open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hugh Douglas Hamilton

**Hugh Douglas HAMILTON** (naskiĝis ĉirkaŭ 1734 - m. la 10-an de februaro 1808) estis irlanda pentristo de la dua duono de la 18-a jarcento.eta|dekstra|Hugh Douglas HamiltonHamilton naskiĝis en Dublino ĉirkaŭ la jaro 1734. Li tie studadis arton sub la gvidado de Robert West en la Dublin Society House, unue dediĉante sin al krajono kaj paŝteloj. Li transloĝiĝis al Londono en la 1760-aj jaroj, kaj estis ofte troŝarĝita de variaj mendoj, inkluzive de portretoj de la brita reĝa familio, ekzemple *Reĝino Charlotte* (1746) kaj aliaj nun ekspoziciitaj en la brita reĝa kolekto. Hamilton sekve vojaĝis al Italio, kie li vivis en Romo kaj Florenco dum la sekvaj dekdu jaroj. Konforme al la konsilo de sia kolego John Flaxman, Hamilton turnis sin al olpentraĵoj, kaj pentris la portretojn de multaj eminentaj irlandanoj de tiu periodo, inkluzive de Dean Kirwan.

## Referencoj 
* Webb, Alfred. *A Compendium of Irish Biography: Comprising Sketches of Distinguished Irishmen and of Eminent Persons Connected with Ireland by Office or by Their Writings*, New York: Lemma Publishing Corporation, 1970.

## Eksteraj ligiloj 
* Grove Dictionary of Art: Hugh Douglas Hamilton

Kategorio:Irlandaj pentristoj
Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko

La **Transkaŭkaza Soveta Federacia Socialisma Respubliko** (ruse Закавказская Советская Федеративная Социалистическая Республика, ЗСФСР) estis soveta respubliko je mallonga ekzistado (1922–1936) aprobita en la 1-a kunveno de komunistaj partioj de Azerbajĝano, Armenio kaj Kartvelio en februaro en 1922 kiuj estis tradicie konataj kiel la *transkaŭkazaj respublikoj* en Sovetio. La ĉefurbo de la respubliko estis Tbiliso en Kartvelio.
La originoj de la respubliko troviĝas en la disiĝo de la Rusa Imperio en 1917, dum la Rusa Revolucio, kiam la provincoj de Kaŭkazio apartiĝis kaj kreis sian propran federacian ŝtaton, nomata Transkaŭkaza Federacia Demokratia Respubliko. La malsamaj naciaj interesoj en la milito kontraŭ Turkio disigis la respublikon post duonjaro de la fondiĝo en aprilo 1918.

En la sekvaj jaroj la tri respublikoj suferis enlandajn militojn kaj la intervenon en la konfliktoj far la Ruĝa Armeo kaj ili fariĝis altrude sovetaj respublikoj. En decembro 1922, la tuta teritorio estis arigata kiel respubliko. En 1936, la respubliko estis disigita, la tri landoj fariĝis la SSR de Kartvelio, la SSR de Armenio kaj la SSR de Azerbajĝano.

Kategorio:Respublikoj de Sovetunio
Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Historio de Kartvelio
Kategorio:Historio de Azerbajĝano
Kategorio:Komunismo en Azerbajĝano
Kategorio:Kaŭkazio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1922
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1936
Vinvilaĝo

**Vinvilaĝo** estas titolo de iu ajn komunumo en Hungario, kie la lokaj vinkulturistoj fondas ligon por defendi la lokan bonkvalitan vinkulturadon. La origina hungara esprimo estas *montovilaĝo*, sed spite la nomon rajtas aparteni urbo, fine ankaŭ ebenaĵa vilaĝo.

Tiu aranĝaĵo naskiĝis en 1894 laŭ parlamenta leĝo. En la komunumo la fondintoj povas esti la lokaj vinkulturistoj, kiuj elektas vinvilaĝestron. Vinkultura regiono konsistas el vinvilaĝoj. Tutlanda Vinkultura Konsilio konsistas el vinkulturaj regionoj.

En Hungario troviĝas 313 da vinvilaĝoj (el ili 3 departamentejoj), kiuj formas 23 da vinkulturaj regionoj.

Vinkulturaj regionoj en Hungario:
*Apudbalatono
*Ászár-Neszmély
*Badacsony
*Balatonboglár
*Balatonfüred-Csopak
*Bükk
*Csongrád
*Eger
*Etyek-Buda
*Hajós-Baja
*Kumanujo
*Mátra
*Mór
*Norda Balatono
*Pannonhalma
*Pécs
*Somló-monto
*Sopron
*Szekszárd
*Tokaj
*Tolna
*Villány-Siklós
*Zala

## Vidu ankaŭ
* Listo de vinvilaĝoj

Kategorio:Vinkultivado en Hungario
Antila turto

La **Antila turto** (*Zenaida aurita*) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu inkludas turtojn kaj kolombojn. Ĝi estas la nacia birdo de Angvilo.

## Disvastiĝo 
Ĝi estas la nacia birdo de Angvilo, kie ĝi estas komune (sed erare) konata kiel Turto. La **Antila turto** reproduktiĝas tra Karibio kaj la pinto de la duoninsulo Jukatano. Laŭ Audubon la specio reproduktiĝis en la rifoj de Florido, sed poste estis nur tri konstateblaj informoj el Florido. 

Tiu ĉi specio estas loĝanto kaj abunda en plej parto de sia teritorio. La Antila turto estas ofte ĉasata ekzemple en Gvadelupo kaj en Martiniko, sed en kelkaj lokoj, kiel en Barbado, ĝi povas esti tiom ofta, ke ili piediras surstrate inter la promenantoj.

## Aspekto 
[eta|maldekstre|250px|En [Barbado.]]
eta|maldekstre|250px|Masklo.
La Antila turto estas ĉirkaŭ 28 aŭ 30 cm longa. Ĝi aspektas kiel la Plorturto, tio estas bruna ĉedorse kun nigraj makuloj en suba dorso, rozbruna ĉe kapo kaj brusto (kun nigra makulo antaŭ la nuko) kaj hela en ventro, sed ĝi estas iomete pli malgranda, havas pli mallongan kaj rondoforman voston, kaj estas iome pli malhela. Ĝi estas ankaŭ diferencebla el la Plorturto pro montro de blanko ĉe flugilbordo dumfluge. 

## Kutimaro 
[eta|Ovoj de *Zenaida aurita aurita* - [Muzeo de Tuluzo]]
Tiu ĉi specio troviĝas en malferma kaj duonmalferma medio. Ties plorema alvoko *KuUu-ku-ku-ku* estas simila al tiu de la Plorturto, sed pli rapida ripoze.

Tiuj birdoj manĝas surgrunde, ĉefe grenojn de *Caryopsis* kaj semojn, foje ankaŭ insektojn. La Antila turto ofte manĝas ĉe akvo. Ili ofte englutas sablerojn aŭ ŝtonetojn por helpi digeston, kaj ankaŭ salon el mineralriĉaj grundoj. Oni supozas, ke salo helpas la ovoformadon aŭ la produktadon de kropolakto.

La ino demetas du blankajn ovojn en simpla platformo konstruita en arbo aŭ arbusto. Ĝi nestumas ankaŭ ĉe rokofendoj aŭ en densa herbejo, se ne ĉeestas predantoj. Oni scias pri kelkaj birdoj kiuj ovodemetis ĝis 4 fojojn jare. La idoj eloviĝas post du semajnoj kaj elnestiĝas post du pliaj semajnoj. La gepatroj manĝigas la idaron per kolombolakto, nutraĵo riĉa je substancoj vomita el ties kropo.

## Referencoj 
*  Ne minacata
* "National Geographic" *Field Guide to the Birds of North* *America* ISBN 0-7922-6877-6
* *Handbook of the Birds of the World Vol 4*, Josep del Hoyo eldonisto, ISBN 84-87334-22-9

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Galapaga turto

La **Galapaga turto** (*Zenaida galapagoensis*) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu inkludas turtojn kaj kolombojn.

## Disvastiĝo 
Ĝi estas endemia ĉe la insularo Galapagoj de Ekvadoro.

Ties natura medio estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustejoj.

## Aspekto 
[eta|maldekstre|250px|Insulo [Española.]]
[eta|maldekstre|250px|Insulo [Genovesa.]]
Ĝi estas simila al aliaj turtoj de sia genro *Zenaida*, tio estas bruna ĉedorse kun nigraj makuloj en suba dorso, rozbruna ĉe kapo kaj brusto (kun nigra makulo antaŭ la nuko) kaj hela en ventro, sed ĉe tiu ĉi specio eble pro sia izoliteco estas pli markita kaj kolora, ekzemple la nigra okulo montras bluecan okulringon siavice ringita je nigro, la brusto estas sufiĉe rozkolora kaj la nigraj makuloj estas en la tuta flugilo kaj kombinitaj kun blankaj vertikalaj strietoj, la pugo estas simple bruna kaj la kruroj ruĝaj.

## Referenco 
* BirdLife International 2004. Zenaida galapagoensis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj. El 24a Julio 2007.

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Endemismoj ĉe birdoj
Kategorio:Galapagoj
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Ukraina Soveta Socialisma Respubliko

La **Ukrainia Soveta Socialisma Respubliko** () estis en la jaroj 1919–1922 marioneta ŝtato dependa de Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko, en la jaroj 1922–1991 unu el Respublikoj de Sovetunio. 

USSR estis fonda membro de Unuiĝintaj Nacioj kaj membro de la plimulto de Specialigitaj institucioj de Unuiĝintaj Nacioj. Krom USSR kiel tuto kaj Belorusa Soveta Socialisma Respubliko, Ukrainia Soveta Socialisma Respubliko estis unu el du sovetiaj landoj agnoskitaj kiel subjektoj de la internacia juro, la tria estis Sovetunio mem.

## Historio
USSR estiĝis rezulte de Februara Revolucio en 1917. Bolŝevikoj provis transpreni regopovon en Kijivo samtempe kun la puĉo en Petrogrado, kio ne eblis pro taĉmentoj fidelaj al Ukrainia Centra Konsilio, kiu la 20-an de novembro 1917 proklamis sendependecon de Ukraina Popola Respubliko. Sekve de tio la 24–25 de decembro 1917 en Ĥarkivo bolŝevikoj kreis marionetan ŝtaton Ukraina Popola Soveta Respubliko (la nomo simila al Ukraina Popola Respubliko).

La Holodomoro de 1932-1933 - artefarite organizita malsatego celanta subpremi reziston al la totalisma reĝimo, kiu prenis ĉirkaŭ 10 milionojn da vivoj, estis la plej terura evento en la historio de la respubliko kaj profunde sekreta, la sola krimo de USSR, kiun ĝi ne rekonis kaj zorge detruis ĉiun atestanton aŭ iun ajn, kiu skribis pri ĝi en la gazetaro ĝis ĝia kolapso.

USSR ĉesis oficiale ekzisti la 16-an de decembro 1991, kiam estis agnoskita sendependa Ukrainio.

## Literaturo
* "Ukraina Soveta Socialisma Respubliko". Eldonis Ukraina Societo de Amikeco kaj Kulturaj Rilatoj kun Eksterlando en 1970. 25 paĝoj.

* "Tra Soveta Ukrainio". Presbulteno de Ukraina Societo de Amikeco kaj Kulturaj Rilatoj kun Eksterlando, numeroj 1-5, januaro-oktobro 1970.

## Vidu ankaŭ
* Himno de Ukraina Soveta Socialisma Respubliko
* Pafita renesanco
* Holodomoro
* Pola operaco de NKVD
* Granda teroro
* Pola-bolŝevika milito
* Referendumo pri sendependeco de Ukrainio


Kategorio:Eksaj membroj de la Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Respublikoj de Sovetunio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1919
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1991
Frankenstein (filmo de 1931)

***Frankenstein*** estas 1931-jara sciencfikcia/horora filmo de Universal Pictures direktita de James Whale kaj tre libere bazita de la romano de la sama nomo de Mary Shelley, tamen ekzistas multaj malsamoj inter la romano kaj filmo. Aktoris en la filmo Colin Clive, Dwight Frye, Edward van Sloan, kaj Boris Karloff.
[eta|maldekstre|300px|Filmanonco de [Universal Pictures por la scienc-fikcia horora filmo *Frankenstein* (1931).]]

Kategorio:Frankenŝtejno
Kategorio:Filmoj de James Whale
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1931
Kategorio:Hororaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj
USA Today

***USA Today*** (Esperante: *Usono Hodiaŭ*) estas Usona ĵurnalo, kaj unu inter nur kelkaj ĵurnaloj kun tutlanda cirkulado. Ĝi estas la plej populara ĵurnalo en Usono, kaj la dua plej populara anglalingva ĵurnalo en la mondo, (*The Times of India* estas la plej multe legata).

Kreita en 1982, *USA Today* uzis koloron kontraste kun la *New York Times* kiu havis kromnomon de "The Grey Lady" (en Esperanto "La Griza Damo") pro sia nigrablankaj presaĵoj kaj fotoj. *USA Today* ankaŭ estas pli facile legebla ol aliaj pli tradiciaj ĵurnaloj.

Aktuale, la ĵurnalo havas averaĝan cirkuladon de 2,25 milionoj da ekzempleroj tage.

Kategorio:Usonaj gazetoj
Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
Révfülöp

**Révfülöp** (rEvfülop) estas grandvilaĝo en Hungario en regiono **Norda** Transdanubio, en departemento Veszprém (departemento), en subregiono de Tapolca. La nomo signifas pramo-Filipo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 10 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1100
* Poŝtkodo: 8253
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Révfülöp situas inter montoj (la plej proksima estas monto Filipo, 270 m-ojn alta) kaj norda bordo de Balatono (kontraŭe estas Balatonboglár), laŭ fervojo Tapolca-Budapeŝto, laŭ ĉefvojo Keszthely-Balatonfűzfő.

## Historio 
Pli frue romianoj vivis tie. La hungaroj havis tie gravan pramon. La unua mencio devenis el 1055. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en 1548. La pramo denove ekfunkciis depost 1752, la kampoj apartenis al Kővágóörs. En la 19-a jarcento feriejaj domoj formiĝis, Révfülöp sendependiĝis en 1943. Nuntempe gravas la fremdultrafiko kaj vinkulturo.

## Vidindaĵoj 
* ruino de preĝejo el la 13-a jarcento
* romkatolika preĝejo Sankta Jozefo (Révfülöp) de 1981, la turo estas 25 m alta

## Famuloj 
En Révfülöp mortis pianisto Antal Siposs.
eta|maldekstre|Elvidejo de Révfülöp

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Pétfürdő

**Pétfürdő** (pEtfurdO) estas grandvilaĝo en Hungario en regiono Norda Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Várpalota. Fürdő signifas hungare: banejo.
eta|maldekstre|150ra|Blazono de Pétfürdő

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 4900
* Poŝtkodo: 8105
* Telefonprefikso: 88

## Geografio 
La grandvilaĝo situas inter Várpalota kaj Berhida laŭ flankovojoj. Pétfürdő longe estis urboparto de Várpalota.
eta|Fabriko en Pétfürdő

## Historio 
Oni trovis tie vojon de la romianoj. La unua mencio devenis el 1082. Pro la kontraŭturkaj bataloj Pétfürdő senhomiĝis en 1580. Oni trovis termalan akvon en 1860 kaj formiĝis banejo. En 1930 ekfunkciis fabriko pri amoniako. La urboparto sendependiĝis kiel vilaĝo en 1997 kaj estis levita grandvilaĝo en 2001.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵo estas novgotika preĝejo Sankta Ladislao (Pétfürdő) el 1941.

## Famuloj 
En Pétfürdő naskiĝis psikologo Valéria Csépe.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Kategorio:Banlokoj
László Király (poeto)

**KIRÁLY László** (kira:j), pseŭdonimo László Vass, estas hungara poeto, prozaisto, redaktoro naskita la 19-a de novembro 1943 en Sóvárad). Li estas la edzo de aktorino Éva Katona, la patro de poeto Farkas Király kaj de poeto Zoltán Király.

## Biografio 
László Király finis en la fako pri rusa-hungara lingvoj en Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo en 1966. Ekde 1968 li estis raportisto de Előre en Kluĵo, poste redaktoro de Utunk. Ekde 1990 li estas sekretario de redakcio Helikon, sekve ĝia vicĉefredaktoro.

## Verkaro 
### Poemvolumoj 
* *Vadásztánc* (1967);
* *Rendhagyó délután* (1968);
* *Ballada a fáradt asszonyokról* (1970);
* *Sétalovaglás (1976);
* *Az elfelejtett hadsereg* (1978);
* *Amikor pipacsok voltatok* (1982);
* *Janicsártemető* (elekt. poemoj versek, 1983);
* *A téli tábor* (1984);
* *A költő égő asztala* (1986);
* *A föld körüli pálya* (1988);
* *Skorpió* (1993);
* *Beűzetés* (1995);
* *Azték imádság* (1998);
* *Éjféli esők* (elekt. poemoj, 1998);
* *A szibárdok története* (2003);
* *A Csomolungma bár* (2001);
* *Szentivánéji álmom* (2005).
* *Készülődés Pazsgába*, poemoj, premio de EMIL, 2013.
* *Válogatott versek*, Székely Könyvtár.
* *Nap hold kék mezőben* – Kriterion Könyvkiadó, 2013.

### Prozvolumoj 
* *A Santa Maria makettje* (rakontoj, 1970);
* *Kék farkasok* (regény, 1972);
* *Fény hull arcodra, édesem* (rakontoj, 1981);
* *Az örök hó határa* (elekt. rakontoj, 2001)
* *Madarak árnyéka'' (kunkolektitaj prozaj verkoj, 2003).

## Premioj 
* A Romániai Írók Szövetségének díja (1970, 1976, 1981);
* A Kolozsvári Írói Egyesület díja (1975, 2000, 2003);
* A Román Akadémia díja (1981);
* Pezsgő-díj (1982);
* József Attila-díj (1997);
* Déry Tibor-díj (1998);
* Székelyföld-díj (2000);
* Látó-díj (2000);
* A Kolozsvári Írói Egyesület költészeti díja (2000);
* A Hűséges Szolgálat Rend lovagkeresztje (2000).;
* Erdélyi Magyar Írók Ligája nagydíj (2003);
* A Magyar Művészetért-díj (2004);
* Caragiale emlékérem (2003)
* premio Kossuth (2022).

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

## Eksteraj ligiloj 
* Libroprezentado: Készülődés Pazsgába

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
István Sigmond

**SIGMOND István** [ŝigmond] rumanuja hungara verkisto kaj redaktoro. Li naskiĝis la  en Torda kaj mortis en Kluĵo la 18-an de januaro 2014. Li estis la frato de la aktorino, esperantista verkistino Júlia Sigmond

## Biografio 
István Sigmond studis juron en la Universitato Bolyai de Kluĵo (1959). Inter 1960 kaj 1973 li estis gvidanto de la komerca sekcio de la entrepreno IRVA en Kluĵo, inter 1973 kaj 1990 teatra fakinspektoro de la kulturkomisiono de Distrikto Cluj kaj dume inter 1980 kaj 1983 li estis artdirektoro de la Ŝtata Hungara Operejo Kluĵo. Ekde 1990 li estas respondecsekretario de revuo *Helikon.*

## Ĉefaj verkoj 
* *Árnyékot eszik a víz* (noveloj, 1969);
* *Valaki csenget* (noveloj, 1971);
* *Egy panaszgyűjtő panaszai* (romano, 1971);
* *A kútbamászó ember* (noveloj, 1978);
* *Szerelemeső* (romano, 1979);
* *Vétó, egy mai Szókrátész* (dramo, 1980);
* *Félrevert harangok* (romano, 1987, sencenzurite 1990);
* *Mi a sötétben is látjuk egymást* (noveloj, 1993);
* *Ugassak magának, Rezső?* (noveloj, 1995);
* *Gyászhuszárüvöltés* (noveloj, 1996);
* *Minden nap halottak napja van* (noveloj, 1998);
* *Keselyűcsók* (elektitaj noveloj, 2003);
* *És markukba röhögnek az égiek* (noveloj, 2003),
* *Csókavész* (noveloj, 2006);
* *Varjúszerenád* (romano, 2006).

## Premioj 
* A Kolozsvári Írói Egyesület (prozpremio) (1979, 1985, 2003);
* Soros-verkarpremio (1997);
* A Magyar Írószövetség Év Könyve díja (libro de jaro) (2003);
* Magyar Köztársasági Arany Érdemrend (1997).
* A Magyar Művészeti Akadémia tagja (2005);
* Irodalmi Jelen romankonkurso, 1-a premio (2006).

## En Esperanto 
* *Konsilo de ateisto: kredu je Dio*. Trad. div. Cluj-Napoca: Exit, 2015.

Memore al li, lia fratino publikigis *Steĉjo-Fabeloj*, Cluj-Napoca: Exit, 2018.

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 
* Biografio okaze de lia morto

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Belorusa Soveta Socialisma Respubliko

La **Belorusa Soveta Socialisma Respubliko** (ruse Белорусская Советская Социалистическая Республика, beloruse Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка) estis unu el la kvar membroj fondintoj de Sovetunio en 1922, kune kun la SSR Ukrainio, la Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko kaj la SFSR Rusio.
Ĝi troviĝis en la okcidenta zono de Sovetio kun la grupo de orient-eŭropaj sovetaj respublikoj kaj ĝia ĉefurbo estis Minsko. Ĝi estis findita je la 1-a de januaro 1919.

BSSR estis membro fondinto de Unuiĝintaj Nacioj kaj membro de sep Specialigitaj institucioj de Unuiĝintaj Nacioj. Krom la Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko kaj Ukraina Soveta Socialisma Respubliko estis unu el tri Respublikoj de Sovetunio estantaj subjekto de internacia juro.

## Demografio 
Naciecoj (laŭ soveta popolnombrado el 1959):
* Belorusoj – 81,0%
* Rusoj – 8,2%
* Poloj – 6,7%
* Judoj – 1,9%
* Ukrainoj – 1,7%
* aliaj – 0,5%

Grandaj urboj:
* Vicebsko
* Gomel
* Mahiljoŭ
* Grodno
* Bresto
* Babrujsk

## Historio 
Sekve de la ĥaoso de la Unua Mondmilito kaj la Oktobra Revolucio, la 25-an de marto 1918 okazis proklamo de belorusia sendependeco disde Rusio. Sed la sendependa Belorusa Popola Respubliko daŭris malpli ol jaron. Iom post iom ankaŭ en Belorusio realiĝis bolŝevisma revolucio. La 1-an de januaro 1919 en Smolensko estis proklamita Belorusia Unia Socialisma Respubliko kaj la 5-an de januaro 1919´la Ruĝa armeo de Sovetunio konkeris Minskon. Duafoje Belorusa soveta socialisma respubliko estis proklamita la 31-an de julio 1920, kaj la 30-an de decembro 1922 la respubliko aliĝis al Sovetunio, kies parto ĝi restis ĝis la jaro 1991.

La nokto de la ekzekuto de poetoj  dum la Granda purigo fariĝis la plej terura kaj profunde sekreta evento en la historio de la respubliko. Nur en la 1980-aj jaroj, kun la enkonduko de parollibereco, ĉi tiu krimo de la totalisma reĝimo fariĝis publika scio, kaj monumento estis konstruita en la arbaro apud Minsko, Kurapati, sur la tomboloko de viktimoj de subpremo malkovrita post la malfermo de la arkivoj.  naziaj kaj sovetiaj trupoj okazigis komunan venkparadon en la urbo Brest. La  Prezidio de la Supera Soveto de Belorusa Soveta Socialisma Respubliko dekretis pri enkorpigo de Okcidenta Belorusio (parto de la polaj Orientaj Limregionoj).

Julie 1990 BSSR proklamis deklaracion de suvereneco. La 8-an de decembro 1991 en vilaĝo Viskuli apud Bresto ĉe Okcidenta Bugo okazis dissolvo de Sovetunio surbaze de interkonsento de Białowieża, en la Arbaro de Białowieża, BSSR ĉesis ekzisti, transformiĝis al sendependa Belorusio.

## Vidu ankaŭ 
* Pola-bolŝevika milito
* Dissolvo de Sovetunio
* Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj
* Stanislaŭ Ŝuŝkeviĉ

## Literaturo 
* Edmund Osmańczyk, *Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych*. Wiedza Powszechna, Varsovio 1982, p. 64, 94. ISBN 83-214-0092-2

Kategorio:Respublikoj de Sovetunio

Kategorio:Historio de Belorusio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1919
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1991
Kategorio:Eksaj membroj de la Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Eksaj slavaj landoj
Kategorio:Landoj devenantaj de la Rusia Imperio
István Szőcs

**SZŐCS István** [sOeĉ] estis hungara verkisto, kritikisto kaj kulturhistoriisto naskita la 2-an de aŭgusto 1928 en Târgu Mureş mortis la 10-a de septembro 2020. Li estis la edzo de poetino, tradukistino Ráchel Szőcs, patro de poeto Géza Szőcs.

## Biografio
István Szőcs finis en Bolyai Tudományegyetem fakon de pedagogio-psikologio en 1951. Ekde 1951 li estis redaktoro de la Junulara Libroeldonejo en Kluĵo, ekde 1958 de la revuo *Utunk,* ekde 1968 ĝis sia pensiiĝo 1989 de ĵurnalo *Előre.* Ekde 1990 li estis ĉefkunlaboranto de *Helikon.*

## Volumoj
**Kritikus holdtölte* (romano, 1965);
**Rovarcsapda* (kriminalromano, 1969);
**Üvegfedő* (romano, 1971);
**Más is ember* (etiketo, 1975);
**Selyemsárhajó* (kulturhistoriaj studoj, 1979);
**Az inga félrejár* (studoj, artikoloj, 2004.).
**Délibábos ég alatt*, 2013.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

## Bibliografio
*Nemes Anna Borbála: *Látogatóban Szőcs Istvánnál*, Budapest, 2004.

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Ligo de Transilvaniaj Hungaraj Verkistoj

**Erdélyi Magyar Írók Ligája** (erdEji madjar IrOk ligAja) (E-MIL) (Ligo de transilvaniaj hungaraj verkistoj)  estas ligo de rumanujaj hungaraj verkistoj.

## Historio
La Ligo fondiĝis la 9-an de februaro 2002. La fondprotokolon subskribis 21 aŭtoroj. Ĝi estas la sola transilvanuja verkista organizo. Ĝi defendas la rajtojn de siaj anoj, organizas renkontiĝojn, donas literaturajn premiojn. Ĝia unua prezidanto estis Sándor Fodor. Ĝia rezidejo estas en Kluĵo. Kvazaŭ 150 aŭtoroj aliĝis al ĝi el ĉirkaŭ 170-180 rumanujaj hungaraj verkistoj. De 2012 ĝia prezintantino estas poetino Noémi László.

## Vidu ankaŭ
* Listo de anoj de la Ligo de transilvaniaj hungaraj verkistoj

## Fonto
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

## Eksteraj ligiloj
* Retpaĝo de Ligo 

Kategorio:Rumaniaj hungaraj organizoj kaj asocioj
Balatonkenese

**Balatonkenese** [balatonkeneŝe] (ofte mallonge **Kenese**) estas urbo kun titolo vinvilaĝo kaj banloko en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Balatonalmádi.
eta|maldekstre|Balatono el supro de monteto

## Geografio 
Balatonkenese situas sur ebenaĵo kaj sur deklivoj, ĉe nord-orienta bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Balatonfüred-Budapeŝto. Balatonfűzfő estas proksime. Paralele kun la bordo longe etendiĝas kruda leŭsomuro. Székesfehérvár troviĝas je 40 km-oj.

## Historio 
La komunumo estis loĝata jam dum la neolitiko, poste romianoj setlis. La unua mencio pri la loko okazis greke jam en 990. Komence de la ŝtatiĝo ĝi estis eklezia bieno. Tutlanda parlamento okazis en 1532. Haveno konstruiĝis en 1846, komenciĝis la ŝipotrafiko, ĉe la bordo feriaj dometoj formiĝis. Por Balatonkenese (urbiĝinta en 2009) la fremdultafiko estas la plej grava.

Apartenis al la urbo ankaŭ ĉeborda, iam sendependa feriejo Balatonakarattya ĝis aŭtuno de 2014, havanta ankaŭ stacidomon. Tie estas vidindaĵo la jam morta ulmaco, kiu arbo estis departementa limo por la fiŝistoj. La publiko verkis legendon pri la arbo (Arbo de Francisko Rákóczi la 2-a).

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Balatonkenese) kun restintaj mezepokaj partoj
* malfrubaroka preĝejo Patrono de Hungaroj (Balatonkenese) kun 27 m-ojn alta turo
* paroĥo el la 16-a jarcento, nun biblioteko
* strando

## Famuloj 
En Balatonkenese naskiĝis:
* geologo Éva Saáry
* maŝininĝeniero Ágoston Körmendy.
En Balatonkenese mortis:
* kalvinana pastro Kálmán Babay
* skermisto József Rády.

## Famaj nomportantoj 
* István Kenesei, lingvisto
* Krisztián Kenesei, futbalisto
* Albert Kenessey, akademiano

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstre|Katolika preĝejo de Balatonkenese


Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Banlokoj
Attila Mózes

**MÓZES Attila** (mo:zeŝ) estas hungara verkisto, literaturkritikisto, redaktoro naskita la 8-an de aprilo 1952 en Târgu Mureş. Li estas la edzo de artistino Edit Mózes-Finta.

## Biografio 
Attila Mózes finis la fakon de hungara-franca lingvoj en Universitato Babeş-Bolyai en 1976. Inter 1976-79 instruis en Székelyhidas, poste ekde 1979 li estis redaktoro de prozrubriko de Utunk, ekde 1990 de Helikon.

## Ĉefaj verkoj 
* *Átmenetek* (rakontoj, 1978);
* *Egyidejűségek* (romano, 1980);
* *Fény, árnyék, átdereng* (rakontoj, 1980);
* *Üvegcsendélet* (rakontoj, 1982);
* *Füstkorom* (rakontoj, 1984);
* *A Gonosz színeváltozásai* (tri kamerokazaĵo, 1985);
* *Árvízkor a folyók megkeresik régi medrüket* (romano, 1990, noveldono: 2000);
* *Yesterday. Az Oroszlán Hava és egyéb történetek* (rakontoj, 1990);
* *A vénasszonyok nyara* (romaneto, 1991);
* *Egy pohár vigyor* (elektitaj rakontoj, 1996);
* *Napnyugati vándorlás* (elektitaj rakontoj, 2000);
* *Céda korok történelme* (elektitaj eseoj, kritikoj, 2004).

## Premioj 
* Ifjúság díj, a Romániai Írók Szövetsége prózadíja (1981, 1983, 1986),
* Látó-díj (2000).
* EMIL. nagydíj (2002);
* Emil kritikai díj (2004).

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Montopinto Ismail Somoni

**Montopinto Ismail Somoni**, konata sub la nomo **Pik Ismail Somoni** (, do „Montopinto Ismoili Somoni“, en tempo de Sovetunio *Қуллаи Коммунизм / Qullai Kommunizm*, , do Montopinto de Komunismo), estas kun  la plej alta pinto de Taĝikio kaj de la tuta eksa Sovetunio. Ĝi estas indikata same kiel la plej alta pinto de montaro Pamiro, kaj la kvindeke plej alta monto en la mondo.

## Unua grimpo 
La unuan grimpon sukcesis la 9-an de septembro 1939 la ruso Jevgenij Abalakov.

Kategorio:Montoj en Taĝikio
Kategorio:Pamiro
Ismail Samani
Elemér Jakabffy

**JAKABFFY Elemér** (jakabfi) estis rumanuja hungara nacimalplimulta politikisto, publicisto, lokhistoriisto, ano ekstera de la MTA (1938–49) naskita en Lugos la 17-an de majo 1881 kaj mortinta en Satmaro la 19-an de majo 1963.

## Biografio 
Elemér Jakabffy la gimnazion finis en sia naskiĝurbo kaj li doktoriĝis pri sciencoj de juro kaj ŝtato en Budapeŝto. Li laboris kiel advokato en Lugoj. Inter 1910–1918 li estis deputito de elektodistrikto Németbogsán per liberala programo. Ekde 1922 ĝis 1938 li estis la vicprezidanto de Országos Magyar Párt kaj deputito dum pluraj cikloj en la rumana parlamento. En 1922 li fondis la revuon Magyar Kisebbség kaj estis ĝia redaktoro ĝis 1942. Ekde 1925 unu jardekon li reprezentis la interesojn de rumanuja hungararo en kongresoj de Ĝenevo. Post disigo de sia partio (1938) kiel "maldekstra" ano de ĝia gvidantaro, ekneis la partoprenon en Magyar Népközösség kaj retiris sin el publikagado. En somero de 1944 ok monatojn oni internigis lin en Bukareŝto. Ekde 1949 ĝis 1954 lia devigloĝejo estis en Hátszeg. En 1957 li loksidiĝis en Satu Mare kaj priskribis sian memuaron.

## Ĉefaj verkoj 
* *A románok hazánkban és a Román Királyságban* (kultúr- és szociálpolitikai tanulmány, Bp. 1918);
* *Régi krassóiak* (Lugos 1919);
* *Napló az 1918. évi forradalom eseményeiről* (Lugos 1920);
* *Emlékirat a lugosi magyarság sérelmeiről* (Lugos 1921);
* *Erdély statisztikája* (Lugos 1923);
* *Tibiscum* (Lugos 1924);
* *Az 1790–91-iki magyar országgyűlés előzményei Krassó vármegyében* (Lugos 1925);
* *Az 1848. év eseményei Krassó vármegyében* (Lugos 1928);
* *Adatok a románság történetéhez a magyar uralom alatt* (Lugos 1931);
* *A bánsági magyarság húsz éve Romániában* (Páll Györggyel közösen, Bp. 1939);
* *Kérelmek, határozatok, tervek, javaslatok és törvényes intézkedések az erdélyi nemzetiségi kérdések megoldására másfél évszázad alatt* (Lugos 1940);
* *Kisebbségi sorskérdések* (elektitaj studoj kaj artikoloj), Kolozsvár, 2005.
* *A Bánság magyar társadalmának kialakulása a XIX. század folyamán* (Lugos 1940);
* *Krassó-Szörény vármegye története különös tekintettel a nemzetiségi kérdésre* (Lugos 1940).

## Bibliografio 
* Balázs Sándor: *Lugosi üzenet*. A Magyar Kisebbség című folyóirat monográfiája, Szatmárnémeti Kölcsey Kör, 1995.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Fonduso Jakabffy Elemér.
* Verkarbibliografio de Jakabffy Elemér.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj juristoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Carl Mäsak

**Carl MÄSAK** estas la nuna vicprezidanto de SEJU (Sveda Esperantista Junulara Unuiĝo), kaj unu el la tri kreintoj de la neologismo mojosa. Li estas studanto de biologia Informatiko (angle: Bioinformatics) ĉe la universitato de Upsalo.
En la nordia esperantistaro li estas fama por esti la kreinto de la ŝaka varianto "Bakio". 

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Nox

**Nox** (noks) greke Νύξ, Nyx; latine **Nox** estis diino de nokto en la mitologio. Tiun nomon elektis hungara ŝlagromuzika grupo. Ĝi fondiĝis en 2003, en sia muziko oni aŭdas ankaŭ hungarajn popolmuzikajn partojn.

Ĝermo de la grupo estas geedza paro Silvia Péter Szabó kaj Tomaso Nagy (nadj), al tio aldoniĝas dancistoj kaj muzikistoj.

## Dancistoj 
* Alexandra Alexy
* Dóra Szöllőskei
* Francisko Adamovich
* Petro Baraté
* Zoltán Dékány
* Jozefo Kinczel
* Zsolt Torma (koreografo)
* Aleksandro Tóth

## Muzikistoj 
* Barbara Kuczera (violono)
* Zsolt Borbély (drumoj)
* Zoltán Gera (gitaro)
* Francisko Gulyás (popolaj muzikiloj)
* Imre Czomba (pianisto, komponisto)

## Premioj 
Ili rolis en Eŭrovido-Kantokonkurso 2005, kie ili atingis la 12-an lokon.
* En 2006 Ora Leono (internacia) kaj Fonogram (hungara)
* En 2005 kaj en 2004 VIVA COMET
* En 2004 BRAVO Otto
* En 2003 ili venkis en Ligo de Kantistoj.

Kategorio:Hungaraj muzikaj grupoj
Alain-Fournier

**Alain-Fournier**, pseŭdonomo de **Henri Alban Fournier** (naskiĝis la 3-an de oktobro 1886, mortis la 22-an de septembro 1914) estis franca verkisto. Sia unua romano kiun li verkis nomiĝas *Le Grand Meaulnes*, esperantigita de Roger Bernard sub la titolo *La Granda Meaulnes*. Li mortis je la aĝo de 27 jaroj dum la Unua Mondmilito.

## Verkaro 
* 1913 : *Le Grand Meaulnes* (ĉe *la Nouvelle revue française* unue kaj poste ĉe Emile Paul samjare)
* ''La peinture, le cœur et l'esprit. Correspondance inédite (1907-1924)*. André Lhote, Alain-Fournier, Jacques Rivière

### Publikigita post lia morto 
* 1925 : *Correspondance avec Jacques Rivière*
* *Lettres au petit B...* ("petit B." estis René Bichet, poeto, kaj amiko de Alain-Fournier kaj de Jacques Rivière)
* *Lettres à sa famille (1905-1914)*
* *Miracles* (poemoj)
* 1992 : Alain-Fournier, Madame Simone, *Correspondance 1912-1914*, Fayard, 04/11/1992, 
* 1990 : *Colombe Blanchet - Esquisses d'un second roman inédit.'' Transskribo de manskribaĵo de 133 paĝoj, Le cherche midi, 1990.

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Francaj romanistoj
Dezső Szabó

**SZABÓ Dezső** (sabo) estis hungara verkisto naskiĝinta la 10-an de junio 1879 en Koloĵvaro kaj mortinta la 13-an de januaro 1945 en Budapeŝto.eta|Dezső Szabó

## Biografio 
Dezső Szabó abiturientiĝis en la reformita kolegio de sia naskiĝurbo, poste studis en la kolegio Eötvös. En la universitato li akiris diplomon pri la hungara-franca lingvoj kaj vojaĝis Parizon kiel stipendiulo. Hejmenveninte instruis en Székesfehérvár, Nagyvárad kaj Székelyudvarhely. Li estis kunlaboranto de Nyugat kaj Huszadik Század. Li debutis en literaturo kiel ekspresionisto. Kaj lia personeco kaj lia verkaro estas plenaj de kontraŭdiroj.

## Ĉefaj verkoj 
* *Nincs menekvés* (1917);
* *Napló és elbeszélések* (1918);
* *Mesék a kacagó emberről* (1919)
* *Az elsodort falu* (1919);
* *Csodálatos élet* (1921);
* *Ölj* (1921);
* *Jaj!* (1925);
* *Segítség* (1925);
* *Feltámadás Makucskán´* (1925);
* *Megered az eső* (1931)
* *Karácsony Kolozsvárt* (1932);
* *Miért* (1939);
* *Az egész látóhatár* 1-2. (studoj) (1939)
* *Életeim* 1-2. (aŭtobiografio) (1961).
* *Ady* http://mek.oszk.hu/06000/06080/

## En Esperanto aperis 
* Hungara Antologio 1933: novelo ''La porkido de l' bona Dio''

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
John Ball

eta|dekstra|John Ball
**John BALL** (mortis la 15-an de julio 1381) estis angla pastro kiu partoprenis en la Angla kamparana ribelo de 1381, sed kiu ekis jam ĉirkaŭ 1356. Je 1366 oni malpermesis lin prediki; li estis disĉiplo de John Wyclif. Li konsilis rifuzon imposti al la bienposedantoj, forigon de la bienoj apartenantaj al la Eklezio kaj de la pastra deviga fraŭleco; la ĉefa celo estis la komunecon de ties bienoj. Tiuj ideoj ŝajnas hodiaŭ antaŭantaj de la komunismo de posedaĵoj kaj eĉ de anarkiismo pro la prediko fondi egalecajn komunumojn sen iu ajn aŭtoritato. En 1381 la kamparana ribelo estis venkita kaj li estis arestita kaj mortigita.

## Vidu ankaŭ 
* Angla kamparana ribelo

Kategorio:Anglaj ribeluloj
Kategorio:Revoluciuloj
Kategorio:Reformaciistoj
Parád

**Parád** (parAd) estas grandvilaĝo kaj kuracbanloko en Hungario en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, en Distrikto Pétervására.
eta|dekstra|300px|Parád el supro

## Bazaj informoj 
* Areo: 37 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 200-250 m
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.9236/20.0177 (Parádfürdő)
* Loĝantaro: 2150
* Poŝtkodo: 3240 (Parádfürdő 3244)
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La grandvilaĝo situas en norda flanko de iam vulkana montaro Mátra, en valo de rojo Tarna, laŭ ĉefvojo Gyöngyös-Eger. La komunumo havas 3 partojn: setlejo **Parád**, feriejo **Parádfürdő** (=banejo) kaj uzino **Parádóhuta**. Pétervására troviĝas 15, Bátonyterenye kaj Gyöngyös po 21 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1549. Francisko Rákóczi la 2-a fondis uzinon pri vitro en 1708, kiu ankaŭ nun funkcias. Oni trovis diversajn kuracakvojn en 1813 (inter alie sulfuran kaj alunan). Baze de tio ekfunkciis uzino pri aluno en 1778 kaj hospitalo en 1898, dume konstruiĝis hotelo omaĝe al reĝino Habsburgo Elizabeta en 1893 kaj novrenesanca kastelo Károlyi (kAroji) en 1882. Oni profitas mineralakvon "Parádi".

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵoj estas katolika preĝejo Odilia de Alzaco (Parád) el 1768, stalo, ene estas muzeo pri koĉeroj, fine muzeo pri kuracakvoj.

## Famuloj 
En Parád mortis:
* juristo Károly Vajkay
* librobindisto Nándor Gottermayer.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario
Gigi D'Agostino

'''Gigi D'Agostino**, vernome **Luigino Di Agostino''', naskiĝinta la 17-an de decembro 1967, Italio, estas DJ en klubo Woodstock en Turino. Li ludas komune kun Peter Sandrini. Lia muziko estas miksaĵo de sonoj kaj elementoj de latinamerika kaj mediteranea muziko.

D'Agostino, Gigi
Arbo (hierarkio)

[eta|180px|La originala reale uzita arba figuro por montri kiamaniere ĝiaj subjektoj estis orditaj de [Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers.]]
eta|180px|

**Arbo** estas metodo montri hierarkieco de strukturo en grafika formo. Ĝi estas nomata "arbo" ĉar la grafiko formsimilas arbon, malgraŭ la arbo ĝenerale estas montrata kun la branĉoj malsupren kaj radiko supren. Ekzemple: familia arbo estas tabelo kiu montras familianojn mortintajn kaj vivajn, kun ties interrilatoj kvazaŭ "branĉoj el komuna trunko".

## Vidu ankaŭ 
* Arbo (datumstrukturo)
* Arbo (grafeoteorio)
* Ideografia vikiarbo
* rabarbo

Kategorio:Scienca modelado
Kategorio:Datumstrukturoj
Kategorio:Hierarkio
Pierre-Gaspard Chaumette

**Pierre-Gaspard Chaumette** alinome *Anaksagoro* (naskiĝis la 24-an de majo 1763 en Nevers (Nièvre), mortis la 13-an de aprilo 1794 en Parizo) estis membro de la Franca Revolucio.

Li alvenis al Parizo en 1790 kaj iĝis ĵurnalisto. En 1792 li estis elektita prokuroro de la Pariza Komunumo, li fondis gravan revolucian movadon kaj iĝis peranto de la popolo, la "senkulotuloj", kun Hébert. Li luktis favore al la demokratio kaj postulis kontrolon de la elektitoj. Li aliĝis al la Klubo de la Kordistoj por atingi la malaperon de la monarkio kaj oni supozas, ke li estis ateisto: atakis la nobelaron kaj la pastraron (kaj inverse) kaj defendis la malkristanigon de la socio; li estis unu el la ĉefaj defendantoj de la anstataŭigo de la katolikaj ceremonioj per la **kulto al la Racio** kiel diino. Dum la Teroro li akrigis siajn kritikojn, li estis arestita la 23-an de marto 1794 kaj estis ekzekutita la 24-an.

## Referencoj 
* BOSSUT Nicole, *Chaumette porte-parole sans culotte*, CTHS, 1998
* *Dictionnaire historique de la révolution française*, sous la direction de Jean-François Surrateau et François Gendron, PUF, 1989

Kategorio:Pariza komunumo
Kategorio:Revoluciuloj
Kategorio:Franca Revolucio
Kategorio:Viktimoj de Franca Revolucio
Jules Barbey d'Aurevilly

'''Jules Amédée Barbey d'Aurevilly'* (naskiĝis la 2-an de novembro 1808 en Saint-Sauveur-le-Vicomte, (Manika duoninsulo), mortis la 23-an de aprilo 1889 en Parizo) estis franca verkisto, romanisto, novelisto, poeto, kritikisto, ĵurnalisto kaj polemikisto. Li kontribuis vigligi la literaturan vivon en Francio dum la dua duono de la 19-a jarcento. Ties literatura verko, tre originala, estis markita de la katolikismo kaj la peko (fakte originala kaj inteligenta miksaĵo de katolikismo, dandismo kaj satanismo). Ties romanoj kaj noveloj estas meze de la vojo inter romantikismo, fantazismo kaj simbolismo. Lia eseo pri George Brummell faris lin unu el la teoriistoj de la dandismo.

Li estis influata de Lord Byron, Balzac, Walter Scott kaj Joseph de Maistre kaj influis verkistojn kiel Léon Bloy, Bernanos, Huysmans, Mirbeau, Proust.

## Verkaro 
### Romanoj 
* *Le Cachet d’Onyx*, verkita en 1831
* *Léa*, 1832
* *L’Amour impossible*, 1841
* *La Bague d’Annibal*, 1842
* *Le Dessous de cartes d’une partie de whist*, 1850 (reverkita ĉe *Diaboliques*)
* *Une Vieille Maîtresse*, 1851
* *L’Ensorcelée*, 1852 (laŭ la titolo de *La Messe de l’abbé de La Croix-Jugan*), 1855
* *Le Chevalier Des Touches*, 1863
* *Un Prêtre marié*, 1864
* *Le Plus Bel Amour de Don Juan*, 1867 (reverkita ĉe *Diaboliques*)
* *Les Diaboliques*, 1874
* *Une Histoire sans nom*, 1882
* *Une Page d’histoire*, 1882 (laŭ la titolo de *Retour de Valognes. Un poème inédit de Lord Byron*), 1886
* *Ce qui ne meurt pas*, 1883

### Poezio 
* *Ode aŭ Héros des Thermopyles*, 1825
* *Poussières*, 1854
* *Amaïdée*, 1889
* *Rhythmes oubliés*, 1897

### Eseo kaj kritiko 
* *Du Dandysme et de Georges Brummel*, 1845
* *Les Prophètes du passé*, 1851
* *Les Oeuvres et les hommes* 1860-1909
* *Les quarante médaillons de l'Académie*, 1864
* *Les ridicules du temps*, 1883
* *Pensées détachées, Fragments sur les femmes*, 1889
* *Polémiques d'hier*, 1889
* *Dernières Polémiques*, 1891
* *Goethe et Diderot*, 1913

### Aliaj 
* *Correspondance générale (1824-1888)*, 9 libroj de 1980 ĝis 1989
* *Memoranda, Journal intime 1836-1864*
* *Disjecta membra* (cahier de notes)
* *Omnia* (cahier de notes)

## Literaturo 
* Jean Canu, *Barbey d'Aurevilly*, Robert Laffont (Paris), 1945
* Hubert Juin, *Barbey d'Aurevilly*, Seghers (Paris), 1975
* Catherine Boschian-Campaner, *Barbey d'Aurevilly*, Seguier (Paris), 1989, ISBN 978-2-8773-6027-2.
* Jean-Pierre Thiollet, *Barbey d'Aurevilly ou le triomphe de l'écriture*, H & D (Paris), 2006 ; *Carré d'Art : Barbey d'Aurevilly, lord Byron, Salvador Dali, Jean-Edern Hallier'', Anagramme éditions (Paris), 2008.

Barbey d'Aurevilly
Barbey d'Aurevilly
Barbey d'Aurevilly
Barbey d'Aurevilly
Barbey d'Aurevilly
Barbey d'Aurevilly
Verpelét

**Verpelét** [verpelEt] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, en Distrikto Eger.

## Situo
Verpelét situas en orienta flanko de iam vulkana montaro Mátra, en valo de rojo nomata Tarna, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Kál-Bátonyterenye.

## Historio
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko, poste  keltoj kaj skitoj alvenis. La unua mencio devenis el 1252. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, en 1695 incendio okazis. La refondita komunumo iĝis kampurbo en 1701. La loĝantaro okupiĝas pri vinkulturo aŭ pri tabako. Vinvilaĝo Verpelét apartenas al vinregiono de Eger. Verpelét urbiĝis en 2013.

## Vidindaĵo
* baroka katolika Preĝejo Kristo Reĝo (Verpelét) el la 17-a jarcento kun gotikaj partoj
eta|maldekstre|Urbodomo de Verpelét
eta|Kirko en Verpelét

Kategorio:Verpelét
Kategorio:Vinvilaĝoj
Étienne Cabet

**Étienne CABET** (naskiĝis la 1-an de januaro 1788 en Dijon, mortis la 9-an de novembro 1856 en Saint Louis (Misurio)) estis franca teoriisto pri politiko, klasita inter la *utopiaj socialistoj* fare de Karl Marx kaj Friedrich Engels, kiu defendas kontraŭ li sian “*sciencan socialismon*”.

Per sia libro **Vojaĝo al Ikario** li inspiris la eksperimentojn de komunismaj kolonioj prezentante krom ĉiu reformo por egaleco **regulan, racian kaj facile lerneblan lingvon**.

## Verkaro
**Histoire de la Révolution de 1830 et situation présente expliquée et éclairée par les révolutions de 1789, 1792, 1799, 1804 et par la Restauration* (1832)
**Voyages et aventures de Lord William Carisdall en Icarie* (sub pseudonomo en 1839)
**Histoire populaire de la Révolution française de 1789 à 1830* (1840)
**Voyage en Icarie* (1842) (**Vojaĝo al Ikario**)
**La Femme, son malheureŭ sort dans la société actuelle, son bonheur dans la communauté* (1844)
**L’Ouvrier, ses misères actuelles, leur cause et leur remède, son futur bonheur dans la communauté, moyens de l’établir* (1846)
**Le vrai Christianisme suivant Jésus-Christ* (1846)
**Réalisation de la communauté d’Icarie* (1847)

Kategorio:Francaj kristanaj socialistoj
Kategorio:Kristanaj komunistoj

Kategorio:Fondintoj de utopiaj komunumoj
Tommaso Campanella

**Tommaso Campanella** estis itala dominikano monaĥo kaj filozofo, naskita la 5an de septembro 1568 en Stilo, mortinta en la 22a de majo 1639 en Parizo.

## Biografio 
Li luktis kontraŭ skolastiko kaj la aŭtoritatecon de la katolika Eklezio krom pripensi koncepton de la komunuma vivo. Li estis akuzita de konspiri kontraŭ Hispanio, (kiu tiam regis preskaŭ la tutan Italion), kaj estis torturita kaj enkarcerigita dum 27 jaroj, kiujn li profitis por verki politikajn traktatojn. Li ekziliiĝis poste al Francio.

## Utopio 
Lia verko *Civitas Solis* (Suncivito) estis elstara utopiaĵo, kie ĉio estas planita kaj regata de metafizikisto aŭ pastro-princo. La urbo estas ĉirkaŭita de sep fortikaj muregoj. La planita ekonomio estas kolektivisma; oni laboras nur 4 horojn tage. Tiu utopiaĵo estas 86 jaroj pli posta al tiu de Thomas More, sed ankoraŭ montras spurojn de epoko kie scienco ankoraŭ ne disiĝis de nesciencaj fakoj kiel astrologio. Tamen jam oni praktikas la eŭgenismon, kiu ankoraŭ ne estas komune konita eĉ de la tiama intelektularo.

## Verkaro 
eta|*Metaphysica*, 1638
* *Philosophia sensibus demonstrata*, Napolo, 1591
* *Philosophie épilogique* (1594)
* *Métaphysique* (1602-1610)
* ''L'athéisme vaincu* (1605)
* *Apologie de Galilée* (1616), teksto kaj traduko de Michel Pierre Lerner. Parizo, Les Belles Lettres, 2001. ISBN 2-251-34509-4.
* *Prodromus philosophie instaurandas*, Frankfurto, 1617
* *Du sens des choses et de la magie* (1620)
* *Philosophia realis*, Frankfurto, 1620 kaj 1623
* La Urbo de la Suno, *La Cité du Soleil ou l'idée d'une république philosophique* (1623).
* *Philosophia rationalis*, Parizo, 1638
* *Universalis philosophia* pri metafiziko
* *Atheismus triumphatus*
* *Civitas solis*.

## Bibliografio 
eta|Tommaso Campanella, *La Città del Sole*, Carabba, 1915
* Ylenia Fiorenza, *Quel folle d'un saggio, Tommaso Campanella, l'impeto di un filosofo poeta,'' Città del Sole (Italio).

## Eksteraj ligiloj 
* La Città del Sole
* Concordances de 'La Città del Sole' 

Kategorio:Utopiistoj
Kategorio:Katolikaj filozofoj
Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Renesancaj filozofoj
Kategorio:Italaj romkatolikaj teologoj
Kategorio:Italaj verkistoj de la 16-a jarcento‎
Kategorio:Italaj verkistoj de la 17-a jarcento‎
Kategorio:Italaj filozofoj de la 17-a jarcento‎
Kategorio:Italaj astrologoj
Kategorio:Italaj dominikanoj
Kategorio:Politikaj filozofoj
Kategorio:Kritikistoj de ateismo
Jean-Baptiste Clément

**Jean-Baptiste CLÉMENT**,  **Johano Baptisto KLEMENTO** (naskiĝis la  en Bulonjo-Biljankurto, mortis la  en Parizo) estis kantisto kaj membro de la Pariza Komunumo konata ĉefe pro esti la aŭtoro de la kanto *Le Temps des cerises* (La tempo ĉeriza), kun muziko de Antoine Renard, kiu fariĝis ekde la fino de la 19-a jarcento simbolo por la laborista movado de la Komunumo.

## Biografio 
Clément estis poeto, socialisto, framasono, kuprolaboristo, ĵurnalisto kaj ekzilito en Belgio en 1867, kie li publikigis sian faman kanton. Poste li estis enkarcerigita ĝis la insurekcio de 1870. Membro de la Nacia milico, li partoprenis en la insurekcioj de oktobro 1870 kaj januaro 1871. Marte Clément estis elektita membro de la Konsilantaro de la Komunumo el la 18-a arondismento de Parizo. Li partoprenis en la administrado de la Komunumo ĉe diversaj postenoj. En la ĵurnalo *Cri du peuple* ( *Popola krio*) de Jules Vallès li protestis kontraŭ la fermo de kelkaj ĵurnaloj opoziciantaj la Komunumon. Li luktis ĉe la barikadoj dum la Sanga semajno kaj poste li verkis la kanton *La Semaine Sanglante* ( *La Sanga Semajno*) kiu denuncas la perfortan subpremadon kiun suferis la komunumanoj.

Clément ekziliĝis en Londono, kie li pludaŭrigis la lukton. Kondamnita je morto en 1874, li estis amnestiita en 1879. Li revenis al Parizo post la amnestio de 1880 kaj aktivulis en la socialisma partio de Jules Guesde. Kiam Clément estis enterigita ĉe la tombejo Père-Lachaise la 26-an de februaro 1903, ĉirkaŭ 5 000 homoj ĉeestis la ceremonion.

## Elprenaĵo el *La Tempo ĉeriza* 
Se kantos ni pri la temp’ de l’ ĉeriz’Kaj la najtingal’, kaj mokanta merl’Festados sen fino……Sed mallongas tro la temp’ de l’ ĉeriz’,Ja, kiam dum revo plukas duop’Orelo-juvelojn…

## Eksteraj ligiloj 
[eta|dekstra|250px|Tombo de J-B Clément en la [Tombejo Père-Lachaise]]

* La Tempo ĉeriza , plena teksto en kunlabora versio de Marcelo Redulezo, kiel ĝi aperas en La Pariza Komunumo de 1871 (SAT-EFK, dua eldono)
* Kantoj de Jean-Baptiste Clément

## Referencoj 
* Bernard Noêl, *Dictionnaire de la Commune* (Flammarion, kolekto Champs, 1978).

Clément, Jean-Baptiste
Clément, Jean-Baptiste
Clément, Jean-Baptiste
Clément, Jean-Baptiste
Kategorio:Homoj de la Pariza komunumo
Ekvacio de Schrödinger

La **ekvacio de Schrödinger** estas parta diferenciala ekvacio kaj la fundamenta ekvacio de la kvantummeĥaniko. Erwin Schrödinger, Aūstria fizikisto, unue proponis la ekvacion en 1926 por klarigi la tempan ŝanĝiĝon de kvantumaj sistemoj. En ĉi tiu maniero ĝi klarigas la konduton de mikroskopaj korpuskloj samkiel la tri leĝoj de Newton prognozas la konduton de makroskalaj korpuskloj.

En la kvantummeĥaniko, matematikaĵo nomata ondfunkcio enhavas ĉiun informon pri korpusklo. La ondfunkcio estas funkcio en Hilberta spaco de la eblaj statoj de korpusklo je kompleksaj nombroj. Oni povas akiri la fizikan informon de korpusklo aplikante Hermitan operatoron al ondfunkcio. Por "derivi" la ekvacion (en la kvantummeĥaniko, la ekvacio de Schrödinger estas fundamenta, kaj oni teknike ne povas derivi ĝin; tamen, la jena argumento montras ĝian parencecon al klasikmeĥaniko), ni anstataŭas la klasikajn fizikajn variablojn per la kvantummeĥanikaj operatoroj de Hilberta spaco, en la ekvacio de energia konservo:

E = \frac{p^2}{2m} + V

La klasikaj fizikaj variabloj E, p, kaj V respondas respektive operatorojn \hat{E} = i \hbar \frac{\partial}{\partial t}, \hat{p} = -i \hbar \frac{\partial}{\partial x}, kaj \hat{V} = V unudimensie. Anstataŭado de variablojn per operatoroj produktas

i \hbar \frac{\partial \Psi}{\partial t} = -\frac{\hbar^2}{2m} \frac{\partial^2 \Psi}{\partial x^2} + V \Psi

aplikante la operatorojn al la ondfunkcio \Psi. Ĉi tiu estas la ekvacio de Schrödinger por unudimensia sistemo. Ĝi komplete determinas la tempan ŝanĝon de \Psi. Ĝi estas tridimensie:

i \hbar \frac{\partial \Psi}{\partial t} = -\frac{\hbar^2}{2m} \nabla^2 \Psi + V\Psi

## Vidu ankaŭ 
* Kvantuma kemio

Kategorio:Kvantummekaniko
11-a jarmilo a.K.

12-a jarmilo a.K. | 11-a jarmilo a.K. | 10-a jarmilo a.K. | ►

La **11-a jarmilo antaŭ nia erao** (aŭ antaŭ Kristo, a.K.) ampleksis la jarojn 11000 ĝis 10001 antaŭ nia erao (ĉirkaŭ 13 ĝis 12 jarmilojn antaŭ la nuntempo). Estas neeble precize datigi okazaĵojn kiuj okazis ĉirkaŭ la tempo de ĉi tiu jarmilo kaj ĉiuj datoj menciitaj ĉi tie estas taksoj plejparte bazitaj sur geologia kaj antropologia analizo.

En Norda Ameriko aperas la kulturo Clovis - ĝia ekzisto dateblas inter la jaroj 11.600 ĝis 10.700 antaŭ Kristo. La trovitaj iloj kaj bestaj ostoj pruvas, ke la Clovis-homoj estis ĉasistoj kaj kolektistoj, kiuj preferis ĉasi mamutojn kaj aliajn grandajn bestojn.

Ĉirkaŭ la jaro 11000 a.K. ekestas la agrikulturo en Okcidenta Azio, en suda Ĉinio kaj en Mezameriko. Finiĝas la lasta glaciepoko - la transiro de la terhistoria epoko Plejstoceno al Holoceno, ĉirkaŭ la jaroj 11000 ĝis 8300 antaŭ Kristo.

-11