open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ŝranko

eta|Ŝranko
eta|Enmura ŝranko
**Ŝranko** estas meblo en formo de alta kesto, fermebla per unu aŭ pluraj pordetoj, provizita per bretoj aŭ hokoj por konservi vestojn, tolaĵojn, manĝaĵojn, teleraron aŭ alispecajn objektojn.

Speciala tipo estas la enkonstruita ŝranko kiu ne estas movebla, nome *enmura ŝranko*. Se iu estas sufiĉe granda por eniri en ĝin, ĝi nomiĝas *enirŝranko*.

## Historio 
Ŝrankojn oni konas ekde almenaŭ la Romia epoko, laŭ pentraĵoj trovitaj en Herkulano. Komence, ĝi estis uzita por gardi armilojn (*armarĭum* estas la latina nomo por *ŝranko* kaj signifas "ujo por armiloj"), sed rapide oni gardis aliajn aĵojn en ĝi, kiel tolaĵoj kaj libroj. La unuaj libroj, parte faritaj per vakso, devis esti ŝlositaj por ne ruiniĝi. La Romiaj bibliotekoj estis el ŝrankoj kun pluraj bretoj, en kiujn oni metis volumojn aŭ skribrulaĵojn.

Je la Mezepoko, escepte de preĝejoj kaj monaĥejoj, ŝrankoj nur enhavis armilojn kaj armaĵojn. Oni gardis la aliajn aĵojn en kestoj kaj kofroj. Ekde la 15-a jarcento, ŝrankoj havis la saman celon ol nun, kaj la pordojn oni dekoraciis per pentraĵoj, kiam nuntempe oni kutime faras reliefojn.

## Etimologio 
La vorto origine venas el la germana lingvo (*Schrank*). Laŭ Francisko Azorín **ŝranko** estas *Meblo fermebla per pordo-j, provizita de bretoj aŭ hokoj por konservi ĉiaspecajn objektojn.* Li indikas etimologion el la germana *schräg, schragen*.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Litŝranko
* Elŝrankiĝo
* telersekiga ŝranko

Kategorio:Mebloj
Kategorio:Ujoj
Kategorio:Pruntaĵoj el la germana lingvo
Sogn og Fjordane

**Sogn og Fjordane** ("Sogn kaj La Fjordoj") ĝis la fino de 2019 estis provinco de okcidenta Norvegio, lime de Møre og Romsdal, Oppland, Buskerud, kaj Hordaland. En  en ĝi loĝis  homoj, aŭ  de la tuta loĝantaro de Norvegio. La areo estas . La administra centro estis Leikanger. Ekde la komenco de 2020 ĝi kun la antaŭe najbara provinco Hordaland konsistigas novan provincon Vestland.

Sogn og Fjordane estis la norvegia provinco havanta plej da uzantoj de norvega skriblingvo *nynorsk*.

Inter la multaj lagoj de la teritorio estas Austdalsvatnet, Avalsjøen, Breimsvatn kaj Viddalsdammen.

## Komunumoj 
* Askvoll
* Aurland
* Årdal
* Balestrand
* Bremanger
* Eid
* Fjaler
* Flora
* Førde
* Gaular
* Gloppen
* Gulen
* Hornindal
* Hyllestad
* Høyanger
* Jølster
* Leikanger
* Luster
* Lærdal
* Naustdal
* Selje
* Sogndal
* Solund
* Stryn
* Vik
* Vågsøy

Dosiero:Sogn og Fjordane Municipalities.png|
Svalbardo

[150ra|eta|[Flago de Norvegio]]
eta|220ra|Situo de Svalbardo.
**Svalbardo kaj Janmajeno** estas insularo en Nord-Eŭropo, kiu administre estas ekstera teritorio de Norvegio. Krom la insularoj Svalbardo (precipe la insulo Spicbergo) kaj Janmajeno la areo kovras iujn pli malgrandajn insuletojn. La insularo havas sume  loĝantojn. Ili parolas la norvegan kaj la rusan lingvojn. La landokodo estas SJ.

En la Svalbarda traktato Norvegio akiris limigitan suverenecon pri la insuloj en 1920. Ĝis tiam ankaŭ la norvegoj uzis la nomon Spicbergo por tiu insularo. Laŭ la traktato, Norvegio permesas ekonomian uzon de la insuloj al ĉiuj subskribintaj ŝtatoj.

## Geografio 
Svalbardo havas areon de 62&nbsp;050 kvadrataj kilometroj. Gravis sur Svalbardo mineja industrio (karbo), sed la minejoj pli kaj pli elĉerpiĝas, lasante lokon al turismo. La Svalbarda naturo ja estas eksterordinara, kun interalie arkta urso. Ĉiuj kiuj eksteriris la ĉefurbon Longjarurbo devas kunporti pafilon. Estas pli da arktaj ursoj (3 000) ol homoj (2 500) sur la insulo.

La Frama Markolo aŭ Markolo Fram estas la mara trapasejo inter Gronlando kaj Svalbardo, situa inter 77°N kaj 81°N latitudoj kaj centre sur la unua meridiano.

Janmajeno havas areon de 373 kvadrataj kilometroj. Tie loĝas nur kelkaj sciencistoj. Janmajeno estas parte kovrita de glaciejo, kaj tie troviĝas la sola aktiva vulkano en Norvegio.

Kvitøya (en Esperanto estus: "Blanka Insulo") estas insulo en la insularo **Svalbardo** de la Arkta Oceano, kun areo de 682&nbsp;km². Ĝi situantas je , kio faras ĝin la plej orienta parto de Norvegio.

Nordaustlandet estas la dua plej granda el insuloj de Svalbardo. Preskaŭ la tuta insulo havas glaĉeron. La glaĉero Austfonna tie estas la dua plej granda glaĉero en Eŭropo kaj la tria plej granda en la mondo. La insulo estas neloĝata.

La insularo Svalbardo  konsideriĝas la plej norda punkto de Eŭropo.

## Servoj 
* Universitatcentro de Svalbardo

## Bildoj

Dosiero:Adventtoppen Hiorthfjellet from SE side of Adventfjorden Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|La montoj Adventtoppen kaj Hiorthfjellet ĉe Adventfjorden, ĵus norde de Longyearbyen
Dosiero:Polar bear warning sign at north eastern perimeter of Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|Averta signo pri blanka urso ĉe la nordorienta limo de Longyearbyen 
Dosiero:UNIS The university centre in Svalbard from S in distance Adventtoppen Hiorthfjellet May 23 2025.jpg|Universitatcentro de Svalbardo 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nana betulo
* Svalbardo kaj Janmajeno

## Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Insularoj
Kategorio:Norvegaj provincoj kaj teritorioj
Kategorio:Tundro
Kategorio:Norda Poluso
SAMPA

**SAMPA** (de la anglalingva *Speech Assessment Methods Phonetic Alphabet*) estas fonetika skribo bazita je la internacia fonetika alfabeto (IFA) kiu uzas nur 7-bitajn askiajn signojn. En la jenaj tabeloj, la ekvivalentaj simboloj de IFA aperas grizaj.

**Konsonantoj:**
 Noto 1: Kiam du signoj aperas in paro, la dekstra reprezentas voĉa konsonanto. Noto 2: Ombritaj areoj reprezentas artikulaciojn juĝitajn maleblaj.

**Vokaloj:**

Noto: Kiam du signoj aperas en paro, la dekstra reprezentas rondigitan vokalon.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.phon.ucl.ac.uk/home/sampa/english.htm  
* http://www.scots-online.org/airticles/phonetics.htm  
* http://www.phon.ucl.ac.uk/home/sampa/romanian.htm 
* http://www.phon.ucl.ac.uk/home/sampa/home.htm  

## Vidu ankaŭ 
* Cirila alfabeto
* Internacia Fonetika Alfabeto

Kategorio:Fonetiko
Kategorio:Transliteruma sistemo
Sabato

[eta|250ra|Bildo en kiu aperas la dio Javeo ripozanta sur la tero dum sabato, de [Julius Schnorr von Carolsfeld (1794-1872).]]
**Sabato** estas la sesa tago de la semajno laŭ internacia normo ISO 8601. Verŝajne ne ĉiuj homoj konscias pri tio. Por la eklezioj ĝi kompreneble restas ĉie la sepa kaj lasta tago de la semajno.

En Esperanto, la nomo venas el la latina *sabbatum*, kiu siavice venas de la hebrea *shabbat*, ŝabato en Esperanto, tago de ripozo kaj religia observo, kiun la judoj festas sabate. La hebrea vorto "shabbat" verŝajne originas el la babilona "ŝappatu", kiu iam signifis "plenluno", poste ĉiujn el la kvar lunaj fazoj, kiuj estis ripoztagoj. Ĉirkaŭ ĉiun sepan tagon do okazis tia lunfesto. Iam la festotagoj ne plu sekvis la lunofazojn, sed oni enkondukis fiksan septagan ritmon. La babilona kalendaro pluvivas en la hebrea. Ankaŭ la monataj nomoj estas tre similaj; jen listo de la babilonaj monatonomoj kaj enkrampe la hebreaj: Taŝritu (Tiŝri), Kislimu (Kislev), Ahrasamna (Ĉeŝvan), Tebetu (Tebet), Ŝabatu (Ŝevat), Addaru (Adar), Nisannu (Nisan), Aiaru (Ijar), Simanu (Sivan), Duzu (Tammus), Abu (Ab), Ululu (Elul). La simileco estas vere okulfrapa.

El *ŝabat* venas la vortoj *samedi*, *sábado*, *Samstag *kaj *sabato* ankaŭ.

Pli malnova nomo por la tago estis *dies Saturnis*, tago de la dio Saturno, el kiu venis la vorto *Saturday*.

En Nordameriko kaj aliaj mondpartoj, sabato estas la unua tago de la semajnfino.

Ne nur la judoj sed ankaŭ kelkaj kristanaj sektoj kiel la Adventistoj de la Sepa Tago observas ŝabaton sabate.

Sabato sekvas vendredon kaj antaŭvenas dimanĉon. Vidu: Gregoria kalendaro.

Kvankam la multegaj malpermessitaj agoj (entute trideknaŭ, ĉerpeblaj el la Biblio) rigore observeblaj, tiu tago, krom socian perspektivon de libereco, transdonas por hebreoj kaj kristanaoj super ĉio religian signifon: rekoni Dion Kreinton kaj enmeti la homon en dimension kiu transcendas la tempon kaj la vivon.

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri sabato en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Eksteraj ligiloj 
* http://home.netvigator.com/~jskfung/co/special/s10.html 
* http://www.cjvlang.com/Dow/index.html 
* http://www.indepthinfo.com/weekdays/saturday.shtml  
* http://www.spiegel.de/kultur/zwiebelfisch/0,1518,340668,00.html 

## Referencoj 
Kategorio:Tagoj de la semajno
Semajnfino

**Semajnfino** estas la parto de semajno en kiu multaj ne laboras aŭ ne iras al lernejo. Ĝi venis el la kutimo de la ŝabato. Plejparte anglamerika koncepto, ĝi postmilite plivastiĝis en Eŭropo. Rezulte la francoj pruntis la vorton *weekend* de la angla sed la franclingvaj kanadanoj el Kebekio uzas la vorton *fin de semaine* (semajnfino).

La originale anglamerika semajnfino konsistas el sabato kaj dimanĉo. Kiam ferio okazas en vendredo aŭ lundo, tio nomiĝas "longa semajnfino" kaj estas oportuno por vojaĝoj ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Laborsemajno

Kategorio:Kalendaro
Kategorio:Tempo
Kategorio:Semajno
Solstico

**Solstico** estas astronomia evento, kiu okazas kiam la ŝajna pozicio de la Suno vidata de la Tero atingas sian plej nordan (junie) aŭ sudan (decembre) ekstreman pozicion. Ĉe la solsticoj, la suno atingas sian plej grandan altecon super (junie) aŭ sub (decembre) la ĉiela ekvatoro - proksimume 23°12", egala al la aksa angulo de la tero.

Ankaŭ la momento, kiam la suno atingas la solstican punkton, nomiĝas solstico, samkiel la tago, en kiu ĝi okazas, kiu estas la plej longa aŭ mallonga tago de la jaro, inter la 20-a kaj la 23-a de junio kaj decembro. Naturreligioj kiel novpaganismo kaj viko festas solsticojn kiel ŝabatojn (vidu *Julo* kaj *Somermezo*), kaj en pluraj landoj la solsticoj estas konsiderataj la tradiciaj komenciĝoj de somero kaj vintro.

En la junia solstico, la suno estas rekte superkapa (ĉe la zenito) je tagmezo ĉe la Tropiko de Kankro (latitudo 23° 26' 22" norde de ekvatoro), kaj en la decembra solstico, je tagmezo ĉe la Tropiko de Kaprikorno. (latitudo 23° 26' 22" sude de ekvatoro) Vidu *tropiko* por havi pli da informoj.

La vorto "solstico" venas el la fakto ke la pozicio de la suno je tagmezo ŝajnas resti fiksita dum pluraj tagoj. Efektive, ĝi venas de la latina *sol* ("suno") kaj *sistere* ("stari senmove").

Tamen, pro la elipsa naturo de la tera orbito, kiu rezultigas variadon en la tera rapideco de revolucio, la tago de la solstico ne konformas al la tago, kiam la suno leviĝas kaj subiras plej malfrue aŭ plej frue.

Alivorte, la tempo de la tago, dum kiu la suno estas videbla, ŝanĝiĝas iomete inter la mezo de decembro kaj la frua januaro; kaj inter la mezo de junio kaj la komenco de julio, tiel ke dum ĉi tiuj periodoj la mallongigo kaj posta plilongigo (aŭ kontraŭa) de la sunluma daŭro ne atingiĝas per simetriaj varioj en la leviĝanta kaj subiranta tempo de la suno.

Earth-lighting-summer-solstice EN.png
Earth-lighting-winter-solstice EN.png
Jahreszeiten99 DE2.jpg
Orbital relations of the Solstice, Equinox & Intervening Seasons.svg
Equinoxes-solstice-EO.svg
North season.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Ekvinokso
* Somera solstico
* Vintra solstico

Kategorio:Sunsistemo
Kategorio:Kalendaro
Kategorio:Meteologio
Kategorio:Astronomio
Kategorio:Geografio
Superjaro

[eta|La [grafeo bilgigas la diferencon inter la vera sidera tempo kaj tiu de la gregoria kalendaro de 1750 ĝis 2250.]]
**Superjaro** estas jaro, kiu havas **29** tagojn en februaro (en la Julia kaj gregoria kalendaroj).

**Ordinara jaro** estas ĉiu jaro, kiu ne estas superjaro. La ordinara jaro havas **28** tagojn en februaro.

Superjaro estas ilo por konservi la sinkronigon inter la kalendara jaro kaj la sezonoj. La sezonoj revenas unu fojon dum ĉiu tropika jaro, la tempo de unu orbito de la Tero ĉirkaŭ la Suno. Tio estas proksimume 365,2422 tagoj, do senŝanĝa 365-taga jaro kaŭzus ke la kalendaro malrapide malakordiĝus kun la sezonoj. Oni povas ĝustigi tion per la enmeto de supertago en la jaron (kiu jaro iĝas superjaro), por ke ĝi estu 366 tagojn longa anstataŭ 365.

La regulo por superjaroj en la Gregoria kalendaro estas:

::**Jaro estas superjaro se ĝi precize divideblas per kvar; sed jaro dividebla per cent estas superjaro nur se ĝi divideblas per 400.**

Do 1984 kaj 2000 estis superjaroj, sed 1900 ne estis kaj 2100 ne estos.

La logiko estas: la aldono de po unu tago ĉiujn kvar jarojn alĝustiĝas la mezan jarlongon al 365,25 tagoj. Tio tro longas, do oni forigas po unu supertagon ĉiun jarcenton. Tio forigas 0,01 tagojn kaj la mezo fariĝas 364,24 tagoj. Sed tio ankoraŭ ne estas sufiĉe preciza, do oni remetas po unu supertagon ĉiujn kvar jarcentojn. Tio realdonas 0,0025 tagojn kaj la mezo fariĝas 365,2425 tagoj.

Tio ankoraŭ estas 0,0001 tagojn pli longa ol la meza intervalo inter martaj ekvinoksoj, rezulte ke la Gregoria kalendaro estos proksimume duontagon *malantaŭ* la tropika jaro post 4000 jaroj.

Notu ke ĉi tio neniel rilatas al supersekundoj, kiuj aldoniĝas de tempo al tempo por sinkronigi atomajn horloĝojn kun la rotacio de la Tero.

Algoritmo por determini ĉu jaro estas superjaro (Pseŭdokodo):

 Se jaro module 4 estas 0 aŭ
 ::     se jaro module 100 estas 0 aŭ
 ::::              se jaro module 400 estas 0 tiam
 ::::::                  estas superjaro
 ::::              alie
 ::::                  ne superjaro
 ::     alie estas superjaro
 alie ne superjaro

## Vidu ankaŭ 
* Supersekundo
* 29-a de februaro
* 30-a de februaro

## Eksteraj ligiloj 
* Juliusz Cezar i dni przestępne  Julio Cezaro kaj la tagoj de superjaro - retejo APOD: *Astronomiczne zdjęcie dnia* (Astronomia foto de la tago)

Kategorio:Tempo
Kategorio:Kalendaro
Supertago

**Supertago** estas tago kiu aldoniĝas al jaro por ke ĝi fariĝu superjaro. En la Gregoria kalendaro, la supertago tradicie estas la 29-a de februaro.

La supertago por la unua foje estis enkondukita la 6-an de marto 237 a.K. per la dekreto de Kanopo.

Sed la numerado de la tagoj de februaro tamen finiĝis ankaŭ je 28, ĉar la supertago estis 'sennumera' tago, inter la 23-a kaj la 24-a de februaro. Do 'bis'tago, kiel ankaŭ evidentiĝas el la antikva latina indiko: *ante diem bis sextus Kalendas Martii*. (La sesa ekstra (bis) tago antaŭ marto). Pliposte oni abolis la sennumeran tagon kaj aldonis 29-an tagon post la 28-a de februaro.

En la franca lingvo superjaro ankoraŭ nomiĝas: *une année bissextile* kaj en la plejmulto de la latinidaj lingvoj ĝi havas preskaŭ la saman nomon.

Kategorio:Kalendaro
Septembro

**Septembro** () estas la naŭa monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 30 tagojn. Ĝia nomo devenas de la fakto ke ĝi estis la sepa monato de la romia kalendaro dum marto estis la unua, antaŭ la aldono de januaro kaj februaro.

Septembro estas monato de la aŭtuno en la norda hemisfero kaj de la printempo en la suda hemisfero. Unu el la du ekvinoksoj estas en septembro. La signoj de la Zodiako en septembro estas Virgulino kaj Pesilo.

Septembro venas post aŭgusto kaj antaŭ oktobro.

Septembro komenciĝas per la sama semajntago kiel decembro en ĉiu jaro.

eta|maldekstra|Septembroel hor-libro de l' duko de Berry
eta|Pomo-rikolto

## Eksteraj ligiloj 
* http://ro.wikisource.org/wiki/Noaptea_de_septembrie 
* http://www.astro.uu.nl/~strous/AA/en/antwoorden/seizoenen.html 
* http://www.kroraina.com/knigi/bg_folklore/bg/september.htm 
* http://www.feste-der-religionen.de/Kalender/September.html


Kategorio:Monatoj
Servilo

dekstra|eta|Klient-servila modelo
En la fako de komputado, la termino **servilo** povas aperi precipe en du signifoj:

* komputilo, kiu provizas klient-komputilojn per servoj;
* programaro, kiu provizas klient-programarojn per servoj.

Striktasence, la vorto servilo estas uzata nur por servil-programaro, sed ĉar kutimiĝis, ke ofte oni uzas unu dediĉitan servilon por unu servo, la signifo ampleksiĝis kaj etendiĝis ankaŭ al la komputiloj.

La alia flanko de la afero estas la kliento, kiu konektiĝas al la servilo kaj faras petojn. Konata ekzemplo por tio estas la servoj rilataj al TTT: foliumilo (= kliento) konektiĝas al la TTT-serviloj kaj petas retpaĝojn.

## Difino 
En komputado, **servilo** estas peco de komputila aparataro aŭ programaro (komputila programo) kiu disponigas funkciecon por aliaj programoj aŭ aparatoj, nomitaj "klientoj". Tiu arĥitekturo estas nomita "Klient-servila modelo". Serviloj povas disponigi diversajn funkciojn, ofte nomitajn "servoj", kiel ekzemple dispartigo de datenoj aŭ resursoj inter multoblaj klientoj, aŭ elfarado de komputado por kliento. Unu servilo povas servi plurajn klientojn, kaj unu kliento povas uzi plurajn servilojn. Klienta procezo povas funkcii per la sama aparato aŭ povas konektiĝi tra reto al servilo sur malsama aparato. Tipaj serviloj estas datumbazaj serviloj, dosier-serviloj, retpoŝtaj serviloj, print-serviloj, retserviloj, ludserviloj kaj aplikaĵ-serviloj.

Klient-servilaj sistemoj kutime estas efektivigataj per (kaj ofte identigataj kun) la peto-responda modelo: kliento sendas peton al la servilo, kiu elfaras iun agon kaj sendas respondon reen al la kliento, tipe kun rezulto aŭ agnosko. Nomi komputilon "servilklasa aparataro" implicas, ke ĝi estas specialigita por funkciigado de serviloj sur ĝi. Tio ofte implicas, ke ĝi estas pli potenca kaj fidinda ol ordinaraj personaj komputiloj, sed alternative, grandaj komputilgrapoloj povas esti kunmetitaj el multaj relative simplaj, facile anstataŭigeblaj servilkomponentoj.

## Gravaj servoj en la interreto 
[dekstra|eta|Klient-servila modelo tra [Interreto]]
* retpoŝto (SMTP, POP3 kaj IMAP)
* retservilo (HTTP)
* FTP
* DNS
* babilejoj kiel IRC
* tujmesaĝiloj kiel ICQ, AIM
* datumbazoj, precipe SQLaj

## Bildgalerio 

Paris servers DSC00190.jpg|
Wikimedia Paris servers front 1218 144219X.jpg|
Server Linux.jpg|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Klingo-servilo
* Prokurilo
* Laborstacio
* Komputila reto

## Eksteraj ligiloj 
* http://httpd.apache.org 
* http://bama.ua.edu/cgi-bin/man-cgi?inetd.conf+4  
* http://www.servilo.com 

Kategorio:Komunikado
Kategorio:Aparataro
Kategorio:Serviloj
Sankta Katarino (Brazilo)

**Sankta Katarino**, alternative **Santa-Katarino** (portugale *Santa Catarina* [SANta kataRIna], laŭ Internacia Fonetika Alfabeto: /ˈsɜ̃,tɐ ka.taˈɾi.nɐ/), estas ŝtato respektive subŝtato de Federacia Respubliko Brazilo. 

