open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Villnachern

**Villnachern** estas komunumo en la distrikto Brugg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1468 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Villnachern situas ĉe la nordokcidenta bordo de la rivero Aro. La vilaĝo mem situas en kaldrono ĉe la sudorienta deklivo de la monto Bözberg. Aro fluas sur la komunuma teritorio en du brakojn inter kiuj troviĝas la insulo Schachen, kies plej granda parto situas sur la komunuma teritorio.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,75&nbsp;km², de kiuj 2,85&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,72&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 572 m s.m. en nordokcidento sur la deklivo de Bözberg, dum la plej malalta punkto de la komunumo situas sur alteco de 338&nbsp;km² borde de la rivero Aro ĉe la limo al Brugg.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Villnacher limas en nordo al Unterbözberg, en oriento al Brugg, en sudo al Schinznach-Bad en sudokcidento al Schinznach-Dorf, kaj en sudo al Linn.

## Trafiko 
Ĝis 2008 Villnachern disponis pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj tra Bözberg. La konekto al la publika transportreto nun funkcias per la poŝtaŭtolinio de Brugg tra Villnachern kaj Schinznach-Dorf al Thalheim.

Tra la komunumo pasas la kantonsa ĉefvojo de Brugg al Araŭo. La plej proksimaj alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas en distanco de 15 kilometroj sude en Möriken-Wildegg kaj al la svisa aŭtovojo A3 en veturdistanco de 10 kilometroj en Lupfig.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Villnachern datiĝas el la jaro 1141 kiel *Filnacker*.

Dum mezepoko Villnachern apartenis al la habsburga tribunaldistrikto Bözberg. Post plurfoja posedantoŝanĝo en la jaro 1377 la tribunaldistikto kaj kun ĝi Villnachern estis integrita al la voktejo Schenkenberg.

En la jaro 1460 la voktejo Schenkenberg estis konkerita de la urbo Berno kaj fariĝis nun parto de Berna Argovio. Villnachern formis ek de tiam por pli ol du jarcentoj propran tribunaldistrikton interne de la kamparvoktejo Schenkenberg. En la jaro 1528 la bernanoj enkondukis la reformacion en la regiono. En la jaro 1732 la vilaĝo estis atribuita al la nove kreita tribunaldistrikto Kasteln.

En aprilo 1798 eksplodis la Helveta Revolucio kaj kun helpo de francaj trupoj Argovio estis liberigita de la ĵurkomunuma servuteco. Villnachern fariĝis nun komunumo de la nove fondita Kantono Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Villnachern
Scott S. Sheppard

Li fariĝis Doktoro de filozofio en la Universitato de Havajo en 2004 kaj estas scienca esploristo en la departemento pri tera magnetismo de la Carnegie Instituto de Vaŝingtono.

Kiel studento al la Universitato de Havajo, li malkovris aŭ partoprenis al la malkovro de naturaj satelitoj de la kvar gasgigantoj (Jupitero, Saturno, Urano, Neptuno) kaj de cento da zonoj de Kuiper objektoj, centaŭroj kaj asteroidoj.

La asteroido 17898 Scottsheppard ricevis lian nomon

## Malkovraĵoj 
### Naturaj satelitoj 
### Aliaj objektoj 
* 2001 QR322
* 2004 UP10
* 2005 TN53
* 2005 TN74
* 2005 TO74
* (79978) 1999 CC158

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  la paĝo de Scott S. Sheppard

Kategorio:Malkovrintoj de lunoj
Weidlingbach

eta|Kapelo "Maria Nomo" de Weidlingbach

**Weidlingbach** [Vajdlingbaĥ], signifas Weidling-rivereto, estas katastrala komunumo (loko) de la urba komunumo Klostronovburgo, germane *Klosterneuburg*, Urbo de la Interpopola Kompreniĝo, en la federacia lando Malsupra Aŭstrio. Poŝtkodo: 3400. Post la vilaĝestroj: Peter HAUSER, Fritz PETRICH, Andreas OTTAWA kaj Karlheinz ULDRYCH (ÖVP), ekde la 1-a de julio 2013 estas sinjorino Waltraud BALASKA (ÖVP), la unua virino kiel vilaĝestro en la historio de Klostronovburgo.Fine de septembro 2023 sinjoro Wilhelm Hauser (ÖVP), oiciale transprenis la administradon de Weidlingbach kaj Scheiblingstein.

La loko estis menciita la unuafojon kiel "Weydingbach" [Vajdingbaĥ] en la jaro 1366, tiam estis la loko arbarhakista setlejo, kiu ankoraŭ 1787 konsistis el malmultaj arbarhakistaj kabanoj.

## Geografio 
Weidlingbach situas 5 km sudokcidente de Weidling sur plataĵo de Simonsberg, signifas Simons-monto, inter Steinriegel [Ŝtajnrigel]-strato kaj Sieveringer [Siveringer]-strato.

## Vidindaĵo 
Kapelo "Maria Nomo" estas filio de la paroĥopreĝejo Weidling konstruita 1932 de la arkitekto Josef SCHÖMER [Ŝemer].

## Scheiblingstein [Ŝajblingstajn] 
Al Weidlingbach apartenas la Viena Arbaro-setlejo je la nordokcidenta rando de Vieno, kiu kreiĝis el arbaraj kabanoj. Vidindaĵo estas la simpla kapelo "Sankta Huberto", kiu estis konstruita en la jaroj 1954 kaj 1955 kiel filio de la paroĥo Steinbach [Stajnbaĥ] ĉe Mauerbach [Maŭerbaĥ].

## Bildaro 

Dosiero:Kapelle_Weidlingbach.JPG|Kapelo "Maria Nomo" kun ŝtonreliefo, Kristo kun militisto
Dosiero:Weidlingbach Kapelo.JPG|Kapelo "Maria Nomo" de Weidlingbach
Dosiero:Domo_de_la_fajrobrigado.JPG|Domo de la fajrobrigado de Weidlingbach
Dosiero:Kapelo Sankta Hubertus.JPG|Simpla lokokapelo "Sankta Huberto" en Scheiblingstein

* Retejo de Klostronovburgo, germane

Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio
Kategorio:Klosterneuburg
Dieter Bohlen

**Dieter BOHLEN** (7-an de februaro 1954 en Berne, Federacia Respubliko Germanio) estas germana muzikisto kaj muzika komponisto. Li estas fondinta membro de muzika grupo Modern Talking.

Jam en junaĝo li ludis en kelkaj bandoj. Ĉiam li sopiris fariĝi fama, sed neniu el liaj demoludigaĵoj sukcesis. Poste li komencis labori ĉe surdiskiga kompanio Intersong kiel produktoro. Eĉ spite al antaŭaj malsukcesoj li senĉese provis realiĝi mem. Li uzis dum tio vicon da pseŭdonomoj, ekz. Ryan Simmons, Steve Benson, Dee Bass, Art Of Music. En la jaro 1983 li renkontiĝis kun Thomas Anders kaj fondis kun li bandon Modern Talking. Post disfalo de la duo li fondis propran muzikan grupon Blue System.

Pase de tempo li ellaboris sin kaj li fariĝis, paralele kun agado en Modern Talking, produktoro kaj komponisto de multaj famaj kantoj de siaj, ofte same famaj, kolegoj.

Kategorio:Germanaj kantistoj
Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Modern Talking
Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de februaro
Fernando Colunga

**Fernando COLUNGA** (n. 3-an de marto 1966) estas meksika aktoro, kiu ludas en telenoveloj.

Li ŝatas motorciklojn kaj rapidajn aŭtojn. En libera tempo li ŝatas subakviĝi en Kariba Maro. Hejme li havas du hundojn. Lia plej ŝatata manĝo estas pico. Ekde sia naŭa jaro li ekzercis batalartojn. Fernando Colunga manĝas nenian panon, salon. Lia dieto estas severe proteina (fiŝoj, legomo...)

## Televido 
* 2010: **Soy Tu Dueña** - "José Miguel Montesinos"
* 2008: **Mañana Es Para Siempre** - "Eduardo Juarez / Franco Santoro"
* 2007: **Pasión (telenovelo)** 2007/2008 - "Ricardo de Salamanca / Ricardo Lopez de Carvajal
* 2007: **Ladrón que Roba a Ladrón (To Rob a Thief)** MOVIE - "Alejandro Toledo"
* 2005: **Alborada** 2005/2006 - "Luis Manrique y Arellano"
* 2003: **Amor Real** - "Manuel Fuentes Guerra"
* 2001: **Navidad sin Fin** - "Pedro"
* 2000: **Abrazame muy Fuerte** - "Carlos Manuel Rivero"
* 1999: **Cuento de Navidad** - "Jaime Rodriguez Coder"
* 1999: **Nunca te Olvidare** - "Luis Gustavo Uribe del Valle"
* 1998: **La usurpadora** - "Carlos Daniel Bracho"
* 1997: **Esmeralda** -"José Armando Peñarreal De Velasco"
* 1995: **Alondra** - "Raul Gutierrez"
* 1995: **Besame en la Boca** MOVIE - "Arturo"
* 1995: **Esclavos de la Pasion**
* 1995: **Maria la del Barrio** "Luis Fernando de la Vega"
* 1994: **Mas alla del puente** - "Valerio Rojas"
* 1994: **Marimar** - "Adrian Rosales"
* 1993: **Madres Egoistas**
* 1992: **Maria Mercedes** - "Chicho"
* 1990: **Cenizas y diamantes**

Kategorio:Meksikaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 3-an de marto
Kékesd

**Kékesd** [kEkeŝd], germane **Kikisch,** kroate **Kikoš** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécsvárad.

## Bazaj informoj 
* Areo: 8 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 210
* Poŝtkodo: 7661
* Telefonprefikso: 69
* Koordinatoj: 46°06′05″N 18°28'21″E

## Situo 
Kékesd situas en valo de rojo, fine de sakovojo.
Pécsvárad troviĝas je 7&nbsp;km-oj.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la romianoj. La unua mencio devenis el la 1290-aj jaroj laŭ tiama hungara ortografio *"Keykug"*. Post la mezepoko la turkoj okupis la komunumon, tamen ĝi ne senhomiĝis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En telefonlibro de Budapeŝto de 2008 2 familiaj nomoj Kékesdi troviĝas.

En Kékesd migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 2009

## Fontoj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Montara Junulara Semajnfino

**Montara Junulara Semajnfino** (**MJS**) estas junulara semajnfina Esperanto-renkontiĝo en la italaj Alpoj, kiu komenciĝis en 2009 kaj okazas ĉiujare dum majo. Ĝin organizas la estraro de Itala Esperantista Junularo.

La okazaĵo ĝis nun okazas en la komunumo Montescheno, en la provinco de Verbano-Cusio-Ossola, en la itala nordokcidenta regiono Piemonto.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo pri Montara Junulara Semajnfino  (Esperante, itale)

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2009
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2010-2019
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj aperintaj en 2009
Kategorio:Esperanto-movado en Italio
Ĉilia araŭkario

eta|240ra|balra|Juna planto
La **ĉilia araŭkario** *(Araucaria araucana)* estas specio de arboj en klaso pinopsidoj, ordo pinaloj, familio araŭkariacoj.

## Disvastiĝo 
La ĉilia araŭkario estas endemia en Sudameriko, en ties suda pinto. Ĉar ĝi toleras la malvarmon, ĝi travintrumas eĉ en Okcidenta Eŭropo.

## Aspekto 
La juna planto aspektas kiel tipa pinarbo, pli poste ĝi iĝas larĝa ombrela aŭ preskaŭ plata. Ĝiaj branĉoj estas longaj, kurbaj malofte disbranĉiĝantaj. La pinglofolioj estas larĝaj, pikaj.
eta|maldekstra|Araŭkario

## Vidu ankaŭ 
* Brazila araŭkario
* Valdiviaj moderaj pluvarbaroj

Kategorio:Araŭkariacoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Arboj de Ĉilio
Kategorio:Arboj de Argentino
Kategorio:Araŭkario
Cimbroj

La nomo **cimbroj** uzatas por du malsamaj popoloj:

* la antikva popolo de la **cimbroj aŭ kimbroj** origina de Jutlando
* nuntempa malplimulto en nordorienta Italio kun mezaltgermanida lingvo: la **cimbra lingvo**
Araŭkariacoj

La **araŭkariacoj**  () estas praa, sistematike izolita familio el gimnospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo araŭkarialoj (*Araucariales*). Ĝi entenas 4 genrojn kaj ĉirkaŭ 40 speciojn:

* *Gymnospermae* - gimnospermoj
** *Araucariales* Gorozh. - araŭkarialoj
*** *Araucariaceae* Henkel & W.Hochst. - araŭkariacoj
**** *Agathis* Salisb. - agatido
**** *Araucaria* Juss. - araŭkario
**** *Columbea* - kolumbeo
**** *Wollemia* W.G. Jones, K.D. Hill & J.M. Allen - volemio

## Referencoj 
Kategorio:Araŭkariacoj
Kategorio:Gimnospermoj
Kategorio:Plantofamilioj
Cimbra lingvo

eta|350px|historie (flave) kaj nuntempe (oranĝe) germanidaj lingvaj insuloj en nordorienta Italio
**Cimbra lingvo** estas mezaltgermanida dialektaro de kelkaj montaraj vilaĝoj en la italaj provincoj Trentio, Verono, Beluno, kaj Viĉenco. Parolita respektive parolata de la cimbroj, enmigrintaj tien plej verŝajne el Bavario ĉirkaŭ la jaro 1100, ĝi konservas multajn elementojn de la mezaltgermana kaj malnovaltgermana lingvo (bavara), ne uzatajn en la nuntempa (novalt)germana. Scio nek de ĉi-lasta nek de moderna bavara dialekto sufiĉas por kompreni la cimbran - ankaŭ pro leksikaj kaj gramatikaj influoj el la ĉirkaŭa itala (dialekto), krome de iama alemana influeto.

La parolantaro tre malmultiĝis en la 19a kaj 20a jarcento. Sub la itala faŝismo estis malpermesata ĝia uzo.

Nuntempe la unusola komunumo kies kvazaŭ tuta loĝantaro (ĉirkaŭ 300) ĉiutage flue parolas la cimbran estas Luzerno (itale: '**, cimbre/germane: **'). Dum la lastaj jaroj viglas agadoj por prosperigi la tiean varianton. Normigatas la ortografio kaj gramatiko. Komence de la jaro 2006 ekzistas la cimbralingva semajna televida elsendo *""*.

Simila al la cimbra sed aparte traktata estas la fersinvala lingvo parolata en la Fersinvalo (fersinvale: *Bersntol*), Trentio.

La cimbra lingvo kaj historio ne samas de la Sudtirolo germanlingva. Cetere, lingvaj, historiaj kaj genetikaj esploroj malindikas, ke la cimbroj devenas de la antikva kimbra popolo.

## Eksteraj ligiloj 
* Dokumentazionszentrum Lusern  dokumentada centro de Luzerno en la cimbra, itala kaj germana lingvoj
* Zimbar Earde elsendoj *Zimbar Earde* en *TCA TrentinoTV*
* Dar Foldjo  oficiala informilo de la komunumo Luzerno eldonata dufoje jare en la itala, germana kaj cimbra lingvoj
* Lingvokurso por komencantoj kun instrulingvoj germana kaj angla, verkita fare de Remigius Geiser.
* Interesegaj kaj ampleksaj retpaĝoj pri la cimbra kulturo kun multo da ligiloj; trilingva.

Kategorio:Altgermana lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Italio
Villigen

**Villigen** estas komunumo en la distrikto Brugg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1967 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Villigen situas inter la okcidenta bordo de la rivero Aro (rivero) kaj la orienta flanko de la monto *Geissberg*, kiu apartenas al la Tavola Ĵuraso. Al la komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo Villigen mem ek de 2006 ankaŭ la iam aŭtonoma komunumo Stilli.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 11,21&nbsp;km², de kiuj proksimume la duono, nome 5,50&nbsp;km², estas kovritaj de arbaro kaj 1,51&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 700 m s.m. sur la monto Geissberg, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 325 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Aro.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Villigen limas en nordo al Mandach kaj Böttstein, en oriento al Würenlingen, en sudoriento al Untersiggenthal, en sudo al Brugg kaj Rüfenach, en sudokcidento al Remigen, kaj en nordokcidento al Mettauertal.

## Trafiko 
Villigen kaj Stilli situas ĉe la kantona ĉefvojo de Brugg laŭlonge de la okcidenta bordo de Aro al Leibstadt. En Villigen ekzistas ponto al Würenlingen.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Villigen datiĝas el la jaro 1247 kiel *Viligen*. La bieno Stilli menciiĝis por la unua fojo en la jaro 1269.

Dum mezepoko Villigen kaj Stilli estis partoj de la *Bieno Rejno*, kiu apartenis al la Monaĥejo Murbach en Alzaco. En la 13-a jarcento la bieno apartenis al la Habsburgoj, kiuj atribuis la vilaĝon Rüfenach al la tribunala distrikto Bözberg. En la jaro 1345 la reĝino Agnes de Hungario donacis la bienon al la Monaĥejo Wittichen en la valo de Kinzig en Nigra Arbaro. Inter la jaro 1348 kaj 1377 la posedantoj de la bieno plurfoje ŝanĝiĝis, ĝis fine la bieno estis integrita al la Senjorejo Schenkenberg.

Kiam en la jaro 1460 la urbo Berno konkeris la Senjorejon Schenkenberg, la privilegioj de la Monaĥejo Wittichen estis konservitaj. En la jaro 1525 Berno enkondukis la reformacion en la regiono, kion la monaĥinoj de Wittichen tamen ne volis akcepti kaj tial vendis en la jaro 1544 la Bienon Rejno al la Senjoroj de Hallwyl. En la jaro 1566 la bieno estis disigita de la tribunala distrikto Bözberg, kaj Stilli fariĝis propra tribunaldistrikto. En la jaroj 1588 respektive 1599 la urbo Brugg akiris du trionojn de la Bieno Rejno kaj Berno la restantan trionon.

Okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis en marto kaj aprilo 1798 Argovion de la berna servuteco. La Bieno Rejno nun fariĝis parto de la nove fondita Kantono Argovio.

En la jaro 1803 okaze de la mediacio Kantono Argovio dissolvis la Bienon Rejno kaj transformis la unuopajn vilaĝojn al apartaj politikaj komunumoj. Tiel estiĝis la komunumoj Villigen kaj Stilli. Kun efiko de la 1-a de januaro 2006 la ĝis tiam sendependa komunumo Stilli estis integrita al la teritorio de la komunumo Villigen.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Villigen
* Stilli en la Historia Leksikono de Svislando
Izabela Jaruga-Nowacka

**Izabela Walentyna JARUGA-NOWACKA** (naskiĝis la  en Gdansko, mortis la  apud Smolensk) estis pola politikisto kaj feministo. Ŝi estis vicministro kaj Rajtigito de Registaro pri Egala Statuso de Virinoj kaj Viroj en la registaro de Leszek Miller (2001-2004), kaj vicĉefministro kaj ministro pri sociaj aferoj en la registaro de Marek Belka (2004-2005). Dum la jaroj 1993-1997 kaj 2001-2010 ŝi estis deputito de la pola parlamento.

De aprilo 2004 ĝis aprilo 2005 ŝi estis estro de la maldekstra partio Unia Pracy (Unio de Laboro). De majo ĝis decembro 2005 ŝi estis estro de la partio Unia Lewicy (Unio de Maldekstruloj). Poste ŝi estis eksterpartia.

En sia socia laboro Jaruga-Nowacka okupiĝis ĉefe pri la egalrajteco de virinoj kaj viroj.

Ŝi mortis en la kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

Kategorio:Polaj ministroj pri sociaj aferoj
Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Polaj feministoj
Kategorio:Parlamentanoj
Kategorio: Viktimoj de la kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010
Memor-Tago pri Viktimoj de Krimo en Katin

**Memor-Tago pri la Viktimoj de la Krimo en Katin** estas pola ŝtata festo celebrata ĉiun jaron la 13-an de aprilo. Ĝi estis proklamita la 14-an de novembro 2007 unuanime de la Parlamento de Pola Respubliko por omaĝi viktimojn de la masakro de Katin.
[eta|La tri krucoj de  ([Katin),  (Ĥarkovo) kaj  (Miednoje)]]
eta|La amasa tombo – eltombigo 1943
eta|La amasa tombo de oficiroj – eltombigo 1943
[eta|maldekstra|200px|La trovitaj objektoj de la polaj soldatoj mortigitaj en [Katin]]
[eta|maldekstra|La nodo de [Katin – la manoj ligitaj ĉe la dorso de viktimo]]
eta|upright|La putriganta kadavro de majoro Adam Solski el la 57a Regimento de Grandpolia Infanterio, identifigitaj en la jaro 1943 roku

## Historio 
En la dokumento oni legas: *Omaĝe al la Viktimoj de la Katina Krimo kaj por honori la memoron de ĉiuj murditaj fare de NKVD laŭ la decido de la superaj instancoj de Sovetunio de la 5-a de marto 1940 la Parlamento de Pola Respubliko proklamas la 13-an de aprilo Memor-Tago pri Viktimoj de Krimo en Katin.*

La Tago de Memoro estas celebrata je la dat-reveno de la inform-anonco de germanoj en 1943 pri malkovro en Sovetunio de amasaj tomboj de la oficiroj de Pola Armeo. Sovetunio konfesis oficiale la kriman agon nur 50 jarojn post la murdo, t.&nbsp;e. la 13-an de aprilo 1990, kiam Miĥail Gorbaĉov transdonis al generalo Wojciech Jaruzelski listojn de la transportitoj de NKVD el internigejoj en Kozelsk, Ostaŝkov kaj liston de militkaptitoj el Starobilsk. De tiu ĉi tago la Tagon de Memoro oni celebris dum dekkelkaj jaroj kiel Mondan Memor-Tagon pri Viktmoj de Katin.

En 2005 okazis antaŭ la rusa ambasadejo manifestacio de la membroj de Komitato de Katin kaj de Katinaj Familioj. Ankaŭ estis kampa meso, oni metis florkronojn ĉe Monumento al Mortfalintaj kaj Murditaj Rus-Oriente kaj donis insignojn al 32 rusoj kaj ukrainoj merititaj en malkovrado de la vero. Merit-Ordeno de Pollando estis atribuita de pola prezidento Aleksander Kwaśniewski interalie al Aleksandr Nikolajeviĉ Jakovlev kaj pluraj membroj de Memorial. Solenaĵoj okazis ankaŭ en aliaj urboj.

La celebrado de la Tago de Memoro en 2010, okaze de la 70-a jardatreveno, estis tragika. La 10-an de aprilo pola ŝtata aviadilo frakasiĝis ĉe Smolensko, proksime al Katin. Ĉiu pereis kune kun la prezidanto de Pollando, Lech Kaczyński. Solenaĵo estis nuligita.

## Memorigo 
En 2008 Pola Fondaĵo de Katin decidis pri Medalo de Memor-Tago al Viktimoj de Katina Murdo. De 2008 Historia Grupo de Grupiĝo "Radosław" organizas en Varsovio, okaze de la Memor-Tago pri Viktimoj de Krimo en Katin t.n. Katinan Ombro-Marŝon.

En 2010 por memorigi la 70-an datrevenon de la Katina murdo Pola Poŝto enkondukis poŝtmarkon en la tabulo Memor-Tago al Viktimoj de Katina Murdo.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Dzień Pamięci  wojskopolskie.pl

## Vidu ankaŭ 
* Masakro de Katin
* Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010
* Katin (filmo) de mondfama reĝisoro Andrzej Wajda
* Katin-Muzeo en Varsovio
* Komunista krimo
* Amasaj komunistaj krimoj

Katin
Kategorio:Masakro de Katin
Kategorio:Stalinismo
Kategorio:Festoj en Pollando
Kategorio:13-a de aprilo
Kategorio:Politiko de la Eŭropa Unio
Imrich Zálupský

**Imrich Zálupský** (naskiĝis la  en Spišská Nová Ves; mortis la  en Bratislava) estis redaktoro, organizanto, funkciulo; profesie li estis redaktoro, ĵurnalisto; en la semajna gazeto „Slovenský svet“ li gvidis E-rubrikon kun E-kurso; en 1947 estis elektita kiel sekretario de SES; en 1949 estis elektita kiel prezidanto de Loka grupo de SES en Košice; dum tri jardekoj li estis redaktoro kaj publicisto en pluraj slovakaj periodaĵoj, laste laboris kiel sekretario de la kompartia semajna gazeto Nové slovo.

## Fonto 
Ján Vajs: 100 gravaj personoj (de slovaka E-movado), II-a eldono, por LEK eldonis Espero 2009.

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Kategorio:Slovakaj ĵurnalistoj
Viandobulo

eta|Viandobuloj en pato|235x235ra
**Viandobulo** aŭ **buleto** estas populara viandoprodukto el viandhaketaĵo, kiu estas knedita al formo de bulo kaj poste rostita aŭ fritita. La viandobulo jam delonge estas tre manĝata kaj konata nutraĵo, ofte surtabligita kun diversaj saŭcoj, viandosuko aŭ mustardo.

La viando uzita povas esti precipe kokida, porka aŭ bovida. Iuj kondimentoj estas petroselo, pano, cepo, ovoflavo kaj ovoblanko, kumino... Eĉ se ili estas malpli kutimaj, oni ankaŭ povas kuiri bulojn el fiŝaĵo, marfruktoj aŭ eĉ vegetaran version.

Ĉar en antaŭaj tempoj estis pli da povreco, la viandobulo grandparte konsistis el pano, sed ankoraŭ nuntempe oni ŝatas la viandobulojn kun sufiĉe da pano.

## Historio 
La antikva Romia kuirlibro *Apicius* inkluzivis plurajn receptojn de viandobuloj.[eta|Viandobuloj apud [terpomfingroj kaj salato|225x225ra]]La unuaj receptoj inkluzivitaj en la plej konataj persaj kuirlibroj ĝenerale prezentas spicitan ŝafidaĵon, kiujn oni rulis en oranĝ-grandajn bulojn. Tiu metodo estis alportita al Okcidento. Multaj regionaj receptoj ekzistas; estas rimarkinda la irana *kufte Tabrīzī*, nekutime granda, havanta averaĝan diametron de 20 centimetroj.

## Referencoj
Fantominsektoj

eta|300px| Migranta folio
La **fasmoj** malofte ankaŭ *fantominsektoj* () estas ordo en la filumo artropodoj kaj klaso insektoj.

La specioj de tiuj ordo estas plantomanĝantoj kaj havas maĉajn buŝpartojn. La korpolongo dependas de la specio kaj varias inter 5-33 centimetroj, la femaloj estas pli grandaj ol la maskloj. Ilia korpo estas tre varia, similas al arbovergoj, branĉoj aŭ folioj. Ili havas du kunmetitajn okulojn kaj 2–3 punktookulojn. La antaŭtorako estas ĝenerale mallonga, la meztorako estas relative longa, dum la posta torako preskaŭ tute kunkreskis kun la abdomeno. La flugiloj ne havas gravan rolon, ili mankas ĉe maskloj de kelkaj specioj, kelkfoje ĉe ambaŭ seksoj. Dumtage, ili povas kaŝi sin – danke al la **perfekta kamufla aspekto** – nerimarkeble inter la branĉoj de la arboj, ili nutras sin nokte. Se oni do rimarkas ilian kamufladon kaj ĝenas ilin, la vergoinsektoj ek-kraĉas.

## Disvastiĝo 
La fasmoj disvastiĝis ĉie en la tropikoj, en la varma kaj modera klimatoj. Oni kalkulas nombron de la specioj je 3.000. Vivebleco de multaj specioj dependas de ununura, nutrebla plantospecio, tiel la specinombron verŝajne malpliigas la daŭra detruo de la praarbaroj.

## Reproduktado 
La insektoj demetas la ovojn en la modera klimato somere, en la tropikoj dum la tuta jaro. La ovonombroj varias depende de la specioj, inter 100-1300. La ontogenezo daŭras de 3 monatoj ĝis 3 jaroj. Ili reproduktiĝas per partenogenezo.

## Sistematiko 
La ordon konsistas la sekvaj subordoj kaj familioj

* ***Phasmatoidea***
** *Bakteriedoj*
** *Diaferomeredoj*
** *Eŭrikantedoj*
** *Lonĉodedoj*
** *Nekrosciedoj*
** *Paĥimorfedoj*
** *Palofedoj*
** veraj fantominsektoj *(Fasmatedoj)*
** *Platikranedoj*
** *Tropidoderedoj*
** *Kseroderedoj*

* ***Phyllioidea***
[eta|Specio de genro "Clonopsis", eble "Clonopsis gallica", de familio *[Baciledoj*, Don Benito, Hispanio, Novembro 2021.]]
** *Asĥifasmatedoj*
** *Baciledoj*
** *Heteropterigedoj*
** *Korinedoj*
** migrantaj folioj *(Filiedoj)*
** *Pseŭdofasmatedoj*
** *Pigirhinĥedoj*

* ***Timematoidea***
** *Timematedoj*

## Specioj 
* *Acrophylla alta*

## Referencoj 

Kategorio:Insektaj ordoj
Naturaj satelitoj de Haŭmeo

eta|Haŭmeo kaj siaj du lunoj
eta|La orbitoj de la lunoj ĉirkaŭ Haŭmeo

La nanoplanedo **Haŭmeo** havas du konatajn **naturajn satelitojn** : Hiiako kaj Namako, malkovrataj en 2005 de Michael E. Brown kaj lia teamo de la observatorio W.M. Keck de Mauna Kea.

Hiiako, plej granda kaj plej ekstera, havas preskaŭ cirklan orbiton dum Namako, pli malgranda kaj interna havas discentran orbiton, perturbatan de la alia luno.

Oni hipotezas, ke ili formiĝis sekve al kolizio, antaŭ miliardoj da jaroj, kio donis al Haŭmeo ĝian rapidan rotacion kaj ĝian longigitan elipsoidan formon.

## Malkovroj 
La plej grandan kaj eksteran sateliton malkovris Michael E. Brown kaj sia teamo la , okaze de observo de Haŭmeo
per la sistemo de adaptiĝiva optiko de la observatorio W. M. Keck de Mauna Kea.

Ĉar la provizora nomo de Haŭmeo estis ** 2003 EL61**, ĝia unua malkovrita satelito estis nomita **S/2005 (2003 EL61) 1** aŭ **S/2005 (2003 EL_61) 1**.

Michael Brown malkovris la duan, internan sateliton la , tiu-ĉi ricevis la provizoran nomon **S/2005 (2003 EL61) 2** aŭ **S/2005 (2003 EL_61) 2**.

### Nomoj 
Komence, oni kromnomis ilin "Rudolph" kaj "Blitzen", (nomoj de du boacoj de Patro Kristnasko). La , kiam Haŭmeo ricevis sian oficialan numeron *(136108) 2003 EL_61*, la satelitoj ricevis nomojn *(136108) 2003 EL61 I* kaj *(136108) 2003 EL61 II*.

La , laŭ konsilo de IAU ke la transneptunaj objektoj ricevu nomojn ligitaj al mito pri kreado, la planedo fine akiris sian nomon *Haŭmeo*, memorigante pri la havaja diino de la akuŝo: *Haumea*, ĝiaj satelitoj ricevis la nomon de du el ŝiaj filinoj: Hiiako, (laŭ *Hiiaka*, diino de la danco) kaj Namako (laŭ *Namaka* diino de la maro).

## Ecoj 
La spektroj de ilia surfacoj montras spektrajn liniojn de absorbo similaj al tiuj de la kristala akva glacio, ankaŭ karakterizantaj de la surfaco de Haŭmeo, tio, kio estas indikilo, ke Haŭmeo kaj ĝiaj satelitoj havas komunan devenon.

La grandoj de la lunoj estas kalkulitaj sur la hipotezo, ke ilia infraruĝa albedo estu la sama kiel tiu de Haŭmeo, mezurita per la infraruĝa kosmoteleskopo Spitzer. Oni hipotezas iliaj densoj al ĉirkaŭ 1 g/cm3, tiu de malpura glacio.

Nun, en la 2010-aj jaroj, Tero situas en la orbitaj ebeno de ambaŭ lunoj de Haŭmeo : tio, kiu estas oportuna cirkonstanco por observi eklipsojn de unu satelito ekde la alia.

## Listo 
La orbitaj elementoj de Namako valoras por la epoko de 2008. Ili varias pro la perturbo kaŭzata de Hiiako.

Dosiero:TheKuiperBelt Orbits Haumea moons.svg|Perspektiva vido de la orbitoj de Hiiako (luno) (blua) kaj Namako (luno) (verda)
Dosiero:TheKuiperBelt Orbits Haumea moons sideview.svg|Vido de la orbitaj laŭ la orbita ebeno de Hiiako
Dosiero:TheKuiperBelt Orbits Haumea moons polarview.svg|Vido de la orbitoj orte al la orbito de Hiiako

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Animacio de la Haŭmeaj lunoj 
*  Informoj pri la nanoplanedo Haŭmeo
*  Haŭmeo, pli stranga objekto de la Kujperzono
*  Partoj de nanplanedo disigataj en la ekstera sunsistemo
*  2003 EL61 la nana planedo 
*  La objekto (136108) 2003 EL61, el la paĝoj de Jean-Michel

Kategorio:Lunoj de Haŭmeo
Pári

**Pári,** germane **Paar** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Tolna, en subregiono de Tamási.

## Bazaj informoj 
* Areo: 13 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 660
* Poŝtkodo: 7091
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
Pári situas en valo inter rojo kaj monto 253 m-ojn alta, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Tamási-Dombóvár. Tamási troviĝas je 7 km-oj.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1314. Antaŭ la turka regado sudslavaj rifuĝintoj alvenis. La turkoj faris senhoma la komunumon, kiun germanoj refondis en 1726. Post la 2-a mondmilito la germanoj deportiĝis al Germanio.
Pári estis ekstera parto de Tamási inter 1984-2006. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko.

## Vidindaĵo 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1767

## Ĝemelkomunumo 
*  Burgstädt, Germanio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Floreno

[dekstra|eta|Floreno el la Trezoro de [Środa Śląska|Środa.]]
La florenca **floreno** estis monero stampita de 1252 ĝis 1533 sen grava ŝanĝo en sia desegno aŭ metala enhavo normiga dum tiu tempo. Ĝi havis 54 grenojn de teorie pura aŭ 'fajna' oro (tio estas ormoneroj de 3,5368 gramoj, 0,1125 "troy"-uncoj) kun aĉetopovo malfacile kalkulebla (kaj variebla) sed game laŭ la sociaj grupoj kaj rigardo el proksimume 140 ĝis 1000 modernaj Usonaj dolaroj. La nomo de la monero devenas el la *Giglio bottonato* (it), nome florsimbolo de la urbo, kiu estas reprezentata sur unu flanko de la monero.

La oficiala mallongigo estas **fl.** aŭ **f.** por *Fiorino*, lat. *florenus aureus*, france *Florin*, hungare *Forint*. Ĝi deduktiĝas de la florenca ''Fiorino d'Oro'', kiu en la 13-a ĝis 16-a jarcentoj fakte estis stampita kiel ormonero. Ankaŭ ĝiaj imitaĵoj en aliaj landoj de Eŭropo komence estis ormoneroj. Poste oni transprenis la nomojn „Guldeno“ kaj „Floreno“ ankaŭ por arĝentaj moneroj, ekz. dum la 19-a jarcento en Anglio.

## Vidu ankaŭ 
* Guldeno

## Notoj 
Kategorio:Oraj moneroj
Kategorio:Historiaj monunuoj
Johano Ernesto la 3-a (Saksio-Vajmaro)

**Johano Ernesto la 3-a** (n. 22-an de junio 1664 en Vajmaro; m. 10-an de junio 1707 samloke) estis duko de Saksio-Vajmaro. Li devenis de la ernestida linio de la familio Wettin kaj per tio apartenis al familio Saksio-Vajmaro.

## Literaturo 
* Karl Helmrich: *Geschichte des Grossherzogthums Sachsen-Weimar-Eisenach*, Weimar 1852, S. 106 (Digitalisat)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.geneall.net/D/per_page.php?id=4406

Kategorio:Dukoj de Saksio
Kategorio:Dinastio Wettin
Kategorio:Historio de Turingio
Kategorio:Homoj rilataj al Weimar
Ŭadano

**Ŭadano**, *Ouadane* en la franca kaj arabe وادان estas historia urbo en regiono Adrar en nordokcidenta Maŭritanio sur la Altebenaĵo Adrar, nordoriente de Ĉingeti.

Ĝi estis fondita en 1147 kaj baldaŭ iĝis grava karavana haltejo kaj komerca deponejo. La portugala komerca reprezentejo estis establita en 1487, sed la urbo jam disfalis en la 16-a jarcento. La bonstataj ruinoj de fortikita komercejo ("Ksur") estas ekde 1996 kune kun Ĉingeti, Tiĉito kaj Ŭalata partoj de la UNESCO-monda kulturheredaĵo.

La eta, moderna setlejo situas ekster la pordoj de la malnova urbo.

Kategorio:Urboj de Maŭritanio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Maŭritanio
Kategorio:Portugalaj kolonioj
Kategorio:Loĝlokoj fonditaj en 1147
Ruĝa nazuo

eta|250ra
eta|250ra
alternative=South American Coati area.png|eta|South American Coati area
La **ruĝa nazuo** aŭ alinome sudamerika **ruĝnaza koatio** *(Nasua nasua)* estas specio en la ordo karnomanĝuloj *(Carnivora)*, en familio procionedoj *(Procyonidae)*, en genro nazuoj.

## Vivejo 
Ĝi vivas en Sudameriko, sude de Kolombio kaj Venezuelo ĝis Urugvajo kaj norda Argentino.

## Aspekto 
Ĝi longas 41-67 centimetrojn ĝis la vostobazo, la vosto mem longas 32-70 centimetrojn. Ĝi pezas 3,5 ĝis 6 kilogramojn. Ĝia hararo varias de la ruĝ-bruna ĝis la griza, la ventro estas hela, la kruroj nigraj, la vosto nige ringumita. Ĝia kapo estas longeta, la oreloj mallongaj. Ĝia karaktero estas la longa, movema nazo. Ĉirkaŭ la nazo oni povas vidi blankan koloron, sed tio ne estas tiom larĝa ol ĉe la blanknaza koatio.

## Konduto 
eta|140ra|Ĝi lerte grimpas la arbojn.
Ĝi estas proksima parenco de la prociono *(Procyon lotor)*, ĝia vivo do diferencas de tiu. La ruĝnaza koatio vivas ĉefe en arbaroj, ĝi lerte moviĝas sur la arboj kaj surgrunde. Ĝi ŝatas la arbarajn randojn kaj akceptas ankaŭ la duagradajn arbarojn. Ĝi vivas ĝis alteco de 2500 metroj. Ĝi vizitas eĉ la homajn komunumojn kaj eĉ serĉas nutraĵojn en la rubaĵ-deponejoj.

Ĝi estas aktiva dumtage, tiam ĝi daŭre serĉas, flartas pri nutraĵo. Ĝi ofte moviĝas sur la grundo, sed tranoktumas sur la arboj. La inoj preferas manĝi plantojn, dum la pli grandaj virbestoj ĉasas eĉ ronĝulojn. La ruĝnaza koatio ŝatas la berojn, fruktojn, fungojn, skorpiojn kaj venenajn centpiedulojn, sed ne rifuzas eĉ la kadavraĵojn.

La inoj (inbestoj) kaj ties idoj vivas en 10-20-membraj grupoj kun rigora hierarĥio. La virbestoj vivas solece, krom la pariĝa tempo. La diametro de iliaj vivareoj estas ĉ. 1&nbsp;km kaj ofte kovrantaj unu la alian. Inter la inoj povas formiĝi tre fortaj rilatoj, amikecoj; ili serĉ-purigas unu la alian kiel la simioj.

Ĝi estas taga besto, sed ofte aktiva ankaŭ nokte.

## Generado 
La pariĝa tempo daŭras de februaro ĝis marto, tiam la plej proksima dominanta virbesto aliĝas la grupo, por trovi akceptanton por la generado. Post la pariĝo, la inoj forpelas la virbeston kaj eĉ pli poste ne permesas, ke ĝi alproksimiĝu, por ke ne danĝerigi la idojn.

La inbesto naskas post 75-taga gravedeco en aparta surarba nesto, fore de la grupo. La naskiĝantaj idoj pezas 150 gramojn, blindas. Ili deiĝas post 4 monatoj. Kiam la idoj iĝas sufiĉe lertaj en moviĝo, ili aliĝas al la grupo. La junbestoj seksmaturiĝas en aĝo de 2-3 jaroj. Ili vivas 7-8 jarojn en la naturo, en kaptiveco eĉ 17 jarojn.

La ruĝnaza koatio oni povas facile hejmigi, la indiĝenoj jam longtempe uzas ĝin kiel hejman karesbeston.

## Vidu ankaŭ 
* Humida Ĉako
* Napaj humidaj arbaroj
* Paranaj-paraibaaj landinternaj arbaroj

Kategorio:Procionedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Kategorio:Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj
Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2007

[eta|maldekstra|260px|gajninto [Aleksej Ĵihalkoviĉ el Belorusio]]
La **5-a Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso** okazis la 8-an de decembro 2007 en la koncertejo * Ahoy* de Roterdamo (Nederlando).

Venkinto de la konkurso estis Aleksej Ĵihalkoviĉ (Аляксей Жыгалковіч) el Belorusio, prezentinta la kanton *З сябрамі* ("Z sjabrami", *Kun amikoj*).

La minimuma aĝo de partoprenantoj estis levita de 8 al 10 jaroj.

## Rezulto 
## Listo de poentoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la konkurso

Kategorio:Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2007
Kategorio:Kulturo de Nederlando
Kategorio:Eventoj en Roterdamo
Viandosuko

eta|Viandosuko

**Viandosuko** estas densigita saŭco, kutime farita sur bazo de suko kio fluas el viando dum rostado.

Alia maniero por prepari viandosukon estas per sekigita pulvoro el saketo. Al tio oni nur aldonu akvon, poste oni povas varmigi ĝin.

Por vegetaranoj ekzistas anstataŭaĵo sen bestaj ingrediencoj.

Kategorio:Saŭcoj
suko
Ekologia ekvivalento

**Ekologiaj ekvivalentoj** estas bestoj, plantoj aŭ fungoj,
kiuj okupas la saman ekologian niĉon
en geografie apartigitaj regionoj aŭ dum malsamaj tempoj de
la tera historio. 

Ofte ili montras konverĝan evoluon
kaj similas unu la alian laŭ aspekto, fiziologio aŭ konduto,
eĉ se ili ne estas parencaj.

## Ekzemploj 
* Nigravosta leporo (Norda Ameriko), Kanguruo (Aŭstralio) kiel saltantaj plantmanĝantoj
* Kojoto (Norda Ameriko), Agvarao (Suda Amerika), Orŝakalo (norda Afriko, Sudokcidenta Azio, Balkano) kiel mezgrandaj preduloj (rabobestoj)
*Nektariniedoj (Afriko), Melifagedoj (Aŭstralio), Kolibroj (ambaŭ Amerikoj) kiel nektaron trinkantaj birdoj
*Urioj kaj Aŭkedoj (nordaj maroj), Pingvenoj (sudaj maroj)
*Eŭforbiacoj (Afriko), Kaktoj (Amerika) kiel trunk-sukulentoj
*Uro (ekstermita), Hek-bovo (nun vivanta)

Kategorio:Ekologio
Riniken

**Riniken** estas komunumo en la distrikto Brugg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1411 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La vilaĝo Riniken situas en kaldronoforma valo inter la montoj *Bruggerberg* kun alteco de 516 m s.m. en oriento kaj la monto *Ebni* kun alteco de 514 m s.m. en okcidento. Temas pri du arbarokovritaj montetoj, kiuj apartenas al la Tavola Ĵuraso. Al la komunumo Riniken krom la vilaĝo Riniken ankaŭ apartenas la vilaĝoj Neuriniken kaj Tiefgrueb, kiu komplete kunkreskis kun la najbara vilaĝo Umiken.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 4,76&nbsp;km², de kiuj pli ol la duono, nome 2,70&nbsp;km², estas kovritaj de arbaro kaj 0,59&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 514 m s.m. sur la kulmino de *Ebni*, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 373 m s.m. norde de *Bruggerberg*.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Riniken limas en nordo al Remigen, en oriento al Rüfenach, en sudo al la distriktĉefurbo Brugg, en okcidento al Unterbözberg, kaj en nordokcidento al Oberbözberg.

## Trafiko 
Riniken estas konektita al la publika transportreto per la poŝtaŭtolinio de Brugg al Laufenburgo. La komunumo situas flanke de la gravaj trafikvojoj kaj atingeblas nur per flanka vojo de Umiken al Remigen.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Riniken datiĝas el la jaro 1253 kiel *Rinichon*.

Dum mezepoko Riniken apartenis al la habsburga tribunaldistrikto Bötzberg. Post plurfoja posedantoŝanĝo en la jaro 1377 la tribunaldistikto kaj kun ĝi Riniken estis integrita al la voktejo Schenkenberg.

En la jaro 1460 la voktejo Schenkenberg estis konkerita de la urbo Berno kaj fariĝis nun parto de Berna Argovio. En la jaro 1566 Riniken estis apartigita de la tribunaldistrikto Bötzberg, kaj atribuita al la tribunaldistrikto Stilli.

En aprilo 1798 eksplodis la Helveta Revolucio kaj kun helpo de francaj trupoj Argovio estis liberigita de la ĵurkomunuma servuteco. Riniken fariĝis nun komunumo de la nove fondita Kantono Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Riniken
* Riniken en la Historia Leksikono de Svislando
Megaherbvoruloj

eta|350px|Megaherbvoruloj

**Megaherbvorulo** aŭ Megaherbovorulo estas koncepto de la ekologio, kiu signifas - kutime tre grandan - plantomanĝanton, kiu havas evidentan influon sur la evoluon de la pejzaĝo.

La koncepto estis enkondukita de la megaherbvorul-teorio. Laŭ tiu teorio la laŭnatura, ne de homo influata pejzaĝo de la
meza Eŭropo ne estus nura arbaro (kiel oni kutime supozas), sed la megaherbvoruloj malhelpis la senĝenan evoluon de arbaroj -
per formordado de burĝonoj kaj ŝosoj, paŝtado, senŝeligado kaj eĉ faligado de arboj kaj piedfrapado de la grundo.
Tiamaniere ili kreis senarbejojn, kio rezultigis mozaikecan pejzaĝon el boskoj, arbustejoj kaj herbejoj.

Megaherbovoruloj en Eŭropo estas - aŭ estis - ĉefe ĉevaloj, uroj, bizonoj, cervedoj (kiel boaco, alko, elafo (ruĝa cervo), damao, kapreolo), muflonoj, ĉamoj kaj ibeksoj.

Ekzemplo de malpli granda besto, kiu tamen grave influas la aspekton de la pejzaĝo, estas la kastoro.

Jam dum aŭ antaŭ la frua holoceno formortis la mamuto, la arbarelefanto, tri specioj de rinoceroj, specio de azeno kaj la megalocero (giganta cervo). Eĉ hipopotamoj kaj bubaloj vivis en Mezeŭropo dum pli varmaj
epokoj.

## Eksteraj ligiloj 

* Der Einfluss von Megaherbivoren auf die Naturlandschaft Mitteleuropas  (PDF-Dosiero; 308 kB)
* Naturentwicklungsgebiete mit Heckrindern in der Lippeaue
* Rinder im Naturschutzgebiet "Grubenfelder Leonie"

Kategorio:Ekologio
Alberswil

**Alberswil** estas komunumo en la distrikto Willisau en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 573 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Alberswil estas kamparana vilaĝo laŭlonge de strato ĉe la okcidenta marĝeno de la Marĉo de Wauwil. La komunumo konsistas el la partoj Kasteln, Oberdorf, Unterdorf kaj Burgrain.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,58 km², de kiuj 0,65 km² estas kovritaj de arbaro, 2,64 km² servas por agrikulturo kaj 0,28 km² por setleja arejo.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Alberswil limas en nordo al Schötz, en oriento al Ettiswil, en sudo al Willisau, kaj en okcidento al Gettnau.

## Trafiko 
La komunumo estas konektita al la publika transportreto per la aŭtobuslinio de Nebikon al Willisau.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Willisau al Dagmersellen, kie en distanco de proksimume 8 kilometroj situas la plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2.

## Historio 
eta|maldekstra|150ra|La burgruino Kasteln
La unua dokumenta mencio de Alberswil datiĝas el la jaro 1217 kiel *Alberswile*.

La historio de la komunumo estas ligita kun la historio de Kastelo Kasteln, kies unuaj posedantoj estis la Grafoj de Lencburgo. Ilin sekvis la Grafoj de Kiburgo kaj en la jaro 1275 la Habsburgoj. Ĝis 1415, kiam la lucernanoj konkeris la regiono en la kastelo regis habsburgaj vasaloj. Post la lucerna konkero la lasta habsburga kastelsenjoro, *Peter de Luternau* fariĝis civitano de la urbo Lucerno. En la jaro 1644 la regado pri la Senjorejo Kasteln transiris rekte al la urbo Lucerno. La 23-an de majo 1653 la lasta loĝanto de Kastelo Kasteln fuĝis antaŭ la alvenantaj kamparaj ribeloj, kiuj detruis la kastelon forigante ĝian tegmenton. La kastelo tiam fariĝis ruino.

En la jaro 1803 post la fino de la Helveta Respubliko Alberswil fariĝis komunumo de la distrikto Willisau en Kantono Lucerno. En la jaro 1884 la komunumo bankrotiĝis pro la konstruokostoj de malsanulejo en la bieno Burgrain. Tial de 1888 ĝis 1889 la komunumo estis metita sub tutela administrado de la kantono. 

## Notoj kaj referencoj 
## Bildoj 

Dosiero:Alberswil bushaltejo 123.jpg|Bushaltejo apud la vilaĝeniro de Alberswil
Dosiero:Alberswil vilagheniro 115.jpg|Vilaĝeniro de Alberswil alvenante el la direkto de Schötz
Dosiero:Alberswil 119.jpg|Alberswil
Dosiero:Picswiss LU-24-28.jpg|Kastelo Kastelen
Dosiero:2012-03-17-Burgrain (Foto Dietrich Michael Weidmann) 009.JPG|Burgrain kun kapelo Sankt-Blasius
Dosiero:2012-03-17-Burgrain (Foto Dietrich Michael Weidmann) 018.JPG|Kapleo Sankt-Blasius
Dosiero:2012-03-17-Burgrain (Foto Dietrich Michael Weidmann) 022.JPG|Kapelo Sankt-Blasius, interne

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Alberswil
* Profilo de Alberswil en la retejo de Kantono Lucerno
* Alberswil en la Historia Leksikono de Svislando
Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2010

La **8-a Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso** okazis la 20-an de novembro 2010 en la koncertejo *Minsk Arena* de Minsko (Belorusio). La gastiganta lando elektiĝis pro tio, ke en inter la belorusiaj televidaj spektantoj la Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso aparte popularas, kaj ĉar krome la kantisto Aleksander Ribak, gajninto de la Eŭrovido-Kantokonkurso 2009 en Moskvo, kiu devenas el Minsko, engaĝiĝis por okazigo de la evento en sia hejmurbo. La koncertejo Minsk Areno nur finkonstruiĝis en decembro 2009, do dum la evento ankoraŭ estis nova kunvenejo, kapabla je gastigo de 15 000 spektantoj.

## Partoprenantoj 
Interalie la sekvaj landoj konfirmis sian partoprenon en la evento:

#  (gastiganta lando)
#  
#  
#  
#  

## Notoj 
Kategorio:Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2010
Kategorio:Kulturo de Belorusio
Kategorio:Minsko
Blazono de Aŭstralio

La **blazono de Aŭstralio** oficialiĝis la 19-an de septembro 1912. Ĝi montras sespartan ŝildon.

## Priskribo 
La blazono estas vertikale dufoje kaj horizontale unufoje dividita, kun dekorita kadro. En la ses blazoneroj montriĝas la emblemoj de la federaciaj ŝtatoj de Aŭstralio.

* La unua blazonoparto, heraldike dekstre supre (el la vidpunkto de la spektanto maldekstre supre), reprezentas Nov-Sud-Kimrion kaj montras en arĝento Georgan Krucon kun po ora stelo sur siaj braktoj. En sia mezo estas montataj kurantaj oraj leonoj.

* La meza blazonoparto de la supra vico sur blua fono montras la arĝentan Sudan Krucon el kvin diversgrandaj steloj. Super tio ŝvebas ora krono por Viktorio.

* La blazonoparto heraldike maldekstre supre reprezentas Kvinslandon kaj montras en arĝento kaj bluo maltan krucon (viktorian krucon) sub reĝa krono

* Heraldike dekstre sube en arĝento estas kantobirdo de la specio *Gymnorhina tibicen* en naturaj koloroj, sidanta sur nigra branĉo. Ĝi reprezentas Sudan Aŭstralion.

* Sube meze en arĝento montratas nigra cigno, movanta siajn flugilojn kaj naĝanta maldekstre. Ĝi estas la emblemo de Okcidenta Aŭstralio.

* La sesa blazonoparto montras en arĝento kurantan ruĝan leonon kaj reprezentas la insulon Tasmanio.

Aŭstraliaj teritorioj, kiel la Norda Teritorio aŭ la Aŭstralia Ĉefurba Teritorio ĉirkaŭ la urbo Kanbero, ne estas reprezentataj en la blazono.

La blazonoŝildon portas en naturaj koloroj heraldike dekstre kanguruo, la nacia besto de Aŭstralio, kaj heraldike maldekstre emuo. Ambaŭ bestoj estas tipaj por Aŭstralio kaj ne povas moviĝi malantaŭen. Tio reprezentu la antaŭenpaŝemon kaj progreson de Aŭstralio.

Super la ŝildo ŝvebas la ora stelo de la *Commonwealth of Australia*, la komunumo de Aŭstralio. La stelo havas sep pintojn, ses por ĉiu el la ses federaciaj ŝtatoj kaj plian por la teritorioj. Sub la ŝildo bildiĝas branĉoj de akacioj, sur kiu kuŝas arĝenta banderolo kun la vorto "Australia" en nigraj majuskloj.

La ora akacio (*Acacia pycnantha*), en Aŭstralio nomata *Golden Wattle*, estas la nacia planto de la lando.

Kategorio:Naciaj simboloj de Aŭstralio
Aŭstralio
Ján Tibenský

**Ján Tibenský**,  (naskiĝis la  – mortis la ) – artisto, funkciulo; estis kasisto de SES ekde la jaro 1947; aktoris dum la 3-a kongreso de SES (1949) en teatraĵo „Fremda knabino“
de Koloman Kiss; funkciulo de AE SSR (1970); membro de EK Bratislavo; parolis
krom slovaka lingvo kaj Esperanto ankaŭ hungare, germane,
angle kaj france.

## Fonto 
Ján Vajs: 100 gravaj personoj (de slovaka E-movado), II-a eldono, por LEK eldonis Espero 2009.

Tibenský, Ján
Tibenský, Ján
Tibenský, Ján
Ján Slivka

Ján Slivka,  (naskiĝis la  – mortis la ) – instruisto, organizanto; fariĝis esperantisto kiel gimnazia studento en Kežmarok en 1950 kaj estis aktiva membro de E-rondeto; poste
estis kunfondinto (kun Milan Neubeler kaj Milan Zvara) de la E-grupo en Poprad kaj laboris en la redakcia rondeto de Juna Voĉo; gvidis kursojn, instruis en Somera Esperanto-Tendaro en Lančov, SELKO; lastaj jaroj travivis en Bratislavo kie estis membro de BEKO.

## Fonto 
Ján Vajs: 100 gravaj personoj (de slovaka E-movado), II-a eldono, por LEK eldonis Espero 2009.

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Béla Bresztovszky

**BRESZTOVSZKY Béla** [pr. brestovski] estis hungara inĝeniero, teknikuniversitata instruisto, parlamentano naskiĝinta en Nagykároly la 28-an de aŭgusto 1872 kaj mortinta en Budapeŝto la 7-an de junio 1941. Lia frato estis Ede Bresztovszky.

## Kariero 
Béla Bresztovszky faris abiturienton en Nagyvárad en 1890, li finis en 1894 la Reĝan Teknikan Universitaton József kaj poste kiel stipendiulo li studis en Darmstadt, Ĝenevo, Berlino, Munkeno kaj Parizo. Inter 1896 kaj 1899 li estis asistanto en la menciita *József*, samtempe li estis inĝeniero en fabriko. Inter 1901–1912 li instruis en statuso privata instruisto, katedrestro (1912–1914), publika ordinara profesoro ekde 1914, dekano (1920–1922 és 1925–1927). Li estis elektita parlamenta deputito. Li esploris la konstrumaterialojn kaj la teknikajn problemojn de aviado. Li mortis pro akcidento de aŭto.

Li havis edzinon, kiu neniam naskis.

## Verkoj 
* *A födémpróbák kérdése* (Bp., 1901);
* *A repülésről* (Bp., 1910)
* *Dinamika és mechanika* (Bp., 1920);
* *Statika és szilárdságtan* (Bp., 1920);
* *Vasszerkezetek* (Bp.; 1921);
* *A technikai anyagvizsgálat* (Bp., 1930).

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon (kun eraraj datenoj!)
* hungare kun foto
* http://www.nevpont.hu/view/1629

Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Hetvehely

**Hetvehely** [hetvehej], germane **Hetfhell,** kroate **Tević** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Szentlőrinc. La loknomo signifas hungare: lundoloko (komprenu: loko, kie okazas bazarado-foirado lunde).
eta|300ra|Preĝejo de Hetvehely

## Bazaj informoj 
* Areo: 21 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 440
* Poŝtkodo: 7681
* Telefonprefikso: 73
* Koordinatoj: 46°08′04″N 18°02'46″E

## Situo 
Hetvehely situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo, laŭ la fervoja linio Budapeŝto-Pécs.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1542 en formo *Hethfehel*. Ĝi senhomiĝis pro la turkoj post la mezepoko. La refondiĝoj fare de hungaroj kaj germanoj okazis en la 18-a jarcento. En 1979 la proksima vilaĝeto **Kán** aliĝis al Hetvehely. En 2001 vivis tie 8 % germanoj, 9 % ciganoj.

En Hetvehely migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo
* Malnova kirko de Hetvehely

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya