open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gáspár Bernát

**Gáspár Bernát** [gAŝpAr bernAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bernát Gáspár** estis hungara humuristo, komponisto. Lia nobela antaŭnomo estis *bernátfalvi*, lia familia nomvarianto estis *Bernáth*.

Gáspár Bernát naskiĝis la  en Tiszafüred, li mortis la  en ĝuste tiam fondita Budapeŝto.

## Biografio 
Gáspár Bernát frekventis gimnaziojn en Debrecen kaj Sárospatak, poste li akiris advokatan diplomon en Reĝa Universitato de Pest, spite tion li neniam estis advokato. Li restis en Pest (urbo) kaj okupiĝis pri literaturo, ĉefe pri humuraĵoj. Li kontribuis anekdotojn, ŝercojn, poemojn en pluraj gazetoj (Hölgyfutár, Vasárnapi Ujság, Napkelet, ktp). Li verkis kaj komponis ankaŭ artkantojn.

## Elektitaj verkoj 
* *Freskó-képek* (3+1 volumoj, 1848–1851, 1852)
* *Lavotta élete* (biografia romano, 1857)
* *Ki a vivát?* (teatraĵo, 1861)
* *Adomái, élczei, apró freskóképei és gazsiádái* (kolektitaj ŝercoj, 1878)

## Elektitaj artkantoj kun tekstoj 
* 6 ĉardaŝoj (1834)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj humuristoj
Kategorio:Hungaraj artkantaj komponistoj
Hepata arterio

La **hepata arterio** estas unu el la tri branĉoj de la ventra trunko, devena el la arterio aorto je nivelo de T12. 

## Tipoj de hepataj arterioj
* **komuna hepata arterio**: ricevas tiun nomon ĝis alveno al unu de siaj du branĉoj, nome la propra hepata arterio kaj la gastroduodena arterio, kiu zorgas pri la irigacio de parto de la duodeno, pankreato kaj ezofago.

* **propra hepata arterio**: estas ties branĉoj la dekstra stomaka arterio aŭ pilora, kiu iras al la malsupra parto de la malgranda kurbo de la stomako kaj foje al la cista arterio, (normale branĉo de la dekstra hepata arterio), kiu zorgas pri la irigacio de la gala veziko, kaj krome venas al la dekstra kaj maldekstra hepataj branĉoj kiel finaj branĉoj.

La propra hepata arterio finfine irigacias la hepaton, fluas tra la denseco de la malgranda omento aŭ epiploo kun la portala vejno kaj la koledoko kaj atingas la hepatan hilion. 

Kategorio:Hepato
Kategorio:Arterioj
Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Sangocirkula sistemo
Hoĝaismo

**Hoĝaismo** estas variaĵo de Marksismo-Leninismo, kiu disvolviĝis pro rompo kun Maoismo en la malfruaj 1970-aj jaroj. La ideologio nomiĝas laŭ Enver Hoĝa, la albana komunisma gvidanto, kiu funkciis kiel Unua Sekretario de la Laborista Partio.

## Ĉin-Albana rompo 
[eta|[Enver Hoĝa|Hoĝa Kaj Mao Ce-Tung]]
Albanio aliancis kun la ĉinoj dum la ĉina-sovetia disiĝo, malfermante ĉinajn investojn en la lando.

Alban-ĉinaj rilatoj stagnis en 1970, kaj kiam Ĉinio komencis moviĝi el izoliteco kaj la Kultura Revolucio en la fruaj 1970-aj jaroj, Mao kaj la aliaj ĉinaj gvidantoj reviziis siajn rilatojn kun Albanujo. Responde, Albanio komencis vastigi siajn kontaktojn kun la ekstera mondo. Albanio komencis komercajn intertraktadojn kun Francio, Italio kaj la novaj aziaj kaj afrikaj ŝtatoj, kaj en 1971 normaligis rilatojn kun Jugoslavio kaj Grekio. La estroj de Albanio abomenis la kontaktojn de Ĉinio kun Usono en la fruaj 1970-aj jaroj.

Baldaŭ post la morto de Mao en 1976, Hoĝa kritikis la novan gvidadon kaj politikon de Pekino al Usono kaj Okcidenta Eŭropo. La ĉinoj finis helpajn programojn por Albanio en 1978.

La albanoj sukcesis ideologie gajni grandan parton de maoistoj, ĉefe en Latin-Ameriko (kiel Populara Liberiga Armeo kaj Marksista-Leninisma Komunista Partio de Ekvadoro same kiel Revolucia Komunista Partio de Brazilo), sed ili ankaŭ havis gravan internacia sekvo ĝenerale.

## Referencoj 
Kategorio:Enver Hoĝa
Kategorio:Kontraŭreviziismo
Kategorio:Marksismo-leninismo
Kategorio:Historio de Albanio
Kategorio:Politiko de Albanio
Malsupra kava vejno

La **malsupra kava vejno** estas vejno, vejnara trunko aŭ grandkalibra vejno en la korpo de homoj kaj de aliaj mamuloj, kiu revenigas sangon el la malsupraj membroj, el la abdomenaj organoj kaj el la pelvo ĝis la dekstra aŭriklo de la koro. Estas la satelita vejno de la abdomena aorto kaj kunigas la vejnan revenon de ĉiuj vejnoj infradiafragmaj. Ĉe homo ĝi estas averaĝe 22 cm longa, el kiuj 18 cm korespondas al sia trairo en la abdomeno. La malsupra kava vejno havas kalibron de 20 mm en sia plej malsupra parto, dum ĝi estas ĝis 30 mm dika en sia supra parto kun du dikejoj je la nivelo de la renoj kaj alia super la hepato.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ
* Kardiovaskula sistemo

Kategorio:Vejnoj
Kategorio:Sangocirkula sistemo
Kategorio:Homa anatomio
Immaculata (revuo)

eta|362x362px|logo
**Immaculata** (el lat. *Senmakula*) estas ĉeĥa katolika revuo eldonita per Minoritanoj por la Kavalireco de Senmakula, baziĝantaj sur la ideoj de Maksimiliano Kolbe kaj lia *Rycerz Niepokalanej*. La revuo estas eldonita ekde 1992. Ekde 1994, ĝi estas eldonita kun la eklezia aprobo de episkopo. Vojtěch Cikrle.

## Historio 
La ideo eldoni Marianas-orientitan revuon ligilatan al la movado je Kavalireco de Senmakula ekestis MUDr. Bogdan Sikora en 1991.Tiutempe li laboris kiel kuracisto en Karlova Studánka. Pri efektivigo de la projekto helpis lin P. Josef Petrák, fervora membro de la Kavalireco de Senmakula. Post akiro de taŭgaj permesoj de la Ministerio, de la ĉefepiskopo Graubner kaj de la provincestro de ĉeĥa minoritana provinco, P. Hyacinta Skupienia OFM Conv. La unua numero aperis en majo 1992 en 5.000 ekzempleroj. La unuaj numeroj estis publikigitaj en Český Těšín kaj baldaŭ la ŝarĝo supreniris al 10.000. Bogdan Sikora kontaktis la superulon de la minorita monastero en Brno, P. Josef Goryl OFM Conv., kaj ili konsentis kunlabori - ekde tiam la revuo estis eldonita de la monaĥejo. Sikora decidis aliĝi al la ordeno kaj pri la revuo ekzorgis P. Goryl. En la unuaj jaroj de sia funkciado, la redaktejo funkciis sen oficiale nomumitaj ĉefredaktistoj kaj aliaj helpantoj. La unua nomumita ĉefredaktoro per la kapitulo fratoj en 2002 estis Fr. Bohdan Heczko OFM Conv., kiu antaŭe laboris kun la redaktejo kaj kiu ankoraŭ administras ĉi tiun funkcion (2020).

## Karakterizaĵoj 
Ĝi estas evangelia revuo orientita al Virgulino Maria, kiu sekvas de la pola *Rycerz Niepokalanej*, eldonita ekde 1922 .

La revuo publikigas kelkajn artikolojn temigante diversajn areojn de teologio, bibliaj studoj, mariologio kaj historio de la Eklezio. Ĝi ankaŭ enhavas atestojn, intervjuojn aŭ novaĵojn el la tuta mondo. Ĉio ĉi helpas al legantoj profundigi sian fidon, dediĉi sin al Dio per la Senmakula Virgulino kaj restarigi moralon.

Ekde 2005 artikoloj estis montritaj ankaŭ en la slovaka 

## Disvastiĝo 
La revuo estas abonita ne nur de homoj el Ĉeĥio kaj Slovakio, sed ankaŭ de Pollando, Germanio, Italio kaj eĉ Kanado kaj Aŭstralio.

## Vidu ankaŭ 
* Kavalireco de Senmakula
* Rycerz Niepokalanej
* Maksimiliano Kolbe
* Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo
* Minoritanoj

## Referenco 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo
* ŠTAMPACH, Ivan O. Katolická polarizace podle náboženských periodik. *Religio: revue pro religionistiku.* 1999, vol. 7, n-ro 2, pp 199 - 202.
* VONDRAK, Jan. *Mediální mapa křesťanského periodického tisku v České republice (Bakalářská diplomová práce).* Masarykova univerzita, Fakulta sociálních studií, 2010.

Kategorio:Gazetoj
Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Minoritanoj
Komuna hepata arterio

En anatomio, la **komuna hepata arterio** (en TA: *arteria hepatica communis*) estas mallonga arterio kiu devenas el la celiaka arterio.

Ĝi subdividiĝas en du branĉoj, nome la jenaj: gastroduodena arterio kaj dekstra gastrarterio.

Ĝi utilas por irigacio de la stomako, pankreato, duodeno, hepato, gala veziko kaj granda epiploo.

## Notoj 
Kategorio:Hepato
Kategorio:Arterioj
Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Sangocirkula sistemo
Rilatoj inter Albanio kaj Jugoslavio

**Alban-Jugoslaviaj rilatoj** estis duflankaj rilatoj inter Albana Socialisma Popola Respubliko kaj Socialisma federacia respubliko Jugoslavio. Rilatoj estis establitaj por la unua fojo en 1946 per kunlaboro inter albanaj kaj jugoslavaj partizanoj. Rilatoj restis stabilaj ĝis 1948, kiam ekzistis rompo inter Albanio kaj Jugoslavio, plibonigante dum la 1970-aj jaroj kaj plimalboniĝante poste. Albanio laŭleĝe havas ambasadon en Beogrado en Serbio, kiu estas la jura posteulo de Jugoslavio.

Antaŭ la rompo inter landoj, estis planitaj krei komunisman federacion de Balkanio, kiuj inkluzivus Jugoslavion, Albanion, Rumanion, Bulgarion kaj Grekion. Tamen post la rezolucio de Informservo de 1948, Albanio rompis rilatojn kun la jugoslavaj komunistoj kaj la projekto de Tito estis forĵetita.
eta|

## Referencoj 
Jugoslavio
Albanio
Propra hepata arterio

La **propra hepata arterio** estas arterio kiu devenas el la komuna hepata arterio.

Ĝi rezultas al du finaj branĉoj: nome la dekstra kaj maldekstra hepataj arterioj. La unua rezultas en la cista arterio, kvankam ĝi povas ankaŭ veni el la propra hepata arterio.

Ĝi fluas al la hepato kaj al la gala veziko.

## Notoj 
Kategorio:Hepato
Kategorio:Arterioj
Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Sangocirkula sistemo
Lanceolata brankiostomulo

eta|dekstre|300px|
eta|dekstre|250px|Lanceolata brankiostomulo, *Branchiostoma lanceolatum*.
La **lanceolata brankiostomulo** (*Branchiostoma lanceolatum*, ankaŭ *Amphioxus lanceolatum*, Eŭropa brankiostomulo, aŭ Mediteranea brankiostomulo) estas brankiostomulo de la subfilumo *Cephalochordata*. Ĝi estas mara senvertebrulo kun notokordo sed sen dorsosto kaj estas uzata kiel modela organismo por studi la evolucian disvolvigon de vertebruloj.)

Tiu animalo estas perloblanka kaj duon-travidebla kio permesas la rigardon al la internaj organoj el ekstero. Ties aspekto estas simila al "primitiva fiŝo". Ĝi povas kreski ĝis 6 cm longa.

## Notoj 
Kategorio:Ĥorduloj
Daf Yomi

**Daf Yomi** (esperante: taga paĝo, kun la signifo unu paĝo ĉiutage) estas studmetodo de la Babilona Talmudo kiu konsistas en legi kaj studi duflankan paĝon ĉiutage. La studentoj bezonas proksimume sep jarojn kaj kvin monatojn por plenumi la legadan ciklon. Kiam la legada ciklo finiĝas, nova ciklo komencas.

## Origino 
La ideo ke la mondaj judoj devas studi samtempe la babilonan Talmudon aperis en 1923 ĉe la unua monda kongreso de la monda organizo *Agudath Israel* okazinta en Vieno, Aŭstrio. Ĝia ĉefa iniciatinto estis la Rabeno Meir Shapiro. La unua ciklo komenciĝis en 5684 laŭ la hebrea kalendaro (1923 en la gregoria kalendaro). La babilona Talmudo havas 2 711 foliojn, do la legada ciklo daŭras proksimume sep jarojn kaj kvin monatojn.

## Siyum HaShas 
Dekoj da miloj da tutmondaj judoj studas la programon *Daf Yomi* kaj pli ol 300 000 partoprenis en la Siyum HaShas, evento kiu festas la kulminon de la talmuda studa ciklo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Daf Yomi filmeto  
* Daf Yomi Antaŭvido Forumo 
* Ĉiutaga Studcentro 
* Daf Yomi angle paĝo 
* Shema Yisrael  

Kategorio:Judismo
101781 Gojira

'*101781 *Gojira'''* estas  tre malgranda, hela, asteroido de la ĉefa asteroida zono, proksima de la orbita resonanco 1:4 kun la Tero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Roy A. Tucker elde la Observatorio Goodricke-Pigott, proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al *Gojira*, monde konata kiel Godzilo, kiu debutis la  en la japana filmo *"Gojira"*, reĝisorita de Honda Iŝiro. *Gojira'' estas kaiĝuo (fantasta estaĵo) kiu aperas en pli ol 30 filmoj. La rolulo, nun popolakultura ikono, estas eble la plej rekonebla el ĉiuj fantastaj estaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Roy A. Tucker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Veleboř

**Veleboř** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Klopina en&nbsp;distrikto Šumperk. Ĝi troviĝas proksimume 2&nbsp;km norde de Klopina. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 62&nbsp;adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Veleboř** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo de 7,77&nbsp;km².

