Gantopupo (Interreto)

eta|Gantopupo kaj klavaro
**Gantopupo**, aŭ **virtualulo** estas uzantokonto en Interreto uzata por trompo aŭ manipulado. La angla termino  devenas de la vortkombino  kies signifo estas «ŝtrumpeta marioneto». Komence la termino temis pri tiuj personoj, kiuj ŝajnigas esti aliaj personoj kaj parolas kun aŭ pri si.

Nuntempe ĉi tiu termino inkludas ajnan uzon de interretaj uzantokontoj, kiu intence konfuzas homojn. Ekzemple, gantopupoj povas esti kreataj por reklami kompaniojn, por manipuli la opinion de retkomunumo, por ĉirkaŭiri forbaron en TTT-ejo. Uzo de pseŭdonimo kaj kreo de gantopupo estas malsamaj nocioj. Gantopupo prezentas sin kiel personon neniel rilatan al koncerna homo (kvankam envere ili estas la sama persono). En multaj interretaj komunumoj oni forbaras gantopupojn.

## Historio 
La unua dokumente konfirmita uzo de la angla termino  okazis la 9-an de julio 1993. Tamen antaŭ 1996 oni en Uzreto () uzis tiun vorton ege malofte.

La vorto  ĉeestas en la . Laŭ ĉi tiu vortaro, gantopupo estas persono, kiel agojn kontrolas iu alia. La vortara artikolo enhavas ligilon al .

Foje aperas recenzoj fare de verkistoj pri iliaj propraj verkoj.  kaj  recenzis siajn librojn sub pseŭdonimoj. Same faris .

La 21-an de oktobro 2013 la Fondaĵo Vikimedio kondamnis pagatan redaktadon de Vikipedio fare de gantopupoj, kaj du tagojn poste malpermesis redaktadon de Vikipedio fare de la kompanio *Wiki-PR*. En aŭgusto kaj septembro 2015 la Fondaĵo denove trovis gantopupojn, konatajn kiel *Orangemoody*.

## Kaŭzoj uzi gantopupojn 
### Ĉirkaŭiro de forbaro 
Unu el la kaŭzoj uzi gantopupojn estas forbaroj, malpermesoj aŭ aliaj sankcioj. Iuj homoj povas provi ĉirkaŭiri forbaron per kreo de nova uzantokonto.

### Falsado de voĉdono 
Gantopupoj povas influi rezultojn de enketadoj farataj en Interreto. Krome gantopupoj povas interveni diskuton, kreante iluzion de subteno de ies opinio (ankaŭ tiam, kiam voĉdono ne okazas). Tia maniero de manipulado ricevis la nomon «atako de Sybil».

Gantopupoj estas uzataj por gerila merkatiko. Merkatikisto kreas unu aŭ kelkajn uzantokontojn, per ĉiu el ili verkataj estas mesaĝoj kiuj rakontas pri avantaĝoj de iu varo, laŭdas iun aŭ alian libron aŭ ideologion.

### Gantopupoj sub falsa flago 
Gantopupoj estas uzataj kiel maniero agi sub falsa flago. Uzanto kreas tian gantopupon kaj verkas per ĝi mesaĝojn kontraŭajn al sia opinio. Tamen tiaj mesaĝoj servas ne por pruvi la kontraŭan vidpunkton, sed nur por misprezenti ĝin kiel stultan. Finfine tio povas rezulti, ke oni subtenos la vidpunkton de tiu uzanto. Tiaj gantopupoj ofte kondutas malracie, malklere aŭ fanatike, uzas facile refuteblajn tezojn. Rezulte malhonorataj estas raciaj argumentoj kontraŭ la vidpunkto de la uzanto-«gantopupestro». Tiaj gantopupoj kondutas simile al interretaj troloj.

Foje okazas, ke iu kreas trolon, kiu en siaj vortoj sekvas iun aŭ alian pozicion sed estas direktata fare de uzanto kiu kontraŭas tiun pozicion. Mesaĝoj de tia trolo estas dediĉitaj al la deklarita vidpunkto kaj kvazaŭ celas influi la opinion de la grupo. Tamen ofte menciataj estas problemoj de tiu vidpunkto. La vera celo de la trolo estas semi timon, malcertecon kaj dubojn en la komunumo.

### «Viandpupo» 
La angla vorto  laŭvorte signifas «viandpupo» kaj estas uzata por aĉiga priskribo de konkreta konduto de iuj homoj. La termino estis uzata jam antaŭ la disvastiĝo de Interreto. Ekzemple, ĝi estas renkontebla en la sciencfikcia rakonto de Ursula K. Le Guin «La taglibro de la rozo» (1976). En la romano de William Gibson  (1984) ĉeestas la vortkombino . Redaktantoj de Vikipedio nomas tiel novan redaktanton, se ili opinias ke tiu estas kaŝe ligita al iu jama redaktanto. Tiu nova redaktanto estas reala persono (ekzemple amiko de jama redaktanto), kiu estas uzata fare de alia redaktanto kaj pro tio similas al gantopupo.

La recenzisto en la revuo    verkis satiran terminaron dediĉatan al kritiko de Vikipedio. Tie li interpretis la vorton  kiel «persono kiu malkonsentas kun vi».

Kelkaj aliaj fontoj priskribas la vortojn  kaj  kiel sinonimojn. Ekzemple, laŭ unu reta enciklopedio, «viandpupo» «publikigas komentojn en blogoj, vikioj kaj aliaj retejoj por igi interesiĝon pri io en la komunumo».

## Senmaskigo de gantopupoj 
Por kontroli uzantokontojn, oni komparas IP-adresojn kaj analizas stilon de mesaĝoj.

## Juraj postsekvoj de uzo de gantopupoj 
En 2008 en Misurio (Usono) la 49-jara  estis juĝata pro kreo kaj kontraŭregula uzo de uzantokonto ĉe . Ŝi pretendis esti 16-jara knabo kaj konatiĝis kun la 13-jara , kiu konfliktis kun ŝia filino. Kiam la virtuala knabo ĉesis interkomuniki kun , ŝi suicidis.  estis konsiderita kiel kulpa pri provizo de malveraj informoj kaj malobservo de la uzreguloj de . Tamen poste la verdikto estis abolita.

En 2014 la Distrikta kortumo de Florido (Usono) malpermesis uzon de gantopupoj kaj rezoluciis, ke falsigo de identecoj estas kontraŭleĝa konduto.

## Ekzemploj de uzo de gantopupoj 
### Reklamado 
En 2007 oni eltrovis, ke la ĝenerala direktoro de ,  afiŝis ĉe  mesaĝon kiu reklamis lian kompanion kaj rakontis pri malfacila estonteco de ĝia konkuranto, ; li ne menciis, ke li havas rilaton al . Post ekiĝo de disputo  asertis, ke neniu el liaj agoj malobservas leĝojn.

### Biasaj recenzoj pri libroj kaj filmoj 
La komputila paneo ĉe Amazon.com en 2004 helpis eltrovi ke kelkaj aŭtoroj verkadis recenzojn pri siaj libroj. Ekzemple, , aŭtoro de la romano «» (1963) ofte verkis falsajn reagojn pri siaj libroj, taksante ilin je kvin steloj.

Direktoro pri merkatiko de Sony elpensis recenziston  kiu rekomendis filmojn de  (parto de Sony). Tiuj «rekomendoj» estis uzataj en reklamo.

### Komentoj en blogoj 
La usona ĵurnalisto  estis suspendita disde publikigo en sia blogo ĉe la retejo de  ĉar li konfesis ke li mesaĝis tie kaj en aliaj retejoj per gantopupoj.

Aŭtoro de artikoloj por la usona revuo ,  estis suspendita disde verkado de blogo ĉar li komentis tie sub pseŭdonimo ; en tiuj komentoj li negative opiniis pri , skribis ke « estas brava, brila kaj pli sprita ol  iam ajn estos».

## Vidu ankaŭ 
* Interreta trolo

* reputacia administrado (d:Q478594)

## Referencoj 
eta|x400px|&#32;

## Eksteraj ligiloj 
* [http://www.catb.org/jargon/html/S/sock-puppet.html ] ĉe 

Kategorio:Trompoj
Kategorio:Interreta slango
Kategorio:Komputiko kaj socio
Kategorio:Amaskomunikila manipulado