open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Izopropila formiato

**Izopropila formiato** aŭ **C4H8O2** estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la formiata acido kaj izopropanolo, senkolora likvaĵo kun frukteca eterosimila odoro, uzata kiel solvanto kaj kiel gustiga kaj odorigagento. Kutime ĝi aldoniĝas kiel nutrosuplemento en la produktado de konfitaĵoj, trinkaĵoj, frandaĵoj, kosmetikaĵoj, ktp. Ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo.

Formiato de izopropilo ĉeestas en kafo, pruno-brando, diversaj fungoj kaj en la japana kenomelo. Ĝi estas malmulte solvebla en akvo, tute solvebla en alkoholo, etero, kloroformo kaj plejmulto el al organikaj solvantoj. Izopropila formiato estas trovata ankaŭ en multaj nutraĵoj, multaj el kiuj estas fruktoj, alkoholaj drinkaĵoj kaj diversaj plantoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per esterigo de la formiata acido kaj izopropanolo:

### Sintezo 2 
* Preparado per esterigo de la *formiata anhidrido* kaj izopropanolo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de *kloroizopropano* kaj formiata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria formiato kaj *kloroizopropano*:

### Sintezo 5 
* Per reakcio inter klorometano kaj *natria izopropoksido*:

### Sintezo 6 
* Reakcio de transesterigo inter izopropila benzoato kaj metila formiato:

### Sintezo 7 
* Per transpropiliga reakcio: izopropila benzoato kaj formiata acido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *izopropila formiato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *izopropila formiato*:

### Reakcio 3 
* Reduktigo de la *izopropila formiato*:

### Reakcio 4 
* Preparado de la *izopropila formiato*:

### Reakcio 5 
* Per transesteriga reakcio inter *izopropila formiato*:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun klorida acido: ''':

## Literaturo 
* The Good Scents Company
* Pyrolysis of Organic Molecules: Applications to Health and Environmental Issues
* Formamides—Advances in Research and Application
* Encyclopedia of Food & Color Additives
* CRC Handbook of Chemistry and Physics
* Petrohol (isopropyl Alcohol): Uses, Properties, and Analysis
* Solvent extraction in the process industries

## Referencoj 
Kategorio:Formiatoj
Kategorio:Izopropilaj esteroj
Preĝejo Karlo Boromeo (Nagyrákos)

La **preĝejo Karlo Boromeo** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Nagyrákos.

## Historio 
La romanika kirko estis konstruita en la 13-a jarcento (aŭ en la sekva jarcento), trakonstruita laŭ gotiko en la 14-a jarcento (aŭ en la sekva jarcento), barokigita en 1798. Ĉirkaŭ en 1600 la vilaĝanoj kalvinaniĝis. La origina mezepoka patrono de la preĝejo estis Sankta Maria. La katolika grupo estis refondita en 1732, en la sama jaro la preĝejo estis trakonstruita.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas sola inter arboj. La fasado estas simetria, meze la turo plene reliefas. La turopinto estas plurlatera piramido. La eniro povas okazi tra la turo. La absido estas pli mallarĝa, ol la navo. Sakristio kontaktiĝas kun la absido. Interne la ĉefa kaj flanka altaroj, predikejo estis farita en la 18-a jarcento laŭ popola baroko.

Kermeso okazas en la 4-an de novembro.

## Fontoj 
* http://www.nagyrakos.hu/latnivalok/templomok 
* hungare kun fotoj

Nagyrakos
Nagyrakos
Prée-d'Anjou

'''Prée-d'Anjou''' estas nova Komunumo de Francio kun 1,435 enloĝantoj (en 2018). Ĝi situas en la regiono de Luarlandoj en la departemento Mayenne (53) en la nord-okcidento de Francio.

Ĝi naskiĝis la 1an de januaro 2018 de la kuniĝo de Ampoigné kaj Laigné.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Preĝejo de Sankta Johano Baptisto
* Preĝejo de Sankta Marteno de Vertou

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Novaj komunumoj de Mayenne
István Heller

**István Heller** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Heller István,** ekster Hungario **Stephen Heller** estis hungara-franca pianisto, komponisto, instruisto.

István Heller  naskiĝis la  en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio), li mortis la  en Parizo (laŭ alia fonto la mortotago estas la 14-a).

## Biografio 
István Heller aĝis 7, kiam li jam komponadis, post kelkaj jaroj li jam koncertis. Li lernis muzikon komence en sia naskiĝurbo, poste en Vieno, kie li lernis de Carl Czerny kaj Anton Halm. Post publika koncerto en Vieno li faris koncertojn en Hungario, Habsburga Imperio kaj Germanio. En 1838 li akceptis inviton de Friedrich Kalkbrenner al Parizo, kie li konatiĝis kun Hector Berlioz, Frédéric Chopin, Ferenc Liszt kaj aliaj famaj komponistoj de lia epoko. Li restis en Parizo ĝismorte kaj li komponadis kaj instruis.

## Elektitaj komponaĵoj 
* Thème de Paganini varié op. 1 (1829)
* L’art de phraser op. 16 (1840)
* La chasse, Etude de concert op. 29 (1844)
* Blumen-, Frucht- und Dornenstücke op. 82 (1853)
* Ein grosses Albumblatt und ein kleines op. 110 (1864)
* Reise um mein Zimmer op. 140 (1875)

## Elektitaj disĉiploj 
* :en:Isidore Philipp

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildo
* anglalingva biografio kun bildo

Stephen Heller by Charles Vogt.jpg|István aŭ Stephen Heller
Stephen Heller portrait (9731234540).jpg|Stephen Heller
Stephen Heller.jpg|István aŭ Stephen Heller

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pianistoj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Francaj instruistoj
Andrea Vigh

**Andrea Vigh** [vig], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vigh Andrea** estas hungara harpisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

Andrea Vigh  naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Andrea Vigh frue interesiĝis pri harpoj, sed tiam mankis bazlerneja instruado pri harpoj, tial ŝi komencis lerni pianludon en aĝo 10. Ŝi komencis harpadi en 1977 en konservatorio  en sia naskiĝurbo, ŝia instruisto estis Henrik Rohmann. Ŝi akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1986. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Hédy Lubik kaj István Láng (komponisto). Post siaj studoj ŝi ekinstruis en la konservatorio ĝis 1996, poste en la menciita altlernejo. La habilitiĝo okazis en 2001, ŝi akiris sciencan gradon DLA en 2009. Ŝi estis nomumita katedrestro en 2007, vicrektoro en 2010, rektoro post 3 jaroj. Ŝi ricevis premion en 2000.

## Elektitaj koncertoj 
* Vieno, tutmonda renkontiĝo de harpistoj (1988)
* Muzikakademio de Budapeŝto (ekde 1993)
* Vieno, Hofburg (2008)
* Internacia Festivalo de Harpistoj, Kastelo de Gödöllő (2014)

## Ŝia disertaĵo 
* *Sokoldalú hangszerünk, a hárfa*

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* http://www.jakobikoncert.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=3%3Avigh-andrea&catid=17%3Amuvesz-lista&Itemid=11&lang=en 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj harpistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
(53426) 1999 SL5

**(53426) 1999 SL5** estas terrenkonta kaj marsrenkonta apolona asteroido malkovrita la 28-an de septembro 1999 de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).

## Orbito 
Ĝia tre discentra orbito krucas tiujn de la Tero kaj de Marso, ĝi pasas tre proksime de la tera orbito ĉe sia suprenira nodo. Ĝia tera MOID estas 0,02529 AU. Pro tio ĝi estas rigardita kiel potence danĝera objekto.

Tamen, ĝia orbita periodo de 974,1222 tagoj metas ĝin en orbita resonanco 3:8 kun la Tero, tio, kiu malhelpas ĝin tro proksimiĝi de nia planedo:

* La  ĝi pasis al 0,38887 AU (58,174 milionoj da km) de Tero.
* La  ĝi pasas al 0,38791 AU (58,030 milionoj da km) de Tero.
* La  ĝi pasos al 0,36976 AU (55,315 milionoj da kilometroj) de nia planedo.

Aliflanke, ĝia granda klinangulo tenas ĝin malproksima de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,359688 AU (53,809 milionoj da km).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Apolonaj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Potence danĝeraj objektoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
N-Butila formiato

**Butila formiato** aŭ **C5H10O2** estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la formiata acido kaj 1-butanolo, senkolora likvaĵo kun frukteca eterosimila odoro, uzata kiel solvanto kaj kiel gustiga kaj odorigagento. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Tamen, alia ebleco je preparado estas per interagado de karbona unuoksido kaj *n-butila nitrato*. Butila formiato estas malmulte solvebla en akvo, tute solvebla en alkoholo, etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per esterigo de la formiata acido kaj butanolo:

### Sintezo 2 
* Preparado per esterigo de la *formiata anhidrido* kaj butanolo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de *klorobutano* kaj formiata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria formiato kaj *klorobutano*:

### Sintezo 5 
* Per reakcio inter *butila nitrato* kaj karbona unuoksido:

### Sintezo 6 
* Reakcio de transesterigo inter *n-butila benzoato* kaj metila formiato:

### Sintezo 7 
* Per transbutiliga reakcio inter *butila benzoato* kaj formiata acido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *butila formiato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *butila formiato*:

### Reakcio 3 
* Reduktigo de la *butila formiato*:

### Reakcio 4 
* Preparado de la *butila formiato*:

### Reakcio 5 
* Per transesteriga reakcio inter *butila formiato* kaj anizila benzoato:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun klorida acido:

## Literaturo 
* Cameo Chemicas
* InChem
* Chemicalland21
* Homlberg 
* Fisher Scientific 
* Molbase
* Russian Journal of Physical Chemistry

## Referencoj 
Kategorio:Formiataj esteroj
Ilie Ilașcu

**Ilie Ilașcu** [ilie ilaŝku] (naskiĝis la 30-an de julio 1952 en Taxobeni, distrikto Fălești) estas moldava politikisto, fama esti mortkondamnita fare de la separatisma ĉednestria registaro pro kvazaŭa implikiĝo en du murdoj dum ĉednestria milito kaj pro agoj, kiuj estis priskribitaj kiel 'moldova ŝtatsponsorita terorismo de ĉednestriaj registaraj oficialuloj'.

## Biografio 
[alternative=Ilie Ilașcu, rumana poŝtmarko okaze de la 50-jariĝo de la Eŭropa konvencio de homaj rajtoj.|maldekstre|eta|231x231ra|Ilie Ilașcu, rumana [poŝtmarko okaze de la 50-jariĝo de la Eŭropa konvencio pri homaj rajtoj.]]
Naskita en Taxobeni, distrikto Făleşti, Ilașcu diplomiĝis en la Fakultato de Ekonomiaj Studoj en la Agrikultura Instituto en Chişinău. Ilie Ilașcu laboris kiel ĉefa ekonomikisto ĉe la Esplora Instituto "Dnestr" en Tiraspol. Ilașcu iĝis konata pro sia opozicio al la Moldavia Komunista Partio pro ties politiko, kiu kontraŭis sendependecon de Moldavio, ĉar li malkaŝe aktivis por la uzado de la latina skribo kaj por peti ke la rumana lingvo akiru la statuson de oficiala lingvo.

Liaj kontraŭuloj nomis lin "*glavnyj ekstremist*" (ĉefa ekstremisto) anstataŭ "*glavnyj ekonomist*" (ĉefa ekonomikisto). En januaro 1989, li estis unu el la fondintoj de moldava asocio en Tiraspolo. La 9-an de julio 1989, li estis arestita por la unua fojo, kaj estis liberigita kun senkulpigoj post kelkaj tagoj. Ankaŭ en 1989, li estis maldungita, sed sukcesis reakiri sian pozicion post pledo en supera juĝinstanco. La 5-an de septembro 1989, kiam li parolis dum renkontiĝo en Tiraspol favore al la lingvaj leĝoj akceptitaj de la moldova parlamento, li devis esti protektata de policistoj kontraŭ la amaso de politikaj kontraŭuloj.

Dum la ĉednestria milito, laŭ datumoj de esplorado de ĉednestriaj aŭtoritatoj, la 30-an de aprilo de la jaro 1992, en la vilaĝo Chițcani, grupo de partizanoj sub gvidado de Ilie Ilașcu pafis aŭton, en kiu estis ĉednistria deputito kaj komandanto de suda fronto de ĉednestriaj armitaj fortoj Nikolaj Ostapenko, kiu poste mortis en malsanulejo..

La 5-an de majo de 2001 Ilașcu estis liberiĝita el ĉednestria prizono

## Vidu ankaŭ 
* Ĉednestrio

## Referencoj 
Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Moldavaj politikistoj
Kategorio:Rumanaj politikistoj
Kategorio:Homoj de Ĉednestrio
Liban-araba lingvo

La **libana varianto de la araba**, **liban-araba lingvo** aŭ **libana lingvo** estas varianto de la nordlevantenia araba, indiĝena kaj ĉefe parolata en Libano, kun gravaj lingvaj influoj depruntitaj de aliaj mez-orientaj kaj eŭropaj lingvoj. Multamaniere ĝi diferencas de aliaj variantoj de la araba. Pro plurlingveco inter libananoj (la plimulto da libananoj estas dulingvuloj aŭ trilingvuloj), ne estas malofte, ke libananoj intermiksas la liban-araban, la francan kaj la anglan dum sia ĉiutaga parolado.

## Diferencoj de la normiga araba 
La liban-araba kunhavas multajn trajtojn kun aliaj modernaj variantoj de la araba. La liban-araba, kiel multaj aliaj parolataj levanteniaj variantoj de la araba, havas silabostrukturon tre malsaman de tiu de la moderna normiga araba. Kvankam la normiga araba povas havi nur unu konsonanton komence de silabo, post kiu vokalo devas sekvi, la liban-araba ofte havas du konsonantojn en la silabokomenco.

