Kansasurba ĵazo

[eta|250px|[Ben Webster, jen en 1943, signife kontribuis al la kansasurba ĵazstilo.]]
**Kansasurba ĵazo** estas nomo de muzika stilo de ĵazo kiu ekestis en la usona urbo Kansasurbo (Misurio), kaj floris en la jardeko de 1930. Ĝi famiĝis unue per la orkestro de Bennie Moten, kaj ĝin reprezentis interalie la muziko de la bandoj de Jay McShann kaj Count Basie.

Dum tiu mallonga tempospaco de 1926–1938, ĝin karakterizis ludmaniero de svingo, nomata *stomp* [piedbato, piedbatado]. Ĉi tiuj svingorkestroj ludis pli sekan sonon  kaj pli firme piedbatecan kaj danceblan stilon ol la bandoj de la usonaj ŝatoj ĉe la orienta marbordo. Plejparte la pecoj utiligis simplajn , 1925), ankaŭ la frua ĵazo. Instrumentistoj kaj kantistoj okupiĝis pri siaj reciprokaj stilrimedoj je ja utilo de ambaŭ. La ragtimo-paŝo transprenis kantajn frazigojn. Ĉiu ĵazstilo estis aŭdebla en Kansasurbo. Tie okazis interŝanĝo inter primitiva, kruda kaj pura bluso kaj ragtimo-paŝpiano.

La bluskantisto ne nur memorigis la publikon nostalgie pri „la bonaj pasintaj (kamparaj) tempoj“, sed devis okupiĝi pri la moderna, aktuala esprimo de la homoj kaj iliaj sintenoj al la urbo. Unue la ragtimpianistoj komencis akompani bluskantistojn, kio larĝigis ilian stilon, ĉar ili devis adapti sin al ili kaj orientiĝi al kantado. Ofte la kantistoj tamen havis ritman koncepton, kiu ne konvenis kun tiu de siaj akompanantoj; ĉio ĉi tamen ne malhelpis al la du kune muziki kaj sonregistri.

La ekestanta urbana bluso esprimis urbanan vivon, industriigon, dancmuzikon, festomuzikon kaj personan distradon. La muziko pluevoluis kaj defiis al komunaj aktivecoj kun socia funkcio. La origina sono de bluso ofte konserviĝis kaj eniris la novajn stilojn. En Kansasurbo la instrumenta bluso transformiĝis en orkestran stilon, kiu transprenis blusajn ripetfrazojn, breĉojn kaj aliajn inventaĵojn, kiujn evoluigis pianistoj kiel Mary Lou Williams, Benny Moten, Count Basie, Pete Johnson kaj Jay McShann el bugio, aliaj blusostiloj, ragtimo-paŝo kaj el la ekĝerma svingostilo, kaj kiu en la sekaj jaroj ekhavis egan influon.

Surloke en Kansasurbo estis muzikgrupoj, konsistantaj el inter 8 kaj 10 personoj kaj nomiĝantaj okopa bando, dekopa bando ktp.. Jam antaŭ la ekesto de ĵazo el la armebandoj eliĝis grandformataj nigrusonaj koncertbandoj, kiuj distris Kansasurbon per miksita programo: Klasika koncertmuziko, marŝoj, popularaĵoj, plantejokantoj kaj spiritkantoj. Unu el iliaj instruistoj, Major N. Clark Smith, edukis ĉi tiujn grupojn per soldata dresado pri fundamenta muzikteorio kaj prezentopraktiko, kaj alia instruisto, profesoro Charles T. Watts, fondis privatan muziklernejon, kie li instruis lernantojn. Ekzistis asocio fondita en 1917 nome *Musicians’ Protective Union, Local No. 627* (mallonge *Musicians Local No. 627*) kun ĝia longjara renoma estro, prezidanto William Shaw. *Musicians Local* devigis la membrojn al partopreno de la ĉiujaraj paradoj, realigis minimumajn salajrojn kaj iaspecan kolektivan laborkontrakton por membroj kaj transprenis tiel sindikatajn taskojn dum tempo, kiam nigrusonanoj ofte estis ekskluzivitaj el sindikatoj.

Dum la Granda Depresio, kun la alkohol-malpermeso, kun la sopiro pri dolĉaĉa muziko je kostoj de bluso kaj politiko de Nova Interkonsento, la populareco de la nova ĵazmuziko metis novajn esperplenajn markojn en Kansasurbo kaj en partoj de sudokcidenta usono. Dum kiam tutlande fermiĝis la flustrotrinkejoj kaj tabuldrinkejoj, la bluso restis plue ŝatata en Kansasurbo kaj en la usona sudokcidento.

## La ekonomio de Kansasurbo 
[eta|300px|1908 Main Street: ekde la unua etaĝo de la flava domo [Tom Pendergast tenis la fadenojn enmane.]]
eta|300px|En la 18-a Strato mankis nur la lumŝildoj kaj la antikvaj aŭtoj, por formi kiel originala scenejo la kulison en la filmo de Altman *Kansas City*.
Kansasurbo en la federacia ŝtato Misurio estis komerca centro kaj riĉa urbo. Ekde 1911 ĝis 1938 la abstine vivanta, sed korupta negocisto kaj politikisto Tom Pendergast estis direktodona. Li kontrolis la alkoholkontrabandon kaj la noktoklubejojn same kiel urbajn instituciojn kiel la polico. Sian propran cementfabrikon li uzis por ege subvenciita „socia“ programo de laborhavigo kaj multon gajnis per tiu. Ankaŭ li firme direktis sian propran partion (Demokratoj) en la kantono Jackson. La registaro stirata de li estis sociala, kvankam pro balotaj kialoj, kaj finfine forglitis en krimecon.

Ĉiutage centoj da komercistoj de terkultivaj produktoj serĉis post la komerco en Kansasurbo amuzon, kiu estis ofertata ankaŭ en la nigrula kvartalo je stratangulo *18-a kaj Vine*. En la kvartalo ĉirkaŭ la 18-a kaj Vine-Stratoj kaj en la 12-a strato troviĝis la plej multaj klubejoj kaj teatrejoj. Tiu formis por la kultura vivo kompletan vivkapablan unuon, simile al Basin Street en Nov-Orleano aŭ la 52-a Strato en bibopa Novjorko. Kansasurbo tiutempe havis duonan milionon da loĝantoj, el tiuj 10 ĝis 15 % nigruloj. En 1939 Pendergast estis malliberigita pro imposta defraŭdado. Ĉi tiu monsumo laŭ Arrigo Polillo ne egalis al la fakte impostenda sumo, kiu povus esti pli alta, ĉar jam liaj laŭleĝaj negocoj alportis miliardenspezojn. Pendergast ankaŭ ekrilatis kun la loka mafio, Johnny Lazia Ekde 1933 la Granda Depresio eĉ en Kansasurbo fariĝis problemo por la muzikistoj kaj aparte por la grandaj bandoj, kiuj post sensukcesaj koncertvojaĝoj ankaŭ en Kansasurbo ne plu povis gajni sufiĉe da mono. Ofte la muzikistoj forlasis siajn bandojn sen dungiteco, aŭ bando devis entute malfondiĝi, kiel ekz. la *Blue Devils*.

Kiel la plej bonaj klubejoj validis *Sunset* kaj *Subway Club*, kiujn ambaŭ direktis nigrulo Piney Brown, kiu ŝatis bonajn ĵazmuzikistojn. *Reno* nomiĝis la plej grava klubejo; ĝi havis malgrandan galerion, de sur kiu oni bone povis aŭdi la bandon kaj senpage enspiri la mariĥuanon de la senĝene fumantaj muzikistoj. *Reno Club* estis subdividita kaj separis la dancaeron, la drinkejon kaj la restoracion, kiu ekzistis por blankulaj kaj nigrulaj vizitantoj. El *Reno Club* oni disradiis radioelsendojn, okazis spontankoncertoj. La bandoj de Moten, McShann kaj Dee Stuart aŭ Basie tie estis dungitaj. La klubejo estis fermita fine de 1938 pro impostfraŭdo.

La bandoj el Kansasurbo en resta Usono komence estis nekonataj, ĉar la sondisko-industrio malofte sendis moveblajn registrotrupojn suden kaj al Kansasurbo. La postuloj de la spektakloj kaj de la muzikindustrio estis en Kansasurbo ne tiom egaj kiel en Novjorko, kie oni serĉis ekzotajn emociojn je ĝangalaj bruoj. La publiko en Kansasurbo volis amuziĝi, danci kaj drinki per ieto.

Ankaŭ la bugio-tradicio kontrastas kun tiu de Ĉikago. Ragtimo en Kansasurbo estis populara, ekzemple per Blind Boone (*1864, †1927), koncertpianisto, kiu ludis kaj instruis simplan ragtimon, kaj per komponisto James Scott, kiu direktis bandojn en Eblon kaj Lincoln Theater. Tiamaniere ekformiĝis aparta rekta sinkopigo en Kansasurbo.

Mary Lou Williams estis viva ekzemplo por ĉi tiu kunigo de la stiloj. Ŝi regis bugion, bluson, svingon, bibopon kaj aliajn stilojn. Ŝian sperton ŝi elmontris en mallonga historio de ĵazo eĉ unu fojon antaŭ la usona prezidanto Jimmy Carter..

[eta|maldekstra|200px|Rivero *Misurio* en [Sankta Jozefo (Misurio)|Sankta Jozefo, 70 kilometrojn norde de Kansasurbo]]

Dimanĉon, la 18-an de aprilo 1929 ekzemple la bando de George E. Lee venkis tiun de Bennie Moten dum batalo en St Joseph, Misurio, ĉar ĝi akiris la favoron de 4000 spektantoj pro siaj pli bonaj aranĝaĵoj de Jesse Stone., Lloyd Hunter en Omaha kaj Don Albert en San Antonio. *Andy Kirk and the Twelve Clouds of Joy* vendis de Oklahomaurbo (al Dallas), la *George Morrison Orchestra* el Denvero, *Jesse Stone and His Blues Serenaders* el Atchison (Kansaso).

*Union Local 627* okazigis ĉiujaran muzikistobalon kaj en 1929 benefickoncerton kun ses teritoriaj bandoj, por enspezi monon (50 Cendo da enirpago) por la nova sindikatodomo. Ses bandoj ludis en la tute troplena *Paseo Hall* antaŭ proks. 2200 homoj ekde fruvespere ĝis frumatene.

Ĵus la ritmogrupo de la spontankoncertoj surmontris, seninterrompe ludinte, laciĝon. Ekz. Mary Lou Williams estis vekita por la supre menciita spontankoncerto je la kvara horo nokte, por denove kunmuziki. Sammy Price raportis, ke li, hejmenirinte je la 22-a horo por alivesti sin, revenis je la 1-a horo al la spontankoncerto kaj konstatis, ke ili ludis la saman pecon kiel tri horojn antaŭe kaj estis daŭre ludinta ĝin.. En lia filmo tri agadolinioj estas interplektitaj: muziko, Pendergast kaj la mafio, kaj historio pri krimulo kun personstudoj i.a. pri la medio de Charlie Parker. Multklariga estas la sceno pri falsaj balotantoj subaĉetitaj per brando kaj kelkaj dolaroj kaj alportataj el la ĉirkaŭaĵo per ŝarĝaŭtoj al la balotoj. Fasadoj, konstruitaj por la filmo je originallokoj, staris ĝis fine de la 1990-aj jaroj.

Bruce Ricker produktis en 1980 la dokumentofilmon *The Last of the Blue Devils*, kiu esprimigas multajn atestantojn el la tiama epoko.

En 1997 fondiĝis la Usona Ĵaz-Muzeo en Kansasurbo. Ekzistas ankoraŭ la asocio *Kansas City’s Local 627, the African-American Musicians Union*, jam fondita en 1917. Ĝi nun konatiĝis sub la nomo *Mutual Musicians Foundation*, troviĝas tamen kiel iam en la historia distrikto *18-a kaj Vine* de Kansasurbo ĉe Highland Avenuo 1823.

## Bibliografio 
* Ross Russell: *Jazz Style in Kansas City and the Southwest.* University of California Press, Berkeley 1971, ISBN 0520018532
* Nathan W. Pearson, jr.: ''Goin' to Kansas City.* University of Illinois Press, Urbana 1988, ISBN 0252064380
* Frank Driggs, Chuck Haddix: *Kansas City Jazz. From Ragtime to Bebop – A History.* Oxford University Press, Oxford 2005, ISBN 9780195307122
* Count Basie: *Good Morning Blues. The Autobiography of Count Basie as told by Albert Murray.*
* John White *Kansas City, Prendergast and all that Jazz*, in John White, Brian Holden Reid (Herausgeber) *Americana. Essays in Memory of Marcus Cunliffe*, University of Hull Press 1998 (gajnis en 1992 la premion *Arthur Miller American Studies Prize*)

## Notoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de la *American Jazz Museu*m 
* Club Kaycee 
* Musicians Local No. 627 , prezentas bonan imagon de ĉi tiu tempo per multaj bildoj kaj aŭdekzemploj.
* Aŭdekzemploj en *Club Kaycee*. 
* Ĵazfilmo de Ken Burn 
* La kvartalo ĉirkaŭ la 18-a kaj Vine  
* La *Blue Devils*  en *Red Hot Jazz Archive*
* *Kansas City Orchestra* de Bennie Moten  en *Red Hot Jazz Archive''
* Britannica Concise
* Paris of the Plains 

 

Kategorio:Stiloj de ĵazo
Ĵazo