Panspermio

[eta|300x300ra|Panspermio proponas ke [Organismo|organismoj kiel bacteria, kompleta kun ilia DNA, povus esti transportitaj tra spaco helpe de rimedoj kiel kometoj al la aliaj planedoj, inkluzive de la Teron.]]
**Panspermio** (; esperantigita **ĉiesemeco**) estas teorio kiu asertas ke la origino de vivo (abiogenezo) ne estas de la Tero, sed de Ekstertero. La teorio traktas sciencajn pruvojn, ke la transiro de vivo de unu planedo al alia, aŭ de unu stelsistemo al alia, estas ebla kaj ne malofta.

Je la komenco de la 21-a jarcento, Panspermio estas franĝa teorio kun malgranda subteno inter ĉefaj sciencistoj . Kritikantoj argumentas ke ĝi ne alrespondas la demandon de la deveno de vivo sed simple lokas ĝin sur alia ĉiela korpo. Ĝi estas ankaŭ kritikita ĉar ĝi ne povas esti elprovita eksperimente .

## Fono 
La plej malnova verkaĵo pri panspermio konata nuntempe estis verkita de la greka filozofo Anaksagoro, kiu asertis jam en la kvina jarcento a.K., ke la tuta universo estas plena de vivo, tio signifas, ke vivo ne troviĝas nur sur la Tero . Sed ne estis provizitaj sciencaj klarigoj kaj la tuta teorio baziĝis nur sur filozofiaj argumentoj. Panspermio komencis atingi pli sciencan formon helpe de la verkado de Jöns Jakobo Berzelius (1834) , Hermann E. Richter (1865) , Kelvin (1871) , Hermann von Helmholtz (1879)  kaj fine atinganta la nivelon de detala scienca hipotezo tra la penoj de la sveda kemiisto Svante Arrhenius (1903) .

## Etimologio 
La origino de la nomo "panspermia" estas de la greka. *Pan* signifas "ĉio" aŭ "miksaĵo" kaj *sperma* signifas spermon. Tio estas - "miksaĵo de semoj (de la vivo)".

## Evoluo de la teorio 
La teorio estis formulita en 1903 fare de la sveda kemiisto Arrhenius, kiu asertis, ke estas la fenomeno de radiada premo kiu permesas al mikroskopaj unuĉelaj organismoj (mikroorganismoj) translokiĝi de unu planedo al alia (aŭ inter unu stelsistemo kaj alia). La aserto de Arrhenius poste pruviĝis malebla.

Sciencistoj el la tuta mondo prezentis pliajn teoriojn antaŭ kaj post la publikigo de la teorio de Arrhenius, inkluzive de la germana fizikisto Hermann von Helmholtz en 1879. La plej fama teorio ekde la teorio de Arrhenius estas tiu de la paro de britaj esploristoj Fred Hoyle kaj Chandra Wickramasinghe (1974) , kiuj asertis ke bakterioj kaj aliaj estaĵoj povas penetri la atmosferon de planedo ĝenerale, aŭ de la Tero aparte helpe de enpenetraj pulvo , kometoj , meteoroj , planedetoj , tiel kiel de kosmoveturiloj portantaj neintencitan Interplanedan kontaminadon de mikroorganismoj , kaj aliaj kosmo-flugantaj objektoj vojaĝantaj en la spaco. Laŭ ilia aserto, ili sukcesis trovi rilaton inter la surteriĝo de meteoritoj sur la Tero kaj konataj epidemioj kiuj eksplodis tra la historio .

En 1969, proksime de la vilaĝo de Murchison en Aŭstralio, partoj de meteorito (kiu poste estis nomita la Murchison-meteorito laŭ la vilaĝo) enhavanta aminoacidojn kaj aliajn organikajn substancojn estis malkovritaj. Ĉi tiuj substancoj estas la bazaj konstrubriketoj de la nukleotidoj kiuj konsistigas la DNA kaj RNA-molekulojn. Tiu eltrovaĵo donis signifan akcelon al la panspermia teorio, kvankam kelkaj pridubas la fidindecon de la datenoj, kaj asertas, ke la fonto de la organikaj molekuloj povus esti en la poluado kiu okazis dum la restado de la meteorito sur la Tero.

La usona profesoro Francis Crick, unu el la malkovrintoj de la strukturo de DNA, proponis en 1973 multe pli revolucian (sed ankoraŭ ne neeblan) ideon, laŭ kiu tre progresinta ekstertera kulturo intence semis vivon sur planedoj kiel Tero. Ilia motivo por fari tion, li asertas, povas esti disvastigi ilian kulturon tra la Universo (ĉar vivo sur la Tero similas al ĝi) aŭ esplori. Ĉi tiu ideo ankaŭ rememorigas la kreoteorion, krom ke ĉi tie Dio estas fakte eksterterano.

## La teorio 
### Necesaj kondiĉoj 
Laŭ la teorio, tri esencaj kondiĉoj devas esti plenumitaj, neniun el kiuj oni povas pruvi aŭ kontraŭpruvi (kaj tial ĉi tiu teorio ne estas scienca teorio):

* La vivaĵoj devas esti fortranĉitaj de sia gepatra planedo iel.
* La estaĵoj devas trapasi spacon iel ĝis atingi la cellokon (alia planedo).
* La estaĵoj devas fari la transiron de spaco al la planedo mem, tra ĝia atmosfero.

La liberiga rapido postulata por korpo (nekonsiderante la mason) por forlasi la sunsistemon ĝis la gravita forto farita de la Suno tute ne influas ĝin) estas proksimume 151,560 km/h (42.1 km/s). Por ke ĉiela korpo, kiel meteorito aŭ alia kosma roko, disiĝos de la planedo, sur kiu ĝi situas, necesas potenca kosma kolizio, kiu permesos al tiu korpo translokiĝi tiom rapide ke ĝi atingas la rapidon bezonatan por esti elĵetita de la planedo kaj forlasi ĝian sistemon tiel ke la gravita forto aplikata de la stelo al ĝia maso estus efektive nula. Scienco nuntempe ne scias pri iu natura intrastela forto, kiu kapablas ĵeti solidajn korpojn per tia forto .

Efikoj de malgrandaj ĉielaj korpoj sur pli grandaj steloj estis kaj daŭre estas ordinaraj. Nur sur la Tero oni malkovris multajn meteoritojn devenantajn de spaco, el kiuj dekoj devenas de la proksimaj planedoj - Marso, Venuso - kaj de la Luno. Antaŭ miliardoj da jaroj ĉi tiuj efikoj de ĉi tiuj kosmaj korpoj unu sur la alian estis pli oftaj. Ili estas tiuj, kiuj kaŭzis la plej multajn kraterojn, kiujn oni nuntempe konas sur la luno .

### Longa restado de vivo en spaco 
La plej verŝajna tipo de restado por longedaŭra postvivado de vivaĵoj en la kondiĉoj regantaj en la ekstertero estas en formo de sporoj. Mikroskopaj estaĵoj povas postvivi tiamaniere dum longa tempo en severaj kondiĉoj, kaj poste evolui al la origina vivoformo kiam kondiĉoj pliboniĝas, aŭ kiam la meteorito sur ili ĝis nun vivis alteriĝas sur solidan grundon.

## Por plia legado 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* paradokso de Fermi
* Evolucio
* origino de vivo
* Raelismo
* antikvaj eksterteranoj
* ekstertera vivo
* loĝebla zono - areo en spaco kie taŭgaj kondiĉoj ekzistas por vivteni
* spontanea generado
* ekstremofilo
* *The Andromeda Strain*

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Cox, Brian. "Ĉu ni pensas pri eksterterana vivo ĉiamaniere malĝuste?". BBC Ideoj, video farita de Pomona Pictures, la 29an de novembro 2021.
* Loeb, Abraham. "Ĉu vivo de la Tero eskapis la sunsistemon eonoj antaŭe?". *Scientific American*, la 4an de novembro 2019
* Loeb, Abraham. "Spacŝipo de Noao" *Scientific American*, la 29an de novembro 2020

Kategorio:Origino de la vivo
Kategorio:Astrobiologio
Kategorio:Ekstertera vivo
Kategorio:Kosmoscienco