open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mereni

**Mereni** [merenj] (hungare: **Kézdialmás** kezdialma:ŝ) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Târgu Secuiesc. Administre ĝi apartenas al Lemnia.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 328 loĝantojn (hungaroj), en 1992 970 (99% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Renomaj personoj 
*Frigyes Kelemen (Mereni, 8-a de septembro 1924 – 6-a de junio 1979, Kluĵo): fizikisto. 
*Edit Mózes-Finta (*20-a de februaro 1945): pentristino, grafikistino.
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Brăduț

**Brăduț** [brəduc] (hungare: **Bardóc**) estas komunumo en Rumanio norde de Braŝovo. Ĝi estas la plej norda komunumo de la distrikto Covasna. Administre apartenas al ĝi Filia, Doboșeni, Tălișoara.

La tri vilaĝoj Brăduț, Filia kaj Doboșeni situas tre proksime inter si; Tălișoara situas kelkajn kilometrojn sud-okcidente. Ĝi estas la sola, kiun trapasas la distrikta vojo DJ131 (inter Odorheiu Secuiesc kaj Baraolt); la aliaj estas atingeblaj nur sur lokaj vojoj.

Brăduț estas ĝemela al Geszt en Hungario.

## Loĝantaro
En 1910 la vilaĝo havis 892 loĝantojn (hungaroj), en 1992 992 (hungaroj).

En la censo de 2002 la 925 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

La vilaĝo Brăduț havas malpli ol kvaronon de la komunuma loĝantaro (kaj Filia kaj Doboșeni estas pli grandaj). En la tuta komunumo la hungaroj konsistigis en 1992 nur 83,6 % de la loĝantaro. Preskaŭ ĉiuj ne-hungaroj vivis en Doboșeni.

## Historio
La unua skriba mencio de Brăduț / Bardóc estas el 1332. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Annamária Barabás: operkantistino en Svislando  
* József Benkő (20-a de decembro 1740 – Középajta, 28-a de decembro 1814): botanikisto, historiisto, reformita pastro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Bradut jud Covasna.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Bardoc.jpg|Totala vido

Kategorio:Komunumoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Brateș

**Brateș** [brateŝ] (hungare: **Barátos** [baratoŝ]) estas komunumo en Rumanio oriente de Sfântu Gheorghe. Administre apartenas al ĝi Pachia, Telechia.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1427 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 641 (99 hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1415. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Renomaj personoj 
* Sámuel Andrád (1751 – Sepsiszentgyörgy, 31-a de aŭgusto 1807): kuracisto, verkisto, anekdotkolektanto
* András Péter Diósi: kuracisto
* Béla Kató (n. Brateș, 31-a de januaro 1954: reformita pastro, episkopo.
* János Mircse, *Barátosi Mircse* (1834 – 31-a de januaro 1883, Venecio, Italio): liberecbatalanto, historiesploristo.
* Borbála Porzsolt (*1-a de novembro 1933): pentristino.
* Lajos Vékás (Barátos, 5-a de oktobro 1880 - Kluĵo, 1962): ekonomikisto

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Fizografia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Pachia

**Pachia** pakia () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Covasna (urbo). Administre apartenas ĝi al Brateş.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 587 loĝantojn (hungaroj), en 1992 335 (hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (departemento Háromszék).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Károly Vida (19-a de marto 1819 – Nagyvárad, 4-a de januaro 1862): ĵurnalisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Sânzieni

eta|Fortika preĝejo en Sânzieni
**Sânzieni** - jen rumane, prononco , , [ke:zdisentle:lek] - estas komunumo en Rumanio norde de Târgu Secuiesc. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Caşinu Mic (319 loĝantoj), Petriceni (malnova nomo *Peselnek*, 680 loĝantoj) kaj Valea Seacă.

La vilaĝo kune kun la apuda monto estas romkatolika pilgrimloko.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 3 006 loĝantojn (hungaroj), en 1992 3 181 (99% hungaroj).

## Historio 
Ĝiaj unuaj skribaj mencioj estas en 1251; 1332 ekleziejo . Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Ágoston Balás (1680 – Esztelnek, 26-a de aŭgusto 1748): franciskano, instruisto.
* Jenő Gáspár (Szentlélek, 16-a de novembro 1894 – Budapeŝto, 17-a de decembro 1964): poeto, verkisto, redaktoro.
* Endre Ráduly (*3-a de majo 1927): lingvokultivanto, lernolibrverkisto.
* Lajos Szöllősy Szabó (11-a de februaro 1803 – Budapest, 12-a de majo 1882): dancisto, koreografo, dancmajstro.
* Menyhért Vizi (21-a de aprilo 1910 - Kluĵo, 27-a de januaro 1987): pedagogia verkisto

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Covasna
Telechia

**Telechia** telekia (hungare **Orbaitelek**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Covasna. Administre apartenas ĝi al Brateş.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 773 loĝantojn (hungaroj), en 1992 641 (hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
*Gyula Horváth (24-a de januaro 1843 – Budapest, 19-a de aŭgusto 1897): publicisto.
*György Makó (en la dua parto de la 16-a jarcento – Brassó, 17-a de julio 1603): ĉefkapitano de Háromszék.
*Gábor Mara (1829 - Kökös, 2-a de julio 1849): honvedmajoro

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Valea Seacă

**Valea Seacă** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Valea Seacă (Cluj-Napoca) estas vilaĝo en Distrikto Cluj.
*Valea Seacă (Sânzieni) estas vilaĝo en Distrikto Covasna.
*Valea Seacă (Râciu) estas vilaĝo en Distrikto Mureş.
*Valea Seacă (Tarna Mare) estas vilaĝo en Distrikto Satu Mare.
***Valea Seacă (Bacău)**
Petriceni

**Petriceni** [petriĉenj], (hungare: **Peselnek** peŝelnek) estas vilaĝo apartenanta administracie al Sânzieni. 
## Loĝantaro
En 1992 ĝi havis 680 loĝantojn. 
## Renomaj personoj 
* Győző Sylvester (*8-a de decembro 1930): pentristo.
* Antal Affray, franciskano.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Reĝina patrino

La nocio **Reĝina patrino** estas titolo ofte portata de patrino de la reganta monarĥo.

* Aleksandra (1844–1925)
* Mary (1867–1953)
* Elizabeth, la Reĝina patrino (1900–2002) 
* Blanka de Kastilio —  (1226–1252)
* Katerino de Mediĉo — (1559–1589)
* Maria de Medici — (1610–1642)
* Margherita de Savojo, (1900–1926)
* Elena de Grekio
* Ingrid de Svedio (1972–2000)
Elizabeth Bowes-Lyon

eta|180px|dekstra|Elizabeth Bowes-Lyon
**Elizabeth Bowes-Lyon**, aŭ **Elizabeto**, la reĝina patrino ( – ), estis 1936–1952 reĝino de Grand-Britio kaj Nord-Irlando (ne reganta mem, sed edzino de reĝo Georgo la 6-a).

*Lady Elizabeth Bowes-Lyon* estis la plej juna filino de *Claude George Bowes-Lyon*, 14-a grafo (*earl*) de *Strathmore* kaj *Kinghorne*. Ŝi geedziĝis la  kun Alberto, princo de Jorko, dua filo de reĝo Georgo la 5-a. Tiu geedziĝo iĝis populara en la lando, ĉar ĝis tiam angla princo kutimis edziĝi al alilanda princino.

La 11-an de decembro 1936, Eduardo la 8-a abdikis kaj edzo de Elizabeto iĝis reĝo, kun la nomo Georgo la 6-a. Elizabeto neniam pardonis al Eduardo, ke li abrupte abdikis.

Elizabeto kaj Georgo havis du filinojn:
* *Elizabeth Alexandra Mary*, , iĝis poste reĝino Elizabeto la 2-a
* *Margaret Rose*, princino Margareta,  – 

Kiam ŝia edzo mortis je la  kaj Elizabet la 2-a surtroniĝis, la pli frua reĝino oficiale iĝis "Ŝia Moŝto reĝino Elizabet, la Reĝino patrino", populare nomata *Queen Mum* ("Reĝino-Panjo"). Ŝi restis plej estimita ano de la reĝa familio.

Kategorio:Britaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Kategorio:Britaj centjaruloj
⚭
Churchill

**Churchill** povas esti:

* familia nomo:
** Winston Churchill (1874–1965), brita politikisto
** Clementine Churchill, edzino de Winston Churchill
** Jennie Churchill, edzino de Randolph Churchill
** John Churchill, antaŭulo Winston Churchill
** Lordo Randolph Churchill, patro de Winston Churchill
** Randolph Churchill (filo), brita politikisto, filo de Winston Churchill.
** Diana Churchill, filino de Winston Churchill.
** Sarah Churchill (aktorino), filino de Winston Churchill.
** Winston Churchill (verkisto) (1871–1947), Usono
** Charles Churchill (1731–1764), brita verkisto
** Caryl Churchill (* 1938), brita aŭtorino
** Ward Churchill (* 1948), usona etnologo

* nomo de loko:
** Churchill (Manitobo), urbeto kaj haveno en Kanado
** Churchill (Oxfordshire), Anglio
** Churchill (Pensilvanio), Usono

* rivernomo:
** Churchill (rivero - Hudsona golfo)
** Churchill (rivero - Atlantiko)

diversaj
* Churchill College
* Churchill (tanko)
Churchill (Manitobo)

**Churchill** estas la plej norda urbeto kaj haveneto de Kanado, en la nordorienta parto de provinco Manitobo. Laŭ la stato de la jaro  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi situas ĉe okcidenta marbordo de la Hudson-golfo, ĉe elfluejo de rivero *Churchill*. La nomo venas de John Churchill, 1-a princo de Marlborough, kiu estis guberniestro de la Kompanio de la Hudsona Golfo (1685–91). La originala, ligna fortikaĵo de la societo (Fortikaĵo Churchill) estis konstruita en 1688, sed ĝin detruis incendio en 1689 kaj oni konstruis anstataŭe alian en 1718. Sur tiu loko, oni konstruis (1731–71) la Fortikaĵon Princo de Kimrio (Fort Prince of Wales), kiun oni povas eĉ hodiaŭ parte vidi. Al Churchill ne kondukas asfaltita vojo. Ĝi estas atingebla nur per fervojo, aviadilo, ŝipo.

En la proksimo ekzistas eskima komunumo *Akudlik*, fondita en 1955.

eta|maldekstra|restaŭro de la fortikaĵo
eta|maldekstra|grenodeponejo kaj haveno

Kategorio:Urboj en Manitobo
Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Kategorio:Marbordaj urboj en Kanado
Churchill (rivero - Atlantiko)

**Rivero Churchill** (pli frue rivero Hamilton) estas 1600&nbsp;km longa rivero en la provinco Novlando de Kanado, la plej granda rivero de Labradoro. Ĝi fontas sur centra altebenaĵo de Okcidenta Labradoro (kie oni minas ferercon) el kelkaj riverlagoj, poste je 300&nbsp;km atingas la kaskadon Churchill. Poste ĝi trairas multajn kaskadojn, kaj entute kolektas la akvon sur ĉ. 65 000&nbsp;km2.

AL rivero origine estis nomata (1821) post Charles Hamilton, unua kolonia guberniestro de Novlando, sed oni alinomis ĝin en 1965 post Winston Churchill.

vidu ankaŭ:
* rivero Churchill (rivero - Hudsona golfo)
* urbo Churchill (Manitobo)

Churchill
Micloșoara

**Micloșoara**  (hungare **Miklósvár** ) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Sfântu Gheorghe. Administre ĝi apartenas al la komunumo Baraolt.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 697 loĝantojn (hungaroj); en 1992 541 (98 % da hungaroj).

En la censo de 2002 el la 512 loĝantoj 509 deklaris sin etnaj hungaroj; 508 deklaris la hungaran sia precipa lingvo.

## Historio 
La unua skriba mencio de Micloșoara estis en 1211. De 1332 ĝi estis ekleziejo. Ĝi estis la rezidejo de la Miklósvár-a Seĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fontoj 
## Renomaj personoj 
* Gerő Buzás (21-a de septembro 1904 – ?): verkisto (ekde 1945 en Szentpéterúr, Hungario.
* Imre Gáll (17-a de februaro 1879 – Gödöllő, 10-a de novembro 1950): abelbredisto, redaktoro de fakrevuoj.
* János Miklósvári Sebe (?, ? ĉirkaŭ 1749): reformita eklezia verkisto.
* Sándor Torma (9-a de aprilo 1944): ĵurnalisto, redaktoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Mejce Vindu

**Mace Windu**  (datoj : de 72 abJ ĝis 19 abJ) estas Ĵedaja majstro el la fikcia universo de la Stelaj Militoj kaj unu el la lastaj membroj de la Ĵedaj Konsilio antaŭ la Ĵedaja Genocido (ordo 66). Lia saĝeco kaj lia forto estas legendaj. En la filmserio, la rolulo estas rolita de Samuel L. Jackson.

Vindu estas unu el la plej bonaj batalantoj per lumsabro el la Ĵedaja Ordeno. Li inventis danĝeregan batalformon per lumsabro : la "Vaapad", kiu estas danĝera ĉar ĝi similas la Sitan batalstilon.

Mejce Vindu estas la ununura Ĵedajo batalanta per violkolora lumsabro.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.starwars.com/databank/character/macewindu  (anglalingve)
* http://www.starwars.com/databank/character/palpatine  (anglalingve)
* http://starwarsguiden.net/guide/karakterer/?id=mw   (germanalingve)
* http://www.themenmix.de/witziges/coole-sprueche-yoda.html   (germanalingve)

Kategorio:Roluloj de Star Wars
Tălișoara

**Tălișoara** , hungare: **Olasztelek** ) estas vilaĝo en Rumanio norde de Baraolt. Administre ĝi apartenas al la komunumo Brăduț.

eta|300ra|Panoramo en Tălișoara

## Loĝantaro 
En 1910 Olasztelek havis 838 loĝantojn (hungaroj), en 1992 773 (hungaroj).

En la censo de 2002 la 743 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1333 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Olasztelek apartenis al Hungario, departemento Háromszék.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Ĝemelkomunumo estas 20ra| Körösnagyharsány, Hungario.

== Komunumoj pri *olasz* (= italo) en Hungara reĝlando ==

La nomparton "olasz", kiu signifas "italo", havas aŭ havis ankaŭ aliaj lokoj en la iama Hungara Reĝlando.

## Gravaj personoj 
* Zalán Bodó (Olasztelek, 25-a de oktobro 1919 – Budapest, 2-a de aprilo 1990): inĝeniero, fizikisto, laŭreato de Kossuth-premio (1959)
* József Hermányi Dienes (1699 – 1763) verkisto.
* Lajos Kolumbán (Olasztelek, 18-a de decembro 1875 – Budapest, 14-a de marto 1958): etnografo.
* Bálint Kósa (n. 14-a de februaro 1932): ksilografisto.
* Imre Márkó (n. 1-a de novembro 1939) novelisto, teatrkritikisto
* József Márkó (27-a de januaro 1915 – 4-a de novembro 1984, Sfântu Gheorghe): publicisto.
* Károly Szőcs (n. 1937): pediatro, fakverkisto, publicisto vivanta en Hamburg-Neustadt
* Emilia Zathureczky (edzino de János Cserey) (1823 – 1905): fondantino de Székely Nemzeti Múzeum de Sfântu Gheorghe

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

## Notoj 
(Vidu ankaŭ supre ĉe fontoj)

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Distriktaro Ŝvabio

**Ŝvabio** aŭ **Ŝvabujo** () estas unu el la sep distriktaroj de la germana lando Bavario. Fine de  ĝi havis  loĝantojn.

La teritorio situas en la sud-okcidento de Bavario kaj limas al
* du aliaj bavariaj distriktaroj: Meza Frankonio kaj Supra Bavario;
* la federacia lando Baden-Virtembergo (okcidente)
* la ŝtato Aŭstrio (sude).

La distriktaro etne kaj lingve grandparte apartenas ne al la bajuvara, sed al la alemana lingvoregiono. En distrikto Aichach-Friedberg, oriente de rivero Lech, uzatas bavara dialekto. La historian lingvolimon oni bone rimarkas kalkulante sur mapo urbonomojn finiĝantajn per "-ingen" (alemana) kaj per "-ing" (bavara).

La plejsuda parto de Ŝvabio estas (la plejgranda) parto de la historia regiono Algovio.

## Administra divido 
Ŝvabio konsistas el dek distriktoj kaj kvar eksterdistriktaj urboj.

## Eksterdistriktaj urboj 
# Augsburg
# Kaufbeuren
# Kempten
# Memmingen

## distriktoj 
# distrikto Aichach-Friedberg
# distrikto Augsburg
# distrikto Dillingen
# distrikto Donau-Ries
# distrikto Günzburg
# distrikto Lindau
# distrikto Neu-Ulm
# distrikto Oberallgäu (Supra Algovio)
# distrikto Ostallgäu (Orienta Algovio)
# distrikto Unterallgäu (Malsupra Algovio)

## Riveroj 
* Brenz
* Danubo
* Günz
* Iller
* Lech
* Mindel
* Wertach
* Wörnitz

*Wertach* en Augsburg kunfluas kun *Lech*; Wörnitz estas norda, la aliaj estas sudaj flankriveroj de Danubo.

## Vidu ankaŭ 
* Supra Ŝvabio


Kategorio:Ŝvabio
Kategorio:Distriktaroj de Bavario
Kartaro de Zener

eta|300px|Kartoj de Zener
**Kartaro de Zener** estas speciala kartaro, kiun oni uzis konduke de eksperimentoj pri ekster-sensa percepto (ESP), plej kutime klarvideco.

Kartaro de Zener estis kreita de J. B. Rhine kiel facila statistika, mezurebla, malambigua maniero kontroli ESP-ajn eksperimentojn laŭ scienca metodo. Rhine nomis la kartojn honore al sia kolego Karl Zener, pripercepta psikologo. D-ro Zener elektis la kvin bildojn, kiuj aperas en la kartoj. Kiam Kartaro de Zener estis kreita je 1920, ĝi miksitas mane, sed Rhine poste ŝanĝigis al maŝina miksado.

La kartaro konsistas el pako de 25 Zener-kartoj kun 5 kartoj de ĉiu bildo. La 5 bildoj fronte de la kartoj estas cirklo, kruco de samgrandaj linioj, 5-pinta stelo, kvadrato kaj trio de vertikalaj ondaj linioj. Orde, la kartoj estas cirklo, kruco, ondaj linioj, kvadrato kaj stelo (lau nombro de linioj uzataj).

En la baza ESP-eksperimento Zener-karta unu eksperimentulo, la "sendanto", prenas miksitan stakon da kartoj, rigardas la kartojn unu post la alia kaj koncentriĝas je ĉiu. En alia ĉambro dua eksperimentulo, la "ricevanto", provas diveni la kartojn. Ambaŭ notas la sinsekvon de la 25 simboloj. Poste oni komparas la listojn.

Kategorio:Folkloro
Kategorio:Okultismo
Kategorio:Socio
Kategorio:Parapsikologio
Spermujo

**Spermujo** (aŭ **spermatoforo**) estas ĉe iuj viraj bestoj ujetoj plenaj je spermatozooj. La
funkcio de spermujoj estas akumulo kaj
transporto de la spermatozooj.

Spermujoj estas karakterizaj por hirudoj,
iuj gastropodoj, cefalopodoj, krustacoj, araneoidoj,
insektoj kaj amfibioj. La formo de spermujoj kaj
la maniero de penetro en la generajn organojn de la
ino estas tre diversaj. Ekzemple ĉe krustacoj,
araneoidoj kaj insektoj la spermujojn transportas
iuj kruroj. La spermujoj ĉe oktopodoj estas
transportataj per unu el al brakoj (tiu speciala
brako estas nomata hektokotilo). Ĉe iuj polpoj la
hektokotilo tute apartiĝas de la korpo, memstare
serĉas la inon kaj poste enrampas en ŝian
mantel-kavon. Maskloj de trituroj kaj salamandroj
simple fiksas la spermujojn al iu objekto kaj la
ino poste enprenas ĝin tra sia kloaka aperturo.

Kategorio:Reproduktado
Agata de Katanio

**Sankta Agata** (naskiĝis ĉirkaŭ 235 en Katanio; mortis la 5-an de februaro 261 samurbe) estas kristana sanktulino kaj martirino. Ŝi mortis sub la romia imperiestro Galieno. Ĝenerale oni pentras ŝin kun pelvo aŭ pleto, en kiu kuŝas ŝiaj mamoj; kelkfoje oni pentras ŝin kun palmobranĉo enmane.

## Vivo 
Agata naskiĝis en Sicilio. Ŝiaj gepatroj estis riĉaj. Ĉar ŝi estis kristanino, ŝi rifuzis la edziniĝproponon de Quintianus, guberniestro de Sicilio. Por puni ŝin, li enbordeligis ŝin dum unu monato. Ĉar ŝi poste daŭre rifuzis, li ordinis, ke oni detranĉu ŝiajn mamojn. Sed nokte aperis Sankta Petro kaj flegis ŝiajn vundojn. Kiam oni rimarkis tion, la guberniestro kuŝigis ŝin sur ardan karbon, kaj ŝi mortis.

Unu jaron poste Etno (vulkano) erupciis. La loĝantoj de Catania iris kontraŭ la lafo kun la vualo de Agata, kaj la fluo haltis.

## Kulto 
La festotago de Sankta Agata estas la 5-a de februaro. En kelkaj regionoj oni tiam benas panon. Laŭkrede la manĝado de tiu pano evitos damaĝon al la manĝinto kaj al liaj kampoj.

La tombo de Sankta Agata situas en la katedralo de Catania. Ŝi estas patrono de Catania, maltanoj, malriĉuloj kaj paŝtistinoj, sonorilgisistoj, teksistoj kaj oraĵistoj.

La vualo de Sankta Agata kaj aliaj restaĵoj troviĝas en la katedralo de Catania. La plej granda osta relikvo, parto de la kranio, troviĝas en monaĥejo en Kamp-Lintfort (Germanio).

Kategorio:Kristanaj martiroj
Agata
Kategorio:Romia Imperio
Kategorio:Sicilio
Kategorio:Sanktuloj de la Ora Legendo
Soraba alfabeto

La **Soraba alfabeto** bazas sur la latina alfabeto, sed uzas diakritajn signojn kiel la dekstran kornon kaj la haĉekon. La norma literkodigo por la Soraba alfabeto estas ISO 8859-2 (Latin-2) el la familio ISO 8859.
La alfabeto estas uzata por supra kaj malsupra sorabaj lingvoj, kvankam kelkaj literoj nur en unu el ambaŭ lingvoj estas uzataj.

## Duliteraĵoj 
La Soraba ortografio enhavas ankaŭ du duliteraĵojn:

*1 Je la komenco de baza morfemo antaŭ vokalo, kiel ekz. en za**ch**od, při**ch**od; **ch**odźić, **ch**ory.

En la alfabeta sinsekvo la duliteraĵoj **ch** sekvas post **h** kaj **dź** post **d**.

## Notoj 
## Fontoj 
*(germane) Jana Šołćina, Edward Wornar: Obersorbisch im Selbststudium, Hornjoserbšćina za samostudij, Bautzen 2000, ISBN 3-7420-1779-9, paĝoj 12-15
*(germane) Starosta:Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, paĝoj 15-21

Kategorio:Alfabeto
Okcidentslavaj lingvoj

eta|
La **okcidentslavaj lingvoj** formas subgrupon de la slavaj lingvoj en orientmeza eŭropo. Laŭ la stato de 2012, proksimume 56 milionoj da homoj sume gepatralingve parolas okcidentslavan lingvon.

Oni povas jene meti la lingvojn en tri grupojn:

* Leĥaj lingvoj:
** pola
** kaŝuba
** polaba (malaperis en la 18a jarcento)
* sorabaj lingvoj:
** supra soraba
** malsupra soraba
* suda grupo
** ĉeĥa
** slovaka
** La laĥa lingvo (ĉeĥe *lašský jazyk*, pole *język laski* aŭ *lechicki*; germane *lachische Sprache*) estas grupo de dialektoj de la okcidentslavaj lingvoj, kiuj parolatas precipe en partoj de Ĉeĥa Silezio kaj en Hluĉinio, sed ankaŭ en la sude lima nordorienta Moravio kaj en Supra Silezio en la regiono de la urboj Racibórz (germane Ratibor, ĉeĥe Ratiboř) kaj Głubczyce (germane Leobschütz, ĉeĥe Hlubčice, silezi-pole Gubczýcé).

## Leĥaj lingvoj 
La leĥaj lingvoj havas nazalajn vokalojn, sed laŭ iom alia disvastigo ol la praslava lingvo.

## Sorabaj lingvoj 
La sorabaj lingvoj staras en siaj trajtoj inter la leĥaj kaj la sudaj okcident-slavaj lingvoj. Kiel la sudgrupaj lingvoj ili anstataŭigis la praslavajn nazalajn vokalojn per nenazaloj jene: ǫ > u, ę > 'e/ě1 resp. 'a2.
* 1Supra soraba
* 2Malsupra soraba

Kaj kiel la leĥaj lingvoj ili ne distingas vortojn per malsama vokalolongeco.

## Suda grupo 
La ĉeĥa kaj slovaka lingvoj anstataŭigis la praslavan g per h, kiel la ukraina, belorusa kaj la supra soraba.
Moai

eta|Moai sur insulo Rano Rarakueta|Tiuj ĉi sep statuoj de moai sur Ahu Akivi estas kiel unusolaj per vizaĝo al oceano

***Moai*** (el la vorto *moai*, statuo, de la rapanuia lingvo) estas monolitikaj statuoj, diverse starigitaj sur Paska insulo. Ili aspektas kiel altaj plataj vizaĝoj. Malgraŭ tio ke ili estas konataj kiel "kapoj", ofte ili havas ankaŭ kolon, ŝultrojn, manojn kaj korpon, sed tiuj estas hodiaŭ surŝutitaj en tero.

Moaoj estas ĉefa turisma allogo de tiu ĉi ĉilia insulo, ties loĝantaroj vivas per turismo kaj fiŝkaptado.

La estiĝon kaj celon ĉirkaŭas multe da teorioj. Certe estas, ke la statuojn eblis tre malfacile kaj multekoste konstrui kaj ke ili estis transportita ĝis malproksimaj situoj de loko, kie oni akiris ŝtonon por ilia produkto.

La statuoj estis popularigitaj precipe per libroj de Thor Heyerdahl.

Pavel Pavel estas ĉeĥa sciencisto, kie prezentis funkcian teorion, kiel movi per la statuoj, li "irigis" la statuojn.

## Vidu ankaŭ 
* Rano Raraku

Kategorio:Paskinsulo
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Ĉilio
Kategorio:Subĉielaj skulptaĵoj
Kategorio:Megalitoj
Kategorio:Monolitoj
Kategorio:Statuegoj
Kategorio:Aperis en la 2-a jarmilo
Kategorio:Aŭstronezia kulturo
Frederick Collier Bakewell

**Frederick Collier BAKEWELL** (naskiĝis en 1800, mortis en 1869) estis skota malkovristo. Li evoluigis en 1847 la unuan funkciantan kopitelegrafon (praulon de la nuna fakso), per kiu oni povis eĉ fotojn sendi. La inventaĵo ne estis komerce uzita.

Signodonanto estis nekonduka cilindro, sur kiun oni skribis per konduka tinto.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildtelegrafie 

Kategorio:Skotaj inventistoj
Cearaa Esperanto-Asocio

**Cearaa Esperanto-Asocio** estas organizo, kiu reprezentas esperanton en la brazila subŝtato Cearao. Ĝi havas sian sidejon en Fortalezo, la subŝtata ĉefurbo.

La kunsidoj de Cearaa Esperanto-Asocio okazas ĉiusabate, escepte dum feriotagoj (Kristnasko, Karnavalo, Pasko, Tago de Brazila Sendependiĝo, ktp).

Aktivuloj de la asocio respondecis pri organizado inter alie de la 82-a Universala Esperanto-Kongreso (2002) kaj de la 43-a Brazila Kongreso de Esperanto (2008) en Fortalezo, kaj ankaŭ forte subtenis la okazigon de la 70-a Internacia Junulara Kongreso (IJK) de TEJO somere 2014 en la sama urbo.

Cetere la "velanta krabo", simbolo de la UK 2002, intertempe fariĝis multe uzata neoficiala emblemo de la Cearaa Esperanto-Asocio.

## Vidu ankaŭ 
☆ Cearaa Esperanto-Junularo, regiona junulara asocio fondita en 1965, sed intertempe ne plu aktiva

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo de la regiona Esperanto-Asocio *Associação Cearense de Esperanto* en la retejo *Facebook*, aktuale fine de 2024 ( kaj )
* historie: reta taglibro *esperantoceara.blogspot.com*, bele bunta kaj daŭre videbla, sed nur aktualigita ĝis 2010 ()
* ankoraŭ pli historie: retejo *www.esperantoceara.org.br*, ne plu aktualigita post somero 2008, jen arkivigita en majo 2009 (nur )

Kategorio:Brazilaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto-movado en Cearao
Alois Mrštík

**Alois MRŠTÍK** (naskiĝis la 14-an de oktobro 1861 en Jimramov - mortis la 24-an de februaro 1925 en Brno) estis ĉeĥa verkisto, frato de Vilém Mrštík.

eta|maldekstra|250px|Alois MrštíkLaŭprofesie pedagogo. Lia ĉefverko estas **Jaro en vilaĝo** kaj dramo **Mariŝa**, kiun li verkis kun sia frato Vilém. La dramo apartenas al plej gravaj dramoj en la ĉeĥa literaturo.

En Brno ekzistas Teatro de Fratoj Mrštík.

## Verkoj 
* **Dobré duše** (Bonaj animoj, 1896, rakontoj)
* **Maryša** (Mariŝa, 1894, dramo)
* **Rok na vsi** (Jaro en vilaĝo, 1903-1904, romano)

La dramon **Mariŝa** esperantigis Eva Seemannová.

## Vidu ankaŭ
* Fratoj Mrštík

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj romanistoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Kategorio:Ĉeĥaj instruistoj
Kategorio:Ĉeĥaj publicistoj
Mrštík

Ĉeĥlingva literaturo

**Mrštík** estas familia nomo de du ĉeĥaj verkistoj, fratoj, kiuj parte verkis komune, nome Alois Mrštík kaj Vilém Mrštík, aŭtoroj de klasika dramo Mariŝa, esperantigita de Eva Seemannová.

En Brno estis unu el la teatroj nomita laŭ ili (Teatro de fratoj Mrštík).

Mariŝa (marinjo) rakontas pri knabino, kiu amas junan, sed malriĉan knabon Francisko, tamen la gepatroj trudis al ŝi nejunan vidvon Vávra. Nur post la geedziĝo montriĝas, ke la edzo estas brutala homo, kiu batas Mariŝan kaj traktas ŝin kruele. La gepatroj bedaŭras, ke ili devigis la filinon al tia edziniĝo, Francisko reveninta el soldatservo proponas al Mariŝa komunan forkuron, sed Mariŝa vidas en fideleco al la malamata edzo sian religian devon kaj rifuzas. Fine ŝi tamen liberigas sin, kiam ŝi kuiras al Vávra venenitan kafon kaj mortigas lin. La impreson de la dramo altigas dialekta lingvaĵo.

Kategorio:Ĉeĥlingva literaturo
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Vilém Mrštík

**Vilém MRŠTÍK** (naskiĝis la 14-an de majo 1863 en Jimramov - mortis la 2-an de marto 1912 en Diváky) estis ĉeĥa verkisto, frato de Alois Mrštík.

Ekde 1869 la familio loĝis en Ostrovačice apud Brno, tial multaj liaj verkoj ĉerpas el la vivo de tiu ĉi regiono.

Li deziris fariĝi pentristo, tamen li studis juron, sed ne finis kaj dediĉis sin al literaturo. Li kontribuis al gazetaro per propraj verkoj, kritikoj kaj multe li tradukis el la rusa literaturo. Liaj plej gloraj verkoj estas romano **Fabelo de la majo** kaj dramo **Mariŝa**, kiun li verkis kun sia frato Alois. La dramo apartenas al plej gravaj dramoj en la ĉeĥa literaturo.

En Brno ekzistas Teatro de Fratoj Mrštík.

## Verkoj 
* **Paní Urbanová** (Sinjorino Urbanová, 1889, dramo)
* **Santa Lucia** (Santa Lucia, 1893, romano)
* **Obrázky** (Bildoj, 1894, rakontoj)
* **Maryša** (Mariŝa, 1895, dramo)
* **Pohádka máje** (Fabelo de la majo, 1897, romano, sukcese filmita)
* **Bestia triumphans** (1897, polemika)
* **Anežka** (Agnesa, 1912, dramo)

La dramon **Mariŝa** esperantigis Eva Seemannová. Fragmenton **El Fabelo de la majo** tradukis Jaroslav Hladký, aperis en Ligilo 1931, aperanta en Prostějov.

En 1940 la reĝisoro Otakar Vávra filmis Fabelon de la majo kun la geaktoroj Nataša Gollová kaj Svatopluk Beneš.

## Vidu ankaŭ 
* Fratoj Mrštík

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Faksilo

250ra|eta|Hejma faksilo
**Faksilo** (aŭ **faksaparato** aŭ **telekopiilo**) estas aparato por forsendo kaj reprodukto de dokumentoj per telefonlinio aŭ radioonda metodo.

La nuntempaj faksiloj skanas la originalon kaj plusendas la datumojn al alia aparato, kiu reproduktas la dokumenton. Ili anstataŭigis la telegrafon kaj la telekson, sed kun ili nun konkuras la komputila korespondado.

Post jaroj, dum kiuj ekzistis diversaj normoj en diversaj landoj, oni akceptis en 1980 la t.n. normon de *Group 3* kiu certigas la kompatibilecon de la aparatoj mondskale. En la aparato lumpalpas 1728-elementa lumsensa strio, kiuj fordonas diversan tension. Ĉar la palpado estas 4 linioj/mm, estiĝas 2 milionoj da tensiosignoj po paĝo en formato A4. La signojn transformas la aparato al bitokoj kiuj estas kompaktigitaj, poste forsendas ilin analoge. Tiuj analogaj signaloj estas aŭdeblaj kiel ŝanĝantaj sonoj. Dum la kompaktigo, el 2 milionoj oni malpliigas je 400.000 la necesajn bitokojn je paĝo.

Ĉe la akcepta flanko, aparato malkombinas la signojn kaj reproduktas la dokumenton.

Kontraŭe al telegrafoj kaj teleksoj la faksilo ne nur povas trakti literojn, sed ankaŭ desegnojn. Speciale avantaĝa estis la faksilo tial por landoj, kiuj ne uzas la latinan alfabeton. Japanio kun sia tre komplika skribo tre volonte akceptis la faksilon kaj preterevoluis ĝin.

## Vidu ankaŭ 
* Frederick Collier Bakewell, homo kiu inventis la fototelegrafadon.
* Pantelegrafo
* Telekso
* Teletekso

Kategorio:Komputiko
Kategorio:Komputila flankaparato
Kategorio:Oficeja aparataro
Kategorio:Telekomunikado
Kategorio:Germanaj inventoj
Kategorio:Italaj inventoj
Jordanhill (fervoja stacio)

**Jordanhill** estas fervoja stacio de *Argyle Line* kaj *North Clyde Line* en urboparto Jordanhill en Glasgovo (Skotlando). Ĝi estis malfermita je la 1-a de aŭgusto 1887. Ĝi troviĝas proksime al Kampuso Jordanhill de Universitato de Strathclyde, proksime al rivero Clyde.

centra|400ra|eta|situo

Artikolo pri tiu en la angla vikipedio iĝis la 1-miliona artikolo en 2006.

Kategorio:Skotlando
Kategorio:Glasgovo
Kategorio:Fervojaj stacioj en Britio
František Gellner

**František GELLNER** (naskiĝis la 19-an de junio 1881 en Mladá Boleslav - mortis verŝajne septembre 1914 en Galicio) estis ĉeĥa verkisto, poeto kaj karikaturisto.

Filo de juda komercisto, studis teknikumon kaj ministan akademion. Antaŭ la unua mondmilito li apartenis al pragaj anarkiistoj kaj bohemianoj. Pentradon li studis en Munkeno, Parizo kaj Dresdeno. Kontribuis per karikaturo al multaj gazetoj, fine li trovis laboron en redaktejo de *Lidové noviny* (Popola ĵurnalo) en Brno. Li malaperis 33-jara dum la unua mondmilito.

Liaj poezio kaj felietonoj uzas satiran, sarkasman kaj erotikan lingvaĵon.

## Verkoj 
* **Po nás ať přijde potopa** (Post ni venu diluvo, 1901, poemaro)
* **Radosti života** (Ĝojoj de la vivo, 1903, poemaro)
* **Cesta do hor a jiné povídky** (Vojo al la montaro kaj aliaj rakontoj, 1914)
* **Nové verše** (Novaj versoj, 1919, aperis postmorte)
* **Don Juan** (Don Juano, 1924, poemo)
* **Přístav manželství** (Haveno de la geedzeco, 1928, dramo)
* **Potulný národ** (Nomada nacio, 1928, rakonto)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj karikaturistoj
Kategorio:Ĉeĥaj anarkiistoj
Kategorio:Ĉeĥaj judoj
Hektokotilo

**Hektokotilo** (de la helena "hekto-" - cent kaj "kotyle" - kupo) - modifiĝinta tentaklo de maskloj de iuj grupoj de cefalopodoj, per kiu la masklo transportas la spermatoforojn (spermujojn) el sia mantel-kavo en la mantel-kavon de la femalo.

La termino *hektokotilo* estis kreita fare de granda zoologo kaj paleontologo G. Cuvier; li erare opiniis la hektokotilon de argonaŭto (kiu kapablas enrampi en la mantel-kavon de la femalo post la apartiĝo disde la korpo de la polpo) vermo-parazito kaj donis al tiu vermo sciencan nomon *Hectocotylus* ("havanta cent kupojn").

Kategorio:Anatomio
Kategorio:Malakologio
Trinkakvo

eta|Trinkakvo el botelo
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri akvokvalito]]
**Trinkakvo** estas dolĉakvo kun alta pureco, taŭga por homa konsumado. En ĉiuj landoj leĝoj difinas la nocion, mineralan entenon, proprecojn de la trinkakvo. Kompreneble ĝi ne povas enteni iun ajn danĝerajn por la homa sano.

Homo bezonas ĉiutage 2-3 litrojn da akvo, dum en okcidenta Eŭropo oni konsumas tage 150-200&#160;l por lavado, sinpurigo ktp. Tial oni proponas paralelajn tubojn por trinkakvo kaj uzakvo.

En tradiciaj komunumoj, trinkakvo estas aparta de uzakvo kaj oni metas ĝin en specialaj ujoj.

## Seninfektigo de trinkakvo 
La seninfektigo de trinkakvo por homa uzado havas kiel celon la forigon de la patogenaj mikroorganismoj enhavataj en akvo, kiuj ne estis forigitaj en la komencaj fazoj de la traktado de akvo. La seninfektigo de trinkakvo estas necesa kiel unu de la lastaj paŝoj en la traktado de trinkakvo, por eviti ke tiu estu damaĝa por la homa sano. Ofte, se temas pri akvo el naturaj akvofontoj aŭ el putoj, la seninfektigo estas la nura traktado havigita al akvo por akiri trinkakvon. La seninfektigo povas esti farata per kemiaj (ekz. per kloro aŭ ozono) aŭ fizikaj (ekz. per aparta filtrado) rimedoj.

## Kazo de pura akvo 
La trinkado de pura akvo malkuraĝiĝis pro sanaj kialoj. En purigita akvo mankas mineraloj kaj jonoj kiel kalcio, kiu ludas ŝlosilan rolon en biologiaj funkcioj (kiel homeostazo de nervozaj sistemoj), sed kutime ili troviĝas en trinkebla akvo. La manko de naturaj mineraloj en distilakvo levis iujn zorgojn. Distilita akvo malhavas mineralojn, do necesas suplementa minerala ingesto dum ĉiutaga dieto por subteni taŭgan sanon. Pro tiu kialo, konsilita al alpistoj ne nur rekte trinki la fanditan akvon de glaĉeroj, sed uzi ĝin en infuzaĵo.

## Vidu ankaŭ 
* Dolĉa akvo
* Enbotela akvo
* Nesala akvo
* Sekura akvo
* Sensaligo

## Eksteraj ligiloj 
* KP219 Akvokvalito, podkasto de Kern.punkto aperinta 2024-09-01 ()
Willy Brandt

[eta|dekstra|Willy Brandt kun [Richard Nixon]]
**Willy BRANDT** (naskiĝis kiel **Herbert Ernst Karl FRAHM** la 18-an de decembro 1913 en Lübeck, mortis la 8-an de oktobro 1992 en Unkel apud Bonn) estis germana socialdemokratia politikisto kaj la kvara kanceliero (ĉefministro) en la historio de la Federacia Respubliko Germanio.

Li estis membro de la socialdemokrata partio de 1930 kaj dum la nazia regado en Germanio elmigris al Norvegio. En 1934 li alprenis la kaŝnomon *Willy Brandt*, kiun li post la Dua Mondmilito oficialigis.

Dum 1938 la nazia administracio forprenis de li la germanan civitanecon. En 1948 li reakiris ĝin.

De 1957 ĝis 1966 li estis reganta urbestro (komparebla al provinca ĉefministro) de Berlino. De 1966 ĝis 1969 li estis ministro pri eksterlandaj aferoj en la registaro de Kurt Georg Kiesinger.

Li oficis kiel kanceliero de  ĝis . Lian eksteran politikon karakterizis la paciĝo kun orienta Eŭropo kaj la Varsovia Pakto. En 1970 li dum oficiala vizito en Pollando surgenuiĝis antaŭ la monumento pri la Varsovia Ribelo kaj akiris simpatiojn en multaj landoj. En 1971 li ricevis la Nobelpremion pri Paco. La 7-an de majo 1974 li demisiis post kiam montriĝis, ke lia sekretario estis spiono de GDR.

Post sia kanceliereco Brandt restis membro de la parlamento. La  li malfermis la unuan tut-federacian parlamenton kiel ties plej-aĝa deputito.

## Pri Esperanto 
Al la 59-a Universala Kongreso de Esperanto en 1974 en Hamburgo Willy Brandt sendis salutvorton. Interalie li skribis:„La 59-a Universala Kongreso de Esperanto en 1974 kunvenigas en Hamburgo diverslingvajn homojn el multaj landoj, kiuj tamen interkompreniĝas per komuna internacia lingvo. Tio estas popola interkompreniĝo en la plej vera senco de la vorto."

## Einzelnachweise 
Kategorio:Germanaj socialdemokratoj

Kategorio:Personoj de la Malvarma milito
Kategorio:Germanaj kancelieroj
Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Germanio
Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time
Kategorio:Honordoktoroj
Uzakvo

**Uzakvo** aŭ **utilakvo** estas  akvo, kiun oni povas uzi por teknikaj, industriaj aŭ agrikulturaj laboroj. Uzakvo ne celas homan konsumadon (legu trinkakvo), ĝi devas plenumi pli malaltajn pretendojn.

La dividita uz- kaj trinkakva akvosistemo estas kutima en kelkaj industriaj branĉoj. Tiu uzo apenaŭ aperas en la hejmoj, sed kelkfoje oni uzas pluvakvon por laboroj, neceseja lavado.

## Vidu ankaŭ 
* Trinkakvo
* Grundakvo
* Forĵetakvo
* Grizakvo
* Pluvo

Kategorio:Akvo
Riga Kultur- kaj Sciencpalaco

mini|eta|
La **Riga Kultur- kaj Sciencpalaco** estis diskutata donaco de la soveta ŝtatestro Stalino al la latva popolo kiu tiutempe vole-nevole grupiĝis en Latva SSR, satelita lando de Sovetunio. La palaco estas novgotika giganta konstruaĵo apud la centra stacidomo de la urbo Rigo, kiu havas apartan belecon, kaj ĝian ambivalencon spegulas la sinteno de la riganoj al la konstruaĵo, kiu estas miksaĵo de amo kaj malamego. Komence la konstruaĵo estis nomita "Stalin-Palaco" ĝis ĝi ricevis sian nunan nomon fine de la 1950-aj jaroj. Ĝi nun utilas kiel ekspoziciejo kaj oficejaro. La teraso de la 30-a etaĝo estas fama turisma allogaĵo donanta belan rigardon al la urbo.

## Vidu ankaŭ 
* Akademio de Sciencoj ()
* Academy of Sciences bldg, Riga, Latvia  ()
* Small thread - Riga, Academy of Sciences ()

Kategorio:Rigo
Kategorio:Konstruaĵoj en Latvio
Kategorio:Soveta arkitekturo
Kategorio:Scienco kaj teknologio en Sovetunio
Marakvo

eta|Saleco de marakvo ĉirkaŭ la mondo
La marakvo estas la salakvo de la maroj kaj oceanoj. Ĝi kovras pli ol 70%-ojn de la tera surfaco. Ĝi konsistas je proksimume 96,5% el akvo kaj je proksimume 3,5% el diversaj saloj kaj solvitaj kaj nesolvitaj organikaj kaj neorganikaj kombinaĵoj, ankaŭ gasaj.

En ĝi oni povas trovi plej ofte kloridajn (Cl−), natriajn (Na+), sulfatajn (SO24−), magneziajn (Mg2+), kalciajn (Ca2+) kaj kaliajn (K+) jonojn. Tiuj ĉi konsistigas 99%-ojn el la marakvaj saloj, sed tio ĉi kompreneble povas multe varii kaj dependas de la lokaj cirkonstancoj. La indiko pri la kvanto de solvitaj saloj en la marakvo, nome la saleco, montras kiom da gramoj da saloj estas solvitaj en unu kilogramo da marakvo. Ĝi estas do indikata proporcie, plej ofte en elmiloj, sed ankaŭ en elcentoj; tiele, la oceanoj enhavas inter 31 kaj 38 elmilojn da saloj (aŭ en elcentoj kaj averaĝe: 3,5%; ĉe la Morta Maro tiu ĉi valoro atingas eĉ 33,7%-ojn).

La marakvo frostas ĉe proksimume -1,9 gradoj Celsius.

Trinkakvon oni produktas el la marakvo per sensaligo.

## Vidu ankaŭ 
* Akva animalo
* Akva planto
* Natria klorido
* Saleco
* Saleta akvo

Kategorio:Akvo
Akvo
Malsupra Bavario

**Malsupra Bavario** () estas unu el la sep distriktaroj de la germana federacia lando Bavario. Fine de  ĝi havis  loĝantojn.

Ĉefurbo de la distriktaro estas Landshut, kiu iam estis rezidejo de la dukoj de Bavario.
eta|300px|Malsupra Bavario

## Administra divido 
Malsupra Bavario konsistas el naŭ distriktoj kaj tri eksterdistriktaj urboj:

*Distriktoj*

# Distrikto Deggendorf
# Distrikto Dingolfing-Landau
# Distrikto Freyung-Grafenau
# Distrikto Kelheim
# Distrikto Landshut
# Distrikto Passau
# Distrikto Regen
# Distrikto Rottal-Inn
# Distrikto Straubing-Bogen

*Eksterdistriktaj urboj*
# Landshut
# Passau
# Straubing

## Historio 
La nomo *Malalta Bavario* estis unuafoje oficiale uzita dum la unua disdivido de Bavario en 1255. Tiam ĝi ampleksis teritoriojn sufiĉe altajn, interalie la regionojn de lago Chiemsee kaj de Bad Reichenhall, kiu situas en la nordaj Alpoj.

La dukoj de Bayern-Landshut (Malalta Bavario) iam estis regantoj de sufiĉe granda teritorio, konsiderinde pli granda ol nuna Malalta Bavario.

## Geografio kaj agrokulturo 
Malsupra Bavario situas ambaŭflanke de la rivero Danubo kaj estas (kompare kun Supra Bavario malalta; en ĝia agrokulturo gravas interalie kukumetoj kaj lupolo. Pri kukumetoj ĝi estas la plej granda kultivejo en Eŭropo. Ĝi enhavas parton de la monde plej granda kultivejo de lupolo, Hallertau.


Kategorio:Distriktaroj de Bavario
Bodoc

**Bodoc** [bodok] (hungare: **Sepsibodok** ŝepŝibodok) estas komunumo en Rumanio laŭ la rivero Olt nordoriente de Sfântu Gheorghe. Administre apartenas al ĝi Olteni (Bodoc), Zălan.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 965 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 332 (96% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Miklós Mikó (23-a de marto 1597 – samloke, 18-a de februaro 1668): bienulo, memuaristo.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Bixad

Bixad estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Bixad (Covasna) estas vilaĝo kaj komunuma sidejo en distrikto Covasna.
*Bixad (Satu Mare) estas vilaĝo en distrikto Satu Mare.
Růžena Svobodová

**Růžena SVOBODOVÁ**, fraŭline **Čápová** (naskiĝis la 10-an de julio 1868 en Mikulovice (distrikto Znojmo), mortis la 1-an de januaro 1920 en Praha) estis ĉeĥa verkistino.

Ŝi akiris edukon en klostra lernejo kaj laboris kiel hejma instruistino. En 1890 ŝi edziniĝis al dramverkisto František Xaver Svoboda. Ŝi ofte vojaĝis al (Italio, Francio kaj Jugoslavio). Dank‘ al sia edzo ŝi konatiĝis kun gravaj literaturistoj (Božena Benešová, Marie Pujmanová, František Xaver Šalda) kaj sub ilia influo komencis verki.

Ŝi apartenas al ĉefaj reprezentantoj de la ĉeĥa impresionismo en literaturo. Ŝia plej fama verko estas la novelaro **Nigraj ĉasistoj**, el kiuj aperis esperantlingve **Maryĉka danculino**.

## Verkoj 
* **Na písčité půdě** (Sur sableca grundo, 1895, romano)
* **Ztroskotáno** (Fiaskite, 1896, romano)
* **Povídky** (Rakontoj, 1896)
* **Přetížený klas** (Troŝarĝita spiko, 1896, rakonto)
* **V odlehlé dědině** (En fora vilaĝo, 1898, rakontoj)
* **Zamotaná vlákna** (Implikitaj fadenoj, 1899, romano)
* **Milenky** (Amatinoj, 1902, romano)
* **Pěšinkami srdce** (Tra padoj de la koro, 1902, rakontoj)
* **V říši tulipánků** (En regno de tulipoj, 1903, dramo)
* **Plameny a plaménky** (Flamoj kaj flametoj, 1905, rakontoj)
* **Marné lásky** (Vanaj amoj, 1906, rakontoj)
* **Černí myslivci** (Nigraj ĉasistoj, 1908)
* **Pokání Blaženčino** (Pentado de Blaĵenjo, 1908, rakontoj por infanoj)
* **Posvátné jaro** (Sankta printempo, 1912, rakontoj)
* **Dětská srdce** (Infanaj koroj, 1913, rakontoj por infanoj)
* **Po svatební hostině** (Post nupta festeno, 1916, rakontoj)
* **Jarní záhony** (Printempaj razenoj, 1916, rakontoj)
* **Pokojný dům** (Trankvila domo, 1917, rakontoj)
* **Ráj** (Paradizo, rememoroj)
* **Hrdinné a bezpomocné dětství** (Heroa kaj senhelpa infaneco)

## En Esperanto aperis 
**Du Noveloj** (Jiří Sumín: Genutrantoj - Růžena Svobodová: Maryčka Danculino, tradukis Moraviaj Esperanto-Pioniroj, MEP, 1933)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Trink-korno

[eta|200ra|Trink-korno de [Roordahuizum, el proksimume 1550]]
**Trinkkorno** aŭ **trink-korno** estas trinkujo uzata ĝis fino de la mezepoko dum festaj okazoj.

Ĝi estis farita el virbova aŭ bizona kavkorno aŭ elefanta dentego. Oni ekipis ĝin per ujo el metalo kaj ornamis ĝin. La unuaj trinkkornoj venas el la 7-a jarcento, la lastaj el la 16-a. Oni poste pretigis trink-kornon eĉ el vitro por ornama celo.

Kategorio:Trinkujoj
Olteni

**Olteni** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

* Olteni (Râmeţ) estas vilaĝo en Distrikto Alba.
* Olteni (Bodoc) estas vilaĝo en Distrikto Covasna.
Micfalău

**Micfalău** [mikfaləŭ] (hungare: **Mikóújfalu** [miko:u:jfalu]) estas vilaĝo kaj komunuma sidejo en Rumanio sur la bordo de Olt (rivero), norde de Sfântu Gheorghe. Administre ĝi apartenis ĝis 2004 al Malnaș; de tiam ĝi estas aparta komunumo.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 570 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 975 (99 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* András Zsolt Ilyés (n. 3-a de septembro 1980): ĵurnalisto, verkisto, fotoartisto
* Béla Szabó: grafikisto
* Erzsébet Zakariás (n. 12-a de novembro 1956): etnografia esploristino.

## Eksteraj ligiloj 
*  Popolnombrado 2002 

## Notoj 
Kategorio:Komunumoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Distrikto Covasna
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Malnaș-Băi

**Malnaș-Băi**  (hungare: **Málnásfürdő** ) estas vilaĝo-kuracbanejo en Rumanio sur la bordo de la rivero Olt, norde de Sfântu Gheorghe. En 1992 ĝi havis 486 loĝantojn (hungaroj). Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Malnaș.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
*György Perdy (n. 5-a de novembro 1904 – ?): lokhistoriisto en Sighișoara.

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Fizografia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Aleksandr Kubalov

**Aleksandr KUBALOV** (osete *Къубалты Алыксандр* [k’uBALti alikSANDR]; 1871 — 1937) estis oseta poeto, dramaturgo, socia kaj kultura aganto. Li estis praktikanta juristo, fininta juran fakultaton de Kieva Universitato.

La plej konata poemo de Kubalov estas "Afĥardti Ĥasana", kiu baziĝas sur popolaj heroaj legendoj. La poemo rakontas pri malriĉa oseta junulo (Ĥasana AFĤARDTI), kiu laŭas la moron de sanga venĝo mortigante naŭ junulojn de la familio, kies reprezentanto iam mortigis lian patron. La poemo, aperinta libroforme en 1897, iĝis la unua presita poezia verko en la oseta lingvo.

Krom verkado Kubalov ankaŭ kolektadis osetan folkloron, interalie eldoninte en 1905 prilaboritan kaj versigitan tekston de narta eposo (en la rusa traduko aperis en 1906).

Post la Oktobra Revolucio Kubalov daŭre verkis. Tamen li estis por multaj reprezentanto de antaŭrevolucia socio, kredeble pro tio li estis arestita en 1937 kaj pereis en malliberejo.

## Literaturo 
* Джусойты Нафи. Къубалты Алыксандр // Къубалты Алыксандр. Уацмыстæ. — Орджоникидзе: Ир, 1978. Ф. 19.
* Джыккайты Шамил. Ирон литературæйы истори. — Дз.: Ир, 2003. Ф. 140.

## Eksteraj ligiloj 
* «Afĥardti Ĥasana» en rusa traduko de Ruslan TOTROV

Kategorio:Osetaj verkistoj
Esteban Echeverría

**Esteban ECHEVERRÍA** (esperante: **Stefano EĈEVERIA;** naskiĝis la  en Bonaero; mortis la  en Montevideo, Urugvajo) estis argentina poeto.

Jam 20-jaraĝa li eldonis poemaron. Li vojaĝis al Francio kaj entuziasmiĝis precipe pri la poezio de Alphonse De Lamartine kaj George Byron. Reveninte al Ameriko li publikigis poemegon *Elvira ó la novia del Plata* (1830), kiu estis iom tro sovaĝa kaj fantazia kaj tial ne tre sukcesis. Lia talento tamen klare montriĝis en malpli grandaj verkoj, ekzemple *Consuelos* (1834), *Rimas* (1837), *Cautiva* (1837) und *Guitarra* (1842). *Cautiva,* lia plej konata verko, belege priskribas la pampon kaj ties loĝantojn.

Sub diktatoro Juan Manuel de Rosas li estis ekzilita el Argentino en 1840. Dum la ekzilo li verkis *La insurreccion del Sud* (Montevideo 1849).

## En Esperanto aperis 
* *La buĉejo (El matadero).*
** Tradukis Diego Selso. Bonaero: La centekzemplera eldonejo, 1965. 40 paĝoj. (*Multobligitaj kajeroj* 3.)
** En: Miguel Cané: *Junulejo. Rememoroj de gimnaziano.* Bonaero: Argentina Esperanto-Instituto, 1973. Paĝoj 101–127.

## Eksteraj ligiloj 
*  poeto.com

Kategorio:Argentinaj poetoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj