open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Otto Wilhelm Scharenberg

**Otto Wilhelm Scharenberg** (* 29-an de majo 1851 en Kiel; † 14-an de decembro 1920 en Erdmannsdorf en Gigantmontaro) estis germana arkitekto kaj konstruoficisto, ekde 1898 ĝis 1915 ĝi oficis kiel urba konstrukonsilisto en Lepsiko.

Scharenberg studis ĉe la berlina konstruadakademio resp. ĉe Teknologia Universitato Berlino. Li laboris ekde 1887 ĝis 1895 ĉe la konstruestrado de la regnojuĝeja domo en Lepsiko. Scharenberg estis sukcede de Hugo Licht ekde 1898 ĝis 1915 urba konstrukonsilanto kaj estro de la ofico por domkonstruado, li daŭre pregis la urban aspekton de Lepsiko.

## Konstruaĵoj 
[eta|Suda tombejo de Lepsiko: Kapelo kun kremaciejo, konstruita en 1910 laŭ modelo de la monaĥejo [Abatejo Maria Laach|Maria Laach]]
**en Potsdamo**
* Kazerno de la 1-a gardoregimento
**en Kameruno kaj Togolando**
* Registaraj domoj
**en Lepsiko**
* 1899–1902: Heilanstalt Dösen
* 1901: Reallernejo Lindenau (ekde 1928 „Helmholtzschule“), Helmholtzstraße 6
* 1901: Urba orfejo (nun Haus der Demokratie), Bernhard-Göring-Straße 152
* 1902: „Königin-Carola-Gimnazio“, Johannisplatz 6 (en 1943 militdetruita)
* 1905–1907: Restaŭrado de Alten Börse
* 1905–1910: Kapelo kun kremaciejo sur la suda tombejo
* 1906–1907: 5-a distrikta fajrobrigadejo en Gohlis, Matthissonstraße 4
* 1906–1909: Restaŭrado de la malnova urbodomo
* 1907: Urba supra reallernejo (ekde 1927 „Leibnizschule“), Nordplatz 13
* 1908–1910: 5-a reallernejo, Möbiusstraße 8, ekde 1935 Humboldtschule
* 1908–1913: Malsanulejo Sankta Georgo en Eutritzsch
* 1912–1913: Urba lombardejo (nun: financoficejo), Wilhelm-Liebknecht-Platz
* 1913: Aviadistohejmo sur aerohaveno en Mockau
* 1913–1915: Norda urba naĝejo, Eutritzscher Straße 21

kaj ankaŭ:
* Schiller-Realgimnazio en Gohlis, Frickestraße 12
* Policejo en Rosenthal, Waldstraße 175
* Alkonstruaĵo de la buĉejo

## Eksteraj ligiloj 
* Wiedereröffnung des Badehauses im St. Georg Leipzig

Kategorio:Germanaj arkitektoj
Ľudmila Lukáčková

**Ľudmila Lukáčková** (naskiĝis la ); estis slovaka esperantistino. Ŝi estis organizantino de kursoj, renkontiĝoj kaj ekskursoj. Ŝi estris Internacian E-Someron (1968) en Piešťany-Sĺňava kaj dum unu periodo estis prezidantino de Okcidentslovakia regiona komitato de SEA. Membro de E-konsilantaro ĉe Kleriga instituto en Bratislavo (1968).

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Linn AG

**Linn** estas iama komunumo en la distrikto Brugg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 138 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. Ekde la 1-a de januaro 2013 ĝi estas parto de la nova komunumo Bözberg.

## Geografio 
Linn situas ĉe la suda flanko de altebenaĵo ĉe la transiro de la Falda Ĵuraso al la Tavola Ĵuraso, proksimume unu kaj duonan kilometron sude de Bözberg-Pasejo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,54 km², de kiuj 1,13 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,12 de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 720 m s.m. sur la kulmino de la monto *Linnerberg*, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 472 m s.m. en la valo *Sagenmülital*.

## Iamaj najbaraj komunumoj 
La iama komunumo limis en nordo al Gallenkirch, en nordoriento al Unterbözberg, en oriento al Villnachern, en sudo al Schinznach-Dorf, en okcidento al Zeihen, kaj en nordoriento al Effingen.

## Trafiko 
La komunumo situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La komunumo atingeblas per flanka sakvojo, kiu deflankiĝas de la Bözberg-Pasejkulmino.

La komunumo estas konektita al la publika trafikreto per poŝtaŭtolinio al Brugg.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Linn datiĝas el la jaro 1306 kiel *Linne*.

[eta|maldekstra|150px|La [tilio de Linn]]
Dum mezepoko Linn apartenis al la habsburga tribunaldistrikto Bözberg. Post plurfoja posedantoŝanĝo en la jaro 1377 la tribunaldistikto kaj kun ĝi Linn estis integrita al la voktejo Schenkenberg.

En la jaro 1460 la voktejo Schenkenberg estis konkerita de la urbo Berno kaj fariĝis nun parto de Berna Argovio.

Dum pestoepedemioj en mezepoko formortis granda parto de la vilaĝa loĝantaro. Por memoro al la mortintoj estis pantita la tilio de Linn, kiu ankaŭ ornamas la komunuman blazonon.

En aprilo 1798 eksplodis la Helveta Revolucio kaj kun helpo de francaj trupoj Argovio estis liberigita de la ĵurkomunuma servuteco. Linn fariĝis nun komunumo de la nove fondita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Linn

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Linn 
* Linn en la Historia Leksikono de Svislando
Linn

**Linn** estas la nomo de diversaj lokoj:

* **Linn AG** estas komunumo de la distrikto Brugg en Kantono Argovio en Svislando.

* **Kantono Linn (Iovao)** estas administra unuo de la usona ŝtato Iovao.
* **Linn (Krefeld)** estas urboparto de Krefeld ekde 1901
Márk Antal

**ANTAL Márk** estis rumanuja hungara matematikisto, pedagogo, kulturpolitikisto naskiĝinta en Devecser la 18-an de aprilo 1880 kaj mortinta en Koloĵvaro en 19-an de oktobro de 1942. Lia familia nomo estis *Kohn* ĝis 1898. Li estis la patro de ĵurnalisto János Antal kaj István Antal (pianisto).

## Kariero 
Márk Antal devenis el juda familio. En decembro de 1918 li estis unu el vicprezidantoj de la Sindikato de Geinstruistoj de Hungarujo kaj prezidanto de lernejreformpretiga komisio. En januaro de 1919 li estis ĉefdirektoro en publikinstrua ministerio. En 1920 li translokiĝis en Kluĵon, kie li estis la matematikisto de asekura kompanio Minerva, poste direktoro de liceo.

## Verkoj 
* *Kapcsolástan* (Kombinatorika, Bp., 1914).

## Fonto 
* RMIL 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
1030-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
### Amerikoj 
### Azio 
*

### Eŭropo 
*1030: Komenciĝis la konstruado de la katedralo de Speyer.

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
#### Azio 
#### Eŭropo 
##### Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio 
*Konrado la 2-a: reĝo ekde 1024, imperiestro de 1027 ĝis 1039. 
*Henriko la 4-a regis de 1039 ĝis 1056.

##### Papoj 
*Johano la 19-a, estis papo de 1024 ĝis 1032. 
*Benedikto la 9-a, estis papo de 1032 ĝis 1044.

##### Anglio 
*Knuto la Granda, regis de 1016 ĝis 1035.
*Harold Harefoot, regis de 1035 ĝis 1040.

##### Francio 
*Roberto la 2-a, regis de 996 ĝis 1031.
*Henriko la 1-a, regis de 1031 ĝis 1060.

### Aliaj eminentuloj 
*

## Mortintoj 
*2-an de septembro 1031: Sankta Emeriko de Hungario

## Malkovroj 
## Bildoj 

Dosiero:SztImreMáriaremete.JPG|Sankta Emeriko de Hungario, mortis la 2-an de septembro 1031
Dosiero:Anselm of Canterbury.jpg|Anselmo de Canterbury, naskiĝis 1033

## Notoj kaj referencoj
Kometa kerno

[dekstra|eta|250px|La kerno de la kometo [Kometo Tempel 1|Tempel 1.]]

La **kerno** estas la solida, ĉefa parto de kometo, populare nomata *malpura neĝa bulo*. Kometa kerno konsistas el roko, polvo kaj frostigitaj gasoj. Kiam ili estas varmigitaj de la Suno, la gasoj sublimiĝas kaj produktas atmosferon ĉirkaŭ la kerno, nomata hararo. La forto aplikita sur la hararo de la premo de la suna radiado kaj la suna vento estigas grandegan voston, kiu direktas sin for de la Suno. Tipa kometa kerno havas albedon de 0.04.

## Disiĝo 
La kerno de iuj kometoj povas esti malforta, konkludo pruvita pro observado de iuj disiĝoj. Ekzemplo de disiĝitaj kometoj estas 3D/Biela en 1846, Shoemaker-Levy 9 en 1992, kaj 73P/Schwassmann-Wachmann de 1995 ĝis 2006.  Greka historiisto Eforo raportis pri kometa disiĝo dum la vintro de la jaro 372-373 a.K.  Kometoj povas disiĝi pro varma estreso, interna gaspremo aŭ ekfrapo.

## Grando 
Oni pensas ke la plejmulto de la kernoj de la kometoj ne estas pli grandaj ol 16 kilometroj. entenas la saman kvanton el glacio kaj el polvo. Proksimume 80% de la glacio estas akva glacio, kaj frostigita karbona monooksido faras alian 15%. La restaĵo de la glacio estas frostigita karbona dioksido, metano, kaj amoniako. de la grando de la kometo Halley.

Oni kredas ke la plej granda centaŭro are estas 250&nbsp;km to 300&nbsp;km granda. Tri el la plej grandaj estas 10199 Chariklo (258&nbsp;km), 2060 Chiron (230&nbsp;km), kaj 1995 SN55 (~300&nbsp;km).

Oni taksas ke la averaĝa denseco de la konataj kometoj estas 0.6 g/cm³. Sube estas tabelo kun la kalkulitaj grandoj, densecoj kaj masoj.

## Albedo 
Kometoj ofte estas priskribitaj kiel *malpuraj neĝaj buloj*, kvankam ĵusaj observadoj montris sekajn polvajn aŭ rokajn surfacojn, kiuj sugestas ke la glacio kaŝiĝas sub la krusto. Kometaj kernoj estas unu el la plej obskuraj objektoj en la Sunsistemo. La kosmosondilo Giotto malkovris ke la kerno de la kometo Halley reflektas proksimume 4% el la lumo kiu atingas ĝin, Du ter-proksimaj asteroideoj kun tiom malgranda albedo estas 14827 Hypnos kaj 3552 Don Quixote.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kerno de la kometo Halley (15×8×8&nbsp;km)
* Kerno de la kometo Wild 2 (5.5×4.0×3.3&nbsp;km)

## Vidu ankaŭ 
* Hararo (kometo)

Kategorio:Kometoj
Avalon (kanto)

eta|dekstra
"**Avalon**" estas usona kanto, komponita de Al Jolson, Vincent Rose kaj Buddy DeSylva en 1920. Unue ĝin registris Jolson, kiu ankaŭ kantis ĝin en la muzikaloj *Sinbad* kaj *Bombo*.

La kanto estas populara ĵaza normkanto. Ĝin registris inter aliaj Cab Calloway (1934), Coleman Hawkins (1935) kaj Eddie Durham (1936). La kvarteto de Benny Goodman ludis ĝin en ilia koncerto en Carnegie Hall en 1938.

La komenca melodio de la kanto estas de la ario "E lucevan le stelle" de Giacomo Puccini, de la opero Tosca.

## Registraĵoj 
* Red Nichols and His Five Pennies (27-a de Februaro 1928)
* George Monkhouse and his Cambridge University Quinquaginta Ramblers (12-a de Marto 1930)
* Spike Hughes and his Dance Orchestra (23-a de Majo 1930)
* Joel Shaw and his Orchestra (en Aŭgusto 1932)
* Billy Cotton and his Band (21-a de Julio 1933)
* Casa Loma Orchestra (16-a de Aŭgusto 1934)
* Cab Calloway and his Orchestra (4-a de Septembro 1934)
* Scott Wood and his Six Swingers (18-a de Decembro 1934; 1-a de Septembro 1936)
* Joe Venuti and his Orchestra (26-a de Decembro 1934)
* KXYZ Novelty Band (29-a de Januaro 1935)
* Coleman Hawkins (2-a de Marto 1935)
* Quintette of the Hot Club of France (en Julio 1935)
* Jimmie Lunceford and his Orchestra (30-a de Septembro 1935)
* Harry Roy and his Orchestra (8-a de Novembro 1935)
* Val Rosing and his Swing Stars (18-a de Novembro 1935)
* Ballyhooligans (7-a de Julio 1936)
* Benny Goodman Quartet (29-a de Junio 1937; 28-a de Septembro 1937; 16-a de Januaro 1938)
* Joe Daniels and his Hotshots (28-a de Septembro 1937)
* Alix Combelle et son Orchestre (4-a de Oktobro 1937)
* Harry James and his Orchestra (13-a de Julio 1939; 8-a de Novembro 1939)
* Willie Lewis and his Negro Band (27-a de Junio 1941)

## Notoj 
Kategorio:Anglalingvaj kantoj
Kategorio:Usonaj kantoj
Kategorio:Ĵazaj normkantoj
Sándor András

**ANDRÁS Sándor** estis hungara oficiro, aviadista generalmajoro naskiĝinta en Lugos la 1-an de julio 1899 kaj mortinta en Eisenstadt (Aŭstrujo) la 27-an de novembro  1985.
## Kariero
András en 1942–43 estis kiel kolonelo ĉefo de la stabo pri Aviadforto. En 1944 lige de planoj pri batalpaŭzo li apartenis al la konfidenciuloj de Miklós Horthy. En 1946 oni starigis lin antaŭ tribunalon kiel akuziton kvararangan de la spektakla proceso kontraŭ la Magyar Közösség kaj oni kondamnis lin al morto, sed poste oni ŝanĝis la juĝon al dekjara deviglaboro. En oktobro de 1956 li estis partopreninto de la sinelliberiĝintoj de la malliberejo de Vaco. Post la hungara revolucio de 1956 li elmigris en Kanadon, de kie li revenis en Eŭropon en 1978 kaj loksidiĝis en Aŭstrujo en Eisenstadt.
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj oficiroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaroj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956
Erzsébet

**Erzsébet** [erĵEbet], germane **Sandeschewe**, kroate **Setržebet** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécsvárad. La loknomo signifas hungare: Elizabeto.
eta|Kirko kun sonoriltablo en Erzsébet
## Bazaj informoj 
* Areo: 0.1 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 310
* Poŝtkodo: 7661
* Telefonprefikso: 69
* Koordinatoj: 46°06′02″N 18°27'34″E

## Situo 
Erzsébet situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Pécs troviĝas je 18, Mohács je 20&nbsp;km-oj. 

## Historio 
Dum la turka regado la komunumo senhomiĝis. En 1741 germanoj refondis la vilaĝon, kiu nomiĝis ĝis 1949 *Püspökszenterzsébetnek*. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En 2001 la germanoj estis 5 %, ciganoj 3 %.

En Erzsébet migra poŝto servas.
 
## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo Sankta Elizabeto de 1787
* sonorilostablo el la 18-a jarcento

## Komunumoj de Sankta Elizabeto en Hungara reĝlando 
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Félix Avedik

**AVEDIK Félix** estis hungara juĝisto, ankaŭ pentristo naskiĝinta en Erzsébetváros la 15-an de junio 1888 kaj mortinta en Budapeŝto la 22-an de decembro de 1949.
 
## Kariero
Félix Avedik akiris juran diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto en 1910. Li lernis pentroteknikon de Ferenc Szablya-Frischauf, krome en Berlino kaj Parizo. Inter 1912-1915 li estis ŝtata oficisto, poste li estis armea juĝisto, ekde 1917 ĝis 1945 juĝisto en Budapeŝto, inter 1945 kaj 1948 advokato same en la ĉefurbo. Li redaktis la *Büntetőjogi Döntvénytár* (I–V.) de revuo *Jogi Hírlap*. Li publikis plurajn studojn pri la historio de la armenoj en Hungarujo. Lia edzino estis violonisto.

Li ekspoziciis ekde 1929.
 
## Verkoj
**A magyar örménység múltja és történeti jelentősége* (Bp., 1920); 
**Az örmények* (Bp., 1921); 
**Az örmény nép múltja és jelene* (kun Ferenc Alexa, Bp., 1922).

## Fontoj
* Magyar Életrajzi Lexikon
* https://nevpont.hu/palyakep/avedik-felix-357a6

Kategorio:Hungaraj juĝistoj
Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj armenologoj
Kategorio:Hungariaj armenoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
István Avar (Auer la 2-a)

**AVAR István**, *Auer la 2-a* estis hungara piedpilkisto naskiĝinta en Arad (Hungara reĝlando, ekde 1920 en Rumanio) la 30-an de majo 1905 kaj mortinta en Kaposvár la 15-an de oktobro de 1977.

## Kariero 
Avar estis piedpilkisto ekde 1919 ĝis 1925 de Aradi Munkás Torna Egylet (Laborista Turnasocio) kaj ekde 1929 ĝis 1936 de la Újpest FC. En 1926-27 li estis dufoja rumana, ekde 1929 ĝis 1935 dudekunufoja hungara elektitulo. En 1934 li estis ano de hungara de mondĉampionecteamo en Italujo. Li estis en 1927–28 kaj en 1929–30 ano de rumana; en 1930–31, en 1932–33 en 1934–35 ano de la hungara ĉampionteamo. En 1929 li estis Mez-Eŭropa Pokalogajnito, en 1929 li estis ano de teamo gajninto en la Turno de Ĉampionoj. En 1930–31 li estis la piedkpilkisto de la jaro. Li estis la trejnisto de la teamo Rákóczi de Kaposvár.

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj piedpilkiistoj
Éva Tulit (Ruszuly)

**RUSZULY Éva** [pr. rusuj] estas rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Sâncrăieni en 1981. Ŝi estas la edzino de la entreprenisto, montgrimpisto Zsombor Tulit.

## Kariero
Ruszuly ludis ekde 2004 en la hungara sekcio de la teatro de Târgu Mureş kaj poste ekde 2007 en la Teatro Tamási Áron de Sfântu Gheorghe.

## Eksteraj ligiloj
*Spektaklojhttp://www.hamlet.ro/emberek.php?id=1048 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Béla Augustin

**AUGUSZTIN Béla** [pr. aŭgustin] estis hungara kuracplant-esploristo naskiĝinta en Boksánbánya la 29-an de oktobro 1877 kaj mortinta en  Budapest la 31-a de decembro 1954. 
## Kariero
Béla Augustin en 1915 organizis kaj gvidis en Budapeŝto la Stacion de Kuracplanteksperimento. Ekde 1938 li estis profesoro. Li publikis en gazetoj *Természettudományi Közlöny*, *Botanikai Közlemények*, *Herba* kaj *Kísérletügyi Közlemény*. 
## Verkoj
**Útmutatás a vadontermő gyógynövények gyűjtéséhez* (kun Ferenc Darvas, Bp., 1922); 
**A gyógy- és vegyipari növények termesztése* (kun Darvas Ferenc kaj József Schneider, Bp., 1922); 
**Magyar gyógynövények* (verkis: A. B., Jávorka Sándor, Giovannini Rudolf, Rom Pál, Bp., 1948)
## Fontoj
* Magyar Életrajzi Lexikon
* (vidu la 57-an paĝon!)

Kategorio:Hungaraj botanikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Lajos Aulich

**AULICH Lajos** [pr. auliĥ] estis hungara generalo, ministro pri defendo naskiĝinta en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio) la 15-an de majo 1792 kaj mortinta en Arado la 6-an de oktobro de 1849.

## Kariero 
Lajos Aulich apartenis al la germana minoritato de la lando. Post lernado li estis imperiestra oficiro, poste en 1848 kolonelo de la hungara armeo, ekde 16-a de februaro 1849 generalo. Li partoprenis en militiro de Felvidék kaj en printempa militiro li sukcese luktis en la batalo de Isaszeg kaj ĉe la sieĝo de Buda. Li estis adepto de Artúr Görgey. Ekde 14-a de julio ĝis 11-a de aŭgusto 1849 li estis la lasta defendministro de la hungara revolucio de 1848, unu el la 13 martiroj de Arad.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj soldatoj
Kategorio:La 13 martiroj de Arad
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Kategorio:Hungaraj oficiroj
Kategorio:Hungariaj germanoj
Oszkár Asbóth (lingvisto)

**ASBÓTH Oszkár** [pr. aŝbo:t] estis hungara lingvisto, universitata profesoro, ano de MTA naskiĝinta en Novarado la 10-an de aŭgusto 1852 kaj mortinta en Budapest la 24-a de aŭgusto 1920.

## Kariero 
Asbóth studis en Budapeŝto, Lepsiko, Berlino kaj Göttingen. Li studvojaĝis plurfoje en Rusujo (1882, 1889). Li instruis la slavan lingvistikon kaj literaturon en la Universitato de Budapeŝto. Ekde 1907 ĝis 1917 li redaktis la revuon *Nyelvtudomány*.

## Verkoj 
* *Die Umwandlung der Themen im Lateinischen* (Göttingen, 187S);
* *Szlávság a magyar keresztény terminológiában* (Bp., 1884);
* *Gyakorlati orosz nyelvtan* (Bp., 1888);
* *Kurze russische Grammatik* (Leipzig, 1889);
* *Russische Chrestomatie für Anfänger* (Leipzig, 1890);
* *A hangsúly a szláv nyelvekben* (Bp., 1891);
* *Szláv jövevényszavaink* (I. Bp., 1907).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj slavistoj
Jenő Asbóth

**ASBÓTH Jenő** [pr. aŝbo:t] estis hungara atleto, bienulo naskiĝinta en Lugos la 29-an de marto 1858 kaj mortinta en Budapest la ? julio 1934.

## Kariero 
Asbóth estis ekde 1880 ano de Magyar Athletikai Club (MAC), en 1884 la kvara ĉampiono de MAC en la unuhora piedirado. En 1894 kiel gvidanto de la manifestanta junularo li malhelpis okaze de la morto de Lajos Kossuth la spektaklon de la Nacia Teatro de Budapeŝto.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj atletoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Filmportal.de

**filmportal.de** estas datumbanko pri germanaj filmoj kun vastaj indikoj pri filmoj kaj filmfaristoj same kiel tiutemaj artikoloj.

## Enhavo 
La arĥivo prezentas inforjmojn pri ĉ, 71.000 germanaj kinofilmoj (stato: aŭgusto 2009) ekde 1895 ĝis nun. Ĉ. 7.000 filmoj estas detale prezentataj kun enhavoinformoj, fotoj aŭ afiŝoj. Por ĉirkaŭ 2.400 filmoj estas ekstrakteblaj parte historiaj kritikoj.

Krome en estas reprezentataj ĉirkaŭ 151.000 nomoj de filmfaristoj de la germana kino, pri kiuj ekzistas nun (2009) pli ol 3.000 biografioj.

Ĉi tiujn leksikonajn indikojn kompletigas filmanonciloj kaj filmeltranĉaĵoj de germanaj klasikaj filmoj. Krome temaroj konektas la informojn per superrigardaj artikoloj kaj fonaj prezentadoj, ekz. pri la historio de filmo en la Vajmara Respubliko, en la naziisma epoko kaj en GDR.

## Subtenantoj de la projekto 
filmportal.de estis konstruita far *Deutsches Filminstitut - DIF* (Frankfurto ĉe Majno) kunlabore kun *CineGraph – Hamburgisches Centrum für Filmforschung e.V.* kaj estas subtenata far la aliaj membroj de la germana *Kinemathek*-ligo kaj la ligoj de la filmekonomio. La portalo kunlaboras kun *Association des Cinémathèques Européennes* (ACE), ARTE, la DEFA-fondaĵo, la Goethe-institutoj, *German Films*, de *Deutsche Filmakademie*, kaj de Berlinale.

## Eksteraj ligiloj 
* filmportal.de (germane, angle)

Kategorio:Retejoj en Germanio
Kategorio:Germana kino
Kategorio:Germana lingvo en interreto
Kategorio:Angla lingvo en interreto
János Arzt

**ARZT János** [pr. arct], *Artzt* estis hungara kuracisto en 18-a jarcento en Transsilvanujo.  

## Kariero
Arzt havigis sian diplomon en Jena. En 1723 li publikis diskurson pri la mekaniko, en kiu laŭ la eksperimento de Huyghens li deziris klarigi la kaŭzon de la gravito.

## Verko
**Dissertatio physica, de experimento ab Hugenio pro causa gravitatis explicanda, invento* (Jenae, 1723 és 1747).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Victor Vicas

**Victor VICAS** (naskiĝinta kiel *Victor Katz* la 25-an de marto 1918 en Moskvo (Rusio); mortinta la 9-an de decembro 1985 en Parizo (Francio)) estis rusa-franca reĝisoro, scenaristo, produktisto de filmoj, ĉefa fotografisto kaj aktoro.

## Verkado 
Ekde 1946 ĝis sia morto Vicas estris en filmoj la reĝisoradon kaj verkis por ili scenaron. Por kelkaj filmoj li ankaŭ respondecis kiel produktisto aŭ kiel ĉefa fotografisto. En la filmoj *Weg ohne Umkehr* (1953) kaj *Alchimie der Liebe* (1957) li sin prezentis kiel aktoro.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Biografio, filmaro
* Victor Vicas. En: deutsches filmmuseum, frankfurt am main  

Kategorio:Francaj reĝisoroj
Kategorio:Francaj scenaristoj
Kategorio:Kinproduktoroj
Scenaristo

Scenaristo estas verkisto kiu praktikas la arton kaj metion verki scenaron sur kiu amaskomunikiloj, kiel filmoj, televidprogramoj kaj videoludoj, estas bazataj. Historie tiu laboro estas iel simila al tiu de dramaturgoj kiuj por teatro verkis teatraĵojn kun du bazaj konsistoj, nome la dialogo kaj plej ofte kaj due indikoj por la ludado. Por programoj de radio kaj televido oni fokusas al dialogo (respektive monologo).

En kino la laboro de scenaristo estas tre specifa kun apartaj dediĉoj al fotografio, koloroj, lumo ktp. Pro la granda pezo de la kinindustrio, la scenaristoj (ĉefe en Holivudo) konstituas apartan tavolon tre prestiĝa kun propraj sindikatoj, estante celo mem de la scenaroj (historioj) por specifaj filmoj, kiu ludis gravan rolon en difinitaj epokoj (Makartiismo) ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Dialogverkisto

Kategorio:Verkistoj
Kategorio:Kino
Kategorio:Filmaj profesioj
Jerzy Buzek

**Jerzy Karol BUZEK** (naskiĝis la  en Smilovice/Smilowitz, Teŝina Silezio tiam okupita de Nazia Germanio) estas pola politikisto, profesoro pri teknikaj sciencoj, dum la jaroj 1997-2001 deputito de la pola parlamento kaj ĉefministro de Pollando. De la 2004 membro de la Eŭropa Parlamento, de 2009 ĝis 2012 ankaŭ ĝia prezidanto.

Li membras en la frakcio de la Eŭropa Popola Partio, kiu estas la plej granda en la Eŭropa Parlamento.

[eta|maldekstra|Jerzy Buzek kiel [prezidanto de la Eŭropa Parlamento.]]

## Eksteraj ligiloj 
* Jerzy Buzek – persona retpaĝo , , 
* Oficiala retpaĝo de la Prezidanto de la Eŭropa Parlamento , , , 
* Profilo de la eŭropparlamentano ĉe la retpaĝo de la EP  (ĉiuj oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio)

 	

Kategorio:Ĉefministroj de Pollando
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Pollando 2009-2014
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Pollando 2004-2009
Kategorio:Prezidantoj de la Eŭropa Parlamento
Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Pola minoritato en Ĉeĥio
ZDF

**ZDF** („Zweites Deutsches Fernsehen“, eo: *Dua Germana Televido*, ofte mallongigita: *2DF*) estas publikjura televido en Germanio kaj unu el la plej grandaj televidsendejoj en Eŭropo. Kune kun ARD kaj Deutschlandradio ZDF konsistigas la publikjuran radiofonion. La sidejo de la televidsendejo estas en la kvartalo *Lerchenberg* de Majenco. Ĝi kontinue ĉiutage elsendas ekde la 1-a de aprilo 1963, post kiam la antaŭajn 22 monatojn ekde la 1-a de junio 1961 antaŭa eksperimenta dua televida kanalo de la nun konkurenca federacia televidsendejo ARD preparis la grundon. 

## Vidu ankaŭ 
* 3sat, internacia germanlingva kanalo, farita en la ZDF-studioj
* Jan Böhmermann, satiristo ĉe ZDF
* La jutuba kanalo Scivolemo tradukas mallongajn liberajn videojn de la ZDFa programo "Terra X" al Esperanto.
* ZDF-studio de Turingio

## Literaturo 
* *Zwanzig Jahre ZDF.* Zweites Deutsches Fernsehen, Mainz 1981.
* *Wehmeier, Klaus: Geschichte des ZDF, Teil 1: Entstehung und Entwicklung 1961 – 1966*, zugl.: Univ. Münster (Westfalen), Philos. Fak., Diss. 1979, Mainz: v. Hase & Koehler 1979, XII, 327 S.: graph. Darst.
* *Prüsse, Nicole: Geschichte des ZDF, Teil 2: Konsolidierung, Durchsetzung und Modernisierung 1967 – 1977*, zugl.: Univ. Münster (Westfalen), Diss. 1995, Münster: Lit 1997, 425, [29] S.: graph. Darst. (Kommunikation; Bd. 10).
* *Kain, Florian: Geschichte des ZDF, Teil 3: 1977 – 1982*, zugl.: Univ. Hamburg, Diss. 2006, Baden-Baden: Nomos 2007, 499 S.: zahlr. Ill.

## Eksteraj ligiloj 
* la retejo *ZDF.de*
* la infana programo de la kanalo en la retejo *tivi.de*
* la ŝtata traktato *ZDF-Staatsvertrag* (PDF, 85 kB), jura fundamento de la kanalo
* *Die kleine Lüge des ZDF oder: Kennen Sie etwa ARD 2?* ("La mensogeto de ZDF aŭ: Ĉu vi konas la kanalon ARD 2?") en la retejo *DWDL.de*

## Referencoj 
Kategorio:Televidkanaloj en Germanio
Hanami (ĉerizflora festo)

eta
eta|Cerizflora festo.
 estas japana tradicio ĝui la belecon de la floroj. Per *floroj*, oni preskaŭ ĉiam pridiras , aŭ . De mezo de januaro al eko de majo, sakuro ekfloras ĉie ajn en Japanio. La  estas anoncita ĉiujare de la veterprognozoficejo kaj estas atente spektita de tiuj, kiuj planas ĉeesti la ĉerizfloran feston, ĉar la floroj nur daŭras unu semajno aŭ du. En nuntempa Japanio, la ĉerizflora festo temas pri pasi eksteran tagon aŭ nokton drinkante kaj manĝante (kutime kiel pikniko) sub la sakuro por spekti la belajn florojn. La ĉerizflora festo dum la nokto estas nomita . En multaj lokoj, kiel Ueno Parko, oni pendas paperajn lampojn por festi je yozakura.

## Historio 
[eta|[Umeo|Umefloroj]]
La celebrado de la ĉerizflora festo estas antikvega. Oni diras ke la moro komenciĝis dum la Nara-epoko (710–794) kiam estis umefloroj, kiujn homoj admiris unue. Sed ĉe la Heian-epoko (794–1185), sakuro ekis alloganta la atenton pli kaj *hanami* iĝis sinonimo de sakuro. Ekde tiam, en  kaj , *floroj* signifis *sakuro*.

[eta|lright|[Prunus × yedoensis|Joŝino-ĉerizfloroj]]

Kategorio:Kulturo de Japanio
Kategorio:Festivaloj en Japanio
Arthur Arz

**ARZ Arthur** [pr. arc] barono estis aŭstruja-hungara generalkolonelo naskiĝinta en Sibio la 16-an de junio 1857 kaj mortinta en Budapeŝto la 1-an de julio 1935.

## Kariero 
Arz barono en 1908 estis komandanto de la 61-a infanteribrigado, poste divizikomandanto en Miskolc (1912). La militkorpo 6-a komandita de li en 1914 dum la unua mondmilito havis decidan rolon en la batalo de Limanowa. Dum la vintro de 1915 kaj 1916 li direktis la defendon de Orient-Galicio. En 1917 oni nomumis lin generalkolonelo, li iĝis la ĉefo de stabo de militfortoj de Aŭstrio-Hungario. Post la milito li vivis en Vieno. En 1933 la hungara registaro donis la li hungaran civitanecon kaj pension, li loksidiĝis en Budapeŝto.

## Verko 
* *Zur Geschichte des grossen Krieges 1914–18* (Wien-Leipzig, 1924).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Aŭstriaj-hungaraj soldatoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Aŭstraj generaloj
Kategorio:Hungaraj nobeloj
Kategorio:Hungaraj generaloj
Kategorio:Hungaraj baronoj
Szilágy (vilaĝo)

**Szilágy** [silAdj] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécs.

## Bazaj informoj 
* Areo: 12 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 320
* Poŝtkodo: 7664
* Telefonprefikso: 72
* Koordinatoj: 46°06′06″N 18°24'23″E

## Situo 
Szilágy situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Pécsvárad troviĝas 7, Pécs 20, Budapeŝto 185 kilometrojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=19831&i2=9566.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1015 laŭ tiama hungara ortografio *"Zylag"*. En 1543 la turkoj okupis la komunumon, tamen ĝi restis viva. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En Szilágy migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Szilágy) el la mezepoko

## Nomportantoj 
Familia nomo Szilágyi apartenas al la oftaj nomoj, ekzemple en telefonlibro de Budapeŝto de 2008 listiĝas pli ol 2 paĝoj el tiu nomo.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Carl Seffner

eta|Nova Bach-monumento en Lepsiko
eta|Por si mem verkita tombomonumento de Seffner sur la lepsika suda tombejo
**Carl Ludwig Seffner** (* 19-an de junio 1861 en Lepsiko; † 2-an de oktobro 1932 samloke) estis germana skulptisto.

## Vivo 
Carl Seffner studis ekde 1877 ĝis 1883 ĉe la lepsika artakademio ĉe Melchior Zur Straßen. Poste li laboris mallongan tempon en Berlino kaj restis ekde 1886 ĝis 88 en Italio. Post kiam li en 1889 denove revenis en Lepsikon, li sin dediĉis plejparte al portretskulptado. Inter 1889–93 li verkis por la Universitato de Lepsiko la marmorbustojn de Anton Springer, Carl Thiersch, Bernhard Windscheid kaj Carl Ludwig. Seffner estis sekreta kortega konsilisto kaj membro de la lepsika framasonoloĝio *Minerva zu den drei Palmen*.

En 1895 li sukcesis kune kun Wilhelm His pruvi, ke je la kranio, mallonge antaŭe trovita ĉe la alikonstruado de la Johano-preĝejo temas pri tiu de Johann Sebastian Bach. Liaj meritoj pri anatomia rekonstruado donis al li la titolon kiel honordoktoro pri medicino de la lepsika universitato. Pro sia kapablo, rekonstrui la tipon de la komponisto en tiel konvinka vereco, oni komisiis lin poste per la realigo de la nova Bach-monumento antaŭ la Johano-preĝejo en Lepsiko (1908). En la sama jaro 1895 Seffner krome fariĝis membro de la lepsika framasonoloĝio *Minerva zu den drei Palmen*.

Por Lepsiko li verkis la monumentojn de Karl Heine (1896/97), de urbestro Carl Wilhelm Otto Koch (1898) kaj de juna Goethe kiel studento en Lepsiko, por Jena la monumenton de Karl von Hase. En 1903 li kreis la Ernst-Leuschner-monumenton en Eisleben. De li originas ankaŭ la busto pri Goethe (1920), kiu komence staris en la (dua) Gewandhaus (Grassistraße) kaj ekde 1999 troviĝas en la promenhalo de la Mendelssohn-salono de la (tria) Gewandhaus (Augustusplatz).

Krome Seffner verkis multnombron da arte valoraj tombomonumentoj sur la suda tombejo de Lepsiko, ekz. por la tombo de sia filino Charlotte Seffner (* 13-an de oktobro 1893; † 4-an de februaro 1920), kiu jam 26-jara mortis.

Skulptisto Carl Seffner mortis en la aĝo de 71 jaroj la 2-an de oktobro 1932 en Lepsiko kaj estis entombigita en la familiotombon komence destinita por sia filino.

## Literaturo 
* Löffler, Katrin; Schöpa, Iris; Sprinz, Heidrun: *Der Leipziger Südfriedhof. Geschichte, Grabstätten, Grabdenkmäler.* Berlin: Edition Leipzig 2004. ISBN 3-361-00526-4

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Germanaj skulptistoj
Halimedo (luno)

**Halimedo** estas neregula satelito de Neptuno, kun retrograda orbito.

## Malkovro 
La , Matthew J. Holman kaj teamo da astronomoj malkovris
tri novajn lunoj de Neptuno sur kombinatajn bildojn faritaj de la observoj
de la observatorioj de la observatorioj de Cerro Tololo kaj de
Mauna Kea.
La unua malkovrita ricevis la maldauran nomon **S/2002 N 1**

## Nomo 
Ĝi ricevis en 2007 la nomon de **Halimedo**
(greke: Άλιμήδη, *Alimede*), unu el la kvindek nereidinoj, filinoj de Nereo kaj
Doriso en la helena mitologio.

## Ecoj 
Ĝia griza koloro memorigas tiun de Nereido,
pro tio oni hipotezis, ke ĝi eblus esti fragmento de Nereido elŝirita pro alfrapo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Halimedo, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*" 
*  Halimedo (angla versio) 
*  Halimedo, el "*Solar System Exploration*" 
*  La malgrandaj satelitoj de Neptuno 
*  Halimedo, Sao kaj Laomedeo, el la paĝaro de Jean-Michel
*  Malkovro de tri neregulaj neptunaj lunoj
*  Novaj lunoj trovitaj ĉirkaŭ Neptuno
*  La eksteraj neptunlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Neptuno
Molinot

**Molinot** estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

## Geografio 
La komunumo enhavas la vilaĝon Molinot kaj la vilaĝeton Vernicourt. La rivereto la petite Drée trafluas tra la komunumo.

### Demografio 
## Vidindaĵoj 
eta|maldekstra|Urbodomo
eta|maldekstra|Kafejo
[eta|maldekstra|Kastelo : turo de la [14-a jarcento]]
La preĝejo datiĝas de la 13-a jarcento. La kastelo datiĝas de la 14-a jarcento.

## Famuloj 
* Pierre de Bauffremont (1397-1473) estis landsenjoro de Molinot.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Beaune
* Communauté d'agglomération de Beaune Côte et Sud

### Eksteraj ligiloj 
* Bildkartoj 

Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Angelika Waller

**Angelika Waller** (* 26-an de oktobro 1944 en Bärwalde) estas germana aktorino.

Ekde 1963 ĝis 1966 ŝi estis edukata kiel aktoro en la studio de la juna generacio de *Deutscher Fernsehfunk*.

Ŝia filmodebuto samtempe estas ŝia plej fama rolo, publike spektebla nur en 1989. La filmo *Das Kaninchen bin ich*, produktita en 1965 de la reĝisoro Kurt Maetzig laŭ romano de Manfred Bieler, en GDR estis malpermesita. Per sia dua kinorolo en *Schwarze Panther* ŝi fariĝis favorata aktorino de la publiko. En la rusa epopeo "Liberigo" () Angelika Waller en 1969 bildigis la rolon de Eva Braun, la edzino de Adolf Hitler. Treege populara ŝi estis en 1973 kiel ĉefrolulino en la televida filmo *Rotfuchs*. Grandan renomon ŝi ankaŭ meritis en la plurparta televidaĵo *Johann Sebastian Bach*. Ekde la 1970-aj jaroj ŝi estis komence docento, poste profesoro ĉe la Altlernejo por Aktora Arto „Ernst Busch“ en Berlino. Krome ŝi laboras kiel reĝisoro kaj enscenigas en Berlino ĉe Berliner Arbeiter-Theater.

## Filmografio 
En GDR:
* 1961: Das Geld der Restauds
* 1964: In einer Stadt namens Estherville
* 1964: Das Kaninchen bin ich (laŭ romano de Manfred Bieler)
* 1966: Schwarze Panther
* 1967: Brennende Ruhr (laŭ romano de Karl Grünberg)
* 1967: Geschichten jener Nacht
* 1967: Wir lassen uns scheiden
* 1968: Mord am Montag
* 1968: Zwölf Uhr mittags kommt der Boß
* 1969: Im Himmel ist doch Jahrmarkt
* 1969: Sankt Urban (Film über die Wismut)
* 1971: Hut ab, wenn du küsst!
* 1972: Befreiung (, "Liberigo", sovetunia produktaĵo)
* 1973: Rotfuchs (laŭ romano de Peter Abraham)
* 1974: Schwester Martina
* 1974: Die Frauen der Wardins
* 1976: Daniel Druskat
* 1976: Abschied vom Frieden (laŭ romano de *Franz Carl Weiskopf*)
* 1977: Holzwege televida serio *Polizeiruf*]
* 1978: Ein April hat 30 Tage
* 1980: Kommt ein Vogel geflogen televida serio *Schauspielereien*]
* 1981: Der Mann aus Jena televida serio *Hufeland*]
* 1982: Wilhelm Meisters theatralische Sendung 
* 1984: Ein Kartenhaus televida serio *Der Staatsanwalt hat das Wort*]
* 1985: Johann Sebastian Bach
* 1985: Hubertusjagd [Der Staatsanwalt hat das Wort]
* 1987: Für Elise [Der Staatsanwalt hat das Wort]
* 1987: Haus-er-lesenes
* 1987: Zwei Schwestern [Polizeiruf]
* 1988: Alles umsonst [Der Staatsanwalt hat das Wort]
* 1989: Der Bruch
En Germanio:
* 1991: Farßmann oder Zu Fuß in die Sackgasse
* 1994: Babysitter
* 1994: Das schafft die nie
* 1996: Tote sterben niemals aus
* 2001: Happiness Is a Warm Gun
* 2003: In aller Freundschaft (televida serio, epizodo *Im Zweifel für den Angeklagten*)
* 2007: Krauses Fest
* 2018: Rückenwind von vorn
* 2022: Letzte Spur Berlin: Rosalie

## Vidu ankaŭ 
* apartigilo Waller

## Eksteraj ligiloj 
* 
* biografio en la retejo *film-zeit.de* 

Kategorio:Germanaj aktoroj
Anna Dobrotová

**Anna Dobrotová** (naskiĝis la  en Žiar; mortis la  en Liptovská Štiavnička) - agadis en Liptov-regiono. Kun Esperanto ŝin konatigis ŝia patro, kiu dum Unua mondmilito estis militkaptito en Rusio. En la jaro 1969 ŝi estis unu el ĉeforganizantoj de la Fonda kongreso de AE SSR.  Membro de Centra kontrola kaj revizia komisiono de AE SSR (1969). Homoj ŝin konis kiel eminentan amatoran aktorinon. 

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistoj de Liptov-regiono
Arkivo

eta|surbretaj dokumentkestoj de arkivo.
eta|Arkivo de la 16-a jarcento[eta|Arkivejo en la Palaco de [Asurbanipal, konsiderata la unua en la konata monda historio]]
**Arkivo** aŭ **arĥivo** estas loko, kie oni konservas dokumentojn de oficejo aŭ organizaĵo. Tiel nomata *labora arkivo* enhavas dokumentojn ankoraŭ uzatajn. Aliajn dokumentojn oni, post proceduro de selektado, transdonas al *historia arkivo*. Pri arkivo okupiĝas arkivisto kaj la scienco koncernata de tiu agado estas Arkiviko.

Ĉiu lando havas aŭ havu *nacian arkivon*. Grandaj kaj konataj naciaj arkivoj estas ekzemple Archives Nationales de Francio, Deutsches Bundesarchiv de Germanio kaj National Archives de Usono. Leĝoj reguligas kio estas konservenda. Fama estas cetere la sekreta vatikana arĥivo. Krom ŝtataj kaj ekleziaj arkivoj ekzistas, trie, privataj arkivoj.

## Esperanto 
Gravaj arkivoj por materialoj, kiuj temas pri la historio de Esperanto estas Esperantomuseum en Vieno kaj la iama Arkivo de UEA ĉe la Biblioteko Hector Hodler en Roterdamo, donacita kaj translokita al Vieno en 2023. Ankaŭ la Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia en Ĉaŭdefono, kies sorto estas tamen iom nebula.

Laŭ Francisko Azorín **arkivo** estas *Kolekto da malnovaj aktoj k. dokumentoj. Loko kie oni gardas dokumentojn.* El tio li derivigas la terminojn arkivisto, arkivejo kaj ŝtata arkivo.

## Aliaj arkivoj 
* Landa Arĥivo de Nordrejn-Vestfalio
* Tutlanda Rumana Arkivo
* Ĝenerala Arkivo de Simanko

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Konsilio de Arkivoj
* Bibliografio
* Historioscienco

## Notoj 

Kategorio:Bibliotekscienco
Kemalegereko

**Kemalegereko** (, , ) estas montpinto en Krimeo, la kvara laŭ la alteco punkto de la Krimea montaro. La monto situas kelkajn kilometrojn norde de la loĝloko Masandro kaj estas relative facile atingebla el Jalto.

La nomo de la pinto venas el la krime-tatara lingvo kaj laŭvorte signifas "ŝafejo de Kemal" (*Kemal* estas sufiĉe ofta virnomo, *egerek* signifas "barita loko por ŝafoj, ŝafejo" - la krimeaj altebenaĵoj estis uzataj de la krime-tataroj kiel someraj paŝtejoj).

La pinto prezentas konuson, kiu larĝiĝas de nordo al sudo kaj estas norda krom-kresto de la Jalta altebenaĵo. La supro de la pinto preskaŭ ne havas iujn kreskaĵojn, la deklivoj estas kovritaj de herboj. La monto estas formita de kalkoŝtono kaj servas kiel akvodislimo inter la riveretoj Donga kaj Kaspana.

Norde la kresto iom post iom malaltiĝas kaj finiĝas per la roka masivo Basman. Sur tiu kresto kaj sur la pinto mem troviĝas turista itinero kaj ankaŭ la okcidenta limo de la Krimea naturrezervejo. Proksime al la pinto sur la nord-okcidenta deklivo troviĝas turista bivakejo kaj akvofonto.

## Bild-galerio 

File:Kemal-Egerek2.jpg|La montosupro kun rompita geodezia turo.
File:Kemal-Egerek3.jpg|Vidaĵo de sur la monto al nordo (iom dekstre de la centro videblas la masivo Basman).
File:Kemal-Egerek4.jpg|La akvofonto sur la nord-okcidenta deklivo.

## Eksteraj ligiloj 
* Topografia mapo de la montaj ĉirkaŭaĵoj
* La fotoj de la monto 

Kategorio:Montoj de Krimea montaro
József Árvay

**ÁRVAY József** [pr. a:rvai] estis rumanuja hungara lingvisto naskiĝinta en Braŝovo la 28-an de junio 1916 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 16-an de januaro 1975.  
## Kariero
Árvay havigis diplomon pri fako de hungara lingvo-historio en Kluĵo kaj inter 1940 kaj 1944 li estis universitata asistanto en Koloĵvaro. Ekde 1945 li estis en Sfântu Gheorghe muzeologo, poste direktoro de la Székely Nemzeti Múzeum. Ekde 1947 li instruis, ekde 1953 li estis direktoro de la arkivejo.  
## Verko
**A barcasági Hétfalu helynevei* (Kolozsvár, 1943); 
**A térszíni formák nevei a barcasági Hétfalu helyneveiben* (Magy. Népnyelv, 1941); 
**A térszíni formák nevei Kalotaszegen* (Magy. Népnyelv, 1942).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj lingvistoj
Benedek Árkosi Gelei

**ÁRKOSI GELEI Benedek** [pr. a:rkoŝi] estis hungara instruisto, kuracisto kaj verkisto naskiĝinta en Árkos la ? kaj mortinta en Koloĵvaro en 1661.

## Kariero
Árkosi Gelei post Koloĵvaro studis inter 1636 ĝis 1644 en Padovo kaj en 1642 li havigis diplomon de kuracisto. Post sia reveno li estis pro nekonataj kialoj malliberigita en Vieno kaj poste en Linco. Ekde 1645 ĝis sia morto li estis instruisto de la unitariisma kolegio kaj kuracisto en Koloĵvaro. Li mortis je pesto.

## Verko
**De laudibus philosophiae et medicinae elegium* (Padovo, 1639);
**Oratio in laudem Sacrosanctae Theologiae* (Padovo, 1640).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kuracistoj

Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Orient-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj

[eta|220px|[Gelto en Ennedi-Altebenaĵo, nord-orienta Ĉado]]
La **orient-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj** estas tersupraĵa ekoregiono el la sahela-sudana ekoprovinco de la afrotropisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Biome la ekoregiono apartenas al dezertoj kaj kserofitaroj kiuj situas en pluraj centrafrikaj altaj montaroj ĉirkaŭataj de vasta areo de savano je la rando de Saharo.

## Priskribo 
La ekoregiono kovras la pli altajn altaĵojn de la Ennedi-altebenaĵo kaj de la Altaĵoj de Ouaddaï en orienta Ĉado kaj la estingiĝinta vulkana sistemo de Marra-montaro en Darfuro, okcidenta Sudano. Tiuj ĉi montaraj ĉenoj leviĝas super la duondezerta sahela savano de akacioj je la suda rando de Saharo.

La ekoregiono kovras areon de 27 900 kvadratajn kilometrojn. La someraj pluvoj estas neregulaj, eĉ pli tiele en Ĉado ol en Marra-Montaro, kiu havas du vulkan-kraterajn lagojn.

## Flaŭro 
Fitogeografie, la ekoregiono estas parto de Sahelo, kiu estas aparta flaŭra provinco el la Sudano-Zambezia Regiono de la Paleotropika Regno (vidu : Flaŭra regno).

Planta vivo ampleksas multajn speciojn tipaj por la sahela zono, inkluzive de *Ammania gracilis*, *Panicum laetum*, *Chrozophora brocchiana*, *Farsetia stenoptera*, *Indigofera senegalensis* kaj *Tephrosia gracilipes*. Ĝenerala elemento de la natura plantaro estas *Olea europaea* subsp. *laperrinei*.

## Faŭno 
Akvo el montaraj riveretoj kreas gravajn biotopojn por bestoj kiaj iom da endanĝerigitaj antilopoj: adakso (*Addax nasomaculatus*), dama-gazelo (*Gazella dama*), dorkas-gazelo (*Gazella dorcas*) kaj ruĝ-frunta gazelo (*Gazella rufifrons*). Endemiaj specioj inkluzivas *Grammomys aridulus* el la Marra-Montaro. La montoj gastigas birdojn kaj el Eŭrazio kaj el Afriko; la specioj inkluzivas *Neotis nuba* kaj monaĥvulturo (*Aegypius monachus*).

## Minacoj kaj konservado 
Marra-montaro estas loĝata ekde la Antikva epoko kaj kvankam la krutaj altvalaj areoj estas ĉefe neloĝataj kaj neperturbitaj, la vivejoj je la pli alireblaj deklivoj estas difektitaj. En Ĉado la ekoregiono estas maldense loĝata, ĉefe de nomadaj paŝtistoj. Freŝdataj konfliktoj kaj en Ĉado kaj en Darfuro signifas malpli da agrikulturo kaj pli da rebonigo de la origina plantaro.

## Vidu ankaŭ 
*Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj
*Konservada stato de ekoregiono
*Okcident-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Ekoregiono AT1303 : Orient-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj (WWF)
* Orient-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj (*WWF-Wildworld*)
* Orient-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj (*Wildworld*) - Nacia Geografia Societo 
* Orient-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj (*The Encyclopedia of Earth*)
* Orient-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj (*Globalspecies*) 

Kategorio:Afrotropisaj ekoregionoj
Kategorio:Saharo
Kategorio:Dezertoj kaj kserofitaroj
Kategorio:Dezertaj ekoregionoj
Kategorio:Dezertoj en Ĉado
Kategorio:Dezertoj en Sudano
Aladár Árkay

**ÁRKAY Aladár** [pr. a:rkai] estis hungara arkitekto, industriartisto, pentristo en Temeŝvaro la 1-an de februaro 1868 kaj mortinta en Budapeŝto la 2-an de februaro 1932. Lia filo estis Bertalan Árkay, ŝia bofilino estis Lili Árkayné Sztehló.

## Kariero 
Árkay komence laboris en eklektika stilo kun Mór Kallina (Budai Vigadó, Szent Gellért-monumento ktp.). Liaj memstaraj laboroj naskiĝis laŭ hungaraj stilklopodoj kaj laŭ modernaj spacformadoj: Baróthy-domo, Rákócziánum, la unua romia katolika preĝejo de Városmajor (Budapeŝto); romia katolika preĝejo en fabrikurbo de Győr ktp.. Liaj lastaj konstruaĵoj (Urbodomo de Mohács, Teatro de Győr, la plano por Kalvinana alea kirko ktp..) pretiĝis laŭ pli modernaj principoj.

## Premioj, distingoj 
* 1928- Greguss-premiito.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Benedek Árkosi

**ÁRKOSI Benedek** [pr. a:rkoŝi] estis hungara instruisto naskiĝinta en Árkos en 1614 kaj mortinta ?.  
## Kariero
Árkosi estis reformita kolegia rektoro. Li studis en Gyulafehérvár, Leiden kaj Franeker. Li ekkonis la puritanajn ekleziajn ideojn kaj disvastigis tiujn en la kolegio de Gyulafehérvár inter 1647–50. Tie li renkontiĝis kun János Apáczai Csere. Pro liaj konceptoj oni lin eksigis el lia posteno en 1649, sed je interveno de reganto Sigismondo Rákóczi, oni relokigis lin. De tie li verŝajne en 1650 foriris al pastra posteno.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Scherz

**Scherz** (prononcu *ŝerc*) estas komunumo en la distrikto Brugg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 617 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Argo kaj puto en la vilaĝocentro
eta|maldekstra|150ra|Gastejo Löwen Scherz
La vilaĝo Scherz situas en kaldrono ĉe la okcidenta flanko de la ebenaĵo Birrfeld. Sudokcidente de la komunumo situas la monto *Scherzberg*, brako de la montĉeno *Chestenberg*, kiu apartenas al la Chena Ĵuraso.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,30&nbsp;km², de kiuj 1,10&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,39&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 541 m s.m. sur kulmino de la kresto de *Chestenberg*, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 387 m s.m. ĉe la orienta komunumlimo.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Scherz limas en nordo al Habsburgo en nordoriento al Hausen, en oriento al Lupfig, en sudo al Holderbank, kaj en okcidento al Schinznach-Bad.

## Trafiko 
La komunumo estas konektita al la publika transportreto per poŝtaŭtolinio de Habsburgo al Brugg.

Preter la vilaĝo pasas la kantona ĉefvojo de Brugg al Schinznach-Bad. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A3 situas ĉe Lupfig en distanco de proksimume 3 kilometroj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Scherz datiĝas el la jaro 1240 kiel *Shernitz*.

En mezepoko Scherz apartenis al la propra voktejo de la Habsburgoj kaj do al ilia unua posedaĵo. En la jaro 1397 la Habsburgoj koncedis la posedorajtojn kaj la malaltan jurisdikcion al la Monaĥejo Königsfelden.
En la jaro 1415 la trupoj de la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, kaj Scherz fariĝis nun parto de la Berna Argovio. En la jaro 1528 la Monaĥejo Königsfelden kadre de la reformacio estis mondigita, kaj la iama propra voktejo de la Habsburgo nun fariĝis la berna voktodistrikto Königsfelden.

En aprilo 1798 eksplodis la Helveta Revolucio kaj kun helpo de francaj trupoj Argovio estis liberigita de la ĵurkomunuma servuteco. Scherz fariĝis nun komunumo de la nove fondita Kantono Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Scherz
Marika Grigušová

**Marika Grigušová** (naskiĝis la  en Kežmarok; mortis la  en Poprad) - Ŝi studis en Filozofia fakultato de Universitato de P.J.Šafárik en Prešov kaj fariĝis doktorino pri filozofio. Poste ŝi studis muzeologion en Masaryka universitato en Brno. De 1986 ŝi laboris en Subtatra muzeo en Poprad kaj dum jaroj 1993 – 1996 ŝi estis ĝia direktorino. Ŝi esperantiĝis en 1984, kiam ŝi  vizitadis kurson de Anton Zachariáš. Krom tio ŝi partoprenis Someran Esperanto-lernejon en Eger. En Esperanto-movado ŝi aktivis diversmaniere – ŝi partoprenis kongreson de SEA en Nitra, konsultiĝon en Berlin, kelkfoje ŝi vizitis la urbon Subotica rilate al Esperanto kaj Tibor Sekelj kaj studis en Esperanto-muzeo en Vieno. Inter ŝiaj la plej gravaj poresperantaj agoj estis la realigo de la ekspozicio pri Tibor Sekelj en Subtatra muzeo en Poprad. Dank' al tio povis vizitantoj ekkoni interesan vivon de T. Sekelj kaj konatiĝi kun liaj originalaj kolektoj de ĉapeloj kaj popolaj muzikiloj. Post 1993 ŝi komencis sukcese entrepreni.

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistoj de Spiŝ-regiono