open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sándor Veress (inĝeniero)

**VERESS Sándor** (vereŝ) estis hungara inĝeniero naskita en Sarkad la 3-an de decembro 1828 kaj mortinta en Bukareŝto la 27-an de oktobro 1884. Li estis la patro de Endre Veress kaj Ferenc Veress; pli aĝa frato de Ferenc Veress.

## Biografio 
Post la fino de kolegio en Debrecen Sándor Veress estis ĉedoma instruisto. Post la liberecbatalo de 1848-1849 li elmigris kaj vivis en Varno, Konstantinopolo kaj Krimeo. Li mastrumadis en Dobrugea. Li havigis diplomon de inĝeniero en Parizo, kien li venis en 1858 kaj en Londono. En 1859 li estis kapitano de hungara legio de Italujo en la aŭstria-itala milito. Post la disigo de tiu li loksigdiĝis en Bukareŝto por kvaronjarcento. Li konstruis la unuan rumanan fervojon. Li estis honora prezidanto de la Bukareŝta Hungara Societo. Li aperigis plurajn studojn, artikolojn kaj hungare kaj rumane pri Rumanujo.

## Verkoj 
* *A magyar emigratio Keleten* (I – II., Bp., 1878).

## Literaturo 
* Koós Ferenc: Visszaemlékezés V. S.-ra (Brassó, 1890); Tóth Gyula: Emlékbeszéd (Bukaresti Magy. Újság, 1904. 47. sz.).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Veress
Veress, S
Veress, S
Aerdefendo

[eta|180px|Trafita [B-24]]

eta|180px|Sockelflak, germania 3,7-cm-Flak, 1917–1918

**Aerdefendo** estas protekto de aerspaco de iu lando kaj protekto de propraj trupoj kontraŭ malamikaj aviadiloj, helikopteroj, aliaj flugaparatoj. Oni alkalkulas eĉ defendon kontraŭ malamikaj raketoj, misiloj.

La aerdefendado komenciĝis kun apero de la unuaj aviadiloj dum la unua mondmilito. La aerdefendo komenciĝas per rimarko, malkaŝo de la malamika celo kaj finiĝas per detruo, neniigo de tiu.

Por identigi la malamikajn celojn oni uzas simplaj optikajn instalaĵojn, radarojn. Oni neniigas la celon per pafiloj, fusiloj, aerdefendaj kanonoj, misiloj, ĉasaviadiloj.

## Vidu ankaŭ 
* Aviado

Kategorio:Armiloj
Ferenc Veress (agronomo)

**VERESS Ferenc** (vereŝ) estis hungara agronomo, intendanto, pli juna frato de Sándor Veress naskita en Sarkad la 16-an de novembro 1830 kaj mortinta en Középfalva la 30-an de novembro 1894.

## Biografio 
Ferenc Veress studis ĝis 1848 en la reformita kolegio de Debrecen, kiam li iĝis memvola honvedo. Post la falo de la liberecbatalo li instruis en Zerind, pli poste lo estis grandbiena vokto en Kétegyháza. En 1861 li translokiĝis Bukareŝton kaj li iĝis la intendanto de la tiejaj bienojn de la serba reganto Miĥaelo la 3-a (Obrenoviĉ). Post la vendo de bienoj de la reganto li gvidis la bienojn de princo Demetrio Ştirbei. Li revenis Hungarujon en 1890, li aĉetis bienon en Középfalva kaj li mastrumadis. La samtempaj gazetoj publikis liajn plurajn vojaĝpriskribojn kaj rememororaĵojn.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Veress, F
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Karl Dönitz

**Karl DÖNITZ** (naskiĝis la 16-an de septembro 1891 en Grünau apud Berlino, Germanio, mortis la 22-an de decembro 1980 en Germanio) estis germana maroficiro, kreinto de la germana submarŝipa floto dum la Dua Mondmilito, kelkajn tagojn ŝtatestro post morto de Adolf Hitler.

Dum la unua mondmilito, Dönitz estis oficiro en submarŝipo kaj servis kun la ŝipo en la Nigra maro kaj en la Mediteraneo. Kvankam la Versajla traktato malpermesis konstruon de submarŝipoj, post enpotenciĝo de Hitler, Dönitz direktis sekrete la establon de nova submarŝipa floto. Hitler nomumis Dönitz-on en 1936 la komandanto de la floto en 1936.

Dum la Dua Mondmilito, en januaro de 1943, oni nomumis - anstataŭ admiralo Erich Raeder - Dönitz al ĉefkomandanto de la germana mararmeo. Li akiris konfidon de Hitler per sia fideleco kaj kapableco.

Hitler nomumis lin en sia politika testamento al prezidento de la Germana Imperio, militministro kaj ĉefo de la militfortoj. Dönitz enoficiĝis la 2-an de majo 1945 kaj regis nur kelkajn tagojn.

La Nurenberga proceso en 1946 juĝis lin je 10-jara prizono. Li liberiĝis en 1956 kaj ricevis ŝtatan pension.

Lia memorverko aperis en 1958.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio
Kategorio:Mortintoj en Germanio
Kategorio:Admiraloj
Kategorio:Eŭropaj kristanoj
Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Germanoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Germanaj militistoj
Kategorio:Prezidantoj de Germanio
Kategorio:Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la Dua Mondmilito
Nacia stadiono de Pekino

La **Nacia Stadiono en Pekino** ( 北京國家體育場, 北京国家体育场, angle Beijing National Stadium), konata ankaŭ kiel "Birda Nesto" (鸟巢; Niǎocháo), estas olimpika stadiono en la Pekina Olimpika Parko, en kiu okazis la Somera Olimpiko 2008 kaj la Vintra Olimpiko 2022, pro kiu ĝi ricevis la kromtitolon **Olimpika Stadiono de Pekino.**

La stadiono estis komune dezajnita de la svisa arkitektura teamo Herzog & de Meuron, projektarkitekto Stefan Marbach, artisto Ai Weiwei, kaj CADG, kiu estis gvidita fare de ĉefarkitekto Li Xinggang.

En ĝi disvolviĝis ĉiuj malpezatletikaj sportoj, la solena malfermo kaj solena fermo de la Olimpiko. La stadiono lokiĝas en la urba Olimpika Parko, proksime de la Olimpika Naĝejo.

La 4-an de Februaro 2022 okazis en la Nacia stadiono de Pekino la malferma ceremonio de la Vintra Olimpiko 2022.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ai Weiwei

Kategorio:Somera Olimpiko 2008
Kategorio:Konstruaĵoj en Pekino
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 2008
Kategorio:Vintra Olimpiko 2022
Dua Mondmilito (verko de Ĉerĉil)

***La Dua Mondmilito*** aŭ angle, originale *The Second World War* estas la sesvoluma historia verko de Winston Churchill pri periodo ekde fino de la unua ĝis fino de la Dua Mondmilito (julio 1945). La libro aperis en 1948 kaj baldaŭ pro tio Churchill ricevis Nobel-premion pri literaturo. La libro bone vendiĝis, Churchill riĉiĝis.

Por verki tiun, li povis uzi ŝtatajn kaj eĉ sekretajn dokumentojn. Li intencis verki pri la Dua Mondmilito jam en 1939, pro tio li kolektis dokumentojn kaj mem faris konvenajn el sia vidpunkto.

Post politika ŝanĝiĝo en Britio, nova registara estro Attlee de la Laborpartio permesis en 1945 al Churchill privilegian aliron al la ŝtataj dokumentoj, kio ne estis permesita eĉ por historiistoj.

Ĉar en periodo de la verkado, multaj politikistoj estis en regado, li evitis mencion de dummilitajn diskutojn kun Dwight Eisenhower, Charles de Gaulle aŭ Tito. Li same ne rajtis detale verki pri sekretoj kiel konstruo de la atombombo, laboro de kod-romppado ĉe Bletchley Park. Li same ne povis kritiki laborpartiajn gvidantojn kiel Attlee, ĉar la aliro al dokumentoj dependis de ili.

Ĉar Churchill uzis siajn konatajn, alireblajn dokumentojn, lia rolo grandiĝas en la libro, kiel li estintus ĉefrolulo dum la milito. Li apenaŭ mencias – pro manko de dokumentoj kaj de intereso – la batalojn de la orienta fronto.

La ses volumoj estas:
# *The Gathering Storm*
# *Their Finest Hour*
# *The Hinge of Fate*
# *The Grand Alliance*
# *Closing the Ring*
# *Triumph and Tragedy*

Kategorio:Politikaj libroj
Kategorio:Historiaj libroj
Kategorio:Libroj pri la Dua Mondmilito
Kategorio:Membiografiaj libroj
Pritzker-premio

La **Pritzker-premio** estis kreita en 1979 de Jay A. Pritzker (posedanto interalie de la hotelĉeno Hyatt) kaj aljuĝata ĉiujare. Ĝi estas la plej grava kaj respektata premio pri arkitekturo en la mondo (ĝia reputacio estas komparebla nur al tiu de Nobel-premio, kaj oni ofte aludas al ĝi kiel la “Nobel-premio de arkitekturo”).  

Laŭ la oficiala retpaĝaro ĝi celas “omaĝi unu aŭ pliajn vivantajn arkitektojn, kies laboro montras kombinon de kvalitoj, nome talenton, larĝvidon kaj engaĝiĝon, kaj produktis realajn, signifoplenajn kontribuojn al la homaro kaj al la medio, per la arto de arkitekturo.” 

## Premiitoj
Listo de la premiitoj:

* 1979 Philip Johnson (Usono)
* 1980 Luis Barragan (Meksiko)
* 1981 James Stirling (Britio) 
* 1982 Kevin Roche (Usono)
* 1983 Ieoh Ming Pei (Usono)
* 1984 Richard Meier (Usono)
* 1985 Hans Hollein (Aŭstrio) 
* 1986 Gottfried Boehm (Germanio) 
* 1987 Kenzo Tange (Japanio)
* 1988 Gordon Bunshaft (Usono) kaj Oscar Niemeyer (Brazilo)
* 1989 Frank Gehry (Usono)
* 1990 Aldo Rossi (Italio)
* 1991 Robert Venturi (Usono)
* 1992 Álvaro Siza Vieira (Portugalio) 
* 1993 Fumihiko Maki (Japanio) 
* 1994 Christian de Portzamparc (Francio) 
* 1995 Tadao Ando (Japanio)
* 1996 Rafael Moneo (Hispanio)
* 1997 Sverre Fehn (Norvegio)
* 1998 Renzo Piano (Italio)
* 1999 Sir Norman Foster (Britio)
* 2000 Rem Koolhaas (Nederlando)
* 2001 Jacques Herzog kaj Pierre de Meuron (Svisio)
* 2002 Glenn Murcutt (Aŭstralio)
* 2003 Jørn Utzon (Danio)
* 2004 Zaha Hadid (Irako kaj Britio)
* 2005 Thom Mayne (Usono)
* 2006 Paulo Mendes da Rocha (Brazilo)
* 2007 Richard Rogers (Britio)
* 2008 Jean Nouvel (Francio)
* 2009 Peter Zumthor (Svisio)
* 2010 Kazuyo Sejima kaj Ryūe Nishizawa – SANAA (Japanio)
* 2011 Eduardo Souto de Moura (Portugalio)
* 2012 Wang Ŝu (Ĉinio)
* 2013 Toyo Ito (Japanio)
* 2014 Shigeru Ban (Japanio)
* 2015 Otto Frei (Germanio)
* 2016 Alejandro Aravena (Ĉilio)
* 2017 RCR Arquitectes (Rafael Aranda, Carme Pigem kaj Ramón Vilalta) (Hispanio)
* 2018 Balkrishna Doshi (Barato)
* 2019 Arata Isozaki (Japanio)
* 2020 Yvonne Farrell kaj Shelley McNamara (Irlando)
* 2021 Anne Lacaton kaj Jean-Philippe Vassal (Francio)
* 2022 Francis Kéré (Burkino)
* 2023 David Chipperfield (Britio)
* 2024 Riken Yamamoto (Japanio)
* 2025: Liu Jiakun (Ĉinio)
* 2026: Smiljan Radić (Ĉilio)

## Bildoj

Philip Johnson.2002.FILARDO.jpg|Philip Johnson, 1979
I.M. Pei.JPG|Ieoh Ming Pei, 1983
Richard Meier at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|Richard Meier, 1984
Oscarniemeyer.jpg|Oscar Niemeyer, 1988
Siza Vieira.jpg|Álvaro Siza, 1992
Fumihiko Maki 2010.jpg|Fumihiko Maki, 1993
Tadao Ando 2004.jpg|Tadao Ando, 1995
Norman Foster dresden 061110.jpg|Norman Foster, 1999 
Rem Koolhaas.jpg|Rem Koolhaas, 2000
Jean Nouvel 2009 Vienna.jpg|Jean Nouvel, 2008
Kazuyo Sejima mg 4973-small.jpg|Kazuyo Sejima, 2010
Eduardo Souto de Moura.jpg|Eduardo Souto de Moura, 2011

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Pritzker-premio
* Eminenta arkitekturisto en la panteono, sonartikolo de Paŭlo S. Viana pri Francis Kéré. Alŝutita 2022-03-22.

Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Premioj
Rudolf Slánský

**Rudolf Slánský** (31-an de julio 1901, Nezvěstice, Aŭstrio-Hungario, nuna Ĉeĥio – 3-an de decembro 1952, Prago, Ĉeĥoslovakio) estis ĉeĥa komunista gvidanto, kiun oni kondamnis kaj ekzekutis laŭ falsaj akuzoj.

Slánský estis juddevena kaj membriĝis en la komunista partio en 1921. Li iĝis en 1924 redaktoro de la partia gazeto *Rudé Právo*. Li iĝis en 1927 distrikta partia sekretario de Ostrava, en 1929 membro de Politika Komitato de Centra Komitato de la Ĉeĥoslovaka Komunista Partio.

Li estis elektita en 1935 al la Ĉeĥoslovaka Nacia Asembleo. Li havis gravan rolon dum la dua mondmilito en la moskva gvidantaro de la Ĉeĥoslovaka Komunista Partio. Li soldatservis en la ukraina fronto, en 1944 iĝis membro de la Ukraina Partizana Gvidantaro. Li estis en 1945 unu el la direktantoj de la kontraŭgermana Slovaka Nacia Insurekcio.

Post la dua mondmilito, li iĝis la ĉefsekretario de la partio, kiel dua homo post Klement Gottwald. Li havis gravan rolon en la komunista enpotenciĝo en februaro de 1948. Li iĝis poste vic-ĉefministro.

Slánský en 1949 okupiĝis ĉefe pri la traorganizo de la partio, lia politika pozicio malfortiĝis en 1951. Oni arestis lin en novembro de 1951 kaj li - je forta fizika kaj spirita premo - konfesis sin kulpulo de falsaj akuzoj. Li konfesis, ke li estis cionista spiono kaj spionis por la Okcidento. Oni mortpunis kaj ekzekutis lin kun aliaj 13 komunistoj. La proceson de Slánský akompanis fortaj antisemitaj voĉoj (plimulto de la kondamnitoj estis juda).

## Interesaĵo 
20.11.1952: Rudolf Slánský, ĉeĥoslovaka komunista aktivulo, kaj aliaj 13 komunistaj gvidantoj aŭ altrangaj oficistoj estas akuzitaj kaj kondamnitaj pro partopreno en trockisma-titoisma-cionisma konspiro - la falsigita proceso estis reĝisorita laŭ peto de Moskvo pere de sovetiaj konsilistoj en la lando, Slánský estis pendumita la 3-an de decembro 1952. Rehabilita en 1963, kun redonita membreco en la partio en 1968.

Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj
Kategorio:Viktimoj de komunista teroro en Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Viktimoj de Stalinismo
Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento
Monsieur Hire (filmo)

***Monsieur Hire*** (*Sinjoro Hire*) estas franca filmo de Patrice Leconte aperinta en 1989.

## Temo
Sinjoro Hire estas mizantropa tajloro, kiu spionas tra sia fenestro la najbarinon (Alice) al kiu li enamiĝis. Samtempe okazas enketo pri nesolvita murdo de junulino. Sinjoro Hire estas suspektata de polic-inspektoro ŝarĝita de la afero.

## Teĥnikaĵoj
* Reĝisoro: Patrice Leconte
* Scenaro: Patrice Leconte, Patrick Dewolf, adaptita de verko "*Les Fiançailles de M. Hire*" de Georges Simenon
* Produktado: Philippe Carcassonne, René Cleitman
* Muziko: Michael Nyman
* Foto: Denis Lenoir
* Muntado: Joëlle Hache
* Sono: Pierre Lenoir, Dominique Hennequin
* Ĉef-dekoraciisto: Ivan Maussion
* Kostumoj: Elisabeth Tavernier
* Ĝenro: Komedio, Polica filmo
* Daŭro: 81 minutoj (1 horo 21 minutoj)
* Aperdato: 

## Rolularo
* Michel Blanc: S-ro Hire
* Sandrine Bonnaire: Alice
* Luc Thuillier: Emile
* André Wilms: Polic-inspektoro
* Philippe Dormoy: François
* Marie Gaydu: Junulino
* Cristiana Reali

## Premioj
* 1990: César por plej bona sono al Dominique Hennequin kaj Pierre Lenoir

## Eksteraj ligiloj
* Monsieur Hire en IMDB
* Monsieur Hire en Allocine

Kategorio:Filmoj de Patrice Leconte
Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1989
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Adipocito

**Adipocito** aŭ grasĉelo estas ĉelo de konektiva histo, grashisto. Ĝi aperas sporade aŭ grandamase kiel grashisto. La adipocitoj evoluas el la mezenĥima steatokreaj ĉeloj.

Oni diferencigas du tipojn de adipocitoj, kiuj donas bazojn de diversaj gashistoj:
* **Univakuola adipocito** (*lipocito*) estas rondaj, ĝis 200 µm grandaj ĉeloj, kiuj havas nur unu vakuolon, kiu estas plenigita per lipidoj. Tiu vakuolo tute plenigas la ĉelon, tiel ne restas loko por ĉelorganeloj kaj al ĉelkerno lokiĝas rande kaj platigita. Tiu tipo formas la blankan grashiston.
* **Plurvakuola adipocito** deponas lipidojn en pluraj, dividitaj vakuoloj. Ĝi formas la brunan grashiston. Ĝi havas multajn mitokondriojn, glikogenon, la ĉelkerno estas ronda. Ĝin dense traplektas nervoj kaj arterietoj. Ĝia tasko estas varmigo de la sango. Bruna grashisto akumuliĝas ankaŭ ĉe la bestoj, kiuj dormas travintre.

## Vidu ankaŭ 
* Graso
* Lipido

Kategorio:Ĉeloj
BeWelcome

**BeWelcome** estas gastiga servo proponita de neprofitcela organizaĵo *be volunteer*. Ĝi fondiĝis en Februaro 2007. Nun la organizaĵo havas proksimume 80 000 membrojn ĉirkaŭ la mondo kiuj donas senkostan loĝadon kaj helpon dum vojaĝoj. Estas la unua servo kiu donas vere multlingvan servon, kun multlingvaj profiloj. Aparteni estas senkoste kaj la programaro estas liberkoda. Iom similas al esperantista Pasporta Servo kaj anglalingva CouchSurfing.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Gastigantaj servoj
The Washington Post

eta|dekstra|juna knabino, leganta artikolon de la 21-a de julio 1969 en *The Washington Post* pri la alveno de la unuaj homoj sur la lunon
***The Washington Post*** estas anglalingva ĉiutaga gazeto aperanta en Vaŝingtono. La gazeto estas tre altnivela, kaj konsiderata la plej grava konkuranto de *The New York Times*.

Ĝi estis fondita en 1877 kiel kvarpaĝa gazeto de la Demokrata Partio. La gazeto sendependiĝis en 1877 kaj memstariĝis en 1889. Oni vendis ĝin en 1899 kaj ekde tiam la gazeto prenis konservativan direkton en la artikoloj. Oni denove vendis en 1905 kaj ekde tiam la artikoloj iĝis pli bulvarda. The Washington Post perdis la reputacion en la 1920-aj jaroj, ĉar tre respegulis la prezidentan politikon. Gvido de Ned McLean kondukis la gazeton al bankroto. La gazeton aĉetis en 1933 ties kredit-donanto Eugene Meyer.

Meyer volis sendependan gazeton, kun seriozaj, precizaj artikoloj. En la gazeto aperis ankaŭ karikaturoj de Herbert L. Blocknak (Herblock) apud la ĉeartikoloj, kio helpis vendon de la gazeto. Meyer en 1946 transdonis la gazeton al sia bofilo Philip L. Graham.

The Washington Post aĉetis en 1954 la konkuranton *Washington Times Herald* kaj fermis la redaktejon, dum ĝi transprenis ties plej bonajn ĵurnalistojn. La gazeto aĉetis ankaŭ la magazinon Newsweek en 1961.

Post sinmortigo de Graham en 1963, lia vidvino Katherine Meyer Graham daŭrigis lian direkton. Ŝi apogis ankaŭ la kunlaboranton dum la Watergate-skandalo.

Ekde oktobro 2013, la miliardulo Jeff Bezos estas la posedanto. Komence de 2026 publikiĝis liaj planoj amase redukti la eksterusonajn redaktejojn de la gazeto, ne pro monmanko, sed simple por redukti la ĵurnalisman penon mem "surloke" produkti internaciajn novaĵojn. En la koncerna lando speciale kritikiĝis la realigo de la plano en februaro 2026 fermi la gazetan redaktejon en Kievo, Ukrainio, kion oni komprenas kiel planon redukti la raportadon pri la Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

Kategorio:Usonaj gazetoj
Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
Kategorio:Aperis en 1877
Komercado per internaj informoj

**Komercado per internaj informoj** aŭ **interna komerco** estas esprimo en la borsa agado, en la financa merkato, precipe por akcia merkato. Ĝi estas punebla agado en la Eŭropa Unio kaj en multaj landoj.

Interna komerco okazas tiam, se la spekulisto aĉetas, vendas en posedo de privilegiaj, nepublikaj informoj kaj tiel akiras profiton aŭ evitas grandan financan perdon.

Kategorio:Kriminaleco
Kategorio:Bazaj financaj konceptoj
Rudolf Ludwig Mössbauer

**Rudolf Ludwig MÖßBAUER** (31-an de januaro 1929, Munkeno - 14-an de septembro 2011, Grünwald) estis germana fizikisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1961 kun usona fizikisto Robert Hofstadter pro malkovro de la Mössbauer-efiko. Oni uzis tiun fenomenon por pruvi relativecan teorion de Albert Einstein, por mezurado de la magneta kampo de la atomkernoj kaj aliaj proprecoj de solidaj materialoj.

Mössbauer la efikon malkovris en 1957 unu jaron antaŭe ol li akiris doktoran titolon en la Munkena Teknika Akademio. Li iĝis en 1961 en Pasadena fizika profesoro ĉe la California Institute of Technology. Li revenis tri jarojn poste al Munkeno, kaj laboris en fizika katedro de la Teknika Akademio.

## Notoj 
Kategorio:Eksperimentaj fizikistoj
Kategorio:Germanaj nukleaj fizikistoj
Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Membroj de la Papa Akademio de la Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de Rusia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Munkenanoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina
Batalo de Dieppe

eta|dekstra|200px|Detruitaj alteriĝboatoj, tankoj kaj mortintaj kanadaj soldatoj en Dieppe
La **Batalo de Dieppe** okazis la 19-an de aŭgusto 1942 dum la Dua Mondmilito. Tiam aliancanoj - 6.000 soldatoj precipe el Kanado - provis surbordiĝi ĉe strando de Dieppe. Dieppe estis tiutempe sub la germana okupacio de Francio.

Mortis 907 kanadanoj kaj plurcent soldatoj de aliaj nacioj (britoj, usonanoj kaj germanoj) mortis. La aliancanoj perdis plue 119 aviadilojn, kaptiĝis 2.000 soldatoj. El ĉ. 4.963 kanadanoj revenis 2.210, multaj vundite.

## Resumo 
La batalo estis entreprenita tro frue, nur por kontentigi postulon de Stalin kaj Franklin D. Roosevelt krei eŭropan fronton kontraŭ Tria Regno, kio estis antaŭvidita laŭ militista vidpunkto kune kun grandegaj perdoj, precipe flanke de kanadaj soldatoj.

Dieppe
Dieppe
Kategorio:Dieppe
Dieppe
Branjin Vrh

**Branjin Vrh,** hungare **Baranyavár** estas vilaĝo  en Kroatio, en distrikto **Osijek-Baranja**, en municipo de Beli Manastir.

* Areo:  &nbsp;km²
* Loĝantaro:
* Poŝtkodo: 31 303
* Aŭtokodo: BM
* Telefonprefikso: 31

## Situo
La komunumo situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara landolimo, laŭ ĉefvojo Mohács-Osijek, fervojo Villány-Osijek preteriras. Beli Manastir troviĝas 3 km-ojn for.

## Historio
Dum ŝtatfondiĝo de la hungaroj en 1000 Baranyavár iĝis departementejo. La tataroj en 1242 ne povis okupi la fortikaĵon, kiu trakonstruiĝis burgo en la 14-a jarcento. La turkoj okupis ĝin en 1526, la komunumo iĝis administra centro. En 1663 Miklós Zrínyi okupis la fortikaĵon, kiu neniiĝis, eĉ ruinoj ne restis. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj, interalie serboj kaj germanoj. En 1910 vivis tie 1496 da homoj, (kroatoj en majoritato, hungaroj kaj germanoj en minoritato). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), al distrikto de Baranyavár, kies distriktejo estis. Poste Branjin Vrh apartenis al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj.

## Vidindaĵo
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Kruco de 1789

Kategorio:Vilaĝoj de Kroatio
Lug (Kroatio)

**Lug,** hungare **Laskó** estas vilaĝo en Kroatio, en distrikto **Osijek-Baranja**.

## Bazaj informoj 
* Areo:  &nbsp;km²
* Loĝantaro:  
* Poŝtkodo: 31
* Aŭtokodo: BM  
* Telefonprefikso: 31

## Situo
La komunumo situas sur ebenaĵo, apud iamaj riverbranĉoj de Danubo, laŭ traira flankovojo.

## Historio
En 1061 Béla la 1-a donacis la kampojn al abatejo de Szekszárd. La vilaĝnomo aperis unuafoje en 1212. Laskó iĝis kampurbo en la 15-a jarcento. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), al distrikto de Siklós, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio. La Patrujdefenda Milito en 1991 kaŭzis gravajn damaĝojn.

## Famuloj
* En la iama Laskó naskiĝis kaj mortis hungara pastoro Zsigmond Ács.
* En la iama Laskó naskiĝis hungara etnografo István Tálasi.

## Ĝemelkomunumo 
*  Magyarbóly, Hungario

Kategorio:Vilaĝoj de Kroatio
John Wayne Gacy

[eta|Gacy kun unua virino [Rosalynn Carter]]
**John Wayne GACY** (17-an de marto 1942 en Ĉikago, Ilinojo - 10-an de majo 1994) estis usona seria murdisto, kiu estis punita pro seksperforto kaj murdo de 33 junuloj, inter 1972 kaj 1978. Li iĝis konata kiel **Killer-Clown** [murdist-klaŭno], ĉar li vizitis stratajn festivalojn en memkudrita klaŭnkostumo por distri infanojn kiel **Pogo la klaŭno**. Li estis punita je 21-foja vivlonga prizono kaj 12-foja mortpuno, per kiu li havas la lokon en la Ginis-libro.

Li estis punita en majo de 1968 pro infana (seksa) misuzo je 10 jaroj (sodomio). Lia patro dumtempe mortis, lia edzino divorcis, li mem liberiĝis jam en junio de 1970. Li revenis al Ĉikago, kie laboris kiel kuiristo. Li fondis en 1971 firmaon, geedziĝis denove (divorcis en 1976). Li estis membro de la Demokrata Partio, konata loka negocisto.

Li perfortis, murdis ĝis sia aresto de 1972 ĝis 1978 33 junulojn. Liajn tentojn rifuzis David Daniel en 1977 kaj Jeffrey Rignall. Gacy ne estis suspektita ĝis decembro de 1978, kiam oni traserĉis lian domon kaj trovis pruvaĵojn pri la krimagoj kaj arestis lin. Li fosis la kadavrojn grandparte en sia domo (28), pluajn 5 ĵetis en riveron *Des Plaines River*. Plimulto de la viktimoj estis juna vira prostituito kaj aĝis de 14 ĝis 21 jaroj.

Oni juĝis lin la 13-an de marto 1980 al venena injektado, kio okazis nur la 10-an de majo 1994. La ekzekuto daŭris dum 18 minutoj. Liaj finaj vortoj estis "*Kiss my ass*" ("Kisu mian pugon").

Kategorio:Krimuloj
György Zoványi P.

**ZOVÁNYI P. György** (zova:nji)  hungara reformita superintendanto: Bihar, septembro 1666 – Zilah, 16-a de februaro 1758.

## Biografio 
Post la studoj en Kolozsvár kaj Franeker li iĝis predikisto post 1700 en Szilágysomlyó, dekano de la diocezo en 1711 de Kraszna, en 1712 predikisto en Zilah. En 1723 li estis la notario de la eklezidistrikto de Tiszántúl kaj ekde 1728 ĝis sia morto li estis superintendanto. li estis adepto de la ortodoksa teologio, li kontraŭis la partoprenon de la profanuloj en la gvido de la eklezio. Pli gravaj el liaj verkoj estas liaj liturgikaj libroj.

Kategorio:Hungaraj predikistoj
Sándor Zöld

**ZÖLD Sándor** (zeold) estis hungara kuracisto, internisto kaj ministro por internaj aferoj naskita en Nagyvárad la 19-an de majo 1913 kaj mortinta en Budapeŝto la 20-an de aprilo 1951.

## Biografio 
Sándor Zöld havigis diplomon en Debrecen. Li jam kiel studento estis ano de la eksterleĝa komunista partio ekde 1932. Li estis unu el organizintoj de la *Marta Fronto* de Debrecen kaj redaktoro de revuo *Tovább*. Ekde 1942 li estis kuracisto en la malsanulejo de Berettyóújfalu. Ekde decembro de 1944 li estis ano de la *Provizora Landkunveno*, ŝtatsekretario por internaj aferoj. En 1946 li estis partisekretario de komisiono de *Grandszeged*, deputito de departemento Csongrád-Csanád. Post la unuiĝa kongreso de partioj oni elektis lin la Centran Komitaton de la partio kaj en la samam jaro oni nomumis lin ŝtatsekretario por internaj aferoj. Inter 23-a de junio 1950 kaj 20-a de aprilo 1951 li estis ministro por la internaj aferoj, ano de Politika Komitato. En 1951 laŭ eltrovitaj akuzoj oni volis aresti lin, sed li sinmortigis antaŭ la aresto.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.htm

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Ministroj pri internaj aferoj de Hungario
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj internistoj
Endre Veress (historiisto)

**VERESS Endre** (vereŝ) estis hungara historiisto naskita en Békés la 15-an de februaro 1868 kaj mortinta en Pécs la 24-an de novembro 1953. Li estis filo de Sándor Veress.

## Biografio 
Veress edukiĝis en Bukareŝto; la universitaton li finis ekde 1891 en Koloĵvaro. En 1893 li estis helpinstruisto en la Komerca Akademio de Koloĵvaro. Ekde 1894 ĝis 1897 li estis stipendiulo en Vieno en la arkiveja sekcio de *Institut für österreichische Geschichtsforschung*. Reveninte li instruis en Deva. Li doktoriĝis en 1898 en Koloĵvaro. En 1902 la *Rumana Geografia Societo* elektis lin korespondanta ano. En 1903 li estis ekciestro en la Universitata Biblioteko Koloĵvaro. En 1915 li estis sekcikonsilanto en la ministerio por religi- kaj instruaferoj, pli poste por la eksteraj aferoj. Li estis por jaroj ĵurinta interpretisto de la *Budapeŝta Raĝa tribunalo*. Li publikis en du serioj redaktinte de si *Fontes rerum Transylvanicarum* (I – V., Bp., 1911 – 1921); *Documente privitoare la istoria Ardealului, Moldovei şi Tării Româneşti* (I – XI., Bucureşti, 1929 – 39). La rumana hungara bibliografio aperis per subteno de la Rumana Scienca Akademio en 1931.

## Verkoj ĉefaj 
* *Erdély fejedelmi interregnuma 1551 – 1556* (Bp., 1899);
* *Izabella királyné* (Magy. Tört. Életr. XVII., 3 – 5., Bp., 1901);
* *Kakas István* (Magy. Tört. Életr., XXI., 1 – 2., Bp., 1905);
* *Berzeviczy Márton* (Magy. Tört. Életr. XXVII., 1 – 2. Bp., 1911);
* *Czélkuti-Züllich Rudolf (Kolozsvár, 1911);
* *Bibliografia română ungară, 1473 – 1838* (I – II., Bueureşti, 1931);
* *Gr. Kemény József* (Kolozsvár, 1933);
* *Báthory István király* (Bp., 1937);
* *Gyula város oklevéltára* (Bp., 1938);
* *Báthory István erdélyi fejedelem és lengyel király levelezése, 1556 – 1580* (I – II., Kolozsvár, 1944);
* *Báthory István király levélváltása az erdélyi kormánnyal, 1581 – 1585'' (Monum. Hung. Hist. I., 42. Bp., 1948).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Veress, E
veress, e
Kopačevo

**Kopačevo** (kopaĉevo), hungare **Kopács** estas vilaĝo en Kroatio, en distrikto **Osijek-Baranja**, en municipo de Bilje.

* Areo:  &nbsp;km²
* Loĝantaro: 600 
* Poŝtkodo: 31 327
* Aŭtokodo: OS 
* Telefonprefikso: 31

## Situo 
La komunumo situas sur ebenaĵo. Osijek troviĝas 10&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estas malnova fiŝista loko. Post la turkoj la kampoj apartenis al Eŭgeno Savoyai, kiu liberigis preskaŭ la tutan Hungarion de la turkoj. En 1910 loĝis en Kopács (kopAĉ) 1187 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), al distrikto de Baranyavár, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1995 de Kroatio. En 1991 loĝis tie 805 da homoj, (610 hungaroj, 118 kroatoj, 32 serboj, 10 germanoj, 35 ceteraj). Inter 1991-1995 la vilaĝo apartenis al Krajna Serba Respubliko. Nuntempe pro la protektado la fiŝado estas malpermesita.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo
* muzeo pri bestoj de 1973, en 1991 detruiĝis pro la milito
* protektata marĉo ĉe kunfluejo de Danubo kaj Dravo

## Ĝemelkomunumo 
*  Kozármisleny, Hungario

## Fama nomportanto 
* policestro de Hungario dum la revolucio en 1956 Aleksandro Kopácsy

Kategorio:Vilaĝoj de Kroatio
Stevie Wonder

**Stevie WONDER** (naskiĝinta kiel **Stevland Hardaway Judkins** la 13-an de majo 1950, en Saginaw, Michigan, li ŝanĝis la nomon pli poste al **Stevland Hardaway Morris**) estas usona kantisto, komponisto kaj produktoro.

Li estas talenta, ekde la infanaĝo blinda. Li subskribis sian unuan kontrakton jam kiel dekdujara.

La blinda muzikisto Stevie Wonder estas ofte menciata kiel ekzemplo ke la forfalo de sensorgano povas plialtigi la sentokapablon de alia(j) sensorgano(j).

En 2021 li estis premiita per la Wolf-Premio pri Artoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  (*I Just Called to Say I Love You*) – teksto kaj muziko: Stevie Wonder, trad.: Pejno Simono

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Kategorio:Blinduloj
Kategorio:Wolf-premiitoj pri artoj
Kategorio:Blindaj muzikistoj
Faaborg

eta|maldekstra|250px|Vidaĵo super Faaborg

**Faaborg** aŭ **Fåborg** estas urbo en centra Danio, sur la insulo Fyn (esperante *Fueno*). Ekde administra reformo de 2007 ĝi apartenas al novkreita komunumo Faaborg-Midtfyn ("meza parto de la insulo Fueno"). Antaŭe ĝi estis la sidejo de la samnoma komunumo Faaborg. La sidejo de la nova komunumo estas Ringe. Ambaŭ komunumoj uzas (uzis) la mezepokan blazonon de Faaborg.

Geografia pozicio:
()

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Danio
Kategorio:Suda Danio
Elemér Veress

**VERESS Elemér** (vereŝ) estis hungara kuracisto, pentristo, universitata profesoro. Li naskiĝis en Koloĵvaro la 4-an de januaro 1876 kaj mortis en Segedo la 31-an de marto 1959. Li estis la pli juna frato de Zoltán Veress. 

## Biografio 
Veress finis siajn studojn en Koloĵvaro en 1899. Ekde 1900 li laboris en Szeged, li estis asistanto en la anatomia instituto de László Udránszky, en 1906 privatprofesoro, en 1911 eksterordinara profesoro, ekde 1913 ordinara profesoro . Ekde 1921 li estis ordinara profesoro kaj direktoro de anatomia instituto, en 1931–32 rektoro de la universitato. Li pensiuliĝis en 1946.

## Verkoj 
**Az élettan tankönyve* (Bp., 1913); 
**Az izomnak meleggel előidézhető merevségéről különös tekintettel a merevedő izom élettani tevékenységére* (Bp., 1922).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikonhttp://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm 
*Sas Péter: *Veress Elemér* (1876–1959) http://www.muvelodes.ro/index.php/Cikk?id=218

Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Smolenice (apartigilo)

**Smolenice** povas esti pluraj lokoj en Slovakio:

*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Trnava vidu Smolenice,
*kastelo en Slovakio, ĉe samnoma vilaĝo vidu Smolenice.
Podolje

**Podolje,** hungare **Nagybodolya,** germane **Potle,** serbe **Подоље** estas malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto **Osijek-Baranja**, en municipo de Draž.

* Poŝtkodo: 31
* Aŭtokodo: BM
* Telefonprefikso: 31

## Situo
La komunumo situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Beli Manastir troviĝas 11 km-ojn for.

## Historio
La unua mencio pri burgo devenis el 1421. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj, interalie serboj kaj germanoj. En 1910 loĝis en Nagybodolya (nadjbodoja) 1315 da homoj, (hungaroj en majoritato, kroatoj kaj germanoj en minoritato). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), al distrikto de Mohács, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio. En 1991 loĝis en Podolje 282 da homoj, (hungaroj 178 (63 %), kroatoj 64 (23 %), serboj 10 (4 %)).

## Vidindaĵoj
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Jozefo

Kategorio:Vilaĝoj de Kroatio
Smolenice (kastelo)

**Smolenice** estas kastelo en okcidenta Slovakio sur sudorienta deklivo de Malgrandaj Karpatoj super samnoma vilaĝo Smolenice.
[eta|240ra|[Gravuraĵo de kastelo Smolenice el unua duono de 18-a jarcento]]

## Historio 
Sur loko de nuna kastelo Smolenice, ĉe montpiedo de Malgrandaj Karpatoj, staris mezepoka burgo kun la sama nomo.
Ĝi ekestis jam en 14-jarcento, kiel lasta el gardburgoj ĉe Malgrand-Karpataj trapasejoj. Komence de 15-jarcento ĝi estis posedaĵo de la reĝo, poste apartenis al grafoj el Pezinok kaj Sankta Georgo (Svätý Jur), kaj de komenco de 16-a jarcento apartenis al Orszagoj. Poste, preskaŭ dum du jarcentoj estis proprieto de Erdödyoj.
Komence de 20-a jarcento komencis nuntempaj posedantoj Pálfyoj, konstrui sur ruinoj de la malnova burgo historiigan konstruaĵon de nuna burgo Smolenice. El malnova borgo oni konservis nur parton de ekstera murego. La kastelo estis finkonstruita post la jaro 1945. De pordego ĝis turo vizitantoj devas trairi 156 ŝtupojn.

## Nuntempa uzo 
La kastelo estas posedaĵo de Slovaka Akademio de Sciencoj (SAV) kaj por publiko estas alirebla nur parte (ĝardenoj, korto, apartaj ejoj). En la kastelo oni organizas nuptofestojn, kaj ankaŭ naciajn kaj internaciajn sciencajn konferencojn.
Sur loka tombejo troviĝas ankaŭ tombokelo de Palfioj.

## Galerio 

Dosiero:Slovakia_Smolenice_Castle_3.JPG
Dosiero:Slovakia_Smolenice_Castle_2.JPG
Dosiero:Slovakia_Smolenice_Castle_1.JPG
Dosiero:Slovakia_Smolenice_Zastavka.JPG
Dosiero: Slovakia_Smolenice_Hlboce2.JPG

## Eksteraj ligiloj 
* Kontaktoj al posedantoj (slovake, angle) 

Kategorio:Kasteloj en Slovakio
Kategorio:Smolenice
Kategorio:Malgrandaj Karpatoj
Kategorio:Konstruaĵoj en Regiono Trnava
Ŝaŭmvino

eta|dekstra|Ukraina Ŝampansko
**Ŝaŭmvino** estas vino kun signifa parto de karbonacido. La karbonacido estiĝas per natura fermentado (aŭ en la botelo mem laŭ la ĉampana metodo aŭ en fermentujo) aŭ per injekto de karbonacido.

Laŭ la produktado oni distingas inter jenaj eblecoj:

* La karbonacido estas teknike aldonita ("Ŝaŭmvino kun aldonita karbonacido")
* La karbonacido devenas el la unua fermentado laŭ la *Méthode rural* (france, kampara metodo) aŭ la *Asti-metodo*; ekzemploj: *Refosco*, *Moscato spumante d´Asti*, *Clairette de Die*, *Blanquette de Limoux*, *Blanquette méthode ancestrale*.
* La karbonacido devenas el la dua fermentado laŭ la metodoj *Méthode champenoise* (ĉampana metodo) aŭ *Méthode traditionelle* (tradicia metodo), laŭ la *Transvasier*-procezo (botela fermentado sed kun parta aŭtomatita laborprograma etapo) aŭ laŭ la *Méthode Charmat* (ĉarmata metodo) aŭ fermentujego-procezo.

La historio de ŝaŭmvino etendiĝas ĝis la romianoj.

## Ekzemploj por ŝaŭmvinoj 
* **Francio**: *Ĉampano* kaj *Crémant* [kreMAn] estas altkvalitaj ŝaŭmvinoj el aŭ ekster la regiono Ĉampanjo.

* **Germanio**: La altkvalita *Sekt* devas esti laŭleĝe produktita laŭ la metodoj ĉampana aŭ Charmata.

* **Hispanio**: *Cava* [KA*b*a] estas altkvalita ŝaŭmvino, similas al ĉampano.

* **Italio**: La *Prosecco* [proSEK-ko] devenas de la samnoma vitospeco el la regiono Veneto.

* **Ukrainio**: Ŝampansko (ukraine шампаньске) estas farata el ruĝaj kaj blankaj vitospecoj per botela fermentado.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri Bohemia ŝaŭmvino
* Effervescents du Monde — Retpaĝo pri internacia konkurso ŝaŭmvina
* Pri Usona ŝaŭmvino
Alfa-versio

**Alfa-versio** estas testa versio de programaro kiu estas en frua testfazo. Oni rekomendas uzi alfa-programaron nur por testado. Post korektado de gravaj eraroj estas programaro nomata beta-versio.

## Vidu ankaŭ 
* Vivciklo de programareldono

Kategorio:Versioj de programaro
Záruby

[eta|dekstra|Monto Záruby, rigardo de [Plavecký burgo.]]
**Záruby** estas la plej alta monto en Malgrandaj Karpatoj (768 m s. m.). Ĝi kuŝas proksime de vilaĝo Smolenice.
Sur la pinto de monto kondutas piedvojoj. La monto estas kalkŝtona, kovrita per faga arbaro sed ĝi havas ankaŭ ŝtonajn partojn. Tra montpinto iras ruĝa Dosiero pri internacia turisma longdistanca piedvojo E8 internacia turisma longdistanca piedvojo E8. Alia aliro je la pinto estas per Dosiero pri internacia turisma longdistanca piedvojo E8, Dosiero pri internacia turisma longdistanca piedvojo E8 de vilaĝo Smolenice.

Kategorio:Montoj en Malgrandaj Karpatoj
Kategorio:Distrikto Trnava
Kategorio:Smolenice
Kategorio:Geografio de Regiono Trnava
Kategorio:Montoj kun alteco inter 0 kaj 999 m
Jiří Harcuba

**Jiří HARCUBA** (naskiĝis la  en Harrachov, mortis la ) estis ĉeĥa vitristo, skulptisto kaj esperantisto.

Unue li lernis tajli vitron (1942-1945) en Harrachov, poste li studis en Ŝtata Faka Vitrista Lernejo en Nový Bor (1945-1948), ĉe la pedagogia fakultato de universitato en Olomouc (1948), tri jarojn li praktikis vitrotajladon en la entrepreno „Artisma Vitro“ en Nový Bor kaj finis siajn studojn ĉe Art-industria Altlernejo en Prago (1949-1957).

Li kreis monerojn kaj medalojn aŭ vitrajn reliefojn (vitrogravuraĵoj) kun portretoj de famaj artistoj, sciencistoj, politikistoj (i.a. Komenio, Albert Einstein, Franz Kafka, Antonín Dvořák). Ampleksa estas ankaŭ lia medalista verkaro, dum kiu li uzis teknikon de vitrografio. Li faris projektojn de centoj da medaloj kaj moneroj. En Ĉeĥio ĉiu loĝanto konas lian 5-kronan moneron. Ekde 1976 li estis membro de Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Por esperantistoj li proponis renovigon de Esperanto-monumento en Františkovy Lázně, sed pro manko de financoj la projekto ne efektiviĝis (AEH tie metis memortabulon pri la malnova monumento detruita de la nazioj).
Lia verkaro estas koncize prezentita en Esperanto-Muzeo en Svitavy kadre de la ekspozicio *Esperanto kaj muzoj*, okazanta ekde junio 2013 ĝis majo 2014.

Jiří Harcuba estas alte aprezata en sia fako en la tuta mondo, ofte li estis invitata prelegi ĉe altlernejoj kaj universitatoj aŭ krei portretojn de famuloj.

## Eksteraj ligiloj 
* Ĉeĥlingva biografio de Jiří Harcuba 
* Fotogalerio de verkoj 
* nekrologo en la retejo *esperanto.cz* 

Kategorio:Ĉeĥaj artistoj
Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Batina

**Batina,** hungare **Kiskőszeg,** germane **Donau-Daru-Winkel** estas vilaĝo en Kroatio, en distrikto **Osijek-Baranja**, en municipo de Draž.
eta|dekstra|300px|Batina kaj Danubo

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Supermara alteco: 105 m
* Loĝantaro: 1440
* Poŝtkodo: 31 306
* Aŭtokodo: BM
* Telefonprefikso: 31

## Situo 
La komunumo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Danubo (kiu estas samtempe la serba landlimo), (ankaŭ la hungara limo iom tie situas), laŭ ĉefvojo Beli Manastir-Sombor. Osijek troviĝas 25 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko kaj ferepoko. La romianoj fondis tie komunumon *Bacincum*. En 896 hungaroj alvenis kaj fondis ŝtaton en 1000. Dum la mezepoko fortikaĵo konstruiĝis, kiun reĝo Karolo la 1-a (Hungario) okupis en 1316. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj, inter alie serboj kaj germanoj. En 1910 vivis en Kiskőszeg (kiŝkOseg) 2746 da homoj, (1854 hungaroj, 256 germanoj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), al distrikto de Baranyavár, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio.

## Trilanda punkto Hercegszántó-Kolut-Batina 
Ĝis Traktato de Trianon la punkto troviĝis en interna parto de Hungara reĝlando, poste nova limo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj aperis. Pro sendependiĝo de Kroatio alvenis la tria limo ĉe la Danubo. La tri komunumoj situas for de la simbola punkto.

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo de 1756
* monumento pri Ruĝa Armeo, tie ili trairis la Danubon en 1944
* ponto 638 m-ojn longa de 1974

Kategorio:Vilaĝoj de Kroatio
Abdima cikonio

**Abdima cikonio**, kiu nomiĝas ankaŭ **Blankbrusta cikonio**, *Ciconia abdimii*, estas specio de la genro de birdoj *Ciconia* aŭ cikonioj, nome tipa genro en la familio Cikoniedoj.

## Priskribo 
eta|maldekstre|250px|Montrante klare la limon vo-forman inter supra nigra brusto kaj suba blanka brusto
Tiu ĉi estas ĉefe nigreca cikonio kun grizaj kruroj, ruĝaj genuoj kaj piedoj, griza beko kaj blanka subo; pli precize blankaj estas ventro kaj suba brusto; fakte estas klara limo vo-forma inter supra nigra brusto kaj suba blanka brusto. Ĝi havas ruĝan vizaĝan haŭtomakulon antaŭ okulo kaj bluan haŭtaĵon vizaĝan subokule kaj ĝis apud la beko kiel brido dum reprodukta sezono. La birdo estas la plej malgranda specio de la genro (sed estas ankoraŭ granda birdo), je 73&nbsp;cm  kaj kun pezo ĉirkaŭ 1&nbsp;kg. La ino metas du-tri ovojn kaj estas iomete pli malgranda ol la masklo.

## Disvastiĝo kaj kutimaro 
La birdo vivas en  malferma kamparo en horizontala zono sube de Saharo, nome Sahelo el Senegalio al Etiopio kaj Sudano kaj vintre tra la tuta Orienta Afriko sude al Sud-Afriko; krom eta loĝantaro en Jemeno.

La dieto de tiu afrotropisa birdo konsistas plejparte de akridoj, raŭpoj kaj aliaj grandaj insektoj, sed tiuj birdoj povas ankaŭ manĝi malgrandajn reptiliojn, amfibiojn, musojn, krabojn kaj ovojn.

## Ĉe homoj
La plej malgranda cikonio, ĉi tiu specio estas bonvenigita kaj protektita de lokaj afrikanoj, kiel antaŭsigno de pluvo kaj kiel alportanto de fortuno. La nomo de la birdo rememoras la turka guberniestro de Ŭadi Halfa el Sudano - nome Bejo El-Arnaŭt Abdim (1780-1827).

Disvastigata kaj komuna tra sia granda teritorio, la Abdima cikonio estis taksita kiel Malplej Zorgiga ĉe la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Ĝi estas celo de tutlande kunordigita bredoprogramo en Usono; la *Population Management Plan* (populaciadministra plano) por tiu specio estas administrata de la *Association of Zoos and Aquariums*.

## Bildaro

Image:Abdim's Stork RWD.jpg|Ĉe San Diego Zoo
Image:Cigogne d'Abdim MHNT.jpg|Ovo de *Ciconia abdimii* - MHNT
Image:Ciconia abdimii.jpg
Image:Ciconia abdimii03.jpg 

## Referencoj 
*  Kun kriterioj kial tiu specio estas Malplej Zorgiga.

## Eksteraj ligiloj (angle) 
* BirdLife Species Factsheet 
* IUCN ruĝa listo
* Abdim's Stork - Speciteksto ĉe *Atlas of Southern African Birds*.

Kategorio:Cikonioj
Kategorio:Cikoniedoj
Kategorio:Cikonioformaj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kneževo

**Kneževo,** hungare **Főherceglak** estas vilaĝo kaj samtempe centro de en Kroatio, en distrikto **Osijek-Baranja**, en municipo de Popovac. En ambaŭ lingvoj oni rekonas la vorton ĉefprinco.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 970
* Poŝtkodo: 31 302
* Aŭtokodo: OS
* Telefonprefikso: 31

## Situo 
Kneževo situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara landlimo sen trapasejo, laŭ ĉefvojo Mohács-Osijek.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj, interalie serboj kaj germanoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), al distrikto de Siklós, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio.

## Famuloj 
* Imre Ruff, hungara kemiisto
* Franz Josef Schams, aŭstrohungara vitisto

Kategorio:Vilaĝoj de Kroatio
Karanac

**Karanac,** hungare **Karancs** estas vilaĝo en Kroatio, en distrikto **Osijek-Baranja**, en municipo de Kneževi Vinogradi.

* Areo:  &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 114 m
* Loĝantaro: 1460
* Poŝtkodo: 31 315
* Aŭtokodo: BM
* Telefonprefikso: 31

## Situo
La komunumo situas sub piedo de monto, laŭ ĉefvojo Beli Manastir-Sombor.

## Historio
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj, interalie serboj kaj germanoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio. En 1991 loĝis en Karanac 1.466 da homoj, (serboj 551 (38 %), kroatoj 432 (30 %), hungaroj 289 (20 %), jugoslavianoj  108 (7 %)).

## Famuloj 
En la iama Karancs naskiĝis hungara arkitekto Andor Weininger.

Kategorio:Vilaĝoj de Kroatio
Jud Süß

**Jud Süß** estas kontraŭjudisma propaganda filmo kreita de la nazioj en 1940 (reĝisoro Veit Harlan).
Ĝi estas bazita sur la samnoma novelo *Jud Süß* de Wilhelm Hauff de 1827, kaj iom sur la samnoma romano *Jud Süß* de Lion Feuchtwanger de 1925.

La filmo prezentis la historian figuron Joseph Süß Oppenheimer (1698-1738), intence en negativa prezento, en kontraŭjudisma tono. Tio antaŭpreparis persekuton de la judoj.

## Enhavo de la filmo 
La fimo prezentis *Joseph Süß Oppenheimer* kiel judan financiston, kiu aspektas kiel Mefistofelo kaj provas per ĉiu metodo akiri simpation de la princo kaj eluzi lin por siaj luksaj bezonoj. Oppenheimer same provis tenti la arjan Dorothea, kies edzo apartenis al opozicio de la princo kaj kiu iĝis turmentita - je komisio de Oppenheimer. Oppenheimer perfortas Dorothea, kiu pro tio memmortigas sin. Ŝia edzo trovas la kadavron en la rivero. Ekokazas ribelo.

Kiam la princon trafas abrupta morto, oni arestas Oppenheimer kaj mortpunas lin pro seksumado kun kristano.

Fine de la filmo, oni pendumigas la petadan Oppenheimer. Pri fino de la filmo decidis mem Joseph Goebbels, kiu volis prezenton de Oppenheimer kiel mizerulo en tiu sceno.

## Vidu ankaŭ 
* Jud Süß (romano), la verko de Lion Feuchtwanger

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1940
Kategorio:Germanaj filmoj
Kategorio:Kontraŭjudismo
Kategorio:Antisemitisma propagando
Kategorio:Falsado