open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dolní Jiřetín

**Dolní Jiřetín** () estas pereinta urbo en distrikto Most. Ĝi troviĝis ses kilometrojn nordokcidente de la eksa urbo Most en supermara alteco 235 metroj kun katastra areo 776&nbsp;hektaroj. Al la supra parto de Dolní Jiřetín apudis ĝia  domaro Čtrnáct Dvorců kaj ili kreis koneksan zonon de loĝigo laŭlonge laŭ rojo Jiřetínský potok ĝis la hodiaŭa Horní Jiřetín. La municipo estis likvidita en la jaroj 1980–1983.

Dolní Jiřetín situis en katastra teritorio **Dolní Jiřetín** kaj **Čtrnáct Dvorců** kun areo 7,81 km².

## Historio
La unua skribmencio pri la cvilaĝo devenas el la jaro 1263.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* En la jaroj 1718–1724 estis sur la loko de la devena gotika preĝejo konstruita baroka preĝejo de sankta Mikolao. En la jaro 1893 ĝi estis fermita pro difekto de statiko pro mineja agado kaj en la jaro 1897 ĝi estis detruita kaj sur ĝia loko estis en la jaroj 1898–1899 konstruita nova preĝejo. En la jaro 1925 estis eĉ ĝi difektita pro la minado, do ĝi devis estis en la jaro 1934 fermita. Post sekurigaj laboroj ĝi povis esti denove malfermita nur en la jaro 1939. La loko, kie la preĝejo situis, estas sub akvo, kiu inundigis ĉi tieajn minejajn trafalaĵojn.
* Kapelo kun statuo de sankta Floriano el la dua duono de la 18-a jarcento
* Statuaro de sankta Georgo el la jaro 1711 (hodiaŭ ĝi troviĝas en&nbsp;Litvínov)
* Statuaro de sankta Johano Nepomuka kaj sankta Antonio el la jaro 1739 (hodiaŭ ĉe preĝejo en&nbsp;České Zlatníky)
* En la katastra teritorio Dolní Jiřetín situas memorige protektataj konstruaĵoj de Minejo Centrum.

## Ĉirkaŭaĵo
* Brunkarba minejo ČSA
* Záluží (kun la kemia uzino Sudetenländische Treibstoffwerke)

## Pluaj fotoj

Dolní Jiřetín kostel 1895.jpg|Dolní Jiřetín (1895)
Dolní Jiřetín 1900.jpg|Dolní Jiřetín (1900)
Dolní Jiřetín pohlednice 1900.jpg|Bildkarto de Dolní Jiřetín (1900)
Dolní Jiřetín z kostelní věže 1908.jpg|Dolní Jiřetín el preĝeja turo (1908)
Dolní Jiřetín pohlednice 1925.jpg|Bildkarto de Dolní Jiřetín (1925)
Centrum 2005 - 02.JPG|Karba minejo Centrum en Dolní Jiřetín (2005)
The Lake ^made to order from Mr Vavroušek - panoramio.jpg|Loko, kie situis Dolní Jiřetín

## Literaturo 
* 
* 

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* Dolní Jiřetín sur paĝaro Zaniklé obce

Kategorio:Horní Jiřetín
Kategorio:Pereintaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Pereintaj setlejoj en distrikto Most
Kategorio:Pereintaj setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Inundigitaj setlejoj en Ĉeĥio
Charles De Ketelaere

''''* estas belga profesia futbalisto en la pozicio de . Li naskiĝis la 10-an de marto 2001 en Bruĝo, ĉefurbo de la provinco Okcidenta Flandrio en la Flandra Regiono, do nun estas -jaraĝa. Ekde la jaro 2023 li estas membro de la unua vira teamo de la itala futbalklubo *Atalanta Bergamo''. Krome li ekde 2020 membras en la belga nacia teamo de futbalo kaj kadre de ĝis ankaŭ partoprenis en la matĉoj pri la Futbala Mondpokalo 2022, post kiam li ekde 2017 jam apartenis al la nacia teamo de sub-16, sub-17-, sub-19- kaj sub-21-jaruloj.

Kategorio:Belgaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio
Amadou Onana

''''* - je plena nomo *Amadou Zeund Georges Ba Mvom Onana* - estas belga-senegala profesia futbalisto en la pozicio de . Li naskiĝis la 16-an de aŭgusto 2001 en , do nun estas -jaraĝa. Ekde la jaro 2024 li estas membro de la unua vira teamo de la futbalklubo *Aston Villa* en Birmingham, Anglio - antaŭe li membris en la teamoj de *Everton FC*, Liverpool en 2022 gis 2024, *OSC Lille* en norda Francio en 2021-2022 kaj *Hamburger SV'' en norda Germanio en 2020-21. Krome li ekde 2022 membras en la belga nacia teamo de futbalo kaj kadre de ĝi ankaŭ partoprenis en la matĉoj pri la Futbala Mondpokalo 2022, post kiam li ekde 2018 jam apartenis al la belga nacia teamo de sub-17, sub-18-, sub-19- kaj sub-21-jaruloj.

Kategorio:Belgaj futbalistoj
Kategorio:Senegalaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Dakaro
Jack Garfein

**Jack GARFEIN** (naskita la 2-an de julio 1930 en Mukaĉevo, Karpata Rutenio, Ĉeĥoslovakio, nun Transkarpata provinco, Ukrainio; mortis la 30-an de decembro 2019 en Usono) estis usona kina kaj teatra reĝisoro, scenaristo, instruisto, produktoro kaj ŝlosila figuro de la Actors Studio.

## Vivo 
Garfein estis unu el la malmultaj junuloj, kiuj postvivis la koncentrejon Aŭŝvico. Post la Dua Mondmilito, li venis al Usono tra Svedio. Lia onklo loĝis en Novjorko, sed aŭ ne povis aŭ ne volis akcepti lin. Tamen, li pagis por vartfamilio por zorgi pri li. Garfein prenis aktorajn kursojn ĉe la Dramatic Workshop en Novjorko kaj fariĝis membro de la Actors Studio en Novjorko. Li laboris kun James Dean kiel aktoro en unu el liaj unuaj studiaj produktadoj.

La reĝisora ​​debuto de Garfein, la filmo *Die Like a Man* (1956), okazas en suda militista akademio kun sadisma etoso. La filmo ĝenis la publikon kaj kritikistojn per sia malferma fino. Pivota sceno prezentis nigrulajn aktorojn. La studio rifuzis elekti nigrulajn aktorojn, timante pri la komerca sukceso de la filmo - precipe pri ĝia ebla publikigo en la sudaj ŝtatoj. Garfein, tamen, rifuzis cedi.  *Die Like a Man* estis kondamnita kiel "neusona filmo" fare de membro de la Usona Kongreso. En 1960, Garfein reĝisoris *Wild Buds* (Sovaĝaj burĝonoj), kun Carroll Baker kiel seksperfortviktimo tenata kaptite de la viro, kiu savis ŝin de sinmortigo (saltante el ponto).

Garfein estis edziĝinta al sia kolega aktorino Carroll Baker de 1955 ĝis 1969. Ili havis filinon, aktorinon Blanche Baker, kaj filon, Herschel Garfein.  Post disiĝo de Baker, li komence havis malfacilaĵojn adaptiĝi al la vivo.

Garfein kundirektis la Instituton Lee Strasberg en Novjorko kun Lee Strasberg, fondis la Actors Studio West en Los-Anĝeleso en 1966, kaj reĝisoris ekster-Broadway-produktaĵojn. Li estis amiko de Henry Miller, kiu inkluzivis lin inter siaj ok plej bonaj amikoj en sia libro "Mia biciklo kaj aliaj amikoj".

Garfein estis unu el la plej spertaj instruistoj de *Metodaktorado*. Li instruis ĉe sia aktora lernejo *Le Studio Jack Garfein* en Parizo kaj donis laborrenkontiĝojn en Vieno, Londono, Budapeŝto, Berlino kaj Los-Anĝeleso.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* Retejo of Le Studio Jack Garfein, Paris
* Tributo al Jack Garfein, UCLA Film and Television Archive at the Billy Wilder Theater
* Jack Garfein en *The New York Times*
* Jack Garfein en *Variety*

Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Postvivintoj en la koncentrejo Aŭŝvico
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Ignác Bärenkopf

**Ignác Bärenkopf** [ignAc berenkopf], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Bärenkopf Ignác** estis hungara pastro, episkopo, jezuita monaĥo, titulara abato, altlerneja instruisto. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Baerenkopf, Bernkopf, Baerenkoff, Pernkow*, lia pseŭdonimo estis *Flaminius Cephalius*.

 naskiĝis  en Komárom (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Komárno en Slovakio), li mortis  en Nagyszombat (Hungara reĝlando, Aŭstra imperio, nuntempa Trnava en Slovakio).

## Biografio 
 eniris la jezuitan ordenon la 14-an de oktobro 1758 en sia aĝo de 17 jaroj. Post novicado li studis filozofion en Nagyszombat, teologion en Vieno. Post siaj studoj li unue estis prefekto en kolegio en Vieno, poste en Nagyszombat, pli poste li instruis en Kolozsvár, Pozono, Pécs, Nagyszombat kaj Vieno. Pro ĉesigo de la jezuita ordeno li kompletigis siaĵn teologian, juran kaj filologian studojn, poste ekde 1774 li estis familia edukisto ĉe grafo István Illésházy (politikisto). En 1783 li iĝis kanoniko en Pozono, en 1795 preposto en Esztergom. Inter 1804 - 1808 li instruis en Reĝa Universitato de Pest, samtempe li instruis en la seminario (eĉ li estis seminariestro), dum en 1805 li estis nomumita tiutulara episkopo. Li publikigis diversajn teologiajn verkojn latine.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Vindiciae coelibatus ecclesiarum occidentis, contra nuperos quosdam scriptores.* (1787)
* *De dominio nobilium Hungariae deque cladis ad Mohácsium causa.* (1790)
* *De jure coronandarum reginarum Hungariae disquisitio.* (1792)
* *Methodus recte gubernandi parochiam et dirigendi animas in s. tribunali.* (1803)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj episkopoj
Trikarunkla sonorilkotingo

La **trikarunkla sonorilkotingo** () estas unutipa birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi troviĝas en Centrameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *tricarunculatus* estas latina vorto signifanta "kiu havas tri karunklojn", ĉar tri longaj nigraj karunkloj troviĝas ĉe la ekstremaĵoj de la beko de la masklo de tiu specio.

## Aspekto
Unu el kvar specioj de Sonorilkotingo, kiuj vivas en Centra kaj Sudameriko, la Trikarunkla sonorilkotingo longas inter 25 cm kaj 30 cm. La korpo, vosto kaj flugiloj de la masklo estas unuforme kaŝtanbrunaj; ĝiaj kapo, kolo kaj supra brusto estas blankaj; kaj ĝi havas nigrajn okulringon, okulstrion kaj bekon. Ĝia nomo venas de la tri vermosimilaj haŭtaj karunkloj, kiuj pendas de la bazo de la beko. Ĉi tiuj karunkloj povas esti tiel longaj kiel 10 cm kiam etenditaj dum kantoj kaj interagoj. La karunkloj restas malrigidaj eĉ kiam etenditaj. La masklo skuas la karunklojn, sed alie ili pendas rekte malsupren; ili estas nek erekteblaj nek sub muskola kontrolo. La flankaj karunkloj ne elstaras al la flankoj kaj la centra ne estas etendita rekte ĉielen, kiel montrite sur kelkaj malnovaj ilustraĵoj kaj specimenoj. La celo de la karunkloj estas neklara.

La inoj estas pli malgrandaj kaj malpli okulfrapaj laŭ aspekto, estante ĝenerale olivkoloraj kun flavecaj strioj sube, pure flava ventro kaj sen karunkloj. La inoj miksiĝas en la ĉirkaŭaĵon de la arbaro, kio helpas ilin kaŝi siajn nestojn de predantoj. La nestojn estas tre malfacile videblaj.

## Disvastiĝo kaj habitato
La trikarunkla sonorilkotingo estas migranta specio. Ĝi reproduktiĝas en la montarbaroj de Honduro, Nikaragvo, Kostariko kaj uesta Panamo. Ĝi vintras je pli malalta altitudo en la ebenaĵoj. Ĝi vivas en la kanopeo de humidaj foliarbaroj, kie ĝi facile restas nerimarkita se ĝi ne aktive vokas.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Brighton & Hove Albion

**Brighton & Hove Albion**  estas profesia futbalklubo bazita en Brighton, Brighton kaj Hove, en la provinco kaj tradicia graflando *East Sussex* de sud-orienta Anglio, Britio. La klubo konkuras en la F.A. Supra Ligo (*Premier League*), la plej alta nivelo de la angla futbala ligosistemo. Ilia hejma stadiono estas *Falmer Stadium* ekde 2011, ludinte ĉe la stadiono *Goldstone Ground* dum la plej granda parto de la 20-a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Anglaj futbalteamoj
PIV (apartigilo)

**PIV** povas esti:

* Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto
* Pentium 4 (PIV)
* Por Informi Vin (PIV, FYI)
* kodo de lingvo "Pileni" laŭ ISO 639-3
Barba sonorilkotingo

La **barba sonorilkotingo** () estas birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi havas du subspeciojn troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *averano* venas el la portugala *ave de verão*, kiu signifas "birdo de somero", pro la kredo ke ĝi kantis nur dum la ses semajnoj de meza somero

La ino estas pli malgranda, proksimume 27 cm kaj pezas 130 g. Ŝiaj supraj partoj estas olivecverdaj (pli malhelverdaj sur la kapo), plejparto de la subaj partoj estas flavaj striecaj per verdo, kaj la ventro estas pure flava. Al ŝi mankas la vizaĝaj karunkloj ("barbo"). Ambaŭ seksoj havas malhelajn okulojn, nigran bekon kaj grizajn ĝis nigrajn krurojn.

## Disvastiĝo kaj habitato
La barba sonorilkotingo troviĝas malkontinue de norduesta Venezuelo ĝis nordeosta Brazilo, tra Trinidado kaj Tobago kaj Gujano. Ĝi vivas en humidaj ĉiamverdaj ebenaĵaj arbaroj kaj la pli malaltaj partoj de humidaj montararbaroj kaj apudaj altaj duarangaj arbaroj.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Blanka sonorilkotingo

La **blanka sonorilkotingo** () estas birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi havas du subspeciojn troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *albus* estas latina vorto signifanta "blanka", pro la koloro de la plumaro de la masklo

## Disvastiĝo kaj habitato
La blanka sonorilkotingo troviĝa en eosta kaj plej suda Venezuelo, en Gujanoj kaj norda kaj centra Brazilo. Ĝi vivas en humidaj arbaroj, ĝis ĉirkaŭ 1250 m.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Sándor Balogh (jezuito)

**Sándor Balogh** [ŝAndor balog], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Balogh Sándor** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, instruisto.

 naskiĝis  en Kapuvár, li mortis  en Győr.

## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en Győr, poste li aliĝis al la jezuitoj en 1761. Li studis teologion en Trencsén (1761–1763), poste li instruis jaron en Eger. Inter 1764–1766 li studis sciencojn en Kassa, poste li instruis en Kolozsvár, Eger, Sopron kaj Budao (urbo). Ekde 1771 li studis teologion en Vieno. 2 jarojn poste la jezuita ordeno estis malpermesita, tial li estis pastro, samtempe instruisto en gimnazio en Győr. Baldaŭ li estis levita preposto, eĉ titulara kanoniko, krome abato en Komárom.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Idyllion haliceution* (1777)
* *Augustae Theresiae, regi apostolico ob translatam Budam universarum ...* (1800)
* *Szt Istvánnak, Mo. első kir-ának dicsérete.* (1805)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare (legebla en la 21-a punkto)
* biografio hungare (jezuita arkivo)
* katolika leksikono (legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Nudgorĝa sonorilkotingo

La **nudgorĝa sonorilkotingo** () estas unutipa birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *nudicollis* estas latina vorto signifanta "nudkola" (el *nūdus* = "nuda" kaj *collum* = "kola"), ĉar la facio kaj gorĝo de la masklo estas senplumaj

Kiel aliaj sonorilkotingoj (*Procnias*), la *P. nudicollis* havas mallongan bekon kun tre larĝa gapo.

## Disvastiĝo kaj habitato
La nudgorĝa sonorilkotingo estas endemia de la atlantika pluvarbaro, de Pernambuko en nordeosta Brazilo, suden ĝis Suda Rio-Grando en suda Brazilo. Ĝia teritorio ankaŭ etendiĝas uesten al nordeosta Argentino, eosta Paragvajo, kaj eosta kaj sudeosta Suda Mato-Groso, en Brazilo. Ĝi ankaŭ troviĝas sur kelkaj insuloj proksime de Rio-de-Ĵanejro. Ĝi estas loke komuna en protektitaj areoj (ekz. naciaj parkoj, rezervejoj) en Brazilo kaj Paragvajo, sed maloftas en Argentino. Tiu specio ĝenerale estas konsiderata kiel altituda migranto, reproduktiĝanta je pli altaj altitudoj, poste vintranta en la ebenaĵoj. Ĉi tiuj movoj eble celas spuri la haveblecon de fruktmanĝaĵo. Ŝajne la nudgorĝa sonorilkotingo estas nur vizitanto ekster la reprodukta sezono en Argentino, kaj nur vizitanto de la plej suda Brazilo dum la reprodukta sezono.

Ĝi vivas en la kanopeo de humidaj ĝis malsekaj arbaroj, kvankam ĝi foje videblas en la subkanopeo kaj subarbaraĵo, plejparte sub 1150 m.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Mukov

**Mukov** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Hrobčice en distrikto Teplice. Ĝi troviĝas proksimume 4&nbsp;km sudoriente de Hrobčice. En la jaro  ĉi tie vivis .

**Mukov** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 6,58&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1386.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* Baroka preĝejo de sankta Prokopio
* Hradišťany (753&nbsp;m) – la dua plej alta monto de Bohemia mezmontaro kun restaĵoj de praepoka remparburgo el periodo de Knovíza kulturo kaj naturrezervejo Hradišťanská louka
* Memorige protektata bieneto n-ro 26
* Monumento al usonaj aviadistoj forpafitaj ĉe la vilaĝo la 21-an de julio 1944
* Fonto de sankta Prokopio
* Memortabulo al restado de imperiestro Jozefo la 2-a en oktobro de 1778 en domo n-ro 38

## Pluaj fotoj 

Mukov památník letcům.jpg |Monumento al forpafitaj usonaj aviadistoj
Mukov památník Josefa II.jpg|Memortabulo por restado de Jozefo la 2-a sur domo n-ro 38
Mukov studánka svatého Prokopa.jpg|Fonto de sankta Prokopio
Mukov čp 26.jpg|Domo n-ro 26

## Referencoj
Kategorio:Hrobčice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice
Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro
Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia mezmontaro
Béla Bangha

**Béla Bangha** [banga], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo **Bangha Béla József ** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, misiisto, redaktoro. Lia nobela antaŭnomo estis *nagyjókai* [nadj-jOkai].

 naskiĝis  en Nitro, li mortis  en Budapeŝto.
eta|maldekstre|
eta|
eta|

## Biografio 
 aliĝis al la jezuitoj en 1895 en Nagyszombat, post la dujara novicado li finis la gimnazion. Inter 1900–1903 li studis teologion en Pozono, poste li instruis en Kalocsa. Inter 1906–1910 li denove studis teologion en Innsbruck, intertempe en 1909 li pastriĝis. Ekde 1910 li servis en Budapeŝto, 5 jarojn poste li monaĥiĝis. Tiutempe li redaktis katolikajn gazetojn, estis aktiva inter la katolikaj eldonaĵoj kaj faris misiistajn predikojn ne nur hejmem sed en eŭropaj landoj, Nord-Ameriko kaj Sud-Ameriko. Resume li faris dek mil da prelegoj aŭ predikoj. En 1928 li estis levita monaĥejestro.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A legszebb virág és ápolása.* (1905)
* *A magyar katolikus sajtó kérdése.* (1917)
* *Jézus istenségének bizonyítékai.* (1923)
* *A jezsuita rend ellenségei.* (1928)
* *Katolikus lexikon.* (4 volumoj, eldonisto, 1931-33)
* *Római útikalauz* (1934) 
* *Keresztény unió.* (1943)
* *Bangha Béla összegyűjtött munkái* (30 volumoj, 1942–1943)

## Memorigiloj 
* reliefo en Budapeŝto

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun fotoj
* biografio hungare
* datenoj kaj aprezo hungare
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj misiistoj
Kategorio:Hungaraj redaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Usona Matematika Societo

La **Usona Matematika Societo** (, akronime AMS) estas asocio de matematikistoj en Usono. Ĝi estis fondita en 1888 por antaŭenigi matematikan edukadon kaj esploradon kaj havas proksimume 28 000 individuajn membrojn kaj 550 instituciajn membrojn.

La Societo eldonas sciencajn publikaĵojn, organizas konferencojn (regionajn, naciajn kaj internaciajn en kunlaboro kun aliaj organizaĵoj), kaj aljuĝas stipendiojn kaj premiojn por sciencaj rezultoj.

## Priskribo 
La ĉefsidejo de AMS situas en Providence, Rod-Insulo.

Ĝi produktas la abstraktan revuon *Mathematical Reviews,* kiu nun enhavas pli ol du milionojn da enskriboj ekde ĉirkaŭ 1945. Ĝia katalogo inkluzivas pli ol 3000 lernolibrojn.

La AMS aljuĝas plurajn premiojn:

* La Cole-premioj estas aljuĝataj ĉiujn tri jarojn ekde 1928.
* La Premio Leroy P. Steele estas aljuĝata ĉiujare ekde 1970, kaj ekde 1979 en tri kategorioj.
* ekde 1970 la Premio Norbert Wiener (Premio Norbert Wiener pri Aplikata matematiko).
* Bôcher Memorial Premio
* Fulkerson-Premio
* Premio Oswald Veblen

Krome, ĝi regule organizas la Gibbs-prelegojn kaj la Kolokvo-prelegojn.

Ekzistas Kuneco, konsiderata honoro, por kiu oni estas elektita de komitato. La statuso de kunulo ekzistas ekde 2012 (Inaŭgura Klaso), kaj novaj membroj estas elektitaj ĉiujare. Antaŭkondiĉo estas membreco en la AMS dum la du antaŭaj jaroj. La *Inaŭgura Klaso* konsistis el 50 elektitaj membroj, same kiel tiuj, kiuj faris *AMS-* prelegon ĉe unu el la Komunaj Kunvenoj, gajnis AMS-Premion, aŭ prezentis prelegon ĉe la ICM (Internacia Kongreso de Matematikistoj) aŭ la ICIAM (Internacia Kongreso de Industria kaj Aplikata Matematiko).

La AMS publikigas plurajn gravajn matematikajn ĵurnalojn kaj seriojn:

* Revuo de la Usona Matematika Societo, establita en 1988
* Procedoj de la Usona Matematika Societo, ekde 1950, enhavantaj esplorartikolojn malpli ol 15 paĝoj.
* Transakcioj de la Usona Matematika Societo estas publikigitaj ekde 1900 kaj enhavas pli longajn esplorartikolojn (artikoloj pli mallongaj ol 15 paĝoj estas kutime publikigitaj en la Proceedings).
* Memoraĵoj de la Usona Matematika Societo, enhavantaj esplorartikolojn de simila longo al tiuj en la Transakcioj (80 ĝis 200 paĝoj); se pli ol unu artikolo aperas en volumo, ili estas grupigitaj laŭ komunaj temoj. Nuntempe, ses volumoj estas eldonitaj ĉiujare en proksimume 33 individue binditaj partoj.
* Bulteno de la Usona Matematika Societo
* Avizoj de la Usona Matematika Societo
* Matematiko de Komputado
* Matematikaj Enketoj kaj Monografioj, serio de matematikaj monografioj
* Nuntempa Matematiko, ekde 1980, serio de kolektitaj volumoj pri konferencoj kaj simpozioj

La dua grava asocio de matematikistoj en Usono estas la Matematika Asocio de Ameriko.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* MacTutor: The American Mathematical Society


Kategorio:Matematikaj socioj
Kategorio:Erudiciulaj asocioj en Usono
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1888
Kategorio:Matematiko kaj kulturo
Dependa kaj sendependa variabloj

Por dependaj kaj sendependaj hazardaj variabloj, vidu Sendependeco (probabloteorio).
----
[eta|En unuvariabla [kalkulo, funkcio estas tipe grafike prezentita kun la horizontala akso reprezentanta la sendependan variablon kaj la vertikala akso reprezentanta la dependan variablon. En ĉi tiu funkcio, *y* estas la dependa variablo kaj *x* estas la sendependa variablo.]]
eta|Dependa variablo: distanco (Y-akso), Sendependa variablo: tempo (X-akso).
eta|Aproksimado de funkcioj, de pli kaj pliaj gradoj, laŭ donitaj koordinatoj
**Dependaj** kaj **sendependaj variabloj** estas fundamentaj konceptoj en  matematiko, statistiko kaj sciencaj esplormetodoj, kiuj priskribas la rilatojn kaj ligojn inter karakterizaĵoj aŭ fenomenoj mezurataj en empiria studo. La **sendependa variablo** (fojfoje nomata la **eksplika variablo**) estas la karakterizaĵo, kiun esploristoj supozas kiel la kaŭzon aŭ influon de specifa fenomeno, dum la **dependa variablo** (nomata ankaŭ la **responda variablo** aŭ **rezulto**) estas la karakterizaĵo mezurata por ekzameni la efikon de la sendependa variablo sur ĝin.

Ĉi tiu distingo, inter dependea kaj sendependa, estas la kerno de la dezajno de eksperimentaj kaj korelaciaj studoj, ĉar ĝi permesas testi hipotezojn pri kaŭzaj aŭ statistikaj rilatoj inter variabloj.

Oni ankaŭ povas pensi pri tio kiel maniero distingi du specojn de kvantoj:

* tiuj, kiuj estas haveblaj ekde la komenco de la procezo kaj konsistigitaj de ĝi, estas nomataj *sendependaj variabloj*;
* tiuj, kiuj aperas poste kaj tial dependas de la antaŭaj, nomiĝas *dependaj variabloj*.

En matematiko, dependaj variabloj estas kutime komprenataj kiel funkcioj de sendependaj variabloj.

Alidirite, variablo estas konsiderata **dependa** se ĝi dependas de (aŭ estas hipotezita kiel dependa de) **sendependa variablo**. Dependaj variabloj estas la rezulto de la testo de kiu ili dependas, laŭ iu leĝo aŭ regulo (ekz., laŭ matematika funkcio). Sendependaj variabloj, aliflanke, ne estas vidataj kiel dependantaj de iu alia variablo ene de la amplekso de la koncerna eksperimento. Prefere, ili estas kontrolataj de la eksperimentanto.

En statistiko, kaj precipe en regresanalizo, la dependa variablo estas la variablo antaŭdirita per regresekvacio . La sendependaj variabloj tiam nomiĝas prognoziloj aŭ prognozilaj variabloj.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Matematika terminologio
Kategorio:Statistiko
Kategorio:Esploraj manieroj
Kategorio:Eksperimenta dezajno
Tamás Beőthy

**Tamás Beőthy** [tamAŝ bOti], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Beőthy Tamás** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, arkitekto.

 naskiĝis  en Budapeŝto, li mortis .

