Johano la 3-a Dukas Vataco

**Johano la 3-a Dukas Vataces** aŭ greke:**Ἰωάννης Γ´ Δούκας Βατάτζης** estis Imperiestro de Niceo inter la 15-a de decembro 1221 kaj la 3-a de novembro 1254. Li estis sukcedita fare de sia filo, konata kiel Teodoro la 2-a Dukas Laskaro.

## Vivo
Johano Dukas Vataco, naskita ĉ.1192 en Didimoteiko, estis verŝajne la filo de la generalo Bazilo Vataco (1155-1194), kiu estis mortigita en batalo en 1194, kaj lia edzino, kuzo de la imperiestroj Izaako la 2-a Anĝelo kaj Aleksio la 3-a Anĝelo. Johano Dukas Vataco havis du pli maljunajn fratojn.

La plej maljuna estis Izaako Dukas Vataco (1188–1261), dum lia pli juna frato mortis en juna aĝo. Per sia edziĝo al Eŭdokja Anĝelina ( li naskis Teodora Dukajna Vatacajna (1240-1303), kiu poste edziniĝis al Mikaelo la 8-a Palajologo. La nomo de la meza frato estas nekonata, sed lia filino edziniĝis al la protovestiarios Aleksio Raulo.

eta|maldekstre|300px|Sankta Johano Vataco, la Kompatema reĝo.

[eta|dekstre|300px|Lokigo de la [Epira despotlando|Despotlando de Epiro.]]

eta|maldekstre|300px|La Latina Imperio kaj la Dispartigo de la Bizanca Imperio post la 4-a krucmilito, ĉ. 1204.

[eta|maldekstre|300px|Orientaj patriarkecoj de la [:en:Pentarchy|Pentarkio (Romo, Konstantinopolo, Aleksandrio, Antioĥio kaj Jerusalemo), post la Koncilio de Kalcedono (451).]]

[eta|maldekstre|300px|[Princlando Arbanono|Princolando Arbanono.]]

[eta|dekstre|300px|Lokigo de la [Epira despotlando.]]

[eta|maldekstre|300px|La teritorioj de [Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a kiel imperiestro de la Sankta Romia Imperio kaj Reĝo de Sicilio.]]

[eta|dekstre|300px|Renkontiĝo de [:en:Bianca Lancia|Bianka Lanĉja kaj imperiestro Frederiko la 2-a. Johano la 3-a edziĝis al ilia filino.]]

[eta|dekstre|300px|Kumanio (flave) (Deŝt-i Kipĉak) estas regiono de Centra kaj Orienta Eŭropo, loĝata de la kumanoj. La termino komence rilatis al la [Kipĉakoj|kumana konfederacio, kiu ekzistis inter la 11-a kaj 12-a jarcentoj en Kazaĥio, suda Rusio, Ukrainio, suda Moldavio kaj okcidenta Valaĥio, kvankam tiuj limoj estis ŝanĝiĝemaj kaj variis depende de la perspektivo.]]

Sukcesa soldato el milita familio, Johano atingis la pozicion kiel protovestiarios kiam li estis elektita ĉirkaŭ 1216 de la imperiestro Teodoro la 1-a Komneno Laskaro kiel la dua edzo por sia filino Irene Laskarina (1194-1240), post la morto de ŝia unua edzo, Androniko Palajologo (1187-1216).

Kiel edzo de la unuenaskito de Laskaro, kiu ne havis propran filon, Johano eble estis la fakta heredanto de la trono, kvankam la demando pri sinsekvo restis malfermita. Laskaro eble esperis, ke lia propra edziĝo al Maria de Kurteneo (1204-1228) en 1219 produktus viran heredanton. Rezulte, kiam Johano la 3-a fariĝis imperiestro en decembro 1221, post la morto de Teodoro la 1-a en novembro, li devis subpremi la opozicion al sia regado fare de la fratoj de Laskaro, Aleksio kaj Izaako.

La lukto finiĝis per la Batalo de Pojmanenono en 1224, en kiu liaj kontraŭuloj estis venkitaj malgraŭ la subteno de la Latina imperio de Konstantinopolo. La venko de Johano la 3-a kondukis al teritoriaj koncedoj fare de la Latina Imperio en 1225, sekvitaj de la eniro de Johano en Eŭropon, kie li konkeris Adrianopolon.

La posedo de Adrianopolo fare de Johano la 3-a estis finita de Teodoro la 1-a Dukas (1180-1253) de Epiro kaj Tesaloniko, kiu forpelis la nicean garnizonon el Adrianopolo kaj aneksis grandan parton de Trakio en 1227. La murdo de Teodoro fare de Ivano Aseno la 2-a (1190-1241) de Bulgario en 1230 finis la danĝeron prezentitan de Epiro, kaj Johano la 3-a faris aliancon kun Bulgario kontraŭ la Latina Imperio.

En 1235 ĉi tiu alianco rezultigis la restarigon de la bulgara patriarkeco kaj la geedziĝon inter Elena de Bulgario (1225-1252) kaj Teodoro la 2-a, respektive filino de Ivano Aseno la 2-a kaj filo de Johano la 3-a. En tiu sama jaro, la bulgaroj kaj niceanoj kampanjis kontraŭ la Latina Imperio, kaj en 1236 ili provis komunan sieĝon de Konstantinopolo. Poste, Ivano Aseno la 2-a adoptis ambivalencan politikon, efike fariĝante neŭtrala kaj lasante Johanon la 3-a kun siaj propraj rimedoj.

Johano la 3-a Vataco estis tre interesita pri la kolektado kaj kopiado de manuskriptoj, kaj Vilhelmo de Rubruk (1201-1256) raportas, ke li posedis kopion de la mankantaj libroj el la Festivaloj de Ovidio. Rubruck kritikis la helenajn tradiciojn, kiujn li renkontis en la Imperio de Niceo, specife la festotagon por Sankta Felicita ŝatatan de Johano Vataco, kiun Friedrich Risch sugestas ke la Felicitanalia ("Festo de Sankta Felicita"), praktikata de Sulao por honori Sankta Felicita en la 1-a jarcento kun emfazo pri renversado de sociaj normoj, laŭdado de vero kaj beleco, deklamado de profanaj kaj satiraj versoj kaj portado de ornamitaj "cenatoria", aŭ vespermanĝaj roboj uzataj dum la romiaj festoj.

Malgraŭ kelkaj malvenkoj kontraŭ la Latina Imperio en 1240, Johano la 3-a povis profiti la morton de Ivano Aseno la 2-a en 1241 por trudi sian propran superregadon super Tesaloniko (en 1242), kaj poste aneksi ĉi tiun urbon, same kiel grandan parton de la bulgara Trakio en 1246. Antaŭ 1247 li establis efikan superregadon sur Konstantinopolo.

En la lastaj jaroj de sia regado, la nicea regopovo etendiĝis okcidenten, kie Johano la 3-a provis limigi la vastiĝon de Epiro. La aliancanoj de Mikaelo, Golem de Kruja kaj Teodoro Petralifa (1197-1257), transfuĝis al Johano la 3-a en 1252. Johano la 3-a mortis en Nimfaiono en 1254, kaj estis entombigita en la monaĥejo de Sozandra, kiun li fondis, en la regiono de Magnezo.

## Alianco kun Frederiko la 2-a
Por savi la malkreskantan latinan imperion post la kuna Nicea-bulgara sieĝo de Konstantinopolo en 1236, Papo Gregorio la 9-a alvokis krucmiliton kontraŭ Niceo kaj skribis al Johano la 3-a en 1237 informante lin pri la baldaŭa krucmilita armeo. Fronte al la bulgara neŭtraleco, Johano la 3-a serĉis aliancanojn aliloke, turnante sin al la Imperiestro de la Sankta Romia Imperio Frederiko la 2-a de Hohenŝtaufen.

Frederiko la 2-a estis la plej potenca en Eŭropo kaj fariĝis la malamata malamiko de la papeco, jam ekskomunikita de Gregorio la 9-a en 1227. En letero verkita iam antaŭ sia dua anatemo en 1239, Frederiko la 2-a skribis al Johano la 3-a lamentante la potencon de la papo en la okcidento kaj laŭdante Johanon la 3-an pro la potenco de la bizanca imperiestro sur la sacerdotaro.

La varmaj rilatoj inter la du romiaj imperioj jam estis komenciĝinta post la Sesa Krucmilito (1228–1229), entreprenita de Frederiko la 2-a por ĉesigi sian unuan ekskomunikon, kiam Frederiko la 2-a ricevis nicean ambasadon alportantan orajn monerojn, orbroditajn silkojn kaj ĉevalojn, inter aliaj donacoj. En 1238, la du imperiestroj faris aliancon.

Frederiko la 2-a konsentis rekoni Johanon la 3-an kiel la legitiman bizancan imperiestron, kvankam kun la titolo "Imperiestro de la Grekoj" (latine:Grecorum imperator aŭ greke: Γραικῶν βασιλεύς), kontraŭ reciproka helpo. En la sama jaro, Johano la 3-a sendis Niceajn trupojn por partopreni en la Sieĝo de Breŝo (inter la 11-a de julio kaj la 7-a de oktobro 1238), kaj Frederiko la 2-a malhelpis la krucmiliton de Gregorio la 9-a, gvidatan de la latina imperiestro Baldueno la 2-a (1217-1273) en norda Italio, devigante la krucmilitistojn fine preni la surteran vojon al Konstantinopolo en 1239.

Komence de 1240, la edzino de Johano la 3-a, Irena Laskarina, mortis, kaj poste en tiu jaro Johano la 3-a edziĝis kun la 10-jaraĝa filino de Frederiko la 2-a, Konstanca la 2-a de Hohenŝtaufen (1230-1307), por cementi ilian aliancon, kiu prenis la grekan nomon Anna. Malgraŭ la manko de infanoj el la geedziĝo kaj la amafero de Johano la 3-a kun la korteganino de lia edzino, la alianco inter la du imperiestroj daŭris ĝis la morto de Frederiko la 2-a en 1250.

Post la morto de Gregorio la 9-a en 1241, la nova papo Inocento la 4-a daŭrigis la politikojn de sia antaŭulo kaj provis militi kontraŭ ambaŭ imperiestroj. Ĉe la Koncilio de Liono en 1245, Frederiko estis deklarita detronigita kiel imperiestro kaj ekskomunikita, inter multaj aliaj kialoj, pro edziniĝo de sia filino al Johano la 3-a, kiun Inocento la 4-a nomis je "malamiko de Dio kaj de la eklezio". La kontraŭleĝa papa detronigo de Frederiko la 2-a estis vaste konsiderata nelegitima kaj neniu eŭropa monarko ofertis subtenon al la krucmilito de Inocento kontraŭ la Hohenŝtaufenoj.

Frederiko restis la plej elstara monarko en la okcidento. En la oriento, la papo alvokis alian kampanjon kontraŭ Johano la 3-a kaj eniris intertraktadojn kun la mongoloj por invadi Niceon, sed ambaŭ klopodoj malsukcesis. En la okcidento, Inocento la 4-a estis pli sukcesa kontraŭ Frederiko la 2-a, kaj ribelo subtenata de la papo venkis la imperian armeon ĉe la Batalo de Parmo en la 18-a de februaro 1248.

Tamen, malgraŭ ĉi tiu kaj aliaj malsukcesoj, la situacio restis malstabila kaj Frederiko sukcesis konservi sian dominecon sur Italio. Johano la 3-a daŭre sendis trupojn, inkluzive de arkpafistoj kaj infanterianoj, kaj subvenciojn al Frederiko tra Epiro inter 1247 kaj 1250 por helpi sian bopatron, kiu fine haltigis la papajn fortojn en centra Italio ĉe la Batalo de Cingoli en aŭgusto 1250 kaj venĝis siajn malvenkojn en Longobardio.

Lia kontraŭimperia krucmilito ŝajne disfalis, la situacio de Inocento en Liono estis malbona. Dum 1250, Frederiko plejparte resaniĝis post siaj lastatempaj malsukcesoj kaj ĝuis relativan imperian superecon tra la tuta Italio, tamen, la granda imperiestro Hohenŝtaufen mortis pro disenterio en decembro de tiu jaro.

Post la morto de Frederiko la 2-a, diplomatia agado nelonge daŭris inter la du imperioj, kun la filo de Johano la 3-a, Teodoro la 2-a Dukas Laskaro, farinta funebran paroladon en kiu li admiris la lukton de Frederiko la 2-a kontraŭ la malamikeco de la okcidenta aristokrataro kaj sacerdotaro.

La filo kaj posteulo de Frederiko, Konrado la 4-a, sendis ambasadon al Niceo en 1253 por repatrujigi la ekzilitan familion de Konstanca-Anna al Italio, sed la mortoj de Konrado la 4-a kaj Johano la 3-a en 1254 certigis, ke ebla daŭrigo de la imperia alianco neniam okazis. Post la morto de Konrado la 4-a, la Sankta Romia Imperio kaj la Regno de Sicilio estis dividitaj.

La alia filo de Frederiko, Manfredo (1232-1266), la lasta Hohenŝtaufena reĝo de Sicilio, montriĝis malamika al la nicea afero, invadante la albanan marbordon de Niceo en 1257 kaj alianciĝante kun Mikaelo la 2-a Komneno Dukas, Despoto de Epiro, kontraŭ Niceo en 1259, provizante trupojn al la Batalo de Pelagonio, en 1259. Post la nicea venko, Mikaelo la 8-a Palajologo provis edziĝi al la vidvino Konstanca-Anna, kiu restis ĉe la nicea kortego dum la regadoj de ŝia vicfilo kaj vicnepo, por certigi aliancon kun Manfredo.

Tamen, Konstanca-Anna rifuzis kaj translokiĝis al la kortego de sia frato en Sicilio en 1261, tiel interrompante ĉiujn ligojn kun Bizanco kaj formale finante la aliancon komencitan de Johano la 3-a kaj Frederiko la 2-a.

## Familio
Johano la 3-a Dukas Vataco unue edziĝis kun Irene Laslarina (1194-1240), filino de sia antaŭulo Teodoro la 1-a Komneno Laskaro en 1212. Ili havis unu filon, la estontan Teodoro la 2-a Dukas Laskaro. Irene falis de ĉevalo kaj estis tiel grave vundita, ke ŝi ne povis havi pluajn infanojn.

Irene retiriĝis al monaĥinejo, prenante la monaĥinan nomon Eŭgenja, kaj mortis tie en la somero de 1240. Johano la 3-a edziĝis duanupte kun Konstanca la 2-a de Hohenŝtaufen (1230-1307), eksteredza filino de la imperiestro Frederiko la 2-a kun lia amantino Bianka Lanĉja (1210-1248). Ili ne havis infanojn.

Johano la 3-a Dukas Vataco estis sukcesa reganto, kiu lanĉis la fundamenton por la reakiro de Konstantinopolo fare de la Nicea Imperio. Li sukcesis konservi ĝenerale pacajn rilatojn kun siaj plej potencaj najbaroj, Bulgario kaj la Sultanlando de Rumo, kaj lia reto de diplomatiaj rilatoj etendiĝis al la Sankta Romia Imperio kaj al la Papo.

Inter la armetrupoj, kiujn li uzis, estis la grandaj kumanaj komunumoj, kiujn li starigis por gardi okcidentan Anatolion kontraŭ invadoj de oguzoj-turkmenoj.

Johano la 3-a efektivigis la nicean ekspansion en Eŭropon, kie antaŭ la fino de sia regado li estis aneksinta sian iaman rivalon Tesalonikon kaj etendiĝinta gian teritorion je la kosto de Bulgario kaj Epiro.

Li ankaŭ etendigis la nicean kontrolon sur granda parto de la Egea Maro kaj aneksis la gravan insulon Rodoson, dum li subtenis iniciatojn por liberigi Kreton de la venecia okupiĝo celante ĝian reunuiĝon kun la bizanca imperio de Niceo. Nomante sin la vera heredanto de la Romia Imperio, Johano la 3-a kuraĝigis justecon kaj bonfaradon, kaj ekzercis aktivan gvidadon kaj en pacotempo kaj en milito malgraŭ sia epilepsio.

Li zorge evoluigis la internan prosperon kaj komercon de sia regno, kiu famiĝis pro la abundaj rikoltfestoj laŭdire inspiritaj de tradicioj el la festotagoj al Sankta Felicita priskribitaj en la mankanta 11-a volumo de la Libro de la Tagoj de Ovidio.

Duonjarcenton post lia morto, Johano la 3-a estis kanonigita kiel sanktulo, sub la nomo Johano Vataco la Kompatema kaj estas memorfestata ĉiujare la 4-an de novembro.

Georgo Akropolito mencias, ke la popolo prizorgis la konstruadon de la templo honore al li en Nimfeo, kaj ke lia kulto kiel sanktulo rapide disvastiĝis al la homoj de okcidenta Malgranda Azio. En la sama tago, ekde 2010, la festivalo Vataca estas organizata ĉe Didimotejko fare de la loka metropolito.

La pribizanca historiistino Alice Gardiner rimarkis pri la persisto de la kulto al Johano inter la ionaj grekoj eĉ komence de la 20-a jarcento, kaj pri la kontrasto, kiun ŝi atestis, kie "la sacerdotaro kaj homoj de Magnezio kaj la ĉirkaŭaĵo honoras lian memoron ĉiun kvaran de novembro. Sed tiuj, kiuj vagas kaj ludas ĉirkaŭ lia ruinigita palaco, malofte ligas ĝin eĉ kun lia nomo."

Lia festotago estas formale feritago de la Orientortodoksa Eklezio, kvankam ĝi ne estas memorata per iu speciala liturgio, ekzistas du konataj historiaj akolouthiai ("specialaj aranĝoj") por li, inkluzive de kopio de 1874 de pli malnova Magnezia menaion ("liturgia libro") por la monato novembro, kiu montras, ke en la 15-a kaj 16-a jarcentoj, li estis honorata kiel "la sankta glora egalulo de la apostoloj kaj imperiestro Johano Vataco, la nova almozdonanto en Magnezio."

La elstaraj himnoj estas konservitaj en nur unu konata manuskripto en la biblioteko de la monaĥejo Leimonos sur Lesbo, Grekio, kaj inkluzivas referencojn al la festotago por la almozdonanto Johano Vataco. La festotago de Johano la 3-a Vataco plejparte malpopulariĝis krom en la preĝejo dediĉita al li en lia naskiĝurbo Didimotejko.

La generacioj post al Johano Vataco rigardis lin kiel "la Patron de la Grekoj". Estas ankaŭ la kazo, ke multaj en la religia kaj akademia komunumo konsideras Johanon Vatacon kiel la plej bonan kandidaton por la identeco de la "Marmora Imperiestro", rekte kontrastanta al tiuj, kiuj asertas, ke Konstanteno la 11-a estas fakte la legenda ripozanta reĝo.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 3-an de novembro
Kategorio:Naskiĝintoj en 1192
Kategorio:Mortintoj en 1254
Kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 13-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Didimotiko
Nymphaion
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo