open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mount Vernon

**Mount Vernon** estas nomo de diversaj lokoj:

## Singapuro 
**Mount Vernon (Singapuro)

## Grand-Britio 
** Mount Vernon (Skotlando)
** Mount Vernon (Glasgow)

## Usono 
**Mount Vernon (Alabama)
**Mount Vernon (Arkansas)
**Mount Vernon (Georgia)
**Mount Vernon (Illinois)
**Mount Vernon (Indiana)
**Mount Vernon (Iowa)
**Mount Vernon (Kentucky)
**Mount Vernon (Maine)
**Mount Vernon (Maryland)
**Mount Vernon (Missouri)
**Mount Vernon (New Hampshire)
**Mount Vernon (New York)
**Mount Vernon (Ohio)
**Mount Vernon (Oregon)
**Mount Vernon (South Dakota)
**Mount Vernon (Texas)
**Mount Vernon (Virginia)
**Mount Vernon (Washington)

## Aliaj
*Mount Vernon estas nomo de areo ĉe Baltimore, Usono kaj nomo de monto en urbo New Kensington (Pennsylvania).
*Monto Vernon estas ankaŭ nomo de bienposedaĵo de George Washington, proksime al Mount Vernon (Virginia).

*vidu ankaŭ:* Vernon
Komunista Partio de Ĉinio

La **Ĉina Komunista Partio** (中国共产党, 中國共産黨, pinyin: Zhōngguó Gòngchǎndǎng) estas la komunista partio, kiu regas Ĉinion ekde 1949. La ĈKP estas fakte la nura partio en la unupartia sistemo de Ĉinio.

La Ĉina Komunista Partio estis fondita la 1-an de julio 1921 en la franca kolonia kvartalo en Ŝanhajo, ĝi estis gvidata de Mao Zedong. En 2006, la partio havis 70 milionojn da membroj, kio faras ĝin la plej granda partio de la mondo. La ĈKP gvidas la politikon de Ĉinio en ĉiu nivelo ekde sia alveno al potenco en 1949.

En Ĉinio iu grava posteno (juĝisto, uzina estro, ktp) havas sian politikan duoblon, krom kiam la estro okupas sufiĉe altan nivelon en la organizaĵo de la partio. La neseparado de la  kaj la intereskonfliktoj fontas la originon de la problemoj.

## Organizo 
Longtempe dominita de Mao Zedong, la strukturo de la partio estis detruita dum la kultura revolucio por la Popola Liberiga Armeo (PAL). Post la morto de Lin Biao en 1971, la PAL perdas iom post iom de sia potenco por la partio. Deng Xiaoping daŭrigas la reformojn de la partio ekde 1978.

Ĝia gvidstilo restas iom neformala. Fakte, 1.000 aŭ 2.000 personoj tenas la potencon; temas do pri formo de oligarkio.

La Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Ĉinio, oficiale nomata la *Ĝenerala Sekretario de la Centra Komitato de la Komunisma Partio de Ĉinio*, estas la estro de la Komunisma Partio de Ĉinio kaj la plej altranga postenulo en la Ĉina Popola Respubliko. Tiu ofico estas kutime konsiderata kiel la Supera Gvidanto de Ĉinio, unu-partia komunisma ŝtato.

La Komunista Junulara Ligo de Ĉinio funkcias kiel kadra forĝejo por la Ĉina Komunista Partio. Ĉiujare, ĉ. unu miliono da novaj partianoj estas rekrutitaj el la junulara ligo.

## Kelkaj gravuloj
* Lin Biao
* Ĉen Boda
* Li Daĵao
* Peng Dehuai
* Ĉen Duksiu
* Zhou Enlai
* Hua Guofeng
* Liu Shaoqi
* Mao Zedong

## Instancoj
* Centra Komitato de Komunista Partio de Ĉinio
* Politika Buroo de Komunista Partio de Ĉinio
* Tutlanda Kongreso de la Komunista Partio de Ĉinio
* Ĉiama Komitato de Politika Buroo de Komunista Partio de Ĉinio
* Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Ĉinio

## Vidu ankaŭ 
* Registaro de Ĉinio
* Servu la Popolon

## Piednotoj 

Kategorio:Politiko de Ĉinio
Ĉinio
Kategorio:Politikaj partioj de unupartiismaj ŝtatoj
Kategorio:Komunismaj partioj en Ĉinio
Kategorio:Ĉinaj komunistoj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1921
Vincenzo Bellini

**Vincenzo BELLINI** (naskiĝis  en Katanio (Sicilio), Italio, mortis  en Puteaux (Seine, nun Hauts-de-Seine), Francio) estis itala romantika kaj belkanta komponisto de operoj.

## Ĉefaj operoj 
* *Adelson e Salvini* (1825 Napolo).
* *Bianca e Gernando* (1826, Napolo).
* *Il pirata* (1827, Milano).
* *La straniera* (1829, Milano).
* *Zaira* (1829, Parmo).
* *I Capuleti e i Montecchi* (1830, Venecio).
* *La sonnambula* (1831, Milano).
* *Norma* (1831, Milano).
* *Beatrice di Tenda* (1833, Venecio).
* *I puritani* (1835, Parizo).

## Anekdoto 
* Strato en Puteaux apud La Défense estas nomita laŭ lia nomo **Bellini**.

## Vidu ankaŭ 
* Klasika muziko
* 18509 Bellini

## Eksteraj ligiloj 
* Franclingva biografio


Kategorio:Mortintoj en Puteaux
Kategorio:Italaj komponistoj
Kategorio:Operkomponistoj
Kategorio:Romantikaj komponistoj
Gábor Tőrös

**TŐRÖS Gábor** (teOreOŝ) estis hungara skulptisto naskita en Turda la 12-an de junio 1934, mortis la 18-an de majo 2021.

## Biografio 
Gábor Tőrös inter 1958-1960 laboris en Baia Mare subdirekto de Géza Vida, inter 1960-1966 li studis en *Belarta Altlernejo Ion Andreescu* en Kluĵo kun Jenő Szervátiusz, András Kós. Ekde 1966 li instruis en *Muzik-kaj Belartliceo* de Baia Mare. Ekde 1976 li faris serion de bronzmedaloj pri la elstaruloj de universala kaj hungara kulturhistorio kaj historio (Matiaso la 1-a, Bálint Balassi, Miklós Zrínyi, Gábor Bethlen, Sándor Kőrösi Csoma, János Arany, Károly Kós, Endre Ady, László Nagy, Johann Sebastian Bach, Lev Tolstoj). Ekde 1989 li vivis en Hungarujo.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1973 • Apollo Terem, Bukarest

* 1973 • Apolló Terem, Bukarest • Kézdivásárhely • Sepsiszentgyörgy

* 1979 • Korunk Galéria, Kolozsvár

* 1980 • Új Élet Galéria, Marosvásárhely

* 1983 • Nagyvárad (kun Elek Kiss)

* 1990 • Művésztelepi Galéria, Szentendre

* 1992. Csók István Galéria [kun Kiss Elek]

* 1996 • Vármegye Galéria [kun Véső Ágoston, Walter Frigyes].

## Publikplacaj skulptaĵoj 
* Patrineco (beton, 1971, Aknasugatag)

* dekoratív kompozíció (bronz, 1975, Nagybánya, közigazgatási palota)

* Sunĉaro (alumíniumlemez, 1976, Zilah, Ifjúsági Művelődési Ház)

* Gimnastikistino (bronz, 1978, Nagybánya, Sportcsarnok)

* Glacihokeistoj (inox acéllemez, 1978, Csíkszereda, Jégstadion)

* Németh László-memortabulo (bronz, 1991, Nagybánya).

## Skulptaĵoj en publikkolektoj 
* Városi Múzeum, Nagybánya.

## Bibliografio 
* Werner C.: Gegenstand der Kontemplation, Neue Literatur, 1973/10.

* Lászlóffy A.: Őszi monológ az emlékműről, Utunk, 1976/38.

* Király L.: ~ plakettjei. Utunk, 1979/9.

* Mezei J.: ~ (monogr.), Bukarest, 1982

* Banner Z.: (kat. bev., Művésztelepi Galéria, Szentendre, 1990).

## Fonto 
* Artportal.hu

Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj
Beginejo Ten Wijngaerde

La '*Princa Beginejo *Ten Wijngaerde'''* (en moderna ortografio *Wijngaard*) estas la nura konservita beginejo en la urbo Bruĝo. Ne plu estas beginoj, sed ekde 1927 en ĝi troviĝas monaĥineja komunumo de Benediktaninoj, fondita de Kanoniko Rodolphe Hoornaert. En tiu jaro la domoj je la okcidenta flanko estis transformitaj en monaĥinejon.

## Historio 
maldekstra|eta|260px
eta|maldekstra|150px|La 18-jarcenta enirpordego kaj ponto
Jam antaŭ 1240 komunumo de piaj virinoj establiĝis sur tereno sude de la urbo. La beginejo oficiale fondiĝis ĉirkaŭ la jaro 1244 de Margareto II de Konstantinopolo, grafino de Flandrio, kiu ricevis permeson de la episkopo de Tournai por transigi la grafan kapelon de la urbocentro al la beginejo. En 1245 la beginejo estis rekonita kiel sendependa paroĥo. En 1299 ĝi venis sub la aŭtoritato de la franca reĝo Filipo la Bela kaj ricevis la titolon *Princa Beginejo*.

La beginejo enhavas gotikan preĝejon kaj tridekon da blanke prentritaj loĝdomoj el la malfrua 16-a, 17-a kaj 18-a jarcento. Preskaŭ ĉiuj domoj estas konstruitaj ĉirkaŭ centra placo. La ĉefenirejo kun pordego alireblas tra tri-arka ponto, la *Wijngaardbrug*. En niĉo super la pordego (konstruita en 1776) videblas skulptaĵo de la sankta Elizabeto de Hungario, patronino de multaj beginejoj. La unua begineja dometo apud la enirejo estas muzeo kun i.a. pentraĵoj, 17- kaj 18-jarcentaj mebloj kaj punto. Estas dua pordego je la flanko de la kluzodomo.

La bruĝa beginejo ekde 1998 estas, kun la aliaj flandraj beginejoj, Monda heredaĵo de Unesko.

## Eksteraj ligiloj 
* Monaĥinejo De Wijngaard 
* Flandraj Beginejoj (Unesko)

## Literaturo 
* Hector HOORNAERT, *Ce que c'est qu'un béguinage...* (Kio estas beginejo?), Brugge, Desclée de Brouwer, 1921.
* Rodolphe HOORNAERT, *Le Béguinage de Bruges, son histoire, sa règle, sa vie* (La beginejo de Bruĝo, ĝia historio, ĝia regulo, ĝia vivo), Brugge, Desclée de Brouwer, 1930.
* Brigitte BEERNAERT e. a., *Begijnhofkerk H. Elisabeth* (La begineja preĝejo Sankta Elisabeto), en: 17de-eeuwse architectuur in de binnenstad, Open Monumentendag 1993, Brugge, 1993.
* Elke VAN DEN BROECKE en Lieve UYTTENHOVE, *Laus Deo. Rodolphe Hoornaert en zijn werk, 1886-1969'', Brugge-Leuven, 2013.

Kategorio:Bruĝo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Belgio
Mikrotubeto

eta|Strukturo de mikrotubeto
**Mikrotubeto** estas proteina strukturo kun diametro de ĉirkaŭ 25 nm, kiu devenigas per polimerigo de tubulino. Mikrotubetoj kune kun aliaj strukturoj formas ĉelskeleton, agas en internĉela transporto, en ĉelmoviĝo kaj ĉeldivido. Mikrotubetoj formas ankaŭ cilioj kaj flageloj.

Kategorio:Ĉelbiologio
Robert Nivelle

**Robert Georges NIVELLE** (n. la 15-an de oktobro 1856 en Tulle, m. la 24-an de marto 1924 en Parizo) estis franca generalo, ĉefkomandanto de la Franca armeo (1916-17).

## Fruaj jaroj
Li naskiĝis de franca patro kaj angla patrino en franca urbo Tulle. Li studis en la *École Polytechnique* kaj en 1878 enpaŝis la armeon, kie ricevis rangon de subleŭtenanto. Li servis kiel artileria oficiro de la franca kolonia armeo en Vjetnamo, Alĝerio kaj Ĉinio. Li altrangiĝis en 1913 al kolonelo kaj ricevis propran formacion. Li partoprenis tiel en la batalo de Marne, post kies sukceso, li iĝis generalo.

### Kiel ĉefa ĉefkomandanto
Pro kelkaj sukcesoj dum la dua parto de batalo apud Verdun, li transprenis la komandadon de la franca armeo la 3-an de decembro 1916 post la kritikita Joseph Joffre.

Nivelle estis apoganto de la agresiva, ataka taktiko, kiu bezonis grandan kvanton da materialo kaj soldato. Li komence pafigis per la artilerio la malamikajn poziciojn – dum horoj -, poste ekiris la infanterio. Nivelle planis laŭ tiu taktiko atakon de la entento en la okcidenta fonto, dum printempo de 1917. Laŭ lia imago, tio devintus solvi la pat-situacion, daŭrante jam du jarojn. La francoj ekis la atakon inter la frontoj de Arras kaj Reims, dum la brita armeo ekbatalis en Flandrio, por ke la germanoj ne fortiru taĉmentojn el la frontlinio.

Nivelle faris grandan pekon, kiam prezentis la planojn de la atako al ĵurnalistoj dum londona aŭdienco. La plano – helpe de spionoj – atingis la germanan armeon, tiel ili atendis la atakon batalprete kaj facile repuŝis tion. La ofensivo kaŭzis perdon de 350.000 soldatoj je la franca flanko kaj la atako liberigis nur etan teritorion. La okulfrapa malsukceso de la atako forte skuis la francan armeon kaj montriĝis signoj de la disiĝo. La frontaj soldatoj sentis sin kanonpafaĵoj kaj nomis Nivelle al „sangosuĉanto”. Okazis ribelo en la franca armeo kaj en aprilo de 1917, miloj da soldatoj trairis la frontajn liniojn kaj kapitulis al la germanoj. Nivelle ekzekutis multajn por eviti disfalon de la armeo.

### Post la malsukceso
Oni forigis lin el sia pozicio la 15-an de majo 1917 kaj lin sekvis Henri Philippe Pétain. Li estis sendita en decembro de 1917 al norda Afriko, kie li plenumis la restan servan tempon. Li pensiiĝis en 1921, unu jaron antaŭ sia morto.

Kategorio:Francaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio
Kategorio:Titoluloj de la franca Milita Kruco 1914-1918
Kategorio:Francaj generaloj
Inez

**Inez** estas urbeto kaj censo-areo (*census-designated place*) lokita ĉe la 59-a Usona Aŭtovojo, dudek kilometrojn el Victoria en Teksaso. Ĝi situas en la kantono Victoria. En tiu areo vivis 1 787 loĝantoj laŭ la censo de 2000. La nomo "Inez" estis tiu de filino de fervoj-industriisto.

## Historio 
Proksime al la hodiaŭa loko de Inez estis fondita la franca kolonio Fort Saint-Louis, kiu inaŭguris la mallongan periodon de Franca Teksaso ekde 1685 ĝis 1689.

La loka komunumo unue nomiĝis "Arenosa", laŭ la nomo de proksima golfeto (*Arenosa* estas la hispana vorto por "sabla"). En 1882, la komunumo akceptis novan nomon kiel omaĝo al Inez Telefener. En 1900, la urbo disponis fervojstacion, bankon, hotelon kaj lokan oficon de Wells Fargo. Loka lernejo kontribuis al la kresko de la komunumo, kiu nombris 200 loĝantojn en 1920.

## Eksteraj ligiloj 
* **(en)** *Victoria Economic Development Corporation* economic development
* **(en)** Inez information

Kategorio:Urboj de Teksaso
Golfeto Matagorda

La **golfeto Matagorda** () estas larĝa estuaro ĉe la teksasa marbordo, lokita inter la kantono Calhoun kaj la kantono Matagorda. La rivero Kolorado elfluas en la golfeton, direkte al la Meksika Golfo. La golfeto estas apartigita de la golfo de la duoninsulo Matagorda. La tuta areo de la golfeto estas proksimume 352 km².

## Eksteraj ligiloj 
* Matagorda Bay laŭ Handbook of Texas Online

Matagorda
Kategorio:Teksaso
RMS Leinster

eta|RMS Leinster, 1897

'*RMS *Leinster'''* (RMS signifas Royal Mail Ship Reĝa Poŝta Ŝipo) estis poŝtolivera boato (pramo), funkciigita de *City of Dublin Steam Packet Company*. Ĝi estis sinkigita la 10-an de oktobro 1918 per torpedo de germana submarŝipo. Pereis pli ol 500 personoj (oficiale 501), plej granda perdo de la Irlanda maro.

La sinkigo okazis post kiam la germanoj petis pacon de Usono. Tiu afero forte impresis la usonan prezidenton Wilson, kiu plu ne hezitis kaj donis nenian avantaĝon al la germanoj.

*Leinster'' – sub komandado de kapitano William Birch – havis pezon de 2640 tunoj, du ĝemelajn ŝraŭban helicon, vapormaŝinon kun 9.000 ĉevalpovoj kaj kapablis je rapido de 24 knotoj.

La ŝipon trafis tri torpedoj, sinkis rapide.

## Eksteraj ligiloj 
* RMS Leinster "Home Site" http://www.rmsleinster.com/home.htm

Kategorio:Ŝipoj
Kategorio:Milita ekipaĵo de la Unua Mondmilito
Barilrifo (Belizo)

[300px|eta|dekstra|La barilrifo en la [Kariba Maro ]]
La **Barilrifo de Belizo** () estas aro de koralaj insuloj situanta antaŭ Belizo en la Kariba Maro ĉe la Golfo de Honduro.

Ĝi estas la dua plej granda barilrifo post tiu de la granda barilrifo en Aŭstralio.

## Geografio 
[eta|centra|Belizo kaj la barilrifo vidita de [satelito]]
La barilrifo de Belizo konsistas el la koralaj insuloj Ambergris, Caulker, Hicks, Glover, Lighthouse, Mauger, South Water, Saint George kaj Turneffe. Ili estas partoj de Belize Distrikto kaj de Corozal Distrikto. Ili estas la plej ĉefa turisma vojaĝcelo en Belizo. La rifo Glover enhavas maran naturprotektejon.

## Filatelio 
En 1984 kaj 1985, la barilrifo de Belizo eldonis kelkajn poŝtmarkojn por filatelistoj. Belizo kaj la UPU ne agnoskis tiujn poŝtmarkojn, sed pro bonvolemo kelkaj sukcesis cirkuli.

## Eksteraj ligiloj 
* Poŝtmarkoj de la Barilrifo de Belizo

Kategorio:Insuloj
Kategorio:Belizo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Belizo
Aravali-Montaro

eta|220px|Aravali-Montaro
**Aravali-Montaro** estas montoĉeno en nordokcidenta Barato. Ĝi etendiĝas en sudokcident-nordorienta direkto sur preskaŭ 600&nbsp;km de norda Guĝarato tra tuta Raĝastano ĝis Harjano.

La montoĉeno estas dividata per multaj ravinoj. La ĉefaj partoj estas Sambhar-Sirohi-Montaro en la sudo (alteco ĝis 1722&nbsp;m – Guru Siĥar) kaj Sambhar-Ĥetri-Montaro en la nordo (alteco ĉ. 1000 m).

Geologie ĉi tiu faltomontaro estas resto de la plej maljuna parto de la Hinda subkontinento.

Aravali-montaro estas klimato- kaj akvodispartigejo inter dezerto Tar en okcidento kaj la fekundaj ebenaĵoj de Raĝastano en oriento.

## Vidu ankaŭ 
* Sekaj deciduaj arbaroj de Katiarbar-Gir

Kategorio:Montaroj en Barato
Kategorio:Guĝarato
Kategorio:Harjano
Kategorio:Raĝastano
Margareta de Skotlando (apartigilo)

**Margareta de Skotlando** povas esti:

* Sankta Margareta de Skotlando, reĝino, ĉ. 1046-1093
* Margareta (Skotlando), reĝino de Skotlando, 1286-1290, sub regenteco
* Margareta de Skotlando, 1424-1445, de la Stuartoj, edzino de posta reĝo Ludoviko la 11-a''
* Margareta de Skotlando (Norvegio), filino de la reĝo Aleksandro la 3-a kaj edzino de Eriko la 2-a de Norvegio.
Zoltán Köntös-Szabó

**KÖNTÖS-SZABÓ Zoltán** (keOnteOŝ sabo) ĝis 1974 *Szabó* estis rumanuja hungara/hungara verkisto naskita en Săvădisla la 3-an de marto 1940 kaj mortis la 3-a de aprilo 2023.

## Biografio 
Zoltán Köntös-Szabó finis sanfaklernejon en Kluĵo (1960), li laboris en presejo (1960-63). Li finis unu jaron en unitariisma teologio en 1958-1959. Inter 1963 kaj 1971 li estis liberprofesiulo kaj poste interna kunlaboranto de Utunk. Li translokiĝis Hungarujon en 1981. Inter 1984 kaj 1988 li estis redaktoro de *Rakéta Regényújság* kaj poste denove liberprofesiulo.

## Verkoj 
* *Napos évszak*, elb., Bk., 1964;
* *Hangolnak a tücskök*, ifj. r., Bk., 1965;
* *Két part között*, kisr., Bk., 1966;
* *Tisztaszemű fiúk*, ifj. r., Bk., 1968;
* *Énekelj csak Simon testvér*, elb., Bk., 1968;
* *Osztálykönyv*, riportok, Bk., 1969;
* *Pingált szívek Natasának*, elb., Bk., 1974;
* *Bárka ring az Urbán-öbölben*, ifj. r., Bk., 1976;
* *Hova tűntek a hűségesek? avagy száz úton csatangol az ember*, beszélgetések, Bk., 1977;
* *Családi képek, levelek, avagy emberek útra kelnek*, beszélgetések, Kvár, 1980;
* *Kár volt sírni Jeruzsálemben*, r., Bk., 1980 [en 1969 oni neniiĝis la presotan libron)];
* *Lakon háza*, dráma, 1979;
* *Eljön kegyelmed Sodomába?*, kisr., elb., 1980;
* *El Galante pajzán emlékiratai*, r., 1984;
* *A Sárkány éve*, r., 1985;
* *Szurdokban árnyék - avagy Nikoláj kántortanító jelenései*, elb., 1986;
* *Trianon gyermekei*. Családi krónika 1., *Fehér zászló Erdély felett*, r., 1992;
* *Trianon gyermekei*. Családi krónika 2.,*Tövissel kerített Éden*. , 1994;
* *Trianon gyermekei*. Családi krónika 3., *Köd lepte be a Szamost*, r., 1997.
* *Trianon gyermekei*. Családi krónika 4.,*Torda felõl hírt hoz a szél* Fekete Sas Kiadó, 2002.
* *Trianon gyermekei*. Családi krónika 5., *A másodszülött unoka 1983-as, újpesti naplójából*, 2004.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Aĉeto de Luiziano

dekstra|eta|250px|Malnova mapo de la vendita teritorio.
La **aĉeto de Luiziano** (angle: *Louisiana Purchase*) estis la akiro fare de Usono de 2&nbsp;140&nbsp;000 km² da franca teritorio ("Luiziano") en 1803. La teritorio kostis 60 milionojn da frankoj (11&nbsp;250&nbsp;000 $), kaj la usona registaro devis cetere nuligi francan ŝuldon da 18 milionoj da frankoj. Inkluzive de interezoj, Usono do entute pagis 23&nbsp;213&nbsp;568 dolaroj por la luiziana teritorio.

La vendo de Luiziano ne temis pri la luiziana ŝtato sole, sed pri partoj de teritorioj de 15 hodiaŭaj usonaj ŝtatoj kaj 2 kanadaj provincoj. La akirita lando entenis la tuton da Arkansaso, Misurio, Iovao, Oklahomo, Kansaso kaj Nebrasko. Ĝi krome koncernis partojn de Minesoto, Nord-Dakoto, Sud-Dakoto, nordorienta Nov-Meksiko, norda Teksaso, Montano, Vajomingo kaj Kolorado. Aldone, la aĉeto entenis malgrandajn partojn de tio, kio poste fariĝis la kanadaj provincoj Alberto kaj Saskaĉevano. La aĉeto hodiaŭ reprezentas 23% de la tuta usona teritorio.

Tiu akiro estis grava okazaĵo de la prezidenta mandato de Thomas Jefferson. Ĝi tiam estis akre kritikita, ĉar pluraj politikistoj opiniis, ke tia plivastigo de la usona teritorio estis kontraŭkonstitucia. Jefferson tamen decidis akcepti la aĉeton, ĉar li timis la influon de Francio kaj Hispanio sur la havenon Nov-Orleano.

Kategorio:Luiziano
Kategorio:Historio de Usono
Margareta de Skotlando

Princino **Margareta de Skotlando** de la Stuartoj (naskiĝis en 1424; mortis en 1445)
estis filino de reĝo Jakobo la 1-a de Skotlando kaj reĝino Joan Beaufort.
Margareta estis edzino de franca kronprinco, la posta reĝo Ludoviko la 11-a,
sed ŝi mortis antaŭ ol li reĝiĝis, do ŝi neniam vere estis reĝino.

Kategorio:Stuartoj
Kategorio:Skotoj
Ĉelskeleto

eta|dekstra|300ra|Ĉelskeleto

La **ĉelskeleto** estas reto de fibraj proteinaj strukturoj en la citoplasmo de eŭkariota ĉelo. Ĉelskeleton konsistigas filamentoj aktinaj, mikrotubetoj tubulinaj kaj intermezaj filamentoj.

La radiko "*skeleto*" estas erariga, ĉar:
* la komponantoj de la ĉela "skeleto" estas konstante renovigataj per polimeriĝo.
* la movaj fortoj de la ĉelo originas en la ĉelskeleto, kiu pli similas al muskularo.

Kategorio:Ĉelbiologio
Vicreĝlando Nova Hispanio

La **vicreĝlando de Nova Hispanio** aŭ *Nova Hispanujo* () estis la nomo donita al la teritorioj regitaj de la hispana vicreĝo en Nord-Ameriko, Mez-Ameriko, Karibio kaj en la Azia-Pacifika regiono. Ĝi cetere estis unu el la kvar vicreĝlandoj, kiujn kreis Hispanio por administri siajn koloniojn.
En 1821, post la Meksika Milito de Sendependeco Hispanio agnoskis la sendependecon de Meksiko kaj samjare finvendis la teritoriojn de Florido al Usono post necerta regado dum la antaŭaj jaroj. La ceteraj partoj de Nord-Ameriko (Kubo, Puerto Rico), sed ankaŭ la Filipinoj kaj la Marianoj restis hispanaj ĝis la hispana-usona milito de 1898.

## Vidu ankaŭ 
* Ekspedicio Balmis
Jeannette Rankin

**Jeannette Pickering RANKIN** (n. la 11-an de junio 1880 en kantono Missoula, Montana, m. la 18-an de majo 1973 en Karmelo-ĉe-la-Maro, Kalifornio) estis usona politikistino, virinrajtistino kaj pacaktivistino. Jeannette Rankin estis la unua virino, kiu estis elektita al Usona Ĉambro de Reprezentantoj kaj la unua virino elektita al Usona Kongreso.

## Biografio 
eta|maldekstra|Jeannette Rankin
Jeannette Rankin estis filino de brutobredisto John Rankin kaj lerneja instruistino Olive Pickering Rankin. Ŝi estis la plej aĝa el sep infanoj. Ŝi studis biologion en Universitato de Montana, finstudis tion en 1902. Ŝi translokiĝis en 1908 al Novjorko, kie ŝi laboris kiel sociala laboristino. Ŝi translokiĝis pli poste al Seattle, Vaŝingtonio kaj ekstudis en Universitato de Vaŝingtonio, kie ŝi aliĝis al la virinrajta movado. Ŝi havis gravan rolon en la egalrajtiga movado kaj en batalo pri la virinaj balotrajtoj en Montana. Tio lasta sukcesis la 7-an de novembro 1914.

Ŝi estis elektita en 1916 kiel reprezentanto de Montana en Reprezenta Domo de Usono. Ŝi – kiel membro de l Arespublika Partio, okupis sian lokon la 4-an de marto 1917. Kiel respublikano kaj pacifistino, ŝi voĉdonis kun aliaj 56 reprezentantoj kontraŭ la milita enpaŝo kontraŭ Germanio en la unua mondmilito. Li kondukis en 1918 sensukcesan elektokampanjon por politika sidloko en Usona Senato. En la sekvaj du jardekoj, ŝi laboris en Vaŝingtono pro diversaj organizaĵoj, ekz. por *American Civil Liberties Union* kaj '' Women's International League for Peace and Freedom''. Oni elektis ŝin en 1940 al usona Kongreso. Post la atako ĉe Pearl Harbor, ŝi voĉdonis sola kontraŭ la militdeklaro de Usono al Japanio. Ŝi kandidatiĝis ne plu por la reelekto en la kongreson. En sian posta vivo, ŝi veturis plurfoje al Hindio kaj renkontiĝis kun samideanoj kiel Mahatma Gandhi.

Ŝi gvidis en 1968 pli ol 5.000 virinojn, la t.n. "The Jeannette Rankin Brigade", por demonstri kontraŭ la Vjetnama milito ĉe Kapitolo.

Oni inaŭguris en 1985 statuon en la Kapitolo, Vaŝingtono, honore je ŝi.

## Eksteraj ligiloj 
* fondaĵo Jeannette Rankin 
* Jeannette Rankin Peace Center 

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Usonaj feministoj
Kategorio:Usonaj pacistoj
Kategorio:Usonaj civilrajtaj aktivuloj
Kategorio:Usonanoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Kontraŭmilitaj aktivuloj
Zmutt-Glaĉero

**Zmutt-Glaĉero** estas glaĉero en la Valezaj Alpoj sude de Zermatt en Svislando. Ĝi havas longecon de 8 km. ĝia averaĝa larĝeco estas 1 km kaj ĝia surfaco proksimume 17 km².

## Priskribo 
Zmutt-Glaĉero estiĝas sub la monto Stockji (3092 m s.m.) per la unuiĝo de tri tributglaĉeroj. La ĉef-glaĉero nomiĝas **Tiefenmatt-Glaĉero**, kiu estiĝas ĉe la okcidenta piedo de Materhorno kaj je la nordokcidentflanko de Dent d'Hérens. Duan brakon formas la **Schönbiel-Glaĉero**, kiu originas je la sudflanko de Dent Blanche. La tria tributglaĉero estas Stockji-Glaĉero, kies origino estas la glaĉera Tête de Valpelline (3799 m s. m.). La Stockji-Glaĉero antaŭ la monto Stockji disiĝas en du brakojn, kiu unuflanke estas ligitaj kun Tiefenmatt-Glaĉero kaj aliflanke kun Schönbiel-Glaĉero. Tial Stockji estas tiel nomita nunatako, tio estas monto komplete ĉirkaŭigita de glaĉeroj. La glaĉerlango finiĝas je alteco de 2240 m s.m. Ĉe sia fino la glaĉerlango estas kovrita de multe da rokoj kaj ŝtoneroj. La akvo elfluas al la *Zmuttbach*, kiu unuiĝas en la valfundo de Zermatt kun la riveroj *Gornera* kaj *Findelbach* al la rivero Matter Vispa. Matter-Vispa alfluas al Vispa, kiu siaflanke estas alfluanto de Rodano. La plej granda parto de la akvo tamen en kaptbazeno estas purigita de morenaĵoj kaj ŝlimo kaj kondukita per tunelo al la Lago Des Dix, kie ĝi servas al elektroproduktado.

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Nacia parko Los Glaciares

eta|778x778px|Perito-Moreno-glaĉero

La **nacia parko Los Glaciares** ( = „la glaciejoj“) situas en la argentina parto de Patagonio, en la provinco Santa Cruz). Ĝi havas areon de ĉ. 6000&nbsp;km² kaj estis aldonita al la monda heredaĵo de UNESKO en 1981.

Aldone al kelkaj malgrandaj glaĉeroj, la nacia parko konsistas ĉefe el la tri grandaj glaĉeroj Perito-Moreno, Upsala kaj Viedma. Ili enfluas en du lagojn, nome la lago Argentino kaj la lago Viedma, kiuj tamen nur parte kuŝas en la nacia parko.

[eta|maldekstre|[Lago Argentino kaj glaĉero Perito-Moreno]]
En la norda parto de la parko situas la granitaj montoj Fitz Roy kaj Torre, pri kiu interesiĝas alpistoj kaj turistoj.

Apude, sur la ĉilia flanko troviĝas la nacia parko Torres del Paine.

Los Glaciares estas tre vizitata de internaciaj turistoj. Elirpunkto estas la urbeto El Calafate aŭ la nova vilaĝo El Chaltén sur la bordo de la lago Argentino.

## Vidu ankaŭ 
* Magelanaj subpolusaj arbaroj
* Monda Konserveja Observa Centro
* Patagona Stepo

## Fotoj 

dosiero:Fitz Roy 1.jpg|Cerro Fitzroy
dosiero:El Chaltén 1.jpg|El Chaltén
dosiero:Glaciar-Perito-Moreno-01.jpg|Perito-Moreno-glaciejo
dosiero:Bahía Onelli Parque Nacional Los Glaciares Patagonia Argentina Luca Galuzzi 2005.JPG|Bahía Onelli, Parque Nacional

## Eksteraj ligiloj 
* Ttt-ejo de la nacia parko (angle, hispane)
* Enlistigo en la Mondan Heredaĵon de UNESKO (angle) (france)
* Informoj de UNEP-WCMC  
* Bildoj kaj informoj pri la regiono Los Glaciares (germane)

Los Glaciares
Los Glaciares
Los Glaciares
Brunni-Glaĉero

**Brunni-Glaĉero** (germane: **Brunnigletscher** kaj sur kelkaj mapoj ankaŭ **Brunnifirn**) estas glaĉero en la Oberalpmasivo plene sur teritorio de Kantono Urio, ĉe la limo al Kantono Grizono. La glaĉero havas longecon de 3,05&nbsp;km, ĝia meza larĝeco estas 1,2&nbsp;km, kaj ĝi havas surfacon de proksimume 2,94&nbsp;km.

## Priskribo 
La glaĉero estiĝas en alteco de 3000 m s.m. sudoriente sub la pinto de la monto Oberalpstock (3160 m s.m.) kaj ĉe la *Stremhörner*. Sude la glaĉeron flankigas *Piz Auolt* (3027 m s. m.) kaj la *Brunni-Kresto*. Je la suda flanko de Oberalpstock naskiĝas la malgranda glaĉero *Stalden-Glaĉero* (germane *Staldenfirn* aŭ *Staldengletscher*), kiu estas norde kaj sude de Oberalpstock ligita kun Brunni-Glaĉero. Oberalpstock do estas nunatako same kiel la montopinto *Piz Tgietschen*, kiun ĉirkaŭas duonan kilometron oriente de Oberalpstock la du brakoj de la Brunni-Glaĉero. Nuntempe la glaĉero finiĝas supre de la Brunni-valo kaj 500 m oriente de la Cavardiras-Kabano. Sed ankoraŭ en la jaro 1972, kiam la foto supre estis farita la glaĉero havis du langojn unu norden, kiu atingis kiel videblas sur la foto preskaŭ la grundon de la *Brunni-Valo*, kaj alian kiu trafluis la *Cavardiras-Pasejon*. La elfluanto de la glaĉero estas la rivero *Brunnibach* kiu alfluas en *Hinterpalm* la riveron *Chärstelenbach*, kiu post trafluo de la valo Maderaner-Valo siavice en Amsteg alfluas la riveron Reuss.

## Eksteraj ligiloj 
* Bruni-Glaĉero sur la Svisa Glaĉermezurreto ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Urio
An Daingean

**An Daingean** aŭ **Daingean Uí Chuis** () estas urbeto ĉe la okcidenta marbordo de Irlando, en la graflando Kerry. La totala nombro da loĝantoj estas 1.920 (2006). An Daingean estas en la *Gaeltacht* (irland-lingva regiono), sed la angla estas nun la ĉefa lingvo de la urbeto.

eta|300ra|Strato en Daingean Uí Chuis

Kategorio:Urboj de Graflando Kerry
Nacia parko Noel Kempff Mercado

eta|Nacia parko Noel Kempff Mercado vidata el Spot Satellite
La **nacia parko Noel Kempff Mercado** estas naturprotektejo en Amazonio en Bolivio kaj ekde 2000 monda heredaĵo de UNESKO. La nacia parko situas en la nordorienta parto de la lando en la bolivia departemento Santa-Kruzio, ĉe la landlimo al Brazilo. La parko estis fondita la 28-an de junio 1979.

La nacia parko havas areon de  kaj konsistas el parto de la altebenaĵo Huanchaca (750 m supermarnivela) kaj de la ĉirkaŭa malaltebenaĵo (200 m spermarnivela). La parko enhavas multe da akvo: akvofaloj, lagunoj, malsekejoj. La flaŭro kaj faŭno estas tre diversaj; aldone al 4.000 plantoj ekzistas multegaj insektspecioj, 139 mamul-, 621 bird-, 75 reptili-, 62 amfibi- kaj 250 fiŝspecioj.

Pro sia situo la parko estas malfacile atingebla kaj vizitas ĝin ne multaj turistoj. Ekzistas du vizitantcentroj: *Flor de Oro* norde kaj *Los Fierros* sude.

La parko nomiĝis unue „Huanchaca-naciparko“ kaj estis alinomita en 1988 honore al biologo kaj profesoro Noel Kempff Mercado, kiu zorgis pri la fondo de la parko kaj estis murdita en 1986 dum esplormisio en la parko far drogkontrabandistoj.

## Vidu ankaŭ 
* Monda Konserveja Observa Centro

## Eksteraj ligiloj 
* Enlistigo en la Mondan Heredaĵon de UNESKO (angle) (france)
* Informoj de UNEP-WCMC  

Kategorio:Biodiverseco
Noel-Kempff-Mercado
Noel-Kempff-Mercado
Noel-Kempff-Mercado
Hemberg

**Hemberg** estas urba komunumo en la elektodistrikto Togenburgo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 956 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. Al la komunumo Hemberg apartenas ankaŭ la setlejoj *Bächli* kaj *Halden*.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Hemberg limas en nordo al Neckertal, en nordoriento al Schönengrund (AR), en sudoriento al Urnäsch (AR), en sudo al Nesslau-Krummenau, en sudokcidento al Ebnat-Kappel, kaj en okcidento al Wattwil.

## Geografio 
La centro de la vilaĝo situas sur monteto en Togenburgo sude de la tri iamaj komunumoj Brunnadern, St. Peterzell kaj Mogelsberg, kiuj unuiĝis je la 1-a de januaro 2009 al la nova komunumo Neckertal. Tra teritorio de vilaĝo fluas la rivero Necker. De la vilaĝcentro oni havas belan vidon kaj tra la valo de la rivero Turo kaj tra la valo de la rivero Necker.

## Trafiko 
Hemberg situas sur montokresto tute flanke de la gravaj trafikvojoj. La komunumo atingeblas per poŝtaŭtobuso de St. Peterzell kaj de Wattwil.

## Historio 
En la jaro 878 Hemberg estis la unuan fojon dokumente menciita sub la nomo *Hemmenberch* en kunteksto de donacoj al la Monaĥejo Sankt-Galo. Posedantoj de la vilaĝo ŝanĝiĝis plurfoje, de la Monaĥejo Sankt-Galo ĝi pasis al la ''Libersinjoroj de Hewen, poste al la Monaĥejo Magdenau, tiam al la Abatejo Sankt-Johano, kaj poste al la Grafoj de Togenburgo por tiam referiĝi posedaĵo de la Princabatejo Sankt-Galo. En la 19-a jarcento la vilaĝo vivis bone de agrikulturo, bovbredado kaj hejmlaboro. Sed kun la industriiĝo la homoj formigris al la valo, tiel ke Hemberg nuntempe havas proksimume la duonon de la loĝantaro kompare kun la jaro 1850.

## Vidu ankaŭ 
* Heimberg

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Hemberg
* Hemberg en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:Hermberg vido al Säntis 231.jpg|vido al Säntis
Dosiero:Hemberg katolika preghejo 232.jpg|katolika kirko

Kategorio:Togenburgo
Edith Cavell

**Edith Louisa CAVELL** ['keŭvl] (4-an de decembro 1865 en Swardeston, Norfolk, Britio - 12-an de oktobro 1915 en Bruselo, Belgio) estis brita malsanula prizorgistino kaj laŭ kelkaj fontoj spionino. Ŝi estas estimata kiel martiro kaj heroino de la unua mondmilito.

eta|Statuo por Edith Cavell
[eta|maldekstra|Flugfolio de [Komitato "Por Francujo, Per Esperanto", kun esperanta traduko de paroladoj faritaj dum manifestado omaĝe al Edith Cavell]]
Cavell finstudis en 1895 kiel malsanula prizorgistino en Londona Hospitalo, poste ŝi laboris ekde 1907 en Berkendael Medical Institute en Bruselo. Post la germana invado al Belgio, la Berkendael-instituto de la Ruĝa Kruco iĝis lazareto. Ŝi laboris kun la populara belga diplomatino Marie Depage, kiu mortis la 7-an de majo 1915 ĉe sinkigo de brita luksa vaporŝipo *Lusitania*.

Cavell helpis fuĝis pli ol 200 virojn – militkaptitojn – tra la limo al Nederlando, ĝis Cavell kaj aliaj grupoj estis arestitaj la 5-an de aŭgusto 1915 fare de la germanoj. Ŝi estis arestita kaj punita pro spionado je pafekzekuto. Ŝi estis murdita la 12-an de oktobro 1915 kun la belga Philippe Baucq. Gottfried Benn – kiel kuracisto – estis okulatestanto de la fiago.
La amnestia peto de la usona kaj hispana ambasadejo estis rifuzita. La morto de Cavell estis eluzita por propagandaj celoj fare de la Entento (koalicio de kontraŭgermanaj landoj).

Oni elterigis en 1919 ŝian kadavrajn restaĵojn kaj liveris en Londonon. En ĉeesto de reĝo Georgo la 5-a okazis memorpreĝado en Abatejo Westminster, poste la restaĵo estis transportita al Norwich kaj entombigita ekster la Kathedralo de Norwich. Nun ankaŭ nuntempe okazas ĉijaraj memorpreĝoj ĉe tombo de Cavell.

En la nokto antaŭ la ekzekuto vizitis ŝin anglikana Gahan, al kiu ŝi diris: „I realise that patriotism is not enough, I must have no hatred or bitterness towards anyone.“ (Mi ekkomprenas, ke patriotismo ne sufiĉas. Mi devas senti malamon aŭ amarecon kontraŭ neniu.) Tiuj vortoj staras sur statuo en Londona Placo de Sankta Marteno, proksime de Trafalgar Square.

Oni nomumis post Edith Cavell:

* malsanulejon en Brusela komunumo Uccle / Ukkel
* Monto Edith Cavell, 3363 m, Nacia Parko Jasper en Kanada Rok-montaro
* la asteroido 11073 Cavell

Kategorio:Britoj
Kategorio:Flegistoj
Kategorio:Anglaj spionoj
Valdés

[eta|240ra|[Fokoj sur la duoninsulo Valdés]]
eta|240ra|La urbeto Puerto Pirámides
La duoninsulo **Valdés** () estas ĉ.  granda kaj situas en la argentina provinco Chubut ĉe la Atlantiko. Ĝi estas naturprotektejo aldonita en 1999 al la monda heredaĵo de UNESKO.

La golfo Nuevo (Nova Golfo) estas golfo sude de la Istmo Carlos Ameghino kiu kunigas la duoninsulon Valdés kun la kontinento. La golfo San José (Sankta Jozefo) estas golfo situa norde de la Istmo Carlos Ameghino.

## Fotoj 

dosiero:Peninsula Valdez Punta Delgada.jpg|*Lumturo* ĉe Punta Delgada
dosiero:Piche Patagonico 2.jpg|Nana dazipo (*Zaedyus pichiy*)
dosiero:Piche Patagonico 1.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Monda Konserveja Observa Centro
* Patagona Stepo
* Filmo *El faro de las orcas*
* Golfo San Matias

## Eksteraj ligiloj 
* Duoninsulo Valdes (germane) 
* Enlistigo en la mondan heredaĵon de UNESKO (angle) (france)
* informoj de UNEP-WCMC  
* Puerto Pirámide 
* Península Valdés - Bildoj kaj informoj (germane)

Kategorio:Duoninsuloj en Argentino
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Argentino
Houten

Dosiero:Loudspeaker.svg**Houten** ()
estas vilaĝo kaj municipo en la nederlanda provinco Utrecht, sudoriente de la urbo Utrecht. La municipo havis 45 087 loĝantojn (je la 1-a de julio 2006) kaj havas areon de 59,05 km² (de kiu 0,29&nbsp;km² estas akvo).

Houten estas une el la plej interesaj lokoj en Nederlando en la kampo de biciklo-infrastrukturo.

## Ĝemelurbo 
* 

## Fotogalerio 
alternative= Groeneweg (verda vojo) Schalkwijk. Municipo Houten por promenantoj kaj biciklantoj.|maldekstra|eta|Groeneweg (verda vojo) Schalkwijk. Municipo Houten por promenantoj kaj biciklantoj.

Dosiero:Houten oude station (februari 2006).jpg|Malnova stacidomo
Dosiero:Houten.png|Mapo de la municipo Houten el 1867

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Utreĥto
Kategorio:Municipoj de Utreĥto
Sankta Stefano (apartigilo)

Pluraj kristanaj sanktuloj havis la nomon **Stefano**:

* Sankta Stefano, ĉirkaŭ 1-40 p.K., la unua kristana martiro
* Sankta Stefano la 1-a (Hungario), 969-1038 p.K., reĝo, nacia sanktulo de Hungario
* Sankta Stefano Harding

## Preĝejoj kaj katedraloj kun la nomo Sankta Stefano respektive Sankt-Stefano 
* Preĝejo Sankta Stefano (apartigilo) - Preĝejoj, bazilikoj, kapeloj kaj katedraloj de Sankta Stefano.
* Preĝejo Stefano la 1-a (apartigilo) - Preĝejoj, bazilikoj kaj kapeloj de Sankta Stefano de Hungario.

## Komunumoj kaj urboj kun la nomo Sankta-Stefano respektive Sankt-Stefano aŭ *Saint-Étienne* 
**Sankta-Stefano** estas nomo de diversaj geografiaj lokoj, respondaj al la angla *Saint Stephen*, la hispana *San Esteban*, la franclingva *Saint Étienne*, la germana *Sankt Stephan*:
* *Saint-Étienne*, apartigilo pri Sankta Stefano en la franca;

* *Sankt Stefan*, apartigilo pri Sankta Stefano en la germana;
* Court-Saint-Etienne, komunumo en Belgio;
* Sankt-Stefano BE, komunumo en distrikto Supra Simme-Valo en Kantono Berno en Svislando.
** St. Stephan (stacidomo) estas fervoja stacio en Sankt-Stefano BE.
* Szentistván, hungara vilaĝo
* Szentistvánbaksa, hungara vilaĝo

*Stefano
Listo de ŝtatgvidantinoj

eta|256px|dekstra|Ŝtatoj kun ŝtatestrinoj kaj/aŭ registarestrinoj

Tiu ĉi **listo de ŝtatestrinoj kaj registarestrinoj** enhavas virinojn kiuj per elekto aŭ nomumo akiris gvidan ŝtatan postenon.

Por monarĥiaj regantinoj vidu: Listo de monarĥinoj.

## Elektitaj aŭ nomumitaj virinaj ŝtatestroj 
2 nomumita
3 dume anstataŭanta (kutime ne elektita)

## Elektitaj aŭ nomumitaj virinaj registarestroj 
4 nomumita
5 anstataŭanta dume; (kutime ne elektita)
6 elektita kiel *primus inter pares* ("unua inter samranguloj") ĉiufoje por unu jaro

## Vidu ankaŭ 
* Listo de monarĥinoj

!Listo de ŝtatgvidantinoj
Ŝtatgvidantinoj
Ŝtatgvidantinoj
!
Henro

[eta|150px|[induktilo.]]

La **henro** (simbolo: H) estas la SI-unuo de induktanco. Ĝi nomiĝis pro Joseph Henry (1797-1878), usona sciencisto kiu malkovris elektromagnetan induktancon sendepende de, kaj proksimume je la sama tempo kiel, Michael Faraday (1791-1867) en Anglio.

La magneta permeableco de vakuo \mu_0 estas 4π×10−7 H/m (henro en metro).

## Difino 
Se la ŝanĝorapido de kurento en cirkvito estas unu ampero en sekundo kaj la rezulta elektromova forto estas unu volto, tiam la induktanco de la cirkvito estas unu henro.

:H = \dfrac{\mbox{m}^2 \cdot \mbox{kg}}{\mbox{s}^{2} \cdot \mbox{A}^2} = \dfrac{\mbox{Wb}}{\mbox{A}} = \dfrac{\mbox{V} \cdot \mbox{s}}{\mbox{A}} = \dfrac{\mbox{m}^2 \cdot \mbox{kg}}{\mbox{C}^2}

## Vidu ankaŭ 
* Impedanco
* Induktilo
* vebero

Kategorio:Mezurunuoj
Kategorio:Fiziko
Dezerto Ĉolistano

**Dezerto Ĉolistan** (, surloke nomita *Rohi*) etendiĝas 30&nbsp;km de Bahawalpur, pakistana Panĝabo, kaj kovras areon de 16,000&nbsp;km². Ĝi najbaras al dezerto Tar, kiu streĉiĝas al Sindh kaj al Barato. [eta|250px|Fortikaĵo de [Derawar en Ĉolistan.]]La vorto Ĉolistan devenas de *Ĉolna*, kio signifas "moviĝanta". La loĝantoj de Ĉolistan kondukas duon-nomadan vivon, vojantaj de loko al loko en serĉo de akvo kaj nutraĵo por siaj bestoj.

La sekiĝinta riverujo de Hakra-rivero streĉiĝas tra la areo, en kiu troviĝas pluraj setlejoj de la Induso-kulturo. 

## Historio 
eta|250px|Fluo de la Sarasvatî en la epoko de Indus-civilizaciolegendo:
1 = torento antikva
2 = Nuna Rivero
3 = Nuna Thar Dezerto
4 = malnova marbordo
5 = Nuna urbo
En la valo de Hakra-rivero troviĝis ĉirkaŭ 300 lokoj de Harapo-kulturo (aŭ "Induso-civilizacio") , plej multaj elfositaj de M. R. Mughal.

Dezerto Ĉolistan ĝis 1200 a.K. estis tutjare regule irigaciata kaj ĝis 600 a.K. estis sezone irigacie kultivata. La regiono dezertiĝis, kiam Hakra-rivero sekiĝis.

De 1986 denove estas klopodoj irigacii la dezerton per sistemo de kanaloj plenigitaj per akvo de rivero Satleĝo. La populacio de tiam dekobliĝis, sed restis tre malriĉa.
eta|Grupo de popolkantistoj en la dezerto Kolistan kun unikaj muzikaj instrumentoj

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Pri Ĉolistan, Pakistano

Ĉolistano
Kategorio:Orientalisaj ekoregionoj
Ĉolistano
Spirtubo

**Spirtubo** povas esti

*Spirtubo (naĝista), la tubo kiun oni uzas por spiri aeron kiam la buŝo kaj nazo estas sub la surfaco. Ankaŭ nomita 'ŝnorkelo'.

*Spirtubo de submarŝipo, ankaŭ nomita 'ŝnorkelo'.

*Traĥeo, spirtubo en la korpo de pulma vertebrulo aŭ surtera artikolo.
Harapo

**Harapo** estas vilaĝo en Pakistano. Ĝi donis la nomon al la apuda antikva urbo situinta ĉe rivero Induso, kiu donis sian nomon al la "Induso- aŭ Harapo-kulturo". Nun la loko situas en la subŝtato Panĝabo de Barato. 

[eta|200px|maldekstra|La valo de [Induso]]
Inter 2600 kaj 1800 a.K. la historia **Harapo** estis centro de la Induso-civilizacio sed forgesiĝis poste, ĝis en 1872/1873 *Alexander Cunningham* faris unuajn elfosadojn. La granda aĝo kaj grava signifo de Harapo tamen estis ekkonataj nur post pliaj arkeologiaj laboroj en 1920. Pliaj elfosadoj okazis de 1995 ĝis 2001.

Granda perdo por arkeologia rekonstruo kaj kompreno estis la fakto, ke multaj el la tegoloj de historia Harapo estis uzitaj por konstruo de fervoja linio meze de la 19-a jarcento. Tiel granda parto de la arkeologiejo komplete detruiĝis.

El la konservitaj restaĵoj montriĝis, ke la urbo havis du partojn: oriente situis la urbo por la loĝantoj kaj okcidente la "citadelo", kiu estis ĉirkaŭita de fortigita muro. En ties nordo oni trovis magazenojn kaj kvartalon de la laboristoj. Laŭ la malmultaj restoj de urbaj konstruaĵoj oni konkludis, ke ĝi havis ŝaktabulecan planon. Por konstrui la domojn estis uzitaj (nebakitaj) adoboj kaj (bakitaj) tegoloj.

Sude de la urbo tombejo estis elfosita, ĝi estas unu el la malmultaj konataj tombejoj de la Indus-kulturo.

Harapaj produktoj estis trovitaj en Sumero, kaj en Harapo oni trovis materialojn el foraj regionoj, kio permesas la konkludon, ke Harapo estis grava centro de komerco. La kvalito de la elfositaj ornamaĵoj montras alte evoluintan metiarton.

## Bibliografio 
* Sir Mortimer Wheeler: *The Indus Civilization*, 3-a eldono, Londono 1972, S. 27-37

## Vidu ankaŭ 
* Induso-civilizo
* Mohenĝo-daro
* Muzeo de Harapo

## Eksteraj ligiloj 
* Harappa auf Harappa.com

Kategorio:Antikvaj urboj
Kategorio:Induso-civilizo
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Pakistano
Naĝilo (artefarita)

dekstra|eta|300px|Naĝiloj por skafandristo (plonĝisto kun spiraparato)
**Artefaritaj naĝiloj** estas speco de ŝuoj kiuj similas la naturajn naĝilojn de fiŝo. Faritaj el kaŭĉuko aŭ plasto, ili helpas homojn movi tra la akvo. Oni uzas ilin en akvaj sportoj, ekz. naĝado kun spirtubo, submara plonĝado, trejnado aŭ ekzercado por plibonigi naĝan kondiĉon, ktp.

Naĝiloj ebligas naĝi sen movi la brakojn, do plonĝisto povas uzi la manojn por porti iun ilon, ekz. fiŝlancon, aŭ fotilon en hermetika ujo. Kiam oni piediras per tiuj ŝuoj, ekzemple en plaĝo por eniri en la maron, oni devas piediri reen, ĉar alimaniere la naĝila parto de la naĝilo malhelpos la piediradon.

Kategorio:Subakva ekipaĵo
Kategorio:Piedvesto
Kategorio:Subakvaj aktivecoj
Lajos Medgyes

**MEDGYES Lajos** (medjeŝ) estis hungara poeto, eklezia verkisto naskita en Magyarberkesz la 17-an de novembro 1817 kaj mortinta en Deĵo la 9-an de marto 1894.

## Biografio 
Lajos Medgyes lernis en reformita kolegio de Marosvásárhely, poste inter 1840 kaj 1841 tie li estis instruisto. En 1844 oni elektis lin reformita pastro en Dés. En 1847 en revuo Életképek li adresis al Petőfi per entuziasma malferma letero kaj en 1849 li konatiĝis ankaŭ persone kun li. En 1848 – 49 li apogis vorte kaj sckribe la liberecbatalon, kaj tial dum kelkaj monatoj li estis malliberigita en 1850. Li publikigis unu poemvolumon kaj plurajn ekleziajn verkojn.

## Verkoj 
* *Erdélyi lant* (Kolozsvár, 1846).

## Bibliografio 
* Versényi György: M. I. élete (Erdélyi Múz. 1896).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Medgyes L
1830-aj jaroj

eta|1830s collage

## Eventoj 
* Karolo Darvino vojaĝis en la ŝipo HMS Beagle.
* Michael Faraday malkovris elektromagneteco kaj konstruis la unuan elektromagnetan generatoron.
* La unuaj gravaj fervojoj estis konstruitaj.
* Egba fuĝintoj (de joruba interna milito) fondis la urbon Abeokuton en Nigerio.
* La Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj fondita per Joseph Smith.
* La Unua milito pri opio ekis in 1839.

## Signifaj personoj 
* Francisko la 1-a kaj Ferdinando la 1-a (reĝoj de Aŭstrio, Bohemio, Hungario)
* Klemens von Metternich
* Ludoviko-Filipo (reĝo de Francio)
* Gregorio la 16-a (papo)
* Nikolao la 1-a (caro de Rusio)
* Fernando la 7-a (reĝo de Hispanio)
* Karolo la 14-a Johano (reĝo de Svedio-Norvegio)
* Viktorino (reĝino de Britio)
* Andrew Jackson kaj Martin Van Buren (prezidentoj de Usono)
* Sam Houston (ŝlosila figuro en la historio de Teksaso)
* Fat′h Ali Shah Qajar kaj Mohammad Shah Qajar (ŝahoj de Persio)
* Akbar Shah II kaj Bahadur Shah II (Mogola Imperio)
Margareta (Skotlando)

**Margareta** (ankaŭ **Virgulino de Norvegio**; n. la  en Tønsberg, m. ĉ. la  ĉe la Orknej-insuloj) estis reĝino de Skotlando de 1286 ĝis sia morto.
Ŝi estis filino de la norvega reĝo Eriko la 2-a kaj lia edzino, princino Margareta de Skotlando. Per sia patrino ŝi estis ankaŭ la nepino kaj heredontino de reĝo Aleksandro la 3-a de Skotlando.

Post la subita morto de ŝia avo Skotlando ne havis klaran tronheredanton. Lia vidvino Jolanda de Dreux asertis esti graveda kun ebla heredonto. Post malvualo de la falsa aserto oni decidis surtronigi la 3-jaran nepinon, sub komuna regenteco de ses nobeloj.
En aŭtuno 1290 Margareta ŝipvojaĝis al Skotlando, sed malsaniĝis kaj mallonge poste mortis apud la Orknejoj.
Tiel formortis la dinastio Dunkeld. Ŝi estis entombigita en Bergeno.

En la postaj du jaroj ne malpli ol 13 pretendantoj provis akiri la skotan tronon.

Kategorio:Skotlandaj reĝoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1283
Kategorio:Mortintoj en 1290
Samu Borbély

**BORBÉLY Samu** (borbej ŝamu) estis hungara matematikisto, universitata profesoro, ano de MTA naskita en Torda la 23-an de aprilo 1907 kaj mortinta en Budapeŝto la 14-an de aŭgusto 1984.

## Biografio 
Samu Borbély la mezlernejon finis en sia naskiĝurbo kaj en Koloĵvaro. Li akiris abiturientan diplomon en Kecskemét. Poste li studis en Berlin en la teknikunivessitato kaj ĝis 1933 li laboris tie. En 1941 li translokiĝis al Kolozsvár, kie instruis en la Ferenc József Tudományegyetem. En 1944 post okupo germana de Kolozsvár oni arestis lin kaj en Budapeŝto kaj Berlino li estis en malliberejo. En decembro de 1944 li revenis Budapeŝton kaj en la fino de 1945 Koloĵvaron, kie inter 1945 kaj 1949 li estis profesoro en Bolyai Tudományegyetem, en 1948-49 dekano de la katedro pri matematiko-fiziko. En 1949 li translokiĝis Hungarujon kaj li estis gvidanto de katedro pri matematiko en teknikuniversitato de Miskolc. Ekde 1960 ĝis 1964 li estis direktoro de matematika instituto Otto von Guericke en Magdeburg. Poste li denove instruis en Budapeŝto kiel katedrestro inter 1964 kaj 1968. Oni pensiumis lin la 31-an de decembro 1977.

## Verkoj ĉefaj 
* *Gépész- és villamosmérnökök kézikönyve* (kun Pattantyús Ábrahám Imre, Bp., 1961).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Borbely S
Borbély
Borbely S
Newton Baker

**Newton (Diehl) BAKER** (naskiĝis la 3-an de decembro 1871 en Martinsburg, Okcidenta Virginio, Usono; mortis la 25-an de decembro 1937, Cleveland, Ohio) estis advokato, politikisto kaj ministro pri militaferoj de la Usono dum la unua mondmilito.

Baker malfermis sian propran advokatan buroon en 1897 en Martinsburg. Li poste translokiĝis al Cleveland, kie oni elektis lin dufoje urbestro (1912–16). Baker havis gravan rolon en tio, ke dum la kongreso de la Demokrata Partio de 1912, oni nomumis Woodrow Wilson prezidenta kandidato. La posta prezidento Wilson nomumis Baker ministro pri militaferoj kaj li restis en la registaro eĉ post la oficperiodo (morto) de Wilson.

Laŭ propraj atestoj, li estis pacifisto, kiu pretis preni armilon por la paco. Li baldaŭ prezentis por la Kongreso leĝproponon pri la ĝenerala soldatserva devo. Baker sukcese direktis organizon de 4 milionoj da homoj dum la unua mondmilito.

La prezidento Calvin Coolidge proponis lin en 1928 por la haga Internacia Kortumo. La prezidento Herbert Hoover en 1929 delegis lin en la Law Enforcement Commission.

## Verko 
* *Why We Went to War* (1936)

Kategorio:Usonaj politikistoj
Beni Hammad

La fortikaĵo **Beni Hammad** aŭ '''Al Qal'a von Beni Hammad''' () estas ruinoj de montara fortikaĵo en Alĝerio. Ekde 1980 ili estas enlistigitaj en la monda heredaĵo de UNESKO. Ili situas je alteco de 1.000 metroj.

La fortikaĵo estis konstruita en 1007 de Hammad ibn Buluggin, filo de la fondinto de Alĝerio, Bologhine. Malgraŭ siaj 7 metrojn dikaj muroj ĝi estis detruita en 1152 de la Almohadoj. La ruinoj bone bildigas la aspekton de tiama islama fortikaĵo.

Dum sia ekzisto la fortikaĵo estis la ĉefurbo de la hamadidaj emiroj. La moskeo estas la dua plej granda en Alĝerio post tiu de Mansourah.

## Eksteraj ligiloj 
* Enlistigo en la Mondan Heredaĵon de UNESKO (angle) (france)

Kategorio:Alĝerio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Alĝerio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Alĝerio
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en la 11-a jarcento
Kategorio:Konstruaĵoj malaperintaj en la 12-a jarcento
Kategorio:Aperis en 1007
Kategorio:Malaperis en 1152