open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Garda-Lago

**Garda-Lago** ( ) estas la plej granda lago de Italio. Ĝi longas  kaj (sude) larĝas ; ĝia perimetro estas , ĝia pleja profundo  kaj ĝia areo .

eta|maldekstre|100ra|satelita foto
eta|dekstra|altdekstre|View of south lake near Peschiera del Garda (Verona, Italy) (probably with Lake Frassino or River Mincio), up the panting mountains of side Brescia (Italy), painted start to 1533 by Girolamo dai Libri
Kvankam ĝi grandparte situas inter altaj montoj (Alpoj), ĝia nivelo estas nur 65 m super maro. Parto de ĝia grundo do situas konsiderinde sub la marnivelo. Per sia suda bordo la lago atingas la padan ebenaĵon.

Ĉe la bordoj de la lago situas tri italaj provincoj en tri regionoj (kaj multaj urboj kaj urbetoj):
* Brescia (Lombardio, okcidente)
** Desenzano del Garda (sude)
** Salò (okcidente)
** Sirmione (sude, pinte de duoninsulo tri km longa)
* Trento (Trentino) (Trentino-Alto Adige/Südtirol, norde, nur eta parto de la lago)
** Riva del Garda (norde)
* Verona (Venetio, oriente)
** Garda (oriente)
** Peschiera del Garda (sud-oriente)

El la lago fluas rivero Mincio [mInĉo], kiu fluas en Padon.

## Eksteraj ligiloj 
* Ret-fotiloj ĉe la lago (en)
* Ret-fotiloj ĉe la lago  (de)
* turismaj informoj (de, en, it)
* turismaj informoj (de, en, it)

Dosiero:Gardasee-1.jpg|
Dosiero:Malcesine.jpg|
Dosiero:Riva del Garda.jpg|

Kategorio:Lagoj en Italio
Kategorio:Lagoj en Eŭropo
Numantio

eta|Rekonstruo de keltibera domo en Numanco

**Numantio** aŭ **Numanco** (latine *Numantia*, hispane *Numancia*) estas la nomo de iama keltibera urbo en Hispanio, kies ruinoj troviĝas maldekstre de Doŭro, je 7 kilometroj, norde de urbo Sorio kaj apud vilaĝo Garrajo.

Numantio eniris en okcidentan historion pro sia efika dudekjara rezisto kontraŭ la romiaj legioj kaj sia tragedia fino, post romia dektri-monata sieĝo. Numantianoj fine decidis en 134 a.k.e. forbruligi la urbon kaj multaj preferis mortigi sin ol iĝi sklavoj de la romianoj. Tamen la legendo rakontas ke romianoj, konkerinte la urbon, trovis en ĝi neniun postvivanton.

La numantia sinteno impresis al romianoj kaj fakte, estis romiaj verkistoj, kiuj rekordis kaj elstarigis la historian rezistadon de Numantio. Tial, tian rezistadon preter la lastaj esperoj oni nomas *"numantina"* (*numantia*) en la nuntempa hispana lingvo.

La urbo estis rekonstruita kaj reloĝigita de romianoj kaj iliaj aliancanoj de aliaj ĉirkaŭaj keltiberaj triboj. Tamen, pro veteraj kaj agrikulturaj kialoj, aldonitaj al senneceso de milite strategia loĝoloko, post longa tempo, oni forlasis la monteton, sur kiu situis Numantio. La tempo forgesigis la situon de la urbo, kaj oni eĉ teoriis ke ĝi troviĝis en la nuna hispana provinco Zamoro, pro la detaloj donitaj de la romiaj verkistoj. En 1860, Eduardo Saavedra malkovris la ruinojn. La situo de la romiaj kampadejoj, kiuj ĉirkaŭis Numantion, estis precizigita de Adolf Schulten kaj nuntempe estas markitaj per blankaj fostoj. Arkeologiaj laboroj komenciĝis en la jaro 1906. Tiaj laboroj ankoraŭ ne estas finitaj.

La ruinoj estas viziteblaj kaj oni rekonstruis keltiberan domon kaj alian romian por montri numantian vivomanieron al vizitantoj.

## Vidu ankaŭ 
* "La sieĝo de Numantio", dramo de Miguel de Cervantes 
* Numancia de la Sagra
* Hispania Tarraconensis

Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Urboj de Hispanio
Kategorio:Municipoj de provinco Sorio
Pasodoblo

eta|Sergej Surkov kaj Melia dancas la pasodoblon
**Pasodoblo** (el la hispana *pasodoble*) estas la nomo de tre populara hispana muzikpeco (ankaŭ danco kaj kanto), kun ritmo gaja, bunta kaj marŝeska.

En toreejoj, pasodoblojn ludas blov-orĥestro, laŭ peto de la publiko, por premii la artisman kuraĝon de la matadoroj, aldoni plian brilon al ties arto kaj varmigi la etoson en la tria triono de la torea spektaklo, ĝis la rita momento de la taŭrmortigo, dum kiu, eĉ abrupte, la orĥestro ĉesas muziki.

Eblas interpreti la dancon kiel taŭrobatalon, en kiu la virino simbolas la taŭrtolon kaj la viro la matadoron.

Kategorio:Dancoj
Västerbotten

**Västerbotten**, en Esperanto **Okcidenta Botnio**, estas historia provinco () de Svedio. Ĝi troviĝas en la landoparto () aŭ ĉefregiono Norrland. La provinco estas 15 093 km² granda kaj tie vivas pli ol 250 000 homoj. Ĝia plej granda urbo nomiĝas Umeå.


Kategorio:Historiaj provincoj de Svedio
Kategorio:Geografio de Svedio
Kategorio:Historio de Svedio
Taŭro (konstelacio)

maldekstra|Araba pentraĵo de la konstelacio Taŭro|eta|240ra
**Taŭro**, (latine *Taurus*, virbovo) aŭ simple **Bovo**, estas konstelacio de la tera ĉielo de la zodiako.

## Steloj kaj ĉielaj objektoj 
### Steloj 
Aldebarano estas la alfa stelo de la konstelacio, en la okulo de la Taŭro.

### Malfermaj Stelamasoj 
Malferma stelamaso estas grupo de steloj, kiuj estas en siaj unuaj vivofazoj. Post iom da tempo, tia grupo disiĝos.

* La Plejadoj estas, laŭ la helena mitologio, la sep fratinoj kaj ties gepatroj Atlaso kaj Plejona. Ili estas videblaj nudokule.
* La Hiadoj desegnas la literon V en la kapo de la Taŭro

### Kraba Nebulozo 
maldekstra|180ra|eta|Kraba Nebulozo
Nebulozo Fakte, la Suno troviĝas en ĉi tiu konstelacio inter la 19-a de aprilo kaj la 13-a de majo.

[Mapo de la konstelacio de [Johannes Hevelius|eta|250ra]]

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Taŭro (konstelacio)
Kategorio:Konstelacioj
Kategorio:Zodiako
Umeå

**Umeå** estas la plej granda urbo en la sveda provinco Västerbotten (Okcidenta Botnio], kun ĉirkaŭ 110&nbsp;000 loĝantoj. En Umeå estas universitato kun pli ol 20&nbsp;000 studentoj. Ĝis la fino de 2004, ĝi estis la sola sveda universitato norde de Upsalo; ĝi estas unu el la du svedaj universitatoj, kie oni povas lerni esperanton, la dua estas en Stokholmo. En Umeå ankaŭ estas granda hospitalo kaj aŭtofabriko. En 2014 Umeå kune kun la latvia urbo Rigo estis la du Eŭropaj Kulturaj Ĉefurboj.

Umeå estis dokumente menciita jam en la 14-a jarcento, sed la nuna urbo estis fondita nur en 1622. Je la 25-a de junio 1888 incendio detruis grandan parton de la urbo. Por malhelpi rapidan disvastiĝon de incendioj oni poste plantis multe da betuloj. Umeå nun havas la kromnomon "urbo de betuloj".

Koordinatoj: 

## Bildaro 
eta|maldekstra|300ra|
alternative=Urbodomo de Umea, Svedio|eta|maldekstre|300ra|

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de Umeå estas
*  Kohtla-Järve en Estonio
*  Kaŝano en Irano

## Vidu ankaŭ 
* la tekston pri Universala Medicina Esperanto-Asocio, mallongigata UMEA

## Eksteraj ligiloj 
* www.umea.se - La oficiala hejmpaĝo de Umeå (en la sveda lingvo)
* www.umu.se - La oficiala hejmpaĝo de la universitato Umeå (en la sveda lingvo)


Kategorio:Okcidenta Botnio
Kategorio:Urboj de Svedio
Kategorio:Västerbottens län
Kitwe

**Kitwe** - oficiale *Kitwe-Nkana* - estas urbo en norda Zambio, kaj estas la dua plej granda urbo en tiu nacio. Ĝia ĉefa industrio estas minado. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis . 

La universitato Copperbelt () estas publika universitato en Kitwe, Zambio. Ĝi estas la dua plej granda publika universitato en Zambio post la universitato de Zambio en Lusako. La lingvo de instruo ĉe la universitato estas angla .

## Fontoj 
* Angla Vikipedio
* mapo

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Centra-zambezaj mjombaroj

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo (, ne plu atingeblas ekde fino de 2023, jen arkivigo)

Kategorio:Urboj de Zambio
Anastazio (vira nomo)

**Anastazio** estas vira nomo el la greka nomo *Αναστασιος* (Anastasios) 'resurekto'. Ĝi estas la nomo de multaj fruaj kristanaj sanktuloj kaj martiroj kaj de pluraj papoj.

Laŭ PIV1970 **Anastazio** estas vira nomo, kaj **Anastazia** estas la responda virina nomo. Laŭ PIV2002 **Anastazio** estas virina nomo (kaj zamenhofa ekzemplo estas citita). Vidu apartan artikolon pri Anastazio (virina nomo).

## Nacilingvaj formoj 
* Anastasios (greke)
* Anastasius (latine)
* Anastácio (portugale)

## Famaj nomportantoj 
* Anastazio la 1-a, papo
* Anastazio la 2-a, papo
* Anastazio la 3-a, papo
* Anastazio la 4-a, papo

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Radiogloto

**Radiogloto** (Radioglot) estas planlingvo proponita de John R. TeWinkel (1916-?) ,  de Bostona Universitato en 1956, bazita sur ĉina lingvo kun angla vortprovizo. La aŭtoro vivis en Ĉinio, Maroko, Grekio kaj Niĝerio kiel profesoro pri angla lingvo.

La projekto ricevas bibliotekan klasifikon 417.951 “1956” de Biblioteko Butler.

Kategorio:Planlingvoj
Reform

**Reform** estas planlingvo bazita sur la angla lingvo proponita de Thomas Wood en 1949. Ĝi estas plia provo simpligi la ortografion de la angla por servi kiel internacia planlingvo

Ĝi ricevis la bibliotekan kodon 417.2 “1949” de Biblioteko Butler.
## Bibliografio 
Wood, Thomas  Curt gramatic e vocabular ov Reform.  Stockport : La aŭtoro, 1949. - 12 p.

Kategorio:Modifita angla
Reguligita Angla lingvo

**Reguligita Angla lingvo**, **Regular English** aŭ **Nugotic** estas unu el projektoj de planlingvo proponitaj de Elias Molee. Ĝi estas unu el pra-formoj de Tutonish.

## Bibliografio 
* Elias Molee: *Regular English or Nugotic.* – Bristol [South Dakota] 1893, 102 paĝoj.

## Komparu 
* Baza Angla
* Radika Angla
* Transira Angla

Kategorio:Modifita angla
Romanizat

**Romanizat** estas esperantido proponita de Roman Brandt en 1908. Ŝajne ĝi estas unua propono de reformo de Ido kaj eble estas provo de kompromiso inter tiu lingvo kaj Esperanto. Jam en 1910, Brandt rezignis tion kaj fariĝis unu el la plej aktivaj partoprenantoj de la rusa Esperanto-movado.

Kategorio:Esperantidoj
Wolfgang Ratke

**Wolfgang RATKE** aŭ **RATICHIUS** (naskiĝinta la 18-an de oktobro 1571 en Wilster, mortinta la 17-an de aprilo 1635 en Erfurto) estis germana metodikisto kaj pedagogo.

Ratke inventis el la filozofio de Bacons novan instrumetodon (precipe por instrui lingvojn), kiun li prezentis 1612 en Frankfurto al la germana parlamento (Reichsständeversammlung). En 1618 (post kelkaj migraj jaroj) li ekloĝis en Köthen, kie princo Ludwig de Anhalt permesis al li instali instruejon laŭ lia plano. Ratke vortigis la ideon tiel: oni iru de la aĵo al la nomo kaj de la gepatra lingvo al la fremda.
Baldaŭ ekestis kvereloj inter li kaj liaj instruistoj, protestantaj ekleziestroj kaj princaj mecenantoj. La kialoj estis ke mankis al li la kapablo por sukcese apliki siajn ĝenerale realismajn principojn, kiuj bazis sur ĝustaj psikologaj opinioj kaj ke li tro kaŝis siajn ideojn tiel kaŭzante tro grandajn esperojn pri la sukcesoj.
Sekvo de tiuj kvereloj estis ke lia mecensta princo eĉ arestigis lin dum ok monatoj (1619-1620) kaj redonis al li lian bibliotekon nur en la jaro 1629.

Ankaŭ dua provo pri fondo de instruejo en Magdeburgo 1621 fiaskis. Ekde tiam li havis maltrankvilan vivon. Apoganto de li estis Anno Sofio de Anhalto, en Kranichfeld respektive Rudolstadt. En 1633 lin trafis apopleksio, kiu paralizis lin. 1635 li mortis en Erfurt.

Lia influo al samtempuloj kaj posteuloj estis pli granda ol oni povus supozi laŭ lia biografio, kiu montras kelkajn (laŭ mezuro de praktikeco) misvojojn.

## Komparu 
* Kraufe: Wolfgang Ratke im Licht seiner Zeit. Leipzig 1872
* Störl: W. Ratke. Leipzig 1876
* Schumann: Die echte Methode Wolfgang Ratkes. Hannover 1876

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo en eklezia leksikono (germana)

Ratke
Attert

**Attert** (*france: *[aTER]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Nobressart, Nothomb, Thiaumont kaj Tontelange apartenas al Attert, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)
Bastogne

**Bastogne** [basTONje] (, , luksemburge: Baaschtnech) estas municipo en la plej sud-orienta provinco Luksemburgo de Belgio, nome unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Bastogne ricevis la titolon en 1332. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Longvilly, Noville, Villers-la-Bonne-Eau kaj Wardin apartenas al Bastogne, la ĉefa municipo.

## Historio 
Dum la batalo de Ardenoj de la dua mondmilito akra rezistado, partikulare ĉirkaŭ la ŝlosila urbo Bastogne, kaj tereno kiu favoris al la defendantoj prokrastis la progreson de la nazia ofensivo. La aliancanaj plifortigoj, inklude la Trian Armeon de la generalo Patton, kaj pli bonaj veterkondiĉoj — kio permesis aeratakojn kontraŭ la germanaj fortoj kaj iliaj liverlinioj — certigis la malsukceson de la nazia ofensivo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)

Kategorio:Urboj de la provinco Luksemburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Bouillon (Belgio)

**Bouillon** (*france:*[buJON]) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1825. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Les Hayons, Poupehan, Rochehaut, Noirefontaine, Sensenruth, Ucimont, Vivy, Bellevauxx, Dohan kaj Corbion apartenas al Bouillon, la ĉefa municipo.

eta|maldekstra|La kastelo de Bouillon|250px
eta|maldekstra|Malnova mapo de Bouillon|250px

## Historio 
En la Mezepoko Bouillon estis lordejo ene de la Dukejo de Malalta Lotaringo kaj la ĉefsidejo de la dinastio Ardennes-Bouillon en la 10-a kaj 11-a jarcentoj. En la 11-a jarcento ili superregis la lokon, kaj tenadis la dukan titolon kune kun multaj aliaj titoloj en la regiono. Bouillon estis la loko kie estis stampita la mono.

En Bouillon vivis mallonge Gotfredo de Bouillon, krucmilitisto kiu surloke estas konsiderata heroo, ĉar li kaj liaj kunuloj mortigis milojn da nekristanoj survoje al Jerusalemo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)

Kategorio:Urboj de la provinco Luksemburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Durbuy

eta|maldekstra|Durbuy
**Durbuy** (*france:*[dyrBŬI]) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1331. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.
Ekde 1977 la municipoj Barvaux, Grandhan, Septon, Wéris, Bende, Bomal, Borlon, Heyd, Izier. Tohogne kaj Villers-Sainte-Gertrude apartenas al Durbuy, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france; turismaj informoj nederlande, germane, angle)

Kategorio:Urboj de Belgio
GRECE

**GRECE** (''Groupement de Recherche et d'Etudes pour la Civilisation Européenne*) estas internacie aganta "pensfabriko", t.e. aktivula reto kaj ampleksa diskutforumo de la (eŭropa) Nova Dekstrularo. Ĝi estis fondita en Nico (Francio) en januaro 1969 kun la laŭstatuta celo fari metapolitikajn, sciencajn studojn. GRECE havis jam en 1983 laŭ siaj propraj indikoj ĉirkaŭ 3000 membrojn, organizitajn en 30 lokaj kaj regionaj grupoj. Aldoniĝas rondoj de subtenantoj, kiuj rekrutas el inter ĵurnalistoj, artistoj kaj sciencistoj. Ĝi agadas "metapolitike" (pruntinte la terminon "metapolitiko" de Antonio Gramsci), t.e. cele al longedaŭra modifo de bazaj politikaj sintenoj en la socio, kaj ne aktualpolitike aŭ partipolitike.

De ĝia fondiĝo unuarange figuras en GRECE la ĉefteoriulo Alain de Benoist. GRECE okazigas regulajn seminariojn, funkciigas la eldonejon *Les Éditions Copernic* kaj eldonas interalie la gazetojn *Nouvelle École*, *Éléments* kaj *Krisis*. La teoria gazeto *Nouvelle École* de 1974 ricevas dotaĵojn de la Académie française. Ĝin subtenis diverstendencaj dekstraj aŭtoroj, ankaŭ el la rasisma kaj faŝisma spektro. Ĝia legantaro estas laŭ leganto-enketo plimulte juna kaj universitate klera.

Alie ol la pli konataj kaj facile rekoneblaj varioj de ekstremdekstrismo, GRECE sukcesis iĝi iom influa en intelektulaj rondoj de Francio kaj aliaj eŭropaj landoj. Ĝi agadas i.a. por anstataŭigi en dekstraj medioj la malnovtipan biologian rasismon per la pli moderna kulturismo bazita sur etnoplurismo kaj miksofobio. Tiu ĉi ideologio temigas la t.n. "rajton je diferenco" kaj la detruon de "identecoj" per mondskala kultura interinfluado. Plia temo estas la remalkovro de la laŭdire komuna hindeŭropa pasinteco de la eŭropanoj, la paganaj kultoj kaj la politeismo, kiujn la kristanismo subigis. GRECE komencis sin turni ankaŭ al la ekologia temaro ĉirkaŭ 1993.

Spite la metapolitikan orientiĝon, membroj de GRECE liveris al la franca Nacia Fronto (Front National) ideologian helpon celantan plibonigi la publikan bildon de tiu partio ĉe pli kleraj sociaj tavoloj. Unu grupo disiĝis en la 80-aj jaroj por rekte agadi partipolitike en Francio. Anoj de tiu grupo kuniniciatis la partion MNR (Mouvement National Républicain), kiu forskismis de la Nacia Fronto. Alia grupo kredis percepti ideologian moliĝon de GRECE, rimarkeblan en la malfermiĝo al komunumismo, kiun de Benoist alstrebis. Anoj de tiu grupo establis en 1993 la grupon *Synergies Européennes*.

Unu inter esperantistoj relative konata membro de GRECE estas la franca profesoro de juro Guy Héraud (1921-2003), kiu estis membro de la patrona komitato de *Nouvelle École*. Héraud membris ankaŭ en la redakcia komitato de *Language Problems and Language Planning'' kaj signife kontribuis komence de la 70-aj jaroj al la popularigo de la hipotezo, ke Esperanto povus helpi konservi lingvojn kaj kulturojn de malgrandaj etnoj en etnofederacie reorganizita Eŭropo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.grece-fr.net  
* http://www.charterpartner.fr 

Kategorio:Politiko
Kategorio:Mallongigoj
Kategorio:Nova Dekstro (Eŭropo)
Comiso

**Comiso** [koMIzo] estas komunumo en la provinco Ragusa en Italio, en la suda parto de Sicilio. Fine de  en la komunumo vivis . Ĝi konsistas el la parto (*frazioni*) *Pedalino* kaj *Quaglio*.  kovras areon de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Najbaraj komunumoj estas Chiaramonte Gulfi, Ragusa kaj Vittoria. Kristanisma patrono de la komunumo estas la sanktulo Blazio, kies religia memortago sekve estas la komunuma festotago.

En la sicilia lingvo oni nomas la urbon *Comisu*.

La tereno ĉirkaŭ la komunumo estas fruktodona; oni kultivas olivujojn, migdalujojn, fruktarbojn kaj vinon. Troviĝas spuroj de loĝateco ĝis el la ŝtonepoko.

En 1693 tertremo detruis grandan parton de la regiono; en Comiso restis nur kelkaj kirkoj.

Proksime de Comiso estis aer-bazo de NATO, iam instalita de Mussolini kiel milita aviadilejo "Vincenzo Magliocco" [vinĉEnco maljOko]. Ĝi nun estas nun alikonstruata al civila flughaveno.

## Personoj 
En Comiso naskiĝis:
* la kantisto Salvatore Adamo
* la pentristo kaj skulptisto *Salvatore Fiume*
* la verkisto Gesualdo Bufalino

En Comiso mortis:
* la aviadisto kaj ornitologo Angelo d'Arrigo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|800ra|


Kategorio:Komunumoj de Sicilio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Ragusa
Kvin solaĵoj (protestantismo)

La doktrino de protestantismo baziĝas sur kelkaj principoj, kiuj elstarigas certajn ununurecojn.

La termino solae, singulara sola, estas latina termino signifanta "nur" aŭ "nur tiel" tio estas, nur tia estas la maniero konduti kaj ne ekzistas alia maniero krom tiuj principoj. La kvin principoj klare esprimas la ĉefajn diferencojn inter la Romkatolika Eklezio kaj la Luterana Eklezio. La solae evoluis kaj formiĝis en la tempo de Martin Luther kaj Philip Melanchthon en la 16-a jarcento ĝis la protestantaj teologoj de la 20-a jarcento. La unuaj tri solae - Sola scriptura, Sola fide, Sola gratia, estis formulitaj en la tempo de Martin Luther surbaze de liaj tri gravaj skribaĵoj publikigitaj en 1520: "An den christelichen Adel deutcher Nation" (Al la kristana nobelaro de la germana popolo), "De Captivitate Babylonica Ecclesiae" (Pri la babilona kaptiteco de la eklezio) kaj "Von der Freiheit eines Christenmenschen" (Pri la libereco de la kristana viro). Du pliaj solae - Solo Christo, Soli Deo gloria, estis formulitaj poste.

Ĉi tiuj principoj formas la koron kaj fundamenton de lutera reformo kaj ilia signifo estas grandega. La bezono, ke la eklezio peru la rilaton inter la homo kaj Dio, estas nula, la graveco de la pastro kaj liaj ceremonioj estas nuligita, la graveco de plej multaj sakramentoj estas nula, ne plu valoras teologiaj interpretoj, la kanonaj leĝoj, la epistoloj de la papoj kaj la kultado al la sanktuloj, ne plu necesas monaĥeco kaj asketeco.

La principoj havas latinajn nomojn, kiuj komenciĝas per la adjektivo "solus/a":
***sola scriptura**: Nur el la Biblio venas teologia vero.
***solus Christus**: nur el Kristo venas savo, ne ekzemple de sanktuloj.
***sola gratia**: nur per dia graco, ne per homaj agoj eblas savo.
***sola fide**: nur per fido, ne per bonaj faroj oni atingas savon; fido estas rezulto de graco, sed kondukas al bonaj faroj.
***soli Deo gloria**: ĉia gloro estas de/al Dio. Neniu homo meritas gloron pro religiaĵoj.

## Por plua legado 
* Introduction to Protestantism - The Five Solas - www.proestantism.co.uk/solas.

* Bible Brodown - www.biblebrodown.com/blog/the-five-solas.
* The Five Solas - www.reformationbiblecollege.org/blog/the-five-solas.

## Vidu ankaŭ 
* Dogmo

Kategorio:Protestantismo
Hotton

[eta|maldekstra|**Hotton**, la rivero [Ourthe |250px]]

**Hotton** (*france:*[hoTO:N]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La rivero Ourthe dividas ĝin en du partojn.

Estas kelkaj viziteblaj grotoj kun gutŝtono.

## Partnera komunumo 
*  Izegem en Flandrio, la nederlandlingva parto de Belgio

## Vidu ankaŭ 
* Festivalo La Semo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)
Houffalize

**Houffalize** [ufaLIS] (valone *Oufalijhe* [ufaLIŜ]) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la jaro 1825. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Ekde 1977 la municipoj Nadrin, Mont, Tailles, Tavigny, Mabompré kaj Wibrin apartenas al Houffalize, la ĉefa municipo.

## Partneraj urboj 
Partneraj urboj de la komunumo interalie estas (elektiĝis ĉiuj urboj pri kiuj jam estas esperantaj artikoloj)

*  Altea, Valencilando, Hispanio
*  Bad Kötzting, Bavario, Germanio
*  Bellagio, Lombardio, Italio
*  Chojna kaj Dębica, Pollando
*  Granville, Normandio, Francio
*  Holstebro, Danio
*  Judenburg, Stirio, Aŭstrio
*  Karkkila (Högfors), Finnlando
*  Kőszeg, Okcidenta Transdanubio, Hungario
*  Marsaskala, Malto
*  Meerssen, Nederlando
*  Oxelösund, Svedio
*  Prevezo (Πρέβεζα), Grekio
*  Prienai, Litovio
*  Saint-Pair-sur-Mer, Normandio, Francio
*  Schaarbeek, Flandrio, Belgio
*  Sherborne, Dorset, Anglio
*  Sigulda, Latvio
*  Siret, Rumanio
*  Sušice, Ĉeĥio
*  Zvolen, Slovakio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo *(france; turismaj informoj france kaj nederlande)*

Kategorio:Urboj de la provinco Luksemburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Léglise

**Léglise** (*france:*[le:GLIZ']) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 6 municipoj apartenas al Léglise, la ĉefa municipo. Ili konsistas el 28 vilaĝaj centroj.

En la 20-a de septembro 1982 uragano kaŭzis grandan damaĝon en la centro de la vilaĝo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)
Metionino

La aminoacido **metionino** (simbolo **Met** aŭ **M**) aperas en du spegulizomera (ĥiraleco) formo. La L-metionino estas esenca por la homo, proteinogena aminoacido, kiu nomiĝas ankaŭ post IUPAC kiel Alfa-Amino-Gama-metiltiobuteracido. Entute ekzistas nur du aminoacidoj (ambaŭ hidrofoboj), kiuj ligas sulfuron (metionino kaj cisteino). Ĉe metionino, la sulfuro estas ligita tra Tioetera ligo kaj pro tio ĝi estas malpli reakciema.

La kemia formulo estas C5H11NO2S.
CH3-S-CH2-CH2-CH-NH2-COOH

La homa taga bezono estas ĉ. 1-2 gramoj.

Metionino estas grava kiel metilgrupo-donanto ( CH3) por la biosintezo de ĥolino, kreatino, adrenalino, karnitino, nukleaj acidoj kaj histidino, taŭrino.

La materialŝanĝe aktiva formo de metionino estas S-adenozila metionino (SAM), kiu troveblas fakte en ĉiu korpa histo kaj likvaĵoj.

Metionino estas sulfurentena.

## Troviĝejoj 
Metionino troviĝas n multaj manĝaĵoj. Oni trovas tion antaŭ ĉio en fiŝoj (salmo,garnelo), karno kaj legomo (brokolo, verda pizo, brusela brasiko, spinaco), ovo, plengrajna pano kaj rizo.

## Sintezo 
Metionino estas sintezita el cisteino kaj homoserino. La industria sintezo okazas el petrokemiaj materialoj kiel propeno, sulfuro, metano kaj amoniako. Laŭ la kutima procedo, oni produktas la interproduktojn HCN (blua acido), akroleino kaj metilmerkaptano, kies iompostioma kunligo donas aminoacidon.

## Malkonstruo 
La - por proteina sintezo – ne necesa metionino estas malkombinita per cistationin-sintetazo al cisteino. La malaktiveco de tiu enzimo kaŭzas homocistinemion, urinadon de homocistino kaj same remetiligon de homocisteino al metionino.

## Medicina apliko 
Oni uzas metioninon ĉe infekto de la urinaj vojoj por eviti denovan infektadon. La akcepto de metionino igas la pH-valoron de urino acida, kio malebligas la setliĝon de la bakterioj kaj same la estiĝon de la fosfataj ŝtonoj en la renoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hcusupport.com/diet.htm  
* http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Methionine  
* http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/aminoacid/met_en.html 
* http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/aminoacid/met.html 

Kategorio:Aminoacidoj
Selenocisteino

**Selenocisteino** estas la 21-a proteinogena aminoacido: reakcia analogo de cisteino. Mallongigo: "**Sec**"; unulitera kodo: "**U**"

La genetika kodo validas principe por ĉiu formo de la organismoj, fakte ekzistas kelkaj diferencoj. Dum la normala kodo de la ĉeloj ebligas la produkton de proteinoj el la 20 konataj aminoacidoj; la bakterioj, arĥeoj kaj eŭkariotoj povas enkonstrui dum la traduko 21-an aminoacidon per ‘’“*rekodiga*”’‘ mekanismo: la Selenocisteinon (Sec). Sec similas al cisteino, sed entenas anstataŭ sulfuro selenatomon.

Biokemie ĝi estiĝas post ligo de aminoacido serino (Ser) je specifa transfer-RNA (tRNA; paŝo 1). Tiu tRNA estos *selenizita*, t.e. la serino transformiĝas al selenocisteino (paŝo 2) kaj estiĝas tRNASec. La tRNASec pariĝas kiel kodono UGA, kio normalokaze signifas "tradukan stopon".

Dosiero:L-Selenocysteine.svg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://edoc.ub.uni-muenchen.de/archive/00000640 
* http://www.chem.qmw.ac.uk/iubmb/newsletter/1999/item3.html  

Kategorio:Aminoacidoj
Ede

Dosiero:Loudspeaker.svg**Ede** ()
estas urbo kaj municipo en Nederlando, en la provinco Gelderlando. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun .

Ĉirkaŭ Ede troviĝas multe da erikejoj (kompare al la resto de Nederlando).
Ede estas internacie konata pro:
* la Kröller-Müller-muzeo en Otterlo, kie troviĝas tre granda aro da pentraĵoj de Vincent van Gogh.
* de Ginkelse Heide (La Ginkela erikejo), kie landiĝis iom da soldatoj por la milit-ago "Market Garden" (la batalo ĉirkaŭ Arnhem).

Je ĉiu jaro unu semajno estas *Heideweek* (Erika semajno) en Ede. Tiam estas *Heidekoningin* (Erika reĝino) kiu ĉiam nomiĝas Erika (!) kaj *Heideprinses* (Erika princino) kiu nomiĝas Caluna (Kaluno!).

En la urboparto Bennekom ekde la 1980-aj jaroj plurfoje okazis internaciaj Esperanto-renkontiĝoj de la organizaĵoj NEJ kaj FLEJA.

## Konataj urbanoj 
* Bregje Hofstede

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Mapo de Ede 
* Mapo de Bennekom 

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Municipoj de Gelderlando
La Roche-en-Ardenne

**La Roche-en-Ardenne** (*france:*[la ROŜ'-a:n-arDEN']) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la jaro 1825. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Beausaint, Samrée, Ortho, Hives kaj Halleux apartenas al La Roche-en-Ardenne, la ĉefa municipo. Ĝi estas turisma loko ĉe la rivero Ourthe.

## Bildogalerio 

Dosiero:La Roche-en-Ardenne 090529 (2).JPG
Dosiero:La Roche-en-Ardenne 090529 (1).JPG |
Dosiero:Castle of La Roche-en-Ardenne.jpg|
Dosiero:La Roche-en-Ardenne.jpg|
Dosiero:0 La Roche-en-Ardenne 050518 (8).JPG

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo La Roche

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)
* Turisma retejo (france, nederlande kaj angle)
* Historio de La Roche  

Kategorio:Urboj de la provinco Luksemburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Libin (Belgio)

eta|maldekstra|180px|La preĝejo Nia Sinjorino de Karmelo en Libin

**Libin** (*france:*[liBEJN]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Anloy, Ochamps, Redu, Smuid, Transinne kaj Villance apartenas al Sainte-Ode, la ĉefa municipo.

La informcentro pri spacesploro 'Euro Space Center' troviĝas en Transinne.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)
Manhay

**Manhay** (*france:*[manHE]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Dochamps, Grandmenil, Harre, Malempré, Odeigne kaj Vaux-Chavanne apartenas al Manhay, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)
Martelange

**Martelange** (*france:*[mart'LA:NĴ'] aŭ ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ĝi estas ĉefe konata pro la multaj benzinejoj, kiuj estiĝis pro pli malaltaj prezoj de benzino, cigaredoj kaj alkoholo en Luksemburgio ol en Belgio, ĉar la ĉefa vojo tra la vilaĝo la multe uzata belga nacia ŝoseo 4, formas dum 1,8 kilometroj la ŝtatlimon inter Belgio kaj Luksemburgio. Tiel, dum la ŝoseo mem estas en Belgio, ĉiuj domoj ĉe ĝia orienta flanko estas sur luksemburga teritorio kaj povas komerci je luksemburgiaj prezoj.

Oni multe parolas en Martelange la luksemburgan lingvon.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)
Petunio

**Petunio** (*Petunia*) estas genro de familio solanacoj (*Solanaceae*).
eta|maldekstra|Ilustraĵo de *Petunia integrifolia*
Ili estas ŝatataj plantoj por balkono. Ili havas grandajn malfermajn florojn diverskoloraj. Ekzistas starantaj kaj pendantaj specoj, kiuj floras dum la somero. La planto estas unujara.
eta|maldekstra|*Petunia axillaris*
eta|200px|dekstra|Petunia
eta|200px|maldekstra|Petunia hybrida
eta|200px|dekstra|Blankaj petunioj
eta|200px|maldekstra|Petunia x hybrida
Surfinia-petunioj estas novaj specoj el Japanio havas precipe grandajn kaj multajn florojn, sed ili estas iom postulemaj pri la kondiĉoj. La petunioj Million-Bells aŭ Carillion portas dekduojn da malgrandaj, sonorilformaj floroj. La kreskigo estas malfacila.
Pro tio oni kutime aĉetas junajn plantojn.

## Petunio en la artoj 
En la libro de Douglas Adams "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy" atoma raketo transformiĝas al petunio kun poto.

## Petunidino 
Petunidino aŭ **petunidol** estas natura organika komponaĵo el la familio de la antocianidinoj. Ĝi estas vegetala pigmento kiu donas la koloron malhelruĝan al la *Malva sylvestris*, al kelkaj specioj *Schinus Molle* kaj al certaj florpetaloj. Ĝia nomo devenas el la komenco de la 20-a jarcento kiam ĝi estis identigita en la floro de la petunio, kiam tri aliaj pigmentoj estis same identigitaj kiel cianidino, malvidino kaj la peonidino.

Kategorio:Solanacoj
Manuel Amador Guerrero

**Manuel AMADOR GUERRERO** estis la unua prezidento de Panamo. Li naskiĝis en Turbuco, departemento de Bolivaro, Kolombio, je la 30-a de junio de 1833, kaj forpasis je la 2-a de majo de 1909 en Panamurbo en distrikto San Felipe.

Li apartenis al la Konservativa Partio, kaj estis unu el la konspirantoj de la movado por la sendependiĝo de Panamo. Li estis elektita prezidento inter 1904 kaj 1908, malgraŭ la fakto ke li ne estis civitano de la lando, kaj oni devis tial ŝanĝi la konstitucion por specife tion ebligi.

Kategorio:Panamaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Panamo
Rendeux

**Rendeux** (jen france, ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

En 1977 la municipoj Beffe, Hodister kaj Marcourt aliĝis al Rendeux, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)
Saint-Hubert

eta|maldekstra|kastelo *La Diglette*
'''''' (france: [sejnt-hyBEJR'], valone: Sint-Houbert) estas municipo en Belgio, kiu en 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Arville, Awenne, Hatrival, Mirwart kaj Vesqueville apartenas al Saint-Hubert, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)

Kategorio:Urboj de la provinco Luksemburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Virton (Belgio)

'''''' (france: [virTO:N], ) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Virton estas la plej suda urbo de Belgio. Ĝi situas ĉe la kunfluiĝo de du riveroj Vire
kaj Ton.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)

Kategorio:Urboj de la provinco Luksemburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Kartageno (Kolombio)

**Cartagena**, ankaŭ konata kiel **Cartagena de Indias** estas granda havenurbo en la norda marbordo de Kolombio. Ĝi estas ĉefurbo de la departemento Bolivaro.
eta|Mapo pri Kolombio, kie Kartageno (Cartagena) estas trovebla norde laŭ la maro

Ĝi havas loĝantaron de 1.120.000 homoj, kaj 2,6 milionoj en la aglomeraĵo.

**Kartageno**, **Kartaĥeno** aŭ **Kartaheno** estis fondita en 1533 fare de Pedro de Heredia, kaj ricevis la nomon de la urbo Cartagena en Hispanio.

Kartaheno situas apud la Kariba Maro,kaj estas unu el la ĉefaj turismejoj de Kolombio.

Dum la 16-a kaj 17-a jarcentoj ĝi suferis diversajn forrabojn fare de piratoj, interalie de Francis Drake en 1580. Ankoraŭ restas pluraj el la konstruaĵoj de defendo: fortreso kaj muregoj. Ankaŭ estas viziteblaj multaj monumentoj de la kolonia epoko.

## Vidu ankaŭ 
* Simón Bolívar
* Manuel Zapata Olivella

## Eksteraj ligiloj 
* Gvidilo al Cartagena

## Bildaro 

File:Cartagena de Indias desde el cerro La Popa.jpg
File:60 - Carthagène - Décembre 2008.jpg
File:75 - Carthagène - Décembre 2008.jpg
File:76 - Carthagène - Décembre 2008.jpg
File:74 - Carthagène - Décembre 2008.jpg
Nm

La literkombino **NM** havas plurajn signifojn:
***nm** estas simbolo de mezurunuo nanometro kiu estas 10−9 metroj.
***Nm** (Neŭtonometro) estas mezurunuo de momanto de forto en meĥaniko.
***NM** estas Nov-Meksiko - usona ŝtato.
Sebastián de Belalcázar

**Sebastián de Belalcázar** (Belalcázar, 1480 - Kartageno (Kolombio), 1551) estis hispana *konkeranto* dum la esploro de Ameriko.

Ŝajne li alvenis al Ameriko en unu el la vojaĝoj de Kristoforo Kolumbo kaj en 1514 li akompanis guberniestron Pedrarias Dávila al Darién, en nuna Panamo.

En 1524 li partoprenis la konkeron de Nikaragvo kaj estis urbestro de la urbo de Leono.

Li poste kunlaboris kun Francisco Pizarro, kaj en 1533 li konkeris la nunan urbon de Kito, kaj fondis la urbojn de Guajakilo, Ampudia, Kalio, Popajano kaj Neiva, inter aliaj. En 1539, li eniris en Bogoton.

En 1541 li estis nomumita guberniestro de teritorio nun apartenanta al Kolombio kaj Ekvadoro. Li partoprenis diversajn luktojn kun aliaj konkerantoj, kaj post unu el la murdoj kiujn li ordonis, li estis mortkondamnita, sed forpasis de malsano antaŭ ol li suferis la ekzekuton.
eta|maldekstra|180ra|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.caliescali.com/historia_belalcazar.php3 
* http://www.andalucia.cc/abenhumeya/BIOGRAFIA/SEBASTIAN%20DE%20BELALCAZAR.htm  

Kategorio:Konkistadoroj
Kategorio:Bogoto
Jósvafő

90px|maldekstre
**Jósvafő** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Putnok en areo de la Nacia parko Aggtelek ĉe la hungara-slovaka landlimo. En Jósvafő troviĝas la famaj gutŝtonaj grotoj, pluetendiĝoj de kavernoj de Aggtelek. La areo estas listigita kiel Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.
eta|maldekstre|Panoramo en Jósvafő
eta|Kolono en la kaverno de Jósvafő
eta|Fonto en Jósvafő
eta|Enirejo de kaverno en Jósvafő

## Bazaj informoj 
* Areo: 22 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 206 m
* Loĝantaro: 320
* Poŝtkodo: 3758
* Telefonprefikso: 48

## Historio 
Jósvafő estis unuafoje menciita en 1272 laŭ tiama ortografio *Ilsuafey*. En 1998 la lernejo ĉesis sian agadon, la konstruaĵo iĝis vilaĝodomo (de la vilaĝa estraro).

## Vidindaĵoj 
En la vilaĝo troviĝas konstruaĵo de iama muelejo, proksime al la vilaĝo la elirejo de kaverno, hotelo Tengerszem, fonto de *Jósva*, kirko kaj lageto *Tengerszem* (*marokulo*).

## Famuloj 
En Jósvafő naskiĝis:
* inĝeniero Béla Szőke
* kuracisto József Dévald
* Katalin Bartha (lingvisto).

## Vidu ankaŭ 
* Derenk

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Olof Palme

eta|250px|Olof Palme
**Olof PALME** (naskiĝis la 30-an de januaro 1927, mortis la 28-an de februaro 1986) estis sveda socialdemokratia politikisto. Li estis ĉefministro de Svedio inter la jaroj 1969 kaj 1976 kaj duafoje inter 1982 kaj 1986, estis gvidanto de la sveda socialdemokratia partio de 1969 ĝis 1986 kaj krome estis pacbatalanto. La 28-an de februaro 1986 li estis murdita en la sveda ĉefurbo Stokholmo. La postenon de ĉefministro de Svedio de li transprenis Ingvar Carlsson.

Kiel politikisto, Palme ofte kritikis politikojn de superpotencaj ŝtatoj kiel Usono kaj Sovetunio. Li kritikis imperialismajn kaj diktaturajn estrojn kiel Leonid Breĵnev (Sovetunio), Francisco Franco (Hispanio), António de Oliveira Salazar (Portugalio), Gustáv Husák (Ĉeĥoslovakio) kaj Pieter Willem Botha (Sudafriko). Li estis unua ŝtatestro en la okcidenta ŝtataro, kiu vizitis Kubon post la revolucio en 1975.

## Vidu ankaŭ 
* Anna Lindh

Dosiero:Place of murder of Olof Palme.jpg|stratangulo ĉe kiu Olof Palme estis mortpafita
Dosiero:Olof Palme place of death.jpg|tabulo memoriga pri la murdo de la politikisto
Dosiero:Olof Palme Gedenktafel.jpg|dua bildo de la tabulo

Kategorio:Mortintoj en Stokholmo
Kategorio:Svedaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Svedio
Kategorio:Atencitoj
Kategorio:Nesolvitaj murdoj
Kategorio:Svedaj socialdemokratoj
Historio de la lingvo Esperanto (Privat)

***Historio de la Lingvo Esperanto***, verkita de Edmond Privat, apartenas al la unuaj provoj priskribi la historion de Esperanto.

## Enhavo 
La unua volumo el 1912 (je la 25-jara jubileo de Esperanto) kovras la evoluon ĝis 1900. Konsekvence al la ideo, ke Esperanto estas la pluevoluiĝo de la hindeŭropaj lingvoj, li komencas la prezenton per tiu lingvofamilio. Tamen ja la movadaj elementoj superregis la volumon.

Kiam Privat publikigis la duan volumon, en 1927, li estis jam prezidanto de UEA kaj intertempe fariĝis doktoro pri historio (1918). Li provas eviti salti de kongreso al kongreso, sed iom kunligas laŭ temoj. Estis problemo ke li devis priskribi epokon en kiu li mem jam rolis en la internacia movado.

La stilo de la verko estas flua kaj bona, sed oni rimarkas la grandan entuziasmon de la aŭtoro por sia objekto, Esperanto.

La du volumoj:

* *Historio de la lingvo Esperanto. 1887-1900*, UEA Ĝenevo 1912, 8+54 paĝoj, 16*11 cm (dua eldono , Hirt Leipzig 1923, 74 p., 19*13 cm)
* *Historio de la lingvo Esperanto. Dua parto 1900-1927*, Hirt Leipzig 1927, 199 p., 19*13 cm

I. parto: Deveno kaj komenco, 1887-1900. 1912, dua eld. 1923, 74 p. II. parto: La movado, 1900-27, 1927, 199 p.

La ĉapitro: "Esperanto dum la milito" estas represita laŭvorte en la *Enciklopedio de Esperanto*.

## Recenzoj 
## Bildaro 

Dosiero:1912-privat-historio.jpg
Dosiero:1923 Historio de Esperanto (Privat).jpg
Dosiero:Historio de Privat Deveno k komenco.jpg|La unua paĝo de la eldono de la jaro 1982

## Vidu ankaŭ 
* Verkoj pri Esperanto-historio

## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/H en sia originala formo en la Interreto
* *Historio de la Lingvo Esperanto* ĉe libroservo de UEA
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
* informo pri la ĉina traduko

Kategorio:Lingva historio
Kategorio:Historio
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1912
Kategorio:Eldonaĵoj de Hirt
Kategorio:Eldonaĵoj de UEA
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Tulipo

[eta|maldekstra|Tulipa kultivado en [Nederlando]]
250ra|maldekstra|eta|Tulipo en ĝardeno
[eta|maldekstre|La [arbara tulipo (*Tulipa sylvestris*), floro.]]
La **tulipoj** estas genro el la familio Liliacoj (*Liliaceae*) de florplantoj kun ĉirkaŭ 150 specoj kaj multege da hibridoj. Specioj estas denaskaj al suda Eŭropo, norda Afriko, kaj Azio de Anatolio kaj Irano (kie la floro estas aludita en la landa flago) al Ĉinio kaj Japanio.

La planto, kiu jam estis konata floro en la Osmanida Imperio (Otomana Imperio), estis enigita en Eŭropon fare de Charles de l'Écluse. Ĝi tiam iĝis vera furoro en Holando (Nederlando), kaŭzante eble la unuan en la historio spekulacian ŝvelvezikon; pro la avida priserĉo de la kolektantoj certaj bulboj de tulipoj iĝis fulmrapide ege multekostaj.

Tulipoj estas bulbaj staŭdaj plantoj kreskantaj 10–70 centimentrojn alte, kun kelke da vaksaj verdaj folioj kaj grandaj floroj kun korolo el ses petaloj. La frukto estas seka kapsulo enhavanta plurajn platajn disk-formajn semojn.

eta|dekstra

## Diversaj specoj 
Estas ĉirkaŭ 150 specoj kaj multege da hibridoj, ekz.:
* Arbara tulipo (*Tulipa sylvestris*), vidu la foton
* Tulipo turkestana (*Tulipa turkestanica*), vidu la foton
250ra|maldekstra|eta|Tulipo turkestana (*Tulipa turkestanica*)
eta|Floro de tulipo

## Tulipo Esperanto 
Ekzistas ankaŭ **Tulipo Esperanto** (*Tulipa viridiflora Esperanto*) (vidu la foton de **Tulipo Esperanto**: ), kiun proponas la nederlanda firmao Bakker. La koloro de la tulipo estas ruĝa, kiel ĉe ĉina rozo, plus verda strio sur la florfolio. Ĝi ricevis la nomon Esperanto en 1994.

S-ro Pranger - esperantisto - en Nederlando trovis ĝin en la jaro 1968 kiel mutacion de jam ekzistanta tulipo, nomata “Hollywood”. En 1977 ĝi estis plantita en la eksperimenta ĝardeno de la Reĝa Ĝenerala Asocio por Florbulbokulturo. Tiam la mutacianto estis kronita per atesto de la eksperimenta ĝardeno kaj en 1979 ricevis ateston de merito.

## Tulipomanio 
La tulipomanio aŭ *krizo de tulipoj* () estis periodo de eŭforia spekulado okazinta en Nederlando en la 17-a jarcento, en la jaroj antaŭaj al 1637. La celo de spekulado estis la bulboj de tulipo]j, kies prezo atingis eksterordinarajn nivelojn, kio rezultis en granda ekonomia bobelo kaj financa krizo. Tio konstituas unu el la unuaj fenomenoj de amasa spekulado, pri kiuj oni havas konon. Tiujn eventojn popularigis skota ĵurnalisto Charles Mackay, kiu priskribis ĝin en sia libro *Memoirs of Extraordinary Popular Delusions and the Madness of Crowds* (1841).

## Vidu ankoraŭ 
* Arbara tulipo
* 1095 Tulipa

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Tulipo Esperanto  en la retejo de Bakker.
Die Zeit

***DIE ZEIT*** (, germane = *la tempo*) estas superregiona germana semajna gazeto, kiu ekestis la 21-an de februaro en 1946. Ekde 1996 ĝi apartenas al la eldonejaro
*Holtzbrinck*.

La sidejo de *ZEIT* estas Hamburgo ekde la fondo. La celgrupo de *ZEIT* estas akademiuloj kaj edukataj burĝoj. La politika sinteno estas liberala. Ĉe akre diskutataj temoj ĝi ofte prezentas la kontraŭajn poziciojn en diskuta formo por ke la leganto povu prijuĝi la aferon mem. Al kelkaj malplaĉas la stilo taksante tion aroga.

Sur la titola paĝo troviĝas la blazono de Bremeno, ĉar la urbo Hamburg ne permesis la uzon de sia blazono.

La *ZEIT* aperas ĉiun ĵaŭdon. Okaze de festotagoj ĝi aperas pli frue.

La 4-an de decembro 2003 aperis tutpaĝa anonco (p. 8) pri Esperanto.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Germanaj gazetoj
Kategorio:Germanlingvaj gazetoj
Saad Hariri

La sunita **Saadeddine Rafik Hariri** (naskiĝis en 1970) estas filo de la murdita libana eks-ĉefministro Rafik Hariri. Saad Hariri estas 35-jara kaj pli frue li studis en Usono uzinan ekonomion en la katolika Georgetown University.

Post morto de sia patro li heredis sian postenon, kiam lia partio la 19-an de junio de 2005 akiris 72 sidlokojn en la 128-ana parlamento.

Kategorio:Libanaj politikistoj
Krásna Hôrka

eta|dekstra|Rigardo de Krásnohorské Podhradie
**Krásna Hôrka** () estas konservita burgo situanta oriente apud la vilaĝo Krásnohorské Podhradie, 8 km de Rožňava. Ĝi estas slovaka nacia memoraĵo.

## Historio 
[eta|dekstra|Sako el bizona ledo en la ekspozicio de la burgo [Krásna Hôrka de ĉirkaŭ 17-a jarcento. Oni uzis ĝin por ĉerpi akvon el 130 m profunda puto.]]
Sur la konusforma monteto estis konstruita originale en la 14-a jarcento gotika kastel-fortikaĵo, sed oni alikonstruis ĝin al fortikaĵo, pli poste al grandnobela loĝejo. En la fortikaĵo oni loĝis ĝis 1812. La lasta posedanto estis hungara grafo Dénes Andrássy, kiu alikonstruigis ĝin al familia muzeo kaj faris ĝin en 1906 vizitebla.

La renovigo de la burgo komenciĝis en 1946 kaj nun viziteblaj estas la malnovaj mebloj kaj aliaj loĝejaj aĵoj.

Dénes Andrássy konstruigis en 1904 en la vilaĝo Krásnohorské Podhradie por sia edzino maŭzoleon en secesia stilo kaj por tio li liveris el la tuta mondo marmoron. En la maŭzoleo troveblas la sarkofago de Dénes Andrássy kaj lia edzino Franciska. La hundoskulptaĵo estas verko de Alajos Stróbl.

La 10-an de marto 2012 la burgo bruliĝis. Bruliĝis tuta tegmento, nova ekspono en la gotika palaco kaj sonorilejo, sed ĉirkaŭ 90 elcentoj de raraj eksponaĵoj estas savitaj. Verŝajna kaŭzo estas herbobrulado fare de romaaj infanoj de proksima komunumo. 

## Ĉirkaŭaĵo 
En la ĉirkaŭaĵo estas vizitinda: Betliar (11 km), Dobšiná (32 km), Groto de Gombasek (20 km).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nacia parko Slovenský kras

## Eksteraj ligiloj 
* Burgo Krásna Hôrka
* Burgo Krásna Hôrka en Zamky.sk
* Slovakiaj burgoj, Krásna Hôrka
* Slovaka nacia muzeo , Krásna Hôrka 
* Porturista informpaĝo

Kategorio:Historio de Slovakio
Kategorio:Historiaj domo-muzeoj
Heliko

**Heliko** estas gastropodo havanta firman konkon. La vorto *heliko* povas signifi ankaŭ genron de helikoj, kiu estas en la familio helikedoj. Senkonka gastropodo (aŭ gastropodo kun tre eta konko) estas limako. Estas surteraj kaj enakvaj specioj de helikoj.

## Specioj 
* *Eulitoma josephinae*
* *Nepotilla serrata*

## Vidu ankaŭ 
* Nesalakvaj helikoj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *The Living World of Molluscs*, retejo pri gastropodoj kaj aliaj moluskoj. 

Kategorio:Gastropodoj
Esperpento

**Esperpento** (el la hispana *esperpento*) estas hispana literatura ĝenro aŭ pli bone stilo konsistanta en groteska misformo kaj distordo de la realo per karikaturigo de la roluloj en aĵojn aŭ bestojn, kvazaŭ literatura paralelo al la Kapricoj de Goya. La koncepton formulis kaj plene uzis en siaj verkoj (rakontaj kaj teatraj) la hispana verkisto Ramón del Valle-Inclán, ekzemple en sia romano *Tirano Banderas*, tradukita en Esperanto. Bohemiaj lumoj () estas teatraĵo de Ramón María del Valle-Inclán kiu malfermis la ĝenron.

Kiel kuriozaĵo oni diru, ke kaj **Esperpento** kaj Esperanto sonas simile en la hispana kaj por multaj nekleraj personoj, ambaŭ terminoj rilatas al raraĵo, do ili iamaniere povus misrilati ilin.

## Eksteraj ligiloj 
*  *(recenzo pri "Bohemiaj lumoj", estigintaj la ĝenron)*

Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj
Kategorio:Literaturo de Hispanio
Kategorio:Ĝenroj