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj (iom simile al Portugalio), kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas . 

Gravaj urboj estas jenaj: Florianópolis (ĉefurbo) – Blumenau - Criciúma - Pomerode - Joinville - Jaraguá do Sul - Itajaí - Palhoça - Tubarão - Brusque

Multaj eŭropaj enmigrantoj alvenis de komence de la 19-a jarcento, inter ili precipe el Germanio, kaj la ŝtato plu estas ia centro de germana kulturo en Brazilo. Poste enmigrantoj el Italio, Pollando, Rusio kaj aliaj landoj alvenis. Tio kaŭzis interalie grandan multecon de malgrandaj familiskalaj farmbienoj en la ŝtato.

Konata ĉemara banurbo estas Balneário Camboriú. Alia grava setlejo el lingva vidpunkto estas Antônio Carlos.

La ŝtato estas unu el inter la plej riĉaj en Brazilo, kie la vivnivelo estas la plej bona, sed tamen kun alta senlaboreco.

## Famuloj 
* Éder Citadin Martins

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-movado en Santa Catarina

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ()


Kategorio:Subŝtatoj de Brazilo
Serĝipo

**Serĝipo** (portugale *Sergipe* [ser**ĵi**pj], per Internacia Fonetika Alfabeto []) estas ŝtato respektive subŝtato de Brazilo, situanta en la nordorienta regiono de la lando, limigita de Alagoaso (nordokcidente) kaj Bahio (okcidente kaj sude), kaj la Atlantika oceano (oriente). Serĝipo estas la plej malgranda ŝtato de Brazilo

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj (areo iomete pli granda ol tiu okupata de Israelo), kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas . 

Ĝia ĉefurbo kaj plej granda urbo estas Arakaĵuo. Aliaj urboj de Serĝipo kun relativa granda loĝantaro estas Lagarto, Itabaiana kaj Estância. Ankaŭ estas gravaj urboj São Cristóvão, la kvara plej antikva urbo de Brazilo, Nossa Senhora do Socorro kaj Barra dos Coqueiros, kiuj kune kun la ĉefurbo konsistigas regionon konatan kiel Granda Arakaĵu

## Geografio 
Serĝipo estas la plej malgranda ŝtato respektive subŝtato de Brazilo. 80% de ĝia teritorio estas ebenaj, ne haveblas montoj altaj pli ol 300 m. La klimato estas tropika, en plej internaj partoj ĝi estas duonseka.

Historio

En 1590 oni fondis burĝon São Cristóvão apud rivero Sergipe por garantii la posedon de la tero. Serĝipo restis preskaŭ nekonata ĝis Garcia d'Ávila, granda terposedanto, ekis la koloniadon de la regiono, en la 17-a jarcento. Komence, Serĝipo estis nur ne grava transirejo inter Pernambuko kaj Bahio. Kiam Nederlando invadis Brazilan Nordorienton Serĝipo estis okupita kaj oni disrabis la vilaĝojn de la regiono. En 1645 portugaloj rekonkeris Serĝipon.

En 1820 Serĝipo estis apartigita de provinco Bahia. En 1889 ĝi iĝis unu el la nunaj 26 subŝtato de la Brazila federacio.

## Ekonomio 
Serĝipo havas tipan tropikan ekonomion. Krom tropika agrikulturo (sukerkano, maizo, oranĝo, ananaso,) ankaŭ gravas mara fiŝkaptado. Serĝipo produktas nafton kaj cementon. Malpeza industrio, manartefaritaĵoj kaj turismo kompletigas la ekonomian bildon.

## Kulturo 
Plejparto de serĝipanoj estas mestizoj, en Serĝipo, do estas forte miksita kulturo kun eŭropaj, afrikaj kaj indiĝenaj elementoj. La ĉefa religio estas unue katolikismo kaj due protestantismo, sed kandombleo estas disvastigita en malgrandaj marbordaj komunumoj. Spiritismo ankaŭ ĉeestas en grandaj urboj.

## Turismo 
En Serĝipo estas tipa tropika plaĝa turismo, sed speciala aparteco estas la ŝanco, per la rivero São Francisco aŭ per ŝoseo, atingi belan kanjonon situantan en la plej norda parto de la ŝtato kaj ekkoni ĉarman pejzaĝon en duonseka parto de brazila nordoriento.

## Esperanto-movado 
En **Serĝipo**   Esperanta klubo aperis jam en 1907. Ŝtata leĝo n-ro 759, de la 31-a de oktobro 1918, permesas la nedevigan instruadon de Esperanto ĉe la Normala Lernejo kaj ĉe la duagradaj lernejoj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Serĝipa Oficiala Retejo  (portugale)

Kategorio:Subŝtatoj de Brazilo
Kategorio:Serĝipo
Suda Mato-Groso

**Suda Mato-Groso** (portugale *Mato Grosso do Sul*) estas ŝtato respektive subŝtato de Brazilo. Ĝia ĉefurbo estas Campo Grande. Aliaj gravaj urboj estas interalie Dourados, Três Lagoas kaj Naviraí.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La subŝtato apartenas al la administra centro-okcidenta regiono de Brazilo. Najbaras en horloĝa direkto la aliaj ŝtatoj Mato-Groso (norde), Gojaso (nordokcidente), Minas-Ĝerajso (mallarĝa limo okcidente), San-Paŭlio (okcidente), Paranao (sudokcidente), kaj plu la najbaraj ŝtatoj Paragvajo (sudoriente) kaj Bolivio (nordoriente).

## Notoj kaj referencoj 
[eta|maldekstra|300ra|la subŝtata ĉefurbo [Campo Grande]]

Kategorio:Suda Mato-Groso
Kategorio:Subŝtatoj de Brazilo
Semajno

**Semajno** estas, en multaj kulturoj, tempoperiodo konsistanta el pluraj tagoj, sed pli mallonga ol monato. La semajno ofte markis intervalon inter merkattagoj aŭ religiaj observoj kiel la ŝabato. Nun en la plej multaj landoj oni uzas semajnon de sep tagoj.

150ra|eta|Astrologia Simbolo de SemajnoDiversaj kulturoj havis diversajn longecojn de semajno, inter kelkaj afrikaj kulturoj kies semajno estas kvar tagojn longa, ĝis la praromianoj, kiuj mezuris la *nundinae*, naŭ tagoj inkluzive (ok tagoj en la semajno) inter unu merkattago kaj la sekva, kaj la praegiptoj, kies semajno havis dek tagojn. Revolucia Francio dividis la monatojn de sia kalendaro en tri *décades* de dek tagoj. Antikva Ateno ankaŭ havis semajnon de dek tagoj.

La semajno en Okcident-Eŭrazio estas sep-taga. Tio verŝajne rezultas el la observo, ke ĉiu fazo de la luno estas proksimume sep tagojn longa.

En la gregoria, islama kaj hebrea kalendaroj la semajno havas sep tagojn. Pro la internacia influo de la Okcidenta kulturo, ĝia gregoria kalendaro multe disvastiĝis, tiel ke nun la sep-taga semajno estas uzata en la plej multaj landoj. En Ĉinio (kaj de tie en aliaj orient-aziaj landoj) oni ekuzis la sep-tagan semajnon en la 16-a jarcento per instigo de jezuitoj.

La tagoj de la semajno en la gregoria kalendaro estas: lundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vendredo, sabato, kaj dimanĉo. Tiuj nomoj, kun kelkaj ŝanĝoj, venis el la antikvaj latinaj nomoj por la tagoj, nomitaj laŭ la sep astroj, kiuj oniakrede ĉirkaŭiris la Teron kiel diaĵoj: Luno, Marso, Merkuro, Jupitero, Venuso, Saturno, kaj Suno - ĉi du lastaj renomiĝis laŭ la juda kaj kristana ŝabatoj sed konservis siajn nomojn ekzemple en la angla kaj germana. En la portugala kaj en la greka semajntagoj ne havas nomojn, krom sabato kaj dimanĉo - ili estas simple la dua, tria, kvara, kvina kaj sesa semajntago.

La esperantaj nomoj de la semajntagoj venas rekte (kun la escepto de la supre menciita sabato) el la franca : *lundi, mardi, mercredi, jeudi, vendredi, samedi, dimanche*.

Laŭ internacia normo ISO 8601 la unua tago de la semajno estas lundo. Kelkaj kristanaj landoj, precipe Usono, tamen insistas, ke la unua tago de la semajno estas dimanĉo. Tio kondukas kvarfoje en 28 jaroj al malsama numerado de la semajnoj en jaro. En Portugallingvaj landoj, ĉar semajntagoj ne havas nomojn, ne eblas ŝanĝi tion, ĉar oni ne povas diri "la unua tago de semajno estas la dua tago (lundo)".

Vidu: semajnfino, laborsemajno, kaj Gregoria kalendaro.

Kategorio:Tempo
Kategorio:Mezurunuoj de tempo
Slava Domo

eta|Slava Domo en Prago
La **Slava Domo** () estas historia konstruaĵo de la centra kvartalo Nova Urbo de Prago. Ĝi situas en la strato "Na příkopě". Temas pri baroka konstruaĵo el la fino de 17-a jarcento, en la jaroj 1797-1798 klasikisme alikonstruita. La moderna apuda konstruaĵo estis finkonstruita en la jaro 1938 laŭ projekto de arkitekto R. Rofth kiel "Živnostenská banka" (Negocbanko).

Kategorio:Domoj en Prago
Kategorio:Konstruaĵoj en Nova Urbo (Prago)
Kategorio:Magazenoj en Ĉeĥio
Kategorio:Kinejoj
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Prago
Saksa Domo

**Saksa Domo** () estas domo en Prago, en strato *Mostecká*. Ĝi estis donaco de Karolo la 4-a al la princo de Saksio (de tio la nomo). En sia ĝisnuna renesanca aspekto ĝi estas proksimume el la jaro 1800.

Kategorio:Domoj en Prago
Kategorio:Konstruaĵoj en Malgranda Kvartalo (Prago)
Kategorio:Renesancaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Samuel Ichiye Hayakawa

**Samuel Ichiye HAYAKAWA** (18-a de julio, 1906 - 27-a de februaro, 1992) estis lingvisto kaj usona senatano. Li verkis popularigan libron pri Ĝenerala Semantiko, *Language in Thought and Action* (Lingvo en penso kaj farado) (1938). Kun d-ro John Tanton, HAYAKAWA fondis kaj estris la organizaĵon/movadon U.S. English, kiu celas ke la angla estu la oficiala kaj ununura lingvo de Usono.

Kategorio:Kanadaj lingvistoj
Kategorio:Usonaj lingvistoj
Kategorio:Usonaj kontraŭkomunistoj
Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Japandevenaj kanadanoj
Kategorio:Japandevenaj usonanoj
Monaĥejo Strahov

eta|Monaĥejo en Strahov
**Monaĥejo Strahov** (estinta monaĥejo de la Premonstratoj), fondita en la jaro 1140, estas hodiaŭ ejo de la "Muzeo de ĉeĥa litera-turo".

Ĝi estis la plej granda romanika monaĥejo en Bohemio, poste rekonstruita en la gotika, renesanca kaj baroka stiloj. La ĉefa preĝejo de Ascendotago de Mario Virgulino estis origine romanika baziliko, kiun oni alikonstruis en gotikan kaj renesancan stilojn kaj fine en la dua duono de la 17-a jarcento interne barokigis. La fronto de la preĝejo devenas el la jaroj 1732-1751. La duan preĝejon, de Sankta Roĥo, ordonis konstrui en la jaroj 1603-1612 imperiestro Rudolfo la 2-a memore al la saviĝo dum la granda pesto en 1599.

En la jaroj 1782-1783 konstruis arkitekto Ignazio Palliardi la bibliotekejon, kies klasika fasado apartenas al la plej belaj el la fino de la 18-a jarcento en Prago.

La kolekto de la biblioteko de Strahov, la plej granda monaĥeja biblioteko en Prago, estas mondfama precipe pro ilustritaj manuskriptoj kaj inkunabloj. La tuta monaĥeja komplekso estis lastatempe artisme renovigita kun granda zorgo. El la Strahova ĝardeno kaj ties pavilono "Gloriet" prezentiĝas unika panoramo de Prago.

## Vidu ankaŭ 
* Praga burgo
* Somera palaco de reĝino Anna
* Placo de Hradčany
* Preĝejo De Sta Johano De Nepomuk
* Kapucena monaĥejo en Jejkov
* Loreta Placo
* Loreta Strato
* Úvoz
* Pohořelec
* Tomb Raider: The Angel of Darkness

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Monaĥejoj en Prago
Kategorio:Konstruaĵoj en Hradčany (Prago)
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Prago
Kategorio:Romanikaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1140-1149
Kategorio:Monaĥejoj fonditaj en la 12-a jarcento
Slava insulo

:*Al tiu ĉi paĝo estas alidirektigita moto Žofín. Pluaj signifoj estas indikitaj sur paĝo Žofín (apartigilo).*

La **Slava insulo** (*Slovanský ostrov*) aŭ **Žofín**, **Mánes** kaj **Akvoturo** (*vodárenská věž*) estas centra parto de la kvartalo Nova Urbo de Prago, en la urbodistrikto Prago 1. La riverinsulo estiĝis per alfluigo de la rivero Vultavo en la 18-a jarcento - nun la rivero plejparte fluas okcidente de la insulo, nur iom oriente, kaj sekve la insulo situas pli proksime al la orienta rivera bordo. En ĝia centro staras novrenesanca konstruaĵo, la palaco *Žofín*, kies nuna aspekto devenas el la jaro 1886. Ĉi tie okazis la plej multaj kunsidoj de la 13-a Universala Kongreso de Esperanto en la jaro 1921 (2.581 anoj). En la 19-a jarcento la insulo estis centrejo de la societa vivo; ĉi tie koncertadis Liszt, Berlioz, Richard Wagner kaj aliaj artistoj, ĉi tie debutis la juna violonisto Kubelík. La ejo servas nun al diversaj kulturaj celoj. Sur la insulo staras *monumento de la verkistino Božena Němcová*, fare de skulptisto K. Pokorný. Pluen kontraŭ la fluo, inter la insulo kaj la kajo, staras la ejo de la Unuiĝo de belartistoj "Mánes" - kun ekspozicia halo kaj granda ĝardenrestoracio - laŭ la projekto de arkitekto O. Novotný (1930). Apud ĝi staras malnova Ŝítek-akvoturo (1591), barokigita en la jaro 1648. De tie oni per lignaj tuboj kondukis akvon al la novurbaj putoj.

Kategorio:Geografio de Prago
Kategorio:Insuloj en Ĉeĥio
Kategorio:Nova Urbo (Prago)
Kategorio:Riverinsuloj en Eŭropo
Kategorio:Vultavo
Spico

[eta|Spicoj en merkatejo de [Agadir, Maroko]]
**Spicoj** plifortigas la guston kaj la odoron de la bazaj manĝaĵoj, ofte ili stimulas la digeston kaj influas la homan sanon.

Krom en la kuirarto multaj spicoplantoj estas uzataj en la naturkuracado kaj en la parfumindustrio. La anoj de kelkaj naturreligioj uzas ilin ankaŭ por magiaj ritoj.
[eta|maldekstra|Plia butiko kun spicoj en [Maroko]]
[eta|250ra|Plia butiko kun spicoj en la egipta [bazaro en Istanbulo (Turkio)]]
[eta|maldekstra|Spicoj en merkatejo de [Marakeŝo (Maroko)]]

## Historio 
Antaŭ ol la invento de modernaj konservometodoj, spicoj utilis por kaŝi odoron de ekputro aŭ por plibonigi manĝaĵojn sengustigitajn pro konservo. Tial, ilia komerco estis tre grava en mezepoka Malnova Mondo. Eŭropanoj importis pli da spicoj ekde krucmilitoj. Araboj makleris inter Eŭropo kaj la aziaj spicejoj. La deziro rompi la araban monopolon instigis portugalojn kaj poste nederlandanojn esplori kaj kolonii Orientan Azion, speciale Molukojn, la "insuloj de spicoj". Kristoforo Kolumbo celis venki la portugalojn atingante Azion tra Atlantiko, tamen li atingis Amerikon, kvankam li ĉiam pensis ĝin Azio.

## Proverbo 
[eta|Unua alveno de [Kristoforo Kolumbo en Ameriko]]
Ekzistas 2 proverboj pri spico en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Spickomerco
* Spicvino

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Spicoj -- [en STEB]


Kategorio:Manĝaĵoj
Schwerin

**Schwerin** [ŝverIN] (esperante Ŝverino) estas la ĉefurbo de la germana federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio. Fine de  la urbo havis  loĝantojn. Ĝi situas en pitoreska lago-riĉa regiono. La komunumo Schwerin konsistas ankaŭ el la iamaj vilaĝoj Lankow, Neumühle, Görries, Krebsförden, Mueß, Zippendorf, Medewege kaj Wickendorf.
eta|maldekstre|300ra|

## Faktoj 
* **Situo:** 53° 38' NO, 11° 25 ' OR
* **Areo:** 130,46&nbsp;km²
* **horzono:** GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

Impona trajto de la urbo estas ĝia situo meze de lagoj. Sed pleje ravas, ke en la centro de Schwerin antaŭ noblaj novklasikaj konstruaĵoj (muzeo, teatro) staras meze de lago, kvazaŭ bildo el fe-rakonto, la kastelo de la dukoj.

## Historio 
En 2009 okazis la Federacia Hortikultura Ekspozicio (BUGA). En 2019 okazis subĉiela muzika prezentado ANATEFKA aŭ “La violonisto sur la tegmento”.

## Trafiko 
Per individua motora trafiko eblas interalie atingi la urbon per la germanaj aŭtovojoj  (norda-suda) kaj  (okcidenta-orienta). Tamen la A14 nur norden ĝis la hansa urbo Wismar jam estas finkonstruita, sude ankoraŭ estas nepreta konstruejo ĝis Magdeburg, de tie la aŭtovojo kontinue plukondukiĝas sudorienten al Dresdeno. La A24 okcidenten al Hamburgo kaj orienten al Berlino do estas la praktike pli grava vojo. De la fervoja Stacidomo de Schwerin nun trajnaj linioj disiras en ĉiujn direktojn. Aparte gravaj estas la fervojaj linioj Hamburg – [Ŝverino] – Rostock – Stralsund kaj Wismar – [Ŝverino] – Ludwigslust – Berlin.

## Loĝantaro 
## Vidindaĵoj 
* Palaco de Schwerin
* Teatro, muzeoj, preĝejoj kaj 10 lagoj sur la teritorio de la urbo.

## Gefiloj 
* Peter Rehder, slavisto

## Esperanto-movado 
La unua esperantisto en Ŝverino estis Marie Hankel. En la urbo ekzistas Esperanto-societo, kiu interalie en 1992 respondecis pri organiziĝo de la Germana Esperanto-Kongreso en Schwerin. Estas Esperanto-klubo en Schwerin, vidu retejojn sube.

## Ĝemelaj urboj 
* Odense en 
* Tallinn en 
* Vaasa en 
* Wuppertal en 
* Reggio Emilia en 
* Pila en 
* Växjö en 

## Galerio 

Dosiero:Schwerin subdivisions.svg
Dosiero:Schwerin Castle Aerial View Island Luftbild Schweriner Schloss Insel See.jpg
Dosiero:Germany schwerin aerial view ArM.jpg
Dosiero:Aerial image of Schwerin Castle (view from the east).jpg

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Schwerin
* stacidomo de Schwerin

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* retejo de la urba Esperanto-grupo ( kaj )
* iuj lastatempaj eldonoj de la urba informilo "La ora rajdanto" ( kaj )
* televida raporto de la 11-a de februaro 2024 pri la urba  Esperanto-grupo kaj pri Esperanto en GDR en la kanalo NDR ()


Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio
Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio
Salvio

**Salvio** (*Salvia* el lamiacoj) estas genro de unu- kaj plur-jaraj herboj, arbustetoj kaj arbustoj, ofte aromaj, kun spikoj aŭ panikloj el ŝajnverticilioj el floroj karakterizataj de dulipa korolo kaj de dustamena androceo.

La plej konataj specioj estas la oficina salvio (*salvia officinalis*) kaj rosmareno (*salvia rosmarinus).*

Salvia divinorum estas malsimila al la aliaj salvioj. Ĝi estas haluciniga planto, tradicie uzata de ŝamanoj en Meksiko.

## Elektitaj specioj 
* *Salvia apiana* - abela salvio
* *Salvia argentea*
* *Salvia arizonica*
* *Salvia azurea* - lazura salvio
* *Salvia canariensis* - kanaria salvio
* *Salvia candelabrum*
* *Salvia carnosa*
* *Salvia clevelandii*
* *Salvia coccinea*
* *Salvia columbariae*
* *Salvia divinorum* - divenista salvio
* *Salvia farinacea* - faruneca salvio
* *Salvia fulgens*
* *Salvia glutinosa*
* *Salvia greggii*
* *Salvia guaranitica* - gvarania salvio
* *Salvia hispanica*
* *Salvia lavandulifolia* - lavendfolia salvio
* *Salvia leucophylla*
* *Salvia lyrata*
* *Salvia microphylla* - etfolia salvio
* *Salvia officinalis* - oficina salvio
* *Salvia patens*
* *Salvia polystachya*
* *Salvia potus*
* *Salvia pratensis*
* *Salvia roemeriana*
* *Salvia rosmarinus*
* *Salvia sclarea*
* *Salvia spathacea*
* *Salvia splendens* - splenda salvio
* *Salvia tiliifolia* - tilifolia salvio
* *Salvia verticillata*
* *Salvia viridis* ([sin. *S. horminum*)

Dosiero:Salvia splendens0.jpg|*Salvia splendens*
Dosiero:Salvia officinalis1.jpg|*Salvia divinorum*
Dosiero:Salvia patens (filament).jpg|*Salvia patens* (filamentoekstremaĵo)

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.botanic.co.il/a/tblh.asp?qgen=salvia 
* http://www.geocities.com/HotSprings/Bath/6482/Hebrew/plants/marva.html 
* http://www.naturverstand.at/lexikon.php/database/plants/126.html

Kategorio:Lamiacoj
Ŝenoprazo

La **ŝenoprazo** (latine: *allium schoenoprasum*) botanike apartenas al la aliacoj (*Alliaceae*).
[eta|250ra|maldekstra|[Infloresko (floraro) de **ŝenoprazo**]]
maldekstra|150ra|eta|La ilustraĵo de **ŝenoprazo** (latine: *Allium schoenoprasum*)
En la kuirarto uzatas la tubetoformaj folioj de la planto. Ŝenoprazo fajnigas ĉefe ovaĵojn, salatojn, kazeon kaj buterpanon.

Por bona gusto necesas rikolti la planton antaŭ la apero de floroj.

## Konsisto 
Ŝenoprazo enhavas multe de la vitaminoj A, B kaj C; estas 130,5&nbsp;mg da vitamino C en 100 g da freŝa ŝenoprazo.

La freŝa planto konsistas je 86 % el akvo; krome estas 6,0 % da nedigesteblaĵo (fibroj ktp.), 1,6 & da karbonhidratoj, 0,7 % da graso kaj 3,6 % da proteino.

Kategorio:Spicoj
Satureo

**Satureo** aŭ **saturejo** (*Satureja* el lamiacoj) estas genro de tre aromaj plantoj - unujaraj herboj kaj precipe arbustetoj - kun kontraŭe duopaj, mallarĝe lancetformaj folioj kaj kun malgrandaj floroj blankaj, rozaj aŭ purpuraj, ne okulfrape dulipaj (PIV).

Estas ĉirkaŭ 30 specioj el la mezvarmaj kaj varmaj regionoj, du el ili kultivataj por medicino kaj spicaĵo:
* ĝardena satureo (*Satureja hortensis*)
* monta satureo (*Satureja montana*)

En kuirarto uzatas la folioj de la planto. Satureo fajnigas ĉefe fazeolojn, kolbasojn, salatojn kaj legomsupojn.

Dosiero:Bonenkruid-spice.jpg|sekigita ĝardena satureo
Dosiero:Satureja montana2.jpg|Monta satureo
Dosiero:Satureja-montana-flowers.JPG|Floroj de monta satureo
Dosiero:Satureja hortensis.jpg|Ĝardena satureo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.toildepices.com/fr/plantes/angio_dic/lamiacee/satureja/montana.html

Kategorio:Spicoj
Kategorio:Lamiacoj
Sint-Maarten

**Sint-Maarten** (nederlanda por Sankta Marteno) estas la suda parto de la insulo Sankta-Marteno en la Kariba Maro. La tuta insulo situas 240 km oriente de Puerto-Riko, kaj sude de Angvilo.

Laŭ la stato de  sur la insulparto *Sint-Maarten* vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ekde la 10a de oktobro 2010 Sint-Maarten akiris apartan statuson (*Status Aparte*) kaj do ne plu estas parto de la Nederlandaj Antiloj (kiuj cetere ne plu ekzistas nuntempe).

## Geografio 
**Sint-Maarten** kovras areon de 34 km² kaj havis preskaŭ 44 000 loĝantojn en 2020; ĝia ĉefurbo estas Philipsburg. Geografia pozicio:()

## Lingvoj 
La oficiala lingvo estas la nederlanda. De la loĝantaro hejme parolas 68% angle, 13% hispane, 8% kreole kaj 4% nederlande.

## Bildaro 
eta|maldekstra|300ra|La kortumo en Philipsburg
eta|centre|300ra|Panoramo
eta|maldekstra|300ra|Situo
eta|300ra|Mapo kiu montras la francan *Saint-Martin* (norde) kaj la nederlandan *Sint Maarten* (sude).
eta|300ra|Reliefa mapo

## Referencoj 

Kategorio:Nederlandaj Antiloj
Kategorio:Antiloj
Kategorio:Insuloj en Nederlando
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 2010
Saba

**Saba** estas la plej malgranda loĝata insulo de la antaŭaj Nederlandaj Antiloj. Ĝi apartenas kun Sint Eustatius, Sint Maarten kaj la neloĝata rokinsuleto Green Island (Verda insulo) al la Deventaj Insuloj. La ĉefloko estas The Bottom (La Fundo). Krom The Bottom sur Saba estas tri vilaĝoj: St. John's Flat, Windwardside en Hell's Gate. La parolata lingvo estas la angla. Loke oni nomas la insulon *The unspoiled queen* (La nedifektita reĝino).
Saba havas proksimume 1300 loĝantojn, duono el ili estas posteuloj de afrikaj sklavoj. Krom tio loĝas 200 studentoj sur la insulo. Kvarono de la loĝantoj nomiĝas *Johnson* aŭ *Hassell*.

Saba ekde la 10-a de oktobro 2010 fariĝis komunumo de Nederlando.

## Transportado 
Flughaveno Huanĉo Irauskin estas unu el du flughavenoj en Nederlandаj Antiloj.

## Geografio 
Saba situas 30 km sudokcidente de Sint Maarten. La diametro estas proksimume 4,5 km, kaj la areo estas 13 km². Saba konsistas el morta vulkano, eble ankoraŭ aktiva, nome Scenery kun kvar lafkupoloj.
Geografia pozicio:
()

Dosiero:Saba Flughafen.jpg|Flughaveno
Dosiero:Saba Blick vom Mount Scenery.jpg|Mount Scenery (Monto scenejo)

eta|300ra|Situo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sabatourism.com/generalinfo.html 
* http://www.sabatourism.com 
* http://www.treemail.nl/download/saba.pdf  
* http://www.sabapark.org 

Kategorio:Nederlandaj Antiloj
Kategorio:Antiloj
Kategorio:Insuloj
Kategorio:Geografio
Kategorio:Nederlando
Sep mirindaĵoj de la antikva mondo

[dekstra|300ra|eta|Sep mirindaĵoj de la antikva mondo, laŭ la [16-a jarcento|16-a-jarcenta nederlanda artisto Maarten van Heemskerck]]

La **sep mirindaĵoj de la antikva mondo** estas vaste konata listo de sep rimarkindaj homfaritaj konstruaĵoj de la antikva epoko. Ĝi estas bazita sur gvidlibroj popularaj al vizitantoj je helena civilizacio, kaj enhavas nur objektojn trovitajn ĉirkaŭ la Mediteraneo, tio estas, objektojn konitajn de helenoj. La Granda Muro en Ĉinio, ekzemple, klare estis ankaŭ mirindaĵo de la antikva mondo, sed estis nekonata al la grekoj.

La listo devenas de la 2-a jarcento a.K., kvankam Herodoto (el Halikarnaso mem, parenteze) menciis pri la ideo de tia listo en la 5-a jarcento a.K..

El la mirindaĵoj, nur la piramido ankoraŭ staras.

## Vidu ankaŭ 
* famaj monumentoj
* Egipto
* Babilono
* Olimpio
* Efezo
* Halikarnaso
* Rodiso
* Aleksandrio
* Monda Kulturheredaĵo de UNESKO, Monda Heredaĵo de UNESKO
* Novaj sep mirindaĵoj de la mondo
* Sep mirakloj de Jena

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.new7wonders.com 
* http://www.cnn.com/TRAVEL/DESTINATIONS/9711/natural.wonders
* http://www.hillmanwonders.com 
* http://www.wonderclub.com/AllWorldWonders.html 

Kategorio:Geografio
Kategorio:Arkeologio
Kategorio:Konstruaĵoj
Kategorio:Prahistorio
Kategorio:Historio
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Antikva epoko
Ŝoseo

100ra|eta|Aŭtovojo sen (samnivelaj) kruciĝoj
100ra|eta|Aŭtovojo
**Ŝoseo** estas vojo por veturiloj, kun firma surfaco, plej ofte el pavimo, premita gruzo aŭ asfalto (makadamo). Ofte ĝi estas altigita kaj flanke havas fosaĵojn por pluvakvo. Ankaŭ la meza, porveturila parto de urba strato nomiĝas ŝoseo.

**Aŭtovojoj** estas gravaj ŝoseoj el du kontraŭ-paralelaj partoj por la du direktoj de trafiko; ili ne havas kruciĝojn kaj estas en- kaj elireblaj nur ĉe specialaj en-/elirejoj. Ordinare ĉiuj iliaj partoj havas almenaŭ du koridorojn.

Laŭ Francisko Azorín **ŝoseo** estas *Vojo pavimita en la kamparo. Intertrotuara, centra parto de strato.* Li indikas etimologion el la latina *calciata*, el *calx* (kalko).

## Materialoj por ŝoseoj 
**Ŝoseoj** iam estis pavimitaj, samkiel ankoraŭ nun trotuaroj, sed nun prefere estas el asfalto kaj betono. En tuneloj oni prefere uzas betonon, ĉar ĝi estas iomete pli hela kaj nebruligebla materialo.

Dosiero:Sendilo Kahlenberg.JPG|Sendilo Kahlenberg kun la pavimita Klostronovburga Altaĵo-ŝoseo
Dosiero:Strato kun asfalto.JPG|Klostronovburga Altaĵo-ŝoseo en loĝeja regiono kun asfalto
Dosiero:Strato kun pavimo.JPG|Unu el la multaj kurvoj de la Klostronovburga Altaĵo-ŝoseo 
Dosiero:Al Klostronovburgo.JPG|Altaĵo-ŝoseo de Vieno al Klostronovburgo, Urbo de la Interpopola Kompreniĝo  

## Listo de ŝoseoj 
### Eŭropaj ŝoseoj 
Eŭropaj ŝoseoj povas esti diversaj tipoj de **ŝoseoj**, kaj ofte ili estas la dua nomo (numero) de iu ŝoseo. Ĉiu aŭstra ekspresvojo havas oficialan nomon, ekz. A1 – Okcidenta Aŭtovojo (Westautobahn). Escepte de kelkaj, germanaj ekspresvojoj ne havas oficialajn nomojn. Tial du ekspresvojoj povas havi la saman nomon: la suda parto de la A81 kaj la A96 estas la Konstancalaga Ekspresvojo (Bodenseeautobahn) – dependas ĉu oni veturas de Stutgarto aŭ de Munĥeno al la lago.

Nekompleta listo: E05, E10, E15, E20, E25, E30, E35, E40, E45, E50, E54, E55, E60, E65, E70, E75, E80, E85, E90, E95, E100, E105, E115.

### Ekspresvojoj 
Aŭstraj ekspresvojoj, britaj ekspresvojoj, danaj ekspresvojoj, francaj ekspresvojoj, germanaj ekspresvojoj, polaj ekspresvojoj, portugalaj ekspresvojoj, svisaj ekspresvojoj, hispanaj ekspresvojoj, italaj ekspresvojoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Usono: Interŝtata Ŝosea Sistemo
* Ameriko (norda kaj suda): Tut-Amerika Ŝoseo

## Eksteraj ligiloj
* Beletre: teksto de Franz Kafka: "Infanoj sur la Ŝoseo": http://vlutermano.free.fr/kontemplado.html

Kategorio:Vojoj
Kategorio:Konstruado
Sylvia Plath

**Sylvia PLATH** (27a de oktobro 1932 en Bostono, Masaĉuseco — 11a de februaro 1963, Londono) estis usona verkistino kaj konfesa poetino. Ŝi studis literaturon en la Smith College kaj konatiĝis tie kun la angla poeto Ted Hughes, al kiu ŝi edziniĝis en la jaro 1956. Ekde 1959 ili loĝis en Britio.

La verkaro de Sylvia PLATH ofte respegulas la depresian animstaton de la aŭtorino. Bazaj temoj ankaŭ estis la subpremo de aŭtoritatuloj kaj la konflikto inter la deziro, esti respektata aŭtorino kaj la tiutempe reganta idealo de perfekta dommastrino kaj patrino. Plurajn provojn, mortigi sin mem, ŝi priskribis en sia membiografia romano "The bell jar".

La 11an de februaro, 1963, post la disiĝo de sia edzo kaj aliaj malfeliĉaj cirkonstancoj, ŝi mortigis sin en Londono. La plejmulto de ŝiaj verkoj estis publikigita nur post ŝia morto.

## Listo de verkoj 
* *The Colossus* (1960)
* *The Bell Jar* (1963)
* *Ariel* (eld. 1965)
* *Crossing the water* (*Transirante la akvon*, eld. 1971)
* *Winter Trees* (*Vintraj arboj*, 1971)

## En Esperanto aperis 
* *Paĉjo*, trad. Brandon Sowers, aperis en BA48.

Kategorio:Anglalingva literaturo
Kategorio:Usonaj poetoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Verkistinoj
Safrano

La **safrano** (latine: *Crocus sativus*) estas la plej multekosta spico en la mondo. Kialo estas, ke oni devas permanente ekstrakti la polenon el ĉiu stameno. Por ricevi unu kilogramon da safrano necesas 50 000 stamenojn el floroj de plantoj de sama nomo.

En kuirarto uzatas la sekigitaj stigmoj de la planto. Safrano fajnigas ĉefe rizon, supojn, kukojn kaj specialajn likvorojn. Ĝia nomita *safrana koloro* donas al la manĝaĵo/trinkaĵo lumplenan oranĝaflavan koloron.

Laŭ tekstoj kaj trovitaj freskoj, safrano uzatas kiel kuracilo de pr. 4 000 jaroj. Ĝi uzatas en kuracado kontraŭ 90 malsanoj.

## Bildaro 

Dosiero:Iran saffron threads.jpg|Safrano (fadenoj, surfadenigas, metalfadenoj, tredas) de Irano.
Dosiero:Crocus sativus sahuran.jpg|
Dosiero:Crocus_sativus_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-194.jpg|
Dosiero:Crocus sativus saffron Anna Tatti stockxchng.jpg|Safrano krokusoj sub kultivado en Italio.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.saffronspecialist.co.uk/Information/Saffron_A-Z/A.htm 
* https://web.archive.org/web/20071222043057/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200311/s982047.htm
* http://www.ebmonline.org/cgi/content/full/227/1/20
Strato

eta|Strato.
[eta|230ra|dekstra|La [Avenuo de la Elizeaj Kampoj.]]
**Strato** estas (malmoligita) vojo inter konstruaĵoj en urbo aŭ vilaĝo (PIV), sur kiu oni povas piediri aŭ veturi per diversaj veturiloj kaj kiu ne estas fervojo. Stratoj estas promenejoj kaj ankaŭ trafikareoj, do veturejoj (ankaŭ placoj). Piedirantoj iras sur flankaj trotuaroj, dum veturiloj iras sur centra(j) ŝoseo(j).

Laŭ Francisko Azorín **strato** estas *Vojo dborderita de domoj en urbo, vilaĝo.* Li indikas etimologion el la latina *strata* (etendita). Kaj li aldonas la terminojn *strateto* kaj *stratokruciĝo*.

## Nomoj, numeroj kaj kategorioj de stratoj 
Preskaŭ ĉiuj komunuma strato kaj placo havas nomon, ekz. la Esperantoplaco. Larĝaj urbostratoj estas avenuoj. En kelkaj urboj, ĉefe de kelkaj landoj, ekzemple amerikaj landoj, stratoj havas numerojn, kiuj faciligas la orientiĝon.

En multaj urboj plej centraj, gravaj kaj viglaj stratoj estas famaj, ĉefe se tie okazis historiaj eventoj, kiel *Fifth Avenue* en Novjorko, la *Rue Rivoli* aŭ la Avenuo de la Elizeaj Kampoj en Parizo, la strato *Ramblas* en Barcelono, *Gran Vía* en Madrido, *Unter-den-Linden* en Berlino ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Aleo
* Aŭtovojo
* Avenuo
* Bulvardo
* Dombloko
* Gregovojo
* Haŭlvojo
* Itinero
* Korso
* Pado
* Sakstrato
* Stratangulo
* Strateto
* Ŝoseo
* Tavolo
* Trotuaro
* Vojo

## Notoj 

Kategorio:Publika spaco