Bruĝo

**Bruĝo** () estas komunumo en Belgio, unu el la 133 komunumoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1128. Dum la mezepoko la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso. Bruĝo estas konsiderata unu el la plej belaj urboj de Eŭropo.

Ĝi estas la ĉefurbo de la provinco Okcidenta Flandrio en la Flandra Regiono, kaj krome administra centro de distrikto. Bruĝo situas en la nordokcidento de Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1971 la komunumoj Assebroek, Dudzele, Koolkerke, Lissewege, Sint-Andries, Sint-Jozef, Sint-Kruis, Sint-Michiels, Sint-Pieters, Zeebrugge kaj Zwankendamme apartenas al Brugge. Steenbrugge estas loĝkvartalo en la sudo de Assebroek.

La historia urbocentro estas Monda heredaĵo de Unesko. Ĝi estas ovo-forma kaj proksimume 430 hektarojn granda. La areo de la tuta urbo sumiĝas al pli ol 13.840 hektaroj, inkluzive de 1.075 hektaroj de la marbordo, ĉe *Zeebrugge* (la haveno de la urbo, kies nomo signifas "Bruĝo ĉe la maro").

Kune kun kelkaj aliaj kanal-bazitaj nordaj urboj, kiel ekzemple Amsterdamo, ĝi foje estas referita kiel "La Venecio de la Nordo". Vidu artikolon Bruĝaj kanaloj.

## Historio 
La unuaj signoj de la homa loĝado sur la nuna teritorio de Bruĝo datiĝas de la 2-a jarcento, kiam estis gaula-romia setlejo. La nomo de Bruĝo estis unue menciita inter 850 kaj 875. Inter la 9-a kaj 12-a jarcento la urbo danke al la grava haveno kreskis ĝis internacia komerca centro.

En 1089 Bruĝo estis proklamita ĉefurbo de la Graflando Flandrio kaj ekde la 13-a ĝis la 15-a jarcento Bruĝo povis esti konsiderita la ekonomia ĉefurbo de nordokcidenta Eŭropo. Pro ĝia graveco en Bruĝo ekestis la unua borso en la mondo.

miniatuur|dekstra|200ra|Mapo de Bruĝo el 1562 desegnita de Marcus Gerards.

La 14-a jarcento estis la ora epoko de Bruĝo. Tiutempe la urbo havis 46.000 loĝantojn. La urbo plivastiĝis kaj estis konstruita dua remparo sur kiu ankoraŭ nun restas videblaj pluraj pordegoj. La burgonja dinastio elektis Bruĝon kiel sian rezidejon kaj altiris multajn elstarajn artistojn, inkluzive de pentristoj kaj arkitektoj. Tio rezultis en grandega riĉiĝo de la urbo el arkitektura, arta kaj kultura vidpunkto. La monumenta urbodomo estas bona ekzemplo, sed ankaŭ multaj imponaj preĝejoj kaj domoj datiĝas de tiu periodo.

La morto de Maria de Burgonjo (1457-1482) estis turnopunkto. La burgonjanoj forlasis la urbon kaj alproksomiĝis la fino de Bruĝo kiel internacia komerco centro. Antverpeno transprenis tiun rolon dum jarcento kaj Bruĝo ruiniĝis. De 1592 ĝis 1713 la hispana reĝo ankaŭ estis grafo de Flandrio. Tiu hispana regado, akompanita de kelkaj religiaj militoj, pli trenis la urbon en la abismon.

Al tio sekvis la aŭstria regado, la anekso de Francio, la kunigo kun Nederlando kaj en 1830 la sendependeco de Belgio. Inter 1600 kaj 1885 Bruĝo apartenis al la plej malriĉaj urboj de la regiono. La industria revolucio alportis al Bruĝo nur ioman ŝanĝon.

Finfine, estis la franclingva romano *Bruges-la-Morte* (*Bruĝo la mortinta*) de Georges Rodenbach, kiu denove famigis la urbon. En tiu libro Bruĝo estis priskribita kiel malriĉiĝinta sed mistera kaj tio kondukis al subita inversio en la internacia intereso. La historia heredaĵo estis remalkovrita (ankaŭ danke al la multaj britoj kiu tiutempe loĝis en Bruĝo) kaj konstruo de la haveno de Zeebrugge en 1896 ankaŭ metis ekonomian bazon por revivigo. La ekspozicio de pentraĵoj de Jan van Eyck, Rogier van der Weyden, Hans Memling kaj aliaj (la t.n. Flandraj Primitivuloj) en 1902 estis la impeto por la forta kultura kaj turisma disvolviĝo kiu karakterizas la urbon ĝis nun.

Dum la du mondmilitoj Bruĝo ne spertis grandajn detruojn. En 1971 la teritorio de la urbo estis pligrandigita per kunfandiĝo kun la ĉirkaŭaj komunumoj. En 2000 la urbocentro iĝis Monda heredaĵo de Unesko kaj dum 2002 Bruĝo estis Eŭropa Kultura Ĉefurbo.

## Geografio 
eta|300ra|Evoluo de ter-uzo en Bruĝo.

La areo en kiu Bruĝo kreskis kuŝas je la rando de la poldero, ĉirkaŭ 15&nbsp;km de la Norda Maro.

Bruĝo havas ok partkomunumojn, ses — Bruĝo, Sint-Andries, Sint-Michiels, Assebroek, Sint-Kruis kaj Koolkerke — havas urban karakteron kaj du — Dudzele kaj Lissewege — estas karakterizitaj de unuflanke kampara kaj aliflanke haveno-rilata pejzaĝo. La historia urbocentro — la tiel nomata *ovo* ene de la remparo — havas la plej altan loĝdensecon. Ankaŭ kvartaloj najbaraj al la urbocentro ofte havas altan densecon, kelkfoje pli altan ol iuj kvartaloj en la centro.

### Administra divido 
#### Partkomunumoj 
310ra|dekstre|Mapo de la partkomunumoj

Tra la jaroj, la areo de la urbo konsiderinde grandiĝis. Malsupre estas superrigardo de la aneksitaj komunumoj kaj kvartaloj (montrita estas la jaro en kiu la aneksado okazis).

* 1899 — komunumo Sint-Pieters, loĝkvartalo *Sint-Jozef* kaj la nuna industria zono Zwankendamme
* 1901 — nuna Zeebrugge
* 1932 — loĝkvartalo Zwankendamme
* 1971 — komunumoj Assebroek, Dudzele, Koolkerke, Lissewege, Sint-Andries, Sint-Kruis kaj Sint-Michiels

Nur la komunumoj aneksitaj en 1971 estas nomitaj partkomunumoj.

:Fonto: Urba jarraporto 2012 

#### Periferiaj komunumoj 
### Klimato 
eta|300ra|dekstra|Temperaturo dum julio inter 1988 kaj 2007.
[miniatuur|eta|300ra|dekstra|[precipitaĵo dum la somero inter 1988 kaj 2007.]]

En Bruĝo regas modera klimato, influata de la apuda maro. Vintro estas relative milda kaj somero estas sufiĉe freŝa. La Golfa Marfluo de la Atlantika Oceano varmiĝas la Nordan Maron. La okcidenta kaj sudokcidenta ventoj estas tial pli mildaj. Dum vintro la meza temperaturo estas ĉirkaŭ , dum somero .

La plej humidaj monatoj de la jaro normale estas aŭgusto, oktobro, novembro kaj decembro, sed dum la tuta jaro eblas multa pluvo. La plej sunplenaj monatoj estas majo ĝis aŭgusto.

## Demografio 
De la 117.577 loĝantoj je la 1-a de januaro 2013, estis 57.050 viroj kaj 60.527 virinoj. Estis 22.705 bruĝanoj en la aĝogrupo de 0 al 19 jaroj, 68.832 en la aĝogrupo de 20 al 64 jaroj, kaj 26.040 +65-jaruloj. La urbo havis 52.776 familiojn kaj 4962 personoj havis eksterlandan ŝtatanecon. Dum 2013 estis 1023 naskiĝoj kaj 1277 mortoj.

### Evoluo de la loĝantaro 

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)

ImageSize = width:900 height:383
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:120000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:15000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:3000 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1806 text:1806
 bar:1816 text:1816
 bar:1830 text:1830
 bar:1846 text:1846
 bar:1856 text:1856
 bar:1866 text:1866
 bar:1876 text:1876
 bar:1880 text:1880
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1947 text:1947
 bar:1961 text:1961
 bar:1970 text:1970
 bar:1971 text:1971
 bar:1980 text:1980
 bar:1990 text:1990
 bar:2000 text:2000
 bar:2010 text:2010
 bar:2014 text:2014

PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1806 from:0 till: 34245
 bar:1816 from:0 till: 32067
 bar:1830 from:0 till: 42198
 bar:1846 from:0 till: 49308
 bar:1856 from:0 till: 48673
 bar:1866 from:0 till: 47015
 bar:1876 from:0 till: 45097
 bar:1880 from:0 till: 44501
 bar:1890 from:0 till: 47497
 bar:1900 from:0 till: 51657
 bar:1910 from:0 till: 53285
 bar:1920 from:0 till: 51968
 bar:1930 from:0 till: 51397
 bar:1947 from:0 till: 52748
 bar:1961 from:0 till: 52220
 bar:1970 from:0 till: 51317
 bar:1971 from:0 till: 117220
 bar:1980 from:0 till: 118243
 bar:1990 from:0 till: 117460
 bar:2000 from:0 till: 116246
 bar:2010 from:0 till: 116741
 bar:2014 from:0 till: 117377

PlotData=

 bar:1806 at: 34245 fontsize:s text: 34.245 shift:(-10,5)
 bar:1816 at: 32067 fontsize:S text: 32.067 shift:(-10,5)
 bar:1830 at: 42198 fontsize:S text: 42.198 shift:(-10,5)
 bar:1846 at: 49308 fontsize:S text: 49.308 shift:(-10,5)
 bar:1856 at: 48673 fontsize:S text: 48.673 shift:(-10,5)
 bar:1866 at: 47015 fontsize:S text: 47.015 shift:(-10,5)
 bar:1876 at: 45097 fontsize:S text: 45.097 shift:(-10,5)
 bar:1880 at: 44501 fontsize:S text: 44.501 shift:(-10,5)
 bar:1890 at: 47497 fontsize:S text: 47.497 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 51657 fontsize:S text: 51.657 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 53285 fontsize:S text: 53.285 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 51968 fontsize:S text: 51.968 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 51397 fontsize:S text: 51.397 shift:(-10,5)
 bar:1947 at: 52748 fontsize:S text: 52.748 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 52220 fontsize:S text: 52.220 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 51317 fontsize:S text: 51.317 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 117220 fontsize:S text: 117.220 shift:(-10,5)
 bar:1980 at: 119999 fontsize:S text: 118.243 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 117460 fontsize:S text: 117.460 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 116246 fontsize:S text: 116.246 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 116741 fontsize:S text: 116.741 shift:(-10,5)
 bar:2014 at: 117377 fontsize:S text: 117.377 shift:(-10,5)

* Fonto: NIS (Nacia Statistika Instituto) - Rim.: 1806 ĝis 1970=popolnombradoj; ekde 1971=loĝantoj je la 1-a de januaro
* 1899: Anekso de Sint-Pieters-op-den-Dijk kaj partoj de Dudzele, Koolkerke, Lissewege kaj Uitkerke (+ 20,97&nbsp;km² kun 2984 loĝantoj)
* 1901: Anekso de partoj de Heist, Lissewege, Sint-Andries kaj Uitkerke (+ 3,90&nbsp;km² kun 465 loĝantoj)
* 1932: Anekso de parto de Lissewege kaj Zuienkerke (+ 5,73&nbsp;km² kun 732 loĝantoj)
* 1956: Anekso de parto de Sint-Michiels (+ 0,16&nbsp;km² kun 24 loĝantoj)
* 1971: Anekso de Assebroek, Dudzele, Koolkerke, Lissewege, Sint-Andries, Sint-Kruis kaj Sint-Michiels kaj partoj de Heist, Loppem kaj Oostkamp; cedo de parto al Oostkerke (+ 95,54&nbsp;km² kun 65.903 loĝantoj)
* 1977: cedo de parto al Damme (- 2,75&nbsp;km² kun 367 loĝantoj)

## Turismo kaj vidindaĵoj 
[maldekstra|eta|200ra|Domoj kun ŝtuparforma gablo en [Dweersstraat.]]
eta|dekstra|200ra|La *Prinsenhof* (*princa korto*), nun kvinstela hotelo ''Dukes' Palace*.
eta|200ra|dekstra|Vido al Rozenhoedkaai, kun fone la belfrido.
[eta|dekstra|200ra|Dijver, kun fone la turo de la preĝejo de [Maria (patrino de Jesuo)|Nia Sinjorino kaj antaŭe kelkaj tipaj cignoj.]]
eta|dekstra|200ra|La Kruispoort.
eta|dekstra|200ra|La belfrido.
eta|dekstra|200ra|La urbodomo.
eta|dekstra|200ra|La Gruuthuse-muzeo.

Bruĝo estas hodiaŭ plej konata kiel historia urbo kun multaj kulturaj heredaĵoj. La historia centro estas bone konservita. La nuna aspekto de la urbo tamen estis forte influita de la intereso en la Gotika Reviviĝo en la 19-a jarcento. Multaj konstruaĵoj estis poste ornamitaj, restarigitaj aŭ rekonstruitaj en novgotika stilo. La kanaloj, la historio kaj la vendejaj stratoj allogas multajn homojn.

Por la turistoj la urbocentro havas centon da hoteloj kun pli ol 8300 litoj. La junulargastejoj havas plian 1300 litojn.

La multaj restoracioj kaj butikoj celantaj la turistojn, tamen, parte forpuŝas la loĝantojn, ĉefe en la turisma kvartalo, la t.n. *ora triangulo'' (kies pintoj estas Stacidomo - 't Zand - Markt).

### Kultura heredaĵo 
#### Civila heredaĵo 
Ĉie en la urbo estas historiaj konstruaĵoj. La du ĉefaj placoj de la urbocentro estas:
* La komerca ĉefplaco *Markt*, kun la belfrido kaj pluraj novgotikaj konstruaĵoj, i.a. la Provinca Palaco (kie ĝis la fino de la 18-a jarcento troviĝis la 'akvohalo', kovrita haveno).
* La administra ĉefplaco *Burg* kun i.a. la urbodomo kaj la eksa juĝejo, ĝis la Franca Revolucio la administra centro de la *Brugse Vrije*, la kampara ĉirkaŭaĵo de Bruĝo.

#### Religia heredaĵo 
Apud la duonreligia Beginejo Ten Wijngaerde la ĉefaj religiaj konstruaĵoj estas:
* La Baziliko de la Sankta Sango kaj (sub la *Crowne Plaza Burghotel*) la fundamentoj de la malkonstruita Katedralo de la Sankta Donatiano de Reims je *Burg*.
* La preĝejo de Nia Sinjorino (*Onze-Lieve-Vrouwekerk*)
* La Katedralo

En kaj ekster la urbocentro estas dekoj da preĝejoj kaj monaĥejoj, de tre malnovaj ĝis modernaj. Pluraj monaĥejoj jam malaperis aŭ ricevis alian uzon pro manko de monaĥoj. Ankaŭ por la ne plu bezonataj preĝejoj oni arde serĉas alian destinon.

#### Tombejoj 
Apenaŭ konataj de turistoj estas la bruĝaj tombejoj. Vidu la paĝon Centra Tombejo de Bruĝo.

### Muzeoj 
#### Urbaj muzeoj 
La bruĝaj muzeoj estas dividitaj en tri grupojn:

* Belartoj de la 15-a ĝis la 21-a jarcento:
** *Groeningemuseum*
** *Arentshuis*
* *Bruggemuseum*, la grupnomo por 11 historiaj muzeoj:
** Arĥeologia muzeo
** Sonorilturo
** *Brugse Vrije*
** *Gentpoort*
** *Gruuthuse-muzeo*
** Muzea parto de la preĝejo de Nia Sinjorino (*Onze-Lieve-Vrouwekerk*)
** Urbodomo
** Folklora Muzeo (*Museum voor Volkskunde*)
** Guido Gezelle-muzeo
** *Sint-Janshuismolen* kaj *Koeleweimolen* (ventmuelejoj)
* Hospitalmuzeoj:
** *Memling*-muzeo
** *Potterie*

Kelkaj religiaj konstruaĵoj, ekzemple la katedralo, ankaŭ havas muzeon.

eta|dekstre|200ra|La katedralo.

#### Privataj muzeoj 
Dum la lastaj jaroj ekestis pluraj privataj muzeoj:

* Brouwerijmuseum Brugge (bierfarado)
* Bruĝa Biermuzeo (biero)
* Choco-Story (ĉokolado)
* Diamantmuseum
* Frietmuseum (frititaj terpomoj)
* Historium (mezepoka historio de la urbo)
* Kantcentrum (punto)
* Lumina Domestica (lampoj)

## Kulturo kaj distro 
### Gastronomio 
Multaj bieroj kaj manĝaĵoj uzas la marknomon *Brugge*, kvankam ili nur malofte estas produktitaj en la urbo.

#### Restoracioj kaj trinkejoj 
Abundas trinkejoj kaj manĝejoj. En la urbo kaj la ĉirkaŭaĵo estas pluraj restoracioj kun *Michelin*-steloj.

### Teatroj kaj koncertejoj 
miniatuur|dekstra|200ra|Koncertejo.
La ĉefaj ejoj estas *Concertgebouw* (koncertejo, 1300 sidlokoj) kaj *Stadsschouwburg* (urba teatro, 700 sidlokoj).

Malpli grandaj estas i.a. *Biekorf*, *De Dijk*, *De Werf*, *Het Entrepot*, *Magdalenazaal*.

### Kinejoj 
La unua filmprezentado en Bruĝo okazis la 5-an de septembro 1896 en *De Gouden Arend*, Vlamingstraat 46, kontraŭe de la urba teatro.

Dum la pasintaj jardekoj la kinejoj unu post la alia malaperis. En la urbocentro restas *Cinema Lumière*, ekster la centro (en Sint-Michiels) estas *Kinepolis*.

### Parkoj 
[miniatuur|dekstra|200ra|Het [Bruĝaj kanaloj|Minnewater kaj la samnoma parko.]]

La plej malnovaj parkoj estas la remparo, kiu ĉirkaŭas la urbocentron, kaj la Botanika ĝardeno (oficiale *Koningin Astridpark*), ambaŭ kreitaj en la 19-a jarcento. Al tiuj aldoniĝis ekde la 1970-aj jaroj pluraj malpli grandaj parkoj, eksaj privataj parkoj, restaĵoj de malaperintaj monaĥejoj aŭ sur tereno de eksaj fabrikoj. Ankaŭ ekster la centro estas grandaj parkoj.

### Bibliotekoj kaj arĥivoj 
[eta|dekstra|200ra|La nova konstruaĵoj de la Ŝtata [Arĥivo (*Rijksarchief*) je Predikherenrei (Coupure).]]

Ĉefa urba biblioteko estas *Biekorf* (nomita laŭ revuo kiun fondis Guido Gezelle) kun modernaj kaj historiaj librokolektoj. Ĝi havas 12 filiojn dise en la urbo. *Tolhuis* estas provinca biblioteko, interesa pro sia kolekto *Westflandrica* (dokumentoj pri Okcidenta Flandrio). Estas kelkdekaj privataj kaj duonpublikaj bibliotekoj (ligitaj al lernejoj, monaĥejoj...), konsulteblaj post interkonsento.

Bruĝo gastigas urban (je Burg), provincan (en Sint-Andries) kaj ŝtatan (je Predikherenrei) arĥivojn. Krome estas pluraj privataj kaj specialigitaj arĥivoj.

### Amaskomunikiloj 
Bruĝo havas regionan gazeton, la *Brugsch Handelsblad* (*Bruĝa komerca gazeto*), fakte regiona eldono de la *Krant van West-Vlaanderen* (*Gazeto de Okcidenta Flandrio*). Krome tutflandraj tagaj gazetoj kiel *Het Nieuwsblad* kaj *Het Laatste Nieuws* enhavas paĝojn kun novaĵoj el la regiono.

Estas kelkaj lokaj radiostacioj kaj televida stacio *Focus* por la norda kaj okcidenta parto de la provinco.

## Ekonomio 
Bruĝo estas grava ekonomia centro. La urbo havas, post Antverpeno kaj Gento, la plej altan nombron da laborpostenoj en Flandrio: pli ol 74.000 en 2012. De la profesi-aktiva loĝantaro (20-64-jara) en 2012 73,3% profesie laboris. La 1-an de januaro 2013 Bruĝo havis 3.618 labor-serĉantojn, aŭ proksimume 6,6% de la laborforto, el kiuj 36% longtempe.

La meza jara enspezo je persono estis 17.847 eŭroj en 2011.

### Haveno 
miniatuur|200ra|dekstra|La *Elly Mærsk*, unu el la plej grandaj kontenerŝipoj en la mondo.

La marhaveno de Bruĝo, kutime nomata Zeebrugge, estas la plej granda laborprovizanto de Bruĝo, multe pli granda ol la turismo. Ĉefaj trafikoj estas konteneroj kaj novaj aŭtoj.

### Aliaj entreprenoj 
En la industriaj zonoj de la urbo estas multaj etaj ĝis mezgrandaj entreprenoj kiuj aktivas loke, nacie kaj internacie. Post la malapero de *Philips*, kiu dum jardekoj havis televidilo-fabrikon en la urbo, restas nur du filioj de gravaj multnaciaj entreprenoj: *Bombardier Transportation* (fervojaj veturiloj) kaj *Dana Corporation* (transmisioj por pezaj veturiloj).

Sude de la urbo, jam delonge estas planata zono por ĉefsidejoj kaj esplorejoj de altteĥnologiaj entreprenoj. Tiu projekto, nomita *Chartreuse*, pro politikaj kaj administraj kialoj daŭre restas plano.

### Butikumado 
200ra|miniatuur|dekstre|Noordzandstraat, kun dekstre la enirejo de *Zilverpand*.

La ĉefaj komercaj stratoj en la urbocentro estas la du paralelaj stratoj kiuj konektas'' 't Zand* kaj *Markt*: norde *Noordzandstraat* kaj *Geldmuntstraat*, sude *Zuidzandstraat* kaj *Steenstraat*. Inter tiuj du aksoj estas *Zilverpand*, iama mezlernejo, nun kuno de subtera parkejo, stratnivelaj vendejoj kaj supraj loĝejoj.

Ekster la centro troviĝas vendejoj laŭlonge de la ĉefaj vojoj, ekzemple je *Maalsesteenweg* kaj *Sint-Pieterskaai*, kaj en kelkaj vendejaj zonoj, ekzemple *Fort Lapin*, *Hoge Express* kaj *Express Park*.

## Trafiko kaj transporto 
eta|300ra|dekstre|Ĉefaj aŭtovojoj kaj fervojoj en Bruĝo.

### Aŭtovojoj 
Sude de Bruĝo estas la E40-aŭtovojo kiu oriente ligas la urbon kun Gento kaj Bruselo kaj en la alia direkto sekvante la marbordon kun Francio. La E403, daŭrigo de la *Expressweg* (N31) el Zeebrugge, ligas la regionon al sudaj urboj Kortrijk, Tournai kaj Lille. Norde de la urbo komencis konstrulaboroj por plibonigi la konekton de la haveno kun la E34 en la direkto de Antverpeno.

miniatuur|dekstre|200ra|La N351 (*Bevrijdingslaan*) iĝu, post konstruo de kelkaj aldonaj pontoj, la preferata konekto inter la aŭtovojoj kaj la urbocentro.

### Fervojoj 
La ĉefa stacidomo troviĝas je la sudokcidenta rando de la urbocentro. Estas kelkaj etaj trajnhaltejoj sur la fervojo linio al Zeebrugge.

Ekde Bruĝo estas linio okcidenten al Oostende, nordokcidenten al Blankenberge, norden al Zeebrugge, nordorienten al Knokke-Heist, orienten al Gento kaj Bruselo, kaj suden al Kortrijk Sur la gravaj linioj estas almenaŭ du rapidaj trajnoj hore.

### Kanaloj 
eta|dekstre|200ra|La *Koningsbrug*-ponto super la *Spiegelrei*, kun fone la *Poortersloge*.

Nun sur la urbocentraj bruĝaj kanaloj nur veturas turismaj ŝipetoj. La plej grandaj (Langerei kaj Coupure) ĝis en la 20-a jarcento estis uzitaj por vartransporto. Ankaŭ la kanalo al Damme kaj Sluis nur utilas al turismo. La interna haveno de la urbo estas konektita al la maro per kanaloj al Zeebrugge kaj Oostende. Enlanden la nura konekto estas la kanalo al Gento. Ĝi estis plilarĝita kaj uzebla por larĝaj barĝoj ekde Beernem, sed la modernigo inter Beernem kaj la interna haveno de Bruĝo dum jardekoj estis prokrastita, ĉar estis planoj por tute nova kanalo norde de la urbo. En 2014 oni finfine konkludis ke tiu projekto estas teknike kaj finance apenaŭ realigebla kaj la flandra registaro intencas rapide modernigi la restantan parton.

### Flughavenoj 
Bruĝo ne havas flughavenon. Plej proksima, je 25 kilometroj, estas tiu de Oostende (Middelkerke), sed ĝi ne ofertas regulajn liniojn. Je iom pli ol 100 kilometroj estas la flughavenoj de Bruselo (Zaventem), bone atingebla per trajno, kaj Charleroi, atingebla per privata busservo.

### Urba publika transporto 
eta|200ra|dekstre|Busstatio *'t Zand*.

Ĝis 1951 la enurban publikan transporton prizorgis elektraj tramoj. Poste ilin anstataŭis busoj. Eksterurbe unue veturis vapor-, poste dizelaj tramoj; ankaŭ ilin anstataŭis busoj. Estas translima buslinio al Breskens (Nederlando). Tra Zeebrugge pasas la *Kusttram* kiu priservas la tutan belgan marbordon.

## Instruado 
[eta|200ra|dekstre|Ĉefkonstruaĵo de la *[Juan Luis Vives|Vives*-altlernejo en Sint-Michiels.]]

Kiel provinca ĉefurbo Bruĝo ankaŭ estas ankaŭ regiona centro por instruado. Estas multaj mez- kaj altlernejoj. Universitaton Bruĝo ne havas, sed kelkaj altlernejoj havas kunlaborkontrakton kun universitatoj de Loveno kaj Gento. La Kolegio de Eŭropo ofertas postbakalaŭrajn eŭropajn studojn.

## Sporto 
### Futbalo 
[eta|dekstre|200ra|La *Jan Breydel*-[stadiono.]]

En la sporta mondo Bruĝo estas ĉefe konata pro Club Brugge kaj Cercle Brugge, du el la plej malnovaj futbalo-kluboj de Belgio. Ekde kelkaj jardekoj ili kune uzas la Jan Breydel-stadionon en Sint-Andries. Tamen, la situo de granda stadiono en dense loĝata kvartalo estas problemiga. Unue estas planita nova stadiono sude de la urbo je *Chartreuse*, sed nun estas projekto por du stadionoj je *Blauwe Toren*, norde de la urbo.

## Sanservoj 
eta|dekstra|200ra|Hospitalo Sint-Jan.

La ĉefaj malsanulejoj de Bruĝo estas *Sint-Jan* en kvartalo Sint-Pieters (ĝis ĉirkaŭ 1970 establita en la urbocentro) kaj *Sint-Lucas* en Steenbrugge (nove konstruita en la 1960-aj jaroj).

## Religio 
Bruĝo estas sidejo de la katolika episkopo de la diocezo de Bruĝo, kun katedralo kaj seminario. Pro manko de pastroj la paroĥoj estas grupigitaj kaj antaŭvideblas ke baldaŭ pluraj preĝejoj perdos sian funkcion kaj estos reuzataj por aliaj celoj. Simila situacio estas ĉe la monaĥejoj, kiuj iom post iom estas forlasitaj.

En Bruĝo ankaŭ estas reprezentataj kaj havas siajn kunvenejojn multaj aliaj religioj, liberpensuloj kaj framasonoj.

## Urbestraro 
Ekde 2019 urbestro estas Dirk De fauw. Li estras koalicion de kristandemokratoj, socialistoj kaj liberaluloj.

## Historical research and digital archiving 
Bruĝo havas longan tradicion de pristudado de sia historio. En 1838 estis fondita la historia societo *Société d'émulation pour l'histoire et les antiquités de Bruges et de la Flandre Occidentale*. Estis la oficialigo de neformala grupeto de tri pastroj (*Charles Carton, Joseph-Olivier Andries* kaj *Ferdinand Van de Putte*), oraĵisto *François De Hondt* kaj apotekisto *Philippe De Stoop*. Ekzemplo estis la *learned societies* en Britio. Dum sia ekzisto ĝi evoluis de societo de la ĉefe franclingva elito al pli malferma asocio de nederlandlingvaj fakuloj kaj interesitoj. En 1979 ĝi oficiale alprenis la nederlandlingvan nomon *Genootschap voor Geschiedenis te Brugge* (Societo por Historio de Bruĝo).

La *Genootschap* estas la plej prestiĝa tia asocio en la urbo, sed ekzistas pluraj aliaj. Gvidan rolon en la pristudo de la loka historio havas la urba arĥivo ekde sia translokiĝo al pli bona alirebla ejo je *Burg 11A*. Kun helpo de skipo de volontuloj realiĝis diversaj projektoj por igi la enhavon de la arĥivo pli bone alirebla por interesitoj, ankaŭ en bita formo kaj tra la interreto. Unu tia projekto estas Huizenonderzoek (esplorado de la historio de domoj) kiu ekde 1995 ligas la informojn de la urba katastro el la 16-a ĝis 19-a jarcento al historiaj mapoj. La projekto pro daŭra aldono de informoj pliampleksiĝis kaj plikompliĝis. En 2013-2014 Huizenonderzoek estis transprenita de "Kaart en Huis", nova projekto kiu plene ekspluatas la eblojn de geografia informsistemo (GIS), tute konsultebla rete, sen devigo de registrado.

Estas la intenco aldoni kaj interligi laŭeble multajn informojn, rete konsulteblajn de historiistoj, interesitoj, turistoj... ne nur ekde sia hejma aŭ oficeja komputilo, sed ankaŭ surstrate per poŝtelefonoj kaj tabulkomputiloj. Iom post iom aldoniĝos informoj pri aliaj urbokvartaloj.

## Diversaĵoj 
200ra|dekstra
La moknomo de la bruĝanoj estas *zotten* (*frenezuloj*). Tiun kromnomon ili ŝuldas, laŭ legendo, al Maksimiliano de Aŭstrio. Okaze de sia lukto por aŭtonomeco, la bruĝanoj en 1487 dum iom da tempo malliberigis Maksimilianon. Sekve al tio, li malpermesis al ili la okazigon de jara foiro kaj aliaj festoj. Provante pacigi lin Bruĝo okazigis grandegan feston honore al li kaj demandis permeson denove organizi foiron, kolekti impostojn kaj... konstrui novan frenezulejon. Li respondis: "Fermu ĉiujn pordegojn de Bruĝo kaj vi havos frenezulejon". Loka Bierfarejo De Halve Maan antaŭ kelkaj jaroj surmerkatigis bieron kun la nomo *Brugse Zot*.

## Famuloj 
* Fernand Roose, historiistoj kaj esperantisto
* Joseph Denis Odevaere

## Bruĝaj esperantistoj 
*Hélène Delplace
*Bart Demeyere
*Rachel Dizier
*Heidi Goes
*Grégoire Maertens
*Fernand Roose
*Roland Rotsaert
*André Ruysschaert
*Yvonne Thooris
*Antoon Jozef Witteryck

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Yvonne Thooris, *Bruĝo*, Belga Esperantisto, januaro-februaro 1924, p.&nbsp;2-8
* J. A. Van Houtte, *De geschiedenis van Brugge*
* V. Vermeersch, *Brugge en de zee*
* A. Vandewalle, *Brugge, de geschiedenis van een Europese stad*
* M. Ryckaert, *Brugge. Historische stedenatlas*

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Bruĝo
* Bruĝa Grupo Esperantista
* Paco kaj Justeco

## Panoramoj 
## Vidu ankaŭ 
Delphine Lecompte, poetino el Bruĝo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de Brugge
* *Beeldbank Brugge*; malnovaj fotoj el la urba arĥivo
* Kolekto de mapoj kaj historia dokumentado pri la domoj de la urbo  ("KAART*EN''HUIS", nur en nederlanda lingvo)
* Zeebrugge - Haveno de Brugge 


Kategorio:Urboj de Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Kategorio:Hansourboj