open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
De re publica

***De re publica*** (tradukebla el Latino kiel: *La publika, popola afero*) de Cicerono estas traktaĵo pri politika filozofio dividita en ses libroj.

La verko estis verkita inter la jaroj 55 kaj 51 a.n.e. Kiel ĝia modelo, *Respubliko* de Platono, la verko estas komponita kun formo de dialogo (hipoteza) en la jaro 129 a.n.e. inter Scipiono Emiliano, kiu estus mortinta kelkajn tagojn poste, Lelio kaj aliaj minoraj roluloj, en la ĉeurba vilao de Emiliano mem. La verko analizas la formojn de regado kaj ties degeneraĵojn (el monarkio ĝis tiranio, de aristokratio ĝis oligarkio, de demokratio ĝis oklokratio kaj la revenon al la monarkio).

[eta|200px|maldekstre|Manuskripto de la *Commentariorum in Somnium Scipionis* de [Makrobio, kiu kolektas parton de la verko de Cicerono.]]
De la ses iamaj libroj restis komplete nur la unuaj, krom tio transigita de aliaj verkistoj, kiel Makrobio, Laktancio, Nonio kaj Aŭgusteno de Hipono. Oni konservas ankaŭ fragmentojn de la tria ĝis la kvina libro kaj la konkludon de la sesa libro, kiuj estis malkovritaj de la kardinalo Angelo Mai en 1819, en palimpsesto de Vatikano sub komentario de Sankta Aŭgusteno al la psalmoj 119-140 de Davido.

## Vidu ankaŭ 
* Respubliko
* Politiko

* 

Kategorio:Romia literaturo
Kategorio:Latinlingva literaturo
Kategorio:Cicero
Kategorio:Politika filozofio
Protorosauria

[eta|dekstre|230ra|Fosilia specimeno de *Protorosaurus speneri*, [Teylers Museum.]]
**Protorosauria** estas formortinta plurfiletikaj grupo de arkosaŭromorfaj reptilioj el lasta Meza Permio (Kapitanio) ĝis la fino de la Triaso (Retio) de Azio, Eŭropo kaj Nordameriko. Ĝi estis nomita de la angla anatomiisto kaj paleontologo Thomas Henry Huxley en 1871 kiel ordo, origine por enhavi nur la genron *Protorosaurus*. Aliaj nomoj kiuj estis iam konsiderata samvalora al *Protorosauria* estas **Prolacertiformes** kaj **Prolacertilia**.

Protorosaŭroj estas distingitaj pro siaj longaj koloj formitaj de longaj kolvertebroj, kiuj havas ripojn kiuj etendiĝas reen al la vertebroj malantaŭ ili. Protorosaŭroj havas ankaŭ vakuon inter la kvadrataj kaj la zigomaj ostoj en la malantaŭo de la kranio ĉe la makzela junto, kio faras, ke iliaj kranioj similas al tiuj de lacertoj. Kvankam dekomence oni pensis, ke ĝi estas monofiletika, nuntempe oni pensas, ke la grupo konsistas el variaj grupoj de bazaj arkosaŭromorfaj reptiloj kiuj estas ekster *Crocopoda*.

## Subtaksonoj 
* †*Czatkowiella*
* †*Exilisuchus*?
* †*Jesairosaurus*
* †*Malerisaurus*?
* †*Malutinisuchus*
* †*Mecistotrachelos*?
* †*Megacnemus*
* †*Microcnemus*
* †*Protorosaurus*
* †*Rhombopholis*
* †*Trachelosaurus*
* †*Sharovipterygidae*
* †*Dinocephalosauridae*
* †*Tanystropheidae*

## Referencoj 
* 

Kategorio:Formorto
Kategorio:Reptilioj
Simone Boccanegra

**Simone BOCCANEGRA** (Ĝenovo - Ĝenovo, 3a de marto 1363) estis membro de povega familio de Ĝenovo, kaj la unua kaj kvara *dux* aŭ *doge* de Ĝenovo.

[eta|maldekstra|[Groŝo de Simone Boccanegra.]]
Ĝi estis elektita la 23an de septembro 1339, anstataŭ la popoltribunusoj (*Abbati*). Li devis lukti kontraŭ la familioj Doria, Spinola, Grimaldi kaj Fieschi, ĉefoj de la partio de Gelfoj. Li suferis la sieĝon fare de tiuj en Ĝenovo, kaj devis forlasi la povon la 23an de decembro 1344. Li retiriĝis al Pizo, el kie li reorganiziz sian partion kaj revenis la 15an de novembro 1356 por restarigi sian povon en la Ĝenova Respubliko.

Ĉirkaŭ 1357, li venkis super Karolo Grimaldi, senjoro de Monako kaj admiralo de Francio, kaj je la morto de tiu, Boccanegra kaj la ĝenovanoj rekuperis Monakon.

Li mortis estante ankoraŭ postenulo, probable venenigita, la 3an de marto 1363. Dum lia regado, la ĝenovanoj konkeris la insulon Ĥios, kaj venkis super la tartaroj kiuj estis sieĝantaj Teodozion.

Li estas memorata ankaŭ pro la opero *Simone Boccanegra* de Giuseppe Verdi.

* 

Kategorio:Italaj nobeloj
Kategorio:Ĝenovo
Piotr Łuszcz

**Piotr Łuszcz** (naskiĝis la 18-an de marco 1978 en Jelenia Góra, mortis la 26-an de decembro 2000 en Katowice), ankaŭ konata kiel **Magik** (pole Magiisto) estis pola repisto kaj muzikproduktisto.

En la jaroj 1993–1998 li estis membro de la muzikgrupo Kaliber 44, ekde 1998 ĝis sia morto estis membro de la muzikgrupo Paktofonika. Membro de la PROPS Entertainment asocio de artistoj el Eŭropo kaj Usono.

En 2011, li estis oka en la listo de la 30 plej bonaj polaj repistoj laŭ la revuo "Machina" En 2012 li ricevis lokon dekunuan en rangotabelo de retejo Porcys.

## Referencoj 
Kategorio:Polaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1978
Kategorio:Mortintoj en 2000
Kategorio:Sinmortigintoj
Uetikon (stacidomo)

**Uetikon** estas fervoja stacidomo en Uetikon ĉe la lago, Svislando.

## Vidu ankaŭ 
* Uetikon ĉe la lago
* Listo de fervojaj stacioj en Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Fervojaj stacioj en Svislando
Kategorio:Meilen (distrikto)
Tioacetata anhidrido

**Tioacetata anhidrido** aŭ **duacetila sulfido** estas organika kombinaĵo rezultanta el senhidratigado de la tioacetata acido en ĉeesto de fosfora pentaoksido. Ĝi estas senkolora aŭ flaveca likvaĵo, solvebla en akvo. Tioacetata anhidrido posedas 4 karbonatomojn, 6 hidrogenatomojn, 1 sulfuratomon, kaj 2 oksigenatomojn. Tioacetata anhidrido uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de tioacetataj derivaĵoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado de la **tioacetata anhidrido** per traktado de **tioacetata acido** kaj **fosfora pentasulfido**:

### Sintezo 2 
* Preparado de la **tioacetata anhidrido** per varmigo de **tioacetata acido**:

### Sintezo 3 
* Preparado de la **tioacetata anhidrido** per karboniligo de la **metila tioacetato**:

### Sintezo 4 
* Preparado de la **tioacetata anhidrido** per traktado de **tioacetono** kaj **tioketeno**, sekvata per interagado de la rezultanta tioacetata acido kaj acetata acido:

## Vidu ankaŭ 
* Tioacetatoj

## Referencoj 
Kategorio:Tioacetatoj
Béla Szepes

'*** [sepeŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szepes Béla*' estis hungara lancoĵetisto, skiisto, olimpiano, karikaturisto, ilustristo, ĵurnalisto. Lia origina familia nomo estis *Strauch* [strauĥ], lia edzino estis Mária Szepes.

Béla Strauch naskiĝis la  en Igló, (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Spišská Nová Ves en Slovakio), li mortis la  (laŭ alia informo la mortotago estas la 26-a) en Budapeŝto.

## Biografio 
 akiris artan diplomon en Hungaran Reĝa Desegnista Edukejo en 1926, poste li estis ĵurnalisto en Berlino ĝis 1933, pli poste en Budapeŝto. Depost la 2-a mondmilito li estis liberprofesia karikaturisto, ilustristo. Li partoprenis en kreado de kelkaj filmoj, krome li kreis ankaŭ medalojn. Li ricevis premion en 1967. Li edziĝis en 1930, lia edzino naskis unufoje, la bebo mortis frue.

### Sporta kariero 
 ekde 1918 estis skiisto, ekde la sekva jaro ankaŭ lancoĵetisto en Budapeŝto. Li estis hungara lancoĵeta ĉampiono sepfoje inter 1925-1931, dum li apartenis al la hungara nacia teamo dekfoje kaj faris 5 hungarajn rekordojn. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1928 kun arĝenta medalo. Li estis hungara skia ĉampiono kvarfoje inter 1924-1930. Li havis signifan postenon en la hungara atleta asocio.

## Liaj libroj 
* *Kárpátajai síkalauz* (kunaŭtoro, 1939)
* *Új sí 1×1, és magasiskola* (1941, denove 1942)
* *Így győztök ti… Hét olimpia hősei. Karikatúraalbum* (1957)
* *Gólkirályok – labdaművészek. A futballvilág hősei. Karikatúraalbum* (1957)
* *Sztárparádé. Sporttörténelmi arcképcsarnok. Karikatúraalbum* (kunaŭtoro, 1985)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* biografio angle

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj lancoĵetistoj
Kategorio:Hungaraj skiistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj karikaturistoj
Kategorio:Hungaraj ilustristoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Gerlospaß

eta|la belega Gerlos-montpasejo inter Salcburgio kaj Tirolo
**Gerlospaß** aŭ *Pinzgauer Höhe* estas strata montpasejo en Aŭstrujo inter Pinzgau en Salcburgio kaj la valo *Zillertal* de Distrikto Schwaz en Tirolo. Ĝia uesta ramplo kondukas disde Zell am Ziller trans la tirola vilaĝo Gerlos ĝis alteco de 1531 metroj. Poste la eosta ramplo dividiĝas: la malnova strato kondukas al Wald im Pinzgau dume la pli nova unue eĉ pli etendiĝas ĝis 1628 metroj. Poste ĉi tiu ankaŭ kondukas ĝis Wald trans Krimml.

## Malnova itinero 
La pli norda malnova strato ne estas permesata por veturo de kamionoj kaj ĉaroj kaj vintre ne ĉiam funkcias. Ĝi estas parto de la federacia ŝoseo B 165 *Gerlosstraße*.

## Nova itinero 
La pli suda strato kiu germane nomiĝas *Gerlos- Alpenstraße* estis starigita en la 1960-aj jaroj fare de la entrepreno *Großglockner Hochalpenstraßen AG* kaj estas malfermita dum la tuta jaroj. Ĝia plej alta punkto kondukas preter la skiada zonoj *Gerlosplatte*, troviĝante en sia salcburgia parto ne tute 4 kilometrojn pli oriente de la plej malalta intermona kronpunkto. Ĉiuj aŭtistoj devas pagi vojimposton ĉe budo kiu troviĝas proksime de la plej alta strato punkto.

Jenas la profiloj por *Alpenstraße*:
* disde la salcburgia Wald im Pinzgau: 743 metroj sur 10 kilometroj da longeco kun averaĝa dekliveco de 7,4 % kaj maksimuma de 9 %.
* disde la tirola Zell am Ziller: 1053 metroj sur 33,5 kilometroj kun averaĝa dekliveco de 3,1 % kaj maksimuma de 15 %.

## Biciklada sporto 
Ambaŭ stratoj ne malofte estas okazigejoj de bicikladaj konkursoj invitante ankaŭ al privataj ekskursoj. Memkompreneble tiucele pli ŝatata estas la senkamiontrafika, pli malnova strato. Etapoj okazis tie ĉi ekz. en 2008 ene de la konkurso *Deutschland-Tour* aŭ en 2009 ene de ''Giro d'Italia*.

## Ĉirkaŭaĵoj 
Sude de la intermonto troviĝas la akvobaraĵo *Durlaßboden* kaj sudoriente la konataj akvofaloj de Krimml.

## Bildoj 

Gerlospass westrampe gerlosbach.jpg|orienta ramplo, Gerlosbach
Gerlospass westrampe durlassboden.jpg|okcidenta ramplo, vido de Durlaßboden, fone la montoj Plattenkogel (maldekstre) kaj Steinkarkopf 
Gerlospass westrampe gerlosplatte.jpg|okcidenta ramplo, Hochmoor Gerlosplatte, fone la montoj Rabenkopf kaj Achkogel
Gerlospass mautstelle.jpg|impostopaga budo de Alpenstraße
Gerlospass 2008b.jpg|kurbo inter Krimml kaj la plej alta punkto
Gerlospass ostrampe krimmler wasserfaelle.jpg|orienta ramplo kun vido de la akvofaloj
Gerlospass 2008c.jpg|vido disde la akvofaloj intermonten
Gerlospass_passhoehe_blick_ost.jpg|vido eosten disde la plej alta punkto apud la porŝofora ripozejo Fitzstein

## Literaturo 
* Steffan Bruns: *Alpenpässe – Geschichte der alpinen Passübergänge. Von der Donau zur Adria'', volumo 4, Staackmann, Munkeno 2011, ISBN 978-3-88675-274-4, p. 63-64

## Eksteraj ligiloj 
* intermontaj informoj ĉe Alpenrouten.de
* itinera profilo inter Zell am Ziller und Königsleiten 
* 

## Notoj 
Gerlos
Kategorio:Pinzgau
Kategorio:Distrikto Schwaz
Kategorio:Skiado en Aŭstrio
Vircentrismo

**Vircentrismo** estas pensmaniero kiu, ĉu konscie aŭ ne, centrigas viran mondrigardon kaj malcentrigas virinajn, kreante konfuzon inter viraj ecoj kaj tuthomaraj aŭ universalaj. Ĝia teoria malo, kiu universaligus virinecon, estas incentrismo.

## Koncepto 
Vircentrismo centrigas viran mondrigardon kaj malcentrigas virinajn, tiel ebligante ke konceptoj elpensitaj kiel tuthomaraj (ekzemple individua aŭtonomeco kaj subjekteco) estas praktike atribuitaj nur al viroj. Ĝi ankaŭ povas rezultigi, ke fakte viraj vivospertoj estas atribuataj al la tuta homaro.

Kvankam la forigo de vircentrismo estas grava celo de feminismo, la perspektivoj el kiuj feministoj kritikas ĝin estas diversaj. Iuj argumentas ke grandaj kampoj de la homa vivo estas universalaj, kaj tial strebas efektivigi la rajton de virinoj partopreni en ili same kiel viroj. Aliaj kredas ke ĉio estas partikulara kaj la ideo mem de universaleco estas malvalida.

Kritiko al vircentrismo povas fariĝi kritiko al homcentrismo ĉar homcentrisma mondrigardo ofte centrigas koncepton de homo, kiu mem estas vircentrisme pensata. La ligo inter vircentrismo kaj homcentrismo estas plej multe diskutata de veganaj feministoj kaj ekofeministoj.

## Historio de la koncepto 
La koncepto estis enkondukita per la vorto *androcentrism* de Charlotte Perkins Gilman en scienca debato. Ŝi priskribis vircentrajn praktikojn en la socio kaj la rezultajn problemojn en sia libro *La virfarita mondo; aŭ, Nia vircentra kulturo*, eldonita en 1911. Ĉe vircentrismo oni normigas virecon kaj difinas ĉion neviran kiel aliulan. Perkins Gilman rimarkigis ke viraj agmanieroj kaj pensmanieroj pretendas universalecon por si dum ili konsideras virinajn devioj. Preskaŭ duoble pli da ĉefrolantoj estis viraj ol inaj, kaj virrolantoj aperis en ilustroj 53 elcente pli ofte ol rolantinoj. La intrigoj plejparte centris pri virrolantoj kaj ties vivospertoj.

En la lastaj jardekoj pli neŭtralaj parolmanieroj estas enkondukataj en tiajn lingvojn. La ĉefaj tiuspecaj debatoj en Esperanto koncernas la pronomon ri; la sufikson -iĉ-; kaj la neŭtralecon aŭ virecon de la signifo de la sufiksoj *-ul-*, *-ist-*, *-an-* kaj de diversaj aliaj radikoj.

## Referencoj
Kategorio:Sciteorio
Kategorio:Feminisma filozofio
Kategorio:Feminisma terminologio
Kategorio:Filozofio de scienco
Kategorio:Feminismo kaj socio
*
Kaskado de Glandieu

**Kaskado de Glandieu** () estas akvofalo en Francio, ĉe la limo de la komunumoj Brégnier-Cordon kaj Saint-Benoît, en Departemento Ain. Ĝia alteco estas 60 m kaj tiu de la pli malalta el la 2 ŝtupoj estas 25 m, kiuj portas la akvon de rivero Gland en la Rodano-basenon.

Ĝis antaŭ nelonge ekzistis marmora ŝtonminejo ĉe la piedo de la akvofalo, en la areo Brégnier-Cordon, kiu uzis ĝian hidroelektran energion. Du malgrandaj elektrocentraloj daŭre funkcias, po unu por ĉiu municipo.,

## Bildaro 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Akvofaloj en Francio
Kategorio:Ain
József Csermák

**József Csermák** [jOĵef ĉermAk], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Csermák József** estis hungara martelĵetisto, trifoja olimpiano, olimpika ĉampiono, trejnisto, fervojisto.

 naskiĝis la  en Senec (Ĉeĥoslovakio, nun en Slovakio), li mortis la  en Tapolca.

## Biografio 
 apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Li duonorfiĝis en sia aĝo 5, depost la 2-a mondmilito li estis edukita en Tapolca. En sia aĝo 15 li eklaboris en ŝtonminejo, post jaroj en Hungaraj Ŝtatfervojoj. Kun 38-jara fervojista laboro li pensiuliĝis. En 1997 lia koro estis operaciita. Li edziĝis en 1954. Li ricevis premiojn en 1952-1992.

### Sporta kariero 
 en sia aĝo 17 estis martelĵetisto, oficiale li estis sportisto inter 1950-1962. Li apartenis al la hungara nacia teamo 40-foje, dum li estis hungara ĉampiono kvarfoje inter 1953-1957. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1952, Hungario en la Somera Olimpiko 1956 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1960 kun ora medalo kaj mondrekordo en 1952. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1962, poste li estis trejnisto.

## Memorigiloj 
* memortabulo en Tapolca (2001)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj martelĵetistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj
Kategorio:Hungaraj trejnistoj
Kategorio:Hungaraj fervojistoj
Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj hungaroj
Crurotarsi

***Crurotarsi*** estas klado de arkosaŭroformaj reptilioj kiu inkludas krokodilulojn kaj krokodiloideojn kaj eble ankaŭ birdostirpajn arkosaŭrojn se la formortinta, krokodiloidea fitosaŭroj estas pli fore rilataj al krokodiloj ol tradicie supozite.

La nomo *Crurotarsi* estas derivita el la latina vorto *crus* (kruro) kaj la greka vorto *tarsos* (kalkano). Ĝi referencas al la specializita artiklo (krurotarsa junto) inter la kruro (specife ĉe la fibulo) kaj la kalkano (specife ĉe la kalkaneo) kiu estas in la skeletoj de reptilioj kiaj *Suchia* kaj fitosaŭroj. En ilia kalkanjunto, duoncilindra kondilo en la kalkaneo artiklas en konkava areo de la fibulo.

## Taksonoj
* Subdivizio ***Crurotarsi***
** Superordo Krokodilomorfoj *Crocodylomorpha*
*** Ordo Krokodiluloj *Crocodylia*

## Referencoj
* 

Kategorio:Formorto
Kategorio:Reptilioj
Charles K. Kao

**Charles Kuen KAO** (Shanghái, 4-an de novembro 1933 - Honkongo, 23-an de septembro 2018) estis elektra inĝeniero, instruisto kaj esploristo brita ŝtatigita ĉina, pioniro en la disvolviĝo kaj uzo de la optika fibro en telekomunikadoj.

Li stiris la esploron kiu permesis disvolvi la telekomunikadojn por optika fibro. Por ĉi tiu motivo li estis premiita per la Nobel-premio pri fiziko en 2009 kaj estas konsiderita la «patro de la komunikado por optika fibro».

## Referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Malfikciaj verkistoj
Kategorio:Britaj sciencistoj
Kategorio:Usonaj sciencistoj
Kategorio:Usonaj profesoroj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Gyula Zsivótzky

**Gyula Zsivótzky** [djula ĵivOcki], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Zsivótzky Gyula** estis hungara martelĵetisto, kvarfoja olimpiano, olimpika ĉampiono. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Zsivotzky aŭ Zsivoczky* kun la sama prononco.

 naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
eta|

## Biografio 
 edziĝis en 1977, lia edzino naskis 2 filojn. En la sensporta vivo li estis sportinstruisto. Li ricevis signifan ŝtatan premion en 1997.

### Sporta kariero 
 inter 1952-1973 estis martelĵetisto en sia naskiĝurbo, poste en ĉefurbaj sportkluboj. Li estis hungara ĉampiono inter 1958-1970 13-foje, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 196-1973, eĉ li tenis la hungaran rekordon inter 1958-1982. Li estis olimpiano en ĉiuj Olimpikoj inter Hungario en la Somera Olimpiko 1960, Hungario en la Somera Olimpiko 1972 kun ora kaj du arĝentaj medaloj, krome en eŭropa ĉampionumo li estis la unua en 1962 kaj en Universiado trifoje en 1959, 1961 kaj 1965. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1973, poste li havis postenojn en la sporta vivo.

## Memorigiloj 
* sporthalo en Kisbér (vidu la foton!)
* :hu:175437 Zsivótzky (asteroido)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj martelĵetistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kloten Balsberg (stacidomo)

**Kloten Balsberg** estas fervoja stacidomo en Kloten, Svislando.

## Vidu ankaŭ 
* Kloten
* Kloten (stacidomo)
* Listo de fervojaj stacioj en Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Fervojaj stacioj en Svislando
Kategorio:Bülach (distrikto)
Francesco Foscari

**Francesco FOSCARI** (1373 – 1a de novembro 1457) estis doĝo de Venecio de 1423 ĝis 1457, en la komenco de la Renesanco.

## Biografio 
Foscari devenis de antikva nobela familio kaj okupis en la Respubliko Venecio nombrajn oficialajn postenojn: nome ambasadoro, Prezidante de la Kvardekopo, membro de la Konsilio de la Dekopo, Inkvizitoro kaj *Procuratore di San Marco*.

Li estis nomumita *Dux* superante la alian kandidaton, Pietro Loredan. Lia tasko kiel *Dux* esti regadi Venecion en laonga kaj daŭra serie de militoj kontraŭ Milano, regata de la familio Visconti, kiu klopodis por dominadi la tutan nordan Italion. Spite la venecian justigon de "Domini di Terraferma", havigita en la funebra diskurso de Foscari fare de la humanista senatoro kaj historiisto Bernardo Giustiniani, kaj kelkajn venkojn, la milito estis tro kosta por Venecio, kies vera enspezofonto kaj povo estis la maro.

Kritikistoj asertis, ke dum la regado de Foscari Venecio abandonis sian aliancanon Florenco; finfine Venecio estis superita de la fortoj de Milano regata de Francesco Sforza. Sforza tuj repaciĝis kun Florenco, sed ne kun Venecio.

Foscari edziĝis dufoje, unue kun Maria Priuli kaj poste kun Marina Nani. Lia nura filo survivanta, Jacopo, estis juĝita de la Konsilio de la Dekopo pro akuzoj de subaĉeto kaj korupto kaj ekzilita for de la urbo.

## Referencoj 
* 

Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Italaj ambasadoroj
Kategorio:Venecianoj
Tiĵuka Nacia Parko

La **Tiĵuka Nacia Parko** ( ankaŭ Tiĵuka Arbaro aŭ *Floresta da Tijuca*) estas urba nacia parko en la montoj de la urbo Rio-de-Ĵanejro, Brazilo. La parko estas parto de la Biosfera Rezervejo de la Atlantika Arbaro, kaj estas administrata de la *Instituto Chico Mendes de Conservação da Biodiversidade* (ICMBio).

## Historio 
La nuntempa Tiĵuka Nacia Parko kaj ties ĉirkaŭaj arbaroj estas rezulto de senarbarigo. En la 1700-aj jaroj, arbaroj de la estonta parko ĉirkaŭ Rio-de-Ĵanejro estis senarbigitaj por akiri brulaĵon, kafokultivadi kaj brutobredadi. La replantado de arboj estis plenumita de sed sklavoj. Iliaj nomoj estis Eleutério, Constantino, Manuel, Mateus, Leopoldo, kaj Maria.

En 1961, la Tiĵuka Arbaro estis deklarita nacia parko inkludante la parkon. En 2012, Unesko deklaris la pejzaĝojn ĉirkaŭ Rio-de-Ĵanejro, inkludante la parkon, kiel monda heredaĵo.

## Geografio 
eta|400x400px|La parkolimoj en 2011.|maldekstra
La Tiĵuka Nacia Parko estis konsiderita kiel la plej granda urba arbaro de la mondo, kvankam tiu titolo estis disputita kun Johanesburgo, Sudafriko.

Unu favelo ekzistas ene de la Tiĵuka Arbaro, nomita Mata Machado. Ties loĝantoj estas ĉefe posteuloj de tiuj kiuj migris al la regiono en la 1930-aj jaroj por partopreni en la replantadaj klopodoj. Kvankam la vivkondiĉoj estis ĵus plibonigitaj laŭ la Projekto Favela-Bairro, ĝi ankoraŭ kontribuas al la media degradado de la arbaro.

### Ekologio 
La Arbaro estas hejmo de centoj da specioj de plantoj kaj bestoj, multaj el kiuj minacataj al formorto, kaj troveblaj nur en la biomo Atlantikaj Arbaroj. La vegetaĵaro estas tiom densa ke sciencistoj ĉirkaŭkalkulis, ke la mediaj temperaturoj en ĉirkaŭaj areoj malaltiĝas ĝis 9&nbsp;°C. La arbaro ankaŭ enhavas ĉirkaŭ 30 akvofalojn.

Pro la rearbarigaj klopodoj de la fino de la 19-a jarcento, ĉirkaŭ duono de la parkareo estas mikso de ĉirkaŭ 30 indiĝenaj arbospecioj kaj dek enmetitaj specioj. La arbaro estas nuntempe minacata de oftaj, hazardaj incendioj fare de homoj, problemo gravigita de koloniigo de pli bruligeblaj herboj kiuj anstataŭas indiĝenan vegetaĵaron.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Tiĵuka Nacia Parko ĉe ICMBio (portugale) 
* Tijuca National Park, Rio de Janeiro - ĉe Royal Geographical Society's Hidden Journeys project
* Virtual Pic-Tour through the "jungle" @ The Rio de Janeiro Photo Guide

* 

Kategorio:Rio-de-Ĵanejro
Kategorio:Vizitindaĵoj en Brazilo
Kategorio:Arbaroj
Kategorio:Geografio de Brazilo
Kategorio:Naciaj parkoj de Brazilo
Mumintrolo

**Mumintrolo** (svede *Mumintrollen* kaj finne *Muumipeikko*) estas la unue kreita mumintrolo kaj ĉefrolulo en rakontoj pri ili. Li estas filo de Muminpappa kaj Muminmamma. Lia figuro iĝis el karikaturo, kiun Tove Jansson faris sur muro de latrino. Ŝi provis fari la plej malbelan eventualan figuron, sed ŝi rimarkis, ke la figuro estis interesa. Ŝi komencis krei rakontoj pri la figuro, inventis Muminvalon, kie li loĝas, kreis por li la gepatrojn Muminpappa kaj Muminmamma ktp.. Snorkfraŭlino estas koramikino de Mumintrolo.

Kategorio:Mumin
Amonia tioacetato

**Amonia tioacetato** aŭ **amonia tioetanato** estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la amonia hidroksido, tioacetata acido. Ĝi estas flava solidaĵo, solvebla en akvo. Amonia tioacetato posedas 2 karbonatomojn, 7 hidrogenatomojn, 1 sulfuratomon, 1 oksigenatomon kaj 1 nitrogenatomon. Amonia tioacetato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de tioacetataĵoj kaj amoniaj derivaĵoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per agado de *tioacetata acido* kaj amonia hidroksido:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de *tioacetata anhidrido* kaj amonia hidroksido:

### Sintezo 3 
* Preparado per reakcio de amonia klorido kaj *tioacetata acido*:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de *natria tioacetato* kaj amonia klorido:

### Sintezo 5 
* Preparado per interagado de *natria tioacetato* kaj amonia klorido:

## Vidu ankaŭ 
* Tioacetatoj

## Referencoj 
Kategorio:Tioacetatoj
Última Parada 174

**Lasta Haltejo 174** () estas brazila filmo de 2008 reĝisorita de Bruno Barreto, verkita de Braulio Mantovani, produktorita de Moonshot Pictures kaj stelulita de Michel Gomes kaj Marcello Melo, Jr.. La filmo rakontas la fikciigitan historion de la vivo de Sandro Rosa do Nascimento, stratinfano en Rio-de-Ĵanejro kiu survivis el la masakro de Candelária kaj en 2000 kidnapis buson. La 16an de Septembro, 2008, la filmo estis elektita de la Ministerio de Kulturo kiel reprezentanto de Brazilo por la Oskar-premio al la plej bona neanglalingva filmo en 2009.

Por rigora rekonstruo de la historio, la filmo estis filmita en lokoj de la urbocentro de Rio-de-Ĵanejro, nome la preĝejo Candelária, la kvartalo de *Jardim Botânico*, la favelo Tavares Bastos kaj Curicica, dum ĉirkaŭ ok semajnoj, inter Julio, Aŭgusto kaj Septembro 2007.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* Globo Filmes () 

* 

Kategorio:Brazilaj filmoj
Kategorio:Trileraj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2008
Kategorio:Rio-de-Ĵanejro
Flago de Rio-de-Ĵanejro

eta|dekstre|270px|Flago de Rio-de-Ĵanejro.
La flago de la municipo Rio-de-Ĵanejro, Brazilo, estas komponita de blanka ortangulo kun du bluaj diagonalaj strioj kiuj kruciĝas sub la ruĝa blazono de la urbo en la centro de la flago.

La blua kaj blanka koloroj estas simboloj de la portugala origino de la urbo. Ili estis la tradiciaj koloroj de la Portugala Monarkio, adoptitaj ekde la kreado de la Graflando Portugalio, en 1097. Nur post la revolucio de 1910, la tradiciaj koloroj portugalaj iĝis malhelverda kaj ruĝa.

La ruĝa koloro de la blazono estas simbolo de la sango elverŝita de Sankta Sebastiano, sankta patrono de la urbo kaj de la sango elverŝita de Estacio de Sá, fondinto de la urbo kaj defendinto de la unuaj kolonoj.

* 

Kategorio:Rio-de-Ĵanejro
Kategorio:Flagoj de Brazilo
Internacia Flughaveno Antônio Carlos Jobim

La **Internacia Flughaveno Rio de Janeiro/Galeão – Antonio Carlos Jobim** (IATA: *GIG*, ICAO: *SBGL*), populare konata laŭ sia origina nomo **Internacia Flughaveno Galeão**, estas la ĉefa flughaveno servanta al urbo Rio-de-Ĵanejro, Brazilo. En 2019, ĝi estis la kvara plej aktiva flughaveno en la lando laŭ la pasaĝertrafiko. Ĝi estas nomata laŭ la kvartalo Galeão. La *Praia do Galeão* (strando de la galiono) estas antaŭ la origina pasaĝerterminalo (la nuna pasaĝerterminalo de la Brazila Aerforto kaj kie oni konstruis la galionon *Padre Eterno* en 1663, kiu nomis la areon. Ekde la 5a de Januaro 1999, ĝi estis nomita laŭ la brazila muzikisto Antonio Carlos Jobim. La flughaveno Galeão estas eksplice menciita en lia kompono *Samba do Avião.* Ĝi estas la plej granda flughaveno el Brazilo laŭ grando.

En 2022 la flughaveno servis al 5 895 257 pasaĝeroj. El ili plej granda parto devenas el Argentino (249 305), Usono (171 124), Francio (80 478), Ĉilio (80 001) ktp.

La flughaveno estas je 20 km norde de la urbocentro de Rio-de-Ĵanejro. Estas luksaj (bluaj) kaj ordinaraj (flavaj) taksioj disponeblaj kaj rezerveblaj en kompanibudoj ĉe alvenejoj de ambaŭ terminaloj. Krome estas diversaj buslinioj kiuj servas al la flughaveno.

## Bildaro 

File:LA.AF.GIG.2011.JPG|Aviadiloj ĉe GIG kaj Corcovado fone
File:Aeroporto galeao rj ME.jpg|Terminalo 1a
File:05192016 saguao pier4 roberto castro me.jpg|Terminalo 2a interne
File:Riodejaneiro aerea aeroportogaleao-131761.jpg|Enirejo al Terminaloj 2a kaj 1a
File:Saguão Galeão.jpg|alt=|Terminalo 1a, akceptejo
File:Torre de controle Rio de Janeiro (Galeao).jpg|Trafikkontrola Turo

## Referencoj 
* 

Kategorio:Flughavenoj en Brazilo
Kategorio:Transporto en Brazilo
Kategorio:Rio-de-Ĵanejro
Mugalsarai

**Mugalsarai,** , malofte *Mugal Sarai,* oficiale **Pandit Deen Dayal Upadhyaya Nagar** estas urbego kaj municipo en norda Barato, en orienta parto de subŝtato Utar-Pradeŝo, en distrikto de Ĉandaŭli. La loknomo signifas: "mogola taverno".
eta|maldekstre|

## Demografio 
Mugalsarai havis populacion de  en 2011 kun legopovo 70%.

## Geografio 
Mugalsarai situas sur ebenaĵo 65 metrojn super la marnivelo laŭ rivero Gango. En la kontraŭa riverbordo Varanasio etendiĝas, kiu troviĝas 12, distrikta sidejo Ĉandaŭli 14, Ghazipur 56, Mirzapur 59, Sasaram 97, subŝtata ĉefurbo Laknaŭo 278, Kolkato 613, ĉefurbo Delhio 693, Mumbajo 1271 kilometrojn (aere) https://www.distancefromto.net/.
eta|

## Historio kaj ekonomio 
En Mugalsarai oni kreis la plej grandan stacidomon pri varoj de Barato, krome la persona trafiko ankaŭ gravas. Tio donas laborlokojn, aliaj laboras en Varanasio.

## Lingvoj 
La oficialaj lingvoj en Mugalsarai estas la hindia kaj urdua, sed loke parolas ofte boĝpure.

## Eduko 
Mugalsarai havas kelkajn altlernejojn. 

## Trafiko 
Mugalsarai rekte havas fervojajn kontaktojn kaj urboj Varanasio, Mirzapur, Ghazipur kaj Sasaram. Proksimume ankaŭ la ĉefvojoj sekvas tiujn direktojn. Ponto tra Gango al Varanasio helpas la trafikon, kie la plej proksima flughaveno funkcias.

## Klimato 
Mugalsarai havas humidan subtropikan klimaton laŭ Klimata klasifiko de Köppen Cwa. Jare pluvas iom malpli 1000 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen ofte nur dum musono inter junio-septembro. La temperaturo varias inter 19-32 °C.

## Vidindaĵoj 
* pluraj preĝejoj

## Famuloj 
En Mugalsarai naskiĝis Lal Bahadur Shastri.

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Urboj de Utar-Pradeŝo
Korkovado (monto)

**Korkovado** aŭ **Corcovado** (portugallingva prononco laŭ IFA: ) kio signifas "ĝibulon" en portugala, estas monto en centra Rio-de-Ĵanejro, Brazilo. Ĝi estas 710-metrajn alta montopinto el granito en la Tiĵuka Arbaro, nome nacia parko. Korkovado staras ĝuste okcidente de la urbocentro, sed ĝi estas tute ene de la urbolimoj kaj videbla el grandaj distancoj. Ĝi estas konata tutmonde pro la giganta statuo de Jesuo sur la montopinto, nomita *Kristo la Savinto*.

El la trajnterminalo kaj ŝoseo, la rigardejo de la bazo de la statuo estas atingita suprenirinte 223 ŝtupojn, aŭ per liftoj kaj rulŝtuparoj. Inter la plej popularaj tutjare turismaj altirĵoj en Rio-de-Ĵanejro, la korkovada fervojo, la alirejaj ŝoseoj, kaj la statua platformo estas plej ofte plenplenaj je homamasoj. El la pinta platformo en la panorama vidaĵo videblas la urbocentro de Rio-de-Ĵanejro, la Sukerpano, la laguno Rodrigo de Freitas, la strandoj Copacabana kaj Ipanema, la Stadiono Maracanã, kaj kelkaj el la faveloj de Rio-de-Ĵanejro. Nuboj oftas en Rio kaj la vidado el la platformo estas ofte malhelpita. Sunaj tagoj estas rekomenditaj por pli bona rigardado.

Korkovado estas konsiderata ikono de brazila kulturo. *Corcovado* estas kanto de 1960 kaj de *bossa nova* kaj de ĵaza normo verkita de Antônio Carlos Jobim kies vortumado estas inspirita de la bildoj de la monto. Korkovado estis referencata ankaŭ en aliaj artaĵoj (ekz. la vortumoj de Ben Harper, literaturaj verkoj, filmoj, ktp.).

## Bildaro 

File:Corcovado_visto_pela_Urca_-_panoramio.jpg|Korkovado el Urca
Image:Corcovadoporferrez.jpg|Korkovado antaŭ la konstruo de *Kristo la Savinto*, 19-a jarcento
Image:Trem do Corcovado na Estação Paineiras 01.jpg|Korkovada fervojo
Image:A_lua_e_o_Cristo.jpg|*Kristo la Savinto* pinte de Korkovado
File:Rio_de_Janeiro,_Pão_de_Açúcar_from_Cristo_Redentor_(15744316848).jpg|Golfeto Botafogo el Korkovado

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 'back to Rio'. RGSSA blogo kun bildo de Korkovado en 1914
* Praktika informado pri Korkovado en WikiRio
* Virtual Pictour up the Corcovado Mountain

* 

Kategorio:Montoj en Brazilo
Kategorio:Rio-de-Ĵanejro
Kemptthal (stacidomo)

**Kemptthal** estas fervoja stacidomo en Lindau, Svislando.

## Vidu ankaŭ 
* Lindau ZH
* Listo de fervojaj stacioj en Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Fervojaj stacioj en Svislando
Kategorio:Pfäffikon (distrikto)
Blazono de Rio-de-Ĵanejro

eta|230px|dekstre|Blazono de Rio-de-Ĵanejro.
La Blazono de Rio-de-Ĵanejro havas karakterojn de portugalaj blazonoj, nome blua koloro simbolo de fideleco kaj de la portugala monarkio (kun blanka), armela sfero kombinita kun tri sagoj kiuj reprezentas la martiron Sankta Sebastiano, patrono de la urbo, ĉio en oro, kaj en la centro estas friga ĉapo, simbolo de respubliko.

Kiel memoraĵo de la urbo kiel ĉefurbo, estas murkrono kvintura el oro krone sur la blazono. Kiel subteniloj estas du delfenoj unu dekstre kaj unu maldekstre, simboloj de la urba mareco. Dekstre estas branĉo el laŭro kaj maldekstre branĉo el kverko, simboloj respektive de venko kaj de forto.

La Flago de Rio-de-Ĵanejro montras en sia centro ruĝkoloran version de la blazono. Ekde la 16-a jarcento la urbo havis diversajn versiojn de la blazono.

## Historiaj versioj

Brasão da cidade do Rio de Janeiro (1565).svg|Unua versio de la blazono de Rio-de-Ĵanejro (1565-1826).
Brasão da cidade do Rio de Janeiro (1826).png|Dua versio (1826-1856).
Brasão da cidade do Rio de Janeiro (1856).png|Tria versio (1856-1889).
Brasão da cidade do Rio de Janeiro (1889).png|Kvara versio (1889-1893).
Brasão da cidade do Rio de Janeiro (1893).png|Kvina versio (1893-1896).
Brasão do Distrito Federal (Brasil) (1896–1957).svg|Sesa versio (1896-1957).
Brasão da cidade do Rio de Janeiro (1957).png|Sepa versio (1957-1963).
Brasão do estado da Guanabara (1960–1975).svg|Oka versio (1963-2000).

* 

Kategorio:Blazonoj de Brazilo
Kategorio:Rio-de-Ĵanejro
Himno de Rio-de-Ĵanejro

La **Himno de Rio-de-Ĵanejro** nomiĝas *Cidade Maravilhosa* (Mirinda Urbo), nome marŝo komponita de André Filho kaj aranĝita de Silva Sobreira por la karnavalo de 1935. Tiu epiteto por la urbo Rio-de-Ĵanejro estis uzita de la franca verkistino Jane Catulle Mendès en sia poezia verko *La Ville Merveilleuse* (La Mirinda Urbo) publikigita en Parizo en 1913 kiel omaĝo al naturaj mirindaĵoj. En la 1960-aj jaroj, la marĉo de André Filho estis "oficialigita" kiel himno. Nur en aŭgusto 2003 la Municipo Rio-de-Ĵanejro efektive faris *Cidade Maravilhosa* la oficiala himno de la municipo.

La nomo de Rio, tamen, ne aperas en la kanto. *Cidade Maravilhosa* kiel kromnomo por la urbo Rio-de-Ĵanejro estis stampita de la verkisto Coelho Neto el la nordorienta brazila ŝtato Maranhão kiel omaĝo al la natura belo de la urbo. Li estis tie loĝanta por mallonge estante infano kaj dum multo de sia posta vivo.

## Referencoj
* 

Kategorio:Kulturo en Rio-de-Ĵanejro
Aniziltioacetata acido

**Aniziltioacetata acido** aŭ **metoksobenzilacetata acido** estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la tioacetata acido kaj **metoksobenzila klorido**. Ĝi estas flava solidaĵo, nesolvebla en akvo. Aniziltioacetata acido posedas 10 karbonatomojn, 12 hidrogenatomojn, 1 sulfuratomon, kaj 3 oksigenatomojn. Aniziltioacetata acido uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de tioacetataĵoj kaj anizilaj derivaĵoj. .

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado de la **aniziltioacetata acido** per traktado de **p-kloroanizolo** kaj **klorotiopropionata acido** en zinka ĉeeesto::

### Sintezo 2 
* Preparado de la **aniziltioacetata acido** per traktado de **metoksobenzila klorido** kaj **klorotioacetata acido** en zinka ĉeeesto:

### Sintezo 3 
* Preparado de la **anizila tioacetato** per traktado de **kloroetila anizolo** kaj **tioacetata acido**:

### Sintezo 4 
* Preparado de la **metila aniziltioacetato** per traktado de **metanolo** kaj **anizila tioacetato**:

## Vidu ankaŭ 
* Tioacetatoj

## Referencoj 
Kategorio:Tioacetatoj
Jesús Carrasco

**Jesús CARRASCO**, naskita en 1972 en Olivenza, estas hispana verkisto.

Antaŭ la komenco de sia literatura kariero, li tenis larĝan gamon de laborpostenoj en sia junularo, de instruisto al vinber-plukisto kaj plendetala dezajnisto. En 1992, li translokiĝis al Madrido kie li komencis sian verkadan karieron. En 2005, li translokiĝis al Sevilo, kie li ankoraŭ vivas.

Lia debuta romano *Intemperie* (Subĉiela rigoro) aperis en 2013 al kritika aklamo kaj estis tradukita en pli ol dudek lingvoj, kaj adaptita al samnoma filmo; ĝi temas pri knabo kiu fuĝas tra akra pejzaĝo el brutala laborestro. Ĝi gajnis nombron de premioj kaj estis nomita por pluraj pliaj. Lia dua romano *La tierra que pisamos* (2016) gajnis la EU Premion por Literaturo . Lia tria romano *Llévame a casa* (Portu min hejme) estis eldonita en februaro 2021 . Ĝi temas pri mensaj misordoj ĉe (ge)maljunuloj, kaj la problemoj kiujn tiuj okazigas ĉe la propra familio, ĉefe ĉe la gefiloj.

La interrilato inter homoj kaj naturo estas fundamenta temo de ĉiuj liaj romanoj . Carrasco diris, ke li estis inspirita de Raymond Carver, Richard Ford, John Updike kaj John Edward Williams.

## Referencoj 
Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Hispanaj verkistoj
Bromofenila tioacetato

**Bromofenila tioacetato** aŭ **bromofenila tioetanato** estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la tioacetata acido, kaj **bromofenolo**. Ĝi estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo. Bromofenila tioacetato posedas 8 karbonatomojn, 7 hidrogenatomojn, 1 oksigenatomon, 1 sulfuratomon, kaj 1 bromatomon. Bromofenila tioacetato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de tioacetataĵoj kaj bromofenilaj derivaĵoj. .

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado de la **bromo-benzeno** per traktado de **benzeno** kaj **bromo** sekvata per interagado kun tioacetata acido:

### Sintezo 2 
* Preparado de la **bromofenila tioacetato** per traktado de **1,4-dubromobenzeno** kaj **tioacetata acido**:

## Vidu ankaŭ 
* Tioacetatoj

## Referencoj 
Kategorio:Tioacetatoj
Mika Piiparinen

**Mika PIIPARINEN** (naskiĝinta la  je Kolppana en Ingrio apud Gatĉino, mortinta la ) estis finna komponisto. Li estas konata pro siaj multaj spiritaj kantoj.

Piiparinen estis naskita en Inkerinmaa, kie lia patro laboris kiel predikisto. Patro Heikki Piiparinen ne konsentis preni sovetian civitanecon en 1929, kaj la familio translokiĝis al Finnlando, komence al Terijoki kaj post la militoj al Helsinko. Mika Piiparinen translokiĝis al Helsinko jam en 1935 ĉar li ne povis trovi laboron en Terijoki. Per civila profesio, Piiparinen estis entreprenisto kiu laboris en la sakindustrio. Li apartenis al la Helsinka Libereklezio dum pluraj jardekoj. Li gvidis la miksitan koruson de eklezio de Libereklezio de Finnlando en Helsinko inter 1947 kaj 1965, kaj la koruso rezultis ĉe pluraj someraj festoj de la Libereklezio de Finnlando.

La plej famaj el la spiritaj kantoj de Piiparinen estas *Kun tummuvat illan varjot*, *Meren tiedän kirkkahan* ("maron mi scias klaran"), *Oi Golgatan ihana risti* ("ho mirinda kruco de kalvario"), *Oi katso mikä aamu* (ho, vidu, kio mateno), *Sinulle korkea Herra* ("por vi, la alta Sinjoro") kaj *Kädet* ("La manoj"). En la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, tiuj kantoj estis kantitaj fare de kantistoj de liberaj reviviĝomovadoj kiel ekzemple la Libereklezio de Finnlando kaj la Pentekosto-reviviĝo, ekzemple Jorma Hynninen, Esa Ruuttunen kaj Studioĥoro de Jyväskylä. En la sama tempo, la spiritaj kantoj de Piiparinen ankaŭ disvastiĝis al Estonio, kie ili estis kantitaj precipe en la Oleviste-parokanaro de Talino.

En 2001, soprano Pirkko Törnqvist-Paakkanen kaj pianisto Risto Lauriala surbendigis la solkantojn de Piiparinen por la albumo de la Finngospel muzikeldonejo, *Olen kädessäs, mestari*.

## Literaturo 
* Ulla Riutta: *Oi katso mikä aamu. Mika Piiparisen elämä*. Hämeenlinna: Kustannusosakeyhtiö Päivä, 1985.

Kategorio:Finnaj komponistoj
Izobutila tioacetato

**Izobutila tioacetato** aŭ **izobutila tioetanato** estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la tioacetata acido kaj izobutanolo. Ĝi estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo. Izobutila tioacetato posedas 6 karbonatomojn, 12 hidrogenatomojn, 1 sulfuratomon, kaj 1 oksigenatomon. Izobutila tioacetato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de tioacetataĵoj kaj izobutilaj derivaĵoj. .

## Sintezoj
### Sintezo 1
* Preparado per agado de *tioacetata acido* kaj **izobutanolo**:

### Sintezo 2
* Preparado per traktado de *tioacetata anhidrido* kaj **izobutanolo**:

### Sintezo 3
* Preparado per reakcio de izobutila klorido kaj *tioacetata acido*:

### Sintezo 4
* Preparado per interagado de *natria tioacetato* kaj izobutila klorido:

## Vidu ankaŭ
* Tioacetatoj

## Referencoj 
B
Irena Bawół

**Irena Bawół** (naskiĝis la la 21-an de oktobro 1921) estas pola flegistino, "Justuloj inter la popoloj".

## Vivo 
Filino de Józef kaj Katarzyna Bawół. Dum la dua mondmilito ŝi vivis en Varsovio. Laŭ la peto de ŝia fratino Felicja, edziĝinta al juda advokato, Maurycy Tewel, ŝi ŝirmis judinon, Sabina Poper. Aliaj homoj de juda nacieco, kiel Maria Korzennik, ankaŭ profitis el la helpo de Irena Bawół. Irena Bawół akiris arjajn dokumentojn por ili kaj organizis konvenajn ŝirmejojn kiuj helpis al ili postvivi la periodon de germana okupo. En januaro 1943, restante en Lvivo kun ŝia fratino Felicja, ŝi estis arestita dum serĉado de sia loĝejo fare de la Gestapo. Ŝi estis akuzita je liverado de judoj per arjaj dokumentoj. Danke al la klopodoj de sia familio, ŝi estis liberigita el malliberejo post kelkaj semajnoj.

La 25-an de septembro 1989 Irena Bawół estis honorita per la medalo "Justuloj inter la nacioj" donita de la instituto Yad Vashem.

## Referencoj 
Kategorio:Polaj justuloj inter la popoloj
Kategorio:Polaj centjaruloj
Khvicha Kvaratskhelia

**Khvicha Kvaratskhelia** (Ĥviĉa Kvaracĥelja, naskiĝis  en Tbiliso, Kartvelio) estas kartvela futbalisto.

Ekde la jaro 2022 li estas membro de la futbalteamo SSC Napoli, kie li venkis en la itala ĉampioneco en majo 2023.

## Referencoj 
Kategorio:Kartvelaj futbalistoj
John Edward Williams

**John Edward WILLIAMS** (la 29an de aŭgusto 1922 - la 3an de marto 1994) estis usona profesoro, redaktisto kaj verkisto.

Liaj plej famaj verkaĵoj estas *Stoner* (1965) kaj *Augustus* (1972) .

## Vivo 
Williams kreskis ĉe bieno en nordorienta Teksaso. Liaj geavoj estis farmistoj, kaj lia duonpatro estis oficisto en poŝtejo. Malgraŭ lia talento por skribo kaj aktorado, Williams forlasis la lokan kolegion, kiun li frekventis, post unu jaro. Li laboris por gazetoj kaj radiostacioj en la sudokcidento de Usono dum jaro, post kiu li estis redaktita en la usonan aerarmeon en 1942 kaj servis dum du jaroj en Birmo kaj Hindio. Dum tiu periodo li skribis la skizon por sia debuta romano kiu estis publikigita en 1948.

Post lia liberigo, Williams vivis en Koloradio kaj enskribiĝis en studoj ĉe la Universitato de Denvero, kie li kompletigis magistron en homscienco en 1950. Dum liaj studjaroj, Williams publikigis siajn unuajn du librojn. Post kompletigado de siaj studoj en Kolorado, Williams enskribiĝis en doktoraj studoj en angla literaturo ĉe la Universitato de Misurio. Li doktoriĝis en 1954, kaj jaron poste revenis al la Universitato de Denvero por instruista posteno kiu inkluzivis la koncentriĝon de kreiva verkada programo. Dum tiu periodo, ''Butcher's Crossing*, lia dua romano, estis publikigita, same kiel lia dua libro de poezio.

La tria romano de Williams, *Stoner*, estis publikigita en 1965. La romano traktas la vivon de profesoro pri angla literaturo. La kvara kaj lasta romano de Williams, *Augustus*, estis publikigita en 1972. La romano traktas la rakonton de la vivo kaj regado de la romia imperiestro Aŭgusto. Williams gajnis la American National Book Award por tiu libro. Williams retiriĝis de instruado en 1985. Li mortis ĉe sia hejmo en Arkansaso en 1994 kiel rezulto pro spira fiasko.

## Verkaro 
### Noveloj 
* *Nothing But the Night* (1948)
* *Butcher's Crossing* (1960)
* *Stoner* (1965)
* *Augustus* (1972) —shared the National Book Award

### Poezio 
* *The Broken Landscape: Poems* (1949)
* *The Necessary Lie* (1965)

### Redaktita Antologio 
* *English Renaissance Poetry: A Collection of Shorter Poems from Skelton to Jonson* (1963)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Paperoj de John Williams ĉe la Universitato de Arkansaso
* Nekrologo. *The New York Times*
* "La Plej Granda usona romano vi neniam aŭdis de". *The New Yorker*
* "John Williams kaj la kanono kiu eble estus". *The New Yorker''
* Myers, D.G. "malvenkoj kaj venkoj ne registrita en la kronikoj de kistorio," raportada revuo. Reprenita la 9an de januaro 2015
* 

Kategorio:Usonaj militistoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Usonaj verkistoj
Nicolas Durand de Villegaignon

**Nicolas Durand de Villegagnon** aŭ **Villegaignon**​ (Provins, Seine-et-Marne, 1510 - Beauvais, 9a de januaro 1571) estis franca marista oficiro (vicadmiralo de Bretonio).

Li estas memorita ĉefe pro malsukcesa klopodo konstrui francan kolonion en teritorio de nuntempa Brazilo nome Franca Antarkto por eviti persekutadon suferitan de la francaj hugenotoj, ĉe la areo de la nuntempa Rio-de-Ĵanejro en 1555. Elirante el Havro, li alvenis tien per du ŝipoj kaj kun 600 soldatoj kaj kolonoj, ĉefe francaj hugenotoj kaj poste svisaj kalvinistoj. Li krome fakte deziris munti permanentan bazon en Brazilo kiu ebligus ekspluatadon de Brazil-arbo — tiam tre valora fonto de ruĝa farbo kaj forta ligno por konstruado — kaj de metaloj kaj valorŝtonoj kies abundo tie eŭropanoj supozis. Malfeliĉa pro la religiaj disputoj, Villegagnon foriris el la fondita Fort Coligny kaj revenis al Francia en 1559. Tie li luktis en la katolika tendaro de la religiaj militoj kaj mortis en januaro 1571.

Villegaignon estis mikso de soldato, sciencisto, esploristo, aventuristo kaj entreprenisto. Li luktis kontraŭ piratoj en Mediteraneo kaj partoprenis en diversaj militoj. Krome, li estris la francan ŝiparon kiu portis Maria Stuart al Francio, kiam tiu, kvin-jaraĝa, jam estis engaĝigita al la Daŭfeno de Francio.

* 

Kategorio:Francaj militistoj
Kategorio:Francaj esploristoj
Kategorio:Historio de Brazilo
Kategorio:Francaj admiraloj
Villegagnon

La insulo **Villegagnon** (en portugala: *Ilha de Villegagnon*, nomita "ilha de Serigipe" de indiĝenoj kaj "Ilha das Palmeiras" de la portugalaj kolonoj) estas insulo proksime al la buŝo de la granda Guanabara Golfo, ĉe la urbo Rio-de-Ĵanejro, Brazilo.

La 1an de novembro 1555 la franca vicadmiralo Nicolas Durand de Villegaignon, celante helpi hugenotojn trovi rifuĝejon kontraŭ la persekutado, estris ŝipareton dunavan kaj 600 soldatoj kun kolonaj hugenotoj kaj ekposedis insuleton Sergipe nun Villegagnon, en la Guanabara Golfo, antaŭ la marbordoj de la aktuala urbo Rio-de-Ĵanejro, kie li konstruis fortikaĵon nomita «Fort Coligny» honore al Gaspard de Coligny, hugenota admiralo kiu apogis la ekspedicion por protekti siajn samreligiulojn. Tio okazis kadre de klopodoj por establi francan kolonion en Sudameriko nome Franca Antarkto.

En 1560 Mem de Sá, nova guberniestro de Brazilo ricevis ordonon forpeli la francojn. Per 26 militŝipoj kaj 2 000 soldatoj, la 15an de marto 1560 li atakis dum tri tagoj kaj detruis «Fort Coligny», sed la francoj fuĝis al kontinento kaj restis tie helpitaj de la indiĝenoj. Instigita de du jezuitoj nome José de Anchieta kaj Manuel da Nóbrega, Mem de Sá ordonis sian nevon Estácio de Sá denove ataki. Tiu fondis la urbon Rio-de-Ĵanejro la 1a de marto 1565 kaj luktis kontraŭ la francoj dum du pluaj jaroj. Finfine la 20an de januaro 1567 venkis super la francoj kaj elpelis ilin for de Brazilo, dum la insulo restis por Brazilo.

Ekde 1938, la insulo estis hejmo de la Ŝiparmea Lernejo de Brazilo (*Escola Naval do Brasil*), pri kiu respondecas la Brazila Mararmeo.

* 

Kategorio:Insuloj en Brazilo
La Templo de l' Suno

'''''La Templo de l' Suno'''* () estas la dek kvara el la *Aventuroj de Tinĉjo'', klasika bildrakontaro fare de la belga desegnisto Hergé.

Ĝi estis tradukita en Esperanton en 2013 fare de Espéranto-France.

## Rakonto 
Tinĉjo kaj lia amiko kapitano Hadoko iris al Peruo serĉante profesoron Sungirul'. Tinĉjo trovas lin sur ŝipo Pachacamac, sed la kidnapintoj sukcesas eskapi lin. Tinĉjo ekscias, aliflanke, ke Sungirul' estis kidnapita ĉar li faris sakrilegion (li momente portis mumian braceleton) kaj ke li devos esti mortigita pro tio. Sekvante la spurojn de la kidnapintoj de Sungirul', Tinĉjo kaj Hadoko aŭdas pri la ekzisto de la Templo de l' Suno, la lasta retiriĝo de la inkaa civilizo. 

Ili do entreprenas la vojaĝon akompanataj de Zorrino, juna keĉua indiano. Post transiro de la Andoj kaj la Amazona pluvarbaro, ili finfine alvenas al la templo, sed estas siavice kaptitaj fare de la inkaoj. Kondamnitaj esti oferitaj kune kun Sungirul', la tri kunuloj estas hazarde savitaj de eklipso. 

Ili forlasas la templon promesante neniam riveli ĝian ekziston, post promeso de la inkaa ĉefo fini la malbenon kiu trafis la sep esploristojn en *La Sep Kristalgloboj*. Tiel, ĉiu el ili finfine eliras el sia letargio.

## Vidu ankaŭ 
* Hergé
* Tinĉjo
* *La Krabo kun oraj pinĉiloj*
* *La Nigra Insulo*
* *Tinĉjo en Tibeto*

## Eksteraj ligiloj
* Tintin (en langues étrangères) -14Espéranto- La templo de l'suno

Kategorio:Tinĉjo
Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo