open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rivero Monnow

La **Rivero Monnow** ( River Monnow,  Afon Mynwy) fluas tra sud-okcidenta Herefordshire, Anglio kaj orienta Monmouthshire, Kimrio.

## Landlima rivero 
En la plejparto de ĝia malgranda longeco ĝi markas la landlimon inter Anglio kaj Kimrio antaŭ ol ĝi kuniras la Riveron Wye en la urbo Monmouth. La pli malaltaj partoj de la rivero Wye de Monmouth ĝis la estuaro de la rivero Severn same formas parton de la limo inter Anglio kaj Kimrio. La Monnow estas transirebla en Monmouth per la unika mezepoka Ponto Monnow. Promenejo (Monnow Valley Walk) laŭiras la riveron.

## Fonto en Nigraj Montoj 
La rivero fontas apud la loĝloko *Craswall* sur la monteto *Cefn Hill* tuj sub la altaj Nigraj Montoj, Kimrio. Ĝi fluas suden, ricevante la akvojn de siaj alfluantoj *Escley Brook* kaj *Olchon Brook* apud la loĝloko *Clodock* kaj la akvojn de *Afon Honddu*, el la kimra flanko de la Nigraj Montoj, apud la loĝloko *Pandy*. La rivero poste mallonge fluas orienten antaŭ denove suden. En Monmouth la rivero enfluas Riveron Wye kun la Rivero Trothy. Ĝia entuta longeco estas ĉirkaŭ 26 mejloj (42&nbsp;km).

## Bruna Truto 
eta|maldekstre|200ra|
eta|210ra|
Iam la rivero estis notita pro ties konsiderinda populacio de bruna truto, laŭlonge ekde la loko *Pontrilas* ĝis *Skenfrith*  rezultigante rekordajn kaptojn. Nombroj konsiderinde falis dum la 20-a jarcento kaj aparte post la 1960-aj jaroj sed en pli postaj jaroj fiŝkaptado de trutoj signife pliboniĝis kaj la kaptado en rivero Monnow denove rangas kiel unu el la plej bonaj fiŝejoj de sovaĝa truto en Anglio kaj Kimrio kaj ĝi nun ankaŭ estas notita pro kaptado de timalo. Antaŭ nelonge malfermita fiŝ-pasejo en Monmouth ebligante migrantajn fiŝojn preterpasi antaŭe netrapaseblan digeton plian fojon donis aliron al salmoj kaj maraj trutoj al la plejmulto de la kaptejo kaj salmonoj estis viditaj transsalti la digeton de Kentchurch unuafoje depost multaj jaroj en aŭtuno 2008. La "Monnow Fisheries Association" havas grandan parton de la merito por la plibonigo de la fiŝado per sia laboro por plibonigo de la habitato tra la tuta kaptejo kaj instigado al fiŝistoj remeti altan proporcion de kaptitaj fiŝoj sekure en akvon.
maldekstra|eta|275ra|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Riveroj en Britio

## Eksteraj ligiloj 
* Monnow Fisheries Association information on the river 

Monnow
Kategorio:MonmouthpediA
Kategorio:Riveroj en Anglio
Sargon la 2-a

**Sargono la 2-a** (**ܣܪܓܘܢ** sirie) (naskiĝis ĉirkaŭ 720/722a.K - mortis en 705 a.K.) estis reĝo de Asirio. Li ricevis la tronon de Ŝulmanu-aŝared la 5-a en 722 a.K. Ne estas tute klara ĉu li estis filo de Tiglath-Pileser la 3-a aŭ fremda uzurpinto de la reĝa asiria trono. [eta|200ra|dekstra|Basreliefo de la palaco de Sargono en [Dur-Ŝarukin (Luvro).]]Sargono estis la reĝo de Asirio dum la Nova Imperio. Li surtroniĝis post la morto de Ŝulmanu-aŝared la 5-a. Verŝajne li estis uzurpinto, sed laŭ teksto li estis ŝajniga filo de Tiglath-Pileser la 3-a. Kiel ajn, li prenis la povon perforte kaj lia reĝiĝo supozigis rompiĝon kun la pasinteco, ĉar neniu el liaj surskriboj mencias liajn antaŭulojn. Li estis tre potenca reĝo, sukcesa konkerinto kaj fondinto de la plej grava dinastio el la asiriaj regantoj, sub kiu la imperio atingis siajn plej grandajn venkojn.

Konata pro la mencio de lia nomo en la Libro de Jesaja 20:1, li estis la unua asiria reĝo kies nomo estis deĉifrita meze de la 19-a jarcento, kiam la asiriologio estas en tre frua stato.

Kategorio:Reĝoj de Asirio
Kategorio:Reĝoj de Babilono

Kategorio:Mortintoj en la 8-a jarcento a.K.
Igor Diakonov

**Igor Miĥailoviĉ DIAKONOV** ( И́горь Миха́йлович Дья́конов) naskiĝis en Petrogrado, la 12-an de januaro 1915 – mortis en Sankt-Peterburgo, la 2-an de majo 1999 estis historiisto, lingvisto, kaj tradukisto soveta kaj rusia; li estis unu el la plej spertuloj pri la lingvoj de Antikva Oriento.

Kategorio:Rusiaj lingvistoj
Kategorio:Rusiaj historiistoj
Kategorio:Rusiaj orientalistoj
Kategorio:Rusiaj tradukistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Keliŝin-steleo

eta|200px|dekstra|Desegno de la steleo, komence de la 20a jc.
**Kelaŝin-steleo** aŭ **Keliŝin-steleo**, trovita en Kelaŝin, Irako, portas gravan urarta-asirian dulingvan tekston de la jaroj 800 a.K, unue priskribita de Friedrich Eduard Schulz en 1827. Parto de la notoj de Schulz estis forperdis kiam li estis mortigita de kurdaj banditoj, kaj postaj ekspedicioj estis aŭ bremsitaj de la veterkondiĉoj aŭ de la banditoj, tiel ke kopio de la steleo povis nur esti farita en 1951 de G. Cameron, kaj denove en 1976 de itala teamo sub forta milita protekto. La steleo priskribas la akiron de la urbo Musasir (Ardini) de la urarta reĝo Iŝpuino.

Kategorio:Steleoj
Kategorio:Urarto
Kategorio:Asirio
Preĝejo Emeriko de Hungario (Bő)

**Preĝejo de Sankta Emeriko de Hungario** estas romkatolika kirko kaj monumento historia en Hungario, en vilaĝo Bő.

## Historio 
Supozeble la kirko estis konstruita inter 1237-1250. En 1747 oni faris pli granda kaj baroka la preĝejon, tiam fariĝis la sakristio kaj la pli nova sanktejo. Baldaŭe interne oni faris galerion. En 1834 la preĝejo bruldetruiĝis, poste oni konstruis pli novan turon. La nova orgeno muzikadas de 1909. En 1893 skulptaĵo pri Dipatrino estis metita en la flanka altaro. En 1930 interne oni pentris la preĝejon. En 1960 oni faris pli novan ĉefaltaron. Ekde la 1970-aj jaroj la bildoj de la novaj fenestroj prezentas 3 sanktulinojn. En 1992 oni pentris 2 freskojn. En 2010 renovigo okazis.

## Konstruaĵo 
La preĝejo havas unu navon kaj unu sveltan turon. La konstruaĵo havas gravajn mezepokajn partojn, kiel la enirejo kaj fenestroj. Apud la preĝejo etendiĝas parko kun kruco de 1824 kaj monumento de falintoj dum la mondomilitoj. En la parko rozoj, kaj lavendoj kreskiĝas.

Kermeso okazas en la 5-an de novembro.

## Fontoj 
* hungare
* hungare 
* hungare

Bo
Bo
Jazzmatazz

200px|eta|dekstra|Guru en 2006
**Jazzmatazz** estas bandprojekto, kiun iniciatis la usona repmuzikisto Guru.

Jazzmatazz celis atingi kunfandon de ĵazo kaj hiphopo. Por tio Guru invitis kantistojn kiel N'Dea Davenport de la *Brand New Heavies* kaj la francan repiston MC Solaar en studion, kie ili kunmuzikis interalie kun trumpetisto Donald Byrd, vibrafonisto Roy Ayers, gitaristo Ronny Jordan kaj la saksofonistoj Courtney Pine kaj Branford Marsalis. La unua albumo *Jazzmatazz, Vol. 1* aperis la 18-an de majo 1993. Ĝi validas kiel unua sukcesa kunfando de la muzikstiloj kaj revoluciigis la ĵazrepon.

La dua albumo de Jazzmatazz prezentas muzikon laŭ tre simila koncepto kiel la unua. Diveneblus certa etendiĝon sur soŭlmuziko pro la kunverkado de muzikistoj kiel Chaka Khan kaj la ensemblo Jamiroquai. Krom kelkaj el la supre menciitaj muzikistoj kunlaboras la repistoj Bahamadia, Kool Keith kaj Big Shug same kiel trumpetisto Freddie Hubbard, saksofonisto Kenny Garrett kaj pianisto Ramsey Lewis.

La tria disko kun la programa titolo *Streetsoul* [stratsoŭlo] havas nepreteraŭdeblan sonon el soŭlo kaj ritmenbluso. Ĝi kunverkis pli granda aro da soŭlmuzikistoj, i. a. Angie Stone, Erykah Badu, The Roots kaj la francaj kantistoj *Les Nubians*. Krom tio kunmuzikis la ĵazmuzikistoj Isaac Hayes kaj Herbie Hancock.

## Diskaro 
* 1993: *Jazzmatazz, Vol. I: An Experimental Fusion of Hip-hop and Jazz*
* 1995: *Jazzmatazz, Vol. II: The New Reality*
* 2001: *Jazzmatazz, Vol. III: Streetsoul*
* 2007: *Jazzmatazz, Vol. IV: The Hip Hop Jazz Messenger: Back to the Future*
* 2008: ''Guru's Jazzmatazz; The Mixtape - Back to the Future''

Kategorio:Hiphopo
4602 Heudier

'*4602 *Heudier'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la teamo de la CERGA: *Centre de recherches en géodynamique et astrométrie'' (Centro de Esploro pri Terdinamiko kaj Astrometrio) elde la Observatorio de la altebenaĵo de Calern, en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la franca astronomo kaj scienca popularigisto Jean-Louis Heudier.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Centre de recherches en géodynamique et astrométrie
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1986
Fortikaĵo de Van

La **Fortikaĵo de Van** (ankaŭ konata kiel **Citadelo de Van**) estas ŝtonfortikaĵo konstruita de la antikva reĝlando Urarto dum la 9a ĝis la 7a jarcento aK, kaj estas la plej granda ekzemplo de tia speco. Ĝi regas sur la ruinoj de Tuŝpo, la antikva urarta ĉefurbo dum la 9a jc a.K. kiu situis sur la flanko de la krutaĵo kie la fortikaĵo nun sidas. Kelkaj similaj fortikaĵoj estis konstruitaj tra la Urarta regno, nun trovataj en Turkio, Irano kaj Armenio. Pluraj grupoj kiel la armenoj, romianoj, medoj, aĥemenidaj kaj sasanidaj persoj, araboj, selĝukoj, otomanoj kaj rusoj regis sur la fortikaĵo en iu tempo. La antikva fortikaĵo situas ĝuste okcidente de Van kaj oriente de la lago Van en la Provinco Van de Turkio.

Tiaj fortikaĵoj estis uzitaj por regiona regado kaj ne kiel defendaĵo kontraŭ fremdaj armeoj. La ruinoj de ĉi tiu fortikaĵo sidas ekster la moderna urbo Van.

Kategorio:Fortikaĵoj de Urarto
Sporangio

[eta|La sporkapsulo de [musko estas la sporangio (*Sphagnum*).]]
**Sporangio** (sporangium) estas nomata en la botaniko la estiĝejo de sporoj. Sporangioj troviĝas ĉe fungoj, algoj, same ĉe aliaj plantoj kiel (muskoj, ekvizetoj, filikoj kaj semplantoj).

Ĉe mukofungoj, ĝi estas speciala konstruo de la fruktokorpo, ĉe kiu unu plasmodio estas dividata je ĝis mil unuopaj sporujoj.

En pli mallarĝa senco, sporangio estas ujo kun sterila muro, en kiu estiĝas ĉe plantoj la mejosporoj. Ĉe kelkaj gentoj, la estiĝantaj mejosporoj estas diversgrandaj: la sporangioj, en kiuj la (viraj) mikrosporoj estiĝas, estas la mikrosporangioj; la estiĝejo de la (inaj) megasporoj estas nomataj konvene megasporangioj.

La nocio sporangio estis unuafoje uzata fare de Ehrhart en 1779 ĉe muskoj, kie li nomis tiel parton de la sporangia muro. La hodiaŭan signifon enkondukis Johannes Hedwig en 1798. Ĉe la semplantoj, oni nomas la mikrosporangiojn polensakoj, dum la megasporangioj kiel *nucellus*. Tiu esprimo disvastiĝis antaŭ ol oni rekonis ties homologion kun la sporangioj de filikoj kaj muskoj, fare de Wilhelm Hofmeister.

Kategorio:Funganatomio
Kategorio:Plantanatomio
Mohamed El Aziz Kessous

**Mohamed El Aziz Kessous** (naskiĝis  en El Kala, mortis   en Parizo) estis juristo, ĵurnalisto, parlementano kaj batalanto por la homrajtoj en Alĝerio.

## Politika engaĝo 
Studento ĉe le duagrada lernejo de Skikda (tiam "Philippeville"), li renkontiĝis kun Ferhat Abbas, la estonta unua prezidanto de la provizora registaro de la Alĝeria Respubliko (GPRA).

Kiel jurstudento en 1920, li aktivis en asocioj de nordafrikaj studentoj. Sekretario de la asocio de islamaj fakuloj de Norda Afriko en 1923-1924 kaj membro-fondinto de la Asocio de Islamaj Nord-afrikaj Studentoj de Francio.

Poste, li fariĝis instruisto kaj ĵurnalisto. Li aniĝis en la franca sekcio de la Dua Internacio SFIO (nun Socialista Partio) en 1931 kaj en ĝi restis ĝis 1946. Li estis konstanta peranto inter la franca maldekstrularo kaj la naciisma alĝeria movado.

En 1935 li eldonis broŝuron, *La Vero pri la alĝeria malsano*, kun antaŭparolo de Dro. Mohamed Salah Bendjelloul. La libro emfazis la blokadon de politikaj institucioj en Alĝerio. Li estis ĉefredaktoro de *La Konkordo franc-islama*, organo de la Federacio de studentoj de la Konstantina regiono, kies respondeculo estis Dro. Bendjelloul. Li subtenis la politikan projekton de Blum-Violette.

Ĵurnalisto en la ĵurnalo *Oran republicain* (Respublikeca Orano) de 1936 al 1940, li skribis, en 1943, kun Ferhat Abbas la Manifeston de la Alĝeria Popolo (MPA). Li kreis kun Ferhat Abbas la ĵurnalon *Egalité* (Egaleco), kies publikigo estis malpermesita en 1945.

Elektita ĉe la franca Senato (tiam Konsilio de la Respubliko) en marto 1948 li tie reprezentis la partion *Unuiĝo Demokratia de la Alĝeria Manifesto* (UDMA).

Li poste kreis la ĵurnalon *Communauté algérienne* (Alĝeria Komunumo) kiu aperis inter 1955 kaj 1956. En la unua numero de tiu ĵurnalo estis publikigita la letero por alĝeria aktivulo skribita de Albert Camus. Ĉi tiu letero estis poste eldonita en la libro de Camus *Actuelles III*, Gallimard, 1958.

En 1957 li forlasis Alĝerion al Francujo por kuracado, kie li mortis en 1965.

Aziz Kessous estas la patro de esperantisto Djémil Kessous (Ĝemil Kesus)

## Eksteraj ligiloj 
* Albert Camus: *Letero al alĝeria aktivulo* en retejo SAT-kulturo 

K
4604 Stekarstrom

'*4604 *Stekarstrom''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japanaj astronomoj Kenzo Suzuki kaj Takeŝi Urata elde Tojota.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonajn geedzojn Stephen kaj Karen M. Strom, geastronomojn kaj gefotistojn.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takeŝi Urata
Kategorio:Malkovrita de Kenzo Suzuki
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987
Armena satrapio

eta|Armenio sub la orondita dinastio
**Armena satrapio** (armene: Հայաստանի Սատրապ Hajastani satrap, el malnovperse: Armina aŭ Arminija), ankaŭ konata kiel **Orontida Armenio** (armene:Երվանդունի Հայաստան Jervanduni Hajastan) estis unu el la satrapioj de la Aĥemenida Imperio en la 6-a jarcento a.K, kiu pli malfrue konvertiĝis en sendependa reĝlando regata de la armena nobela dinastioj "orontidoj". Ĝiaj ĉefurboj estis Armaviro kaj Jervandaŝato. La Armena satrapio heredis la tutan areon kaj grandan partion de la kulturo kaj lingvaj aspektoj de la antaŭa regno nomata Urarto, kie armenoj vivis eble eĉ antaŭ ĝia fondiĝo en la 9-a jarcento a.K. La maniero kiel ĝi transiris de urartanoj al armenoj estas nekonataj.

Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Altintepe

**Altıntepe** estas arkeologiejo de Turkio kie troviĝas arkeologiaĵoj de la anatolia antikva ŝtato Urarto, situanta en la Provinco Erzincan en la regiono Orienta Anatolio je 12&nbsp;km de Erzincan en la ŝoseo al Erzurum. La spuroj troviĝas je 60 metroj de tofejo. Ĝi estis elfosita inter 1959 kaj 1968 de Tahsin Özgüç, kaj en ĝi troviĝis fortikaĵo, restaĵoj de templo aŭ palaco kun granda halo kaj ĉambroj. La esplorado revigliĝis en 2003 gviditaj de Mehmet Karaosmanoğlu.

Kategorio:Arkeologiejoj en Turkio
Kategorio:Urarto
Aŝur-bel-kala

**Aŝur-bel-kala** ("la dio Aŝŝur estas sinjoro de ĉiuj aĵoj") estis filo de Tiglat-Pileser la 1-a kaj reĝo de Asirio inter 1074 kaj 105 a.K. Li atingis la tronon post mallonga regado de sia frato Aŝarid-apal-Ekur. Post 18 jaroj da regado, li forpasis ankoraŭ juna kaj estis enterigita en la urbo Aŝuro. Li estis sukcedita de sia filo Eriba-adad la 2-a.
Aŝur-nasir-apli la 2-a

**Aŝur-nasir-apli la 2-a** (aŭ Aŝurnasirpal, t.e. "Aŝur estas la gardanto de la heredanto) regis en Asirio inter la jaroj 883-859 a.K., estante tre konata pro lia brutaleco kaj la fondiĝo de la urbo Kalĥu (la nuna Nimrud), kiun li deklaris ĉefurbo de la regno.

La regado de lia antaŭulo, Tukulti-Ninurta la 2-a, supozigis la konsolidiĝon de la forto de Asirio, per kio la bazoj estis kreitaj por ke dum la regado de Aŝur-nasir-apli la 2-a, Asirio iĝu unu el la internaciaj potencoj plej grandaj de la Antikva Oriento. El lia regado oni havas pruvojn pri 14 militkampanjoj kiujn li gvidis.

maldekstra|eta|250px|

Kategorio:Reĝoj de Asirio
Ĥaldo

**Ĥaldo** (*Ĥaldi*) estis unu el la tri ĉefdioj de la ferepoka ŝtato Urarto, la aliaj du estis Tejŝebo de Kumenu, kaj Ŝivino de Tuŝpo. Ĝi estas la diaĵo kun pli da surskriboj dediĉitaj. Ĝia plej grava sanktejo troviĝis en Ardini, Musasir. 

Lia edzino estis la diino Arubani. Li estas bildigita kiel viro kun aŭ sen barbo, sur leono. Li estis militdio al kiu la reĝoj de Urarto preĝis por la venko. Liaj temploj estis ornamitaj kun militaĵoj kaj estis nomataj "domo de la armiloj".

Kategorio:Dioj de Urarto
Kategorio:Mitologio
4603 Bertaud

'*4603 *Bertaud'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la teamo de la CERGA: *Centre de recherches en géodynamique et astrométrie* (Centro de Esploro pri Terdinamiko kaj Astrometrio) elde la Observatorio de la altebenaĵo de Calern, en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la franca astronomo Charles Bertaud.

*Oni ne konfuzu ĝin kun 154 Berto.''

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Centre de recherches en géodynamique et astrométrie
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1986
Fortikaĵo de Győr

**Fortikaĵo de Győr** estis tre grava fortikaĵo dum la kontraŭturkaj bataloj. Nuntempe restis preskaŭ nenio el la fortikaĵo.

eta|260px|Restaĵo de la fortikaĵo inter 2 domoj

## Historio 
Jam la romianoj havis tie fortikaĵmuron. La hungaroj konstruis nur preĝejon apude. Post la mezepoko la turkoj jam minacis ankaŭ Győr-on. La fortikaĵo graviĝis. En 1529 la alvenintaj turkoj trovis nur bruldetruitan fortikaĵon, ĉar la italaj kaj germanaj defendistoj faris tiun solvon kaj poste ili rifuĝis. Post 4 jaroj la aŭstroj kaj hungaroj sukcese reokupis ĝin. Inter 1537-1566 pli modernaj muroj estis konstruitaj, la turkoj jam rezignis pri la reokupo. En 1577 tiu fortikaĵo estis la plej granda en la tiama Hungara reĝlando. Inter 1661–1664 la fortikaĵo denove estis pligrandigita. En 1809 Napoleono venkis la hungarojn apud Győr kaj li jam senbatale ekhavis la fortikaĵon, kies grandan parton li eksplodis. Poste la loĝantaro opiniis superflua la fortikaĵon, tial ili malkonstruis ĝin, nur hazarde restis iom da partoj. Nun oni profitas ĝin muzeo pri ŝtonoj.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
eta|220px|maldekstra|Fortikaĵo de Győr en 1602

Kategorio:Fortikaĵoj en Hungario
Joseph Kony

**Joseph Rao Kony**, naskiĝinta probable en 1961, estas gvidanto de la gerila kaj terorisma organizaĵo "Armeo de la Rezisto de la Sinjoro" aŭ ''Lord's Resistance Army* (LRA). Ilia ideologio konsistas baze el mikso de mistikismo, aĉolia naciismo, superstiĉo kaj kristana fanatikismo intencanta establi teokratian reĝimon en Ugando bazita sur la Dekalogo kaj la aĉola tradicio.

Kony ordonis la forkaptadon de infanoj por seks-sklaveco kaj soldatiĝo. Laŭ taksoj 66.000 infanoj iĝis gerilanoj kaj du milionoj da homoj translokiĝis pro la konflikto ekde 1986. En 2005, Kony estis akuzita de la Internacia puna kortumo en Hago pri militkrimoj, sed li evitis kaptadon. LRA agas en Ugando, Demokratia Respubliko Kongo, Centr-Afrika Respubliko, Sud-Sudano, kaj Sudano.

La Uganda armeo provas trovi kaj kapti lin sensukcese, danke al financa kaj fakula helpoj de Usono.

En 2012, la neregistara organizaĵo *Invisible Children'' lanĉis kampanjon, per video kiu rapide disvastiĝis, por la celo krei tutmondan publikan opinion apogantan la kapton de Joseph Kony.

En novembro 2022, la ICC-prokuroro volas procesigi Joseph Kony.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Green, Matthew (2008). The Wizard of the Nile: The Hunt for Africa's Most Wanted. Portobello Books. ISBN 978-1-84627-030-7.
* Briggs, Jimmie (2005). The Innocents Lost: When Child soldiers Go to War. Basic Books.
* Bussman, Jane (2009). The Worst Date Ever: War Crimes, Hollywood Heart-Throbs and Other Abominations. Macmillan. ISBN 0-230-73712-9.

## Vidu ankaŭ 
* Infansoldato

Kategorio:Afrikaj militistoj
Kategorio:Ugandanoj
Kategorio:Militkrimoj
Tiglatpilezero la 1-a

**Tiglatpilezero la 1-a** (1114-1077 a.K), ankaŭ nomata **Teglatfalasar**, **Teglat-Falasar** kaj eĉ **Tukulti-pal-Eŝara** (‘mi fido estas sur la filo de Eŝara’, en akada lingvo), estis unu el la plej gravaj reĝoj de Asirio.

Filo de Aŝur-reŝ-iŝi la 1-a, sukcedis sian patron kaj baldaŭ estis enmiksita en la samaj konfliktoj kun la arameoj kiel sia antaŭulo. Li okazigis plurajn militkampanjojn en ĉiuj lian landlimoj, sed ĉefe en la okcidento, ĉar li plurfoje transiris la Eŭfraton, malvenkante la arameojn kaj muŝkianojn en la montaro Taŭruso, starigante memorsteleon en Nairi kaj atingante la Mediteraneon.

Tiglatpilezero ankaŭ dediĉis parton de sia tempo por la plibonigado de la irigacianaloj kaj temploj de Asirio, lasante gravajn surskribojn datigitajn kiuj markis la komencon de la kronologia registrado de la asiriaj surskriboj.

Li estis sukceditaj de Aŝarid-apal-Ekur.

Kategorio:Reĝoj de Asirio
Salmanasar la 3-a

**Salmanasar la 3-a** (akade , *Ŝulmanu-aŝared la 3-a*), filo kaj sukcedinto de Aŝur-nasir-apli la 2-a, regis en Asirio inter la jaroj 858 kaj 824 a.K.

Lia regado estis karakterizita pro la konfrontado de Asirio kun la najbaraj ŝtatoj kiel Sirio, Levantenio kaj la sudo de Anatolio, kiuj koaliciis por bremsi la asirian regadon sur la komercvojoj. Tamen, la rilatoj de Asirio kun Babilono, daŭre restis en kunlaboro inter ambaŭ regnoj.

[eta|maldekstra|250px|Steleo de Salmanasar la 3-a, [Brita Muzeo, Londono.]]

Kategorio:Reĝoj de Asirio
Astjago

eta|dekstra|upright|Sonĝo de Astjago (Francio, 15a jc).
**Astjago** (babilone *Istumegu*, malnovperse *Rŝtivaiga*, elame *Iristimanka*) estis reĝo de la medoj ekde la jaro 584 ĝis 550 a.K.

Astjago estis filo de Kjaksaro kaj edzo de Arjenis (filino de la reĝo Aliato la 2-a kaj fratino de la reĝo Krezo), kaj estis patro de Mandana, la edzino de la perso Kambizo, kaj tiel avo de Kiro. Alia filino lia, Amtia, geedziĝis kun la meda reganto Espitamo, kiun Astjago nomumis heredanto.

Ĉirkaŭ la jaro 550 a.K, Astjago decidis ataki sian nepon, sed post atingado de venkoj, lia armeo estis venkita de Kiro kaj la meda armeo devis retroiri. Post tio, Kiro okupis la urbon Ekbatano; la meda armeo amasiĝis kaj malliberigis la reĝon Astjago kaj tiu liveris Kiron. Ĉi lasta prenis la tutan potencon. Ĉirkaŭ la jaro 549 a.K, la Meda Imperio estis anstataŭigita per la Persa Imperio.

Kategorio:Reĝoj de Medujo
4622 Solovjova

'*4622 *Solovjova'''* estas asteroido de la ekstera asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la rusan historiiston Sergej Miĥajloviĉ Solovjov (cirile: *Сергей Михайлович Соловьёв*, 1820–1879), kaj ties filon Vladimir Sergejeviĉ Solovjov (*Владимир Сергеевич Соловьёв'', 1853–1900), kristanan filozofon kaj poeton.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1979
4605 Nikitin

'*4605 *Nikitin'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 18-an de septembro 1987 de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la rusan komerciston kaj esplorvojaĝiston de la 15-a jarcento Afanasij Nikitin (cirile: *Афанасий Никитин*). Unua ruso, kiu vojaĝis en Baraton, li verkis rilaton de sia vojaĝo, titolatan "Iro trans tri marojn" (*Хождение за три моря'').

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987
4623 Obraztsova

'*4623 *Obraztsova'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la rusa soveta opera kantistino Elena Vasiljevna Obrazcova (cirile: *Елена Васильевна Образцова''), heroino de Socialisma Laboro en 1990.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981
Sporo

[eta|Sporoj de [melduo]]
**Sporo** estas en la biologio evolua stadio de organismo, kiu estas unu aŭ plurĉela. Sporoj servas por neseksa reproduktado, disvastiĝo, travivo de la organismo. Ĝia specifa formo estas la endosporo.

Sporojn estigas ĉefe la malpli evoluintaj organismoj, ekz. bakterioj (ekz. Bacillus kaj Clostridium), fungoj (en formo de konidioj aŭ askosporoj), protozooj, algoj, muskoj kaj filikoj (filikosimilaj plantoj). Ĉe la semplantoj, oni traktas sporo la unuĉelan polengrajno (mikrosporo) kaj la embriosaka patrina ĉelo (megasporo).

Oni dividas la sporojn laŭ tipo de ilia estiĝo (sporoestiĝo, sporulacio): oni distingas mejosporojn kaj mitosporojn, se ili estiĝas per mejozo aŭ per mitozo. Unuploidajn sporojn formas mitosporoj de gametofitaj generacioj kaj mejosporoj. Duploidajn sporojn produktas la mitosporoj de la sporofitaj generacioj.

La sporoj estas produktataj en granda nombro fare de la koncernaj organismoj. La sporoj mem estas tre rezistaj al nekonvena ekstera medio. La sporoj povas ĉesigi sian tutan metabolon kaj ne bezonas plu akvon, nutraĵojn, oksigenon. La ĉelmuroj eĉ ne tralasas akvon, tiel ili povas longtempe travivi nekonvenajn kondiĉojn.

Pro ili rezistokapablo, ili estas ofte trovataj en fosilioj, gravas por arkeologiaj, paleontologiaj esploroj por difini la tempoperiodon, mediajn cirkonstancojn, klimatajn ŝanĝiĝojn.

Kategorio:Reproduktado
Endosporo

eta|Endosporoj de *Bacillus subtilis*
**Endosporo** estas neaktiva, dura, kaj ne-genera strukturo produktita fare de certaj bakterioj de la filumo Firmicute. La nomo "endosporo" sugestas je sporo aŭ sem-simila formo (*endo* signifas ene), sed ĝi ne estas vera sporo. Ĝi estas neaktiva formo, al kiu la bakterio povas redukti sin. La estigon de endospora formacio kaŭzas manko de nutraĵoj kaj kutime okazas en gram-pozitivaj bakterioj. Dum la endospora formacio, la bakterio dividiĝas ene de sia ĉela muro. Unu flanko tiam englutas la alian. Endosporoj ebligas por la bakteriojn resti neaktivaj dum pli longa periodo, eĉ jarcentoj. Oni asertas reaktivigon de jarmilionojn aĝa sporoj. Kiam la medio iĝas pli favora, la endosporo povas reaktivigi sin al la vegetativa stato. La plej multaj specoj de bakterioj ne povas ŝanĝiĝi al la endospora formo. Ekzemploj de bakterioj kiuj povas formi endosporojn inkludas *Bacillus* kaj *Clostridium*.

La endosporo konsistas el la DNA de la bakterio kaj parto de sia citoplasmo, ĉirkaŭita per tre dura ekstera tegaĵo.

Endosporoj povas pluvivi sen nutraĵoj. Ili estas rezistemaj al ultraviola radiado, elsekiĝo, alta temperaturo, ekstrema frostigado kaj kemiaj desinfektaĵoj.

Kelkaj klasoj de bakterioj povas iĝi eksosporoj, ankaŭ konataj kiel mikrobaj cistoj, anstataŭ endosporoj.

Kategorio:Mikrobiologio
Fischer-ĥoroj

La **Fischer-ĥoroj** aŭ **Fiŝeraj Ĥoroj** (germane, **die Fischer-Chöre**) estas germana komunumo el sendependaj miksaj ĥoroj el la zono Stuttgart, kies korusa direktoro Gotthilf Fischer estas. Kelkfoje ili kombiniĝas por formi ĥoron el ĝis 1500 voĉoj.

## Historio 
La tiam 18-jara Gotthilf Fischer transprenis en 1946 la estrecon de la ĥorsocio Deizisau en Plochingen, en Württemberg. Poste sekvis aliaj ĥoroj, kiuj tiam ankaŭ oferis koncertojn kune.

## Sukcestitoloj 
* *Song of Joy*, 1971
* *Gemeinsam* (Eurovisionsfanfare), 1974
* *Amazing grace*, 1974
* *Das große Spiel*, 1974
* *Heimatmelodie*, 1975
* *Vaterunser*, 1976
* *Frieden - sei dieser Welt beschieden*, 1976
* *Großer Gott wir loben dich*, 1976

## Diskaro 
Diskoj/KD-j:
* Mit Musik geht alles besser 1975
* Die schönsten Melodien 1975
* Großer Gott, wir loben Dich 1976
* Weihnachten mit den Fischer-Chören 1977
* Opernmelodien, wie wir sie lieben 1979
* Robert Stolz Welterfolge 1980
* Gotthilf Fischer: Das große Jahreskonzert Fischer Chöre 1982
* Freu' dich der Dinge, lebe und singe 1986
* Musik kennt keine Grenzen 1987
* Ein Platz an der Sonne - Lasst uns singen 1987
* Singen ist die Antwort 1987
* Singen ist die Antwort - Album zur ARD-Sendung Fischer Chöre 1988
* Singe wem Gesang gegeben 1989
* Heimatmelodie 1989
* Wir wollen Tore sehn - Die schönsten Lieder der Fußballwelt 1990
* Deutschland, deine Hymnen - Die heimlichen Nationalhymnen der 16 Bundesländer 1991
* Goldene Herzen 1991
* Die Goldene Eins 1991
* Lieder so schön wie Baden-Württemberg - Die schönsten Lieder aus der SAT 1-Sendung Wir in Baden-Württemberg 1991
* Die goldenen Hits der Volksmusik 1992
* Deutschland - Deine Lieder 1992
* In uns'rer Hand liegt uns're Erde 1993
* Straße der Lieder 1993
* Die Zwei von Deizisau: Walter Weitmann und Gotthilf Fischer 1997
* Straße der Lieder 1 1995
* Straße der Lieder - Die Pfalz 1997
* Straße der Lieder - Am Neckar 1997
* Meisterstücke 2002
* Die schönsten Melodien aus "Straße der Lieder" 2002
* Jubiläumsausgabe - 75 Jahre Gotthilf Fischer 2003
* Das Beste von Gotthilf Fischer und seinen Chören aus "Straße der Lieder" 2004

## Eksteraj ligiloj 
* Werke der und über die Fischer-Chöre
* Retejo
* Strasse der Lieder-Website auf swr.de 

Kategorio:Populara muziko
Kategorio:Miksa ĥoro
Gizi Bajor

**Gizi BAJOR,** hungare **Bajor Gizi** estis elstara hungara aktorino.
eta|220px|Memortabulo pri Gizi Bajor
Gizi Bajor naskiĝis, kiel *Beyer Gizella* la 19-an de majo 1893 en Budapeŝto. Ŝi mortis la 12-an de februaro 1951 en Budapeŝto.

## Biografio 
Gizi Bajor frekventis aktoran ĉeflernejon inter 1911-1914. Poste ŝi debutis en Nacia Teatro (Budapeŝto) kaj escepte 2 jarojn ŝi ĉiam aktoradis tie. En 1920 ŝi edziniĝis, post 7 jaroj ŝi eksedziniĝis. Baldaŭe ŝi havis laŭvice 2 edzojn. En 1944 ŝi malkovris homojn por eviti la deportadojn. Ŝi ricevis premion Kossuth en 1948, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Memorigiloj 
* memortabulo en Budapeŝto
* busto
* memorfilmo de 2011
* muzeo nomata "Bajor Gizi"

## Roloj (elekto) 
* en diversaj teatraĵoj, la plej konata estas Romeo kaj Julieta
* en diversaj filmoj, ekzemple Petőfi en 1921

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Malnovpersa lingvo

La **Malnovpersa lingvo** estas unu el la du rekte atestitaj malnovaj iranaj lingvoj (la alia estas la avesta lingvo). La malnovpersa aperas ĉefe en la surskriboj, argiltabuloj, kaj sigeloj de la aĥemenida epoko (ĉ. 600 a.K ĝis 300 a.K). Ekzemploj de malnovapersa troviĝis en kio estas nuna Irano, Irako, Turkio kaj Egiptio. La plej grava registraĵo en tiu lingvo estas la Behistun-surskribo (datita al 525 aK). Freŝaj esploroj en la vasta Arĥiko de Persepolo de la Orienta Instituto de la Universitato de Ĉikago jam elterigis malnovpersajn tabulojn (2007). Tiu nova teksto montras, ke la malnovpersa estis skribita lingvo uzata por praktika registrado kaj ne nur por reĝaj aferoj.

Kategorio:Persa lingvo
Ŝubrio

**Ŝubrio** estis huria regno, konata per asiriaj fontoj komenciĝante en la 12-a jarcento a.K, situinta en la Armena Altebenaĵo, sudokcidente de la lago Van, bordiĝante la teritorio de Urarto.

Kune kun Armani-Subarto (Huri-Mitano), Hajasa-Azo kaj aliaj loĝantaroj de la regiono, ili falis sub la urarta regado en la 9-a jarcento a.K, kaj iliaj posteuloj poste kontribuis en la formiĝo de la praarmenoj.

Ŝubrio estas menciita en la letero de Asarhadono al la dio Aŝuro. Asarhadono entreprenis ekspedicion kontraŭ Ŝubrio en 674, por konkeri ĝin.
Gyula Csortos

**Gyula CSORTOS** [djula ĉortoŝ], hungare **Csortos Gyula** aŭ *Csortos Gyula József,* Esperante **Julio Csortos** estis elstara hungara aktoro.
eta|220ra|Tombeja skulptaĵo de Gyula Csortos
Gyula Csortos naskiĝis la 8-an de marto 1882 en tiam hungara urbo *Munkács* (nuntempa Mukaĉeve en Ukrainio). Li mortis la 1-an de aŭgusto 1945 en Budapeŝto.

## Biografio 
Gyula Csortos frekventis la aktoran ĉeflernejon en Budapeŝto, poste li eklaboris en Teatro Csokonai (Debrecen). En 1907 li revenis al la ĉefurbo ĝismorte. En 1914 li edziĝis, en 1922 li eksedziĝis, en 1926 li denove edziĝis. Li aktoradis en la plej elstaraj teatroj. Lia dikeco kaŭzis sian morton.

## Roloj (elekto) 
* multe da teatraĵoj
* 12 mutaj filmoj inter 1912-1925
* poste 64 laŭtaj filmoj, la plej menciindaj estas *Hyppolit, a lakáj* (**Hyppolit, la lakeo**), kiel Hyppolit en 1931 kaj *János vitéz* (*Johano la Brava*) en 1939

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Heterosporio

**Heterosporio** (*alisporeco*) estas tiu fenomeno en la botaniko - male al izosporio-, ke sporoj de iu specio havas diversajn grandojn kaj diversajn konstruojn. Tiukaze, la viraj sporoj estas pli malgrandaj kaj malriĉaj je rezervaj nutraĵoj kompare al la ina sporoformo. La antaŭa estas nomata kiel **mikrosporo**, la alia, ina, **megasporo** (aŭ **makrosporo**). La el ili estiĝantaj haplojdaj gametofitoj (protaloj) estas same diversgrandaj: viraj gametofitoj estas pli malgrandaj ol la inaj. 

La heterosporio estas karakteriza je *Selaginella*,  *Isoetales*, *Salvinia*, *Azolla*, *Pilularia*, *Marsilea* kaj semplantoj. Ĉe la lasta okazas endosporio, kio signifas, ke la gametprodukta generacio (gametofito) restas en la sporo kaj ne formas individuan planton.  

Se la viraj kaj inaj sporoj estas samgrandaj (tio validas ekz. je plimulto de veraj filikoj), oni parolas pri **izosporio**.

Kategorio:Botaniko
Patnos

**Patnos** (armene: Բադնոց, *Badnoc‘* aŭ **Patnoc‘**, kurde: *Panos* ) estas distrikto de la provinco Ağrı de Turkio ĉe ebenaĵo ĉirkaŭata de montoj inkluzive de Süphan. Je 82&nbsp;km sude de la urbo Ağrı ĉe la ŝoseo al Van.

La ebenaĵo estis loĝita ekde 1300 a.K kaj estis la centro de la ferepoka ŝtato Urarto. La urbo havas plurajn historiajn ruinojn de la urarta periodo. Hodiaŭ Patnos estas kampara vilaĝo.

Kategorio:Geografio de Turkio
Kategorio:Urarto
Tejŝebano

eta|Karmir Blur "Reĝa Monteto"
**Tejŝebaino** (nuna Karmir Blur, armene: Կարմիր Բլուր) estas la fortikaĵo kiu troviĝas sur monteto kiu estis ĉefurbo de la kaŭkazaj provincoj de Urarto. En la nuntempo ĝi troviĝas proksime de Erevano, Armenio. Iame, la loko havis fortikaĵon kaj administran centron kun muroj kaj turoj, grandaj pordoj, korto kaj kelo en la subetaĝo. La citadelo, la palaco kaj ĝia ĉirkaŭo mezuris pli ol 0.45 km2. La nomo Blur Karmir estas "Reĝa Monteto" pro la ruĝeca koloro de la monteto.

Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Armenio
Kategorio:Fortikaĵoj en Armenio
Kategorio:Urarto
Walenty Badylak

**Walenty Badylak** (naskiĝis en 1904, mortis la 21-an de marto 1980 en Krakovo) – soldato de Pola Enlanda Armeo kaj de Kedyw (Gvidantaro de Flanka Atako), pensiiĝinta krakova bakisto, kiu alkroĉis sin per ĉeno al hidranto ĉe la urboplaco de Krakovo, sinverŝis benzinon kaj sinbruliĝis. Lia ago estis protesto kontraŭ prisilentado, fare de regopovoj, de la masakro de Katin.

Informoj pri lia morto aperis nur en loka gazetaro, en tre supraĵa formo, oni diris pri morto de psike malsana pensiulo. Malgraŭ tio loĝantoj de Krakovo surloke de la evento starigis fajrujojn kaj metis florojn - forigataj nokte de nekonatoj - kaj kantis religiajn kantojn.

Ankoraŭ antaŭ la Aŭgusto 1980 organizitan agadon por memorigi oferon de Walenty Badylak entreprenis opoziciistoj de Krakovo, i.a. de Kristana Komunumo de Laboristoj, Konfederacio de Sendependa Pollando kaj Studenta Komitato de Solidareco.

Lian agon memorigis en 1990 memortabulo, kiun malkovris nepo de Walenty, pastro Wojciech Badylak. En 2004 la hidranto estis renovigita.

## Vidu ankaŭ 
* Jan Palach
* Ryszard Siwiec
* Jan Zajíc

## Bibliografio 
Mirosław Lewandowski, Maciej Gawlikowski: *Prześladowani, wyszydzani, zapomniani... Niepokonani* (Persekutataj, mokataj, forgesitaj... Nevenkeblaj) Volumo 1. ROPCiO kaj KPN en Krakovo 1977-1981. Krakovo: DAR-POINT Leszek Jaranowski, 2009. ISBN 978-83-927061-1-3.

## Eksteraj ligiloj 
Mariusz Majewski - Badylak. Viva torĉo dislumiganta la veron pri Katyń

Kategorio:Polaj soldatoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Sinbruligintoj
Salvinia

eta|*Salvinia minima*
***Salvinia*** (ŝveb-filikoj) estas la sola genro en familio *Salviniaceae* (sed laŭ kelkaj esploroj, la genro Azolla same apartenas al tiu), en ordo *Salviniales*, klaso veraj filikoj (*Pteridopsida*). La specioj de la genro estas en la akvo ŝvebantaj plantroj, kiujn karakterizas, ke la supra foliflanko morfologie estas la suba flanko de la folio.

La genro *Salvinia* estis nomumita fare de itala botanikisto Pier Antonio Micheli en 1729 pro estimo al Antonio Maria Salvini.

La ŝvebfilikoj grandas 2 ĝis 20 cm, ŝvebas sur la akvosurfaco, disvastiĝas sekse per sporoj kaj nesekse per stolonoj.

Ĉiu unuopa planto konsistas el horizontale kreskanta akso kun zonaj (ĉirkaŭaksaj) trinombraj folioj. El tiuj du estas rondaj aŭ ovalaj ŝveb-folioj; la tria estas fajne disigita, longanta kelkajn centimetrojn suben kaj transprenas la rolon de radiko. Ĝi ne ankriĝas en la akvogrundo.

## Klasifiko 
La genro entenas la sekvajn speciojn:

* *Salvinia auriculata*
* *Salvinia biloba*
* *Salvinia cucullata*
* *Salvinia cyathiformis*
* *Salvinia hastata*
* *Salvinia herzogii*
* *Salvinia minima*
* *Salvinia molesta*
* *Salvinia natans*
* *Salvinia nymphellula*
* *Salvinia oblongifolia*
* *Salvinia radula*
* *Salvinia rotundifolia*
* *Salvinia sprucei*

Kategorio:Filikoj
Tejŝebo

[eta|dekstra|275ra|Tejŝebo. Museo de la [Fortikaĵo Erebuno: Erevano, Armenio]]
**Tejŝebo** (ankaŭ konata kiel Tejspo) de Kumenu estis urarta veterdio, ĉefdio rimarkinda pro ŝtormoj kaj tondroj. Kelkfoje li ankaŭ estis militdio. Li estis parto de triopo kun Ĥaldo kaj Ŝivino. 

La antikvaj urartaj urboj Tejsebo kaj Tejŝebano estis nomataj laŭ li. Li estis la analoga dio de la asirianoj Hadado, kaj Teŝubo, dio de la hurianoj. Lia edzino estis la diino Huba, kiu por la hurianoj estis Hebat.

Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Dioj de Urarto
Arubani

**Arubani** estis en la mitologio de Urarto, diino de la fekundeco kaj la arto. Ŝi ankaŭ estis la edzino de la supera dio, Ĥaldo.
Kategorio:Dioj de Urarto
Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Dioj pri arto
Kategorio:Dioj pri fekundeco
Kategorio:Mezorienta mitologio
Lingvoj de Orienta Timoro

eta|dekstra|430px|Plej granda lingva grupo en la "Suco-oj" laŭ la rezultoj de la popolnombrado de 2010-10. Krome la du lingvaj insuloj de la Lolein (L) kaj Makuva (M).
Kvankam la lando nur havas unu milionon da loĝantoj, ekzistas multaj lingvoj tie. Aldone al tradiciaj malaja-polineziaj kaj papuaj lingvoj disvastiĝis ankaŭ kelkaj aliaj lingvoj pro enmigrado kaj konkero dum la lastaj 500 jaroj.

## Superrigardo 
La konstitucio de Orienta Timoro distingas tri kategoriojn je la lingvoj (*Nombro de gepatraj parolantoj*).

**Oficialaj lingvoj** estas laŭ konstitucio
* Malaja-Polinezia lingvo **Tetum** (Tétum, Tetun)
* la **Portugala**.

449.085 parolas dialekton de Tetum kiel gepatra lingvo, sed nur 595 parolas la portugalan kiel gepatra lingvo.

* Krome ekzistas 15 de la konstitucio agnoskitaj **naciaj lingvoj**.

## Sube listigitaj 
eta|400px|lingvoj de orienta Timoro: De supre maldekstre: laŭ horloĝo: Portugala, Bunak, Tetum, Fataluku.
eta|400px|links|Tetum, Mambai kaj Portugala
[eta|400px|[Hakka junulino el Orienta Timoro diras "Kie estas la strando?" en kvar lingvoj uzataj en la lando]]
Nomo, alternativa nomo, nombro de parolantoj
* *Malaja-Polineziaj lingvoj*:
** **Atauru** (Adabe, Wetar): 8.400
** **Baikeno** (Baiqueno, Vaiqueno, Atoni, Dawan, Uab Meto): 62.201
** **Bekais** (Becais, Welaun): 3.887
** **Galoli** (Galóli, Lo'ok, Galole, Galolen, Glolen): 13.066
** **Habun** (Habo): 2.741
** **Idalaka** (Idalaca, Idaté, Lakalei, Isní, Lolein): 18.854
** **Kawaimina** (Cauaimina, Kairui, Waimaha, Midiki, Naueti): 49.096
** **Kemak** (Ema, Quémaque): 61.969
** **Makuva** (Makuwa, Maku'a, Lovaia, Lovaea): 56
** **Mambai** (Mambae, Manbae): 131.361
** **Tokodede** (Tocodede, Tukude, Tokodé, Tocod): 39.483

* *Papuaj lingvoj*:
** **Bunak** (Bunaq, Búnaque, Buna`, Bunake, Mgai, Gai, Marae): 55.837
** **Fataluku** (Fataluco, Fatalukunu, Dagaga, Dagoda, Dagada): 37.779
** **Makalero** (Macalero, Maklere): 7.802
** **Makasae** (Macasae, Makasai, Makassai, Makassae, Macassai, Ma'asae, Sa'ane): 101.854

Laŭ artikolo 159 de la konstitucio la indonezia kaj la angla estas **laborlingvoj**, ĉar tiuj estas ankoraŭ vaste uzataj, speciale inter junuloj, ĉar la portugala ne estis permesata dum la okupado farita de Indonezio.

## Historio 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Instituto Nacional de Linguística UNIVERSIDADE NACIONAL TIMOR LOROSA'E 
* Dr. Geoffrey Hull: „The Languages of East Timor. Some Basic Facts“, Instituto Nacional de Linguística, Universidade Nacional de Timor Lorosa'e  (PDF-Dosiero; 203 kB)
* Languages of Timor Lorosae - Parto de Ethnologue
* *Peneer meselo laa Literatura kidia-laa Timór*. La unua grava teksto, kiu iam estis skribita en Tokodede
* Video zur „National Unity Campaign“ der UNMIT
kun diversaj lingvaj ekzemploj el orienta Timoro
* FEATURE-East Timor drowns in language soup . Timoro dronas en lingva supo. Pri problemoj kun la portugala kiel oficiala lingvo.
Garoua

**Garoua** estas metropolo en Kameruno. La urbo estas administra centro de la provinco nord-okcidenta (, ). La historia loknomo estas "Tikar".
eta|dekstra|300px|Bazarado en Garoua

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 573.685 en 2010
* Supermara alteco: 817 m
* Horzono: UTC + 1

## Geografio 
Garoua situas en valo de rivero en norda parto de la lando.

## Historio 
Garoua estis fondita en la 19-a jarcento, kiel fortikaĵo. En la 1870-aj jaroj koloniado de la germanoj okazis, dume estis ankaŭ komerca intereso de britoj. En 1902 stacidomo kaj aliaj militaj instalaĵoj estis kompletigitaj. Post la 1-a mondmilito ĉesis la germana esto.

## Ekonomio 
Garoua estas grava komerca kaj agrikultura centroj. Oni okupiĝas precipe pri teksaĵoj.

## Trafiko 
Garoua havas flughavenon kaj landovojojn al 4 direktoj.

## Klimato 
En Garoua tropika klimato regas. La averaĝa temperaturo en Garoua estas , kiu varias inter 19-. Jare pluvas po 99&nbsp;mm. Inter majo-septembro pluvas, en la ceteraj monatoj tute ne aŭ apenaŭ pluvas.

## Vidindaĵoj 
* en la proksimeco Naciaj parkoj funkcias

## Famuloj 
* en la urbo naskiĝis Ahmadou Ahidjo

## Fontoj 
* Franca, germana kaj pola Vikipedioj

Kategorio:Urboj de Kameruno
Kategorio:Metropoloj
Ortografio de Esperanto

La alfabeto de Esperanto konsistas el dudek ok literoj:

La literoj *ĉ*, *ĝ*, *ĥ*, *ĵ*, *ŝ*, *ŭ* estas specialaj esperantaj signoj. En Esperanto la akcento sur la literoj *ĉ*, *ĝ*, *ĥ*, *ĵ*, *ŝ* estas kutime nomata *ĉapeleto*, kaj tiu sur la litero *ŭ* estas nomata *hoko*.

## Prononco 
Ĉiu litero prononciĝas kiel la samforma IPA-simbolo, krom *c* [&#678;]. En la suba tabelo estas la prononco de la specialaj esperantaj literoj:

Ne ekzistas silentaj literoj, ĉiu litero ĉiam havas la saman prononcon en ajna kunteksto kaj la vortakcento ĉiam estas sur la antaŭlasta silabo. La literoj *e*, *o* povas esti prononcataj vastaj aŭ malvastaj, sed estas rekomendate prononci ilin mezvastaj.

## Vidu ankaŭ
* X-sistemo
* H-sistemo

Kategorio:Esperanto
4607 Seilandfarm

'*4607 *Seilandfarm'''* estas malgranda, tre hela duopa asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 25-an de novembro 1987 de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazuro Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio sur la insulo Hokajdo.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al bieno establita en 1942 de *Akio Seino'' je ĉirkaŭ 10 km de Kitami. Tiu bieno de surfaco de ĉirkaŭ 50 hektaroj estas ekspluatita de kvar anoj de la familio Seino.

## Orbito 
Ĝi estas proksima de la orbita resonanco 7:2 kun Jupitero.

## Ecoj 
Ĝi estas de la malofta spektra tipo L, subklaso de la spektra klaso "S" karakterizita de ruĝa spektro sub 0,75 μm kaj spektro sen apartaĵo plue.

## Satelito 
Ĝia satelito estis malkovrita per observoj de ĝia luma kurbo fare de D. Pray, P. Kusnirak, P. Pravec, J. Gross, W. R. Cooney, D. Terrell, kaj R. Durkee elde la Observatorio de Ondřejov kaj aliaj observatorioj, en la kadro de la " Fotometria Enketo pri Nesinkronaj Duopaj Asteroidoj " inter la 17-a de januaro kaj la , anoncita la .

Ĝi orbita periodo estas 31,632 ± 0,02 horoj (1,318 ± 0,0008 tago), ĝia diametro estas 2,06 km kaj ĝia orbita granda duonakso taksata al 19 km. Ĝia rotacia periodo estas ankoraŭ nekonata.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* (4607) Seilandfarm; paĝo de Wm. Robert Johnston

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Kelkopaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Kazuro Watanabe
Kategorio:Malkovrita de Kin Endate
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987
Ŝivino

**Ŝivino** aŭ **Artino** (la nuna formo de la nomo estas *Artin*, t.e. "matenlumo" aŭ "vekiĝo", ankaŭ estas daŭre uzata armena nomo. Li estis sundio en la mitologio de la ferepoka ŝtato Urarto. Li estas unu el la tri ĉefdioj el la triado (aŭ triopo) kun Ĥaldo kaj Tejŝebo. 

La asiria dio Ŝamaŝ estas la varianto de Ŝivino. Li estis bilddigita kiel homo tenante sundiskon. Lia edzino estis Tuŝpuea. Ŝivino estas ĝenerale konsiderata kiel bona dio, kiel la sundio de Antikva Egiptio, Atono, kaj malsama al la asiria sundio, Aŝuro kiu plurfoje ricevis homoferojn.

Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Dioj de Urarto
Preĝejo Sankta Jakobo (Gencsapáti)

**Preĝejo de Sankta Jakobo** estas romkatolika konstruaĵo en Hungario, en vilaĝo Gencsapáti, en iama vilaĝo *Nagygencs*. Tiu preĝejo estas la pli maljuna en Gencsapáti.

## Historio 
La kirko estis konstruita en la mezepoko, kiun pruvas gotikaj restaĵoj. La unua mencio okazis nur en 1650. En 1880 oni konstruis ankoraŭ 2 navojn. En 1937 plena renovigo okzis, poste en 1974, tiam oni malkovris la gotikajn partojn. En 2001 okazis la lasta renovigo, sed la sakristio nur en 2005. En la sakristio estis pentraĵo pri okazintaĵoj dum la Hungara Sovetrespubliko. Ĝi estis kovrita per kalko en 1945, ĉar ĝi prezentis batalon inter la kamparanoj kaj komunistoj. En 2005 oni forigis la kalkotavolon.

## Konstruaĵo 
La preĝejo havas 1 turon super la ĉefenirejo kaj 3 navojn, tial la preĝejo estas tre larĝa. Antaŭ la preĝejo estas monumento pri falintoj dum la 1-a mondmilito, farita en 1920. Ĉiuj navoj havas apartajn enirejojn. La sanktejo estas pli mallarĝa, ol la ĉefnavo kaj formas el la okanguloj 3. Interne la mebloj devenis el la 18-a jarcento. En la navoj estas 2 flankaj altaroj pri Dipatrino kaj Elizabeto de Hungario. La freskoj estis pentritaj en 1937. La fenestraj bildoj ĉe la flankonavoj estis faritaj en 1920, la fenestraj bildoj ĉe la koruso en 1937.

Kermeso okazas en dimanĉo post la 25-a de julio.

## Fontoj 
* hungare

Gencsapáti
Gencsapati
4616 Batalov

'*4616 *Batalov'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la sovetan filman aktoron Aleksej Vladimiroviĉ Batalov (cirile: *Алексей Владимирович Баталов''), artiston de la Popolo de Sovetio en 1976.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1975
4773 Hayakawa

'*4773 *Hayakawa'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazuro Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio sur la insulo Hokajdo.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la japanan mineralogiiston kaj petrologiiston *Kazuo Hayakawa'', profesoron pri inĝenierarto en la Universitato Hokkai Gakuen de Sapporo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Kazuro Watanabe
Kategorio:Malkovrita de Kin Endate
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
4627 Pinomogavero

**4627 Pinomogavero** estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Giuseppe Mogavero* medicinan doktoron en Isnello, (Provinco de Palermo). Dank'al lia persistemo, entuziasmo kaj penoj la *Parco Astronómico delle Madonie* (Sicilio), centro de popularigo kaj esploro pri fizikaj sciencoj, estis realigita. (*Vidu asteroidon 6168 Isnello*.)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henri Debehogne
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1985
4668 Rayjay

'*4668 *Rayjay''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras Ray Jayawardhana, konatan kiel "RayJay", naskitan kaj kreskintan en Srilanko, astronomon ĉe la Universitato de Toronto kaj premiitan sciencan verkiston.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Asteroido (4668) Rayjay, de la Reĝa Astronomia Societo de Kanado

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henri Debehogne
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987