Arkitekto

eta|180px|Arĥitekturisto kun desegnotabloj
**Arkitekto**, **arkitekturisto**, **arĥitekto**) estas persono kiu profesie projektas konstruaĵojn kaj okupiĝas pri la teknika, scienca, funkcia kaj realiga planado de konstruaĵoj ĉiaspecaj. La baza kompetenteco de la arkitekto estas la - super konstruado leviĝanta - kreado de arkitekturo.

## Historio 
En antaŭaj tempoj la arkitektoj havis alian titolon: *mastro de konstruado*.
Ili ricevis tre tradician ĝeneralan edukon.
Laŭ malsamaj historiaj epokoj la konstrumastroj devenis de diversaj klasoj kaj medioj.
Ekzemple, dum la romia epoko, la konstrumastroj ofte estis armeaj inĝenieroj kaj en la mezepoko la monaĥoj ludis tiun rolon. Ekde la renesanco venis la artistoj, la skulptistoj kaj la sciencistoj.

Ekde la 19-a jarcento, pro la disvolviĝo de la ekonomio kaj tekniko dum la industriiĝo, la profesio arkitekturisto fariĝis aparta akademia fako. Ekestis enorma antaŭeniĝo en la konstruteknologio kaj novspecaj taskoj (apartamentoj, lernejoj, ...) kaŭzis ke duonprofesiaj konstrumastroj ne plu kapablis regi la tutan konstruprocezon. Tiam ekestis lernejoj kaj akademioj por arkitektoj.
La komplekseco daŭre kreskadas kaj dum la 20-a jarcento ekestis specialiĝo en diversajn fakojn, interalie urboplanado, pejzaĝo-arkitekturo, arkitekto de interno, konstrufiziko, kaj tiel plu.

## Tasko 
Arkitekto ricevas taskon por projekti konstruaĵon. La taskodonanto povas esti unuopulo aŭ ampleksa organizaĵo. Iom da ekzemploj de eblaj taskodonantoj: privatulo, iu loĝej-organizanto, urbestraro, asocio, fondaĵo aŭ eklezio, estraro de fabriko aŭ entrepreno, registara instanco kaj tiel plu.

La arkitekto post ricevi taskon faras la antaŭprojekton por pludiskuti ĝin kun la investistoj. La arkitekto faras ankaŭ la antaŭkalkuladon de la kostoj. Se la investistoj konsentas, la projekto estas plu ellaborata. Post tiu ĉi fazo, la arkitekto kontaktas entreprenistoj por fari oferton pri la kostoj de la konstruado.

Foje iu instanco petas al diversaj arkitektoj fari skizan projekton. Poste komisiono de la instanco elektas la plej taŭgan ensendaĵon (ofte la ensendaĵo devas esti anonima). La elektito poste ricevas la konkretan taskon.

Alia ebleco estas entreprenisto kiu posedas konstru-areon. Tiu donas taskon al la arkitekto por fari la projekton kaj poste mem konstruas.

Arkitekto respondecas pri la formo, interna divido, konstruado, elektoj de la koloro kaj materialoj, ĉio laŭ la financaj eblecoj kaj la estetikaj deziroj de la taskodonanto.

## Desegnado 
Depende de la grandeco de la ofico, la arkitekto mem faras la skizon kaj antaŭprojekton aŭ transdonas la taskon al siaj kunlaborantoj.
Ĝis preskaŭ la lasta jardeko de la 20-a jarcento, ĉiu desegnado okazis per plumo aŭ krajono, papero, liniilo kaj sur desegnotablo. Poste pli kaj pli oni enkondukis komputilojn kun specialigitaj programoj por projektado.

## Gravaj arkitektoj 
eta|Antoni Gaudí

### Antikvaj 
:Antemio de Tralles
:Isidoro de Mileto
:Kalikrato
:Vitruvio

### 5-a jarcento 
:Leon Battista Alberti
:Donato Bramante
:Filippo Brunelleschi
:Michelozzo
:Leonardo da Vinci

### 16-a jarcento 
:Rodrigo Gil de Hontañón
:Juan de Herrera
:Mikelanĝelo
:Andrea Palladio
:Rafaelo
:Antonio da Sangallo la Plijuna
:Giorgio Vasari

### 17-a jarcento 
:Gian Lorenzo Bernini
:Francesco Borromini
:Ustad Ahmad Lahauri
:Jacques Lemercier
:Louis Le Vau

### 18-a jarcento 
* Luigi Vanvitelli

### 19-a jarcento 
:Frédéric Auguste Bartholdi
:Pierre Cuypers
:Ferdinand Fellner
:Eugène Viollet-le-Duc
:Otto Wagner
:Friedrich Weinbrenner

### 20-a jarcento 
:Alvar Aalto
:Santiago Calatrava
:Willem Marinus Dudok
:Jacques Dupuis
:Gustave Eiffel
:Antoni Gaudí
:Jerzy Gottfried
:Walter Gropius
:Jules Hardouin-Mansart
:Friedensreich Hundertwasser
:Rem Koolhaas
:Károly Kós (1883-1977)
:Le Corbusier
:Imre Makovecz
:Rafael Moneo
:Oscar Niemeyer
:Mies van der Rohe
:Eero Saarinen
:Hans Scharoun
:Skidmore, Owings & Merrill
:Albert Speer
:Rudolf Steiner
:Frank Lloyd Wright

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Kongreso de Moderna Arkitekturo
* Internacia Unio de Arkitektoj
* Konstrufako
* Imhotepo, la unua arkitekto konata
* Pritzker-premio
* Usona Instituto de Arkitektoj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.aia.org Usona instituto de arkitekturistoj
* http://www.architecture.com.au Reĝa aŭstralia instituto de arkitekturistoj
* http://www.raic.org Reĝa instituto de arkitekturistoj en Kanado

Kategorio:Arkitekturo

Kategorio:Profesioj