Vespertofalko

La **Vespertofalko** (*Falco rufigularis*) estas falko, tio estas rabobirdo el la familio de Falkedoj kaj specio de loĝantaj birdoj en tropika Meksiko, Centra kaj Suda Ameriko kaj Trinidado. Ĝi estis dumlonge konata kiel *Falco albigularis*; la nomoj *Falco fusco-coerulescens* aŭ *Falco fuscocaerulescens*, delonge uzitaj por la nuna Plumbofalko, estas nune atribuitaj al tiu ĉi specio (AOU 1948).

## Aspekto 
La ino de Vespertofalko, 30.5&nbsp;cm longa, estas multe pli granda ol la 23&nbsp;cm averaĝe longa masklo (sed 22 al 28). Plenkreskuloj havas nigrajn dorson, kapon kaj voston. La gorĝo, supra brusto kaj kolflankoj estas kremoblankecaj, dum la suba brusto kaj ventro estas nigraj, fajne striecaj blanke, kaj la femuroj kaj suba ventro estas oranĝecaj. Junuloj estas similaj sed kun sablokolora gorĝo. La alvoko de tiu specio estas altatona *ke-ke-ke* kiel de Amerika turfalko.

## Taksonomio 
Ĝi estas probable proksime rilata kaj aspektas kvazaŭ malgranda versio de la Oranĝecbrusta falko. Tiuj du estas probable plej proksimaj al la Plumbofalko kaj konstituas la malnovan stirpon amerikan de la genro *Falco*.

## Ekologio 
Tiu malgranda malhela rabobirdo loĝas en malfermaj arbaroj, ĝangaloj, arbarklarejoj kaj similaj habitatoj prefere ĉe akvo. La Vespertofalko ripozas rimarkinde en alta malferma mortinta branĉo, el kiu ĝi lanĉas aerajn atakojn kontraŭ siaj predoj. Ili ĉasas vespertojn (el kio la komuna nomo), birdojn, malgrandajn mamulojn kaj reptiliojn kaj grandajn insektojn kiaj libeloj. La pli malgranda masklo predas pli da insektoj, kaj la pli granda ino pli da birdoj kaj vespertoj. La flugo estas rekta kaj povega. Tiu fiera malgranda falko estas parte krepuskula, kiel vespertoj en ties dieto sugestas. Ĝi ne estas gregema kaj tiele ĝi estas kutime vidata ĉu sola ĉu pare. La ino demetas 2-3 brunecajn ovojn en nekovrita nesto en arbotruo, sed ankaŭ en arbustoj, abandonitaj konstruaĵoj ktp.

## Subspecioj 
Oni konas tri subspeciojn de *Falco rufigularis*:

* *Falco rufigularis petoensis* – malaltaj kaj humidaj teroj el norda Meksiko al suda Ekvadoro (okcidente de Andoj).
* *Falco rufigularis rufigularis* – nomiga subspecio, de malaltaj teroj el norda Sudameriko al suda Brazilo kaj norda Argentino; Trinidado.
* *Falco rufigularis ophryophanes* - altebenaĵo de Brazilo kaj apudaj zonoj de Bolivio, Paragvajo kaj Argentino.

## Notoj 
## Referencoj 
* American Ornithologists' Union (1948): Twenty-third supplement to the American Ornithologists' Union check-list of North American birds. *Auk* **65**(3): 438-443. PDF plena teksto
* William Beebe (1950): The home life of the bat falcon, *Falco albigularis* Daudin. *Zoologica (New York)* **35**(4): 69-86.
*  Kriterioj por klasigo kiel Malplej Zorgiga.
* Birregard, Richard O. (1994): 45. Bat Falcon. *In:* del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew & Sargatal, Jordi (editors): *Handbook of the Birds of the World, Volume 2 (New World Vultures to Guineafowl)*: 267-268, plate 27. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-15-6
* ffrench, Richard; O'Neill, John Patton & Eckelberry, Don R. (1991): *A guide to the birds of Trinidad and Tobago* (2a eldono). Comstock Publishing, Ithaca, N.Y.. ISBN 0-8014-9792-2
* Hilty, Steven L. (2003): *Birds of Venezuela*. Helm Identification Guides, London. ISBN 0-7136-6418-5
* Helbig, A.J.; Seibold, I.; Bednarek, W.; Brüning, H.; Gaucher, P.; Ristow, D.; Scharlau, W.; Schmidl, D. & Wink, Michael (1994): Phylogenetic relationships among falcon species (genus Falco) according to DNA sequence variation of the cytochrome b gene. *In:* Meyburg, B.-U. & Chancellor, R.D. (editors): *Raptor conservation today*: 593-599. PDF plena teksto
* Griffiths, Carole S. (1999): Phylogeny of the Falconidae inferred from molecular and morphological data. *Auk* **116**(1): 116–130. PDF plena teksto
* Griffiths, Carole S.; Barrowclough, George F.; Groth, Jeff G. & Mertz, Lisa (2004): Phylogeny of the Falconidae (Aves): a comparison of the efficacy of morphological, mitochondrial, and nuclear data. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **32**(1): 101–109.  (HTML resumo)
* Groombridge, Jim J.; Carl Jones; Bayes, Michelle K.; van Zyl, Anthony J.; Carrillo, José; Nichols, Richard A.  & Bruford, Michael W. (2002): A molecular phylogeny of African kestrels with reference to divergence across the Indian Ocean. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **25**(2): 267–277.  (HTML resumo)
* Wink, Michael; Seibold, I.; Lotfikhah, F. & Bednarek, W. (1998): Molecular systematics of holarctic raptors (Order Falconiformes). *In:* Chancellor, R.D., Meyburg, B.-U. & Ferrero, J.J. (editors): *Holarctic Birds of Prey*: 29-48. Adenex & WWGBP. PDF plena teksto

## Eksteraj ligiloj 
*Filmetoj de Vespertofalko  ĉe Internet Bird Collection
*Poŝtmarkoj (el Surinamo) kun Mapo
*Fotaro de Vespertofalko  VIREO Foto-Alta Rez 
*Graphic-(for description); Artikolo Birdogvidilo
*Foto-Mez Rez; Artikolo oiseaux
*Foto-Mez Rez; Artikolo  tropicalbirding: "SE Brazil and the Pantanal"

Kategorio:Falkoformaj
Kategorio:Falkedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko