open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Preĝejo Sankta Triunuo (Szombathely)

La **preĝejo Sankta Triunuo** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en urbo Szombathely, pli frue en vilaĝo Olad. 

## Historio 
Laŭ dokumento kirko de Olad estis konstruita en 1660. Ĝi estis longe filio. Pro la kadukiĝo pli nova (nun videbla) preĝejo estis konstruita en 1796. Ĝi akiris la paroĥan rangon en 1801. Interne pli nova galerio konstruiĝis en 1929 kune kun orgeno. Post 4 jaroj kapelo Sankta Tombo estis aldonita al la navo. La preĝejpo estis renovigita interne en 1998, ekstere en 2004, aparte la menciita kapelo kaj sakristio en 2008. 

En la fruaj 1980-aj jaroj granda loĝkvartalo estis konstruita en la iama vilaĝo Olad. Post jaroj kapacito de tiu ĉi preĝejo ne sufiĉis, tial oni konstruis modernan preĝejon Dipatrino en la distanco 2 km.

## Preĝejo 
La preĝejo situas sola laŭ la trotuaro. La fasado estas simetria, meze la turo reliefas. La interno estas alirebla tra la turo, kelkaj ŝtupoj kuras al la enirejo. Apud la konstruaĵo monumento pri falintoj dum la mondomilitoj estas videbla. Interne la ĉefaltara bildo prezentas Sanktan Triunuon. Sur la plafono estas videbla fresko pri Sankta Maria. Sub la konstruaĵo kuŝas iama akvodukto de la romianoj. Ĝi estis pligrandigita kaj la loko estas urnotombejo.

Kermeso okazas en dimanĉo de Sankta Triunuo.

## Fontoj 
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* [hungare kun video(https://eo.wikipedia.org/wiki/video)]
* http://szombathelypont.hu/latnivalok/osszes-latnivalo/oladi-falu-szentharomsag-templom.458/

Szombathely
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Szombathely
Tiofosforila fluorido

**Tiofosforila fluorido** aŭ **PSF3** estas neorganika fluora komponaĵo de sulfuro kaj fosforo, senkolora, brulema, kaj Thomas Edward Thorpe (1845-1925). Samkiel Henri Moissan (1852-1907) kiu malkovris aliajn fosforilojn, ili preparis tiofosforilan fluoridon reakciigante tiofosforilan kloridon kun *arsena trifluorido* (reakcio 10).

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per agado de *aluminia fosfido* sur sulfura kvarfluorido:

### Sintezo 2 
* Preparado per interagado de fosfora kvinoksido kaj sulfura kvarfluorido:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de *dekasulfido de fosforo* kun fluorida acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per traktado de *dekasulfido de fosforo* kaj *plumba (II) fluorido*:

### Sintezo 5 
* Preparado per reakcio de fosfora triklorido kaj fluorosulfata acido:

### Sintezo 6 
* Sintezo per interagado de fosfora trifluorido kaj sulfuro:

### Sintezo 7 
* Sintezo per traktado de tiofosforila klorido kaj *kalcia fluorido*:

### Sintezo 8 
* Sintezo per interagado de tiofosforila klorido kaj *bora hidrido*:

### Sintezo 9 
* Preparado per reakcio inter tiofosforila klorido kaj *antimona fluorido*:

### Sintezo 10 
* Metodo de Henri Moissan (1852-1907):Sintezo per reakcio inter *tiofosforila klorido* kaj *arsena trifluorido*:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Malkomponado de *tiofosforila fluorido*:

### Reakcio 2 
* Hidrolizo de *tiofosforila fluorido*:

### Reakcio 3 
* Sintezo de *tiofosforila jodido* per interagado de *tiofosforila fluorido* kaj *joda unuklorido*:

### Reakcio 4 
* Sintezo de *nitrozila fluorido* per interagado de *tiofosforila fluorido* kaj nitrata acido:

### Reakcio 5 
* Sintezo de fosforila fluorido per interagado de *tiofosforila fluorido* kaj sulfura trioksido:

### Reakcio 6 
* Sintezo de *tiofosforamido* per agado de *tiofosforila fluorido* sur amoniako:

### Reakcio 7 
* Sintezo de natria fluorido per agado de *tiofosforila fluorido* sur natria hidroksido:

### Reakcio 8 
* Sintezo de fluorometano per agado de *tiofosforila fluorido* sur metanolo:

### Reakcio 9 
* Sintezo de *natria heksafluorofosfato*:

### Reakcio 10 
* Preparado de *tiofosforila jodido*:

### Reakcio 11 
* Preparado de *trimetila tiofosforilo* per interagado de *tiofosforila fluorido* kaj *natria-metano*:

### Reakcio 13 
* Preparado de *trimetila tiofosforilo* per interagado de *tiofosforila fluorido* kaj *metil-magnezia fluorido*:

## Literaturo 
* Cameo Chemicals
* Advances in Hydrofluoric Acid Research and Application
* Lithium Compounds—Advances in Research and Application
* Across Conventional Lines
* Pharmacology of Fluorides
* The Chemistry of Fluorine

## Vidu ankaŭ 
* Tiofosfatoj
* Tiofosforila bromido
* Tiofosforila jodido
* Tiofosforila klorido
* Fosforila bromido
* Fosforila fluorido
* Fosforila klorido
* Fosforila jodido

## Referencoj 
fluorido
Kategorio:Fosforaj halogenidoj
Kategorio:Fluoridoj
46727 Hidekimatsuyama

'*46727 *Hidekimatsuyama''''' estas tre malgranda, sed neordinare hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la japana amatora astronomo Tomimaru Okuni elde la observatorio de Nan'jo (gubernio Jamagata, Japanio).

Ĝi ŝajnas esti en orbita resonanco 1:5 kun la Tero.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Hideki Matsuyama*, kiu fariĝis ano de la Klubo de Amantoj de Astronmio de Nan'jo en 1990 kaj aktive popularigas astronomion.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tomimaru Okuni
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997
Ulèë Lheuë

**Ulèë Lheuë** estas areo en la subdistrikto Meuraxa, Aĉeo, Indonezio. Ĝi estis la antaŭa ĉefa marhaveno de Aceh.  Ulèë Lheuë konsistas el du vortoj. Ulèë kun la signifo "kapo" kaj lheuë kun la signifo de eta duoninsulo. Ulèë Lheuë vere estas marborda urbo situante ĉe la pinto de la insulo Sumatro.

Tiu urbo estis plej populara dum la regado de la Sultanlando Aceh kiel vigla internacia marhaveno por spickomerco.

La areo estis rekonstruita en 2005. Oni konstruis novan albordiĝejon por pramoj, fondita de la aŭstralia registaro (konstruita de PUND).

## Vidu ankaŭ
*Tertremo en Hinda Oceano en 2004

## Referencoj
Kategorio:Urboj de Indonezio
Kategorio:Marhavenoj
Kategorio:Aĉeo
46731 Prieurblanc

'*46731 *Prieurblanc'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la francaj amatoraj astronomoj Christophe Demeautis kaj Philippe Buttani elde la Observatorio de Hottviller (Moselle, Francio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de *Pierre Prieur-Blanc'' (1921–2002), unu el la tri homoj, kiuj partoprenis al la konstruo de la koronografia stacio de la Observatorio de Parizo sur la Pic de Château Renard en Saint-Véran (Hautes-Alpes, Francio).

## Vidu ankaŭ 
*72819 Brunet
*77441 Jouve

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997
Batalo de Smolensko (1943)

La dua **Batalo de Smolensko** (7a de Aŭgusto–2a de Oktobro 1943) estis sovetunia strategia ofensiva operaco fare de la Ruĝa Armeo kiel parto de la Somer-Aŭtuna Kampanjo de 1943 dum la Dua Mondmilito. Okazinta preskaŭ samtempe kun la Ofensivo de Malsupra Dnepro (13a de Aŭgusto–22a de Septembro), la ofensivo daŭris du monatojn kaj estis estrita de la generalo Andrei Jerjemenko, komandanta la Kalininan Fronton (Tverj), kaj Vasilij Sokolovskij, komandanta la Okcidentan Fronton. Ties celo estis malaltigi la germanan ĉeeston el la regionoj de Smolensko kaj Brjansko. Smolensko estis estinta sub Germana okupacio ekde la unua Batalo de Smolensko en 1941.

Spite impresan Germanan defendon, la Ruĝa Armeo kapablis elteni kelkajn elrompojn, liberante kelkajn ĉefajn urbojn, inklude Smolenskon kaj Roslavlon. Kiel rezulto de tiu operaco, la Ruĝa Armeo kapablis starti planadon por la liberigo de Belorusio. Tamen, la ĝenerala antaŭenirado estis malgranda kaj malrapida antaŭ la forta Germana rezistado; kaj tiele la operaco devis esti plenumita en tri etapoj: 7a–20a de Aŭgusto, 21a de Aŭgusto–6a de Septembro, kaj 7a de Septembro–2a de Oktobro.

Kvankam ludanta gravan militan rolon en si mem, la Smolenska Operaco estis grava ankaŭ pro sia efiko sur la Batalo de Dnepro. Oni ĉirkaŭkalkulis, ke tiom multe kiom ĝis 55 Germanaj divizioj estis implikitaj por kontraŭi la Smolenskan Operacon — divizioj kiuj estus ludintaj gravajn rolojn por eviti, ke la Sovetaj trupoj trapasu la riveron Dnepron sude. En la daŭro de la operaco, la Ruĝa Armeo ankaŭ definitive forigis la Germanajn fortojn el la Smolenska terponto, historie la plej grava alproksimiĝejo por elokcidenta atako kontraŭ Moskvo.

Estas grandega malkonsento en la ĉirkaŭkalkuloj de homaj perdoj inter la germanaj kaj la sovetaj fontoj. Laŭ germanoj ili perdis ĉirkaŭ 70 000 homojn, dum sovetoj indikas el 200 000 al 250 000. Sovetaj fontoj agnoskis 107 645 mortojn.

## Vidu ankaŭ 
* Batalo de Smolensko (1941)

## Notoj 

Smolensko
Smolensko
Smolensko
Smolensko
Kategorio:Historio de Smolenska provinco
46737 Anpanman

'*46737 *Anpanman''''' estas malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la japana astronomo Akimasa Nakamura elde la Observatorio Kuma Kogen en Kuma (Japanio). Ĝi ŝajnas esti en orbita resonanco 1:3 kun Marso.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la populara bildostria heroo Anpanman, kies kapo estas bulko farĉita per marmelado de dolĉaj fazeoloj. Kreita de Takashi Yanase en 1973 kaj animaciita por la televido kaj kino en 1988, la amika figuro de Anpanman fascinis junajn infanojn en Japanio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Akimasa Nakamura
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997
Arik Einstein

**Arik Einstein** (; de 3-a de Januaro 1939 ĝis 26-a de novembro 2013) estis Israela muzikisto, kantisto kaj aktoro. Li estas konsiderata unu el la plej influaj artistoj en Israelo. Dum sia vivo, li eldonis pli ol 30 albumojn.

Kategorio:Israelaj aktoroj
Kategorio:Israelaj rokkantistoj‎
Kategorio:Premiitoj
Kategorio:Aŝkenazoj
Kategorio:Israelaj altsaltistoj‎
Batalo de Minsko

eta|Mapo de la Minska Ofensivo: ruĝaj sagoj, la ofensivo de Sovetunio; nigraj sagoj, movoj de Germanio.
**Batalo de Minsko** aŭ **Minska Ofensivo** () estis parto de la dua fazo de la *Belorusia Strategia Ofensivo* de la Ruĝa Armeo en somero de 1944 dum la Dua Mondmilito, komune konata kiel Operaco Bagration.

La Ruĝa Armeo ĉirkaŭis la Germana Kvaran Armeon en la urbon Minsko. Hitlero ordonis al la Kvara Armeo rapide prepariĝi por defendo, deklarante la urbon fortifika loko ("fester platz") kaj defendebla eĉ se ĉirkaŭita. La Soveta 5a Gvardia Tankarmeo atakis el la nordoriento, dum la 2a Gvardia Tankokorpuso moviĝis el oriento, kaj la 65a Armeo antaŭeniris el la sudo. Ĉirkaŭi 100,000 soldatoj el la Akso el la 4a kaj 9a Armeoj estis ĉirkaŭitaj, el kiuj ĉirkaŭi 40,000 estis mortigitaj kaj plej el la ceteraj estis kaptitaj. La rezulto estis kompleta venko por la Ruĝa Armeo, la liberigo de Minsko, kaj la rapida detruado de multo el la Germana Armegrupa Centro. 

## Bibliografio
* Adair, P. ''Hitler's Greatest Defeat: The collapse of Army Group Centre, June 1944*, Weidenfeld Military, 1994, ISBN 1-85409-232-4
* Dunn, Walter S. (2000). *Soviet Blitzkrieg: The Battle for White Russia, 1944*. Boulder, Colorado: Lynne Rienner Publishers. ISBN 9781555878801 – via Questia. 
* Glantz, D.M. *Belorussia 1944 — The Soviet General Staff Study*
* Mitcham, S. *German Defeat in the East, 1944-5*, Stackpole, 2007.
* Niepold, G., trad. Simpkin, R., *Battle for White Russia: The destruction of Army Group Centre June 1944'', Brassey's, London, 1987, ISBN 0-08-033606-X
* Zaloga, S. *Bagration 1944: The Destruction of Army Group Centre*, Osprey Publishing, 1996, ISBN 978-1-85532-478-7

Kategorio:Minsko
Kategorio:Operaco Bagration
Kategorio:Operacoj de Germanio dum la Dua Mondmilito
Minsko
Minsko
Minsko
Ferenc Uhrl

*Dateno pri la naskiĝo en la informkesto estas malĝusta!*

**Ferenc Uhrl** [url], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Uhrl Ferenc** estis moraviana-hungara skulptisto, altlerneja instruisto.
[eta|Ĉefverko de Ferenc Uhrl: Ornamputo pri [Nereidinoj (nun en Budapeŝto, 1835)]]
Ferenc Uhrl  naskiĝis en 1794 en Olmütz, li mortis la  en Pest (urbo).

## Biografio 
Ferenc Uhrl studis en Vieno, poste li translokiĝis al urbo Pest. Li establis atelieron, kie laboris metilernantoj. Li ĉiam havis mendojn, ĉar liaj prezoj estis pli malmultekostaj. Dum la Hungara revolucio de 1848 la mendoj elĉerpiĝis, tial li produktis insignojn. Depost falo de la revolucio li ekinstruis en Reĝa Universitato de Pest, krome denove li kreis skulptaĵojn, ornamaĵojn, tombomonumentojn. Li havis edzinon, kiu naskis filinon en 1926.

## Elektitaj skulptaĵoj 

Gyongyos - Orczy kert1.jpg|Leono (Gyöngyös, 1830)
MZNDU. Detail. - Ludovika square, Budapest District VIII.JPG|Ornamreliefoj en la militakademio

## Fontoj 
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Simpodio

eta|150ra|skemo de la simpodia disbranĉiĝo
**Simpodio** estas disbranĉiga formo de vaskulaj plantoj. Ĉe tiuj plantoj la plua kresko de la trunko okazas ne de la ĉefa tigo, sed estas daŭrigate de la subterminala flanka tigo. El la ĉefa tigo kreskas, sed ne ĉiam, terminala floraro aŭ floro.

La kontraŭo de la simpodio estas monopodio, ĉe kiu la ĉefa tigo daŭre kreskas. La sekvaj disbranĉiĝoj formas raceman floraron.

## Monoĥazio kaj diĥazio 
[eta|300ra|[vito (*Vitis vinifera*)]]
Ĉiu tigo finiĝas per floraro. La daŭrigo de la kresko okazas per flanka tigo, kreskinta el la flanka tigo (monoĥazio). La floranta „ŝajntigo“ konsistas el minimume kvar flanktigoj, kiuj floras.

**Monoĥazio** ekzistas, se unu sola flankakso transprenas la kreskon. Tiu kresko okazas ĉiam en la sama direkto kiel la plej pinta ĉefakso. Baldaŭ ĝi mem fariĝas laca kaj alia flankakso transprenas la gvidan rolon. Tiu monaĥazio konsistas el diversaj sukcesive kunligitakaj flankaksoj. Ĝi apenaŭ malsamas kiel unu sola ĉefakso. Ekestas „ŝajnakso“. Nur se oni precize rigardas oni rekonas la monoĥazion laŭ la ordo de ĝiaj folioj. Ĉar flankaksoj ĉiam kreskas el la akso de folio, la folioj ĉe monoĥazio ĉiam staras ĉe la „ŝajnakso“ (ŝajne) vidalvide de la floraroj. Konata reprezentanto de tiu dibranĉiga formo estas la vito.

Se la kresko de la patrina akso transprenas du samfortajn flankaksojn, onni nomas tion **diĥazio**.

## Simpodia disbranĉigo en floraroj 

Inflorescences Straßburger.png|**A** diĥasio, **B** cincino, **C** Bostriko (floraro)
dosiero:Trugdolde (inflorescence).PNG|plejĥasio

[eta|300ra|la floraro de *[Symphytum officinale* estas kiel multaj Boragacoj duobla cincino.]]
Se tiu disbranĉita modo okazas en floraro kaj la ĉefakso finas per floro, tiu nomiĝas ¡zumo aŭ *zuma floraro*. Oni distingas du formojn ĉe monoĥazio:
* 1a se ĉiuj flankaksoj kreskas en unu direkton, oni nomas tion *bostriko*. La ŝajnakso aspektas kiel enroligita;
* 2a se la ĉefa akso alternas sian kreskon dekstren kaj maldekstren, oni parolas pri *cincino*.

La tria ebleco estas *plejoĥazio*. Ĉi tie post la floro elkreskas pluraj flankaksoj. Tiam la supera floraro estas reduktita kaj la plejoĥazio transiras al diĥazio.

## Vidu ankaŭ 
* silepsio (botaniko)

Kategorio:Plantomorfologio
Batalo de Kievo

**La Batalo de Kievo** estas esprimo kiu povas referenci al jeno:

* Sieĝo de Kievo (968), fare de la peĉenegoj kontraŭ Kiev Rus
* Sieĝo de Kievo (1240), dum la ekspansio de la Mongola Imperio
* Batalo de Kievo (1918), Bolŝevika militoperaco de Petrograda kaj Moskva Ruĝa Gvardio al Ukrainio
* Batalo de Kievo (januaro 1919), ofensivo fare de elementoj de la Ukrainia Fronto de la Ruĝa Armeo por konkeri Kievon
* Batalo de Kievo (decembro 1919), la tria de tri bataloj luktitaj en Kievo en 1919
* Kieva Ofensivo (1920), parto de la Pol-Soveta Milito
* Batalo de Kievo (1941), grava venko de la Akso super la Sovetoj dum la Dua Mondmilito
* Batalo de Kievo (1943), soveta venko en la Dua Mondmilito

Kategorio:Historio de Sovetunio
Kategorio:Kievo
Hemne

**Hemne** estas eksa komunumo de Norvegio. Ĝi apartenis al la provinco Trøndelag (ĝis 2017 al Nord-Trøndelag) kaj al la pli larĝa regiono centra Norvegio. Komence de 2017 en la komunumo vivis 4 259 loĝantoj sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La administra centro de la komunumo situis en la loĝloko Kyrksæterøra.

Kadre de administra reformo, la 1-an de januaro 2020 la antaŭaj komunumoj Hemne kaj Halsa kaj la sudokcidenta parto de Snillfjord unuiĝis al nova komunumo Heim.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Trøndelag
Preĝejo Sankta Kruco (Szombathely)

La golgota **preĝejo Sankta Kruco** estas romkatolika konstruaĵo en Hungario, en Szombathely.

## Historio 
La kalvaria preĝejo estis konstruita en nekonata tempo. La unua mencio okazis en 1730. Ĝi estis plurfoje trakonstruita, lastfoje en 1903. Apud la kirko la karmelanoj konstruis monaĥejon. La monaĥinoj estis forigitaj en 1950, poste la monaĥejo estis ŝtata oficejo. Depost fino de la socialismo la eklezio rericevis la konstruaĵon. En 1992 la monaĥejo estis pligrandigita, la nuna funkcio estas katolika akademio.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas sur montetopinto kune kun la monaĥejo. El la piedo de la monteto kuras ŝtupara vojeto al la preĝejo, apude estas videblaj la 14 stacioj. Estas ankaŭ pli kruda, pli mallonga ŝtupara vojeto, sed sen stacioj. Fine de la vojeto estas enirejo de la preĝejo. La preĝejo havas 2 kvadratajn turojn, sed en la malantaŭa fasado. Post la turoj la etaĝa monaĥejo aliĝas, sed flanke estas ankaŭ aliaj, plejparte teretaĝaj monaĥejaj konstruaĵoj. 

Kermeso okazas en la 14-a de septembro.

## Fontoj 
* hungare kun foto 
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj

Szombathely
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Szombathely
Szombath
Valéria Tóth

**Valéria Tóth** [tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj laŭ plena nomo **Tóth Valéria Veronika** estas hungara skulptisto. Ŝia edzo estis Sándor Kligl.
[eta|Sidanta fraŭlino ([Makó, 1974) fare de Valéria Tóth]]
Valéria Tóth  naskiĝis la  en Pestszenterzsébet.

## Biografio 
Valéria Tóth studis en Hungara Belarta Altlernejo inter 1965 kaj 1970. Ŝia majstro estis Pál Pátzay. Post la diplomo ŝi skulptadis en Artistkolonio (Hódmezővásárhely) havantaj atelieron kun la edzo. Inter 1980 kaj 1992 ŝi kreis skulptaĵojn en Szeged, poste en Budapeŝto. Ŝi ricevis 4 premiojn inter 1977-1987.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Szeged (1973, 1980, 1990)
* Budapeŝto (1977, 1983, 1990)
* Veszprém (urbo) (1985)
* Nurenbergo, Darmstadt (1990)
* Senta (1991)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
* Turku
* Subotica
* Szeged
* Hódmezővásárhely

## Elektitaj skulptaĵoj 

TóthValériaHygieaKJ.JPG|Hygieia (Szeged, 1988)
TóthValériaLeányokKJ.jpg|Fraŭlinoj (Szeged, 1984)
TóthValériaAzéletkútjaKJ.JPG|Puto de la vivo (Szeged, 1981)
János Bottyán by Valéria Tóth, 2018 Paks.jpg|János Bottyán (Paks, 1974)
Németh László szobor.jpg|László Németh (Hódmezővásárhely, 1976)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio
* [intervjuo(https://eo.wikipedia.org/wiki/intervjuo) pri la geedza paro]

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
János Veleczky

**János Veleczky** [jAnoŝ velecki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Veleczky János** estis hungara kuracisto, kirurgo, altlerneja instruisto. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Welleczky, Weleczky*.

János Veleczky  naskiĝis la  en Pest (urbo), li mortis la  en Vieno.

## Biografio 
János Veleczky studis medicinon en Reĝa Universitato de Pest inter 1805-1807, poste speciale kirurgion (1808-1810). En 1811 li iĝis kirurgo. Jam en 1807 li estis asistanto samloke en la universitato, post 3 jaroj jam en rango lektoro. En 1812 li estis nomumita vickatedrestro, post 4 jaroj katedrestro. En la lernojaro 1833 li estis rektoro. Li emeritiĝis en 1847, samtempe li ricevis la titolon "reĝa konsilisto".

## Lia kontribuo 
* *Sermo, quo instaurationis anniversarium diem regia literarum universitatis hungaricae 25. Junii 1834. in palatio majore universitatis celebravit.* (Buda, 1834)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la -a paĝo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj kirurgoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
(46771) 1998 HM7

**(46771) 1998 HM7** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo " LINEAR " (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Ĝia tre klinata discentra orbito ekstere tanĝas tiun de Marso, sed ĝia granda orbita klinangulo tenas ĝin malproksima de tiu planedo. Ĝia marsa MOID estas 0,429872 astronomia unuo, tie estas 64,308 milionoj da km.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Junkro

**Junker** (, skandinavie: *junker*, , ) estas nobela titolo, derivita de la mezaltgermana *Juncherre*, signifante "juna nobelo" aŭ alie "juna lordo" (derivaĵo de *jung* kaj *Herr*). La termino tradicie estas uzata en ĝerman-parolantaj partoj de Eŭropo. Ĝi ankaŭ estis uzata en la Rusa imperio pro la baltgermana influo, ĝis la rusa revolucio.

## Referencoj 
Kategorio:Soldataj rangoj
Kategorio:Nobelaj titoloj
Naciismo-studoj

[eta|dekstra|300px|La [Babela turo, pentraĵo (1563) de Pieter Bruegel la Maljuna, ofte uzata simbolo en diskutoj pri naciismo]]

**Naciismo-studoj** estas interdisciplina akademia fako dediĉita al la pristudo de naciismo kaj rilataj temoj. Kvankam naciismo estas diskuttemo en kleraj rondoj almenaŭ ekde la malfrua 18-a jc., nur de la fruaj 1990-aj jaroj ĝi ricevis tiom da atento, ke rekoneble aparta studkampo povis estiĝi.

Aŭtoroj kiel Eric Hobsbawm, Carlton J. H. Hayes, Hans Kohn, Elie Kedourie, John Hutchinson, Ernest Gellner, Karl Deutsch, Walker Connor, Anthony D. Smith kaj Benedict Anderson sternis fundamenton por studoj pri naciismo en la postmilita periodo. En la fruaj 1990-aj jaroj, iliaj ideoj estis entuziasme alprenitaj de akademiuloj, ĵurnalistoj kaj aliaj, kiuj strebis kompreni kaj klarigi la rimarkeblan refortikiĝon de naciismo, kiun karakterizis eventoj kiel la dissolvo de Sovetunio, la Ruanda genocido kaj la Jugoslavaj militoj.

## Historio de la studkampo 
La evoluo de la studkampo povas esti dividita en kvar stadiojn: (1) la malfrua 18-a kaj la 19-a jarcentoj, en kiuj la naciismo unue aperis kaj en kiuj la plej multa intereso pri ĝi estis filozofia; (2) la periodo ekde la 1-a mondmilito ĝis la fino de la 2-a mondmilito, kiam naciismo fariĝis temo de formala akademia pristudo; (3) la postmilita periodo inter 1945 kaj la malfruaj 1980-aj jaroj, kiam pluraj sociologoj kaj politikologoj ellaboris ĝeneralajn teoriojn de naciismo en la kunteksto de tutmonda malkoloniigo kaj la "etna reviviĝo" en la Okcidenta mondo; kaj (4) la periodo post la revolucioj de 1989, en kiu ekfuroris intereso pri naciismo kaj kristaliĝis naciismo-studoj kiel esplorkampo. La nacio-ŝtaton oni rigardis kiel progresigan etapon en la historia evoluo de homaj socioj, kaj liberaluloj same kiel marksistoj atendis, ke la naciismo fine cedos al kosmopolita monda ordo. En tiu kunteksto oni traktis naciojn kaj naciismon kiel evidentajn faktojn, kaj la plej multaj aŭtoroj, kiuj diskutis ilin, estis motivitaj de iu speciala politika zorgo. Ne okazis provoj formuli ĝeneralan teorion de naciismo, aplikeblan al ĉiuj kazoj. Kelkaj el la plej gravaj aŭtoroj en tiu periodo inkluzivas: Johann Gottfried Herder, Jean-Jacques Rousseau, Emmanuel Joseph Sieyès, Johann Gottlieb Fichte, Giuseppe Mazzini, Ernest Renan, kaj John Stuart Mill.

## Naciismo-studoj kiel akademia kampo 
Pluraj universitatoj aranĝas diplomnivelajn kaj ne-diplomnivelajn kursojn pri naciismo. La Bostona Universitato, la Universitato de Londono (precipe la Londona Altlernejo de Ekonomiko), la Universitato de Centra Eŭropo (Hungario) kaj la Universitato de Edinburgo apartenas al la plej elstaraj institucioj, en kiuj naciismo-studoj okupas gravan lokon. La Fakultato de Homaj Sciencoj de la Scienca Universitato Loránd Eötvös (Hungario) antaŭnelonge lanĉis multinkluzivan mallongperiodan programon dediĉitan ekskluzive al la pristudo de naciismo.

## Notoj 

Kategorio:Etnaj studoj
Marşandiz (stacidomo)

**Marşandiz** estas stacidomo sur suburba linio "Başkentray" en Ankaro, Turkio. Ĝi estas lokita apud ranĝadstacio "Marşandiz" kaj ĉefe priservas fervojistojn kiuj laboras tie. En Julio 2016, la stacidomo estis fermita kaj sekve malkonstruita kaj rekonstruita kiel parto de rehabilita projekto de Başkentray. La nova stacidomo estis relokita  orienten kaj ĝi estis malfermita la . Stacidomo Marşandiz ankaŭ priservos pasaĝerojn de stacidomo "Motor Fabrikası", kiu fermis en 2016, pro kio la relokiĝo orienten. Antaŭ 2016, la stacidomo havis elirejon al Bulvardo Anadolu, kiu trairis la trakojn sur nord-suda akso. La nova stacidomo ne plu havos aliron al la Bulvardo kaj anstataŭe havos elirejojn al Avenuo Güvercinlik kaj Vojo Güvercin.

Stacidomo Marşandiz estis malfermita en 1944 fare de TCDD, kune kun la ranĝadstacio.

Ĉirkaŭ la 6:30 matene (0330 UTC) la , mortiga kolizio inter pasaĝera trajno kaj lokomotivo okazis en la stacidomo. Naŭ homoj estis mortigitaj kaj 47 vunditaj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Marşandiz station in Google Street View

## Tradukfonto 
Kategorio:Fervojaj stacioj en Turkio
Kategorio:Ankaro
Strato Kagan (Voskresensko)

**Strato Kagan** estas strato en Novljanska distrikto de la urbo Voskresensko. Ĝi estas tiel nomita honore al Boris Kagan — aktiva revoluciulo, unua kuracisto en la Krivjakina malsanulejo (nun la Unua distrikta hospitalo de Voskresensko).

## Loko 
La strato sekvas de nord-oriento al sud-okcidento kaj estas lokita inter la stratoj Novljanskaja kaj Okcidenta. Veturado laŭ la strato okazas ambaŭdirekte je du vojstrioj. Ĉirkaŭ la mezo la strato interkruciĝas kun la strato Zelinskij.

## Objektoj sur la strato 
* Gimnazio № 1 (domo 22)
* Fronte al la domoj, 4, 6, kaj 8 troviĝas la tombejo

## Fotoj 

File:Crossroad Kagana and Novlyanskaya.png|Proksime de la strato Novljanskaja 
File:Crossroad Kagana and Zapadnaya.png|La vojkruciĝo de la stratoj Kagan (dekstra) kaj Okcidenta

Kategorio:Voskresensko
Kagan (Voskresensk)
Éva Varga (skulptisto)

**Éva Varga,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Varga Éva** estis hungara skulptisto, platetisto, dekoraciisto. Ŝia edzo estas Péter Szanyi.
[eta|[Attila József fare de Éva Varga]]
Éva Varga  naskiĝis la  en Hajdúböszörmény.

## Biografio 
Éva Varga studis en Hungara Belarta Altlernejo inter 1969-1974. Ŝia majstro estis Iván Szabó (skulptisto). En 1975 ŝi aliĝis al artistkolonio (Miskolc). Inter 1977 kaj 2009 ŝi plurfoje ricevis stipendiojn, ankaŭ eksterlandajn. Ŝi kreas skulptaĵojn, skulptaĵetojn, medalojn, platetojn, eĉ kelkfoje teatrajn dekoraciojn. Ŝi ricevis premiojn inter 1973–2007. Ŝi naskis filinon, kiu same iĝis skulptisto.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Miskolc (1976, 1982, 1995, 2009)
* Hajdúböszörmény (1976, 1987)
* Tokaj (1977, 1990)
* Hódmezővásárhely (1979)
* Budapeŝto (1983, 1986, 1998, 2002)
* Duisburg (1984)
* Tampere (1988)
* Parizo (1997)
* Kairo (2001)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
* Hódmezővásárhely (1973, 1976, 1982)
* Budapeŝto (1974, 1977, 1982, 1987, 1994, 1998)
* Miskolc (1976, 1980, 1986, 1994)
* Sopron (1977, 1981, 1995, 1999)
* Lisbono (1979)
* Ravenna (1981, 1988, 1994)
* Pécs (1987, 1989, 1995)
* Arthalo Budapeŝto (1988-1990, 1995, 2001)
* Londono (1992)

## Elektitaj skulptaĵoj 

Avas_Madar_VE.jpg|Ornamputo kun birdo (Miskolc)
MillecentMemorial_VE.jpg|Milcentjara monumento (Miskolc)
Szalay_Relief_Miskolc.jpg|Lajos Szalay
Diosgyor_king_louis_statue.jpg|Ludoviko la 1-a (Hungario) (Diósgyőr)
LatabarEndre_VE_02.jpg|Endre Latabár (patro) (Miskolc)
IronGrass_VE.jpg|Feroherbo (Miskolc)
Debreczeni_VE_03.jpg|Márton Debreczeni (Miskolc)
Vorosmarty VE.jpg|Mihály Vörösmarty
Lillafüred OttoHermanStatue02.jpg|Ottó Herman
JokaiMor 01.jpg|Mór Jókai
FazolaHenrik Relief VÉ.jpg|Henrik Fassola

## Elektitaj platetoj 
* *X. Nyírbátori Zenei Napok 1976*

## Elektitaj dekoracioj 
* Jacques Offenbach: "Les contes d'Hoffmann" Teatro Szigligeti (Szolnok), 2000
* Mozart: *Don Giovanni* Budapeŝto 2000, Eger 2001, Miskolc, 2003)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungaraj platetistoj
Kategorio:Hungaraj dekoraciistoj
Konsuma milito

La **Konsuma milito** estis milito inter Israelo kaj Egiptio, kiu komenciĝis la 8-an de marto 1969, kaj finiĝis la 7-an de aŭgusto 1970, kiam la du landoj decidis havi batalhalton inter ili.

## Antaŭa historio 
Post kiam la arabaj landoj avertis, ke ili detruis Israelon, okazis la Sestaga Milito; Dum tiu milito, Israelo okupis kelkajn arabajn teritoriojn: Cisjordanion, Golanajn Altaĵojn, Sinajon kaj Gazan Sektoron. Multaj araboj deziris regi denove la teritoriojn, kiujn ili malgajnis. Tiam, la plej forta araba lando estis Egiptio. Egiptio, kaj ĝia gvidanto Naser, volis venĝi kontraŭ Israelo, por denove regi la okupitajn teritoriojn.

## Milita daŭro 
Laŭ kelkaj Israelanoj, la milito komenciĝis la 8-an de marto 1969, kiam la egipta armeo komencis kanonadi senĉese la Israelan bordon, en la Sinaja flanko de la Sueza Kanalo. Kvankam aliaj personoj pensas, ke la milito komenciĝis jam, kiam finiĝis la Sestaga Milito. Laŭ ili, la Konsuma Milito ne estis pli ol rekta daŭrigo de la Sestaga Milito; Aliaj pensas, ke la milito okazis ankaŭ inter Israelo kaj la aliaj perdintoj en la Sestaga Milito. Ĉi tiu artikolo pritemos la limigitan signifon de la milito, kiel en la israela kutimo.
Wolf-premio pri matematiko

La **Wolf-premio pri matematikoj** estas atribuita preskaŭ ĉiujare fare de la fondaĵo Wolf en Israelo. Ĝi estas unu el la ses Wolf-premioj establitaj fare de la Fondaĵo kaj premiita ekde 1978. La aliaj temas pri agrikulturo, kemio, medicino, fiziko kaj artoj. Laŭ enketo farita en 2013 kaj 2014, la Wolf-premio pri matematiko estas la tria plej prestiĝa internacia akademia premio en matematiko, post la Abel-Premio kaj la Medalo Fields. Ĝis la starigo de la Abel-premio, ĝi verŝajne estis ekvivalenta al "Nobel-premio pri matematiko", ĉar la Medalo Fields estas premiita nur ĉiun kvaran jaron kaj nur al matematikistoj sub 40 jaroj.

* 1978 Izrail Gelfand, Carl L. Siegel
* 1979 Jean Leray, André Weil
* 1980 Henri Cartan, Andrej Kolmogorov
* 1981 Lars Ahlfors, Oscar Zariski
* 1982 Hassler Whitney, Mark Krein
* 1983/4 Shiing-Shen Chern, Paul Erdős
* 1984/5 Kunihiko Kodaira, Hans Lewy
* 1986 Samuel Eilenberg, Atle Selberg
* 1987 Kiyoshi Itō, Peter Lax
* 1988 Friedrich Hirzebruch, Lars Hörmander
* 1989 Alberto Calderón, John Milnor
* 1990 Ennio de Giorgi, Iliá Piatetski-Shapiro
* 1991 Premio ne atribuita
* 1992 Lennart Carleson, John G. Thompson
* 1993 Mijaíl Grómov, Jacques Tits
* 1994/5 Jürgen Moser
* 1995/6 Robert Langlands, Andrew Wiles
* 1996/7 Joseph B. Keller, Yakov G. Sinai
* 1998 Premio ne atribuita
* 1999 László Lovász, Elias M. Stein
* 2000 Raoul Bott, Jean-Pierre Serre
* 2001 Vladímir Arnold, Saharon Shelah
* 2002/3 Mikio Sato, John Tate
* 2004 Premio ne atribuita
* 2005 Gregory Margulis, Sergei Novikov
* 2006/7 Stephen Smale, Hillel Furstenberg
* 2008 Pierre R. Deligné, Phillip A. Griffiths, David B. Mumford
* 2009 Premio ne atribuita
* 2010 Shing-Tung Yau, Dennis P. Sullivan
* 2011 Premio ne atribuita
* 2012 Michael Aschbacher, Luis Caffarelli
* 2013 George Mostow, Michael Artin
* 2014 Peter Sarnak
* 2015 James Arthur
* 2016 Premio ne atribuita
* 2017 Richard Schoen, Charles Fefferman
* 2018 Alexander Beilinson, Vladimir Drinfeld
* 2019 Jean-François Le Gall, Greg Lawler
* 2020 Simon Donaldson, Yakov Eliashberg
* 2021 Premio ne atribuita
* 2022 George Lusztig
* 2023 Ingrid Daubechies
* 2024 Adi Shamir kaj Noga Alon
* 2025 Premio ne atribuita

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* () Oficiala retejo

Matematiko
Kategorio:Matematikaj premioj
Kategorio:Scienco kaj teknologio en Israelo
Kategorio:Aperis en 1978
Spongia officinalis

***Spongia officinalis*** estas specio de mara spongo kutime uzata kiel spongobano. Ĝi apartenas al la *Spongiidae* familio de Spongedoj kaj la *Spongia* genro, kiu inkluzivas aliajn 70 speciojn.

Ĝi estas hermafrodita besto, kiu povas reproduktiĝi sekse aŭ nesekse. La junaj larvoj naĝas libere ĝis ili aliĝas al la fundo de la maro aŭ al alia taŭga grundo. Tiam ili komencas kreski malrapide. Ili povas daŭri ĝis 40 jaroj por kreski al la grandeco de bazpilko. 

Ĝia rikolto, per komercaj interesoj, kaŭzis gravan malpliiĝon en populacioj. 

## Morfologio 
Ordinaraj spongobanoj povas havi malsamajn formojn. La ronda formo estas la plej ofta. Ĝi troviĝas ĉe profundoj inter 0.5 kaj 40 metroj. Ĝia koloro dependas de la profundo, kutime ĝi estas inter malhelbruna kaj malhelgriza. Kiam la spongo mortas, ĝi sekiĝas kaj turniĝas flava aŭ bruna.   

## Distribuo 
*Spongia officinalis* troviĝas en la Mediteraneo, en Kariba Maro kaj en la Karibio. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* *Clathrina coriacea*
* *Euplectella aspergillum*

## Eksteraj ligiloj 
* Spongia officinalis info
* World Register of Marine Species
* Integrated Taxonomic Information System: Spongia officinalis  Taxonomic Serial No.: 47545
* ZipCodeZoo.com: Spongia officinalis (Dalmatische Spons;badspons)
* Biodiversity Heritage Library (BHL): Spongia officinalis

Kategorio:Sponguloj
(46773) 1998 HZ12

**(46773) 1998 HZ12** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  far'de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Orbito 
Ĝia discentra orbito ekstere tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,182505 astronomia unuo, tie estas 27,302 milionoj da km.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
(46780) 1998 HH52

**(46780) 1998 HH52** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo *Lowell Observatory Near-Earth-Object Search* (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).

Ĝia orbito malproksime ekstere tanĝas tiun de Marso . Ĝia marsa MOID estas 0,2410 astronomia unuo, tie estas 36,054 milionoj da km.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
46793 Phinney

'*46793 *Phinney'''* estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la kampanjo *Near Earth Asteroid Tracking'' (NEAT), elde la stacio de Maui de la reto GEODSS sur la monto Haleakalā (Havajo, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la usona astronomo Jeffrey L. Phinney, kies amo por la ĉielo gvidis al Observatorio de la Monto Palomar en 1985. Post mallonga staĝo kiel teleskopa operacianto, li aniĝis al la teamo de la Schmidt-Teleskopo Samuel Oschin, kie lia larĝa aro da talentoj multe helpis la sukceson de la Dua Ĉiela Enketo de Palomar.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de NEAT
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Batalo de Kievo (1941)

eta|Ruinoj de Kievo.
eta|dekstre|Germana provizora ponto super la rivero Dnepro ĉe Kievo en Septembro 1941, konstruita en malpli ol 24 horoj.
La **Unua Batalo de Kievo** estis la germana nomo por la operaco kiu rezultis en tre granda ĉirkaŭo de sovetaj trupoj proksime de Kievo dum la Dua Mondmilito. Tiu ĉirkaŭo estas konsiderata la plej granda ĉirkaŭo en la historio de milito (laŭ la nombro de trupoj). La operaco daŭris el la 7a de Aŭgusto al la 26a de Septembro 1941 kiel parto de la Operaco Barbaroso, nome la invado de Sovetunio fare de la landoj de la Akso. En la soveta milithistoroi, ĝi estas referencata kiel **Kieva Strategia Defendoperaco**, kun ioma diferencaj datoj en 7a de Julio – 26a de Septembro 1941.

Multo de la Sudokcidenta Fronto de la Ruĝa Armeo (Miĥail Kirponos) estis ĉirkaŭita sed malgrandaj grupoj de trupoj de la Ruĝa Armeo sukcesis fuĝi el la sakstrato, tagojn post la Germanaj panzeroj renkontiĝis oriente de la urbo, inklude la sidejojn de la Marŝalo Semjon Budjonnij, la Marŝalo Semjon Timoŝenko kaj la komisaro Nikita Ĥruŝĉov. Kirponos estis kaptita malantaŭ la germanaj linioj kaj mortigitaj dum klopodo elrompi.

La batalo estis senegala malvenko ĝis tiam por la Ruĝa Armeo, superante eĉ la Batalo de Bjalistoko–Minsko de Junio–Julio 1941. La ĉirkaŭo kaptis 452,700 soldatojn, 2,642 kanonojn kaj haŭbizojn kaj 64 tankojn, el kiuj nur 15,000 fuĝis el la ĉirkaŭo ĉirkaŭ la 2an de Oktobro. La Sudokcidenta Fronto suferis 700,544 perdojn, inklude 616,304 mortintojn, kaptintojn aŭ malaperintojn dum la batalo. La 5a, 37a, 26a, 21a kaj 38a armeoj, konsistantaj el 43 divizioj, estis preskaŭ eliminitaj kaj la 40a Armeo suferis multajn perdojn. Kiel la Okcidenta Fronto antaŭ ĝi, la Sudokcidenta Fronto devis esti rekreita el preskaŭ dissiraĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Batalo de Kievo (1943)

## Notoj 
## Bibliografio en la angla 
* Krivosheev, Grigori F. (1997). *Soviet casualties and combat losses in the twentieth century* (angle: "Sovetiaj viktimoj kaj batalperdoj en la dudeka jarcento"), Londono: eldonejo Greenhill Books. ISBN 1-85367-280-7.
* Read, Anthony (2005). ''The devil's disciples: Hitler's inner circle'' (angle: "La diablaj disĉiploj: la interna rondo de Hitler"), eldonejo W W Norton & Co. ISBN 0-3933-2697-7.

Kievo (1941)
Kievo (1941)
Kievo
Kategorio:Historio de Kievo
Batalo de Moskvo

eta|Sovetaj kontraŭ-aviadilaj pafistoj sur la tegmento de la Moskva hotelo.
eta|Germanaj soldatoj okcidente de Moskvo, Decembro 1941.
[eta|2001 Rusia [poŝtmarko pri la 60a jariĝo de la Batalo de Moskvo.]]
La **Batalo de Moskvo** () estis milita kampanjo kiu konsistis el du periodoj strategie gravaj de lukto sur sektoro de 600 km de la Orienta Fronto dum la Dua Mondmilito. Ĝi okazis inter oktobro 1941 kaj januaro 1942. La soveta defendoklopodo malsukcesigis la atakon de Hitlero, tio estas de la germana armeo *Wehrmacht*, al Moskvo, ĉefurbo kaj plej granda urbo de Sovetunio. Moskvo estis unu el la ĉefaj militaj kaj politikaj celoj por la fortoj de la Akso en ilia invado de Sovetunio.

La Germana strategia ofensivo, nome Operaco Tajfuno (), tiele nomita laŭ du pinĉilaj ofensivoj, unu norde de Moskvo kontraŭ la Kalinina Fronto fare de la 3a kaj 4a Tankaj Armeoj, samtempe minacante la fervojon Moskvo–Leningradom kaj alia sude de la Moskva provinco kontraŭ la Okcidenta Fronto sude de Tula, fare de la 2a Tanka Armeo, dum la 4a Armeo antaŭeniris rekte al Moskvo el okcidento. Laŭ Andrew Roberts, la ofensivo de Hitlero al la soveta ĉefurbo estis nenio malpli ol 'per ĉio atako': "Ne estas troigo aserti, ke la rezulto de la Dua Mondmilito dependis el la ekvilibro dum tiu amasa atako".

Dekomence, la sovetaj fortoj faris strategian defendon de la Moskva provinco konstruante tri defendajn zonojn, deplojante ĵus preparitajn rezervarmeojn, kaj alportante trupojn el Siberio kaj el Respubliko de Fora Oriento. Ĉar la Naziaj ofensivoj estis haltigitaj, sovetaj strategiaj kontraŭ-ofensivoj kaj malgrand-skalajn ofensivaj operacoj devigis la germanajn armeojn reveni al la pozicioj ĉirkaŭ la urboj Orjolo, Vjazma kaj Vicebsko, kaj preskaŭ ĉirkaŭis tri germanajn armeojn. Ĝi estis grava fiasko por la germanoj, nome fino de la ideo de rapida germana venko en Sovetunio. Feldmarŝalo Walther von Brauchitsch estis elpostenigita kiel komandanto de la OKH, kaj Hitler nomumis sin mem kiel Germania suprema militkomandanto.

## Vidu ankaŭ 
* Granda patriota milito

## Notoj 

Moskvo
Moskvo
Moskvo
Moskvo
Kategorio:Historio de Moskva provinco
Kategorio:Historio de Kaluga provinco
Kategorio:Historio de Tula provinco
Kategorio:Historio de Smolenska provinco
Kategorio:Historio de Tvera provinco
Wolf-premio pri fiziko

La **Wolf-Premio pri Fiziko** estas atribuita preskaŭ ĉiujare fare de la fondaĵo Wolf en Israelo. Ĝi estas unu el la ses Wolf-premioj establitaj fare de la Fondaĵo kaj premiita ekde 1978; La aliaj estas en Agrikulturo, Kemio, Medicino, Matematiko kaj Artoj.

La Wolf-premioj en fiziko kaj kemio ofte estas konsiderataj la plej prestiĝaj premioj en tiuj kampoj post la Nobel-premio. La premio en fiziko gajnis reputacion por estontaj gajnantoj de la Nobel-premio - el la 26 premioj donitaj inter 1978 kaj 2010, dek kvar gajnintoj gajnis la Nobel-premion, kvin el tiuj en la sekva jaro.

* 1978 Chien-Shiung Wu
* 1979 George Eugene Uhlenbeck
* 1980 Michael E. Fisher, Leo P. Kadanoff, Kenneth G. Wilson
* 1981 Freeman J. Dyson, Gerardus 't Hooft, Victor F. Weisskopf
* 1982 Leon M. Lederman, Martin Lewis Perl
* 1983/84 Erwin Hahn, Peter B. Hirsch, Theodore H. Maiman
* 1985 Conyers Herring, Philippe Nozieres
* 1986 Mitchell J. Feigenbaum, Albert J. Libchaber
* 1987 Herbert Friedman, Bruno B. Rossi, Riccardo Giacconi
* 1988 Roger Penrose, Stephen W. Hawking
* 1989 Premio ne atribuita
* 1990 Pierre-Gilles de Gennes, David J. Thouless
* 1991 Maurice Goldhaber, Bálint Telegdi
* 1992 Joseph Hooton Taylor Jr.
* 1993 Benoît Mandelbrot
* 1994/95 Vitalij Ginzburg, Yoichiro Nambu
* 1995/96 Premio ne atribuita
* 1996/97 John Archibald Wheeler
* 1998 Yakir Aharonov, Michael V. Berry
* 1999 Dan Shechtman
* 2000 Raymond Davis, Jr., Masatoshi Koshiba
* 2001 Premio ne atribuita
* 2002/03 Bertrand I. Halperin, Anthony J. Leggett
* 2004 Robert Brout, François Englert, Peter W. Higgs
* 2005 Daniel Kleppner
* 2006/07 Albert Fert, Peter Grünberg
* 2008 Premio ne atribuita
* 2009 Premio ne atribuita
* 2010 John F. Clauser, Alain Aspect, Anton Zeilinger
* 2011 Maximilian Haider, Harald Rose, Knut Urban
* 2012 Jacob David Bekenstein
* 2013 Peter Zoller, Ignacio Cirac
* 2014 Premio ne atribuita
* 2015 James D. Bjorken, Robert P. Kirshner
* 2016 Yoseph Imry
* 2017 Michel Mayor, Didier Queloz
* 2018 Charles H. Bennett, Gilles Brassard
* 2019 Premio ne atribuita
* 2020 Rafi Bistritzer, Pablo Jarillo-Herrero, Allan H. MacDonald
* 2021 Giorgio Parisi
* 2022 Ferenc Krausz, Paul Corkum, Anne L'Huillier
* 2023 Premio ne atribuita
* 2024 Martin Rees
* 2025 James P. Eisenstein, Moti Heiblum kaj Jainendra K. Jain

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo ()

Kategorio:Fizikaj premioj
Kategorio:Scienco kaj teknologio en Israelo
Fiziko
Kategorio:Aperis en 1978
46796 Mamigasakigawa

'*46796 *Mamigasakigawa''''' estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la japana amatora astronomo Tomimaru Okuni elde la observatorio de Nan'jo (gubernio Jamagata, Japanio). Ĝi ŝajnas esti en orbita resonanco 2:7 kun la Tero.

La rivero Mamigasaki (japane : 馬見ヶ崎川, *Mamigasaki-gawa*) donis al ĝi sian nomon. Tiu rivero, branĉo de rivero Mogami, fluas tra la centro de la urbo Jamagata.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tomimaru Okuni
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Tamás Varga (skulptisto)

**Tamás Varga** [tamAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Varga Tamás** estas hungara skulptisto. Lia patro estis same skulptisto Imre Varga.

Tamás Varga  naskiĝis la  en Budapeŝto.
[eta|maldekstre|[Imre Nagy (politikisto) (Budapeŝto, 1996) fare de Tamás Varga]]
eta|Praŝipo (Budapeŝto) fare de Tamás Varga

## Biografio 
Tamás Varga abiturientis en industriarta mezlernejo en sia naskiĝurbo en 1971, poste li akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1975. Liaj plej gravaj instruistoj estis Sándor Mikus kaj Tamás Vígh, hejme nature Imre Varga. Li ricevis stipendiojn en 1982 en Romo kaj 1989 en Budapeŝto. Li kreas skulptaĵojn, pli malofte medalojn en sia naskiĝurbo, sed somere en Siófok.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1987)
* Vieno (1988)
* Berlino (1991)
* Siófok (1996)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
* Arthalo Budapeŝto (1978, 1995, 2001)
* Sopron (1983, 1987, 1993, 1997)
* Budapeŝto (1989, 1994, 1997)
* Pécs (1995)

## Elektitaj skulptaĵoj 

Hernádi Gyula emléktáblája, Budapest, XI., Irinyi József utca 19..jpg|Gyula Hernádi
Nap és Hold (Varga Tamás, 1986) Keszthely, 2016 Hungary.jpg|Suno kaj Luno
Turkey Fountain by Tamás Varga, 2018 Mezőkövesd.jpg|Meleagro
Kossuth Lajos emlékmű2.jpg|Lajos Kossuth
Zoltán Somlyó by Tamás Varga, 2018 Zugló.jpg|Zoltán Somlyó

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Miklós Varga (skulptisto)

**Miklós Varga** [miklOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Varga Miklós** estis hungara skulptisto, medalisto, platetisto. Lia edzino estis Margit Gy. Nagy.

Miklós Varga  naskiĝis la  en Mezőtúr, li mortis la  en Miskolc.
eta|maldekstre|*Reĝido Árgyélus* (Miskolc, 1955) fare de Miklós Varga
eta|Homparo (Miskolc, 1975) fare de Miklós Varga

## Biografio 
Miklós Varga naskiĝis en urbo de potistoj, argilistoj, tial li frue komencis krei objektojn el argiloj. Li maturiĝis en sia naskiĝurbo, ekde 1947 li studis en popola kolegio ĵus fondita en Budapeŝto. Liaj plej gravaj instruistoj estis András Beck, János Kmetty kaj Károly Koffán. Iom poste pro politika ŝanĝo la popola kolegio ĉesis, parto de lernantoj kaj instruistoj daŭris en la Hungara Belarta Altlernejo. Li akiris diplomon en 1953, liaj instruistoj estis ekzemple Pál Pátzay, Ferenc Medgyessy, Béni Ferenczy kaj Jenő Barcsay. Li edziĝis kaj komencis krei skulptaĵojn en Budapeŝto. Inter 1957 kaj 1960 li vivis en Artistkolonio (Kecskemét), poste en ĵus fondita nova artiskolonio en Miskolc-Diósgyőr. Li jam kreis ankaŭ medalojn. Li ricevis kelkajn premiojn ekde 1973. Li edziĝis en 1952, post 3 jaroj filino naskiĝis.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Szentistván (1962)
* Tokaj (1969)
* Miskolc (1975, 1981)
* Katowice (1980)
* Neubrandenburg (1983)
* Mezőtúr (1984)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
Ekde 1954 en Veszprém (urbo), Dunaújváros, Pécs, Szombathely, Mezőtúr, Budapeŝto, eksterlande en Italio, Hispanio, Francio, ktp.

## Elektitaj skulptaĵoj 

Janaky Relief Miskolc.jpg|István Janáky
HermanO Siremlek 01.jpg|Ottó Herman (tombomonumento)
KorsosLany VM.jpg|Knabino kun kruĉo
Tapolca VizbeLepoLany VM.jpg|Knabino paŝanta akvon
Miklós Varga Unfolding II.jpg|Disvolviĝo
Geleji03.jpg|Sándor Geleji
Gálffy VM 86.jpg|Ignác Gálffy
Cock by Miklós Varga, Mádi street, 2018 Kőbánya.jpg|Koko
Sculpture WildBoar VM.jpg|Apro
Kecskemét Kocsis Varga.JPG|Pál Kocsis

## Elektitaj medaloj, platetoj 
* "Lenin Kohászati Művek Diósgyőr 1978-82 / 1770"
* "A szocialista nevelésért 25év"
* "Sárospatak város"
* "600 éves Miskolc 1365-1965"

## Fontoj 
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungaraj medalistoj
Kategorio:Hungaraj platetistoj
Ildikó Várnagy

**Ildikó Várnagy** [vArnadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Várnagy Ildikó** estas hungara skulptisto, instruisto.
eta|Suno kaj Akvo fare de Ildikó Várnagy
Ildikó Várnagy  naskiĝis la  en Budapeŝto.
 
## Biografio 
Ildikó Várnagy abiturientis en industriarta mezlernejo en sia naskiĝurbo en 1962, poste ŝi akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1967. Ŝia plej grava instruisto estis József Somogyi. Ŝi instruis en mezlernejoj inter 1968-1979, poste ŝi estas profesia skulptisto. En la 2000-aj jaroj ŝi ricevis plurajn stipendiojn. Ŝi ricevis premiojn inter 1979-2000.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1968, 1975, 1988, 1995, 1999)
* Hajdúszoboszló (1977, 1982) 
* Veszprém (urbo) (1983, 1993, 1996) 
* Ankaro (1992)
* Sopron (2002, 2006)
* Helsinko (2004) 
* Vecsés (2008) 

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1968-1979, 1987, 1992, 1999, 2003, 2007)
* Parizo (1968-1979)
* Balatonboglár (1970, 1971)
* Pécs (1976-1999, 2003) 
* Sopron (1977-1999, 2003) 
* Arthalo Budapeŝto (1978, 1995, 1997, 2001)
* Colorado Springs (1987)
* Helsinko (1990) 
* Romo (1993)
* Nagyatád (1994-2000) 
* Seixal (2004)

## Elektitaj skulptaĵoj 
* Kendős fej (Eger, 1966)
* Beszélgetők (Győr, 1983)
* Kép nélkül (Veszprém, 1993)
* Ló (Zalaegerszeg, 1998)

## Elektitaj libroj 
* Szószobrok, versek, rajzok (1998)
* Művészeti írások 1973-1999 (2002)
* Utazás befelé (eseoj, 2005)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
46824 Tambora

'*46824 *Tambora''''' estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla de ESO en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la Monto Tambora sur la insulo Sumbavo (Indonezio), aktiva vulkano, kiu eksplodis en aprilo 1815. Estis la plej potenca eksplodo en la registrita historio kaj rezultigis mallongan periodon de tutmonda notinda klimata ŝanĝo, inklude la " jaron sen somero " (1816).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998