William A. Wellman

**William Augustus WELLMAN** (n. la 29-a de februaro 1896 en Brookline, Masaĉuseco, Usono ; 9-a de decembro 1975 en Los-Anĝeleso, Kalifornio ) estis usona filmreĝisoro, kiu estas konata pro sia severa traktado de aktoroj, sia malzorgema naturo, kaj sia publika bildo kiel piloto de la Unua Mondmilito. Unu el liaj plej konataj filmoj, *The Public Enemy* (1931), estas konsiderata frua formo de Nigra filmo. 

Entute, de la 1920-aj jaroj ĝis 1958, li reĝisoris pli ol 80 filmojn, el kiuj kelkaj estas ankoraŭ konsiderataj klasikaĵoj nuntempe.

## Kariero 
William Wellman devenis de delonge establita familio ĉe la orientmarbordo, kiu datiĝas reen al la fondintoj de Usono. Unu el liaj prapraavoj, Francis Lewis, estis kunsubskribinto de la Deklaracio de Sendependeco. Post eventoplena juneco, dum kiu li eĉ ricevis suspenditan punon pro ŝtelo, li aliĝis al la Franca Fremdullegio en la Unua Mondmilito. Kiam Usono eniris la militon en 1917, li aliĝis al la Usona Aerarmeo kiel piloto kaj fariĝis membro de la legenda *Lafayette Escadrille*. Post akcidento kaj gravaj vundoj, Wellman forlasis la armeon. Li estis tre ornamita kaj ricevis, inter aliaj premioj, la *Militkrucon* kaj multajn aliajn ornamadojn. Post la milito, li laboris kiel riskagisto kaj tiel kontaktiĝis kun la filmindustrio en Holivudo. Lia eniro en la filmindustrion prenis strangan turnon: Wellman kraŝis sian privatan aviadilon en garbejon sur la ranĉo de mutaj filmoj de Douglas Fairbanks Sr..

Wellman komence faris kelkajn malmultekoste produktitajn vakerfilmojn kun Buck Jones kaj la komedion *The Boob* kun Joan Crawford en subtena rolo antaŭ ol esti dungita de Paramount Pictures en 1927 surbaze de sia sperto kun *Wings*, rakonto pri riskemaj pilotoj, du kamaradoj kaj senmorala flegistino. La filmo gajnis la Akademian Premion por Plej Bona Filmo ĉe la Akademiaj Premioj de 1929. Roy Pomeroy ankaŭ gajnis en la kategorio "Plej Bonaj Teknikaj Efektoj", kiu estis premiita nur unufoje, pro sia surscenigo de la aerbatalaj scenoj, kiu starigis normojn por la sekvaj jardekoj.

De tiam, Wellman apartenis al la plej alta rango de Holivudaj reĝisoroj kaj en 1931 translokiĝis al Warner Brothers, kie li reĝisoris *The Public Enemy* kun James Cagney kaj Jean Harlow, klasikan gangsteran filmon. La sceno, en kiu Cagney puŝas duonon de grapfrukto en la vizaĝon de Mae Clarke, fariĝis aparte populara. Poste en tiu jaro li unuafoje laboris kun Barbara Stanwyck. *Night Nurse* prezentis Clark Gable kiel gangsteron, kiu pugnobatas Stanwyck rekte en la vizaĝon en unu sceno. Li farus aliajn filmojn kun Stanwyck, kelkaj el kiuj estis sukcesaj, inkluzive de *So Big* kaj *Lady of Burlesque*, sed kelkaj ankaŭ estis artiste seniluziigaj, kiel ekzemple *The Purchase Price*. Unu el la plej interesaj filmoj el la periodo estas la melodramo *Safe in Hell*, brutala rakonto pri prostituitino, ludata de la mutafilma stelulino Dorothy Mackaill, kiu prenas la kulpon pri la murdo de sia amanto sur prizona insulo kun propra honorkodo kaj estas ekzekutita proksime. La filmo ekhavis problemojn kun la cenzuristoj pro sia sincera bildigo de perforto kaj misuzo, sed nun estas konsiderata bona ekzemplo de la Warner Brothers- doma stilo kaj de la " antaŭ-Koda " filmo dum la Granda Depresio. Post la gangstera filmo *The Hatchet Man*, kiu prezentis Edward G. Robinson kiel murdeman ĉinon, kiu preskaŭ estas detruita de sia amo por Loretta Young, kaj du modere sukcesaj filmoj kun Ruth Chatterton, *Frisco Jenny* kaj *Lilly Turner*, Wellman faris kelkajn rutinajn produktadojn. Kun la escepto de *Gold Fever*, kiun li filmis kun Clark Gable kaj Loretta Young surloke en Alasko, lia kariero malkreskis.

Nur en 1937 li revenis, kiam David O. Selznick komisiis lin reĝisori la filmon *A Star Is Born* kun Janet Gaynor kaj Fredric March. Wellman gajnis la Oskaron por Plej Bona Origina Rakonto kaj ankaŭ estis nomumita por Plej Bona Reĝisoro. En la sama jaro li respondecis pri *Nothing Sacred*, freneza komedio kun Fredric March kaj Carole Lombard, kiuj ricevis semajnan pagon de pli ol 18 000 dolaroj por la filmigo. En 1939 li havis sian plej sukcesan filmon ĝis nun, *Beau Geste*, distribuatan. Post kelkaj malpli artiste sukcesaj filmoj, Wellman revenis en 1943 kun  *Ride to the Ox-Bow*, teme revolucia vakerfilmo kun Henry Fonda pri linĉado kaj parabolo pri faŝismaj pensmanieroj en Usono. Pro la komerce nepromesplena temo, Wellman havis malfacilaĵojn financi ĉi tiun revprojekton dum longa tempo. Kvankam la filmo ne estis biletvenda sukceso, ĝi alportis al la reĝisoro vastan respekton de kritikistoj. Lia militfilmo *The Battle of Monte Cassino* el 1945 steligis Robert Mitchum, kaj *Pocket Battle* de 1949 donis al MGM unu el la plej grandaj financaj sukcesoj de la jaro. Wellman ricevis sian duan nomumon por Plej Bona Reĝisoro pro ĉi tiu kaptiva dramo pri soldatoj en malespera situacio. En la 1950-aj jaroj, li faris kvin filmojn kun John Wayne, inkluzive de *The Last Supper*, pro kiu Wellman estis nomumita por tria Akademia Premio por Plej Bona Reĝisoro. La lasta filmo de Wellman estis *Lafayette Escadrille* de 1958, en kiu li revivigis sian aereskadron dum la Unua Mondmilito.

Wellman estis fifama pro siaj kolereksplodoj sur la filmloko kaj siaj kvereloj kun Holivudaj steluloj. En 1933, ekzemple, li havis pugnobatalon kun Spencer Tracy pri Loretta Young, kun kiu Wellman enamiĝis sed kiu estis kun Tracy. Liaj bataletoj kun Janet Gaynor ombris la filmigon de *Small Town Girl*, kaj ne senkaŭze Wellman ricevis la moknomon *Wild Bill Wellman*. En 1933, Wellman edziĝis kun sia kvara edzino, la 18-jaraĝa Dorothy Coonan, kiu ludis ĉefrolon en lia filmo *Wild Boys of the Road* en la sama jaro. La paro havis sep infanojn. En sia esekolekto, *Lulu in Hollywood*, la aktorino Louise Brooks skribis tre afable kaj respekteme pri la filmigo kun Wellman en la muta filmo *Beggars of Life*.

En 1973, li ricevis Vivatingan Premion de la Directors Guild of America kaj ankaŭ ricevis stelon en sia nomo sur la Trotuaro de famo en Holivudo. Wellman verkis siajn memoraĵojn, *A Short Time for Insanity,* en 1974 kaj publikigis duan volumon de memoraĵoj, *Growing Old Disgracefully*, baldaŭ antaŭ sia morto.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* "Go Get 'Em!", de William A. Wellman, Google ebook

Kategorio:Francaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Usonaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj