Albarracín

**Albarracín** estas hispana vilaĝo kaj municipo de la sudoriento de la provinco Teruelo, en la aŭtonoma komunumo Aragono. Ĝi havas areon de 452,74 km² kun loĝantaro de 1054 loĝantoj (INE 2016) kaj denseco de 2,33 loĝ/km². La loko estas Nacia Monumento ekde 1961; ĝi ricevis la Ormedalon al Merito en Belartoj de 1996, kaj ĝi estis proponita por iĝi Monda heredaĵo de Unesko pro sia belo kaj gravo de sia historia heredaĵo.

## Toponimio 
Ĝi situas ĉe la antikva romia urbo *Lobetum*. La araboj nomigis la lokon *Alcartam* derivita el antikva toponimo de *Ercávida*, kaj poste eknomiĝis Aben Razin, kiel la nomo de berbera familio, de kie derivus ĝia nomo aktuala (reĝoj de taifo de Albarracín el la fitna ĝis Ibn Mardanis, nome reĝo Lobo de Murcio). Tio estus, la loko de la filoj de Razin. Aliaj opinias ke la termino «Albarracín» derivus el kelta *alb*, 'monto', kaj *ragin*, 'vitejo', 'vinbero' aŭ de la antroponimo Razin. Tamen ĝis la 19-a jarcento la oficiala nomo estis *Ciudad de Santa María de Albarracín*, kaj antaŭe *Santa María de Oriente*.

eta|maldekstre|250px|Vidaĵo de Albarracín kaj ĝia murego.

## Geografio 
La antikva urbokerno troviĝas konstruita sur la deklivoj de monto, ĉirkaŭita preskaŭ tute de la rivero Guadalaviar. Norde troviĝas la *sierra* de Albarracín, kaj sude la Universalaj Montoj. Parto de ĝia municipa teritorio estas okupata de la Protektita Pejzaĝo de la Pinaroj de Rodeno.

En la ĉirkaŭoj elfluas la riveroj Guadalaviar, Tajo, Júcar, Cabriel kaj Jiloca.

Ĝia municipa teritorio estas, pro historiaj tialoj, unu el la plej grandaj de la provinco Teruelo (superita nur de tiu de Alcañiz) kaj en ĝi troviĝas la submunicipoj Albarracín (municipa ĉefurbo), El Cañigral, Las Casillas de Bezas, Collado de la Grulla, Valle Cabriel, El Membrillo, San Pedro kaj Valdevecar.

### Situo 
La vilaĝo estas sur rokaro ĉirkaŭita de la rivero Guadalaviar. Tiuflanke al la rivero troviĝas la surklifaj konstruaĵoj. Ene de la vilaĝo la stratoj estas krutaj kaj mallongaj, kun tre pitoreskaj anguloj. La konstrumaniero montras la originalan popolan arkitekturon kun la forĝomaniero propra de la provinco krom la ruĝecan koloron karakteran nomita *rodeno*.

La urbo dividiĝas en du zonoj:
* la antikva parto, nome la *Ciudad* (urbo), kun ĝiaj surklifaj konstruaĵoj super la rivera meandro;
* kaj la *Arrabal* (kvartalo), situa ĉe la valo de la rivero Guadalaviar.

### Demografio 
eta|270px|Placo de Albarracín.
Albarracín havas 1 049 loĝantoj (INE 2015). La ekonomia antaŭeniro ĵus okazinta danke al la turismo permesis bremsi la procezon de senloĝiĝo de la municipo, kiu nun havas 12,0% de sia loĝantaro de eksterlanda ŝtataneco (INE 2006).

Fakte la evoluo de la loĝantaro laŭlonge de la 20-a jarcento montris klaran malpliigon el la fino de la 19-a jarcento kiam Albarracín havis preskaŭ 2 000 loĝantojn ĝis perdi preskaŭ duonon kaj resti en la 1980-aj jaroj kun nur iom pli ol milo. De tiam la evoluo balanciĝis kaj la nivelo pluas.

## Historio 
En la Ferepoko Albarracín jam estis loĝata de la tribo de keltoj poste nomita de *lobetanoj*. Oni trovis gravajn surrokajn pentraĵojn epipaleolitikajn kaj neolitikajn de stilo *levantino* (iberiorienta), skemeca kaj duonskemeca en la pinaro de rodeno. Dum la romia epoko ŝajne ĝi nomiĝis *Lobetum*, kaj en tempo de visigotoj, Santa María de Oriente.

### Mezepoko 
dekstra|eta|*Petro la 3-a en Montpasejo de Panissars* fare de Mariano Barbasán (1889). Petro la 3-a konkeris Albarracín en 1285.
Dum la periodo de Al-Andalus, kaj pli precize en la 11-a jarcento, la berbera klano de la Banu Razin atingis la povon kaj iĝis la hegemonia dinastio de la *taifa* (islama regneto) de Albarracín. El tiu stirpo derivas la propra nomo de la vilaĝo (al-Banu Razin: (la urbo) de la filoj de Razín). El tiu grava epoko oni konservas du gravajn heredojn: la turo de Andador (piediranto) -situa sur la altaĵo de la ekstera murego- kaj la kastelo aŭ alkazaro de Albarracín, kiu estis hejmó de la antikva alkazabo de la Banu Razin.

La *taifa* de Albarracín pasis poste, pro cedo kaj ne pro konkero, al la kristana familio de navara stirpo nome Azagra, kiu plutenis *de facto* la sendependecon el Kastilio kaj el Aragono ekde 1170, kaj eĉ kreis propran episkopecon. Ankaŭ la pova stirpo de la familio Lara plenumis suverenecon super Albarracín. Post la malsukceso de konkero fare de Jaime la 1-a en 1220, estis Petro la 3-a kiu konkeris ĝin en 1285 post la sieĝo de 1284, kaj tiele ĝi definitive pasis al la Krono de Aragono en 1300. Tiu serio de politikaj okazaĵoj havis kiel bazo la gravon de la fortikaĵo kaj de la defenda sistemo de Albarracín.

Estis antikva episkopa sidejo nomita, unue *Arcabricense* kaj poste *Segobricense* ĝis kiam, post la disigo de la preĝejoj de Segorbe (Kastejono) el la preĝejoj de Albarracín, ĝi eknomiĝis *Albarracinense*, post papa buleo de Johano Paŭlo la 2-a; ĝi pluhavis sian sendependecon sed fakte estas regata de la Episkopo de Teruelo kiu estas ankaŭ Episkopo de Albarracín.

En la 21-a de junio de 1257 la reĝo Jaime la 1-a donis en Teruelo al la Komunumo de Santa María de Albarracínaŭ komunumo de domaroj de Albarracín la privilegion pri impostado koresponda al la kategorio de urbo.

### Hispana Enlanda Milito 
Dum la Enlanda Milito okazis en la loko bataloj inter la trupoj respublikaj kaj tiuj de Francisco Franco, kaj tiele kelkajn fojojn Albarracín havis kontrolon ĉu de unu flanko ĉu de la alia. En julio de 1937 okazis respublika atako al la urbo, kio konstituis la ĉefan batalon en la loko dum la milito. Per rapida atako, la 8-an de julio la respublikanoj ekhavis la kontrolon de la vilaĝo escepte de la urbodomo kaj la katedralo, en kiuj restis sieĝitaj kaj militistoj kaj frankismaj civiluloj kiuj estis tie rifuĝintaj. La eksteraj frankistoj reagis kaj sendis plifortigojn kaj la 13-an de julio sukcesis rekonkeri la vilaĝon kaj forpeli la respublikajn soldatojn.

## Loka politiko 
### Lastaj urbestroj de Albarracín 
Ne estis en Albarracín urbestroj el maldekstraj partioj en la lastaj kvar jardekoj.

### Balotaj rezultoj 
## Vidindaĵoj 
eta|Katedralo de Albarracín.
* **Historia Komplekso de Albarracín**: nome historia kerno deklarita *Bien de Interés Cultural* (Havaĵo de Kultura Intereso) kun la kodo RI-53-0000030.
* **Katedralo de la Savinto**: situa ĉe la kastelo, estas de la 16a jarcento kun unusola navo kaj flankaj kapeloj. En ĝia muzeo estas gravaj flandraj murtapiŝoj kiuj prezentas epizodojn de la vivo de Gideon.
* **Alkazaro de Albarracín**: situa en la antikva kerno, ĵus restaŭrita kaj aranĝita por ĝia vizitado. Inter 2004 kaj 2006 oni faris arkeologiajn elfosaĵojn kaj oni restaŭris ĝiajn strukturojn. Ĝi konservas interesan intermuregan areon, kaj tis interno estas hejmo de grava arkeologia kuŝejo de la mezepoko. Ĝi estis al-andalusa alkazaro, kiam iĝis la klano de la Banu-Razin suverenoj de tiu malgranda regno de taifo en la 11-a jarcento, kiu nomigis la urbon. Dum la 13-a kaj 14-a jarcentoj ĝi plu estis rezidejo de la senjoroj de Albarracín, kaj, post la aragona konkero de la urbo en 1284, ĝi tute transformiĝis. La fortikaĵo estis okupita ĝis fino de la 16a jarcento; ĝi estis detruita en la 18-a jarcento post la Milito de Sukcedo.
* **Episkopa Palaco**: troviĝas ĉe la katedralo. Ĝi havas barokan enirpordon.
* **Casa Consistorial** (Urbodomo): troviĝas ĉe la placo de la Urbodomo. Estas de la 16a jarcento, kun balkonoj el ligno kaj koridoro super la rivero.
* **Domo de la Julianeta**: loĝejo de popola konstrumaniero, ĉe la Portalo de Molina
* **Muregoj de Albarracín** de la 14a jarcento, de kristanepoka konstruo.
* **Turo Andador**, de islamepoka konstruo de la 10-a jarcento kaj ankaŭ de la 11-a, plifortigita per malgranda ortangula areo.
* **Blanka Turo aŭ Turo de doña Blanca**, simetria al tiu de Andador, ĉe la pinto de la murego.

eta|centre|800px|Panorama vido de Albarracín.

## Bildaro 

Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 004.JPG|Romia akvedukto ĉizita enroke
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 015-017 HDR.JPG|Vido de la urbo kaj la provinca ŝoseo
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 033.JPG
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 087.JPG|Placo
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 050.JPG|Sonoriltura tegmento de la katedralo
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 036.JPG|Rivero Guadalaviar tra Albarracín
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 146.JPG|Domoj surklifaj
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 093.JPG|Fasado kun balkonoj
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 123.JPG|Ekstera murego
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 107.JPG|Ekstera murego
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 103.JPG|Interna murego
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 098.JPG|Strateto
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 055.JPG|Origina kazerno de la *Guardia Civil*
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 150.JPG|Pinaroj de Rodeno, ĉe Albarracín
Albarracín, Teruel, España, 2014-01-10, DD 154.JPG|Roko la Kruco, Pinaroj de Rodeno

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Albarracín
* Filmeto pri Albarracín 
* Turismo en la Sierra de Albarracín 
* CAI Aragón-Albarracín 
* Fortikaĵo de Albarracín
* Asociación de Empresarios Turísticos de la Sierra de Albarracín.
* Novaĵoj Sierra de Albarracín.
* Kultura heredo de Aragono 
* Fondaĵo Santa María de Albarracín

Kategorio:Provinco Teruelo
Kategorio:Aragono
Kategorio:Vojo de Cido
Kategorio:Municipoj de Teruelo