open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kobeo

**Kobeo** (  – «pordo de dioj aŭ de spiritoj») estas milionurbo en Japanio, sur la insulo Honŝuo. Kobeo estas la ĉefurbo de la gubernio Hiogo. Ĝi situas en suda parto de la gubernio Hiogo, en la regiono Kansajo (ankaŭ nomata *Kinki*), kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi cetere estas la sepa plej granda urbo de Japanio, kaj unu el la grandaj urboj kun esceptoj. Kobeo rangas sur la 49-a loko, antaŭ Tokio, en *Quality of living city* de Mercer en 2019.

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Geografio 
Kobeo situas sur ebenaĵo laŭ la maro.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la ŝtonepoko. En la 4-a jarcento tiu haveno donis eniradon de ĉina kaj korea kulturoj kaj sciencoj. En 1180 la urbo provizore estis ĉefurbo. En 1868 la enhavo donis uzadan permeson al eŭropaj ŝipoj. En 1945 Usono bombardadis la urbon. En 1995 okazis granda tertremo tie. Mortis pli ol 6.000 homoj, senhejmiĝis 300.000, kaj detruiĝis multe da la haveno.

## Ekonomio 
La plej grava estas produktado de ŝipoj. Aliaj okupiĝas pri ŝtaloj, teksaĵoj, plastoj kaj nutraĵoj. Estas fama bovoviando el Kobeo, speciale mola.

## Klimato 
Kobeo troviĝas en modera klimato. La averaĝa jara temperaturo estas , tio estas dum julio kaj aŭgusto . En januaro la temperaturo estas iomete sub frostopunkto. Jare pluvas po 1316&nbsp;mm. La plej ofte en junio estas pluvoj.

## Sportoj 
* la sporta klubo Vissel Kobe, estas aparte sukcesa pri futbalo: la 1-a vira teamo konkras en la Japana Profesia Futbala Ligo

En la jaro 1991 Kobe ludis la rolon de gastiganto pri ABC-ĉampioneca turniro por 1991, kiu estis Azia Ĉampioneca Turniro de Korbopilko. Ĝi donis al venkintoj kvalifikon partopreni en korbopilka turniro de someraj olimpikoj en 1992.

## Vidindaĵoj 
* muzeo pri artoj
* turo
* impona ponto

## Ĝemelurboj 
*  Seattle, Usono (1957)
*  Marseille, Francio (1961)
*  Kanpur, Barato (2010)
*  Rio de Janeiro, Brazilo (1969)
*  Rigo, Latvio (1974)
*  Brisbane, Aŭstralio (1985)
*  Barcelona, Hispanio (1993)
*  Fajsalabad, Pakistano (2000)
*  Bam, Irano (2008)
*  Pisco (urbo), Peruo (2007)
*  Haifa, Israelo (2004)
*  Johanesburgo, Sud-Afriko (2007)
*  Inĉon, Sud-Koreio

## Kobeo kaj Esperanto 
* Kobe-Esperanto-Societo (KES) estas Esperantista Grupo en Kobeo.

* *Bonvenon al Kobe*. Kobe: Kobea Esperanto-Societo, 2021. 21p. 21&nbsp;cm. Kolorilustrita prezento de la sudjapania metropolo.

## Galerio 

Dosiero:Kobe City view from Po-ai Shiosai Park01s3.jpg|
Dosiero:Kobe takahama01s3200.jpg|
Dosiero:Akashi Bridge.JPG||
Dosiero:Kobe port tower.jpg|
Dosiero:Kobe Mosaic06s4s3200.jpg|
Dosiero:Port of Kobe02s3200.jpg|
Dosiero:Kin-no-yu Arima Onsen03s3s.jpg|

eta|center|753x753px|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tajhejaj ĉiamverdaj arbaroj
* Tajheja Megalopolo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Urboj de Japanio
Kategorio:Gubernio Hiogo
Kategorio:Urboj de Gubernio Hiogo
Kategorio:Milionurboj
Kreno

**Kreno** (*Armoracia rusticana*, antaŭe *Cochlearia armoracia*) estas multjara planto, botanike apartenanta al la brasikacoj (*Brassicaceae*). Ĝi kreskas ĝis 150 centimetrojn alte kaj estas kultivata precipe por sia granda, blanka radiko, kvankam ankaŭ la folioj estas manĝeblaj.

## Etimologio 
La scienca (latina) nomo *Armoracia* havas keltan devenon (*ar* = proksime, *more* = maro). Armorica estis kelta nomo de la hodiaŭa Bretonio, *rusticanus* = vilaĝa. La Esperanta nomo venas el la rusa (*хрен*), probable kun apogo sur la greka *χρένο* [ĥreno] kaj la jida כריין [ĥrejn]. La saman aŭ similan vorton uzas ankaŭ iuj aliaj slavaj lingvoj. En la aŭstra kaj bavaraj varioj de la germana lingvo oni nomas tiun ĉi planton "Kren".

## Kuraca efiko 
La radiko estas uzata kiel spicaĵo, kaj oni delonge konsideras ĝin kuraca planto. Jam Plinio la Maljuna skribis pri ĝia bona influo al la cerbo. Plej grava ĝi estas vintre kaj printempe, kiam mankas la vitaminoj. La radiko enhavas pli ol 100&nbsp;mg da vitamino C en 100 g, provitaminon A, vitaminojn el la grupo B, fitoncidojn kun antibakteriaj influoj, multe da kalio, kalcio, magnezio, akran silicon, sukerojn kaj aliajn substancojn. La popola medicino aplikas krenon kontraŭ daŭraj inflamoj, inflamoj de urinveziko kaj renoj. Raspita kreno kun sukero aŭ mielo estas popola medikamento kontraŭ raŭkado. Freŝajn krenajn radikojn oni kolektas printempe (marto-majo) aŭ aŭtune (septembro-oktobro). Plej bone estas uzi ĝin freŝa. Ĝi stimulas stomakan kaj intestan agadojn (tre taŭga al malfacile digesteblaj manĝaĵoj!) kaj influas urinige. Pro alta enhavo de vitamino C (askorba acido) ĝi estas rekomendata precipe printempe, kiam tiu vitamino mankas. Kreno bone influas kontraŭ reŭmataj malsanoj (deekstere, krenaj kompresoj).

## Kuirarto 
En la kuirejo oni aldonas freŝe raspitan krenon al kuiritaj manĝaĵoj, en majonezojn, saŭcojn kaj supojn, en panŝmiraĵojn. Tre ŝatata estas miksaĵo de raspitaj pomoj kaj kreno. Platajn kren-tranĉaĵojn oni aldonas al konservitaj legomoj.

Por molekula biologio, la krena enzimo peroksidazo utilas por imunologia kaj neŭrologia esploradoj.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* prezento de kreno el kulinaria perspektivo el paĝaro por la 111-a UK 2026 en la socia retejo *Instagram* () 

Kategorio:Brasikacoj
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Spicoj
Kumino

## Herbo 
**Kumino** (*Cuminum*) estas genro de unujaraj herboj kun folioj fadene dividaj: estas kvar specioj hejmaj de la Mediteranea regiono ĝis Sudano kaj Centra Azio el kiuj la oficina kumino estas plej konata.

## Malta insulo *Comino* 
La nomo de la malta insulo Comino etimologie venas de la kumino. Kumino estas unu el la plantoj kiuj povas kreski sur la arida grundo de la insulo.

## Bildaro 

Dosiero:Historical CUMIN.jpg|eta|180px|
Dosiero:Black Cumin.jpg|eta|180px|Nigraj kuminaj semoj
Dosiero:Dry-cumin-seeds.jpg|eta|180px|Sekaj kuminaj fruktoj (aŭ semoj)
Dosiero:Sa cumin.jpg|eta|180px|Semoj de kumino

## Vidu ankaŭ 
* Karvio
* Kultivata nigelo

## Referencoj 
Kategorio:Apiacoj
Kariofilo

La **kariofilo** (*Syzygium aromaticum*) botanike apartenas al la mirtacoj.

En la kuirarto uzatas la sekigitaj florburĝonoj de la planto. Kariofilo fajnigas ĉefe ruĝan brasikon, fruktosalaton, punĉon, marinaĵojn kaj spickukojn.

Ties esenca-oleo havas anestezan virton kaj estas ofte uzata por mildigi dentodolorojn.

La planto originas de la Molukoj kiuj biogeografie situas en la Aŭstralazia ekozono. La monda ekonomia deziro al la fruktoj de tiu ĉi planto estis motoro al klopodoj de eŭropaj potencoj ĉe suborientazio en la periodo de la frua koloniismo, de la 16-a ĝis la 18-a jarcentoj. Pli precize legu pri la historio de la Ternato-insulo.

Nuntempe la ĉefa mondproduktanto pri kariofilo estas Zanzibaro.

## Kuracaj uzoj laŭ praaj fontoj kaj nuntempe 
En la mezepoko la spico estis uzata kiel ingredienco en medikamentoj, kiuj traktis okulajn problemojn, epilepsion, pulminflamon, palpitacion kaj impotentecon. La najlo estis uzata ankaŭ kiel ingredienco en pilolo, kiu vekis seksan deziron.

Nuntempe en popola medicino la najlo estas uzata kiel ingredienco en multaj medikamentoj kaj kiel loka anestezilo, precipe en dentaj kaj dentokarnaj kuracadoj.

Kariofiloleo estas uzata ankaŭ por malpezigi dentodoloron, muskolajn dolorojn kaj kapdolorojn, por forigi aknojn de la vizaĝo kaj resanigi verukojn kaj makulojn sur la haŭto.

## Bildaro 

Dosiero:Syzygium_aromaticum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-030.jpg|
Dosiero:Driedcloves.JPG|
Dosiero:Gewuerznelken.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Gabriela, kariofilo kaj cinamo 
* Kariofilcigaredo

Kategorio:Spicoj
Kategorio:Plantoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Mirtacoj
Kurkumo

|}
La **kurkumo** (latine: *curcuma longa*) botanike apartenas al la zingibracoj (*Zingiberaceae*). Ĝi havas sian originon en Suda Azio.

## Kuirarta uzo 
En la kuirarto uzatas la rizomo de la planto. Kurkumo fajnigas ĉefe rizon, ovaĵojn, mustardon, supojn kaj saŭcojn. Ĝi estas grava aldonaĵo por kareo. Manĝaĵoj spicitaj per kurkumo havas belan flavan koloron.

## Medicina uzo 
En natura kuracado kurkumo havas virton kontraŭ:
# ĉio kio estas bruluma malsaniĝo
# la liberaj ionoj (misefikaj en la organismo)
Tial ĝi estas uzata por kontraŭbatali:
* Artriton kaj lumbdoloron
* brulumojn en la Digesta sistemo: Stomako aŭ Intesto, cekumito
* infektojn
* protekto kontraŭ kor-angiaj problemoj
* protekto kontraŭ kancero

## Kurkumino 
Kurkumino aŭ ** C21H20O6** estas ruĝa-flava solidaĵo trovata en la plantoj de la familio de la kurkumo. Ĝi apartenas al la familio de la zingibro kaj estas uzata kiel herbo-suplemento, en kosmetikaĵoj, kaj en la nutroindustrio kiel nutrogustigilo kaj nutrokolorigaĵo. Kemie, ĝi estas "duarila-heptanoido", apartenanta al la grupo de la "kurkuminoidoj", kiuj estas naturaj fenoloj respondecaj pri la oranĝa-flava koloro de la kurkumo.

eta|maldekstra|300ra|Rizomo kaj pulvoro

Kategorio:Spicoj
Koralmaraj Insuloj

La **Koralmaraj Insuloj** estas dependa teritorio de Aŭstralio en Oceanio. La Teritorio de Koralmaraj Insuloj estas ekstera teritorio de Aŭstralio, kiu enhavas grupon de malgrandaj kaj plejparte neloĝataj tropikaj insuloj kaj rifoj en la Korala Maro, nordoriente de Kvinslando, Aŭstralio. La teritorio kovras 780,000 km², plej multaj el kiuj estas oceano.

* **Nacia nomo:** Coral Sea Islands.
* **Politika statuso:** ekstera teritorio.
* **Areo:** 3 kv.km².
* **Loĝantaro:** sen konstantaj loĝantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Gaja kaj Lesba Regno de la Koralmaraj Insuloj
* Rifo Middleton (parto de Koralmaraj Insuloj)
* Rifo Elizabeta (parto de Koralmaraj Insuloj)

## Notoj 

Kategorio:Aŭstraliaj ŝtatoj kaj teritorioj
Kategorio:Insuloj en Aŭstralio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1969
Kristnaskinsulo

[eta|200px|[Flago de Kristnaskinsulo.]]
eta|200px|Mapo
eta|200px|Situo
**Kristnaskinsulo** () estas teritorio dependa de Aŭstralio en Sud-Orienta Azio. Ĝi situas je ĉirkaŭ 360 km de Javo (sude) kaj 1400 km de Aŭstralio (nord-okcidente). La plej alta pinto de la insulo estas la *Murray Hill* (361 m), situanta sur la okcidenta parto de la insulo. Ĝia plej grava komunumo kaj haveno estas Flying Fish Cove, troviĝanta nordoriente.

* **Landkodo:** CX.
* **Nacia nomo:** Territory of Christmas Island.
* **Politika statuso:** ekstera teritorio.
* **Areo:** 135 km².
* **Loĝantaro:** 2.4 mil.
* **Lingvoj:** angla, ĉina, malaja.

Sur la insulo loĝas ĉirkaŭ 1500 homoj, la aŭstralia ŝtato volas konstrui lokon por enmigrontoj kun 800 litoj. La lokaj loĝantoj kontraŭas la konstruadon, vidas en ĝi duan Guantanamo-n.

## Historio 
La insulon malkovris en 1615 *Richard Rowe*, kapitano de *Thomas*. La nomon de la insulo donis la kristnaskon de 1643 la kapitano de la Brita Orient-hindia Instituto, *William Mynors*. La insulon aneksis en 1888 Britio pro la fosfat-minejoj. La unuan komunumon fondis *George Clunies-Ross* kiu ricevis kun Murray 99-jaran koncesion en 1891 por mini fosfaton kaj dehaki arbojn. Poste ili fondis Akcian Kompanion kaj transdonis la rajtojn por tiu.

Dum la dua mondmilito, la insulon okupis la japanoj. La registaro de Aŭstralio kaj Nov-Zelando en 1948 aĉetis akciojn kaj posedaĵojn de la *Christmas Island Phosphate Company*. La insulo iĝis en 1958, ekstera posedaĵo de Aŭstralio.

La fostfatminejoj elĉerpiĝis en la 1990-aj jaroj, oni volas evoluigi la turismon.

## Ekologio 
### Endemioj 
* Kristnaskinsula bubuko
* Kristnaskinsula imperikolombo
* Kristnaskinsula fregato
* Kristnaskinsula ruĝa krabo
* Papasulo
### Areoj 
* Nacia Parko Kristnaskinsulo

## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj


Kategorio:Insuloj en Aŭstralio
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Koriandro

La **koriandro** (*coriandrum*) estas genro de unujaraj, forte odoraj, senharaj herboj kun folioj plume dividaj kaj kun umbeloj el malmultaj blankaj, rozaj aŭ purpuretaj floroj; estas tri specioj el Sudokcidenta Azio. Ĝia plej konata specio estas la kultiva koriandro.

Koriandro estas mieldona kreskaĵo.

## Bildaro

Dosiero:Illustration Coriandrum sativum0.jpg|
Dosiero:Coriander roots.JPG|

## Referencoj
Kategorio:Apiacoj
Kategorio:Spicoj
Klaus Maria Brandauer

**Klaus Maria BRANDAUER**  (naskiĝis la 22-an de junio 1944 en Bad Aussee) estas aŭstra aktoro kaj reĝisoro. Lia reala nomo estas **Klaus Georg STENG**.

Brandauer komencis sian karieron kiel teatra aktoro interalie sur la scenejoj en Tübingen, Düsseldorf, Salzburg, Munkeno kaj Vieno. Internacian famon kiel filmaktoro Brandauer gajnis pro la ĉefrolo en la filmo *Mephisto*, kiu en la jaro 1982 gajnis Oskaron en la kategorio *plej bona eksterlanda filmo*. Sian debuton kiel filmreĝisoro Brandauer havis en 1989, en *Georg Elser – einer aus Deutschland*, en kiu li ankaŭ transprenis la titolrolon.

## Listo de filmoj 
* *Mephisto* (Hungario, 1981)
* *Never say never again* (Usono, 1983)
* *Oberst Redl* (Germanio/Hungario/Aŭstrio, 1984)
* *Out of Africa* (Usono, 1985)
* *Streets of gold* (Usono, 1986)
* *Burning secret* (Usono, 1988)
* *Hanussen* (Germanio/Hungario, 1988)
* *Georg Elser – einer aus Deutschland* (Germanio, 1989)
* *The Russia House* (Usono, 1990)
* *Mario und der Zauberer* (Germanio/Aŭstrio/Francio, 1994)
* *Rembrandt* (Francio, 1999)
*  *The Russia House* (1999)
* *Tetro* (2009)

Kategorio:Aŭstraj aktoroj
Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj
Klaus Kinski

**Klaus KINSKI**, origine: Nikolaus Günther NAKSZYNSKI,  (naskiĝis la  en Zoppot / Sopot, mortis la  en Lagunita, Kalifornio) estis germana aktoro.

Plej ofte li videblis en la rolo de (ofte psikopata) maliculo, kaj lia ekscentra, agresema konduto en la publika vivo eĉ substrekis tiun ĉi bildon.

Ankaŭ lia filino Nastassja Kinski fariĝis aktorino.

## Listo de filmoj 
* *Die toten Augen von London* (Germanio, 1961)
* *Die seltsame Gräfin* (Germanio, 1961)
* *Der Zinker* (Germanio, 1963)
* *Winnetou II* (1964) kiel Lucca
* *Doctor Zhivago* (Usono, 1965)
* *Il grande silenzio* (Italio/Francio, 1968)
* *Aguirre, der Zorn Gottes* (Germanio, 1972)
* ''L'important c'est d'aimer* (Francio, 1975)
* *Nosferatu – Phantom der Nacht* (Germanio/Francio, 1978)
* *Woyzeck* (Germanio, 1979)
* *Fitzcarraldo* (Germanio, 1981)
* *The Little Drummer Girl'' (Usono, 1984)

Kategorio:Aktoroj en filmoj de Karl May
Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 18-an de oktobro
Kategorio:Mortintoj la 23-an de novembro
Kafeino

**Kafeino** estas alkaloido nature trovebla en kelkaj plantoj. Ĝi stimulas la centran nervosistemon, la koron, spiradon kaj urinadon.

## Okazejo 
*Kafeino* estas natura substanco trovebla en kelkaj plantoj, la plej fama estas kafarbusto (pro tio ĝia nomo), speciale araba kofeo, sed estas aliaj kiel verda teo, ĉokolado, nigra teo aŭ kolao. Ĝi estas trovebla ankaŭ en multaj artefaritaj trinkaĵoj, kiel koka-kolao kaj similaj.

## Kemio 
eta|maldekstre
Kemie C8H10N4O2, kafeino estas membro de la familio metilzantino, en kiu troviĝas aliaj similaj substancoj kiel ekzemple teofilino kaj teobromino. En pura stato, ĝi estas akrega blanka pulvoro.

Komponaĵoj estas ekzemple Kafeina acetato kaj Kafeina citrato.

## Efektoj en la korpo 
Oni teorias, ke kafeino agas je la cerbo per blokado de ricevantoj de adenosino, kiu malplirapidigas la agadon de nervĉeloj; ekzemple dum dormado. Kafeino fiksiĝas je la samaj ricevantoj, sed ne kaŭzas malplirapidiĝon — male, ĝi plenigas la ricevanton kaj tiel blokas la agadon de adenosino. Pro tio la nervagado eligas la hormonon epinefrino, kiu kaŭzas pliigitan nivelon de korbatado, sangopremo, kaj sangofluo al la muskoloj; malpliigitan nivelon de sangofluo al la haŭto kaj la internaj organoj; kaj eligon de glukozo fare de la hepato.

## Kafeino kaj teino 
Antaŭ ol oni izolis la kafeinon en 1819, oni pensis, ke la aktiva drogo de la teo estas teino, sed tiam oni malkovris ke ambaŭ substancoj estas la sama molekulo.

Daŭra konsumado de kafeino povas kaŭzi kutimiĝon; kiam ĝi mankas, la korpo tro sensitiviĝas pri adenosino. La sangopremo ege malpliiĝas, kio kaŭzas kapdoloron ks.

## Referencoj 

Kategorio:Komponantoj de ĉokolado
Klaus Mann

**Klaus MANN** (* la 18-an de novembro 1906 en Munkeno, † la 21-an de majo 1949 en Cannes, Francio) estis germana verkisto. Li estis filo de Thomas Mann, frato de Erika Mann, Elisabeth Mann kaj Golo Mann kaj nevo de Heinrich Mann.

En la 1920-aj jaroj Klaus Mann ĉefe laboris por la teatro, eĉ aktoris kune kun sia fratino Erika en sia memverkita dramo *Anja und Esther*. Kontraste al sia patro Thomas, Klaus Mann neniam kaŝis sian gejecon, eĉ verkis romanon (*Der fromme Tanz*) pri la temo, kvankam samseksemo en tiu ĉi tempo estis laŭleĝe malpermesita.

En 1933 li fuĝis de la nazioj, unue al Francio, poste al Nederlando kaj al Usono, kie li en la jaro 1943 fariĝis usona civitano. Mann mortis en 1949 pro trodozo da dormigiloj.

## Listo de verkoj 
* *Anja und Esther* (dramo, 1925)
* *Revue zu Vieren* (komedio, 1926)
* *Der fromme Tanz* (romano, 1926)
* *Heute und Morgen* (eseo, 1927)
* *Kind dieser Zeit* (membiografio, 1932)
* *Symphonie pathétique* (romano, 1935)
* *Mephisto. Roman einer Karriere* (romano, 1936)
* *Der Vulkan* (romano, 1939)
* *The Turning Point* (membiografio, 1942)


Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kroměříž

**Kroměříž** (laŭ IFA 'kromɲɛr̝iːʃ kaj ) estas urbo en la Regiono Zlín de Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  (). La ĉefa mejloŝtono de la urbo estas la Baroka Episkopa Palaco de Kroměříž, kie iuj scenoj fariĝis de la filmoj *Amadeus* kaj *Immortal Beloved*. La apuda Florĝardeno estas unu el la Mondaj Heredaĵo de UNESKO.

## Historio 
La urbon fondis en 1260 Bruno el Schauenburg, Episkopo de Olomouc. Episkopoj de Olomouc konstruis la faman Palacon kaj la diocezo parte translokiĝis tien. La urbo severe damaĝiĝis dum la Tridekjara milito, estas rabita dufoje de svedaj trupoj (en 1643 kaj 1645), kaj poste venis la Pesto. Episkopo Karle II. z Lichtenštejna rekonstruis la urbon kaj palacon postmilite. Konstitucia Imperia Kongreso okazis en Kroměříž en 1848.

## Loĝantaro 
## Vidindaĵoj 
* Ĉefepiskopa kastelo Kroměříž
* Subkastela Ĝardeno de Kroměříž
* Granda Placo de Kroměříž
* Urbodomo de Kroměříž
* Paroĥa Preĝejo de Kroměříž
* Preĝejo de Sankta Johano Baptisto
* Preĝejo de Sankta Maŭricio en Kroměříž
* Ĉefepiskopa Gimnazio en Kroměříž
* Ĉefepiskopaj Vinkeloj en Kroměříž
* Florĝardeno de Kroměříž

## Famuloj 
* Heinrich Ignaz Franz von Biber (1644 - 1704), komponisto kaj violonisto
* Václav Talich (1883 - 1961), orkestrodirektoro
* Robert Land (1887–1942), kinreĝisoro
* Jaroslav Koutecký (1922 - 2005), ĥemiisto
* Karel Kryl (1944 - 1994), kantisto
* Jan Milíč z Kroměříže (m. 1374), sekvanto de Jan Hus; iniciatis predikojn ĉeĥlingvajn en Prago
* Max Švabinský (1873 - 1962) - pentristo
* Alois Wehrle, aŭstra kemiisto

## Esperanto 
En Kroměříž naskiĝis Josef Friedrich.

## Partneraj urboj 
* 
* 
* 
* 
* 


Kategorio:Municipoj en distrikto Kroměříž
Kategorio:Urboj en distrikto Kroměříž
Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Hanakio
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Setlejoj en Supramoravia valego
Kategorio:Setlejoj sur Moravo
Kategorio:Setlejoj en Litenĉica montetaro
Karel Purkyně

**Karel PURKYNĚ** ( en Breslaŭo –  Prago), ĉeĥa pentristo, filo de natursciencisto Jan Evangelista Purkyně. Pentroarton li studis en Munkeno kaj Parizo. Plej famaj estas liaj pentraĵoj *Portreto de forĝisto Jech* kaj *Neĝa strigo*. Li apartenas al plej grandaj ĉeĥaj artistoj.

Lia filo Jan Evangelista Purkyně (1860-?) kiel inĝeniero dediĉis sian laboron al teĥnika higieno, realigis instalaĵojn en Germanio, Nederlando, Svislando kaj kompreneble Ĉeĥio. (Verkoj: *Pri lerneja higieno el la vidpunkto teĥnika*, *Centra hejtado kaj aerumado en la urba teatro en Amsterdamo*, *Pri higieno de loĝado*, *Pri banejoj, precipe la popolaj* k.a.)

Alia filo Cyrill Purkyně (1862-?) influis ĉeĥan geologion (verkoj pri petroleo, karbo, kaolino k.a.)

Dosiero:Purkyne, Karel - Sova snezna.jpg|Neĝostrigo
Dosiero:Purkyne.Koncert.JPG|Koncerto

Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo
Kneset

alternative=25th Knesset Composition.svg|eta|La kompono de la 25-a parlamento
La **Kneset** (, kiu signifas "asembleo"), estas la **parlamento de Israelo** kaj la legislativo en la Israela demokratio. Ĝi estas unuĉambra kaj situas en la ĉefurbo Jerusalemo. 

La Parlamento de Israelo havas 120 membrojn, kiuj estas elektitaj per proporcia balotado laŭ partio je periodo de kvar jaroj. Ĝi kunvenis ekde la estiĝo de la ŝtato en 1948. Tipa por la politika klimato de Israelo estas la fakto, ke la seĝoj de la parlamenta plenkunsido dividiĝas laŭ frakcioj, sed kvorumo ne necesas por plenumi siajn agadojn.eta|350px|La konstruaĵo el la suda flankoIsraela demokratio estas plurpartia parlamenta demokratio. En tia demokratio la leĝdona povo estas la supera aŭtoritato. Parlamento estas la suvereno. 
De tempo al tempo la civitanoj de la lando estas elvokitaj, laŭ reguloj de proporcia balotsistemo, elekti siajn reprezentantojn al la Knesset, kiuj enpostenigas novan   registaron, koalicio de la plejmulto de frakcioj, kiu de tempo al tempo bezonas iliajn fidon kontraŭ malfidaj proponoj de la opozicio.

En la sistemo de ekvilibroj inter la regantaj aŭtoritatoj, la ekzekutivo, la registaro, bazigas sian juran potencon de tiu de la Knesset, kiu regule kontrolas ĝin. La leĝoj eldonitaj de la Kneset nepre ne konfliktu al la baza leĝaro, kiu konsistigas la efektivan konstitucion de la lando; tamen, ĝi ankaŭ rajtas aprobi novajn bazajn leĝojn, aŭ alĵustigi ekzistantajn, per speciala plejmulto.

Ĉiuj ŝtate gravaj decidoj pasas tra la Kneset. Aldone al debata diskutado kaj konfirmo de ŝtataj leĝoj, la parlamento nomumas altajn oficialulojn, inkluzive de la ĉefministro kaj la juĝistoj de la supera kortumo, la ŝtata kontrolanto kaj la prezidenton. La parlamento ankaŭ ratifas gravajn interŝtatajn traktatojn, kiuj povus necesigi armeajn aŭ financajn devigojn, ŝanĝon de leĝoj ktp. Ĉiujare la parlamento devas aprobi la ŝtatan buĝeton prezentantan fare de la registaro, ĉar tiel ĝi supervidas la ekzekutivan potencon. Se la ŝtata buĝeto ne estas ratifita, la registaro dissolvas kaj ekas novan voĉdonadon en la lando al nova parlamento. 

La ĉefaj funkcioj de la Knesset estas starigi la normojn en la lando per leĝoj kaj superrigardo de la registaro per diversaj rimedoj je ĝia dispono, inkluzive de la aprobo de duaranga leĝaro, malfidaj proponoj, demandoj, diskutoj kaj pli. La diversaj debatoj okazas en la plenejo kaj en la komitatoj de Knesset, kiuj estas dividitaj laŭ temoj. 

Ĉiu knesetanoj havas ampleksan leĝan imunon pri polica enketo, malliberigo, libera movado tra la ŝtato kaj ĝiaj teritorioj, kaj leĝaj procesoj pri agoj faritaj laŭ siaj devoj kiel parlamentano. Membroj ankaŭ nepre devas eviti fiuzadon de ĉi tiu imuno, konflikto de interesoj, ktp, tiun malobeon pritraktas la Etika Komitato de la Kneset.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.knesset.gov.il/ (hebree, angle, kaj arabe)

## Vidu ankaŭ 
* Ĉefministroj de Israelo

Kategorio:Israelo
Kategorio:Parlamento
Kategorio:Parlamentoj laŭ landoj

Kategorio:Politiko de Israelo
Kurd Laßwitz

**Kurd Laßwitz** (germane, foje ankaŭ literumata Kurd Lasswitz, ekzemple svisgermane, prononco ) naskiĝis la 20-an de aprilo 1848 en Breslau, ekde 1945 nomata *Wrocław*, mortis la 17-an de oktobro 1910 en Gotha, Turingio) estis germana verkisto, sciencisto, instruisto kaj filozofo.

Laßwitz estas unu el la unuaj aŭtoroj de sciencfikcio. Kontraste al Jules Verne kaj H. G. Wells li verkis pli socikritike kaj priskribis pli forajn estontajn sociojn. Krom beletraĵoj al lia verkaro apartenas ankaŭ natursciencaj/filozofiaj eseoj kaj traktatoj. Plurloke kaj plurlingve li ricevis la kromnomon esti la "patro de germanlingva sciencfikcio"  Kelkajn verkaĵojn li publikigis je la pseŭdonimo *Velatus*.

## Biografio 
Lasswitz studis matematikon kaj fizikon en la Universitato de Breslau kaj la Universitato de Berlino, kaj doktoriĝis en 1873. Plej grandan parton de sia posta vivo li laboris kiel gimnazia instruisto en la urbo Gotha. Tie estis lia disĉiplo la furora verkisto Hans Dominik.

## Verkaĵoj 
Lia unua publikigita sciencfikcia rakonto estis "Bis zum Nullpunkt des Seins" ("Ĝis la nula punkto de ekzisto", 1871), kiu priskribas la vivon de la jaro 2371, sed sian reputacion de verkisto li gajnis pro la novelo *Auf zwei Planeten* ("Sur du planedoj", 1897), kiu priskribas renkonton de homoj kaj de marsa civilizo kiu estas pli malnova kaj pli progresinta ol la homa. Laŭ la novelo tiuj marsanoj manĝu sintezigitajn nutraĵojn, veturu per ruliĝantaj vojoj kaj en interplaneda vojaĝado utiligu kosmajn staciojn. La homa stelŝipo priskribata en la novelo uzas kontraŭgravitan teknologion, kaj flugas laŭ fizike realisma vojo inter la orbitoj de la Marso kaj la Tero, teknika procedo kiun multaj aliaj fruaj verkistoj de sciencfikcio malbone komprenis. Rakonto el lia verkaĵo *Traumkristalle* ("sonĝaj kristaloj") estis la bazo de la pli posta, internacie tre konata novelo Biblioteko de Babelo de Jorge Luis Borges. Lia lasta romana libro estis *Sternentau: die Pflanze vom Neptunsmond* ("Stela roso. La planto de la neptuna luno", 1909).

Je lia honoro, ricevis lian nomon  kaj la 46514 Lasswitz. Krome en 1981 en Germanio instaliĝis premio lianoma, kiu honorigas kaj subtenas germanlingvajn verkistojn de sciencfikcio.

## Listo de pliaj verkaĵoj 
* Bilder aus der Zukunft : zwei Erzählungen aus dem 24. und 39. Jahrhundert (1878)
* Seifenblasen : moderne Märchen (1890)
* Wirklichkeiten : Beiträge zum Weltverständnis (1900)
* Nie und immer (1902)
* Religion und Naturwissenschaft : ein Vortrag (1904)
* Aspira : der Roman einer Wolke (1905)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* germanlingva paĝo pri Kurd Laßwitz en la reta projekto *Gutenberg*
* reta versio de la romano *Auf zwei Planeten* ("Sur du planedoj")
* reta versio de la romano "Bis zum Nullpunkt des Seins" ("Ĝis la nula punkto de ekzisto")
* reta versio de la romano "Die Universalbibliothek" ("La universala biblioteko")
* reta versio de la romano *Sternentau. Die Pflanze vom Neptunsmond* ("Stela roso. La planto de la neptuna luno")

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Homoj rilataj al Gotha
Kamero

La gloso **kamero** havas plurajn signifojn, inter aliaj:
*parto de loĝejo (rezervejo): senfenestra nehejtebla ĉambrejo, uzata kiel tenejo, kaŝejo
*parto de aparato, maŝino, prezentita fermitan spacon
*parto de Kamerao

Laŭ Francisko Azorín **Kamero** estas *Malhela ĉambro; fermita spaco.* Li indikas etimologion el greka *kamara* (volbo) kaj de tie la latina *camara*. Kaj li aldonas terminojn hela kamero, malhela kamero, distribua kamero, stereoskopa kamero.

## Vidu ankaŭ 
* Kammer (apartigilo)
* Kameroj - hispana regiono

## Notoj
Filmilo

**Filmilo** estas fotilo, per kiu oni povas registri sinsekvajn bildojn por kinematografio, televido k.t.p.

Filmiloj uzataj por televido kaj nuntempaj ciferecaj fotiloj uzas elektronikon por registri lumon, ĝenerale CCD-fotosensilo.

La unua statuo de la premio Goja, la hispana kinpremio, kiu estis farita de la skulptisto Miguel Ortiz Berrocal por la ceremonio de 1987, estis bronzaĵo kun la formo de la kapo de la fama pentristo Francisco de Goya kun filmilo supre.

Dosiero:Camera s8 75.jpg|
Dosiero:Filmcamera Porta Brace - bovenkant.JPG|
Dosiero:BolexH16.jpg|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kinejo
* Kameraado
* Filmo

Kategorio:Fotado
Kategorio:Inventaĵoj kaj malkovroj
Kategorio:Kino
Kategorio:Kinarto
Korpo (algebro)

**Korpo** estas unu el la algebraj strukturoj studataj en abstrakta algebro, speco de ringo. Ĝi estas aro da elementoj, sur kiu estas difinitaj la duvalentaj operacioj de adicio, subtraho, multipliko kaj divido posedantaj kutimajn ecojn de nombro-operacioj, escepte de multiplikado, kiu ne nepre estas komuta. (Se multiplikado estas komuta, oni nomas la korpon **kampo**.)

## Difino 
Korpo estas ringo (K, +, \cdot) tia, ke (K\setminus \{0\}, \cdot) estas grupo.

## Aksiomoj 
Oni povas karakterizi la nocion *korpo K* per jenaj aksiomoj.

### Aksiomoj de adicio 
# Por ĉiuj *a, b* &isin; *K*, estas difinita unusola elemento *a+b* &isin; *K*, nomata *sumo*  de la elementoj *a* kaj *b* (do *+* estas duvalenta interna operacio sur *K*).
# Por ĉiuj *a, b, c* &isin; *K*, *a+(b+c) = (a+b)+c* (asocieco).
# Por ĉiuj *a, b* &isin; *K*, a+b = b+a (komuteco).
# Ekzistas elemento 0 &isin; *K* tia, ke *a+0 = a* por ajna *a* &isin; *K*. 0 nomiĝas *nulo*, kaj estas la neŭtrala elemento de *+*.
# Por ĉiu *a* &isin; *K*, ekzistas *b* &isin; *K* tia, ke *a+b* = 0. (*b* nomiĝas la *adicia inverso* de *a*; oni kutime skribas *−a*).

### Aksiomoj de multiplikado 
# Por ĉiuj *a, b* &isin; *K*, estas difinita unusola nombro *a·b* &isin; *K*, nomata *produto*  de la elementoj *a* kaj *b* (do *·* estas duvalenta interna operacio sur *K*).
# Por ĉiuj *a, b, c* &isin; *K*, *a · (b · c) = (a · b) · c* (asocieco).
# Ekzistas elemento 1 &isin; *K* tia, ke *a · 1 = a* por ajna *a* &isin; *K*. 1 nomiĝas *unu* kaj estas la neŭtrala elemento de *·*.
# Por ĉiu *a* &isin; *K*, *a* ≠ 0, ekzistas *b* &isin; *K* tia, ke *a · b* = 1. (*b* nomiĝas *la multiplika inverso* de *a*; oni kutime skribas *a-1* aŭ *1/a*).

### Aksiomoj de distribueco 
# Por ĉiuj *a, b, c* &isin; *K*, *a · (b+c) = a · b + a · c*.
# Por ĉiuj *a, b, c* &isin; *K*, *(a+b) · c = a · c + b · c* (distribueco).

### Rilata grava difino 
Se por ĉiuj *a, b* &isin; *K*, *a · b = b · a* (komuteco de multiplikado), la korpo *K* nomiĝas **kampo**.

## Atentigo pri termino-uzado 
Por eviti miskomprenon estas rekomendinde ne uzi la terminon por tiu ĉi relative malofte uzata nocio *korpo* (, , , laŭvorte: korpo), kiu aperas precipe en la matematika fako abstrakta algebro, en la senco de la multe pli kutima kaj konata nocio *kampo* (= komuta korpo, , , , laŭvorte: kampo) vaste uzata en multegaj branĉoj de matematiko.

## Ekzemploj 
Ekzemploj de *kampoj* (t.e. komutaj korpoj) estas la kompleksaj nombroj, la reelaj nombroj aŭ la racionalaj nombroj.

Ekzemplo de *nekomuta korpo* estas la kvaternionoj.

## Vidu ankaŭ  
* Integreca ringo
* Vektora spaco

## Referencoj 
Kategorio:Algebraj strukturoj
Kategorio:Kampo-teorio (matematiko)
Kategorio:Ringo-teorio
Korpo

**Korpo** povas esti:

* Fizika korpo -- objekto kiu okupas spacon kaj havas mason
* Korpo (biologio) -- objekto konsistanta plejparte el organoj siavice el ĉeloj, vivana aŭ vivinta, kiu konsistigas homon aŭ beston
* Korpo (algebro) -- algebra strukturo, en kiu oni povas adicii, subtrahi, multipliki kaj dividi
* Korpo (ŝipo) -- ĉefa parto de ŝipo kiu flosemas kaj konsistigas plejparton de la volumeno de la ŝipo
* en plej ĝenerala, abstrakta signifo objekto kiu okupas koheran limigitan spacon
* la plej granda (kaj ofte ĉefa) parto de objekto = trunko (ekzemple de ŝipo)
* la materia parto de homo kontraste kun la spirita
Koncilio

**Koncilio** estas kunveno de la episkopoj de
kristana eklezio por decidi pri la aferoj de
doktrino, praktiko, ktp. Iuj koncilioj estas lokaj aŭ regiona,
sed la plej famaj estas ekumenaj aŭ tutmondaj. La plej fruaj
koncilioj (300–500) difinis la naturon de Jesuo Kristo por
batali kontraŭ herezoj.

Iam la vorto estis uzata sinonime kun la vorto **sinodo**.

La katolika eklezio nomas siajn konciliojn ekumenaj, sed tiu ĉi vorto signifas tutmondecon, ne kunagadon de ĉiuj eklezioj. En strikta senco oni nomas ekumenaj nur la fruajn konciliojn antaŭ la reformacio.

## La apostola koncilio 
La unua koncilio estas nomata "apostola" ĉar ĝi okazis dum apostola epoko. Ĝin prezidis Sankta Petro

## La ekumenaj koncilioj 
La unuaj sep koncilioj, nomataj "ekumenaj", estas agnoskitaj de la
katolikaj kaj ortodoksaj
eklezioj:

Teorie protestantismo ne agnoskas iun ajn koncilion pro la
doktrino de sola scriptura, sed praktike ĝi ne kontraŭdiras
la unuajn du konciliojn.

## Postaj koncilioj 
Dum la sep koncilioj difinas ortodoksismon doktrine, katolikismo
poste aldonis aliajn doktrinojn (la ĉieliro de Sankta Maria, la
senerareco de la papo, ktp) en 14 aliaj koncilioj. Inter ili, la
plej famaj estas:

Laŭ katolikismo, koncilio estas valida nur, se la papo aprobas
ĝin. Dum 1300–1500 estis lukto inter la koncilio kaj papo por
regado de la katolika eklezio.

## Vidu ankaŭ 
* Dogmo
Konsilantaro por Altaj Konstruaĵoj kaj Urbaj Loĝejoj

**Konsilantaro Por Altaj Konstruaĵoj Kaj Urbaj Loĝejoj** - Internacia senprofitcela organizaĵo bazita ĉe Universitato Lehigh en Pensilvanio, Usono kiu publikigas informojn pri urba planado, speciale la rolon de altaj konstruaĵoj en ĝi. 

En 1996, la Konsilantaro nomis Petronas-Turojn en Kuala-Lumpuro, Malajzio la plej altaj en la mondo. Spertuloj protestis, ke nur la ornamaj spajroj de la turoj pli altas ol Sears-Turo en Ĉikago, Ilinojo, Usono, kaj ke la antenoj de Sears estas pli altaj. Responde, la Konsilantaro decidis ke Petronas ja pli altas, ĉar ornama spajro estas "arkitektura elemento" sed la anteno ne. Plue, ili dividis la klasifikon en 4 partojn: 

# Plej alta struktura/arkitektura pinto1: *Petronas-Turo 1*, *Petronas-Turo 2* (egalaj), 452 m 
# Plej alta okupata etaĝo: *Sears-Turo* 
# Plej alta tegmento: *Sears-Turo*, 442 m
# Plej alta pinto de anteno: *Sears-Turo*, 527 m (*ĝis 11a de septembro 2001,* World Trade Center Turo 1, 544 m)

1 Tiu ĉi kategorio estas sinonima kun la titolo "Plej Alta Konstruaĵo en la Mondo"

* Retloko: http://www.ctbuh.org/ 

Kategorio:Organizaĵoj
Kategorio:Usono
Kde domov můj

eta|200px|Notaro de Škroup de himno Kde domov můj
**Kde domov můj** (**Kie hejmo mia**) estas titolo de ĉeĥa himno, origine kanto de blinda almozulo el teatraĵo *Fidlovačka* (printempa festo de Pragaj ŝuistoj) de Josef Kajetán Tyl (1808-1856), muziko de František Škroup (1801-1862).

## Kde domov můj 
*originala ĉeĥa teksto*

:Kde domov můj,
:kde domov můj?
:Voda hučí po lučinách,
:bory šumí po skalinách,
:v sadě skví se jara květ,
:zemský ráj to na pohled!
:A to je ta krásná země,
:země česká, domov můj,
:země česká, domov můj!

## Kie patruj' 
*traduko de Francisko Valdomiro Lorenz, aperis en "Esperanto por Bohemoj", 1890*

:Kie patruj', mia patruj'?
:Akvoj fluas tra floraroj,
:montojn beligas arbaroj,
:multa ĝardenon frukter';
:tie paradiza ter';
:kaj ter' tia, tiel bela
:Bohemuj', al mi patruj',
:Bohemuj', al mi patruj'.

## Ho, mia hejm' 
*libera traduko de Miloš Lukáš*

:Ho, mia hejm', amata hejm'!
:Jen bruetas pin-arbaro,
:akvo ŝaŭmas en rokaro. . .
:en ĝardeno ĉarma flor'
:ravas min per bonodor' -
:-jen la bela lando ĉeĥa,
:tie estas mia hejm',
:tie estas mia hejm'!

## Kie hejmo mia 
*laŭvorta traduko*

:Akvo muĝas sur herbejoj,
:boskoj susuras sur rokaroj,
:en ĝardeno juvelas printempa floro,
:jen surtera paradizo je unua vido.
:Kaj tio estas la bela lando,
:lando ĉeĥa, hejmo mia.

## Vidu ankaŭ 
* Preĝejo de Sankta Jozefo (Nova Urbo de Prago)

Ĉeĥio

Kategorio:Naciaj simboloj de Ĉeĥio
Kategorio:Ĉeĥio
Kiel

La vorto **kiel** aŭ **Kiel** povas signifi:

## Lingvaĵo 
* unu el tabelvortoj de Esperanto

## Loko 
* Urbo Kilo, Kielo, Kijlo, germane "Kiel", urbo de Germanio, Ŝlesvigo-Holstinio
* urboparto de Antverpeno en Flandrio
* Kiel-Windeweer

## Persono 
* Friedrich Kiel - germana komponisto de la romantismo kaj muzikpedagogo
Kalcio

**Kalcio** estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo **Ca** kaj atomnumero 20.

***Atompezo:** 40,078
* **Bolpunkto:** 1484 o C
* **Fandpunkto:** 839 o C
* **Kemia Serio:** teralkala metalo

Kalcio estas malmola, arĝenta, teralkala metalo. Tri elcentoj de la terkrusto estas de kalcio, en la stato de kretoŝtono (CaCO3), kalko (CaO) aŭ (Ca(OH)2), gipso kaj fluorito. Mara koralo, kaj la stalagmitoj kaj stalaktitoj en la grotoj aŭ kavernoj estas el kalcia karbonato.

Komerce, kalcio produktiĝas per elektrolizo el kalcia klorido. Kalcio estas tre utila en la kemia industrio. Ĝi estas nepra por la homa korpo. Multe da kalcio troviĝas en lakto, fromaĝo, kremo kaj butero.

Sir Humphrey Davis malkovris la elementon en Anglio en 1808. La nomo "kalcio" venas de la latina vorto "calx", kiu signifas "kalkon."

## Bildaro 

Dosiero:Ca-TableImage.svg|
Dosiero:Calcium 1.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Kalcia karbonato
* Hiperkalcemio
* Izotopoj de kalcio
* Kemio
* Perioda tabelo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
* Anhidrito
* Epidoto

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj
Kategorio:9-a oficiala aldono
Kilo (urbo)

**Kilo**  (aŭ **Kijlo**, **Kielo**) respektive  , estas la ĉefurbo de la germania federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio.

## Historio 
Fondita en la 13-a jarcento (iam inter la jaroj 1233 kaj 1242), Kilo ekde 1242 havas la rangon de urbo. En 1283 ĝi aliĝis al la Hansa Ligo, en 1665 fondiĝis la universitato kaj en 1895 finkonstruiĝis la Kila Kanalo inter la Balta maro kaj la Norda Maro. Nuntempe Kilo estas moderna havenurbo. En jaro 1917 strikis maristoj de imperiestra floto. Tiel komenciĝis la unua provo de revolucio en Germanio. Ĝi malsukcesis. 

## Servoj
* Universitato de Kiel

## Ĝemelaj urboj 
Partneraj urboj de Kilo estas:

*  Antakya, Turkio
*  Arhuzo, Danio
*  Brest, Bretonio, Francio
*  Coventry, Britio
*  Gdinio / Gdynia / historie Gdingen, Pollando
*  Kaliningrado / historie Kenigsbergo (Königsberg), Rusio
*  Moshi Rural, Tanzanio
*  Samsun, Turkio
*  San-Francisko, Usono
*  Sovetsk / historie Tilsit, Rusio
*  Stralsund, Germanio
*  Talino, historie ankaŭ Reval, Estonio
*  Vaasa / Vasa, Finnlando

## Iom da statistiko 
**Germana nomo:** ***Kiel*** 
**Situo:** 54°20’ NO, 10°08’OR
**Loĝantaro:** 230.000
**Horzono:** GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

## Lokaj eminentuloj 
*En la Kila kastelo de duko *Karl Friedrich von Schleswig-Holstein-Gottorf*, edziĝinta al la rusa princino *Anna Petrovna* (filino de rusa imperiestro Petro la Granda), la 28-an de februaro 1728 naskiĝis ties filo *Karl Peter Ulrich von Schleswig-Holstein-Gottorf*, kiu poste estis imperiestro (caro) Petro la 3-a de Rusia Imperio en 1761-1762.
* August Leskien (1840-1916), lingvisto
* Eduard Schwartz (1858-1940), filologo
* Rune Dahmke (n. 1993), manpilkisto

## Esperanto en Kilo 
* Thomas Bormann, denaska esperantisto jam en tria generacio, en 1958 naskiĝis en Kilo, kvankam la plejparton de sia infaneco li pasigis en Hamburgo-Bergedorf. Tio signifas ke tiam ankaŭ la esperantistaj gepatroj Elsbeth kaj Werner Bormann (ekde 1970 estrarano de UEA, 1974-1977 vicprezidanto kaj 1977-1980 ĝenerala sekretario, krome membro kaj de 1995 ĝis 1998 prezidanto de la Akademio de Esperanto) vivis en Kilo.
* En 1964 en la urbo okazis la Ido-konferenco. 
* Ekde 1977 ankaŭ la origine franclingva svis-devena inĝeniero kaj esperantisto Christian Darbellay (n. en 1952) vivas kaj laboras en Kilo, kaj estas la centra kunordiganto de la landa sekcio Ŝlesvigo-Holstinio de Germana Esperanto-Asocio.
* En la jaro 1994 en Kilo okazis la 72-a Germana Esperanto-Kongreso.

## Notoj kaj referencoj 
## Galerio 

Dosiero:KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg|
Dosiero:Wappen Kiel.svg|
Dosiero:KielerInnenFoerdeLuftaufnahme.jpg|
Dosiero:Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png|
Dosiero:Rathaus (Kiel 37.859).jpg|

Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio
Kategorio:Hansourboj
Kraniulo

**Kraniuloj** (*Craniata*) estas ĥorduloj posedantaj kranion. Ties membroj estas: 

* miksinuloj (*Myxini*);

* vertebruloj (*Vertebrata*).

Kategorio:Ĥorduloj
Knidulo

[eta|[meduzoj *Chrysaora quinquecirrha*]]
**Kniduloj** (latine *Cnidaria*)  estas filumo kies membroj estas hidrozooj, maranemonoj, koraloj, meduzoj, ktp.

Ili estas diploblastuloj - havas du ĝerm-tavolojn: endodermo (kelkfoje aludita kiel gastrodermo) kaj ektodermo. Inter tiuj du tavoloj estas mezogleo.

Ĉiu knidulo estas karnovora.

## Vidu ankaŭ
* Korala rifo

## Notoj 

Dosiero:Anemone.bristol.750pix.jpg|
Dosiero:Schleiden-meduse.jpg|
Dosiero:Woda-1 ubt.jpeg|

Kategorio:Senvertebruloj
Konstelacio

[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri konstelacioj]]
**Konstelacio** aŭ **stelaro** aŭ **stelfiguro** estas aro da steloj kiuj rigardataj el la Tero formas grupon kaj figuron. La unuopaj steloj havas nenian fizikan rilaton unu al la alia, kaj troviĝas en malsamaj distancoj de la Tero. La termino estas uzata en astronomio kaj astrologio. 

Jam en la 2-a jarcento la astronomo Ptolemeo priskribis 48 stelfigurojn, kiujn li nomis laŭ la Greka Mitologio. Pli poste Johann Bayer (1572–1625), Johannes Hevelius (1611–1687) kaj Nicolas Louis de Lacaille (1713–1762) difinis pliajn konstelaciojn, ĉefe videblajn sur la suda ĉielosfero. Dekdu el ili estas trairataj de la ekliptiko; ili konsistigas la zodiakon, kiu ludas gravan rolon en astrologio.

Interalie, ankaŭ la ĉinoj havis sian apartan sistemon de konstelacioj.

## La 88 modernaj konstelacioj 
La nuntempa oficiala divido de la ĉielo en 88 konstelaciojn estiĝis en 1922, kiam la Internacia Astronomia Unio priskribis kaj difinis la nunajn konstelaciojn, kun nomoj devenaj de tradiciaj astronomiaj kaj astrologiaj sistemoj. La 88 konstelacioj senreste plenigas la ĉielsferon (plenan solidan angulon), kaj do ĉiu astronomia objekto ekstere de la sunsistemo troviĝas en iu konstelacio.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Astronomia terminaro  de AEK (nomoj de la konstelacioj en multaj lingvoj).

Kategorio:Astronomiaj objektoj
Kvaternara strukturo

eta|Hemoglobino, klasika ekzemplo de kvaternara strukturo, kvar proteinoj (α-volvaĵoj pentritaj en purpura kaj olivverda), ĉiu asociita kun grupo de ili (verda), la agado dependas plejparte de la kvaternara strukturo.
**Kvaragrada**, **Kvararanga** aŭ **Kvaternara strukturo** temas pri la ariĝo de proteinaj unuoj en
specifajn figurojn.

Kelkaj proteinoj konsistas el agregaĵoj de individuaj proteinaj subunuoj
kiuj estas sendependaj en la senco ke ili ne estas ligitaj unu al la
aliaj per kovalentaj ligoj. Ilin kuntenas diversaj surfacaj interagoj.
Hemoglobino estas bona ekzemplo de ĉi tiu fenomeno. Natura hemoglobino
konsistas el kvar polipeptidaj ĉenoj kuntenataj en specifa, iom sfereca
konfiguracio. Perdo de biologia aktiveco kutime akompanas la disrompon
aŭ detruiĝon de la kvaternara strukturo de proteino—tiu ĉi ne plu
plenumas sian funkcion.

Kategorio:Figuroj
Kategorio:Biokemio
Katarismo

**Katarismo** estis mezepoka kristana kredo, kiu floris en la suda Francio en la 12-a jarcento. Ĝia plej furora branĉo estis albigensismo.eta|dekstra|La okcitana kruco estis uzata kiel kunvena simbolo per la kataroj.

## La nomo 
La adjektivo "katara" devenas el greka vorto, *katharos*, kiu signifas "pura". La Kataroj neniam uzis tiun nomon, sed tutsimple nomis sin mem la "bonaj homoj" aŭ "bonaj kristanoj" (okcitanlingve, *bons òmes* aŭ *bons crestians*, ĉar la plejparto el ili vivis en Langvedoko, kie oni parolis, kaj ankoraŭ parte parolas, tiun lingvon).

## La kredoj 
Ili kredis, ke Jesuo estas Filo sole de Dio. Ili havis geajn pastrojn. La virinoj estis konsiderataj egalaj al la viroj antaŭ Dio kaj povis esti pastrinoj, prediki, kaj pardoni pekojn de gekredantoj.
La pastroj faris voton vivi laŭ la Vero, i.a. manĝi nek viandon, nek ovojn, nek lakton, vivi ĉaste, nenion individue posedi.

Ili rigardis la Roman eklezion nevera kristana eklezio. Interalie ili ne akceptis la Papon, nek Virgulinon Maria kiel Dipatrinon. Ili kredis, ke Jesuo ne naskiĝis kiel homo, ke li estas nur spirito. Ili ne akceptis la ritojn de la Roma eklezio.

Ili estis pacamantoj kaj rifuzis perforton.

La Roma eklezio komencis brulmortigi ilin ekde la jaro 1022 kaj daŭrigis 300 jarojn brulmortigante milojn da Kataroj, ĉar ili ne akceptis alian ol sian kredon vera.

## Sekvantoj 
Multaj kataroj postvivis la krucmiliton, sed neniam plu reorganiziĝis kiel grupo. La ideoj de katarismo restis popularaj kaj reaperis en kelkaj herezoj aperitaj en la nordo de Italio kaj la sudo de Francio. Kelkaj el ili iĝis folkloraj kaj postvivis en popola religia sento kaj nerekte influis, ekzemple Spiritismon.

Ellen G. White, komencantino de adventismo, rigardis katarojn kiel antaŭloj de protestantismo kaj, ne rekte, de adventistoj, kvankam iliaj kredoj ŝajnas tro malsamaj al tiuj de adventistoj.

## Fontoj 
* Anne Brenon:
: *Les Archipels Cathares*
: *Les Femmes Cathares.*
* Rene Weis:
: *The Yellow Cross: The Story of the Last Cathars 1290-1329*
* Stephen O'Shea:
: *The Perfect Heresy: The Revolutionary Life and Death of the Medieval Cathars*
* Zoe Oldenbourg:
: *Massacre at Montsegur: A History of the Albigensian Crusade*
* Philippe Contal:
* http://www.cathares.org

### En Esperanto 
* André Cherpillod
: *Katarismo kaj naskiĝo de Inkvizicio*
: *De mazdaismo ĝis katarismo: la "dualismaj" religioj / Du mazdéisme au catharisme: les religions "dualistes"*

## Vidu ankaŭ 
* Antinaskismo
* Gnostikismo

## Eksteraj ligiloj 
* Aude, la lando de la kataroj
* Centro Cataro de Cataluña (en Español) 

eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Herezo
*
Krustacoj

**Krustuloj** (krustacoj, latine *Crustacea*) estas subfilumo de artropodoj kiun konsistigas la jenaj klasoj:

* *Remipedia*/Remipedoj
* *Cephalocarida*
* *Branchiopoda*/Brankiopodoj
* *Maxillopoda*/Maksilopodoj
* Malakostrakoj, *Malacostraca*, enhavas la superfamilion de Ermitokraboj

## Lamarko 
Lamarko konsideris la krustulojn kiel **sepa klaso** de organizo de animaloj el la plej simplaj (infuzorioj, polipoj, radiuloj, vermoj, insektoj kaj araknoidoj) al la plej perfekta (la homo). Li difinis la krustulojn kiel la unuaj kun spirado per brankoj, kun pli kompleksa cirkulado kun koro kaj vaskuloj kaj krusta haŭto (paĝo 123).

## Referencoj 
Lamarko (Lamarck), *Filozofio zoologia*, 1809. SAT-Broŝurservo, 1987. Tradukis Valo.

## Vidu ankaŭ 
* marisko
* krilo
* salikoko
* omaro
* krabo

[eta|maldekstra|*Abludomelita obtusata* ([Malakostrakoj)]]
Kebeki-franca lingvo

La **kebekia dialekto** estas la franca lingvo parolata en Kebekio, la plej komuna dialekto de la kanadfranca. La plej neformalan stratparolan varianton oni nomas "joual", laŭ la malnova loka prononco de la vorto "cheval" (ĉevalo). Tiu dialekto plejparte devenas el prononcmaniero de okcidenta Francio, de kie plejparte devenas radikoj de kebekianoj. Ekde la foriro de kolonianoj, ĝi ne multe ŝanĝiĝis ĝis nun, krom eble pluraj aldonoj el la angla lingvo. 

En la neformala parolmaniero, formoj estas ofte ŝrumpitaj kompare kun formoj de la oficiala franca. Ekzemple:

La kebekia havas plurajn esprimojn kaj vortojn apartajn. Kiel:

La kebekiaj insultaĵoj devenas el la preĝeja vortlisto. Kiel:

La prononco ankaŭ iom malsimilas. En la kebekia lingvo, oni neniam prononcas /di/, /dy/, /ti/ aŭ /ty/, sed [d͡zi], [d͡zy], [t͡si] kaj [t͡sy]. Ekzemple, la franca frazo "Tu dis que le tirage dure" estos prononcata:
En la franca: [ty di kə lə tiʁaʒ dyʁ]
En la kebekia: [t͡sy d͡zi kə lə t͡siʁaʒ d͡zyːʁ].

En la familiara kebekia, oni ankaŭ konservas la pronomon antaŭ frazo inversita pro demando. Tiel, la frazo "Dis-tu?" fariĝas "Tu dis-tu?", en la kebekia.

La kebekia estis multe influita de la angla, kiu estis ekde nelonge la potenca lingvo. Do ankoraŭ estas uzata neoficiale la angla mezursistemo, kaj uzo de anglaj vortoj per la popolo, ĉefe pri veturo. Koresponde al la anglaj vortoj oni uzas malnovajn francajn mezurvortojn, ekzemple:

La kebekia dialekto estis la ĉiutaga lingvo de la plimulto de la kebekianoj dum jarcentoj. Tamen, la Katolika Eklezio, kiu kontrolis la instruadsistemon, multe helpis plivivigi pli puran version de la franca ĉe la plej altnivelaj sociaj klasoj. Poste, la kreo de la Office de la langue française (Ofico pri la franca lingvo) permesis al la kebekianoj "rekonektiĝi" al la francaj fontoj.

Hodiaŭ, la kebekia dialekto ankoraŭ vivas, sed ĝi pli kaj pli alproksimiĝas al la "internacia franclingvo". Oni ankaŭ notu, ke ĝi estas ĉefe parolata lingvo. Nur kelkaj aŭtoroj, kiel Michel Tremblay kun siaj verkoj kiel "Les Belles-Soeurs", provis verki en ĝi.

## Vidu ankaŭ 
* Kanada franca lingvo
*Akadia franca lingvo
* Kanado

Kategorio:Franca lingvo
Kategorio:Kebekio

K
Krenarĥeoto-Eocito

**Krenarĥeotoj** inkluzivas la mikrobojn (arĥeojn), kiuj povas vivi ĉe la plej altaj temperaturoj, kiujn vivaĵoj povas elteni - Ĝenerale ili kreskas bone inter 80&nbsp;°C kaj 100&nbsp;°C.

Metabole ili varias inter kemoorganotrofaj kaj kemolitoaŭtotrofaj. Povas esti anaeroboj, fakultativaj anaeroboj aŭ aeroboj, kaj multaj iamaniere uzas sulfuron por energia metabolo.

Kelkaj (ekz-e Sulfolobales) ankaŭ kreskas ĉe tre acidaj valoroj de pH (pH=1 aŭ =2).

Pyrobolus povas kreski ĉe 113&nbsp;°C.

Kategorio:Arĥeoj