open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Utreĥto (urbo)

**Utreĥto** (nederlande *Utrecht*, pron. [ütreĥt], urbutreĥte *Utreg* aŭ *Utereg*) estas la ĉefurbo de la provinco Utreĥto kaj la kvara plej granda urbo de Nederlando.

* Loĝantaro: 301 632 (31-a de majo 2009, fonto: CBS)

Utreĥto estas unu el la urboj de la regiono Randstad. Ĝi situas en centra loko de la lando kaj estas nodo de (fer-)vojoj kaj kanaloj kaj pro tio grava urbo por foiroj kaj konferencoj.

La urbo enhavas la plej grandan universitaton de Nederlando kaj la ĉefoficejon de la Nederlandaj Fervojoj (Nederlandse Spoorwegen). Ankaŭ troviĝas tie la plej grava konferencejo de la lando, nomita "Jaarbeurs Utrecht".

Utreĥto estas la sidejo de la roma katolika ĉefepiskopo de Nederlando.

Ĝi estas unu de la plej antikvaj urboj de Nederlando kun grava historia centro. Pro la turo Domtoren ("katedrala turo"), simbolo de la urbo, 112,32 metrojn alta, do la plej alta preĝejo-turo de Nederlando, la urbo estas ankaŭ nomata **Domstad** aŭ "katedrala urbo".

## Historio 
La sodomiaj procesoj de Utreĥto estis granda serio de persekutoj de samseksemuloj inter 1730 kaj 1731 en la urbo Utreĥto. En tiu urbo okazis pli ol kvardek persekutoj.

## Notindaj homoj de Utreĥto 
[125ra|eta|Naskiĝloko de Papo [Adriano la 6-a]]
* Frederiko de Utreĥto (ĉ. 790-838)
* Adriano la 6-a (1459–1523) – papo de la katolika eklezio
* Johannes Ruysch (1460–1533) - esploristo, kartografo, astronomo, ilustraciisto de manuskriptoj kaj pentristo
* C.H.D. Buys Ballot (1817–1890) – meteorologo (Leĝoj de Buys-Ballot)
* Theo van Doesburg (1883–1931) – pentristo, artisto (movado "De Stijl")
* Gerrit Rietveld (1888–1964) – dezajnisto, arĥitekto (movado "De Stijl")
* Karel Doorman (1889–1942) – Admiralo (Batalo de la Java maro)
* Dick Bruna (1927 - 2017) – verkisto, ilustristo (kunikleto "Miffy")
* Louis Andriessen (1939) – komponisto
* Sylvia Kristel (1952-2012) - modelo, aktorino
* Marco van Basten (1964) – futbalisto

## Esperanto en Utreĥto 
En Utreĥto Cornelis Jacob Baart de la Faille kaj siaj kunuloj fondis Esperanto-grupon en 1903. Ĝi gastigis la kongreson de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) en 1968.

Estas *Zamenhofdreef* (aleo de Zamenhof) en la urbo kun statuo.

### Esperantistoj de Utreĥto 
* Jan Th. de Goeij
* Douwe Beerda (eksprezidanto de Nederlanda Esperanto-Junularo (NEJ))
* Robert von dem Borne (eksprezidento de NEJ)
* Daniel Svejda
* Saskia Idzerda (eksprezidento de NEJ)

## Vidu ankaŭ 
* Universitato Utrecht
* Listo de ZEO-j en Eŭropo
* Princepiskopujo Utreĥto
* Tramtransporto en Utreĥto


Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Utreĥto
1940-aj jaroj

## Eventoj 
* Dua Mondmilito:
** Genocido de eŭropaj judoj (Holokaŭsto) kaj ciganoj (Porajmos)
** Nazia Germanio malvenkis en la Batalo de Britio, 1940. Germanio poste invadis Danion, Norvegion, Benelukson, Francion, kaj Sovetion inter 1940-1941.
** Usono eniras la Duan Mondmiliton post atako kontraŭ Pearl Harbor en 1941.
** Germanio kaj Japanio malvenkis ĉe Stalingrado, El Alamein, kaj Midvejo en 1942 kaj 1943.
** T-Tago (6-a de junio 1944)
** Germanio kapitulacis la 5-an de majo 1945.
** Usona atombombatako ĉe Hiroŝimo kaj Nagasako. Japanio kapitulacis la 15-an de aŭgusto 1945.
** Dua Mondmilito oficiale finis 2-an de septembro 1945
* Unuiĝintaj Nacioj fondiĝis 1945
* Sendependiĝo de antaŭaj kolonioj: Barato kaj Pakistano en 1947, Israelo en 1948, kaj Indonezio en 1949. Irlando establis respublikon en 1948.
* Blokado de Berlino establiĝis.
* NATO fondiĝis en 1949.
* Ĉina Revolucio finas kun venko de la komunistoj en 1949. La Naciisma Partio fuĝis al Tajvano.
* Sovetio testis ties unuan atombombon, komenciĝis la Malvarma Milito.

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
* Transistoro
* Atombombo
* Supersona flugado

## Gravaj personoj 
### Mondaj estroj 
* Prezidento İsmet İnönü (Turkio)
* Ĉefministro Winston Churchill (Unuiĝinta Reĝlando)
* Ĉefministro Clement Attlee (Unuiĝinta Reĝlando)
* Prezidento Franklin D. Roosevelt (Usono)
* Prezidento Harry S. Truman (Usono)
* Ĝenerala Sekretario Josif Stalin (Sovetio)
* Guberniestro Luis Muñoz Marín (Puerto-Riko)
* Ĉefministro Getúlio Vargas (Brazilo)
* Ĉefministro Juan Perón (Argentino)
* Ĉefministro William Lyon Mackenzie King (Kanado)
* Ĉanceliero Adolf Hitler (Germanio)
* Ĉefministro Benito Mussolini (Italio)
* Ĉefministro Pandit Jawaharlal Nehru (Barato)
* Generalo Aung San (Birmo)
* Guberniestro Muhammad Ali Jinnah (Pakistano)
Aĥila tendeno

**Aĥila tendeno** estas dika tendeno ĉe kalkano. Ĝi ligas la surajn muskolojn al la kalkaneo. La nomo de ĉi tendeno rememorigas pri Aĥilo.
eta|dekstre|180ra|Malantaŭa vido de la piedo kaj kruro, montrante la Aĥilan tendenon (*tendo calcaneus*). La gastroknemia muskolo estas tranĉita por eksponi la *soleus*.

## Metafora esprimo 
Sed la esprimo *aĥila tendeno,* krom la anatomia, ekscitas ankaŭ alian nocion ĉar estas uzata ankaŭ metafore. Fakte por indiki la malfortan kaj, do, vundeblan aŭ mortodonan punkton, kvankam eble kaŝitan, de iu persono aŭ rezonado aŭ afero, oni diras: *jen la aĥila tendeno!*

La metafora esprimo trovis sian devenon en la literaturan kaj komunan okcidentan lingvaĵon el greka mitologio: Aĥilo, laŭ Homero, estis la plej forta kaj bela batalanto de la helena armeo dum la Troja milito, kaj nevundebla ĉar lia patrino, diino Tetisa, lin trempis en la miraklofaran Stikson por lin igi tiel, sed ĝuste la patrino singarde tenis lin je la kalkano kiu do ne trempiĝis kaj, do, restis vundebla. Aĥilo, fakte, laŭ Homero, restis morte pafita de sago lanĉita de Pariso sur lian kalkanon.

## Vidu ankaŭ 
* Kruro

## Eksteraj ligiloj 
* http://rehabilitation.medicalengineer.co.uk/Achilles+Tendon+Repair.php  angla artikolo pri metodoj ripari rompon de la aĥila tendeno.
* http://www.forma-mentis.net/Storia/Grecia/Troia.html 
* http://www.sullacrestadellonda.it/mitologia/teti.htm 

Kategorio:Anatomio
Kategorio:Mitologio
Trojo

:*Estas ankaŭ Troja.*

eta|maldekstra|250ra|Defendmuroj de Trojo
eta|maldekstra|250ra|Muroj en la restaĵoj de Trojo
**Trojo** (, ankaŭ '**; ; ) historie estis granda kaj grava urbo en nordokcidenta Anatolio (kiu estas la duoninsulo, kie hodiaŭ troviĝas Turkio). Laŭ mito la helenoj sieĝis la urbon dum 10 jaroj kaj konkeris ĝin helpe de la Troja Ĉevalo.

Trojo ankaŭ estas la nomo de arkeologia situo proksime al la vilaĝo Hissarlik en hodiaŭa Turkio. Ĉe tiu situo ekzistis almenaŭ naŭ urboj -- post la detruo aŭ malapero de unu urbo, nova urbo konstruiĝis tie sur la ruinoj de la pli malnova. La ruinoj havas naŭ nivelojn do, kaj la plej probabla kandidato por la mita urbo de Trojo estas nivelo 7(A). Ĝis la malkovro de tiuj ruinoj fare de Heinrich Schliemann en 1870 historiistoj forte dubis la iaman ekziston de la urbo.

La pordoj el la urbo, famaj, estis konitaj kiel la «pordoj Skeoj» laŭ la fabela Iliado el Homero.

## Arkeologia Trojo 
La nivelojn de la ruinoj ĉe la situo oni numerigas Trojo 1 - Trojo 9, kun diversaj subdivizioj:

* **Trojoj 1, 2, 3, kaj 4:** Urboj de la frua bronzepoko, kiuj ekzistis iam en la 3-a jarmilo a.K.
* **Trojo 5:** Urbo de la meza bronzepoko, kiu ekzistis de la 20-a ĝis la 18-a jarcento a.K.
* **Trojo 6:** Urbo de la meza bronzepoko, kiu ekzistis de la 17-a ĝis la 15-a jarcento a.K., kiam ĝi estis detruita (verŝajne de tertremo)
* **Trojo 6(H):** Urbo de la 14-a jarcento a.K., en la malfrua bronzepoko
* **Trojo 7(A):** Urbo, kiu ekzistis de ĉirkaŭ 1300 a.K. ĝis ĉirkaŭ 1190 a.K. -- la plej bona kandidato por Homera Trojo.
* **Trojo 7(B1):** Urbo verŝajne detruita de fajro en la 12-a jarcento a.K.
* **Trojo 7(B2):** Urbo verŝajne detruita de fajro en la 11-a jarcento a.K.
* **Trojo 7(B3):** Urbo, kiu ekzistis ĝis ĉirkaŭ 950 a.K.
* **Trojo 8:** Urbo de ĉirkaŭ 700 a.K.
* **Trojo 9:''' Romia urbo, kiu estis nomata "Ilium" kaj ekzistis de la 1-a jarcento a.K. ĝis ĉirkaŭ la 5-a jarcento p.K.

### Trojoj 1-4 
La unua konata urbo ĉi tie konstruita aperis en la 3-a jarmilo a.K. Dum la bronzepoko, ĝi ŝajne estis tre prospera komerca urbo pro sia nedisputebla regado super la Dardaneloj, tra kiuj ĉiu komerca ŝipo el la Egea maro devis veli por atingi la Nigran maron. Ne tre multo estas hodiaŭ konata pri la loĝintoj de tiuj kvar fruhistoriaj urboj.

### Trojo 7(A) 
Ke ĉi tiu nivelo estas la efektiva urbo Trojo de la poemoj de Homero, multaj kredas. Ĝi aspektas, ke ĝin detruis milito, kaj la zorga studado de potpecoj metas la daton de la ekzisto de la urbo al ĉirkaŭ la malfrua 13-a jarcento a.K.

### Trojo 9 
En la 1-a jarcento a.K. la lasta tiea urbo konstruiĝis. Ĉi tiun urbon (nomatan Ilium) Romianoj fondis dum la regno de Aŭgusto Cezaro, kaj ĝi restas grava komerca urbo ĝis la fondiĝo de Konstantinopolo en la 4-a jarcento p.K., post kiu Ilium malkreskis kaj iom post iom malaperis.

## Vidu ankaŭ 
* Troado
* Troja ĉevalo
* Troja milito
* Trojo (filmo)
* 3912 Trojo

Kategorio:Lokoj de la helena mitologio
Kategorio:Arkeologio
Kategorio:Historio de Grekio
Kategorio:Historio de Turkio
Herkulo

**Herkulo** estas la latina nomo de Heraklo. Laŭ legendo li havis eksterordinarajn fortojn.

La nomo de Herkulo estas uzata antonomazie.

Vidu Heraklo por plia informado.

Kategorio:Romia mitologio
Aĥilo

**Aĥilo** – helene  – estas en la helena mitologio la filo de Peleo kaj la oceana nimfo Tetiso, kaj patro de Pirro aŭ Pirho.
[eta|maldekstre|400px|Aĥilo en Kiraso, por la tragediaĵo de [Ifigenio en Aŭliso de Jean Racine, gravuraĵo de Pierre Michel Alix (1762-1817)]]
Estante filo de senmorta patrino kaj homa patro li estis morteca, sed Tetiso igis lin nevundebla trempante lin en Stikson. La loko en lia kalkano, kie ŝi tenis lin, restis seka kaj tial lia sola vundebla punkto. La nomo de lia kaleŝveturigisto estis Automedon.

## Bildgalerio 

Achilles by Lycomedes Louvre Ma2120.jpg|Aĥilo apud Likomedo, Atheno 240 a.K.
Akhilleus_Patroklos_Antikensammlung_Berlin_F2278.jpg|Patroklo kaj Aĥilo. Aĥilo bandaĝas la brakon de sia amiko.
The Rage of Achilles by Giovanni Battista Tiepolo.jpeg|La kolero de Aĥilo, Tiepolo (1757)

## Vidu ankaŭ 
* Aĥila tendeno
* 588 Aĥilo
* Kirono

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.androphile.org/preview/Library/Mythology/Greek  
* http://www.androphile.org/preview/gay_france/library/mythologie/greek/GreekMythology.htm  
* http://www.stanford.edu/group/shl/Crowds/hist/laos.htm 
* https://archive.is/20120628202940/homepage.mac.com/cparada/GML/DaresTW.html

Kategorio:Batalantoj en la Troja milito ĉe la Aĥaja flanko
Kategorio:Roluloj de la Iliado
Narciso

**Narciso** estas legenda figuro. Filo de la rivero Cefizo li enamiĝis tiom al sia surakva spegulbildo, ke li dronigis sin en la rivero. Kiam la belega junulo naskiĝis, divenisto aŭguris, ke tragedio okazos, se la belulo iam vidos sian propran figuron; Narciso unu tagon vidis sin sur laga akvospegulo kaj estis kaptita de profunda, senmoviga enamiĝo, kiu kondukis lin al morto. En la loko de lia morto, riverborde, poste ekkreskis bela floro, kiun la legendo difinis kiel transformiĝo de la junulo kaj kiu ricevis la saman nomon narciso.

La nomo *Narciso* estas uzata kiel antonomazio.

## Vidu ankaŭ 
* Narcisismo
* Narkotilo
* Blanka narciso (floro)

Kategorio:Roluloj de la helena mitologio
Kategorio:Romia mitologio
Kategorio:Samseksemo
Kategorio:Psikoanalizo
Adoniso

**Adoniso** estis dio de la vegetaĵaro ĉe la Fenicoj, Helenoj kaj Romianoj. Ĉiuj tri pruntis la figuron de Adoniso de la sumera Tamuzi. Tiu estis bela junulo. Amata de Iŝtar li estis mortigita de apro, descendis en Ŝeolon, releviĝis kaj supreniĝis en la ĉielon.

En la helena mitologio Adoniso (helene Άδωνις, latine Adonis) estas filo de la Kipra reĝo Kiniraso kaj de lia filino Mirho. Pri lia origino estas kelkaj legendoj. La plej konata estas, ke diino Afrodito punis Mirhon pro malmulto da adoro al ŝi. Kaŭzis, ke Mirho enamiĝis al sia patro. Ŝia vartistino ebriigis la reĝon ĝis senkonscio kaj Mirho sian patron incestis. Kiam la reĝo pli poste eksciis kio okazis, li volis Mirhon mortigi. Tion malebligis Afrodito kaj transsorĉis la knabinon en arbon mirho. Kiam la reĝo hakis la arbon, el fendita trunko falis Adoniso, filo kaj frato de Mirha.

La knabo estis belega kaj Afrodito estis de lia beleco ravita. Ŝi kaŝis lin en kestoŝrankon kaj tiun konfidis al Persefono, edzino de Hadeso, dio de Tartaro. Tiu la knabon edukis, sed ankaŭ enamiĝis al li. Kiam tion eksciis Afrodito, ŝi tuj volis la knabon repreni. Sed tiutempe Adonis jam estis amanto de Persefono kaj tiu ne volis lin redoni.

Verdikto de Zeŭso estis, ke ambaŭ diinoj havas pri Adoniso la saman rajton. Afrodito pro savo de lia vivo kaj Persefono pro edukado de li. Estis decidite, ke ĉiu el ili travivos kun Adonis unu trionon de la jaro. Tiu lasta triono estos lia, por ripozi de ambaŭ pasiaj amantinoj.

eta|maldekstra|200px|Venuso kaj Adoniso, de Pierre-Paul Prud'hon
Sagaca Afrodito per siaj sorĉoj kaŭzis, ke Adonis decidis resti ankaŭ lastan trionon de la jaro kun ŝi. Persefono plendis pri tio ĉe amanto de Afrodito Areso, dio de milito. Tiu pro ĵaluzo tiel ekscitiĝis, ke li transformiĝis en apron, agrese atakis Adonison kaj per akraj dentegoj mortigis lin. Poste Afrodito petakiris ĉe Zeŭso, ke Adonis travivados la mornajn partojn de la jaroj en Tartaro kun Persefono kaj belajn somerajn monatojn kun ŝi, Afrodito. Por tiuj belaj tempoj Adoniso estos ĉiam liberigita el Tartaro.

Adoniso en legendoj simbolas cirkulan moviĝadon de la natura vivo, komencon en printempo kaj pereon aŭtune. Ĝiaj festoj estis solenataj en la unua tago per plorado de virinoj pro lia morto kaj en la dua tago per ĝojego el lia reveno en la vivon.

La nomo de Adoniso estas uzata kiel antonomazio por beluloj.

Asteroido 2101 Adoniso en lia honoro estis nomita.
## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/19990908021859/http://www.geocities.com/SoHo/Lofts/2938/deasyria1.html
* https://web.archive.org/web/20011218142721/http://homepage.mac.com/cparada/GML/Adonis.html 
* http://www.miksike.ee/lisa/2klass/8LINNULE/legende2.htm  
* http://www.abcgallery.com/T/titian/titian66.html 

Kategorio:Amantoj de Afrodito
Kategorio:Aziaj helenaj dioj
Kategorio:Dioj de la helena mitologio
Kategorio:Dioj pri vivo, morto kaj reviviĝo
Kategorio:Fenicaj dioj
Kategorio:Grek-romiaj misteroj
Kategorio:Heraklo
Kategorio:Levantenia mitologio
Kategorio:Roluloj de Metamorfozoj de Ovidio
Kategorio:Romia mitologio
Kategorio:Sangadulto en helena mitologio
Kategorio:Mortigitoj fare de bestoj en la helena mitologio
Toskani-frakcio

Toskani-frakcio -  tiel en Germanio oni nomas antonomazie partojn de la socialdemokrata kaj verdula eminentularo en Germanio, kiuj kvankam anoj de tradicie maldekstra partio laŭdire ofte restadas en propraj somerdomoj en Toskanio.

## Eksteraj ligiloj 
toskanafraktion.de (germane) 

Kategorio:Frakcioj
Krezo

Krezo – helene Κροίσος (krojsos) – inter la jaroj 560 kaj 547 antaŭ Kristo estis la legenda lasta reĝo de la regno Lidio en Malgrandazio. Famiĝis lia eksterordinara riĉeco, pro kio oni uzas lian nomon antonomazie.eta|180px|KrezoLia nomo tial iĝis moknomo pri riĉuloj kun multekostaj kutimoj.

Kategorio:Reĝoj de Lidio
Kategorio:Malgrandazio
Kategorio:Antikva Grekio
Kategorio:Regnestroj
Melankolio

**Melankolio** estas animstato de emocio, kiun karakterizas konstante tristiga kaj pasiviga sopirado. Ĝi estas tre ofta motivo por lirika poezio.

Komparu kun: deprimo, nostalgio, psikologio
## Bildaro 

Dosiero:Caspar David Friedrich - Mondaufgang am Meer - Google Art Project.jpg|Verko de Caspar David Friedrich, Oleo, 1822 
Dosiero:Dürer_Melancholia_I.jpg|Verko de Alberto Durero
Dosiero:Lucas Cranach d. Ä. 034.jpg|Verko de Lucas Cranach la Maljuna

## Vidu ankaŭ 
*5708 Melankolio
Douai

''''*, franca prononci due, en historiaj kuntekstoj ankaŭ , estas mezgranda komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. Ĝi situas en la departemento Nord kaj en la regiono Hauts-de-France. La urbo estas trafluata de la rivero *Scarpe*.

Douai havas proksimume  loĝantojn, kiujn oni kutime en la franca nomas *''.

## Ekonomio 
Ĝi estas centro de ega urbiĝinta kaj industria regiono, ĝistempe meze de karbomineja baseno, sed tiu aktiveco ne plu funkcias ekde pr. 1990.

## Trafiko 
Douai por individua motora trafiko ligiĝas al la franca aŭtovojo A1.

## Kulturo 
 posedas, en sia urboturo (kiu estas cetere ties precipa vidindaĵo), elstaran kariljonon, kaj ankaŭ estas el la raraj urboj (alia estas Meĥleno), kie ekzistas lernejo por karilionludado.  posedas minakademion, kaj estas sidejo de prikrima kortumo.

En julio okazas la tradiciaj, popularaj "festoj de Gayant" kun ties giganto.

## Famuloj 
* Georges Demenÿ
* Hieronymus Commelinus
* Marceline Desbordes-Valmore, poetino

### Esperanto en  
Tie loĝis Alberic Humez.

## Ĝemelurboj 
Douai estas ĝemelurbo kun
*  Harrow (Britio),
*  Recklinghausen (Germanio),
*  Kenosha (Usono),
*  Dédougou (Burkino),
*  Puławy (Pollando),
*  Seraing (Belgio).

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Nord
* Listo de urboj de Francio
* Douai (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Douai
* Karilionolernejo de Douai


Kategorio:Komunumoj de Nord
Klasika liberalismo

**Klasika liberalismo** estas termino uzata por liberalismo en ĝia originala formo. Temas pri politika ideologio kaj filozofio kiu asertas homajn rajtojn kaj liberecojn, specon de liberalismo. Klasika liberalismo aparte emfazas la bezonon de ekonomia libereco kaj subtenas ekonomian liberalismon kaj fiskan konservativismon (d:Q2698984).

Diversaj fruaj formoj de liberalismo estas nomataj **klasika liberalismo** : unuflanke, la instruoj de la filozofiaj teoriuloj John Locke kaj Immanuel Kant, kiuj sisteme fondis liberalismon kiel politikan ideologion,  kaj, aliflanke, ekde la komenco de la 20-a jarcento, "klasika liberalismo" ankaŭ estis uzata por priskribi la ekonomiajn politikajn ideojn de la plej gravaj reprezentantoj de klasika ekonomiko kaj liberkomerca teorio. 

En praktiko, la terminoj klasika liberalismo kaj dekstrulo-libertarianismo ofte estas uzataj interŝanĝeble, sed la unua termino havas pli mallarĝan kaj pli klare difinitan difinon. Dum libertarianismo estas kolektiva termino por ideologioj bazitaj sur la principo de neagreso, kaj inkluzivas ĉion de minarkiismo ĝis anarki-kapitalismo, klasika liberalismo rilatas al la ideologio, kiu aperis dum la Klerismo, kiu asertis, ke la tasko de la registaro estis protekti kaj subteni la rajtojn de siaj civitanoj. Opozicio al publika reguligo kaj interveno estis forta, kaj tial oni kredis, ke la registaro devus zorgi nur pri polico, justeco kaj defendo - en iuj kazoj ankaŭ pri sanitaraĵoj kaj similaj - dum aliaj taskoj devus esti lasitaj al la merkato. Tia ŝtato ofte nomiĝas noktgardista ŝtato (d:Q1444611).

La fundamento de klasika liberalismo estas negativa libereco, kie ĉiu individuo posedas sian propran korpon, pensadon kaj agon. El tio do devenas posedrajtoj, religia libereco kaj parollibereco.

Famaj reprezentantoj aŭ antaŭuloj de *klasika liberalismo* estis, krom la menciitaj, la teoriulo de la socia kontrakto Thomas Hobbes, la demokrata teoriulo Alexis de Tocqueville, la fondinto de la liberala eduka idealo Wilhelm von Humboldt kaj Johann Gottlieb Fichte, kiu influis la disvolviĝon de nacia liberalismo.

## Referencoj 
Kategorio:Klasika liberalismo
Kategorio:Politikaj ideologioj
Kategorio:Liberalismo
Kategorio:Ekonomia liberalismo
Kategorio:Politika ekonomiko
Kategorio:Aŭstria skolo de ekonomiko
Kategorio:Homaj rajtoj
Kategorio:Franca Revolucio
Kategorio:Usona Revolucio
Kategorio:Usona Konstitucio
Kategorio:Tipoj de registaro
Ferenc Gyurcsány

**Ferenc GYURCSÁNY** (prononco Ferenc Djurĉanj; naskiĝis en Pápa la 4-an de junio 1961) inter la 29-a de septembro 2004 kaj la 14-a de aprilo 2009 estis la ĉefministro de Hungario - lia posteulo estis Gordon Bajnai. Li estas nun prezidanto de la partio Demokrata Koalicio.

## Studoj 
Li akiris sian unuan diplomon en 1984 en la instruista fako de Scienca Universitato Janus Pannonius, poste la duan diplomon akiris en 1990 en la ekonomika fako de la sama universitato.

Li parolas angle je konversacia nivelo.

## Laborlokoj 
Li estis inter 1984 kaj 1988 politika sekretario de la Urba Komisiono de la Junkomunista Asocio de Pécs (hungara mallongigo: KISZ), poste prezidanto de Universitata kaj Altlerneja Soveto de la Centra Komisiono de Junkomunista Asocio, en 1989 oni elektis lin prezidanto de Demokrata Junulara Asocio (*Demokratikus Ifjúsági Szövetség (DEMISZ*), heredanta asocio de Junkomunistoj.

Inter 1990 kaj 1992 li estis kunlaboranto de financa konsildona kompanio *CREDITUM*, poste dum mallonga tempo direktoro de la internacia financa akcia kompanio *EUROCORP*. Dum 1992 li iĝis entreprenisto kaj fondis sian propran kompanion, la investan kaj posedan akcian kompanion *ALTUS*, kaj estis ĉefdirektoro de la kompanio kaj ekde 2002 prezidanto de ties kontrola komisiono.

La 19-an de majo 2003 li fariĝis ministro pri infanoj, junularo kaj sporto. Ekde 2002 li estis ĉefkonsilisto de la ĉefministro Péter Medgyessy, ekde 2003 ano de la elekta komisiono de Hungara Socialista Partio (MSZP), kaj en 2004 dum mallonga tempo prezidanto de la departemento Győr-Moson-Sopron, sed li demisiis pri tio post lia nomumiĝo pri ĉefministreco. La 27-an de septembro 2004 la prezidento de Hungario nomumis lin ĉefministro.

Lia nomo aperas sur la listo de la 100 plej riĉaj hungaroj, aperigita en la hungara taggazeto Magyar Hírlap.

La politikisto estas patro de 4 infanoj. Lia 3-a edzino (Klára Dobrev) estas nepo de Antal Apró, iama ministro János Kádár. Dobrev estis estro de sekretariejo de ĉefministro Péter Medgyessy. Ŝia patrino - Piroska Apró - laboris kun Gyula Horn kiel estrino de la kabineto kaj poste estris kiel ŝtatsekretariino la kontrolan komisionon de la Hungara Kreditbanko.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la ĉefministro de Hungario
* "la 100 plej riĉaj homoj de Hungario" 
* paĝoj de la kompanio ALTUS
* humoraĵo: "Kiu estas la ĝusta?" (en la konservativa semajna gazeto "Reform"

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri famaj hungaroj

Kategorio:Ĉefministroj de Hungario
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj socialistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1961
Kategorio:Hungaraj ministroj
Kategorio:Hungaraj negocistoj
Bruno

La vorto **Bruno** havas plurajn signifojn:
* **Bruno** estas la koloro Bruna.
* **Bruno** estas persona nomo kaj nomo de la Sankta Bruno.
* **Bruno** estas komunumo de Italio.
* **Bruno** estas unu el la esperanto-nomoj de la urbo Brno en Ĉeĥio.

Krome:

* **Brüno** estas fikcia rolulo kreita de Sacha Baron Cohen
Tutafrikaj koloroj

**Ekzistas poste ekestinta artikolo pri Panafrikaj koloroj. La artikoloj devus esti harmoniigitaj, kaj la titolo "tutafrikaj" (same kiel Tutarabaj koloroj kaj Tutslavaj koloroj) lingve preferindas.**

La **Tutafrikaj Koloroj** unuafoje aperis en la Etiopia flago de 1897, kiu estis horizontala trikoloro de ruĝo (supre), flavo kaj verdo, do inversa de la hodiaŭa flago. Ĉar Etiopio kiel la sola Afrika lando neniam estis kolonio (nur okupita de Italio en 1930-aj jaroj), ĝi iĝis simbolo de Afrikaj libereco kaj grandiozo por multaj sendependigaj movadoj en la Afrikaj kolonioj, kaj por la Afrika diasporo en la cetera mondo. Pro tio, multaj Afrikaj landoj elektis tiujn kolorojn (eventuale kun nigra/blanka stelo aŭ aliaj aldonaĵoj) por sia flago depost sendependiĝo en dua parto de l 20-a jarcento, kun Ganao kiel la unua en 1957. Ĝi ankaŭ inspirigis Marcus Garvey kreante la Afrik-Usonan flagon, kvankam tiu havas nigron anstataŭ flavon.

En la origina Etiopia flago ruĝo simbolis forton kaj kredon; flavo eklezion, naturan riĉon kaj amon; kaj verdo nacion kaj esperon. Ĉe la diversaj flagoj la interpretaĵoj varias, tipe kun ruĝo por sango kaj sendependiga lukto, verdo por la lando kaj pejzaĝo ks.

## Hodiaŭaj tutafrikaj flagoj 
**Parentezoj montras jaron de ekuzo de flago en sia nuna formo**
**Benino** (1959)
150ra
**Etiopio** (frue de la 20-a jarcento)
150ra
**Ganao** (1957)
150ra 
**Gvineo** (1958)
150ra
**Gvineo Bisaŭa** (1973)
150ra
**Kameruno** (1961)
150ra
**Kongo Brazavila** (1958)
150ra|150ra
**Malio** (1961)
150ra
**Sao-Tomeo kaj Principeo** (1975)
150ra
**Senegalo** (1960)
150ra
**Togolando** (1960)
150ra
**Grenado** (1974)
150ra
**Sankta-Kito kaj Neviso** (1983)
150ra

Ankaŭ la antaŭa flago de **Ruando** havis tutafrikajn kolorojn.

*Aliaj flagoj kun la samaj koloroj (Kurdistano, Litovio) ne inkluzivitas ĉi tie, ĉar tiukaze ne temas pri iu "Afrika" simboleco.*
----
Vidu ankaŭ: Rastafarianismo - Tutarabaj koloroj - Tutslavaj koloroj

Kategorio:Flagoj
Flago de Ruanda respubliko

Je la sendependiĝo de Ruando en 1961 oni unue enkondukis vertikalan trikoloron verdan-flavan-ruĝan (tutafrikaj koloroj).

Je la 1-a de marto 1961 Malio forigis simbolon *Kanga* de la flava parto de sia flago, kiu ekidentis kun tiu de Ruando. Por eviti tion, la Ruanda registaro aldonis grandan, nigran R al la centro de la Ruanda flago. Pli poste la saman jaron oni interŝanĝis la verdan kaj ruĝan partojn, akirinte la faman flagon kiu restis uzata ĝis oktobro 2001:

150px

Siatempe, tiu flago estis la ununura nacia flago enhavanta literon.
Post la terura Ruanda genocido de aprilo 1994 oni ŝanĝis ĝin al la nuna flago la 25-an de oktobro 2001, reprezentante pacon inter hutuoj kaj tutsioj:

150px

## Vidu ankaŭ 
* blazono de la Ruanda respubliko

Ruando
Kategorio:Naciaj simboloj de Ruando
Kategorio:Ruando
Johann Friedrich Mende

**Johann Friedrich MENDE** (naskiĝis la 3-an de oktobro, 1743 en Lebusa, Malsupra Luzacio, Germanio, mortis la 1-an de julio, 1798) estis inventisto, maŝinkonstrukciisto kaj minoficisto.

1767 MENDE komencis studi en la minakademiode Freiberg.

Ekde la 28-a de februaro 1770 li estis nomumita "Kunstmeister" ĉe ĉiuj minejoj de Saksio. La titolo - laŭvorte "majstro de la arto(j)" - klarigeblas per tio, ke en la tiutempe minado "arto" oni nomis ĉiujn teknikajn instalaĵojn, kiuj estis pli komplikaj ol la kutimaj (man)laboriloj kaj tial necesigis "mirindan arton".

En tiu funkcio MENDE fakte respondecis pri la teknika substrukturo de la minado en Saksio kaj faris multon por ties plibonigo. Mondvastan historian signifon havas la unua ŝiplifto, kiun li konstruigis en la jaroj 1788 kaj 1789.

Kategorio:Germanaj inventistoj
Tutslavaj koloroj

eta|200ra|Tutslava flago
La unua flago kun tielnomataj "tutslavaj koloroj" (bluo, blanko, ruĝo) estas tiu de Rusio, kiu probable kreatis iam dum la dua parto de la 17-a jarcento laŭ la tiame populara Nederlanda flago (tiu lasta devenas jam de 1572). Ĝi estis oficiale aprobita kiel komerca flago de caro Petro la Granda en 1705.

La koloroj estis akceptitaj de la 1-a tutslava kongreso en Prago en 1848 kaj simbolas komunan devenon de ĉiuj slavoj, diskonigatan de tutslavismo. Poste multaj slavaj nacioj prenis tiujn kolorojn por siaj flagoj.

## Hodiaŭaj slav-landaj flagoj kun tutslavaj koloroj 

Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|Ĉeĥio
Dosiero:Flago-de-Kroatio.svg|Kroatio
Dosiero:Flag of Russia (1696-1917).svg|Rusio
Dosiero:Flag_of_Republika_Srpska.svg|Serba Respubliko en Bosnio kaj Hercegovino
Dosiero:Flago-de-Serbio.svg|Serbio
Dosiero:Flago-de-Slovakio.svg|Slovakio
Dosiero:Flago-de-Slovenio.svg|Slovenio
Dosiero:Flag of Sorbs.svg|Soraboj

* La flago de komunisma **Jugoslavio** identis kun tiu de Serbio kaj Montenegro, kun aldono de ruĝa socialisma stelo en la centro.
* La flago de la sendependa ŝtato Montenegro 50ra, aprobita dum 2006, uzas aparte malhelruĝan kaj oran kolorojn kaj ne plu listigeblas inter la flagoj de la tutslavaj koloroj.

## Vidu ankaŭ 
* Tutafrikaj koloroj
* Tutarabaj koloroj
* Tutslavismo
* Tutslavaj lingvoj

Kategorio:Flagoj
Afrika diasporo

eta|350px|Etnoj en Ameriko
**Afrika diasporo** oni nomas la tutan komunumon de ekster-Afrikaj Afrik-devenuloj, kiuj disvastiĝis divers-kontinenten, ĉefe Ameriken pro sklav-komerco depost 1492. Amerikaj landoj kun multaj afrikidoj inkluzivas Brazilon, Haition, Jamajkon, Kubon, Usonon. La termino estas iomete romantisma koncepto, kiu indikas historian mondrigardon kaj eventualan deziron iam unuigi ĉiujn afrik-diasporanojn por reveni Afriken.

## Vidu ankaŭ 
* Afrik-Usona flago
* Haitia voduo
* Juda diasporo
* Liberio
* Muzeo de la Afrika Diasporo
* Rastafaria movado
* Sklaveco
Saponino

[eta|180ra|Strukturo de la saponino [solanino]]
eta|180ra
[eta|180ra|α-[solanino]]
eta|180ra

Saponinoj  estas glukozidoj, oftaj en vegetala regno, solveblaj en akvo, ŝaŭmigante ĝin. Ili malgrandigas la surfacan streĉon.

La saponinoj efikaj je koro uzatas kiel medikamentoj, saponinoj kun toksaj efikoj uzatas kiel ŝaumiga kaj humidoabsorba materialoj.

Enhavas ĝin:
* sapindo (saparbo) (*Sapindus* el sapindacoj)
* saponario (sapherbo) (*Saponaria* el kariofilacoj)
* frukto de hipokastano

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kvinoo
* Ordinara alkemilo
* Ordinara ilekso
Trikoloro

eta|Skemo de simpla blanka vertikala 2:3 tristria flago.
**Trikoloro**, kiel esence diras la nomo, estas flago havanta tri kolorojn.
Tamen oni kutime konsideras trikoloroj nur tiujn flagojn, kiuj konsistas el tri kvaranguloj, kun eventuala aldono de stelo, blazono k.s. Fakte, pro praktikaj kialoj, oni eĉ povas paroli pri "dukoloraj trikoloroj" (!): *"La Niĝeria flago estas vertikala trikoloro verda-blanka-verda."* Trikoloro estas la plej ofta formo de flago en la mondo.

Ofte kiam oni diras "la trikoloro", oni intencas la francan flagon.

## Ekzemploj 
eta|La franca flago, "la trikoloro"
Oni povas distingi inter 4 specoj de trikoloroj:

### Vertikala trikoloro 
La flago estas vertikale dividita.

Flag of France.svg
Flag of Belgium.svg

### Horizontala trikoloro 
la flago estas horizontale dividita. Ekzistas du varioj Egalstria.

#### Egalstria 
Tiu estas la formo en 99% de la okazoj.

Flag of Germany.svg
Flag of the Netherlands.svg

#### Kun malsamaj strilarĝoj 

Flag of Colombia.svg

### Vertikal-horizontala trikoloro 
la flago estas unue vertikale, poste horizontale dividita.

Flag of Benin.svg

### Oblikva trikoloro 
la flago estas oblikve dividita

Flag of the Republic of the Congo.svg

Kategorio:Flagoj
Daewoo

**Daewoo** (signifas *Granda Universo*) estas grava konglomerato (*ĉibolo*) en Sud-Koreio. Ĝi estis fondita la 22-an de marto 1967 kiel *Daewoo Industrial*.

Ankaŭ ĝin atingis la financa krizo en 1998 dum la Azia financa krizo, kaj ĝi devis vendi la aŭtomobilan branĉon *Daewoo Motors* al General Motors.

La restantaj partoj de la konglomerato estis reorganizitaj ĉirkaŭ 3 branĉoj: *Daewoo International*, *Daewoo Engineering & Construction* kaj *Daewoo Corporation*. Ĝi estas tre aktiva sur diversaj merkatoj; la plej gravaj terenoj estas ŝtalproduktado, ŝipkonstruado kaj financaj aferoj.

## Vidu ankaŭ 
* Daewoo Leganza

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de *POSCO Daewoo*, antaŭe *Daewoo International*
* GM Daewoo retpaĝo 
* GM Daewoo UK retpaĝo 
*  *(pri esperanto-versio de la libro de Kim Woo-Choong, fondinto de Daewoo)*

Kategorio:Aŭtomobilaj firmaoj
Kategorio:Sudkoreaj firmaoj
Venlo

eta|Situo de Venlo

**Venlo** estas urbo kaj municipo en la provinco Limburgo Nederlando. En la urbo naskiĝis Wilhelmus Johannes Arnoldus Manders.

Dum la mezepoko, la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso.


Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Limburgo (Nederlando)
Kategorio:Hansourboj
Ĉeĥaj kronikoj

**Ĉeĥaj kronikoj** priskribas la vivon en Bohemio kaj Moravio dum la mezepoko kaj renesanco. Ili estas skribitaj latine aŭ en la malnova ĉeĥa lingvo.

## Latinlingvaj kronikoj 
* **Chronica Boemorum** (Kroniko Bohema) de Kosmas (ĝis 1125) – daŭrigis ĝin Kanoniko de Vyšehrad (ĝis 1142) kaj Monaĥo de Sázava (ĝis 70-aj jaroj de la 12-a jarcento).

* **Chronicon Aulae Regiae** (Kroniko de Zbraslav) (ĝis 1338) – la kronikon komencis verki monaĥo Oto el la klostro de Zbraslav kaj finis ĝin Petr de Žitava.

## Ĉeĥlingvaj kronikoj 
* **Kroniko de tiel nomata Dalimil** (1310-1314) — versa kroniko de anonima aŭtoro, kiu estis pro eraro nomita Dalimil.
* **Kronika česká** (Kroniko ĉeĥa, 1541) de Václav Hájek z Libočan (mortis 1553)
* **Historie církevní** (Historio eklezia, 1626) de Pavel Skála ze Zhoře (1583–1640)

Kategorio:Historio de Ĉeĥio
Kategorio:Ĉeĥlingva literaturo
Kategorio:Latinlingva literaturo
Arumacoj

alternative=Ilustracja|eta|obrazki plamiste
La **arumacoj** (), kies nekutima esperantigo estis kreita por ne konflikti kun la radiko "ar/o".

La arumacoj estas unukotiledonaj, moltigaj plurjaraj plantoj. Ilin karakterizas densa bastonforma floraro (*spadiko*), kiu interne havas karnecan tigon. Ĉe aŭ ĉirkaŭ la spadiko ofte estas unu modifita folio (*ŝirmfolio, brakteo*; ĉe arumacoj nomata ankaŭ *spato*), kiu povas esti brilkolora kaj tiel laŭ sia funkcio simili al petalo. La familio havas ĉ. 100 genrojn kaj 3700 speciojn, plej multe en la tropikaj regionoj de Ameriko. Pluraj specioj estas ornamaj plantoj, ekz. anturioj (*Anthurium*) kaj difenbakioj (*Diffenbachia*). Unu specio (taro, *Colocasia esculenta*) donas manĝeblajn tuberojn kaj estas vaste kulturata en tropikaj landoj.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (2 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

Kelkaj gravaj genroj:
* Akoroj (genro *Acorus*) havas klingoformajn foliojn kaj horizontalan rizomon kaj kreskas ĉe bordoj de lagoj kaj riveroj en mezvarmaj regionoj
** Kalam-akoro (Acorus calamus) estas kuracplanto el Orienta Hindio, veninta ankaŭ al Mez-Eŭropo
* Arumo estas staŭdo (de la genro *Arum*) kun tuberforma rizomo kaj sagformaj folioj kaj kun floroj en spiko havanta karnecan akson, kiu ĉela bazo de la spiko portas pli-malpli okulfrapan spaton
** Makula arumo (*Arum maculatum*): ties infloresko estas kaptilo por la polenantaj muŝoj; la returniĝantaj, rigidaj haroj malrigidiĝas nur post la polenado. La folio similas al sagopinto.
* Monstero (*Monstera deliciosa*) estas ornamplanto kun segmentumitaj, grandaj folioj, ĝi parencas al la genro filodendro (*Philodendron*)
* Kadavrofloro *Amorphophallus titanum*

Oftaj ĉambroplantoj estas specioj de difenbakio (*Dieffenbachia*). Post la jaro 1990 populariĝis zamiokulko (*Zamioculcas zamiifolia*).

Taro (alinome manĝebla kolokazio, *Colocasia esculenta* aŭ *C. antiquorum*) estas moltiga, tubera legomplanto. Ties rizomo manĝeblas kuirite kaj estas muelebla al faruno.

La rizomoj kaj ŝosoj de unu specio de ksantosomo *Xanthosoma sagittifolium * manĝeblas kuiritaj.

vidu alian familion de la araloj: lemnacoj (genro: lemno)

## Galerio 

Dosiero:Alocasiamacrorrhiza1web.jpg|*Xanthosoma roseum*
Dosiero:Illustration Calla palustris0.jpg|*Calla palustris*
Dosiero:Anthurium.andraeanum1web.jpg|*Anthurium andraeanum*

## Vidu ankaŭ 
* Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* http://delta-intkey.com/angio/www/araceae.htm  

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Arumacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Tutarabaj koloroj

[eta|Flago de [Heĝazo 1917 kaj de la Araba Ribelo asociita kun tutarabismo.]]La **Tut-arabaj koloroj** (‎ - *koloroj de araba unueco*) estas la koloroj ĉeestantaj sur la flagoj de la landoj de la Araba Ribelo : ruĝa, nigra, blanka kaj verda . La unuaj tri koloroj estas reprezentitaj sur la flagoj de Egiptio kaj Jemeno; kune kun verdo, ili ankaŭ ĉeestas sur la flagoj de Irako, Jordanio, Kuvajto, Palestino, Somalilando, Sudano, Sirio, la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj Okcidenta Saharo.

Ĉiu koloro de la kvar arabaj koloroj verŝajne reprezentas specifan araban dinastion aŭ epokon: nigra estis la koloro de la flago de la Profeto Mohamedo, dum blanka estis prenita fare de la Umajadoj por esti ilia simbolo ĉar ĝi memorigis ilin pri la Batalo de Badro , verda estis prenita fare de la Fatimidoj kiel simbolo de ilia subteno por Ali ibn Abu Talib , dum ruĝa estis la flago de la Ĥariĝismo kaj tiam iĝis la simbolo regantoj en Nordafriko kaj Al-Andalus.

Iuj arabaj landoj ne uzas ĉiujn arabajn kolorojn aŭ uzas kelkajn el ili en aliaj kombinaĵoj: Alĝerio kaj Libano, ekzemple, uzas nur verda, blanka kaj ruĝa sen nigra, Tunizio, Kataro kaj Barejno nur blanka kaj ruĝa, Sauda Arabio nur verda kaj blanka.

## Galerio 

Dosiero:Flag_of_Algeria.svg|Flago de Alĝerio
Dosiero:Flag_of_Egypt.svg|Flago de Egiptio
Dosiero:Flag_of_Jordan.svg|Flago de Jordanio
Dosiero:Flag_of_Iraq.svg|Flago de Irako
Dosiero:Flag_of_Yemen.svg|Flago de Jemeno
Dosiero:Flag_of_Kuwait.svg|Flago de Kuvajto
Dosiero:Flag_of_Lebanon.svg|Flago de Libano
Dosiero:Flag_of_Libya_(1951).svg|Flago de Libio
Dosiero:Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg|Flago de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
Dosiero:Flag_of_Oman.svg|Flago de Omano
Dosiero:Flag_of_Palestine.svg|Flago de Palestino
Dosiero:Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg|Flago de Araba Demokratia Sahara Respubliko
Dosiero:Flag_of_the_Syrian_revolution.svg|Flago de Sirio
Dosiero:Flag_of_Somaliland.svg|Flago de Somalilando
Dosiero:Flag_of_Sudan.svg|Flago de Sudano
Dosiero:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|Flago de Sauda Arabio
Dosiero:Flag_of_Tunisia.svg|Flago de Tunizio

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* tutarabismo

## Eksteraj ligiloj 
* tutarabaj koloroj
* evoluo de la araba flago, de d-ro. Mahdi Abdul-Hadi (en la araba)
Kategorio:Tutarabismo
Kategorio:Flagoj
Figueres

eta|Figueres
**Figueres** (prononco en la kataluna: [fiˈʏeɾəz]) estas urbo de la provinco de Ĝirono, Katalunio, Hispanio. .

En la urbo naskiĝis Salvador Dalí, kaj tie troviĝas spektakla Muzeo de li planita, kun diversaj artaĵoj de la pentristo.

Ĝi estas la naskiĝloko ankaŭ de esperantisto Delfi Dalmau.

[eta| maldekstre|[Superrealismo|superrealisma omaĝo al Salvador Dalí ĉe Rambla, Figueres.]]

## Vidindaĵoj 
* Teatro-Muzeo Dalí

## Famuloj 
* Salvador Dalí
* Carles Fages de Climent
* Maverick Viñales

## Vidu ankaŭ 
* Figueres (stacidomo)
* Figueres-Vilafant (stacidomo)
* Listo de urboj de Katalunio
* Narcís Monturiol i Estarriol


Kategorio:Municipoj de la Provinco Ĝirono
Kategorio:Urboj de Katalunio
Kategorio:Salvador Dalí
Nicola Sacco

eta|dekstra|Sacco (dekstre) kun B. Vanzetti
**Nicola SACCO** [NIkola SAko], naskita la  en Torremaggiore (en la itala provinco Foggia), estis fama anarkiisto ekzekutita kun Bartolomeo Vanzetti la .

Sacco kaj Vanzetti estis akuzitaj pro rabo kaj murdo. Ilia proceso, kiu sukcesis pruvi nek ilian kulpecon nek senkulpecon, kaŭzis protestojn en multaj landoj.

Laŭdire la lastaj vortoj de Sacco antaŭ la ekzekuto estis: "Veras, ke ili povas ekzekuti la korpon, sed ili ne povas ekzekuti la ideon, kiu nepre vivos."

## Mencioj 
Li estas menciita en la libro «Kronikoj el la monteto» de Anna Maria Riccardi, eld. Edistudio 2020, ISBN 9788870360943, kiu rakontas el lia naskiĝa vilaĝo Toremaĝore fine de 19-a kaj komence de 20-a jarcentoj.

## vidu ankaŭ 
* Proceso de Sacco kaj Vanzetti

Sacco, Nicola
Sacco, Nicola
Teodoro Beza

**Théodore DE BÈZE** (naskiĝis la 24-an de junio 1519 en Vézelay, mortis la 13-an de oktobro 1605 en Ĝenevo) estis franca teologo kaj kalvinisto.

## Junaĝaj jaroj 
Li naskiĝis en Vézelay en familio kiu ekspluatis arĝentajn minojn. Lia patro, Pierre de Bèze, reĝa guvernisto de Vézelay, devenis el grava burgonja familio ; lia patrino, Marie Bourdelot, estis konata pro sia donemo. Lia patro Théodore havis du fratojn : unu, Nicolas, estis membro de la Pariza parlamento ; la alia, Claude, estis abato de la cisterciana monaĥejo de Froimont en la episkopujo de Beauvais. Nicolas estis fraŭlo célibataire kaj, dum vizito en Vézelay, li fariĝis tiel kontenta pri Théodore, ke kun la permeso de liaj gepatroj, li lin kondukis al Parizo, por ke li estu tie instruita. El Parizo, Théodore estis sendita al Orléans en decembro 1528 pour ricevi la instruadon de la fama germana humanisto Melchior Wolmar. Li estis akceptita en la domon de Wolmar, kaj la tagoj kiam tio okazis estis poste festita kiel dua naskiĝtago.

La juna Théodore de Bèze baldaŭ sekvis sian mastron al Bourges, el kie volis lin la dukino Marguerite d'Angoulême, fratino de Francisko la 1a. Bourges estis en Francujo unu el la lokoj, kie blovis plej forte la vento de la Reformacio. Kiam, en 1534, Francisko la 1a publikigis sia dekreton kontraŭ la novaĵoj en la Eklezio, Wolmar revenis en Germanujon, dum laŭ la deziro de lia patro Bèze revenis al Orléans por studi la juron, kion li faris dum kvar jaroj (1535-1539). Tiu okupado lin allogis malmulte; li preferis la legadon de la klazikaj aŭtotoj de la Antikvaĵo, aparte Ovido, Katulo kaj Tibulo. Li estis diplomita en juro la 11an de aŭgusto 1539 kaj, konforme kun la deziro de lia patro, iris la Parizo, kie li komencis praktiki. Liaj gepatroj jam obtenis por li du beneficojn, kies enspezoj estis je 700 oraj kronoj ĉiujare; kaj lia onklo romesis fari lin sia sukcedonto.

En Parizo, Bèze pasigis du feliĉajn jarojn kaj obtenis gravecon en la belatraj rondoj. Por savi sin el la multaj tentiĝoj, kiuj lin ĉirkaŭis, li fianĉiĝis en 1544 kun junulino de simpla deveno, Claudine Denoese, prometante fari tiun devontigon publika, tuj kiam la cirkonstancoj tio ebligos. Li publikigis latinan poemaron, *Juvenilia*, kiu lin faris fama, kaj li estis opiniata unu el la plej bonaj aŭtoroj en latina poezio de sia tempo.

Sed li fariĝis malsana kaj en sia fizika pramateco aperis al li liaj spiritaj bezonoj. Iom post iom li alvenis al la kono de la saviĝo en Kristo, kiun li akceptis kun ĝoja fido. Li tiam decidis tranĉi la ligojn al la mondumo kaj iris al Ĝenevo, kiu urbo estis rifuĝejo por la evangeliaj kristanoj (alidire por la adeptoj de la Reformacio). Li alvenis tie kun Claudine la 23an de oktobro 1548.

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Universitato de Orleano
Kategorio:Kristanaj teologoj
Kategorio:Protestantaj reformistoj
Bahía Blanca

**Bahía Blanca** (hispane: "Golfeto Blanko") estas urbo en Bonaera Provinco en orienta Argentino kiu situas laŭ la marbordo de la Atlantiko. Ĝi havas proksimume 274,509 loĝantojn (laŭ la censo de 2001).

Ĝiaj koordinatoj estas .

## Servoj 
* Universitato Nacia de la Sudo

## Konataj urbanoj 
* Abel Pintos

## Bahía Blanca kaj Esperanto 
Bahía Blanca estas la urbo kie Delfi Dalmau loĝis kaj fondis Esperanto-grupon.

## Vidu ankaŭ 
* Bahía Blanca Sud (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la urbo
* http://www.uns.edu.ar Nacia Universitato de la Sudo 
* http://www.bblanca.com.ar 
* http://www.bahiadigital.com.ar 


Kategorio:Urboj de Argentino
Kategorio:Urboj de Provinco Bonaero
Bartolomeo Vanzetti

eta|dekstra|Vanzetti (maldekstre) kun N. Sacco
**Bartolomeo VANZETTI**, naskita la  en Villafalletto (en la itala provinco Cuneo) estis fama anarkiisto ekzekutita kun Nicola Sacco je la  en urbo Charleston en Masaĉuseco.

Vanzetti en 1908 elmigris al Usono por plibonigi siajn vivkondiĉojn. Li konatiĝis kun anarkiistaj rondoj, kie li havis la karesnomon *Tumlin*. Tie li ankaŭ konatiĝis kun Sacco.

Vanzetti konatiĝis ĉefe pro tio, ke li estis akuzita kaj mortkondamnita sen konvinkaj pruviloj. Detalojn enhavas la artikolo pri la proceso de Sacco kaj Vanzetti.

Je sia mortokondamno Vanzetti faris faman paroladon, en kiu li interalie diris:

Mi eĉ ne al hundo aŭ serpento, al la plej malalta kaj malfeliĉa kreaĵo de la Tero – al neniu el ili mi dezirus tion, kion mi devis suferi pro aferoj, pri kiuj mi ne estas kulpa.
Sed estas mia konvinko, ke mi suferis pro aferoj, pri kiuj mi ja estas kulpa.
Mi suferas, ĉar mi estas radikalulo, kaj vere mi estas radikalulo;
mi suferis, ĉar mi estis italo, kaj vere mi estas italo.

Inter la du kondamnitoj Vanzetti sendube estis la pli klera; li pli bone parolis la usonan lingvon kaj dum la finparolo en la proceso li parolis ankaŭ por sia kunulo ("mi estas pli bona babilanto"), kvankam li unue forgesis mencii lin. Tamen eble li estis trompita de la ĉarmo de Sacco; kiam en 1941 du anarkiismaj gvidantoj deklaris, ke "Sacco estis kulpa, sed Vanzetti ne", ne klariĝis, ĉu Vanzetti konsciis pri tio. Aliflanke multaj ankoraŭ kredas pri la senkulpeco de ambaŭ.

## vidu ankaŭ 
* Proceso de Sacco kaj Vanzetti
eta|maldekstra|180px|

Vanzetti, Bartolomeo
Vanzetti, Bartolomeo
Lemno

**Lemno** () estas genro el familio lemnacoj kun tre malgrandaj flosantaj plantoj, ĉe kiuj la folioj kaj kaj tigoj estas anstataŭataj de foliosimila organo, kiu sube portas radikojn. La planto reproduktiĝas per proliferado kaj iuj specioj povas kovri lagetojn kiel densa verda kovraĵo. La etaj floroj estas unuseksaj, konsistas el unu stameno kaj unu pistilo, kiujn brakumas spato.

El liaj specioj plej malgranda estas la tn. akvogrio (*Wolffia arrhiza*). Tiu florplanto estas senradika kaj grandas 1 mm.

Lemno kreskas en akvarioj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Pli malgranda lemno

Kategorio:Arumacoj
Odense

**Odense** estas la tria plej granda urbo de Danio kaj la plej granda urbo de la insulo Fyn kun 178.210 loĝantoj (2018). Antaŭe 2007, ĝi estis ĉefurbo de la graflando de Fyn.

## Vidindaĵoj 
La katedralo de Odense enhavas kvar reĝotombojn: Knud la 4-a la Sankta, laŭ kiu la katedralo nomiĝas, Erik la 3-a la Sendecida - kies precizan tombejon oni ne konas - kaj Johano la 1-a kaj Kristiano la 2-a translokigita el la malkonstruita *Grizfratokirko*.

En Odense situas unu el la plej grandaj komercejoj de Danio, *Rosengårdcentret*, kun 125 vendejoj.

## Kulturo 
La poeto kaj aŭtoro Hans Christian Andersen naskiĝis kaj kreskis en Odense; viziteblas lia naskiĝdomo. Same la industriisto Carl Frederik Tietgen.

La urbo Odense estas ĝemela urbo kun Funabaŝi en gubernio Ĉiba Japanio.

## Famuloj 
* Wilhelm Bendz
* Caroline Wozniacki

## Esperanto en Odense 
La Esperanto-klubo en Odense fondiĝis jam en 1907, en 1910 fondiĝis la laborista Esperanto-klubo. Estas gastiganto de Pasporta Servo tie. Pliajn detalojn vd. en la artikolo Esperanto-Movado en Danio.

### Esperantistoj 
* Axel Andersen;
* Martin Blicher;
* Holger Hansen;

Dosiero:Denmark-odense palace.jpg|Palaco de Odense
Dosiero:Denmark-odense-hans christian andersen-childhood home.jpg|La domo kie Hans Christian Andersen vivis kiel junulo.
Dosiero:Odense-Teater Momentum.JPG|Teatro

## Vidu ankaŭ 
* Odense Letbane

Kategorio:Urboj de Danio
Kategorio:Suda Danio
Kategorio:Hans Christian Andersen
Kategorio:Fyn
German Stepanoviĉ Titov

**German Stepanoviĉ TITOV** (; naskiĝis la 11-an de septembro 1935 en Polkovnikovo, Siberio, Sovetunio, mortis la 20-an de septembro 2000), estis **sovetia kosmonaŭto** (spacnavigisto).eta|180raPost edukado je piloto de la aertrupoj TITOV estis elektita por partopreno en la trejnado por kosmaj "flugoj". Li estis la dua (post Jurij Gagarin) homo, kiu atingis la kosmon. Li startis la 6-an de aŭgusto 1961 per kosmoŝipo Vostok 2. Lia navigado daŭris 25 horojn. Tiam li estis 25-jara kaj per tio restas ĝis nun (2004) rekordulo, kiel plej juna spacveturinto.

Post lia kosmoflugo li plenumis diversajn gvidajn poziciojn ene de la spacoprogramo de Sovetunio.

Post retiriĝo en 1992 li estis elektita al Dumao (la parlamento de Rusio) kiel membro de la Komunisma Partio.

Havante 65 jarojn li mortis en la jaro 2000 pro koratako en ŝvitbanejo.

## Literaturo 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.peoples.ru/military/cosmos/titov 
* http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=638 
* Encyclopedia Astronautica pri TITOV (angle)]

Kategorio:Sovetiaj kosmonaŭtoj
Kategorio:Herooj de Sovetunio