open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Závada (distrikto Opava)

**Závada** estas municipo de Hluĉinio en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  (). 

## Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1349, kiam la vilaĝo apartenis al Dolní Benešov. En la jaro 1527 aĉetis Závadon fratoj Jan kaj Vavřinec el Drahotuše. Arkeologiaj laboroj okazis en nuna mezepoka burgeto nomata Závada trifoje, estis trovitaj ceramikaj rompitaĵoj el la 14-a kaj la 15-a jarcentoj.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
**Burgeto Závada** – devena burgaro, kiu estas alirebligita por publiko ekde la jaro 1999.

Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Hluĉinio
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro
Malé Hoštice

**Malé Hoštice**  estas urba parto kaj katastra teritorio de statuta urbo Opava. Parto de Malé Hoštice estas ankaŭ domaro Pusté Jakartice. La municipo kunlaboras kun Hluĉinio. 

## Historio
La unua skribmencio pri ekzistado de la vilaĝo devenas nur el la jaro 1230. Post alligo al Ĉeĥoslovakio en la jaro 1921 la vilaĝo havis areon 591 ha, 1 056 loĝantojn, 137 domojn, 2 gastejojn, 3 vendejojn, vaporan brikfarejon de F. Kašný kaj 2 mastrumkortojn Gellhorn kaj Komendon. Malé Hoštice, al kiu apartenis ankaŭ vilaĝeto Pusté Jakartice, estis en la jaro 1970 alligita al urbo Opava kiel memstara kvartalo.

## Loĝantaro
## Rilataj artikoloj
* Fervojlinio Opava východ – Hlučín

Kategorio:Urbaj partoj de Opava
Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro
Rohov (distrikto Opava)

**Rohov** estas vilaĝo de Hluĉinio en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unuaj skribmencioj konfirmantaj ekzistadon de la vilaĝo devenas el la jaro 1349. Ekde la jaro 1676 Rohov estis posedaĵo de Karel Max Lichnovský. Ekde la jaro 1975 la vilaĝo estis administre alligita al vilaĝo Sudice, hodiaŭ ĝi estas denove memstara municipo.

## Loĝantaro 
## Pluaj fotoj 

Rohov, pošta.jpg|Domo de servoj kun poŝto kaj infanĝardeno
Rohov, hospoda.jpg|Minibierfarejo kaj gastejo U Komárků
Rohov, OÚ.jpg|Municipa ofico kaj fajroestingista armilejo
Rohov, kaple.jpg|Kapelo de sankta Petro kaj Paŭlo el la jaro 1932
Rohov, č. p. 20.jpg|Memorige protektata domo n-ro 20

Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Hluĉinio
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro
Strahovice

**Strahovice** estas vilaĝo de Hluĉinio en Ĉeĥio. La vilaĝo situas en norda parto de distrikto Opava ĉe ŝtatlimo al Pollando. Vivas ĉi tie  (). Strahovice-on volvigas eĉ fabela pasinteco, kiam en senfundan marĉejon de Horloĝa minejo trafalis sin kastelo kaj post la silentiĝinta vivo aŭdiĝis aŭdebla tik-takado de horloĝo. Hodiaŭ en tiu ĉi loko troviĝas fonto de trinkakvo.

## Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo estas el la jaro 1349.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* Preĝejo de sankta Aŭgusteno – dominaĵo de la vilaĝo finita en la jaro 1924.

Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Hluĉinio
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro
Velké Hoštice

**Velké Hoštice** estas municipo de Regiono Hlučín en Ĉeĥio. La vilaĝo troviĝas 5&nbsp;km oriente de urbo Opava. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri ekzistado de la vilaĝo estas el la jaro 1228. Arkeologiaj esploroj, kiuj estis en la teritorio faritaj, konfirmis vivon en tiu ĉi teritorio jam en la 6-a miljaro a. K.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
**Kastelo** – konstruita en malfrue baroka stilo, datiĝas al la jaro 1754. Ĉirkaŭ duono de la 19-a jarcento estis en la kastelo faritaj ampleksaj renovigoj ĝis hodiaŭa klasicisma aspekto.

**Preĝejo de sankta Johano Baptisto** – konstruita en baroka stilo de Jakub Pánek en la jaro 1773. Ĝi estas ornamita de freskoj de pentristo Sebastini.

## Rilataj artikoloj
* Fervojlinio Opava východ – Hlučín

## Pluaj fotoj 

Kostel svatého Jana Křtitele ve Velkých Hošticích.jpg|Preĝejo de sankta Johano Baptisto
Velké Hoštice, kostel sv. Jana Křtitele.jpg|Preĝejo de sankta Johano Baptisto
Velké Hoštice, sv. Jan Nepomucký.jpg|Placo kun statuo de sankta Johano Nepomuka
Velké Hoštice (1).jpg|Statuo de sankta Johano Nepomuka
Velké Hoštice, zámek (1).jpg|Kastela parko
Velké Hoštice, hasičská zbrojnice.jpg|Fajroestingista armilejo
Velké Hoštice, nádraží.jpg|Stacidomo


Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Hluĉinio
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro
Štěpánkovice

**Štěpánkovice** estas vilaĝo de Hluĉinio en Ĉeĥio. La vilaĝo situas en Hlučína montetaro de norda cismontaro de terlango de montaro Nízký Jeseník. Vivas ĉi tie  (). Parto de la vilaĝo estas konata grandbieno Albertovec, vilaĝeto Svoboda kaj Bílá Bříza. En la vilaĝo laboras ekde la jaro 1978 etnografia folklora ensemblo nomata Srubek. La unua skribmencio pri la vilaĝo estas el la jaro 1265.

**Albertovec** – en la jaro 1818 estis en katastro de la vilaĝo konstruita nova superulara korto, nomata Hilvetihof, hodiaŭ Albertovec, kiu estas konata pro bredado de ĉevaloj. Al vizitantoj ĉi tie proponiĝas individua rajdado sur ĉevaloj.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* Preĝejo de sankta Katarina – devena konstruaĵo el la jaro 1756 estis anstataŭigita per nova konstruaĵo kun historiganta ekipaĵaro.

## Rilataj artikoloj
* Fervojlinio Kravaře ve Slezsku – Chuchelná

## Pluaj fotoj 

Albertovec 20071103.jpg|Kasteleto en Albertovec


Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Hluĉinio
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro
Nina Bejlina

**Nina BEJLINA** () estas muzikistino kaj violonistino, rusianino kaj sovetianino, ekde 1977 loĝas kaj laboras en Usono.

En sia hejmlando Nina Bejlina gajnis tri gravajn premiojn:
* Enescu-premion,
* Long-Thibaud-premion,
* Tschaikowsky-konkurson.

Nuntempe ŝi instruas kiel profesoro ĉe la *Mannes School of Music* en Novjorko kaj gvidas kursojn en Italio, Germanio kaj Tajvano.

## Eksteraj ligiloj 
* Bachanalia Festival Orchestra 
* Department of Music and Performing Arts Professions

Kategorio:Sovetiaj klasikaj violonistoj
Kategorio:Rusiaj klasikaj violonistoj
Kategorio:Usonaj klasikaj violonistoj
Kategorio:Usonaj muzikpedagogoj
Třebom

**Třebom** estas municipo de Hluĉinio en distrikto Opava en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  (). La vilaĝo troviĝas ĉe ĉeĥa-pola ŝtatlimo. Nuntempe estas je dispono du limpasejoj de malgranda limregiona kontakto. El la vilaĝo konkukas vojo al pola urbo Kietrz kaj al pola vilaĝo Gródczanki.

## Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1349. En la jaro 1621 la vilaĝon akiris Ordeno de germanaj kavaliroj.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* Preĝejo de sankta Georgo – konstruita en la jaro 1785. Baptokuvo en la preĝejo estas nacia kulturmemorindaĵo. 

## Vidu ankaŭ
* Landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando

## Pluaj fotoj

Třebom, pohled od cesty na Gródzcanki (1).jpg|Třebom el vojo al Gródczanki
Gródczanki–Třebom border crossing, 2017.08.09 (06).jpg|Limpasejo Gródczanki–Třebom
Třebom, rychta (později státní statek).jpg|Voktejo (pli poste ŝtata bieno)
Třebom, rychta a kostel.jpg|Třebom, voktejo kaj preĝejo
Třebom, obecní úřad (1).jpg|Municipa ofico

Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Hluĉinio
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Služovice

:*Eble vi serĉas: Slušovice, urbon en distrikto Zlín.*

**Služovice** estas vilaĝo de Hluĉinio en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  (). La vilaĝo kaj ties loka parto nomata Vrbka situas netutaj 9&nbsp;km de urbo Opava kaj netutaj 4&nbsp;km de ŝtatlimo al Pollando. Ambaŭ vilaĝoj estis kunigitaj al la 1-a de januaro de 1979.

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1349.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
* **Služovice** (katastra teritorio (k. t.) *Služovice*)
* Vrbka (k. t. *Vrbka u Opavy*)

## Memorindaĵoj 
* Kapelo de Ascendotago de Virgulino Mario – nove konstruita en la jaro 1997.


Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Hluĉinio
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro
Hošťálkovice

**Hošťálkovice** (, antaŭe germane , ) estas ekde la 24-a de novembro 1990 urba parto de la statuta urbo Ostrava en Ĉeĥio. Ĝi estis alligita al Ostrava la 24-an de aprilo 1976. Ĝi situas sur kunfluejo de riveroj Opava kaj Odra. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
Pri la unua historia mencio estas gvidataj disputoj inter historiistoj. A. Turek citas dokumenton el la jaro 1377 rilata al dividado de Opavio, kie estas menciita vilaĝo Hoschczalkowicz. Pli novaj studoj de Jaroslav Bakala asertas, ke la menciita nomo rilatis al vilaĝo Hošťálkovy ĉe Krnov. La unua konfida mencio, al kiu kliniĝas plimulto de historiistoj, estas nur el la jaro 1434, kiam kavaliro Mikuláš Zajíček aĉetis vilaĝon Martinov-on. En 1502 liaj filoj Lacek kaj Václav vendis Hošťálkovice-on al Jindřich el Děhylov. Ekde la jaro 1536 ĝis la jaro 1809 ĝi estis parto de hlučína senjorujo. Post malvenkita milito je Silezio ĝi falis en la jaro 1742 al Prusio. Al Ĉeĥoslovakio ĝi estis realligita la 4-an de februaro 1920. Ĝis komenco de la 19-a jarcento Hošťálkovice tenis agrikulturan karakteron. Poste plimulto de loĝantoj dediĉis sin al laboro en la industria ĉirkaŭaĵo aŭ en entreprenoj rekte sur la teritorio de la municipo. Troviĝis ĉi tie ekz. ŝtonminejo, distilfarejo, muelejo aŭ segejo (fabriko por prilaborado de ligno). Post munkena interkonsento ĝi fariĝis ekde la 9-a de oktobro 1938 parto de Tria regno ĝis liberigo la 30-an de aprilo 1945. Post 1945 Hošťálkovice restis tipa ĉeurbamunicipo. Ties loĝantoj veturis al laboro en la ĉirkaŭaĵon kaj samtempe ili primastrumadis proprajn agrikulturajn parcelojn.

## Loĝantaro 
## Vidindaĵoj 
En la jaro 1832 estis sur loko de burgaro konstruita empira kastelo. Karakteriza objekto kaj tut-urba dominaĵo estas televida elsendigilo. Naturformacio ĉirkaŭ riveroj Opava kaj Odro estas proponita kiel biokoridoro kaj biocentro.

**Preĝejo de Ĉiuj sanktuloj** estis konstruita en la jaro 1793. Ĝis hodiaŭa aspekto ĝi estis renovigita en la jaro 1903. En la turo de la preĝejo troviĝas memoriga kaj historie valora sonorilo Petr, muldita en la jaro 1668 ĉe O. Winter.

## Municipoj kun similaj nomoj 
* Hošťálkovy
* Hošťálková


Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Ostrava-urbo
Kategorio:Urbaj partoj de Ostrava
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Kategorio:Setlejoj sur Odro
Frank Byron la 2-a

**Frank BYRON la 2-a** estis la ventroparolada figuro uzata de *The Great Lester* (La Granda Lester), eble la plej fama ventroparola figuro de la vodevila epoko. La manekeno estis skulptata de Lester kaj nun restas ĉe *Vent Haven Museum* Ventra Havena Muzeo en Fort Mitchell, Kentukio, Usono.

Kategorio:Ventroparolado
Kategorio:Pupoj
Senfinecona kalkulo

**Infinitezima kalkulo** aŭ **senfinecona kalkulo** estas branĉo de matematiko, kiu entenas la diferencialan kalkulon, kiu interalie temas pri la determinado de tangentoj de kurbo, kaj la integralan kalkulon, kiu interalie temas pri kalkulado de areoj kaj kurblongoj. Ili estas kunigitaj per la fundamenta teoremo de senfinecona kalkulo, kiu diras ke la la nedifinita integralo de funkcio ĉiam estas malderivaĵo de tiu funkcio, do ke funkcio f estas la derivaĵo de la nedifinita integralo de f. La matematike rigoran formon de senfinecona kalkulo oni kutime nomas **analitiko**.

La senfineconan kalkulon malkovris en la 17-a jarcento Newton kaj Leibniz. Newton estis la unua homo kiu uzis ĝin por analizi problemojn de fiziko, kaj Leibniz kreis la simbolon por integraloj kiu ankoraŭ estas uzata hodiaŭ. Ambaŭ viroj malkovris ĝin sendepende, sed Leibniz publikigis ĝin unue, estigante grandan malkonsenton pri kiu vere malkovris ĝin, kaj pri la demando ĉu Leibniz ŝtelis la malkovron de Newton.

## Diferenciala kalkulo 
*Ĉefa artikolo:* Diferenciala kalkulo

La ĉefa objekto kiun oni studas en diferenciala kalkulo estas la derivaĵo. La derivaĵo f'(x_0) de la funkcio f: A \subseteq \mathbb{R} \rightarrow \mathbb{R} ĉe la punkto x_0 \in A oni difinas kiel limvaloron de diferenca kvociento. Kiam tiu ĉi limvaloro ekzistas, oni diras ke la funkcio estas derivebla ĉe tiu punkto. Se la limvaloro ne ekzistas, la funkcio ne havas derivaĵo ĉe tiu punkto.

f'(x_0) = \frac{df}{dx} |_{x=x_0} = \lim_{h \rightarrow 0} \frac{f(x_0+h)-f(x_0)}{h}

La simbolon df/dx kreis Leibniz por reprezenti derivaĵojn, ĉar laŭ li, derivaĵoj estis kvocientoj de du senfineconaj ŝanĝoj: la ŝanĝon df kaŭzis la ŝanĝo dx. Hodiaŭ tiuj ĉi diferencialoj havas alian signifon.

## Integrala kalkulo 
*Ĉefa artikolo:* Integrala kalkulo

La ĉefa objekto kiun oni studas en integrala kalkulo estas la integralo. Se oni havas funkcio f: [a,b] \rightarrow \mathbb{R} kiu estas kontinua sur [a, b], oni povas difini la integralon rigore kiel la limvaloron de la tuta areo de rektanguloj sub la kurbo desegnita de la funkcio, kies bazoj fariĝas pli kaj pli etaj. Oni skribas tiun ĉi limvaloron per la jena simbolo:

\int_{a}^{b} f(x)dx

Ankaŭ tiun ĉi reprezentiĝon kreis Leibniz, ĉar laŭ li, integraloj estis kunaĵo de multaj senfinecone maldikaj rektanguloj, kies bazo estis dx kaj kies alteco estis f(x).

## Bildaro 

Dosiero:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg| thumb|maldekstra|180px|Isaac Newton
Dosiero:Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg|eta|maldekstra|180px|Gottfried Wilhelm Leibniz
Dosiero:Sir Isaac Newton by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|eta|maldekstra|180px|Isaac Newton
Dosiero:Integral as region under curve.png|

## Vidu ankaŭ 
* Limeso
* Multvariebla kalkulo
* Derivaĵo
* Senfinecono
* Variada kalkulo
* Isaac Barrow

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ericdigests.org/pre-9217/calculus.htm  
* http://ory.ph.biu.ac.il/~havlin/math_book.php3  
* http://math.eitan.ac.il/infi1 
* http://bpec.our168.com/wjf/index.php  

Kategorio:Kalkulo
Kategorio:Gottfried Wilhelm Leibniz‎
Vernon kaj Irene Castle

**Vernon kaj Irene CASTLE** estis geedza teamo de balsalonaj dancistoj de la frua 20-a jarcento. **Vernon CASTLE** (naskiĝis la 2-a de majo, 1887, mortis la 5-a de februaro, 1918) naskiĝis **William Vernon Blyth** en Norwich, Anglio. **Irene CASTLE** (naskiĝis la 7-a de aprilo, 1893, mortis la 25-a de januaro, 1969) naskiĝis **Irene FOOTE** en New Rochelle, Nov-Jorkio, Usono.

Komencanta en 1914, la paro funkciigis pluajn dancajn klubojn en la areo de Nov-Jorko, kaj rondvojaĝis kun iliaj dancaj rutinoj. Ili faris unu silentan filmon kune, "The Whirl of Life" (*La kirlo de vivo*) en 1915. Sed Vernon servis kiel piloto dum la Unua mondmilito, kaj mortis en aeroplana kraŝo apud Fort Worth, Teksaso en 1918.

Irene stelis en ĉirkaŭ dekdu silentaj filmoj. Ŝi emeritiĝis el montraĵa komerco en la 1920-a jaroj. Ŝi edzigis tri pli tempoj, al Robert TREMAIN, Frederic MCLAUGHLIN and George ENZINGER. Ŝi vidis la historio pri ŝia vivo kun Vernon farata en filmon, *The Story of Vernon and Irene Castle* (La Historio de Vernon kaj Irene CASTLE) en 1939. Ŝi servis kiel teknika konsilanto por la filmo. Irene estis ankaŭ bestorajta aktivulo kaj fondis la hundan ŝirmejon "Orfoj de la ŝtormo", kiu estas ankoraŭ aktiva.

Castle, Vernon kaj Irene
Castle, Vernon kaj Irene
Castle, Vernon
Castle, Vernon
Castle, Irene
Castle, Irene
Harry Lester

**Harry LESTER** (naskiĝis **Maryan Czajkowski** en Pollando en 1880 kaj mortis en 1956) estis usona ventroparolisto konata kiel La Granda Lester (*The Great Lester*).

Lester estis teknike tre lerta ventroparolisto. Li povis sidi tre proksima al membro de la aŭdantaro, ventroparoli, kaj la homo ne vidis movado de liaj lipoj. Li trinkis akvon kaj metis aĵojn en lia buso dum parolanta tra la manekeno. Li ankaŭ akurate imitis homajn kaj mekanikajn sonojn. Li estis kreditata kun la inventado de la *telefono peco*.

Lester skulptis la manekenon konata kiel Frank Byron la 2-a.

Kategorio:Ventroparolistoj
Juan Eduardo Bachrich

**Juan Eduardo BACHRICH** (naskiĝis la 30-an de aprilo  1921 en Vieno, Aŭstrio - mortis la 28-an de februaro 2005 en Karakaso, Venezuelo) estis  elstara venezuela esperantisto. Kiel aŭstro li nomiĝis Johann Eduard Bachrich, en Esperantio Johano Bachrich.

En 1937 li 
konatiĝis en Zagrebo kun Ivo Lapenna kaj eklernis Esperanton en 1938 en Zemun, Jugoslavio. Ekde 1940 li studis en Budapeŝto kaj mallongan tempon kunlaboris kun tieaj esperantistoj.

En 1948 Bachrich elmigris al Venezuelo, kie li tuj komencis informi pri Esperanto per publikaj prelegoj kaj gazetartikoloj.  Li fariĝis motoro de Venezuela Esperanto-Asocio.  En la jaro 1952 li fariĝis loka delegito de UEA kaj fakdelegito pri plantkulturado. De 1974 ĝis 2001 li funkciis kiel peranto de UEA. Kiam en 1975 VEA estis leĝe registrita Johano Bachrich fariĝis ĝia ĝenerala sekretario.  De 1978 ĝis 1982 kaj denove ekde 1998 ĝis lia morto li estis observanto, de 1992 ĝis 1998 membro de la Komitato de UEA. 
 
En 1992 Bachrich lanĉis la ideon pri amasa instruado de Esperanto per televido.  Por atingi tiun celon li kontribuis al la realigo de la projektoj "Mazi en Gondolando" kaj "Esperanto: Pasporto al la tuta mondo".  En la 85-a UK 2000 en Tel-Avivo la Komitato de UEA distingis lin per honora membreco de la Asocio.

Li estis ankaŭ komitatano de ILEI.

Kategorio:Venezuelaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Antal Koós

**KOÓS Antal** (naskiĝis 1911 - mortis la 28-an de septembro 1976 en Budapeŝto) estis hungara esperantisto.

Dum multaj jaroj li estis sekretario de Hungara Esperanto-Asocio; kaj en la jaro 1966, en Budapeŝto, li funkciis kiel sekretario de la Loka Kongresa Komitato de la plej multnombra UK en la postmilita periodo.

KOÓS, Antal
Polikura tombejo

**Polikura tombejo** estas la tombejo en Jalto, kie estas enterigitaj famaj urbanoj. La tombejo ricevis sian nomon laŭ la monteto Polikuro, sur kiu ĝi troviĝas. Aliaj nomoj - Masandra tombejo (laŭ la nomo de la plej proksima loĝloko Masandro), tombejo de Johano la Orbuŝa (laŭ la nomo de la plej proksima preĝejo).

Historie ĝi estis la plej malnova urba tombejo. Dum la Dua mondmilito la tombejo estis preskaŭ plene detruita. Post la milito oni rearanĝis ĝin kiel grandan monumenton kaj reenterigis ĉi tie multajn famulojn. La tombejo estas sufiĉe ofte vizitata historiaĵo de Jalto.

Inter la plej famaj, ĉi tie troviĝas la tomboj de la jenaj personoj:

* V.S. Kalinnikov (1866-1900) - fama rusa komponisto, kiu loĝis en la urbo ekde 1893 kaj kreis ĉi tie siajn plej famajn komponaĵojn.

* E.K. Mravina - fama rusa opera kantistino, la lastajn jarojn de sia vivo loĝis en Jalto.

* S.V. Rudanskij (1834-1873) - ukraina poeto, kuracisto, pentristo, akvita socia aganto; loĝis en la urbo ekde 1861.

* F.A. Vasiljev (1850-1873) - fama rusa pentristo, pasigis en la urbo du lastajn jarojn de sia vivo.

* V.N. Dmitrijev (1837-1904) - kuracisto kaj natur-esploranto. Danke al liaj esploroj estis pruvite, ke la klimato de Jalto preskaŭ samas kun la klimato de famaj mediteraneaj kurac-lokoj; li estas konsiderata kiel "patro de la kurac-loko Jalto".

* D.K. Ĉernov (1834-1921) - mondfama metalisto, "patro de metalografio", malkovrinto de t.n. "punktoj de Ĉernov" - kritikaj temperaturoj, ĉe kiuj okazas strukturaj ŝanĝoj en ŝtalo.

* A.A. Ĥanĵonkov (1877-1945) - unu el pioniroj de kin-produktado en Rusujo; grava kinisto de Sovetio, kunfondinto de la Jalta kinstudio.

* N.I. Ziber (1844-1888) - profesoro de la Kieva universitato, unu el la unuaj propagandantoj de la instruo de Marx kaj Engels en Rusujo.

* K.E. Eŝliman (1808-1893) - ĉefarkitektoro de Jalto kaj de la Suda Bordo de Krimeo.

* S.A. Najdjonov (vera familinomo - Aleksejev) - fama rusa dramisto, aŭtoro de populara teatraĵo "Infanoj de Vanjuŝin".

* A.P. Ganskij (1870-1908) - sciencisto-astronomo, unu el fondintoj de Simeiza astrofizika observejo kaj unua ĝia direktoro.

Kategorio:Jalto
Kategorio:Tombejoj en Eŭropo
Unuocirklo

[eta|dekstra|300ra|Ĉiuj [Trigonometria funkcio|trigonometriaj funkcioj en la trigonometria cirklo]]
La **unuocirklo** aŭ **trigonometria cirklo** estas la cirklo kies centro koincidas kun la origino de la kartezia koordinatsistemo, kaj kies radiuso egalas unu. La nomo "trigonometria cirklo" devenas de tio, ke ĝi havas apartan gravecon en la trigonometrio.

La formulo de la trigonometria cirklo estas
: x^{2} + y^{2} = 1 .

Pro la fakto ke  x^{2} = ({-x})^{2} por ĉiuj x, kaj ke ĉiu punkto kiu simetrias al iu ajn punkto de cirklo rilate al la aksoj *x* aŭ *y* estas ankaŭ sur la cirklo, la ĉi-supra ekvacio validas pri ĉiuj punktoj kun koordinatoj x,y  de la unuocirklo.

La interno de la unuocirklo estas nomata *malfermita* unuodisko, dum la interno de la unuocirklo kombinita kun la unuocirklo mem nomatas *fermita* unuodisko.

Oni povas ankaŭ uzi aliajn nociojn de "distanco" por difini aliajn "unuocirklojn", kiel la Rimana cirklo; vidu la artikolon pri matematikaj normoj por pliaj ekzemploj.

## En la kompleksa ebeno 
La unuocirklo konsidereblas kiel la unuo de kompleksaj nombroj, t.e. la aro de la kompleksaj nombroj  z  tiaj ke
: z = e^{it} = \cos t + i \sin t  ,
por ĉiuj  t . Tiu rilato estas la formulo de Eŭlero.

## Vidu ankaŭ 
* Trigonometria funkcio
* Unuoglobo

Kategorio:Analiza geometrio
Kategorio:Trigonometrio
Tangento

[eta|dekstra|180ra|[Grafikaĵo de tangento]]
[eta|dekstra|180ra|[Trigonometria cirklo montranta la tangenton]]
[eta|dekstra|180ra|Difinoj per la [unuocirklo:\overline{DT} = \tan b\ ;\ \overline{EK} = \cot b ]]
**Tangento** estas trigonometria funkcio skribata kiel *tg x* aŭ *tan x* kaj difinita kiel la kvociento de la sinuso kaj la kosinuso de angulo "x":
: \,\tan x = \frac{\,\sin x}{\,\cos x} \, \ .
La funkcio nomiĝas tiel, ĉar ĝi povas esti difinita kiel la longeco de certa segmento de tanĝanto al la trigonometria cirklo.

## Derivaĵo 
La derivaĵo de tangento estas:
: \frac{\mathrm{d} (\tan x)}{\mathrm{d} x} = \frac{\sin^{2}{x} + \cos^{2}{x}}{\cos^{2}{x}}= \frac{1}{\cos^2 x} = \sec^{2}{x} = 1 + \tan^{2}{x} \, \ .

## Infinitezima kalkulo 
Por formala difino de *tangento* oni bezonas la infiniteziman kalkulon pri derivebla kurbo.

La kurbo y=f(x) havas tangenton ĉe la punkto (a;f(a)) se ĝi havas derivaĵon ĉe a. Tiam la formulo por la tangento de la kurbo en la punkto (a;f(a)) estas y = f'(a)·(x - a) + f(a).

## Inversa kvociento 
**Kotangento** estas la tangento de la komplementa angulo de *x* (simbolo: *cot x*, *cotg x* aŭ *cotan x*); ĝi egalas la kvocienton inversan al tangento:
: \,\cot x = \frac{\,\cos x}{\,\sin x} \, \ .

## Inversa funkcio 
**Tangentarko** estas la funkcio inversa al tangento (simbolo: *arctg x* aŭ *arctan x*); ĝi do permesas koni la valoron *x* de angulo ekde ĝia tangento..

## Vidu ankaŭ 
* Leĝo de tangentoj
* Tangento de angulo de perdado

Kategorio:Trigonometrio
Jean Chapellier

**Jean Cʜᴀᴘᴇʟʟɪᴇʀ** (naskiĝis la  en Auboué (54); mortis la  apud Metz, Francio) estis franca esperantisto.

Ekde 1937 li estis membro de UEA, delegito kaj fakdelegito pri fervojoj en Nancy, konsiliano de Espéranto-France dum pli ol 25 jaroj. Li ĉeestis preskaŭ ĉiujn universalajn, fervojistajn kaj ofte katolikajn kaj italajn Esperanto-kongresojn post la Dua mondmilito.

Kategorio:Francaj esperantistoj
ALO

**Alo** estas
*ĉiu el la du flankaj partoj de nazo
*ĉiu el la flugilformaj ekstremaĵoj de helico, nome padelo
*ĉiu el la du flugiloj de birdo
*ĉiu el la flankaj portaj surfacoj   de aviadilo
*ĉiu el la du flankaj partoj de konstruaĵo, nome alo   
*ĉiu el la du ekstremoj de la armeo
*ĉiu el la rotaciantaj velportaj framoj de ventmuelejo
*malbona spirito en slava mitologio

**Aleto** estas flugilforma apendico ĉiuflanke de ŝraŭbo, servante por faciligi ties turnadon per mano.

**-al-** kiel sufikso
*en botaniko ĝi uzatas por plantoordoj (rozaloj)
*en kemio por formi nomojn de aldehidoj
*en medicino por nomi anatomiajn elementojn, plejofte ostojn (fruntalo, nazalo)
Aliaj signifoj
***ALo** estas kutima prononco de literkombino **AL**.
***alo** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Al2O3** estas kemia kombinaĵo de aluminio, oksigeno.
***AlO** estas kemia kombinaĵo de aluminio, oksigeno.
Floriano

**Floriano** aŭ **Marcus Annius Florianus** estis nelonge romia imperiestro en la jaro 276. Li prenis la tronon post la murdo de sia duonfrato Tacito, sed estis mortigita post 88 tagoj fare de siaj propraj soldatoj dum sia konflikto kun la rivala imperiestro Probo, kiu transprenis la orientajn provincojn post la morto de Tacito.

eta|maldekstre|300px|Tacito, duonfrato de Floriano, tiam ordonis al Floriano konduki trupojn al Panonio, por forpuŝi atakojn en romian teritorion fare de la gotoj.

eta|maldekstre|400px|Barbaraj invadoj en la 3-a jarcento.

eta|dekstre|400px|Bildo de la Vilaĝo de la Kvintilioj sur la Vojo Appia. Ĉi-imperia vilaĝo estis scenejo de multaj restaŭrigoj kaj surskriboj ĝis la epoko de la imperiestro Floriano.

[[Dosiero:The Goths preparing the invasion into Thrace in 250 AD.png|eta|maldekstre|400px|La gotoj preparas la invadon en Trakion en 250 p.K. sub sia reĝo Kniva, antaŭ la Batalo de Abrito. El la verko "Historio de la Nacioj" de Hutchinson, publikigita en 1915.]]

## Historio
Fine de 275, la patrinflanka duonfrato de Floriano, Tacito, estis proklamita imperiestro post la neatendita morto de Aŭreliano. Baldaŭ poste, Tacito nomumis Florianon kiel pretoran prefekton. Tacito tiam ordonis al Floriano konduki trupojn al Panonio, por forpuŝi atakojn en romian teritorion fare de la gotoj.

Tacito mortis subite ĉirkaŭ junio 276, supozeble kiel sekvo de milita komploto, kaj Floriano rapide proklamis sin imperiestro, kaj estis agnoskita kiel tia de la Romia Senato kaj la okcidentaj provincoj. Floriano poste daŭrigis la militkampanjon kontraŭ la Gotoj, gajnante gravan venkon antaŭ ol la novaĵoj atingis lin pri la ribelo de Probo, kiu sukcese servis kiel komandanto sub Aŭreliano kaj Tacito. La ribelon de Probo subtenis la provincoj Egiptujo, Sirio, Palestino kaj Fenicio.

Probo profitis sian kontrolon sur la egipta greno, kiun li uzis por rapide fortranĉi la provizon de greno al la resto de la imperio. Li kondukis siajn trupojn al Malgranda Azio, por defendi la Kilikiajn Pordojn, permesante al li uzi gerilajn taktikojn por konduki militon de elĉerpiĝo anstataŭ rektan konflikton. Floriano kondukis siajn trupojn al Kilikio, kaj enkazernigis siajn fortojn en Tarso.

Tamen, multaj el liaj trupoj, kiuj ne estis kutimiĝintaj al la varma klimato de la regiono, malsaniĝis pro somera varmondo. Eksciinte pri tio, Probo lanĉis atakojn ĉirkaŭ la urbo, por malfortigi la animetoson de la trupoj de Floriano. Tiu strategio sukcesis, kaj Floriano perdis kontrolon de sia armeo, kiu ribelis kontraŭ li kaj mortigis lin. La regado de Floriano daŭris malpli ol tri monatojn, 88 tagojn por esti preciza.

Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de aŭgusto
Kategorio:Mortintoj la 9-an de septembro
Kategorio:Naskiĝintoj en 232
Kategorio:Mortintoj en 276
Kategorio:Naskiĝintoj en la 3-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 3-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Romo
Kategorio:Mortintoj en Turkio
Kategorio:Romiaj regantoj
Kategorio:Romiaj militistoj
Kategorio:Romiaj imperiestroj
Kategorio:Historio de Romo

## Referencoj 
Kategorio:Romiaj imperiestroj
Avokado

La **avokado** estas la frukto de **avokadujo** (*Persea americana* = amerika perseo), neotropisa plantospecio. Ĝi estas tre nutra, havas fortikan ŝelon brunan aŭ verdan, ovoidan, globecan aŭ piran formon kaj pezon de ĉirkaŭ 150 – 300 gramoj.
En Peruo kreskas eĉ konsiderinde pli grandaj ekzempleroj, pezantaj ĝis unu kilogramon.

Laŭ botanika vidpunkto Avokado estas bero.
Ĝi havas unu solan semon, malmolan, kiu, same kiel la ŝelo, gustas amare kaj ne estas manĝinda.

La vorto avokado devenas de la navatla vorto *ahuacat*, kiu signifas ankaŭ "testiko".

Homoj tre bone akceptas manĝadon de avokadoj, sed katoj kaj hundoj ne. Unu el la plej popularaj manĝaĵoj avokadaj estas kaĉo nomata hispan- kaj mult-lingve *guacamole*.

Precipaj produktantoj de avokadoj estas Meksiko, Indonezio, Usono kaj Brazilo, kiu importis la planton.

## Bildaro 

Avocado Hass - single and halved.jpg|
Avocado.jpeg|
Persea-americana 2.JPG|
Persea americana flowers 2.JPG|

## Vidu ankaŭ 
* Magnoliedoj
* Uruapan del Progreso

Kategorio:Laŭracoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Fruktoj
Kategorio:9-a oficiala aldono
Kategorio:7-a jarmilo a.K.
Amonito

alternative=Haeckel Ammonitida.jpg|eta|Haeckel Ammonitida
**Amonito** estis kapopiedulo, kiu vivis de malfrua Devonio ĝis malfrua Kretaceo kaj formortis. Ŝtoniĝintaj restoj (fosilioj) de amonitoj konserviĝis. La ŝelo de plenkreskintaj amonitoj plejparte grandis kelkajn centimetrojn, la plej granda konata speco *Pachydiscus seppenradensis* tamen atingis grandecon de 2 ĝis 3 metroj. Pro sia beleco, diverseco de formoj kaj ofteco amonitaj fosilioj estas objektoj ŝatataj de fosilio-kolektantoj.
eta|200px|maldekstra|tranĉo tra amonita fosilio

## Komparu kun 
Belemnitoj ~ fosilio

Kategorio:Formortintaj bestoj
Kategorio:Geologio
Adele Astaire

**Adele ASTAIRE** (naskiĝis la 10-an de septembro 1896 en Omaha, Nebrasko, mortis la 25-an de januaro 1981 en Tucson, Arizono) estis usona dancistino kaj amuzistino. Ŝi estis la maljuna fratino de Fred Astaire.

Ŝi naskiĝis kiel Adele Marie AUSTERLITZ kiel filino de Frederic "Fritz" Emanuel Austerlitz (mortis en 1924), bierfaristo el Vieno, kaj lia edzino, Ann Gelius (mortis en 1975).

Kiam ŝi havis kvin jarojn, ŝi havis sukcesan vodevilan agon kun sia pli juna frato Fred Astaire. Tio kaŭzis celebratan teatran karieron sen Broadway (Manhatano, Nov-Jorko, Usono). Ŝi estis, fakte, la pli granda stelulo de la du dum la tempo kiam ili ludis kune.

Kategorio:Usonaj dancistoj
David Lvoviĉ Armand

**Armand David Lvoviĉ** (naskiĝis en 1905, mortis la  en Moskvo) estis elstara soveta geografo, aŭtoro de pli ol 700 sciencaj studoj, unu el la pioniroj de natur-defendo, elstara aganto de sovetia Esperanto-movado.

## Profesia vivo
David Armand komencis studis en la Moskva Elektroteknika Instituto, finis ĝin kaj ricevis diplomon de inĝeniero. Li laboris kiel inĝeniero en moskvaj uzinoj. 

Laborante kiel inĝeniero, David Armand decidis ŝanĝi sian profesion kaj dediĉiĝis al geografio. Li denove studis — nun en geografa fakultato de la Moskva Ŝtata Universitato. Li fariĝis doktoro de geografiaj sciencoj kaj profesoro. Li estas aŭtoro de pli ol 100 sciencaj laboroj. Inter ili — esploroj pri geografio de diversaj landoj de Eŭropo, Azia kaj Amerika kontinentoj, esploroj pri problemoj de ekonomia geografio, pri problemoj de dislokigo de produktadaj forton sur terenoj de landoj, problemoj de evoluo de agrikulturo. 

## Esperanta agado
Kiam li estis knabo kaj vizitis lernejon li renkontiĝis kun Vasilij Eroŝenko. Sekvante lian epzemplon, la juna David
ekposedis la internacian lingvon Esperanton.

Dum vico da jaroj li plenumis taskojn de FD pri geografio, de vicprezidanto de la geografia sekcio de Internacia Scienca Asocio Esperanta (ISAE), estis vicprezidanto de Moskva Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj, partoprenis kelkajn Universalajn Kongresojn, kaj prelegis en Internacia Somera Universitato.

Li grave kontribuis al evoluo de la enlanda Esperanto-movado kaj multon faris por edukado de nova generacio de sovetiaj esperantistoj.

## Verkoj pri Esperanto 
* **Ĉeloveĉestvo i okean informacii** (En: Problemy interlingvistiki: tipologija i evoljucija meĵdunarodnyĥ iskusstvennyĥ jazykov)
* **Problema meĵdunarodnogo jazyka dlja nauĉnyĥ kontaktov i nauĉnyĥ rabot po geografii** (1961)
* **La problemo de internacia lingvo por sciencaj kontaktoj kaj sciencaj laboroj en la geografio** (1961)
* **La homaro kaj la oceano de informado**

## Fontoj
*Der Esperantist - Numero 082, Februaro (1977), pĝ. 8-9.

Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistoj de Moskvo
Uusikaupunki

**Uusikaupunki** (sveda nomo *Nystad*; ambaŭ nomoj signifas *novurbo*), estas urbo kaj komunumo de Finnlando, ĉe la sudokcidenta marbordo, en la provinco Origina Finnlando (finne *Varsinais-Suomi*, svede *Egentliga Finland*). Ĝis 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la ĝistiama gubernio Okcidenta Finnlando.

En la urbo loĝas proksimume 16 200 personoj (2005). Ĝi havas areon de 502 km2 (nur tersurfaco enkalkulita).

Kampara komunumo de Uusikaupunki estis ligita al Uusikaupunki en 1969, Lokalahti en 1981 kaj Kalanti en 1993.

La urbo estis fondita la 19-an de aprilo 1617 de reĝo Gustavo la 2-a Adolfo de Svedio. En 1721 estis subskribita tie la Pactraktato de Nystad, kiu finis la Grandan Nordan Militon inter Svedio kaj Rusio kaj grave kontribuis al la kresko de Rusio kiel grandpotenco en Eŭropo.

La plej grava industria kompanio en la urbo estas Valmet Automotive, sendependa aŭtofabriko, kiu kontrakte produktas aŭtojn por aliaj kompanioj. Ekde sia fondo en 1968 ĝis la mezo de 2008, ĝi produktis ĉ. 1.1 milionojn da aŭtoj de la markoj Saab, Chrysler-Talbot, Opel, Samara kaj Porsche. La nuna produktado de aŭtoj *Porsche Boxster* kaj *Porsche Cayman* finiĝos en 2011. Ekde 2009 la fabriko produktos hibridajn (benzinajn-elektrajn) aŭtojn por la usona *Fisker Automotive*. Ekde 1999 la kompanion posedas la metal-branĉa firmao Metso.

Alia granda labordonanto en Uusikaupunki estas la kemia fabriko de la norvega kompanio Yara (antaŭe Kemira GrowHow) produktanta sterkaĵojn por agrokulturado.

Uusikaupunki havas komercan havenon por mara trafiko kaj fervojon (nur vartrafiko) al Turku.

Ĉiujare en Uusikaupunki okazas muzikfestivalo nomata *Crusell-semajno*, kies ĉefa temo estas la lignaj blovinstrumentoj.

## Partneraj urboj (ĝemelurboj) eksterlande 
* 20ra Varberg, Svedio, ekde la 1940-jaroj
* 20ra Sandefjord, Norvegio, ekde la 1950-jaroj
* 20ra Haderslev, Danio, ekde la 1950-jaroj
* 20ra Novgorod, Rusio, ekde 1965
* 20ra Szentendre, Hungario, ekde 1988
* 20ra Antsla, Estonio, ekde 1990

Kunlabora urbo

* 20ra Östhammar, Svedio

En Uusikaupunki naskiĝis Albin Sandström kaj Bernhard Henrik Crusell.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la urbo Uusikaupunki (informoj en la finna, sveda kaj angla)

Kategorio:Komunumoj de Origina Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Okcidenta Finnlando
Kategorio:Urboj de Finnlando
Bert Williams

**Bert WILLIAMS** (naskiĝis la 12-an de novembro, 1875, mortis la 4-an de marto, 1922) estis la plej fama afrik-usona amuzisto de sia epoko.eta|thumbtime=2|upright=1.5|*A Natural Born Gambler (1916)*Williams naskiĝis **Egbert Austin WILLIAMS** sur la insulo de Antigvo, tiam parto de la Britia Karibaj Antiloj. En 1888 lia familio translokiĝis al Los-Anĝeleso, Kalifornio. Li komencis sian amuzadan karieron en 1892 en San-Francisko, Kalifornio.

Bert Williams estiĝis unu de la plej supraj artistoj de Vodevilo, ambaŭ kiel sola ludisto kaj kiel parto de la sukcesa duobla ago "WILLIAMS & WALKER" kun kunludanto George Walker. Kune il popularigis la Kukpaŝo. Williams estis ankaŭ fama por siaj ludaĵoj en nigra-vizaĝo. Post la morto de Walker li ludis kun Eddie Cantor por kelkaj jaroj.

Bert Williams estis ŝlosila figuro en la disvolvigo de afrik-usona muziko. En ero kiam rasa neegaleco kaj stereotipo estis socie vaste 'akceptataj', li estiĝis la unua nigra usona kiu prenis ĉefan rolon sur la Broadway (Manhatano, Usono), kaj faris multe puŝi malantaŭen la rasajn barierojn dum sia kariero. Liaj kantoj (pleje mem-verkita kaj montrantaj sekan spriton kaj observataj humoroj) kiel *Nobody* (Neniu) kaj *Ĉiom Iranta Ekstere Kaj Neniom Venanta Ene* estis popolaraj ĉe tutaj rasoj, preparantaj la vojon por estontaj generacioj de nigraj artistoj.

Williams kolapsis sur la scenejo la 25-an de februaro 1922 kantante *Under The Bamboo Tree* (Sub la Bambua Arbo). Li mortis post unu semajno en hospitalo.

Williams agis en kelkaj silentaj filmaj mallongoj kaj faris serion de sonbendoj por *Columbia Records*, ambaŭ sur fonografaj cilindroj kaj gramofonaj registradoj.

## Citiloj pri Bert Williams 
* "Li faris pli por nia raso ol mi. Li ridetis sian vojon en la gehomajn korojn; mi devis batali pro mia vojo." -- Booker T. Washington

## Eksteraj ligiloj 
* Bert WILLIAMS hejmopaĝo 
* 1906 Bert Williams cilindro sur Tinfoil.com mp3 aŭ RealAudio formato

Kategorio:Usonaj komikistoj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Sümeg

**Sümeg**  estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Sümeg, kies centro ĝi estas.
eta|maldekstre|230ra|Aerfoto pri Sümeg

## Situo 
Sümeg situas sur malebenaĵo, laŭ ĉefvojo Vieno-Balatono, laŭ fervojo Tapolca-Celldömölk.
eta|Fortikaĵo de Sümeg el supro

## Historio 
La urbo estis loĝata jam dum la bronzepoko, baldaŭe romianoj loĝadis tie. Post la tatara invado en 1242 la reĝo konstruigis fortikaĵon, kiun episkopo de Veszprém pligrandigis. La fortikaĵon neniam povis okupi la turkoj. En 1713 la aŭstroj faris ruina la fortikaĵon. En 1653 preĝejo kaj klostro, en 1755 baroka episkopa palaco, en 1757 pli nova preĝejo konstruiĝis kaj iĝis episkopejo. En 1816 tombeja kapelo konstruiĝis. En 1907 la urbo perdis la titolon urbo ĝis 1984.

La urbo havas termalan banejon.

## Vidindaĵoj 
* Fortikaĵo de Sümeg
* Episkopa palaco (Sümeg)
* Preĝejo Ĉieliro de Jesuo (Sümeg)
* Preĝejo Vizito de Maria (Sümeg)
* Protestanta preĝejo (Sümeg)

## Famuloj 
* En Sümeg naskiĝis kaj mortis: Ferenc Magyar, juĝisto.
* En Sümeg naskiĝis:
** benediktano Elemér Károly Lovas
** jakobeno János Spissich
** Mihály Szegedi (jezuito)
** kuracisto kaj ĝardenisto Ferenc Entz
** ministro Vilmos Vázsonyi
** piaristoj Márton Bolla kaj Lajos Tóth
** politikisto Ferenc Tarányi
** redaktoro Zoltán Csáky
** reĝa juĝisto Kristóf Niczky
** teatrestro Vilmos Radó.

## Famaj nomportantoj 
* Ferenc Sümeghy, nobela juĝisto
* József Sümeghy, geologo
* Pál Sümegi, geologo

## Esperanto 
En la komunumo naskiĝis Vince Tóth esperantisto.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Szováta, Rumanio
*  Aichtal, Germanio
*  Tapolca, Hungario

## Referencoj 
eta|maldekstre|Fortikaĵo de Sümeg

Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Sümeg
Paradigmo

eta|Albert Einstein, protagonisto de unu el la ĉefaj sciencaj paradigmoŝanĝoj de la 20-a jarcento.
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri la evoluo de paradigmoj.]]
**Scienca paradigmo**, el la greka (παράδειγμα parádeigma), estas aro de strukturoj aŭ vidpunktoj pri la mondo de iu scienca komunumo. Scienca paradigmo inkluzivas modelojn, teoriojn, presupozojn kaj valorojn. Kiam la reganta opinio de granda grupo de homoj komencas ŝanĝiĝi tiam oni parolas pri paradigmoŝanĝo. Post kiam krita maso estas konvinkita, la amaskomunikiloj kaj politikistoj baldaŭ sekvos per la subteno kaj vastigo de ĉi tiu paradigmoŝanĝo.

Laŭ Thomas Kuhn estas periodoj de "normala" scienco, en kiuj ĉiuj sciencistoj havas saman vidpunkton, t. e. laboras ene de la sama paradigmo. Tio daŭras ĝis la apero de *anomalioj*, t. e. nevulgara okazaĵo aŭ neregula afero, ne klarigebla de la tiamaj reguloj aŭ leĝoj, io kion la kutimaj teorioj ne povas ekspliki. Tiam novaj teorioj estas proponataj kaj oni bezonas repensi la sciencajn konceptojn. Tio nomiĝas "krizo de paradigmo". Tiuj krizoj okazas tre malofte. Kuhn proponis kiel ekzemplon la "kopernikan revolucion". La modelo de Tero kiel centro de Universo estis anstataŭita de alia, en kiu la Suno estas la centro de la Universo. Tiu malfermas pordojn al novaj "neperfektaĵoj" en la universo, kiel la elipsaj orbitoj de Keplero kaj la krateroj en Luno de Galileo.

Montro de paradigma krizo estas la apero de hipotezo *ad-hoc*. Tio okazas kiam aperas nova teorio kiu estas stranga al tiama paradigmo. Oni proponas hipotezon *ad-hoc* por klarigi tion kion nova teorio ne sukcesis ekspliki. Ekzemple, kiam Alfred Wegener proponis la teorion pri la movo de kontinentoj, oni ne povis klarigi kial ili moviĝas. Sed estas fakto ke ili moviĝas (*epur se muove*, dirus Galileo...). Oni sugestis ke la gravita forto estas la kaŭzo de la movo de kontinentoj, malgraŭ ke ne estas ia scienca provo de tiu. Tiu hipotezo ne daŭris, sed permesis ke oni pasu al aliaj problemoj en la teorio, ĝis malkovris la veran motivon de la movo.

Jürgen Habermas havas malsaman vidpunkton pri paradigmo. Laŭ li, eble estas kelkaj paradigmoj samtempe, ĉar ĉiu aro de sciencoj bezonas sian paradigmon. Do estus nune la **Paradigmo de Materialisma Serĉo** por natursciencoj, **Paradigmo de Konstrua Serĉo** por homaj sciencoj kaj **Paradigmo de Kritika Demando** por filozofio.

## Vidu ankaŭ 
* Heŭristiko
* Scienca leĝo
*Mondkoncepto
* Metodologio
* Modelo
*Paradigmo de flugantaj anseroj
*Programada paradigmo
* Scienca revolucio
* Scienco

## Literaturo 
Thomas S. Kuhn, "The Structure of Scientific Revolutions" (angle) 

## Eksteraj ligiloj 
*Amit Goswami proponas novan paradigmo-ŝanĝon

Paradigmo
Kategorio:Filozofio
Magrebo

**Magrebo** ( "okcidente", derivita el la verbo *gharaba*: "(sun)subiro") signifas antaŭ ĉio la tri nordafrikajn landojn Tunizio, Alĝerio kaj Maroko, parte ankoraŭ Libion kaj Maŭritanion, kiuj havas komunajn historiajn radikojn. (Malo estas: **Maŝreko** ( "Oriente", der. el verbo *sharaka*: "(sun)supreniro"))

En la araba oni komprenas sub la nocio **Magrebo** nur Marokon (verŝajne, ĉar ĝi estas la plej okcidenta araba lando.)

## Historio 
Magrebo estis en la antikveco nur sub fenicia influo. Kartago, la plej granda kaj potenca "punika" urbo troviĝis ekster Fenicio, nun en Tunizio. Post la Punikaj Militoj, la regiono venis al Romo. Kun la disvastiĝo de islamo en la 7-a jc., la areon atingis araba influo, do tiel la tieaj loĝantoj parolas ankoraŭ hodiaŭ la araban kaj diversaj malplimultoj berberajn lingvojn. La landoj ĝis Maroko estis vasaloj de la osmana imperio, kies lokon transprenis la eŭropaj kolonizantoj en la 19-a kaj 20-a jarcentoj. La landoj akiris siajn sendependiĝojn fine de la 1950-aj kaj en la 1960-aj jaroj.

## La Araba Magreba Unio 
La Araba Magreba Unio estas regiona asocio de ŝtatoj en Nord-Afriko, fondita la 17-an de februaro en 1989. Ĝin antaŭis renkongtiĝo de ŝtataj gvidantoj de kvin Magreb-ŝtatoj en junio de 1988 en Zeralda, Alĝerio. La sidejo de Unio situas en Rabat, Maroko. La membroŝtatoj estas Alĝerio, Egiptio, Maŭritanio, Maroko, Libio, Tunizio, (sed ne Okcident-Saharo!)

La celoj de la Unio: ekonomia kooperado, kunlaboro en ekstere-, interne- kaj kulturpolitiko.
Problemoj tiurilate: diversaj leĝoj, granda burokratio, malgranda varointerŝanĝo inter ili (nur 3 % de la tuta eksporto, dume 60-75% kun EU) kaj manko je mono, rilato inter Maroko kaj Alĝerio.

Oni akceptis en 1991 planon pro ekonomia integrado, kiu kondukus al ekonomia unio.

## Kulturo 
La Magreba kuirarto rilatas al la kuirartaj praktikoj de la landoj kaj etnoj kiuj vivas kaj konsistigas la tiel nomatan: *Magrebo* (en la araba المغرب) en geografia opozicio al la Maŝreko. Magrebaj kuirartoj havas, en sia plej norda parto, karakterizaĵojn de mediteranea kuirarto, dum ili estas parto de afrikaj kuirartoj. Ĝi havas grandajn influojn de la indiĝenaj berberoj, de la araboj, kaj el la otomana kuirarto kaj turka kuirarto (kun la escepto de maroka kuirarto) pro la disvastiĝo de la Otomana Imperio kaj tial oni povas vidi la dolmojn kaj baklavojn en multaj el ĝiaj regionoj.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la Magreba Araba Unio
* multaj retaj ligiloj pri Magrebo en la retlistejo DMOZ (france) 

## Vidu ankaŭ 
* Berberoj
* Insurekcio en Magrebo (2002-nune)

Dosiero:Atlas Mountains over roofs of Marrakech.jpg|la Atlasa Montaro super tegmentoj de Marakeŝo, Maroko, en Magrebo
Dosiero:Algiers coast.jpg|la golfo de Alĝero vidita de okcidento
Henryk Herbert Paruzel

**Henryk Herbert PARUZEL** (naskiĝis la 4-an de 1913 en Piekary Śląskie, mortis en misteraj cirkonstancoj la 17-an de januaro 1977) estis pola katolika esperantisto, ekumena aganto, bibliisto. Li estis estrarano de Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista, membro de la Internacia Asocio de Bibliistoj kaj Orientalistoj, aŭtoro de *Biblia Vortaro*, gvidanto de pilgrimadoj de esperantistoj al Jasna Góra, organizanto de 36-a IKUE-Kongreso en Romo kaj fondinto de Esperanto-librejo ĉe Katolika Universitato de Lublin.

## Katolika vivo 
Paruzel lernis Esperanton kiel studento en 1925 kaj ekde tiam daŭre aktivis, precipe en la Katolika Esperanto-movado kaj IKUE (1948-1974 kiel prezidanto de ties pola filio, kiun reprezentis dum UK 1959). La 8-an de aŭgusto 1959 gvidis unuan pilgrimadon de esperantistoj al Jasna Góra. La laŭvican al Częstochowa organizis en 1966 okaze de la miljara datreveno de la bapto de Pollando. En 1973 donacis al preĝejo de Sankta Josefo en Zabrze la figuron de beatigita Maksimiliano Kolbe - patrono de esperantistoj. Oktobre 1974 (21-a ĝis 23-a) aranĝis en la loĝloko Niepokalanów de distrikto Sochaczew Internacian Seminarion omaĝe al Kolbe, dum kiu esperantan meson kuncelebris episkopo Władysław Miziołek. Kunorganizanto de la 36-a IKUE-Kongreso en Romo, dum kiu en Baziliko Sankta Petro unuafoje en la historio de Esperanto eksonis Esperanto. Sanktan meson celebratan de 40 sacerdotoj gvidis episkopo W. Miziołek kaj li mem liturgie predikis en Esperanto. Dum la kongreso polaj esperantistoj vizitis tombaron de polaj soldatoj mortfalintaj dum la batalo de Monte Cassino.

## Vivo de sciencisto 
Lia ĉefverko estas la "Biblia Vortaro", kiun li kunordigis kune *Edward Tadeusz Wojtakowski*. Preparaj laboroj aperis en la faka periodaĵo *Biblia Revuo*, kiun li redaktis dum la lastaj jaroj. Li krome kunlaboris en la nova (nun prilaborata) traduko de *La Biblio*. Paruzel estis aŭtoro ankaŭ de la simpligita muziksistemo *Muzilo*. Kreinto de Esperanto-biblioteko ĉe Katolika Universitato de Lublin.

## Verkoj 
* *La Kantoj* (de Caspar Ballestrem. Eld. sub la nomo de Henriko Paruzel)
* 1975: *Biblia Vortaro* (sub la direkcio de H. Paruzel kaj E. Wojtakowski); repr. 1984, XVII, 830 p.
* *Muzilo-kajeroj*
* *Lernolibro de Muzilo* (H. Paruzel)
* *Mi Ludas Muzilon* (P. H. Paruzel)
* *Wieniawski-kajero* (H. Paruzel. Antaŭparolo P. Kaplanek)

## Interesaĵoj 
Henryk Paruzel neoficiale helpis al Solidareco, pro kio li estis gvatata de komunistaj sekurecaj servoj, kion komunikis al proksimuloj. Pereis, revenante el eksterlando, post trapaso de landlimo direkte al Bolesławiec dum eksplodo de sia aŭto sur malplena vojo.

Ne sukcesis partopreni 37-an IKUE-kongreson, kiun li komencis prepari, nek aranĝi la sekvan 38-an en Jerusalemo aŭ fondi Ekumenan Instituton en Romo.

## Vidu ankaŭ 
* Czesław Biedulski
* Andrzej Paluchowski

Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Polaj pastroj
Kategorio:Polaj orientalistoj
Efraim Kiŝon

**Efraim KIŜON** (**Ephraim Kishon**) (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1924 en Budapeŝto, Hungario, mortis la 29-an de januaro 2005 en Appenzell Innerrhoden, Svislando) estis konata humura aŭtoro de la nuna epoko. Liaj libroj kaj teatraĵoj estas tradukitaj en 37 diversajn lingvojn, ankaŭ en Esperanton.

Kiŝon naskiĝis kiel *HOFFMANN Ferenc* (*Ferenc* = Francisko) kaj post la Dua mondmilito ŝanĝis sian familian nomon, kiu sonas germane, al la hungareca *KISHONT* (=Gömör kaj Kis-Hont) [kiŝhont].
Laŭ anekdoto, kiun li publikigis, tiu nomo estis hebreigita de la israelaj aŭtoritatoj ĉe lia enmigrado en Israelo en 1949.

## Verkado 
220px|eta|maldekstre|Kovrilpaĝo de *Elektitaj Satiroj*, trad: Gerhard Ziegler, eld: Bleicher, 1981
Liaj libroj aperis tutmonde en ĉirkaŭ 43 milionoj da ekzempleroj, el kiuj 33 milionoj en la germana lingvo. La germanaj tradukoj estis faritaj de Friedrich Torberg.

Li estis unu el la malmultaj hodiaŭaj aŭtoroj, kies verkoj tradukiĝis en Esperanton. Liaj spritaj *Elektitaj Satiroj* (tradukitaj en Esperanton de *Gerhard Ziegler*) estis ĝuataj de multaj kaj restas ĉiam aktualaj kaj frandindaj.

## En Esperanto aperis 
* *Elektitaj Satiroj*, tradukitaj en Esperanton de Gerhard Ziegler

## Vidu ankaŭ 
21010 Kishon

## Eksteraj ligiloj 
* paĝaro pri Ephraim Kishon (en la germana, angla kaj hispana)

Kategorio:Juda literaturo
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Israelaj verkistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungardevenaj israelanoj
Kategorio:Hungaraj judoj