Supera Kortumo de Usono

La **Supera Kortumo de Usono** (), lokita en Vaŝingtono, estas la plej alta juĝa kaj jura instanco de Usono, la kapo de la usona justica branĉo kaj la plej alta tribunalo de la nacio. Ĝi konsistas el *ĉefjuĝisto* kaj ok *asociitaj juĝistoj*, kiujn nomumas la prezidanto kun la konsento de la plimulto de la Senato. Juĝistoj servas principe dumvive. Ĝi estas ĉefe *konstitucia tribunalo*, tio estas, ĝi kontrolas, ĉu leĝoj kaj verdiktoj kongruas al la konstitucio, kaj ĝi havas la lastan juĝistan aŭtoritaton ene de Usono por interpreti kaj decidi demandojn de federacia juro. Krom la justica branĉo, kiun la Supera Kortumo kapumas, la ceteraj branĉoj de usona registaro estas la ekzekutiva branĉo kaj la leĝofara branĉo.

## Historio 
La plej frua Supera Kortumo mankis prestiĝon kaj aŭdis malmultajn kazojn. Ĉi tiu ŝanĝiĝis kiam Ĉefjuĝisto John Marshall establis la kortumon kiel arbitracianto de la konstitucio kaj donis gravajn deklarojn sur la interrilato inter la statoj kaj federacia registaro. Hodiaŭ la Supera Kortumo estas la plej grava tribunalo de la lando, kaj decidas kazojn nacie gravajn, helpante difini la rolon de la konstitucio.

## Konstruaĵo 
La Supera Kortumo originale ne havis propran konstruaĵon. Dum iom da tempo, ĝi kunvenis en *Independence Hall* en Filadelfio. Post kiam la federacia registaro transloĝiĝis al Vaŝingtono en 1801, ĝi kunvenis en la Usona Kapitolo. Ĝi restis tie ĝis 1935, kiam ĝi moviĝis en sia fina hejmo, la Konstruaĵo de la Supera Kortumo, kiu estas Usona Nacia Historia Rekonilo en Vaŝingtono.

## Membroj 
William Taft estis la sola ĉefjuĝisto kiu ankaŭ estis prezidanto. La nuna ĉefjuĝisto estas John Roberts. Aktuale, du asociitajn juĝistojn nomumis Prezidanto Obama kaj tri nomumis Prezidanto Trump.

## Polemikoj
Malsame de la plej multaj superaj kortumoj, la usona havas dumvivajn mandatojn kaj nekutime grandan potencon super la elektitaj branĉoj de la registaro, kaj la usona konstitucio estas nekutime malfacile amendebla. Iuj kritikoj parte kulpigas tiujn faktorojn pri malaltiĝanta statuso de la usona supera kortumo en aliaj landoj kaj malaltiĝanta aproba indekso en Usono de ĉirkaŭ 65% fine de la jardeko de 1980 ĝis ĉirkaŭ 40% komence de la jardeko de 2020. Aliaj kritikataj faktoroj estas politika dispolusiĝo, skandaloj pri etiko, kaj unuopaj polemikaj decidoj, interalie la malstriktigo de reguloj pri financo de politikaj kampanjoj, permeso al manipulado de balotodistriktaj limoj, malfortigo de garantioj pri la voĉdonrajto, malagnosko de rajto aborti en ''*, kaj decido de la prezidantecaj elektoj de 2000 en *Bush v. Gore*. Ekde la lastaj jaroj de la jardeko de 2010, la daŭra akirado de potenco fare de la kortumo kaj la konveneco de ĝiaj decidoj por la Respublikana Partio altiris akuzojn de  maldemokratiĝo aŭ unupartiismo. La kritikoj pliintensiĝis post la decido en *Trump v. United States*, kiu havigis ĝeneralan juran imunecon al la prezidanto. Reprezentanto Alexandria Ocasio-Cortez formaligis elpostenigan denuncon kontraŭ Thomas kaj Alito en julio, kaj fine de tiu monato preskaŭ 1.4 milionaj da homoj estis subskribintaj petskribon ĉe MoveOn, ke la Kongreso elpostenigu Thomas.

Inter la aliaj kritikoj al la kortumo estas la malfortigo de leĝoj pri korupto, kio efikas ankaŭ al aliaj branĉoj de la registaro krom la justica, kaj la citado de malveraĵoj en publikigitaj decidoj, ofte fontintaj el kortumamikaj dokumentoj de grupoj, kiuj alvokis por la decido. La juristo Allison Orr Larsen rekomendis, ke la kortumo postulu malkaŝon de la financintoj de kortumamikaj dokumentoj kaj de la studoj, kiujn ili citas, ricevu nur dokumentojn en la fakoj de la verkintoj (kiel postuliĝas ĉe malsuperaj kortumoj), kaj ke la dokumentoj liveriĝu pli frue en la procedo por ke oni havu sufiĉan tempon por ekzameni kaj kontesti la historion kaj faktojn.

## Gravaj decidoj 
* Marbury v. Madison (1803, kontrolo de konstitucieco)
**Loving v. Virginia* (1967, interrasaj geedziĝoj)
**Roe v. Wade* (1973, abortado)
**Chevron U.S.A., Inc. v. Natural Resources Defense Council, Inc.* (1984, agenteja aŭtoritato interpreti ambiguajn administrajn leĝojn)
**Lawrence v. Texas* (2003, sodomio)
**Bostock v. Clayton County* (2020, dunga diskriminacio kontraŭ GLAT-aj laboristoj)
**National Pork Producers Council v. Ross* (2023, ŝtataj kaj lokaj leĝoj pri komerco)
**Loper Bright Enterprises v. Raimondo* (2024, renversis  *Chevron*)

## Referencoj
## Literaturo 
* http://www.supremecourt.gov/ oficiala retejo 
* http://www.supremecourt.gov/about/briefoverview.aspx priskribo 

## Vidu ankaŭ 
* *Equal justice under law''
* Usonaj Raportoj

Kategorio:Juro
Kategorio:Tribunaloj
Kategorio:Usona juro
Kategorio:Superaj Kortumoj