open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gahinga

La  metrojn alta, ne plu aktiva vulkano **Gahinga** estas unu el ok vulkanoj en la Virunga Montaro, kiuj apartenas al la Granda Rifta Valo, kiu dividas la plejan orienton de Afriko de la resta kontinento. La monto situas inter la ŝtatoj Ruando kaj Ugando en orienta Afriko, plejgrandparte en Ugando. La montopinto estas karakterizita pere de granda vulkana kratero, en kiu ekestis marĉa pejzaĝo kun plantoj parte tipaj por Afriko, sed parte ankaŭ por altaj montaroj kiel la Alpoj. La limo inter Ruando kaj Ugando dividas la montopinton.

Laŭ la stato de 2006 la monto nur grimpeblis el Ugando, tra la teritorio de la *Nacia Parko Monto Mahinga*. La grimpo daŭras proksimume tri horojn kaj nur eblas akompane de registritaj gvidistoj, kiuj konstante estas je dispono en la administra centro de la parko. Pagendas kotizoj por la nacia parko kaj por la montogrimpado (poe proksimume 20 usonaj dolaroj). La grimpa vojo gvidas unue tra malferma, tre fekunda teritorio de lafa grundo, poste tra bambua arbaro kaj sekve transiras al la plantaro de afrika-alpa faŭno, kiu restas ĝis la kratero.

## Vidu ankaŭ 
* Albert-Rifto

Kategorio:Montoj en Afriko
Kategorio:Vulkanoj en Afriko
Kategorio:Geografio de Ruando
Kategorio:Geografio de Ugando
Muhabura

La ne plu aktiva vulkano **Muhabura** (en iuj lingvoj ankaŭ literumita *Muhavura*) estas unu el ok vulkanoj en la Virunga Montaro, kiuj apartenas al la Granda Rifta Valo, kiu dividas la plejan orienton de Afriko de la resta kontinento. La monto situas lime inter la ŝtatoj Ruando kaj Ugando en orienta Afriko. Ĝi altas 4127 metrojn kaj estas la tria plej alta inter la ok vulkanoj de la Virunga Montaro. La ruanda parto situas en la Nacia Parko de Vulkanoj, la uganda parto en la * Mgahinga Gorila Nacia Parko*.

Laŭ la stato de 2006 la monto grimpeblis el Ugango, tra la teritorio de la *Nacia Parko Monto Mahinga*. La grimpo nur eblas akompane de registritaj gvidistoj, kiuj konstante estas je dispono en la centro de la nacia parko. Pagendas kotizoj por la nacia parko kaj por la montogrimpado (poe proksimume 20 usonaj dolaroj).

maldekstra|250px|eta|Augite Muhabura

## Vidu ankaŭ 
: Albert-Rifto

## Eksteraj ligiloj 
: la vulkano en la "tutmonda vulkanisma programo" de la *Smithonian*-institucio, Vaŝingtono (angle)
: informo pri la vulkano en la retejo *peakbagger* (same angle)

Kategorio:Montoj en Afriko
Kategorio:Vulkanoj en Afriko
Kategorio:Geografio de Ruando
Kategorio:Geografio de Ugando
Evroso (mitologio)

Laŭ la helena mitologio, **Evroso** estis oceanido, do filo de Okeano kaj Tetiso. Li estis la dio kiu regis la samnoman riveron (en Kikonio, (orienta Trakio), kiu enfluas en la maron Egeo antaŭ la insulo Samotrako.

Lia akvo famis pro sia sanpovo, kaj pro tio multaj junulinoj kutimis baniĝi en ĝi. Unu el ĝiaj alfluantoj, Ardesko, ankaŭ estis personigo de rivera dio.

Evroso havis du filinojn: la nimfoj Rodopo kaj Abo, tiu kiu siavice naskis la samnoman heroon de la urbo Ergisko.

## Eksteraj ligiloj 
* Evroso ĉe Theoi.com

Kategorio:Oceanidoj
Oceanido

Laŭ la helena mitologio, la **Oceanidoj** aŭ **Potamoj** (el la greka *Ποταμοι*, *riveroj*) estis riveraj dioj, kiuj personigis la akvajn fluadojn, kiujn ili regis. Romianoj nomis ilin *Fluminae*.

Heziodo laŭvice elnomis ilin, po unu ĉiu tiame konata rivero, kaj klarigis ke ilia gepatroj estis la titanoj Okeano kaj Tetiso (titanino). Pro tio, ili estis fratoj de la oceanidinoj, maraj nimfoj de nebuloj.

La oceanidoj estis prezentitaj kiel longbarbaj maljunuloj kronataj per tipaj vegetaĵoj de la riveroj el kiu ili ricevis siajn nomojn, kaj ornamigitaj aŭ ĉirkaŭitaj de la lokaj bestoj kaj flaŭro. Kutime ili havis du kornojn en la frunto, kiuj simbolas la diversajn fluaĵojn aŭ alfluantojn, kiuj formis la tutan riveron. Ofte ili aperas kuŝantaj kaj apogantaj sin sur kruĉo el kiu elfluas akvo. Depende de la rapideco de la rivera fluado oni prezentis tiujn kruĉojn pli aŭ malpli klinitaj. La antikvaj helenoj ege respektis la oceanidojn, kaj kutime ili ĉiam alvokis ilin antaŭ trapasi la respektivan riveron.

## Listo de oceanidoj 
[eta|300px|Vota reliefo dediĉita al la oceanido [Cefizo, kiu estas prezentita meze de dia kunveno kun Aĥeloo kaj homforma virbovo (Nacia Arkeologia Muzeo de Ateno).]]

* Aciso
* Aeaso
* Aĥeloo
* Akerono
* Aksio
* Alfeo
* Almono
* Amfriso
* Apidano
* Ardesko
* Asopo
* Asteriono
* Cebreno
* Cefizo
* Ceko
* Cidno
* Egeo
* Enipeo
* Erazino
* Eridano
* Esepo
* Esperkio
* Eŭfrato
* Eŭroto
* Eveno
* Evroso
* Fasiso
* Graniko
* Haliakmono
* Heptaporo
* Hermo
* Hidaspeso
* Inaĥo
* Istro
* Kaistro
* Kladeo
* Krataiso
* Kremetezo
* Kriniso
* Ksanto
* Ladono
* Marsio
* Meandro
* Mincio
* Nezo
* Nilo
* Numicio
* Partenio
* Peneo
* Rezo
* Rodio
* Sangaro
* Selemno
* Sibariso
* Simoizo
* Skamandro
* Strumo
* Termesio
* Tiberino (laŭ la romia mitologio)
* Tiberto (laŭ la romia mitologio)
* Tritono
* Volturno (laŭ la romia mitologio)

## Vidu ankaŭ 
* Prometeo Ligita

## Eksteraj ligiloj 
* *Riveraj dioj* (angle)
* *Potamoj* (angle)
Ergolz

**Ergolz** estas rivero en la oriento de Kantono Bazelo Kampara.

## Priskribo 
La rivero Ergolz fontas ĉe la monto *Geissflue* en la Ĵurasa Montaro sur alteco de 930 m s.m.. Ĝi fluas suden tra la distriktoj Sissach kaj Liestal kaj post proksimume 40 km alfluas en Augst al la Rejno. La koordinatoj de la fonto estas .

## Alfluantoj 
La ĉefa alfluanto de Ergolz estas la rivero Frenke, kiu konsistas el du brakoj, nomitaj *Antaŭa Frenke* (germane *Vordere Frenke*) kaj *Malanataŭa Frenke* (germane *Hintere Frenke*). Aliaj alfluantoj estas *Orisbach*, *Eibach*, *Homburgerbach*, *Diegterbach*, *Röserenbach* kaj *Violenbach*.

## Talweiher 
En la nordo de Anwil Ergolz fluas tra la lageto Talweiher, kiu estas bela naturprotektejo.

## Komunumoj laŭlonge de Ergolz 
[eta|maldekstra|150px|Fonto de Ergolz en [Oltingen]]
La fonto de Ergolz situas en Oltingen en la distrikto Sissach. Tiam ĝi fluas norden tra Anwil, kie ĝis turniĝas nordokcidenten, trafluas nun Rothenfluh, tiam fluas okcidenten tra Ormalingen kaj Gelterkinden, kie alfluas Eibach, plue tra Böckten, Sissach kaj Itingen. En Lausen ĝi atingas la distrikton Liestal. Nun ĝi fluas nordokcidenten tra Liestal kaj tiam norden tra Füllinsdorf. Tiam ĝi formas la limon inter Augst kaj Pratteln por fine sur la teritorio de Augst alflui al Rejno.

## Historio 
La rivero servis por la romia urbo Augusta Raurica kiel trinkakvoliveranto. Por tiu celo oni konstruis akvedukton, kiu komenciĝis supre de la hodiaŭa urbo Liestal. Restaĵoj de la akvedukto ankoraŭ hodiaŭ videblas.

En la 19-a kaj 20-a jarcento pro la kresko de la loĝantaro kaj la industriiĝo la malpureco de la akvo fariĝis pli kaj pli grava problemo. Ekde la 1960-aj jaroj oni reagis al tiu-ĉi mediproblemo per la konstruo de pluraj akvopurigstacioj.

## Eksteraj ligiloj 
* Merzurdatenoj de BAFU 2006
* La rivero Ergolz en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Kantono Bazelo Kampara
Kategorio:Riveroj de Ĵuraso
Kategorio:Alfluantoj de Rejno
Kategorio:Liestal (distrikto)
Kategorio:Sissach (distrikto)
Cimatio

[200px|eta|[Dorika ordo|Dorika cimatio]]
[200px|eta|[Ionika ordo|Ionika cimatio]]
[200px|eta|[Lesbo|Lesba cimatio]]
**Cimatio** (de la greka vorto κῦμα, *kima* „ondo“) laŭ PIV estas
# en origina senco, modluro konsistiganta la supran parton de kornico (aparte en temploj kaj aliaj konstruaĵoj de la arkitekturo de la antikva epoko), kaj
# plue, modlura ornamo, kiun oni fiksas ĉe muro proksimume je la nivelo de la okuloj, kaj kie oni kutimas pendigi en ekspozicioj la plej belajn pentraĵojn.

Laŭ la origina senco do temas pri longa dekora bendo kun frisosimila ornamo, plej ofte ĉe fasado aŭ ĉe kolono. Cimatio povas esti reliefo aŭ nur pentrita. La cimatiaj ornamoj plejparte estas stiligitaj plantaj elementoj.

Laŭ Francisko Azorín **Cimatio** estas *Modluro kies profilo estas simila al S, uzata ofte ĉe la supro de kornicoj.* Kaj li indikas etimologion el greka *kimazion* kaj tio el *kima* (ondo) kaj de tie la latina *cymatium*. Li aldonas teknikajn terminojn por cimatitipoj, nome dorika cimatio, jonika cimatio kaj lesbia cimatio.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Abako (kolono)

Kategorio:Antikva arkitekturo
Kategorio:Ornamaĵoj
Hundwil

## Pri la komunumo 
**Hundwil** estas komunumo en Kantono Apencelo Ekstera, Svislando. Ĝi havis 983 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Hundwil situas sude la la monto Säntis, kies kulminan punkton je 2502 m s.m. ĝi dividas kun la komunumoj Schwende Kantono Apencelo Interna kaj Wildhaus (Kantono Sankt-Galo).

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Hundwil limas en nordo al Herisau kaj Stein, en oriento al Schlatt-Haslen, Gonten kaj Schwende (ĉiuj tri en Kantono Apencelo Interna), en sudo al Wildhaus kaj Nesslau-Krummenau (ambaŭ en Kantono Sankt-Galo), kaj en okcidento al Urnäsch kaj Waldstatt.

## Trafiko 
[eta|maldekstra|150px|Valhaltejo de la [Aertelfero Schwägalp-Säntis.]]
[eta|maldekstra|150px|Valhaltejo de la [Aertelfero Schwägalp-Säntis vidita de la aertelfero.]]
Hundwil atingeblas per diversaj poŝtaŭtolinioj ek de Appenzell, Herisau kaj Sankt-Galo.

La pasaltejo Schwägalp, kiu ankaŭ apartenas al la komunumo, ne rekte de Hundwil sed nur tra Urnäsch aŭ Nesslaŭ atingeblas per poŝtaŭto.

Sur la montpasejo Schwägalp en la komunumo Hundwil situas la vala haltejo de la Aertelfero Schwägalp-Säntis. Ankaŭ ties monta haltejo situas sur la teritorio de la komunumo. La aertelfero estis konstruita inter 1933 kaj 1935, post kiam projekto konstrui dentoradfervojon ek de Wasserauen fiaskis.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Hundwil datiĝas el la jaro 921 kiel *Huntwilare*.

Dum mezepoko Hundwil kun la escepto de Schwägalp apartenis al la posedaĵoj de la Princabatejo Sankt-Galo. En la jaro 1367 Hundwil alianciĝis kun Apencelo por defendi sin kontraŭ la postuloj de la princabatejo. Dum la Apencelaj Militoj de 1401 ĝis 1429, la hundvilanoj kune kun la civitanoj de Urnäsch estis la ĉefaj agantoj.

Ek de 1607 Hundwil regule estis la kunsidejo de la malgranda kaj la granda konsilio kaj krom Trogen la dua kunvenloko de la Landkomunumo.

Ĝis ĝia malfondo en la jaro 1997 ĉiun trian jaron en Hundwil kunvenis la landkomunumo de Kantono Apencelo Ekstera.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Hundwil
* Hundwil en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:2011-08-21-Hundwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 362.JPG|Preĝejo Hundwil
Dosiero:2011-08-21-Hundwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 373.JPG|Landkomunuma placo
Dosiero:2011-08-21-Hundwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 379.JPG|Apencelaj domoj en la vilaĝocentro
Olympus Mons

**Olympus Mons**, latina nomo de monto Olimpo, estas ŝilda vulkano sur planedo Marso. Alta je 27 km supre de la meza nivelo de la ebeno, ĝi estas unu el la plej altaj montoj el la sunsistemo.

## Toponimio 
La unua nomo de tiu vulkano, malkovrita de la itala astronomo Giovanni Schiaparelli, estis "*Nix Olympica*" (*la neĝoj de Olimpo*). Ĉar ĝi estas loko kun granda albedo, oni supozis ke tie estis neĝo. Oni nun scias ke la albedo venas ne de neĝo sed de nuboj.

## Geografio 
### Lokalizo 
Olympus Mons situas nord-oriente de la nord-okcidenta rando de la kupolo de Tarsis, grandega ŝvelaĵo de la marsa supraĵo, entenante pluraj vulkanojn : Arsia Mons, Pavonis Mons kaj Ascraeus Mons.

