Kamphirundo

**Domhirundo** aŭ **kamphirundo** (*Hirundo rustica*) estas malgranda migranta paseroforma birdo trovebla en Eŭropo, Azio, Afriko kaj Ameriko kaj pro tio la plej disvastigita specio de hirundo en la mondo. En granda parto de Eŭropo ĝi estas nomita simple *hirundo*; ĉar ĉefe en Nordeŭropo ĝi estas la ununura komuna specio nomita tiel ĉar ne estas murhirundoj.

## Disvastiĝo 
Pluraj subspecioj ekzistas nome ses komune kaj ĝenerale agnoskataj, kiuj reproduktiĝas tra la tuta Norda Hemisfero. Kvar el ili estas ege migrantaj, kaj ties vintrejoj kovras multe de la Suda Hemisfero tiom sude kiom ĝis centra Argentino, la Kabprovinco de Sudafriko, kaj norda Aŭstralio.

La kamphirundo estas birdo de malferma kamparo kiu plej ofte uzas artefaritajn strukturojn por reproduktiĝi kaj sekve disvastiĝis laŭ la homa etendiĝo. Ĝi konstruas neston pokalforman el kotobuletoj en kamparaj konstruaĵoj aŭ similaj strukturoj kaj manĝas insektojn prenitajn dumfluge. La kamphirundo estas la nacia birdo de Estonio.

## Priskribo 
eta|maldekstra|*H. r. rustica* en Anglio
Maskla plenkreskulo de kamphirundo de la nomiga subspecio *H. r. rustica* estas 17–19&nbsp;cm longa inklude 2–7&nbsp;cm de longaj eksteraj vostoplumoj. Ĝi havas enverguron de 32–34.5&nbsp;cm kaj pezas 16–22 g. Ĝi havas ŝtalbluajn suprajn partojn kaj ruĝajn frunton, mentonon kaj gorĝon, kiuj estas separataj el la blankaj subaj partoj de larĝa malhelblua brustozono. La eksteraj vostoplumoj estas longegaj, farante la distingan treforkoforman "hirundovoston." Estas linio de blankaj punktoj ĉe la fino de la supra vosto.

La ino estas simila laŭ aspekto, sed la vostodirektiloj estas iom pli mallongaj, bluo de la supraj partoj kaj brustozono estas malpli brila, kaj la subaj partoj estas pli palaj. La junulo estas pli bruna kaj havas pli palan ruĝecan vizaĝon kaj pli blankajn subajn partojn. En ĝi mankas ankaŭ la longaj vostodirektiloj de la plenkreskulo. *Hirundo* signifas kiel en Esperanto; *rusticus* signifas "de kamparo." Tiu ĉi specio estas la ununura de sia genro kiu havas teritorion etende ĝis Ameriko, ĉar plej parto de la specioj de *Hirundo* estas indiĝenaj de Afriko.

Estas kelkaj taksonomiaj problemoj en la genro, sed la Ruĝbrusta hirundo, nemigranta loĝanto de Okcidenta Afriko, Konga baseno kaj Etiopio, estis iam traktata kiel subspecio de kamphirundo. La Ruĝbrusta hirundo estas iom pli malgranda ol sia migranta parenco, havas pli mallarĝan bluan brustozonon, kaj la plenkreskulo havas pli mallongajn vostodirektilojn. Dum flugo, ĝi ŝajnas ankaŭ iom pli pala sube ol la kamphirundo. eta|*H. r. rustica* en Pollando

### Subspecioj 
Estas ĝenerale agnoskataj ses subspecioj de kamphirundo. En orienta Azio, oni proponis kelkajn aldonajn aŭ alternativajn formojn, inklude *saturata* de Robert Ridgway en 1883, tiu artikolo sekvas la traktadon de Turner kaj Rose. kaj oni scias, ke faras ĝis 11,660&nbsp;km en sia ĉiujara migrado.
* *H. r. transitiva* estis priskribita de Ernst Hartert en 1910. Ĝi reproduktiĝas en Mezoriento el suda Turkio al Israelo kaj estas parte nemigranta, kvankam kelkaj birdoj vintrumas en Orienta Afriko. Ĝi havas oranĝecruĝajn subajn partojn kaj rompitan brustozonon. Ĝi similaspektas al *transitiva*, kiu havas ankaŭ oranĝecruĝajn subajn partojn, sed *savignii* havas kompletan larĝan brustozonon kaj pli klaran ruĝan nuancon en la subaj partoj.
* *H. r. gutturalis*, priskribita de Giovanni Antonio Scopoli en 1786, Ĝi reproduktiĝas el centra kaj orienta Himalajo al Japanio kaj Koreio. Ĝi vintras tra tropika Azio el Barato kaj Srilanko oriente ĝis Indonezio kaj Novgvineo. Pliiĝantaj aroj estas vintrantaj en Aŭstralio. Ĝi hibridiĝas kun *H. r. tytleri* ĉe la areo de la rivero Amuro. Oni supozas, ke la du orientaj aziaj formoj estis iam geografie separataj, sed la nestolokoj havigitaj de la etendo de homa loĝado permesis la teritoriojn koincidi. sed ĝi estas facile distingebla el la nordamerika reproduktanta subspecio, *H. r. erythrogaster*, pro la ruĝecaj subaj partoj de tiu lasta. Kelkaj povas vintrumi en la plej sudaj partoj de la reprodukta teritorio. Tiu ĉi subspecio trapasas Centramerikon en mallarĝa fronto kaj estas abundan dum la pasado en la malaltaj teroj de ambaŭ marbordoj.

Neatendite, analizoj de DNA montris, ke la kamphirundoj de Nordameriko koloniigis la regionon de la lago Bajkal en Siberio, disdirekto mala al plej parto de ŝanĝoj en distribuo inter Nordameriko kaj Eŭrazio.

## Kutimaro 
### Habitato kaj teritorio 
La preferata habitato de la Kamphirundo estas malferma kamparo kun malalta vegetaĵaro, kiel paŝtejoj, herbejoj kaj farmoj, prefere ĉe akvo. Tiu hirundo evitas densajn arbarojn aŭ dense konstruitajn lokojn. Gravas atingeblaj malfermaj strukturoj kiel grenejoj, staloj aŭ magazenoj por havigo de nestolokoj, kaj videblaj lokoj kiel kabloj, tegmentobordoj aŭ nudaj branĉoj por ripozo por la birdoselekto de la reprodukta teritorio. sed ĝis 3,000 m en Kaŭkazo Ĝi estas plej komuna en habitatoj de malferma, malalta vegetaĵalaro, kiel savanoj kaj ranĉoj, kaj en Venezuelo, Sudafriko kaj Trinidado kaj Tobago ĝi estas priskribita kiel specife allogata de la restaĵoj de la rikolto de sukerkano. Individuaj birdoj kutime revenas al sama vintrejo ĉiujare Tiuj ripozejoj estas supozeble protekto el predantoj. Estas certigita, ke la kamphirundo reproduktiĝas en la plej mezvarmaj partoj de sia vintra teritorio, kiel la montaroj de Tajlando kaj en centra Argentino.

Migrado de kamphirundoj inter Britio kaj Sudafriko estis jam kontrolita ekde 1912 per ringita birdo de James Masefield.

Kiel esperebla por longdistanca migranto, tiu birdo estis kiel vaganto en tiom malproksimaj areoj kiel Havajo, Bermudo, Gronlando, Tristan da Cunha kaj la insuloj Malvinoj. sed ĝi havas lertecon necesan por manĝi flugintajn insektojn dumfluge kaj eĉ por akrobati inter irantaj aŭtoj surstrate aŭ je malaltega alteco de ĉirkaŭ 10&nbsp;cm supergrunde, ĉefe antaŭ aŭ post pluvo. Ĝi estas ofte vidata flugante relatively malalte en malfermaj aŭ duonmalfermaj areoj.

Kamphirundoj tipe manĝas je 7–8 m super malprofunda akvo aŭ grundo, ofte sekvante animalojn, homojn aŭ terkulutran maŝinaron por kapti ĝenitajn insektojn, sed eventuale prenas ankaŭ erojn el la akvosurfaco, muraj aŭ plantoj. En la reproduktaj areoj, grandaj muŝoj komponas ĉirkaŭ 70% de la dieto.

Kamphirundoj ariĝas en komunaj ripozejoj post reproduktado, foje ĝis de milo. Kanejoj estas regule elektataj. Tiuj kanejoj estas grava manĝofonto antaŭ aŭ dum migrado; kvankam Kamphirundoj estas tagaj migrantoj kiuj povas manĝi dum fluge dum veturado.

### Reproduktado 
eta|maldekstra|Idoj kaj ovoj en nesto kovrita de ĉevalharoj
eta|* Hirundo rustica *
Maskloj de Kamphirundoj revenas al la reprodukta teritorio antaŭ inoj kaj selektas nestolokon, kiu estas rimarkata de inoj per cirkla flugo kaj kanto. La reprodukta sukceso de masklo rilatas al longo de siaj vosto direktiloj, ĉar longaj plej allogas inojn. Maskloj kun pli longaj vostoplumoj estas ĝenerale pli longvivaj kaj sanaj, kaj tiel inoj atingas per tiu formo de selekto pli sanajn idojn.
Idoj en nesto|eta
Ambaŭ seksoj defendas la neston, sed la masklo estas precize agresa kaj teritoria. Masklo viglas inan aktivon por eviti perfidon. Masklo povas uzi diskonvinkajn alarmvoĉojn por interrompi eksterpara pariĝado al sia partnero.

Kiel la alternativa nomo *Domhirundo* implicas, Kamphirundoj tipe nestumas en atingeblaj konstruaĵoj kiel grenejoj kaj staloj, aŭ sub pontoj aŭ havenetoj. La pokalforma nesto estas lokita ĉe trabo aŭ kontraŭ taŭga vertikala surfaco. Ĝi estas konstruita de ambaŭ seksoj, kvankam plej ofte de la ino, per kotobuletoj kolektitaj en sia beko kaj kovrita de herberoj, plumoj, algoj  aŭ aliaj mildaj materialoj. Plenkreskaj Kamphirundoj havas malmulte da predantoj, sed kelkaj estas prenataj de akcipitroj, falkoj kaj strigoj. Nestoparazitado de bovobirdoj en Nordameriko aŭ de kukoloj en Eŭrazio estas rara.

Tiu ĉi estas specio kiu historie profitis el arbarklarigado, kiu kreis malfermajn habitatojn, kaj el homa loĝado, kiu havigis al ili abundon de sekuraj manfaritaj nestolokoj. Estis lokaj malpliiĝoj pro uzado de DDT en Israelo en la 1950-aj jaroj, pro konkurenco por nestolokoj kun paseroj en Usono en la 19a jarcento, kaj pliiĝanta malpliiĝo en multaj partoj de Eŭropo kaj Azio pro agrikultura intensigo, reduktanta la disponeblon de insektoj manĝotaj. Tamen, estis pliiĝoj en la populacio de Nordameriko dum la 20a jarcento pro la granda disponeblo de nestolokoj kaj sekva etendo de teritorio, inklude la koloniigo de norda Alberta. Tamen, sekvante detalan evaluon, radarteknologio permesus aviadilojn uzi la flughavenon kaj esti avertitaj de la birdomovojn kaj, se necese, agi por eviti la birdarojn.

## Rilato kun homoj 
eta|dekstra|Masklo
Kamphirundoj estas alloga birdo kiu manĝas flugantajn insektojn kaj estis tolerataj de homoj kies konstruaĵojn ili uzas por nestumi. Kiel unu el la plej fruaj migrantoj, tiu rimarkinda specio estis vidata ankaŭ kiel frua pruvo de la alproksimo de somero. Frua referenco de Vergilio en la *Georgiko* (29 BC) *...garrula quam tignis nidum suspendat hirundo* (...la trilanta hirundo pendas sian neston el la traboj).

Oni supozas, ke Kamphirundoj ekpendis siajn nestojn al loĝejoj de Usonaj indiĝenoj en la frua 19a jarcento, kaj la sekva disvastiĝo de setlejoj tra Nordameriko kaŭzis mirindan populacietendon de la specio tra la tuta kontinento.

Kamphirundoj simbolas la venon de printempo kaj pro tio de amo en *Pervigilium Veneris*, malfrua Latina poemo. En "The Waste Land," T. S. Eliot citis la linion *"Quando fiam uti chelidon [ut tacere desinam]?"* ("Kiam mi estos kiel la hirundo, por ĉesi esti silenta?") Tio aludas al versio de la mito de Filomela kie ŝi iĝas najtingalo kaj ŝia fratino Prokne iĝas hirundo; en malpli familiaj versioj, la du specioj estas revertitaj. Aliflanke, imago de la asembleo de hirundoj por ilia sudena migrado konkludas la odon de John Keats nome "To Autumn."

Estas mencioj de Kamphirundoj en la Biblio, kvankam ĝi ŝajnas konfuze kun apusoj en multaj tradukoj, aŭ eble kun aliaj hirundaj specioj kiuj reproduktiĝas en Israelo. Krome, ties longaj veturadoj estas konataj, kaj tatuo de hirundo estas populara inter maristoj kiel simbolo de sekura reveno; la tradicio sugestas, ke maristo havu tian tatuon post marveturi 5,000 marmejloj (9,260&nbsp;km, 5,755 mejlojn). Dua hirundo estu aldonata post kromaj 10,000 marmejloj (18,520&nbsp;km, 11,510 mejlojn).

Pasintece, tolero al tiu bonfara insektomanĝanto estis plifortigita per superstiĉoj rilate damaĝon al hirundonesto. Tio estus kialo por ke bovoj produktu ĉu filakton ĉu nenian lakton aŭ por ke kokinoj ĉesu ovodemeti. Tio povas esti kialo de longvivdaŭro de hirundonestoj. Survivo, per ĉiujara taŭga riparado, por 10–15 jaroj estas kutima, kaj oni konas neston kiu estis okupita dum 48 jaroj. Kiel sekvo de kampanjo de ornitologoj, Kamphirundoj estis deklaritaj kiel nacia birdo de Estonio ekde la 23a de junio de 1960.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Hirundonesto  reala hirundonesto en Tipperary, Irlando.
* Hirundofilmoj ĉe Interreta Birdokolekto.
* Speciinformaro ĉe USGS Patŭent Birdidentigejo kaj Informejo .
* Speciinformaro ĉe Laboratorio Cornell de Ornitologio. Inkludas mapon de Ameriko
* Speciinformaro ĉe Suddakotaj Birdoj. Informaro kaj fotoj.
* BirdLife specimapo de Eŭropo (pdf).
* The Bloemfontein swallow project  Pri vintrejoj
* (PDF) de Javier Blasco-Zumeta 

Kategorio:Hirundedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Oceanio