open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Egido

[eta|La egido de *Lemnia Atena* de [Fidiaso, reprezentita ĉe la Ŝtata Muzeo de Belartoj Puŝkin.]]
En la Helena mitologio, la **Egido** (αἰγίς = aigis) estas magia armilo havata de Atena aŭ de Zeŭso, kaj simbolo de la dia suverena povo.

## Mito 
### Priskribo 
Etimologie, ĝia signifo estas "Kapra haŭto", kiu pensigas pri ŝildo tegata per kapra haŭto. Laŭ la romia aŭtoro Gaius Julius Hyginus (-64 - 17) temas pri la haŭto de la kaprino Amaltejo. Laŭ Homero, tio estas ŝildo, kiun forĝis Hefesto. Laŭ Eŭripido, tio estas kiraso kovrata per la haŭto de Gorgono, kiun Atena mortigis dum *Gigantomaĥio*. Sed ankaŭ povus esti la haŭto de la giganto Pallas, ankaŭ mortigita kaj senhaŭtigita de Atena dum la sama batalo.

Laŭ Francisko Azorín **Egiso** estas *Protektilo formita per haŭto de kaprino ornamita de la Medusa kapo, uzata kiel atributo de Zeŭso k. de Minerva.* Kaj li indikas etimologion el greka *aigis*, el *aix, aigos* (kapro), kaj de tie la latina *aegis, aegidis*.

Kvankam, en la Epopeoj, la egido estas la ĉefa atributo de Zeŭso, li estas malofte figurata kun ĝi en la artaĵoj. En la klasika epoko (5-a kaj 4-a jarcentoj a.K.), la egido estas bildata kiel kiraso ornamita per kapra haŭto, surmetita de Atena; laŭ Esĥilo, estas nur haŭto, ĉar la diino povas etendi ĝin kiel velon, por esti portata de la ventoj.

### Funkcio 
Skuante la egidon, Zeŭso estigas fulmojn kaj tondron, timigante la mortemulojn. Atena uzas ĝin pli por kuraĝigi ol timigi. Ŝi tiel protektas Aĥilon , kiam li atakas la Trojanojn, dum ke la Grekoj reakiras la korpon de Patroklo, aŭ kuraĝigas Heraklon, kiam li alfrontas Ciknos.

## Simbolo 
La Egido restis, dum antikva epoko, simbolo de dia protekto. La romiaj imperiestroj estas ofte figurataj kun, kiel amuleto sur la brusto, miniatura ŝildo ornamita de meduza kapo.

Nuntempe, *Egido* signifas "protektado fare de potenculo aŭ potenca regno".

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Mitologiaj objektoj
Kategorio:Fikciaj armiloj
Anwil

**Anwil** estas komunumo en la distrikto Sissach en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 573 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Lageto Talweiher en la valo de Ergolz
Anwil situas en la oriento de la kantono sur altebenaĵo en kaldrono de la Ĵurasa Montaro ĉe la bordo de la rivero Ergolz. En la valo de Ergolz oriente de la strato al Rothenfluh situas la naturprotektejo de la lageto Talweiher.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Anwil limas en nordo al Wittnau (Kantono Argovio), en oriento al Kienberg (Kantono Soloturno), en sudo al Oltingen, kaj en okcidento al Wenslingen kaj Rothenfluh.

## Trafiko 
La komunumo Anwil situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La vilaĝo atingeblas per poŝtaŭto ek de Gelterkinden.

## Historio 
eta|150ra|maldekstra|Vilaĝa puto de Anwil
La unua dokumenta mencio de Anwil datiĝas el la jaro 1276 jam tiam sub la nuna nomo *Anwil*.

En la jaro 1400 la vilaĝo Andwil fariĝis parte kaj en 1534 komplete posedaĵo de la urbo Bazelo kaj estis atribuita al la voktejo Farnsburg. En la jaro 1528 Anwil reformaciiĝis. En 1592 la vilaĝo estis detruita per terura inscendio kaj dum la Tridekjara Milito ĝi estis en la jaro 1634 rabita per la imperiestraj trupoj. Post la Bazela Kantondisiĝo de la jaro 1832 la komunumo en la jaro 1833 estis atribuita al la Kantono Bazelo Kampara.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Anwil
* Anwil en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Sissach (distrikto)
Buckten

**Buckten** estas komunumo en la distrikto Sissach en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 689 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Buckten situas norde de la monto Hauenstein, kiu apartenas al la Ĵurasa Montaro, ĉe la bordo de la rivero *Homburgerbach*, alfluanto de Ergolz. La ĉefsetlejo etendiĝas en la valfundo laŭlonge de Homburgerbach kaj la kantona ĉefvojo n-ro 2 al la pasejo. La setlejkerno de Bukckten komplete kunkreskis kun la najbara vilaĝo Känerkinden. Al la komunumo krome apartenas en oriento al setlejoj Wannenweid kaj Wannenegg kaj en nordoriento Birch kaj Talweid.

## Najbaraj komunumoj 
Buckten limas en nordo al Rümlingen, en oriento al Häfelfingen, en sudo al Läufelfingen, en okcidento al Känerkinden, kaj en nordokcidento al Wittinsburg.

## Trafiko 
Buckten situas ĉe la malnova Hauensteinlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Sissach al Olten kaj estas servata en duonhora kadenco de la regionaj trajnlinioj S9 kaj S3.

La komunumo situas ĉe la vojo al la Suba Hauensteinpasejo. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 troviĝas proksimume 6 kilometrojn okcidente en Diegten.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Buckten datiĝas el la jaro 1266 kiel *Butuchon*.

En mezepoko la vilaĝo unue apartenis al la senjorujo Frohburg kaj poste en la 13-a jarcento al la senjorujo Homburg, kiu en la jaro 1305 estis aĉetita de la episkopo de Bazelo kaj en la jaro 1400 transiris al la urbo Bazelo. Ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la vilaĝo apartenis al la voktejo Homburg. Post la Bazela Kantondisiĝo la komunumo en la jaro 1833 fariĝis parto de la nova Kantono Bazelo Kampara.

