open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trosekeco

[250ra|eta|dekstra|Grundo de seka lago en [Altajo, Rusio]]
**Trosekeco** (arideco, sekego, sekegeco) estas ekstrema stato, en kiu la disponebla akvo estas sub la statistika neceso de iu areo.

Oni tipigas la trosekecojn:

* *meteorologia trosekeco* estiĝas, se dum longa periodo, la precipitaĵo estas sub la averaĝa valoro;

* *agrikultura trosekeco* okazas, se ekzistas tro malmulta akvo por averaĝa agrikultura produktado de plantaj agrarvaroj;

* *hidrologia trosekeco* okazas, se la akvorezervoj en lago, akvokolekta areo aŭ akvodeponejo falas sub la averaĝon.

## Afriko 
En Subsahara Afriko sekecoj ofte kaŭzas malabundan rikolton, kiu siavice estigas malsategon. En decembro 2019 la Unuiĝintaj Nacioj petis urĝan helpon por loĝantaro de la lando, kies kvarono pro malbona rikolto trafis sojlon de malsato.

## Varmegaj aŭ trosekaj jaroj en Germanio 

ImageSize = width:550 height:90
PlotArea = width:530 height:70 left:10 bottom:20

DateFormat = yyyy
Period = from:900 till:2005
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:900

Define $dx = 25 # shift text to right side of bar

PlotData=
  bar:Leadors color:red width:15 mark: (line,white) align:left fontsize:S

  from:987 till:987 shift:(-30,5) text:987
  from:993 till:994 shift:(-30,15) text:993-994
  from:999 till:999 shift:(-30,25) text:999
  from:1000  till:1000 shift:(-30,35) text:1000
  from:1004  till:1005 shift:(-30,45) text:1004-1005
  from:1007  till:1007 shift:(-30,55) text:1007
  from:1056  till:1056 shift:(-30,5) text:1056
  from:1387  till:1387 shift:(-30,5) text:1387
  from:1437  till:1437 shift:(-30,15) text:1437
  from:1540 till:1540 shift:(-30,5) text:1540
  from:1676  till:1676 shift:(-30,5) text:1667
  from:1683  till:1683 shift:(-30,15) text:1683
  from:1718  till:1718 shift:(-30,25) text:1718
  from:1857  till:1857 shift:(-30,5) text:1857
  from:2003  till:2003  shift:(-30,5) text:2003

## Vidu ankaŭ 
* Arida klimato
* Humida klimato
* Seka sezono
* Dezerto
* Dezertiĝado
* Polvosekego
* Atakama-Dezerto, la plej malnova kaj plej seka dezerto de la mondo
* Akvokrizo
* Sensaligo
* Irigacio
* Luiziana sekeco de 2023
* Soifo
* Malsato
* Tutmonda malheliĝo


Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Hidrologio
Kategorio:Meteologio
Svinesunda Ponto

eta|dekstra
**Svinesunda ponto** (; ) estas nomo de duopa ponto super la markolo Svinesund, kiu formas parton de la limo inter Norvegio kaj Svedio. Sur la ponto kondukas la Eŭropa ŝoseo E6.

La malnova dukoridora ponto (svede *Gamla Svinesundsbron*) kun longo de 420 metroj kaj alto de 58 metroj estis konstruita inter 1939 kaj 1942. Ĝi estis ekuzita en 1946.

La nova kvarkoridora ponto (svede *Nya Svinesundsbron*) estis inaŭgurita la 10-an de junio en 2005 kun ĉeesto de la sveda kaj norvega reĝaj geedzaj paroj (tio estis planita fakte je la 7-a de junio, je la centjara datreveno de ĉeso de unio inter Svedio kaj Norvegio). La tuta longo de la plej longa unuarka ponto de la mondo estas 704 metroj kun alto de 55 metroj super grundo, 92 metroj super la akvo kun larĝo de 28 m. La apogdistanco de la betona meza arko estas 247 metroj. Ĝi estis produktita en Germanio kaj havas propran hejtadon por degeligi neĝon. Ekde la 1-a de julio en 2005 oni planas por ambaŭ pontoj vojkotizon.

La ponto estis konstruita dum 3 jaroj super la Ide-fjordo, pli proksime al la maro ol la malnova. Pro la proksimeco al la maro oni planis la ponto por elteni la ventopuŝojn de 50 m/s.

* kosto: 1400 milionoj da svedaj kronoj
* vojpago: 2,2 eŭroj.

## Vidu ankaŭ 
* Viadukto de Millau

Kategorio:Pontoj en Norvegio
Kategorio:Pontoj en Svedio
Adaptado

eta|La blanka urso havas multajn esprimojn de adaptiĝo al sia malvarma ĉirkaŭaĵo: ĝia malpeza felo kaŝvestas ĝin, ĝiaj kavaj felaj haroj kaptas aeron kaj formas izolan tavolon, kiu varmigas ĝian korpon, ĝiaj piedoj ankaŭ estas kovritaj de felo, do ili ne frostiĝas dum marŝado sur neĝo, kaj ĝia agado varias laŭ sezonoj kaj manĝebleco.
**Adaptado** estas procezo, agado, dum kiu oni prilaboras kaj ŝanĝas iun teĥnikan aŭ programan objekton tiel, ke ĝi estu taŭga por iu celo, por kiu ĝi ne estis taŭga antaŭ la procezo.

Ankaŭ biologiaj vivaj estaĵoj kaj plantoj adaptiĝas por pli bone vivi aŭ eĉ elvivi en realaj kondiĉoj de la vivo.

## Ekzemplo 
Kompare kun aliaj mamuloj, kameloj havas elstarajn adaptiĝojn al netradiciaj vivaj medioj: la unu-ĝiba kamelo havas serion da adaptaj trajtoj por varmaj dezertojn; Por la du-ĝiba kamelo - por malvarmaj dezertoj; Kaj lamo kaj alpako - al montaj areoj kun maldika aero.

Ĉi tiuj adaptiĝoj estas plejparte adaptiĝoj de anatomiaj strukturoj (palpebroj, kiuj bone protektas sin kontraŭ la sablo), mikro-anatomiaj (ruĝa globula strukturo) kaj fiziologiaj (fleksebla korpa temperaturo). Tamen estas ankaŭ kondutaj ŝanĝoj kadre de ĉi tiuj adaptiĝoj - anstataŭ rifuĝi sub ombro, la simpla kamelo preferos kuŝi kun la dorso turnita al la suno.

## Vidu ankaŭ 
* Aposematismo

Kategorio:Biologio
Sunradiado

**Sunradiado** aŭ **sunlumo** en larĝa senco signifas la tutan spektrumon de elektromagneta radiado de la Suno.
[eta|[Krepusko|Krepuskaj radioj.]]

la sunlumo signifas:
* la *videblan* lumon de la Suno.
* la sunan radiadon, kiun la tera atmosfero trafiltras. La suna radiado estas influata de klimato aŭ pliaj kondiĉoj. Se la lumo atingas direkte la teran surfacon, regas tie "sunbrilo". Tiu lumo estas nomata rekta radiado. La lumo, kiu atingas la teran surfacon per reflektado je nuboj, akvo- aŭ polvokorpeto, estas la t.n. difuza radiado. Difuza kaj rekta radiado je unu loko donas sume la tien alfalatajn globalan radiadon.

Taglumo, aŭ la lumo de la tago, estas la kombino de rekta kaj nerekta sunlumo dum la tagotempo. Tio inkludas rektan sunlumon, disan ĉielan radiadon, kaj (ofte) ambaŭ el tiuj reflektitajn el la Tero kaj el surteraj objektoj.

## Vidu ankaŭ 
* Sunenergio
* Sunkonstanto
* Kolortemperaturo
* Ozontruo

eta|maldekstra|180ra|
eta|maldekstra|180ra|

Kategorio:Sunenergio
Breda maturiĝo

**Breda maturiĝo** aŭ (por)breda matureco estas parto de la ontogenezo de unuopulo kaj signifas fazon de la plenkreskiĝo kiam ĝi povas sin jam reprodukti (tiu estas ĝi jam produktas vivkapablajn seksajn ĉelojn) sen danĝeriginta sian feton, sian estontan ekonomian uzon.

Tiu fazo okazas, kiam la besto atingas 2/3-3/4 de la plenkreska maso. Oni devas iom malatenti la aĝon, ĉar la bredan maturiĝon influas la nutrado kaj la prizorgado.

breda maturiĝo ĉe kelkaj bestoj
*ĉevalo: 2-3-a jaro aŭ 3 jaroj (ĉe malfruaj tipoj)
*bovo: 1-1 ¾ jaroj aŭ 2-3 jaroj (ĉe malfruaj tipoj)
*ŝafo: ¾-1 jaro aŭ 1,-1,5 jaroj (ĉe malfruaj tipoj)
*azeno: 2-3-a jaro
*kapro: ¾-1,5-a jaro

## Vidu ankaŭ 
* seksa maturiĝo 

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Biologio
Kompostado

eta|Moveblaj tipoj uzataj dum kompostado.
**Komposti** estas transformi manuskripton, kunmetante la tipografiajn elementojn necesajn por povi presi ĝin. Origine *kompostado* estis la kunmetado de lignaj aŭ metalaj (plej ofte plumbaj) tiparoj. Komence la tipoj estis mane metitaj unu apud la alia de la kompostisto.

Oni konsideras la germanon Johannes Gutenberg (1400? - 1468) inventinto de la kompostado per moveblaj tipoj en Eŭropo, post kiam en Ĉinio jam en la unua duono de la 8-a jarcento tiu tekniko estis konata. En Koreio oni uzis tian farmanieron ekde la dektria jarcento. Pli-malpli samtempe kun Gutenberg ekuzis tiun teknikon Christoffel Plantijn en Antverpeno.

En la 20-a jarcento aperis kompostmaŝinoj kun klavaro, en kiuj la bezonataj plumbaj tipoj aŭtomate estis prenitaj el tipujoj kaj eniris la galeojn, la prespretajn paĝojn. Tiu tekniko estis nomata plumba kompostado.

Nun kompostado okazas plej ofte elektronike per komputilo. Kun la apero de komputiloj la diferenco inter *tajpado* kaj *kompostado* iĝis malpli granda. Se dum la pretigo de la teksto oni tuj indikas difinitajn fasonojn, kiel kursivon, dikigon, pli grandajn tipojn ktp, oni parolas pri *kompostado*.

## Vidu ankaŭ 
* Enpaĝigo
Jerome K. Jerome

**Jerome K. JEROME** (naskiĝis la 2-an de majo 1859 en Walsall, Britio; mortis la 14-an de junio 1927 en Northampton, Britio) estis angla humura verkisto. En lia nomo "K" estas mallongigo de Klapka (György Klapka), tiu aldoniĝis homore al la hungara militestro.

Lia plej konata verko estas *Tri viroj en boato (sen mencio de la hundo)* (angle: *Three men in a boat (to say nothing of the dog)*).

eta|maldekstra|220px|Librokovrilo de Esperanta eldono de Tri homoj en boato

En 1935 eldonis ĝin Literatura Mondo en traduko de G. Badash.

Li estis filo de malriĉa familio en Londono. Kiam li havis 14 jarojn, li eklaboris kiel fervojisto. Poste li fariĝis instruisto, aktoro kaj ĵurnalisto. Li edziĝis en 1888 kaj havis unu filon. En 1893 li fondis la semajnan gazeton *Today* (esperante: *Hodiaŭ*).

En 1888 li publikigis sian unuan libron, *On Stage and Off*. Unu jaron poste li sukcesis per *The Idle Thoughts of an Idle Fellow* kaj per sia plej konata libro *Tri viroj en boato*. Ĝi neimiteble priskribas la travivaĵoj de tri amikoj dum boatvojaĝeto sur la Tamizo. Malpli sukcesa estis la sekva libro *Three Men on the Bummel*, en kiu la samaj tri amikoj vojaĝas tra Germanio.

## En Esperanto aperis 
* Barbra, unuakta teatraĵo. trad. S-ino Flora Hardcastle, 1923.

* Tri viroj en boato
* The man who lived for others (tradukis Russ Williams, Liro-2010)
* The man who would manage (tradukis Russ Williams, Liro-2012)

## Eksteraj ligiloj 
* www.bitoteko.it - Jerome K Jerome
*  Tri viroj en boato (sen mencio de la hundo)

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 2-an de majo
Kategorio:Mortintoj la 14-an de junio
Seksa maturiĝo

La **seksa maturiĝo** (ĉe homo: *pubereco*) estas parto de la ontogenezo de unuopulo kaj signifas fazon de la plenkreskiĝo, kiam ĝi povas sin jam reprodukti (tiu estas ĝi jam produktas vivkapablajn seksajn ĉelojn). Tiu fazo daŭras ĉe multĉeluloj diverslonge, sed ĝi okazas ĉe hejmigitaj bestoj pli frue ol ĉe la sovaĝaj parencoj. Post la seksa maturiĝo la agrikulturajn bestojn oni devas apartigi laŭ seksoj. La komenco de maturiĝo povas malsami eĉ ĉe tipoj, kaj ĉe unuopuloj.

seksa maturiĝo de diversaj bestoj:
* ĉevalo: aĝo de 1 jaro
* bovo, kapro, ŝafo: 5–6-a monato
* porko: 4–5-a monato
* hundo: 7–9-a monato

La seksa maturiĝo ne estu konfuzata kun breda maturiĝo, kiu okazas pli poste.

La seksa maturiĝo estas direktita per efikoj de tiroido kaj la (de ĝi produktita) hormono, la tiroksino. La forigo de tiroido kondukas al pli alta kresko kaj perturbas la proceson de la seksa maturiĝo.

La evoluo de la homaj seksaj trajtoj estas direktitaj per oestrogeno (ĉe virinoj) kaj per androgenoj – plej grava reprezentanto estas la testosterono – (ĉe viroj). Ĉe damaĝo de testosteronaj receptoroj aŭ la direktaj nervocentroj en hipotalamo aŭ pro tumoroj, la seksa maturiĝo povas neokazi. Ĉe trofunkciado de hormonaj glandoj – kiuj produktas pli da gonadotropinoj – povas okazi frua apero de la seksa maturiĝo (t.n. *Pubertas praecox*).

Ĉe homoj tiu fazo nomiĝas pubereco.

## Vidu ankaŭ 
* Breda maturiĝo
* Pariĝa tempo

Kategorio:Biologio
Subjekto

**Subjekto** - ĝenerale estas tiu, kiu agas. En filozofio, juroscienco kaj kutima vivo subjekto estas ĉiu ulo, kiu agas, pensas, decidas ktp.

Male al subjekto estas objekto.

En gramatiko subjekto estas vorto en propozicio, kiu signifas (1) agantan ulon aŭ (2) aĵon, pri kiu estas fakto.

## Ekzemploj 
Por varianto 1: *"Knabo portas sakon."* Ĉi tie subjekto estas *"Knabo"*.

Por varianto 2: *"Pordo estas fermita."* Ĉi tie subjekto estas *"Pordo"*.

Kategorio:Filozofio
Kategorio:Bazaj terminoj de juro
Kategorio:Gramatiko
Celo

**Celo** povas esti: 

* Objekto, kiun oni penas trafi: "ni volas montri, ke la ĝardeno estas la celo de la flugado".
* Tio, kion oni penas atingi aŭ plenumi: "gazeto, kiu havas la celon labori por la propagando de la lingvo".
* Punkto, linio aŭ zono, kiun oni devas pripafi aŭ konkeri: "bombadi nemilitistan celon".

En teorio de aŭtomata regado celo estas matematike priskribita kiel:

*Funkcio, kiun oni strebas minimumigi aŭ maksimumigi;
*Vektoro de stato, oni strebas regi la sistemon tiel ke ĝia vektoro de stato estu egala al tiu.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (15) proverboj pri celo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## Referencoj
Aŭtomatigita regado

**Aŭtomatigita regado** - regado de iu teknika sistemo, en kiu finajn decidojn pri regantaj agoj faras homoj. En ĉi tiu regado estas ankaŭ rega sistemo, simila al sistemo por aŭtomata regado, sed kiu faras nur konsilojn por homoj.

Ĉi tian regadon oni ofte uzas por danĝeraj objektoj se konstrukciantoj de la sistemo ne volas preni respondecon pri diversaj malagrablaĵoj, kiuj povas esti en okazo ne malĝusta konduto de reganta sistemo.

Kategorio:Aŭtomata regado
Mukhtaran Bibi

Mukhtaran Mai (Bibi) (1972-) estas virino, kiu ribelis kontraŭ la pakistanaj kontraŭvirinaj konvencioj, tradicioj. Ŝi estis sekse perfortita en Pakistano, sed ŝi – kiel devintus – ne mortigis sin, sed publikigis la aferon. En 2005, ŝi rericevis sian pasporton – danke al premo de Condoleezza Rice – por vojaĝi al Usono.

Ŝia 12-jara frato estis akuzita en la vilaĝo Meerwala – far mastio-aj tribanoj –, ke li havas amrilaton kun junulino de pli alta kasto. Pli poste evidentiĝis, ke oni volis nur kaŝi la seksperforton de la junulo far du mastio-aj viroj.

Oni kunvokis triban konsilion (ĝirgon), kie oni akuzis la junulon pri molestado de la junulino. La konsilio decidis, ke la pli maljuna fratino de la junulo devas pardonpetegi. La alvenintan virinon kaptis 4 mastoi-aj viroj kaj sekse perfortis ŝin en najbara domo. Mukhtaran hejmeniris laŭ la "tradicio" senveste, antaŭ okuloj de la tuta vilaĝo, kaj devintus sin mortigi. Ŝi do akuzis la atakantojn kaj la liberala gazetaro faris el tio tutlandan kaj poste internacian aferon.

Oni kaptis la pekulojn kaj kondamnis ilin je morto, sed pli poste alia juĝejo liberparolis la virojn krom unu, kies punon ĝi ŝanĝis al tutviva mallibero.

La virinon daŭre gardas policistaro kaj ŝi fondis virinan lernejon el la ricevita kompensa mono.

Kategorio:Feministoj
Kategorio:Perforto kontraŭ virinoj
Kategorio:Pakistanaj sunaistoj
Kategorio:Viktimoj de krimoj
Kategorio:Virinrajtaj aktivuloj
Ugarito

**Ugarito** estis fenica civito kaj grava komerca centro dum la bronzepoko en norda Sirio. En 1928 paŝtista knabo hazarde retrovis ĝin. En 1930 francaj arkeologoj komencis sistemajn fosadojn. Ili trovis multajn historie gravajn objektojn.

## Skriba kulturo 
Precipe gravaj estas la arĥivoj de tekstoj en akada lingvo kaj kojnoskribo. Krom traktatoj kaj aliaj leteroj al aliaj ŝtatoj - kiuj donas gravajn informojn pri la tiamaj politikaj cirkonstancoj - oni skribis ankaŭ pri mitoj, kultoj kaj religiaj ideoj.

Ekde la 14-a jarcento antaŭ Kristo oni uzis ankaŭ alfabetan kojnoskribon. Temas pri la plej aĝaj tekstoj, en kiuj oni uzis alfabeton. Nur duonan jarmilon poste la fenicoj portis ĝin al Eŭropo.

## Eksteraj ligiloj 
Eposoj el Antikva Ugarito: Baal kaj Anat, Krt, Aqht. El la ugarita tradukis Donald Broadribb.

Kategorio:Fenicaj urboj
Kategorio:Malaperis en la 2-a jarmilo a.K.
Elektra inĝenierarto

**Elektra inĝenierarto** estas la studo kaj aplikado de diversaj elektraj kaj elektromagnetismaj konceptoj por faciligi la homan vivon.

Ĝiaj ĉefaj subfakoj estas:

*Elektroniko
*Elektrotekniko
*Elektra povumo
*Povuma elektroniko
*Regado
*Robotiko
*Telekomunikado

Aliaj rilatantaj fakoj estas:

*Komputado
*Mekatroniko
*Signal-prilaborado
Takayanagi Kenjiro

eta|250ra|dekstra
**TAKAYANAGI Kenjiro** (japane 高柳 健次郎 [taka-janagi ken-ĵi-rō]; naskiĝis la  en Hamamacu en la prefektejo Ŝizuoka, Japanio; mortis la ) estis japana inĝeniero pri televido kaj supera vicprezidanto de la firmao JVC. Li konkuris internacie kiel pioniro en la inventado de televida tekniko kaj estas konata kiel la *patro de japana televido*.

## Vivo 
La  li sukcesis en la eksperimento transsendi elektronikan televidan bildon per katodradia tubo unuafoje en la mondo.
Lia televida sistemo estis "parte elektronika": La signaloj el la bildosendilo dependis de truita turniĝanta disko, kaj bildoricevilo uzis katodradian tubon. Post lia sukcesa eksperimento parte elektronika, sekvis la unua sukceso de tut-elektronika sistemo fare de Philo Taylor Farnsworth (vd. Analoga elektronika televido).
Lia bildoricevilo havis 40 skan-liniojn. Li sendis bildon de la litero "イ" kiu estis la unua litero de la japana alfabeto.

En 1937, li eklaboris en la japana radiofonia regio NHK, kaj evoluigis televidon celante televid-dissendon de la Olimpikoj 1940, kiu estis planitaj okazi en Tokio sed nuligitaj pro la Dua mondmilito. Dum la milito, li laboris por evoluigi radar-teknikon.
Post malvenko de la milito, la okupacia armeo malpermesis al li plu studi la televidan teknikon en ŝtata instanco.

En 1946, li kaj liaj sekvantoj aliĝis al la firmao JVC, kaj perfektigis teknikon de televido-dissendo. Estis liaj disĉiploj ĉe JVC, kiuj sukcesis evoluigi kaj enmerkatigi la videosistemon VHS.

En 1981 li akiris la Ordenon de Kulturo de la imperiestro de Japanio.

Kategorio:Japanaj inventistoj
Kategorio:Historio de televido
Kategorio:Japana televido
Skizofrenio

[eta|dekstre|Bildigo de [Pozitrona emisia tomografio|PET montras anatomiajn kaj neŭrofiziologiajn ŝanĝojn en cerbo de skizofrenia homo]]
**Skizofrenio** estas mensa malsano karakterizita de nenormala konduto kaj misinterpreto de realeco. Ĝi plej ofte manifestiĝas kiel aŭdaj halucinoj, paranojaj aŭ bizaraj iluzioj, aŭ malorganizita parolado kaj pensado kun signifa socia aŭ profesia misfunkcio.

## Signoj kaj simptomoj
Skizofrenio estas psikoza malsano. Ĉe skizofrenio leziĝas la procezo kaj enhavo de la pensado. La malsanuloj – kies pensoj ŝajnas kuri mildirekte – ne kapablas koncentriĝi aŭ malatenti la superfluajn ekscitaĵojn.

La malsanulo havas ofte mispensojn – ekz. ke aliaj regas lin aŭ liajn pensojn, aŭ ke aliaj konspiras kontraŭ li, venenas lin, ktp. La mispensoj ne ĉiam estas paranoja; li ankaŭ eble mispensas, ke li havas sorĉan povon aŭ estas la mesio.

La malsanulo eble spertas halucinojn, ĉu audajn, ĉu vidajn, ĉu flarajn aŭ ĉu enkorpajn. Li ofte montras "ebenan afekton" (malemecon esprimi emociojn per la vizaĝo) kaj "pensa malordo" (malordo de parolado). La malsanulo eblas ankaŭ sperti katatonion.

### Komenco
Komenco tipe okazas inter malfrua adoleskeco kaj frua plenkreskeco, kun la pintaj aĝoj de komenco estanta 18–25 jaroj por maskloj kaj 25–35 jaroj por femaloj, post la nasko kaj ĉe eko de la menopaŭzo. Oni ĝenerale asertas, ke la frua apero kaj malbona pli frua konduto antaŭ la skizofrenio signifas pli malbonan prognozon.

## Kialoj
La konsento estas, ke la kialoj de skizofrenio estas kaj genetikaj kaj mediaj. Ĝi estas heredebla malsano: se unu patro malsanas, la infano malsaniĝas je skizofrenio je probableco de 12%. Oni suspektas, ke diversaj narkotaĵoj ankaŭ povas kaŭzi skizofrenion. Laŭ la *dopamina hipotezo* skizofrenio estas kaŭzata de troa dopamino en la cerbo de la malsanulo.

## Trakto kaj servoj
La malsano estas kuracebla (bridebla) per konvena dozado de medikamentoj. Nuntempe oni forlasas uzadon de malnovaj medikamentoj, kiuj malpliigis troaktivadon de dopamino. Ili havas signifajn kromefikojn kaj multaj pacientoj tute ne aŭ nur iom pozitive reagis al kuracado.

## Epidemiologio
Skizofrenio influas ĉirkaŭ 0,3–0,7% de homoj iam en sia vivo. Ĝi okazas 1,4 fojojn pli ofte ĉe maskloj ol femaloj, kaj tipe aperas pli frue ĉe viroj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Sĥizofrenio 

Kategorio:Psikaj malsanoj
Kategorio:Handikapoj
Ottokár Prohászka

**PROHÁSZKA Ottokár** (proha’ska) (naskiĝis la 10-an de oktobro 1858, en la urbo Nyitra kaj mortis la 2-an de aprilo, 1927) en la urbo Budapeŝto) estis romkatolika ĉefpastro, eklezia verkisto en la Aŭstra-Hungara Imperio, pli poste en Hungario.
eta|260px|Skulptaĵo pri Ottokár Prohászka en Székesfehérvár
Ottokár Prohászka estis konsekrita en 1881, estis instruisto de la esztergoma liceo, pli poste de la teologio. Inter 1904 kaj 1905 li instruis en la budapeŝta universitato kiel teologia profesoro. Ekde 1903 li estis gvidanto de la hungara kristansocialista movado. Inter 1920-1922 li estis prezidanto de Partio de la Kristana Nacia Unuiĝo kaj ties reprezentanto en la parlamento. Li estis ankaŭ ano de la Hungara Scienca Akademio.

Lia filozofio estis mistika kaj idealisma kaj li estis senkaŝa antisemito, iniciatinto de antisemitaj leĝoj. Li eluzis la rezultojn de la modernaj natrusciencoj por certigo de la religio.

Lian nomon portas en Hungario multaj institucioj kaj lia memorpreĝejo estas Preĝejo de Bona Pastoro (Székesfehérvár).

Prohaszka
Prohaszka
Prohaszka
Tirozino

**Tirozino** (simbolo **Tyr** aŭ **Y**) estas neesenca aminoacido, kiu troveblas en la plimulto de la proteinoj kaj en granda kvanto en Casein (kazeino?). Tirozino estas elira materialo por biosintezo de katekolaminoj kaj melaninoj.

## Aperejo 
Tirozin troveblas ene de la korpo kiel disfala produkto de proteinoj. La mamuloj kapablas sintetizi tirozinon el enda aminoacido aminoacido fenilalanino, kiun ili necesas akcepti kun nutraĵoj.

## Funkciado 
En la surrena glando produktiĝas el L-tirozino la hormonoj adrenalino kaj noradrenalino kaj ili estas fordonitaj je neceso en la sangon. La konstruo de tiroidaj hormonoj TH4 kaj TH3 okazas en koloido de la tiroido.

### Reakcio 1 
* Preparado de **tirozino** per interagado de oksidigo de la **fenilalanino**:

## Referencoj 
Kategorio:Aminoacidoj
Kadro

**Kadro** povas esti:

* Borderaĵo ĉirkaŭ objekto. Kiel precizigo laŭ Francisko Azorín **Kadro** estas *Borderaĵo, rigida ĉarpentaĵo, por enfikse ĉirkaŭi bildon, pentraĵon, spegulon, pordon, fenestron.* Li indikas etimologion el la latina *quadrum*, kaj li aldonas terminojn **kadringo**, por *Diedro en la intradoso de aperturo por enfiksi la kadron de la pordoj aŭ fenestroj*; *kadri*, por enkadrigi, *brodokadro*, *filmokadro*, *kliŝokadro*, *bildokadro*, *fenestrokadro*.
* Organiza medio por homoj aŭ aranĝoj
* Ano de reganta aŭ ordonanta grupo (nomata ankaŭ *kadrulo*)
* En fiziko, **kadro de referenco** aŭ **referenca kadro** povas esti koordinatsistemo aŭ aro da aksoj por mezuri la pozicion, orientiĝon, vektoran rapidon, angulan rapidon, akcelon kaj aliajn proprecojn de objektoj en ĝi.
* En bicikloj kaj kelkaj modeloj de motorcikloj estas duobla triangulo, kiu kunigas la akson de la malantaŭ rado, la selon kaj la kankron (por la malantaŭa triangulo) kaj la stirilon kun la forko (por la antaŭa triangulo).

## Vidu ankaŭ 
* Kadrumo
* Framo

## Notoj
Bernard Lavilliers

**Bernard LAVILLIERS** (Bernard Ouillon) (naskiĝis en Saint-Etienne la ) estas franca kantisto.

Lia patro laboris en nacia armila fabrikejo kaj la vivkondiĉoj de la familio estis malriĉaj.

Li lernis metion pri metallaboro, kvankam li tute ne deziris labori en fabrikejo kiel sia patro.

En 1965 li foriris el Francio kaj loĝis dum unu jaro en Brazilo. Tiam naskiĝis du pasioj kiuj gvidos lian vivon: Brazilo kaj pli ĝenerale la vojaĝoj.

En 1968 aperis lia unua disko.

La sudamerika ritmo multe inspiras lian muzikon.

Kvankam li estas eterna vojaĝanto, li tute ne malmemoris sian socian devenon. Li multfoje kantas por la laboristoj kaj ofte parolas pri la nunaj kondiĉoj de la laboristaro en siaj tekstoj.

Kategorio:Francaj kantistoj
Loyola-Universitato Ĉikago

**Loyola-Universitato Ĉikago** estas privata universitato en Ĉikago kun religiaj ligoj. Ĝi estis fondita en 1869 kiel *Saint Ignatius College* (kolegio de Sankta Ignaco).

Ambaŭ nomoj rilatas al Ignaco Lojola. La universitato apartenas al 28 lernejoj-membroj de *Association of Jesuit Colleges and Universities* (asocio de jezuitaj kolegioj kaj universitatoj). Ĝia moto estas tiu de la jezuita ordeno: *ad maiorem Dei gloriam* (latine: je la pli granda honoro de Dio).

Je la 30-a de junio 1870 la ĝenerala asembleo de Ilinojo rajtigis Loyola-Universitaton atribui universitatajn titolojn. Aliĝis al ĝi medicina kaj jura branĉoj.

En 1961 la korbopilka teamo de Loyola-Universitato estis la unua, kiu rompis rasisman interkonsenton, kiu malpermesis havi pli ol tri nigrulajn ludantojn.

## Elektitaj instruistoj 
* László Medura

Dosiero:Luclogo1.png|Blazono de Loyola-Universitato Ĉikago
Dosiero:Loyolachicagoathleticslogo.jpg|Blazono de la sporta teamo *Loyola Ramblers*

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.luc.edu 
* http://www.meddean.luc.edu 
* http://www.luc.edu/info/maps 
* http://www.luc.edu/romecenter 

Ĉikago, Loyola-Universitato
Douglas Adams

**Douglas Noël ADAMS** (naskiĝis la 11-an de marto 1952 en Kembriĝo (Britio), mortis la 11-an de majo 2001 en Santa Barbara (Usono)) verkis humurajn radiodramojn kaj librojn. La plej konata estas *La petveturista gvidlibro pri la Galaksio* (angle ''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'')). Nuntempe liaj ŝatantoj festas ĉiujare du semajnojn post lia mortodatreveno (t.e. je la 25-a de majo) la mantukan tagon, kiel honoron al la verkisto kaj pli specife al tiu ĉi lia plej konata verko.

eta|maldekstra|Douglas Adams

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Li fondis informan retpaĝaron h2g2 (angla).

Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Satiro
Kategorio:Ateistoj
Glutamata acido

La **glutaminata acido** aŭ **glutamata acido** aŭ **glutamato** (simbolo **Glu** aŭ **E**) (kemia formulo: \mathsf{HOOC-(CH_2)_2-CH(NH_2)-COOH}) estas tre disvastiĝanta *amino-dukarboksilatacido*, aminoacido en la naturo. Ĝi estas kristala kemia kombinaĵo, kiu bone solviĝas en akvo, malpli bone en alkoholo. Ĝi aperas en plimulto de proteinoj, ĉefe entenas ĝin la gluteno de grenoj. La produkto okazas per acida hidrolizo de la tritika gluteno.

Ĝi havas grandan signifon en la materialŝanĝo de la cerbo, ĝi aktive partoprenas en la transaminigaj procezoj. Ties natrio-salon (ununatria glutamato) oni uzas en medicino kaj kiel spicaĵon por gustigo.

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Adipic_acid_molecule_ball_from_xtal.png|adipata acido
Succinic_acid_molecule_ball_from_xtal.png|sukcenata acido
L-Glutamic-acid-3D-balls.png|alfa-glutamata acido
Beta-Glutamic_acid.png|beta-glutamata acido
Mevalonic acid 3D.png|mevalonata acido
Glutaric_acid_molecule_ball_from_xtal.png|glutarata acido
Malonic_acid_molecule_ball_from_xtal.png|malonata acido

## Vidu ankaŭ 
* Aminoacido
* Butila glutamato
* Etila glutamato
* Glutarata acido
* Ajinomoto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.food-info.net/uk/intol/msg.htm 
* http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=2568579&query_hl=22
* http://www.msgmyth.com 
* http://www.truthinlabeling.org/nomsg.html  Markado de manĝoj

## Referencoj 
Kategorio:Aminoacidoj
Kategorio:Nervotransigiloj
Kategorio:Karboksilataj acidoj
Aspartata acido

**Asparagina acido** aŭ **aspartata acido** (L-(+)-asparagina acido) (simbolo **Asp** aŭ **D**; **Asx** aŭ **B** por aspartata acido aŭ asparagino) COOHCH2CHNH2COOH estas unu el la 20 proteinogeneraj aminoacidoj. La acida anjono estas nomata kiel aspartat-jono.

## Proprecoj 
Asparagina acido reagas acide pro siaj 2 karboksilaj grupoj, kion esprimas la pKs-valoro de pKs1 = 1,88; pKs2 = 9,60 kaj pKs3 = 3,65.

## Apero 
Asparagina acido estas produktata unuafoje per hidrolizo de asparagino, kiu troveblas en ĝermoj de guŝuloj kaj en asparago (*Asparagus officinalis*).

## Sintezo 
La sintezo de asparagina acido okazas ekz. el homologa keto-acido (okzalacetato) tra transaminigo.

## Funkciado 
Aspartata acido funkcias ĉe vertebruloj kune kun glutamina acido en pli ol 50 % de ĉiu sinapsoj de la centra nerva sistemo kiel nervotransigilo.

## Kombinaĵoj 
* Kalia aspartato

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.chem.qmul.ac.uk/iupac/AminoAcid 
* http://julientap.free.fr/travail_fichiers/aspartame.pdf
* http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/aminoacid/asp_en.html 

## Referencoj 
Kategorio:Aminoacidoj
Kategorio:Nervotransigiloj
Kategorio:Karboksilataj acidoj
Lizino

**Lizino** (2,6-diaminoheksanacido) (simbolo **Lys** aŭ **K**) apartenas al la 20 proteinogenaj (proteinformantaj) aminoacidoj, kiuj estas koditaj tra bazotriopo de RNA, por la uzo ĉe la proteina biosintezo en bazmateriala ŝanĝo de la organismoj.

## Proprecoj 
Ĝi apartenas kun arginino kaj histidino al la grupo de bazaj aminoacidoj aŭ heksonbazoj. Tiuj entenas bazan kemian grupon- ĉe lizino unu liberan aminogrupon en la flanka ĉeno-, pro kio ili regas kiel lesivoj. La ŝargo de lizino estas pH-dependa (pK-valoro: ~ 10).

## Apero 
Lizino apartenas al esencaj aminoacidoj por la homo, ĝin povas la homa organismo mem ne produkti kaj tiel ĝin devas akcepti kun nutrado. La plenkreska homo bezonas tage ĉirkaŭ 1–1,5 g da lizino. Tre multan lizinon entenas la fiŝo sed ankaŭ mungfaboj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.chem.qmul.ac.uk/iubmb/enzyme/reaction/AminoAcid/Lys1.html 
* http://www.chem.qmul.ac.uk/iubmb/enzyme/reaction/AminoAcid/Lys2.html 
* http://www.chem.qmul.ac.uk/iubmb/enzyme/reaction/AminoAcid/Lys3.html 
* http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Lysine  

Kategorio:Aminoacidoj
Plena Analiza Gramatiko

***Plena Analiza Gramatiko de Esperanto*** (mallonge **PAG**), antaŭe konita kiel ***Plena Gramatiko de Esperanto*** (mallonge **PG**), estas verkita de la duopo Kalocsay-Waringhien. Unue eldonita en 1935 ĉe Literatura Mondo en Budapeŝto, la dua eldono aperis en 1938, la tria en 1958, la kvara eldono en 1980 kaj la kvina eldono aperis en 1985 en la Jubilea Kolekto. Ekde la kvara eldono, la gramatiko ŝanĝis titolon.

## ENHAVO 
La aŭtoroj pritraktis la gramatikon de Esperanto sur scienca lingvistika bazo, sed samtempe per lingvaĵo komprenebla por laikaj legantoj. Kvankam la 16-regula gramatiko en Fundamento de Esperanto estas principe facila, la apliko de la reguloj ĉe unuopaj vortoj donas ofte diferencajn rezultojn kaŭzitajn de la senco aŭ de la deveno de la vorto (ekz. *ŝi belis = ŝi estis bela, ŝi ĉarmis lin = ŝi ravis lin, fabriki = produkti, fabriko = produktejo, fabrikaĵo = produkto*). La aŭtoroj tre detale esploris kaj klarigis tiujn efikojn, kies kono gravas precipe por literaturistoj (por originalaj verkistoj kaj same por tradukantoj). Ne malpli grava motivo estis prezenti la lingvon antaŭ lingvistoj sur profesia nivelo.

La unuopaj artikoloj estas markitaj kiel paragrafoj sinsekve numeritaj kaj dividitaj je partoj kaj subpartoj. Fine de la libro troviĝas alfabeta indekso de traktataj temoj kaj vortoj.

### Enhavotabelo de la 1a eldono 
**LA VORTO**

I. FONETIKO
II. VORTFARADO
A. La vortkonsisto de la lingvo
B. Kunmetado
C. Derivado
D. Kritiko de la Esp-a vortsistemo
III. MORFOLOGIO KAJ SINETIO

**LA FRAZO**
I. LA VORTSINTAKSO
A. Substantiva kernvorto
B. Adjektiva kernvorto
C. Adverba kernvorto
D. Verba kernovorto
II. LA PROPOZICIO-SINTAKSO
III. FRAZSINTAKSO

INDEKSO

### Enhavotabelo de la 4a eldono 
**LA VORTO**
I. ORTOGRAFIO KAJ INTERPUNKCIO
II. FONETIKO
III. MORFOLOGIO KAJ SINETIO

**LA FRAZO**
I. VORTSINTAKSO
A. Substantiva kerno-vorto
B. Adjektiva kerno-vorto
C. Adverba kerno-vorto
D. Verba kerno-vorto
III. PROPOZICIO-SINTAKSO
III. FRAZSINTAKSO

**LA VORTFARADO**
I. LA VORTKONSISTO DE LA LINGVO
II. LA KUNMETADO
III. LA DERIVADO
IV. KRITIKO DE LA ESPERANTA VORTFARADO

## Recenzoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Recenza eseo pri PAG fare de Jouko Lindstedt
* Elŝutebla 5a eldono de PAG (PDF 32 MB)
* PAG klarigita france "Parlons Esperanto - langue internationale" (ZIP 86 MB)
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj (PG)
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj (PAG)
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (PG)
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (PAG)
* Katalogo de Universitato de Amsterdamo (PG)

Kategorio:Gramatiko de Esperanto
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de la FEL-biblioteko
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Ĉe akvorando

eta|Bildo de *Ĉe akvorando*.
***Ĉe akvorando*** (ĉinlingve : **水浒传** *Shuǐ hǔ zhuàn*) (elp. *Ŝui hŭ ĝuan*) estas ĉina romano, kiu rakontas la aventurojn de cent ok famaj ĉinaj geherooj.

*Ĉe akvorando* estas la unua romano pri kamparana ribelo en la feŭda socio en la literatura historio de Ĉinio. Ĝin verkis Ŝi Nai'an, literaturisto en la komenca periodo de Ming-dinastio, kolektinte nekoherajn rakontojn pri la kamparana ribelo estrata de Song Jiang, rafininte kaj polurinte ilin surbaze de tradiciaj rakontoj kaj teatraĵoj.

Priskribante la batalon de la kamparana armeo estrata de Song Jiang kun Liangŝan-monto kiel la bazloko, la romano fidele montras la klasajn kontraŭdirojn en la feŭda socio de Ĉinio kaj la naskiĝon, disvolviĝon kaj neeviteblan malvenkon de la kamparana ribelo. Laŭ la pensfadeno "oficistoj igas la popolon ribeli" la romano malkaŝas kaj skurĝas la putran regantaron, fervore laŭdas la heroan spiriton de la ribelantoj. La intrigoj estas komplikaj kaj la karakteroj de la herooj delikate priskribitaj. La aŭtoro priskribis la heroojn konforme al ilia deveno, vivovojo kaj ŝanĝiĝo de la medioj. En la romano la aŭtoro talente priskribis 108 bravajn figurojn. La lingvo estas klara, viveca kaj humura. Malgraŭ, ke la romano estis malpermesita nelonge post sia apero, ĝi neniam ĉesis cirkuli inter la popolanoj.

## En Esperanto aperis 
Ekzistas versio en Esperanto, tradukita de Laŭlum (serio Serio Oriento-Okcidento, n-ro 35), Pekino: Ĉina Fremdlingva Eldonejo, 2004. Pro tiu ĉi traduko la tradukisto ricevis la OSIEK-premion de la Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj en 2011.

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Libraro Ludovika

Kategorio:Verkoj el la esperantigita ĉinlingva literaturo
Kategorio:Romanoj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2004
Kategorio:Serio Oriento-Okcidento
Aldonvalora imposto

La **aldonvalora imposto (AVI)** aŭ vendimposto estas imposto, kiun entrepreno devas pagi al la financa instanco surbaze de la aldonvaloro kiun ĝi kreis, vendoj kaj kiu finfine pagigas la finan aĉetanton.

La aldonvaloro estas la valoro de la vendoj minus la sumo de la peraj konsumadoj.

Impostdevaj estas ĉiuj plenumoj, vendoj, kiujn la leĝo listigas kiel AVI-devajn plenumojn, varojn. La ŝtato ofte havas kelkajn ne-AVI-devajn varojn kiel ekz. medikamento, beba vindotuko, sekurecaj servoj ks., sed tio varias laŭ landoj.

## Simpla ekzemplo de livera ĉeno 
Produktanto A liveras al komercisto B varon en valoro 100 € kun 16 € AVI.
* A pagas 16 € al la financa instanco.
* B vendas la varon al komercisto C por 150 € kun 24 € AVI kaj rericevas de la financa ofico la antaŭimpostan forprenon 16 €.
* C vendas la varon al fina aĉetanto E por 200 € kun 32 € AVI. C rericevas 24 €.
* E ne havas eblon malpliigi la imposton kaj tiel 32 € da imposto fluas de la komercistoj al la financa instanco.

Ĝi estas nerekta imposto, kiu ŝarĝas ĉefe la finan konsumanton. Ĝin prenas la ŝtato por siaj kostoj.

## Internacia komparo 
### AVI en EU-landoj 
### AVI en ne-EU-landoj 
### Historio 
Antaŭulo de vendimposto estis la tielnomata varovenda stampo el 1916. La grando de la imposto ŝanĝiĝis dum la historio laŭ sato-malsato de la ŝtato kaj politikaj cirkonstancoj. pli 

## Vidu ankaŭ 
* akcizo
* varocirkula imposto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.deloitte.com/dtt/article/0,2297,sid%253D2959%2526cid%253D5028,00.html  
* http://www.hilan.co.il/Moked_Yeda_Lesachar/Lawsgroup.asp?no=27  
* http://www.hilan.co.il/Moked_Yeda_Lesachar/Lawsgroup.asp?no=29  

Kategorio:Fiska juro
Kategorio:Impostoj
Kaŝirskaja (stacio de Moskva metroo)

**Kaŝirskaja** (, "de (urbo) Kaŝira") estas stacio de la Metroo de Moskvo sur Zamoskvoreckaja linio, ĝi situas inter la stacioj '** kaj **' sude de Moskvo. Samtempe ĝi estos stacio de Bolŝaja kolcevaja linio.

La stacio havas du kajojn kaj piedan ponteton de unu al la alia, ili ĉiuj estas subtere. 

Maniero de veturado tra la stacio estas montrita en la skemo.

Verda linio iras de stacio ''* (de sudo) tra *Kaŝirskaja* al ** (al nordo). Trajnoj de ĉi tiu linio haltiĝas ĉe kajoj sur du enaj trakoj de la stacio el ĉiuj kvar.

Verdblua linio finiĝas en *Kaŝirskaja''. Trajnoj de ĉi tiu linio venas de '** (de okcidento), iras en senelirejon, kaj revenas veturante aliderekte en la alian trakon.
Trajnoj de ĉi tiu linio haltiĝas ĉe kajoj sur du eksteraj trakoj de la stacio el ĉiuj kvar.

Elirejoj en la urbon estas en finoj de la kajoj.

Stacio ankaŭ havas du ofte uzatajn kunigajn liniojn inter verda kaj verdblua linioj.

## Nomo 
La stacio estis nomita je nomo de strato Kaŝirskoje ŝosse, kiu estas super la stacio sur tero. La strato mem en sia vico estis nomita je nomo de urbo Kaŝira, en tiun urbon oni veturas de Moskvo laŭ la strato.

## Interkonektoj 
*  linio ↔  linio (**')

## Vidu ankaŭ 
* Listo de stacioj de Moskva metroo
* Kaŝirskaja (BKL Moskvo)

## Eksteraj ligiloj 
*   ()

centra|eta|Skemo de la stacio

Kategorio:Stacioj de Moskva metroo
Kategorio:Zamoskvoreckaja linio (Moskvo)
Kategorio:Distrikto Nagatino-Sadovniki (Moskvo)
Kategorio:Distrikto Moskvoreĉje-Saburovo (Moskvo)
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1969
Kategorio:1969 en Moskvo
Mil (firmao)

La **Moskva Helikoptera Fabriko M. L. Mil** ( Московский вертолетный завод им. М. Л. Миля), estas Rusia helikoptera fabrikanta kompanio. Mil estas nomata post Sovetia konstruktoro Miĥail Leontjeviĉ Mil.

## Tipoj 
* Mil Mi-1, "Hare", 1948 - malpeza plurcela helikoptero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-1-r.html
* Mil Mi-2, "Hoplite", 1965 - malpeza plurcela helikoptero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-2-r.html
* Mil Mi-4, "Hound A", 1955 - transporta kaj ĉashelikoptero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-4-r.html 
* Mil Mi-6, "Hook", 1957 - peza transporta helikoptzero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-6-r.html 
* Mil Mi-8, "Hip C", 1968 - plurcela helikoptero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-8-r.html 
* Mil Mi-10, kranhelikoptero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-10-r.html 
* Mil Mi-10K, kranhelikoptero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-10k-r.html
* Mil Mi-12, prototipo, ankaŭ konata kiel V-12, plej granda helikoptero(durotora) http://avia.russian.ee/vertigo/mi-12-r.html 
* Mil Mi-14, PL "Haze A", 1978 - submarŝip-ĉashelikoptero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-14-r.html
* Mil Mi-17, T "Hip H", 1974 - transporta helikoptero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-17-r.html 
* Mil Mi-18, nur prototipoj, http://avia.russian.ee/vertigo/mi-18-r.html 
* Mil Mi-20, supermalpeza helikoptero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-20-r.html 
* Mil Mi-22, nur planita http://avia.russian.ee/vertigo/mi-22-r.html 
* Mil Mi-24, W "Hind E", 1978 – peza batalhelikoptero http://avia.russian.ee/helix/russia/mi-24-r.html
* Mil Mi-26, "Halo", 1983 – pezŝarĝa helikoptero; plej granda helikoptero de la mondo http://avia.russian.ee/vertigo/mi-26-r.html 
* Mil Mi-28, "Havoc", 1984 - batalhelikoptero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-28-r.html 
* Mil Mi-30, vertikale startanta, nur planita http://avia.russian.ee/vertigo/mi-30-r.html 
* Mil Mi-32, superpeza helikoptero, tri rotoroj! http://avia.russian.ee/vertigo/mi-32-r.html 
* Mil Mi-34, 1986 – malpeza helikoptero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-34-r.html 
* Mil Mi-36, nur planita http://avia.russian.ee/vertigo/mi-36-r.html 
* Mil Mi-38, 2000 – plurcela helikoptero http://avia.russian.ee/vertigo/mi-38-r.html 
* Mil Mi-40, nur planita http://avia.russian.ee/vertigo/mi-40-r.html
* Mil Mi-42, nur planita http://avia.russian.ee/vertigo/mi-42-r.html
* Mil Mi-44, nur planita http://avia.russian.ee/vertigo/mi-44-r.html 
* Mil Mi-46, nur planita http://avia.russian.ee/vertigo/mi-46-r.html
* Mil Mi-60, nur planita http://avia.russian.ee/vertigo/mi-60-r.html

## Vidu ankaŭ 
* Listo de helikoptertipoj

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo de firmao Mil 

Dosiero:SM-1 RB4.jpg|
Dosiero:MIL Mi-4 HOUND.png|
Dosiero:Mi-26.jpg|

Kategorio:Aviadilaj fabrikantoj
Kategorio:Helikopteroj
Jacob Roggeveen

**Jacob Roggeveen** (14-a de januaro 1659 – 31-a de januaro 1729) estis nederlanda esploristo, kiu havis la mision malkovri Sudlandon ( Terra Australis); sed li hazarde malkovris Paskinsulon.

eta|La itinero de Roggeveen
La patro de Jacob, Arent Roggeveen, estis matematikisto kun ankaŭ multe da scio pri astronomio, geografio kaj la teorio de la navigacio. Li okupis sin per esplorado al la Sudlando, kaj eĉ akiris patenton por esplorvojaĝo, sed estis lia filo, kiu je la aĝo de 62 jaroj finfine ekipis tri ŝipojn kaj faris la vojaĝon.

En aŭgusto 1721 li foriris al sia esplorvojaĝo, dungita de la *West Indische Compagnie* (WIC) (Okcidenthinda Kompanio), por serĉi la Sudlandon. Li vojaĝis ĉirkaŭ la Horna Kabo al la Pacifiko. Li vizitis la Juan-Fernandez-Insularon kaj je la 5-a de aprilo 1722 (paskodimanĉo) li malkovris Paskinsulon. Tra la Toamotu-Insularo, la Societa Insularo kaj Samoo li veturis al Batavio (la nuna Ĝakarto). Tie li estis malliberigita, akuzita pro rompo de la monopolo de la *Vereenigde Oostindische Compagnie* (VOC) (Unuiĝinta Orienthinda Kompanio), sed la VOC poste estis devigita liberigi lin, pagi la malprofiton kaj al la ŝipanoj la salajron. En 1723 Roggeveen revenis al Nederlando.

Kategorio:Nederlandaj esploristoj
Kommil Foo

eta|Kommil Foo dum koncerto en oktobro 2006
**Kommil Foo** estas flandra kabareda duopo, kiun formas la fratoj Raf kaj Mich Walschaerts. La nomo estas nederlandigita literumo de la franca esprimo *comme il faut*, "kiel decas".

En la jaro 1987 la fratoj debutis kiel "Kommil Foo" en Genta studenta klubo. En 1988 ili prezentis sian unuan veran programon: *Ballade.* En 1993 Mark Uytterhoeven ĉeestis prezentadon de "Kommil Foo" kaj ilin invitis al sia televida programo ''Morgen Maandag' (Morgaŭ lundo).* Tiel ili fariĝis konataj ĉe granda publiko en Flandrio.

Raf kaj Mich ankaŭ sole kunlaboris al aliaj kabaredaj, teatraj kaj infanteatraj programoj.

## Programoj 
* *Ballade* (1988)
* *Naakt op sokken* (1990)
* *J. van Gips* (1992)
* *Plank* (1993)
* *Akke-akke-tuut* (prezentado por malgrandaj infanoj, 1993)
* *Neandertaal* (1995)
* *Bek!* (1998)
* *Andermans gelag* (benefica por Amnestio Internacia, 1998)
* *10 jaar Kommil Foo* (1998)
* *IJdele Hoop* (2000)
* *Lof der Waanzin* (2002)
* *Wolfijzers en Schietgeweren* (2004)
* *Spaak* (2005)
* *Wolf* (2007)

## Diskografio 
* *Ballade* (1988)
* *Neandertaal* (1995)
* *Bek!* (1998)
* *Andermans gelag* (1998)
* *10 jaar Kommil Foo* (1998)
* *IJdele Hoop* (2000)
* *Lof der Waanzin* (2002)
* *Het beste live* (2004)
* *Wolfijzers en Schietgeweren* (2004)
* *Spaak'' (2005)

## Eksteraj ligiloj 
* www.kommilfoo.be Oficiala retpaĝo

Kategorio:Flandraj kantistoj
Kategorio:Flandraj muzikaj grupoj
Kategorio:Kabaredistoj
Vendo

**Vendo** estas kontrakto per kiu partio (vendanto) transdonas posedaĵon al alia partio (aĉetanto) kiu devigas sin pagi al li prezon, kutime monon. **Vendado** estas ripeta aŭ pli ĝenerala tia agado. Depende de la landa juro, kaj de la ecoj de la posedaĵo, la posedrajto transiras de la vendanto al la aĉetanto tuj, aŭ kiam la posedaĵo estas transdonata, aŭ kiam la vendo estas registrita en tiucelaj registroj.

La sama ago nomiĝas aĉetado se oni konsideras ĝin el la vidpunkto de la persono kiu donas monon.

Domo povas esti vend**o**ta, vend**a**ta aŭ vend**i**ta depende de la fazo de la transakcio.

Ekzemple:
:Laŭ la itala juro, la rajto je difina kvanto de nedistingita varo, kiel grenoj, transiras kiam la vendanto apartigas la vendatan kvanton de pli granda aro. 
:Laŭ la germana juro, la rajto je bieno transiras kiam la vendo estas registrita en la bienregistron.

## En la Esperanto-kulturo 
Trafan kaj detalan priskribon de la vendoteknikoj (inkluzive de tiuj friponaj) faris brita esperantisto Cezaro Rossetti en sia romano Kredu min, sinjorino! (1950).

## Proverboj 
Ekzistas pluraj (10, kaj 7 pri aĉetado) proverboj pri vend(ad)o en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## Referencoj
Admiralŝipo

**Admiralŝipo** - ŝipo el milita ŝiparo (eskadro), en kiu lokiĝas estro de la ŝiparo.

eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|

Kategorio:Militŝipoj
Aerpoŝto

eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|

**Aerpoŝto** estas poŝto, papera aŭ materia (en malo al interreta poŝto), kiu portas leterojn, banderolojn kaj aliajn poŝtaĵon per aviadiloj.

Kompreneble, ĝi portas la poŝtaĵojn per aviadilo ne dum ĉiu distanco de sendado, sed nur dum ĉefa parto de la distanco - de urbo al urbo. En urboj ĝi portas la poŝtaĵojn alimaniere.

Aerpoŝto devas esti pli rapida ol surtera poŝto, sed reale la diferenco povas esti tre malgranda.

Antoine de Saint-Exupery estis pioniro de aviado, kiu malfermis plurajn poŝtajn aervojojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.museumsstiftung.de/stiftung/d1xx_sammlungen.asp?dbid=10&kattype=B&kat=105&page=1  
* http://www.museumsstiftung.de/stiftung/d1xx_sammlungen.asp?dbid=10&kattype=B&kat=106  
* http://philatelie.deutschepost.de/philatelie/informationen/archiv/extra/03/extra0304_01.jhtml;jsessionid=UZPVZ4DVMCWT0CTYER1CFGQ 
* http://www.travelbrochuregraphics.com/Top_Level_Pages/Airlines/Airlines_Page_15.htm  

Kategorio:Poŝto
Datumo

eta|Piktogramo
Laŭ ReVo, **datumo** estas  fakta materialo por scienca esploro, politika diskuto, administra decido (rezulto de eksperimento, historia teksto, statistikaĵo ktp).

Kaj laŭ NPIV, **datumo** aŭ **dateno** estas termino en la faklingvo de la informadiko, kies signifo estas komputile traktebla informo. Plej ofte la vorto aperas en pluralo. Pli precize en psikologio, **donitaĵo** estas tio, kio enestas en la menso antaŭ ĉia pensago

## Informadiko 
La informadiko, la scienco pri maŝina traktado de informoj, uzas datumojn kiel komputile legeblajn kaj prilaboreblajn reprezentaĵojn de informoj. La informo tiucele estas tradukata al kodo el signoj, kies konstruo sekvas fiksitajn regulojn de informadika sintakso. Datumoj iĝas informoj, kiam ili estas en kunteksto de signifo. Ekzemple, la datumo «937040» baze estas simple 6 ciferoj, sed en la kunteksto de telefona libro ili iĝas informo, ĉar tie kompreneblas, ke ili celas signifi iun konkretan telefonan numeron.

Diferenciĝas:
* **strukturitaj datumoj** (ekzemple datumbazoj)
* **nestrukturitaj datumoj** (ekzemple tekstaj dokumentoj)
* kaj datumoj **inter** tiuj du kategorioj.

Dum tre facile eblas maŝine *pluprilabori* strukturitajn datumojn, tio nur malfacile aŭ malprecize eblas por nestrukturitaj datumoj, kiuj tamen gravas por simpla maŝina konservado de informoj.

## Diskuto pri la termino 
Laŭ PIV la verbo *datumi* ankaŭ signifas "esti komenciĝinta ĉe ia dato aŭ tempo" *(ekzemple: Tiu modo datumiĝas jam de la 1960aj jaroj)*, kvankam tradicie kaj kutime en tia senco oni uzas la verbon "datiĝi" (ekzemple, *la preĝejo datiĝas de la renesanco*; *la plej malnovaj datiĝas de la 16a jarcento*). Tial kelkaj homoj preferas uzi la vorton *dateno*, kiu devenas de la germana pluralo "Daten" (por *datoj* aŭ "datumoj" respektive "datenoj"). Tamen, en la praktiko ĝi ne estas ofte uzata.

Iuj proponis ankaŭ la vorton *datao* laŭ la angla latindevena vorto "data", kaj plia propono estis la vorto "donitaĵo", laŭvorta traduko el la franca, nederlanda kaj rusa lingvoj, sed nesufiĉe specifa kaj fojfoje misgvida.

## Vidu ankaŭ 
* Datumdensigo
* Datum-scienco
* Datumbazo
* Komunikado

## Referencoj 
Kategorio:Informadiko
Kategorio:Komputilo
Kategorio:Semiotiko
Delfzijl

Dosiero:Loudspeaker.svg**Delfzijl** (), loĝantoj en 2005: 28.213) estas urbo kaj antaŭa municipo en norda Nederlando, en la provinco Groningen.

La antaŭa municipo havas areon de 227,48&nbsp;km² (el kiu 95,02&nbsp;km² akvo).

Ĝi nun apartenas kun la antaŭaj municipoj Loppersum kaj Appingedam al la nova municipo Eemsdelta.

La nomo signifas zijl (= kluzo) en la Delf (= malnova nomo por Damsterdiep).

Polen (Pollando) estas setlejo en la municipoj Delfzijl kaj Het Hogeland.

eta|maldekstra|300ra|Emshotelo

## Historio 
Delfzijl ekestis en la 13-a jarcento. Sub la duko de Alba ĝi fariĝis fortreso. La haveno de Delfzijl estis menciita jam en la 16-a jarcento en diversaj maraj skribaĵoj. Dum la franca tempo ĝi estis okupita ĝis 1815 fare de franca trupunuo. Ankaŭ la germana tempo finiĝis pli malfrue ol en aliaj lokoj. Je la fino de la Dua Mondmilito oni akre batalis pro Delfzijl. Nur je la 2-a de majo 1945 la germana garnizono kapitulacis.

## Partneraj urboj 
20ra|kadra Kołobrzeg, Pollando La esperantistoj de **Pola Asocio** Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE**-PL**) loĝantaj en Kołobrzeg pretas kunlabori kun esperantistoj de Delfzijl.

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Groningo
Kategorio:Eksaj municipoj de Groningo