Lewis Hayden

**Lewis HAYDEN** (2an de decembro, 1811 – 7an de aprilo, 1889) estis afrik-usona gvidanto kiu eskapis kun sia familio de sklaveco en Kentukio; ili transloĝiĝis kiel rifuĝintoj al Bostono, Masaĉuseco. Tie li fariĝis aboliciisto, prelegisto, negocisto kaj politikisto. Antaŭ la Usona Enlanda Milito, li kaj lia edzino Harriet Hayden helpis multenombrajn fuĝantajn sklavojn sur la Subtera Fervojo, kaj ofte kaŝis ilin ĉe sia domo.

Hayden elektiĝis en 1873 kiel respublikana reprezentanto de Bostono al la Masaĉuseca ŝtata parlamento. Li helpis fondi multajn nigrulajn loĝiojn da Framasonoj. Staranta sur la norda flanko de Beacon Hill, la Domo de Lewis kaj Harriet Hayden estis nomita Nacia Historia Loko sur la Nigra Heredaĵa Vojo en Bostono.

## Biografio 
### Frua vivo 
**Lewis Hayden** naskiĝis en sklaveco en Leksingtono, Kentukio, en 1811, kiel ano de 25-membra familio.

Hayden estis unue posedita de Presbiteriana pastro, Rev. Adam Rankin. Li vendis fratojn kaj fratinojn de la knabo en preparo por transloĝiĝi en Pensilvanion; li interŝanĝis 10-jaraĝan Hayden-on kontraŭ du kaleŝaj ĉevaloj al viro, kiu vojaĝis tra la ŝtato vendante horloĝojn. La vojaĝoj kun lia nova mastro permesis, ke Hayden aŭdu diversajn opiniojn pri sklavigo, inkluzive de ĝia takso kiel krimo de kelkaj homoj. Kiam li estis 14-jaraĝa, la militisto de la Usona Milito de Sendependeco Markizo de Lafayette levis sian ĉapelon al Hayden dum vizito al Kentukio. Tio ĉi helpis instigi Hayden-on kredi, ke li estis inda je respekto kaj malami sklavecon.

Dum la mezaj 1830-aj jaroj, Dum la 1840-aj jaroj, Hayden instruis sin legi, malgraŭ tio, ke lin posedis viro, kiu vipis lin.

### Eskapo kaj liberiĝo 
En aŭtuno de 1844, Hayden ekkonis Calvin Fairbank-on, Metodista pastro, kiu studis ĉe Oberlin College kaj aktiviĝis en la Subtera fervojo. Li demandis de Hayden, "Kial vi deziras vian liberecon?" Hayden respondis, "Ĉar mi estas viro."

Fairbank kaj Delia Webster, instruisto de Vermonto kiu laboris en Kentukio, akiris veturilon, kaj vojaĝis kun la Hayden-oj por helpi ilian eskapon. La Hayden-oj kovris iliajn vizaĝojn per floroj por aperi blankaj kaj malhelpi detektiĝon; je tempoj de danĝero, ili kaŝis sian filon Joseph sub la sidloko. Ili vojaĝis de Leksingtono al Ripley (Ohio), je malvarma, pluvema nokto. Helpata de aliaj aboliciistoj (vidu John Rankin (aboliciisto)), la Hayden-oj daŭre vojaĝis Norden laŭ la Subtera fervojo, kaj finfine atingis Kanadon.

Kiam Fairbank kaj Webster reiris al Leksingtono, ili estis arestitaj. La ŝoforo kaptiĝis kaj vipiĝis 50-foje, ĝis li konfesis la okazojn de la eskapo. Webster pasis plurajn monatoj de du-jara kondamno al enkarceriĝo pro sia helpo al la Hayden-oj, kaj poste estis pardonita. Oni kondamnis Fairbank-on al 15-jara enkarceriĝo, po kvin jaroj, por ĉiu sklavo, kiun li helpis al liberiĝo. Post kvar jaroj li estis pardonita, kiam Hayden, efektive, ilin elaĉetis. La antaŭa posedanto de Hayden konsentis al pardono por Fairbank, kontraŭ pago de 650 dolaroj. Hayden tiutempe vivis en Bostono, kaj rapide kolektis la monon de 160 homoj por pagi ĉi tiun sumon.

El Kanado, la Hayden-oj transloĝiĝis en 1845 al Detrojto en la libera ŝtato Miĉigano. Kiel enirpordo al Kanado, ĝi estis ĉefa centro de fuĝantaj sklavoj. Dum la ĉeesto tie, Hayden fondis lernejon por nigraj infanoj, kiel ankaŭ la brika preĝejo de la Kolora Metodista Societo (nun Preĝejo Bethel (Bethel Church)).

Hayden laboris kun la aboliciisto Erasmus Darwin Hudson kaj John M. Brown. En Februaro 1848, Hayden respondis la leteron de la societo, kiu informis lin pri la "haltigo de lia agenteco." Li jam elspezis domonatan salajron por prepari sin kaj sian familion por la prelego-vojaĝo; al li mankis la vojaĝkostoj por la revenvojaĝo hejmen. Li skribis al la societo: "Vi ĉiuj scias, ke estas mi nur tri jaroj de sklaveco ... se mi ne estas Wendell Phillips nun, ne devus aperi, kio okazos. Mi faros ĉion, kion mi povas, por fari min viro."

En sia historio de tiu periodo, verkisto Stephen Kantrowitz skribis pri Hayden:

Ni ne scias, kiun vojon li sekvis hejmen de okcidenta Nov-Jorkio ĝis Detrojto, nek kiujn malfacilaĵojn li suferis sur la vojo. Ni ja scias, ke li povis trapasi lian ĉagrenon kaj mem-malfidon, kaj aserti sin kiel memfidan civitanon inter egaluloj. Sklaveco instruis al li, atendi afliktojn kaj riproĉojn, kaj ili ne lin rompis.

#### Subtera Fervojo 
[eta|[Domo de Lewis kaj Harriet Hayden, 66 Phillips Street, Bostono (nun privata loĝejo), stacidomo de la Subtera Fervojo.]]

La Hayden-oj rutine prizorgis fuĝantajn sklavojn ĉe sia domo, kiu servis kiel pensiono. Gastoj estis ekzemple Ellen kaj William Craft, kiuj eskapis el sklaveco en 1848. Hayden malebligis, ke sklavo-kaptistoj kaptu la Craft-ojn, minacante eksplodigi sian domon per pulvo se ili provis rekapti la paron. Registroj de la Bostona Atenteca Komitato, de kiu li estis membro, montras, ke dudekoj da homoj ricevis helpon kaj sekuran kaŝlokon ĉe la domo de Hayden inter 1850 kaj 1860. Ĝi fariĝis la dua plej granda negoco proprietata de nigra viro en Bostono.

### Atenteca Komitato 
Hayden servis en la Bostona Atenteca Komitato, kiu havis 207 membrojn; 5 estis nigruloj. Ĉe renkontiĝo ĉe la preĝejo May Street Church de Samuel Snowden, kiu inkluzivis la legadon de la leĝo, Hayden diris, "... sekureco estis havebla nur per unueca kaj persista kontraŭo al ĉi tiu malpia leĝo ..."

En *American National Biography (Usona Nacia Biografio)*, Roy E. Finkenbine skribis:
Post la aprobo de la Leĝo pri Fuĝintaj Sklavoj de 1850, Hayden laboris senlace por kontraŭbatali ĝian efikigon ... Kiel membro de la plenuma komitato de la Bostona Atenteca Komitato, kiu kreiĝis por help kaj protekti fuĝintajn sklavojn en la urbo, li ofte funkciis kiel ligo inter blankaj kaj nigraj agadistoj, inkluzive de membroj de la Dek Dua Baptista Preĝejo, de kiu li estis membro. Li persone manĝigis kaj gastigis centojn da fuĝintoj, kaj uzis sian vesto-butikon, por provizi vestojn por multaj pli.

Hayden estis unu el la viroj, kiuj helpis savi fuĝintan sklavon Shadrach Minkins de federacia aresto en 1851. Por tiu ago, li arestiĝis kaj juĝiĝis, sed lia persekuto rezultis en senplimulta ĵurio. Li ludis signifan rolon en la provoj por la savo de Anthony Burns, kaj en rezisto kontraŭ juraj aŭtoritatoj en la kazo de Thomas Sims.

Aldone, Hayden kontribuis monon al la aboliciisto John Brown, dum preparo por lia atako kontraŭ Harpers Ferry.

Hayden nomiĝis al patroneca posteno kiel mesaĝisto en la oficejo de la Ŝtata Sekretario.

En 1873, Hayden elektiĝis al unu deĵor-periodo kiel reprezentanto de Bostono al la Masaĉuseca parlamento. Li subtenis la movadon por erekti statuon honore al Crispus Attucks, Usona nigrulo, kiu estis la unua homo mortigita en a Bostona Masakro, je la komenco de la Usona Revolucio. Laŭ *The Boston Herald (La Bostona Heroldo)*, Hayden spertis malviglan sanon dum la ceremonio de "senvualigo de la monumento", kaj ne povis ĉeesti ĝin en 1888, kaj la eventon ĉeestis multaj el la amikoj de Hayden, kiuj donis al li venkajn aklamojn.

Dum la fruaj 1880-aj jaroj, Hayden helpis enkonduki Julius Caesar Chappelle-on en respublikanajn politikojn.
Chappelle estis populara Respublikana parlamentano de 1883 ĝis 1886 de Kvartalo 9, kiu inkluzivis la Beacon Hill regionon de Bostono, Masaĉuseco. Laŭ la mort-anonco en 1904 de Julius C. Chappelle, en la *Boston Daily Globe*, dum li vivis ĉe la "Okcidenta Fino, li kaptis la atenton de la karmemora Lewis Hayden, kiu alportis lin (Julius Caesar Chappelle-on), en la respublikanajn rangojn de la malnova Kvartalo 9, kiel registristo por la koloraj voĉdonantoj en tiu kvartalo." Chappelle estis tre sukcesa en la registrado de voĉdonantoj, kaj li poste gajnis plurajn balotadojn al la Bostona parlamento. Chappelle estis ankaŭ alternativo al la Respublikana Nacia Kunveno, kiu nomumis James G. Blaine, kaj Chappelle estis la nura Afrika-Usona homo en la Republikana Senata Komitato. Dum la senvualigo de la monumento al Crispus Attucks en 1888, kiam Hayden ne povis ĉeesti pro malvigla sano, Chappelle estis prezidanto de la senato kaj, kune kun aliaj ĉe la evento, omaĝis al Hayden. Li kritikis la organizon por ĝia rasa diskriminacio, kaj helpis fondi plurajn nigrajn Framasonajn loĝiojn. *Negro Masonry (Nigrula Framasonismo)* (1871), kaj kunaŭtoro de *Masonry Among Colored Men in Massachusetts (Framasonismo inter Koloraj Viroj en Masaĉuseco).* Post la milito kaj emancipiĝo, Hayden vojaĝis tra la Sudo, laboranta por fondi kaj subteni nove establitajn Afrik-Usonajn Framasonajn loĝiojn. Dum ĉi tiu periodo, estis rapida kresko en novaj, sendependaj Afrikaj-Usonaj fratecaj kaj religiaj organizoj en la Sudo.

### Enlanda Milito 
Hayden estis varbisto por la 54-a Masaĉuseca Regimento de la Usonaj Koloraj Trupoj (United States Colored Troops). Ĉiu sidloko el la 1200, kiuj estas en la Charles Street AME-a Eklezia preĝejo okupiĝis por lia funebra solenaĵo, kaj Lucy Stone estis inter tiuj, kiuj faris panegirojn.

Li entombiĝis en la Tombejo Woodlawn en Everett, Masaĉuseco. Harriet mortis en 1894 kaj lasis $5,000, la tuton de ilia heredaĵo, al la Universitato Harvard por stipendioj por Afrik-Usonaj medicinaj studentoj. Oni opiniis, ke tiu estis la unua, kaj eble nura, dotaĵo al universitato de antaŭa sklavo.

### Heredaĵo 
La sekva citaĵo presiĝis en *The Liberator (La Liberiganto)* en 1855, kaj al li restis ankoraŭ pli por efektivigi:

Hayden estas remarkinda viro - viro, kiu vidis multe kaj de sklaveco kaj de libereco. ... S-ro Hayden havas la konfidon de ĉiuj bonaj viroj en la Nordo, kaj lia konateco kultiviĝas de la plimulto el niaj elstaraj politikistoj. Li estas nobla ekzemplo de tio, kion libero faros por viro. ... li sekvis altan kaj honorindan vojon, faranta multon por levigi la kolran loĝantaron de nia urbo, kaj establis sini en respektinda negoco - tiel pruvanta konkludige, ke kolora viro povas fariĝi viro de negoco, kaj montranta al la mondo la praktikajn rezultojn de libereco.

## Domo de Lewis kaj Harriet Hayden 
En 1849 aŭ 1850, la Hayden-oj transloĝiĝis en la domon ĉe 66 Phillips (tiam Southac) Strato, en la Beacon Hill najbarejo de Bostono. En 1853, la domo aĉetiĝis de ilia kolego Francis Jackson de la kontraŭ-sklaveca Atenteca Komitato. La Afrika Usona Muzeo hipotezis, ke tio eble fariĝis "por certigi, ke Hayden ne turmentiĝus en liaj agadoj por la Subtera Fervojo (Usona historio)."

La Hayden-oj rutine prizorgis fuĝintajn sklavojn ĉe ilia domo, kiu servis kiel pensiono. Registraĵoj de la Bostona Atenteca Komitato, de kiu Lewis estis membro, montra, ke dudekoj da homoj ricevis helpon kaj sekuran kaŝlokon ĉe la domo de la Hayden-oj inter 1850 kaj 1860. En 1865, Harriet Hayden aĉetis la domon el la heredaĵo de Francis Jackson.

La Domo de Lewis kaj Harriet Hayden nomiĝis Nacia Historia Loko; ĝi estas unu el la lokoj sur la Nigrula Heredaĵa Vojo, prizorgita de la Nacia Parka Agentejo. Ankoraŭ uzata kiel privata loĝejo, la domo ne estas malferma al vizitantoj.

## Notoj 
## Referencoj 
Kategorio:Usonaj sklavoj
Kategorio:Personoj de Kentukio