Karpatoj

**Karpatoj** (; ; ukraine *Карпати*; ; ĉeĥe *Karpaty**;*** ; ) estas montara sistemo en centra kaj orienta Eŭropo, etendiĝanta tra teritorioj de 8 landoj: Aŭstrio, Ĉeĥio, Hungario, Pollando, Slovakio, Ukrainio, Rumanio kaj Serbio.

Ili formas arkon malfermiĝantan okcidenten; ĝi sude komenciĝas ĉe la Fera Pordo inter Serbio kaj Rumanio, trairas grandan parton de Rumanio (Orientaj Karpatoj, Sudaj Karpatoj) kaj pecon de Ukrainio, tuŝas sudan Pollandon, trairas Slovakion kaj fine ĉe Bratislavo kaj Vieno proksimiĝas la Alpojn. Ilia plej alta monto estas *Gerlachovský štít* en Altaj Tatroj (Slovakio).

## Nomo 
La nomo "Karpatoj" devenas plej verŝajne de la nomo de daka tribo Karpoj, loĝanta en la unua jarmilo post Kristo en Orientaj Karpatoj. Ĝin menciis Ptolemeo en la 2-a jarcento (forme de *Karpates Oros*). Povas esti, ke la nomo devenas de hindeŭropa vorto *korpata* − "monto", "roko". Alia hipotezo estas ĝia deveno de antaŭhindeŭropa *cara* − "ŝtono". En la 13-14-jarcentaj oficialaj hungaraj dokumentoj Karpatoj aperas sub la nomo Thorĥal aŭ Tarĉal aŭ pli malofte kiel Montes Nivium. En Pollando unuafoje uzis la nomon "Karpaty" Stanisław Staszic en la 19-a jarcento

## Divido de Karpatoj 
eta|maldekstra

Ĉefaj partoj de Karpatoj estas:

# Eksteraj Okcidentaj Karpatoj kaj Blankaj Karpatoj
# Internaj Okcidentaj Karpatoj
# Eksteraj Orientaj Karpatoj
# Internaj Orientaj Karpatoj
# Sudaj Karpatoj
# Rumaniaj Okcidentaj Karpatoj
# Transilvania Montetaro
# Serbiaj Karpatoj – ne ĉiam agnoskata kiel parto de Karpatoj sed de Rodopa sistemo

### Internaj montaroj 
* Chřiby

## La plej altaj pintoj 
La plej alta montaro de Karpatoj estas Tatroj, aparte ilia slovaka parto, en kiu estas Gerlachovský štít (2655 m de supermara alteco), Lomnický štít (2632 m), Ľadový štít (2628 m). Laŭvicaj montopintoj super 2500 m de supermara alteco troviĝas en Rumanio, la plej altaj estas Făgăraș-montaro (Moldoveanu – 2544 m).

## Pli gravaj montpasejoj 
Gravaj montpasejoj en Karpatoj:
* Dukla montpasejo (500 m) – la plej komforta trapasejo de Norda Eŭropo al Karpata baseno; eŭropa vojo E371
* Uĵoka montpasejo (853 m) – La plej komforta trapasejo de Orienta Eŭropo al Karpata Baseno; fervoja linio Lvovo – Budapeŝto

## Pli gravaj riveroj 
Karpatoj estas grava akvodislimo inter riverbaseno de Balta Maro kaj Nigra Maro. En Karpatoj komenciĝas pluraj riveroj, interalie:
* Olt
* Tiso
* Dunajec
* Hernád
* Hron
* Mures (rivero)
* Pruto
* San
* Siret
* Váh
* Vistulo

## Loĝantaro 
La teritorion de Karpatoj enloĝigas nun ĉirkaŭ 15 mln de homoj. Sudaj kaj Orientaj Karpatoj estas malpli ofte enloĝitaj de Okcidentaj Karpatoj, sed ankaŭ tie estas grandaj grupiĝoj de loĝantoj. Apud Karpatoj estas urboj Bratislavo, Budapeŝto, Krakovo, Lvovo, Ĉernivco, Bukareŝto, Vieno kaj Beogrado.

## Faŭno 
* marmoto
* ĉamo
* griza lupo
* bruna urso
* ruĝa cervo
* eŭropa sovaĝa kato
* gufo
* arbarstrigo
* makula salamandro
* vipuro

## Ŝirmejoj 
* Chatka pod Niemcową

## Vidu ankaŭ 
* Geomorfologia divido de Slovakio
* Karpataj montarbaroj
* Okcidentaj Eksterkarpataj malaltaĵoj

Dosiero:Dolina5.jpg|
Dosiero:Tatry zRysow.jpg|

*
Kategorio:Montaroj en Eŭropo
Kategorio:Montaroj en Ĉeĥio
Kategorio:Montaroj en Serbio
Kategorio:Montaroj en Rumanio
Kategorio:Montaroj en Ukrainio
Kategorio:Montaroj en Pollando
Kategorio:Montaroj en Hungario
Kategorio:Montaroj en Slovakio
Kategorio:Montaroj en Aŭstrio