open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sky News

**Sky News** (angle, *ĉielaj novaĵoj*) estas unu el la unuaj 24-horaj-novaĵkanaloj.

## Landoj 
* *Sky News*, Britujo
* *Sky News Ireland*, Irlando
* *Sky News Australia*, Aŭstralio
* *Sky News New Zealand*, Novzelando

## Historio 
Sky News estiĝis la 5-an de februaro 1989 kiel parto de la kvar-kanala-satelitopakaĵo de Sky Television, unu el la firmaoj apartenantaj al la komunikilkoncerno de Rupert Murdoch. La elsendstacio troviĝas en la ĉefa sidejo de BSkyB en okcidenta Londono ĉe Isleworth, Middlesex.

Sky News havis komence nur tre limigitajn rimedojn, sed gajnis rapide reputacion pro ĵurnalista integro. Kvankam la kanalo laboris plej ofte kun malgajno, ĝi tamen alportis longe alstrebitan prestiĝon al *Sky Television* kaj ties posteulo *British Sky Broadcasting* pro sia premiita ĵurnalismo.

Ankoraŭ nuntempe Sky News havas tre altan normon, kvankam kreskis la konkurenco. Oni taksas Sky News la antaŭulon de la usona informa televido Fox News Channel, kun kiu ekzistis foje materialinterŝanĝo.

En la jaro 2003 oni planis estigi Sky News ankaŭ en Usono, sed forfalis tiuj planoj.

## Konkurenco 
La plej grava konkurenco en Britio estas tiu de BBC News, sed en aliaj partoj de Eŭropo aldoniĝas BBC World kaj CNN International.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Sky News - TTT-ejo 
* Sky News Australia - TTT-ejo
* Sky News New Zealand - TTT-ejo

Kategorio:Televidkanaloj en Britio
Cerba ponto

[eta|cerba ponto (pons cerebri) kaj [mjela plilongigo (medulla oblongata)]]
eta|en la jena sekco de homa cerbo la cerba ponto estas signita per la nombro 4
La **cerba ponto** - latine *pons cerebri* - estas parto de la homa kaj besta cerbo. Kune kun la cerbeto ĝi konsistigas la "malantaŭan cerbon", latine nomata *metencephalon*. Se oni vidas anatomian preparaĵon de homa cerbo, unuarigarde elstaras la bulbo de la cerba ponto inter la "meza cerbo" (latine *mesencephalon*) kaj la mjela plilongigo, en la anatomia terminaro ankaŭ nomata "mjela cerbo" (latine *myelencephalon*). Kune kun la "meza cerbo" kaj la mjela plilongigo ĝi konsistigas la cerban trunkon.

## Anatomio 
Fakuloj dividas la ponton en antaŭan parton, nomata "ponta bazo" (*pars basilaris pontis*), kaj malantaŭan parton, nomata "ponta tegmento" (*tegmentum pontis*). En la ponto de kvarpiede moviĝantaj bestoj tiuj partoj pro la sekve alia korpa pozicio estas sube respektive supre.

En la bazo videblas du volbiĝoj, en kiuj ambaŭflanke situas la "piramida vojo" (*tractus pyramidalis*) aŭ "kortekso-spina vojo" (*tractus corticospinalis*) de neŭronoj. En la meza "baza sulko" (*sulcus basilaris*) inter tiuj neŭronaj vojoj situas la "baza arterio" (*arteria basilaris*). Malantaŭ la ponto ankoraŭ situas pli eta transversa volbaĵo, nomata "trapeza korpo" (*corpus trapezoideum*) en kiuj vojas la neŭronoj respondecaj pri aŭdado kaj en kiu la cerbaj nervoj VI ĝis VIII atingas la cerban surfacon. La en sekcoj videbla liga linio inter ambaŭ duonoj de la mjela plilongigo estas latine nomata *raphe* kaj konsistas precipe el kruciĝantaj nervaj fibroj.

Flanke de la ponto la kompare larĝa cerba nervo V (*nervus trigeminus*) atingas la cerban surfacon.

La supra finaĵo de la ponta tegmento estas la antaŭa parto de la fundo de la romba fosaĵo kaj do de la 4-a ventriklo. La ligon al la cerbeto ambaŭflanke konsistigas cerba strukturo nomata la "meza cerbeta piedeto" (*pedunculus cerebelli medius*).

## Funkcio 
La cerba ponto estas trairejo por ĉiuj nervaj fibroj inter la supraj kaj subaj partoj de la centra nerva sistemo. Krom tiuj neŭronaj vojoj ("blanka substanco") en la ponto situas iuj neŭronaj nukleoj, la "pontaj nukleoj" (*nuclei pontis*). Ili estas neŭronaj ligiloj inter cerbo kaj cerbeto, kiuj en la ponto kruciĝas de maldekstre dekstren respektive de dekstre maldekstren. En transversa sekco de la ponto bone videblas tiuj kruciĝantaj fibroj (*fibrae transversae pontis*).

En la ponta tegmento krome situas parto de la "reta formaĵo" (*formatio reticularis*) kaj la motoraj nukleoj de tri cerbaj nervoj, nome *nervus trigeminus* (V), *nervus abducens* (VI) kaj *nervus facialis* (VII).

Kategorio:Cerbo
Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Anatomio
Lachen SZ

**Lachen** estas komunumo kaj ĉefloko de la distrikto March en Kantono Ŝvico, Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Lachen situas ĉe la suda bordo de la supra Lago de Zuriko. De la komunuma teritorio de 5,19 km² pli ol la duono, nome 54% apartenas al la Lago de Zuriko. Tra la komunumo fluas la rivereto *Spreitenbach*. La orientan limon de la komunumo formas la rivero *Wägitaleraa* kiu elfluas el la lago Wägitalersee.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Lachen limas en nordo aliflanke de la Lago de Zuriko al la urbo Rapperswil-Jona SG, en oriento al Wangen, en nordo al Galgenen kaj en okcidento al Altendorf.

## Trafiko 
De la stacidomo de Lachen ekzistas rektaj trajnkonektoj al Pfäffikon, Zuriko, Ziegelbrücke kaj Glaruso. La komunumo disponas pri propra alveturejo al la svisa aŭtovojo A3 de Zuriko al Koiro.

## Urba partnereco 
Ekde la jaro 1965 Lachen flegas urban partnerecon kun la urbo Schramberg en Germanio.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Lachen datiĝas el inter la jaroj 1217 kaj 1222 kiel *Lachun*.

## Famuloj 
* Ernst Rothlin

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Lachen
* Lachen SZ (stacidomo)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Lachen
* Lachen en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:Lachen katolika preghejo 216.JPG|Katolika preĝejo Sankta Kruco
Dosiero:Lachen preghejo 210.JPG|Interno de la katolika preĝejo
Dosiero:Lache orgeno de la katolika preghejo 213.JPG|Orgeno de la katolika preĝejo
Dosiero:Lachen lagobordo 205.JPG|Lagobordo en Lachen
Martin Seligman

**Martin SELIGMAN** estas konata usona psikologo. Li naskiĝis , do nun estas -jara. Martin Seligman konsideratas la fondanto kaj daŭre grava reprezentanto de la skolo de pozitiva psikologio. Li estras la centron pri pozitiva psikologio de la Universitato de Pensilvanio.

Kategorio:Usonaj psikologoj
Brno-nordo

[Blazono ricevita en jaro [1995|eta|100px|dekstra]]
**Brno-nordo** () estas urba parto de Brno kaj ekde la jaro 1990 sub la nomo Brno-sever ankaŭ urboparto ĉe la norda rando de la statuta urbo Brno de areo 1 224 ha. Ĝi havas  ().

## Subpartoj 
Brno-sever havas kvin subpartojn: Černá Pole, Lesná (Brno), Husovice, Soběšice (Brno) kaj Zábrdovice. En jaro 1990 ĝi iĝis de kuniĝo de katastrejoj de unuaj kvar subpartoj, Zábrdovice aniĝis en jaro 1998.

## Gravaj institucioj aŭ konstruaĵoj 
* Mendel-Universitato en Brno
* Malsanulejo por infanoj en Černá Pole
* Vilao Tugendhat

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de urba parto

Kategorio:Distrikto Brno-urbo
nordo
Altendorf SZ

**Altendorf** estas komunumo en la distrikto March en Kantono Ŝvico, Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Altendorf situas ĉe la suda flanko de la Supra Lago de Zuriko, oriente de la duonainsulo de Hurden. Sude de la urbeca vilaĝo leviĝas la monto Etzel, kiu estas suda brako de la Albis-Ĉeno.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Altendorf limas en nordo aliflanke de la Lago de Zuriko al la urbo Rapperswil-Jona, en nordoriento al Lachen, en oriento al Galgenen, en sudoriento al Vorderthal, en sudokcidento al Einsiedeln, kaj en nordokcidento al Freienbach.

## Trafiko 
De la stacidomo de Altendorf ekzistas rektaj trajnkonektoj al Pfäffikon, Zuriko, Ziegelbrücke kaj Glaruso. Okcidente de la komunumo en Pfäffikon kaj oriente en Lachen ekzistas alveturejoj al la svisa aŭtovojo A3 de Zuriko al Koiro.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Altendorf datiĝas el la jaro 972 kiel *Rahprehteswilare*. Kiam la Grafoj de Rapperswil fondis en la jaro 1220 aliflanke de la lago la urbon *Nov-Rapersvilon* (Neu-Rapperswil), la hodiaŭn urbon Rapperswil-Jona, la vilaĝo estis alinomita la *Malnov-Rapersvilo* (Alt-Rapperswil) kaj poste latine al *Vetus Villa*, kio signifas malnova vilaĝo, germane *Altes Dorf* respektive *Altendorf*.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Altendorf
* Altendorf (stacidomo)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Altendorf
* Altendorf en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:Altendorf katolika preghejo 166.JPG|Katolika preĝejo Sankt-Mikaelo de Altendorf
Dosiero:Altendorf katolika preghejo 167.JPG|Preĝejo Sankt-Mikaelo interne
Dosiero:Altendorf tombejo 161.JPG|Tombejo
Dosiero:Altendorf funebra kapelo 159.JPG|Funebra kapelo
Dosiero:Altendorf komunuma domo 187.JPG|Komunuma domo
Dosiero:Altendorf Denner-supermerkato 193.JPG|Denner-Supermerkato
Dosiero:Altendorf vilagha puto 185.JPG|Vilaĝa puto
Dosiero:Altendorf vilagheniro 154.JPG|Vilaĝeniro venante de Pfäffikon
Óbuda

**Óbuda** (kune kun nova kvartalo Békásmegyer) estas la 3-a distrikto de Budapeŝto. La loknomo signifas: malnova Buda. Apartenas al tiu distrikto ankaŭ Aquincum, *Római-part* (=bordo pri romianoj), insulo Óbudai kaj montoj *Aranyhegy*, *Csillaghegy*, *Csúcshegy* kaj *Remetehegy*.
eta|maldekstre|170ra|Blazono de la 3-a distrikto
eta|Loko de la 3-a distrikto Óbuda
eta|Urbodomo de Óbuda

## Bazaj informoj 
* poŝtkodoj: 1031-1039
* areo: 40 km²
* loĝantaro: 123 737
* koordinatoj: 

## Situo 
Distrikto Óbuda situas norde en la ĉefurbo laŭ dekstra bordo de Danubo parte sur montoj.

## Historio 
La romianoj havis tie gravan urbon Aquincum. Dum la hungara erao ĝi iĝis libera reĝa urbo ĝis fondiĝo de Budapeŝto. Dum la socialismo multe da 10-etaĝaj loĝdomoj konstruiĝis en Békásmegyer kaj ankaŭ aliloke. Oni profitas mineralakvon "Óbudai Gyémánt".

## Vidindaĵoj 
eta|Ruinoj de la romianoj en Aquincum
* Kirko Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Óbuda)
* Kirko Koro de Jesuo (Csillaghegy)
* Kirko Sankta Jozefo (Békásmegyer)
* Kirko Bona Pastoro (Óbuda)
* Kirko Sankta Triunuo (Óbuda)
* Kastelo Schmidt (Budapeŝto)
* Kastelo Zichy (Óbuda)
* Kalvinana kirko (Óbuda)
* Luterana kirko (Óbuda)
* Sinagogo de Óbuda
* Domo de Paciĝo en Békásmegyer
* Preĝejo Beatulo Eŭzebio (Békásmegyer)

## Servoj 
* Universitato de Óbuda
* Universitato Milton Friedman

## Famuloj 
* en *Csillaghegy* naskiĝis:
** instruisto Tamás Keczer
** skulptisto Tamás Vígh
* en Békásmegyer naskiĝis aktoro Gyula Buss
* en Óbuda naskiĝis:
** historiisto Nándor Knauz
** klasika filologo Henrik Finály
** operkantisto József Ellinger
** pentristo Mór Adler
** rabenoj Lajos Lichtschein kaj Ede Neumann
** titulara episkopo József Pellet
* en Óbuda mortis ĉambelano Péter Zichy

## Ĝemelkomunumoj 
*  Miercurea Ciuc, Rumanio
*  Udine, Italio
*  Amstelveen, Nederlando
*  Billingheim, Britio
*  Stirling, Britio
*  interno de Košice, Slovakio
*  Bemowo, Pollando

## Eksteraj ligiloj 
* 

Obuda
Pardono

**Pardono** laŭ PIV estas 
# la ago forviŝi el sia menso ofendon, malican senton, koleron kontraŭ persono kulpa kontraŭ la pardonanto (en tiu-ĉi vortuzo temas precipe pri etika, morala termino),
# la ago rezigni punon aŭ venĝon pro suferita ofendo aŭ maljustaĵo (en la dua kaj ankaŭ la sekva tria vortuzoj temas pri faka jura termino)
# la ago liberigi iun el devigo, nuligi ŝuldon.

Sinonimo al la vorto pardono estas la koncepto de **indulgo**. La koncepto de pardono estas ŝlosila vorto de la teologio de kristanismo kaj ĝenerale kalkuliĝas inter la precipaj homaj virtoj.

## Proverbo 
Ekzistas (4) pluraj proverboj pri pardono en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

*

* 

* 

## Vidu ankaŭ 
* pardonpeto
* amnestio
* mizerikordo

## Notoj 
Kategorio:Etiko
Kategorio:Moralo
Kategorio:Juro
Eŭska ŝafhundo

La **Eŭska ŝafhundo** ( - ) estas hispana hundoraso devenanta de Eŭsklando, tradicie uzata kiel ŝafhundo kaj gardhundo de brutaro. Ekzistas du variaĵoj, **Gorbeiakoa** kaj **Iletsua**. La raso estis oficiale agnoskita de la "Real Sociedad Canina de España" (RSCE) la . La oficiala nomo de la raso ne estas "pastor vasco" sed "euskal artzain txakurra". Ekde la oficiala klubo de la raso oni nomas "pastores vascos" tiujn mestizajn lanajn hundojn kiujn oni vidas tra la vilaĝoj de Eŭsklando, la plimulto estas blankaj, cinam-koloraj aŭ nigraj kaj neniel rilatas kun la ruĝetaj aŭ ruĝe flavaj de la puraj ekzempleroj de "Euskal Artzain".

## Priskribo 
*Alto:
**Virhundo: 47–61&nbsp;cm
**Hundino: 46–59&nbsp;cm

*Pezo:
**Virhundo: 18–36&nbsp;kg
**Hundino: 17–29&nbsp;kg

## Historio 
La ŝafhundo estas la plej antikva hundo. Ekde kiam la homo transiris de nomado al agrikulturisto kaj brutisto, li ekuzis hundojn por la paŝtada laboro. Kelkaj ostaj restaĵoj trovitaj en la grotoj de Neolitiko atestas, ke antaŭ 12,000 jaroj, la brutistoj de la regiono jam uzis tiujn bestojn por la paŝtado. Ni povas trovi la Eŭskan ŝafhundon (Euskal Artzain Txakurra - mallonge: EAT) en la eŭska popola mitologio. Pli poste, oni rekonis ĝin en diversaj pentritaj freskoj de la 16-a jc, atestante popularecon kiu sukcesis disvastiĝi ekde la kamparaj medioj ĝis la plej altaj tavoloj de la tiama kortego. Ekde la 18-a jc ili aperas pentritaj aŭ desegnitaj en la pentraĵoj de Paret y Alcázar, Doré, Guiard, Arrue...

Depost la fino de la 19-a jc al la unuaj jardekoj de la 20-a jc ekaperis epoko de regreso de tiu raso ĉefe en Gipusko kaj Navaro kaŭzita de la fortaj atakoj de lupoj kontraŭ brutaroj pro kio la paŝtistoj anstataŭigis gregohundojn per aliaj "Artzanor"-oj (ŝafhundoj) aŭ mastinhundoj. En Alavo kaj Biskajo, tamen tiu malpliiĝo ne estis tiel signifa kaj ili alternis la laborojn en la paŝtejo kun tiu de gardado kaj averto en la domaroj kiam ili ne estis kun la brutaroj. Tiu scio kombinigi laborojn estis unu el la ŝlosiloj por ke la raso ne malaperu.

Poste komenciĝis organiziĝi internaciaj konkursoj de paŝthundoj. Danke la admiron kiun vekis tiu raso inter tiuj kiuj ĉeestis ilian laboron, enkondukiĝis plano pere de stipendio kaj projekto de esploro por studi tiujn hundojn per etnologia, bioĥemia, genetika, reproduktiva kaj etologia metodologio en 1991. Post kompleta priesploro de pli ol tri mil ekzempleroj tra la tuta Euskadi, okazis tiu agnosko de EAT.

Bedaŭrinde, la loka apartismo de hunda specio okazigas, en la plej multaj kazoj, multnombrajn obstaklojn por ties supervivo. Hodiaŭ, la eŭska ŝafhundo (Euskal Artzain Txakurra) kalkulas nur 411 agnoskitajn ekzemplerojn depost kiam oni festis la unuan monografion de la raso.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hundrasoj
* Listo de ŝafhundoj

## Eksteraj ligiloj 
* / Retejo de Eŭska ŝafhundo 
* / Retejo de aŭtoktonaj rasoj de Eŭsklando 
*  Real Sociedad Canina de España

Kategorio:Eŭskaj bestoj
Kategorio:Hundorasoj
Kategorio:Ŝafhundoj
Opatovce nad Nitrou

**Opatovce nad Nitrou,** hungare **Bajmócapáti,** germane **Abtsdorf an der Neutra** kaj **Weinitz-Apathy** estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
300px|eta|Opatovce nad Nitrou situas en la plej griza parto

## Situo 
Opatovce nad Nitrou situas laŭ dekstra bordo de Nitra (rivero), laŭ flankovojoj, fervojo preteriras. Prievidza troviĝas je 4&nbsp;km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1113, en 1424 en hungara formo *"Apathy"*. Longe ĝi estis eklezia bieno. En 1778 loĝis tie 366 vilaĝanoj, en 1828 444 vilaĝanoj en 63 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Bajmócapáti 775 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Privigye, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Opatovce nad Nitrou 1471 homoj, (1446 slovakoj).

## Eksteraj ligiloj 
* Opatovce nad Nitrou sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Municipoj en distrikto Prievidza
Podhradie (distrikto Prievidza)

**Podhradie** (hungare *Keselőkő* [keŝelOkO]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Podhradie situas sur deklivoj de monto 1135 m alta, fine de sakovojo. Prievidza troviĝas je 18&nbsp;km.

## Historio 
### Burgo 
La unua mencio okazis pri la gotika burgo en 1352 laŭ tiama hungara ortografio *"Kaseleukeu"*. En la 16-a jarcento  oni alikonstruis ĝin. En 1626 Gabrielo Bethlen okupis ĝin. Dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la burgo estis forlasita, la vilaĝanoj forprenis la ŝtonojn por konstrui siajn domojn.

### La vilaĝo 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1388 laŭ tiama hungara ortografio *"Waralya"* (=subaĵo de burgo). En 1828 vivis tie 355 vilaĝanoj en 51 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Keselőkő 701 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Prievidza, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Podhradie 321 homoj, (escepte unun ĉiuj slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Margareta de Hungario
* ruino de la fortikaĵo

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj pri la burgo de Podhradie

Kategorio:Municipoj en distrikto Prievidza
György Székely Sebestyén

**SZÉKELY SEBESTYÉN György** (se:kej sebeŝtje:n) estas rumania hungara arthistoriisto, artkritikisto naskita en Kluĵo en 1978. 

## Kariero
Li finis arthistorion en UBB de Kluĵo. Li estas la direktoro de Quadro Galéria de Kluĵo, instruas en la Partiumi Keresztény Egyetem de Nadjvarado la arthistorion de la 20-a jarcento. Li estas doktoriĝonto en la ELTE. 

## Volumo
**INCZE FERENC* (Ferenc Incze (1910–1988), monografio, eldonita de Korunk – Komp-Press Kiadó és a Quadro Galéria, 2010.

## Fonto
* Székely Sebestyén György 

Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Nitrica

**Nitrica,** hungare **Rákosvölgyudvarnok** [rAkoŝvoldjudvarnok] estas unuigita vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Nitrica situas laŭ rojo same tiel nomata Nitrica, laŭ ĉefvojo Nováky-Bánovce nad Bebravou. Prievidza troviĝas je 18&nbsp;km.

## Historio 
Nitrica konsistas el du iamaj sube menciitaj vilaĝoj. Ĝis Traktato de Trianon la komunumoj apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nyitrazsámbokrét, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1960 la vilaĝoj unuiĝis. En 2001 vivis en Nitrica 1244 homoj, (1235 slovakoj).

### Rákosvölgy/Ratschitz/Račice 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1113 en germana formo *"Radsciz"*. En 1828 loĝis tie 573 vilaĝanoj en 82 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Rákosvölgy 550 homoj, (plejparte slovakoj).

### Bélaudvarnok/Hof an der Neutra/Dvorníky 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1249 en formo *"Vdournuk"*. En 1828 loĝis tie 682 vilaĝanoj en 97 domoj. En 1832 inundo okazis. Tiutempe la oficiala loknomo estis Dvornik. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Bélaudvarnok 557 homoj, (plejparte slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika novgotika kapelo el la 19-a jarcento
* romkatolika kapelo el la 19-a jarcento
* baroka skulptaĵo de 1793

## Famuloj 
* en iama Dvornik naskiĝis hungara apotekisto József Ernyey

Kategorio:Municipoj en distrikto Prievidza
Poluvsie

**Poluvsie,** hungare **Erdőrét,** germane **Halbendorf** estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.
300px|eta|Poluvsie situas en la plej griza parto

## Situo 
Poluvsie situas laŭ ĉefvojo kaj fervojo Nitrianske Pravno-Prievidza. La lasta urbo troviĝas je 8&nbsp;km-oj.

## Historio 
La vilaĝo estis fondita fare de germanoj en 1358. La loknomo aperis unuafoje en 1583 en formo *"Polusy"*. En 1675 loĝis tie 54 vilaĝanoj (13 familioj), en 1787 139 vilaĝanoj en 20 domoj, en 1828 189 vilaĝanoj en 27 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Pollusz,* poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Erdőrét 324 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Privigye, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Poluvsie 564 homoj, (553 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Poluvsie sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Municipoj en distrikto Prievidza
The Daily Telegraph

**The Daily Telegraph** estas brita konservativa gazeto fondita la 29-an de junio 1855, kies sidejo troviĝas en Londono.
__NOTOC__

## Profilo 
Averaĝa ĉiutaga eldonkvanto de 783.210 ekzempleroj igis *The Daily Telegraph* en januaro 2009 la plej venditan britan kvalitgazeton.
Ĝia ĉiujara gajno estas ĉirkaŭ 30 milionoj da britaj pundoj.

La gazeto rimarkiĝas ofte pro Eŭropokritikega raportmaniero. Fratina gazeto estas la semajna *The Sunday Telegraph*.

*The Daily Telegraph* estas kunfondinto de la *European Dailies Alliance* (EDA), en kiu kunlaboras la gazetoj *Die Welt* (Germanujo), *Le Figaro* (Francujo) kaj *ABC* (Hispanujo) rilate al internaciaj novaĵraportoj.

## Historio 
Diskuto provokanta eksterlandon kun la germana imperiestro Vilhelmo la 2-a publikigita la 28-an de oktobro 1908 estigis la *aferon de The Daily Telegraph*. Ĝi estigis ene de la Germana Regno internpolitikan krizon.

## Bibliografio 
* ''The daily telegraph. Britain's best-selling quality daily.'' London 1856,28.Okt.ff. 

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo de The Daily Telegraph 
* Senkosta artikoloarkivo 

Kategorio:Britaj gazetoj
Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
László Benedek (violonisto)

**BENEDEK László** estas rumania hungara/perua violonisto naskita en Lipova en 1968 kaj loĝanta en Peruo ekde decembro 1995.

## Kariero
László Benedek studis en la muzikliceo kaj muzika altlernejo de Kluĵo. Li iĝis magistro kiel stipendiulo pri muziko en la *Bowling Green University*, en Ohio Usono. Poste li studis en *Cincinnati University*, kiel studento de Kurt Sassmahaus, Peter Ondjian kaj Henry Meyer. Li estas solisto de la Filharmonia Orkestro de Lima, de kamerorkestro de *Universidad Católica*, de la simfoniaj orkestroj de Arequipa kaj Huanuco. En 1996 li fondis la Liman Arĉkvarteton, kies li estas solisto.

## Premioj
*1988 kaj 1993 unuaj lokoj en tutlandaj konkursoj de la Muzika Akademio de Bukareŝto. 
* Majo 1995 premio James Paul Kennedy de Muzika Akademio de Bowling Green University;
* 1996 unua premio de la jara Starling Contest de University of Cincinnati.

## Fonto
* Opus Lima
*Persona retejo 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Kategorio:Hungaraj violonistoj
Kategorio:Peruaj violonistoj
930 Vestfalio

**930 Vestfalio** estas malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Walter Baade elde la Observatorio de Hamburgo, en Hamburg-Bergedorf.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la germana regiono Vestfalio, naskiĝloko de la malkovrinto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Vestfalio
Kategorio:Malkovrita de Walter Baade
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1920
Endre Szebenyi

**SZEBENYI Endre** (sebenji) estis hungara advokato, ŝtatsekretario pri la internaj aferoj de Hungario naskiĝinta en Nagylak en 1912 kaj mortinta en Budapeŝto la 26-an de oktobro 1949. 
## Kariero
Szebenyi havigis jurdoktortitolon en Budapeŝto kaj post advokata ekzameno li malfermis advokatan oficejon en Budapeŝto. Li estis defendadvokato de socialistoj kaj komunistoj, en 1943 laborservulo. En 1945 li iĝis komunista partiano, laboris ĉe la polico. Pli poste en la ministerio pri internaj aferoj kaj estis anstataŭanto de László Rajk, ŝtatsekretario. En 1949 laŭ malveraj akuzoj oni arestis lin kaj kondamnis kaj ekzekutis. En 1956 rehonorigis lin.
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon 

Szebenyi, E.
Szebenyi, E.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Monto Laŭo

**Lao Shan**,  estas montaro situanta oriente de Qingdao en la orientĉina provinco Shandong. Ĝi estas grava loko de la religio Daoismo en Ĉinio.

Grava daoisma templo tie estas la Taiqing gong, en ĉina 太清宫, palaco de la plej alta klareco.

## Literaturo 
* Richard Wilhelm: *Der Laushan. Nach chinesischen Quellen.* Missionsverlag, Tsingtau 1913.

## Eksteraj ligiloj 
* Der Laoshan-Berg in Ostchina en germana
* Mt. Lao  en angla
* Laoshan-Gebirge en germana

Kategorio:Taoismo
Kategorio:Montoj en Ĉinio
Kategorio:Naciaj parkoj de Ĉinio
Kategorio:Ŝandongo
Adolf Dietrich

**Adolf DIETRICH**, (fonetike: Ditriĥ) n. la 9-an de novembro 1877, m. la 4-an de julio 1957 en Berlingen, Svislando, estas svisa "naiva" "farbisto" kaj pentristo.

[eta|Adolf Dietrich: *[Bodenlago en vintro*]]
eta|Adolf Dietrich: *hundo "Balbo", kuŝanta sur paŝtejo*

## Biografio 
Li estis la plej juna filo en familio. Li havis ses pli aĝajn gefratojn. Li nur havis simplan edukadon de ses jaroj en lernejo. Li ne havis artan edukadon. Adolf Dietrich estis "dimanĉa farbisto" kaj devis labori. Malfrue li estis nur farbisto en naiva arto.

## Libroj 
* Heinrich Ammann / Christoph Vögele: Adolf Dietrich*: Werkkatalog, Weinfelden* 1994 (verkoj)
* Rodolf Koella, Adolf Dietrich, Katalogo Benteli Eldonejo* (Verlag)*, 144 paĝoj, 100 bildoj, ISBN 978-3-7165-1656-0

## Eksteraj ligiloj 
* biografio, bildoj 
* germana nacia biblioteko pri Adolf Dietrich
* [arta muzeo de kantono Turgovio(https://eo.wikipedia.org/wiki/Turgovio) en la eksa monaĥejo *Kartause Ittingen*, Svislando]
* [ekspozicio Fondo Saner, 2557 Studen, Svislando(https://eo.wikipedia.org/wiki/Svislando), 24-a de oktobro 2010 ĝis 27-a de februaro 2011] 
* Biografio en germana
* teksto pri Adolf Dietrich
* Adolf Dietrich – Zander Collection

Kategorio:Svisaj pentristoj
931 Whittemora

**931 Whittemora** estas mezgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la franca astronomo François Gonnessiat kaj de la rusa astronomo Benjamin Jekhowsky elde la observatorio de Alĝero.

Ĝi estis sendepende malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth, kiu amoncis la malkovron pli frue.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan arĥeologon Thomas Whittemore.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1920
932 Hooveria

'*932 *Hooveria''''' estas mezgranda malhela, ne tre rapide rotacianta, asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la aŭstria astronomo Johann Palisa elde la observatorio de Vieno.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la prezidanton de Usono Herbert C. Hoover.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Johann Palisa
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1920
Makzelvizaĝa ĥirurgio

**Makzelvizaĝa ĥirurgio** estas fako de ĥirurgio kiu okupiĝas pri malsanoj kaj belecaj aŭ funkciaj problemoj rilate al la dentoj, la buŝo kaj la vizaĝo. Plej ofte ĝi ankaŭ inkluzivas dentkuracadon.

En klinikaj kuntekstoj kiel dentokuracado kaj buŝa kaj makzelvizaĝa ĥirurgio, cefalometria analizo helpas kaj en traktado kaj en esplorado.

## Famaj makzelvizaĝaj ĥirurgiistoj 
* Luc Chikhani rekonstruis la vizaĝon de Trevor Rees-Jones, kiu draste damaĝiĝis okaze de la aŭtomobila akcidento en kiu mortis Diana Spencer.
* Bernard Devauchelle en novembro 2005 sukcese plenumis la unuan vizaĝan transplanton ĉe franca virino, Isabelle Dinoire.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Eŭropa Asocio por Makzelvizaĝa Ĥirurgio
933 Susi

'*933 *Susi'''* estas malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, ano de la Erigona familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝi ricevis la antaŭnomon de la edzino de la germana astronomo Kasimir Graff.

Objekto (provizore nomita *1920 GZ*) malkovrita en aprilo 1920, ricevis la nomon *933 Susi*. En 1928, oni konstatis ke tiu objekto estis identa al la asteroido *715 Transvaalia*, aŭ 1911 LX, malkovrita de Harry Edwin Wood la . La nomo kaj la numero *933 Susi* estis reuzitaj por la objekto *1927 CH'' malkovrita de Karl Reinmuth la 10-an de februaro 1927.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1927
Neŭroĥirurgio

**Neŭroĥirurgio**. alternative ankaŭ nomebla **neŭrokirurgio**, eventuale eĉ - fakte logike - **nervo-ĥirurgio**, estas fako de ĥirurgio kiu okupiĝas pri operacia helpado pri malsanoj de la nerva sistemo, inkluzive de la cerbo kaj de la mjelo.

Ĝi estas unu el la plej malnovaj branĉoj de ĥirurgio. Oni eltrovis pruvojn, ke en Afriko oni operaciis homojn je la cerbo jam en la jaro 3000 antaŭ Kristo, dum en suda Ameriko tio okazis jam en 2000 antaŭ Kristo.
 
## Ekzemplaj fakanoj 
Iuj neŭroĥirurgoj, pri kiuj jam ekzistas propraj artikoloj en la Vikipedio en Esperanto, estas: 

- ordigite laŭ alfabeta ordo de la familia nomo -

* Marcos Aguinis
* Ben Carson
* Philippe Couillard
* Ariel Henry
* Ludwig Guttmann
* Tamás Pentelényi
* Tibor Andrásofszky
* Peter Vajkoczy
Korĥirurgio

**Korĥirurgio** estas fako de ĥirurgio kiu okupiĝas pri la koro.

Ĝi naskiĝis en la 1950-aj jaroj post la esploroj de Alfred Blalock kaj Helen Taussig pri la ebleco kuracadi la "bluan malsanon" per operacio je la arterioj kiuj liveras sangon al la koro. La operacio mem akiris la nomon "operacio de Blalock".

En la sekvaj jardekoj, novaj teĥnologiaj rimedoj kaj novaj malkovroj pri la funkciado de la koro ebligis tre rapidan evoluon de tiu ĉi branĉo de medicino.

Nuntempe, korĥirurgio ofte okupiĝas pri anstataŭigado de misfunkciantaj ĉirkaŭkoraj valvoj per aparatoj homfaritaj, kaj ankaŭ eblas kortransplantoj.

Kategorio:Kirurgio
Gumursoj

eta|dekstra|gumursetoj
**Gumursoj** aŭ **gumursetoj** estas aparta formo de gumbonbonoj en formo de unu ĝis du centimetrojn granda stiligita urso. Ili estas produktitaj diverskoloraj kaj entenas krom farbaĵojn kaj aromojn ankaŭ acidigajn kaj tegigajn materiojn, akvon, sed ĉefe sukeron, sukersiropon kaj gelatenan miksaĵon, kiuj estigas la gumsimilan econ. Por specifaj grupoj de aĉetantoj, ekzemple en islamaj landoj, por judoj atentantaj pri koŝera manĝaĵo aŭ por vegetaranoj, ili ankaŭ haveblas sen (bestodevena) gelatenaĵo.

## Historio 
eta|130ra|detala bildo de gumurso
La gumursoj inventitis en 1922 de la entreprenisto *Hans Riegel* en la urbo Bonno de Germanio. Lia entrepreno *Haribo* (akronimo de **HA**ns **RI**egel **BO**nn) ekde la jaro 1922 produktis kaj disvendigis la dolĉaĵon, komence sub la germanlingva nomo *Tanzbären* ("dancaj ursoj"), poste *Goldbären* ("oraj ursoj"). Ĝis la nuntempo la entrepreno, kiu cetere situas nur kelkcent metrojn for de la germania registara kvartalo de Bonno kaj de la eksa Germana Esperanto-Centro de la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, estas la tutmonde gvida produktanto de gumursoj. Tamen intertempe la dolĉaĵo ankaŭ produktatas de multaj aliaj firmaoj en diversaj variaĵoj.

## Diversaĵoj 
En la Juda muzeo de Berlino ekzistas aŭtomato, kiu proponas koŝerajn gumursetojn produktitajn sen porkaĵo.

Alkohola mikstrinkaĵo el vodko kaj Red Bull estis nomita laŭ la gumurso. En Aŭstrio kaj Svislando la trinkaĵo nomiĝas *Gummibärli* (gumurseto), ĉar ĝi havas la apartan guston de gumursoj.

## Bibliografio 
* Eckard Sackmann, Uwe Scheutzel: *Ursus Latex: Das Gummibärchen-Buch (Ursus Latex: La gumursetolibro*, Hamburgo 1990, eldonejo *Sackmann und Hörndl*, ISBN 3-924623-74-0

## Eksteraj ligiloj 
* germanlingva artikolo "la ora urso - kulta figuro kaj firmaa stelulo" en la retejo de la firmao Haribo (en formato PDF, 738&nbsp;kB)
* esperantlingva prezenteto de la urbo Bonn, hejmo de Haribo kaj la gumursoj en la retejo Jutubo
* neserioza retejo pri kvazaŭscienca esploro de gumursoj (germanlingve) 
* "la anatomio de la gumurso", same neserioza kvazaŭbiologia artikolo anglalingva

Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Bonn
Kategorio:Ursoj en populara kulturo
Poruba (distrikto Prievidza)

**Poruba** (hungare *Mohos* [mohoŝ], germane *Kunzling*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Poruba situas sur deklivo de monto Magura 1141 m alta, fine de sakovojo. Prievidza troviĝas je 9&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1339 en formo *"Konchlin"*, en la nun uzata formo en 1430. En 1647 loĝis tie 186 vilaĝanoj, en 1675 354 en 44 domoj, en 1828 489 vilaĝanoj en 70 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Poruba,* poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Mohos 810 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Prievidza, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Poruba 1291 homoj, (1265 slovakoj). Apud la vilaĝo skiejo funkcias.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika gotika preĝejo el la 14-a jarcento, post jarcento rekonstruiĝis

Kategorio:Municipoj en distrikto Prievidza
Listo de komunumoj en Baja California Sur

La meksika federacia subŝtato **Baja California Sur** konsistas el kvin komunumoj.

## Vidu ankaŭ 
* Baja California Sur


Baja California Sur
Ráztočno

**Ráztočno,** hungare **Rásztony** [rAstonj], germane **Obermauth bei Krickerhau** estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
300ra|eta|Ráztočno situas en la plej griza parto

## Situo 
Ráztočno situas en valo de rojo laŭ ĉefvojo kaj fervojo Handlová-Prievidza. La lasta urbo troviĝas je 10&nbsp;km-oj.

## Historio 
Antaŭ la hungara dominado slavoj loĝis tie. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1430 en formo *"Rozkochna"*. Baldaŭe ĝi iĝis doganprena loko. En 1614 kaj en 1908 incendioj okazis. En 1828 loĝis tie 503 vilaĝanoj en 72 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Rásztony 1090 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Privigye, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Dum la socialismo kulturdomo, vendejoj, poŝto, biblioteko kaj stacidomo konstruiĝis. En 2001 vivis en Ráztočno 1246 homoj, (1231 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika frugotika preĝejo, en la 15-a jarcento pligrandiĝis, en 1667 renoviĝis

## Eksteraj ligiloj 
* Ráztočno sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Municipoj en distrikto Prievidza
Rudnianska Lehota

**Rudnianska Lehota,** hungare **Rudnószabadi** [rudnOsabadi] estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.
300ra|eta|Rudnianska Lehota situas en la plej griza parto

## Situo 
Rudnianska Lehota situas en valo de rojo, fine de mallonga sakovojo. Prievidza troviĝas je 15&nbsp;km-oj.

## Historio 
Germanaj ministo fondis la setlejon. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1477 en formo *"Lehota alias Bistricka"*. En 1828 loĝis tie 309 vilaĝanoj en 45 domoj. En 1918 pro incendio la tuta vilaĝo cindriĝis. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Rudnószabadi 453 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Privigye, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Rudnianska Lehota 726 homoj, (719 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo de 1816
* kastelo

## Eksteraj ligiloj 
* Rudnianska Lehota sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Municipoj en distrikto Prievidza
Kosmopolita distribuo (biologio)

[eta|220px|La [rozacoj estas kosmopolita familio.]]
[eta|220px|Natura [arealo de la familio de la korvedoj.]]
En la biogeografio, **kosmopolita distribuo** aŭ **tutmonda distribuo** estas stato esti trovata preskaŭ ĉie ajn tra la mondo. Tia taksono, ekzemple genro, oni povas signi kiel **kosmopolita**. La termino ankaŭ aplikiĝas al certaj malsanoj. Kutime, la nocio havas mallarĝan signifon : kosmopolita specio troveblas en tuta la planedo, sed nur tie kie la vivocirkonstancoj konvenas al siaj bezonoj. Ekzemple, la palearktisa ordinara senecio kiu perhome disvastiĝis tra la mondo, ne estas trovebla en la tropikaj arbaroj. Tiel oni povas nuanci la nocion, kaj ekzemple paroli pri "kosmopolite tropika", kiu signifas ke specio estas trovebla en ĉiuj tropikaj regionoj de la tero.

Ekzemploj de kosmopolitaj specioj kaj taksonoj :
* Homo
* Lepismo
* Multaj cetacaj specioj, inkluzive de la granda orcino
* Bruna rato ( *Rattus norvegicus* )
* Migra falko
* Diversaj specioj de la blatoj
* Familio de la hirundedoj
* Familio de la strigedoj
* Familio de la korvedoj

## Vidu ankaŭ 
* Disa distribuo
* Ekozono
* Endemio
* Invadaj specioj

Kategorio:Biogeografio
Újpest

**Újpest** (kune kun nova kvartalo Káposztásmegyer) estas la 4-a distrikto de Budapeŝto. La loknomo signifas: nova Pest.
[eta|maldekstra|250ra|centre|[Grandvendejo de Újpest, kiu spegulas eraon de socialismo]]

## Situo 
Distrikto Újpest situas norde en la ĉefurbo laŭ maldekstra bordo de Danubo sur ebenaĵo.

## Historio 
En la 1830-aj jaroj komencis tie konstrui domojn. Post jardeko ĝi iĝis vilaĝo. La loko industriiĝis kaj urbiĝis en 1907. Dum la socialismo denove oni evoluis tie la industrion. En 1950 Újpest aliĝis al Budapeŝto. Nepre menciindas elstara sporta klubo Újpesti Dózsa, kies apoganto estis la polico. En 1956 estis tie gravaj bataloj. Fine de la 1970-aj jaroj la metroo atingis centron de Újpest. En 1983 komencis konstrui novan kvartalon Káposztásmegyer. En la distrikto 10 infanvartejoj, 7 infanĝardenoj, 4 bazlernejoj, 9 mezlernejoj, kulturdomo, muzeo pri papilioj funkcias.

## Trafiko 
* ŝipo al Óbuda
* fervojo al Esztergom kaj Vác
* metroo, aŭtobusoj, tramoj
* ponto nomata Megyeri 2 km-ojn longa de 2008
* fervoja ponto

## Vidindaĵoj 
* Urbodomo de Újpest
* romkatolika ĉefparoĥa Preĝejo de Reĝino de Ĉieloj (Újpest)
* romkatolika Preĝejo de Stefano la 1-a (Hungario) (Újpest)
* romkatolika Kirko Sankta Jozefo (Újpest)
* romkatolika Kirko Sankta Triunuo (Káposztásmegyer)
* romkatolika Kirko Ĉieliro de Maria (Újpest)
* funkcianta Sinagogo (Újpest) de 1886
* Kalvinana kirko (Újpest-internurbo) de 1878
* Luterana kirko (Újpest)
* akvoturo de 1912
eta|Akvoturo de Újpest

## Famuloj 
Grava mecenato de Újpest estis Sándor Károlyi (politikisto), kiu fondis ĉevaltiran tramon, hospitalon, pensiulejon, orfejon, preĝejon.

* en Újpest naskiĝis:
** aktoroj Tamás Major, László Helyey, Sándor Hindi, Éva Kelemen, Hanna Lóránd, Péter Trokán kaj Hédi Váradi
** ekonomikisto László Kapolyi
** esperantistoj Béla Berceli kaj Vilmos Bleier
** geofizikistoj Gyula Kilczer kaj István Rédey
** grafikisto Ferenc Banga
** inĝenieroj László Hornok kaj Ferenc Ecker
** József Szalay (juristo)
** kuracistoj Antal Csorba kaj Károly Farkas
** lingvisto Gyula Laziczius
** matematikisto István Lipka
** ministro Károly Janza
** László Földes (muzikisto)
** operkantistoj József Ellinger, József Joviczky kaj Árpád Palotay
** pentristo István Szőnyi en 1894
** poeto Aladár Komjáthy
** politikisto Gyula Kelemen
** reĝisoroj Emil Martonffy kaj Géza Varga
** skulptisto Dezső Bokros Birman
** verkistoj Kálmán Sándor, Klára Fehér kaj Péter Vasadi
* en Újpest mortis:
** aktoroj Gusztáv Eőry Pordán, Vince Horváth, Endre Gyula Latabár kaj Sándor Papír
** dirigento Gyula Erkel
** ĵurnalisto kaj pedagogo Béla Somogyi
** ina oficiro Mária Lebstück
** operkantisto Aranka Sugár
** hungara-juda orientalisto Ede Mahler
** pentristo Gergely Pörge
** reĝisoro Gusztáv Böhm
** Gyula Juhász (skulptisto)
** fondinto de la hungara statistiko Elek Fényes

## Vidu ankaŭ 
* Teatro de Újpest
934 Thüringia

'*934 *Thüringia'''* estas mezgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de la germana astronomo Walter Baade la  elde la Observatorio de Hamburgo, en Hamburg-Bergedorf.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la krozoŝipo "*Thüringia''" sur kiu la malkovrinto iris viziti Novjorkon. Ties kapitano estis amatora astronomo, kaj W. Baade invitis lin elekti nomon por la planedeto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Walter Baade
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1920
935 Klivio

**935 Klivio** estas malgranda, hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, ano de la Flora familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth la  elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomo de la klivio, floro de la familio de la *Amarilidacoj*.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1920
3784 Chopin

'*3784 *Chopin''''' estas malgranda malhela planedeto el asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de la belga astronomo Eric Walter Elst la  en la Observatorio de Haute-Provence en Saint-Michel l'Observatoire (Alpes-de-Haute-Provence, Francio).

## Nomo 
La planedeto estis nomita omaĝe al la pola komponisto kaj pianisto Frédéric Chopin.

## Orbito 
Ĝi estas iranta ĉirkaŭ la suno dum 5,53 jaroj, en meza distanco 3,13 astronomiaj unuoj.

## Vidu ankaŭ 
Listo de asteroidoj

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Frédéric Chopin
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1986
O Haupt voll Blut und Wunden

**O Haupt voll Blut und Wunden** (Ho kapo plena je sango kaj vundoj) estas eklezia kanto, kiu laŭ sia nuna formo devenas de Paul Gerhardt (1607-1676) kaj Johann Crüger (1598-1662).

La evangela poeto de ekleziaj kantoj, Paul Gerhardt, germanigis la latinan himnon *Salve caput cruentatum,* nuntempe atribuata al Arnulfo de Loveno (1200–1250), en 1656 dum la lasta jaro de sia periodo kiel preposto en Mittenwalde. Je la tempo de Gerhardt kaj ankoraŭ longe poste oni rigardis Bernardon de Clairvaux (proksimume 1090–1153) kiel aŭtoro de la himno. Ĝi estas la fina parto de ciklo de sep meditadoj pri la membroj de la krucumito postlasita sub la titolo *Oratio Rhythmica*.

La melodio de Johann Crüger (1598–1662), orgenisto ĉe la Nikolaa Preĝejo en Berlino kaj amiko de Paul Gerhard, apogiĝas sur mortokanto de Christoph Knoll (1563–1621) ekestinta en 1611 kun la titolo *Herzlich tut mich verlangen nach einem sel’gen End* (elkore mi sopiras beatan finon), kiu siaflanke devenas de la amkanto *Mein G’müt ist mir verwirret, das macht ein Jungfrau zart* (Mia animo estas konfuzita, tion kaŭzas delikata virgulino) de Hans Leo Haßler (1564–1612). Tiu lasta unuafoje aperis je 1601 en *Lustgarten neuer teutscher Gesäng* de Haßler.

Unuopajn strofojn Johann Sebastian Bach (1685–1750) uzis en sia Mateo-pasiono (BWV 244), je kio li mem elektis la selekton kaj sinsekvon Bach de la uzataj strofoj kaj ne transcedi tion al sia libretisto Picander (1700–1764).

En la germanan *Evangelan Kantaron* la verko estis enigita kiel n-ro 85, en la katolikan *Gotteslob* kiel n-ro 179. Unuan eniĝon en katolikan kantaron travivis la kanto jam 30 jarojn post la morto de Gerhard.

Kategorio:Kristanaj himnoj
Kategorio:Germana muziko
Borzești (Bacău)

**Borzești** [borzeŝtj] estas vilaĝo administre apartenanta al la urbo Onești en la rumana distrikto Bacău.

En Borzești en 1433 naskiĝis Stefano la 3-a de Moldavio, nomata Stefano la Granda (rumane: *Ștefan cel Mare*). Li tie en 1494 konstruigis preĝejon, kiu ankoraŭ ekzistas. Ĝi nomiĝas *Adormirea Maicii Domnului* (Endormiĝo de la Dipatrino) kaj estas arĥitektura monumento.

En 1954 en Borzești estis fondita kemia kombinato (*Combinatul Chimic Borzești*), kiu en 1959 ekfunkciis kaj produktis interalie oksigenon, poste ankaŭ natrian hidroksidon.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bacău
Flavvizaĝa kardelo

La **Flavvizaĝa kardelo** (***Spinus yarrellii***, iam *Carduelis yarrellii*) estas malgranda paserina birdo, membro de la familio de Fringedoj. Ĝi troviĝas en Brazilo kaj Venezuelo. Ties natura biotopo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj (Kaatingo), arbarbordoj, duarangaj arbaroj, montararbaroj, sekaj arbustaroj, plugebla tero, plantejoj kaj urbaj areoj ĝis 550 m.

Tiu estas 10 al 11 cm longa, malgranda, brilflava fringedo. Masklo havas **nigran kronon tre kontraste kun tre brilflavaj vizaĝo, kolflankoj kaj ĉiuj subaj partoj**, el kiuj separatas per rekta linio subokula. Palflavaj al olivecaj supraj partoj kun mallongaj, malhelolivecaj strioj. Flava pugo. Nigraj flugiloj, kun olivecflavaj bordoj de flugilkovriloj, kaj brilflava flugilstrio, flugilmakuloj kaj triarangaj bordoj. Nigra vosto kun flava bazo. La beko estas cindrogriza kaj konusforma. Ino havas brilflavecolivecajn kronon kaj suprajn partojn kun pli flava pugo; junuloj estas similaj, sed kun nigraj bekoj. Similaj specioj estas la aliaj kapuĉaj kardeloj. 

La voĉo estas kompleksa kaj varia, altatona kaj strida trilado. Ĝi konstante kantas muzikece eĉ dum kvin minutoj senpaŭze.

Tiu neotropisa specio loĝas konate en du tre apartaj regionoj dise 3,500 km en norda Venezuelo (subŝtatoj de Anzoátegui kaj Monáguas, kie la specio estas rara, dum la aparta populacio -400 km- de la subŝtatoj de Carabobo, Cojedes kaj Portuguesa formortis pro kombino de troa kaptado kaj seninsektado kontraŭ disvastiĝo de malsano da Ĉagas) kaj nordorienta Brazilo kie restantaj populacioj ŝajne koncentriĝas en Alagoas, kun lastaj vidaĵoj en Pedra Talhada, Murici kaj Usina Laginha. Estas ĵusaj vidaĵoj el pli da 20 lokoj en la Brazila Atlantika Arbaro. La totala populacio estas ĉirkaŭkalkulata je 10,000- 20,000 individuoj sed plej verŝajne malpliiĝas en malgranda teritorio de ĉirkaŭ 1,000 km². Kelkaj vidaĵoj povus rilati al skapintoj de kontrola inspektado de kontraŭleĝa kaĝokomerco. Tamen  plej alta proporcio de kaptintaj birdoj mortas ĉar ne bone alkutimiĝas al kaĝovivo, pro streĉo kaj malsanoj (ĝis 90 %). 

La latina scienca nomo de tiu birdo rememoras la anglan ornitologon William Yarrell.

## Referencoj 
* Angle, priskribo, distribuado, ekologio, konservostatuso  Konsultita la 24an de oktobro 2010.
* BirdLife International 2004.  Spinus yarrellii. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 28an de januaro 2018.
*  (1999): Rapid radiation of canaries (Genus *Serinus*). Mol Biol Eol 16(1):2-10
*  (1998): Phylogeny and rapid northern and southern hemisphere speciation of goldfinches during the Miocene and Pliocene epochs. Cell.Mol.Life.Sci. 54(9):1031-41 (1998)
*  (1993): *Finches and Sparrows: an identification guide*. Christopher Helm, London. ISBN 0-7136-8017-2

## Vidu ankaŭ
*Pernambukaj landinternaj arbaroj

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Fringedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Flavpuga kardelo

La **Flavpuga kardelo** (***Spinus uropygialis***, iam *Carduelis uropygialis*) estas malgranda paserina birdo, membro de la familio de Fringedoj. Ĝi troviĝas el centra Peruo al Santiago en Ĉilio, ĉirkaŭ Mendoza en Argentino kaj ankaŭ en Bolivio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj kaj altaltitudaj arbustaroj de andaj altebenaĵoj.

Tiu kardelo estas 14 cm longa, kaj estas kazo de seksa duformismo ne tre markata. La masklo havas nigrajn kapon, kolon kaj supran bruston, dum la dorso estas nigra kun tre fajnaj flavverdecaj plumobordoj, dum la ino havas striecan dorson kaj estas ne tiom kontrastakolora. La pugo, malsupra brusto, ventro kaj subvosto estas flavaj. La flugiloj estas nigraj kun flavaj flugilstrioj. La vosto estas nigreca kun flavaj eksteraj vostoplumoj en baza duono. La nigra kaj flava koloroj de la masklo estas pli markata ol ĉe la ino.

Ili moviĝas en aroj depende de la veteroj kaj de la koncentro de arbustoj kie ili manĝas semojn. Ili estas tre atentemaj en la reprodukta sezono kaj uzas rokajn malatingeblaĵojn.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Spinus uropygialis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 28an de januaro 2018.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Fringedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko