open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Laknaŭo

**Laknaŭo** ( [*lakhanaū*; laĥanau] ,  [laknaŭ], ) estas milionurbo en Barato. Hodiaŭ Laknaŭo estas granda, industria urbo. Multaj historiaj monumentoj situas en la nordokcidento de la malnova urbo. Ĝi estas la ĉefurbo de Utar-Pradeŝo kaj estis ĉefurbo de la regno de la Aŭad-dinastio en la tempo de la Naŭab Asaf ud-Daŭla (1775-1797).

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Tiutempe Laknaŭo iĝis urbo de kulturo, poezio, scienculoj kaj nobeloj. Tiel restis ĝis ĉirkaŭ 1920. La naŭaboj igis multaj "Imambara"-ojn, moskeojn kaj aliajn monumentojn. Tio estas nomigata "Naŭaba Arkitekturo". La Imambara-oj ankoraŭ estas uzata en la monato de Muharram.

En la jaro 1856 Laknaŭo iĝis brita (pri tiu epizodo vidu filmon Shatranj ke Khilari), sed la Naŭaboj restis gravaj. En la jaro poste, 1857, Laknaŭo estis centro de la granda Ribelo de Sipajoj, kiun la britoj venkis.
eta|maldekstre|Altlernejo La Martiniere.

## Geografio 
Laknaŭo situas sur ebenaĵo 123 metrojn super la marnivelo proksimume meze de la subŝtato. Kanpur troviĝas 78, Agra 291, Gaziabad 401, ĉefurbo Delhio 417, Kolkato 888, Mumbajo 1208 kilometrojn (aere) https://www.distancefromto.net/.

## Klimato 
Laknaŭo situas en humida subtropika klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen Cwa. La someroj estas ekstreme varmaj pro proksimeco al tropika zono. La temperaturo varias inter 18-. En la plena jaro pluvas averaĝe 917&nbsp;mm, plej ofte pro la musonoj inter junio-septembro.

## Vidu ankaŭ
* Romano *Umrao Jaan Ada*
* Metroo de Laknaŭo

## Eksteraj ligiloj 
* Lakno
* Sieĝo de Lakno
* Lakno
* Fotoj

Kategorio:Urboj de Utar-Pradeŝo
Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Milionurboj
-251

En la jaro **251 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Aleksandro el Sikiono liberigis sian urbon de Sparta regado, kaj poste aliĝigis ĝin al la Aĥea Ligo.
*Unua Punika Milito: Batalo de Panormo - Kartagia armeo sub Hasdrubalo estis venkitaj de la Romanoj sub *L. Caecilius Metellus*.

|
-258

En la jaro **258 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Kartago okupis la teritorion de nuna Portugalio.

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
Balatonberény

**Balatonberény** [balatonberEnj] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo kaj konata somera banloko en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Marcali.
eta|maldekstre|Strando de Balatonberény
eta|Malnova domo en Balatonberény
## Bazaj informoj
* Areo: 26&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1210
* Poŝtkodo: 8649
* Telefonprefikso: 85

## Situo
Balatonberény estas la plej lasta komunumo laŭ la suda bordo de Balatono, situanta laŭ traira flankovojo (ĉefvojo kaj aŭtoŝoseo estas proksime), laŭ fervojo Budapeŝto-Nagykanizsa. Fonyód troviĝas 20 km-ojn for.

## Historio
La vilaĝo estis unuafoje menciita en la jaro 1121, en la fondletero de monaĥejo de Almádi kiel „Buren”. La hungara grafo József Hunyadi konstruigis banejon en la jaro 1881, post tio la vilaĝo iĝis ŝatata loko por la ripozantoj.
 
La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak. En la proksimo situas la varmakvaj kuracbanejoj de Hévíz kaj Zalakaros.

## Vidindaĵoj
* gotika katolika Preĝejo Johano Baptisto (Balatonberény) de 1433?, en 1744? parte barokiĝis kaj turo alkonstruiĝis
* skulptaĵo pri Sankta Vendelo de 1793

## Ĝemelkomunumoj 
*  Sântimbru, Rumanio

## Fontoj 
* kolekto de koncernaj paĝoj
Willi Hennig

**Willi HENNIG**, naskiĝis la 20-a de aprilo 1913, mortis la 5-a de novembro 1976, estis germana biologo kaj estas opiniata "patro" de la taksonoma sistemo nomigita kladistiko.

## Ligilo 
* http://www.cladistics.org/about/hennig.html(http://www.cladistics.org/about/hennig.html) 

Kategorio:Germanaj biologoj
Kategorio:Germanaj entomologoj
Kladistiko

300px|eta|dekstra|Ĉi tiu kladogramo, konjektita el kolektita datumaro, montras kiel parencas grupoj de insektoj.

**Kladistiko** aŭ *kladiko* estas skolo de biologia klasado (taksonomio), kiu aranĝas organismojn surbaze de ilia disbranĉiĝo en evoluo (la arbo de evoluo) kaj ne nur laŭ ilia forma, morfologia simileco. Ĉefa kontribuinto al ĉi tiu skolo estis Willi Hennig, germana entomologo, kiu mem ne uzis la nomojn *klado* aŭ *kladistiko*. Li uzis germane la nomon *phylogenetische Systematik*, *filogenetika sistematiko*. La vorto *kladisktiko* venas el la malnovgreka *κλάδος/klados*, kiu signifas *branĉo*.

El kladistika analizo rezultas arbo-simila rilato-diagramo nomataj **kladogramo**, kiu montras konjektitajn parencecojn. La esploristo povas formi sian analizon el tiom da observoj, kiom li opinias sufiĉa. Moderna kladistika analizo plej ofte bazas sin sur vasta, diversa informaro, inkluzive de DNA-vicoj (t.n. molekulaj datumoj), biokemiaj observoj kaj morfologiaj datumoj.

En kladogramo ĉiu organismo estas, en la senco de grafea teorio, “folio”, kaj ĉiu interna nodo ideale estu dubranĉa, t.e temas pri duuma arbo. La du taksonojn kiuj eliras el sama nodo oni nomas *fratoj* aŭ *fratgrupoj*. Ĉiu subarbo, ĉu ĝi enhavas nur unu folion aŭ centmilojn da folioj, estas nomata **klado**. Natura grupo konsistas el ĉiuj organismoj en unu klado, kiuj do havas unikan komunan praparencon, la eliran nodon de tiu klado, kiu siavice ne havas idojn ekster la grupo. Ĉiun kladon markas aro da karakterizaĵoj, kiuj aperas en ĉiu ĝia membro, sed ne en tiuj aliaj vivaĵoj, el kiuj ĝi disiĝis. La karakterizajn, komundevenajn ecojn oni nomas *kundevenaĵoj* (aŭ, per greka derivaĵo, *sinapomorfioj*) de tiu klado. Ekzemple, kundevenaĵo de ĉiuj insektoj en la ordo koleopteroj (skaraboj apartenas al tiu ordo) estas la malmolaj antaŭaj flugiloj, t.n. elitroj, kiuj servas ne por flugi sed por ŝirmi kaj kovri; ĉe filikoj tia eco estas la elspirala disvolviĝo de novaj folioj.

----

**Kladistiko** aŭ **Kladiko** aŭ *Filogenetika Sistematiko* estas metodo de Evolua Biologio, fondita de la germana zoologiisto Willi Hennig en la 1950-aj jaroj kaj priskribita en lia libro *Grundzüge einer Theorie der phylogenetischen Systematik* 1950.

En **kladistiko** oni diferencigas ĉe la taksonoj inter la primitivaj, praaj (pleziomorf) kaj la novaj, deduktitaj (apomorf) karakterizaĵoj. Oni grupigas laŭ la novaj karakterizaĵoj kaj prezentas la parencan distancon sur figuro (kladogramo).

## Pleziomorfo 
## Apomorfo 
## Homoplazio 
## Vidu ankaŭ 
* taksonomio
* Filogenetika arbo

Kategorio:Taksonomio
Pi-proksimeca tago

**Pi-proksimeca tago** estas unu el du festotagoj (la alia estas Pi-tago), kiuj festas la nombron Pi. Oni festas ĝin plej ofte je la 22-a de julio, kiu skribiĝas laŭ la Usona normo kiel 22/7. Se oni komprenas tiun daton kiel frakcion, ĝi estas ofte uzata proksimumo (fakte sufiĉe preciza; por esti pli preciza necesas frakcio kun denominatoro de 106, nome 333/106) de Pi. Same kiel okaze de la Pi-tago (festata je la 14-a de marto), je tiu ĉi tago foje okazas festoj en la matematikaj fakoj de diversaj universitatoj kaj lernejoj tutmonde.

## Aliaj datoj 
Ekzistas pluraj datoj, je kiuj oni povas festi la Pi-proksimecan tagon, kvankam festado je la 22-a de julio estas konsiderata la plej ofta:

* 22-a de julio (22/7 estanta kutima proksimaĵo de Pi)
* 26-a de aprilo (kiam la distanco kiun la Tero dum jaro travojaĝas ĉirkaŭante la Sunon, dividita per la vojo kiun ĝi jam sukcesis travojaĝi en la koncerna jaro, egalas al Pi)
* 10-a de novembro (la 314-a tago de la jaro, kio similas al la proksimaĵo de Pi 3,14)
* 21-a de decembro (la 355-a tago de la jaro, festita je 1:13 pro la proksimaĵo 355/113 po Pi, unue malkovrita en Ĉinio)

## Vidu ankaŭ
* Daniel Tammet

Kategorio:Pi
Kategorio:Festoj
-261

En la jaro **261 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Antioko la 2-a iĝis imperiestro de la Seleŭka Imperio, sukcedante la antaŭulon Antioko la 1-a

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* La 2-a de junio de tiu jaro mortis Antioko la 1-a, imperiestro de la helenisma Seleŭka Imperio

Antiochos I Soter tetradrachm obverse.jpg|
-262

En la jaro **262 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
[340px|eta|maldekstra|[Romio en la Unua Punika Milito komencas sieĝi la kartargan urbon Akragas (nun Agriĝento) en Sicilio.]]

## Naskiĝoj
## Mortoj

|
-264

En la jaro **264 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Komenciĝis la 1-a Punika Milito.

## Naskiĝoj
## Mortoj

|
-265

En la jaro **265 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Eŭklido, greka filozofo kaj geometro

|
-267

En la jaro **267 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Brindisi, helenisma kolonio en la Itala duoninsulo, estis konkerita de Romio

## Naskiĝoj
## Mortoj

|
-271

En la jaro **271 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Naskiĝoj 
* Aratos de Sikiono (Ἄρατος ὁ Σικυώνιος, 271–213 a.n.e.), pli posta greka armea stratego (generalo) kaj ŝtatreprezentanto

Aratus of Sicyon.png|
-272

En la jaro **272 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Mortoj 
* Pirho

Pyrrhus, king of Epirus, Roman copy of Greek original, Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen (36283569631).jpg|
-273

En la jaro **273 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
### Egiptio 
* Impresita de la venko de la Romia Respubliko kontraŭ Pirho de Epiro en la milito de Pirho, la egiptia faraono Ptolemeo la 2-a Filadelfo sendas amikan ambasadon al Romo. La vizito estas reciprokata.

## Naskiĝoj 
* la posta imperiestro Kōgen (孝元天皇, Kōgen-tennō) de antikva Japanio (li laŭtradicie mortis en -158, do laŭ tiu kalkulo vivis dum 115 jaroj)

## Mortoj 

Ptolemy II MAN Napoli Inv5600.jpg|
Lou Brooks

**Lou BROOKS** (naskiĝis 1913, mortis la 24-an de aprilo, 2001) estis Esperantisto kaj helpinto ĉe la Londona oficejo de la Esperanto-Asocio de Britio kaj ties koresponda kurso.

Li estis iama kasisto de EAB kaj la brita ILEI-sekcio.  Li estis la reĝisoro de *La graveco de la fideliĝo* de Oscar Wilde, montrita en la Londona Jubilea Festo (1987, ankaŭ vidbende registrita), kaj de *Kiel amas la aliuloj* de Alan Ayckbourn, sukcesa en la Brajtona UK (1989).

BROOKS, Lou
Kabulo

alternative=Kabul TV Hill view.jpg|eta|301x301ra|Kabul TV Hill view**Kabulo** (paŝtune كابل [kabul]) estas ĉefurbo de Afganujo.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografio 
Kabulo troviĝas en montaro en orienta parto de Afganio. La supermara alteco estas 1500-1850 m.

## Historio 
Kabulo estas 3000-jara urbo, kiu situas laŭ gravaj komercaj vojoj. Inter 1504-1526 Babur havis tie rezidejon, poste Barato okupis ĝin. En 1776 Kabulo iĝis ĉefurbo, sed kiel ĉefurbo de sendependa ŝtato ekde 1919. Ekde 1979 militado komenciĝis kontraŭ influo de Sovetunio. Ankaŭ nun Kabulo troviĝas en milita zono.

La 15-an de Aŭgusto 2021, nur kelkajn tagojn post la foriro de usonaj trupoj kiuj apogis lian reĝimon kaj kompletigante la praktikan rapindan ekkontrolon de la lando, talibanoj eniris en Kabulon dum Ghani foriris eksterlanden.

## Klimato 
Kabulo havas senpluvan klimaton, nur vintre neĝas. La someroj estas longaj kaj varmaj kun tre malalta humideco. La vintroj estas malvarmaj sed mallongaj, daŭrante de decembro ĝis marto.

## Trafiko 
Kabulo havas internacian flughavenon. Tie renkontiĝas gravaj vojoj de la lando.
## Lokaj esperantistoj
*Hejdar Raŝidi

## Vidindaĵoj 
La aĝa parto de Kabulo estas plenigita kun bazaroj metitaj laŭ siaj mallarĝaj stratoj.
* Nacia Muzeo de Afganio
* nacia muzeo kaj nacia galerio
* maŭzoleoj de imperiestro Babur kaj Timur Ŝah Durrani
* moskeo Id Gah de 1893
* fortikaĵo
* bestoĝardeno
* parkoj

## Bildaro 

Dosiero:A nice view of Kabul - panoramio.jpg|panoramo de Kabulo
Dosiero:Kabul_TV_Hill_view.jpg|Kabulo
Dosiero:Downtown area of Kabul.jpg|Interna urboparto en Kabulo

## Vidu ankaŭ 
* Kvartalo Veziro Akbar Ĥano
* Internacia Sekurec-Asista Forto, kies sidejo estas en la urbo
* Listo de urboj de Afganio
* Listo de milionurboj

## Notoj 

Kategorio:Urboj de Afganio
Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Milionurboj
Ĥanuko

**Ĥanuko** (*Lumfesto* - **חנוכה** [ĥanuka'] en la hebrea lingvo kaj **חנוכה** [ĥani-ke] en la jida) estas juda festo celebrata ok tagojn komence de la sunsubiro de la 24-a de kislevo (variaj tagoj en decembro aŭ la fino de novembro laŭ la Gregoria kalendaro). Ĝi estas kromnomata "la festo de lumoj", ĉar ĝi memorigas la miraklon de tiam, kiam oleo por unu tago daŭris ok tagojn en la lampo (*menoro*) de la Templo de Jerusalemo, laŭ la libroj pri la Makabeoj (troveblaj en la Septuaginto, sed ne en la hebrea Masora Biblio).
eta|maldekstra|Ĥanuka tablo
[eta|maldekstra|Ĥanuka [turbo - *swiwon* (*drejdł*)]]
[eta|maldekstra|Ĥanukaj [benjetoj - *sufganijot*]]
[eta|dekstra|Ĥanukaj terpomaj [patkukoj - *latkes*]]
eta|300ra|thumbtime=00:03
Oni manĝas specialajn manĝaĵojn (benjetoj, terpomaj patkukoj, kaj ĉokoladaj moneroj ["gelt"oj]), ludas specialajn ludojn (turboj) kaj lumigas specialan kandelaron. Kontraŭe al la nacia kaj religia simbolo de sepkandela menoro, la ĥanuka multkandelingo havas entutte naŭ kandelojn, po unu por ĉiuj el ok tagoj de la origina evento plus unu "ĉefkandelo", kiu nomiĝas la "ŝamas" aŭ "ŝamaŝ", kiu brigias je ĉiuj ok tagoj de la festo kaj servas por bruligi la aliajn.

Male al la aserto de kelkaj, ''Ĥanuko' * ne iĝis la kristanisma Kristnasko, kvankam tiu estas proksima tempe; la 25-a de decembro estis origine en mitraismo "la naskiĝtago de la nevenkita suno" (*dies natalis solis invicti*), kaj la kristana eklezio transformis tiun sunnaskon en kristnaskon. Alia miskredo estas ke Ĥanuko estas nur "juda Kristnasko", sed ĉi tio ne estas vera. Ĝi estas tute aparta festo, kiu estas proksima al la Kristnaska festo.

La festo *Ĥanuko ''okazis inter sunsubiro de la 22-a de decembro de 2019 kaj sunsubiro de la 30-a de decembro de 2019. En 2020, ĝi komenciĝis la 10-an de decembro; en 2021, la 28-an de novembro. La kialo por ĉi tiu diverseco inter datoj de jaroj, estas ke la datoj Ĥanuko baziĝas sur la juda kalendaro, ĝi okazas ĉiujare la 25-an de kislevo ĝis la 2-a de Teveto.

## Referencoj 
Kategorio:Judaj festoj
Kategorio:Hebreaj vortoj kaj esprimoj
Nankino

**Nankino** aŭ **Nankingo** () estas prefektujnivela kaj subprovincnivela milionurbo en la Ĉina Popola Respubliko. La ĉina nomo signifas "suda ĉefurbo". Nankino estas ĉefurbo de la provinco Ĝjangsuo.
eta|maldekstre|La interna urboparto

## Historio 
Nankino havas historion de pli ol 2000 jaroj. Ekde 220 ĝis 589 ĝi estis ĉefurbo de malgrandaj dinastioj, ekde 1127 ĝis 1279 ĉefurbo de la suda Dinastio Song, kaj komence de la Dinastio Ming (1368) Nankino estis ĉefurbo de la tuta Ĉinio. Nankino en tiu tempo havis gravan havenon.

La Porcelanturo aŭ *Porcelanpagodo* de Nankino (en ĉina 南京陶塔 Nánjīng Táotǎ), estis pagodo de preskaŭ 80 m de alto situanta borde de la rivero Jangzio en Nankino, iama ĉefurbo de Ĉinio. Ĝi estis konstruita en la 15a jarcento dum la dinastio Ming, kaj detruita en la 19a jarcento dum la Tajpinga ribelo.

En la jaro 1842 Nankino estis la loko de la "Traktato de Nankino", per kiu Okcidento igis la "Regnon de la Mezo" malfermiĝi. En tiu paco Hongkongo iĝis brita kaj Ŝanhajo iĝis zono ne regita de la ĉina registaro. En la jaro 1911 Nankino refoje estis ĉefurbo de la Ĉina Respubliko pro la ruinigo de la ĉina monarkio far Sun Yixian, kaj ekde 1927 ĝis 1949 ĉefurbo de la registaro de Kuomintango.

Nankino estis loko de la Masakro de Nankingo en la jaro 1937. En tiu militkrimo la Japanaj okupantoj murdis 300 000 ĉinajn civilulojn. Ĝi estis loko ankaŭ de la Naciisma Registaro de Nankino, aliancano de Japanio

Nuntempe Nankino estas grava centro de la komerco kaj eduko de la orienta Ĉinio.

## Vidindaĵoj 
* Nankina Muzeo

## Servoj 
* Nankina Universitato

## Bildaro 

Image:Nanjing skyline.jpg|Urbocentro
Image:Hall of Sun Yat-sen Mausoleum.jpg|Maŭzoleo de Sun Jatsen

Image:Nanjing Ming wall.jpg|Urbomuro el Mingepoko
Image:Nanjing Museum1.jpg|Urba muzeo
Image:Linggusu in Nanjing.JPG|Templo Linggu
Image:BaoyueTingfeng Mochou Lake.jpg|Klasikaj domoj

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj de Ĉinio
* Ĉina Popola Respubliko
* Ĝjangsuo
* 2078 Nankingo
* Metroo de Nankino

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj rilataj al Nankino 


Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Kategorio:Subprovincnivelaj urboj de Ĉinio
Kategorio:Provincaj ĉefurboj de Ĉinio
Nefertito

eta|250px|Busto de reĝino Nefertito
**Nefertito** estis edzino de herezula faraono Amenofiso 4-a/ Aĥenatono. Ŝia nomo signifas "*La belulino venis*".

Leteroj trovitaj en Amarna-o montras, ke intertraktadoj disvolviĝis cele al geedziĝo de Amenofiso la 3-a kaj mitana princino. Sed Amenofiso mortis antaŭ ties elfiniĝo; Tial historiistoj opinias, ke ŝi estis fakte Nefertito, kaj edziniĝis kun la filo Amenofiso 4-a. Cetere ŝia genta aspekto kaj ŝia aparta kufaĵo estas el Azio.

Ŝi partoprenis en la religiaj streboj kaj reformoj de Amenofiso 4-a/ Aĥenatono, kaj post kiam li devis submetiĝi al la venkinta rezisto de la pastrularo Amon-a de Tebo , ŝi male restis fidela al la Aton-a fido. En la Amarno-aj muraj pentraĵoj ŝi estas konstante pentrita kun la faraono, sed tio kompreniĝas pro la emo naturema kaj familiema de tiu artostilo. Pli rimarkinda , la arĥeologiistoj en Aton-templo en Karnako trovis la Kartuŝon sianoman 564 fojojn, kaj tiu de la faraono Aĥenatono nur 320 fojojn, ŝajnas ke ŝi rolis grave en la Aton-a religia-politika "revolucio".

## Vidu ankaŭ 
* Antikva Egiptio
* Arto de Antikva Egiptio
* 3199 Nefertiti

## Bibliografio 
* Wera Blanke: *La belulino venis – 100 jarojn Nefertito en Berlino*. Okaze de ekspozicio pri Nefertito, historia rakonto pri la vivo de la gravuloj de ties epoko, nome Nefertito mem, sed ankaŭ Tutanĥatono, poste nomita Tutanĥamono, Eĥnatono kaj Horemhebo, inter aliaj. Beletra Almanako (nº 18), oktobro 2013, paĝoj 46-53.

Kategorio:Egiptaj reĝinoj
Kategorio:Virinoj
Fasonado

[dekstra|eta|250px|[Seĝo Wassily(fasonita de Marcel Breuer)]]
[eta|Ruĝa kaj blua seĝo, fasonita de [Gerrit Rietveld]]
**Fasonado** aŭ **dezajno** estas la teĥnika arto doni fasonon al industrie aŭ teĥnologie produktata objekto. Fasono ampleksas ĉiujn formajn kvalitojn de artefarita objekto, kiujn oni kreis konscie kun konsidero de kaj aspekto kaj funkcio. Plej ofte temas pri utiligebla kaj reproduktebla produkto.

Fasoni estas kompleksa tasko, kiu integras teĥnikajn, sociajn kaj ekonomiajn rimedojn, konsiderojn biologiajn kaj psikologiajn kun la efikoj de materialoj, formoj, koloroj kaj spaco ĉiam rigarde al ĉies interdependeco. Fasonado do povas postuli multajn horojn da laboro intelekta, modlado, iterativaj ŝanĝoj kaj re-plandesegnado.

## Lingva noto 
**Dezajno** (tiel en PIV 2002/2005) kaj **dizajno** (tiel en ReVo) estas neoficialaj neologismoj, ambaŭ bazitaj sur la angla vorto "design" [d*i*ZAJN]. Laŭ PIV, ĝi estas "Formo kaj aspekto de artefarita objekto, kutime utileca kaj industrie produktata (aŭtomobilo, meblo, tranĉilo kaj similaj), kiu estu funkcitaŭga kaj estetike valora."

**Fasono** estas Fundamenta vorto, kiu origine havis signifon limigitan al la fasono de vestaĵoj; sed jam ĉe Zamenhof, kaj tre multe en la nuntempa lingvouzo, la signifo de "fasono" ampleksiĝis al aliaj produktitaj objektoj.

Cetere, en praktika uzado oni iam bezonas distingi *fasonon* kaj *dezajnon*. Ekzemple en tipara familio oni povas havi plurajn tiparajn fasonojn (rektan, kursivan ktp — en tia uzo *fasono* priskribas funkcion) prezentantajn iun unuecon de *dezajno* (arta stilo, nuanco estetika).

## Rilato inter fasonado kaj metiartoj 
Fasonado en si mem estas granda industrio en la moderna epoko, precipe en la okcidenta civilizo. Ĝi rilatas al la *metiartoj*, kaj ofte fluas la limo inter tiuj du. Tamen la metiartoj pli ofte temas pri la *praktika laboro*, dum fasonado pritemas *ideojn*. Ekzemple, ĝenerala jup-kudrado estas "metio", la specifa scio aplikata por finkudri jupon estas "metiarto", kaj ofte oni kudras laŭ specifa "fasono". Se tiu fasono plias la bazan praktikecon (kaj do enhavas grajnon da arto en si), verŝajne ĝin fasonis fasonisto sperta pri "fasonado".

Interna dekoracio, interna desegno aŭ interna dezajno (foje interna arkitekturo) estas speco de dezajno, kies temo estas aranĝo de la arkitektura interno, planado kaj dezajno de internaj spacoj. Ĝi inkludas teknik-konstruajn aspektojn same kiel estetik-artajn zorgojn. Tiu ĉi dezajno de spacoj kaj objektoj de ofta uzo realiĝas ene de enfermita loko, ĉu ĝi estas privata hejmo, komerca establaĵo, gastiganta spaco, laborejo.

## Specoj de fasonado 
:**Tridimensia fasonado**
:Industria fasonado - Urba fasonado - Vestaĵa fasonado

:**Dudimensia fasonado**
:Grafika fasonado - Afiŝa fasonado - Retfasonado - Skribfasonado

## Vidu ankaŭ 
* Arkitekturo
* Inteligenta Dezajno
* Internacia Konsilio de Dezajno
* Krepovo
* Modo
* Monda Dezajna Organizaĵo
* Skribarto

## Fontoj 

Kategorio:Estetiko
Kategorio:Industria dezajno
Kategorio:Fundamentaj vortoj
Manĝilo

eta|Ĉina kulero
eta|Okcidenteca kulero
**Manĝilo** estas ilo uzata por preni kaj enbuŝigi eron da manĝo (kaj kelkfoje trinkaĵon), kiel tranĉilo, kulero, forko, bastoneto aŭ simila objekto. Ĝi do ne inkludas aliaj ilojn por manĝo, kiel bovlojn aŭ telerojn (uzita por teni la manĝaĵon sed ne enbuŝigi ĝin), kaj ankaŭ ne glasojn (uzata por kaj teni kaj enbuŝigi, sed nur trinkaĵo kaj ne por preni de alia ilo). Dum kulero kaj forko servas por preni aŭ teni manĝaĵon, tranĉilo servas por ĝin dispartigi.

La plej simpla ilo por manĝi estas la homa mano, kaj en multaj kulturoj oni uzas precipe ĝin. Tamen por varma aŭ grasa manĝo, tiu metodo malbone taŭgas, kaj do homoj evoluigis novajn rimedojn. Unu solvo estas teni la manĝon per alia manĝaĵo, ekzemple oni povas teni viandon per panaĵo (hamburgero, *nan,* pico). Alia ebleco estas uzi artefaritajn ilojn, kaj tio oni nomigas manĝilo.

Ĉefaj manĝiloj estas en la **Orientazia civilizo:**
* manĝobastonetoj

kaj en la **Okcidenta civilizo:**
* forko
* kulero
* tranĉilo

La okcidentecan "triopon" oni ofte nomas *manĝilaron.*

## Vidu ankaŭ 
* telero
* bovlo
* glaso
* ujo

## Fontoj
-277

En la jaro **277 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Keltoj transiras Bosporon kaj subtenas Nikomedo de Bitinio en batalo kontraŭ Zipoito (Bonvolu kontroli la nomojn!).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-281

En la jaro **281 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Antioko la 1-a iĝis imperiestro de la helenisma Seleŭka Imperio

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Seleŭko la 1-a, antaŭa imperiestro de la helenisma Seleŭka Imperio

Seleuco I Nicatore.JPG|
Antiochos I Soter tetradrachm obverse.jpg|
-284

En la jaro **284 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Zenodoto iĝis estro de Biblioteko de Aleksandrio
* Iĝis konsuloj de la Romia Respubliko C. Servilius Tucca kaj Lucius Caecilius (Caelius) Metellus Denter, iĝis konsula sufekto[kio???] Manius Curius Dentatus

## Naskiĝoj 
*  Proksimume en tiu jaro naskiĝis Ptolemeo la 3-a de la helenisma Ptolemea dinastio en antikva Egiptio

## Mortoj 

Zenodoto de Efezo (325 a. K. - 260 a. K.).png|
(Venice) Ancient Roman busts in the Museo archeologico nazionale - Ptolemy III Euergetes.jpg|
-285

En la jaro **285 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*C. Claudius M.f. Canina kaj M. Aemilius Lepidus iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj
*Plaŭto

## Mortoj
* Krato el Tebo (proksimuma jaro)

Crates of Thebes Villa Farnesina.jpg|
-274

En la jaro **274 antaŭ Kristo** okazis, interalie:
__NOTOC__
## Eventoj 
### Antikva Grekio 
* Pirho de Epiro revenas el Italio kaj Sicilio kaj invadas Makedonion venkante armeon de Antigono la 2-a kaj konkerante Supran Makedonion kaj Tesalion dum Antigono tenas la marbordajn makedonajn urbojn. La soldatoj de Antigono forlasas lin kaj Pirho estas deklarita Reĝo de Makedonio.

### Romia Respubliko 
* La Romianoj sub *Manius Curius Dentatus* konkeras la Lukanojn.

### Antikva Egiptio 
* Magas de Kireno (Μάγας ὁ Κυρηναῖος) geedziĝas kun Apama, la filino de Antioĥo la 1-a Soter, reĝo de la helenisma Seleŭkia Imperio kaj uzas sian geedzecan aliancon por formi pakton por invadi Egiption. Li malfermas malamikecojn kontraŭ sia duonfrato Ptolemeo la 2-a, deklarante sian provincon Kireno sendependa kaj tiam atakas Egiption de la okcidento kiam Antioĥo la 1-a prenas la egiptajn kontrolitajn areojn en marborda Sirio kaj suda Anatolio, post kio li atakas Palestino.
* Magas devas ĉesigi sian antaŭeniĝon kontraŭ Ptolemeo la 2-a pro interna ribelo de nomadoj de Libio, kiuj latine nomiĝas *Marmaridae* (do, en Esperanto estus marmaredoj).

Magas as Ptolemaic governor, first reign, circa 300-282 or 275 BC Didrachm.jpg|
Baldomero Espartero

**Baldomero ESPARTERO** (27-a de februaro de 1793 – Logroño, 8-a de januaro de 1879), hispana generalo, liberala politikisto.

Espartero estis la ĉefo de la trupoj lojalaj al Izabela la 2-a dum la enlanda Unua Karlisma Milito, subskribis la pacatraktaton de Bergara je 1839, kiu atestis pri la malvenko de la ribelaj karlistoj. Li pro tio ricevis la titolon de *Duko de la Venko* (*Duque de la Victoria*).

Fariĝinte simbolo de la progresistoj, li estis regento de 1840 ĝis 1843. Post la alveno al la plena reĝeco, li devas retiriĝi kaj ekziliĝi. Li revenas al la povo kiel prezidanto de la ministraro inter 1854 kaj 1856.

Post la revolucio de 1868 oni proponas al li fariĝi reĝo, sed li rifuzas. Oni donas tamen al li la titolon *Princo de Vergara*.

## Vidu ankaŭ 
* Maria Kristina Burbono

## Bildaro 

Dosiero:Espartero Madrid (España)2.jpg|
Dosiero:Revuelta en Barcelona en 1842.jpg|

Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Karlismaj militoj
Parua genro

La specioj de la genro *Parus* estas Paseroformaj birdetoj el la familio de Paruedoj.

Dum kelke da tempo oni enmetis en tiun genron multajn speciojn kiuj nuntempe oni konsideras for de la genro, komune nomataj esperante Paruoj . Inter ili tre konataj specioj estas:
* Granda paruo *"Parus major"*,
* Blua paruo *"Cyanistes caerelus"*,
* Nigra paruo *"Periparus ater"*,
* Tufparuo *"Parus cristatus"*.

Ĉie, kie ili vivas, oni vidas ofte paruojn en ĝardenoj, kie ili venas ĝis fenestrorandoj por serĉi manĝaĵon. Paruoj manĝas ĉefe insektojn, tamen dum vintro la semoj, ju pli oleaj des pli ŝatataj, iĝas grava parto en nutraĵo; tiam estas facile venigi paruojn apud domo per nutrejo.

Kategorio:Paruedoj
Jicĥak Rabin

eta|300px
**Jicĥak RABIN** aŭ Yitzhak RABIN ( hebree **יצחק רבין**) estis Israela generalo kaj politikisto (1-a de marto 1922 – 4-a de novembro 1995). Rabin, naskiĝinta en Jerusalemo, estis la unua ĉefministro de Israelo naskiĝinta en la lando. En 1940 li eniris la Haganah (judan milicon), kaj poste partoprenis en la Dua Mondmilito kiel ano de la brita armeo. Dum la Sestaga milito (1967) li estis stabestro. En 1974 Rabin iĝis ministro pri laboro en la registaro de Golda Meir, kaj, post la demisio de Meir, fariĝis ĉefministro.

Rabin demisiis en 1977.

Kiel ministro pri defendado (1984-1990] en la Peres-registaro li ordonis perfortajn atakojn en la Okcidenta Bordo por kontraŭbatali la intifadon.

Li ricevis la oficon de Peres kiel estro de la Laborpartio en 1992 kaj, venkinte la tutnacian voĉdonadon, fariĝis ĉefministro kaj ministro pri defendado.

En 1993 Rabin apogis historian propacan interkonsenton kun la Organizo por la Liberigo de Palestino (OLP) pri reciproka agnosko inter Israelo kaj Palestino kaj aŭtonoma regado en la Gaza-Strio kaj la Okcidenta Bordo.

En 1994 li ricevis la Nobel-Premion pri Paco kune kun Ŝimon Peres kaj Jaser Arafat.

La 4-an de novembro 1995 israela dekstrekstremista studento murdis Jicĥak-on Rabin.

## Eksteraj ligiloj 
* Video de la murdo de Yitzhak Rabin 

Dosiero:Rabins' Grave.JPG|
Dosiero:Bill_Clinton,_Yitzhak_Rabin,_Yasser_Arafat_at_the_White_House_1993-09-13.jpg|
Dosiero:Yitzak Rabin PD.jpg|

Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Israelaj politikistoj
Kategorio:Atencitoj
Kategorio:Ĉefministroj de Israelo
Kategorio:Ministroj pri laboro
Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de marto
Kategorio:Mortintoj la 4-an de novembro
Kategorio:Jerusalemanoj
Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time
-310

En la jaro **310 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Epikuro komencis instrui en Ateno;
* Quintus Fabius Maximus Rullianus kaj C. Marcius C.f. Rutilus (Censorinus) iĝis konsuloj en Romio;

## Naskiĝoj 
* Aristarko de Samoso.

## Mortoj 

|
-311

En la jaro **311 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: Caius Iunius C.f. Bubulcus Brutus kaj Q. Aemilius Q.f. Barbula iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-286

En la jaro **286 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Pirho, reĝo de Epiro konkeris Makedonion.
* M. Valerius Maximus (Potitus?) kaj C. Aelius Paetus iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Chuang-Tzu

|
Las Palmas de Gran Canaria

**Las Palmas** *de Gran Canaria* estas ĉefurbo de la insulo Grankanario (Gran Canaria), en la Kanariaj Insuloj (Hispanio). Ĝi situas en la nord-orienta angulo de la insulo kaj dum la jaro 2001 havis 354 863 loĝantojn - fine de  estis .

blazono en iom alia interpreto ol en la informkesto dekstre|eta|maldekstra|120px
Ĝi samtempe estas ĉefurbo de hispana provinco, kiu ampleksas la orientan duonon de la Kanariaj Insuloj (do la insulojn Grankanario, Lanzaroto, Fuerteventuro kaj "la Insuletojn").

Samrajte kun Santa Cruz de Tenerife ĝi estas ĉefurbo de la Kanarioj (aŭtonoma komunumo).

Las Palmas estas la plej granda el la urboj de la Kanarioj, kaj unu el la ok plej grandaj de la tuta Hispanio.

Ĝi estis fondita en 1478 de la unuaj hispanaj konkerantoj, kaj baldaŭ ĝia haveno fariĝis unu el la ĉefaj de la areo. Kristoforo Kolumbo haltis tie en siaj vojaĝoj al kaj el Ameriko. Dum la postaj jaroj ĝi suferis diversajn atakojn de piratoj.

EN 1595 la nederlanda admiralo Pieter Van Der Does, malvenkinta en la batalo de Lentiscal/Santa Brigida, ordonis bruligi la kapelon de San Telmo (nun paroĥa kirko de Sankta Bernardo, nacia monumento), centre de Las Palmas. Alia nederlandano, Johann Van Der Laan, en 1919 donacis memortabulon por la rekonstruita kapelo.

Ĉefaj vidindaĵoj de la urbo estas la malnova parto, konata kiel *Vegueta*, kie troviĝas la historiaj monumentoj, kiel la Urbodomoj, la Katedralo aŭ la Domo de Kolumbo, la havenareo (*Puerto*) kaj la plaĝo *de las Canteras*, en kies ekstremo troviĝas la Teatro Alfredo Kraus, honore al la fama samnoma tenoro.

## Bildgalerio
## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Listo de la municipoj de provinco La Palmoj

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj de Las Palmas kaj Gran Canaria 
* Urbestraro
* retejo pri la loka karnavalo
* Municipo Las Palmas de Gran Canaria

* 


Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj
Kategorio:Municipoj de Gran Canaria
Kategorio:Kanarioj
Kategorio:Municipoj de provinco Las Palmas
Teralkala metalo

eta|Teralkalaj metaloj: berilio, magnezio, kalcio, stroncio, bario
**Teralkala metalo** estas ĉiu elemento de la perioda tabelo el grupo 2 laŭ la IUTAK-sistemo, nome:

La teralkalaj metaloj ĉiuj estas arĝent-koloraj, molaj, maldensaj metaloj, kiuj reakcias rapide kun halogenoj formante jonajn salojn. Ĉi-tiuj elementoj ĉiuj havas du elektronojn en la plej ekstera elektrona ŝelo.
Provenco

**Provenco**, okcitanlingve '** [pʀuˈvensɔ] (**' laŭ mistrala normo) kaj franclingve '''' [pʁɔ'vɑ̃s], estas histori-kultura regiono el Okcitanio. Estas ankaŭ la nomo de antikva reĝolando kaj posta graflando.

Nuntempe ĝi situas en Francio kaj akordiĝas kun granda parto de ĝia administra regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura, sud-oriente de la franca regno. Provenco etendiĝas el regiono Nimes ĝis la dekstra bordo de la rivero Var kie limiĝas kun la antikva Graflando Nico.

Ĝi entenas la departementojn (*départements*) Var, Vaucluse, Bouches-du-Rhône kaj partojn de Alpes-de-Haute-Provence kaj Alpes-Maritimes. La ĉefaj urboj de Provenco estas Marsejlo (*Marselha*/*Marseille*), Nico (*Niça*/*Nice*), *Tolon*/*Toulon*, Avinjono (*Avinhon*/*Avignon*), Arles, *Ais*/*Aix-en-Provence*.

## Historio 
Antikvaĝe liguroj kaj keltoj estis ties loĝantoj. Ekde ĉirkaŭ -600 la marbordan zonon koloniis helenoj. En la 2-a jarcento a.K. la romianoj igis la regionon provinco (de la latina vorto *provincia* devenas la nomo *Provenco*). Post la falo de la romia imperio visigotoj, araboj kaj fine frankoj invadis Provencon.

La okcitana lingvo antikve konata ankaŭ kiel *Provenca lingvo* estis grava lingvo eŭropa dum la Mezepoko.

Hodiaŭ Provenco estas parto de la administra regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (tiel nomita ekde 1976).

## Provencaj elstaruloj 
### Komponistoj 
* André Campra (° 1660 - † 1744)
* Jean Gilles (° 1668 - † 1705)
* Jean-Joseph Mouret (° 1682 – † 1738)
* François Bazin (° 1816 - † 1878)
* Ernest Reyer (° 1823 - † 1909)
* Darius Milhaud (° 1892 - † 1974)
* Georges Aubanel (° 1896 - † 1978)
* Henri Tomasi (° 1901 – † 1971)
* Olivier Messiaen (° 1908 – † 1992)
* Guy Bonnet (° 1945) ankaŭ kantisto

### Pentristoj 
* Paul Cézanne
* François Marius Granet
* Alfred Lombard
* Henri Matisse
* Pablo Picasso
* Vincent van Gogh
* Louis Parrocel (1634 - 1694)
* Joseph Parrocel (1646 - 1704)
* Nicolas Mignard (1606 - 1668)
* Jacques-Ignace Parrocel (1667 - 1722)
* Pierre Parrocel (1670 - 1739)
* Étienne Parrocel (1696 - 1776)
* Michel-François Dandré-Bardon (1700 - 1783)
* Claude Joseph Vernet (1714 - 1789)
* Antoine Roussin (1819 - 1894)
* Édouard-Auguste Imer (1820 - 1881)
* Paul Saïn (1853 – 1908)
* Auguste Roure (1878 - 1936)
* Victor Crumière (1895 - 1950)
* Michel Trinquier (1931)

### Verkistoj 
* Jean Aicard
* Henri Bosco
* Alphonse Daudet
* Jean Giono
* Marie Mauron
* Frédéric Mistral, Nobel-premiinto pri literaturo
* Marcel Pagnol, ankaŭ kinfaristo
* Jean Echenoz
* Émile Zola
* Edmond Rostand
* Antonin Artaud
* Robert Ruffi

Dum la 20a jarcento, provenca literaturo renoviĝis kaj estis tre produktiva, danke al la laboro de multaj verkistoj inter ili Philippe Blanchet, lingvisto kaj fakulo pri la provenca lingvo.

### Aliaj 
* Pytheas (4a jarcento a.K.)
* Francesco Petrarca (1304-13749)
* Nostradamus (1503-1566)

## Vidindaĵoj 

Dosiero:Lavender_field_and_Mont_Ventoux.jpg|Vido de la monto Ventoux preter lavendokampo
Dosiero:FranceArlesArenes_07-2013.jpg|Areno de Arles (2-a jarcento a.K.)
Dosiero:Marseille_hafen.jpg|La malnova haveno de Marsejlo
Dosiero :Camargueflamingos.jpg|Flamingoj de Kamargo

Kategorio:Naturaj regionoj de Francio
Konferenco de Lambeth

Religio > Kristanismo > Konferenco de Lambeth
----
La **Konferenco de Lambeth** okazas dekjare ĉe la palaco de Lambeth, la hejmo de la Ĉefepiskopo de Kantenburio. Ĉe ĝi venas ĉiuj la episkopoj de la Anglikanismo. Ĉar en la Anglikana eklezio, ĉiu landa eklezio estas sendependa de la aliaj, la Konferenco estas grava ŝanco por Anglikanoj, por ke ili povas diskuti grandajn problemojn de la eklezio kaj de la mondo. Tiuj konferencoj komenciĝis en la fino de la deknaŭa jarcento.

Kategorio:Kristanismo
*
Krucosigno

**Krucosigno** aŭ "la signo de la kruco" estas kristana gesto, kaj signo de la kristana fido de tiu, kiu krucosignas sin. Sacerdotoj ankaŭ krucosignas aliajn personojn aŭ aĵojn por beni ilin.

## Krucosigno en Okcidento 
Por krucosigni sin, oni tuŝas sian frunton, poste la ventron, kaj poste la du ŝultrojn, unu post la alia. Kutime oni samtempe diras: *En la nomo de la Patro kaj la Filo kaj la Spirito Sankta. Amen.* En la okcidentaj eklezioj (la anglikana, la lutherana kaj la latinrita parto de la katolika), oni tuŝas unue la maldekstran ŝultron kaj poste la dekstran.

Kelkaj protestantaj eklezioj tute evitas la krucosignon, ĉar ili opinias ĝin katolika.

## Krucosigno en Oriento 
En la ortodoksa eklezia (ekzemple la greka kaj la rusa) kaj orientaj katolikaj eklezioj oni tuŝas unue la dekstran kaj poste la maldekstran, kaj oni ofte krucosignas sin trifoje; same en tiuj branĉoj de la katolika eklezio kiuj praktikas ortodoksan ritaron.

En la skismo inter la oficiala rus-ortodoksa eklezio kaj la tiel nomataj "malnovkredantoj", unu detalo de la batalo estas la problemo ĉu oni krucosignu sin per tri aŭ du fingroj.

## Historio de la krucosigno 
La simbolo de la kruco estis ligita kun kristanoj jam dum la dua jarcento laŭ kelkaj fruaj historiistoj: Octavius Minucius Felix, ĉevale de la dua kaj tria jarcentoj, atestas ke kristanoj estis mokataj pro la kruco. Tiu ligo inter kruco kaj kristanoj ankaŭ montriĝas per la fakto ke Klemento de Aleksandrio (mortinta ĉirkaŭ 215) ofte uzis la frazon "la signo de Kristo" aludante la krucon, ne timante ke ĝi estu miskomprenata. Tertuliano raportas en 204 ke kristanoj gestsignis la krucon sur iliaj fruntoj.

Interese, ankaŭ la Juda Enciklopedio raportas ke kristanoj plej laste je la dua jarcento ekuzis la krucan signon sur sian frunton aŭ bruston kiel ŝirmilon kontraŭ la potenco de la demonoj.

Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Krucoj
Unua Karlisma Milito

eta|250ra
La **Unua Karlisma Milito** estis hispana enlanda milito, kiu okazis inter 1833 kaj 1840.

Reĝo Fernando la 7-a ne havis filojn.
Tial li, per *Pragmática Sanción*, ŝanĝis la tronheredadon el salfranka leĝo (nur viroj heredas laŭ aĝo) tradicia en Burbonoj al la kastilia tradicio de *Siete Partidas* (plej aĝa filo trumpas plej aĝan filinon).
Kiam Fernando mortis je 1833, lia filino Izabela la 2-a iĝis la nova reĝino de Hispanujo (sed ĉar ŝi nur estis 3-jara, ŝia patrino Maria Kristina de Sicilio iĝis la regentino). Tamen, tion ne ŝatis la plej konservativaj uloj, kiuj defendis la pretendon de Karlo Maria Isidro (Carlos María Isidro), pro kio ili estis nomataj *karlistoj*. Karlo, frato de la mortinta reĝo, ne akceptis virinon kiel reĝo de Hispanujo kaj li volis ke Hispanujo restu absolutisma. La milito inter la ribelaj absolutismaj karlistoj kaj la pli liberalaj lojalaj "izabelistoj" ("isabelinos", hispane) komenciĝis je 1833.
Krom la familia pledo, kaj la batalo liberalismo-absolutismo, oni ankaŭ pribatalis centrismo-federismo.
Karlo defendis la tradiciajn leĝojn (foruoj) de la reĝlandoj kaj regionoj, kvankam izabelistoj preferis potencan regon el Madrido.

Post ses jaroj da batalado en la norda Hispanujo (ĉefe en Eŭskujo kaj Navaro), Baldomero Espartero, generalo de la lojalaj trupoj, intertraktis pactraktaton en Bergara kun la karlisma generalo Maroto je 1839. Tamen, kelkaj ribeluloj, kiuj ne akceptis la traktadon, daŭrigis la militon ĝis 1840. Ili ankaŭ estis malvenkitaj de Espartero, kiu ricevis la titolon *Duko de la Venko*.

## En Esperanto 
* Wim Jansen: *"La juna Eŭskino" – prilaboro de poemo*. Studo pri rara poemo pri la Karlana Milito verkita kaj publikigita en tiama Nederlando. Detalaj klarigoj pri la politika kunteksto, la kompreno de la Karlana Milito en tiama Nederlando, speciale pri la figuro de generalo Tomás de Zumalacárregui, biografio de la poeto kaj analizo de la poemo, speciale pri metriko.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Karlismaj Militoj

Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Militoj
Kategorio:Karlismaj militoj
Kategorio:Militoj de Hispanio
-320

En la jaro **320 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: Papirius Sp.f. Cursor, Q. Publilius kaj Q.f. Philo iĝis konsuloj.
* Plejlastaj surskriboj en la elama lingvo.
* Teofrasto komencas sian studojn pri Botaniko.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Theophrastus (cropped).jpg|
-321

En la jaro **321 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: Quintus Fabius Maximus Rullianus kaj L. Fulvius L.f. Curvus iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
Movado de Oksfordo

La **Movado de Oksfordo** estis tento de montriĝi ke la Eklezio de Anglujo estis direkta ido de la Kristana Eklezia fondita de la Apostoloj.  Ĝi estis ankaŭ nomata la **Broŝuretismo**, ĉar ĝiaj anoj publikigis multajn broŝuretojn inter 1833 kaj 1841.  La ĉefestro estis John Henry Newman de Oriel College, Oksfordo, kaj la pastro de la Eklezia de St. Mary's, Oksfordo.  Li estis instigita de prediko de John KEBLE en 1833 kontraŭ la sekularigo de la Eklezia de Anglujo.  Aliaj gravaj anoj de la movado estis Henry Edward Manning, Edward Pusey, kaj Robert Wilberforce.

En la naŭdeka kaj fina broŝureto, Newman rezonis ke la doktrinoj de la Romkatolika Eklezio, laŭ la Koncilio de Trento, estis akordigeblaj kun la Tridek Naŭ Artikoloj de la Eklezio de Anglujo de la sepdeka jarcento.  La movado finigis kiam Newman, dirigita plu ol li ne pensus per lia propraj rezonoj, konvertis sin al la Romkatolikismo en 1845.  Sed la Anglakatolikismo daŭras, kaj havas grandegan influecon je la Anglikanismo ĝis nun.

Kategorio:Anglikanismo
-330

En la jaro **330 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Dario la 3-a estis mortita de Besos post kiam li estis venkita de la armeo de Antikva Makedonio. Aleksandro la Granda persekutis la mortigantojn de Dario kaj deklaris sin laŭleĝa reĝo de Persio.
* Beroso, ĥaldea astronomo sendita al Grekio por fondi observejon en Koso.
* Romio: L. Papirius L.f. Crassus kaj L. Plautius L.f. L.n. Venno iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
* Eŭklido

## Mortoj 
* Dario la 3-a (Persio).

Darius III mosaic.jpg|
Euclides 2.jpg|
James Frazer

**Sir James George FRAZER**, naskiĝinta en Glasgovo 1854, mortinta en 1941, folkloristo kaj historiisto de la religioj kies ĉefa verko estis *The Golden Bough* ("La ora branĉo"), unua eldono en 1890, ampleksigita ĝis la tria eldono, 1911-1915, vastega verko da etnografia erudicio, komparado kaj interrilatigo de tradicioj, ritoj, festoj el ĉiuj epokoj kaj popoloj, inter ili tiuj de diversaj kamparaj regionoj de Eŭropo, kies tradiciaj popolkulturo kaj ritoj estis tiuepoke ĵus finmalaperantaj kaj ankoraŭ studeblaj.

Eĉ al ĉiuj, kiuj kontestas liajn tezojn la riĉeco de tiu sumaĵlibro estas trezoro kaj fonto de pripensigo neanstataŭebla.

Kategorio:Skotaj advokatoj
Kategorio:Skotaj verkistoj
Kategorio:Skotaj antropologoj
Kategorio:Skotaj historiistoj
Kategorio:Sociaj antropologoj
Kategorio:Antropologoj de religio
Kategorio:Mitologoj
Kategorio:Kompara mitologio
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Gatamo

[eta|240px|barataj muzikistoj ludantaj [mridangamon (maldekstre) kaj gatamon (dekstre)]]
La **gatamo** aŭ **ghatamo** - kanare ಘಟ, malajale ഘടം (*ghatam*) - estas frapinstrumento elstare aparta, ĉar ĝi estiĝas de la uzo de potaĵa vazo (el bakita argilo) por transportado de akvo.

eta|140px|maldekstra|gatamo
Pere de aparta tekniko frapa, uzante la fingrojn sur la ventro kaj la manplaton sur la kolo de la vazo, oni ricevas sonojn kompareblajn al tiuj de tabla-oj, sed pli "sekajn" kaj metalecajn.

La gatamo estas uzata kiel akompano al kanto aŭ al soloinstrumento (kutime fluto aŭ arĉinstrumento, ekzemple en la karnatika muziko de suda Barato la violono).

## Vidu ankaŭ 
* Gatotkaĉo

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Idiofonoj
Dev Benegal

**Dev BENEGAL** (naskiĝinta  en Nov-Delhio) estas kinoreĝisoro, kiu famiĝis de sia unua filmo *English August* el la romano fare de Upamanju Ĉaterĝi.
Li alportis en la hindia kino novan tonon, humuran, malrespektan, ironian, petoleman, sed psikologian kaj pensigan, kaj socie kritikan, tre originala.eta|Dev Benegal en 2009

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo pri Benegal ĉe imdb.com
* Propra blogo

Kategorio:Barataj reĝisoroj
Dossenheim

**Dossenheim** - prononco , en la loka palatinata dialekto *Dossene* - estas urba komunumo de Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rhein-Neckar kaj en la distriktaro Karlsruhe de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La urbeto situas inter Hajdelbergo kaj Schriesheim nur 5&nbsp;km proksime de Ladenburgo. Ĝi havas partnerecon kun la franca urbo Le Grau-du-Roi.

La urba teritorio estas parto de la feria regiono "Monta Vojo" (germane "Bergstraße"), kiu de la urbo Wiesloch sude vojas norden, ĉe la okcidenta rando de la mezalta montaro Odenvaldo, ĝis la urbo Darmstadt.

## Vidu ankaŭ 
* Itinero memoriga pri Bertha Benz (Mannheim-Dossenheim-Pforzheim)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* skizo pri la historio de Dossenheim (germane) 
* retejo pri la memorvojo *Bertha Benz* (Mannheim-Dossenheim-Pforzheim)

Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo
Kategorio:Distrikto Rhein-Neckar
Uzès

**Uzès** [] estas franca komunumo en la departemento Gard, en la regiono Okcitanio, historie en Langvedoko-Rusiljono. (jen france, ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Gard*, en la regiono Okcitanio ( [ɔksitaˈni],  [utsiˈtanjɔ],  [uksiˈtanjə]). Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En la jaro 2010 ĝi havis  loĝantojn . Administre la komunumo apartenas al la arondismento Nîmes (Nimo) kaj al la kantono ''*. La teritorio havas komunan limon kun . 

Uzès estis ĉefurbo de la unua dukejo de Francio: la unua duko respektive senjoro estis *Elzéart d'Uzès'', kiu regis ĝis 1125. Ĝi havas partnerecon kun Schriesheim en Germanio.

## Vidindaĵoj 
* La kastelo
* La preĝejo Saint-Étienne
* La alta Turo de la Horloĝo (12-a jarcento)
* La katedralo Saint Théodorit
* La turo Fénestrelle

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Gard

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo ()

Kategorio:Komunumoj de Gard
Schriesheim

**Schriesheim** [prononco "**Ŝri:s**hajm"] estas historia urbo en la nordo de la federacia lando Baden-Virtembergo de Germanio, en ties distrikto Rhein-Neckar kaj distriktaro Karlsruhe. La urbo situas flanke de la turisma strato Bergstraße (monta strato) precize inter Hajdelbergo kaj Weinheim proksime de Ladenburgo kaj Dossenheim. Simbolo de la urbo estas la mezepoka fortikaĵo Strahlenburg. Schriesheim havas partnerecon kun la franca urbo Uzès. Alexander Mack naskiĝis en Schrieskeim kaj vivis tie 27 jarojn.

## Historio 
Schriesheim estis parto de la regno Palatinato *(Kurpfalz)* ĝis la jaro 1815.

## Esperanto en Schriesheim 
Tie loĝis kaj propagandis Esperanton Josef Taubmann.

## Vidindaĵoj 
* Fortikaĵo Strahlenburg
* Mezepoka arĝentominejo
* Mathaisemarkt (tradicia ĉevalfojro ekde 1579, ĉiam la lastan semajnon de marto)

## Vidu ankaŭ 
* Itinero memoriga pri Bertha Benz (Mannheim-Schriesheim-Pforzheim)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Komerca retpaĝo de Schriesheim (germane)

[eta|maldekstra|fortikaĵo [Strahlenburg]]

Kategorio:Distrikto Rhein-Neckar
Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo
-600

En la jaro **600 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

eta|maldekstra|200ra|
## Eventoj
* Vivis kaj verkis siajn famajn fablojn la (legenda? - sed ĉiukaze leginda!) Ezopo.
* Plejfrua ebla dato de redakto de Vedoj.
* Sporto: Pasas la 45-aj antikvaj Olimpiaj Ludoj.
-700

En la jaro **700 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
La 1-an de januaro komenciĝis la 7-a jarcento antaŭ nia erao.

## Naskiĝoj
* Heziodo
## Mortoj
-340

En la jaro **340 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: *Titus Manlius Imperiosus Torquatus* kaj *Publius Decius Mus* iĝis konsuloj. La konsuloj, laŭ Tito Livio renkontis nekonatan dion, kiu parolis al ili.

Titus Manlius Torquatos LACMA M.88.91.302.jpg|
Domenico ghirlandaio, sala dei gigli, eroi antichi, decio, scipione e cicerone, 1482-84 ca, 02.jpg|
-350

En la jaro **350 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: M. Popillius M.f. Laenas kaj L. Cornelius P.f. Scipio iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
* Δικαίαρχος Dikaiarkhos, greka filozofo (plej laste naskiĝis en -350, sed eble jam iam dum la antaŭaj 20 jaroj)

Dicaearchus of Messana.png|
-500

En la jaro **500 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* La fino de la 5-a jarcento a.K..
* Komenco de kulto de Kecalkoatlo, la Serpento de Plumoj en Meksiko.
* Servius Sulpicius, P. F. Camarinus (Camerinus) Cornutus kaj Manius Tullius Longus iĝis konsuloj en Romo.
* Ksenofano verkis unuan laboron pri fosilioj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
Laurent Lafforgue

**Laurent LAFFORGUE** (n. 6-an de novembro 1966) estas franca matematikisto kiu estis premiita de la Medalo Fields en 2002.

Li studis en famega franca lernejo: la "École Normale Supérieure" de la strato Ulm en Parizo. Li eniris la Nacian Centron por Scienca Serĉo en 1990.

Tiun medalon li ricevis pro sia laboro pri la konjekto de Langlands.

Kategorio:Francaj matematikistoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Medalo Fields
Laurent Schwartz

**Laurent SCHWARTZ** ( – ) estis franca matematikisto.

Li studis en famega franca lernejo, la "École Normale Supérieure". Li ricevis medalon "Fields" en 1950 pro sia laboro pri la distribucia teorio. Li profesoris dum multaj jaroj en la fama franca lernejo "École polytechnique".

## Eksteraj ligiloj 
* http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Schwartz.html  
* http://www.ams.org/notices/200309/fea-schwartz.pdf  
* http://www.ams.org/notices/199809/chandra.ps  
* http://tinhinane.mon-blog.org/index.php/2005/08/05/41737-le-sens-de-lhonneur-laurent-schwartz  

Kategorio:Francaj matematikistoj
Kategorio:Medalo Fields