Sudafrika pingveno

La **Sudafrika pingveno** aŭ **Okulvitra pingveno** (*Spheniscus demersus*), konata ankaŭ kiel **Afrika pingveno**, **Mergiĝa sfenisko** laŭ la latina scienca nomo, aŭ **Nigrapieda pingveno** estas specio de pingveno, limigita al sudafrikaj akvoj. Ĝi estas ankaŭ amplekse konata kiel *azen*-pingveno pro sia azeneca bleko aŭ iao, kvankam ankaŭ kelkaj specioj de sudamerikaj pingvenoj produktas similan sonon.

Kiel ĉiuj pingvenoj ankaŭ tiu ĉi estas nefluga birdo, kun aerodinamika korpo, kaj flugiloj rigedecaj kaj ebenaj konvertitaj en naĝiloj konvenaj por mara habitato. Plenkreskuloj pezas averaĝe 2.2–3.5&nbsp;kg kaj estas 60–70&nbsp;cm altaj. Ĝi havas distingajn rozkolorajn makulojn de haŭto super la okuloj kaj nigran vizaĝan maskon; la korpaj supraj partoj estas nigraj kaj klare limigitaj el la blankaj subaj partoj, kiuj estas punktecaj kaj markitaj de nigra bendo. Tiu rozkolora glando super la okuloj helpas ilin elteni ŝanĝantan klimaton. Kiam la temperaturo iĝas pli varma, la korpo de la Sudafrika pingveno sendas pli da sango al tiuj glandoj por esti plimalvarmigita de la aero ĉirkaŭa. Tio poste faras, ke la glando ricevas pli malhelan nuancon de rozkoloro.

La Sudafrika pingveno estas persekuta plonĝanto kaj manĝas ĉefe fiŝojn kaj kalmarojn. Iam tre nombra, nune la Sudafrika pingveno malpliiĝantas pro kombino de minacoj kaj estas klasita kiel endanĝerita. Ĝi estas alloga specio kaj populara inter turistoj en la regiono.

## Taksonomio 
eta|maldekstra|240ra|Sudafrika pingveno
La **Sudafrika pingveno** estis unu el multaj birdospecioj origine priskribitaj de Linnaeus en sia mejloŝtona verko de 1758 nome 10a eldono de sia *Systema Naturae*, kie li grupigis ĝin kun la Vagalbatroso sur bazo de la morfologio de ties beko kaj naztruoj kaj donis ĝin la nomon *Diomedea demersa*.

La Sudafrika pingveno estas membro de la grupo de bendopingvenoj, lokita en la genron *Spheniscus*. La aliaj bendopingvenoj estas la plej proksimaj parencoj de la Sudafrika pingveno, kaj ĉiuj troviĝas ĉefe en la Suda Hemisfero: nome Humboldta pingveno kaj Magelana pingveno kiuj troviĝas en plej suda Sudameriko, kaj la Galapaga pingveno troviĝanta en la Pacifika Oceano ĉe la ekvatoro. Ĉiuj estas similaj laŭ formo, koloro kaj kutimaro.

La Sudafrika pingveno estas membro de la klaso *Aves* (birdoj), kaj de la ordo **Sfeniskoformaj**. Ĝi apartenas al la pingvena familio **Sfeniskedoj**. Ĝi estas klasita kiel *Spheniscus demersus*, kio estas iome priskriba pri ties kutimaro se analize kun etimologio.

## Etimologio 
eta|Kolonio de Sudafrika pingveno ĉe Betty's Bay
La genro al kiu apartenas la Sudafrika pingveno nome *Spheniscus*, derivas el la vorto de antikva greka nome *sfen*, kio signifas *kojno*. Tio aludas al ties aerodinamika korpoformo. Ties specinomo *demersus*, estas latina vorto por "plonĝi". Ili havas nigrajn strion kaj punktojn sur brusto, kaj la bildo de la punktoj estas unika ĉe ĉiu unuopa pingveno, kiel homaj fingrospuroj. Ili havas rozkolorajn glandojn superokule, kiuj estas uzataj por termoregulado. Ju pli varma iĝas la pingveno, des pli da sango estas sendita al tiuj glandoj por ke ĝi refreŝiĝu danke al la ĉirkaŭa aero, kaj tio igas la glandojn pli rozkoloraj.

Tiu specio montras iome da seksa dimorfismo: la maskloj estas pli grandaj ol la inoj kaj havas pli grandajn bekojn. Junuloj ne havas la klarajn, precizajn markojn de plenkreskulo sed anstataŭe havas malhelajn suprajn partojn kiuj varias el grizec-blua al bruna; la palaj subaj partoj havas nek punktojn nek bendon. La beko estas pli pinteca ol tiu de la Humboldta. Ties distinga blankanigra koloraro estas nepra formo de kamuflo nomita kontraŭlumo – blanka por subakvaj predantoj kiuj rigardas supren kaj nigran por predantoj kiu rigardas suben al malhela akvo.

Sudafrikaj pingvenoj aspektas simile kaj oni supozas, ke estas rilataj al la Humboldta, Magelana, kaj Galapaga pingvenoj. Sudafrikaj pingvenoj havas tre facile rekoneblan aspekton kun dika nigra bendo kiu havas la formon de invertita hufofero. Ili havas nigrajn piedojn kaj unikajn nigrajn punktojn kiuj varias laŭ grando kaj formo ĉe ĉiu pingveno. Magelanaj pingvenoj kunhavas similan karakteron kiu ofte konfuzigas inter ambaŭ, la similaĵo estas duobla strio sur la gorĝo kaj la brusto.

## Distribuado 
eta|dekstre|250ra|Tutmonda distribuado
La Sudafrika pingveno troviĝas en la sudokcidenta marbordo de Afriko, vivante en kolonioj de 24 insuloj inter Namibio kaj Golfo Algoa, ĉe Port Elizabeth, Sudafriko. Ĝi estas la ununura pingvena specio kiu reproduktiĝas en Afriko kaj ties estis tialo por la nomigo de la Pingvenaj Insuloj.
[eta|maldekstra|float|Kun idoj ĉe Rokostrando, [Sudafriko.]]

Du kolonioj setlis fare de pingvenoj en la 1980-aj jaroj en kontinenta tereno ĉe Kaburbo, nome ĉe Rokostrando ĉe Simonurbo kaj Stony Point en Golfo Betty. Kontinentaj kolonioj probable eblis ĵuse nur pro redukto de nombroj de predantoj, kvankam la kolonio de la Golfo Betty estis atakita de leopardoj. La ununura alia kontinenta kolonio estas en Namibio, sed oni ne konas kiam tiu setlis.

Rokostrando (*Boulders Beach*) estas turisma allogaĵo, pro la strando, la naĝado kaj la pingvenoj. La pingvenoj permesas la homojn alproksimiĝi tiom proksime kiom ĝis unu metro.

Krom la reproduktaj areoj tiu specio povas esti vidata ĉe la marbordoj de la apudaj landoj, ekzemple Angolo kaj Mozambiko.

## Biologio 
eta|dekstre|250ra|Kapodetalo

### Dieto 
Sudafrikaj pingvenoj manĝas en malferma maro, kie ili persekutas pelagajn fiŝojn kiaj sardinoj kaj anĉovoj (ekz. *Engraulis capensis*), kaj marajn senvertebrulojn kiaj kalmaroj kaj malgrandaj krustuloj. Pingvenoj normale naĝas ĝis 20&nbsp;km el la marbordo. sed tio povas pliiĝi ĝis ĉirkaŭ 1&nbsp;kg dum zorgado de plej aĝaj idoj. Ili reproduktiĝas en kolonioj, kaj paroj revenas al la sama loko ĉiujare. La Sudafrika pingveno havas etendan reproduktan sezonon, Tamen, la Sudafrika pingveno povas ofte esti predata.

Ties predantoj en oceano estas ŝarkoj, fokoj de la specio Bruna arktocefalo kaj, foje ankaŭ la Granda orcino. Surteraj predantoj estas mungotoj, genotoj, hejmkatoj kaj la Dominika mevo kiuj rabas ties ovojn kaj ĵus naskitajn idojn.

Dum siaj vivoj, pingvenoj estas ĉasataj de ŝarkoj en akvo kaj de grandaj mamuloj surtere. Ili suferas ankaŭ pro ingestado de nafto el naftoverŝado kaj ŝipvrakoj. Fine ili estas ĉasataj etende de homoj pro multaj tialoj.

## Konservado 
La ĉefa projekto por protekti la Sudafrikan pingvenon estas farata kiel *The Baywatch Marine Conservation Project*. Ili estas la nura organizo kun permeso por esplorado ĉe la insulo Sankta Kruco, nome la plej granda kolonio de Sudafrika pingveno. Ili ricevas financadon de Raggy Charters kaj estis fondita de Lloyd Edwards de Port Elizabeth.

### Minacoj 
[eta|maldekstre|(filmeto) Sudafrika pingveno naĝas ĉe akvario en [Tokio.]]
;Fono
El la populacio de 1.5 milionoj da Sudafrikaj pingvenoj ĉirkaŭkalkulita en 1910, restis nur ĉirkaŭ 10 % fine de la 20a jarcento. La populacioj de Sudafrikaj pingvenoj, kiuj reproduktiĝas en Namibio kaj Sudafriko, malpliiĝis je 95 % ekde antaŭindustriaj tempoj.

Komerca fiŝkaptado devigis tiujn pingvenojn serĉi predon pli for el marbordo, same kiel manĝi malpli nutrajn predojn, ĉar ties preferitaj predoj iĝis malabundaj. petroligante 19,000 plenkreskajn pingvenojn pinte de la plej bona reprodukta sezono registrita ĉe tiu vundebla specio. La petroligitaj birdoj estis alportitaj al zorgejo en Kaburbo. Aldonaj 19,500 ne petroligitaj pingvenoj estis translokigitaj el Insulo Dassen kaj el aliaj areoj antaŭ ili iĝu petroligitaj, kaj estis liberigitaj je ĉirkaŭ 800 kilometroj oriente de Kaburbo, ĉe Port Elizabeth.

Tio donis al laboristoj sufiĉan tempon por purigi la petroligitajn akvojn kaj strandojn antaŭ la birdoj povu kompleti siajn longajn naĝadojn hejmen (por kio necesis al la pingvenoj inter 1 kaj 3 semajnoj). Kelkaj el la pingvenoj estis nomigitaj kaj radio-kontrolitaj dum ili reennaĝis al siaj reproduktejoj. Dekoj da miloj da volontuloj venis al Kaburbo por helpi al savado kaj rehabilitado, kiu estis kontrolita de IFAW (Internacia Fondaĵo por Animala Bonfarto) kaj la Sudafrika Fondaĵo por Konservado de Marbordaj Birdoj (SANCCOB), kaj necesis pli ol tri monatoj por kompleti ĉion.

Tiu estis la plej granda animala savevento en la historio; pli ol 91 % el la pingvenoj estis sukcese rehabilitataj kaj liberigitaj danke al enorma internacia reago.

eta|250ra|maldekstre|Ĉe bestoĝardeno de Burger (Nederlando).
Pro la pozitiva rezulto ke la Sudafrika pingveno estas bredata en kaptiveco post tragedioj, kiaj tiu de la *Treasure*, la specio estas konsiderata bona “kandidato por kaptiv-reprodukta programo kiu celas liberigi idojn al naturo;” tamen priokupoj pri la etendo de novaj branĉoj de birda malario estas ĉefa koncerna faktoro en tiu situacio.

Alporto de la birdoj surtere interne okazigis ekspono al parazitoj kaj endanĝerigaj specioj kiaj moskitoj, ĉefe al birda malario kio kaŭzis la mortojn de 27 % el la rehabilitataj pingvenoj jare.

### Konservostatuso 
La Sudafrika pingveno estas specio al kiu aplikiĝas la *Agreement on the Conservation of African–Eurasian Migratory Waterbirds* (AEWA). La Sudafrika pingveno estas listita en la IUCN Ruĝa Listo kiel endanĝerita specio.

Oni ĉirkaŭkalkulis 5,000 reproduktajn parojn loĝantajn en Namibio en 2008; en 2009, ĉirkaŭ 21,000 paroj estis kalkulitaj en Sudafriko.

### Klopodoj 
Multaj organizoj kiaj SANCCOB, *Dyer Island Conservation Trust* kaj SAMREC en Port Elizabeth laboras por haltigi la malpliiĝon de la Sudafrika pingveno, pere de variaj klopodoj: kontrolado de la populacitendencoj, manzorgado kaj liberigo de abandonitaj idoj, instalado de artefaritaj nestoj, kaj proklamado de marrezervejoj kie estu malpermesita fiŝkaptado.

## Bildaro 

Image:Brillenpinguin_schwimmend.jpg|Dumnaĝe
Image:Snowdrop.penguin.600pix.jpg|Albino-Variante
Image:Brillenpinguin04.JPG|
Image:Pingüinos de El Cabo (Spheniscus demersus), Playa de Boulders, Simon's Town, Sudáfrica, 2018-07-23, DD 13.jpg|Kolonio en Rokostrando
Dosiero:Spheniscus demersus - skeleton.jpg|Skeleto en la Muzeo de Ostologio, Oklahomurbo
Dosiero:Pingüino de El Cabo (Spheniscus demersus), Playa de Boulders, Simon's Town, Sudáfrica, 2018-07-23, DD 43.jpg|Sole...
Dosiero:Manchot 1.jpg|...kaj kolonie en Rokostrando
Dosiero:Spheniscus demersus.jpg|
Dosiero:African Penguins Boulders Beach.JPG|kolonie en Rokostrando
Dosiero:Spheniscus demersus (Jackass or Black-footed Penguin), Burgers Zoo, Arnhem, the Netherlands.JPG|Ĉe bestoĝardeno de Burger, Nederlando
Dosiero:African penguins.jpg|
Dosiero:Two Spheniscus demersus.JPG
Spheniscus demersus MHNT.ZOO.2010.11.43.13.jpg| *Spheniscus demersus* - MHNT

## Notoj 
## Bibliografio 
* Daniel B. Thomas kaj Daniel T. Ksepka: *A history of shifting fortunes for African penguins. * In: *Zoological Journal of the Linnean Society.* Online-Vorabveröffentlichung vom 6. März 2013, 

Kategorio:Sfeniskedoj
Kategorio:Pingvenoj
Kategorio:Sfeniskoformaj
Kategorio:Birdoj de Antarkto
Kategorio:Birdoj de Afriko