Kilajoarbo

**Kilajoarbo**, *Quillaja saponaria*, estas ĉiamverda arbo en la familio de Kilajacoj, indiĝena de mezvarma centra Ĉilio. En Ĉilio ĝi ekzistas de 32 ĝis 40° en Suda Latitudo proksimume. Populacioj troviĝas eĉ je 2000 m (6500 futoj) super marnivelo. Ĝi povas kreski ĝis 15–20 m (50-65 futoj) de alteco. La arbo havas dikan, malhelan ŝelon; estas glataj, ledecaj, brilaj, ovalaj ĉiamverdaj folioj longaj 3–5&nbsp;cm; blankaj stelformaj floroj 15&nbsp;mm en diametro portataj en densaj korimboj; kaj seka frukto kun kvin folikloj enhavantaj po 10–20 semojn.

## Karakterizaĵoj
La interna ŝelo de *Quillaja saponaria* povas esti reduktita al pulvoro kaj utiligita kiel anstataŭaĵo por sapo, nome kilajo, ĉar ĝi formas ŝaŭmon kun akvo, pro la ĉeesto de glikosida saponino, foje distingita kiel kilaja saponino. Ĝi ankaŭ aplikiĝas en agrikultura ŝprucado kiel aldonaĵo al la ŝpruclikvaĵo. La sama, aŭ proksime simila substanco, troviĝas ĉe sapherbo (*Saponaria officinalis*), en senega radiko (*Polygala senega*) kaj en sarsaparilo; ĝi ŝajnas esti kemie rilata al digitonino, kiu okazas en digitalo. La ligno estas uzata en meblofarado, kaj odoroj derivitaj de la arbo estas uzataj en parfumoj kaj kosmetikaĵoj.

eta|*Quillaja saponaria* en florado, Universitato de Kalifornio, Berkeley, Usono, julio 2019 (de Amber Kerr).

## Uzoj
Kilajoarbo havas longan historion de kuracila uzo ĉe la anda popolo, kiu uzis ĝin kiel kuracilo por diversaj brustaj problemoj. Ĝi estas la fonto de kilajo, kies ekstrakto estas uzata kiel nutraĵa aldonaĵo kaj kiel ingredienco en medikamentoj, personaj prizorgaj produktoj kaj fajroestingadŝaŭmo. Ĝi estas uzata kiel aldonaĵo en fotografiaj filmoj kaj kiel ŝaŭmiga agento por trinkaĵoj. La saponina enhavo de la ŝelo helpas stimuli la produktadon de pli akva muko en la aeraj vojoj, tiel faciligante la forigon de kataro per tusado. QS21-helpaldonaĵo estas saponino obtenita el ekstrakto de Quillaja saponaria.

## Habitato
eta|dekstre|Sklerofilaj arbaroj en la Santiago Metropola Regiono en Ĉilio.
Ĉi tiu arbo aperas en altecoj ĝis 2000 metroj. La specio estas rezistema al sekeco, kaj toleras ĉirkaŭ  () en sia natura habitato. Ekzemploj de specifaj naturaj troviĝejoj estas en centra Ĉilio en la arbaroj de Nacia Parko La Campana kaj Cerro La Campana, en tiuj lokoj ĝi estas asociiĝinta kun la Ĉilia Vino-Palmo, *Jubaea chilensis*. Ĝi estas ofte uzata por rearbarigo sur aridaj grundoj. Ĝi estis enkondukita kiel ornamaĵo en Kalifornio. Arboj alklimatiĝis en Hispanio sed malofte estas kultivataj tie.

## Etimologio
*Quillaja* estas derivita de la ĉilia vulgara nomo por ĉi tiu specio, *culay*.
Dume *saponaria* signifas 'saposimila

## Referencoj
## Fontoj
*C. Donoso. 2005. *Árboles nativos de Chile. Guía de reconocimiento*. Edición 4. Marisa Cuneo Ediciones, Valdivia, Chile. 136p.
*Encyclopedia of the Chilean Flora. 2009. *Quillaja saponaria*
*Adriana Hoffmann. 1998. *Flora Silvestre de Chile, Zona Central*. Edición 4. Fundación Claudio Gay, Santiago. 254p.
*C. Michael Hogan. 2008. *Chilean Wine Palm: Jubaea chilensis*, GlobalTwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg
*J. Taylor. 1990. *The Milder Garden*. Dent
*Chevallier, Andrew, 1996. *The Encyclopedia of Medicinal Plants*, Dorling Kindersley, 336p.
*Singh, Manmohan, 2007. *Vaccine Adjuvants and Delivery Systems*, John Wiley & Sons, Hoboken, New Jersey, 457 pp.

## Eksteraj ligiloj  
* *"*Quillaja saponaria*". *Encyclopedia of Chilean Flora*. Retrieved 2009-06-29.*
* *"*Quillaja Extracts*". *Quillaja Extract products and more info*. Retrieved 2011-01-04.*
* *"*Quillaja saponaria* pictures" . *Chilebosque*. Retrieved 2009-06-29.*
* *"*Quillaja saponaria* in Barcelona, Catalonya, Spain". *Jardí Botànic de Barcelona*. Archived from the original on June 7, 2009. Retrieved 2009-06-29.*
* *"*Soapbark tree* widely cultivated in California and Chemical benefits". *Drug Information Online*. Retrieved 2009-06-29.*

* 

Kategorio:Magnoliofitoj