open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lajbin

**Lajbin,** per simpligita ĉina skribo **来宾,** per pinjino *Láibīn* estas prefektujnivela milionurbo en provinco Gvanŝio en suda parto de Ĉina Popola Respubliko.
eta|maldekstre|

## Demografio 
En 2024 la prefektujnivela loĝantaro estis  homoj.

## Geografio 
La prefektujnivela milionurbo kuŝas en malalta monta kaj monteta areo, kie montoj konsistigantaj 38%, montetoj 26%, ebenaĵoj 22,5%, terasoj 9%, kaj la resto estas akvejoj. Ĝi kovras  km² (43% estas arbarkovritaj) kaj administras 6 dividojn. La areo havas riverojn, el kiuj kelkaj estas navigeblaj. Ljuĝou troviĝas 69, provinca sidejo Naningo 138, Beihai 246, Ŝanhajo 1464, ĉefurbo Pekino 1918 km aere laŭ https://www.thedistancenow.com/hu/laibin_china/beihai_china.

## Historio 
eta|maldekstre|
Lajbin estas antikva urbo kun pli ol 2000 jaroj da historio. La areo estis loĝata en la prahistoria tempo, antaŭ pli ol 30 mil jaroj. Post administraciaj ŝanĝoj la administracia areo estis deklarita prefektujnivela urbego en 2002.

## Ekonomio 
La agrikulturo estas tre grava kun sukerkano, rizo, arakidoj, teo, kaj fruktoj (ankaŭ vitoj). La industrio aldonas sukerprilaboradon, elektrocentralojn, konstrumaterialojn, paperon, minadon kaj ĉinan medicinon.

## Edukado 
La plej altnivela edukado okazas en ambaŭ lokaj kampusoj.

## Trafiko 
eta|maldekstre|
Lajbin akceptas 3 fervojajn kaj vojajn liniojn. Vigla ŝipado okazas laŭlonge de rivero al Honkongo, Makao kaj Kantono (Ĉinio).

## Klimato 
La klimato estas humida subtropika laŭ klimata klasifiko de Köppen (Cwa) kun influo de musono. La jara averaĝa temperaturo estas  kaj varias inter . Jare averaĝe pluvas 1341 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte junie.

## Vidindaĵoj 
* pluraj preĝejoj

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Pejzaĝo de lupolo de Žatec

**Žatec kaj pejzaĝo de lupolo de Žatec** () estas regiono en ĉirkaŭaĵo de Žatec, karakteriza per longdaŭra tradicio de kulturado de lupolo en Ĉeĥio, kiu estis en la jaro 2023 enskribita en liston de monda heredaĵo. Ekde la jaro 2021 okazis taksado de nomigo ICOMOS kaj ekde la jaro 2023 la enskribo en la listo estis aprobita en kunsido de Komitato de Unuiĝintaj Nacioj por edukado, scienco kaj kulturo en saudarabia Riado. La regiono tiel fariĝis la dek sepa ĉeĥa memorindaĵo en la listo de la monda heredaĵo. La urbo Žatec klopodis pri la enskribo ripete jam ekde la jaro 2007 kaj en la jaro 2018 okazis revido de la devena deciso. 

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Žatec a krajina žateckého chmele na cestě ke světovému dědictví
* Česko má sedmnáctou památku na seznamu UNESCO. Uspěl Žatec a jeho chmelařské okolí : iROZHLAS
* Obrazem: Žatec a okolí jsou v UNESCO. Co tam přesně patří? : Žatecký a lounský deník

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Bierfarado
Kategorio:Aperis en 2023
Kategorio:Mosta baseno
Kategorio:Žatec
Kategorio:2023 en Ĉeĥio
Malgranda palmapuso

La **Malgranda palmapuso**  aŭ **Malgranda palmapodo** (*Panyptila cayennensis*) estas eta apuso en la subfamilio *Apodinae* (Apodenoj) de la apusa familio Apodedoj (*Apodidae*). Ĝi troviĝas el suda Meksiko tra Centrameriko; en ĉiu kontinenta sudamerika lando escepte Argentino, Ĉilio, Paragvajo, kaj Urugvajo; kaj en Trinidado.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Malgrandan palmapuson formale priskribis en 1789 la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de Carl Linnaeus nome *Systema Naturae*. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj hirundoj kaj apusoj en la genron *Hirundo* kaj stampis la duvortan nomon *Hirundo cayennensis*. Gmelin bazis sian priskribon sur la "Martinet à collier blanc" kiun estis priskribinta en 1779 la franca polimato Georges-Louis Leclerc, Grafo de Buffon el specimeno kolektita en Kajeno, Franca Gujano. Oni publikigis ankaŭ mankolorigita ilustraĵon de la birdo. 

La Malgranda palmapuso estas nun metita kun la granda palmapuso en la genron *Panyptila*, kiun enkondukis en 1847 la germana ornitologo Jean Cabanis. 

Laŭ la Internacia Ornitologia Kommitato (IOC) la specio estas monotipa: oni agnoskis neniun subspecion.

## Kutimaro
### Movoj kaj flugo
La Malgranda palmapuso estas tutjara loĝanto (nemigranta) tra sia tuta teritorio.

### Manĝado
Kiel ĉiuj apusoj, la Malgranda palmapuso estas aera insektomanĝanto. Kvankam ĝia dieto ne estis detaligita, en studo en Venezuelo ĝi nutriĝis ĉefe per Dipteroj kun pli malgrandaj nombroj da Homopteroj kaj Himenopteroj kaj tre malgrandaj nombroj de aliaj ordoj. Ĝi estas malpli societema ol aliaj apusoj kaj kutime videblas kiel individuoj aŭ paroj. Se ĉeestas aliaj apusaj specioj, ĝi normale manĝas super ili, kvankam ĝi restas sube de *Cypseloides*-specioj kiel ekzemple la Brunkola cipselo.

## Statuso
La IUCN taksis la Malgrandan palmapuson kiel Malplej Zorgigan. Ĝi havas ekstreme grandan teritorion kaj laŭtaksan populacion de almenaŭ 500 000 maturaj individuoj. Oni kredas, ke la populacio malrapide malpliiĝas kaj neniu tuja minaco estis identigita. En diversaj partoj de sia teritorio ĝi estas konsiderata malofta ĝis loke sufiĉe ofta, kaj estas "kutime renkontata nur en malgrandaj nombroj".

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj
*foto de Malgranda palmapuso
*fotaro de Malgranda palmapuso  VIREO

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Meksiko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Pigmea manako

La **pigmea manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *virescens* estas la participo de la latina verbo *vĭrēscĕre* (= "verdiĝi") kaj signifas "verdeca", pro la koloro de ĝia plumaro.

## Disvastiĝo kaj habitato
La pigmea manako troviĝas en eosta Venezuelo (nordeosta kaj sudeosta Bolivaro), Gujano, Surinamo, Franca Gujano kaj norda Brazilo. Ĝi vivas en humidaj arbaroj, ĝis ĉirkaŭ 500 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Tachornis

***Tachornis*** estas genro de apusoj en la familio Apodedoj. Ĝiaj tri specioj troviĝas en Centra kaj Suda Ameriko. Ĝi enhavas la jenajn tri speciojn:
* Antila palmapuso aŭ Antila palmapodo, *Tachornis phoenicobia*
* Nana palmapuso aŭ Nana palmapodo, *Tachornis furcata*
* Forkovosta palmapuso aŭ Forkovosta palmapodo, *Tachornis squamata*

Tiuj birdoj troviĝas en Novtropisoj, kun teritorioj el Karibio ĝis Sudameriko. Ili estas karakterizitaj pro sia malgrandeco kaj tre forkoformaj vostoj.

La nomo *Tachornis* deriviĝas el la grekaj vortoj  aŭ , signife "rapida", kaj , signife "birdo". La ordinaraj nomoj "palmapusoj" estas uzataj ankaŭ por la parencaj membroj de la genro *Panyptila*.

## Referencoj
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* ISBN 1-873403-83-6
Nana palmapuso

La **Nana palmapuso**  aŭ **Nana palmapodo** (*Tachornis furcata*) aŭ **Nana apuso** estas eta apuso en la subfamilio *Apodinae* (Apodenoj) de la apusa familio Apodedoj (*Apodidae*). Ĝi troviĝas en Kolombio kaj Venezuelo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Nana palmapuso estis kelkfoje lokita en la monotipan genron *Micropanyptila*. Ĝi ankaŭ estis antaŭe kunigita kiel subspecio de tio, kio nun estas la Forkovosta palmapuso (*Tachornis squamata*) en la genron *Reinarda*.
 Ĝi havas du subspeciojn, la nomigan *T. f. furcata* kaj *T. f. nigrodorsalis*.

## Distribuado kaj habitato
La nomiga subspecio de la Nana palmapuso troviĝas en la Departemento Norda Santandero en nordorienta Kolombio kaj la apuda suda parto de la baseno Marakajbo en Venezuelo. *T. f. nigrodorsalis* troviĝas en la okcidenta parto de la baseno Marakajbo. La specio ĉefe loĝas en tropikaj ĉiamverdaj arbaroj de malaltaj teroj, sekundaraj arbaroj kaj rekreskantaj veprejoj. Ĝi ankaŭ troviĝas en kultivataj kaj aliaj malfermaj areoj, kondiĉe ke ili enhavas palmarbojn. "Ŝajnas, ke ĝi ne estas rara birdo kaj nuntempe ne postulas specialan statuson aŭ konservadajn klopodojn."

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Palventra manako

La **palventra manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *pallescens* estas la participo de la latina verbo *pallēscĕre* (= "paliĝi") kaj signifas "pala", pro la pala koloro de ĝia ventro, rilate al la aliaj specioj de tiu genro.

## Disvastiĝo kaj habitato
La palventra manako troviĝas ĉefe en Brazilo (centre, sude kaj eoste), sed estas ankaŭ etaj populacioj en suda Gujano, plej suda Surinamo kaj plej eosta Bolivio. Ĝi vivas en foliarbaroj kaj galeriaj arbaroj, ofte en areoj kun densa kreskado de vitoj, ĝis 700 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Desegnado por Paco

**Desegnado por Paco** (, ) estas internacia reto de gazetaraj karikaturistoj, kiuj luktas, per humuro, por la respekto de parollibereco. La asocio estis kreita en Francio en 2006.

Ĝi pledas por la antaŭenigo de esprimlibereco, homaj rajtoj kaj reciproka respekto inter loĝantaroj de malsamaj kulturoj aŭ kredoj per la lingvo de bildstrioj.

En novembro 2013, Raportistoj sen Landlimoj publikigis albumon enhavantan 100 bildstriojn de la artistoj de la organizaĵo.

Ekde 2010, la asocio aljuĝas kontantan premion nomitan laŭ la artisto Honoré Daumier. La premio estas donata al karikaturisto, kiu meritas aprezon pro la publikigo de siaj verkoj en la lando, en kiu li laboras.

En 2011, la premion gajnis la ĉina artisto Xia Lichuan, kaj en 2012 la tunizia Nadia Khayari.

## Fondo 
Antaŭ la polemikoj ĉirkaŭ la karikaturoj de Mohamedo en 2005 kaj la postaj debatoj pri gazetara libereco kaj la moralaj limoj de karikaturoj, la franca karikaturisto Plantu konvinkis la eksan ĝeneralan sekretarion de UN, Kofi Annan, organizi ekspozicion pri la temo "*Karikaturado por Paco*"*.*  La ekspozicio, akompanata de konferenco, okazis ĉe la ĉefsidejo de Unuiĝintaj Nacioj en Novjorko en 2006. Sekvante iniciaton de Plantu kaj Annan, la reto *"Karikaturado por Paco"* estis fondita la 16-an de oktobro 2006 kaj establita kiel asocio laŭ franca juro (Association loi de 1901) en 2008. La reto havas sidejon en Parizo.

Kun subteno de la Svisa Federacia Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj kaj la Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj por Paco, la Fondaĵo *Cartooning for Peace (Karakaturoj por Paco)* estis establita en Ĝenevo en 2010 laŭ svisa juro fare de la karikaturistoj Chappatte (Svislando) kaj Plantu (Francio), kaj ankaŭ Marie Heuzé, iama reprezentantino de Unuiĝintaj Nacioj. Kofi Annan funkciis kiel honora prezidanto de la fondaĵo ĝis 2018.

## Referencoj 
Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj
Kategorio:Karikaturoj
Kategorio:Esprimlibereco
Neopelma

***Neopelma*** estas genro de birdoj el la familio de pipredoj. Ĝi enhavas 5 speciojn, troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Pipridae - pipredoj
****Neopelma* Sclater, PL, 1861
*****Neopelma pallescens* (de Lafresnaye, NFAA, 1853) - palventra manako
*****Neopelma chrysocephalum* (Pelzeln, A, 1868) - orkresta manako
*****Neopelma aurifrons* (Wied-Neuwied, M, 1831) - orfrunta manako
*****Neopelma chrysolophum* Pinto, OMO, 1944 - marmontara manako
*****Neopelma sulphureiventer* (Hellmayr, CE, 1903) - sulfurventra manako

## Etimologio
La scienca genra nomo *Neopelma* estas vortokunfando de la antikvaj grekaj *νέος* (*neos* = "nova") kaj *πέλμα* (*pelma* = "plando"), ĉar la strukturo de la kruroj de tiuj birdoj similis al tiu de la eksa genro *Heteropelma*.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Orkresta manako

La **orkresta manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *chrysocephalum* venas el la antikva greka *χρυσοκέφαλος* (*krusokefalos*) kiu signifas "orkapa" (*χρυσός* (*krusos*) = "oro"; *κεφαλή* (*kefale* = "kapo"), pro ĝia riĉa orflava meza kronstrio (parte kaŝita) etendiĝanta ĝis la nuko.

## Disvastiĝo kaj habitato
La orkresta manako troviĝas en norda kaj norduesta Brazilo, nordaj Gujanoj, Venezuelo, plej eosta Kolombio, kun disigita populacio en nordeosta Peruo. Ĝi vivas en arbaroj, inkluzive de arbustaj arbaroj kaj sanavaj arbaroj, ĉefe en areoj kun sablaj grundoj, ĝis 700 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Nana manako

La **nana manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en la amazona baseno.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *stolzmanni* estis donita omaĝe al la pola zoologo Jan Sztolcman kiu kolektis specimenojn en tropika Ameriko.

## Disvastiĝo kaj habitato
La nana manako troviĝas en la amazona baseno, en suda Venezuelo, sudeosta Kolombio, eosta Ekvadoro, nordeosta Peruo, norda Bolivio kaj Brazilo (de Amazonio ĝis Maranjo). Ĝi vivas en humidaj arbaroj, ĝis ĉirkaŭ 500 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Forkovosta palmapuso

La **Forkovosta palmapuso**  aŭ **Forkovosta palmapodo** (*Tachornis squamata*) aŭ **Forkovosta apuso** estas apuso en la subfamilio *Apodinae* (Apodenoj) de la apusa familio Apodedoj (*Apodidae*). Ĝi troviĝas el Kolombio kaj Venezuelo suden tra Sudameriko, escepte en la Suda Konuso; ankaŭ en Trinidado kaj Tobago.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Forkovosta palmapuso estis iam metita en la genron *Reinarda*m kiu poste estis enmetita en *Tachornis*. Ĝi havas du subspeciojn, nome la nomiga *T. s. squamata* kaj *T. s. semota*.

Subspecio *T. s. semota* estas ĝenerale pli malhela ol la nomiga. Ĝi havas pli nigrajn suprajn partojn kun malpli da grizo sur la randoj de la plumoj. Ĝiaj subaj plumoj estas pli malhelaj kun tre malmultaj palaj randoj kaj la subvostaj kovriloj estas brile verdecnigraj. "Ĉi tiu apuso adaptiĝas al vivo ĉirkaŭ homaj loĝejoj, kaj la plantado de ornamaj palmoj provizas nestejojn por ĉi tiuj birdoj."

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj
*Fotaro de Forkovosta palmapuso VIREO
*Photo-High Res; Artikolo flickr.com

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Bolivio
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
George Miksch Sutton

**George Miksch SUTTON** (16a de Majo, 1898, Bethany, Nebrasko – 7a de Decembro, 1982) estis usona ornitologo kaj birdartisto. Li publikigis nombrajn teknikajn artikolojn pri ornitologio same kiel pli popularaj verkoj ilustritaj per liaj artaĵoj. Lian fruan artan laboron inspiris kaj gvidis Louis Agassiz Fuertes. En 1931, li estis la unua ornitologo kiu trovis la ovojn de la Nigravizaĝa emberizo, unu el la lastaj nordamerikaj birdoj kies nesto kaj ovoj estis priskribitaj. En 1935, li estis parto de la teamo de Arthur Augustus Allen dum ekspedicio al la Singer Tract en Luiziano por fari skizojn de Eburbeka pego. Li faris ampleksan kampolaboron en Arkto (inkluzive de Islando), Oklahomo, Labradoro kaj Meksiko. Li ricevis sian doktorecon de la Universitato Cornell kaj okupis akademiajn postenojn ĉe la Universitato de Miĉigano kaj la Universitato de Oklahomo, Norman. La George M. Sutton Birda Esplorcentro en Bartlesville, Oklahomo, estis nomita laŭ li.

## Bibliografio 
Li verkis jenajn librojn:
* *Mexican Birds: First Impressions* (1951)
* *Iceland Summer* (1961)
* *Oklahoma Birds* (1967)
* *High Arctic* (1971)
* *At a Bend in a Mexican River* (1972)
* *Portraits of Mexican Birds* (1975)
* *Fifty Common Birds of Oklahoma* (1977)
* *To a Young Bird Artist* (1979)

Kaj ilustris jenajn:
* *American Bird Biographies* (1934); de Arthur Augustus Allen, PhD; Comstock Publishing Company, Inc.; detail – 10 color plates kaj 10 wash drawings
* *The Golden Plover and Other Birds* (1939); de Arthur A. Allen, PhD; Comstock Publishing Company, Inc.; detail – 7 color plates
* *Birds of Western Pennsylvania* (1940); de W. E. Clyde Todd; University of Pittsburgh Press; detail - 23 color plates showing 81 species, kaj 60 pen-and-ink drawings.

Li desegnis ankaŭ la Kuniklostrigon kiu nun estas uzata kiel simbolo de la Nebraska Ornithologists' Union.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* George Miksch Sutton Avian Research Center, Bartlesville, Oklahoma
* *George Miksch Sutton Artist, Scientist, and Teacher* de Jerome A. Jackson (biografio publikigita en 2007)

Kategorio:Usonaj ornitologoj
Kategorio:Birdartistoj
Karolina Promenejo

La **Karolina Promenejo** (germane: *Karolinenpromenade*) estas vojo tra Webicht apud Vajmaro (Germanujo). Ĝi kondukas disde la ponto *Kegelbrücke* laŭlonge de la maldekstra bordo de Ilm, preter la pafejo de Vajmaro kaj, sub la Ilm-viadukto, ĝis Tiefurt. Tie ĝi finiĝas je la strato *Robert-Blum-Straße* proksime de la akva purigejo. Fakte temas pri gravega marŝopado je kaj trans Webicht. Krome ĝi estas parto de Ilm-biciklovojo.

Oni nomis ĝin laŭ Karolino de Saksio-Vajmaro-Eisenach, la unua edzino de la lasta grandduko Vilhelmo Ernesto, en la jaro 1905-a (ŝia forpasojaro). En 1946, la komunistoj alinomis ĝin je *Rainer-Maria-Rilke-Promenade* (por Rainer Maria Rilke). Tio estis feliĉe malfarita en la 1991-a jaro. Apude troviĝas libertempasigejo, hunda sportejo kaj biciklista parkumejo. Simila kaj ankaŭ historia promenejo estas la Maria-Pavlovna-promenejo inter Tiefurt kaj Kromsdorf. Temas fakte pri daŭrigo de la Karolina promenejo. 

Ĉi promenejo estas listigita kiel oficiala monumento.

## Notoj 

Kategorio:Vajmaro
Kategorio:Promenejoj
Vincento de Danio

**Vincento, princo de Danio**, grafo de Monpezat, estas la dua filo de la reĝo Frederiko la 10-a de Danio kaj lia edzino Maria. Li estas ĝemelo: Same kiel lia fratino Josefina de Danio li naskiĝis la 8-an de januaro 2011 en Kopenhago, do nun estas -jaraĝa. Post lia luterana bapto la 14-an de aprilo 2011 liaj baptogepatroj estas . Ekde la surtroniĝo de lia patro la 14-an de januaro 2024, la granda frato Kristiano de Danio (n. en 2005) estas kronprinco kaj tiel estro de la dana sinsekvolinio, sed sekvas Vincento kaj liaj du fratinoj, la pli aĝa Isabella de Danio (n. en 2007) kaj la ĝemela fratino Josefina. 

## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj )

Kategorio:Dinastio Glücksburg
Isabella de Danio

**Isabella, princino de Danio**, grafino de Monpezat, estas la unua filino de la reĝo Frederiko la 10-a de Danio kaj lia edzino Maria. Ŝi estas ĝemelo: Ŝi naskiĝis la 21-an de aprilo 2007 en Kopenhago, do nun estas -jaraĝa. Post ŝia luterana bapto la 1-an de julio 2007 ŝiaj baptogepatroj estas . Ekde la surtroniĝo de ŝia patro la 14-an de januaro 2024, la granda frato Kristiano de Danio (n. en 2005) estas kronprinco kaj tiel estro de la dana sinsekvolinio, sed sekvas la frato Vincento de Danio kaj liaj du fratinoj, Isabella mem kaj la pli juna Josefina de Danio (n. en 2011). 

## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj )

Kategorio:Dinastio Glücksburg
Aeronautes

***Aeronautes*** estas genro de apusoj en la familio Apodedoj. Ĝiaj tri specioj troviĝas en Ameriko. Ĝi enhavas la jenajn tri speciojn:
* Blankagorĝa apuso aŭ Blankagorĝa apodo, *Aeronautes saxatalis*
* Montapuso aŭ Monta apodo, *Aeronautes montivagus*
* Anda apuso aŭ Anda apodo, *Aeronautes andecolus*

## Referencoj
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* ISBN 1-873403-83-6
Rita Süssmuth

**Rita SÜSSMUTH** (naskonomo *Rita Kickuth*, naskiģis la 17-an de februaro 1937 en Wuppertal, mortis la 1-an de februaro 2026 en Neuss) estis germana politikistino. En la infanaĝo kaj junaĝo, ŝi vivis en Wadersloh, kie la patro eklaboris kiel instruisto, kaj estis mezlernejano en lernejoj de Lippstadt kaj Emsdetten, ĝis en 1956 ŝi sukcese finis la mezlernejajn jarojn per finekzameno abituro en la gimnazio de Rheine. Tiam ŝi studis pri romanistiko kaj historioscienco en la universitato de Tubingeno (ĝis 1961) kaj sekve plustudis pedagogion, sociologion kaj psikologion en la universitato de Monastero (ĝis 1964). Sekve de postdiploma studado ŝi laboris kiel universitata docentino kaj poste profesorino, jam ekde 1963 en la pedagogia altlernejo Osnabrück, poste en aliaj altlernejoj. Ekde 1981 ŝi membris en la konservativa partio CDU kaj pli kaj pli engaĝiĝis kiel politikisto. Ŝi estis federacia ministro pri junularo, familio kaj sano de 1985 ĝis 1988 (ekde 1986 junularo, familio, virinoj kaj sano) kaj prezidanto de la germana parlamento *Bundestag* de 1988 ĝis 1998. La konservativa partio, kiun ŝi elektis pro sia engaĝita katolikeco, fakte ofte malfeliĉis pri ŝi, ĉar ŝi havis moralajn politikajn konceptojn modernajn, sociologie funditajn kaj tute feminismaj, kiuj tute ne estis pure konservativaj, kaj tute ne obeis la gvidliniojn de iuj gvidaj viraj partiestroj. Nelaste pro tio Helmut Kohl, kiu en la komencaj jaroj kiel ministrino tre fieris pri ŝi, en 1988 volis nepre forigi ŝin el la registaro, por ke ŝi ne povus plu influi la ŝtatan politikon. La ideo estis, ke en la reprezenta pozicio de parlamenta prezidanto ŝi ne plu havus iun influon kaj nur silente aŭskultus la parlamentanajn diskutojn, tiel ke espereble ŝi post kelkaj monatoj enuus kaj reirus al universitata instruado. Ŝi tamen faris tute aliel, per sia personeco transformis la pozicion al politike grava posteno kaj dum 10 jaroj signife influis la parlamentan politikon.

## Eksteraj ligiloj 
* la eksa oficiala retejo, jen aktivigita en januaro 2021 ()

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Germanaj ministroj pri infanoj, junuloj kaj familioj
Antila palmapuso

La **Antila palmapuso**  aŭ **Antila palmapodo** (*Tachornis phoenicobia*) aŭ **Antila apuso** estas apuso en la subfamilio *Apodinae* (Apodenoj) de la apusa familio Apodedoj (*Apodidae*). Ĝi troviĝas en Karibio nome en la insuloj Kubo, Jamajko, kaj Hispaniolo (kunhavata de Dominika Respubliko kaj Haitio).

## Taksonomio kaj sistematiko
La Antila palmapuso havas du subspeciojn: nome la nomiga *T. p. phoenicobia* Gosse, 1847, kaj *T. p. iradii* (Lembeye, 1850).

La subspecio *T. p. iradii* estas iom pli granda ol la nomiga, kaj havas pli forkoforman voston. Ĝia dorso estas pli fulga ol nigra, ĝia vizaĝo havas pli vastan grizecbrunan koloron, kaj ĝiaj flankoj estas pli pale fulgobrunaj. kaj estis vidaĵoj el Porto-Riko, la Kajmana Insularo, Inagua en Bahamoj, kaj Turkoj kaj Kajkoj. La Antila palmapuso videblas super sekaj herbaj areoj kun palmoj, veprejoj, arbaroj, kaj antaŭurbaj kaj urbaj areoj. Laŭ alteco, ĝi atingas altitudon de 1 700 m sur Hispaniolo kaj 1 200 m sur Jamajko. "Ĉi tiu apuso adaptiĝas al vivo ĉirkaŭ homaj loĝejoj, kaj la plantado de ornampalmoj provizas nestejojn por ĉi tiuj birdoj."

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Karibio
Kategorio:Birdoj de Kubo
Juan Lembeye

**Juan LEMBEYE Lartaud** (Ferrol, Korunjo, 1816 - Culleredo, Korunjo, decembro 1889), estis hispana natursciencisto kaj ornitologo.

[maldekstre|eta|[Koluma ŝtonturnulo el *Aves de la Isla de Cuba*]]
Lembeye estis la aŭtoro de *Aves de la Isla de Cuba* (1850), unika veko pro siaj ilustraĵoj pri birdoj publikigita en Kubo. Lembeye naskiĝis al liberala familio, vivis en Kubo ekde junaĝo, el 1830-aj jaroj ĝis 1860-aj jaroj, kaj tie ekinteresiĝis pri birdoj. La plimulto de liaj 38 desegnoj estis kopioj de tiuj de John James Audubon, foje li kopii8is eĉ la plantojn inkluditajn en la fono. 

Lembeye malkovris la Kuban solulon (*Myadestes elisabeth*) kaj la Flavkapan parulion (*Teretistris fernandinae*). Portas lian nomon la Lembeja polioptilo, *Polioptila lembeyei*. Inter liaj kolegoj estis Juan Cristóbal Gundlach kaj Victor López Seoane. Juan Cristóbal Gundlach havigis al li la honoron publikigi en sia libro la unuan priskribon de la kolibro Helena melisugo, *Mellisuga helenae*.

Antaŭ 1863 li revenis en Hispanio kaj setliĝis en Culleredo, Korunjo, kie li estis elektita skabeno samjare. Li dediĉis sin al diversaj esploroj pri agronomio studante malsanojn de tritiko, novajn sterkojn, insekticidojn ktp. Prie li publikigis *La caries, inoculación esporádica de los trigos y medio de evitarla* (1876) kaj *Consideraciones y consejos agrícolas para mejorar las cosechas de trigo en Galicia y perfeccionar los abonos* (1885). En 1868 li estis elektita urbestro de Culleredo, kaj li tenis tiun postenon ĝis 1871. En 1889 li estis denove elektita urbestro, sed pro grava malsano li mortis decembre samjare.

## Eksteraj ligiloj 
* Historia Muzeo de Suda Kalifornio
* Biografio en la retejo de la municipo Culleredo

Kategorio:Hispanaj ornitologoj
Orfrunta manako

La **orfrunta manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *aurifrons* venas el latino *aurum* (= "oro") kaj  *frōns* (= "frunto"), ĉar tiu specio havas etan mezan kronstrion flavan ĝis oranĝflavan (foje forestantan ĉe kelkaj individuoj, aŭ kun iom da flavo nur ĉe la plumbazoj de la centra krono).

## Disvastiĝo kaj habitato
La orfrunta manako troviĝas malkontinue en marborda eosta Brazilo de suda Bahio suden ĝis eosta Minas-Ĝerajso, Espirito-Santo kaj Rio-de-Ĵanejrio. Ĝi vivas ene de arbaroj naturaj aŭ iomete home modifitaj, de marnivelo ĝis ĉirkaŭ 1000 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Árpád Kálmán Thurzó

**Árpád Kálmán Thurzó** [turzO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Thurzó Árpád Kálmán** estis hungara pastro, benediktana monaĥo, instruisto. Lia origina persona nomo estis *Árpád,* lia monaĥa nomo estis Kálmán.

 naskiĝis  en Bratislavo, li mortis  en Pannonhalma.

## Biografio 
 maturiĝis en benediktana gimnazio en Budapeŝto, poste en 1939 li aliĝis al la benediktanoj. Post la novicado kaj teologiaj studioj li monaĥiĝis kaj pastriĝis en 1944. Li komencis sian monaĥan karieron en Komárom (ĝuste tiam hungara, poste ĉeĥoslovakia urbo), tie li instruis en la gimnazio kaj helpis en la paroĥa laboro. En 1946 li akiris diplomon. De 1947 ĝis ŝtatiĝo de la lernejoj li instruis en Kőszeg, poste li estis pastro en Kőszegpaty, pli poste en Veszprémvarsány, inter 1959-1967 en Győrszentiván, dum li estis arestita pro doganaj akuzoj. Laste li estis pastro de Bársonyos ĝis la pensiuliĝo en 1985. 

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 60-a paĝo)
* katolika leksikono (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj benediktanaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Eeva Tikka

**Eeva Tikka** (naskita 31 julion 1939 en Ristiina) estas finna verkistino kiu verkis *Hiljainen kesä*, por kiu ŝi ricevis la 1980-datita Dankon por la Libro-Premio. 

Ŝi verkas romanojn, novelojn, rakontojn kaj poemojn. En siaj romanoj, ŝi ŝatas priskribi homajn rilatojn kaj naturon. 

Tikka fariĝis magistro pri filozofio en 1968. Ŝi laboris de 1968–1981 kiel instruisto pri biologio kaj geografio en diversaj lernejoj. Ŝi debutis en 1973 per la romano *Kuin vaahteran lehtä iholla* kaj de tiam publikigis serion da romanoj kun mitaj trajtoj, *Tunturisusi* (1975), *Punainen härkä* (1977), *Hiljainen kesä* (1979) kaj *Jyrkänparras* (1981). En 1984, eldoniĝis *Aluminikihlat* la novelaro, en kiu Tikka prezentas homojn alfrontantajn diversajn vivŝanĝajn etapojn, kaj *Satuja*, rakontojn por infanoj. Inter ŝiaj pli postaj verkoj estas la romanoj *Aurinkoratsastus* (1986) kaj *Pojan paluu* (1993), kiuj prezentas malfacilajn familiajn situaciojn. En la linio de poeziokolektoj oni povas mencii *Kalliomaalaas* (1987), *Enkeli astuu virtaan* (1991) kaj *Odotus ja ilo* (2003). 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Finnaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Szaléz Gyula Tomanik

**Szaléz Gyula Tomanik** [salEz djula], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Tomanik Szaléz Gyula** estis hungara benediktana monaĥo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto. Lia persona nomvarianto estis Ferenc.

 naskiĝis  en Pozono (Hungara reĝlando, Aŭstra imperio, nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis  en Pannonhalma (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario).

## Biografio 
 aliĝis al la benediktanoj en 1845 en Pannonhalma, kie post la novicado li studis teologion. Li monaĥiĝis kaj pastriĝis en 1852, poste li instruis la novicojn dum lernojaro en Pannonhalma. En Universitato de Vieno li studis historion, poste ekde 1854 li denove instruis la novicojn. Interrompe inter 1870-1884 li instruis en la Monaĥa Altlernejo de Pannonhalma.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Ein Sträusschen aus Ungarns Dichtergarten. Mit biogr. liter. Notizen.* (1868)
* *Szent keresztúti ájtatosság.* (1872)
* *Vergissmeinnicht. Ihrer königl. Hoheit Maria Dorothea Amalie am Tage Ihrer ersten heil...* (1880)
* *St. Benedict und sein Orden. Ein Sonettenkranz zur vierzenhundertjährigen ...* (sen eldonjaro)

## Fontoj 
* biografio hungare
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj benediktanaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Eeva-Liisa Manner

**Eeva-Liisa MANNER** (naskita la 5-an de decembro 1921 en Helsinko; mortis la 7-an de julio 1995 en Tampere) estis finna poetino kaj tradukistino, kaj literaturrecenzisto. Ŝi estas unu el la pioniroj de finna modernismo en la postmilita periodo.

Dum ĉirkaŭ kvindek jaroj de sia vivo, ŝi publikigis entute dek du librojn de poezio, kvar fikciajn verkojn, kaj ankaŭ plurajn teatraĵojn, eseojn, artikolojn, recenzojn kaj verkojn, kiujn ŝi tradukis el la lingvoj, kiujn ŝi konis, inkluzive de fikcio, poezio kaj teatraĵoj.

Manner ricevis multajn premiojn pro sia ampleksa laboro kiel aŭtoro kaj tradukisto. Ekzemple, ŝi estis sep fojojn premiita per la Finna Ŝtata Premio, la plej prestiĝa literatura premio de la lando.

## Vivo 
La patrino de Manner mortis la tagon post ŝia naskiĝo; ŝia patro jam malaperis antaŭe. Ŝi kreskis en Viipuri kun siaj strikte religiaj geavoj. La fratino de ŝia avino falis en puton kaj frostmortis, kaj ŝia amata onklo, piloto, mortis en aviadila akcidento. Dum la Vintra Milito, Manner estis evakuita al Helsinko. Ŝi neniam revenis al Viipuri. Manner vivis sola kaj izole, preferante kabanojn en la kamparo. Ŝi abortigis sin laŭ la konsilo de kuracistoj post mallonga amafero kun sveda skulptisto. Ŝi evoluigis pasiajn sentojn por sia delonga amikino Anna-Liisa, instruistino, sed ĉi tiuj ne estis reciprokaj. En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, ŝi ofte pasigis longajn tempoperiodojn en Churriana, Andaluzio, kie ŝi posedis simplan triĉambran domon. Ĉi tiu domo poste estis detruita de tertremo. Ŝi interesiĝis pri antikva mitologio same kiel pri psikologio kaj filozofio.

## Verkado 
Manner atingis sian sukceson per sia verko *Tämä matka* ("Ĉi tiu Vojaĝo") en 1956. La libro Tämä matka ludis gravan rolon en la establado de moderna verkado kaj poezio en Finnlando kaj estis la unua modernisma verko kiu atingis larĝan publikon. Manner verkis plurajn kolektojn de poezio, teatraĵoj kaj prozo, kaj ankaŭ laboris kiel tradukistino. Ŝia poezio enkarnigas klare finnan bildon de naturo, ampleksante lumon, akvon kaj arbarojn, same kiel la bestojn kaj plantojn en la vasteco kaj soleco de Finnlando. Ŝi tradukis verkojn de William Shakespeare, Lewis Carroll, Hermann Hesse kaj Franz Kafka en la finnan lingvon, inter aliaj.

## Verkaro (elekto) 
* *Mustaa ja punaista* (Nigra kaj Ruĝa), poemoj, 1944
* *Kuin tuuli tai pilvi* (Kiel vento aŭ nubo), poemoj, 1949
* *Tyttö taivaan laiturilla*, 1951
* *Poltettu oranssi*, 1968kaj publikigita postmorte

* Hevonen minun veljeni. Hevosrunot 1956-1976. (1988)
* Kirkas, hämärä, kirkas. Kootut runot. Toim. Tuula Hökkä. (1999)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Britannica Reta Enciklopedio.
* Libroj el Finnlando. 
* Sorĉaj Bestaĉoj: Antologio de Modernaj Virinaj Poetoj en Finnlando.

Kategorio:Finnaj poetoj
Kategorio:Finnaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Sirkka Turkka

**Sirkka Annikki TURKKA** (naskiĝis la 2-an de februaro 1939 en Helsinko; mortis la 23-an de oktobro 2021 en Lohja) estis finna poeto kaj verkistino, kiu ricevis multajn premiojn, inter ili la Finlandia Premio en 1987 kaj la Eino Leino Premio en 2000.

Ekde la publikigo de ŝia debuta poemaro, *Huone avaruudessa,* ŝi okupis gravan lokon en la finna literaturo. Ŝiaj verkoj estis tradukitaj en dek du lingvojn.

## Stilo 
La verkoj de Sirkka Turkka skuis la finnan poezion, ĉar ili rompis konvenciojn rilate al enhavo, lingvaĵo kaj formo. Ŝi interplektis paganajn kaj kristanajn elementojn, preĝlingvaĵon kaj seriozajn bibliajn diraĵojn kun parollingvaj frazoj prenitaj el popularaj kantoj, finnajn proverbojn kun vortoj en fremdaj lingvoj, kaj pli, kaj kombinis ilin ĉiujn laŭ originala maniero. Iafoje tia kombinaĵo estas nomata postmodernisma verkado, sed Turkka ne vidis sin kiel tia, kaj ŝi esprimis sian propran unikan voĉon. Tamen, Turkka estis influita de multaj fontoj kaj poetoj, kiel ekzemple Federico García Lorca, Fernando Pessoa, Ono Kailas kaj Eva-Lisa Männer, kaj uzis esprimojn, kiuj ne ĉiam estis originalaj.

La temoj de ŝiaj poemoj ne estis fokusitaj, kaj la bildoj en ili moviĝis tre rapide. En siaj poemoj ŝi traktis amon, sopiron, malsanon, morton kaj perdon. Ŝia verkaro inkluzivis kaj mallongajn naturpoemojn kaj longajn poemojn. La miksado de stiloj kaj enhavoj kaj la miksado de kombinaĵoj kaj ritmoj servis al ŝi por emfazi la interspacon inter la absoluta kaj la relativa, inter la dia kaj la tera, inter morto kaj vivo. La ritmo en ŝiaj poemoj estis percepto rilate al lingvo kaj ĝiaj eblecoj. Alia rimedo, kiun Turka uzus, estis la paralelismo kaj kombinaĵo inter la escepta, la stranga kaj la unika kaj la ĉiutaga, la konata kaj la rutina, ekzemple la kombinaĵo inter Hamleto kaj banmantelo. Personigo ankaŭ ripetiĝis en ŝia poezio, kiu malklarigis la limon inter la abstrakta kaj la palpebla.

Ŝian poezion karakterizis persona, socia kaj ekologia protesto, kio kreis por ŝi bildon de strangeco kaj nenormaleco, ĉar male al gravaj nuntempaj finnaj poetoj kiel Pentti Saarikoski kaj Paavo Havikko, kiuj esprimis proteston laŭ akceptitaj ŝablonoj, Turkka neniam montris lojalecon al iu ajn ideo krom sia lojaleco al sia interna mondo. Ŝajnas, ke ĉi tiu nenormaleco servis al ŝi por esprimi la unikan lingvon en siaj poemoj.

## Verkaro 
* *Huone avaruudessa* (1973)
* *Valaan vatsassa* (1975)
* *Minä se olen* (1976)
* *Yö aukeaa kuin vilja* (1978)
* *Mies joka rakasti vaimoaan liikaa* (1979)
* *Kaunis hallitsija* (1981)
* *Vaikka on kesä* (1983)
* *Teokset 1973–1983* (1985)
* *Tule takaisin, pikku Sheba* (1986)
* *Voiman ääni* (1989)
* *Sielun veli* (1993)
* *Nousevan auringon talo* (1997)
* *Tulin tumman metsän läpi* (1999)
* *Niin kovaa se tuuli löi* (2004)
* *Runot 1973–2004* (2005)

## Referencoj 
Kategorio:Finnaj poetoj
Kategorio:Finnaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Luka (Verušičky)

**Luka** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Verušičky en distrikto Karlovy Vary. La vilaĝo troviĝas apud suda rando de Doupova montaro en supermara alteco 600 ĝis 620&nbsp;metroj, proksimume sep kilometrojn oriente de Bochov kaj sep kilometrojn norde de Žlutice. Tra la vilaĝo trafluas rojo Velká Trasovka. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

Luka situas en katastra teritorio **Luka u Verušiček** kun areo 3,69&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1239.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Kastelo Luka

## Pluaj fotoj 

Luka (Verušičky), dům číslo 9.jpg|Luka
Luka (Verušičky), zbořeniště.jpg|Ruino de domo
Luka 2016-08-19 Velká Trasovka.jpg|rojo Velká Trasovka
Luka (Verušičky), dům číslo 35 (1).jpg|Luka
Luka (Verušičky), zámek.jpg|Kastelo Luka

Kategorio:Verušičky
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Setlejoj en Doupova montaro
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Týniště (Verušičky)

**Týniště** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Verušičky en distrikto Karlovy Vary. Ĝi troviĝas proksimume 1,5&nbsp;km oriente de Verušičky. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Týniště** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,69&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1378.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Akva muelejo

## Pluaj fotoj 

Týniště (Verušičky), dům číslo 27.jpg|Týniště
Týniště (Verušičky), domy.jpg|Týniště
Týniště (Verušičky), zástavba.jpg|Týniště

Kategorio:Verušičky
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Setlejoj en Doupova montaro
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Hřivínov

**Hřivínov** () estas domaro en Ĉeĥio, parto de municipo Verušičky en distrikto Karlovy Vary. Ĝi troviĝas proksimume 4&nbsp;km nordokcidente de Verušičky. Sude de la domaro kondukas fervojlinio Protivec–Bochov. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Hřivínov** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 1,73&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1436.

## Loĝantaro 
## Pluaj fotoj 

Hřivínov 2016-08-19 Dům čp. 7.jpg|Mezo de la vilaĝo
Hřivínov 2016-08-19 Usedlost.jpg|Nordokcidenta domo
Hřivínov 2016-08-19 Křížek.jpg|Kruco ĉe rojo
Hřivínov 2016-08-19 Pastviny.jpg|Paŝtejo super la vilaĝo

Kategorio:Verušičky
Kategorio:Domaroj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Setlejoj en Tepla montetaro
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Elena Văcărescu

**Elena VǍCǍRESCU** (; naskita la 21-an de septembro 1864 en Bukareŝto; mortinta la 17-an de februaro 1947 en Parizo) estis rumana-franca verkistino (kaj rumanlingve kaj franclingve) kaj dufoja premiito de la Franca Akademio (*Grand Prix de la Francophonie*). Ŝi estis nomumita "Ambasadorino de Rumana Kulturo" fare de la franca ministro pri eksterlandaj aferoj Joseph Paul-Boncour kaj Paul Éluard.

Ŝi havis amaferon kun la estonta reĝo Ferdinando, rilato malaprobita de reĝo Karolo la 1-a kaj la registaro. 

Ŝi havis riĉan politikan kaj literaturan agadon en Parizo. Aldone al sia literatura verko, Vecarescu ankaŭ tradukis la plej bonajn rumanajn aŭtorojn en la francan, inkluzive de verkoj de Mihai Eminescu, Octavian Goga kaj Gheorghe Toprecianu. Ŝi fondis la Premion Femina Vecarescu por kritiko.

## Verkaro (elekto) 
**Poezio**

* Chants d’Aurore (1886)
* L'âme sereine (1896)
* Lueurs et Flammes (1903)
* Le Jardin passioné (1908)
* La Dormeuse éveillée (1914)

**Verkoj pri folkloraj temoj**

* Le Rhapsode de la Dâmboviţa (1889)
* Nuits d’Orient (1907)
* Dans l’or du soir (1927)
* Novels[edit]
* Amor vincit (1908)
* Le Sortilege (1911)

**Memuaroj**

* Memorial sur le mode mineur (1945)
* Le Roman de ma vie

**Teatraj teatraĵoj**

* Stana (1904)
* Pe urma dragostei

## Galerio 

Dosiero:Hélène_Vacaresco.jpg
Dosiero:Hélène_Vacaresco_1936.jpg
Dosiero:Madame_Elena_Vacarescu_MET_DP102542.jpg

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Rumanaj tradukistoj
Kategorio:Rumanaj dramistoj
Kategorio:Membroj de la Rumana Akademio
Oszvald János Tury

**Oszvald János Tury** [osvald jAnoŝ turi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Tury Oszvald János** estis hungara pastro, benediktana monaĥo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

 naskiĝis  en Csorna, li mortis  en Komárom (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Komárno en Slovakio).

## Biografio 
 aliĝis al la benediktanoj en 1826, post la novicado kaj teologiaj studoj li monaĥiĝis en 1831, 3 jarojn poste li pastriĝis, krome tiutempe li doktoriĝis en Monaĥa Altlernejo de Pannonhalma. Inter 1834-1845 li instruis la novicojn en Pannonhalma, inter 1845-1850 en Jura Akademio (Győr), sed la politiko fermis la akademion en 1850. Tury instruis plu lernojaron en gimnazio de Pannonhalma, poste jardekon en la Monaĥa Altlernejo. En 1861 li estis malsana, ekde 1862 ĝis sia morto li estis monaĥeja pastro en Komárom.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Örömdal... Főtisztelendő Kováts Tamás úrnak tiszteletére...* (odo, 1830)
* *Előkészület a betűszámtanhoz az alsóbb osztályok számára.* (lernolibro, 1850; 2-a plibonigita eldono: 1852)

## Fontoj 
* biografieto hungare
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj benediktanaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Laura Fernández Delgado

**Laura Virginia Fernández Delgado** (naskita la 4-an de julio 1986 en Puntarenas) estas kostarika politikistino, la nuna novelektita prezidanto de Kostariko. Kandidato por la partio Pueblo Soberano (PPSO, Suverena Popolo), ŝi venkis en la prezidanta elekto lala 1-an de februaro 2026.

Antaŭe, ŝi funkciis kiel Ministro de la Prezidanteco de 2024 ĝis 2025 kaj Ministro de Nacia Planado kaj Ekonomia Politiko de 2022 ĝis 2025, en la administrado de prezidanto Rodrigo Chaves. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Kostarikaj ministroj
Kategorio:Prezidantoj de Kostariko
Kategorio:Poliglotoj
Mongola invado de Rus'

en 1237]]
La **mongola invado de Rusio**, konata ankaŭ kiel **la Batu-invado**, estis la invado fare de la Mongola Imperio en la teritorion de la rusaj princlandoj en 1237–1241 dum la okcidenta kampanjo de la mongoloj (*Kipĉaka kampanjo*) de 1236–1242 sub la gvidado de la Ĉingisida Batu kaj la milita gvidanto Subutai  .

