open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tradicio

[ligilo=https://no.wikipedia.org/wiki/Fil:Fastelavnsboller_2_(ubt).jpeg|eta|En multaj lokoj, estas tradicio manĝi [Bulko|bulkojn je speciala okazaĵo (festo) dum la jara ciklo.]]
**Tradicio** (de *la latina* *tradere*, "transsendi") estas socia praktiko, nocio, institucio, rakonto aŭ kutimo kiu eniras la memoron de komunumo kaj estas transdonita de generacio al generacio, origine parkerigita, sen bezono de skribsistemo. La tasko de tradicio estas kunligi la malnovan kaj la novan por krei historian kontinuecon por grupo aŭ la membroj de socio. La enhavo de la tradicio ofte estas ligita al kulturaj elementoj kiuj verŝajne estas precipe valoraj ĉar ili konsistigas esencan parton de la socia heredaĵo.

Buŝe transdonitajn tradiciojn, precipe rakontojn kaj legendojn, oni sumigas sub la nocio buŝa historio. Ĝi ofte estas antaŭulo kaj fonto de skribe dokumentita historio. Ĉi-tiun procezon subtenas interalie poetikaj iloj; ekzemple rimo kaj aliteracio. Ekzemple, estas nun tradicio en la Okcidenta civilizo havi Kristnaskan arbon por celebri Kristnaskon.

Kvankam tradicioj estas ofte konsiderataj antikvaj, neŝanĝeblaj kaj gravegaj, ili ofte estas multe malpli "naturaj" ol oni ĝenerale supozas. Multaj tradicioj estis plane inventitaj ial, ofte por emfazi aŭ plifortigi la gravecon de iu institucio. Tradicioj ankaŭ estas ofte ŝanĝataj por adaptiĝi al la nunaj bezonoj, kaj la ŝanĝoj rapide akceptiĝas kiel parto de la antikva tradicio.

## Kristanaj tradicioj 
Gravas en de la kristana teologio iuj distingoj rilate buŝajn tradiciojn kiuj sekve estis transskribitaj kaj enprenitaj kiel laŭveraj ĉe apartaj komunumoj (Eklezioj).
***Tradicio kristana**: tiu ĉi nocio, kiun katolike oni difinas ankaŭ “Tradicio Dia-Apostola”, resumas aron da predikaĵoj kaj instruĵoj al la kristanaj komunumoj fare de la apostoloj, ne necese registritaj en libroj de la Nova Testamento.
***Tradicio katolika**: en la katolika teologio, aro da Kristanaj Tradicioj aprobataj de la Ekumenaj Koncilioj aŭ konsideritaj laŭveraj ĉe la fideluloj kaj/aŭ ĉe la instrua instanco de la episkoparo.
***Tradicio Eklezia **: temas pri Eklezio en ties doktrino, en ties vivo kaj kulto, en kiu ĝi plidaŭrigas kaj transdonas al ĉiuj generacioj “ĉion kio ĝi estas, ĉion kion ĝi kredas” (“Dei Verbum” 8, de la dua ekumena Vatikana Koncilio).
* **Tradicio apostola**: en la katolika teologio, tio kion la Apostoloj jam ricevis el la buŝo de Kristo vivante kun li kaj observante lian agadon... tio kion ili jam lernis per la sugestoj de la Sankta Spirito: Ĉion tion la Apostoloj transdonis; tia estas la Apostola Tradicio “kiu estas esprimita laŭ aparta maniero en la libroj inspiritaj”.
*Ĉiuj aliaj tradicioj, varispecaj kaj varirealecaj aŭ senhistoria fundamento, havas nur pedagogia valoro kaj nur kiam ili kunlimas kaj respektas la instruon de la apostola aŭ katolika tradicioj.

## Listo de diverslandaj tradicioj 
* Dônage
* Karnavalo
* Kristnasko
* Kulturo de Panamo
* Martenico
* tradicioj ligitaj al grenrikolto
* tradicioj ligitaj al vinberrikolto
* Dastargano

## Vidu anka\ŭ 
* Folkloro
* Popola poezio (d:Q11969357)
* kulturo
* socioscienco
* Superstiĉo
* vesto
Komisiono Warren

**Komisiono Warren** (oficiale **Komisiono de la Prezidento pri la Murdo de Prezidento Kennedy**) estis establita de Lyndon B. Johnson por esplori la murdon de la Usona Prezidento John F. Kennedy je la 29-a de novembro 1963. Prezidanto de la komisiono estis la ĉefjuĝisto de la Supera Kortumo, Earl Warren.

Dosiero:Warren commission cover.jpg|
Dosiero:CE399side.jpg|

Kategorio:Usono
Kategorio:Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy
Gubernio Okajamo

La **gubernio Okajamo**]. estas gubernio de Japanio. Ĝi situas en la regiono Ĉugokuo, la okcidenta parto de la insulo Honŝuo.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administra centro de la gubernio estas la samnoma urbo Okajamo.

## Geografio 
### Urboj 
Atentu ke la nomoj de la guberniaj urboj ankoraŭ devos esti ŝanĝataj al transskribado Hepburn, se mankas ekstera referenco por esperantlitera latinigo.

* Akaiŭa
* Asakuĉi
* Bizen
* Ibara
* Kasaoka
* Kuraŝiki
* Maniŭa
* Mimasaka
* Niimi
* Okajamo (gubernia ĉefurbo)
** Higaŝi-kvartalo
** Kita-kvartalo
** Minami-kvartalo
** Naka-kvartalo
* Setouĉi
* Soĵa
* Takahaŝi
* Tamano
* Cujama

### Kantonoj, urbetoj kaj vilaĝoj 
* Aida
** Niŝiaŭakura
* Asakuĉi
** Satoŝo
* Ĵobou
** Hokubou
* Kacuta
** Nagi
** Ŝoou
* Kaga
** Kibiĉuo
* Kume
** Kumenan
** Misaki
* Maniŭa
** Ŝinĵo
* Oda
** Jakage
* Tomata
** Kagamino
* Cukubo
** Hajaŝima
* Ŭake
** Ŭake

## Rilatoj al Esperanto 
Interalie, de la 20-a ĝis 22-a de septembro 2025 la 112-a Japana Esperanto-Kongreso () okazos en la gubernio, nome en la gubernia ĉefurbo Okajamo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  (, aŭtomate ankaŭ al versioj , , , ,  kaj iuj pliaj)


Kategorio:Gubernioj de Japanio
Kategorio:Honŝuo
Usona Ĉambro de Reprezentantoj

La **Ĉambro de Reprezentantoj** estas la pli granda el la du ĉambroj, kiuj formas la Usonan Kongreson; la alia estas la Usona Senato. Ĝi povas fari novan reguloj sed La Prezidanto povas malakcepti la regulon krom se la ĉambro havas 2/3 da voĉdonon malakcepti la malakcepto.

Ekde 1912 en la ĉambro estas 435 membrojn el la 50 ŝtatoj. La nombro de reprezentantoj el specifa ŝtato dependas de tio, kiom multaj loĝantoj estas en la ŝtato: ju pli multaj loĝantoj, des pli multaj reprezentantoj. La senato malsimilas, ĉar ĝi havas 100 membrojn, 2 el ĉiu ŝtato.

eta|260ra|maldekstra|
Ĉiujn 2 jarojn la ĉambro havas elekton en ĉiuj 435 distriktojn, La persono kiu ricevas la plej voĉdonon gajnas la distriktojn kaj estas membrojn de la ĉambro.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Politiko de Usono
Demokrata Partio (Usono)

La **Demokrata Partio** estas unu el la du grandaj usonaj politikaj partioj. La partio havas nuntempe la plejmulton en la Usona Senato.

Oni konsideras la partion iom pli liberala, eble iom pli maldekstreca ol la Respublikanan Partion, sed la diferenco ne estas granda laŭ kriterioj de la ĉefaj tendencoj en aliaj landoj. Ĝenerale la temo de la civitanaj rajtoj pli gravas por la Demokratia Partio.

eta|maldekstra|"Viva virazeno piedbatanta mortan leonon" de Thomas Nast figuras la atakojn de la demokrata gazeto *Copperhead Papers* kontraŭ la mortinta Sekretario de Milito Edwin M. Stanton.
La maskotbesto de la partio estas azeno. Ĝi aperis unuafoje kiel simbolo en la prezidenta kampanjo de Andrew Jackson en 1828. Malamikoj de Jackson nomis lin *jackass*, tio estas virazeno (en alia senco azena homo), sed Jackson returnis la atakon: li metis la tre laborkapablan, fortvolan beston sur la afiŝoj. Tutlande disvastiĝis la simbolo, kiam humuristo Thomas Nast uzis la demokratan azenon en siaj mokdesegnaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  

## Vidu ankaŭ 
* *New York World*

Kategorio:Politikaj partioj de Usono
Kategorio:Liberalaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1828
Lernanto

[eta|Lernantoj dum [Informadiko|informadika instruado]]
**Lernanto** aŭ **lernejano** estas homo en rolo de instruata persono ĉe elementa aŭ mezgrada lernejo. Kutime infano aŭ adoleskanto, sed ankaŭ plenkreskulo, kiu kompletigas sian bazan edukitecon. Ĉe universitatoj la lernantoj nomiĝas studentoj.
Metilernanto

En la tradicia organizo de metiartaj korporacioj, la metioj lernatis tute ĉe metiomajstro, de la infanaĝo, kie la metilernanto estis samtempe kiel servanto, lernato, kaj ano de la familio. Poste post iĝinta metia kumpano, li iris (piede!) sur la vojoj por fari ĉirkaŭiron de-laborejo-al-laborejon cele perfektigi sin.

En modernaj socioj, **metilernanto** estas lernanto ĉe mezgrada faka lernejo, instruata kaj trejnata en iu metio. Kutime temas pri adoleskanto post fino de mezlernejo.

Metilernanto pasigas parton de la instruhoroj en lernejo, kie estas instruataj teorio kaj ĝenerala klereco, kaj la alian kaj pli grandan parton de la horoj en laborejo ĉe metiisto entrepreno, kie estas trejnata kaj praktikata la metio mem (*lernado per praktika aplikado*). Kelkaj metilernejoj proponas ankaŭ abiturientan ekzamenon aŭ kompletigan lernadon kun abiturientiĝo, por ke la lernantoj povu daŭrigi sian studadon ĉe altlernejoj.

## Metilernantoj en populara kulturo 
* Metilernanto sorĉista

Kategorio:Edukado
Suverena kortumo

La **supera kortumo** en kelkaj landoj, provincoj kaj ŝtatoj, estas la plej alta kortumo en ties jurisdikcio. Ĝi funkcias kiel *kortumo de lasta rimedo*, kies juĝoj ne povas esti apelaciataj. En Usono, ekzemple, estas federala Supera Kortumo kaj superaj kortumoj ene de la plejparto de la ŝtatoj. Tamen, iuj jurisdikcioj ne uzas la frazon "supera kortumo" en la nomo de ties plej altaj kortumoj.
* en Francio: Konstitucia Konsilio
* en Eŭropa Unio: Eŭropa Kortumo
* en Brazilo: Plejsupera Federacia Tribunalo.
* en Germanio: Federacia Konstitucia Kortumo (Bundesverfassungsgericht)

## Bildgalerio 

Dosiero:Seal of the United States Supreme Court.png|
Dosiero:Supreme Court2.jpg|
Dosiero:USSC justice group photo-2005 current.jpg|

Kategorio:Politiko
Kategorio:Juro
Panĝaba lingvo

eta|La nomo de la lingvo *Punjabi* laŭ ĝia du skribsistemoj
La **panĝaba** (en gurumukhi: **ਪੰਜਾਬੀ**, en shahamukhi **پنجابی**) estas hindeŭropa lingvo, kiun oni ĉefe parolas en regiono Panĝabio en Sudazio. 

## Disvastigo 
Laŭ la popolnombrado en Pakistano (2020) kaj Barato (2023), pli ol 140 miliono da personoj parolas panĝaban kiel gepatran lingvon. Sekve, panĝaba estas la 11-a plej populara lingvo en la mondo.

Datumoj de la censo en 2011 eldonitaj la panĝaba estas la tria plej parolata lingvo en Britio, kie ĝi estas instruata je niveloj GCSE kaj A.

## Skriboj 
La lingvo havas du skribojn: Gurumuĥi, skribatan de dekstre maldekstren kaj uzatan ĉefe en Barato, kaj Ŝakmuĥi, skribatan dekstren de maldekstre kaj uzatan en Pakistano. Dum la parola lingvo estas sufiĉe simila, estas grandaj diferencoj en skribo, kio kaŭzis la kreadon de du apartaj Vikipedioj Panĝaba Vikipedio (en Gurmuĥi-skribo) kaj Okcidentpanĝaba Vikipedio (por Ŝahmuĥi-skribo). Ekde la 2010-aj jaroj la Panĝaba Universitato evoluigas ilon de skriba interproksimiĝo nomitan Sangam (*unio*).

## Uzado 
Ekde decembro 2013, la panĝaba lingvo en la Gurmuĥi-skribo estas subtenata de Guglo-tradukilo. Alireblas instrumento pri altkvalita optika rekono de literoj. En 2017 BBC lanĉis sian servon en la panĝaba.

## Fonetiko 
La panĝaba estas tona lingvo.

## Fonologio 
## Vidu ankaŭ 
* Gurumukhi-ortografio
* Shahmukhi-ortografio

## Eksteraj ligiloj 
* Panĝaba Lingvo Movado
* Akademio de la Panĝabo en Nord-Ameriko
* 

## Referencoj 

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Szilsárkány

**Szilsárkány** [silŝarkanj] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Csorna. La loknomo estas hungare: ulmo-drako.
eta|maldekstre|Ĉefvojo en Szilsárkány

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9312
* Telefonkodo: 96
* Areo: 17 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 730

## Situo 
Szilsárkány situas sur ebenaĵo, sude de Csorna, fervojo inter Szombathely kaj Csorna estas ne tro for, sed flankovoje estas facile alirebla.
eta|Malnova baroka domo en Szilsárkány

## Vidindaĵoj 
Szilsárkány havas luteranan kaj katolikan preĝejojn.

## Famuloj 
* En Szilsárkány naskiĝis:
** arbarinĝeniero Ferenc Kiss (arbarinĝeniero)
** ĉefministro András Hegedüs en 1922.
* En Szilsárkány mortis pentristo Zoltán Závory.

hungarlingva paĝo pri situo de la vilaĝo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Bielatal (valo)

**Bielatal** estas la valo de la rivereto Biela en Elba Grejsmontaro. Ĝi situas en la sudo de la federacia lando Saksio de Germanio, proksime al la limo al Ĉeĥio. En la valo troviĝas samnoma vilaĝo kiu estas parto de la komunumo Rosenthal-Bielatal. Pliaj setlejaj kernoj en la valo estas Bielagrund,Schweizermühle kaj Brausenstein.

Bielatal estas la plej heterogena parto de Saksa Svislando. Sur malvasta spaco ĝi entenas amason da historio, fantaziecajn rokoformojn kaj valoran setlejan strukturon. Laŭ la pejzaĝa formo ĝi estas "larĝa kestovalo", komparebla al Großer Zschand en plej orienta parto de Saksa Svislando. Se oni rigardas nur la supran parton de Bielatal oni nombras jam ĉirkaŭ 200 grimpopintojn.

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Fantazio

La nocio **fantazio** ampleksas  plurajn signifojn:

# krea imagopovo
# kaprica sendirekta kaj senregula vagado de la imago
# bildo ekzistanta nur en la imago, ne en la realo
# parafrazo de opera ario (vidu Fantazio (muziko))

La vorto **fantazio** devenas de la greka phantasia tio estas vidaĵo,imagopovo. Por Aristotelo ĝi estas la kapablo plastike imagi bildojn de la realo, per kiu laboras la penso.
En la psikologio **fantazio** estas *kaj* la variigita memoro pri pli fruaj perceptaĵoj *kaj* la asociigo de eroj de pli fruaj perceptaĵoj je io nova *kaj* la novproduktado de novaj imagenhavoj. La **fantazio** estas specife homa kapablo, kiu partoprenas en ĉiuj perceptoj, planoj kaj agoj. Produktiva pensado kaj kreivo ne estas penseblaj sen **fantazio**.

## Piednotoj 
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Filozofio
Hungara Socialista Partio

eta|evento de la partio
La **Hungara Socialista Partio** () estas socialista/socialdemokrata partio en Hungario. Ĝi estas la ida partio de la komunista Hungara Socialista Laborista Partio.

Ĝi estas ekde 2002 la plej granda partio en la hungara parlamento kun 178 parlamentanoj el al ebla 386; per 42.1% de la voĉoj. Ĝi nun regas en koalicio kun Alianco de la Liberaj Demokratoj, formante kun ili plimulton.

La partio estas membro de la Partio de la Eŭropaj Socialistoj kaj Socialista Internacio.

## Vidu ankaŭ 
* Politiko de Hungario

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la partio

Kategorio:Politikaj partioj de Hungario
Kategorio:Socialismaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1989
Krepovo

eta|Bildo de lumanta ampolo rilatas al iu, kiu havas ideon, bildigon de kreemo.
**Krepovo**, **kreopovo** aŭ **kreivo** estas la kapablo estigi ion novan kaj celtaŭgan, ĉu novan solvon por problemo, ĉu novan metodon aŭ ilon, ĉu novan artan objekton aŭ formon. La kreita novaĵo ekestas per rekombino de konataj scieroj en nekutima maniero. Pro tio oni perceptas krepovan laboron ofte nelogika, kvankam la rezulto impresas tre logika.

Psikologiaj eksperimentoj en la kampo de motivigo kaj lernado montris ke la forto de la novigo estas faktoro instiganta al ago. Evidente ĉe pli alte evoluintaj organismoj ekzistas grava kaj kontinua tensio inter la establo kaj konservo de konstantaĵoj de la ĉirkaŭaĵo unuflanke kaj la interrompo de atingitaj ekvilibroj favore al novaj eblecoj por spertoj aliflanke.

Psikologiaj studoj pri altagrade krepovaj homoj observis ĉi tiun tension en la kadro de tiaj duecoj kiaj estas intelekto kaj intuicio, konscio kaj subkonscio, mensa sano kaj mensa perturbo, konvenciaĵoj kaj nekonvenciaĵoj, komplekseco kaj simpleco.

La sciencan pristudo de krepovo nomiĝas *krepovoscienco*, sed tiu ĉi termino ne estas vaste uzata (nek en Esperanto, nek ĝiaj ekvivalentoj (ekzemple "creatology" en la angla) en aliaj lingvoj).

Por la plibonigo de krepovaj kapabloj per lerno kaj trejnado estis proponitaj pluraj metodoj, interalie:
* *psikologie-kognitivaj metodoj* - ekzemple la metodoj de Edward de Bono
* *tre strukturitaj aliroj*; ekzemploj estas TRIZo – la Teorio de Inventiva Problem-Solvo, kaj ARIzo – AlgoRitmo por Invento - ambaŭ iniciitaj de la rusa sciencisto Genriĥ Altschuller.

Testo kiu provas mezuri la kvanton de socia konformeco estas demandi ĉu montrita linio sur ekrano estas pli longa aŭ mallonga ol aliaj linioj montritaj antaŭe.

La kreiva individuo donas sian opinion post tio ke iu nombro da personoj donis la sian. Laŭ ĝi, la aliaj estas vere komplicaj de la testanto, kaj iliaj opinioj estas eraraj kaj eĉ absurdaj. Tamen, multaj homoj ripetos la opinion de la plimulto, eĉ se tio signifas nei kion ili mem vidas. Tiuj, kiuj restas certaj pri siaj opinioj, indiferentaj al tio kion aliaj diras, ankaŭ emas sukcesi pli dum testoj pri kreivo.

## Per Esperanto 
La avantaĝoj de Esperanto evidentiĝas des pli ju pli lernanto enprofundiĝas en la lingvon. Eblas tiel pli rapide progresi en la regado de la lingvo. Tiu avantaĝo estas esenca: Post kompare mallonga tempo kapabla homo povas verki tekstojn en Esperanto aŭ povas traduki artikolojn, do povas apliki la lingvon je sufiĉe alta nivelo. Tio plialtigas la memfidon. Tio ankaŭ vastigas la socian horizonton.

Esperantistoj estas homoj kiuj jam sufiĉe progresis en la akiro de Esperanto kaj kiuj tiel volonte esprimas sin per tiu lingvo. 

## Vidu ankaŭ 
* Arto
* Genio
* Fasonado
* Ideo
* Intelekto
* Invento
* Ludo
* Novigo
*Eŭreka

Dosiero:HenryMoore RecliningFigure 1951.jpg|
Dosiero:NewtonsPrincipia.jpg|

Dosiero:Leonardo da Vinci helicopter and lifting wing.jpg|

Kategorio:Kreemeco
Kategorio:Psikologio
Hungara Socialista Laborista Partio

La **Hungara Socialista Laborista Partio** estis la reganta komunista partio de Hungario, nome Hungara Popola Respubliko, dum la Malvarma milito inter 1956 kaj 1989. Ĝi estis organizita el la Partio de Hungaraj Laboristoj, dum la Hungara revolucio de 1956. La partio transprenis la potencon la 4-an de novembro en 1956, sub gvido de János Kádár kaj milita apogo de Sovetunio.

*La Partio* havis en la komunista epoko 800.000 anojn, tio estas 8% de la loĝantaro aniĝis en la komunista partio. Post malfondiĝo 1989 de la partio; parto de la anoj iris al la nova Hungara Socialista Partio, heredanto de la Komunista partio. Plimulto de la iamaj anoj partianiĝis nenie.

Multaj ekskomunistoj aperis en la novaj liberalaj, dekstrulaj partioj.

## Vidu ankaŭ 
* Politiko de Hungario

Kategorio:Politiko de Hungario
Kategorio:Politikaj partioj de Hungario
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1956
Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1989
Partio de Hungaraj Laboristoj

La **Partio de Hungaraj Laboristoj** (hungare: *Magyar Dolgozók Pártja* - MDP) estis la reganta komunista partio de Hungario ekde 1949 ĝis 1956. Ĝi formiĝis per kunfando de la Hungara Komunista Partio kaj la Socialdemokrata Partio la 12-an de junio 1948. La aliaj politikaj partioj estis malfonditaj, malpermesitaj, la registaron ekde 1947 dominis la komunista partio. La gravan pozicion - ĉefsekretario - en la Partio okupis Mátyás Rákosi, sub kies gvido hungario suferis teruran stalinisman epokon. Julie 1956 Rákosi transdonis sian pozicion al GERŐ Ernő je soveta premo kaj forlasis la landon.

Dum la hungara revolucio de 1956, la partio estis reorganizita sub la nomo Hungara Socialista Laborista Partio ĉirkaŭ la komunista Imre Nagy. Sed post la 4-a de novembro 1956, la KP estis kontrolita per János Kádár kiu tute apogis la Sovetunion. En la 1960-aj jaroj, la partio akiris ioman sendependecon de la Sovetunio kaj eksperimentis per propraj vojoj en ekonomio.

## Vidu ankaŭ 
* Sieĝo de la komunista ĉefsidejo
* Historio de Hungario
* Politiko de Hungario

Kategorio:Politiko de Hungario
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1948
Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1956
Katoj kaj ĉevaloj

eta|Katoj kaj Ĉevaloj
Katoj kaj ĉevaloj estas poemaro de Adalberto Huleŝ, eldonita de Tibor Vaskó
/vaŝko/ ĉe Hungara Esperanto-Asocio, en la jaro 1982. Ĝia enhavo konsistas el la poemcikloj (partoj) Antikvo, Homa kanto, PLORO POR LA MEDIUM AEVIUM, NOTAĴOJ DE IU PASAĜERO,
KATOJ KAJ ĈEVALOJ. Omaĝe al la memoro de l'animhavaj estaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Esperanto-poeziolibroj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Ede Reményi

**Ede REMÉNYI** (pron. Reme'nji Ede) (1829 Miskolc - 15-a de majo 1898, Nov-Jorko) estis hungara violonisto, koncertmajstro. Lia frato estis Antal Reményi, lia origina nomo estis (hungare) *Hoffmann Ede*.

## Vivo 
Oni jam frue ekkonis lian muzikan kapablon, li lernis en Vieno, en la 1840-aj jaroj jam koncertis en Pest (urbo). Li servis en la hungara liberecbatalo de 1848 kiel helpoficiro kaj violonludisto de Artúr Görgey. Post la malvenko de la liberecbatalo en 1849 (malarmado en Világos) elmigris, koncertis en Parizo, Londono. Reĝino Viktoria donis al li la ordenon de la "korta virtuozo". Li ricevis en 1860 amnestion kaj tiel hejmenvenis. Li iniciatis skulptaĵon por Sándor Petőfi kaj preskaŭ li mem kolektis la monon per violonaj koncertoj. Li estis en 1870-71 la unua violonisto, koncertmajstro de la Hungara Nacia Teatro. Li translokiĝis en 1872 al Parizo. Li faris grandajn koncertajn rondvojaĝojn tra Eŭropo kaj Usono. Li mortis en Nov-Jorko sur la majstra starejo (tiu konstruaĵo, sur kiu staras la koncertmajstro), kun violono enmane.

## Elektitaj disĉiploj 
* Nándor Plotényi

Kategorio:Hungaraj violonistoj
Kategorio:Hungardevenaj usonanoj
Kategorio:Hungaraj koncertmajstroj
Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1849
Zalabér

**Zalabér** [zalabe:r] estas malgranda banloko, feriejo kaj vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en  Distrikto Zalaszentgrót. La loknomo signifas: Zala-salajro.
eta|maldekstre|Kapelo de Zalabér

## Bazaj informoj
* Areo: 13&nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.9721/17.0296
* Loĝantaro: 740
* Poŝtkodo: 8798
* Telefonprefikso: 83

## Situo
La vilaĝo situas sur mildaj deklivoj, laŭ Zala (rivero), laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Zalaegerszeg-Celldömölk. Zalaszentgrót troviĝas 5, Zalaegerszeg 20 km-ojn.

## Historio
La unua mencio devenis el 1247 en formo *"Beer"*. En la 16-a jarcento el nobeldomo fortikaĵo formiĝis, kiun la turkoj ne povis okupi en 1644, sed la vilaĝo detruiĝis. Inter 1692-1848 la komunumo havis la rangon kampurbo, poste bazarejo. La vilaĝanoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. Vilaĝservoj estas kuracejo, gastejo.

## Esperanto
Zalabér estas naskiĝvilaĝo de la hungara kaj Esperanta beletristo Adalberto Huleŝ. Transdanubion - parton de la antikva Romio - oni nomis kaj nomas kelkfoje, poezie,(kiel parton de tuto) ankaŭ Panonio: tial Adalberto Huleŝ mem skribis: "Mi naskiĝis en "Panonia" vilaĝeto".

## Vidindaĵoj
* romkatolika preĝejo de 1762
* kapelo omaĝe al Antonio (Sankta)

## Famuloj 
En Zalabér naskiĝis:
* filologo József Huszti
* benediktano Krizosztom József Novák
* piaristo Ince Magyarász.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Kategorio:Vinvilaĝoj
Bergen (Norvegio)

eta|300px|BergenComposite
eta|300px|Bergen Collage
**Bergen** (esperantigite **Bergeno**) estas la dua plej granda norvega urbo. Ĝi administre apartenas al la provinco Vestland - ĝis 2019 ĝi apartenis al pli malgranda provinco Hordaland. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².   

maldekstra|270px|eta|

## Geografio 
Bergen situas pitoreske inter montoj proksime al la Atlantiko.

## Priskribo 
Dum la Hansa epoko ĝi estis grava komercocentro. Bergen apartenas al la plej pluvoriĉaj lokoj de Norvegio, kaj vintraj temperaturoj nur malofte subas nulon. Somere la klimato agrablas, kaj allogas multajn turistojn por vidi interalie:

* Bryggen, "la Kajaĵo", Mezepoka kvartalo da lignaj domoj kiu troviĝas en la listo de UNESKO pri mondaj heredaĵoj.
* Proksime al Bryggen, la Bergena Fiŝbazaro.
* Fløyen, pertrajnete atingebla panoramejo.
* Bergena Akvario

En Bergen estis leprulejo kie Gerardo Armenauer Hansen studis lepron en 19-a jarcento.

## Vidindaĵoj
## Servoj
* Norvegia Ekonomika Altlernejo

## Volapuko en Bergen 
En 19-a jarcento estis volapuk-klubo en Bergen.

## Faktoj rilataj al Esperanto 
* Naskiĝurbo de Rolf Bugge Paulsen, Edvard Grieg
* En 1991 okazis tie la Universala Kongreso de UEA.

## Famuloj 
Bergen estas naskiĝurbo de Gerardo Armenauer Hansen kaj en Bergen mortis hungara aldviolonisto István Ipolyi.

## Vidu ankaŭ 
* Eŭrovido-Kantokonkurso 1986
* Vikingoj
* Hansa Ligo
* Malpeza fervojo de Bergen
* Trolebusa transporto en Bergen

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Komunumoj de Vestland
Kategorio:Komunumoj de Hordaland
Kategorio:Urboj de Norvegio
Kategorio:Hansourboj
Bergen

Elektu el jenaj signifoj:

## Eŭropo 
###  
* **Bergen** estas la flandra kaj germanlingva nomo de la belga urbo **Mons** (franclingva).

###  
* **Bergen (apud Kirn, Nahe)** estas komunumo en distrikto Birkenfeld de la federacia lando Rejnlando-Palatinato en Germanio.
* **Bergen (Chiemgau)** estas komunumo en distrikto Traunstein de la federacia lando Bavario en Germanio.
* **Bergen (distrikto Celle)** estas komunumo en distrikto Celle de la federacia lando Malsupra Saksio en Germanio.
* **Bergen (Meza Frankonio)** estas komunumo en distrikto Weißenburg-Gunzenhausen de la federacia lando Bavario en Germanio.
* **Bergen (Vogtland)** estas komunumo en distrikto Vogtlandkreis en Saksio de la federacia lando Germanio.
* **Bergen an der Dumme** estas komunumo en distrikto Lüchow-Dannenberg de la federacia lando Malsupra Saksio en Germanio.
* **Bergen auf Rügen** estas urba komunumo en la distrikto Antaŭpomerio-Rügen de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio en Germanio.

###  
* **Bergen (Limburgo)**, komunumo en la nederlanda provinco Limburgo
* **Bergen (Norda Holando)**, komunumo en la nederlanda provinco Norda Holando
* **Bergen aan Zee**, banloko en la komunumo Bergen en Norda Holando
* **Bergen op Zoom**, urbo kaj komunumo en la nederlanda provinco Norda Brabanto

###  
* **Bergen** estas la dua plej granda urbo en Norvegio.

### Loĝlokoj en pluaj eŭropaj landoj 
* **Bergues** kaj Kantono Bergues, urbo kaj kantono en la franca parto de Francio en la departemento Pas-de-Calais
* **Bergen**, germana nomo de la vilaĝo **Góry**, parto de la komunumo Białogard en la provinco Okcidenta Pomerio (*Bergen, Kreis Belgard*), Pollando
* komunumo **Perná**, Distrikto Břeclav, Ĉeĥio

La nomo en ĝermanaj lingvoj ofte signifas *(la) montoj*.

## Ameriko 
###  
* Bergen, Alberto *(Alberta)*

###  
* Bergen, Minesoto *(Minnesota)*
* Bergen, Norda Dakoto *(North Dakota)*
* Bergen, Nov-Jorkio *(New York)*
* Bergen, Nov-Ĵerzejo *(New Jersey)*
* kantono Bergen, Nov-Ĵerzejo
* Bergen, kantono *Marathon County*, Viskonsino *(Wisconsin)*
* Bergen, kantono *Rock County*, Viskonsino
* Bergen, kantono *Vernon County*, Viskonsino

## Vidu ankaŭ 
Ankaŭ la simila loknomo **Berge** havas diversajn signifojn:

* **Berge (Altmark)** estas komunumo en la distrikto Altmarkkreis Salzwedel de la federacia lando Saksio-Anhalto en Germanio.
* **Berge (Malsupra Saksio)** estas komunumo en la distrikto Osnabrück de la federacia lando Malsupra Saksio en Germanio.
* **Berge (Prignitz)** estas komunumo en la distrikto Prignitz de la federacia lando Brandenburgio en Germanio.
Kurgano

**Kurgano** estas tjurkmongol-devena vorto por tumulo (monteta tombo) en la stepoj de Eŭrazio. Ĝi estas artefarita konuso aŭ duonsfero, longas 5-10 metrojn kaj la diametro estas 20-50 metrojn larĝa.
[eta|280px|Kurgano sur [Wzgórze Wisielców sur la insulo Wolin]]
[eta|250px|[Kurgano / tumulo en la distrikto Wejherowo proksime de Szklana Huta]]
[eta|250px|[Kurgano / tumulo en la distrikto Wejherowo **Lewino**]]
eta|280px|Kurgano sur Pomorje, Bulgario

Plej famaj estas la skitaj kurganoj. Ili troviĝas ne nur en Rusio kaj Ukraino, sed nur en la Karpat-baseno estis 40 000 kurganoj. Oni trovis ilin ankaŭ en Pollando, en Germanio, eĉ en Nederlando. En kelkaj landoj oni erare nomas ilin hun-tomboj.

Ili estis konstruitaj en diversaj epokoj. Ŝajnas, ke la unuajn oni starigis en la neolitiko kaj estis uzataj kiel loĝloko. En la bronzepoko ili estis tombo. Verŝajne iam kaj kelkloke oni ilin uzis kiel postenojn kaj limomarkilojn.

En la pli novaj epokoj la kurganoj neniiĝis pro agrokulturado, ŝoseokonstruado ktp. En Hungario en komunumo Kengyel sur la kurgano oni konstruis ventomuelejon, tial la kurgano restis netuŝebla.

Hungara urbo Százhalombatta ricevis sian nomoj el kurganoj. En la ĉirkaŭaĵo estis pli ol cent. *Száz* signifas hungare cent, dum *halom* estas monteto aŭ science kurgano.

## Vidu ankaŭ 
* Eŭrazia Stepo


Kategorio:Arkeologio de Centra Azio
Kategorio:Historio de Uralo
Filiko

[eta|*[Polystichum setiferum* malrulas novan frondon]]
[eta|Filiko (Filicinae) en [Kunstformen der Natur (1904) de Ernst Haeckel.]]
**Filiko** estas planto en divizio (= filumo) ***Pteridophyta*** (aŭ Pteridofito) kiu enhavas proksime 20.000 speciojn. Ili estas vaskulaj plantoj, kiuj malsamas de nevaskulaj plantoj pro veraj folioj, tamen ili malsamas de la semaj plantoj (gimnospermoj kaj angiospermoj) pro manko de floroj kaj semoj. Ili reproduktiĝas per sporoj.

*Glossopteris* (el antikva greka: γλώσσα glossa, signife "lango", ĉar la folioj estis langoformaj) estas la plej granda kaj plej bone konata genro de la formortinta ordo de semo-filikoj konata kiel *Glossopteridales* (konata ankaŭ kiel *Arberiales* aŭ *Ottokariales*).
[eta|maldekstra|[Arbofilikoj en parko de Arundel Castle, Anglio]]
ekz. subdivizio (= subfilumo): Pteridopsida (aŭ veraj filikoj)

La arbofilikoj *(palmofilikoj, Cyatheales)* kaj Salviniales estas la ordoj de la veraj filikoj *(Pteridopsida)*.

Salviniaceae estas familio de heterosporiaj filikoj en la ordo Salviniales. La familio Salviniaceae entenas du genrojn, nome *Azolla* kaj *Salvinia*.
eta|maldekstra|*Azolla caroliniana*
La genro Azolla (algofilikoj), azolo en Esperanto, apartenas al la familio de Salviniaceae. Pli frue ĝi estis klasifikita al la familio *Azollaceae*. La genro konsistas el sep specioj, kiuj indiĝenas en la tropikoj.

eta|dekstra|*Salvinia minima*
*Salvinia* (ŝveb-filikoj) estas la sola genro en la familio *Salviniaceae* (sed laŭ kelkaj esploroj, ankaŭ la genro Azolla apartenas al tiu), en ordo *Salviniales*, klaso veraj filikoj (*Pteridopsida*). La specioj de la genro estas en la akvo ŝvebantaj plantoj, kiujn karakterizas, ke la supra foliflanko morfologie estas la suba flanko de la folio.

## Eksteraj ligiloj 
* Filikoj
Pagodo

**Pagodo** estas templo aŭ preĝejo pli ofte videbla en Barato, Ĉinio, Koreio, kaj Japanio. Ĝi ofte kun piramidforma turo. Ĝi estas ornamita per riĉaj skulptaĵoj, koloraj tegoloj, sonorilegoj.

Laŭ Francisko Azorín **pagodo** estas *Tipa templo de kelkaj aziaj popoloj.* Li indikas etimologion el la persa *batkada*, el *bat* aŭ *pat + kada* (dia domo).

## Vidu ankaŭ
* Ĉindo
* Porcelanturo
* Stupao

## Bildaro

Dosiero:Cishou_Temple_Pagoda.JPG|pagodo de la templo *Ciŝu* en *Baliĵuang*, Pekino (konstruita dum 1576)
Dosiero:HCMC An Quang.jpg|pagodo *An Quang* en Ho-Ĉi-Min-urbo, Vjetnamio
Dosiero:Pagodo en la Golden-Gate-Parko San-Francisko.jpg|pagodo en la japana te-ĝardeno de la Golden-Gate-Parko en San-Francisko

## Notoj 

Kategorio:Budhismaj konstruaĵoj
Kategorio:Terminaro de Budhismo
Tibor Vaskó

**VASKÓ Tibor** /vaŝko:/ estas hungara esperantisto; longe li estis sekretario de la Hungara Esperanto-Asocio. Li studis lingvistikon, filologion; verkis interalie pri la
ideala sonsistemo kaj sonsistemo de Esperanto; li estas respondeca eldoninto de multaj Esperanto-libroj en Hungario.

Li estis unu el la plej kapablaj gvidantoj de internacia Esperanto-movado. Eĉ inter la socialismaj cirkonstancoj li sukcesis konstrui riĉan kaj potencan hungaran E-oficejon, pli grandan ol tiutempa CO de UEA... En la jaro 1987 ĉe Hungara E-Asocio laboris pli ol 40 salajritaj homoj.

Liaj diplomatiaj kaj psikologiaj kapabloj ebligis la prosperon de la Esperanto-Asocio eĉ inter la kondiĉoj de socialisma ekonomiko. Danke al la entreprenistaj kapabloj de Tibor Vaskó estis eldonitaj en Hungario multaj dekoj da Esperantaj libroj, kaj miloj da libroj estis eksportitaj al Sovetunio. Li estis kunorganizanto de la Budapeŝta Teatra Festivalo, de la Universala Kongreso UK en 1983, kaj li sukcesis havigi al la Asocio 10-ĉambran elegantan rezidejon en la turisma centro de Budapeŝto, apud la Fiŝkaptista Bastiono.

En periodo de spontana demokratiiĝo de HEA en 1987 senkaŭze li estis falinta al la faligitoj. Unu-du jarojn post lia forigo (sub gvido de Oszkár Princz) la asocio komencis disfali, bankrotiĝi...

Vaskó, Tibor
Sinagogo

[eta|300ra|la [Sinagogo Westend de Frankfurto, Germanio.]]

**Sinagogo** estas la preĝejo de la kredantaj judoj, kelkfoje eĉ nur ĉambro.

Laŭ Francisko Azorín **sinagogo** estas *Tipa hebrea templo.* Li indikas etimologion el la greka *sinagoge*, el *sinago* (kuniĝi) kaj de tie la latina *synagoga*.

## Priskribo 
En la juda kredo estis malpermesite oferi beston ekster la Jerusalema templo. Post kiam tiun detruis romianoj (70 p.K.), la kredantoj daŭrigis la religian kulton en la sinagogoj; oni preĝas tie kaj legas la sanktajn skribojn, sed ne rajtas oferi bestojn.

La hebrea nomo por sinagogo estas aŭ *Bejt Knesset* - בית כנסת (Domo de Kunveno; ne konfuzu kun *Knesset*, la israela parlamento) aŭ *Bejt Tefila* - בית תפילה (Domo de Preĝo). La jida vorto estas *ŝul* (ĝi signifas ankaŭ "lernejo"). Sinagogo kutime havas grandan kunvenĉambron por preĝo (la ĉefa sanktejo) kaj aliajn ĉambretojn por studo. Ĝi eble havas sociĉambron kaj oficejojn. Flankenmetita studĉambro nomiĝas "*Bejt Midraŝ*" - בית מדרש (Domo de Studo).

## Famaj sinagogoj 
* Nova Sinagogo de Berlino
* sinagogo Rykestraße de Berlino
* sinagogo de Kolonjo
* sinagogo de Worms
* sinagogo Santa María la Blanca de Toledo
* Granda sinagogo de Romo

## Bildogalerio 

Dosiero:Great Synagogue Plzen CZ.jpg|La granda sinagogo de Pilzeno
Dosiero:Berlin Neue Synagoge 2005.jpg|La Nova Sinagogo de Berlino
Dosiero:Sinagoga de Budapest.jpg|La Budapeŝta Sinagogo, la plej granda de Eŭropo
Dosiero:Nova Sinagogo, Poznano.jpg|La Nova Sinagogo de Poznano, transformita de nazioj en naĝbasenon
Dosiero:Nova Sinagogo en Poznano. Panelo.jpg|Panelo sur la fasado de la Nova Sinagogo de Poznano

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1212&letter=S&search=synagogue 
* http://encyclopedia.jrank.org/SUS_TAV/SYNAGOGUE_avvaywyii_.html  
* http://www.newadvent.org/cathen/14379b.htm 
* http://www.lwow.home.pl/brama/synagogi/synagogi.html 

Kategorio:Judismo
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj
*
Ono Takao

:***Mevo** estas ankaŭ la reta krom-nomo de Paŭlo Moĵajev*
:***La Mevo** estis ornitologia periodaĵo, redaktita iam en Debrecen, Hungario, far Tibor Papp*

**ONO Takao** (Kromnome: **taon**) (naskiĝis en 1961, mortis la 11-an de oktobro 2008 en sia hejmurbo Jokohamo pro kancero) estis japana esperantisto, muzikisto, konata kiel artisto sub nomo "La Mevo" kiu eldonis 3 albumojn "La Nomkarto" en 1987, "Bluo" en 1991 kaj "Vizaĝoj" en 1993. Plej laste sub instigo de Flo de Vinilkosmo li finfine eldonis en 2003 "Kompilaĵon" laŭ limigita kvanto kiu kunigis la tri albumojn kaj ankaŭ muzikon aperintan en Vinilkosmo-Kompil' vol.1 "Flava Blankul'" eldonita en 1995.

## La Mevo 
**La Mevo** estis la nomo de amatora unuopo el Japanio. Ĝin konsistigis Ono Takao, kiu kantis kaj ludis memkomponitan, elektronikan popmuzikon. Ono ankaŭ mem produktis kaj eldonis sian muzikon. Liaj tekstoj kaj melodioj estas simplastilaj, kun atento al demandoj pri amo kaj etneco en usonecigita Azio.

### Diskaro 
**Kompilaĵo* (2003) - KD, antologio: *Nomkarto* (escepte de *Mia kara mia*) kaj *Bluo* kaj *Vizaĝoj* kaj *Flava blankul&#x2019;* (iom malsame ol la Vinilkosmo-kompil’-a) 
*''Vinilkosmo-kompil' 1* (1995) - Li kontribuas al la kompilaĵo per unu kanto, nome: *Flava blankul&#x2019;*. 
**Vizaĝoj* (1993)
**Bluo* (1991)
**La Nomkarto'' (1986)

Kategorio:Esperanto-muziko
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Abusir

eta|maldekstra|150px|
**Abusir** () aŭ **Abu Sir** estas la loko kie troviĝas la piramidoj de la faraonoj de la 5-a dinastio el la epoko de antikva Egiptio.

Temas pri arkeologia loko en la najbareco de la ĉefurbo Kairo, kiu situas kelkajn kilometrojn norde de Sakkara.

## Eksteraj ligiloj 
* Ekspedicio de la Universitato Waseda al Suda Abusir 
* Tombo de Qar en Abusir 

Kategorio:Geografio de Antikva Egiptio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Egiptio
Eklezio

**Eklezio** estas asocio de la anoj de religia kredo kaj ties institucioj. La vorto venas el la greka trans la latina kaj signifis origine *elvoko* - tiel oni nomis en la klasika antikvo la kunvenon de la civitanoj de urborespubliko. Greklingvaj hebreoj aplikis la vorton kun la signifo *komunumo, kunveninta popolo de dio*. Tiel ĝi eniris la Novan Testamenton.

Laŭ kristanismo estas du "Eklezioj" la Videbla eklezio, aŭ militanta eklezio, kaj la Nevidebla eklezio, aŭ triumfanta eklezio.

## Apartigo de eklezio kaj ŝtato 
La apartigo de eklezio kaj ŝtato estas filozofa koncepto por difinado de politika distanco en la rilato inter religiaj organizoj kaj la nacio-ŝtato. Precipe, la esprimo rilatas al la kreado de laika ŝtato (kun aŭ sen laŭleĝe eksplicita eklezi-ŝtata apartigo) kaj al malestablo, la ŝanĝiĝado de ekzistanta, formala rilato inter la eklezio kaj la ŝtato.

En socio, la grado de politika apartigo inter la eklezio kaj la civila ŝtato estas determinita per la laŭleĝaj strukturoj kaj ĝeneralaj laŭleĝaj vidoj kiuj difinas la bonordan rilaton inter fakorganizita religio kaj la ŝtato. La principo de la plena konkurenco proponas rilaton en kiu ambaŭ politikaj unuoj interrilatas kiel apartaj organizoj sendepende de la aŭtoritato unu de la alia. La strikta apliko de sekulara principo de Laikeco (sekulareco) estas uzita en Francio, dum laikaj socioj, kiel ekzemple Danio kaj Britio, konservas formon de konstitucia rekono de oficiala ŝtata religio.

## Eklezioj 
* Katolika eklezio
* Ortodoksa eklezio
* Anglikanisma Eklezio
* Latina eklezio
* Orientaj katolikaj eklezioj
* Proprajuraj katolikaj eklezioj
* Eklezio de Satano

## Notoj
Aŭtoro

**Aŭtoro** estas la kreinto de verko plej ofte de artverko, homo pro kiu io ekzistas. Oni povas esti aŭtoro de artikolo, de desegnaĵo, de opero, de skulptaĵo. Aŭtoro en la plimulto de la ŝtatoj ĝuas leĝe protektitan rajton - aŭtoran rajton - pri sia verko. Aŭtoro povas ankaŭ ĉu tute ĉu parte rezigni pri siaj aŭtoraj rajtoj, ekzemple donacante ilin al la krea komunaĵo. Citante tekstojn oni nepre nomu la aŭtoro(j)n.

La vorto devenas de la latina *auctor*, kio signifas *kreinto*.

## Vidu ankaŭ 
* Romano
* Beletro, Fikcio
* Verkisto

Kategorio:Profesioj
Internacia Olimpika Komitato

[eta|maldekstra|250ra|Sidejo de la IOK en [Laŭzano]]
La **Internacia Olimpika Komitato**, mallongigita **IOK** (, mallongigita **CIO**) estas organizaĵo kreita de Pierre de Coubertin la 23-an de junio 1894. Ĝia celo estis la revivigo de la *Antikvaj Olimpikaj Ludoj* organizitaj en Grekio, kaj la organizado de tiu ĉi sporta renkontiĝo ĉiun kvaran jaron.

La IOK ricevas siajn financajn rimedojn pere de anoncoj kaj vendado de Olimpikaj memoraĵoj, kaj ankaŭ pere de vendado de la televidaj kaj gazetaraj rajtoj. Ĝia ĉefa sidejo troviĝas en Laŭzano, ĉefurbo de la Kantono Vaŭdo en Svislando.

## Prezidantoj 
Ekde 1894, la IOK havis dek prezidantojn:

## Vidu ankaŭ 
* Olimpikoj
** Someraj Olimpikoj
** Vintraj Olimpikoj
* Olimpikaj ringoj
* Internacia Konsilio de Milita Sporto

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la IOK 


Kategorio:Kantono Vaŭdo
Kalle Kniivilä

**Kalle KNIIVILÄ** (naskiĝis la  en Joensuu, Finnlando) estas ĵurnalisto kaj finna esperantisto loĝanta en Lund, Svedio.
## Vivo kaj profesio
Naskiĝinta en orienta Finnlando, en 1987 li unuafoje transloĝiĝis al Lund en suda Svedio. poste li laboris kiel ĵurnalisto ĉe la finna gazeto «Kansan Uutiset» en Finnlando kaj en Sovetio/Rusio.

Ekde 1997 li laboras kiel ĵurnalisto ĉe la plej granda gazeto de la urbo Malmö en suda Svedio, «Sydsvenska Dagbladet». 

En oktobro 2012 Kniivilä kun du kolegoj el *Sydsvenska Dagbladet* ricevis prestiĝan svedan premion pri loka ĵurnalismo.

En oktobro 2018 li ekoficis kiel gazetara konsilisto ĉe la ambasado de Svedio en Moskvo, sed fine de decembro li estis forsendita el Ruslando. Tio estis respondo de Ruslando al la decido de Svedio ne doni vizojn al du Ruslandaj diplomatoj, suspektitaj pri ligo kun Ruslandaj sekretservoj. En januaro 2019 li ekoficis kiel konsilisto ĉe la ambasado de Svedio en Ukrainio. 

En 2019 li revenis al la ĵurnalista laboro en Lund.

Li estas edziĝinta al la sveda esperantisto Maria Sandelin kaj havas du gefilojn.

## Esperantista agado
Esperanton li eklernis en 1982. Li redaktis *Kvinpinto*-n kaj verkis artikolojn por *Monato* en siaj fruaj esperantistaj jaroj. Dum la jaroj 1993–1997 li redaktis la oficialan gazeton de TEJO, *TEJO tutmonde*. En 1995 li membris en la Loka Kongresa Komitato de la 80-a Universala Kongreso de Esperanto en Tampereo kaj tie respondecis pri informado. En la jaroj 1997–1998 li estis komisiito pri informado ĉe UEA kaj en 1998–2000 estrarano de UEA pri informado.

De 2003 ĝis 2018 kaj denove post januaro 2020 li redaktas la retan bultenon *Libera Folio*, kiun li fondis kune kun István Ertl.

En 2008 li estis elektita vicprezidanto de Tutmonda Esperantista Ĵurnalista Asocio. Li forlasis la estraron de TEĴA lige kun ĝia renovigo en 2011.

## Libroj 
Kniivilä verkis ses librojn, publikigitajn en Esperanto, la sveda kaj la finna lingvoj:
* *Homoj de Putin*, 2014
* *Krimeo estas nia*, 2015
* *Idoj de la imperio*, 2016
* *La Strato de Tanja*, 2017
* *La malamiko de Putin*, 2021
* *Lando kiu vekiĝis. Rakontoj el Ukrainio*, 2023

Du libroj (*Krimeo estas nia* kaj  *Homoj de Putin* estas tradukitaj al la ukraina lingvo kaj aperigitaj en la eldonejo *TekstOver*, Kijivo, Ukrainio. La libro *Krimeo estas nia* estas tradukita ankaŭ al la rusa lingvo kaj aperigita en la eldonejo *Nadstirja*, Luck, Ukrainio (tradukinto Petro Palivoda).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Libera Folio
* Persona retejo de Kalle Kniivilä
* Kial ĵurnalistoj interesiĝu pri Esperanto? – prelego de Kalle Kniivilä en la 38-a Malferma Tago de la Centra Oficejo de UEA, la 27-a de aprilo 2013
* Sydsvenska Dagbladet
* Kansan Uutiset
* Intervjuo de Barbara Pietrzak kun Kalle Kniivilä en Pola Retradio (la 1036-a E_elsendo el la 02.02.2021)

Kategorio:Finnaj esperantistoj
Kategorio:Svedaj esperantistoj
Kategorio:Finnaj ĵurnalistoj
Kategorio:Svedaj ĵurnalistoj
Kategorio:Esperantistaj ĵurnalistoj
Kategorio:TEĴA
Kategorio:Estraranoj de UEA
Zafra

**Zafra** estas hispana urbo kaj municipo de Hispanio. Ĝi apartenas al la aŭtonoma komunumo aŭ regiono Ekstremaduro, al ties pli suda provinco Badaĥozo *(Badajoz)* kaj al la komarko *Zafra-Río Bodión*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

eta|maldekstra|250ra|
Zafra estas unu el la plej gravaj urboj en la provinco. En ĝi naskiĝis la esperanto-verkisto Jorge Camacho.

Estas fama en la urbo la Foiro de Oktobro, tradicia dum 5 jarcentoj, kiel merkato de brutobredado. Kiel vidindaĵoj elstaras la du placoj, nome Granda Placo kaj Malgranda Placo, la dua (Plaza Chica [Plasa Ĉika] de araba konstruo kaj epoko.

## Partneraj komunumoj 
*  Rambouillet en Francio
*  Estremoz en Portugalio

## Konataj lokuloj 
* Ruy López de Segura (1540-ĉ. 1580), ŝakludisto
* Pedro de Valencia (1555-1620), humanisto
* Jorge Camacho (1966), verkisto
* Bebe (1978), aktorino kaj kantistino

## Vidu ankaŭ 
* Zafra (stacidomo)
* Zafra Feria (stacidomo)


Kategorio:Urboj de Hispanio
Kategorio:Ekstremaduro
Leŭcino

**Leŭcino** (simbolo **Leu** aŭ **L**) estas unu el la 20 plej kutimaj aminoacidoj sur la Tero kaj kodas en DNA. La kemia konstruo de leŭcino estas la sama kun la izoleŭcino, sed ties atomoj estas alimaniere aranĝitaj, kaj tiel rezultigas aliajn proprecojn. Nutrade, ĉe homoj la leŭcino estas esenca aminoacido.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.chem.qmul.ac.uk/iubmb/enzyme/reaction/AminoAcid/Leu.html 
* http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Leucine  
* http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/4502862.stm 

Kategorio:Aminoacidoj
Alanino

eta|maldekstra|180px|Struktura formulo

**Alanino** (simbolo **Ala** aŭ **A**) estas unu el la 20 plej kutimaj naturaj aminoacidoj. Ĝi estas hidrofoba, kun metil-grupo sur flanka ĉeno; ĝi estas la dua plej malgranda el la 20 aminoacidoj post la glicino. Alanino ne estas enda aminoacido. Ĝi estis unuafoje izolita en 1879.

L-alanino elformiĝas en la muskolaj ĉeloj el glutamato en la procezo, nomata kiel transaminacio. En la hepato, la alanino transformiĝas al piruvato. Poste, alanina aminotransferazo katalizas reakcion, en kiu la aminogrupo de la alanino transformiĝas al α-ketoglutarato.

## Sintezo 
* Produktado per bakteria amoniigo la piruvata acido:

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Alanine  
* http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/aminoacid/alanin_en.html 
* http://lb.chemie.uni-hamburg.de/static/data2/98_mlmhq2pw.html

## Referencoj 
Kategorio:Aminoacidoj
Didaktiko

**Didaktiko** (el la greka *didaskein* = lerni, instrui) estas pedagogia fako pri teorio de lerneja instruado.

Sisteman didaktikon verkis Komenio, kiu okupiĝis ne nur pri instruado en la lernejo, sed ankaŭ pri morala edukado en la familio. En postaj jarcentoj la nocio de didaktiko limiĝis je teorio de instruado laŭ aĝoj, celoj, metodoj kaj organizaj formoj. Didaktiko de unuopaj stud-objektoj estas nomata metodiko, sed ekzistas didaktikoj de unuopaj lernej-tipoj (didaktiko de infanĝardeno, didaktiko de elementa lernejo, didaktiko de faka lernejo, didaktiko de helpa lernejo, didaktiko de blindula lernejo, didaktiko de lingvolernejo ktp.)

Kategorio:Didaktiko
Kategorio:Edukado
Rathen

[eta|250ra|Vido de [Bastei (Saksa Svislando)|Bastei al Oberrathen]]
La kuracloko **Rathen** estas vilaĝo en Germanio. Ĝi situas meze de Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro, en la administra distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro de la federacia lando Saksio. Fine de la jaro [[]] la komunumo havis  loĝantojn. Rathen troviĝas kun siaj du partoj Oberrathen kaj Niederrathen apud ambaŭ bordoj de la rivero Elbo. Ĝi havas ĉirkaŭ 500 loĝantojn.

## Trafiko 
Pramo kunligas Oberrathen ĉe la maldekstra bordo de Elbo kaj Niederrathen (dekstraborda). En Oberrathen troviĝas fervoja haltejo.

## Turismo 
eta|La rokogrupo *Kleine Gans* (ansereto) proksime de Rathen
Turismaj celoj en la ĉirkaŭaĵo de Rathen estas :
:Felsenbühne Rathen (rokoscenejo)
:rokaro Bastei
:valo *Höllengrund*
:valo *Kohlgrund*
:valo *Reingrund*
:valo *Amselgrund*
:lago *Amselsee*
:valo *Polenztal*
:monto Rauenstein

## Vidu ankaŭ 
* urboj kaj vilaĝoj de Elba Grejsmontaro

Kategorio:Distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro
Kategorio:Elba Grejsmontaro
Kategorio:Urboj de Saksio
Celakantoj

* aŭtoro: Jorge Camacho
* tradukisto:
* eldonejo: Bero (Rotterdam)
* jaro de kompono kaj unua eldono: 2004
* jaro de la reeldono: 
* presejo: 
* formato: 116 paĝoj, 20 cm 
* recenzoj:
** Inter planedoj kaj fosilioj: du superbaj poemaroj de Peter Browne, Revuo Esperanto n-ro 1200 (2), Februaro 2007 

**Celakantoj** - estas poemaro de Jorge Camacho.

La 8-an de decembro 1995, en Bruselo, per *praformikoj*, Camacho komencis verki poemojn dulingve. La rezulton de tia poemado prezentas la poemaro *Saturno*, enhavanta krome kelkajn unulingvaĵojn kun la responda traduko.

*Celakantoj* enhavas ĉiujn poemojn verkitajn originale en esperanto de 1989 ĝis pli malpli 1995. Inter ili, krom tiuj pri la esperanto-mondeto, elstaras la iam aperintaj en *Ibere libere* aŭ la premiita *Monologo kun Mediteraneo*, pri la milito en Jugoslavio. En ĝi legeblas ankaŭ aliaj poemoj verkitaj nur en esperanto inter 1995 kaj 2004, kiel la serio dediĉita al Finnujo. Krom tri esceptoj, ĝi ne reproduktas tiujn jam aperantajn en *Saturno*, eĉ se originale esperantajn kaj nur poste hispanigitajn.

*"La poemaro de Jorge Camacho, kies voĉon vi spertas ĉi-libre en silenta legado, pintas mejloŝtone en la realisma tradicio de la esperanta literaturo: la duan fojon, post William Auld, ni renkontas esperantan poeton kies instinkta inspiro estas ne umbilikismaj rememoroj aŭ cerbostreĉaj lirikaĵoj, sed vivo en sia konkreto --sango kaj polvo, bataloj, ideologio, vojaĝoj, homaj interrilatoj."* (el la postparolo *Galabijo en Bruselo*, de Mauro Nervi)

## Eksteraj ligiloj 
* *Celakantoj*.
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Königstein

La nomo **Königstein** povas signifi la jenajn lokojn:

*Königstein (Saksio)
*Königstein (Taunus)
***Königstein im Taunus** estas urbo en Hesio, Germanio en la Taunusmontaro.
***Königstein (Oberpfalz)** estas komunumo en distrikto Amberg-Sulzbach en Bavario en Germanio.
*Königstein (Namibio) estas la plej alta pinto de la lando nome 2606 m super marnivelo.