open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ernő Salamon (poeto)

**SALAMON Ernő** (ŝalamon) estis rumanuja hungara poeto, ĵurnalisto naskita en Gyergyószentmiklós la 15-an de majo 1912 kaj mortinta en Mihajlovka–Starij, Sovetunio la 27-an de februaro 1943.

## Biografio 
Ernő Salamon devenis el laborista familio. En 1933 li estis la raportisto de Brassói Lapok; tie kaj en Korunk aperis liaj unuaj poemoj. En 1937 en Marosvásárhely li estis la redaktoro de *Korunk*, poste Reggeli Újság. Post la viena arbitracio li estis maldungita. En 1941 li estis internigita en vilaĝon Ákosfalva, de kie por mallonge li liberiĝis, sed en 1942 oni alportis lin Ukrainujon por laborservo. En 1943 li malsaniĝis je tifo ekzantema kaj oni mortpafis lin.

## Ĉefaj verkoj 
* *Gyönyörű sors* (versek, Marosvásárhely, 1937);
* *Szegények küszöbén* (versek, Marosvásárhely, 1938);
* *Ének a szolgák sorsáról* (színmű, Marosvásárhely, 1938);
* *Szegényember fiának* (versek, 1945);
* *Válogatott versek* (Kéri József bevezető tanulmányával, (Bukarest, 1955);
* *Dal utódoknak* (versek, Bukarest, 1961).

## Bibliografio 
* Molter Károly: S. E., a munkásköltő (Igaz Szó, 1956);
* Déry Tibor: S. E.-ről (Útkaparó, 1956);
* Pándi Pál: S. E. (Elsüllyedt irodalom, Bp., 1963);
* Becsky Andor: S. E. (Kortárs, 1966. 7. sz.
* Marosi Péter: *Salamon Ernő* (írói monográfia, 1969).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Bibliografio http://salamonerno.bkb.hu/index.php?gr_1_id=3&gr_2_id=2&doc_id=273

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Franciskana preĝejo (Maribor)

[dekstra|eta|350ra|**La Franciskana preĝejo** en urboparto [Lent]]
**La Franciskana preĝejo** en Mariboro , Slovenio, estis kun la monaĥejo konstruita komence de la 20-a jarcento en la novromantika stilo laŭ la planoj de la viena arkitekto Richard Jordan. Ĝi estas konsekrita al la Beata virgulino Maria. Sed la preĝejo staris sur tiu loko jam komence de la 17-a jarcento, la fundamentan ŝtonon surmetis Tomaž Hren, la tiama episkopo de Ljubljana. Pro la rapide kreskanta nombro de la urboloĝantaro en la 19-a jarcento oni destruis la malnovan preĝejon kaj konstruis la novan.

Kategorio:Mariboro
Kategorio:Bazilikoj en Slovenio
Kategorio:Franciskanaj preĝejoj
Brusník (apartigilo)

**Brusník **  povas esti nomo de pluraj lokoj en Slovakio:

* vilaĝo  en meza  Slovakio, vidu Brusník en distrikto Veľký Krtíš;
* parto de vilaĝo Rybník en distrikto Revúca, vidu Brusník (Rybník) 
* rojo en orienta Slovakio alfluanto de Hornád ĉe urbo Spišská Nová Ves vidu Brusník (rojo).
Lőrinc Siklódy

**SIKLÓDY Lőrinc** (ŝklodi) hungara skulptisto. Li naskiĝis en Ditró la 17-an de septembro 1876 kaj mortis en Budapeŝto la 21-an de septembro 1945.

## Biografio 
Lőrinc Siklódy studis en Budapeŝto, München kaj Parizo. En 1909 li ekspoziciis en Műcsarnok. Li kreis plurajn publikplacajn skulptaĵon kaj en Budapeŝto kaj en provincoj. La Hungara Nacia Galerio konservas liajn 22 skulptaĵojn. Li faris ankaŭ altreliefojn.

## Pli gravaj skulptaĵoj 
* *Patrujdefendmonumento* (Sopron); *Tombmonumento József Katona* (Kecskemét) ktp.

## Fontoj 
* Biografio
* Magyar Életrajzi Lexikon
* Magyar Katolikus Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Skulptaĵoj de L. S.

Siklody, L.
Siklody, L.
Sándor Haáz (etnografo)

**HAÁZ Sándor** (ha:z) estis belartisto, koreografo, etnografo naskita en Székelyudvarhely la 3-an de aprilo 1912 kaj mortinta en Târgu Mureş la 21-an de majo 2007. Li estis la filo de Ferenc Rezső Haáz, la frato de etnografo Ferenc Haáz la patro de muzikinstruisto, kapelestro Sándor Haáz.

## Biografio 
Post sep klasoj en sia naskiĝurbo Sándor Haáz abiturientiĝis en Hajdúböszörmény, akiris skulptist-diplomon en Budapeŝto (1940). Li instruis en Odorheiu Secuiesc, Corund kaj de 1951 en Cristuru Secuiesc, poste estis koreografo kaj kostumprojektanto ĉe la Maros Művészegyüttes (1955–64), post kiu denove instruis. Post sia pensiuliĝo en 1974 li vivis nur por sia fakliteratura kaj popolarta laboro.

## Ĉefaj verkoj 
* *Suita de dansuri secuieşti din Praid*, Buk. 1959.
* *Udvarhelyi varrotasok* (albumo kun kunulaŭtoro). Buk, 1976.
* *Zsinóros díszítések a Bekecs alján* (Népismereti dolgozatok). Buk. 1978.
* Gazda Klára: *Gyermekvilág Esztelneken* (ilustraĵoj). Buk. 1980.
* Szentimrei Judit: *Széki iratosok* (ilustraĵoj) (1981).
* Gazda Klára: *Háromszéki népviselet* (ilustraĵoj). Buk. 1983.
* *Erdélyi viseletek* (kun kunulaŭtoro). Budapest, 1993.
* *Ünneplőben* (Popolkostumoj kaj desegnaĵoj de 150 vilaĝoj). Budapest, 1996.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj etnografoj
Zsuzsa Csergő

**CSERGŐ Zsuzsa** (ĉergoe:) estas rumanuja hungardevena usona universitata asistantino pri politikaj sciencoj naskita en Miercurea Ciuc la 17-an de novembro 1964.

## Biografio 
Zsuzsa Csergő finis la mezlernejon en sia naskiĝurbo kaj poste ŝi studis en la Universitato Babeş-Bolyai en Kluĵo, kie ŝi akiris diplomon pri la hungara lingvo kaj literaturo, resp. pri la latina lingvo. En Usono ŝi studis en la Universitato Johns Hopkins. Ŝi doktoriĝis en 2000 en la Universitato George Washington. Ŝia disertacio kun titolo "The Politics of Language and Institutional Legitimacy in Romania and Slovakia" estis kandidatigita por la plej bona disertacio en kampo de kompara politika scienco (American Political Science Association's Almond Award). Kiel esploristino ŝi fokusas al la problemo de la lingva diverseco kaj konflikto en Orient-Eŭropo post la falo de komunismaj reĝimoj.

## Ĉefaj verkoj 
* Talk of the Nation: Language and Conflict in Romania and Slovakia (Cornell University Press, 2007)
* "Nationalist Strategies and European Integration," Perspectives on Politics, vol. 2 no.1 (March 2004), pp.&nbsp;21-37, with James M. Goldgeier
* "National Strategies and the Uses of Dichotomy," Regio: A Review of Studies on Minorities, Politics, and Society, 2003
* "Beyond Ethnic Division: Majority-Minority Debate about the Post-Communist State in Romania and Slovakia," East European Politics and Societies, vol. 16 no. 1 (Winter 2001)

## Eksteraj ligiloj 
* Fakbiografio .
* Political Scientist Zsuzsa Csergo to Present Sherman Emerging Scholars Lecture .

Kategorio:Usonaj politologoj
Kategorio:Politikaj sciencoj
Márton Tarisznyás

**TARISZNYÁS Márton**  estis rumanuja hungara lokhistoriisto, etnografo naskita en Ditrău la 29-an de novembro 1927 kaj mortinta en Gheorgheni la 9-an de oktobro 1980.
## Biografio 
Márton Tarisznyás la mezlernejon  finis en Gheorgheni, la diplomon de instruisto pri historio kaj geografio li akiris en Universitato Bolyai en Kluĵo. Unu jaron li laboris en muzeo de Târgu Mureș, poste ekde 1952 ĝis sia morto li gvidis la muzeon de Gheorgheni. Li okupiĝis pri la materia kulturo kaj historio de regiono, respektive pri la historia etnografio de armenoj tieaj.  Liaj studoj kaj artikoloj aperis ekde 1958 en la rumanuja gazetaro kaj kolektaj volumoj.
## Ĉefaj verkoj 
**Gyergyó történeti néprajza*. Tíz tanulmány (Bukarest, 1982).
## Bibliografio 
*Cseke Péter: T. M. (Művelődés, 1980. 11. sz.); 
*Nagy Jenő: Néprajzi és nyelvjárási tanulmányok (Bukarest, 1982).
## Fontoj 
*Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj
*Retejo de muzeo de Gheorgheni
Sándor Karancsi

**KARANCSI Sándor** (karanĉi) estis rumania hungara pentristo, grafikisto naskita en Salonta la 2-an de aprilo 1932 kaj mortinta en Gheorgheni la 2-an de novembro 2003.
## Biografio 
Sándor Karancsi finis siajn artajn studojn en 1961 en Kolozsvár en la *Arta Altlernejo Ion Andreescu*. Ekde 1955 li laboris en Oradea kaj inter 1961 kaj 1991 estis desegninstruisto en *Liceo Salamon Ernő* en Gheorgheni. En 1976 li ricevis 2-an premion en Lisbono. Li faris ĉefe ekslibrisojn kaj ilustris plurajn fabel- kaj poemlibrojn. Li kreis ankaŭ bronzmedalojn.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1958 • Salonta

* 1965, 1972 • Gheorgheni

* 1972, 1975, 1989 • Miercurea Ciuc

* 1977 • Târgu Mureș

* 1991 • Tiszaújváros • Miskolc

* 1992, 1993 • Sarkad.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1955 • Oradea

* 1962-64, 1967 • Ekspozicio de Magyar Autonóm Tartomány, Târgu Mureș

* 1968-89 • Miercurea Ciuc

* 1968-78 • Odorheiu Secuiesc

* 1976 • Bukareŝto

* 1968-79 • Braŝovo

* 1974 • Bled (YU)

* 1975 • Szombathely • Debreceno

* 1976 • Ex Libris, Korunk Galéria, Kluĵo • Debreceno • Lisbono

* 1977 • Satu Mare • Covasna (RO)

* 1978 • Lugano

* 1979 • Cegléd

* 1991 • Siófok • Lisbono

* 1993 • Székesfehérvár.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Karancsi, S.
Karancsi
Karancsi
Karancsi
Karancsi
Marcali

**Marcali** estas urbo kun titolo vinvilaĝo kaj kuracbanloko en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Marcali, kies centro estas.
eta|maldekstre|Juĝejo en Marcali

## Situo 
Marcali situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Balatonszentgyörgy-Barcs, laŭ fervojo Balatonkeresztúr-Somogyszob. La Balatono etendiĝas 15 km-ojn norden. Kaposvár troviĝas 49, Pécs 113, Budapeŝto 177 km.

## Historio 
eta|Kastelo de Széchenyi en Marcali
eta|Banejo en Marcali
La komunumo estis loĝata jam dum la neolitiko, kuprepoko kaj bronzepoko, poste romianoj alvenis. La unua skriba mencio devenis el 1274. En 1448 ĝi iĝis kampurbo kune kun preĝejo kaj burgo. La turkoj en 1544 detruis kaj faris senhoma la urbeton. Post la turkoj bienocentro de familio Széchenyi (sEĉEnji) fondiĝis. En 1722 la loko denove iĝis kampurbo en 1722, distriktejo ekde la 19-a jarcento, urbo ekde 1977. En 1983 la fervojo ekfunkciis.

Apud la urbo radiostacio funkcias.

## Vidindaĵoj 
* Kastelo de Marcali, nun hospitalo
* Preĝejo Anunciacio (Marcali)
* muzeo
* kuracbanejo

## Famuloj 
* en Marcali naskiĝis:
** historiisto Henrik Marczali
** literaturhistoriisto Éva Knapp
** ministro Tamás Suchman
** oficiro Ágoston Rafael Tóth
** pentristoj Aurél Bernáth kaj Zsuzsa Szikra
** poeto Andor Kozma
** skulptisto István Bencsik
** József Lengyel (verkisto)

## Famaj nomportantoj 
* *Henrik Marczali*, historiisto

## Ĝemelurboj 
*  Künzelsau, Germanio
*  Toplița (Harghita), Rumanio
*  Medulin, Kroatio

Kategorio:Marcali
Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario
Psi (tujmesaĝilo)

**Psi** estas libera, plursistema tujmesaĝilo por Jabber (XMPP). Oficiale subtenataj operaciumoj estas Linukso, Vindozo kaj Mac OS X. Ĝi estas unu el la plej uzataj tujmesaĝiloj nur por XMPP/Jabber http://www.process-one.net/en/blogs/article/client_and_os_statistics_on_jabberru/ .

Por Vindozo estas havebla instalebla (*.exe*) kaj ankaŭ portebla (*.zip*) versio. Por multaj Linuksaj distribuoj estas *deb* kaj *RPM* pakoj.

## Funkcioj 
Ĉar Psi subtenas kluzojn ĝi povas konekti al aliaj ujmesaĝaj protokoloj, por ekzemplo: ICQ, AIM, Yahoo!.

## Vidu ankaŭ 
* Jabber
* Miranda IM
* Pidgin
* QIP

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro 
* Projekta paĝo en SourceForge
* Psi-a autora blogo
* Blogo de Psi-a programistoj

Kategorio:Tujmesaĝiloj
Kategorio:Projektoj de SourceForge
Nagyatád

**Nagyatád** [nadjatAd] estas urbo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Nagyatád, kies centro estas. Nagy en la loknomo estas granda, ata estas turke *patro*.
eta|maldekstre|Katolika preĝejo de Nagyatád
eta|dekstra|Kastelo de Nagyatád

## Situo 
Nagyatád situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Balatonszentgyörgy-Barcs, fine de fervojo el Somogyszob. Kaposvár troviĝas je 36 km-oj.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1190. En 1475 ĝi iĝis kampurbo. La turkoj en 1555 detruis kaj faris senhoma la urbeton. Post la turkoj slovenoj kaj kroatoj refondis la urbeton kiu rericevis titolon kampurbo, eĉ en 1744 libera reĝa urbo. En 1751 katolika preĝejo kune kun klostro konstruiĝis. En 1871 tiu titolo ĉesis, la urbeto iĝis grandvilaĝo. Tertremoj okazis en 1802 kaj 1888. En 1906 oni trovis kuracakvon. En 1944 la fronto 109 tagojn stabiliĝis. La komunumo urbiĝis en 1971.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Kruco (Nagyatád) havas turon 36 m-ojn altan
* Luterana preĝejo (Nagyatád) (1930)
* Kalvinana preĝejo (Nagyatád) (1940)
* kastelo
* muzeo
* kuracbanejo

## Famuloj 
* En Nagyatád naskiĝis:
** aktoroj Tamás Borovics kaj Árpád Némedi
** altlerneja instruisto József Ángyán
** juĝisto Béla Sarlós
** kemiistoj Béla Iván kaj Márton Kajtár
** naĝisto Dóra Pásztory.
* En ekstera parto de Nagyatád naskiĝis verkisto József Babay.

## Ĝemelurboj 
*  Kézdivásárhely, Rumanio
*  San Vito al Tagliamento, Italio
*  Nussloch, Germanio
*  Križevci, Kroatio

Kategorio:Nagyatád
Tab

**Tab** estas urbo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Tab, kies centro ĝi estas.
eta|maldekstre|Kastelo en Tab

## Situo
Tab situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Kaposvár-Siófok. Tiu lasta urbo kun Balatono troviĝas 31, Simontornya 50, Kaposvár 54, Pécs 101, Budapeŝto 132 km.

## Historio
La unua skriba mencio devenis el 1211. La turkoj tenis la vilaĝon inter 1551-1689. Post dominado de turkoj hungaroj, germanoj, slovakoj kaj judoj alvenis. La sinagogo en 1762 konstruiĝis. En 1810 tertremo okazis. En 1847 la komunumo iĝis kampurbo, en 1871 distriktejo, en 1984 urbo. En 1952 kolĥozo pri Paco formiĝis.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Lasta Vespermanĝo (Tab)
* Luterana preĝejo (Tab)
* kastelo

## Famuloj 
* en Tab naskiĝis:
** geografo Norbert Pap
** literaturisto Samuel Miklos Stern
** verkisto Gyula Takáts

## Famaj nomportantoj 
* László Tabi, verkisto
* Márta Taby, aktoro

## Ĝemelkomunumoj 
*  Zemné, Slovakio
*  Dettenhausen, Germanio
*  Tešedíkovo, Slovakio
*  Băile Tușnad, Rumanio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* distancoj

Kategorio:Tab
Federacio de la Verduloj

La **Federacio de la Verduloj** (itale *Federazione dei Verdi* aŭ mallonge nur *Verdi*) estas ekologia-alternativa politika partio en Italio. Ĝi fondiĝis la 16-an de novembro 1986. La partio estas parto de la transnacia Eŭropa Verda Partio, kaj ĝiaj membroj en la Eŭropa Parlamento apartenas al la Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco.

De 2006 ĝis 2008 la partio estis parto de registara koalicio inter centraj kaj maldekstraj partioj, kiun gvidis Romano Prodi. La partia gvidanto Alfonso Pecoraro Scanio tiam estis itala ministro pri medio. En la politikaj balotoj de 2008 kaj 2013 la partio ne sukcesis kaj neniu reprezentanto estis elektita.

La Federacio de la Verduloj havas multajn subtenantojn en la plej grandaj urboj (Milano, Venecio, Romo, Napolo, Torino, Ĝenovo kaj aliaj), kie estas multaj studentoj kaj intelektuloj, sed ankaŭ en montaraj regionoj de la nordo (la regiono Trentino-Alto Adige kun la germanlingva Sudtirolo, kaj la franclingva Aosta Valo) kaj en iuj regionoj de la sudo (ekzemple en la regionoj Basilikato kaj Kampanio, kie ili regas la Provincon de Napolo ekde 1995).

En 2021 ĝi kun aliaj ekologiaj grupiĝoj fuziis en novan partion *Europa Verde*.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj paĝoj de la partio *(itale)*

Kategorio:Politikaj partioj de Italio
Kategorio:Ekologiaj partioj
Fonyód

**Fonyód** [fonjOd] estas urbo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Fonyód, kies centro estas.

## Bazaj informoj 
* Areo: 54&nbsp;km²
* Loĝantaro: 5290
* Poŝtkodo: 8640
* Telefonprefikso: 85

## Geografio 
Fonyód situas sur ebenaĵo kaj sur deklivoj, ĉe suda bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo, fervojo kaj aŭtoŝoseo **M7** inter Budapeŝto-Nagykanizsa. En la kontraŭa bordo Szigliget troviĝas, kien pramo trafikas, krome estas ŝipaj linioj.
eta|Balatono-bordo en Fonyód

## Historio 
Pli frue romianoj loĝis tie. La unua skriba mencio devenis el 1082. En la komunumo fortikaĵo konstruiĝis dum la mezepoko. La turkoj faris senhoma la komunumon. En 1861 la fervojo ekfunkciis. En 1905 vilaĝo formiĝis, krome estis multe da feriaj dometoj. En 1928 ĝi estis grandvilaĝo, en 1989 urbo. En 1960 oni trovis sodakvon en la profundo, la trinkakvo estas vendata tutlande.

Aldoniĝis al la urbo la najbara Bélatelep (=Adalberto-domaro). Bienulo Béla Zichy (ziĉi) faris parcelojn por feraj domoj. La urboparto gardas sian nomon.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika novromanika Preĝejo Ĉieliro de Maria (Fonyód) de 1902, en 1937 turo 17 m-ojn alta alkonstruiĝis, apude golgoto
* Kalvinana preĝejo (Fonyód)
* kapeloj

## Famuloj 
* en Fonyód naskiĝis:
** aktoro Ilona Győri
* en Fonyód mortis:
** advokato, sciencisto György Bacsák
** poeto András Fodor
** prokuroro Gyula Alapi (pli juna)

Kategorio:Fonyód
Kategorio:Banlokoj
Kategorio:Havenurboj
E-gold

**e-gold** (kun minuskla "e") estas e-valuto, cifereca valuto, kiu reprezentas veran oron. Uzantoj aĉetas e-gold per siaj landaj valutoj kaj interŝanĝas e-gold per e-gold.com . Similaj sistemoj ekzistas, ekzemple GoldMoney kaj Pecunix. La sistemo de e-gold ankaŭ havas e-silver-on, e-platinum-on, kaj e-palladium-on (arĝentan, platenan kaj paladian versiojn), sed ĉi tiuj versioj ne estas tiel popularaj kiel la ora versio.

La firmao e-gold sidas en Neviso, sed fermiĝis intertempe (2017)

## Vidu ankaŭ 
* Paypal
* Orbazo
* Bitcoin
* Bitmono
* Cifereca valuto

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Monunuoj
Kartono

eta|180px|kartona skatolo (kartono laŭ la dua signifo de la vorto)
**Kartono** laŭ PIV estas
# Kartono: dika, fortika papero, de pli-malpli kruda konsisto (ĝi havas pezon de inter 130 kaj 600 g/m²),
# skatolo farita el tia materialo,
# aŭ detala skizo, farita sur dika papero, de desegno efektivigota kiel pentraĵo, tapeto, mozaiko, vitralo ktp.

La vorto devenas de la franca vorto *"carton"* [].

El kartono produktiĝas ne nur skatoloj, sed ankaŭ multo alia por konstruado, pakado kaj skriba komunikado: interalie, ekzemple, poŝtkartoj.

## Vidu ankaŭ 
* Koniferligno

Kategorio:Materialoj
Csurgó

**Csurgó** [ĉurgO] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Csurgó, kies centro estas.
eta|maldekstre|

## Situo 
Csurgó situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Kaposvár-Murakeresztúr.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1019. La komunumo iĝis kampurbo en 1405 havanta fortikaĵon. Inter 1543-1545 tie vivis muzikisto-poeto Tinódi Lantos Sebestyén, inter 1792-1799 poeto Mihály Csokonai Vitéz. Poste alvenis hungaroj, germanoj, slovakoj kaj judoj. La sinagogo en 1762 konstruiĝis. En 1850 la komunumo denove iĝis kampurbo kaj 1989 urbiĝis.

## Vidindaĵoj 
* katolika Kirko Sankta Spirito (Csurgó), kies turo devenanas el la 13-a jarcento
* katolika Preĝejo Koro de Jesuo (Csurgó) (1937)
* kalvinana gimnazio
* Kalvinana malnova preĝejo (Csurgó)
* Kalvinana nova preĝejo (Csurgó)
* Luterana preĝejo (Csurgó)

## Famuloj 
En Csurgó naskiĝis:
* aktoro Ilona Vaály
* arkitekto Géza Bárány
* juristo Ernő Kiss Angyal
* statistikisto Dezső Laky
* kemiisto Imre Prettenhoffer
* kuracisto József Bódis
* pentristo István Bosznay
* redaktoro Gyula Lovass.
En Csurgó mortis:
* juristo Lajos Hőke
* agronomo János Nagyváthy.

## Ĝemelurboj 
*  Aumale, Francio
*  Fehérvárcsurgó, Hungario
*  Haimhausen, Germanio
*  Markelo, Nederlando
*  Székelykeresztúr, Rumanio
*  Vráble, Slovakio
*  Vrsar, Kroatio
*  Juzava, Japanio


Kategorio:Vinvilaĝoj
Tolo

eta|250ra|tola teksaĵo de tre proksime
**Tolo** laŭ PIV estas teksaĵo el linaj, kanabaj, jutaj aŭ kotonaj fadenoj, interkrucitaj laŭ aparta sistemo. Tolo povas esti la materialo ekzemple por litotukoj aŭ por kanvaso, do lina ŝtofo streĉita sur kadro, por ricevi pentraĵon. "Mestiza tolo" estas aparta speco de teksaĵo, kiu konsistas el kotona varpo kaj lina vefto.

## Vidu ankaŭ 
* Drapo
* Kepro

Kategorio:Teksaĵoj
Kanvaso

eta|kanvaso streĉita sur ligna kadro
**Kanvaso** laŭ PIV estas
# lina aŭ kanaba tolo, tre larĝmaŝe kaj retece teksita, sur kiu oni povas fari brodaĵon aŭ punton, aŭ
# sammateriala tolo, streĉita sur ligna kadro, sur kiu oni faras pentraĵon.

Laŭ figurativa senco, "kanvaso" ankaŭ povas esti iu skizo aŭ la ĝeneralaj trajtoj de io.

Laŭ Francisko Azorín **Kanvaso** estas *Lina aŭ kanaba tolo, larĝmase teksita, sur kiu oni faras brodaĵojn aŭ punton.* Li indikas etimologion el la latina *cannabis* (kanabo).

## Notoj 
Kategorio:Pentristaj teknikoj
Kategorio:Brodado
Kategorio:Materialoj
Kategorio:Teksaĵoj
Bostona teumado

eta|250px|dekstra|Bostona tea festo
**Bostona teumado** () estis evento la , kiam en bostona haveno loĝantoj alivestitaj kiel indianoj akvenĵetis 342 kestojn da teo, kiujn transportis Brita Orienthinda Kompanio. Ili protestis per tio kontraŭ plialtigo de imposto por teo, kiun postulis Granda Britio.

Ekzistas Usona mito ke la Bostona teumado temis pri protesto kontraŭ imposta plialtigito. Reale, la kosto de teo malpliiĝis per la Tea Akto de 1773; tiel la Brita Orienthinda Kompanio eblis subtranĉi la koston de 'nigra-merkata' teo en Nordameriko. Kvankam la teo kune kun sia imposto fiksita malpli kostis kontraŭ la Usona teo, laŭ la Townshend-aj Aktoj akcepto de la Tea Akto implicite konsentus al la ideo ke la Brita parlamento rajtus imposti la kolonianojn. Tial, la Bostona teumado staris kontraŭ Britaj impostoj mem, ne necese kontraŭ la teaj impostoj.

La Bostona teumado estis preludo de batalo de usonaj kolonioj kontraŭ Britio, kiu gvidis al sendependeco de Usono.

Vortludante pri la fakto, ke la angla vorto *party* povas signifi aŭ «Feston» aŭ «partion», dekstrema fakcio de la Respublikana Partio aktuale nomas sin la Tepartio.

Kategorio:Historio de Usono
Kategorio:Protestoj en Usono
Litkovrilo

[eta|[Henri de Toulouse-Lautrec faris tiun pentraĵon pri du homoj sub litkovrilo.]]

**Litkovrilo** estas dika, varmiga teksaĵo aŭ speco de tre granda kuseno, do ŝtofa sakego plenigita per plumoj aŭ aliaj molaj, izoligaj materialoj, kiu estas uzata por dormado en lito. Kutime litkovrilo estas dividita de la homa korpo per litotuko, maldika tuko el tolo, kiu pli komforte laveblas kaj estas lavata ol la litkovrilo. Litkovriloj tradicie ofte estas fabrikataj el lanaj tolaj sakoj plenigitaj per plumoj. Sed ekde la 20-a jarcento ankaŭ ofte konsistas el sintezaj materialoj.

## Vidu ankaŭ 
* Peplomo
* Stebkovrilo
* Dormosako
* Kovrilo
* Ornama litkovrilo

Kategorio:Lito
Litotuko

eta
**Litotuko** aŭ **littuko** estas larĝa peco de tuko el tolo, uzata por kovri matracon, kaj kovraĵo el sama materialo por la kuseno kaj litkovrilo.

En multaj partoj de la mondo dua litotuko estas simple metata sur la bazan tukon, kiu kovras la matracon. Oni dormas inter la du litotukoj. Pli dikaj kovriloj povas esti metataj sur la supran, duan tukon, por provizi pli da varmo.

## Vidu ankaŭ 
* Lito

Kategorio:Lito
Verda Partio de Kosovo

La **Verda Partio de Kosovo** - albane **Partia e të Gjelbërve të Kosovës** - estas nacia ekologia-alternativa politika partio en la juna ŝtato Kosovo kun grandparte albana enloĝantaro, memstara nur ekde februaro 2008 kaj antaŭe aŭtonoma regiono de Serbio sub administrado de la Unuiĝintaj Nacioj.  La partio estas memstara parto de la transnacia Eŭropa Verda Partio.

La nacia verda partio por la teritorio de Serbio cetere nomiĝas Verduloj de Serbio - serbe latinigite **Zeleni**.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la partio 

## Referencoj 

Kategorio:Politikaj partioj de Kosovo
Kategorio:Ekologiaj partioj
Namakva kolombo

La **Namakva kolombo** aŭ **Kaba enado** (*Oena capensis*) estas mezgranda birdo de la familio de Kolombedoj (*Columbidae*) en la ordo de Kolomboformaj (*Columbiformes*). Ĝi estas la ununura specio de ties genro **Enado** (*Oena*).

## Disvastiĝo 
Temas pri disvastigita specio loĝanta en Afriko sude de la Sahara Dezerto kaj en Madagaskaro. Ties teritorio etendiĝas ankaŭ ĝis la Arabia duoninsulo kaj suda Israelo kaj Jordanio.

## Aspekto 
maldekstra|eta|200px|
eta|*Oena capensis*
La Namakva kolombo estas eta kolombo de grandeco kiel de Pasero, plej ofte ĉirkaŭ 22&nbsp;cm longa kun enverguro de 28–33&nbsp;cm kaj pezo de 40 g. Ĝi havas tre longan nigran pintoforman voston, kaj ties grando kaj formo sugestis komparon kun la melopsitako. La plumaro estas ĉefe griza escepte la blanka ventro kaj avelkoloraj unuaj flugilplumoj videblaj dumfluge.

Plenkreskula masklo havas nigrajn vizaĝon, gorĝon kaj bruston, kaj flavruĝan bekon. Plenkreskula ino malhavas nigron kaj havas grizan bekon kun ruĝa bazo. Junuloj estas malhelaj en flugiloj kaj ŝultroj kaj krome ili similaspektas kun inoj.

## Kutimoj 
Kabaj enadoj troviĝas proksime de dezertoj kun akacioj kaj arbustoj. Ili flugas malalte, rapide, kun markita flugilfrapado. Ili konstruas neston el bastonetoj en arbusto, kie la ino demetas du blankajn ovojn, kiuj estas kovotaj de la ino dum 16 tagoj.

La kanto estas mallaŭta, mallonga, duobla *huu*, pli laŭta en la pli longa dua noto *hu-huu*, ĝemema kaj ofte ripetita.

La Kaba enado estas tre surterema kaj kutime manĝas sur malferma grundo kaj vojoflankoj. La manĝo estas preskaŭ nur etaj semoj kiel de herboj, junkoj kaj aliaj plantetoj.

Ili ne estas tre gregemaj kaj estas kutime solecaj aŭ en paroj, sed ili povas formi grandajn arojn ĉe akvejoj.

## Subspecioj 
Laŭ Alan P. Peterson ekzistas du subspecioj:
* Tipa kaba enado (*Oena capensis capensis*) Linnaeus, 1766
* Fremda kaba enado (*Oena capensis aliena*) Bangs, 1918

## Referencoj 
*  Ne minacata

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Mez-Oriento
Batalfiŝo

eta|313x313ra|La batalfiŝo; *la akvokoloro kaj kolorkrajonoj, 2022*
**Batalfiŝo** (latinscience *Betta*) estas genro de malgrandaj, ofte koloraj,  en la familio "*Osphronemidae*" (gurami). La plej populara specio de Beta estas "*Betta splendens*", la siama batalanta fiŝo.

Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Akvariaj fiŝoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Latvia Verda Partio

La **Latvia Verda Partio** () estas nacia ekologia-alternativa politika partio en Latvio. Ĝi fondiĝis la 13-an de januaro 1990. Sur eŭropa nivelo, ekzemple en la parlamento kaj gvida komisiono de la Eŭropa Unio, la partio estas parto de la transnacia Eŭropa Verda Partio kaj de la parlamenta Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco.

En la konstituciiga kongreso de Latvio, kiu kunvenis inter la jaroj 1990 kaj 1993, estis 7 oficialaj verdaj delegitoj.

En la unua elektita parlamento de post la sovetunia konkeriĝo denove sendependa ŝtato Latvio, (la kvina Saeima, 1993-1995), estis unu verda parlamentano (*Anna Seile*). En la sesa Saeima (1995-1998), la Latvia Verda Partio reprezentiĝis per kvar membroj: *Indulis Emsis, Guntis Enins, Janis Kalvins* kaj *Janis Razna*. Inter la jaroj 1993 kaj 1998, la Verda Partio estis parto de la registara koalicio kaj *Indulis Emsis* estis latvia ministro pri medio.

En la sepa Saeima (1998-2002), la Verda Partio ne estis reprezentita.

Kadre de la parlamentaj balotoj de oktobro 2002, la partio kune kun la Latvia Kamparana Unio kandidatis en koalicio "Unuiĝo de Verduloj kaj Farmistoj" (''*), kiu atingis 9,5 procentojn de la voĉoj kaj 12 el la entute 100 parlamentaj seĝoj. Tri membroj de la Verda Partio elektiĝis parlamentanoj: *Indulis Emsis, Arvids Ulme* kaj *Leopolds Ozolins*. La Unuiĝo de Verduloj kaj Farmistoj aliĝis al kvar-partia registara koalicio kaj tie estis reprezentita per tri ministroj, interalie la verda ministro pri medio, *Raimonds Vejonis*.

Dum februaro 2004, post la disrompiĝo de la kvar-partia registato, *Indulis Emsis* estis nomumita konstrui novan registaron kaj iĝis la tutmonde unua verda ĉefministro. Lia malplimulta registaro estis devigita je demisio dum aŭtuno de la sama jaro. Nova koalicio gvidata de la Popola Partio ekfunkciis, en kiu la Verda Partio kiel parto de la Unuiĝo de Verduloj kaj Farmistoj denove partoprenis.

Dum la parlamentaj balotoj de 2006, la Verda Partio restis parto de la Unuiĝo de Verduloj kaj Farmistoj, kiu ricevis 16,7 procentojn de la voĉoj kaj atingis 18 el la 100 parlamentaj seĝoj (4 por la Verda Partio). La partio restis parto de la koalicia registaro kune kun la Popola Partio, la Partio Latvia Vojo kaj kaj Patrolanda kaj Libereca Partio. La partia gvidanto kaj eksa ĉefministro Indulis Emsis iĝis parlamenta parolisto dum novembro 2006.

Ĉefaj politikistoj de la partio ofte apogis naciismajn kaj socie konservativan vidojn, kaŭzante ĝian elpelon de la Eŭropa Verda Partio la 10-an de novembro 2019.
## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la partio
* bazaj informoj en la retejo de la Eŭropa Verda Partio (en la angla) 
* bazaj informoj pri *Progresīvie'', la posteula latva membropartio de la Eŭropa Verda Partio (en la angla) 

Kategorio:Politikaj partioj de Latvio
Kategorio:Ekologiaj partioj
Granda Ruĝa Makulo

[dekstra|eta|320px|Falskolora imaĝo de la Granda Ruĝa Makulo de Jupitero, vidita de *[Voyager 1*. La blanka elipsa ŝtormo tuj sub la Granda Ruĝa Makulo havas proksimume la saman diametron kiel la Tero.]]

La **Granda Ruĝa Makulo** estas daŭrema kontraŭciklona ŝtormo troviĝante 22 gradojn sub la ekvatoro de la planedo Jupitero. Ĝi jam daŭris pli ol 170 jaroj, kaj eble eĉ 340 jaroj aŭ pli. La ŝtormo sufiĉe grandas por esti observebla per teleskopoj de la Tero. Ĝin verŝajne unue observis Giovanni Domenico Cassini ĉirkaŭ 1665. La ŝtormo estis rimarkeble ruĝkolora en diversaj tempoj dum sia observ-historio, kvankam ĝia aspekto variadas de jaro al jaro.

Antaŭ la sondmisioj Voyager, astronomoj tre malcertis pri la naturo de la Ruĝa Makulo. Pluraj kredis ke ĝi estas solida aŭ likva formo sur la surfaco de Jupitero.

## Strukturo 
La ovala strukturo rotacias maldekstrume, kun rotacia periodo de proksimume ses teraj tagoj aŭ 14 jupiteraj tagoj. Ĝi grandas 24 000-40 000&nbsp;km de oriento al okcidento kaj 12 000-14 000&nbsp;km de nordo al sudo - sufiĉe granda por enteni du aŭ tri Terojn. La pintoj de la nuboj en la ŝtormo staras ĉirkaŭ 8&nbsp;km super la ĉirkaŭaj nuboj.

La Makulo restas je tre konstanta latitudo, sed ĝi giras konstante ĉirkaŭ la planedo, farante almenaŭ 10 plenajn turnojn ĉirkaŭ Jupitero ekde la 19a jarcento. La gira rapideco ŝajnas koneksa al la heleco de la bendo en kiu ĝi troviĝas, kiu cetere varias inverse al la koloro de la Makulo mem. Oni ne certas pri la kaŭzo de la koloro nek pri kial ĝi ŝanĝiĝas.

Kategorio:Jupitero
Balatonlelle

**Balatonlelle** estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Fonyód.
eta|maldekstre|Aerfoto pri Balatonlelle

## Situo 
Balatonlelle situas sur ebenaĵo kaj sur montetoj, laŭ suda bordo de Balatono (havanta havenon), laŭ ĉefvojo, fervojo kaj aŭtoŝoseo M7 Budapeŝto-Nagykanizsa. La urbo kontaktiĝas kun Balatonboglár. Oni kutimas nomumi la urbon simple **Lelle,** same en la historiaj tempoj. Budapeŝto estas 136 km.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1229. En 1713 nobeldomo de Jankovich (jankoviĉ), en 1838 de Szalay (salai) konstruiĝis. En 1861 la fervojo ekfunkciis. En 1978 Balatonboglár kaj Balatonlelle unuiĝis, kies nomo estis **Boglárlelle**. Ĝi urbiĝis en 1986. Fine en 1991 la du partoj disiĝis al du memstaraj urboj.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵoj estas baroka Kapelo de Sankta Donato (Balatonlelle) kaj romkatolika Preĝejo de Sankta Triunuo (Balatonlelle).

## Famuloj 
* en Balatonlelle naskiĝis:
** Károly Kiss (kemiisto)
** ministro István Kossa
* en Balatonlelle mortis:
** arkitekto Frigyes Schulek
** Imre Szalay (politikisto)
** teologo Béla Breznay

## Famaj nomportantoj 
* János Lelley
* Jenő Lelley

## Ĝemelurboj 
*  Vlăhița, Rumanio
*  Ramstein-Miesenbach, Germanio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstre|


Kategorio:Vinvilaĝoj
Marina Vlady

[eta|Marina Vlady dum prezento de sia libro *Le Fol Enfant* en [Strasburgo (2009)]]
[[Dosiero:Primadiluvio thierry+vlady+miranda+castelot.jpg|eta|Marina Vlady en *Avant le déluge* [Antaŭ la diluvo] (1954) 2-a persono de maldekstre]]
**Marina VLADY** [VlaDI] estas pseŭdonomo de franca aktorino, kiu naskiĝis  en Clichy-la-Garenne [kliŜIlagaREN] en la pariza ĉirkaŭurbo sub la nomo Catherine Marina de Poliakoff-Baidaroff.

## Biografio
Jam dum sia infaneco, ŝi debutis kiel baletistino en la pariza operejo. En la 1950-aj jaroj ŝi aktoris en italaj, francaj kaj germanaj filmoj, ludante tentajn adoleskinojn.
"*La Sorĉistino*" [La Sorcière], filmo de 1955, havis grandan sukceson ĉe la publiko. Ŝi havigis al si la premion pro la ĉefroloj en "''L'ape regina*" [La Abelreĝino] de Marco Ferreri kaj la premion por aktorinoj dum la Festivalo de Cannes en 1963 kaj nomumon por la Ora-Globo-trofeoj (*Golden Globe*).

En 1967 ŝi ĉefrolis en la filmo de Jean-Luc Godard "*Du aŭ tri umoj, kiujn mi scias pri ŝi''" [Deux ou trois Choses que je sais d'elle]. Dank'al ŝia rolo en "*La Tempo por vivi*" [Le Temps de vivre], ŝi gajnis la Kristalan Stelon (Etoile de Cristal) en 1970.

Ŝi estis la edzino de Robert Hossein, franca aktoro kaj reĝisoro, kun kiu ŝi havas du infanojn: Pierre kaj Igor, poste la edzino de Jean-Claude Brouillet, kun kiu ŝi havas unu infanon: Vladimir.

Post sia divorco ŝi edziniĝis al la sovetia aktoro kaj kantisto Vladimir Visockij kaj vivis kun li dum dek du jaroj ĝis lia morto en 1980. En 1987 ŝi eldonis rememoraĵojn pri li, kaj la libro *"Vladimir aŭ la rompita flugo"* (eldonita en pluraj lingvoj) – furoris en Sovetunio.

Dum dudek tri jaroj ŝi vivis poste kun Léon Schwartzenberg. Je la 5-a de aprilo 1971 ŝi troviĝis inter 343 subskribintoj de la tielnomata manifesto de 343 fiulinoj (Manifeste des 343 salopes), kiu aperis en la gazeto "*Le Nouvel Observateur*".

Ŝi estas la fratino de la aktorinoj Odile **V**ersois, Hélène **V**allier kaj Olga **V**aren: laŭ artikolo de la gazeto "*Paris-Match*" de la 11-a de junio 1955 la unua litero "V" de la kvar pseŭdonomoj estus simbolo por la V de Venko.

eta|maldekstra|Marina Vlady en 1996

## Filmo
* Sept morts sur ordonnance (Francio, 1975)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Francaj aktoroj
Tapeto

[eta|250ra|Verko de la usona pentristino *[Mary Cassatt* montranta du tetrinkantinojn en salono kun ruĝe-blue striata tapeto]]

**Tapeto** laŭ PIV estas
# ĉia materialo (ledo, tolo, papero, plasto kaj simile), per kiu oni, ekde la 17-a jarcento, tegis la murojn de ĉambro, kaj
# en historia lingvouzo povas esti alia vorto por tapiŝo, kiun oni laŭ kutimo dum la mezepoko kaj renesanco pendigis sur muroj por pli komfortigi kaj ornami ĉambron.

Laŭ Francisko Azorín **tapeto** estas *Papero, teksaĵo, ledo, per kiu oni kovras murojn de ĉambro, meblojn.* Li indikas etimologion el la greka *tapes* (tapeto), kaj de tie la latina *tapes, tapetis*. Kaj li aldonas la terminon *tapeti*, por kovri per tapeto.

Tapetoj kutime vendiĝas en rulaĵoj, kaj estas fiksataj ĉe la muro per speciala gluo. Ili povas esti aŭ senorname helaj, por ebligi postan farbadon per blanka aŭ pli bunta koloro, aŭ havi ripetiĝantajn dekoraĵojn.

## Notoj 
Kategorio:Materialoj
Balatonföldvár

**Balatonföldvár** estas urbo kaj somera banloko en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, (iam en subregiono Balatonföldvár, kies centro estas), nun en Distrikto Siófok. La loknomo signifas: Balatono-terfortikaĵo.

## Geografio 
Balatonföldvár situas sur ebenaĵo, laŭ suda bordo de Balatono (havanta havenon), laŭ ĉefvojo, fervojo kaj aŭtoŝoseo M7 Budapeŝto-Nagykanizsa.

## Historio 
La urbonomo devenas de terfortikaĵo, farita de keltoj. La unua skriba mencio devenis el 1358. En la 19-a jarcento grafoj Széchenyi (sEĉEnji) formis parcelojn kaj feriajn domojn. En 1948 el la Balatonobordo de Kőröshegy formiĝis memstara vilaĝo, en 1985 grandvilaĝo, en 1992 urbo.

En Balatonföldvár havis feridomon ekzemple Gizi Bajor, Zsigmond Széchenyi, Frigyes Korányi, Kálmán Kandó, Jenő Rákosi, Szidi Rákosi, Viktor Rákosi.
eta|Haveno de Balatonföldvár

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Kruco (Balatonföldvár)

## Famuloj 
En Balatonföldvár mortis:
* komponisto Sándor Jemnitz
* Zoltán Meszlényi (maŝininĝeniero).

## Ĝemelkomunumoj 
*  Gaienhofen, Germanio (1991)
*  Steckborn, Svislando (1991)
*  St. Georges de Didonne, Francio
*  Kühbach, Germanio
*  Ylöjärvi, Suomio
*  Zetelaka, Rumanio

## Komunumoj pri *földvár* en Hungara reĝlando 
Estas rilatoj inter komunumoj havanta la nomon *földvár*.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Imre Simonyi

**SIMONYI Imre** (ŝimonji), originala nomo *Szmola* estis hungara poeto naskita en Satu Nou (Mişca) la 14-an de septembro 1920 kaj mortinta en Gyula la 10-an de februaro 1994.

## Biografio 
Li abiturientiĝis en Gyula en 1939 kaj fariĝis kunlaboranto de ĵurnaloj. En 1946 li iĝis la respondecredaktoro de *Gyulai Kis Újság*. Inter 1952 kaj 1956 li estis helplaboristo en Budapeŝto. En 1956-57 li estis respondecredaktoro de *Gyulai Hírlap* kaj post tiam subtenis sin kiel liberprofesia verkisto.

## Ĉefaj verkoj 
* *Alföldi versek*, 1942;
* *Tisztességes írás*, v., Gyula, 1956;
* *Önéletrajz helyett*, v., 1962;
* *Ne sírjatok*, v., 1966;
* *Hatodnapon*, v., 1970;
* *Gyulai krétarajzok*, v., 1978;
* *Forgácsok egy fakeresztről*, v., 1980;
* *Két szerelem*, v., 1984;
* *Különvélemény*, vál. v., 1986;
* *Ember Gedeon jegyzeteiből*, esszék, Békéscsaba, 1989;
* *Világ és népet*, 1990;
* *Az öröm hiányzott*, v., 1994.
* *A költő törvénye* (ne publikigitaj verkoj,; postmorto) 1995.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

S
János Asbóth

**ASBÓTH János** (aŝbot) estis hungara verkisto, ĵurnalisto, ano korespondanta de la Hungara Scienca Akademio (1892) naskita en Lugoskisfalu la 7-an de junio 1845 kaj mortinta en Videfalva la 28-an de junio 1911. Li estis la filo de generalo Lajos Asbóth.

## Biografio 
Asbóth komencis studi en la teknikuniversitato de Pest (urbo), sed pro suspekto pri komploto en 1863 estis alstarigita antaŭ milittribunalon. En 1866 en Parizo li enpaŝis la Klapka-legion. Inter 1867–72 li laboris en diversaj oficejoj, ekde 1879 en ministerio por eksterlandaj aferoj. En 1872 li estis la ĉefkunlaboranto de gazetoj Kelet Népe, de *Magyarország* de Budapeŝto. Inter 1887–1901 li estis deputito de hungara landkunveno. Li estis plurfoje en Afriko, Bosnio-Hercegovino. En la lastaj jardekoj de la 20-a jarcento lia romano *Álmok álmodója* (Sonĝanto de sonĝoj) estis taksata kiel ĉefverko de hungara literaturo.

## Ĉefaj verkoj 
* *Egy bolyongó tárcájából* (I–II. Pest, 1866);
* *Három nemzedék* (Pest, 1873);
* *Irodalmi és politikai arcképek* (Bp., 1876);
* *Álmok álmodója* (romano, Bp., 1878);
* *Korunk uralkodó eszméi* (Bp., 1896)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

A
Asbóth
Asbóth
Kunpremita aero

**Kunpremita aero** estas uzata:
* en pneŭmatiko, por laborigi maŝinojn ekz. pneŭmata martelo
* kiel spirgaso, ofte uzata dum akvomerĝo
* por plenigi pneŭojn kaj aliajn bloveblajn aĵojn
* por malvarmigo, uzante vortican tubon
* purigo
* kiel pelaĵo ĉe aero-movata aŭtomobilo
István Sinka

**SINKA István** (ŝinka) estis hungara poeto, verkisto naskita la 24-a de septembro 1897 en Nagyszalonta kaj mortinta la 17-a de junio 1969 en Budapeŝto.eta|Tombejo
## Biografio 
István Sinka estis ŝafpaŝtisto, memlerninto. En 1920 li loksidiĝis en Vésztő. Géza Féja en 1932 en semajngazeto *Szabadság* aperigis liajn poemojn. En 1935 li partoprenis la fondadon de revuo *Kelet Népe*. En 1936 li translokiĝis Budapeŝton. Li ne trovis laboron, mizerizis, malsaniĝis. Post 1945 longtempe li eliĝis el la literatura vivo.

## Premioj 
* Kossuth-premio (1990)

## Verkoj 
* Himnuszok Kelet kapujában (1933)
* Pásztorének (1935)
* Vád (1939)
* Denevérek honfoglalása (1941)
* Fütyöri és a hét vadász (1941)
* Harmincnyolc vadalma (1941)
* Balladáskönyv (1943)
* Hontalanok útján (1943)
* Fekete bojtár vallomásai (1944)
* Kadocsa merre vagy? (1944)
* Eltűnik a hóri domb (1961)
* Végy karodra, idő (1964)
* Mesterek utcája (1967)
* Szigetek könyve (1972)
* Válogatott versei (1977)
* 

## Referencoj 
## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
S
János Szász

**SZÁSZ János** (sas) estis rumanuja hungara verkisto, poeto, eseisto, publicisto, tradukisto naskiĝinta en Beogrado la 14-an de julio 1927 kaj mortinta en Bukareŝto la 29-an de julio 2006.

## Biografio 
János Szász la universitatajn studojn faris en Kluĵo. Ekde 1948 li estis la kunlaboranto de Utunk kaj en Bukareŝto de Előre. En la 70-aj jaroj li estis la redaktoro de mondlitratura rubriko de Igaz Szó, ĉefkunlaboranto de semajngazeto A Hét. Li tradukis precipe la poemojn de rumanaj, amerikanaj, francaj kaj germanaj poetoj. En 1977 por sep monatoj kiel stipendiulo li estis en Usono.

## Ĉefaj verkoj 
* Hajnaltól alkonyatig, poemoj., Temesvár, 1947;
* Anna néne, epikpoemo, Kvár, 1950;
* A sorkatona éneke, p., Kvár, 1954;
* Nincsen titkom, p., Bk., 1956;
* Szeressétek a galambokat, vojaĝnotaĵoj, Kvár, 1958;
* Egy éjszaka Moszkvában, romaneto., Bk., 1959;
* Mindenkihez, p., Bk., 1961;
* Hat fiú és egy lány, dramo., Bk., 1962;
* Elsők és utolsók, romano., Bk., 1962;
* Szerelmes könyv, p., Bk., 1963;
* A válasz, romanet., Bk., 1964;
* Holnap havazni fog, r., Bk., 1964;
* Emberek vagyunk, r., Bk., 1968;
* Mamaia by night. Mamaiai éjszakák, romaneto., Bk., 1968;
* Elsők és utolsók. tri romanoj, Bk., 1972;
* A romániai magyar irodalom története [kun Dávid Gyula kaj Marosi Péter, lernolibro, Bk., 1977;
* Amerikából jöttem. Naplójegyzetek hét hónapról, amit a szerző a huszadik század hetvenes éveinek elején az Egyesült Államokban töltött, Bk., 1977;
* Szobor a hóban, rak., Bk., 1979;
* Felhőjáték Franekerben. Egy utazás eszmerajza, Bk., 1980;
* A hittől az eszméletig, eseoj, Bk., 1981;
* A színhely és a tettes. Franz Kafka és kora, Bk., 1985;
* Január, r., Bk., 1985;
* A fennmaradás esélyei, eseoj, 1986;
* Május, r., Bk.-Bp., 1988;
* November, r., 1991;
* Vihar Franciaországban, r., Kvár, 1996.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Szasz, J.
Mortintoj en 2006
Szasz, J
Szasz, J
Hoosac-tunelo

eta|*The Hoosac Tunnel Route*
eta|orienta portalo, 1995
La **Hoosac-tunelo** (ankaŭ **Hoosic**) aŭ Tunelo Hoosac estas fervoja tunelo, longa 7,64&nbsp;km tra la Hoosac Range, plilongiĝo de Green Mountains (Verda Montaro) en Vermonto. La orienta tunela portalo troviĝas ĉe Florida (Massachusetts) kaj la okcidenta ĉe North Adams (Massachusetts). La konstrulaboroj komenciĝis en 1851 kaj finiĝis en 1875. Tiam, ĝi estis la dua plej longa tunelo de la mondo (post Tunelo Mont-Cenis kaj ĝis 1928 (Moffat-tunelo) plej longa tunelo de norda Ameriko.

## Konstruo 
La konstruo kostis 21 milionojn da USD en tiama valoro (ĝi egalas al ĉ. 0,5 md USD. La konstruo estis forte kritikita kaj havis la moknomon de „The Great Bore“ (La granda boro).

La konkura „Western Railroad“ sukcese haltigis la laboron helpe de la ŝtato en 1861. Ĝis tiam oni boris 1295 m, kvinonon de la tuta longo. La konstrulaboroj rekomenciĝis en 1863.

Oni forliveris dum la konstrulaboroj ĉ. 1,8 miliontunojn da ŝtono. Pro la granda laboro oni provis plifaciligi per uzo de maŝinoj. La 16-an de marto 1853, oni uzis unuafoje tunelboran maŝinon („Wilson's Patented Stone-Cutting Machine“), sed ĝi fuŝiĝis pro trimetra rokaĵo. Post tio oni uzis premaeran martelon („Burleigh Rock Drill“). Oni uzis same pionire nitroglicerinon kaj eksplodkapsulon.

Oni pretigis centran aeruman kanalon en 1870 kaj tio ebligis pludaŭrigon de la laboro en du pluaj punktoj. Oni konstruis eĉ 305-m-an lifton en la ŝaĥto.

La trarompo inter la tunelaprtoj okazis la 12-an de decembro 1872 (orienta portalo) kaj 27-an de novembro 1873 (okcidenta).

Dum la laboroj mortis 195 laboristoj, plej ofte pro uzo de nitroglicerino.

## Posta historio 
La unua trajno trapasis la tunelon la 9-an de februaro 1875. La regula trafiko inter Boston kaj Troy (New York) ekis en 1876. Oni metis duan relvojan paron en la tuenlon en 1881. Oni instalis en 1899 vaporpelitajn ventolilojn por aerumado. Pro la granda aerpoluo, oni ŝanĝis de vaporo al petrolo kiel fuelo. Oni elektrizis la tunelon en 1911 kaj la funkciado de la ventoliloj okazis per tio.

Oni uzas ekde 1942 du elektrajn lokomotivojn, dum en 1946 oni ŝanĝis al dizela pelado kaj oni malmuntis la elektrajn suprajn konduktilojn. Oni forigis en 1957 la duan fervojan paron por ebligi trairon de ŝarĝaŭtoj. La lasta laŭhorara personlivera trajno pasis la tunelon la 30-an de novembro 1958.

La tunelon uzas hodiaŭ Pan Am Railways por ŝarĝotransporto.

Kategorio:Konstruaĵoj en Masaĉuseco
Kategorio:Fervojaj tuneloj en Usono
Kadarkút

**Kadarkút** [kadarkUt] estas urbo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Kaposvár. Kút signifas en la loknomo: puto.

## Situo
Kadarkút situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo, for de fervojo, ĉefvojo kaj rivero. La komunumo troviĝas inter malgrandaj vilaĝoj. Kaposvár kaj Nagyatád troviĝas po 25, Szigetvár 28, Pécs 62, Fonyód (ankaŭ Balatono) 65, Budapeŝto 205 km.

## Historio
La unua skriba mencio devenis el 1137. La komunumo iĝis grandvilaĝo en 1977, urbo en  2005. La klasikisma katolika preĝejo en 1830, la kalvinana en 1910 konstruiĝis. Nova kulturdomo ekfunkciis en 1963.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Triunuo (Kadarkút)
* Kalvinana preĝejo (Kadarkút)
* Kastelo de Kadarkút
* privata arboreto

## Famuloj 
En Kadarkút naskiĝis:
* arkitekto Gábor Turányi
* farmaciisto Sándor Mozsonyi
* József Bokor (instruisto)
* skulptisto Ernő Jálics.

== Komunumoj pri *kút* (= puto) en Hungara reĝlando ==

## Fontoj 
* distancoj 

Kategorio:Kadarkút
Miklós Hubay

**HUBAY Miklós** (hubai) estis hungara dramverkisto, tradukisto naskita en Nagyvárad la 3-an de aprilo 1918 kaj mortinta en Budapeŝto la 8-an de majo 2011.

## Biografio 
Miklós Hubay la mezlernejon li faris en Debrecen kaj Gyula, la estetikon, belarthistorion kaj filozofion li studis en universitato Pázmány Péter inter 1936-1940. Li estis stipendiulo ekde 1942 en Ĝenevo. Reveninte, inter 1950-1957 li instruis en teatra kaj filmaltlernejo, inter 1955-1957 estis dramaturgo de Nacia Teatro. Oni maldungis lin el ambaŭ postenoj. Inter 27-a de oktobro 1956 kaj 2-a de novembro 1956 li gvidis la literaturan elsendon de Szabad Magyar Rádió en parlamento. Inter 1974-1988 li instruis en Florenco hungaran lingvon kaj literaturon, ekde 1981 por 5 jaroj li estis la prezidanto de Magyar Írószövetség. Inter 1987-1996 li fariĝis denove aktorprofesoro, ekde 1991 por 10 jaroj estis la afergvidanto Magyar PEN Club, poste prezidanto.

## Premioj 
* József Attila-premio (1955, 1965, 1975)
* Szocialista Munkáért Érdemérem (1971)
* Munka Érdemrend arany fokozata (1972, 1978)
* A Művészeti Alap Irodalmi premio (1979)
* Madách-díj (1983)
* Bács-Kiskun Megye Művészeti premio (1984)
* Magyar Népköztársaság aranykoszorúval díszített Csillagrendje (1987)
* Déry Tibor-premio (1988)
* Kossuth-premio (1994)
* Premio Nemzeti Színház drámapályázatának (1995)
* Cívis-premio (1996)
* Az Év Könyve-premio (1996)
* Róma város díja (1997)
* Szép Ernő-premio (1997)
* Tekintet-díj (2000)
* Magyar Köztársasági Érdemrend Középkeresztje (2003)
* Arany János-premio (2004)
* Olasz Szolidaritás Csillag-ordeno (2005)
* Prima Primissima premio (2005)

## Verkoj 
* Nemzeti színjátszás, drámai magyarság (1941)
* Hősök nélkül (1942)
* François Rabelais (1953)
* Egy magyar nyár (1954)
* István napja (1955)
* Három csésze tea (1959)
* Népi komédiák (1960)
* Tavaszi mise (1960)
* Hősökkel és hősök nélkül (1964)
* Játékok életre-halálra (1968)
* Tüzet viszek (1971)
* Aranykor (1972)
* Színház a Cethal hátán (1974)
* Néronissime ou l'Empereur s'amuse (1975)
* A zsenik iskolája (1977)
* A szív sebei (1978)
* Napló nélkülem (1978)
* Búcsú a csodáktól (1979)
* A dráma sorsa (1983)
* Fiatal nők kékben és pirosban (1983)
* Világvégjátékok (1984)
* Végtelen napjaim (1996)
* Tört aranykor (1997)
* Hová lett a Rózsa lelke? (1997)

## Eksteraj ligiloj 
* http://mek.oszk.hu/00000/00019/html/index.htm
* Digitala Literatura Akademio

H