open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ebers-papiruso

[200px|eta|dekstra|La fragmento pri la flegado de [kancero.]]
[dekstra|eta|La fragmento pri [astmo konsilante herba miksaĵo metita sur bolantan brikon por ke la paciento povu spiri la fumojn.]]
La Ebers-papiruso estas praegipta kuracista tekstaro el la 16-a jarcento a.K. Ĝi estas skribita per hieratika skribo, kaj estas la plej ampleksa registro de antikvaj egiptaj medicinaj scioj konservitaj ĝis hodiaŭ. Tiu estas la plej malnova konata medicina teksto.

Ĝi inkluzivas multajn sorĉojn celantajn forigi malsanajn demonojn, kaj ĝi ankaŭ atestas longan tradicion de kuracista praktiko surbaze de sperto kaj observoj.

La rulaĵo longas 20 m kaj entenas 700 magiajn tekstojn kaj popolajn kuracmetodojn pri ekz. krokodila mordo, doloro de piedfingra ungo aŭ metodoj purigi la loĝejon disde la fi-insektoj, ratoj.

La papiruso enhavas "traktado sur la koro", ĝi indikas ke la koro estas la centro de la sangocirkulado, kaj estas ligita per tuboj al ĉiu el la organoj de la korpo. La kono de la egiptoj pri la renoj estis probable malabunda, ĉar ili konsideris la koron kiel la renkontpunkton de kelkaj tuboj, kiuj transportis ĉiujn korpajn fluidojn - sangon, larmojn, urinon kaj spermon. Ĝi priskribas surprize precize la sangocirkulan sistemon kaj angiojn en la korpo.

Mensaj malordoj, kiel depresio kaj demenco, estas diskutitaj detale en ĉapitro de la papiruso nomita "La Libro de Koroj". La priskriboj de la perturboj montras, ke la egiptoj traktis mensajn kaj fizikajn perturbojn preskaŭ same.

La papiruso enhavas ĉapitrojn pri kontraŭkoncipado, diagnozo de gravedeco kaj aliaj aferoj en la kampo de ginekologio, intestaj malsanoj kaj parazitoj, okulaj kaj haŭtaj problemoj, dentaj kaj kirurgiaj traktadoj por abscesoj kaj tumoroj, fiksado de ostoj kaj brulvundoj.

La Ebers-papiruso estis malkovrita en 1873 fare de la germana egiptologo kaj verkisto George Maurice Ebers.

## Medicinoj kaj praktikoj 
Iuj el la drogoj listigitaj

**Astmo**

: "Miksaĵo de herboj varmigitaj sur briko, tiel ke la paciento enspiros la fumon leviĝantan de ili."

**stomako**

: "Por gastra malplenigo: bovina lakto, 1; greno, 1; mielo, 1; pureo; kribrilu, kuiru; glutita en kvar partoj."

**Intestoj**

: "Por la resanigo de la intestoj: mielo, 1; dato, 1; kuiru en oleo; oleigu la malsanan organon."

**Vestaĵoj**

: Vestaĵoj povas esti protektataj kontraŭ musoj kaj ratoj per ŝmirado de ili per katgraso.

**Morto**

: Duona cepo kaj ŝaŭmo de biero estis konsideritaj "bonega rimedo por morto".

**Dracunculiasis (ang), Guinea-vermo-malsano**

: Volvu la elstaran finon de la vermo ĉirkaŭ bastono kaj eltiru ĝin malrapide. (Ĉi tiu formo de kuracado restas la sama hodiaŭ).

### Medicina uzo de Okra 
Unu el la komunaj drogoj priskribitaj en papiruso estas okro, aŭ kuraca argilo. Ĝi estas inkluzivita ekzemple en la preskribo kontraŭ diversaj intestaj kaj okulaj malsanoj. Flava okro estis donita kiel kuracilo por urinaj malsanoj.

Kategorio:Manuskriptoj
Kategorio:Egipta civilizo
Lützow (apartigilo)

eta|dekstra|300px|kastelo *Lützow*
* **Lützow** estas komunumo en la nordokcidenta Meklenburgo, en Germanio.
** Kadre de ĝi, ankaŭ ekzistas kastelo *Lützow*, bildigita dekstre.
* La komunumo estas la administra centro de komunumaro, nomata *Amt Lützow-Lübstorf*.
* **Von Lützow** estis nomo de meklenburgaj kavaliroj kaj grafoj, ekz. de *Ludwig Adolf Wilhelm von Lützow*.
* **SMS Lützow** estis granda krozilo de la germana imperia mararmeo.
* **Lützow** estis kirasŝipo, konstruita en 1931 je la nomo *Deutschland*, kaj baptita *Lützow* nur en 1940, ĉar la mararmeestroj de Nazia Germanio en la Dua Mondmilito ne volis riski simbolecan dronigon kaj pereon de ŝipo nomata "Germanio"
* **Lützow** estis peza krozilo de la mararmeo de Nazia Germanio, vendita al Sovetunio.
Tilos

eta|la vilaĝo Lividia
**Tílos** (greke **Τήλος**, en la antikvo *Télos*) estas greka insulo en la Egea maro kaj unu el la 12 ĉefinsuloj de la Dodekanoj. Ĝi situas nordokcidente de Rodos kaj 8 marmejlojn sudoriente de insulo Nisiros. Sur la insulo loĝas 535 personoj (2001).

Oni trovis sur la insulo ostojn de nanaj elefantoj (1971), kiuj estas ekspoziciitaj loke.

## Geografio 
Tilos havas 'S'-formon kaj longas ĉ. 14,5 km kaj kun la maksimuma larĝo de 8 km. Ĝi havas la surfacon de 61-63 km² kaj plej altan altaĵon (*Profiti Ilia*) 654 super maro. Ĝi riĉas je fontoj, kaj tiel ĝi havas tre produkteman agron.

La marbordo estas roka aŭ ŝtoneta, sed ekzistas ankaŭ sablaj strandoj.

La insulo apartenas ekde 1948 denove al Grekio, antaŭe okupis ĝin nazia Germanio, italoj, turkoj kaj aliaj.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj informoj pri la insulo
* turismaj informoj pri Tilo

Kategorio:Insuloj en Grekio
Egon Erwin Kisch

eta|dekstra|Egon Erwin Kisch
**Egon Erwin KISCH** (naskiĝis la 29-an de aprilo 1885 en Prago - mortis la 31-an de marto 1948 en Prago) estis praga germanlingva ĵurnalisto, prozisto, dramisto kaj poeto, konata kiel **furioza riportisto**.

Filo de juda tekstilaĵ-komercisto. Li komencis studi konstru-fakon, transiris al germanistiko kaj ĵurnalistiko, laboris kiel riportisto de pluraj gazetoj, estis vundita kiel soldato dum la unua mondmilito, post la milito li fariĝis antifaŝisto kaj komunisto, dum la dua mondmilito aktivis en Usono kaj Meksiko. Post la milito li revenis Pragon, komencis verki libron pri Ĉeĥoslovakio, sed mortis ne fininte ĝin.

## Verkoj 
* **Aus Pragen Gassen und Nachten** (El Pragaj stratoj kaj noktoj, 1912)
* **Prager Kinder** (Pragaj infanoj, 1913)
* **Soldat im Prager Korps** (Soldato de Praga korpuso, 1922)
* **Schreib das auf, Kisch!** (Skribu ĝin, Kisch!, 1930)
* **Die Abenteuer in Prag** (Aventuroj en Prago, 1920)
* **Der Fall des Generalstabschefs Redl** (Kazo de ĉefo de la ĝenerala stabo Redl, 1924)
* **Der rasende Reporter** (Furioza riportisto, 1925)
* **Hetzjagd durch die Zeit** (Ĉaso tra la tempo, 1926)
* **Zaren, Popen, Bolschewiken**(Caroj, popoj, bolŝevikoj, 1927)
* **Kriminalistisches Reisebuch** (Kriminalista vojaĝlibro, 1927)
* **Wagnise in aller Welt** (Kuraĝe en la tuta mondo, 1927)
* **Paradies Amerika** (Amerika paradizo, 1930)
* **Prager Pitaval** (Praga pitavalo, 1931)
* **Asien gründlich verändet** (Azio de fundamente ŝanĝita, 1932)
* **China gehaim** (Sekreta Ĉinio, 1933)
* **Eintritt verboten** (Eniro malpermesita, 1934)
* **Abenteur in fünf Kontinenten** (Aventuroj en kvin kontinentoj, 1936)
* **Soldaten am Meeresstrand** (Soldatoj ĉe la marstrandao, 1938)
* **Landung in Australien** (Surteriĝo en Aŭstralio, 1937)
* **Marktplatz der Sensationen** (Foiro de sensacioj, 1942)
* **Endeckungen in Mexiko** (Malkovroj en Meksiko, 1945)

Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Stephen Crane

**Stephen CRANE** (naskiĝis je la 1-a de novembro 1871 en Newark (Nov-Ĵerzejo) - mortis en Badenweiler en Germanio je la 5-a de junio 1900) estis usona verkisto. Li estis ĵurnalisto kiu verkis ankaŭ novelojn, romanetojn kaj poemojn. Li estas rigardata kiel unu el la plej fruaj kaj plej gravaj naturalismaj verkistoj en Usono. Li estis la 14-a ido de metodista pastro.

Jam en la aĝo de 16 jaroj, Stephen Crane helpis la fraton Townley en verkado de artikoloj por lokaj ĵurnaloj laŭ la bordo novĵerzeja kaj por la novjorka *Tribune*. Li studentis ĉe Kolegio Lafayette kaj la Universitato de Sirakuzo. Post la morto de la patrino (lia patro mortis pli frue) en 1890, li translokis sin al Novjorko, kie li vivtenis sin per verkado kaj ĵurnalismo, vivante kiel "bohemo". Dum tiu tempo li observis la senhavularon en la malriĉega kvartalo nomata "Bowery" por ellabori la enhavon de sia unua libro, la mallonga romano *Maggie: A Girl Of The Streets* (1893: *Manjo: Knabino de la stratoj*).

En 2007 ELNA anoncis premion por la esperantigo de *War is kind*.

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj poetoj
Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj
Kategorio:Usonaj romanistoj
Kontraŭtanka armilo

eta
**Kontraŭtanka armilo** aŭ **kirasrompa armilo**  estas komuna nomo por kanonoj, raketoj, grenadoj, kirasaŭtoj kontraŭ tankoj. Ĉar la kirasitaj tankoj estis ekuzitaj en la unua mondmilito, tiam aperis la respondo je tio en formo de kiras-trarompa fusaĵo kontraŭ la maldika kiraso (kontraŭtanka fusilo).

La unuan kontraŭtankan armilon evoluigis la usona komandanto Cleland Davis dum la unua mondmilito. Li kunligis du pafilojn, malantaŭon al malantaŭo. Tiuj estis almontitaj eksperimente al bombavio O/100 kaj estis uzataj kontraŭ submarŝipoj, aerŝipoj.

Oni evoluigis en la Sovetunio ekde 1923 kontraŭtankajn armilojn (nomataj "Dinamo-Reaktivnaja Puŝka" (DRP), ĉ. "dinamike reaga kanono"). En la 1930-aj jaroj aperis diversaj tipoj de la armilo kaj oni testis la kalibrojn de 37 mm al 305 mm. La produktado, eksperimentoj estis ĉesigitaj en 1938, rilate al la Granda purigo. La plej konata modelo de tiu epoko estis la *Model 1935 76 mm DRP* dezajniat de L.V. Kurĉevski. Kelkajn ekzemplerojn oni uzis dum la vintra milito, la finnoj akiris kelkajn el ili kaj poste pludonis ilin al la germanoj en 1940.

Ĝis komenco de la dua mondmilito aperis familio de kontraŭtankaj kanonoj, pafataj plej ofte per 37 mm-a pafaĵo. Oni uzis dum la milito pli kaj pli grandajn kalibrojn kaj diverstipajn pafaĵojn. Oni produktis pafaĵojn kun malmola pinto, pelaĵo ebligante pli grandan rapidon, pli efikajn eksplodaĵojn. Estis tre efike uzo de kava aŭ formita pafaĵo, kiu direktis la eksplodon antaŭen.

En la dua mondmilito aperis pluraj tipoj de la kirasrompaj raketoj kaj lanĉiloj, el kiu la usona bazuko estis la plej konata. Je komenco de dua mondmilito aperis la kirasrompaj kanonoj kun pafaĵo de 37 mm-a diametro. La kalibro kreskis dum la milito kaj oni eksperimentis novajn pafaĵ-tipojn.

La evoluigo de la kontraŭtankaj armiloj okazis al pli malmola pinto, pli efika pelaĵo, eksplodaĵo. Tre efika estis la formita aŭ kava pafaĵo, kiun oni planis, ke okaze de enpafado, ĝi direktu la eksplodan energion antaŭen.

Dum la dua mondmilito aperis multaj tipoj de la kirasrompa raketo, el kiu la plej efika estis la usona bazuko kaj ties ekvivalentoj en aliaj armeoj. Post la dua mondmilito, la plej grava evoluigo estis la uzo de elektroniko, teledirektado, tiel apero de la elektronike direktitaj raketoj.

## Vidu ankaŭ
* Portebla kontraŭtanka sistemo
* RPG-29

Kategorio:Armiloj
Rădulești (Dobra)

**Rădulești** [rəduleŝtj] (hungare: **Radulesd**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Deva. En 1910 ĝi havis 363 loĝantojn (rumanoj); en 1992 156 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1491. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Dobra.

En Rădulești estas ligna preĝejo el 1733 (renovigita en la 19-a jarcento). Ĝi estas historia monumento kun la kodo HD-II-m-A-03426.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Reea

**Reea** [reja] (hungare: **Rea**, germane: **Raden**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Haţeg. En 1910 ĝi havis 282 loĝantojn (rumanoj, ciganoj, hungaroj); en 1992 379 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1443. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Toteşti.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administrcia mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Hunedoara
Tariq Ali

**Tariq Ali** (naskita je la 21-a de oktobro de 1943) estas pakistana verkisto, kinreĝisoro kaj historiisto. Li verkas ofte por *The Guardian*, *CounterPunch*, *London Review of Books*, *Monthly Review*, *Z Magazine*. Ali estas krome eldonisto kaj kontribuanto al la revuo *New Left Review* kaj konsilanto de la sudamerika televidkanalo Telesur. eta|dekstra|Tariq Ali

## Biografio 
Ali naskiĝis kaj kreskis en Lahore, nun en Pakistano, sine de komunista familio. Dum li studis en la Universitato de Panĝabo, li organizis manifestaciojn kontraŭ la tiama diktatora reĝimo. Pro liaj kontaktoj kun radikalaj movadoj, kaj timante pri lia sekureco, liaj gepatroj sendis lin al Anglio. Li studis Politikan Sciencon kaj Filozofion en Oksfordo, kaj estis la unua pakistanano elektita prezidanto de la sindikato de studentoj de Oksfordo.

Li famiĝis dum la Vjetnama Milito, kiam li debatis kun Henry Kissinger kaj Michael Stewart. Li fariĝis tre kritika al la eksteraj politikoj de Usono kaj Israelo.

Li partoprenis politike per lia engaĝiĝo en trockiistaj partioj, kaj estis unu el la ĉefaj gvidantoj de la Internacia Marksista Grupo (IMG), kaj kun la ĵurnalo *The Black Dwarf*. Li estas unu el la redaktoroj de la *New Left Review* (Revuo de la nova maldekstro).

De tiam, Ali estis kritika de la novliberaj politikoj, kaj partoprenis en la Monda Socia Forumo de 2005 en Porto Alegre, Brazilo, kie li estis unu el la subskribintoj de la *Portalegra Manifesto*.

## Verkaro 
Li publikigis pli ol dekduo da libroj pri historio kaj monda politiko kaj kvin romanojn.
La plej famaj estas:

* *Street-Fighting Years: An Autobiography of the Sixties* (membiografio pri la politikaj luktoj en la 60aj)
* *Bush in Babylon* (pri la politiko de Usono en Irako)
* *Clash of Fundamentalisms: Crusades, Jihads and Modernity* (la ŝoko de la fundamentismoj)
* *The Book of Saladin* (biografio de Saladino)
* *Shadows of the Pomegranate Tree* (pri la lastaj jaroj de la islama reĝlando en Granado, Hispanio)
* *Trotsky for Beginners* (enkonduko al la trockiismo)

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝaro de Ali en la *New Left Review* .

Ali, Tariq
Ali, Tariq
Ali, Tariq
Renghet

**Renghet** [renget] (hungare: **Renget**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Orăştie. En 1910 ĝi havis 1 024 loĝantojn (rumanoj); en 1992 356 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1518. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Geoagiu.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Hunedoara
Rișca (Baia de Criș)

**Rișca** [riŝka] (hungare: **Riska**, germane: **Rissdorf**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Brad. Administre ĝi apartenas al Baia de Criș. 

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 479 loĝantojn (rumanoj); en 1992 311 (rumanoj). 

## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1427. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Hunyad). 

En 1910 ĝi havis 479 loĝantojn, inter ili 469 rumanojn kaj 9 hungarojn. 466 estis grek-ortodoksaj, 8 rom-katolikaj kaj 5 judaj.

En la censo de 2002 ĉiuj 262 loĝantoj deklaris sin etnaj rumanoj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Rovina

**Rovina** estas nomo de pluraj lokoj
;en Rumanio:

*Rovina (Bucureșci)
*Rovina (Brănișca)

; en Ĉeĥio:
* Rovina (Hlásná Třebaň) – parto de municipo Hlásná Třebaň en distrikto Beroun
* Rovina (Počepice) – parto de municipo Počepice en distrikto Příbram
Romoșel

**Romoșel** [romoŝel] (hungare: **Romoszhely**, germane: **Klein-Rumesch**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Orăștie. En 1910 ĝi havis 1 666 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en 1992 1 261 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1206. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Romos.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Ruda-Brad

**Ruda-Brad** (hungare: **Ruda**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Brad. Administre ĝi apartenas al Brad.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 781 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 236 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1439. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Hunyad). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Hunedoara
Runcșor

**Runcșor** [runkŝor] (hungare: **Runksor**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Deva. En 1910 ĝi havis 292 loĝantojn (rumanoj); en 1992 97 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1750. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Gurasada.

La ligna preĝejo de Runcșor estas historia monumento kun la numero LMI HD-II-m-A-03438.

Dosiero: RO_HD_Runcsor_52.jpg|La preĝejo
Dosiero: RO_HD_Runcsor_45.jpg

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Ruși (Bretea Română)

**Ruși** [ruŝj] (hungare: **Russ**, germane: *Rusch*) estas vilaĝo en Rumanio norde de Hațeg. En 1910 ĝi havis 347 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 252 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1453. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Bretea Română.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
eta|Ortodoksa preĝejo en Ruși

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Russ

***Russ** estas la hungarlingva nomo de **Ruşi (Bretea Română)**
***Russ** estas franca komunumo en Bas-Rhin.
***Russ Williams**, esperantisto de Usono
Râu Bărbat

**Râu Bărbat** [rıu bərbat] (hungare: **Borbátvíz**, germane: **Schnellbach**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Haţeg. En 1910 ĝi havis 388 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 220 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1391. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Pui.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administrcia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Runcu Mic

**Runcu Mic** [runku mik] (hungare: **Erdőhátrunk**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Hunedoara. Administre ĝi apartenas al Veţel.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 115 loĝantojn (rumanoj); en 1992 38 (rumanoj). 
## Hostorio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1727. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Hunyad). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Runcu Mare

Runcu Mare (runku) (hungare: **Nagyrunk**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Hunedoara. Administre ĝi apartenas al Lelese.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 480 loĝantojn (rumanoj); en 1992 186 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas en 1482. Ĝis 1919 Nagyrunk apartenis al Hungario, (Hunyad).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Hunedoara
Mil gruoj

eta|280ra|
**Mil gruoj** (, [senbazuru]) estas mil paperaj gruoj kunligitaj per fadeno. Gruo estas simbolo pri longa vivo, pro tio oni kredas ke faldi mil paperajn gruojn povas realigi resaniĝon kaj longan vivon.

eta|maldekstra|150ra|
eta|230ra|
Ĉar Sadako Sasaki kiu estis viktimo de atombombado, faldis gruojn esperante sian resaniĝon, kaj poste ŝi ŝanĝis sian deziron pri resaniĝo je deziro pri paco en tuta mondo, tial mil gruoj estas nun simbolo de paco.

## Pri la japanaj papergruoj 
Kiam oni bombis Hiroŝimon la 6-an de aŭgusto en 1945, la familion Sasaki oni maltrafis. Almenaŭ tiel ŝajnis. Sadako Sasaki tiam aĝis nur du jarojn, kaj ĝis ŝi dekdujaraĝis, ŝi elkreskis forta kaj sana. Ŝi estis la plej rapida kuranto de la stafeta skipo.

Iun tagon en la lernejo Sadako sentis sin misfarta kaj kapkirliĝeta, sento, kiun ŝi verdire prisekretis, ĝis plurajn semajnojn pli malfrue, kiam, kurante, ŝi sentis ĉion ĉirkaŭ ŝi ŝajnanta turniĝi, kaj kolapsis teren. Sadako suferis je leŭkemio, "la atombomba malsano".

Malsanuleje, ŝia plej intima amikino memorigis ŝin pri la Japana legendo, ke, se ŝi faldos mil paperajn gruojn, eble la dioj aŭskultos ŝian sopiron resaniĝi. Do kun kaj kuraĝo kaj kredo ŝi komencis paperfaldi.

Kvankam ŝi sukcesis faldi nur 644 gruojn, antaŭ ol ŝi mortiĝis, Sadako ege kortuŝis siajn samklasanojn. Ili kompletigis ŝian milon da gruoj kaj krom tio kolektis monon de lernejanoj en tuta Japanio por konstrui monumenton honore al Sadako kaj al ĉiuj infanoj suferigitaj de la bombo.

Hodiaŭ, en la Hiroŝima paca parko estas statuo de Sadako, staranta sur granita fundamento, kaj dediĉita al ĉiuj infanaj viktimoj de militoj. Inter etendataj manoj teniĝas ora gruo. Baze sur tabulo legeblas:

:*Jen nia krio.*
:*Jen nia preĝo.*
:*Monde - pacu.*

La filmscenaro *Mil papergruoj* estis tradukita en Esperanton en 1959 de Tanaka Sadami.

## Vidu ankaŭ 
* Orizuru
* Origamio

Kategorio:Origamio
Peșteana

**Peșteana** [peŝtjana] (hungare: **Nagypestény**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Hațeg. En 1910 ĝi havis 684 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 545 (rumanoj, 3 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1360. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Densuș.

Laŭ sia hungara nomo, kiu signifas "granda Pestény", la vilaĝo parencas al la najbara Peștenița, kies hungara nomo signifas "malgranda Pestény".

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Ludwig Winder

**Ludwig Winder** (naskiĝis la 7-an de februaro 1889 en Šafov - mortis la 16-an de junio 1946 en Baldock, Anglio) estis germanlingva moravia verkisto. Li parolis flue ankaŭ la ĉeĥan.

Filo de lernejestro. En 1895 la familio transloĝiĝis al Holešov, studis komercan lernejon en Olomouc, post abiturientiĝo en 1907 li laboris en Vieno kiel maldekstrula ĵurnalisto. En 1908 li foriris al Silezio, poste al Teplice, Plzeň, poste li revenis al Vieno. En la jaroj 1914 - 1938 li estis redaktoro de la praga ĵurnalo Bohemia, kie li publikigis ĉirkaŭ 3 mil artikolojn. Junie 1939 li foriris al Anglio tra Pollando kaj Skandinavio.

Lia verko respegulas la judan problemaron, antisemitismon same kiel judan fanatikismon.

## Verkoj 
* **Jüdische Orgel** (Juda orgeno, 1922)
* **Hugo. Tragödie eines Knaben** (Hugo. Tragedio de knabo, 1924)
* **Die nachgeholten Freuden** (Aldonaj ĝojoj, 1927)
* **Steffi oder Familie Dörre überwindet die Kriese** (Steffi aŭ familio Dörre venkas krizon, 1934)
* **Tronfolger** (Tronheredonto, 1938)
* **Die Pflicht** (Devo, 1949)
* **Der Kammerdiener** (Ĉambristo, 1945)

Kategorio:Germanaj verkistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Judaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj judoj
Kategorio:Ĉeĥaj elmigrintoj kaj ekzilintoj
Stifto

eta|foldita stifto

**Stifto** estas metala vergeto, uzata por kunfiksi du pecojn per junto, aŭ metala peceto, kiu en sistemo akso/lagro malhelpas la relativan rotacion aŭ ŝoviĝadon (laŭ PIV).

**Porkonektaj stiftoj** estas uzataj en viraj elektraj konektiloj cilindraj  (aparte ankaǔ pri "terstifto" en francaj konektingoj) aŭ paralelepipedaj.

**Stiftaj juntoj** estas uzataj por fiksaj malmunteblaj aŭ ne malmunteblaj kunigaĵoj. Laŭ formo la stiftoj povas esti cilindraj, konusaj aŭ folditaj.
eta|cilindra stifto

eta|konusa stifto

eta|elasta stifto

eta|fendita stifto

eta|pingla "beta" stifto
**Cilindraj stiftoj** estas uzataj por kunigo de du elementoj, kiujn oni bezonas de tempo al tempo dismunti. Fabrikataj specoj:
* **cilindra stifto por disnitado** (kun malpintaj ekstremoj)
* **cilindra stifto por kutima stiftado** (tonda) - kutime ĝi kaptas la tranĉan forton kaj estas enfrapita en unu el elementoj fikse, kaj en la alia elemento ĝi estas en aperturo kun bezona movlibero.
* **alĝustigita cilindra stifto**
* **cilindra stifto kun ekstremoj preparitaj por facila disnitado** - ĝi havas kavetitajn ekstremojn tiel, ke post frapopuŝo en truon la finoj disnitiĝas (disiĝas) kaj la junto estiĝas ne malmuntebla.
* **elasta (kava) cilindra stifto** estas kava kaj havas diametron pli grandan ol estas la diametro de aperturo.

**Konusaj stiftoj** estas uzataj por la samaj celoj kiel la cilindrajn stiftojn. Ili havas konusecon 1:50 kaj tenas sin en la truo per froto. La froto estiĝas per premo sur konusan surfacon dum frapopuŝo de la stifto en truon. Ekzistas jenaj specoj:
* **konusa rekta stifto** estas uzata tie, kie la malpli dika ekstremo estas alirebla por malmuntado.
* **konusa stifto kun ekstera ŝraŭbumo**
* **konusa stifto kun ŝraŭbumo**
* **konusa stifto kun kapo**

Malavantaĝo de juntoj kun stifto estas la malfortigo de la ŝafto per la truo. Pro tio oni elektas la diametron de la stifto d < aŭ = D/3, kie D estas diametro de la ŝafto aŭ pivoto. Pli konvena stifta junto (per kiu la ŝafto ne estas tro malfortigita), estas junto per **intera stifto** kaj **junto kun tanĝante enborita stifto**.

**Folditaj cilindraj stiftoj** havas tri laŭlongajn foldojn, kiuj estas enpremitaj en ilia cilindra surfaco laŭ la tuta longo de stifto, aŭ nur ĝis mezo de ĝia longo. La foldoj estas nur perimetre supraĵe de la stifto. Dum enfrapado en la truon, la akraĵoj de la foldoj entranĉas sin en materialon de la alia elemento; per tiu la stifto estas sekurigita kontraŭ loziĝo. Foldita stifto estas pli malmultekosta, ĉar ĝi estas fabrikata el tirita ronda ŝtalostango. La diametro de la stifto kaj de la truo estas malpli precizaj, tial oni uzas ilin tie, kie estas permesata malpli severa precizo.

Stifta junto-kutime portas **tiron** aŭ **tordan momanton**, dum kiu en ambaŭ kazoj la stifto estas streĉata per **tranĉo**. Per enfrapo de stifto ekestas certa antaŭstreĉo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Foldo
* Junto
* Pinglo
* Sekuriga ringo
* Tredfiksilo

Kategorio:Inĝenierarto
Kategorio:Maŝinoj
Sasaki Sadako

**SASAKI Sadako** (佐々木 禎子, 7-a de januaro 1943 - 25-a de oktobro 1955) estis viktimo (hibakuŝo) de atombombo faligita sur Hiroŝimon.

## Ĝis malsaniĝo je leŭkemio 
La 6-an de aŭgusto 1945, kiam ŝi estas nur 2-jaraĝa, ŝi estis atombombita en sia hejmo situinta je 1,7-kilometra distanco de la faliga centro. Ŝi kreskis senprobleme dum sia patrino sentis sian iom malbonan kondiĉon. Ekzameno pri ŝia sano en aŭgusto de 1954 montris nenion nenormalan. Tamen en novembro de la sama jaro, sur ŝia haŭto bulo estiĝis. En januaro 1955, ŝi estis ekzamenita en malsanulejo, ĉar la bulo grandiĝis kiel mumpso, tamen la kuracistoj ne povis trovi kaŭzon. En februaro, ŝi estis ekzamenita en pli granda malsanulejo kaj malkovriĝis ke ŝi havis leŭkemion. Tiam ŝi eniris malsanulejon. La kuracisto diris, ke ŝi povos vivi nur unu jaron eĉ se ne estos alia problemo.

## Mil gruoj 
En aŭgusto 1955, altlernejaj studentoj en Nagojo donacis al ŝi paperajn gruojn. Ili memorigis ŝin pri la Japana legendo, kiu diras, ke, se ŝi faldos mil gruojn, eble la dioj aŭskultos ŝian sopiron resaniĝi. Do, kun kaj kuraĝo kaj kredo ŝi komencis paperfaldi. Ĉar ankaŭ multaj malsanuloj en la malsanulejo faldis papergruojn, nombro de papergruoj atingis milon komence de aŭgusto. Tiam ŝi diris al malsanulo de la sama ĉambro, ke ŝi *"faldos aliajn mil gruojn"*. Ŝi faldis papergruojn ankaŭ per celulozofolioj ĉar origamipapero estis multekosta.

Kiam ŝi konsciis, ke ŝi ne supervivos la malsanon, ŝi ŝanĝis sian deziron al deziro pri paca mondo kaj fino de suferoj. Je ŝia funebra ceremonio, papergruoj estis disdonitaj al vizitantoj.

Post ŝia morto, ŝiaj samklasanoj kolektis monon por konstrui la monumenton por atombombitaj infanoj en Hiroŝima Pacomemoriga Parko. La 25-an de julio 2004, foto de ŝi estis registrita de Hiroŝima Nacia Pacomemoriga Domo por Atombombaj Viktimoj.

## Nombro de paperaj gruoj 
Nombro de paperaj gruoj falditaj ne malkovriĝas, ĉar la familio de Sadako ne kalkulis. Hiroŝima Pacomemoriga Muzeo diris ke pli ol 1.300 gruoj estis faldataj. Iuj rakontoj diras ke ŝi sukcesis faldi malpli ol mil gruojn, antaŭ ol ŝi mortis.

## Memoraĵo 
La asteroido 7616 Sadako estis nomita en ŝia honoro.

## Esperanto 
La filmscenaro **Mil papergruoj** estis tradukita en Esperanton en 1959 de Tanaka Sadami.

## Vidu ankaŭ 
* Mil gruoj
* Orizuru

Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo
Kategorio:Hibakuŝo
Kategorio:Infanoj dum milito
Kategorio:Japanaj infanoj
Sekuriga ringo

eta|Sekuriga ringo
**Sekurigaj elastaj ringoj** sekurigas la elementojn de maŝino kontraŭ laŭaksa ŝovo.

Ili estas aŭ **sekurigaj drataj ringoj** produktataj el ŝtala drato de ronda (cirkla) aŭ kvadrata (profilo) aŭ **sekurigaj ringoj formitaj** (t.n. sekurigiloj de Seeger), produktataj el ŝtala lado.

Ĉiuj sekurigaj ringoj estas aŭ **eksteraj**, risortantaj al la centro, oni ilin surmetas el ekstero en kaneleton de pivoto, ŝafto k.s. aŭ **internaj**, risortantaj el centro, oni ilin enmetas en kavon kun entranĉita kanaleto.

La kaneloj por sekurigaj ringoj malgrandigas la firmecon de maŝinelementoj. Ĉe elementoj el malpezaj alojoj oni duobligas la kanalet-distancon disde randoj rilate al distancoj ĉe la ŝtalaj elementoj.

## Vidu ankaŭ 
* Ringeto

Kategorio:Maŝinoj
Tredfiksilo

Kategorio:Maŝinoj

Inĝenierarto - Industrio - Tekniko - Maŝino - Parto de maŝino

**Tredfiksilo** (**fendo-stifto, duobla stifto**) estas stifto el refaldita drato kun maŝo en la loko de refaldo, kiu garantias risortan streĉon, kaj uzata por sekurigi ŝraŭbingojn, pivotojn k.s.

Oni produktas ilin el drato de krescenta aŭ duoncirkla profilo el ŝtalo, kupro, latuno, aluminio kaj simile. Ili estas normigitaj.

eta|maldekstra|250ra|Tredfisilo
Neufchâteau (Francio)

**Neufchâteau** estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Vosges* (Vogezoj), en la administra regiono *Grand Est* ("Granda Oriento") kaj en la historia kultura regiono Loreno. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo estas la administra centro de la arondismento Neufchâteau kaj ankaŭ estas la centro de la kantono ''*. Do la urbo estas kun Saint-Dié-des-Vosges la subprefektejoj de sia departemento. La teritorio havas komunan limon kun . 
## Geografio
Neufchâteau lokiĝas ĉe la kunfluejo de la riveroj Mozo kaj Mouzon. La urbo superas la apudan ebenaĵon.

## Historio
En la romana epoko ĝi estis grava loko komerca. Ĝi situis ĉe romana vojo inter Liono kaj Treviro. En 1094 oni povas trovi la nomon de *Novum castrum''.

## Loĝantoj
## Instruado
*lernejaj aroj (liceo kaj gimnazio)
**Petro kaj Maria Curie
**Johana de Arko
*profesiaj liceoj
**Haut de Bellieu
**Johana de Arko
*elementaj lernejoj
**Jean Jaurès
**Louis Pergaud
**Jean Rostand
*antaŭlernejoj por infanetoj
**Louise Michel
**Louis Pasteur
**Johana de Ako
*altlernejo por flegistoj

## Kulturo
*kultura centro "le Trait d'Union" François Mitterrand
*urba biblioteko Petro Marrot
*lernejo de muziko
*kino "le Scala"
Dosiero:Services culturels de Neufchâteau.jpg

## Esperanta vivo 
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 10 voĉdonon en 2004, kaj 4 voĉdonojn (0,21% de voĉoj) en 2009.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Vosges
* Neufchâteau (Francio) (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Vosges
Foldo

eta|250px|Foldo kaj lango kunigantaj du tabulojn
**Foldo** estas longforma entranĉo en malmola materialo, ordinare destinita por ion enŝovi en ĝin.

Lango kaj foldo estas sistemo por kunigi similajn objektojn rando al rando. Plejparte ĝi estas uzata por ligno, en planko, parkedo, panelo kaj similaj konstruoj. Lango kaj foldo permesas kunigi du ebenajn pecojn tiel, ke ili formu solan ebenan surfacon.

Foldon oni trovas ankaŭ ĉe piŝto por enmeti sekurigajn ringojn.

## Vidu ankaŭ 
[eta|hochkant=1.6|unuopa foldo rande de [tabulo]]
* kanelo
* lango
* mortezo
* rabeto
* sulko
* Foldomaŝino
Krome foldo estas ĉiu el la du sulkoj, faritaj en la bindado de libro laŭlonge de la dorso k destinitaj doni pli grandan facilon por ĝin malfermi (PIV).

Ŝovofoldo estas foldo en kiu alia peco povas ŝoviĝi. ekzemple ŝovofoldoj de angla fenestro, kaj gilotino, de tirkesto.

## Referencoj 
Kategorio:Ligado de ligno
Kategorio:Tekniko de metiisto

Kategorio:Maŝinoj
Maŭrico

**Maŭrico** (germane: *Moritz*, angle: *Morris*, france: *Maurice*, hispane: *Mauricio*, itale: *Maurizio*, latine: *Mauritius*)
naskiĝis ĉe Tebo en Egiptio kaj mortis ĉirkaŭ 290 en Agaunum, hodiaŭ Saint-Maurice, Valezo. Li estis laŭ la legendo estro de la legio teba kaj estas ekde la 4-a jarcento rekonata sanktulo kaj martiro de la katolika eklezio.

La Katolika Eklezio festas lin la 22-an de septembro, dum la Ortodoksa Eklezio festas lin la 27-an de decembro.

## Patroneco 
Sankta Maŭrico estas la patrono de Savojo, de la Sankta Romia Imperio, de *Chasseurs alpins* (Alpaj Ĉasistoj), *Guardie Svizzere* (Svisaj Gardistoj), tinkturistoj kaj podagraj pacientoj, kaj ankaŭ multaj subdivizioj de la franca armeo: li estas tiel la patrono de la  infanterio.
[eta|maldekstra|[Matthias Grünewald: sanktaj Erasmo kaj Maŭrico]]

## Disvastiĝo de la nomo 
Multaj partoj de la tero ricevis lian nomon. Interalie temas pri
* la insula respubliko Maŭricio en la Hinda Oceano,
* la samnoma administra regiono Maŭricio de la provinco Kebekio en Kanado, kaj
* Sankta Maŭrico, urbo en Svislando.

## Referencoj 
Kategorio:Romia Imperio
Kategorio:Sanktuloj
Pivoto

[eta|Simpla [rotacio okazigante kompleksan moviĝon per pivotoj.]]
eta|Pivota levilo.
**Pivoto** estas ekstrema parto de akso, eniĝanta en lagro, kie ĝi rivoluas, aŭ ĝi estas cilindra peco, kiu kunigas du maŝinelementojn kaj permesas al ili reciprokan turnan movon.

Laŭ Francisko Azorín **pivoto** estas *Apogekstremo de rotacia akso eniĝanta en truo (pivotingo).* Li indikas etimologion el la itala *piva*, kaj de tie la latina *pipa* (pipo).

## Teknikaĵoj 
Por la plej ofte uzataj pivotoj fiksas normo ties formojn kaj dimensiojn.

Kapojn de pivotoj oni modifas (alĝustigas) laŭ konstrukciaj postuloj por tenado de pivoto ĉe muntado ankaŭ funkciado.

Por sekurigo de pivotoj kontraŭ laŭaksa ŝovo oni uzas ŝraŭbojn, almetitajn platetojn, sekurigajn ringojn, subdisketojn, tredfiksilojn kaj ŝraŭbingojn. Ĉe kelkaj juntoj la pivoto estas certigata ankaŭ kontraŭ turniĝo.

## Tipoj 
**Ŝafta pivoto** estas ekstrema parto de ŝafto, kiu eniĝas en lagro kaj tie rivoluas.
* Plej ofta estas **cilindra pivoto**, kiu devas havi adekvatan diametron kaj longon, por elteni la ŝarĝon kaj por ne triviĝi tro frue, eventuale por ke tro frue ne triviĝu la lagrokuseno, kaj la lubrikaĵo ne estu tro forte elpremata for de glitsurfacoj. Trie por ke la pivoto tro ne varmiĝu per frotado ĉe la premo kaj la perifera rapideco. Plie la frontaj cilindraj pivotoj estas streĉataj per flekso. Oni permesas certan plialtigon de temperaturo ĉe pivotoj kaj lagroj, kiuj ankoraŭ ne havas damaĝan efikon. La lagro mem kapablas forkonduki kaj disradii la estiĝintan varmon, sed la froto ne devas transpaŝi certan valoron.
* **Globaj pivotoj** ebligas baskulan movon ĝis certa angulo. La pivoto estas ŝtalo hardita, ĝia kuveto estas kutime bronza.
* **Ringaj kaj piedaj pivotoj** estas ŝarĝitaj en direkto de la akso, ili estas laŭakse portantaj pivotoj. Apoga faco de ambaŭ tiuj pivotoj estas ringa. Ĉe la pieda pivoto la mezon de apoga faco oni kavigas, ĉar en ĝi koncentriĝus la plej granda premo kaj la pivoto en tiu meza tuŝloko rajpus.
* **K-profilaj pivotoj** nomataj ankaŭ **trirondaj pivotoj kaj ŝafto**, anstataŭas **pivotojn kaj ŝaftojn folditajn** kaj **ŝaftojn kun lango**. Ili povas esti **cilindraj** aŭ **konusaj**. Elira formo estas egallatera triangulo, el kies verticoj estis ĉirkaŭskribitaj arkoj de la profilo. La cilindra pivoto estas uzebla ankaŭ por ŝovebla uzo; en tiu kazo oni elektas proporcie malgrandajn arkojn.

## Vidu ankaŭ 
* Mortezo kaj tenono

## Notoj 
Kategorio:Maŝinoj
Carl Michael Bellman

**Carl Michael BELLMAN**, naskita la  en Stokholmo, mortinta tie la , estis sveda poeto kaj komponisto de Rokoko. Li estas la plej fama kantoverkisto de Svedio kaj konsiderata kiel nacia poeto de la lando.

Kromnomo lia estas Anakreono de Svedio aŭ de Nordio.

Bellman estis genia improvizulo, sed ne ŝatis sisteman verkadon. Plaĉis al li festado kaj drinkado, kaj en 1763 liaj ŝuldoj tiom kreskis, ke li devis foriri el la lando al Norvegio. En 1772 li komponis *Gustafs Skål* omaĝe al reĝo Gustavo la 3-a, kaj tiu havigis al li sinekuran postenon ĉe la reĝa loterio, kies salajro ebligis al Bellman agrablan vivon sen laboro.

Post la morto de la reĝo en 1792 Bellman finance komplete ruiniĝis kaj en 1794 eĉ estis malliberigita en ŝuldo-karcero. Pro tio serioziĝis lia tuberkulozo, kiu mortigis lin en 1795.

Bellman estis entombigita en la Klara-tombejo en Stokholmo; lia tombo estas perdita.

## Vidu ankaŭ 
* Gubben Noak

Kategorio:Svedlingvaj poetoj
Kategorio:Universitato de Upsalo
Kategorio:Svedaj poetoj
Lango (tekniko)

Inĝenierarto - Industrio  - Tekniko - Maŝino -  Parto de maŝino

**Lango** en teknika senco estas aŭ elstara parto de la rando de tabulo enigebla en foldon de alia tabulo aŭ metala kejlo uzata por langaj kunigoj. Langoj ne havas kliniĝon, iliaj ambaŭ finoj havas saman dimension.

**Senludajn langojn** oni uzas ĉe kunigataj elementoj jam alimaniere sekurigitaj kontraŭ laŭaksa ŝovo. Gvidajn langojn oni uzas ĉe elementoj sur la ŝafto ŝovataj.

***Gvidaj kaj senludaj langoj** estas normigitaj.
****Gvidaj langoj** devas esti en la foldo fiksitaj (sekurigitaj) per unu aŭ du ŝraŭboj kun mergita kapo. Longaj langoj havas ŝraŭbingon por ilia retireblo el kanelo per premŝraŭbo.
	
****Senludaj (alĝustigitaj) langoj** havas la flankajn supraĵojn alĝustigitajn. Oni uzas ilin por transmisio de grandaj fortoj.
***Diskaj langoj** estas uzataj por sekurigo de elementoj kontraŭ turniĝado sur la ŝafto. La lango havas formon de duon-disko (segmento), facile produkteblan. Oni ne bezonas ĝin precize alĝustigi kaj ĝi poziciiĝas mem en la foldon de nabo. Malavantaĝo estas, ke la foldo malfortigas la ŝafton. Diska lango transportas la turno-momanton sekure. La elementojn oni devas sekurigi kontraŭ laŭaksa ŝovo.

Langojn oni kontrolas je tranĉo kaj koncentrita premo (kraŝ-premo). La lango per sia flanko transportas la turnomomanton, kiun eltenas la ŝafto.

Kategorio:Maŝinoj
Premjunto

Kategorio:Maŝinoj

Inĝenierarto - Industrio - Tekniko - Maŝino - Parto de maŝino

**Premjunto** estas kunigo de du elementoj per premostreĉo de la du elementoj, helpe de ŝraŭbo, kejlo, konuso aŭ per ekscentra disko.

Oni uzas ilin precipe, kiam oni bezonas ofte ŝanĝi la reciprokan pozicion de la kunligataj elementoj.

Por ke estu la junto sufiĉe fiksa, devas ekesti sur kontaktofacoj de la elementoj sufiĉa prema froto. La sekva froto devas esti pli granda ol la transportata turnomomanto.

**Premjuntoj per ŝraŭbo** - la premjunto de kompleta nabo helpe de ŝraŭbo fiksita el la ŝraŭbo, kiu sin apogas rekte al enŝovita elemento aŭ al konkava enmetaĵo aŭ konkava lango. Tiuj juntoj povas transporti turnomomanton kaj ŝovoforton laŭaksan.

* **Premjunto de dividita nabo per ŝraŭbo** - inter ambaŭ duonoj de la nabo estas malgranda interspaco, por ke oni povu ilin reciproke kunpremi. Tiuj ĉi juntoj povas transporti egajn turnomomantojn. Ambaŭ duonoj de la nabo devas esti ŝraŭbe kunpremataj al la ŝafto per tia forto, ke la frota momanto sufiĉu por transporto de la turnomomanto.

* **Premjunto de tranĉita nabo per ŝraŭbo** - por kunpremo de nabo oni eluzas ĝian propran elastecon. Per tio oni malgrandigas la streĉon de ŝraŭbo kaj la ŝraŭbo povas havi pli malgrandan diametron. Ekzemplo de tia premjunto estas levumilo kun tranĉita nabo.

* **Premjunto per plata kunpremo** - se oni ne povas pro konstrukciaj kaŭzoj grandigi diametron de la ingo, por atingi sufiĉan forton oni grandigas nombron de frotaj, kunpremataj surfacoj, per kiuj okazas lamenara premjunto. La kunprema forto por surfaco de la ingo dependas de froto en kontaktaj surfacoj. La momanto de frotrezisto egalas al turnomomanto.

**Premjuntoj per konuso kaj kejlo** estas uzeblaj por fikso de levumiloj kaj diskoj en ekstremaĵo de ŝafto aŭ en konusa pivoto. Por fiksi elementojn per premjunto meze de ŝafto oni uzas konusan ingon unuflanke tranĉitan, kiun oni per ŝraŭbingo entiras aŭ enpremas en truon de elemento.

**Premjuntoj per ekscentrika disko** - ĉi tiun manieron de kunpremo oni uzas ĉe diversaj variantoj de kunpremaj muntunuoj precipe tie, kie gravas rapida kaj facila alfikso kaj malfikso de elementoj. La junto okazas per froto de la ekscentriko alpremita al la elemento. Bona alpremo dependas de proporcio de elcentreco E al diametro de ekscentrika disko D. Aŭtomatan kunpremon de junto oni atingas, se estas la diametro de ekscentriko D > 20E.
Épinal

**Épinal**, esperante **Epinalo**, estas franca komunumo lokita en la departemento Vosges kaj en la regiono Grand Est. Ĝi estas la prefektejo (ĉefurbo) de la departemento.

La urbo havas proksimume 34 000 loĝantojn, kiujn oni kutime nomas franclingve *Spinaliens*.

## Geografio 
Lokita en suda Loreno, proksime al Belgio, Luksemburgio, Germanio kaj Svislando, Epinalo ĝuas bonan geografian situon, kore de Eŭropo. La urbo situas 380 kilometrojn oriente de Parizo, 135 kilometrojn sudokcidente de Strasburgo kaj 145 kilometrojn fore de Bazelo.

La komunumo estas trafluata de la rivero Mozelo kaj situas en la montĉeno Vogezoj.

## Historio 
La patrono de Epinalo estas Sankta Mikaelo.

La 19-an de junio 1940, post dutaga batalo, la germana armeo okupaciis Epinalon. Ĝi forlasis la urbon la 23-an de septembro 1944.

## Esperanta vivo 
Ekzistis du esperantaj kluboj dum la jaroj 1990-2003 kiuj harmonie funkciis,
unue kadre de la Naturamikoj kun kursoj gviditaj de *Marie-Antoinette Bernardin*, kaj due de 2000 ĝis 2003 Spina Klubo kun kursoj gviditaj de *Emmanuel Desbrières* kaj *Florence Desbrières*.

Esperantistoj zorgas pri la ĉaledo de la Naturamikoj ĉe la lago *Bouzey* apud Epinal.

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 2 voĉdonojn (0,02% de voĉoj) en 2004, kaj 10 voĉdonojn (0,10% de voĉoj) en 2009.

## Épinal-bildoj 
Epinal-bildo estas viv-kolora gravuraĵo pri popola temo. Pasinte vendataj far migrantaj vendistoj (kolportistoj), ili ŝuldas sian nomon al la franca urbo Epinal, kie unuafoje produktiĝis tiuj bildoj, en la jaro 1796. Epinal-bildo pra-nepas de la bildigado, popola negoccela arto naskita en la 15a jarcento, precipe celanta la malklerajn kamparanojn. La esprimo *"Tio estas Epinal-bildo"* rilatas al la famo kaj banaleco de tiuj bildoj.

## Ĝemelurboj 
Spinalo ĝemeliĝis kun jenaj urboj:
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Vosges
* Listo de urboj de Francio
* Épinal (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Vosges
Bruyères

eta|maldekstra|270px
**Bruyères** estas franca lorena urbeto, en la departemento Vosges. La geloĝantoj de Bruyères nomiĝas franclingve *Bruyérois*.

__TOC__

## Loĝantoj 
## Listo de la urbestroj 
## Monumentoj 
eta|300px|Kirko de la urbo
* Kirko de Bruyères
* Malnova sinagogo

## Ĝemelurboj 
Bruyères ĝemeliĝis kun jenaj urboj:
* 
* 

## Famulo 
* Jean Lurçat (pentristo)

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Vosges
* Bruyères (stacidomo)


Kategorio:Komunumoj de Vosges
Mälaren

eta|maldekstra|
eta|
eta|

La lago **Mälaren** (Melar-lago) estas post Vänern kaj Vättern la tria plej granda lago de Svedio. Ĝi ampleksas 1.140 km². Situante okcidente de Stokholmo, la lago havas profundecon de ĝis 64 metroj kaj per la kanalo *Södertälje*, la kluzoj *Hammarby* kaj *Slussen* kaj la golfeto *Norrström* estas ligita al la Balta Maro.

Ĝis la epoko de la vikingoj la Mälaren estis konsiderata golfo de la Balta Maro, nur dum la 10-a jarcento, kiam la grundo de norda Eŭropo iom leviĝis, ĝi iom post iom apartiĝis de la maro kaj do transformiĝis de golfo al lago. Nuntempe la akvosurfaco de la lago situas proksimume 50 centimetrojn super la marnivelo. La averaĝa profundeco estas 10 metroj, la plej granda profundeco 64 metroj. Proksimume 1,3 milionoj da homoj ricevas trinkakvon el la lago.

Ĉe la Mälaren situas interalie la urboj Stokholmo, Västerås, *Södertälje*, *Enköping* kaj *Köping*. Krome borde de la lago troveblas konataj vidindaĵoj kiel la kasteloj *Gripsholm* kaj *Drottningholm*, kaj la komercejo Birka el la 8-a ĝis 10-a jarcentoj.

Malgraŭ ke multaj civitanoj el la proksimaj grandaj urboj havas semajnfinajn lignajn dometojn borde de la lago, tamen restas multaj areoj netuŝitaj per konstruaĵoj, kaj la regiono estas valora natura ripozejo. Multaj pitoreskaj golfetoj, insuloj kaj duoninsuloj igas la lagan pejzaĝon aparte interesa. Tridek unu specoj de fiŝoj vivas en la lago, kaj fiŝagloj estas la plej oftaj birdoj, kiuj aparte aprezas la varion de fiŝoj.

Kategorio:Lagoj en Svedio
Kategorio:Uplando
Kategorio:Vestmanio
Kategorio:Sudermanio
Kategorio:Stokholmo
Kategorio:Stockholms län
Kategorio:Uppsala län
Kategorio:Västmanlands län
Kategorio:Södermanlands län
Theo Jörgensmann

**Theodor Franz Jörgensmann** (n. 29-a de septembro 1948) en Bottrop Alemania estis ĵaza klarnetisto, komponisto kaj bandestro.

## Listo de diskoj 
* Theo Jörgensmann *Bucksch* (2014)
* Marcin Oles Theo Jörgensmann Bartlomiej Oles *Live in Poznan 2006* (2007)
* Theo Jörgensmann *Fellowship* (2005)
* Oles Jörgensmann Oles *Directions* (2005)
* Theo Jörgensmann Quartet *Hybrid Identity* (2002)
* Theo Jörgensmann Eckard Koltermann *Pagine Gialle* (2001)
* Theo Jörgensmann Quartet *Snijbloemen* (2000)
* Theo Jörgensmann Quartet *Ta eko mo* (1998)
* Theo Jörgensmann solo *So I Play* (1996)
* Theo Jörgensmann Eckard Koltermann Perry Robinson *Materialized Perception* (1993)

## Literaturo 
* **Dita von Szadkowski** *Grenzüberschreitungen* ISBN 3-596-22977-4
* **Theo Jörgensmann Rolf-Dieter Weyer** *Kleine Ethik der Improvisation* ISBN 3-924-272-99-9

## Eksteraj ligiloj 
* () all music guide
* () Theo Joergensmann Quartet 

Kategorio:Germanaj ĵazklarnetistoj
Kategorio:Germanaj ĵazmuzikistoj
Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Bandestroj
Lützow (1939)

eta|300px|la ŝipo en 1940
La '*peza krozilo *Lützow'''* estis la kvina kaj lasta krozoŝipo de la *Admiral Hipper*-klaso (la klaso estis nomumita post la dua ŝipo *Admiral Hipper*, ĉar tiu elstakiĝis) kaj estis mendita sub nomo *Kreuzer L* kaj ricevis la nomon **Lützow** post la prusa generalo Ludwig Adolf Wilhelm von Lützow.

## Historio 
En oktobro 1939, Sovetunio postulis - kompense al ekonomiaj helpo kaj liveroj - la du lastajn (ankoraŭ nepretajn) malpezajn krozilojn de la *Admiral Hipper*-klaso. Ĝi estis la lasta ŝipo, vendita al Sovetunio (la 15-an de aprilo 1940). Oni komencis finpretigi la ŝipon en Leningrado kaj ĝi ricevis la nomon *Petropavlovsk*.

Ĉe komenco de la kontraŭsovetia atako de Nazia Germanio, la ŝipo estis preta je du trionoj. En septembro 1941 ĝi estis forte trafita per nazigermaniaj kanonoj kaj sinkis al la grundo de la leningrada haveno. Oni demuntis la kanonojn, armilojn kaj ekuzis ilin en defendo de la urbo. En septembro 1942 sukcesis levi la ŝipon kaj ĝis februaro 1943 ĝi provizore ripariĝis. Oni renomis ĝin *Tallinn* en 1944 kaj ĝi partoprenis en la liberigo de Leningrado. La ŝipo estis neniam tutpreta, ĝi servis poste kiel dormoŝipo *Dnepro*, ĝis en 1960 oni plene malmuntis ĝin.

## Literaturo 
* Gerhard Koop, Klaus-Peter Schmolke: *Die Schweren Kreuzer der Admiral Hipper-Klasse'', Bernard & Graefe, 1998, ISBN 3-7637-5896-8

Kategorio:Ŝipoj