Esperanto-teatraĵoj en Hungario

Dum pli ol jarcento da Esperanto-kulturo **en Hungario estis diversokaze prezentitaj teatraĵoj** aparte dum UK-oj kaj dum teatraj Festivaloj.

## Enkonduko 
## Antaŭkongresoj, kongresoj kaj postkongresoj 
Antaŭ ol estis Universala Kongreso de Esperanto en Hungario, okazis du postkongresoj en Budapeŝto. La unua estis en 1921 post la 13-a UK en Prago en 1921. Tiam estis prezentita *La paĝio de la Reĝino* de Heltai Jenő kaj MAKAI Emil en Teatro Coloseum. Ludis profesiaj kaj amatoraj aktoroj el Budapeŝto, interalie Julio Baghy, Kálmán Kalocsay kaj Mihály Sárossy. Reĝisoris la spektaklon Julio Baghy.

Ankaŭ post la 16-a UK en Vieno en 1924 amatora kabareda trupo *Vesperto* prezentis kabaredan vesperon.

Budapeŝto gastigis la 21-an UK en 1929, kiam du teatraĵoj estis surscenigitaj: *Samumo,* originalaĵo de Julio Baghy, kaj *La kronprinca ĉambro* de László Vadnay, elstara hungara dramaturgo kaj scenaristo. En ambaŭ rolis profesiaj aktoroj, kaj tre valora estis la kontribuo de Baghy kiel aŭtoro, reĝisoro, aktoro kaj organizanto.

Ankoraŭ unu budapeŝta postkongreso sekvis la 23-an UK en Krakovo en 1931. Tiam estis spektita *Kabaredo de Literatura Mondo*, kies plenumantoj estis Baghy kaj Kalocsay, kiuj verkis kaj aktoris, kaj Sárossy kaj fraŭlino Akos, kiuj kantis.

Dum la postkongreso de la 28-a UK en Vieno en 1936 okazis en la Hungara Muzik-Akademio prezentaĵo de *Post la maskobalo,* originala verko de Julio Baghy, kiu reĝisoris la ludadon de amatoraj artistoj.

### 1966 
Impona festivalo de la Esperanta teatro okazis dum la 51-a UK en Budapeŝto en 1966. Jen la listo de spektakloj, aŭtoroj kaj rolantoj:
* *La unua paŝo* de Ferenc Molnár, Internacia Arta Teatro en Teatro Madách, kun aktoro Mladen Šerment kaj reĝisoro Srdjan Flego.
* *La holanda pupo* de Julio Baghy kun muziko de Sárossy Mihály, Internacia Arta Teatro. Aktoris kaj reĝisoris Srdjan Flego.
* *Dio absolvu* de Elin Pelin, Bulgara Esperanto-Teatro.
* *La urso* de Anton P. Ĉeĥov, kun aktoro Belka Beleva.
* *La du ŝtelistoj* de Branislav Nuŝiĉ, Anani Anev
* *Familiaj problemoj* de May Thalvest, Mihail Ĉobanov
* *Kataki - Malamiko* de Ŝimon Wincelberg, teatro Powszechny, Lódz (Pollando), kun aktoroj Czeslaw Przybyla kaj Lucjan Wiernik.
* *La morto de Lia Ekscelenco* de Marijan Matkoviĉ, Internacia Arta Teatro.
* *Pri la malutilo de tabako* de Anton P. Ĉeĥov, Internacia Arta Teatro; monodramo de Srdjan Flego.
* *Homo kun la floro en-buŝe* de Luigi Pirandello, Internacia Arta Teatro, kun Mladen Ŝerment kiel ĉefrolulo.
* *Vojaĝo al verdaj ombroj* de Finn Methling. Prezentis Jadwiga Gibczynska, aktorino el Pollando.
* *La eta princo* de Antoine de Saint-Exupéry. Prezentis Jadwiga Gibczyriska.
* *La morto sur la marbordo de Artemido* de Roman Brandstaetter. Prezentis Karina Waskiewicz, aktorino de la Dram-Teatro el Bjalistoko.
* *Ĉu esti aŭ ne esti* de Marjorie Boulton. Prezentis hungara amatora trupo dum la Virina Konferenco.
* *Budapeŝta ekzameno* de Sándor Szathmári. Prezentis hungara amatora trupo.

### 1983 
La sukceso de 1966 ripetiĝis ankaŭ en 1983 dum la 68-a UK en Budapeŝto, kiam estis surscenigitaj la sekvaj teatraĵoj en la kulturcentro "István Pataky":

* *Sen eliro* de Jean P. Sartre, Teatro Esperanto de Parizo (TESPA).
* *Epifanio aŭ kiel vi volas* de William Shakespeare, Bulgara Esperanto-Teatro.
* *Malnova komedio* de Aleksej Arbuzov, Belka Beleva kaj Anani Anev, aktoroj de Bulgara Esperanto-Teatro.
* *La mortintoj de Spoon River* de Edgar L. Masters. Prezentis hungaroj.
* *La aŭroroj ĉi tie estas silentaj* de Boris Vasiljev. Profesiaj aktoroj.
* *Ĉu vi vidis iam la piedsignon de l’ Profeto?* de János Elem (pseŭdonimo de Márton Lengyel). Reĝisoris László Romhányi
* *La lasta magnetofonbendo de Krapp* de Samuel Beckett. Prezentis Szabó Kálmán, hungara profesia aktoro.
* *Leteroj* de PÉCSI Ildikó, hungara profesia aktorino.
* *Zamenhof,* monodramo de Jadwiga Gibczynska, pola aktorino.
* *Ni vivos* de Julian Modest (pseŭdonimo de Georgi Miĥalkov)
* *Kiun ajn nomon vi havas* de A. Wydrzynski, prezentita de Studio "P", amatora junulara ensemblo el Toruń, Pollando.
* *Johano la Brava* de Sándor Petőfi, pupteatraĵo prezentita de Róbert Bánky.

## Artaj kaj kulturaj festivaloj, kaj alispecaj renkontiĝoj 
Dum la sekvaj jaroj multaj teatraĵoj estis prezentitaj en la kadro de Hungaraj Kulturfestivaloj kaj Internaciaj Artaj Festivaloj, kiel okazis en Budapeŝto en julio 1972, kiam estis surscenigitaj La granda dramverkisto de Frigyes Karinthy kaj Bösendorfer de Ferenc Karinthy. Plenumis la rolojn Zoltán Gera kaj Lilla Mikes, ambaŭ profesiaj aktoroj. Okaze de la 10-a Vintra Esperantista Festivalo (VIF) en Budapeŝto en 1980, Esperanto-Teatro "Thespis" el Timiŝoara, Rumanio, prezentis la originalan unuaktaĵon *Pureco de Sango* de Bernard Golden. Ankoraŭ unu unuakta dramo de Bernard Golden, *Saluto al Paradizo*, estis surscenigita de la Drama Sekcio de Studenta EsperantoKlubo, Zagrebo, kies programero de la Junulara Esperanto-Renkontiĝo (JER) en Szombathely en 1981, kaj samjare denove dum la 11-a Vintra Esperantista Festivalo en Budapeŝto.

### 1982 
La Tria Renkontiĝo de Esperanto-Teatroj disvolviĝis dum dek tagoj, de la 19-a ĝis la 28-a de marto 1982 en la kadro de la Budapeŝta Printempa Festivalo. La Printempan Festivalon iniciatis la Landa Turisma Oficejo, kies vicdirektoro estis Márton Lengyel. Ĝi celis krei tipe kulturan turisman aranĝaĵon, kiun dominas precipe teatraj kaj muzikaj programoj. Estas la unua fojo, kiam neesperantista instanco surprenis organizadon kaj financadon de tiel grandskala Esperanta teatro-evento. La impona programo de dek du spektakloj estis prezentita plejparte en Teatro Radnóti kun aktoroj el kvar landoj.

* ''Ĉu vi vidis iam la piedsignon de l'Profeto?* de **János Elem** (pseŭdonimo de **Márton Lengyel**). Ĝi ankoraŭ ne aperis sur hungaraj scenejoj. **László Romhányi** reĝisoris. La teatraĵon tradukis el la hungara lingvo **Vilmos Benczik**. La teksto de la teatraĵo aperis libroforme en dulingva eldono. ***Rolantoj***: *Ernestro* - **Kálmán Szabó,** *Adamo* **- Levente Moravetz** *Jeva* - **Csilla Herczeg** *Ina* - **Ildikó Pécsi** *Roberto* - **Emil Keres** *Kristina -* **Denise Kárpáti** *Mova* - **Józsa Hacser** *Jan* - **Lajos Tándor** *Tomi* - **Rikardo Horváth**

* *Ĉu dio bojas ?* de François Boyer. Solen kaj Arno Lagrange de "La Krizalido", Teatro Internacia de Akvitanio, Francio.
* *In memoriam Kálmán Kalocsay.* Literatura-muzika podia programo. La "dommastrino" de la vespero estis Lilla Mikes.
* *"Slavaj fabeloj"* de Bolesław Leśmian. Jadwiga Gibczynska el Pollando.
* *Podia koncizigo de Hamleto*, Du aktoroj de la Leningrada Esperanto-Teatro.
* *"Zamenhof'* Monodramo de Jadwiga Gibczynska.
* *La aŭroroj ĉi tie estas silentaj*. **Boris Vasiljev**. Kun la samaj geaktoroj kaj reĝisoro de la hungarlingva spektaklo, kies premiero okazis 1972-04-02. Reĝisoris **István Iglódi**. La teatraĵon tradukis **Vilmos Benczik**. ***Rolantoj***: *Ĉefserĝento Vaskov* - **Zoltán Gera****,** *Ĉefkaporalo Kirjanova* **- Eszter Szakács** *Kaporalo Rita Osjanina* - **Gabi Jobba** *Sonja Gurviĉ* - **Athina Papadimitriu** *Galja* *Ĉetvertak* - **Zsuzsa Szilágyi** *Ĵenja Komelkova* - **Virág Dőry** *Liza Briĉkina* - **Mária Ronyecz** *Dommastrino de Vaskov* - **Ildikó Pécsi** Najbarino - **Zsuzsa Liska** *Telefonvoĉo de la majoro -* **Péter András Rados**
* *La evento* de Guy Foissy. Solen kaj Arno Lagrange de "La Krizalido".
* *La kastelo de la blubarba princo* de Béla Balázs. Amatora teatra trupo Garaboncias el Kecskemét, en Kulturdomo "Láng".
* *La naskiĝo de la relikvo* de Pietro Bambi. Teatra Grupo "Gorgó" el Budapeŝto
* *Li trosalis* de Anton Ĉeĥov Du aktoroj de la Leningrada Esperanto-Teatro.
* *Pup-cirko* de Róbert Bánky, konata esperantista pupartisto.

Ĉiuj programeroj estis registritaj per magnetofono, kaj nigraj-blankaj video-kasedoj estis faritaj por *«Ĉu vi vidis iam la piedsignon de l'Profeto?»* kaj *«La aŭroroj ĉi tie estas silentaj.»*

### 1983 
Denove en Teatro Radnóti inter la 18-a kaj 27-a de marto 1983 okazis prezentado de teatraĵoj dum la Budapeŝta Printempa Festivalo, kiu inkludis la Internacian Renkontiĝon de Esperanto-Teatroj. La Landa Turisma Oficejo de Hungario kovris proks. 90 % de la kostoj kaj Hungara Esperanto-Asocio pagis la reston.

* *La lasta magnetofonbendo* de Krapp, monodramo de Samuel Beckett.
* *La mortintoj de Spoon River* de Edgar Lee Masters.
* *Ĉu vi vidis jam la piedsignon de l'Profeto?* de János Elem (pseŭdonimo de Márton Lengyel).
* *Unuhora recitalo pri Petőfi*. Reĝisoris István Iglódi.
* *Rozoj de Aldo de Benedetti*. Bulgaraj aktoroj Belka Beleva kaj Anani Anev.
* "Leteroj" - muzika-literatura solprogramo de Ildikó Pécsi.
* Parada revua programo -distra vespero kun kantoj, poemoj kaj humuraj scenetoj. La kontribuantoj estis la rolantoj en la teatra programaro. Pupoj de pupartisto Róbert Bánky anoncis la program-numerojn.

### 1985 
Inter la 22-a kaj 26-a de marto 1985 estis aranĝita en Budapeŝta la Tria Internacia Renkontiĝo de Esperantaj Teatroj kiel parto de la programo de la Kvina Budapeŝta Printempa Festivalo. La precipa emfazo denove estis donita al la prezentiĝo de hungaraj geaktoroj. Partoprenis en la programaro nur unu eksterlanda trupo: Bulgara Esperanto-Teatro. Ses spektakloj estis surscenigitaj en Teatro Radnóti:
* *Letero al la Akademio*, monodramo de Franz Kafka. Prezentis ĝin Kálmán Szabó, hungara profesia aktoro.
* *Betonterapio* de János Elem (pseŭdonimo de Márton Lengyel)
* *Johano la Brava* de Sándor Petőfi. Pupteatraĵo prezentita de la Hungara ŝtata Pupteatro. Róbert Bánky, pupartisto.
* *La damo de l’ fatalo* de László Tabi.
* *La milionulo* de Jordan Jovkov. Bulgara Esperanto-Teatro. Parada revua programo.

### 1986 
En 1986 la Kvara Budapeŝta Teatra Festivalo ankoraŭfoje partoprenis en la Budapeŝta Printempa Kultura Festivalo.

* *La gutoj* de Endre Gyárfás-Csola.
* *Betonterapio* de János Elem (pseŭdonimo de Márton Lengyel)
* *Letero al la Akademio*, monodramo de Franz Kafka.
* *La mortintoj de Spoon River* de Edgar Lee Masters.
* *La Aŭgsburga kretocirklo* de Bertolt Brecht. József Dinnyés, hungara kantisto.
* Memorvespero al Kálmán Kalocsay prezentita de Lilla Mikes

### 1994 
Ankaŭ Ia Eŭropa Esperanto-Festivalo, kiu estis aranĝita en Százhalombatta de la 9-a ĝis la 15-a de julio 1994, havis teatran programon.
* *Mi ne plu konas vin* de Aldo Benedetti. Prezentis ĝin Bulgara EsperantoTeatro
* *Sopiro, - laboro, - espero*, monodramo de Jerzy Fornal el Varsovio.
* *Maugli* de Rudyard Kipling. Ukraina Esperantista Teatro-grupo.
* *Vagabondo*, monodramo de Jerzy Fornal el Varsovio.
* *Divano* de M. Sadler. Hungara Esperanto-Teatraja grupo.
* *Hom-danco''. Studio "P", Torun, Pollando.

## Fonto 
* DB 1995/oktobro, verkita de Bernard Golden

Kategorio:Esperanto-movado en Hungario
Kategorio:Esperanto-teatro