open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
István Avar

**István AVAR** [iŝtvAn], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Avar István,** estis elstara hungara aktoro, voĉoaktoro.

István Avar naskiĝis la 20-an de marto 1931 en Egercsehi. Li mortis la 13-an de septembro 2014 en Budapeŝto.

## Biografio 
István Avar eklaboris en karbominejo en Dorog. Inter 1949-1954 li studis en Teatra Altlernejo, post la diplomo li debutis en Nacia Teatro (Pécs). Baldaŭe li apartenis al diversaj ĉefurbaj teatraj trupoj. Longe li rolis en Nacia Teatro (Budapeŝto). En 1959 li edziĝis, baldaŭe havanta filon. Li instruis ankaŭ en la altlernejo kaj li estis parlamentano inter 1973–1990. Li ricevis premion Kossuth en 1975, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn. Li apartenis al Aktoro de la nacio.

## Roloj (elekto) 
* 51 filmoj inter 1958-2006
* 33 televiziaj filmoj inter 1965-2008, ekzemple La nigra urbo (filmo) (1971)
* diversaj teatraĵoj de Victor Hugo, Tennessee Williams, Bertolt Brecht, Federico García Lorca, Edward Albee, William Shakespeare, Peter Weiss, Arthur Miller, Henrik Ibsen, Václav Havel, Friedrich Schiller, Oscar Wilde, Jacques Offenbach, Ede Szigligeti, Imre Madách, Endre Illés, László Németh, József Katona, Petro Bornemisza, Mihály Csokonai Vitéz, Sándor Weöres, István Örkény, Sándor Bródy, Sándor Fekete, Sándor Márai, József Katona, Mihály Babits, Ákos Kertész, András Sütő, Magda Szabó, Dezső Szomory, ktp

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Dezső Garas

**Dezső GARAS** [deĵO garaŝ], hungare **Garas Dezső** estis elstara hungara aktoro kaj reĝisoro. Lia filo estis Dániel Garas.

Dezső Garas naskiĝis, kiel **Grósz Dezső** la 9-an de decembro 1934 en Budapeŝto. Li mortis la 30-an de decembro 2011 en Budapeŝto.

## Biografio 
Dezső Garas devenis el juda familio. Inter 1953-1957 li studis en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo, poste li debutis en Nacia Teatro (Budapeŝto). Baldaŭ li apartenis al diversaj ĉefurbaj teatraj trupoj, ankaŭ al Teatro Szigligeti (Szolnok). Baldaŭe li edziĝis, havantaj filon kaj filinon. Li ricevis premion Kossuth en 1988, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn. Li apartenis al Aktoro de la nacio.

## Roloj (elekto) 
* 72 filmoj inter 1954-2006, ekzemple Liliomfi, 1954; **Nuda diplomato**, 1963; **Fantomo en Lubló (filmo)**, 1976
* 28 televiziaj filmoj inter 1962-2011
* diversaj teatraĵoj de Molière, Luigi Pirandello, Bertolt Brecht, Friedrich Dürrenmatt, Emily Brontë, William Shakespeare, Samuel Beckett, George Bernard Shaw, Neil Simon, Ede Szigligeti, Imre Madách, István Örkény, Endre Vészi, Endre Fejes, Jenő Rejtő, Jenő Heltai, Ernő Szép, Dezső Szomory, Ferenc Molnár, Imre Kálmán, ktp
* 18 reĝisoradoj

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Homaj rajtoj en Kubo

La **Homaj rajtoj en Kubo** estas ofta debato de diversaj organizaĵoj. Kubo estas inter la unuaj ŝtatoj kiuj subskribis la Universalan Deklaracion de Homaj Rajtoj la 10-an de decembro 1948. Ĝi ankaŭ estas subskribinto de la Internacia Pakto pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj kaj Internacia Pakto pri Ekonomiaj, Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj kvankam ĝi ne ratifis tion. Malgraŭ tio, Kubo daŭre persekutas "disidentojn", la mortpuno estas ankoraŭ laŭleĝa en Kubo, kvankam en la lastaj jaroj (escepte de tri ŝipforkondukintoj en 2003) ne plu aplikata. Ne ekzistas sendependa advokataro.

## Priskribo de la situacio
Dum junio 2003 - 98% de elektantoj voĉdonis por ŝanĝo de la konstitucio, en kiu socialismo kiel ŝtatformo estis fiksita en la nuna konstitucio. Tamen, tiun voĉdonon la opozicio kvalifikis tute maldemokratia, per la argumento, ke tiu plebiscito estis devigita fare de la kubana registaro kaj ke ĝi konsidereblas kiel reago al la projekto „Varela“. La balotrezultato de 98% klariĝas, lau ili, per "nerekta balotdevigo"; ke en kazo de ne-partopreno en la elektoj, kubanoj devas atendi malavantaĝojn kaj eĉ sankciojn.  Eksterlandaj elekto-observantoj ne estas allasitaj. Tamen tio ne klarigas la grandegan kvanton da voĉoj por la propono, dum ja facilis meti nean au nevalidan voĉdonilon en la urnon.

La supre menciita opozicio, kune kun la registaroj ĉefe de Usono kaj de la Eŭropa Unio, kritikas la staton de la "homaj rajtoj" en Kubo. Emfazinda estas, ke en kubaj elektoj nur unu partio estas allasita, kvankam tiu kiel aliaj organizaĵoj ne rajtas interveni en la starigo de la bazaj kandidatoj; la bazaj kandidatoj por la komunumaj konsilantaroj estas starigitaj de la loĝantoj de la kvartaloj inter si. Prezentiĝas por la provincaj kaj la nacia asembleoj nur tiom da kandidatoj, starigataj de la lokaj asembleoj, kiom da seĝoj estas disponeblaj. La duono estas proponita de lokaj parlamentoj, la alia duono de amasaorganizoj kiel CDR, sindikatoj kaj unuiĝoj de kamparanoj, virinoj aŭ junularoj. La ununura ebleco montri onian opozicion estas doni malvalidan voĉon. 

Menciindas ke kelkaj el la ekonomiaj kaj socialaj homrajtoj estas sekvataj pli ol en multaj aliaj samregionaj landoj. Ekzemple la edukado kaj la sansistemo por la ĝenerala publiko estas pli bonkvalitaj en Kubo ol en ĉiuj aliaj latinamerikaj landoj. La grandegaj subvencioj por la sansistemo kaj aliaj servoj en Kubo estas kompensataj en la ŝtata budĝeto interalie per la salajropolitiko. La averaĝa monata salajro estas 250 kubaj pesoj (ĉirkaŭ €10), kio kovras vere nur tre bazajn elspezojn por la ŝtate subvenciataj produktoj. La edukad- kaj san-sistemoj apartenas al la t.n. atingaĵoj de la revolucio, kiujn la interna disidentaro taksas kritike. 

## Notoj
## Vidu ankaŭ
* Blankevestitaj Damoj
Arena (rivero)

**Arena** estas rivero en Sicilio, longa preskaŭ 43 km, kiu naskiĝas el fontoj de Monto San Giuseppe, Monto Calemici kaj Monto de Pietralunga (en la komunuma teritorio de Vita) kaj enfluas en la Mediteranea maro, ĉe Mazara del Vallo.

La rivero nomiĝas **Grande** en sia ekparto, **Delia** en sia mezparto kaj **Arena** en la finparto. Laŭ ĝia vojo, la rivero ne ricevas gravajn alfluojn, sed nur etajn torentojn, kiaj tiuj de la *kanalo de Butirro* kaj la *kanalo Mokarta*.

En la mezparto de la rivero, ĉe Castelvetrano, realiĝis akvobaraĵo inter 1954-1959, kiu originis la naskon de la lago Trinità.

En ĝia vojo, la rivero trairas la sekvajn komunumojn:

* Vita
* Calatafimi-Segesta
* Salemi
* Santa Ninfa
* Castelvetrano
* Campobello di Mazara
* Mazara del Vallo

## Referencoj 
Kategorio:Riveroj en Italio
Kategorio:Mazara del Vallo
Hans-Ullrich Sandig

, filo de gepatroj arkituekturistoj. Lia patro estis mortigita en la unua mondmilito.

Li komencis lerni pri matematiko, fiziko kaj geodezio en la Teknika Universitato de Dresdeno en 1928. Post unu jaro li iris en la Bonnan universitaton por plifirmigi sian konon pri astronomio, kaj elde tie li sekvis sian profesoron Josef Hopmann al la Universitato de Lepsiko por pasi kun li sian ŝtatan ekzamenon. Li plenumis sian diplomon pri fiziko kun Werner Heisenberg.

En 1933 li ricevis sian doktorecon per disertaĵo „*Photometrische Untersuchung des Systems β Lyrae*“ (Lummezura Studo pri la Sistemo Beto Lira) kaj poste laboris en la observatorio de la universitato de Vroclavo
kiel helpanto de Erich Schoenberg. Li poste studis la kosman estingiĝon, la ĉielan lumecon, la lumecon de la Malgranda Magelana Nubo kaj la zodiakan lumon dum 18 monatoj
en Vindhuko (nun en Namibio).

En 1937, li malkovris la asteroidon 4680 Lohrmann.

Li estis grave vundita dum la dua mondmilito. En 1945 li laboris en la Observatorio D-ro Remeis de Bamberg, kun Ernst Zinner. En 1949 li loĝis en Offenbach, de 1951 li estis prezidento pri la malvolvo de instrumentoj en la Instituto por Aplikata Geodezio (IfAG) de Frankfurto ĉe Majno, li laboris pri la mezuro de la hidrostatikaj translokigoj de povumo kaj interferometria etalonado. Li famkonatiĝis per sia fotoelektra metodo de observo de la momentoj
de kontakto dum la sunaj eklipsoj.

En 1956 li estis nomumita profesoro en la freŝe kreita „*Lehrstuhl für Geodätische Astronomie*“ (Katedro pri Astronomia Geodezio) de la Teknika Universitato de Dresdeno, de kiu li kunlaboris al la Internacia Geofizika Jaro.

En 1961 li estis la unua direktoro de la Instituto Lohrmann kaj, de 1960 al 1967 li estis anstataŭiganta direktoro de la departemento pri astronomia geodezio de la instituto pri Geodezio de la
*Germana Akademio de Sciencoj en Potsdamo*, kiu iĝis pli malfrue la Centra Instituto de Fiziko de la Tero (*Zentralinstitut für Physik der Erde* : ZIPE).

Emerita en 1975, li mortis pro kormalsano en 1979.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Hans-Ullrich Sandig, Nekrologo el *Astronomische Nachrichten*, Vol. 301, P. 39, 1980
Maroua

**Maroua** estas grandurbo kaj diocezo en Kameruno en okcidenta Afriko. La urbo estas la administra kaj ekonomia centro de la regiono Ekstreme norda Kameruno.

eta|maldekstra|150px|Situo de Maroua en Kameruno
## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 436.715 en 2010
* Supermara alteco: 384 m
* Horzono: UTC + 1

## Geografio 
Maroua situas inter 2 riveroj en norda parto de la lando.

## Historio 
Maroua estis jam administra centro en la 18-a jarcento. En 1893 germana esploristo vizitis la urbon. En 1901 komenciĝis la germana koloniado, kiu finiĝis post la 1-a mondmilito.

## Ekonomio 
Maroua estas centro de kotonindustrio kaj famas pri metiistoj kaj bazaradoj. 

## Trafiko 
Maroua havas flughavenon ĉe urbeto *Salak* kaj landovojojn.

## Klimato 
En Maroua tropika klimato regas, kiu estas varma kaj seka (preskaŭ duon-dezerto). La temperaturo varias inter 19-41 C'. Jare pluvas po 850 mm. Inter novembro-marto neniam pluvas.
 
## Vidindaĵoj 
* etnografia muzeo
* moskeoj (tri kvaronoj de la loĝantaro apartenas al Islamo)
* katolika katedralo de Ĉieliro de Maria
* en la proksimeco (120 km) Nacia parko

## Fontoj 
* Angla, franca kaj germana Vikipedioj
 
Kategorio:Urboj de Kameruno
Pol', hungaro: frata paro, Dum batalo, drink-regalo

eta|300px|*Poloj kaj Hungaroj*, la 17a jc.
eta|La hungar-pola frateco
'''Pol', hungaro: frata paro, Dum batalo, drink-regalo** (pole: **Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki**, hungare: **Lengyel, Magyar – két jó barát, együtt harcol, s issza borát''') – historia proverbo aperanta en la pola kaj hungara lingvoj, mallonga rimaĵo diranta pri familiara amikeco kaj parenceco de la pola kaj hungara nacioj.

## Teksto 
* Pol', hungaro: frata paro,
* Dum batalo, drink-regalo,
* Vigla kapo, brava koro,
* Benu ilin di'-sinjoro!

(elpoligis Antoni Grabowski)

Pole: *„Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki.”* ("Pol', hungaro: frata paro, Dum batalo, drink-regalo" ; *Bratanki* lengyelül unokatestvér, mely azonban a régi lengyel nyelvben testvért jelenthetett.)

*"Polak, Węgier, dwa bratanki / I do szabli, i do szklanki / Oba zuchy, oba żwawi / Niech im Pan Bóg błogosławi."*
(*"Lengyel-magyar két jó barát / Együtt harcol s issza borát / Vitéz s bátor mindkettője / Áldás szálljon mindkettőre."*)

*„Polak, Węgier, dwa bratanki, i do bitki, i do szklanki!”*
[eta|Pol', hungaro: frata paro / Lengyel, magyar – két jó barát / Polak, Węgier, dwa bratanki - [Budapeŝto, (Március 15-e tér)]]

## Tago de Amikeco 
La 12-an de marto 2007 parlamento de Hungario akceptis deklaron pri agnosko de la tago 23-a de marto *Tago de Pola-Hungara Amikeco*. La deklaron apogis 324 parlamentanojn, neniu sindetenis, neniu kontraŭis.

Analogan decidon la 16-an de marto 2007 aklame voĉdonis la Pola Sejmo.

## Organizaĵoj 
En Pollando, same kiel en Hungario ekzistas multe da organizaĵoj pri pola-hungara amikeco:

* Krosno, Leszno, Lodzo, Lubaczów, Olsztyn, Poznań, Radomsko, Słupsk (aktivas tie la iama hungara diplomato en Varsovio Andras Asztalos (esperantisto), Varsovio

* Esztergom, Győr, Miskolc

## Referencoj 
## Literaturo 
* Csapláros István: „Polak, Węgier — dwa bratanki”. en: Uő: A felvilágosodástól a felszabadulásig. Tanulmányok a magyar–lengyel irodalmi kapcsolatok köréből. Budapest, 1977. 9–43. ISBN 963-270-446-0

## Vidu ankaŭ 
* Stefano Báthori
* Jozefo Bem
* Ladislao la 3-a
* Pál Teleki
* Wacław Felczak

## Eksteraj ligiloj 
* Konu la veron pri eventoj de 1956 en Poznań kaj Budapeŝto
* e-Bratanki , Vortaro hungara-pola kaj pola-hungara
* Pola-Hungara Historia Societo je la nomo de Józef Piłsudski
* Interreta portalo pri pola-hungara amikeco

Kategorio:Festoj en Hungario
Kategorio:Festoj en Pollando
Kategorio:Kulturo de Hungario
Kategorio:Kulturo de Pollando
Kategorio:Proverboj
Veraj filikoj

La **veraj filikoj** aŭ **leptosporangiaj filikoj** *(Pteridopsida*, *Polypodiopsida* aŭ *Filicopsida)* estas klaso de la filumo filikoj *(Pteridophyta)*. Ne apartenas al ĝi la *Ophioglossales* (klasifikita al la prafilikoj *Psilotopsida*), kaj la aparta klaso *Marattiopsida*. 

Ilia komuna karakterizaĵo estas, ke ĉe ili elformiĝas NE la pli malpli evoluinta eŭsporangio – kiel ĉe aliaj klasoj de la filumo, (ekvizetoj, prafilikoj, maratiaj filikoj), - sed la unuĉel-tavola leptosporangio, kies elformiĝo estas pli-malpli estas unueca en la grupo. Ĉe la pli praaj ordoj (ekz. reĝofilikoj) oni ne trovas ĉiukaze leptosporangion kaj ĉe la forte specialiĝintaj formoj (ekz. Marsileales kaj Salviniales) oni povas vidi la pli fortan midifiĝon de la leptosporangio. 

## Klasifiko 
### Filogenetika klasifiko 
* filumo: Filikoj *(Pteridophyta)*
** klaso: **Veraj filikoj** *(Pteridopsida)*
* *Osmundales*
* *Hymenophyllales* 
* *Gleicheniales*
* *Schizaeales*
* *Dicksoniales*
* *Cyatheales* 
* *Pteridales*
* *Blechnales*
* *Davalliales*
* *Polypodiales* inkluzive polipodiacojn
* *Marsileales*
* *Salviniales*

Kategorio:Filikoj
Endre Szemerédi

**Endre SZEMERÉDI** , hungare **Szemerédi Endre** estas elstara hungara matematikisto.
Endre Szemerédi naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1940 en Budapeŝto.

## Biografio 
Endre Szemerédi frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1960-1965, poste li eklaboris en instituto. Inter 1967-1970 li plulernis en Moskvo. Ekde la 1980-aj jaroj li aktivadas ankaŭ en usonaj universitatoj. En 1987 li iĝis ano de la Hungara Scienca Akademio, en 2010 li ricevis similan anecon de Usono. Li ricevis Abel-Premion en 2012, ĝis tiam pli frue ankaŭ aliajn premiojn, inter ili eksterlandajn.

## Liaj fakverkoj (angle, ofte kun iu alia) 
* *On Sets of Integers Containing no Four Elements in Arithmetic Progression* (1969)
* *Proof of a Conjecture of P. Erdos, Combinatorial Theory and its Applications, II*, 1969
* *Hamilton Cycles in Random Graphs, Infinite and Finite Sets*, (1973)
* *On Sets of Integers Containing no k Elements in Arithmetic Progression* (1975)
* *Triple Systems with no Six Points Carrying Three Triangles*, (1978)
* *A Note on Ramsey Numbers* (1980)
* *A Dense Infinite Sidon Sequence* (1981)
* *A Lower Bound for Heilbronn’s Problem* (1982)
* *Extremal Problems in Discrete Geometry* (1983)
* *Undirected Connectivity in O(log^1.5 n) Space* (1992)
* *Blow-up Lemma* (1997)
* *Proof of a Conjecture of Bollobas and Eldridge for Graphs of Maximum Degree Three* (2003)

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Pier Antonio Micheli

**Pier Antonio Micheli** (la 11-an de decembro, 1679 - 1-an de januaro, 1737) estis konata itala botanikisto, profesoro pri botaniko en Pizo, kuratoro de la Orto Botanico di Firenze, verkinto de *Nova plantarum genera iuxta Tournefortii methodum disposita*. Li malkovris la sporojn de fungoj, estis gvida aŭtoritato sur kriptogamoj, kaj kreis plurajn gravajn genrojn de mikrofungoj inkluzive de *Aspergillus* kaj *Botrytis*.

Micheli naskiĝis en Florenco en 1679. Laŭ mallonga priskribo de la bibliotekoj de Universitato Harvard, li lernis mem la latinan kaj komencis la studon de plantoj en juna aĝo sub Bruno Tozzi. En 1706 li estis nomumita botanikisto al la ''Cosimo III de' Medici*, Grandduko de Toskanio, direktoro de la Florenco-ĝardenoj, kaj profesoro ĉe la Universitato de Pizo.

Lia *Nova plantarum genera* (1729) estis grava paŝo en la kono pri fungoj. En tiu laboro, li donis priskribojn de 1900 plantoj, de kiuj proksimume 1400 estis priskribita je la unua fojo. Inter tiuj estis 900 fungoj kaj likenoj, akompanitaj per 73 plantoj. Tio inkludis informojn pri "la plantado, origino kaj kresko de fungoj, *Mucor'', kaj similaj plantoj", kaj estis la unua kiu emfazis, ke fungoj havas generajn korpojn aŭ sporojn.

Sur unu el liaj kolektantaj ekskursetoj, en 1736, li malsaniĝis je pleŭrito, pro kiu li baldaŭ poste mortis en Florenco.

La normo verkinto-mallongigo **P. Micheli** kutimas indiki tiun individuon kiel la verkinton dum citado de botanika nomo.

Kategorio:Italaj botanikistoj
Kategorio:Italaj fungosciencistoj
Antonio Maria Salvini

**Antonio Maria Salvini** (ankaŭ *Anton Maria Salvini* aŭ *Antonius Maria Salvinius*, naskiĝis la 12-an de januaro 1653 en Florenco; mortis la 16-an de majo aŭ 17-an de majo 1729 samloke) estis itala filologo.

Salvini estis filo de *Andrea Salvini* kaj ties edzino *Eleonora*. Li studis en Pizo (Italio) kaj estis en 1673-1725 profesoro pri malnovgreka lingvo en Florenco. Li parolis minimume ok lingvojn flue, tradukis kaj komentis antikvajn dramojn, operojn kaj komediojn. Krom tio, li verkis vortaron de la toskana dialekto kaj verkis poemojn.

Salvini estis membro de *Accademia della Crusca*, la *Accademia Fiorentina* kaj la *Accademia degli Apatisti*. Li iĝis en 1716 - je propono de Robert Balle - membro de la Royal Society en Londono, kiun tiutempe gvidis Siro Isaac Newton.

La itala botanikisto Pier Antonio Micheli, samtempano kaj same florecano, nomumis je estimo al li (filikan) genron de Salvinia.

Kategorio:Italaj filologoj
Kategorio:Italaj tradukistoj
Takuu

**Takuu** (ankaŭ **Tauu** aŭ **Marqueen Insularo**), estas malgranda, izola  atolo apud la orienta marbordo de Bougainville en Papuo-Nov-Gvineo.

## Geografio
Takuu situas ĉirkaŭ 250 km al la nordoriento de Kieta, ĉefurbo de Bougainville. La atolo konsistas de ĉirkaŭ 13 insuloj oriente kaj unu insulo al la nordokcidento.

## Eksteraj ligiloj
*PNG island sinking *World today* archives, ABC Online (Australio) 
*There once was an Island (iam estis insulo) 

Kategorio:Insuloj en Papuo-Nov-Gvineo
Kategorio:Vulkanoj de Pacifiko
Kategorio:Polinezianoj
Mary de Bohun

**Mary de BOHUN** (naskiĝis ĉ. 1368 – mortis la  en Kastelo de Peterborough) estis la unua edzino de Reĝo Henriko la 4-a kaj patrino de Henriko la 5-a. Mary neniam estis reĝino, ĉar ŝi mortis antaŭ ol sia edzo surtroniĝis.

## Frua vivo 
Mary estis la filino de Humfreo de Bohun, 7-a Grafo de Hereford, kaj Joan Fitzalan (1347/1348-1419), la filino de Rikardo FitzAlan, 10-a Grafo de Arundel kaj Eleanora de Lankastro. Tra ŝia patrino, Mary descendis de Llywelyn la Granda.

Mary kaj ŝia pliaĝa fratino, Eleanora de Bohun, estis heredantinoj de la konsiderindaj posedaĵoj de sia patro. Eleanora fariĝis la edzino de Thomas de Woodstock, 1-a Duko de Gloucester, la plej juna filo de Eduardo la 3-a. Klopodante konservi la heredaĵon por si kaj sia edzino, Thomas de Woodstock premis la infanon Mary fariĝi monaĥino. Tamen, Johano de Gaunt, la pliaĝa frato de Woodstock kaj estonta bopatro de Mary, fortiris ŝin el la monaĥinejo por edzinigi ŝin al sia filo -—la estonta Henriko la kvara. Tiu ĉi evento ne helpis la interrilaton inter ambaŭ fratoj.

Johano de Gaunt planis ke la geedziĝo inter Mary kaj Henriko restu nekonsumita ĝis Mary estis 16-jaraĝa sed la paro malobeis. Konsekvence, Mary gravediĝis 14-jaraĝa; la unuenaskita filo, vivis nur kelkajn tagojn.

## Edziniĝo kaj infanoj 
Mary edziniĝis al Henriko -—tiam konata kiel Bolingbroke kaj tiam ne en rekta linio de sukcedo al la trono-— la , en Kastelo de Arundel. Kiam ŝi edziniĝis, Mary eble estis iomete malpli ol 12-jaraĝa.

En Kastelo de Monmouth, unu el la bienoj de sia edzo, Mary naskis siajn unuajn du infanojn, ambaŭ knaboj. Henriko, la postvivinta filo, poste fariĝis Princo de Kimrujo kiam lia patro kaptis la tronon de Rikardo la 2-a en 1399. Je la morto de lia patro en 1413, li fariĝis Reĝo de Anglio kiel Henriko la 5-a.

Ŝiaj infanoj estis:
* Eduardo n. & m. aprilo 1382; entombigita en Kastelo de Monmouth, Monmouth
* Henriko la 5-a (Anglio)
* Thomas, Duko de Clarence
* Johano de Lankastro
* Humfreo, Duko de Gloucester
* Blanka de Lankastro (1392–1409) edziniĝis en 1402 al Ludoviko la 3-a (Palatinato)
* Filipa de Anglio (1394–1430) edziniĝis en 1406 al Eriko de Pomerio, reĝo de Danio, Norvegio kaj Svedio.

## Morto 
Mary de Bohun mortis en Kastelo de Peterborough, naskante sian lastan infanon, filinon, Filipa de Anglio. Ŝi estis entombigita en Preĝejo St Mary de Castro en Leicester.

## Genealogio 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Middleages.org Artikolo pri Mary de Bohun
* thepeerage.com Artikolo pri Henry Bolingbroke - enhavas informojn pri Mary de Bohun
* Dokumento pri virinoj kaj Spiriteco  el la Universitato de la Okcidento de Anglio - enhavas informojn pri la spirita vivo de Mary de Bohun
* Mary de Bohun en Find-A-Grave

Kategorio:Mezepoko
Kategorio:Ordeno de la Ĝartero
Kategorio:MonmouthpediA
Accademia della Crusca

**Accademia della Crusca** estis fondita en 1583 en Florenco (Italio). Ĝi estas taksata la plej malnova lingva asocio (instituto). Tasko de la asocio estas ĝis hodiaŭ la "Studado kaj rezervado de la itala lingvo".

En 1612, la asocio eldonis *Vocabulario degli Accademici della Crusca*, la unuan vortaron de la itala lingvo. Komence, la asocio konsistis nur el grupo de intelektuloj, kiuj nomis sin ŝerce *crusconi* (branoflokoj). Ili celo estis laŭ moto "dividi la grenventumaĵon disde la greno" (Evangelio laŭ Mateo 3,12 kaj Evangelio laŭ Luko 3,17), protekti kaj apogi la italan lingvon.

Oni elektis al simbolo de la asocio farunmuelilon, kie la pureco de la faruno estis metaforo por la pureco de la lingvo. Ĉiu membro de la asocio havis aldonan nomon kaj moton, kio rilatis iel al brano (itale: *crusca*) kaj devis donaci al la Accademia ties blazonon en formo de buŝelo. La unua germana membro estis la italoamika princo Ludoviko la 1-a (Anhalt-Köthen), kiu transprenis en 1617 ĉe fondo de scienca fruktokultiva asocio multajn kutimojn de Crusca.

## Rilatoj al Esperanto 
Unu tagon antaŭ la La 91-a Universala Kongreso de Esperanto en Florenco, la 28-an de julio en la fakultato pri beletro de la universitato de Florenco okazis studotago "Vojoj de interlingvistiko: ekde Bruno Migliorino ĝis hodiaŭ", kiun aranĝis la Akademio della Crusca kun la Akademio de Esperanto, Universitato de Florenco kaj AIS San-Marino.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la akademio (itale kaj angle)

Kategorio:Lingvaj asocioj
Kategorio:Organizaĵoj en Italio
Kategorio:Itala lingvo
David D. Balam

**David D. BALAM** estas kanada astronomo de la departemento pri fiziko kaj astronomio de la Universitato de Viktorio. Fakigita en la serĉo de terrenkontaj objektoj, li estas unu el plej fruktodonaj kunlaborantoj de tiu serĉo.

Laŭ la Minor Planet Center, li malkovris 34 asteroidojn inter 1987 kaj 2007 (unu kunmalkovrita 34). Li kunmalkovris ankaŭ la ne-periodan kometon Zhu-Balam.

La asteroido 150145 Uvic ŝuldas sian nomon al la *University of Victoria*
.

La asteroido 3749 Balam estis nomita en lia honoro.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de David D. Balam

## Eksteraj ligiloj 
*  Paĝo de David D. Balam en University of Victoria 
*  David Balam: Astronomer, sunset to sunrise (Astronomo de la sun-subiro ĝis -leviĝo) el la paĝaro de *Times Colonist*)

Kategorio:Kanadaj astronomoj
Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Kategorio:Malkovrintoj de kometoj
Afrika ansero

alternative=African Goose in Northern California.jpg|eta|249x249ra|Afrika ansero
La **Afrika ansero** estas raso de Bredansero. Ili fakte ne estas el Afriko en tute, Afrikaj bredanseroj estas descendaj el natura Cigna ansero, ĝuste kiel ties parenco la Ĉina ansero. Kvankam ili kunhavas similajn karakterojn (kiaj kolorvarioj), ambaŭ povas esti distingataj el la pli granda gorĝohaŭtaĵo de kaj diferenca formo de la bekobaza karunklo de la Afrika ansero. Afrikaj anseroj estas ankaŭ iom pli fortikaj ol la Ĉinaj anseroj, kaj estas famkonataj pro sia pli afabla temperamento.eta|250pxEkzistas du teorioj pri la deveno el la bredoraso: la unua asertas ke la Afrikaj estas rezulto de kruciĝo de Cignaj anseroj kun Ĉinaj anseroj, dum la alia asertas ke ili estas puraj devenoj el la Cigna ansero, kaj ties unikaj trajtoj estus simple rezulto de selekta bredado. Ĉiukaze ĝi ekzistis kiel distinga bredoraso almenaŭ ekde mezo de la 19a jarcento, kaj estis akceptita en la standardoj de la *American Poultry Association* en 1874.

Afrikaj anseroj aperas en tri kolorvariantoj: Bruna, Sablokolora kaj Blanka. Brunaj havas nigrajn bekojn kaj karunklojn, kaj plumaron kun neregulaj nuancoj, el tre helaj al malhelbrunaj. Blankaj havas tutblankajn plumarojn kaj oranĝecajn bekojn kaj karunklojn.

## Literaturo 
* 
* Africans feathersite.com 2008-07-02

Kategorio:Anserenoj
Kategorio:Anasedoj
Kategorio:Anseroformaj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Ĉina ansero

eta|Anser cygnoides
[dekstra|eta|Familio ĉe Naturrezervejo Staglands, Wellington, [Novzelando]]
[eta|dekstra|Blankaj Ĉinaj anseroj en [Japanio]]
La **Ĉina ansero** estas raso de bredansero descendaj el la natura Cigna ansero. Ĉinaj anseroj diferencas el la naturaj birdoj je multe pli granda grando (ĝis 5–10&nbsp;kg ĉe maskloj, 4–9&nbsp;kg ĉe inoj), kaj pro havo de ofte forte disvolvigita bekobaza karunklo en la bazo de la supra makzelo. Tiu karunklo superbeka estas pli elstara ĉe maskloj ol ĉe inoj. Ĉirkaŭ 6–8 semajnoj de aĝo, tiu karunklo estas jam sufiĉe markata kaj povas esti uzata por certigi la sekson. Ĉina ansero estas proksima parenco de la Afrika ansero, pli fortika raso ankaŭ descenda el la Cigna ansero.

Ĉinaj anseroj aperas en du variantoj: bruna simila al la natura Cigna ansero, kaj blanka. Dum multaj heimaj Ĉinaj anseroj havas similan korpon kun aliaj rasoj, la rasa perfekta standardo difinita de la *American Poultry Association* kaj aliaj fontoj indikas pli svelta, kaj pli alta kortobirdo.

Ĉinaj anseroj estas inter la plej bonkvalitaj ovodemetantoj inter anseroj. Ino de Ĉina ansero povas demeti 50–60 ovojn dum unu reprodukta sezono (Februaro al Junio), kvankam estas informoj de Ĉina ansero kiu demetis ĝis 100 ovojn dum tiu sezono.

## Referencoj
## Literaturo
* 
* Buckland, Roger & Guy, Gérard (eds.) (2002): Goose Production. *FAO Animal Production and Health Papers* **154**. ISBN 92-5-104862-2 [ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/005/y4359E/y4359E00.pdf PDF fulltext]
* Chinese Geese. feathersite.com, konsultita la 2008-07-02

## Vidu ankaŭ
* Listo de anseraj rasoj

Kategorio:Anserenoj
Kategorio:Anasedoj
Kategorio:Anseroformaj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Hejmaj birdoj
Vijay Iyer

**Vijay Iyer** (naskiĝis la 26-an de oktobro 1971 en Roĉestro, Novjorkio) estas usona ĵazpianisto kaj komponisto. Liaj ludo kaj komponaĵoj montras influojn de barata muziko.

## Vivo kaj verkado 
La filo de barataj enmigrintoj jam en la aĝo de tri jaroj ricevis violonludajn lecionojn klasikajn, transiris tamen baldaŭ al piano. Post kiam li unue studis fizikon, li poste studis muzikon ĉe la Universitato de Kalifornio je Berkeley. En 1998 li doktoriĝis per la tezo *Microstructures of Feel, Macrostructures of Sound: Embodied Cognition in West African and African-American Musics*. Dum la studo li muzikis kun Steve Coleman, George Lewis, David Wessel, Miya Masaoka, Liberty Ellman, Imani Uzuri, Elliot Humberto Kavee kaj Aaron Stewart.

Apartan muzikistan rilaton li flegis kun saksofonisto Rudresh Mahanthappa, kun kiu li konatiĝis en 1995 per Steve Coleman:
:„*Rudresh kaj mi apartenis al la unua generacio de barataj usonanoj. Ni ambaŭ frue estis pelataj de identecoserĉo. Kiuj ni vere estas, aŭ almenaŭ ideon pri tio, ni eksciis per la muziko.*“ Vijay Iyer

Ekde 1998 Iyer vivas en Novjorko. Kun la *Vijay Iyer Quartet* li koncertis je festivaloj en Nordameriko, Eŭropo, Azio kaj Aŭstralio. Krom tio li surdiskigis kun *Five Elements* de Steve Coleman, *Note Factory* de Roscoe Mitchell, *Golden Quartet* de Wadada Leo Smith, *Burnt Sugar*de Greg Tate kaj *Blue Ark* de Amiri Baraka kaj muzikis kun muzikistoj Cecil Taylor, Graham Haynes, Butch Morris, Dead Prez, Ronald Shannon Jackson, Gerry Hemingway, T. Sankaran, Okkyung Lee, Kevin Ellington Mingus kaj Will Power. Lian muzikalbumon *Historicity* Down Beat kaj JazzTimes distingis kiel „albumo de la jaro“. Kun sia ensemblo li ricevis en 2010 la premion ECHO Jazz kiel plej bona tutmonda ensemblo por la albumo *Historicity*.

## Diskaro 
* *Memorophilia*, 1995
* *Architextures*, 1998
* *Your Life Flashes*, 2002
* *Blood Sutra*, 2003
* *In What Language?* 2004 (kun Mike Ladd)
* *Simulated Progress*, 2005
* *Historicity*, 2008
* *Solo*, 2010
* *Tirtha* (ACT, 2010)
* *Accelerando*, 2012

## Literaturo 
* Intervjuo kun Vijay Iyer en Christian Broecking: *Jeder Ton eine Rettungsstation*, Verbrecher, Berlin 2007, ISBN 978-3-935843-85-0

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo
* doktortezo de Vijay Iyer 

Kategorio:Usonaj ĵazpianistoj
Kategorio:Ĵazesploristoj
Kategorio:Usonaj komponistoj
Claude Duneton

**Claude DUNETON** (naskiĝis la 21-an de aprilo 1935 en Lagleygeolle, mortis la 21-an de marto 2012 en Lille) estis franca verkisto.

## Vivo 
Dum sia infanaĝo, li estis malriĉa. Li estis profesoro por angla lingvo. Li estis verkisto kaj historiisto de la franca lingvo. Li estis ĵuriano por la premio de la angla mato. Li estis aktoro.

## Libroj 
* ''Jojo l'animain*, ill. Marie Fatosme : ilustrataj fabeloj por infanoj, Tertium éditions, 2010
* *La Dame de l'argonaute* : romano, Paris : éd. Denoël, 2009
* « Marcelle », texte in *Inconnues Corréziennes, résonances d'écrivains*. Kolektiva verko, éd. Libel, 2009
* *Pierrette qui roule. Les terminaisons dangereuses*, Paris : éd. Mango, 2007
* *Les Origimots* : album jeunesse, avec Nestor Salas, Paris : éd. Gallimard Jeunesse, 2006
* *Loin des Forêts rouges* : romano, Paris : éd. Denoël, 2005
* *Le Monument* : romano vrai, Paris : éd. Balland, 2004
* *Au Plaisir des mots*, Paris : éd. Balland, 2004
* *La Duchesse de Malfi*, John Webster, Claude Duneton, Paris : éd. Grasset et Fasquelle
* *Mots d'amour : petite histoire des sentiments intimes*, Paris : éd. du Seuil
* *Alexandre Vialatte ou la complainte d'un enfant frivole*, Claude Duneton & Ferny Besson, éd. Jean-Claude Lattès (biografio)
* *La Chienne de ma vie*, éd. F. Janaud, 2000
* *La Mort du français*, Paris : éd. Plon, 1999
* *Le Guide du français familier*, Paris : éd. du Seuil, 1998 (vortaro)
* *Histoire de la chanson française* (coffret - 2 volumes : Vol. 1 - Des origines à 1780 ; Vol. 2 - De 1780 à 1860), Paris : éd. du Seuil, 1998 (Danse/Musique)
* *Le Voyage de Karnatioul*, éd. du Laquet, 1997 (diffusion Tertium éditions)
* *Bal à Korsor, sur les traces de Louis-Ferdinand Céline* : noveletoj, Paris : éd. Grasset et Fasquelle, 1994
* *Marguerite devant les pourceaŭ*, Paris : Grasset et Fasquelle, 1991.
* *Le Bouquet des expressions imagées : encyclopédie thématique des locutions...*, kune kun Sylvie Claval, Paris : éd. du Seuil, 1990 (Cinéma/Photographie)
* *[Rires d'homme entre deux pluies*, Paris : Grasset et Fasquelle, 1990 / Premio de la libristoj 1990
* *L'Ouilla*, Paris : éd. du Seuil, 1987
* *Petit Louis, dit XIV, l'enfance du roi-soleil*, Paris : éd. du Seuil, 1985
* *Le Chevalier à la charrette*, kune kub Monique Baile, Paris : éd. Albin-Michel, 1985
* *À hurler le soir au fond des collèges : l'enseignement de la langue française* kune kun Frédéric Pages, Paris : éd. du Seuil, 1984 (Sociologie/Anthropologie)
* *La Goguette et la gloire*, Le Pré aŭ Clercs, 1984
* *Le Diable sans porte*, Paris : éd. du Seuil, 1981
* *La puce à l'oreille : anthologie des expressions populaires avec leur origine * / Paris : éd. Stock 1978 ; nova eldono, Paris : éd. Balland, 2001
* *Anti-manuel de français à l’usage des classes du second degré* / kune kun Jean-Pierre Pagliano, Paris : éd. du Seuil, 1978(Littérature/Documents)
* *Je suis comme une truie qui doute*, Paris : éd. du Seuil, 1976
* *Parler croquant'', Paris : éd. Stock, 1973

## Eksteraj ligiloj 
* Youtube Ĵuriano por la premio de la angla mato 

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj porinfanaj verkistoj
Integra naturrezervejo de Lago Preola kaj Rondaj Gorgoj

La **integra naturrezervejo Lago Preola kaj Rondaj Gorgoj** () estas regiona naturrezervejo de Sicilio, fondita en 1998. Ek de 2011 ĝi agnoskiĝis kiel Ramsar malsekejo.

## Historio 
Jam defendita ek de 1981 je la regiono Sicilio, iĝis naturrezervejo en 1998. En julio 2011 la ministerio pri Medio agnoskis ĝin malsekejo, defendita laŭ la Ramsar-Interkonsento.

## Referencoj 
Kategorio:Mazara del Vallo
Kategorio:Naturmedio de Italio
Kategorio:Naturprotektejoj
Kategorio:Protektitaj areoj kreitaj en 1998
Keith Kissack

**Keith Edward KISSACK**, MBE (naskiĝis la  en Clun, Shropshire, mortis la ) estis Brita instruisto kaj historiisto. Li estas notinda pro siaj multaj publikaĵoj pri la historio de Monmouth kaj Monmouthshire.

## Biografio 
Li naskiĝis en Clun, Shropshire, kaj vizitis lernejon de Durham kie li estis membro de la lerneja kriket-teamo en 1931 kaj 1932. Li poste vizitis "University College Plymouth St Mark & St John", Chelsea, kie li trejniĝis kiel instruisto. Post la dua mondmilito, en kiu li estis vundita, li instruis en Monmouth, fariĝante lernejestro de "Priory Street School". Li servis en la komunuma konsilio de Monmouth, kaj estis juĝisto kiu prezidis la lokan tribunalon. Li estis ankaŭ kuratoro de la Muzeo de Monmouth, kaj ano de la "Society of Antiquaries of London". Li estis farita Membro de la Brita Imperio en 1976.

## Verkoj 
Liaj ĉefaj publikaĵoj, ekskluzive de gazetaraj artikoloj, inkluzivas:
* *The Trivial Round: Life in Monmouth, 1830-1840* (1955)
* *The Inns and Friendly Societies of Monmouth* (kun E.T.Davies, 1963, reviziita 1981)
* *The Formative Years: the rise of Monmouth under its Breton lords, 1075-1257* (1969)
* *Mediaeval Monmouth*  (1974)
* *Monmouth: the Making of a County Town* (1975)
* *The River Wye* (1978)
* *The River Severn* (1982)
* *Victorian Monmouth* (1984)
* *Monmouth and its Buildings*  (1991, reviziita 2003)
* *Haberdashers Monmouth School for Girls* (1992)
* *Monmouth School and Monmouth, 1614-1995* (1995)
* *The Lordship, Parish and Borough of Monmouth* (1996)
* *The Schools in the Priory* (1999)
* *Home Front Monmouth* (2000)
* *Monmouth during the First War* (kun Betty Williams, 2001)
* *Monmouth Priory* (kun David Williams kaj aliaj, 2001)

## Referencoj
Kategorio:Britaj instruistoj
Kategorio:Britaj historiistoj
Kategorio:Monmouthshire
Kategorio:Shropshire
Kategorio:MonmouthpediA
Allerey-sur-Saône

**Allerey-sur-Saône** estas franca komunumo kiu situas en la departemento Saône-et-Loire kaj en la regiono Burgonjo.

## Historio 
[eta|maldekstra|Preĝejo omaĝe de
[Naskiĝo de la Dipatrino.]]
En Chauvort estis malnova haveno de la epoko La Tène. Tie estis ankaŭ travadejo en la Saône.

La vilaĝo estis detruita en 1636 dum la tridekjara milito.

## Geografio 
La komunumo enhavas la vilaĝon Allerey kaj la vilaĝeton Chauvort.

## Demografio 
## Vidindaĵo 
Claude Leault pentris freskojn en la preĝejo.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Internaj ligoj 
* Komunumoj de Saône-et-Loire

### Eksteraj ligiloj 
* Paroĥo saint Jean Baptiste des trois rivières

Kategorio:Komunumoj de Saône-et-Loire
Irén Psota

**Irén PSOTA** [pŝota], hungare **Psota Irén** estis elstara hungara aktorino.
[eta|150px|Irén Psota en [2007]]
Irén Psota naskiĝis la  en Budapeŝto, mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Irén Psota frekventis aktoran ĉeflernejon inter 1948-1952. Poste ŝi debutis en ĉefurba teatro laŭ nomo **Dávid Irén**, sed baldaŭ ŝi uzis sian originan nomon spite tion, ke hungaroj ne ŝatas la komencajn konsonantojn. Psota tuj estis talenta, tial la publiko aldonis "a" (=hungara artikolo) kaj ŝi estis "Apŝota" (en tiu formo la prononco estas bona). Ŝi daŭre aktoradis en diversaj ĉefurbaj teatroj, inter ili en Nacia Teatro (Budapeŝto). Ŝi ricevis premiojn Kossuth en 1966 kaj 2007, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn. Ŝi apartenis al Aktoro de la nacio.

## Roloj (elekto) 
* 52 filmoj (ankaŭ televiziaj kaj foje nur ŝia voĉo estis aŭdebla) inter 1956-2009
* diversaj teatraĵoj
* ŝi verkis 3 librojn
* kantoj sur CD

## Referenco 
## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Charles Peart

**Charles PEART** (naskiĝis la , mortis en 1798) estis brita skulptisto de la malfrua 18-a jarcento.

## Vivo kaj kariero 
Peart naskiĝis en English Newton, kampara komunumo lokita tuj nord-oriente de Monmouth.

En 1778 li estis en Londono, kie li eniris la Reĝan Akademion en 1781 kaj gajnis medalon la sekvan jaron pro bareliefo de Herkulo kaj Omfalo. Post kiam li forlasis la lernejon, li laboris kiel asistanto de John Charles Lochee kaj poste kiel modlisto por Josiah Wedgwood, kaj li estis komisiita de la Markizo de Buckingham por ĉizi serion da reliefoj por lia kampara domo en Stowe. Parto de tiu verko estis en partnereco kun la pentristo Vincenzo Valdré. Ekde la malfruaj 1780-aj jaroj, li komencis labori pri dezajnoj por grandaj monumentoj same kiel por bustoj. La familiaj rilatoj de lia edzino Elizabeth kun la Brita Orienthinda Kompanio kondukis lin labori pri skulptaĵoj por monumentoj kiuj estis starigitaj en Brita Hindio, inkluzive de unu al Leŭtenanto-kolonelo John Campbell en St. Thomas Cathedral, Mumbajo; kaj alia, en Fort St. George, al Kolonelo Joseph Moorhouse kiu estis mortigita en la sieĝo de Bengaluro en 1791. En 1792, li starigis statuon de Henriko la 5-a super la enirejo de Shire Hall en la naskiĝloko de la reĝo en Monmouth. Peart daŭrigis labori por Wedgwood, kaj ankaŭ ĉizis marmoran kamenon por la Londona rezidejo de la Markizo de Buckingham, en Pall Mall, Londono. Li mortis en 1798, lasante vidvinon, Elizabeth, kaj junan infanon.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Listo de Verkoj 

Kategorio:Britaj skulptistoj
Kategorio:Kimraj artistoj
Kategorio:MonmouthpediA
Mari Törőcsik

**Mari TÖRŐCSIK** [torOĉik], hungare **Törőcsik Mari** estas elstara hungara aktoro, voĉoaktoro.

Mari Törőcsik naskiĝis la 23-an de novembro 1935 en Pély. Ŝi mortis la 16-an de aprilo 2021 en Szombathely.
eta|maldekstre|Mari Törőcsik rolas en 2006

## Biografio 
Mari Törőcsik studis en Teatroarta Altlernejo inter 1954-1958. Ŝi debutis en Nacia Teatro (Budapeŝto) kaj restis tie ĝis 1979. Poste ŝi aktoradis, foje estris en diversaj provincaj teatroj. Longe ŝi estis aktoro nur en filmoj kaj ŝi instruis en la altlernejo. Depost 2001 ŝi denove apartenas al la Nacia Teatro. Ŝi edziniĝis trifoje. En 2008 ŝia koro abrupte haltis, sed pro la tuja helpo ŝi renaskiĝis. Poste ŝi ne plu fumadis. Ŝi ricevis premiojn Kossuth en 1973, 1999 kaj 2019, intertempe ankaŭ aliajn premiojn. Ŝi apartenis al Aktoro de la nacio.

## Memorigiloj 
* kulturdomo de Nagytálya prenis la nomon "Törőcsik Mari"

## Roloj (elekto) 
* 112 filmoj (ankaŭ televiziaj) inter 1956-2011, aparte menciinda Karuselo (filmo), 1956; *Szerelem* (Amo) 1971; *Macskajáték* (Kato-ludo), 1972; Bonan vesperon somero, bonan vesperon amo, Kokluŝo (filmo) 1987
* diversaj teatraĵoj

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Teatro Jókai (Békéscsaba)

**Teatro Jókai** estas teatro en urbo Békéscsaba, en la urbocentro.
eta|maldekstre|

## Historio 
Jam ekde 1840 en Békéscsaba oni prezentis teatraĵojn en provizoraj scenejoj. La stabila teatro (interne estis 600 sidlokoj) estis konstruita en 1879 fare de Ernő Sztraka, tiutempe la unua en la regiono. En 1913 la konstruaĵo trakonstruiĝis, tiam estis jam 630 sidlokoj. Oni aranĝis tie ankaŭ koncertojn kaj balojn. En 1953 ĉesis la teatro, kinejo funkciis plu en la konstruaĵo. En la sekva jaro memstara teatra trupo fondiĝis, kiu prenis la nomon "Jókai". En 1994 la teatro plene estis trakonstruita, kie estis 420 sidlokoj.

Apartenaĵo de la teatro estas mezlernejo por aktoroj kaj teatristoj.

En la teatro aktoradis inter ili Simon Tamás, Emília Borbély B., Camilla Dévay, Tibor Gáspár (aktoro), Lajos Kovács, Ödön Rubold, Géza Simon, Sándor Szoboszlai kaj Ildikó Szűcs.

## Elektitaj teatrestroj 
* Győző Daniss (1954–1956)
* János Csajági (1959–1962)
* Károly Vass (1963–1968)
* István Miszlay (1969–1973)
* Lovas Edit (1973-1977)
* László Jurka (1977–1980)
* András Keczer (1980–1990)
* László Gálfy (1990-1992)
* Zoltán Tímár (1992–1993)
* László Konter (1993–2007)
* Péter Fekete (2007-2015)
* Zoltán Seregi (2016-)

## Eternaj membroj de la teatro (elekto) 
* Róbert Dariday
* Eszter Felkai

## Elektitaj aliaj trupanoj 
* Gyula Buss, aktoro
* Tünde Kara, aktoro
* Anna Muszte, aktoro
* András László Nagy, reĝisoro
* Gizi Romvári, aktoro
* Júlia Ungár, dramaturgo
* Béla Udvaros, reĝisoro

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* hungare

Kategorio:Békéscsaba
Jókai
Universitato de Pizo

La **Universitato de Pizo** () estas unu el la plej malnovaj kaj renomaj universitatoj de Italio en Toskanio. Ĝi forte markas kun pliaj du altlernejoj (Scuola Normale Superiore kaj Scuola Superiore Sant'Anna) la universitatan urbon Pizo.

Ĝi estis formale fondita la 3-an de septembro 1343, per edikto papo Klemento la 6-a, kvankam jam ekzistis instruoj pri juro jam ekde la 11-a jarcento. La universitato havas la plej malnovan akademian botanikan ĝardenon de Eŭropo (Orto botanico di Pisa), fondita en 1544.

La universitato havas ĉirkaŭ 3 600 laboristojn, el kiuj ĉirkaŭ 1 900 estas sciencaj kunlaboristoj. En 2011, en la universitato studis ĉirkaŭ 57 000 studentoj.

## Fakultato 
* Fakultato pri agrikulturaj sciencoj
* Fakultato pri ekonomiaj sciencoj
* Fakultato pri farmacio
* Fakultato pri juro
* Fakultato pri inĝenieraj sciencoj
* Fakultato pri intelektaj sciencoj kaj filozofio
* Fakultato pri lingvoj kaj fremdlingva literaturo
* Fakultato pri veterinara medicino
* Fakultato pri medicino kaj kirurgio
* Fakultato pri matematiko, fiziko kaj natursciencoj
* Fakultato pri politikaj sciencoj

## Gravaj personoj de la universitato 
* Dario Besseghini, esperantisto, inter la jaroj 1980 kaj 1985 redaktoro de la revuo Kontakto de TEJO, ekde la jaro 1992 laboras kiel komputila teknikisto en la universitato
Krome menciindas
* Bartolo da Sassoferrato (1314-1357?), juristo
* Francesco da Buti (1315-1406), gramatikisto
* Ugolino da Montecatini (*Ugolino Caccini*) (1348-1425), medicinisto
* Luca Ghini (1490-1556)
* Andrea Cesalpino (1519-1603), botanikisto und medicinisto
* Estêvão Rodrigues de Castro (1559-1638), portugala kuracisto kaj profesoro en la Universitato de Pizo
* Galileo Galilei (1564-1642), fizikisto, astronomo, matematikisto
* Cassiano dal Pozzo (1588-1657), juristo, antikvisto, mecenato
* Lorenzo Bellini (1643-1704), anatomo
* Klemento la 12-a (1652- 1740), papo
* Vittorio Fossombroni (1754-1844), matematikisto
* Giovanni Battista Amici (1786-1863), inĝeniero, matematikisto kaj fizikisto
* Carlo Matteucci (1811-1868), fizikisto kaj politikisto
* Paolo Emiliani Giudici (1812-1872), literatura historikisto kaj literatura sciencisto
* Eugenio Beltrami (1836-1900), matematikisto
* Ulisse Dini (1845-1918), matematikisto
* Gregorio Ricci-Curbastro (1853-1925), matematikisto
* Salvatore Pincherle (1853-1936), matematikisto
* Giovanni Amendola (1882-1926), docento pri teoria filozofio, politikisto kaj ĵurnalisto
* Umberto Saba (1883-1957), poeto kaj verkisto
* Guido Ascoli (1887-1957), matematikisto
* Enrico Fermi (1901-1954), fizikisto
* Mario Monicelli (1915-), reĝisoro
* Carlo Azeglio Ciampi (1920-) politikisto, itala ŝtatprezidanto
* Giotto Bizzarrini (1924-), konstruktisto de konkuraj aŭtomobiloj
* Nazario Pardini (1937-), poeto kaj eseisto
* Enrico Bombieri (1940-), matematikisto
* Massimo D'Alema (1949-), politikisto
* Andrea Bocelli (1958-), kantisto

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

Pizo
Kategorio:Pizo
Makio Akiyama

**Makio AKIYAMA** (japane : 秋山万喜夫 *Akiyama Makio*) , naskiĝinta en 1950, estas japana astronomo. Li laboras en la observatorio de Susono.

Li malkovris aŭ kunmalkovris 16 asteroidojn inter 1989 kaj 1999, el kiuj 10 kun Toshimasa Furuta.

La asteroido 4904 Makio estis nomita per lia persona nomo en lia honoro.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de Makio Akiyama

Kategorio:Japanaj astronomoj
Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Moduleco

**Moduleco** estas la diserigo de tuto en partoj, kiuj nomiĝas moduloj, konstrueroj aŭ komponantoj kaj interagas per konvenaj interfacoj.

Je *moduligita strukturo* kompletaj sistemoj estas kunmetataj el normigitaj komponantoj laŭ difinitaj interfacoj. La malan konstrumanieron aŭ malmodulecon oni fakvortigas *monolita* (greke *monólithos*, „la unu-ŝtono“). Tio povas rilati kaj kun realaj objektoj kaj kun nemateria, ekzemple edukado.

## Principoj kaj avantaĝoj 
Unuopaj komponantoj estas diversmaniere kombineblaj al tuteco, se ili estas formitaj kiel konstruludaj pecoj – tio priskribas la lingvan bildon, la malo estus komparebla kun puzlo, je kiu ĉiu komponanto havas nur ĝuste unu eblan lokon, kaj la sistemo nur funkcias bloke (monolite).

Granda avantaĝo estas, ke oni povas facile elŝanĝi malnovajn modulojn per novaj moduloj aŭ almeti novajn modulojn al la tutaĵo. Tiucele moduloj bezonas klarajn interfacojn – plejeble normitajn, por malmultigi konvenoproblemojn.

Ŝanĝoj ene de moduloj ne efiku sur aliaj moduloj. Ĉi tiun principon oni nomas *loka kontinueco je ŝanĝoj*. Por laŭeble plej senprobleme povi realigi ŝanĝojn, la nombro de interfaco estu plejeble malgranda. Se estas fuŝoj en moduloj, tiuj ne difektu aliajn modulojn ("loka protekto je esceptaj fuŝoj"). Ĉi tiuj principoj koncernas ekzemple la modulecon de komputprogramaroj, estas tamen ankaŭ aplikeblaj sur aliaj kampoj. Per tio ankaŭ estas eble, malkonekti la vivciklon de moduloj unu disde la alia kaj enigi ekz. novigojn celkonscie kaj senĝene en ekzistantajn sistemojn.

Moduloj realigas la koncepton de la nigra skatolo. Tio signisfas, informoj estas alireblaj nur per klaraj interfacoj.

Moduligo de komplikaj sistemoj povas altigi ties kompreneblecon por homo. Al produktantoj, servistoj kaj uzantoj moduleco povas doni avantaĝojn, aparte se konkurencas diversaj entreprenoj kiel ofertantoj de normigitaj unuopaj komponantoj. Jen eblaj avantaĝoj: 
* Malmultekosta produktado pro egalkonstruitaj serioj
* Malaltaj evoluokostoj kaj pli rapidaj produktocikloj
* Simplaj muntadoprocezoj kaj riparado per elŝanĝo de la mankohava komponanto
* Variaĵoj per kombinado de pluraj komponantoj el malsamaj grupoj el unu produktoklaso

Krom tio modulaj sistemoj havas pli altan adapteblon, se ekzistas diversaj kongruaj moduloj, kiuj estas munteblaj, malmunteblaj, elŝanĝeblaj aŭ alie grupeblaj por adapti la sistemon al novaj kondiĉoj. Monolita sistem tamen povas atingi tiajn adaptiĝojn nur per strukturŝanĝiĝo, kiam la parametrigo de liaj funkcioj ne ebligas taŭgan alĝustigon.

## Ekzemploj 
* Normkomponantoj (normitaj konstrueroj kiel funkciaj eroj) kaj normitaj muntogrupoj en meĥanika inĝenierarto kaj sur aliaj kampoj de la tekniko
** Konstruludiloj kiel LEGO
** Moduloj de kosmostacioj
** Modula maŝinkonstruo
** Elektraj kaj elektronikaj konstrueroj: ekipo de cirkvitkartoj
* En arĥitekturo kaj konstrufako
** Serie antaŭproduktitaj konstrueroj
** Konstruaĵoj el modulaj ĉambro-elementoj 
** Domoensembloj el modulaj konstruaĵopartoj (domaj aloj)
** Meblokonstruaj sistemoj kiel USM Haller

Kategorio:Normigado
Albana Esperanto-Instituto

**Albana Esperanto-Instituto** estas kultura organizaĵo en Albanio, kies celo estas informado pri kaj instruado de la lingvo Esperanto. La instituto havas sian sidejon en Tirano kaj estas organize sendependa de Albana Esperanto-Asocio. Laŭ stato de decembro 2005, estro estis Vasil Pistoli, sekretario Bardhyl Selimi kaj kasisto Rita Permeti.

Kategorio:Esperanto-movado en Albanio
Kategorio:Organizaĵoj en Albanio
Albana Esperanto-Asocio

La **Albana Esperanto-Asocio** (**AEA**; , ) estas la landa Esperanto-asocio en Albanio, fondita en 1991 kaj aliĝinta al UEA en 2013. Ekde decembro 1991 ĝi eldonas la membrogazeton *Albana Esperantisto*.

La asocio komence nomiĝis Albana Esperanto-Ligo. En 2013 ĝi havis 33 membrojn. La prezidanto estas *Shaban Hasani*.

## Eksteraj ligiloj 
* Kontaktinformoj en la retpaĝo de UEA
* Titolpaĝo de la unua numero de *Albana Esperantisto*

## Vidu ankaŭ 
* Albana Esperanto-Instituto

Albana Esperanto-Asocio
Kategorio:Albanaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto-movado en Albanio