open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Internacia Aera Transporta Asocio

La **Internacia Aera Transporta Asocio** (oficiala , **IATA**) fondiĝis en 1919 en Hago kiel tegmenta organizaĵo de ĉiaj aviadaj kompanioj de la mondo sub la fondo-nomo **Internacia Aera Trafika Asocio**. Ĝian hodiaŭan nomon ĝi ricevis en 1945.

Ĝi en sia moderna versio fondiĝis en Havano, Kubo, en aprilo de 1945. La IATA moderne (1945) estas la sukcedanto de la Asociacio de Internacia Aera Trafiko, fondita en Hago en 1919, jaro de la unuaj regulaj aeraj linioj internaciaj de la mondo. La asocio estis fondita de 57 membroj, de 31 ŝtatoj ĉefe de Eŭropo kaj Nordameriko.

La sidejo de IATA estas en Montrealo, Kanado, kie ankaŭ estas la centra oficejo de la organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj pri Aviado - ICAO. La celo de IATA estas la subteno de sekura, laŭplana kaj ekonomia transporto de homoj kaj varoj per aviadiloj, kaj la laŭeble intensa kunlaboro de ĉiuj entreprenoj kiuj internacie laboras en tiu ekonomia kampo. Membroj de la asocio estas ĉirkaŭ 285 aviadaj kaj flughavenaj entreprenoj, kiuj kune plenumas 94 procentojn de ĉiuj internaciaj flugoj.

La plej multaj membroj de IATA estas grandaj aŭ naciaj aviadaj kompanioj, do kompanioj, kiuj mem posedas kaj flugigas aviadilojn. Sed ankaŭ internaciaj flughavenoj, ministeroj pri transporto, grandaj vojaĝ-agentejoj kaj similaj entreprenoj povas esti membroj. Aviadaj kompanioj, kies precipa celo estas laŭeble malaltaj prezoj, rezignante pri ĉio ne nepre vivnecesa, kaj tiuj, kiuj ekskluzive flugas ene de iu lando, ne nepre membras en IATA.

IATA evoluigis triliteran kodon por unuece referenci al flughavenoj, la t.n. IATA-kodon (vd. apartan artikolon).

## Misioj de la IATA 
IATA reprezentas 242 aerliniojn kiuj tradukiĝas al 94% de la internaciaj horaroj de aertrafiko.

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Civila Aviada Organizo
* Federacia Aviada Administracio (Usono)
* Eŭropa Aviada Sekureca Agentejo (Eŭropunio)

Kategorio:Aviado
Internacia Civila Aviada Organizaĵo

La **Internacia Civila Aviada Organizaĵo** (**ICAO**) estas speciala organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj, kaj havas la taskon plani kaj kunordigi la civilan aviadan trafikon. Ĝi fondiĝis en 1944, surbaze de la **Interkonsento de Ĉikago**, kaj havas sian sidejon en Montrealo (Kanado). Pli ol 188 ŝtatoj estas membroj de la organizaĵo.

## Kodo 
ICAO normigas kodojn por pluraj aviadaj nocioj kiel flughavenoj, aviadaj linioj, aviadiloj.

### Flughaveno 
La **flughavenaj kodoj** konsistas el po kvar literoj (male al la IATA-kodoj, triliteraj). La unua litero indikas mondregionon aŭ grandan regnon. La dua indikas regnon, se ne jam la unua tion faris. La tria kaj kvara identigas la flughavenon. Jena tabelo klarigas la signifon de la unua litero:

eta|600px|dekstra|mapo laŭ ICAO-kodoj

### Aviadilo 
eta|dekstra|La signoj antaŭ la streko indikas la ŝtaton, kie la aviadilo estas registrita (tie ĉi Belgio), kaj la signoj malantaŭ la streko indikas la aviadilon mem.
La **aviadilaj kodoj** konsistas plej ofte el unu aŭ du signoj, sekvataj de streko, kaj pliaj signoj. La signoj antaŭ la streko indikas la ŝtaton, kie la aviadilo estas registrita, kaj la signoj malantaŭ la streko indikas la aviadilon mem. Jen kelkaj ekzemploj:
* Belgio: OO-AAA ĝis OO-ZZZ kaj OO-A01 ĝis OO-Z99
* Germanio: D-AAAA ĝis D-ZZZZ kaj D-1000 ĝis D-9999
* Usono: N-1 ĝis N-99999, N-1A ĝis N-9999Z, N-1AA ĝis N-999ZZ

## Eksteraj ligiloj 
* Aviadilaj kodoj

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Literumalfabeto de ICAO
* Internacia Aera Transporta Asocio
* Federacia Aviada Administracio (Usono)
* Eŭropa Aviada Sekureca Agentejo (Eŭropunio)

Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Aviado
Konjunkturo

eta|Teoria konjunktura ciklo ()
**Konjunkturo** estas la situacio de tuta nacia ekonomia sistemo. "Forta konjunkturo" signifas prosperan ekonomion, kaj "malforta konjunkturo" malfacilan ekonomian fazon, dum kiu cirkulas malpli da mono, estas pli da homoj sen laboro, estas malpli da impostoj kaj rezulte ankaŭ malpli da mono por sociaj servoj.

Por taksi la konjunkturon de ekonomio, necesas samtempe mezuri plurajn ekonomiajn parametrojn. La plej grava indikilo estas la **Malneta Enlanda Produkto**.

"Fortaj" kaj "malfortaj" konjunkturoj interŝanĝiĝas laŭ cikloj, iugrade regulaj. Ekonomia kresko, "forta" konjunkturo, ekonomia malkresko ("recesio") kaj malforta konjunkturo (ekonomia "depresio") alternas regule.

## Ekonomiaj cikloj 
Simila koncepto estas tiu de **ekonomia ciklo**. La ekonomiaj cikloj estis observataj tiom frue kiom en 1861, kiam Clement Juglar rimarkindigis periodecon de inter 7 kaj 10 jaroj en la movado de la negocoj. Tiuj fluktuoj eniras per si mem en cikloj pli longaj, de daŭro de duono da jarcento kaj enhavas po unu fazon de prospero kaj po unu de malprospero, notitaj de Nikolai Kondratiev. La plej fama interpretado de la krizoj estas tiu ellaborita de Joseph Alois Schumpeter, laŭ kiu, la novigo komence de la periodo de prospero estas sinonimo de portempaj enspezoj por la entreprenoj kiuj rapidis pruntepreni monon por investi en tiu kaj ricevis profiton, tiel stimulante la monkreadon kaj la aron de la ekonomia agado. En dua etapo, la novigoj jam estis faritaj kaj la entreprenoj ne turnos sin plue al kredito kaj la monamaso ĉesos kreski, pro kio la ekonomia agado malpliiĝos dum ankaŭ la prezoj tendencos malpliiĝi.

## Referencoj 
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Ekonomiaj krizoj
CASBI

**CASBI** (mallongigo por , signifante Administra kaj Inspekta Instituo de Posedaĵoj de  Malamikoj) estis la rumana instanco, kiu celis forrabi, alrumanigi, ŝtatigi la posedaĵojn (grandaj bienoj, bankoj) en Transilvanio, Rumanio.

La leĝo pri CASBI aperis la 10-an de februaro 1945, kiu celis ĉefe ruman-naciigon de la hungaraj posedaĵoj. La bazo por tio estis la rumana-soveta armistica traktato (12-an de spetembro 1944), kies 8-a punkto devigis la rumanan registaron okupi kaj rezervi posedaĵojn de la malamikaj landoj (por eviti ties uzon). Sed Hungario jam subskribis armistican traktaton kun Sovetunio, la 20-an de februaro.

Post tri jaroj de akcepto de la leĝo, iĝis ĉefministro Petru Groza, kies komunista ministro pri internaj aferoj (Lucreiu Ptrcanu) plilarĝigis la leĝon la 3-an de aprilo 1945 kaj tiris sub kontrolon (fakte konfiskis) ankaŭ posedaĵojn de la malpli riĉuloj.

La kaŝe konfiskitajn hungarajn posedaĵojn oni kalkulas je 200 milionoj da USD en 1945. La rumanoj kelkfoje redonis posedaĵojn al la hungaroj, sed tiam la hungaroj ĉiam pagis kaŝe per akcioj, mono.

Kvankam la sovetoj ordenis redoni la hungarajn posedaĵojn en 1946, la efektivigon la rumana registaro intence prokrastis. Kiam la hungaraj posedantoj rericevis siajn posedaĵojn, ĝi estis jam tute elrabita, la akcia proporcio de la iamaj posedantoj ŝanĝiĝis malfavore.

En majo de 1947 aperis leĝo pri ŝtata kontrolo de la privataj entreprenoj, en junio de 1948 ili estis ŝtatigitaj. Hungario, la iamaj posedantoj - pro pluaj financaj artifikoj - neniam ricevis kompension, eĉ simbolan.
*hungare 
*Historia, plej prestiĝa hungara historia revuo 

Kategorio:Rumanio
Kategorio:Hungario
Kategorio:Mallongigoj
Șiștarovăț

**Șiștarovăț** [ŝiŝtarovəc] (hungare **Sistaróc** [ŝiŝtaroc], germane **Schischtarowetz** [ŝiŝtarovec]) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Lipova. En 1910 ĝi havis 1 232 loĝantojn (germanoj), en 1992 314 (rumanoj). Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1440. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Temes vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Sever Bocu (19-a de novembro 1874 – Sighetu Marmației, 21-a de januaro 1951): rumana politikisto, ĵurnalisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Arad
Montpasejo Brenero

eta|270px|dekstra|Aŭtoŝoseo super la Montpasejo Brenero
**Brenero**,  ,  estas la plej malalta montpasejo tra la centraj Alpoj, kun alto de nur 1372 metroj super marnivelo. Ĝi ligas la aŭstrian provincon Tirolo kaj la italian provincon Sudtirolo.

Tra la pasejo kondukas grava fervoja linio, ŝoseo kaj aŭtovojo. Je la italia flanko la ŝoseo nomiĝas SS 12, je la aŭstria 182. La aŭtovojo havas kiel eŭropa ŝoseo la numeron E 45; en la aŭstria sistemo ĝi estas *A 13*, en la italia *A 22*.

Oni planas "bazan" fervojan tunelon sub Brenero, kiu grave reduktus la trafikon tra ĝi.

## Geografio 
Ĉe Brenero fontas la riveretoj *Sill* kaj *Eisack*, kiu iras norden al Inn resp. suden al Adiĝo. Tial Brenero estas parto de akvodislimo. La valo je la norda flanko kutime nomiĝas ne laŭ rivereto *Sill*, sed estas nomata *Wipptal*.

La landlima komunumo ĉe la pasejo nomiĝas ambaŭflanke Brenner. La stacidomo, kiu estas en la italia parto, estas relative granda, ĉar ĉiuj trajnoj tie devas ŝanĝi la lokomotivon, pro la malsamaj fervojaj kurento-sistemoj.

## Historio 
Dum la Unua mondmilito, kiam la pasejo troviĝis meze en Aŭstrio, Italio verve batalis por konkeri Sudtirolon kaj puŝi sian limon ĝis Brenero. Pro decido de la usona prezidento Woodrow Wilson Italio sukcesis en tiuj klopodoj.

Brenero
Brenero
Brenero
Șimand

**Șimand** [ŝimand] (hungare: **Simánd**) estas komunumo en Rumanio norde de Arad.

## Loĝantaro 
En 1992 ĝi havis 3 521 loĝantojn (rumanoj, 6 % da hungaroj), en 2002 estis 4 144 loĝantoj.

## Historio 
La loko estis unuafoje dokumente menciita en 1290. Tamen, laŭ nekropolo trovita ĉe *Grozdoala*, datita je la unuaj antaŭkrista aŭ postkrista jarcentoj, jam tiam loĝis homoj en la regiono. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario dkaj estis parto de la departemento Arad. La nuna komunumo formiĝis per la unuiĝo de Șimandul de Jos kaj Șimandul de Sus en 1890. Inter 1910 kaj 1918 ili denove memstariĝis kaj ĉirkaŭ 1925 ili reununiĝis.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Géza Galló (1913 aŭ 1914 – 2002, Melburno): hungara ĵurnalisto.
* András Tóth, hungara skulptisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Arad
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Respondkupono

La vorto **respondkupono** havas plurajn signifojn:
* Internacia respondkupono de la Internacia Poŝta Unio
* Respondkupono de UEA

## Vidu ankaŭ 
* IRC
Șepreuș

**Șepreuș** [ŝepreuŝ) (hungare: **Seprős**, germane **Besendorf**) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Chișineu-Criș.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 4 690 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, ciganoj), en 1992 2 759 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas el 1413 (laŭ aliaj: 1407). Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Zaránd, de 1744 *Arad*).

## Renomaj personoj 
* Gyula Czárán (1847 - Menyháza, 1906): grotesploristo

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
Șepreuș havas imponan kastelon el la 14-a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Arad
Mpemba-efiko

La **Mpemba-efiko** aŭ **Mpemba-paradokso** estas tiu observado, ke en specifaj cirkonstancoj, la pli varma akvo frostas pli rapide ol la malvarma.

La nomo devenas de la *re-malkovranto* de la efiko, la tanzania lernejano *Erasto B. Mpemba*. Lia klaso eksperimentis dum lerneja horo pri frostiĝo en 1963, kiam li spertis tiun interesaĵon. En 1969, Mpemba kaj D-ro Osborne kune publikigis la observojn.

Oni tiel klarigas la aferon:

* diferenca difino de la frostiĝo (ĉu jam la surfaca glaciiĝo signifas frostiĝon aŭ nur estiĝon de glacibloko?)
* vaporigado, reduktiĝo de la glaciiĝanta maso
* konvekto
* insula efiko de la frostiĝo
* efiko de bolado liberiganta gasojn
* trofrostiĝo

La efikon jam observis antikvaj sciencistoj kiel Aristotelo, Francis Bacon kaj René Descartes.

## Bibliografio 
* Ball, P. (2006) "Does hot water freeze first?", *Physics World*, **19**(4), Aprilo, 19-21

Kategorio:Paradoksoj
Kategorio:Fiziko
Flavonoido

**Flavonoidoj** estas klaso (iam nomita **vitamino P**) de diversaj, N-**ne**entenaj biologiaj kolorigaĵoj, al kiu apartenas antocianinoj kaj antoksantinoj.

La flavonoidoj troviĝas abunde ĉe la plantoj sed eĉ en la bestoj, danke al konsumo de tiaj plantoj. La antoksantinoj kolorigas flavaj la plantajn histojn, ekz. petalojn. La antocianinoj donas ruĝan koloron al burĝonoj kaj brakteoj, aŭtunaj folioj.

Kvankam ili ne havas fiziologiajn efikoj, ili do gravas pro siaj atentokaptaj kolorigaj kapabloj. La vigla koloro de floroj altiras insektojn, kiuj faras la polenadon. Same gravas la altira koloro de fruktoj, kio helpas disvastiĝon de la grajnoj.

## Efikoj sur homa sano 
Flavonoidoj estas nature ĉeestantaj en la fruktoj kaj legomoj de nia dieto. Ĉi tiuj bioaktivaj konsistaĵoj troviĝas ankaŭ en multaj trinkaĵoj: ruĝa vino, biero, sojlakto, teo kaj malhela ĉokolado.
Du studoj de 2007 kaj 2010 taksas la kvanton de ĉiutagaj ingestaĵoj en Britio je 182 mg kaj en Usono je 190 mg.
Epidemiologiaj studoj sugestas protektan efikon de fruktoj kaj legomoj kontraŭ kardiovaskulaj malsanoj kaj kancero. Krom flavonoidoj, multaj eroj de ĉi tiuj fruktoj kaj legomoj povas ankaŭ kontribui al klarigo de ĉi tiu asocio: fibroj, vitaminoj kaj mineraloj, glukosinilatoj, karotenoidoj ktp. Arts & Hollman post revizio de la epidemiologiaj studoj kaj la efikoj sur homa sano de la konsumado de flavonoidoj konkludas, ke "la datenoj nuntempe sugestas bonajn efikojn de flavonoidoj kaj lignanoj sur kardiovaskulaj malsanoj sed ne sur kancero, kun la ebla escepto de pulmokancero".

## Flavonoidoj 
* Apiino
* Fisetino
* Kempferolo
* Morino

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kratago
* Pinastro
Pleșcuța (Arad)

**Pleșcuța** [pleŝkuca) (hungare *Peleskefalva*, historie ankaŭ germane *Pleskutza*) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Chișineu-Criș. Administre apartenas al ĝi Dumbrava, Gura Văii plus aliaj vilaĝoj.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 598 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 349 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas el 1421 (aŭ 1439). Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Zaránd, poste Arad).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Arad
Brazii

**Brazii** [brazij] (hungare: **Raj**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Chişineu-Criş. Apartenas al ĝi la vilaĝoj Brazii (ĉefsidejo), Buceava-Șoimuș, Iacobini, Mădrigești kaj Secaș.

En 1910 ĝi havis 276 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 129 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1553. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Arad
Săvârșin

**Săvârșin** [səvırŝin] (, ) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Lipova. Ĝi konsistas el naŭ vilaĝoj.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 751 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj), en 1992 1 490 (rumanoj). Administre apartenas al ĝi Vinești.

## Historio 
Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1479 (laŭ aliaj: 1429). Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
En Săvârșin estas reĝa kastelo konstruita en la 18-a jarcento. Proksime troviĝas la natur-rezervejoj *Peștera lui Duțu* kaj *Peștera lui Sinesie*.

## Renomaj personoj 
* Cornel Givulescu (n. 6-a de septembro 1893 – ?, 20-a de februaro 1969)): komponisto.
* Imre Seidner (18-a de decembro 1902 - 16-a de decembro 1983) ĵurnalisto, verkisto
* Grafo Iván Forray, hungara vojaĝisto

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Șilindia

**Șilindia** [ŝilindia] (hungare: **Selénd**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Chișineu-Criș. En 1910 ĝi havis 1 537 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 489 (rumanoj, 11 % da hungaroj). Ĝia unua dokumenta mencio estas en 1334. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Zaránd, de 1744 Arad vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Arad
Șeitin

**Șeitin** [ŝejtin] ( [ŝajtenj]  [ŝajdin],  aŭ Šeitin) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Nădlac. En 1910 ĝi havis 4 965 loĝantojn (rumanoj, slovakoj, hungaroj), en 1992 2 713 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas el 1138. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Csanád vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Ioan T. Morar (n. je la 13-a de aprilo 1956): televidredaktoro, poeto.
* Athanasie Truția (n. je la 18-a de januaro 1927): fizikisto, universitata profesoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Arad
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Viktor Uspaskiĥ

**Viktor Uspaskiĥ** (ruse *Виктор Викторович Успасских*, en la litova ankaŭ *Viktoras Uspaskichas*, naskiĝis la 24-an de julio 1959 en *Urdoma*, Arĥangelska provinco, Rusio) estas entreprenisto kaj politikisto en Litovio. Li estas prezidanto de la de li fondita Partio de Laboro (litove *Darbo partija*) kaj estis inter aŭtuno de 2004 ĝis junio de 2005 ekonomia ministro de Litovio.
eta|Viktor Uspaskiĥ: entreprenisto kaj politikisto, 2005

Li alvenis en Litovion dum la jaro 1985 kaj laboris tie kiel veldisto en la gasindustrio. Li fondis firmaon *Efektas* dum 1990 kaj ricevis civitanecon de Litovio en la jaro 1991, kiam firmiĝis kaj internacie rekoniĝis la ŝtata resendependiĝo de Litovio.

Liaj firmaoj nun importas gason de *Gazprom*, produktas nutraĵojn kaj betajn furaĝojn.

Inter 1997 kaj 2003, li estis prezidanto de Asocio de Litovaj Dungitoj. Dum 2000 li elektiĝis nepartia membro de la nacia parlamento Seimas.

Uspaskiĥ, Viktor
UNL

**UNL** estas projekto de planita interlingvo (pontolingvo, pivota lingvo) por maŝina tradukado. Ĝi krome estas projekto por la starigo de duon-aŭtomata traduk-sistemo por retpaĝoj. Ĝin iniciatis la Universitato de Unuiĝintaj Nacioj ĉirkaŭ 1996. Intertempe eblas konsideri ĝin fiaska.

## Origina plano 
UNL estas akronimo de la angla esprimo *Universal Network Language* (= universala reta lingvo). La ideo de UNL estis, ke la fakta enhavo de retpaĝoj estu kodita en angla-devenaj vortoj kaj kun skemisma gramatiko tiel, ke eblu aŭtomata tradukado al homaj lingvoj. La tradukado al UNL okazu kun homa helpo (normale de la aŭtoro). La tekniko do estas simila al tiu de Distribuita Lingvo-Tradukado.

La originala plano estis evoluigi tradukilojn al ĉ. 150 etnaj lingvoj, tiel ke ĉiu UN-regno estu reprezentata per almenaŭ unu lingvo:
* Ĝis novembro 2000 pretu la ses UN-lingvoj (angla, araba, ĉina, franca, hispana, rusa) kaj naŭ pliaj lingvoj kun granda parolantaro (germana, hindia, indonezia, itala, japana, latva, mongola, portugala, svahila).
* Ĝis 2006 pretu 135 pliaj lingvoj, oficialaj en iuj UN-regnoj.
* Aliaj lingvoj ne estu konsiderataj.

La intenco de UNL estis forigi lingvan diskriminacion el TTT. La projekto konsideris sin mem (laŭ libro-titolo) "donaco por jarmilo".

## Evoluo 
La projekto estis foje iom sekretema. Dumtempe eksteruloj ne povis aliri teknikajn detalojn, kaj lingvoj, kiuj ne estis inter la 150 favoratoj, ne povis proprakoste partopreni. Dum aliaj tempoj estis pli facile ricevi detalojn. Sed la projekto estas protektata de patentoj, kaj ne estas klare, ĉu ili nur malhelpu komercan ekspluatadon fare de eksteruloj aŭ uzon fare de ne-ŝatataj lingvo-komunumoj.

Nun en 2006 la projekto ŝajne atingis neniun el siaj iamaj celoj. Ĝin transprenis fondaĵo, kiu nomas sin UNDL (angle *Universal Networking Digital Language Foundation*, universala fondaĵo pri reta cifereca lingvo). Ĝi estas asocio laŭ svisa juro kaj permesas al siaj anoj senkostan aliron al ĉiuj rezultoj, kondiĉe ke ili ne komerce profitu.

En 2003 UNDL invitis kunlabori pri enciklopedio, kiu kodu "la empirian kaj sciencan scion, saĝon kaj kulturon de ĉiuj popoloj … en UNL".

## Kritiko 
Oni kritikis, ke la projekto neglektas minoritatajn lingvojn kaj bazas sian leksikon precipe sur la angla lingvo, do eble ankaŭ sur la konceptoj de la anglalingvaj kulturoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Fondaĵo UNDL 
* UNL-enciklopedio

Kategorio:Interreto
Kategorio:Maŝintradukado
Baidu Baike

**Baidu Baike** (en la ĉina 百度百科, en pinjina skribo bǎidù bǎikē, "centgrada enciklopedio") estas ĉina reta enciklopedio. Same kiel Vikipedio, ĝi estas kolektiva verko de volontuloj. Tamen ĝi estas submetita al la cenzuro de la ĉina ŝtato; ĝiaj artikoloj estas publikigataj nur post aprobo de moderatoro.

Testa versio de Baidu Baike publikiĝis la 20-an de aprilo 2006. Tri semajnojn poste la enciklopedio jam entenis pli ol 90 000 artikolojn. En januaro 2007 la artikolnumero superis 570 000.

La enciklopedion funkciigas la firmao Baidu, la ĉefa reta serĉilo de Ĉinio.

Baidu Baike ebligas al ĉiu retuzanto testi la ĉinan cenzuron. Se oni entajpas - ie ajn en la mondo - ekzemple la serĉvorton 法轮功 (aŭ, en latinaj literoj, Falun Gong), oni tuj estas forbarata, kvankam nur por mallonga tempo: oni ne plu povas aliri la retpaĝon dum 5 minutoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Baidu Baike

Kategorio:Enciklopedioj
Kategorio:Retoj
Kategorio:Ĉinio
Stelo de Davido

eta|La stelo de Davido
La **Stelo de Davido** (, signifanta ŝildo de Davido; foje ankaŭ nomata *Sigelo de Salomono*) estas ses-pinta stelo el du trianguloj sur blanka fono. Ĝi estas la simbolo de judismo kaj la emblemo de la flago de Israelo.

Unu ebla interpreto de ĝia formo estas, ke la triangulo kun suba pinto simbolas la devenon de la homo de Dio, la alia lian ontan reiron al Dio.

Ĝis la 19-a jarcento ankaŭ kristanoj kaj islamanoj amplekse uzis la simbolon. Ekzemple ĝi estis elektita sur la islama flago de Maroko en 1915 ĉar la 6-pinta stelo estas simbolo de vivo, saĝeco kaj bona sano, kutima por ĉiuj tri gravaj unudiaj religioj. La Sigelo de Salomono ankaŭ estis stampita sur la moneroj de 100 kaj 200 frankoj en Maroko same kiel sur kelkaj Maĥzen-poŝtmarkoj ĝis 1954.

## Vidu ankaŭ 
* Ruĝa Davida Stelo, la nacia kriza, katastrofa, ambulanca kaj sango-banka servo de Israelo
* flava insigno
* flago de Maroko
* Kropswolde (Kirko)

Kategorio:Judismo
Kategorio:Naciaj simboloj de Israelo
Păuliș

**Păuliș** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

* **Păuliș** estas komunuma sidejo en distrikto Arad.
* **Păuliș** estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
Șofronea

**Șofronea** [ŝofronja] (hungare: **Sofronya**) estas komunumo en Rumanio norde de Arad. En 1992 kune kun Sânpaul (Șofronea) ĝi havis 2551 loĝantojn (1476 rumanoj, 1055 hungaroj). Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1446. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario, al Arad (reĝa departemento).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Arad
Șicula

**Șicula** [ŝikula] (hungare: **Sikula**) estas komunumo en Rumanio okcidente de Chișineu-Criș. En 1910 ĝi havis 1 468 loĝantojn (rumanoj). Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad vármegye*). Al la komunumo apartenas la vilaĝoj Chereluș kaj Gurba.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Emil Monția (Șicula, 6-a de januaro 1882 – Șiria, 15-a de februaro 1965): komponisto.
* János Szabados (29-a de septembro 1839 – Szeged, 27-a de oktobro 1891): poeto, tradukisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Arad
Offenbach

**Offenbach** - prononco  - estas eksterdistrikta urbo borde de la rivero Majno, en la germana federacia lando Hesio. Ĝi apartenas al la distriktaro Darmstadt, la sudo de Hesio, havas 119 233 loĝantojn (stato marto 2006) kaj estas la kvina plej granda urbo de la federacia lando. La urbo apartenas al la ekonomia regiono Rejno-Majno. Ĝi estas industria, serva kaj foira centro. Plurfoje dum la jaro okazas internacia foiro de ledoproduktoj. La urbo Frankfurto ĉe Majno estas senpera najbaro, fakte la du urboj el la aero aspektas kvazaŭ unu (kaj havas la saman telefonan antaŭkodon +69, kvazaŭ temus pri nur unu urbo).

## Famuloj
* Ellen Kositza, ĵurnalistino kaj publicistino
* Lili Schönemann

## Partneraj urboj 
Offenbach havas ĝemelajn rilatojn kun jenaj urboj:

* 20px|Francio Puteaux, Francio, ekde 1955
* 20px|Luksemburgio Esch-sur-Alzette, Luksemburgio, ekde 1956
* 20px|Aŭstrio Mödling, Aŭstrio, ekde 1956
* 20px|Belgio Sint-Gillis/Saint-Gilles-les-Bruxelles, Belgio, ekde 1956
* 20px|Britio Tower Hamlets, regiono de Londono, Britio, ekde 1956
* 20px|Serbio Zemun (Serbio), regiono de Beogrado, Serbio, ekde 1956
* 20px|Italio Velletri, Italio, ekde 1957
* 20px|Japanio Kavagoe, Japanio, ekde 1983
* 20px|Nikaragvo Rivas, Nikaragvo, ekde 1988
* 20px|Rusio Orjol, Rusio, ekde 1988
* 20px|Hungario Kőszeg, Hungario, ekde 1995
* 20px|Ĉinio Jangĝoŭ, Ĉinio, ekde 1997

**Urboamikeco:**
* 20ra|Israelo Naharija, Israelo, ekde 1978

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* paĝoj pri la Germana Ledomuzeo ()
* paĝoj pri la Muzeo Klingspor ()
* paĝoj pri la Esperanto-Rondo de Frankfurto kaj la Regiono *Rhein-Main*

## Bildaro

Dosiero:Offenbach 1.jpg|franca preĝejo kaj moderna turdomo
Dosiero:Offenbach Büsing Palais a.jpg|palaco *Büsing*
Dosiero:BieberFachwerk01.jpg|trabfaka domo en urboparto *Bieber*
Dosiero:Offenbach Rumpenheimer Schloss a.jpg|kastelo *Rumpenheim*


Kategorio:Urboj de Hesio
Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Hesio
Kategorio:Urboj ĉe rivero Majno
Pragaj Sonoriloj

**Pragaj Sonoriloj** estis titolo de la 12 numeroj de la kongresa kuriero dum la 81-a Universala Kongreso de Esperanto en Prago 1996. La redaktoroj Miroslav Malovec kaj Karel Daněk opiniis la sonorilojn karakterizaj por Prago, tial ili elektis tiun titolon.

La kuriero estis prilaborata komputile kaj tial ĝi povis esti eksponita en la interreto post la kongreso, verŝajne unuafoje en la historio de la movado.

*Kongresa kuriero 

Kategorio:Prago
Kategorio:UK 1996
Olga du Temple

eta|dekstra|250px|Wally kaj Olga du Temple
**Olga DU TEMPLE** naskiĝis *Olga Valentová* apud Brno en Ĉeĥio kaj enmigris en Kanadon en 1972 por edziniĝi al Wally du Temple en Sidney apud Viktorio (Brita Kolumbio). Ŝi dum multe jaroj servis en la estraro de la Kanada Esperanto-Asocio, inter alie kiel redaktorino de la asocia organo *Lumo*. De 1992 Olga estas la ĉefdelegito de UEA en Kanado.

DU TEMPLE, Olga
Wallace George du Temple

**Wallace (Ŭali) George DU TEMPLE**, ofte pli koncize kaj pli neformale nomata *Wally du Temple*, estas kanada esperantisto.

Li estas la direktoro de Esperantic Studies Foundation (ESF) kaj estis lernejestro en Nunavuto, Kanado. Li verkas originalan literaturon en Esperanto ĉefe poemojn, eseojn kaj novelojn.

## Biografio 
Li estas filo de aerarmea oficiro kiu fondis la golfludejon *Ardmore* en Sidney apud Viktorio (Brita Kolumbio). Li ioman tempon vivis en la nordo kaj oriento de Kanado, kie li lernis Esperanton, sed plejparte li sin dediĉis al la Esperanto-movado de la pacifika marbordo: tie li ne nur fondis la Esperanto-klubon de Viktorio, sed organizis kaj la 2an Pacifikan Kongreson de Esperanto en 1980 kaj la 69an Universalan Kongreson en 1984, kies Lokan Kongresan Komitaton li prezidis. Multfoje li organizis la regionan kunvenon por esperantistoj de okcidenta Kanado kaj nordokcidenta Usono, NOREK.

Por Wally, Esperanto estas ne nur lingvo de interesiĝo, sed ankaŭ familia lingvo: en 1972 li edzinigis la moravian esperantiston Olga du Temple, kaj kune ili havis gefilojn, Hana kaj Evan, kiuj edukiĝis kiel denaskaj esperantistoj.

Estrarano de Kanada Esperanto-Asocio dum tri jardekoj, Wally ankaŭ servis la tut-kanadan movadon kiel redaktoro de la landa Esperanto-revuo *Lumo*, prezidanto de KEA (1979-1981, 1988-1989, 2006-2007), kaj reprezentis Kanadon en la Komitato de UEA (1982-84), ( 2014 -2016 ) Li elektiĝis Honora Membro de KEA en 1999. 

Li estas membro de la estraro de la Esperantic Studies Foundation - Esperantic.org - kaj plenumis la rolon de kasisto ( 1996-2008 ) kaj pri 'investado kaj donacoj' (2008 - 2016).  Li estras komitaton por eldonado de la unua 'Antologio de kanada literaturo' en Esperanto. 

Dum ekpandemio li regule organizas virtualajn renkontojn : Kun temo -ideoj esplorindaj.

## Referencoj 
Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Kategorio:Kandidatoj por la Kanada Ĉambro de Deputitoj
Taŭrino

**Taŭrino** (2-amino-etano-sulfona acido) estas aminoacido estanta nature en la korpo kaj en manĝaĵoj (precipe animalaj). Ĝia nomo venas de *Bos taurus* (bovo) el kies galo Tiedemann kaj Gmelin unue eltiris ĝin en 1827. Taŭrino, male ol aliaj aminoacidoj, ne estas aldonata al proteinoj, sed ekzistas en la ĉeloj kiel aminoacido mem.

## Kemiaj karakterizaĵoj 
* Formulo: C2H7NO3S
* Molekula maso: 666
* Strukturo: NH2-CH2-SO3H
* Natura stato kaj biologia funkcio:
** En muskolaj histoj de Senvertebruloj. Taŭrino fariĝas el cisteino nur aŭ ĉefe en la hepato. En histoj de mamuloj, la intertempaj produktaĵoj estas cisteinsulfina acido kaj hipotaŭrino.
** Galaj acidoj, kiel acidoj koloka kaj desoksikolika fariĝas en la intesto kun glicino aŭ taŭrino. La regulanto de la rilato inter la kunoj de unu kaj la alia speco ŝajne estas la ĉeesto de taŭrino.
** En la cerbo, kie agas kiel neŭromodulanto.

Taŭrinon oni faras industrie en kemiaj laboratorioj, kaj estas uzata kelkfoje terapeŭte por pritrakti diabeton, epilepsion, hipertension, hepatajn malsanojn aŭ kistan fibrozon. Ankaŭ kutime troviĝas kiel aldono en energigaj trinkaĵoj kiel Red Bull aŭ Burn pro siaj stimuligaj kapabloj.

## Kombinaĵoj 
* Natria taŭrokolato

## Vidu ankaŭ 
* Leopold Gmelin

Kategorio:Aminoacidoj
W. Desmond Hackett

eta|150ra|dekstre|Dez Hackett
**W. Desmond (Dez) Hackett**, naskiĝis en Edmontono (Alberto), en 1916, kaj transloĝiĝis al Toronto (Ontario) en 1918. Li lernis Esperanton el malgranda gramatiko de J.J.Sussmuth dum la dua mondmilito, kiam li deĵoris ĉe radara taĉmento en norda Novlando.

Reveninte al Toronto post la milito, Dez serĉis, kaj trovis aliajn esperantistojn. Ili elektis lin sekretarion de la Esperanto-Klubo de Toronto, pro tio ke li povis tajpi (kaj sendube ankaŭ pro aliaj kaŭzoj). Per senlaca agado tra la 50aj jaroj kaj eldonado de la unua postmilita Esperanto-bulteno en Kanado, li iniciatis la refondon de la Kanada Esperanto-Asocio, kiu estis malaperinta komence de la dua mondmilito, kaj fariĝis ĝia unua sekretario (1958-61 kaj poste 1963-64) kaj dua vicprezidanto (1962-). Dum tri jardekoj li servis kiel unua ĉefdelegito kaj peranto de Universala Esperanto-Asocio en Kanado. Pro lia longjara servado al la Kanada Esperanto-movado Dez elektiĝis Honora Membro de KEA en 1994. Li mortis la 21-an de januaro 2007 en Toronto.

HACKETT, W. Desmond
Merle Haltrecht-Matte

**Merle Haltrecht-Matte** estas kanada esperantistino kaj instruistino, kiu naskiĝis je la nomo *Merle Haltrecht* kaj poste alprenis la nomon de la origine franclingva kebekiano Guy Matte (1947-) kiam ili geedziĝis en 1973. Ili lernis Esperanton kune en 1968, en kurso instruita de la pastro Boglari (ĉu Zoltan N. Boglari?). Ŝia patro, Arnold Haltrecht, devene germana, ankaŭ lernis kaj parolis Esperanton (li mortis en 1974). Ŝi ekaktivis en la kanada Esperanto-movado kiel junulino. Ŝi servis kiel sekretariino de Junularo Esperantista Kanada (1977-79), estrarano de Kanada Esperanto-Asocio (iom da jaroj kiel prezidanto), kaj kanada ĉefdelegito de UEA (1984-95). 

Vivante en Otavo, ŝi multajn jarojn oficis kiel instruistino pri "frua plonĝado en la francan lingvon" en la elementa lernejo *First Avenue Public School* en Otavo kiu servas kiel infanĝardeno de infanoj inter 3 kaj 6 jaroj kaj poste kiel lernejo de unua ĝis sesa klasoj, do de 6 ĝis 12 jaroj. En somero 2002 ŝi emeritiĝis.

Ofte ŝi vojaĝis al UK-oj, la lasta estis la 89-a UK de 2004 en Ĉinio. Ŝi havas du infanojn: Arianne kaj Alexandre, kiuj kreskis almenaŭ dulingve, angle kaj france, kaj certe ankaŭ kaptis nekonatan kvanton da Esperanto de la ambaŭ esperantistaj gepatroj.

## Referencoj 
Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Kenneth Price

eta|150px|dekstra|Ken Price
**Kenneth (Ken) Price** (naskiĝis la 19-an de julio 1936) eklernis Esperanton en 1954 kiam li estis ankoraŭ en la lernejo, en Anglio. Kiam li iris al universitato, en Bristol, Ken aliĝis al mezgrada kurso de la Bristola Esperanto-Societo, kaj poste fariĝis *help-sekretario* de la societo. En julio de 1957 Ken transloĝiĝis al Toronto (Kanado), en kies Esperanto-klubo li renkontis eŭropajn esperantistojn, kiuj ĵus enmigris. Ili ne povis bone paroli la anglan lingvon, do oni multe uzis Esperanton. Ken fariĝis sekretario de la Esperanto-Klubo de Toronto, kaj en 1958 li partoprenis la refondadon de la Kanada Esperanto-Asocio, kio okazis dank’ al iniciato de torontano Dez Hackett.

Dum la sekvaj dudek jaroj Ken havis diversajn postenojn en KEA. Li transprenis librostokon de eldonisto Rüdiger Eichholz, kiu estis ricevinta multajn Esperanto-librojn interŝanĝe de eldonistoj en nepagipovaj landoj kaj ekfunkciigis la Libroservon de KEA, de 1962 ĝis 1967. Li estis kasisto de KEA dum la jaroj 1961 kaj 1962. Li estis redaktoro de la revuo Lumo de 1963 ĝis 1964. Li estis membro de la Ekzamena Komitato en la mezaj '60aj jaroj, kiam tiu komitato estrita de Ed Brent aktivis. Li estis sekretario de KEA dum la jaroj 1963, 1964, 196, 1967, kaj 2004 ĝis 2015. Li estas redaktoro de kluba novaĵletero "La Torontano" depost 2000.

## Eksteraj ligiloj 
*Retejo de Ken Price 
*Retejo de "La Torontano" 
* Retejo de la "Esperanto-Rondo de Toronto" (ERT) http://www.esperanto.ca/eo/toronto 

PRICE, Kenneth
Edmund (Kajmo) Brent

**Edmond (Kajmo) BRENT** (1936 - 2011) naskiĝis en Germanio, kie li lernis Esperanton en 1948, sed Esperanto venigis lin al Kanado en 1957. Tiam li eklaboris ĉe la eldonejo-presejo Esperanto Press de Rüdiger Eichholz en Oakville (Ontario) kiel tradukisto kaj reviziisto, precipe pri la esperantigo de usonaj infanlibroj. Diplomiĝinte kiel kursgvidanto ĉe la Germana Esperanto-Instituto, ekde sia adoleskeco Kajmo instruis Esperanton private kaj publike al samaĝuloj kaj plenkreskuloj, ĉe la Popola Altlernejo en Mönchengladbach (Germanio), la YMCA en Toronto, Universitato Brock en Sankta Katarino (Ontario), Kalifornia Ŝtata Universitato en Sanfrancisko. Kiel socilingvisto kaj esperantologo Kajmo instruis universitate siafakajn kursojn ankaŭ per Esperanto en Lieĝo (Belgio) kaj en Sanfrancisko. Por esperantlingvaj sciencistoj kaj terminologoj, kadre de la Terminologia Esperanto-Centro (TEC) de UEA, li organizis kaj realigis fakan seminarion en Poprad (Slovakio). Inter liaj socilingvikaj studoj pri Esperanto la plej interesa eble estas sonregistra esploro pri la varieco de la parolata Esperanto ĉe 18 diversoriginaj anoj de la Toronta SAT-kongreso de 1973 (kongreso kiun li kunorganizis). Por Kanada Esperanto-Asocio Kajmo agis kiel redaktoro kaj vicprezidanto, sed lia ĉefa kontribuaĵo estis la kreado kaj plurjara funkciigado (notinde kun la helpo de Ken Price) de la lingva Ekzamenkomitato de KEA. En 2005 Kajmo helpis al Esperanto-Societo Kebekia per la reviziado kaj redaktado de la Esperanta versio de *Nanatasis* de Robert Dutil, kaj li realiĝis al la estraro de KEA.

BRENT, Edmund
Grăniceri

**Grăniceri** [grəniĉerj] (, ) estas komunumo en Rumanio norde de Arad. Ĝi konsistas el la samnoma vilaĝo kaj la vilaĝo Șiclău.
 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 4 311 loĝantojn (rumanoj, slovakoj, hungaroj), en 1992 1 285 (rumanoj). 

## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1438. Ottlaka apartenis ĝis 1919 al Hungario (departemento Arad).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj
* Max Herz, Miksa (Ottlaka, 19-a de majo 1856 - Zuriko, 5-a de majo 1919) egiptologohttp://www.muvelodes.ro/index.php/Cikk?id=907http://ro.wikipedia.org/wiki/Max_Herz

 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Arad
Robert J. Williamson

**Robert (Bob) WILLIAMSON** estas kanada esperantisto, kiu eklernis Esperanton dum la fruaj 1980-aj jaroj post kiam li aŭdis anonceton en radio pri senkosta perpoŝta kurso. Antaŭ ol li finis ĝin, sub la gvidado de Kim Keeble, Bob jam fariĝis grupano de la Halifaksa diskut-rondeto sub la gvidado de Harry Lewis. 

eta|200ra|maldekstra|
Krom sia multjara servado en la estraro de Kanada Esperanto-Asocio, Bob redaktis la ĉiumonatan gazeton de la halifaksa rondo *Inter Ni* dum la plejparto de ĝiaj 22 jaroj inter 1986 kaj 2008. Bob servis kiel prezidanto de KEA inter 2010 kaj 2013.

Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Allan Simon

eta|140px|Allan Simon
**Allan K. SIMON** (naskiĝis en 1945 en Aŭstrio) estas kanada esperantisto de la tria generacio (nepo de aŭstra Esperanto-pioniro Otto Simon), delegito de UEA por Kalgario kaj membro de la komitato de UEA.

Kvankam lia patro Josef Simon volis trudi al li Esperanton jam kiel al infano en Aŭstrio, li nur vere lernis ĝin en la Tri Riveroj (Kebekio), kie li eklaboris kiel komputila analizisto post studado ĉe la Universitato McGill en Montrealo. Jam de multaj jaroj li aktivas en la Esperanto-movado de Kalgario, kaj li helpis interalie organizi la 7-an TAKE okazintan en 2008 en Montrealo. Li ankaŭ multe kontribuis al la laboro de la tut-kanada Esperanto-movado kiel kasisto de Kanada Esperanto-Asocio kaj sekretario de la Eduka Fondaĵo Carson.

Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Kategorio:Montrealanoj
Stevens T. Norvell

**Stevens T. NORVELL (Jr.)** (naskiĝis la  en Usono, mortis la ) estis kanada esperantista aktivulo, kolektinto kaj prizorganto de Libraro Ludovika (la plej granda Esperanto-biblioteko en Nord-Ameriko), Honora Membro de UEA.

Li ekstudis medicinon dum soldatservo kaj diplomitiĝis en 1947. Kiel konvinkita pacifisto en 1950, pro la milito en Koreio li ekloĝis en Kanado, kie li faris karieron kiel ĥirurgo. Ĝis sia emeritiĝo en 1992 li laboris kiel instruisto pri ĥirurgio en la Universitato Dalhousie en Halifakso, kie li ankaŭ gvidis esplorojn, precipe pri melanomo.

Norvell kreis en Kanado tutlandan ekzamenon por novaj ĥirurgoj kaj ĉiujare oni aljuĝas premion kun lia nomo al iu el la superaj ekzamenitoj. Ekde sia emeritiĝo en 1992 li estis Honora Emerita Profesoro de Ĥirurgio.

Esperanton li eklernis unuafoje aŭtodidakte, kiel 15-jara skolto. Pro la venonta emeritiĝo, li decidis reveni al Esperanto en la Jubilea Jaro 1987. De post tiam li partoprenis en someraj kursoj, ekzamenoj kaj kongresoj. Li prelegis pri melanomo en la Internacia Kongresa Universitato en la 77-a Universala Kongreso en Vieno (1992) kaj aktive verkis en Esperanto. Li kunlaboris pri medicinaj kaj ĥirurgiaj terminojn por Plena Ilustrita Vortaro (2002) kaj reviziis *Angla-Esperanta medicina terminaro* (2001) kaj *Esperanta-angla medicina Terminaro* (2006) de Yamazoe Saburoo.

En la jaroj 1995–2001 Norvell estis vicprezidanto de Internacia Scienca Asocio Esperanta, de 2004 ĝis 2011 redakciano de *Medicina Internacia Revuo*. Ekde 1967 li estis membro de UEA, ekde 1987 ankaŭ delegito kaj ekde 1990 fidela membro de Societo Zamenhof. Norvell estis konstanta kunlaboranto de la magazino *Monato*.

Emeritiĝinte de sia laboro kiel ĥirurgo kaj profesoro de medicino ĉe la Universitato Dalhousie, li ekfrekventis la Universalajn Kongresojn kaj enplektiĝis en la laborojn de Universala Medicina Esperanto-Asocio. Lin aparte interesis la medicina terminologio de Esperanto.

Transpreninte la grandan pri-Esperantan libro-kolekton de Harry Lewis, Stevens evoluigis kaj katalogigis ĝin kiel Libraro Ludovika, por ke ĝi estu plene alirebla al kanadaj esperantistoj. Pro liaj grandaj meritoj Kanada Esperanto-Asocio en 2002 elektis lin Honora Membro, la saman rekonon en la 90-a Universala Kongreso li ricevis ĉe UEA.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Nekrologo pri Stevens T. Norvell – Gazetaraj Komunikoj de UEA, n-ro 568

Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Cociuba Mare

**Cociuba Mare** [koĉuba mare] (hungare: **Alsókocsoba**) estas komunumo en Rumanio 37 km sude de Oradea. En 1910 ĝi nombris  loĝantojn (rumanoj); en 1956 . Ĝi estis unue menciita skribe en 1445. Dum la turka submetiĝo la hungara vilaĝo pereis. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Cărăsău, Cheșa kaj Petid.

En 2002 la  loĝantoj de la komunumo jene dividiĝis al ties partoj:
* Cărăsău: 802
* Cheșa: 669
* Cociuba Mare: 
* Petid: 674

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Cociuba Mare jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Lugașu de Jos

**Lugașu de Jos** [lugaŝu de ĵos] (hungare *Alsólugos*, slovake *Lugaše*) estas komunumo en Rumanio oriente de Oradea. Administre apartenas al ĝi Lugașu de Sus kaj Urvind.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 1O41 loĝantojn (rumanoj); en 1956 1 128.

## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1291 kiel ekleziejo. Ĝia hungara loĝantaro pereis. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Bihar vármegye*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
*Ödön Rádl (Alsólugos, 30-a de marto 1848 – Nagyvárad, 20-a de decembro 1916): verkisto, advokato.
   
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Lugasu de Jos jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Fegernic

**Fegernic** - jen rumane, prononco , hungare **Almásfegyvernek** [almAŝfedjvernek], germane **Fetzwerneck** - estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Marghita.

## Loĝantaro 
En 1910 Almásfegyvernek nombris 736 loĝantojn (hungaroj, slovakoj, rumanoj); en 1956 602, kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis . Ĝi estis unue menciita skribe en 1213.

## Historio 
Ĝis 1919 kaj inter 1939 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario kaj estis parto de la departemento Bihar. Administre ĝi apartenas al la komunumo Sârbi (Alsótótfalu, Gross-Ratzdorf), kies centra parto situas 2 km sude.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hungaraj loknomoj kun "almás"

## Eksteraj ligiloj 
*  de la komunumo ()
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Bratca

**Bratca** [bratka] (hungare **Barátka**, germane **Kreuz** [krojc]) estas komunumo en Rumanio oriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 1 536 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 1 729, kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Ĝi estis unue menciita skribe en 1235. Dum la turka submetiĝo ĝi senpopoliĝis. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Bihar vármegye*). Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj *Damiș (Domeschwald), Delureni (Báródbeznye, Wiesenhaus aŭ Neudorf), Valea Crisului (Nagyfeketepatak, Klein Bernau)* kaj *Lorău (Remetelórév, Lorau)*, kaj ankoraŭ pluraj vilaĝetoj, interalie *Beznea (Báródbeznye, Bernau)* kaj *Ponoară (Körösponor, Poner)*.

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1177. Ĝis 1919 kaj inter Dua Viena Arbitracio de 1940 kaj 1944 la loĝloko apartenis al la Hungara reĝlando ene de la habsburga monarkio Aŭstrio-Hungario respektive de 1940 al Hungario, kaj estis parto de la reĝa departemento (*Bihar vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Sándor Sombori (*14-a de oktobro 1920): verkisto, literaturhistoriisto, tradukisto.http://www.magyarszemle.hu/szamok/1998/6/ertelmisegi 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de komunumoj en distrikto Bihor

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Dosiero: Bratca jud Bihor.svg|
Dosiero: ValeaCrisului1.jpg|
Dosiero: RO BH Beznea.JPG|
Dosiero: Damis – Orthodox Church 01.jpg|

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Lazuri de Beiuș

**Lazuri de Beiuș** [lazurj de bejuŝ] (hungare: **Belényesirtás**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 557 loĝantojn (rumanoj); en 1992 400. Ĝi estis unue menciita skribe en 1588. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Băleni kaj Cusuiuș.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Lazuri de Beius jud Bihor.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Lazuri de Beius.N.jpg|Preĝejo en Lazuri de Beiuș

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Ciuhoi

**Ciuhoi** [ĉuhoj] (hungare *Berettyócsohaj*) estas vilaĝo en Rumanio nord-nordoriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al la komunumo Sâniob.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 734 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 457.

## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1163. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (al la departemento Bihar).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Dosiero: Saniob jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Suplacu de Barcău

**Suplacu de Barcău** - jen rumane, proksimumua prononco , ,  - estas komunumo en Rumanio sudoriente de Marghita. Administre apartenas al ĝi la vilaĝo Borumlaca.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 2 251 loĝantojn (hungaroj, rumanoj, slovakoj); en 1992 estis 533.

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1291. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fontoj 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* József Bagosi (*26-a de aprilo 1959): kulturantropologo.
* Ödön Barta, hungara advokato.
* István Nits pastro, poeto.
* Katy Zoltán (Berettyószéplak, 28-a de julio 1942), rumania hungara pentristino http://katyzoltan.ro/index.php/hu/

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Uileacu de Beiuș

**Uileacu de Beiuș** jen rumane, prononco [ujljaku de bejuŝ], hungare **Belényesújlak** [bele:njeŝ] - estas komunumo en Rumanio sudoriente de Oradea. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Forău, Prisaca kaj Vălanii de Beiuș.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 1 292 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 estis 789 (rumanoj, 63 % da hungaroj). 

## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar*). 

## Gravaj personoj 
*Irén Nagy (n. 3-a de majo 1931): orgenistino, eklezia publicistino, tradukistino.
  

Dosiero: Uileacu de Beius jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Bihar

**Bihar** estas
* subŝtato de Hindio, vidu Biharo
* hungara nomo de komunumo en Rumanio, vidu Biharia

**Bihar** krome estis
* departemento de Hungario, vidu Bihar (reĝa departemento)
Dobreşti

Dobreşti estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Dobreşti (Bihor) estas vilaĝo en Distrikto Bihor.
*Dobreşti (Petrila) estas vilaĝo en Distrikto Hunedoara.
*Dobreşti (Bara) estas vilaĝo en Distrikto Timiş.
Căbești

**Căbești** [kəbeŝtj] (hungare **Biharkaba**, germane **Kebest**) estas komunumo en Rumanio norde de Beiuș. En 1910 ĝi nombris 1 189 loĝantojn (rumanoj); en 1992 779. Ĝi estis unue menciita skribe en 1552. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Sohodol.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapeŝto.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)   

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 

Dosiero: Cabesti jud Bihor.svg|Situo en la distrikto
Dosiero: RO_BH_Cabesti_orthodox_church.jpg|Ortodoksa preĝejo de Căbești

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor