Josep Bonaplata i Corriol

**Josep Bonaplata i Corriol** (naskiĝis en 1795 en Barcelono, mortis  en Buñol) estis kataluna industria entreprenisto konata pro enkonduko de vapormaŝino en Katalunion kaj Hispanion. Liaj gepatroj, Ramon Bonaplata kaj Teresa Corriol, estis tekstilaj manufakturistoj, ĉefe de indieno, kaj li havis tri fratojn, Salvador, Ramon kaj Narcís.

## Juneco kaj vojaĝo al Anglio 
Josep Bonaplata laboris en la familia manufakturo ĝis kiam lia patro emeritiĝis kaj la afero estis heredita de lia pliaĝa frato, Salvador. En 1828 Josep kaj lia amiko Joan Vilaregut tiam komencis katunan tekstilan fabrikon en Sallent, per meĥanikaj teksiloj kiuj estis akvo-pelataj de la rivero Llobregat. En 1829, provante modernigi sian aferon, la hispana registaro donis al li permeson importi anglan vapormaŝinon.

Bonaplata vojaĝis al Britio kun Joan Rull kaj viro nomita Camps por lerni pri la tekstila industrio en Lankaŝiro kaj por aĉeti la necesan maŝinaron el la manufakturo Boulton & Watt en Birmingham.

Tamen, la fabriko estis atakita kaj brulita la nokton de la 4-a al la  de luddistaj bandoj konataj kiel Bullangoj  La perdoj el la katastrofo estis kalkulitaj al  realoj. Bonaplata procesis kontraŭ la hispana registaro pro manko haltigi la ribelon. Komence, la registaro provis eskapi respondecon, sed poste ili petis al la Kortesoj (parlamento) la permeson pagi kompenson. La , Josep Bonaplata aperis antaŭ la Kortesoj kaj akceptis rekonstrui novan kaj pli grandan vapor-pelatan fabrikon por komenci la modernigon de la hispana industrio, sed la trezora komitato decidis ke li devas rezigni pri postuloj de kompenso se li volis ŝtatan investon por sia nova entrepreno.

Tiutempe, Bonaplata vivis en modesta ĉambro en Madrido kie li formis Bonaplata, Sandford y Cía por rekomenci la projekton. La afero estis establita en la antaŭa monaĥinejo de Santa Barbara, en la najbareco de Hortalezo. Li estis nun 42-jara, kaj ankoraŭ fraŭlo. La afero inkluzivis lian duan ferfandejon kaj inĝenieron nomitan William Sanford. Bonaplata probable suferis el spira perturbo, kiu povus klarigi kial liaj pli junaj fratoj Ramon kaj Narcís aliĝis al li tie. En 1839 la nomo de la kompanio estis ŝanĝita al Bonaplata y Hermanos (Bonaplata kaj Fratoj), kaj Sanford restis kiel teĥnikisto. Ramon reprenis la aferon de Madrido, kiu estis kapitaligita per  realoj, dum Narcís malfermis novan altfornon en Sevilo kapitaligitan per  realoj. Ĉefajn decidojn por ambaŭ aferoj ankoraŭ estis alprenitaj de Josep.

Du jarojn poste Narcís prenis plenan regon de la Andaluzia fabriko, lasante Bonaplata y Hermanos en Madrido kapitaligita per  realoj. Kvankam Josep Bonaplata posedis la pli grandan parton de la konzerno de Santa Barbara, la leĝaj dokumentoj agnoskis lian fraton Ramon kiel ĝian solan administranton, probable pro la malbona sanstaton de Josep, kvankam li konservis la rajton agi pri io ajn kiun li pensis necese.

## La kampara afero 
Kelkajn monatojn post la detruo de El Vapor, en decembro 1835, Josep Bonaplata pagis  realojn por la bieno Espinar en la Valencia vilaĝo de Llíria. Tie li konstruis olivolean muelejon, kaj plantis multajn migdalarbojn. Li ankaŭ investis  realojn en projekto kiu ligus la riveron Cinca kun la rivero Segre por irigacii la aeron de Llitera. La plano estis evoluigita de lia amiko Antoni Gassó, sed tio kondukis al nenio.

## Malsano kaj morto 
La severaj spiraj perturboj pri kiuj suferis Bonaplata afektis lian laboron. Timante lastan atakon, li faris sian testamenton en Majo 1840. Tri jarojn poste li decidis emeritiĝi en la farmbieno Espinar en Llíria. La , Bonaplata transdonis sian testamenton al sia ekzekucionto kaj komencis la vojaĝon, sed liaj pulmoj kolapsis el lasta astma atako la  kiam li trapasis la apudan vilaĝon Buñol. Li estis 48-jaraĝa.

Li mortis sen idaro tial la fratoj estis liaj heredantoj. Estas sciate ke li havis  nomitan Sofia, sed ŝi mortnaskiĝis en 1840. Estas probable ke Josep kaj la patrino de lia infano, Jesusa Romero, fariĝis paro.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* 
* 
* *Burning Barcelona* de Roger Williams (Bristol Book Publishing 2008, ISBN 9780955537615) estas historia romano pri la instalo de la vapormaŝino de Josep Bonaplata kaj William Sanford, inĝeniero el la Boulton & Watt manufactory.

## Tradukfonto 
Kategorio:Hispanaj industriistoj
Kategorio:Katalunoj