Gabriel García Márquez

**Gabriel GARCÍA MÁRQUEZ** (naskiĝis  en Arakatako, mortis  en Meksik-urbo) estis kolombia romanisto, verkisto, ĵurnalisto kaj eldonisto. En 1982 li ricevis la Nobelpremion pri Literaturo.

Ĝi estas klare rilata kun la magia realismo kaj lia plej konata verko, nome la romano *Cien años de soledad*, estas konsiderata unu de la plej reprezentaj de tiu literatura ĝenro. En 2007, la Real Academia Española kaj la *Asociación de Academias de la Lengua Española* preparis popularan eldonon por rememori tiun romanon, ĉar oni konsideras ĝin parto de la grandaj hispanlingvaj klasikaĵoj ĉiutempaj.

Li famiĝis kaj pro sia verkista genieco kaj pro sia politika sinteno. Lia amikeco kun la estro de Kubo nome Fidel Castro okazigis foje grandan polemikon en la literatura kaj politika mondoj.

## Junaĝo kaj ekkariero 
La filo de Gabriel Eligio García kaj de Luisa Santiaga Márquez Iguarán, Gabriel García Márquez naskiĝis en Aracataca, en la departemento Magdalena (Kolombio), la 6-a de marto de 1927, kiel rakontas la propra verkisto en siaj memoroj. En Aracataka estis ora epoko inter 1908 kaj 1918 pro la bananindustrio, kio rezultis en strikoj, subpremado kaj masakroj. Je la fino de la Unua Mondmilito venis krizo de banano kaj ekonomia dekadenco.

La amhistorio de liaj gepatroj estis romantisma kun la gepatroj de la estonta patrino malakceptante la rilaton ĉar Gabriel Eligio García, nome telegrafisto, ekstergeedzeca filo, konservativulo kaj virinema, ne taŭgis al ili kiel bofilo.

La avino, Tranquilina Iguarán Cotes, emis pri historioj de fantomoj, superstiĉoj kaj similaĵoj, kio influis sur García Márquez same kiel ŝia edzo, ĉar inspiris al li pri la originala formo per kiu ŝi traktis ĉion eksterordinaran kiel io perfekte natura kiam ŝi rakontis historiojn sen atenti ĉu ili estas fantastaj aŭ neverŝajnaj, sed kiel nedisputebla vero. Krom la stilo, la avino Mina inspiris ankaŭ la rolulon de Úrsula Iguarán kiun, post tridek jaroj, ŝia nepo uzos en *Cien años de soledad*, lia plej populara romano.

Lia avo mortiĝis en 1936, kiam Gabriel estis okjaraĝa. Pro la blindeco de sia avino, li iris loĝi kun siaj gepatroj en Sucre, en la departemento Sucre (Kolombio), kie lia patro laboris kiel apotekisto. Lia infanaĝo estas rakontita en siaj memoroj *Vivir para contarla*. estis verko kiu ĉefe inspiris al li. Li entuziasmiĝis per la ideo verkadi, ne tradician literaturon, sed laŭ stilo simila al la historioj de sia avino, en kiuj kombiniĝas eksterordinaraj eventoj kun nenormalaĵoj kvazaŭ ĝi estu simpla aspekto de la ĉiutaga vivo. Lia deziro verki kreskis. Tuj poste li publikigis sian unuan rakonton, nome *La tercera resignación*, kiu aperis la 13an de septembro de 1947 en la ĵurnalo *El Espectador*.

Kvankam lia pasio estis verkado, li pluis la studadon de juro en 1948 por ŝatigi sian patron. Post la insurekcio nomita «Bogotazo» en 1948, nome sangoverŝaj tumultoj de la 9-a de aprilo pro la atenco kontraŭ la popola estro Jorge Eliécer Gaitán, la universitato fermiĝis kaj lia loĝejo estis incendiita. García Márquez translokiĝis al la Universitato de Kartaĥeno kaj eklaboris kiel ĵurnalisto por *El Universal*. En 1950, abandonis la studojn por iĝi advokato por centriĝi al ĵurnalismo kaj translokiĝis denove al Barranquilla por labori en la ĵurnalo *El Heraldo*. En 1954 li veturis al Italio kaj studis kinon en Romo.

### Familio 
Dum sia etapo de studento, kaj kiam vizitis siajn gepatrojn en Sukre, li konatiĝis kun Mercedes Barcha, ankaŭ filino de apotekisto, en balo de studentoj kaj tuj decidis edzinigi ŝin. En *Cien años de soledad* aperas apotekistino nomita Mercedes, kiu estas fianĉino de iu Gabriel.

En 1959 ili havis ilian unuan filon, Rodrigo, kiu iĝis kinisto, kaj en 1961 ili instaliĝis en Novjorko, kie li iĝis korespondanto de Prensa Latina. Post ricevo de minacoj kaj kritikoj de la CIA kaj de la kubaj opoziciantoj, kiuj ne konsentis kun la enhavo de liaj ĵurnalistaj verkoj, decidis translokiĝi al Meksiko kaj ili setlis en la ĉefurbo. Post tri jaroj, naskiĝis ilia dua filo, Gonzalo, aktuale grafikisto en Meksikurbo.

## Unuaj paŝoj 
Kiam li estis 27-jara, li publikigis sian unuan romanon, *La Hojarasca* (La foliaro, 1955), en kiu li jam montris siajn distingajn trajtojn en sia fikcia verkmaniero, plena de elverŝiĝanta fantazio. De tiu unua verko, lia rakontarto enradikiĝis en la literatura tradicio hispanamerika, samtempe kiel li trovis en kelkaj usonaj verkistoj, novajn esprimajn formulojn. En 1961 li publikigis *El coronel no tiene quien le escriba* ("Neniu por skribi al la kolonelo"). Li loĝis du jarojn en Venezuelo, kiel li verkis *Los funerales de la Mamá Grande* ("La funebradoj de Granda Panjo", 1962). Poste en Meksiko li verkis kinscenarojn kaj *La mala hora* ("La mishoro", 1962). La kvar verkoj estis alproksimiĝoj al *Cent jaroj da soleco*.

Engaĝiĝinta kun la maldekstra movado, Gabriel García Márquez sekvis de proksime la ribelon de la kuba gerilo ĝis ties venko en 1959. Amiko de Fidel Castro, li partoprenis tiutempe en la fondado de *Prensa Latina*, la novaĵagentejo de Kubo. Post la publikigo de du novaj libroj pri fikcio, en 1965 li estis laŭdata en sia lando per la Nacia Premio.

## *Cent jaroj da soleco* kaj la famo 
[eta|200px|Memortabulo ĉe la *Hôtel des 3 Collèges* en [Parizo (Francio), kie García Márquez loĝis en 1956.]]
Nur du jarojn poste, en junio de 1967, kaj fine de ne malmultaj sortoŝanĝoj kun diversaj eldonistoj, García Márquez sukcesis ke argentina eldonejo publikigu kiun estus lia majstroverko kaj unu el la plej gravaj romanoj de la universala literaturo de la 20-a jarcento, *Cent jaroj da soleco*.

La verko, pri kiu li laboris dum pli ol dudek jaroj, li rekreas per la historio de la familio Buendía la historian aventuron de *Makondo*, imagita vilaĝo kiu estas la kuniga kompilo de lia propra naskiĝvilaĝo kaj samtempe, de la lando kaj la kontinento. De perfekta cirkla strukturo, la rakonto levas propran mondon, mitan rekreadon de la reala mondo de Latinameriko, rekreado kiu komencis nomiĝi «magia realismo», pro la konstanta kunveno de realismaj elementoj kun aperoj de fantaziaj cirkonstancoj. Tiu ĉi rakonta formulo enradikiĝas en la literatura tradicio de Latinameriko, komenciĝinta en la kronikoj de la konkerintoj, plenaj ankaŭ de legendoj kaj supernaturaj elementoj originitaj de la profunda ŝoko inter la konita mondo kaj la kulturo de la hispanoj kiuj elmigradis kaj la stranga ĉeesto de la latinamerika kontinento.

Dum unu semajno oni vendis 8000 ekzemplerojn. De tiam la sukceso estis certa ke la romano vendis novan eldonon ĉiusemajne, vendis duonon da miliono da kopioj dum tri jaroj. Ĝi estis tradukita al pli ol 24 lingvoj (inter kiuj Esperanto) kaj ricevis kvar premiojn internaciajn. La verkisto estis 40-jaraĝa kiam famiĝis. En 1969, la romano ricevis la premion Chianciano Aprecia en Italio kaj estis nomumita la «Plej bonkvalita eksterlanda libro» en Francio. En 1970, li estis publikigita en angla kaj elektita kiel unu el dekdu plej bonkvalitaj libroj de la jaro en Usono. Post du jaroj ĝi ricevis la honorojn de la Premio Rómulo Gallegos kaj de la Neustadt kaj en 1971, Mario Vargas Llosa publikigis libron pri liaj vivo kaj verkaro. García Márquez tamen revenis simple al la verkado. Por verki pri diktatoro, translokiĝis kun sia familio al Barcelono (Hispanio) kie oni vivis lastajn jarojn sub la diktatoreco de Francisco Franco.

En 1981, kiam li ricevis la Legion de Honoro de Francio, li revenis al Kolombio de vizito kun Castro, kaj trafis lin denove problemoj. La registaro de la liberalisma Julio César Turbay Ayala akuzis lin je financado al gerila grupo M-19. Li devis fuĝi el Kolombio kaj petis politikan azilon en Meksiko, kie li pluloĝis.

Lia literatura prestiĝo, kiu en 1982 permesis al li ricevi la Nobelpremion pri Literaturo, donis al li aŭtoritaton por aŭdigi sian voĉon en la politika kaj socia vivoj kolombiaj. Lia agado kiel ĵurnalisto restas reflektata en *Textos costeños* (Tekstoj marbordaj), de 1981, *Entre cachacos* (Inter enlanduloj) de 1983, kompendioj de artikoloj publikigitaj en la skribitaj novaĵmedioj, aŭ *Noticias de un secuestro* (Novaĵoj pri homrabo), ampleksa raporto romanigita eldonita en 1996 kiu temas pri la drama aventuro de naŭ rabitaj ĵurnalistoj laŭ ordonoj de la narkotikisto Pablo Escobar. *Relato de un náufrago* (Rakonto pri frakasiĝinto), raporto pri reala kazo publikigita romanforme en 1968, estas brila ekzemplo de «nova realismo» kaj reflektas la kapablon ŝanĝi la skribmanieron.

En kinarto li intervenis en la redaktado de multaj filmoskizoj de siaj propraj verkoj, kaj de 1985 kunhavas, kun la argentina filmisto Fernando Birri, la direktadon de la Internacia Filmolernejo de Havano.

### Malsano kaj morto 
eta|dekstre|Gabriel García Márquez (2002)
En 1999 li ricevis diagnozon de kancero. Li absolute koncentriĝis al verkado por ne perdi tempon.

En 2002, lia biografo Gerald Martin vizitis lin en Meksikurbo kaj tiu aspektis nemalsana; li finigis *Vivir para contarla* samjare.

## Stilo 
Kvankam estas kelkaj aspektoj kiujn preskaŭ ĉiam la legantoj trafos en la verkaro de García Márquez, kiaj la humoro, ne estas ĉe li tre precize difinita stilo, kaj tion mem konfesis la propra romanisto, nome ke la stilo estas determinita nur de la temo, de la animo de la momento.
García Márquez estas konata ankaŭ ĉar lasas for detalojn kaj aferojn laŭŝajne gravaj tiele ke la leganto vidiĝas devigata plenumi rolon pli partoprenan en la historio. Ekzemple, en *El coronel no tiene quien le escriba* el ĉefaj roluloj oni ne donas nomojn. Tiu praktiko influiĝas el la tragedioj grekaj, kiaj *Antigona* kaj *Reĝo Edipo*, kie okazas gravaj aferoj for de la ludata historio kiuj restas je la imagopovo de la publiko.

Plinio Apuleyo Mendoza demandis al GGM pri la soleco kiel temo de ĉiuj liaj libroj kaj la romanisto respondis ke ĉiu persono havas sian propran formon kaj rimedojn esprimi ĝin. Eĉ kelkaj aŭtoroj povas esprimi ĝis senkonscie.

En sia diskurso de akceptado de la Premio Nobel, *La soledad de América Latina*, li aludis al tiu temo de la soleco rilate kun Latinameriko kaj la interpretado de la realo tra eksteraj modeloj kio faras la amerikanojn pli nekonataj, malpli liberaj kaj solecaj.

#### Makondo 
[eta|250px|[Murpentraĵo pri García Márquez en Aracataca (Kolombio).]]
Alia grava temo en la verkaro de García Márquez estas la inventaĵo de la vilaĝo kiun li nomis Macondo. Li uzis sian naskolokon Aracataca (Kolombio), kiel geografia referenco por krei tiun imagan urbon, sed la reprezento de la vilaĝo ne limiĝas al tiu specifa areo. García Márquez konfesis ke Macondo estas pli ol loko animstato.
En *La hojarasca*, García Márquez priskribis la realon de la hegemonio de la banano en Makondo, kio inkludas ŝajnan periodon de granda riĉo dum la funkciado de entreprenoj de Usono, kaj periodon de depresio pro la foriro de la usonaj entreprenoj rilataj kun la banano. Krome, *Cien años de soledad* okazas en Makondo kie oni rakontas la historion komplete de tiu fikcia urbo ekde ties fondo (kvazaŭ el prahistorio aŭ ekbiblio) ĝis ties malapero kun la lasta familiano Buendia kaj la fina katastrofo uragana (biblifino apokalipsa).

En membiografio, García Márquez eksplikas la devenon de la vorto kaj la koncepto *Macondo* el nomo en trajnstacio revenante al Aracataca. Nur maturiĝe li komprenis, ke temas nur pri poezia resonado. Krome li eksciis per enciklopedio, ke temas pri arbo el tropikoj simila al la cejbo. oni transsaltas al iu mikrokosmo, kiu estas samtempe la eta naskoloko, la tuta Kolombio (aŭ ties kariba parto), la tuta Sudameriko (ĉefe ekspluatata de usonanoj kaj mistraktata de militistoj), kaj la tuta mondo mite (kie okazas ĉio kio okazas en la Biblio kaj en la libro mem kiun interpretas la lasta familiano ĝis la katastrofo). Tiu biblia (do dia, religia) kondiĉo de Makondo neprigas la timon al incesto, kio finfine okazas, kiel en la grekaj tragedioj, kaj kio okazigas la finan katastrofon.

## Listo de verkoj 
* *La hojarasca*, ("Foli-tapiŝo", 1955).
* *Relato de un náufrago* ("Rakonto de vrakulo", 1955).
* *Un señor muy viejo con unas alas enormes*, (Tre maljuna sinjoro kun enormaj flugiloj, 1955).
* *El coronel no tiene quien le escriba* ("Neniu por skribi al la kolonelo", 1961).
* *Los funerales de la Mamá Grande* ("La funebradoj de Granda Panjo", 1962).
* *La mala hora* ("La mishoro", 1962).
* *Cien años de soledad* (1967):
** En esperanto "Cent jaroj da soleco" / Gabriel García Márquez. Trad. Fernando de Diego. Chapecó, 1992. Magi-realisma romano de la Nobel-premiita aŭtoro. Serio Orient-Okcidento, n-ro 27.
* *Monólogo de Isabel viendo llover en Macondo* ("Monologo de Isabel vidanta kiel pluvas en Macondo", 1968).
* *Relato de un naúfrago* ("Rakonto de vrakulo", 1970).
* *La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada* ("La nekredebla kaj trista historio de la pur-anima Eréndira kaj de ŝia senkompata avino", 1972).
* *Cuando era feliz e indocumentado* ("Kiam mi estis feliĉa kaj nedokumentita", 1973).
* *Ojos de perro azul* ("Okuloj de blua hundo", 1974).
* *El otoño del patriarca* ("La aŭtuno de l' patriarko", 1975).
* *Todos los cuentos (1947-1972)* ("Ĉiuj rakontoj", 1976).
* *Crónica de una muerte anunciada* ("Kroniko pri anoncita morto", 1981).
* *Textos costeños* ("Marbordaj tekstoj", 1981).
* *Viva Sandino* ("Vivu Sandino", 1982).
* *El olor de la guayaba* ("La odoro de gujavo", 1982).
* *El secuestro* ("La kidnapo", 1982).
* *El amor en los tiempos del cólera* ("La amo en la tempoj de l' ĥolero", 1985).
* *El general en su laberinto* ("La generalo en sia labirinto", 1989) pri la figuro de Simón Bolívar.
* *Doce cuentos peregrinos* ("Dek du drivaj rakontoj", 1992).
* *Del amor y otros demonios* ("Pri la amo kaj aliaj demonoj", 1994).
* *Noticia de un secuestro* ("Novaĵo pri kidnapo", 1996).
* *Obra periodística 1: Textos costeños (1948-1952)* ("Ĵurnalisma verkaro 1: Marbordaj tekstoj (1948-1952)")
* *Obra periodística 2: Entre cachacos (1954-1955)* ("Ĵurnalisma verkaro 2: Inter *cachacos* (1954-1955)")
* *Obra periodística 3: De Europa y América (1955-1960)*("Ĵurnalisma verkaro 3: Pri Eŭropo kaj Ameriko (1955-1960)")
* *Obra periodística 4: Por la libre (1974-1995)* ("Ĵurnalisma verkaro 4: Libere (1974-1995)")
* *Obra periodística 5: Notas de prensa (1980-1984)* ("Ĵurnalisma verkaro 5: Gazetaraj notoj (1980-1984)")
* *Erendira*.
* *Chile, el golpe y los gringos* ("Ĉilio, la puĉo kaj la gringoj").
* *Vivir para contarla* ("Vivi por rakonti ĝin", 2002).
* *Memoria de mis putas tristes* ("Memoro pri miaj tristaj putinoj", 2004).

## Notoj 
## Bibliografio 
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* Hernández, Consuelo. "*El Amor en los tiempos del cólera* es una novela popular." Diario la Prensa: New York, 4a Oktobro. 1987.
* Paul Ingendaay: Das Wunderbare ist rehabilitiert. en: Frankfurter Allgemeine Zeitung 6a Januaro 2009.
* Harald Irnberger: Gabriel García Márquez. Die Magie der Wirklichkeit. Biographie. Artemis & Winkler, Düsseldorf kaj Zürich 2003, ISBN 3-538-07169-1.
* .
* Kian-Harald Karimi: „La nuit dure longtemps mais le jour finit pour arriver.“ Tropische Diktatoren auf dem Prüfstand hybrider Sprachlichkeit in „En attendant le vote des bêtes sauvages“ von Ahmadou Kourouma und „El otoño del patriarca“ von Gabriel García Márquez. En: René Ceballos, Cornelia Sieber u. a. (eld.): Passagen: Hybridity, Transmédialité, Transculturalidad. Olms, Hildesheim 2010, paĝoj 557–571.
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* Dagmar Ploetz: Gabriel García Márquez. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1992, ISBN 3-499-50461-8
* .
* .
* .
* .
* .

## Vidu ankaŭ 
* Jorge Luis Borges

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro pri li 
* Laŭreata paĝo pri li en la retejo pri la Nobel-premio 
* Pola retejo pri li

 

Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Kolombiaj verkistoj
Kategorio:Gajnintoj de la literaturpremio Rómulo Gallegos