open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Senrjuo

**Senrjuo** (el japana 川柳, *senryū* : rivera saliko) estas tradicia japana poeziaĵo, kiu tradicie aperas en unu vertikala 17-silaba linio, enhavanta tri fonetikajn partojn de 5, 7, 5 silaboj. En Esperanto kaj aliaj lingvoj krom la japana, senrjuoj aperas en tri horizontalaj linioj de 5, 7, 5 silaboj. Ĝi similas al la pli konata hajko, sed kiam hajko kutime priskribas naturon kaj estas plimalpli serioza, senrjuo temas pri etaj homaj malfortaĵoj kaj estas cinika aŭ plena de nigra humuro. Kontraste de hajko, senrjuo ne enhavas *kireĵion* (cezurvorton) nek *kigon* (difinitan sezonan vorton aŭ frazaĵon).

La vorto devenas de la japana poeto Senryū Karai (柄井川柳, 1718-1790), kies poemaro *Haifūyanagidaru* (誹風柳多留) famigis la ĝenron.

Kun la rilataj formoj hajko, renko, hajgao kaj hajbuno, senrjuo estas parto de la japandevena literatura ĝenro hajkajo.

## Ekzemploj 
Jen konata ekzemplo el Haifūyanagidaru:
:泥棒を 捕えてみれば 我が子なり
:dorobō wo/ toraete mireba / wagako nari

:La rabiston,
:Kiam oni kaptis:
:Sia propra filo

Ĉar ili havas similan strukturon, oni legas poemojn, kiuj ŝajnas esti hajkoj, sed per pliatenta lego oni komprenas ilian cinikecon, aŭ absurdecon. Oni rimarkas cetere ilian mankon de kigo.

### Senrjuoj en esperanto 
Jen senrjuoj far Feiko Munniksma, publikita en *Pensoj kaj protestoj*, kaj poste en Laŭte! (n° 193) :

:Morti tutsola,
:jen ekzisto-sorto en
:vivo ja fola

:Monda kantato,
:ja revenaj motivoj:
:sano, malsato

Jen aliaj senrjuoj, de Masakato, el SAT-retejo, el serio *Senrjue al "Abeĉjo"*:

:Intermortiga
:kolektivdefendrajto
:plorigas pacon.

:Proksimiĝanta
:soldatservo ne, ne, ne,
:absolute ne !

Kategorio:Poezio
Kategorio:Japanlingva literaturo
Kategorio:Japanlingva poezio
Pistilo kaj pistujo

eta|dekstre|200px|Tipaj pistilo kaj pistujo.
[eta|dekstre|300px|La plej grandaj pistilo kaj pistujo de la mondo estas en [Macael, Andaluzio, Hispanio, kaj estis farita el blanka, griza kaj flava marmoroj, nome la tri tipoj de marmoro karakteraj de la montetaro de Macael.]]
**Pistilo kaj pistujo** estas ilo por pecetigi aŭ pulvorigi plantojn, semojn, salon ktp.

La pistujo estas bovloforma, kutime sufiĉe peza ujo el metalo, ŝtono, porcelano, ligno ktp. La pistilo estas plej ofte sammateriala bastoneto per kiu oni frapas aŭ prempuŝas la pistotan materialon.

La eno de la pistujo estas glata.

En farmacio oni uzas pistilon kaj pistujon ekzemple por pisti drogojn kun volatilaj oleoj. La stokorganoj estas tiel detruataj kaj la oleo liberigata.

## Historio 
Pistiloj kaj pistujoj ekzistis jam en prahistoria epoko, kiam oni uzis ilin por pecetigi planterojn aŭ substancojn, ekzemple por krei farbojn.

La plej malnovaj ĝis nun trovitaj pistiloj kaj pistujoj devenas el *Wadi Kubbaniya* en Egiptio.

## Fotaro 

Dosiero:Mortar achat hg.jpg|Pistilo kaj pistujo el agato
Dosiero:Mortar bronze hg.jpg|Pistilo kaj pistujo el bronzo
Dosiero:Mortar porcelain hg.jpg|Pistilo kaj pistujo el porcelano
Dosiero:Molcajete y tejolote.jpg|*Molkajete* kaj *tejolote*, tradicia pistilo ekzemple por kapsiketoj ĉe la meksika kuirarto.
Dosiero:Conjunto almofariz e pilão de ferro fundido- Museu da Capitania de Ilhéus.jpg|alt=

## Notoj 
## Bibliografio 
* Edmund Launert: *Der Mörser. Geschichte und Erscheinungsbild eines Apothekengerätes. Materialien, Formen, Typen.* (pistilo kaj pistujo. Historio kaj formo de apoteka ilo) Munkeno: Callwey, 1990. 216 p. ISBN 3-7667-0985-2
* B. Dubbe: *Die Mörsersammlung Ernst Genz. 1000 Mörser aus 10 Jahrhunderten.* (la kolekto de pistiloj kaj pistujoj de Ernst Genz. 1000 pistiloj kaj pistujoj el 10 jarcentoj.) Berg am Starnberger See, 1994. 382 p.
* Dirk A. Koning: *Bronzemörser* (bronzaj pistiloj kaj pistujoj), Frankfurto ĉe Majno 1975

## Vidu ankaŭ 
* Muelŝtono

Kategorio:Iloj
Kategorio:Ujoj
Kategorio:Kuirejo
Kategorio:Farmacio
Bezono

**Bezono** situas ĉe interago de individuo kaj de medio. Oni ofte klasigas homajn bezonojn en jenajn tri kategoriojn:
* unuaj bezonoj, ankaŭ nomataj elementaj aŭ fiziologiaj, nepre necesaj al homo por supervivi: nutrado, spirado, reproduktado
* duaj bezonoj, ankaŭ nomataj materiaj, kies plenumigo ne estas vivnecesa: movigeblo, vestado, renkontoj ktp.
* fundamentaj bezonoj estas bezonoj ekzisti, filozofi aŭ starigi fundamentajn demandojn

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (34) proverboj pri bezono en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Ekonomio
Dolný Bar

**Dolný Bar,** hungare **Albár** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda. La nomo signifas suba Bar.

* Areo: 8 km2
* Loĝantaro: 580
* Alto super marnivelo: 114 m

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Komarno-Bratislavo. La plej proksima urbo estas Dunajská Streda 5 km-ojn for. La distrikto troviĝas inter Danubobranĉoj.

## Historio 
La vilaĝo detruiĝis dum la invado de tataroj en 1241. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1245. Dum la historio estis 2 vilaĝoj supra kaj suba Bar, kiuj unuiĝis. En 1910 loĝis en la vilaĝo 475 da hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Dunaszerdahely, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš.

## Vidindaĵoj 
* katolika klasikisma preĝejo de 1790, en 1870 rekonstruita
* skulptaĵo de Maria de 1875

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Valdorf

**Valdorf** (germane: *Waldorf*) havas diversajn signifojn, inter ili:

*Valdorfa pedagogio
*Valdorfa infanĝardeno
*Valdorfa lernejo
*Valdorfa salato

*Waldorf-Astoria
*William Waldorf Astor
 
*Waldorf (Rejnlando-Palatinato), urbo en Germanio
*Waldorf (Maryland), urbo en Usono

* Valdorf (Horšovský Týn) - parto de urbo Horšovský Týn en Ĉeĥio
Dolný Štál

**Dolný Štál** () estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda. La nomo signifas suba ĉevalejo.

* Areo: 30 km2
* Loĝantaro: 1927
* Alto super marnivelo: 112 m

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Komarno-Bratislavo. La plej proksima urbo estas Dunajská Streda 10&nbsp;km-ojn for. La distrikto troviĝas inter Danubobranĉoj.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1111, tiam ĉevalistoj de la reĝo vivis tie. La loĝantoj iĝis kalvinanoj en la 16-a jarcento. En 1910 loĝis en la vilaĝo 1043 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis Traktato de Trianon Alistál apartenis al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Dunaszerdahely, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. Inter 1948-1990 la loknomo estis *Hroboňovo*. Hroboň estis slovaka poeto kaj filozofo. En 2001 loĝis en Dolný Štál 1962 da homoj (1848 hungaroj kaj 106 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika postgotika preĝejo omaĝe al Sankta Marteno de 1450, en 1977 rekonstruita, en 2004 la turo rekonstruita
* kalvinana preĝejo el la 20-a jarcento
* muzeeto

## Famuloj 
En Dolný Štál naskiĝis hungara kuracisto Domokos Boda.

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Plasy

**Plasy** estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas en regiono Plzeň, 21&nbsp;km norde de la urbo Plzeň. En  ĝi havis . Laŭ la urbo nomiĝas Plasa montetaro.

Ties ĉefa memorindaĵo estas cisterciana monaĥejo Plasy, pro sia eksterordinara kulturhistoria valoro listigita kiel *Nacia kultura memorindaĵo de Ĉeĥio*.

## Loĝantaro 
[eta|maldekstre|[Monaĥejo Plasy]]


Kategorio:Urboj en distrikto Plzeň-nordo
Kategorio:Municipoj en distrikto Plzeň-nordo
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Plasa montetaro
Bagaraoj

La **bagaraoj** (, **baqqarah**, kio signifas "bov-paŝtistoj") estas nomada beduena etno, kiu vivas en Afriko inter la lago Ĉado kaj la Nilo en la ŝtatoj Sudano (plejparte en Darfuro), Niĝero, Ĉado, Kameruno, Niĝerio kaj Centr-Afrika Respubliko. Ili ankaŭ estas konataj sub la nomo **ŝuva-araboj** (Shuwa Arabs). Ili estas bovbredistoj migrantaj laŭsezone inter la herbejaj regionoj dum la malseka sezono kaj riverareoj en la seka. Plejparte ili parolas la ĉad-araban dialekton, kiu ankaŭ estas nomata *ŝuva-araba*.

La bagaraoj dividas sin je pluraj triboj, kiuj por ilia identeco estas pli gravaj ol ilia identeco kiel bagaraoj. Tradicie ili estas konataj kiel sklavkomercistoj, kiuj rabatakas agrokultivantajn etnojn en pli sudaj regionoj. La bagaraoj estas sunaismaj muslimoj.

La bagaraoj de Darfuro kaj Kordofano estis la plej gravaj anoj de la Mahdo Muhammad Ahmad en la Mahda insurekcio de 1881 ĝis 1899.

La grava dua surao de la Korano nomiĝas *al-Baqara* (la bovino), sed ĝi estas skribata per la litero q.

Bagaraoj
Bagaraoj
Bbagaraoj
Bagaraoj
Bagaraoj
Bbagaraoj
Bagaraoj
Tschingel-Glaĉero

**Tschingel-Glaĉero** (germane **Tschingelfirn** aŭ **Tschingelgletscher**) estas valglaĉero je la norda flanko de la Bernaj Alpoj. Ĝi havas longecon de 3,65 km, larĝecon supre de ĝis 2 km kaj malsupre de 0,5 km kaj kovras areon de 6,19 km².

## Priskribo 
Sian originon Tschingel-Glaĉero havas je la nordokcidenta flanko de Tschingelhorn je alteco de pli ol 3300 m. Unue la glaĉero fluas kurten al nordo. En la valo alifluas alia brako de la orienta flanko de Blüemlisalp. Poste Tschingel-Glaĉero moviĝas orienten. Ĝian nordan flankon limigas la rimarkinda rokkresto de *Gspaltenhorn* kaj *Tschingelspitz* (3304 m s.m.). En okcidento Tschingel-Glaĉero estas norde kaj sude de Mutthorn (3035 m s.m.), kiu tiel estas komplete ĉirkaŭigita de glaĉeroj, ligita kun Kander-Glaĉero. La glaĉerlango nuntempe finiĝas je alteco de 2200 m s.m. El ĝia frunto fontas la rivero *Tschingel-Lütschine*, kiu kuniĝas poste kun alia fontrivero al la Weisse Lütschine, kiu fluas tra la Valo de Lauterbrunnen al la Lago de Brienz, tra kiu fluas la Aro.

## Historio 
Dum la kulmino de la Eta Glaciepoko en la 19-a jarcento la lango de Tschingel-Glaĉero kunfluis kun tiu de **Wetterlücken-Glaĉero** (germane **Weterlückengletscher**). Wetterlücken-Glaĉero etendiĝas kun longeco de 2 km, larĝeco de 1 km kovrante areon de proksimume 3 km² paralele al Tschingel-Glaĉero oriente de Tschingelhorn. Ĉar ambaŭ glaĉeroj ekde la komenco de la glaĉermezurado en la jaro 1893 entute retiriĝis multe malpli ol aliaj alpaj glaĉeroj ekzistas ankoraŭ hodiaŭ en la regiono de iliaj fruntoj mallarĝa firnokonekto inter la du glaĉeroj.

## Altmontara turismo 
Sur rokpodio de la nunatako Mutthorn situas sur alteco de 2900 m la Mutthorn-Kabano de la Svisa Alpismo-Klubo (SAC), kiu atingeblas nur trairante glaĉeron, ĉu Kander-Glaĉeron ĉu Tschingel-Glaĉeron.

## Eksteraj ligiloj 
* Tschingel-Glaĉero sur la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Berna Oberlando
Listo de rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj

Jen **listo de rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj**.

__NOTOC__

## A 
* Ádám Anavi
* István Asztalos
* Lajos Áprily

## B 
* Andor Bajor
* Tibor Bálint
* Péter Bán
* Zoltán Banner
* Pál Baróti
* Miklós Bánffy
* Ferenc Balázs
* Imre József Balázs
* Sándor Balázs
* Edgár Balogh
* Oszkár Bárd
* János Bartalis
* György Beke
* Mária Berde
* György Bretter
* Ádám Bodor
* Pál Bodor
* László Bogdán
* István Borghida
* György Bözödi

## C 
* Zoltán Czegő
* Gabriella Csire
* Éva Cs. Gyimesi
* Gábor Cseke
* Péter Cseke
* László Csiki

## D 
* Géza Domokos
* Jenő Dsida
* Loránd Daday
* Endre Dánielisz

## E 
* Károly Endre
* Sándor Enyedi

## F 
* Sándor Fodor
* Ernő Fábián
* Árpád Farkas
* Vince Fekete
* István Ferenczes
* Zoltán Franyó

## G 
* Gábor Gaál
* Éva Emese Gál
* Ernő Gáll
* József Gazda
* Kálmán Györffi
* Attila György

## H 
* József Hajós
* István Horváth
* Gizella Hervay
* Imre Horváth
* Sándor Hunyady
* Andor Horváth
* Sándor Huszár	
* Béla Jancsó
* Pál Jancsik
* György Jánosházy

## K 
* Sándor Kacsó
* Imre Kádár
* Lajos Kántor
* Sándor Kányádi
* Benő Karácsony
* János Kemény
* Ferenc Kenéz
* Antal Kicsi
* László Király
* Jenő Kiss
* István Kocsis
* Károly Kós
* András Ferenc Kovács
* György Kovács
* József Kováts
* László Kovács
* Dezső Kováts
* Mária Kozma
* Miklós Krenner
* Tibor Kristó
* Aladár Kuncz
* Gyárfás Kurkó
* Zoltán Köntös-Szabó

## L 
* Gusztáv Láng
* Zsolt Láng
* Dezső László
* Aladár Lászlóffy
* Csaba Lászlóffy
* Ernő Ligeti
* László Lövétei Lázár
* György Lőrincz

## M 
* Lajos Magyari
* Rodion Markovits
* Imre Mikó
* Károly Molter
* Erik Majtényi
* Sándor Makkai
* Béla Markó
* Péter Marosi
* György Méhes
* József Méliusz
* Vilmos Molnár
* Attila Mózes

## N 
* István Nagy
* Kálmán Nagy
* Koppány Zsolt Nagy
* Olga Nagy
* József Nyírő

## O 
* Lajos Olosz	
* Kálmán Osvát
* Tibor Oláh
* János Dénes Orbán

## P 
* Géza Páskándi
* József P. Lengyel
* Zsigmond Palocsay
* Zoltán Panek
* Róbert Panigay
* Ferenc Papp
* János Pusztai
* Lajos Páll

## R 
* János Ritoók
* Sándor Reményik
* János Ráduly
* László Ravasz
* Róbert Reiter
* Péter Ruffy
* Géza Tabéry

## S 
* György Szabó
* Gyula Szabó
* János Székely
* Ernő Salamon
* László Szabédi
* Lilla Szépréti
* András Sütő
* István Szilágyi
* János Szász
* Ferenc Szemlér
* László Salamon
* Mihály Sebestyén
* István Sigmond
* Zoltán Sinkó
* Domokos Sipos
* Lajos Sylvester
* Júlia Szegő
* Jenő Szentimrei
* András Szilágyi
* Géza Szőcs
* István Szőcs
* Kálmán Szőcs

## T 
* Gáspár Tamás
* Mária Tamás
* Áron Tamási
* Sándor Tavaszy
* Sándor Tomcsa
* László Tompa
* Gábor Tompa
* Sándor Tóth

## V 
* Béla Varga
* Attila Vári
* Géza Vásárhelyi
* Zoltán Veress
* Zsigmond Vita

Kategorio:Transilvanio
Kategorio:Listoj
Kategorio:Literaturo de Hungario
Kategorio:Literaturo de Rumanio
Francesco Borromini

**Francesco BORROMINI** (naskiĝis la 25-an de septembro 1599, en Bissone – mortis la 3-an de aŭgusto 1667, en Romo) estis svisa kaj itala arkitekto, kreinto de dinamika baroko.

Tipaj trajtoj de liaj preĝejaj konstruaĵoj, realigitaj plejparte en Romo, estis komplika dispozicio, memstara interna spaco kaj je ĝi sendependa interno. Ili grave inspiris ĉeĥan arkitekton Jan Blažej Santini-Aichel.

## Verkaro 

Dosiero:San Carlo alle Quattro Fontane (Rome) - Dome HDR.jpg|preĝejo *San Carlo alle Quattro Fontane* en Romo - kupolo
Image:Sant Ivo Sapienza.jpg|preĝejo ''Sant'Ivo alla Sapienza'' en Romo
Image:Sant'agnese in agone - facciata - 1911.jpg|preĝejo *Santa Agnes in Agone* en Romo
Image:Forced perspective gallery by Francesco Borromini.jpg|Palaco *Spada* en Romo - koridoro

## Literaturo 
* Portoghesi, Paolo: Francesco Borromini. Milano 1967.
* Borromini, Architekt im barocken Rom. Katalog der Ausstellung, Mailand 2000.

Kategorio:Italaj arkitektoj
Fabiano

**Sankta Fabiano**, latine **Fabianus** (naskiĝis en nekonata dato, mortis la 20-an de januaro 250) estis Papo ekde la 10-a de januaro 236 ĝis sia morto. Preskaŭ nenion oni scias pri lia vivo antaŭ ke li estis papo, nur ke li ne estis romano. Laŭtradicie, li estis elektita papo, post kiam kolombo aperis sur lia kapo. Li nomumis sep skribistojn por ke ili verku pri la historio de martiroj.

Fabiano mortis martire sub persekuto de imperiestro Decio.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Steward

**Steward** (esperante: **stevardo**) estas historia profesio en Anglio: la *mastrumisto de domo aŭ teritorio de sia sinjoro aŭ reĝo*. Ĝi korespondas al la historiaj funkciuloj de kortego:  
* germane - *:de:Truchsess*
* latine - *:la:Dapifer*
* france - *:fr:Écuyer de cuisine*, *:fr:Sénéchal*
* angle - *:en:Steward*
* nederlande - *:nl:Aartsdrossaard*

La angla vorto aperas en jenaj literumoj: • *Steward* aŭ • **Stewart** aŭ • **Stuart**

## Stevardo/Steward, profesio
La termino **Stevardo** estas aplikata jene:
* **Stevardo** en moderna pasaĝer-transporto (ŝipo, trajno aŭ aviadilo): prizorganto de la pasaĝeroj
* **Stevardo** en historia marŝipado: administristo de la provizoj

* **Steward** en historio de Britio: malnova angla titolo de nobelulo: Steward (korto), administristo de bieno aŭ reĝejo, anstataŭanto de forestanta domestro, majordomo
* **Steward** en aktuala brita politiko: Lord High Steward of Great Britain, prezidanto de la brita House of Lords (Ĉambro de lordoj)

## Familia nomo: Steward
* Ernest Steward (1914–1990), brita kameraisto
* Herbie Steward (* 1926), usona ĵaz-saksofonisto
* Julian Steward (1902–1972), usona antropologo
* Samuel M. Steward (1909–1993), usona verkisto kaj tatuisto

## Familia nomo: Stewart
* ofta familia nomo - Stewart (familia nomo), interalie:
** Jackie Stewart (* 1971), skota Formulo1 aŭtosportisto-ĉampiono 1969, 1971, 1973
** James Stewart (1908–1997), usona aktoro
** Jon Stewart (*&nbsp;1962), usona moderatoro-aktoro
** Tony Stewart (* 1971), usona aŭtosportisto

**Stewart* estas la nomo de jenaj **lokoj**:
**Stewart Island (Rakiura), tria plej granda insulo de Novzelando
** Konteo Stewart en Georgio, Usono
** Konteo Stewart en Tenesio, Usono
** Stewart internacia flughaveno, flughaveno en subŝtato Nov-Jorkio, Usono
***Urboj aŭ komunumoj** en
** Stewart en Alabamo, Minesoto, Teksaso, Usono
** Stewartstown en Pensilvanio, Usono
** Stewart en Brita Kolumbio, Kanado
** Newton Stewart, Skotlando

## Familia nomo: Stuart
* Domo de Stuarto - skota reĝa dinastio de Britio

* **Familia nomo**:
** Charles Edward Stuart (*Bonnie Prince Charlie*; 1720-1788), angla nobelulo
** Gloria Stuart (* 1910), usona aktorino
** Henry Benedict Stuart (1725-1807), angla kardinalo
** James Francis Edward Stuart (1688-1766), skota kaj angla tronaspiranto

***En literaturo:**
** Maria Stuart (dramo) (1800), dramo de Friedrich Schiller pri Maria la 1-a de Skotlando

***Urboj kaj komunumoj**
** Pluraj komunumoj en Usono nomiĝas *Stuart*, nome po unu en Martin-Konteo Florido, en Iovao, Nebrasko, Oklahomo kaj Virginio
Kornelio

**Sankta Kornelio**, latine **Cornelius** (naskiĝis en nekonata dato, mortis en 253 en *Centumcellae*, hodiaŭ Civitavecchia) estis papo ekde marto 251 ĝis sia morto. Nenion oni konas pri li antaŭ ke ili estiĝis papo. Pro persekutoj, li fuĝis al Centumcellae, kie li mortis, tre eble kiel martiro.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Martiroj
Kategorio:Mortintoj en 253
Sankta Georgo (apartigilo)

**Sankta Georgo** povas esti:
* tre fama kaj populara sanktulo de la kristanaj eklezioj, nome Sankta Georgo, pli precize Georgo de Kapadokio,
* ĉefurbo de Grenado nome Sankta Georgo,
* unua brita setlejo en Bermudo nome Sankta Georgo,
* paroĥo de Barbado nome Sankta Georgo,
* paroĥo de Antigvo kaj Barbudo nome Sankta Georgo (Antigvo kaj Barbudo) nome Sankta Georgo,
* lokoj en Hispanio, Kanado, Usono, Francio (multaj), Argentino, Brazilo, Germanio kaj Kolombio,
* militaj ordenoj kiuj nomatas laŭ tiu sanktulo,
* la Kanalo de Sankta Georgo inter Kimrio kaj Irlando.

## Vidu ankaŭ 
* Georgo (apartigilo)
Sankta Jakobo

Vivis pluraj sanktuloj kun la nomo Sankta Jakobo:

* Sankta Jakobo la pli Malgranda (filo de Alfeo, markata la pli Malgranda, Malpli Aĝa)
* Sankta Jakobo la pli Granda (apostolo Jakobo, markata la pli Granda, Pli Aĝa aŭ de Zebedeo)
* Jakobo la Justulo, nomita de sankta Paŭlo "frato de la Sinjoro"

## Toponimoj 
* Sankta Jakobo, paroĥo de Barbado
* Sankta Jakobo de Kompostelo, pilgrimurbo de Galegio (Hispanujo)
* Sankta Jakoba Jaro, jaro pri kiu la 25a de julio estas festotago, kiam tiu rago estas dimanĉo
* Sankta Jakoba Palaco, palaco situa norde de la Sankta Jakoba Parka (Londono) 
* Sankta Jakoba Parko, parko de Westminster (Londono) 
* Vojo de Sankta Jakobo, fasko da piediraj vojoj kiuj kondukas ĝis Sankta Jakobo de Kompostelo.
* Preĝejo de Sankta Jakobo, kirko de Arnstadt (Germanujo)

Kategorio:Apartigiloj
Jakobo
Siksto la 2-a

dekstra|250ra
**Sankta Siksto la dua**, , , naskiĝis je nekonata dato (proksimume en 215) en Grekio kaj mortis en 258. Li estis papo ekde 257 ĝis sia morto kiel martiro, la 6-an de aŭgusto 258 per senkapigo. Siksto, antaŭ ol esti papo, estis instruisto en urbo *Caesarea Augusta*, hodiaŭ Zaragoza. Eble li verkis la historian libron *Ad Novatianum*.

Kvankam li ĝuis la plej altan respekton de ĉiuj fruaj martiraj papoj, tamen la ĉefdiakono Laŭrenco de Romo, kiu estis martirigita kun li, kaj estis mortigita kvar tagojn post la senkapigo de Siksto, do la 10-an de aŭgusto, estas multe pli konata en kristanismo. La vivo kaj laboro de la du trovis la plej altan artan esprimon en la kapelo de la papo Nikolao la 5-a en la Vatikano, dum la pentristo Rafaelo senmortigis lian bildon en la pentraĵo de la Siksta Madono.

Lia (libervola) memora tago estas la 7-a de aŭgusto en la katolika eklezio kaj la 10-a de aŭgusto en la ortodoksismo.

## Vidu ankaŭ 
* La artikolon pri sia samepokano Laŭrenco de Romo
* Listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Martiroj
Kategorio:Mortintoj en 258
Felikso la 1-a

**Sankta Felikso la 1-a**, latine ** Felix**, naskiĝis en nekonata dato en Romo kaj mortis 274. Li estis Papo de 269 ĝis sia morto. En tiu funkcio antaŭis lin Dionizio kaj sekvis lin Eŭtikiano. Nenion oni konis pri Felikso antaŭ li estiĝis papo, kaj malmulton pri li poste. Li verkis kelkajn leterojn pri Sankta Triunuo kaj konstruigis Bazilikon en *Via Aurelia*, Romo, kie li estis entombigita.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Papoj
Okoličná na Ostrove

eta|300px|dekstra|Panoramo de Okoličná na Ostrove
eta|300px|dekstra|Katolika preĝejo de Okoličná na Ostrove
eta|300px|dekstra|Vilaĝdomo de Okoličná na Ostrove
**Okoličná na Ostrove,** hungare **Ekel** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Nitra, en distrikto Komárno.

* Areo: 30 km2
* Loĝantaro: 1460
* Alto super marnivelo: 113 m

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Komárno-Bratislavo. La plej proksimaj urboj estas Veľký Meder 13, Komarno 18 km-ojn for. La distrikto troviĝas inter Danubobranĉoj. Kanalo preterfluas la vilaĝon.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1220 en formo *Ecl*. Katolika preĝejo konstruiĝis en la 14-a jarcento. Post jarcento la loĝantoj iĝis kalvinanoj, sed posto parte ili retiriĝis. En 1910 loĝis en la vilaĝo 1304 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Komárom (reĝa departemento), al distrikto Csallóköz, poste al Ĉeĥoslovakio. Ekde 1922 loĝadis ankaŭ slovakoj. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 1965 okazis inundo. En 2001 loĝis tie 1461 da homoj (1295 hungaroj kaj 152 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika klasikisma preĝejo omaĝe al Aŭgusteno de Hipono de 1816
* kalvinana preĝejo de 1804
* nobeldomo de Csorba (ĉorba), nun vilaĝdomo
* novklasikisma nobeldomo de Erdélyi (erdEji)

## Famuloj 
* en la iama Ekel naskiĝis, vivis kaj mortis hungara filozofo-pastro János Hetényi
* en la iama Ekel naskiĝis:
** Julianna Vajda en 1776, kiun kantis laŭ nomo "Lilla" poeto Mihály Csokonai Vitéz
** hungara juristo Gáspár Menyhárth
** hungara pentristo Béla Erdőssy

## Ĝemelkomunumoj 
*  Mocsa, Hungario
*  Tárkány, Hungario

### Amikaj komunumoj 
*  Dunaalmás, Hungario
*  Pohranice, Slovakio

Kategorio:Municipoj en distrikto Komárno
Marceleno

**Sankta Marceleno**, latine **Marcellinus ** naskiĝis en Romo en nekonata dato kaj mortis la 26-an de aprilo 304. Li estis, laŭtradicie, papo de 296 ĝis sia morto, kvankam *Martyrologium hieronymianum, Depositio episcoporum* kaj *Depositio martyrus* ne citas lin kiel papo. Se oni kredas la hipotezon ke li estis papo, tiam en tiu funkcio antaŭis lin Kaio kaj sekvis lin Marcelo la 1-a. 

Oni konis preskaŭ nenion pri vivon de Marceleno, laŭ la vatikana kroniko *Liber pontificalis* li mortis kiel martiro sub imperiestro Diokleciano.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Martiroj
Kategorio:Mortintoj en 304
Julio la 1-a

**Sankta Julio la 1-a**, **Iulius ** naskiĝis en nekonata tago en Romo, kaj mortis en 352. Li estis Papo de 337 ĝis sia morto. En tiu funkcio antaŭis lin Marko kaj sekvis lin Libero. Preskaŭ nenion oni konis pri lia vivo, krom ke li estis filo de kamparanoj kaj ke verkis kontraŭ Arianismo.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Marcelo la 1-a

eta|200ra|maldekstra|
**Marcelo la 1-a**, latine **Marcellus**, naskiĝis en Romo en nekonata dato dum la dua duono de la 2-a jarcento kaj mortis kiel martiro en 309. Li estis papo ekde 307 aŭ 308 ĝis sia morto, laŭ la verko *Index Liberianus* li papiĝis nur en 309. Preskaŭ nenion oni konis pri lia vivo, krom ke li konstruis tombejon en *Via Salaria*, Romo, aliflanke de la katakombo de Priscilla, kie li mem entombiĝis post la martiriĝo. Li konsideriĝas kiel sanktulo en la katolika eklezio kaj la ortodoksa kristana eklezio.

## Vidu ankaŭ 
* Saint-Marcel, prononco laŭ sistemo IFA [], franca variaĵo de la nomigo "Sankta Marcelo", donita al pluraj sanktuloj, plej notinde al la papo *Marcelo la 1-a*
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Martiroj
Kategorio:Mortintoj en 309
Libero (papo)

**Libero** aŭ **Liberio**, latine **Liberius** (naskiĝis en nekonata tago kaj mortis en 366) estis papo de 352 ĝis 355. En tiu funkcio antaŭis lin Julio la 1-a kaj sekvis lin Damaso la 1-a. Li estis la unua papo ne rigardata kiel sanktulo en historio kaj la unua papo post la oficialigo de kristanismo kiel ŝtata religio en Romio.

Libero estis filo de imperiestro kaj antaŭ esti papo, li estis leganto kaj diakono. Libero estis ekzilita de Konstancio la 2-a, ĉar li ne volis kondamni la patriarkon de Aleksandrio Atanazio, laŭ ordono de la imperiestro.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Stewart (familia nomo)

**Stewart** estas ofta familia nomo en Skotlando, Anglio kaj Usono. -
La nomo signifas historian oficon ĉe la Brita kortego: *"mastrumisto de domo aŭ grundo de sia sinjoro aŭ reĝo, anstataŭa administranto de forestanta estro"*. -
La esperanta *"stevardo"* havas la saman vortdevenon.

La angla vorto aperas kiel • **Steward** • **Stewart** • **Stuart**

## Stewart kiel familia nomo 
El la multaj samnomanoj jenaj jam havas esperantan viki-paĝon:

* Jackie Stewart (* 1971), skota Formulo1 aŭtosportisto, ĉampiono 1969, 1971, 1973
* James Stewart (1908–1997), usona aktoro
* Jon Stewart (*&nbsp;1962), usona moderatoro-aktoro
* Tony Stewart (* 1971), usona aŭtosportisto

Vidu ankaŭ:
* Domo de Stuarto

## Stewart kiel persona nomo 
* Stewart Copeland, usona drumisto por The Police.

Kategorio:Familiaj nomoj
Damaso la 1-a

**Sankta Damaso la 1-a**, latine** Damasus**, naskiĝis ĉirkaŭ 305 en Romo aŭ en Portugalio (urbo Guimarães) kaj mortis 383 en Romo. Li estis papo de 366 ĝis sia morto. En tiu funkcio antaŭis lin Libero kaj sekvis lin Siricio. Preskaŭ nenion oni konas de lia vivo antaŭ estiĝi papo, krom ke lia patro estis Antonius, pastro ĉe preĝejo de Sankta Laŭrenco en Romo.

Post morto de papo Libero 366 parto de pastraro igis papon *Ursino* kaj alia parto apogis kontraŭpapon *Felikso la 2-a*, li rezignis kaj elektis Damason kiel papo. La prefekto de Romo *Vettius Agorius Praetextatus*, kiu estis pagana, apogis Damason kaj forigis Ursinon de Romo. Tiam la imperiestro Valentiniano la 1-a konfirmis la elekton de Damaso kaj ekzilis Ursinon al *Colonia Agrippina*, nuntempe Köln, do Kolonjo, en Germanio.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Naskiĝintoj en 305
Kategorio:Mortintoj en 383
Zosimo

**Sankta Zosimo**, latine ***Zosimus***, naskiĝis en Grekio en nekonata dato de la 4-a jarcento, kaj mortis la 27-an de decembro 418. Li estis papo de la 19-a de marto 417 ĝis sia morto. Nenion oni scias pri Zosimo, krom ke lia patro nomiĝis Abraham kaj ili estis grekaj, malgraŭ la nomo de lia patro, li tre eble ne estis juda.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Karl König

**Karl KÖNIG** (naskiĝis la 25-an de septembro 1902 en Vieno, Aŭstrio; mortis la 17-an de marto 1966 en Brachenreuthe ĉe Überlingen) estis porinfana kuracisto, kaj fondinto de la internacia Camphill-movado.

## Eksteraj ligiloj 
* La lernejo Karl-König en Nurembergo
* Fondaĵo Karl König 

Kategorio:Viroj
Kategorio:Aŭstraj judoj
Kategorio:Aŭstraj pediatroj
Kategorio:Aŭstraj kuracistoj
Kategorio:Aŭstraj pedagogoj
Kategorio:Antropozofoj
Kategorio:Vienanoj
Emil Molt

**Emil MOLT** (naskiĝis la 14-an de aprilo 1876 en Schwäbisch Gmünd, Baden-Württemberg, Germanio; mortis la 16-an de junio 1936 en Stutgarto) estis germana fabrikestro, socireformanto kaj antropozofo. Li estis fondinto de la unua valdorfa lernejo.

## Vidu ankaŭ
*Rudolf Steiner
*Waldorf-Astoria

## Eksteraj ligiloj
*Biografio ĉe Rudolf Steiner Web

Kategorio:Antropozofoj
Zlatná na Ostrove

**Zlatná na Ostrove,** hungare **Csallóközaranyos** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Nitra, en distrikto Komárno.
eta|maldekstre|Kulturdomo de Zlatná na Ostrove

## Bazaj informoj 
* Areo: 35 km2
* Loĝantaro: 2540
* Alto super marnivelo: 120 m
 
## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Danubo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Komárno-Bratislavo. La plej proksima urbo estas Komárno 9&nbsp;km-ojn for. La distrikto troviĝas inter Danubobranĉoj.
eta|Katolika preĝejo de Zlatná na Ostrove
eta|Lago de Zlatná na Ostrove

## Vilaĝopartoj 
* **Horná Zlatná,** hungare **Felaranyos** – La unua mencio devenis el 1268, tiam apartenanta al fortikaĵo de Komárom. Poste familioj Aranyosi kaj Zichy havis la kampojn. 
* **Veľký Lél,** hungare **Nagylél** - La unua mencio devenis el la 13-a jarcento. Pli frue supozeble la romianoj havis tie sentinelan turon.
* **Ontopa** – La unua mencio devenis el 1449, tiam nobeloj loĝis tie.
  
## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko, poste la romianoj havis tra la Danubo ponton. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1094 en formo *Locus Aureus*. La nomo signifas tion, ke la loĝantoj okupiĝis pri orolevado. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en 1676. La supre menciitaj iamaj vilaĝoj aliĝis en 1908. Okazis ofte inundoj, krome en 1847 akridodanĝero, en 1890 incendio.

En 1910 loĝis en la vilaĝo 1832 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Komárom (reĝa departemento), al distrikto Csallóköz, poste al Ĉeĥoslovakio. Ekde 1922 loĝadis ankaŭ slovakoj. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 1965 okazis inundo. En 2001 loĝis tie 1243 da homoj (1164 hungaroj kaj 79 slovakoj.
 
## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1935 
* kalvinana preĝejo de 1794
* nobeldomoj
** de Kossa (koŝa) de 1769
** de Zichy (ziĉi) de 1800 (klasikisma) kun parko
** de Karcsay-Schwarz (karĉai-ŝvarc) 
* kastelo de Révész (rEvEs), nun centro de kooperativo
* protektata insulo kun otidoj

## Famuloj 
En la iama Csallóközaranyos naskiĝis hungara notario Dániel Pázmány.

Kategorio:Municipoj en distrikto Komárno
Siricio

**Sankta Siricio**, latine **Siricius**, naskiĝis ĉirkaŭ 335 en Romo kaj mortis en 399. Li estis papo ekde 384 ĝis sia morto. En tiu funkcio antaŭis lin Damaso la 1-a kaj sekvis lin Anastazio la 1-a. Preskaŭ nenion oni scias pri lia vivo, krom ke Siricio estis filo de Tiburio, kaj laŭ sia tombŝtono, dum la papperiodo de Libero, li estis leganto kaj diakono.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Eugen Kolisko

**Eugen KOLISKO** (naskiĝis la 21-an de marto 1893 en Vieno, Aŭstrio; mortis la 29-an de novembro 1939 en Londono, Britio) estis aŭstra antropozofo, kuracisto kaj instruisto en valdorfa lernejo.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografieto ĉe Kulturimpuls 
* Eugen-Kolisko-akademio

Kategorio:Viroj
Kategorio:Aŭstraj instruistoj
Kategorio:Antropozofoj
Kategorio:Aŭstraj kuracistoj
Kategorio:Vienanoj
Tlokvaoj

La **tlokoaoj** estas etno en Sudafriko. Ili origine vivis en la bantuujo QwaQwa.

Ili estas unu el tri triboj de la sotoj. La du aliaj triboj estas la koenaoj kaj la taungoj.

Tlokoaoj
Tlokoaoj
Koenaoj

La **koenaoj** estas unu el la tri ĉefaj triboj de la sotoj. La du aliaj nomiĝas tlokoaoj kaj taungoj.

La parenca esprimo *Kwena* estas vorto en la sota lingvo kaj signifas *krokodilo*; tiu besto ludas grandan rolon en la triba mitologio.

Koenaoj
Koenaoj
Walter Johannes Stein

**Walter Johannes STEIN** (naskiĝis la 6-an de februaro 1891 en Vieno, Aŭstrio; mortis la 7-an de julio 1957 en Londono, Britio) estis aŭstra filozofo, verkisto, instruisto en valdorfa lernejo kaj unu el la pioniroj de antropozofio, la spirita scienco fondita de Rudolf Steiner.

## Bibliografio 
* *Walter Johannes Stein: A Biography* by Johannes Tautz, Temple Lodge Press 1990.

## Eksteraj ligiloj 
* Tautz Biography at Steiner Books 
* Review of Tautz Biography 
* Grail book at Steiner Books 
* Biografieto ĉe Kulturimpuls 

Kategorio:Aŭstraj filozofoj
Kategorio:Antropozofoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1891
Kategorio:Mortintoj en 1957
Bonifaco la 1-a

**Sankta Bonifaco la 1-a**, latine **Bonifacius**, naskiĝis en nekonata dato de la jaro 370 en Romo kaj mortis la 4-an de septembro 422. Li estis papo ekde 418 ĝis sia morto. Malmulte oni scias pri Bonifaco, laŭ Liber Pontificalis, li estis filo de Iocundus, roma pastro. Li estis pastrigita de papo Damaso la 1-a kaj en 405 li estis sendita al Konstantinopolo kiel reprezentanto de papo.

Poste morto de papo Zosimo, parto de roma pastraro igis Eŭlalion papo, sed alia parto elektis Bonifacon. La prefekto de Romo Symmachus kaj la imperiestro Flavio Honorio apogis Eŭlalion. La imperiestro kunvokis la sinodon de Ravenna, por ke oni inter du papoj decidu, sed Eŭlalio restis en Romo, kaj sekve Honorio konfirmis la elekton de Bonifaco.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Taungoj

La **taungoj** estas unu el la tri ĉefaj triboj de la sotoj en Sudafriko; la du aliaj estas la tlokvaoj kaj la koenaoj.

"Tau" estas la sota vorto por *leono* kaj tiu besto estas ilia totemo.

Taungoj
Taungoj
Sajido

**Sajido** (, *sajjid*; pluralo , *sāda*, *profetido*; *sinjoro*) estas honora titolo ofte donata al altrangaj islamanoj. 

Laŭvorte ĝi signifas "estrido, sinjoro, princo". Tradicie ĝi estas uzata por rektaj membroj el la familio de Mohamedo pere de lia filino Fatima bint Muhamad kaj lia kuzo kaj bofilo Ali ibn Abi Talib (Alijo). 

## Vidu ankaŭ 
* Sajida dinastio
* Sidio
* Islamaj terminoj

Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Titoloj
Kategorio:Islamo
Kategorio:Mohamedo
Celesteno la 1-a

**Sankta Celesteno**, latine **Coelestinus I**, naskiĝis en nekonata dato en Romo kaj mortis la 26-an de julio 432. Li estis papo ekde la 11-a de septembro 422 ĝis sia morto. En la papa funkcio antaŭis lin Bonifaco la 1-a kaj sekvis lin Siksto la 3-a. Celesteno, estis filo de Priscus, kortegano de imperiestro Valentiniano la 3-a, en jaro 416 li iĝis diakono.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Mortintoj en 432
Rose (kantistino)

**Rose**, realnome **Keren MELOUL** (naskiĝis  en Nice, Francio), estas franca kantverkistino, komponistino kaj kantistino.

## Biografio 
La pseŭdonomo de **Rose** devenas de la filmo *The Rose* de Mark Rydell, inspirita de la vivo de Janis Joplin.

Post studado de juro, ŝi estis instruistino dum du jaroj en lernejo Merkaz ohr Joseph en la 19-a arondismento de Parizo antaŭ ol lanĉiĝi en muzikan karieron.

Ŝi unue debutis per unuaj partoj de koncertoj de Alain Souchon en marto 2006 en Olympia kaj en junio 2006 en Le Zénith (Parizo), ankaŭ de Skye en Café de la Danse, Patxi en Européen, Jehro en Bataclan. Ŝi ankaŭ plenumis la unuajn partojn de koncertoj de Axelle Red en La cigale, Olivia Ruiz kaj The Servant dum iliaj turneoj fine de 2006 / komence de 2007.

Ŝi vere debutis en marto 2007 dum mallonga turneo, akompanita de grupo, kaj plenigis la spektaklejojn, tiom en provinco, kiom en Parizo, kie ŝi estis programita kiel solo-kantistino en Café de la Danse fine de majo kaj en La Cigale en oktobro 2007. Ŝi turneis kun sia grupo en Francio ekde septembro 2007.

Ŝia turneo daŭros ĝis fino de 2008, trapasante tra Olympia en Parizo en junio 2008, kun Bensé en la unua parto.

## Diskografio 
### Albumoj 
* 2006: *Rose* ĉe Source (EMI / Virgin)
# *La liste*
# *Saisons*
# *Sombre con*
# *Les jeux sont faits*
# ''D'autres ailes*
# *Ciao bella*
# *J'ai*
# *À l'envers*
# *Je m'ennuie*
# *L'acide*
# *Rose*
# *Julien* + *Je sais plus*

### Unuopaĵoj 
# *La liste*
# *Ciao bella* (dediĉita al ŝia avo)
# *Sombre con''

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo
* Ciao Bella - Sub-grunda TTT-ejo

Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Francio
Ŝroto

**Ŝroto** estas interprodukto de muelado de grajnoj, plejparte tritikaj, sekalaj kaj maizaj. Kelkfoje en la difinon oni inkluzivas grion, sed kutime ŝroto estas malpli kribrita, tiel ke ĝi enhavas kaj farunon kaj pli grandajn grajnopecojn.

Ŝroto estas cetere :
*produkto de pistado en muelŝtonoj aŭ ŝrotiloj uzata kiel furaĝo por bestoj
*diversaj metalaj forfalaĵoj post prilaborado de krudaj materioj al diversaj konstruaj eroj.
*malgrandaj metalaj eretoj uzataj en pafiloj kiel pafmaterialo.

## Referencoj 
Kategorio:Manĝaĵoj
Hilario

**Sankta Hilario**, latine **Hilarius**, naskiĝis je dato nekonata en Sardinio kaj mortis en 468 (eble la ). Li estis papo ekde 461 (verŝajne ekde la ). Antaŭ esti papo, li estis arkidiakono. Li luktis pri la rajtoj de la episkopo de Romo kaj en 449 li forte oponis la kondamnon  de la Patriarko de Konstantinopolo Flaviano.

La katolika eklezio deklaris lin sanktulo kaj memoras lin je la , do nur en superjaroj.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Patroj de la Eklezio
Kategorio:Mortintoj en 468
Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Darodoj

eta|
eta|Mapo de la regiono loĝata de la somaloj kun la diversaj klanoj; la darod-regionoj grize

La **darodoj** (somale nomata *Daarood*, parte ankaŭ *Banu Dawud*) estas klano de la somaloj. Ili konsistigas proksimume 20% de la loĝantaro de Somalio. Depende de la fontoj la darodoj aŭ la havijoj estas indikataj la plej granda klano de la somaloj.

Ili loĝas precipe en la nordoriento de Somalio en la regiono je la Korno de Afriko (Puntlando), en la etiopia Ogadeno kaj en Sudokcidenta Somalio kaj la allima Kenjo. Subklanoj de la darodoj estas

* Harti
** Dolbohanta (Dhulbahante)
** Warsangeli
** Majerteen
* Ogadeni
* Marehan
* Awrtable
* Leelkase.

La tradicio diras, ke la praavo de la darodoj estis la patriarko Sheikh Daarood Jabarti, kiu post la jaro 1000 edziĝis al la indiĝena patriarkfilino Doombira.

Konataj darodoj estas interalie la rezistbatalanto Muhammad ibn ʿAbd Allāh Hassān, Waris Dirie, Ayaan Hirsi Ali, la antaŭa somalia prezidento kaj diktatoro Siad Barre, la militĉefo Siad Hersi kaj la nuna transirprezidento Abdullahi Yusuf Ahmed.

## Fontoj 
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Somalio
Kategorio:Etnoj en Etiopio
Kategorio:Etnoj en Kenjo
Barioj

La **barioj** estas nilota etno, kiu loĝas en la sudoriento de Sudano je la bordoj de la Blanka Nilo. Ili nombras 60.000 - 70.000 homojn, laŭ aliaj indikoj plurajn centmilojn.

La regiono de la barioj situas en la federacia ŝtato al-Istiwa'iyya al-wusta (Centra Ekvatorio) kaj entenas interalie la urbon Ĝubo.

## Literaturo 
* Pierre Crabites: *Gordon, The Sudan and Slavery*. Greenwood Press, 1970. ISBN 0-8371-1764-X
* David Northrup: *Beyond the Bend in the River: African Labor in Eastern Zaire, 1865-1940*. Ohio University Center for International Studies, 1988. ISBN 0-89680-151-9
* John O. Udal: *The Nile in darkness: conquest and exploration, 1504-1862*. Michael Russell Publishing, 1998. ISBN 0-85955-238-1
* John Hanning Speke: *Journal of the discovery of the source of the Nile.* Edinburgh/London, Blackwood and sons, 1863.

## Eksteraj ligiloj 
* Profilo ĉe gurtong.org 

Barioj
Barioj
Hadendovoj

eta|Hadendovo ĉirkaŭ 1912

La **hadendovoj** (*Hadendowa*) estas etno en la nordoriento de Sudano, en la sudo de Egiptio (vidu ankaŭ Gebel-Elba Nacia Parko) kaj en la nordo de Eritreo. Ili estas subgrupo de la beĝaoj kaj la hadendova lingvo estas dialekto de la beĝa lingvo (nomata *Bedawi*].

La hadendovoj estas konataj kiel militemaj. Antaŭe oni nomis ilin ankaŭ *Fazivazioj*, supozeble pro ilia okulfrapa hararanĝo (la hararo estis helpe de butero turigitaj al tufa frizaĵo). Tibor Sekelj, en sia originala vojaĝlibro 'Ĝambo Rafiki: la karavano de amikeco tra Afriko', priskribas renkonton okazintan en 1962. Li klarigas la eblan devenon de la nomo 'fazivazio'. Li diras, ke, kiam Rudyard Kipling ekvidis la hadendovojn, li estis tiel impresita, ke li nomis ilin Fazifazi, el angla vorto kiu signifas hirthartubon (*fuzzy-wuzzy*). Tiel tiu nomo restis dum iom da tempo en la literaturo kaj etnologio.

Pri la Hadendovoj, Tibor diras, ke ili estas "mezstaturaj, brunhaŭtaj, envolvitaj en iama blanka longa tuko" kaj pri ilia hararanĝo Tibor raportas, ke "sennombraj etaj rulaĵoj alte leviĝas de la kapo. El tiu ampleksa peltego pendas ĉirkaŭe grandnombro de maldikaj plektaĵetoj, nur dekojn da centimentrojn longaj. La tuta hararo brilas pro la forta grasumado, kaj la pendantaj plektaĵetoj estas zorge ŝmiritaj per kamelfekaĵo'.

## Nomo 
La nomo hadendovoj (*Haɖanɖiwa*) laŭ tradicio devenas de la vorto *haɖa*, kiu signifas leono, kaj *(n)ɖiwa*, kiu signifas klano.

## Eksteraj ligiloj 
* Raport de la Dua Germana Televido (ZDF): Die Nomaden Nubiens (La nomadoj de Nubio, 2004) 

Hadendovoj
Hadendovoj
Hadendovoj
Hadendovoj
Siksto la 3-a

**Sankta Siksto la 3-a**, latine ***Sixtus III*** (Sikstus tertius), naskiĝis en nekonata dato de la jaro 390 en Romo kaj mortis la 19-an de aŭgusto 440 same en Romo. Li estis papo ekde 432, antaŭe li estis pastro. En la papa funkcio antaŭis lin Celesteno la 1-a kaj sekvis lin Leono la 1-a. Li verkis leterojn al Sankta Aŭgusteno de Hipono. Li konstruigis parte la bazilikon Sankta Maria la Granda.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Mortintoj en 440
Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Novmaltusanismo kaj anarkiismo

**Novmaltusanismo** aŭ **maltusanismo** estis burĝa movado, kiu ĉefe gravis inter sciencistoj kaj intelektuloj. En 1869 la verko de Drysale estis tradukita al la franca, kio helpis la alproksimigon de la novmaltusanisma idearo al progresemaj medioj, kiel ĉe liberpensuloj, liberecanoj, anarkiistoj, ktp. Ĉirkaŭ 1896 Paul Robin, influita de tiu idearo, proponis la fondon de la *Ligo por la Homa Regenerigo*, kiel socipolitika movado cele la aplikigon de la maltusa idearo kaj ĉefe en la progresema laborista movado kaj inter anarkiistoj. La ideo estis, ke ju pli da proletaro estas je la servo de burĝuloj, des malpli altaj estas la salajroj kaj des pli alta la vivkondiĉo de la laboristaro. Krome ju pli da membroj estas en proletaraj familioj, des malpli da resursoj estos por ĉiu el ili; do oni suferos pli da malsato.

Tiuj ideoj estos malakceptitaj de la Internacia Kongreso de Saint-Imier en 1872 kaj de anarkiismaj gravuloj, kiel la fratoj Réclus aŭ Kropotkin: la kontraŭstaro baziĝis sur la ideo, ke la forto de la proletaroj estas ties multnombro: se ili malpliiĝas, ili malfortiĝas. Tamen la polemiko daŭris same en la liberecanaj medioj kiel en la ĝenerala medio. Oni pridiskutis la ideologiajn argumentojn, sed ankaŭ teknike pri metodoj kaj kontraŭkoncipiloj. El tiu polemiko naskiĝis komence de la 20-a jarcento la eŭgeniko.

## Referencoj
Xavier Diez, *El anarquismo individualista en España (1923-1938)*, Virus, Bilbao, 2007.

Kategorio:Anarkiismo
Kategorio:Ismoj
Fatima bint Muhamad

**Fatima** (606-632) estis filino de profeto Mohamedo,
ŝia kompleta nomo estas '''Fatima bint Muhamad ibn 'Abdalah ibn 'Abd Al-Mutalib ibn Haŝim** (arabe فاطمة بنت محمد - Fāṭima bint Muḥammad). Sed ŝi ankaŭ estas konata per la nomoj **Fatima az-Zahra'* (arabe فاطمة الزهراء) kaj *Sajidino Nisa' al-Alamin* (سيدة نساء العالمين = „sinjorino inter la virinoj de la mondoj“).

Fatima estis la kvara kaj plej juna filino de profeto Mohamedo de ties unua kaj dum longa tempo sola edzino Ĥadiĝa bint Ĥuŭajlid. Fatima edziniĝis al Ali ibn Abi Talib.

Al tiu geedza paro naskiĝis du filoj, Hasan kaj Ĥusejn, de kiuj devenas la unua islama dinastio en Nordafriko (909-1171), la Fatimidoj, kies potenco estis ĉesigita nur en la 12-a jarcento per Saladino.

## Honorigoj 
Fatima estis la sola inter la gefiloj de Mohamedo, kies filoj plenkreskis. Fatima do apartenis al la *„Ahl al-Bajt“* (أهل البيت = „familio de la (profeta) domo“).

[eta|maldekstra|100px|La [mano de Fatima kiel talismano por ŝirmi kontraŭ malfeliĉo]]
Fatima estas aparte honorata de la ŝijaanoj: kiel sola virino ŝi apartenas al la „Dekkvar perfektaj“ kune kun Mohamedo kaj la Dekdu imamoj. Ŝi perdis infanon dum batalo kun la dua kalifo Umar ibn al-Ĥattab, kiam ŝi klopodis teni sian dompordon fermita kontraŭ la perforta eniro de Abu Bakr kaj la kalifo.

La suferoj de Fatima post la morto de ŝia patro, ŝia kverelo kun ties juna edzino Aiŝa kaj ŝia batalo kontraŭ Abu Bakr kaj Umar ibn al-Ĥattab estas centra dogmo de ŝijaismo. Fatima mortis en eta ĉambreto pro la suferoj pri la morto de sia patro kaj pro ŝiaj vundoj ricevitaj dum la batalo ĉe la dompordo.

Ĉar ŝia edzo ne estis akceptita kiel rekta posteulo de Mohamedo, ŝi proteste insistis, ke ŝia tombo restu kaŝita, kaj ĝis hodiaŭ neniu scias, kie en Medino ĝi estas.

Ali, post longa batalo kontraŭ Aiŝa, tamen fariĝis kalifo en 656. Liaj anoj, kiuj kiel „Ŝija“ (= la partio) poste disiĝis de la ĉefa islama movado, adoras *Fatima''n kiel sanktulinon, ĉar el ŝi devenas la solaj viraj nepoj de la profeto.

## Vidu ankaŭ 
* Okulo de Fatima
* Mano de Fatima
* Martirigo de Fatima

## Eksteraj ligiloj 
*  University of Southern California: Fatima-biografio 

Kategorio:Araboj
Kategorio:Historio de Islamo
Kategorio:Islamanoj
Kategorio:Familio de Mohamedo
Sanusio

**Sanusio** aŭ **Sanusi-ordeno** () estas islama politik-religia ordeno (frataro Tariqa) en Libio kaj Sudano.

Sanusio estis fondita en Mekao en 1837 de sajido Muhamad ibn Ali al-Sanusi (1791-1859). La sajido, ankaŭ nomita „la granda Sanuso“, volis refortigi islaman spiriton kaj islaman politikan integriĝon laŭ la instruoj de vahabismo kaj sufiismo. La reformmovado rapide disvastiĝis en tuta Libio, poste al Sudano, Egiptio, Arabio kaj Hindio.

De 1902 ĝis 1913 sanusianoj batalis kontraŭ franca ekspansio en Saharo kaj ekde 1911 kontraŭ la itala koloniigo de Libio. Triono de la populacio de Libio estas anoj de Sanusio.

Nepo de Al-Sanusi en 1951 iĝis reĝo Idriso la 1-a de Libio, sed en 1969 estis eksigita per militista puĉo sub kolonelo Muamar Kadafi.

## Eksteraj ligiloj 
*  La islama frataro Sanusio 

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Libio
* Omar Muĥtar

Kategorio:Islamo
Kategorio:Sufiismo
Kategorio:Ordenoj
Kategorio:Historio de Libio
Palmapusoj

**Palmapusoj** estas ĉefe la birdoj de ***Cypsiurus***, genro de la familio de apusedoj, kvankam oni povas nomi tiele ankaŭ la birdojn de similajn genrojn *Tachornis* kaj *Panyptila* ene de la sama tribo aŭ subfamilio *Apodini* aŭ tipaj apusoj. Ili nomiĝas palmapusoj, ĉar asociiĝas al palmoj.

En la genro *Cypsiurus* estas tri specioj, nome
* Azia palmapuso aŭ Azia palmapodo, *Cypsiurus balasiensis*
* Afrika palmapuso aŭ Afrika palmapodo, *Cypsiurus parvus*
* Madagaskara palmapuso aŭ Madagaskara palmapodo, *Cypsiurus gracilis*

Tiuj tre similaj specioj estis iam konsiderataj samspeciaj. 

Ili havas ĉefe palbrunan plumaron kaj longajn reenkurbajn flugilojn, kiuj aspektas kvazaŭ duonluno aŭ bumerango. La korpo estas svelta, kaj la vosto estas longa kaj tre forkoforma, kvankam ĝi estas kutime tre fermita. Ambaŭ seksoj estas similaj, kaj la junuloj diferenciĝas el plenkreskuloj ĉefe pro siaj mallongaj vostoj. Palmapusoj havas tre mallongajn krurojn kiujn ili uzas nur por pendigi sin el vertikalaj surfacoj, ĉar apusoj neniam surteriĝas volonte surgrunden.

Tiuj apusoj pasigas plej parton de siaj vivoj en aero, kaj manĝas fluginsektojn. Palmapusoj ofte manĝas ĉe la grundo, kaj trinkas dumfluge.

## Referencoj
* Barlow, Wacher kaj Disley, *Birds of The Gambia* ISBN 1-873403-32-1
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* ISBN 1-873403-83-6
* Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, *Birds of India* ISBN 0-691-04910-6