Robert Jay Lifton

**Robert Jay LIFTON** (naskita la 16-an de majo 1926 en Broklino, Novjorko, Nov-Jorkio - 4-an de septembro 2025) estis usona psikiatro kaj verkinto plej konata pro siaj psikologiaj studoj de la kialoj kaj sekvoj de militoj kaj politika perforto. Li estis unu el la plej fruaj rekomendantoj de la metodoj de psikohistorio.

## Kariero 
En 1942, li aliĝis en Universitato Cornell 16-jaraĝa, estis akceptita al New York Medical College en 1944, kaj diplomiĝis en 1948.  Lipton internigita en la Juda Hospitalo en Broklino de 1948 ĝis 1949. Li faris sian interndeĵoron en Downstate Medical Center, Broklino, New York de 1949 ĝis 1951.

De 1951 ĝis 1953, Lipton funkciis kiel aerarmepsikiatro en Japanio kaj Koreio, kaj poste atribuis sian intereson en milito kaj politiko al tio. De tiu periodo li laboris kiel preleganto kaj esploristo ĉe la Vaŝingtona Lernejo de Psikiatrio, Universitato Harvard, kaj ĉe la John Jay Kolegio de Krima Justeco, kie li helpis fondi la Centron por la Studo de Homa Perforto.

Lipton estas membro de *Internacia Collegium*, organizaĵo de gvidantoj kun politika, scienca kaj etika kompetenteco, kies celo estas disponigi novajn alirojn por venki la obstaklojn sur la vojo al paca, socie justa kaj ekonomie daŭrigebla mondo. En 2012, al li estis premiita honordoktoreco de la New School University. 

Lipton geedziĝis kun infanaŭtoro Betty Jean Kirchner en 1952, kaj ili havis du infanojn. Ŝi mortis en Boston la 19-an de novembro 2010 pro komplikaĵoj de pulminflamo. Lipton diris ke bildstrio estis lia alvokiĝo; Li publikigis du humurajn bildstriajn librojn pri birdoj.

## Sciencaj agadoj 
### Wellfleet Psychohistorical Group 
En la 1960-aj jaroj, Lifton, kune kun sia instruisto psikiatro Erik Erikson kaj historiisto Bruce Mazlish, kreis grupon por studi historion uzante la metodojn de psikologio kaj psikanalizo. La renkontiĝoj okazis ĉe la hejmo de Lifton en Wellfleet, Masaĉuseco. La grupo temigis ĉefe la psikologiajn instigojn por milito, terorismo kaj genocido en lastatempa historio. En 1965, ili ricevis financan subtenon de la Usona Akademio de Arto kaj Sciencoj por establi psikohistorion kiel apartan kampon de scienca studo. La rezultoj de la esplorado estis publikigitaj en 1975 en la kolekto de artikoloj "Esploroj en Psychohistory: The Wellfleet Papers."

### Studante "Pensan Korekton" 
Ekde 1953, Lifton intervjuis usonajn soldatojn kiuj estis kaptitaj dum la Korea milito. Kune kun 25 eŭropanoj kaj usonanoj, Lifton intervjuis 15 ĉinojn kiuj forlasis Ĉinion post "studado" (studentiĝo, endoktrinigo) en lokaj universitatoj . Surbaze de tiuj studoj, Lifton skribis la monografion "Pensreformo kaj la Psikologio de Totalismo: Studo de "Brainwashing" *en* Ĉinio. 

Ĝi estis studo de perfortaj teknikoj, kiujn li nomis "penskorektado" aŭ " cerbolavado ", kvankam li preferis la antaŭan esprimon. La libro elpensis la esprimon pensfina kliŝo. Lifton konkludis, ke kiam militkaptitoj alvenis en Usono, ilia pensado revenis al sia antaŭa stato, kontraŭe al popolkredo pri cerbolavado . La unua eldono estis publikigita fare de W. W. Norton & Company. En 1989, la libro estis reeldonita fare de la Universitato de Norda Carolina Gazetaro .

### Esplorado pri Viktimoj de Militoj kaj Militkrimoj 
Lifton skribis tri monografiojn rivelantajn la esencon de la psikologia adaptado de homoj kiuj trovis sin en malfacilaj milittempaj kondiĉoj: "Death in Life: Survivors of Hiroshima" (1967), "Home from the War: Vietnam Veterans - Neither Victims nor Executioners - la Militoj de Vjetnamio *: Nek Hejmuloj de la Milito " Viktimoj nek Ekzekutistoj*); 1973) kaj "La Naziaj Kuracistoj: Medicina Mortigo kaj la Psikologio de Genocido" (1986). Surbaze de esplorado, Lifton alvenis al la konkludo, ke la viktimoj de ĉiuj ĉi tiuj teruraj eventoj en siaj vivoj travivis la plej severajn specojn de patologioj, kiuj, en paca tempo, ekestiĝas de sento de timo kaj premado elvenanta de moderna socio .

La esplorado de Lifton en la konduton de individuoj kiuj persone aŭ kolektive faris militkrimojn kondukis al la konkludo ke homa naturo ne estas esence kruela, kaj nur individuaj psikopatoj kapablas fari abomenaĵojn sen travivado de grava emocia aflikto. Li ankaŭ malkovris ke la plenumo de tiu speco de krimo ne postulas la individuon havi ajnan unikan gradon da malico aŭ mensmalsano, kaj povas bone okazi kiam certaj kondiĉoj ekestas (hazarde aŭ intencitaj), kiujn Lifton nomumis kiel "cirkonstancoj kaŭzantaj abomenaĵon" (ang. *atrocity-producing situations*, *abomenaĵ-produktantaj situacioj*). Lifton unue turnis sin al profunda studo de naziaj kuracistoj, provante kompreni kiel medicinaj profesiuloj provis pravigi sian partoprenon en la holokaŭsto de la fruaj tagoj de la Aranĝo T4 ĝis la koncentrejoj.

Post esploro rilata al la atombombado de Hiroŝimo kaj la Vjetnama milito, Lifton konkludis, ke multaj pluvivantoj de ĉi tiuj eventoj, kiuj atestis multe da morto kaj detruo kaj spertis personecan disrompiĝon, povus reveni al sia antaŭa emocie stabila stato post iom da tempo, sed sen taŭga psikologia subteno kaj helpo, ili povus resti kun sento de manko de komplekso kaj konscio pri la nuna tago. En lia 2005 aŭtobiografio, *My Life So Far*, Jane Fonda priskribis la laboron de Lifton kaj liaj kolegoj Leonard Neff, Chaim Shatan kaj Sarah Haley kun Vjetnamiaj veteranoj kiel " *senlaca kaj empatia* " .

Lifton estis unu el la unuaj se temas pri organizi terapiajn diskutgrupojn kie menshigienprofesiuloj povis renkonti kaj interagi vizaĝ-al-vizaĝe kun Vjetnammilito-veteranoj. Li kaj Neff povis iĝi PTSP inkluzivita en la Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj. En 1969, lia libro *Death in Life: Survivors of Hiroshima* gajnis la National Book Award for Science, Philosophy, and Religion . 

### Teorioj de totalismo kaj diversa memregado 
La koncepto de "totalismo" unue estis uzita fare de Lifton en la monografio "Thought Correction and the Psychology of Totalitarianism: A Study of Brainwashing in China", kiu rilatas al ideologiaj movadoj kaj organizoj kiuj serĉas establi ampleksan (totalan) kontrolon de ĉiuj aspektoj de homa vivo, inkluzive de konduto kaj pensado. Krome, lia aliro devias de la teorio de totalismo en tio ke ĝi povas esti aplikita al la ideologio de grupoj kiuj ne havas potencon en la ŝtato.

Laŭ Lifton, tiaj grupoj ĉiam malsukcesas ĉar ilia damaĝo al individuo aŭ socio sekvas antaŭvideblan ĝeneralan padronon. Li identigas du ŝlosilajn motivojn en totalismaj movadoj: timo kaj neado de morto. Lifton notas ke ili estas deplojitaj por fari perforton kontraŭ propekaj kaproj - aliaj grupoj kaj komunumoj identigitaj kiel prezentantaj minacojn al supervivo. Krome, timo de socia ŝanĝo estas instilata.

En plia esplorado, Lifton enfokusigis sian atenton sur la specoj de ŝanĝoj kiujn totalismo kontraŭbatalas, kiujn li indikis per la koncepto de "diversa aŭtonomio." En "Mind Correction and the Psychology of Totalitarianism: A Study of Brainwashing in China," li rimarkis, ke la evoluo de "konstante ŝanĝiĝanta kaj multfaceta personeco" estas bona signo en modernaj socioj, kaj mensa sano nun postulas la " *daŭran serĉon kaj personan sperton* ", ke la kultivado de nova fleksebla socio volanta malakcepti aŭ redukti la influon de antaŭaj kulturoj kaj tradicioj postulas.

## Kritiko de modernaj militoj kaj terorismo 
Sekvante lian esploradon en la viktimojn de la atombombado de Hiroŝimo, Lifton komencis kontraŭbatali nukleajn armilojn, argumentante ke atomstrategio kaj armea doktrino igis amasmurdon kaj genocidon ordinara. Kaj, kvankam ne strikta pacifisto, Lifton severe kritikis la konduton de usonaj armeaj agoj en la Vjetnamaj kaj Irakaj militoj, kredante, ke ili estis kaŭzitaj de la neraciaj kaj agresemaj trajtoj de usona politiko, pelitaj de sento de timo.

Lifton parolis pri etna purigado en Bosnio kaj Hercegovino en 1993 : Tio, kio okazis tie, meritas la uzon de la vorto genocido. Klopodoj estas survoje por sisteme detrui la tutan grupon. Ĝi eĉ estis etikedita fare de serbaj naciistoj kiel " etna purigado ". Ĉi tiu koncepto signifas amasmurdon, amasan delokiĝon, kaj esence ĝi estas genocido .Lifton donis grandan atenton al terorismo kiel la nova granda minaco asociita kun la proliferado de nukleaj kaj kemiaj armiloj, kune kun totalaj ideologioj. Samtempe, li kritikis la politikon de la " milito kontraŭ terorismo ", konsiderante ĝin, en la formo en kiu ĝi estis efektivigita, erara kaj danĝera provo "detrui ĉion vundeblan" .

## Verkaro 
* *Thought Reform and the Psychology of Totalism: A Study of "Brainwashing" in China,* Norton (New York City), 1961.
* *Death in Life: Survivors of Hiroshima*, Random House (New York City), 1968.
* *Revolutionary Immortality: Mao Tse-Tung and the Chinese Cultural Revolution*, Random House, 1968.
* *Birds, Words, and Birds* (cartoons), Random House, 1969.
* *History and Human Survival: Essays on the Young and the Old, Survivors and the Dead, Peace and War, and on Contemporary Psychohistory*, Random House, 1970.
* *Boundaries*, Canadian Broadcasting Corporation (Toronto), 1969, published as *Boundaries: Psychological Man in Revolution*, Random House, 1970.
* *Home from the War: Vietnam Veterans—Neither Victims nor Executioners*, Simon & Schuster (New York City), 1973.
* (Kun Eric Olson) *Living and Dying*, Praeger, 1974.
* *The Life of the Self: Toward a New Psychology*, Simon & Schuster, 1976.
* *Psychobirds*, Countryman Press, 1978.
* (Kun Shuichi Kato and Michael Reich) *Six Lives/Six Deaths: Portraits from Modern Japan* (originally published in Japanese as Nihonjin no shiseikan, 1977), Yale University Press (New Haven, CT), 1979.
* *The Broken Connection: On Death and the Continuity of Life*, Simon & Schuster, 1979.
* (Kun Richard A. Falk) *Indefensible Weapons: The Political and Psychological Case against Nuclearism*, Basic Books (New York City), 1982.
* *The Nazi Doctors: Medical Killing and the Psychology of Genocide*, Basic Books, 1986.
* *The Future of Immortality and Other Essays for a Nuclear Age*, Basic Books, 1987.
* (Kun Eric Markusen) *The Genocidal Mentality: Nazi Holocaust and Nuclear Threat*, Basic Books, 1990.
* *The Protean Self: Human Resilience in an Age of Fragmentation*, Basic Books, 1993.
* (Kun Greg Mitchell) *Hiroshima in America: Fifty Years of Denial*, Putnam's (New York City), 1995.
* *Destroying the World to Save It: Aum Shinrikyo, Apocalyptic Violence, and the New Global Terrorism*, Owl Books, 2000.
* (kunaŭtoro) *Who Owns Death? Capital Punishment, the American Conscience, and the End of Executions*, Morrow, 2000.
* ''Superpower Syndrome: America's Apocalyptic Confrontation With the World'', Nation Books, 2003.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj psikiatroj
Kategorio:Usonaj kontraŭmilitaj aktivuloj
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Usonaj militistoj de la Korea milito