Tradicie, en historiografio, la invado estas dividita en *la unuan (1237-1238) kaj duan (1239-1241) kampanjojn de Batu*, sed se la unua kampanjo koincidis kun la unua invado (la Rjazana kaj Vladimir-Suzdala princlandoj, la limregionoj de la Novgoroda Respubliko, la Smolenska kaj Ĉernihiva-Severska princlandoj estis detruitaj de decembro 1237 ĝis majo 1238), tiam inter la unua kaj dua kampanjoj okazis alia invado (en la Volga regiono, 1238-1239 aŭ printempo 1239), kaj la "dua kampanjo" kombinas tri apartajn invadojn en la sudajn rusajn terojn (laŭ kreskanta potenco: la detruo de la Perejaslavla princlando printempe de 1239, la detruo de la Ĉernihiva-Severska princlando aŭtune de 1239 kaj la detruo de Kievo kaj sudokcidenta Rusio de aŭtuno 1240 ĝis printempo de 1241). Samtempe, la Granda Rusa Enciklopedio, male, elstarigas nur la lastan invadon en la dua etapo de la invado, kombinante ĉiujn unuajn invadojn en la unuan etapon. La unuan invadon de Rusio efektivigis la mongoloj post la venko super Volgia Bulgario, Mordvinoj kaj Polovcoj, kaj la lasta invado de Rusio evoluis al kampanjo en Centran Eŭropon ĝis Adriatiko.

Kategorio:Rusia Imperio
Kategorio:Mongola Imperio
Kategorio:Historio de Rusio
Mário de Sá-Carneiro

**Mário de SÁ-CARNEIRO** (naskiĝis la 19-an de majo 1890 en Lisbono; mortis la 26-an de aprilo 1916 en Parizo) estis portugala poeto, novelisto kaj romanisto , unu el la plej grandaj eksponentoj de Modernismo en Portugalio kaj unu el la plej famaj membroj de la tiel nomata Generacio *Orpheu*.

Li estis, kune kun Fernando Pessoa, unu el la fondintoj de portugala literatura modernismo. Notindas ke la verkaro de Mário de Sá-Carneiro havis grandan influon sur postaj generacioj de portugalaj poetoj, sed ĉiam restis en la ombro de Fernando Pessoa.

Lia plej konata verko estas la romano *A Confissão de Lúcio* ("La Konfeso de Lucio") el 1914, kompleksa reto de rilatoj inter virino kaj du dekadencaj poetoj en la fino de la jarcento en Parizo. La verko prilumas la tutan mondon de Sá-Carneiro kaj la serĉadon de identeco, kiu akompanis lin dum lia tuta vivo. Efektive, liaj skribaĵoj reflektas lian alligitecon al la modernisma movado, kaj multaj el ili esprimas solecon, memmalamon, obsedon kaj konstantan okupitecon pri frenezo kaj demandoj rilataj al seksa identeco.

Sá-Carneiro ankaŭ publikigis poemojn en ambaŭ eldonoj de la literatura revuo *Orpheu* (1915), kiun ĉefe financis lia patro. Lia tempo en Parizo ekde 1915 estis markita de maltrankvila bohema vivstilo, malfeliĉa amafero kaj financaj problemoj. Sá-Carneiro finis sian vivon en pariza hotelo la 26-an de aprilo 1916.

La verkado de Sá-Carneiro estas karakterizita per la temo de morto kaj ia sopiro al morto. Liaj literaturaj influoj inkluzivas Edgar Allan Poe, Oscar Wilde, Charles Baudelaire, Stéphane Mallarmé, Fjodor Dostojevskij, Cesário Verde kaj António Nobre.

Ne ĉio, kion skribis Sá-Carneiro, estis publikigita dum lia vivo. Multaj el liaj publikaĵoj en revuoj, kiel ekzemple Orpheu *aŭ* Portugal Futurista *,* ne estis kompilitaj en librojn. En 1937, la revuo Presença *publikigis postmorte la poemaron de Sá-Carneiro, Indícios de Oiro* (Signoj de Oro), la plej gravan parton de lia poezia verko. Liaj kompletaj verkoj estis publikigitaj postmorte en 1946. Liaj leteroj estis kolektitaj en postmortaj volumoj: Leteroj adresitaj al Fernando Pessoa (2 volumoj, 1958-1959), Specife, liaj leteroj adresitaj al Luís de Montalvor, Cândia Ramos, Alfred Guizado kaj José Pacheco (1977), Neeldonita korespondado de Mário de Sá Pessoa (1970) adresita al Fernando Pessoa (1980).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mário de Sá-Carneiro Interrete
* Mário de Sá-Carneiro, Encyclopaedia Britannica
* *Mário de Sá Carneiro (1890-1916)*, Lisboa, Biblioteca Nacional, 1990 
* Verkoj de Mário de Sá-Carneiro digitalizadas, Biblioteca Nacional Digital
* Biografio, Instituto Camões
* Mário de Sá-Carneiro, escritas.org

Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo
Kategorio:Portugalaj poetoj
Kategorio:Portugalaj verkistoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Sopiro

eta|Infanaĝa sopiro**Sopiro** (ankaŭ neformale avido aŭ deziro, ) estas subjektiva sento de interna senigo fronte al ekstera objekto (vidu d:Q1399895) kaj forta bezono ricevi ĝin aŭ esti proksime al ĝi. Sopiron akompanas fantazio kaj mensa bildo de la "mankanta" objekto. Ekzemple, sopiro al la ĉirkaŭvolvanta, mola kaj varma tuŝo de viro aŭ virino, al cigaredo, al ĉokolado kaj similaj.

En psikologio, temas pri stato de mensa ekscitiĝo, kiu direktas la homan psikon al specifaj celaj statoj. Laŭ tiel nomataj instigaj teorioj, ĉi tiu direkteco prenas la formon de la atendo de io, kio reprezentas instigan valoron por la individuo. Instigo estas la anticipita emocio rilate al la cela stato, kaj instiga valoro estas la grado de pozitiva emocio asociita kun la celata cela stato. 

Laŭ certaj psikologiaj teorioj, tiu profunda mensa sopiro devenas de la sento, ke la "mi" ne sentas sin kompleta sen la ekstera objekto.

Esplorado nun montras, ke sopiroj al certaj aferoj fizike influas niajn korpojn, igante la cerbon liberigi troan kvanton da hormono norepinefrino. Ĉi tiu hormono ludas gravan rolon en traktado de neatenditaj situacioj ("reĝimo de batalo aŭ fuĝo").

En la Biblio, estas ununura apero de ĉi tiu emocio:

## Referencoj 
Kategorio:Emocioj