open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suĉilo

eta|240ra|Suĉilo
**Suĉilo** estas ilo por ke beboj povu plenumi sian suĉbezonon.

## Historio 
Unuaj suĉiloj ekzistis en Egiptio kiel malgrandaj argilaj bestoformoj plenigitaj de mielo.

## Ecoj 
Modernaj suĉiloj konsistas el enbuŝiginda parto el latekso aŭ silikono kaj alia parto, kiu malhelpas forgluton de la buŝparto.

Ekzistas du formoj por la enbuŝiginda parto: ronda formo kaj antaŭe dekliva formo, kiu respondas al la buŝa kavo. Tiu lasta formo estis inventita en 1949 de la dentisto Adolf Müller. La medicinisto Wilhelm Balters pruvis la bonan efikon per sciencaj esploroj.

## Uzo 
Laŭ konsiloj de iuj kuracistoj konsilindas endormigi bebojn post la unua vivomonato kun suĉilo, se ili akceptas tion; oni tamen ne metu suĉilon en la buŝon de dormanta bebo. La risko pri subita morto de bebo multe malpligrandiĝus tiel. La efiko de suĉilo kiel preventilo kontraŭ subitan morton de bebo estis pruvita science de usonaj esploristoj en decembro 2005.

Iuj esploroj evidentiĝas, ke tro longa uzo de suĉilo povas modifi la makzelgeometrion kaj kaŭzi mispozicion de dentoj. Tial oni konsilas forlasigi la uzon de suĉilo post la dua vivojaro.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Gerlinde Wiencirz, Katja Senner: *Ich brauche keinen Schnuller mehr!* (mi ne plu bezonas suĉilon, Ravensburger Buchverlag, ISBN 3-473-31549-4
* Bärbel Spathelf, Susanne Szesny: *Ein Bär von der Schnullerfee*, Albarello Verlag, ISBN 3-930299-22-4
* Ursula Keicher: *Tschüss, mein kleiner Schnuller* (ĝis, mia suĉileto), Pattloch Verlag, ISBN 3-629-01277-9
* Margret Nussbaum, Friederike Spengler: *Adieu, mein kleiner Schnuller* (adiaŭ, mia suĉileto), Pattloch Verlag, ISBN 3-629-00375-3

## Vidu ankaŭ 
* Lekbombono
* Polvosuĉilo
* Suĉbotelo
* Suĉinfano
* Suĉkloŝo
* Suĉmarko

## Eksteraj ligiloj 
* Suĉilo malpligrandigas riskon de subita morto de bebo (raporto pri artikolo de la *British Medical Journal*, www.wissenschaft.de
* Kiel malalkutimiĝi polekssuĉadon kaj suĉilumadon; de Paul Suer

Kategorio:Beboj
Kategorio:Iloj
György Bánfi

**György BÁNFI** estis hungara volapukisto, ano de Internacia Akademio de Volapuko. Li naskiĝis en 1854 (?). Li finis gimnazion kaj laboris kiel katastristo en la urbeto Kapuvár, poste en la urbo Sopron. Li estis german-etna hungaro kun la nomo Georg Bauer kaj hungarigis sian nomon probable iam en la jaroj 1884-1886. Li legis pri Volapuko en la 35-a numero de Allgemeine Deutsche Lehrerzeitung aperinta la 31-an de aŭgusto 1879. La 8-an de novembro 1879 li skribis sian unuan leteron al Johann Martin Schleyer. La 29-an de majo 1880 Schleyer subskribis lian diplomon, kaj tiel Georg Bauer estis la dua diplomita volapukisto en la mondo.

Bánfi kun István Eperjessy tradukis hungarlingven la Volapuk-gramatikon de Schleyer, kaj verkis longan artikolon pri Volapuko, kiu aperis en kvar felietonoj en la urbo Győr. La rezulto de lia klopodo estis, ke lingvisto Károly Pozder (1855-1907) en 20 paĝa studo prezentis kaj analizis Volapukon en la plej altprestiĝa hungara lingvistika revuo.

En 1887 li iĝis ano de Akademio de Volapuko, kaj daŭris tiel ĝis ties oficiala disigo en 1895.

Bánfin
Borgne (Val d'Hérens)

**Borgne** estas rivero en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi trafluas la tiel nomitan ''Val d'Hérens*. La rivero havas longecon de 30 km.

## Priskribo 
La rivero Borgne estiĝas el du brakoj, nome **Borgne de Ferpécle** kaj *'Borgne d'Arolla'''. Ĝi alfluas Rodanon proksime de Sion. Jam ek de la fontriveroj granda parto de la akvo estas forkondukita al la baraĵlago Dix.

### Borgne d'Arolla 
Borgne d'Arolla fontas je 2160 m s.m. el la Suba Arolla-Glaĉero. Post 9 km ĝi unuiĝas kun Borgne de Ferpècle al la rivero Borgne.

### Borgne de Ferpècle 
Borgne de Ferpècle estas kun longeco de 7 km la pli malgranda de la du fontriveroj. Borgne de Ferpècle fontas el la Ferpècle-Glaĉero kaj el la Mont-Miné-Glaĉero je alteco de proksimume 2100 m s.m. Post vojo de 7 km ĝi kunfluas kun Borgne d'Arolla kaj formas kun ĝi la riveron Borgne.

### Plua fluo 
Je la malsupra parto de la valo la rivero fosis profundan ravinon kun longeco de proksimume 3 km je kies fino troviĝas la emeritejo Longeborgne. Je punkto 493 m/m ĝi alfluas la Rodanon.

## Alfluantoj 
Krom la du fontriveroj la ĉefaj alfluantoj de Borgne estas krom la du fontriveroj *Lanna* kaj poste *Dixence*.

## Komunumoj laŭlonge de Borgne 
Laŭlonge de la rivero Borgne situas la komunumoj Evolène, Saint-Martin, Mase, Vernamiège, Vex, Nax kaj la urbo Sion.

## Eksteraj ligiloj 
* Turisma portalo de Val d'Hérens

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Kantono Valezo
Kategorio:Alfluantoj de Rodano
Kategorio:Riveroj de la Alpoj
Kolĉapo

eta|dekstra|Kolĉapo
eta|dekstra|Enmeto de kolĉapo
**Kolĉapo** estas kontraŭkoncipilo barila.

## Eco 
Kolĉapo similas al ĉapo. Ĝi estas metita funde de la uterkolo por malhelpi la trapason de spermatozooj neniigante ilin. La plej disvastigita kolĉapo nomiĝas *Ovès* kaj estas vendata ekde la jaro 1998.

## Uzo 
Antaŭ tuŝi la kolĉapon, ĉu por meti aŭ por forpreni ĝin, gravas manlavado por ne enmeti bakteriojn en la vaginon.

La kolĉapo devas esti metita sufiĉe frue antaŭ la amoro kaj la uzo de spermoneniigilo estas konsilegita. La kolĉapo restu almenaŭ ok horojn post la lasta ejakulado kaj maksimume dudek kvar horojn post la amoro en la vagino.

Kolĉapoj kiel kondomoj estas el latekso, oni do ne uzu oleajn produktojn. Vaginaj lubrikaĵoj plirapidigos detruon de la kolĉapo kaj pligrandigas la riskon de rompo de la ĉapo.

Post purigado per sapa akvo, oni povas reuzi la ĉapon. Konsilindas ŝanĝi ĝin post du jaroj.

## Avantaĝoj kaj malavantaĝoj 
Kolĉapon oni ofte kombinas al diafragmo, kiu estas alia barila kontraŭkoncipilo.
Sed la kolĉapo estas pli facile enmetebla ol la diafragmo. La kolĉapon oni povas forpreni malpli frue ol la diafragmon (ĝis 72 horojn kontraŭ 24).

Sed ĝi malpli bone efikas ol la diafragmo, observeblas 10 ĝis 20 % da malsukcesoj.

Same kiel diafragmo, la kolĉapo ne protektas kontraŭ veneraj malsanoj. Tiucele la kondomo estas la plej efika ilo.

## Notoj kaj referencoj 
## Bibliografio 
* *Contraception*, de David Serfaty et Coll., (Paris, Masson, 2°édition, 2002).
* *La Contraception en 10 leçons*, de David Elia (Minerva, Genève, 1998).
* ''Contraceptions, Mode d'emploi'', de Martin Winckler (Au Diable Vauvert, 2°édition, 2003).

## Vidu ankaŭ 
* Kontraŭkoncipo
* Kontraŭkoncipilo

Kategorio:Kontraŭkoncipiloj
Mont-Miné-Glaĉero

**Mont-Miné-Glaĉero** (germane **Mont-Miné-Gletscher**, france **Glacier du Mont Miné**) estas unu el la glaĉeroj je la suda fino de ''Val d'Hérens* en la Valezaj Alpoj. La glaĉero havas longecon de 7 km, averaĝan larĝecon de 1 km kaj kovras areon de 10 km².

## Priskribo 
Mont-Miné-Glaĉero havas sian originon sur la firnkovrita pasejo *Col des Bouquetins* (3357 m s.m.), kiu situas sur la landlimo inter Svislando kaj Italio inter la rokkresto de Bouquetins (3838 m s.m.) en okcidento kaj Tête Blanche (3710 m s.m.) en oriento. Tra glaĉerigita kresto norde de Tête Blanche Mont-Miné-Glaĉero estas ligita kun Ferpècle-Glaĉero, kiu fluas oriente paralele kun ĝi. Mont-Miné-Glaĉero fluas norden, flankigita okcidente de Aiguille de la Tsa (3668 m s.m.) kaj Dent de Perroc (3676 m s.m.) kaj oriente de Mont Miné (3029 m s.m.). La glaĉerlango finiĝas nuntempe je alteco de 2070 m s.m.. Ĉi-tie elfluas la rivero Borgne de Ferpècle, kiu fluas tra *Val d'Hérens'' al Rodano.

## Historio 
Dum la kulmino de la Eta Glaciepoko en la 19-a jarcento Mont-Miné- kaj Ferpècle-Glaĉero reunuiĝis norde de Mont Miné kaj fluis ankoraŭ 1 km pli malsupren al la valo. Ambaŭ glaĉeroj tamen ek de tiam multe retiriĝis. En la ligregiono formiĝis dumtempe natura baraĵo malantaŭ kiu estiĝis lago, kiu en somero 1952 rompiĝis kaj kaŭzis inundon de Val d'Hérens kun granda damaĝo.

## Akcidento de la Glaĉero-Patrolo 
Je la 3-a Glaĉer-Patrolo (france *Patrouille des Glaciers*) en la jaro 1949 akcidentiĝis la partoprenantoj Maurice Crettez, Robert Droz kaj Louis Thétaz en glaĉerfendo kaj povis nur post ok tagoj esti savitaj. Pro ĉi-tiu akcidento la evento estis malpermesita por multaj jaroj kaj povis esti reokazigita denove nur en la jaro 1983.

## Eksteraj ligiloj 
* Mont-Miné-Glaĉero sur la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Foktő

**Foktő** [foktO] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kalocsa.
eta|Blazono de Foktő

## Bazaj informoj 
* Areo: 32&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1700
* Poŝtkodo: 6331
* Telefonprefikso: 78

## Situo 
Foktő situas sur ebenaĵo, laŭ la maldekstra bordo de Danubo, laŭ traira flankovojo. Kalocsa troviĝas 6, Kecskemét 85, Szeged 113, Budapeŝto 121 km.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj slavoj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1311. Dum la turkoj la vilaĝo ne senhomiĝis. Okazis akva batalo en 1599 sur la Danubo inter Uszód kaj Foktő. La hungaroj venkis la turkojn. Incendio okazis en 1836. Kolĥozo formiĝis en 1948, kiu ankaŭ nun funkcias.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1843

## Ĝemelurboj 
*  Balatonudvari, Hungario

## Fontoj 
* distancoj 

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Uszód

**Uszód** (usOd) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kalocsa. En la vilaĝnomo estas rekonebla hungare la vorteto floso.

* Areo: 25&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1100
* Poŝtkodo: 6332
* Telefonprefikso: 78

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ la maldekstra Danubo, laŭ traira flankovojo. Kontraŭe troviĝas nukleoenergia centralo ĉe la riverobordo.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1318. Dum la turkoj la vilaĝo pluvivis, ĝi apartenis laŭ la nunaj nocioj al departemento Szeged, al distrikto de Kalocsa, krome ekzistis ankaŭ administrado de Habsburgoj. En 1599 okazis akva batalo sur Danubo inter Uszód kaj Foktő. La turkoj grave malvenkis. En 1952 2 kolĥozoj formiĝis. La loĝantoj produktas precipe spicaĵojn.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, poŝto, apoteko, policano, sportejo, kuracejo, klubo de maljunuloj.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1790, rekonstruita en en 1901
* katolika preĝejo de 1870

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
János Deák

**DEÁK János** estas rumanuja hungara pentristo naskita en Baia Mare la 16-an de januaro 1928.

## Biografio
La majstroj de János Deák estis en sia naskiĝurbo Sándor Ziffer kaj Oszkár Nagy. Li laboris kiel fotoraportisto ĉe la ĵurnalo Bányavidéki Fáklya ĝis aŭgusto sia pensiuliĝo en 1989

## Fontoj
*Persona retpaĝo 
*Pri artisto  
 
Deak J
Oszkár Nagy

**NAGY Oszkár** (nadj) estis rumanuja hungara pentristo. Li naskiĝis en Magyarpécska la 11-an de septembro 1893 kaj mortis en Baia Mare la 1-an de marto 1965. 

## Biografio
Oszkár Nagy inter 1913-1915 studis en Belarta Altlernejo de Budapeŝto, kie sia majstro estis Károly Ferenczy. Post la unua mondmilito li laboris en Szolnok kun Adolf Fényes, en Kecskemét kun Béla Iványi-Grünwald. Inter 1920-1922 kiel stipendiulo li estadis en Italujo. Li vivis tuttempe en Baia Mare, sed li ne partoprenis la organizan vivon de la artistkolonio.

## Fonto
*Artportal.hu 

## Eksteraj ligiloj
*Arto en Hungario

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Géderlak

**Géderlak** (gEderlak) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kalocsa.

* Areo: 19&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1050
* Poŝtkodo: 6334
* Telefonprefikso: 78

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ la maldekstra Danubo kun pramo al Paks, laŭ flankovojoj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1294, sed pli frue francoj konstruis tie monaĥejon en Gedír. Dum la turkoj la vilaĝo pluvivis, en 1775 Gedír kaj Lak unuiĝis, poste Lak detruiĝis. En 1831 okazis ĥolero, en 1862 inundo.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, apoteko, kuracejo, kulturdomo.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario)
* fiŝkaptista lago

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Dunaszentbenedek

**Dunaszentbenedek** (dunasentbenedek) estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kalocsa. La nomo signifas Danubo-Sankta Benedikto.
[eta|dekstra|300px|[Benedikto de Nursio|Sankta Benedikto]]
* Areo: 23&nbsp;km²
* Loĝantaro: 950
* Poŝtkodo: 6333
* Telefonprefikso: 78

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ la maldekstra Danubo, laŭ traira flankovojo. Troviĝas Kalocsa 12, Dunapataj 10 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1334. Dum la turkoj la vilaĝo pluvivis. Okazis inundoj en 1838 kaj 1862, incendio en 1892. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el la grandbieno. Kolĥozo pri Nova Aŭroro formiĝis en 1960.

Vilaĝservoj estas ne nomumita aŭtonomio, lernejo, interretejo, apoteko, kuracejo, dentokuracejo, bestokuracejo.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1788
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Benedikto de 1720, en 1892 forbrulis, poste rekonstruiĝis, en 1940 denove rekonstruiĝis

## Komunumoj pri Sankta Benedikto de Nursio en Hungara reĝlando 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Ordas

**Ordas** [ordaŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kalocsa. La loknomo signifas: lupo.
eta|Blazono de Ordas
eta|Lupo, havanta la nomon ankaŭ hungara vilaĝo Ordas

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 16&nbsp;km²
* Loĝantaro: 500
* Poŝtkodo: 6335
* Telefonprefikso: 78

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ la maldekstra Danubo, laŭ traira flankovojo. Kalocsa troviĝas 18, Kecskemét 71, Budapeŝto 107 km.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1239 en latinlingva dokumento en formo *villa Wrdas*. Dum la turkoj la vilaĝo pluvivis. En 1954 kolĥozo pri Pioniro formiĝis. La haveno funkciis ĝis 1968.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, apoteko, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1785
* kverko onidire de Francisko Rákóczi la 2-a

## Famuloj 
En Ordas mortis aktoro József Szeles.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Charles Trenet

**Charles TRENET** [ŝarl trene] (naskiĝis la , en Narbonne, Francio, kaj mortis la , en Créteil, Francio), estis franca kantisto kaj kantaŭtoro.

Li skribis preskaū mil kantojn, ekzemple *Boum!* kaj *La Mer* (*La Maro*).

Dum la dua mondmilito li restis en Francio, kaj oni mallaŭdis lin pri tio ke li kantis antaŭ okupantaj soldatoj. Post la milito li elmigris al Usono, sed reiris al Francio en 1951.

Li devis ĉiam sekretigi sian samseksemulecon sed mallonge malliberiĝis en 1963.

## Vidu ankaŭ 
* Henri Désiré Landru#Kanzonoj

Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj
Francis Walsingham

**Kavaliro Francis WALSINGHAM** (naskiĝis ĉ. 1532, mortis la 6-an de aprilo 1590) estis estro de la spionoj de la angla reĝino Elizabeta la 1-a.

Li naskiĝis ĉe la familia bieno Scadbury Park, proksime al Chislehurst, Kent. Kiam li estis ankoraŭ bebo, lia patro mortis: lia patrino poste edziĝis kun Kavaliro John Carey, parenco per edziĝo de Anne Boleyn.

Li studis ĉe King's College, Kembriĝo, sed, same kiel multaj junuloj de la superaj klasoj, li neniam diplomiĝis. En 1552 li komencis juristajn studojn ĉe Gray's Inn, Londono. La sekvantan jaro la romkatolika Maria heredis la anglan tronon: Walsingham, konscienca protestanto, fuĝis eksterlanden, kaj daŭrigis siajn studojn ĉe la Universitato de Padovo. De 1556 al 1558 li vizitis Svislandon kie li starigis ligojn kun protestantaj politikistoj en Eŭropo.

En 1558 Elizabeta la 1-a iĝis reĝino kaj li revenis en Anglion, kie li ĝuis la favoron de William Cecil, Lordo Burghley: tio ebligis lin iĝi parlamentano. Li edziĝis kun vidvino, Ann Carteill, kiu mortis post du jaroj, lasante du infanojn. En 1566 li edziĝis kun alia vidvino, Ursula St Barbe, kun kiu li havis filinon Frances. Antaŭ 1570 William Cecil komencis uzi lin por kontraŭi komplotojn kontraŭ la reĝino.

Li argumentis por subteno de la francaj Hugenotoj. En 1570 Elizabeta nomumis lin ambasadoro al Francio, kaj post la masakro de Sankta Bartolomeo lia Pariza domo estis sekura loko por protestantaj rifuĝantoj. En 1573 li revenis al Anglio, kaj la reĝino nomumis lin unu de siaj du ŝtat-sekretarioj: post la morto de sia kolego en 1576, li estis la sola ŝtat-sekretario, kaj estris multajn rutinajn kaj pli gravajn ŝtat-aferojn. Li ankaŭ denove servis plurajn fojojn kiel ambasadoro - al Nederlando en 1578, al Francio en 1581, kaj al Skotlando en 1583. Li kavaliriĝis en 1577.

Li kontraŭis sugestojn ke Elizabeta edziĝu kun la Hunriko, Duko de Anĵuo, la verŝajna heredonto de la franca regno, kaj argumentis ke pli profitus al Anglio ke estiĝus milita alianco kun Francio kontraŭ la hispanoj.

De 1580 ĝis sia morto li laboris kun William Cecil, nun Lordo Burghley, por certigi ke Anglio povus defendi sin kontraŭ la hispanoj. En Skotlando, li helpis estigi registaron favoran al Anglio: daŭris bonaj rilatoj inter la du landoj, tio kio ebligis Jakobon la 6-an de Skotlando iĝi Jakobo la 1-a de Anglio en 1603.

Li starigis vastan reton de spionoj, kaj en Anglio kaj en Eŭropo. Per tio li sukcese malkaŝis plurajn gravajn romkatolikajn komplotojn kontraŭ Elizabeta, kaj lernis multe pri la planoj de la hispanoj. Li estis ferva proponanto de la ekzekuto de Maria Stuart de Skotlando, pro timo ke ŝi ĉiam estus fokuso de katolikaj komplotoj, kaj energie partoprenis la proceson kontraŭ Maria.

Li elspezis multe da siaj riĉaĵoj por pagi spionojn, kaj Elizabeta, kvankam ŝi rekonis lian valoron, neniam adekvate rekompencis lin. Pro tio, kaj pro lia garantiado de la ŝuldoj de Kavaliro Philip Sidney (kiu estis la edzo de lia filino Frances), kiam li mortis lia lasis grandajn ŝuldojn.

En 1590 lia filino Frances denove edziĝis, sekrete, kun Robert Devereux, 2-a Grafo de Essex.

Kategorio:Anglaj nobeloj
Kategorio:Anglaj spionoj
Ŝemurŝa

**Ŝemurŝa** (ĉuvaŝe Шăмăршă; ) estas grandvilaĝo en Ĉuvaŝa Respubliko, administra centro de la samnoma distrikto. Ŝemurŝa troviĝas ĉe la aŭtoŝoseo Ĉeboksari — Uljanovsk je 150 km sude de la unua kaj je 80 km norde de la dua.

## Infraskturkto
La plej proksima flughaveno troviĝas en Uljanovsk. Plej proksima fervojstacio situas en Kanaŝ.

Kategorio:Vilaĝoj de Ĉuvaŝio
Gray's Inn

eta|dekstra|200ra|Blazono de la kvar londonaj "Inns of Court".
'''Gray's Inn''', unu el la kvar "Inns of Court" (fakultatoj de juro) de Londono. Ĝi fondiĝis eble ĉirkaŭ 1388. Ĝi situas en la distrikto Holborn, Centra Londono.

Kategorio:Brita juro
LEA-ŝildo

**LEA-ŝildo** estas barila kontraŭkoncipilo por virinoj.

Oni enmetas ĝin en la vaginon antaŭ la utereliron, kie ĝi malhelpas la eniron de spermo en la uteron.

## Eksteraj ligiloj
* Informoj pri LEA-ŝildo (germane)  
* Informoj pri LEA-ŝildo de germana apoteko  
* Informoj pri LEA-ŝildo (angle) 
* Barilaj kontraŭkoncipiloj - la LEA-ŝildo (Schwanger-info.de) 
* Ligilo al la esploro, kiun Yama prezentis al FDA

Kategorio:Kontraŭkoncipiloj
Brenay-Glaĉero

**Brenay-Glaĉero** (france **Glacier du Brenay**, germane **Brenaygletscher**) estas valglaĉero en la Valezaj Alpoj en Svislando. La glaĉero havas longecon de 5,95&nbsp;km, averaĝan larĝecon de 0,7&nbsp;km kaj kovras kun tributglaĉeroj areon de 9,96&nbsp;km². 

## Priskribo 
Brenay-Glaĉero estiĝas el du preskaŭ samgrandaj flankbrakoj. La ĉefglaĉero havas sian originon je la sudflanko de la kresto inter Serpentine (3789 m s.m.) kaj Pigne d'Arolla. Ĝi fluas sudokcidenten paralele al Otemma-Glaĉero, de kiu ĝi estas disigita per la kresto de *Portons* (kun alteco de ĝis 3513 m s.m.). En nordo ekzistas tra la firnkovrita pasejo *Col du Brenay* (3639 m s.m.) konekto kun Tsijiore-Nouve-Glaĉero. Okcidente de la kresto de Serpentine **Serpentine-Glaĉero** (france **Glacier de la Serpentine**, germane **Serpentinegletscher**), la ĉefa tributglaĉero de Brenay-Glaĉero havas sian originon je la sudflanko de Mont Blanc de Cheilon. Ankaŭ ĉi-tiu glaĉero estas nordoriente tra la glaĉerpasejo *Col de la Serpentine* (3547 m) ligita kun la firnareoj de Tsijiore-Nouve- kaj Cheilon-Glaĉero. Je la sudpiedo de Ruinette, de kie alfluas pliaj firnkampoj, Serpentine-Glaĉero alfluas al Brenay-Glaĉero. La glaĉerlango de Brenay-Glaĉero nuntempe finiĝas je alteco de 2580 m s.m., kie fontas la rivero *Dyure du Brenay* kiu iomete supre de la baraĵlago de Mauvoisin al Dranse de Bagnes, alfluanto de Rodano.

## Eksteraj ligiloj 
* Brenay-Glaĉero sur la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Farmo

**Farmo** estas lua preno laŭ kontrakto por difinita tempo de tero aŭ bieno por ĝin kulturi kaj uzi je sia propra risko kaj profito (farme preni).

En la ĉiutaga lingvo oni ofte aperas la vorto **farmo** kiel mallongigo de la kunmetaĵoj „farmbieno“ kaj „farmdomo“, sed tie la ideo pri luado malaperas kaj restas nur la ideo pri agrokultura entrepreno.

## Vidu ankaŭ 
*bieno

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Bienoj
Kategorio:Homhabitatoj
Kategorio:Kampara geografio
Kategorio:Kamparkulturo
Kategorio:Kontraktoj
Kategorio:Regado de tero
King's College (Kembriĝo)

eta|dekstra|La Kapelo de la Reĝa Kolegio
eta|maldekstre|Ventumilvolbo de la kapelo
La **Reĝa Kolegio** (angle:'''''King's College'''*), kolegio de la Universitato de Kembriĝo, estis fondata en 1441 de la reĝo Henriko la 6-a, kiu donis al la kolegio grandajn riĉaĵojn. Ĝi famas pro mezepoka kapelo. La kapela ĥoro mondfamas. Ĉiun kristnaskon estas televida dissendo de Festivalo de Naŭ Legaĵoj kaj Karoloj.

## Kapelo 
La kapelo de la Reĝa Kolegio ĝenerale estas la distingilo de la urbo kaj estas eble la plej fama kaj bela konstruaĵo de gotika arĥitekturo en Kembriĝo. Ĝi estis konstruata dum tempospaco de proksimume cent jaroj en tri fazoj kaj havas la tutmonde plej grandan ventumilvolbon en la rektangula stilo), multajn vitralojn kaj la pentraĵon *„La Adorado de la Saĝuloj el Oriento“'' von Petro Paŭlo Rubens. La kapelo servas plue por diservoj kaj aliaj aranĝoj.

Kategorio:Universitato de Kembriĝo
Kategorio:Gotikaj preĝejoj en Anglio
Listo de milionurboj

Jen **listo de milionurboj**, kiu enhavas ĉiujn urbojn kun pli ol 1.000.000 loĝantoj en la mondo. (Stato: 2005)

## Notoj 
* En la origina germana Vikipedio la *-aj urboj ne troviĝis en la listo, tamen laŭ kategorio ili estas milionurboj, kiel la ĵus fondita Novtajpeo.
** Laŭ kelkaj fontoj Honkongo jam ne estas unueca urbo havanta apartajn urbojn
*** Laŭ kelkaj fontoj ankaŭ Bruselo estas milionurbo, tamen la urbo mem ne estas milionurbo, nur regiono Bruselo

## Vidu ankaŭ 
* Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro

## Fontoj, eksteraj ligiloj 
Datumoj laŭ naciaj oficialaj statistikoj kaj jenaj fontoj en interreto
* Norvega statistikoficejo: Plej grandaj urboj kaj aglomeraĵoj 
* Mongabay: Urboj kaj aglomeraĵoj kun pli ol 1 miliono da loĝantoj en 2005 
* Die-erde.com: nombroj kaj faktoj 
* Home.arcor.de: Plej grandaj urboj 2003 


Milionurboj
Kategorio:Setlejo
King's College (Londono)

eta|La kolegio en 1831
'''King's College'*, kolegio de la Universitato de Londono. Ĝi estis fondata de la reĝo Georgo la 4-a en 1829 kaj estis unu el la du kolegioj kiuj kuniĝis por krei la Universitaton de Londono en 1836 (la alia estis *University College'' - Universitata Kolegio). Dum la 19-a jarcento la kolegio ĝuis fortan reputacion pro la instruo de la matematiko kaj la sciencoj, kaj multaj el la ĉefaj matematikistoj de la epoko studis tie antaŭ ol eniri la Universitaton de Kembriĝo. Ĝi estis inter la unuaj britaj universitataj fondaĵoj kiuj akceptis virinojn kaj organizis vesperajn prelegojn por laboristoj.

## Elektitaj studentoj 
* Peter Higgs (Nobel-premiito)
* Krisztina Morvai

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Universitato de Londono
Kategorio:Russell Group
Kategorio:Universitatoj kaj kolegioj en Londono
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1829
Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1820-1829
Morteratsch-Glaĉero

**Morteratsch-Glaĉero** (prononcu *Morteraĉ*, romanĉe **Glatscher dal Morteratsch**, germane **Morteratschgletscher** estas valglaĉero en Engadino sur la teritorio de la komunumo Pontresino, Grizonaj Alpoj, Svislando. Ĝi havas longecon de 7 km, averaĝan larĝecon de 1 km kaj kovras kun ĉiuj tributglaĉeroj areon de 16,4 km².

## Priskribo 
Morteratsch-Glaĉero havas sian originon inter la pintoj de Piz Bernina, Crast' Agüzza, Piz Argient, Piz Zupò kaj Bellavista. De Piz Argient ĝis la frunto de la glaĉerlango en Morteratsch-Valo estas proksimume 7 km. La alttecdiferenco estas preskaŭ 2000 m. Kune kun la ĉefa tributglaĉero Pers-Glaĉero, kiu alfluas de Piz Palü kaj alfluas al Moteratsch-Glaĉero sube de la roka *Isla Persa* (»perdita insulo«), ĝi kovras areon de 16,4 km². Oni taksas la volumenon de la glaĉero je proksimume 1,2 km³ da glacio. El Morteratsch-Glaĉero fontas la rivero Inn, ĉefalfluanto de Danubo, kiu alfluas la Nigran Maron.

Morteraĉ-Glaĉero estas laŭ volumeno la plej granda glaĉero en la orientaj Alpoj, laŭ longeco la tria post la aŭstraj glaĉeroj Pasterze kaj Gepatschferner. Ĝi estas tipa valglaĉero kun tre klare formita glaĉerlango.

## Historio 
De la komenco de la glaĉermezurado 1878 ĝis 1998 Morteratsch-Glaĉero ĉiujare averaĝe retiriĝis je 17,2 metroj. Nur dum 4 jaroj la glaĉero kreskis malmultajn metrojn en tiu tuta tempo. Ĉar grandaj glaĉeroj nur malrapide reagas al nur dumtempaj klimatoŝanĝoj, oni ne povas klarigi tiujn kreskojn per pli grandaj precipitaĵkvantoj en la nutra regiono. Inter la jaroj 1999 kaj 2003 la malkresko akceliĝis konsiderinde. En la jaro 2003 la retiriĝo atingis la rekordon de 76,5 m. En la sekva jaro 2004 la glaĉero ankoraŭ foje kreskis je 10,3 por poste denove retiriĝi ĉiu-jare inter 20 kaj 30 metrojn. Pro la enormaj ankoraŭ ne plantokovritaj flankaj morenoj dekstre kaj maldekstre oni povas imagi, kiom gigantaj la glacimasoj devis esti ankoraŭ en la 19-a jarcento dum la kulmino de la Eta Glaciepoko.

## Turismo 
En printempo oni povas sur Morteratsch-Glaĉero skiado. De la monta haltejo de la Diavolezza-Aertelefero por skiantoj bone veturebla skivojo pasas la glaĉeron malsupren al la gastejo Morteratsch. Dum la 10-kilometra malsuprenveturado oni pasas altecdiferencon de 1100 m. La malsuprenveturado, kiu ofertas dum bela vetero al la skianto mirindan panoramon tra la glaĉero kaj la valo daŭras inter unu kaj du horoj. La stacidomo Morteratsch de la Retia Fervojo iam situis ĉe la frunto de Morteratsch-Glaĉero. Ĉar la glaĉerlango intertempe retiriĝis 1800 metrojn, ĝi hodiaŭ ne plu videblas ek de la stacidomo.

## Eksteraj ligiloj 
* Morteratsch-Glaĉero sur la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Grizono
Magdalenaj insuloj (Senegalo)

[eta|dekstra|350px|La Magdalenaj insuloj antaŭ [Dakaro]]
La **Magdalenaj insuloj** aŭ foje: **Serpentaj insuloj** () estas malgranda arkipelago de 4,5&nbsp;km² ĉe Dakaro (Senegalo).

Sur la insularo troviĝas nacia parko: Nacia parko Magdalenaj insuloj (Parc national des îles de la Madeleine)

[dekstra|eta|350px|Rigardo al la Magdalenaj insuloj (A) kaj al [Cap Manuel (B), laŭ gravuraĵo de 1779]]

## Vidu ankaŭ 
* Gorée
* Listo de insuloj de Senegalo

Kategorio:Senegalo
Kategorio:Insularoj
Kategorio:Insuloj en Senegalo
Newmarket (Ontario)

**Newmarket** estas urbo en la suda parto de la provinco Ontario en Kanado. Ĝi situas proksimume 45 km norde de la urbo Toronto, kaj estas parto de metropola regiono nomata Granda Toronto kaj de la Jorka Regiono. Laŭ stato de la jaro  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².  

## Edukado 
Newmarket enhavas 15 publikajn bazlernejojn, 6 katolikajn bazlernejojn, 4 publikajn mezlernejojn, kaj 1 katolikan mezlernejon. Estas ankaŭ *Pickering College*, privata mezlernejo.

La kvar publikaj mezlernejoj:

* *Newmarket High School
* *Huron Heights Secondary School
* *Dr. John M. Denison Secondary School
* *Sir William Mulock Secondary School

La katolika mezlernejo:

* *Sacred Heart Catholic High School

Malpublikaj, privataj lernejoj:

* *Pickering College
* *Newmarket and District Christian Academy
* *Newmarket Montessori

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj en Ontario
Renswoude

Dosiero:Loudspeaker.svg**Renswoude** ()
estas municipo kaj loĝloko en la nederlanda provinco Utrecht.

Ĝi havis (je la 1-a de novembro 2007) 4 494 loĝantojn.

La areo estas 18,52 km² de kiu 0,09 km² estas akvo.

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Utreĥto
Kategorio:Municipoj de Utreĥto
Ŝipiboj

eta|200ra|Domo kaj kuirejo de Ŝipibo
eta|200ra|Ŝipibinoj
eta|Loĝloko de la Ŝipiboj
La **ŝipiboj** estas etno en la oriento de Peruo en la ĉirkaŭo de la rivero Ukajalio (Ucayalí) en la departementoj Loreto kaj Ukajalio. Ili vivtenas sin per agrokultivado, fiŝkaptado kaj bestbredado. Ili vivas izolite, ilia loĝregiono estas en densa ĝangalo, tiel ke oni povas atingi ilin ofte nur per kanuo aŭ aviadilo.

La ŝipiban lingvon parolas proksimume 26.000 homoj. Ĝi apartenas al la lingvofamilio de la panoaj lingvoj kune kun entute 28 unuopaj lingvoj.

## Literaturo 
* Faust, Norma. 1990 [1973]. *Lecciones para el aprendizaje del idioma shipibo-conibo*. Verano: Ministerio de Educación, Instituto Lingüístico de Verano. (Vidu http://www.sil.org)

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue: Languages of the World, Shipibo-Conibo
* http://www.shipibo-conibo.com 
* http://www.shipibo-conibo.de.tt 
* Ethnologue: Languages of the World, Panoan
* Lenguas del Mundo, Lengua Shipibo
* Universal Declaration of Human Rights, ŝipiba versio (tekstspecimeno)

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Indianaj etnoj en Peruo
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
La libroj de ĝangaloj

[eta|**The Second Jungle Book**, angla eldono el la jaro [1895.]]
***La libroj de ĝangaloj*** (1894-1895, *The Jungle Books*) estas duparta libro de aventuremaj rakontoj kaj noveloj, kiujn verkis angla verkisto Rudyard Kipling, portanto de Nobel-premio pri literaturo por la jaro 1907. La unua parto estis eldonita en la jaro 1894 sub nomo *Libro de ĝangaloj (The Jungle Book)* kaj je unu jaro pli poste sekvis daŭrigo kun titolo *La dua libro de ĝangaloj (The Second Jungle Book)*. Sed la fiksita nuntempa eldonista praktiko estas tia, ke ambaŭ partoj estas kutime eldonita en unu volumo.

## Priskribo 
La rakontoj okazas (krom unu el la unua libro kaj unu el la dua libro) en la pluvarbaroj de Hindio kaj moviĝas ĉirkaŭ la rilatoj de bestoj kaj homoj, ĉu temas pri frateco (Moŭgli-rakontoj), amikeco ("Riki-Tiki-Tabi") aŭ mortigo (La blanka fokedo). Multaj el la rakontoj fanfaronas pri matura tono kaj inkluzivas sufiĉe da perforto, supozeble kun la celo doni realisman senton. Ĉiu rakonto estas akompanata de poemo rilata al ĝi. La plej konataj el la rakontoj estas la tri rakontoj de la unua libro kiuj traktas la forlasitan Moŭgli kromnomata "homan hundidon" kreskigitan fare de hindaj lupoj en la hinda ĝangalo. La inspiro por la rakontoj venis de la vizito de Kipling al Penc Nacia Parko en Barato.

## Enhavo de unuopaj libroj 
La ĉefrolulo estas Moŭgli, homa knabo kreskanta inter la bestoj de la ĝangalo, nome sovaĝinfano. Malamiko de li estas la tigro Ŝir H.

### La libro de ĝangaloj 
* ***La fratoj de Maŭglí***
* ***La ĉasanta Ká***
* ***Tigro! tigro!***
* ***La blanka otario***
* ***Rikki-tikki-tavi***
* ***Tumai, ŝatanto de elefantoj***
* ***Servistoj de Ŝia Moŝto***

### La dua libro de ĝangaloj 
* ***Kie aperis timo***
* ***Miraklo de Purun Bhagat***
* ***Invado de ĝangalo***
* ***Tombistoj***
* ***Ankuso de reĝo***
* ***Quiquivern***
* ***Rustkolora hundo***
* ***La printempa kurado***

## Filmigoj 
* *The Jungle Book* (Libro de ĝangaloj), Usono 1942, reĝisoro Zoltan Korda, en rolo de Maŭgli Sabu Dastagir,
* *Maugli* (Maŭglí), Sovetunio 1967, reĝisoro Roman Davydov kaj A. Zorina, animea filmo,
* *The Jungle Book* Usono 1967, produktoro Walt Disney, reĝisoro Wolfgang Reitherman, animea filmo,
* *The Jungle Book* Usono 1994, reĝisoro Stephen Sommers, en rolo de Maŭgli Jason Scott Lee,
* *The Second Jungle Book: Mowgli & Baloo* (La dua libro de ĝangaloj: Maŭglí kaj Balú), Usono 1997, reĝisoro Duncan McLachlan, en rolo de Maugli Jamie Williams,
* *The Jungle Book 2* (Libro de ĝangaloj 2), Usono 2003, produktoro Walt Disney, reĝisoro Steve Trenbirth, animea filmo.

## Vidu ankaŭ 
* Panĉatantra

## Eksteraj ligiloj 
* The Jungle Book - angla teksto (Project Gutenberg),
* The Second Jungle Book - angla teksto (Project Gutenberg),
* The Jungle Book Collection - angle,
* Knihy odvahy a dobrodužství  - ĉeĥe.

Kategorio:Sociaj romanoj
Kategorio:Anglalingva literaturo por infanoj
Kategorio:Libroj de aventurema literaturo
Kategorio:Libroj aperintaj en 1894
Kategorio:Libroj aperintaj en 1895
Kategorio:Verkoj el la anglalingva literaturo
Kategorio:Novelaroj
Kategorio:Libroj adaptitaj al kino
Kašperk

**Kašperk** estas burgo en Ĉeĥio. Ĝi situas en la montaro Šumava, proksime la la urbo Kašperské Hory. 

Kašperk kiel gotika burgo estis fondita en 1356 de Karolo la 4-a por protekti orminejojn sur la Orpado. La burgo estis je omaĝo de la imperiestro nomita *"Karlsberg".* Ĝi ofte ŝanĝis posedantojn kaj kiam en 1617 aĉetis ĝin proksima urbo Kašperské Hory, ĝi estis jam en tre malbona stato. Tamen post longdaŭra rekonstruo la burgo estas denove  alirebla por la publiko.

Dosiero:Hrad Kašperk.jpeg
Dosiero:Kašperk3.koncerto.JPG
Dosiero:Kašperk2.JPG

## Eksteraj ligiloj 
* TravelDigest.cz 
* Virtuala trarigardo de la burgo 

Kategorio:Burgoruinoj en distrikto Klatovy
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en distrikto Klatovy
Kategorio:Burgoj en Šumava cismontaro
Kategorio:Konstruaĵoj en Kašperské Hory
Kategorio:Gotikaj burgoj en Ĉeĥio
Kategorio:Fondita de Karolo la 4-a
Kategorio:Burgoj fonditaj en la 14-a jarcento
Glaĉerlango

[eta|300px|dekstra|[Morteratsch-Glaĉero|Morteratsch- kaj Pers-Glaĉeroj kun tipaj glaĉerlangoj]]
**Glaĉerlango** estas langoforma fino de glaĉero. Glaĉerlangoj estas tipaj por valglaĉeroj, kiuj kutime elfluas el la firnkampoj en granda alteco, kie la glaĉero estas nutrata. Dum en la altmontaraj firmkampo la glaĉero estas nutrita, la lango, kiu precipe kiam ĝi malsuprenfluas krutan deklivon, estas ofte plene de profundaj fendoj, estas la areo, kie la glacio degelas. Kiam la nutroareo estas granda, glaĉerlangoj povas atingi altecojn, kies nivelo super maro troviĝas konsiderinde sub la klimata glaĉerlimo, kiel ni tion povas observi ĉe Aleĉ-Glaĉero aŭ Supra Grindelwald-Glaĉero.

En montaroj kiel la ekzemple la Alpoj tio estas la plej tipa glaĉerformo. Glaĉerlangoj povas ankaŭ ekzisti ĉe ebenaĵglaĉeroj, sed tiam tiuj langoj estas kompare kun la glaĉeramaso relative sensignifaj, kaj ofte tiaj ebenaĵglaĉeroj posedas eĉ multajn diversajn glaĉerlangojn, kiuj en diversaj flankoj elfluas el la granda ebenaĵo. Ĉe la tipa valglaĉero la lango kutime enhavas esencan parton de la tuta glacimaso. Ekzistas ankaŭ valglaĉeroj kun flanklangoj, kiuj tiam kutime ricevas propran nomon. Ekzemplo en la Svisaj Alpoj estas Stein-Glaĉero kun la flanka Steinlimi-Glaĉero.

Retiriĝantaj glaĉeroj postlasas frunt- aŭ finmorenojn, kiuj estas kutime serpformaj. De glaĉerlango, kiu fluas al lago aŭ maro bovas deidiĝi glaciblokoj (tiel nomatajn glaĉeridoj), kiuj poste drivas kiel glacimontoj sur la akvo. Kiam glaĉerlango finiĝas sur tero elfluas el ĝia frunto la laktokolora glaĉerakvo, kiu kolektiĝis sub kaj en la glaĉero, kiel fonto de rivero. Ofte tia elfluo okazas el tiel nomita glaĉerpordego.

## Glaĉerlangoj 
* Gomuĥ

## Vidu ankaŭ 
* Glaĉero
* Valglaĉero

Kategorio:Glaĉeroj
Freie Deutsche Jugend

La organizaĵo '*** (**FDJ*') - en Esperanto "Libera Germana Junularo" - estas socialisma junulara asocio. En la sovetunie dominita socialisma ŝtato GDR, kiu ekzistis inter la jaroj 1949 kaj 1990, la organizaĵo estis la sole ŝtate permesita kaj subtenita junulara organizaĵo. Ĝi estis signifa amasa organizaĵo kaj krom la socialisme kontrolita lerneja sistemo estis la plej grava parto de paralela socialisma eduka sistemo de la junaj ŝtatanoj. Post la malapero de la ŝtato GDR, la asocio pluekzistas kiel unu el multaj politikaj junularaj asocioj en la pluralisma parlamenta respubliko Federacia Respubliko Germanio: La membronombro de la asocio, kiu dum la jaro 1989 havis iom pli ol 2.300.000 membrojn, tamen reduktiĝis ĝis la nombro de 150 (!) dum la jaro 1993 kaj pli-malpli 200 dum 2008. La asocio do laŭ membronombro estas praktike sensignifa en la nuntempa ŝtato Germanio.

Kaj kiel sola ŝtata junulara asocio de GDR kaj nuntempe la organizaĵo FDJ estas membroasocio de la socialisme orientita Monda Federacio de Demokratia Junularo kaj en la Internacia Unio de Studentoj (IUS).

Unuaj grupoj kun la nomo "Libera Germana Junularo" ekde la jaro 1936 ekestis inter junaj germanaj ekzilintoj, kiuj pro kontraŭfaŝisma sinteno aŭ juda deveno devis fuĝi el Nazia Germanio: unua grupo dum junio 1936 ekestis en Parizo, dua dum majo 1938 en Prago kaj pliaj grupoj ekde aprilo 1939 en Britio. La laboro de la kontraŭfaŝismaj grupoj de junaj germanoj en Francio kaj Ĉeĥoslovakio finiĝis, kiam la armeo de Nazia Germanio konkeris tiujn landojn. La agado en Britio daŭris ĝis la jaro 1946, kiam signifa parto de la grandparte judaj aktivuloj aŭ revenis al la postmilita Germanio aŭ al la teritorio de la posta ŝtato Israelo.

eta|
En la teritorio de la sovetunie okupita parto de Germanio la 7-an de marto 1946 fondiĝis ŝtata junulara asocio kun la nomo "". Oni transprenis la nomon kaj emblemon de la ekzilaj grupoj de junaj germanoj, sed la nova partio tamen vidis sin ne en la tradicio de tiuj ekzilaj grupoj, sed en la servo de la defendo kaj plifirmigo de la komunismo laŭ stalinisma sovetunia difino sur la teritorio de Germanio. Tiusence temis pri la germania parenco de la sovetunia junulara organizaĵo Komsomolo.

## Vidu ankaŭ 
* Erika Schirmer

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la hodiaŭa asocio FDJ 
* "amasaj organizaĵoj en GDR"  
* nigra-blankaj fotoj pri la ŝtata junularo FDJ la pri la ĉiutago en GDR inter la jaroj 1949 kaj 1973 

Kategorio:GDR
Kategorio:Junularaj organizaĵoj de komunismaj partioj
Kategorio:Junularaj organizaĵoj en Germanio
Tabula recta

dekstra|eta|320ra|La Esperanta Tabula recta
maldekstra|eta|320ra|La Latina Tabula recta
En kriptografio, la **tabula recta** (latinaj vortoj) [tabula rekta] estas kvadrata tabelo de alfabetoj, en kiu ĉiu vico estas farata de maldekstra unuopa transloko de la antaŭa vico. Johannes Trithemius ĝin nomas en 1518.

Kategorio:Kriptografio
Bátya

**Bátya** (bAtja), kroate **Baćino** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kalocsa. La nomo signifas: pli maljuna frato.
eta|dekstra|300px|Maldikaj akraj kapsikoj, kies produkto karakterizas Bátya

## Bazaj informoj 
* Areo: 34&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2200
* Poŝtkodo: 6351
* Telefonprefikso: 78

## Situo 
Bátya situas sur ebenaĵo, laŭ la maldekstra bordo de Danubo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Baja. Troviĝas Kalocsa 8, Baja 38 km-ojn for.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj avaroj kaj slavoj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1061 en formo **Bacha**. Tiam Béla la 1-a donacis la kampojn al abato de Szekszárd. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, sed alvenis kroatoj el la nuna Bosnio. La loĝantoj okupiĝas pri kapsiko. Dum la historio ĉe la Danubo 12 da akvomuelejoj funkciis por kapsiko kaj unusola por tritiko. En 1891 tie funkciis la plej granda muelilo por kapsiko.

Vilaĝservo estas aŭtonomio de kroatoj.

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo omaĝe al Eta Beata Damo de 1790
* golgoto
* skulptaĵo pri Sankta Triunuo

## Famuloj 
En Bátya naskiĝis ŝlagrokantisto Teri Harangozó.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Zsigmond Ormós

**ORMÓS Zsigmond** (ormoŝ) estis hungara arthistoriisto, verkisto naskita en Pécska la 20-an de februaro 1813 kaj mortinta en Budapeŝto la 16-an de novembro 1894.
eta|Zsigmond Ormós

## Biografio 
Zsigmond Ormós pristudis juron. En 1848 li estis landkunvena deputito, en 1849 li estis kondamnita por 9 jara malliberejo. Pli poste li vivis iomtempe en Italujo. Post 1867 li estis vicdepartementestro ekde 1871 departementestro de Temes (reĝa departemento). Li estis la fondinto kaj prezidanto de muzea asocio. Li verkis plurajn romanojn, studojn kaj artikolojn.

Li estis membro de Hungara Scienca Akademio.

## Verkoj 
* *A bujdosó naplója* (romano, Temesvár, 1840);
* *Múlt idők és viszonyok* (romano, Temesvár, é. n.);
* *Fogolyélet a bástyaboltozatban* (dramo, Temesvár, é. n.);
* *Adatok a művészet történetéhez* (Pest, 1859);
* *Utazási emlékek* (Németország művészeti leírása, I – VI., Pest, 1860 – 63);
* *A herceg Esterházy képtár műtörténeti leírása* (Pest, 1865);
* *Árpád-kori művelődésünk története* (Bp., 1881);
* *Visszaemlékezések* (I – III., Bp., 1885 – 88).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon
eta|maldekstre|Memorlibro pri Zsigmond Ormós

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Aĝaoj

La **aĝaoj** estas etno kun proksimume 478.800 homoj, el ili proksimume 360.000 en Benino. Multaj aliaj vivas en Togolando (stato de 1993).

La aĝaa lingvo estas parenca kun la evea lingvo. Ambaŭ apartenas al la gbeaj lingvoj.

En la 12-a aŭ 13-a jarcento la aĝaoj migris de Tado en la sudon de la hodiaŭa Respubliko Benino.

Ĉirkaŭ 1550 aĝaoj fariĝas regantoj en la fonua reĝlando Allada; ekde 1650 ankaŭ la reganto de Dahomeo kun la ĉefurbo Abomejo (Abomey), kiun fonuoj kaj aĝaoj ĉirkaŭ 1615 fondis, estis aĝao.

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Benino
Kategorio:Etnoj en Togolando
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Benino
Kategorio:Togolando
Tiktakto

eta|dekstra|X gajnas
**Tiktakto** (ankaŭ nomata **Krucoj kaj nuloj**, **Ikso kaj O** aŭ **Tri en Vico**) estas ludo por du personoj, por kiu oni bezonas nur skribilon kaj paperon (aŭ alian surfacon, sur kiu eblas skribi: ekzemple, sablon sur plaĝo). La ludantoj alterne skribas la signojn (kutime, X kaj 0 respektive, kio donas al la ludo ĝian kutiman nomon *krucoj kaj nuloj*) sur la kvadratoj de la krado 3x3. La ludanto, skribinta tri el siaj simboloj en vico (vertikale, horizontale aŭ diagonale), venkas.

En tiu ludo venkis X:
Dosiero:Tic-tac-toe-game-1.svg

Neniu el la du ludantoj venkis en tiu ĉi ludo:
Dosiero:Tic-tac-toe-game-2.svg

Post nelonga ludado, oni malkovras, ke neniu el la du partoprenantoj povas venki, se ambaŭ ludas optimume. Pro tio la ludo estas plej ofte ludata de junegaj infanoj. Malkovrinte la optimuman strategion (simplegan por tiu ĉi ludo), oni emas ludi pli malsimplajn ludojn. Pro tia ĉi reputacio por simpleco, vetludejoj proponas ludojn de tiktakto kun edukitaj kokoj.

Pro la simpleco de tiktakto, ĝi estas bona lernilo por kombina apliko de ludoteorio kaj la fako de artefarita intelekto, kiu inkluzivas la traserĉadon de arboj asociitaj kun la ludoj. Estas facile krei programon de tiktakto, kiu povas ludi perfekte, listi la 765 malsamajn posiciojn, aŭ la 26.830 eblajn ludojn.

La unua konata videoludo, OXO (aŭ "Noughts and Crosses", 1952) por la ludsistemo EDSCA, perfekte ludis tiktakton kontraŭ homo.

Ekzemplo de programo ludanta tiktakton por la komputilo Tinkertoy kreita de studentoj de MIT ludis nur tiktakton, kaj neniam perdis. Ĝi estas nun en la muzeo de scienco en Bostono.

Tiktakto ludas gravan rolon en la usona filmo Wargames (militludoj) kiel alegorio por nuklea milito.

## Eksteraj ligiloj 
* "Tiktakto" paĝo ĉe Ludanto.org

Kategorio:Ludoj
Dávod

**Dávod** (dAvod) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Baja.

## Bazaj informoj 
* Areo: 33&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2250
* Poŝtkodo: 6524
* Telefonprefikso: 79

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Sombor. Danubo estas ne tro for, kanalo Danubo-Tiso-Danubo preterfluas.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1315 en formo *Dau*. Tiam la komunumo havis fortikaĵon kaj ekde 1321 preĝejon. Dum la turkoj la loko ne senhomiĝis. En 1699 la Habsburgoj liberigis la vilaĝon de la turkoj. Okazis ĥolero en 1866. En 1912 fervojo Baja-Zombor ekfunkciis, krome estis vigla trafiko ankaŭ sur la kanalo. Inter 1918-1920 la serboj okupis la vilaĝon kaj kun la regiono formiĝis respubliko.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Damo de Hungaroj Dipatrino
* postbaroka katolika preĝejo omaĝe al Sankta Koro de Jesuo de 1779
* kuracbanejo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Nagybaracska

**Nagybaracska** [nadjbaraĉka] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Baja.
eta|Preĝejo de Nagybaracska
* Areo: 38&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2450
* Poŝtkodo: 6527
* Telefonprefikso: 79

## Situo 
Nagybaracska situas sur ebenaĵo, laŭ kanalo Danubo-Tiso-Danubo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Sombor. Danubo estas ne tro for. Troviĝas Hercegszántó (landolimo) 15, Baja 17, Mohács 19, Sombor 42, Kalocsa 59, Kecskemét 112, Szeged 118, Budapeŝto 177 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1318 en formo *Barascha*. Dum la turkoj la vilaĝo ne senhomiĝis, dume alvenis serboj. En 1838 inundo okazis. En 1900 la vilaĝo nombris 4149 homojn, (3819 hungaroj, 253 germanoj, 1 serbo, 76 ceteraj). Inter 1918-1920 la serboj okupis la vilaĝon kaj kun la regiono formiĝis respubliko. En 1968 nova ponto konstruiĝis tra la kanalo.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* postbaroka katolika preĝejo omaĝe Emeriko (Hungario) de 1789, dum la 2-a mondmilito ĝi detruiĝis, poste rekonstruiĝis
* termala banejo
* iama branĉo de Danubo por fiŝkaptado
* skulptaĵo pri Sankta Roĥo de 1888
* skulptaĵo pri Sankta Triunuo de 1857

## Famuloj 
En naskiĝis Sándor Nagy (verkisto).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Interrompita koito

**Interrompita koito** (latine: *coitus interruptus*) estas koito, dum kiu la viro dum amoro, eltiras sian penison iom antaŭ la ejakulado el la virina vagino. Tian manieron oni uzas kiel kontraŭkoncipilo, sed ĝi estas fakte senefika, ĉar jam antaŭ la vera ejakulado, spermo povas eliri el la peniso kaj provoki fekundigon. Ĝi tamen estas disvastigata, verŝajne, ĉar ĝi estas senkosta kaj ebla sen antaŭpreparoj. Ĝis en la 20-an jarcenton ĝi estis la plej grava kaj ofte uzata kontraŭkoncipilo. Ĝia plej granda problemo estas la fakto, ke la viro, iomete antaŭ la orgasmo estas plej forte ekscitita, kaj tiam bezonas grandan voloforton por interrompi la koiton.

La interrompita koito estas tre malsekura kontraŭkoncipilo, kies Pearl-indico estas ĉirkaŭ 35.

## Vidu ankaŭ 
* Seksumado
* Amoro
* Kontraŭkoncipo

## Eksteraj ligiloj 
* Schwanger-info.de – Malsekuraj metodoj por kontraŭkoncipo, interrompita koito (germane)

Kategorio:Kontraŭkoncipiloj
Vikram Samvat

**Vikram Samvat** (**Bikram Samwat**) estas kalendaro fondita de la Barata imperiestro Vikramaditya. Ĝi estas kutima kaj oficiala kalendaro en Nepalo. Ĝi komencas la 13-a aŭ 14-a de aprilo -56, do estas 56.7 jaroj pli frua ol la Gregoria kalendaro.    

Kategorio:Kalendaro
TERYT

**TERYT** (Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju) estas oficiala enlanda registro de distriktoj en Pollando. 

Kategorio:Klasifikaj sistemoj
Kategorio:Normoj de ISO
Kategorio:Identigiloj
Bátmonostor

**Bátmonostor** (bAtmonoŝtor) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Baja. Monostor signifas abatejo.
300ra|eta|dekstra|Kampoj de Bátmonostor

## Bazaj informoj 
* Areo: 38&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1700
* Poŝtkodo: 6528
* Telefonprefikso: 79

## Situo 
Bátmonostor situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Sombor. Troviĝas Baja 10, Báta 15, Mohács 28 km-ojn for.

## Historio 
En 1191 oni fondis abatejon kaj apude formiĝis ankaŭ komunumo, kiu antaŭ la turkoj iĝis kampurbo. Poste ĝi malgrandiĝis sed restis viva, sed la abatejo ruiniĝis. Dum la turkoj alvenis serboj. Inter 1918-1920 la serboj okupis la vilaĝon kaj kun la regiono formiĝis respubliko.

La vilaĝo apartenas al Hajós-Vaskút vinregiono.

## Vidindaĵo 
* golgoto

## Komunumoj pri *monostor* en Hungara reĝlando 
(Monostor signifas: abatejo.)

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Enutera pesario

eta|300px|Kupra enutera pesario
**Enutera pesario** aŭ **kupra spiralo** estas kontraŭkoncipilo enmetita en la uteron de virino.

La spiralo estas kutime T-forma plastaĵo ĉirkaŭvolvita de kupra aŭ kupra-ora drato. La kupraj jonoj malhelpas, ke la spermo atingu la salpingon. Se tamen estas fekundigita ovolo, tiam la fremdaĵo en la utero malhelpas ennestiĝon de la ovolo.

## Eksteraj ligiloj 
* pro familia - informoj (germane) 
* Kontraŭkoncipo, la kupra spiralo (germane)

Kategorio:Kontraŭkoncipiloj
GyneFix

**GyneFix** estas enutera pesario por longtempa kontraŭkoncipo. Ĝi konsistas el 4 aŭ 6 malgrandaj kupraj cilindroj vicigitaj sur plastan fadenon.

GyneFix estas produktata kaj vendata de la belga firmao  *Contrel*.

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de la produktanto de *GyneFix* (angle)
* Forumo kun informoj kaj spertraportoj pri GyneFix 
* pro familia - informoj (germane) 
* Spertoj kaj taksado pri GyneFix 

Kategorio:Kontraŭkoncipiloj