## Loĝantaro
## Pluaj fotoj 

Veleboř, hřiště.jpg|Veleboř
Veleboř, silnice.jpg|Veleboř
Veleboř, rozcestí.jpg|Veleboř
Velboř, malba.jpg|Veleboř

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Šumperk
Kategorio:Klopina
Kategorio:Setlejoj en Hanuŝovica montetaro
Ĉelo de Kupffer

La **ĉeloj de Kupffer**, ankaŭ konataj kiel **ĉeloj de Browicz-Kupffer**, estas makrofagoj kiuj estas en la hepato formante la murojn de la sinusoidoj, kiuj formas parton de la sistemo retiklendotelia.

Tiuj ĉeloj estis observitaj dekomence fare de Karl Wilhelm von Kupffer en 1876. La sciencistoj nomis ilin «sternzellen» (stelĉeloj) iom erare, ĉar ili konsideris, ke ili formis integran parton de la endotelio de la hepataj vaskuloj kaj ke tiuj originis ilin. En 1898, post kelkaj jaroj de esplorado, Tadeusz Browicz, nom pola sciencisto, ĝuste identigis ilin kiel makrofagoj.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Liver, Gall Bladder, and Pancreas liver, sinusoids and Kupffer cells

Kategorio:Ĉeloj de la sango
Kategorio:Hepato
Wolfsegg am Hausruck

'''''' - prononco  - estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Supra Aŭstrio kaj al la distrikto Vöcklabruck. Fine de  en la komunumo vivis .

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Supra Aŭstrio
Kategorio:Distrikto Vöcklabruck
Ĉelo de Ito

La **ĉeloj de Ito**, nomataj ankaŭ *hepataj stelĉeloj*, aŭ *hepataj adipocitoj*, estas en la spaco perisinusoida de Disse. Ili enhavas en sia citoplasmo gutojn de vitamino A, pro kio oni aldonis al ili la funkcion de ĉeloj de stokado de retinoidoj (vitamino A); alia funkcio kiun posedas tiuj ĉeloj estas la produktado de eksterĉela matrico kaj de kolageno de tipo III post hepataj vundoj.

Ili ricevis sian nomon pro Toshio Ito (1904-1991), japana doktoro kiu malkovris ilin en 1956.

Ŝajne kiam la hepato suferas vundon, tiuj ĉeloj aktiviĝas kaj ĉesas stoki retinoidojn, kuntiriĝas, produktas histinhibiciilojn, plimultiĝas kaj produktas la proteinojn de la eksterĉela matrico. Fine, la pliiĝo de la ĉeloj de Ito rezultas en la produktado de cikatroj en la hepato.

## Notoj 
Kategorio:Hepato
Kategorio:Homa anatomio
Klopina

**Klopina** () estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Olomouc, en distrikto Šumperk. Ĝi troviĝas sur vojkruciĝo de vojoj el Úsov, Uničov, Police kaj Rohle. Ĝi situas en valo de rivereto Okenice. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1335.

## Loĝantaro
## Partoj de municipo 
* Klopina
* Veleboř


Kategorio:Municipoj en distrikto Šumperk
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Šumperk
Kategorio:Setlejoj en Hanuŝovica montetaro
Pete Best

**Randolph Peter BEST** (Madras (Hindio), 24-an de novembro 1941) estis la unua drumisto de The Beatles, ĝis tuj antaŭ tiu grupo trarompis. Pete estas la filo de Mona Best (1924–1988), la posedantino de la ''Liverpool's Casbah Club'', kie la Beatles iom regule muzikis. Pete Best en 1959 estis petata por ludi kun The Beatles kaj li partoprenis je la rondvojaĝo al Hamburgo de la grupo en 1960-1962. Je la 22a, 23a kaj 24-a de junio 1961 The Beatles faris la unuan surdiskigon kiel akompangrupo de la kantisto Tony Sheridan kun Best kiel drumisto.

Kategorio:Anglaj drumistoj
Glandacino

**Glandacinoj** aŭ simple **acinoj**, estas la epiteliaj multĉelaj strukturoj en kiuj troviĝas la ĉeloj kiuj sekrecias el eksokrina glando.

La glandacinoj formas la parenkimon, nome la parto sekrecia aŭ adenomero, en eksokrina glando.

La termino "acino" derivas de la latino kaj signifas "vinberon" kaj pro tio rilatas al "formo de vinbero".

## Notoj 
Kategorio:Glandoj
Kategorio:Histologio
Kategorio:Mamo
Hepatocito

La **hepatocito** aŭ **hepatoĉelo** estas la ĉelo propra de la hepato kaj kiuj formas ties parenkimon. Tiuj ĉeloj konstituas ĉirkaŭ 80% de la pezo de la tuta ĉelaro de la hepata histo. La hepatocito utilas por stokado aŭ liberigo de glukozo, kadre de hipoglukemio aŭ hiperglukemio. Aliaj funkcioj estas la katabolo de toksoj kaj kuraciloj, la formado de galo, la metabolo de lipidoj, la sintezigo de proteinoj kaj la metabolo de hidratoj de karbono.

## Notoj 
Kategorio:Bestaj ĉeloj
Kategorio:Homaj ĉeloj
Kategorio:Hepato
Kategorio:Digesta sistemo
Kategorio:Ekzokrina sistemo
Makrofago

[eta|250px|Makrofagoj fagocitantaj [konidiojn de fungoj.]]
**Makrofagoj** (en greka "grandmanĝuloj") estas ĉeloj de la imuna sistemo kiuj estas en la histoj. Ili devenas el ĉeloj el la osta medolo kiuj dividiĝas en monocitoj (nome tipo de leŭkocitoj), kiuj trairintaj la epitelion de la kapilaroj kaj eniri en la konektiva histo iĝas makrofagoj. Ili povas engluti kaj detrui bakteriojn, damaĝitajn ĉelojn kaj elĉerpitajn eritrocitojn. Tiu procezo estas nomata fagocitado.

La rusa Ilja Meĉnikov ricevis la Nobel-premion pri fiziologio aŭ medicino pro sia laboro pri imuneco en la jaro 1908. Li malkovris, ke iuj izolaj ĉeloj digestis partiklojn kiujn li mem estis enkondukinta en la digesta tubo de la larvoj de fiŝojn pri kiuj li estis laboranta. Tiujn ĉelojn li nomis fagocitoj, kaj poste identigis ilin kiel leŭkocitoj kiuj formis la unuan defendejon kontraŭ la infektoj en la vivaj estaĵoj.

La termino mem "makrofago" estis stampita de Ludwig Aschoff en 1924.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉelo de Kupffer

## Notoj 
Kategorio:Ĉeloj de la sango
Kategorio:Imuna sistemo
Lipogenezo

La **lipogenezo** estas la biokemia reakcio per kiu estas sintezigitaj la grasacidoj de longa ĉeno esterigitaj (unuigitaj kun la glicerolo) por formi trigliceridojn aŭ reservograsojn. 

La sintezigo de grasacidoj de longa ĉeno okazas pere de du malsamaj sistemoj de enzimoj en la citoplasmo de la ĉelo, nome la  acetil-CoA karboksilazo kaj la grasacida sintazo. La plilongigo de la ĉeno de la grasacidoj okazas en la endoplasma retikulo, katalizita per la enzima sistemo de la mikrosoma elongazo. 

Kategorio:Kemiaj reakcioj
Kategorio:Lipidoj
Kategorio:Metabolo
Uz Maršala Tita

Uz Maršala Tita (kun marŝalo Tito) estas jugoslava partia himno pri marŝalo kaj prezidanto de Jugoslavio Josip Broz Tito, verkita de Vladimir Nazor kaj komponita de Oskar Danon.

## 35x35ra|limo Serbokroata (Cirila alfabeto) 
*Уз маршала Тита, јуначкога сина*

''Нас неће ни пакао смест'.*

*Ми дижемо чело, ми крочимо смјело*

*И чврсто стискамо пест'*

*Род прастари сви смо, а Готи ми нисмо*

*Славенства смо древнога чест.*

*Ко друкчије каже, клевеће и лаже*

*Нашу ће осjетит' пест.*

*Све прсте на руци у јаду и муци*

*Партизанска створила је свијест.*

*Па сад кад и треба, до сунца до неба*

*Високо ми дижемо пест.*

## 35x35ra|limo Serbokroata (Latina alfabeto) 
*Uz maršala Tita, junačkoga sina*

*nas neće ni pakao smest'.*

*Mi dižemo čelo, mi kročimo smjelo*

*i čvrsto stiskamo pest.*

*Rod prastari svi smo, a Goti mi nismo,*

*Slavenstva smo drevnoga čest.*

*Ko drukčije kaže, kleveće i laže,*

*Našu će osjetit' pest.*

*Sve prste na ruci u jadu i muci*

*Partizanska stvorila je svijest.*

*Pa sad kad i treba, do sunca do neba*

*Visoko mi dižemo pest.*

## 35x35ra|limo Esperanto 
*Kun granda Marŝalo Tito, la plej kuraĝa heroo de nia lando,*

*Ni estos eĉ pli fortaj ol Infero!*

*Ni levas la kapon kuraĝe, kaj ne pendas grave,*

*Kaj alkroĉu forte niajn pugnojn ankaŭ.*

*Ni devenas de antikva tribo, sed Gotoj ni ne atribuas,*

*Kiel ni estas infanoj de antikvaj slavoj.*

*Kiu diras alie, nur kalumnias kaj mensogas,*

*Kaj certe alfrontos nian koleron.*

*Ĉiuj fingroj sur niaj manoj batalos por savi niajn terojn,*

*Kiel la partizanoj ĉiam spritas.*

*Kiam ni mortas, ni ne ploras al la suno aŭ al la ĉielo,*

*Ni nur levas la pugnojn alte.''

## Referencoj 
Kategorio:Jugoslavaj partizanoj
Kategorio:Kantoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Interslava movado
Kategorio:Politika historio de Jugoslavio
Kategorio:Propagandaj kantoj
Kategorio:Verkoj de la 20-a jarcento
Beta-oksidigo

La **Beta-oksidigo** (*β-oksidigo*) estas katabola procezo de la grasacidoj en kiu ili suferas forigon, pere de la oksidigo, de po unu paro de atomoj de karbono sinsekve en ĉiu ciklo de la procezo, ĝis la grasacido malkomponiĝas komplete en molekuloj de acetila koenzimo A, kiuj estos poste oksidigitaj en la mitokondrio por generi kemian energion en la formo de ATP. La β-oksidigo de grasacidoj konsistas el kvar ripetitaj reakcioj.

La rezulto de tiuj reakcioj estas unuoj de po du karbonoj en formo de acetila koenzimo A, molekuloj kiuj povas eniri en la ciklo de Krebs, kaj redoksitaj koenzimoj (NADH kaj FADH2) kiuj povas eniri en la spira ĉeno.

Kategorio:Grasacidoj
Kategorio:Metabolo
Amabieo

[[Dosiero:Higo_Amabie.jpg|dekstra|eta|300x300ra|Amabieo. Lignabloka presaĵo el la malfrua epoko de Edo. (ligilo)]]
 estas legenda japana marvirino aŭ marviro havanta tri krurojn, kiu laŭlegende elvenas el la maro kaj profetas aŭ abundan rikolton aŭ epidemion.

Ĝi ŝajne estas variaĵo de , krome nomata ; kaj , kiu bildiĝas simisimila, birdsimila, aŭ sendorsa (kapopiedulsimila), kaj kutime 3-krura.

Kategorio:Interretaj memeoj
Kategorio:Profeteco
Kategorio:Mitaj monstroj
Kategorio:Japana folkloro
Kategorio:Marvirinoj
Quetteville

**Quetteville** estas franca  situanta en departemento Calvados, regiono Normandio.

Ĝiaj loĝantoj nomiĝas *Quettevillais*.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Calvados
* Quetteville (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Quetteville ĉe CdC Honfleur-Beuzeville


Kategorio:Komunumoj de Calvados
Ranchy

''''*  estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Kalvadoso, france *Calvados*) kaj en la regiono Normandio. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Bayeux kaj al la kantono **. 

La teritorio havas komunan limon kun . 

Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas *Ranchois''.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Calvados

## Eksteraj ligiloj 
* Ranchy ĉe Bayeux intercom ()

Kategorio:Komunumoj de Calvados
(101795) 1999 HX2

**(101795) 1999 HX2** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo *Lincoln Near-Earth Asteroid Research* elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).

## Orbito 
Ĝi estas en orbita resonanco 1:3 kun Marso.

Ĝia tre discentra, klinita orbito proksimiĝas tiun de Marso ĉe sia malsuprenira nodo kaj etendiĝas preskaŭ ĝis la orbito de Jupitero : ĝia marsa MOID estas 0,08686 astronomia unuo, tie estas 12,994 milionoj da km kaj ĝia jupitera MOID estas 0,6540 astronomia unuo, tie estas 97,834 milionoj da km.

* La  ĝi pasis al 0,08611 astronomia unuo (12,881 milionoj da km) de Marso.
* La  ĝi pasos al 0,08973 astronomia unuo (13,424 milionoj da km) de ĉi tiu planedo.
* La  ĝi pasis al 0,7188 astronomia unuo (107,532 milionoj da km) de Jupitero.
* La  ĝi pasos al 0,5258 astronomia unuo (78,652 milionoj da km) de la giganta planedo.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Rocques

**Rocques** estas franca  situanta en departemento Calvados, regiono Normandio.

Ĝiaj loĝantoj nomiĝas *Rocquais*.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Calvados

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Komunumoj de Calvados
Gyula Bíró (agronomo)

**Gyula Bíró** [djula bIrO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bíró Gyula** estis hungara agronomo, altlerneja instruisto.
eta|Memortabulo pri Gyula Bíró
Gyula Bíró naskiĝis la  en Popudin, (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa parto de Popudinské Močidľany en Slovakio), li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Gyula Bíró studis juron en Scienca Universitato Francisko Jozefo de Koloĵvaro, poste li studis en universitatoj de Szeged kaj Debrecen, en 1921 kaj 1922 li akiris 2 diplomojn. Dum la studentaj jaroj li ankaŭ batalis en la 1-a mondmilito. Inter 1923-1925 li instruis en Agrikultura Akademio de Keszthely, poste en Ekonomia Akademio (Magyaróvár). Li atingis la rangojn eksterordinara instruisto en 1928, ordinara instruisto en 1933. Inter 1927–1940 li estis katedrestro. Inter 1940-1944 li estis akademiestro en agronomia akademio en Kolozsvár, kiu tiam apartenis al Hungarlando, poste li instruis plu en Magyaróvár. Depost 1949 li havis postenon en la ministerio, pli poste en pluraj institutoj. Li kandidatiĝis en 1965 ĉe Hungara Scienca Akademio. Li ricevis 2 memormedalojn kaj ŝtatan premion.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Átmeneti idő és a napi adagok szabályozása a borjak mesterséges nevelésénél* (1932)
* *A magyaróvári gazdasági akadémia tehenészetében szerzett tejelési, tenyésztési és takarmányozási tapasztalatok* (1937)
* *Takarmányozási útmutató gyakorlati gazdák számára* (1940)
* *Takarmányozástan* (1952)
* *Állattenyésztésünk útja a világszínvonal felé* (1966)

## Memorigiloj 
* memortabulo en Mosonmagyaróvár (1994)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj agronomoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Zell am Moos

'''''' - prononco  - estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Supra Aŭstrio kaj al la distrikto Vöcklabruck. Fine de  en la komunumo vivis .

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Supra Aŭstrio
Kategorio:Distrikto Vöcklabruck
Ákos Bizony

**Ákos Bizony** [Akoŝ bizonj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bizony Ákos** estis hungara advokato, politikisto.

Ákos Bizony naskiĝis la  en Pest (urbo), li mortis la  en Miskolc (kelkaj fontoj mencias aliajn datenojn).

## Biografio 
Ákos Bizony maturiĝis en gimnazio en Miskolc, poste li lernis germane jaron en Késmárk, pli poste li studis juron en Luterana Jura Akademio (Eperjes) kaj Reĝa Jura Akademio (Kassa), fine li advokatiĝis en 1869. En la sekva jaro li akiris specialan advokatan diplomon en Reĝa Universitato de Pest. Post siaj studoj li estis advokato-kandidato en Miskolc, en 1876 li malfermis propran advokatan atelieron, en la sama jaro li estis prokuroro en la kalvinana eklezio. Lia politika kariero komenciĝis en 1901 en la hungara parlamento kaj finiĝis en 1918. Li havis edzinon, kiu neniam naskis, tial filino estis adoptita.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Politikai beszéd* (1904)
* *Bizony Ákos beszámolója* (1912)

## Memorigiloj 
* strato en Miskolc (en urboparto Hejőcsaba)
* jura premio ekde 2011

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Quinson

''''* (jen france, okcitane *Quinçon*) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Alpoj de Alta Provenco (france *Alpes-de-Haute-Provence*, okcitane *Aups de Provença Auta*), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura ( , okcitane *Provença-Aups-Còsta d'Azur*). Fine de  en la komunumo vivis . Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Forcalquier* kaj al la kantono *''.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* bazaj turismaj informoj ( kaj )

## Vidu ankaŭ 
* komunumoj de Alpes-de-Haute-Provence

eta|maldekstra|300ra|la administrejo

eta|maldekstra|300ra|la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Kategorio:Komunumoj de Alpes-de-Haute-Provence
(101811) 1999 JQ6

**(101811) 1999 JQ6** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  en la kadro de la *Catalina Sky Survey*, astronomia kampanjo plenumita elde la Stacio *Catalina* de la Observatorio Steward, nord-oriente de Tucson (Arizono, Usono), kaj elde la Observatorio de Monto Lemmon.

## Orbito 
Ĝia discentra klinata orbito krucas tiun de Marso. Sed pro sia granda orbita klineco ĝi restas malproksima de tiu ĉi planedo. Ĝia marsa MOID estas 0,280584 astronomia unuo, tie estas 41,975 milionoj da km.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Catalina Sky Survey
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Ketogenezo

**Ketogenezo** estas metabola procezo per kiu oni produktas la ketokorpojn kiel rezulto de la katabolo de la grasacidoj.

## Produktado 
La ketokorpoj estas produktataj ĉefe en la mitokondrioj de la ĉeloj de la hepato. Ties sintezigo okazas kiel respondo al malaltaj niveloj de glukozo kaj post la elĉerpiĝo de la ĉelaj rezervoj de glikogeno. La produktado de ketokorpoj ekas por disponi de la energio konservita kiel grasacidoj. La grasacidoj estas enzime malkomponitaj en la Beta-oksidigo por formi molekulojn de Acetila koenzimo A. Laŭ normalaj kondiĉoj, la oksidigo de la Acetila koenzimo A okazas en la ciklo de Krebs kaj ties energio estas transpasata kiel elektronoj al NADH, FADH2 kaj GTP. Tamen, se la kvanto de acetil-KoA generita en la procezo de oksidiĝo de la grasacidoj estas pli granda ol la kapablo de procezo de la ciklo de Krebs, aŭ se la aktiveco en tiu procezo estas malalta pro la malmulta kvanto de per-elementoj kiel oksaloacetato, la acetil-KoA estas uzata por la biosintezigo de la ketokorpoj tra acetil-KoA kaj β-hidroksi-β-metilglutaril-KoA (HMG-KoA).

Krom sia rolo en la sintezigo de ketokorpoj, la HMG-KoA estas ankaŭ peranto en la sintezigo de la kolesterolo.

## Tipoj de ketokorpoj 
La tri ketokorpoj estas la jenaj:
* Acetoacetato, kiu, se ne estas oksidigita utile por akiri energion, estas la fonto de la aliaj du jenaj ketokorpoj.
* Acetono, kiu ne estas uzata kiel fonto de energio, sed estas elsendita aŭ ekskreciita kiel forĵetaĵo.
* Betahidroksibutirato, kiu ne estas teknike cetono laŭ la nomenklaturo IUTAK.

Kategorio:Grasacidoj
Kategorio:Metabolo
Ketokorpo

**Ketokorpoj** (aŭ **ketomaterioj**) estas kemiaj kombinaĵoj produktitaj per ketogenezo en la mitokondrioj de la ĉeloj de la hepato. Ties funkcio estas havigi energion al la cerbo.

La uzado de ketokorpoj kiel energio estas fiziologia, natura situacio. Ĝi estas konata kiel nutroketozo.

En la diabeto *mellitus tipo 1*, oni povas akumuli troan kvanton de ketokorpoj en la sango, kio rezultos en diabeta ketoacidozo.

La kemiaj kombinaĵoj estas la Aceto-acetata acido (acetoacetato) kaj la acido Betahidroksibutirato (β-hidroksibutirato); unu parto de la acetoacetato suferas senkarboksiligon neenziman kio rezultas en acetono (negrava kvanto en normalaj kondiĉoj); la du unuaj estas acidoj kaj la tria estas ketono.

## Tipoj de ketokorpoj 
La tri ketokorpoj estas la jenaj:
* Acetoacetato, kiu, se ne estas oksidigita utile por akiri energion, estas la fonto de la aliaj du jenaj ketokorpoj.
* Acetono, kiu ne estas uzata kiel fonto de energio, sed estas elsendita aŭ ekskreciita kiel forĵetaĵo.
* Betahidroksibutirato, kiu ne estas teknike cetono laŭ la nomenklaturo IUTAK.

## Notoj 
Kategorio:Grasacidoj
Kategorio:Metabolo
István Bocsor

**István Bocsor** [iŝtvAn boĉor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bocsor István** estis hungara altlerneja instruisto, parlamenta deputito.

István Bocsor naskiĝis la  en Enying, li mortis la  en Pápa.
eta|István Bocsor

## Biografio 
István Bocsor frekventis lernejon en Lajoskomárom, kie li lernis ankaŭ germane. Li maturiĝis en gimnazio en Pápa en 1825, poste en la sama urbo li studis teologion kaj juron ĝis 1831. Dum la studentaj jaroj li ankaŭ helpis la instruadon (1830-1831). Li estis plenrajta instruisto en 1835, sed poste li studis 2 jarojn en Vieno kaj Berlino. Hejmenveninta li instruis plu en altlernejo de Pápa. En 1845 li akiris advokatan diplomon. Dum la hungara revolucio de 1848 li estis parlamenta deputito, sed en 1849 li hejmenvenis malsana. Pro la politiko li ne estis akuzita, li instruis plu en Pápa.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Halotti versek, melyeket néhai nagytiszt...* (1831)
* *Rövid franczia nyelvtudomány, gyakorlati példákkal* (1839–1840)
* *Latin nyelvtan lépcsőnkénti gyakorlatokkal* (1839; poste plurfoje eldonita)
* *Halotti énekek* (ekde 1841 21 eldonoj)
* *Földrajz különös tekintettel a nép- és történettanra* (1844–1847)
* *Magyarország történelme különös tekintettel a jogfejlésre* (1861–1869)

## Memorigiloj 
* memortabulo en Pápa (1972) https://www.kozterkep.hu/26425/Bocsor_Istvan_Enying_1974.html

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Fibrozo

dekstra|eta|Mikrografo montranta cirozon de la hepato. La histo en tiu ekzemplo estas kolorigita, tiel ke la fibrozo estas blua. La ruĝaj areoj estas la noda hepata histo.
**Fibrozo**, konata ankaŭ kiel **fibroza cikatrado**, estas patologia vundocikatrado en kiu konektiva histo anstataŭas la normalan parenkiman histon ĝis etendo ke ĝi rezultas en konsiderinda histo kiu remodelas kaj formas permanentan cikatran histon.

La fibrozo okazas pro kronika ŝvelprocezo, kio rezultas en pliigo de la produktado kaj stokado de eksterĉela matrico. Kelkaj rilataj malsanoj estas la jenaj:
* Mukoviskozeco de pankreato kaj pulmoj
* Cirozo, nome fibrozo de hepato
* Tuberkulozo povas kaŭzi fibrozon de la pulmoj

## Notoj 
Kategorio:Hepato
Kategorio:Hepatologio
Kategorio:Medicina terminologio
Kategorio:Malsanoj
101813 Elizabethmarston

'*101813 *Elizabethmarston'''* estas asteroido de la interna asteroida zono, ano de la Hungaria familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Roy A. Tucker elde la Observatorio Goodricke-Pigott, proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la usona advokatino kaj psikologino Elizabeth Holloway Marston (1893 — 1993). Ŝi disvolvis, kun sia edzo William Moulton Marston, la teston de sistola sangopremo. Kune kun la hejma partnerino de sia edzo, Olive Byrne, ŝi estis la inspiro por la bildliteratura rolulino *Wonder Woman.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Roy A. Tucker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Preĝejo Koro de Jesuo (Dombóvár)

La paroĥa **preĝejo Koro de Jesuo** estas romkatolika historia monumento en urbo Dombóvár (Hungario).

## Historio 
Laŭ eklezia fonto en Dombóvár estis kirko jam en 1332, kiun la turkoj detruis en la 16-a jarcento. Pli nova preĝejo estis konstruita en 1725, poste malkonstruita kaj pli nova kirko konstruiĝis en 1757. Oni malkonstruis la absidon en 1949 kaj krucnavo estis konstruita, la sakristio pligrandigita, la enirejo trametita. En 1962 renovigaj laboroj okazis, la dua turo estis preta en 1983, tiutempe la interna parto renoviĝis. La orgeno estis farita en 1967.

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo situas sola en la urbocentro laŭ la ĉefvojo kaj placo. La kirko havas T-formon. La fasado estas simetria (tio estas piedo de la T-majusklo), meze la enirejo funkcias. La plej supre timpano estas videbla. La krucnavo finiĝas ambaŭflanke kun turoj. La altaroj kaj predikejo estis faritaj ĉirkaŭ 1760.

Kermeso okazas je festo de Sankta Koro.

## Fontoj 
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* http://lexikon.katolikus.hu/D/Domb%C3%B3v%C3%A1r.html

Dombovár
Dombovár

Arany János tér, a Jézus Szíve katolikus templom. Fortepan 76743.jpg|Interna foto
R. k. templom (Jézus Szentséges Szíve) (8593. számú műemlék).jpg|Fasado
Sacred Heart Church and Holy Trinity colum, 2018 Dombóvár.jpg|Unu el la turoj
(101818) 1999 JD13

**(101818) 1999 JD13** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  de la usonaj astronomoj David J. Tholen kaj Robert J. Whiteley elde unu el la Observatorioj de Mauna Kea, en Hawaii (Usono).

## Orbito 
Ĝia discentra orbito ekstere tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,153333 astronomia unuo (22,938 milionoj da km).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de David J. Tholen
Kategorio:Malkovrita de Robert J. Whiteley
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Glukoneogenezo

La **glukoneogenezo** (de la grekaj *gluko* (dolĉa), *neo* (nova) kaj *genezo* (kreado)) estas metabola anabola vojo kiu permesas la biosintezon de glukozo el antaŭaĵoj neglukozaj. Inkludas la uzadon de variaj aminoacidoj, laktacido, piruvato, glicerolo kaj ajna el la perantoj de la ciklo de trikarboksilaj acidoj (aŭ ciklo de Krebs) kiel fontoj de karbono por la metabola vojo. Ĉiuj aminoacidoj, escepte la leŭcino kaj la lizino, povas havigi karbonon por la sintezo de glukozo.

Kelkaj histoj, kiel tiuj de cerbo, eritrocitoj, renoj, la korneo de la okulo kaj muskoloj, kiam la individuo faras lacigan agadon, postulas kontinuan liveradon de glukozo, kaj akiras ĝin el la glikogeno devena el la hepato, kiu povas plenumi tiujn necesojn nur dum 10 ĝis 18 horojn maksimume, kio estas la tempo en kiu elĉerpiĝas la glikogeno stokita en la hepato. Poste ekas la formado de glukozo el substancoj diferencaj el la glikogeno.

La glukoneogenezo okazas preskaŭ nur en la hepato (10% en la renoj). Estas ŝlosila procezo ĉar ebligas, ke la supraj organismoj akiru glukozon en difinitaj metabolaj statoj kiel la fasto.

## Bibliografio 
* Álvarez Rodríguez Bertha Adriana kaj kunlabor. *Bioquímica: Metabolismo de carbohidratos*. Academia de Bioquímica. pp. 64-70
* Benyon S., Roach J. O`Neale. *Lo esencial en metabolismo y nutrición*. Editorial Harcourt Brace. Madrid, España. pp. 89-91
* Campbell Mary K., Farrell Shaw O. *Bioquímica*, 4a eldono. Editorial Thomson International. México D.F., 2004. pp. 497-501
* Murray Robert K., Mayes Peter A., Granner Daryl K., Rodwell Victor W. *Bioquímica de Harper*, 14a eldono. Editorial Manual Moderno, México D.F., 2001, pp. 233 – 244
* Mathews, Van Holde, Adhern. *Bioquímica*, 3a eldono. Editorial Pearson Addison Wesley. Madrid, España, 2002, pp. 628-639

Kategorio:Fiziologio
Kategorio:Hepatologio
Kategorio:Metabolo
Patogenezo

La **patogenezo** (de la greka πάθος, páthos, sufero kaj γένεσις, génesis, origino) priskribas la originon kaj evoluon de malsano kun ĉiuj faktoroj kiuj rilatas al tiu. Tio kio per la metodoj de la naturaj sciencoj estus priskribita kiel 'disvolvigo de malsano' estus identigita ankaŭ kiel patomekanismo. Male, la kaŭzo de malsano estas studita per la etiologio.

Estas diferencoj inter la kaŭza kaj la formala patogenezoj. Dum la kaŭza patogenezo malpliigas la naturon de la individuo per la konsidero de la malsano, la formala patogenezo identigas la procezon de la malsano funkcie kaj strukture kun la individuo. Kiel ekzemplo, oni konsideru gripan infekton: la viruso estas la etiologio, la kompleta situacio de la individuo en kontakto kun la viruso estas traktita de la kaŭza patogenezo dum la ŝvela procezo apartenas al la formala patogenezo.

La psikosomatika aŭ personisma medicino metas unuarange de la konsidero de la malsanoj, krom la biologiajn, ankaŭ la psikosociajn faktorojn. Oni konsideras kiel patogenezo ĝenerale la *limigon de la individuaj kapabloj limigitaj per la origino de la malsano*. La celo de tiu alproksimigo estas la akiro de la kompreno de la procezoj reguligaj de la biopsikaj funkcioj por atingi kaj helpi la manieron plibonigi la staton de ĉiu paciento.

Kategorio:Patologio
Kategorio:Medicina terminologio
Retinoido

La **retinoidoj** estas tipo de kemia kombinaĵo kiu estas rilataj kemie kun la vitamino A. Ili estas uzataj en medicino, ĉefe pro sia agado super la kresko de la epiteliaj ĉeloj.

La retinoidoj havas multajn gravajn funkciojn en la organismo, kiel gravaj roloj en la vidkapablo, reguligo de la plimultiĝo kaj diferencigo de ĉeloj, kresko de ostoj, funkcioj de imuneco kaj aktivigo de genoj kiuj nuligas la tumorojn.

Oni faras esplorojn pri iliaj kapabloj por trakti diferencajn tipojn de haŭtkanceroj. Aktuale, la *acido 9-cis-retinoiko* estas uzata surloke en la traktado de la sarkomo de Kaposi.

Kategorio:Genetiko
Kategorio:Embriologio
Kategorio:Terpenoj kaj terpenaĵoj
Kategorio:Medicina terminologio
Mary Quant

[eta|Mary Quant vesto en la [Muzeo Viktoria kaj Alberto|V&A muzeo]]
[eta|maldekstra|Mary Quant montras siajn somerbotojn en [Utreĥto en 1969]]
[eta|maldekstra|220px|[Ĵerzeja teksaĵo|Ĵerseja minivesto de Mary Quant, malfruaj 1960-aj jaroj]]
**Barbara Mary QUANT** (naskiĝis la 11-an de februaro 1930, mortis la 13-an de aprilo 2023) estis brita modfasonistino. En 1963, ŝi gajnis la *Sunday Times* International Fashion premion, kaj elektiĝis kiel *Virino de la jaro*. 

Quant estas fama kiel fasonistino kiu inventis la minirobon kaj ŝorton (hot pants). Ŝi ankaŭ instrumentis en la mod-fasona movado, kaj konatiĝis pro la uzado de pop art en fasono.

Ŝi naskiĝis el kimraj gepatroj en Blackheath Londono, Quant vizitis la Blackheath Mezlernejon, kaj studis ilustradon je la Goldsmiths Kolegio. Ŝia unua posteno estis kiel ĉapelfaristino. 

## Kariero 
En novembro 1955, ŝi aperis kun sia edzo, Alexander Plunket Greene, kaj la antaŭa advokato, Archie McNair, por solene malfermi vestvendejon je la Kings Road en Chelsea nomata **Bazaar**. La plej bonaj vendataĵoj estis blankaj plastaj kolumoj por pliklarigi nigrajn vestojn aŭ T-ĉemizojn. Nigraj streĉaj ŝtrumpoj ankaŭ estis popularaj.

### Minijupo 
eta|Velura minijupo, ne de Quant
eta|Mini plumjupo ne de Quant, sed montras la ideon. © Glenn Francis, www.PacificProDigital.com
Jupoj pli kaj pli mallongiĝis ekde proksimume 1958 – disvolviĝo de kio Mary Quant pensis ke ĝi estas praktika kaj liberiga, ebligante al virinoj por kuratingi la aŭtobuson. La minijupo, pro kio ŝi pleje famiĝis, fariĝis unu el la difinaj fasonoj el la 1960-aj jaroj.

## Referencoj 
Kategorio:Britaj dezajnistoj
Porminuta korbatado

eta|Modelo de homa koro.
**Porminuta korbatado** estas la rapido de la pulso mezurita per la nombro de kuntirigoj (batoj) fare de la koro por unu minuto (bpm). La korbatado povas varii laŭ la fizikaj necesoj de la korpo, kiel la neceso absorbi oksigenon kaj ekskrecii karbondioksidon. Ĝi estas kutime egala aŭ proksima al la pulso mezurita je ajna periferia punkto. Agoj kiuj povas okazigi ŝanĝojn estas korpekzercado, dormo, anksio, streso, malsanoj kaj engluto de drogoj.

La *American Heart Association* asertas, ke la normala korbatado de plenkreskulo en ripozo estas de 60–100 bpm. Takikardio estas tro rapida korbatado, difinita super 100 bpm en ripozo. Bradikardio estas tro malrapida korbatado, difinita sub 60 bpm en ripozo. Dum dormo malrapida korbatado kun indicoj de ĉirkaŭ 40–50 bpm estas ofta kaj konsiderata normala. Kiam la koro ne estas batanta en regula modelo, tio estas referencata kiel aritmio. Nenormaleco de korbatado foje indikas malsanon.

La koro batas en ripoza, trankvila homo 50- ĝis 100-foje minute. Oni povas plej bone mezuri la pulsonombron matene. La trankvila pulso de trejnita eltena sportisto estas de po 32 ĝis 45 batoj por minuto. La kor- kaj pulmo-volumo de tiuj sportistoj estas pli granda ol normala.

Averaĝa trankvila pulso:
* ĉe fetoj: ĉirkaŭ 150/min
* ĉe suĉbeboj: ĉirkaŭ 130/min
* ĉe infanoj: ca. 100/min
* ĉe junuloj: ĉirkaŭ 85/min
* ĉe plenkreskuloj: ĉirkaŭ 70/min
* ĉe olduloj: ĉirkaŭ 90/min

## Vidu ankaŭ 
* Batoj por minuto, termino por muziko

## Notoj 
Kategorio:Malsanoj
Kategorio:Kardiovaskula fiziologio
Kategorio:Kardiologio
Kulto de la personeco de Nicolae kaj Elena Ceaușescu

Dum 1965–1989, Nicolae Ceaușescu (Nikolae Ĉaŭŝesku) regis socialisman Rumanion. Dum ĉi tiu periodo, ĉefe post vizitado de Nord-Koreio en la 1970-aj jaroj, establiĝis kulto de personeco pri li. Poŝtmarkoj, pentraĵoj de Nicolae kaj lia edzino, muziko en lia honoro, paradoj, afiŝoj de Ĉaŭŝesku kaj eĉ sceptro estis faritaj por la rumana gvidanto.

## Historio 
eta|Ceaușescu-libroj en vendejo (1986)
La unua rakonto pri la kulto de personeco devenas de lia parolado, en kiu li denuncis la invadon de la Varsovia Traktato en Ĉeĥoslovakion. Eĉ se estus kulto al Gheorghe Gheorghiu-Dej, Ceaușescu preterpasus lin jarojn poste.

La vera komenco de la personeca kulto tamen okazis post kiam Ceaușescu vizitis Ĉinion kaj Nord-Koreion en 1971. Nicolae miris pri tio, kiel Kim Il-sung kaj Mao Ce-tung estis traktataj, mem-propagandataj kaj adorataj (Kim estis konata kiel "Ĉiela estro" kaj ekzistis mitologia historio de lia naskiĝo, Mao estis konata kiel "Ruĝa Suno").

De la fruaj jaroj, infanoj lernis poemojn kaj kantojn, en kiuj oni laŭdas la "rumanan komunistan partion, la estron kaj la socialisman landon".

En 1973, granda volumo nomata *Omagiu* ("Omaĝo") estis eldonita en lia laŭdo. En la 1980-aj jaroj, ĉiujare volumoj de laŭdo de rumanaj intelektuloj estis eldonitaj, enhavante prozon, poezion kaj kantojn. Ĉi tiuj volumoj estis eldonitaj je la naskiĝtago de Nicolae, kiu estis nacia festo.

En la 1980-aj jaroj Elena Ceaușescu ankaŭ komencis esti adorata.

## En la Partio 
eta|Rumana Kongreso. Notu la foton de Ceaușescu en la fono.
Dum la kulto de personeco, la Rumana Komunista Partio plene subordiĝis al Ceaușescu, forges(ig)ante ĉiujn internajn problemojn. Iu ajn plendanta estis malpermesita kaj arestita.

## Kantoj 
Dum la reĝimo, kantoj estis komponitaj honore al Nicolae kaj Elena.

## Galerio 

Dosiero:Colorful, Nicolae Ceaușescu portrayal, Show window, accordion, record, celebrity Fortepan 32016.jpg
Dosiero:Propaganda lui Ceaușescu.jpg
Dosiero:Personality Cult Romania 1986.jpg
Dosiero:Drámai Színház. Fortepan 77288.jpg
Dosiero:Propaganda - Cultul personalitatii - B.jpg
Dosiero:Propaganda - Cultul personalitatii - C.jpg
Dosiero:Nicolae-Ceausescu.jpg|alt=Poŝtkartoj kun foto de Ceaușescu
Dosiero:Romania communist stamp 1989.jpg
Dosiero:TimbruNicolaeCeausescu.png
Dosiero:Foaie Canal 1985.jpg

## Referencoj 
Kategorio:Socialisma Respubliko Rumanio
Endokrina glando

eta|La endokrina sistemo
La **endokrinaj glandoj** estas aro da glandoj, kiuj produktas mesaĝantajn substancojn nome hormonoj, metantajn ilin sen helpo de ekskrecia dukto, rekte al la kapilaroj kiuj portas sangon, kiuj siavice portas ilin al la ĉeloj, nome celaj ĉeloj, por ke ili plenumu sian funkcion. Oni nomas cela organo tiun kiu estas regulita per hormonoj.

## Ĉefaj endokrinaj glandoj 
La ĉefaj glandoj kiuj komponas la endokrinan sistemon estas la jenaj:
# La pineala glando
# hipofizo aŭ pituitario (antaŭa kaj malantaŭa loboj)
# tiroido
# timuso
# surrenaj glandoj
# pankreato
# ovarioj (gonadoj de virinoj)
# testikoj (gonadoj de viroj)

Laŭ tiu koncepto, estas endokrinaj glandoj ankaŭ la renoj ĉar produktas eritropoetinon, la hepato, la intesto mem, la pulmoj kaj aliaj organoj kiuj produktas hormonojn kiuj funkcias de malproksime.

La endokrinaj malsanoj okazas kiam estas malalta sekrecio (hiposekrecio) aŭ tro alta sekrecio (hipersekrecio) de hormono.

Tiuj glandoj sendas la hormonojn tra la sanga fluo, same kiel faras tion la pankreato, organo kiu sekrecias insulinon, kiu regulas la nivelojn de sukero.

Tiuj glandoj, krom transporti hormonojn helpas, depende de sia grando kaj pezo, pliigi la kolesterolon de la organismo.

## Vidu ankaŭ 
* Ekzokrina glando
* Endokrina sistemo
* Endokrinologio

## Notoj 
Kategorio:Endokrina sistemo
Kategorio:Glandoj
Kategorio:Homa anatomio
Federacio de Franclingvaj kaj Akadiaj Komunumoj de Kanado

300px|aldekstra|eta|politika mapo de Kanado kun esperantigitaj nomoj.
La **Federacio de Franclingvaj kaj Akadiaj Komunumoj de Kanado** - france *Fédération des communautés francophones et acadienne du Canada* (*FCFA*) - estas organizaĵo kiu reprezentas el la entute proksimume 9 milionoj de franclingvanoj en Kanado la 2,6 milionojn da franclingvanoj ekster Kebekio vivantaj en naŭ provincoj kaj tri teritorioj en Kanado. La misio de la organizaĵo estas promocii franclingvajn kaj historie-kulture akadiajn komunumojn nacie kaj internacie kaj labori por disvolvi la kapablon vivi per komunikado pere de la franca lingvo en tuta Kanado.

La FCFA havas 18 membrojn, nome la dek du asociojn reprezentantajn franclingvanoj loĝantajn en Brita Kolumbio, Alberto, Saskaĉevano, Manitobo, Ontario , Nov-Brunsviko, Nov-Skotio, Insulo de Princo Eduardo, Novlando kaj Labradoro, Jukonio, Nordokcidentaj Teritorioj kaj Nunavuto, same kiel ses organizoj laborantaj por disvolvi franclingvajn kaj akadiajn komunumojn en diversaj sektoroj (frua infanaĝo, justeco, virinoj, kulturo, maljunuloj kaj junularo).

La nuna prezidanto estas *Jean Johnson*, franclingvano el Alberto.

## Vidu ankaŭ 
* Akadio
* Nova Francio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Kanado
Kategorio:Francaj kanadanoj