Abraham Calov

**Abrahamo Kalovo** aŭ **Abrahamus Calovius** estis germana matematikisto, filozofo kaj teologo, kaj unu el la plej elstaraj reprezentantoj de luterana ortodokseco.

## Vivo
Abraham Kalovo estis filo de Peter Kalau (1567-1631), skribisto en la kortego de la Elektisto de Brandenburgio Frederiko Vilhelmo (1620-1688), kaj lia edzino Catharina (1580-30-an de septembro 1629), filino de la urbestro Daniel Spieß kaj lia edzino Magdalena von Randau. Post frekventi la urban lernejon en Mohrungen, li iris al la gimnazio en Toruń, en 1624. En 1625, li translokiĝis al la Lernejo de la Malnova Urbo en Königsberg kaj revenis al Mohrungen pro la pesto tie.
[eta|maldekstre|300px|Biblio de Kalov, kun la subskribo de [Johann Sebastian Bach|Bach en la malsupre dekstra angulo.]]

[eta|maldekstre|300px|"Teologiaj demandoj pri la Unika Dio", [Wittenberg, 1683.]]

[eta|dekstre|400px|La Sieĝo de [Stralsund fare de Albrecht von Wallenstein, en 1628.]]

[eta|dekstre|300px|"Loci communes rerum theologicarum" ("Fundamentaj temoj de la Teologio"), verko de [Filipo Melanktono, publikigita en 1552.]]

En februaro 1626, li enskribiĝis ĉe la Universitato de Königsberg kun stipendio de la Elektisto de Brandenburgio. Li komence dediĉis sin al la studado de liberalaj artoj. Inter liaj instruistoj tiutempe estis Samuel Fuchs (1585-1632), Sigismund Weier, Laurentius Wegerus, Johann Strauss, Albert Linemann kaj Christoph Eilard.

Tiel edukite, li akiris la akademian gradon de Magistro pri Filozofio en aprilo 1632. Li poste turnis sin al la studado de teologio. Liaj instruistoj en Königsberg estis Johann Behm, Andreas Mylius kaj Coelestin Myslenta, sub kiuj gvidado li evoluis en juna aĝo en bataleman teologon de la ortodoksa luteranismo.

Li ankaŭ gajnis ekstran enspezon kiel informanto por tri junaj nobeloj, kies patroj certigis, ke li povu daŭrigi siajn teologiajn studojn ĉe aliaj universitatoj per aparta stipendio. Vojaĝante tra Danzig kaj Lübeck, li alvenis al la Universitato de Rostock en septembro 1634.

Loĝante en la domo de Johann Quistorp la Maljuna, li donis publikajn kaj privatajn lecionojn pri filozofio kaj teologio dum tri jaroj, verkis traktaĵojn kaj okazigis disputojn. La tumulto de la Tridekjara Milito malhelpis lin daŭrigi siajn teologiajn studojn en Jena kaj Wittenberg.

Anstataŭe, en 1636 li faris fojajn vojaĝojn al Stralsund kaj al la Universitato de Greifswald kaj ankaŭ vizitis plurajn lokojn en Danio. La 22-an de junio 1637 li ricevis sian doktorecon pri teologio en Rostock.

Tiujare li revenis al Königsberg, kie li fariĝis adjunkta profesoro en la Filozofia Fakultato kaj, en 1640, alprenis eksterordinaran profesorecon pri teologio. Tie li partoprenis la vizitojn de la Elektisto en Samlando kaj akiris famon kiel polemikisto.
[eta|maldekstre|400px|[:en:Sambia Peninsula|Sambio estas la duoninsulo nordokcidente de Kaliningrado]]

Li havis tre stimulan influon sur la filozofion de sia tempo kaj devas esti konsiderata kiel aparte influa figuro en epistemologio, kiu povas esti lokita en la prahistorio de Immanuel Kant.

En 1641 li fariĝis rektoro de la Akademia Gimnazio en Danzig kaj pastro de la Trinity-preĝejo. De ĉi tie, li parolis kontraŭ religia sinkretismo kaj Georgo Kaliksto ĉe la Thorn-Kolokvio de 1645. Li ankaŭ eniris disputon kun sia kolego Henriko Nicolai en Danzigo.

En la somero de 1650, kun la subteno de la kortega predikisto Jakob Weller, li akceptis vokon de Johano Georgo la 2-a de Saksio al la Universitato de Wittenberg. La universitato jam konsideris la nomumon de Kalovo unu jaron antaŭe. Ekde majo 1650, ili serĉis "doktoron bone spertan pri polemikaj skribaĵoj kaj aliaj teologiaj ekzercoj."

La 31-an de julio 1650, li estis nomumita la tria plena profesoro ĉe la teologia fakultato kaj ekoficis la 19-an de oktobro. En novembro de la sama jaro, li fariĝis membro de la Konsistorio de Wittenberg, anstataŭante Paul Röber en predikado, kaj post la morto de Röber en 1652, li estis elektita de la urbo kaj la universitato por esti la pastro de la urba preĝejo. La Elektisto ankaŭ nomumis lin Ĝenerala Inspektoro de la Saksaj Balotcirkloj.

Simile al Leonhard Hutter kaj Aegidius Hunnius la Maljuna antaŭ li, Kalovo kredis, ke klopodoj por unuigo inter luteranoj, reformitaj kristanoj kaj katolikoj estis eblaj nur je la kosto de la vero de la kredo kaj tial tio devus estis neakcepteblaj. Li komprenis la luteranan doktrinon, bazitan sur la Formulo de Konkordo, kiel la solan defendeblan formon de kredo.

Tial, li malakceptis ĉian formon de dissolvo de konfesiaj limoj kaj, en siaj skribaĵoj, kontraŭstaris la Roman Katolikismon, Reformitan Kristanismon, la indiferentajn Kalikstinojn, kaj ĉefe, la Socinanojn ankoraŭ ĉeestantajn en Orienta Prusio kaj Pollando. En sia disputo kun Kaliksto, Kalovo asertis, ke la teologia fakultato de la Universitato de Wittenberg devus esti la plej alta aŭtoritato pri aferoj de konscienco por la tuta Luteranismo.

La akademia instruado de Kalovo ofte eniĝis en polemikan kuntekston. En 1655, li skribis al la Elektisto de Saksio, ke en siaj prelegoj kaj disputoj li plurfoje emfazis la diferencojn inter Luteranismo unuflanke kaj la malnovaj sektanoj, kiel ekzemple la "Reformoj de Helmstadt", aliflanke.

Sendube, li estis unu el la plej influaj profesoroj ĉe la Universitato de Wittenberg tiutempe. Oni diras, ke li altiris preskaŭ 500 studentojn al siaj prelegoj. Eĉ la Elektisto Johano Georgo la 2-a de Saksio, kiu estis forte influita de sia kortega predikisto Weller, vizitis Kalovon por ĉeesti liajn lecionojn ĉe la universitato.

La verko "Satanae molitiones in hoc cumprimis seculo maxime eristico et controversarium ac certaminum admodum feraci", publikigita en dek du volumoj inter 1655 kaj 1677, kvankam sen kompletigi la verkon, estis la ĉefa fokuso pri la revizio de la Loci communes.

La libro "Systema locorum theologicorum" (Wittenberg, 1655-1677) provizis, por la unua fojo, filozofie bazitan, sisteman analizon pri teologiaj artikoloj. Per sia ĉefa ekzegeza verko, en la latina-germana "Biblia illustrata Alten und Neuen Testaments", publikigita en kvar foliumaj volumoj inter 1672 kaj 1676, li ĉefe kontraŭstaris Hugo Grotius, kiu provis establi sian propran interpreton de la Skribo en la "Annotationes zum Alten und Neuen Testament" (1679).

Enkorpigante vastan gamon da, interalie, eĉ ene de rabenaj interpretaj tradicioj, ĝi reprezentas rimarkindan ekzegezan atingon de la tempo. Ĝia fundamenta premiso estis la konvinko, ke Dio parolis per la Biblio, kaj tiel ke vero de kredo povas esti distingita el ĉiu verso, kiu devas esti interpretita ene de sia kunteksto.

Aldone al la "Biblia Illustrata", destinita por teologoj, Kalovo ankaŭ prezentis germanlingvan Biblion de Lutero, en kiun li enkorpigis la interpretojn de Lutero pri ĉiu pasaĵo. Ĉi tiu Sankta Biblio, laŭ la germana traduko kaj klarigo de Marteno Lutero, kaj citante la germanajn kaj germanigitajn skribaĵojn de Lutero, fariĝis aparte konata pro sia ampleksa akcepto fare de Johann Sebastian Bach.

Kalovo konservis ampleksan kontakton kun diversaj eŭropaj akademiuloj. Li estis proksima amiko de Philipp Jacob Spener, kiu sendis al li sian Pia Desideria ("Piaj deziroj"), kaj ili amplekse interkorespondis dum ilia tuta vivo.

Malgraŭ la konsiderinda populareco de Kalovo en luter-influitaj fakultatoj, li ne kapablis atingi ĉiujn siajn celojn. Ĉefe, la lukto kontraŭ Georgo Kaliksto malsukcesis, ĉar li ne povis certigi formalan kondamnon de sinkretismo fare de la Lutera Eklezio. La same luterana-ortodoksa Universitato de Jena, kaj precipe Johannes Musaeus tie, rifuzis akcepti tian tranĉan limon.

Kalovo eĉ konfliktis kun sia propra Elektisto kiam li publikigis la "Historia Syncretismi" en 1682 sen la permeso de ĉi-lasta.

La disputo pri la unuigaj klopodoj de la Brandenburga Elektisto Frederiko Vilhelmo montriĝis eĉ pli malutila. Kiel reformita reganto de ĉefe luteranaj teritorioj, li estis politike motivita por dissolvi la limojn inter la du religiaj partioj.

Jam en 1651, li malpermesis ĉiujn predik-polemikojn fare de luterana pastraro, tiel, laŭ la vidpunkto de la pastraro, kontraŭleĝe enmiksiĝante en la liberecon de predikado. La luteranoj serĉis subtenon ĉefe de Kalovo, kiun ili konis el lia tempo antaŭ Wittenberg. En 1660, Frederiko Vilhelmo plendis al la Elektisto de Saksio, ke la luteranoj en Wittenberg publikigis polemikajn skribaĵojn kontraŭ la reformitoj.

La 14-an de aprilo 1662, li ripetis sian plendon. Kalovo intervenis en la disputo inter la kortega predikisto Christian Dreier kaj la pastroj de la urbo Königsberg kaj antaŭurbaj paroĥoj, atakante Dreier per teologia opinio.

Ĉar la Vitenberganoj rifuzis esti malpersvaditaj de sia strebado al la sendependeco de la Luterana Eklezio kaj pri ilia rajto partopreni en kontraŭkalvinismaj polemikoj, kaj atakis la sindikatajn klopodojn en Hesio per lia traktaĵo "Epicrisis de colloquio Cassellano Rintelio-Marpurgensium", kiu ankaŭ cirkulis en Brandenburgio, la Elektisto de Brandenburgio eldonis edikton la 27-an de aŭgusto 1662. Ĉi tiu edikto kunvokis religian kolokvon planitan kiel repacigan eventon en Berlino kaj samtempe malpermesis al siaj subuloj studi teologion kaj filozofion en Wittenberg, forpelante la Brandenburgajn studentojn el la universitato.

Ĉi tio donis severan baton al la Universitato de Wittenberg, rezultante en la apero de rezisto ene de ĝia propra teologia fakultato.

Komence, disputo ekestis kun la Fakultato de Filozofio, kiu asertis sian rajton foje trakti fundamentajn ekleziajn kaj religiajn demandojn aŭ biblian historion en siaj seminarioj. La Fakultato pri Teologio, tamen, vidis tion kiel entrudiĝon al sia propra influosfero.

La disputo eskaladis al personaj atakoj. Post multaj plendoj al la saksa kortego, vizitkomisiono estis fine nomumita en 1665 por esplori la aferon. La 12-an de julio de tiu jaro, ĉi tiu komisiono peris interkonsenton inter la fakultatoj, efike limigante la postulojn de la Teologia Fakultato.

La maljuniĝanta Kalovo ne estis ŝparita de konflikto eĉ ene de sia propra fakultato. Kvankam li konservis bonan laborrilaton kun siaj pli junaj kolegoj, Johann Andreas Quenstedt kaj Johannes Deutschmann, malkonsentoj ekestis kun Johannes Meisner. Meisner, kiu ricevis sian profesorecon baldaŭ antaŭ Kalovo, fariĝis la plej altranga membro de la fakultato post la morto de Johannes Scharff.

Eble pro ĉi tiu kialo, Kalovo ofendiĝis pro la malpli klara sinteno de Meisner pri teologiaj demandoj. En 1675, dum disputo, Kalovo kredis, ke li trovis pruvon, ke Meisner deviis de la luterana doktrino pri la Eŭkaristio. Li tuj kompilis liston de la supozeblaj eraroj de Meisner kaj akuzis lin pri heterodokseco.

Ĉi tiu disputo kaŭzis tian tumulton, ke ĝi eĉ malfortigis la reputacion de la teologia fakultato ĉe la Universitato Leŭkorea. Provo de mediacio fare de la Elektisto inter la partioj ankaŭ malsukcesis, do la disputpunktoj estis komence prezentitaj al teologia forumo de la aliancitaj universitatoj de Lepsiko, Giessen kaj Strasburgo. Ĉar la forumo ne atingis unuaniman decidon, la kazo estis prezentita al la Alta Konsistorio en Dresdeno.

Ĉi tiu instanco redaktis kredkonfeson, kiun ĉiuj membroj de la fakultato de Wittenberg devis subskribi. La deklaro de kredo estis tute konforma al la vidpunktoj de Kalovo, do li povis subskribi ĝin sen obĵeto. Meisner, aliflanke, volis subskribi nur kun rezervoj, sed devis submetiĝi al la konsistorio en 1680. Ĉi tio ŝajne solvis la disputon. Post la morto de Meisner jaron poste, Kalovo jam ne devis timi ian ajn reziston ene de la fakultato.

La obstineco de Kalovo eble ankaŭ estis unu kialo, kial li neniam fariĝis rektoro de la Universitato de Wittenberg, kvankam li deknaŭ fojojn tenis la dekanecon de la teologia fakultato. Kvankam Kalovo suferis pro malbona sano ekde frua infanaĝo, li postvivis multajn epidemiojn en Wittenberg. Malfortigita de apopleksio, li mortis en Wittenberg en 1686, kie tomba surskribo estis starigita honore al li.

## Verkaro
* *Das die Worte Christi noch fest stehen.* Berlin 1624
* *Stereoma voluntatis Christi de substantiali praesentia …* Rostock 1633
* Dissertationes theologicæ Rostochienses, 1637
* Metaphysica Divina e principiis primis eruta in abstractione Entis repraesentata ad SS. Theologiam applicata, monstrans Terminorum & Conclusionum transcendentium Usum genuinum abusum haereticum; Pars Generalis. Hallervord, Rostock 1640
* Criticus Sacer, vel Commentarii Apodictico-Elenchtici super Augustanam Confessionem Ecclesiarum Evangelicarum novissimi temporis Sympolum vere Augustum Prothyron, Hallervorden, Lepsiko 1646
* *Criticus sacer, vel, commentarii apodictico-elenchtici super Augustum confessionem.*, 1646
* *Institutiones theologicae zum examine novae theologiae Calixtinae.* 1649
* *Scripta philosophica.* Rostock 1650/1651
* Nöthige Ablehnung Etlicher injurien falschen aufflagen und bezüchtignungen, Damit D. Calixtus ihn D. Calovium hat belegen und angiessen wollen, Röhner, Wittenberg 1651
* *Nöthigen Ablehnung etlicher Injurien.* 1651
* Encyclopædias disciplinarum realium ideæ, 1652
* Synopsis controversiarum potiorum, Quae Ecclesiae Christi cum Haereticis ... intercedunt. Lieberhirt, Wittenberg, 1652
* *Synopsis controversiarum.* 1652
* Syncretismus Calixtinus a modernis Ecclesiae torbatoribus .... Wendt, Wittenberg 1653
Epistolam S. Judae Apostoli quoad textualem analysin, 1654
* Stereoma sacratissimae testatoris Christi voluntatis de substantiali praesentia et orali perceptione corporis et sanguinis sui in S.S. Eucharistia. Haken, Wittenberg, 1655
* Systema locorum theologicorum, 2 volumoj, Wittenberg, 1655-1677
* Harmonia Calixtino-Haeretica, Wittenberg, 1655
* *Systema locorum theologicorum.* 12 Bände. Wittenberg 1655-1677
* *Consensus repetitus fidei Lutheranae.* 1655
* Consilia theologica Witebergensia. Frankfurt am Main 1664.
* Consensus repetitus fidei vere Lutheranae in illis Doctrinae capitibus, quae contra puram et invariatam Augustanam Confessionem, aliosque libros symbolicos, in formula concordiae comprehensos, scriptis publicis impugnant D. Georgius Calixtus Bockard, Wittenberg, 1666
* Biblia illustrata 4 Volumoj, Frankfurt am Main 1672–1676 kaj 1719.
*  Dei ... indultu jejunium Christi in deserto, 1676
* Resp. Veritas Religionis Christianæ, 1679
* Exercitatio philologica de angariis veterum, 1680
* Dissertatio Philologica De Selenolatria, 1680
* Historia syncretistic, das ist: Christliches wohl gegründetes Bedencken ůber den Lieben Kirchen-Frieden, und Christliche Einigkeit in der heilsamen Lehre der Himmlischen Wahrheit, 1682
* *Theologia positiva.* Wittenberg 1682
* De Baptismo pro mortuis, 1684
* Dissertatio ... de Luthero ante Lutherum, in divina Apocalypsi, 1684
* Anti-Böhmius, in quo docetur, quid habendum de secta Jacobi Böhmen, 1684
* Scripta anti-sociniana, quibus haeresis illa pestilentissima non tantum ex ipsis socinistarum scriptis bona fide detegitus, sed etiam e scripturis sacris, haud neglectis antiquitatis ecclesiasticae testimoniis, solide profligatur. Kühn, Ulm 1684
* Scripta Syncretistica. 1684
* Theologia Positiva. Per Definitiones, Causas, Affectiones, Et Distinctiones, Locos Theologicos Universos, Succincte, Iustoque Ordine Proponens: Ceu Compendium Systematis Theologici, Quenstedt, Wittenberg 1690
* in Jeremiam et Threnos Commentarius posthumus ..., 1696

## Vidu ankaŭ
* Marteno Lutero (1483-1546)
* Konrad Bergius la Maljuna (1544-1592) germana pedagogo, retorikisto kaj evangelia teologo
* Egidio Hunjo la Maljuna (1550-1603) germana luterana teologo
* Leonhard Hutter (1563-1616)
* Johann Behm (1578-1648) germana luterana teologo
* Valentin Thilo la Maljuna (1579-1620) germana teologo kaj eklezihistoriisto
* Sigismund Weier (1579-1661) germana matematikisto. bibliotekisto kaj historiisto
* Hugo Grotius (1583-1645)
* Johann Quistorp la Maljuna (1584-1648) germana teologo kaj predikisto
* Christoph Eilard (1585-1639) germana poeto kaj fizikisto
* Georgo Kaliksto (1586-1656)
* Paul Röber (1587-1651) germana luterana teologo
* Johann Bergius (1587-1658) germana teologo kaj reformisto
* Cölestin Myslenta (1588-1653) pola luterana teologo
* Johann Strauß (Matematikisto) (1590-1630) germana  matematikisto
* Konrad Bergius la Juna (1592-1642) germana evangelia teologo
* Johannes Scharff (1595-1660) germana luterana teologo kaj filozofo
* Veit Erbermann (1597-1675) germana teologo kaj polemikisto
* Laurentius Weger la Maljuna (1599-1629) germana filozofo
* Jacob Weller (1602-1664) germana evangelia teologo
* Albrecht Linemann (1603-1653) germana matematikisto kaj astronomo
* Heinrich Nicolai (1605-1660) germana luterana teologo kaj filozofo
* Andreas Mylius (Filologo) (1606-1649) germana filologo kaj pedagogo
* Jakob Masenius (1606-1681) germana jezuito, historiisto kaj teologo
* Valentin Thilo la Juna (1607-1662) germana luterana teologo kaj eklezihistoriisto
* Christian Dreier (1610-1688) germana luterana teologo
* Fabian Kalau vom Hofe la 1-a (1610–1678) germana juristo kaj diplomato
* Johano Georgo la 2-a (1613-1680)
* Johannes Musaeus (1613-1681)
* Johannes Meisner (1615-1681) germana luterana teologo
* Johann Andreas Quenstedt (1617-1688) germana luterana teologo
* Frederiko Vilhelmo (1620-1688) Margrafo de Brandenburgio
* Johann Deutschmann (1625-1706) germana filozofo
* Fabian Kalau vom Hofe la 2-a (1635–1700)
* Philipp Jacob Spener (1635-1705)
* Johann Sebastian Bach (1685-1750)
* Hermann Samuel Reimarus (1694-1768) germana hebreisto
* Immanuel Kant (1724-1804) germana filozofo

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj la 16-an de aprilo
Kategorio:Mortintoj la 25-an de februaro
Kategorio:Naskiĝintoj en 1611
Kategorio:Mortintoj en 1686
Kategorio:Naskiĝintoj en la 17-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 17-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Romo
Kategorio:Mortintoj en Romo
Kategorio:Germanaj teologoj
Kategorio:Germanaj matematikistoj
Kategorio:Germanaj filozofoj
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Germanaj luteranaj teologoj
Kategorio:Viroj

## Literaturo 
* Kenneth G. Appold: ''Abraham Calov's Doctrine of Vocatio in Its Systematic Context*. Beiträge zur historischen Theologie 103. Mohr Siebeck, Tübingen 1998, ISBN 3-16-146858-9
* Ernst Feil: *Religio. Die Geschichte eines neuzeitlichen Grundbegriffs im 17. und frühen 18. Jahrhundert.* Verlag Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen, 2001, Band 3, S. 33–44, ISBN 3525551878
* Volker Jung: *Das Ganze der Heiligen Schrift. Hermeneutik und Schriftauslegung bei Abraham Calov*. Calwer theologische Monographien B/18. Calwer Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7668-3633-1
* Johannes Wallmann: *Abraham Calov – theologischer Widerpart der Religionspolitik des großen Kurfürsten.* In: Stefan Oehmig (Hg.): *700 Jahre Wittenberg: Stadt, Universität, Reformation.* Hermann Böhlau, Weimar, S. 303, ISBN 3-7400-0957-8
* Walter Friedensburg: *Geschichte der Universität Wittenberg.* Max Niemeyer, Halle (Saale) 1917, S. 418–430
* Helmut Holzhey (Hg.): *Die Philosophie des 17. Jahrhunderts.* Band 4: *Das heilige römische Reich deutscher Nation, Nord- und Ostmitteleuropa.* Schwabe, Basel 2001, ISBN 3796510353
* H. Leube: *Die Reformideen in den lutherischen Kirche zur Zeit der Orthodoxie*. 1924
* August Tholuck: *Der Geist der lutherischen Theologen.* 1852
* Fritz Roth: *Restlose Auswertungen von Leichenpredigten und Personalschriften für genealogische Zwecke.* Boppard/Rhein, 1959, Band 1, S. 13, R 30
* Johannes Wallmann: *Calov, Abraham.* In: Walther Killy (Hrsg.): *Literaturlexikon: Autoren und Werke deutscher Sprache.'' Band 2, S. 347–348
* Hermann Schüssler: Calov, Abraham. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 3, Duncker & Humblot, Berlin 1957, S. 99.
* Kunze: Calovius (Kalau), Abraham. In: Realencyklopädie für protestantische Theologie und Kirche (RE). 3. Auflage. Band 3, Hinrichs, Leipzig 1897, S. 648–654.
* Henke, Paul Tschackert: Synkretische Streitigkeiten. In: Realencyklopädie für protestantische Theologie und Kirche (RE). 3. Auflage. Band 19, Hinrichs, Leipzig 1907, S. 243–262.
* Wilhelm Gaß: Calov, Abraham. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Bd. 3, Duncker & Humblot, Leipzig 1876, S. 712–715.
* Friedrich Wilhelm Bautz: Calov, Abraham. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 1, Hamm 1975, Sp. 865–886.

## Eksteraj ligiloj 
* Calov, Abraham