Monedo

La **monedo** (*Corvus monedula*), konata ankaŭ kiel **Eŭrazia monedo**, **Eŭropa monedo**, **Okcidenta monedo**, aŭ tre simple kiel **korveto**, estas unu el la plej malgrandaj specioj (34–39&nbsp;cm longa) en la genro de korvoj kaj korakoj. Kiel ĉiuj korvedoj, ĝi estas ĉiomanĝa. Ĝi troviĝas tra Eŭropo, okcidenta Azio kaj Nordafriko. Oni agnoskas kutime kvar subspeciojn.

## Aspekto 
Ĝi estas birdo de nigra (aŭ griznigra) plumaro kun arĝent- aŭ helgrizaj nuko, vango kaj kolo, kaj tre distinga blanka (aŭ tre helgriza) iriso. Tiu ĉi estas la ununura membro de la genro kiu havas tiun lastan karakteron, krom la Aŭstralia korvo, sed tiu kiel endemismo. La iriso de la junuloj estas helblueca. Plenkreskulo estas 34–39&nbsp;cm longa, tiele la monedo estas la plej malgranda specio de la genro *Corvus*.

eta|Junulo

Dumfluge, monedoj estas distingeblaj de aliaj korvedoj pro sia malgrando, pli rapidaj kaj profundaj flugilfrapoj kaj proporcie pli mallarĝaj kaj malpli "fingrecaj" flugiloj. Ili ankaŭ havas pli mallongan, dikan kolon, multe pli mallongan bekon kaj ofte flugas en pli densaj aroj. Subflugiloj estas uniforme grizaj, malkiel pirokorakoj.

Surgrunde, monedoj bombaste kaj vigle promenetas kaj havas staran sintenon.

Ambaŭ seksoj kaj ĉiuj aĝoj estas similaj.

### Voĉo 
La bleko, metaleca kaj iom ĉirpa, de tiu specio estas distingebla disde tiuj de aliaj korvoj: *Kja, kja, kja* aŭ "Ĉjak- ĉjak-ĉjak". Ili estas aŭdeblaj birdoj. La alvoko oftas dumfluge. Krome ripoze la birdoj "interbabilas" kaj antaŭ dormi la ripozontaroj faras klukantan bruon. Monedoj ankaŭ havas raŭkan, longan alarmalvokon.

## Distribuado kaj habitato 
Tiuj palearktisaj birdoj kutime renkontiĝas ĉe malnovaj konstruaĵoj aŭ ruinoj, aŭ en naturo sur klifoj. Monedoj estas loĝantaj (ne migrantaj) tra granda areo el Nordokcidenta Afriko tra preskaŭ la tuta Eŭropo, inklude la Britajn Insulojn kaj la sudan Skandinavion, orienten tra la centra Azio al la orienta Himalajo kaj la Lago Bajkal. Ili loĝas tra Turkio, la Kaŭkazo, Irano, Irako, Afganio, Pakistano kaj nordokcidenta Barato.

La specio havas grandan teritorion, kun ĉirkaŭkalkulita tutmonda etendo de inter 1,000,000 kaj 10,000,000&nbsp;km². Ili havas grandan tutmondan populacion, kun ĉirkaŭkalkulitaj 10 al 29 milionoj da individuoj nur en Eŭropo..

Monedoj estas ĉefe ne migrantaj, sed la nordaj kaj orientaj populacioj estas pli migrantaj. Ilia teritorio etendiĝas norden al Rusio kaj Siberio dum somero, kaj remalpliiĝas vintre. Ili estas vintraj vagantoj al Libano, unuafoje konstatata en 1962. En Sirio ili estas vintraj vagantoj kaj estas raraj nemigrantoj kun kelkaj konfirmitaj reproduktadoj. La raso *soemmerringii* loĝas en la sudcentra Siberio kaj la plej nordokcidenta Ĉinio kaj porokaze en Hokajdo, Japanio.

Malgranda nombro de monedoj atingis la nordokcidenton de Nordameriko en la 1980aj jaroj, supozeble helpataj de ŝipo, kaj troviĝis el Atlantika Kanado al Pensilvanio. Ili estis vagantoj ankaŭ en Kanado, la Ferooj, Ĝibraltaro, Islando, Maŭritanio kaj Sankta-Piero kaj Mikelono. Monedoj estis malaperintaj el Malto kaj Tunizio. Estis informo, ke ili estis iam en Egiptio. La nomo de la specio *monedula* estas la latina vorto por monedo.

### Subspecioj 
Estas kvar agnoskitaj subspecioj. Ĉiuj eŭropaj subspecioj interreproduktiĝas kie iliaj populacioj koincidas. *C. m. monedula* intermiksiĝas kun *C. m. soemmerringii* en la transira zono el Finnlando sude tra la Balta Maro, orienta Pollando al Rumanio kaj Kroatio.

Monedoj ofte kuniĝas kun la Griza korniko (*Corvus cornix*), Monedoj prenas ankaŭ restaĵojn de homa manĝo en urboj, kaj ankaŭ el birdomanĝejoj pli ol aliaj specioj de la genro *Corvus*.

Monedoj uzas diversajn manĝometodojn, kiel saltado, plukado, disigado, grundoplukado, kaj rare fosado. Ili prenas muŝojn el ĉirkaŭ bovekskrementoj per saltado el la grundo aŭ foje falante vertikale el kelkaj metroj super la bovmerdo. Ili kutime ne elfosas vermojn elgrunde sed manĝas ilin el ĵus plugita tero.

### Reproduktado 
[eta|*Coloeus monedula * - ([MHNT)]]

Monedoj kutime nestumas en kolonioj en monogamaj paroj kunlaborantaj por loki nestolokon, kiun ili defendos de aliaj paroj kaj predantoj plejparton de la jaro.

(Ofta kliento de preĝejo,
Kie, kiel episkopo, trovas ripozejon,
Kaj ankaŭ dormejon.)

La nestoj estas kutime konstruitaj el paro ŝtopante la kavaĵon per ŝovo de bastonetoj; la nesto estas tiam konstruita sur la formita platformo. Tiu kutimo estas kialo ofte de ŝtopo de kamenoj kaj eĉ foje nestoj, kun monedo ene, falas sur fajrujojn. Nestoplatformoj povas atingi grandan grandon.

La nestoj estas kovritaj per haroj, tukaĵoj, arboŝelo, grundo kaj multaj aliaj materialoj. Monedoj nestumas en kolonioj kaj ofte ĉe frugilegoj. La ovoj estas mildaj, brilaj kaj palbluaj makuletitaj el malhelbruno, kaj estas ĉirkaŭ 36 x 26&nbsp;mm. Ovodemetadoj estas kutime de 4-5 ovoj, kiuj estas kovataj de la ino dum 17-18 tagoj, kaj elnestiĝo okazas post 28-35 tagoj, dum kiuj ili estas manĝigataj de ambaŭ gepatroj.
Ili defendas sian samgenranojn kiuj estas en danĝero: "La birdoj minacis preterpasantojn ĉe siaj idoj, falintaj el nesto surgrunden, ĝis kiam policanoj prenis ilin por porti al zoologia ĝardeno."

Monedoj estas tre socia specio for de la reprodukta sezono, ariĝante en grupoj kiuj povas enhavi centojn de birdoj.
* Monedo stare sur vento-montrilo de katedralturo profetas pluvon. Ĉeĥa superstiĉo asertas, ke trafi kverelantajn monedojn estas antaŭvido de okazonta milito kaj ke monedoj ne konstruas nestojn ĉe Sázava ĉar ili estis ekziliaj de Sankta Prokopio de Sázava.
* Antikvaj grekaj aŭtoroj diras, ke monedo, ĉar socia besto, povas esti kaptata helpe de telero el oleo al kiu ĝi falas rigardinte sian propran respegulon.
* *The Ingoldsby Legends* (1837) enhavas poemon *The Jackdaw of Reims* (La monedo de Reims), pri monedo kiu ŝtelas kardinalan ringon kaj iĝas sanktulo.
* Antikva greka kaj romia proverbo asertas "Cignoj kantos kiam monedoj silentos" signife ke edukitaj aŭ saĝaj homoj parolos kiam fiuloj finparolos.
* La konata Esperanto-poeto Kalocsay verkis Ezopan fablon "La monedo kaj la pavoj".

## Bildaro 

Dosiero:Corvus monedula2.jpg|
Dosiero:Jackdaw arp 750pix.jpg|
Dosiero:Corvus monedula.jpg|
Dosiero:Jackdaw.northdevon.arp-sh.750pix.jpg|

## Referencoj 
## Literaturo 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Filmoj de monedoj  ĉe Interreta Birdokolekto
* (PDF) de Javier Blasco-Zumeta 

Kategorio:Korvedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio