open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dian Fossey

**Dian FOSSEY** (naskiĝis la , mortis la ) estis usona etologino.

Naskiĝinte en San-Francisko, ŝi unue okupiĝis pri laborterapio. En la jaro 1963 ŝi unuafoje vojaĝis al Afriko. La montaj goriloj sovaĝe vivantaj ĉe la vulkana Virunga Montaro kaptis ŝian atenton, kaj la bestoj baldaŭ kutimiĝis al la proksimeco de la virino observanta ilian konduton de tute proksime. En 1967 ŝi fondis en Ruando la esplorcentron *Karisoke*. Siajn observojn pri la socia vivo de la goriloj ŝi fiksis en la libro *Gorillas in the Mist*, kiu aperis en 1983.

Dian Fossey dum sia agado en Afriko daŭre batalis kontraŭ ŝtelĉasistoj, kiuj minacis la vivon de la goriloj. En la jaro 1985 oni trovis ŝin morta en ŝia loĝejo en la Nacia Parko *Virunga*, supozeble murdita de ŝtelĉasistoj.

La filmo *Gorillas in the Mist: The Story of Dian Fossey* montras la vivon kaj la laboron de Dian Fossey en Afriko. En la ĉefrolo videblas Sigourney Weaver.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Usonaj etologoj
Samuel Richardson

maldekstre|eta
maldekstre|eta|200ra
**Samuel RICHARDSON** (n. la 19-an de aŭgusto 1689 en Derbyshire, m. la 4-an de julio 1761 en Londono) estis angla verkisto.

La filo de lignaĵisto unue fariĝis presisto, poste iĝis posedanto de presejo kaj eldonisto. Amikoj rimarkintaj lian talenton skribi leterojn en bonega stilo, instigis lin al la eldonado de leter-ekzemploj por privataj celoj. La kolekto *Letters Written to and for Particular Friends…* estiĝis ekde 1739, kaj kiel kromprodukto en 1740 aperis la leter-romano *Pamela, or Virtue Rewarded*, kiu famigis la verkinton.

La verkaro de Richardson ravis famulojn kiel ekz. Goethe kaj Rousseau, sed ankaŭ elvokis kritikojn. Henry Fielding ekz. verkis parodion pri *Pamela*, malkaŝante, ke la virto de la protagonistino (servistino rezistanta al la amoremo de sia mastro) estas nura esprimo de hipokriteco. Post *Pamela* aperis en Eŭropo centoj da liter-romanoj. Ia influo de *Pamela* ankaŭ okazis en Francio, en moka vojo, tre eble *Justine* de la Markizo de Sade kaj kelkaj rakontoj de Voltaire enhavas, parte, mokaĵo pri ĝi.

Sia dua romano *Clarissa* ankaŭ tre influis siatempan eŭropan literaturon. Choderlos de Laclos citas ĝin en sia verko *Les Liaisons Dangereuses*.

## Listo de verkoj 
* *Pamela, or Virtue Rewarded* (romano, 1740)
* *Clarissa; or, The History of a Young Lady* (romano, 1747/48)
* *The History of Sir Charles Grandison* (romano, 1753/54)

Kategorio:Anglaj verkistoj
1689

**1689** estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1689 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Aleksandro la 8-a iĝis papo;
* Vilhelmo la 3-a (Britio) kaj Maria la 2-a (Britio) iĝis kun-gereĝoj;

## Naskiĝoj 
* 18-a de januaro: Charles Montesquieu, franca politika filozofo (m. 1755)
* 19-a de aŭgusto: Samuel Richardson, angla verkisto (m. 1761)

## Mortoj 
* 16-a de aprilo: Aphra Behn, angla verkistino (n. 1640)
* 19-a de aprilo: Johan Lorentz, dana komponisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1610)
* 12-a de aŭgusto: Papo Inocento la 11-a (n. 1611)
1761

**1761** estis normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1761 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*
## Naskiĝoj 
* 27-a de aprilo: Samuel Finley Breese Morse;
* 3-a de majo: August von Kotzebue, germana dramverkisto (m. 1819)
* 17-a de junio: Delfina Benigna da CUNHA, brazila verkistino.
* 22-a de septembro: Michael Faraday;
* 27-a de septembro: Cosme de Churruca, hispana nobelo kaj sciencisto (m. 1805)
* 1-a de decembro Marie Tussaud svisa modlistino de vaksfiguroj kaj fondinto de la muzeo *Madame Tussauds* en Londono (m. 1850)
* 11-a de decembro: Joanna Angélica de Jesus, brazila martirino kaj heroino pri la Sendependeco en Bahio (m. 1822)

## Mortoj 
* 2-a de marto: John Wesley
* 4-a de julio: Samuel Richardson
* 5-a de decembro: Wolfgang Amadeus Mozart
Laurence Sterne

**Laurence STERNE** (naskiĝis la 24-an de novembro, 1713, mortis la 18-an de marto, 1768) estis angla verkisto.

Sterne naskiĝis en Clonmel, Irlando kaj frue en la vivo venis al Anglio, studis teologion en Kembriĝo, poste fariĝis pastro en Yorkshire kaj - kvankam liaj religiaj konvinkoj ne estis fortaj - li akceptis la postenon de vikario en la regiono de York.

Lian ĉefverkon, la romanon *The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman* ("La vivo kaj opinioj de Tristram Shandy, sinjoro"), li eldonis en pluraj volumoj ekde 1759. En ĝi li plene neglektis la tradiciojn de la anglalingva romano: La okazaĵoj ne montras logikan sinsekvon; vortludoj, ne-finitaj frazoj kaj ellasaĵoj stimulas la fantazion de la legantaro. Pro tio, Sterne estas ofte konsiderata antaŭulo de la Modernismo.

Lia dua plej grava verko *A Sentimental Journal through France and Italy* estiĝis en Francio kaj Italio, kie la aŭtoro dum kelkaj jaroj vivis por kuraci sian tuberkulozon. Sterne mortis malriĉa viro en Londono.

## Listo de verkoj 
* *The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman* (1759-67)
* *A Sentimental Journey through France and Italy* (1768)

## En Esperanto aperis 
* el: *La vivo kaj la opinioj de Tristram Shandy, sinjoro* / Lawrence Sterne. - En: Angla antologio ; p.290 - 296, vol. 1

## Eksteraj ligiloj 
* http://dmoz.org/Arts/Literature/Authors/S/Sterne,_Laurence  
* http://www.aellam.net/ts  
* http://www.gifu-u.ac.jp/~masaru/Sterne_on_the_Net.html  
* http://rsparlourtricks.blogspot.com/2005/11/scrapbook-mind-of-laurence-sterne.html 
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Anglaj verkistoj
Nirvano

**Nirvano** (, *nirvāṇa*, palie *nibbāna*) en budhismo tuttuta libereco de deziro, malamo kaj memtrompo.

Nibbāna havas du aspektojn:

* *Sa-uppadisesa-nibbāna*: "nirvano kun resto", la stato de arahanto ĝis lia korpa morto.

* *An-uppadisesa-nibbāna*: "nirvano sen resto", la stato de arahanto postmorte; pri ĝi eblas diri absolute nenion, ĉar ĝi estas trans ĉiuj konceptoj. Oni povas diri nek ke arahanto vivas postmorte, nek ke arahanto ne vivas postmorte, nek ke arahanto kaj vivas kaj ne vivas postmorte, nek ke arahanto nek vivas nek ne vivas postmorte.

**Nibbāna** signifas laŭvorte estingon kaj laŭ la komentoj de la Palia Kanono signifas liberecon el deziro, la absoluta estingo de la avido, malamo kaj memtrompo, kaj de la alkroĉiĝo al ekzistado.

Por plene kompreni Nibbāna, oni devas kompreni la veron de *anattā*, t.e., la neesteco kaj sensubstanceco de ĉiaj formoj de ekzistado. Ĉiuj formoj materiaj kaj mensaj ekzistas ne per si mem, sed kiel rezulto de diversaj faktoroj. La doktrino de anattā analizas la ekziston en ties konstituantajn elementojn, ĝis ĝi fine malkovras vakuon. Ekzistas nenio kio ne estu efekto de iu kaŭzo, kio havu ekziston en si mem kaj per si mem. Tial la doktrino de anattā asertas la neestecon de ĉiaj formoj de ekzistado.

La ekzisto de homo estas kaŭzita de faktoroj kiuj kreas la ‘dependantan originadon’ (*paţiccasamuppāda*), doktrino kiu asertas la kondiĉitecon de ĉiuj fizikaj kaj mensaj fenomenoj. Nibbāna, siaflanke, estas kondiĉita de nenio, originita de nenio kaj, tiele, ĝia koncepto estas proksima al la absoluto de la okcidenta filozofio.

## Vidu ankaŭ 
* Ataraksio
* Bodio

Kategorio:Terminaro de Budhismo
Kategorio:Jogo
Kategorio:Postmorto
Elsa Morante

**Elsa MORANTE** [elsa morante] (naskiĝis  en Romo, mortis samloke ) estis itala verkistino.

Ŝi verkis ĉefe romanojn kaj rakontojn, kiujn karakterizas psikologia profundeco kaj eksterordinara fantazio. Krome ŝi verkis poemojn, eseojn kaj librojn por infanoj kaj ŝi tradukis (i.a. verkojn de Katherine Mansfield). Dum pluraj jaroj ŝi estis la edzino de Alberto Moravia.

Ŝi estis onklino de aktorino Laura Morante.

## Listo de verkoj 
* *Il gioco secreto* (rakontoj, 1941)
* *Le bellissime avventure di Caterí dalla trecciolina* (porinfana libro, 1942)
* *Menzogna e sortilegio* (romano, 1948)
* ''L'isola di Arturo* (romano, 1957)
* *Lo sciallo andaluso* (rakontoj, 1963)
* *Il mondo salvato dai ragazzini e altri poemi* (poemoj, 1968)
* *La storia* (romano, 1974)
* *Aracoeli'' (romano, 1983)

Kategorio:Italaj verkistoj
Prosper Mérimée

**Prosper MÉRIMÉE** (naskiĝis la 28-an de septembro 1803 en Parizo, mortis la 23-an de septembro 1870 en Cannes) estis franca verkisto, krome arkeologo, historiisto kaj tradukisto.

En la jaro 1825 li (sub la pseŭdonimo Clara Gazul) publikigis sian unuan dramaron, unu jaron poste aperis kolekto de poemoj. Sekvis historiaj romanoj laŭ la ekzemplo de Walter Scott.

Per siaj noveloj - el kiuj aparte menciindas *Carmen*, kiu fariĝis la modelo por la samnoma opero de Georges Bizet) - li finfine trovis sian propran stilon, kiu troviĝis inter romantismo kaj realismo.

Li verkis ankaŭ literaturkritikojn, vojaĝraportojn kaj historiajn traktatojn, krome li tradukis i.a. verkojn de Nikolaj Gogol kaj Ivan Turgenev.

## Listo de verkoj 
* *Théâtre de Clara Gazul* (dramaro, 1825)
* *La Guzla* (poemoj, 1826)
* *La Jacquerie* (historia dramo, 1828)
* *La Chronique du règne de Charles IX* (historia romano, 1829)
* "Mateo Falcone" (novelo, 1829)
* "Tamango" (novelo, 1829)
* "Colomba" (novelo, 1840)
* ''Notes d'un voyage en Corse* (vojaĝraporto, 1840)
* *Essais sur l'histoire romaine* (eseoj, 1841)
* *Carmen* (novelo, 1845)
* "Lokis" (novelo, 1869)
* *Lettres à une inconnue* (leteroj, eld. 1874)

## En Esperanto aperis 
eta|*Colomba*, 1938.
* "Karmen" / El la franca lingvo trad. Sam. Meyer. - Paris: Hachette, 1911. - 56 p. - (Esperanto : Kolekto de la Revuo)
* "Lokis" / Trad. M. Delcourt. – Parizo: UFE, 1983
* *Mateo Falcone kaj aliaj rakontoj'' / Prosper Mérimée. El la franca trad. Jean Borel. - Berlin: Mosse, Esperanto-Fako, 1926. - 63 p. - (Biblioteko Tutmonda ; 1)
* "Colomba" / El la franca lingvo esperantigis J. Beau. - Rickmansworth: Esperanto Publ. Co., [1938]. - VII, 192 p. - (La "Epoko" Libro-Klubo ; 6)

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Surskriboj kaj Beletro
Hatikva

**Hatikva** (hebree:התקוה )estas la nacia himno de Israelo. La tekston verkis Naftali Herz Imber en 1878 kiel la poemo Tikvatenu ("nia espero") kaj muzikigis ĝin komence de la 1880-aj jaroj Samuel Cohen. 

La unuaj sep notoj estas rekte prenitaj de ĉeftemo en la sonpoemo "Vltavo" (Moldavio) de Bedrich Smetana, kiu siavice estas eble influita de baza ĉeftemo trovebla, interalie, en la itala popolkanto "La Mantovana".  Sonsekvencoj el la sama verko daŭre estas registrataj. Bedrich Smetana estis informita kaj eksplicite pozitiva pri la reuzado de sia materialo. 

Ĉe la unua cionisma mondkongreso en 1897 en Bazelo, Svislando, "Hatikva" estis elektita kiel la oficiala kanto de la cionisma movado. Ĝin poste rearanĝis komponisto Paul Ben-Haim, kiu parte bazigis la komponaĵon sur jude-rumanaj popolkantoj.

== Tekstoj kaj melodio
\header { tagline = ##f }
\layout { indent = 0 \context { \Score \remove "Bar_number_engraver" } }

global = {
}

melodia = \relative c' { a8 b c d e4 e f8 e f a e2 d4 d8 d c4 c b8 a b c a4 e a8 b c d e4 e f8 e f a e2 d4 d8 d c4 c b8 a b c a2 a4 a' a a g8. a16 g8 f e2 a,4 a' a a g8. a16 g8 f e2 g4 g8 g c,4 c d8 e f g e4 d8 c d4 d c c b8 a b c a2 d4 d8 d c4 c d8 e f g e4 d8 c d4 d8 d c4 c b8 a b c a2}

parteMelodia = \new Staff \with { midiInstrument = "clarinet"} >

\score {
  \new ChoirStaff >
  \layout { }
  \midi { \tempo 4=90 }
}
 ==

## Kreiva versio fare de AI 
Rimarko: Ĉi tiu versio provas kapti la esencon kaj sentojn de la originala *Hatikva*, adaptante ĝin al la Esperanta lingvo kaj kulturo. Ĝi konservas la ĉefajn temojn de espero, daŭremo, kaj reveno al la patrujo, uzante Esperantajn esprimojn kaj poeziajn strukturojn. Fervore kampanjante por cionismo, multe antaŭ la fonda kongreso de 1897 kun Theodor Herzl, D-ro Zamenhof deturnis sin de ĝi kaj poste kreis la esperantistan himnon "La Espero"

"Espero Eterna"

En koro judea

Animo pulsadas,

Al Cion fidela

La revo ne fadas.

Dum larmoj fluis

Tra jarcentoj longaj,

Ni firme kredis

Je revensonĝoj.

Refreno:

Ne perdiĝos nia espero,

Du mil jarojn ni portis ĝin.

Libera popolo en propra tero,

Jerusalemo, nia destin'.

En niaj preĝejoj

Kaj stratoj antikvaj,

Resonas la voĉoj

De profetoj vivaj.

Ni ree konstruas,

Pasinto renaskas,

La steloj gvidas nin,

Estonto nin maskas.

(Ripeti la refrenon)

## Eksteraj ligiloj 
* Hatikva / La espero "L´Esper´" 
* https://www.science.co.il/israel/Anthem.php 
* http://www.cramim.rishon.k12.il/rishon/romani.mp3  
* https://www.science.co.il/israel/anthem/Hatikva-Streisand.mp3 
* Aŭdi Hatikva 

## Vidu ankaŭ 
* Cionismo
* La Espero (dr. L.L. Zamenhof) 

## Referencoj 
Israelo
Kategorio:Naciaj simboloj de Israelo
Kategorio:Hebrelingvaj kantoj
Kategorio:Israelaj kantoj
Instruo

**Instru(ad)o** celas subteni la akiron de scioj kaj kapabloj, do la lern(ad)on.
Proksima nocio estas eduko, kiu lasta akcentas precipe la evoluon de kapabloj en plej vasta signifo.

## Esperantujo 
Pri **instruado** en la Esperanto-movado zorgas Esperanto-asocio : Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI)

* Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj
* Retpaĝaro de ILEI 
* ILEI-Vikio

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (9) proverboj pri instruo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.schulentwicklung-mfr.de/fileadmin/user_upload/vortrag_Heid.pdf  
* http://www.unterrichtsmaterial-schule.de 

## Referencoj
1713

**1713** estis normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1713 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Belinskij fondita.
* Nova-Skotio, Nov-Brunsviko kaj la Insulo de Princo Eduardo konkeritaj de Britio.
* Subskribo de la Traktato de Utrecht.

## Naskiĝoj 
* 15-a de marto: Nicolas Louis de Lacaille, franca astronomo (m. 1762)
* 5-a de oktobro: Denis Diderot, franca filozofo (m. 1784)
* 24-a de novembro: Laurence Sterne, irlanda verkisto (m. 1768)

## Mortoj 
* 8-a de januaro: Arcangelo Corelli, itala violonisto kaj komponisto (n. 1653)
* 18-a de marto: Juraj Jánošík, legenda slovaka rabisto kaj nacia heroo (n. 1688)
Juneca ardo

***Juneca Ardo***  estas 119-paĝa socia romano originale Esperante verkita de Norbert Barthelmess. Ĝi aperis en la jaro 1936 ĉe Sennacieca Asocio Tutmonda en Parizo. 

## Recenzoj
## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Sociaj romanoj
Kategorio:Esperantlingvaj romanoj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Vartejoj

***Vartejoj*** estas 129-paĝa romano, verkita de Norbert Barthelmess. Sennacieca Asocio Tutmonda el Parizo eldonis ĝin en la jaro 1938. 

## Enhavo 
## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperantlingvaj romanoj
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Haudenosaunee

**Haudenosaunee** (aŭ **Ho De No Sau Nee**) estas konfederacio de kvin kaj poste ses nacioj, kiuj loĝis sudoriente de la lago Ontario:

* Mohokoj
* Onondagoj
* Senekoj
* Kajugoj
* Onejdoj
* Tuskaroroj (aliĝis en 1720)

La vorto "Haudenosaunee" signifas : "popolo konstruanta longan domon", aŭ eble "longdomkonstruantuloj". La ses nacioj estas interligitaj per komuna konstitucio nomata *Gajanaŝagoŭa* aŭ «granda leĝo de la Unueco» ŝajne la plej malnova parola konstitucio ekzistanta.

Laŭ PIV2002, **irokezo** estas homo el **Haudenosaunee**, sed tio ne tre bone kongruas kun la lingvoscienca termino 'irokeza lingvaro'. La irokeza lingvaro inkluzivas ankaŭ aliajn lingvojn, ekzemple la ĉerokan. Eble la vorto **iroko** estas uzebla kun la senco de ano de nacio en Haudenosaunee.

## Vidu ankaŭ 
* Jacques Cartier
* Stadacona

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj Haudenosaunee-hejmpaĝoj *(angle)*
* Индейский матриархат matriarkeco *(ruse)*.

## Bildaro 

Dosiero:1914 Panoramic View of Iroquois.jpg|Haudenosaunee en 1914 en Bufalo, Nov-Jorkio
Dosiero:Iroquois 5 Nation Map c1650.png|Mapo de la kvin Nacioj ĉ.&nbsp;1650
Dosiero:Iroquois 6 Nations map c1720.png|Mapo de la ses Nacioj ĉ.&nbsp;1720
Dosiero:Flag of the Iroquois Confederacy.svg|Flago de la ses nacioj


Kategorio:Indianaj etnoj en Nordameriko
Kategorio:Unuaj Nacioj
Harper Lee

**Nelle Harper LEE** (naskiĝis la  en Monroeville, Alabamo, mortis la ) estis usona verkistino.

Ŝi famas pro sia romano "''*" (1960), kiu el la perspektivo de malgranda knabino montras la etnajn konfliktojn en la Usona sudo en la 1930-aj jaroj. Tiu verko fariĝis klasikaĵo de la usona literaturo kaj legata kiel tia en multaj usonaj mezlernejoj. En la jaro 1961 la aŭtorino gajnis la Premion Pulitzer pro la libro "*To Kill a Mockingbird".''

Dum ŝia vivo, Lee diris, ke ŝi neniam publikigos alian romanon. Tamen, en 2015, Lee anoncis Go Set a Watchman, sekvo de To Kill A Mockingbird.

## Ekstera ligilo 
Harper Lee, Gregarious for a Day, The New York Times

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj verkistoj
Malnova Urbo

**Malnova Urbo** povas esti en diversaj urboj aŭ kvartaloj:

;kvartalo en Azerbajĝano
*Malnova Urbo (Bakuo)

; kvartalo en Israelo
*Malnova Urbo (Jerusalemo)

;kvartalo en Ĉeĥio
*Malnova Urbo (Prago)

;kvartaloj en Slovakio
* Malnova Urbo (Bratislavo)
* Malnova Urbo (Košice)
* Malnova Urbo (Poprad)

*Malnova Urbo* signifas en la ĉeĥa lingvo Staré Město, en la slovaka Staré Mesto.
Vieno (apartigilo)

La nomo **Vieno** povas signifi la jenajn:

***Vieno** estas kaj ĉefurbo kaj federacia lando de Aŭstrio.
* **Vieno** estas rivereto, kiu transfluas la samnoman urbon en Aŭstrio kaj enfluas en la riveron Danubon.
* **Vieno** estas rivero, kiu transfluas la francan departementon Vienne.
* **Koncilio de Vieno** estas koncilio, kiu  kunvenis inter oktobro 1311 kaj majo 1312.

**Vieno** estas la esperantigo de la franca vorto **Vienne**, vidu en:
***Vienne** (apartigilo)
Gajanaŝagoŭa

***Gajanaŝagoŭa*** aŭ "granda leĝo de la unueco" de la Ses Irokezaj Nacioj estas la fundamenta konstitucio de la irokeza konfederacio. *Gajanaŝagoŭa* estas parola tradicio memorita en serion da ŭampumtukoj (speco de koltukforme kunteksitaj konketaroj) nuntempe konservita de la onondaga nacio. *Gajanaŝagoŭa* fiksas la funkciojn de la Granda Irokeza Konsilio kaj indikas kiel la nacioj devas elturniĝi por solvi siajn malkonsentojn kaj pace kunvivi.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.law.ou.edu/hist/iroquois.html  
* Gajanaŝagoŭa  *(angle)*

Kategorio:Kanado
Kategorio:Konstitucioj
*
Minusklo

eta|Majuskla kaj minuskla litero A.
**Minusklo** referencas la malgrandajn formojn de la literoj: a, b, c. Origine, oni skribis tute per majuskloj en interlinio kun bone difinitaj supra kaj malsupra limoj. Kiam oni skribas rapide per plumo, oni emis fari ĉi tiujn pli rondaj kaj simplaj, kiel uncialoj. El ĉi tiuj la unuaj minuskloj rezultis, la duon-uncialoj kaj kursiva minusklo, kiuj ne plu restas en interlinia limo.

Ĉi tiuj laŭvice konsistigis la fundamenton por karolidaj minuskloj, disvolvigitaj de Alcuin por la korto de Karlo la Granda, kiu rapide disvastiĝis tra Eŭropo. Ĉi tie, la unuan fojon, fariĝis ofte miksi kaj majusklojn kaj minusklojn en unu teksto.

Tradicie, pli gravaj literoj -- tiuj kiuj komencas frazojn kaj substantivojn -- estis pligrandigitaj; nun oni skribis ilin en tute alia skribado, kvankam ne estis fiksita majuskliga sistemo ĝis la komenco de la 18-a jarcento (kaj eĉ tiam oni majuskligis ĉiujn substantivojn, sistemo ankoraŭ uzata en la germana sed ne en Esperanto).

Similaj evoluoj okazis en aliaj alfabetoj. La minuskla skribado por la greka alfabeto venas origine en la 7-a jarcento kaj atingis sian kvarlinian formon en la 8-a jarcento. Iom post iom, uncialaj formoj estis pli kaj pli miksitaj en la skribadon. La plej frua datita greka minuskla teksto estas la Evangelioj de Uspenski en la jaro 835. La moderna praktiko de majuskligo de ĉiu frazo ŝajne estas importita.
centra|kadro|Ekzemploj en malsamaj alfabetoj (france)

Minuskloj en langola skribo forte diferencas de majuskloj aŭ "runoj", estante la fonetika elirpunkto por stenografioj diverslingvaj.

## Vidu ankaŭ 
* Tipografio
* Ligaturo

Kategorio:Alfabeto
890

En la jaro **890** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Fondiĝis la urbo Bochum en Germanio.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Balgach kiel *Palgaa* (eventuale ankaŭ nur en 891, hodiaŭ komunumo de sankt-gala en Svislando).
*Diepoldsau kiel *Thiotpoldesouua* (enventuale ankaŭ nur en 891 hodiaŭ komunumo de Kantono Sankt-Galo en Svislando).
*Teufen kiel *Tiuffen* (hodiaŭ vilaĝo en la komunumo Freienstein-Teufen en Kantono Zuriko en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Olga de Kievo, regentino de Regno de Kievo (proksima dato) (m. 969)

## Mortoj 
* Aŝoto la 1-a de Armenio, princo de la princoj de Armenio, naskiĝis 820.
Romain Rolland

**Romain ROLLAND** naskiĝis la 29-an de januaro 1866 en Clamecy, mortis la 30-an de decembro 1944 en Vézelay estis franca verkisto.

La filo de instruisto studis en Parizo kaj Romo, laboris poste kiel instruisto kaj de 1903 ĝis 1912 kiel profesoro pri muzikscienco en La Sorbonne. En la jaro 1915 li gajnis la Nobel-premion pri literaturo.

Sian literaturan agadon li komencis per (ĉefe historiaj) dramoj kaj biografioj. Dum la Unua mondmilito li dediĉis sian energion al la celo de paco. Ekde 1921 li interesiĝis pri la hinda kulturo: Li renkontiĝis kun Rabindranath Tagore kaj Jawaharlal Nehru kaj verkis en 1923 biografion pri Mohandas Karamchand Gandhi. Rabindranath Tagore kaj Romain Rolland ambaŭ estas Nobelpremiitoj aprobintaj studintaj aŭ uzintaj Esperanton. En 1922 Romain Rolland akceptis la honoran prezidantecon de la dua kongreso de SAT. En la 1930-aj jaroj li vojaĝis al Sovetunio, renkontiĝis i.a. kun Maksim Gorkij kaj Stalino, sed lia simpatio al la komunismo pli kaj pli cedis al kritikemo. En la jaro 1942 li verkis sian membiografion *Le voyage intérieur*.

## Listo de verkoj 
* *Aert* (dramo, 1898)
* *Les Loups-morituri* (dramo, 1898)
* *Danton* (dramo, 1898)
* *Vie de Beethoven* (biografio, 1903)
* *Vie de Michelange* (biografio, 1905)
* *Vie de Tolstoi* (biografio, 1911)
* *Jean-Christophe* (romano, 1904-12)
* *Au dessus de la mélée* (Super la miksbatalo) (kontraŭmilita verko, 1915)
* *Colas Breugnon* (romano, 1918)
* *Clérambault* (romano, 1920)
* *Mahatma Gandhi* (biografio, 1923)
* ''L'âme enchantée* (romano, 1922-24)
* *Un jeu de l'amour et de la mort* (dramo, 1925)
* *Le voyage intérieur* (membiografio, 1942)

## En Esperanto aperis 
* *Al la forbuĉataj popoloj* / de Romain Rolland. El la franca originalo tradukis Georg Mahn - 1-a ĝis 3-a milo. - Bern: Universala Esperanto-Asocio, 1920. – 16 paĝoj
* *Vortoj de Romain Rolland : kaj Esperantaj vortoj koncernantaj la apostolon* / aranĝita de Hukuta-Masao kaj membroj de Hino-Esperanto-Klubo. - Tokio: Asake-Syoboo, 1977. - 82 paĝoj
* Al la libro *Tri verkoj* de Lev Tolstoj, el la rusa lingvo tradukita en Esperanton kaj eldonita de Sennacieca Asocio Tutmonda en Parizo proksimume en 1930, li aldonis esperantlingvan antaŭparolon.

## Vidu ankaŭ 
* Liberpensuloj
* Romain Rolland (Tramtransporto en Parizo)

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la asocio *Romain Rolland''
* informoj anglalingvaj pri li en la retejo de la nobelpremia komitato

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Francaj vegetaranoj
Kategorio:Premiitoj per premio Femina
Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco

eta|dekstra|249ra|Vido al la Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco
La **Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco** () estis diskutata donaco de la sovetia ŝtatestro Stalino al la varsovia popolo, kiu tiutempe konstruis socialisman ŝtaton. Ĝi estas novklasikisma giganta konstruaĵo apud la varsovia centra stacidomo, kiu havas apartan belecon, kaj ĝian ambivalencon spegulas la sinteno de la varsovianoj al la konstruaĵo, kiu estas miksaĵo de amo kaj malamego. La palaco estas 230,68 m alta. Nuntempe ĝi estas unu el la admirata simbolo de Varsovio en la okuloj de eksterlandanoj.

Oni komencis konstrui tiun ĉi palacon la 2-an de majo 1952 kaj finis ĝin la 22-an de julio 1955.

Komence la konstruaĵo estis nomita "Stalin-Palaco" (pole *Pałac Kultury i Nauki im. Józefa Stalina*) ĝis ĝi ricevis sian nunan nomon fine de la 1950-aj jaroj. Ĝi nun utilas kiel ekspoziciejo kaj oficejaro. La teraso de la 30-a etaĝo estas fama turisma allogaĵo donanta belan rigardon al la urbo.

La Kultur- kaj Sciencpalaco akceptis la 44-an kaj la 72-an Universalajn Kongresojn de Esperanto en 1959 kaj 1987.

Dosiero:POL Palace of Culture and Science (2).jpg|La maketo de la palaco
Dosiero:Pałac Kultury i Nauki (1).jpg|La iluminita nokte
Dosiero:Removed Stalin.jpg|La skulptaĵo ĉe la fasado de la palaco (en la stilo socialisma realismo), kun la vortoj:*Marx*, *Engels*, *Lenin*, estis ankaŭ *Stalin* sed en la jaro 1956 poloj forĵetis vorton *Stalin*, krome forĵetita estis la nomo *Stalin* el ĉiuj lokoj de la palaco

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo pri la palaco

## Referencoj 
Kategorio:Palacoj en Varsovio
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1955
Ŝona lingvo

eta|maldekstre|221ra|Kelkaj afrikaj lingvoj kuninteralie la bantua lingvo :**ŝona** (=ŝoŭa).La **ŝona lingvo** estas la lingvo de la Niĝerkonga lingvaro, Bantua lingvaro parolata en Zimbabvo (kies ĉefa lingvo ĝi estas : 7,5 mln), Mozambiko (ĉ. 1 mln), Bocvano kaj Sud-Afriko. Totala kvanto: 8,68 mln (1992).

## Ekzemplo 
Traduko de la deklaro de UEA okaze de la tago de libroj, 23-a de aprilo far Oliver Mazodze, aktiva esperantisto el Harareo.

**Mashoko eve Universal Esperanto Association (UEA) pamapembero epasi rese ezuva rezvinyorwa:**

Sangano repasi rese rakamirira vanhu vanotaura mutauro we Esperanto, re Universal Esperanto Association, UEA, rinozvibatanidza kumapembero epasi rese okucherechedza zuva rezvinyorwa (International Book Day), iro rinova musi wa 23 April. Mapemberero aya, anotungamirirwa nesangano repasi rese rinoona nezve fundo, ruzivo netsika, re UNESCO, anoitwa akanangana nekukurudzira kuverengwa, kunyorwa nekuburitswa kwezvinyorwa, uye kuchengetedzwa kwekodzero dzevanyori.

Isu ve Universal Esperanto Association tinotambira zvizere mashoko omutungamiri mukuru weUNESCO, va Koichiro Matsuura, avakataura pamapembero ezuva rezvinyorwa egore rakapera, apo vakati, "Zvinyorwa ndiyo nzira yakakosha yokuwana nayo ruzivo rwezve uchenjeri, hunhu, runako, nepfungwa dzevanhu. Semidziyo inotakura mashoko ne dzidziso, zvinyorwa inzira yekuti marudzi ese evanhu akwanise kuburitsa pachena tsika nemafungire awo, uye kuona zvinocherechedzesa mamwewo marudzi. Semafasitera anotendera kuona musiyano wetsika dzemarudzi evanhu akasiyana, uye semabhiriji pakati pemarudzi akasiyana, munguva nemunzvimbo, zvinyorwa zvinova zvitubu zvehurukuro, midziyo yekupanana nayo mazano, uye zvitubu zvebudiriro."

Kwemakore anokwana zana, mubatanidzwa wepasi rese wevanhu vanotaura Esperanto wakakwanisa kurarama zvichiburikidza nezvinyorwa zvawo, kutangisisa nechibhuku chidiki chaidzidzisa mutauro uyu chakabuda mugore ra 1887, kusvika kumakumi ezvuru emabhuku ava kubuda mazuva ano akanyorwa nemutauro uyu, achitaura nezvakasiyanasiyana, uye achiburitswa munyika dzese dzepasi. Kuvatauri veEsperanto, avo vanogara munzvimbo dzakasiyanasiyana uye vakaparadzana, zvinyorwa zvakava nebasa rokuvabatanidza. Nhasi uno zvinofadza zvikuru kuona kuti vatauri veEsperanto vava kushandisawo tsika dzamazuva ano dzokudhinda nekubudisa mabhuku.

## Eksteraj ligiloj 
*  
* vikipedio en ŝona lingvo

Kategorio:Bantua lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Bocvano
Kategorio:Lingvoj de Mozambiko
Kategorio:Lingvoj de Zambio
Kategorio:Lingvoj de Zimbabvo
Weimar

**Weimar** havas plurajn signifojn, precipe ĝi estas nomo de pluraj lokoj en Germanio:

***Weimar (Lahn)** estas komunumo en Hesio
***Weimar**, esperante **Vajmaro**, estas urbo en Turingio
** Distrikto Weimarer Land ĉirkaŭ la urbo
** Vajmara respubliko kaj Vajmara konstitucio politika sistemo kreia en la urbo
Maxie Wander

**Maxie WANDER** [maksi vander] (naskiĝis la 3an de januaro 1933 en Vieno; mortis la 20an de novembro 1977 en Orienta Berlino) estis aŭstra verkistino.

Ŝi laboris kiel sekretariino, fotistino kaj ĵurnalistino, krome ŝi publikigis scenarojn kaj rakontojn. Ekde 1958 ŝi kune kun sia edzo, la aŭstra verkisto Fred Wander, vivis en Germana Demokratia Respubliko GDR. Ŝi mortis pro kancero.

Famon ŝi gajnis per sia verko *Guten Morgen, du Schöne*, enhavanta protokolojn de orientgermanaj virinoj. Post ŝia morto ŝia edzo eldonis ŝiajn taglibrojn kaj leterojn, en kiuj ŝi priskribis siajn spertojn pri la vivo kun la kancero.

## Listo de verkoj 
* *Guten Morgen, du Schöne* (protokoloj, 1977; kun antaŭparolo de Christa Wolf)
* *Tagebücher und Briefe* (taglibroj kaj leteroj, eld. 1979; en Okcidenta Germanio 1980 sub la titolo: ''Leben wär' eine prima Alternative'')

Wander, Maxie
Wander, Maxie
Hoyerswerda

**Hoyerswerda** [hojersverda] (aŭ sorabe: *Wojerecy*) estas urbo en la distrikto Bautzen de Saksio, situanta ĉirkaŭ 40 kilometrojn sude de Cottbus kaj ĉirkaŭ 60 kilometrojn norde de Dresdeno. Ĝis la 1-a de aŭgusto 2008 ĝi estis administre memstara eksterdistrikta urbo. En tiu tago ĝi kun la antaŭe memstaraj distriktoj Bautzen kaj Kamenz kunfandiĝis al nova distrikto Bautzen. Fine de la jaro [[]] la komunumo havis  loĝantojn; la loĝantaro konsistas el germanoj kaj soraboj.

Vidindaj lokoj estas interalie la urbodomo, la metiista strateto *Lange Straße*, la komputilmuzeo, la muzeo pri minekspluato kaj la bestĝardeno. La urbo situas borde de la rivero Nigra Elster.

Markt 1 Altes Rathaus HY 1.JPG|la urbodomo
Hoyerswerda_Suedstr.jpg|slabokonstruaĵo el la epoko de GDR
Schulstraße 2 Grundschule am Park HY 2.JPG|historia elementa lernejo
Hoyerswerda_Gaststaette_Post.jpg|loka gastejo kun fasado en secesia stilo
Hoyerswerda_Gondelteich.jpg|apudlaga naĝejo

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ()
* retejo pri minado en la regiono ()
* retejo de la regiono "Luzacia Lagaro" ()
Nitrogena bazo

**Nitrogena bazo** estas nitrogenhava heterocikla organika kombinaĵo, deriviĝita de amino. Ĝi malsimilas al benzeno ĉar ĝi havas nitrogenatomojn anstataŭ karbonatomojn en la pozicioj 1 kaj 3 de la benzolringo.

Ekzistas kvin nitrogenaj bazoj: adenino (A), guanino (G), timino (T), citozino (C) kaj uracilo (U) (legu nuklea bazo)

La purinaj (adenino kaj guanino) havas duoblan aromatan kombinaĵon kaj la pirimidinaj (citozino, timino kaj uracilo) havas simplan aromatan kombinaĵon.

Ili ligiĝas al 1’-a karbono de pentozo (ribozo aŭ desoksiribozo), en la nukleotidoj, la eroj de la nukleaj acidaj DNA kaj RNA.

La pirimidinbazo uracilo nur ligiĝas al ribozo, kaj la timino nur ligiĝas al desoksiribozo. La aliaj ligiĝas al ambaŭ pentozoj.

La sinsekvo de la nitrogenaj bazoj en la DNA-molekulo enhavas la genetikan kodon por ordoni la sintezon de ĉiuj proteinoj.

## Ankaŭ vidu 
* Purino
* Pirimidino
* Nukleotido
* Nuklea acido
* Genetika kodo
* DNA
* RNA
* Chargaff

Kategorio:Kemio
Kategorio:Biokemio
1156

En la jaro **1156** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Calfreisen kiel *Caureisene* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Cottbus (hodiaŭ urbo en Germanio).
*Flerden kiel *Flirden* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Magnedens kiel *Manoldens* (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Corpataux-Magnedens en Kantono Friburgo en Svislando).
*Maladers kiel *de Maladru* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Masein kiel *de Medezenu* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Parsonz kiel *Presan* (hodiaŭ parto de la komunumo Riom-Parsonz en Kantono Grizono en Svislando).
*Samedan kiel *Samadn* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Urmein kiel *Hof de Ormen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

## Naskiĝoj 
*Isaako la 2-a Angelo orient-romia imperiestro
*Matilda (dukino de Saksio), filino de Henriko la 2-a (Anglio) kaj edzino de Henriko la Leono (m. 1189)
*27-a de oktobro : Raimundo la 6-a (8-a), grafo de Tuluzo, en Saint-Gilles (Francio, Gard) († 2-a de aŭgusto 1222, 65 jaroj)

## Mortoj 
*Toba imperiestro de Japanio
James Watson

**James Dewey WATSON** [ĝejmz dui ŭotsn] (naskiĝis la , mortis la 6-an de novembro 2025) estas unu el la malkovrintoj de la strukturo de la DNA-molekulo. Naskita en Chicago, Illinois, Usono, li fariĝis scienca diplomito (*B.Sc.*) en Zoologio ĉe *University of Chicago* en 1947.eta|dekstra|James WatsonEn 1952, li debutis ĉe *Cavendish Laboratory*, kie li renkontis Francis Crick. Sin apogante sur X-radioesplorado de Rosalind Franklin, ili ambaŭ elpensis la proponon de helika strukturo de DNA, kiun ili publikigis en 1953, kaj pro kio ili ambaŭ ricevis la Premion Nobel de Fiziologio aŭ Medicino 1962.

En 1988, la plena sukceso de Watson igis lin estri la *"Human Genome Project"* (Homa Genoma Projekto) ĉe *National Institutes of Health* (Nacia Saninstituto, Usono).

Kategorio:Usonaj biologoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Objective-C

**Objective-C**, ofte nomata mallongige **Obj-C**, estas objektema komputillingvo implementita kiel etendaĵo de C. Ĝi uziĝis plejparte ĉe la Mac OS X operaciumo kaj la GNUstep programaro, t.e. softvaro kiu uzas la OpenStep strukturon. Obj-C estis antaŭe la ĉefa lingvo uzata por la operaciumo NeXTSTEP, el kiu venis la OpenStep regularo. Nuntempe Obj-C plu vivas kiel la ĉefa lingvo en Mac OS X kaj GNUstep, ambaŭ OpenStep-bazitaj sistemoj.

## Priskribo 
Objective-C estas tre "maldika" nivelo sur C. Fakte, ĝi havas nur iujn ŝanĝojn de sintakso (por objektemaj espmrimiloj) kaj ĉirkaŭ deko de novaj terminoj. Tial, C-sciantaj povas lerni la lingvon tre rapide.

### Mesaĝoj 
La ĉefa aldono de sintakso estas la mesaĝoj, kiu estas bazita sur Smalltalk.

Objektemaj programoj konsistas de *objektoj* intersendantaj *mesaĝojn* -- t.e. invitojn ruli kelkajn *metodojn*. En Objective-C mesaĝoj aspektas jene:

```objc
[objekto metodo]
```

Ekzemple:

```objc
cxenLongo = [@"Saluton mondo" length]; // sendu mesaĝon "rulu metodon length" al la ĉeno "Saluton mondo"
```

Mesaĝoj povas enskatoliĝi kaj aldoniĝi parametrojn malantaŭ dupunktoj, ekzemple

```objc
[rezulto setFloatValue: [kvanto floatValue]*[kurzo floatValue]];
```

### Klasoj 
Por krei siajn proprajn tipojn de objektoj oni devas priskribi ilin en *klasoj*. Oni priskribas klasojn per du partoj: la interfaca kaj la realiga. La interfaca parto enhavas priskribon pri stato de objekto de la klaso kaj ĝiaj kapabloj -- t.e. ĝiaj variabloj kaj metodoj. La sintakso estas la jena:

```objc
@interface lumilo : Object {
    BOOL lumas;                      // statuso
  }
 - (BOOL) lumas;                     // kapablo: respondu, ĉu ŝaltita
 - agorduLumas: (BOOL) novaStato;
 - init;                             // agordu komencan staton
 @end
```

La parto *implementation* (realigo) eksplikas, kiel la kapabloj efektiviĝu. Tie, oni skribas la kodon de la metodoj, per la jena sintakso:

```objc
@implementation lumilo
 - (BOOL) lumas {
   return lumas;                     // redonu variablon (vivas en alia nomspaco ol metodoj)
   }
 - agorduLumas: (BOOL) novaStato {
   lumas = novaStato;
   return self;                      // ĉi tio permesas ĉeni la vokojn al la metodoj
   }
 - init {
   return [self agorduLumas: NO];
   }
 @end
```

Objektoj konstruiĝas tiam, kiam oni sendas la mesaĝon *alloc* al la klaso. Klasoj ankaŭ estas objektoj kun metodoj. La metodon *init* oni alvokas por agordi la komencan staton. Konklude la supre difinita klaso povas uziĝi jene:

```objc
#include                   // uzu norman C-an en/eligon en la ekzemplo
 int main ()
 {
   id objekto;                       // id signifikas "iu objekto"
   objekto = [[[lumilo alloc] init] agorduLumas: YES];    // komplexa ĉeno de vokoj al metodoj
   printf ("La lumilo \"objekto\" %s.", [objekto lumas]?"lumas":"malhelas");
 }
```

## Eksteraj ligiloj 
* The Objective-C Programming Language (*angle*)
* http://www.dekorte.com/Objective-C/  (*angle*)
* Kurso por komencantoj pri Objective-C  (*angle*)

Kategorio:Programlingvoj
Francis Crick

**Francis Harry Compton CRICK** (naskiĝis la 8-an de junio, 1916, mortis la 28-an de julio, 2004) estas unu el la malkovrintoj de la strukturo de DNA-molekulo.

eta|dekstra|250px|Francis Harry Compton Crick (1916-2004)

Naskita en Northampton, Anglio, li studis fizikon ĉe *University College*, Londono, kaj fariĝis scienca diplomito (*B.Sc.*) en 1937. Post la Dua mondmilito, dum kiu li laboris pri magnetaj kaj akustikaj minoj, li ekstudis biologion. En 1951, li eklaboris kun James Watson ĉe *Cavendish Laboratory*. Sin apogante sur la Rentgen-radia esplorado de Rosalind Franklin, ili ambaŭ elpensis la proponon de helika strukturo de DNA, kiun ili publikigis en 1953, kaj pro kio ili ambaŭ ricevis la Premion Nobel de Fiziologio aŭ Medicino 1962. Li ankaŭ signife kontribuis kuŝante fundamentojn de la nun matura kampo Molekula Biologio. Tio entenas esplorojn pri la naturo de la Genetika Kodo kaj la meĥanismon de la proteina sintezo. Li forlasis la molekulan biologion por lia alia intereso, Konscio, pri kio li lasttempe okupiĝis.

Crick laboris ĉe la Instituto Salk por Biologiaj Studoj en La Jolla, Kalifornio. Li mortis en San Diego, Kalifornio de intesta kancero.

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Kategorio:Britaj biologoj
Harold Wilson

**Harold WILSON** ( – ) estis brita politikisto kaj ĉefministro.

Li naskiĝis en Huddersfield la 11an de marto 1916. Li estis edukita ĉe la Universitato de Oksfordo kaj multaj opinias,ke li estis unu el la plej intelektaj politikistoj de la 20a jarcento. En knabaĝo li estis skolto kaj lernis Esperanton. Li partoprenis esperantan tendumadon en Nederlando en 1930, estante 14-jara.

En 1945 Wilson elektiĝis al la parlamento por la urbo Ormskirk en la provinco Lancashire. En 1963 li fariĝis la estro de la Laborista Partio. En 1964 li fariĝis ĉefministro en nova registaro. En 1976 li subite rezignis kaj James Callaghan prenis la postenon de ĉefministro. Mallonge post sia rezignado li malsaniĝis kaj fine mortis la 24-an de majo 1995 en Sankt Maria (insulo okcidente de Konvalo).

Li opiniis, ke lia plej grava atingo estis la kreado de la Open University (Malfermita Universitato) – studentoj studas perpoŝte, televide, interrete kaj samtempe laboras en la propra profesio, do kompreneble oni bezonas pli da studjaroj por gajni diplomon.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Harold Davies, Lordo Davies of Leek

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.solitarytrees.net/cowen/misc/psywar.htm 
* http://badley.info/history/Wilson-James-Harold-Great-Britain.biog.html  
* http://www.number-10.gov.uk/output/page129.asp  

Kategorio:Britaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Britio
Kategorio:Anglaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj
Rosalind Franklin

**Rosalind Elsie FRANKLIN** (25-a de julio 1920 – 16-a de aprilo 1958) estis molekula biologiistino kiu helpis en la malkovro de la strukturo de DNA.

Franklin naskiĝis kaj mortis en Londono (Anglio).

Rosalind Franklin akiris sian doktoran diplomon pri fizika kemio ĉe *Cambridge University* en 1945. Ŝi lernis teĥnikojn de difraktado per X-radio dum tri-jaraj studoj en Parizo ĉe ''Laboratoire Central des Services Chimiques de L'État* (Centra Laboratorio de la Ĥemiaj Servoj de la Ŝtato), ŝi revenis al Anglio por labori kiel helpesploristino ĉe *King's College London* kun John Randall.

Ne sciiginte al ŝi, alia helpanto de Randall Maurice Wilkins montris kelkajn el ŝiaj fotoj de X-radiaj difraktaĵoj de DNA al James Watson, sur kiuj sin apogis Watson kaj Francis Crick, kiuj publikigis en 1953 artikolon priskribantan la duoble-helican strukturon de DNA. Franklin estis mortinta pro ovaria kancero en 1958 kiam Wilkins, Watson kaj Crick ricevis Nobel-premion pri fiziologio aŭ medicino en 1962.

## Vidu ankaŭ 
* Geno

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nature.com/nature/dna50/franklingosling.pdf Artikolo de ŝi kaj Gosling en la revuo *Nature*
* http://www.nature.com/nature/dna50/franklingosling2.pdf Alia artikolo de ŝi kaj Gosling en la revuo *Nature''

Kategorio:Britaj kemiistoj
Eŭropa Patent-Organizaĵo

La **Eŭropa Patent-Organizaĵo** (, foje mallongigite **EPOrg** por distingi ĝin de Eŭropa Patenta Buroo (d:Q7132151), **EPO**) estis fondita en 1973. Ĝi konsistas el la Eŭropa Patent-Oficejo (EPO), kiu atribuas kaj administras la eŭropajn patentojn, kaj administra konsilio, kiu kontrolas la funkciadon de la oficejo.

La organizaĵo estas sendependa de Eŭropa Unio kaj EPO ne estas EU-instanco. Tamen, la Eŭropa Komisiono havas observanton en la estraro kaj estas invitata al kunvenoj.

EPO ricevas 123 000 petojn por eŭropa patento jare kaj atribuas 30 000. Ĝi estas financata per kotizoj de la patent-petantoj. La oficialaj laborlingvoj estas angla, franca kaj germana. Kvankam eblas deponi peton en oficiala lingvo de ŝtato subskribinta la Eŭropan Patent-Konvencion, traduko al unu el la tri oficialaj lingvoj necesas. Post atribuo de la patento, necesas traduko al la oficialaj lingvoj de la membro-ŝtatoj en kiuj la patento estu valida.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT de Eŭropa Patent-Organizaĵo - angla, franca, germana

## Referencoj 
Kategorio:Patenta juro
Kategorio:Juro en Eŭropo
Kategorio:Organizaĵoj pri intelekta proprieto
Kategorio:Organizaĵoj en Munkeno
Dorset

**Dorset** estas unu el la graflandoj de Anglio. Ĝi situas en la regiono sudokcidenta Anglio. La ĉefurbo estas Dorchester.

Loĝantaro –  (en 2000)

Areo – 

Ĝi estas ĉefe agrikultura kaj turisma provinco.

La provinco estas tre bonkonata en literaturo, ĉar ĝi estis la hejmo de Thomas Hardy kaj la fono por libroj kia *The Mayor of Casterbridge*.

## Urboj kaj vilaĝoj 
* Beaminster, Blandford Forum, Bournemouth
* Christchurch, Corfe Castle
* Dorchester
* East Lulworth
* Ferndown
* Iwerne Courtney, Iwerne Minster
* Kington Magna
* Lyme Regis, Lytchett Matravers, Lytchett Minster
* Melcombe Regis
* Poole, Puddletown
* Shaftesbury, Sherborne, St. Ives, Dorset Sturminster Marshall, Sturminster Newton, Swanage
* Tolpuddle
* Verwood
* Wareham, West Lulworth, Weymouth
* Wimborne Minster

## Vizitindaĵoj 
* Maiden Castle
* Lulworth Castle
* Forde Abbey
* Wimborne Minster
* Edmondsham House
* Purse Caundle Manor
* Kingston Lacy
* Portland Bill
* Lulworth Cove


Kategorio:Graflandoj de Anglio
Isle of Wight

eta|
**Isle of Wight**  estas insulo apud la suda marbordo de Anglio. Ĝi ankaŭ estas provinco de Anglio.

La ĉefurbo estas Newport.

* **Loĝantaro:**  (laŭ la stato de )
* **Areo:** 

Ĝi estis parto de la provinco Hampshire ĝis 1974.

Aliaj urboj estas:

* Bembridge
* Brading
* Cowes
* Fishbourne
* Freshwater
* Ryde
* Sandown
* Shanklin
* Ventnor
* Yarmouth

Malgraŭ sia situo en la Manika Markolo la insulo ne estas kalkulata inter la Manikinsulojn.

## Vidu ankaŭ
* William Darwin Fox

Kategorio:Insuloj en Britio
Kategorio:Britaj Insuloj
Derbyshire

**Derbyshire** estas unu el la graflandoj de Anglio. Ĝi situas en la regiono East Midlands.

* **Loĝantaro** - 

* **Areo** -  hektaroj

La plejmulto de la nacia parko Peak District situas en Derbyshire.

Troviĝas 13 urboj kun inter  kaj  loĝantoj kaj granda areo de maldense loĝata agrikultura tero.

75% de la loĝantaro vivas en 25% de la provinco.

La provinco ankaŭ enhavas la urbegon Derby - ĝi estas unuara instanco.

## Urboj kaj vilaĝoj 
* Alfreton, Alton, Ashbourne, Ashford-in-the-Water
* Bakewell, Bamford, Baslow, Beeley, Belper, Birch Vale, Bolehill, Bolsover, Borrowash, Bretby, Brimington, Burbage, Buxton
* Castleton, Chapel-en-le-Frith, Charlesworth, Chelmorton, Chesterfield, Clay Cross, Clowne, Cressbrook, Creswell, Cromford, Crowden, Curbar
* Derby, Dronfield, Duffield
* Earl Sterndale, Eckington, Edale, Edensor, Eyam
* Fernilee
* Gamesley, Glossop, Great Hucklow
* Hadfield, Hartington, Hathersage, Hayfield, Heanor
* Ilkeston
* Little Hucklow
* Marston Montgomery, Marston on Dove, Matlock, Melbourne, Miller's Dale, Morley
* New Mills, Newhaven
* Over Haddon
* Peak Forest
* Riber, Ripley
* Shipley, Shirebrook, Staveley, Stoney Middleton, Stretton, Sudbury, Swadlincote
* Tansley, Taxal, Thornhill, Tibshelf, Tideswell, Tunstead Milton
* Walton, Wardlow, Whaley Bridge, Whitwell, Wirksworth
* Youlgreave

## Vizitindaĵoj 
* Alfreton Hall
* Alsop Hall
* Arbor Low Stone Circle
* Barlborough Hall
* Bradbourne Hall
* Bradley Hall
* Bretby Hall
* Buxton Hall
* Buxton Museum & Art Gallery
* Calke Abbey
* Carsington Reservoir
* Chatsworth
* Coxbench Hall
* Derwent Reservoir
* Derwent Valley Mills
* Dom-muzeo de Pickford
* Ednaston Manor
* Eyam Hall
* Fenney Bentley Old Hall
* Flagg Hall
* Glossop Hall
* Great Longstone Hall
* Haddon Hall
* Hartington Hall
* Heights of Abraham
* Hob Hurst's House
* Howden Reservoir
* Ilam Hall
* Kedleston Hall
* Ladybower Reservoir
* Longdendale
* Longdendale Trail, longdistanca vojeto por piedirantoj
* Longford Hall
* Mam Tor
* Muzeo kaj artgalerio de Derby
* National Stone Centre, Wirksworth
* Nine Ladies Stone Circle
* Norbury Hall
* Parwich Hall
* Peveril Castle
* Renishaw Hall
* Riber Castle
* Speedwell Cavern
* Sudbury Hall
* Sutton Scarsdale Hall
* Thornbridge Hall
* Well dressing - antikva ceremoniejo
* Wingfield Manor

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo - en la angla lingvo


Kategorio:East Midlands
Kategorio:Graflandoj de Anglio
Helene Weigel

**Helene WEIGEL**  (* la 12an de majo 1900 en Vieno, Aŭstrio † la 6an de majo 1971 en Orienta Berlino, Germanio) estis aktorino kaj intendantino.

Ŝi pasigis sian junaĝon en Vieno. Sian unuan rolon ŝi prezentis en 1919 en Frankfurto ĉe Majno: la Marie en la dramo *Woyzeck* de Georg Büchner. En la jaro 1922 ŝi transloĝiĝis al Berlino, kie ŝi rapide famiĝis per diversaj karakteraj roloj. En 1929 ŝi edziniĝis al Bertolt Brecht, la paro havis du idojn.

Ekde 1933 ŝi kune kun sia familio forlasis Germanion, vivonte en Svislando, Danio, Svedio, Finnlando kaj Usono. Ŝia aktora kariero tiutempe stagnis, sed reveninte al (Orienta) Germanio en 1948, ŝi havis grandan sukceson en la teatraĵo *Mutter Courage und ihre Kinder*, kiun verkis ŝia edzo. Kune kun li ŝi fondis la teatran ensemblon *Berliner Ensemble*, kies intendantino ŝi fariĝis. La ensemblo havis eksterordinaran sukceson en Berlino, kaj pli kaj pli ankaŭ eksterlande.

Helene Weigel mortis en 1971 en Orienta Berlino.

eta|maldekstra|180px|Tombo en Dorotheenstadt-tombejo, Berlino.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.berliner-ensemble.de 

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Bertolt Brecht
Erwin Strittmatter

eta|dekstra|Erwin Strittmatter
**Erwin STRITTMATTER**  (naskiĝis la 14-an de aŭgusto, 1912, mortis la 31-an de januaro 1994) estis germana verkisto.

Naskiĝinte en Spremberg, la filo de bakisto unue lernis la profesion de sia patro, poste li vivtenis sin i.a. kiel kelnero kaj kamparano. Post la dua mondmilito li ekinteresiĝis pri la verkado. Ekde 1951 li laboris kiel redaktoro en la minista regiono ĉirkaŭ la orientgermana urbeto Senftenberg kaj ekde 1954 li vivis en la vilaĝo Dollgow. Li estis edziĝinta al la verkistino Eva Strittmatter.

La verkaro de Erwin Strittmatter temas pri la vivo en orientgermanaj vilaĝoj post la venko de la socialismo. Subtenate i.a. de Bertolt Brecht kaj honorata per diversaj premioj, li estis unu el la plej multe legataj aŭtoroj en Germana Demokratia Respubliko (GDR).

Li mortis en Dolgow.

## Listo de verkoj 
* *Der Ochsenkutscher* (romano, 1950)
* *Katzgraben* (dramo, 1954; pli amplekse 1958)
* *Tinko* (porinfana romano, 1954)
* *Die Holländerbraut* (dramo, 1961)
* *Ole Bienkopp* (romano, 1963)
* *Dreiviertelhundert Kleingeschichten* (rakontoj, 1971)
* *Die blaue Nachtigall* (rakontoj, 1973)
* *Meine Freundin Tina Babe* (rakontoj, 1977)
* *Der Wundertäter* (romantrilogio, 1957-1980)
* *Der Laden* (romantrilogio, 1980-1992)
* *Vor der Verwandlung* (eld. 1995)

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj