open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Briko

eta|250px|Forno el refraktaj brikoj.
**Briko** estas ortangula paralelepipedo el bakita argilo, uzata por konstruado. Oni povas paroli pri hardebakita, glazura, kava, sunbakita briko.

Laŭ Francisko Azorín **Briko** estas *Argila prismo bakita, uzata por fasonado.* Li indikas etimologion el saksa *bric* (eltranĉita peco) kaj el tio la latina *imbricare, imbricibus tegere*. Li aldonas terminojn briki, konstrui per brikoj, briketo, duonbriko, kvaronbriko, brikverko. Li indikas brikotipojn, nome poroza briko, truita briko, profilita briko, premita briko, vitrita briko, emajlita briko, armita briko; kaj sistemojn nome belga sistemo, angla sistemo, holanda sistemo, pola sistemo, hispana sistemo, traborita sistemo kiel manieroj briki klarigitaj per bildoj.

Adobo kaj briko el kompremita tero estas nebakitaj brikoj. Kotobriko aŭ kota briko estas aer-sekigita briko, farita el mikso de lomo, koto, sablo kaj akvo miksita kun ligiga materialo kiel riztigoj aŭ pajlo.

## Tipoj/formoj 
Ekzistas pluraj tipoj de brikoj :
* la kutimaj kavaj brikoj
* la plenaj brikoj
* la briketoj (brikoj kun malgrandaj dimensioj uzataj antaŭ la modernaj brikoj)
* la duonbrikoj
* la angulaj brikoj (por vertikalaj ligadoj)
* la randaj brikoj aŭ izolaj randbrikoj ( ofte en la rando de tekto por ke estu brikaĵo en fasado, do stuko tenas pli bone, kaj nuntempe ankaŭ pro izolado kun izolaj randbrikoj)
* la U-formaj brikoj aŭ lintelaj brikoj (por horizontalaj ligadoj kaj por linteloj)
* la lastgeneraciaj etjuntaj brikoj : tiuj ne plu necesigas trulon kaj betonmiksilon sed nur glumorteron.

* la fajrabrikoj (estas specialaj brikoj por konstrui brikajn kamentubojn (ili rezistas pli al alta temperaturo)

## En Esperanto aperis 
* *En la brikejo*, novelo de Józef Waśniewski, pioniro de Esperanto en Pollando, verkita en 1896. La saman jaron ĝi estis premiita per diplomo de la internacia literatura konkurso. La verko prezentas scenojn pri laboro en brikfarejo, apudaj loĝejoj kaj ĉirkaŭa naturo.

## Bildaro 

Dosiero:Stapel bakstenen - Pile of bricks 2005 Fruggo.jpg|Brikamaso.
Dosiero:Roskilde domkirke west fassade.jpg|Okcidenta fasado de Roskilde Katedralo en Roskilde, Danio.
Dosiero:Dixie Highway Maitland.jpg|Brika sekcio de la malnova Gamela Ŝoseo Orienta Florida Konektilo sur la okcidenta flanko de Lilia Lago en Maitland, Florido. Ĝi estis konstruita en 1915 aŭ 1916, pavimita je iu punkto, kaj restaŭrita en 1999.

## Vidu ankaŭ 
* Adobo
* Muro
* Briko el kompremita tero
* Briko (geometrio)

## Notoj 
Kategorio:Komerco
Kategorio:Konstrufako
Kategorio:Mekanika inĝenierado
Kategorio:Struktura inĝenierado
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Materialoj
Kategorio:Konstruaĵa inĝenierado
Citadelo

[eta|250px|En tiu plano de la 17a jarcento la citadelo de la fortikaĵa urbo [Casale Monferrato estas granda stel-forma strukturo maldekstre.]]
**Citadelo** estas fortikigita loko en urbo, por defendi ĝian alirejon. La vorto originale venas el la itala lingvo, kie ĝi signifas "eta urbo".

Laŭ Francisko Azorín **Citadelo** estas *Fortikaĵo kun militistaj loĝejoj, en plej alta parto de urbo. Ĉe la antikvaj grekoj havis specialan tipon (akropolo); kiel ĉe la araboj (alkazabo).* Kaj li indikas etimologion el la latina *citadella* el *civitas* (urbo).

## Vidu ankaŭ 
* Citadelo de Namur
* Citadelo de Kebeko
* Citadelo de Budapeŝto

## Notoj 
Kategorio:Fortikaĵoj
Kategorio:Urbaj studoj kaj planado
Grimpoŝnuro

eta|Vindita grimpoŝnuro (simpla ŝnuro 50 metrojn longa)
**Grimpoŝnuro** estas helpilo dum grimpado, kiu donas sekurecon al la grimpanto kaj helpas al la moviĝo de la grimpanto.

Ĝis la 1960-aj jaroj grimpistoj ĉefe uzis kanabajn ŝnurojn, kiuj tamen nemalofte rompiĝis kaj kaŭzis mortigajn akcidentojn. Nuntempe grimpoŝnuroj kutime konsistas el la plasto poliamido.

Kategorio:Sporto
Romanco (muziko)

En muziko, **romancoj** estas muzikigoj de romantikaj komponaĵoj por kanto kaj piano, ordinare sub formo de strofoj. Laŭ dua muzika senco, temas pri muzikaĵo por instrumento, en la stilo de romanco por kanto kaj piano. Aparte de tio, ekzistas hispana poezistilo nomata romanco.

Aparte la muzika stilo furoris en Rusio de la 19-a jarcento, kie interalie multaj el la poemoj de Aleksej Pleŝĉejev estis muzikigitaj, fare de Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij kaj Sergej Raĥmaninov kaj ankaŭ de malpli konataj komponistoj, kaj iĝis popularaj rusaj romancoj.

## Ne konfuzu la terminon kun la konceptoj romantika kaj romantikismo 
La nocio "romantika" priskribas ĝenerale konduton aŭ agordon aŭ situacion sub gvido de sentoj kaj fantazio. La respektivan movadon en beletro kaj artoj oni nomas romantikismo.

## Referencoj 
Kategorio:Klasika muziko
Mozo

eta|300px|Fluo de la rivero
maldekstra|eta|300px|
**Mozo** (, ) estas rivero kies fonto situas en Nord-Francio kaj kiu tra Belgio kaj Nederlando fluas al la Norda Maro.

La fonto de Mozo situas sur la altebenaĵo de Langres en ties parto de la departemento Haute-Marne. Ĝi estas pluva rivero kaj pro tio la debito estas tre ŝanĝiĝema.

La Rejn-Moza Delto, nomita ankaŭ *Rejn-Moz-Skelda Delto*, estas riverdelto en Nederlando formita per la kunfluado de la riveroj Rejno, Mozo (en nederlanda: Maas) kaj Skeldo.

## Flankaj riveroj 
* Sambro (Sambre franclingve / Samber nederlandlingve),
* Ourthe,
* Jeker,
* Geul,
* Rur/Roer,
* Swalm,
* Niers,
* Dieze,
* Dommel.

### Daŭrigo
* Bergsche Maas

## Trafluataj urboj 
Verdun, Sedan, Charleville-Mézières, Dinant, Namuro, Lieĝo, Maastricht, Roermond, Venlo, 's-Hertogenbosch.

Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Riveroj en Belgio
Kategorio:Riveroj en Nederlando
Usona prezidanta elekto

eta|180ra|Sigelo de la Prezidanto de Usono
eta|Nombro de elektaj voĉdonantoj po ŝtato (2016).
Laŭ la dua artikolo de la Konstitucio, la prezidenton de Usono elektas ne la popolo rekte, sed 538 elektantoj, kiujn elektis civitanoj de la usonaj ŝtatoj proporcie laŭ loĝantaro.

La leĝfara branĉo de la registaro de Usono konsistas el du kongresaj (parlamentaj) ĉambroj: la Domo de Reprezentantoj kaj la Senato. Por la Domo de Reprezentantoj, ĉiu ŝtato ricevas deputitojn proporcie al sia loĝantaro. Minimume, ĉiu ŝtato ricevas unu (Alasko, Delavaro, Montano, Norda Dakoto, Suda Dakoto, Vermonto kaj Vajomingo) kaj la plej granda ŝtato, Kalifornio, ricevas 53. Por la Senato, ĉiu ŝtato ricevas du deputitojn senkonsidere al loĝantaro.

Por la elekto de la prezidento ĉiu ŝtato ricevas tiom da elektaj voĉdonantoj, kiom ĝi havas deputitojn. La Distrikto Kolombio rajtas je 3 elektaj voĉoj, kvankam ĝi ricevas neniujn deputitojn en la Usona Kongreso. (Partianoj elektas elektajn voĉdonantojn. Ili ne povas esti deputitoj en la Domo aŭ Senato.) Ĉiu ŝtato (escepte de Majno kaj Nebrasko) donas ĉiujn elektajn voĉojn al la partio, kiu gajnas plej multajn individuajn voĉojn. Tiuj elektaj voĉoj decidas la prezidenton kaj vicprezidenton.

Tiu sistemo havas jenajn trajtojn:

# Homoj de malpli enloĝataj ŝtatoj pli influas, kiu estos prezidento, ol homoj de pli enloĝataj ŝtatoj.
# Kiu gajnas laŭ individuaj voĉoj, tiu povas tamen malgajni laŭ elektaj voĉoj. Tio ĉi okazis en 1876, 1888, 2000 kaj 2016.
# Elekta voĉdonanto povas voĉdoni malsimile ol sia ŝtato. Kvankam tio neniam ŝanĝis la rezulton, pluraj el ili voĉdonis kontraŭ sia partio.

Kaze de egalvenko, aŭ kaze ke neniu kandidato kolektas pli ol 50% de la elektaj voĉoj, la Domo de Reprezentantoj elektas la prezidenton kaj la Senato la vicprezidenton. Por tiuj ĉi, ĉiu ŝtato voĉdonas nur unu fojon por la prezidento; ĉiu senatano voĉdonas nur unu fojon por la vicprezidenton. La elektoj de 1800 kaj 1824 estis la nur du ke estis tiel decidita.

Post la elektoj de 2000 estis diskutoj pri la laŭreguleco, kiujn tamen malakceptis tribunaloj.

## Rezultoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*Listo de prezidantoj de Usono
*Elektantaro (Usono)

Kategorio:Balotoj en Usono
Kategorio:Politiko de Usono
Kategorio:Historio de Usono
Majstro Pastinha

eta|180px
**Vicente Ferreira PASTINHA** [visenti fehejra pastinja] (1889-1981), **Majstro Pastinha** estis la kreinto de angola kapoejro kaj granda instiganto de la kapoejro tradicia, kian ludadis la sklavoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.capoeiranyc.com/pastinha.html  
* http://www.joaogrande.org/mestre.htm 
* http://www.capoeira-ma.de/capoeira/index.html
* http://www.capoeira-mannheim.de
* http://www.capoeira-angola.de

Kategorio:Brazilanoj
Pastinha, Vicente Ferreira
Kategorio:Naskiĝintoj en 1889
Kategorio:Mortintoj en 1981
Beverley

**Beverley**  estas urbo en Britio. Temas pri kampara urbo kun stratbazaro en la province East Riding of Yorkshire (orienta regiono de Jorkŝiro). Ĝi estas la ĉefurbo de la provinco.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĝi troviĝas 13 kilometroj norde de de la havenurbo Hull kaj ankaŭ 13 kilometroj for de la Ponto Humber.

Ĝi estas tre bonkonata pro la belega katedralo (angle, "minster") kaj la ĉevalkurejo.

Ankaŭ troviĝas tie antikva monaĥejo (Beverley Friary) kaj la bela mezepoka preĝejo de Sankta Maria (angle St. Mary’s), kiu montras ke la urbo estis tre riĉa pro la lankomerco en la 14-a jarcento. Tiam oni taksis Beverley kiel la 11-a plej riĉa urbo en Anglio.

## Esperantistoj 
* Tom Dolman

## Bildgalerio 

Dosiero:Beverley on market day.jpg|
Dosiero:Beverley 1.jpg|
Dosiero:Beverley 2.jpg|
Dosiero:Beverley Station.jpg|

Kategorio:Urboj de Britio
Krnov

:*Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en Moraviasilezia regiono. Pri katastra teritorio en municipo Liboš en distrikto Olomouc temas artikolo Krnov (Liboš).*

**Krnov** (, , ) estas urbo en ĉeĥa parto de Silezio, nord-okcidente de Opava, ĉe kunfluiĝo de riveroj Opava kaj Opavice, proksime al la landlimo kun Pollando. En  ĝi havis . En la urbo estas industrioj tekstila, maŝina, elektroteknika, tipografia, lignaĵa, likvora, produktado de artefaritaj floroj. Ekde 1873 fabrikado de orgenoj. En la urbo estas fervojnodo kaj ŝoseo al Pollando.

## Historio
La urbo estis fondita verŝajne en 1221, ekde 1377 ĝi jam estas dokumentita kiel centro de duklando (*Herzogtum Jägerndorf*). Inter 1523-1623 ĝin posedis la brandenburgaj margrafoj, post 1623 la dinastio Liĥtenŝtejno. En 1742 post la unua silezia milito la plejparton de la regiono Krnov akiris Prusio, sed la urbo mem restis posedaĵo de Aŭstrio. Post 1918 ĝi fariĝis parto de Ĉeĥoslovakio, post 1992 de Ĉeĥio. En Krnov estas fabrikata konata trinkaĵo Kofola.

## Loĝantaro 
## Esperanto en Krnov 
La 15-an de februaro 1923 *Rudolf Horn* paroladis inter laboristoj en la laborista hejmo en tiama Jägerndorf pri Esperanto. La interesa parolado estis ofte aplaŭdata kaj montriĝis, ke ĉi tie inter la laboristaro estas granda intereso por Esperanto. Ĉeestis la paroladon 70 personoj. La unuiĝo de germanaj esperantistoj aranĝis post fino de du bone sukcesintaj kursoj novan kurson por komencantoj vizitatan de 28 personoj kaj perfektigan kurson. Unuan gvidas instruisto *Otto Wünsch*, duan s-roj inĝ. *Max Aurich* kaj pastro *Herkommer*.

## Rilataj artikoloj 
* Sudetgermana ribelo

## Pluaj fotoj 

Krnov main square.jpg|ĉefplaco
Krnov castle.jpg|kastelo


Kategorio:Municipoj en distrikto Bruntál
Kategorio:Urboj en distrikto Bruntál
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Kategorio:Urboj en Ĉeĥa Silezio
Orientaj Pireneoj

**Pyrénées-Orientales** [] aŭ **Orientaj Pireneoj** (katalune *Pirineus Orientals*, okcitane *Pirenèus Orientals*) estas unu el la departementoj de la franca regiono Okcitanio. Ĝi plejparte sekvas la malnovajn limojn de la provinco Rusiljono  kaj estas la sola departemento de tiu regiono, kie oni parolas la katalunan lingvon en aparta dialekto: la  (katalune *català septentrional* aŭ *rossellonès*), kune kun la franca kaj (norde, en Fenolleda) la okcitana. Rusiljono estas la norda parto de Katalunio (Nord-Katalunio).

Ĝi etendiĝas sur  kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Perpinjano. La departemento enhavas 226 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Céret/Ceret
* arondismento Perpignan/Perpinyà (Perpinjano)
* arondismento Prades/Prada

## Geografio 
Situante ĉe la Mediteranea marbordo, tiu ĉi departemento posedas ankaŭ sur sia teritorio parton de la Pireneoj. Pro tio ĝi ĝuas grandegan diversecon da pejzaĝoj.

## Ekonomio 
La ekonomia vivo konsistas el agrikulturo (kultivado de legomoj kaj fruktoj, vinberejoj, bredado en la montaraj zonoj), fiŝkaptado en la Mediteranea maro, sed estas malmulte da industrioj.

## Turismo 
Turismo ludas apartan rolon danke al la bela marbordo (longaj plaĝoj, fiŝkaptistaj vilaĝetoj kiel Collioure, plezurhavenoj en Port-Barcarès aŭ Saint-Cyprien), la montaro kun ĉiaj sportoj (ekskursado, akvosportoj, skiado…), ban-urboj inter la plej famaj de Francio (Amélie-les-Bains-Palalda, Le Boulou, Vernet-les-Bains).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Pyrénées-Orientales

### Eksteraj ligiloj 
* Departementa konsilio de Pyrénées-Orientales 
* Turismo en Pyrénées-Orientales


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Molpilkado

**Molpilkado** aŭ per neologismo el la angla (soft=mola, ball=pilko) **softbalo**, estas sekurhavena sporto simila al basbalo. Ĉe tiu la pilko de la Ĵetanto estas forĵetita ne desupre, sed per ronda movo desube. Kelkaj reguloj estas malsamaj, sed la baza principo estas la sama. Por distingi basbalon de softbalo, oni nomas basbalon kelkfoje "durbalo"(angle *hardball*).

La ludkampo de softbalo estas ĉirkaŭ je 1/3 pli malgranda ol tiu de la basbalo, same la Bazoj estas nur 60 futojn (ĉ. 18 m) foraj unu de la alia. La batiloj estas plej ofte pli maldikaj kaj malpezaj.

La nomo de la ludo estas iomete konfuziga: la pilko estas pli granda ol tiu de la basbalo, sed same malmola. Ĝi estas do pro ties grandeco ne tiel forte forĵetebla kaj forbatebla.

En Usono, la plenkreskuloj ludas softbalon libertempe, la basbalo estas ludata fare de profesiuloj kaj studentoj. En Germanio kaj multaj aliaj landoj la viroj ludas basbalon kaj virinoj softbalon. Sekve, molpilkado ankaŭ iĝis olimpika sporta disciplino **nur** por virinoj. Tamen en someraj olimpikoj ĝi ĝis nun nur praktikis malmultajn fojojn, en 1996–2008 4 fojojn kaj post paŭzo denove en 2021 dum la somera olimpiko 2020 prokrastita je unu jaro.

Ekzistas du versionoj de softbalo:

## Rapidkapta Softbalo 
Ĉe *fastpitch softball* (rapidkapta softbalo), oni povas forbati la pilkon laŭplaĉa forto. Tiu ĉi varianto popularas en lernejoj, universitatoj kaj ambiciaj amatorligoj. La virina rapidkapta molpilkado estas ekde 1996 olimpika disĉiplino. Krom la usona teamo (Olimpika venkinto de 1996, 2000, 2004), la plej bonaj naciaj teamoj estas tiuj de Japanio kaj Aŭstralio.

## Pigrakapta Softbalo 
*Slowpitch softball* (pigrakapta softbalo) estas la "libertempa varianto" de softbalo, ĉe kiu la forbatita pilko de ĵetanto devas iri klaran arkon. “Base Stealing“ ne estas malpermesita ĉe tiu varianto.

Dosiero:Softball-infieldfly.jpg|
Dosiero:Softball-battercatcherumpireready.jpg|
Dosiero:ISF members.png|
Dosiero:Softball diamond large.png|
Jane Sanders Stadium 01.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Bostock v. Clayton County, Georgia

Kategorio:Disciplinoj dum la Someraj Olimpikoj
Kategorio:Sporto
Xanana Gusmão

**Kay Rala Xanana GUSMÃO**  (naskiĝis la 20-an de junio, 1946), origine nomita **José Alexandre GUSMÃO**, estis la unua prezidanto kaj estas nuna ĉefministro de Orienta Timoro.

Gusmão naskiĝis en Manatuto, kiam la lando ankoraŭ estis sub kontrolo de Portugalio, kaj studis en jezuita lernejo en la ĉirkaŭaĵo de Dilo.

En 1971, li engaĝiĝis en la politika agado por la sendependeco de la lando, kun la movado organizita de José Ramos-Horta.

En 1974, post la Revolucio de la Diantoj, oni komencis la planojn por la malkoloniigo de la lando. En 1975, la movado de Gusmão, la *FRETILIN* deklaris la sendependecon, kiel *Demokrata Respubliko de Orienta Timoro*, kaj li estis ŝarĝito subskribi la akton.

Naŭ tagojn poste, Indonezio invadis Orientan Timoron, kaj Gusmão sin engaĝiĝas en la lukto kontraŭ la invado. En 1992 li estis enprizonigita, ĝis 1999. En tiu ĉi jaro okazas referendumo, kiun venkas la proparolantoj de la sendependiĝo.

Post grandaj masakroj, la sendependiĝo estis proklamita la . Gusmão estis elektita unua prezidento de la lando, ĝis la balotoj de 2007, en kiuj venkis Ramos-Horta.

En aŭgusto 2007, Gusmão estis elektita ĉefministro.

Kategorio:Orienta Timoro
Kategorio:Prezidantoj de Orienta Timoro
Kategorio:Ĉefministroj de Orienta Timoro
Kategorio:Nuntempaj naciaj ĉefministroj
Kategorio:Saĥarov-Premio gajnintoj
Liven Dek

**Liven DEK** [prononcata esperante] aŭ **María Zocato Díez**, aŭ **Svena Dun** kaj pluraj aliaj, estas pseŭdonimoj de **Miguel GUTIÉRREZ ADÚRIZ** (naskiĝis la 4an de decembro 1950 en Kantabrio, Hispanio) estas hispana Esperanto-verkisto, -tradukisto, -vortaristo, -eldonisto kaj membro de la Ibera Skolo (esperanta literatura skolo). Li estas eksmembro de la Akademio de Esperanto post sia demisio la 4-an de januaro de 2013, kaj nuna sekretario de la komisiono de Belartaj Konkursoj de UEA ekde 2016.

## Vivo kaj esperanta agado 
Gutiérrez estas kemia inĝeniero, kiu lernis Esperanton kiam li estis 19-jara. Li eldonas la scienc-fikciajn seriojn *Sferoj*, *Orbito nula* kaj *Future*, kaj diversajn verkojn de aliaj aŭtoroj pri aŭ en Esperanto.

Ĝis 2005 li estis redaktoro de la organo de Hispana Esperanto-Federacio *Boletín*. Li kunlaboris kaj kunlaboras en pluraj revuoj, ekzemple en *Monato* kaj *Literatura Foiro*, kaj gajnis premiojn en literaturaj konkursoj. Li verkis lernolibron por hispanlingvanoj kaj vortaron esperantan-hispanan kaj hispanan-esperantan.

## Verkaro (elekto) 
### Tradukoj 
* *Astura Bukedo* (kun Fernando de Diego, Jorge Camacho, 1988)
* *La stultaj infanoj*, de Ana María Matute (infanlibro, 1988)
* *Platero kaj mi*, de Juan Ramón Jiménez (2009)
* *Ombroj sur verda pejzaĝo* de Manuel Llano, (kun Fernando de Diego, 2012)

### Noveloj kaj romanoj 
* *Ekstremoj* (kun Jorge Camacho, Miguel Fernández kaj Gonçalo Neves, 1997)
* Kontribuis al *Mondoj 2001* (2001) kaj al pluraj volumoj de *Sferoj*
* *Ne ekzistas verdaj steloj* (60 mikronoveloj kun suplemento, 2012)
* *Ĉiuj steloj etas nokte* (kune kun aliaj aŭtoroj, 2021)

### Poemaroj 
* *Ibere libere* (kun Jorge Camacho, Miguel Fernández kaj Gonçalo Neves, 1993)

### Lernolibroj kaj vortaroj 
* *Esperanto - Curso del idioma internacional* (1995)
* *Esperanto - Curso básico* (2012)
* *Vortaro 2002* (2002)
* *Diccionario - Amika - Vortaro* (2007, 2010, 2013, 2018)
#### Recenzoj
Pri *Esperanto - Curso del idioma internacional*

## Verkoj pri li 
* *La Deka Logo*  estas libra omaĝo verkita de pluraj verkistoj el Esperantujo.

## Bibliografio 
* **2008**: Sutton, Geoffrey. Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007 (CEOLE). Novjorko: Mondial 2008, p. 486-488 k.a.

## Eksteraj ligiloj 
* *Vortaro Amika* (2007)
* Retejo de Gutiérrez en Ipernity
* en 8-minuta filmo Liven Dek prezentas, en la Urba Teatro de Arundo (Ronda), sian monologon "Konsilu min, doktoro Zamenhof", kadre de la 73-a Hispana Esperanto-Kongreso en majo 2014 ()
* Libroj  de kaj pri Miguel Gutiérrez en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Artikoloj  de kaj pri Miguel Gutiérrez en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA) (serĉu je "liven" en ĉiuj kampoj)
* artikolo *Liven DEK* en la retejo *esperanto.net*
* *Ekstremoj*
* *Ibere libere*

## Referencoj 
Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Pseŭdonimoj
Kategorio:Santanderanoj
Akvosporto

eta|300ra|Fotomuntaĵo de akvosportoj
eta|302x302ra|Alia fotomuntaĵo de akvosportoj, verŝajne ne de profesiulo, do de amatoroj.
Ekzistas multaj specoj de sporto rilataj al akvo. Kelkaj sportoj inkluzivas nur unu parton rilatan al naĝado, kiel, ekzemple, triatlono aŭ dekatlono.

## Enakvaj 
* Naĝado inkluzivas basena naĝado kaj subĉiela naĝado
* Sinkronan naĝadon
* Triatlono estas laŭkutime kombinacio de naĝado, biciklado kaj kurado

## Surakvaj 
* Akva turismo
* Akvoskiado
* Padelsurfado

## Subakvaj 
* Subakva fotado inkluzivas subakva kameraado
* Mergado

## Olimpiaj ludoj 
**Akvosportoj** en la Olimpiaj ludoj estas:
* Naĝado
* Plonĝado
* Sinkrona naĝado
* Akvopilkado
* Kajakado-Kanuado
* Remado
* Velado
* Triatlono

*
Laura Marx

**Laura MARKS** (1845-1911) estis la dua filino de Karl kaj Jenny Markso. Ŝi edziĝis al Paul Lafargue en 1868. Iliaj tri infanoj mortis en frua aĝo, kaj ŝi ekde tiam dediĉis sin ĉefe al politika aktivado en la franca laborista movado.
Ŝi interalie tradukis franclingven la Manifeston de la Komunista partio de sia patro kaj Friedrich Engels.
Ankoraŭ mense kaj korpe sana, ŝi memmortigis sin kun sia edzo la 26an de novembro 1911, en Draveil (Dravejo), pariza regiono, por ne suferi la kadukiĝon de maljuneco. Ĉe ilia entombigo parolis interalie Jean Jaurès kaj Lenino.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografieto

Kategorio:Germanaj aktivuloj
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Germanaj marksistoj
Kategorio:Germanaj komunistoj
Slango

**Slango** estas aro da vortoj kaj parolmanieroj, apartenantaj al profesia nocio aŭ alimedia ĵargono (ekz. prunteprenitaj el aliaj lingvoj), kiuj, uzate ekster sia medio, akiras specialan stilan efekton, ofte apartigan. Per la vortoj "slango" aŭ "**slanga**"  oni karakterizas precipe lingvajn trajtojn de friponoj, ŝtelistoj kaj aliaj marĝenaj sociaj grupoj, kiuj uzas tiajn lingvoelementojn por ne esti komprenataj de eksteruloj kiel, ekzemple, polico aŭ eblaj viktimoj. Ofte, slango populariĝas inter popolaĉo, de ĝi iras al homoj, kiuj loĝas en malriĉaj partoj de la urboj, kaj fine al tuta socio. Tiel multaj slangaj vortoj iĝas modaj kaj, post iom da tempo, eniras en la ĝeneralan, eĉ literaturan, lingvouzadon. Ofte ekestas **slango** en certaj sociaj grupoj, kiuj uzas slangaĵojn por distingi sin disde la cetera socio, eĉ se ili ne estas krimuloj. Tipaj kreantoj de slango estas junuloj, kiuj uzas lingvon kiel manieron distingi sin kontraŭ la pliaĝuloj, anoj de "alternativaj" urbaj sociaj grupoj ktp.

Tiel okazas tiel riĉigo kaj renoviĝo de la vortprovizo, danke al la procezo de vort-formado, fare de la populara uzado. La slango estas universala fenomeno kaj, ĝenerale, tiaj procezoj estas similaj en la diversaj landoj. Okazas ekzemple forigo de silaboj, kiam oni diras: Espo anstataŭ Esperanto. Estas komuna ankaŭ la uzado de metaforoj, kiuj rapide iĝas malklaraj: krokodilo (ne-lerta esperantisto, iu kiu uzas nacian lingvon en Esperanta medio, ne-esperantisto), bakfiŝo tro juna knabino, ktp.

## Esperanta slango 
Ĉar Esperanto estas parolata nur en etaj komunumoj, nia lingvo enhavas malmulte da slango kompare kun aliaj lingvoj. Tamen certaj slangaĵoj evoluis en junularaj renkontiĝoj, kiel *&#39;stas* por *estas*, *malino* por *viro*, *vosto* por *peniso*, *malmanĝi* por *feki*, kaj *mojosa* por la angla *cool* ktp.

Speciala slango (Gavaro) estis kreita de Manuel Halvelik.

## Vidu ankaŭ 
* Popido
* Sakro
* Mallongigo
* Terminego

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nettie.fi/droespo/(https://web.archive.org/web/20041025003152/http://www.nettie.fi/droEspo/) ĉe archive.org, konservita la 
* Provizora privata listo de slango kaj ĵargono
* Filmeto pri slango de Jezer Dorante aperinta la 14an de junio 2021
* Hispanlingva slango

Kategorio:Lingvo
Hungara Esperanto-Junularo

La **Hungara Esperanto-Junularo**, mallongigite **HEJ** (hungare: **MIESZ**, Magyar Ifjúsági Eszperantó Szövetség) estas asocio por Esperanto-parolantaj hungaraj junuloj. HEJ fariĝis kiel memstara asocio en 1990, eksiĝinte el la Hungaria Esperanto-Asocio. Ĝi finis sian juran ekziston fine de decembro 2025, tiel ke la membroj plu, kiel antaŭ 1990, povos organiziĝi en Hungaria Esperanto-Asocio.

Ĝia plej grava celo estas
* ebligi la membrojn por aliĝi en la hejmlandan kaj internacian Esperanto-vivon.
Aliaj celoj estas
* satigi la proprajn bezonojn de la Esperanto-parolantaj junuloj
* reprezenti la interesojn ĉe aliaj organizoj kaj institucioj
* reprezenti la membrojn al hungaraj (OGYIP, NIOK) kaj internaciaj (TEJO, UEA) ombrel-organizoj
* klerigi junularajn gvidantojn
* kunlabori kun ne-esperantistaj organizaĵoj por komunaj celoj de la junularo.

HEJ ĉiujare organizas la popularan Internacian Junularan Semajnon en malsama urbo en Hungario, kun junuloj el diversaj landoj de la Tero. En 2017 ĝi okazis la 30-an fojon.

## La Paĝio 
**La Paĝio** estis (preskaŭ) dumonata periodaĵo de HEJ ĉirkaŭ 1991-1993, redaktate de *Csaba S. Németh*, kiu poste kabeiĝis pro personaj kialoj por iom pli ol du jardekoj, sed intertempe re-estas esperantisto ekde la 2010-aj jaroj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* oficiala retejo, arkivigata je la stato novembro 2020

Kategorio:Hungaraj Esperanto-asocioj
Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO
Monument Valley

eta|775ra|Panorama vido de la valo

**Monument Valley** estas valo, kiu situas norde de la limo inter la usonaj federaciaj ŝtatoj Utaho kaj Arizono. Ĝi troviĝas ene de la Nacia Rezervejo de la Navajoj proksime al la urbo Goulding.
En la valo troviĝas gigantaj tablomontoj el grejso kies suproj atingas altecon de 300 metroj super la valfundo.

## Bildgalerio 

Dosiero:MonumentValley 640px.jpg|
Dosiero:Monument Valley Totem Pole.jpg|
Dosiero:Monument Valley 2.jpg|

Kategorio:Arizono
Kategorio:Usono
Geraldine Chaplin

eta|dekstra|Geraldine Chaplin
**Geraldine CHAPLIN** (naskiĝis la 31-an de julio 1944 en Santa Monica, Kalifornio) estas usona aktorino.

Ŝi estas filino de Charlie Chaplin kaj de lia lasta edzino Oona O'Neill.

En la aĝo de ok jaroj ŝi ricevis sian unuan rolon, en la filmo *Limelight* (1952). Samjare ŝi venis al Eŭropo. Ŝi vizitis lernejon en Svislando kaj decidis fariĝi dancistino. En la jaro 1965 ŝi ricevis sian unuan pli grandan rolon: apud Omar Sharif ŝi aperis en la filmo *Doctor Zhivago*. Sian baletan karieron ŝi post tiu ĉi internacinivela sukceso ĉesigis.

Ŝi tiutempe enamiĝis al la hispana reĝisoro Carlos Saura. La paro pasigis multajn jarojn kune kaj kunlaboris en naŭ filmoj.

Geraldine Chaplin aperis en aro da filmoj, en Europo kaj Usono. Ŝi estas patrino de du idoj.

Ŝi ricevis la Ormedalon de la Kinakademio de Hispanio en 2006.

## Listo de filmoj 
* *Limelight* (1952)
* *Doctor Zhivago* (Usono, 1965)
* *A Countess from Hong-Kong* (Britio, 1967)
* *Peppermint Frappé* (Hispanio, 1968)
* *La madriguera* (Hispanio, 1969)
* *La casa sin frontera* (Hispanio, 1971)
* *Sur un arbre perché* (Francio, 1971)
* *Z.P.G-Zero Population Growth* (Danio/Usono, 1972)
* *Ana y los lobos* (Hispanio, 1973)
* *Nashville* (Usono, 1975)
* *Cría cuervos...* (Hispanio, 1975)
* *Welcome to L.A.* (Usono, 1976)
* *Roseland* (Usono, 1977)
* *Elisa, vida mía* (Hispanio, 1977)
* *Remember My Name* (Usono, 1978)
* *Mamá cumple cien años* (Francio, 1979)
* *White Mischief* (Britio, 1987)
* *The Moderns* (Usono, 1988)
* *Chaplin* (filmbiografio, Usono/Francio/Britio, 1992)
* *The Age of Innocence* (Usono, 1993)
* *Jane Eyre* (Britio/Francio/Italio/Usono, 1995)
* *The Odyssey* (Usono, 1997)
* *Hable con ella* (Alparolu ŝin, Hispanio, 2002)
* *Miguel y William* (Britio, Hispanio, 2006)
* *¿Para qué sirve un oso?* (Hispanio, 2011)

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Charlie Chaplin
Natalie Wood

**Natalie WOOD**, origine: **Natalja Nikolaevna ZAĤARENKO** (naskiĝis la 20-an de julio, 1938, mortis la 29-an de novembro, 1981) estis usona aktorino. Ŝi estis la fratino de la aktorino Lana Wood. Natalie kaj ŝia fratino Lana estis fanoj de reĝisoro Sam Wood kaj prunteprenis lian nomon je la komenco de sia kariero.eta|250ra|Natalie Wood en 1981
Natalie Wood naskiĝis en Sanfrancisko, Kalifornio, kiel filino de rusaj enmigrintoj. Jam en la aĝo de kvin jaroj ŝi ricevis sian unuan malgrandan filmrolon. Ŝi famiĝis en la jaro 1955, kiam ŝi apud James Dean aperis en la filmo *Rebel Without a Cause* kaj unuafoje estis nomumita por la Oskaro. Du pliaj nomumoj sekvis, pro *Splendor in the Grass* kaj *Love With the Proper Stranger* – tamen ŝi neniam gajnis la premion.

Natalie Wood dronis en la aĝo de 43 jaroj. Ŝia lasta filmo *Brainstorm* aperis du jarojn post ŝia morto, en 1983.

La 17-an de novembro 2011 la ''Los Angeles County Sheriff's Department office* anoncis ke ili oficiale remalfermis la mortkazon, surbaze de novaj deklaroj de Dennis Davern la ŝipestro de la jakto sur kiu ŝi restadis tuj antaŭ ŝia morto. Ŝia edzo Robert Wagner kaj filmaktoro Christopher Walken tiam ankaŭ estis sur la jakto.

## Listo de filmoj (elekto) 
* *Happy Land* (1943)
* *Rebel Without a Cause* (1955)
* *The Searchers* (1956)
* *All the Fine Young Cannibals* (1960)
* *West Side Story* (1961)
* *Splendor in the Grass* (1961)
* *Gypsy* (1962)
* *Love With the Proper Stranger* (1963)
* *The Great Race* (1965)
* *Inside Daisy Glover* (1966)
* *This Property is Condemned* (1966)
* *Peeper* (1975)
* *Meteor* (1977)
* *The Last Married Couple in America* (1980)
* *Brainstorm'' (1983)

250ra
250ra
220ra
260ra
220px
220px
450ra

Wood, Natalie
Wood, Natalie
Wood, Natalie
Federacia Aviada Administracio

La **Federacia Aviada Administracio** () estas funkciado de Usona registaro, kiu regulas aviadajn politikojn de Usono.

## Historio 
La 20-an de majo 1926, Unua usona aviadregulo, Aerokomerca Ago ( Air Commerce Act) estis kreita por civila aviado.

Post la dua mondmilito, la industrio de civila aviado estis disvolviĝita, danke al disvolviĝo de aviadiloj. Sed sistemo kiel aviadtrafika kontrolo ( Air Traffic Control, ATC) ne ekzistis, tial ĝi rezultis aviadilajn katastrofojn. En 1956, aviada katastrofo okazis sur Granda Kanjono, 128 pasaĝeroj mortis. Post la katastrofo, usona registaro kreis Federacian Aviadan Administracion, en bazo de Civila Aeronaŭtika Administrado (CAA). Nun FAA regulas politikojn pri aviada sekureco kaj regularo de aviadiloj, supervido de aviadaj industrioj, ktp.

## Organizaĵo 
FAA havas kvar organizaĵojn de "Linioj de negoco" ( Lines of Business, LOB). Tiuj LOB-oj havas specifikajn rolojn en FAA.
* Flughavenoj ( Airports, **ARP**): Pri kontrolo kaj registrado de flughavenoj
* Aviadtrafika Organizo ( Air Traffic Organization, **ATO**): Pri ATC (Aviadtrafika kontrolo)
* Aviada Sekureco ( Aviation Safety, **AVS**): Pri aeronaŭtika kvalifiko de aviadistoj kaj aviadiloj
* Komerca Kosmosa Transporto ( Commercial Space Transportation, **AST**): Pri kontrolo de komercaj kosmosaj vehikloj.

## Eksteraj lingoj 
* Oficiala retejo de FAA

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Civila Aviada Organizo (Unuiĝintaj Nacioj)
* Internacia Aera Transporta Asocio
* Eŭropa Aviada Sekureca Agentejo (Eŭropunio)

Kategorio:Registaro de Usono
Kategorio:Aviado en Usono
Federacia Registaro de Usono

La registaro de Usono, estigita de la Usona Konstitucio, estas federacia respubliko de 50 ŝtatoj. La nacia registaro konsistas el la ekzekutiva, leĝdona, kaj juĝista branĉoj. La kapo de la ekzekutiva branĉo estas la Prezidento de Usono. La leĝdona branĉo konsistas el la Usona Kongreso, dum la Suverena Kortumo de Usono estas kapo de la juĝista branĉo.

Estas diversaj ministerioj, en Esperanto iom mise nomataj usonaj departementoj, kiuj fakte nomiĝas ekzekutivaj (plenumaj) departementoj:

* usona departemento de agrikulturo, la ministerio pri agrikulturo
* usona departemento de defendo, la ministerio pri defendo
* Usona departemento de justico
* Usona departemento de komerco
* Usona departemento pri energio
* Usona departemento pri laboro
* Usona departemento de ŝtato, la ministerio pri eksteraj aferoj
* Usona departemento de la internaĵo, la ministerio pri internaj aferoj
* Usona departemento de la trezorejo, la ministerio pri financoj
* Usona departemento pri veteranaj aferoj

## Vidu ankaŭ 
* Kabineto de Usono

eta|maldekstra|240ra|
Artikoloj de Konfederacio

eta|dekstra|180px|La Artikoloj de Konfederacio
La **Artikoloj de Konfederacio kaj Senĉesa Unuiĝo**, komune konata kiel la **Artikoloj de Konfederacio**, estis la unua reganta dokumento de la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko. La Artikoloj unuigis la nove-sendependiĝintajn koloniojn (post la Usona Revolucia Milito) en malfiksan konfederacion. La dua Kontinenta Kongreso adoptis la Artikolojn je 15-a de novembro 1777, post 16 monatoj de debatado. La Artikoloj ankoraŭ nevalidis dum tri pliaj jaroj ĝis ratifo kompletiĝis je 1-a de marto 1781.

## Vidu ankaŭ 
* Usona Deklaro de Sendependeco
* Usona Konstitucio
* Konstitucia Kongreso (Usono)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.usconstitution.net/articles.html 
* http://www.u-s-history.com/pages/h361.html 
* http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/hlaw:@field(DOCID+@lit(jc00941 
* http://memory.loc.gov/ammem/amlaw/lawhome.html 

Kategorio:Historio de Usono
Montparnasse

**Montparnasse** estas kvartalo de Parizo, Francio, sur la maldekstra bordo de la rivero Sejno, centrigita sur la stratangulo de Bulvardo de Montparnasse kaj Bulvardo Raspail. Ĝi estas parto de la 14-a arondismento, estanta absorbita en Parizo kune kun la aliaj distriktoj en 1860.

## Historio 
La nomo *Montparnasse* devenas de la monto Parnaso en helena mitologio, kiu estas hejmo de la muzoj, naŭ diinoj de artoj kaj sciencoj. En la 17-a jarcento multaj studantoj venis en tiun ĉi montetan regionon apud Parizo por deklami poemojn. Tial oni donas al la ejo la nomon *Montparnasse.*

## Vidindaĵoj 
La plej videbla konstruaĵo de la kvartalo estas la turo Montparnasse, 210-metrojn alta ĉielskrapanto. Tie cetere situas unu el la dua plej vastaj tombejoj de Parizo, tio estas la tombejo de Montparnasse.

## Bildgalerio 

LaCloseriedesLilas.jpg|Subĉiela kafejo en 1909
Gare montparnasse exterieur.jpg|Stacidomo Montparnasse

## Vidu ankaŭ 
* Gare Montparnasse
* Montparnasse - Bienvenüe (pariza metrostacio)
* Tombejo de Montparnasse
* Turo Montparnasse

Kategorio:Kvartaloj de Parizo
Skatoltranĉilo

**Skatoltranĉilo** estas tranĉilo uzata por tranĉi skatolojn ĝenerale kartonajn. Ili estas ofte uzataj en vendejoj kie oni ofte malfermas skatolojn.

## Bildaro 

Dosiero:Cutter.jpg|
Dosiero:Aaknife2.jpg
Dosiero:Aaknife1.jpg|
Dosiero:Aaknife3.jpg|Segmentita (akraĵo, klingo) tipo

Kategorio:Iloj
Superbazaro

eta|dekstra|Tipa aspekto de superbazaro
**Superbazaro** estas granda vendejo, kiu vendas ampleksan varion de varoj inkluzive de manĝaĵoj, trinkaĵoj, drogoj, vestaĵoj, nutraĵoj bestaj, ludiloj, aliaj domaj produktoj kaj sezonaj artikloj kiuj estas konsumitaj kutime. La esprimo "superbazaro" devenas de tio, ke la granda vario de varoj similas al tiu de bazaro.

La varoj en superbazaro aŭ superbazarego estas organizitaj laŭ fakoj aŭ sekcioj. En multaj superbazaroj ĉiu sekcio havas nomŝildon, plejofte altan por videbleco, kiu anoncas la klason de varoj stokitaj en ĝi.
La sekcioj estas organizitaj tiel, ke la homoj trairu kiel eble plej longe aŭ ofte la tutan vendejon, kaj eble vidu kaj enmetu en sian ĉareton aliajn aferojn krom tiujn, kiujn ili planis aĉeti. La varoj en la sekcioj estas ordigitaj por ke oni vidu kaj enmanigu pli facile la varojn, kiuj donas plej grandan profiton al la vendejo.

Klientoj kutime butikumas metante siajn varojn en ĉaretojn aŭ en korbojn kaj pagas la varojn ĉe la kontkontrolejo ĉe unu el la kasistoj, kiuj situas proksime de la magazenaj elirejoj, kvankam foje kelkaj sekcioj de la magazeno ankaŭ havas propran kasiston.

Superbazaro estas ofte parto de ĉenvendejo, kiu posedas aŭ regas (kelkfoje per koncesio) aliajn superbazarojn situantajn en la sama aŭ aliaj urboj; ĉi tio pligrandigas la oportunojn por ŝparoj de vendo. Superbazaroj kutime ofertas produktojn je malgrandaj prezoj per malgrandigo de marĝenoj. Por subteni profitojn superbazaroj provas kompensi la malgrandajn marĝenojn per granda kvanto da vendoj.

Nuntempe en Francio la grandaj superbazaroj iĝas pli kaj pli grandaj, oni nomas ilin tial superbazaregoj aŭ hiperbazaroj. Iom post iom ili venkas multajn aliajn vendejojn.

## Bildaro 

Dosiero:Supermarket beer and wine aisle.jpg|
Dosiero:Soft drinks 800x600.jpg|
Dosiero:Rewe-supermarkt.jpg|
Dosiero:Hanaten Konomiya.jpg|

## Komapnioj de superbazaroj 
* Aldi, germana superbazara firmao
* Jumbo, nederlanda superbazara firmao
* Lidl, germana superbazara firmao
* Carrefour, franca superbazarĉeno
* Mercadona, hispana superbazarĉeno

## Vidu ankaŭ 
* Faldkesto
* Multfaka magazeno
* Butiko
* Hipermerkato

## Eksteraj ligiloj 
* kritikoj pri malutila rolo de superbazaroj (france)


Kategorio:Negoco
Kategorio:Vendejoj
Kategorio:Merkatiko
Advanis

**Advanis** estas kanada firmao kiu okupiĝas pri esploro de merkado per telefono. Ĝi fondiĝis en 1997 en la urbo Edmontono, ĉefurbo de Alberto. Nun oficeoj de la firmao troviĝas en Guelph, Ontario, Stamford, Connecticut kaj Gainesville, Florida en Usono.

## Eksteraj ligiloj
Advanis

Advanis Field Research

Kategorio:Esploro
Kategorio:Firmaoj
Kategorio:Kanado
Nigra alno

La **nigra alno** aŭ **glueca alno** (*Alnus glutinosa*) estas plantospecio, arbo el la familio betulacoj *(Betulaceae)*, genro alno *(Alnus)*. Ĝi kreskas dise en Eŭropo, apud riveretoj kaj sur akvoriĉaj terenoj.

## Priskribo 
eta|maldekstre|Foliaro de nigra alno
eta|* Alnus glutinosa*
Tiu arbo havas konusan formon, altas ĝis 20–30 m, sed ĝi povas aperi kiel arbusto en marĉoj kaj akvobordoj. La arbotrunko estas rekta, la branĉoj grandparte estas horizontalaj. La ŝelo estas glata ĉe la juna arbo, kun brilaj, blankaj makuloj. La maljuna arbo havas brungrizan, skvame kreviĝantan ŝelon. La ŝosoj junaĝe estas gluecaj, senharaj, violbrunaj kaj blanke makulitaj.

La burĝonoj estas mallongaj, ovoformaj, pedunklitaj, nigreviolaj kaj gluecaj. La folioj longas 5–10&nbsp;cm, kun duobla denta rando; ili havas formon de renversita ovo kun konkava fino; komence ili estas gluecaj - kio pravigas la latinan epiteton. Ili falas malfrue kaj restas verdaj ĝis la fino.

La arbo estas ambaŭseksa: la stamenaj amentoj staras ŝosospinte kaj havas koloron inter ruĝa kaj flava. La etaj, ruĝbrunaj pistilaj spikoj kreskas ŝosopinte, apud la antaŭjaraj ŝajn-strobiloj, sur la senfoliaj branĉoj.

La frukto longas 1–1,5&nbsp;cm kaj pendas sur samlonga pedunklo. Ĝi maturiĝas al malhelbruna ŝajn-strobilo. La semoj estas etaj, kvinangulaj, senflugilaj, brile brunaj.

Tiu palearktisa specio kreskas relative rapide, vivas longtempe kaj emas al vegetativa reproduktiĝo. Ĝi bezonas akvon, lumon, ŝatas la varmon, toleras la poluitan aeron. Ĝi kreskas rapide apud riveroj, riveretoj, sur ebenaĵaj marĉoj, oksigenriĉaj terenoj.

Ĝi floras en februaro-aprilo. Sur la radikoj vivas nitrogen-fiksaj aktinobakterioj (*Frankia alni*).

## Uzo 
La oranĝe flava ligno estas tro mola por industria uzo. Ĝi rezistas al malsekeco kaj estas precipe subakve longdaŭra (oni uzis ĝin por konstruo de pontoj). Ĝi estas facile skulptebla. En la ŝelo abundas tanacido.

## Vidu ankaŭ 
* Anglaj malaltaĵaj fagaroj
* Iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj
* Ĉerivera arbaro
* Kopsado
* Mezeŭropaj miksaj arbaroj
* Listo de foliarboj de la modera klimatzono
Kategorio:Betulacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Arboj de Eŭropo
Bibliotekoscienco

**Bibliotekscienco** (ankaŭ **Libraroscienco**) estas studo pri aferoj rilataj al laboro ĉe bibliotekoj. Ĝi inkluzivas akademiajn esplorojn (plejparte opiniosondojn) pri la uzado de bibliotekaj iloj kaj pri interagado inter homoj kaj bibliotekaj sistemoj. Ĉi tiuj esploroj ĝenerale traktas difinitajn bibliotekojn dum difinitaj tempoj. La organizo de la scio por efika reakiro de rilataj informoj estas la ĉefa celo de bibliotekosciencaj esploroj. Bazaj temoj en bibliotekoscienco estas la akiro, klasigo kaj konservado de bibliotekaj materialoj. Lastatempe oni konsideras inform-arkitekturon pligraviĝanta branĉo de bibliotekoscienco.

Oni ne konfuzu bibliotekosciencon kun informteorio, la matematika esploro de la koncepto de informo.

## Vidu ankaŭ 
* Arkiviko
* Monografio
* Muzeologio


Kategorio:Homa scienco
Kategorio:Komputiko
Monografio

**Monografio** estas klera libro aŭ traktaĵo pri unu temo, klaso da temoj, aŭ persono. Ĝi estas unufoja eldonaĵo kiu estas kompleta en si mem. Pli specifa difino estas longa verko pri difinita temo aŭ persono, detala en trakto, kaj ofte enhavas bibliografiojn.

En bibliotekscienco, monografio estas neseria eldonaĵo kompleta en unu volumo aŭ limigita kvanto de volumoj. Tiel ĝi diferencias de seria eldonaĵo kiel revuo, ĵurnalo aŭ gazeto. Ĝi estas kio kutime konatas kiel libro.

## Literaturo 
* Ŝtata Universitato Boise: Boise State University, Albertsons Library 

Kategorio:Informadiko
Kategorio:Socio
Kategorio:Komunikado
Kategorio:Kulturo
Kategorio:Libroj
Kategorio:Arto
Kategorio:Scienco
Kategorio:Literaturo
Nacia Komisiono pri Teroristaj Atencoj Kontraŭ Usono

La **Nacia Komisiono pri Teroristaj Atencoj Kontraŭ Usono** ankaŭ konata kiel "Komisiono 11-09" (angle *9/11 Commission*) , estis establita fine de 2002 "por prepari plenan kaj kompletan raporton de la cirkonstancoj ĉirkaŭ" la 11-a de septembro 2001 inkluzive de la prepariteco por kaj la tuja respondo al la atakoj.
La komisiono havis la taskon doni rekomendojn por protekto kontraŭ pliaj atakoj. Iuj komparis la rolon de la komisiono kun tiu de la Warren Commission de 1963-1964. En la komisiono membris kvin Demokratoj kaj kvin Respublikanoj.

Dosiero:911 commission seal.svg|
Dosiero:911report cover HIGHRES.png|
Dosiero:911Commissioners HIGHRES.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Konspiro-teorioj pri la 11-a de septembro 2001

Kategorio:Usono
Gerardus Mercator

**Gerardus MERCATOR** (Rupelmundanus) (prononcu: [merKA:tor]) (nederlanda nomo: *Gerard DE KREMER*, germane *Gerhard MERCATOR*, esperante Gerardo Merkator) (naskiĝis la 5-an de marto 1512, mortis la 2-an de decembro 1594) estis Flandra kartografo, kiu jam dum sia vivo estis konsiderata kiel la 'Ptolemeo de la tiama epoko'.

Lia kromnomo *Rupelmundanus* devenas de lia naskiĝloko Rupelmonde. Li mortis en la germana urbo Duisburg. Honore al li la universitato de Duisburg estas nomata Gerhard-Mercator-Universitato.

dekstra|eta|200px|Merkatora monumento en la naskiĝloko Rupelmonde

## Merkatora projekcio 
[eta|[Merkatora projekcio de la tero]]
Li restas konata pro la sistemo "merkatora projekcio", per kiu li sukcesis bildigi (projekcii) la sferan surfacon de tero sur plata surfaco de mapo. Ĝi bazitas 1-e sur orta alĵeto de la sursferaj detaloj kvazaŭ sur cilindron ĉirkaŭantan ĝin, kaj 2-e por ne misformigi la kontinentojn, li pligrandigis ilin vertikaldirekte je la sama kvanto, laŭ kiu ili estas horizontale pligrandigitaj pro la orta elĵeto. Tiel ju pli la landoj estas altlatitudaj, des pli ili aperas trograndaj sur la mapo; sed tio havas la avantaĝon konservi iliajn formojn. La ĉi-apuda ekzemplo montras la ekstreman pligrandigon de Antarkto kaj Gronlando:
[eta|400x400ra|Video de la jutuba kanalo [Scivolemo (projekto)|Scivolemo pri la merkatora projekcio]]

## Vidu ankaŭ 
* 4798 Mercator

## Eksteraj ligiloj 
* La eŭropa atlaso de Mercator  
* Atlasa biblioteko 
* Muzeo pri Mercator  

Kategorio:Flandraj kartografoj
Kategorio:Flandraj inventistoj
Revuo

[282ra|eta|dekstra|Revuoj sur la merkato ([1988)]]
**Revuo** aŭ **magazino** estas ampleksa gazeto aperanta malpli ol ĉiutage kaj ofte dediĉita al limigita temaro. Foje revuoj nomiĝas "magazinoj", precipe kiam ili enhavas multe da bildoj.

Revuoj tipe eldoniĝas semajne, dusemajne, monate, aŭ trimestre, kun dato sur la kovrilo kiu estas post la dato en kiu ĝi reale estas eldonita (ekzemple presita monato: junio, eldono jam je la 20-a de majo). Ili ofte estas presitaj kolore kaj sur brila papero kaj ilustritaj per multaj bildoj.

La plej malnova magazino ankoraŭ presata estas tiu skota *The Scots Magazine*, kiu estis eldonita la unuan fojon en 1739.

## Vidu ankaŭ 
* Gazeto
* Ĵurnalo
* Eldonejo
* Pornografia revuo
* Virrevuo
* Esperanto-gazeto

Kategorio:Gazetspecoj
Ĵurnalo

**Ĵurnalo** estas vorto sen precize fiksita signifo en Esperanto. Ĝi povas signifi la jenajn aferojn:

*Gazeto
*Taggazeto
*Revuo
*Taglibro

La vorto *ĵurnalo* aperas en la Fundamento nur en ekzerco pri prononcado, kaj ĝia senco ne estas difinita en la Fundamento. La Akademio de Esperanto ĝin oficialigis per la 1-a Oficiala Aldono, kaj agnoskis ĝin kiel fundamentan per la 8-a Oficiala Aldono.

En la 1-a Oficiala Aldono la Akademio difinis la signifon de ĵurnalo per serio da similsonaj sed sence malkoheraj tradukoj, kiuj egalas al *taggazeto* (france), *gazeto, ia ajn periodaĵo* (angle), *revuo* (germane kaj ruse), *taggazeto, taglibro* (pole). La komuna trajto de ĉiuj ĉi sencoj estas *gazeto*, kio farus la vorton malnecesa duoblaĵo (ĉar *gazeto* estas forte enradikiĝinta kaj pli klare Fundamenta por tiu senco). PIV2 atribuas al la vorto la francajn sencojn (taggazeto, taglibro, registrolibro).

Oni povus doni al la vorto pli ĝeneralan sencon surbaze de la vorto *ĵurnalisto*, kies senco estas pli ĝenerala kaj pli kohera internacie; tiam ĵurnalaro estus ĉiaj „amasinformiloj“ (ne nur presitaj kiel "gazetaro"). Tamen ĝis nun tia uzo ne estas registrita. 

Kategorio:Ĵurnalismo
Perbuŝo

**Perbuŝo** estas parolata, anstataŭ skribita, komuniko. Ĝi estas la paso de informo per buŝo, precipe rekomendojn, se ankaŭ ĝeneralajn informojn, en neformala, persono-al-persona maniero, anstataŭ per amaskomunikilo, reklamo, organizita eldono, aŭ tradicia vendado.

## Vidu ankaŭ 
* Multnivela merkatado

Kategorio:Komunikado
Onidiro

eta|Afŝo kontraŭ onidiroj
Laŭ juro, **onidiro** en ĝia plej ĝenerala kaj malnova signifo estas eksterkortuma deklaro uzata por establi la faktojn, kiujn tiu deklaro asertas.

Onidiro estas ĝenerala nepermesita kiel indikaĵo en kadroleĝaj kortumoj, sed la reguloj pri allasebleco estas malpli rigidaj en kortumaj sistemoj ne bazitas sur la civil-leĝa sistemo.

## Vidu ankaŭ 
* Klaĉo

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Indikaĵo
Tablomonto

[eta|
Foto pri [Lilienstein (Saksa Svislando)|Lilienstein, tablomonto en Germanio (Elba Grejsmontaro).]]
**Tablomonto** aŭ tabulmonto (en Nordameriko ofte nomata "mesa", la hispana vorto por "tablo", en Sudameriko ofte *tepui*) en ĝenerala kompreno estas monto kun plata supro, kiu do similas al tablo. Konataj tablaj montoj estas la tablomonto de Kaburbo en Sud-Afriko kaj la tablomontoj de Monument Valley. Pliaj tablomontoj troviĝas interalie en la Elba Grejsmontaro de Germanio.

## Vidu ankaŭ 
* Tepui
* Durroka monto
* Tablomonta montaro

## Noto 
Kategorio:Tablomontoj