* Morfologio: pli simpla, sen ajna modaj aŭ kazaj indikoj.
* Nombro: verba akordo laŭ nombro kaj sekso estas deviga por ĉiuj subjektoj, ĉu jam menciitaj aŭ ne.
* Vortprovizo: multaj pruntovortoj el aliaj lingvoj, plej elstare la siria-aramea, la okcidenta-aramea, la fenica, la osmonida turka, la franca, kaj, malpli grave, el la angla.
* Kelkaj aŭtoroj, kiel Nassim Nicholas Taleb, kredas, ke grava parto de la liban-araba gramatika strukturo estas pro arameaj influoj.

### Ekzemploj 
eta|Intervjuo kun la libana kantisto Maya Diab; ŝi parolas liban-arabe.

* La jena ekzemplo montras du diferencojn inter la normiga (literatura) araba kaj la parolata liban-araba: kafo (), literatur-arabe: ; liban-arabe: . La senvoĉa uvula plozivo  respondas al la glota halto  kaj la fina vokalo ([æ~~ɐ]), ofte skribata kun '''' (), estas levita al [e].
* Iom regulare, la senvoĉa uvula plozivo  estas anstataŭita de glota halto , ekz.  "minuto" fariĝas . Tiu glotenigo de /q/ estas kvalito ankaŭ de la siria araba, la palestina araba, la egipta araba kaj la malta.
* La escepto por ĉi tiu regulo estas la dialekto de la druzoj de Libano, kiuj, kiel la druzoj de Sirio kaj Palestino, retenis la prononcon /q/ en la centro de rektaj najbaroj, kiuj anstataŭigis tiun sonon per [ʔ]. La druza reteno de /q/ estas precipe ofta en la montoj kaj malpli ofta en urbaj areoj.
* Malkiel la plej multaj variantoj de la araba, kelkaj dialektoj de la libana araba retenis la klasikajn diftongojn /aj/ kaj  (prononcataj en la libana araba kiel  kaj ), kiuj estis aliloke monoftongigitaj al [eː] kaj [oː], kvankam la plej multaj libanaj arabaj dialektoj realigas ilin kiel  kaj .
*  kaj  estas ambaŭ prononcataj kiel .

## Vidu ankaŭ 
* Arabaj variantoj
* Levantenia araba dialekto

## Referencoj 
Kategorio:Lingvoj de Libano
Kategorio:Lingvoj de Azio
Kategorio:Arabaj lingvoj
Kategorio:Levantenio
Propila formiato

**Propila formiato** aŭ **C4H8O2** estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la formiata acido kaj propanolo, senkolora, brulema likvaĵo kun agrabla odoro je ananaso, uzata kiel solvanto kaj kiel gustiga kaj odorigagento. Kutime ĝi aldoniĝas kiel nutrosuplemento en la produktado de konfitaĵoj, trinkaĵoj, frandaĵoj, kosmetikaĵoj, ktp. Ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Formiato de propilo estas solvebla en alkoholoj kaj eteroj kaj estas nature trovata en la ananasoj kaj pomoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per esterigo de la formiata acido kaj propanolo:

### Sintezo 2 
* Preparado per esterigo de la *formiata anhidrido* kaj propanolo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de *kloropropano* kaj formiata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria formiato kaj *kloropropano*:

### Sintezo 5 
* Per reakcio inter klorometano kaj *natria propoksido*:

### Sintezo 6 
* Reakcio de transesterigo inter propila benzoato kaj metila formiato:

### Sintezo 7 
* Per transpropiliga reakcio: *propila propanoato* kaj formiata acido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *propila formiato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *propila formiato*:

### Reakcio 3 
* Reduktigo de la *propila formiato*:

### Reakcio 4 
* Preparado de la *propila formiato*:

### Reakcio 5 
* Per transesteriga reakcio inter *propila formiato*:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun klorida acido: ''':

## Literaturo 
* Sigma Aldrich
* The Good Scents Company
* Cameo Chemicals
* Fisher Scientific
* FooDB
* Patty's Toxicology
* Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients

## Referencoj 
Kategorio:Gustigaĵoj
Kategorio:Esteroj
Kategorio:Formiatoj
John Meredyth Lucas

**John Meredyth Lucas** (1-an de majo 1919 - 19-an de oktobro 2002) estis usona verkisto, ĉefe por televido. Li estis filo de scenaristino Bess Meredyth kaj de verkisto/reĝisoro Wilfred Lucas, kaj post la divorco de siaj gepatroj adoptita filo de reĝisoro Michael Curtiz, nova edzo de sia patrino.

Lucas kreskis en Suda Kalifornio, kie li ĉeestis kelkajn lernejojn, inkluzive de la Urban Military Academy, la Milita Akademio de la Sudokcidento, kaj la Beverly Hills Altlernejo. Post malsukcesa provo ĉe fakultato, li komencis sian karieron en Holivudo kiel metilernanto-scenaristo ĉe Warner Brothers. Li kunlaboris en la kinofilmoj *Dark City* (1950), Red Mountain (1951) kaj *Peking Express* (1951).

Dum 1959-1960 li laboris en Aŭstralio ĉe la televidserio *Whiplash*, kiam li ekkonis la kreonton de Star Trek Gene Roddenberry.

Lia ĉefa laboro estis ĉe *Star Trek* kiel verkisto, produktoro kaj reĝisoro. Li verkis la epizodojn The Changeling", "Patterns of Force", "Elaan of Troyius", kaj "That Which Survives". Li reĝisoris la epizodojn "The Ultimate Computer", "The Enterprise Incident" kaj "Elaan of Troyius".

Li ankaŭ verkis scenarojn por *Mannix*, *The Fugitive*, *The Silent Force*, *Harry O*,*The Six Million Dollar Man*, *Planet of the Apes* kaj ''Logan's Run''.

## Referencoj 
Kategorio:Reĝisoroj kaj scenaristoj de Star Trek
Kategorio:Usonaj produktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Unua komunio

eta|Katolika knabino ricevas sian unuan komunion en Hungario.
**Unua komunio** estas sakramenta ceremonio de la Katolika Eklezio, kaj alimaniere ankaŭ de aliaj kristanaj eklezioj, pere de kiu persono, ĝenerale minoritatulo, partoprenas por la unua fojo de la sakramento de la eŭĥaristio ricevante la komunion (laŭdogme la korpo de Kristo, sed kun multaj diferencoj doktrinaj depende de la eklezio). Estas necesa postulo estis ricevinta antaŭe la sakramentojn de bapto kaj de konfeso.

Ĝi estis praktikita ĝenerale de infanoj de inter 7 kaj 12 jaroj, ofte funkciante kiel transiga rito, ĝenerale kolektive pro kutimaro, sed tute eble ankaŭ unuope je ajna aĝo, se nepre oni ricevas edukan preparon por la sakramento kaj oni plenumas la postulojn.

La ceremoni okazas ĉirkaŭ la eŭĥaristia ceremonio, kaj ĝi devas nepre esti farita de pastro. Dum por la Ortodoksismo la komunion oni donas por la unua fojo al infanoj tuj post la bapto, en la katolika eklezio la unua komunio estas donita al infanoj el ekracio.

## Notoj 
Kategorio:Sakramentoj
Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Katolika Eklezio
Kategorio:Transigaj ritoj
Kategorio:Eŭkaristio
Kategorio:Religio kaj infanoj
Kategorio:Teologio
Olea capensis

La **nigra ferarbo** aŭ **ferligna olivujo** aŭ **loliondo**, science ***Olea capensis***, apartenas al la sama genro de la olivujo (*Olea europaea*). Ĝi vivas en suda kaj orienta Afriko, inkluzive de Madagaskaro, kaj en kelkaj aldonaj areoj samkontinentaj.

La nomo *ferarbo* aŭ *ferligno* estas komuna al pluraj arboj, de malsamaj familioj, kiuj havas tre malmolan lignon.

## Notoj kaj fontoj 
Kategorio:Oleo (genro)
Kategorio:Arboj de Afriko
Kategorio:Furaĝo
Kategorio:Ligno
Kategorio:Ĝardenplantoj
Kategorio:Ornamaj arboj
Ursula Haverbeck

**Ursula Hedwig Meta Haverbeck-Wetzel** (n. la 8-an de novembro 1928) estas dekstre ekstremisma germana verkistino vivanta en Vlotho, Nordrejn-Vestfalio. Ekde 2004, ŝi plurfoje kondamniĝis pro Negado de la Holokaŭsto, kio en Germanio estas krima ofendo.

Ŝia edzo estis Werner Georg Haverbeck, kiu dum la Tria Regno estis engaĝita ĉe la nacia estreco de la Nacisocialisma Germana Laborista Partio, fondinto kaj estro en 1933 de la Germana Imperia Federacio de Nacio kaj Patrujo, kaj ankaŭ verkisto, historiisto, publikisto, folkloristo kaj ĉefpastro de La Komunumo de Kristanoj. Ekde 1982 li estis ankaŭ scienca konsilisto de la komisiono de la Ekologie-Demokratia Partio (ÖDP) kaj partiano.

En novembro de 2015, je la aĝo de 87, ŝi estis kondamnita je dek monatoj ĉe prizono pro neado de la holokaŭsto. Ekde la 7-a de majo 2018 ŝi plenumas sian plej lastan dujaran prizonan verdikton, post esti elprenita ĉe sia hejmo far la germana policaro.

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj verkistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Germanaj verkistoj de la 21-a jarcento
Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Germanaj rifuzantoj de Holokaŭsto
(53430) 1999 TY16

**(53430) 1999 TY16** estas tre malgranda tre hela terrenkonta kaj marsrenkonta amora asteroido malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Orbito 
Ĝia treege klinata orbito pasas inter la orbitoj de la Tero kaj de Marso:
* Ĝia tera MOID estas 0,288522 AU (43,162 milionoj da km).
* Ĝia marsa MOID estas 0,219534 AU (32,842 milionoj da km).
* La  ĝi pasis al 0,29136 AU (43,586 milionoj da km) de Tero.
* La  ĝi pasos al 0,30176 AU (45,143 milionoj da kilometroj) de nia planedo.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Amoraj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Gaarland

**Gaarland** (groninge *Goarland*, nuntempe kelkfoje nederlandigita al **Geerland**),  estas setlejo en la komunumo Midden-Groningen en la provinco Groningen. Ĝi situas en la antaŭa paroĥo Siddeburen inter tiu vilaĝo kaj Steendam kaj ekestis en la unua duono de la 19-a jarcento. Ĝi konsistas el kelkaj farmbienoj kaj kelkaj landlaboristaj dometoj. La areo estas limigita per la vojo Woldweg kaj la antaŭa Gaar- aŭ Geermaar. Sur topografiaj mapoj el la 19-a jarcento la areo oriente de la Gaarmaar malĝuste estas rigardata aparteni al ĝi.

Stratvido

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Groningo
Max Cahner

**Max Emanuel Cahner García** (Bad Godesberg, 3-a de decembro 1936-Barcelono, 14-a de oktobro 2013) estis hispana kaj kataluna eldonisto, politikisto kaj historiisto de la literaturo.

Li naskiĝis en Germanio, ĉar liaj gepatroj eliris el Hispanio pro la Hispana Enlanda Milito, sed tuj revenis en 1937 pro la malfaciloj kiujn devis suferi la jud-devenuloj tie. Max studis kemion, juron kaj beletrojn. Partoprenis en la studenta movado kontraŭ la diktaturo kaj poste en la movado por la restarigo de la kulturo en kataluna lingvo. Li estis profesoro de kataluna literaturo en la Universitato de Barcelono el 1975 ĝis sia emeritiĝo en 2006.

Li estis ankaŭ politikisto en tendencoj de kataluna naciismo kaj estis Konsilanto de Kulturo de la Generalitato (subministro en regiona registaro).

## Verkoj 
* *Epistolari del Renaixement* (1977-78).
* *Diccionari Etimològic i Complementari de la Llengua Catalana* de Joan Coromines (kunlaboranto).
* *Gran Geografía Comarcal de Catalunya* (1981-1985), direktoro.
* *Literatura de la Revolució i la Contrarevolució (1789-1849)* (1998-2003).

## Notoj 
Kategorio:Katalunaj politikistoj
Kategorio:Katalunaj verkistoj
Kategorio:Hispanaj historiistoj
T-Butila formiato

**Terciara-butila formiato** aŭ **C5H10O2** estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la formiata acido kaj *terciara-butanolo*, senkolora likvaĵo kun agrabla odoro, uzata kiel solvanto kaj kiel gustiga kaj odorigagento. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Tamen, alia ebleco je preparado estas per interagado de karbona unuoksido kaj *t-butila nitrato*. terciara-butila formiato estas solvebla en akvo, tute solvebla en alkoholo, etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj.

T-butila formiato ankaŭ uzatas kiel solvanto por farboj. Ĝi reakcias kun acidoj kaj alkoholoj liberigante grandan kvanton da energio kaj varmo. Fortaj oksidigaj acidoj povas kaŭzi eksplodan reakcion sufiĉe alta por ekbruli la produktojn de la reakcio. Granda amaso da varmo ankaŭ liberiĝas per interagado de la estero kun kaŭstikaj solvaĵoj. Kun alkalaj metaloj kaj alkalaj metaloj ĝi generas bruleman hidrogenon. Ĝi dissolvas kaŭĉukojn kaj plastaĵojn.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per esterigo de la formiata acido kaj terc-butanolo:

### Sintezo 2 
* Preparado per esterigo de la *formiata anhidrido* kaj *terc-butanolo*:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de *kloro-t-butano* kaj formiata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria formiato kaj *kloro-t-butano*:

### Sintezo 5 
* Per reakcio inter *formiila klorido* kaj *natria terc-butoksido*:

### Sintezo 6 
* Reakcio de transesterigo inter *t-butila benzoato* kaj metila formiato:

### Sintezo 7 
* Per transigo de la *t-butila radikalo* inter *t-butila benzoato* kaj formiata acido:

### Sintezo 8 
* Preparado per interagado de *t-butila nitrato* kaj karbona unuoksido en akva medio:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *t-butila formiato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *t-butila formiato*:

### Reakcio 3 
* Reduktigo de la *t-butila formiato*:

### Reakcio 4 
* Per transesteriga reakcio inter *t-butila formiato* kaj anizila benzoato:

### Reakcio 5 
* Reakcio kun klorida acido:

### Reakcio 6 
* Preparado de la *formamido*:

## Literaturo 
* Ester Formation and Hydrolysis and Related Reactions
* The Good Scents Company
* Youtube
* Toxicological Profile for Methyl T-butyl Ether
* Perfumery: The psychology and biology of fragrance
* Canadian Journal of Chemistry
* Australian Journal of Chemistry

## Referencoj 
Kategorio:Formiataj esteroj
Kategorio:T-Butilaj kombinaĵoj
Jerome Bixby

**Drexel Jerome Lewis Bixby** (11-an de januaro 1923 - 28-an de aprilo 1998) estis usona verkisto kaj scenaristo. Li ankaŭ uzis la pseŭdonimojn Jay Lewis Bixby, D. B. Lewis, Harry Neal, Albert Russell, J. Russell, M. St. Vivant, Thornecliff Herrick kaj Alger Rome.

Bixby estis la redaktisto ĉe eldonejo Fiction House de revuojn Planet Stories de aŭgusto 1950 ĝis julio 1951, Jungle Stories de 1949 ĝis 1951, *Action Stories* de 1949 ĝis 1950, eldonisto de *Two Complete Science-Adventure Books* (1950-1951) kaj de revuo *Two Western Romances* 1950-1951.

Li verkis interalie rakonton "It's a Good Life" 1953, kiu estis bazo de samnoma epizodo de *The Twilight Zone* 1961 kaj inkludigita en filmo *Twilight Zone: The Movie* (1983). Li ankaŭ verkis epizodojn de *Star Trek*: "Mirror, Mirror", "Day of the Dove", "Requiem for Methuselah", kaj "By Any Other Name". Kune kun Otto Klement, li kunverkis la baza rakonton de filmo *Fantastic Voyage* (1966). En 2007 li verkis por filmo *The Man from Earth*.

Kategorio:Reĝisoroj kaj scenaristoj de Star Trek
Kategorio:Usonaj sciencfikciaj verkistoj
Hiperrealismo

eta|dekstra|300ra|*La hora del té* (Tehoro), oleo sur tolo, 90x140cm, 2015, Magda Torres Gurza. De malproksime tiu verko aspektas foto; de proksime aŭ pligrandiginte oni vidas en la reflekto vere pentritajn bildojn.
La **hiperrealismo** estas ĝenro de pentrarto kaj skulptarto kiu estas simila al la fotografio. La hiperrealismo estas konsiderata avanco de la fotarta realismo pro la uzataj rimedoj. La termino aplikiĝas al arta movado kaj stilo sendependema kiu aperis en Usono kaj Eŭropo fine de la 1960-aj kaj komence de la 1970-aj jaroj. La ĉefa celo estas reprezenti la realon tiom detale kaj realisme ke la verko aspektu kvazaŭ la reprezentita aĵo mem. La rigardanto devas supozi, ke temas pri foto anstataŭ pentraĵo aŭ realaĵo anstataŭ skulptaĵo. Kvankam tio baziĝas sur la principoj de realismo, temas pri superigo de la simplaj realismaj stiloj kaj ĝenroj, ĉefe de la fino de la 19a jarcento.

La termino *hiperrealismo* estas aplikebla al la skulptarto kaj bildliteraturo (Luis García, Alex Ross, ktp).

## Notoj 


Kategorio:Stiloj
Kategorio:Pentrado
Kategorio:Artaj movadoj
Kategorio:Nuntempa arto
Kategorio:Moderna arto
Kategorio:Arto de la 20-a jarcento
Kategorio:Arto de la 21-a jarcento
Kategorio:Ismoj
Kosmoapero

**Kosmoapero** estas esprimo kiu priskribas, hodiaŭ, la aperon de **astro** ĉe la **horizonto**. Tiu momento estas ligita al la **altitudo** de la **observanto** kaj al la ĉeesto de la **atmosfero**. 

Dum pra Egiptio, tiu esprimo priskribis la samtempan suriron de astro (planedo aŭ stelo) kaj de Suno ĉe la orienta horizonto

## Priskribo
La ŝajno estas ke la astro subite iĝas videbla ĉe la horizonto kiel lampo kiun iu ŝaltas. Ni bone komprenu ke ĉiuj brilaj astroj estas punktecaj nudokule, pro tio estas subiteco. 

eta|180ra| Antaŭ la kosmoapero de Siriuso la 29-an de junio 2502 Antaŭ Kristo

eta|180ra|Je la kosmoapero de Siriuso la 30-an de junio 2502 Antaŭ Kristo

eta|180ra|Post la kosmoapero de Siriuso la 1-an de julio 2502 Antaŭ Kristo

Nur Suno kaj Luno aspektas kiel diskoj kaj kometoj kiel lumigitaj nuboj. La ceteraj astroj estas tiom malproksimaj, eĉ Venuso, ke ili ĉiam aspektas punktecaj.

## Uzado
Ĉar tiu momento estas ege preciza (la astro ne estas videbla kaj subite tuj poste ĝi iĝas), ĝi povas roli kiel tempopunkto dum la jaro.

Ŝajne ke en la pratempo, antaŭ almenaŭ 4 000 jaroj, Siriuso rolis tiel. Se la modelo ĝustas, Siriuso estis tiom brila ke eblis gvati la samtempan kosmoaperon (kelkfoje nomata "strikta helioapero", evitenda) de Suno kaj de Siriuso ĉe la orienta horizonto. 

## Kondiĉoj
Ni bone konsciu ke la ĉielo super la orienta horizonto estas jam tre luma je la suriro de la Suno. Hodiaŭ, eĉ Venuso ne estas sufiĉe brila por roli tiel. Sed Siriuso ŝajne estis iam, antaŭ treege longe, multe pli brila ol Venuso. 

Sed pro ŝanĝo de la stelo mem, ĝi iĝis malpli kaj malpli brila. Do tio rimarkinda observado iom post iom tute ne plu eblis kaj ĝi glitis al la helioapero de Siriuso, multe pli malpreciza.

## Kromaĵo
Kompreneble ekzistas la malo **kosmomalapero**, subita malapero de astro ĉe la okcidenta horizonto.  

Kategorio:Astronomio
Carlo Carrà

**Carlo Carrà**  Quargnento, 11-a de februaro 1881 - Milano, 13-a de aprilo 1966) estis itala pentristo, unu el la estroj de la futurisma movado kaj de pittura metafisica kun Marinetti, kiu floris en Italio komence de la 20-a jarcento. Krom siaj nombraj pentraĵoj, li verkis diversajn librojn rilate al arto.

Dekdujaraĝa li elhejmiĝis por labori kiel murpentristo. En 1899, Carrà estis en Parizo dekorante diversajn pavilonojn por la Universala Ekspozicio. Poste li pasigis kelkajn jarojn en Londono kie li estis en kontakto kun italaj ekzilitoj anarkiistaj. Li revenis al Milano en 1901. En 1906 li eniris en la *Accademia di Brera*, kie li studis kun Cesare Tallone. En 1910 li komencis pentro-artan epokon konsiderita kiel la plej populara de la artisto.

La futurisma epoko finis koincide kun la ekesto de la Unua Mondmilito. Lia verkaro iĝis pli klara en siaj formoj kaj stilo. En la 20-aj kaj 30-aj jaroj li komencis periodon pli ombran. Ekzemplo de tiu epoko estas lia pentraĵo *Marmateno* (1928).

Lia plej fama verko estas *Funebro por la anarkiisto Galli* de 1911. La propra Carrà estis anarkiisto dum sia junaĝo sed li poste iĝis ultranaciisto.

## Bibliografio
* Elizabeth Cowling kaj Jennifer Mundy, On Classic Ground: Picasso, Léger, de Chirico and the New Classicism 1910-1930, London:, Tate Gallery, 1990 ISBN 1-854-37043-X
* Karen Pinkus, Bodily Regimes: Advertising under Italian Fascism, Minneapolis-Saint Paul, University of Minnesota Press, 1995 ISBN 0-8166-2563-8
* Stanislao G. Pugliese, Italian Fascism and Anti-Fascism: A Critical Anthology, Manchester, Manchester University Press, 2001 ISBN 0-7190-5639-X

Kategorio:Italaj pentristoj
Kategorio:Italaj anarkiistoj
Kategorio:Italaj faŝistoj
René-Maurice Gattefossé

**René-Maurice Gattefossé** 1881 en Liono; 1950 en Kazablanko) estis franca kemiisto kaj parfumisto. Li estas konsiderita kiel unu el la fondintoj de la aromoterapio.

## Ligilo 
Literaturo de kaj pri René-Maurice Gattefossé en la SUDOC-katalogo (Ligo de francaj universitataj bibliotekoj)

## Referencoj 
Kategorio:Francaj kemiistoj
Kategorio:Aromoterapio
Helioapero

**Helioapero** estas apero de astro super la horizonto dum kelkaj momentoj antaŭ la sunsuriro kaj ĝia malapero en la lumigita ĉielo pro la apero de la Suno. Ne konfuzu kun kosmoapero.

## Priskribo
Dum la helioapero, la astro suriras la horizonton sed ne estas videbla pro la denseco de la atmosfero. Iom post iom ĝi estas ekvidebla kvankam la ĉielo heliĝas ĉar ĝi estas pli alte super la horizonto.Post nur kelkaj minutoj la astro malaperas en la heleco de la komencanta tago. Tago post tago, la suno aperas pli oriente rilate al la steloj, pro la rondiro de la Tero ĉirkaŭ la Suno. Do la helioapero iĝas, tago post tago, pli kaj pli longa videbleco de tiu astro antaŭ la sunsuriro, dum kiu la heleco de la ĉielo estas tiom granda ke la astro malaperas en tiu heleco.

Ne ĉiuj astroj havas helioaperon. Laŭ la latitudo, iaj astroj neniam subiras, ili estas ĉirkaŭpolusaj do ĉiam videblaj. Krom tiuj astroj, ĉiuj kiuj suriras havas necese helioaperon. 

eta|180ra|Antaŭ la helioapero de Siriuso la 10-an de aŭgusto ĉe ĝia suriro. La dekstra circlo indikas la lokon de ĝia suriro (Je la sesa 12), sed Siriuso ne estas ankoraŭ  videbla

180ra|eta|Dum la helioapero de Siriuso la 10-an de aŭgusto. La dekstra circlo entenas Siriuso-n (Je la sesa 17)

eta|180ra|Post la helioapero de Siriuso la 10-an de aŭgusto. La dekstra circlo estas denove malplena!!! (Je la sesa 22) Siriuso estas jam ne videbla.

La helioapero koncernas kutime ĉefe la steloj kaj la planedoj.

Inverse ekzistas la heliomalapero: kiam la astro estas ekvidebla en la malheliĝo de la ĉielo post la sunsubiro ĵus antaŭ ol mem subiri.

## Helioapero kaj heliomalapero
Por nordhemisfera observanto, astroj, najbaraj de la ekliptiko aŭ sude de ĝi, kiel Siriuso aŭ Beltegeŭso, neniam estas videblaj ĉirkaŭ ĝiaj konjunkcioj, dum la nokto inter ĝia heliomalapero kaj ĝia helioapero. Male por astroj vere nordaj de la ekliptiko, kiel Arkturo aŭ Altairo, la helioapero okazas antaŭ la heliomalapero de la pasinta jaro. Do la astro estas videbla la tutan jaron kaj dum ĝia konjunkcio ĝi estas videbla vespere post la sunsubiro kaj matene antaŭ la sunsuriro.

## Precizaj difinoj
### Kosmoapero
**Kosmoapero** estas esprimo kiu, hodiaŭ, priskribas la aperon de astro ĉe la horizonto, sendepende de la ĉeesto de la Suno. 

Ŝajnas ke en Praegiptio, la praegiptanoj gvatis la samtempan suriron de Suno kaj de Siriuso, kiun ili nomis "kosmoaperon de Siriuso".

Kategorio:Astronomio
Ruĝa giganto

eta|250ra|dekstre|La nuna grando de la Suno kompare kun sia maksimuma grando kalkulita dum ĝia fazo de ruĝa giganto post ĉirkaŭ 5000 milionoj da jaroj.
En astronomio, **ruĝa giganto** estas la fina stato de stelo tiom granda kiom la triono de la Suno ĝis ĉirkaŭ ok oble pli granda.

Kiam la kerno entenas nur heliumon pro nuklea kunfandiĝo de la hidrogeno dum la fino de la etapo en la ĉefa sekvenco, la nukleaj reagoj haltas do la gravita premo (restas nur ĝi!!!) plu kunpremas la kernon ĝis kiam la nuklea kunfandiĝo ekas por la heliumo. Tiam tiu nova energio estas multege pli ampleksa ol la antaŭa do la radia premo siavice ampleksiĝas kaj forpuŝas la eksterajn tavolojn. Tiu nova ago vidiĝas kiel ŝveliĝo de la stelo do **giganto** kaj pro la malproksimeco de la ŝelo for de la kerno, la ŝelo ne plu estas tiom varma kiom antaŭe do **ruĝa**.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Klasigo de steloj
* Ruĝa supergiganta stelo


R
Kategorio:Specoj de steloj
Kategorio:Astronomio
Preĝejo de Sankta Johano Baptisto (Ampoigné)

**Preĝejo de Sankta Johano Baptisto** () estas romkatolika preĝejo en urbo Prée-d'Anjou, Francio. Tiu preĝejo estas simbolo de la kvartalo Ampoigné.

Ĝi situas ĉe la vojkruciĝo de vojoj 114 kaj 274, apud la placo Antoine de La Garanderie.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de religiaj konstruaĵoj de Parizo

Johano Baptisto (Ampoigné)
Johano Baptisto (Ampoigné)
Ampoigné
(53431) 1999 UQ10

**(53431) 1999 UQ10** estas tre malgranda sed eksterordinare hela marsrenkonta asteroido, foje rigardita kiel asteroido de la hungaria familio.

Ĝi estis malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la observatorio de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Ĝia orbito ĉirkaŭas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,229443 AU, tie estas 34,324 milionoj da km.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Zoltán Horusitzky

**Zoltán Horusitzky** [horuŝicki], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj plennome **Horusitzky Zoltán István** estis hungara komponisto, pianisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Horušicki* ĝis 1917, lia patro estis Henrik Horusitzky, lia frato estis Ferenc Horusitzky.
eta|Memortabulo pri Zoltán Horusitzky
Zoltán Horusitzky  naskiĝis la  en Pápa, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Zoltán Horusitzky studis en Tutlanda Hungara Muzikarta Altlernejo inter 1918-1927, sed samtempe li akiris ŝtatsciencan diplomon en Reĝa Scienca Universitato Péter Pázmány. Liaj plej gravaj muzikinstruistoj estis Emánuel Hegyi, Zoltán Kodály kaj Arnold Székely. Post la diplomo li instruis en muziklernejo, inter 1937 - 1944 li ankaŭ redaktis muzikan revuon. Inter 1945–1949 li estis lernejestro, inter 1946 kaj 1968 li instruis ankaŭ en konservatorio kaj Muzikarta Altlernejo, poste li pensiuliĝis. Krom la instruado li komponadis, pli ofte dum la pensiulaj jaroj. Inter 1975–1978 li gvidis majstrokursojn kaj faris piankoncertojn en Tampere. Li ricevis premion en 1954.

## Elektitaj komponaĵoj 
* Zsigmond Báthory (opero, prezentita en Kiel (1957) kaj Budapeŝta Ŝtata Operejo (1960)
* *Fekete város* (opero laŭ romano de Kálmán Mikszáth prezentita en Hungara Radio
* *Fekete Hold Éjszakája* (kantato)
* 2 pianokonĉertoj (1938; 1959)
* 7 arĉaj kvartetoj (1932-1980)
* *A hegy* (sonato, 1970)

## Liaj libroj 
* Világszemlélet és művészet (1937)
* Zene könyvtára (1941)

## Elektitaj disĉiploj 
* Irma Eszenyi
* János Gonda
* Mária Mohayné Katanics

## Memorigiloj 
* memortabulo en Budapeŝto (2003)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj pianistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Veronika decidas morti

***Veronika Decidas Morti*** (en portugala: *Veronika decide morrer*) estas romano verkita de Paulo Coelho. Ĝi rakontas la historion de 24-jaraĝa slovena Veronika, kiu ŝajnas havi ĉion en sia vivo, sed decidas sinmortigi. Tiu ĉi libro estas parte surbaze de propra sperto de Coelho en diversaj psikiatriaj institucioj (vidu la biografion de *Konfesioj de pilgrimanto* de Juan Arias) kaj temas pri frenezeco. La esenco de la mesaĝo estas: "kolektiva frenezeco nomiĝas prudento".

## Kinadaptaĵoj kaj kulturaj referencoj 
*Veronika decidas morti* estis adaptita al scenaro kaj publikita en la jaro 2009. Ankaŭ la japana filmo de 2005 nome "ベロニカは死ぬことにした (Beronika wa shinu koto ni shita)" estis farita surbaze de la romano.

La kanto, "Sankta Veronika" de kanada bando Billy Talent referencas tiun romanon.

La kanto, "Veronika decides to die" de Plymothian bando, ankaŭ estas rekta referenco al la romano.

## Referencoj 
Kategorio:Verkoj el la portugallingva literaturo
Kategorio:Brazilaj romanoj
Kategorio:Sinmortigo en fikcio
Kategorio:Filmoj pri depresio
Kategorio:Romanoj de Paulo Coelho
Kategorio:Romanoj de 1998
Ilona Andor

**Ilona Andor,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Andor Ilona** estis hungara korusestro, instruisto. Ŝia origina familia nomo estis *Adrigán*.

Ilona Adrigán  naskiĝis la  en Pécsvárad, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ilona Andor jam frue instruis pianadon en muziklernejo en Pécs. Ekde 1929 ŝi dirigentis la koruson en instituto (nun gimnazio) preskaŭ ĝismorte. En la 1930-aj jaroj ŝi studis en mezlerneja kurso de Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt, samtempe ŝi akiris korusestran kaj pianadan diplomojn en alia instituto. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Lajos Bárdos, Artúr Harmat kaj Arnold Székely. En 1948 ŝi iĝis gvidanta korusestro kaj samtempe ŝi instruis en la instituto, en la sekva jaro kun permeso ŝia koruso prenis la nomon Zoltán Kodály. Ŝi pensiuliĝis en 1965, tamen ŝi instruis plu 4 jarojn. Ŝi ricevis premiojn inter 1954-2004.

## Elektitaj koruskoncertoj 
* Varsovio (1955)
* Aldeburgh-Festivalo (1965)
* Linz-Festivalo (1968)
* Moskvo (1970)

## Memorigiloj 
* muziklernejo en Óbuda prenis la nomon "Andor Ilona"

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj korusestroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Péter Frankl (pianisto)

**Péter Frankl,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Frankl Péter** estas hungardevena-brita pianisto, altlerneja instruisto. Li plejparte prezentas muzikon de la klasika epoko (precipe Mozart) ĝis la frua moderna periodo. Liaj registradoj inkludas la kompletan solludan pianan muzikon de Robert Schumann kaj Claude Debussy.

Péter Frankl  naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Péter Frankl aĝis 5, kiam li komencis pianadi hejme. Li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt. Liaj plej gravaj instruistoj estis Lajos Hernádi, Zoltán Kodály kaj Leó Weiner. Li atingis la trian lokon jam dum la studentaj jaroj en 1953 en junulara pianista konkurso en Bukareŝto. Post 4 jaroj li estis jam la unua en Parizo, same en Munkeno. En 1958 li disidis kaj vivis en Parizo ĝis 1961, poste en Londono. Li faris koncertojn en pluraj landoj, ekde 1972 jam denove ankaŭ en Hungario. Li fondis muzikan triopon kun György Pauk kaj Ralph Kirshbaum, ili muzikadis kune 28 jarojn. Frankl instruas en Universitato Yale ekde 1987. Li ricevis signifajn usonan kaj hungaran premiojn.

## Elektitaj koncertoj 
* Londono (1962)
* Novjorko (1967)
* Edinburgh (1968)
* Budapeŝto (1972)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pianistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Britaj pianistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungardevenaj britoj
Max Ehrlich

**Max Simon Ehrlich** (10-an de oktobro 1909 - 11-an de februaro 1983) estis jud-usona ĵurnalisto, scenaristo kaj verkisto. Li estas plej konata por la romano *The Reincarnation of Peter Proud* kaj la scenaro por samnoma filmo. Li estas patro de Amy Ehrlich, verkistino de infanaj libroj.

Ehrlich komencis sian karieron en ĵurnaloj, laborante kiel korespondanto de *Knickerbocker Press* kaj *Evening News* de Albany, New York, dum studentaj jaroj en Universitato de Miĉigano dum 1930-aj jaroj. Post diplomiĝo li laboris ĉe *The Republican* de Springfield, Massachusetts. Post li verkis por radio kiel ĉefscenaristo por WSPR en 1938 kaj 1939. Li estis redaktisto por American Jewish Committee  de 1939 ĝis 1941. De 1941 ĝis 1945 li estis redakta helpdirektoro de radia sekcio de American Red Cross.

Post Dua mondmilito li verkis scenarojn por radioserioj kiel *The Big Story*, *The Shadow*, *Big Town*, kaj *Mr. and Mrs. North*. Post li verkis por televido por serioj kiel *Barney Blake*, *The Big Story*, *The Defenders*, *The Nurses*, *The United States Steel Hour*, kaj *Star Trek* (epizodo "The Apple").

Li ricevis 1944 premion de Writers' War Board kaj 1963 premion de Huntington Hartford Foundation Fellowship.

## Romanoj
**The Big Eye* (Doubleday, 1949)
**Spin the Glass Web* (Harper & Brothers, 1952)
**First Train to Babylon* (Harper, 1955)
**The Takers* (Harper, 1961)
**Deep is the Blue* (Doubleday, 1964)
**The High Side* (Fawcett Publications, 1970)
**The Edict* (Doubleday, 1971)
**The Reincarnation of Peter Proud* (Bobbs-Merrill, 1974)
**The Savage is Loose* (Bantam Books, 1974)
**The Cult* (Simon & Schuster, 1978)
**Reincarnation in Venice* (1979)
**Naked Beach* (1979) Granada Publishing Ltd.
**The Big Boys* (Houghton Mifflin, 1981)
**Shaitan* (Arbor House, 1981)

Kategorio: Reĝisoroj kaj scenaristoj de Star Trek
Kategorio:Usonaj sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Usonaj dramistoj
Benzila formiato

**Benzila formiato** aŭ **C8H8O2** estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la formiata acido kaj benzila alkoholo, senkolora aŭ palflava likvaĵo kun agrable florodoro aŭ odoro je abrikto, uzata kiel solvanto kaj kiel gustiga kaj odorigagento. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Benzila formiato estas solvebla en akvo, tute solvebla en alkoholo, duetila etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj.

Benzila formiato ankaŭ uzatas kiel solvanto por farboj. Ĝi reakcias kun acidoj kaj alkoholoj liberigante grandan kvanton da energio kaj varmo. Fortaj oksidigaj acidoj povas kaŭzi eksplodan reakcion sufiĉe alta por ekbruli la produktojn de la reakcio. Granda amaso da varmo ankaŭ liberiĝas per interagado de la estero kun kaŭstikaj solvaĵoj. Kun alkalaj metaloj kaj alkalaj metaloj ĝi generas bruleman hidrogenon. Ĝi dissolvas kaŭĉukojn kaj plastaĵojn.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per esterigo de la formiata acido kaj benzila alkoholo:

### Sintezo 2 
* Preparado per esterigo de la *formiata anhidrido* kaj benzila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de benzila klorido kaj formiata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria formiato kaj benzila klorido:

### Sintezo 5 
* Per reakcio inter *formiila klorido* kaj *natria fenilmetanolato*:

### Sintezo 6 
* Reakcio de transesterigo inter benzila acetato kaj metila formiato:

### Sintezo 7 
* Per transigo de la benzila radikalo inter benzila benzoato kaj formiata acido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *benzila formiato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *benzila formiato*:

### Reakcio 3 
* Reduktigo de la *benzila formiato*:

### Reakcio 4 
* Per transesteriga reakcio inter *benzila formiato*:

### Reakcio 5 
* Reakcio kun klorida acido: ''*:

### Reakcio 6 
* Preparado de la *formamido*:*

## Literaturo 
* Molbase
* The Good Scents Company
* Monographs on Fragrance Raw Materials
* Van Nostrand’s Scientific Encyclopedia
* Encyclopedia of Food and Color Additives
* Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology
* Synthetic Perfumes

## Referencoj 
formiato
Kategorio:Formiatoj
2-Butila formiato

**2-Butila formiato** aŭ **C5H10O2** estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj de la formiata acido kaj 2-butanolo, senkolora likvaĵo kun karakteriza odoro kaj gusto je pruno, uzata kiel solvanto kaj kiel gustiga kaj odorigagento. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun sulfata acido kiel katalizilo. Tamen, alia ebleco je preparado estas per interagado de karbona unuoksido kaj *2-butila nitrato*. 2-butila formiato estas solvebla en akvo, tute solvebla en alkoholo, etero, kloroformo kaj plejmulto el la organikaj solvantoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per esterigo de la formiata acido kaj 2-butanolo:

### Sintezo 2 
* Preparado per esterigo de la *formiata anhidrido* kaj 2-butanolo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de *kloro2-butano* kaj formiata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria formiato kaj *kloro2-butano*:

### Sintezo 5 
* Per reakcio inter *formiila klorido* kaj *natria 2-butoksido*:

### Sintezo 6 
* Reakcio de transesterigo inter *2-butila benzoato* kaj metila formiato:

### Sintezo 7 
* Per transigo de la 2-butila radikalo inter *2-butila propanoato* kaj formiata acido:

### Sintezo 8 
* Per reakcio inter *sek-butila nitrato* kaj karbona unuoksido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *2-butila formiato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *2-butila formiato*:

### Reakcio 3 
* Reduktigo de la *2-butila formiato*:

### Reakcio 4 
* Preparado de la formamido:

### Reakcio 5 
* Per transesteriga reakcio inter *2-butila formiato* kaj anizila benzoato:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun klorida acido:

## Literaturo 
* Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients
* CRC Handbook of Chemistry and Physics
* International Critical Tables of Numerical Data, Physics, Chemistry and Technology
* Proceedings of the 8th International Conference on Foundations of Computer Aided-process Design
* The Good Scents Company

## Referencoj 
Kategorio:Formiataj esteroj