open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roman Michna

**Roman MICHNA** (naskiĝis la 28-an de septembro 1915 en Lichnov - mortis la 17-an de novembro 2003) estis ĉeĥa esperantisto en Lichnov.

En Lichnov u Frenštátu estis memorŝtono, inaŭgu­rita la 14-an de majo 1936. Temis pri plaĉa monumento fare de la skulptisto V. Brázdil, laŭ skizo de samideano J. Špaček. La monon kolektis Roman Michna. La memorŝtono staris antaŭ la lernejo. Dum la nazia okupacio ĝi estis de­truita.

La 24-an de septembro 1950 en Kopřivnice estis inaŭgurita memorŝtono en la loka parko en formo bedo kun verda stelo (eble herba aŭ flora), en kies centro estis lokita granda ŝtono kaj sur ĝi fiksita tabulo kun verda stelo kaj surskribo „Zátiší dra Esperanto - Ripozejo de Dro Esperanto“. Post kelkaj jaroj la monumento estis likvidita dum rekonstruo de la urboparto kaj ties parko, la ŝtono estis ĵetita post la urbo en arbaro en rivereton, sed la tabulon savis ĝuste Roman Michna kaj forportis al sia hejmo. Nun la skoltoj en Kopřivnice trovis la ŝtonon, informis en loka kablotelevido pri sia trovaĵo kaj baldaŭ ilin mirigis ret-mesaĝo de la posteuloj de Roman Michna, ke la tabulon ili posedas kaj volonte ĝin disponigos, se la monumento estos renovigita. La skoltoj plie malkovris, ke la fondinto de skoltismo en Kopřivnice Rudolf Zanáška estis fervora esperantisto kaj eĉ fondis  kolekton de esperantaĵoj en la urba muzeo, unuan muzean kolekton de esperantaĵoj en Ĉeĥio. Li ankaŭ iniciatis la monumenton, poste savitan de Roman Michna. Tiuj malkovroj vekis intereson ĉe la skoltoj pri Esperanto kaj ĝia movado.

## Rimarko
*Koncerne lian morton en 2003, la asocia sekretario de ĈEA sciigis la daton 4-an de aŭgusto, la nepino de Michna informis, ke la ĝusta dato estas 17-a de novembro.  

## Fontoj
*Stanislav Kamarýt: Historio de la Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio, Praha 1983, p. 175 kaj 245 (pri la monumento en Lichnov)
*Heroldo de Esperanto, 16 januaro 1951, Nova monumento al D-ro Zamenhof en Kopřivnice, Ĉeĥoslovakio, p. 1 (pri inaŭguro de la monumento en Kopřivnice)
*Prelego de Kryštof Hyvnar, ĉefo de skoltoj en Kopřivnice, pri la trovo de la ŝtono kaj la tabulo, kiujn inviciatis Rudolf Zanáška kaj savis Roman Michna.
*Ondřej Šalek: Klub esperantistů v Kopřivnice, PDF formata dosiero

## Eksteraj ligiloj 
*Informo pri la trovo de monumento en Kopřivnice
*Televida riporto pri trovo de la ŝtono
*La informo pri la trovo de ŝtono en la retejo de skoltoj Vanaivan

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Stepan Ŝaumjan

**Stepan Gevorgi Ŝaumjan** (; , Stepan Georgijeviĉ Ŝaumjan; la 1-an de oktobro 1878, Tifliso, la Rusia imperio  — la 20-an de septembro 1918, apud Krasnovodsk, Sovetunio) estis bolŝevika komunista politikisto kaj generalo en Kaŭkazio.  Ŝaumjan estis etne armena kaj lia rolo kiel gvidanto de la rusa revolucio en Kaŭkazio donis al li la kromnomon la "kaŭkazia Lenin", referenco al la gvidanto de la Rusia revolucio de 1917, Vladimir Lenin.

Kvankam fondinto kaj redaktisto de pluraj gazetoj kaj ĵurnaloj, Ŝaumjan estas plej konata kiel la estro de la Bakua Komunumo, mallongdaŭra komisiono nomumita de Lenin en marto 1918 kun la giganta laboro gvidi la revolucion en Kaŭkazio kaj Okcidenta Azio. Lia permanenta ofico kiel gvidanto de la Bakua Komunumo alfrontis multajn problemojn inkluzive de etna perforto inter la armenoj de Bakuo kaj azeroj, provante defendi la urbon kontraŭ progresa turka armeo. Male al multaj el la aliaj bolŝevikoj de tiu epoko, li preferis solvi multajn el la konfliktoj pace, prefere ol kun forto kaj teruro.

Ĝenerale en lia revolucia vivo, li havis plurajn kaŝnomojn inkluzive de "Suren", "Surenin" kaj "Ajaks.  Ĉar la Bakua Komunumo voĉdonis forpeli lin de la potenco en julio 1918, Ŝaumjan kaj liaj anoj, konataj kiel la dudek ses komunumanoj fuĝis tra la tuta Kaspia Maro. Tamen, li, kune kun la resto de la komisaroj, estis kaptita kaj mortigita de brit-aliancitaj kontraŭbolŝevikaj fortoj la 20-an de septembro 1918.

Kategorio:Rusiaj tradukistoj
Kategorio:Tradukistoj al la rusa lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo
Kategorio:Bolŝevikoj
Kategorio:Rusiaj revoluciuloj
Kategorio:Armenaj revoluciuloj
Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito
Kategorio:Bakuaj komisaroj
Sarikamiŝ

eta|300ra|dekstra| Sarıkamış
**Sarıkamış** (armene: Սարիղամիշ (Sarighamiŝ) estas urbo kaj distrikto de la provinco Kars, en la regiono Orienta Anatolio de Turkio. En 2010 ĝi havis 17,860 loĝantojn. En ĉi tiu loko okazis grava batalo (vidu Batalo de Sarikamiŝ) dum la Unua Mondmilito.

Kategorio:Urboj de Turkio
Preĝejo Naskiĝo de Maria (Belváros)

**Preĝejo de Naskiĝo de Maria** estas romkatolika preĝejo en Hungario, en urbo Budapeŝto, en distrikto Belváros-Lipótváros. La preĝejo estas konata, kiel "universitata preĝejo", ĉar ĝi apartenas al la katolika universitato ekde 1786.

## Historio 
Post dominado de turkoj paŭlanoj alvenis en Pest. Ili konstruis monaĥejon inter 1715-1744, dume ili konstruis ankaŭ preĝejon, kiu finiĝis en 1770. La ordeno ĉesis en 1786, tial la universitato transprenis la taskojn. En 1988 kanoniko Mihály Marczell estis reentombigita en la kripto.

## Konstruaĵo 
La kirko situas laŭ la trotuaro. Ĝi havas unu navon kaj 2 turojn. Ekstere estas videblaj skulptaĵoj pri ermitoj Sankta Paŭlo kaj Sankta Antonio. Interne ĉe la ĉefaltaro estas skulptaĵo pri naskiĝo de Sankta Maria. Ĉe la sakristio denove estas skulptaĵoj pri la supre menciitaj 2 ermitoj.

Apud la preĝejo centra edukejo pri pastroj funkcias, tial tiu lernejo servas en la preĝejo. Dum la socialismo la Hungara Radio ĝuste tagmeze ĉiam dissendis sonoradon de la preĝejo.

Kermeso okazas en la 8-an de septembro.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* hungare

Budapeŝto
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Budapeŝto
Maĉvanska Mitrovica

**Maĉvanska Mitrovica,** serbe **Мачванска Митровица,** slave **Mačvanska Mitrovica** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Sremska Mitrovica.
eta|dekstra|Maĉvanska Mitrovica situas en la mapo en la verda municipo
eta|280px|Mapo pri municipo de Sremska Mitrovica
eta|260px|Mapo pri la ĉirkaŭaĵo
eta|260px|Panoramo de Maĉvanska Mitrovica

## Bazaj informoj 
* Areo: 2,4 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 44°57′56″N 19°35'53″E
* Supermara alteco: 76 m
* Loĝantaro: 3896
* Poŝtkodo: 22202
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: SM

## Situo 
Maĉvanska Mitrovica situas laŭ dekstra bordo de Savo, kontraŭe Sremska Mitrovica troviĝas. Ponto interligas ilin, tial ili estas kvazaŭ Duobla urbo.

## Historio 
Post disfalo de Serbio la vilaĝo longe apartenis al la Turka Imperio. En 1850 epidemio pri pesto, en 1938 inundo okazis. En 2002 loĝis en Maĉvanska Mitrovica 3621 serboj (93 %), 87 ciganoj (2 %), 21 kroatoj, 14 jugoslavianoj, 10 hungaroj, 8 slovakoj kaj ankaŭ aliaj).

## Vidindaĵoj 
* preĝejo de 1939

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* mapo pri Maĉvanska Mitrovica

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Orienta Fronto (Unua Mondmilito)

eta|Orienta Fronto (Unua mondmilito)
eta|dekstra|Germanaj trupoj eniras en Rigon en 1916
La **Orienta Fronto** estis eŭropa militfronto dum la Unua Mondmilito en Centra kaj, ĉefe, Orienta Eŭropo kaj estis pli granda ol la Okcidenta Fronto. Malgraŭ la geografia malproksimeco de ambaŭ frontoj, la okazaĵoj en la du militscenejoj forte influis unu la alian. En rusaj frontoj, la milito foje estis nomita la Dua Patria Milito.

## Vidu ankaŭ 
* Polaj Legioj (1914-1918)
* Batalo ĉe Zborov

## Bibliografio 
* Jan Dąbrowski, *Wielka Wojna 1914-1918* (Granda Milito 1914-1918), Varsovio 1937.

Kategorio:Unua Mondmilito
Kategorio:Militkampanjoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Aŭstrio-Hungario en la Unua Mondmilito
Kategorio:Bulgario en la Unua Mondmilito
Kategorio:Germanio en la Unua Mondmilito
Kategorio:Rumanio en la Unua Mondmilito
Kategorio:Rusio en la Unua Mondmilito
Tuttjurkismo

[eta|350ra|Landoj aŭ teritorioj kiel estas parolataj la [tjurka lingvaro|tjurkaj lingvoj kaj oficialas.]]
**Tut-tjurkismo** estas politika movado ekiĝinta antaŭ pli ol 100 jaroj, kies ĉefa celo estas la unuiĝo de la diversaj tjurkaj popoloj en unu moderna politika ŝtato.

La tuttjurkismo estas grava parto de la ideologio de la turka Partio de Naciisma Agado, kies membroj estas konataj kiel *Grizaj Lupoj*. La griza lupo estis la ĉefa simbolo de la antikva altaja popolo.

Kategorio:Naciismo
Kategorio:Politiko de Turkio
Hipoklorita acido

La ** Hipoklorita acido ** estas acido neorganika malforta kies formulo estas HClO.

Ĝi povas esti produktita reakciigante akvon kun Hipoklorita anhidrido laŭ la sekva Kemia reakcio:

:\mathrm{Cl_2O + H_2O \longrightarrow 2 \ HClO}

## Historio
Hipoklorita acido estis malkovrita en 1834 fare de la franca apotekisto Antoine-Jérôme Balard (1802-1876) aldonante, al flakono da klora gaso, diluitan suspension de hidrarga (II) oksido en akvo. Li ankaŭ nomis la acidon kaj ĝiajn kunmetaĵojn.

Malgraŭ la relativa facileco por preparado, estas malfacile konservi stabila solvon de hipoklorita acida. Nur la lastaj jaroj sciencistoj povis kostefike produkti kaj konservi hipokloritan acidan akvon por stabila komerca uzo.

## Proprecoj
Ĝi povas esti priskribita kemie kiel oksigen-dependa, tre malstabila kaj tre reaktiva nedisociigita klorojono. Ĉar ĝi estas unu el la plej fortaj hipohalogenitaj acidoj, ĝi ankaŭ estas unu el la plej potencaj oksidantoj inter la klorhavaj oksiacidoj kaj rekte respondecas pri la baktericida ago de kloraj komponaĵoj [Weiss 1989]. Kemie, HClO povas esti akirita per malsamaj metodoj.

La terapiaj uzoj de HClO komenciĝis en la unua mondmilito, kiam la alarma pliiĝo de mortoj pro infektoj en soldatoj kondukis al la serĉo de desinfektaĵo, kiu povus esti aplikita rekte al vundoj, kiu detruus mikroorganismojn kaj iliajn toksinojn, sen damaĝi la normalan histon. En 1915, la ekzamenado de pli ol 200 kunmetaĵoj kun baktericida ago permesis al esploristoj Alexis Carrel kaj Henry Dakin akiri solvon de tamponita natria hipoklorito (konata kiel solvaĵo de Dakin), kiu generis idealajn koncentriĝojn de HClO. Ili traktis vundojn, frakturojn, supurajn artikojn kaj aliajn patologiojn de ĉi tiu ordo, kun grandaj volumoj (1 ĝis 2 litroj/tage) de la bufrita solvo.

## Aplikadoj 
La utiligo plej komuna de la Hipoklorita acido, pro ĝiaj kvalitoj seninfektigaj devenantaj el ĝia forta tendenco al oksidiĝo, estas tiu de aldonaĵo jen en la nanejaj akvoj jen en la trinkakvoj por mortigi mikroorganismojn eventuale ĉeestajn.

## Mineralaj acidoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kombinaĵoj de hidrogeno
* Klorita acido
* Hipobromita acido
* Hipofluorita acido
* Hipojodita acido
* Kloro

## Eksteraj ligiloj 
* Scibio 
* Scienza scuola
* La tua piscina 

Kategorio:Seninfektigiloj
Kategorio:Halogenaj oksoacidoj
Kategorio:Triatomaj molekuloj
Kategorio:Hipokloritoj
Kategorio:Kloraj kombinaĵoj
Kategorio:Neorganikaj acidoj
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Oksidantoj
Provizora Armena Registaro

eta|Flago de la Administracio por Okcidenta Armenio
La **Provizora Armena Registaro** aŭ **Administracio por Okcidenta Armenio** (1915-1918) estis armena provizora registaro, kun la sendependa regiono komence starigita ĉirkaŭ Van post la rezistado de Van dum la militkampanjo en Kaŭkazio, kun la gvidado de Aram Manugjan de la Daŝnako. Ĝi estis nelonge konata kiel *Libera Vaspurakano*. Post komenca malsukceso en aŭgusto 1915, ĝi estis reestablita en junio 1916 kiel "Administracio por Okcidenta Armenio" sub la milita zono. De decembro 1917, ĝi estis sub Transkaŭkaza Komisarejo, kun Hakob Zavriev kiel la Komisaro, kaj dum la unuaj etapoj de la establado de la Armena Demokratia Respubliko, ĝi estis inkludita kun aliaj Armenaj Nacia Konsilioj en nelonge unuigita Armenio.

Tiu provizora registaro stabiligis sin uzante armenajn volontulunuojn, formante administran strukturon post la rezistado de Van en 1915. La reganta partio estis la Daŝnako. Aram Manugjan, "Aram de Van" estis la plej fama guberniestro de la administracio.

Kategorio:Historio de Turkio
Kategorio:Historio de Armenio
Normanda konkero de Anglio

[350px|dekstra|eta|La [Normandio|normanda kavalerio atakas (Tapiŝo de Bayeux)]]
La **Normanda konkero de Anglio** ekis la 28an de septembro 1066 per la invado de Anglio fare de Vilhelmo, Duko de Normandio. Li famiĝis kiel Vilhelmo la Konkerinto post sia venko ĉe la Batalo apud Hastings la 14an de oktobro 1066, kie venkis la reĝon Harold Godwinson. La armeo de Haroldo estis draste elĉerpita en la angla venko de la Batalo de Stamford Bridge en Norda Anglio la 25an de septembro de 1066 super la armeo de la reĝo Harald la 3-a de Norvegio. Komence de 1071, Vilhelmo jam regis plejparton de Anglio, kvankam pluis ribeloj kaj rezistado ĝis proksimume 1088.

La normanda konkero estis gravega evento en la angla historio. Ĝi ege forflankigis la indiĝenan regantan klason, anstataŭante ĝin per fremda, franclingva monarkio, aristokratio kaj klerikaro. Tio siavice okazigis transformon de la angla lingvo kaj de la kulturo de Anglio en nova epoko ofte menciata kiel "Normanda Anglio".

Pro submeto de Anglio sub la regadon de reĝoj devenantaj de Francio, la normanda konkero interligis la landon pli proksime kun kontinenta Eŭropo, malpliigante la skandinavan influon, kaj ankaŭ metis en la scenejon rivalecon kun Francio kiu daŭros intermite dum multaj jarcentoj. Ĝi ankaŭ havis gravajn sekvojn por la resto de la Britaj Insuloj, preparante la terenon por pluaj konkeroj en Kimrio kaj Irlando, kaj por ampleksa penetro en la aristokrataro de Skotlando de normandoj kaj aliaj franclingvaj familioj, kun la aldonita disvastiĝo de kontinentaj institucioj kaj kulturimpresoj.
​

## Normanoj kaj normandoj (noto terminologia) 
Vilhelmo la Konkeranto kaj liaj kunbatalantoj venis el Normandio, provinco Francia; ili estis *normandoj.* Ili parolis la francan lingvon, kaj ne plu estis la *normanoj,* skandinavia popolo de kies nomo devenas la nomo de la nova miksita etno. Tial la koncerna konkero en Esperanto estas nomata *la Normanda konkero*. Tial tute logike PIV konstatas (en la artikolo «normando»):
: la konkero de Anglujo fare de la *normandoj* en 1066.

Simile estas en la lingvoj kiuj distingas inter *normana* kaj *normanda* (ekz‑e franca, hispana, nederlanda, rusa, portugala…). Tamen en la angla (kaj ne nur en la angla) la adjektivo rilata al ''* estas *,'' kaj iuj esperantistoj paŭsas tiun konfuzon en Esperanton. Tio estas malregula kaj tial evitinda en Esperanto, tiom pli, ke **normana** (t.e. vikinga) konkero de Anglio efektive okazis en 1015 sub Knuto la Granda.

## Vidu ankaŭ 
* Tapiŝo de Bayeux
* Normandoj
* Normanoj

## Eksteraj ligiloj 
(En la angla)
* Essential Normana Konkero 
* Normanoj – fono de la konkero
* La Invado de Anglio, 1066


Kategorio:Historio de Anglio
Leĝo pri Deportado

eta
La **Leĝo pri Deportado** (konata ankaŭ kiel **Leĝo Tehcir**, "deportado" en la turka) estis aprobita leĝo en la Otomana Parlamento la 27-an de majo 1915 kaj supoze ekviglis la 1-an de junio 1915, kun la publikigo en Takvim-i Vekayi, la oficiala gazeto de la otomana Ŝtato. La provizora leĝo ne plu validis la 8-an de februaro 1916.

La Leĝo Tehcir estis parto de la iniciatoj kontraŭ la armena popolo loĝanta en la Otomana Imperio dum la Unua Mondmilito. Ĉi tiu leĝo ankaŭ estis akompanita de dua ordono por la eliminado de la evakuita loĝantaro kaj alprenado de ties posedaĵoj.

Otomanaj arkivoj dokumentas ke armena evakuado komenciĝis jam la 2-an de marto 1915.

Post la nevalidiĝo de la "Leĝo Tehcir" evakuado kaj masakroj daŭris. La 13-an de septembro 1915, la Otomana parlamento aprobis la "Provizoran Leĝon pri Elproprietigo kaj Konfisko", deklarante ke ĉiu posedaĵo, brutaro kaj hejmoj apartenantaj al armenoj, estos konfiskotaj fare de la aŭtoritatoj.

Kategorio:Historio de Otomana Imperio
Kategorio:Historio de Turkio
Kategorio:Armena Genocido
Kategorio:Historio de Armenio
Rizoido

eta|220ra| k= juna muskoplanto ; w = la unua rizoido
eta|220ra|Rizoido de *Bryum elegans* ( muskoj ).
eta|220ra|Rizoido de *Cephaloziella divaricata ( muskoj ).
**Rizoidoj** estas fadeno-formaj kreskaĵoj ĉe la bazo aŭ la fundo de planto, trovitaj ĉefe en nevaskulaj plantoj kiaj algoj, fungoj, briofitoj kaj pteridofitoj, kiuj funkcias kiel radikoj de gimnospermoj kaj angiospermoj.
La origino de la plantoj okazis en akvo, ekde kie ili iompostiome migris al la terosupraĵo dum longa tempo de disvolviĝo. En akvo aŭ apud ĝi, plantoj facile povis sorbi akvon ( por plenumi siajn fiziologiajn procezojn ) de ĉiuj siaj flankoj kaj ne bezonis iun ajn specialan sorbantan organon ( t.e. radikojn ). Krome, en primitive stato, hista diferenceco kaj laborospecialigo estis minimuma ĉe plantoj, do ne bezonante akvon je diferenca kvanto por iliaj variaj partoj kaj histoj. Iam, la plantoj albordiĝis sur la tero, tiu senprokraste postulis bone disvolvigitan radikosistemon por efike sorbi akvon, kaj ankaŭ por ankriĝi en la grundon.

La rizoidoj estas nuraj fadenoj kaj ili tiumaniere funkcias. Ili ne sorbas akvon per kompleksan sistemon. Rizoidoj sorbas akvon per kapilareco kiel la meĉo, farita de maldikaj fadenoj, en eksmoda oleolampo sorbas oleon. La akvo supreniras inter la fadenoj de rizoidoj kaj ne tra ĉiu de ili kiel en radikoj.

Ĉe fungoj, rizoidoj estas etaj disbranĉiĝantaj hifoj kiuj malsupren kreskas ekde la stolonoj kiuj ankras la fungon. Ili liberigas digestantajn enzimojn kaj sorbas digestitan organikan materialon.

Ĉe la embriofitoj la rizoidoj estas triĥomoj kiuj ankras la planton al la grundon. Ĉe la hepatikoj, ili malĉeestas aŭ estas unuĉelaj, sed plurĉelaj ĉe la muskoj. Ĉe vaskulaj plantoj ili ofte estas nomataj radikoharoj, kaj estas aŭ unuĉelaj aŭ plurĉelaj.

Ĉe iuj algoj, estas ampleksa rizoida sistemo kiu permesas al algoj de ankriĝi al sabla substrato ekde de kiu ili povas sorbi nutraĵon.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Hohan, C.Michael 2010 : Fern. *Encyclopedia of Earth. eds. Saikat Basu and C.Cleveland'', National Council for Science and the Environment, Washington DC. 

Kategorio:Funganatomio
Kategorio:Briofitoj
Kategorio:Plantanatomio
Armeo de Islamo

[eta|La Armeo de Islamo bombas [Bakuon]]
La **Armeo de Islamo** () estis armeunuo de la Otomana Imperio, formita la 10-an de julio 1918. Ĝia kreaĵo estis ordonita de Enver Paŝao kiu ne povis rezisti la tenton de la Tuttjurkismo. La armeo konsistis el tjurklingvaj muzulmanoj kiuj celis krei grandan ŝtaton el tjurkaj popoloj.

Kategorio:Historio de Otomana Imperio
Preĝejo Emeriko de Hungario (Badacsonytomaj)

**Preĝejo de Emeriko de Hungario** estas romkatolika kirko en Hungario, en urbo Badacsonytomaj.

## Historio 
En 1263 paŭlanoj havis tie monaĥejon kaj romanikan preĝejon. Dum dominado de turkoj la preĝejo ruiniĝis. En 1717 ermitoj alvenis, kiuj zorgis pri la kirko, kiu renoviĝis en 1746. Baldaŭe funkciado de la ermitoj estis malpermesata, la preĝejo denove ruiniĝis. En la 1750-aj jaroj nova baroka unutura preĝejo konstruiĝis. Pro la proksima ŝtonminejo la preĝejo iĝis denove kaduka, tial en 1931 oni malkonstruis la preĝejon kaj plej nova, impona preĝejo konstruiĝis.

## Konstruaĵo 
La fenestraj bildoj prezentas vivon de Sankta Emeriko. La orgeno funkcias ekde 1947. En la navo la centra bildo prezentas la Lastan vespermanĝon.

Kermeso okazas en la 5-an de novembro.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* hungare
eta|260ra|maldekstra|Aerfoto pri la preĝejo

Badacsony
Badacsonytomaj
Preĝejo Ignaco Lojola (Vörösberény)

La **preĝejo Ignaco Lojola** estas romkatolika kirko en Hungario, en urbo Balatonalmádi, pli precize en iama vilaĝo Vörösberény [voroŝberEnj]. Apude monaĥejo etendiĝas, kiu nun estas hotelo.

## Historio 
En vilaĝo Vörösberény jam en 1297 menciiĝis preĝejo, kiu nun estas kalvinana preĝejo. Post dominado de turkoj jezuitoj alvenis en 1626 kaj ili konstruis monaĥejon kaj apude kapelon de Sankta Tombo en la 1750-aj jaroj. La ordeno ĉesis en 1773, tamen ili konstruis imponan barokan preĝejon en 1779.

## Konstruaĵo 
La freskoj prezentas vivon de Sankta Ignaco Lojola. Ĉe la sakristio estas bildoj pri Moseo kaj "Plorantaj virinoj ĉe la Sankta Tombo". La orgeno funkcias ekde 1974.

Kermeso okazas en la 31-an de julio.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* hungare

Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Ignaco Lojola
Balatonalmádi
3494 Purple Mountain

'*3494 *Purple Mountain''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  elde la Observatorio de Purpura Monto, apud Nankino (Ĉinio).

Kiel indikas ĝiaj aliaj provizoraj nomoj (1962 WV1, 1969 UD, 1972 OA), ĝi estis plurfoje observita kaj perdita antaŭ ĝia definitiva malkovro de 1980.

## Nomo 
Ĝi ricevis la anglan nomon de la monto kie situas tiu observatorio.

## Ecoj 
Ĝia spektra tipo V kaj ĝiaj orbitaj ecoj klasifikas ĝin kiel ano de la Vesta familio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio de Purpura Monto
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1980
Hengjang

**Hengjang** () estas prefektujnivela milionurbo en Ĉinio. La urbego nomiĝas ankaŭ "Brila Perlo en Suda Ĉinio". La municipo administras ankaŭ la proksimajn distriktojn.
eta|maldekstra|Vido en Hengjang

## Geografio 
Hengjang etendiĝas laŭ rivero Ksiang en centra-suda parto de la lando. Ĉangŝa troviĝas 160 km.

## Historio 
La historia loknomo estis **Hengĉoŭ**. Dum la 2-a mondmilito pro la batalo la urbo ruiniĝis.

## Ekonomio 
En Hengjang okupiĝas pri kemiaĵoj, teksaĵoj, paperoproduktadoj kaj nutraĵoproduktadoj. En la proksimeco oni minadas plumbon, zinkon, karbon, kaj stanon.

## Klimato 
Hengjang havas subtropikan klimaton, jare pluvas po 1352&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed precipe inter februaro-aŭgusto. Inter junio-septembro la temperaturo estas ĉirkaŭe 30&nbsp;°C, vintre neniam frostas.

## Trafiko 
Hengjang troviĝas ĉe kruciĝoj de gravaj aŭtovojoj kaj fervojaj linioj.

## Vidindaĵoj 
* turo nomata drako
* pagodo Laijan

## Ĝemelurboj 
*  Podolsk, Rusio

## Fontoj 
* Angla Vikipedio
eta|maldekstre|Stacidomo de Hengjang

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Taunton Cars

eta|Taunton 14 hp (1914)
**Taunton Cars Limited** estis brita produktanto de aŭtoj, kiu estis aktiva inter 1913 kaj 1921. Planita estis produktado en Belgio, sed tio ne okazis pro la unua mondmilito. Nur malmultaj ekzempleroj estis produktitaj en Britio.

## Modeloj 
## Literaturo 
* David Culshaw & Peter Horrobin: *The Complete Catalogue of British Cars 1895–1975*. Veloce Publishing plc. Dorchester (1999). ISBN 1-874105-93-6

Kategorio:Aŭtomobiloj
Kaŭzoj de aŭtismo

Multaj **kaŭzoj de aŭtismo** estis proponitaj, sed la kompreno de la teorio de kaŭzigo de aŭtismo kaj aliaj similaj nenormalaĵoj estas ne kompleta. Multaj aliaj kaŭzoj estis proponitaj, ekzemple vakcinoj, sed multaj klinikaj studoj ne montris iujn pruvojn.

## Aŭtismo kaj similaj nenormalaĵoj 
La teorio de la kaŭzoj de aŭtismo estas ankoraŭ nekompleta. Malgraŭ tiuj apartaj kaŭzoj estis hipotezigitaj (supozitaj) ofte kune aperi, ankaŭ estis sugestita, ke la interrilato inter la kaŭzoj estis troigita. La nombro de homoj konataj havi aŭtismon kreskis draste ekde la jaroj 1980, almenaŭ parte pro ŝanĝoj en diagnoza sperteco. Estas nekonata, ĉu vasta disiĝo ankaŭ kreskis.

La kunsento inter ĉefaj sciencistoj pri aŭtismo estas, ke genecaj faktoroj plej gravas. Mediaj faktoroj inkluzivas kelkajn manĝaĵojn, infectious disease, pezaj metaloj, solviloj, dizela motora eligaĵo, PCBs, phthalates kaj fenoloj uzitaj en plastikaj produktoj, pesticidoj, brominated flame retardantoj, alkoholo, fumado, neleĝaj drogoj,

La geneco de aŭtismo estas kompleksa. analizo de ligado estis ne konvinka. Multaj analizoj pri gena rilato havis nesufiĉan forton. Pli ol unu geno povas esti koncernita, malsamaj genoj povas esti envolvitaj en diversaj individuoj, kaj la genoj povas interagi unu kun alia aŭ kun mediaj faktoroj. Kelkaj kandidataj genoj estas trovitaj, sed mutacioj, kiuj pliigas riskon de aŭtismo ne estis identigitaj por la plimulto de la kandidataj genoj.... Unu hipotezo estas, ke aŭtismo estas iusence
ekzakte kontraŭa al skizofrenio, kaj ke aŭtismo rilatas kun pliigitaj efikoj per genomic imprinting, genoj hereditaj de la patro, kiuj reguligas trokreskon en la cerbo, sed skizofrenio rilatas kun genoj hereditaj de la patrino kaj malplian ktreskon..... Hipotezo estas, ke aŭtismo estas kaŭzita de interago de gena antaŭdispozicio kaj frua media atako. Kelkaj teorioj bazitaj je mediaj faktoroj estas proponitaj por adresi la restantan riskon. kelkaj de tiuj teorioj montras al antaŭnaskaj mediaj faktoroj, ekzemple agantoj kiuj kaŭzas difektojn je nasko, aliaj montras al medio post nasko, ekzemple infanaj nutraĵoj.

Risko faktoroj por aŭtismo inkludas gepatrajn specialaĵojn kiel alta patrina aĝo kaj alta patra aĝo.

## Antaŭnaska medio 
....

## Referencoj 
Kategorio:Autism
Jules Marcou

**Jules MARCOU** (20-a de aprilo 1824 – 17-a de aprilo 1898) estis geologo franca-usona-svisa. Li verkis la unuan geologian mapon de la tuta teritorio de Usono kaj geologian mapon de la tuta mondo. Li havis multe da malamikoj ene de la geologaro pro sia malfacila karaktero.

## Junaĝo kaj lernperiodo 
Li naskiĝis en Salins-les-Bains, en la franca departemento Jura, kie sia patro estis oficisto de la urbo.

Dum lia studperiodo en Besançon kaj ĉe la collège Saint-Louis, en Parizo, li ofte malsaniĝis kaj ne sukcesis trapasi la ekzamenojn. 21-jaraĝa li konatiĝis kun Jules Thurmann (1804-1855), Louis Agassiz kaj Jean Deluc.

## Laboroj kaj privata vivo 
Li laboris kun Jules Thurmann pri la geologio de la montoj de Ĵuraso. En 1846 kaj en 1847, li laboris kun Gabriel Delafosse ĉe la Sorbonne, kaj poste kun Louis Cordier ĉe la Muséum national d'histoire naturelle. En januaro 1848, li foriris al Ameriko kiel vaga geologo nome de Jardin des plantes, laŭ la instigo de Louis Cordier. La sekvanta jaro li retrovis Louis Agassiz en Boston, kaj ili kune kun eksploris la regionon de la Grandaj Lagoj.

Li edziĝis en 1850 kun Jane, filino de la historiisto Jeremy Belknap, ŝi donis al li financan bonegan situacion. Tiu fakto permesis al li multajn geologiajn eksploradojn tra Ameriko kaj Panamo, malgraŭ ke li malsaniĝis plurfoje.

En 1856 li iĝis profesoro pri geologio kaj paleontologio de École polytechnique fédérale de Zurich, kiun li demisiis post 2 jaroj pro sanproblemo.

Post restado en Salins, li reiris al Usono en 1860, kaj iĝis ano de *American Academy of Arts and Sciences* en 1861. Li denove esploradis eĉ tra la plej danĝeraj regionoj dum Usona Enlanda Milito.

De 1864 ĝis 1881, li iris kaj reiris de Francio al Usono. De 1881, li vivis sole en Usono, apud Boston.

Li ricevis la Honoran Legion, danke al sia amiko Louis Pasteur en 1867.

Li estis ankaŭ amiko de Joachim Barrande.

### Eksteraj ligiloj 
en la franca lingvo :
* Un savant dérangeant : Jules Marcou par Michel Durand-Delga et Richard Moreau

Kategorio:Usonaj geologoj
Ferenc Fekete

**FEKETE Ferenc** estis rumanihungara psikologo, poeto naskita en Nagyvárad la 15-an de aprilo 1915 kaj mortinta en Aŭstrio en 1945.
## Kariero
Fekete pristudis psikologion en Universitato de Kluĵo. Li estis kunlaboranto de revuo Korunk (1938-40). Liaj poemoj aperis en Pásztortűz, Erdélyi Helikon, Brassói Lapok, Korunk. Li mortis kiel laborkampulo en la fronto.
## Libro
En tradukado de Tiron Albani aperis rumane lia romaneto *Templomot építettek* (*Se clădea un templu* kun enkondukaĵo de Eugen Relgis kaj kun titolpaĝodezajno de András Szobotka, Kv. 1936).
## Fonto
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Fekete, F.
Fekete, F.
Batalo de Bitlis

eta|Mustafa Kemal en Bitlis
La **Batalo de Bitlis** estis batalo okazinta inter la Otomana Imperio kaj la Rusa Imperio okaze de la militkampanjo en Kaŭkazio dum la Unua mondmilito. La unua konfronto okazis en julio 1915, kiam la otomanoj ankoraŭ regis en la urbo. La unu konfronto ekiĝis en februaro de la sekva jaro, kaj finiĝis je la 3-a de marto 1916, kun la preno de la urbo fare de la rusoj. Bitlis estis kaptita de la unua armena bataliono de la Armenaj Volontulaj Unuoj, sub la gvido de Andranik Toros Ozanjan. La urbo estis la lasta loko uzata de la Otomana Imperio por eviti la eniradon de la rusoj en Anatolio kaj Mezopotamio. Post ĝia falo, la otomana armeo fidis al Mustafa Kemal la organizadon de la defendo de la regiono. La turkoj estis tuj forpelitaj kaj post malforta rezistado, la tuta regiono falis sub rusa regado.

Kategorio:Historio de Otomana Imperio
Kategorio:Historio de Armenio
Kerim Paŝao

**Abdul Kerim Paŝao** (turke: *Abdülkerim Paşa*, -  m. la 16-an de januaro 1923, ankaŭ konata kiel **Abdülkerim Öpelimi**, estis otomana komandanto en la militkampanjo en Kaŭkazio dum la Unua Mondmilito.  

Kategorio:Otomanoj
Kategorio:Paŝaoj
Kategorio:Otomanaj militistoj
Kategorio:Homoj de la Itala-turka milito
Batalo de Karakilisa

La **Batalo de Karakilisa** (armene: Կարակիլիսի ճակատամարտ) estis batalo de la militkampanjo en Kaŭkazio dum la Unua mondmilito kiu okazis en la proksimaĵoj de Karakilisa (la nuna Vanadzor) en 1918. La armenaj defendantoj, malplikvante ol la otomanaj fortoj, forpelis la turkoj. Ĉi tiu venko, kun la Sardarapat kaj Batalo de Aparan, estis nepra por la naskiĝo de la Armena Demokratia Respubliko  

Karakilisa
Kategorio:Bataloj de Armenio
Kategorio:Historio de Otomana Imperio
Anna Grodzka

**Anna GRODZKA** (naskiĝis la  en Otwock kiel viro **Krzysztof Bogdan Bęgowski**) estas pola socia aktivulino, precipe por la rajtoj de transseksuloj. Ekde 2011 ŝi estas membro de la pola parlamento, nuntempe la ununura transseksa persono en la mondo, kiu estas parlamentano. Ŝi estis kandidato por Prezidento de Pollando en la Prezidentaj balotoj en Pollando 2015
[eta|240px|maldekstra|Andrzej Rozenek, [Anna Grodzka kaj d-ro Robert Biedroń (esperantisto) dum la apog-agado por la infanaĝaj gejoj en Rusio (2013)]]
[eta|200px|maldekstra|Anna Grodzka intervjuata en la pola parlamento ([Sejmo|Pola Sejmejo)]]
eta|dekstra|Anna Grodzka, 2014

## Vivo 
Ŝi naskiĝis kiel viro kiel **Krzysztof Bogdan Bęgowski** kaj estis nomita vir-antaŭnome **Krzysztof** (Kristoforo). Ŝi decidis ĝustigi la sekson nur kiam ŝia filo estis plenkreska. La operacio okazis en Bankoko. Pri la tuta procezo estis kreita la filmo *Trans-akcja*, produktita en 2010 de HBO.

Ŝi finstudis psikologion en la Universitato de Varsovio. Poste ŝi laboris en la branĉoj eldona, reklama kaj poligrafia. Ŝi okupiĝis pri TV-serio- kaj filmproduktado, ankaŭ por Pola Televido. Ĝis la jaro 2011 ŝi membris en Alianco de Demokrata Maldekstrularo.

## Socia kaj politika agado 
En 2008 ŝi fondis Fondaĵon Trans-fuzja, kiu okupiĝas pri informado pri transsekseco kaj agado por subteni transseksulojn kaj transvestulojn. Grodzka prezidis la fondaĵon ĝis 2011. Ŝi estis ankaŭ vicprezidantino de la varsovia Urba Komisiono de Socia Dialogo pri Egaleca Traktado.

En 2011 ŝi kandidatiĝis al la pola parlamento. En la balotlisto de Movado de Palikot en Krakovo ŝi okupis la unuan lokon. Ŝi ricevis 19&nbsp;451 voĉojn kaj fariĝis la unua transseksa membro de la pola parlamento. Ĝis 2014 ŝi estis inter la plej popularaj parlamentanoj de Via Movado (la nova nomo de Movado de Palikot ekde 2013), apud la samseksema Robert Biedroń, la partiestro Janusz Palikot kaj Wanda Nowicka, vicprezidanto de la pola parlamento.

En 2014 Grodzka eksmembriĝis de Via Movado kaj aliĝis al Verduloj, tiel ŝi iĝis ankaŭ la unua verda parlamentano en Pollando.

## Eksteraj ligiloj 
* Anna Grodzka - persona retpaĝo  (pl)

Kategorio:GLAT-aktivuloj
Kategorio:GLAT-politikistoj
Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Verduloj
Nungua

**Nungua** estas urbo en la regiono de Akrao en Ganao. Ĝi situas je la strato konektanta Accra kaj Tema. Proksime de Nungua estas ankaŭ la urbo Teshie kun la antikva sklavo-kastelo Fort Augustaborg kaj la sabla marbordo Coco-Beach.

La loĝantoj de Nungua sin konsideras anoj de la popolgrupo Ga.

Kategorio:Urboj de Ganao
Fusarium-toksino

**Fusarium-toksinoj** estas fungotoksinoj, kiuj kiel duametabolitoj estas produktataj ĉefe de *Fusarium*.  Gluto de Fusarium-toksinoj kaŭzas veneniĝojn de bestoj kaj homo.

## Grupoj 
* A- kaj B-Trikoteceno 
* Zearalenono 
* Fumonisino
* Moniliformino
* Fusarino C
* Fusarinacido

## Literaturo 
* L. Roth, H. Frank, K. Kormann : Giftpilze · Pilzgifte. Schimmelpilze · Mykotoxine. Vorkommen, Inhaltsstoffe, Pilzallergien. ecomed, Landsberg 1990. ISBN 3609647302
* C. Moreau : Moisissures toxiques dans l'alimentation. Masson et Cie 1974. ISBN 2-225-38962-4
* Contribution à la compréhension des effets des systèmes de culture surl’infection des cultures de blé tendre d’hiver par la fusariose et la contamination des grains par les mycotoxines associées Tezo de Agnès Champeil 2004

Kategorio:Venenoj
Spertokampo por sensodisvolviĝo

[eta|Aŭskulti: sumoŝtono en la [parko de sensoj (Laatzen)|Laatzen, Germanujo]]
[eta|Aŭskulti: Aŭskultoĝardeno de la [universitato Oldenburg]]
[eta|Senti/tuŝi: indianoŝtupetaro sur la nudpieda pado en [Nienhagen (Staufenberg)|Nienhagen]]
[eta|Movo: ekvilibrodisko en [Bremervörde]]
**Spertokampo por sensodisvolviĝo** estas ideo konceptita de Hugo Kükelhaus (1900–1984). Temas pri spertoekspozicio, kiu stimulas ĉiujn sensojn. La diversaj ekspoziciaĵoj igu la vizitanton mem eksperimenti per ili, esplori ilin. Kükelhaus konstruis 32 ludilojn por lernejoj de la urbo Dortmund kaj prezentis parton de ili en 1967 ĉe la  internacia ekspozicio en Montrealo.

## Konsciigi sperton 
Laŭ la koncepto de Kükelhaus estiĝis granda nombro de sensobjektoj, spertokampoj kaj parkoj, kiuj rilatas al diversaj, sed ankaŭ al grupitaj sensoj, ekzemple:

*Aŭskultado: tamburoj, unukordilo, orgenfajfiloj, ventoharpo, sonbovlo, zumŝtono, gongoj, ventosonorilo,
:sed ankaŭ naturbruoj en ĝardenoj: birdokanto, akvobrueto, abelzumado.

## Bibliografio
* Hugo Kükelhaus: *Entfaltung der Sinne (Sensodisvolviĝo)*, eld. Schloss Freudenberg, nova eldono 2008 ISBN 978-3-00-024810-8
* Elisabeth Stelkens: *Auf den Spuren des Erfahrungsfeldes (Sur la spuroj de la spertokampo)*, *Organismus und Technik e.V.*, Essen 2007
* Hugo Kükelhaus: *Fassen Fühlen Bilden - Organerfahrungen im Umgang mit Phänomenen (Tuŝi, senti, krei - organspertoj uzante fenomenojn)*, *Gemeinnützige Forschungs- und Bildungsgesellschaft mbH* memeldono; 7-a eldono 2000, ISBN 3-877-32017-1
* Walter Jäger: *Das da draußen sind wir… Bausteine einer Pädagogik der Sinne. 7 Jahre unterwegs mit dem Mobilen Erfahrungsfeld zur Entfaltung der Sinne, Nürnberg (Tiuj ekstere estas ni... konstrueroj de sensopedagogio. 7 jaroj survoje kun la mobila spertokampo por sensodisvolviĝo, Nurembergo)*, eld. Modernes Lernen, Dortmund 1997, ISBN 3-8080-0389-8

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de la spertokampo en la kastelo Freudenberg, Wiesbaden
* Societo Hugo-Kükelhaus kun pliaj informoj kaj ligiloj
* Artikolo pri la spertokampo por sensodisvolviĝo

## Referencoj 
Kategorio:Pedagogio
Rusa-turka milito (1877–1878)

eta|Preno de Izmail fare de rusaj trupoj
La **Rusa-turka Milito de 1877–1878**, ankaŭ konata kiel **Milito de Oriento**, (Turke: Harbı 93 - "Milito de la naŭdekaj tri" aŭ 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı; ruse: Русско-турецкая война 1877-1878) estis milito, kiu formis la politikan vizaĝon de Balkanoj en kadron, kiu ekzistas ĝis nun. Ĉi tiu milito estis limŝtono al la fino de la vojo de la Otomana Imperio kiel monda potenco.

La fono de la milito kuŝas en la nacia vekiĝo en Balkano, kune kun la ambicio de la rusia imperio reakiri teritoriojn perditajn dum la Krimea Milito, restarigi sian superregadon en Nigra Maro kaj akiri kontrolon de Bosporo kaj Dardaneloj, kaj finfine atingi aliron al la Mediteraneo. Alia grava kialo estas liberigi la slavajn popolojn de Balkanio en la sudoriento de Eŭropo disde la Otomana Imperio regata de la turkoj. La liberigitaj popoloj fare de la rusoj dum jarcentoj sub turka premo konsideras ĉi tiun militon kiel la dua komenco de sia naciiĝo. Tial ekzistas alternativaj nomoj al ĉi okazintaĵoj donita de la naciismaj historiistoj de la 20-a jarcento, tiaj kiaj "Rumana Milito por Sendependiĝo" aŭ "Bulgara Milito por Sendependiĝo", ktp.

Rezulto de la milito, la princlandoj de Rumanio, Serbio kaj Montenegro deklaris sian oficialan sendependecon kaj liberigon de la Otomana Regno, kvankam en praktiko ili funkciis kiel sendependaj unuoj dum pluraj jaroj. Post preskaŭ 500 jaroj da otomana regado, kiu daŭris de 1396 ĝis 1878, la bulgara ŝtato estis restarigita, ĉi-momente kiel aŭtonoma princlando laŭ la Traktato de San Stefano. La Kongreso de Berlino poste transdonis Bosnion kaj Hercegovinon al la Aŭstria-Hungara Imperio, la insulo Kipro estis transdonita al la Brita Imperio kaj la regiono de Besarabio, kaj la urbo Kars estis transdonita al la Rusia Imperio.


Kategorio:Ruso-Turkaj militoj
Kategorio:19-a jarcento en Bulgario
Kategorio:Historio de Rumanio
Kategorio:Historio de Serbio
Kategorio:Konfliktoj en 1877
Kategorio:Konfliktoj en 1878
Kategorio:Militoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Militoj de Bulgario
Kategorio:Militoj de Rumanio
Kategorio:Militoj de Serbio
Kategorio:Militoj de Montenegro
3493 Stepanov

'*3493 *Stepanov'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la ukraina-soveta astronomo kaj astrofizikisto Vladimir Jevgenjeviĉ Stepanov (cirile *Владимир Евгеньевич Степанов'', 1913–1986), fakulo pri observo de la Suno.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1976
3495 Colchagua

'*3495 *Colchagua''''' estas asteroido de la ekstera asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ĉilia astronomo Luis E. González elde la observatorio de Cerro el Roble en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la ĉilia provinco de Colchagua, kie naskiĝis la malkovrinto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981
Tria Armeo (Turkio)

eta|Antaŭ la batalo de Sarikamiŝ
La **Otomana Tria Armeo** estis originale establita en Balkanio kaj poste defendis la nordajn kaj orientajn partojn de la Otomana Imperio. Ĝia komenca ĉefsidejo estis Saloniki. Kun la komenco de Unua Mondmilito, ĝi moviĝis al la fortikaĵo Erzurum. La ĉefsidejo estis movita al Susehir (urbo proksime de Sivao) post la Batalo de Erzurum. Dum ĝi estis en Balkanio, ĝi formis la kernon de la militfortoj kiuj apogis la Revolucion de la Junaj Turkoj de 1908. Multaj el ĝiaj oficiroj, inkluzive de Enver Paŝao kaj Mustafa Kemal Atatürk, pliiĝis al famo kaj potenco.

Dum la Unua Mondmilito, ĝi batalis kontraŭ la Rusa armeo de Kaŭkazio, Armenaj Volontulaj Unuoj kaj malantaŭ la linioj traktis la Armenan Reziston. Dum tiu periodo ĝi estis en la Batalo de Sarikamiŝ, en kiu ĝi spertis gigantan malvenkon, en la Batalo de Koprukoy kaj la batalo de Erzurum estis signifaj engaĝiĝoj.

Antaŭ 1916 ĝi jam ne estis ofensiva potenco. Post la Rusia revolucio de 1917, la Rusa armeo de Kaŭkazio disiĝis. Inter 1917 kaj 1918 ĝi avancis kontraŭ armenaj naciaj fortoj de la Armena Nacia Liberiga Movado establita de la Armena Kongreso de Orientaj Armenoj kiu iĝis la Armena Armeo kun la kreado de la Armena Demokratia Respubliko. Dum tiu periodo, ĝi batalis kontraŭ la armena armeo en Sardarapat, Abaran, kaj Karakilizo.

Kategorio:Otomana Imperio
Chris Connor

**Chris Connor** (denaska: *Mary Loutsenhizer*; * 8-an de novembro 1927 en Kansasurbo, Misurio; † 29-an de aŭgusto 2009 en Toms River, Ocean County, Nov-Ĵerzejo) estis usona ĵazkantistino.

## Vivo 
Chris Connor naskiĝis en Kansasurbo, Misurio. Ŝia patro, amatorviolonisto, kunprenis ŝin al koncertoj de la bandegoj, kiuj gastis en la urbo. Gravan influon havis la kantado de Anita O’Day. En 1945 ŝi kantis en lerneja bando, en 1949/50 ŝi iris al Novjorko kaj komencis sian kantistan karieron en la kantensemblo de Claude Thornhill, la *Snowflakes*. Post gastmuzikado en la orkestro de Jerry Wald ŝi transprenis en 1952/53 la kantrolon en la bando de Stan Kenton, al kiu ŝin rekomendis June Christy. Ekde julio de 1953 Connor laboris soloiste kaj surdiskigis multan komence por *Bethlehem Records*, poste ekde 1955 por *Atlantic Records*. La jaroj ĉe „Atlantic“ validas kiel kulmino de ŝia verkado – en tiu tempo ankaŭ ekestis la albumo *Chris Connor Sings the George Gershwin Almanac Of Song* (1957). Ŝi famiĝis per la furoraĵo *All About Ronnie*. Tiutempe ŝi kantis en la bandoj de Ralph Burns, Ralph Sharon, Richard Wess, Jimmy Jones, Al Cohn, Don Sebesky kaj Maynard Ferguson. Ŝia sukcesa periodo ĉe *Atlantic Records* daŭris ĝis 1962.

Laŭ opinio de la aŭtoroj de *Penguin Guide to Jazz* ŝi estas la modela kantistino de malpasia ĵazo.

## Diskoj 
* 1949 Claude Thornhill And His Orchestra: *Snowfall* (Fresh Sounds Rec.)
* 1953 *All About Ronnie* (Giants of Jazz)
* 1955 *Chris Connor Sings Lullaby of Birdland* (Bethlehem Records) kun la triopo de Ellis Larkins
* 1956 *Chris Connor* (Atlantic Records) kun Zoot Sims, John Lewis, Milt Hinton, Oscar Pettiford kaj la Ralph Burns Orchestra
* 1957 *Sings The George Gershwin Almanac Of Song* (Atlantic) kun Al Cohn, Herbie Mann, Milt Jackson, Milt Hinton, Oscar Pettiford, Hank Jones, Osie Johnson
* 1960 *This Is Chris* (CTI) kun Herbie Mann, Milt Hinton, Kai Winding kaj J. J. Johnson
* 1961 *Two’s A Company* (Roulette) kun Maynard Ferguson Orchestra
* 1961 *Free Spirits* (Atlantic)
* 1963 *Chris Connor At The Village Gate* kun Ronnie Ball, Mundell Lowe, Richard Davis
* 1981 *Lover Come Back To Me* (Evidence) kun Fred Hersch
* 1986 *Classic* (Contemporary) kun Claudio Roditi, Paquito D’Rivera
* 1987 *New Again* (Contemporary)
* 1991 *As Time Go By* (Enja) kun Hank Jones, George Mraz
* 2001 *Haunted Heart* (High Note)

## Literaturo 
* Richard Cook kaj Morton, Brian: *The Penguin Guide to Jazz on CD*, noveldono 1994
* Richard Cook & Morton, Brian: *The Penguin Guide to Jazz on CD*, 6-a eldono, Londono, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.
* Akompanteksto de la lumdisko *All About Ronnie* (Giants Of Jazz)
* Ken Bloom: *The American Songbook - The Singers, the Songwriters, and the Songs - 100 Years of American Popular Music - The Stories of the Creators and Performers*. Novjorko, Black Dog & Leventhal, 2005

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala hejmpaĝo
* Diskoregistro kaj fot ĉe *www.jazzdiscography.com*

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj ĵazkantistoj‎
3496 Arieso

**3496 Arieso** estas marsrenkonta asteroido.

## Malkovro 
Ĝi estas malkovrita la  de la germana astronomo Hans-Emil Schuster elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝia nomo estis konstruita per la akronimoj de la "*Astronomisches Rechen-Institut*" (Instituto de Astronomia Kalkulo): ARI; kaj de la "Eŭropa suda observatorio": ESO.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Hans-Emil Schuster
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Militkampanjo en Sinajo kaj Palestino

La **Militkampanjo en Sinajo kaj Palestino** okazis en la Sudokcident-azia Teatro de la Unua Mondmilito kiam serio de bataloj estis batalitaj inter la fortoj de la Brita Imperio (Britio, Hindio, Aŭstralio kaj Nov-Zelando) kontraŭ la Germana Imperio kaj Otomana Imperio. Tiuj bataloj okazis en Sinajo, Palestino kaj Sirio kaj komenciĝis la 26-an de januaro 1915 kaj finiĝis la 28-an de oktobro 1918.

## Partoprenantoj 
* Kampomarŝalo Edmund Allenby

eta|maldekstra|280ra|Surkamelaj aŭstralianoj dum ĉi militkampanjo

Kategorio:Bataloj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Bataloj en 1915
Kategorio:Bataloj en 1916
Kategorio:Bataloj en 1917
Kategorio:Bataloj en 1918
Heart Attack Grill

eta|Heart Attack Grill, Las Vegas
La **Heart Attack Grill** (Korataka Kradrostadejo) estas usona rapidmanĝejo en Dallas (Teksaso) (iam Chandler (Arizono)). Ĝi kaŭzas polemikon pro vendado de grand-kaloriaj manĝaĵoj, ĉefe hamburgeroj, kun intence provokaj manĝaĵaj nomoj.

La vendejo estas establita kiel hospital-tema restoracio: "flegistinoj" skribas la "receptojn" (mendojn) de la aĉetantoj ("pacientoj"). Kuracisto ekzamenas la "pacienton" kun stetoskopo. La menuo inkludas "simplajn", "duoblajn", "trioblajn", kaj "kvaroblajn bajpasajn" hamburgerojn, ĝis ĉ. 8.000 kalorioj. Oni povas manĝi ankaŭ sukerajn trinkaĵojn, lardajn manĝaĵojn.

## Historio 
Heart Attack Grill estis fondita en 2005 fare de Jon Basso por servi "nutradan pornografion".

La 261 kg peza porparolanto de la vendejo mortis en aĝo de 29 jaroj, en marto de 2011, pro pneŭmonio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo

Kategorio:Manĝejoj
Kategorio:Usono
Turka Nacia Movado

La **Turka Nacia Movado** ampleksiĝas al la politikaj kaj armeaj agadoj de la turkaj revoluciuloj kiuj gvidis la kreadon kaj formadon de la Respubliko Turkio, kiel sekvo de la malvenko de la Otomana Imperio dum la Unua Mondmilito.

La turkaj revoluciuloj ribeliĝis kontraŭ la dividado de la Otomana Imperio inter la Aliancanoj sub la Armistico de Mudros, kiu metis finon al la partopreno de la Imperio en la Unua Mondmilito; ili ankaŭ ribeliĝis kontraŭ la Traktato de Sèvres en 1920, laŭ kiu oni kreus la Grandan Armenion kaj Kurdistanon.

Kategorio:Historio de Turkio
Kategorio:Movadoj de nacia liberigo
Radikoharo

eta|Radiko-pinto, montrante junajn radikoharojn.
**Radikoharo** aŭ **sorboharo**, la rizoido de vaskulaj plantoj, estas tubforma elkreskaĵo de triĥoblasto, harar-formanta ĉelo sur la epidermo de plantoradiko. Tio estas, radikoharoj estas flankaj etendaĵoj de ununura ĉelo kaj nur malofte disbranĉigitaj, tiel nudokule nevideblaj. Ili estas trovitaj nur en la zono de maturiĝo de la radiko. Ĵus antaŭ la radikohararoĉeldisvolviĝo, ekzistas punkto de altigita fosforilasa agado.

## Funkcio 
La funkcio de la radikoharoj estas kolektado de grandaj kvantoj de akvo, nutraĵo, kaj mineraloj en la grundo kaj kontrolado kiom estas bezonata, tiu estas ĉefe tiel ke ĝi povas esti transportita tra la planto por helpi ĝin fari fotosintezon kaj aliajn aĵojn.

## Formiĝo 
Radikoharoj estas kutime elkreskaĵoj je la pinto de plantaj radikoj. Radikharaj ĉeloj varias inter 5 kaj 17 mikrometroj en diametro, kaj 80 ĝis 1 500 mikrometroj en longo ( Dittmar, citita en Esau, 1965).

## Graveco 
Radikoharoj konstituas gravan surfacon per kiu plantoj sorbas la plej grandan parton de siaj akvo kaj nutraĵo. Ili ankaŭ estas rekte engaĝitaj en la formado de radiktuberetoj ĉe la fabacoj.
Ili havas grandan surfacareon, kompare kun la aliaj ĉeloj, kiu helpas ilin osmoze sorbi akvon kaj mineralojn pli efike.

Radikoharoj ankaŭ sekrecias acidajn H+ ekde pomacido kiu helpas solvadon de la mineraloj en jonan formon por favori la asimiladon.

## Postvivo 
Radikohararoĉeloj povas postvivi dum 2 ĝis 3 semajnoj kaj tiam ekmortas. Samtempe novaj radikohararoĉeloj daŭre estas formitaj ĉe la pinto de la radiko. Tiumaniere, la radikoharara kovraĝo restas la sama. Kiam nova radikohararoĉelo kreskas, ĝi sekrecias venenon tiel ke la aliaj ĉeloj en la senpera proksimeco estas nekapablaj kreskigi unu el tiuj haroj. Tio certigas egalan kaj efikan distribuadon de la ĉeestantaj haroj sur tiuj ĉeloj. Estas, tial, kompreneble ke transplantado devas esti farita kun zorgemo, ĉar la radikohararoĉeloj estas tiritaj for plejparte. Estas tial ke transplantado zorgeme devas esti farita, ĉar la radikoharoj estas tiritaj for plejparte. Pro tio transplantado povas kaŭzi plantovelkadon.

## Vidu ankaŭ 
* Haŭstorio
* Mikorizo
* Triĥomo

## Bibliografio 
*  Esau, K. 1965 : Plant Anatomy, 2nd Edition. *John Wiley & Sons*. 767 pp.

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Plantanatomio