open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manifestacio

**Manifestacio** estas publika elmontro de opinio de socia, politika aŭ asocia organizaĵo aŭ grupo de organizaĵoj, kiuj kunvokas civitanojn al marŝado grupe surstrate, ofte sur loko aŭ dum tago simbole rilataj al tiu opinio.

Tiamaniere ili esprimas sin por aŭ kontraŭ iu politika opcio aŭ iu ismo.
La sukceso de manifestacio ofte estas mezurata laŭ la nombro de partoprenantoj.

Sociaj grupoj, kiel politikaj partioj, sindikatoj, organizaĵoj ktp, ofte kunvokas siajn membrojn kaj simpatiantojn al manifestacio, kiel unu el ilia plej gravaj agadoj por atingi socian agnoskon de ĝeneralaj aŭ membraj rajtoj, aŭ por montri al aliaj sociaj grupoj ilian potencon. disturbance

Manifestacioj estas formo de aktivismo, kutime prenanta la formon de publika kunveno de homoj en mitingo aŭ marŝado. La intenco estas kaŭzi sufiĉe signifa ĝenado al la ĉiutaga vivo de la socio, ekzemple portempe bloki aŭtovojojn aŭ vojkruciĝon, por ricevi la atenton kaj de la publiko kaj de la amaskomunikiloj kaj tiel ekzerci premon al la aŭtoritatoj. Ju pli da partoprenantoj des pli la opinio montriĝas signifa, kunvenante en homamaso asociita kun tiu opinio.

Ne konfuzu kun striko, kiu signifas ĉesadon de la laboro.

## Gravaj manifestacioj kun historia sekvo 
* Bostona teumado
* Okupo de la fortreso Bastille´
* 1-an de majo - Je ĉi tiu dato, multaj manifestacioj ĉiujare okazas por solidareco inter laboristaj organizaĵoj kaj kiel esprimo de la lukto por pli bonaj laborkondiĉoj. Socialistaj kaj komunistaj partioj utiligis ĉi tiun daton por organizi komunistajn marŝojn.
* La amasbuĉado en Fourmies de 1891
* Masakro de Sharpeville, En 1966, Unuiĝintaj Nacioj starigis la 21-an de marto la Internacian Tagon por la Elimino de Rasa Diskriminacio memore al mortigitoj.
* Marŝo al Vaŝingtono por Laboro kaj Libero okazinta la 28-an de aŭgusto 1963 en Vaŝingtono, dum kiu Martin Luther King faris la faman paroladon "Mi Havas Revon".
* Jerevana manifestacio de 1965
* Majo de 1968 (Francio)
* Manifestacioj tra la Orienta Bloko - en 1989-1990, en kiuj la komunistaj reĝimoj estis renversitaj kaj la Berlina muro falis.
* Protestoj sur placo Tian An Men
* Vendredojn por la estonteco
* Manifestacioj post la ribelo de Stonewall - Manifestacioj de la GLAT-komunumo post atako de la polico kontraŭ komunuma trinkejo.
* La manifestacioj de la 16-a de februaro 2003 kontraŭ la milito en Irako - manifestacioj okazintaj samtempe tra la mondo kaj laŭ la organizantoj ĉeestis pli ol miliono da manifestaciantoj.
* La Sturmo de la Kapitolo - 6-an de januaro 2021

## Vidu ankaŭ 
* Kunvenlibereco
* Manifesto
* Neperforta rezisto
* Nigra bloko
* Striko
* Protesto


Kategorio:Sociologio
Kategorio:Socio
Kategorio:Politiko
Mordloch ĉe Štětí

**Mordloch ĉe Štětí** estas kaverno, kiu situas en rokoj en arbaro, 1,5&nbsp;km de vilaĝo Ješovice, 5&nbsp;km de Štětí en Ĉeĥio.

**Mordloch** signifas (en la germana lingvo) **Murda truo**, kaj ĝi estas unu el negrandaj, sed memorigaj kavaĵoj de regiono ĉirkaŭ Kokořín, kaj kiel la nomo diras jam al ni, kavaĵo kun maltrankvila historio kaj ŝpinita per legendoj. Temas pri unu iom granda elhakita spaco kun dimensioj 6 x 2,5 m kaj al ĝi ligita malalta pseŭdokarsta tavolkaverno. La artefarita kamero estas por restado sufiĉe alta kaj ekipita ankaŭ per ŝtonbenkoj, sed la kaverno, kvankam proporcie grandspaca (3 branĉoj kun suma longeco ĉirkaŭ 22 m), estas nur 0,5 m alta.

Nur 7 m malproksimas kaverno **Ĉe Murda truo**, 11 m longa, maksimume 0,9 m alta, ligita al tavoljunto kaj vertikala krevaĵo. Antaŭ la kaverno staras interesa rokaperaĵo nomata Sep Panoj.

Flava turisma pado  el Štětí kondukas tra regiono, kie en la mezo de la 19-a jarcento agadis skulptisto Václav Levý, kiu kreis siajn monumentajn laboraĵojn rekte en tereno per reguligo de naturaj rokformacioj. La rezulto estas vico da statuoj (ekz. Kapoj de diablo) aŭ naturmonaĥejetoj. Ĉi tie estas ĉe la pado du rokkapeloj – Grafa Kapelo kaj Maria Magdalena. En izolitaj grejsaj rokaroj estas multe da etaj, plejparte naturkavaĵoj.

En tiu ĉi regiono ni renkontas finan staton de evoluo de grejsaj rokurboj, kiuj estas per erozio kaj eriĝado jam ŝanĝitaj al plata pejzaĝo kun atestroketoj.

## Pluaj fotoj

Štětí, Mordloch, postele (01).jpg|Litoj
Štětí, Mordloch, postele.jpg|Litoj

## Eksteraj ligiloj
* kudy z nudy
* Kaverno Mordloch
* Jeskyně Mordloch u Štětí byla údajně sídlem loupežnické bandy

Kategorio:Subterejo en Ĉeĥio
Kategorio:Liběchov
Kategorio:Štětí
Kategorio:PPR Kokořínsko – Regiono de Mácha
Domažlice (burgo)

**Domažlice** (ankaŭ *Ĥodia burgo*) estas burgo en samnomata urbo. Ĝi situas en Ĥodia placo en nesignifa vala situo super rivereto Zubřina en supera alteco proksimume 420 metroj. Ekde la jaro 1964 ĝi estas protektata kiel kultura memorindaĵo de Ĉeĥio.

## Burga kelaro
Burga kelaro en Domažlice troviĝas en urbo Domažlice sub Ĥodia burgo kaj ĝi estis alirebligita nur post renovigo en lastaj jaroj.

Avantaĝa situo ĉe landa pordego igis estiĝi al domaĵlica vilaĝo, kiu dum regado de Přemysl Otakar la 2-a ŝanĝiĝis en gravan limurbon. Tiel komenciĝis koneksa kaj de tempo al tempo drama evoluo de la stapla kaj doganejvilaĝo, daŭranta jam plu ol 1000 jaroj. Hodiaŭ ni ne plu konscias grandan amplekson de la fortikaĵo, kiu havis 22 turojn kaj profundajn fosaĵojn. Ties konstruado tempe enfalas en la tempon de disputoj de Premislidoj kaj inter najbaraj bavariaj feŭduloj. Sed bazplano de la urbo diferencis de plimulto de přemyslaj urboj kun larĝaj, paralelogramaj placoj. La ĉi tiea bazplano estas stratforma, tipa por najbaraj germanaj urboj. Do lokinto estis verŝajne el Bavario.

Ĥoda burgo situas en sudokcidenta angulo de la urbo. Ties burggrafoj zorgis precipe pri ŝirmo de la landaj limoj, kiun faris liberaj kamparanoj – Ĥodoj. La burgo estis do alterne en zorgo de Ĥodoj, de la reĝa kamero kaj pli malfrue de famaj Lamingenanoj (Lomikaroj). Sed la burgo entute mizeriĝis, pli malfrue ĝi forbrulis, kelkfoje ĝi estis riparata kaj nur en la jaro 1992 ĉi tie komenciĝis multekosta renovigo. Ties rezulto estas ankaŭ alirebligo de la burga kelaro.

La subteraj spacoj havas unu muron gotikan, la ceteraj estas brikaj el la 18-a jarcento. Estas en ili lokigita lapidario kun ŝtonaj konstruelementoj, trovitaj dum esploroj kaj konstrureguligoj. Vizitanto trairadas sur brika pavimo tra du kelĉambroj, en kiuj estas lokigitaj Kalvario, mejloŝtonoj, fragmentoj el preĝejo en Valtýř, barokaj piedestaloj kaj vico da pluaj interesaĵoj.

La burga kelaro ne estas unusolaj subteraj spacoj en Domažlice. Pluraj domoj ĉirkaŭ la placo havas 2 – 3 etaĝojn de keloj profundigitaj en forte eroziiĝintaj mineraloj. En la jaro 1964 okazis parta trafalo de du domoj kaj parto de la subterejo estis poste betonigita.

## Pluaj fotoj 

Domažlice, Chodské náměstí, Chodský hrad (9117).jpg|En la burgo havas sidejon Muzeo de Ĥodio
Domažlice, Chodský hrad (9093).jpg|Vido al la burgo
Domažlice, Chodské náměstí 96, Muzeum Chodska, nádvoří (9127).jpg|Kortego de la burgo

Kategorio:Konstruaĵoj en Domažlice
Kategorio:Burgoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Burgoj en Subbohemiaarbara montetaro
Kategorio:Burgoj fonditaj en la 13-a jarcento
70-a SAT-Kongreso 1997

dekstra|200px|emblemo de SAT
[eta|250px|Pri la urbo elstariĝu foto de la domaro *Fuggerei* el 1521, unu el la tutmonde plej fruaj sociaj loĝejaroj: la 140 loĝejoj por malriĉuloj daŭre disponiĝas je simbola lupago - en  la jara lupago estas 0,88 [Eŭro|€.]]
**La 70-a Kongreso** de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) okazis inter la 2-a kaj la 9-a de aŭgusto 1997 en Aŭgsburgo, Germanio. Post 1970 kaj 1977 estis jam la tria SAT-kongreso en la urbo. La kongreson partoprenis 133 homoj. Motoro de la organiza teamo estis la engaĝita loka socialdemokrato kaj esperantisto Hermann Schmid.

## Prelegoj 
* Gilbert Ledon
* Ivo Pero: *Lanti, la mistera homo*

97
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1997
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
Kategorio:Aŭgsburgo
Kategorio:1997 en Germanio
Torfo

eta|Ekspluato de torfo
**Torfo** estas spongeca substanco, samnatura kiel karbo, estiĝanta en marĉoj pro malkomponiĝo de vegetaĵoj, loke uzata kiel bruligaĵo. La ĉef-specioj estas sfagnoj.

La marĉojn kun torfamasoj oni nomas torfejoj; ili estas biotopo por multaj raraj plantospecioj.

## Torfiĝo 
eta|maldekstra|Eroj da nigra torfo sekiĝantaj kaj bruligotaj.
El la vegetalaĵo en marĉo oni formas materialon nomitan torfo. Pro efiko de premo kaj temperaturo tiu materialo pli kaj pli perdas hidrogenon kaj oksigenon kaj tiele riĉiĝas la procentaĵo de karbono. Laŭ tiu procezo la materialo torfo () iĝas sinsekve brunkarbo (), ŝtonkarbo (), antracito () kaj finfine pura karbona mineralo, nome grafito.

## En terkulturado 
Torfon oni utiligas industrie por hortikulturo (fruktoĝardenoj) kaj por agrikulturo (terkulturejoj). Se tio okazas grandkvante, oni detruas nepre la torfejon. Ĉefe Irlando estas konata pro tiu industria ekspluato de torfejoj.

En hortikulturo, torfon oni utiligas pro ties kapableco reteni akvon, kio konvenas ĉefe al semejoj. Oni trovas same en komerco premitajn torfaĵojn, kio malhelpas malfacilaĵojn de resemado ĉe junaj plantoj. Por eviti la detruadon de torfejoj oni konsilas uzadon plie ekologian de kompostaĵoj el organikaj rubaĵoj, vermikulito ktp. Kelkaj specifaj plantoj preferas torfon, kiel ekzemple la azaleo kaj eriko.

## En konstruado 
Torfo estis uzata kiel konstrumaterialo en regionoj kie ligno malabundas. En Islando ekzemple, ĝi estis uzata ekde la Mezepoko por konstruado de biendomoj. Torfobrikoj estas aranĝitaj por formi la murojn kaj oni disvolvas herbotavolon sur la tegmento. Torfo taŭgas vere por facila manipulado kaj kiel bonkvalita termika izolilo, danke al ties poreco.

Ferme tourbe glaumbær face.jpg|Antaŭa vidaĵo de biendomoj el torfo islande
Ferme tourbe glaumbær arriere.jpg|Malantaŭa vidaĵo
Ferme tourbe glaumbær couloir.jpg|Centra pasejo
De Schoolmeester turf kruiwagen.jpg|Ĉarumo kun torfo
Tourbiere.JPG|Torfejo
Peat Lewis.jpg|Torfejo
Feu de tourbe.JPG|Torfofajro
20130711 plaggenhut Veenpark Bargercompascuum.jpg|Torfa kabano en Veenpark Barger Compascuum, Nederlando

## Kiel brulaĵo 
Torfo estas tre uzata kiel brulmaterialo, ekzemple en Irlando. Se oni nur sekigas ĝin, ĝi devas esti bruligata kun ligno, ĉar ĝi ne bone brulas. Se poste oni premas ĝin, ĝi pli bone brulas. Tiu uzado estis malpermesata en grandaj urboj kiel Dublino pro la polvaĵo kiu eliras el ties bruligado.

## Vidu ankaŭ 
* turfo
* pluvmarĉo
* substrato

Kategorio:Brulaĵoj
Kategorio:Geologio
Kategorio:Mineraloj
Kaverno en Strašín

**Kaverno en Strašín** troviĝas 1 km de vilaĝo Strašín (prononcu Straŝin), proksimume 10 km de urbo Sušice (prononcu Suŝice).

Kaverno en Strašín, nomata ankaŭ **Nezdická**, estas hodiaŭ jam forlasita minejo por fererco kaj okro. Ties spacojn kreis subteraj akvoj en tavolgrupo de kristalaj kalkŝtonoj, apartenantaj en la tn. suŝice-votica zono de metamorfozitaj mineraloj de bunta serio de la plej malnova ĉeĥa geologia unuo – moldanubiko.

La kaverno estas neregula sistemo de ĉambregoj, plataj koridoroj kaj rampvojoj kun suma longeco 200 m. La enirejo kun dimensioj 6 x 1,6 m kondukas en ĉefan spacon de la kaverno, klinigita ĉambrego 23 m longa, 12 m larĝa kaj preskaŭ 3 m alta. Ties la plej malaltan lokon verŝas subtera lageto. Malantaŭ ĝi la kaverno daŭrigas norden tra nove malkovritaj spacoj. Sed la ĉefaj sistemoj de koridoroj deflankiĝas al orienta kaj okcidenta flanko. Okcidente tio estas proporcie larĝaj koridoroj kun longeco pli ol 60 m, klinigitaj konsente kun la ĉefa ĉambrego. Orienten elkuras du koridoretoj, kondukantaj ĝis pli ol 80 m longa labirinto de mallarĝaj rampvojoj kaj pli malgrandaj ĉambretoj.

Post trafoso de mallarĝaj koridoroj de la kaverno kaj ties esploro de lokaj loĝantoj en la jaro 1930 kaj post geomorfologiaj observadoj, entreprenisto F. Krejza montris intereson pri la kaverno. En la jaro 1936 li fondis ĉi tie minejon nomata František (Franciso), la ĉefan ĉambregon de la kaverno li sekurigis per lignotruso, alirebligis ĝin per simpla ŝtuparejo kaj li komencis mini el kavernaj plenigaĵoj limoniton kiel ferercon, kiun li liveris en gisejojn. Pli malfrue li ĉi tie fosis por ceramikistoj okrojn, sed jam fine de aŭgusto de la sama jaro li haltigis la minadon. Ekde tiu tempo la kaverno estis nur objekto de intermitaj esploroj kaj speleologiaj esploroj. Ĝis hodiaŭ ne estas unusignife klarigita ties estiĝo kaj evoluo. Proksime nome situas periodaj mergiĝoj de lokaj rojoj, sed kolorigeksperimentoj ne montris ilian kunigon kun la subteraj lagetoj. Rimarkindaj estas ankaŭ perfektaj pladformaj kaj potformaj kavaĵoj en la plafono de la kavernaj spacoj, kiuj, same kiel plimulto de kavernoj en kristalaj kalkŝtonoj, tute malhavas karstan ornamaĵaron.

## Eksteraj ligiloj
*

Kategorio:Kavernoj en Ĉeĥio
Kategorio:Naturmemorindaĵoj en distrikto Klatovy
Strašín
Kategorio:Strašín
Horšovský Týn (kastelo)

eta|maldekstra|Burga en Horšovský Týn (1868)
La ŝtata burgo kaj **kastelo Horšovský Týn** situas en historia centro de urbo Horšovský Týn. El la norda kaj la okcidenta partoj ĝi estas ĉirkaŭita de ampleksa kastela parko en nature pejzaĝa stilo. Sur la norda kaj la orienta flankoj estas burgaj fosaĵoj. La burgo kaj la kastelo situas sur roka terlango, sub la burgo troviĝas ampleksa historia kelaro elhakita en rokaĵo.

## Burga kelaro 
**Burga kelaro en Horšovský Týn** troviĝas en burgo kaj kastelo en historia centro de urbo Horšovský Týn (prononcu Horŝovski Tin), 10&nbsp;km norde de urbo Domažlice (prononcu Domaĵlice).

La burga kelaro estas en subterejo de gotika episkopa gardburgo, kiu estis per alikonstruoj ŝanĝita en komfortan renesancan fortikigitan kastelon kun parko kaj ĝardeno.

La hodiaŭa kelaro estas devene teretaĝo de la episkopa palaco. Du grandaj spacoj havas konservita devenajn, ĝis nun neriparitajn plafonojn el la 13-a jarcento. La episkopa gotika burgo havis super ili sole unu etaĝon. Sub la burgo troviĝas plua sistemo de keloj, kiuj ne estas ĝis nun dokumentigitaj kaj alirebligitaj. Dum estis ekkonita unu longa kelo kun ĉeloj, kondukanta sub kortego.

El la devena burgo konserviĝis ankaŭ pluaj teretaĝaj spacoj, parto de turo kaj frue gotika kapelo, kiu parte eskapis al katastrofa incendio en 1547.

La frue gotika burgo en la loko de hodiaŭa kastelo, kies konstruon finigis en la 2-a duono de la 13-a jarcento episkopo Jan la III-a el Dražice, apartenis al pragaj episkopoj ĝis husanaj militoj. Ĝi ja rezistis al husanoj, sed reĝo Sigismondo la 1-a enlombardigis ĝin al tiama burggrafo en Horšovský Týn al Zdeněk el Dršťky kontraŭ granda financa pruntepreno kaj ekde tiu tempo ĝi jam ne plu revenis al la episkopoj. Post incendio, el vico da posedantoj Jan pli juna Popel el Lobkovice meritis en la 16-a jarcento pri ties alikonstruo en reprezentantan renesancan sidejon.

Tra la kastela komplekso kondukas 5 vizitvojoj. Vizitvojo – la burgo (la renovigita episkopa palaco inkluzive de frue gotika kapelo) kondukas en la gotikan kelaron. Vizitvojo 2 – la kastelo prezentos loĝadon de nobelaro de la 16-a jarcento ĝis la 20-a jarcento kaj unikan portretan galerion de la ĉeĥaj regantoj, 3 – kuirejo alirebligas kolektaron de kuriozaj ekspoziciaĵoj kaj 4 – la burggrafa palaco havas ekspozicion de komunaj kolektaĵoj de la kastelo kaj de urba muzeo, kaj kastelan rajdistejon. La konstruaĵoj ĉirkaŭas ampleksa angla parko kun areo 40 ha.

## Pluaj fotoj 

Horšovský_Týn_(4).jpg|Vido al la kastelo el parko
Horšovský_Týn_(1).jpg|Suda parto de la kastelo el strato Benešova
Horšovský_Týn_(2).jpg|Kortumo de la kastelo
Horšovský_Týn.jpg|Areo de la kastelo el la parko trans fiŝlago
Horšovský_Týn_(5).jpg|Malgranda manĝoĉambro
Horšovský_Týn_(6).jpg|Danca ĉambrego
Horšovský_Týn_(7).jpg|Libroĉambro
Horšovský_Týn_(3).jpg|Loretana kapelo en la kastela parko

Kategorio:Konstruaĵoj en Horšovský Týn
Kategorio:Subteraj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Renesancaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Burgoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Kasteloj en distrikto Domažlice
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Regiono Plzeň
Subterejo en Plzeň

**Subterejo en Plzeň** troviĝas sub historia centro de urbo Plzeň.

La urba subterejo en Plzeň estiĝis sub urbo fondita ĉirkaŭ la jaro 1295 iom post iom ekde la 14-a jarcento ĝis la 18-a jarcento. Estis profundigitaj du, diversloke ĝis trietaĝaj keloj, kies suma longeco hodiaŭ atingas proksimume 18 km.

Devene la keloj estis konstruataj por konservado de nutraĵoj kaj por deponado de materialo. sed estiĝadis en ili ankaŭ metiejoj, uzinoj kaj vindistilejoj. En mezepoko estis pro defendkaŭzoj kelkaj keloj kunigataj en pli grandajn tutaĵojn, sed pli malfrue ili estis denove masonigataj. Kiam en la 60-aj jaroj de la 20-a jarcento okazis trafalo de domo kaj statika difekto de kelkaj pluaj objektoj, la urbo alpaŝis al ampleksa esploro kaj senbezone grandioza resanigo de malkovritaj subteraj spacoj. Kun nuntempa imago pri establo de urbaj kontraŭatomaj ŝirmejoj estis granda parto de la subteraj spacoj havigita per masiva betona trusekipaĵo. Feliĉe manko de financrimedoj haltigis tiun ĉi pereon kaj almenaŭ parto de la subterejo restis konservita nur kun pli sentemaj riparoj.

Dum la esploro kaj la resanigo estis ankaŭ malkovrita pli ol 250 mezepokaj putoj, konservintaj en keloj kaj ekster ili. Devene la putoj estis profundigita en ĉiu domo. Sed ties granda kvanto en malgranda areo kaŭzis troan malaltigon de akvonivelo kaj tio devigis la urbon en la jaro 1532 konstrui akvokondukilon. En la jaro 1637 gildo de urbaj viandistoj financis konstruon de forfalaĵkanalo direktanta for de urba buĉejo. Ĝis la 19-a jarcento estis al ĝi ligata iom post iom urba kanalizo.

Kelkcentoj da senvaloraj putoj komencis servi kiel forfalaĵkavoj kaj iom post iom ili estis superŝutitaj. Restaĵoj de ceramiko trovitaj en la putoj devenas el komenco de la 14-a jarcento ĝis la dua duono de la 16-a jarcento. Ekde la unua duono de la 15-a jarcento aperas en ili ankaŭ vitraj rompitaĵoj. El la 17-a jarcento konserviĝis kelke da putoj kun dimensio 130 – 150 cm, profundaj 18 – 20 m, hodiaŭ akvigitaj.

Alirebligita vizitrondo tra la subterejo estas proksimume 750 m longa kaj ĝi interkonatigas vizitantojn kun bazaj tipoj de la kelaro en Plzeň inkluzive de vico da putoj. La arkeologiaj trovaĵoj el la putoj estas ekspoziciataj en kelaj niĉoj. Tiu ĉi subterejo apartenas al la plej interesaj alirebligitaj urbaj subteraj sistemoj.

En Plzeň eblas viziti ankaŭ bierfarejajn kelojn, nome en Bierfareja muzeo de Bierfarejo en Plzeň.

Kategorio:Plzeň
Kategorio:Subteraj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Plzeň-urbo
Václav Levý

**Václav LEVÝ**, naskiĝinta je la 14-a de septembro 1820 en Nebřeziny ĉe Plasy en okcidenta Bohemio, mortinta je la 30-a de aprilo 1870 en Prago, estis ĉeĥa skulptisto.

Jam kiel knabo li ŝatis skulpti lignajn figurojn.
Ĉar liaj gepatroj ne havis monon por artista instruo, li lernis ĉarpentadon.
Sed ĉar en tiu profesio li devis tro bridi sian fantazion, li preferis labori kiel kuiristo kaj skulpti en sia libera tempo.

Kiam li laboris en la palaco de Liběchov, ties posedanto, grafo Antonín Veith, ekkonis lian talenton kaj ebligis al li studi skulptadon en Prago kaj Munkeno.
Post tio, ĉirkaŭ 1850, li kreis la konatajn skulptaĵojn en naturaj rokoj proksime de Štětí, ekzemple la Kapojn de Diablo (vidu Mordloch ĉe Štětí).

Post siaj studoj Levý verkis skulptaĵojn por sia mecenato Veith kaj por aliaj; multaj ankoraŭ staras en palacoj, preĝejoj kaj monaĥejoj de Ĉeĥio.
Post la morto de sia mecenato Levý dum 12 jaroj restadis en Romo, skulptis kaj pliigis siajn sciojn kaj kapablojn.
En tiu periodo li pli koncentriĝis pri kristanismaj temoj kaj kreis ekzemple statuojn de Sankta Maria por preĝejoj en pluraj landoj.

Siajn lastajn jarojn li pasigis en Prago, interalie instruante junajn artistojn.
Li estis la unua instruanto kaj kunlaboranto de Josef Václav Myslbek.
Li mortis eĉ ne kvindekjara kaj estis entombigita en la nacia honora tombejo de Vyšehrad en Prago.

## Verkoj
* Kapoj de diablo

Kategorio:Ĉeĥaj skulptistoj
Marĉo

[eta|Marĉo en [Poznano]]
**Marĉo** ekestas, se en malsekaj terenoj akumuliĝas plantorestoj, kiuj pro manko de oksigeno malkomponiĝas (disputras) nur nekomplete. Marĉo konsistas el diversaj torf-tavoloj.

Oni diferencigas du specojn. Ekzistas

* marĉoj, kiujn enfluas grunda akvo (ili formiĝis ekzemple en iamaj lagoj) kaj

* marĉoj sen ligo al grunda akvo, akvumitaj nur per pluvakvo.

## Kelkaj gravaj marĉoj en la mondo 
### Afriko 
eta|maldekstre|160px|Marĉoj de Bangveulu dum la seka sezono
Lago Bangveulu en Zambio estas tre grava sistemo, enhavanta lagon, marŝojn, sezonajn marsojn kaj inundebenaĵojn. La marŝoj povas atingi la longon de 120 km.

Sudd estas miksaĵo de marĉoj, riveroj kaj herbejoj, kiuj kune iĝas ega marĉo (ĉirkaŭ 130mil km²) dum la pluva sezono.

### Sudameriko 
Pantanalo en Brazilo ("marĉaro" laŭnome) estas granda regiono (ĉirkaŭ 200mil km²) enhavanta plurajn marŝojn sed ankaŭ herbejojn, inunditajn herbejojn ktp.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri marĉo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Bildaro 

Dosiero:Federsee.jpg|
Dosiero:Lütt-Witt Moor.jpg|
Dosiero:Lütt-Witt Moor 1.jpg|
Dosiero:Bad Suelzer Moor.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Aluvia grundo (marsko)
* Sala marĉo
* Poldero
* Torfejo
* La vorto "marĉo" estas enhavata de la nomoj de multaj specioj de birdoj, kiel la marĉanaso aŭ kerkedulo (*Anas querquedula*), la marĉotringo (*Tringa stagnatilis*), la marĉostrigo (*Asio flammeus*), la marĉoparuo aŭ foliarparuo (*Poecile palustris*), la marĉotroglodito (*Cistothorus palustris*), la marĉa cirkuo aŭ marĉocirkuo (*Circus aeruginosus*) ktp.

## Eksteraj ligiloj 
* anglalingva artikolo en la ĵurnalo *New Scientist* 
* Bazaj informoj pri marĉoj en nordokcidenta Germanio (paĝoj germanlingvaj, bone ilustritaj)
* Marĉ-muzeo  (germanlingve)

## Referencoj
Biŝkeko

eta|Placo Ala Too
**Biŝkeko** (Biŝkek) estas la ĉefurbo kaj samtempe la politika, ekonomia kaj kultura centro de Kirgizio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografio 
Biŝkek situas en alto de  super la marnivelo ĉe la norda parto de la ĝis  altan Alajo-montokresto, pluiĝo de la montaro Tjanŝano. Norde de la urbo etendiĝas onda steparo ĝis preskaŭ al Kazaĥio. Proksime de la urbo fluas la rivero *Ĉuj*.

## Historio 
La urbo evoluis el karavana ripozejo ĉe la silka vojo kondukanta tra la montaro Tjanŝano. En 1825 la uzbeka Ĥanpo de Kokand konstruis tie brikan fortikaĵon, kiun la rusaj soldatoj en 1862 okupis kaj detruis. La rusoj fondis tie garnizonon kaj la allogitaj rusaj kamparanoj eluzis la produkteman nigrateran grundon kaj la loko rapide disvolviĝis. En 1878 oni fondis tie la urbon *Piŝpek*.

En 1926 la urbo iĝis la ĉefurbo de la novfondita soveta Kirgizio kaj samtempe estis alinomita al *Frunzǎ* () – laŭ Miĥail Vasiljeviĉ Frunză, kiu naskiĝis en Piŝpek kaj sukcese batalis en la Rusa Enlanda Milito en Centra Azio por la bolŝevismo.

Kun la sendependeco de Kirgizio rericevis la urbo sian malnovan nomon – en la kirgiza formo – kaj nomiĝas ekde tiam *Biŝkek*.

## Nomo 
Kirgize la vorto *biŝkek* aŭ *piŝpek* signifas ujon por kumiso. Ekzistas multaj legendoj, kiuj provas pruvi rilaton inter la urbo kaj tia ujo. Sciencaj kalrigoj opinias, ke la nomo estiĝis per popoletimologia klarigo (interpretado) de malnova vorto pri *Loko sube ĉe la monto*.

## Eminentaj homoj 
* Miĥail Vasiljeviĉ Frunză (1885-1925), laŭ kiu nomiĝis la urbo de 1926 ĝis 1991.
* Ĉingiz Aitamov (1928-2008), tutmonde konata verkisto kaj ambasadoro por Sovetunio kaj Kirgizio.
* Nasirdin Isanov (1943-1992), la unua ĉefministro de Kirgizio.
* Felix Kulov (1948 - ), ĉefministro de Kirgizio ekde 2005 ĝis 2007.
* Roza Otunbajeva (1950 - ), la tria prezidento de Kirgizio.
* Aleksandro Suvorov, psikologo

## Biŝkek hodiaŭ 
Pro la mallonga historio, Biŝkek ne havas historiajn konstruaĵojn. Ĝi estas tipa soveta urbo kun grandaj placoj, tipaj platdomoj, grandaj popoldomoj.

La aerpoluado en Biŝkek estas tre malalta, kvankam en la proksimo situas preskaŭ la tuta industrio de Kirgizio kaj la Internacia Flughaveno Manas.

## Esperanto en Biŝkeko 
Fejsbuka grupo Esperanto en Kirgizio.

## Bildaro 

BisjkekGezichtOpZuiden.jpg|Biŝkeko
Bischkek.jpg|Biŝkeko – Foto el la giganta rado ĉe la ĉefa placo
E8090-Alamudun-Bazaar-mosque.jpg|Moskeo en bazaro Alamundun en Biŝkeko
CIS meeting 2008.jpg|Kunsido de estroj de la KSŜ en Biŝkeko, 2008
Klimadiagramm-Bischkek.png|maldekstra|eta|klimatodiagramo de Biŝkek

## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Biŝkeko


Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Urboj de Kirgizio
Kategorio:Lokoj de la Silka Vojo
Nĝameno

eta|maldekstra|200px|Ŝoseo en Nĝameno
**Nĝameno** (pli frue *Fort Lamy*) estas ĉefurbo de respubliko Ĉado kaj samtempe la plej granda urbo de la lando. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².  998.000 loĝantoj (stato: 1999).

## Geografio 
 situas en la sudokcidento de la lando ĉe riveroj Ŝari kaj Logone (kiu estas ankaŭ sur la landlimo kun Kamerunio). Ĉe la alia bordo Kousséri etendiĝas.

## Klimato 
En  tropika kaj dezerta klimato regas. La temperaturo estas jaraveraĝe 27,8&nbsp;°C, la averaĝa precipitaĵo sumas jare ĉirkaŭ 556&nbsp;mm; pluvecaj estas ĉefe la monatoj de junio ĝis aŭgusto.

## Historio 
La urbo estis fondita dum la franca kolonia regado en la jaro 1900 kun la nomo *Fort Lamy*, kaj estis alinomita en 1973 al Nĝameno (N'Djamena).

La urbo kiel registara centro estas celo, loko de puĉoj.

## Ekonomio 
En Nĝameno troviĝas la sola universitato de la lando, fondita en 1971.

Nĝameno posedas internacian flughavenon, uzatan de Air France, Ethiopian Airlines, Sudan Air kaj Cameroon Airlines.

En la urbo funkcias modernaj karnofabrikoj kaj naftorafinejoj.

eta|maldekstra|200px|Preĝejo en Nĝameno
## Vidindaĵoj 
* moskeo
* katedralo

## Servoj
* Universitato de Nĝameno

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj de Ĉado

Kategorio:Urboj de Ĉado
Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Metropoloj
Pentium

**Pentium** estas familio de procesoroj fare de firmao Intel. Ĝi estis prezentata unuafoje en marto de 1993 dum la komputika foiro CeBIT. Antaŭuloj de *Pentium* havis ciferajn nomojn (8086, 80286, 80386, 80486 kaj simile). Sed ĉar ne eblas akiri markan protekton por nura numero, la firmao decidis enkonduki literan nomon. La atendebla numero 5 tamen ne perdiĝis: la greka vorto πεντα [PENta] signifas "kvin". La merkata marko Pentium estas unu el la plej sukcesaj en historio de komerco, kaj al ĝi apartenas tute diversaj procesoroj:

eta|Pentium MMX
* Pentium P5
* Pentium P54C
* Pentium Pro
* Pentium MMX (Pentium P55)
* Pentium II
* Pentium III
* Pentium 4
* Pentium 4HT
* Pentium M

Ĉiuj procesoroj el familio Pentium estas projektitaj laŭ arkitekturo IA-32 kaj subtenas komandaron x86 fare de Intel.

Eble la plej grava novaĵo de la pentjumaj procesoroj estis la superskalara arkitekturo.
Tiu bombasta esprimo, kiu en informadika lingvaĵo elvokas senliman paralelecon, tie ĉi signifas, ke pentjumo havas pli ol unu daten-linion, do povas plenumi pli ol unu instrukcion samtempe. Ĉe la unua pentiumo estas linio "U", kiu kapablas plenumi ĉiujn instrukciojn, kaj dua linio nomata "V", kiu kapablas plenumi nur simplajn instrukciojn, kiuj tamen okazas ofte; do estas bona ŝanco vere paraleligi du instrukciojn. Tiamaniere en la procesoro estis uzita procesora arkitekturo CISC kun elementoj RISC.

Laŭ similaj konstru-principoj kiel tiuj de pentjumo, Intel produktas la procesorajn seriojn Celeron kaj Xeon.

Kategorio:Intel-procesoroj
Godfrey Harold Hardy

**Godfrey Harold HARDY**, aŭ simple **G. H. Hardy** (naskiĝis la 7-an de februaro 1877 en Cranleigh, Britio — mortis la 1-an de decembro 1947 en Kembriĝo, Britio) estis matematikisto.

Kiel matematikisto, li verkis pli ol 300 esplor-raportojn, kaj la librojn "A Course of Pure Mathematics" kaj "An Introduction to the Theory of Numbers". Li tamen estas pli konata pro la disvastiga kaj duon-membiografia verko "Apologio de matematikisto".

Li estis fervora ateisto kaj ŝategis kriketon. Li ankaŭ respondecas pri la venigo al Eŭropo de la brila matematikisto Srinivasa Ramanujan (geniulo pri nombro-teorio el Barato), mortinta pro tuberkulozo.

Estas ĝenerale agnoskita, ke Hardy estis samseksemulo (tion konfirmas lia longdaŭra kunlaboranto J. E. Littlewood, lia studento Alan Turing, kaj lia amiko C. P. Snow). Pri sia samseksemo Hardy estis pli bonŝanca ol Turing (samseksemo estis tiam en Britio laŭleĝe krimo), ĉar li estis diskreta pri sia persona vivo kaj verŝajne ankaŭ ne emis al seks-rilatoj (li estis solulo).

## Eksteraj ligiloj 
*  Kompleta versio de *Apologio de Matematikisto*
* Citaĵoj de G. H. Hardy
*  *(recenzo pri la filmo, parte dediĉita al li)*

Kategorio:Britaj matematikistoj
Kanbero

[eta|maldekstra|250px|[Nacia Muzeo de Aŭstralio]]
eta|maldekstra|250px|Aŭstralia akademio de sciencoj
eta|maldekstra|250px|Antaŭa enirejo en la parlamentejon
**Kanbero** estas la ĉefurbo de Aŭstralio (*Commonwealth of Australia*) kun 381,000 loĝantoj. Ĝi ne apartenas al iu ajn federacia ŝtato, sed formas **Australian Capital Territory** (ACT) (Aŭstralia Ĉefurba Teritorio).

Kanbero estas sidejo de katolika ĉefepiskopo kaj anglikana episkopo. En la urbo troviĝas ankaŭ diversaj sciencaj institutoj, naciaj universitatoj, ambasadejoj.

Kanbero estas planita ĉefurbo (fondita en 1913), kiu formis triangulon. Meze trovebla Burley Griffin- aŭ Gininderra-lago. 

Kanbero estis elpensita kaj realigita de arĥitekto Burley-Griffin kiel ĝardena urbo. Konvene al la ideo, la urbo etendiĝas plate. La setleja surfaco de Kanbero estas tiel granda kiel tiu de Berlino, sed havas nur dekonon de la loĝantaro. Kelkaj relative aŭtonomaj urbopartoj estas Belconnen, Woden, Dunlop, Civic.

Kanbero estas la sola urbego de Aŭstralio, kiu kuŝas ne ĉe la maro. Onidire, oni intence establis la urbon post la trajektorio de la ŝipaj kanonoj. Aliaj onidiroj asertas, ke Melbourne kaj Sydney kandidatiĝis por la ĉefurbeco, sed oni ne elektis el ili, sed Kanberon duonvoje inter la du urboj.

Por ebligi propran aliron al la maro, oni aĉetis la teritorion ĉirkaŭ la golfo Jervis de Novsudkimrio en 1915. Kvankam Jervis Bay-Teritorio estas taksita kiel memstara federacia teritorio, oni rigardas ĝin el praktikaj kialoj plejofte kiel parton de ACT.

Por la turistoj estas interesa la Nacia Muzeo, la nova kaj malnova parlamentejo same kiel la Milita Monumento. La nova parlamentejo konstruiĝis sur monteto, kies kupolon, supraĵon oni antaŭ deprenis kaj al nova parlamenta konstruaĵo formis la artefaritan kupolon de la monteto. Tiu kupola tegmento estis kovrita per razeno, tiel oni povas piediri sur la verda monteto de la parlamentejo. Sur la monteto altas flagomasto kun la aŭstralia nacia flago.

Kanbero situas sur altebenaĵo (ĉ. 600 m super marnivelo). Vintre la temperaturo sinkas sub 0° Celsiuson kaj somere kompareble malpli varmega ol aliaj aŭstraliaj urbegoj (pleojofte maks. 30° Celsiuso).

En la jaroj 2002 kaj 2003, la urbon minacis brulo de la proksimaj arbaroj.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Johano la Baptisto (Reid)
* Turo Telstra

## Konstruaĵoj kaj servoj 
* Aŭstralia Akademio de Scienco
* Aŭstralia Nacia Universitato
* Komunuma Scienca kaj Industria Esplora Organizaĵo
* Nacia Biblioteko de Aŭstralio
* Nacia Muzeo de Aŭstralio
* Universitato de Kanbero

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de  estas:
* 20px Jangĝoŭ (ĉine 扬州市 / 揚州市), Ĉinio

## Esperantistoj 
* Hugh Malcolm;
* Marjorie Ellyard;

## Vidu ankaŭ 
* Blazono de Kanbero
* Tramtransporto en Kanbero

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo
* Arĥitekturo en Kanbero
* Parlamentejo


Kategorio:Urboj de Aŭstralio
Kategorio:Ĉefurboj de Oceanio
Kategorio:Planitaj urboj
Graflando Aontroim

dekstra|150px
**Graflando Aontroim** aŭ **graflando Antrim** estas unu el ses graflandoj kiuj formas Nord-Irlando. Ĝi ampleksas 2,844 km2 kaj havas proksime 566.000 loĝantojn.

## Vidindaĵoj 
* Giant's Causeway estas roka formacio de proksimume 40,000 kolonoj sur la norda marbordo de la graflando.

## Esperante 
* Ĝi estas konata kiel la naskiĝloko de Paro Megahy.
Warwick

eta|200ra|

**Warwick** (ŭarik) estas urbo en Anglio. Ĝi estas la ĉefurbo de la tradicia graflando Warwickshire, kies laŭ nombro de loĝantoj plej granda urbo tamen estas Nuneaton. Warwick situas borde de la rivero Avon, kiu ankaŭ trafluas la urbon Stratford-upon-Avon, en kiu vivis Ŝekspiro, kaj tial foje nomatas "Ŝekspira" Avon. En 2011 ĝi havis  loĝantojn.

**Warwick** estas naskiĝloko de Marah M. Megahy kaj Walter Savage Landor.

eta|maldekstra|500ra|
eta|260ra|

Kategorio:Urboj de Warwickshire
Kategorio:West Midlands
Aluizjo Abreu

**Aluizjo ABREU** [Aluízio de ASSIS ABREU] - brazila esperantisto, vikipediisto kaj homeopata kuracisto kaj membro de Instituto Minasa de Homeopatio-IMH - (Instituto Mineiro de Homeopatia), naskiĝis je la 12-a de novembro de 1955 en Lavras (Minas Gerais) kaj esperantistiĝis en 1970 ĉe la eminenta esperantisto Luiz Teixeira Silva. Reviziis la Dicionário Completo - Esperanto/Português de Allan Kardec Afonso Costa.

Abreu Aluizio
Abreu aluizio
Abreu aluizio
Kategorio:Brazilaj kuracistoj
Buĵumburo

eta|maldekstra|250px|Buĵumburo kaj lago Tanganjiko
eta|maldekstra|250px|Buĵumburo
**Buĵumburo** (burunde kaj ) estas la plej granda urbo de la orient-afrika ŝtato Burundo kun ĉirkaŭ  loĝantoj en la jaro 2018. La urbo situas ĉe la Tanganjika-lago kaj estas la eksa ĉefurbo de Burundo kaj ekonomia centro. La urba teritorio konsistigas la provincon Bujumbura Mairie, unu el la 17 administraj provincoj de la lando, kaj krom de la lago Tanganjiko ĉirkaŭatas nur de la apudurba provinco Bujumbura Rural.

En la urbo estas produktataj i.a. cemento, teksaĵo kaj sapo. Buĵumburo estas ankaŭ la plej granda interna haveno, grava enŝipigejo de la eksportvara plimulto (kafo, kotono, felo kaj stano) ĉe la Tanganjika-lago.

Buĵumburo evoluis el vilaĝeto, kiu estis ekde 1889 milita posteno de la iama Germana Orient-Afriko. Post la dua mondmilito ĝi iĝis administra centro de belgia popolunia mandato pri Ruanda-Urundi.
La urbo estis alinomita de *Usumbura* al *Buĵumbura*, kiam Burundo en 1962 sendependiĝis. Ekde la sendependiĝo Buĵumburo estis loko de multaj interetnaj bataloj, kiam la hutuoj batalis kontraŭ la tutsi-dominata armeo de Burundo.

## Servoj 
La Internacia Flughaveno Melchior Ndadaye (BJM, HBBA) estas la sola internacia flughaveno de Burundo, kaj la sola kun pavimita aviokurejo.

La Universitato de Burundo (, akronime **UB**) estas publika universitato troviĝanta en Buĵumburo. Fondita en 1964, ĝi konsistas el ok fakultatoj kaj kvin institutoj kaj havas studentan aliĝecon de proksimume 13 000. Ĝi estas bazita en tri kampusoj en Buĵumburo kaj kvara en Gitego. Ĝi prenis ties nunan nomon en 1977 kaj ĝis nuntempe estas la ununura publike financata universitato en la lando.

## Esperanto en Buĵumburo 
En decembro 2019 okazis en Buĵumburo la 7a Afrika Kongreso de Esperanto organizita de la Afrika Komisiono de UEA kaj de la landa Asocio ANEB. Aliĝis 200 personoj. Partoprenis 135 personoj, el Burundo, Tanzanio, orienta DR Kongo, Kamerunio, Togolando kaj Madagaskaro. UEA estis reprezentata de sia estrarano Jérémie Sabiyumva. ILEI estis reprezentata de sia prezidanto Mireille Grosjean. TEJO estis reprezentata de Rakoen Maertens el Belgio kaj Francesco Maurelli el Italio.

Ekde 2021 ekzistas Tanganika Esperanto-Domo, duetaĝa vilao en la kvartalo Kibenga-Lac. Ĝi estas la sidejo de Afrika Esperanto-Instituto kaj Islama Esperanta Klubo, ambaŭ aliĝintaj al la Pakto por la Esperanta Civito. Tie regule okazas staĝoj (kun valoraj trejnistoj el Eŭropo) kaj funkcias biblioteko.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Loĝlokoj de Burundo
Kategorio:Lago Tanganjiko
Granda Loĝio de Brazilo

**Granda Loĝio de Brazilo** aŭ **Granda Oriento de Brazilo** (*Grande Oriente do Brasil*) estas supera instanco de la Brazila Framasonaro. Kun ĉirkaŭ 2.000 Loĝioj kaj ĉirkaŭ 61.500 aktivaj "laboristoj", agnostika de pli ol 100 "Obeoj" (landaj framasonaroj) tra la mondo, la "Granda Oriento de Brazilo" estas la plejgranda Framasonisma obeo en Latinida mondo kaj agnoskita kiel regula kaj laŭleĝa de Granda Unuiĝita Loĝio de Anglio, laŭ la Akordigo de 1935.

## Historio
Malgraŭ la brazila Framasonaro, komencis en 1797 kun Loĝio *Cavaleiros da Luz* (Lumaj kavaliroj), en vilaĝo Barra, apud Salvadoro de Bahio, kaj kun Loĝio *União* (Unueco), en 1800, kiu nomiĝis *Reunião* (Reunio) en 1802, en Rio-de-Ĵanejro, nur en 1822, kiam la kampano pro sendependo de Brazilo vigliĝis, oni kreis la unua "Obeon" kun nacia Jurisdikcio.

La **Granda Oriento de Brazilo** estas kreita en la 17-a de junio 1822, de tri Loĝioj de Rio-de-Ĵanejro- "Commercio" (Komerco), "Artes na Idade do Ouro" (Artoj en Ora Erao) kaj *União e Tranquilidade* (Unueco kaj Trankvileco) kaj loĝio  *Esperança* (Espero) de Niterói.

En 1927 estis skismo en Brazila framasonisma movado kaj oni kreis "Grandaj Orientojn" (aŭ Grandaj Loĝioj) en ĉiuj subŝtatoj. Ekde 1978 la **Granda Oriento de Brazilo** havas sian sidejon en Braziljo.

## Eksteraj ligiloj 
Historio de *Grande Oriente do Brasil* (portugale)

Mallonga historio de *Grande Oriente do Brasil*  (angle kaj itale)

La framasonismo ne estas nur frata societo, estas ankaŭ filozofa societo kaj ezotera societo.
En Brazilo ekzistas multe da loĝejo, kaj multe da Potenco ( GOB, COMAB, Grandaj Loĝioj ktp...); ekzistas ankaŭ Potencoj ne rekonataj kiel GOIN kaj GLADA, vere diversaj;

Kategorio:Framasonismo
Abuĝo

eta|250px|Abuĝa nacia moskeo
eta|250px|Asoroko
**Abuja** (Esperante: **Abuĝo**) ekde la 12-a de decembro de 1991 estas la ĉefurbo de la ŝtato Niĝerio en Okcidenta Afriko, post Lagoso.  

Laŭ la stato de  en la urbo vivis . Komence de la jaro 2005, ĝi havis  loĝantojn. 

Jam en 1976 la registaro decidis pri translokigo de la ĉefurbo el la marborda Lagoso en la centron de la lando kaj oni ekplanis la urbon. La financaj problemoj baris la rapidan disvolviĝon de la projekto. La urbon planis la japana arkitekto Kenzo Tange.

Post la translokiĝo de la registaro, Abuĝo konsistigas la t. n. "Federacian Ĉefurban Teritorion", anglalingve nomata *Federal Capital Territory*. La urbo estas regata rekte de registara ministro.

Abuĝo estas arte kreita kaj dum la kresko kontrolita urbo, kaj de iuj niĝerianoj konsideratas kultura kaj urbokonstrua fremda korpo en Niĝerio. La enloĝiĝo estas intence malfaciligita per altaj luprezoj, domprezoj, semajnfine la urbo tute senhomiĝas, plimulto veturas al Lagoso, kie bruas la kultura kaj ekonomia vivo.

La urbo estas sidejo de la Komunumo Ekonomia de Okcidentafrikaj Ŝtatoj (CEDEAO) - la komunumo en 1975 fondiĝis en Lagoso, sed translokiĝis kune kun la organoj de la nacia registaro de Niĝerio.

## Klimato 
 situas en pli seka tropika klimato. Estas pluva kaj seka sezonoj. La pluva sezono daŭras de aprilo ĝis oktobro, kiam la temperaturo atingas  (nokte ). Dum la seka sezono dumtage la temperaturo estas iomete pli, ol  (nokte ).

## Fontoj 
* https://archive.is/20121204183538/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-153&srt=pabn&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-158

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.proav.de/photopages/abuja  
* http://www.abuja.net
* http://members.tripod.com/UNIMA1/Nigeria/Abuja.htm
* http://traedays.blogspot.com 
* http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html 
* http://traedays.com/blog  
* http://www.proav.de/photopages/abuja/  
* https://archive.is/20130105144244/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1126359622&men=gpro&lng=en&gln=xx&dat=32&geo=-2659&srt=npdn&col=aohdq&pt=c&va=&geo=357066717 
* http://www.encyclopedia.com/html/A/Abuja.asp 

Kategorio:Urboj de Niĝerio
Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Planitaj urboj
Izero (rivero)

**Izero** () estas rivero en Sudorienta Francio. Ĝi fontas en la savojaj Alpoj ĉe Col de l'Iseran, en departemento Savoie (73), kaj alfluas la Rodanon norde de Valence en departemento Drôme (26).

## Vidu ankaŭ 
* Departamento Isère

Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Alfluantoj de Rodano
Nacia parko

**Nacia parko** estas parko de naturrezervejo sub ŝtata protekto.

En la jaro 1872 en Usono estis fondita la unua nacia parko de la mondo: Nacia Parko Yellowstone.
De tiam ekestis pli ol 1600 naciaj parkoj en ĉiuj kontinentoj - por konservi kaj protekti specialajn biotopojn, rarajn speciojn aŭ pejzaĝojn.
eta|maldekstra|250px|Granda varma akvofonto en la nacia parko Yellowstone, la plej malnova nacia parko de la mondo.
[eta|dekstra|250px|Nacia parko Los Cardones, [Argentino.]]
[eta|rightl|250px|La nacia parko Sarek en [Svedio estas la plej malnova eŭropa parko kaj unu el la plej grandaj.]]

Nuntempe naciaj parkoj protektas ekologiajn procedadojn – la celo estas gardi sekura la
naturon en sia tuto. Bestoj, plantoj kaj pejzaĝoj povu evolui sen ĝena homa influo.
Ekzemple la 13 germanaj naciaj parkoj situas en arbaroj aŭ altmontaroj, en lag- aŭ riverpejzaĝoj,
apud la nordmara aŭ balta bordoj. Tiamaniere eksterordinaraj natur- aŭ kulturpejzaĝoj
estas aparte protektitaj.

## Kelkaj naciaj parkoj 
* Nacia Parko de Sierra Nevada (apartigilo)
* Nacia Parko Gunung Mulu
* Nacia Parko Peneda-Gerês
* Nacia parko Vadmaro
* Apudbajkala Nacia Parko
* Naciaj Parkoj de Kanado
* Naciaj parkoj en Nepalo
* Naciaj parkoj de Tanzanio
* Naciaj parkoj de Usono

## Vidu ankaŭ 
* Daŭrigebla evoluo
* Terscienco
* Monda Konserveja Observa Centro
* Protektita pejzaĝa regiono


Kategorio:Parkoj
Kategorio:Naturprotektejoj
Asmero

eta|maldekstre|250ra|Ĉefa strato en Asmero
eta|maldekstre|250ra|Strato en Asmero
eta|maldekstre|250ra|Moskeo Al Khulafa Al Rashiudin en Asmero, ĉirkaŭ 1940
**Asmero** estas la ĉefurbo de Eritreo. Laŭ la stato de  en la urbo vivis .

Asmero estis ĝis 1880-aj jaroj nur vilaĝeto kaj iĝis tiam - sub imperiestro Yohannes la 4-a kaj Ras Alula - ĉefurbo de la etiopia provinco *Hamasen*.
En 1889 la areon okupis la italoj, kiuj la vilaĝon igis en 1900 anstataŭ Massawa ĉefurbo de itala kolonio Eritreo.

Asmero havas unu universitaton.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.asmera.nl/asmara.htm 
* http://www.ragionpolitica.it/testo.1868.html  
* http://www.graffitipress.it/GP_RepEriAs.htm  
* http://www.erinit.com 

Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Urboj de Eritreo
Alĝero

eta|Marbordo de Mediteraneo en Alĝero
[eta|250px|[Kasbaho en Alĝero apartenanta al Monda heredaĵo de Unesko]]
eta|250px|Vido al Alĝero
eta|250px|Moskeo en Alĝero
**Alĝero** (arabe **مدينة الجزائر**, *madInat al-ĜazAir*) estas la ĉefurbo de Alĝerio situanta en la okcidenta parto de golfo ĉe la Mediteraneo, ĉe la montoj de Sahelo, plilongiĝo de la montaro Atlaso. 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Tial ĝi estas la plej granda urbo. 

La urbo estas grava trafikpunkto (vojoj, fervojo, haveno kaj flughaveno), industria urbo (ledo- kaj teksaĵindustrio) kaj kulturcentro kun universitatoj, multaj institutoj, galerioj kaj muzeoj.

## Historio 
Ĝi estis fondita dum la Antikva Grekio kiel *Icosium*. Post kiam Alĝero iĝis vasaloŝtato de la Osmanida imperio, la urbo estis la sidejo de la sultana komisiito.

La provoj de eŭropaj potencoj pri okupado de la urbo malsukcesis. En 1541 sendis Karlo la 5-a (1500-1558) siajn trupojn kontraŭ Alĝero. Li same malvenkis kiel Danio en jaro 1770, Hispanio en 1775, Grand-Britio en 1816. En 1830 francaj trupoj okupis la urbon.

Post la okupo, aperis la franca kapitalo kaj fondis tie uzinojn, fabrikojn. Tiu industria ekfloro kreskigis la loĝantaron. Oni establis kvartalojn por la eŭropanoj, kiuj ankaŭ hodiaŭ karakterizas la urbopejzaĝon (2 km longabulvardo en la havena kvartalo).

Dum la dua mondmilito, la urbo apartenis al la francaj teritorioj, kiujn ne okupis Germanio. La urbo funkciis sub registaro de Philippe Pétain (1856-1951). Aŭtune de 1942, usonaj kaj britaj trupoj okupis la landon. Alĝero estis ĝis liberiĝo de Parizo, ĉefurbo de la libera Francio. Ekde 1962, la urbo estas sidejo de la registaro de la sendependa Alĝerio.

La pejzaĝon de la malnova kvartalo donas la *Kasbah*, fortikaĵo el la 16-a jarcento, la granda moskeo el la 11-a jarcento kaj la moskeo konstruita en 1660 kaj aliaj konstruaĵoj de la franca kolonia epoko (1830-1962).

## Kulturo 
*Ĉaabi* estas tradicia muziko de Alĝero, formaligita de El Hadj M'Hamed El Anka.

## Vidindaĵoj
eta|250px|maldekstre|Haveno en Kasbaho.
* Alĝera Operdomo
* Alĝeria Nacia Teatro Mahieddine Bachtarzi
* Kasbaho de Alĝero

## Servoj
* Metroo de Alĝero
* Tramtransporto en Alĝero
* Nacia Biblioteko de Alĝerio
* Universitato de Alĝero

## Famuloj 
* Boualem Sansal
* El Hadj M'Hamed El Anka

## Eksteraj ligiloj 
* historiaj bildoj de Alĝero
* paĝoj de UNESKO pri la urbokerno
* mapo de Alĝero


Kategorio:Urboj de Alĝerio
Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Alĝerio
Kategorio:Milionurboj
Nevo (rivero)

eta|300px|„Palaca ponto“ super Nevo en Sankt-Peterburgo
**Nevo** () estas rivero en nord-okcidento de Rusio, nur 74 kilometrojn longa. La rivero elfluas el Ladoga lago kaj enfluas la Baltan maron. Sur la 48 insuloj de ĝia delto staras urbego Sankt-Peterburgo, la dua plej granda urbo kaj eksa ĉefurbo de Rusio, la plej norda el la plej grandaj urboj de la mondo.

Iĵora estas alfluanto de la rivero Nevo.

## Navigado 
Nevo estas navigebla, sed ne dum malvarma sezono. Pere de ĝi kargo, veninta al la mara haveno, estas transportata plu laŭ riveroj kaj kanaloj de Rusio. Nevo estas parto de la kargoŝipaj vojoj „Balta maro — Blanka maro“ kaj „Balta maro — Volgo“. Por ebligi trairon de grandaj riveraj kargoŝipoj dum naviga sezono, pontoj de Peterburgo estas disigataj por kelkaj noktaj horoj ĉiutage (laŭ preciza horaro). Disigado de pontoj estas fama turisma amuzaĵo, aparte pitoreska dum „blankaj noktoj“ (fino de junio).

La Volga–Balta Akvovojo (Volgobalt, Волгобалт), iam konata kiel Mariinska Kanalsistemo (en rusa: Мариинская водная система), estas serio de kanaloj kaj riveroj kiu ligas la akvon de la rivero Volgo kun tiu de la Balta Maro tra la Nevo.

## Inundoj 
En Nevo oftas leviĝoj de la akvonivelo (inundoj), foje katastrofaj. La leviĝoj okazas pro forta okcidenta vento, kiu levas nivelon de la maro en la Finna golfo, pro kio nature digita rivero ankaŭ leviĝas. La lasta granda leviĝo okazis en januaro 2005, kiam kelkaj kajoj de Peterburgo estis kovritaj de akvo. Inundoprotekta digaro estas konstruata en elfluejo de Nevo, ĉe la insula urboparto konata kiel Kronŝtadt, por protekti la urbon; plejparto de la projekto estas jam realigita.



Kategorio:Riveroj en Rusio
Tiberiado

**Tiberiado** (Hebree טבריה *Tverja*; arabe طبرية ; france *Tibériade*; angle *Tiberias*) estas urbo en Israelo, sur la okcidenta bordo de la Galilea lago Kinneret (alinome *Tiberiada lago* au *Galilea maro*). 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĝin fondis en la jaroj 17-22 Herodo Antipas, filo de reĝo Herodo la Granda. La urbo estis nomita honore al la romia imperiestro Tiberio.

Tiberiado estas rigardata kiel unu el la judaj Kvar Sanktaj Urboj, kun Jerusalemo, Safed, kaj Hebron

## Partneraj urboj 
La partneraj urboj de Tiberiado estas 

*  Great Neck, Nov-Jorkio, Usono (2002)
*  Milvokio, Viskonsino, Usono (2000)
*  Montecatini Terme, Italy (1979)
*  Montpellier, Francio (1983)
*  Saint-Raphaël, Francio (2007)
*  Tulsa, Oklahomo, Usono (1990)
*  Worms, Rejnlando-Palatinato, Germanio (1986)
*  Wuxi, Ĉinio (2006)
*  Myrtle Beach, Suda Karolino, Usono (2018)

## Vidu ankaŭ
* Tiberiada hebrea prononco

Kategorio:Urboj de Israelo
Kategorio:Iamaj romkatolikaj episkopujoj
Historia kelaro en Litoměřice

**Historia kelaro en Litoměřice** troviĝas sub placo kaj domoj de historia centro de urbo Litoměřice (prononcu Litomjerĵice).

La historia kelaro estas hodiaŭ kunigita per koridoroj kaj ĝi kreas 366 m longa vizitvojon, kiu estas samtempe lapidario de Distrikta patrujgrafia muzeo. Tiel, kiel aliaj, servis tiuj ĉi keloj devene al depono de provizoj de nutraĵoj kaj trinkaĵoj, sed ankaŭ kiel deponejo de metia materialo kaj ankaŭ pretaj produktoj. Dum militoj kaj katastrofoj tio estis memkompreneble idealaj kaŝejoj de la urbaj loĝantoj kaj ties posedaĵo.

La mezepoka kelaro kun 3 – 4 etaĝoj kaj ties kunigkoridoroj estis preskaŭ sub la tuta urbo kaj ili kondukis malproksime malantaŭ remparoj. Ties devena longeco estas taksata al 24 km. La hodiaŭa alirebligita parto kondukas tra tri etaĝoj kun proksimume 180 ŝtupoj kaj ĝi prezentas proporcie tre konservintan parton de la subtera sistemo.

La enirejo en la subterejon troviĝas en vinejo Urbodoma keleto en la placo.

Kategorio:Litoměřice
Kategorio:Subteraj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Litoměřice