Profesoro Moriarty

**Profesoro Jakobo Moriarti** () estas neĉefa literatura fikcia rolulo en la Ŝerloko Holmso serio de krimaj rakontoj fare de Arthur Conan Doyle. Profesoro Moriarti estas la plej granda kaj plej fama malamiko de Ŝerloko Holmso.

## Kreo 
Inter la jaroj 1891-1893, Doyle publikigis dudek kvar novelojn en la Strand-gazeto, priskribante diversajn misterojn solvitajn fare de Ŝerloko Holmso. Holmso rapide iĝis kara kaj ŝatata rolulo, sed verkado de Holmso-rakontoj malatentis Doyle de aliaj temoj pri kiuj li estis interesita. Li mem esperis famiĝi verkante historiajn romanojn, ne detektivajn rakontojn. Tial, li decidis mortigi Holmso en unu el siaj rakontoj, por ke li povu turni sin al aliaj aferoj. Tiucele, en la rakonto "La Fina Problemo", Doyle kreis la rolulon de Moriarti, la nura krimulo priskribita kiel egala al Holmso, kaj tial lia plej granda malamiko. Ĉe la fino de la rakonto la du roluloj batalas unu la alian kaj Holmso kaj Moriarti kaŭzas unu la alian morton. La celo estis ke la heroa morto de Holmso kontentigus la legantojn de Doyle.

## Debuto 
Kiel dirite supre, Moriarti unue aperis en la rakonto " **La Fina Problemo** ". En ĉi tiu rakonto, Holmso klarigis ke Moriarti estas la estro de granda krima organizo, ligita iel al preskaŭ ĉiu krimo kiu okazas en Anglio, kaj en interŝanĝo por mono aŭ aliaj favoroj, la organizo atentas por la krimulo aŭ krimuloj, kaj liberigas ilin de ia krimo. Krome, Holmso diris ke en sia renkontiĝo kun Moriarti  li vidis ke la profesoro havis bonegajn tajpi kaj pensadkapablojn , igante lin la unua kontraŭulo de la detektivo kiu vere egalis lin. Malgraŭ la minacoj de Moriarti, Holmso rifuzis forlasi la enketon kontraŭ li . La viroj de Moriarti provis mortigi Holmso plurajn fojojn ĉar li trovis sufiĉe da indico por eksponi la organizon de Moriarti. Post kiam Holmso alportis la tutan indicon al la polico, li veturis kun sia partnero, Doktoro Watson, al Reichenbach Akvofaloj, sed Moriarti sekvis Holmso tie kaj alfrontis lin. Holmso iris direkte al la faloj, kie li luktis kun Moriarti, ĝis li falis laŭ la faloj kun li kaj ambaŭ mortis .

## Aperoj 
Sekvante la premon kreitan sur Doyle por revivigi Holmso, kaj sekvante la financan tenton kiu akompanis la reanimadon de liaj rakontoj, Doyle revivis la detektivon en la rakonto " **La Aventuro de la Malplena Domo** ", en 1901. En tiu rakonto estas rivelita al Watson ke li estis malĝusta en sia takso, ĉar Holmso sukcesis (uzante la luktarton de Bartitsu) frapi Moriarti en la Reichenbach Akvofaloj proksime de la urbo Meiringen, kaj li estis mortigita dum Holmso pluvivis . Malgraŭ la morto de Moriarti, Doyle daŭre uzis sian rolulon nerekte. En la "Empty House Affair" estas dirite ke kelkaj el la altrangaj membroj de la krima organizo de Moriarti daŭre funkciigis, same kiel la deputito de Moriarti, kiu provis asasini Holmso. Post tio, Moriarti estas plurfoje menciita fare de Holmso, aŭ kiel plendo ke ekzistas ne plu fiuloj kiel li, aŭ kiel komparo inter li kaj alia krimulo . En 1915, Moriarti prenis pli aktivan rolon en la libro The Valley of Fear de Doyle, kiu okazas antaŭ la rakonto The Final Problem. Moriarti estas menciita komence de la rakonto, kiam Holmso sciigas ke li ricevis inteligentecon pri la organizo kaj unu el ĝiaj krimoj, kaj pruvas al Scotland Yard Inspector MacDonald ke la profesoro estas krimulo, laŭ la posedo de Moriarti de pentraĵo kiu kostas. multe pli ol la meza profesora salajro. Ĉe la fino de la rakonto, la murdo de unu el la ĉefroluloj en la libro estas menciita, kaj Holmso diras ke ĝi estas la laboro de Moriarti.

## En aliaj artaĵoj 
Kiel la ĵura malamiko de Holmso, profesoro Moriarti ankaŭ aperas en preskaŭ ĉiuj adaptiĝoj de la Holmso-rakontoj, kiel ekzemple en la filmo *Sherlock Holmes* kaj ĝia daŭrigo, *Ŝerloko Holmso: Ludo de Ombroj*, en la serio *Elementary*, same kiel en la BBC- mini-serie de 2010, Ŝerloko. Kun la paso de la tempo, Moriarti komencis esti konsiderita la nomo de potenca kaj danĝera krimulo, kaj tial la rolulo de Moriarti aperas, estas menciita, aŭ estas insinuita en rakontoj senrilataj al Holmso, kiel ekzemple en la filmo " Elite Gentlemen ", en kiu li aperis kiel la ĉefa fiulo kontraŭ kiu batalas la sinjoroj. Lia rolulo ankaŭ aperas en du epizodoj de la sciencfikcia serio, " Star Trek: The Next Generation ", kaj ankaŭ aperos en la tria sezono de " Star Trek: Picard ".

En 2020, la mistermangaa animea serio *Moriarti the Patriot* estis publikigita en kiu la ĉefrolulo estas Moriarti.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* 5048 Moriarty, asteroido

## Eksteraj ligiloj 
* La Fina Problemo
* La Valo de Timo
* Publika Biblioteko Ŝerloko Holmso
* 

Kategorio:Sherlock Holmes
Kategorio:Literaturaj roluloj
Kategorio:Fikciaj sciencistoj
Kategorio:Fikciaj britoj
Kategorio:Fikciaj krimuloj
Kategorio:Fikciuloj de la 19-a jarcento
Kategorio:Fikciuloj de la 20-a jarcento
Kategorio:Londono en fikcio