open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Neuveville

**La Neuveville** estas historia urbeto,
komunumo kaj ĉefloko de la samnoma distrikto en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La urbeto La Neuveville situas ĉe la sudokcidenta bordo de la Lago de Bielo ĉe la nordorienta piedo de la monto Chasseral, kiu apartenas al la Ĵurasa montaro. Al la komunumo apartenas krom la urbeto mem ankaŭ la vilaĝo Chavannes (germane *Schafis*) kaj diversaj izolitaj bienoj.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo La Neuveville limas en nordo al Prêles, en oriento al Ligerz, en sudo al la Lago de Bielo, en sudokcidento al Le Landeron (NE), kaj en okcidento al Lignières (NE).

## Trafiko 
La Neuveville disponas pri ideala trafika situacio. La urbeto havas stacidomon ĉe la grava trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bielo al Neŭŝatelo, kiu estas parto de la linio de Romanshorn tra Zuriko, Bielo, Neŭŝatelo al Laŭzano kaj Ĝenevo respektive de la linio de Bazelo al Laŭzano. La urbo atingeblas ankaŭ per la ŝipoj, kiuj cirkulas sur la Lago de Bielo kaj la Lago de Neŭŝatelo kaj ekzistas poŝtaŭtolinio al Erlach.

La urbeto situas ankaŭ ĉe la svisa aŭtovojo A5, al kiu ĝi posedas propran alveturejon. La parto inter La Neuveville kaj Bielo ankoraŭ estas en konstruo (stato decembro 2009).

## Historio 
La unua dokumenta mencio de La Neuveville datiĝas el la jaro 1314 kiel *Nova-villa*.

Okaze de elfosoj ĉe la *Blanka Preĝejo* oni malkovris restaĵojn de setlejoj el la bronzepoko. Tomboj indikas pri la ekzisto de preĝejo en la karola epoko. En la jaro 999 la regiono de La Neuville per donaco de la Abatejo Moutier-Grandval, kiu sur la teritorio de la hodiaŭa La Neuville posedis plurajn bienoj, fariĝis havaĵo de la Princabatejo Bazelo. Inter la jaroj 1283 ĝis 1288 la princabato *Henriko de Isny* konstruigis super la hodiaŭa urbo la kastelon Schlossberg, kiel defendilo kontraŭ la princlando Neŭŝatelo. En la jaro 1310 la princabato *Gérard de Vuippens* pro la samaj motivoj fondis al urbeton. Ĝis la konkero fare de la Francoj la urbeto estis voktejĉefurbo de la Princepiskopejo Bazelo. Tiam la urbeto dum mallonga tempo de 1797 ĝis 1800 estis la ĉefurbo de la franca departemento Mont Terrible, de 1800 ĝis 1813 ĝi apartenis al la franca departemento Haut-Rhin. En la jaro 1815 la urbeto de la Viena Kongreso estis atribuita al la Kantono Berno kaj fariĝis tiel parto de Svislando. Ĝis la jaro 1846 la urbeto apartenis al la berna distrikto Erlach. Ek de 1846 ĝi estas ĉefloko de la tiam kreita franclingva distrikto La Neuveville.

## Vidu ankaŭ 
* La Neuveville (stacidomo)
* Distrikto La Neuveville

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo La Neuveville
* La urbeto La Neuveville en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Urboj de Svislando
Chavannes

**Chavannes** estas la nomo de la sekvantaj geografiaj nomoj:
* **Chavannes-le-Chêne** estas komunumo de la Distrikto Vaŭda Nordĵuraso en Kantono Vaŭdo en Svislando.
* **Chavannes-de-Bogis** estas komunumo de la Distrikto Nyon en Kantono Vaŭdo en Svislando.
* **Chavannes-des-Bois** estas komunumo de la Distrikto Nyon en Kantono Vaŭdo en Svislando.
* **Chavannes-près-Renens** estas komunumo de la Distrikto Okcidento Laŭzana en Kantono Vaŭdo en Svislando.
* **Chavannes-sur-Moudon** estas komunumo de la Distrikto Brojo-Vully en Kantono Vaŭdo en Svislando.
* **Chavannes-le-Veyron** estas komunumo de la Distrikto Morges en Kantono Vaŭdo en Svislando.
* **Chavannes (La Neuveville)** estas vilaĝo de la komunumo La Neuveville en la samnoma distrikto de Kantono Berno en Svislando.
* **Chavannes-sous-Orsonnens** estas vilaĝo de la komunumo Villorsonnens de la Distrikto Glano en Kantono Friburgo en Svislando.
* **Chavannes-les-Forts** estas vilaĝo de la komunumo Siviriez de la Distrikto Glano en Kantono Friburgo en Svislando.
Ferenc Szőllősy

**SZŐLLŐSY Ferenc** *(Szőllősi Nagy)* estis hungara prezidantsekretario de Lajos Kossuth, ano korespondanta de la Hungara Scienca Akademio (1847) naskita en 1796 aŭ 1806; mortinta la  en Oravicabánya.

## Kariero
Ferenc Szőllősy devenas el Székelyföld. Li havis aventurplenan vivon. En Turkujo li plenumis militan kaj diplomacian servon kaj estis fakulo pri minejoj. En 1835 li organizis en Albanujo la policon. Post 1839 li estis en Zimony (Zemun) interpretisto de orientaj lingvoj. En somero de 1848 li estis agento de Registaro Batthyány en Bukareŝto. Post 1849 li estis ano de spionservo de Aŭstrio. Post la Hungara revolucio de 1848 li elmigris kun Lajos Kossuth, sed en 1853 li revenis Hungarujon.

## Verkoj
**Napkeleti képek* (Kolozsvár 1838);
**Kossuth és a magyar emigráció török földön* (sen nomo, kun biografio de Sz. F. Pest, 1870).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj diplomatoj
Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Setho

**Setho** (ankaŭ *Seth*, **Suteĥ**, **Seteŝ** aŭ **Set**) estas la dio de la dezerto laŭ la antikva egipta Menphia teogonio de la malfrua periodo de la egipta historio. Ĝi, kutime, reprezentiĝas kiel homo kun kapo besta, foje ŝakalforma plejofte indikita per “besto de Setho”. Filo de Geb, nome la tero (aktiva principo), kaj de Nut, nome la ĉielo (pasiva principo), frato de Oziriso, Iziso kaj Neftiso (kies estas ankaŭ edzo): pro ĵaluzo Setho aranĝis mortigan konspiron kontraŭ sia frato Oziriso, kiu poste estos venĝita de la filo Horuso. (En la revivigo de Oziriso, maljuste mortigita, oni klopodis vidi la fruan version de la resurekto de Jesuo Kristo).

Dekomence Setho estis unu el precipaj diaĵoj de la Alta Egiptio (pradinastia periodo), funkcianta kiel indulga diaĵo de la mortintoj. Ĝia graveco ekmalpliiĝas kiam la reĝoj de la Alta Egipto reŭnuigas la du Terojn kaj altrudas sian dion, nome Horuso, kiel precipa dio. Ĉiukaze Setho konservas laŭ la tuta Antikva Regno iom da graveco por tion kreskigi dum la dua dinastio kaj anstataŭas la rivalon (Horuso) aŭ al tiu apudas.

Dum la periodo de la hiksoj Setho estos preferata kiel dinastia dio kaj asociita al la diaĵo Teŝubo, dio de la tempestoj.

Dum la 19-a dinastio de la Nova Egipta Imperio, la nomo de Setho reaperas en la reĝaj titoladoj de la antikva egiptio en nomoj kiel Setio la 1-a kaj Setio la 2-a. Tiuperiode la diaĵo estis reprezentata en la pruo de la nokta ŝipeto de Reo, engaĝiĝinta en la kapto de la serpenta monstro.

eta|maldekstra|200ra|Reprezento de Setho sur egipta tombo

Atinginte ĉe Hiksos la rolon de la plejalta dio, kaj la samon ĉe la Ramesidaj kondotieroj, fine Setho fariĝis la dio de fremdaj popoloj kaj, do, dio malamika. Metamorfozo vere kurioza, sed aparte entenata en la mita sinsekvo de acax eventoj ĝin koncernantaj.

Setho estis ankaŭ dirita “ombita” el la urbo Ombos, loko de ĝia origina kulto.

## Setho ĉe aliaj religioj 
En helenistaj versioj de la egipta mitologio Setho estas konata kiel Tifono. En apokrifaĵoj de la Malnova Testamento, Setho estas, laŭ iuj interpretistoj, Satano, senjoro de la malbono kaj tenebroj.

## Bibliografio 
* Tosi, Mario, ''Dizionario enciclopedico delle Divinità dell'Antico Egitto*, Torino 2004 ISBN 88-7325-064-5;
* Alan Henderson Gardiner, *The Library of A. Chester Beatty. Description of a Hieratic Papyrus with a Mythological Story, Love Songs, and Other Miscellaneous Texts'', n°1, sans éditeur, Londres, 1931;
* Massimo Patanè, « Existe-t-il dans l'Égypte ancienne une littérature licencieuse ? », dans ''Bulletin de la société française d'égyptologie*, no 15, 1991;
* Herman te Velde, *Seth, God of Confusion. A Study of his Role in Egyptian Mythology and Religion*, Brill, Leyde, 1967 (réimpr. 1977);
* Marcelo Campagno, Antonio (2004), en Ediciones del Signo, *Una Lectura de la Contienda Entre Horus Y Seth''. ISBN 987-1074-14-X.

Kategorio:Demonoj
Kategorio:Dioj pri vetero
Kategorio:Fulmodioj
Kategorio:Ĥaosaj dioj
Kategorio:Militaj dioj
Kategorio:Egiptaj dioj
Kategorio:Paĝoj kun uzo de vikiaj hieroglifoj
Mária Pongrácz P.

**PONGRÁCZ P. Mária** [pongra'c]  estas rumanuja hungara verkistino, tradukistino, redaktorino, ano de E-MIL naskita la 25-an de decembro 1941 en  Székelyudvarhely.
## Premioj, distingoj
*– Premioj de Organizo de Temeŝvaro de Verkistasocio de Rumanujo -1979, 2001;
*– E-MIL prozpremio, 2005.

## Kariero
Mária Pongrácz P. post havigo de diplomo de instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Babeş–Bolyai de Kluĵo ŝi doktoriĝis pri preshistorio. Pongrácz estas redaktorino de Irodalmi Jelen.

## Verkoj pli gravaj
**Búcsú a szigetektől* (romano, Facla Könyvkiadó, Temesvár), 1971;
**Havak küszöbén* (romano, Facla Könyvkiadó, Temesvár), 1978;
**A Parnasszus ölében avagy egy életmű megközelítése* (Károly Endre-monografio, Facla könyvkiadó, Temesvár), 1983;
**Az elfűrészelt árnyék* (noveloj, Kriterion Könyvkiadó, Bukarest), 1987;
**A kőfaragó patak* (romaneto, Ion Creangă Könyvkiadó, Bukarest), 1992;
**Virágok alkonya* (romano, Excelsior Könyvkiadó, Temesvár), 2000;
**Arckép lepkékkel* (noveloj, Irodalmi Jelen Könyvek  Kk, Arad), 2005.
**A kopasz város*, (noveloj, Irodalmi Jelen Könyvek, 2013.

## Fonto
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Reĝlando Sardio

La **Regno de Sardio** aŭ **Reĝlando Piemonto-Sardio** estis antaŭunuiĝa itala ŝtato kiu ekzistis de 1720 ĝis 1861.

Ĝia teritorio kovris proksimume la nunajn italajn regionojn de Piemonto, Aosta Valo, Ligurio kaj Sardio. Al la Regno apartenis ankaŭ la regiono de Savojo kaj la teritorio de Nico kiuj estis cedataj al Francio en 1860 per la traktato de Plombières.

La regantoj de la Regno de Sardio estis la Savoja dinastio.

Inter 1820 kaj 1860, per lerta politika kaj diplomatia agado kaj du sangoverŝaj militoj, la Regno de Sardio unuigis la preskaŭ tutan italan duoninsulon. La ŝtato do eknomiĝis Reĝlando Italio kaj la ĉefurbo en 1860 post enkorpigo de la Grandduklando de Toskanio translokiĝis de Torino al Florenco. En 1870, post la konkero de Romo, la ĉefurbo translokiĝis tien.

La ĉefa gvidanto de tiu plano estis la ĉefministro Camillo Benso di Cavour.

## Reĝoj de Sardio 
Ĉiuj de la Savoja dinastio.

* Viktoro Amadeo la 2-a (1666-1675-1732), 15- duko de Savojo, 1-a reĝo de Sardio (1720-1730)
* Karlo Emanuelo la 3-a (1701-1730-1773), 2-a reĝo de Sardio
* Viktoro Amadeo la 3-a (1726-1773-1796), 3-a reĝo de Sardio
* Karlo Emanuelo la 4-a (1751-1796-1819), 4-a reĝo de Sardio
* Viktoro Emanuelo la 1-a (1759-1802-1824), 5-a reĝo de Sardio
* Karlo Felikso la 1-a (1765-1824-1831), 6-a reĝo de Sardio
* Karlo Alberto la 1-a (1798-1831-1849), 7-a reĝo de Sardio
* Viktoro Emanuelo la 2-a (1820-1849-1878), 8-a reĝo de Sardio kaj 1-a reĝo de Italio

## Vidu ankaŭ 
* Alberta Statuto

*
Kategorio:Historio de Italio
Kategorio:Historio de Sardio
Sardio
Sardio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1720-1729
Kategorio:Aperis en 1720
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1861
Bon Jovi

**Bon Jovi** [] estas rokmuzika grupo el Nov-Ĵerzejo, Usono. Ĝi fondiĝis komence de la 1980-aj jaroj, kaj fine de la jaro 2008 superis la markon de de 120 milionoj da venditaj muzikaj albumoj. Multajn muzikaĵojn komponis la grupanoj Jon Bon Jovi kaj *Richie Sambora*, sed grandan kontribuon al la komerca sukceso de la grupo krome ankaŭ havas la komponisto *Desmond Child*, kiu kun tiuj du komponis kantojn kiel ekzemple *Livin’ on a Prayer*, *You Give Love a Bad Name*, *Keep the Faith* aŭ *This Ain’t a Love Song*.

## Premioj 
Fine de aŭgusto 2005 la grupo en Los-Anĝeleso ricevis la "diamantan premion" *World Music Award*, atribuata al muzikistoj kiuj tutmonde vendis pli ol 100 milionoj da muzikaj albumoj. Antaŭ la grupo Bon Jovi en la historio de tiu premio ĝin ricevis nur tri aliaj muzikistoj: Mariah Carey, Céline Dion kaj Rod Stewart. Jam en 2000 la grupo ricevis la premion *Comet* por sia dumviva verkaro.

En 2006 la grupo akceptiĝis en la honora *UK Music Hall Of Fame*, kune kun la kolegaj muzikistoj George Martin, Dusty Springfield, James Brown, Led Zeppelin, Prince kaj Rod Stewart. Samjare ĝi ricevis honoran premion de la internacia televida muzika kanalo MTV, „for being the embodiment of rock for the last 20 years“ ("estante la personigo de rokmuziko dum la lastaj 20 jaroj").

Februare 2007 la grupo ricevis la premion Grammy por plej bona muzika kunlaboro, pro la kanto ''Who Says You Can't Go Home* kune kun la kantistino Jennifer Nettles, kaj samjare ankaŭ al ĝi atribuiĝis la germania premio *Bambi* en la kategorio "internacia muziko".

## Diskografio 
### Albumoj 
* *Bon Jovi* (1984)
* *7800° Fahrenheit* (1985)
* *Slippery When Wet* (1986)
* *New Jersey* (1988)
* *Keep the Faith* (1992)
* *Cross Road – The Best Of* (1994)
* *These Days* (1995)
* *Crush* (2000)
* *One Wild Night Live 1985–2001* (2001)
* *Bounce* (2002)
* *This Left Feels Right* (2003)
* *100 000 000 Bon Jovi Fans Can’t Be Wrong* (2004)
* *Have a Nice Day* (2005)
* *Lost Highway* (2007)
* *The Circle* (2009)
* *What About Now* (2013)
* *Burning Bridges* (2015)
* *This House Is Not for Sale* (2016)
* *2020* (2020)
* *Forever'' (2024)

Krome publikiĝis kaj vendiĝis multnombraj unuopaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala internacia retejo (angle)
* oficiala germanlingva retejo
* franclingva retejo

Kategorio:Usonaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2010-2019
Kategorio:Rokmuzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1983
Nidau (distrikto)

La **distrikto Nidau** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 administra unuo de Kantono Berno. Ĝi havis 41036 loĝantojn la 31-an de decembro 2008. Ĝia ĉefurbo estis la samnoma urbo Nidau.

## Geografio 
La distrikto Nidau situas ambaŭflanke de la Lago de Bielo. Ĝin trafluas la Nidau-Büren-Kanalo, kiu en la 19-a jarcento estis konstruita por korekti la riveron Aro, kiu en la regiono regule kaŭzis grandajn inundojn. La malnova fluo de la Aro formas la nordorientan limon de la distrikto, dum ĝian sudan limon formas la Aro-Hagnek-Kanalo. La norda parto de la distrikto havas tre urbecan karakteron kaj formas kune kun la urbo Bielo komunan aglomeraĵon.

## Najbaraj distriktoj 
La distrikto Nidau limas en nordo al la distrikto Bielo, en oriento al la distrikto Büren, en sudo al la distrikto Aarberg, en sudoriento al la distrikto Erlach, kaj en okcidento al la distrikto La Neuveville.

## Historio 
La Kastelo Nidau de la Grafoj de Neŭŝatelo, kiu situas sur la insulo inter la rivero Zihl kaj la Nidau-Büren-Kanalo, fariĝis en la 12-a jarcento la centro de la senjorujo de la familia linio Neŭŝatelo-Nidau kaj kune kun Erlach la centro de ilia Senjorujo Nidau. Kastelo kaj urbo estis servuto de la Princepiskopejo de Bazelo, kiel estis dokumentita en la jaro 1329. Post la morto de la Grafo Rudolfo la 4-a en la jaro 1375 la episkopo de Bazelo volis validigi kiel servutestro siajn privilegiojn okupante la urbon Nidau, sed la heredantoj de Rudolfo la Grafoj de Kiburgo kaj la Grafoj de Thierstein por pelis kaj venkis lin dum la Batalo de Schwadernau en la jaro 1376. Nidau fariĝis nun kiburga kaj post ties formorto habsburga en la jaro 1379. Ĝi tiam parte estis pandigita al la urbo Friburgo. Post sieĝo en la jaro 1388 la senjorujo fariĝis posedaĵo de Berno kaj Soloturno. Post divido de la interessferoj de la du urboj en la jaro 1393 Nidaŭ fariĝis berna voktejo, kio ĝi restis ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798. Dum la tempo de la Helveta Respubliko de 1798 ĝis 1803 la iama voktejo Nidau estis dividita inter la helvetaj distriktoj Seeland kaj Büren. En la jaro 1803 estis kreita okaze de la restaŭracio la berna ĉefdistikto Nidau, al kiu ankaŭ apartenis la posta distrikto Bielo. En 1831 per la nova berna konstitucio la antaŭa ĉefdistrikto Nidau estis dividita inter la postaj distriktoj Bielo kaj Nidau. Ek de 1997 la distrikto Nidau apartenas al la administra regiono Berna Ĵuraso-Seeland kun la tribunalo en Bielo kaj la terenregistro en Nidau.

## Komunumoj de la distrikto Nidau 
La distrikto Nidau konsistas (stato en 2009) el 25 komunumoj, el kiuj la ĉefloko Nidau estas la plej granda. Jen la listo:

## Eksteraj ligiloj 
* La distrikto Nidau en la Historia Leksikono de Svislando
Ronald J. Glossop

**Ronald J. GLOSSOP** (nomata ankaŭ **Ron GLOSSOP**; naskiĝis la 17-an de februaro 1933) estas usona esperantisto kaj emerita profesoro pri filozofio kaj la studado de paco ĉe la Sud-Ilinojsa Universitato en Edwardsville (apud St. Louis, Misurio, Usono).

Li aktivas en diversaj anglalingvaj organizoj kiel la *World Federalist Movement*, *Citizens for Global Solutions*, *Concerned Philosophers for Peace* kaj estas honora membro de Rotario Internacia.

Krome li estas direktoro de Infanoj ĉirkaŭ la Mondo, Prezidanto de Amerika Asocio de Instruistoj de
Esperanto, honora membro de Esperanto-USA kaj landa reprezentanto de UNU MONDO en Usono.

## Verkoj 
* Philosophy: An Introduction to Its Problems and Vocabulary (New York: Dell, 1974)
* World Federation? A Critical Analysis of Federal World Government (Jefferson, NC: McFarland & Company, 1993)
* Monda Federacio? Ampleksa Analizo de Federacia Mondregistaro. (Tradukis Johano Rapley, Jennings, 2001)
* Confronting War: An Examination of Humanity's Most Pressing Problem (Jefferson, NC: McFarland & Company, 1983, 1987, 1994, 2001)
* La kulturo de Esperanto 
* La Signifo de la Dudek-Unua Jarcento

## Eksteraj ligiloj 
* Recenzo de "Monda Federacio?" fare de Kep Enderby
* Recenzo de "Monda Federacio?" fare de M. Rafaela Urueña
* Recenzo de "Monda Federacio?" fare de Alan Kris
* Recenzo de "Monda Federacio?" fare de John Roberts
* Ronald J. Glossop en vikio "Sourcewatch"
* Esperanto-kurso "Alfronti Militon" de Ronald Glossop

Glossop, Ronald J.
Ponto Trift

eta|260px|La paŝponto
La **Ponto Trift** estas la plej longa nur-piedira streĉita ponto de la mondo, longante 170 metrojn kaj pendanta en alto de 100 m.

La ponto streĉas super la lago Trift, proksime al Gadmen, Svislando. La areon vizitas ĉiuajre ĉ. 20.000 vizitantoj por spekti la Glaĉeron Trift. La pli frua ponto estis konstruita en 2004. La nuna ponto estas malfermita la 12-an de junio en 2009. Ĝi estis kompletigita post ses semajnoj.

Kategorio:Pontoj en Svislando
Faldmontaro

eta|Ĉeno de geologiaj junaj faldmontaroj.
**Faldmontaroj** ekestas, kiam minimume du platoj de la terkrusto ŝoviĝas unu kontraŭ la alia, kio kaŭzas, ke tiuj sub enorma premo estas falditaj kaj suprenpremitaj. Tiu milionojn da jaroj daŭranta proceso estas kaŭzita de tektonikaj tensioj en la terkrusto, kiu kontinue estas eksponata al prem- kaj tirmoviĝoj. Faldmontaroj estas la plej ofta altmontarformo sur la Tero. Kontraŭas al ili la romptektonikaj montaroj. Multaj eŭropaj mezmontaroj estas formitaj de la romptektoniko, je kiu la platoj laŭlonge de la rompiĝzono kiel tutaj leviĝas aŭ malleviĝas, sen faldiĝo.
[eta|Kiel estiĝis la alpoj? - Video de la jutuba kanalo [Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]
Krom sur la Tero, ankaŭ sur aliaj astroj ekestas faldmontaroj, kondiĉe ke tiuj havas solidan kruston kun fluida kerno, ĉar tiuj estas antaŭkondiĉoj por la platotektoniko. Sur la Terluno pro tio ne estas faldmontaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Montaro
* Mezmontaro
* Altmontaro

Kategorio:Tektoniko
Kategorio:Geomorfologio
Kategorio:Montaroj
Palavana blua muŝkaptulo

La **Palavana blua muŝkaptulo** (***Cyornis lemprieri***) estas birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Cyornis* aŭ de Bluaj muŝkaptuloj kiu laŭnome enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj. Ĝi estas endemia de Filipinoj. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

Ĉe tiu specio maskloj havas bluajn suprajn partojn, dum inoj havas brunajn suprajn partojn, tiele temas pri kazo de seksa duformismo. Tamen subaj partoj estas pli egalaj kun **oranĝeca brusto kaj helgriza aŭ blankeca ventro**. La beko estas granda kaj longa kompare kun la kapo, nigra kaj iom hokoforma en la supra makzelo. La ino montras helajn okulringojn.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Cyornis lemprieri. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Ruĝventra blua muŝkaptulo

La **Ruĝventra blua muŝkaptulo** (***Cyornis rufigastra***) estas birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Cyornis* aŭ de Bluaj muŝkaptuloj kiu laŭnome enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj. Ĝi troviĝas en Brunejo, Indonezio, Malajzio, Filipinoj, Singapuro kaj Tajlando. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj manglejoj, kio estas malkutime ĉe tiu genro.

Ĉe tiu specio maskloj havas tre **bluajn suprajn partojn**, dum inoj havas brunajn suprajn partojn, tiele temas pri kazo de seksa duformismo. Tamen subaj partoj estas pli egalaj kun **oranĝecaj brusto kaj flankoj** (kio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *rufigastra* devenas el la latina radiko “rufus” por “ruĝeca” kaj la radiko el antikva greka “gaster” por ventro aŭ stomako) kaj blankeca ventro. La beko estas granda kaj longa kompare kun la kapo, nigra kaj iom hokoforma en la supra makzelo. La masklo havas tre bluan vizaĝon klare limigita el la oranĝeca gorĝareo kaj nigrecan areon inter la okuloj kaj la bekobazo kiu estas ĉirkaŭata de harecaj plumetoj.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Piroklasta fluo

[eta|200px|Piroklasta fluo el vulkano [Mayon (Filipinoj) en 1984]]

**Piroklasta fluo** (de la greka πῦρ, *fajro*, kaj κλαστός, rompita) estas lavango da varmega gaso, gutoj da inkandeska lafo kaj polvo, kiu eliĝas de vulkano kaj ruliĝas laŭ ties deklivoj.

La rapideco de tiaj fluoj estas inter 50 kaj 300 m·s−1, ili povas trakuri plurajn kilometrojn, kaj atingi temperaturon de 500 al 1&nbsp;; tio, kio faras ke piroklastaj fluoj estas detruivaj fenomenoj.

Piroklasta fluo eligita de Monto Pelée, la  detruis la urbon Saint-Pierre en Martiniko, mortigante ĉ. 30&nbsp;000 homojn.

La urbo Herkulano estis verŝajne detruita de piroklasta fluo en 79.

## Vidu ankaŭ 
* Fungonubo

## Eksteraj ligiloj 
*  *Nuées ardantes* (ardantaj nuboj) 
*  La ardantaj nuboj
*  Piroklastaj fluoj

Kategorio:Vulkanaj produktoj
Kategorio:Katastrofoj
Telê Santana

**Telê Santana da Silva** (naskiĝis la 26-an de julio 1931 en Itabirito, Minas-Ĝerajso, Brazilo; mortis la 21-a de aprilo 2006 en Belo Horizonto, Minas-Ĝerajso, Brazilo) estis brazila futbalisto. Li estis la plej fama trejnisto de la Nacia Teamo de Brazilo, kie li trejnis dum la 1990-aj jaroj. Krome li trejnis la teamon de Sao Paulo kun kiu li venkis multajn pokalojn. kiel futbalisto li ludis en la teamo Fluminense en la 1950-aj jaroj.

Kategorio:Brazilaj futbalistoj
Kim Newman

**Kim NEWMAN** (31-a de julio, 1959) estas brita aŭtoro de fantazia kaj horora fikcio.

## Bibliografio 
**Romanoj**
* *The Night Mayor* (1989)
* *Bad Dreams* (1990)
* *Jago* (1991)
* *Anno Dracula* (1992)
* *The Quorum* (1994)
* *The Bloody Red Baron* (1996)
* *Back in the USSA* (1997)
* *Dracula Cha Cha Cha* (1998)
* ''Life's Lottery* (1999)
* *Time and Relative* (2001)

**Romanoj kun la pseŭdonimo Jack Yeovil**
* *Drachenfels* (1989)
* *Demon Download* (1990)
* *Krokodil Tears* (1990)
* *Comeback Tour* (1991)
* *Beasts in Velvet* (1993)
* *Genevieve Undead* (1993)
* *Route 666* (1994)
* *Orgy of the Blood Parasites* (1994)
* *Silver Nails* (2002)
* *The Vampire Genevieve* (2005)

**Novelaroj**
* *The Original Dr Shade, and Other Stories* (1994)
* *Famous Monsters* (1995)
* *Back in the USSA* (1997)
* *Where the Bodies Are Buried* (2000)
* *Seven Stars* (2000)
* *Unforgivable Stories* (2000)
* *Dead Travel Fast* (2005)
* *The Man from the Diogenes Club* (2006)
* *The Secret Files of the Diogenes Club'' (2007)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.eofftv.com/kim_newman_archive/newman_main.htm  
* http://www.johnnyalucard.com/ 

Kategorio:Usonaj fantastaj verkistoj
Indu Devi Thapaliya

**Indu Devi THAPALIYA** (foje aliskribita **THAPALIA** aŭ **TAPALIA;**, naskiĝis la ) estas nepala esperantistino. Ŝi estas prezidantino de Nepala Esperanto-Asocio.

Indu Thapaliya loĝas en Katmanduo kaj laboras en la centra banko de Nepalo, *Nepal Rastra Bank.* Esperanton ŝi eklernis en 1990, kiam la pola esperantisto Joachim Werdin instruis en Nepalo; sed nur en 2002 ŝi vere ekuzis ĝin. Ekde 2006 ĝis 2009 ŝi reprezentis Nepalon en la Azia Komisiono de UEA (KAEM); ŝi havis la taskon okupiĝi pri la junulara movado en mez-suda Azio.

## Referencoj 
Kategorio:Nepalaj esperantistoj
Kategorio:Nepala Esperanto-Asocio
Omitlán de Juárez

**Omitlán de Juárez** estas unu el la 84 komunumoj de la meksika subŝtato Hidalgo, kiu situas en la centra Meksiko norde de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Omitlán de Juárez. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 13045.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 7529 loĝantojn. El tiuj estis 3557 viroj kaj 3972 virinoj. La komunumo havas surfacon de 110,5&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2420 metroj super la marnivelo.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Omitlán de Juárez  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Hidalgo
Sanforda blua muŝkaptulo

La **Sanforda blua muŝkaptulo** (*Cyornis sanfordi*) estas aŭstralazia birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Cyornis* aŭ de Bluaj muŝkaptuloj kiu laŭnome enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj. Ĝi estas endemia de Indonezio kaj pli precize de norda Sulaveso, kie ĝi estas konata nur de kvar lokoj en la montoj de la duoninsulo Minahasa. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montaraj pluvarbaroj kaj muskarbaroj super 1,400 m. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo. Ĝi estas malmulte distribuata, sed ĝi povus esti pli nombra en la okcidenta parto de sia teritorio, konsiderinte la relative grandan nombron (naŭ) de specimenoj origine kolektitaj.

Ĝi estas 14.5 cm malgranda, senkolora, nefacile videbla, arbara muŝkaptulo. Grizbruna supre, pli griza en krono, kun malhelaj bridoj pli ruĝecbruna ĉe flugiloj kaj pli olivruĝeca ĉe pugo kaj vosto. Grizbrunecaj subaj partoj kun hela suba ventro. Ankaŭ la beko estas grizbruna kaj ne nigreca kiel ĉe plej parto de la genro.

Ĝi estas ŝajne identa laŭ kutimoj, ekologio, vertikala distribuado kaj voĉo al la Blufrunta blua muŝkaptulo, *C. hoevelli*, kiu ankaŭ estas kutime nefacile videbla sed foje facile videbla, kaj ofta ĉe malsupraj etaĝoj de la arbara kanopeo de mezgrandaj kaj altaj arboj, kaj eventuale ĉe miksitaj birdaroj.

## Referencoj 
* Pri la specio 
* BirdLife International 2004. Cyornis sanfordi. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Matematika terminaro

**Matematika terminaro** povas signifi:
* *Matematika Terminaro kaj Krestomatio*, libro de Raoul Bricard publikigita en 1905
* *Matematika terminaro*, libro de Cecil Morris Bean publikigita en 1954
* *Matematika terminaro*, libro de Daniela Deneva publikigita en 1985
* *Matematika terminaro*, libro de Christer Kiselman publikigita en 1985
* *Matematika terminaro*, libro de Olav Reiersøl publikigita en 1987

## Vidu ankaŭ 
* Matematika Vortaro Esperanta-Ĉeha-Germana de Jan Werner, 1990
* Matematika vortaro (Bavant 2003)
Golubac

**Golubac,** serbe **Голубац,** germane **Taubenberg,** hungare **Galambóc,** turke **Gögerdsinlik** estas vilaĝo kaj municipo en Serbio. Ankoraŭ 24 vilaĝoj apartenas al la municipo.
eta|300px|Fortikaĵo de Golubac
eta|300px|upright=0.8|Loko de municipo Golubac en Serbio

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1890
* Poŝtkodo: 12223
* Telefonprefikso: 12
* Aŭtokodo: PO
* Koordinatoj: 45°39′00″N 21°37'59″E
* Alto super marnivelo: 179 m

## Situo 
Golubac situas laŭ dekstra bordo de Danubo, kie etendiĝas akvorezervujo 6&nbsp;km-ojn vasta.

## Historio 
La plej frue la romianoj havis tie fortikaĵon *Columbaria*. Baldaŭe la pligrandigita fortikaĵo foje apartenis al Serbujo, foje al Hungarujo, foje al la Osmana Imperio. La fortreso havis 9 turojn, po 3 laŭ la Danubo, po 3 ĉe montopinto, po 3 sur deklivoj. Ekde 1688 la turkoj eterne forlasis la fortikaĵon.

## Ĝemelkomunumo 
*  Sandomierz, Pollando

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
László Csifó Nagy

**CSIFÓ NAGY László** [ĉifo: nadj] estis rumanuja hungara unitariisma pastro, eklezia sekretario, instruisto pri la angla lingvo en la Universitato Ferencz József naskita la 30-a de aŭgusto 1906 en Sepsiszentgyörgy kaj la 12-an de septembro 1963 en Deva. 

## Biografio
Li finis la teologion en Kluĵo kaj li studis la anglan lingvon inter 1928- 1931 en Usono, en 1931-32 en Anglujo. Li estis helppastro ekde 1931 en Corneşti (Mihai Viteazu), ekde 1933 en Kluĵo. La anglan lingvon li instruis en la fakultato pri ekonomiko inter 1940 kaj 1945. Li estis unu el organizantoj de festo Ferenc Dávid en Deva, kaj li mortis dum tiu tempo.
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pastroj
Kátoly

**Kátoly** [kAtoj], kroate **Katolj,** germane *Katol* aŭ *Kattelhof* estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécsvárad.
eta|Blazono de Kátoly

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 330
* Poŝtkodo: 7661
* Telefonprefikso: 69
* Koordinatoj: 46°03′30″N 18°27'08″E

## Situo 
Kátoly situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Urboj Bóly troviĝas je 14, Kozármisleny 16, Pécs 20, Mohács 24, Villány 26&nbsp;km-oj.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1296 laŭ tiama hungara ortografio *"Katlh"*. Post la mezepoko la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio kaj senhomiĝis. En 1733 germanoj, hungaroj kaj kroatoj refondis la vilaĝon. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. Post la 2-a mondmilito multe da germanoj estis deportitaj al Germanio. En 2001 la kroatoj estis 16 %, germanoj 5 %.

En Kátoly migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika gotika preĝejo omaĝe al Sankta Katerino el la 13-a jarcento, en 1910 trakonstruiĝis
* 2 fiŝkaptistaj lagoj
* keloj

## Fontoj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Szellő

**Szellő** [selO], kroate **Seluv** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécsvárad. La loknomo signifas hungare: venteto.
eta|160ra|maldekstre|Blazono de Szellő
eta|Kampanilo de Szellő
eta|Monumento en Szellő

## Bazaj informoj 
* Areo: 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 170
* Poŝtkodo: 7661
* Telefonprefikso: 69
* Koordinatoj: 46°04′24″N 18°27'39″E

## Situo 
Szellő situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Urboj Pécsvárad troviĝas je 13, Bóly 16, Pécs 21, Mohács 24, Villány 28, Bátaszék 30 km-oj.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj avaroj vivis tie. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1291. Post la mezepoko la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio kaj la loĝantaro malpliiĝis. En la 18-a jarcento germanoj alvenis. En 1910 vivis en Szellő 417 homoj, (246 hungaroj, 171 germanoj). Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. Post la 2-a mondmilito multe da germanoj estis deportitaj al Germanio, al la malplenaj domoj deportitaj hungaroj alvenis el Ĉeĥoslovakio.

En Szellő migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kampanilo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kálmán Fülepp

**FÜLEPP Kálmán** (fylep) estis hungara politikisto. Li naskiĝis la 10-an de aprilo 1851 en Ruszkabánya kaj mortis la 17-an de septembro 1819 en Budapeŝto. Li estis la filo de Lipót Fülepp.

## Kariero 
En 1906 oni elektis Kálmán Fülepp ĉefurbestro de Budapeŝto. En majo de 1912, kiam iĝis la ministeriprezidanto László Lukács oni eksigis lin.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
József Fülepp

**FÜLEPP József** (fylep) estis hungara juristo pri minado, korespondanta ano de MTA, patro de Kálmán Fülepp. Li naskiĝis en 1786 en Miskolc kaj mortis la 17-an de julio 1847 en Temeŝvaro. 

## Kariero
József Fülepp estis la jura reprezentato de minadasocio de Oravicabánya, ano de minadtribunalo de distrikto Banat. Pro liaj meritoj de hungarigo de la minada faklingvo István Széchenyi rekomendis lin ano de akademio. Sian mineralkolekton li lasis al sekcio de naturscienco de la MTA.
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri minejoj
Lipót Fülepp

**FÜLEPP Lipót** (fylep) estis hungara juristo kaj politikisto. Li naskiĝis en 1809 en Oravicabánya kaj mortis la 1-an de julio 1875 en Budapeŝto. Li estis la patro de Kálmán Fülepp kaj filo de József Fülepp.
 
## Kariero
En 1848–49 Lipót Fülepp estis landkunvena deputito de Temesvár, komisaro de registaro László Madarász kaj Bertalan Szemere. Post la Hungara revolucio de 1848 li partoprenis en kaŝado de la hungara krono kaj elmigris en Turkujo, poste Francujo kaj Britujo. Oni mortkondamnis lin en lia foresto.  En insulo Jersey li estis en kontakto kun László Teleki kaj kun familio de Victor Hugo. Li ricevis amnestion kaj 1858 revenis Hungarujon. En 1865–68 kaj 1869–72 li estis landkunvena deputito.

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Francés Fontan

**Francés Fontan** (Parizo, 1929 - Cuneo, 1979) fondinto de la Okcitana Naciisma Partio. 
Filo de fervojisto devenanta el Gaskonio, Fontan estis elfruaĝa memlernanto. Studis lingvojn en Parizo kaj politikon en Tuluzo. 
Malgraŭ ke li devenis el monarkista familio, li militis ĉe la trockiisma grupo *Socialisme et Barbarie*. Pli malfrue li translokiĝis al Nico, kie li militis ĉe la Franca Komunista Partio kaj la *Parti socialiste unifié* (Socialisma Unueca Partio). Post pripensado pri la malkoloniigo de Alĝerio, Vjetnamio kaj Maroko, li fondis la jaron 1959 la Okcitana Naciisma Partio (nuntempe, Partio de la Okcitana Nacio *Partit de la Nacion Occitana*).
Persekutita de la Nicaj aŭtoritatoj akuzita pri samseksemo kaj pri helpo al Fronto por la Nacia Liberigo de Alĝerio, li translokiĝis al la Okcitanaj Valoj de Italio, kie li dum 1967 kunlaboris je la fondiĝo de la Moviment Autonomista Occità (Okcitana Movado Aŭtonomisma). Li loĝis en Frassino, ĉe la Valo Varacha (Piemonto) ĝis sia morto.

## Verkoj 
* *Ethnisme, vers un nationalisme humaniste* (1961)
* *La nation occitane, ses frontières, ses régions* (1969)
* *Orientation politique du nationalisme occitan* (1970)
* *Nationalisme révolutionnaire, religion marxiste et voie scientifique du progrès* (1972)
* *Nationalisme, fédéralisme, internationalisme* (1976)

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio de Francés Fontan, TTT-ejo de PNO 

Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Francaj komunistoj
Kategorio:Okcitanoj
Nopala de Villagrán

**Nopala de Villagrán** estas unu el la 84 komunumoj de la meksika subŝtato Hidalgo, kiu situas en la centra Meksiko norde de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Nopala de Villagrán. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 13044.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 15099 loĝantojn. El tiuj estis 7406 viroj kaj 7693 virinoj. La komunumo havas surfacon de 334,1 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2400 metroj super la marnivelo.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Nopala de Villagrán  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Hidalgo
Lernolibro de lingvo Esperanto

* aŭtoro: Z. V. Semjonova, Magomet Isajev
* tradukisto:
* eldonejo: Nauka
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1984
* jaro de la reeldono: 
* presejo: 
* formato: 256 paĝoj
* recenzoj:
* situo:

**Учебник языка Эсперанто** (**Lernolibro de lingvo Esperanto**) - estas lernolibro eldonita en Sovetio en kvanto 30000 ekzempleroj, kio estis nekredeble multe por tia periodo.

## Interese
Unu ekzempleron de la libro la aŭtoroj donacis al German Titov (kosmonaŭto №2), kiu en 1989 jaro donacis ĝin al Perepelica Vladimir. German Titov estis famega heroo, grandpotenca generalo kaj okupis altrangan postenon en kosmaj trupoj de Sovetia armeo. Perepelica Vladimir estis soldato militservanta en kosmodromo Bajkonur. Okaze Vladimir Perepelica demandis la famulon pri lia rilato al Esperanto. German Titov respondis, ke lia patro estis esperantisto, tamen li estas tro okupita por okupiĝi pri Esperanto. Post kelkaj monatoj ĉefo de regimento, kie militservis Vladimir Perepelica, dum oficiala kunveno enmanigis ekzempleron de la lernolibro kaj komentis, ke ĝi estas donaco de German Titov. (Flustre la regimentestro aldonis, ke se la soldato denove sinturnos al la altega generalo, do la soldato estos punita)

Kategorio:Libroj de Magomet Isajev
Kategorio:Libroj de Z.V.Semjonova
Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Zoltán Gyulai

**GYULAI Zoltán** [djulai] estis hungara fizikisto, ano de MTA. Li naskiĝis la 16-an de decembro 1887 en Pipe kaj mortis la 13-an de julio 1968 en Budapeŝto.
eta|Zoltán Gyulai (sidanta dekstre la 2-a)

## Kariero 
Zoltán Gyulai akiris en 1913 diplomon de instruisto pri matematiko-fiziko en Universitato de Koloĵvaro. En 1914 li soldatiĝis, baldaŭe li iĝis militkaptito. Inter 1924 kaj 1926 li studis ĉe la profesoro Robert Wichard Pohl en Göttingen. Inter 1935 kaj 1940 li instruis en la Medicinuniversitato de Debrecen. Ekde aŭtuno de 1940 ĝis 1947 li instruis en la Universitato Koloĵvaro kaj poste li daŭrigis sian karieron en la Teknikuniversitato de Budapeŝto (1947–62). En 1962 li emeritiĝis, spite tion li restis aktiva en la fizika esplorado.

## Verko 
* *Kísérleti fizika* (1946), aperis Bp., 1953.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj fizikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Tibor Gyulay

**GYULAI Tibor** [djulai] estis hungara politikisto, ĉefsekretario de la Ĉambro pri Komerco kaj Industrio, ministro. Li naskiĝis la
12-an de aprilo 1887 en Koloĵvaro kaj mortis la 25-an de decembro 1960 en Békéscsaba. 
## Kariero
Tibor Gyulay pristudis juron en Universitato de Koloĵvaro. Li komencis sian karieron en 1909 en la Centra Ofico de Statistiko. Li laboris ekde 1911 en la ministerio por agrikulturo, ekde 1919 ĝis 1921 en la ministerio pri eksteraj aferoj. Ekde 1921 li estis afergvidanta sekretario, ekde 1931 ĝis 1944 ĉefsekretario de Ĉambro pri Komerco kaj Industrio de Budapeŝto. Li estis ano de supera ĉambro de la landkunveno. Ekde 29-a de aŭgusto 1944 ĝis 16-a de oktobro 1944 li estis ministro pri industrio de la registaro Lakatos.
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Hungaraj politikistoj
]Kategorio:Hungaraj ministroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kanalo de Opatovice

La **Kanalo de Opatovice** () estas artefarita porakva kanalo, troviĝanta en Ĉeĥio, en distrikto Pardubice.
Ĝi komenciĝas antaŭ riverkluzo en Opatovice kaj post pli ol 32 kilometroj la akvo revenas denove en la riveron Elbo, post la vilaĝo Semín. La fluejo estis en tuta longeco kalfatrita per argilo.

Pro sia valoro ĝi estas proklamita kiel nacia monumento.

## Proprecoj 
* Larĝeco de kanalo: de 2,5 m ĝis 15,0 m.
* Mezaveraĝa profundo: 1,5 m
* Altodiferenco inter enfluo kaj elfluo en Labe (Elbo) : 22 m
* Hodiaŭa longeco de la kanalo: 32,69 km

## Historio 
La kanalo estas elstara mezepoka konstruaĵo, konstruita en la jaroj 1498 – 1521. Ĉe la komenco de historio de tiu ĉi kanalo estis jam monaĥoj de benedikta ordeno, kiuj en teritorio de la monaĥejo de Opatovice jam komence de la 11-a jarcento mastrumis tie grundon, fondis bienojn, vilaĝojn kaj ankaŭ fiŝlagojn. La monaĥejo estis dum husana tempo detruita kaj ankaŭ la laboraĵo de monaĥoj malprogresis. Principa ŝanĝo venis en la jaro 1490, kiam la bienegon aĉetis elstara nobelulo Vilhelmo el Pernštejn. Konstruanto de la kanalo estis fiŝmastro Kunát Dobřanský el Dobřenice. La kanalo ĉerpis akvon el la rivero Elbo kaj per la akvo provizis vastan reton de fiŝlagoj.

## Utiligo 
En linio de la kanalo estis konstruitaj muelejoj (en nombro 32), la kanalo provizis per akvo 256 fiŝlagojn. La akvo movigis ankaŭ segilojn. Nuntempe funkcias nur tri malgrandaj akvo-elektrejoj.

### Sporto kaj turismo 
Kun etaj obstakloj la kanalo estas traflosebla sur kanuoj aŭ kajakoj laŭ la tuta longeco. Tamen akvosportistoj devas kalkuli pri granda nombro da malaltaj pontetoj kaj lokoj, kiujn eblas superi per kutima maniero.
Ekde 1999 okazas tie ĉiujare en junio akvosporta aranĝo por publiko nomata "Haldy".

Laŭlonge de la kanalo, ĉirkaŭita de bela naturo, estis krome konstruita biciklovojo.

## Pluaj konstruaĵoj sur la fluejo 
### Kluzpordetoj de Ždánice 
regulas trafluantan kvanton de la akvo en la kanalo.

### Enfluaj kluzpordetoj 
por ĝis nun provizitaj fiŝlagoj-Pohránovský, Bohdanečský, po du de Zábranských, Nadýmač, Sopřečský kaj Buňkov.

### Akvedukto Semín 
krucaĵo de kanalo de Opatovice kun rivereto Sopřečský.
eta|Akvedukto|300px|maldekstra

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo kun pli detalaj informoj  ĉeĥlingve

Kategorio:Opatovice nad Labem
Kategorio:Kanaloj en Ĉeĥio
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Akvokolekta areo de Elbo
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Regiono Pardubice
Kategorio:Akvaj fluantoj en distrikto Pardubice
Saanen (distrikto)

La '*distrikto Saanen* (en la germana **Amtsbezirk Saanen**; en la franca **District de Gessenay**) estis ĝis la 31-a de decembro 2009 administra unuo de Kantono Berno. Ĝi havis 8732 loĝantojn la 31-an de decembro 2008. Ĝia ĉefurbo estis la samnoma urbo Saanen.

## Geografio 
La distrikto Saanen situas en la Bernaj Alpoj en Berna Oberlando. Ĝia teritorio kongruas kun la fontoregiono de la rivero Sarino, kies germana nomo *Saane* donis al la distrikto kaj ĝia ĉefloko la nomon. La distrikto troviĝas en la sudokcidenta ekstremo de Kantono Berno kaj ĝia okcidenta kaj suda limoj estas samtempe la lingvolimo inter la germana kaj la franca lingvoj.

## Najbaraj distriktoj 
La distrikto Saanen limas en nordo al la distrikto Sense (Kantono Friburgo), en nordoriento al la distrikto Suba Simme-Valo, en oriento al la distrikto Supra Simme-Valo, en sudoriento al la distrikto Hérens (Kantono Valezo), en sudo al la distrikto Siono (Kantono Valezo), en sudokcidento al la distrikto Aigle (Kantono Vaŭdo), kaj en okcidento al la distrikto Riviera-Pays-d'Enhaut (Kantono Vaŭdo).

## Historio 
La hodiaŭa distrikto Saanen en mezepoko estis kampara unuiĝo, kiu en la jaro 1555 fariĝis berna kamparvoktejo. En la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio ĝi fariĝis ĝis 1803 distrikto de la Helveta Respubliko. De 1803 ĝis 1831 ĝi estis berna ĉefdistrikto kaj per la nova konstitucio ĝi fariĝis distrikto de Kantono Berno. Per la revizio de la administra ordo de la jaro 1997 ĝi estis kunigita kun la distrikto Supra-Simme-Valo kaj kun efiko ekde la 1-a de januaro 2010 formas la novan administran distrikton Supra Simme-Valo-Saanen de la administra regiono Berna Oberlando kune kun la distrikto Supra Simme-Valo.

## Komunumoj de la distrikto Saanen 
La distrikto Saanen konsistas (stato en 2009) el 3 komunumoj, el kiuj la ĉefloko Saanen estas la plej granda. Urboj en la distrikto ne ekzistas. Jen la listo de la komunumoj:

## Eksteraj ligiloj 
* La voktejo Saanen en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Berna Oberlando
-
Attila Balázs F.

**BALÁZS F. Attila** [balAĵ] estas hungara verkisto, poeto, tradukisto, redaktoro, ano de E-MIL naskita la 15-an de januaro 1954 en Târgu Mureş.

## Biografio 
Attila Balázs F. maturecekzemenuĝis en Alba Iulia kaj li studis tir en katolika teologio, poste li akiris diplomon de bibliotekisto kaj de tradukisto en Bukareŝto. Li estis dektri jarojn bibliotekisto en Miercurea Ciuc. En 1990 li loksidiĝis en Slovakujo. En 1994 li fondis libroeldonejon (AB-ART), li eldonis la revuon *Szőrös Kő*http://szorosko.eu/tag/haraszti-maria/ . De 2010 li estas fondinto redaktoro de ravuo *Poesis International*http://poesisinternational.com/despre-noi/ de Satmaro.

## Volumoj 
* *Maszkok* (poemoj), 1992;
* *A macska leve* (noveloj), 1992;
* *Angyalzsugor* (red.), 1997,
* *Szlovákiai magyar ki kicsoda* (red.), 2001;
* *Meztelen lovagok*, 2002;
* *Arcképcsarnok*, 2003;
* *Szókeresztem*, 2005.
* *Chair impassible*, (poemoj en francaj, tradukado kaj antaŭparolo de Károly Sándor Pallai), Parizo, Éditions du Cygne, 2016.

## Premio 
* – Madách-nivelpremio, 1992.

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Ankaŭ Attila Balázs F. estis denuncanto

Kategorio:Slovakujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Ferenc Gyulai (fotisto)

**GYULAI Ferenc** [djulai] estis hungara fotografisto, fakverkisto. Li naskiĝis la 2-an de aprilo 1905 en Sepsiszentgyörgy kaj mortis la 31-an de aŭgusto 1964 en Budapeŝto.

## Kariero 
Ferenc Gyulai studis fotoarton en Munkeno kaj en 1929 li transprenis la fotolaborejon de sia patro. En la fino de la 20-aj jaroj li prelegis en la Industriarta Altlernejo de Budapeŝto, en 1935–36 li estis lekciisto pri fotoarto de la teknikuniversitato. Ekde 1930 ĝis 1945 li estis ĉefredaktoro kaj posedanto de revuo *Fotoélet* (Fotovivo).

## Verkoj 
* *A pozitív eljárás* (Bp., 1935);
* *A színes fényképezés gyakorlata* (Bp., 1942);
* *A fényképezés ábécéje* (Bp., 1958);
* *Fényképészmester könyve* (Bp., 1962);
* *Fotoiskola* (Bp., 1962).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Hungaraj fotistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Cenaklo

La **Cenaklo** (el la Latino '**, "manĝoĉambro"), ankaŭ konata kiel la **supra ĉambro''' (el la kojnea greka  and , ambaŭ signifante "supra ĉambro"), estas ĉambro en Monto Ciono en Jerusalemo. Laŭ tradicio, estis la loko de la Lasta Vespermanĝo.

## Malsupra nivelo
Plej antikvaj kristanaj sgrafitoj estas tiuj malkovritaj en la supozita Tombo de Davido en Jerusalemo. En ties subtera etaĝo, sur la Monteto Sion, arkeologoj lastatempe malkovris niĉon direktitan al Golgoto, en kiu estis trovitaj rulaĵeroj de la Biblio. Sed en ĝi estis ankaŭ deĉifritaj alvokoj al Jesuo kaj aliaj kristanaj preĝaj formuloj.

### Ĉu la vera tomba de reĝo Davido?
Ĉu reĝo Davido estis entombigita ĝuste tie? La lokoj kiuj en Jerusalemo pretendas tiun honoron estas diversaj. Tiu estas la malpli certa, tamen la eĉ eta ebleco ke tio kongruas kun la vero nun konsilas la israelajn aŭtoritatojn ne cedi la lokon al la katolikoj kiuj laŭ jarcentoj ĝin posedis. Ne estas fundamentita tradicio, ke la tombo de la reĝo troviĝas en la loko de la lasta vespermanĝo aŭ sur tiu kiun nun onidiras monteto Sion. Fakte tiu monteto ne estas tiu kiu origine estis indikata kiel la Monto Sion. Tiu nomo referencas al ero plej antikva de Jerusalemo (Urbo de Davido) kaj, poste, al la Monto de la Templo. El tio devenas grava parto de la simbola povo de la termino en la Sanktaj Skriboj. Davido estis entombigita en la Davida urbo (1 Reĝoj 2,10), kaj tiel ankaŭ liaj posteuloj (1 Reĝoj 11,43; 14,31; 15,8; 15,24; 22,50; 2 Reĝoj 9,28; 15,38; 16,20).

Kiel naskiĝis la miskono? Pro la fakto ke kristanoj por honori Jesuon, evangelie epitetatan Filo de Davido, instalis devotecan altaron dediĉitan al la profeta figuro de la antaŭulo de Kristo. Iom post iom oni, kaj fariĝis senkontrola tradicio, plielstarige nomis la lokon “Tombo de Davido”.

## Supra nivelo (cenaklo)
La supera etaĝo de tiu “tombo” situas la manĝosalono kiun kristanoj, de ĉiam, indikas kiel la loko de la Lasta Vespermanĝo de Jesuo kun liaj disĉiploj. Tiu loko, domo certe de simpatianto al Jesuo, fakte, estis kristana-juda sinagogo, kie kolektiĝis kristanoj de la postkrista generacio almenaŭ dum diversaj jardekoj de la unua kaj dua jarcentoj. Jen la kialo de la ĉeesto de tiuj sgrafitoj, kiuj montras, laŭ Carsten Peter Thiede (1952-2004) la historian valoron de la evangeliaj rakontoj ĉar evidentas ke Jesuo estis klare konita kaj... preĝata. Krome, ĉe la Universitato de Jerusalemo estas gardata la ostaro, tie elfosita, de iu membro de tiu komunumo: temas pri iu Aleksandro, eble filo de Simono el Cireno, la viro kiu helpis Jesuon Kriston porti la krucon (la transversan lignon) sur la vojo al Golgoto.

## Historio de la posedo de la loko
* Komence de la 14a jarcento, la katolikaj franciskanoj ekposedis la lokon (1332).
* Post kelke da tempo perdis ĝin al la islamanoj, kiuj volis transformi ĝin al moskeo.
* Tiel ĝi restis ĝis la sestaga milito de 1967, kiam israelo kaptis ĝin.

Hodiaŭ homoj povas viziti la lokon per bileto.

## Bibliografio
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Konstruaĵoj en Jerusalemo
Kategorio:Lokoj de la Nova Testamento