open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Colțești

eta|300px|dekstra|Fortikaĵo de Colțești
**Colțești** [kolceŝtj] (hungare: **Torockószentgyörgy**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Aiud. Administre ĝi apartenas al Rimetea.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 983 loĝantojn (hungaroj), en 1992 753 (97 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1332, kiam ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al departemento Torda-Aranyos. En la jozefa teritoria registrado la loko aperas en sekcio 123 sub la nomoj "*Sz. György*" kaj "*Thorotzko Szt. György*".

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Sámuel Brassai (junio 1797 aŭ 13-a de februaro 1800 – Kolozsvár, 24-a de junio 1897), literaturhistoriisto, lingvisto, polihistoro (ĉiosciulo).
* János Gáspár (Torockószentgyörgy, 27-a de oktobro 1816 – Nagyenyed, 6-a de marto 1892): pedagogo.
* János Gergely botanikisto
* Sámuel Pataki (1-a de januaro 1692 – Kolozsvár, 8-a de oktobro 1766): reformit-eklezia verkisto.
* Simon Tamás (n. 24-a de novembro 1946): aktoro.
* András Vernes (8-a de aŭgusto 1924) pentristo

## Komunumoj pri Sankta Georgo en Transilvanio 
La ceterajn en Hungara reĝlando vidu ĉe: Bácsszentgyörgy!

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Rimetea

**Rimetea** [rimetja] (hungare: **Torockó** , germane: **Eisenburg ** ) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Aiud. Administre al ĝi apartenas Colțești.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 512 loĝantojn (hungaroj, rumanoj, ciganoj), en 1992 640 (80 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1257. De 1332 ĝi estas ekleziejo. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Torda-Aranyos vármegye*). Béla Bartók kolektis tie 9 popolmelodiojn tekstajn kaj instrumentajn.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* István Borbély (23-a de novembro 1886 – Cluj, 20-a de marto 1932): teologia verkisto, literaturhistoriisto.
* Andor Czupor (6-a de oktobro 1902 – Budapest, 27-a de aŭgusto 1960): inĝeniero pri minejoj, fakulo de produkto de la petrolo
* Anna Gelei, edzino de József Király (1899 – 1966): popolpoeto.
* Ferenc Király (n 23-a de aprilo 1953): popolartisto.
* Kinga Kiskasza (n 3-a de januaro 1975): ĵurnalistino.
* István Lázár (3-a de septembro 1742 – Kolozsvár, 7-a de oktobro 1811): unitáriisma episkopo, eklezia verkisto.
* Máté Toroczkai (? 1553 – Kolozsvár, ? 1615): unitariisma eklezia verkisto.

## Bibliografio 
* Hantz-Lám Irén: *Torockó*-gvidlibro, Kolozsvár, 2003

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Popolnombrado 2002 
* Kudritaĵoj 
* Bildoj

Dosiero: Rimetea jud Alba.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Rimetea01.jpg|Unitariisma preĝejo en Rimetea

Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Cămărașu

**Cămărașu** [kəməraŝu] (hungare: **Pusztakamarás** [pustakamaraŝ]) estas komunumo en Rumanio oriente de Cluj-Napoca. Administre apartenas al ĝi Năoiu, Sâmboleni.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 129 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, ciganoj), en 1992 1 385 (rumanoj, 15 % da hungaroj).

En la censo de 2002 la 1 502 loĝantoj de la vilaĝo deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio
Ĝia unua mencio estas el 1322. De 1332 ĝi estas ekleziejo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Kolozs*). Ĝi estis la bieno de la familio Kemény.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
*László Kasza (*14-a de oktobro 1914 – ): kuracisto, adjunkto.
*Domokos Kemény (Marosvásárhely, 1806 – 12-a de oktobro 1885): juristo, landkunvena deputito 
*Zsigmond Kemény, barono (Alvinc, 12-a de junio 1814 – Pusztakamarás, 22-a de decembro 1875): verkisto, eseisto, politikisto, ano korespondanta de la Hungara Scienca Akademio (1843) tie estas entombigita.
*András Sütő (17-a de junio 1927 – Budapeŝto, 30-a de septembro 2006): hungara verkisto, eseisto, dramverkisto, laŭreato de Herder-premio kaj Kossuth-premio.
*Ferenc Székely (n. 5-a de junio 1951): etnografia esploristo.
*Ferenc Szász (11-a de marto 1880 – Kluĵo, 1-a de septembro 1948) agronomo
*István Szász (14-a de februaro 1865 – Novoj, 11-a de septembro 1934) agronomo

## Literaturo
*Székely Ferenc: Templomra szállt bánatmadár (Pusztakamarási magyarok), Kriterion Könyvkiadó, 2011.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

## Notoj 

Dosiero: Camarasu jud Cluj.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Golden Circle

***Golden Circle*** (esperante: *ora cirklo*) estas granda aŭstralia manĝaĵfabrikada kompanio, kies sidejo troviĝas en Brisbano, Kvinslando. La ĉefa fabriko estas ĉe Northgate, norda antaŭurbo de Brisbano. Ekde la 19-a de decembro 2008 *Golden Circle* estas posedata de Heinz.

## Historio 
Komence, la kompanio traktis kaj enskatoligis ananasojn kaj produktis frukt-konfitaĵojn. Poste la produktado plivastiĝis kaj nun koncernas aliajn enskatoligitajn fruktojn kaj legomojn, sukojn, dolĉajn trinkaĵojn kaj bebonutraĵojn.

## Efikadoj 
Aŭstraliaj bienistoj lilveras pli ol 180 gigagramojn da fruktoj kaj legomoj al la kompanio ĉiujare. La fruktaj rikoltaĵoj (ĉefe ananasoj) venas de la Sunbrila-Borda landinterno, Maryborough, Yeppoon kaj norda Kvinslando. Legomoj devenas ĉefe de Lockyer Valley, okcidente de Brisbano. Vegetaĵoj, kiuj ne kreskas en Kvinslando devenas el pli sudaj ŝtatoj.

Golden Circle funkciigas la plej grandan vaporŝelilon.

La nombro de dungitoj de *Golden Circle* varias sezone inter 700 kaj 1700.

Aldone al la ĉefa fabriko en Brisbane, *Golden Circle* posedas ankaŭ la fabrikon *Original Juice Co.* plant en Mill Park, ekstere de Melburno kaj pakejon de freŝaj fruktoj en Griffith, New South Wales. )

## Produktoj 
*Golden Circle* fabrikas pli ol 800 produktojn inkluzive fruktosukoj, dolĉaj trinkaĵoj, konfitaĵoj, kaj bebonutraĵoj. Ananasproduktoj reprezentas nuntempe nur 20 % de la tuta produktado.

Oficejoj estas en ĉiu aŭstralia ŝtato kaj ankaŭ Nov-Zelando. Aŭstralio estas la ĉefa aĉetanta regiono por iliaj produktoj, sed ili ankaŭ eksportas al Nov-Zelando kaj aliaj Oceaniaj landoj.

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de Golden Circle (angle)

Kategorio:Firmaoj
Kategorio:Aŭstralio
Grauno

* **Grauno** ĝis la fino de 2015 estis memstara komunumo en Italio, nun temas pri parto de la nova komunumo Altavalle.
* **Grauno** estas birdo, fake konata kiel *Scaphidura oryzivora*.
Mihail Sadoveanu

**Mihail SADOVEANU** (naskiĝis la  en Paşcani; mortis la  en Bukareŝto) estis rumana verkisto, plej konata pro siaj historiaj romanoj.

Post lernado en Paşcani, Fălticeni kaj Iaşi li ekstudis juron en Bukareŝto en 1904. En la sama jaro li komencis literaturan karieron kaj tial ne finis siajn studojn. Li publikigis pli ol cent librojn kaj kontribuis al literaturaj gazetoj.

Kiam Rumanio fariĝis komunisma fine de la 40-aj jaroj, Sadoveanu subtenis la novan registaron kaj per kelkaj verkoj propagandis ekzemple la kolektivigon de la bienoj. Pro tio li ricevis Lenin-premion.

## En Esperanto aperis 
* *La niksino de la marĉo.* Tradukis el la germana traduko de la rumana originalo H. Boucon. En: *Lingvo Internacia* 1911, p. 66–75.
* *Nobela Peko. En arbaro Petriŝor. La sciigantoj.* Tradukis Tiberio Morariu. Leipzig: Ferdinand Hirt & Sohn, 1929. 62 paĝoj. (*Internacia mondliteraturo* 21.)
** *La Socialisto* recenzis: *Tri rakontoj, bone tradukitaj, kiuj al ni rakontas pri la vivo kaj kutimoj de la rumanoj en la grandaj arbaroj kaj vastaj stepoj.* (1929, paĝo 80.)
* *La Feino de la lago (Zâna lacului).* Tradukis Armand Su. En: *Norda Prismo* 3/1965, paĝo 80.
* *Malnova historio.* En: *Rumana Antologio*. paĝoj 18–23.

eta|maldekstra|Mihail Sadoveanu
### Recenzoj
Pri *Nobela peko. En arbaro Petriŝor. La sciigantoj.*

Kategorio:Rumanaj verkistoj
Kamĉatka provinco

eta|dekstra|Situo de Kamĉatka provinco en Rusio
**Kamĉatka provinco** () estis provinco de Rusio. Ĝi situas en la sudo de duoninsulo Kamĉatko. Proksimume  homoj loĝas sur  kvadrataj kilometroj. En 2007, la Kamĉatka provinco unuiĝis kun Korjakio kaj iĝis la Kamĉatka regiono.

Pli ol duono de la loĝantoj vivas en la ĉefurbo, Petropavlovsk-Kamĉatskij. Ekster tiu urbo la loĝdenso estas tre malalta. La plejparto de la loĝantoj estas rusoj, krome troviĝas indiĝenaj siberiaj popoloj: korjakoj kaj itelmenoj. La unuaj rusoj atingis la regionon en la 17-a jarcento. En 1740 oni fondis la nunan ĉefurbon.

Ekonomie plej gravaj estas ŝipkonstruado, fiŝkaptado kaj la ligna industrio. Ministoj produktas interalie karbon kaj oron. Venas pli kaj pli da turistoj, ĉefe al la vulkana kaj gejsera regiono, kiu estas Monda Naturheredaĵo de Unesko.

## Urboj 

Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1932
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2007
Otto Hahn

**Otto HAHN**  (naskiĝis la  en Frankfurto ĉe Majno; mortis la  en Göttingen) estis germana kemiisto. Li malkovris la nuklean fendadon kaj pro tio ricevis la Nobel-Premion pri kemio en 1944.

Post abiturientiĝo Otto Hahn en 1897 ekstudis kemion en la universitato de Marburg. Dum siaj studoj li dum unu jaro laboris ĉe Adolf von Baeyer en la universitato de Munkeno. En 1901 li doktoriĝis pri temo el organika ĥemio. Post sia militservo li dum kelka tempo laboris kiel asistanto en la universitato de Marburg.

Otto Hahn volis labori en la industrio. Tial kaj por plibonigi siajn lingvosciojn li en 1904 fariĝis kunlaboranto de William Ramsay en la universitato de Londono. Tie li laboris pri radioĥemio, tiam nova scienca kampo. Dum li eksperimentis per saloj de radiumo li malkovris en 1905 tiel nomatan *radiotorion* (torion 228). Li supozis, ke temis pri nova ĥemia elemento, sed fakte temis pri nova izotopo de la konata elemento torio. Tamen la nocio *izotopo* tiam ankoraŭ ne ekzistis. En aŭtuno 1905 li transloĝiĝis al Montrealo por labori ĉe Ernest Rutherford en la universitato de McGill.

En 1906 li revenis al Germanio kaj fariĝis kunlaboranto de Emil Fischer en la universitato de Berlino; en 1907 li habilitaciis. Fine de 1907 li ekkonis la aŭstran fizikistinon Lise Meitner ĵus venintan de Vieno al Berlino. Ekde tiam ili dum 30 jaroj kunlaboris. En 1910 li fariĝis profesoro, en 1912 li fariĝis sekciestro en Kaiser-Wilhelm-Institut pri kemio en Berlino. De 1928 ĝis 1945 li estis direktoro de la instituto.

Dum la unua mondmilito Otto Hahn devis militservi en speciala taĉmento, kiu evoluigis kemiajn armilojn kaj kies estro estis Fritz Haber. En 1917/1918 li kaj Lise Meitner izolis longdaŭran radioaktivaĵon, kiun ili nomis protaktinio.

Kun Lise Meitner kaj Fritz Straßmann li daŭrigis la esplorojn de Enrico Fermi, kiu bombardis uranion per neŭtronoj. Ĝis 1939 la sciencistoj kredis, ke tiel ekestas elementoj pli pezaj ol uranio. Tamen li kaj Straßmann en 1938 ili post tia bombardo trovis spurojn de bario. En 1939 ili informis la publikon pri tio, ke ili fendis uranion kaj tiel estigis malpli pezajn elementojn. Iom poste Lise Meitner, kiu en 1938 devis pro sia juda deveno fuĝi al Svedio, eltrovis teorian klarigon. Pro liaj esploroj pri nuklea fendado la Sveda Akademio de la Sciencoj aljuĝis al li en 1944 la Nobel-Premion pri kemio, kiun li ricevis en 1946, post la fino de la dua mondmilito.

Post la faligo de atombomboj al Hiroŝimo kaj Nagasako Otto Hahn pledegis kontraŭ la uzu de nuklea energio por militaj celoj. De 1948 ĝis 1960 li estis prezidanto de la Max-Planck-societo.

## Vidu ankaŭ 
*3676 Hahn (nomo de asteroido, omaĝe al li)

Kategorio:Germanaj kemiistoj
Kategorio:Nukleaj fizikistoj
Kategorio:Pacistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Teknologia Universitato Berlino
Turuĥansk

**Turuĥansk**, esperante **Turuĥansko** () estas vilaĝo (antaŭe urbo) ĉe rivero Jenisejo en Rusio. Laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . Administre la vilaĝo apartenas al la Siberia federacia regiono kaj al la Krasnojarska regiono. 

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Krasnojarska regiono
Răscruci

**Răscruci** [rǝskruĉj] () estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Bonţida.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 447 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 523 (rumanoj, 17% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio okazis en 1325/1326. De 1332 ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Kolozs*).

## Képtár 

File:Bánffy-kastély - Válaszút, Kolozs megye.jpg|Bánffy-kastély

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Albert Bánffy, hungara magnato.
* Zoltán Kallós (25-a de marto 1926): hungara muzikfolkloristo.
* József Szakács (17-a de aŭgusto 1931) priteknoka kaj sporta verkisto, vortarredaktisto.
* Miklós Székely (17-a de januaro 1877 - ?, ? ): porjunulara verkisto.
* György Válaszúti (Válaszút, ? -Pécs, ? ): unitariisma eklezia verkisto en la dua parto de 16-a jarcento.
* Albert Wass (8-a de januaro 1908- Astor, Florida, 17-a de februaro 1998): verkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Minoraj sokratanoj

Per la termino "minoraj" oni volas distingi tiujn disĉiplojn de Sokrato kiuj fondis skolojn post la morto de la majstro aŭ fondinte skolojn lasis sin influi de la sokrataj ideoj, kaj ne havante la grandiozecon de la ideoj de Platono. Oni kalkulas kvar disĉiplojn nome, Antisteno la fondinto de la cinika skolo, Aristipo el Cireno la fondinto de hedonismo aŭ cirenismo, Fedo el Elido fondinto de la elida skolo kaj Eŭklido el Megaro fondinto de la megara skolo. 

La skolo de Antisteno kulminis poste en  cinikismo de la helenisma kaj imperiisma periodo kun Diogeno el Sinopo kiu levis tiun filozofion al la lastaj konsekvencoj, sekvite de la romiaj filozofoj. 

Stoikismo ankaŭ ensuĉis el tiu ĉi fonto. 

La skolo de Aristipo nutris la hedonisman korpon de epikurismo. 

Eŭklido provis doni al sokratismo metafizikan trajton  de elajismo de Parmenido, kies sukceso nur okazis kun Platono. 

La skolo de Fedo ne longe daŭris.

Kategorio:Filozofio
Kategorio:Sokrato
Gârbău

**Gârbău** [gırbəŭ] (hungare: **Magyargorbó**, germane: **Ungarisch Gorbau**) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Cluj-Napoca. Ĝi estas fervoja nodo. Administre al ĝi apartenas Cornești, Nădășelu, Viștea, Turea.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 693 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 763 (rumanoj). Laŭ la censo de 2002 en la vilaĝo vivis nur ĉirkaŭ 1,5 % da hungaroj, sed en la komunumo 45,2 %.
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1437. Ĝia hungara loĝantaro en la 17-a jarcento pereis. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs). 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Garbau jud Cluj.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Perforto

[eta|230px|Perforto en [teatraĵo ]]**Perforto** estas uzo de forto por trudi sian volon. Oni distingas inter fizika perforto (ekz. batoj aŭ uzo de armiloj) kaj psika perforto (ekz. fortaj aŭ daŭraj insultoj, humiligoj, kulpigoj, ofendoj aŭ minacoj).

**Violento** estas senbrida uzo de forto (***perfortego***), ekzemple por vundi homon aŭ detrui aĵon. Nocio kontraŭ estas senperforto.

Konsidereblas pluraj specoj de perforto kiel seksa perforto kaj perforto kontraŭ infanoj.

Hejma perforto, **hejma violento**, **familia violento** aŭ **familiperforto**, estas modelo de konduto kiu implikas perforton aŭ alian fitraktadon de unu persono kontraŭ alia en hejma kunteksto, kiel ekzemple en geedziĝo aŭ kunvivado. Ĝi povas esti nomita intimpartnera perforto kiam transigita fare de edzo aŭ partnero en intima rilato kontraŭ la alia geedzo aŭ partnero, kaj povas okazi en aliseksemaj aŭ sam-seksemaj rilatoj, aŭ inter iamaj geedzoj aŭ partneroj. Hejma perforto ankaŭ povas impliki perforton kontraŭ infanoj, gepatroj, aŭ maljunuloj, kaj escepte povas esti farita por mem-defendo. Ĝi prenas kelkajn formojn, inkluzive de fizika, parola, emocia, ekonomia, religia, genera, kaj seksa misuzo, kiu povas intervali de subtilaj, trudaj formoj ĝis edzeca seksperforto kaj ĝis perforta fizika fitraktado kiel ekzemple sufokado, batado, ina genitala kripligo kaj acidĵetado kiu rezultas ofte en deformado aŭ morto. Hejmaj murdoj inkludas ŝtonumon, bruligon de novedzino, honormurdojn, kaj dotmortigojn.

Kontraŭvirina violento estas tiu fifarita kontraŭ virino pro ŝia kondiĉo de virino. Tio estus «konsekvenco de la diskriminacio suferita kaj jure kaj en la praktiko, kaj la persistado de malegaleco pro ĝenraj tialoj».

## Vidu ankaŭ 
* Agresemo
* Elĵetisto
* Grupĉikanado
* Honormurdo
* Kolero
* Kontraŭvirina violento
* Korpa puno
* Krimo
* Murdo
* Milito
* Mistraktado de infano
* Seksperforto
* Senperforto
* Sevila Komunikaĵo pri Perforto
* Spiralo de perforto
* Torturo

## Notoj
Vințu de Jos

eta|Situo en distrikto Alba
**Vințu de Jos** [vincu de ĵos] (hungare: **Alvinc**, germane: **Winzendorf**, pli malfrue **Unter-Wintz**, ) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Alba Iulia. Ĝi estas fervoja nodo. La fervoja stacio de Vințu de Jos situas ĉe la norda parto el la du ĉefaj linioj inter Bukareŝto kaj Arad kaj ligas ĝin al Sibiu. Administre al ĝi apartenas 17 pliaj vilaĝoj, inter ili Inuri, Dealu Ferului, Gura Cuțului, Hategana, Valea Vințului, Vurpăr.

## Historio 
Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1205 (laŭ aliaj: 1248). Ĝi estis fondita de saksoj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér vármegye*). En la iama palaco de Gabrielo Bethlen estis ligna baldakeno pentrita ĉ. 1620 verŝajne de János Egerházi Mezőbándi. Ĝi pereis. La komunumo iĝis trafinodo: de tie ĉi forkondukas flanka fervojlinio en la direkto de la Stacidomo de Sibiu, dume la ĉefa estas al Alba Iulia respektive Deva.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 4 192 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 5 232.

## Historimonumentoj 
Proksime de Vințu de Jos estas la ruinoj de iama dominikana monaĥejo, ekkonstruita en la 14-a jarcento. En la 16-a jarcento Nikolao Kocsárdy transformis ĝin al sekulara kastelo. En tiu kastelo estis mortigita Georgo Martinuzzi.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* József Alvinczi, barono (1-a de februaro 1735 – Buda, 25-a de novembro 1810): imperiestra ĉefgeneralo.
* Aladár Bodor (29-a de januaro 1880 – Budapest, 19-a de aprilo 1952): verkisto, ĵurnalisto, poeto.
* János Csató (1833–1913), ornitologo, botanikisto.
* Georgo Fráter, familia nomo *Utiešenić*, laŭ patrinnomo *Martinuzzi* (Kamičić, Kroatio, 1482 – Alvinc, 17-a de decembro 1551), kardinalo, kroatdevena hungara ŝtatviro.
* Dániel Gondol (?, 1815 – Alvinc, 7-a de majo 1891): verkisto, ano korespondanta de la Hungara Scienca Akademio (1845).
* Géza Hanzéros apotekisto, poeto,
* József Inczédy, ekde 1750 barono (fortikaĵo Zebernyik, proksime de Alvinc, 1688 – Marosszentkirály, 1750): juĝistmajstro, tradukisto.
* Zsigmond Kemény, barono (12-a de junio 1814 - Pusztakamarás, 22-a de decembro 1875): verkisto, publicisto.
* Jakab Lázár (19-a de januaro 1824 – Vieno, 1-a de decembro 1895): arbarscienca fakverkisto.
* József Pakots (21-a de marto 1877 – Budapest, 12-a de junio 1933): ĵurnalisto, verkisto.
* Katalin Pataky (13-a de septembro 1894 - Nizza, 1946) pentristino vivinta de la 30-aj jaroj eksterlande.
* László Pataky (Brád, 24-a de decembro 1957 - Alvinc, 4-a de marto 1912) pentristo, grafikisto
* Dezső Polik (9-a de aprilo 1873 – Budapest, 11-a de julio 1925): filmkameraisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Vintu de Jos jud Alba.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
James Sayers

**James Denson SAYERS** (naskiĝis en 1888; mortis la 26-an de decembro 1957 en Lillie, Louisiana, Usono) estis usona esperantisto kaj Esperanto-verkisto.

En 1925 aperis la anglalingva, okpaĝa broŝuro *A Brief Account of the International Language Movement* de Sayers ĉe IALA. Li kaj alia esperantisto, David Richardson, kune servis en la usona armeo en Frankfurto ĉe Majno, en la okupita Germanio, en 1946. Tie li estis oficiro pri informado. Ambaŭ helpis ebligi la okazigon de la unua postmilita renkontiĝo de germanaj esperantistoj. Sayers estis membro de la "North American Esperanto Reorganization Committee" en 1952 kaj kunfondinto de Esperanto-Ligo por Norda Ameriko (ELNA). La Estraro nomumis Sayers redaktoro de la nova organo *North American Esperanto Review*. Li demisiis post la unuaj du numeroj kaj David Richardson iĝis la nova redaktoro. Li estis vicprezidanto de ELNA inter 1954 kaj 1956.

Sayers estis dum la 1930-aj ĝis 1950-aj jaroj verkisto de anglalingvaj romanoj pri la usona "sovaĝa okcidento". En 1929 li publikigis libron pri siaj rasismaj teorioj: *Can the White Race Survive?* [Ĉu la blanka raso povas travivi?]. En ĝi li provis demonstri, ke la falo de pluraj elstaraj civilizacioj de la pasinteco estis rezulto de rasa miksiĝo. La ideo, ke rasa miksiĝo estas malbono, kontraŭa al la volo de Dio, reaperas ankaŭ en lia Esperantlingva romano *Invito al ĉielo*. Laŭ la teorio de Sayers, ekzistas esence nur du homaj rasoj, blanka kaj nigra, dum la aliaj homaj grupoj, kiujn oni kutime taksas apartaj rasoj, estiĝis per diversgrada intermiksiĝo de la du bazaj rasoj.

## Invito al ĉielo 
Krome li verkis originalan romanon *Invito al ĉielo*. La 205-paĝa libro aperis en 1949 ĉe la eldonejo de Siegfried Ziegler en Munkeno. Finna traduko *Kutsu tähtiin* de J. N. Mikkola aperis en 1951 en Helsinko ĉe Kuva ja sana.
### Recenzoj
.

### Vidu ankaŭ 
* Invito al ĉielo, de Sonic Youth

## Eksteraj ligiloj 
* Stellan Engholm recenzas *Inviton al ĉielo*
* William Auld recenzas

Sayers, James
Sayers, James
## Fontoj 
* La mortodato el Norda Prismo 2/1958, p. 126.
Miĥail Ŝoloĥov

eta|80px|memormedalo omaĝe al la centjara jubileo de Ŝoloĥov
**Miĥail Aleksandroviĉ ŜOLOĤOV** (; naskiĝis la  en Kruŝilin/Don; mortis la  en Veŝenskaja) estis soveta, rusa verkisto.

Li estis filo de kozaka virino devigita je geedziĝo. La kozaka medio difinis la tutan vivon de Ŝoloĥov, li multe skribis pri kozakaj temoj.

Post la Oktobra Revolucio li batalis en la Rusa Enlanda Milito kontraŭ la Blanka Gvardio. Lin kaptis homoj de anarĥiisto Maĥno, sed amnestiis lin; poste kaptis lin la rostovaj ĉekistoj, sed denove ŝanĝis la juĝon pri mortpuno. Li loĝis en Moskvo, sed en 1926 li translokiĝis por ĉiam al la patrolando, inter la kozakojn. Tiam li komencis skribi la faman libron "Silenta Dono".

En 1928 li komencis verki libron, kiu famigis lin: tio estis la "Silenta Don’", kiun li finis en 1940.

En 1932 li aliĝis al KPSU kaj iĝis parlamentano ekde 1936 en Supera Soveto.

En 1939 li estis elektita ano de la Sovetia Akademio.

Li ankaŭ iĝis konata per la verko "Novagro Plugita". En 1941 ricevas li Stalin-premion, en 1955 la Lenin-distingon kaj en 1960 Lenin-premion, en 1965 eĉ por la ĉefverko "Silenta Don’" la Nobelpremion pri literaturo.

Kvankam oni akuzis lin pri plagiato rilate al "Silenta Dono", sed tio pruviĝis senbaza, kiam aperis - parte eĉ surrete - la manskriboj de la libro.

## Verkoj 
* *Донские рассказы*, 1926, (Don-aj rakontoj)
* *Тихий Дон*, 1928-1940, (Silenta Don')
* *Поднятая целина* (Novagro plugita)
* *Они сражались за Родину*, 1969 (Ili batalis por la Patrujo)

## En Esperanto aperis 
*La sorto de homo* (*Судьба человека*) / Trad.: A. AGOSTI kaj N. DANOVSKIJ. - Moskvo: Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj, 1965.

## Interesaĵo rilate al Esperanto 
Fine de la 1-a mondmilito laboris en la bieno Ŝoloĥov kiel militkaptito esperantisto Ota Ginz, tiam 19-jara, kiu amikiĝis kun knabo Miĥail kaj postlasis stenografian taglibron. Kiam post la 2-a mondmilito lia filo Petr Ginz ne revenis hejmen, Ŝoloĥov helpis al Ginz serĉi la knabon, sed senrezulte. Poste montriĝis, ke Petr mortis en Aŭŝvico. Pri la rilato inter Ginz kaj Ŝoloĥov informis ĉeĥlingva broŝuro de Jiří Franěk **Ota Ginz - od Petra Ginze a raketoplánu Columbia až k Šolochovovi** (de Petr Ginz kaj spacŝipo Columbia ĝis Ŝoloĥov, Prago 2006)

## Vidu ankaŭ 
* 2448 Sholokhov

Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Ruslingvaj verkistoj
Kategorio:Rusiaj verkistoj
Kategorio:Sovetiaj ĵurnalistoj
Kategorio:Sovetiaj verkistoj
Kategorio:Sovetiaj scenaristoj
Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro
Kategorio:Socialisma realismo
Kategorio:Naskiĝintoj la 11-an de majo
Kategorio:Mortintoj la 21-an de februaro
Elbo (rivero)

[eta|dekstra|260px|Vido de la [fortreso Königstein en Saksio al la rivero]]
La rivero **Elbo** (, ) havas sian fonton en Gigantmontaro en Ĉeĥio. Ĝi trairas Ĉeĥion kaj Germanion kaj post entute 1091 kilometroj fine fluas en la Nordan Maron. Ĉe la limo inter Ĉeĥio kaj Germanio Elbo kaj ĝiaj alfluoj formis la pitoreskan pejzaĝon de Elba Grejsmontaro.

La rivero pasas la sekvajn urbojn: Hradec Králové, Pardubice, Kolín, Poděbrady, Mělník, Litoměřice, Ústí nad Labem, Děčín, Bad Schandau, Pirna, Dresdeno, Meißen, Riesa, Wittenberg, Dessau, Magdeburg, Wittenberge, Boizenburg, Hamburgo, Cuxhaven.

Gravaj alfluaj riveroj estas jenaj: Vultavo, Ohře, Mulde, Saale (ĉiuj de maldekstre) kaj Havel kaj Jizera (dekstre).

## Vidu ankaŭ 
* Elba Tago
* Kanjono de Elbo
* 7671 Albis


Kategorio:Riveroj en Karkonoŝa cismontaro
Kategorio:Riveroj en distrikto Trutnov
Kategorio:Riveroj en distrikto Náchod
Kategorio:Riveroj en distrikto Hradec Králové
Kategorio:Riveroj en distrikto Pardubice
Kategorio:Riveroj en distrikto Kolín
Kategorio:Riveroj en distrikto Kutná Hora
Kategorio:Riveroj en distrikto Prago-oriento
Kategorio:Riveroj en distrikto Mělník
Kategorio:Riveroj en distrikto Litoměřice
Kategorio:Riveroj en distrikto Ústí nad Labem
Kategorio:Riveroj en distrikto Děčín
Kategorio:Riveroj en Gigantmontaro
Kategorio:Riveroj en Orientelba tabulo
Kategorio:Riveroj en Mezelba tabulo
Kategorio:Riveroj en Bohemia mezmontaro
Kategorio:Riveroj en Elba Grejsmontaro
Kategorio:Riveroj kreantaj landlimon de Ĉeĥio kaj Germanio
Kategorio:Riveroj tranĉantaj landlimon de Ĉeĥio kaj Germanio
Kategorio:Riveroj en Germanio
Kategorio:Riveroj en Saksio
Kategorio:Riveroj en Saksio-Anhalto
Kategorio:Riveroj en Brandenburgio
Kategorio:Riveroj en Malsupra Saksio
Kategorio:Riveroj en Ŝlesvigo-Holstinio
Kategorio:Geografio de Hamburgo
Kategorio:Internaciaj riveroj en Eŭropo
Nădășelu

**Nădăşelu** [nədəŝelu] (hungare: **Magyarnádas**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Gârbău. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 719 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 383 (rumanoj, 2% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1285. Ĝian hungaran loĝantaron en la jaroj 1658-1660 la turkoj-tataroj plejparte pereigis. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Christoffel Plantijn

**Christoffel PLANTIJN** [krisTOfel planTEJN] (naskiĝis en Saint-Avertin apud Tours (Francio) ĉ. 1520, mortis en Antverpeno la ) estis presisto kaj eldonisto, kiu ekloĝis en Antverpeno en 1549. En 1555 li malfermis propran presejon, la *Officina Plantiniana*, kiu en ĝia apogeo nombris 16 presmaŝinojn kaj dungis pli ol 80 laboristojn. Kiam li ektimis hispanan uzurpadon de la urbo, li transloĝiĝis al Leiden, kie li iĝis presisto de la universitato. Li revenis al Antverpeno en 1585, kie li mortis kvar jarojn poste.

La plej fama verko de Plantijn estas lia *Biblia Regia* redaktita de Benito Arias Montano, kiun li eldonis inter 1568 kaj 1574. Tiu ĉi plurlingva eldono de kristana biblio estis publikigita kun la helpo de la hispana reĝo Filipo la 2-a. Aliaj nomoj por tiu ĉi biblio estas *Biblia Sacra*, *Biblia Complutense* kaj *Biblia Polyglotta*.

Post lia morto lia bofilo Jan I Moretus transprenis la entreprenon. Ĉi-momente la Muzeo Plantin-Moretus, apartenanta al la Monda heredaĵo de UNESKO, troviĝas en la sama presejo.

## Nomo 
Plantijn naskiĝis kiel Christophe Plantin, kaj sub tiu franca formo li estas konata en la plimulto de la lingvoj. Sed kiam li loĝis en Antverpeno, li donis al sia nomo nederlandlingvan formon Christoffel Plantijn (tiam oni nomis la lingvon malaltgermana aŭ teŭtona) kaj ankaŭ tiel subskribis siajn leterojn.

eta|dekstra|La plej fama verko de Plantijn, la *Biblia Sacra*

## Kelkaj gravaj eldonoj de Plantijn 
* 1562 - *Dictionarium Tetraglotton* (latina - greka - franca - nederlanda).
* 1567 - *Nomenclator omnium rerum propria nomina variis linguis...* kun klarigo pri medicinaj terminoj en la Nederlanda lingvo kaj en multaj aliaj lingvoj.
* 1568 - 1574 *Biblia Regia* en diversaj formatoj 
* 1573 - *Thesaurus Theutonicae linguae*, *Schat der Neder-duytscher spraken* pri la (pra-)nederlanda lingvo. Tiu ĉi vortaro enhavas 40 000 terminojn, kun la traduko al la franca kaj latina.
* 1574 - *Dictionarium Teutonico Latinum *, nederlanda-latina vortaro, verkita de Cornelis Kiliaan (1528-1607). En 1599 tiu ĉi vortaro estis reviziita kaj reeldonita sub la nomo *Etymologicum Teutonicae linguae sive Dictionarium Teutonico - Latinum*.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* 6808 Plantin

## Eksteraj ligiloj 
*  Retejo de la muzeo Plantin-Moretus 

Kategorio:Flandraj inventistoj
Kategorio:Tradukistoj de la Biblio
Băgara

**Băgara** [bǝgara] (hungare: *Bogártelke*) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Aghireșu.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 612 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 432 (93 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas el 1299. En mezepoko ĝi apartenis al la benediktana monaĥejo de Cluj-Mănăștur. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs).

En la censo de 2002 la 402 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Fontoj 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Turea

**Turea** [turja] (hungare:  **Türe** [tyre] ) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Gârbău.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 902 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 582 (hungaroj, rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1299. De 1232 ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Kolozs*). En ĝia reformita preĝejo estis pentrita la ligna baldakeno laŭ la surskribaĵoj el 1587, sed ili pereis kune kun la konstruaĵo.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Gravaj personoj 
* György László (n. 4-a de oktobro 1946): poeto, tradukisto, verkisto
* Lehel Lőrincz (Türe, 20-a de decembro 1933): skulptisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Aghireșu

**Aghireșu** [agireŝu] (hungare: **Egeres** [egereŝ], germane: *Erldorf*) estas komunumo en Rumanio oriente de Huedin kaj okcidente de Cluj-Napoca. Administre al ĝi apartenas Aghireș-Fabrici, Arghișu, Dâncu, Dorolțu, Inucu, Leghia, Macău, Ticu, Ticu-Colonie kaj  Băgara. 

## Loĝantaro 
En 1910 Egeres havis 1 374 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 4 397 (rumanoj, 23 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1363. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Kolozs*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Nagyvenyim, Hungario

## Gravaj personoj 
* Péter Betegh (1994 – Venezuelo, 1969) fakulo pri medecinplantoj
* Csaba Miklósi-Sikes, *Csaba Miklósi* (n. 20-a de oktobro 1947): muzeologo, artkritikisto.
* Károly Pattantyus (n. 4-a de februaro 1906 – Kluĵo, 12-a de decembro 1987 ): arthistoriisto, pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj

Dosiero: Aghiresu jud Cluj.png|Situo en la distrikto
Dosiero:Laguna albastră.jpg|*Laguna albastră*

Kategorio:Komunumoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
MIME

**MIME** estas normo por retpoŝto en la Interreto, ebliganta
* havi plurajn objektojn en unu retmesaĝo;
* sendi tekstojn kun senlime granda linilongo kaj suma amplekso;
* uzi signarojn pli larĝajn ol Askio, ekz-e la Latin-3-an;
* ktp. 

## Egalsigna askiigo 
Por sekure sendi ne-askiajn signojn tra retpoŝto MIME transformas ilin al 7-bitaj vicoj, per egalsigna askiigo.
Do, se du korespondantoj havas MIME-kapablan poŝtilon, ili povas uzi la supersignitajn literojn; ekz-e por transmeti la mesaĝon *Eĥoŝanĝo ĉiuĵaŭde* sufiĉas specifi la signaron Latin-3-an per jenaj kaplinioj:

`Content-Transfer-Encoding: quoted-printable`

`Content-type: text/plain; charset=ISO-8859-3`

Tiam la poŝtiloj aŭtomate plenumos la askiigon kaj rekonstruon de la supersigno. Tamen se oni volas subrigardi la transmetatan tekston, oni povas malŝalti la MIME-filtrilon, kaj oni vidos:
E=B6o=FEan=F8o =E6iu=BCa=FDde

Ĉi tie ĉiun supersignitan literon anstataŭas la egalsigno = kaj du deksesumaj ciferoj, indikantaj la kodojn laŭ ISO-8859-3 (se la egalsigno estas parto de la teksto, ĝi estas same kodata: =3D). En tiu formo la mesaĝo sendifekte pasos tra ĉiu komputilreta nodo, eĉ se ĉi tiu komprenas nur la 7-bitan Usonan Askion.

Tiu metodo ne estas speciale Esperanta, ĝi estas internacia. Ekz-e, ankaŭ la germana frazo *Ja gewiß doch quält zuviel Syntax mürbe Köpfe*, kun tiel indikita signaro estos sendata kiel
Ja gewi=DF doch qu=E4lt zuviel Syntax m=FCrbe K=F6pfe.
Normale la du korespondantoj tiajn teruraĵojn ne vidos, sed ĝuste tiel aspektos la teksto por ricevanto kies malnova poŝtilo ne komprenas MIME-on.

El ĉiuj disponeblaj askiigoj la MIME-skribo estas la plej esprimiva. Nur ĝi ebligas sendifekte askiigi la tutan tekston de ĉi artikolo, ekz-e la frazon: «Ĉu ĉ, ^c, cx aŭ =E6?» (tiel: =C6u =E6, ^c, cx a=FD =3DE6?). Kompreneble, tiu normo ne bezonas sankcion de la Esperanta, aŭ de la franca, aŭ de iu ajn lingva akademio.

## 64-uma kodoprezento 
Principe eblas kodi ĉiujn bitokajn datenojn per egalsigna askiigo, sed per tio povas triobliĝi la amplekso de la datenoj, se estas multaj ne-askiaj bajtoj. Tial MIME disponigas ankaŭ alian metodon, 64-uman kodoprezenton. Per ĝi la datenoj kreskas ne je faktoro 3, sed nur proksimume 1,37. Aliflanke ĉiuj signoj de teksto tiel kodata, ankaŭ askiaj, ŝanĝiĝas; tia teksto ne estas legebla sen programa helpo. Jen kiel aspektas "Eĥoŝanĝo ĉiuĵaŭde" en la 64-uma kodoprezento:

`RcSlb8WdYW7EnW8ĝIlpdcS1YcWtZGUNCg==`

MIME markas la uzon de 64-uma kodoprezento per jena kaplinio:

`Content-Transfer-Encoding: base64`

## Eksteraj ligiloj 
* MIME  en Komputada Leksikono

Kategorio:Komputiko
Okcidenta Eŭropo

eta|dekstra|280px|Okcidenta Eŭropo
[dekstra|280px|eta|"Okcidenta Eŭropo" laŭ la lingvouzo dum la [Malvarma Milito inter la jaroj 1947 kaj 1989]]

**Okcidenta Eŭropo** aŭ **Okcident-Eŭropo** signifas diversaj landoj en okcidenta Eŭropo, laŭ diversaj kriterioj.

Laŭ geografia senco "okcidenta Eŭropo" signifas la ŝtatoj Britio, Irlando, Francio, Belgio, Nederlando, kaj Luksemburgo.

Dum la tempo de la Malvarma Milito inter la jaroj 1947 kaj 1989 (respektive 1991), oni nomis ĉiujn ekonomie kapitalismajn parlamentajn demokratiojn de okcidenta, norda, suda kaj parto de meza Eŭropo "okcidenteŭropaj" kaj konsideris ilin parto de la "Okcidenta Bloko"), kontraŭe al la komunisme-aŭtoritate gviditaj landoj de la oriento de meza, orienta kaj granda parto de sudorienta Eŭropo, kiujn oni nomis resume kiel "Orienta Bloko".

## Vidu ankaŭ 
* la difinon de Okcidenta Eŭropo laŭ la Geoskemo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Eŭropo
Malpiga tubo

**Malpigaj tuboj** estas la ĉefaj organoj de ekskrecio kaj osmoreguligo ĉe la insektoj.  Ili helpas la insektojn teni akvon kaj elektrolitojn en ekvilibro.  *Malpiga* devenas de la nomo de la itala kuracisto kaj anatomo Marcello Malpighi.

La tuboj estas longaj, maldikaj elkreskaĵoj de la nutrokanalo, ĉiu konsistanta el unuopa tavolo da ĉeloj, kaj fermita ĉe la fino; ili kuniĝas kun la kanalo ĉe la junto inter la ventriklo kaj postintesto. Koĉoj havas nur du, sed grandaj specoj de lokusto povas havi ĝis 200. Afidoj estas la solaj insektoj sen malpigaj tuboj.

Antaŭ-urino formiĝas en la tuboj, kiam la nitrogena ekskrecio kaj elektrolitoj (natrio, kalio kaj ureata acido) estas transportataj tra la finoj de la tuboj. Akvo sekvas. La antaŭ-urino, kune kun digestita nutro, kuniĝas en la postintesto. En tiu momento, ureata acido precipitiĝas, kaj natrio kaj kalio estas aktive sorbataj de la postintesto, kune kun akvo, per osmozo. Ureata acido restas kaj miksiĝas kun fekaĵoj, nun preta por ekskrecii.

Kategorio:Entomologio
Viștea (Cluj)

**Viștea** [viŝtja] (hungare: **Magyarvista** [madjarviŝta]) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Gârbău.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 400 loĝantojn (hungaroj), en 1992 885 (98 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1291. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, Kolozs. Ĝia reformita preĝejo havas pentritan lignan baldakenon kun 120 tabuloj el kies figuroj pluraj estas faritaj en 1765 de Lorenco Umling pli maljuna.

En la censo de 2002 la 819 liĝantoj deklaris jenajn etnecojn:

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
Ĝemelkomunumo estas 20ra| Görbeháza, Hungario.

## Gravaj personoj 
eta|300ra|Kalvinana preĝejo de Viștea (Cluj)
* Erzsi András Erdei (n. 17-a de aprilo 1931): aŭtobiografiistino.
* János András *V. András* (n. 5-a de aprilo 1926): redaktoro, tradukisto.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Viștea)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Batalo de Mylae

La **batalo de Mylae** okazis en 260 a.K inter Romio kaj Kartago, dum la 1-a punika milito. La punika batalŝiparo senĝene atakis pli frue la italajn marbordojn kaj mar-proksimajn urbojn de Sicilio. Ĉe Mylae, la romia floto detruis 50 karagajn ŝipojn kaj la restantaj malamikaj ŝipoj fuĝis.

Romio akiris per tiu venko la maran potencon ĉirkaŭ Sicilio. La sukceso estis dankebla al tiu novigo, ke la romiaj soldatoj hok-kaptis la malamikajn ŝipojn kaj sur diloj transkuris kaj devigis je proksima batalo la kartagajn ŝipanojn.

Mylae
Mylae
Mylae
Kategorio:Kartago
Kategorio:Konfliktoj en la 3-a jarcento a.K.
Mylae
Kazerno

**Kazerno**, aŭ **soldatejo**, estas konstanta loĝejo de soldatoj aŭ anoj de armeece organizita polico, iulande ankaŭ de fajrobrigado.

La vorto origine devenas de la latina vorto *castrum* (= armea tendaro). Ĝi eble trairis la araban lingvon, en kiu ĝi iĝis *qasr* (قصر), kaj tra eŭropaj lingvoj venis al Esperanto. Kazernoj kutime estas en urboj kaj tiel ankaŭ gardas (protektas aŭ regas) ilin; tiaj urboj nomiĝas garnizonejoj.

Kazernoj certigas ekster-deĵoran disponeblecon de soldatoj kaj reduktas la tempon por kunvoki ilin en okazo de bezono. Kutime ili ampleksas ne nur loĝejojn (dormejojn), sed ankaŭ administrejojn, eble ankaŭ instalaĵojn por medicina zorgo pri la soldatoj.

[eta|350px|[Neuf-Brisach - La longaj konstruaĵoj laŭlonge de la fortikaĵa muro estis la kazernoj.]]
La "inventaĵo" de kazerno okazis en la 17-a jarcento - antaŭe la soldatoj estis loĝigitaj en la domoj de la civitanoj. Ĝi estis grava inventaĵo, ĉar ĝi reduktis la kverelojn pro kantonmento inter civitanoj kaj soldatoj kaj igis la soldatojn ĉiam disponeblaj.
La fama fortikaĵo-arkitekto Vauban (1633-1707) estis la unua, kiu en siaj milit-urboj planis kazernojn grandstile - komparu detale la planojn de (ekzemple) Neuf-Brisach, kiu estis perfektigita por la celoj de milita bazo.

Laŭ Francisko Azorín **kazerno** estas *Konstruaĵo por loĝi soldatojn.* Li indikas etimologion el la latina *casa* (domaĉo).

## Notoj
Alanio (apartigilo)

* **Alanio** estis la mezepoka feŭdisma ŝtato de alanoj.
* **Nord-Osetio**, respubliko de la Rusia Federacio, formale per kompleta nomo nomiĝas **Nord-Osetio-Alanio**, tiel memorigante pri la mezepoka ŝtato.
* **Alania** estas rusia futbala klubo.
Ĉaŭ!

***Ĉaŭ!*** estis retmagazino en Esperanto. Ĝi prenis sian nomon el la neologisma interjekcio ĉaŭ. Redaktoro estis Franko Luin.
## Eksteraj ligiloj 
ĉaŭ!  (ne trovebla)

Kategorio:Esperanto-movado
Bolnisi

**Bolnisi** estas urbo en Kartvelio, apartenanta al la regiono Kvemo Kartli. La urbo perdis signifan parton de nekartvela loĝantaro post disfalo de Sovetunio, kaj nun en ĝi loĝas ĉ. 10 mil personoj.

En la loko de la nuna Bolnisi estis fondita germana urbo *Katarinenfeld* en 1818. En ĝi ekloĝis grupo de germanoj el Ŝvabio. Post la socialisma revolucio la urbon oni renomis *Luksemburg*, omaĝe al la germana revoluciulino Roza Luksemburg. Tamen en 1944 la urbo ricevis sian nunan nomon, Bolnisi, pro dummilitaj persekutoj kaj perfortaj translokigoj de etnaj germanoj.

En Bolnisi konserviĝis probable la plej malnova kristana preĝejo de Kartvelio – *Bolnisis Sioni*. Oni supozas, ke la preĝejo estis konstruita en la 4-a jarcento.

Kategorio:Urboj de Kartvelio
Dorolțu

**Dorolțu** [dorolcu] (hungare: **Nádasdaróc**) estas komunumo en Rumanio okcident-nordokcidente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Aghireșu.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 239 loĝantojn (hungaroj), en 1992 120 (hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas el 1427. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs). Admin

En la censo de 2002 ĉiuj 103 loĝantoj deklaris sin etnaj hungaroj.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Macău

**Macău** [makǝu] (hungare: **Mákófalva**) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Aghireşu.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 402 loĝantojn (hungaroj), en 1992 805 (98% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1299. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Kolozs). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Neu-Ulm

**Neu-Ulm** [noj-ulm] (germane = "nova Ulm") estas "granda distrikta urbo" en Bavario (Germanio), kaj administra centro de samnoma distrikto. La urbo havas iom pli ol 54.000 loĝantojn, el kiuj preskaŭ 7.000 estas ne-germanoj kaj preskaŭ 5.000 estas eks-sovetiaj enmigrintoj. Ĝi situas je la dekstra bordo de rivero Danubo kontraŭe al urbo Ulm en Baden-Virtembergo.

Ĝis 1810 Ulm kaj Neu-Ulm konsistigis unu solan urbon, kaj ankaŭ nun ili konsistigas inter-provincan centron.

Gravajn ŝanĝojn en la evoluo de la urbo kaŭzis la retiriĝo de la usona armeo el tiea kazerno (*Wiley*-kazerno) kaj projekto de la germana fervojo, kiu nun laboras pri malplialtigo de la fervojaj trakoj de la linio Munkeno–Stuttgart, kiu iras tra Neu-Ulm. Ankaŭ la preparoj de la ĝardenkultura (hortikultura) ekspozicio de 2008 forte influis la evoluon de la urbo.

## Historio 
Ĝis 1810 la historio de Neu-Ulm estas parto de la historio de Ulm, ĉar ĝis tiu jaro ili konsistigis unu solan urbon. Napoleono la 1-a rekompencis Bavarion pro ties subteno per transigo de la orienta parto de Ulm (de reĝlando Virtembergo al Bavario). De tiu tempo la urba areo konsistas el la du urboj Ulm kaj Neu-Ulm.

En 1814 okazis la unua dokumentita uzo de la nomo "Neuulm". Pro la duobla "u", kiu povas konfuzi, oni poste enkondukis ligostrekon. La disigita parto en 1857 ricevis propran blazonon; ĝi komence ne havis la statuson de urbo; tiun donis la bavara reĝo Ludoviko la 2-a en 1869.

## Famuloj 
* Harald Schmidt

## Trafiko 
En Neu-Ulm estas unu el la du finpunktoj de la federacia vojo 30, kiu vojas ĉ. 160 kilometrojn suden ĝis la urbo Friedrichshafen ĉe la Bodenlago, kaj ankaŭ la federacia vojo 10, 19 kaj 28 pasas tra la urbo. Aldone la pli larĝa germana aŭtovojo A7 pasas tre proksime, kaj kompreneble la urbo ankaŭ ligiĝas al la fervoja reto, per trajnlinioj al Aŭgsburgo kaj Kempten en Algovio. Al la longdistanca fervoja trafiko la urbo konektiĝas per la ICE- kaj IC-haltejo ĉe la ĉefstacio en la najbara urbo Ulm.

### Biciklado 
Neu-Ulm estas sur la internaciaj longdistancaj biciklaj itineroj "Danuba biciklovojo" (germane *Donauradweg*, slovake *Dunajská cyklistická cesta*, hungare *Duna menti kerékpárút *, kuroj de la fonto ĝis la buŝo de Danubo) kaj EuroVelo 6 (kuroj de la Atlantiko ĝis la Nigra Maro laŭ ses eŭropaj riveroj).

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Neu-Ulm
Kategorio:Urboj de Bavario
Kategorio:Urboj ĉe Danubo
Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Bavario
Mănăstireni

eta|dekstra|300px|Kalvinana preĝejo de Mănăstireni

**Mănăstireni** [mənəstirenj] (hungare: **Magyargyerőmonostor** madjardjereo:monoŝtor) estas komunumo en Rumanio okcidente de Cluj-Napoca. Administre al ĝi apartenas Bedeciu, Dretea, Ardeova, Mănăşturu Românesc, Bica.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 197 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 780 (rumanoj, 28% hungaroj). Ĝia unua mencio estas en 1332.

## Historio 
En la mezepoko ĝi estis servutulvilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Kolozs vármegye*). En la kalvinana preĝejo la orienta pentrita ĥorejo estas farita en 1758 de Lorenco Umling pli maljuna.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Komunumoj pri *monostor* en Hungara reĝlando 
(Monostor signifas: abatejo.)

## Renomaj personoj 
* András Bódi (*8-a de aŭgusto 1937): radi-kaj televidraportisto.
* István Bogdán (*19-a de marto 1947): aktoro.
* Márton Debreczeni (Magyargyerőmonostor, 25-a de januaro 1802 - Kolozsvár, 18-a de februaro 1851): inĝeniero pri minejoj, poeto.
* Zsigmondné Gyarmathy, *Hóry Etelka* 28-a de majo 1843 – Kolozsvár, 9-a de aprilo 1910): verkistino, etnografia kolektantino
* Béla Hory (1-a de junio 1845 - Kolozsvár, 20-a de decembro 1909): verkisto
* Farkas Hóry (Kótaj, 30-a de oktobro 1813 – Magyargyerőmonostor, 25-a de oktobro 1872): poeto.
* Miklós Miklós, sófalvi (19-a de januaro 1807 - Torda, 28-a de marto 1869): poeto, verkisto.

## Bibliografio 
* Olosz Katalin: *Magyargyerőmonostori népköltészet* (Folkloro de vilaĝo), 1969. La popolmelodiojn notis István Almási.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Căpușu Mic

**Căpușu Mic** [kəpuŝu mik] (hungare: **Magyarkiskapus**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi havis 1250 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 907 (rumanoj, 56 % da hungaroj). Ĝia unua mencio estas el 1219. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Kolozs vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Căpușu Mare.

Laŭ la censo de 2002 ĝi tiam havis 834 loĝantojn, preskaŭ same kiom la apuda vilaĝo Căpușu Mare (835). Ili deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj