open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Filkeháza

**Filkeháza** estas tre malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Sátoraljaújhely. La loknomo signifas: domo de Filke.

## Bazaj informoj 
* Areo: 4 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 195 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.4945/21.4926
* Loĝantaro: 99
* Poŝtkodo: 3994
* Telefonprefikso: 47

## Situo 
Filkeháza situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, proksime de la slovaka landlimo. Pálháza troviĝas 2, Sátoraljaújhely 18, Miskolc 89&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1481. La kampoj apartenis al familio "Filke". En la 17-a jarcento la vilaĝo senhomiĝis, baldaŭe rutenoj refondis ĝin. Vilaĝservoj estas kulturdomo, biblioteko, migra poŝto.

## Vidindaĵo 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo de 1813

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.vendegvaro.hu
* www.olh.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Libroj sibilaj

**Libroj sibilaj** estas kolekto de orakolaj libroj, uzitaj en la publika romana religio: aparta sacerdota kolegio, origine dumembra, poste dekmembra kaj pliposte dek-kvinmembra (sacris faciundis... viri = viroj dediĉitaj al sanktaĵoj) estis taskigitaj al la konservado kaj konsultado pri ili okaze de mirindaĵoj aŭ de eventoj malfavoraj kaj riskaj por la ŝtato, aŭ por koni la volon de la dioj aŭ por permesi aŭ malpermesi novajn kultojn. Ilin konsultis, ekzemple, Makcencio antaŭ la batalo kontraŭ Konstantino, kaj oni de ili kredis ricevi profetaĵon favoran antaŭ la dua punika milito.

Nenion precizan oni scias pri ilia origino, literatura formo kaj enhavo de tiuj libroj, eĉ ne la metodo de konsultado estas konata. Ni scias nur ke ili estis greklingvaj kaj entenis orakolojn de diversaj sibiloj.
Laŭ onidira tradicio ili estus venditaj de la Sibilo de Kuma al la reĝo Tarkvinjo Prisko kaj al Tarkvinjo la Supera. Tiuj libroj estis garde konservitaj en la kapitola templo en kiu ili estis bruligitaj dum la incendio de 83 a. K. Imperiestro Aŭgusto zorgis pri nova kolekto de tiaj libroj, eble ĉerpante el aliaj temploj kaj lokis ilin en la Palatina templo de Apolo: konsultitaj ĝis la 405, ili estis bruligitaj ordone de generalo Stilikono, eble puŝite de adeptoj de la nova kristana religio. Pri ili ni konas nur kelkajn erojn, transdonitajn de paganaj kaj kristanaj verkistoj. Pri ili abunde komentas Cicerono kaj Latancio kaj Numaciano. 

Ofte la librojn sibilajn oni konfuzas kun la orakoloj sibilaj, kiuj havas tutalian originon kaj historion, kvankam samtipan orakolaron, uzitajn tamen malsamcele.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.archive.org/stream/MN40028ucmf_7/MN40028ucmf_7_djvu.txt
* http://books.google.it/books?id=Q0eMu88NaJMC&pg=PA97&lpg=PA97&dq=libri+sibillini+cristiani&source=bl&ots=GMwUd7B9ax&sig=FqQwU-rJwPmqzrsgrr3POXyMGyk&hl=it&ei=1AcBSo_mLIiB_Aa3teysBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3

Kategorio:Historio
Kategorio:Religio
Fulókércs

**Fulókércs** [fulOkErĉ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Encs.
eta|Blazono de Fulókércs

## Bazaj informoj 
* Areo: 19 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 180 m
* Loĝantaro: 390
* Poŝtkodo: 3864
* Telefonprefikso: 46
* 

## Situo 
Fulókércs situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Encs troviĝas je 12, Miskolc je 50, Budapeŝto je 221 km-oj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1222 en formo *"Qecy"*. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Fulókércs 464 homoj, (ĉiuj hungaroj). Vilaĝservoj estas futbalejo, migra poŝto.

## Vidindaĵo 
* kalvinana preĝejo

## Fontoj 
* https://hu.wikipedia.org/wiki/Ful%C3%B3k%C3%A9rcs
* distancoj 
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Orakoloj sibilaj

**Orakoloj sibilaj**. - Kolekto de profetaĵoj kaj sentencoj de antikvtempaj grekaj sibiloj rakontataj greklingve, kiuj pro apartaj kombinaĵoj eniris ankaŭ en la genron “bibliaj apokrifoj”, aparte apokalipsaj. La orakolaro etendiĝas laŭ 15 libroj (kies perdiĝis la IXa, la Xa kaj XVa), kiuj en 4.230 homeraj eksametroj, je mezvalora faro, kunigas orakolojn efektive devenantajn el paganaj kultoj, al kiuj tamen estis kunigitaj aldonaĵoj, modifaĵoj, sensŝanĝantaj interpolaĵoj flanke de helenistaj hebreoj celantaj proselitigi paganojn imagigante ĝuste al la mondo helenista antikvajn sibilajn aludojn kaj pravigajn profetaĵojn favorajn al la hebrea monoteismo, kaj poste flanke de kristanoj por la sama celo. La temoj etendiĝas ek de eskatologia relego de la historio ĝis profetioj pri la finiĝo de Romo, pri la hebrea monoteismo kaj ekzaltado de la figuro de Kristo. La hebrefonta orakotaro kuŝas en la libroj IIIa kaj Va kiuj estas dateblaj ekde 140 aK al dua jc pK.; tiuj kristanaj ekde la dua jc ĝis la IV.

La sibilaj orakoloj ĝuis grandan estimon ĉe verkistoj, foje eĉ ĉe Patroj, de la kristana eklezio, kiel Laktancio, Aŭgusteno, Teofilo de Antiokio, Klemento de Aleksandrio, Pseŭdo-Justeno martiro, Sankta Sankta Ambrozio kaj Eŭsebio de Cezareo. Ŝajnas, ke ĉe kelkaj, tiuj libroj juĝiĝis veraj profetaĵoj. Samtempe naskiĝis la kristana interpreto pri la kvara eklogo de Bukoloj de Virgilio. Kiel lasta ekzemplo de fascina adimiro pri tiuj orakoloj, oni vidu kiel en XIIIa jc Tomaso el Celano en la unuaj versoj de sia poeta komponaĵo “Dies irae” (Tago de la irado), tiel eksplodas: “Dies irae, dies illa, teste David et Sibylla” (Tago de irado, tiu tago, atestante Davido kun la Sibilo).

## Eksteraj ligiloj 
* http://books.google.it/books?id=Q0eMu88NaJMC&pg=PA97&lpg=PA97&dq=libri+sibillini+cristiani&source=bl&ots=GMwUd7B9ax&sig=FqQwU-rJwPmqzrsgrr3POXyMGyk&hl=it&ei=1AcBSo_mLIiB_Aa3teysBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3

## Bibliografio 
* http://www.aseq.it/?p=306

Kategorio:Kristanismo
Mateo Csák

eta|300px
**Mateo CSÁK** [ĉAk], hungare **Csák Máté**, slovake **Matúš Čák Trenčiansky** estis kvazaŭreĝo en norda parto de Hungario.

## Vivo 
Li naskiĝis ĉirkaŭ en 1260, mortis en 1321. Li heredis multe da kampoj. En 1391 li kune batalis kun Andreo la 3-a kontraŭ la aŭstroj, tial li iĝis departementestro de Pozsony. Alia kvazaŭreĝo Kőszegi [kOsegi] okupis fortikaĵon Pozsony en 1292, kiun Csák reokupis. Lia potenco pligrandiĝis precipe per armilaj okupoj. En 1311 la eklezio ekskomunikis lin, responde episkopejojn Nyitra kaj Esztergom li okupis kaj disrabis. Tiutempe li jam havis 14 departementojn, 50 burgojn aŭ fortikaĵojn, propran armeon kaj monon. Okazis decida batalo en Rozgony en 1312, kie li malvenkis, tamen li ĝis sia morto havis grandan parton de la rabitaj kampoj kaj fortikaĵoj.

Mateo Csák estis hungaro kaj lia regado ne iĝis ĝermo de Slovakio, nur li regadis (havanta propran monon) precipe sur Supra Hungarujo.

Kategorio:Hungaraj palatinoj
Kategorio:Trenčín
Elsa la leonino

**Elsa la leonino** (januaro 1956 - 24-a de januaro 1961) estis leonino, kiun plenkreskigis la naturesploristino Joy Adamson en Kenjo. Pri la vivo de tiu ina leono verkis Joy Adamson tri librojn:
* *Born Free*
* *Living Free*
* *Forever Free*

La libro *Born Free* estis tradukita al 33 lingvoj kaj la Elsa-libroj estas ankoraŭ hodiaŭ popularaj. La pligrando de la enspezo de la unua eldono estis uzata por *Elsa Wild Animal Appeal Organisation* kreita de Joy Adamson kaj kiu estis destinita al protekto de la sovaĝe vivantaj bestoj kaj ties vivareo.

La BBC filmigis en 1965 la veran rakonton en filmo *Born Free*. La ĉefrolanto estis Virginia McKenna kaj ŝia edzo Bill Travers (por Joy kaj George Adamson), kiuj fondis en 1984 la fondaĵon Born Free Foundation, ĉar ilin kortuŝis la sovaĝaj bestoj kaj ties malsovaĝigo, dum la filmaj laboroj en Afriko.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝo de Elsa en la angla
* Born Free en la Internet Movie Database
* Born Free Foundation

Kategorio:Famaj bestoj
Kategorio:Bestoj naskiĝintaj en 1956
Kategorio:Bestoj mortintaj en 1961
Kategorio:Kenjo
George Adamson

**George ADAMSON** (naskiĝis la 3-an de februaro 1906 en Dholpur en federacia ŝtato Raĝastano, Barato, mortis la 20-an de aŭgusto 1989 en Kenjo) estis brita naturesploristo.

Li vizitis Kenjon en 1924 unuafoje. Li eklaboris en 1938 ĉe „Kenia Game Department“  kiel sovaĝgardisto kaj gvidis safariojn. Li geedziĝis en 1944 kun Friederike-Viktoria Bally (nask. Gessner), kiun li nomumis Joy.

Adamson trovis en 1956 tri leonidojn, kies patrino estis murdpafita. Ili hejmenportis la bestojn. Post ses monatoj, oni vendis la du pli grandajn al la Zoo de Roterdamo. La plej malgranda leonino, Elsa, restis ĉe la familio Adamson. En aĝo de du jaroj, ili komencis ties longtempan sovaĝigon. Edzino de George Adamson notis sorton de Elsa detale kaj uzis tiujn notojn por verkado de la libro *Born Free*. La enspezo de la libro estis transdonita preskaŭ plene al „Elsa Wild Animal Appeal“, bestoprotekta organizaĵo. Kiam Elsa, post sia fina liberigo revenis kun siaj tri idoj al Adamson-oj, estiĝis la dua libro *Living Free*. BBC filmis la historion de Elsa.

Adamson ĉesigis la laboron kiel sovaĝgardisto en 1963 kaj poste dediĉis sian vivon al observado kaj esplorado de la leonoj.

Adamson mortis en la Nacia Parko Kora fare de somaliaj kaŝ-ĉasistoj. Lia edzino mortis en 1980, ankaŭ ŝin oni murdis.

Kategorio:Britaj esploristoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 3-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 20-an de aŭgusto
Nederlanda signolingvo

[eta|260px|[Fingrolingvo en la nederlanda signolingvo]]
La **Nederlanda signolingvo** (nederlande: *Nederlandse gebarentaal* (NGT)) estas signolingvo kiu estas uzata en Nederlando por la komunikado inter surduloj kaj inter surduloj kaj nesurduloj.

## Historio de la nederlanda signolingvo 
Antaŭ la normigo de la signoj (gestoj) en Nederlando oni uzis proprajn regionajn variantojn. Aŭ la uzado de signoj estis, kiel en Groningen, senkuraĝigita por akiri pli bonan memregadon de la surduloj. Dum la periodo 1900 ĝis 1980 la uzado de signoj en la instruado estis malpermesata (kiel sekvo de konvencio de Milano el 1875). Tamen surduloj inter si uzis signojn kaj tial ekestis kvin signo"dialektoj" en kaj ĉirkaŭ la surduloinstitutoj en la regionoj Groningen, Roterdamo, Amsterdamo, Voorburg kaj Sint-Michielsgestel.

Nuntempe ĉ. 5000 signoj estas normigitaj.

Kategorio:Signolingvoj
Kategorio:Lingvoj de Nederlando
Virginia McKenna

**Virginia McKENNA** (naskiĝis la 7-an de junio 1931 en Londono) estas brita teatra kaj filma aktorino, aŭtoro kaj sovaĝprotekta kampanjisto.

McKenna studis en la Central School of Speech and Drama, poste laboris en la londonaj teatroj de West End. Ŝi debutis en filmo en 1952, sed poste ludis same en teatro kaj en filmoj. Ŝi geedziĝis en 1954 kun aktoro Denholm Elliott, sed ili divorcis post kelkaj monatoj. Ŝia dua edzo estis la aktoro Bill Travers, kun kiu ŝi havis kvar infanojn. Ŝia edzo mortis en 1994, ili vivis kune.

En 1956 McKenna akiris la premion *BAFTA Award for Best Actress* por sia ludo en la filmo *A Town Like Alice*. Du jarojn poste oni nomumis ŝin denove *Best Actress* (Plej bona aktorino) pro sia rolo kiel dummilita spionino Violette Szabo, en *Carve Her Name with Pride.*

McKenna estas plej konata pro sia rolo en 1966 kiel Joy Adamson en la vivfidela filmo *Born Free*. Ŝi ricevis pro tio nomumon por *Golden Globe*. Ŝia edzo Bill Travers ankaŭ kunludis kiel George Adamson kaj ili iĝis aktivaj apogantoj de la sovaĝaj bestaj rajtoj kaj de protektado de ilia natura vivloko. Tiu gvidis McKenna kaj ŝian edzon al partopreno en *Zoo Check Campaign* en 1984 kaj al fondo de *Born Free Foundation* en 1991.

Ŝi akiris en la teatro en 1979 la premion Olivier Award kiel plej bona aktorino kiel *Yul Brynner* en *The King and I*. Ŝi aperis plurfoje en kinofilmoj, televidaj filmoj kaj malofte en teatraj ludoj.

Pro siaj servoj rilate al sovaĝaj bestoj kaj arto, McKenna ricevis en 2004 la ordenon de la brita imperio. En marto 2009 Virginia McKenna publikigis sian memuaron *The Life in My Years*.

Kategorio:Britaj aktoroj
Aleksandro Tamanjan

**Aleksandro Tamanjan** (armene: Ալեքսանդր Թամանյան), n. la 4-a de marto 1878 en Ekaterinodar kaj m. la 20-a de februaro 1936 en Erevano. Li estis novklasika arkitekto kaj urbanizisto el Armenio.

## Biografio 
Tamanjan naskiĝis en Ekatirinodar en 1878 en familio kie la patro estis bankisto. En 1904, Tamanjan diplomiĝis en la Akademio de Artoj de Sankt-Peterburgo. Lia stilo estis klare inspirata de la novklasika arkitekturo, tre populara en Eŭropo dum la 19-a jarcento kaj en Usono ĝis la unua duono de la 20-a jarcento.

Liaj unuaj rimarkindaj verkaĵoj debutas kelkajn jarojn pli malfrue. Li dezajnis i.a., en 1911, la domo de Koŝubei en la imperia rezidejo (*Carskoje Selo*) proksime de Sankt- Peterburgo, la princa domo Ŝerbatovo en 1911-1913 kaj la domo de la dungitoj de la fervojo en Moskvo inter 1913 kaj 1923.

En 1914, li fariĝas *akademiano de Artoj*, kaj en 1917, estas nomumata kiel vic-direktoro de la Akademio de Artoj kie li diplomiĝis antaŭ 13 jaroj. En 1923, ekloĝas en Erevano kie gvidas la grandajn projektojn por disvolvigi la novan SSR de Armenio. Li geedziĝis kaj havis filon, Georgi, ankaŭ arkitekto, kaj forpasis en 1936.

## Erevano kaj la soveta Armenio 
Ekde 1925, Tamanjan dizajnis la urbajn planojn de multnombraj armenaj vilaĝoj kiaj Leninakan (hodiaŭ Gyumri), Nor-Bajazeto (hodiaŭ Gavaro) aŭ Eĉmiadzin en 1927. Sed Tamanjan estas pli konata kaj fama pro la transformado de la ĉefurbo, Erevano, en la tipa soveta stilo. Liaj unuaj planoj estis sankciataj en 1924 kaj la malnova malgranda provinca ĉefurbo rapide transformiĝas en moderna kaj granda urbo kie regas larĝaj arbumitaj avenuoj kaj multnombraj placoj, ĝis la Placo de la Respubliko, la koro de la urbo ĝis la nuntempo.
Li ankaŭ estis la kreanto de multaj erevanaj monumentoj kiel la fama Opero ekkonstruita en 1926.

Malgraŭ la novklasikisma stilo kaj la sovetaj influoj, Tamanjan adaptiĝis al la tradiciaj arkitekturo kaj al la enlandaj materialoj. La plejparto de la konstruaĵoj baziĝas sur elementoj de la historia armena arkitekturo kaj uzas ŝtonojn kiel la rozkolora tufo. La uzado de tiu vulkana ŝtono ĝis la nuntempo nomigas Erevanon kiel « rozkolora urbo ». Tamanjan ankaŭ laboris por la preservado de la arkitektura armena kulturheredaĵo kaj gvidis la *Komitaton por la protektado de la historiaj monumentoj de Armenio*.

En la urbo estis starigata statuo je lia omaĝo en Kentrono kie li estas konsiderata kiel la armena «Haussmann armena».

## Vidu ankaŭ 
* Erevano
* Arkitekturo de Armenio

### Eksteraj ligiloj 
* Aleksandro Tamanjan ĉe armeniapedia.org

Kategorio:Armenaj arkitektoj
Kategorio:Urbanizistoj
Kategorio:Armena arto
Sekurĉambro

eta|300ra|Larĝa pordo al malnova banka sekurĉambro.
La banka **sekurĉambro**, trezorejo estas sekurigita loko, kie oni rezervas monon, valoraĵojn, valorpaperojn kaj aliajn valorajn varojn, dokumentojn. La banka sekurĉambro havas kiraskovritan muron (ŝtalbetono, dika min. 30 cm) kaj malpezan, komplike malfermeblan pordon (dika eĉ 1,1 m).

La banka sekurĉambro evoluis responda al priraboj de bankoj. La modernaj bankaj trezorejoj estas elektronike pli forte garditaj, tiel ili jam ne bezonas tiel pezajn pordojn kaj dikajn murojn.

La nun konataj bankaj sekurĉambroj estis evoluigitaj ekde mezo de la 19-a jarcento. La kombinitan fermadon inventis Linus Yale Jr. en 1861, la tekniko per malfrua malfermigo disvastiĝis en la 1870-aj jaroj. Tio reduktis forrabon de manaĝeroj kaj bankaj estroj. La malkovro de likva nitroglicerino kaj dinamito helpis la eksplodigon de la sekurĉambra pordo.

En la 1920-aj jaroj, oni konstruis grandajn sekurĉambrojn kun dikaj muroj, pordo. La respondo al tio estis la uzo de la novinventita tranĉa torĉo. Oni bruligis oksigenon kaj acetilenon ĉe  (), la torĉo facila tratranĉis la ŝtalon. Ĝi estis unuafoje uzata en 1907, sed disvastiĝis dum la unua mondmilito. Rabistoj uzis ĝin ekzemple en 1924 ĉe 200 bankoj. La bankoj uzis post tio pordojn kun aldonita kupra tavolo, kiu ŝtopigis la truojn.

La moderna teknologio donas la avantaĝon de varmosensiloj, movsensiloj kaj aliaj atentigaj sensiloj. La nombro de la priraboj malpliiĝis.

Oni unuafoje planas, konstruas la sekurĉambron, poste alian parton de la banko.

Kategorio:Sekureco
Kategorio:Italaj inventoj
Ŝtonminejo

[eta|altdekstre=1.3|Kalkŝtona minejo en [Soignies, Henegovio, Belgio.]]
eta|Kalkŝtona minejo en Supra Bavario
**Ŝtonminejo** estas uzata por akiro de rokaĵoj el rokmonto. La ekspluato, minado de la rokoj okazas plej ofte subĉiele.

## Historio 
Ŝtonminejoj ekzistas jam ekde la antikvo. La egiptoj uzis ilin por produkti ŝtonegojn por la piramidoj, pli grandamase la romianoj eklaboris en ŝtonminejoj. Gravaj ŝtonminejoj estis Kriemhildenstuhl en Germanio kaj Mons Claudianus kaj Mons Porphyrites en Egiptio.

 dosiero:Gittermastkran.jpg|Marmora minejo
 dosiero:Cararra-Steinbruch.JPG|Marmora minejo

## Procezo 
La ŝtonrompado, malfermo de la minejo povas okazi nur post akiro de la necesaj instancaj permesiloj. Oni eĉ detale antaŭskribas la rekultivan devon post ĉesigo de la rokekspluato. La ŝtonrompado okazas plej ofte per eksplodigo, poste oni liveras la ŝtonegojn al mineja prilaborejo kaj oni dispecigas, klasas la ŝtonojn laŭ grando: oni povas paroli pri ŝtonsablo, splito, balastoj kaj akvokonstrua ŝtono (kun eĝoj de 120–200&nbsp;cm). Tiuj materialoj povas esti pluprilaboritaj, ekz. por produkti betonon aŭ asfalton.

Specifa formo de la ŝtonrompado estas la produkto de merkatdeziritaj naturŝtonoj kiel plataj aŭ pavimaj ŝtonoj. Por tiu oni uzas la sekvajn ŝtontipojn: marmoro, kalkŝtono, granito, bazalto aŭ ardezo. Ideale temas pri rokejoj, kie la ŝtontavoloj jam nature pli-malpli konvenas al la merkato, alikaze oni devas segi aŭ desplitigi la deziratan formon, grandon.

## Transporto 
Ĉar la ŝutvaroj de la ŝtonminejo havas tre malaltan tunan valoron, tiel la kosto de la transporto estas konkurdecida. Oni plej ofte loke, lokproksime vendas la ŝutvarojn, plej ofte en baskulkamiono, sed ankaŭ en fervojaj vagonoj kaj ŝipoj al pli fora loko.

## Ŝtonrompado en Germanio 
En 2004, oni rompis en Germanio 144 milionojn da tunoj el naturŝtono. La maksimumo okazis en 1994 kun 189 milionoj da tunoj. En Germanio ekzistas ĉirkaŭ 2000 ŝtonminejoj, kiuj laborigas ĉirkaŭ 25.000 personojn.

### Famaj lokoj 
* Seĝo de Kriemhild

## Vidu ankaŭ 
* Listo de rokaĵoj
* Listo de mineraloj
* Koloseo

Kategorio:Minejoj
Hwicce

La **Hwicce** estis anglosaksa popolo de Anglio. Ilia teritorio korespondis proksimume al tiu de la diocezo de Worcester. Unue ili havis sendependan regnon: poste ili aliĝis al Mercia.

La unua certa mencio de la Hwicce estas en la historio de Bede. Ili estis verŝajne inter la unuaj anglosaksoj kiuj konvertiĝis al kristanismo, eble pro misioj de la keltoj kiuj daŭre loĝis en ilia regno.

Pli kaj pli kreskis la influo de Mercia, kaj fine, verŝajne antaŭ la fino de la 8-a jarcento, la regno iĝis parto de Mercia.

En 877, kune kun la aliaj regionoj de Mercia, ĝi agnoskis Alfredon la Grandan kiel reĝo.

*
Kategorio:Historio de Anglio
Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 6-a jarcento
Kategorio:Aperis en 570-579
Kategorio:577
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 8-a jarcento
Kategorio:780-789
Flavvizaĝa paruo

La **Flavvizaĝa paruo** (***Parus spilonotus***) estas paserina birdo de la familio de Paruedoj. 

Temas pri specio sufiĉe simila al la parenca Flavnigra paruo, sed la kontrasto inter tiuj ambaŭ koloroj ne estas tiom markataj kaj ĉe tiu specio la plej rimarkinda eco estas la **flavega vizaĝo**. Estas **nigraj krono kaj kresto**, krom **elokula strio** ne tiom larĝa kiom ĉe la Flavnigra paruo, dum estas **flavaj la vizaĝo, nuko kaj superokula strizono**, sed la subaj partoj apenaŭ estas flavaj, sed verdecaj aŭ grizecaj kaj en kelkaj ekzempleroj la **nigra larĝa vertikala zono** ne estas simpla strio sed tiom larĝa ke okupas la tutan antaŭan parton. La dorso estas grizeca (iom verdeca supre) kaj montras du horizontalajn striojn de blankaj punktoj kaj aliajn du vertikalajn en suba dorso. La beko estas nigra kaj la gamboj malhelgrizaj.

Ĝi troviĝas en sudorienta Azio el Himalajo al la sudorienta pinto nome en Nepalo, Bhutano, Ĉinio, Barato, Bangladeŝo, Birmo, Tajlando, Laoso kaj Vjetnamo.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montetoj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Parus spilonotus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Klavocitro

[eta|dekstra|300px|Klavocitro; kuprogravuraĵo el *Syntagma musicum* de [Michael Praetorius]]
**Klavocitro** estas korda klavarinstrumento, ĉe kiu la tongenerado ekestas per plukado de kordoj pere de plumtuboj, analoge al klaviceno. Ĉe klavocitro tamen la kordoj pasas vertikale, kompareble al pianeto, pro kio oni povas starigi ĝin placoŝpare ĉe muron.

La historia klavicitro travivis en la 1950-aj jaroj renesanco, kiam J. C. Neupert (Bamberg) serie fabrikis t.n. *klaviceneton* laŭ pianeta formo kun enfaldebla klavaro kaj vertikala prikordigo.

## Literaturo 
* Konrad Nagel: *Klavizitherium-selbst gebaut.* Merseburger, Kassel 1987, ISBN 3-87537-229-8

Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Carhampton (Somerset)

eta|dekstra|Mezepoka preĝejo en Carhampton
**Carhampton** estas vilaĝo en Somerset, Anglio. En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi enhavis 992 loĝantojn.

Estas ferepokaj restaĵoj (fortikaĵoj sur monteto), kaj oriente de la vilaĝo dum la 1990-a jardeko arkeologoj eltrovis signojn de kristanaj loĝejo kaj tombejo.

Dum la anglosaksa epoko reĝoj de Wessex foje haltis ĉe Carhampton, kiu estis la centro de reĝa bieno. La vilaĝo suferis pro vikingaj disraboj. En 836 la danoj venkis Egbert (Wessex) ĉe Carhampton, kaj multaj anglosaksaj soldatoj mortis.

Laŭlegende, dum la epoko de Reĝo Arturo Sankta Carantoc aŭ malsovaĝigis drakon aŭ mortigis serpenton kiu terurigis la loĝantaron de Carhampton. Pro tio Arturo donis al Carantoc la rajton fondi monaĥejon tie.

La vilaĝo enhavas mezepokan preĝejon, restaŭritan dum la 19-a jarcento.

Kategorio:Vilaĝoj de Anglio
Ĥanato de Erevano

La **Ĥanato** (aŭ **kanato**) **de Erevano** (en la persa lingvo: آرون) estis islama princlando sub regado de la Persa Imperio inter 1747 kaj 1828. Ĝia teritorio enhavis la plejparton de la centra Armenio, la plejparto de la nuna turka provinco Iğdır kaj la rajonoj Ŝaruro kaj Sadarako de la nuna Naĥiĉevano, aŭtonoma respubliko de Azerbajĝano.eta|250ra|Mapo de la Ĥanato de Erevano.Kiel konsekvenco de la persa malvenko en la lasta ruso-persa milito (1826-1828), la princlando estis cedita al la Rusa Imperio laŭ la Traktato de Turkmenĉajo. La teritorioj de la ĥanatoj de Erevano kaj Naĥiĉevano estis kunigitaj por la kreado de la oblasto de Armenio.

Ĝia teritorio estis ĉefe loĝata de armenoj, persoj (loĝantaj ĉirkaŭ la ĉefurbo), azeroj (duon-nomadoj), kaj kurdoj (plimulte nomadoj). La armenoj estis malpli ol 20 % de la tuta loĝantaro pro la deportado de grandparto de la armenoj el la valo Ararato kaj la ĉirkaŭa regiono en 1605 de la Sah Abazo la Granda. La islama branĉo (ŝijaismo) estis la reganta kredo kvankam pluraj kurdoj estis sunaismaj islamanoj. La kredantoj de la jezidismo estis multnombraj.

Post la aneksado de la Ĥanato de Erevano al la Rusa Imperio en 1828 multaj islamanoj (tataroj, azeroj, kurdoj, lezgoj kaj diversaj nomadaj triboj) foriris de la teritorio kaj estis anstataŭataj de pluraj miloj da armenaj rifuĝintoj venintaj el Persio. Similaj enmigradoj, kvankam multe pli malgrandaj, daŭris ĝis la fino de la 19-a jarcento. Ĉirkaŭ 1832 la armenoj loĝantaj en tio kio antaŭe estis la ĥanato superis la islamanojn. Komence de la 20-a jarcento signifa kvanto de islamanoj ankoraŭ loĝis en la rusa Armenio. Ili estis ĉ. 300.000 personoj (37,5 % de la loĝantaro).

## Regantoj 
* 1736-40 Tahmasp-kulu ĥano
* 1740-47 Nader Ŝah
* 1745-48 Meĥti-ĥan Kasimli
* 1748-50 Hasan Ali-ĥan
* 1750-80 Huseyn Ali Ĥan
* 1752-55 Ĥalil Ĥan
* 1755-62 Hasan Ali Ĥan Kaĵaro
* 1762-83 Husejn Ali Ĥan
* 1783-84 Kulam Ali (filo de Hasan Ali)
* 1784-1804 Muhammed Ĥan
* 1804-06 Meĥti-Kulu Ĥan
* 1806-07 Muhammed Ĥano Maragai
* 1807-27 Husejn Kulu Ĥano Kaĵaro

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Armenio
Kategorio:Historio de Irano
Erevano
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1730-1739
Kategorio:Aperis en 1736
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1828
Blankaŝultra paruo

La **Blankaŝultra paruo** *Parus guineensis* estas paserina birdo de la familio de Paruedoj. Ĝi reproduktiĝas en zono tra Afriko el Senegalio okcidente al Kenjo kaj Etiopio oriente. Ĝi estas foje konsiderata samspecifa kun la pli suda Blankaflugila nigra paruo *Parus leucomelas*.

Kiel tiu laste menciita specio, ĝi estas **ĉefe nigra** (brunnuance en suba dorso kaj centra vosto) kun **blanka flugilmakulo** kio ripoze videblas kiel blanka strimarko ekde la ŝultroj (kio nomigas la specion) al flugilpintoj, sed diferenciĝas en tio ke ĝi havas **palan okulon**.

Ili estas loĝantaj birdoj en arbaroj de koniferoj tra sia teritorio, kaj nestumas en arbofendoj. La ino demetas 4-6 ruĝecbrune punktitajn rozbklankecajn ovojn.

## Referencoj 
* Harrap kaj Quinn, *Tits, Nuthatches and Treecreepers* ISBN 0-7136-3964-4

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Therwil

**Therwil** estas komunumo en la distrikto Arlesheim en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 9514 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008 kaj do preskaŭ posedas la grandecon de urbo.

## Geografio 
Therwil situas proksimume 5 kilometrojn sude de Bazelo en la tiel nomita *Leimenvalo* ĉe la bordo de la rivero Birsig.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Therwil limas en sudo al Ettingen, en sudoriento al Aesch, en oriento al Reinach, en nordo al Oberwil, en nordokcidento al Biel-Benken, kaj en sudokcidento al Witterswil (Kantono Soloturno).

## Trafiko 
Therwil estas konektita per la tramlinio n-ro 10 kun la centro de la urbo Bazelo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Therwil datiĝas el la jaro 1223 kiel *Terwilre*.

En mezepoko Therwil estis posedaĵo de la Monaĥejo Reichenau. En la jaro 1518 la episkopo de Bazelo akiris la vilaĝon, kiu estis en la jaro 1525 akceptita en la civitana rajto de Bazelo. Dum la Tridekjara Milito la vilaĝo estis plurfoje elrabita. Post la Franca Revolucio Therwil fariĝis parto de la Raŭraĥa Respubliko kaj ek de 1793 ĝis 1814 apartenis al Francio. En la jaro 1815 la Viena Kongreso atribuis la vilaĝon al la Kantono Bazelo. En la jaro 1833 Therwil fariĝis post la Bazela Kantondisiĝo parto de la nova Kantono Bazelo Kampara. La revoluciulo Stephan Gutzwiller, kiu estis la gvidanto de la ribelo, kies rezulto estis la nova kantono, devenis el Therwil.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Therwil
Suda nigra paruo

La **Suda nigra paruo** (***Parus niger***) estas paserina birdo de la familio de Paruedoj. Ĝi estas tre proksima parenco de la specioj nome Blankaflugila nigra paruo kaj Blankaŝultra paruo. Tiele ĝi estas **ĝenerale nigra kun markita blanka flugilmakulo** pli larĝa ĉe ŝultroj kaj ne tiom videbla en flugilpintoj. Ankaŭ la beko kaj gamboj estas nigraj.

Ĝi troviĝas en Angolo, Bocvano, Malavio, Mozambiko, Namibio, Sudafriko, Svazilando, Zambio kaj Zimbabvo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj kaj sekaj savanoj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Parus niger. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Karpa paruo

La **Karpa paruo** aŭ **Karpa nigra paruo** (*Parus carpi*) estas paserina birdo de la familio de Paruedoj. Kelkaj fakuloj konsideras ĝin kiel subspecio de la Suda nigra paruo. Ĝi troviĝas en sudokcidenta Angolo kaj nordokcidenta Namibio.

## Aspekto 
Aspekto de la Karpa paruo (latina scienca nomo *Parus carpi*) troveblas en la 7a eldono de la libro *Roberts Birds of Southern Africa*. La *Parus carpi* identigiĝas per la nombro Roberts 555 kaj la detala priskribo de paĝo 739. Estas bildo en paĝo 769. Tiu birdo ricevas la nomon Karpa nigra paruo en Roberts 6a eldono. Tamen ne okazis ŝanĝoj en la latina scienca nomo de la Karpa paruo el la 6a al la 7a eldono de Roberts.

La Karpa paruo estas 15 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 20 g. La kapo estas blunigra, dum la beko estas nigra. Ĝi havas nigran gorĝon, grizajn gambojn kaj blunigran dorson. La okuloj estas brunaj. Kiel ĉe aliaj membroj de la genro en Afriko montras **blankan flugilmakulon en ĝenerale nigra korpo**.

## Kutimoj 
Tiu specio ĉasas en la malalta arbofoliaro (foje en arboŝelo) insektojn kiel papilioj, abeloj, vespoj, lokustoj kaj formikoj. Tiuj senvertebruloj estas plej ofte kaptataj dumfluge kaj mortigataj antaŭ manĝo. Krome ili manĝas semojn en precizaj sezonoj. Ili loĝas en savanoj, densaj aŭ ĉeriveraj arbaroj aŭ kie estas akvo proksime. Ili loĝas ankaŭ ĉe urboj, kie ili ĉeestas parkojn, ĝardenojn kaj senhomajn konstruaĵojn. Tiu birdo estas kutime en etaj familigrupoj aŭ en grandaj aroj.

La Karpa paruo estas monogama birdo porvive. La ino demetas 2 al 5 brunajn ovojn. La ino kovas kaj ĉefe zorgas la idojn. La masklo nur alportas manĝon al ili per kio la ino manĝigas ilin. Ili konstruas sian neston el milda materialo en arbokavaĵo nur kelkajn metrojn supergrunde. La arbotruon kutime estas reuzata en la venonta reprodukta sezono. Tiu sezono estas el novembro al januaro koincide kun la sudhemisfera somero.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri tiu specio en la angla 

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Blankaflugila nigra paruo

La **Blankaflugila nigra paruo** *Parus leucomelas* aŭ *Melaniparus leucomelas*, konata ankaŭ kiel **Blankaflugila paruo**, estas paserina birdo de la familio de Paruedoj.  Ĝi troviĝas en centra Afriko, el Angolo okcidente al Etiopio oriente.

Ĝi estas ĉefe **nigra kun blanka flugilmakulo**, sed diferenciĝas el la pli norda Blankaŝultra paruo *Parus guineensis* kun kiu ĝi estis foje konsiderata samspecifa en tio ke ĝi havas **malhelan okulon**.

Ĝi estis foje separata en la genro *Melaniparus*, kiu estas grupo de kutime malhelaj specioj el Afriko. Analizo de DNA (Gill *et al.*, 2005) indikas ke tiuj birdoj povas ja formi kladon, sed la interrilato de la specio inter ili kaj la precizaj specioj de la genro *Parus sensu strictissimo* ankoraŭ ne estis sufiĉe solvita; ĝi ŝajnas tamen ke separi *Melaniparus* kiel genro kaj ne kiel subgenro de *Parus* ne estas garantiata.

## Referencoj 
*  Malplej zorgiga

* **Gill**, Frank B.; Slikas, Beth & Sheldon, Frederick H. (2005): Phylogeny of titmice (Paridae): II. Species relationships based on sequences of the mitochondrial cytochrome-*b* gene. *Auk* **122**: 121-143. DOI: 10.1642/0004-8038(2005)122[0121:POTPIS]2.0.CO;2 HTML resumo

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Pianeto

eta|dekstra|300px|Pianino

**Pianeto** (it.: *pianino* „malgranda piano“) estas la nomo por la nuntempe ĝenerale konata, rekte staranta piano. Alia nomo do estas **starpiano** aŭ laŭ la priskribo de la formo **kestopiano**

La pianeto estis inventita ĉirkaŭ 1840; ĝi estas plisimpligita formo de la ankaŭ rekte staranta, pli pompa liropianego. Pro la malpli granda spacobezono kompare kun pianego kaj tablopiano ĝi konkeris al si daŭre ĝis nun sian lokon en la hejma sfero.

Pianeto kutime disponas pri la kompleta tonamplekso de 7¼ oktavoj (subkontra A–c5); konstruspecoj kun malpli granda tonamplekso tamen ankaŭ ekzistas. Speciala formo estas pianeto kun subklavara mekaniko, foje ankaŭ nomata *jaĥtopiano*, kiu estas konstruita aparte kompakta, ekz. havas nur 6½ oktavojn kaj foje estas ekipita per faldebla klavaro. Tiaj instrumentoj kun konstrugrando de malpli ol metro havas, kiel jam la nomo klarigas, sian mekanikon sub la klavaro. Esence malavantaĝa ĉe tiu konstrumaniero estas la problema vartado, ĉar nur la el- kaj reenkonstruado de la mekaniko estas multoble pli temporaba ol ĉe la kutima konstrumaniero, je kiu la mekaniko staras super la klavaro.

La baziĝantan konstruprincipon de vertikale pasantaj kordoj oni jam aplikis en la 16-a jarcento ĉe klavocitro kaj arĉpiano.

## Konstrugrandoj kaj mezuroj 
**Larĝeco:** 140–155 cm

**Diko:** 50–60 cm

**Alteco:** „malgrandpianeto“ ĝis ĉirkaŭ 110&nbsp;cm, „koncertpianeto“ ekde ĉirkaŭ 130&nbsp;cm. La kutima alteco de pianeto estas ĉirkaŭ 130 cm. Pli altaj instrumentoj havas pli grandan resonancplankan areon kaj pli longajn baskordojn, kaj ambaŭ favorigas pli bonan sonon.

**Pezo:** 175–300 kg

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Piano
Blankaventra paruo

La **Blankaventra paruo** (***Parus albiventris***) estas paserina birdo de la familio de Paruedoj. 

Ĝi estas simila al proksimaj parencoj kiaj la Blankaŝultra paruo, la Blankaflugila nigra paruo, la Suda nigra paruo kaj la Karpa paruo, tio estas **ĝenerale nigra birdo kun rimarkinda blanka flugilmakulo**, sed kiel distingilo tiu specio montras **pli blankan makulon kaj ĉefe blankan ventron**, malkiel ĉe la aliaj samgenranoj, kiuj havas nigrecajn ventrojn, kaj tio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *albiventris* signifas precize “kun blanka ventro”.

Ĝi troviĝas en subsahara zono el la angulo de la Gvinea golfo nome el Kameruno kaj Niĝerio orienten al Kenjo, Sudano, Tanzanio kaj Ugando. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montetoj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Parus albiventris. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Izotopoj de kloro

**Kloro** (**Cl**) havas multajn izotopojn.

Estas du ĉefaj stabilaj izotopoj, 35Cl (75,77%) kaj 37Cl (24,23%), trovitaj en la relativa proporcio de 3:1 respektive.

La norma atompezo estas 35,453(2) *u*.

## Kloro-36 
Spuraj kvantoj de radioaktiva 36Cl ekzistas en la ĉirkaŭaĵo, en rilatumo de proksimume 7×10−13 al 1 kun stabilaj izotopoj. 36Cl estas produktata en la atmosfero per fisio de 36Ar de interagoj kun kosmaj radiadaj protonoj. En la subsurfaca ĉirkaŭaĵo, 36Cl estas generata ĉefe per neŭtrona kapto de 35Cl aŭ muona kapto de 40Ca.

36Cl disfalas al 36S kaj al 36Ar, kun kombinita duoniĝotempo de proksimume 3×105 jaroj.

36Cl estas taŭga por esti uzata en geologia datigo sur tempodaŭroj inter 60000 kaj 1 miliono da jaroj. Aldone, grandaj kvantoj de 36Cl estis produktataj per surradiado de marakvo dum atmosferaj eksplodoj de atombomboj inter 1952 kaj 1958. La loĝa tempo de 36Cl en la atmosfero estas proksimume 1 semajno. Tial, ĉar la eksplodoj markis la akvon en la 1950-aj jaroj, 36Cl estas ankaŭ utila por datigo de akvoj pli fruaj aŭ malpli fruaj ol ĉi tio tempo. 36Cl havas uzojn ankaŭ en la aliaj areoj de geologio.

## Tabelo 
### Notoj 
* Mallongigoj de duoniĝotempo estas: *a*=jaro, *d*=diurno, *h*=horo, *min*=minuto, *s*=sekundo, *ms*=milisekundo, *µs*=mikrosekundo, *ns*=nanosekundo.
* Geologie esceptaj specimenoj estas konataj en kiuj la izotopa komponaĵo kuŝas ekster la raportitaj limigoj. La necerteco en la atompezo povas superi la donitan valoron por ĉi tiaj specimenoj.
* Komerce haveblaj materialoj povas havi nekonatan aŭ neatentatan izotopan frakciigon. Konsiderindaj dekliniĝoj de la donita maso kaj komponaĵo povas okazi.
* Valoroj markitaj per # estas ne pure derivitaj de eksperimentaj datumoj, sed almenaŭ parte de sistemaj tendencoj. Spinoj kun malfortaj asignaj argumentoj estas enmetitaj en krampojn.
* Necertecoj estas donitaj en konciza formo en krampoj post la respektivaj lastaj ciferoj. Necertecaj valoroj signifas unu norman diferencon, escepte izotopan komponaĵon kaj norman atompezon de IUPAC kiuj uzas elvolvitajn necertecojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Izotopaj masoj de Ame2003 pritakso de atomaj masoj  de G. Audi, A.H. Wapstra, C. Thibault kaj O. Bersillon en *Atomkerna Fiziko* A729 (2003).
* Izotopaj komponaĵoj kaj normaj atomaj masoj de Atompezoj de la eroj. Recenzo 2000 (Teknika raporto de IUPAC). *Pure Appl. Chem.* volumo 75, no. 6, pp. 683-800, (2003) kaj Atomaj pezoj peviziitaj (2005) .
* Audi, Bersillon, Blachot, Wapstra. La Nubase2003 pritakso de atomkernaj kaj disfalaj propraĵoj , Nuc. Phys. 729, pp. 3-128 (2003).
* Nacia Atomkerna Datuma Centro, Brookhaven Nacia Laboratorio. Informo ekstraktita de la NuDat 2.1 datumbazo (ekstraktita en septembro de 2005).
* Kloraj izotopaj datumoj de *La izotopa projekto de Laboratorioj Berkeley* 

Kategorio:Izotopoj
Izotopoj de argono

La ĉefaj izotopoj de **argono** (**Ar**) trovitaj sur Tero estas 40Ar, 36Ar kaj 38Ar.

La norma atompezo estas 39,948(1) *u*.

En la atmosfero, 39Ar estas produktata per kosma radiado, ĉefe de 40Ar. En la subsurfaca ĉirkaŭaĵo, ĝi estas ankaŭ produktata per neŭtrona kapto de 39K tra 40K kiu disfalas. Mezurita rilatuma enhavo de 39Ar en natura argono estas (8,0±0,6)×10−16, kio respektivas al radioaktiveco (1,01±0,08) Bq/kg de natura argono. 37Ar estis kreata de disfalo de 40Ca pro subsurfacaj atomkernaj eksplodoj. Ĝi havas duoniĝotempon de 35 tagoj. La rilatuma enhavo de 42Ar en la atmosfero estas pli malgranda ol 6×10−21.

Nature okazanta 40K kun duoniĝotempo de 1,250×109 jaroj disfalas al stabila 40Ar (11,2%) per elektrona kapto kaj pozitrona eligo, kaj ankaŭ al stabila 40Ca (88,8%) per beto-disfalo. Ĉi tiuj propraĵoj kaj rilatumoj estas uzitaj por difini aĝon de rokoj per kalio-argona datigo.

## Tabelo 
## Eksteraj ligiloj 
* Izotopaj masoj de Ame2003 pritakso de atomaj masoj  de G. Audi, A.H. Wapstra, C. Thibault kaj O. Bersillon en *Atomkerna Fiziko* A729 (2003).
* Izotopaj komponaĵoj kaj normaj atomaj masoj de Atompezoj de la eroj. Recenzo 2000 (Teknika raporto de IUPAC). *Pure Appl. Chem.* volumo 75, no. 6, pp. 683-800, (2003) kaj Atomaj pezoj peviziitaj (2005) .
* Audi, Bersillon, Blachot, Wapstra. La Nubase2003 pritakso de atomkernaj kaj disfalaj propraĵoj , Nuc. Phys. 729, pp. 3-128 (2003).
* Nacia Atomkerna Datuma Centro, Brookhaven Nacia Laboratorio. Informo ekstraktita de la NuDat 2.1 datumbazo (ekstraktita en septembro de 2005).
* Argonaj izotopaj datumoj de *La izotopa projekto de Laboratorioj Berkeley* 
* 
* V. D. Ashitkov kaj aliaj, Nova eksperimenta limigo por enhavo de 42Ar en atmosfero de Tero. Nucl. Instr. Meth. 416 (1998) 179 http://dx.doi.org/10.1016/S0168-9002(98)00740-2.
* P. Benetti kaj aliaj, Mezuro de la specifa agado de 39Ar en natura argono. Nucl. Instr. Meth. 574 (2007) 83 http://dx.doi.org/10.1016/j.nima.2007.01.106.

Kategorio:Izotopoj
Izotopoj de kalcio

**Kalcio** (**Ca**) havas kvar stabilajn izotopojn 40Ca, 42Ca, 43Ca, 44Ca. Ankoraŭ du izotopoj 46Ca kaj 48Ca havas sufiĉe grandajn duoniĝotempojn tiel ke por ĉiuj praktikaj celaj ili povas esti konsiderataj kiel stabilaj.

Estas ankaŭ produktata per kosma radiado radioaktiva 41Ca kun duoniĝotempo proksimume 100000 jaroj. Malsimile al multaj aliaj aperantaj pro kosmaj izotopoj de diversaj elemrntoj kiuj estas produktata en la atmosfero, 41Ca estas produktita per neŭtrona kaptado per 40Ca. La plejparto de ĝia produktado estas en la supra tavolo de grundo de diko de proksimume metro, kie la aperanta pro kosma neŭtrona fluo estas sufiĉe forta. 41Ca estas multe studata en stelaj studoj ĉar ĝi disfalas al 41K, kriza montrilo de suno-sistemaj anomalioj.

97% de nature okazanta kalcio estas 40Ca. 40Ca estas unu el la produktoj de disfalo de 40K kune kun 40Ar. La kalio-argona datigo estas multe uzata en la geologiaj studoj, sed la granda kvanto de 40Ca en naturo malfaciligas uzon de ĝi en datigo. Tamen manieroj uzantaj mas-spektrogramojn kaj duopan alkoholan izotopan dissolvigon estas uzataj por kalio-kalcia datigo.

La norma atompezo estas 40,078(4) *u*.

## Tabelo 
### Notoj 
* Mallongigoj de duoniĝotempo estas: *a*=jaro, *d*=diurno, *h*=horo, *min*=minuto, *s*=sekundo, *ms*=milisekundo, *µs*=mikrosekundo, *ns*=nanosekundo.
* La donita izotopa komponaĵo estas por plejparto sed ne por ĉiuj komercaj specimenoj.
* La precizeco de la izotopaj abundecoj kaj atompezo estas limigita per variadoj. La donitaj limigoj devus esti aplikeblaj al ĉiu normala surtera materialo.
* Geologie esceptaj specimenoj estas sciataj en kiuj la izotopa komponaĵo kuŝas ekster la raportita limigo. La necerteco en la atompezo povas superi la donitan valoron por ĉi tiaj specimenoj.
* Valoroj markitaj per # estas ne pure derivitaj de eksperimentaj datumoj, sed almenaŭ parte de sistemaj tendencoj. Spinoj kun malfortaj asignaj argumentoj estas enmetitaj en krampojn.
* Necertecoj estas donitaj en konciza formo en krampoj post la respektivaj lastaj ciferoj. Necertecaj valoroj signifas unu norman diferencon, escepte izotopan komponaĵon kaj norman atompezon de IUPAC kiuj uzas elvolvitajn necertecojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Izotopaj masoj de Ame2003 pritakso de atomaj masoj  de G. Audi, A.H. Wapstra, C. Thibault kaj O. Bersillon en *Atomkerna Fiziko* A729 (2003).
* Izotopaj komponaĵoj kaj normaj atomaj masoj de Atompezoj de la eroj. Recenzo 2000 (Teknika raporto de IUPAC). *Pure Appl. Chem.* volumo 75, no. 6, pp. 683-800, (2003) kaj Atomaj pezoj peviziitaj (2005) .
* Audi, Bersillon, Blachot, Wapstra. La Nubase2003 pritakso de atomkernaj kaj disfalaj propraĵoj , Nuc. Phys. 729, pp. 3-128 (2003).
* Nacia Atomkerna Datuma Centro, Brookhaven Nacia Laboratorio. Informo ekstraktita de la NuDat 2.1 datumbazo (ekstraktita en septembro de 2005).
* Kalciaj izotopaj datumoj de *La izotopa projekto de Laboratorioj Berkeley* 

Kategorio:Izotopoj
Izotopoj de kalio

**Kalio** (**K**) havas 24 konatajn izotopojn. Tri izotopoj okazas nature: 39K (93,3%), 40K (0,012%) kaj 41K (6,7%).

La norma atompezo estas 39.0983(1) *u*.

Radioaktiva 40K havas duoniĝotempon de 1,250×109 jaroj. La duoniĝotempo estas sufiĉe granda kaj tiel la izotopo okazas en naturo. 40K disfalas al stabila 40Ar (11,2%) per elektrona kapto kaj per pozitrona eligo, kaj disfalas al stabila 40Ca (88,8%) per beto-disfalo;

La disfalo de 40K al 40Ar estas bazo de kutime uzita maniero por datigo de rokoj. La kutima kalio-argona datigo dependas de supozo ke la rokoj ne enhavis argonon je la tempo de formiĝo kaj ke ĉiu aperinta pro radioaktiveca argono 40Ar ne estis ellasita. Mineraloj estas datigataj per mezuro de la koncentriteco de kalio kaj la kvanto de aperinta pro radioaktiveco 40Ar kiu estas akumulita. Iuj mineraloj kiuj estas plej bone konvenaj por ĉi tiu datigo estas nigra glimo, muskovito, profundeca/alte metamorfa kornea blendo, vulkana feldspato; ankaŭ tutaj rokaj specimenoj de vulkanaj fluoj kaj malprofundaj enenpremaĵoj povas esti datitaj se ili estas neŝanĝitaj.

Kaliaj izotopoj estas multe uzataj kiel radioaktivaj traceantoj en studoj de efloresko. Ili ankaŭ estas uzata por studoj de nutraj cikloj ĉar kalio estas makroonutraĵo bezonata por vivo.

40K okazas en natura kalio kaj tial en produktataj saloj en sufiĉa kvanto tiel ke granda sakoj de ĉi tiu substanco povas esti uzata kiel radioaktiva fonto por klasĉambraj demonstradoj. En korpo de sanaj animaloj, 40K donas la plej grandan fonton de radioaktiveco, pli grandan ol tiu de 14C. En homa korpo de maso de 70 kg proksimume 4400 kernoj de 40K disfalas dum sekundo.

## Tabelo 
### Notoj 
* Mallongigoj de duoniĝotempo estas: *a*=jaro, *d*=diurno, *h*=horo, *min*=minuto, *s*=sekundo, *ms*=milisekundo, *µs*=mikrosekundo, *ns*=nanosekundo.
* Valoroj markitaj per # estas ne pure derivitaj de eksperimentaj datumoj, sed almenaŭ parte de sistemaj tendencoj. Spinoj kun malfortaj asignaj argumentoj estas enmetitaj en krampojn.
* Necertecoj estas donitaj en konciza formo en krampoj post la respektivaj lastaj ciferoj. Necertecaj valoroj signifas unu norman diferencon, escepte izotopan komponaĵon kaj norman atompezon de IUPAC kiuj uzas elvolvitajn necertecojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Izotopaj masoj de Ame2003 pritakso de atomaj masoj  de G. Audi, A.H. Wapstra, C. Thibault kaj O. Bersillon en *Atomkerna Fiziko* A729 (2003).
* Izotopaj komponaĵoj kaj normaj atomaj masoj de Atompezoj de la eroj. Recenzo 2000 (Teknika raporto de IUPAC). *Pure Appl. Chem.* volumo 75, no. 6, pp. 683-800, (2003) kaj Atomaj pezoj peviziitaj (2005) .
* Audi, Bersillon, Blachot, Wapstra. La Nubase2003 pritakso de atomkernaj kaj disfalaj propraĵoj , Nuc. Phys. 729, pp. 3-128 (2003).
* Nacia Atomkerna Datuma Centro, Brookhaven Nacia Laboratorio. Informo ekstraktita de la NuDat 2.1 datumbazo (ekstraktita en septembro de 2005).
* http://www.fas.harvard.edu/~scdiroff/lds/QuantumRelativity/RadioactiveHumanBody/RadioactiveHumanBody.html

Kategorio:Izotopoj
Gábor Vona

**Gabor Vona** (naskiĝis la 20-an de aŭgusto, 1978 en Gyöngyös; alie: Gabrielo Vona) estas prezidanto de la faŝisma "Pro Pli Bona Hungario" Movado kaj la Hungara Gvardio, laŭ siaj studoj estas instruisto de historio.

## Vivo 
Li naskiĝis la 20-an de aŭgusto, 1978 en Gyöngyös, en Heves. Li finis siajn studojn en la Historia Fakultato de ELTE eĉ lernis psikologion dum tri jaroj, sed ne estis tro longe instruisto. Kun lia edzino ili vivas en Óbuda kaj edukas sian unuan infanon, Benedikon.

En 2010 li estis elektita deputito parlamenta, kie li ofte faras paroladojn dum la kunvenoj.

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Faŝismo
Kategorio:Naskiĝintoj en Hungario
Fulga paruo

La **Fulga paruo** (***Parus funereus***) estas paserina birdo de la familio de Paruedoj kaj genro *Parus*, sed en la subgrupo Melaniparus, kiuj estas **nigrecaj paruoj kiuj loĝas en Afriko**. 

Ĝi troviĝas en granda parto de subsahara Afriko nome en Angolo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Gabono, Ganao, Gvineo, Kenjo, Liberio, Ruando, Sieraleono, Sudano kaj Ugando.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj.
## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Parus funereus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ruĝventra paruo

La **Ruĝventra paruo** aŭ Cinamobrusta paruo (***Parus rufiventris***) estas paserina birdo de la familio de Paruedoj kaj genro Parus, sed en la subgrupo Melaniparus, kiuj estas **nigrecaj paruoj kiuj loĝas en Afriko**. 

Ĝi troviĝas en Afriko el Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo kaj norda Namibio orienten al Tanzanio kaj norda Mozambiko.

Ties habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj.

Tiu specio estas 15 cm longa kaj **nigreca birdo** kiu havas nigrajn kapon, bruston, flugilojn kaj voston, grizajn suprajn partojn, blankajn bordojn en flugilplumoj, kaj **ruĝecajn subajn partojn**, kio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *rufiventris* signifas precize “de ruĝeca ventro”. Plenkreskuloj havas flavajn okulojn, dum junuloj havas brunajn akulojn kaj estas pli senkoloraj.

La orienta raso havas malhelan grizan bruston, “malpurajn” subajn partojn kaj brunajn okulojn je ĉiuj aĝoj. Ili estas foje separataj kiel **Cinamobrusta paruo**, *Parus pallidiventris*.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Parus rufiventris. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.
* Harrap kaj Quinn, *Tits, Nuthatches and Treecreepers* Christopher Helm, 1996 ISBN 0-7136-3964-4

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Eglimata

La televida serio "**Eglimata**" (greka: *εγκλήματα,* *: krimoj*) estis projekciita de Antenna Kanalo en Grekio en la periodo 1998-1999 kaj 1999-2000. Ĝi estis tre sukcesa kaj ĝi havis tre multajn rigardantojn. La scenaraŭtoro estis Lefteris Papapetru kaj la direktoro estis Adonis Agelopulos (kiu estis la direktoro de la sukcesa serio "Para Pede").
Kategorio:Televido
Sittiparus

***Sittiparus*** estas genro de birdoj de la familio de Paruedoj kiu estas agnoskata de kelkaj fakuloj kia la *Handbook of the Birds of the World* (Gvidlibro de la tutmondaj birdoj) ĉe Interreta Birdokolekto (2004–2007). Ĝi estas ofte konsiderata parto de la genro *Poecile*, kiun multaj fakuloj siavice konsideras kiel subgenro de *Parus*. La jenaj specioj de Orienta Azio estis lokitaj en ĝin:
* Varia paruo, * Sittiparus varia* 
* Blankfrunta paruo, * Sittiparus semilarvata*

La subspecio Daitoa varia paruo, * S. v. orii*, iĝis formortinta en la 1940-aj jaroj, kaj estas la ununura paruo al kio okazis tio.

## Literaturo 
*Harrap kaj Quinn, *Tits, Nuthatches and Treecreepers* ISBN 0-7136-3964-4
*

Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Paruedoj (scienca nomo)