open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magna Carta

**Magna Carta** (; ) aŭ ) estas privilegia dokumento, subskribita de la angla reĝo Johano, "Johano sen Tero", la . Oni reeldonis ĝin en 1216, 1217 kaj 1225 kun etaj modifoj.

Ĉar Johano efektivigis malsukcesan internan kaj eksteran politikon (li lezis privilegiojn de urboj, feŭduloj, vasaloj), la landaj ordoj armile ekbatalis kaj devigis akcepti la privilegian dokumenton.

La dokumento havas 66 artikolojn (klaŭzojn kaj preambulojn). Ĝi certigis la rajtojn kaj privilegiojn de la urboj, laikaj kaj ekleziaj vasaloj, ties personajn kaj posedajn sekurojn. La privilegia dokumento enhavis artikolojn pri komerco, dogano, financa afero, ordonis unuecigon de la pezo- kaj mezurunuoj. La Magna Carta ordonis fondon de 24-taga komisiono, konsistanta el baronoj kaj kiuj rajtas eĉ per armiloj devigi la reĝon ne neglekti la privilegiojn.

## Ĉefaj partoj 
# pri eklezio (estu libera)
# pri feŭdaj ĵuroj de tiuj kiuj ricevis bienon de la reĝo
# pri feŭdaj ĵuroj de tiuj kiuj pruntas bienon
# pri urboj, komerco, komercistoj
# pri reformo de juro kaj juĝado
# pri kondutoj de reĝaj oficistoj
# pri reĝaj urboj
# diversaj decidoj, (ekz. tuja maldungo de eksterlandaj solduloj de Johano)
# garantio pri la skribitaj (menciita komisiono)

Johano ne efektivigis ordonojn de la dokumento – papo Inocento la 3-a liberigis lin de la ĵuro –, sed la dokumento gravis en la sociaj movadoj de la sekvaj jarcentoj.

39-a artikolo: „liberan homon [...] oni rajtas enprizonigi aŭ senposedigi [...] nur laŭ leĝa juĝo de samranguloj aŭ leĝo de la lando”. La usona konstitucio kaptis el Magna Carta ideojn kaj eĉ vortkunmetojn.

La Magna Carta el 1215 havas kvar ekzemplerojn: po unu en katedraloj de Lincoln kaj Salisbury, du en la British Museum. En la katedralo de Durnham troviĝas ekzempleroj el 1216, 1217 kaj 1225.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉarto de Liberecoj

## Eksteraj ligiloj 
* la teksto en la latina

Kategorio:Manuskriptoj
Kategorio:Politikaj dokumentoj
Kategorio:Mezepoko
Kategorio:Ĉarto
Kategorio:Historio de Britio
Kategorio:1215
Kategorio:Brita parlamento
Figa (distrikto Bistrița-Năsăud)

**Figa** (hungare: **Füge**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Beclean. Administre ĝi apartenas al Beclean (Bistrița-Năsăud).

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 457 loĝantojn (rumanoj, ciganoj); en 1992 487 (rumanoj).

## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1305. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Finnoj

**Finnoj** (finne *suomalaiset*, svede *finnar*) aŭ **suomoj** estas finn-ugra popolo en Finnlando kaj najbaraj landoj (Svedio, Rusio - aparte Ingrio kaj Karelio - kaj Norvegio). Finnoj loĝas ankaŭ en Usono, Kanado, Aŭstralio kaj aliaj landoj kiel elmigrintoj. (En la finna lingvo finnoj nomas sin *suomalaiset* kaj pro tio en Esperanto estas foje uzata la formo *suomoj*. Tiu uzo tamen estas relative malofta kaj finnaj esperantistoj mem kutime preferas nomi sin finnoj en Esperanto.) Finnoj parolas la finnan lingvon kaj ilia religio estas tradicie luterana.

En Esperanto tre kutima estas la uzo, kiun tamen iuj opinias evitinda, de la vorto "finno" por "finnlandano" (svede *finländare*, civitano aŭ loĝanto de Finnlando), sendepende de etno. Laŭ la nuna (sveda kaj finna) lingva kutimo de la lando mem, oni klare distingas inter la konceptoj "finnlandano", "finno" kaj "svedlingva finnlandano", kaj la svedlingvaj finnlandanoj ĝenerale rigardas sin kiel finnlandanoj sed ne kiel (etnaj) finnoj.

La kvenoj el etna vidpunkto estas specifa grupo da finnoj de multaj generacioj loĝantaj en norda Norvegio. Ilia denaska lingvo estas la kvena lingvo, dialekto de la finna lingvo kiu pro la geografia distanciĝo de Finnlando evoluis iom malsame al la norma finna lingvo. 

## Vidu ankaŭ 
* Grandaj finnoj
* Svedlingvaj finnlandanoj

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Finnlando
Dobricel

**Dobricel** [dobriĉel] (hungare: **Kisdebrek** kiŝdebrek) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Bistrița. En 1910 ĝi havis 567 loĝantojn (rumanoj); en 1992 661. Ĝia unua mencio skribe estas en 1584. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka vármegye*). Administre ĝi apartenas al Spermezeu; ĝis 2004 ĝi apartenis al Căianu Mic.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la  distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Dobric

**Dobric** [dobrik] (hungare: **Nagydebrek** nadjdebrek) estas vilaĝo en Rumanio orient-nordoriente de Bistriţa. En 1910 ĝi havis 516 loĝantojn (rumanoj); en 1992 1 110. Ĝia unua mencio skribe estas en 1456. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Belső-Szolnok*, poste *Szolnok-Doboka vármegye*). Administre ĝi apartenas al Căianu Mic.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Gravaj personoj 
*Ferenc Mentovich (19-a de aprilo 1819 – Marosvásárhely, 15-a de decembro 1879): poeto, natursciencisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Sărata

**Sărata** estas nomo de plutaj lokoj en Rumanio:

*Sărata (Bistrița) estas vilaĝo en distrikto Bistrița-Năsăud.
*Sărata (Panticeu) estas vilaĝo en distrikto Cluj.
*Sărata (Porumbacu de Jos) estas vilaĝo en distrikto Sibiu.
Sărata (Bistrița)

**Sărata** [sərata] (hungare: **Sófalva**, germane: **Salz**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Bistrița. En 1910 ĝi havis 799 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 894 (rumanoj, 32 % da hungaroj, ciganoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1239. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Beszterce-Naszód vármegye). Administre ĝi apartenas al Bistrița.

En la censo de 2002 la 1 039 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn:

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: RO_BN_Sarata_4.jpg|Ortodoksa preĝejo en Sărata

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Salz

**Salz** havas diversajn signifojn:

***Salz (Malsupra Frankonio)** estas komunumo en distrikto Rhön-Grabfeld en Bavario en Germanio.
***Salz (Westerwald)** estas komunumo en distrikto Westerwaldkreis en Rejnlando-Palatinato en Germanio.
***Sărata (Bistriţa)**
Slătinița

**Slătinița** [slətinica] (hungare: **Pinták**, germane: **Pintach**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Bistrița. En 1910 ĝi havis 722 loĝantojn (germanoj, ciganoj, rumanoj); en 1992 609 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, departemento Beszterce-Naszód. Administre ĝi apartenas al Bistrița.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Rusu de Jos

**Rusu de Jos** [rusu de ĵos] (hungare: **Alsóoroszfalu** alŝo:orosfalu) estas vilaĝo en Rumanio sude de Beclean. Administre ĝi apartenas al Beclean

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 357 loĝantojn (rumanoj); en 1992 411.

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1305. Ĝia originala loĝantaro estis rutenaj servutuloj. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (*Szolnok-Doboka*). .

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Ghinda

**Ghinda** [ginda] (hungare: **Vinda**, germane: **Windau**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Bistriţa. En 1910 ĝi havis 502 loĝantojn (germanoj, rumanoj, ciganoj); en 1992 631 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Beszterce-Naszód vármegye*). Administre ĝi apartenas al Bistriţa.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Rekomendo kaj opinio (Eŭropa Unio)

150ra La artikolo 249 de la traktato pri Eŭropa Komunumo dispozicias, ke *"la rekomendoj kaj la opinioj ne devigas"*. Ambaŭ aktoj do ne havas juran devigan efikon. Ili estas nur orientiloj por leĝfarado, laŭ la juĝdecido *Société des usines à de la Sarre* de 1957 fare de la Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj (JKEK).

Tamen ili povas iel efiki. Rekomendo ja estas invito al alpreno de komunajn gvidlinioj -- tiusence ĝi estas nerekta rimedo por pliproksimigo de la membroŝtataj leĝaroj. Tiuj tekstoj do estas instigiloj, sed oni ne rajtas iri al JKEK kontraŭ ili.

Krome, ili povas iel roli en la eŭropunia jurordo:

* La originaj traktatoj plurokaze postulas, ke iu jurakto estu alprenita nur post la publikigo de opinio de eŭropunia institucio. Ekzemple, por la membriĝo de nova ŝtato en Eŭropa Unio nepre necesas la aproba opinio de la Eŭropunia Parlamento.

* La naciaj juĝistoj devas konsideri la rekomendojn kaj opiniojn, kiam ĉi-lastaj klarigas la interpretadon de la naciaj aŭ eŭropuniaj dispozicioj (vd. la juĝdecidon *Grimaldi kt. Fonds des maladies professionnelles* de 1989 fare de JKEK).

Kategorio:Juro
Kategorio:Eŭropunia juro
Kategorio:Eŭropa Unio
Derivita juro (Eŭropa Unio)

150px **La eŭropunia derivita juro** konsistas el la decidoj alprenitaj de la eŭropuniaj institucioj por plenumi la celojn, kiujn la origina juro donas al ili.

La artikolo 249 de la traktato pri Eŭropa Komunumo dispozicias, ke:
: *Por la plenumo de iliaj celoj kaj en la de ĉi tiu traktato difinitaj kondiĉoj, la Parlamento kune kun la Konsilio, la Konsilio kaj la Komisiono alprenas reglamentojn, direktivojn kaj decidojn kaj faras rekomendojn kaj opiniojn.*

La traktato pri Eŭropa Komunumo rimarkinde distingiĝas de la ordinaraj traktatoj estigantaj internacian organizaĵon, ĉar ĝi agnoskas al la eŭropuniaj institucioj juran kapablon fari juraktojn. Tio ja tre maloftas en la klasika publika internacia juro.

La agnosko de leĝfara povo alproksimigas la eŭropunian jurordon al la internaj jurordoj de la membroŝtatoj.

Tiuj juraktoj estas alprenitaj konforme al la traktato pri Eŭropa Komunumo. La derivita juro ja estas submetita sub la origina juro. Ĝi neniel rajtos kontraŭdiri la principojn kaj regulojn de la origina juro.

La derivita juro konsistas el la jenaj juraktoj:
# Reglamentoj
# Direktivoj
# Decidoj
# Rekomendoj kaj opinioj

Kategorio:Eŭropunia juro
Kategorio:Eŭropa Unio
Origina juro (Eŭropa Unio)

150px Juro > Eŭropunia juro > Origina juro
----

Eŭropa Unio estas ne ŝtato sed internacia organizaĵo. Sekve, ĝin estigis ne konstitucio sed traktatoj.

**La eŭropunia origina juro** konsistas el:
# Originaj traktatoj
# Modifaj traktatoj
# Protokoloj aneksitaj al tiuj traktatoj
# Aktoj, kiuj modifas la institucian aranĝon
# Membriĝaj traktatoj

Kategorio:Juro
Kategorio:Eŭropunia juro
Kategorio:Eŭropa Unio
Neskriba juro (Eŭropa Unio)

150px **La eŭropunia neskriba juro** konsistas el du regularoj:
# Ĝeneralaj jurprincipoj
# Jurisprudenco de la eŭropuniaj Kortumo kaj Tribunalo

Kategorio:Juro
Kategorio:Eŭropunia juro
Kategorio:Eŭropa Unio
Juro (Eŭropa Unio)

150px|dekstra

**La eŭropunia juro** estas la juĝdecidaro de la juĝejoj de Eŭropa Unio, nome:
* la Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj (supera juĝejo);
* la Tribunalo de Unua Instanco.

Tamen, oni bone notu, ke la ordinaraj, unuainstancaj juĝistoj pri la eŭropunia juro estas la naciaj juĝistoj mem. Okaze de individuaj juĝrimedoj la eŭropuniaj juĝistoj intervenas nur apelacie—tamen ili intervenas unuainstance okaze de juĝrimedoj far membroŝtato aŭ europunia institucio.

La celo de la eŭropunia juĝistaro estas duobla: interpreti kaj apliki la eŭropunian juron. Tiucele la eŭropuniaj juĝistoj agadas rilate kontrolon kaj konstruon. Krome, la eŭropunia juro efikas al la naciaj juĝistoj.

## Kontrola agado 
Per iuj konfliktaj kaj nekonfliktaj juĝrimedoj la eŭropunia juĝistaro priatentas, ke la eŭropunia juro estu aplikata homogene en ĉiuj membroŝtatoj.

## Konstrua agado 
La eŭropunia juĝistaro eltrovas plurajn principojn necesajn por la konstruado de la eŭropunia, komunuma sistemo, kaj kiujn ne entenis la bazaj traktatoj. Inter ili estas ĉefe:
* la principo de rekta aplikado de la eŭropunia juro;
* la principo de superrego de la eŭropunia juro.

Tiujn principojn eltrovas la juĝistaro, rezonante surbaze de la celoj de la traktatoj. Tian rezon-metodon oni nomas *laŭcela rezonado*.

La konstrua kontribuo de la juĝistaro konsistas el tio, ke per sia rezonado la juĝistaro donas eblojn plivastigi la agosferon de Eŭropa Unio. Tiukadre ili ekzemple starigis la teorion pri la implicaj povoj, nome:
: malgraŭ la malesto de eksplicite donitaj povoj, la supera organismo povu kalkuli pri rimedoj, kiuj estas por li necesaj aŭ nemalhaveblaj por plenumi sian celon.

## Efiko al la naciaj juĝistoj 
La eŭropunia juro efikas kaj influas al la proprajn jurojn de la naciaj juĝistoj.

Ekzemple, en Francio la superaj juĝejoj (la Kasacia Kortumo kaj la Ŝtata Konsilio) finfine—post hezitoj kaj malentuziamoj—kongruigis siajn jurojn kun la eŭropunia:
* en 1975 kaj 1989 ambaŭ francaj juĝejoj rezignis pri sia tradicia principo de superrego de la nacia leĝaro, lau kiu ĉiu posta nacia leĝo superis ĉiajn ajn internaciajn aktojn (i.a. la eŭropuniajn traktatojn);
* antaŭe la Ŝtata Konsilio (supera juĝejo pri administracia juro) rifuzis al la individuoj la rajton kontesti administracian decidon surbaze de eŭropa direktivo, kiu estis ne aŭ mise transskribita en la nacian jurordon. Sed en juĝdecido de 1974 la Eŭropa Justica Kortumo decidis, ke la individuoj rajtas postuli rajtojn agnoskitajn de direktivo, eĉ se tiun ĉi la membroŝtato mistransskribis en sian internan jurordon. De tiam la franca Ŝtata Konsilio rezignis pri sia antaŭa juro, kaj adoptis la opinion de la eŭropunia juĝistaro.

Kategorio:Eŭropunia juro
Kategorio:Eŭropa Unio
Krupinica

**Krupinica** estas rivero je la sudo de centra Slovakio, grava dekstra alfluo de rivero Ipeľ. Longeco estas 65,4 km, averaĝa traflukvanto 2,2/m³ (ĉe vilaĝo Plášťovce), la riverbaseno 551 km².

Ĝi elfontas en montaro Javorie sub la monto Hôrka, en supermara alteco proksime 750 m. De komenco ĝi fluas sudokcidenten tra lokoj Podlysec, Dolinky (partoj de Zaježová) (Distrikto Zvolen). De maldekstra flanko alprenas rivereton *Rimánsky jarok* kaj post 4 km entras en Pliešovská kotlina (valkaldrono de Pliešovce). Ĉi tie kreas arkon, dekstre alprenas rivereton *Klinkovica*, fluas preter vilaĝoj Pliešovce kaj Bzovská Lehôtka, fore okcidente. Subite ĝi turniĝas suden, de dekstre alprenas *Babinský potok* (rivereto de Babiná), tratranĉas kabon de montaro Štiavnické vrchy, samtempre kreas kanjona valo (maldekstre sur la deklivo estas naturrezervejo Mäsiarský bok).

La rivero, strado (Zvolen – Šahy (hungara limo)) kaj fervojo Zvolen – Šahy iras kune. De maldekstre alportas *Mäsiarsky potok*, poste fluas en montaro Krupinská planina (Plataĵo de Krupina) (Distrikto Krupina) poste ĉi alportas *Vajsov* de dekstre, trafluas urbon Krupina kaj sude de urbeto alportas riveretojn *Bebrava* kaj poste *Briač*. Ĉe domgrupo Devičiansky mlyn komencas meandri de dekstre alportas *Jalšovík* (201,8 m s.m.) kaj sinsekve turniĝas sudokcidenten kaj plu meandras. Lasta granda meandro kreis riveron ĉe vilaĝo Medovarce. La valo sinsekve larĝiĝas, la rivero trafluas vilaĝon Rykynčice, kaj de maldekstro alportas *Vlčinský potok* kaj poste la plej grandan enfluon Litava. Ĉe Plášťovce ĝi eniras en monteta regiono Ipeľská pahorkatina, kie trafluas randojn de vilaĝoj Horné Turovce kaj Veľké Turovce (128,9 m s.m.) kaj poste okcidente de urbo Šahy (Distrikto Levice) buŝas en rivero Ipeľ (121,5 m s.m.).

## Rilataj temoj 
* Distriktoj de Slovakio
* Regionoj de Slovakio

Kategorio:Riveroj en Regiono Banská Bystrica
Kategorio:Riveroj en Regiono Nitra
Kategorio:Akvokolekta areo de Ipeľ
Kategorio:Distrikto Zvolen
Kategorio:Distrikto Krupina
Kategorio:Distrikto Levice
Mehmed Emen (Ali paŝao)

**Mehmed Emin Ali paŝao** (n. 5-an de marto 1815 Konstantinopolo, Otomana Imperio – m. 7-an de septembro 1871, samloke), otomana Granda Veziro (ĉefministro), konata pro sia okcidentamika reformpolitiko. Li estis gvidanta persono kun paŝao Mustafa Reŝid kaj paŝao Fuad en la t.n. Tanzimat-epoko (1839–70).

Li estis filo de vendej-posedanto, kiu jam fruaĝe ekservis la registaron. Li havis nenian instruadon, sed lernis la francan kaj akompanis en 1836 diplomatan komisionon al Vieno. Lia diplomata kariera pinto estis, kiam oni nomumis lin en 1841 ambasadoro en Londono. Post kiam li revenis al la Otomana Imperio, li iĝis ministro pri eksteraj rilatoj de la imperio sub gvido de paŝao Mustafa Resid kaj partoprenis en la viena (1855) kaj parizaj (1856) kongresoj kie li ludis ŝolisilan rolon en la diplomatia negoco kaj estis unu el la subskribintoj. Li servis kiel grandveziro en 1852, 1855–56, 1858–59, 1861 kaj 1867–71.

Ali paŝao preferis la pacajn solvojn (Serbio, Moldavio) kaj donis limigitan aŭtonomion en 1868 por Kreto. Li instigis la amikajn rilatojn al Francio kaj Britio sub regado de Abd-ul-Meĝid la 1-a kaj Abd-ul-Aziz la 1-a.

Kategorio:Otomana Imperio
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj
Kategorio:Ambasadoroj
Kategorio:Paŝaoj
Borakso

**Borakso** (Na2B4O7•10H2O kaj varioj) estas mola, malpeza, senkolora kristalo. Ĝi estas uzata por produkto de vitroj, ceramikaj emajloj, kiel solvaĵo de metaloksidoj, aldonaĵo ĉe veldado kaj lutado, sinteza sterko, sapoj, buŝakvoj (higienaj), desinfektaĵoj kaj akvomoligaĵoj.

Oni produktis, ekspluatis la borakson el salaj lagoj de Kaŝmiro kaj Tibeto kaj liveris tion por purigo, fajnigo al Eŭropo.

Oni produktis ĝin industrie el kolmanito, kernito, tinkalkonito kaj mem el la boraksa mineralo per solvado en akvo, filtrado kaj vaporado. Ĝis la 1930-aj jaroj, la kolmanito estis la baza krudmaterialo, poste la kernito ŝanĝis tion, pli poste la boraksa mineralo.

Duonon de la mondindustria produktado de borkombinaĵoj donas la suda parto de Kalifornio (Kantono San Bernardino), tiel Lago Searles, ĉirkaŭo de Kramer kaj Boron kaj kolmanitejoj de Valo de Morto.

## Referencoj 
Kategorio:Kristaloj
Kategorio:Boratoj
Kategorio:Natriaj kombinaĵoj
Kategorio:Monoklinaj mineraloj
Laredo (Teksaso)

**Laredo** estas ĉefurbo de la kantono Webb en la sudo de la usona ŝtato Teksaso, ĉe la norda flanko de la rivero Rio Grande (angle) aŭ Río Bravo (hispane), kiu markas la limon inter Usono kaj Meksiko. En la jaro 2006 ĝi havis 231.470 loĝantojn.

Laŭ ordo de José de Escandón, Tomás Sánchez fondis la urbon en 1755 kun la nomo San Agustín de Laredo, en la tiama novhispana provinco Tamaulipas. Ties celo estis koloniigi la malsekajn kaj forajn teritoriojn nove akiritajn de Hispanio.

Tamen, post la milito inter Meksiko kaj Usono, la tiama Meksiko dismembriĝis kaj per la Traktato de Guadalupe Hidalgo oni deklaris la riveron kiel novan internacian limon, kaj tiel do Laredo iĝis usona.

La loĝantoj, kiuj rifuzis aneksiĝi al Usono, transpasis la riveron suden kaj fondis la hodiaŭ meksikan urbon Nuevo Laredo.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas:
* border|18px Lower Hutt en Nov-Zelando

## Vidu ankaŭ 
* Edgar Valdez Villarreal

Kategorio:Urboj de Teksaso
Nuevo Laredo

**Nuevo Laredo** estas komunumo, kaj ene de ĝi la plej signifa urbo, en la norda ekstremo de la meksika subŝtato Tamaulipas, ĉe la suda flanko de la rivero Río Bravo (hispane) aŭ Rio Grande (angle). En la urbo loĝas ĉirkaŭ 489 000 homoj.

## Historio 
Nuevo Laredo estis fondita kiam parto de la loĝantoj de la nune usona urbo Laredo (Teksaso) rifuzis aneksiĝi al Usono laŭ la Traktato de Guadalupe Hidalgo, kiu deklaris la novan internacian limon laŭ longe de la rivero. Ili transpasis la riveron por establiĝi en la meksika teritorio. Onidire ili eĉ kunportis la kadavrojn de siaj prauloj por subterigi ilin en Meksiko.

## Ekonomio 
Nuntempe la kerno de la ekonomia agado en la urbo estas la internacia komerco, ĉar temas pri la ĉefa transpasejo de varoj inter Meksiko kaj Usono, kaj tiel do ĝi estas la plej aktiva interŝtata doganejo en Latin-Ameriko. En la lastaj jaroj la lokaj komerco kaj servoj ege disvolviĝis kaj tial ĝi estas unu el urboj kun la plej malalta nivelo de senlaboreco en Meksiko.

Kategorio:Urboj de Meksiko
Kategorio:Komunumoj de Tamaulipas
Antoine Laurent de Jussieu

**Antoine Laurent de Jussieu** (n. 12-a de aprilo 1748 en Lyon; m. 17-a de septembro 1836 en Parizo) estis franca botanikisto.

Jussieu estis la iniciatinto de natura sistemo de plantoj kaj verkis la unuajn priskribojn de multaj plantfamilioj. Lia ĉefverko estas *Genera plantarum*, aperinta en 1789. De 1770 ĝis 1826 Jussieu estis profesoro ĉe Jardin des Plantes en Parizo.

En scienca literaturo lia nomo estas mallongigata kiel *Juss.*.

Lia filo Adrien-Henri de Jussieu ankaŭ estis botanikisto, li iĝis direktoro de Jardin des Plantes en 1826.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Francaj romkatolikoj
Kategorio:Francaj biologoj
Kategorio:Francaj botanikistoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Wat Tyler

vundigo de Wat Tyler|eta
**Wat Tyler** (originala baptonomo **Walter**, mortis la , Londono, Anglio) estis gvidanto de la unua granda kamparana ribelo en Britio.

## La ribelo 
la ribelo okazis pro nova imposto en majo de 1381, en Essexben kaj poste disvastiĝis en orienta kaj sudorienztaj grafejoj de la lando. Tyler estis elektita gvidanto de la Kent-aj ribelantoj la 7-an de junio. Lia armeo okupis la 10-an de junio Canterbury-n, 13-an enmarŝis Londonon, kie ili murdis kelkajn flamandajn komercistojn kaj detruis en palaco de la malpopulara lancestera princo Johano de Gaunt, sekvatage eĉ okupis la Tower-on kaj murdis la du - laŭ ili - du ĉefkulpulojn ĉefepiskopon-kancelieron *Simon Sudbury* kaj ĉeftrezorejiston Siron Robert Hales. Dum tiuj eventoj la reĝo interkonsentis kun la ribelantaj armeoj de Essex pri malmultekosta agro, libera komerco, ĉesigo de sklaveco, trudlaboro

La reĝo renkontiĝis kun Tyler kaj ties homoj la 15-an de junio, kiuj havis pli radikalajn postulojn (senbienigo de la eklezioj). Okazis interbatalo kaj la londona urbestro William Walworth grave vundis je Tyler kaj samtage senkapigis lin.

La ribelo daŭris ankaŭ 10 tagojn en la provincojn kaj gvidis ilin John Lister, sed baldaŭ venkis lin episkopo de Norwich, Henry Le Despenser. La promesoj de la rego estis forgesitaj sed la memoro de la ribelo ankoraŭ longtempe mildigis la postajn impostpostulojn.

Kategorio:Angloj
Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Guillaume Caillet

**Guillaume Caillet** estis gvidanto de kamparana ribelo nomata Jacquerie en 1358 en Francio. La ribelo estis tiel nomata laǔ la moknomo *Jacques Bonhomme* de sia gvidanto [atribuita de la nobelaro kaj retrovita en la Kronikoj de Jean Froissart] ("Jacques" estis moknomo por la kamparanoj kiuj ĝenerale surhavis simplan mallongan ĵakon). 

La ribelon kaŭzis - kiel kutime - la altaj impostoj kaj ĝenerala perturbo pro franca malvenko en la batalo de Poitiers. La ribelon subpremis la francaj nobeloj, gvidataj de reĝo Karlo la 2-a de Navaro. Caillet estis invitita al militpaŭza interparolado, la 10-an de junio, sed oni kaptis kaj torturis lin, ekzemple per kronado de blankarda (inkandeska) krono, ĝis morto.

Kategorio:Naskiĝintoj en provinco Francilio
Kategorio:14-a jarcento en Francio
Kategorio:Francaj ribelestroj
Kategorio:Ekzekutitaj personoj de Francio
Rodney King

**Rodney Glen KING** (n. 2-an de aprilo 1965 en Sakramento, Kalifornio, Usono, mortis la 17-an de junio 2012 en Rialto, Kalifornio) estis afrik-usonano, kiu famiĝis en la 1990-aj jaroj kiel viktimo de la polica arbitro.

King trapasis la rapidan limigon la 3-an de marto 1991 kaj pro tio okazis aŭtomobila persekutado. Dum la aresto, kvar blankaj policanoj batis lin 50-foje kaj piedpremis 6-foje. la scenon surfilmigis loka loĝanto kaj la afero tiel akiris la publikon.

La policanoj estis liberparolitaj la 29-an de aprilo 1992 kaj pro tio komenciĝis perturboj en Los Angeles. La perturboj kaŭzis damaĝon je valoro de 700 milionoj da eŭro, mortis 54 homoj, min. 2000 vundiĝis. La perturbojn povis subpremi nur la soldataro. Sekve de tio, du policanojn (el kvar) oni juĝis je 30-monata prizono, Rodney King ricevis 3,8 milionojn da dolaro kiel kompenson. 

Li dronis pro akcidento en la propra hejma naĝbaseno.

K
K
Kikerbulo

eta

**Kikerbuloj** (arabe: فلافل [faLAfel]; hebree: פָלָאפֶל) aŭ **falaflo**  estas vegetara manĝaĵo kiu konsistas el frititaj buletoj de pistitaj kikeroj. Ĝi precipe estas manĝata en Egiptio kaj la Mezoriento.

En la okcidento kikerbuloj nuntempe ankaŭ estas vendataj en vendejoj de turnkebabo kiel speco de rapidmanĝaĵo. Plejofte ĝi estas vendata en bulko (pitabulko aŭ flanpano, kun salato kaj saŭco) aŭ kiel pladomanĝo (plejofte kun saŭco, salato kaj terpomfingroj). La saŭcoj kiuj estas surtabligataj kun kikerbuloj estas humuso, cepo-saŭco, jogurto-saŭco, ajlo-saŭco aŭ iu pikanta saŭco.

En la Mezoriento falafloj ankaŭ estas farataj el sekigitaj faboj, eventuale kun manpleno da kikeroj enmiksita.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Maoz
* Eggah

Kategorio:Vegetara kuirarto
Kategorio:Mezorienta kuirarto
Kategorio:Araba kuirarto
Kategorio:Israela kuirarto
Kategorio:Libana kuirarto
Kategorio:Egipta kuirarto
Kategorio:Mediteranea kuirarto
Nokia (urbo)

**Nokia** estas urbo kaj komunumo en Finnlando, en distrikto Pirkanmaa - ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la gubernio Okcidenta Finnlando. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El la areo 348 km² estas lagoj kaj riveroj konsistigas 59 km2.

La komunumo estas fondita en 1922, kiam la komunumo Pirkkala estis dividita al du partoj, suda kaj norda. La norda parto, en 1938, ekuzis la nomon Nokia samtempe kiam ĝi fariĝis kampurbo kaj la suda proprigis al si la antaŭan nomon Pirkkala. En la 1970-aj jaroj la kamparaj komunumoj Tottijärvi kaj Suoniemi estis ligitaj al Nokia, kaj ĝia terspaco kreskis multe. Urban statuson la komunumo akiris en 1977. Vojoj kaj fervojo ligas la urbon al la najbara granda urbo Tampere.

Nokia estas industria loko. La vorto *Nokia* estas nuntempe pli bone konata kiel nomo de la granda telekomunika kompanio Nokia, kiu havas parton de siaj historiaj radikoj en la urbo. La plej granda labordonanto en la urbo estas pneŭmatiko-produkta firmao, kiu siatempe estis parto de la multbranĉa Nokia kaj uzis ties varmarkon, sed nun estas aparta kompanio kaj uzas, ekde 1995, la nomon kaj varmarkon *Nokian*. Post ĝi, la plej grandaj industriaj entreprenoj estas *Sisu Diesel* (motoroj, pumpiloj, intertransmisiiloj) kaj la molpapera fabriko, kiu iam apartenis al la Nokia-kompanio, sed nun estas posedata de *Georgia-Pacific Nordic*. La industriigon de la urbo grave helpis la torenta rivero Nokia, kiu provizis la unuajn fabrikojn per abunda energio pro 20-metra diferenco en la akvoniveloj. En la rivero plu funkcias elektrejo, kies maksimuma povumo estas 67 megavatoj.

## La nomo *Nokia* 
La vorto Nokia verŝajne venas el prafinna vorto *nois* (vortradiko *noki-*), kiu signifas nigran mustelon, pli precize marteson aŭ eble zibelon. Ankaŭ la blazono de la urbo, kun nigra marteso kuranta ĉe la rivero Nokia, estas bazita sur tiu interpreto pri graveco de felokomerco en la historio de Nokia.

## Ĝemelaj urboj de Nokia 
*  Blöndúos, Islando
*  Horsens, Danio
*  Karlstad, Svedio
*  Moss, Norvegio
*  Orjol, Rusio
*  Sárospatak, Hungario
*  Sillamäe, Estonio

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la urbo Nokia (historiaj kaj turismaj informoj ankaŭ en la angla, sveda, germana kaj rusa)

Kategorio:Komunumoj de Pirkanmaa
Kategorio:Komunumoj de Okcidenta Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Urboj de Finnlando
Ferenc Deák

*Ferenc Deák (apartigilo)*

eta|180px|Ferenc Deák
**DEÁK Ferenc**, nomata ankaŭ populare "Saĝulo de la Patrujo" (naskiĝis la  en Söjtör; mortis la 28-an/29-an de januaro 1876 en Budapeŝto), estis grava hungara politikisto, parlamenta deputito, laŭ kies traktadoj okazis la aŭstra-hungara interkonsento de 1867 kaj tiel la dualisma Aŭstra-hungara monarĥio. Lia patro estis la samnoma Ferenc Deák (juĝisto), lia frato estis Antal Deák.

**Deák** naskiĝis en bonhava hungara bienula familio. Li studis juron, poste eklaboris en la departementa administrado. Kiam lia pli maljuna frato abdikis en 1833 pri la parlamentaneco, li sekvis lin kiel reprezentanto de Zala. Li iĝis dum la parlamentaj elektoj de 1832–36 kaj 1839–41 gvidanto de la reformmovado. Kvankam oni reelektis lin en 1843, li abdikis tiel protestante pro la skandalaj cirkonstancoj de la elekto.

En 1847 ellaboris la reformprogramon de la nacia opozicio. Li iĝis en 1848 ministro pri justico en la sendependa hungara registaro.

Per gvido de **Deák** verkis oni la aprilajn leĝojn, kiujn akceptis la reĝo la 11-an de aprilo 1848. Kiam Lajos Batthyány abdikis en septembro, ankaŭ li abdikis, retiriĝis kaj ne okupiĝis pri politiko. Li vendis siajn bienojn en 1854 kaj translokiĝis al Peŝto, kie li loĝis ĝismorte en la hotelo *Angol Királynõ* ("Angla Reĝino").

Li estis obstina persono kaj ne volis rekoni iun ajn sistemon, kiu ne rekonas la aprilajn leĝojn. Ĉar Aŭstrio havis internaciajn problemojn (malvenkoj), la reganto Francisko Jozefo la 1-a kliniĝis al deziroj de Deák kaj tiel naskiĝis la interkonsento en 1867. Deák jam verkis artikolon en 1865 pri kondiĉoj de la interkonsento, la faman *paskan artikolon*.

Li lastfoje aperis publike en novembro de 1873 kaj mortis en 1876.

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Kategorio:Hungaraj ministroj pri justico
Kategorio:Hungaraj terposedantoj
Futbala Mondpokalo 2006: Kalendaro pri la grupaj ludoj

Jen la matĉoj de la **"grupa fazo" (9-a ĝis 23-a de junio) de la Futbala Mondpokalo 2006** ankoraŭ listiĝas **kalendare**, do en kronologia sinsekvo:

Por pli detalaj informoj pri la rezultoj de la unuopaj matĉoj kaj por la **finala fazo** (kiu estas kalendare ordigita) vidu la ĉefan paĝon pri la Futbala Mondpokalo 2006.

Kategorio:Futbala Mondpokalo
Kategorio:Futbalo en 2006
Bozieș

**Bozieș** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

* Bozieș (Chiochiș) estas vilaĝo en distrikto Bistrița-Năsăud.
* Bozieș (Boghiș) estas vilaĝo en distrikto Sălaj.
Esperanza

**Esperanza** (hispana vorto por *"espero"*) povas referenci al:

* Base Esperanza, argentina setlejo en Antarkto
* Esperanza (Valverde), distrikto de Dominiko
* Esperanza (Santa Fe) urbo en Santa Fe (provinco) de Argentino
* Esperanza (Ucayali), urbo en Peruo
* Esperanza (Agusan del Sur), komunumo en la Filipinoj
* Esperanza (Masbate), komunumo en la Filipinoj
* Esperanza (Sultan Kudarat),komunumo en la Filipinoj
* Esperanza (Puebla), urbo en Meksiko
* Esperanza, karaktero en la libro *The House on Mango Street*
* La Esperanza (Honduro), urbo en Honduro
* Última Esperanza, provinco de Ĉilio
* Esperanza (ŝipo), ŝipo de la mediprotekta organizo Greenpeace (Verda Paco)

* Esperanza (metroo de Madrido), metrostacio de la Metroo de Madrido
Chețiu

**Chețiu** [kecju] (hungare: **Ketel**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Bistrița. En 1910 ĝi havis 323 loĝantojn (rumanoj); en 1992 365 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1305. Ĝia hungara loĝantaro en la komenco de la 17-a jarcento pereis. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka vármegye*). Administre ĝi apartenas al Chiochiș.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Liber Linteus

La ***Liber Linteus*** (latine *Tola libro (de Zagrebo)* aŭ *Libro de Agram*) estas la plej longa etruska teksto kaj la sola ampleksa tola libro. Laŭ supozoj, ĝi estis rita kalendaro.etaLa teksaĵo de la libro konserviĝis, ĉar oni uzis ĝin por banderolado de mumio en la ptolemeja Egipto. La mumio kaj la manuskripto estas nun rezervitaj en malvarmigata ĉambro de Arĥeologia Muzeo de Zagrebo, Kroatio.

## Malkovro 
En 1848, Mihajlo Barić (1791–1859), kroata oficisto en la hungara reĝlando rezignis pri sia posteno kaj veturis al kelkaj landoj, inkluzive de Egiptio. Li aĉetis tie en Aleksandrio sarkofagon kun homina mumio kiel suveniron pri sia vojaĝo.

Barić starigis la mumion en sia domo (Vieno) en angulo. Post lia morto heredis ĝin lia frato, pastro Ilija en 1859, kiu donacis la mumion kaj la lanaĵojn (kun la tiam nekonata lingvo) al ŝtata instituto en 1867 (nun Arĥeologia Muzeo).

El la kelkaj spertuloj ekzamenintaj la lanaĵon, Jacob Krall malkovris unua, ke la lingvo estas etruska. Oni supozas ekeston de la lanaĵo en 250 a.K. kaj en ĉirkaŭo de Tuscany.

## Teksto 
### Strukturo 
La libro estas apartigebla je 12 kolumnoj de la dekstra ĝis maldekstra flanko. La unuaj tri kolumnoj estas mankhavaj kaj tiel oni ne scias kie la libro komenciĝas.

La teksto havas 230 liniojn kun 1200 legeblaj vortoj. Oni uzis blankan inkon por la ĉefa teksto, dum ruĝan inkon por supersignoj kaj linioj.

### Enhavo 
Ĉar oni ne komprenas la etruskan tekston oni povas rekoni kelkfoje nur nomojn de dioj, tiel oni supozas ties uzon kiel kalendaron pri etruskaj ritoj.

Oni trovis ankaŭ ripetiĝantajn vortkunmetojn kiel himnosimilan  en kolumno 7 kaj variojn de la frazo  tra la tuta teksto.

## vidu ankaŭ 
* *Tabula Cortonensis* – etruska enskribaĵo.
* *Cippus perusinus* - etruska enskribaĵo.
* *Pyrgi Tablets* - etruska enskribaĵo.
* Etruska civilizo
* Lemnia lingvo

## Referencoj 
# Arĥeologia Muzeo en Zagrebo, "The Egyptian Collection: The Zagreb Mummy" .

## Eksteraj ligiloj 
* *The Etruscan Liber Linteus* ; entenas tekstojn de la libro, supozitajn tradukojn.
* Informado pri Liber Linteus el la Arĥeologia Muzeo de Zagrebo 

Kategorio:Manuskriptoj
Jimbor

Jimbor estas nomo de pluraj vilaĝoj en Rumanio

*Jimbor (Chiochiş) estas vilaĝo en Distrikto Bistriţa-Năsăud.
*Jimbor (Homorod) estas vilaĝo en Distrikto Braşov.
Manic

**Manic** [manik] (hungare: **Mányik** manjik) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Bistriţa. En 1910 ĝi havis 605 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 327 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1329. Ĝia hungara loĝantaro en la jaroj 1601-1603 pereis. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Szolnok-Doboka vármegye*). Administre ĝi apartenas al Chiochiş.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Strugureni

**Strugureni** [strugurenj] (hungare: **Mezőveresegyháza**, germane: **Rothkirchen**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Bistriţa. En 1910 ĝi havis 580 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 269 (rumanoj, 94% hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1313. Ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Chiochiş.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Andragogiko

**Andragogiko** aŭ **andragogio** (**pedagogio de adoltoj**) estas teorio pri edukado kaj klerigado de plenkreskuloj, kiu estas instruata en pedagogiaj altlernejoj kiel memstara fako diferenca de la pedagogio de infanoj kaj adoleskantoj.

Plenkreskuloj diferencas de infanoj kaj junuloj per siaj psiko, memorkapablo, vivspertoj, konduto kaj digno (oni ne povas eldevigi disciplinon per punoj), kio postulas de la instruanto alian labormetodon.

Nun estas popularaj t.n. **universitatoj de la tria aĝo**, serioj da prelegoj por emerituloj pri plej diversaj temoj, kiuj ebligas utiligi la liberan tempon de pensiuloj por sinklerigado kaj por teni sian psikologion en vigla stato.

## Vidu ankaŭ 
* Popola altlernejo
*Agogiko (edukado)
* Gerontagogiko
* Pedagogio

Kategorio:Edukado
Kategorio:Teorioj
Budacu de Sus

**Budacu de Sus** [budaku de sus] (hungare: **Felsőbudak** felŝobudak, germane: **Rumanisch-Budak**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Bistriţa. En 1910 ĝi havis  loĝantojn (rumanoj); en 1992 1562 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1427. Originale ĝi estis saksa vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Beszterce-Naszód vármegye*). Administre ĝi apartenas al Cetate.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto

 
 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Zurika Junulara Movado

Sub **Zurika Junulara Movado** oni komprenas la junularon, kiu ribelis en 1968 kaj en 1980 sed precipe ĉi lastan. Dum la ribelado de 1968 estis reago kaj kopio de similaj eventoj tra tuta Eŭropo kaj Usono, la junulara movado de 1980 estis fenomeno, kiu havis siajn radikojn precipe en Zuriko.
La eventoj kulminis la 30-an de majo en la tiel nomita "Opernhauskrawall" http://de.wikipedia.org/wiki/Jugendunruhen_in_der_Schweiz (Operejtumulto).
Tiu-ĉi eksplodo ekestis, kiam la zurika parlamento permesis 60-milionfrankan krediton por la renovigo de la opera domo, dum neniu centimo estis disponigita por junulara kulturo. Paca protesto de kelkcent junuloj per grandega policfortularo estis perforte atakita. Dank al la tiam novaj medioj pirata radio kaj telefonĵurnalo, la junuloj sukcesis mobiligi amason da homoj, kaj la rezulto estis dutaga strata batalo, kiu prenis tute propran dimension por Svislando ĝis tiu-ĉi tago neniam vidita.
Memkompreneble la movado ne estis fenomeno naskiĝinta el nenio sed estis nur la videbligo de konflikto generacia, kiu jam delonge dormetis. La aktivecoj de la junularo komenciĝis jam en la jaroj 1977 ĝis 1979 per okupado de domoj kaj junularcentroj. Kernan rolon ludis membroj de Zurika Esperanto-Junularo, kiun gvidis Dietrich Michael WEIDMANN. El lia buŝo estiĝis la slogano "machäd us äm shtaat gurkäsalaat" (kukumsalatigu la ŝtaton) kiel respondo al la perfortaj reagoj de la ŝtataj fortoj provante silentigi la voĉojn de siaj gefiloj. La unuan de junio la polico arestis Umberton Blumatti, Dietrich Michael Weidmann, Stefan Flüeler kaj tri aliajn aktivistojn de la Junulara Movado preventive, sen jura kialo. Tiu arestigo definitive eksplodigis la urbon. Al la protestoj, kiuj ĝis tiam estis afero de malgranda grupo de junuloj nun aliĝis multnombraj politikistoj kaj dekmiloj da homoj. Por la premo de la amasoj la urba registaro devis tuj reliberigi la arestitojn kaj nun disponigi al la junuloj la postulitan aŭtonoman junularcentron kaj diversajn aliajn kulturajn spacojn. En proceso kontraŭ la urbo Zuriko en kiu la junulojn defendis Moritz Leuenberger kaj Barbara Hug, la urbo Zuriko estis kondamnita pagi la ĉiu arestito la sumon de Fr. 3000.- kiel sendamaĝiga pago kaj estis devigita publike peti senkulpiĝon.

En tiu periodo ekaperis kiel organo de la junulara movado la revuo Eisbrecher kaj poste Brächise.

Kvankam la eksperimento en la aŭtonoma junularcentro fiaskis pro la problemo de la amase alvenintaj droguloj en diversaj aliaj lokoj estiĝis kulturaj liberspacoj kaj en Zurkio komplete ŝanĝiĝis la etoso. Hodiaŭ oni ja povas diri, ke la iama konservema spartana cvingli-urbo fariĝis bunta mikspoto de tutmonda kulturo. Eventoj kiel la stratparado hodiaŭ allogas milionon da spektantoj kaj Zuriko estas konata, kiel la urbo kun plej alta vivokvalito en la tuta mondo.

Kategorio:Movadoj
Satu Nou (Bistrița-Năsăud)

**Satu Nou** [satu noŭ] hungare: **Felsőszászújfalu**, germane: **Oberneudorf**) estas komunumo en Rumanio oriente de Bistrița. En 1910 ĝi havis 864 loĝantojn (germanoj, rumanoj); en 1992 698 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas en 1332 kiel ekleziejo. Ĝi estis libera saksa vilaĝo. En la 1600-aj jaroj ĝia loĝantaro tre plimalmultiĝis kaj koloniiĝis rumanoj. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (Beszterce-Naszód vármegye). Ĝi estas sidejo de la komunumo Cetate, al kiu krome apartenas Orheiu Bistriței kaj Petriș. Ĝis 2002 krome apartenis al ĝi Budacu de Sus, Dumitrița kaj Ragla.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eventoj 
* En 1750, kiam la rumanoj petis preĝejon kaj tombejon, eksplodis grava konflikto inter la saksoj kaj rumanoj. En 1764 la rumanoj estis translokitaj al Radna kaj anstataŭ ili estis koloniigitaj saksoj kaj hungaroj de tie en 1766.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Cetate jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Ragla

**Ragla** (hungare: **Rágla**, germane: **Ragelsdorf**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Bistriţa. En 1910 ĝi havis 506 loĝantojn (rumanoj); en 1992 339 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1319. En la mezo de la 15-a jarcento ĝi estis la bieno de Johano Hunyadi. Ĝia saksa loĝantaro en fino de la 16-a jarcento pereis. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Beszterce-Naszód vármegye). Administre ĝi apartenas al Satu Nou.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Petrești

**Petrești** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Petrești (Sebeș) estas vilaĝo en distrikto Alba.
*Petrești (Mintiu Gherlii) estas vilaĝo en distrikto Cluj.
*Petrești (Burjuc) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
*Petrești (Satu Mare) estas vilaĝo en distrikto Satu Mare.
Heiligenstadt en Supra Frankonio

**Heiligenstadt en Supra Frankonio** - germane *(Markt) Heiligenstadt in Oberfranken* - estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Bamberg kaj en la distriktaro Supra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La urbaj aretoj ĉirkaŭ la bazo de Schloss Greifenstein.

Por plua turismo la malnova lernejo transformiĝis al hodiaŭa urbodomo, la historia foirejo estis restrukturita, kaj dum Pasko ĝi estas ornamita per paska fontano. Vizitantoj estas speciale multaj dum Pasko kiam multaj venas por vidi la paskan fontanojn de la Frankoniana Svislando.

La Evangelia St.-Veit- und St.-Michaels-Kirche (preĝejo) staras sur kio restas de iama kastelo. Nekutima por evangelia preĝejo estas la kompleksa baroka pentraĵo sur la lignaj galerioj kaj la panelizitaj plafonoj.

## Blazono 
La blazono de la komunumo montras la ĉefanĝelon Mikaelo kun oraj flugiloj, ruĝa mantelo kaj blua robo, ora kasko kun ruĝa plumo tufo sur la kapo staranta sur arĝenta nubo kaj tenanta bluan flaman glavon en sia dekstra mano kaj verdan olivecan branĉeton en sia maldekstre. La Arkianĝelo Mikaelo estas, kune kun Sankta Vito, la sankta protektanto de la nun evangelia preĝejo Sankta Veito kaj Sankta Mikaelo en Heiligenstadt.

## Vilaĝoj 
(stato de la unuopaj nombroj de loĝantoj jam fine de 2011)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Bamberg
Kategorio:Urboj de Bavario
Orheiu Bistriței

**Orheiu Bistriței** [orheju bistricej] (hungare: **Óvárhely** ovarhej, germane: **Burghalle**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Bistriţa. En 1910 ĝi havis 691 loĝantojn (germanoj, rumanoj, ciganoj); en 1992 644 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1319. La saksoj koloniigitaj tien en la 12-a jarcento relokiĝis en Germanion en 1944. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Beszterce-Naszód vármegye*). Administre ĝi apartenas al Satu Nou.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Apatiu

eta|dekstra|300px|Ortodoksa preĝejo de Apatiu
**Apatiu** [apatiu], (hungare: **Dellőpáti**), estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Bistriţa. En 1910 Dellőpáti havis 297 loĝantojn (rumanoj); en 1992 319. Ĝia unua mencio skribe estas en 1320. Ĝia hungara loĝantaro dum la militoj inter 1600 kaj 1603 pereis. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, al Beszterce-Naszód. Administre ĝi apartenas al Chiochiş.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Sicilia vespro

**Sicilia vespro** estas sicilia ribelo eksplodinta la 30-an de marto 1282 (paska lundo) kontraŭ regado de Karlo de Anĵuo.

## Antaŭeventoj 
Post kiam Sicilia Manfredo estis venkita en 1266, papo Urbano la 4-a nomumis Karlon de Anĵuo el Napolo al trono de Sicilia reĝlando. Karlo la 1-a regis per francdevenaj oficistoj kaj soldula armeo, kiuj malbone rilatos al la lokanoj. Murdo, ŝtelo, seksa perforto de virinoj estis ĉiutagaj okazoj.

## Kaŭzoj de la ribel-eksplodo 
Komenco de la ribeloj estis – laŭ unu versio –, ke Karlo enkondukis la kutimon de la unua nokto por la siciliaj fianĉinoj. Li ankaŭ prenis altajn impostojn.

Laŭ historiisto Steven Runciman, la sicilianoj okupiĝis pri festaj antaŭpreparoj, kiam alvenis francaj oficistoj por aliĝi kaj drinki. Tiam serĝento Drouet prenis junan virinon el la homamaso kaj faris al ŝi proponojn, kaj tial la edzo de la virino atakis je Drouet per tranĉilo kaj murdis lin. Kiam la francoj volis venĝi tion, la sicilia homamaso murdis ĉiujn francojn. Tiam ĉiu kirko de Palermo alvokis je vespro.

Laŭ Leonardo Bruni, la ribelo komenciĝis, kiam la francoj serĉis pri armiloj en festivalo ekster Palermo kaj prenpalpis virinojn.

Laŭ alia versio, kiam junulinon seksperfortis franca soldato, ŝin trovis ŝia patrino en kirko preĝante. La patrino elkuris la kirkon kaj kriis: *Ma fia! Ma fia!* (*Mia filino! Mia filino!*). Laŭ kelkaj klarigoj tio estas la deveno de la vorto *mafio*.

## La ribelo 
La ribelo komenciĝis la 30-an de marto 1282, antaŭpaska vendredo, dum la vespro, ĉe Kirko Sankta Spirito ekster Palermo. La ribelo daŭris 6 semajnojn kaj kaŭzis murdon de plurmil francdevenaj personoj.

La francaj soldatoj, kiuj deĵoris en Sicilio, lernis la sicilian lingvon, kelkaj geedziĝis kun lokaj virinoj. Dum la ribelo oni murdis ne nur la francojn sed ankaŭ la geedzajn parojn ofte siciliajn.

## Sekvoj 
Petro de Aragonio okupis la Sicilian reĝlandon.

## Triviaĵoj 
En la 20-a jarcento, la esprimo *Sicilia vespro* referencas al la nokto de la 10-a de septembro 1931, kiam gangstero Lucky Luciano ordonis murdon de multaj mafiuloj, anoj de krimulo Salvatore Maranzano kaj Joseph Masseria, finante la batalon de Castellammare en Novjorko.

## Literaturo 
Steven Runciman: *The Sicilian Vespers*, Cambridge, 1958 (). Germana traduko: *Die sizilianische Vesper. Eine Geschichte der Mittelmeerwelt im Ausgang des 13. Jahrhunderts*, München 1959.

Kategorio:Historio de Italio
Piatra

**Piatra** [pjatra] (hungare: **Kőfarka**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Bistriţa. En 1910 ĝi havis 562 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 551 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1418. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Szolnok-Doboka vármegye*). Administre ĝi apartenas al Chiuza.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Gravaj personoj 
*Gavril Gavrilaş (*21-a de aprilo 1939): pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud