open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Okcidento

**Okcidento** estas unu el la kvar kompasdirektoj. Ĝi estas la direkto kontraŭa al la turniĝo de la tero, do la direkto en kiu okazas la sunsubiro. Ĝi estas la direkto kontraŭa al oriento.

La esprimo "okcidento" foje estas uzata en kultura aŭ politika kunteksto rilate al la "Okcidenta civilizo".

## "Uesto" 
Apud la Fundamenta vorto "okcidento" kelkaj esperantistoj uzas ankaŭ la esprimon "uesto" (kaj simile uzas "eosto" anstataŭ "oriento"). Tiuj du novradikaj vortoj, kiuj en Esperanto dokumentiĝas ekde 1970, ebligas mallongigi la kvar kompasdirektojn per kvar malsamaj literoj (**E**-**S**-**U**-**N**). Eblas opinii ke tiuj du vortoj havus la avantaĝon, ke ili ne portas la aldonan kulturan signifon, kiun la vortoj "okcidento" kaj "oriento" havas (en la angla krom la ĉefaj "" kaj "" oni fojfoje uzas "" kaj "", prenitaj el la franca, do kelkaj erare pensas, ke "okcidento" kaj "oriento" estas tradukoj pli ĝuste de tiuj vortoj, ol de la ordinaraj "west" kaj "east", sed tio ne ĝustas). Ĉiukaze la vorto uesto estas en la ĉiutaga lingvouzo multege pli malofta ol la kutima vorto okcidento kaj al plej multaj lingvanoj sentiĝas fremda: la tekstaro de Esperanto eĉ entute ne mencias uzon de la vorto uesto, kvankam PIV kaj aliaj vortaroj konfirmas ke la vorto (ekde 1970) estas permesebla.

La fakto, ke oni en multaj lingvoj mallongigas la kompasdirektojn per unu litero, ja devenas de tio, ke tiuj lingvoj havas malsamajn komencliterojn por tiuj direktoj. Ne ekzistas efektiva kontraŭargumento al la uzado de dulitera mallongigo en Esperanto: **Or**-**Su**-**Ok**-**No**. La vortoj "nordo" kaj "sudo" nun ankaŭ havas politikan kromsignifon, sed tio ne estas kialo por enkonduki novajn vortojn sen tiu kromsignifo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kompasdirektoj
* Okcidenta civilizo

Kompass de N.png|Direktoj de kompaso
CompassRose (mul) 16 blue W.svg|Ventorozo kun 16 direktoj
Nozw.JPG|Kvar ĉefaj kompasdirektoj
MJf3-.svg|Okcidento (Maĝango)

Kategorio:Terscienco
Kategorio:Fundamentaj vortoj
Listo de preĝoj

Iuj gravaj kristanaj, precipe
katolikaj, preĝoj en Esperanto kaj en
*la latina*:

## Pater Noster 
## Signum Crucis 
## Gloria 
## Symbolum Apostolorum 
## Symbolum Nicænum 
## Symbolum Nicænum Constantinopolitanum 
## Gloria Patri 
## Ave Maria 
## Salve Regina 
## Danko Ĉemanĝa 
**Antaŭ la manĝo:**

**Post la manĝo:**

## O Bone Jesu 
## Vidu ankaŭ 
*ADORU (Kristana preĝ- kaj kantlibro publikigita ankaŭ rete)
*Rozario
*Via crucis (Kalvaria vojo)
*La Verda Standardo

## Eksteraj ligiloj 
*Bazaj preĝoj (kristanaj) en Esperanto 

Kategorio:Kristanismo
Ptolemeo

*Tiu ĉi artikolo temas pri la sciencisto Ptolemeo. Por aliaj Ptolemeoj vidu la apartigilon.*

**Ptolemeo** (87-169, floris 130-150), (Κλαύδιος Πτολεμαῖος greke, *Klaudios Ptolemaios*) greka sciencisto kaj frua astronomo de Aleksandrio, kies verkoj pri la Tero kaj la Universo informis la mondbildon de Eŭropo dum la sekvantaj 1500
jaroj. La plej fama el liaj verkoj estas la *Almagesto*, verko belega sed difekta, en kiu li tezis ke la
Suno kaj la planedoj iras ĉirkaŭ la Tero - geocentrismo. Ĉi tiu teorio daŭris ĝis la 17-a jarcento kiam Galileo kaj Keplero pruvis la kontraŭan teorion de Koperniko (kun ŝanĝoj). Ptolemeo ankaŭ verkis tre influan libron pri geografio.

La radika eraro de Ptolemeo ne estas la loko por la Tero: malgraŭ ĉio, se movo estas relativa, sekve oni povus konstrui precizan teorion kiu metas la Teron en la centron. Kontraŭe, lia radika eraro estis, ke li uzis cirklojn kaj ne elipsojn. Eraro kiun ne ĝustigis Koperniko sed Keplero.

eta|maldekstre|250ra|
Ptolemeo uzis cirklojn kaj metis la Teron en la centron ĉar li uzis fizikon aristotelan. Pro tio, li vidis la ĉielon kiel loko sendifekta kaj eterna, kaj tial loko ne de la difekta elipsa movo sed de perfekta cirkla movo. Kaj pro Aristotelo, Ptolemeo ankaŭ kredis ke ĉia solida materio nature movas al la centro de la universo, el kio fariĝis la Tero. Tial la geocentrismo de Ptolemeo ne devenis de lia observado, sed de la aristotela fiziko kiun li antaŭsupozis. Antaŭsupozinte geocentrismon, nur poste Ptolemeo akordigis siajn observadojn al ĝi.

Kvankam Ptolemeo ŝajnas eksmoda kaj ridinda al modernuloj, li staras kiel timinda averto: teorio scienca povas esti tute preciza en siaj antaŭdiroj sed esti tute malprava. Pri Ptolemeo esploris ekz. la germano Friedrich Lammert.

## Vidu ankaŭ 
* 4001 Ptolemeo

Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento
Kategorio:Romianoj de la 2-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en 87
Kategorio:Mortintoj en 150
Kategorio:Historio de Egiptio
Kategorio:Personoj cititaj en La Dia Komedio (Infero)
Kategorio:Egiptaj astronomoj
Kategorio:Egiptaj matematikistoj
Kategorio:Helenaj astronomoj
Kategorio:Helenaj matematikistoj
Kategorio:Helenaj geografoj
Kategorio:Astrologiaj verkistoj
Kategorio:Helenaj muzikteoriistoj
Kategorio:Helenaj astrologoj
Kategorio:Egipta kalendaro
Plutono

**134340 Plutono** estas nanplanedo rondiranta Sunon plejparte ekster la orbito de la oka planedo Neptuno. Ĝis la jaro 2006 ĝi estis klasata kiel la naŭa planedo de Suno, sed la 24-an de aŭgusto 2006 la ĝenerala asembleo de Internacia Astronomia Unio tiel precizigis la difinojn de klasoj de objektoj en la suna sistemo, ke Plutono perdis la epiteton *planedo*. Ekde tiam ĝi estas membro de la grupo nanplanedoj (planedoidoj), al kiuj komence apartenas ankaŭ la plej granda konata asteroido Cereso kaj la trans-Neptuna objekto Eriso. Tiu grupo verŝajne kreskos.

* **Loko:** ekster la 8-a planedo: meze 5,9 × 1012 m for de Suno (39,5 AU).
* **Aĝo:** 4,6×109 jaroj.

Plutono iam estas pli proksima al Suno ol Neptuno estas. Povas esti, ke ĝi iam estis luno de Neptuno. Lastan fojon Plutono troviĝis interne de la orbito de Neptuno ekde la 7-a de februaro 1979 ĝis la 11-a de februaro 1999.

Plutono havas atmosferon el maldensaj metano kaj nitrogeno, kaj, sur la grundo, glacion el metano. Kiel Tero kaj Marso, Plutono havas *sezonojn* ("vintro" kaj "vintrego") kaj *polusajn glaciojn*.

Oni malkovris du novajn satelitojn Nikso kaj Hidro en 2005, la kvaran provizore nomatan S/2011 P 1 aŭ P4 en 2011 kaj la kvinan (Stikso) en 2012.

## Statuso 
[eta|maldekstra|Kio estas nanaj planedoj?  - video de la jutuba kanalo [Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]
Plutono estas tre malgranda: la plej malgranda el la klasikaj planedoj, Merkuro, estas dudekoble pli granda, laŭ maso, kaj eĉ Luno estas kvinoble pli granda. Sep lunoj (Luno, Iono, Eŭropo, Ganimedo, Kalisto, Titano kaj Tritono) estas pli grandaj ol Plutono. Aldone, Plutono similas al Tritono, luno de Neptuno. Aliflanke, Plutono povas esti konsiderata nur granda objekto de la malproksima Kujpera zono, arego da trans-Neptunaj objektoj (inter 30 AU kaj 100 AU for de Suno), estante frato de Haŭmeo kaj Makemako. Aldone, la orbito de Plutono estas tre nekutima por planedoj: ĝi vagas ekster la ekliptiko, for de la zodiako, kaj eĉ transiras la orbiton de Neptuno. – La decida afero por forigi Plutonon el la listo de planedoj estis la tria el la novaj planedo-kriterioj de IAU (2006): nur tia objekto povas esti nomata planedo, kiu "regas sian vojon", t.e. kiu forbalais aliajn objektojn el la ĉirkaŭaĵo de sia orbito.

## Bildaro 

Pluto in True Color - High-Res.jpg|Plutono en veraj koloroj, fotita de New Horizons la 13-an de Julio 2015
PIA18179 d-Pluto270-Hubble2003-20100204.jpg|La plej altdistingiva foto de Plutono antaŭ alflugo de New Horizons; fotita de la Kosmoteleskopo Hubble en 2002 kaj 2003

## Referencoj 
## Literaturo 
* Jones, Barrie William, **Pluto**: *sentinel of the outer solar system* / Barrie W. Jones, Cambridge; Cambridge University Press, 2010, 231 paĝoj. : Ill. Bibliografio; *Includes bibliographical references and index*; ISBN 978-0-521-19436-5 (hardback); ISBN 0-521-19436-9 (hardback)

## Vidu ankaŭ 
* New Horizons, la unua kosma sondilo kiu vizitis plutono.

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo Glacifiŝkaptado sur Plutono ĉe blogo Scivolemo
* Pluton (Le système solaire à portée de votre souris – *La Sunsistemo musklake atingebla*)
Paŭlo

**Paŭlo** estas vira nomo devenanta el la latina Paulus. La virina paro estas  Paŭla. Tiu nomo apartenas al la oftaj nomoj.

## Nomtagoj 
* 15-a, 18-a, 25-a de januaro 
* 10-a kaj 22-a de februaro  
* 1-a kaj 28-a de aprilo  
* 26-a, 29-a, 30-a de junio  
* 19-a októbro https://hu.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1l

## Paŭlo en aliaj lingvoj 
* Pau (ca)
* Pablo (es)
* Pál (hu), karesnomo: Pali
* Paolo (it)
* Paul (en, fr, de, ru, sv)
* Paulus (nl)
* Pavel, Павел (be, cz, ru)
* Pavlo (uk)
* Pavol (sk)
* Paweł (pl)
* Poul (da)

## Famaj nomportantoj
### Papoj 
* Paŭlo la 1-a (papo)
* Paŭlo la 2-a
* Paŭlo la 3-a
* Paŭlo la 4-a
* Paŭlo la 5-a
* Paŭlo la 6-a
* Johano Paŭlo la 1-a
* Johano Paŭlo la 2-a

### Sanktuloj 
* Sankta Paŭlo
* Sankta Paŭlo la Ermito
* Sankta Vincento de Paul

### Famaj kristanoj 
* Paŭlo de Tarso, apostolo
* Paŭlo Diakono, monaĥo
*paŭlanoj

### Regantoj 
* Paŭlo la 1-a (Rusio), rusa caro

## Esperantistoj
* Paŭlo Lengyel
* Paŭlo Mikaelo Kirjuŝin
* Paul Ariste

## Famaj Paŭloj 
* Pál Ábrahám, komponisto
* Pál Ányos, poeto
* Pál Bedő, episkopo
* Pál Bornemisza (episkopo)
* Pál Bugát, kuracisto
* Pau Casals, violonisto
* Paul Cézanne, pentristo
* Pavel Ĉerenkov, fizikisto
* Paŭlo Erdős, matematikisto
* Paul Gauguin, pentristo
* Pál Gombás, fizikisto
* Pál Heim, kuracisto
* Paul Hindemith, komponisto
* Pál Jávor, aktoro
* Pál Kadosa, pianisto
* Paŭlo Kinizsi, militestro
* Pál Kitaibel, botanikisto
* Paul Klee, pentristo
* Pál Losonczi, ŝtatestro
* Paul Lauterbur, kemiisto
* Pál Maléter, ministro
* Paul McCartney, gitaristo
* Pablo Neruda, poeto
* Paul Newman, aktoro
* Pál Nyáry, politikisto
* Pier Paolo Pasolini, reĝisoro
* Pablo Picasso, pentristo
* Peter Paul Rubens, pentristo
* Pál Schmitt, ŝtatestro
* Pál Teleki, ĉefministro
* Paŭlo Tomori, militestro
* Paul Valéry, poeto
* Pál Várdai, ĉefepiskopo
* Pál Vasvári, politikisto
* Paul Verlaine, poeto

## Familia nomo 
La hungara nomo *Pál* estas ankaŭ familia nomo, ekzemple András Pál, András Pál (aktoro), András Pál (astronomo), Árpád Pál, Hunor Pál.

## Vidu ankaŭ 
*Paŭlo (polpo)
* Esperantaj personaj nomoj
* 1314 Paŭlo, asteroido

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko

La ***Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko*** (**PMEG**) estas libro, kiu klarigas la Esperanto-gramatikon en facile komprenebla maniero. Ĝi estas verkita ĉefe de Bertilo Wennergren. La mallongigon PMEG multaj elparolas kiel "pomego". Ĝi celas ordinarajn Esperantistojn, kiuj volas studi la gramatikon, vortfaradon, skribon, kaj elparolon de tiu lingvo. Pri la enhavo de PMEG respondecas nur Wennergren, sed helpis en la verkado multaj aliaj personoj.

Por plifaciligi la komprenon, ĝi ne uzas tradiciajn gramatikajn terminojn. Ekzemploj de la uzataj terminoj estas *O-vorto* anstataŭ “substantivo” kaj “rolvorteto” anstataŭ “prepozicio”. Tiuj novspecaj gramatikaj terminoj aldone pli taŭgas por priskribi Esperanton ol la tradiciaj terminoj. Ekzemple, laŭ la tradiciaj terminaro, la vortoj “tiu”, “ambaŭ” kaj “ties” estus adjektivoj, sed ili kondutas tre malsame al la adjektivoj finiĝantaj per “a”; la termino *A-vorto* kungrupigas vortojn, kiuj kondutas simile.

La libro difinas sin kiel konserveman verkon, kiu multloke defendas la Fundamentan kaj Zamenhofan lingvaĵon kontraŭ diversaj reformemaj ideoj kaj uzoj, sed ĝi ankaŭ prezentas modernajn uzojn kaj evoluojn, eĉ tiajn, kiujn iuj eble opinias tro drastaj.

eta|maldekstra|La unua papera eldono, de 2006.
PMEG estas ĉefe praktika lernilo, do ĝi ne celas esti teoria verko por lingvistoj, male de la Plena Analiza Gramatiko, kiun oni taksis la plej granda esplora projekto pri Esperanta gramatiko ĝis la eldono de PMEG.

## Paperaj eldonoj 
De 1995 ĝis 2006, PMEG ekzistis nur en interreto, sed ekde 2006 ankaŭ aĉeteblas la papera versio, eldonita de Esperanto‑USA. En 2020 E@I, kunlabore kun La Ranetoj, publikigis novan paperan eldonon. La unua eldono (nun elĉerpita) aperis en 2005. Ĝin eldonis Esperanto-Ligo por Norda Ameriko, nun nomata Esperanto-USA.

## Vidu ankaŭ 
* Detala Gramatiko de Esperanto

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience : entajpu la vortojn "plena manlibro".

Kategorio:Gramatiko de Esperanto
Kategorio:Esperantlingvaj retejoj
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Pensilvanio

**Pensilvanio** ( [pensilvejnja], pensilvanigermane *Pennsilfaani*) estas subŝtato de Usono. Ĝi estis brita kolonio de Nordameriko (1682-1776) kaj nun estas unu el la 50 ŝtatoj de Usono, havante 12,3 milionojn homojn kaj 119.290 km2 da areo. Ĝi estas en la nordoriento de la lando, inter Nov-Jorkio kaj Marilando; kaj Nov-Ĵerzejo kaj Ohio.

Pensilvanio havas du grandajn urbegojn: Filadelfio en la oriento kaj Picburgo en la okcidento. La ĉefurbo estas malgranda urbo en la centro: Harrisburg. La ŝtato estas plejparte montara kaj arbara.

Pensilvanio estis fondita de William Penn en 1682 kiel kolonio de la brita imperio. PENN ricevis la nordamerikan terpecon de La Brita Reĝo kiel donacon, sed li elektis krome pagi al la lokaj indianoj, al kiuj ĝi vere apartenis. "Pensilvanio" en la latina signifas "la arbaro de Penn". La kolonio toleris religiojn, eĉ judismon kaj katolikismon, kaj fariĝis loko de rifuĝejo interalie de kvakeroj kaj de parolantoj de la pensilvanigermana lingvo (inkluzive amananoj ("amiŝoj") kaj menonanoj).

En 1776, Pensilvanio, kun 12 aliaj kolonioj, ribelis kontraŭ la reĝo por fondi Usonon. Pensilvanio fariĝis la 2-a ŝtato de Usono je la 12-a de decembro 1787. Antaŭ la konstruado de Vaŝingtono, Filadelfio estis la ĉefurbo de la nova nacio. La batalo de Gettysburg okazis je Julio 1,2,3 1863 ĉe Gettysburg. Ĝi estis la plej grava batalo de la Usona Enlanda Milito. 

Dum 1850-1950, Pensilvanio produktis multe de la ŝtalo kaj karbo de Usono. Ĝi estas fama kiel produktanto de la ĉokolado de Hershey's Chocolate (ĉokolado de Hershey), kompanio fondita de la menonano Milton Hershey.

## Kantonoj
Estas 67 kantonoj en Pensilvanio.

*Adams, Allegheny,  Armstrong,  Beaver,  Bedford,  Berks, Blair, Bradford, Bucks,
*Butler, Cambria, Cameron, Carbon, Centre,  Chester,  Clarion,  Clearfield,  Clinton,  Columbia, Crawford, Cumberland, Dauphin, 
*Delaware, Elk, Erie, Fayette, Forest, Franklin, Fulton, Greene, Huntingdon, Indiana, Jefferson, Juniata, Lackawanna, Lancaster, 
*Lawrence, Lebanon, Lehigh, Luzerne, Lycoming, McKean, Mercer, Mifflin, Monroe, Montgomery, Montour, Northampton, Northumberland,
*Perry, Philadelphia, Pike, Potter, Schuylkill, Snyder, Somerset, Sullivan, Susquehanna, Tioga, Union, Venango, Warren, Washington,
*Wayne, Westmoreland, Wyoming, kaj York

## Setlejoj
* Fort Washington

## Servoj 
* Sankt-Jozefa Universitato

## Bildaro

2013 Philadelphia City Hall from Ben Franklin Parkway.jpg|
Abigail Vare School Philly.JPG|
WTP2 Mike Reali 06b.jpg
North facade of College Hall, Penn Campus.jpg|
Alexander Milne Calder sculptures in a corner pavilion of City Hall, Philadelphia, Pennsylvania LCCN2011633565.tif|

## Vidu ankaŭ
* Pensilvania Kanalo

Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Piramida stilo

**Piramida stilo** estas stilo de skribado uzata de ĵurnaloj: la plej grava informo estas en la komenco de la artikolo, malpli grava informo estas posta. Kutime, la unua alineo estas resumo de la artikolo, la postaj alineoj plenigas la detalojn. La inversa ordo de ŝerco aŭ romano.

La piramida stilo strebas respondi al la kvin demandoj: Kiu? Kie? Kiam? Kiel? Kial?

Kategorio:Ĵurnalismo
Protelo

**Protelo** (*Proteles cristata*) estas genro de afrika mamulo parenca al la hieno, kiu fosas kaŝejojn en la tero (aŭ tre ofte okupas la jam fositajn nestojn de orikteropoj). Tiel ĝia originala nomo *aardwolf* en la afrikansa/nederlanda lingvo signifas **ter-lupo**.

Kvankam membro de la hienedoj, la protelo estas multe malpli feroca, malpli fortika, kaj malpli granda ol la tipaj hienoj. Ĝi povas manĝi malgrandajn mamulojn aŭ birdojn, sed preferas insektojn, ĉefe termitojn, ne predaĵojn aŭ kadavrojn kiel siaj kuzaj hienedoj. Matura protelo tipe longas 55–80&nbsp;cm (sen enkalkuli la 20–30&nbsp;cm da vosto) kaj altas 45–50&nbsp;cm ĉe la ŝultroj. Pro la sinkaŝemo kaj ĉefe dumnokta aktiveco, la protelo ne estas multe esplorita. Ili vivas dise, unuope, kvankam kelkfoje pluraj patrinoj dividas komunan neston (kaj laŭraporte suĉigas ankaŭ la idojn de la samnestaninoj).

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Hienedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Afriko
Kategorio:Faŭno de Egiptio
Kategorio:Faŭno de Sudano
Kategorio:Faŭno de Etiopio
Kategorio:Faŭno de Orienta Afriko
Kategorio:Faŭno de Kenjo
Kategorio:Faŭno de Tanzanio
Kategorio:Faŭno de Bocvano
Kategorio:Faŭno de Zambio
Kategorio:Faŭno de Angolo
Kategorio:Faŭno de Namibio
Kategorio:Faŭno de Sud-Afriko
Perlo (globeto)

[eta|Forigado de perloj el [ostroj]]

**Perlo** estas brilblanka globeto formiĝinta en kelkaj specoj de konkuloj (konkoportaj moluskoj).

Kiam fremdaĵo (ekzemple sablero) envenas aperturon de konko, tio kaŭzas la konkulon ekkovradi ĝin per perlaĵo, por malpliigi la iritiĝon. Post multaj jaroj, la grajno estas tiel dike kovrita, ke ĝi bele briletas. Perlo ekestis.

Krom naturaj perloj disponeblas ankaŭ kultivitaj perloj. Tiucele oni intence enmetas fremdaĵon en la konkulon kaj atendas la kovradon per perlaĵo.

Perloj troviĝas kun multaj diversaj farboj, plej ofte oni uzas blankajn aŭ eventuale helgrizajn.

Pro la perceptado de perlo kiel tre bela, malofta objekteto, oni ankaŭ povas nomi elstare belan artoverk(et)on *perlo*.

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri perlo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Vitroperlo
* Kultivita perlo
* Bido
* Gemo

Kategorio:Biologio
Kategorio:Juveloj
Pärnumaa

La distrikto **Pärnumaa** (estone '** aŭ **') estas distrikto ('**) en Estonio. Ĉefurbo estas Pärnu.

## Geografio 
Pärnumaa situas en la sudokcidento de la lando.

## Politiko 
La ĉefo de la distrikta registaro (**') estas distriktestro ('**), kiun enpostenigas la estona registaro por oficperiodo de 5 jaroj.

## Urboj kaj Komunumoj 
eta|dekstra|300ra|Urboj kaj komunumoj en la distrikto La distrikto konsistas el tri urboj () kaj 20 landkomunumoj (**' aŭ '''').

Kategorio:Distriktoj de Estonio
Põlvamaa

**Põlvamaa** (estone ankaŭ ''* = distrikto de Põlva) estas unu el la 15 distriktoj de Estonio. Ĝi situas sud-oriente en la lando. Ĝi havas  kaj en 2004 havis  loĝantojn (15/km²).

eta|260ra|Situo en Estonio
Ĝi limas al la distriktoj Tartumaa, Valgamaa kaj Võrumaa kaj al Rusio. Parto de la limo al Rusio ne estas traktate fiksita, kaj kelkaj vilaĝoj en la distrikto estas atingeblaj nur tra rusia teritorio, ekzemple *Lutepää* kaj *Saatse''.

* **Administra centro:** Põlva
* **Kamparaj municipoj:**
** Ahja
** Kanepi
** Kõlleste
** Laheda
** Mikitamäe
** Mooste
** Orava
** Põlva
** Räpina
** Valgjärve
** Vastse-Kuuste
** Veriora
** Värska

Kategorio:Distriktoj de Estonio
Publikaferoj

La ĝenerala vorto **publikaferoj** signifas aferoj, kiujn prizorgas la publiko. Ĝi rilatas al publika politiko, leĝoj influantaj ĉiutagan vivon, nia medio, ktp.

Ofte, registaroj, firmaoj kaj organizaĵoj havas oficejon agantan pro publikaj aferoj. Tiuj oficejoj interkomunikas inter la firmao kaj la publiko.

* Ŝtato, Registaro, Formoj de registaro
* Publika sfero
* Mediprotektado
** Greenpeace
** Sanitarado
* Publika politiko
* Publikaj transportoj
* Regado
* Buĝeto
* Socia sekureco
** Impostado
** Ekonomio
** Socialismo
** Sindikatoj

Kategorio:Socio
Kategorio:Regado
Kategorio:Politiko
Kategorio:Ekonomio
Planken

eta|140px|Situo en Liĥtenŝtejno
**Planken** estas la plej malgranda komunumo de Liĥtenŝtejno, kun nur 374 loĝantoj (2005).

En Planken loĝas Hanni Wenzel, ĉampiono pri skiado.

Dosiero:Wappen Planken.svg|Blazono de Planken
Dosiero:Flag_of_Planken_Liechtenstein-1.svg|Flago de Planken

Kategorio:Komunumoj de Liĥtenŝtejno
Francilio

**Francilio** ( [il dəˈfʁɑ̃s], laŭvorte "insulo de Francio"), aŭ **Pariza Regiono**, aŭ **Parizio** estas la parto de Francio ĉirkaŭ la ĉefurbo Parizo, do iusence la "koro de Francio". Franclingve ĝi ankaŭ nomatas *Région parisienne* [reĵjõ parizjen]. Temas pri la plej loĝata regiono de Francio kun 11,6 milionoj da loĝantoj, kaj ankaŭ ekonomie pri la plej forta regiono de la lando.

La regiono Francilio konsistas el ok departementoj: Parizo (kiu estas samtempe urbo kaj departemento), Seine-et-Marne, Yvelines, Essonne, Hauts-de-Seine, Seine-Saint-Denis, Val-de-Marne kaj Val-d'Oise. ISO-kodo de la regiono estas FR-J.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Francilia distrikto (Francio)
* Metropolo Granda Parizo
* Metroo de Parizo
* RER de Francilio
* Tramtransporto en Parizo
* Transilien


Kategorio:Regionoj de Francio
Piemonto

**Piemonto** ( , kiu signifas *piedon de la montoj*) estas regiono de nord-okcidenta Italio. 

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Torino. 

Oficiala lingvo estas la itala lingvo, sed preskaŭ duono de la loĝantaro, pli-malpli 2 milionoj, parolas ankaŭ la piemontan lingvon, kiu estas latinida lingvo fakte pli simila al la franca aŭ okcitana lingvoj ol al la norma itala.

## Geografio 
maldekstre|eta|Surfaco de Piemonto per altimetraj zonoj
Fakte Piemonto triflanke estas limigata de la Alpoj, alta montoĉeno, kiu enhavas Monvison, kie fontas la rivero Po, la plej longa de Italio. Piemonto samlimas kun Svislando (norde), Aosta Valo kaj Francio (okcidente), Ligurio (sude), Lombardio kaj Emilio-Romanjo (oriente).

La regiono enhavas ok provincojn (Alessandria, Asti, Biella, Cuneo, Novara, Vercelli, Verbano Cusio Ossola kaj Torino). Aliaj gravaj urboj estas Moncalieri, Rivoli, Bardonecchia, Susa kaj Ivrea.

La Piemonta ebenaĵo estas fekunda agrara lando, kiu produktas tritikon, rizon, maizon kaj valorajn vinberojn, de kiuj devenas famaj vinoj (precipe en la provincoj de Asti, Torino, Cuneo kaj Alessandria). Tiu regiono enhavas ankaŭ plej gravajn industriajn centrojn, elstare Torino, kie estas la fabriko de aŭtomobiloj FIAT, kaj Ivrea, sidejo de la fabriko de komputiloj Olivetti.

### Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de urboj kun pli ol 50 000 loĝantoj.

## Eksteraj ligiloj 
*
Esperanto-movado en Irano

**Irano**, lando de Azio, ĝis 1935 kutime nomata Persio (ankaŭ, en formo Persujo, en la Enciklopedio de Esperanto de 1934), havas delonge viglan esperantistan movadon.

## Frua periodo 
Laŭ la Enciklopedio de Esperanto de 1934:

## Nuntempe 
La **Irana Esperanto-Asocio** (IREA) estas la Landa Asocio de UEA en Irano. La asocion en 1996 fondis Reza Torabi, Abbas Bagestani, Fariba Nuri Maĝd, Azar (Zahra) Karimi, Abbas Ĥosroabadi kaj Hamzeh Ŝafii.
La oficiala organo de IREA estas la revuo *Irana Esperantisto*.

Junulara sekcio de IREA nomiĝas Irana Esperantista Junulara Organizo. La kerno de IREA baziĝas sur IREJO kaj eĉ en la jarlibro de UEA oni fondjaron konsideras 1993 (la apero de IREJO).

Iranaj esperantistoj okazigis kulturan-sciencan prezenton de Esperanto por Zamenhof-tago 2025 en Kulturdomo Arasbaran, konata eventejo en Teherano.

## Literaturo 
* *Historia Skizo pri la Esperanto-Movado en Irano 1910-1984* de Ŝirin Ahmad-Nia en *Iran-Esperanto raportas*, IER/35, 15 novembro 1984 (konsultebla ĉe IEspA).

## Vidu ankaŭ 
* Irana Esperanto-Centro
* Listo de iranaj esperantistoj
* La Idealo kaj la Realo de Internacia Lingvo
* Ĝermolisto de iranaj esperantistoj

## Eksteraj ligiloj 
*   – li instruas Esperanton en la Ferdoŭsi-universitato
* http://www.sabzandishan.com  Informo pri la asocio (persalingva):
* http://groups.yahoo.com/group/iranaj-esperantistoj/  (Jahu-grupo)
* http://www.esperanto.blogfa.com (E-novaĵoj en la persa)

## Notoj
Pikardio

**Pikardio** ( [pikardi']) estas regiono de norda Francio apud la Pariza Regiono suden.

Ĝi konsistas el tri departementoj:
* 02 Aisne
* 60 Oise
* 80 Somme.

Ĉefurbo de la regiono estas **Amiens**. Inter pliaj urboj aparte menciindas Compiègne kaj Laon. ISO-kodo de la regiono estas FR-S.

Esperanto-movado: La regionon kovras la Nordfrancia Esperanto-Federacio (Nordo-Kaleza Markolo kaj Pikardio).

## Vidu ankaŭ 
* Pikardoj


Kategorio:Regionoj de Francio
Listo de etnoj laŭ populo

Listo de etnoj kun pli ol 10 miliona nombro.

**RIMARKO**. Ciferaj datumoj povas varii laŭ fontoj kaj jaroj.

----

Kategorio:Etnoj
Publicista verko

**Publicistaj verkoj** havas multajn ĝenrojn.

## Felietono 
Felietono estas literatura-publicista verko de gazeta-revua ĝenro.  Ĝia specifikeco estas akra-kritika rilato pri alskribataj temoj, eventoj, personoj. Oni publikigas ĝin popece romanon, daŭrigante ĝin en pluraj sinsekvaj numeroj, aŭ kiu entenas periodajn artikolojn pri literaturo, scienco kc. Unue aperis en Francio en apartaj folioj (de tie la nomo: “feuille” france - folio). Moderna felietono enhavas elementojn de la satiro kaj humuro.

## Pamfleto 
Pamfleto estas publicista verketo pri aktuala problemo, en kiu oni akre atakas iun aŭ ion, precipe por celo de civitana, socia aŭ politika senvualigo. Ĝia publikeco ofte kongruas al arta merito de satiro. Pamfleta stilo ofte penetras en diversaj literaturaj ĝenroj, pro tio ekzistas romano-pamfleto, teatraĵo-pamfleto. 

## Paskvilo 
Paskvilo estas ofenda aŭ kalumnia verketo en publicista aŭ beletra formo. Estas proksima al pamfleto. La termino devenas de Pasquino, itala ŝuisto de la 15-a jarcento, kalumnianta altrangulojn.

## Referencoj 
Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj
Poemo

**Poemo** estas versa verko, ordinare altstila kaj relative grandampleksa. Kvankam pluraj esperantistoj uzas la vorton "poemo" por ĉia versaĵo/poeziaĵo, ĉi tiu artikolo traktas nur la pli striktan sencon de "poemo", laŭ kiu poemo estas grandforma versaĵo ofte disdividita en ĉapitrojn aŭ, kiel Kabe difinis ĝin, "romano en versoj". Por la pli ĝenerala signifo, vidu la artikolon poezio. 

En antikvo kaj mezepoko poemo estis prezentita en la formo de heroa epopeo. La du ĉefaj epikaj poemoj de okcidenta literaturo estas antikvaj grekaj poemoj “Iliado” kaj “Odiseado”, priskribitaj al Homero. Ŝajne ili estis plenumataj kantante dum festoj po partoj.  Tio montras genetike epikan naturon de la ĝenro. Per tio klarigeblas kelkaj “heredaj” trajtoj de poemo - historieca kaj heroika enhavo, legenda karaktero. 
En moderna poemo epikaj postuloj de la eventoj akordigas kun la lirika patoso.

## Specoj de poemoj
Inter la specoj de poemoj aparte elstaras la epopeo, kiu celebras miton aŭ gravan eventon, kaj plej ofte rakontas la aventurojn de herooj, kiuj reprezentas iel unu genton, unu popolon, unu civiliz-epokon, el patruja, religia aŭ mora vidpunkto.

Aparte ankaŭ staras la japandevenaj renko kaj rengao, kaŭze de (1) la tradicio de verki ilin kune, de pluraj poetoj, kaj (2) iliaj *ne*temeco. Ili verkiĝas laŭ la kerna principo de “ligi kaj formovi”, per kiu ĉiu strofo ligiĝas kun la antaŭa, sed devas formovi de la strofo antaŭ tiu. La rezulta poemo spegulas la koncepton de poemo kiel mandalo, kosma ekzegezo, aŭ alia formo de metafizika esprimo de “unueco en diverseco”. Ilia longeco povas esti iu ajn inter 12 kaj 1000 strofoj.

Proza poemo estas formo de hibrida teksto kiu estas nek rakonto nek poemo en la tradicia senco, kio komplikas ĝian difinon. Oni konsideras, tamen, je ĝi konstituas unuon en literaturo. Tiu proza poemo povas havi elementojn de rakonto aŭ de aliaj prozaj , ĉefe ĉe la strukturo, kaj de poezio, ĉefe ĉe la enhavo.

## Ekzemploj de poemoj en esperanta literaturo
* La infana raso de William Auld. 
* Poemo de Utnoa de Abel Montagut

## Vidu ankaŭ
* metriko 
* piedo
* strofo 
* verso 
*liriko
*balado
*cio
*elegio
*gazalo
*hajko
*koplo
*limeriko
*pantuno
*rengao
*renko (aŭ *haikai no renga*)
*robaio aŭ robajo
*rondelo
*sapfoa strofo
*soneto
*sonetoido
*stornelo
*tankao
*tercino
*trioleto
*trobo aŭ truvo
*vladimiro
*ŭakao

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* Po unu poemo (soundcloud) fare de Hans Becklin (la vortoj estas montritaj en Podkasta.net kaj la sondosiero estas elŝutebla). Ĉiutage, mi laŭtlegas po unu poemon el la riĉa sortimento de poemoj verkitaj en la internacia lingvo Esperanto.
Popolaj eposoj

**Popola eposo** oni nomas eposon, kiu por la identeco de etno respektive popolo aŭ nacio estas tiom elstare grava, ke ĝi rigardeblas esenca konsistero aŭ almenaŭ reprezentanto de la kulturhistorio.

Laŭ la Nova PIV:

**epopeo** Verko plej tipe epika, poezie rakontanta la aventurojn de herooj, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto. [...] *Kalevala* [...]

**eposo** La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo: *la kavaliraj eposoj; el malnovaj eposaj kantoj Lönnrot kompilis la epopeon "Kalevala"*.

Kategorio:Eposoj
Taja lingvaro

eta|La tajaj lingvoj estas:

La **taja lingvaro** (ภาษาไต p̣hās̛̄ātay) estas branĉo de la kradaja lingvaro. Parolantoj nombras ĉirkaŭ 70 milionoj. La plej multnombraj popoloj de la familio estas tajoj, laŭoj, ĝŭangoj kaj ŝanoj.

## Nomo 
*Tai*, *Taja*, kaj *Dai* estas ofte uzata de parolantoj de multaj tajaj lingvoj. Laŭaj lingvistoj, tamen, emas opinii ke la siama-taja apartenas al la laŭa lingvo. Kelkaj lingvistoj ŝatas nomi la norman tajan "siama lingvo". Same, aliaj povus nomi la taj-kadajan lingvaron "daja lingvo".

La lingvaro foje nomatas "ĝŭanga lingvaro" en Ĉinio kaj "*Nung*" en Vjetnamio.

### Etnogeografia distribuo 
### Laŭ *Ethnologue* 
Jen la listo de subgrupaj lingvoj laŭ Ethnologue:
* *Kuan* (lingvo de Laoso)
* *Rien* (lingvo de Laoso)
* *Tai Do* (lingvo de Vjetnamio)
* *Tai Pao* (lingvo de Laoso)
* *Tay Lhang* (lingvo de Laoso)
* Centra taja lingvaro (*Central Tai languages*)
** 6 diversaj ĝŭangaj (Ĉinio) kaj 4 aliaj lingvoj (Vjetnamio)
* Nord-taja lingvaro (*Northern Tai languages*)
** 10 diversaj ĝŭangaj kaj la bujia (Ĉinio), la *Saek* kaj *Tai Mène* (Laoso), kaj la *Yoy* (Tajlando)
* Sudokcidenta-taja lingvaro (*Southwestern Tai languages*)
** 33 lingvoj (Barato, Birmo, Laoso, Ĉinio kaj Vjetnamio)

eta|skribaĵo "bonkora elefanta rajdisto" en alfabetoj de diversaj tajaj lingvoj.

### Li (1977) 
La propono de **Li (1977)** (norma kategorio).

La propono de **Gedney (1989)**.

La propono de **Haudricourt (1957)**.

### Alia 
Etnogeografia distribuo estas jena (mln):

;Ĝŭangoj

*Popolo en Ĉinio (Gŭangŝjio-ĝŭanga aŭtonoma distrikto kaj provinco Junano), 16 mln (1992).
*Lingvo: La ĝŭanga.
*Tradiciaj konfuceistoj kaj taoistoj.

;Laŭoj

*Popolo, ĉefloĝantoj de Laoso (2,95 mln). Loĝas ankaŭ en nordo kaj nordoriento de Tajlando (15 mln) kaj en aliaj landoj kiuj estis en Hindoĉinio. Totala kvanto: 18 mln (1992).
*Lingvo: laŭa.
*Kredantoj: budhistoj.

;Siamaj tajoj

*Popolo de taja grupo, ĉefloĝantoj de Tajlando (29,5 mln). Totala kvanto: 29,7 mln (1992).
*Lingvo: La siama.
*Kredantoj: budhistoj.

;Ŝanoj

*Popolo de taja grupo en sudoriento de Birmo (2,85 mln), en Tajlando kaj Laoso. Totala kvanto: 2,93 mln (1987).
*Kredantoj: precipe budhistoj.

## Referencoj
Perm-Komi

eta
eta|dekstra

Post referendumo en 2004 tiu distrikto estis unuigita kun la Permja provinco la 1-an de decembro 2005.

Kategorio:Geografio de Permja regiono
Kategorio:Historio de Permja regiono
Kategorio:Eksaj subjektoj de Rusia Federacio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1925
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2005
Papua lingvaro

maldekstre|eta|280px|
La termino **papua lingvaro** aludas al aro de lingvoj de la okcidenta Pacifiko kiuj estas nek aŭstroneziaj nek parolataj de aŭstraliaj praloĝantoj. La plimulto de la lingvoj estas parolataj en la insulo de Nova Gvineo (dividita inter Papuo-Nov-Gvineo kaj Indonezio), kun iuj malmultaj parolataj en la insuloj Salomonoj, Halmahero, Timoro, Aloro kaj Pantaro, plus alia izolita en Aŭstralio, oriente de la Toresa Markolo.

La papuaj lingvoj estas relative malmulte konataj, pro la malmulta laboro kiun oni realigis sur ili, komparite kun la kvanto de laboro farita super aliaj lingvoj de la regiono kiel la aŭstraliaj lingvoj aŭ la aŭstronezia lingvaro. Fakte, en la aktuala stato de kono, la papuaj lingvoj ne formas lingve establitan unuiĝon, kaj ene de la lingvoj oni identigis plurajn familiojn kaj makrofamiliojn sendependajn inter kiuj oni ne povis provi genetikan rilaton, kvankam ekzistas iuj eksterlingvaj argumentoj por antaŭsupozi ke inter ili ekzistas rilatoj pli aŭ malpli malproksimaj.

La familio nuntempe estas dividita unuavice en la Trans-novgvinea, Okcidentpapua, Orientpapua kaj Orienta Birdokapa lingvaroj, lingvaro de Golfo Sarera, lingvaroj Araja kaj Toriĉelia, Skoa kaj Sepik-Ramua, kun ankoraŭ iuj pliaj izolitaj lingvaroj kiuj unuope havas malpli ol 1000 parolantojn.

Alia, pli frua disdivido apartigas ilin al la Madanga, Okcidentpapua, Okcident-Nov-Gvinea, Orientpapua, Orient-Nov-Gvinea kaj Sepika familioj. 

La suma kvanto de parolantoj estas iom pli ol 4,6 milionoj.

La plej multnombraj papuaj popoloj estas: Ĉimbuoj - 250 mil, Aloro-Pantanoj - 170 mil, Abelamoj - 70 mil, Benabenoj - 30 mil, Foreoj - 20 mil. 
 
## Vidu ankaŭ 
* Melpa lingvo
* Abaua lingvo
Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro

La 32 plej grandaj urboj aŭ aglomeraĵoj de la mondo en 2006:

## Fonto 
* http://www.citypopulation.de (angle, germane)
* http://www.populationdata.net/palmaresvilles.html 

Kategorio:Urboj
Paramount Pictures

eta|180px| Foto de 1916. La transpreno de Paramount Pictures.
[eta|180px| La Paramount Pictures emblemo uzita ekde [2003.]]
eta|250px|maldekstra
**Paramount** [*PERamaŭnt*] (angle, *Superega*) estas usona kinofirmao fondita en la jaro 1914 de W. W. HODKINSON, kunfandigante 11 filmluejojn. Ĝi estis la unua firmao ellui filmojn tra la tuta Usono, tial ĝi gajnis grandan avantaĝon de efikeco, kontraŭ la malnova laŭregiona sistemo. Paramount kontraktis ekskluzivajn rajtojn por kvin jaroj kun la filmproduktejoj Famous Players (*Famaj Rolludistoj*) de Adolph Zukor, Feature Play de Jesse Lasky, kaj Bosworth; poste la kontraktoj etendiĝis ĝis 25 jaroj (vidu Vertikala integriĝo). Paramount enkondukis ankaŭ la sistemon de blokmendo, per kiu kinejisto, kiu volis ekspozicii unu apartan filmon de Famous Players devis mendi tutan pakaĵon, kun (plejparte mezkvalitaj) filmoj de ĉiu firmao kiu kunlaboris ĉe Paramount. Ĉi tiu sistemo estis tre efika por la farantaj filmprodukejoj, kaj en 1917 Adolph Zukor aĉetis Paramount kaj kunfandigis ĝin kaj Famous Players.

La nova firmao nomiĝis *Paramount Pictures Corporation*, kaj estis la superreganta forto en la usona merkato. Kontrakte sub ĝi estis la plejparto de la ĉefaj steluloj (inter aliaj Mary Pickford kaj Douglas Fairbanks). Adolph Zukor ankaŭ maldungis Hodkinson, kiu fondis First National por konkurenci kontraŭ la povo de Paramount. First National regis grandan parton de la kinejoj de la lando; tial Paramount decidis konstrui sian propran aron de kinejoj, kiel atingis ankoraŭ pli grandan superregadon de la merkato: en 1922, 5000 kinejoj apartenis al ĝi, 25% de la landa merkato. En 1919, First National kaj Paramount planis kunfandiĝi por gajni tutan regadon super la merkato kaj malpliigi produktadokoston, laŭ la teorio, ke steluloj ne povus postuli tro de mono se estus nur unu firmao je kiu ili povus labori. Sed, la komploton malkovris privata detektivo dungita de Charlie Chaplin, Pickford, Fairbanks, kaj David Griffith, kiuj volis ekscii, kial la firmaegoj ne etendigus iliajn kontraktojn. Reakciante kontraŭ la plano, ili fondis sian propran filmlufirmaon, United Artists, kiu efike finigis la provon krei monopolon. Tamen, Paramount estis unu el la ĉefaj firmaoj de la Dua Oligopolo ĝis la usona ĉeftribunalo disigis la firmaon en 1949.

## Vidu ankaŭ 
* *Wings* (filmo, 1927)
* Famous Players-Lasky

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo

Kategorio:Usonaj kinaj firmaoj
Punkto (matematiko)

eta|La marko de punkto
**Punkto** estas unu el primaraj nocioj en matematiko. En moderna matematiko oni nomas punkto tute diversajn elementojn de diversaj spacoj, ekz. en **n**-dimensia eŭklida spaco, punkto estas difinita kiel ordigita aro, konsistanta el **n** nombroj.

En diversaj branĉoj de matematiko oni trovas punktojn kun malsamaj nomoj. Do, geometrio pristudas punktojn sur linioj, analitiko pristudas punktojn de la solvoj de diferencialaj ekvacioj, aro-teorio la punktojn kun ecoj de esplorata aro, ktp.

Rekta streko estas samtempe 0-simplaĵo (aŭ alivorte 0-dimensia simplaĵo), 0-hiperkubo (aŭ alivorte 0-dimensia hiperkubo), 0-kruco-hiperpluredro (aŭ alivorte 0-dimensia kruco-hiperpluredro).

Kategorio:Geometrio
Prefiksoj de numeraloj

Matematiko > Nombro > Numeralaj Prefiksoj
----

Prefikso estas silabo komence (kaj sufikso - en la fino) de la vorto. Jen la listo de ofte uzataj numeralaj prefiksoj.

Kategorio:Nombroj
Pankreato

La **pankreato** estas ventra glando, kiu troviĝas malantaŭ la stomako, kaj kies funkcio estas sekrecii senkoloran sukon, bonefikan al digesto. Ĝi ankaŭ produktas kelkajn hormonojn.

En homoj, la pankreato estas malgranda longa organo konektita al la duodeno. Ĝi estas kovrita de hista kapsulo, kiu partigas la glandon en lobetojn. La plejparto de la pankreato konsistas el pankreataj ekzokrino-ĉeloj kaj iliaj duktoj aranĝitaj en amasoj nomataj acinoj. La ĉeloj estas plenaj je sekreciaj granuloj enhavantaj la digestajn enzimojn (ĉefe tripsinon, ĉimotripsinon, pankreatan lipazon, kaj amelazon), kiuj estas eligataj per ekzocitozo en la lumenon de la acino. De tie, la sekrecioj amasiĝas en enlobetajn duktojn, kaj poste en la ĉefan pankreatan dukton, kiu drenas rekte al la duodeno.

Enfiksitaj tra la ekzokrina histo estas malgrandaj amasoj da ĉeloj nomataj insuletoj de Langerhans, kiuj estas la endokrino-ĉeloj de la pankreato, kaj kiuj sekrecias insulinon, glukagonon, kaj kelkajn aliajn hormonojn. La insuletoj enhavas kvar malsamajn tipojn de ĉeloj -- alfa-ĉelojn (produktantajn glukagonon), beta-ĉelojn (la plej nombrajn, produktantajn insulinon), delta-ĉelojn (produktantajn somatostatinon), kaj gama-ĉelojn (produktantajn polipeptidon kun nekonata funkcio). vd. Diabeto

## Afekcioj 
Inflamoj montriĝas antaŭ ĉio en la formo de digestaj problemoj (malbona sorbado de nutraĵoj, diareo) kaj manko de insulino (sukera diabeto). Nur kiam proksimume 90 % de la pankreato estas detruita sin anoncas gravaj malhelpoj de funkcioj. Pankreatito estas nebakteria inflamo pro aktiviĝo de liberiĝintaj digestaj enzimoj en la pankreato kaŭzante memdigestiĝon.
Pankreata karcinomo (pankreata kancero) estas grava malsano de la pankreato.

Dosiero:Pancreas.jpg|
Dosiero:Digestive system showing bile duct.svg|
Dosiero:Abdomal organs body.svg|
Dosiero:Gray 1100 Pancreatic duct.png|

Kategorio:Digesta sistemo
Kategorio:Endokrina sistemo
Kategorio:Anatomio

Kategorio:9-a oficiala aldono
Kategorio:Endokrinaj glandoj
Kategorio:Ekzokrinaj glandoj
PV (apartigilo)

La literkombino **PV** havas plurajn signifojn:

## Vortaro 
***PV** en esperanta kunteksto kutime estas *Plena Vortaro de Esperanto* de jaro 1930
***PV** estas ankaŭ antaŭa *Plena Vortaro* de jaro 1909

## Fiziko kaj tekniko 
***PV** (majuskla "P") estas simbolo de mezurunuo petavolto kiu egalas 1015 voltoj
***pV** (minuskla "p") estas simbolo de mezurunuo pikovolto kiu egalas 10−12 voltoj
***PV** estas angla mallongigo de "photovoltaics", esperante fotovoltaiko

## Loko kaj politiko 
* **PV (Provinco Pavia)**, kodo de provinco de Italio
* **PV ("Partido Verde", esperante Verda Partio)**, mallongilo de brazila politika partio
Prokariotoj

[eta|Komparo inter [Eŭkariotoj|eŭkariotaj kaj prokariotaj (dekstre) ĉeloj]]
**Prokariotoj** estas grupo de mikroorganismoj  kiuj ne havas ĉelkernon. Ili estas ĉiam unuĉelaj do la plej simplaj kaj la plej malnovaj teraj organismoj, kiuj origine vivis en akvo. Laŭ la klasifiko de Carl Woese ĉi tiu grupo konsistas el la bakterioj kaj la arĥeoj.

Prokariotoj estas organismoj, kiuj kutime grandas je unu aŭ kelkaj mikrometroj.

## Vidu ankaŭ 
* Eŭkariotoj
 


Kategorio:Malmodernaj taksonoj
Peter Peneter

eta|220px|Kovrilpaĝo de Peter Peneter: Libro de Amo; Byblos, (represa kompilaĵo el 1969)
**Peter PENETER** (supozeble vortludo kun kutima nomo Eŭropa *Peter* (greke "petros" = "roko") kaj la verbo "penetri") estas, laŭ la juĝoj de la plej multaj, plumnomo uzata de Kálmán Kalocsay en ties erotikaj sonetoj de *Sekretaj sonetoj*, verŝajne ĉar erotiko meze de la 20-a jarcento restis tabua temo en Eŭropo.

Tamen, la brila lingvaĵo de Kalocsay kaj la neofteco de Esperanto-poetoj rapide malkovris lin.

En la 1960-aj jaroj, *Sekretaj Sonetoj* reeldoniĝis kune kun nova enhavaĵo fare de la "filo" de Peter Peneter, Georgo Peterido Peneter (kiu fakte estis Gaston Waringhien). Tiu libro titoliĝis kiel *Libro de Amo*.

PENETER, Peter
Pseŭdonimo

**Pseŭdonimo** estas grekaĵo kun la signifo "falsa nomo", do simple **kaŝnomo**. Alia vorto estas "plumnomo", se temas pri kaŝnomo de verkistoj.

Pseŭdonimo estas neoficiala nomo kiun aŭtoro prenas al si por kaŝi sian veran identecon aŭ simple mistifiki.
Ekzemplo de la unua kazo estas la dana aŭtorino Karen Blixen kiu debute prenis la viran plumnomon Isak Dinesen por eviti laŭseksajn antaŭjuĝojn pri ŝiaj fruaj verkoj. Same faris pro la samaj kaŭzoj Armandine Lucie Aurore Dupin, *baronne Dudevant*, konata kiel George Sand. Alia dana aŭtoro, Piet Hein estas bona ekzemplo de la lasta:
Ĉion li verkis sub sia propra nomo, krom certa tipo de poemetoj, kiujn li ĉiam skribis kiel iu "Kumbel".

Artistnomo distingiĝas de pseŭdonimo en tio, ke ĝi ne estas intencita por kaŝi la portanton, sed, male, por pli bone konatigi lin aŭ ŝin.

## Famaj pseŭdonimoj de Esperantujo 
Famaj pseŭdonimoj de Esperantujo estas D-ro Esperanto, Kabe kaj Lanti.

Pli moderntempe, sin plumnomis interalie: Laŭlum, Lorjak, Liven Dek, Ludovikito, Peter Peneter, Giorgio Silfer, Nicolas Vanof, Serĝo Elgo.

## Pseŭdonimoj de verkistoj kaj poetoj laŭlande 
Jen alfabeta listo de kaŝnomoj de divers-landoj verkistoj kaj poetoj kun ilia vera nomo:
* M. Omid pseŭdonimo de Mehdi Aĥavan Sales nuntempa persa poeto
* M. Sereŝk pseŭdonimo de Mohammad Reza Ŝafii Kadkani nuntempa persa poeto, verkisto kaj literaturisto
* Nima Juŝiĝ pseŭdonimo de Ali Esfandijari la patro de la novstila poemo en la persa literaturo

## Vidu ankaŭ 
* Artistnomo
* Kromnomo
* Alter ego
* Kodnomo
* Heteronimo
* Gantopupo (Interreto)
* ringonomo (d:Q1132964)
Planskribo

**Planskribo** estas skribo praktikcele konstruita. Ĉar lerni skribon estas malpli granda paŝo ol lerni lingvon, multaj planskriboj hodiaŭ estas vaste uzataj (ekzemple la Korea alfabeto, de pli ol 50 milionoj da homoj!) - kontraste al planlingvoj.

*Blisa skribo
*Brajlo
*Ĉeroka skribo (inventita de Sequoyah)
*Internacia Fonetika Alfabeto
*Korea alfabeto
*Osmana alfabeto
*Ŝava alfabeto
*Langola skribo

## Vidu ankaŭ 
* Fikciskribo
* Pasigrafio

Kategorio:Skribo
Protono

**Protono** (masero) estas subatoma partiklo kun pozitiva elektra ŝargo el la grupo de la barionoj. Laŭ la atoma modelo de Niels Bohr, la protonoj kaj la neŭtronoj estas la du nukleonoj aŭ eroj en la atomkerno. Ĝia maso estas 1836-oble pli granda ol tiu de elektrono.

La nukleo de la plej ofta izotopo de hidrogeno konsistas el unu protono. La nukleoj de aliaj atomoj konsistas el protonoj kaj neŭtronoj ligataj de la forta nuklea forto (Vd pri deŭterio kaj tricio).

Ekzemploj:
* Neŭtra atomo de hidrogeno havas unu protonon en sia atomkerno plus unu negativan elektronon orbitantan ĉirkaŭe. Ĝia atommaso estas preskaŭ 1 *amu*.
* Neŭtra atomo de karbono havas ses protonojn, ses neŭtronojn en sia atomkerno. Estas ankaŭ ses elektronoj orbitantaj tian nukleon. Ĝia atommaso estas precize 12 *amu* (pro la difino de *amu*).

## Fizikaj proprecoj 
Protonoj estas enfakitaj kiel barionoj

La protona ŝargo estas sama kiel tiu de elektrono, sed en mala signo, tie estas + 1,6022 × 10−19 kulomboj, ofte notata **e** .

La protona maso estas 938,272 029 MeV/*c*2
(tio estas: 1,672 623 × 10−27 kg). Ĝia radiuso estas ĉirkaŭ 0,8 × 10−15 metro sed pli precizaj rezultoj malsimilas laŭ la mezurmetodoj.

La angula movokvanto estas ligita al la spino, kies valoro estas 1/2.

### Interna strukturo 
Ĝis 2003 oni vidis la protonon kiel sferon. Gerald A. Miller demonstris, ke ĝi povas esti ovoforma, simili fadenbulo da lano, aŭ ringo.. Fakte, la protono ne estas simpla partiklo, sed kunmetitaĵo de tri kvarkoj, pli precize : du kvarkoj *Up* (aŭ u-kvarkoj) kaj unu kvarko *Down* (aŭ d-kvarko), kunligataj de la forta nuklea forto. La agentoj de tiu forto estas la gluonoj.

Ŝargo de u-kvarko estas + 2e/3, tiu de d-kvarko estas -e/3. 2e/3 + 2e/3 - e/3 = 3e/3 = +e

### Stabileco 
Laŭ nuna scio, protono povas malintegriĝi nur ene de atoma kerno, per ago de malforta nuklea forto. Ĝi donas tri partiklojn : pozitronon, neŭtronon kaj neŭtrinon, en la Beta-radiado. Ekstere de kerno, la protono ne povas malintegriĝi donante neŭtronon, ĉar la neŭtrono estas pli peza ol la protono.

Sed laŭ la Granda Unuigita Teorio, unu el la kvarkoj en la protono povas aliformiĝi al leptono estigante malintegriĝon de la protono kun duona vivo de 1031 ĝis 1036 jaroj. Se tio verus, la materio iom post iom malaperos kaj la universo iĝos vakua.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Antiprotono
* Atomo
* Bariono
* Izospino
* Nukleono
* Nuklea fiziko
* Procio


Kategorio:Barionoj
Kategorio:Subatomaj partikloj
Paleozoiko

**Paleozoiko** estas la unua erao post la antaŭkambrio, dum kiu formiĝis la kambria, ordovicia, siluria, devonia, karbonia kaj permia formacioj. Ĉi tiu erao komenciĝis antaŭ 550 milionoj da jaroj kaj daŭris ĝis 355 milionoj da jaroj.

1 En milionoj da jaroj.

## Bildaro 

Stethacanthus BW.jpg|Akmonistion
Arctops watsoni DB.jpg|Arctops
Edaphosaurus.jpg|Edaphosaurus
Diplocaulus vale21DB.jpg|Diplocaulus
Cheirurus ingricus - trilobite - Smithsonian Museum of Natural History - 2012-05-17.jpg|
Meganeuramodell.jpg|Meganeuramodell

## Vidu ankaŭ 
* Paleontologio


Kategorio:Geologiaj eraoj
Parametro

Matematiko > Parametro
----

**Parametro** (de greka lingvo "parametron" - 'mezuranta') estas grando, kies signifo servas por distingo de elementoj de iu aro inter si.

Ekzemple, en Kartezia koordinata sistemo la ekvacio **(x-a)2 + (y-b)2 = 1** difinas tutan aron de la cirkloj, kies radiuso egalas al **1** en la ebeno **xOy**. Konsiderante, ke **a=3** kaj **b=4**, oni apartigas el tiu aro la cirkloj tute difinitan cirklon, kiu havas centron en la punkto **(3,4)**. Sekve, la grandoj **a** kaj **b** estas parametroj de la cirklo en la ekzamenita aro. Simile oni povas paroli pri parametroj de rekto, ebeno, sfero, ktp.

Parametro por funkcio estas konstanto de la funkcio, kiu havas diversajn valorojn por diversaj funkcioj apartenantaj al certa familio de funkcioj.

## Vidu ankaŭ 
* Parametrigo
* Variablo

Kategorio:Matematiko
Primo

**Primo** (laŭ la latina vorto baze samsenca kun la Esperanta "unua": *primum* en gramatike neŭtra genro, *primus* en vira kaj *prima* en ina genro,) havas plurajn diversfakajn sencojn en Esperanto:
# Pozitiva entjero, kiu havas precize du pozitivajn divizorojn, t.e. ne estas produto de malsamaj pozitivaj entjeroj krom 1 kaj si mem: la unuaj primoj estas 2, 3, 5, 7, 11, …; la entjeroj 1, 4, 6, 8, 9, 10,... ne estas primaj. Pozitiva entjero, kiu ne estas primo, nomiĝas komponita nombro).
# en faka lingvaĵo de kristanismo estas diservo, kanonika horo (je la 6-a horo matene).
# en faka sporta lingvaĵo estas la unua pozicio en skermado.
# Aldone, en faka muzika lingvaĵo, primo estas sinonimo por neologisma "pure Esperanteca" termino unuto.

Pri la unua, fake matematika signifo ankoraŭ iom da detaloj:

La pozitiva entjero "primo", kiu ne estas produto de du aliaj pozitivaj entjeroj, sekve dividiĝas nur per si kaj per 1. 

Ekzemple, 12 dividiĝas je 1, 2, 3, 4, 6, 12 (kiuj estas la divizoroj de 12), sed 17 dividiĝas nur je 1 kaj 17. Sekve la nombro 17 estas primo, sed la nombro 12 ne estas primo, sed komponita nombro.

Ĉiu primo pli granda ol 3 estas de formo 6n-1 aŭ 6n+1 por iu natura nombro *n*.

Ĉi tie estas la tabelo de ĉiuj primaj nombroj ĝis 1000:

## Listo de la historie plej grandaj konataj primoj 
La plej granda konata primo estis preskaŭ ĉiam primo de Mersenne, do primo de la formo 2^n-1, ĉar por tiaj nombroj estas aplikebla la primec-test-maniero laŭ *Lucas-Lehmer* (en:*Lucas–Lehmer primality test*), kiu liveras relative rapide decidon, ĉu la esplorenda nombro estas primo aŭ ĉu ne. La interrete distribuite organizata projekto *GIMPS* (angle mallonge por *Great Internet Mersenne Primes Search*) serĉadas sistemece por pluaj tre grandaj primoj de Mersenne. Tiel kaj tial lasttempe la plej grandaj primoj estas primoj de Mersenne.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ĝemela primo
* Harald Helfgott
* Reciproka primeco
* Kribrilo de Eratosteno
* Primo de Sophie Germain
* Palindroma primo


Kategorio:Nombroteorio
Kategorio:Entjeraj vicoj