open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Esperantido

**Esperantido** estas planlingvo bazita je Esperanto kaj Ido proponita de René de Saussure. Laŭdire pli simila al Esperanto. Estas du variaĵoj: la *Berna* proponita en 1919 kaj la *Neuchâtel-a* proponita en 1920. Pro la malstabileco de la lingvaj ideoj de De Saussure, li proponis novan lingvoprojekton, la Nov-Esperanto je 1926.

## Berna Esperantido
De Saussure en la antaŭparolo de sia verko pri Esperantido, klarigas, ke li
eliminis la devigan akuzativon, sekvante la ekzemplon de Ido, kaj li anstataŭis
ĝin per la prepozicio e, analoga al la hispana prepozicio *a*. Sed tiu ĉi prepozicio estas uzata nur en la kazo, kie la vortordo de la frazo ne estas la natura ordo de subjekto, verbo kaj objekto. 

Aliaj ŝanĝoj kompare kun E-o: *ģ* anstataŭ *ĝ*, *ś* anstataŭ *ŝ*, *ć* anstataŭ *ĉ*, *x* anstataŭ *ks*, *y* anstataŭ *j*, *w* por *ŭ*, *n* por plurala finaĵo, sen akuzativo, *preske*, *irge*, *omnitage*, *savi* anstataŭ *scii*, *sienco* anstataŭ *scienco*, ktp.

### Specimenoj
:Esperantido ne estas nova lingvo. ģi enhavas en si la tuta tradicio Esperanta kay preske la tuta vortaro Zamenhofa. Akceptante Esperantido, oni do ne riskas nova experimento. Irge ni libro, skribita en Esp-o, povas tuy esti transskribita en Esp-ido nuran gramatikan ćanģeton. Nu do esperas, ke omnin samideanon, kiun deziras atingi definitiva uneco de la lingvo internacia, ne rifuzos kunlabori kay klopodi kun nu por atentigi la Ligo de la Popolon (Societo de Nacion) pri la lingvo internacia. Vi certe savas, ke internacia lingvo newtrala yam existas dep 30 yaron kay estas uzata kay parolata omnitage de milon de homon.

*Ĉu vi jam trovis via horloĝo? (Ĉu vi jam trovis vian horloĝon?)
**Mi eĝi ankore ne serĉis. (Mi ankoraŭ ne serĉis ĝin.)

*Mia frato diris al Stefano, ke  li amas li pli ol e si mem. ( Mia frato diris al Stefano, ke li amas lin pli ol sin mem).

*La tempo pasinta plu neniam  revenos; e la tempo venonta  neniu ankore konas. (La tempo pasinta plu revenos; kaj la tempon venontan neniam neniu ankoraŭ konas.

*Homo, kiu oni devas juĝi, estas juĝoto. (Homo, kiun oni devas juĝi, estas juĝoto).

## Neuchâtel-a Esperantido
Ŝanĝoj kompare kun E-o : *j* anstataŭ *ĝ*, *q* anstataŭ *k* (*qelka*), *w* por *ŭ*, *grandivis* anstataŭ *grandiĝis* kaj diversaj novaj vortoj.

Specimeno:
:La lingvo vekis varmegan entuziasmon, kar en ji vivis la nobla animo k. alta idealo de jia awtoro; la anaro pli k. pli grandivis. Esperanto, uzata skribe k. parole, progresis dey proxor 15 yaron, kiam qelkan anon ekdeziris reformi ji. Shaynis al lu, ke endas naw simpligi, ulsor reguligi kaj precizigi la lingvo. Lu examenis omnin, slo lu, farendan modifon, kay, kar ne ibla estis endukti lu en Esperanto, lu pretigis kompleta projekto de nova lingvo.

Kategorio:Esperantidoj
Dover

**Dover** havas diversajn signifojn:

**Dover** (aŭ **Dovro** esperante) estas la nomo de multaj lokoj:
* Dover, Anglio
* Dover, Tasmanio, Aŭstralio
* Dover, Nov-Scotio, Kanado
* Dover, Arkansaso, Usono
* **Dover (Delavaro)** estas la ĉefurbo de Delavaro, ŝtato de Usono.
* Dover, Florido, Usono
* Dover, Masaĉuseco, Usono
* Dover, Nov-Hampŝiro, Usono
* Dover, Nov-Ĵerzio, Usono
* Dover, Nov-Jorkio, Usono
* Dover, Ohio, Usono
* Dover, Pensilvanio, Usono
* Dover, Tenesio, Usono
* Dover, Viskonsino, Usono

Ankaŭ estas:

* Dover Plains, Nov-Jorkio, USA.
* Dover Township, Miŝigano, Usono
Weißig (Saksa Svislando)

**Weißig** estas vilaĝo kiu situas meze de Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro. Ĝi troviĝas proksime al la rivero Elbo sur ties maldrekstra flanko. Weißig estas ŝtate rekonita ripozloko.

## Turismo 
Proksime de Weißig allogas pluraj turismaj celoj:
* Rauenstein
* Kleiner Bärenstein
* Großer Bärenstein
* Königstein
* Kohlbornstein
* Bastei
* Amselgrund kun Amselsee

## Administra aparteno 
**Weißig** estas parto de la **komunumo** **Struppen**, krom la samnoma ĉefloko al ĝi apartenas Naundorf, Thürmsdorf, Strand, Ebenheit kaj Struppen-Siedlung.

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Ensemblo

La vorto **ensemblo** povas havi plurajn signifojn.

*Trupo da muzikistoj kaj/aŭ aktoroj kaŭ dancistoj ktp, kiuj ludas kune; vidu artikolon Ensemblo (muziko).
*Vesto el pluraj partoj, laŭ koloro, dezajno kaj materialo harmonie konvenigitaj; vidu artikolon Kompleto.
*En termodinamiko, aro de eblaj mikrostatoj de termodinamika sistemo; vidu artikolon Ensemblo (fiziko).
*Ĝenerale harmonie prezentiĝanta grupo da unuopaĵoj - ekzemple: konstruaĵoj, meblaro, rokoj ktp.
Frandzado

dekstra|eta|289x289px|Virino frandzanta alian virinon
**Frandzado** estas seksumado kun virino ekscitante, tiklante aŭ lekante ŝian vulvon kaj/aŭ klitoron per la buŝo.

## Etimologio 
Por ĉi tiu ago Gaston Waringhien faris la vorton *franĉi* el la angla vorto *French kiss* (langokiso, laŭvorte franca kiso) kaj la esperanta vorto *franca*. Poste iu (ŝajne Reto Mario Rossetti) proponis ŝanĝi la vorton al *frandzi* por aludi la vortojn *midzi* kaj *frandi*. Kelkaj homoj, plej notinde la aŭtoro Jorge Camacho, preferas uzi la formon *franzi*.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Amoro
* Buŝa seksumado
* Midzado

## Eksteraj ligiloj 
* Detala priskribo de la historio de la vorto

Kategorio:Homa seksumado
Kategorio:Seksa konduto
Gubernio Ŝizuoko

La **gubernio Ŝizuoko** (; Hepburn: Shizuoka-ken; Kunrei: Sizuoka-ken), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo** Ŝizuoko, estas gubernio de Japanio.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La gubernia ĉefurbo estas la samnoma urbo Ŝizuoko.

## Geografio 
### Urboj 
Atentu ke la nomoj de la guberniaj urboj ankoraŭ devos esti ŝanĝataj al transskribado Hepburn, se mankas ekstera referenco por esperantlitera latinigo.

* Atami
* Fuĝi
* Fuĵieda
* Fuĝinomija
* Fukuroi
* Gotenba
* Hamamacu
** Hamakita
** Higaŝi
** Kita
** Minami
** Naka
** Niŝi
** Tenrjuu
* Ito
* Iŭata
* Izu
* Izunokuni
* Jaizu
* Kakegaŭa
* Kikugaŭa
* Kosai
* Makinohara
* Miŝima
* Numadu
* Omaezaki
* Ŝimada
* Ŝimoda
* Ŝizuoko, la gubernia ĉefurbo
** Aoi
** Suruga
** Ŝimizu
* Susono

### Distriktoj, urbetoj kaj vilaĝoj 
* Fuĵi
** Ŝibakaŭa
* Haibara
** Kaŭane
** Kaŭanehon
** Joŝida
* Hamana
** Arai
* Ihara
** Fuĵikaŭa
** Jui
* Kamo
** Higaŝiizu
** Kaŭazu
** Macuzaki
** Minamiizu
** Niŝiizu
* Distrikto Shida [Ŝida]
** Oigaŭa
** Okabe
* Distrikto Shuchi [Ŝuĉi]
** Mori
* Sunto
** Nagaizumi
** Ojama
** Ŝimizu
* Tagata
** Kannami

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Gubernioj de Japanio
Midzado

eta|Midzanta virino
**Midzado** estas ago de buŝa seksumado en kiu oni uzas la buŝon por stimuli la penison de kutime alia persono. Midzado povas esti seksume ekscita por ambaŭ partoprenantoj. Oni povas, sed ne nepre devas, midzi iun ĝis ejakulo kaj akcepti en la buŝon (kaj eventuale engluti) spermon. Nur limigita kvanto de personoj kapablas midzi sin mem.

Kiel plejparte da seksumaj agoj, buŝa seksumado kreas riskon je akiro de seksume transdoneblaj infektoj. Tamen la transdonrisko por buŝa seksumado, speciale transdono de HIV, estas signife malalta kompare al vagina aŭ anusa seksumado.

Beletre, Louis Beaucaire en sia *El la vivo de Bervala sentaŭgulo* verkis amuzan rakonton pri la vorto "midzumado" .

## Aliaj animaloj 
[eta|Vespertinoj midzas por plialtigi la kopulacian tempon. Ĉi tiu specio estas la sola konata neprimato, kiu faras tion.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* [Amoro
* Buŝa seksumado
* Frandzado

Kategorio:Homa seksumado
Kategorio:Seksa konduto
Buŝa seksumado

eta|Midzanta virino
dekstra|eta|289x289px|Virino frandzante alian virinon
**Buŝa seksumado** estas seksumado, dum kiu oni uzas buŝon kaj langon por stimuli generilojn de partnero. Buŝa seksumado estas ofte uzata kiel antaŭludo al amoro, sed eblas uzati por orgasmo ankaŭ.

Dum busxa sekso oni neniam rajtas ecx vere malmulte mordi genitalon. Se erekta peniso ricevas vundon, el gxi fluas sango multege rapide. Ankaux labioj kaj klitoro dum la sekso supozeble fluas sangon vere multe, se igxas vundo, cxar ankaux ili dum sekso estas normale plenaj da sango. Oni ne rajtas ankaux blovi al genitalo. Se en penison iras aero, oni povas devi amputi, kaj se al vagino kaj laux gxi al utero iras aero, tio povas ecx mortigi la virinon.

Stimulado de peniso estas nomata *midzado*. Stimulado de virinaj generiloj, ĉefe la klitoro, estas nomata *frandzado*.

## Buŝa seksumo kaj malsanoj 
Malgraŭ tio ke multaj homoj konsideras buŝan seksumon sekura, ĝi estas relative sekura nur en la senco de kontraŭkoncipo. Buŝa seksumo povas kaŭzi transdonon de venera malsano (ankaŭ aidoso) - aparte midzado sen kondomo.

Kategorio:Homa seksumado
Kategorio:Seksa konduto
Kategorio:Seksaj praktikoj
Hohe Liebe

**Hohe Liebe** (germane por alta amo) estas monto en Saksa Svislando la germana parto de Elba Grejsmontaro, kiu situas dekstre de la rivero Elbo. Ĝi havas konusan formon, estas ĉe sia pinto rokeca kaj atingas altecon de 401 metroj super la maro.

*Hohe Liebe* proponas panoraman vidon al la proksimaj rokoensembloj Schrammsteine kaj Affensteine.
Sur la monto troviĝas monumento, kiu memorigas pri montgrimpistoj, kiuj mortis pro akcidentoj aŭ militoj. Ĉiujare novembre - je la tiel nomata dimanĉo de la mortintoj - la montgrimpistoj renkontiĝas tie por memorkantado.

Kategorio:Montoj en Elba Grejsmontaro
Onanì

**Onanì**  - jen itale, sarde *Onanìe* - estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la insulo kaj administra regiono Sardio kaj al la provinco Nuoro. Fine de  en la komunumo vivis . Kristana patrono estas la sankta koro de Jesuo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaraj komunumoj estas Bitti, Lodè kaj Lula.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|280ra|

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Sardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Nuoro
1 (nombro)

**Unu** estas la natura nombro kiu sekvas al nulo kaj antaŭas al 2, la unua en la vico de naturaj nombroj.

La nombro **1** de la dekuma sistemo en aliaj nombrosistemojn havas la formojn:
* en la duuma sistemo: 1
* en la deksesuma sistemo: 1

**1** estas la sola pozitiva entjero, kies prezenzaĵo estas unu sama en ĉiuj poziciaj nombrosistemoj.

## En matematiko 
* 1 estas nek primo, nek komponita nombro.
* 1 estas nombro de Fibonaĉi.

**Por ĉiu nombro x**:
* x \cdot 1=1 \cdot x=x (1 estas neŭtra elemento por la multipliko)
* x/1 = x (vidu ĉe divido)
* x^1=x, 1^x=1 kaj x^{-1}=\frac{1}{x} (vidu ĉe potenco).

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 一
* Majaa skribo: 20ra

## Pri la nombro 1 
* La atomnumero de hidrogeno.
* Estas **1** suno en nia sunsistemo.
* La substantivo derivita de unu estas unuo.
* En brazila folkloro la numero unu rilatas al struto.

## Vidu ankaŭ 
* Radiko de unu
* Unuopo
* Nombronomo
3 (nombro)

**Tri** estas la natura nombro kiu sekvas de 2 kaj antaŭas de 4.

La nombro **3** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 11
* en deksesuma sistemo : 3

## En matematiko 
**Tri** estas aparta primo ĉar ankaŭ:
* primo de Mersenne kaj 
* primo de Sophie Germain.

3 estas :
* nombro de Fermat,
* nombro de Fibonaĉi.

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 三

La sono de *sān* (三) estas simila al *shēng* (生, "vivo"), kvankam la sono de *sì* (四, "kvar") estas simila al *sǐ* (死, "morto"). Tiel, tri estas konsiderata en ĉina kiel pli bonŝanca nombro.

* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 3 
La atomnumero de litio.

En Brazilo, tri estas indikas la grupon de azeno kaj rekte al struto

Estas 3 verticoj en triangulo.

Triatlono estas sporto kun 3 disciplinoj: kurado, biciklado kaj naĝado.

Estas 3 medaloj en la Olimpikoj: ora, arĝenta kaj bronza.

3-kvadrato estas geometria formo el 3 kvadratoj.

Estas 3 dimensioj de kutima fizika spaco.

Kubo (geometrio) estas hiperkubo de dimensio 3.

Kubo (algebro) estas 3-a potenco de nombro kaj iuj la aliaj matematikaj objektoj.

## Vidi ankaŭ 
* Nombronomo
* Triunuo
* La tri Gracioj


Kategorio:Naturaj nombroj
Nombronomo

## Baza regulo pri formado de nombronomoj 
En la nomo de la numeralo la sinsekvo de la *vortoj* estas la sama kiel la sinsekvo de la ciferoj de la nombro (en pluraj lingvoj estas interŝanĝitaj la unuoj per la dekoj).

La **nulo** ne estas uzata en la nomformado, sed por redoni la ekzaktan grandecon necesas ĝustamaniere intermeti la fundamentajn numeralojn: **mil**, **cent** kaj **dek**.

La vortoj por grandegaj nombroj estas miliono, miliardo, k.t.p.

### Ekzemploj 
Kategorio:Numeralo
4 (nombro)

**Kvar** estas la natura nombro kiu sekvas de 3 kaj antaŭas de 5.

La nombro **4** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 100
* en deksesuma sistemo : 4

## En matematiko 
**Kvar** ne estas primo, 4 egalas al 2·2

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 四
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 4 
La atomnumero de berilio.

Ekzistas kvaredro kiu estas regula pluredro kun 4 triangulaj edroj.

En brazila folkloro 4 estas ligita ĝenerale al papilio kaj specifike al struto.

Estas 4 sezonoj en unu jaro.

La paperformato **A4** estas vaste uzata: la surfaco egalas al 1 deksesono de 1 m2 kaj ĝi grandas 297mm je 210mm.

La nombro da emblemoj en la kartludo estas 4 : kero, karoo, trefo kaj piko.

La planedo Jupitero havas 4 grandajn satelitojn kaj ankaŭ plurajn malgrandajn. Ioo, Europo, Ganimedo kaj Kalistoo estis malkovritaj de Galileo.

En biologio estas 4 nitrogenaj bazoj bezonataj por konstrui la DNA-molekulegojn: adenino, guanino, citozino kaj timino.

En fiziko estas 4 fundamentaj fortoj: gravito, ega nukleforto, eta nukleforto kaj elektromagneta forto

Estas 4 klasikaj elementoj.

4-kvadrato estas geometria formo el 4 kvadratoj.

4-hiperkubo estas hiperkubo de dimensio 4.

Kvarlatero estas plurlatero kun 4 lateroj.

## Vidu ankaŭ 
* nenegativa entjera potenco de 2
* kvarfobio

Kategorio:Naturaj nombroj
5 (nombro)

**Kvin** estas la natura nombro kiu sekvas de 4 kaj antaŭas de 6.

La nombro **5** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 101
* en deksesuma sistemo : 5

## En matematiko 
**Kvin** estas primo, Fibonaĉi-nombro, Markov-nombro kaj Pell-nombro.

5 estas tria prima nombro, ankaŭ ĝi estas:
* primo de Sophie Germain, ĉar 2×5 + 1 = 11 (kiu estas primo).
* sekura primo, ĉar 2×2 + 1 = 5 (kie 2 estas primo).
* primo de Fermat, ĉar 221+1 = 5.

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 五
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 5 
La atomnumero de boro.

Estas 5 mondpartoj (sed 6 kontinentoj)

La kvinpinta stelo de la esperanto-flago.

La mano havas 5 fingrojn, kaj piedo 5 piedfingrojn

Oni ordinare atribuas al homo 5 sensojn: vidado, aŭdado, flarado, gustumado kaj tuŝado.

En brazila folkloro la 5 absolute rilatas al hundo, sed ĉiuj nombroj finitaj per 2 rilatas al aglo.

5-kvadrato estas geometria formo el 5 kvadratoj.

5-hiperkubo estas hiperkubo de dimensio 5.

Kvinlatero estas plurlatero kun 5 lateroj.

Kvinedro estas pluredro kun 5 edroj.

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Naturaj nombroj
6 (nombro)

**Ses** estas la natura nombro kiu sekvas de 5 kaj antaŭas de 7.

La nombro **6** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 110
* en deksesuma sistemo : 6

## En matematiko 
6 ne estas primo. 6 = 3·2

6 estas la unua perfekta nombro

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 六
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 6 
Kelkaj radiamatoroj utiligas la vorton *sis* por eviti konfuzon kun "sep".

La atomnumero de karbono.

Ekzistas kubo kiu estas regula pluredro kun 6 kvadrataj edroj.

6 estas la nombro de la grupo de kaprino kaj estas unu el nombroj kiuj rilatas al aglo laŭ Brazila folkloro

Insekto havas 6 krurojn.

6-kvadrato estas geometria formo el 6 kvadratoj.

6-hiperkubo estas hiperkubo de dimensio 6.

Seslatero estas plurlatero kun 6 lateroj.

Sesedro estas pluredro kun 6 edroj.

Dosiero:Evolution6glyph.png|Evoluo de bildo de "6"
Dosiero:ICS Six.svg|Internacia mara signala flago por "6"
Dosiero:Text figures 036.svg|Vertikala situo de "6" en linio de teksto

## Vidu ankaŭ 
* Morsa kodo

Kategorio:Naturaj nombroj
7 (nombro)

**Sep (7)** estas la natura nombro kiu sekvas de 6 kaj antaŭas de 8.

La nombro 7 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 111
* en deksesuma sistemo : 7
* en ĉina skribo (ankaŭ en Japanio): 七
* en majaa skribo: 20px
## Pri la nombro 7 
* 7 estas primo eĉ ankaŭ primo de Mersenne.
* 7 estas la atomnumero de nitrogeno.
* Estas 7 tagoj en 1 semajno.
* Estas 7 tononomoj en muziko (laŭ klasiko maniero de kalkulo, tamen reale notoj estas 12 por ĉiu dufoja ŝanĝo de frekvenco de la sono).
* Estas 7 sakramentoj en ortodoksismo kaj katolikismo.
* Estas 7 gravegaj pekoj kaj 7 sanktaj virtoj en kristanismo.
* La sepa grupo de nombroj, laŭ Brazila folkloro, apartenas al virŝafo, kaj la nombro 7 mem rilatas al aglo.
* 7-kvadrato estas geometria formo el 7 kvadratoj.
* Seplatero estas plurlatero kun 7 lateroj.
* Sepedro estas pluredro kun 7 edroj.
* Radioamatoroj uzas la vorton **sepen** por eviti konfuzon kun "ses" dum malfacilaj eteraj kondiĉoj. *sepen* estas registrita en la Nova PIV.

## Vidu ankaŭ 
* Morsa kodo

Dosiero:Evo7glyph.png|Evoluo de bildo de "7"
Dosiero:ICS Seven.svg|Internacia mara signala flago por "7"
Dosiero:Digital77.svg|"7" montrata per sep-segmenta montrilo, estas du malsamaj ofte uzataj variantoj

Kategorio:Naturaj nombroj
9 (nombro)

**Naŭ (9)** estas la natura nombro kiu sekvas de 8 kaj antaŭas de 10.

La nombro **9** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 1001
* en okuma sistemo : 11
* en deksesuma sistemo : 9

## En matematiko 
9 ne estas primo; 9 = 3·3

9 estas la plej alta cifero en la dekuma sistemo.

9-kvadrato estas geometria formo el 9 kvadratoj.

Naŭlatero estas plurlatero kun 9 lateroj.

Naŭedro estas pluredro kun 9 edroj.

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 九
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 9 
* Jaroj -9 kaj 9.
* La atomnumero de fluoro.
* La Naŭ Prodoj de kavalireco.
* En brazila folkloro la 9 absolute rilatas al kobro, sed ĉiuj nombroj finitaj per 9 rilatas al azeno.

Dosiero:Evo9glyph.png|Evoluo de bildo de cifero 9
Dosiero:TextFigs196.png|Vertikala situo de cifero 9 en linio de teksto
Dosiero:ICS Niner.svg|Internacia mara signala flago por cifero 9

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Naturaj nombroj
8 (nombro)

**Ok (8)** estas la natura nombro kiu sekvas de 7 kaj antaŭas de 9.

La nombro **8** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 1000
* en okuma sistemo : 10
* en deksesuma sistemo : 8

## En matematiko 
8 ne estas primo; 8 = 2·2·2

8 estas nombro de Fibonaĉi.

Kubo estas regula 3 dimensia pluredro kiu havas 8 verticojn.

Per ok regulaj trianguloj konstrueblas regulan pluredron - okedron.

8-kvadrato estas geometria formo el 8 kvadratoj.

Oklatero estas plurlatero kun 8 lateroj.

## En fiziko 
8 estas la dua magia nombro.

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 八
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 8 
La atomnumero de oksigeno.

En brazila folkloro la 8 absolute rilatas al kamelo, sed ĉiuj nombroj finitaj per 8 rilatas al aglo.

Dosiero:Evo8glyph.png|Evoluo de bildo de "8"
Dosiero:ICS Eight.svg|Internacia mara signala flago por "8"

## Vidu ankaŭ 
* Nenegativa entjera potenco de 2

Kategorio:Naturaj nombroj
Havro

**Havro**, france **Le Havre** [le avr], estas komunumo de Francio kaj unu el la precipaj komercaj havenoj de la lando. Ĝi situas en la departemento *Seine-Maritime* - jen france, prononco [] , borde de la Manika Markolo - kaj en la regiono Normandio (france *Normandie* []). Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo estas la centro de la samnoma arondismento Le Havre kaj de la kantonoj *Le Havre-1 ĝis -6*. 

La teritorio havas komunan limon kun . 

Ĝi kuŝas surborde de Seine-rivera enfluejo. Ĝia nomo origine estis "Le Hâvre de Grâce" (la Dikompata ŝirmejo). Fondis ĝin en jaro 1517 reĝo Francisko la 1-a de Francio, cele anstataŭigi Honfleur-on kaj Harfleur-on.

La urbo estis tute detruita fine de la Dua Mondmilito kaj rekonstruita tute laŭ la moderna stilo (iom sobrega) de la jaroj 1950. Ĝi ankaŭ posedas katedralon laŭ tiu stilo.

Ĝi estas urbo kie Emile Gasse loĝis.

## Edukado 
* École de management de Normandie

## Naskitoj de la urbo 
* Madeleine de Scudéry (1607-1701),
* Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre (1737-1814), verkisto
* Charles-Alexandre Lesueur (1778-1846), esploristo
* Raoul Dufy (1877-1953) (pentristo)
* Julio Durando (1880-1926) sindikatisto
* René Coty (1882-1962), Prezidento de la franca respubliko (1954-1959)
* Arthur Honegger (1892-1955), komponisto
* Jean Dubuffet (1901-1985), artisto
* Raymond Queneau (1903-1976), poeto kaj enciklopediisto.

## Vidu ankaŭ 
eta|maldekstra|275ra|
* Komunumoj de Seine-Maritime
* Arondismento Le Havre
* Le Havre (stacidomo)
* Le Havre-Graville (stacidomo)
* Funikularo de Havro
* Tramtransporto en Le Havre
* Flughaveno Deauville-Normandie

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

eta|centra|305ra|


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Seine-Maritime
11 (nombro)

**Dek unu (11)** estas la natura nombro kiu sekvas 10 kaj antaŭas 12.

La nombro **11** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 1011
* en okuma sistemo : 13
* en deksesuma sistemo : **B**

## En matematiko 
**Dek unu** estas primo.

Dekunulatero estas plurlatero kun 11 lateroj.

Dekunuedro estas pluredro kun 11 edroj.

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 十一
* * Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 11 
La atomnumero de Natrio.

Apollo 11 estis la unua lunesplora misio kiu portis homojn al la luno kaj retroen al la tero.

En brazila folkloro la 11 absolute rilatas al ĉevalo, sed ĉiuj nombroj finitaj per 11 rilatas al azeno.

Kategorio:Naturaj nombroj
12 (nombro)

**Dek du (12)** estas la natura nombro kiu sekvas de 11 kaj antaŭas de 13.

La nombro **12** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 1100
* en okuma sistemo : 14
* en deksesuma sistemo : **C**

## En matematiko 
12 ne estas primo, 12 = 3·2·2.

Dekdulatero estas plurlatero kun 12 lateroj.

Ekzistas dekduedro kiu estas regula pluredro kun 12 edroj.

Ekzistas dekduuma sistemo de prezento de nombroj.

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 十二
* * Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 12 
La atomnumero de magnezio.

Laŭ astrologio estas 12 konstelacioj en la zodiako.

Estas 12 monatoj en la jaro.

Normale estas 12 paroj da ripoj en la homa korpo.

En Eŭropo dekduo historie estis kutima unuo por nombri aĵojn.

En muziko estas notoj 12 por ĉiu dufoja ŝanĝo de frekvenco de la sono.

En brazila folkloro la 12 absolute rilatas al elefanto, sed ĉiuj nombroj finitaj per 12 rilatas al azeno.

## Vidu ankaŭ 
* Dekduo
* Dekduuma sistemo

Kategorio:Naturaj nombroj
15 (nombro)

**Dek kvin (15)** estas la natura nombro kiu sekvas 14 kaj antaŭas 16.

La nombro **15** en la dekuma sistemo hav as alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 1111
* en okuma sistemo : 17
* en deksesuma sistemo : **F**

## En matematiko 
**Dek kvin** ne estas primo. 15 = 5·3

15 en la duuma sistemo estas skribita ekskluzive per cifero **1** (4-foje cifero 1).

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 十五
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 15 
La atomnumero de Fosforo.

Unu kvaronhoro egalas al 15 minutoj.

15 estas nombrogrupo de Aligatoro, kaj apartenas al Papilio, laŭ brazila folkloro.

Kategorio:Naturaj nombroj
13 (nombro)

**Dek tri (13)** estas la natura nombro kiu sekvas 12 kaj antaŭas 14.

La nombro **13** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 1101
* en okuma sistemo : 15
* en deksesuma sistemo : **D**

## En matematiko 
* **Dek tri** estas primo.
* 13 estas nombro de Fibonaĉi.

## Nombro 13 en historio 
* Dek tri britaj kolonioj en Nordameriko, el kiuj ekestis samkvanta nombro de subŝtatoj de Usono
* Dektrijara Milito (1454–66)

## En Biblio
La nombro 13 estas menciata en la Biblio 23 fojojn:
* 13-an tagon de la unua monato oni eldonis reĝan dekreton postulantan ekstermon de judoj en Babilono (Est 3,12)
* En la aĝo de 13 jaroj Iŝmael estis cirkumcidita (Gen] 17,25
* 13 jarojn Salomono konstruis sian palacon (1Krl 7,1)

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 十三
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 13 
La atomnumero de Aluminio.

La superstiĉo pri la vendredo, la 13-a estas ke oni atentu pri tia tago ĉar ĝi alportas malbonŝancon.

Laŭ astronomio estas 13 konstelacioj en la zodiako.

La nombro da ludkartoj kun la sama emblemo: 1,2..10,bubo,damo,reĝo

En brazila folkloro la 13 absolute rilatas al koko, sed ĉiuj nombroj finitaj per 13 rilatas al papilio.

## Vidu ankaŭ 
* Dektrifobio
* Purimo

Kategorio:Naturaj nombroj
Kategorio:Superstiĉoj
16 (nombro)

**Dek ses (16)** estas la natura nombro kiu sekvas 15 kaj antaŭas 17.

La nombro 16 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 10000
* en okuma sistemo : 20
* en deksesuma sistemo : **10**

## En matematiko 
**Dek ses** ne estas primo. 16 = 2·2·2·2
* 24= 42
* 2+3+11 = 16
* 16 →1+6 = 7
* 16→ 1×6 = 6
* log816 = 4/3
* 1/16 = 0,0625

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 十六
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 16 
* La atomnumero de Sulfuro.
* En la ŝakludo ambaŭ ludantoj ricevas komence 16 pecoj.
* En brazila folkloro la 16 absolute rilatas al leono, sed ĉiuj nombroj finitaj per 16 rilatas al papilio.

## Vidu ankaŭ 
* Nenegativa entjera potenco de 2

Kategorio:Naturaj nombroj
17 (nombro)

**Dek sep (17)** estas la natura nombro kiu sekvas 16 kaj antaŭas 18.

La nombro 17 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 10001
* en okuma sistemo : 21
* en deksesuma sistemo : **11**

## En matematiko 
* 17 estas primo

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 十七
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 17 
La atomnumero de Kloro.

Apollo 17 estis la lasta (kaj sesa sukcesinta) lunesplora misio kiu portis homojn al la luno kaj retroen al la tero.

En brazila folkloro la 17 absolute rilatas al simio, sed ĉiuj nombroj finitaj per 17 rilatas al hundo.

La nombro da silaboj en hajko.

Kategorio:Naturaj nombroj
18 (nombro)

**Dek ok (18)** estas la natura nombro kiu sekvas 17 kaj antaŭas 19.

La nombro 18 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 10010
* en okuma sistemo : 22
* en deksesuma sistemo : **12**

## En matematiko 
* 18 ne estas primo; 18 = 9·2

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 十八
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 18 
La atomnumero de Argono.

En multaj landoj, la aĝo 18 estas la aĝo de plenkreskeco.

En brazila folkloro la 18 absolute rilatas al porko, sed ĉiuj nombroj finitaj per 18 rilatas al hundo.

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Naturaj nombroj
19 (nombro)

**Dek naŭ (19)** estas la natura nombro kiu sekvas 18 kaj antaŭas 20.

La nombro 19 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 10011
* en okuma sistemo : 23
* en deksesuma sistemo : **13**

## En matematiko 
* 19 estas primo.

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 十九
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 19 
La atomnumero de Kalio.

En brazila folkloro la 19 absolute rilatas al pavo, sed ĉiuj nombroj finitaj per 19 rilatas al hundo.

Kategorio:Naturaj nombroj
30 (nombro)

**Tridek (30)** estas la natura nombro kiu sekvas 29 kaj antaŭas 31.

La nombro 30 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 11110
* en okuma sistemo : 36
* en deksesuma sistemo : 1E

## en matematiko 
* 30 ne estas primo. 30 = 5·3·2

## laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十

## pri la nombro 30 
La atomnumero de Zinko.

Kategorio:Naturaj nombroj
1000 (nombro)

**Mil (1000)** estas la natura nombro kiu sekvas de 999 kaj antaŭas de 1001.

La nombro 1000 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 11111010002
* en okuma sistemo : 17508
* en deksesuma sistemo : 3E816

## En matematiko 
* 1000 ne estas primo. 1000 = 5·5·5·2·2·2

## Laŭ skribo 
Ĉina skribo: 千
eta|maldekstra|180px|

## Pri la nombro 1000 
1000 estas la unua nombro skribita per 4 ciferoj en la dekuma sistemo.

La nombro da jaroj en jarmilo.

La obla prefikso por mezurunuoj (uzata ankaŭ en SI) por mil estas "kilo-".

## Pri nombroj [1000, 10000) 
*Ĉi tiu ĉapitro estas pri nombroj ekde 1000 inkluzive ĝis 10000 malinkluzive.*

### Apartaj nombroj 
* **1000** voltoj estas elektra tensio, por kiu kaj por pli grandaj tensioj homoj kiuj kun ili laboras devas havi pli grandan klerigon pri sekureco.
* **1001** noktoj estas fama kolekto de fabeloj. Pro ĝi en nomoj de la aliaj libroj iam aperas nombro 1001.
* **1024** = 210 (rigardu plu en nenegativa entjera potenco de 2).
* **1024** x 768 rastrumeroj estas unu el kutimaj distingkapabloj de komputila ekrano kaj videokarto.
* **1440** = 24 * 60 estas kvanto de minutoj en diurno.
* **1500** kaj **3000** voltoj estas normalaj elektraj tensioj por supertraka kontakta lineo de fervojo tie kie kontinua kurento estas uzata.
* **1728** = 123 - granda "**gross**" aŭ granda "**malneta**" aŭ "**maso**" - estas nombro kiu estis ofte uzata por kalkulado de aĵoj antaŭ kelkaj jarcentoj, kiam uzado de bazo 12 estis kutima por ĉi tiaj celoj.
* **2048** = 211
* **4096** = 212
* **8192** = 213
* **8760** = 365 * 24 estas kvanto de horoj en normala jaro.
* **8784** = 366 * 24 estas kvanto de horoj en superjaro.

### Aroj 
Jenaj aroj enhavas erojn kun numeroj 1000 ... 9999:

* Normoj de ISO
* NGC-katalogo
* Normoj de GOST
* Jaroj
** Jaro 1000 apartenas al la 10-a jarcento
** Jaroj 1001 ... 1100 apartenas al la 11-a jarcento
** Jaroj 1101 ... 1200 apartenas al la 12-a jarcento
** ...
** Jaroj 9801 ... 9900 apartenas al la 99-a jarcento
** Jaroj 9901 ... 9999 apartenas al la 100-a jarcento

Kategorio:Naturaj nombroj
40 (nombro)

**Kvardek (40)** estas la natura nombro kiu sekvas 39 kaj antaŭas 41.

La nombro 40 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 101000
* en okuma sistemo : 50
* en deksesuma sistemo : 28

## laŭ skribo 
* en romiaj ciferoj : **ⅩⅬ**
* en ĉinaj ciferoj : **四十**

## en matematiko 
* 40 ne estas primo. 40 = 5·2·2·2

## pri la nombro 40 
* La atomnumero de Zirkonio.
* En Brazila folkloro rilatas al kuniklo.
* Ronald Reagan estis la kvardeka prezidento de Usono, (1980&nbsp;—&nbsp;1989).
* La nombro de la franca departemento *Landes*.

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Naturaj nombroj
50 (nombro)

**Kvindek (50)** estas la natura nombro kiu sekvas 49 kaj antaŭas 51.

La nombro 50 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 110010
* en okuma sistemo : 62
* en deksesuma sistemo : 32
* en romiaj ciferoj : **Ⅼ**
* en ĉinaj ciferoj : **五十**

## en matematiko 
* 50 ne estas primo. 50 = 5·5·2

* 50 = 12 + 72 = 52 + 52
50 ankaŭ estas la sumo de tri kvadratoj: 50 = 32 + 42 + 52.

## en fiziko 
50 estas la kvina magia nombro

## pri la nombro 50 
* La atomnumero de Stano.
* En Brazila folkloro, 50 rilatas al koko (vidu Besta loto)
* La datreveno de kvindek jaroj kune en la geedza stato estas nomata "ora jubileo".
* La nombro da , de 1959 ĝis hodiaŭ. (2005)
* 50 mm estas la fokusa longo de norma fotada lenso por 35 mm-a foto.
* La nombro de la franca departemento Manche.

Kategorio:Naturaj nombroj
Nulo

:***0** redirektas ĉi tien. Pri jaro **0** ekzistas aparta artikolo. Vidu ankaŭ la apartigilo NUL.*
----
**Nulo** estas la nombro kies adicio kun ajna nombro (aŭ subtraho el ajna nombro) ne ŝanĝas ĉi tiun nombron. Ĝia simbolo en matematiko estas 0. Ĝi estas signo por malpleneco.

Nulo povas esti nombro aŭ cifero. Kiel ciferon, oni distingu la nulon de la dekuma sistemo kaj la nulojn de alternativaj poziciaj nombrosistemoj, kiel la duuma, la deksesuma kaj aliaj.

Ŝakludantoj uzas grandliteron O por ŝaknotado laŭ la normo de la FIDE, duobla ripeto **0-0** (por reĝflanka aroko) kaj triobla **0-0-0** (damflanka aroko).

## En matematiko 
Nulo (simbole: 0) estas la entjero inter minus unu kaj unu. Oni povas aŭ ne povas kalkuli ĝin inter naturaj nombroj, depende de la difino de *naturaj nombroj*.

0 estas la nombro de elementoj en malplena aro. En kelkaj aksiomaj sistemoj bazitaj sur aro-teorio, 0 estas difinita kiel la malplena aro.

Entjero 0 ne estas primo.

Pli ĝenerale, nul-elemento (aŭ simple nulo) estas
* neŭtrala elemento rilate al duvalenta operacio en adicia notacio;
* sorba elemento rilate al duvalenta operacio en multiplika notacio; kaj
* elemento, kiu samtempe plenumas funkciojn de adicia neŭtrala elemento kaj multiplika sorba elemento en ringecaj (ringo, kampo, korpo, semiringo/duonringo, pseŭdoringo) aŭ alĝebrecaj (alĝebro, modulo, vektora spaco) algebraj strukturoj.

## laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 零
* Majaa skribo: 24px

## Historio 
La praktika uzo de la 0 komenciĝis relative malfrue. Kiel cifero, ĝi unue aperis ĉirkaŭ 300 a.K. ĉe la babilonanoj. Kiel nombro, ĝi nur poste aperis ĉe la hindaj matematikistoj, kaj la unua vera studo pri ĝi estis verkita de Brahmagupta en 628.

## Tipografio 
Ofte estas problemo distingi nulon de litero "O". Tia distingo precipe gravas en komputiloj, kie uzo de la malĝusta signo povas kaŭzi neuzeblajn datenojn. Historie oni provis distingi per oblikva streko tra la cirklo, sed ne estis interkonsento, ĉu la strekon havu la litero aŭ la cifero. En tiparoj kun varia signo-larĝo la nulo kutime estas multe malpli larĝa ol litero "O". En egal-larĝaj tiparoj oni emas igi la nulon iom pli anguleca ol la literon.

Dosiero:Text figures 036.svg|Vertikala situo de cifero "0" en linio de teksto
Dosiero:ICS Zero.svg|Internacia mara signala flago por "0"
Dosiero:Seven segment display 0 digit (black).svg|"0" montrata per sep-segmenta montrilo

## Vidu ankaŭ 
* Nul-elemento
* Nula vektoro
* Nula matrico
* Negativa kaj nenegativa nombroj
* Nombroteorio
* Oblikvita nulo
* Divido per nulo, *vidu kaj bonvolu rigardi* Projekto matematiko: Divido per nulo
* Eŭropaj ciferoj
* Nulredukto
* Nula ludo
* Nulo-suma problemo
* Nuldimensia spaco
* Malplena aro - aro kun nula kvanto de eroj
* Radiko (matematiko)
* Sorba elemento
* Nulo (kompleksa analitiko)
* Nula idealo
* Neŭtrala elemento
* -0

Kategorio:Entjeroj
Kategorio:Numeralo
20 (nombro)

**Dudek (20)** estas la natura nombro kiu sekvas 19 kaj antaŭas 21.

La nombro 20 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 10100
* en okuma sistemo : 24
* en deksesuma sistemo : **14**

## En matematiko 
* 20 ne estas primo. 20 = 5·2·2

## En fiziko 
20 estas la tria magia nombro

## Laŭ skribo 
Ĉina skribo: 二十

## Pri la nombro 20 
La atomnumero de Kalcio.

Ekzistas dudekedro kiu estas regula pluredro kun 20 triangulaj edroj.

En brazila folkloro la 20 absolute rilatas al meleagro, sed ĉiuj nombroj finitaj per 20 rilatas al hundo.

## Vidu ankaŭ 
* Dudekuma sistemo
* Tute sendepende de la esperanta nombro, la nomo **Dudek** ankaŭ estas nacilingva familia nomo, aparte en la pola kaj hungara lingvoj. Ĝin portas ekzemple János Dudek (1858-1916), hungara katolika pastro, abato kaj universitata docento. Krome, Zenon Waldemar Dudek estas pola esperantisto, pri kiu ĝis nun nur estas konate, ke li prelegis en la IJK 1987 en Krakovo.

Kategorio:Naturaj nombroj
70 (nombro)

**Sepdek (70)** estas la natura nombro kiu sekvas 69 kaj antaŭas 71.

La nombro 70 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 1000110
* en okuma sistemo : 106
* en deksesuma sistemo : 46
* en romiaj ciferoj : **ⅬⅩⅩ**

## En matematiko 
* 70 ne estas primo. 70 = 7·5·2

## Pri la nombro 70 
* La atomnumero de Iterbio.
* La numero de la franca departemento Haute-Saône.
* 70 estas unu el nombroj kiu rilatas al porko laŭ brazila folkloro.
* La datreveno de sepdek jaroj kune en la geedza stato estas nomata "platena jubileo".

## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ngcic.org 
* http://www.newadvent.org/cathen/13722a.htm 
* http://www.eliyah.com/lxx.html 
* http://apologetic.waetech.com.br/Septuaginta.htm  

Kategorio:Naturaj nombroj
90 (nombro)

**Naŭdek (90)** estas la natura nombro kiu sekvas 89 kaj antaŭas 91.

La nombro 90 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 1011010
* en okuma sistemo : 132
* en deksesuma sistemo : 5A

## En matematiko 
* 90 ne estas primo. 90 = 5·3·3·2

## Pri la nombro 90 
[eta|dekstra|180px|[Interŝtata ŝoseo 90]]
* La atomnumero de Torio.
* La nombro 90 rilatas al Urso laŭ Brazila folkloro.

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Naturaj nombroj
80 (nombro)

**Okdek (80)** estas la natura nombro kiu sekvas 79 kaj antaŭas 81.

La nombro 80 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo: 1010000
* en okuma sistemo: 120
* en dekduuma sistemo: 68
* en deksesuma sistemo: 50
* en ĉina ciferistemo: 八十
* en greka cifersistemo: π´
* en romia cifersistemo: LXXX

## En matematiko 
* 80 ne estas primo. 80 = 5·2·2·2·2

## Alie 
**Okdek** povas esti ankaŭ:
* la atomnumero de Hidrargo
* numero rilata al Meleagro, en brazila hazardludo "jogo do bicho"

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Naturaj nombroj
Besta loto

La **Besta Loto** (*Jogo do Bicho*, /ĵogu du biŝu/) estas tradicia lotumado en Brazilo,  en kiu la numeroj rilatas al 25 bestoj, laŭ  alfabeta ordo (en la portugala). Ĝi funkcias paralele al la oficialaj lotoj de la federacia kaj subŝtataj registaroj kaj estas tre populara.

La 3-an de julio 1892, la entrepreno tiam respondeca pri la Bestoĝardeno de Rio-de-Ĵanejro, aranĝis specialan bankedon por lanĉi kampanjon, kiu permesus altiri vizitantojn.  João Batista Viana Drummond, Barono de Drummond, la direktoro, kreis la unuan bestoĝardenon en la urbo en 1888 kaj elpensis tagan lotumadon de unu el 25 besto-nomoj. La vizitanto de la bestoĝardeno povis akiri je la eniro, per 1$000 (unu mil-rejso, la tiama monunuo) bileton presitan kun bildo de unu el la bestoj. Tiuj, kiuj havis la bildon de lotumita besto, ricevis premion je 20$000 (dudek mil-rejsoj). La unua okazinta lotumo disdonis 460$000 (kvarcent sesdek mil rejsojn) je premio.

Nur dudek tagojn poste jam estis plendo al la polico pri tiu hazardludo, malpermesata praktiko se organizata de privatuloj en Brazilo.

## Sistemo
Estas du formoj organizi la numerojn, la t.n. "grupo", aŭ ĝenerala numero, kaj la fina "deko" aŭ ĉefa numero, jene: 

## Kulturo
Kiam homo sonĝas, aŭ vidas ion, kiu memorigas pri besto per karaktero, aŭ similan aferon, oni lotumas. Eblas riski per ĝenerala aŭ specifa numero. Ju pli specifa la numero, des pli alta la premio. Do, ekzemple, 25 rilatas al la bovino grupe, same kiel 97, 197, 1197. Se oni vetas per 11197 kaj tiu numero estas lotumita, oni do gajnas grandan premion, sed se oni riskas nur per 97, oni ricevos malgrandan premion. La plej malgranda premio estus 25 (11197 kvarone sen decimaloj), kaj oni gajnus trioble la vetitan sumon. 

Krome, tiuj bestoj rilatas al ia homa karaktero: Cervo rilatas al samseksamuloj, Bovino al prostituitinoj, Papilio al infanoj ktp. Tio permesas interpreti sonĝojn, okazaĵojn ktp. Ankaŭ oni povas diri ke numero estas ligita al karakteroj. Do 24 estas malŝatata numero, sed sen troigo, iu ridas kiam sidiĝas en seĝo n-ro 24, ekzemple, ĉar tio rilatas al samseksumo.

Kategorio:Kulturo de Brazilo
Oligoelemento

**Oligoelementoj** estas kemiaj elementoj, kiuj bezonatas en tre malgranda kvanto por la organisma vivnecesa materialŝanĝo-funkcioj. Ili devas esti regule alportataj por la korpo. La ĉiutaga bezono de sana plenkreskulo estas inter kelkcentoj da mikrogramo (el seleno kaj arseno) kaj kelkaj miligramo (el fero kaj jodo).

De tio dividas kelkaj lernolibroj la t.n. **polielementojn**: kalcion, magnezion, natrion, kloron, sulfuron, fosforon. Ili bezonatas por la korpo en pli granda kvanto (ĝis al kelkcentoj da miligramo je tago).

Ĝenerale rekonataj esencaj (vivnecesaj) oligoelementoj estas:

arseno
fero
fluoro
jodo
kobalto
kromo
kupro
molibdeno
vanado
zinko
stano

Tiuj oligoelementoj estas aŭ gravaj komponentoj de enzimoj, vitaminoj kaj hormonoj aŭ ili katalizas aŭ aktivigas koenzimojn en certaj materialŝanĝaj reakcioj.

Oni ne rekonas kiel esencan oligoelementon la sekvajn elementojn, al kiuj oni supozas tamen biologian funk
bario
bismuto
boro
litio
nikelo
hidrargo
rubidio
silicio
stroncio
teluro
titano
volframo

Aliaj elementoj, kiuj biologie esencaj estas (makroelementoj):
hidrogeno
karbono
nitrogeno
oksigeno

Konataj karencaj (mankaj) malsanoj estas la kreskaj perturboj kaj la malgravediĝemo. Fermanko kaŭzas ekzemple anemion (manko de la ruĝaj sangoĉeloj (eritrocitoj)) kaj memorperturbojn.

La bazo por subprovizado per oligoelementoj povas esti:
* pliobliĝanta sekrecio per ŝvitado aŭ laksaj malsanoj
* malsanoj de materialŝanĝo
* lokaj cirkonstancoj (ekz. troviĝo en kultivebla grundo)
* nutraj kutimoj, ekvilibrigita nutrado servas normalkaze por sufiĉa provizo (ekz, jodizita kuireja salo).

## Vidu 
* Mineralmaterialo
eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Sano

Kategorio:Nutrado
Kategorio:Biokemio
Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Mineralogio
Kategorio:Kemio
Kategorio:Geologio
Kirnitzschtal (Sebnitz)

**Kirnitzschtal** ekde la 1-a de oktobro 2012 estas parto de la urbo Sebnitz en Germanio - antaŭe temis pri sendependa komunumo kadre de la administra distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro. La loĝloko situas en la okcidento de la regiono Saksa Svislando, la germana parto de la Elba Grejsmontaro dekstre de rivero Elbo, proksime al la limo al Ĉeĥio.

Al ĝi apartenis la partoj Lichtenhain, Altendorf, Mittelndorf, Ottendorf kaj Saupsdorf.

## Vidu ankaŭ 
* Kirnitzschtal

Kategorio:Distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro
Renio

eta|Renio
**Renio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Re** kaj la atomnumeron 75. Ĝi estis la lasta natura elemento esti malkovrita. Ĝi havas la plej altan fandpunkton krom karbono kaj volframo. Ĝi estas uzata en nefandemaj alojoj kaj kataliziloj.
Ĉi tiu kemia elemento esti troviĝita de ĝermana kemiisto, Walter Noddack en 1925.
En 1908 japana kemiisto, Ogaŭa Masataka troviĝis renion kiel 43-a elemento, Nipponium (Simbolo: Np). Sed Nipponium estas renio, (Renio ne troviĝis tiam.) kaj reala elemento 43-a estas teknecio.

## Trajto 
**Renio** havas la plej altajn fandpunktojn kaj bolpunktojn de ĉiuj elementoj. Renio, kemie simila al mangano kaj teknecio, estas ĉefe akirita kiel kromprodukto de la ekstraktado kaj rafinado de molibdeno kaj kupraj ercoj. Renio-kunmetaĵoj okazas en diversaj oksigenaj statoj, intervalante de -1 ĝis +7. Renio havas sesangulan plenplenan kristalan strukturon.

Ĝia kutima komerca formo estas pulvoro, sed la elemento povas esti kompaktigita per premado kaj sinterizado en vakuo aŭ hidrogena atmosfero. La procezo produktas densan solidon kun denseco pli granda ol 90% de tiu de metalo. Post recocido, la metalo estas tre duktila kaj povas esti fleksita, bobenita aŭ rulita. Renio-molibdenaj alojoj estas superkonduktaj je 10 K ankaŭ estas superkonduktaj je ĉirkaŭ 4-8 K, depende de la alojo. La superkondukta temperaturo de renia metalo estas 1.697 ± 0.006K.

## Aplikaĵo 
Renio estas aldonita al alt-temperaturaj superalojoj uzitaj por produkti jetmotorkomponentojn, respondecante pri 70% de tutmonda renioproduktado. Alia grava apliko de renio estas en platen-renaj kataliziloj, kiuj estas ĉefe uzataj por fari senplumbon, alt-oktanan benzinon.

## Kombinaĵoj 
* Natria per-reniato
eta|maldekstra|180ra
eta|maldekstra|180ra
eta|maldekstra|180ra

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Re/index.html 
* http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Re.html 
* http://periodic.lanl.gov/elements/75.html  
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Re/key.html

## Referencoj 

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj
Ventura

'***  aŭ **San Buenaventura*' estas urbo de Usono. Ĝi situas en la subŝtato Kalifornio, en la okcidenta parto de Nordameriko kaj estas la administra centro de la samnoma kantono Ventura. Laŭ la stato de la censo  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

eta|maldekstre|

## Geografio 
Ventura situas laŭ Pacifiko en la sudokcidenta landparto de Usono, en la sudokcidenta parto de la subŝtato. Oxnard troviĝas en distanco de 10, Los-Anĝeleso de 100 km. Aŭtovojo kaj fervojo Los Anĝeleso-San Francisko trairas la urbegon.

## Historio 
Fondita en 1782 de la pastro Junípero Serra, la misiejo *San Buenaventura* staras ankoraŭ nuntempe. Post la Usona enlanda milito koloniistoj venis aĉetante kampojn de la meksikanoj. Ne facile atingebla, Ventura ne estis celo de enmigrintoj, kaj kiel tia, restis trankvila kaj kampara. En 1919 oni trovis nafton en la proksimeco, kiu logis laboristojn.

## Klimato 
Ventura situas en mediteranea klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen. La temperaturo averaĝe varias inter 9-. La rekorda varmo okazis en somero (junio-oktobro) kun (), la rekorda malvarmo okazis en vintro (decembro-februaro) (). Jare pluvas po 397&nbsp;mm. La pluvo kulminas februare, junie praktike ne pluvas.

eta|maldekstre|
## Vidindaĵoj 
* Misio San Buenaventura
* muzeoj pri arkeologio kaj pri fajrobrigado
* urbodomo
* ekspoziciejo (vizitanta centro)
* Majestic Ventura Teatro
* strando
* golfejo
* Ventura Festivalo (pri filmoj)

## Nomportantoj 
* Lino Ventura
* 4825 Venturo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Ventura Chamber of Commerce (angle) 
* Ventura Visitors & Convention Bureau (angle)

## Vidu ankaŭ 
* la liston de kantonoj de Kalifornio.

## Fontoj 
* interalie Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2 ()

Kategorio:Urboj de Kalifornio
Miliono

eta|280px|Billdigo de potencoj de dek de 1 ĝis 1 miliono
**Miliono** estas natura nombro kaj egalas 106.

## Laŭ skribo 
Ĉina skribo: 百万

## Pri la nombro 1000000 
1000000 estas la unua nombro skribita per 7 ciferoj en la dekuma sistemo.

La prefikso por mezurunuoj kun koeficiento je miliono (uzata ankaŭ en SI) estas "mega-".

Milionono estas la inverso al miliono.

## Vidu ankaŭ 
* Biliono
* Dekoblaj kaj dekonaj unuoj
* Milionono
* Mil
* Grandaj nombroj
* Kiu volas esti milionulo?
* Miliardo
* Nombronomo
* Triliono
* Vortoj por grandegaj nombroj

Kategorio:Numeralo
Kategorio:Naturaj nombroj kun propraj nomoj
Kategorio:Grandaj nombroj
Tristan Tzara

[eta|Portreto de Tristan Tzara ([Robert Delaunay)]]
**Tristan TZARA** (naskiĝis kiel **Samuel ROSENSTOCK** la 16-an de aprilo 1896 en la orient-rumania urbeto Moinești - la 24-an de decembro 1963 en Parizo) estis franca-rumana poeto kaj eseisto. Li debutis tre frue (1912), sub la pseŭdonimo S. Samyro, per simbolismaj versaĵoj en la kultura revuo *Simbolul* (*La simbolo*). Baldaŭ li disiĝis de la simbolisma influo kaj ekpublikigis poemojn pli kaj pli originalajn, laŭ metriko, sintakso kaj logiko.

En la aŭtuno de 1915 li vojaĝis por universitataj studoj al Svislando, lando en kiu li decidis resti, ne senkiale se enkalkuli ke kiel judo li sentis sin pli sekura en tiu lando ol en aliaj partoj de la militanta Eŭropo.

Sekvajare, kune kun la germanoj Hugo Ball kaj Richard Huelsenbeck kaj la elzacano Hans/Jean Arp, li iniciatis (en Zuriko) artan movadon novigan kaj renverseman, ekde tiam konatan kiel dadaismo aŭ dada. Pri la etimologio de la nomo oni ankoraŭ spekulativas, kvankam Tzara "klarigis" ĝin en *Manifesto Dada 1918*: "Dada signifas nenion."

En 1919 li translokiĝis al Parizo, kie li daŭrigis sian kolorplenan vivon (inter aliaj, li aliĝis al surrealismo kaj al komunismo). Paralele, en Rumanio liaj amikoj publikigis liajn rumanlingvajn poemojn postlasitajn manuskripte, kaj en 1934 aperis la unua broŝuro kun liaj poemoj, titolita  (*La unuaj poemoj de Tristan Tzara*).

Dum la Dua Mondmilito li aliĝis al la franca rezistmovado. Liaj spertoj en tiu movado kaj tiuj de komunisto proksimigis lin al liaj ĉirkaŭuloj kaj maturigis lin. Li verkis poste pli lirikan poezion kaj postlasis kolekton de eseoj en kiu li deklaris sin, spite al ĉio, dadaisto.

Edzo de filino de sveda industriisto, li fartis pli bone ol la plejparto de siaj artaj samtempuloj. Tio tamen ne malhelpis lin piki la burĝajn valorojn kaj sintenojn, precipe pri arto.

Tzara mortis en la "urbo de la lumoj" la tagon de la 1963-a Kristnasko.

## Fontoj 
Prenita, kun permeso, el: Tristan Tzara. *Sep manifestoj dada*. Berkeley: Bero, 2001.

Kategorio:Dadaistoj
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse
Kategorio:Avangardismo