open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eldonejo Bero

**Eldonejo Bero** estas Esperanta eldonejo kiu fondiĝis en Kalifornio en 1990, kaj funkciis tie ĝis 2002, kiam ĝi translokiĝis al Nederlando, kie ĝi daŭre aktivas. Ĝi eldonas nur verkojn en/pri Esperanto. Ĝia ĉefa redaktoro estas dekomence Ionel Oneţ. Ĝi estas aparte rimarkinda pro sia eldonado de verkoj tradukitaj el la rumana, de verkoj pri Esperanto por rumanlingvuloj, kaj, ĉefe en la lastaj jaroj, de verkoj de originalaj Esperanto-verkistoj (Jorge Camacho, István Ertl, Paul Gubbins, Sten Johansson, Carmel Mallia, István Nemere, Gonçalo Neves, Timothy Brian Carr k.a.).

## Kronologia (nekompleta) listo de eldonaĵoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La oficiala retpaĝo (arkiva laŭ stato de 2009)

Bero
Bero
Utreĥto

**Utreĥto** aŭ **Utrecht** povas esti:

* Utreĥto (urbo), urbo en Nederlando, ĉefurbo de la samnoma provinco
* Utreĥto (provinco), nederlanda provinco, kies nomo venas de ĝia ĉefurbo
* Utrecht (aglomeraĵo), aglomeraĵo en la provinco Utrecht
* Episkopujo Utrecht. Dum malfrua mezepoko la provinco Utrecht kaj aliaj partoj (notinde Overijssel) de Nederlando regiĝis de la episkopo de Utrecht: princepiskopujo Utreĥto
* Utrecht (Sud-Afriko), urbeto en Sud-Afriko

## Vidu ankaŭ 
* Universitato Utrecht
Heike Makatsch

eta|Heike Makatsch en la jaro 2005**Heike MAKATSCH** [hajke makaĉ] (naskiĝis la ) estas germana aktorino.

Kiel filino de la glaci-hokeisto Rainer Makatsch ŝi naskiĝis en Duseldorfo. En sia hejmurbo ŝi dum kvar semestroj studis politikon kaj sociologion kaj ŝi komencis lernadon por fariĝi tajloristino.

En la jaro 1993 ŝi komencis televidan karieron. Por diversaj televidkanaloj ŝi gvidis muzikprogramojn por junuloj. Ekde 1995 ŝi dediĉas sin ĉefe al la aktorado, sed ankaŭ jam elprovis sin kiel kantistino, ekzemple en la filmbiografio *Hilde* pri Hildegard Knef, en kiu ŝi transprenis la ĉefrolon.

De 1996 ĝis 2004 Heike Makatsch estis la vivpartnerino de la brita aktoro Daniel Craig. Nuntempe ŝi vivas kune kun la muzikisto Max Schröder, la paro havas unu filinon.

## Listo de filmoj 
* *Männerpension* (1995)
* *Bin ich schön* (1998)
* *Liebe deine Nächste* (1998)
* *Das Gelbe vom Ei* (1998)
* *Die Häupter meiner Lieben* (1999)
* *Aimée und Jaguar* (1999)
* *Gripsholm* (2000)
* *Cronaca di una morte annunciata* (Italio/Francio, 1986)
* *Late Night Shopping* (2001)
* *Nackt* (2002)
* *Resident Evil* (2002)
* *Anatomie 2* (2003)
* *Das Wunder von Lengede* (2003)
* *Love Actually* (2003)
* *A Sound of Thunder* (2005)
* *Almost Heaven* (2005)
* *Tara Road* (2005)
* *Keine Lieder über Liebe* (2005)
* *Margarete Steiff* (2005)
* *Schade um das schöne Geld* (2006)
* *Hui Buh – Das Schlossgespenst* (2006)
* *Schwesterherz* (2007)
* *Hilde* (2009)

## Premioj gajnitaj 
* Bayerischer Filmpreis (nova aktora premio) (1995)
* Goldene Kamera (2002)
* premio *Bambi* (1996, 2003)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.rottentomatoes.com/p/HeikeMakatsch-1133971  
* http://www.djfl.de/entertainment/stars/h/heike_makatsch.html  
* http://www.am-ende-des-tages.de/g/050825-almost-heaven 
* http://www.wasted-management.de/heikemakatsch/fotos/heikemakatsch05.html  
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1971
Listo de internaciaj organizaĵoj

Normaligitaj nomoj de **internaciaj organizaĵoj** laŭ la konvencioj de *Monato:*

## Amerikaj 
* Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj
* Nord-Amerika Liber-Komerca Asocio (NALKA) - Nord-Ameriko
* Nord-Atlantika Traktat-Organizaĵo (NATO) - Eŭropo/Nord-Ameriko
* Suda Komuna Merkato (SKM) - Sud-Ameriko

## Eŭropaj 
* Eŭropa Unio (EU)
* Konsilio de Eŭropo
* Eŭropa Ekonomia Areo
* Eŭropa Liber-Komerca Asocio (EFTA)
* Eŭrokontrol
* Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo (OSKE)
* Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj (KSŜ) - Eŭropo/Azio
* Nord-Atlantika Traktat-Organizaĵo (NATO) - Eŭropo/Nord-Ameriko

## Afrikaj 
* Afrika Unio (ekse Organizaĵo por Afrika Unueco)
* Sud-Afrika Disvolviĝa Komunumo

## Aziaj 
* Asocio de Sudorient-Aziaj Nacioj (ASEAN)
* Azia-Pacifika Ekonomia Kunlaborado (APEK)
* Kunlabora Konsilio de la Golfo
* Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj (KSŜ) - Eŭropo/Azio

## Tutmondaj 
* Araba Ligo
* Brita Regnaro (*Commonwealth*) (BR)
* Ĝenerala Konvencio pri Dogano kaj Komerco (ĜKDK)
* Internacia Asocio por Evoluigo (IAE)
* Internacia Atom-Energia Agentejo (IAEA)
* Internacia Banko por la Rekonstruo kaj Disvolvigo (IBRD)
* Internacia Civil-Avia Organizaĵo (ICAO)
* Internacia Financa Korporacio (IFK)
* Internacia Labor-Organizaĵo
* Internacia Mon-Fonduso (IMF)
* Interregistara Organizaĵo por Marafera Konsultado (IOMK)
* Internacia Telekomunika Unio (ITU)
* Konferenco de UN pri Komerco kaj Evoluigo (KUNKE)
* Monda Organizaĵo pri Komerco (MOK)
* Monda Organizaĵo pri Meteologio (MOM)
* Monda Organizaĵo pri Sano (MOS)
* Monda Organizaĵo pri Turismo (MOT)
* Nutraĵa kaj Agrikultura Organizaĵo (NAO)
* Organizaĵo de Arabaj Landoj Eksportantaj de Petrolo (OAPEL)
* Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj (OPEL)
* Organizaĵo por Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo (OEKE)
* Organizaĵo de UN por Edukado, Scienco, kaj Kulturo (UNESKO)
* Organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj pri Industria Disvolviĝo (OUNID)
* Senalianca Movado
* Universala Poŝta Unio (UPU)
* Unuiĝintaj Nacioj (UN, UNO)

## Vidu ankaŭ 
* Deklingva Manlibro pri Politiko. Flandra Esperanto-Ligo, 1994.
* Politikaj traktatoj, Nord-Amerika Liber-Merkata Konsento, Traktato de Kioto.


Kategorio:Listoj
Olaf Stapledon

**William Olaf STAPLEDON** (1886-1950) estas brita filozofo kaj verkisto de famaj sciencfikciaj romanoj, inter ili *Last and First Men* (*Lastaj kaj unuaj homoj*, 1930), *Last Men in London* (*Lastaj homoj en Londono*, 1932), *Star Maker* (*Stelfaranto*, 1937) kaj *Sirius* (*Siriuso*, 1944).

Lia verkaro rekte influis tiujn de i.a. Arthur C. Clarke kaj Stanisław Lem, nerekte ankaŭ tiujn de multaj aliaj aŭtoroj, ne nur sciencfikciaj, ekzemple ankaŭ de la esperanto-poeto Jorge Camacho (poemo *Ebenoj...*, en *Saturno*). Stapledon lernis Esperanton en 1922.

## Referencoj 
Kategorio:Anglaj sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Anglaj filozofoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Kategorio:Anglaj agnostikuloj
Simbolo

[eta|240ra|dekstra|Ŝildo [Esperanto-flago|flagforma, **simbolo de Esperanto**.]]
eta|Heraldikaj blazonoj estas simboloj de intencita altrangeco.
[eta|200ra|La [kolombo kun olivarbbranĉo enbeke estas emblemo de paco, ŝajne devena el la kolombo kiu tiele anoncis al Noa la finon de la diluvo.]]

**Simbolo** estas aĵo (objekto, bildo, sono, gesto, vorto, litero...), kiu estas ĝenerale rigardata kiel nature prezentanta aŭ elvokanta ian abstraktaĵon, ĉar ĝi posedas analogajn ecojn.

Laŭ Ferdinand de Saussure, la simbolo neniam estas komplete laŭvola (arbitra). Ĝi havas ian radikon en ekstera mondo, ekzemple, kruco simbolas kristanismon ne hazarde, sed ĉar ĝi estis laŭdire mortigejo de Jesuo. 

Laŭ Francisko Azorín **simbolo** estas *Bildo, signo, objekto havanta interkonsentitan, historian, abstraktan signifon.* Li indikas etimologion el la greka *simbolon*, el *simballo* (meti kun, ĵeti kun), kaj de tie la latina *symbolum*. Kaj li aldonas la terminojn *simbologio*, por studo pri la simboloj, ideogramoj, signoj, hieroglifoj, k. c.; kaj *simboli*, por esti simbolo de io.

## Tre diversaj simboloj 
* Armena simbolo de eterneco
* Blazono
* Ĉielarka flago
* Flago
* *I Love New York*
* Nigra triangulo
* Rozkolora triangulo
* Sigelo

## Rimarko 
La diferenco inter emblemo kaj simbolo estas, ke simbolo havas pli antikvan originon kaj pli ĝeneralan akceptatecon, dum la emblemo estas ofte la rezulto de persona iniciato, la verko de unu artisto.

## Vidu ankaŭ 
* Alkemio
* Ikono (religio)
* Interpunkcio
* Alegorio
* Emblemo
* Heraldiko
* Piktogramo
* Simbolismo

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.symbols.com 
* http://en.wikipedia.org/wiki/Symbol 
* http://altreligion.about.com/library/glossary/blsymbols.htm 

Kategorio:Simboloj
Kategorio:Antropologio
Kategorio:Religio
Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Historio
Kategorio:Komunikado
Kategorio:Psikoanalizo
Kategorio:Lingvo
Bakanalo

[eta|250px| *La junaĝo de [Bakĥo*, pentrado de William Bouguereau (1884)]]
**Bakanalo** aŭ **Bakĥanalo** estis festeno honore al Bakko en antikva Grekio kaj Romo. Nune **bakanalo** estas sinonimo de orgio kun multa tumulto kaj malordo. En la greka kaj romiana mondoj, la bakanaloj estis festoj honore al Bakĥo (romiana mitologia dio de kie devenas la nomo bakanalo) aŭ Dionizo (greka mitologia dio), kie oni drinkis senmezure. La pastrinoj organizantaj de la ceremonio estis nomataj bakĥantinoj kaj la nomo restis asocia al la romianaj orgioj. La prakulto estis ekskluzive de virinoj por virinoj kaj devenis de la originala adoro al la dio Pan.

En la jaro 186 aK la Senato malpermesis la celebron de bakanaloj per leĝo, klopodante revenigi la kulton al Bakĥo al sia sakra etoso. Iomete malpliiĝis, sed oni ne sukcesis finigi, ĉar tiu kulto estis tre populara. La katolika eklezio faris ion similan anstataŭante tiujn kutimojn per la karnavalo. Post la seksa revolucio de la 1970-aj jaroj en kelkaj okcidentaj landoj tiu sperto de orgio kiel bakanalo (kie ĉiu seksumis kun ĉiu) estis moda, ĝis kiam la apero de la aidoso kaj aliaj seksaj malsanoj, malpliigis tiun modon.

Krome kaj rilate al apero de tre grava kultura arto similaj ceremonioj kie senmezure oni drinkis kaj oni tre verŝajne fikis perdante la memkontrolon estas rilataj al nasko de teatraj ceremonioj kiuj poste iĝos vere teatraĵoj en la Antikva Grekio.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.thelatinlibrary.com/scbaccanalibus.html 
* http://web.upmf-grenoble.fr/Haiti/Cours/Ak/Bacchanal_johnson.htm 
* http://bcs.fltr.ucl.ac.be/LIV/XXXIX.html#politique  

Kategorio:Romia mitologio
Korea kuirarto

centra|775px
**Korea kuirarto** estas la tradicia kuirarto de Koreio.

Ĝi plejparte baziĝas je uzo de rizo kiel ĉefa manĝaĵo.
Ĉar rizo mem ne havas sufiĉe interesan guston la kuirarto aldonas diversajn almanĝaĵojn.

La tradicia estas tia ke la almanĝaĵoj kaj rezultaj manĝaĵoj havas multe pli fortan guston ol manĝaĵoj de plejmulto de la aliaj kuirartoj.

## Gravaj pladoj 
* Kimĉio
* Komtango

## Bildoj 

Korea style meal.jpg|
Bibimbap with side dishes.jpg|
Korea style raw fish.jpg|
Korean food 1.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* historio de korea kuirarto 

Kuirarto
Kategorio:Kuirarto laŭ landoj
!
Kategorio:Azia kuirarto
-632

En la jaro **632 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
* Kilon (Κύλων), Atena nobelo, kaptas la Akropolon en malsukcesa provo fariĝi reĝo.
* Sporto: Pasas la 37-aj antikvaj Olimpiaj Ludoj.

## Naskiĝoj
*Japana imperiestro, Suizei

## Mortoj
-549

En la jaro **549 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Japana imperiestro Annei surtroniĝis;

## Mortoj
*Japana imperiestro, Suizei
Annei

Imperiestro **Annei** (安寧天皇 'anneitenno') (naskiĝis -577, mortis je -511) estis la tria imperiestro de Japanio laŭ la tradicia Listo de imperiestroj. Li regis ekde -549 ĝis -511. Li estis Antaŭ-Jamato-Perioda imperiestro. La historio pri antaŭ-jamato-aj imperiestroj estas verkita en la plej antikvaj japanaj libroj, kojiki kaj nihonŝoki, ĉar nuntempe oni ne scias, ĉu antaŭ-jamato imperiestroj vere ekzistis. La nomo signifas "neŝanĝiĝema paco".

Kategorio:Japanaj imperiestroj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 6-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento a.K.
Itoku

Imperiestro **Itoku** (懿徳天皇 'Itokutenno') (naskiĝis -553, mortis je 8-a de septembro, -477) estis tria imperiestro de Japanio de tradicia Listo de imperiestroj. Li regis ekde 4-a de februaro, -510 ĝis -477. Li estis Antaŭ-jamato-perioda imperiestro. La historio pri Antaŭ-Yamato imperiestroj estas verkita je japana plej antikvaj libroj, kojiki kaj nihonŝoki ĉar nuntem oni ne scias se Antaŭ-yamato imperiestroj vere ekzistis. Nomo signifas "benigna solideco".

Kategorio:Japanaj imperiestroj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 6-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.
-477

En la jaro **477 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
* Fondo de la armea ligo de Deloso por militi kontraŭ la persoj.
* C. Horatius M.f. Pulvillus kaj T. Menenius Agrippae f. Lanatus iĝis konsuloj de Romo.

## Mortoj
*Japana imperiestro, Itoku
Elektra konduktivo

**Elektra konduktivo** (signo *&sigma;*) estas mezuro de kiom materialo allasas la transportadon de elektra ŝargo. Ĝia SI derivita unuo estas la Simenso je metro (A2s3m−3kg−1) nomita laŭ Werner von Siemens. Ĝi estas difinita kiel la proporcio inter la kurenta denseco kaj la elektra kampo:
: \vec \mathbf{j} \, \; = \; \sigma \, \vec \mathbf{E} 

Elektra konduktanco estas fenomeno kie materialo entenas moveblajn partiklojn kun elektra ŝargo, kiu povas porti elektron. Kiam diferenco de elektra potencialo estas metita trans konduktanto, ĝiaj moveblaj ŝargoj fluas, kaj elektra kurento aperas.

Konduktanto, ekzemple metalo, havas altan konduktivon, kaj izolilo, ekzemple vitro aŭ vakuo, havas malaltan konduktivon. Semikonduktaĵo havas konduktivon, kiu multe varias laŭ diversaj kondiĉoj, ekzemple submeti ĝin al elektraj kampoj aŭ specifaj frekvencoj de lumo.

Elektra konduktivo \sigma estas la inverso de la *elektra specifa rezistanco* \rho.

**Konduktanco** (G) dependas de la formo kaj grando de objekto, dum konduktivo estas konstanto por ĉiu materialo, kaj ne dependas de ĝia grando. Ĝi estas la inverso de rezistanco (R), do ĝia SI derivita unuo estas la Simenso.
: \; \; G = \frac{1}{R} \; .
Konsideru konduktantan stangon el materialo de elektra konduktivo σ, pri kiu trairas kurento **I**.

La *potencialdiferenco* inter la du finaj punktoj P1 kaj P2 estas difinita per :
: U_2 - U_1 =  - \int_{P_1}^{P_2} \vec \mathbf{E} \; . \; \mathrm d \vec \mathbf{\ell}  \; ,
kie  d \mathbf{\ell}  \;  estas la elemento de vojo, laŭ kiu la elektra kampo **E** integriĝas. Kiam la aplikita **E** kampo estas uniforma kaj orientita laŭ la longo de la konduktanto, la kurenta denseco **J** estas ankaŭ uniforma kaj orientita laŭ la longo, la supra vektora ekvacio de la elektra tensio tial reduktiĝas al skalara ekvacio :
: U = U_1 - U_2 =  E \; . \; {\ell}  \;  ,
kaj (laŭ sia difino) la kurenta denseco reduktiĝas al :
: \; \; J = \frac{I}{A} \; .
Sekvas, ke:
: \; \; J = \frac{I}{A} = \sigma  \;  \frac{U}{\ell} .
Per difino:
: \; \; G = \frac{I}{U} \; ,
do la konduktanco *G* de uniforma konduktanto estas kalkulebla de la konduktivo σ de la materialo laŭ la formulo :
: \; \; G =  \frac{\sigma \, A}{\ell} \; ,
kie   {\ell}  \;  estas la longo de la konduktanto mezurata en metroj (en SI-unuoj), *A* estas la areo de transversa sekco (pri ronda drato *A* = *π r*2, se *r* estas ĝia radiuso) mezurata en kvadrataj metroj.

## Tabelo pri la valoroj de kelkaj materialoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Elektra rezistivo
* Elektrotekniko kaj Elektroniko
* Duonkonduktaĵo
* Konduktilo
* Leĝo de Omo
* Rezistilo
* Konduktanco
* Superkonduktiveco

Kategorio:Fizika kvanto
Kategorio:Elektra rezistanco
Kategorio:Elektro
Kategorio:Elektromagnetismo
Michael Douglas

**Michael Kirk DOUGLAS** (naskiĝis la 25-an de septembro, 1944) estas usona aktoro kaj produktoro. Li estas la filo de Kirk Douglas.

Douglas naskiĝis ĉe New Brunswick, New Jersey. Liaj gepatroj renkontiĝis ĉe American Academy of Dramatic Arts.dekstra|200raDum sia kariero li dufoje gajnis la Oskaron: kiel produktoro en la kategorio *plej bona filmo* pro ''One Flew Over the Cuckoo's Nest* kaj kiel aktoro pro la *plej bona ĉefrolo* en *Wall Street*.

## Listo de filmoj 
* *One Flew Over the Cuckoo's Nest* (1975 – kiel produktoro)
* *Coma* (1977)
* *The China Syndrome* (1978)
* *A Chorus Line* (1985)
* *Fatal Attraction* (1987)
* *Wall Street* (1987)
* *The War of Roses* 1989)
* *Black Rain* (1989)
* *Basic Instinct* (1992)
* *Falling Down* (1993)
* *Disclosure* (1994)
* *The American President* (1995)
* *The Ghost and the Darkness* (1996)
* *A Perfect Murder* (1998)
* *Wonder Boys* (2000)
* *Traffic* (2000)
* *Don't Say a Word* (2001)
* *One Night at McCool's* (2001)
* *The In-Laws* (2003)
* *Avengers: Endgame'' (2019)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.michaeldouglas.com  
* Michael Douglas Interview
* http://www.iffkv.cz/?m=32&sub=2&year=1998 
* http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/film/2966821.stm
* http://akas.imdb.com/name/nm0000140 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktoro
Veronica Ferres

**Veronica FERRES** (naskiĝis la 10-an de junio 1965) estas germana aktorino.

Veronica Ferres naskiĝis en Solingen, Nordrejn-Vestfalio. En Munkeno ŝi studis germanistikon kaj teatrajn sciencojn, poste ŝi en la Viena Max-Reinhardt-seminario studis aktoradon.

Kiel aktorino ŝi konatiĝis per rolo en la satira filmo *Schtonk*  de la reĝisoro Helmut Dietl en 1991. Plian famon alportis la filmo *Das Superweib*  de la reĝisoro Sönke Wortmann en 1995. Sekvis multaj pliaj filmoj, el kiuj en la suba listo menciiĝas nur kelkaj. Ŝi gajnis aron da premioj.

## Listo de filmoj (elekto) 
* *Schtonk* (1991, reĝisoro Helmut Dietl)
* *Der Papagei* (1992)
* *Das Superweib* (1995, reĝisoro Sönke Wortmann)
* *Doktor Knock* (1996)
* *Rossini* (1997)
* *Eine ungehorsame Frau* (1997)
* *Late Show* (1998)
* *Die Braut* (1999)
* *Les Misérables* (Francio/Germanio, 2000)
* *Die Manns* (2001)
* *Bobby* (2001)
* *Für immer verloren* (2003)

## Premioj gajnitaj 
* premio *Bambi* (1992)
* Goldene Kamera (1998, 2002)
* premio *Adolf Grimme* (2002)

## Eksteraj ligiloj 
* La oficiala retejo de Veronica Ferres

Kategorio:Germanaj aktoroj
Sissy Spacek

**Sissy SPACEK**, origine: **Mary Elizabeth SPACEK** (naskiĝis la 25-an de decembro, 1949) estas usona aktorino kaj kantistino. Ŝia praavo estis František Jan Špaček, naskiĝinta en Bordovice.

Post mallonga kariero kiel kantistino, ŝi en la jaro 1972 havis sian filmdebuton. Mondfamon ŝi akiris en 1976, per la ĉefrolo en la horora filmo *Carrie* (laŭ romano de Stephen King).dekstra|etaŜi kvinfoje estis nomumita por la Oskaro, kaj ŝi gajnis ĝin unufoje, pro la filmo ''Coal Miner's Daughter*, temanta pri malriĉa junulino, kiu fariĝis fama kantistino.

## Listo de filmoj 
maldekstre|180ra|eta

* *Prime Cut* (1972)
* *Badlands* (1973)
* *Carrie* (1976 – nomumita por Oskaro)
* *Three Women* (1976)
* *Welcome to L.A.* (1976)
* *Coal Miner's Daughter* (1980 - gajnis Oskaron kaj nomumon por la muzikpremio Grammy)
* *Missing* (1981 – nomumita por Oskaro)
* *The River* (1983 – nomumita por Oskaro)
* *The Long Walk Home* (1990)
* *JFK* (1991)
* *The Straight Story* (1992)
* *If These Walls Could Talk* (1997)
* *Blast From the Past* (1998)
* *In the Bedroom'' (2000 – nomumita por Oskaro)

Spacek, Sissy
Spacek, Sissy
Spacek, Sissy
Spacek, Sissy
Kanada gruo

La **Kanada gruo** (***Antigone canadensis***) estas la precipa gruo-specio en Nordameriko, (la alia, Amerika gruo *Grus americana*, estas minacata specio, apenaŭ savita de sciencistaj klopodoj).

## Disvastiĝo kaj medioj 
Kun 600 mil individuoj tiu nearktisa specio estas la nun plej multenombra specio de gruo monde. Ili vivas en marĉoj kaj junkejoj en orienta Siberio, Alasko kaj orienta Kanado kiuj migras en orienta Usono, nome proksime 80% de la tuta loĝantaro -450.000 birdoj- pasas migre en la *Platte River Valley* (Valo de rivero Platte) en subŝtato Nebrasko. Krome estas loĝantaro nemigranta en subŝtato Florido kaj ĉirkaŭaĵoj -Meksika golfo-.

## Aspekto 
eta|maldekstra|Ruĝkrona kapo de Kanada gruo
Plenkreskuloj estas grizaj kaj havas ruĝan kronon, tio estas senpluma tre videbla kapo ekde la beko ĝis la nuko, kio diferencigas ilin disde aliaj gruoj, ĉar kaj la Amerika gruo kaj la Griza gruo havas pli malgrandan ruĝan parton; krome tiu ĉi gruo ne havas griznigrajn kapajn partojn kiel la aliaj menciitaj specioj. La beko estas longa kaj la kruroj longaj kaj malhelaj. Ambaŭ seksoj estas similaspektaj.

## Reproduktado 
Kanadaj gruoj nestas surtere proksime de akvejo; la ino demetas du ovojn sur herbamaso. Gepatroj pariĝas porvive, kaj kune kovas kaj prizorgas la idojn. Ili ekbredas je sia 2-a ĝis 7-a jaro kaj vivas ĝis aĝo de 25 jaroj.

## Kutimoj 
Tiuj birdoj estas ĉiomanĝantaj: semoj, beroj, planktoj, insektoj, etaj ronĝuloj,ktp. Vintre ili manĝas grupe en terkulturejoj.

La voĉo estas laŭta trumpetado kun gorĝa trilado.

Dumfluge ili estas diferenceblaj disde ardeoj pro rektaj kolo kaj kruroj kaj la konstanta trumpetado.

## Subspecioj 
Estas ses subspecioj agnoskataj:
* Eta Kanada gruo (*G. c. canadensis*)
* Granda Kanada gruo (*G. c. tabida*)
* Kanada gruo (*G. c. rowani*)
* Florida Kanada gruo (*G. c. pratensis*)
* Misisipia Kanada gruo (*G. c. pulla*)
* Kuba Kanada gruo (*G. c. nesiotes*)

## Vidu ankaŭ 
* Arbaroj de Frejzer-Altebenaĵo kaj Frejzer-Baseno

## Eksteraj ligiloj 
* en subŝtato Indianao 

Kategorio:Gruoformaj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Kubo
Joseph Fouché

[eta|dekstra|180px|Joseph Fouché** ([1759-1820).]]
**Joseph FOUCHÉ, duc d'Otrante''', (esperante: duko de Otranto), (naskiĝis la 21-an de majo  1759 en Le Pellerin, apud Nantes; mortis la 26-an de decembro 1820 en Triesto, tiam parto de Aŭstrio, nuntempe en Italio) estis franca politikisto, unu el la gvidantoj de la franca Revolucio kaj ministro de la polico dum la unua franca Imperio kaj de la posta la unua Resurtronigo. Historie li estas konsiderita la patro de moderna polico kaj de la ideo kaj realigo de polica ŝtato.

Liaj politikaj kapabloj agi malantaŭ la kulisoj, kompreni kie blovas la vento kaj krei kreivajn politikajn ligojn sen ideologiaj sentoj, metis lin, kune kun lia nuntempa kolego Talleyrand, kiel la arketipo de la senbrida politikisto.

Inter aliaj de la nacia konvencio, li estis tiu, kiu subskribis la mortkondamnon de Ludoviko la 16-a.

## La Artileriisto de Liono 
En novembro 1793 li estis vokita de la revolucia konvencio por subpremi ribelon okazita en Liono, kie li uzis metodojn kiel amasa pafado al la protestanta homamaso kaj kaŭzis gravajn vundojn ĉe pli ol 270 homoj, 60 el kiuj estis gviditaj el malliberejo kaj pafis ilin. Rezulte li estis kromnomita "Le Mitrailleur de Lyon". Laŭ la kritiko pri ĉi tiu agmaniero, li subpremis la ribelon per ekzekuto per senkapigi en gilotino, kio kaŭzis ĉirkaŭ 1800 ekzekutojn ĝis li revenis Parizon en aprilo 1794. Tiam li fame diris: "La sango de la krimuloj fekundigas la landon de libereco kaj stabiligas ĝiajn fundamentojn".

## Resurtronigo 
Por pruvi sian lojalecon al la nove akirita krono kaj sian efikecon al la reĝimo, Li ĉeforkestris kampanjon de teroro kaj mortigo de revoluciuloj, liaj iamaj amikoj kaj lojaluloj de Napoleono, inter aliaj, li ekzekutis Michelle Neh, unu el la marŝaloj en la armeo de Napoleono.

## En Kulturo 
La juda-aŭstra verkisto Stefan Zweig publikigis mallongan biografion de Fouche ("Fouche - portreto de politika viro") en 1929. Zweig emfazis la oportunisman dimension kaj la puran potencan deziron en la rolulo de Fouche.

eta|maldekstra|180px|Portreto

## Referencoj 
Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Franca Revolucio
Fraŭlingruo

[eta| *Grus virgo* - [MHNT]]
La **fraŭlingruo** (*Grus virgo*) el la ordo de cikonioformaj birdoj kaj familio de cikoniedoj fekundiĝas en norda Ĉinio kaj travintras en la provincoj de suda Ĉinio. Ĝi same vivas ankaŭ en Ukrainio, orienta Rusio, Siberio kaj travintras en Afriko kaj Hindio.

## Aspekto 
Ĝi estas la plej malgranda el la gruoj, kun longeco de ĉ. 97 cm. kaj pezo de malpli ol 2,3 kilogramoj. Ĝi havas grizan koloron sur la tuta korpo, malhelgrizan sur la kolo, kun longaj blankaj plumtufoj ĉe la oreloj. La longaj griznigraj plumoj sur la brusto kaj internaj duagradaj flugplumoj havas formon de pajla pluvmantelo, tial oni nomas ĝin pajlmantela gruo.

## Konduto 
La pajlomantelaj gruoj flugas al la nestejoj en rekta linio aŭ en V-formo en la mezo de marto kaj ofte vivas kune kun ordinaraj gruoj. Ili krias akre. Ili aktivadas grupete sur vastaj herbejoj aŭ en fragmitejoj. Matene kaj vespere ili kolektiĝas ronde sur herbejo, iam en du aŭ tri vicoj. Kelkaj el ili eniras en la ciklon kaj "ekdancas". Ili, kun hirtigitaj brustplumoj, disetenditaj flugiloj kaj rektigita kolo, saltas,-kapbalanciĝas kaj krias trumpete. Kiam ili ĉesas "danci", kelkaj aliaj tuj anstataŭas ilin, tial la dancado daŭras senĉese. Ili forflugas ĉielen en aroj tuj post sekskuniĝo. En la meza aŭ lasta tagdeko de aprilo ili aktivadas en paroj. Ili demetas ovojn inter la mezo de majo kaj la unua tagdeko de jwio. Estas interese, ke ili ne korstruas neston, sed demetas ovojn sur salalkala terpeco, ĉirkaŭ kiu kreskas maldensaj fragmitoj, herboj, absintoj kaj fabplantoj.

La birdino ellasas kutime du ovojn, kiujn kovas la virbirdo kaj birdino alterne dum 28 tagoj. La eloviĝintaj idoj, tutkorpe kovritaj de lanugoj, kreskas rapide kaj pezas po pli ol 1 600 gramojn post nur 40 tagoj. En la fino de aŭtuno ili flugas suden kune kun siaj gepatroj por tie travintri.

Kategorio:Gruedoj
Drapo

eta|Drapo
**Drapo** estas teksaĵo el fadenoj, kiu kutime estas prilaborata por vestoj. Origine oni uzis la terminon por fulitaj teksaĵoj. Ĝi povas surmontri enigitajn ornamaĵojn. Drapoj povas konsisti el la plej diversaj materialoj: sedo, lano, kotono, linofibroj.

Kutime ĝi estas lana ŝtofo, kiu unue estas teksita kaj poste feltita aŭ fulita.

La ŝtofo estas pli varma ol teksitaj ŝtofoj kaj pli forta ol felto. Drapo jam estis konata de la keltoj kaj iĝis populara ĉe la romianoj post la konkero de Gaŭlio. De la malfrua Mezepoko, la ŝtofo populariĝis inter grandaj partoj de la loĝantaro, ĉefe ĉar ĝi estis daŭrema kaj malpuraĵo- kaj akvorezista. Kiel rezulto, drapa vestaĵo daŭris longan tempon kaj postulis malmulte da prizorgado.

Estis multaj specoj de drapo, en diversaj kvalitoj. Iuj tipoj estis dikaj kaj rigidaj (por manteloj), aliaj maldikaj kaj flekseblaj (por roboj). Krome, oni distingis inter brila aŭ nebrila ŝtofo, strikte aŭ loze teksita ŝtofo, en tola- aŭ kepra teksaĵo, kaj pli-malpli feltitaj variantoj. Kvankam estis grandaj diferencoj en prezo kaj kvalito, drapo, pro la sufiĉe komplika produktadprocezo, estis pli-malpli luksa produkto. Kiel rezulto, granda parto de la kampara loĝantaro daŭre vestis sin per hejm-ŝpinita kaj hejm-teksita drapo. Pro la produktadprocezo, drapoŝtofoj estis kutime unukoloraj.

## Vidu ankaŭ
* La drapoindustrio de la Malaltaj Landoj

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Teksaĵoj
Kategorio:Teksaĵindustrio
Toto

**Toto**, alinome *Tehuti* (en la egipta lingvo *ḏḥwtj (Pron: Ĝeĥuti)* ) estas inter la plej gravaj dioj de antikva Egiptio. Ĝi estis kultita precipe en Ĥmun. En tiu grandurbo, li gvidis la panteonon de Ogdoado de ok ĉefdiaĵoj. Ĝi estis la dio de skribo, (kaj tial en la mitologia pesado de la animoj ĝi notis la rezultojn), tial ĝia pastraro faris el ĝi universalan dion, kiu kreis la mondon per siaj vortopovo kaj scienco. Toto iĝis tre rilata al la arbitracio de diaj disputoj, la artoj de magio, la sistemo de skribo, la evoluo de scienco, kaj la juĝo de la morto. Liaj simbolaj bestoj estis ibiso kaj paviano.

## Referencoj 
Kategorio:Bestaj dioj
Kategorio:Dioj pri arto
Kategorio:Dioj pri magio
Kategorio:Dioj pri postmorto
Kategorio:Dioj pri saĝeco
Kategorio:Dioj pri sciado
Kategorio:Egipta mitologio
Kategorio:Fondintoj de misterecaj religioj
Kategorio:Inventintoj de skribsistemoj
Kategorio:Lunaj dioj
Kategorio:Paĝoj kun uzo de vikiaj hieroglifoj
Proporcio

**Proporcio** estas laŭ PIV
# rilato inter la grandecoj de partoj inter si kaj al la tuto,
# grandeco de objekto, rilate al alia analoga rigardata kiel tipa,
# grandeco de afero, rilate al alia, kiu kreskas aŭ malkreskas samtempe kaj samgrade, kiel la unua *(ekzemplaj frazoj: Devas esti severa proporcio inter la kulpoj kaj la punoj. Lia sukceso estas sen proporcio kun lia talento)*
# en matematiko, la egaleco de du kvocientoj aŭ frakcioj, ekzemple 6:8=9:12 (alia notacio: 6/8=9/12) - alternativa vortumo por la lasta signifo estas rilatumo (en la latina lingvo *ratio*).

La signo de la koncepto proporcio en matematiko estas ∝. La deksesuma kodo de la signo en unikodo estas 221D, ĝi povas esti skribita kiel &amp;prop; en HTML.

## Vidu ankaŭ 
* Ora proporcio.
* *De divina proportione*

Kategorio:Matematiko
Ibisoj

**Ibisoj** estas grupo de longkruraj vadbirdoj de la familio Treskiornitedoj. Ili ĉiuj havas subenkurvajn bekojn kaj tre ofte manĝas pogrupe, traserĉante en koto manĝaĵon ĉefe krustacojn. Ili nestas surarbe, kutime kun plataleoj aŭ ardeoj.

Laŭ popolaj rakontoj, ibisoj estas la lasta viva estaĵo, kiu kaŝiĝas antaŭ uragano, kaj la unua, kiu reaperas post la ŝtormo. La ibisoj estis ankaŭ adorata besto en antikva Egiptio ĉefe kiel aliaspekto de dio Tot.

La ibisa subfamilio estas de familio Treskiornitedoj kaj ordo Cikonioformaj.

## Specioj 
* Subfamilio *Treskiornitenoj*:** **ibisoj'*
** Genro *Threskiornis*
*** Afrika blanka ibiso, *Threskiornis aethiopicus*
*** Madagaskara ibiso, *Threskiornis bernieri*
*** †Reunia ibiso, *Threskiornis solitarius* formortinta
*** Nigrakapa ibiso, *Threskiornis melanocephalus*
*** Aŭstralia blanka ibiso, *Threskiornis molucca*
*** Dornakola ibiso, *Threskiornis spinicollis*
** Genro *Pseudibis*
*** Nigra ibiso aŭ Ruĝnuka ibiso, *Pseudibis papillosa*
*** Blankanuka ibiso aŭ Blankaŝultra ibiso, *Pseudibis davisoni*
*** Giganta ibiso, *Pseudibis gigantea* aŭ *Thaumatibis gigantea*
** Genro *Geronticus* aŭ Kalvibisoj
*** Norda kalvibiso aŭ Ermitibiso, *Geronticus eremita*
*** Kalvibiso, *Geronticus calvus*
** Genro *Nipponia*
*** Ruĝa ibiso *Nipponia nippon*
** Genro *Bostrychia*
*** Oliveca ibiso, *Bostrychia olivacea*
*** Santomea ibiso, *Bostrychia bocagei*
*** Makulbrusta ibiso, *Bostrychia rara*
*** Mustaĉibiso, *Bostrychia hagedash*
*** Karunklibiso, *Bostrychia carunculata*
** Genro *Theristicus*
*** Plumbibiso, *Theristicus caerulescens*
*** Brunkola ibiso, *Theristicus caudatus*
*** Nigrabrida ibiso, *Theristicus melanopis*
** Genro *Cercibis*
*** Akravosta ibiso, *Cercibis oxycerca*
** Genro *Mesembrinibis*
*** Verda ibiso, *Mesembrinibis cayennensis*
** Genro *Phimosus*
*** Ruĝabrida ibiso, *Phimosus infuscatus*
** Genro *Eudocimus*
*** Amerika blanka ibiso, *Eudocimus albus*
*** Skarlata ibiso aŭ Roza ibiso, *Eudocimus ruber*
** Genro *Plegadis*
*** Bruna ibiso, *Plegadis falcinellus*
*** Blankabrida ibiso, *Plegadis chihi*
*** Punaa ibiso, *Plegadis ridgwayi*
** Genro *Lophotibis*
*** Krestibiso, *Lophotibis cristata''

## Bildaro 

Dosiero:American white ibis2.jpg|
Dosiero:AustralianWhiteIbis gobeirne.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cnbirder.com/birdinfo.asp?id=561  
* http://www4.ocn.ne.jp/~ibis 

Kategorio:Treskiornitedoj
-553

En la jaro **553 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
* Belsasaro iĝis reĝo de Babilono

## Naskiĝoj
*Japana imperiestro, Itoku
Prediko

**Prediko** estas literatura ĝenro, parolado per kiu oni komunikas al publiko verojn religiajn aŭ insistado en rekomendado de tio, kion oni kredas vera kaj bona. En Katolika Eklezio ĝis 1970 dirata de predikejo.

Predikisto kutime identigas personon kiu predikas aŭ faras predikojn aŭ homiliojn de religiaj temoj plej ofte al asembleo de personoj. Malplej oftaj estas predikistoj kiuj predikas surstrate, aŭ tiuj kies mesaĝo ne necese estas religia, sed kiuj predikas komponantojn kiaj el morala aŭ socia aŭ sociala vidpunktoj aŭ filozofio. 

## En Islamo
La **Ĥutba** aŭ **Ĥutbah** (en araba: خطبة *khuṭbah*, ) estas araba vorto kiu utilas kiel la unuaranga formala okazo por publika predikado en la tradicio de Islamo.

## Konataj predikistoj
* Tertuliano
* Johano Krizostomo
* Aŭgusteno de Hipono
* Gregorio de Nazianco
* Domingo de Guzmán
* Francisko el Asizo
* Marteno Lutero
* Johano Kalvino
* John Donne
* Jacques-Bénigne Bossuet
* John Wesley
* Billy Graham
* Piotr Skarga
* Antonio de Padovo
* Charles Spurgeon

## Proverboj pri predikado
Ekzistas pluraj proverboj pri prediko en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## Esperanto
La unua prediko en Esperanto estis de John Cyprian Rust (J.C. Rust) ĉe 2-a UK en Ĝenevo, 1906.

## Literaturo
* Willimon, William H. and Richard Lischer, eds. *Concise Encyclopedia of Preaching*. Louisville, Kentucky: Westminster John Knox Press, 1995. ISBN 0-664-21942-X

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ
* Surmonta Parolado
* Kerigmo
* Midraŝo
* teologio
* moralo

## Eksteraj ligiloj
* Sermon  Encyclopædia Britannica. 24 (11th ed.). 1911

Kategorio:Religio
Kategorio:Kristana liturgio
Kategorio:Kristanaj ĝenroj
Klerikaro

260ra|eta|
**Klerikaro** (precipe en kristanismo, sed ne nur tie) estas ĉiuj **klerikoj**, do ĉiuj personoj, kiu profesie apartenas al la eklezia hierarkio. La esperanta vortaro PIV precizigas, ke povas temi pri entute ĉiuj postenuloj de difinita eklezio aŭ religia fako universale, sed ankaŭ povas grupigoj laŭ geografiaj konsideroj, ekzemple ĉiuj klerikoj en difinita lando, urbo aŭ geografia religia unuo, ekzemple en kristanismo diocezo de katolikismo aŭ eparĥio de ortodoksismo,

Aparte gravan rolon la kristana **klerikaro** havis dum la eŭropa mezepoko, kiam ĝi estis la dua reganta klaso post la unua klaso de nobeloj kaj kune kun la nobeloj havis multajn privilegiojn kompare al la tria klaso, la burĝoj aŭ ĉiuj ceteraj homoj.

## Klerikoj de kristanismo 
* Diakono
* Episkopo
* Monaĥo
* Papo
* Pastoro
* Pastro
* Popo
* Sacerdoto

## Klerikoj de aliaj religioj 
* Lamao
* Mulao
* Rabeno

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Religio
* Kulto
* Antiklerikalismo


Kategorio:Religiuloj
Analfabeteco

[eta|249x249px|La malrapideco de disvastigo de alfabeteco en la antikva mondo. La malhelbluaj areoj estis alfabetaj en ĉirkaŭ la [24-a jarcento a.K..

La malhelverdaj areoj estis alfabetaj ĉe ĉirkaŭ 14-a jarcento a.K..

La helverdaj areoj estis alfabetaj en ĉirkaŭ 4-a jarcento a.K..

Notu ke aliaj Aziaj socioj estis alafabetaj en tiuj tempoj sed ili estas ne inkluzivitaj en ĉi tiu mapo. Notu ankaŭ ke eĉ en la kolorigitaj regionoj, alfabeteco estis kutime limigita al elito.]]
**Analfabeteco** priskribas homon (t.e. ne infano), kiu scipovas nek legi nek skribi, ĉar tiu persono partoprenis eĉ ne elementan lernejan instruadon. La vorto venas de la kombino de la vorto alfabeto kaj la greka prefikso "an-": ἆ kiu signifas neadon. Tiel, iu analfabetulo estas tiu, kiu scias nek α (alfo) nek β (beto), la du unuajn literojn de la greka alfabeto, cele ke la persono ne regas la legadon.

Kaŭzo povas esti nesufiĉa inteligento pro malsano aŭ denaska difekto, sed plej ofta kialo estas la sociaj vivkondiĉoj kiuj obstaklis vizitadon de lernejoj. Tio koncernas ĉefe la t.n. trian mondon, kie la homoj malsatas, zorgo pri nutraĵoj estas por ili primara, dum lerneja edukado nur sekundara problemo. Ekzistas ankaŭ gentaj tradicioj, kiuj malpermesas kleriĝon al virinoj aŭ al anoj de malsuperaj kastoj.

Unesko kaj aliaj internaciaj organizoj entreprenas tutmondan kampanjon kontraŭ la analfabeteco, por kio servas diversaj alfabetigaj projektoj kaj programoj. Unu el eksperimentoj okazas en Afriko pere de Esperanto kiel lingvo kun fonetika ortografio, sekve kun facile instruebla alfabeto.

Funkcia analfabeteco estas kondiĉo en kiu homo akiras kelkajn komencajn lego- kaj skribkapablojn, sed ili ne sufiĉas por efika uzo en ĉiutaga vivo.

## Ofteco en la nuntempo 
418x418px|Grafikaĵo de malpligrandiĝo de malalfabeteco en la mondo. Analfabeteco okazas pli ofte en evolulandoj ol en evoluintaj landoj. Multaj zorgas pri la fenomeno de analfabeteco en la monda loĝantaro, malgraŭ la fakto, ke analfabeteco-procentoj senĉese malpliiĝis en la lastaj jardekoj, precipe en evolulandoj. Inter la evolulandoj, la plej signifaj malkreskoj en la nivelo de analfabeteco estis observitaj en Ĉinio, Vjetnamio, Barato, Kubo kaj Sudafriko.

Datumoj de 1998 montras, ke 16% de la monda loĝantaro, laŭ UN-difino, suferas de analfabeteco. Nur en Usono ĉirkaŭ 5 % de la loĝantaro estas analfabetoj laŭ difino de la usona registaro, laŭ la censo de 1990. En Britio, 7 milionoj da britaj civitanoj estas analfabetoj laŭ registaraj datumoj. En arabaj landoj, pli ol 25% de viroj kaj proksimume 50% de virinoj estis analfabetoj en 2000.

Dosiero:Monde analphabetisme 2000.jpg|Malalfabeteco en la mondo laŭ landoj

## Vidu ankaŭ 
* Listo de nacioj laŭ procento de homoj kiuj povas legi
* Disleksio
* Internacia Tago de Legopovo
* Legoscio
* Premio Reĝo Seĝong pri Legopovo de Unesko

## Eksteraj ligiloj 
* http://nces.ed.gov/NAAL 
* http://www.theliteracysite.com 
* http://www1.oecd.org/publications/e-book/8100051e.pdf  

Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Skribo
Kategorio:Lingvo
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Pedagogio
Kategorio:Kulturo
Imperiestro de Japanio

La **imperiestro de Japanio** (天皇 [ten-noo], Tennō, esperantlingve ankaŭ **tennoo**) estas japana titola ŝtatestro kaj la ĉefo de la Japana imperia familio.

De la komenco de Japanio ĝis la mezo de 20-a jarcento, la rolo de imperiestro alternis inter religia superulo, nominala reganto kaj efektiva imperia rolo.

Laŭ la moderna japana konstitucio, la imperiestro estas nun ceremonia figuro (prufiguro).

La nuna imperiestro estas imperiestro Naruhito (2019-)
La loĝejo de la Japana Imperiestro estas Imperiestra Palaco (*Kōkyo*), situas en centro de Tokio, depost la mezo de 19-a jarcento.
Antaŭ tio la imperiestroj loĝis en Kioto.

## Heredo de trono 
Ekzistas legendo, ke la trono estis heredita sen escepto de vir-liniaj posteuloj de la unua imperiestro Ĝimmu. Nuntempa leĝo pri tronheredo sekvas ĉi tiun tradicion.

Post la malvenko de la Dua Mondmilito, nuligo de galantiaj familioj kaj adopto de monogamio kaŭzis la seriozan malpliiĝon de rajtuloj de heredo. En 2019, nur tri homoj, 83-aĝa Masahito, kronprinco Fumihito, kaj Hisahito, havas la heredrajton.

Dosiero:Emperor Hirohito and General MacArthur.jpg|
Dosiero:Emperor of Japan Birthday Akihito 2017.png|
Dosiero:Imperial Seal of Japan.svg|

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Historio de Japanio
* Imperia Trezoro de Japanio
* Samurajo
* Listo de imperiestroj de Japanio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kunaicho.go.jp/eindex.html 
* http://www.friesian.com/sangoku.htm#japan 
* http://www.kunaicho.go.jp 
* http://photoguide.jp/pix/thumbnails.php?album=158


*Japanaj
-582

En la jaro **582 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
* Komenco de Pitiaj (greke *πύθια*) aŭ **Delfaj ludoj**, unu el la kvar Tuthelenaj ludoj de Antikva Grekio, antaŭloj de la nuntempaj Olimpikoj

## Naskiĝoj
Rotacio

**Rotacio** estas turniĝo de objekto(j) ĉirkaŭ interna akso.

Dosiero:Axes changes.png|Rotacio kiel ŝanĝo de orientiĝo.
Dosiero:Flight dynamics.png|Tri aksoj de rotacio 3-spaco
Dosiero:Rotation illustration.png|Turniĝado de ebena geometria figuro ĉirkaŭ ekstera punkto

## Vidu ankaŭ 
* Inercimomanto
* Precesio
* Terrotacio
* Turnado (matematiko)
* Torda momanto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cut-the-knot.org/Curriculum/Geometry/RotationTransform.shtml 
* http://www.cut-the-knot.org/Curriculum/Geometry/Connes.shtml 
* http://www.mathsisfun.com/geometry/rotation.html 
* http://www.darkins.org.uk/articles/article.php?id=9 

Kategorio:Geometrio
Kategorio:Mekaniko
Harmonio

[eta|Cignoj, [metaforo por harmonio]]
**Harmonio** estas
* aro de sonoj samtempaj en muziko, sinsekvaj en poezio, kiu estas agrabla por la orelo,
* en figura signifo pri personoj ĝusta aranĝo de la diversaj partoj de tuto, tia ke ĉiu el ili akordas plaĉe kun la aliaj, pri personoj intensa akordo inter ili en emocioj, intencoj aŭ konduto.

## Vidu ankaŭ 
* akordo (muziko)
* harmonio (muziko)
* harmoniscienco
* konsento, paco
* proporcio
* ora proporcio

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (3) proverboj pri harmonio en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Arto
Kategorio:Estetiko
Kategorio:Valoro (etiko)
Kategorio:Virtoj
Harmoniscienco

**Harmoniscienco** estas la scienco pri la aranĝo kaj kombinado de la akordoj.

Komparu kun: muziko, komponado, harmonio

Dosiero:Rameau Traite de l’harmonie.jpg|Traktato pri harmonio de Jean-Philippe Rameau

## Vidu ankaŭ 
* Kontrapunkto
* Harmona serio (muziko)
* Matematiko de melodiaj krustoj
* Tonaleco
* Akustiko
* Melodio
* Solfeĝo
* Tonsilaboj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.harmony.org.uk 
* http://www.musique.umontreal.ca/personnel/Belkin/bk.H/H1.html  
* http://tonalsoft.com/enc 


Kategorio:Muzika teorio
Kategorio:Muzikhistorio
Kategorio:Muzikaj teknikoj
Melodio

**Melodio** (el la greka μελῳδία, melōidía, "kantado"), estas (kontraste kun harmonio) sekvo de tonoj, agrablaj por la orelo aŭ difinta muzika frazo en ario, kanto kaj similaj. En lingvoj, "frazmelodio" signifas intonacion.

## Vidu ankaŭ 
* Kontrapunkto
* Skalo
* Ritmo
* Motivo
* Muzika analizo
* Sekvenco

## Eksteraj ligiloj 
* *Tunespotting.com,* serĉilo por melodioj  

## Referencoj 
Kategorio:Muziko
Great Gransden

**Great Gransden** estas vilaĝo en distrikto Huntingdonshire, Anglio. Ĝi havas malpli ol 1000 loĝantojn. Great Gransden estas konata kiel la naskiĝurbo de frua pioniro de Esperanto, A. J. Edmonds.

Kategorio:Britio
Manierismo

[eta|La longkola [Madono (itale *Madonna dal collo lungo*) fare de Parmigianino. La longforma kolo, torditaj fingroj kaj la pozo de la bebo estas klaraj manierismaj trajtoj.]]
**Manierismo** estas eŭropa stilfazo en pentrado, konstruarto, plastiko, muziko kaj literaturo, kiu sekvas post renesanco, proksimume inter 1510 kaj 1600.

## Ecaro 
Manierismo karakteriziĝas per strebado al distinga maniero kaj al simetrio laŭ dukurbaj linioj. Ĝin oni ofte nomas ankaŭ *malfrua* *renesanco*, ĉar la manieristoj eliras de la renesanca formpaletro.
En Italio manierismo ampleksas proksimume la tempon inter 1515 kaj 1600; en Francio de 1550 ĝis 1610, en Germanio la jaroj 1560 ĝis 1610. En la literaturo la vorto estas uzata por la transira fazo inter renesanco kaj baroko, kiu fazo daŭris ĝis ĉirkaŭ 1630. Ĝi ampleksas plurajn naciajn stilkonceptojn; "marinismon" en Italio, "gongorismon" en Hispanio, "bonvorto" en Anglio, la "preciozan" literaturon en Francio kaj kelkajn variantojn de la germana baroko. Bazaj enhavaj karakterizaĵoj estas kontraŭteza, ambigua mondosento, kontraŭnaturalisma afekteco, neraciismaj pozicioj kaj elitemo. Unuflanka interesiĝo pri aĵoj problemaj, monstrecaj kaj bizaraj disformas la realon je io kvazaŭ fantazia, ĝin diserigas je sonĝobildoj kaj ofte ĝin troigas ĝis superrealeco. Lingvaj ecoj estas troabunda apliko de tropoj, metaforoj kaj kleraj mitologiaj aludoj.

## Artistoj 
Ĉi nocion enkondukis Giorgio Vasari por karakterizi la manieron aŭ stilon de la malfrua Michelangelo Buonarrotti. Poste ĝi ankaŭ aplikiĝis al liaj sekvantoj. Jen listo:
* Benvenuto Cellini
* El Greco

## Bildaro 

Dosiero:Entrance of Colditz Castle chapel.jpg|
Dosiero:El Greco 042.jpg|
Dosiero:Elgreco.christ.200pix.jpg|
Dosiero:Vasari - Le vite, 1568 B, v. 1, ritratto p (16).jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://perso.wanadoo.fr/fatthalin/louvre/histoire_art/renaissance/renaissance9.html 
* http://www.kfki.hu/~arthp/art/g/giovanni/bologna/rape1.jpg 
* http://www.humanitiesweb.org/gallery/195/6.jpg
* http://cgfa.sunsite.dk/fiorentino/fiorentino8.jpg
Plastiko

[eta|dekstra|370px|Laŭ horloĝa direkto, el supre maldekstre: [memportreto de Vincent van Gogh, skulptaĵo de afrikaj Ĉokveoj, detalo de la verko de Sandro Botticelli titolita *Naskiĝo de Venuso*, kaj japana porcelano de leono ŝiŝa.]]
eta|La skulptaĵo "David" de Mikelanĝelo estas konsiderata unu el la grandaj atingoj de arto
**Plastiko** aŭ **bildarto** estas artoformo ene de la skulptarto, kiu reliefe reproduktas formojn de objekto. Se temas pri prilaborado de solidaj materialoj oni parolas pri skulptarto.

Laŭ Francisko Azorín plastiko estas *Arto produkti aŭ reprodukti figurojn per reliefo, koloro, formo.* Li indikas etimologion el la greka *plastikos*, el *plassein* (formi) kaj de tie la latina *plasticus*. Kaj li aldonas la terminon *galvanoplastiko*, por procedo surkovri aŭ reprodukti metale, per elektra fluo, statuon, reliefon, gravuron.

## Vidu ankaŭ 
* Vidaj artoj
* Desegno
* Pentrarto
* Skulptarto
* Gravurado
* Kinetika arto
* Plasto
* Marmoro

## Notoj 
Kategorio:Artoj
Bystřice pod Hostýnem

**Bystřice pod Hostýnem** () estas urbo en Ĉeĥio, en distrikto Kroměříž en Regiono Zlín. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri Bystřice devenas el la jaro 1368.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Svatý Hostýn, pilgrima loko
* Kastelo Bystřice pod Hostýnem
* Preĝejo de sankta Egidio
* Urbodomo el la jaro 1595 (alikonstruita en la jaro 1842)
* Punpilorio

## Partoj de urbo 
* **Bystřice pod Hostýnem**
* Bílavsko
* Hlinsko pod Hostýnem
* Rychlov
* Sovadina

## Esperanto en Bystřice 
En Bystřice la Esperanto-pioniro Theodor Čejka estis lernejestro.

## Pluaj fotoj 

Bystřice pod Hostýnem, náměstí východ.JPG| Placo de Masaryk
Bystřice pod Hostýnem, kostel.JPG| Preĝejo de sankta Egidio
Zámek Bystřice pod Hostýnem.jpg| Kastelo, hodiaŭ muzeo
Měšťanský dům zdálky.jpg| Urbana domo el la 18-a jarcento
Bystřice pod Hostýnem - nádraží.jpg| Stacidomo


Kategorio:Municipoj en distrikto Kroměříž
Kategorio:Urboj en distrikto Kroměříž
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Setlejoj en Subbeskida montetaro
Kategorio:Setlejoj en Hostýna-vsetína montetaro
Nikita Biĉurin

**Nikita Jakovleviĉ Biĉurin** (monaĥa nomo *Iakinf*; , en Esperanto "hiacinto") estis monaĥo kaj fama rusia ĉinologo (1777 - 1853).

Li naskiĝis en familio de ĉuvaŝa diakono kaj ricevis sian familinomon pro la nomo de la vilaĝo de kiu li devenis. Li studis en la Kazana spirita seminario. En 1800 li fariĝis monaĥo. En 1807 li estis nomumita estro de la 9-a pekina seminario. Ĉe sia reveno el Pekino en 1822 li estis senigita de la arkimandrita ordino pro la "misfaroj" kaj 4 jarojn li pasigis ekzile en Valaama monaĥejo. En 1826 Nikita Biĉurin fariĝis tradukisto de la ĉina lingvo ĉe la ministerio de eksterlandaj aferoj.

Pli ol 100 grandaj esploroj, artikoloj, tradukoj de ĉinaj historiaj, geografiaj kaj filozofiaj verkoj en la rusan lingvon apartenas al la plumo de Iakinf.

Kategorio:Rusiaj ĉinologoj
Kategorio:Rusiaj mongolistoj
Kategorio:Rusiaj sciencistoj
Kategorio:Ĉuvaŝoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ĉuvaŝio
Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Komunumo (administracio)

**Komunumo** estas:
* Relative malgranda administra unuo, kies centro estas urbo aŭ vilaĝo, kaj kiu ampleksas aŭ vilaĝon aŭ plurajn vilaĝojn aŭ plurajn vilaĝojn kaj urbo(j)n. Komunumoj respondecas pri lokaj publikaj taskoj, kaj rajtas memstare administri siajn internajn aferojn (vd. municipo).
** Komunumo (Finnlando)
** Komunumo (Francio)
** Komunumo (Italio)
** Komunumo (Pollando)
** Komunumo (Svislando)
* En Hispanio oni uzas la vorton por la regiona nivelo. Vidu: Aŭtonoma Komunumo de Hispanio.

'''Komunumo estas ankaŭ:
* Ĉiuspeca societo, bazita sur komuneco de vivo kaj interesoj (PIV) (juda komunumo, eklezia komunumo);
* Ĉiuspeca socio, bazita sur komuneco de vivo kaj interesoj, tio estas sociologia koncepto de komunumo, nome Homa komunumo.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumo (intenca loĝado)
* Intenca komunumo
* La Eŭropa komunumo
* La Komunumo de Nacioj
* La Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj
Faklingvo

**Faklingvo** (foje nomita "speciala lingvo") estas subsistemo aŭ parto de natura lingvo, kiu diferenciĝas de la pria ĝenerala lingvo (ankaŭ nomata ĉiutaga lingvo aŭ komunuza lingvo) per tio, ke ĝi estas uzata fare de fakaj komunumoj, kun granda aŭ malgranda rolado de terminologio kaj kampo-specifaj lingvokonvencioj.

Komparu kun: lingvo, lingvistiko

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanta terminaro de la terminologia fako fare de Jan WERNER.

Kategorio:Terminologio
Ĉinologo

**Ĉinologo** aŭ **sinologo** estas specialisto pri la ĉina lingvo, ĉina kulturo kaj historio. Temas pri sekcio de orientalistiko; la fakuloj studis ĉinologion. 

## Ĥinologoj (elekto)
* Annemarie von Gabain
* Nikita Biĉurin
* René Grousset

## Eksteraj ligiloj
*hejmpaĝo de *Ligo de eŭropaj ĥinologoj*

## Notoj 
Kategorio:Ĉinologio
Kategorio:Lingva historio