## Biografio 
 maturiĝis en premonstrata gimnazio en Gödöllő en 1945, poste li akiris arkitekturan diplomon en Konstrua kaj Trafika Teknikuniversitato en 1950. Post la diplomo li estis arkitekto 6 jarojn, dum en 1953 li aliĝis la jam sekreta jezuita ordeno, kiel kaŝa novico. Li estis aktiva dum la Hungara revolucio de 1956, tial poste li disidis kaj en 1957 li havis monaĥan trejnadon jam en Aŭstrio. Li plustudis kaj en 1960 li akiris filozofian diplomon en Tullamore, 4 jarojn poste teologian diplomon en Dublino, dum en 1963 li pastriĝis. En 1964 li trejniĝis el monaĥaj scioj en Münster, poste en Roĉestro (Nov-Jorkio) li instruis, en pluraj lokoj de Kanado li estis pastro. En 1971 li oficiale monaĥiĝis. Jam dum agonio de la socialismo (1989) li revenis al Hungario kaj estis aŭ pastro, aŭ faris misiistajn agojn. Li estis entombigita en Preĝejo Koro de Jesuo (Józsefváros).

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto (legebla ĉe la 4-a foto)
* jezuita arkivo
* intervjuo hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956
Acta Mathematica

***Acta Mathematica*** estas koleg-reviziita malferm-alira scienca gazeto, kiu publikigas originalajn esplorojn en ĉiuj kampoj de matematiko. La revuon fondis la sveda matematikisto Gösta Mittag-Leffler en 1882 kaj eldonas la lianoma Instituto (d:Q1848697) en Svedio, matematika esplorinstituto apartenanta al la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj. Ekde 2006, la revuon presas kaj distribuas Springer.

La revuo publikigas gravajn originalajn esplorartikolojn sen iuj temaj limigoj. La decidon akcepti aŭ malakcepti manuskripton faras unuanime la redakcia komitato.

Laŭ Cédric Villani, ĉi tiu revuo estas "konsiderata de multaj kiel la plej prestiĝa el ĉiuj matematikaj esplorĵurnaloj". Laŭ *Journal Citation Reports*, la revuo havas efikfaktoron de 4,273 en 2020, vicigante ĝin 5-a el 330 revuoj en la kategorio "Matematiko".

Ĝi publikigas nur artikolojn skribitajn en la angla, franca aŭ germana lingvoj. Ĉi tiuj estas indeksitaj kaj recenzitaj en Mathematical Reviews kaj zbMATH Open. La revuo estas kvaronjara (du numeroj eldonitaj ĉiujare, ĉiu konsistanta el du numeroj). Aliro al ĉiuj artikoloj estas senpaga.

Ekde 1884, Sofja Vasiljevna Kovalevskaja estis kunredaktorino de la revuo. Tio igis Acta Mathematica la unua scienca revuo en kiu virino tiamaniere partoprenis.

## Literaturo 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj
Kategorio:Matematikaj gazetoj
Societo por Industria kaj Aplikata Matematiko

La **Societo por Industria kaj Aplikata Matematiko** (, akronime **SIAM**), bazita en Filadelfio, estas usona socio por aplika matematiko. Ĝi estis fondita en Filadelfio en 1951 de matematikistoj laborantaj en industrio. Nuntempe ĝi havas pli ol 14 000 membrojn, organizas sciencajn konferencojn, kaj publikigas librojn kaj 18 ĵurnalojn  (inkluzive de *SIAM Review*, *Theory of Probability and its Applications*, kaj *SIAM Journal of Applied Mathematics*). Inter ĝiaj premioj estas la Premio George Pólya, la Premio Norbert Wiener (kun la Usona Matematika Societo ), la Premio James H. Wilkinson, la Premio Theodore von Kármán, kaj la Premio George David Birkhoff.

SIAM ankaŭ estas kunorganizanto de la *Internacia Kongreso pri Industria kaj Aplikata Matematiko* (ICIAM), la plej granda internacia konferenco por aplikata matematiko, kiu okazas ĉiujn kvar jarojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* M3Challenge.SIAM.org

Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1951
Kategorio:Edukaj organizaĵoj en Usono
Kategorio:Matematikaj socioj
Matematika Asocio de Usono

La **Matematika Asocio de Usono** (, akronime MAA) estas asocio de usonaj matematikistoj kun fokuso sur matematiko alirebla je la bakalaŭra nivelo (tio estas, lerneja matematiko, altlerneja kaj mezlerneja edukado, universitataj studoj ĝis la unua akademia grado).

La organizo publikigas matematikajn ĵurnalojn kaj librojn, inkluzive de la *American Mathematical Monthly*, la plej vaste legata matematika ĵurnalo en la mondo laŭ registroj en JSTOR.

*La Matematika Asocio de Usono* estas la dua plej granda asocio de matematikistoj en Usono post la Usona Matematika Societo.

## Priskribo 
La originoj de MAA spureblas al la revuo *American Mathematical Monthly*, fondita de Benjamin Finkel en 1894, kiu kreis komunikilon por matematiko je bakalaŭra nivelo. La organizaĵo, kiu disvolviĝis en la sekvaj jaroj, estis fondita en 1916 kaj registrita kiel neprofitcela organizaĵo en Ilinojso en 1920. Kvankam komence apenaŭ pli ol societo por la publikigo de *American Mathematical Monthly*, la MAA poste kreskis konsiderinde kaj nuntempe havas pli ol 27 000 membrojn (en 2008).

La sidejo de la Matematika Asocio de Usono estas 1529 Eighteenth Street, NW, Vaŝingtono, DC 20036-1385, Usono.

## Revuoj 
La MAA publikigas la jenajn matematikajn ĵurnalojn:

* Amerika Matematika Monata Revuo
* Matematika Revuo
* Altlerneja Matematika Ĵurnalo
* Matematikaj Horizontoj
* MAA-FOKUSO

## Premioj 
Ĝi aljuĝas diversajn premiojn, inkluzive de la Premio Chauvenet, la Premio Lester Randolph Ford, la Premio George Pólya, la Premio Carl B. Allendoerfer, la Premio David P. Robbins kaj la Libro-Premio Euler.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de MAA
* Gvidlibro pri la Rekordoj de la Matematika Asocio de Usono, 1916–nun: Hejmpaĝo
* Cifereca Biblioteko de Matematikaj Sciencoj (MathDL)
* Konverĝo, la Revuo pri Matematika Historio kaj Matematika Edukado de MAA (parto de MathDL)

Kategorio:Matematikaj socioj
Kategorio:Edukaj organizaĵoj en Usono
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1915
Lipaugus

***Lipaugus*** estas genro de birdoj el la familio de kotingedoj. Ĝi enhavas 9 speciojn troviĝantajn en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Cotingidae - kotingedoj
****Lipaugus* Boie, F, 1828
*****Lipaugus unirufus* Sclater, PL, 1860 - rufa kotingo
******Lipaugus unirufus unirufus* Sclater, PL, 1860
******Lipaugus unirufus castaneotinctus* (Hartert, EJO, 1902)
*****Lipaugus streptophorus* (Salvin, O; Godman, FD, 1884) - rozkola kotingo
*****Lipaugus vociferans* (Wied-Neuwied, M, 1820) - kriema kotingo
*****Lipaugus lanioides* (Lesson, RP, 1844) - grizkapa kotingo
*****Lipaugus ater* (de Férussac, AÉJPJFA, 1829) - ornigra kotingo
*****Lipaugus conditus* (Snow, DW, 1980) - grizflugila kotingo
*****Lipaugus weberi* Cuervo, AM; Salaman, PGW; Donegan, TM; Ochoa, JM, 2001 - kaŝtanĉapa kotingo
*****Lipaugus fuscocinereus* (de Lafresnaye, NFAA, 1843) - malhela kotingo
*****Lipaugus uropygialis* (Sclater, PL; Salvin, O, 1876) - falĉilflugila kotingo

## Etimologio
La scienca genra nomo *Lipaugus* venas el la antikva greka *λιπαυγής* (*lipaŭges* = "malhela"), ĉar la plumaro de tiuj birdoj estas ĉefe malhela.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kundratice (Vysoká Pec)

**Kundratice** () estas pereinta vilaĝo en Ĉeĥio, kiu situis 4,5&nbsp;kilometrojn nordoriente de Jirkov en&nbsp;distrikto Chomutov. Ĝi etendiĝis laŭlonge laŭ ŝoseo el Chomutov ĝis Most. Dum la tuta historio Kundratice estadis agrikultura vilaĝo, sed fine de la 19-a jarcento en ĝia ĉirkaŭaĵo disvastiĝis profundaĵa minado de brunkarbo. La vilaĝo pereis en la jaro 1974 sekve de surfaca minado de karbo en Brunkarba minejo ČSA.

Kundratice situis en katastra teritorio **Kundratice u Chomutova** kun areo 4,59&nbsp;km². 

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1383.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* En la vilaĝo situis preĝejo de Nomo de Virgulino Maria

## Rilataj artikoloj
* Kastelo Jezeří

## Pluaj fotoj

Kundratice u Jirkova (2).jpg|Kundratice
Lom ČSA - mapa z 19. stol.png|Lom ČSA - mapo el la 19-a jarcento
Vesnický potok - přeložka koryta 1.jpg|Transmeto de fluo de rojo

## Eksteraj ligiloj
* Kundratice sur paĝaro Zaniklé obce a objekty po roce 1945

Kategorio:Vysoká Pec (distrikto Chomutov)
Kategorio:Pereintaj setlejoj en distrikto Chomutov
Kategorio:Pereintaj setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Minado de brunkarbo en Ĉeĥio
Kategorio:Minado en distrikto Chomutov
Meksika ermitkolibro

La **Meksika ermitkolibro** (*Phaethornis mexicanus*) estas malgranda specio de kolibroj en la familio Trokiledoj. Ĝi estas endemio de Meksiko.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Meksika ermitkolibro estis iam traktita kiel subspecio de la Longbeka ermitkolibro (*Phaethornis longirostris*). Sekvante du verkojn de 2013, la Nordamerika Klasigkomitato (NACC) de la American Ornithological Society en 2015 agnoskis ĝin kiel aparta specio. La International Ornithological Committee (IOC), la Taksonomio Clements, kaj la verko de BirdLife International nome *Handbook of the Birds of the World* sekvis la decidon.

La Meksika ermitkolibro havas du subspeciojn, nome la nomiga *P. m. mexicanus* kaj *P. m. griseoventer*.

## Distribuo kaj habitato
La Meksika ermitkolibro troviĝas en du apartaj areoj de la pacifika marbordo de Meksiko. La nomiga *P. m. mexicanus* troviĝas sudokcidente de okcidenta Guerrero suden ĝis sudorienta Oaxaca. *P. m. griseoventer* troviĝas pli norde, inter Nayarit kaj Colima. La specio loĝas en la interno kaj randoj de humida ĉiamverda arbaro, *Heliconia* arbustaroj, kaj ravinoj en duonfalfoliaj arbaroj. Laŭ alteco ĝi varias de marnivelo ĝis ĉirkaŭ 2,000 m.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Meksiko
Sitelfosa skrapegilo

upright=1.3|thumb|Du sitelfosaj skrapegiloj en la germana surfaca minejo Cottbus-Nord
**Sitelfosa skrapegilo** estas grandmaŝino laboranta en surfacaj minejoj. Oni uzas ĝin por minado de karbo kaj kelkaj neercaj vejnoj (brikfarista materialo, sabloj kaj gruzsabloj). Hodiaŭ ili estas anstataŭigataj per ŝovelradaj skrapegiloj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Korečkové rýpadlo RK 5000, Lom Čs. armáda. 360travel.cz
* Rypadla (kolesová a korečková). Prodeco.
* Na Bílině se staví unikátní obří kolesové rypadlo KK1300 na těžbu hnědého uhlí. Motor-Gear.
* techstroj.g6.cz
* Budoucnost rypadla RK 5000

Kategorio:Minado
Kategorio:Veturiloj
Kategorio:Minado de karbo
Podhůří (Vysoká Pec)

**Podhůří** () estas pereinta vilaĝo en Ĉeĥio. Ĝi situis proksimume kvar kilometrojn nordoriente de Jirkov kaj unu kilometron nordoriente de Vysoká Pec, al kiu ĝi apartenis en la tempo de sia pereo. Restis post ĝi katastra teritorio Podhůří u&nbsp;Vysoké Pece kun areo 6,01&nbsp;km². La vilaĝo pereis pro forloĝiĝo en konekso kun minado de brunkarbo en&nbsp;Brunkarba minejo ČSA komence de la 1980-aj jaroj.

Podhůří situis en katastra teritorio **Podhůří u Vysoké Pece** kun areo 6,01&nbsp;km². 

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1542.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* En la vilaĝo situis malfrue baroka kapelo el la 18-a jarcento
* Muelejo de Schörf

## Pluaj fotoj

Podhůří 1910 (2).jpg|Loka gastejo (bildkarto el la jaro 1910)
Lom ČSA - mapa z 19. stol.png|Lom ČSA - mapo el la 19-a jarcento

## Eksteraj ligiloj
* Podhůří sur paĝaro Zaniklé obce a objekty po roce 1945

Kategorio:Vysoká Pec (distrikto Chomutov)
Kategorio:Pereintaj setlejoj en distrikto Chomutov
Kategorio:Pereintaj setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Minado de brunkarbo en Ĉeĥio
Kategorio:Minado en distrikto Chomutov
Brunkarba minejo

[thumb|Grandmaŝino en minejo Cottbus-Nord oriente de la [Germanio|germana Cottbus]]
thumb|Grandmaŝino en la minejo Tušimice - Libouš
**Brunkarba minejo** estas loko kun supraĵa minado de brunkarbo. Por mini la krudaĵon estas necese senvestigi la tavolon de teraĵo kaj formini la surkuŝantaj tavoloj, plimulte sedimentoj. Plimulte temas pri tarciaraj sedimentoj (argiloj kaj sabloj). La minadon kaj la senvestigon faras grandmaŝino kaj la materialo estas translokigita sur ŝutmonto.

## Brunkarbaj minejoj en Ĉeĥio 
En Ĉeĥio oni faras surfacan minadon de brunkarbo sole sub Ercmontaro en regiono de NOrdbohemia brunkarba baseno kaj en Sokolova baseno.

En Nordbohemia brunkarba baseno troviĝas aŭ troviĝis la minejoj:
* Lom Bílina (Maxim Gorkij)
* Lom Most – Ležáky (Kopisty)
* Brunkarba minejo ČSA (Ĉeĥoslovaka Armeo)
* Lom Obránců míru
* Lom Jan Šverma
* Lom Vršany
* Lom Hrabák
* Lom Tušimice – Libouš (Merkur)
* Lom Chabařovice (Jezero Milada)

### LIsto de minejoj en Sokolova baseno 
En Sokolova baseno troviĝas aŭ troviĝis laminejoj:
* Brunkarba minejo Jiří
* Lom Družba
* Lom Boden
* Lom Přátelství (grandminejo)
* Lom Dukla (grandminejo)
* Lom Libík
* Lom Medard (Lago Medard)

Kategorio:Minado de brunkarbo
Younes Ebnoutalib

**Younes Ebnoutalib** estas germana profesia futbalisto en la pozicio de avanulo. Li naskiĝis la 13-an de septembro 2003 en Frankfurto ĉe Majno, do nun estas -jara. Ekde januaro 2026 li formale estas membro de la unua vira teamo de la futbalklubo *Eintracht Frankfurt*.

## Familio 
Ebnoutalib estas la filo de Faissal Ebnoutalib (naskita en 1970), marokano kiu translokiĝis al Frankfurto ĉe Majno en 1990, akiris germanan civitanecon en 1996, kaj gajnis la arĝentan medalon por Germanio en tekvondo (meza pezo) ĉe la Somera Olimpiko 2000. Lia patrino estas germanino. Li naskiĝis en Frankfurto ĉe Majno kaj kreskis en la distrikto *Nordweststadt* de Frankfurto ĉe Majno kun sia frato Ilias, kiu estas du jarojn pli juna kaj ankaŭ iĝis futbalisto.

Kategorio:Germanaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio
Eugène Maldant

**Eugène Charles MALDANT** (naskiĝis en 1825 en Parizo; mortis la ) estis franca inĝeniero kaj kreinto de planlingva projekto Chabé-Aban.

## Profesio 
Komence de sia kariero, Eugène Maldant okupiĝis pri la vaporlokomotivoj de la trajnlinio Orleano–Bordozo kaj fariĝis estro de lokomotivejo. De 1853 ĝis 1860 li laboris kiel estro de maŝinkonstrua firmao en Bordozo. 

En 1860 oni donis al li kaj franca komercisto Jean Barthe patenton pri *vapormaŝino por ŝarĝi kaj malŝarĝi ŝipojn, vagonojn kaj aliajn transportilojn.* Por elprovi tiun inventon, oni konstruis grandan, feran gruon, kiu enhavis vapormaŝinon kaj tial povis movi sin tra la tuta haveno de Barcelono. La vaporgruo estis ses ĉevalpovojn forta kaj povis movi ĝis dek tunojn. Laŭdire ĝi funkciis precize kaj rapide.

Poste li transloĝiĝis al Parizo, kie li okupiĝis ĉefe pri la distribuo de akvo kaj gaso; interalie li inventis akvokomputilon.

## Verkoj 
* 1870: *Patrie ou Badinguet*, libro kontraŭ Napoleono la 3-a
* 1883: *Matière et force* (Materio kaj forto), libro pri materiismo
* 1886: *La Langue naturelle, langue internationale,* libro pri planlingva projekto Chabé-Aban

## Ĉeffonto 
* *Mémoires et compte rendu des travaux de la Société des Ingénieurs Civils.* 1889, premier volume, p. 322.

## Referencoj 
Kategorio:Lingvokreintoj
Kategorio:Francaj inventistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1825
Kategorio:Mortintoj en 1889
Alexander Staff

**Alexander Staff** estas germana profesia futbalisto el origine miksita germana kaj usona familio. Li naskiĝis la 12-an de junio 2008 en Dieburg, distrikto Darmstadt-Dieburg, Hesio, do nun estas -jara. Ekde la jaro 2026 li formale estas membro de la unua vira teamo de la futbalklubo *Eintracht Frankfurt*.

Kvankam li formale jam listiĝas en la unua teamo, li laŭ la stato de marto 2026 ankoraŭ ne efektive konkursos tie, sed en la dua vira teamo kaj en la teamo de sub-21-jaruloj.

Kategorio:Germanaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio
Grandbeka ermitkolibro

La **Grandbeka ermitkolibro** (*Phaethornis malaris*) estas malgranda specio de kolibroj en la familio Trokiledoj. Ĝi troviĝas kiel loĝanta reproduktulo en Venezuelo, Franca Gujano, Surinamo, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, Bolivio kaj Brazilo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La taksonomio de la Grandbeka ermitkolibro estas konfuza. Kio estas nun la **Longbeka ermitkolibro** (*P. longirostris*) kaj la **Longvosta ermitkolibro** (*P. superciliosus*) estis konsideritaj samspeciaj kaj inkludis multajn subspeciojn, kiuj estas nun atribuitaj al la Grandbeka ermitkolibro. Al kontentiga taksonomia traktado de la tuta grupo *P. longirostris/P. superciliosus/P. malaris* mankas ankoraŭ interkonsento inter kelkaj Novtropisaj ornitologoj.

Jenaj ses subspecioj de la Grandbeka ermitkolibro estas ĝenerale agnoskitaj:

**P. m. malaris* Nordmann (1835)
**P. m. insolitus* Zimmer (1950)
**P. m. moorei* Lawrence (1858)
**P. m. ochraceiventris* Hellmayr (1907)
**P. m. bolivianus* Gould (1861)
**P. m. margarettae* Ruschi (1972)

La subspecio *P. m. margarettae* estas foje traktata kiel aparta specio, "Margaretta's hermit" (*P. margarettae*), kaj ankaŭ *P. m. ochraceiventris* estis konsiderita kandidata por specistatuso. Oni sugestis ankaŭ, ke almenaŭ du aliaj populacioj ene de ekzistantaj subspecioj estu aldonaj subspecioj. Tamen, "[subspecioj] *margarettae*, limigitaj al arbaraj restaĵoj en [orienta] Brazilo, povus esti minacataj de plia vivejodetruo."

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto
* Hilty, * Birds of Venezuela*, 

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Peruo
Alexander von Nordmann

**Alexander von NORDMANN** (24a de Majo 1803 en fortikaĵo Ruotsinsalmi, Gubernio de Viborg &ndash; 25a de Junio 1866 en Helsinki, Grandprinclando Finnlando) estis Finna biologo, kiu kontribuis al zoologio, parazitologio, botaniko kaj paleontologio.

## Biografio
Nordmann estis filo de oficiro de la Rusa armeo en la fortikaĵo Ruotsinsalmi, Malnova Finnlando. Li komencis akademiajn studojn ĉe la Imperia Akademio de Turku, kaj tiutempe ankaŭ funkciis kiel kuratoro de la entomologiaj kolektoj. En 1827 li daŭrigis studojn en Berlino kun la fama parazitologo kaj anatomiisto Karl Rudolphi. Lia unua grava verko estis mikroskopa priskribo de dekoj da parazitaj vermoj kaj krustacoj el la okuloj kaj aliaj organoj de fiŝoj kaj aliaj bestoj, inkluzive de homo. Inter ili estis la enigma monogena *Diplozoon paradoxum*.

En 1832 li estis nomumita profesoro (instruisto) ĉe la Liceo Richelieu en Odeso, gubernio Ĥersono, kaj en 1834 ankaŭ direktoro de la Botanika Ĝardeno de Odeso kaj la asociita Centra Ĝardenlernejo. Li partoprenis en pluraj ekspedicioj kaj kolektis specimenojn pri naturo en suda Rusio kaj apudaj regionoj. Poste, en 1849, li fariĝis profesoro pri Zoologio kaj Botaniko ĉe la Imperia Aleksandra Universitato en Finnlando (Universitato de Helsinko). Li mortis pro kora malsufiĉo la 25-an de junio 1866.

## Ĉefaj verkoj
* *Mikrographische Beiträge zur Naturgeschichte der wirbellosen Thiere I - II*. Berlin 1832
* *Voyage dans la Russie méridionale et la Crimée, par la Hongrie, la Valachie et la Moldawie, exécuté en 1837, sous la Direction de M. Anatole de Demidoff. III. Observations sur la Faune pontique.* Paris 1840
* *Histoire naturelle des animaux sans vertèbres. III. Entozoa.* Paris 1840 
* *Versuch einer Natur- und Entwickelungsgeschichte des Tergipes Edwardsii.* - Mémoires présentés à l'Académie Impériale des Science de St. Petersbourg IV. St. Petersburg 1845
* *Palaeontologie Südrusslands I - IV.* 1858 - 1860

## Referencoj
* ALEXANDER DAVIDOVICH VON NORDMANN  cybertruffle.org.uk

Kategorio:Finnaj sciencistoj
Arnaud Kalimuendo

**Arnaud Kalimuendo** - prononco   - estas franca profesia futbalisto en la pozicio de . Li naskiĝis la 20-an de januaro 2002 en Suresnes [], pariza ĉirkaŭurbo lokita en la departemento Hauts-de-Seine kaj en la regiono Francilio, do nun estas -jara, kaj havas familion kun radikoj en la Demokratia Respubliko Kongo, kaj sekve havas du pasportojn, unu de Francio kaj unu de la Demokratia Respubliko Kongo. Inter julio 2020 kaj julio 2002 li formale estis membro de la unua teamo de *Paris Saint-Germain*, sed fakte plejparte en ambaŭ jarsezonoj estis forpruntita al la same franca klubo *RC Lens* kie li en la unua jaro atingis 28 oficialajn matĉojn kun 7 goloj kaj en la dua 32 oficialajn matĉojn kun 12 goloj. Sekvis tri jaroj de julio 2022 ĝis 2025 en la bretona klubo *Stade Rennais F.C.* (kun oficialaj matĉoj 93 kaj 34 goloj). En la sezono 2025–2026 li formale membras en la angla klubo *Nottingham Forest*, sed fakte li ekde la komenco de 2026 estas forpruntita al la unua vira teamo de la futbalklubo *Eintracht Frankfurt*. Krome li internacie jam ekde 2000 konkuras en la franca nacia teamo de futbalo de sub-21-jaruloj kaj ekde 2024 ankaŭ en la samlanda nacia teamo de sub-23-jaruloj. 

Kategorio:Francaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Francio
Rufa kotingo

La **rufa kotingo** (*Lipaugus unirufus*) estas birdospecio el la familio de kotingedoj. Ĝi havas du subspeciojn troviĝantajn en Centrameriko kaj norduesta Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *unirufus* estas kunmetaĵo el la latinaj *ūnus* (= "sola") kaj *rūfus* (= "rufa"), ĉar la plumaro de tiu specio estas unuforme rufa

## Disvastiĝo kaj habitato
La rufa kotingo troviĝas de suda Meksiko ĝis norda Ekvadoro, tra norda Gvatemalo, Belizo, Honduro, eosta Nikaragvo, Kostariko, Panamo kaj norda kaj uesta Kolombio. Ĝi vivas en humidaj ĉiamverdaj ebenaĵaj arbaroj, kaj ankaŭ en malnovaj duarangaj arbaroj.

## Referencoj
Kategorio:Kotingedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Augusto Ruschi

**Augusto RUSCHI** (12a de Decembro 1915 — 3a de Junio 1986) estis Brazila agronomo, ekologiisto, kaj natursciencisto.

Ruschi interesiĝis pri la studo de plantoj kaj bestoj ekde infanaĝo, kio permesis al li profunde koni plurajn branĉojn de biologio, fariĝante respektata specialisto pri kolibroj kaj orkideoj en Brazilo. Li estis plena profesoro ĉe UFRJ kaj esploristo ĉe la Nacia Muzeo, tamen lia teknika-scienca produktado estis defiata de nuntempaj fakuloj. Pro sia esplorado, li ankaŭ lasis grandan kolekton de fotoj kaj produktis multajn sciencajn desegnaĵojn. Li helpis kontraŭbatali damaĝbestojn en agrikulturo, establi plurajn ekologiajn rezervejojn, kiel ekzemple la Nacian Parkon Caparaó, kaj disvastigi la mirindaĵojn de la naturo. Li starigis du sciencajn instituciojn, nome: la Biologian Muzeon Profesoro Mello Leitão kaj la Marbiologian Stacion Ruschi.

Li estis polemika figuro, aktiva kaj fama defendanto de la medio, li partoprenis en pluraj publikaj disputoj kun kompanioj kaj aŭtoritatoj por media konservado, elstarigante la konflikton kun la guberniestro de Espírito Santo, Élcio Álvares, en 1977, rilate al la instalado de palmolea fabriko en la Biologia Rezervejo Santa Lucia. Li ankaŭ estis pioniro en la kontraŭbatalado de senarbarigo en Amazonio kaj anticipis la malutilajn efikojn de monokulturaj eŭkalipto-plantejoj kaj la uzadon de pesticidoj, inter aliaj nuntempaj mediaj problemoj.

Lia rimarkinda kontribuo al ekologiismo kaj al la sciencoj, esprimita en liaj agoj kaj en liaj pli ol 400 artikoloj kaj pli ol 20 sciencaj libroj, estis konfirmita per la respekto, kiun li gajnis inter la akademiuloj de sia tempo, kaj la multaj honoroj, kiujn li ricevis dum sia vivo kaj postmorte. En 1994, per federacia leĝo, li ricevis la titolon de Patrono de Ekologio en Brazilo, estante ankaŭ unu el la mondaj ikonoj de mediprotektado.

## Referencoj
Kategorio:Brazilaj botanikistoj
Kategorio:Brazilaj fotistoj