## Vidu ankaŭ 
* Buckten (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Buckten
* Buckten en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:Buckten komunuma domo 253.JPG|Komunuma domo
Dosiero:Buckten - komunuma domo 254.JPG|Komunuma domo
Dosiero:Buckten 260.JPG|Vilaĝocentro
Dosiero:Buckten 272.JPG|Volg
Dosiero:Buckten 261.JPG|Rigardo al la stacidoma strato

Kategorio:Sissach (distrikto)
Rzeczpospolita

[eta|Pola [pasporto kun la nomoj de Eŭropa Unio kaj Pola Respubliko]]
**Rzeczpospolita** ([ĵeĉpospoLIta] aŭ malpliofte [ĵeĉposPOlita]) estas malnovpola vorto, kiu signifas respubliko. Ĝi estas laŭvorta traduko (fakte paŭso) de la latina *Res publica*. Moderne oni uzas la polan vorton *republika* por plejparto de respublikoj, sed *rzeczpospolita* konserviĝis ĉe kelkaj nomoj, iel rilataj al la historio de Pollando:

* *Rzeczpospolita Obojga Narodów* – Respubliko de Ambaŭ Nacioj, nomo de Pollando-Litovio (1569-1795);
* *Rzeczpospolita Krakowska* – Respubliko Krakovo (Libera Urbo Krakovo) (1815-1846);
* *Polska Rzeczpospolita Ludowa* - Pola Popola Respubliko (1952-1989);
* *Rzeczpospolita Polska* - oficiala nomo de Pola Respubliko 1918-1952, kaj denove post 1989.

Hodiaŭ la nomoj *Rzeczpospolita* kaj *Rzeczpospolita Polska* estas interŝanĝe uzataj kiel la nomoj de la pola ŝtato.

"RP" estas kutima siglo de *Rzeczpospolita Polska*. Antaŭ la jaro 1939 oni uzis ankaŭ la mallongigon *Rzplita*.

La vorton "*Rzeczpospolita*" prunteprenis el la pola pluraj lingvoj de la regiono, aŭ pervorte tradukitan, kiel la malnova belorusa lingvo (la oficiala lingvo de la tiama Granda Duklando de Litovio) *Рѣч Посполита* (Rjeĉ Pospolita), la nuntempa belorusa *Рэч Паспалітая* (Reĉ Paspalitaja), la ukraina *Річ Посполита* (Riĉ Pospolita) kaj la rusa *Речь Посполитая* (Rjeĉ Pospolitaja), aŭ fonetike, kiel la litova kaj la latva *Žečpospolita*, kaj la ĵemajtia *Žečpuospolėta* (Ĵečpŭospoljeta). Ĉiuj servas en tiuj lingvoj kiel la nomo de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj.

## Vidu ankaŭ 
* *Rzeczpospolita* - titolo de pola gazeto

Kategorio:Polaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Historio de Pollando
Kategorio:Politiko de Pollando
Böckten

**Böckten** estas komunumo en la distrikto Sissach en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 778 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Böckten situas ĉe la bordo de la rivero Ergolz inter Sissach kaj Gelterkinden.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Böckten limas en nordo al Rickenbach, en oriento al Gelterkinden, en sudo al Thürnen, kaj en okcidento al Sissach.

## Trafiko 
Kvankam tra Böckten pasas la linio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bazelo al Olten, la komunumo ne disponas pri propra stacidomo. Ĉar la stacidomo de Gelterkinden situas tute proksime de la limo de la komunumo, tamen la komunumo bone atingeblas trajne. Per la buslinio 107 la komunumo krome ankaŭ rekte estas konektita al la publika trafikreto.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Böckten datiĝas el la jaro 1246 kiel *Bettinchon*.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Böckten

Kategorio:Sissach (distrikto)
Rzeczpospolita (gazeto)

***Rzeczpospolita*** ([], „La respubliko“) post la eldonaĵo "Gazeta Wyborcza" estas la dua plej granda interregiona taga gazeto de Pollando. Ĝi havas eldonkvanton de ĉiutage 200.000 gazetoj kaj laŭ taksoj havas proksimume 1,3 milionojn da legantoj. La gazeton publikigas la eldonejo *Presspublica*, kiun 51-procente posedas financa grupo de la brito *David Montgomery* la 49-procente la pola ŝtato.

La gazeto de lundo ĝis sabato aperas en por gazetaj eldonaĵoj relative malgranda formato de 45,7 × 30,5 centimetroj - formato kutima ekzemple ankaŭ por la brita gazeto "The Times". La "Rzeczpospolita" havas la reputacion esti pli seka kaj elita ol ekzemple la pli forte vendata maldekstre liberala *Gazeta Wyborcza*, kiu aŭdacas uzi dezajnelementojn de sensaciemaj kaj politike malprofundaj gazetoj.

La politika linio de la gazeto ĝis la jaro 2006 estis modere liberala-konservativa. La aŭtune 2005 de la naciisme konservativa partio Rajto kaj Justeco (PiS) gvide de Jarosław Kaczyński kreita registaro premis la nomumon de la naciisme katolika ĵurnalisto Paweł Lisicki kiel nova ĉefredaktoro. Sekve pluraj spertaj redaktoroj forlasis la redakcion kaj ili estis anstataŭigitaj fare de naciisme konservativaj aŭ naciisme katolikaj aŭtoroj.

Facile rekoneblas la tri temaj partoj de la gazeto, kies dispartigo videblas kolore: Krom la "normala" novaĵa parto, politika, kultura kaj sporta, sur blanka papero, ekzistas ekonomia parto sur helverda papero kaj ĉiutage aperanta jura parto sur flava papero. Krom tiuj ĉiutage aperantaj rubrikoj unu- ĝis dufoje po semajno aperas aldonaĵoj je diversaj temoj - ekzemple aŭtoj, merkato de aĉeteblaj konstruaĵoj, profesia kariero, televida programo, kulturo kaj vojaĝado. Sabate aperas la felietona aldonaĵo *Plus-Minus*, en kiu konataj polaj aŭtoroj kaj politikistoj publikigas eseojn pri kulturaj, politikaj kaj historiaj temoj, kovrantaj larĝan gamon da opinioj.

## Interesaĵoj 
13.11.1941: En Varsovio konspira "Rzeczpospolita Polska" (Pola Respubliko) en artikolo *Iliaj vortoj kaj agoj* polemikas kun "aplomba kaj mensoga germana propagando", asertanta, ke "la milito kun bolŝevikoj estas germana kruca militiro defende de altaj naciaj valoroj, kaj antaŭ ĉio de kristana civilizo kaj religio" donante ekzemplojn interalie de amasa murdo de pastroj.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la gazeto *Rzeczpospolita*

Kategorio:Polaj firmaoj
Kategorio:Polaj gazetoj
Kategorio:Pollingvaj gazetoj
Prijedor

**Prijedor** (cirile Приједор) estas urbo kaj komunumo en la Serba Respubliko de Bosnio kaj Hercegovino. Ĝi situas nord-okcidente en la regno, ĉe rivero Sana, 48 km okcidente de Banjaluko kaj 110 km sude de Zagrebo.

El ĉirkaŭ 120.000 loĝantoj de la komunumo ĉirkaŭ 65.000 vivas en la urbo mem. Ĉ. 17.000 estas rifuĝintoj, kiuj alvenis dum la milito de 1992–1995. Plimulto estas serboj; dum la milito foriris ĉirkaŭ 24.000 ne-serboj, sed ili parte revenis. Minoritataj etnoj estas bosnianoj, kroatoj, romaoj, ĉeĥoj, ukrainoj, rumanoj kaj slovenoj.

Kategorio:Urboj de Bosnio kaj Hercegovino
Brčko

**Brčko** [Brĉko] estas urbo norde en Bosnio kaj Hercegovino. Ĝi havas iom malpli ol 60.000 loĝantojn kaj situas ĉe la enfluo de rivero Brka en riveron Sava.

La teritorio de Brčko limas norde al Kroatio, sude al la Federacio Bosnio kaj Hercegovino, okcidente kaj oriente al la Serba Respubliko de Bosnio kaj Hercegovino. Ĝi estas la sola ligilo inter la nord-okcidenta kaj sud-orienta partoj de la Serba Respubliko de Bosnio kaj Hercegovino. Pro tio ĝi apartenas nek al tiu ĉi, nek al la Federacio, sed konsistigas apartan distrikton. .

Laŭ la censo de 1991 la tiama loĝantaro konsistis el
* Bosnianoj – 38.617 (44,06 %)
* Kroatoj – 22.252 (25,39 %)
* Serboj – 18.128 (20,68 %)
* Jugoslavoj – 5.731 (6,54 %)
* aliaj – 2.899 (3,33 %)

Kategorio:Urboj de Bosnio kaj Hercegovino
Baca (Yucatán)

**Baca** estas unu el la 106 komunumoj de la meksika subŝtato Yucatán, kiu estas unu el la tri meksikaj subŝtatoj sur la duoninsulo Jukatano. La ĉefurbo de la komunumo estas la samnoma Baca. La komunumo situas en la norda, centra parto de Yucatán en la regiono 3 "Litoral Centro". La regiono "Litoral Centro" limas norde al la Meksika Golfo. Sude estas la regiono 4 "Centro". Oriente troviĝas la regiono 1 "Litoral Oriente" kaj okcidente situas la regiono 6 "Influencia Metropolitana". La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 31004.
maldekstra|eta|300px|La situo de la regiono 3 en Yucatán

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5357 loĝantojn. El tiuj estis 2682 viroj kaj 2675 virinoj. La komunumo havas surfacon de 118,8&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 10 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 73,1&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas . Ĝenerale la klimato estas varma kaj duonhumeda. La pluva sezono ĝenerale komencas fine de majo kaj ĝi daŭras ĝis oktobro. Plej malvarmaj monatoj estas januaro kaj decembro kaj plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 3742 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 3299 scipovis legi kaj skribi kaj 441 personoj estis analfabetoj. Do 11,79% de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 5095 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 1455 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 28,6% de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La ĉefa indiĝena lingvo en Yucatán estas la jukatana majaa lingvo, ankaŭ nomita Majatano.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* Baca  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()
* Baca  en ''Nuestros municipios” (niaj komunumoj; retejo de la registaro de Yucatán) ()

Kategorio:Komunumoj de Yucatán
Politika spektro

**Politika spektro** estas grafika prezento de la politika sinteno de homoj, socioj aŭ politikaj movadoj, ĝenerale laŭ la aksoj orientataj de maldekstro al dekstro. Tamen, iuj analizistoj enkondukis aliajn sociajn variablojn: krom la dimensio maldekstro/dekstro povas aldoniĝi emoj al individualismo/kolektivismo, naciismo/internaciismo, religio/ateismo, aŭtoritatismo/anarkiismo, ktp. Tio, kio enkondukas nocion pri plurdimensiaj spektroj.

## Terminoj 
La vorto "*spektro*" memorigas pri la videbla spektro. Ĉar la koloro ruĝo estas tradicie asociata al politika maldekstro, oni asociis alian koloron (pliofte blua) al la dekstro. Rubando kolorata de ruĝo al bluo tre similas optikan spektron.

La terminoj "dekstro" kaj "maldekstro" en politiko referas al la lokaliĝo de seĝoj en la Konstitucianta Asembleo (1789 - 1791) – dum la Franca revolucio de 1789. La aristokratoj kaj la klerikoj, partizanoj por la reĝa vetoo seĝis en tiu asembleo dekstre de la prezidento (honoraj lokoj), Sekve, oponantoj al tiu vetoo (plimulta parto de Tria Stato) seĝis maldekstre.

De tiam, oni politike enfakigas:
* La defendantojn de la ordro, de la hierarĥio, de la regado far de iaj elitoj: al **Dekstro**
* La defendantojn de la popolo, de la egaleco, de la regado far ĉiuj: al **Maldekstro**

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
*dekstro kaj maldekstro
*Politika sistemo

Kategorio:Politika spektro
Himalaja certio

La Strivosta certio (***Certhia himalayana***), aŭ **Himalaja certio** estas azia specio de birdo de la familio de Certiedoj. Ĝi troviĝas en landoj ĉirkaŭ Himalajo, de kie venas la nomoj, nome Afganio, suda Ĉinio, norda Barato, Irano, Kazaĥio, Birmo, Nepalo, Pakistano, suda Siberio de Rusio, Taĝikio, Turkmenio kaj Uzbekio. Ties natura habitato estas borealaj kaj moderklimataj arbaroj.

## Aspekto 
La Himalaja certio havas punktitan aŭ striitan plumarbildon, kutime en nigreco, bruno, blanko (ĉefe sube) kaj ruĝecaj nuancoj. Tiuj koloroj permesas tiun sertion ege kamufliĝis en la arbara medio. Krome ĝi havas **longajn fingrojn kaj voston** por facile grimpi la arbotrunkojn kaj **longan bekon** por elkapti insektojn el arbofendoj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Certhia himalayana. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Certiedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afganio
Antoine de Jussieu

**Antoine de Jussieu** (naskiĝis la , mortis la ) estis franca natursciencisto.

Jussieu naskiĝis en Lyon kaj estis la filo de Christophe de Jussieu (aŭ Dejussieu), apotekisto de ia renomo, kiu publikigis *Nouveau traité de la theriaque* (1708).

Antoine studis ĉe la universitato de Montpellier kaj akompanis sian fraton Bernard tra Hispanio, Portugalio kaj suda Francio. Li iris al Parizo en 1708 kaj estis posteulo de Joseph Pitton de Tournefort en la *Jardin du Roi* (reĝa ĝardeno, posta *Jardin des Plantes*). Liaj propraj originalaj eldonaĵoj ne estis aparte gravaj, sed li redaktis eldonon de la *Institutiones rei herbariae* de Tournefort (1719, tri volumoj), kaj ankaŭ postmorte eldonitan verkon de Jacques Barrelier, *Plantae per Galliam, Hispaniam, et Italiam observatae* (plantoj observitaj tra Francio, Hispanio kaj Italio, 1714). Li praktikadis medicinon kaj ĉefe dediĉis sin al malriĉuloj.

Plantaj priskriboj kaj nomoj donitaj de li estas markataj per la siglo **Ant.Juss.**

## Referencoj 
Kategorio:Botanikistoj
Kategorio:Francaj botanikistoj
Kategorio:Francaj sciencistoj
Kategorio:Universitato de Montpellier
Albiburlian

**Albiburlian** estas la nomo de Armena rega familio, el kiu la reganto *Aravan* (ĉ. 483 antaŭ nia erao) estis membro: Jam lia patro *Vahagn*, kiu regis 27 jarojn, estis signifa reganto - postmorte li estis adorita kiel dio de la antaŭ-kristanaj armenoj. Post li *Aravan*, lia plej juna filo, regis dum 18, kaj lia filo *Nerseh* regis 35 jarojn. Lin sekvis la filo *Zareh*, kiu regis 46 jarojn, post li venis lia filo *Zareh*, kiu regis 9, ties filo *Baygam*, kiu regis 14, kaj ties filo *Van*, kiu regis 20 jarojn. Tiu reganto riparigis la urbon, kiun starigis la asiria reĝino Semiramiso, kaj ŝanĝis la urbonomon al Van. *Vahey*, la filo de *Van*, estis la lasta el la familiaj regantoj - li estis forta aliancano de Dario la 3-a, reganto de la Persa imperio, kaj post malvenko de la persoj kontraŭ la armeo de Aleksandro la Granda movigis grandan armeon kun la celo venki Aleksandron. Tamen lia armeo malvenkis, li mem mortis en batalo, post rego de 23 jaroj, kaj Aleksandro konkeris la tutan teritorion de la armena reĝlando. De tiam, armenaj reĝoj estis nekonataj ĝis potenciĝo de la dinastio de *Arsakidoj* meze de la 2-a jarcento antaŭ nia erao.

## Referencoj 
* Mik'ayêl Č'amč'ean (1827): "Historio de Armenio", paĝoj 44 kaj sekvaj ()

Kategorio:Historio de Armenio
Baya (Kouto)

**Baya** estas urbo kaj komunumo en la nordo de Ebur-Bordo, en la departmento Boundiali, Région des Savanes. Ĝi situas ĉe koordinatoj .

Kategorio:Urboj de Ebur-Bordo
Albina Românească

**Albina Românească** ("La Rumana Abelo") estis rumanlingva ĉiudusemajna politika kaj literatura revuo, presita en Iaşi, Moldavio, ĉe du intertempoj dum la *Regulamentul Organika* (intertempo Junio 1, 1829 kaj Januaro 3, 1835 kaj denove inter Januaro 3, 1837 kaj Januaro 2, 1850). La posedanto kaj redaktoro estis Gheorghe Asachi. Ĝi eldonis la literaturan suplementon Alăuta Românească. *Albina Românească* estis la dua revuo eldonita en sia lando, post la franclingva Courrier de Moldavie, kaj la unua rumanlingva iam en Moldavio. Apud *Curierul Românesc*, redaktita de Jono Heliade Rădulescu en Valakio kaj *Gazeta de Transilvania* de George Bariţiu, estis unu el la ĉefaj rumanaj periodaĵoj de la tempo.

Kategorio:Amaskomunikiloj en Rumanio
Kategorio:Rumanlingva literaturo
Centro por Konvena Teknologio (Aŭstralio)

La **Centro por Konvena Teknologio** estas aŭstralia organizaĵo, kiu sidejas en Alice Springs (Centra Aŭstralio), kies celo estas plibonigi la vivojn de indiĝenaj aŭstralianoj aŭ aborigenoj, uzante konvenan teknologion .

Kategorio:Aŭstralio
Kántorjánosi

**Kántorjánosi** [kAntorjAnoŝi] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Mátészalka. La loknomo signifas: kantoro-Johana.
eta|400px|Monumento en Kántorjánosi

## Bazaj informoj 
* Areo: 42 km²
* Loĝantaro: 2240
* Poŝtkodo: 4335
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Kántorjánosi situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Mátészalka troviĝas 16, Nyírbátor 17, Vásárosnamény 29 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis en 1272. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵo 
* grekokatolika preĝejo
* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario)
* paroĥa kalvinana preĝejo

## Famuloj 
En Kántorjánosi naskiĝis:
** juristo Iván Komoróczy
** teatrestro István Pankotay.

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Papos

**Papos** [papoŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Mátészalka. La loknomo signifas: pastra.
eta|Muzeo-preĝejo en Papos

## Bazaj informoj 
* Areo: 11 km²
* Loĝantaro: 860
* Poŝtkodo: 4338
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Papos situas sur ebenaĵo, fine de tre mallonga sakovojo, ĉefvojo preteriras. Mátészalka troviĝas 8, Baktalórántháza 16, Nyírbátor 22, Fehérgyarmat kaj Vásárosnamény po 24 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis en 1320 laŭ tiama hungara ortografio *"Papus"*. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, poŝto, gastejo por rajdantoj.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Naskiĝo de Maria
* kalvinana preĝejo
* nobeldomo de Péchy [pEĉi], nun infanĝardeno
* Muzeo-preĝejo (Papos), iam mezepoka katolika kirko

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu
* www.iranymagyarorszag.hu
Bokobá

**Bokobá** estas unu el la 106 komunumoj de la meksika subŝtato Yucatán, kiu estas unu el la tri meksikaj subŝtatoj sur la duoninsulo Jukatano. La ĉefurbo de la komunumo estas la samnoma Bokobá.  La komunumo situas en la centra parto de Yucatán en la regiono 4 "Centro". La regiono "Centro" limas norde al la regiono 3 "Litoral Centro", oriente al la regiono 1 "Litoral Oriente", sude al la regiono 5 "Centro Sur" kaj okcidente al la regiono 6 "Influencia Metropolitana". La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 31005. 
maldekstra|eta|300px|La situo de la regiono 4 en Yucatán

## Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI)  1958 loĝantojn. El tiuj estis 991 viroj kaj 967 virinoj. La komunumo havas surfacon de 48,5&nbsp;km².  La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 10 metroj super la marnivelo.

## Klimato
En la komunumo jare falas  averaĝe 73,1&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas . Ĝenerale la klimato estas varma kaj duonhumeda. La pluva sezono ĝenerale komencas fine de majo kaj ĝi daŭras ĝis oktobro. Plej malvarmaj monatoj estas januaro kaj decembro kaj plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto.

## Sociogeografio
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1310 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1036 scipovis legi kaj skribi kaj 272 personoj estis analfabetoj. Do 20,76% de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 1974 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 865 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 43,8% de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La ĉefa indiĝena lingvo en Yucatán estas la jukatana majaa lingvo, ankaŭ nomita Majatano.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Bokobá  en *Enciclopedia de los Municipios de México* () 
*Bokobá  en ''Nuestros municipios” (niaj komunumoj; retejo de la registaro de Yucatán)  ()

Kategorio:Komunumoj de Yucatán
Buus

**Buus** estas komunumo en la distrikto Sissach en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 939 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Buus situas en la nordo de la distrikto Sissach, sude de la urbo Rheinfelden. En la vilaĝo kunfluas pluraj malgrandaj riveretoj al la rivero *Buuserbach*, kiu siavice alfluas al *Magderbach*, alfluanto de Rejno.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Buus limas en nordo al Zeiningen (Kantono Argovio), en nordoriento al Zuzgen (Kantono Argovio), en oriento al Hellikon (Kantono Argovio), en sudoriento al Hemmiken, en sudo al Ormalingen, en sudokcidento al Rickenbach, en okcidento al Wintersingen, kaj en nordokcidento al Maisprach.

## Trafiko 
La komunumo Buus situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Ĝi estas konektita al la publika trafikreto per la buslinio n-ro 17 al Gelterkinden respektive al Rheinfelden.

## Historio 
eta|maldekstra|150px|Preĝejo de Buus
La unua dokumenta mencio de Buus datiĝas el la jaro 1273 kiel *Bus*.

En mezepoko la supera jurisdikcio pri Buus apartenis al la Grafoj de Lencburgo, kiuj estis la voktoj de la Abatejo Beromünster, ilin sekvis la senjoroj de Frohburg kaj ek de 1323 la Grafoj de Habsburgo-Laufenburg. En 1372 Buus transiris al la Grafoj de Thierstein kaj en 1461 al la urbo Bazelo. Dum la tempo de la Helveta Respubliko de 1798 ĝis 1803 la komunumo apartenis al la tiama distrikto Gelterkinden, en la jaro 1814 ĝi estis atribuita al la distrikto Liestal. Ekde la Bazela Kantondisiĝo en la jaro 1832 ĝi apartenas al la distrikto Sissach, kiu fariĝis parto de la 1833 nove fondita Kantono Bazelo Kampara.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Buus
* Buus en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Sissach (distrikto)
Vida poluado

eta|Ekzemplo de vida poluado fare de firmaaj reklamegoj
**Vida poluado** estas esprimo, donita al nealloga aŭ nenatura (hom-farita) vidaj elementoj, kiuj detruas la vidan aspekton de landformo, landa pejzaĝo, domo aŭ io alia alikaze komforta al la homa vido. Vida poluado estas estetika problemo, referante al poluado, kiu malebligas vidĝuon de la medio.

Kutimaj ekzemploj estas la reklamoj, plakatmuroj, rubodeponejoj, ventoturbinoj.

## vidu ankaŭ 
* brupoluo 
* lumpoluado

Kategorio:Poluado
Nyírparasznya

**Nyírparasznya** [njIrparasnja] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Mátészalka. Nyír signifas: betulo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 15 km²
* Loĝantaro: 940
* Poŝtkodo: 4822
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Nyírparasznya situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Mátészalka troviĝas 11, Vásárosnamény 15, Baktalórántháza 18, Fehérgyarmat 23, Nyírbátor 28, Nyíregyháza 53 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko, baldaŭe slavoj kaj avaroj vivis tie. La unua mencio devenis en 1336 laŭ tiama hungara ortografio *"Paraznya"*. La vilaĝo en la 17-a jarcento apartenis al fortikaĵo de Szatmár. En 1945 oni disdonis parcelojn el la grandbieno al la malriĉaj vilaĝanoj. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, poŝto, kuracejo.

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Episkopo Sankta Nikolao el la 18-a jarcento
* kalvinana paroĥa preĝejo

## Famuloj 
En Nyírparasznya naskiĝis inĝeniero István Páczelt.

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.gyaloglo.hu
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.nyirparasznya.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Őr

**Őr** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Mátészalka. La loknomo signifas: sentinelo. La plej mallongaj hungaraj loknomoj estas Ág, Bő, *Őr* kaj Sé.

## Bazaj informoj 
* Areo: 18 km²
* Loĝantaro: 1380
* Poŝtkodo: 4336
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Őr situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Satu Mare-Nyíregyháza. La lasta urbo troviĝas 44, Mátészalka 10 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis en 1221 laŭ tiama hungara ortografio *"Euru"*. En la 1940-aj jaroj Őr akiris la rangon grandvilaĝo. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.
 
## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Antonio de Padovo
* romanika Kalvinana preĝejo (Őr), en 1802 plene trakonstruiĝis, turo alkonstruiĝis en 1824
* monumento de falintoj
* fiŝkaptista lago

== Komunumoj pri *őr* (= sentinelo) en Hungara reĝlando ==
Post alveno de hungaroj la sentineloj gardis ankaŭ internajn limojn inter la gentoj. 

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu
* www.or.hu
Rohod

**Rohod** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Baktalórántháza.

## Situo 
Rohod situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Vaja (kie estas fervojo) troviĝas 4, Baktalórántháza 7, Vásárosnamény 18 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis en la 12-a jarcento. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, poŝto.
 
## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco
* gotika paroĥa kalvinana preĝejo (Rohod), en 1822 kaj 1891 trakonstruiĝis 

## Famuloj 
En la vilaĝo naskiĝis aktoro Zsigmond Szentpétery

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu
Flosanta ventoturbino

[eta|375px|dekstra|La unua plene flosanta ventoturbino de la mondo, **Hywind**, kunmuntante en Fjordo Åmøy proksime al [Stavanger, Norvegio.]]
La **flosanta ventoturbino** estas ventoturbino muntita sur flosanta strukturo, kiu ebligas generadon de elektro pli malproksime en la maro, kie la vento estas pli forta kaj pli neŝanĝiĝema. La produktita elektro estas sendita per submaraj kabloj al la lando. Oni povas establi unu aŭ plurajn ventoturbinojn sur sola platformo.

La komencaj investaj kostoj de la flosanta turbino estas pli grandaj ol ĉe normala turbino pro specifa flosanta konstruaĵo, ekipado per submara kablo kaj protekto de damaĝa sala marakvo. La produktita energio estas pli granda kompare al landa turbino. Sur la maro la vento pli daŭre kaj forte (pro manko de naturaj baraĵoj) efikas ol sur lando. La relokado de ventofarmoj al maro povas liberigi landan surfacon - uzeblan por aliaj celoj - kaj samtempte reduktiĝas la vida poluado.

La unua funkcianta flosanta ventoturbino estas la **Hywind**.

## Uzeblecoj 
Uzeblecoj estas:
* pura energiproduktado,
* produktado de hidrogeno,
* sensaligo de mara akvo.

## Energicentraloj 
### Hywind 
La unua flosanta ventoturbino, nomata Hywind, estis konstruata ĉe Siemens, kaj estis trenita al la maro en komenco de junio 2009, kie oni ankras ĝin. La turbinon posedas StatoilHydro kaj povas produkti 2,3 megavattoj da energio. Ĝi altas 100 metrojn kaj estos testata dum du jaroj. La turbino kostis 62 milionojn da usonaj dolaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Ventoturbino
* Ventoenergio

Kategorio:Ventoenergio
Kategorio:Turbinoj
Deusdedit (Canterbury)

**Deusdedit** (aŭ Adeodatus, m. la 14-an de julio 664) estis la unua anglosaksa ĉefepiskopo de Canterbury, Anglio.

Nomumita de Eorcenberht, reĝo de Kent, li estis konsekrata de Ithamar, episkopo de Rochester (Kent) kaj la unua anglosaksa episkopo de Anglio.

Ŝajne lia influo ne tre grandis: dum li estis ĉefepiskopo, ĉiuj novaj episkopoj de Anglio krom unu estis konsekrataj aŭ de keltaj aŭ de eksterlandaj episkopoj. Li fondis monaĥinejon ĉe Thanet kaj helpis fondi abatejon ĉe Peterborough kiu poste evoluis en la katedralon de tiu urbo.

Ĉar li suferis pro pesto, probable li ne ĉeestis la Sinodon de Whitby en 664, kiam ekleziuloj pridiskutis la diferencojn inter la keltaj kaj romaj ekleziaj tradicioj. Li mortis pro pesto la 14-an de julio 664 kaj entombiĝis en Abatejo Sankta Aŭgusteno (Canterbury). Li estis honorata kiel sanktulo.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Ĉefepiskopoj de Canterbury
Kategorio:Mortintoj en 664
100-aj jaroj

## Eŭropo 
### Eventoj 
* Dua milito de la Romia Imperio kontraŭ la Dakoj.
* La Romia Imperio aneksas Petran.
* La siriano (aŭ macedono?) Maes Titianus esploras la Silkan Vojon.

### Gravaj personoj 
#### Reĝoj 
* Decebalus de Dakio (87 - 106).
* Imperiestro Trajano de Romia Imperio (98 - 117)

#### aliaj eminentuloj 
* Papo Aleksandro la 1-a
* arkitekto Apolodoro el Damasko
* Plinio la pli juna
* Tacito

### Malkovroj 
## Ameriko 
### Eventoj 
* Teotiŭakano, en Meksiko enloĝas 50 000 loĝantojn.

## Azio 
### Eventoj 
* La unua ĉina vortaro, Shuowen Jiezi [Ŝŭoŭen ĝjetsõ ?] (说文解字) estas finverkita.

### Gravaj personoj 
#### Reĝoj 
* Hedi (Liu Ĝao) 89 – 106 el la Dinastio Han (2a periodo)
* Shang Di (Liu Long) 106
* An Di (Liu Ĥu) 106 – 125

### Malkovroj 
* Cai Lun eltrovas la paperon
Honorio de Canterbury

**Honorio** (m. la 30-an de septembro 653) estis ĉefepiskopo de Canterbury, Kent, Anglio de 627 al sia morto.

## Frua vivo 
Verŝajne Honorio naskiĝis en Romo. En 597, papo Gregorio la 1-a sendis Aŭgustenon de Canterbury kaj aliajn monaĥojn por misii en Kent. En 601 alvenis dua grupo de misiistoj, kaj verŝajnas ke estis tiam kiam Honorio alvenis en Kent.

## Ĉefepiskopo de Canterbury 
En 627 Paulinus, episkopo de Jorko, konsekris lin ĉefepiskopo de Canterbury. Honorio skribis al la papo por peti ke Jorko iĝu dua ĉefepiskopejo en Anglio, por ke, kiam ĉefepiskopo mortis, estu alia ĉefepiskopo en Anglio kiu rajtu konsekri lian sekvanton. En 634 la papo konsentis.

En 633, post la morto de Edwin (Northumbria), Northumbria reiĝis plejparte pagana kaj Paulinus fuĝis al Kent. Tie Honorio nomumis lin episkopo de Rochester.

Honorio sendis Felix (Burgundio) kiel misiisto al East Anglia. Post la morto de Paulinus en 644, Honorio konsekris la unuan anglosaksan episkopon de Anglio, Ithamar, kiel lia sekvanto.

Li mortis en 653 kaj entombiĝis en Abatejo Sankta Aŭgusteno (Canterbury). Li estis venerata kiel sanktulo.

Kategorio:Ĉefepiskopoj de Canterbury
Kategorio:Mortintoj en 653
Felikso de Burgundio

**Felikso de Burgundio** aŭ **Felikso de Dunwich** (m. la 8-an de marto 647 aŭ 648) estis sanktulo kiu verŝajne unue misiis en East Anglia, Anglio.

Li naskiĝis en Burgundio, kaj alvenis al Babingley, Norfolk ĉ. 615. Li iris al Canterbury, Kent. Tie ĉirkaŭ 630 la ĉefepiskopo Honorio nomumis lin episkopo de East Anglia kaj sendis lin kiel misiisto al tiu regno (eble responde al peto de Sigeberht, la kristana reĝo de East Anglia). Li estigis sian bazon verŝajne ĉe Dunwich, Suffolk. Li ĝuis reputacion de ekleziulo kiu klopodis estigi reciprokan respekton inter la kelta kaj la roma ekleziaj tradicioj.

Li fondis abatejon en Soham, Cambridgeshire, kaj tie li entombiĝis. Lia tombo estis profanata kiam la vikingoj disrabis la abatejon en 869. Dum la regado de Knuto la Granda liaj restaĵoj reentombiĝis en Abatejo Ramsey. Li estas sekvata kiel episkopo de Tomaso, anglosakso de la marĉa regio (Angle, *The Fens*) de orienta Anglio.

Kategorio:Episkopoj
Kategorio:Sanktuloj
Mataró

**Mataró** estas urbo kaj komunumo en la hispana regiono Katalunio, en la provinco Barcelono, en la komarko Maresme. La urbo situas ĉe la marbordo je ĉirkaŭ 30&nbsp;km nordoriente de la urbo Barcelono.

eta|maldekstra|300px|La Riera, unu el la ĉefstratoj de Mataró
eta|maldekstra|300px|Jakthaveno
eta|maldekstra|300px|La strando
eta|maldekstra|300px|Onofre-Arnau
eta|700px|meza|La strando dumnonokte

## Famuloj 
* Josep Puig i Cadafalch

## Esperanto 
Dum la 1960-aj jaroj tie Ramón Bonany estis UEA-delegito.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Mataró (stacidomo)
* Listo de urboj de Katalunio


Kategorio:Urboj de Hispanio
Kategorio:Urboj de Katalunio
Kategorio:Municipoj de la Provinco Barcelono
Netraka tervojo

eta|Aŭtovojo
**Netraka tervojo** estas tervojo, kiu ne havas trakojn, sed pli-malpli platan surfacon en la formo de strio. La vorto estas termino por kunigi la vojojn, kiuj estas nek akvaj, nek flugaj, nek fervojaj, nek telferaj.

Male al trakaj vojoj (fervojoj), netrakaj vojoj povas principe servi al malsamaj formoj de trafiko, ekzemple aŭta, kamiona, bicikla, rajda aŭ piedira. Reale povas esti, ke certaj specoj de trafiko estas malpermesitaj sur certaj vojoj.

Kelkaj ekzemploj de netraka tervojo estas:
* ŝoseo
* aŭtovojo
* bicikla vojo
* piedira vojo aŭ piedira zono
* enurba strato, aleo, avenuo, bulvardo
* pado
Nepala certio

La **Nepala certio** aŭ Ruĝecflanka certio (***Certhia nipalensis***) estas specio de birdo de la familio de Certiedoj aŭ arbogrimpuloj. Ĝi troviĝas en regionoj ĉirkaŭ Himalajo nome en landoj Butano, suda Ĉinio, norda Barato, Birmo kaj ĉefe Nepalo kie dekomence estis konstatita kaj kio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo.

Kiel ĉe aliaj certioj, temas pri eta birdo **bruna supre** kun multaj same brunaj punktetoj kaj strioj, longa vosto ankaŭ bruna per kiu ĝi apogas sin kontraŭ la arbotrunkoj, **blankeca sube** kaj kun longa subenkurbeca beko per kio ĝi elprenas insektetojn aŭ araneetojn el la arbofendoj aŭ el arboŝeleroj. Videbletas malhela traokula strio kaj pli hela superokula strio. Krome estas **ruĝecaj flankoj** inter la brunaj supraj partoj kaj la blankecaj subaj partoj, ĉefe ĉe la ventro, kio nomigas la specion per ties dua nomo.

Ties natura habitato estas borealaj kaj moderklimataj arbaroj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Certhia nipalensis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Certiedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Sikima certio

La Brungorĝa certio aŭ **Sikima certio** (***Certhia discolor***) estas specio de birdo de la familio de Certiedoj aŭ arbogrimpuloj. Ĝi troviĝas en regionoj el Himalajo al sudorienta Azio nome Butano, suda Ĉinio, norda Barato, Laoso, Birmo, Nepalo, Tajlando, Vjetnamo kaj ĉefe en la eta barata ŝtato Sikimo kie dekomence estis konstatita kaj kio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en aliaj lingvoj.

Ties natura habitato estas moderklimataj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj.

Kiel ĉe aliaj certioj, temas pri eta birdo **bruna supre kun multaj same brunaj punktetoj** kaj strioj, longa vosto ankaŭ bruna per kiu ĝi apogas sin kontraŭ la arbotrunkoj, **blankeca sube** kaj kun longa subenkurbeca beko per kio ĝi elprenas insektetojn aŭ araneetojn el la arbofendoj aŭ el arboŝeleroj. Diferenco kun aliaj certioj estas la **bruna gorĝo**, kio nomigas la specion per ties dua nomo.

La formo iam konata kiel *C. d. manipurensis* de suda Manipuro kaj sudokcidenta Birmo  havas tre markitajn cinamokolorajn gorĝon kaj bruston, kaj molekulaj pruvoj sugestas, ke ĝi estu traktata kiel separata specio, nome **Manipura certio** *C. manipurensis* Hume, 1850.

## Notoj 
## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Certhia discolor. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 25an de julio 2007.
* Harrap kaj Quinn, *Tits, Nuthatches and Treecreepers* ISBN 0-7136-3964-4

Kategorio:Certiedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Siĉuana certio

La **Siĉuana certio** (*Certhia tianquanensis*) estas rara specio de birdo de la familio de arbogrimpuloj nome Certiedoj.

Ĝi estis priskribita kiel nova al la scienco (dekomence kiel subspecio de la Longfingra certio *C. familiaris*) en 1995 el 14 specimenoj prenitaj el kvar lokoj de la montoj de okcidenta Siĉuano, Ĉinio. En 2002 oni konstatis, ke tiuj birdoj konstituas distingan specion, kaj posta pristudo sugestis, ke ĝi estas plej proksima al la Nepala certio (*C. nipalensis*).

Oni supozas, ke tiu specio estas *restanta specio* reproduktanta en malfermaj maturaj arbaroj de la konifero Fabra abio (*Abies fabri*) je alta altitudo (2,500-2,830 m), kvankam oni supozas, ke ĝi entreprenas lokajn altitudajn migradojn vintre (malsuprenirante ĝis almenaŭ 1,600 m).

Ĝi estas konata el almenaŭ 5 lokoj: Natura Rezervejo Labahe (Tiankva kantono, kio nomigas la specion en la latina scienca nomo), Dajia kantono, urbo Ŝuanghe (Ebia kantono), Wawu Ŝan (Hongja kantono) kaj Wujipung en Rezervejo Wolong. Ene de tiu eta areo oni supozas, ke la specio estas fragmentite distribuata ĉar ŝajne limigiĝas al malnovaj arbaroj de Fabra abio.

La specio manĝas senvertebrulojn en la supra branĉaro de grandaj arboj per grimpado laŭlonge de branĉoj kaj trunkoj.

Intensiva lignelproduktado de unuarangaj arbaroj de konifero dum la 20a jarcento, eĉ je altaj altitudoj en la montoj de okcidenta Ĉinio, draste malpliigis la eventualan teritorion de tiu specio. La montara areo de Wawu Ŝan havas krutajn deklivojn neatingeblajn al arbo-hakistoj kiu ne ĝuas ampleksan ekziston de ŝoseoj, sed ĝi ne estas ankoraŭ oficiale protektita, kaj estas planoj por malfermi tiujn regionojn al turismo per konstruo de kabla fervojo.

Oni supozas, ke la populacio estas malpli da **1000 plenkreskuloj**, ĉe teritorio de 19,690 km². Iam klasita kiel Vundebla specio de la IUCN, novaj studoj montris, ke ĝi ne estas tiom rara kiom oni supozis. Sekve, ĝi estis ŝanĝolistita al statuso de Preskaŭ Minacata en 2008.

## Notoj 
## Referencoj 
* BirdLife International (BLI), 2004, 54322, Certhia tianquanensis, 30 Oktobro 2006.
* BirdLife International (BLI), (2008): [2008 IUCN Statusoŝanĝoj ĉe la ruĝa listo. Elŝutita la 2008-Majo-23a.
* Tietze, Dieter Thomas; Martens, Jochen & Sun, Yue-Hua, (2006): Molecular phylogeny of treecreepers (*Certhia*) detects hidden diversity. *Ibis* **148**(3): 477-488  PDF plena teksto

## Eksteraj ligiloj 
* Specipaĝo ĉe la Ruĝa Libro de la Birdoj de Azio 

Kategorio:Certiedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Barografo

eta|tipa speco de barografo
**Barografo** - de la grekaj vortoj βαρoς, *báros*, "pezo, premo" kaj γραφειν, *grafein*, "skribi" - laŭ PIV estas barometro provizita per inkita pinto, kiu, lasante linion sur aŭtomate elvolviĝanta paperbendo, ebligas ekkoni la valoron de la atmosfera premo en ĉiu momento de ĝia funkciado, do registras la tempan evoluon de la aerpremo en konstanta loko. Temas pri instrumento meteologia.

Intertempe barografoj ankaŭ ofte elektronike registras la aerpremajn valorojn laŭ tempa evoluo. Dum barometroj ankaŭ ofte uziĝas fare de privatuloj, barografoj preskaŭ ekskluzive uziĝas en sciencaj institutoj kaj veteroobservejoj. Aldone ili ankaŭ havas gravecon en aviado.

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Meteologio
Kategorio:Mezuriloj
Manipura certio

La **Manipura certio**, *Certhia manipurensis*, estas specio de birdo de la familio de Certiedoj aŭ arbogrimpuloj, kiu estis iam inkludita ene de la specio *Certhia discolor* kaj identigita kiel separata specio ĉefe sur la bazo de distinga alvoko. Tiu orientalisa specio troviĝas en suda Manipuro, de kie venas la nomo de la specio, Assamo, sudokcidenta Birmo, Montoj Ŝan, Laoso kaj la Altebenaĵo Dalato.

Kiel ĉe aliaj certioj, temas pri eta birdo **bruna supre** kun multaj same brunaj punktetoj kaj strioj, longa vosto ankaŭ bruna per kiu ĝi apogas sin kontraŭ la arbotrunkoj, **blankeca sube** kaj kun longa subenkurbeca beko per kio ĝi elprenas insektetojn aŭ araneetojn el la arbofendoj aŭ el arboŝeleroj. Diferenco kun aliaj certioj estas la tre **markitaj cinamokoloraj gorĝo kaj brusto**, kaj molekulaj pruvoj sugestas, ke ĝi estu traktata kiel separata specio, nome **Manipura certio** *C. manipurensis* Hume, 1850.

## Notoj 
## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Certhia discolor. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 25an de julio 2007.
* Harrap kaj Quinn, *Tits, Nuthatches and Treecreepers* ISBN 0-7136-3964-4

Kategorio:Certiedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Tervojo

eta|Fervoja trako
eta|Bicikla vojo
**Tervojo** estas vojo sur firma tero. Teknike oni distingas inter fervoja trako, kiu servas nur al veturiloj speciale adaptitaj al ĝi, kaj netraka tervojo, kiu konsistas el pli-malpli plata surfaco.

Vojoj en tuneloj aŭ sur pontoj estas kalkulataj kiel tervojoj. Do ĝis 1994, kiam la Manika Tunelo estis malfermita, ne ekzistis tervojo inter Britio kaj Eŭropo, sed de tiu tempo jes. La pliparto de la trafiko sur tervojoj okazas veturile, do sur radoj, sed ankaŭ piedira kaj rajda trafikoj uzas tervojojn.

Kompare al aliaj vojoj tervojoj estas relative sekuraj kontraŭ veteraj kapricoj, kiuj povas malhelpi ŝipan, aviadilan kaj telferan trafikon. Tamen grandkvanta precipitaĵo povas bloki ankaŭ tervojojn, per neĝo aŭ inundo.
Barometro

[eta|140px|mura barometro de la [secesio (stilo)|secesia arta epoko komence de la 20-a jarcento]]
**Barometro** laŭ PIV estas instrumento por mezuri atmosferan premon kaj tiel ebligi ian antaŭvidon pri la vetero. Ekzistas vasta gamo da plej diversaj formoj kaj tipoj, kiuj plejparte uziĝas en la meteologio, kaj en sciencaj institutoj kaj veteroobservejoj, kaj fare de privatuloj. Do temas pri specifa grupo de premomezuriloj.

Klasikaj funkciaj mekanismoj estas akvaj kaj hidrargaj barometroj, kie la nivelo de likvaĵo en eta vitra tubo ligita al pli granda fermita ujo de la sama likvaĵo indikas la atmosferan premon (specifa formo de akva barometro nomiĝas "de Goethe", laŭ la germanlingva universala klerulo, kiu aparte famiĝis kiel verkisto de romanoj kaj teatraĵoj, sed ankaŭ estis brila natursciencisto).

[eta|maldekstre|90px|akva barometro laŭ [Goethe]]
Pli nova formo, tre kutima dum la pasinta 20-a jarcento, estas la **aneroida barometro** - vakuigita elasta ujo kun risorta arketo, kiu, kunpremata de aero, indikas ties intenson per nadlo; tia barometro estis kreita de la franca fizikisto Lucien Vidie en 1844.

Pluevoluo de la barometro estas la barografo, kiu elektronike aŭ papere registras la tempan evoluon de la atmosfera premo en konstanta loko. Kroma pluevoluo estas la "mikrobarometro", kiu kapablas registri kaj montri ankaŭ minimumajn diferencojn de atmosferaj premoj.

## Etimologio 
La vorto "barometro" dum la jaroj 1665-1666 enkondukiĝis fare de la irlanda natursciencisto Robert Boyle, unue en la formo "barometer" al la angla lingvo, sekve en similaj formoj al aliaj naciaj lingvoj, kaj dekomence ankaŭ uzatis en Esperanto. Ĝi uzas la unuopajn grekajn vortojn *báros* „pezo“ kaj *métron* „mezuro“, do signas la mezuron de la pezo de aero.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la monda barometra muzeo kun pli ol 100 historiaj barometroj en Merton, regiono Devon, Britio (angle)
* retejo de germania amikaro pri malnovaj veterinstrumentoj (germane)
* retejo pri kolekto da Goethe-akvobarometroj (germane) 

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri Eŭrobarometro, regula opiniosonda enketo iniciata de la Eŭropa Komisiono, kiu esploru la publikan opinion pri gravaj eŭropaj temoj en ĉiuj EU-membroŝtatoj kvazaŭ temus pri vetera fenomeno, kaj do metafore uzas la vorton "barometro"

 
Dosiero:Dosen-barometer.jpg|aneroida barometro
Dosiero:Barometre_aneroide_01.jpg|aneroida barometro, interno parte videbla kun undumita kapsulo (2004)
Dosiero:Vakuumbarometer.jpg|vakuuma hidrarga barometro
Dosiero:Barómetro mariño marca Dolond, Londres (1860).jpg|marista barometro

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Meteologio
Kategorio:Mezuriloj
Kategorio:Italaj inventoj