open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pedro Nunes (geografo)

eta|dekstra|Pedro Nunes (geografo)
**Pedro Nunes** (), naskita en 1502 en *Alcácer do Sal* (Portugalio), mortinta en 1578 en Coimbra, estis portugala matematikisto, geografo kaj astronomo. Li multe okupiĝis pri la apliko de astronomio por mar-navigado kaj kiel unua uzis la projekcion de Merkator por siaj mapoj, kiuj estis esencaj por la portugalaj esploraj kaj konkeraj ekspedicioj. Li inventis ankaŭ diversajn mezurmetodojn. Portugaloj emas atribui al li la inventadon de la verniero, kiun tamen pretendas ankaŭ la franco Pierre Vernier. Probablas, ke ambaŭ faris plibonigojn al tiu tekniko.

En 1537 li tradukis portugalen la "Traktaton pri la Sfero" de *Sacrobosco*, la unuajn ĉapitrojn de la "Novaj Teorioj pri la Planedoj" de Purbáquio kaj la unuan libron de Ptolemeo pri geografio. En 1544 li ricevis la matematikan katedron de la universitato de Coimbra, tiutempe la plej alta distingo por matematikisto.

Kiel multaj portugalaj judaj familioj de tiu tempo la familio de Nunes devis konvertiĝi al kristanismo. Liaj gepatroj estis judoj; Pedro Nunes do estis tio, kion oni nomis "nov-kristano". Liaj nepoj Matias Pereira kaj Pedro Nunes Pereira estis kaptitaj, torturitaj kaj kondamnitaj de la inkvizicio. La unua estis malliberigita inter la 31-a de majo 1623 kaj la 4-a de junio 1631, la alia inter la 6-a de junio 1623 kaj 1632 en Lisbono.

## Vivo 
eta|*De erratis Orontii Finaei*, 1546
Pri la infanaĝo de Nunes malmulto estas sciata. Li ĉirkaŭ 1521 aŭ 1522 ekstudis en la universitato de Salamanca kaj en la universitato de Lisbono (kiu poste iĝis la universitato de Coimbra) kaj tie en 1525 diplomiĝis pri medicino. En la 16-a jarcento medicino uzis astrologion, tial li studis ankaŭ astronomion kaj matematikon. Pedro Nunes daŭrigis siajn studojn de medicino, sed ankaŭ instruis plurajn fakojn en la universitato de Lisbono, inkluzive de moralo, filozofio, logiko kaj metafiziko. Kiam en 1537 la universitato reiris al Coimbra, li sekvis ĝin por instrui matematikon, kiun postenon li tenis ĝis 1562. Tiu fako estis nova en Coimbra; ĝi estis fondita kun la intenco provizi la necesajn teknikajn instruadojn pri navigado, temo tiutempe graviĝanta en Portugalio, kiam la kampo de mara komerco estis esenca por la lando. Matematiko en 1544 iĝis aŭtonoma fako. Nunes okupiĝis ne nur pri instruado; en 1529 li estis nomumita reĝa kosmografo kaj en 1547 ĉefa reĝa kosmografo, kio li restis ĝis sia morto.

En 1531 reĝo Johano la 3-a taskis al Pedro Nunes la edukadon de siaj du pli junaj fratoj Luís kaj Henrique. Kelkajn jarojn poste li estis respondeca ankaŭ pri la edukado de la reĝa nepo (kaj estonta reĝo) Sebastião.

Eblas, ke Christopher Clavius dum sia restado en Coimbra partoprenis kursojn de Pedro Nunes kaj estis influata de li en sia laboro.

Kategorio:Sefardoj
Kategorio:Portugalaj renesancaj humanistoj‎
Kategorio:Portugalaj renesancaj verkistoj
Kategorio:Portugalaj judoj
Kategorio:Portugalaj astronomoj
Kategorio:Portugalaj geografoj
Kategorio:Portugalaj inventistoj
Kategorio:Portugalaj matematikistoj
Kategorio:Mortintoj en 1578
Kategorio:Universitato de Koimbro
Kategorio:Portugalaj edukistoj
Kategorio:Mortintoj en Koimbro
Károly Eberhardt

**Eberhardt Károly** (Pápoc, la 27-an de januaro 1825 – Gecse, la 8-an de decembro 1906) estis hungara liberecbatala oficiro, itala generalo. Li komence (ekde 1845) soldatservis en la aŭstra armeo, en 1848-49 dumbatalis la hungaran liberecbatalon. Post la armil-kuŝigo ĉe Világos, li elmigris kaj veturis al Turkio, kie li servis kiel majoro en la damaskaj bataloj (1850), en la Krima milito (1853-56) (kun nomo Abdurraman). En 1859, en Italio li estis komandanto de bataliono de Hungaraj Legionoj. En 1860 li iĝis kolonelo de iu armeo de Garibaldi. Li enpaŝis en 1860-61 la italan reĝan armeon kaj pensioniĝis komence de la 1870-aj jaroj kiel generalo. Post tio li loĝis kelkajn jarojn en Pistoia, poste hejmenveturis meze de la 1880-aj jaroj kaj vivis en la hungara vilaĝo Geĉe.

Li partoprenis en la batalo de Aspromonte kontraŭ Garibaldi (1862). Pro tio li ricevis la Soldatan Honorordenon de Savoya (pro tio en 1862 la komandantan krucon, pli frue en 1861 la kavaliran krucon). La batalo kontraŭ Garibaldi dolore kortuŝis lin ĝisvive kaj portis en si mem la moralan ŝarĝon.

En 1862-65 li batalis en Sicilio, en 1866 en la itala-aŭstra milito (kie onidire li savis la vivon de reĝido Umberto).

Pri liaj ordenoj, vivo oni ekspoziciis en 2005, en la Hungara Nacia Muzeo.

Kategorio:Hungaraj oficiroj

foto kaj hungara teksto
Mil Lenssens

**Mil Lenssens** (Meĥleno, la 25-a de decembro 1926 - 9-a de septembro 2005), estis belga kreanto de televidaj elsendoj porinfanaj. Li precipe konatiĝis kiel elpensinto de la televida programo "Tik Tak" por la tiama Belga Radio kaj Televido (BRT).

Mil Lenssens ekis sian karieron kiel grafikisto kaj desegnis i.a. animitajn filmojn.

Ekde 1957 li kreis infanajn programojn por la BRT.

Li estis la unua kiu kombinis desegnofilmojn kun vivaj personoj (en la serio "*Klein, klein kleutertje*'" kun Tante Terry).

Lia plej konata programo estis "Tik Tak". Li diris ke li ekhavis la ideon por "Tik Tak' kiam li vidis kiel etuloj pasiite rigardis al la lotado en televido. Li malkovris ke ĉiam revenentaj bildoj kun akompana muziko sufiĉis por programo poretula. Apud "Tik Tak", li ankaŭ elpensis "Carolientje", "de Kasteelgeesten", "Kapitein Snorrebaard" kaj "Prikballon".

En 1981 li estis premiita kun premio de televida kritiko.

En 1985 li premiiĝis kun premio "Kinderkast-televisieprijs" [premio televida "infana ŝranko"]

En 1991 li gajnis la premion Sabam.

L
L
Tik Tak

**Tik Tak** estas konata belga televida programo porinfana kiu estis registrita inter 1981 kaj 1991 je la tiama Belga Radio kaj Televido (BRT) (nun nomiĝas ĝi "Eén"). Apud la ĉiutagaj novaĵoj kaj "Panorama", la daŭre elsendata Tik Tak estas la plej malnova programo de la publika televida stacio.

La programon elspensis Mil Lenssens, kiu ekhavis la ideon por la programo kiam li vidis kelkajn infanojn spekti lotadon en televido. La antaŭdireblan, ripetiĝantan mikson de koloroj, moviĝo kaj muzikaj ritmoj li prilaboris kune kun Clien de Vuyst en la programo.

366 elsendoj de *Tik Tak* estis registritaj (sufiĉe do por 1 elsendo ĉiutage dum tuta jaro). Ĉiu elsendo komenciĝas per ŝafetoj (fojfojete hundeto) kiu ĉe sunleviĝo turnas je altebenaĵo, kaj finiĝas per ombra figuro kiu spertas plurajn aferojn en malfermita libro.

La unua elsendo de la programo okazis je la 1a de novembro 1981 je la 18h05 je la tiama BRT. En 2005 ĝi estas elsendita je la 15h30 je Ketnet.

Tik Tak vendiĝis al pli ol 27 landoj, interalie ekzemple Aŭstralio, Nederlando, Israelo, Sauda Arabio, Usono kaj Sud-Afriko. Estas la plej sukcesa eksporta produkto de belga televido iam ajn.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Televido en Belgio
Pierre Vernier

**Pierre Vernier** [pjer vernjE], naskita en 1580 en *Ornans* (Franĉkonteo), mortinta tie la , estis franca matematikisto kaj inĝeniero.

Lia naskiĝdato estas iom malcerta; kelkaj asertas, ke li naskiĝis nur la .

Li faris gravajn plibonigojn al la tekniko de la verniero, kiu ricevis lian nomon. En 1631 li en Bruselo publikigis la verkon "''La construction, l'usage, et les propriétés du quadrant nouveau de mathématiques''" (la konstruado, uzo kaj ecoj de la nova matematika kvadranto). "Kvadranto" estis angulmezurilo; tiu  proponita de Vernier havis skalon en duonaj gradoj, al kiu li kontraŭmetis moveblan skalon 16,5 gradojn longan, kiu tamen havis nur 30 dividojn (de po 31 minutoj). Laŭ la verniera principo eblis de tiu skalo legi ne nur la duonajn gradojn, sed eĉ la minutojn. Lia verko sendube baziĝis sur tiuj de Pedro Nunes (pentristo) kaj Christopher Clavius. 

Vernier en sia urbo de 1621 ĝis sia morto estis kapitano-administranto de kastelo, kiu apartenis al la reĝo de Hispanio, ĉar tiutempe Franĉkonteo apartenis al la hispaniaj Habsburgoj. En 1623 li ricevis la urbanajn rajton de Besançon, kies fortikaĵojn li plibonigis.

Kategorio:Francaj matematikistoj
Kategorio:Francaj inventistoj
Kategorio:Homoj de Doubs
Hoketo (supersigno)

En tipografio **hoketo** estas supersigno (diakrita signo, kromsigno) metata super literon por distingi specialan formon de tiu litero. Ekzistas du formoj de hoketo:

* *ronda hoketo* aŭ *u-hoketo* (latine *brachia*) havas la formon de arko, kies malferma flanko estas supre (&#728;). Ĝenerale ĝi indikas mallongecon de vokaloj. En Esperanto ĝi estas uzata super *u* por formi literon *ŭ*. La nomo *u-hoketo* devenas de la formo kaj ne signifas, ke tiu kromsigno aperas nur super *u*: Ekzemple la rumana lingvo posedas literon *&#259;*, la turka literon *&#287;*. La unikoda numero de la ronda hoketo estas 728; ekzistas ankaŭ kombiniĝa formo kun la numero 774.
* *pinta hoketo*, *v-hoketo* aŭ *haĉeko* havas la formon de angulo, same kun la malferma flanko supre (&#711;). Ĝi estas uzata ekzemple en kelkaj slavaj lingvoj por la literoj *&#266;*, *&#327;*, *&#352;*, *&#356;*, *&#381;* kaj aliaj. La unikoda numero de la pinta hoketo estas 711; ekzistas ankaŭ kombiniĝa formo kun la numero 780. En la minusklaj formoj de la ĉeĥaj literoj *&#270;* kaj *&#356;*, kie la hoketo signifas palataligon, ĝi kutime estas skribata kiel vertikala streketo (&#271;, &#357;).

Kategorio:Diakritaj signoj
Ĉapelo (supersigno)

En tipografio **ĉapelo** estas supersigno angul-forma, kies malferma flanko estas malsupre. Aliaj nomoj estas **tegmento** kaj **cirkumflekso**. Ĝi estas uzata en la alfabeto de pluraj lingvoj, kiel Esperanto, la greka, la franca, la portugala, la norvega, la rumana, la vjetnama ktp.

En Esperanto la ĉapelo estas uzata super la literoj C, G, H, J kaj S por formi la ĉapelitajn literojn Ĉ, Ĝ, Ĥ, Ĵ kaj Ŝ. Aliaj lingvoj uzas ĝin super vokaloj, ofte por marki ties akcentatan kaj/aŭ longan prononcon. En la kimra lingvo ĝi povas aperi ankaŭ super la literoj W (Ŵ) kaj Y (Ŷ), kiuj estas vokaloj en tiu lingvo. En la okcidentfrisa lingvo ĝi povas aperi super la literoj a (â), e (ê), o (ô) kaj u (û). Sed la supersignoj ne estas partoj de la literoj, en la okcidentfrisa, kaj jen kial ili kutime ne estas skribitaj grandlitere.

La askia kaj unikoda numero de la cirkumflekso estas 94 (U+005E). Unikodo posedas ankaŭ kombiniĝantan formon kun la numero 770 (U+0302).

Kvankam la vortoj "ĉapelo" kaj "cirkumflekso" ofte estas uzataj kvazaŭ sinonimoj, tute strikte "ĉapelo" rilatas al la formo de la signo kaj "cirkumflekso" al ĝia fonetika funkcio. La malnova helena lingvo posedis cirkumflekson, kiu tamen plej ofte estis skribata kiel tildo (~).

## Vidu ankaŭ 
* Diakrita signo
* Ĉapelilo
* Hoketo
* Cirkumflekso

## Eksteraj ligiloj 
* Ilo por aŭtomate konverti ikso-kodon al ĉapela skribo dum tajpado
* Ilo por aŭtomate konverti ikso-kodon al ĉapela skribo dum tajpado, kun aŭtomata aŭ/eŭ kaj aŭtomata kopiado, agordebla
* UEA-facililo

Kategorio:Angulo
Kategorio:Diakritaj signoj
Serpentisto (konstelacio)

**Serpentisto** estas konstelacio de la tera ĉielo kaj de la zodiako. Ĝi interplektiĝas kun la konstelacio de la Serpento, ĝia helena-latina nomo *Ophiuchus* kaj ĝia latina nomo *Serpentarius* signifas "serpento-portanto" kaj en kelkaj lingvoj ĝi havas tiun nomon.

Ofiuĥo estas inter la 48 konstelacioj priskribitaj de Ptolemeo. La Suno trapasas Ofiuĥon dum la unua duono de decembro; tamen ĝi ne estas kalkulata al la astrologia zodiako.

## Steloj 
* La plej luma stelo de la konstelacio estas Rasalhago, kun magnitudo de 2,1.
* Alia stelo estas la Barnarda Stelo, la kvara plej proksima stelo al nia suno (distanco ĉirkaŭ 6 lumjaroj).

La  proksime de *θ Ophiuci* eksplodis supernovao, kiun observis Keplero. La supernovao estis la nura observita inter 1054 kaj 1987. Galilejo uzis ĝin kiel argumenton kontraŭ la aristotela dogmo de la senŝanĝeco de la kosmo.

## Mitologio 
maldekstra|120ra|etaLaŭ la helena mitologio Asklepio estis filo de Apolono kaj Koronisa. Li naskiĝis en Peloponezo.

Kirono instruis lin pri la uzado de la medicinaj plantoj. Li ankaŭ ŝatis observi serpentojn, kiuj kapablis kuraci unu la alian. Baldaŭ li fariĝis fama kuracisto.

En Epidaŭro ĉiuj malsanuloj venis al li. Plie, ĉar Atena donis al li iom da sango, kiu elfluis el la dekstra vejno de la Meduzo, li eĉ kapablis revivigi mortintojn.

Hadeso plendis pro tio al Zeŭso, ĉar malpli da mortintoj alvenis en la Inferon. Zeŭso ankaŭ timis, ke li iĝu egala al la dioj. Li do mortigis lin per fulmobato.

Tamen li metis lin en la noktan ĉielon kiel konstelacion. Ĝi nomiĝas la Serpentisto aŭ Ofiuko. Li tenas la Serpenton per siaj du manoj.

## Referencoj 

Kategorio:Konstelacioj
Johan Verminnen

**Johan VERMINNEN** (° 22a de majo 1951, Wemmel en Belgujo) estas flandra kantisto.

En 2004 Li verkis libron pri sia patrino: "Prinses van het Pajottenland" [Princino de la "Pajottenland"].

La asteroido 11846 Verminnen estis nomita en lia honoro.

## Diskografio 
* 2003 Tegenlicht (Albumo)
* 2001 Swingen tot Morgenvroeg
* 1999 Vroeger en Later
* 1999 Het beste van Johan Verminnen
* 1998 Marin d'eaŭ douces
* 1996 Suiker en zout
* 1994 Alles leeft
* 1993 Zeven levens
* 1991 Volle maan
* 1989 Mooie Dagen - 20 Jaar Liedjes (Albumo)
* 1984 Melancholie
* 1983 Tweemaal woordwaarde
* 1981 Ik voel me goed
* 1979 Als mijn gitaar me helpt
* 1977 Live
* 1976 Stilte als refrein
* 1975 Verminnen Verzameld
* 1974 Elle chante na na na
* 1973 Ze zingt nanana
* 1970 Johan Verminnen

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Johan Verminnen

VERMINNEN, Johan
Surtsey

[eta|la nova insulo la [30-an de novembro 1963, 16 tagojn post la apero el la maro]]
**Surtsey** (nord. *Insulo de Surt*) estas vulkana insulo en la Atlantiko, estiĝinta la . Ĝi situas ĉirkaŭ 30 kilometrojn sude de Islando kaj apartenas al la "Okcidenthomaj insuloj" (). La loko estas listigata en la Monda heredaĵo de Unesko.

Surtsey estiĝis pro submara vulkana erupcio. Ĝi estis nomata laŭ Surt, la norda fajrogiganto kaj malamiko de Ase. Hodiaŭ troviĝas esplorstacio sur la insulo.

La insulon forportas la erozia efiko de ondoj (abrazio), pluvo kaj vento. Sur la suda marbordo estiĝis ĉefe krutaj rifoj. En la nordo, la formordita materialo formas sablan areon.

Rezultoj de NASA-esploristoj, kiuj ekzamenis la insulon per mezuriloj, aviadiloj kaj satelitoj, montras, ke plejparto de la insulo malaperos en la sekvaj 100 jaroj kaj restos nur la roka kerno (por pliaj 1000 jaroj kiel sola nuda rifo), kiu konsistas el polagonita ŝtonaro.

Ĉe la estiĝo la insulo grandis  kaj altis 173 metrojn. En la jaro de 2001 ĝi grandis jam nur  kaj altis nur 154 metrojn.

## Flaŭro kaj faŭno 
En 1964, la islanda registaro deklaris la insulon esplora tereno kaj permesis alveturon nur por sciencistoj, por protekti la unikan sukcesiajn procezojn sur la insulo.

La unuaj plantoj jam aperis en 1965, nome mara sinapo?.
Poste sekvis stranda aveno, sala stelario () kaj la ostra planto? (pliaj: Cakile arctica?, *Leymus arenarius* ~sabla elimo ). Ili venis de la insulo Heimaey 20 km fore.

La birdoj aperis ĉefine de la erupcio kiel Cepphus grylle, Fulmarus glacialis, poste Rissa tridactyla. Hodiaŭ jam nestas tie 13 birdospecioj, el kiuj la plej nova estas la Fratercula arctica.

La mevoj alvenis nur en 1986 kun unua reprezentanto de la heringa mevo (Larus fuscus), pli poste venis arĝenta mevo (Larus argentatus), Fulmarus glacialis kaj mantela mevo?.

Per koloniado de la mevoj – en 1999 estis tie 300 paroj – verdiĝis la insulo. La mevoj kunportis semojn kaj semis per guano la grundon. Aperis la plantoj Empetrum nigrum, Ranunculus acris kaj diversaj herbospecioj.

Plej nove aperis la salikacoj.

## Eksteraj ligiloj 
* All you need to know about Westman Islands(Vestmannaeyjar)
* detala insul-paĝaro
* Vulkanismo sur Surtsey (angle) 

Kategorio:Insuloj en Islando
Kategorio:Vulkanoj en Islando
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Islando
Hervé Gonin

**Hervé GONIN** estas franca esperantisto. Li vivas en Lambrès-lez-Douai, vilaĝo en la departemento Nord.

## Verko 
**Centjara asocia Esperanto-movado en Francio.* Paris: Espéranto-France, 1998. 215 paĝoj.
**La originala Esperanta literaturo* (kseroksita tajpaĵo, 1960-aj jaroj)
**Bibliografio de la franclingvaj literaturaj tekstoj tradukitaj al Esperanto.* Paris: Espéranto-France, 1987 kiel n-ro 383 de la revuo "Franca Esperantisto"

## Tradukoj 
* Hergé: *La Krabo kun oraj pinĉiloj*, Paris-Tournai: eldonejo Casterman, 1981. 62 paĝoj.
* André Maurois: *Noveloj*, Parizo: Espéranto-France, 1984. 68 paĝoj.
* Bonaventure Des Périers: *Novaj distraĵoj kaj amuzaj eldiraĵoj.* Parizo: Espéranto-France, 1985. 56 paĝoj.
* Alphonse Daudet: *La leteroj el mia muelejo (1).* Parizo: Franca Esperantisto, 1987. 52 paĝoj.
* Georges Courteline: *Komedioj.* Parizo: Espéranto-France, 1989. 68 paĝoj.
* Pierre-Augustin Caron De Beaumarchais: *La freneza tago, aŭ La edziĝo de Figaro.* Paris: Espéranto-France, 1989 (unua parto), 1990 (dua parto). Entute 129 paĝoj.
* Théophile Gautier: *Omfala kaj aliaj rakontoj* Parizo: Franca Esperantisto, 1992. 52 paĝoj.
* Jules Renard: *La geedza pano.* (publikigita kun *La plezuro disiĝi* tradukita de Arno Lagrange) Parizo: Espéranto-France, 1994. 40 paĝoj.
* Maurice Leblanc: *Arsène Lupin: Konfidencoj*. Parizo: Espéranto-France, 1994. 60p., kiel n-ro 455 de la revuo "Franca Esperantisto"
* Hergé: *Tinĉjo en Tibeto.* Paris-Tournai: eldonejo Casterman, 2006.
* Hergé: La Templo de l' Suno''. Paris-Tournai: eldonejo Casterman, 2012.

Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de Espéranto-France
Balladeus

**Balladeus** [BaladEŬS] estas muzikgrupo el la flandra urbo Ninove kiu volas originale prezenti popolajn kantojn. Ĉefkantisto estas Rufijn DE DECKER kiu jam delonge ne plu estas nekonata en la Flandra popolmuzika mondeto. Kiel kantisto en la grupoj « Voljeir » kaj poste « De Veske Voljeir » li jam faris multajn kantetojn kaj tion li daŭrigegas kun Balladeus.

La muziko de Balladeus estas tre varia. Rakontaj baladoj honorigas la gruponomon. Ili estas alternataj de ludaj afiŝproklamaj kantoj, kunkantaĵoj kaj instrumentaj programeroj. La kantetoj temas pri aktualaj temoj, sed la tradicio ĉiam proksimas.

## Grupomembroj 
Rufijn DE DECKER estas la ĉefkantisto. Jan MARIS ludas gitaron, timpanonon kaj kontrabason kaj estas kune kun Geert VAN SNICK ankaŭ “veterano” de “De Veske Voljeir”. Geert ludas akordionon kaj sakŝalmon.

Bert DE TAEYE kaj Wim VANDERPOORTEN kompletigas la grupon. Bert ludas tutan serion da instrumentoj kiel vjelo, flutojn, sakŝalmon kaj violonĉelon. Wim-on aŭdas vi umi je klarneto, gitaro kaj sakŝalmo.
## Eksteraj ligiloj 
* http://users.skynet.be/balladeus 

Kategorio:Belgaj muzikaj grupoj
Vjelo

eta|Hungara vjelo
**Vjelo** estas popola instrumento kun kordoj frotataj kaj klavaro. La arĉo estas funkciigata per kranko. Temas pri speco de mekanika violono.

Vjeloj plej ofte estas uzataj en Francio (*vielle à roue*) kaj Hungario (*tekerő*), sed oni trovas ilin de Okcident-Eŭropo ĝis Rusio, en Italio kaj en aliaj landoj. La hungara vjelo estas ofte pli simple konstruita.

La ĉeesto de borduno kaj melodia pipo similigas la vjelon al tutalia instrumento: la sakŝalmon.

eta|Georges de la Tour

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nyckelharpa

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Kordinstrumentoj
Ludoviko

**Ludoviko** estas ĝermandevena vira nomo.

**Luizo** aŭ **Luiso** estas alia formo (deveninta tra la franca) de la sama nomo.

La inaj formoj **Ludovikino**, **Luiza** kaj **Luisa** estas uzitaj en Esperanto.

## Nacilingvaj formoj
* Lajos, Ludvig – hungare
* Lluís – katalune
* Lodewijk – nederlande
* Louis – angle, france
* Ludovic – angle, france
* Ludovicus – latine
* Ľudovít – slovake
* Ludwig – germane
* Ludwik – pole
* Luigi, Ludovico – itale
* Luis – hispane
* Luís, Luiz – portugale

## Famaj nomportantoj
* Ludovico Ariosto, itala poeto (16a jarcento)
* Louis Armstrong, usona trumpetisto (20a jarcento)
* Louis Braille, franca, inventisto de la brajla skribo (19a jarcento)
* Luis Buñuel, hispana reĝisoro (20a jarcento)
* Luigi Cherubini, itala komponisto (19a jarcento)
* Louis de Broglie, franca sciencisto (20a jarcento)
* Luis de Góngora, hispana poeto (17a jarcento)
* Luigi Einaudi, itala politikisto (20a jarcento)
* Luigi Galvani, itala sciencisto (18a jarcento)
* Luiz Inácio Lula da Silva, brazila politikisto (vivanta)
* Ludovico Antonio Muratori, itala pastro kaj historiisto (18a jarcento)
* Louis Pasteur, franca sciencisto (19a jarcento)
* Luigi Pirandello, itala verkisto (20a jarcento)
* Luiz Nazario de Lima (Ronaldo), brazila futbalisto (vivanta)
* Luis Sepúlveda, ĉilia verkisto (vivanta)
* Ludwig van Beethoven (Ludoviko Betoveno), germana muzikisto (19a jarcento)
* Ludwig Wittgenstein, aŭstria filozofo (20a jarcento)

## Esperantistoj
* Louis Bastien
* Ludoviko Márton
* Ludwig Pickel
* Lajos Tárkony
* Ludoviko Lazaro Zamenhof
* Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof

## Regantoj 
*Vidu: Listo de regantoj nomataj Ludoviko*

## Sanktuloj 
* Sankta Ludoviko Reĝo, 13a jarcento
* Ludoviko de Anĵuo, 13a jarcento
* Luis Beltrán, 16a jarcento
* Luigi Gonzaga, 16a jarcento
* Louis-Marie Grignion de Montfort, 18a jarcento
* Luigi Scrosoppi, 19a jarcento
* Luiso Orione (Luigi Orione), 20a jarcento
* Luigi Versiglia, 20a jarcento

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Sakŝalmo

[dekstra|eta|250ra|[Skotlando|Skota sakŝalmoludanto de brita armeo]]

**Sakŝalmo** estas tre malnova formo de blovinstrumento. Oni supozas ke ĝi ekestis ĉ. la jaro 2000 antaŭ Kristo en la regiono de Hindio kaj Pakistano por de Aleksandro la Granda esti portata al Okcidento. Eble ankaŭ ĝi originis en kelta kulturo. En Vajmaro portas setlejon la germanan nomon de tiu ĉi instrumento, *Sackpfeife*.

Sakŝalmoj jam ekzistis en la malnova Egiptio kaj en la romia tempo disvastiĝis en tutan Eŭropon. En Galegio, Skotlando kaj Irlando ili iĝis tra la jarcentoj parto de la kulturo.

[eta|250ra|Pentraĵo de sakŝalmludanto el [1624 ]]

Laŭ d-ro St. Ĝuĝev, unu el la plej ofte uzataj muzikinstrumentoj en la bulgara popolmuziko estas speco de sakfluto (sakfajfilo), nomata **gajda**. Ĝi konsistas el fela sako, servanta kiel aerrezervujo, kiun la ludanto ŝveligas, blovante internen aeron pere de elstaranta tubeto. Sur la alia flanko de la felsako estas fiksitaj du ŝalmoj kun malsamaj longecoj kaj larĝecoj. La malpli granda ŝalmo havas laŭlonge vicon da truetoj, sur kiuj moviĝas la fingroj de la ludanto, ŝtopante kaj malŝtopante ilin sinsekve. La pli granda, nomata *ruĉilo*, produktas unu solan konstantan basan tonon (“iso”n aŭ fundamenton), kiu servas por akompano de la melodio, ludata per la malgranda ŝalmo.

La gajda (sakfajfilo, sakfluto) havas tre malnovan originon kaj estas parenca kun la t. n. *utricularium* aŭ *tibia utricularium*, uzita en la Antikva Romo. La sakflutoj uzataj de la vilaĝanoj en Skotio, Bretonio kaj Italio (Abruzoj), estas iom diferencaj de la bulgara gajda. La sono de tiu ĉi instrumento estas tre akra kaj forta.

La brita armeo kaj sinsekve ankaŭ tiu de Usono dum kelkaj epokoj uzis la muzikon de sakŝalmoj kiel armilo por terurigi la malamikon kiel averto pri alveno de tiu armeo. Tio aperas ofte en holivudaj filmoj.

## Konstruado 
Materialoj uzataj por la sakoj varias vaste, sed la plej oftaj estas la feloj de lokaj bestoj kiel kaproj, hundoj, ŝafoj kaj bovinoj. Pli lastatempe, sakoj faritaj el sintezaj materialoj

Estas ankaŭ kelkaj liberaj projektoj por memkonstrui elektronikajn sakŝalmojn kiel *eChanter* aŭ *OpenPipe*. Ambaŭ baziĝas en la dise konata Arduino kontrolilo kaj faciligas al homoj kun teknikaj konoj memkonstrui sian propran elektronikan sakŝalmon.

## Referenco 
Elin Pelin, Elektitaj rakontoj, Bulgara Esperantista Kooperativo, Sofio, 1948. paĝo 91.

## Bildaro 

Dosiero:Annotated stand of great highland bagpipe.jpg|Skemo
Dosiero:Säckpipa_av_leif_eriksson.jpg|Sveda sakŝalmo
Dosiero:Serbian bagpiper.jpg|Serba sakŝalmo
Dosiero:Modern huemmelchen.jpg|Germana *Hümmelchen*.
Dosiero:A Piper at the Lairg 2008 Crofters Show - geograph.org.uk - 943968.jpg|Sakŝalmludantino

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.suonidellaterra.com
* http://www.tritonus.ch/Schweizer%20Sackpfeifen/sackpfeifen.htm 
* http://www.bobdunsire.com/bagpipeweb  
* http://www.tritonus.ch/Seite6.htm 
* http://jeanluc.matte.free.fr/articles/lorraine/cornlor.htm 
* http://en.wikipedia.org/wiki/Electronic_bagpipes 
* http://openpipe.cc/  

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Blovinstrumentoj
Kategorio:Lignaj blovinstrumentoj
Dekstra korno

La **dekstra korno** ( **´** ) estas latin-alfabeta supersigno (diakrita signo) en la formo de streko iranta de maldekstre-malsupre al dekstre-supre.

## En Esperanto 
En Esperanto dekstra korno ĝenerale ne estas uzata. Se je fremdaj vortoj Zamenhof rekomendis uzi ĝin en nomoj ne akcentitaj sur la antaŭlasta silabo, ekzemple *Zámenhof*; simile, Johán Valano en siaj noveloj uzas ĝin kiel alternativon al la apostrofa marko de elizio de la substantiva finaĵo "-o": en fikcia Sanktavalo oni skribas *Johán* anstataŭ *Johan*'.

## En aliaj lingvoj 
En aliaj lingvoj la dekstra korno havas diversajn funkciojn. En kelkaj (ekz. la hispana, itala) ĝi markas la akcentatan vokalon, kie la pozicio de la akcento devias de la regularo. En iuj (dana, hispana) ĝi distingas sinonimojn. En la ĉeĥa kaj slovaka lingvoj ĝi longigas vokalojn. En la nederlanda lingvo ĝi montras esceptan akcenton. En la franca lingvo kaj la hungara lingvo ĝi distingas diversajn gradojn de longeco kaj malfermeco de vokaloj; en la hungara eĉ ekzistas duobla dekstra korno, kiu faras la saman distingon ĉe vokaloj, kiuj portas tremaon. En aliaj lingvoj ĝi kreas novajn literojn; ekzemple la pola "ó" sonas kiel longa "u".

Tipografie la dekstra korno kutime havas angulon de proksimume 40° al la horizontalo. En la pola lingvo (*kreska*) ĝi havas malpli, ĉirkaŭ 25°.

En Unikodo la dekstra korno havas la numeron 769 (deksesume 0x301). Tiu signo laŭdifine kombiniĝas kun la antaŭa litero.

## Vidu ankaŭ 
* Duobla korno

Kategorio:Diakritaj signoj
Haasdonk

eta|200px|Ĉefstrato dum kermeso

**Haasdonk** (nederlande: [HA:Sdonk]) estas vilaĝo en norda Belgio, kiu dependas de la ĉefa komunumo Beveren. Ĝi situas en la nordorienta parto de la provinco Orienta Flandrio de Belgio.

Kategorio:Aliĝintaj municipoj de Belgio
Julia (gens)

La romia klano *gens* **Julia** aŭ **Iulia** estis unu el la plej antikvaj patriciaj familioj de Antikva Romo. Membroj de la *gens* atingis la plej altajn postenojn de la ŝtato en la plej fruaj tempoj de la Respubliko. La unua el la familio kiu atingis la konsulecon estis Gajo Julio Iulo en 489 a.K. La *gens* estas eble plej bone konata, tamen, el Julio Cezaro, nome diktatoro, kaj av-onklo de la imperiestro Aŭgusto Cezaro, el kiu la nomo estis pasigita al la tiel nomita Juli-Klaŭdia dinastio de la 1a jarcento p.K. La nomo *Julius* iĝis tre komuna en imperiaj epokoj, ĉar la posteuloj de personoj aligitaj kiel civitanoj sub la plej fruaj imperiestroj ekuzis ĝin kiel siaj markiloj en la historio.eta|dekstra|500px|Genealogio de Julio Cezaro.

## La nomo Julio 
**Julio** estas vira nomo. Ĝi devenas de la latina familia nomo (*nomen*) *Julius* (vira) aŭ *Julia* (ina), kiu signifis posteulon de la mita persono *Iulus*, filo de Eneo (en Latinaj versoj oni vidas ke ĝi estas trisilaba).

## Aliaj signifoj de Julio 
Por aliaj signifoj de Julio vidu sub **Julio (apartigilo)**.

## Vidu ankaŭ 
* Julio (nomo)

## Notoj 
Kategorio:Romia mitologio
Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kategorio:Romia Imperio
Juliino

**Juliino** (aŭ **Julia**) estas virina nomo kun la sama origino kiel Julio, de kiu ĝi estas la ina formo.

La Esperanta formo **Juliino** aperas en la romano *Marta* tradukita de Zamenhof.

## Nacilingvaj formoj 
* Iulia (rumane)
* Julia (angle, germane, hispane, latine, pole, portugale, svede)
* Júlia, Julianna (hungare, slovake; hungaraj karesnomoj: Juliska, Julika, Julcsa)
* Julie (france)

## Famaj nomportantoj 
* Julia Roberts
* Júlia Szendrey
* Juli Básti
* Anna Julianna Nádasdy
* Júlia Ferenczy
* Júlia Hamari
* Júlia Orosz
* Júlia Osváth

## Esperantistoj 
* Julia Fernandes

## Astronomio 
* 89 Julia : asteroido.

## Vidu ankaŭ 
* Julieta
* Julio (apartigilo)

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Julieta

**Julieta** estas virina nomo, origine karesformo de *Julia*.

Julieta estas unu el la amantoj en la fama teatraĵo *Romeo kaj Julieto* de Ŝekspiro. Ankaŭ la formo **Julieto** estas uzata en Esperanto.

## Nacilingvaj formoj 
Multaj lingvoj ne havas nomon, kiu respondas specife al Julieta, sed uzas formon de *Julia* por traduki la nomon de la ŝekspira persono.

* Juliet 
* Julieta (hispane)
* Juliette (france)

## Famaj nomportantoj 
## Esperantistoj 
## Astronomio 
**Julieto** estas la nomo de du astroj :
* Julieto (luno) : satelito de Urano,
* 1285 Julietta : asteroido.

## Vidu ankaŭ
* Julieta (filmo)

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Ludovikino

**Ludovikino** estas virina nomo, ina formo de la ĝermandevena nomo Ludoviko.

**Luiza** aŭ **Luisa** estas ina formo de **Luizo**, kiu estas alia formo (deveninta tra la franca) de **Ludoviko**.

Zamenhof uzis la formon **Ludovikino** en sia traduko de la romano *Marta*.

La formoj **Luisa** kaj **Luiza** estis en PIV1970, sed en PIV2002 **Luizo** estas nur malpreferata formo de Ludoviko, kies ina formo estas Ludovikino.

## Nacilingvaj formoj 
* Lluïsa – katalune
* Louisa – angle
* Louise – angle, france, svede
* Luiza – pole
* Lujza – hungare, slovake

## Famaj nomportantoj 
* Lujza Blaha (1850-1926) hungara aktorino kaj kantistino. Ŝia kanto estis tiel belsona, ke la hungaroj nomis ŝin "najtingalo de la nacio". Ŝian nomon gardas centra placo en Budapeŝto.
* Luiza de Meklenburgo-Strelitz - Luiza, princino de Meklenburgo, plena nomo *Luise Auguste Wilhelmine Amalie, dukino de Meklenburgo* (nask. la 10-an de marto 1776 en Hanovro; mortis la 19-an de julio 1810 en kastelo Hohenzieritz) estis kiel edzino de reĝo Frederiko Vilhelmo la 3-a de Prusio reĝino de Prusio.

## Esperantistoj 
* Luise Karlsson

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Bildumilo

[eta|250px|[Libera programaro|Libera prezentadprogramo: LibreOffice 7.1 - Impress]]
**Bildumilo** aŭ **prezentilo** aŭ **prezentadprogramo** estas komputila programaro, per kiu oni povas prezenti serion de bildoj.

## Specoj 
Plej simplaj bildumiloj prezentas nur pretajn bildojn. Ekzemple ili surekranigas enkomputiligitajn fotojn laŭ konstanta ritmo, eventuale adaptatante ilin al la grando de la ekrano, korektante kolorojn, kaj tiel plu.

Pli ampleksaj prezentadprogramoj ne nur enprenas bildojn, sed ebligas ilin krei. Ili disponigas internan sortimenton de figuroj (ortanguloj, elipsoj, sagoj, desegnetoj de diversaj objektoj), per kies kunmeto la uzanto preparas siajn bildojn.

## Uzo 
La bildojn oni povas vidi sur la komputila ekrano mem. Per videoprojekciilo oni povas ilin montri sur granda ekrano aŭ blanka muro. En ĉi lasta maniero la bildumiloj ofte estas uzataj en kompanioj aŭ en aliaj cirkonstancoj por akompano de prelegoj.

## Ekzemploj 
Programoj nur montraj:
* IrfanView

Programoj ankaŭ redaktaj:
* LibreOffice Impress — PowerPoint — Visio

Kategorio:Programaro
Kategorio:Komputila grafiko
Cirkumflekso

**Cirkumflekso** estas tonakcento (leviĝanta-falanta) en la klasika greka lingvo, en serba-kroata (falanta-leviĝanta), sveda k.a. lingvoj, diakrite indikata per ĉapelo ‹◌̂ ›, tildo ‹◌̃› aŭ supersigna arketo (renversita bovlo, ‹◌̑›). 

La termino devenas el la greka  /perispōménē/), latine paŭsita kiel ''* (ĉirkaŭfleksita). Latine kaj sekve en la Okcidento oni preferas la ĉapelan diakriton; sekve tiu formo estas uzata en IFA.

Kvankam la vorto «cirkumflekso» ofte estas (mis)uzata anstataŭ la ĝusta Esperanta «ĉapelo», tamen tute strikte *ĉapelo* estas la diakrito, kaj *cirkumflekso'' estas unu el ĝiaj fonetikaj funkcioj. 

Kategorio:Fonetiko
Kategorio:Antikva greka lingvo
Uzokazo

**Uzokazo** estas analiza procedo en komputiko.  uzokazo prezentas iun tipan metian taskon, kun la celoj kaj interagoj de la uzantoj kaj de la koncerna programo.  per uzokazo programisto povas analizi la bezonojn de la uzontoj laŭ ilia vidpunkto.  li povas pli bone rezoni, kiel la programaro estos uzata fare de homoj, nenion antaŭsupozante pri la enhavo de la programaro mem (ĝian konsiston oni difinu poste).

La nocio de uzokazo populariĝis en la 1990aj jaroj kune kun formalaj modeloj, kia uml.

## Prezento 
Uzokazon oni povas prezenti bilde aŭ tekste.  uml disponigas diversajn figurojn por grafika prezento.  sed ankaŭ teksto kun sinsekvaj rubrikoj taŭgas por priskribo de uzokazo.  uzokazon oni povas priskribi per tiaj rubrikoj, kiaj:
* nomo de la uzokazo
* resuma priskribo
* ofteco
* kaŭzoj de okazado
* antaŭkondiĉoj
* agantoj
* postkondiĉoj
* ...

## Amplekso 
**Proceduro** aŭ scenaro estas unu vojo tra la diversaj ebloj de la uzokazo.  estas rekomendite uzokazon verki iom post iom.  komence oni prezentu per ĝi la **normalan proceduron**, do tiun, en kiu ĉio bone funkcias.  poste oni aldonu pli maloftajn situaciojn, kaj misfunkciadojn.

## Interrilatoj 
Eventuale oni povas interrilatigi uzokazojn, kvankam tio elmetas la programiston al la tento jam modeligi per tio la aranĝon de la programoj mem:
* per almeto: uzokazo branĉiĝas al alia
* per enpreno: parton de uzokazo plenumas alia uzokazo
* per specialigo: iuj uzokazoj prezentas pli specialajn versiojn de iu pli ĝenerala uzokazo .

## Helpo 
Ekzistas instruaj verkoj kaj retejoj pri la temo.  ekzistas ankaŭ programaroj, kiuj helpas en la redakto aŭ desegno de uzokazoj.

Kategorio:Komputiko
Volbopato

eta|Flamanta uoko
[eta|Kuirado de [nudeloj en volbopato]]
**Volbopato** (aŭ **kurba pato** aŭ neologisme **uoko**) estas speco de pato kun la formo de sfer-segmento, origine el Ĉinujo kaj ĉefe uzata en orienta kaj sud-orienta Azio.

Tradicie volbopatoj havas du tenilojn ĉe kontraŭaj flankoj, el kiu unu havas formon de bastono. Ili estas tradicie uzataj sur malgrandaj, supre malfermitaj, karbaj kuirfornoj (nuntempe plej ofte sur specialaj gasaj aŭ elektraj kuirfornoj), sur kies malfermaĵo ili staras firme kaj povas esti varmegigitaj per malmulta brulaĵo. La varmego koncentriĝas ĉefe sur la centron, tiel ke la dezirata temperaturo povas esti atingata per ŝovado de la kuirataĵo. Volbopatoj estas uzataj diversmaniere, por fritado, stufado, bolado, brogado, ekrosta stufado kaj vaporkuirado. La plej grava kuirmetodo estas la pata kirlado, ĉe kiu oni mallonge fritas la ingrediencojn dum daŭra movado.

Oni tradicie faras volbopatojn el karbona ŝtalo, nuntempe ankaŭ el gisfero, ŝtallado, pura ŝtalo aŭ aluminio. La diametro varias inter 30 centimetroj kaj pli ol unu metro.

Por okcidentaj hejmoj, kiuj ne havas specialajn kuirfornojn por volbopatoj, ekzistas (duon)volbopatoj kun platigita fundo, parte ankaŭ kun malglua tavolo. Kutimaj okcidentaj elektraj kaj gasaj kuirfornoj tamen ne povas atingi la povon necesan por pata kirlado.

## Fotaro 

Dosiero:Wok 2.jpg|Volbopato.
Dosiero:Wok 5.jpg|Volbopato kun viando kaj legomoj.
Dosiero:MealServedInWok.jpg|Plado servata en uoko (Honkongo).

## Referencoj 
Kategorio:Kuirarto
Kategorio:Kuiriloj
Libra turo

eta|350px|La Libra Turo
La **Libra Turo** aŭ nederlandlingve ***Boekentoren*** , dezajno de la belga arkitekto Henry Van de Velde, estas unu el la plej konataj konstruaĵoj de la urbo Gento en Flandrio. Ĝi gastigas pli ol du milionoj da libroj de la Genta universitata biblioteko.

## Historio 
Van de Velde, tiama profesoro ĉe la Genta Universitato, estis petita je la aĝo de 70 dezajni novan universitaton bibliotekon. La loko por tio estas la genta *Blandijnberg*, la plej alta punkto de la urbo. Li elektis turon kiel gvidmarkilo de la scienco; kvara turo kiu povis esti komparata kun la preĝejo de Sankta Nikolao, la katedralo de Sankta Bavo kaj la Belfrido. Ideo estis ke ĝi povis esti kontraŭo al la religiaj kaj mondaj povoj. La dezajno estis kontestata kaj oni eĉ mendis alternativan planon ĉe la arkitekto *Armand Cerulus*.

La turo tamen rajtis esti konstruita. Ĝi estas 64 metrojn alta, nombras 20 surterajn etaĝojn kun belvedero kiel observejo kaj kvar kelajn etaĝojn. Temas pri konstruaĵo el betono, kies soklo estas kovrita de ardena gnejso, en formo de greka kruco. En 1939 la kruda konstruaĵo kaj parto de la finpretigo estis pretaj. La dezajno ankaŭ ampleksis la enan arkitekturon: nigraj feraj fenestraj profiloj, plankaj patronoj, pordaj teniloj, mebloj,... La Dua mondmilito malebligis ke planitaj laboroj efektiviĝu. Dum la milito la germanoj uzis la turon kiel centro por aera defendo.

## Stato kaj ebla renovigo 
Longe la Libra Turo estis en malbona stato. Dum jaroj la monumento estis plurfoje riparaĉita, dum la seriozaj strukturaj problemoj estis neglektitaj pro manko de monaj rimedoj. La ekstera betona surfaco ekzemple estis tre korodita pro betonputro. Je la 1a de julio 1992 tial la Libra Turo ricevis la statuson de protektita monumento. En septembro 2021 la restaŭrado finiĝis.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* [Retejo de la biblioteko de la Genta Universitato(https://eo.wikipedia.org/wiki/Genta_Universitato) kun klarigoj pri la libra turo] 
* Retpaĝo pri la Libra Turo  (en la nederlanda lingvo)

Kategorio:Gento (urbo)
Palmtop 200LX

**Palmtop 200LX** estas nomo de unu el pioniraj poŝkomputiloj far firmao Hewlett-Packard. La aparato apartenas al speco de klavaraj poŝkomputiloj. Malgraŭ sia malgranda dimensio ĝi estas vera IBM PC-kongrua komputilo.

## Teknika priskribo de Palmtop 200LX 
* procesoro - Intel 80c186 kun frekvenco 7.91 MHz;
* 1 aŭ 2 MB da ĉefmemoro;
* 3 MB da ROM;
* ekrano estas simila al CGA (640*420), kia povas prezenti 80 simbolojn por 25 linioj aŭ 64 por 18, aŭ 40 por 16;
* interfacoj - RS-232 kaj IrDA;
* operaciumo - MS-DOS 5.0;
* klavaro - kongrua al QWERTY + aldonaj klavoj;
* elektrizo - 2 baterioj, dimensio AAA (labortempo proksimume 60 horoj);

La poŝkomputilo povas rekte printi per printiloj HP LaserJet, Epson FX-80, IBM Pro Printer kaj kongruaj al ili.

Interesa trajto de la aparato estas ĝia eblo esti komutata al poŝtelefono Nokia 2110 per kiu, Palmtop 200LX estas ligita kun interreto.

Kategorio:Aparataro de Hewlett-Packard
Kategorio:Poŝkomputiloj
EBay

***eBay*** [i-bej], farata de la usona komerca firmao *eBay Inc.*, estas retvendejo, kiu kunigas vendantojn kaj aĉetantojn de varojn. Fondita en 1995 de *Pierre Omidyar* en San-Joseo (*Silicon Valley*), tiam nomita *AuctionWeb*, ĝi komencis kiel ofertanto de aŭkcio-servoj kaj estas ĝis nun la plej granda aŭkciejo.

eBay funkcias tiel, ke ĉiu povas membriĝi kaj ekvendi, estante juĝata pri la fidindeco de siaj vendoj aŭ aĉetoj. Kio komencinte estis platformo por komerco inter konsumantoj kun brokanta trajto iĝis pli kaj pli platformo por komerco inter aferistoj kaj konsumantoj, kie oni vendas novajn varojn, ankaŭ senaŭkcie.

## Transprenoj 
* PayPal en oktobro 2002
* Marktplaats.nl en novembro 2004
* Ibazar
* Skype en septembro 2005

## Cetere 
eBay ankaŭ estas fikonata pro la foje strangaj varoj ofertataj.*[Klarigo?]*

## Eksteraj ligiloj 
*  la usona retpaĝo de eBay

Kategorio:Interretaj firmaoj
Neolatino

**Neolatino** estas nomo de kelkaj planlingvoj:

*Neo-latino;
*Neolatino (Monte Rosso);
*Neolatino (Schild);

## Vidu ankaŭ
*Nov Latin;
*Nov Latin Logui;
*Neoromano;

Kategorio:Planlingvoj
Ecover

**Ecover** [Ekover] estas flandra entrepreno kiu grandskale produktas purigo-produktojn je ekologia maniero. La respekto por homo, besto kaj naturo estas centraj en ĝia filozofio.

Ecover fondiĝis en 1979 kaj intertempe kreskis ĝis la tutmonda merkata gvidanto en purigo-produktoj ekologiaj. Produktoj de la firmao troveblas en pli ol 22 landoj.

## Historio 
La unuan ekologian sapon produktis Ecover en malgranda farmbieno en la nordo de Belgio. Ĝis 1987 la produktoj estis haveblaj nur en specialaj naturaj vendejoj. Poste ankaŭ ekvendiĝis la produktoj en superbazaroj; precipe en Anglio ili estas tre sukcesaj.

Fine de la okdekaj jaroj, evidentiĝis ke la ĝistiama fabriko ne estis sufiĉe granda. Ecover tiam konstruis la unuan ekologian fabrikon en la mondo. La entrepreno ekuzis ĝin en la jaro 1992.

En 2004 Ecover produktis monate ĉirkaŭ 460 tonelojn da purigaj produktoj.

## Gamo 
## Eksteraj ligiloj 
*Retpaĝo de Ecover (en pluraj lingvoj)

Kategorio:Firmaoj
Henry Van de Velde

**Henry VAN DE VELDE** (naskiĝis la 3-an de aprilo 1863, mortis la 15-an de oktobro 1957) estis belga pentristo, dezajnisto, fasonisto kaj arkitekto. Kune kun Victor Horta li povas esti konsiderata kiel unu el la plej gravaj reprezentantoj de Novarto. Lia edzino estis Marie-Louise van de Velde. Li fondis Artmetilernejon de Vajmaro.

## Vivo 
Van de Velde studis pentradon en Antverpeno kaj Parizo. Li pentris en la neo-impresionisma stilo, punktismo (france nomita *pointillisme*) kaj en 1889 iĝis membro de la artista grupo "Les XX" en Bruselo.

Ekde la jaro 1892 li forlasis la pentroarton kaj sin dediĉis al aplikitaj artoj (artforĝado, porcelano kaj manĝilaro, modo, tepiŝo- kaj ŝtofodezajno,…) kaj ankaŭ je la arkitekturo de interalie sia propra domo en Uccle. Li dezajnis ankaŭ internajn domaranĝojn kaj meblojn por la influriĉa arta komerco "Novarto" kaj de la galeriisto Samuel Bing en Parizo en 1895. Ankaŭ la verko de van de Velde aperis en la pavilono de Bing dum la internacia ekspozicio de 1900 en Parizo. Influis Van de Velde la brita movado arts and crafts kun John Ruskin kaj William Morris kaj estis unu el la unuaj arkitektoj kiuj dezajnis meblojn abstrakte kun klinitaj linioj. Van de Velde sin rezistis kontraŭ kopiado de historiaj stiloj kaj konscie elektis originalan fasonadon. Li volis forigi la banalecon kaj malbelecon el la homa spirito.

Ĉirkaŭ la ŝanĝiĝo de la jarcento, Henry van de Velde iom laboris en Germanio, interalie por la muzeo Folkwang en Hagen kaj la domo de Nietsche en Weimar. Li cetere estis la fondinto de la Kunstgewerbeschule [arta lernejo] en Weimar, la antaŭanto de la Bauhaus kiu de Walter Gropius estis pliellaborita en Dessau.

Dum la Unua mondmilito li restadis en Svisio kaj Nederlando, kie li dezajnis la muzeon Kröller-Müller en Otterlo. De 1926 ĝis 1936 li estis profesoro ĉe la Genta Universitato, kie li estis la arkitekto de la konata *Libra turo*. En Loveno li konstruis inter 1936 kaj 1942 sian lastan konstruaĵon, nome teknikan lernejon. Unu lia apogantino fervora en Vajmaro estis la granddukino Karolino (Saksio-Vajmaro-Eisenach).

## Kelkaj verkoj de li 
* Vilao Schulenburg, Gera
* Nietzsche-arkivo, Vajmaro
* Domo Hohe Pappeln (Weimar)
* Libra turo, Gento
* Henneberg-domo por Alfred von Henneberg

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj ĉe archinform.net
* Henry van de Velde ĉe la paĝoj de DWB
* Esplorprojekto de Stiftung Weimarer Klassik und Kunstsammlungen
* Biografio en la angla 
* Villa Esche en Chemnitz
* Van-de-Velde-Haus Schulenburg en Gera 
* Van de Velde - loĝdomo en Vajmaro

Kategorio:Gento (urbo)
Kategorio:Belgaj pentristoj
Kategorio:Homoj rilataj al Weimar
Kategorio:Belgaj arkitektoj
Roza (nomo)

**Roza** estas virina nomo. Ĝi devenas de la latina vorto por rozo (floro), aŭ ĝi povas esti mallongigo de *Rosamund* aŭ simila ĝermana nomo, en kiu la elemento *ros* signifas ĉevalon.

La Esperanta formo **Roza** aperas en la romano *Maria kaj la grupo* de EMBA.

## Nacilingvaj formoj
* Rose (angle, france, germane)
* Rosa (hispane, itale, kelkfoje angle)
* Roza (pole)
* Роза (ruse)

## Famaj nomportantoj
* Roza Luksemburg

## Esperantistoj
* Roza Vogt

## Vidu ankaŭ 
* Roza (koloro)
* Rose (apartigilo)

* Rose (familia nomo)
* Roose

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Adolfo Bezerra de Menezes

**Adolfo Bezerra de Menezes Cavalcanti** (konata kiel *Bezerra de Meneses*) estis brazila ĵurnalisto, politikisto, romanisto, verkisto, kuracisto-verkisto, kuracisto, militisto kaj filantropo, kiu naskiĝis la 29-an de aŭgusto 1831 en Riacho do Sangue, intertempe parto de Jaguaretama, Brazilo kaj mortis la 11-an de aprilo 1900 en Rio-de-Ĵanejro. Post kiam li kompletigis sian bazan lernadon, li transloĝiĝis al Rio de Janeiro en 1851 por studi medicinon. Li fariĝis kuracisto en 1856 kaj - kelkajn jarojn poste - ano de Academia Imperial de Medicina (Imperia Akademio de Medicino). 

De 1878 ĝis 1881 li prezidis la urbodomon de Mui Heróica e Leal Cidade de São Sebastião do Rio de Janeiro, tiam ĉefurbo de la brazila imperio. Bezerra ankaŭ konstruis la fervojon Macaé-Campos. En 16-a de aŭgusto 1886, en la paroladoĉambro *Guarda Velha* li publike prezentis sin *spiritisto* dum solena prelego. De 1887 ĝis 1894 li subskribis ĉiusemajnajn artikolojn pri spiritismo en O Paiz, ĵurnalo kun la plej granda cirkulado en Brazilo en tiu tempo, kies ĉefredaktoro estis Quintino Bocaiúva. Li ankaŭ skribis multajn verkojn. Li estis nomata "Kuracisto de Malriĉuloj" ĉar li ofte iris al malriĉaj kvartaloj por senpage zorgi pri malsanaj homoj. Ofte li ankaŭ donis manĝaĵon kaj medikamentojn al kiuj ne povas aĉeti ilin.

## Referencoj 
MENEZES, Adolfo BEZERRA de
Kategorio:Brazilaj kontraŭsklavistoj
Kategorio:Prezidantoj de Brazila Spiritisma Federacio
Elza

**Elza** estas virina nomo, origine mallonga formo de Elizabeto.

La nomo **Elza** aperas en la romano *Maria kaj la grupo* de EMBA kaj en la romaneto *Ili kaptis Elzan* de Claude Piron.

## Nacilingvaj formoj 
* Elsa (germane, svede)

## Famaj nomportantoj 
* Elza Báthory
* Elza Szamosi

## Esperantistoj 
Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Komuna Agrikultura Politiko

La **Komuna Agrikultura Politiko** (**KAP**) estas sistemo por la agrikultura branĉo de la Eŭropa Unio kaj kiu donas 44% de la EU-a financaj eldonoj (€43 miliardoj). Tiu politiko garantias minimuman prezon por la produktistoj kaj direktan apogon en formo de subvencioj (protektismo). La multekostan sistemon kritikas Britio, kiu volas malpliigi la subvenciojn. Inter la unuaj paŝoj estas la malpliigo de la subvencioj je la sukero en 2005, laŭ premo de la WTO.

## Historio 

**Sektoroj apogitaj per KAP**
La komuna agrikultura politiko influas la sekvajn agrikulturajn produktojn
* cerealo, rizo, terpomo
* oleosemoj
* dried furaĝo
* lakto kaj laktaĵoj, vino, mielo
* bovaĵo kaj bovidaĵo, birdaĵo kaj ovoj, porkaĵo, ŝafaĵo / ŝafida viando kaj kaproviando
* sukero
* frukto kaj legomoj
* kotono
* pizoj, kampaj faboj
* dolĉa lupino
* olivoleo
* sema lino
* bombikso
* fibra lino
* kanabo
* tabako
* lupolo
* semoj
* floroj kaj aliaj plantoj
* bestaj nutraj substancoj

La estigo de komuna agrikulturala politiko estis proponita en 1960 far Eŭropa Komisiono. Tio sekvis la subskribon de la Traktato de Romo en 1958, kiu estigis Komunan Merkaton.

Oni skizis en 1962 ĝeneralajn direktojn de KAP kaj la 3 principoj:
* markta unuo
* komunuma preferado
* financa solidareco

Oni aldonis dum la jaroj kiel celon ankaŭ la rezervon de la provinca vivformo, la vilaĝo, la elvolviĝon de ekologia mastrumado ktp.

## Kritiko 
Oni kritikas la KAP-sistemon, ĉar tio perfortas la merkatajn rilatojn kaj malpermesas la eksporton el malriĉaj landoj, eĉ helpas eksporti al malriĉaj landoj helpe de grandaj eksportaj subvencioj.

En la *Human Development Report 2003* aperis, ke en 2000 la averaĝa laktobovo en la EU ricevis $913 en subvencioj, kompare al la averaĝa $8 je persono en Sub-Sahara Afriko. Oni diris en 2005, ke la subvencio sufiĉus perfluge liveri la bovojn al Tajlando.

La KAP preferas la agrikulturajn landojn kiel Francio, Hispanio, tiel en 1984 Britio akiris daŭran repagon el la enpagita monsumo. En 2005 Britio deklaris, ke oni necesas malpliigi la subvenciojn, ĉar estas ridinde, ke plimulto de la buĝeto iras al la agrikulturo kaj apenaŭ el la mono al esploroj.

En 2005, 60 % de la apogoj ricevas grandaj nutraĵindustriaj entreprenoj. En Hispanio, la 7 plej grandaj bienoj ricevas samon kiel 12.700 komune. Pliaj apogitoj (2005): reĝino Elizabeta la 2-a, princo Alberto de Monako, Mariann Fische Boel, la dana agrarkomisiito de la EU, ktp., la firmaoj Heineken, Nestlé, BASF, Philip Morris.

Dosiero:CAPspendingbysector.png|
Dosiero:CAP2004beneficiaries.png|
Dosiero:FarmlandinEU2.gif|

Kategorio:Agrikulturo
Sonjo

**Sonjo** estas virina nomo.

La formoj **Sonjo** kaj **Sofinjo** aperas en la Fundamenta Ekzercaro kiel karesformoj de Sofio.

## Nacilingvaj formoj 
* Sonia (angle, hispane, itale, portugale, rumane)
* Sonja (finne, germane, svede)
* Sonje 
* Soňa (ĉeĥe)

## Famaj nomportantoj 
* Sonja Henie

## Esperantistoj 
* Sonja Lang

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Sofio (nomo)

**Sofio** estas grekdevena virina nomo el greka vorto por 'saĝo'.

La formo **Sofio** aperas en la Fundamenta Ekzercaro kun la karesformoj Sonjo kaj Sofinjo.

Sofio, la ĉefurbo de Bulgario, ricevis sian nomon de preĝejo dediĉita al Sankta Sofio.

Sofio la ĝirafo estas nomo de ĝiraf-forma ludilo por beboj.

## Nacilingvaj formoj 
* Sofia (itale, portugale, svede)
* Sofía (hispane)
* Sofie (dane, germane, nederlande)
* Sofija (kroate)
* Sophie (angle, france, germane)
* Zofia (pole)
* Zsófia (hungare)

## Famaj nomportantoj 
* Sophia Loren
* Sofia Rostopĉina, grafino de Ségur

## Esperantistoj 
* Zofia Zamenhof

Kategorio:Virinaj personaj nomoj