Ĝi estas ĉirkaŭigita de regiono nomata "aŭreolo de Olympus Mons" en kiu estas krestoj kaj egaj blokoj

### Topografio 
eta|Kaldero ĉe la supro de Olympus Mons. Foto NASA(*la lumo venas de dekstre*)

Olympus Mons leviĝas al 27 km supre de la ĉirkaŭanta ebenaĵo, ĝia diametro ĉe la bazo estas proksimume 550 kilometroj kaj, preskaŭ tute ĉirkaŭanta ĝia bazo estas krutaĵo alta je 2 ĝis 6 km. La origino de la krutaĵo estas malbone konata. Oni teorias, ke terglitoj estigis ĝin, kaj la glitintaj materioj formis la "aŭreolon". La terglitoj estus ŝuldataj al rapida fondo de subtera glacio, aŭ tektonika movo. Alia hipotezo estas ke la vulkano estis origine sub-glacia kaj formiĝis sub glaĉero dika je du ĝis tri kilometroj da glacio.

En kulmino de la vulkano estas kaldero larĝa je 60 km kaj longa je 80 km, formita de unuiĝo de kvin krateroj.

En 2004, la kosmosondilo Mars Express fotis sur la deklivo de Olympus Mons fluojn da lafo maljunaj de malpli ol du milionoj da jaroj.

La grandego de la vulkano Olympus Mons povus esti ŝuldata al la fakto, ke Marso ne havas tektonajn platojn. Do, la lafo, kiu supreniras el varma makulo fluas al la surfaco ĉiam ĉe la sama punkto dum milionoj da jaroj.

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La okcidenta flanko de Olimpo 
* Pri vulkanoj sur Marso  
* Pri vulkanoj sur Marso 
* Ĉu Marso ankoraŭ aktiva ? 

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Ŝildaj vulkanoj
Kategorio:Vulkanoj en Marso
Kategorio:Montoj en Marso
Hodgsona certio

La **Hodgsona certio**, ***Certhia hodgsoni***, estas eta paserina birdo el la suda bordo de Himalajo. Ĝia specifa distingo el la Longfingra certio (*C. familiaris*) estis ĵus validata.

## Priskribo 
Temas pri eta birdo, 12.5 cm longa, de sufiĉe monotona aspekto. Ĝi estas **bruneca** kun pli hela kaj malhela **striado supre**, kaj **blankeca sube kaj ĉe la superokula strio**. Ĝi estas pli bruna supre ol la Longfingra certio (*C. familiaris*), kun kontrasta **ruĝeca pugo**. Ĝi havas longan kurbecan bekon kaj longajn rigidajn vostoplumojn.

La kanto komencas per du tipaj alvokoj *ŝrii* karakteraj kaj de tiu specio kaj de la proksimaj parencoj. Poste sekvas unu aix kelkaj trilecajn notojn kaj fine (kutime) du respektive supren kaj suben treniĝantaj notoj. Ĉiu sono estas ĉirkaŭ 0.3 sekundojn longa, kaj la tuta kanto daŭras ĉirkaŭ 2 al 2.5 sekundoj.

## Taksonomio 
Ili havas tri orientalisa subspeciojn, el okcidente orienten la jenajn:
* *Certhia hodgsoni hodgsoni* Brooks, 1871 – N Pakistano al NOk Barato
* *Certhia hodgsoni mandellii* Brooks, 1874 – Nepalo, Butano, NOr Barato
* *Certhia hodgsoni khamensis* Bianchi, 1903 Ĥama certio – SOk Ĉinio, Birmo kaj eble NOr Barato

Tiu arbogrimpulo estis iam inkludita en la Longfingra certio (*C. familiaris*), sed nuntempe oni konsideras, ke ĝi konstituas distingan specion. Ĝi estas la sudorienta reprezentanto de la stirpo en la holarktiso de arbogrimpuloj plej rilata al la frata specio *C. familiaris* kaj al la nordatlantika superspecio de la Mallongfingra certio (*C. brachydactylata*) plus la Amerika certio (*C. americana*)., sed ili povas moviĝi suben al arbaroj de kverkoj kaj rododendroj vintre. La rigidaj vostoplumoj permesas la birdojn grimpi vertikalajn arbotrunkojn serĉe de artropodoj. Ili nestumas en arbofendoj, kaj la tipa ovodemetado konsistas el 4-6 ruĝecbrune makulitaj rozkolorecblankaj ovoj.

Kvankam la etenda teritorio de tiu sufiĉe loĝanta specio estas minacata de habitatofragmentado ĝenerale, la *C. hodgsoni* estas tiom komuna kiom siaj nordaj parencoj. La IUCN konsideras ĝin kiel specio Malplej Zorgiga.

## Notoj 
## Referencoj 
* Outram Bangs, (1932): Birds of western China obtained by the Kelley-Roosevelts expedition. *Fieldiana Zoology* **18**(11): 343-379. Plena teksto ĉe Internet Archive
* BirdLife International (BLI), 2008, id=151077, Certhia hodgsoni, 12a Majo 2009.
* Harrap, Simon & Quinn, David, (1996): *Tits, Nuthatches & Treecreepers*. Helm Identification Guides, London. ISBN 0-7136-3964-4
* Tietze, Dieter Thomas; Martens, Jochen & Sun, Yue-Hua, (2006): Molecular phylogeny of treecreepers (*Certhia*) detects hidden diversity. *Ibis* **148**(3): 477-488.  (HTML resumo)

Kategorio:Certiedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Frenke (rivero)

**Frenke** estas rivero en Kantono Bazelo Kampara, kiu konsistas el la du brakoj *Antaŭa Frenke* (germane *Vordere Frenke* - orienta brako) kaj *Malantaŭa Frenke* (germane *Hinere Frenke* - okcidenta brako) kunfluantaj en Bubendorf ĉe la koordinatoj .

## Priskribo 
La rivero Frenke estiĝas per la kunfluo de la du fontriveroj Antaŭa kaj Malantaŭa Frenke en Bubendorf en distanco de 4 km de la alfluejo al Ergolz.

### Malantaŭa Frenke 
La Malantaŭa Frenke estas la okcidenta de la du fontriveroj kaj formas la tiel nomitan valon de Reigoldswil. Ĝi fontas je alteco de proksimume 900 m s.m. norde de la monto Wasserfallen, kiu apartenas al la Falda Ĵuraso. De ĝia fonto ĝis la kunfluo kun la Antaŭa Frenke la distanco estas proksimume 11 km.

### Antaŭa Frenke 
La orienta fontrivero, la Antaŭa Frenke fontas ĉe la Supra Hauenstein-Pasejo je alteco de 720 m s.m.. De la fonto ĝis la kunfluo kun Malantaŭa Frenke la distanco estas proksimume 14 km. Ĝi fluas tra Waldenburg kaj Hölstein.

## Inundoj 
La rivero Frenke, precipe ĝia antaŭa brako, estas konata pro regulaj inundoj. Raportitaj estas ekzemple la historiaj inundoj en Hölstein en la jaroj 1629, 1830, 1924 kaj 1926. Post la lastaj gravaj inundoj en la 1930-aj jaroj oni rektigis kaj korektis la riverfluon por eviti estonte similajn katastrofojn.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Kantono Bazelo Kampara
Kategorio:Riveroj de Ĵuraso
Kategorio:Akvokolekta areo de Rejno
Piednoto

**Piednoto** estas **noto** (mallonga teksto) metita je la subo de paĝo en libro aŭ artikolo. La noto rimarkas pri, kaj/aŭ citas fontindikon por, subparton de la tuta teksto. Plej ofte, oni markas piednoton pere de superigita numero post la porcio de la teksto pri kiu la piednoto traktas: 1 por la unua en la paĝo aŭ ĉapitro, 2 por la dua, ktp. Alimaniere, oni uzus numerojn inter krampoj ([1], [2], ktp); aŭ (se la piednotoj estos malmultaj) specialajn markojn kiel la steleto (*) aŭ ponard-markon (†).

Kategorio:Interpunkcio
Gurkoj

eta|200px|Gurkoj

En okcidenta regiono "Western Development Region" de Nepalo en zono Gandaki estas distrikto **Gorkha**. Ĝi troviĝas en mezalta montara regiono. Gorkha ankaŭ estas nomo de urbo. Laŭ tiu urbo la nepalanoj nomas la fortan tertremon, kiu detruis multon en la lando Nepalo la 25-an de aprilo 2015.

En tiu regiono estis reĝlando, kiu poste evoluis al tutnepala reĝlando.

La **gurkoj** estas etno de Nepalo,  kies gepatroj subtenis la hinduan militiston-sanktulon Gorakhnath. La ĉefa renomo de la gurka popolo venas de sia historio de kuraĝa  batalado kiel membroj de la "Brigado Gurka" de la armeo de Britio, kaj la regimentoj gurkaj de la barata armeo.
[eta|200px|[Kukrio, tipa gurka ponardo]]

Kategorio:Nepalo
Kategorio:Etnoj en Nepalo
Kategorio:Barato
Kategorio:Hinduismo
Sciencfikcia fervorularo

La **sciencfikcia fervorularo** ("la **fanaro**") estas la tramonda komunumo de personoj kiu identiĝas kiel fervoraj subtenantoj (fanoj) de sciencfikcio. Tia komunumo organizas sciencfikciajn kongresojn (kiel la Monda Sciencfikcia Kongreso) kaj klubojn; eldonas fanzinojn; ktp. Granda porcio de la profesiaj verkistoj de SF, de Ray Bradbury ĝis Harlan Ellison, venis el ĉi tiu komunumo, kaj ofte sin rigardas kiel aktualaj membroj de ĝi.

## Referencoj 

Kategorio:Sciencfikcio
Filka muziko

**Filka muziko** aŭ **filko** estas la (preskaŭ tute amatora kaj plejparte kanta) muziko de la sciencfikcia-fervorularo. Origine ĝi okazis dum kunvenoj de sciencfikciaj kluboj, sciencfikciaj kongresoj, ktp. La stiloj de filko mem varias de popolkantoj ĝis rok-muziko.


Kategorio:Sciencfikcio
Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Sciencfikciaj kongresoj

**Sciencfikciaj kongresoj** estas ne-komercaj kongresoj de fervoraj subtenantoj (fanoj, ŝatantoj) de la arta temo sciencfikcio. Tio estas fenomeno tipa por anglalingva kulturo kaj plejparto de tiuj "konvencioj" okazas en Usono, kvankam en multaj landoj ili ankaŭ estas oftaj. Anoj de la sciencfikcia-fervorularo organizas ĉi tiajn kunvenojn, ofte ĉiu-jarajn. La plej notinda eble estas la ĉiu-jara Monda Sciencfikcia Kongreso. Komence, sciencfikciaj kunvenoj temis ĉefe pri literaturo, sed la celo de multaj etendiĝas al aliaj artaj esprimoj kiel sciencfikcia filmo sciencfikcio en televido, sciencfikciaj bildstrioj, ludoj ktp.

Unuaj kunvenoj de sciencofikcio okazis en la dua parto de 1930-aj jaroj en oriento de Usono kaj post la Dua mondmilito okaziĝis ankaŭ en Eŭropo.

Dum tiuj eventoj okazas prezentaĵoj, babiladoj kaj paroladoj, ofte oni invitas aktorojn, verkistojn aŭ personojn iel ligitaj al sciencfikcio por renkonti fanojn. Kelkaj kongresoj apartenas speciale pri sciencfikcio feminisma, ukronioj, filka muziko, aŭ aliaj subĝenroj de la sciencfikcio.

Kategorio:Renkontiĝoj
Kategorio:Sciencfikcia kulturo
Malajoj

eta|Malaja geedziĝo
**Malajoj** estas popolo de Azio, vivanta en Malajzio, Indonezio, Singapuro kaj najbaraj landoj. Ilia lingvo estas la malaja lingvo. Temas pri populacio dediĉita tradicie al agrikulturo ĉefe de rizo, sed poste pro industriaj kialoj ankaŭ de kaŭĉuko. Ili estis de religio hindua, sed poste ili estis islamigitaj.

Kategorio:Etnoj en Azio
Norvegoj

alternative=Peder Tordenskjold • Niels H. Abel • Frederik Stang • Fridtjof Nansen Roald Amundsen • Eivind Groven • Liv Ullmann • Ari Behn|eta|Peder Tordenskjold • Niels H. Abel • Frederik Stang • Fridtjof Nansen Roald Amundsen • Eivind Groven • Liv Ullmann • Ari Behn
La vorto **norvegoj** havas iom malsamajn signifojn.
# **Norvegoj** estas etno kiu enhavas la denaskajn parolantojn de la norvega lingvo kaj iliajn idojn kiuj tenas fortan kulturan aŭ lingvan ligilon al sia norvega identeco. La plej granda areo kie norvegoj loĝas estas la nordo de Skandinavia duoninsulo (proks. la lando Norvegio) kaj insuletoj apude de ĝi en norda Eŭropo.
# **Norvegoj** en ĉiutaga lingvouzo kutime signifas **Norvegianoj** (civitanoj aŭ loĝantoj de Norvegio), sendepende de etno.

## Vidu ankaŭ 
* paperklipo

Kategorio:Norvegio
Kategorio:Etnoj
Abalá

**Abalá** estas unu el la 106 komunumoj de la meksika subŝtato Yucatán, kiu estas unu el la tri meksikaj subŝtatoj sur la duoninsulo Jukatano. La ĉefurbo de la komunumo estas la samnoma Abalá. La komunumo apartenas al la regiono 8 (Sur Poniente). Ĝi estas en la sudokcidenta parto de Yucatán, kiun limoj al Campeche kaj al la regionoj 5, 6, 7 kaj 9. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 31001.
maldekstra|eta|300px|La situo de la regiono x 8 en Yucatán

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5976 loĝantojn. El tiuj estis 3083 viroj kaj 2893 virinoj. La komunumo havas surfacon de 301,5&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 17 metroj super la marnivelo.

En la komunumo ekzistas entute 7 loĝlokoj kun pli ol 250 loĝantoj. La aliaj loĝlokoj havas pli malmultajn loĝantojn.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 56,44&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 26,7 Celsius. Ĝenerale la klimato estas varma kaj duonhumeda. La pluva sezono ĝenerale komencas fine de majo kaj ĝi daŭras ĝis oktobro. Plej malvarmaj monatoj estas januaro kaj decembro kaj plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 3391 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 2638 scipovis legi kaj skribi kaj 750 personoj estis analfabetoj. Do 22,12% de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 5230 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 3331 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 63,7% de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La ĉefa indiĝena lingvo en Yucatán estas la jukatana majaa lingvo, ankaŭ nomita Majatano.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* Abalá  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()
* Abalá  en ''Nuestros municipios” (niaj komunumoj; retejo de la registaro de Yucatán) ()

Kategorio:Komunumoj de Yucatán
Gemzse

**Gemzse** [gemĵe] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Vásárosnamény.
[eta|[Sonorilostablo de Gemzse]]

## Bazaj informoj 
* Areo: 14 km²
* Loĝantaro: 840
* Poŝtkodo: 4567
* Telefonkodo: 45

## Situo 
Gemzse situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Vásárosnamény troviĝas 11, Kisvárda 16, Baktalórántháza 21, Dombrád kaj Mátészalka po 28, Nyíregyháza 60 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1347. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, poŝto, 3 vendejoj, 2 drinkejoj.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo
* romkatolika kaj ankaŭ grekokatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de Hungaroj
* ligna kampanilo de 1789
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj de 2000

## Famuloj 
En Gemzse naskiĝis János Buzási (arkivisto).

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.nagyvofely.hu
* w.gyaloglo.hu
* w.gemzse.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Periklo

**Periklo** (, naskiĝis antaŭ aŭ en la jaro 490 a.K., mortis dum septembro 429 a.K.) estis inter la gvidaj politikistoj de la urboŝtato Ateno kaj de antikva Grekio dum la 5-a jarcento a.K.. Li signife progresigis la konstruon de la atika demokratio, la sekurigon de la hegemonio de Ateno en la Atika Mara Ligo (aŭ *Delosa Ligo*) kaj la realigon de impresa konstrua programo sur la Akropolo de Ateno.

Periklo havis tian influon sur atena socio ke Tucidido, lia nuntempa historiisto, salutis lin kiel "la unua civitano de Ateno." Periklo turnis la atenan maramean konfederacion en atenan imperion, kaj gvidis siajn samlandanojn en la unuaj du jaroj de la Peloponeza Milito. La periodo kiam li gvidis Atenon, de proksimume 461 a.K al 429 a.K., estas konata kiel la "Epoko de Periklo", kvankam en kelkaj kazoj tiu esprimo ankaŭ inkludas jarojn jam la Persaj Militoj kaj same malfrue kiel la komenco de la venonta jarcento.

Kiel konstanta posedanto de la stratega posteno de Atiko, la plej signifa elekta ofico en la demokratiĝinta socio de la regiono, la brila retorikisto Periklo preskaŭ ĉiam sukcesis gajni la subtenon de la atika parlamento () por siaj projektoj. En tiu elstara pozicio li ankaŭ esence kunrespondecis pri la pliakriĝo de la politikaj tensioj kun la urboŝtato Sparto kaj ties aliancanoj en la Peloponeza Ligo, kiu kulminis en la Peloponesa Milito kaj la sekva perdo de la hegemonia pozicio de Ateno. 

Periklo apogis arton kaj literaturon; ĉi tio estas ĉefa kialo kial Ateno estas konsiderita la eduka kaj kultura centro de Antikva Grekio. Li komencis ambician projekton kiu konstruis la plej multajn el la daŭre pluvivaj strukturoj sur la Akropolo (inkluzive de la Partenono). Tiu ĉi programo plibeligis la urbon, montris ĝian brilecon kaj laboris la homojn. Periklo ankaŭ kreskigis atenan demokration laŭ la mezuro ke kelkaj kritikistoj nomas lin popolisto. 

Li edziĝis kun Aspasia proksimume 445 a.K.

Jen eltiraĵo de la fama funebra diskurso (elogio) de Periklo:

## Vidu ankaŭ 
* Antikva Ateno
* Atena demokratio
* Klasika Grekio
* Poliso (urboŝtato)
* Akropolo (Ateno)
* Atiko
* Delia Ligo
* Ateno

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Antikva Grekio
Kategorio:Retorikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.
Toskana ordo

eta|Toskana (sube) kaj ionika (supre) ordoj de kolonoj
La **toskana ordo** (ankaŭ nomata **etruska ordo**) estas unu el la kvin klasikaj kolonaj ordoj. En la hierarkio de la kolonaj ordoj, unuafoje sisteme priskribita en la verkoj de Marcus Vitruvius Pollio (*Vitruvio*), sed en arkitektura praktiko aplikata longe antaŭe, ĝi havis la plej suban rangon.

Laŭ Francisko Azorín **Toskano** estas *Varianto de la dorika ordo, elpensita de la romanoj.* Li indikas etimologion el *Toscana*, propra nomo de itala regiono, kaj de tie la latina *tuscanus*.

[eta|maldekstra|[kapiteloj de la kvin klasikaj kolonaj ordoj (kaj aldone la "moderna ionika ordo" en superrigardo]]

## Historia evoluo 
Dum la dorika, ionika kaj korinta ordoj jam ekestis en la klasika epoko de antikva Grekio, la toskana kiel ankaŭ la komponita ordo estas inventaĵo de la klasike romia arkitekturo.

La toskana ordo en la antikva romia artikekturo evoluis kiel variaĵo de la dorika konstrua stilo. En la kolona dekoro de antikvaj pluretaĝaj konstruaĵoj, dum la romia epoko, sed ankaŭ poste, aparte en la epokoj renesanco kaj klasikismo, toskanaj kolonoj uziĝis por la plej suba etaĝo.

## Konstruo de la toskana ordo 
[eta|250ra|balkono sur toskanaj kolonoj ([klasikismo|klasikisma vilao en Aŭstrio)]]
La konstruo de la toskana ordo principe kompareblas el tiu de la dorika ordo. La plej frapaj diferencoj estas la jenaj:

La toskana kolono kontraste al la dorika havas bazon. En la kolona trunko mankas kaneloj, kaj la kapitelo ĝenerale estas sendekora.

## Notoj 
Kategorio:Antikva arkitekturo
Kategorio:Temploj
Géberjén

**Géberjén** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Mátészalka.

## Bazaj informoj 
* Areo: 5&nbsp;km²
* Loĝantaro: 570
* Poŝtkodo: 4754
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Géberjén situas sur ebenaĵo, laŭ iama riverobranĉo de Somesul, meze de sakovojo, ĉefvojo kaj fervojo Debrecen-Satu Mare preteriras. Mátészalka troviĝas 14, Fehérgyarmat 9&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo aperis en la mezepoko en formo *"Gabrian"*. Pro la oftaj inundoj la vilaĝo preskaŭ senhomiĝis. La plej granda inundo okazis en 1882, la lasta en 1970. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1883
* klasikisma nobeldomo de Jékey [jEkei] el la 19-a jarcento

## Fontoj 
* https://hu.wikipedia.org/wiki/G%C3%A9berj%C3%A9n
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Siro

**Siro**, , estas nobela titolo por kavaliroj aŭ baronoj en la reĝa Britio, sed ĝi estas uzata ankaŭ kiel honora alparola formo al alia vira persono, ĉefe en Britio aŭ en alia lando de la iama Brita Imperio. La ina formo, do por kavalirinoj kaj baroninoj, estas "Damo", '**. 

Siro estis komence uzata - sen nomo - kiel kortega titolo inter egaluloj, sed nuntempa uzado estas la honora alparolo de pli altrangaj, aĝaj, estimataj personoj. Hodiaŭ oni povas trakti ĝin ankaŭ kiel mallongigon de sinjoro. Simila uzo por la virinoj estas **', laŭvorte "mia damo", do sinjorino.

Kategorio:Nobelaj titoloj
Kategorio:Historio de Britio
Kategorio:Angla lingvo
Gacsály

**Gacsály** [gaĉAj] estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Fehérgyarmat.

## Bazaj informoj
* Areo: 20 km²
* Loĝantaro: 880
* Poŝtkodo: 4972
* Telefonkodo: 44

## Geografio 
Gacsály situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Mátészalka-Zajta. Csenger troviĝas 15, Fehérgyarmat 25 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1263. En 1717 la vilaĝo detruiĝis pro la tiutempaj militadoj. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, poŝto.
 
## Vidindaĵoj
* kalvinana, parte gotika kalvinana preĝejo (Gacsály) el la 14-a jarcento, en 1759 plene trakonstruiĝis
* romkatolika kapelo omaĝe al Sankta Familio

## Fontoj
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.gyaloglo.hu
Batoj po minuto

eta|Muzika tempoindiko por 120 BPM
**BPM** (***b**atoj **p**o **m**inuto*, laŭ la angla *beats per minute*) estas alia nomo por la mezuro **MM** (laŭ la germana *Mälzels Metronom*, mekanika metronomo proponita de *Johann Nepomuk Mälzel*) por la tempo de muzikaĵo. Temas pri la nombro de taktotempoj aŭ batoj ene de unu minuto. La taktotempoj kutime estas kvaronnotoj (ĉe taktoj kiel 4/4, 3/4, 2/4), ĉe kunmetitaj taktoj (6/8, 9/8, 12/8) kutime tri okonoj (punktigita kvaronnoto) kune formas baton. Kiel frekvencindiko 1 bpm laŭas 1/60 Hz.

## Tradiciaj tempoindikoj en BPM 
* Largo = 40–60 BPM
* Larghetto = 60–66 BPM
* Adagio = 66–76 BPM
* Andante = 76–108 BPM
* Moderato = 106–120 BPM
* Allegro = 120–168 BPM
* Presto = 168–208 BPM

## Eksteraj ligiloj 
ĉiuj germanlingvaj:
* Umrechner von BPM-Werten und Samplelängen
* BPMDATABASE - online BPM-Datenbank - mit etwa 23.000 Einträgen
* BPM4DJS - online BPM-Datenbank - mit etwa 41.000 Einträgen 

Kategorio:Muzika teorio
Baldwin Street

300px|dekstra|Domo en la Strato Baldwin
La **Baldwin Street** (Strato Baldvin] estas laŭ Guinness-libro de rekordoj **la plej kruta strato** de la mondo. Ĝi troviĝas en *North East Valley*, 3,5 km norde de Dunedin, Nov-Zelando. La maksimuma alto de la 200 metrojn longa strato estas 1:2,86 (19,3° aŭ 35%).

En la lastaj jardekoj, la strato iĝis konata vidindaĵo de la urbo. Ĝi estis plurfoje menciita en la nov-zelandaj kaj eksterlandaj amaskomunikiloj.

La 14-an de januaro 2000, atingis Thomas Hugenschmidt la rapidecon de 117,3 km/h, per biciklo sur tiu strato.

En 2001 mortis 19-jara studentino ĉe la provo, subveturi la straton per rubujo. La rubujego puŝis al parkanta aŭtomobilo kaj la studentino morte vundiĝis.

Aliaj stratoj de la mondo - kiel ekz. Filbert Street kaj 22nd Street en San Francisco - povas montri pli grandan krutecon (ĉi-kaze 31,5 % (aŭ 17°)).

  dosiero:BaldwinStreet Descending Tourist.jpg
  dosiero:Baldwin Street, New Zealand.jpg
  dosiero:DunedinBaldwinStreet Parked Car.jpg
  dosiero:DunedinBaldwinStreet_Top.jpg
  dosiero:Baldwin_Street_Dunedin_top.jpg

Kategorio:Rekordoj
Kategorio:Geografio de Nov-Zelando
Gyulaháza

**Gyulaháza** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Kisvárda. La loknomo signifas: domo de Julio.
eta|Blazono de Gyulaháza

## Bazaj informoj 
* Areo: 22&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2080
* Poŝtkodo: 4545
* Telefonkodo: 45

## Situo 
Gyulaháza situas sur ebenaĵo, sub monteto nur 139 m-ojn alta, laŭ traira flankovojo. Kisvárda troviĝas 12, Vásárosnamény 18, Baktalórántháza 19, Dombrád 22, Nyíregyháza 40&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo aperis en 1462, tiam la kampoj apartenis al familio *"Gyulaházy"*. En 1823 incendio okazis. Gyulaháza longe havis la titolon grandvilaĝo. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kulturdomo, kuracejo, dentokuracejo, policano, naĝejo, restoracio.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo el la 14-a jarcento
* romkatolika preĝejo omaĝe al Koro de Jesuo de 1948

## Famuloj 
* en Gyulaháza naskiĝis:
** astronaŭto Bertalan Farkas
** agronomo Pál Kozma
** filologo Gyula Barla

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.gyulahaza.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Assamakka

**Assamakka** estas dezerta urbeto en norda Niĝero ĉe la limo al Alĝerio. Ĝi estas la oficiala limpasejo (nun ne funkcianta pro daŭra tuarega ribelo) inter la du landoj. Sur la alia flanko situas la pli granda urbo In Guezzam, en Alĝerio. La ĉefvojo ekspandas norde en Alĝerion al Tamanrasset, 400&nbsp;km de tie. Assamakka estas ligita al urbo Arlit, 200&nbsp;km sude ĉe la vojo.  En la urbo de Assamakka loĝas tuaregoj.

Kategorio:Urboj de Niĝero
Provinco Tamanrasset

La **Provinco Tamanrasset** aŭ **Tamanghasset** (arabe ولاية تمنراست) estas provinco en suda Alĝerio. La provinco havas nur 199.000 loĝantoj (2006) kaj tiel ĝi estas tre rara loĝata. Plimulto de la loĝantoj estas tuaregoj kaj parolas tamaske. Ĉefurbo de la provinco estas la samnoma urbo Tamanrasset.

[eta|maldekstra|[Gelto en la provinco]] La provinco situas en la Saharo kaj limas sude al Malio kaj Nigero. ĝi havas la surfacon de 619.360 km2 kaj tiel ĝi estas la plej granda - post surfaco - provinco de Alĝerio. La provinco havas du naciajn parkojn, nome Nacia parko Tassili n'Ajjer kaj Nacia Parko Ahaggar.

## Administra divido 
La provinco estas dividita al 6 distriktoj, kiuj estas plu dividitaj al 12 municipoj:

* Abalessa
* In Ghar
* In Guezzam
* In Salah
* Tamanrasset
* Tazrouk
* Tin Zaouatine

Tamanrasset
NADPH

eta|220px|NADP+
eta|220px|NADPH
eta|220px|Struktura formulo de NADP+

**NADP** estas hidridjonojn (du elektronoj/unu protono) transporta koenzimo, kiu partoprenas en multaj redoksaj reakcioj de la materialŝanĝo de la biologia ĉelo.

La IUPAC/IUBMB proponas la mallongigojn de **NADP+** por la oksidita formo kaj **NADPH** por la reduktita formo kaj NADP ĝenerale.

La koenzimon malkovris en 1931 Otto Warburg.

NADPH estas kemia derivaĵo de la NADH, nome la (ĉe riboza parto, C2') fosforizita formo de koenzimo NADH. Inter NADH kaj NADPH ekzistas en la plimulto de la biokemiaj reakcioj baza diferenco: NADH produktiĝas en la katabolismo el glikolizo kaj citrata ciklo kaj oksidita en la spira ĉeno, por produkti ATP (adenozinan trifosfaton). Male al tio, NADPH aperas en la anabolismo kiel reduktaĵo, ĝi servas en la reduktinda biosintezo kiel liveranto de elektronoj kaj protonoj:

* ĉe la sintezo de grasacidoj, NADPH transformiĝas per grasacida sintazo al NADP+;
* fonto de la NADPH estas la rekta oksidado de glukoz-6-fosfato (G-6P) per glukoz-6-fosfat-malhidrogenazo (G-6P-DH) en la pentozfosfata proceso. La mezurado de kvanto de NADPH permesas precizan difinon de kvanto de sukero transformita ĉe la glukoz-6-fosfat-malhidrogenazo. La NADPH-molkvanto estas precize proporcia al la suker-molkvanto. En la plua proceso estiĝas per 6-fosfoglukonat-malhidrogenazo plua molekulo de NADPH.
* ĉe verdaj plantoj, NADPH estas produktita en la fotosintezo.

La reduktaj kapabloj de NADPH povas transdoniĝi al glutatjono.

Kategorio:Koenzimoj
Kategorio:Karbonhidratoj
Kategorio:Biomolekuloj
Kategorio:Nukleotidoj
René Caillié

**René Caillié** (19-an de novembro 1799 en Mauzé-sur-le-Mignon, Francio - 17-an de majo 1838 en La Gripperie-Saint-Symphorien ĉe Rochefort) estis franca esploristo pri Afriko.

Caillié veturis en 1827 sola - kaŝante sin kiel islamano - de la nuntempa Sieraleono al supra parto de rivero Niger. Li atingis en 1828 kiel dua eŭropano - post Alexander Gordon Laing - Timbuktuon. De tie li traveturis la Saharon kaj revojaĝis al Maroko kaj al Eŭropo. Ĉar Laing estis murdita en Afriko, Caillié estis la unua, kiu sciigis en Eŭropo pri Timbuktuo. Caillié suferis en Eŭropo akran kritikon kaj ĉefe la britoj akuzis lin, ke li neniam estis en Timbuktuo. Oni ne volis kredi, ke la iam tre riĉa Timbuktuo sengraviĝis al komerca bazpunkto. Lin rehabilitis nur la germana esploristo pri Afriko, Heinrich Barth, kiu restadis en la karavana urbo de septembro 1853 ĝis aprilo 1854.

## Literaturo 
* René Caillié, *Reise nach Timbuktu 1824-1828.* (Hg. H. Pleticha) Tübingen 2006 ISBN 3865030378
* Henri-Paul Eydoŭ, *Die Erforschung der Sahara.* Freudenstadt 1949.
* Quella-Villéger, Alain, *René Caillié, une vie pour Tombouctou.* Poitiers 1999.

eta|Ĉe la Caillié-domo

Kategorio:Francaj esploristoj
Kategorio:Esploristoj de Afriko
Kategorio:Historio de Malio
Kategorio:Homoj de Deux-Sèvres
Kategorio:Francaj verkistoj de la 19-a jarcento
Sabyinyo

La  metrojn alta, ne plu aktiva vulkano **Sabyinyo** (ankaŭ literumata Sabinyo, Sabinio kaj Sabinjo) estas la plej orienta el la ok vulkanoj en la Virunga Montaro, kiuj apartenas al la Granda Rifta Valo, kiu dividas la plejan orienton de Afriko de la resta kontinento. La monto situas en triangulo inter la tri ŝtatoj Ruando, Ugando kaj Demokratia Respubliko Kongo (Kongo Kinŝasa).

Ĉe la ruanda parto de la monto ekzistas la Nacia Parko de Vulkanoj, ĉe la konga parto la Nacia Parko Virunga Montaro kaj ĉe la uganda flanko la *Mgahinga Gorila Nacia Parko*. La tri naciaj parkoj konatas pro la ĉi-tie vivantaj montaj goriloj, kiuj tutmonde estas en danĝero de dormorto. Ĉe la deklivoj de la monto Sabyinyo vivas grupo da goriloj, kiuj estas alkutimigitaj al turistoj kaj al kiu regule gvidiĝas malgrandaj grupoj da homaj vizitantoj. La gorila grupo laŭ la monto nomiĝas "Sabinyo" kaj gvidiĝas de 30-jara, 2 metrojn alta monta gorilo, kiu nomiĝas *Guhonda* kaj koresponde al sia alta aĝo havas nigran felon dorse grizecan.

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo pri la monto en la Brita Enciklopedio (angle)
* fotoj pri la monto en la retejo *National Geographic* (same angle) 

Kategorio:Montoj en Afriko
Kategorio:Vulkanoj en Afriko
Kategorio:Geografio de la Demokratia Respubliko Kongo
Kategorio:Geografio de Ruando
Kategorio:Geografio de Ugando
Győrtelek

**Győrtelek** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Mátészalka. Nuntempe estas kampanjo ŝanĝi la loknomon al ĝusta formo ***Györtelek***, ĉar estas neniu ligo al Győr. Telek signifas: parcelo.
300ra|eta|Preĝejo de Győrtelek
300ra|eta|Kastelo de Győrtelek

## Bazaj informoj 
* Areo: 15&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1730
* Poŝtkodo: 4752
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Győrtelek situas sur ebenaĵo, inter iama riverobranĉo kaj Somesul, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Debrecen-Satu Mare. Nagyecsed kaj Fehérgyarmat troviĝas po 10, Mátészalka 12, Nyíregyháza 67&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo aperis en 1380 laŭ tiama hungara ortografio *"Giurtheleke"*. En 1662 solduloj de fortikaĵo Szatmár, en 1717 la tataroj detruis la vilaĝon. Pestoj okazis en 1709 kaj 1742. Inundoj ofte okazis, la lasta en 1970. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1833, turo alkonstruiĝis en 1870
* romkatolika preĝejo omaĝe al Koro de Jesuo de 1927 kun sonorilostablo
* kastelo de Csizmadia [ĉizmadia]
* saliko 300 jara

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.vendegvaro.hu
* w.gyaloglo.hu
* w.nagyvofely.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Fanzino

[eta|[Superviro originala fanzino.]]
**Fanzino** (ankaŭ konata kiel **adeptogazeto**) estas gazeto ne-komerca pri ia afero, sed unuavice kaj origine pri sciencfikcio kaj poste kiel gazeto de revoluciaj organizaĵoj ĉefe de junuloj. 

Alidirite ĝi estas amatora revueto, verkita de ŝatokupuloj por ŝatokupuloj. Ĉio estas memfarita: kompostado, presado, bindado kaj distribuado. Oni distribuas fanzinojn ekster la komercaj retoj, kaj plej ofte ili estas senprofitaj aŭ eĉ elspezaj por siaj kreintoj. La temoj estas diversaj, ĝenerale ne ĉeftendencaj  (eĉ marĝenaj) aŭ kontraŭkulturaj. Tipaj temoj estas sciencfikcio, komiksoj, muziko, ktp.

Du kategorioj de la Premio Hugo estas por "Plej Bona Fanzino" kaj "Plej Bona Fanzino Duon-komerca" (anglalingve *semiprozine*).

Fanzino ne estas financata de publikaj aŭ komercaj estaĵoj, kaj eldonistoj, redaktistoj kaj verkistoj ĝenerale ne ricevas monon por sia laboro. La prezo de fanzino estas kutime magra, kaj estas uzata por kovri elspezojn nur. Multaj fanzinoj estis presitaj sur stencila mimeografo aŭ kopiiloj.

La vorto (kelkfoje mallongita al "zino") venis el la angla *fanzine* (vortokunfando de **fan**o kaj *maga**zine*** [gazeto]), kreita por distingi tiajn eldonaĵojn fanaj de profesiaj sciencfikciaj gazetoj.

## Historio 
Sendependaj ĵurnaloj komencis aperi en Usono kun la disvastiĝo de presa teknologio, jam meze de la 19-a jarcento. La unuaj gaspinoj estis publikigitaj fare de sciencfikcio-entuziasmuloj en la 1930-aj jaroj. La fanzinoj baziĝis sur dosieroj de leteroj senditaj de legantoj de diversaj ĵurnaloj al la redakcio, aŭ al unu la alian, en kiuj ili ofertis siajn personajn versiojn de la rakontoj publikigitaj fare de la redaktistoj de la ĉefaj revuoj. Iam legantoj rimarkis, ke ili povus preteriri la ĵurnalan redakcion kaj presi kaj publikigi siajn versiojn sendepende.

Russ Chauvenet, kunfondinto de la Sciencfikcio-Fandomo, elpensis la esprimon "fanzino" en 1940. "La Kometo" (The Comet, en Ĉikago en 1930), estas konsiderata la unua eldonitaĵo kaj baziĝis sur leteroj senditaj de legantoj de la revuo "Amazing Stories".

## Kulturo 
En multaj landoj, la kresko de fanzinoj estas ligita al anarkipunka kulturo, kiu ekzistas ekde la malfruaj 1970-aj jaroj. La gravaj fanzinoj, kiuj estis eldonitaj por signifa periodo, estis distribuitaj en muzik- kaj diskobutikoj, kaj ĉe budoj en eventoj kiel festivaloj. Fanzinoj estingiĝis paralele kun la kresko de interreto kaj la ebleco esprimi sin per retejoj kaj personaj blogoj, en pli malmultekosta, pli oportuna maniero kaj kun pli granda celgrupo.

## Fanzinoj 
* All Gone Latics, prifutbala

## Vidu ankaŭ 
* Zino

Kategorio:Gazetoj
Kategorio:Ŝatantaroj
Kategorio:Vortokunfandoj
Akvofonto

[eta|250ra|dekstra|Akvofonto en la insulo Mackinac en [Miĉigano, Usono.]]
**Akvofonto** (*aŭ mallonge **Fonto***) estas la loko, kie akvo nature eliĝas el tero.

Ofte estas la komenco de akvofluo, rojo, torento,
rivero, sed akvofonto povas rekte flui al lago, marĉo, maro.

## Formiĝo 
Fonto povas aperi en karsto, kiam la surfaca akvo sorbiĝas en la teron, iĝante grundakvo, kiu poste povas flui tra ŝtonaj poroj, fendetoj, aŭ kavernoj.

Se la tavolo da terkrusto, en kiu akvo trairas, (tiel nomata grundakvejo) kontaktas la ternivelon, okaze de terkavo, talvego, pliiĝo de deklivo aŭ fosado, grundakvo elfluas. Povas esti nur ŝvitiĝo, malsekejo, malgranda marĉo. Sed, se la grundakvejo estas tie limigita de netralasivaj tavoloj, povas esti lokalizata elfluo, aŭ eĉ ŝpruco.

La hidrogeologio povas klasi la akvofontojn en variaj tipoj.
* Elverŝa fonto, aŭ grundakvo
* Karsta fonto
* Reelfluejo, tie, kie akvovojo, kiu subteriĝis, reeliras al surfaco
* Ŝpruca fonto, aŭ Arteza puto
* Varma fonto, aŭ termofonto.

Akvofonto povas esti daŭra (kontinua) aŭ nedaura (nekontinua). Nekontinuaj, ekzemple, estas la karstaj fontoj. Akvo cirkulas rapide en karsta grundakvejo, kaj fontoj povas esti abundaj kaj nedaŭraj.

## Klasifiko 
La akvofontoj estas ofte klasifigataj laŭ iliaj debito, la plej akvodonaj, tiuj, kiuj donas almenaŭ 2800 litrojn en sekundo (L/s), estas tiel dirataj "Unua grando"

## Ĥemia komponado 
La akvo trairinte rokojn povas dissolvi mineralojn. Pro tio, akvo de fonto estas ofte vendata en botelo kun la (ofte trompa) nomo de mineralakvo.

## Akvofonto kiel vivmedio 
La vivmedio en fonto (tiel nomata **Krenalo**, el la greka κρήνη, = fonto), karakteriziĝas per :
* malgranda vario de la akva temperaturo, kaj dumtage, kaj dumjare
* malmulteco da sterkaj elementoj
* ŝanĝa fluo sur malgranda distanco
* malgranda kvanto da solvata oksigeno, la akvo venante de sub tero.

Pliofte tie kreskas briofito (aŭ muskoj), ĉar vaskulaj plantoj ne povas instaliĝi pro la fluo kaj la ombro.

Oni tie ĝenerale ne trovas fiŝojn.

## Notoj kaj referencoj
Aethelfryth

**Aethelfryth** (aŭ **Etheldreda**, n. ĉirkaŭ 636, m. la 23-an de junio 679) estis anglosaksa sanktulino, abatino de Ely, Cambridgeshire, Anglio, kaj edzino de Ecgfrith, reĝo de Northumbria. Ŝi estas foje konata kiel **Sankta Audrey**.

## Familio 
Ŝi estis filino de Anna, kiu regis East Anglia de ĉirkaŭ 636 al sia morto en 653, duomfratino de Sankta Saethryth, kaj fratino de
* Sankta Seaxburh, kiu edziĝis al Eorcenberht (Kent), kaj post ties morto iĝis abatino
* Sankta Aethelburg (m. 664), kiu iĝis abatino de Faremoutiers, Seine-et-Marne
* Sankta Withburga (m. 743), abatino de East Dereham, Norfolk

## Frua vivo 
Aethelfryth naskiĝis verŝajne ĉe la vilaĝo Exning, Suffolk. Ĉ. 652 ŝi edziĝis al Tondberct kiu regis, aŭ estis princo de, la marĉ-regiono (angle, *the Fens*) de orienta Anglio. Tamen ŝi persvadis sian edzon respekti ĵuron de porĉiama virgeco kiun ŝi faris antaŭ la edziĝo. Kiam li mortis en 655, ŝi retiriĝis al la insulo Ely, kiu estis edziĝa donaco fare de ŝia edzo.

## Edziĝo al Ecgfrith de Northumbria 
En 660, pro politikaj kialoj, ŝi edziĝis al Ecgfrith, filo de Oswiu, reĝo de Northumbria, kaj denove petis ke ŝia edzo respektu ŝian ĵuron.

En 670 Ecgfrith heredis la tronon de Northumbria. Subtenata de Sankta Wilfrid, Aethelfryth iĝis monaĥino, malgraŭ la kontraŭo de Ecgfrith. Tio estigis la longan kverelon inter Ecgfrith kaj Wilfrid. Laŭ unu fonto, en 672 Ecgfrith, kiu bezonis heredonton, deziris fine amorplenumi la geedziĝon kaj eĉ penis subaĉeti Wilfrid por ke tiu persvadus Aethelfryth konsenti, sed Wilfrid rifuzis. Ecgfrith malsukcese klopodis forrabi Aethelfryth de ŝia monaĥejino. Ŝi eskapis, helpe de mirakla tajdenfluo, kune kun du monaĥinoj, kaj fuĝis al Ely. Ecgfrith edziĝis duan fojon, al Eormenburg, kaj en 678 forpelis Wilfrid de Northumbria.

## Abatino de Ely 
En 673 Aethelfryh fondis abatejon ĉe Ely. Ŝia fratino Seaxburh eniris la abatejon kaj sekvis ŝin kiel abatino. En 679 ŝi mortis ĉe Ely, kie ŝi entombiĝis.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Abatoj
Kategorio:Britaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Mortintoj en 679