open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kondoros

**Kondoros** [kondoroŝ] estas urbo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés, en Distrikto Szarvas.
eta|maldekstre|Historia monumento en Kondoros
eta|Urbodomo de Kondoros

## Bazaj informoj
* Areo: 82&nbsp;km²
* Loĝantaro: 5900
* Poŝtkodo: 5553
* Telefonprefikso: 66

## Geografio 
Kondoros situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Kecskemét-Békéscsaba, fine de fervojo el Mezőtúr. Budapeŝto troviĝas 184 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1229. La vilaĝo senhomiĝis pro la kontraŭturkaj bataloj. Poste dise farmoj formiĝis en la 17-a jarcento, krome laŭ la vojo ĉardo (popola gastejo). Tiu ĉardo rolas en populara hungara kanto. Baldaŭ apude ĝendarmejo konstruiĝis. Ambaŭ domoj iĝis ĝermo de la naskiĝonta vilaĝo, kiu refondiĝis en 1875. La rumanoj okupis la komunumon en 1919. Kondoros urbiĝis en 2013.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Anunciacio (Kondoros)
* Luterana preĝejo (Kondoros) kun turo 50 m-ojn alta

## Famuloj 
* En Kondoros naskiĝis:
** luterana episkopo Lajos Vető
** Béla Szilágyi (inĝeniero)
** pentristo Tibor Csernus
** skulptisto Pál Kepenyes
** András Balczó triobla olimpika ĉampiono en pentatlono (naskiĝis la 16-an de aŭgusto 1938).
* En Csákó aŭ Csákópuszta (apartenaĵo de Kondoros) longe vivis kaj mortis poeto István Petőfi kaj naskiĝis kuracisto László Monszpart.

## Famaj nomportantoj 
* Ádám Kondorosi
* Éva Kondorosi

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Kondoros
Kálmán Nagy

**NAGY Kálmán** (nadj) estis hungara lingvisto, tradukisto, lernolibroverkisto naskita en Ocna de Sus la 5-an de majo 1939 kaj mortinta la 9-an de oktobro 1971 en Kluĵo.

## Biografio 
Lia familio translokiĝis al Koloĵvaro en 1942. La mezlernejon li finis en Kluĵo (1955) kaj la fakon de hungara lingvo kaj literaturo en Bolyai Tudományegyetem (1960). Li instruis en Baia Mare, poste iĝis interna kunlaboranto de Utunk (1971). Li sinmortigis.

## Ĉefaj verkoj 
* *Kalevala földjén* (1969);
* *Kis magyar nyelvtankönyv* (Különös tekintettel a nyelvhelyesség mindennapi kérdéseire, 1970, 1980);
* *Olvasó- és nyelvtankönyv* (a VII. osztály számára, 1971);
* *Kalevala* (kun ilustracioj de Imre Baász, 1972. Magyarországi kiadás, Bp. 1975). Tradukaĵo.
* Martti Larni: *A szép disznópásztorlány*, 1968. Tradukaĵo.

## Bibliografio 
* Gyula Weöres: Kalevalan uudet unkarinnokset. Klny. 1970.
* Szilágyi Domokos: Uusi Kalevala. Utunk 1973/5.
* Varga Domokos: Köznyelvű Kalevala. Gondolatok N. K. fordításáról. Kortárs 1973/9.
* E. Fehér Pál: Az új magyar Kalevala. Népszabadság, Bp. 1973. aug. 8. Újraközli A Hét 1973/33.
* Mózes Huba: Néhány szó a Kalevaláról és a magyar fordításáról. Korunk 1973/4.
* Gáspár Sándor: Kalevala-fordítások. Gondolatok a könyvtárban. Korunk 1977/8.
* Szilágyi Júlia: Nagy Kálmán titka. Utunk 1989/23.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Nagy K
Nagy K
Nagy K
Belzebubo

**Belzebubo** estas demono de la kristana mitologio kaj en la hodiaŭa lingvouzo multaj konsideras ĝin sinonimo por la vorto diablo.eta|dekstra|bildigo de Belzebubo en la franclingva *Dictionnaire Infernal* (vortaro infera) de la jaro 1863

## Historio 
Per la nomo belzebubo (hebree בעל זבוב) en la juda Tanaĥo respektive la kristana Malnova Testamento titoliĝas la urba dio de la urboŝtato Ekron en la lando de la filiŝtoj. La reĝo *Ahasja* de la antikva reĝlando Israelo petis de li oraklan konsilon (2 Reĝ 1). La origina vortumo **Baal Zebub** tradukiĝas per "Sinjoro de la Muŝoj" kaj probable estas fivortigo de la vera nomo בעל זבול **Baal Zebul** *(Estimata Sinjoro)*, por moki pri la dio kaj liaj adeptoj. Ĉiuj vortumoj estas kromnomoj de la dio Baalo. En la frua epoko de la juda popolo post la 12-a jarcento a.K., kiam la juda popolo tre konkurencis kaj plejparte malharmoniis kun la filiŝtoj kaj la kanaanidoj, la dio **Baal Zebul** iĝis la simbolo de falsa dio kaj kadre de la dualisma pensmaniero iĝis simbolo de la kontraŭdiaj potencoj. Tiel la fivortigo belzebubo ankaŭ uziĝas en la Nova Testamento, kie la plejparto de la grekaj manuskriptoj nomas lin βεελζεβούλ ("Beelzebul") kaj priskribas lin kiel la plej supera el ĉiuj demonoj. Signifon li ankaŭ atingis en lokaj legendoj kaj fabeloj de la mezepoka Eŭropo, kie lia nomo ofte ligiĝas al magiaj formuloj. En la eposo *Paradise Lost* (paradizo perdita) de la anglalingvano *John Milton* el la jaro 1667 belzebubo estas la dua plej altranga infera reganto post satano. Dum la epoko de inkvizicia persekuto de laŭdiraj "sorĉistinoj" de la 14-a ĝis la 17-a jarcento la germanlingva nomo Beelzebub (kiun oni eble miskomprenis kiel Belze-bubo) foje ŝanĝiĝis al Beelzebock (do Belze-virkapro). Dum la 14-a jarcento oni tendencis imagi la diablon kun kapra kapo: unuafoje tiu kapra apero dokumentiĝis en kontraŭsorĉistina proceso de la jaro 1335 en Tuluzo, kaj la koncepto konserviĝis en la tradicioj de superstiĉo.

En pluraj eŭropaj lingvoj la vorto belzebubo ankoraŭ hodiaŭ estas aktive uzata. La parolturno "elpeli la diablon per la belzebubo", kiu fontas de tekstero el la evangelio laŭ Luko (Lk 11 15), signifas "forigi malbonon per io idente malbona".

En pluraj bildrakontoj, animaciaj filmoj kaj literaturaj verkoj de la 20-a jarcento kaj 21-a jarcento la koncepto pluvivas - foje la nomo karakterizas la diablon aŭ filon de la diablo, foje malbonan sorĉiston respektive personigitan sorĉistan balailon, foje simple "la malbonon", kiu erupcias el la homoj (ekzemple en la libro kaj filmo "Sinjoro de la Muŝoj", angle " *Lord of the flies*, 1953, de la verkisto William Golding).

Kategorio:Kristana mitologio
Kategorio:Biblio
Mikroto

La **ordinara mikroto** (*Microtus arvalis*) apartenas al la genro mikrotoj el la subfamilio arvikolenoj, kiuj estas ronĝuloj. La ordinara mikroto estas palearkta specio kaj la plej ofta mamulo en meza Eŭropo.

## Eksteraj karakterizaĵoj 
Ĝi malsimilas muson ĉar ĝi havas malgrandajn orelojn kaj malgrandan voston.

## Konduto 
eta|240px|Miktotokolonio sur verdejo
Ĝi vivas en herbejo kaj agro. Ĝi ŝatas taraksakon kaj trifolion sed vintre manĝas ankaŭ veran herbon.

## Disvastiĝo 
Ĝi vivas en palearkta ekozono.

Kategorio:Mikrotoj
Kategorio:Mamuloj de Pollando
Csabacsűd

**Csabacsüd** [ĉabaĉud] estas grandvilaĝo en Hungario en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés, en Distrikto Szarvas.

## Geografio 
Csabacsűd situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Kecskemét-Békéscsaba, laŭ fervojo Mezőtúr-Orosháza. Szarvas troviĝas 9, Mezőtúr 28, Orosháza 35, Békéscsaba 39, Budapeŝto 163 km.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1444. La vilaĝo senhomiĝis pro la kontraŭturkaj bataloj. Poste dise farmoj formiĝis en la 17-a jarcento, kiuj formis vilaĝon en 1924. Impona grenejo konstruiĝis en 1867.

## Famuloj 
En Csabacsűd mortis Dániel Boczkó (politikisto).

## Referencoj
Mária Bándy

**BÁNDY Mária** estis rumanuja hungara koreografino naskita en Csíkpálfalva la 15-an de septembro 1899 kaj mortinta la  4-an de septembro 1949  samloke.

## Biografio
La bazlernejan instruistklerigejon Mária Bándy finis en Ĉikŝomjoú kaj Satmaro. Ŝia pli grava verko estas la volumo *Székely táncok* (Sikulaj dancoj) (kun desegnoj de Géza Vámszer, muziknotoj de Sarkadi Elek, Kv. 1937). Ĝi estas la ununura rumanuja hungara danckolekto inter la du mondmilitoj. Ĝ entenas 20 priskribojn tekstajn kun melodioj, ilustraĵoj, fotografaĵoj, kun enkondukparolo pri kelkaj momentoj de sikula dancvivo.

## Fonto
* *Romániai magyar irodalmi lexikon*

Bandy M

Bandy M
Doboz

**Doboz** estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés, en Distrikto Békéscsaba. La loknomo signifas: skatolo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 
* Poŝtkodo: 5624
* Telefonprefikso: 66

## Geografio 
La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de *Duobla* Körös (kun ponto), laŭ flankovojoj. La komunumon ĉirkaŭas 4 urboj: Békéscsaba, Gyula, Békés (urbo) kaj Sarkad.

## Historio 
La kampoj longe apartenis al fortikaĵo de Gyula. La unua mencio devenis el 1075. La vilaĝo senhomiĝis pro la kontraŭturkaj bataloj. Ĝi refondiĝis en 1720. En 1863 impona grenejo konstruiĝis. Kolĥozo pri Petőfi en 1948 formiĝis. La vilaĝo iĝis grandvilaĝo en 1971.

Vidindaĵoj estas kastelo de Wenckheim, novromanika katolika preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Doboz) kun maŭzoleo el 1902 kaj Kalvinana preĝejo (Doboz). Apartenas al la grandvilaĝo la proksima feriejo **Szanazug** laŭ la riverobordo.

## Famulo 
En Doboz naskiĝis paleontologo Barnabás Géczy.

Image:Doboz1.jpg
Image:Doboz2.jpg
image:Doboz3.jpg

## Referencoj
Krakeno (Breco)

eta|Krakeno
[eta|Bakeja ŝildo kun krakeno en la aŭstria distrikto [Pongau]]
**Krakeno** aū **Breco** (germanlingve *Brezel*) estas sudgermana salita nodoforma bakaĵo el gistopasto, kiu antaŭ la bakado estis trempita en 3-5%an solvaĵon entenantan aŭ natrihidrogenkarbonaton (natron), natrihidroksidon aŭ natrikarbonaton (sodon). Per tio ekestas la specifa brunbrila surfaco kaj la tipa gusto, kiun oni ankaŭ nomas "sapeca".

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bagelo
* Bretona Biskvito
* Kringo
* Kekso

Kategorio:Bakaĵoj
Fanto

dekstra|eta|250px|la kvar fantoj laŭ anglo-amerika kartludo
[eta|maldekstre|300px|En la hispanaj tipaj modeloj de [fanto (maldekstre), kontraŭmonarkia parodio de fanto post senkapigo de reĝo (meze sur pli flaveteca fono) kaj reĝo (dekstre).]]
En la kartludoj, la **fanto** (aŭ **bubo** aŭ **paĝio**) estas la figuro malsupera al la damo. Ofte bildiĝas signifa historia kavaliro aŭ soldato. La karto en la maldekstra supra angulo havas literon en la lingvo de la ludo: En germanlingvaj kartoj temas pri la litero „B“ (por *Bube*), en franclingvaj kartoj „V“ (por *Valet*), kaj en anglalingvaj „J“ (por *jack*, laboristo).

En la franca tradicia kartludo laŭ emblemspeco (trefo, piko, kero kaj karoo) temas pri malsamaj historiaj kavaliroj:

* trefa bubo: *Lancelot*, kavaliro el la sagao pri reĝo Arturo
* pika bubo: *Hogier*, kuzo de Karolo la Granda
* kera bubo: *La Hire*, soldato kiu akompanis la batalistinon Johana de Arko
* karoa bubo: Hektoro de Trojo aŭ *Roland*, altranga grafo kiu servis al Karolo la Granda

La anglalingva nomo *„jack"* cetere nur uziĝas ekde la mezo de la 19-a jarcento. Antaŭe la karto angle nomiĝis *„knave"* (kiu etimologie parencas al la esperanta vorto knabo kaj signis la knaban helpanton de nobela kavaliro). Kiam tamen enkondukiĝis la rekonigaj literoj en la maldekstra supra angulo de la kartoj, oni timis konfuziĝojn de la kartoj markitaj per „Kn" kun tiuj markitaj „K" por *„king"*, do "reĝo". Sekve oni ŝanĝis la nomumon al *„jack"* (laboristo) kaj markis la karton per la nemiskomprenebla litero „J“.

Kategorio:Ludkartoj
Kategorio:Fikciaj kavaliroj
Helsinka Interkonsento

eta|320px|La limoj de NATO (blua) kaj Varsovia Kontrakto (ruĝa) dum evoluo ekde 1949 ĝis 1982
La **Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaborado en Eŭropo** (**KSKE**) aŭ **Helsinka Interkonsento** okazis en Helsinki (Finnlando) laŭlonge de kelkaj sesioj inter la 3a de julio de 1973 kaj la finfina tria sesio de la 30a de julio ĝis la 1a de aŭgusto de 1975; tie partoprenis reprezentantoj de Usono, Kanado, Sovetunio kaj ĉiuj landoj de Eŭropo (inkludante Turkion kaj ekskludante Albanion kaj Andoron).

Ĝi finiĝis per la gravega **Fina protokolo de la Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaborado en Eŭropo** konata ankaŭ kiel **Fina protokolo de Helsinki**, **Traktato de Helsinki** aŭ **Deklaro de Helsinki**. Ĝi estis subskribata de la reprezentantoj de 35 landoj. Ĝi estis la startpunkto de la Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo (OSKE).

La **Konferenco** okazigis postajn kunsidojn, kiuj okazis en Belgrado (4a de oktobro 1977 - 8a de marto 1978), Madrido (11a de novembro 1980 - 9a de septembro 1983), kaj Vieno (4a de novembro 1986 - 19a de januaro 1989). La Pintokunsido de Parizo de 1990 povas esti konsiderata kiel fina punkto de la **Konferenco**, pro la malapero de la Varsovia Kontrakto.

## Enhavo de la Protokolo de Helsinki 
La ĉefaj punktoj de la **Protokolo** estis jenaj:

# Respekto al la suvereneco
# Malakcepto de la perforto
# Neŝanĝeblo de la landlimoj
# Teritoria netuŝeblo de la Ŝtatoj
# Perpaca solvo de la malkonsentoj
# Neinterveno en la internaj aferoj
# Respekto al la homaj rajtoj
# Egalrajteco kaj Rajto je memdecido de la popoloj
# Kunlaborado inter ŝtatoj
# Plenumo de bonfido ĉe la devigoj pro internacia juro

## Graveco de la Protokolo de Helsinki 
Ekde ties subskribo oni konsideris la dokumenton samtempe kiel grava alproksimiĝo al malpliigo de streĉoj pro la Malvarma milito (la nomita malstreĉiĝo), kaj kiel diplomata triumfo de Sovetunio, pro la artikolaro de neŝanĝeblo de la naciaj landlimoj kaj la respekto al la teritoria netuŝeblo, kiu agnoskis la unuan fojon la teritoriajn aldonaĵojn de Sovetunio en Orienta Eŭropo post la Dua Mondmilito.

Tamen la artikolaro dediĉita al la homaj rajtoj havigis bazon por la ekfunkciado de la Grupo de Helsinki en Moskvo, Ne-registara organizo sendependa kreita por kontroli la plenumadon de la **Protokolo de Helsinki**. La Grupo de Helsinki disvastiĝis per la kreado de kelkaj regionaj komitatoj, kiuj finformis la Internacian Federacion de Helsinki kaj Human Rights Watch. Kiam oni supozis ke ili kontrolis la plenumadon de la **Protokolo** farita de ĉiuj subskribintoj, ties atentfokuso estis ties realigo en la Sovetunio kaj ĝiaj aliancanoj de la Varsovia Kontrakto, helpante internacie la opoziciantajn grupojn. La fina rezulto estis konsiderebla kiel la komenco de la interna subfosado de la orienta landaro.

## Vidu ankaŭ 
Aneksado de Krimeo al Rusio (2014)

## Eksteraj ligiloj 
* Kompleta teksto de la Fina Protokolo, 1975 Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaborado en Eŭropo
* Usona Komitato Helsinka

## Oni ne konfuzu kun 
La *Helsinka Deklaracio* de 1964, de scienca enhavo, pri idearo je homa eksperimentado.

Kategorio:Traktatoj de la Malvarma milito
Kategorio:1975
Kétegyháza

**Kétegyháza** [kEtedjhAza], rumane **Chitighaz** estas grandvilaĝo en Hungario en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés, en Distrikto Gyula. La loknomo signifas: ambaŭ eklezioj.
eta|dekstra|300px|kastelo de Kétegyháza

## Bazaj informoj 
* Areo: 51&nbsp;km²
* Loĝantaro: 4400
* Poŝtkodo: 5741
* Telefonprefikso: 66

## Geografio 
Kétegyháza situas sur ebenaĵo, laŭ la landlimo hungara-rumana, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Budapeŝto-Arad (urbo), krome estas fervojo al Makó kaj iam al Kisjenő. Elek estas proksime.

## Historio 
La kampoj longe apartenis al fortikaĵo de Gyula. La unua mencio devenis el 1412. La vilaĝo senhomiĝis en 1686 pro la kontraŭturkaj bataloj. En 1723 rumanoj refondis ĝin. Kastelo de Andrássy-Almássy (andrAŝi-almAŝi) en 1742, en 1749 kapelo, en 1779 ortodoksa preĝejo konstruiĝis. La rumanoj okupis la komunumon en 1919, ekde 1920 la nova limo preteriras. Nun en la kastelo faklernejo kaj muzeo pri kampaj maŝinoj troviĝas.

## Vidindaĵoj 
* Kastelo de Kétegyháza kune kun Preĝejo Sankta Triunuo (Kétegyháza)
* Rumana ortodoksa preĝejo arkianĝeloj sanktaj Mikaelo kaj Gabrielo (Kétegyháza)
* Baptista preĝdomo (Kétegyháza)

## Famuloj 
En Kétegyháza naskiĝis oraĵisto Lajos Pál.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Géza Vámszer

**VÁMSZER Géza** (vamser) estis rumanuja hungara etnografo naskita en Sibio la 13-an de aŭgusto 1896 kaj mortinta en Kluĵo la 21-an de septembro 1976. Li estis patro de lingvistino Márta Vámszer.

## Biografio 
Géza Vámszer akiris diplomon de desegninstruisto en Belarta Altlernejo de Budapeŝto (1920). Li estis instruisto en sia naskiĝurbo (1922–26), Odorheiu Secuiesc (1926–29), Miercurea Ciuc (1929–41), Kluĵo (1941–57). Lia interesiĝo pri etnografio plivastiĝis al pluraj kampoj de popolkulturo. Li faris valoran kolektan kaj esploran laboron precipe en Sud-Transilvanujo kaj en Sikullando pri romia katolika religia etnografio, mastrumado kaj popolkostumo. Li priokupiĝis ĝeneralan etnografion, poste lokhistorion, la vilaĝan ekleziarton kaj artmonumentojn en Sikullando.

## Ĉefaj verkoj 
* *Ízlés, modor, divat* (Székelyudvarhely, 1928);
* * Székely táncok* (kun Mária Bándy, Kolozsvár, 1937);
* *Szakadát*. Egy Szeben megyei magyar szórványfalu monográfiája (Kolozsvár, 1940);
* *Kalotaszegi magyar népviselet* (Kun József Faragó kaj Jenő Nagy; Bukarest, 1977);
* *Életforma és anyagi műveltség*. Néprajzi dolgozatok, gyűjtések, adatok (1930–75) (Bukarest, 1977).
* *Csík vármegye településtörténete*, Csíkszereda, 2007.http://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyar_tortenelem_es_kultura/hataron_tuli_magyarsag_kotetei/Csik_varmegye_telepulestortenete/pages/csvt_001_kiado.htm

## Bibliografio 
* *Visszaemlékezés életpályámra* (Művelődés, 1975. 11. sz.);
* Kós Károly: A nehéz szolgáló írástudó példája. V. G. pályaképe (Korunk, 1977).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj etnografoj
Medaltabelo de la Vintra Olimpiko 1960

dekstra|200px|la olimpikaj ringoj
Tiu-ĉi listo estas **medala tabelo de la Vintra Olimpiko 1960**. La rango kalkuliĝas unuavice laŭ la nombro de gajnitaj oraj medaloj po ŝtato, duavice laŭ la nombro de arĝentaj kaj triavice de bronzaj medaloj. Se pli ol unu ŝtato havas identan nombron de olimpikaj medaloj, ili havas la saman rangon kaj listiĝas alfabete. Tio respegulas la sistemon uzatan de la Internacia Olimpika Komitato. La gastiganta lando de la Olimpiko estas markita per helblua fono de la koncerna tabela linio.

Kategorio:Vintra Olimpiko 1960
Méhkas Diákszövetkezet

**Méhkas Diákszövetkezet** (mekaŝ diaksOevetkezet) Studentkooperativo Abelujo estis ekonomia kooperativo fondita en Kluĵo en 1936 de 101 karierkomencantoj fronte kun Deák Ferenc. Ĝia celo estis helpi la valorigadon de vilaĝaj produktoj en urboj, servi la postenserĉadon por junaj diplomitoj de altlernejoj. Ĝi malfermis vendejojn, laktokolektejojn kaj manĝejojn por studentoj. Post la Viena arbitracio gvide de Samu Tóth la studentoj de revenita Universitato Ferenc József transorganizis ĝin, malfermis libro- kaj paperkomercejon en placo *Mátyás király tér 2*. La nova kooperativo Méhkas engaĝiĝis por eldoni kaj disigi la revuojn Termés kaj Március, organizis literaturajn verperojn invitante Zsigmond Móricz, Erdei Ferenc, Kovács Imre kaj librotagojn. Post 1944 ĝi eldonis ankaŭ librojn. En la fino de 1947 ĝin oni enfandigis en kadron de MÁGISZ (Munkások Általános Gazdasági és Ipari Szövetkezete).

## Fontoj
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumaniaj hungaraj organizoj kaj asocioj
Kategorio:Kluĵo
Säntis

**Säntis** estas la plej alta pinto de la Apencelaj Alpoj kaj troviĝas je la koordinatoj 47°14'57"N kaj 9°20'36"E ekzakte je la trilimpunkto de la kantonoj Apencelo Interna, Apencelo Ekstera kaj Sankt-Galo.
eta|300ra|maldekstra|Monta haltejo de la aertelfero sur Säntis.
Kun alteco de 2502 m super la marnivelo ĝi estas la plej alta monto de la Apencelaj Alpoj. La pinto de Säntis, kiu situas sur la teritorio de la komunumo Wildhaus estas ŝatata ekskurscelo. De Schwägalp ĝi estas atingebla per la Aertelfero Schwägalp-Säntis, sed de ĉiuj flanke ĝi ankaŭ en kelkhora ne tro malfacila migrado atingeblas. Vintre la regiono estas konata por skiado kaj precipe neĝtabulado. Sur Säntis troviĝas grava meteologia observejo kaj sendilo de la svisa televido.

Dum la epoko de la Helveta Respubliko (1798 ĝis 1803) la tiama Kantono Säntis estis nomumita laŭ la monto.
eta|300ra|dekstra|Monto Girenspitz

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la Säntis-aertelferkompanio en la germana, franca kaj angla

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Kantono Apencelo Ekstera
Kategorio:Kantono Apencelo Interna
Kategorio:Montoj kun alteco inter 2000 kaj 2999 m
Kulturdomo Grend

La **Kulturzentrum Grend** estas kulturdomo en Essen-Steele. La domo estas iama lernejo (*"Rektoratsschule"*) kaj estas nun monumentprotektata. Post okjara planado kaj alikonstruado oni malfermis la domon kiel „socio-kultura centro“ sub la nomo de la najbara Grend-placo („Grend“ signifas el la malnov-germana gruz-sabla grundo). Ĝin tenas la asocio "Kulturzentrum Grend e.V.", iama kunligo de tri longjare en Essen aktivaj kulturaj kaj klerigaj asocioj. La Grend financas sin per subvencioj deflanke de la urbo Essen kaj de la federacia lando Nordrejn-Vestfalio (pliklerigado) samkiel je pli ol 50% el mem mastrumitaj profitoj.

La kulturdomo proponas 1.200 m² da loko por granda kaj parte altkvalita varieco da kulturaj aktivecoj kiel seminarioj, ĵazatelieroj, lingvolernado, koncertoj ktp. Krome tie hejmas la trans la urbolimo konata amatora teatro „Theater Freudenhaus“, kiu surscenigas komediojn en la loka slango. En la teretaĝo estas itala restoracio kun la hispana nomo „las tapas“.

## Esperanto en Grend 
eta|100px|dekstra
Grend estas ankaŭ la naskiĝloko de la Esperanto-Grupo Essen, kiu oficiale ekzistas ekde 2004. Tiu ĉi okazigas ĉi tie ĉiun 2-an ĵaŭdon monate renkontiĝon en Essen (alian ĝi okazigas ĉiun 4-a ĵaŭdon monate en la kulturdomo *Bahnhof Langendreer*. Krome EGE invitas ĉi tien prelegantoj kaj en 2005 ĝi aranĝis la ReVELo-tagon.

## Eksteraj ligiloj 
* www.grend.de

Kategorio:Diskludejoj
Kategorio:Kulturdomoj en Germanio
Kategorio:Konstruaĵoj en Essen
Kategorio:Okazejoj en Essen
Eirik Raude

eta|Eirik Raude
***Eirik Raude***, nomita laŭ Eriko la ruĝa estas tre granda borilŝipo, kapabla bori nafton en akvoprofundo ĝis 3000 m.

Konstrujaro: 2002

Ŝipfarejo: Dalian Ŝipfarejo, Ĉinio

Pezo/akvodismeto: 52 000 t

Dimensioj: 120 x 85 m

Ĝi restas stabila en aĉaj veter-kondiĉoj, ĉar ĝi havas specialajn dinamikajn
sistemojn por fiksi la pozicion ekzakte super la bor-truo.

La ŝhipo aktivas oriente de Kanado kaj ankaŭ proksime de Norvegio.

Fotoj kaj detalaj desegnoj vidu en la sube indikita adreso.

Fratina ŝipo estas Leif Eriksson , kiu aktivas je okcidenta Afriko

* http://www.ocean-rig.com/default

Kategorio:Ŝipoj
Dombegyház

**Dombegyház** (dombedjhAz) estas grandvilaĝo en Hungario en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Békés, en subregiono de Mezőkovácsháza en Distrikto Mezőkovácsháza. La loknomo signifas holmoeklezio.

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 
* Poŝtkodo: 5836
* Telefonprefikso: 68

## Geografio 
Dombegyház situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara-rumana landlimo, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Battonya estas proksime.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1446, sed pli frue oni trovis restaĵojn pri hungaroj. La vilaĝo senhomiĝis pro la kontraŭturkaj bataloj. Ĝi refondiĝis en 1817. En 1919 la rumanoj okupis la setlejon, en 1920 ĝi trovis sin preter la nova ŝtatlimo sen trapasejo. La komunumo iĝis vilaĝo en 1946.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵoj estas kurganoj, novgotika katolika Preĝejo Stefano la 1-a (Dombegyház) kaj kapelo omaĝe al Sankta Kornelia.

## Famuloj 
* En Dombegyház naskiĝis:
** fizikisto István Ketskeméty
** hidrogeologo Rozália Jambrik
** kuracisto Emil Weil
** ministro László Vörös

## Ĝemelkomunumoj 
* Kisiratos
* Nagyiratos
*  Variașu Mic, Rumanio

## Referencoj 
## Fontoj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Gisbert Schneider

**Gisbert Schneider** (* 1934 en Bochum-Wattenscheid) estas emerita profesoro por arta orgenludado kaj improvizado ĉe la Folkwang-altlernejo Essen kaj eklezimuzikdirektoro.

Naskiĝinte en Wattenscheid li alkreskis en Weimar. Tie li ricevis sian unuan orgeninstruon de p-ro Johannes Ernst Köhler. Jam 12-jaraĝa li publike koncertis. Eklezimuzikon kaj direktadon li studis Siegfried Reda ĉe la Folkwang-altlernejo Essen. Sekvis posteno kiel eklezimuzikisto en Velbert kaj Mülheim an der Ruhr. Ekde 1963 li krome estis docento ĉe la Folkwang-altlernejo Essen, kie li en 1970 ricevis profesoran katedron, kiu faris lin tiam la plej juna profesoro de Nordrejn-Vestfalio.

Li estas premiito de internaciaj orgenkonkursoj kaj ricevis la Förderpreis (progresigan premion) de la lando Nordrejn-Vestfalio. Krom la internacia koncertado li ankaŭ renomiĝis kiel ĵurimembro je internaciaj orgenkonkursoj. De Gisbert Schneider ekzistas registraĵoj por radio kaj sondisko samkiel lumdisko. Li direktas la preĝejan ĥoron Kantorei Velbert. En 1996 li estis dekoraciita per la ordeno Bundesverdienstkreuz.

Schneider en junaj jaroj estis rigardata kiel "mirinfano" ĉe la orgeno kaj apartenas hodiaŭ al la plej profilita interpretistoj precide la la orgenmuziko de J.S.Bach.

## Diskografio (malkompleta) 
* **Wilhelm Middelschulte (1863-1943): Orgelwerke**, Gisbert Schneider ĉe la granda Alexander-Schuke-orgeno en la katedralo de Erfurt, Audio-CD 1997, Cybele Records
* **J. S. Bach: orgenverkoj sur la granda Silbermann-orgeno en la katedralo de Freiberg**, Gisbert Schneider, plurkanala SACD ludebla ankaŭ per kutimaj KD-iloj, 2003, Cybele Records

Kategorio:Germanaj muzikpedagogoj
Kategorio:Germanaj orgenistoj
Kategorio:Orkestrestroj
Siegfried Reda

**Siegfried Reda** (* 27-a de julio 1916 en Bochum; † 13-a de decembro 1968 en Mülheim ĉe Ruhr) estis germana komponisto kaj orgenisto.

## Vivo 
Reda studis ĉe Ernst Pepping kaj Hugo Distler ĉe la eklezimuziko-lernejo en Berlin-Spandau kaj estis orgenisto en Bochum, Gelsenkirchen kaj Berlin. En 1946 li iĝis estro de la instituto por evangelia eklezimuziko de la Folkwang-altlernejo Essen, samtempe ankaŭ profesoro por la fakoj orgeno kaj kompozicio. En 1953 li iĝis eklezimuzikdirektoro je la St.-Petri-preĝejo en Mülheim ĉe Ruhr.

## Verkaro 
Reda konsideratas kiel unu el la plej aktivaj je la novigado de la evangelia eklezimuziko post la Dua Mondmilito. Konforme al tio li verkis plejparte muzikaĵoj kun pleje liturgia rilato, inter ili *Choralkonzerte* (ĥoralkonĉertoj) por orgeno (1946-1952), *PsalmoPsalmbuch* (psalmlibro) por solokantistoj kaj ĥoro akapela (1948-1949), *Ecce homo* por 4-voĉa ĥoro (1950), *Ostergeschichte* (paskohistorio por solokantistoj kaj ĥoro a cappella (1951), *orgensonato* (1960) samkiel *Requiem vel vivorum consolatio* (rekviemo aŭ la konsolo de la vivantoj) por solokantisto, ĥoro kaj orkestro (1963).

Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Komponistoj (eklezimuziko)
Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Germanaj klasikaj orgenistoj
Eagles

**Eagles** (anglalingva por Agloj) estas usona muzika grupo formiĝinta komence de la 1970-aj jaroj en Kalifornio. La grupo ludis muzikon Kontreroko kaj ankaŭ *hard rock*. Ĝi estas konata ĉefe danke al tiaj furorkantoj kiel *Hotel California*, *Take It Easy* aŭ *Witchy Woman*. Ili aktivis ekde 1971 ĝis 1980, kaj 1994 ĝis nuntempo.

La grupo inkluzivas membrojn:
* Don Henley
* Joe Walsh
* Bob Mothersbaugh
* Timothy B. Schmit
* Randy Meisner

Kategorio:Rokmuzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1970-1979
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2010-2019
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1971
Frank Zappa

**Frank Vincent ZAPPA** (naskiĝinta la 21-an de decembro 1940, Baltimore, Maryland, Usono – mortinta la 4-an de decembro 1993, Laurel Canyon, Kalifornio, Usono) estis usona gitaristo, kantisto kaj muzika komponisto.

Lia patro estis *Vincent Zappa* kaj patrino *Rose Marie Colimore*.

Kategorio:Usonaj gitaristoj
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 21-an de decembro
Kategorio:Mortintoj la 4-an de septembro
Retina disiĝo

**Retina disiĝo** estas malsano de okulo kiu okazas kiam retino elgluiĝas el la interna konkava vando de okulo. Kvankam timinda malsano, ĉar ĝi povas kaŭzi blindecon, ĝi estas iom malofta.[dekstra|250ra|eta|[retino(H) kaj apoga kamado (F)]]

Oni ne konas la kaŭzojn de tiu malsano. La disiĝo de retino ĉiam komenciĝas per deŝiro aŭ per retina truo; ilin kaŭzas la malgluiĝo de la vitreca korpo, kiu maljuniĝante malgluiĝas el la retino. La disiĝo de la vitreca korpo estas fiziologia fenomeno, kiu ofte okazas ĉirkaŭ la aĝo de presbiopeco (50 jaroj), sed kelkfoje pli frue (ĉefe ĉe miopuloj), aŭ pli malfrue. La disiĝo de la vitreca korpo disvolviĝas en pluraj etapoj; plej ofte sen simptomoj, ĝi povas kaŭzi flirtantajn muŝojn, fosfenojn (vido de lucioloj, eĉ de fulmoj), kelkfoje vidon de pluvo el fulgeroj, kiu montras envitrecan hemoragion.

Statistike iu grupoj estas pli riskaj je disiĝo de la retino :

- unue miopuloj, ĉefe ekde certa grado de miopeco; miopuloj havas grandajn okulojn, kaj ĉio okazas kvazaŭ ilia retino (kies areo estas proporcia al la kvadrato de la okula longeco) malstreĝiĝus kaj rompiĝus, aspektanta kiel retina punto nomita "palisaro";
- poste, la operaciitaj pro katarakto;
- fine, la viktimoj de okulaj traŭmatoj (perforaĵoj, sed ankaŭ kontuzoj).

Koni la ekziston de tiu grupo ebligas organizi la eltrovon de la danĝeraj retinaj vundoj (deŝiroj, truoj, palisaro) por efike kuraci ilin, ĉefe per lasero, kelkfoje komplemente per krioterapio (per loka anestezo). Tiu kuracado do preventas disiĝon de retino; por esti efika, ĝi devas esti igita laŭ rigora tekniko.

Ĉar medicino ne estas ekzakta scienco, kelkfoje personoj sen ia ajn riskero tamen suferas retinan disiĝon.

La simptomo de disiĝo de la retino estas unusenca: opaka kresento en rando de la vidokampo iom post iom etigas tiun periferian vidkampon kaj kreskiĝas en kelkaj tagoj, por fari nigran nubon, kiu minacas la vidan centron, poste entutigas ĝin, se oni tro malfrue konsultas; Kiam la tuta retino disiĝis, la okulo ne plu vidas, eĉ ne lumon. Necesas tre rapide konsulti.
Disiĝon de retino (kiel katarakton) oni neniam kuracas per lasero, sed per kirurgia operacio, principe simpla sed plej ofte kompleksa kun ne certa rezulto. Oni operacias en duona urĝo, ofte post tuta tago de ripozo en pozicio adaptita al la tipo de disiĝo.

Kategorio:Sindromoj en oftalmologio
Termodinamika ciklo

[eta|230ra|dekstra|Bildigo de ideala termodinamika: horizontalaj linioj rilatas al [izoprema proceso|izopremaj procezoj, vertikalaj linioj rilatas al izovolumenaj procezoj.]]

**Termodinamika ciklo** estas termodinamika procezo aŭ kelkaj procesoj, kiuj ŝanĝas termodinamikan staton, tiel ke lasta procezo finiĝas en sama stato ol komenciĝas komenca procezo.

Ĉia termodinamika ciklo estas inversigebla termodinamika procezo.

## Vidu ankaŭ 
* Ciklo de Carnot
* Ciklo de Joule
* Ciklo de Otto
* Ciklo de Rankine
* Unua leĝo de termodinamiko

Kategorio:Termodinamikaj cikloj
József Faragó

**FARAGÓ József** estis rumanuja hungara folkoristo naskita en Braŝovo la 2-an de februaro 1922 kaj mortinta en Kluĵo la 23-an de oktobro 2004.

## Biografio
Sian gimnazian studojn József Faragó faris en sia naskiĝurbo kaj en Sfântu Gheorghe, doktoriĝis pri etnografio kiel disĉiplo de Béla Gunda en 1945 en Bolyai Tudományegyetem. Li estis ano de Móricz Zsigmond Kollégium, redaktoro de eldonaĵoj de kolegio kaj de libroeldonejo Méhkas Diákszövetkezet. Ĝis 1953 ĝi estis universitata instruisto; dume ekde 1950 scienca esploristo, ĉefesploristo ĉe folklorinstituto de akademio en Kluĵo.

## Premio
*2004 - premio Arany János de MTA.

## Ĉefaj volumoj folklorkolektoj
**Rokonaink* (Kluĵo 1943);
**Betlehemezők és kántálók Pusztakamaráson* (Erdélyi Néprajzi Tanulmányok 8. Kv. 1947);
**Kevély Kereki* (népi játék és népmese Petőfiről, Kluĵo 1947);
**Táncoljunk, daloljunk!* (Elekes Dénessel, székely néptáncok, 1949);
**Felszállott a páva* (szemelvények a magyar népköltészetből a XVI. századtól máig, 1951);
**Moldvai csángó népdalok és népballadák* (kun János Jagamas kaj Júlia Szegő, 1954);
**A szegény ember vására* (székely népmesék, 1955);
**Diófának három ága* (székely népballadák, 1956);
**Jávorfa-muzsika* (népballadák, 1965);
**Kurcsi Minya havasi mesemondó* (1966);
**Gyönyörű Bán Kata* (régi magyar népballadák, Kluĵo 1973);
**Háromszéki népballadák* (kun Ernő Albert, 1973);
**Romániai magyar népdalok* (kun Jagamas János, 1974);
**Kalotaszegi magyar népviselet* (kun Jenő Nagy kaj Géza Vámszer, 1977);
**Balladák földjén* (tanulmányok, a dallamok gondozója Almási István, 1977).
**Bihari gyermekmondókák* [kun Fábián Imre], népköltészeti gyűjtés, Bk., 1982;
**Virágok vetélkedése*. Régi magyar népballadák, s. a. r. [kun Almási István], Bk., 1986;
**Bihari népmondák*, szerk. [kun Fábián Imre], Nagyvárad, 1995;
**A magyar költészet kincsestára*, népballadák, 1995.

## Fontoj 
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj etnografoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Mikrotoj

**Mikrotoj** (*Microtus*) estas genro kiu apartenas al la subfamilio arvikolenoj, kiuj estas ronĝuloj.

La genro ampleksas proksimume 50 speciojn, kiuj vivas en Nordameriko, Eŭropo kaj Azio.

## Specioj 
* *Microtus abbreviatus*
* Agra mikroto, *Microtus agrestis*
* *Microtus anatolicus*
* Komuna mikroto, *Microtus arvalis*
* *Microtus bavaricus*
* *Microtus brachycercus*
* *Microtus breweri*
* *Microtus cabrerae*
* *Microtus californicus*
* *Microtus canicaudus*
* *Microtus chrotorrhinus*
* *Microtus clarkei*
* *Microtus daghestanicus*
* *Microtus dogramacii*
* *Microtus duodecimcostatus*
* *Microtus evoronensis*
* *Microtus felteni*
* *Microtus fortis*
* *Microtus gerbei*
* *Microtus gregalis*
* *Microtus guatemalensis*
* *Microtus guentheri*
* *Microtus ilaeus*
* *Microtus irani*
* *Microtus kikuchii*
* *Microtus levis*
* *Microtus liechtensteini*
* *Microtus limnophilus*
* *Microtus longicaudus*
* *Microtus lusitanicus*
* *Microtus majori*
* *Microtus maximowiczii*
* *Microtus mexicanus*
* *Microtus middendorffi*
* *Microtus miurus*
* *Microtus mongolicus*
* *Microtus montanus*
* *Microtus montebelli*
* *Microtus mujanensis*
* *Microtus multiplex*
* *Microtus oaxacensis*
* *Microtus ochrogaster*
* Tundra kampomuso, *Microtus oeconomus*
* *Microtus oregoni*
* *Microtus paradoxus*
* *Microtus pennsylvanicus*
* *Microtus pinetorum*
* *Microtus qazvinensis*
* *Microtus quasiater*
* *Microtus richardsoni*
* *Microtus sachalinensis*
* *Microtus savii*
* *Microtus schelkovnikovi*
* *Microtus schidlovskii*
* *Microtus socialis*
* Eŭropa kampomuso, *Microtus subterraneus*
* *Microtus tatricus*
* *Microtus thomasi*
* *Microtus townsendii*
* *Microtus transcaspicus*
* *Microtus umbrosus*
* *Microtus xanthognathus*

## Referencoj
Varmomaŝino

**Varmomaŝino** aŭ estas maŝino aŭ maŝinoj kiu(j) faras termodinamikan ciklon. Dum la unu ciklo estas interŝanĝo de energio inter mekanika sistemo kaj du temperaturaj ujoj, kiuj havas aliajn temperaturojn.

## Specoj de Varmomaŝinoj 
* Varmo-motoro
* Varmopumpilo
* Fridujo

Kategorio:Termodinamiko
Kategorio:Termodinamikaj cikloj
Reĝlando Israelo

La **Unuiĝinta Monarkio** (en hebrea הממלכה המאוחדת) aŭ **Unuiĝinta Reĝlando** estas la nomo havigita por la Izraelida regno de Israelo kaj Judujo, dum la regadoj de Ŝaul, Davido kaj Salomono, kiel oni priskribis ĝin en la Hebrea Biblio. Tio estis tradicie datita inter 1047 a.K. kaj 930 a.K. Je la sukcedo de la filo de Salomono, nome Rehoboam, ĉirkaŭ 930 a.K., la biblia rakonto reportas, ke la lando disiĝis en du regnoj: nome la Izraela reĝlando (inklude la urbojn de Sikem kaj Samario) norde kaj la Reĝlando de Judujo (enhavanta Jerusalemon) sude.

Por nuntempa fakularo la Unuiĝinta Monarkio estas ĝenerale konsiderita kiel literatura esprimo kaj ne kiel historia realaĵo, indikante al la manko de arkeologia pruvaro. Ĝenerale oni akceptis, ke "la dinastio de Davido" ekzistis, sed multaj kredas, ke Davido povis eble estis nur simple la monarko aŭ tribestro de Judujo, kio estis plej verŝajne tre malgranda, kaj ke la norda regno estis separata apartaĵo. Estas multaj subtenantoj de tiu konsidero.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* steleo de Tel Dan (9-a ĝis 8-a jarcento antaŭ nia erao), kun aramea mencio pri "domo de Davido"

Kategorio:Historio de Israelo
Kategorio:Eksaj landoj de Okcidenta Azio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 11-a jarcento a.K.
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 10-a jarcento a.K.
Efikeco

eta|La uzebla elira energio ĉiam estas pli malgranda ol la enira energio.
**Efikeco** aŭ **rendimento** estas parametro, kiu priskribas kvaliton de interŝanĝo de unu speco de energio en alian, pri motoro, termodinamika sistemo aŭ organismo. 

La formulo por kalkuli efikecon estas:
::\eta = {E_u \over E_d}

kaj:
:*&eta;* – efikeco,
:*Eu* – energio elira J,
:*Ed* – energio enira J.

Mezurunuo de efikeco estas nombro sen dimensio. 

* Efikeco de vaporkaldrono estas mezuro de uzebla varmo-eligo de iu kvanto da fuelo, kompare al la teorie atendita varmo-eligo se ĉiuj oksidiĝeblaj materialoj de la sama kvanto da fuelo estis bruligitaj.  

* Efikeco en nuklea fiziko estas la proporcio inter uzebla energio provizita fare de dinamika sistemo kaj la energio liverita al la sistemo dum specifita funkci-periodo.  Ankaŭ povas esti la probablo, ke iu kvanto da partikloj aŭ elektromagnetaj radioj estu detektitaj en detektilon.  

* Efikeco en fiziko ĝenerale estas la proporcio, kutime esprimita kiel procento, inter la utila povumo eligita el aparato kaj la povumo enigita en la aparato. En termodinamiko ĝi estas la proporcio inter la laboro plenumita pere de termika motoro kaj la varmo sorbita de la maŝino.  Tiun efikecon oni nomis ankaŭ *termika efikeco*. 

Kategorio:Termodinamiko
Kategorio:Tekniko
Kategorio:Fiziko
Leptotila

***Leptotila*** estas genro de birdoj de la familio de Kolombedoj kiu inkludas turtojn kaj kolombojn. Temas pri surgrundomanĝantaj kolomboj kiuj vivas en Ameriko.

La genro *Leptotila* estis enkondukita de la angla natursciencisto William John Swainson en 1837 kun la Jamajka kolombo, *Leptotila jamaicensis*, kiel la tipa specio. La genronomo kombinas la vorton de antikva greka *leptos* kun la signifo "delikata" aŭ "svelta" kun  kun signifo de "plumo".

Ĝi enhavas la jenajn speciojn:
* Blankpinta kolombo, *Leptotila verreauxi*
* Blankvizaĝa kolombo, *Leptotila megalura*
* Grizfrunta kolombo, *Leptotila rufaxilla*
* Grizkapa kolombo, *Leptotila plumbeiceps*
* Pala kolombo, *Leptotila pallida*
* Brundorsa kolombo, *Leptotila battyi*
* Grenada kolombo, *Leptotila wellsi*
* Jamajka kolombo, *Leptotila jamaicensis*
* Grizbrusta kolombo, *Leptotila cassini*
* Okraventra kolombo, *Leptotila ochraceiventris*
* Tolima kolombo, *Leptotila conoveri*

Kladogramo montranta lokon de *Leptotila* inter siaj plej proksimaj parencoj:

## Referencoj 
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Listo de orgenistoj

Tiu ĉi listo celas enhavi ĉiujn gravajn orgenistojn de la pasinteco kaj la nuntempo kaj estas daŭrigenda:

## Famaj orgenistoj (elekto) 
### Renesanco 
* Claudio Merulo (1533-1607)

### Baroko 
* Franz Tunder (1614-1667)
* Dietrich Buxtehude (1637-1707)
* Johann Pachelbel (1653-1706)
* Nikolaus Bruhns (1665-1697)
* Jan Pieterszoon Sweelinck
* Johann Sebastian Bach (1685-1750)

### Romantiko 
* Anton Bruckner (1824-1896) 
* César Franck (1822-1890)
* Alexandre Guilmant (1837-1911)
* Franz Liszt
* Charles-Marie Widor (1844-1937)

### Jarcent-ŝanĝo 
* Marcel Dupré (1886-1971)
* Max Reger (1873-1916)
* Albert Schweitzer (1875-1965)
* Karl Straube (1873-1950)
* Louis Vierne (1870-1937)

### 20-a jarcento 
* Josef Gabriel Rheinberger
* Jean Langlais (1907-1991)
* Helmut Walcha (1907-1991)
* Olivier Messiaen (1908-1992)
* Jehan Alain (1911-1940)
* Siegfried Reda (1916-1968)
* Jeanne Demessieŭ (1921-1968)
* Anton Heiller (1923-1979)
* Pierre Cochereau (1924-1984)
* Marie-Claire Alain (1926-2013)
* Franz Lehrndorfer (1928-2013)
* Gerd Zacher (1929-2014)
* Gisbert Schneider (1934-2018)
* Karl Richter (1937-1981)
* Jean Guillou (1930-2019)
* Ton Koopman (* 1944)
* Egidius Doll (* 1946)
* Pierre Pincemaille (1956-2018)
* Wolfgang Seifen (* 1956)
* Hans-Ola Ericsson (* 1958)

Kategorio:Orgeno
Mizerikordo

**Mizerikordo** (el la latina *misericordia*) povas aludi kompatan konduton fare de potenctenantoj (ekz. kompato montrata de juĝisto al kulpulo) aŭ fare de humanitara aparta partio (ekz. misio de kompato celadas helpi militajn viktimojn). Mizerikordo estas termino uzata por priparoli korfavoron kaj kompatan pardonemon montritan de iu al aliulo, aŭ peton de iu al aliulo por montri malseverecon kaj kompaton tielan.

Laŭleĝe, juĝato estinte juĝita esti kulpa pri mortpunebla krimo povus peti indulgon de ekzekuto.

Tiu termino uzatas religie kaj indikas ian atributon de Dio (t.e. Dia mizerikordo).

Papo Francisko deklaris la jaron de la 8-a de decembro 2015 ĝis la 20-a de novembro 2016 jubilea jaro pri mizerikordo. 

## Vidu ankaŭ
* Beatecoj
* Virgulino de la Favoro
* Faustyna Kowalska
* Feliksa Kozłowska

Kategorio:Virtoj
Kategorio:Religiaj konceptoj
Kategorio:Katolika teologio
Kategorio:Etikaj principoj
Kategorio:Punoj
Gabriella Vöő

**VÖŐ Gabriella** (voe:) *Zattler Gabriella* estis rumanuja hungara etnografino naskita en Kluĵo la 27-an de aŭgusto 1937 kaj mortinta en Pécs la 24-an de marto 2006. Ŝi estis la edzino de lingvisto István Vöő

## Biografio 
Gabriella Vöő post mezlernejo en sia naskiĝurbo akiris diplomon de mezlerneja instruisto pri la hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Bolyai de Kluĵo en 1959. Ekde 1960 ŝi estis la kunlaborantino de Arkivejo Folklora de Rumana Akademio. Ŝi estas doktoro de scienco pri etnografio.

## Volumoj kolektitaj, redaktitaj 
* *Többet ésszel, mint erővel*. fabeloj, ŝercaĵoj, anekdotoj el rumania hungara folkloro, Bk., 1969;
* *A mesemondó Jakab István*. kol., notis, enkondukis, klarigoj kun Olga Nagy, Bk., 1974;
* *Tréfás népi elbeszélések*. red., Bk., 1981;
* *Kilenc kéve hány kalangya?* anekdotoj pri sikuloj el kolekto de János Duka selek.,enkonduko, klarigoj, Bk., 1982;
* Imreh Lajos: *Sáska sógor*, ŝercaj okazintaĵoj, postvorto, Bk., 1985;
* *Igaz ember igazat szól*. Proberboj el rumania hungara folkloro, publ., Bk., 1989;
* Duka János: *Üti Páké Barátost*, red., antaŭvorto, klarigoj, Csíkszereda, 1995.
* *Szaván fogjuk*. Transilvania frazaro (Székelyudvarhely 1999).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 
* Nekrologo

Kategorio:Rumanujaj hungaraj etnografoj
Kanaanidoj

La **kanaanidoj** (aŭ **kanaananoj**) estas la plej malnovaj konataj loĝantoj de la biblia lando Kanaano en la regiono de Palestino kaj suda Sirio, ĉefe antaŭ la apero de la izraelidoj dum la 13-a jarcento a.K..

La kanaanidoj estis organizitaj en multnombraj urboŝtatoj, kies urbaj reĝoj agis sendepende unu de la alia, parte unu kontraŭ la alia. Etne ili probable egalas al la anoj de Fenicio - simple la vorto "fenicianoj" havas grekan devenon kaj rilatas al la komercaj kontaktoj de la grekoj kun la ĉefe marbordaj urboŝtatoj de la regiono, dum la vorto "kanaanidoj" havas hebrean devenon (la hebrea vorto &#x05E7;&#x05E0;&#x05E2; *qana* signifas "komerci") kaj rilatas la najbaraj, konkurencaj kontaktoj de la izraelidoj kun la kanaanidoj.

Post la setlado de la izraelidoj en la regiono dum pluraj jarcentoj izraelidoj kaj kanaanidoj paralele vivis sur la sama teritorio, kaj dividiĝis pere de la religio, ĉar la izraelidoj adoris la judan dion Javeo kaj la kanaanidoj flegis kulton de la dio Baal. Dum la jarcentoj la izraelidoj konkeris ĉiam pli da tereno, kaj interalie okupis la teritorion de Jerusalemo, sed sendepende la du paralelaj malsamaj kredoj pluekzistis. Dum la ekzisto de la du ŝtatoj Israelo kaj Judio, aparte post la streboj pri unuiĝo de la du ŝtatoj sub la reĝoj Davido kaj Salomono, la miksiĝo de la du kulturoj ne plu eviteblis. En la nordo de Palestino la bronzoepoka kulturo de la kanaanidoj, en kiu la virinoj havis gravan socian rolon, pluvivis ĝis granda parto de la ferepoko.

Laŭ novaj arkeologiaj esploroj, interalie de la israelaj arkeologoj *I. Finkelstein* kaj *N. A. Silberman*, la diferenco inter la izraelidoj kaj kanaanidoj ne estis aparteno al diversaj etnoj, sed al diversaj vivstiloj (urbe centreca en la ebenaĵo kun intensa agrikulturo, kaj duonnomada vilaĝa vivado en la montaro). Tio korespondas al la proksima lingva simileco inter trovitaj izraelidaj kaj kanaanidaj skribaĵoj.

Kategorio:Biblio
Tuzsér

**Tuzsér** (tuĵEr) estas grandvilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Záhony. La loknomo ne havas sencon en la hungara lingvo.
eta|300ra|Kastelo de Tuzsér

## Bazaj informoj 
* Areo: 16&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3350
* Poŝtkodo: 4623
* Telefonprefikso: 45

## Geografio 
Tuzsér situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso (kun pramo al Zemplénagárd), laŭ la ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Debrecen-Ungvár. Budapeŝto troviĝas 365&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
El la kuprepoko oni trovis terfortikaĵon, kiu defendis la loĝantojn ne nur de malamikoj, sed ankaŭ de inundoj. La unua mencio devenis el 1212. Dum la turkoj la loĝantoj ofte rifuĝis al la Tiso-proksimaj marĉoj. En 1919 la rumanoj okupis la vilaĝon kaj tenis la fronton laŭ la Tiso. Dum la socialismo kolĥozoj pri Paco kaj Ruĝa Stelo formiĝis.

## Vidindaĵoj 
* kastelo de Tuzsér, iam posedaĵo de Menyhért Lónyay
* baroka kalvinana kalvinana preĝejo (Tuzsér)
* komuna romkatolika kaj grekokatolika preĝejo de 1991

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Pavlice

**Pavlice** estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio kaj Slovakio:

**En Ĉeĥio:**
*Pavlice (distrikto Znojmo) (vilaĝo situanta en distrikto Znojmo).

**En Slovakio:**
*Pavlice (distrikto Trnava)  (vilaĝo situanta en distrikto Trnava).
Kriza János Néprajzi Társaság

eta|Sidejo
eta|Biblioteko
**Kriza János Néprajzi Társaság** (KJNT) (Etnografia Asocio János Kriza) estas rumanuja etnografia asocio fondita en 1990 en Kluĵo.

## Estraro 
Ĝia honorprezidanto estas Ferenc Pozsony. Ĝia prezidanto estas Albert Zsolt Jakab.

## Agado 
Ĝi havas bibliotekon kun pli ol 10 miloj da volumoj. Ĝi organizas renkontiĝojn, eldonas librojn. Inter redaktoroj de Értesítő troviĝas Vilmos Keszeg. Je ĝia unua konkurso oni sendis 34 laboraĵojn.

## Bibliografio 
* Jakab Albert Zsolt – Ilyés Sándor (szerk.): 20 éves a Kriza János Néprajzi Társaság. Kriza János Néprajzi Társaság, Kolozsvár, 2010.
* Ilyés Sándor – Jakab Albert Zsolt: A Kriza János Néprajzi Társaság. Korunk, 2018/10. 36-42.
* Jakab Albert Zsolt: Néprajzi archívumok új környezetben. Az erdélyi és moldvai magyar kultúra kutatásának és archiválásának kihívásai. In: Jakab Albert Zsolt – Vajda András (szerk.): Örökség, archívum és reprezentáció (Kriza Könyvek, 40.). Kriza János Néprajzi Társaság, Kolozsvár, 185–222.
* Barabás László: A néprajzban valami elkezdődött. Erdélyi Figyelő 1991/8.
* Zakariás Erzsébet: A KJNT idei első vándorgyűlése. Művelődés 1992/4.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de asocio

Kategorio:Rumanio
Kategorio:Rumaniaj hungaraj organizoj kaj asocioj
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Kluĵo
Kategorio:Societoj
Kevermes

**Kevermes** (kevermeŝ) estas grandvilaĝo en Hungario en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés, en subregiono Mezőkovácsháza. La nomo ne havas sencon en la hungara.

## Bazaj informoj 
* Areo: 43&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2400
* Poŝtkodo: 5744
* Telefonprefikso: 68

## Geografio 
Kevermes situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara-rumana ŝtatlimo, for de ĉefvojo kaj rivero. Battonya estas proksime, fervojo troviĝas ĉe Lökösháza.

## Historio 
La iama vilaĝo senhomiĝis pro la kontraŭturkaj bataloj. Ĝi refondiĝis en 1815. En 1848 katolika preĝejo omaĝe al Naskiĝo de Maria konstruiĝis. En 1919 la rumanoj okupis la setlejon, en 1920 ĝi trovis sin preter la nova ŝtatlimo sen trapasejo. Oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj en 1945 el la grandbieno. Kolĥozo formiĝis en 1960. Apud la grandvilaĝo 3 fiŝkaptistaj lagoj funkcias.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Naskiĝo de Maria (Kevermes)

## Ĝemelurboj 
 Macea, Rumanio

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario