open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neuss

**Neuss** (literumo ĝis la jaro 1968: **Neuß**) estas urbo en Germanio. Ĝi troviĝas en la samnoma distrikto Rhein-Kreis Neuss de la federacia lando Nordrejn-Vestfalio kaj estas la administra centro de la distrikto. Ĝi estas konata pri sia romia pasinto, rejna haveno kaj la protekta festo. La nombro de loĝantoj en 1963 trapasis la limon de 100 000 urbanoj. Fine de  la urba komunumo havis  loĝantojn.

## Historio 
Neuss estas unu el la plej malnovaj urboj de Germanio. Ĝia origino kaj la nomo reiras al la romia legia tendaro Novaesium (Castra Novaesia), kiu fondiĝis ĉirkaŭ la jaroj 16 ĝis 12 antaŭ nia erao. Oni elfosis tie ripozejon por ĉaroj en 2005.

En 1050 oni transportis la relikvaĵojn de sankta Quirinus de Romo al Neuss. En 1190, Neuss ricevis urborajtojn, ĉirkaŭ en 1200 oni konstruis grandan urbomuron kun 5 pordegoj. En 1209 oni ekis la konstruon de Quirinus-katedralo. En la 15-a jarcento, la urbo ricevis moneran privilegion, la rajton pri sigelado kun ruĝa vakso, la rajton de Hansa urbo kaj novan blazonon. Tiuj alportis al la urbo bonstaton, kion la urbo en 1586 perdis post malvenko kaj incendio.

| valign="top" |

|}
¹ popolnombra rezulto

300px|eta|Neuss Ölgangsinsel

### Vidindaĵoj 
* Quirinus-katedralo el la 13-a jarcento,
* Supra Pordego, grandega, en ĉirkaŭ 1200 konstruita suda urba pordego
* Malnova gardoturo de la romia tendaro Novaesia ĉe Reckberg en Grimlinghausen
* Norda kanalo el la tempo de Napoleono
* Sangoturo (Blutturm) el la 13-a jc, lasta ronda turo de la historia urbomuro.
* al "Schwatte Päd" (ripuare: "nigra ĉevalo")– plej malnova gastejo en Niederrhein el 1604
* la "alte Kaffeehaus" ("malnova kafejo"), la plej malnova domo de Neuss [1571] (Michaelstrasse)

### Aranĝaĵoj 
* Protekta festo, en la lasta semajnfino de aŭgusto.
 
## Trafiko 
 per individua motora trafiko konektiĝas al la aŭtovojoj  kaj , kiuj konektiĝas per aŭtovoja kruciĝo proksime de la urbocentro, kaj kompreneble ankaŭ havas fervojan stacidomon.

### Naskiĝintoj en la urbo 
* Abatino Gepa (1050 transportis relikvaĵon de sankta Quirinus al Neuss)
* Hildegunde de Neuss (Schönau), (1171-1188 Schönau)
* la 7-an de decembro 1810 Theodor Schwann, fiziologo. Laŭ li oni nomis la ŝvan-ĉelojn kaj ŝvan-glavingojn ĉe la nervaj ĉeloj.

## Vidu ankaŭ 
* Aŭgustenaninoj de Neuss
* Tramtransporto en Duseldorfo
* Stadtbahn de Duseldorfo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* romiepoka Neuss

Dosiero:DEU Neuss COA.svg|granda urba blazono
Dosiero:Fahne-neuss.jpg|urba flago

Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio
Kurdistana Laborista Partio

La **Kurdistana Laborista Partio**,  (**PKK**), estas maldekstrula politika partio de Kurdoj en Turkio. Tiu partio estas armita grupo kun kurda kaj marksisma-leninisma nacia ideologio, kiu de sia komenco ĝis la nuntempo havas socialisman-liberecanan ideologion.
eta|360px|
La fondinto de PKK estas Abdullah Öcalan kiu estas mallibera en Turkio. Kaŭze de siaj faroj, la organizaĵo PKK estas ĝenerale konsiderata terorisma organizo flanke de Usono, Eŭropa Unio, Turkio kaj aliaj landoj. Tamen la subpremo de la kurda kulturo en Turkio, kie vivas la plejparto de la kurda loĝantaro de la mondo, kaŭzas ankaŭ ian emocian ligon de multaj turkaj kurdoj — kaj en Turkio kaj en eksterlanda azilo — al la partio.

La PKK unue laboris por la starigo de sendependa kurda ŝtato en la teritorioj de historia Kurdio, kaj precipe en la sudorienta parto de Turkio, kiun la kurdoj nomas "Norda Kurdio". En la lastaj jaroj la PKK-ideologio mildiĝis kaj distanciĝis de kaj marksismo kaj de asertoj pri naciaj postuloj kaj sekve moviĝis por labori por aŭtonomio, inkluzive de egalaj kulturaj kaj lingvaj rajtoj por la kurdoj en Turkio, kaj por la rekono de la kurdoj kiel etna malplimulto sub la Turka konstitucio.

En sia lukto dum la 20-a jarcento la PKK uzis terorismon kaj perforton kontraŭ armeaj kaj civilaj celoj por atingi siajn politikajn celojn. Pli ol 45 000 homoj estis mortigitaj dum la konflikto inter la PKK kaj la turka registaro ekde 1984. La PKK asertas, ke pli ol 18 500 homoj estis mortigitaj de turkaj polico kaj militfortoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kurdio

Kategorio:Terorismaj organizaĵoj
Kategorio:Kurdio
Kategorio:Kurdaj politikaj movadoj
Kategorio:Movadoj de nacia liberigo
Kategorio:Movadoj pri sendependeco
Jean-Claude van Cauwenberghe

**Jean-Claude VAN CAUWENBERGHE** [van KOvenberg], ankaŭ konata kiel **Van Cau** (naskiĝis en Charleroi, la ) estas valona/belga politikisto de la partio PS (francalingva socialisma partio de Belgio).

Van Cauwenberghe estas la filo de la PS-politikisto André Van Cauwenberghe. Lia patrino estis flegistino. Je la franclingva Libera Universitato de Bruselo Van Cauwenberghe akiris la diplomon de doktoro en la Juro. Li komence laboris kiel advokato ĉe la advokataro en Charleroi.

De 1977 ĝis 1983 li estis parlamentano. En 1995 Van Cau estinte 12 jarojn urbestro de Charleroi, iĝis ministro pri buĝeto en la registaroj de la Franclingva Komunumo de Belgio kaj de la Valona Regiono.

En la jaro 2000 Van Cau sekvis Elio Di Rupo kiel ministro-prezidanto de Valonio. Post la balotado en 2004 li ekigis duan terminon.

Je la  Van Cauwenberghe devis eksiĝi pro ekzameno kontraŭ li rilate aferon je la socia enloĝiga entrepreno "La Carolorégienne" en Charleroi, post kiam antaŭe li dum emocia parolado petegis de tri PS-skabenoj ke ili eksiĝu. Van Cau emfazas sian senkulpecon.

Van Cauwenberghe estas framasono. Lia gepatra lingvo estas la franca, sed dum siaj jaroj kiel militisto en Charleroi li ankaŭ lernis la valonan; lingvon kiun li ankoraŭ regule parolas inter geamikoj.

## Eksteraj ligiloj 
* vancau.wallonie.be  Oficiala retpaĝo

Van Cauwenberghe, Jean-Claude
Van Cauwenberghe, Jean-Claude
Televida serio

[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto. Ĉirkaŭrigardo tra la kulturo de televidaj serioj Nia gasto hobie okupiĝas pri televidaj serioj. Li rakontas al ni pri multaj ekzemploj kiel televidaj serioj evoluis dum la jardekoj. Kio estas la ĉefaj diferencoj kun filmoj. 

La serioj priparolataj estas la jenaj:

* Star Trek
* Mission: Impossible
* Oz
* Twenty four Hours (kun Kiefer Sutherland)
* Cold case
* Friends
* Six Feet Under
* Lost
* The Wire
* Dr House
* Prison Break
* Dexter (kun Michael C Hall)
* Mad Men (kun John Hamm)
* Breaking bad (kun Bryan Cranston)
* Luther (kun Idriss Elba)
* The Americans
* The Returned (Les revenants)
* Real Humans
* Broadchurch
* Fargo
* Mr Robot
* Rectify
* Game of Thrones
* Lilyhammer
* The walking dead
* True Detective
* Sherlock (kun Benedict Cumberbatch)
* Better call Saul (kun Bob Odenkirk)
* Black Mirror
* Stranger things
* Peaky Blinders (kun Cillian Murphy)
* The Handmaid’s Tale (kun Elisabeth Moss)
* The man on the high castle
* Thirteen reasons why
* Westworld (kun Anthony Hopkins)

]]
**Televida serio, teleserio,** estas sinsekvo de filmaj verkoj, kiuj estas elsenditaj kutime samhore je la sama tago per televido. Kutime ĝi havas kelkajn rolulojn, kiuj revenas en ĉiu epizodo kaj pri kiuj temas la ĉefaj okazaĵoj. Tipe estas, ke la daŭro de la epizodoj ĉiam samas.

Se la serio daŭras plurajn jarojn, oni parolas pri sezonoj de la televida serio. Ekz. dua sezono, tria epizodo. Tiuokaze oni parolas foje pri televida seriego.

## Ekzemploj de televidaj serioj
*Serio de Malfeliĉaj Okazaĵoj
*Baywatch
* Castelo Rá-Tim-Bum
*Doctor Who
* Glub-Glub
*Ludo de tronoj
*Lindenstraße
*Lost
* Rá-Tim-Bum
*Sliders
*Sense8
*Stargate
*Star Trek
*Twin Peaks
*Xena
*Stela Vojaĝo: La Origina Serio

## Psikologio de televidprogramoj
* Dara Greenwood, "Kion niaj plej ŝatataj televidprogramoj diras pri ni" en Unesko Kuriero, numero 3 de Julio-Septembro 2021, eldonita de El Popola Ĉinio, "Restarigo de viv-diverseco, revivigi vivon", 58 pp. pp. 43-45.

## Vidu ankaŭ
* Televida seriego
Interkonsento Sykes-Picot

eta|dekstra|300px|Sykes-Picot-akordo.
La interkonsento **Sykes-Picot** (sa’jks-piko..) – subskribita la 16-an de majo de 1916 - estis sekreta interkonsento inter la registaroj de Britio kaj Francio, kiu difinis la influajn sferojn en la Mezoriento post la unua mondmilito.

La interkonsenton faris inter novembro 1915 kaj marto 1916 la franca diplomato François Georges-Picot kaj la angla Mark Sykes.

Al Britio estis aljuĝita la regpotenco super la ĉirkaŭ hodiaŭa Jordanio, Irako kaj areo ĉirkaŭ Ĥajfo. Francio ricevis regpovon super sudorienta Turkio, norda Irako, Sirio kaj Libano. Oni rajtis libere difini la landajn limojn ene de la influzono. La pli posta areo, nomata Palestino venis sub internacian administradon.

Al la interkonsento aliĝis ankaŭ Italio kaj Rusio. Rusio volis ricevi Armenion kaj partojn de Kurdistano, Italio kelkajn egeajn insulojn (la Dodekanojn) kaj influareon ĉirkaŭ İzmir en sudokcidenta Anatolio. La itala reprezento en Anatolio same kiel la disdivido de la arabaj landoj estis sigelita per la Traktato de Sèvres 1920.

La Rusa Revolucio de 1917 kondukis al tio, ke Rusio forĵetis siajn bezonojn je Osmana Imperio. Lenin publikigis tiutempe la interkonsenton Sykes-Picot kaj tiel estiĝis granda koleriĝo inter la Entento-potencoj kaj kreskanta malkonfido de la araboj.

## Vidu ankaŭ 
* Brita Mandato Palestino
* Franca Mandato de Sirio
* Balfour-deklaro, 1917
* Konferenco de San Remo 19.-26. aprilo, 1920
* Mandato de Ligo de Nacioj pri Palestino, 24-a de julio 1922

Kategorio:Historio
PDK

**PDK**, **Partio Demokratia de Kurdio** – politika grupiĝo fondita en irana Kurdio en 1946 de Mustafa Barzani kaj ligita kun lia influa klano. Nuntempe la partion gvidas lia filo Massoud Barzani.

Ĝiaj ĉefaj influoj fokusiĝas en landlimanta kun Turkio nord-okcidenta parto de la iraka Kurdistano. En 1992 en libera balotado al la 102-loka kurda Nacia Asembleo ĝi gajnis 50 mandatojn.

Ĝi rivalas kun porirana PUK (partio) de Ĝalal Talabani. En 1995 en liberigita de la regado de Saddam Hussein la norda parto de Irako okazis fratecaj bataloj inter ambaŭ partioj, kion provis profiti iraka armeo kaj armeoj de la apudaj ŝtatoj, kiuj eniris al la iraka Kurdistano.

Interpaciĝo de ambaŭ kurdaj partioj permesis krei praktike sendependan zonon en la norda Irako, estrata de la kurdoj mem. En 2005, post la dua milito en la Persa golfo, kreiĝis porbalota koalicio nomata Demokratia-Patriota Alianco de Kurdistano, kiu decide venkis en lokaj balotoj al Kurda Asembleo en 2005 kaj gajnis 75 lokojn en la iraka Nacia Asembleo en bojkotita de sunaistoj balotoj de la sama jaro.

En ties subordigitaj taĉmentoj de milico servas 50 mil peŝmergoj. Ĝin kompletigas la sama kvanto de rezervistoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kurda Aŭtonoma Regiono
* Kurdistana Laborista Partio

## Literaturo 
* Jarosław Tomasiewicz, *Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny)* (Terorismo fone de politika perforto (Enciklopedia skizo)), Katowice 2000, p. 257-258.

Kategorio:Kurdio
Kategorio:Politikaj partioj
Kategorio:Kurdaj politikaj movadoj
Kategorio:Sendependismaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1946
Krisopeleo

La **krisopeleo** aŭ **glis-kolubro** (*Chrysopelea*) estas genro de la familio de kolubredoj. La glis-kolubroj estas milde venenaj, tiel ili estas traktataj kiel sendanĝeraj bestoj. Ili vivas sur la aziaj tropikoj.

## Glisantoj 
Krisopeleoj foje estas nomataj "flugantaj kolubroj", sed tio implicas falsan aserton, ĉar ili fakte glisas kaj ne flugas.

## Specioj 
La tri specoj de la genro estas:

*Chrysopelea pelias*
*Chrysopelea ornata*
*Chrysopelea paradisii*

*Chrysopelea pelias*:
Ĝi estas la mezgranda el la tri specioj, longas 3 futojn. Ĝi estas normale grizkolora kun brik-ruĝa spino, krucita per nigraj kaj blankaj strioj korposube. Ĝi malforte kapablas glisi, kio similas jam al paraŝutado.

*Chrysopelea ornata*:
Tiu ĉi estas la plej granda specio, longa inter 3 kaj 4 futoj. Ĝi havas tri kolorajn fazojn: la nigra-kapa, orkorpa fazo (de kie la nomo); jada-verda fazo kun nigra kaj ora kapaj makuletoj; kaj la blua fazo.

*Chrysopelea paradisii*:
„Chrysopelea paradisi” vivas en la pluvarbaro de sud-orienta Azio. Ĝi estas la plej malgranda el la 3 specioj (ĝis 2 futoj). Kiel juna besto, ĝi estas ekstreme kolor-riĉa, kun nigra korpo, ruĝe, blue sur la spino. En pli posta aĝo, ĝi similas al la pli granda ora arbokolubro en ties verda fazo. Ĝi kapablas flugi (pli precize glisi) de unu al alia arbo, dumtempe ekvilibrigante sin per serpentuma movo, dume ĝis korpo larĝiĝas je preskaŭ duoblo. Ĝi povas traflugi la distancon de 21 m, kelkaj el ili flugas en grado de 13, preskaŭ horizontale.

