estas menciinde 
Ĝia municipo inkludas la lokon "Salto del Lobo", kiu estas sensacia 45 metrojn alta akvofalo super la rivero Gállego. La pejzaĝoj, kiuj aperas ĉirkaŭ la fluejo, estas la plej bonaj memoroj de vojaĝo al ĉi tiu municipo. 

La firmao "Fuerzas Motrices del Gállego" instalis hidroelektran centralon en la loko "Salto del Lobo" de la municipa areo de Marracos dum 1904, tiucele ĝi ricevis akvojn de la rivero Gállego per kanalo el Puendeluna. Nune ĝi ne plu funkcias kaj estas forlasita.  En ĝia municipa areo estas la vento-turbinaro "Odón de Buen", kiun ĝi kundividas kun la municipo de Gurrea de Gállego. 

## Festoj 
* "Santa Quiteria". La 22-an de majo: Sankta Quiteria.
* "Santa Catalina". La 25-an de novembro: Sankta Katarina. Oni daŭre celebras ĝiajn religiajn festojn tiu ĉi tago, sed la popularaj festoj estis movitaj al la unua dimanĉo de aŭgusto, por bonvenigi la multajn homojn de Marracos, kiuj loĝas ekster la urbeto. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Marracos. - https://www.youtube.com/watch?v=KHmt2MtVvkA

Kategorio:Loĝlokoj de provinco Zaragozo
Kategorio:Historio de Aragono
Kategorio:Municipoj de la provinco Zaragozo
Merkeno

eta|230x230ra|Merkeno troviĝas foje kiel polvo, foje kiel eretoj da kapsiko.
eta|Merkeno en ligna bovlo.
La **merkeno** (hispane *merkén* aŭ *merquén*; mapuĉe *mezkeñ*  aŭ *merkeñ* ) estas fumita kapsiketo () uzata kiel spicaĵo kiu estas ofte kombinita kun aliaj ingrediencoj. La merkeno estas tradicia spicaĵo ĉe la mapuĉa kuirarto, en Ĉilio.

## Ingrediencoj 
La baza ingredienco de la merkeno estas la fumita pipro nomata hispane «*cacho de cabra*» (kaprero, *Capsicum annuum* var. *Longum*), tio estas, sekigita, fumita, ruĝa pipro al kiu foje oni aldonas rostitajn koriandrajn semojn kaj salon. La pipro estas sekigita nature sub la suno, kaj poste estas fumita super ligna fajrego. Ili estas tiam pendigitaj por ke ili sekiĝu; poste la spicaĵo estas muelata. Post kiam oni disigas ĝin kiel polvo aŭ etaj eroj, la pipro estas ofte miksita kun salo kaj rostita kune kun koriandraj semoj. En la komerco, la merkena pipro kun nur aldono de salo estas konata kiel «natura merkeno» (*merkén natural*), dum «speciala merkeno» (*merkén especial*) eĉ enhavas koriandrajn semojn. La ingrediencoj de la speciala merkeno estas 70% kapsiketoj, 20% salo, kaj 10% koriandraj semoj.

## Kuirarta uzo 
La merkeno devenas precipe de la kuirarto de la mapuĉoj de la Araŭkania regiono de Ĉilio, sed estas ankaŭ uzita en la ĉilia kuirarto por anstataŭi freŝajn kapsikojn. Ekde la komenco de la 21-a jarcento, la merkeno altiris la atenton de profesiaj ĉefkuiristoj, kaj startis trovi internacian merkaton, havante, samtempe, vastan uzon en ĉilia kuirarto.

La merkeno estas plej ofte uzita kiel spicaĵo:

* Por sezonaj pladoj kiel, ekzemple, lentoj, oraj terpomoj kaj legomoj *sautéed*
* En receptoj kun tinuso, ŝafido, porkaĵo aŭ anaso
* Kun manĝaĵoj de maro, inkluzivante krabon
* En la cebiĉo
* Aldono al bovina aŭ kaprina fromaĝo
* Aldono al arakidoj aŭ salaj olivoj

## Referencoj 
* 

Kategorio:Ĉilia kuirarto
Kategorio:Manĝaj aldonaĵoj
Voĉa bilabiala frikativo

La **voĉa bilabiala frikativo** aŭ **voĉa bilabiala frikativo** estas konsonanta sono uzata en kelkaj parolaj lingvoj. La simbolo en la Internacia Fonetika Alfabeto, kiu reprezentas ĉi tiun sonon, estas ⟨⟩, kaj la ekvivalenta X-SAMPA simbolo estas `B`. Aparte ofta la sono estas en la hispana lingvo, kie ĝi signas ĉiun *b* kaj *v* kiu ne estas en komenca pozicio de vorto kaj ne sekvas nazalon.

* ekzemplo: i**b**a [] (hispane: "mi iris")
* ekzemplo: la **v**uelta [] (hispane: "la reveno, la turno")

Por esperantistoj, kiuj ne kutimas aŭdi la hispanan, la sono aŭdiĝas tre simile al "v", sed en la Internacia Fonetika Alfabeto ankoraŭ ekzistas aparta sono por la esperanta "" , kiu fariĝas per elspiro inter la suba lipo kaj la supraj dentoj, dum ĉe la β, kiel skribite, la aero elfluas per elspiro inter ambaŭ lipoj.

## Priskribo 
* Ĝia maniero de artikulacio estas frotsona, kio signifas, ke dum ĝia produktado la aerfluo tra la buŝo ne estas komplete obstruata/haltigita.
* Ĝia loko de artikulacio estas bilabiala, kio signifas, ke ĝi estas artikulaciata per ambaŭ lipoj.
* Ĝi estas voĉa, kio signifas, ke la voĉaj kordoj vibras dum la artikulacio.
* Ĝi estas buŝa, kio signifas, ke la aerfluo nur povas forkuri tra la buŝo.
* Ĉar la sono ne estas produktita per aerfluo sur la lango, ne ekzistas diferenco inter centra kaj flanka variaĵo.
* La aerflua meĥanismo estas pulma, kio signifas, ke ĝi estas artikulaciata per aero fluanta eksteren el la pulmoj, kiel multaj aliaj sonoj.

Kategorio:Frotsonoj
Willem Gerrit van de Hulst

**Willem Gerrit van de HULST** (naskiĝis la 28-an de oktobro 1879 en Utreĥto, mortis la 31-an de aŭgusto 1963 samurbe), kutime malpli longe nur citita per la nomo *WG van de Hulst*, estis nederlanda verkisto de infanlibroj, lernejaj libroj kaj porinfanaj biblioj. [eta| WG van de Hulststrato ĉe la Jutfaseweg en [Utrecht.|maldekstra]]

## Verkaro 
En Esperanto aperis de li la libro "*Jaĉjo Holm kaj liaj amikoj*". Ŝajnas, ke ankaŭ la libro "*Bijbelse geschiedenissen*" ("Bibliaj historioj") estis eldonita en Esperanto.

## Referencoj 
Kategorio:Nederlandaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Verkistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Nederlandaj verkistoj
Sünnet festo

[eta|200ra|Knaboj en [Turkio vestantaj tradiciajn cirkumcidajn robojn.]]

La cirkumcido de islamaj knaboj en Turkio baziĝas sur religio kaj kulturaj tradicioj; plejparte turkoj kaj jorukaj familioj en Turkio kaj eksterlande faras grandajn festojn (Sünnet-festo) por ties filoj, kun muziko kaj danco kaj la cirkumcidata knabo ricevas donacojn, dum pli religia familio faras ceremonion kun imamo. La aĝo de la cirkumcidataj knaboj varias de familio al familio, sed ĝenerale ĝi estas farita kiam la knaboj estas 5-7 jarojn aĝaj. La operacio estas farata de speciala kuracisto, nomata *sünnetçi* (cirkumcidisto). La tradicio inkludis ankaŭ *kirve* (baptopatro), homo kiu tenas la knabon ĉe la cirkumcida rito, precipe inter alevismaj kredantoj.

Sünnet-festo estas farata ankaŭ de Albanoj, Bosnoj, Torbešoj, Ĥoraĥanaj romaoj, Pomakoj, Goranoj, Aŝkalioj kaj balkanaj egiptoj; ĉi tiu tradicio estis prenita de Balkanio, kiam granda parto de ĝi apartenis al la Otomana Imperio.

## Notoj 
Kategorio:Kulturo de Turkio
Kategorio:Islamanoj
Civita engaĝiĝo

[eta|[Volontulo|Volontado estas grava formo de civita engaĝiĝo. Fotitaj estas volontuloj purigantaj publikaj ejoj post la Uragano Sandy en 2012.]]
eta|302x302ra|Ekzemplo de civita engaĝiĝo, en la formo de telefona bankado (angle phone banking)
eta|Glumarko kiu ornamas la frontveston de balotanto
[eta|[Sociaj retejoj estas fakte amaskomunikilaraj platformoj por civitanaj diskutoj kaj por ke registaroj atingu uzantojn.]]
eta|Partopreno en la balotkomisiono estas manifestiĝo de civitana engaĝiĝo
**Civita engaĝiĝo** signifas partopreno de civitanoj en la kultura, ekonomia, politika kaj socia vivo de la ŝtato same kiel de la loka komunumo, manifestata en entreprenado de komunaj agoj de libervola kaj konscia naturo.

Civita engaĝiĝo povas esti komprenata kiel socia agado en la kunteksto esti kaj funkcii kiel civitano de demokrata ŝtato. Ĝi manifestas, interalie, pri zorgado de leĝo kaj ordo, reago al malobservoj de ĝenerale akceptitaj reguloj, partoprenado en socia partopreno (ekz. partoprenado en asocioj aŭ sociaj organizoj), aktiva partopreno en balotoj kaj kontrolo de potenco, same kiel en ekzercado de potenco.

## Vidu ankaŭ 
* Civila socio
* Socia kontrakto

## Eksteraj ligiloj 
* Center for Information and Research on Civic Learning and Engagement (CIRCLE) ĉe la Jonathan M. Tisch College of Citizenship & Public Service, Tufts University

Kategorio:Socia filozofio
Kategorio:Politika filozofio
Kategorio:Junularo
Rudolf Reder

**Rudolf Reder** (naskiĝis la 4-an de aprilo 1881, mortis la 6-an de oktobro 1977) estis unu el nur du holokaŭsto-transvivantoj de la nazia ekstermejo Bełżec/Belzec kiuj atestis pri sia sperto post la milito. Li submetis atestaĵon al la Ĉefa Komisiono por la Enketo de Germanaj Krimoj en januaro 1946 en Krakovo. Laŭ la nombro da polaj judoj kiuj pereis en ĝiaj gasĉambroj, Bełżec/Belzec havis la trian plej altan mortnombron inter la ses naziaj koncentrejoj situantaj en okupata Pollando, taksita inter 500 000 kaj 600 000 viroj, virinoj kaj infanoj. Nur Auschwitz-Birkenau kaj Treblinka havis pli altan viktimkalkulon.

La postmilita atesto de Reder havis specialan signifon, ĉar *Chaim Hirszman*/Ĥajm Hirŝman, kiu ankaŭ postvivis la ekstermejon Bełżec, aliĝis al la nova komunista milico en stalinisma Pollando taskigita per la dispremado de la pola subtera movado, torturo, improvizitaj ekzekutoj, kaj amasdeportado al Siberio de pli ol 50 000 politikaj nedeziratoj. Hirszman estis pafita en marto 1946 ĉe sia loĝejo fare de anatemitaj soldatoj, en kunteksto de kontraŭkomunisma ribelo kontraŭ la nova reĝimo, antaŭ ol li povis doni plenan raporton pri sia sperto en la koncentrejo.

En 1949 li ŝanĝis sian nomon al *Roman Robak* kaj en 1950 elmigris unue al Israelo, poste al Kanado.

Kategorio:Naziaj koncentrejoj en Pollando
Kategorio:Polaj judoj
Danubaj Ŝvaboj

[eta|Muzeo de Danubaj Ŝvaboj, [Sremski Karlovci, Serbio.]]
La **Danubaj Ŝvaboj** estas germanaj setlantoj de la iama Aŭstri-Hungaria Imperio. Ili fondis vilaĝojn, kaj laboris kiel farmistoj. Iliaj prapatroj estis iam loĝigitaj de 1686 - 1829 laŭ la ordono de la Dinastio de Habsburgoj en Hungario, kaj partoj de iama Jugoslavio kaj Rumanio, kiuj apartenis al la Habsburga Monarkio, el diversaj partoj de Aŭstrio kaj Germanio. La urbo Ulm ĉe Alb-Donau-Kreis, en Ŝvaba Ĵuraso, estis la startpunkto, kie ĉi tiuj germanaj elmigrintoj iris kun la *Ulmer Schachtel* (malgranda boato), laŭ la Danubo, tial ili ricevis la nomon *Danubaj Ŝvaboj*. Ili parolis malsamajn germanajn dialektojn. Ili kredis je Romia Katolikismo kaj Luteranismo. Post la dua mondmilito, la plej multaj el la danubaj ŝvaboj estis forpelitaj per la ordono de la Potsdama Konferenco, al Okupacio de Germanio. Nur kelkaj danubaj ŝvaboj vivas hodiaŭ en ĉi tiuj landoj, kiuj iam apartenis al la Habsburga monarkio. La plej multaj danubaj ŝvabaj posteuloj loĝas en Aŭstrio kaj Germanio, sed ankaŭ kelkaj en Usono, Kanado kaj Aŭstralio

## Vidu ankaŭ 
* Banataj ŝvaboj
* Karpataj germanoj
* *Stiffoller*
* Transilvaniaj saksoj

## Notoj 
Kategorio:Germana diasporo en Eŭropo
Kategorio:Etnoj en Hungario
Kategorio:Etnoj en Kroatio
Stiffoller

La ***Stiffoller*** aŭ ***Stifolder*** estas subgrupo de la Danubaj Ŝvaboj. En ĉirkaŭ 25 vilaĝoj distribuitaj en Baranya, kaj la urbo Pécs, same kiel du ĝis tri vilaĝoj en Tolna, setliĝis ekde 1720 kaatolikaj setlantoj de la Hochstift Fulda kaj ĉirkaŭaĵo. Laŭ la tempopaso disvolviĝis aparta dialekto, la tiel nomata **Stiffulerische Schvovisch**,. Speco de kolbaso estis nomita laŭ la *Stifolder*.

En Germanio, en Gingen de 1983 ĝis 2010, la Muzeo de la Danubaj Ŝvaboj de Malsupra Baranya estis administrata fare de la Malsupra Baranya laborgrupo, ĉar kelkaj *Stiffoller* de Malsupra Baranya estis translokigitaj al Baden-Virtembergo en la Okupacio de Germanio de 1945–1946, laŭ la ordono de Potsdama Konferenco.. Ekzistas ankaŭ en honoro strato nomita la *Stiffollerweg* en Petersberg proksime de Fulda.

## Notoj
Kategorio:Germana diasporo en Eŭropo
Kategorio:Etnoj en Hungario
Kategorio:Etnoj en Kroatio
Ceria (III) klorido

**Ceria (III) klorido** aŭ **triklorido de cerio** estas neorganika kombinaĵo apartenanta al la familio de la kloridoj, rezultanta el interagado de la **ceria (III) hidroksido** kaj **klorida acido**. Ceria (III) klorido estas solvebla en akvo, alkoholoj kaj acetono. Ceria (III) klorido prezentas tri klorajn jonojn ligitajn al ceriatomo. Ĝi konsistas je 1 ceriatomo, 3 kloratomoj kaj uzatas en kemiaj sintezoj.

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Preparado de **ceria (III) klorido** per traktado de **cerio** kun **kloro**:

### Reakcio 2 
* Preparado de **ceria (III) klorido** per traktado de **kloro** kun **ceria (III) hidroksido**:

### Reakcio 3 
* Preparado de **klorobenzeno** per traktado de **ceria (III) klorido** kun **benzeno**:

### Reakcio 4 
* Preparado de **kloro** per traktado de **karbona unuoksido** kun **ceria (III) oksido**:

### Reakcio 5 
* Preparado de **ceria (III) klorido** per traktado de **ferika klorido** kun **cerio**:

## Vidu ankaŭ 
* Kloridoj

## Referencoj 
Kategorio:Kloridoj
Peter Cornelis Boutens

**Peter Cornelis BOUTENS** ,  (naskiĝis 20-an de februaro 1870 en Middelburg, Nederlando, mortis la 14-an de marto 1943 en Hago) estis nederlanda poeto kaj verkisto, literatura tradukisto, antikvaĵisto, mistikulo, instruisto de klasika filologio.

## Biografio 
maldekstra|eta|270x270ra|Poemo de Boutens sur muro en la nederlanda urbeto Middelburg.
Lil studis klasikan filologion en la Universitato de Utrecht.

Dum kelkaj jaroj li instruis en la kolegio, ekde 1890 li dediĉis sin tute al literatura agado. Li faris sian debuton kiel poeto en 1891.

La opinioj de Boutens pri arto estis influitaj per la idealisma filozofio de Platono, la verkoj de Sapfo kaj la tekstoj de la Biblio.

## Tradukoj 
Li famiĝis pro sia prilaborado de la mezepoka legendo de Beatrico, same kiel liaj tradukoj de verkaro de Esĥilo, Sofoklo kaj Omar Ĥajam.

## Verkaro 
En 1961 aperis lia "*Ode aan Sapho*" (Odo al Sapfo) ankaŭ en Esperanto. En liaj poemoj li ŝatis neologismojn.

Kiel samseksema aŭtoro, li verkis ankaŭ kelkajn samseksemajn erotikajn poemojn.

## Referencoj 
Kategorio:Nederlandaj verkistoj
Kategorio:GLAT-verkistoj
The Upsetters

***The Upsetters*** estas la nomo de hejma muzikbando de la jamajka produktoro de regeo Lee "Scratch" Perry. La nomo de la bando devenas el la kromnomo de Perry nome Upsetter, laŭ lia kanto "I Am the Upsetter", muzika demisio disde sia iama estro Coxsone Dodd. 

La bando inkludis gitariston Alva Lewis, orgeniston Glen Adams kaj fratojn Aston "Family Man" Barrett kaj Carlton Barrett, por basgitaro kaj drumoj respektive. Sub estreco de Lee "Scratch" Perry, la bando helpis Bob Marley konstante, speciale en la albumoj *Soul Rebels* kaj *Soul Revolution Part II*. Ĉirkaŭ 1972 la fratoj Barrett estis aliĝinta al The Wailers kaj Scratch serĉis aliajn muzikistojn por anstataŭi ilin. La ĉefaj membroj de *Black Ark Upsetters* iĝis Boris Gardiner (baso), Mikey Richards, Sly Dunbar, Benbow Creary (drumoj), Earl "Chinna" Smith (gitaro), Winston Wright (klavaroj) kaj Keith Sterling (klavaroj).

## Albumoj
* The Upsetter (1969)
* Return of Django (1969)
* Clint Eastwood (1970)
* Many Moods of the Upsetters (1970)
* Scratch the Upsetter Again (1970)
* The Good, the Bad and the Upsetters (1970)
* Eastwood Rides Again (1970)
* Upsetters 14 Dub Blackboard Jungle (1973)
* Double Seven (1974)
* Musical Bones (1975)
* Return of Wax (1975)
* Revolution Dub (1975) [kiel Lee Perry & the Upsetters]
* Super Ape (1976)
* Return of the Super Ape (1978)
* Battle of Armagideon (Millionaire Liquidator) (1986) [kiel Mr. Lee 'Scratch' Perry and the Upsetters]

## Notoj
## Eksteraj ligiloj
*
*Diskaro ĉe Discogs
* 

Kategorio:Regeaj muzikistoj
Kategorio:Jamajkaj muzikistoj
Black Uhuru

**Black Uhuru**, estas fama bando de la dua generacio de regeo. Origina el Jamajko, nome la unua bando de regeo kiu ricevis premion Grammy, pro sia albumo, *Anthem*, en 1983. Iliaj plej konataj sukcesoj estas «Shine Eye Gal», «Guess Who's Coming to Dinner», «System», «Sinsemilla», «Solidarity» kaj «What Is Life?».

La deveno de la nomo *Black Uhuru* deriviĝas de la svahila, en kiu *uhuru* signifas "liberecon". Tial la traduko estus «Nigra Sendependeco». La bando formiĝis en la distrikto Waterhouse, Kingstono, kun la nomo Uhuru. Ties dekomencaj membroj estis Ervin «Don Carlos» Spencer, Rudolph «Garth» Dennis, kaj Derrick «Duckie» Simpson. Poste venis aliaj aliĝoj.

En 1981 la grupo atingis pinton kaj komercan kaj disvolvigan. Post registri studian albumon, *Red*, kaj koncertan albumon *Tear It Up*, la grupo atingis la pinton de la famo per la publikigo de *Anthem*, en 1983. En tiu sukcesa periodo, la bando partoprenis en turneo kun bandoj kiel The Police kaj The Rolling Stones.

## Kelkaj albumoj 
* 1980 – *Sinsemilla*
* 1981 – *Red*
* 1982 – *Chill Out*
* 1983 – ''Guess Who's Coming to Dinner* (Black Uhuru re-eldono)
* 1983 – *Anthem*
* 1986 – *Brutal*
* 1987 – *Positive*
* 1990 – *Now*
* 1991 – *Iron Storm*
* 1993 – *Mystical Truth*
* 1994 – *Strongg*
* 2018 – *As the World Turns*

## Referencoj 
* Campbell, Howard (2004) "Michael Rose returns to Black Uhuru", *Jamaica Observer*, 4a de Februaro 2004, alirita la 26an de Septembro 2009.
* Campbell, Howard (2008) "Duckie sings lead", *Jamaica Gleaner*, 9a de Septembro 2008, alirita la 26an de Septembro 2009.
* Harris, Craig "[ Black Uhuru Biography]", *AllMusic*, Macrovision Corporation.
* Thompson, Dave (2002), *Reggae and Caribbean Music'', Backbeat Books, 

Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1972
Kategorio:Jamajkaj muzikistoj
Kategorio:Regeaj muzikistoj
Toots and the Maytals

eta|Unua generacio de Toots and the Maytals.
**The Maytals**, konata el 1972 ĝis 2020 kiel **Toots and the Maytals**, estas jamajka muzika grupo, unu el la plej bone konataj ska kaj rokstediaj voĉgrupoj. The Maytals estis formita en la komencaj 1960-aj jaroj kaj estis ŝlosilaj figuroj en la popularigado de regea muziko.

Estro Toots Hibbert, kiu mortis en 2020, estis konsiderata regea pioniro kun Bob Marley. Lia soula voĉstilo estis komparita al tiu de Otis Redding, kaj tio faris, ke li estis nomita de la gazeto *Rolling Stone* kiel unu el la 100 Plej Grandaj Kantistoj. Post la morto de Hibbert, the Maytals indikis, ke ili plue estos laboranta grupo.

Ilia unuopaĵo de 1968 nome "Do the Reggay" estis la unua kanto kiu uzis la vorton "reggae", stampante la nomon de la ĝenro kaj enkondukante ĝin al tutmonda publiko. La *Oxford English Dictionary* konsideras Toots and the Maytals en la etimologio de la vorto "Reggae".

Totale ili publikigis 24 studialbumojn, 7 koncertalbumojn, 21 kompilaĵojn, 6 muzikalbumetojn kaj 137 unuopaĵojn (el kiuj 49 estas disigaĵoj).

## Anaro 
* Paul Douglas – drumoj, perkutado, helpa voĉo (1969–1981, 1990–2013, 2016–nuntempe)
* Jackie Jackson – baso, helpa voĉo (1969–1981, 1990–2013, 2016–nuntempe)
* Radcliffe "Dougie" Bryan – gitaro (1972–1981, 1998–2013, 2016–nuntempe)
* Carl Harvey – gitaro, helpa voĉo (1980–1981, 1990–2013, 2016–nuntempe)
* Marie "Twiggi" Gitten – helpa voĉo (1999–2013, 2016–nuntempe)
* Stephen Stewart – klavaroj, helpa voĉo (2002–2013, 2016–nuntempe)
* Charles Farquharson – klavaroj(2008–2013, 2016–nuntempe)

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Diskaro ĉe X-Ray Music
* Toots intervjuo fare de Daiana Feuer, L.A. Record 

Kategorio:Regeaj muzikistoj
Kategorio:Jamajkaj muzikistoj
Kuriuma (III) klorido

**Kuriuma (III) klorido** aŭ **trimuriato de kuriumo** estas neorganika kombinaĵo apartenanta al la familio de la kloridoj, rezultanta el interagado de la **kuriuma (III) hidroksido** kaj **klorida acido**. Kuriuma (III) klorido prezentas tri klorajn jonojn ligitajn al kuriumatomo. Ĝi konsistas je 1 kuriumatomo, 3 kloratomoj, kaj en normalaj kondiĉoj ĝi estas blanka kunmetaĵo kiu povas prepariĝi traktante kuriumajn oksidojn aŭ CmOCl kun anhidra klorida acido ĉe 400-600°C (Wallmann et al., 1967). Oni raportas, ke la hidrato estas helverda. Unu-prikristala studo montras ke CmCl3 havas sesangulan UCl3-specan strukturon oftan inter la aktinidaj trikloridoj. Surbaze de la kradaj konstantoj, radiuso de 0.971 Å por CmCl3 estis kalkulita (Peterson kaj Burns, 1973). Kuriumo havas naŭ kloridajn najbarojn en la formo de triobla trigonala prismo, kun Cm-Cl longoj je 2.859 kaj 2.914 Å. Fandpunkto de 695 estis raportita en 1975.

## Reakcioj
### Reakcio 1
* Preparado de **kuriuma (III) klorido** per traktado de **cerio** kun **kloro**

 
### Reakcio 2
* Preparado de **kuriuma (III) klorido** per traktado de **kloro** kun **kuriuma (III) hidroksido**:

 
### Reakcio 3
* Preparado de **Kuriuma (III) klorido** per traktado de **Kuriuma (III) oksido** kun **klorida acido**

 
### Reakcio 4
* Preparado de **kuriuma (III) klorido** per traktado de **kuriuma (III) oksido**, **kloro** kaj **karbona unuoksido**:

 
### Reakcio 5
* Preparado de **kuriuma (III) klorido** per traktado de **ferika klorido** kun **kuriumo**:

 
## Vidu ankaŭ
* Kloridoj

## Referencoj 
Kategorio:Kloridoj
Zhou-Mack Mafuila

**Zhou-Mack MAFUILA** (denaske *Washington David Tufuene Mafuila*, Kimpese) estas konga kantisto kaj muzikisto, loĝanta en Francio.

## Biografio
Li naskiĝis en Kimpese je 220 km for de Kinŝaso. Li estas la lasta el 16 gefratoj en familio de muzika etoso, en kiu li rapide montriĝis tre juna preta por gitaroj kaj kantado. Li studis literaturon en universitato, sed turnis sin al muziko. Jah Lucky, konga rastafaria muzikisto iniciatis lin al regeo.

Li ekkonis Esperanton pere de lernejestro Ngangu, kaj dekokjara li rapide progresis en Esperanto. Universala Esperanto-Asocio invitis lin perfektiĝi en Eŭropo. Li vojaĝis en Nederlandon, kie li ankaŭ instruiĝis pri diversaj fakoj, krom pri rastafarianismo kaj regeo. Reveninte al Kongo, li kun Nduantoni-Bakidila Ngangu kaj aliaj esperantistoj dediĉis sin al antaŭenigo de Esperanto en la lando. 

Li kreis regebandon nomitan *Esperanto Muziko* en N’djili, kie troviĝis granda rastafaria komunumo en Kinŝaso. Li ludis ankaŭ en pluraj regebandoj (inter aliaj *Saccharose*), kaj profesiiĝis. Malkontenta pro la nelibereca etoso en sia lando, li decidis reiri al Eŭropo, tial li translokiĝis al Francio, kie jam loĝis lia fratino, kaj li alvenis en Parizon en 1989. En 1994 li malkovris ĵazon kaj renkontiĝis kun la hinda drumisto Ravy Magnifique, kiu prezentis lin al Chico Freeman kaj Archie Shepp, kaj al pluraj aliaj muzikistoj kun kiuj li kunlaboris, nome Annie Delfau, Jean-Philippe Daryl, kaj Orlando Paléo, kun kiuj li renovigis sian afrikĵazan stilon. Kun Ravy Magnifique kaj la usona saksofonisto Chico Freeman li kreis novan muzikstilon, afrik-hindian funkon, kaj prezentis sin sur diversaj scenejoj. La titolo "Pro viaj faroj" registriĝis tiel en Esperanto laŭ la bandnomo *FreeMagniZhou* por *Vinilkosmo-Kompil’ Volumo 2* en 1996.

En 2000 li aliĝis al la bando *La Fève* (La Fabo) kun kiu li registris *International Love*, unuan diskon publikigitan en Francio laŭ la nomo Zhou-Mack Mafuila. Ĝi iĝis granda sukceso, ĉar la albumo bone vendiĝis kaj koncertoj organiziĝis unu post alia. Post pluraj jaroj da rilatoj kun Vinilkosmo, li fine decidis realigi ĉe tiu diskeldonejo la albumon *Originoj* tute en Esperanto.

## Diskaro
* 1996 Vinilkosmo-Kompil 2 ("Pro viaj faroj", kun Ravy Magnifique kaj Chico Freeman)
* 2000 International Love (kun La Fève)
* 2012 Originoj

## Fonto
* en Vinilkosmo

## Eksteraj ligiloj
* Intervjuo kun Zhou-Mack Mafuila (en Esperanto kun subtekstoj en franca)
* Infanoj de Afriko  en Bitoteko

Kategorio:Afrika muziko
Kategorio:Rastafarianismo
Kategorio:Regeo
Modesto

**Modesto** aŭ **modesteco** laŭ esperantaj vortaroj kiel la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV) estas 
# Eco de iu, havanta malaltan opinion pri siaj meritoj, siaj scioj, aŭ almenaŭ iu kiu ne puŝas sin al fanfaronado aŭ memlaŭdo, do restas mallaŭta kaj humila.
# Eco de io ne tre alta, ne tre rimarkinda, ne tre valora, alivorte io meza, modera, simpla.

Kontraŭe, kompreneble **malmodesteco** estas la eco havi tro altan opinion pri si mem, fanfaroni kaj mem laŭdi sin, respektive premi aliajn homojn al laŭdado de la premanto.

Modesteco en unua senco povas rilati al la naturo de homo (= modesteco kiel karaktera trajto) aŭ nur karakterizi certan konduton (= simpla vivmaniero, rezigno de lukso). En la pozitiva taksado, ĝi formas la kontraŭon al esprimoj kiel "dezirego al rekono", "aroganteco", "troemo", "dezirado de pompo" aŭ la jam difinita "malmodesteco". En moke malestima tono, modestesco en dua senco troviĝas en frazoj kiel "nur modesta atingaĵo" (= mizera atingo), "benita per modesta inteligenteco" (=iom stulta) aŭ "devenanta el modestaj vivkondiĉoj". Memironie oni parolas ankaŭ pri "mia modesta kontribuo al la komuna projekto" (= malgranda parto), "mia modesta persono" (= mia humila memo) aŭ "mia modesta donaĵo" (= donaco, pri kiu oni neniel volas fanfaroni).

La aserto de homo, ke li aŭ alia estas "modesta", povas esprimi

* libervolan memregadon, aŭ
* nevolan (eble "fatalan") limigon de personeco aŭ vivkondiĉoj, aŭ
* ironion respektive malsincerecon.

## Vidu ankaŭ 
la paĝojn pri tre similaj virtoj
* Pudoro,
* Humileco,
* Modereco, kaj pri
* Intimeco,
* Privateco,
* Virgeco

## Referencoj 
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Retoriko
Dezső Lemhényi (akvopilkisto)

**Dezső Lemhényi** [deĵO lemhEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lemhényi Dezső** estis hungara akvopilkisto, naĝisto, olimpiano, olimpika ĉampiono, trejnisto, arbitraciisto. Lia origina familia nomo estis *Kohlmann*, liaj edzinoj estis Lenke Lorán kaj Olga Tass, lia patro estis Dezső Lemhényi.

Dezső Kohlmann naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1935, pli poste li akiris diplomon en altlernejo en 1941. Jam inter 1936-1953 li estis oficisto en la municipo, pli poste li estis trejnisto. Li pensiuliĝis en 1978. Li ricevis premiojn inter 1948-2003.

### Sporta kariero 
 inter 1925-1959 li estis sportisto (komence naĝisto, poste akvopilkisto) en pluraj ĉefurbaj sportkluboj. Li trifoje venkis en tranaĝado de Balatono inter Tihany-Balatonfüred. Li estis hungara ĉampiono sesfoje (1940-1952), dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1948-1952 20-foje. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1948 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1952 kun arĝenta kaj ora medaloj. Jam ekde 1953 li estis trejnisto ankaŭ eksterlande, iom poste ankaŭ internacia arbitraciisto.

## Lia libro 
* *A vízilabdajáték technikája és taktikája (Jeu de water-polo technique, taktik)* (kun :fr:Jacques Meslier, 1969)

## Memorigiloj 
* lernejo en Budapeŝto portas la nomon "Lemhényi Dezső" (2005) https://www.lemhenyi16.hu/index.php/hu/

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* https://www.kozterkep.hu/23649/lemhenyi-dezso-es-felesege-siremleke

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj trejnistoj
Kategorio:Hungaraj arbitraciistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Hans von Werthern

**Hans Friedrich von WERTHERN** (naskiĝinta la  en Beichlingen, mortinta la  en Kölleda) estis heredĉambra pordisto de la Sankta Romia Imperio kaj inspektisto de la gimnazio de Pforta.eta|epitafo de la samnoma filo (1657–1702) en la Kirko Sankta Viperto Kölleda

## Vivo 
Originante el la turingia pradinastio de la Werthern-oj (linio Beichlingen/Frohndorf) li filis al la princelektista politikisto Georg von Werthern. Post fino de trejniĝo oficista li nomumitis fare de Johano Georgo la 2-a estro de ĉambro. Por la princo-elektisto li devis kontroli la prestiĝan gimnazion de Pforta (hodiaŭ urbokvartalo de Naumburg).

En 1659 li ekmembris (numero 706) sub la societa kromnomo *Der Zertrennende* ĉe Fruktodona Societo; ĉi-laŭe honoritis jam ties du fratoj Dietrich von Werthern en 1645 kaj Friedrich von Werthern en 1658.

## Literaturo 
* Petrus Albinus: *Historia Von dem Uralten Geschlechte derer Hoch- und Wohl-Gebohrnen Des Heiligen Römischen Reichs Graffen und Herren Von Werthern […].* Eldonis Jacob Fritsche, Leipzig 1705, p. 86 ss.

## Notoj 
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Inspektistoj pri financoj
Kategorio:Fruktodona Societo
Kategorio:Naumburg (Saale)
Koungou

**Koungou** [kunGU] estas komunumo de Francio en la transmara departemento kaj regiono Majoto, en la Hinda oceano. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . Ĉiuj tiuj komunumoj kaj ankaŭ  situas sur la insulo Maore, la pli granda el la du loĝataj insuloj de Majoto. Kiel la tuta departemento, la komunumo ekde la komenco de 2014 apartenas al la Eŭropa Unio, sed ne al la tielnomata ŝengena zono.

Ĝi konsistas el ses vilaĝoj: Longoni, Kangani, Trévani, Koungou, Majicavo Koropa (antaŭe Majivaco II) kaj Majicavo Lamir (antaŭe Majicavo I).

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Majoto

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Neoficiala retejo (same )

Kategorio:Komunumoj de Majoto
Norbert Madaras

'*** [madaraŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Madaras Norbert*' estis hungara akvopilkisto (avanulo), olimpiano, olimpika ĉampiono, mondĉampiono.

 naskiĝis la  en Eger.
 
## Biografio 
 maturiĝis en mezlernejo en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en :en:Budapest College of Management en 2004. Lia edzino naskis du filojn (2009, 2011).

### Sporta kariero 
 naĝis ekde sia aĝo ses. Ekde 1995 li estis akvopilkisto en la loka sportklubo, poste en la ĉefurbo kaj ankaŭ en Italio. Li estis itala ĉampiono sesfoje inter 2006-2014, hungara ĉampiono trifoje (2015-2018), dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 2002-2016 300-foje. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2004 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2008 kun 2 oraj medaloj, krome en mondĉampionumoj li estis la unua dufoje (2003, 2013). Li finis sian aktivan sportan karieron en 2018, post 2 jaroj li havis altan postenon en la akvasporta vivo.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj
Kategorio:Hungaraj mondĉampionoj
Krisztián Manhercz

**Krisztián Manhercz** [kristiAn manherc], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Manhercz Krisztián Péter** estas hungara akvopilkisto, olimpiano.

 naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
 estis edukita en Pilisvörösvár, kie dum la lernejaj jaroj komence li naĝis, poste akvopilkis en Budapeŝto. Ekde 2003 li apartenis al ĉefurbaj sportkluboj, tamen inter 2014-2017 li ludis en Szeged, eĉ tie li maturiĝis. Li estis studento de Universitato Metropolitan. Li apartenis al la hungara nacia teamo ekde 2014. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2020 kun bronza medalo, krome en mondĉampionumo li estis la dua en 2017. Li ricevis premiojn inter 2013-2021.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* https://pilisvorosvar.hu/varosunk-elete/sport/buszkesegeink/8-Manhercz-Krisztian
* http://olimpia.hu/wp-manhercz-krisztian 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
The Abyssinians

***The Abyssinians*** (La Abisenianoj) estas jamajka muzikgrupo de radikala regeo, fama pro siaj interplektitaj harmoniaĵoj kaj promocio de la Rastafaria movado en sia vortumado.

La voĉa triopo estis origine formita en 1968 fare de Bernard Collins kaj Donald Manning. Ilia unua kanto estis "Satta Massagana", kiu estis tre influita de la kanto de Carlton Manning nome "Happy Land" (Feliĉa Tero). "Satta Massagana" estas Rastafaria himno kantita parte en la etiopia amhara lingvo.

## Diskaro

File:The Congos and the Abyssinians IMG 4376.jpg|Bernard Collins
File:The Congos and the Abyssinians IMG 4380.jpg|David Morrison

### Studialbumoj
* 1976 : *Satta Massagana* - Jam Sounds (republikigita en 1988 ĉe Clinch, 1993, 2007 en Heartbeat, ankaŭ kiel *Satta* kaj *Forward on to Zion*)
* 1978 : *Arise* - Tuff Gong/Virgin/Clinch
* 1998 : *Reunion* - Artists Only

### Kompilalbumoj
* 1982 : *Forward* - Alligator
* 1994 : *Best of the Abyssinians* - Musidisc
* 1996 : *19.95 + TAX*
* 1998 : *Satta Dub* - Tabou 1
* 1998 : *Declaration of Dub* - Heartbeat
* 1999 : *Last Days* - Clinch (atribuita al Bernard Collins)
* 2003 : Abyssinians & Friends *Tree of Satta vol. 1* - Blood & Fire

### Koncertalbumoj
* 2002 : *Live in San Francisco* - 2b1 II

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* Oficiala retejo
* Intervjuo kun Bernard Collins fare de Carter Van Pelt, 1998.
* The Abyssinians en Roots Archives.
* Diskaro ĉe Discogs

Kategorio:Regeaj muzikistoj
Kategorio:Jamajkaj muzikistoj
Kategorio:Jamajkaj kantistoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1968
Kalvinana preĝejo (Onga)

La **kalvinana preĝejo** estas sakrala historia monumento en urbo Onga (Hungario).

## Historio 
En tiu komunumo katolika kirko estis konstruita en la 14-a jarcento. En la meza 16-a jarcento la loĝantoj kalvinaniĝis, dum la kirko plurfoje bruldetruiĝis pro la konstantaj kontraŭturkaj bataloj (precipe en 1588). Tamen la konstruaĵo ĉiam estis rekonstruita, kiel en 1782, sed ĝi bruldetruiĝis pro incendio en 1822. La parta rekonstruado okazis inter 1823-1828, dum diservoj longe okazis en privata domo. Tiam oni portis la gotikan pordon de la mezepoka ruino kaj enkonstruis ĝin en la navon. Pliaj renovigaj laboroj okazis en 1857 kaj la mankanta turo estis alkonstruita en 1904. La orgeno estis kreita en 1906. La turo plene detruiĝis en 1944, post 4 jaroj ĝi iomete estis rekonstruita, plene denove en 1960. En 2003 arkeologoj esploris en la kirko, post 2 jaroj pena renovigo okazis, eĉ la turo estis plialtigita.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas sola en korto. En la fasado la kvadrata turo meze plene reliefas. En la turo 2 sonoriloj loĝas. Dekstra flanko de la navo havas reliefantan enirejan antaŭĉambron, la alia enirejo tra la turo funkcias. La navo finiĝas en duonronda absido.

## Fontoj 
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun foto

Onga
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Onga
György Kutasi

**György Kutasi** [djordj kutaŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kutasi György** estis hungara akvopilkisto (golulo), naĝisto, olimpiano, olimpika ĉampiono, trejnisto, librotenisto. Lia origina familia nomo estis *Kusinszky* [kuŝinski], kiun li uzis ĉiam en la sensporta vivo, Kutasi aperis nur en la sporta vivo ekde 1936, kelkfoje ties nomvariantoj estis Kutasy kaj Kutasi-Kusinszky.

György Kusinszky naskiĝis la  en Fiume (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Rijeka en Kroatio), li mortis la  en Melburno (Aŭstralio).

## Biografio 
György Kusinszky instruis sin naĝi en la maro. Pro Traktato de Trianon la familio Kusinszky devis forlasi Fiume en 1920 kaj la juna György maturiĝis jam en gimnazio en Budapeŝto en 1929. En la sekva jaro li finis kurson pri librotenado, poste li ne frekventis universitaton pro la sporta okupiĝo. Li estis librotenisto en firmaoj inter 1930-1947, sed dum la 2-a mondmilito li soldatiĝis. Li edziĝis en 1939, lia edzino naskis 3 gefilojn. La familio translokiĝis al Triesto en 1948, al Melburno post 3 jaroj.

### Sporta kariero 
 estis naĝisto kun rezultoj jam dum la gimnaziaj jaroj, poste en fabrika teamo. Ekde 1931 li estis akvopilkisto, eĉ li estis hungara ĉampiono naŭfoje inter 1932-1946. Li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1934-1947 5-foje. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1936 kun ora medalo, krome en sŭropa ĉampionumo li estis la en 1934. Inter 1948-1950 li estis itala trejnisto, poste aŭstrala trejnisto ĝis la 1960-aj jaroj. Dum la Hungario en la Somera Olimpiko 1956 li estis oficiale interpretisto de la hungara teamo.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj trejnistoj
Kategorio:Hungaraj librotenistoj
Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj antaŭ la socialismo
Kategorio:Hungardevenaj aŭstralianoj
Elisabet Abeyà Lafontana

**Elisabet ABEYÀ LAFONTANA** (Barcelono, la 20-an de majo 1951) estas instruisto, psikologo, verkisto kaj tradukisto el Katalunio. Ŝiaj verkoj estis tradukitaj al astura, bretona, hispana, eŭska, franca, galega, nederlanda kaj sveda.

Ŝi diplomiĝis pri Psikologio ĉe la Aŭtonoma Universitato de Barcelono kaj loĝas en Bunyola, Majorko, ekde la aĝo de 22, kie ŝi laboris en publika instruado kiel instruisto de infana eduko. Ŝi tradukis de la angla al la kataluna la verkojn de la orientisto Joan Mascaró kaj i Fornés. Kiel li, ŝi estas simpatianto de la internacia helplingvo Esperanto. Ŝi ankaŭ estas tradukisto de verkoj de infana kaj junula literaturo de la angla al la kataluna kaj lastatempe de verko de Edmond Privat de la originala Esperanto.

## Publikigita verko 
Elisabet Abeyà verkis infanrakontojn kaj librojn pri pedagogio.

* *Ansa per ansa* (1979)
* *La bruixa que va perdre la granera* (1985)
* *Què seré quan sigui gran?* (1987)
* *El nanet coloraina i més sorpreses* (1987)
* *Estimat avi. Barcelona* (1990)
* *La bruixa que anava amb bicicleta* (1991)
* *Set germans músics* (1991)
* ''Regal d'aniversari* (1992)
* *M'agrada jugar* (1993)
* *Rondina que rondinaràs* (1997)
* *El tren que anava a la mar* (2005)
* *Amb ulleres verdes* (2017)
* *Amb contes he remat'' (2020)

## Referencoj 
Kategorio:Verkistinoj
Kategorio:Katalunaj verkistoj
Monumento al la geto-herooj

La **Monumento al la Geto-Herooj** (, , ) estas monumento en Varsovio, Pollando, festanta la ribelon de la varsovia geto en 1943 dum la Dua Mondmilito. Ĝi situas rekte ĉe la Strato de Ludoviko Zamenhof en Varsovio, en la loko kiu antaŭe estis parto de la Varsovia geto, kie okazis la unua armita kolizio de la ribelo. De aŭgusto 1942 ĝis la fino de la Varsovia geto tiu estis la lasta loko de la varsovia *Judenrat*, la Juda Konsilio de Pliaĝuloj kiu formiĝis laŭ ordono de la naziaj okupantoj.

La monumento estis konstruita parte el nazi-germanaj ŝtonblokoj origine alportitaj al Varsovio en 1942 fare de la la nzia arkitekto Albert Speer por liaj planitaj verkoj. La finita monumento estis formale inaŭgurita en aprilo 1948.

Inter la jaroj 2009 kaj 2013 rekte apud la monumento estis ankoraŭ konstruita nova Muzeo pri Historio de Polaj Judoj. La malfermo de la muzeo, ankaŭ ĉe la strato de Ludoviko Zamenhof en Varsovio, estis internacie multe atentata. En 2016 ĝi honoriĝis per la Premio plej bona eŭropa muzeo. 

Historio de Polaj Judoj
Historio de Polaj Judoj
Kategorio:Judoj kaj judismo en Pollando
Doctor Alimantado

**Dr Alimantado** (denaske Winston James Thompson; 1952 en Kingstono, Jamajko), konata ankaŭ kiel *The Ital Surgeon*, estas jamajka kantisto de regeo, DĴ, kaj muzikproduktoro.

## Vivo kaj kariero 
Thompson aliĝis al la Rastafaria movado tre frue. Li estis menciita en la kanto de 1979 "Rudie Can't Fail" de The Clash en la linio "Like the doctor who was born for a purpose".

## Notoj 
Kategorio:Regeaj muzikistoj
Kategorio:Jamajkaj muzikistoj
Kategorio:Rastafarianismo
1910 (teatraĵo)

eta|Sceno el la teatraĵo
**1910** estas teatraĵo de Ĵenja Amis, kiu premieris dum la 107-a Universala Kongreso de Esperanto en Montrealo en 2022, reĝisorita de Alena Adler kun aktorado fare de Garry Evans kaj Alena Adler mem. Muzikistoj estis ĉe piano Étienne (Stefano) Laflamme kaj kiel soprano Kristina Miroshkina. Kun mallonga apero de Nicolas Viau (enkonduko).

## Enhavo 
Brita Esperantisto William Mann veturas tratempe, el 1910, al la jaro 2022 por rakonti al la kongresanoj en Montrealo pri sia propra sperto vojaĝante al Ameriko kun doktoro Zamenhof sur la transoceana ŝipego Georgo Vaŝingtono por la 6-a Internacia Kongreso de Esperanto (kaj posta veturado al Montrealo) antaŭ pli ol jarcento. En la dua parto de la teatraĵo William Mann malsanas kaj denove en la komenco de la 20-a jarcento komentas kun sia zorgistino pri la sonĝo kiun li havis kaj kiel li imagas la estontajn esperantistojn de la 21-a jarcento.

## Muziko 
* "Mi aŭdas vin" (teksto de Leono Zamenhof, muziko de Herbert Harris; notoj kaj pri la kanto en Lumo 1-2, 2023.
* "Patro nia, ni alvenis" (teksto de Clarence Bicknell; muziko: melodio "Stuttgart")
*Maple Leaf Rag (muziko: Scott Joplin)
*La Espero (vortoj: L.L. Zamenhof; muziko: Félicien Menu de Ménil)
*The Sidewalks of New York (Charles B. Lawlor)
*Take Me Out to the Ball Game (Jack Norworth & Albert Von Tilzer)
*Fantaisie Impromptu (Frédéric Chopin)
*Sonata K.64 (Domenico Scarlatti)
*Take the A Train (Duke Ellington)
*Melodio de Big Ben (“Westminster Quarters / Cambridge Quarters”)

## Ligiloj 
* 1910 - Originala Filmo en la jutuba Kanalo "Exploring Esperanto, Decembro 2022
* Intervjuo kun la verkinto kaj du ĉefaj aktoroj en la 8a epizodo de la podkasto "Usone Persone"
* Ĵenja Amis pri la kanto "Mi aŭdas vin": La Unua Kanto de Kontinento – Filmo por la Usona Bona Film-Festivalo
* Teatraĵo 1910: Malantaŭkulise (intervjuo kun Ĵenja Amis): Lumo 1-2, 2023
* Intervjuo kun Ĵenja Amis pri la teatraĵo “1910” por Ĉina Radio Internacia

## Referencoj 

Kategorio:Aperis en 2022
Kategorio:Esperanto en 2022
Zap Pow

**Zap Pow** estas jamajka muzikbando de regeo, fondita de kantisto/basisto Michael Williams alinome Mikey Zappow kaj gitaristo Dwight Pinkney. Membroj estis ankaŭ Beres Hammond, trumpetisto David Madden, saksofonisto Glen DaCosta, kaj drumisto Cornell Marshall. Ili origine ekzistis el 1969 ĝis 1979. Ili re-formiĝis en 2016.

La bando estis formita en 1969, fare de la muzikistoj Michael Williams (baso, gitaro, voĉo, kantoverkisto, iama drumisto de la grupo de Bobby Aitken nome *Caribbeats*), ) kaj Dwight Pinkney (gitaro, voĉo, iam de The Sharks kaj gitaristo en sesio de 1966 de The Wailers), Max Edwards (drumoj), Glen DaCosta (tenora saksofono, voĉo, fluto, iama lernanto de *Alpha Boys School*), Joe McCormack (trombono), kaj David Madden (trumpeto, voĉo, alia iama lernanto de *Alpha Boys School*, kiu antaŭe estis registrinta kun Cedric Brooks laŭ la nomo 'Im and Dave'). Pinkney kaj Williams estis antaŭe ludinta kune en la bando *Winston Turner & the Untouchables*. La nomo de la bando venis el komiksa libro kiun Williams estis leginta. Ili publikigis kelkajn unuopaĵojn en 1970-71 kiel la sukcesaj "This is Reggae Music", kaj en 1971 sian debutan albumon, *Revolutionary Zap Pow*, en la diskomarko Harry J. 

## Diskaro
### Albumoj
**Revolutionary Zap Pow* (1971), Harry J
**Zap Pow Now* (1976), Vulcan
**Revolution* (1976), Trojan
**Zap Pow* (1978), Island
**Zap Pow Again* (2017), VP

### Kompilalbumoj
**Beres Hammond Meets Zappow in Jamaica*, Rhino
**Jungle Beat*, Lagoon
**Love Hits*, LMS
**Reggae Rules*, Rhino
**Revolution (the best of)* (2007), Trojan

## Notoj
## Eksteraj ligiloj
*Zap Pow  en Roots Archives

Kategorio:Regeaj muzikistoj
Kategorio:Jamajkaj muzikistoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1969
The Thorn Birds (miniserio)

**La Pikaj Birdoj** (angle: **The Thorn Birds**) estas usona televida miniserio de la ABC televida-reto. Ĝi ĉefroligas Richard Chamberlin, Rachel Ward, Barbara Stanwyck, Christopher Plummer, Gene Simmons, Richard Keel, Brian Brown, Meyer Winningham kaj Philip English. La serio estis reĝisorita fare de Daryl Duke, kaj estas bazita sur romano de Colin McCullough de la sama nomo. La serio tre sukcesis, kaj tiel fariĝis la dua plej spektata miniserio, post Roots. Ambaŭ serioj estis produktitaj de David L. Wolfer. La serio estis elsendita de la 27-an de marto ĝis la 30-an de marto 1983. Du el la aktoroj Rachel Ward kaj Brian Brown iĝis paro en reala vivo.

La loko de la scenejo estas ĉirkaŭ ŝafbieno nomata Drohda, kiu situas en la aŭstralia dezerto, kaj la intrigo okazas inter la irlandaj enmigrintoj vivantaj tie. La rakonto traktas tri generaciojn de la Cleary-familio, de decembro 1902 ĝis decembro 1962. 

## Intriga resumo 
La romano temigas la Cleary-familion kaj iliajn vivojn en la izolita biendomo, en fikcia loko en Aŭstralio. Sed la intrigo ampleksas kontinentojn kaj etendiĝas dum proksimume 42 jaroj, de 1920 ĝis 1962. 

La familia sagao estas dividita en sep partojn, kaj ĉiu parto rondiras ĉirkaŭ unu el la ĉefroluloj en certa tempodaŭro kaj estas priskribita de malsamaj vidpunktoj. Meghan "Maggie" Cleary estas la ĉefa rolulo, kiu estas la sola filino en granda familio de filoj. La tuta serio akompanas ŝin de ŝia frua infanaĝo ĝis ŝia maljunaĝo. Patro (pli posta kardinalo) Ralph de Bricassar estas bela irlanda pastro sed tormentata, kiu fariĝas sekreta amanto de Maggie.

## Aktoroj - roluloj 
## Eksteraj ligiloj 
* Encyclopedia de Televido 
* 

Kategorio:Aŭstralio en fikcio
Kategorio:Katolikismo en fikcio
Kategorio:Fikciaj pastroj
Kategorio:Televidaj programoj de American Broadcasting Company
Kategorio:Usonaj dramaj televidaj serioj
Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1980-1989
Kamil Bednář

Kamil Bednář estis ĉeha verkisto, tradukisto, poeto kaj eldonisto. Li naskiĝis la 4-an de julio 1912 en Prago kaj mortis en aĝo de 59 jaroj la 23-an de majo 1972 en Mělník. 

En Esperanto de li aperis:
* *Militbildoj de Goya*, en la revuo PACO 1965, en traduko de Tomáš Pumpr

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Ĉeĥaj eldonistoj
Vallahadoj

La **Patrijotlaroj** ankaŭ nomata **Vallahadoj**, ankaŭ *Foutsides* kaj ankaŭ *Vlăhútsi*, kiuj loĝas en Turkio estis Grekoj konvertitaj al Islamo dum la tempo de la Otomana imperio. Ili iam vivis en :en:Sanjak de Serfiğe en Makedonio (Grekio).. Pro sia por-otoman-turka sinteno, ĉe Balkanio, ĉi tiu grupo de islamanoj estis nomitaj **patriōtēs (πατριώτης)** fare de la grekoj. La nomo *Patriyotlar* en turka signifas *Vatanseverler*. Ĉe la Populacia interŝanĝo inter Grekio kaj Turkio lau la Traktato de Laŭzano en 1923, ĉi tiu islama grupo estis forpelita de la grekoj, translokiĝis al Turkio kaj ekloĝis en Edirne, Lüleburgaz, Çorlu kaj Büyükçekmece en Orienta Trakio kaj Samsun kaj Manisa en Anatolio kaj aliaj urboj. La unua generacio parolis nur **Patriyotça** makedon-grekan dialekton, kaj ne turkan, tamen ties posteuloj parolas nur turke..

## Notoj
Kategorio:Etnoj en Turkio
Karel Horký

Karel Horký estis ĉeha ĵurnalisto, verkisto, poeto, dramaturgo, redaktoro, literaturkritikisto kaj eldonisto. Li naskiĝis la 25-an de aprilo 1879
en Ronov nad Doubravou, Bohemio, Cislajtio, Aŭstrio-Hungario, kaj mortis en aĝo de 85 jaroj la 2-an de marto 1965 en Prago.

En Esperanto de li aperis:
* *Malbona persono*, *Ĉeĥoslovaka Antologio* (1935), en traduko de Tomáš Pumpr

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj literaturkritikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj