Terorisma atako en Beslano

La **terorisma atako en Beslano** estis kaptado de 1128 grandparte infanaj ostaĝoj en la mezlernejo N 1 en urbo Beslano (Norda Osetio, Rusio), fare de la teroristoj matene la  dum la solena kunveno en la lerneja korto, dediĉita al la komenco de la lernojaro. Dum du tagoj kaj duono la teroristoj retenis en la de ili minigita lernejo 1128 ostaĝojn (plejparte infanojn, ties gepatrojn kaj lernejajn kunlaborantojn) en aĉegaj vivkondiĉoj, rifuzante al homoj plenumi eĉ la plej minimumajn vivbezonojn.

En la tria tago ĉirkaŭ 13:05 en la lernejo okazis eksplodoj kaj poste ekflamis incendio, sekve de kio la konstruaĵo parte disfalis. Post la unuaj pafoj la ostaĝoj komencis forkuri el la lernejo kaj la sieĝantoj sturmis la domon. Dum la ĥaosa interpafado, kiun partoprenis ankaŭ civiluloj uzintaj privatajn pafilojn, estis mortigitaj 27 teroristoj (tri aliaj, inkluzive de unu kamikazino pereis inter la 1-a kaj la 2-a de septembro.

Kvankam plejparto da la ostaĝoj estis liberigitaj dum la sturmo, 334 homoj pereis (inkluzive de 186 infanoj) kaj pli ol 800 estis vunditaj. La respondecon pri la terorisma atako publike prenis al si Ŝamil Basajev, kiu publikigis tiun deklaron en la retejo de la ĉeĉenaj separatistoj «Kaŭkazo-centro» la  2004.

La terorisma atako en Beslano finis la ĉenon de la teroraj agoj en Rusio en 2004, post kio la politika estraro de la lando okazigis gravajn reformojn en la leĝaro. Interalie estis aboliciitaj la guberniestraj balotoj kaj fonditaj la Socia Ĉambro de la Rusia Federacio, la Nacia Kontraŭterorisma Komitato kaj la Komisiono pri plibonigado de la socia-ekonomia stato en la Suda federacia regiono.

## Antaŭhistorio 
### Mallonga skizo 
eta|250ra|politika mapo de Kaŭkazio
La oseta, inguŝa kaj ĉeĉena socioj trafis la influsferon de la Rusia imperio fine de la 18-a — komence de la 19-a jarcentoj. La rusia registaro intencis garantii stabilecon kaj sekurecon de siaj vojoj, trapasontaj tra Norda Kaŭkazo al Kartvelio kaj ricevi aliron al la elminigado de strategiaj krudaĵoj por militbezonoj. Tio sekvigis malsamajn adapiĝojn. Ĝi estis sufiĉe glata kaze de la osetoj (kion helpis ilia kristanigo). Interalie la konfrontiĝon kaŭzis la problemo de sekurigo de статьяVladikavkaza fortreso, kiu regis super la enirejo al статьяDarjala ravino.

En la 20-a jarcento post la Enlanda milito, dum kiu la inguŝoj subtenis la Sovetojn, oni redonis al ili plurajn terojn loĝatajn de la kozakoj, dum la Terekaj kozakoj, subtenintaj la Blankan armeon estis ekzilitaj. En 1944 loĝintaj tie inguŝoj kaj ĉeĉenoj estis deportitaj kaj en la teritorio (ĉefe en Ĉeurba distrikto) ekloĝis osetoj.

Post la rehabilito kaj iom post ioma reveno de la inguŝoj, la teritoria diskuto denove pliakriĝis. En 1963 la estraro de Nord-Osetia ASSR parte ŝanĝis la limojn de Ĉeurba distrikto, ekskludinte kelkajn vilaĝojn kun inguŝa loĝantaro kaj aldoninte la teritoriojn en la maldekstra bordo de Tereko. Rezulte de tio inter la inguŝoj kreskis radikalismo. En 1973 dum la protestoj de la inguŝa intelektularo en Grozno oni unuafoje malkaŝe postulis redoni al la inguŝoj Ĉeurban distrikton.

Ekde 1981 la tensio inter la inguŝoj kaj la osetoj transformiĝis en perforton, okazis kelkaj interpuŝiĝoj. La situacio pliakriĝis post la disiĝo de Ĉeĉenio kaj Inguŝio post la disfalo de Sovetunio. En Ĉeĉenio restis tri iamaj distriktoj de Stavropola regiono, ricevitaj kiel rekompenco en 1957, dum Inguŝio ricevis nenion, do ĝi denove plendis pri la redono de Ĉeurba distrikto, en kiu la inguŝa loĝantaro jam grave kreskis. Estis neniigitaj 13 el 15 inguŝaj vilaĝoj de Ĉeurba distrikto. Plejparte viktimoj estis inguŝoj. Armita batalado estis ĉesigita de la aŭtoritatoj, sed la teritoria disputo restis nesolvita

### Terorismaj atakoj komence de la 2000-aj 
Post subpremo de la aktiva gerilado dum la Dua Ĉeĉenia milito fare de la armeo kaj de la Ministerio pri internaj aferoj, parto de la eksaj gerilanoj kaj la ĉeĉena elito transiris al la flanko de la Rusia registaro. La administracion de Ĉeĉenio en 2000 ekestris la iama separatisto, ĉefa muftio de Ĉeĉenio Aĥmat Kadirov. Siavice la gerilanoj engaĝis en bataladon neĉeĉenajn taĉmentojn kaj ŝanĝis taktikon. Ili plejparte evitis frontatakojn kaj transiris al diversioj kaj teroro, ĉiam pli ofte uzante kamikazojn. Interalie oni okazigis la terorisman atakon kontraŭ la teatro ĉe Dubrovka, la eksplodon apud la Domo de la registaro de Ĉeĉenio en Grozno, la teroran agon en Moskvo dum la rok-festivalo «Krila» (: *Flugiloj*), la eksplodon ĉe la milithospitalo en Mozdoko, la teroran atakon de kamikazoj en elektra motortrajno en Jessentuki, la invadon al Dagestano kaj aliajn terorajn agojn.

En Inguŝio post prezidantiĝo de Murat Zjazikov en 2002 kreskis krimeco kaj terorismo, teroristoj ĉiam pli ofte uzis la respublikon kiel sian bazon. Kunlaborantoj de FSB kaj la Ministerio pri internaj aferoj plurfoje trovis en la respubliko kaŝejojn kun municioj, eksplodaĵoj kaj armiloj. En montaro la teroristoj formis diversiajn grupojn kaj aranĝis novajn bazojn. Tion helpis altega senlaboreco (en 2003 laŭ oficialaj informoj pli ol 75 % loĝantoj de Inguŝio ne havis laboron)).

### Antaŭaj atakoj 
La atakon kontraŭ la lernejo en Beslano en 2004 antaŭis pluraj teroraj agoj de la ĉeĉenaj separatistoj kaj ties helpantoj.
* la  — kamikazo eksplodigis eksplodaĵon povan je 4 kg de TNT-ekvivalento en vagono de la Moskva metroo inter la metrostacioj  kaj . Rezulte de tio pereis 41 (sen kalkuli la teroriston) kaj estis vunditaj pli ol 250 homoj.
* la  — dum la festado de la Venkotago en Grozno sub stadiona tribuno eksplodis bombo, sekve de kio pereis prezidanto de Ĉeĉenio Aĥmat Kadirov kaj prezidanto de la Ŝtata Konsilio Ĥusejn Isajev.
* la — — grupo gvidata de Ŝamil Basajev invadis Nazranon, ĉefurbon de Inguŝio, sekve de kio pereis 95 homoj, inkluzive de 25 civiluloj, kaj estis kaptita deponejo de armiloj, kiuj supozeble poste estis uzataj por la atako en Beslano.
* la  — la eksplodo en la bushaltejo ĉe Kaŝira ŝoseo (Moskvo) vundis 4 homojn.
* la  — kamikazino eksplodigis sin ĉe la metrostacio Riĵskaja (Moskvo). 9 homoj (sen konsideri la kamikazinon kaj ŝian helpanton) pereis, 50 estis vunditaj.
La respondecon pri tiuj teroraj agoj prenis al si Ŝamil Basajev.

## Planado 
### Elekto de la celo 
eta|dekstra|300ra|Proksimuma plano de la lernejo N 1 kaj apuda tereno
La terorisma atako en Beslano estis planita tre skrupule. Dum la preparado la teroristoj konsideris eraron, kiujn faris la teroristoj atakintaj la teatron ĉe Dubrovka en 2002. Ekzemple dum tiu atako ĉiuj ostaĝoj estis tenataj en unu loko; ventumado estis limigita de ventumtuboj kio faciligis enpumpadon de la dormiga gaso dum la teroristoj ne havis gasmaskojn; eksplodaĵo estis aktivigata pere de premo sur la butonon anstataŭ liberigo de ĝi. Al kamikazinoj estis malpermesite eksplodigi sin sen ordono de la gvidanto, kiu malofte troviĝis en la halo kun la ostaĝoj kaj preskaŭ ne havis rektan kontakton kun la kamikazinoj.

La lernejo N 1 estis oportuna celo ĉar ĝi havis multajn lernantojn kaj strukturo de la konstruaĵo estis tre komplika. Ĝi estis konstruita en 1889, do estis la plej malnova el la mezlernejoj de Beslano, pro kio estiĝis la komplika labirinto el klasĉambroj, haloj kaj koridoroj. Formo de la lerneja korto ebligis al la atakintoj rapide kaj facile bari ĉiujn fuĝvojojn.

Al la teroristoj helpis ankaŭ proksimeco de Beslano al la limo de Inguŝio (la terorista tendaro, kiun ili forlasis matene la 1-an de septembro, troviĝis apud inguŝia vilaĝo Psedah, situanta je ĉirkaŭ 30 km for de Beslano), la relative malgranda urba loĝantaro, tre malforta (kompare kun Vladikavkazo, Mozdoko kaj aliaj grandaj urboj de Nord-Osetio) sekurecsistemo, limigita ĉeesto de militistoj. Tamen la lernejo N 1 kiel atakcelo havis ankaŭ negativajn flankojn: ĝi troviĝis ĉirkaŭ 80 metrojn for de la Administracio pri internaj aferoj. Krome la formo de la konstruaĵo kaj apudaj domoj limigis vidkampon de la defendantoj. La lernejo situis centre de la urbo, do kreskis risko por la terorisma grupo, kiu devus trapasi tiun vojon. Do ĝis nun estis nekonate aŭ nepublikigite, kial la teroristoj elektis nome tiun ĉi lernejon.

Estas malsamaj opinioj rilate antaŭan deponadon de armiloj en la lernejo fare de la teroristoj. Iuj asertas, ke la armiloj estis kaŝitaj en la konstruaĵo somere dum la riparlaboroj. Tamen la riparado estis farita de la instruisto pri metioj Aleksandr Miĥajlov kaj ekonomo Svetlana Balikojeva, kiuj alvokis por pli pezaj laboroj (ekzemple por anstataŭigo de la putrinta planko en la dua etaĝo) siajn familianojn. La ostaĝoj kiuj propramane rompis la plankon asertis dum la Kulajev-proceso ke ili ne vidis iujn ajn armilojn.

[eta|dekstra|Gvidanto de la terorista grupo [Ruslan Ĥuĉbarov (kromnomo «Kolonelo»)]]
En la grupon, kiu iris al Beslano, eniris iamaj banditoj, partoprenintoj de diversaj krimgrupoj, kaj gerilaj taĉmentoj.

La estro de la taĉmento estis la 31-jara Ruslan Ĥuĉbarov (kromnomo «Kolonelo»), naskiĝinta en la inguŝa vilaĝo Galaŝko. Tiutempe li estis serĉata pro la murdo en Orjola provinco farita de li en 1998. Post kaŝi sin en Ĉeĉenio, Ĥuĉbarov aliĝis al la taĉmento de Ibragimov, poste partoprenis kelkajn operacojn kun Arbi Barajev kaj fine aliĝis al ties taĉmento. Laŭ la oficiala informo, la atakon partoprenis 34 teroristoj, inkluzive de du ĉeĉenaj kamikazinoj kaj du kompliculoj, kiuj restis en la tendaro por prizorgi komunikadon, kiu ankaŭ estis alportita al la lernejo, sed poste sukcesis fuĝi. En la apuda placo tiutempe okazis solena kunveno omaze de la Tago de scioj. Pro varmego ĝi estis translokita de la kutima 10-a horo matene al la 9-a matene. Malgraŭ tio sukcesis fuĝi 50 ĝis 150 homoj — ĉefe lernantoj de la superaj klasoj, kiuj fuĝis de la lerneja korto dum tumulto. Tamen estis ostaĝigitaj multe da antaŭlernejanoj: el 9 urbaj infanĝardenoj 4 ne funkciis pro malfruiĝintaj riparlaboroj.

Jam en la komenco la teroristoj murdis du virojn, sed iu lokano sukcesis mortpafi unu atakinton. Ankaŭ estis pafvunditaj du aliaj teroristoj — Vladimir Ĥodov ĉe la mano kaj alia atakinto ĉe la ventro.

Plejparto da ostaĝoj estis kolektitaj en la ĉefa sporthalo, dum aliaj troviĝis en la ekzercila halo, duŝejoj kaj kantino. Ekstere de la lernejo estis starigitaj gvatkameraoj,
el GAZ-66 oni elportis municiojn, pezajn armilojn kaj eksplodaĵojn. La teroristoj havis almenaŭ 22 diversajn Kalaŝnikov-mitraletojn (inkluzive tiujn kun subfustaj bombokanonoj; du porteblajn Kalaŝnikov-mitralojn; du modernigitajn Kalaŝnikov-mitralojn; tankan Kalaŝnikov-mitralon; du porteblajn kontraŭtankajn bombokanonon RPG-7 kaj bombokanonon RPG-18. Krome la teroristoj havis gasmaskojn, medicinsaketojn kaj manĝaĵrezervon. Nur en la sporthalo fenestroj restis tute femitaj. Kabloj de la bomboj iris al la du cirkvitfermaj pedaloj (tiel nomataj «elektraj cirkvitfermiloj de la malŝarĝa tipo»)), lokitaj en kontraŭaj flankoj de la sporthalo. La teroristoj alterne deĵoris sur la pedaloj dum la tuta sieĝado. Krome en la lernejo estis starigitaj tiel nomataj «ĥatabiloj» (la bomboj kreitaj surbaze de la splitgrenado VOG-17) kaj ne malpli ol 6 memfaritaj eksplodaĵoj, faritaj surbaze de kontraŭpersonaj splitminoj de la rondmortiga tipo OZM-72, modernigitaj de la teroristoj (interalie estis forigitaj elpuŝigaj tuboj kaj estis traboritaj truoj por elektraj detonaciigiloj. La alia ostaĝo Vadim Bolojev pro sia rifuzo surgenuiĝi estis grave pafvundita.

#### La sieĝo 
eta|220ra|maldekstra|La ostaĝoj en la sporthalo. Ĉe la basketbala ringo kaj ĉe la ŝnuro super iliaj kapoj pendas eksplodaĵoj
Je 10:30 apud la lernejo estis formita la stabo subgvide de prezidanto de Nord-Osetio Aleksandro Dzasoĥov (oficiala informo pri tio estis publikigita sekvatage. La opercia stabo ordonis evakui loĝantojn de apudaj domoj, ĉirkaŭigi la lernejon per milicanoj, kontroli radion kaj, sen respondi provokajn pafojn el la lernejo, bloki apudajn kvartalojn, forigi de la pafeblaj lokoj aŭtojn kaj ĉesigi trafikon laŭ la fervojo «Beslano — Vladikavkazo». La telefonnumero ankaŭ estis skribita erare, do oni malsukcesis komenci komunikadon.

Inter 16.00 kaj 16.30 en la lernejo aŭdiĝis la eksplodo kaj pafoj. Post certa tempo el la konstruaĵo denove elkuris Mamitova kun nova letero, ĉi-foje kun ĝusta telefonnumero. Korpoj de la mortigitoj estis forĵetitaj el la fenestro de la dua etaĝo fare de du ostaĝoj. Unu el ili — la 33-jara Aslan Kudzajev, sukcesis forsalti el la fenestro kaj fuĝi.
Dumtage savis sin ankaŭ kelkaj aliaj ostaĝoj: 15 homoj kaŝis sin en kaldronejo dum la kaptado de la konstruaĵo kaj kelkaj infanoj sukcesis fuĝi el la lernejo.

Vespere al Beslano alflugis kuracisto Roŝal, do ili rifuzis enlasi la kuraciston en la lernejon kaj malakceptis la proponitajn de li akvon kaj manĝaĵojn. Sed eĉ tiu likvaĵo malsufiĉis por ĉiuj. La postuloj estis ignoritaj. Matene la teroristoj permesis al kelkaj ostaĝoj telefoni al iliaj parencoj por ke tiuj helpu malebligon de la sturmo de la lernejo. Pli frue samtage ĵurnalistino Anna Politkovskaja telefonis Aĥmed Zakajev kaj petis lin kaj Aslan Masĥadov esti perantoj dum la liberigo de la ostaĝoj. Tute aparte alvoki Aslanon Masĥadov provis parlamentestro de Nord-Osetio Tajmuraz Mamsurov, kies du infanoj ankaŭ estis ostaĝigitaj. Krome la teroristoj transdonis kun Auŝev la kvazaŭ subskribitan de Ŝamil Basajev leteron kun la postulo forkonduki la federaciajn milittrupojn el Ĉeĉenio kaj kun propono de la armistico surbaze de la principo «sendependeco ŝanĝita kontraŭ sekureco». Interalie aŭtoro de la dokumento postulis agnoski la sendependecon de Iĉkerio kaj observi la liberecon de kredo en Rusio. Samtempe li promesis je la nomo de ĉiuj rusiaj islamanoj rezigni je militado kontraŭ Rusio «por almenaŭ 10-15 jaroj», eniri la Komunumon de Sendependaj Ŝtato kaj fari kun neniu politikajn, ekonomiajn kaj militajn aliancojn kontraŭ Rusio. Varmega vetero, fetoro kaj manko de ventumado en la ejo malbonigis la staton de la ostaĝoj, multaj svenis. La operacia stabo provis alporti al la ostaĝoj akvon, manĝaĵojn kaj medikamentojn ĝis la fino de la dua tago, sed la teroristoj ĉiam malaprobis tiujn proponojn. Multaj homoj, aparte infanoj kaj diabetuloj, svenis dum aliaj deliris kaj halucinis, kio elvokis postan kritikon kontraŭ li.

En la sporthalo la teroristoj alimuntis la eksplodĉenon, interalie ili translokis kelkajn memfaritajn eksplodaĵojn de la planko al la muroj, kaj kelkfoje pafis de bombokanonoj kontraŭ apuda tereno, vundinte milicanon.

Ĉirkaŭ 11:00 Miĥail Gucerijev interkonsentis kun la teroristoj pri evakuo de la korpoj de viroj, elĵetitaj el fenestro en la unua tago, kaj la operacia stabo ordonis prepari la transportilon.

Post kelkaj minutoj la ostaĝoj komencis salti el la fenestroj kaj forkuri tra la enirejo al la lerneja korto. La teroristoj, kiuj troviĝis en la suda parto de la konstruaĵo (ĝi inkluzivis la kantinon kaj la metiejojn) pafis kontraŭ ili el mitraletoj kaj bombokanonoj. Multaj ostaĝoj jam ne povis memstare moviĝi, do la teroristoj mortigis ilin per mitraletoj kaj grenadoj. Ambulancoj ankaŭ malsufiĉis, do lokanoj transportis vunditojn en siaj aŭtoj al la urba hospitalo, plej grave vunditajn oni transportis al Vladikavkazo. La apudlerneja teritorio estis pripafata de la teroristoj kio malhelpis al la fajrobrigadanoj atingi la fajron kaj hidrantojn. Je 21:09 la incendio estis estingita kaj la fajrobrigadanoj lasis akvon en la sporthalon por malvarmigi la ejon kaj preventi novajn ekbrulojn. Tiutempe la teroristoj pafadis kontraŭ la sporthalo per mitraletoj kaj bombokanonoj el la kantino, deviginte la ostaĝojn stari en fenestroj kiel «viva ŝildo». Ekzemple majoro de la taĉmento «Vimpel» Miĥail Kuznecov sub pafado de la teroristoj evakuis pli ol 20 vunditaj ostaĝoj, sed estis grave vundita kaj vespere mortis. Krome al la specnazo grave malhelpis malakorda agado de la armitaj civiluloj. Multaj civiluloj senorde pafadis kontraŭ la lernejo, foje eĉ kontraŭ lokoj, ne atingeblaj por la teroristoj, sed alireblaj por la specnazo. Lokanoj batis almenaŭ kvar virojn (inkluzive unu ostaĝon), kiujn ili mise konsideris la teroristoj. Multaj urbanoj kaj ĵurnalistoj, kiuj vidis tion, pensis ke okazis kaptado de la teroristoj.

La operaco pri likvido de la teroristoj daŭris ĝis preskaŭ meznokto) kaj laŭceleco (kelkiuj asertas, ke la sturmo kaj la incendio kaŭzita de la flamĵetiloj, estis kialoj de la pereo de multaj ostaĝoj).

## Viktimoj 
### Pereintoj 
[dekstra|eta|250ra|Memoriala tombejo de Beslano [Urbo de anĝeloj (Beslan)|Urbo de anĝeloj]]
Rezulte de la terora atako en Beslano pereis 334 homoj, plejparte la ostaĝoj, inkluzive de 186 infanoj. Unuajn tagojn ĉirkaŭ 200 homoj estis konsiderataj malaperintaj, inkluzive tiujn, kiuj ne estis rekonitaj, sed la Ministerio pri la sanprotektado kaj socia evoluado de Rusio refutis tiun aserton. Jen la finaj datumoj:

Plej lasta pereis 33-jara Elena Avdonina, kiu mortis en decembro 2006 malgraŭ la tuta penado de kuracistoj. En 66 familioj pereis po 2 ĝis 6 homoj, 17 infanoj tute orfiĝis (sen kalkuli parencojn de viktimoj, kiuj mortis poste pro gravegaj psikologiaj traŭmoj). Por pli ĝuste kompreni la skalon de la terora atako sufiĉas diri, ke dum la kvar jaroj de la Granda patriota milito en ĉiuj frontoj pereis 357 viroj en tiu urbo.

Krome dum la sturmo pereis 10 kunlaborantoj de SC FSB, kio estis la plej granda nombro de la homperdoj en la tuta historio de la rusia specnazo. Pereis ĉiuj komandestroj de la tri sturmogrupoj: subkolonelo Oleg Iljin, subkolonelo Dmitrij Razumovskij (ambaŭ el la taĉmento «Vimpel») kaj majoro Aleksandr Perov (taĉmento «Alfa»). Ĉiuj ili estis honorigitaj kiel Herooj de Rusio. La saman honorigon ricevis postmorte leŭtenanto de «Vimpel» Andrej Turkin. Por savi ostaĝojn de eksplodo li kovris per sia korpo grenadon ĵetitan de teroristo, baziĝis sur tio ke inter la pereintoj unue estis kalkulita komandestro de unu el la grupoj de «Vimpel» Vjaĉeslav Boĉarov. Dum la sturmo kuglo trafis lian kapon, kio grave kripligis la vizaĝon. Post kelkaj horoj li rekonsciiĝis kaj sukcesis surpaperigi sian nomon. Pro heroismo dum la sturmo li estis honorigita kiel Heroo de Rusio.

#### Juĝo-medicina esplorado 
Juĝo-medicina esplorado, inkluzive rekonadon de la pereintoj kaj klarigon de mortokialoj, okazis en tre malfacilaj kondiĉoj. La distrikta Buroo pri juĝo-medicina esplorado ne povis akcepti tioman kvanton da pereintoj, do oni stokis la kadavrojn subĉiele.

### Vunditoj 
Ĝis mateno de la 4-a de septembro malsanulejoj de Beslano kaj Vladikaŭkazo akceptis pli ol 700 vunditojn, el kiuj pli ol duonon konsistigis infanoj. Multaj vunditoj estis evakuitaj per la aviado de la Ministerio pri ekstremaj situacioj akompane de medicinaj brigadoj de la Tutrusia centro de la katastrofa medicino "Zaŝĉita" ( "Protekto") al diversaj federaciaj medicinaj centroj.

## Postaj eventoj 
### Politikaj eventoj 
eta|maldekstra|250ra|Vladimiro Putin en la beslana malsanulejo nokte al la 4-a de septembro. Sur la lito troviĝas lernejestrino Lidija Calijeva.

Nokte la 4-an de septembro al Beslano senaverte alflugis prezidanto Vladimiro Putin. Unue li direktiĝis al la klinika malsanulejo, kie li vizitis ĉambrojn kun la vunditoj, post kio sekvis al la operacia stabo. Dum la kunsido li esprimis siajn kondolencojn al Nord-Osetio kaj substrekis ke la armita liberiga operaco ne estis planita. Samtage la prezidanto faris televidan alparolon al la nacio, en kiu li esprimis siajn kondolencojn al la viktimoj, diris ke oni devas defendi la landon kaj ties teritorian unuecon kaj alvokis kontraŭstari panikon. Krome Putin promesis ke proksimtempe estos preparitaj agoj por firmigi unuecon de la lando. Interalie li diris ke devos aperi nova sistemo de la interago de la fortoj kontrolantaj la situacion en Norda Kaŭkazo, la efika kontraŭkriza administra sistemo inkluzive de tute novaj aliroj al la agado de milico. Post semajno Vladimiro Putin aprobis demisiojn de la ministro pri internaj aferoj de Nord-Osetio Kazbek Dzantijev kaj de la estro de la Nordosetia FSB-administracio Valerij Andrejev. Tamen populareco de la prezidanto post la atako draste falis ĝis la plej malalta nivelo, registrita post la katastrofo de atoma submarŝipo Kursk.

La  2004 Putin anoncis la programon de politikaj reformoj, kies kerno estis nomumado de la estroj de la subjektoj de Rusia Federacio anstataŭ popola voĉdonado kiu ekzistis antaŭe. Li asertis ke tio helpos fortigi sistemon de la interna sekureco de la lando kaj plialtigi fidon al la potenco. En decembro de 2004 la leĝo, kiu ŝanĝis sistemon de la formigo de la regionaj potencoj, estis aprobita de la parlamento kaj subskribita de la prezidanto.

Aliaj proponitaj agoj kiel starigo de la Socia Ĉambro de Rusio kaj abolo de la elektado en la Ŝtata Dumao laŭ la majoritataj elektodistriktoj ankaŭ alfrontis skeptikismon. Por plifortigi lukton kontraŭ la terorismo la Ŝtata Dumao priparolis kelkajn iniciatojn, inkluzive de formado de ŝtato-volontulajn trupojn kaj mortopuno por teroristoj. Samtempe estis kreita la Komisio pri kunordigado de la agado de la federaciaj plenumpotencaj organoj en Suda federacia regiono, kiu funkciis ĝis februaro 2006 kaj poste estis transformita al la Komisio pri plibonigo de la socia-ekonomia situacio en Suda federacia regiono.

La  post renkontiĝo de Aleksandro Dzasoĥov kaj plenrajtigito de la prezidanto en Suda federacia regiono Dmitrij Kozak oni anoncis demision de Dzasoĥov. Postuloj pri tio aŭdiĝis dum manifestacioj en Vladikaŭkazo kaj Beslano jam kelkajn tagojn post la atako, ĉar manifestaciantoj konsideris lin ne fari ĉion eblan por savi la ostaĝojn. Sed anstataŭe la  Dzasoĥov eksigis la registaron de Nord-Osetio. Kiel oficiala kaŭzo de la demisio estis nomita rifuzo de Dzasoĥov subskribi en aprilo 2005 la pretigitan subestre de Dmitrij Kozak planon de la plej urĝa agado pri repacigo de la oseta-inguŝa konflikto, laŭ kiu lastaj inguŝaj rifuĝintoj devus reveni al Ĉeŭrba distrikto (aliaj jam revenis antaŭe). Dzasoĥov pravigis sian rifuzon, dirante ke aktivigo de la revena procezo de la inguŝaj rifuĝintoj post la terora atako kiun partoprenis inguŝoj, povus provoki novan tension.

### Sociaj eventoj 
dekstra|eta|220ra|Memorialo de la viktimo de la terora atako. Moskvo.
La 4-an de septembro en Rusio estis deklarita la tutnacia funebro, pro kio estis malhisitaj la ŝtataj flagoj kaj nuligitaj ĉiuj amuziĝoj — ĉu publikaj aranĝoj, ĉu radiaj kaj televidaj elsendoj. En Nord-Osetio dum preskaŭ du semajnoj okazis manifestacioj postulintaj nomi kaj puni organizintojn de la atako. Manifestacioj okazis ankaŭ en Moskvo, Rostov-na-Donu, Penzo kaj Stavropolo. Laŭ sociologiaj datumoj de la Levada-centro, kiu enketis 1600 rusianojn en 128 loĝlokoj, plejparto da pridemanditoj opiniis, ke la savoperaco malsukcesis.

La  komenciĝis lecionoj en la beslanaj mezlernejoj, sed foje klasojn alvenis 5 ĝis 8 homoj, ĉar gepatroj timis lasi siajn infanojn al lernejoj. La lernojaro komenciĝis de la silentominuto kaj de tiam ĉiu lernojaro en Nord-Osetio komenciĝas de la funebraj ceremonioj.

La terora atako en Beslano sekvigis plurajn agojn por fortigi sekurecon en publikaj lokoj tra la tuta lando, inkluzive de stadionoj, merkatoj kaj transportejoj. En Moskvo ekzemple kreskis reto de la gvatkameraoj kaj estis strikte limigita vendado en metrostacioj. Krome estis aĉetita nova aparataro kaj kreskis cinologia servo por sekurecigi aeran kaj akvan transportojn. Apartan atenton oni donis al la lernejoj, tamen laŭ la pritakso de la Ministerio pri edukado kaj scienco en 2009 de la terorisma atako estis pli-malpli protektitaj nur 6 % de la rusiaj mezlernejoj. Eĉ en Beslano laŭ opinio de lokuloj malmulto ŝanĝiĝis rilate sekurecon, nur aperis gardistoj en infanĝardenoj kaj mezlernejoj.

### Sekvoj por Inguŝio 
Post la atako kiun partoprenis inguŝoj kreskis risko de interpuŝiĝoj de la inguŝoj kaj osetoj. La plej danĝera estis konsiderata la  kiel lasta tago de la 40-taga funebro. Por preventi tion oni plifortigis gardadon de la limo inter Nord-Osetio kaj Inguŝio, kiu estis fermita de la 1-a de septembro.

Tamen plejparto de la loĝantaro de Inguŝio kondolence reagis al la tragedio en la apuda respubliko kaj kondamnis la teroristojn. En multaj loĝlokoj de Inguŝio okazis manifestacioj subtene al la viktimoj, inguŝaj lernejoj kolektis monon por la beslanaj familioj, ĉe sangokolektejoj stariĝis longaj atendovicoj. Foje interetnaj konfliktoj ekflamis, sed grandskalaj tumultoj ne okazis malgraŭ granda kvanto de neregistrita (do kontraŭleĝa) arimlaro ĉe civiluloj.

La  Vladimiro Putin subskribis la ukazon «Pri agoj cele al perfektigo de la agado de la ŝtataj organoj pri evoluigo de la rilatoj inter Nord-Osetio kaj Inguŝio». Tiu dokumento nuligis postenon de la specia reprezentanto pri trankviligo de la oseta-inguŝa konflikto kaj la reprezentejon entute. Parto de ĝiaj funkcioj estis transdonita al la registaro de Rusio, alia parto — al la plenrajta reprezentanto de la prezidanto de Rusio en Suda federacia regiono Dmitrij Kozak. Li devis ĝenerale kontroli evoluigon de la rilatoj inter la du respublikoj, dum helpi al viktimoj de la oseta-inguŝa konflikto de la 1992-a jaro devis la Federacia migrada servo.

## Respondeco 
La respondecon pri la atako prenis al si Ŝamil Basajev, kiu la  publikigis deklaron en retejo de la ĉeĉenaj ekstremistoj Kaŭkazo-centro. La internacian terorismon Masĥadov nomis elpensita bildo de malamiko, de kiu profitas la Kremlo kaj, same kiel Ŝamil Basajev, kulpigis pri la tragedio la rusiajn potencon kaj milicon. Laŭ li ĉefa eraro de la teroristoj estis kredo, ke «Putin, liaj generaloj kaj speciaj servoj ne ordonos pafi kontraŭ etaj infanoj». La enketado estis plurfoje daŭrigata. Ĝin akompanis pluraj skandaloj. Je 2014 la krimafero plu restis nefinita kaj ĝiaj detaloj jen kaj jen tralikas al amaskomunikiloj.

Ekzemple gazetaro informis ke la prokurorejo refutis version pri la antaŭ deponado de armilaro en la lerneja teritorio. Poste laŭdire komenciĝis la neplanita liberiga operaco kaj fine de la tria tago ĉiuj teroristoj (krom unu) estis mortigitaj) multfoje turnis sin al juĝejo, al reprezentanto de la prezidanto de Rusio en Suda federacia regiono Dmitrij Kozak, al prezidanto Vladimiro Putin kaj poste al prezidanto Dmitrij Medvedev. En siaj petoj ili atentigis ke la enketado de la terora atako okazas ne sufiĉe skrupule kaj eble parto de la faktoj estas kaŝata de la federaciaj potencoj. Laŭ «Patrinoj de Beslano» granda nombro de la pereintaj ostaĝoj estas sekvo de eraraj kaj eble krimaj agoj de kelkaj oficiuloj.

Post la refuto komitato «Patrinoj de Beslano» petis agnoski kontraŭleĝa la decidon de la Ĝenerala prokurorejo, ĉar multaj demandoj, antaŭe faritaj de la komitato, ne estis pritraktitaj kaj iliaj argumentoj ne estis refutitaj. Laŭ la opinio de la komitato, «enketisto dediĉis grandan parton de la konkludo (ĉirkaŭ 10 paĝoj) al traktado de demandoj tute ne ligitaj al la peto, inkluzive de priskribo de apero de la bando kaj kronologio de la eventoj de la 1-a ĝis la 3-a de septembro en la lernejo N 1». Reprezentantoj de «Voĉo de Beslano» turnis sin al internaciaj institucioj, sed tio neniel influis la juĝan konkludon. En 2007 nordosetia juĝo senigis «Voĉo de Beslano» je jurpersona statuso, sed la organizaĵo plu funkciis kiel «Tutrusia societo» sen bezono pri jura registrado. En 2009 la Dekstraborda distrikta juĝo de Nord-Osetio listigis alparolon de «Voĉo de Beslano» «Al ĉiuj kondolencaj al la viktimoj de la beslana terora atako», turnitan al la prezidanto de Usono, la Usona kongreso kaj deputitoj de la Eŭropa parlamento, en la Federacia listo de la ekstremismaj materialoj.

### Proceso de Nur-Paŝi Kulajev 
Sola kaptita teroristo Nur-Paŝi Kulajev estis detenita la 3-an de septembro ĉe la kantina elirejo, horon kaj duonon post la unuaj eksplodoj en la sporthalo. En 2012 Kulajev plu troviĝis en punejo «Polarnaja sova» en vilaĝo Ĥarpo, Ĉeurala distrikto, Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto.

### Proceso de la Dekstraborda milicejo 
En marto 2006 samtempe kun la Kulajev-proceso komenciĝis la proceso de milicanoj de la Dekstraborda milicejo. Milicestro Miroslav Ajdarov, liaj vicestroj Tajmuraz Murtazov kaj Guram Drjajev estis akuzitaj pri krima neglekto, rezulte de kiu la teroristoj sukcesis senĝene traveturi de Psedaĥ al Beslano kaj okupi la lernejon. Tiumomente ĉiuj tri jam eksiĝis el la milico.

Laŭ prokuroro, Murtazov, Ajdarov kaj Drjajev ne faris decajn agojn por preventi, riveli kaj ĉesigi la terorajn agojn. Unu el la teletajpaĵoj avertis pri neceso igi neveturebla por aŭtoj la vojon ĉe la limo kun Inguŝio, dum en alia oni sciigis pri transloko de la gerilanoj al arbara montaro de Inguŝio kun intenco kapti civilan objekton en Nord-Osetio. La  post peto de advokato kaj ĉe foresto de la akuzitoj la ĉefjuĝisto Valerij Besolov voĉlegis la decidon pri ĉesigo de la proceso la milicanoj, ĉar ili estas amnestiitaj laŭ la ordono N 3498. La eksaj ostaĝoj kiuj ĉeestis dum la voĉlego de la verdikto, malkonsentis pri ĝi kaj damaĝis la juĝejon.

### Proceso de milicanoj de la Malgobeka milico 
En junio 2007 komenciĝis la proceso kontraŭ la estro de la Malgobeka milico Muĥaĵir Evlojev kaj lia vicestro Aĥmed Kotijev. Same kiel liaj osetaj kolegoj, Evlojev kaj Kotijev estis akuzitaj pri neglekto, kaŭzinta pezajn sekvojn. La afero de Evlojev kaj Kotijev estis traktita de la Supera Kortumo de Inguŝio en la teritorio de la Supera Kortumo de Kabardio-Balkario, en Nalĉiko. Ĵurianoj estis elektitaj el inguŝoj, speciale transportitaj al Nalĉiko per buso. Loko de la proceso kaj elekto de la ĵurianoj kaŭzis dubojn pri senpartieco de la juĝo, aparte ĉar multaj teroristoj estis inguŝoj.

La proceso daŭris pli ol kvar monatojn kaj finiĝis je senkulpiga verdikto por la ambaŭ akuzitoj. Organizaĵo «Voĉo de Beslano» apelaciis tiun verdikton, sed la Supera Kortumo de Rusia Federacio agnoskis ĝin valida.

## Enketado de la cirkonstancoj de la terora atako 
### Raporto de la parlamenta komisiono de la Federacia Konsilio de Rusio 
eta|dekstra|200ra|Aleksandro Torŝin — prezidanto de la parlamenta komisiono.
La  2004 ekfunkciis la Parlamenta komisiono pri enketado de kialoj kaj cirkonstanoj de la terora ago en Beslano subestre de vic-prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio Aleksandro Torŝin. Ĝi funkciis ĝis la  kiam estis publikigita fina raporto. Retejo «Vero de Beslano» publikigis la artikolon, kiu asertis ke iuj partoj de la raporto estis laŭvorte kopiitaj de la materialoj de la situacia ekspertizo pri enketado de la agado de la operacia stabo.

### Raporto de Savelev 
eta|dekstra|220ra|Jurij Savelev malkonsentis pri konkludoj de la komisiono de Torŝin kaj prezentis sian version de la okazintaĵoj
Deputito de la Ŝtata Dumao de Rusio, doktoro pri la teknikaj sciencoj Jurij Savelev, kiu estis ano de la parlamenta komisiono pro enketado de la cirkonstancoj de la terora atako, havis alian opinion, diferencan de aliaj komisionanoj. Li prezentis apartan raporton «Beslano: vero de la ostaĝoj», laŭ kiu la eventoj disvolviĝis tiel:

En la atako partoprenis 56 ĝis 78 teroristoj, kiuj alveturis je almenaŭ kvar aŭtoj. Je la tria tago de tegmento de apuda al la lernejo domo iu pafis al la subtegmentejo de la sporthalo pere de termobara grenado. Sekve de tio en la tuta subtegmentejo okazis incendio, kiu transiris al la sporthalo. 22 sekundojn post la unua pafo okazis la dua pafo kontraŭ la sporthalo, jam pere de splita-fugasa genado je TNT-ekvivalento je 6,1 kg. Krome en la raporto oni asertas, ke la estingado de la incendio komenciĝis pli ol du horojn post la ekbrulo kaj multaj teroristoj sukcesis foriri kaj mallongigita versio aperis en speciala numero de «Novaja gazeta». La raporto elvokis plurajn kritikajn reagojn de ĵurnalistoj, atestantoj kaj fakuloj. Multaj kritikantoj rimarkigis adaptadon de faktoj al la antaŭe kreita koncepto, selektadon de bezonataj atestoj kaj ignoradon de tiuj kontraŭaj al la pruvata teorio, plurajn kontraŭlogikajn konkludojn kaj malkongruaĵojn. Ekzemple laŭ la Savelev-versio, inter 14:50 kaj 15:05 oni pafis kontraŭ la tegmento de konstruaĵo, apuda al la sporthalo, de sur fluganta helikoptero Mi-24, termobaran grenadon TBG-7V. Do ne eblas pafi tiun grenadon de sur helikoptero. La ekspertizo, parto de kiu estas publikigita en retejo «Vero de Beslano», malkonfirmis la konkludojn de la Savelev-raporto. Interalie oni refutis liajn konkludojn pri kialoj de la unuaj eksplodoj en la sporthalo. Laŭ la ekspertizo, la unua eksplodo ne povis sekvi de bombokanona pafo, ĉar estus difektitaj metalaj apogiloj de la sporthala tegmento, kio reale ne okazis. Ankaŭ neniu el la viktimoj konfirmis, ke la eksplodo okazis sur la tegmento. Tiun version konfirmas ankaŭ manko de postlasaĵoj de la pafo de reaktiva sturma grenado en la sporthalo. Rimarkindas, ke jam post publikigo de la rezultoj de la ekspertizo en retejo «Vero de Beslano», en «Novaja gazeta» aperis intervjuo kun Savelev, en kiu oni asertas, ke la ekspertizo «ne trovis erarojn en la kalkuloj de Jurij Savelev».

### Raporto de komisiono de la parlamento de Nord-Osetio 
La 10-an de septembro 2004 dum kunsido de la parlamento de Nord-Osetio estis fondita la deputita komisiono pri esplorado kaj klarigado de la cirkonstancoj de la terora atako, subestre de Stanislav Kesajev. Post analizi raportojn de la viktimoj kaj atestantoj, informojn de rusiaj kaj eksterlandaj amaskomunikiloj, haveblajn filmetojn, fotojn kaj sonregistraĵojn, kaj post peti informojn de milico, FSB kaj armeo, la 29-an de novembro 2005 la komisiono prezentis sian raporton dum kunsido de la parlamento de Nord-Osetio. La prezentita sur 35-40 paĝoj versio de la eventoj antaŭis publikigon de la raporto de Torŝin kaj grave diferencis de ĝi. En iuj kazoj ĝi koincidis kun la «aparta opinio» de la Savelev-raporto. Interalie la raporto asertas:
* La unuaj du eksplodoj la 3-an de septembro okazis pro pafoj de bombokanono aŭ fajroĵetilo: ĉar malbona videbleco malhelpis al celpafistoj mortigi teroriston, kiu staris sur ĉenferma pedalo, do la pafon faris bombokanonisto, kio samtempe solvis la problemon pri malfermo de la miniga ĉeno.
* La incendio en la sporthalo ekflamis tuj post la unuaj eksplodoj.
* En 13-30 ene de la sporthalo «evidente eksplodis iu el la banditaj minoj», kaŭzinte la trian, plej povan eksplodon. Ĉe tio oni asertas, ke la operacia stabo konis proksimuman nombron de la ostaĝoj, sed ne publikigis ĝin, preferante publikigi «ciferon 354».

La raporto elvokis negativan reagon de reprezentantoj de komitato «Patrinoj de Beslano». Aktivulino Ella Kesajeva deklaris en intervjuo, ke la deputitoj el tiu ĉi komisiono sciigis nenion novan pri kialoj de la tragedio, nek klarigis sencon de la agado de la vic-direktoroj de FSB. Deputitoj de la Nord-Osetia parlamento ankaŭ esprimis malkontenton, deklarinte ke la beslana tragedio postulas pli vastan kaj profundan enketadon.

## Reago de la amaskomunikiloj 
Kelkajn horojn post la kapto de la lernejo en Beslano eklaboris lokaj kaj federaciaj amaskomunikiloj. La 3-an de septembro en la urbo jam laboris pli ol 60 televidaj grupoj. Laŭ atestoj de pluraj ĵurnalistoj, antaŭ la sturmo potenculoj ne ĝenis ilian laboron. Ĵurnalistoj povis libere moviĝi tra la urbo, iuj eĉ trapasis blokĉenon, sen atingi lernejon. Iuj ĵurnalistoj elvokis grandan malkontenton de lokanoj kaj militistoj, ĉar ili penetris malsanulejajn ĉambrojn kaj kadavrejojn, pozis antau kirasautoj kaj sieĝis privatajn loĝejojn, kie oni kaŝis infanojn sukcese fuĝintaj de la ostaĝejo. Pridemandadoj de suferantaj patrinoj plurfoje kaŭzis svenojn kaj histeriojn, sekve de kio kelkaj ĵurnalistoj estis batitaj de lokaj viroj.

Iuj ĵurnalistoj ne sukcesis atingi Beslanon. Anna Politkovskaja estis hospitaligita pro veneniĝo, laŭ ŝi kaŭzita de iu «neidentigita veneno», kies tablojdon kvazaŭ submetis al ŝi en aviadilo FSB-kunlaborantoj. статьяAndrej Babickij estis detenita en flughaveno Vnukovo pro ofendo de milicanoj. Li asertas, ke flughavenaj oficistoj estigis skandalon laŭ ordono de la sekurecestro, kaj informo pri interbatiĝo, kvazaŭ inicita de li post ebriiĝo, estis disvastigita intence. Ambaŭ ĵurnalistoj estis konataj interalie pro sia alirebleco al la komandestroj kaj ideologoj de la ĉeĉenaj teroristoj, pro kio estiĝis kaj plifortiĝis la versio ke FSB malhelpis ilian alvenon al Beslano por ke ili ne influu la intertraktojn.

Post la terora atako, oni pli ofte diris ke la aŭtoritatoj malhelpis laboron de la amaskomunikiloj en Beslano kaj limigis parolliberecon tie. Kiel ekzemplon oni montris arestojn de ĵurnalistoj de la kartvela televidkanalo Rustavi 2, tiu araba статьяAl-Arabia kaj demision de la ĉefredaktoro de Izvestija, статьяRaf Ŝakirov. En la raporto de la OSKE pri laboro de amaskomunikiloj en Beslano oni asertas, ke malgraŭ firmiĝinta en Rusio parollibereco, ĵurnalistoj estis plurfoje atakitaj pro kvazaŭ farita de ili misinformado, dum la registaro ne prezentis ĝustajn informojn pri solviĝo de la krizo. Fine de 2004 la internacia organizaĵo Raportistoj sen landlimoj publikigis la tutmondan rangoliston de la gazetarlibereco, en kiu Rusio okupis la 140-an lokon el 167.

Vero de Beslano (ruse Правда Беслана) estas retejo en Rusio aperinta post la terorisma atako en Beslano de septembro 2004, por kolekti materialojn rilatajn al la esploro de la atako kaj por sendepende de registara cenzuro raporti pri detaloj de la atako, pri ties politikaj fonoj kaj la sekva evoluo post la fino de la terorisma tragedio.

## Helpo al la viktimoj 
La terora atako en Beslano estigis la akran reagon tra la mondo, sekve de kio jam la 3-an de septembro al Beslano ekalvenis humanitara helpo de la tuta Rusio kaj de aliaj landoj. Ĝis la 20-a de septembro al Nord-Osetio alvenis pli ol 250 tunoj, inkluzive kuracilojn, manĝaĵojn, medicinan aparataron. Alfluis ankaŭ pluraj mondonacoj, aparte en la unuaj tagoj: ekzemple aŭskultantaro de radiostacio статьяArĝenta Pluvo oferis de la 7-a ĝis la 10-a de septembro pli ol 1,2 miliono da dolaroj, kaj ĝis februaro 2005 privatuloj kaj bonfaraj firmaoj superis 33 milionojn da dolaroj.

Cetere malgraŭ abundeco de la financa kaj aliforma helpoj, ilia distribuado plurfoje kaŭzis konfliktojn kaj skandalojn. Parto de la manĝaĵoj, vestoj kaj aparatoj malaperis en deponejoj malgraŭ kontrolado de la Sekcio pri lukto kontraŭ ekonomiaj krimoj, kaj klopodoj de sociaj komitatoj kaj ĵurnalistoj. Laŭ la registara ordono familioj de la pereintoj ricevis po 100 mil rublojn kaj po 18 mil rublojn por enterigo. Distribuado de la monhelpo estis komplikigita pro nepra prezentado de dokumentoj, kiuj konfirmu parencajn ligojn kun pereinto kaj la fakton de morto aŭ vundo ĝuste pro tiu terora atako. Pro tiuj obstakloj kaj fuŝoj, multaj homoj, kiuj volis helpi al la damaĝitoj, alvenis al Beslano kaj memstare distribuis monon kaj alian helpon. En 2011 de la federacia buĝeto oni donis 27 milionojn da rubloj por fini konstruadon de la Centro de socia asistado al la familioj de la viktimoj.

## Kontraŭdiroj kaj konspirteorioj 
Same kiel pluraj aliaj grandaj teroratakoj, tiu en Beslano estigis multnombrajn onidirojn kaj konspirteoriojn. Multaj el ili estis pridiskutataj en amaskomunikiloj kaj inter la beslananoj, pro kio ili disvastiĝis kaj plu estas priparolataj. Ĉefaj temoj estas la oficiale deklarita nombro de la ostaĝoj, kialoj de la unuaj eksplodoj, kialoj kaj cirkonstancoj de la incendio, nombro de la teroristoj kaj eventuala fuĝo de iuj el ili, uzado de la tankoj kaj fajroĵetiloj dum la sturmo, ktp.

Krome en Beslano aperis reprezentantoj de pluraj religiaj movadoj, inkluzive de alilandaj. La plej famiĝis skandalo, kiun partoprenis Grigorij Grabovoj kaj reprezentantoj de komitato «Patrinoj de Beslano». Posteuloj de la sekto de Grabovoj proponis resurektigi la pereintojn kontraŭ pago je 39,5 mil rubloj. Iuj parencoj, interalie de «Patrinoj de Beslano», aprobis tion. Grabovoj malsukcesis revivigi la infanojn kaj klarigis ke «la mortintoj malaprobis ke oni resurektigu ilin». La kunlaboro kun Grigorij Grabovoj kaŭzis fendiĝon de komitato «Patrinoj de Beslano» kaj establon de la nova organizo «Voĉo de Beslano». Tiun historion detale priskribis ĵurnalistoj Dmitrij Sokolov-Mitriĉ kaj Genriĥ Erliĥ en sia libro «AntiGrabovoj. Kiu resurektigas niajn mortintojn?».

## Memoro pri la viktimoj 
### Loko de la teroratako 
Ĝis la mezo de 2011 la lernejo N 1 kaj apuda tereno restis neglektataj. Altrangaj ŝtatoficistoj frekventis la lokon nur kaze de datrevenoj de la tragedio. Ekster tiuj datoj ĝin vizitis nur amikoj kaj parencoj de la pereintoj. Laŭ asertoj de lokanoj, la duondetruitan konstruaĵon de tempo al tempo enloĝigis senhejmuloj kaj narkotikuloj, kaj dum la unuaj jaroj la lernejon ankaŭ disrabadis статьяmarodistoj.

Malgraŭ vigla diskutado pri la sorto de la konstruaĵo, dum longa tempo oni ne sukcesis interkonsenti pri tio. Interalie oni proponis starigi tie monumenton al la viktimoj kaj ortodoksan preĝejon. La ideon pri la templo oni rifuzis, ĉar multaj viktimoj apartenis al aliaj konfesioj. La detruon de la konstruaĵo kontraŭis komitato «Patrinoj de Beslano».

Fine de majo 2011 oni komencis malmuntadon de iuj konstrukciaj partoj de la lernejo kaj ekis laboron pri konstruado de la Memorialo al viktimoj de la terora atako.

Antaŭ komenco de la konstruaj laboroj, la sporthalo estis sola loko, kiun oni parte riparis post la atako: super la tegmento oni streĉigis plastan kupolon kaj plifortigis la murojn per ŝtalaj traboj. Centre de la halo oni starigis lignan ortodoksan krucon, al la muroj algluis fotojn de la pereintoj. Iuj surskriboj dankas batalantojn de la specialaj fortoj kaj kondolencas al la viktimoj. Estas multnombraj insultoj al la teroristoj, potenculoj (Vladimiro Putin, Aleksandro Dzasoĥov kaj aliaj) kaj lernejestrino Lidija Calijeva.

### Konstruado de novaj lernejoj 
Nova konstruaĵo por la lernejo (sen doni al ĝi numeron) estis finita en 2005 surloke de speciale por tio detruita internulejo, kiu situis malantaŭ de la malnova lerneja konstruaĵo. La nova ejo, pli bone planita kaj ekipita, estigis kontraŭdiran reagon de la urbanoj pro proksimeco al la restaĵoj de la malnova lernejo, kio kaŭzis psikologian streĉiĝon al la postvivintaj lernejanoj.

Krome en 2010 en Beslano malfermiĝis nova internulejo, konstruita kun financa helpo de Norvegio kaj Grekio kaj nomita honore al Ivan Kanidi. Tiu 74-jara sportinstruisto troviĝis inter la ostaĝoj. Li plurfoje riskis sian vivon, postulante de la teroristoj akvon por etuloj kaj klopodante faciligi vivon de la ostaĝoj. Kiam la 3-an de septembro post la eksplodoj en la sporthalo estiĝis pelmelo, li provis forpreni mitraleton de teroristo, sed estis pafmurdita. Bronza skulptaĵo fare de Alan Kornajev kaj Zaurbek Dzanagov, prezentas arbotrunkon, formitan de kvar inaj figuroj. La krono de la arbo estas formita de disetenditaj manoj de inoj, kiuj tenas anĝelojn — simboloj de la pereintaj infanoj. Proksime situas monumento al la pereintaj batalantoj de «Alfa» kaj «Vimpel»: sternita militmantelo sur kiu staras kasko kaj kirasveŝto, kiu kovras infanan ludilon kaj libron. En 2012 la urba administracio alinomis straton proksiman al la lernejo al «Strato de herooj de CSN», kio kaŭzis protestojn de iuj urbanoj, kiuj opinias ke la kontraŭterora operaco kaŭzis la pereon de la ostaĝoj. La decido estis aprobita post la publikaj debatoj, kiujn partoprenis ankaŭ la damaĝitoj, krome estis invititaj ĉiuj societoj.

Memore al la viktimoj estis starigitaj monumentoj en Vladikavkazo, Castelnovo di Sotto (Italio), Sankt-Peterburgo, San-Marino, Moskvo, Uljanovsko, Orsko kaj Lipecka provinco.

### La terora atako en la kulturo 
La beslana tragedio respeguliĝis en pluraj verkoj. Oni povas ekzempligi kantojn de Iosif Kobzon («Так не бывает»;  «Tiel ne okazas»), статьяNatalja Vlasova («Beslan»), grupo «Alisa» («Звери»;  «Bestoj») kaj pluraj aliaj. Pri tiu ĉi evento verkis ankaŭ alilandaj artistoj. Grupo статьяAfter Forever kreis kanton «Living Shields» ( *Vivaj ŝildoj*), статья«Tactical Sekt» — kanton «Beslan», itala komponisto статьяGiovanni Allevi verkis muzikaĵon por simfonia orkestro «Foglie di Beslan» ( *Folioj de Beslano*).

Krome pluraj ĵurnalaj publikaĵoj aperis ĉirkaŭ deko da libroj pri la Beslana tragedio. Iuj estas dediĉitaj al la memoro de la ostaĝoj: (ekzemple Murato Kabojev «Pluvo larmis je malvarmaj larmoj»), aliaj analizas la okazintaĵojn (ekzemple John Giduck, aŭtoro de «Terror at Beslan: A Russian Tragedy with Lessons for America's Schools»;  *Terora atako en Beslano: rusia tragedio kaj ĝiaj lecionoj por usonaj lernejoj*) au esploras ligitajn temojn (ekzemple Sergej Gorjainov en «Mono de teroro: kio pagis Beslanon?»).

Pri la terora atako estis filmitaj pli 15 dokumentaj filmoj. En 2006 oni informis pri intencoj aperigi en 2009 aktorfilmon «Lernejo» surbaze de publikaĵo de usona ĵurnalisto статьяC. J. Chivers, kiu troviĝis en Beslano dum la ostaĝigo. Tamen ĝis 2015 tiu ĉi filmo ne aperis. En decembro 2011 amaskomunikiloj informis pri baldaŭa apero de filmo «Patra filino» ( *Папина дочка*) dediĉita al la Beslana tragedio.

## Literaturo 
* 
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Kronologio de la terorisma atako en Beslano
* Urbo de anĝeloj (Beslano)
* Arbo de funebro
* Ĉeĉena-rusa konflikto

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo «Mitoj kaj faktoj de Beslano»
* Retejo de la socia enketado de la eventoj en Beslano
* Retejo de societo «Voĉo de Beslano»
* Fotoj de la pereintoj pro la terora atako
* Listo de la ostaĝoj
* Listo kaj fotoj de la organizintoj kaj plenumintoj de la terora atako 
* Rememoroj de ostaĝino Agunda Vatajeva La unua tago, La dua tago, La tria tago

## Referencoj