Ju pli mallonga estas la serpento, des pli bone ĝi glisas.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo en angla lingvo

Kategorio:Kolubredoj
Vladimir Lancberg

**Vladimir LANCBERG** () (naskiĝis la 22-an de junio 1948, en Saratov, Rusio, mortis la 29-an de septembro 2005, en Nurnbergo, Germanio) - estis rusia bardo, verkisto, poeto, instruisto. Komencis verki poemojn kaj kantojn jam en infana aĝo. Dum multaj jaroj li estis organizanto de diversaj konkursoj de amatoraj kantoj, gvidanto de kanto-studioj, ankaŭ infanaj.

Aperis pluraj liaj diskoj, kaseddoj kaj poemlibroj.

Kategorio:Mortintoj en 2005
Kategorio:Naskiĝintoj en 1948
Kategorio:Rusiaj poetoj
Kategorio:Ruslingvaj poetoj
Kategorio:Bardoj
Kategorio:Sovetiaj pedagogoj
Kategorio:Rusiaj pedagogoj
Kategorio:Rusiaj muzikistoj
Kategorio:Rusiaj kantistoj
Kategorio:Rusiaj komponistoj
PUK (partio)

**PUK**, Patriota Unuiĝo de Kurdistano () - politika gruiĝo fondita en iraka Kurdistano de Ĝalal Talabani junie 1975.

Komence ĝi estis partio de intelektuloj, 13 el 15 fondintoj estis sciencistoj aŭ akademiaj lekciistoj. De la 80-aj jaroj ĝi pligrandigis sian socian bazon kaj trapasis evoluon de tipe maldekstrula programo favore al socialdemokratio kaj centro. Posedas statuson de observanto en Socialista Internacio.

Ĝia ĉefa influzono ampleksas sud-orientan parton de la iraka Kurdistano, najbare al Irano. En 1992 dum liberaj balotoj al 102-loka kurda Nacia Asembleo ĝi gajnis 50 mandatojn.

La partio konkurencas kun Kurda Demokratia Partio de Masud Barzani. En 1995 en liberigita de regado de Saddam Hussein norda parto de Irako okazis fratecaj bataloj inter ambaŭ partioj, kion provis utiligi iraka armeo kaj militistaro de najbaraj ŝtatoj, kiuj invadis la irakan Kurdistanon. La batalado finiĝis danke al interveno de taĉmentoj de okcidentaj landoj (Francio, Britio, Usono). Repaciĝo de ambaŭ partioj permesis al praktike sendependa zono estrata de kurdoj en la norda Irako.

En 2005 post la 2-a Golfa Milito kreiĝis balota gruiĝo Demokratia-Patriota Alianco de Kurdistano, kiu decide venkis (90% de voĉoj) en loka balotado por Kurda Asembleo kaj gajnis 75 lokojn en la iraka Nacia Asembleo dum bojkotitaj de sunaistoj balotoj de la sama jaro.

En subordigitaj al la unio taĉmentoj de milico servas ĉ. 50 mil peŝmergoj (mortbalantoj), kaj samkvanta nombro de rezervistoj.

Kategorio:Kurdaj politikaj movadoj
Kategorio:Naciismaj partioj en Kurdistano
Kategorio:Socialdemokratiaj partioj en Kurdistano
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1975
Angkor

eta|dekstra|250px|Templo Bayon, en Angkor.
eta|dekstra|250px|Mapo de la regiono Angkor.
**Angkor** (ebla esperantigo: Ankoro) estas la nomo de regiono proksima al la urbo Siem Reap en Kamboĝo. Tiu regiono konsistigis de la 9-a ĝis 15-a jc centron de la historia kmer-reĝlando **Kambuja**. Laŭvorte  (de ) signifas *urbo*. Hodiaŭ signifas "Angkor" areon de la iama ĉefurbo de Kambuja-reĝlando (el la vorto Kambuja devenas la hodiaŭa nomo de la lando (*Kampuchea*)).

Angkor mondfamiĝis pro la videblaj produktoj de kmera konstruarto en formo de unika templaro – el kiuj plej fama estas **Angkor Wat** (Ankor vat), la plej granda templaro de la mondo. Oni konstruis sur tuta areo de pli ol 200 km² kelkajn najbare starantajn ĉefurbojn kaj en la centro grandan ĉeftemplon. Ĝis 2005, oni malkovris pli ol 1000 templojn kaj sanktejojn diversgrandajn. En Angkor vivis en la florada tempo de la historia reĝlando ĉ. 1 miliono da homoj.

## Historio 
Vidu ankaŭ: Historio de Kamboĝo

La historio de Angkor kiel centra setleja areo de la historia Kambuja estas ankaŭ la historio de Kamboĝo de la 9-a ĝis la 15-a jarcento.

Post la florada tempo, vivis tie sporade kmeroj uzis daŭre la templojn ĝis meze de la 17-a jc, sed ankaŭ pli poste la tie setliĝintaj kamparanoj. La re-malkovro, mondfamigo de la areo estas dankebla al franca esploristo Henri Mouhot.

## Templaro 
Jen kelkaj el la plej gravaj temploj kaj konstruaĵoj:

* Angkor Thom
* Angkor Wat
* Bayon
* Bakong
* Baksei Chamkrong
* Banteay Kdei
* Banteay Samre
* Banteay Srei
* Baphuon
* Chau Say Tevoda
* Krol Ko
* Lolei
* Neak Pean
* orienta Mebon kaj orienta Baray
* Phimeanakas
* Phnom Bakheng
* Phnom Krom
* Prasat Kravan
* Pre Rup
* Preah Khan
* Preah Ko
* Spean Thma
* Srah Srang
* Ta Prohm
* Ta Som
* Ta Keo
* Thommanon
* okcidenta Mebon kaj okcidenta Baray

## Vort-klarigoj 
* **Angkor** (kmere): *urbo*;
* **Banteay** (kmere): *citadelo*,
* **Baray** (kmere): *akvorezervejo*; ne fosita, sed per digoj kreita
* **Phnom** (kmere): *Monteto*
* **Prasat** (kmere): *Turo (de templo)*;
* **Preah** (kmere): *sankta*; el la sanskrita lingvo: *brah*
* **Siem Reap** (kmere): egalas *Malvenko de Siamoj*; celas baatlon en la 18-a jc.
* **Srah** (kmere): *akvorezervejo*, elfosita, pli malgranda ol Baray
* **Srei** (kmere): *virino/j*
* **Thom** (kmere): *grava, elstara*
* **Varman** (kmere): *brusta kiraso*
* **Wat** (kmere, taje): *(budha) templo*, el la sanksrita: *Vatthu*

## Vidu ankaŭ 
* Pierre Loti
* André Malraux
* Unesko, Vikipediista diskuto:Rob Hooft
* 1993
* Japanio

## Eksteraj ligiloj 
*  informoj ĉe angkorwat.org 
*  informoj ĉe angkor.wat.online.fr
*  

Kategorio:Hinduismo
Kategorio:Konstruaĵoj en Kamboĝo
Kategorio:Kmera imperio
Galoa lingvo

La **galoa lingvo** (memnomo: *galo*, france: *gallo*, bretone: *gallaoueg*) estas unu el la du lingvoj de Bretonio en Francio. Kvankam ĉiuj en Bretonio parolas nun la francan, ankaŭ viglas okcidente la Bretona lingvo kaj oriente la galoa.

Male de la bretona, kiu estas keltida lingvo, galoo estas lingvo de Oïl kaj do estas tiel maljuna kiel la franca lingvo (kiu ankaŭ devenas de la lingvoj de oïl), kiu dum la lastaj jarcentoj pli kaj pli forte influis la galoan por nun anstataŭi ĝin. Pro tio, multaj personoj, kaj eĉ lingvistoj kiel Georges Kersaudy en sia verko *Lingvoj senlime: malkovrante la lingvojn de Eŭropo*, taksas la lingvon kiel miksaĵo inter la bretona kaj la franca, kio estas malestima eraro ĉar la bretona tute apartenas al alia lingvofamilio.

## Uzantoj 
Galoo estas parolata en "Alta Bretonio", t.e. la departementoj Ille-et-Vilaine, Loire-Atlantique kaj parte en Côtes-d'Armor kaj Morbihan. Precipe parolata de maljunuloj, la galoa estas ankoraŭ iom parolata en kamparo. Verŝajne kelkaj miloj da personoj parolas kaj komprenas ĝin. Sed la lingvo estas pli kaj pli malaperanta, precipe ĉar la lingvo ne estas unuigita. Efektive, laŭ la regiono, la akcentoj kaj eĉ la vortoj varias. Asocioj nuntempe klopodas unuecigi la vortliterumojn. Jam aperis vortaroj kaj libroj galoe. Ekzemple la bildlibro Tinĉjo (ankaŭ tradukita Esperanten) aperis en galoo.

[eta|upright|maldekstra|Galoa anonco en [Rennes|renna metroo]]

## Ekzemploj 
eta|dekstra|
Ekzistas multaj skribmanieroj. La vortaroj kontraŭdiras unu la aliajn. La sekvantaj ekzemploj estas tiuj de Rennes, kiel sur la bildo.
Pri la prononco: *eu* estas franca "eu", *an* estas franca nazala sono kaj la *u* estas la franca "u".

## Asocioj 
* 1976 : Les Amis du Parler gallo
* 1978 : Maézoe
* 198? : Association des Enseignants de Gallo
* 2003 : A-demórr
* 2004 : Lez emóleriy au sórgarr
ankaŭ *Brtégne Galése* (Galoa Bretonio)...

## Eksteraj ligiloj 
* Asocio Maézoe  (galoe, bretone, france, angle, germane, katalune, hispane, okcitane)
* Asocio Bertaèyn Galeizz (france, galoe) 
* Elŝutebla vortaro franca-galoa, galoa-franca (france, galoe)
* 2 aŭ 3 lingvojn en Bretonio? (france)
* Kursoj (galoe, france)
* Lez emóleriy au sórgarr (galoe, france) 

Dosiero:Bilingual signage-Gallo2.jpg|
Dosiero:Langues de la France.svg|

## Vidu ankaŭ 
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj

Kategorio:Lingvoj de oïl
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Bretonio
Veleno

[eta|dekstra|267ra|Dokumento skribita sur veleno de [1638.]]**Veleno** (el malnovfranca *veel* = bovido) estas por skribo preparita bovida felo, pli delikata ol pergameno, aŭ glata papero, imitanta la bovidan velenon (PIV).

Ĝi aperis je la fino de la mezepoko; eltirata de haŭto de mortnaskita bovido, tre fajna, ĝi estas tre ŝatata de la kaligrafiistoj kaj miniaturistoj.

La papero tieldirata "veleno" estas papero sen grajno, glata, fabrikata per maŝino uzanta tolon da drato, eltrovita de la brito John Baskerville en la 1750-aj jaroj.

Kategorio:Skribo
Kategorio:Skriba papero
Verukapro

La **verukapro** (*Phacochoerus*) estas genro de remaĉuloj, membro de la familio de suedoj, al kiu ankaŭ apartenas la apro, vivanta en Afriko. Al tiu genro apartenas du specioj: *Phacochoerus africanus* kaj *Phacochoerus aethiopicus*

## Aspekto 
eta|maldekstra|Kranio
La verukapro similas je ekrigardo al apro, sed ĝi havas 6 parojn da verukoj sur la kapo kaj duonrond-formajn, ĝis 60&nbsp;cm longajn, kurbajn dentegojn. La verukoj estas nur haŭtaj ŝvelaĵoj ekzistintaj jam en la embria formo. La plenkreskaj virbestoj povas havi grandajn verukojn. La mallonga kolo portas haŭtlobon.

Ĝia kutime griza felo estas maldika, havas nukan kaj dorsan kolhararon, kiu stariĝas ĉe danĝero. Ĝi havas ankaŭ kvastan voston, kiu stariĝas dum fuĝo aŭ atako. La plenkreskaj inbestoj pezas maks. 70&nbsp;kg, virbestoj ĉ. 100&nbsp;kg. La postkola alto estas 65&nbsp;cm.

## Vivmaniero 
Verukaproj vivas grupe, aktivas dumtage – tagmeze ripozas en ombro – kaj nokte kaŝas sin ĉe rokaj fendaĵoj, malnovaj termitejoj kaj prefere en kavernoj de terporkidoj *(Orycteropus)*, kiuj nokte aktivas. Ili uzas ankaŭ la kavernojn de histrikoj aŭ kelkfoje mem fosas unu.
Ilia ĉefa malamiko estas la leono.

La verukaprino naskas ĝenerale 4 idojn en kaverno de terporkido.

## Specia stato 
Novaj esploroj supozigas, ke ekzistas du diversaj vivantaj specioj:
**Phacochoerus aethiopicus*, dezerta verukapro.
*(*Phacochoerus aethiopicus aethiopicus*, formortis.)
**Phacochoerus aethiopicus delamerei*, savana verukapro (Somalio kaj nordorienta Kenjo).

## Disvastiĝo kaj subspecioj
La verukapro disvastiĝis en tuta Afriko, sude de la Saharo. Ĝi havas 4 subspeciojn, el kiuj nur unu estas endanĝerigita, la t.n. eritrea verukapro (*Phacochoerus africanus aeliani*).

## Bildaro 

Warthog at Breakfast (30879889028).jpg
Phacochoerus.africanus-02-ZOO.Dvur.Kralove.jpg
Common warthogs (Phacochoerus africanus sundevallii) suckling.jpg
Facoceros comunes (Phacochoerus africanus), parque nacional de Chobe, Botsuana, 2018-07-28, DD 13.jpg
Warthog Uganda.JPG
Warthogs (Phacochoerus africanus) male.jpg
Warthog2.jpg

Kategorio:Suedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Listo de oficialaj lingvoj en Rusio

Nur la rusa lingvo estas oficiala en la tuta teritorio de Rusio. Krome pluraj lingvoj estas oficialaj en difinitaj regionoj de la lando. Jen la listo de tiaj lingvoj:

*
Oficialaj lingvoj en Rusio
Macumoto (Nagano)

**Macumoto** (, prononco , Hepburn: *Matsumoto-shi*, Kunrej: *Matumoto-si*) estas urbo en Gubernio Nagano en Japanio. Ĝi estas grava urbo en la gubernio kune kun la urbo Nagano, kaj havas la rangon escepta urbo en Japanio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Internaciaj partneraj urboj 
Internaciaj partneraj urboj estas
*  Grindelwald, Svislando
*  Sallaga Urbo, Usono
*  Langfang, Hebejo, Ĉinio
*  Katmanduo, Nepalo
*  Kaosjungo, Tajvano
Krome estas pluraj partnerecoj kun aliaj japanaj urboj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Gubernio Nagano
Elektroplanktono

**Elektroplanktono** (**Electroplankton** angle) estas muzika videoludo kreita de IWAI Toshio kaj kiun ludon uzas Nintendo pro la Nintendo DS.

Kategorio:Videoludoj
Kategorio:Muziko
Twin Peaks

**Twin Peaks** ([], esperante nomata "Ĝemelaj Pintoj") estas TV-krimo- kaj mister-serio de reĝisoro David Lynch kaj aŭtoro Mark Frost, kaj produktoro Aaron Spelling. La serio havis grandan popularecon komence de la 1990-aj jaroj. Ĝi konsistas el pilota filmo kaj 29 epizodoj.

Gvida temo de la serio estas la priklarigo de la murdo de Laura Palmer. Tion gvidas la FBI-agento Dale B. Cooper (rolita de Kyle MacLachlan). Dum la serio, la reĝisoro prezentas la abismojn de la ŝajne idilia urbeto Twin Peaks. La muziko de Angelo Badalamenti kontribuis al la mistera sonĝeca etoso.

La komplika intrigo enhavas multajn personojn kaj subintrigojn. En la dua duono de la serio aperas pli kaj pli da misteraj elementoj, kio perdigis spektantojn kaj kaŭzis finfine la ĉesigon de la serio.

La serio miksas la ĝenrojn de krimfilmaj serioj kaj ĉentelefilmoj kun magio, fantazio, surrealismo, romantiko, ktp.

Oni povas trakti la serion kiel antaŭulon de *X-files* (Usono, 1993-2002), kiu kaŭzis ankaŭ eksplodan plimultiĝon de mister-serioj en la 1990-aj jaroj. En *Twin-Peaks* rolis ankaŭ la posta ĉefrolulo de *X-files*, David Duchovny.

Ankaŭ aperis filmo "Fire Walk With Me" (Fajro piediru kun mi) reĝisorita de Lynch pri la sama temo.

Kategorio:Detektivaj televidaj serioj
Kategorio:Filmoj de David Lynch
Kategorio:Televidaj programoj de American Broadcasting Company
Kategorio:Televidaj programoj de Showtime
Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1990-1999
Okrouhlá

**Okrouhlá** estas nomo por pluraj municipoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

*Okrouhlá (distrikto Blansko) - municipo situanta en distrikto Blansko
*Okrouhlá (distrikto Česká Lípa) - municipo situanta en distrikto Česká Lípa
*Okrouhlá (distrikto Cheb) - municipo situanta en distrikto Cheb
*Okrouhlá (distrikto Písek) - municipo situanta en distrikto Písek

## Vidu ankaŭ
* Okrouhlice - municipo en distrikto Havlíčkův Brod
Mangalico

300px|dekstra
**Mangalico** (aŭ **mangalica-porko** aŭ **krispa porko**) estas hungara porko, elformiĝinta en la 19-a jarcento el la serba *sumedia-porko* kaj la hungaraj stepaj (novalaj, nehejme, surherbeje breditaj; tiuj estis la salonta-a kaj bakonja porkoj) per sangokrucigoj, selektado. Ĝi estis tre populara en Eŭropo dum cent jaroj ekde mezo de la 19-a jarcento. Ĝia florada tempo estis en la unua duono de la 20-a jarcento, kiam la mondmerkata prezo de graso pluroble superis la prezon de viando. Poste graviĝo de viando kaj kondamno de grasokonsumo kondukis al preskaŭa pereo de la porkoraso.

La mangalico originale havis 4 kolortipojn (blonda, nigra, hirund-ventra, rufruĝa). Hodiaŭ jam restis nur la blonda tipo, la hararo varias de griza al flava, ruĝ-flava en ĉiu nuanco. La hararo (vilaro) estas vintre longa, krispa kiun la porko ŝanĝas en aprilo-majo al rekta, malpli densa kaj malpli longa hararo. La korposurfaco estas ardez-griza, la porka rostrofino, palpebroj kaj naturaj korpoaperturoj, la ungoj estas nigraj.

Ĝi estas moviĝema, facila, elasta. Ĝi estas preta je bredado nur en aĝo de 11-13 monatoj, naskas kutime 6 striajn porkidojn.

Ĝi estas elstara graso-produkta porko. El 180-200 kg da uzebla buĉita maso 65-70 % estas blank-varo, la karno uzatas por daŭraj viandaĵoj (salamo).

La mangalico estas senbezona, klimat-eltena, subĉiele bredebla grasporko.

## Renesanco de la forgesita mangalico 
La bredado de la mangalico renaskiĝis en la 1990-aj jaroj, kiam en la fruaj 1990-aj jaroj oni konstatis, ke ĝi povas doni perfektan bazmaterialon por la kosta serrano-ŝinko, tre ŝatata en la hispana merkato. Ekde tiam la mangalicaĵoj aperis en aliaj eŭropaj merkatoj.

Oni celas la porko-etaton de 50.000 mangalicoj. Tiam oni celas translokigi la produktadon de serrano-ŝinkoj al Hungario.

### pri la Serrano-ŝinko 
karakterizaĵoj:
* longtempa maturiga tempo
** 8-20 monatoj ĉe vianda tipo
** ĝis 30 monatoj ĉe grasa tipo

Oni uzas por produkti la serrano-ŝinkojn nur marsalon kaj porkofemuron per graso marmore, riĉe traplektitan kaj kun malgranda akvoenhavo.

Kategorio:Aldomigitaj bestoj
Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Hungaraj bestoj
Kategorio:Suedoj
Macintosh

eta|200px|Macintosh Classic
eta|200px|iMac G5, Macintosh el 2005
La **Macintosh** (elparolo: , aŭ **Mac**, kelkfoje esperantigita kiel **Makintoŝo**) estas serio de personaj komputiloj kreitaj de Apple Computer.

La unua Macintosh estis enkondukita en la jaro 1984 kiel malmultekosta posteulo de la Apple Lisa, komputilo sur kiu estis jam havebla grafika uzantinterfaco simila kiel tiu de Macintosh, sed pro la alta prezo ne sukcesa. La nomon inventis Jef Raskin. Li nomis lian favoran pommarkon, McIntosh. Por eviti problemojn kun la usona marko, oni literumis la nomon *Macintosh*.

Jam sur la unua Macintosh-komputilo estis instalita operaciumo Mac OS. Siatempe ĝi estis vere revolucia, ĉar ĝi estis la unua, kiu uzis komputilan muson. Tio interalie ebligis ke uzanto ne plu devis tajpi komplikajn komandojn.

## Operaciumo 
De 1984 ĝis 2001 la operaciumo de Macintosh-komputilo baziĝis je la tutunua Sistemo. Regule aperis novaj versioj kaj ĝisdatigoj. Modernaj Macintosh-komputiloj uzas la operaciumon Mac OS X:

* 10.0 Cheetah, 2001
* 10.1 Puma, 2001
* 10.2 Jaguar, 2002
* 10.3 Panther, 2003
* 10.4 Tiger, 2005
* 10.5 Leopard, 2007
* 10.6 Snow Leopard, 2009
* 10.7 Lion, 2011
* 10.8 Mountain Lion, 2012
* 10.9 Mavericks, 2013 – laŭ surf-regiono sude de San-Francisko
* 10.10 Yosemite, 2014 – laŭ la Josemitea Nacia Parko en Kalifornio
* 10.11 El Capitan*, 2015 – laŭ rokmasivo en la Josemitea Nacia Parko

## Procesoro 
Tradicie Macintosh-komputiloj havis IBM-procesoron. Je la 5-a de junio 2005 Steve Jobs anoncis ke Apple ekuzus Intel-procesorojn, ĉar IBM-procesorojn uzus tro da energio kaj kreus tro da varmo. Specife por tekokomputiloj tio ĉi estis problema. Jam en aŭgusto 2006 ĉiuj novaj Macintosh-komputiloj havis Intel-procesorojn; multe pli rapida ol anoncite. Tial ankoraŭ ne ĉiuj komputilaj programoj estas adaptitaj por povi senprobleme funkcii je la *Intel-Mak''.

## Modeloj 
* Malnovaj modeloj
** 1984: Macintosh 128K, Macintosh 512K
** 1986: Macintosh Plus
** 1987: Macintosh II, Macintosh SE
** 1988: Macintosh IIx
** 1989: Macintosh SE/30, Macintosh IIĉ, Macintosh IIci, Macintosh Portable
** 1990: Macintosh IIfx, Macintosh Classic, Macintosh IIsi, Macintosh LC serie
** 1991: Macintosh Quadra, Apple PowerBook
** 1992: Macintosh IIvx, PowerBook Duo
** 1993: Macintosh Centris, Macintosh Color Classic, Macintosh Performa, Macintosh TV
** 1994: Power Macintosh
** 1997: Power Macintosh G3, PowerBook G3, Twentieth Anniversary Macintosh
** 1998: iMac
** 1999: iBook, Power Macintosh G4
* Modernaj modeloj
** 2000: Power Mac G4 Cube
** 2001: PowerBook G4
** 2002: eMac, iMac G4
** 2003: Xserve, Power Mac G5
** 2004: iMac G5
** 2005: Mac mini
** 2006: iMac Core Duo
** 2006: Mac mini Core Duo
** 2006: Macbook Pro
** 2006: MacBook Pro Core 2 Duo
** 2006: iMac Core 2 Duo

## Vidu ankaŭ 
* MacBook Air
* Linux
* Microsoft Windows

## Referencoj 
Kategorio:Aparataro de Apple
Kategorio:Varomarkoj
Petrov

**Petrov** estas nomo por pluraj municipoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

* Petrov (distrikto Blansko) - municipo situanta en distrikto Blansko
* Petrov (distrikto Hodonín) - municipo situanta en distrikto Hodonín
* Petrov (distrikto Prago-okcidento) - municipo situanta en distrikto Prago-okcidento

**Petrov** aperas en nomoj:
* Aleksej A. Petrov - soveta matematika fizikisto
* Igor Petrov - ĉeĥa senatoro
* Martin Petrov - bulgara futbalisto
* Nikolaj Petrov - rusa pianisto, fondinto de *Nikolai Petrov International Philanthropic Foundation*.
* Stilian Petrov - Bulgara futbalisto
* Penko Petrov
* Draguŝko Petrov (1924-2008), bulgara esperantisto, prezidanto de Internacia Poŝtista kaj Telekomunikista E-Asocio inter 1972-2006, vicprezidanto de 2006 ĝis morto.

## Vidu ankaŭ 
* Petrovice
* Petrovce
* Petříkov
Ŝemo

**Ŝemo** (aŭ, sen plena esperantigo, **Ŝem**) estis la plej juna filo de Noa kaj, laŭ la Biblio, "la patro de ĉiuj Eberidoj", mita prapatro de ĉiuj ŝemidoj. Ne estas aliaj informoj pri li, krom tio, ke li travivis tutmondan diluvon kaj helpis Jafet vesti Noa-n, kiam tiu ebriiĝis. Li eble estis tre "juna" dum la diluvo, ĉar li naskis unuan filon Arpaĥŝad "nur" 100-jara (Genezo 11:10-11), jam post eliro de Arkeo, sekve li estis "knabeto" 90-100-jara dum diluvo.

Ŝem vivis 600 jarojn.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*Ŝemida lingvaro

## Eksteraj ligiloj 
* Deka Oficiala Aldono al la Universala Vortaro
* Ŝem en Akademia vortaro

Kategorio:Bibliaj personoj
Sušice (apartigilo)

**Sušice** estas nomo por pluraj setlejoj Ĉeĥio.

* Sušice - urbo situanta en distrikto Klatovy
* Sušice (distrikto Přerov) - municipo situanta en distrikto Přerov
* Sušice (distrikto Uherské Hradiště) - municipo situanta en distrikto Uherské Hradiště
* Míčov-Sušice, distrikto Chrudim
* Sušice (Míčov-Sušice), parto de municipo Míčov-Sušice, distrikto Chrudim
* Sušice (Postupice), parto de municipo Postupice, distrikto Benešov
* Sušice (Dubá), parto de municipo Dubá, distrikto Česká Lípa
* Sušice (Moravská Třebová), parto de municipo Moravská Třebová, distrikto Svitavy
Horní Lhota

**Horní Lhota** estas nomo por pluraj municipoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

*Horní Lhota (distrikto Ostrava-urbo) - municipo situanta en distrikto Ostrava-urbo
*Horní Lhota (distrikto Zlín) - municipo situanta en distrikto Zlín

kaj partoj de municipoj:
* Horní Lhota (Blansko), parto de municipo Blansko en distrikto Blansko
* Horní Lhota (Načeradec), parto de municipo Načeradec en distrikto Benešov
* Horní Lhota (Dolní Žďár), parto de municipo Dolní Žďár en distrikto Jindřichův Hradec
* Horní Lhota (Týnec), parto de municipo Týnec en distrikto Klatovy

Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota
Sedlec

**Sedlec** estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

* 1. Sedlec (distrikto Plzeň-nordo) – municipo en distrikto Plzeň-nordo
* 2. Sedlec (distrikto České Budějovice) – municipo en distrikto České Budějovice
* 3. Sedlec (distrikto Litoměřice) – municipo en distrikto Litoměřice
* 4. Sedlec (distrikto Břeclav) – municipo en distrikto Břeclav (kat. ter. Sedlec u Mikulova)
* 5. Sedlec (distrikto Prago-oriento) – municipo en distrikto Prago-oriento
* 6. Sedlec (distrikto Třebíč) – municipo en distrikto Třebíč
* 7. Sedlec (distrikto Mladá Boleslav) – municipo en distrikto Mladá Boleslav
* 8. Sedlec (Prago) – kvartalo en ĉefurbo Prago
* 9. Sedlec (Karlovy Vary) – kvartalo en urbo Karlovy Vary
* 10. Sedlec (Kutná Hora) – kvartalo en urbo Kutná Hora
* 11. Sedlec (Korozluky) – vilaĝo en municipo Korozluky en distrikto Most
* 12. Sedlec (Křešice) – vilaĝo en municipo Křešice en distrikto Litoměřice
* 13. Sedlec (Lanžov) – vilaĝo en municipo Lanžov en distrikto Trutnov
* 14. Sedlec (Mšeno) – vilaĝo en municipo Mšeno en distrikto Mělník
* 15. Sedlec (Poběžovice) – vilaĝo en municipo Poběžovice en distrikto Domažlice
* 16. Sedlec (Starý Plzenec) – vilaĝo en municipo Starý Plzenec en distrikto Plzeň-sudo
* 17. Sedlec (Svatý Jan pod Skalou) – vilaĝo en municipo Svatý Jan pod Skalou en distrikto Beroun
* 18. Sedlec (Temelín) – vilaĝo en municipo Temelín en distrikto České Budějovice
* 19. Sedlec (Vraclav) – vilaĝo en municipo Vraclav en distrikto Ústí nad Orlicí
* 20. Sedlec (Žebrák) – vilaĝo en municipo Žebrák en distrikto Beroun
* 21. Sedlec (Sedlec-Prčice) – parto de urbo Sedlec-Prčice en distrikto Příbram (antaŭe en distrikto Benešov)

Vorto **Sedlec** estas konsisto de nomoj:
* 22. Sedlec-Prčice – urbo en distrikto Příbram
* 23. Sedlec u Radonic – vilaĝo en municipo Radonice en distrikto Chomutov
** 24. Sedlec (natura rezervejo) – natura rezervejo ĉe domaro Sedlec u Radonic en distrikto Chomutov
* 25. Sedlec (burgejo) – burgejo en distrikto Karlovy Vary
Dlouhá Lhota

**Dlouhá Lhota** estas nomo por pluraj setlejoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

*Dlouhá Lhota (distrikto Blansko) – municipo situanta en distrikto Blansko
*Dlouhá Lhota (distrikto Mladá Boleslav) – municipo situanta en distrikto Mladá Boleslav
*Dlouhá Lhota (distrikto Příbram) – municipo situanta en distrikto Příbram
*Dlouhá Lhota (distrikto Tábor) – municipo situanta en distrikto Tábor
* Dlouhá Lhota (Maršovice) – parto de municipo Maršovice en distrikto Benešov

Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota
Lhota

**Lhota** estas nomo por pluraj municipoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

* Lhota (distrikto Kladno) - municipo situanta en distrikto Kladno
* Lhota (distrikto Prago-oriento) - municipo situanta en distrikto Prago-oriento
* Lhota (distrikto Přerov) - municipo situanta en distrikto Přerov
* Lhota (distrikto Zlín) - municipo situanta en distrikto Zlín
* Lhota (Háj ve Slezsku) - vilaĝo, parto de municipo Háj ve Slezsku

## Vidu ankaŭ 
* Lhotka

!
Largo Winch

**Largo Winch** [largo Ŭinĉ] estas rolulo inventita de la belga verkisto Jean van Hamme.eta|dekstra|250px|Largo Winch en la komikso *...Kaj morti*Li unue aperis en ses libroj entute de 1977 ĝis 1984 (Mercure de France eldono) skribitaj de Van Hamme.
Kaj en 1990, Van Hamme decidis asociiĝi kun Philippe Francq, fama desegnisto, por krei bildlibrojn baze de siaj propraj verkoj.
La populara skemo faris (kaj ankoraŭ faras) tre grandan sukceson en Francio kaj Nederlando kaj estas nun kun XIII (alia kreaĵo de Van Hamme), la plej vendata realisma bildstrio en Francio, tiagrade ke ankaŭ naskiĝis televida serio, videoludoj, tabulludoj kaj filmo aperinta en decembro 2008 en Francio. Kunigante egan realismon pri financaj kombinoj (Van Hamme demandis informojn al amiko lia, eksa negocisto en Nov-Jorko) kaj trepidajn aventurojn sur la tuttero, Van Hamme sukcesis fari rimarkeblan bildlibron. Ĝi unue aperas en la franca, kaj estas poste tradukita al diversaj eŭropaj lingvoj (inklude la nederlanda, pola, serba, angla, germana lingvoj...)

## Enkonduka teksto 
Sen familio nek ligiloj, kontestema, vojaĝema, vagirema, ikonrompema kaj kverelegema, li retroviĝas je dudek-ses jaroj estri entreprenon sidanta sur dek miliardoj da dolaroj.
Malkovru Largo Winch, la miliardulo surmetante bluĝinzojn kaj buku viajn zonojn!

## Komenco 
Nerio Winch, la plej riĉa negocisto tutmonde, estro de la Grupo W, konstruis sian imperion per la plej aĉaj rimedoj : perfido, ĉantaĝo, subaĉeto, li ĉion faris. Sed nun ke li amasigis dolarojn en grandegaj kvantoj kaj havas gigantan influon sur Wall Street, grava problemo sin prezentas. Li estas sterila kaj konsekvence li tre timas ke sia imperio disiĝu post sia morto. Tiam lin trafas la ideo filigi iun foran parencon nomata Largo Winczlav [largo ŭinkzlaf] kiu estas en montenegra orfejo. Li decidas eduki lin por fari financspertulon el li.

Du jardekoj poste, la 26-jara viro Largo lernas la morton de sia krompatro, falita de lia nubskrapulo en Nov-Jorko. Konsekvence, li heredas firmaon estimatan je 10 miliardoj da dolaroj. La afero ekaperas kiam Largo estas en Turkio kun sia amiko Simon Ovronnaz en malliberejo pro narkokrimo kiun li ne kulpas...

## Bildlibroj 
Tiuj ĉi bildlibroj estas eldonataj de *Dupuis*, en la teko *Repérages*.
Ĉiuj verkoj organizas en diptiko (ekzemple *H* kaj *Dutch Connection*), ĉiu komponaĵo de du verkoj legendaj laŭ loteca ordo malgraŭ kelkaj referencoj al antaŭaj verkoj.

## Filmo 
La 17-a de decembro 2008 aperis en Francio filmo **Largo Winch** kies rakonto inspiriĝas de la kvar unuaj epizodoj de la bildlibra sagao. Reĝisoro: Jérôme Salle. Aktoroj: Tomer Sisley (Largo Winch); Bojana Panić (Melina); Kristin Scott Thomas (Ann Fergusson); Miki Manojlovic (Nerio Winch), Mélanie Thierry (Léa)...

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.stripinfo.be/strip.php?reeks=70  (nl)
* http://www.largowinch.com (fr, nl)
* http://www.komiks.cz/clanek.php?id=520 (cz)
* http://jim-on-the-web.com/comics.php?comic=LargoWinch  (en)

Kategorio:Bildliteraturo
Stráž

**Stráž** estas nomo por pluraj setlejoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

*Stráž (distrikto Domažlice) - municipo situanta en distrikto Domažlice
*Stráž (distrikto Tachov) - kampurbo situanta en distrikto Tachov
* Stráž (Mirotice) – parto de urbo Mirotice en&nbsp;distrikto Písek
* Stráž (Křimov) – parto de municipo Křimov en&nbsp;distrikto Chomutov
* Stráž (Sušice) – parto de urbo Sušice en&nbsp;distrikto Klatovy
* Stráž (Kroměříž) – loko de vilaĝo Postoupky de parto de distrikta urbo Kroměříž
Dolní Lhota

**Dolní Lhota** estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

*Dolní Lhota (distrikto Ostrava-urbo) - municipo situanta en distrikto Ostrava-urbo
*Dolní Lhota (distrikto Zlín) - municipo situanta en distrikto Zlín

aŭ partoj de municipoj:

* Dolní Lhota (Načeradec), parto de kampurbo  Načeradec en distrikto Benešov
* Dolní Lhota (Janovice nad Úhlavou), parto de urbo Janovice nad Úhlavou en distrikto Klatovy
* Dolní Lhota (Stráž nad Nežárkou), parto de urbo Stráž nad Nežárkou en distrikto Jindřichův Hradec
* Dolní Lhota (Svojanov), parto de kampurbo Svojanov en distrikto Svitavy
* Dolní Lhota (Blansko), parto de urbo Blansko en distrikto Blansko

Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota
Hlohovec (apartigilo)

**Hlohovec** estas vilaĝo situanta en Ĉeĥio kaj urbo situanta en Slovakio.

*Hlohovec (vilaĝo situanta en Ĉeĥio en distrikto Břeclav)
*Hlohovec (urbo situanta en Slovakio en distrikto Hlohovec)
Tachov (apartigilo)

**Tachov** (legu Taĥov) estas nomo por pluraj setlejoj en Ĉeĥio.

*Tachov (distrikto Česká Lípa), municipo en distrikto Česká Lípa
*Tachov, urbo en distrikto Tachov
* Tachov (Troskovice), parto de municipo Troskovice en distrikto Semily
Rybník

**Rybník** (legu Ribnik) estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en
Ĉeĥio aŭ Slovakio.

En Ĉeĥio:
*Rybník (distrikto Domažlice) - municipo situanta en distrikto Domažlice
*Rybník (distrikto Ústí nad Orlicí) - municipo situanta en distrikto Ústí nad Orlicí
* Rybník (Dolní Dvořiště) – parto de municipo Dolní Dvořiště en distrikto Český Krumlov

En Slovakio:
*Rybník (distrikto Levice) - municipo situanta en distrikto Levice
*Rybník (distrikto Revúca) - municipo situanta en distrikto Revúca

Simila nomo:
*Rybnik - urbo en suda Pollando

## Rilataj artikoloj 
* Rybníky
Králíky (apartigilo)

**Králíky**  estas urbo kaj municipo en Ĉeĥio.

*Králíky - urbo situanta en distrikto Ústí nad Orlicí
*Králíky (distrikto Hradec Králové) - municipo situanta en distrikto Hradec Králové

## Vidu ankaŭ
*Králiky
Vranov

**Vranov** estas nomo por pluraj loĝlokoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio:

* Vranov nad Dyjí – kampurbo en distrikto Znojmo, en Sudmoravia regiono proksime de Aŭstrio
* Vranov (distrikto Benešov) – municipo situanta en distrikto Benešov
* Vranov (distrikto Brno-provinco) – municipo situanta en distrikto Brno-provinco
* Vranov (distrikto Tachov) – municipo situanta en distrikto Tachov
* burgo **Vranov** konata sub nomo Pantheon situanta en Ĉeĥio en regiono nomata Ĉeĥa paradizo

partoj de municipoj:

* Vranov (Dražíč) – parto de municipo Dražíč en distrikto České Budějovice, antaŭe en distrikto Písek;
* Vranov (Ctětín) – parto de municipo Ctětín en distrikto Chrudim;
* Vranov (Mnichov) – parto de municipo Mnichov en distrikto Domažlice;
* Vranov (Mimoň) – parto de urbo Mimoň en distrikto Česká Lípa;
* Vranov (Votice) – parto de urbo Votice en distrikto Benešov;
* Vranov (Dlouhá Ves) – pereinta domaro en katastro de municipo Dlouhá Ves en distrikto Klatovy;
* Vránov – parto de urbo Staňkov en distrikto Domažlice;

aŭ aliaj lokoj:

* Akva rezervujo Vranov – akva rezervujo ĉe Vranov nad Dyjí en distrikto Znojmo;
* Vranov (burgo) – ruino de rokburgo en municipo Malá Skála en distrikto Jablonec nad Nisou
* Vranov (kastelo) – kastelo en Vranov nad Dyjí
* Vranov (Choceň) – pereinta burgejo ĉe Choceň

**Vranov** en Slovakio:
* Vranov nad Topľou
Přestavlky

**Přestavlky** (legu Prĵestavlki) estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

* Přestavlky (distrikto Plzeň-sudo), ankaŭ Přestavlky u Dnešic – municipo en distrikto Plzeň-sudo
* Přestavlky (Sedlec-Prčice) - vilaĝo situanta en Sedlec-Prčice en distrikto Příbram (antaŭe en distrikto Benešov)
* Přestavlky (distrikto Chrudim) - municipo situanta en distrikto Chrudim
* Přestavlky (Horní Kruty) - vilaĝo situanta en municipo Horní Kruty en distrikto Kolín
* Přestavlky (distrikto Litoměřice) - municipo situanta en distrikto Litoměřice
* Přestavlky (Tršice) - vilaĝo situanta en municipo Tršice en distrikto Olomouc
* Přestavlky (distrikto Přerov) - municipo situanta en distrikto Přerov
* Přestavlky (Borovnice) - vilaĝo situanta en municipo Borovnice en distrikto Rychnov nad Kněžnou

Similaj nomoj:
* Prestavlky - vilaĝo en Slovakio
Kozojedy

**Kozojedy** estas nomo por pluraj municipoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

*Kozojedy (distrikto Jičín) - municipo situanta en distrikto Jičín
*Kozojedy (distrikto Prago-oriento) - municipo situanta en distrikto Prago-oriento
*Kozojedy (distrikto Plzeň-nordo) - municipo situanta en distrikto Plzeň-nordo
*Kozojedy (distrikto Rakovník) - municipo situanta en distrikto Rakovník
Radhošť

**Radhošť** (legu Radhoŝtj) estas nomo por municipo kaj por monto en Ĉeĥio.

* Radhošť (monto) - monto en montaro Moraviasileziaj Beskidoj
* Radhošť (distrikto Ústí nad Orlicí) - municipo situanta en distrikto Ústí nad Orlicí
Březina

**Březina** (legu Brĵezina) estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

; en Ĉeĥio
* Březina (antaŭe distrikto Blansko) - municipo antaŭe situanta en distrikto Blansko, nun en distrikto Brno-provinco
* Březina (antaŭe distrikto Tišnov) - municipo situanta en distrikto Brno-provinco
* Březina (distrikto Jičín) - municipo situanta en distrikto Jičín
* Březina (distrikto Jindřichův Hradec) - municipo situanta en distrikto Jindřichův Hradec
* Březina (distrikto Mladá Boleslav) - municipo situanta en distrikto Mladá Boleslav
* Březina (distrikto Rokycany) - municipo situanta en distrikto Rokycany
* Březina (distrikto Svitavy) - municipo situanta en distrikto Svitavy

;parto de municipo
* Březina (Vlastějovice) – parto de municipo Vlastějovice en distrikto Kutná Hora
* Březina (Hořepník) – parto de municipo Hořepník en distrikto Pelhřimov
* Březina (Luká) – parto de municipo Luká en distrikto Olomouc
* Březina (Nové Sady) – parto de municipo Nové Sady en distrikto Vyškov

;alia nomo
*Armea spaco Březina - armea spaco en distrikto Vyškov

; en Slovakio estas vilaĝo kun simila nomo:
* Brezina (vilaĝo situanta en distrikto Trebišov)

; familia nomo
**Březina** estas ankaŭ familia nomo de Otokar Březina.
Ústí

**Ústí** (legu Usti) estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

*Ústí (distrikto Jihlava) - municipo situanta en distrikto Jihlava
*Ústí (distrikto Přerov) - municipo situanta en distrikto Přerov
*Ústí (distrikto Vsetín) - municipo situanta en distrikto Vsetín

* Ústí (Kočov), parto de municipo Kočov en distrikto Tachov

## Vidu ankaŭ 
*Sezimovo Ústí
*Ústí nad Labem
*Ústí nad Orlicí
Terezín (apartigilo)

**Terezín** estas nomo por kelkaj vilaĝoj kaj por urbo en Ĉeĥio.

*Terezín (distrikto Hodonín), historie ankaŭ germane *Theresiendorf* - municipo situanta en distrikto Hodonín
*Terezín (Kunžak), historie ankaŭ germane *Theresienstein* - parto de municipo Kunžak situanta en distrikto Jindřichův Hradec
*Terezín, historie ankaŭ germane *Theresienstadt* - urbo situanta en distrikto Litoměřice
** nazia koncentrejo Theresienstadt en Terezín
*Terezín (Petrov nad Desnou), historie ankaŭ germane *Theresienthal* - parto de municipo Petrov nad Desnou situanta en distrikto Šumperk
*Terezín (Radenín), historie ankaŭ germane *Theresienhof* - parto de municipo Radenín situanta en distrikto Tábor
Vrbice

**Vrbice** estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

*Vrbice (distrikto Břeclav) - municipo situanta en distrikto Břeclav
*Vrbice (distrikto Jičín) - municipo situanta en distrikto Jičín
*Vrbice (distrikto Karlovy Vary) - municipo situanta en distrikto Karlovy Vary
*Vrbice (distrikto Litoměřice) - municipo situanta en distrikto Litoměřice
*Vrbice (distrikto Nymburk) - municipo situanta en distrikto Nymburk
*Vrbice (distrikto Prachatice) - municipo situanta en distrikto Prachatice
*Vrbice (distrikto Rychnov nad Kněžnou) - municipo situanta en distrikto Rychnov nad Kněžnou

;aŭ partoj de municipoj en Ĉeĥio:
* Vrbice (Mšené-lázně) – parto de municipo Mšené-lázně en distrikto Litoměřice;
* Vrbice (Bohumín) – parto de municipo Bohumín en distrikto Karviná;
* Vrbice (Leština u Světlé) – parto de municipo Leština u Světlé en distrikto Havlíčkův Brod;
* Vrbice (Hořovičky) – parto de municipo Hořovičky en distrikto Rakovník;
* Vrbice (Krásná Hora nad Vltavou) – parto de municipo Krásná Hora nad Vltavou en distrikto Příbram; 
* Vrbice (Hracholusky) – parto de municipo Hracholusky en distrikto Prachatice
* Vrbice u Bezdružic – parto de municipo Lestkov en distrikto Tachov
* Vrbice u Stříbra – parto de municipo Kladruby en distrikto Tachov