open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harlan Lattimore

**Harlan Lattimore** (naskiĝis la 25-an de novembro 1908 je Cincinnati en Ohio kaj mortis en julio de 1980) estis usona kantisto de ĵazo.

## Vivo 
Baritonkantisto Harlan Lattimore, kiu laboris en diversaj ĵazorkestroj de la 1930-aj jaroj, inter ili tiu de Don Redman, estis populara kiel „nigrula Bing Crosby“. Li alkreskis en Cincinnati, kie li vizitis la gimnazion kaj diskoniĝis per elsendoj de radiostacio WLW; je tiuj li akompanis sian kantadon per gitaro. Marton de 1932 li iris al Novjorko, kie li surdiskigis kun Fletcher Henderson („I Wanna Count Sheep“). Baldaŭ post tio Don Redman kontraktis kun li, ke li kantu en lia bando. Unuaj sonregistraĵoj ekestis jam en 1932, kiam li estis aŭdebla kiel rekantaĵo-kantisto en la kanto „Got the South in My Soul“ de Lee Wiley. Inter 1932 kaj 1936 li surdiskigis proksimume dudek titolojn kun la orkestro de Redman, el kiuj ankaŭ kelkaj publikiĝis je la nomo de Lattimore (ekzemple „Chant of the Weed“, „I Heard“ kaj en 1932 „The Reefer Man“ kiel ''Harlan Lattimore and the Connie's Inn Orchestra* ĉe Columbia); La ligo kun la bandestro daŭris dum la tutaj 1930-aj jaroj. Al liaj registraĵoj kun la orkestro de Don Redman apartenas interalie „Doin´ the New Low-Down“ 1932 kaj „Shuffle Your Feat“ 1933.

Lia kantado, kiu per sia sonkoloro ege memorigis pri Bing Crosby, ankaŭ aŭdeblis je studioregistraĵoj de li kiel rekantaĵkantisto kun la (blankulaj) dancorkestroj de Victor Young, Abe Lyman kaj Isham Jones; krom tio li havis du registradojn kun Fletcher Henderson kaj aliajn je pli malgrandaj diskeldonejoj, ekzemple *Melotone*, *Banner*, *Oriole*, *Romeo* kaj *Perfect*). Lattimore ankaŭ aŭdeblis en la tiamaj radioelsendoj kun Redman. Ties bando kunverkis filmeton de *Vitaphone*, en kiu Lattimore kantas version de „Ill Wind“ de Harold Arlen.

Lian karieron daŭre superombris drogoproblemoj; post 1937 li pasigis kelkan tempon en malliberejo. Post militservo dum la Dua Mondmilito li malaperis el la muzikmedio. Mallonga provo reaktivi fine de la 1940-aj jaroj fiaskis, kaj Harlan Lattimore vivis forgesite ĝis sia morto en la jaro 1980.

## Taksado 
Laŭ opinio de Will Friedwald Harlan Lattimore estus povinta la unua nigrula distrostelulo; „lia (drogo-)manio prezentis tamen nur unu el liaj problemoj kaj liveris al la rasisma socio la pretekston, enkradigi lin pro multege pli malbona krimo, (nome pro) la fakto, ke nigrula kantisto aŭdacas kanti pri amo, precipe tiam, kiam blankulaj virinoj povus audi tion“.

La merito de Harlan Lattimore estis, kiel nigrula kantisto prezenti modelon por pli malfruaj muzikistoj kiel Nat King Cole aŭ Billy Eckstine. Ĉi tiu sin memoris pri li en 1947 kiel „unu el la uloj, kiuj inspiris min“.

## Diskoj 
* *Fletcher Henderson 1931-1932* & *1932-1934* (Classics)
* *Don Redman 1931-1933* (Classics)

## Fontoj 
* Bielefelder Katalog 1988 & 2002
* Richard Cook kaj Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz Recordings*, 8-a eldono, Londono, Penguin, 2006 ISBN 0-141-02327-9
* Will Friedwald: *Swinging Voices of America - Ein Kompendium großer Stimmen''. Hannibal, St. Andrä-Wördern, 1992. ISBN 3-85445-075-3

### Referencoj 
Kategorio:Usonaj ĵazkantistoj‎
Lago de Schiffenen

**Lago de Schiffenen** (, ) estas baraĵlago en kantono Friburgo en Svislando.

## Geografio 
La Lago de Schiffenen situas en la suba parto de la valo de la rivero Sarino en Kantono Friburgo kaj formas la limon inter la Lagodistrikto kaj la distrikto Sense kaj en sudo inter la distriktoj Sarino kaj Sense. Ĉirkaŭ la lago situas la lokoj Kleingurmels en nordo, Schiffenen en nordoriento, Granges-Paccot (en sudo), Pensier en sudokcidento, Barberêche en okcidento, kaj en sudsudoriento ĉe la komenco de la lago la kantonĉefurbo Friburgo. Apud Barberêche la svisa aŭtovojo A12 per alta viadukto pasas trans la lago. Kun la boathaveno kaj la golfplaco ĉe sia bordo la lago nuntempe estas grava ripozloko por la regiono de la urbo Friburgo.

## Datumoj 
La baraĵmuro havas altecon de 47 m s.m., la longeco de la baraĵkrono estas 417 m, la kronsupro situas sur alteco de 532 m s.m.. Trans la baraĵkrono kondukas la kantona ĉefvojo n-ro 177. La averaĝa larĝeco de la baraĵlago estas 4 m, ĝia longeco estas 13,5&nbsp;km. La elektrocentralo, kiun nutras la lago produktas jare 1 milionon da megauathorojn de elektro kaj estas signifa por la energiproduktado de Kantono Friburgo.

## Historio 
La Lago de Schiffenen estis ekkonstruita en la jaro 1959 kaj finkonstruita en 1963. Per la baro de la rivero Sarino 1400 hektaroj de kulturlando estis subakvigitaj, inter kiuj troviĝis la iama kuracloko Bad Bonn en la komunumo Düdingen.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo pri la Lago de Schiffenen

Schiffenen, Lago de
Kategorio:Kantono Friburgo
Loka Fervojo de Vieno al Baden

|}
La **Loka Fervojo de Vieno al Baden** (germanlingve *Lokalbahn Wien-Baden*), nomata ankaŭ **Viena Loka Fervojo** (*Wiener Lokalbahn*) aŭ **Badena fervojo** (*Badner Bahn*) estas loka fervojo de Vieno al la pli suda malsupr-aŭstruja urbo Baden.

Dum en Vieno kaj Baden ĝi trafikas laŭ la leĝoj koncernantaj tramojn, en Vieno uzante ankaŭ la normalan tramreton, sur la interurba segmento inter tiuj urboj ĝi formas parton de la kutima plenfervoja sistemo inkluzive de plenfervoja signala sistemo.

Ĝin funkciigas la entrepreno *Wiener Lokalbahnen AG* (*WLB*); pro ĝia partopreno en la *Verkehrsverbund Ost-Region* eblas uzi por ĝi la samajn biletojn kiel por preskaŭ ĉiuj aliaj publikaj transportiloj en la regiono de Vieno.

## Historio 
La Viena Loka Fervojo ne estis origine planita kiel konekto de Vieno al Baden, sed ekestis el du partoj komenciĝantaj en Vieno kaj Baden respektive.

En Baden malfermiĝis en 1873 ĉevala tramlinio de Leesdorf preter la stacio de la Aŭstruja Suda Fervojo al Rauhenstein, okcidente de la urbocentro. La unua segmento de la Viena parto estis malfermita de *Neue Wiener Tramway-Gesellschaft* la 29an de septembro 1886; ĝi estis vapora tramo de Vieno-Gaudenzdorf al Wiener Neudorf destinita ĉefe por transportado de brikoj.

La entrepreno *Neue Wiener Tramway-Gesellschaft* decidis la 8an de aŭgusto 1887 transmeti la lokan fervojon de Vieno al Wiener Neudorf al nova propra entrepreno nomata *Actien-Gesellschaft der Wiener Lokalbahnen* (Akcikompanio de la Vienaj Lokaj Fervojoj; de 1939 skribata *Aktiengesellschaft der Wiener Lokalbahnen*).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de *Wiener Lokalbahnen AG* 

Kategorio:Fervojoj en Aŭstrio
Kategorio:Malsupra Aŭstrio
Kategorio:Transporto en Vieno
Enprotezo

eta|dekstra|Enprotezo de la koksartiko
**Enprotezo** — elemento farita el biomaterialoj, enplantita operacie en la organismon (enplantaĵo), anstataŭiganta aŭ subtenanta perditan funkcion de la organo aŭ organoj. Ĉi tia termino temas ĉefe pri enplantaĵoj anstataŭigantaj difektitajn elementojn de la movsistemo, precipe koksartikon kaj genuartikon, kvankam ekz. enplantaĵoj de la kardiovaskula sistemo ankaŭ estas agnoskata kiel enprotezoj. Tamen ortopediaj enplantaĵoj, konektantaj rompajn ostojn, ne estas endoprotezoj, ĉar ili estas forigitaj de la organismo post la kunigado de la ostoj.

Kategorio:Kuracoprocedoj en ortopedio
Kategorio:Kirurgio
Kategorio:Enplantaĵoj
Kategorio:Operaciaj kuracoprocedoj
Kategorio:Protezoj
Kategorio:Materiala scienco
Princepiskoplando Paderborn

La **Princepiskoplando Paderborn** estis teritorio en la Sankta Romia Imperio de 1281 ĝis 1802, situanta en la orienta Vestfalio. Estante princepiskoplando, ĝi estis la civila reg-teritorio de episkopo. Ĝi kontrastas al la diocezo (aŭ episkopujo) Paderborn, la eklezia teritorio gvidata de la sama episkopo, kiu estis pli granda ol la civila.

Paderborn
Paderborn
Kategorio:Historio de Nordrejn-Vestfalio
Pararendzino

**Pararendzino** estas A-C grundotipo apartenanta al la grundotipa klaso Ah/C-grundoj escepte de Nigrogrundoj. Ĉefa kvalito de ĉi-grundotipo estas, ke ĝi ekestas sur nek karbonataj petroj (kiel ekzemple kalkŝtono), nek sur silikataj petroj (kiel ekzemple andezito, tofo), sed ĵus sur tiel nomataj miksitaj karbonat-silikataj petroj (ekzemple kalka sabloŝtono). Alia kondiĉo estas, ke la petro devas esti solida (do ekzemple sur riverdevenaj kalkaj sabloj miksitaj kun senkalka gruzo oni ne povas paroli pri la pararendzinoj), sed en pedono kutime kun malpli da ŝtonoj ol 30%. Danke al tiu ĉi deveno, ekesto sur miksitaj petroj la pararendzinoj havas pli bonajn kvalitojn, ol rendzinoj kaj rankeroj. Ekzemple, la pararendzinoj estas kutime pli profundaj, kun malpli da ŝtonoj en pedono, kun pli kvalitaj kemiaj kvalitoj. Tipa estas surfaca molika A-horizonto. Subtipoj de pararendzinoj estas ligitaj ĉefe kun grundformiĝaj procezoj de bruniĝo, pseŭdoglejiĝo kaj aliaj. En pli granda alteco super la maro ilin ne troveblas tiom ofte, ĉar ne tre branda amaso de kalko en certaj ŝtonoj determinas, ke la kalko estas forigita de pedono pro multe da pluvo, kaj la grundoj transformiĝas je aliaj grundotipoj.

Kategorio:Edafologio
Kategorio:Grundotipoj
(5556) 1988 AL

**(5556) 1988 AL** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Hiroŝi Kaneda kaj Sejĝi Ueda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo.

Oni ankoraŭ ne donis al ĝi nomon.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hiroŝi Kaneda
Kategorio:Malkovrita de Sejĝi Ueda
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
Turnedoso

eta|Turnedosoj
**Turnedoso** estas bova fileo ĉirkaŭita per maldikaj tranĉaĵoj de lardo. Ĝenerale la dikeco estas unu centimetro ĝis unu centimetro kaj duono, ĝi havas diametron de dek al dek du centimetroj, kaj pezas proksimume cent, cent kvindek gramojn (super tiuj dimensioj, ĝi estas ĉatobriando ).

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Viando
Kategorio:Franca kuirarto
5559 Beategordon

'*5559 *Beategordon''''' estas malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la aŭstradevena usona aktivulino Beate Sirota Gordon (1923–2012). En 1946, aĝa de 22 jaroj, ŝi estis responsulino de la inkludo de la virinaj rajtoj en la japana konstitucio. Por protekti tiun laboron, ŝi restis silenta pri sia kontribuo dum granda parto de sia vivo.

## Orbito 
Ĝi estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, proksima de la orbita resonanco 1:2 kun Marso.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Intergradado

En zoologio, **Intergradado** estas la vojo per kiu du distingataj subspecioj estas konektataj ĉe areoj kie la populacioj havas karakterojn de ambaŭ. Estas du tipoj de Intergradado:

## Unuaranga intergradado 
Okazas kie du subspecioj estas konektataj per unu aŭ pliaj intermezaj populacioj, ĉiu el kiuj estas siavice intermezaj al siaj apudaj populacioj kaj montras pli malpli la saman kvanton de variableco kiel aliaj populacioj ene de la specio. Apudaj populacioj kaj subspecioj estas objekto de klina intergradado, kaj en tiuj situacioj oni subkomprenas, ke la klinoj estas kaŭze rilataj (pro selektado) al mediaj gradoŝanĝoj.

## Duaranga intergradado 
Kiam oni restarigas kontakton inter geografie izolata subspecio kun la ĉefa kerno de la specio aŭ kun alia izolata subspecio, okazas interreproduktado tiom longe kiom la izolataj ne evoluis per efikaj izolataj mekanismoj. Sekve, relative distingita zono de hibridado disvolviĝos depende de la grado de genetika kaj fenotipa diferenco kion plenumis la antaŭe izolata subspecio.

## Referencoj 
Kategorio:Hibridoj (biologio)
Kategorio:Genetiko
Kategorio:Evolua biologio
Moheganoj

La **moheganoj** estas nord-amerika tribo parolanta algonkenan lingvon. Ĝi vivis en nuna Konektikuto en la valo de rivero Tamezo. Ilia nomo signifas "popolo de la lupo".

Necesas distingi la moheganojn disde la mahikanoj, kvankam ties nomo devenas de la sama algonkena radiko.

Ĝis la 17-a jarcento la tribo vivis kun la pekvotoj, sed tiam ĉefo Unkas aliancis kun anglaj koloniantoj por superregi aliajn tiuregionajn tribojn.

Nun multaj tribanoj vivas en la Mohegana Rezervejo en Montville (kantono New London, ). En 1978 la tribestro Rolling Cloud Hamilton petis oficialan agnoskon de la usona registaro; en 1994 la agnosko estis donita. Laŭ speciala licenco por indiĝenoj la tribanoj funkciigas du ludkazinojn.

Kategorio:Indianaj etnoj en Usono
5560 Amytis

'*5560 *Amytis'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, norde de San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Amytis Barrett'' (1909–2000), okaze de ŝia 85-a naskodato, kiel danko por ŝiaj multenombraj kontribuoj al la komunumo de Kaltek.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Fajumo

**Fajumo** (, transskribe *Fajum*, laŭ sistemo DMG *Fayyūm*, antikva nomo Ŝedet) estas urbo de centra Egiptio. Situanta je ĉ. 90 km sudokcidente de Kairo, ĝi estas ĉefurbo de la moderna provinco Fajum. Ĝi situas en la samnoma, granda baseno (Fajum-baseno) en alto de 24m super la marnivelo, 250 km de la Mediteraneo.

La urbo okupas parton de la iama loko de Krokodilopolo. Fondita ĉirkaŭ 4000 a.K., ĝi estas la plej malnova urbo en Egiptio kaj unu el la plej malnovaj urboj en Afriko. Ĝi estas konata pro la fajumaj mumiaj portretoj.
eta|maldekstre|

## Geografio 
Fajumo situas en dezerto. Beni Suefo troviĝas 36, Helŭano 76, Gizo 86, ĉefurbo Kairo 90, Ismailio 198, kilometrojn (aere) https://www.distancefromto.net/.

## Fajum-baseno 
La urbo kaj ties ĉirkaŭo formas centron de la ozaosimila Fajum-baseno, kiu estas ligita per la *Bahr Yusuf* (Josef-kanalo) kun la rivero Nilo. En la nordo troviĝas en depresio la ne-elflua Karun-lago, kiu estis establita antaŭ 3900 jaroj kiel aldona inunda zono por la Nilo.

La Fajum-baseno estas nun „legomĝardeno de Kairo“ kaj en la antaŭdinastia epokoestis larĝa marĉa lando. En la Meza Imperio, la marĉoj estis sekigitaj sub regado de faraonooj Amenemhet la 2-a kaj Sesostris la 2-a per kanaloj kaj lagetoj, por ke la areo estu uzebla por agrikulturo.

## Klimato 
Fajumo situas en arida klimato (BWh) laŭ la klimata klasifiko de Köppen. Jare pluvas nur 7 mm. La averaĝa jara temperaturo estas  kaj varias inter .

## Historio kaj arĥeologio 
[eta|[Fajumaj mumiaj portretoj]]

### Ene de la baseno 
En nordoriento de la baseno situas la antikva setlejo Bakĥias (hodiaŭ *Kom Umm el-Atl*), kies flortempo estis en la greko-romia epoko.

### Orienta vala elirejo 
Ĉe la orienta valenirejo situas El-Lahun.

### Basena ĉirkaŭo 
La plej gravaj artefaktoj estas la Fajumaj mumiaj portretoj, sur lignaj tabuloj koloraj portetoj el la unua postkristnaska jarcento.

## Literaturo 
* Carolin Arlt: *Das Fayyûm in Hellenismus und Kaiserzeit. Fallstudien zum multikulturellen Leben in der Antike*. Harrassowitz, Wiesbaden 2013, ISBN 978-3-447-06925-0.

Kategorio:Urboj de Egiptio
5585 Parks

'*5585 *Parks'''* estas marsrenkonta asteroido.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, norde de San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Robert J. Parks*, ĉefa gvidanto en la esplorado de la sunsistemo.

En lia komenca kariero ĉe la *Jet Propulsion Laboratory'', li disvolvis la telegvidadon kaj telemezurojn de la unuaj gviditaj misiloj.

Ĉar la evoluoj de tiuj teknikoj kreis la bazon de la komunikoj kun kosmoveturiloj, Parks ricevis la responsecon pri la unuaj misioj al Merkuro, Venuso kaj Marso, pri la luna sondilo Surveyor kaj pri la misio Voyager al Jupitero, Saturno, Urano kaj Neptuno.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Ŭadi Halfa

eta|dekstre|300ra|Ŭadi Halfa
**Ŭadi Halfa**, **Wadi Halfa** () estas urbo de la ŝtato Norda, en norda Sudano, ĉe la bordoj de la Lago Nubia (la Sudana sekcio de la Lago Naser). Ĝi estas fino de fervojo el Ĥartumo kaj la punkto kie varoj estas transŝanĝataj el fervojo al pramoj kiuj navigacias laŭ la Lago Naser. La urbo havas populacion de ĉirkaŭ  (2007).

LA urbo situantas inter nombraj antikvaj lokoj de Nubio kaj estis kerno de grava arkeologia laboro fare de teamoj klopodantaj savi objektojn el la inundoj kaŭzataj de la konstruo de la Alta Baraĵo de Asuano. La moderna urbo estis fondita en la 19-a jarcento kaj estas konata ĉefe kiel stabejo (1895–1898) de la britoregata trupo de Egipto kaj Britio klopodanta venki super la fortoj de Muhammad Ahmad, memproklamita Mahdi. La fervojo al la Nilo estis origine komencita en 1897 por subteni tiun militan aferon. Dum la Dua Mondmilito, Ŭadi Halfa estis komunikadkerno por la Aliancanoj en Afriko. La nuna urbo havas industriojn kia fiŝfabriko konstruita de ĉinoj. Plej el la urbo estis relokita, ĉefe al Nova Halfa, post la konstruo de la Alta Baraĵo de Asuano pro la inundoj.

Kategorio:Geografio de Sudano
Beni-Abeso

**Beni-Abeso** aŭ **Béni Abbès** (en araba **بني عباس**) konata ankaŭ kiel **Perlo de Saura** aŭ kiel la **Blanka Oazo**, estas urbo situanta en sudokcidenta Alĝerio en la Provinco Beŝar, 250&nbsp;km for el la ĉefurbo de la Provinco kaj je 1,200 km el Alĝero.

Ĝi estas ĉefurbo de distrikto ekde 1957, ties areo estas proksimume 10,040 km² kun populacio de 12,000 loĝantoj.

## Etimilogio 
## Geografio 
## Historio 
## Kulturo 
## Notoj 
Kategorio:Geografio de Alĝerio
Victor Loche

**Victor Loche** (1806 - 1863) estis franca soldato kaj naturhistoriisto. Li estis aŭtoro de ''Histoire naturelle des mammifères de l'Algérie* (naturhistorio de la mamuloj de Alĝerio, 1867) kaj de *Histoire naturelle des Oiseaux de l'Algérie* (naturhistorio de la birdoj de Alĝerio, 1867). Loche unua priskribis la felisedon nome Sablokato (*Felis margarita''), kiun li identigis kiel distingata specio dum esplorado de Norda Saharo.

## Referencoj 
Kategorio:Francaj zoologoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1806
Kategorio:Mortintoj en 1863
Hugh Whistler

**Hugh Whistler** (28a Septembro 1889 - 7a Julio 1943), membro de la Zoological Society of London kaj de la British Ornithologists' Union estis angla ornitologo kiu laboris en Barato. Li verkis unu el la unuaj kampogvidiloj de hindiaj birdoj kaj dokumentis ties distribuadon en nombraj notoj en kelkaj gazetoj krom priskribi kelkajn novajn subspeciojn.

## Vivo kaj kariero 
Whistler naskiĝis en Mablethorpe al oficiro Fuller Whistler kaj edukiĝis ĉe Aldenham School. Li servis kun la hindia polico en la provinco Panĝabo el 1909 al 1926. La 2an de oktobro 1925 li edziĝis al Margaret Joan Ashton, nome filino de Thomas Gair Ashton, 1a Barono Ashton de Hyde kaj de Eva Margaret James. Li mortis la 7an de julio 1943 lasante filinon Benedicta (nune mortinta) kaj filon Ralfe.

## Ornitologio 
Whistler studis kaj kolektis birdojn kaj post retiriĝo al Anglio li pluis priserĉadon en hindia ornitologio. Li publikis etende en la gazeto de la Bombay Natural History Society, farante notojn pri loĝado kaj distribuado de diversaj geografiaj plumarvarioj. Li ankaŭ publikis dekpartan enkondukon al la studo de birdoj en Barato. Li faris kolektoveturojn ankaŭ al Hispanio kaj al Albanio, ofte kompane de Claud Buchanan Ticehurst. Publikaĵoj de Whistler estas ekzemple la *Popular Handbook of Indian Birds* (1928). Oni produktis du pliajn eldonojn de tiu publikaĵo kaj la lasta estis produktita post lia morto. En tiu verko li antaŭvidis la valoron de ornitologio bazata sur populara observado.

Lia kolekto de 17,000 birdohaŭtoj estas nune ĉe la Muzeo pri natura historio de Londono.

## Verkoj 
* 
* 
* 
* 
* Whistler, H (1928) The study of Indian birds. Part I. The origin of birds. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 33(1):166-176.
* Whistler, H (1929) The study of Indian birds, part II. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 33(2):311-325.
* Whistler, H (1929) The study of Indian birds. Part III. Some external characteristics of birds. The beak. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 33(4):776-792.
* Whistler, H (1930) The study of Indian birds, Part IV. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 34(1):27-39.
* Whistler, H (1930) The study of Indian birds. Part V. Some external characteristics of a bird. The foot. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 34(2):276-290.
* Whistler, H (1930) The study of Indian birds. Part VI. Some external characteristics of a bird. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 34(3):720-735.
* Whistler, H (1931) The study of Indian birds. Part VII. The Reproduction of birds. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 35(1):89-103.
* Whistler, H (1931) The study of Indian birds. Part VIII. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 35(2):312-324.
* Whistler, H (1932) The study of Indian birds. Part IX. The reproduction of birds. The egg. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 35(3):635-644.
* Whistler, H (1932) The study of Indian birds. Part X. Migration. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 35(4):848-860.

## Notoj 
## Referencoj 
* Obituary. Ibis 1943:524-532
* Palmer, T. S. 1947. Obituary. Auk 64:161

Kategorio:Naskiĝintoj en 1889
Kategorio:Mortintoj en 1943
Kategorio:Anglaj ornitologoj
Prideaux John Selby

[eta|[Molanaso el "*Illustrations of British Ornithology*"]]
[eta|*[Melanitta perspicillata* el "''Jardine's Illustrations of the Duck Tribe*"]]

**Prideaux John Selby** (23a Julio 1788 – 27a Marto 1867) estis angla ornitologo, botanikisto kaj artisto, kaj terposedanto.

Selby estas konata ĉefe pro siaj *Illustrations of British Ornithology* (1821–1834), la unua serio de grandaj ilustraĵoj de britiaj birdoj. Li verkis ankaŭ *Illustrations of Ornithology* kun William Jardine kaj *A History of British Forest-trees* (1842).

Multaj el la ilustraĵoj en siaj verkoj estis pentritaj el specimenoj de lia kolekto. Krome li kontribuis al la verko de Jardine nome *Naturalist's Library* ĉe la volumoj de kolomboj (1835) kaj papagoj (1836), tiu lasta ilustraciata de Edward Lear. Li estis dumtempe ankaŭ unu el la eldonistoj de *Magazine of Zoology and Botany''.

Liaj kolektoj estis venditaj en 1885 kaj disiĝis. La sudafrikaj birdoj kolektitaj de Andrew Smith iris al la Zoologia Muzeo de la Universitato Kembriĝo.

Selby naskiĝis ĉe Alnwick en Northumberland, filo de Beal kaj Twizell House, Northumberland, branĉo de la familio Selby kaj studis en la Universitato de Oksfordo. Li heredis en 1804 la familiajn bienojn ĉe Beal kaj li iĝis riĉa terposedanto de £14000 ĉirkaŭ 1840. Li vendis la bienon Beal de 5.9 km² en 1850 por £47000.

Li edziĝis al Lewis Tabitha Mitford kaj ili havis tri filinojn. Li mortis ĉe Twizell House kaj estis entombigita en Bamburgh.

Kategorio:Anglaj botanikistoj
Kategorio:Anglaj ornitologoj
Renko (Suda Sudano)

**Renko** en Esperanto aŭ **Renk** estas urbo en Suda Sudano.

## Situo 
Renko situantas ĉe Kantono Renko, Supra Nilo, en la nordorienta parto de Suda Sudano, ĉe la ĵus starigita internacia landlimo kun la Respubliko Sudano. Ties loko kuŝas proksimume je 970 km, laŭ ŝoseo, norde de Ĵubo, nome ĉefurbo kaj plej granda urbo en tiu lando. La geografiaj koordinatoj de Renko estas la jenaj: Latitudo: 11.8300; Longitudo: 32.8000.

## Priskribo 
Renko estas malgranda, sed kreskanta urbo, kiu kuŝas ĉe la orientaj bordoj de la Blanka Nilo. Post la sendependeco de Suda Sudano la 9a de julio 2011, tiu urbo estas konsiderata kiel kreskonta laŭ grando kaj laŭ la ekonomia gravo.

## Populacio 
En 2004, la populacio de la urbo estis ĉirkaŭkalkulata je 26,850. La nuna preciza populacio de la urbo Renko ne estas konata.

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Suda Sudano
Nikolaj Zarudnij

**Nikolai Alekseiviĉ Zarudnij** (en rusa Николай Алексеевич Зарудный}) (13an de septembro, 1859 – 17an de marto, 1919) estis Ukraina-Rusa esploristo kaj zoologo de Ukraina deveno, kiu studis la faŭnon, ĉefe la birdojn de Centra Azio. Li estis naskiĝinta en Griakovo, Ukraino (tiam parto de la Rusia Imperio). Li verkis sian unuan libron pri ornitologio en 1896 kaj faris kvin ekspediciojn al la Kaspia regiono el 1884 al 1892. En Taŝkento, lia lasta verko pri la ornitologio de Turkestano ne estis kompletata ĉar li mortiĝis pro akcidenta veneniĝo. Li publikis 218 monografiojn dum sia vivo kaj nomigis multajn speciojn.

## Notoj 
## Referencoj 
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Nacia Universitato de Uzbekio

Kategorio:Rusiaj ornitologoj
Kategorio:Ukrainiaj ornitologoj
Kategorio:Ukrainianoj
Sir William Jardine

Sir **William Jardine** (23a de februaro 1800, Edinburgo - 21a de novembro 1874, Sandown, Insulo de Wight) estis skota naturhistoriisto.
eta|dekstra|Sir William Jardine ĉ. 1870, ilustraĵo akompananta lian nekrologon ĉe Illustrated London News.
eta|dekstra|Pentraĵo fare de William Jardine, 1833

## Verko 
Jardine ebligis, ke natura historio estu atingebla al ĉiuj tavoloj de la Viktoriana societo per eldono de la tre popularaj kvardek volumoj de ''The Naturalist's Library* (1833-1843). Tiu serio estis dividata en kvar ĉefa fakoj: Ornitologio (14 volumoj), Mamuloj (13 volumoj), Entomologio (7 volumoj), kaj Iĥtiologio (6 volumoj); ĉiu preparita de estra naturalisto. James Duncan verkis la priinsektajn volumojn. La artisto responsa pri la ilustraĵoj estis Edward Lear. La verko estis publikita en Edinburgo de W. H. Lizars. La titolpaĝo estis portreto de Latreille.

Aliaj verkoj de Jardine estis eldono de la verkoj de Gilbert White nome *Natural History of Selborne* kaj *Illustrations of Ornithology* (1825–43), kaj eldono de la verko de Alexander Wilson nome *Birds of America''.

Jardine estis aŭtoro de nomigo de nombraj birdospecioj, ĉu sola aŭ kun sia amiko Prideaux John Selby.

## Referencoj
Kategorio:Edinburgo
Kategorio:Skotaj ornitologoj
Harry Church Oberholser

**Harry Church Oberholser** (25an de junio 1870 — 25an de decembro 1963) estis usona ornitologo.

## Biografio 
Harry Oberholser naskiĝis en Broklino, Novjorko. Fine de la 1880-aj jaroj li estis ĉe la Universitato Kolumbio, sed li ne atingis titoliĝon. Li tiam revenis al la Universitato George Washington, kie li ja ricevis titolojn en 1914. La saman jaron, li edziĝis al Mary Forrest Smith, la 30an de Junio. En 1916 li atingis la doktoriĝon. El 1895-1941 li laboris por la *United States Bureau of Biological Survey* (kio poste estos la Fiŝkapta kaj Natura Servo de Usono). Dekomence li laboris kiel ornitologo, poste kiel biologo, kaj poste kiel eldonisto. Li translokiĝis al Cleveland, Ohio, en 1941, kie li laboris kiel zorgisto pri ornitologio en la Klivelanda Muzeo de Natura Historio. Ekde 1904, li instruis pri zoologio kaj ornitologio kaj profesoris en kelkaj altlernejoj. Li estis aŭtoro de nombraj libroj kaj artikoloj. Li estas tre konata kiel ornitologo for de Usono: nome en Aŭstralio, Danio, Germanio, Barato, Sudafriko, kaj Svisio. Li mortis la 5an de decembro, 1963.

## Libroj 
* *The Bird Life of Texas* (1974) ISBN 0-292-70711-8
* *Birds of Mt. Kilimanjaro* (1905)
* *Birds of the Anamba Islands* (1917)
* *The Bird Life of Louisiana* (1938)
* *When Passenger Pigeons Flew in the Killbuck Valley* (1999) ISBN 1-888683-96-1
* *Critical notes on the subspecies of the spotted owl*
* *The birds of the Tambelan Islands, South China Sea*
* *The great plains waterfowl breeding grounds and their protection* (1918)

## Referencoj 
* Handbook of Texas, Harry Church Oberholser

Kategorio:Naskiĝintoj en 1870
Kategorio:Mortintoj en 1963
Kategorio:Usonaj ornitologoj
Hofufo

**Hofufo**, **Al-Hofuf ** (ankaŭ ** Hofuf **, **Hofof**' aŭ **Hufuf**; ) estas la ĉefa urba centro en la oaza regiono Al-Ahsa en la Orienta Provinco de Saŭdarabio.

## Priskribo 
La propra urbo havas populacion de 1,200,000 (censo de 2009} kaj estas parto de pli grandloĝata oazareo de urboj kaj vilaĝoj de ĉirkaŭ 600,000 loĝantoj. Ĝi situantas interne, sudokcidente de Abkaik kaj la metropolita areo de Dhahran-Dammam-Al-Ĥobar ĉe la ŝoseo alsuda al Haradh. Ĝi estas la urbo plej proksima al la fama naftejo Ghawar, unu el plej grandaj en la mondo konvenciaj (surteraj) naftejoj.

Hofuf estas unu el ĉefaj kulturaj centroj en Saŭdarabio. Multaj tre konataj familioj loĝas tie. Kaj tie estas altlernejoj de agrikulturo, veterinara medicino kaj animalaj rimedoj de la Universitato Reĝo Faisal dum aliaj estas en Dammam. La kampuso de Hofuf havas ankaŭ lokojn kie saŭdiaj virinoj povas studi medicinon, dentosciencon kaj ekonomikon.

Legendo lokas tie la enterigan lokon de Lejla kaj Maĝnun, la protagonista paro de la plej populara amhistorio en la araba kaj islama mondoj. Estas legendo ankaŭ ke la reĝino de Ŝeba vizitis tiun urbon el sia regno de Jemeno.

## Klimato 
Hofufo havas sekan dezertan klimaton. En la jaro pluvas 83 mm, inter junio-oktobro ĝenerale ne pluvas, inter decembro-aprilo pluvas mezurebla pluvo. La jara averaĝa temperaturo estas 27 °C, inter majo-septembro tio estas pli ol 30 °C, decembro-februaro tio estas malpli ol 20 °C.

## Transporto 
Kategorio:Urboj de Sauda Arabio
Kategorio:Milionurboj
Orsolya Baász

**BAÁSZ Orsolya** (ba:s) estas hungara grafikisto naskita en Sfântu Gheorghe en 1980. Ŝi estas la filino de grafikisto Imre Baász kaj de artistino Pálma Baász Szigeti.

## Fonto 
* Retejo de artistino
* Erdélyi magyar ki kicsoda, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Pálma Baász Szigeti

**Baász Szigeti Pálma** (ba:s sigeti) estas hungara grafikistino naskita en Târgu Mureș la 14-an de oktobro 1954. Ŝi estis la edzo de grafikisto Imre Baász kaj patrino de grafikistino Orsolya Baász.

## Fonto 
* Retejo de artistino
* Erdélyi magyar ki kicsoda, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
E-horizonto

**E-horizonto** estas subsurfaca malriĉigita grundhorizonto (troviĝas nur en genetike malpli junaj grundoj, sub surfaca A-horizonto, super la riĉigita B-horizonto. La ekesto de E-horizonto estas ligita kun grundformiĝaj procezoj de translokiĝo, malriĉiĝo. Parto de argilo, iam ankaŭ de seskvioksidoj estas translokigita en suban riĉigitan B-horizonton. Pro tiu ĉi diferenciiĝo la E-horizonto havas alian, pli helan koloron, rimarkeble malpli da argilo k.s. (laŭ diferenco de argil-enhavo inter E kaj B horizonto oni esprimas intenson de la procezo. Tipe diversa estas ankaŭ strukturo de grundo en tiuj ĉi du rilataj horizontoj. E-horizonto havas kelkajn bazajn subtipojn, laŭ kondiĉoj de ekesto, intenso de procezoj kaj laŭ translokigitaj materialoj (translokiĝas aŭ nur argilo, aŭ jam seskvioksidoj ktp).

Pri E-horizonto oni parolas rilate al iuj lesiveoj, podzoloj, pseŭdoglejoj, iuj solonecoj kaj kaze de kelkaj ekstereŭropaj grundoj.

Kategorio:Pedologio
Uvira

**Uvira** estas grandurbo kaj diocezo en Demokratia Respubliko Kongo (eksa Zairio). La nacia lingvo parolata en la urbo estas la svahila. Uvira estas romkatolika diocezo kaj apartenas al la episkopujo de Bukavu. Ĝi situas en la teritorio Uvira kaj en la provinco Suda Kivuo.

## Bazaj informoj 
* Urba areo: 74 &nbsp;km², urbocentra areo 16 km²
* Loĝantaro: 378 736 en 2012, 661 779 en aŭgusto 2024, en la urbocentra areo en septembro 2021 estis 170 391
* Supermara alteco: 301 m
* Horzono: UTC +2

## Geografio 
Uvira situas inter montoj ĉe la nordokcidenta bordo de la lago Tanganjiko proksime de Burundo en la orienta parto (eĉ rando) de la lando. Bukavu troviĝas 105 (voje 120), Goma 192 kaj Butembo 396 km norde; Lubumbashi troviĝas 937 km sude; Kinŝaso troviĝas 1540 kaj Boma 1805 km oriente.

eta|maldekstre|280ra|Panoramo de

## Historio 
Uvira estis la antaŭa provinca ĉefurbo dum la regado de Mobutu Sese Seko, la regiono Sud-Kivuo estis parto de la regiono Kivuo. Post la formado de la provinco Sud-Kivuo, la ĉefurbo de la provinco fariĝis Bukavu .

## Trafiko 
La haveno nomata Kalundu, ĉe la suda flanko de la urbo, ofertas boatajn konektojn al Kalemie, Kigoma (en Tanzanio) kaj Buĵumburo (ĉefurbo de Burundo (situanta je nur 15 kilometrojn).

Ĉefvojoj kondukas al Bukavu (120 km norden) kaj Buĵhumburo, krome estas malpli grava (kaj bona) vojo suden (Fizi 60 km suden).

## Klimato 
Uvira situas en subtropika klimato. La temperaturo varias inter 19 kaj 22 °C. Jare pluvas ĉ. 1400 mm. La pluvo kulminas en marto kaj novembro, malkulminas en julio.

La 17-an de aprilo 2020 okazis inundoj pro pluvego. Oni nombras 27 mortintojn. Kelkaj personoj mankas kaj probable troviĝas en la ruinoj de la detruitaj domoj. Oni timas pri sanproblemoj pro la manko je trinkakvo (la firmao, kiu disdonas trinkakvon, estis detruita). 

## Esperanto en Uvira 
La urbeto Uvira estas niĉo de vigla Esperanto-agado : Esperantologiaj semajnoj, seminario pri paco (2005) al kiu partoprenis pli ol 160 personoj.eta|dekstre|320ra|Diagramo pri liverado de la lando, kie  estas trovebla oriente

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Statistikoj pri larĝaj urboj en D.R.Kongo
* Mapo de Uvira, distancoj 
* Mapo de Demokrata Respubliko Kongo (PDF)
* Esperanto en Uvira

Kategorio:Urboj de la Demokratia Respubliko Kongo
Kategorio:Havenurboj
Kategorio:Lago Tanganjiko
5565 Ukyounodaibu

'*5565 *Ukyounodaibu'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japanaj astronomoj Akira Natori kaj Takeŝi Urata elde la *Stacio Yakiimo*, en Ŝimizu (kvartalo de Ŝizuoka en Japanio).

## Ecoj 
Ĝia spektroklaso "S" montras ĝin kiel ŝtonan asteroidon, riĉan je silikatoj de fero kaj magnezio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la japana poetino *Kenreimon-in Ukyounodaibu* (1157 – ?). Ŝi verkis taglibron kun 359 poemoj en kiuj ŝi priskribis sian vivon en la kortego kaj rememorojn pri sia juna amanto *Taira-no Sukemori*, mortinta dum la batalo de Dan-no-ura. Ŝi laboris por la imperiestredzino Taira no Tokuko, kromnomita *Kenreimon-in''.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takeŝi Urata
Kategorio:Malkovrita de Akira Natori
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
Ádám Fischer

**Ádám Fischer,** [fiŝer], hungare **Fischer Ádám** estas hungara dirigento, helpekzercisto. Ankaŭ lia frato Iván Fischer estas dirigento, same lia kuzo György Fischer.
Ádám Fischer naskiĝis la  1949 en Budapeŝto.

## Biografio 
Ádám Fischer devenis el juda familio. Kiel infano, li kantadis en koruso de Budapeŝta Ŝtata Operejo. Li frekventis muzikan mezlernejon en Budapeŝto, poste li plulernis en Vieno kaj Italio, dume li eklaboris en operejo de Graz. Dum la studentaj jaroj li estis helpekzercisto. Lia dirigenta kariero komenciĝis en Milano en 1973. Baldaŭe li roladis en Vieno, Finnlando, Karlsruhe, Munkeno, Freiburg. Inter 2001 kaj 2005 li dirigentis en Mannheim, poste hejmenvenis kaj dirigentis orkestron de Hungara Radio. Poste li gastroladis ekzemple en Parizo, Londono, Novjorko, Bayreuth, Salzburg. Li ricevis premion Kossuth en 2008, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

En 2018 li estis premiita per la Wolf-Premio pri Artoj.

## Notoj 
## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj dirigentoj
Kategorio:Hungaraj helpekzercistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Wolf-premiitoj pri artoj
Vasilij Vasiljeviĉ Dokuĉajev

**Vasilij Vasiljeviĉ DOKUĈAJEV** () naskiĝis la 1-an de marto n.s. 1846 en vilaĝo *Miljukovo*, Smolenska gubernio, Rusia Imperio, mortis la 8-an de novembro 1903 en Sankt Peterburgo. Li estis granda rusa sciencisto, kies ĉefa fako estis grundoesploro de la eŭropa parto de tiama Rusio. Li ankaŭ  estas konsiderata kiel fondinto de pedologio.

## Biografio 
Li elkreskis en familio de paroĥestro *Vasilij Sergejeviĉ Dokuĉajev* kune kun du fratoj kaj kvar fratinoj. Kiam li aĝis 11 jarojn la patro venigis lin en klerikan lernejon situantan en Vjazma urbo. Poste li sukcese finis klerikan seminarion, kio rajtigis rangon de pastro de Rusa Ortodoksa Eklezio.

En 1867 Dokuĉajev abrupte ŝanĝis sian klerikan karieron kaj venis en la fizika-matematikan fakultaton de la Peterburga universitato, kiun li finis en  1871 kiel mineralogiisto. Li interesiĝis ĉefe pri kvaternaraj sedimentoj kaj grundoj de la eŭropa parto de Rusio.

Inter jaroj 1871 kaj 1877 li multe vojaĝis en centra kaj norda Rusio, suda Finnlando, kie li studis geologiajn strukturojn kaj geomorfologian agadon de riveroj.

En 1882 li akceptis proponon de gubernia ĉefurbo Niĵnij Novgorod esplori geologiajn kaj grundajn kondiĉojn de la regiono. Rezultojn li publikigis en dekkvarvoluma laboraĵo *Klasifikado de grundoj en regiono de Niĵnij Novgorod*, kiu ankaŭ enhavis pedologian kaj geologian mapojn.

En 1883 en laboro *Rusia humtero* li priskribas ĝian spacan disvastiĝon, konsiston, strukturon, pedogenezon kaj klasifikadon.

Saman esploradon Dokuĉajev okazigis en Poltava gubernio en 1888 - 1894  kaj priskribis ĝin en deksesvoluma verko.

Ekde 1883 li estis doktoro pri mineralogio de Sankt Peterburga universitato.

Lastajn vivjarojn la sciencisto multe suferis pro neŭrozo, kiu mortigis lin la 8-an de novembro 1903. Vasilij Dokuĉajev estas sepultita en *Smolenska lutera tombejo* en Sankt Peterburgo apud lia edzino *Anna Jegorovna Dokuĉajeva-Sinkler* (1846-1897).

## Memoro 
portas lian nomon:

* Sciencaj universitatoj pri grundoesploro en Moskvo, en Voroneĵa provinco (Rusio), en Ĥarkov (Ukrainio);
* Centra muzeo en Sankt Peterburgo;
* Kelkaj loĝlokoj en Rusio kaj en eksaj respublikoj de Sovetunio;
* Multaj stratoj kaj stratetoj;
* monumento en Puŝkin (urbo), Rusio
* Ekde 1946 ekzistas prestiĝa orita medalo de Akademio de Sciencoj de Sovetunio pro elstaraj laboroj en ĉi-fako;

## Eksteraj ligiloj 
* http://funeral-spb.narod.ru/necropols/smolenskoel/tombs/dokuchaev/dokuchaev.html biografio kaj fotoj  
* http://www.museum.msu.ru/museum78-31.htm lia busto en moskva muzeo de la natura historio  
* http://xn----dtbaibdbjqd4avhbm3d3d0h.xn--p1ai/dokuchaev/  muzeo en Sankt Peterburgo  

Kategorio:Rusiaj geologoj
Kategorio:Pedologio
Kategorio:Naskiĝintoj en Smolenska provinco
Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Grundoscienco
Simbolo de Legendre

La **símbolo de Legendre**, \left ( \frac{a}{p} \right), estas multiplika funkcio uzata en nombroteorio, pri kiu 
argumentoj estas entjera nombro a kaj prima nombro p, kaj valoras 1, -1 aŭ 0, dependante ĉu a estas, aŭ ne,  kvadrata restaĵo module p, ĉi tiu difinita per la kongrua rilato inter *a* kaj estanta, aŭ ne, nombro *x*, tielmaniere ke:
:x^2 \equiv a \pmod p.

Tiu simbolo estis kreita de Adrien-Marie Legendre en 1798.

La Jakobia simbolo estas ĝeneraligo de simbolo de Legendre, pri kiu *p* estas iu ajn pozitiva nepara nombro.

## Difino 
Konsiderante ĉiuj entjerojn a kaj ĉiuj neparaj primojn p, *simbolo de Legendre* (\frac{a}{p}) estas difinita per:

:
\left(\frac{a}{p}\right) = 
\begin{cases}
\;\;\,1 \text{ se } a \text{ estas kvadrata restaĵo laŭ modulo}\ p
\text{ kaj } a \not\equiv 0\pmod{p} \\
-1 \text{ se } a \text{ ne estas kvadrata restaĵo laŭ modulo}\ p\\
\;\;\,0 \text{ se } a \equiv 0 \pmod{p} \text{ , t.e. } a \text{ estas oblo de}\ p.  
\end{cases}

La origina difino de Legendre estis per la eksplicita formulado:
: \left(\frac{a}{p}\right) \equiv a^{(p-1)/2} \pmod{ p}\;\;\text{  kaj } \left(\frac{a}{p}\right) \in \{-1,0,1\} \ .

Laŭ la *kriterio de Eŭlero*, kiu estis eltrovita antaŭe kaj estis konita de Legendre, tiuj du supraj difinoj estas ekvivalentaj.

## Ekzemploj 
: * 2 estas kvadrata restaĵo modulo 7, ĉar 2\equiv 3^2\pmod 7, kaj la kalkulo laŭ la difino de Legendre kondukas al :

:\left(\frac{2}{7}\right) \equiv 2^{\frac{7-1}{2}}= 2^3 \equiv 1\mod7 \ .

: * 5 ne estas kvadrata restaĵo modulo 7 :

:\left(\frac{5}{7}\right) \equiv 5^{\frac{7-1}{2}} = 5^3 \equiv 6 \equiv -1 \mod 7  \ .

: * 14 estas dividebla per 7 :
:\left(\frac{14}{7}\right) \equiv 14^{\frac{7-1}{2}} = 14^3 \equiv 0 \mod7 \ .

## Proprecoj 
*\left(\frac{ab}p\right)=\left(\frac ap\right)\left(\frac bp\right) (la simbolo de Legendre estas do multiplika funkcio rilate al sia supera argumento);

fakte, \left(\frac{ab}p\right)=(ab)^{\frac{p-1}2}=a^{\frac{p-1}2}b^{\frac{p-1}2}=\left(\frac ap\right)\left(\frac bp\right).

*Se   a\equiv b\pmod p, do \left(\frac ap\right) = \left(\frac bp\right).
*\left(\frac1p\right)=1, ĉar 1 estas kvadrato si mem.
*\left(\frac{-1}p\right)=(-1)^{\left(\frac{p-1}2\right)}=
\begin{cases}~~1\text{ se }p\equiv 1\pmod4\\-1\text{ se }p \equiv 3\pmod4.\end{cases} (aparta kazo de -1).

*\left(\frac2p\right) =(-1)^\tfrac{p^2-1}{8}=
\begin{cases}~~1\text{ se }p\equiv 1\text{ ou }7 \pmod8\\-1\text{ se }p \equiv 3\text{ ou }5 \pmod8.\end{cases} (aparta kazo de 2).

*\left(\frac a2\right) = 1  se a estas nepara nombro, kaj 0 se para.
*Se q estas nepara primo, do \left(\frac qp\right) = \left(\frac pq\right)(-1)^{\left(\frac{p-1}2\right)\left(\frac{q-1}2\right)};

la lasta propreco estas konata sub la nomo de leĝo de kvadrata reciprokeco.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* () 
* () Kalkulo de Jakobia simbolo kun ekzemploj 

Kategorio:Modula aritmetiko
János Ferencsik

**János FERENCSIK** [jAnoŝ ferenĉik], hungare **Ferencsik János** estis elstara hungara dirigento, helpekzercisto.

János Ferencsik naskiĝis la  1907 en Budapeŝto - mortis la  1984 en Budapeŝto.

## Biografio 
János Ferencsik frekventis diversajn muzikajn lernejojn, kie li lernis orgenadon, violonadon kaj komponadon en Budapeŝto. En 1925 li ricevis abiturienton, poste li eklaboris (komence senpage) en Budapeŝta Ŝtata Operejo kiel helpekzercisto. En 1930 li komencis sian dirigentan karieron kaj en tiu jaro li jam instruis dirigentadon. Baldaŭe li ofte gastroladis ankaŭ eksterlande, ekzemple en Bayreuth, Kolonjo, Vieno. Liaj plej ŝatataj orkestroj estis en Budapeŝto la opereja, la ĉefurba kaj de Hungara Radio. Post la 2-a mondmilito komence ofte gastroladis en Vieno, sed poste nek li ricevis pasporton, nur en 1957. Poste li multe vojaĝis, nur en Afriko li ne dirigentadis. Li ricevis premiojn Kossuth en 1951 kaj 1961 post la unua ankaŭ aliajn premiojn.

## Liaj dirigentaĵoj (elekto) 
* diversaj operoj
* muzikaĵoj de Béla Bartók, Zoltán Kodály, Leó Weiner, László Lajtha, Ernő Dohnányi, Leoš Janáček, Alban Berg

## Elektitaj disĉiploj 
* Gedeon Fráter
* Miklós Horler
* József Karai
* István Kertész
* Melinda Kistétényi
* János Kulka (dirigento)
* Károly Melles
* Zoltán Rozsnyai
* Béla Vavrinecz

## Memorigiloj 
* memortabulo en Budapeŝto

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj dirigentoj
Kategorio:Hungaraj helpekzercistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Sunrise Records

**Sunrise Records** estis usona diskeldonejo de ĵazo kaj ritmenbluso, kiu ekzistis ekde 1947 ĝis 1949 bestand. Ĝi produktis en la dua duono de la 1940-aj jaroj sondiskojn por la nigrula merkato kaj publikigis precipe sonregistraĵojn de Al Hibbler (iama bandokantisto de la Orkestro Duke Ellington), Mercer Ellington, Earl Hines kaj Johnny Hodges same kiel gospelo-muzikon.
## Eksteraj ligiloj 
* Diskaro de la eldonejo ĉe *78discography*

Kategorio:Ĵazaj sondisko-eldonejoj
Kategorio:Sondisko-eldonejoj
József Soproni

**József Soproni** [jOĵef ŝoproni], hungare **Soproni József,** estis hungara komponisto kaj profesoro, instruisto.

József Soproni naskiĝis la  1930 en Sopron kaj mortis la 24-an de aprilo 2021.

## Biografio 
József Soproni frekventis gimnazion en Sopron, dume li lernis pianon. Inter 1949-1956 li lernis en Muzikakademio Franz Liszt, poste li instruis ĝis 1972 en muzika mezlernejo. Ekde 1962 li instruis ankaŭ en la Muzikakademio. Li profesoriĝis en 1974, li estis vicrektoro en 1984, inter 1988-1994 rektoro. Li ricevis premion Kossuth en 1999, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn. Hungara Radio gardas liajn komponaĵojn.

## Liaj muzikverkoj (elekto) 
* 2 operoj
* diversaj simfonioj
* diversaj konĉertoj
* diversaj muzikaĵoj por korusoj
* diversaj ĉambraj muzikoj

## Elektitaj disĉiploj 
* Mátyás Várkonyi

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Wilbur De Paris

**Wilbur De Paris** (naskiĝis la 11-an de januaro 1900 je Crawfordsville en Indianao; mortis la 3-an de januaro 1973 je Novjorko en Novjorkio) estis usona ĵaza trombonisto, komponisto kaj bandestro de diksilando.[eta|250ra|Wilbur De Paris antaŭ ĵazklubejo [ĵazklubejoj de la 52-a Strato|*Onyx* julion de 1947. Foto de William P. Gottlieb]]

## Vivo 
[250ra|eta|maldekstre| (de maldekstre:) Wilbur De Paris kun [Sammy Price (malantaue), Sidney De Paris, Eddie Barefield kaj Charlie Traeger en klubejo ''Jimmy Ryan's* je novjorko, proks. julion de 1947. Foto de William P. Gottlieb.]]
Wilbur De Paris lernis en la aĝo de sep jaroj ludi arkokornon kaj muzikis kun la bando de sia patro, kiu vagadis prezentante vodevilo-spektaklojn. Komence de la 1920-aj jaroj li unuafoje muzikis en Nov-Orleano dum koncertvojaĝo kun la bando „Mack´s Merrymakers“. Komence de la 1920-aj jaroj li ankaŭ ludis ĉe Stuff Smith kaj fondis en 1925 propran bandon en Filadelfio. En la 1930-aj jaroj li muzikis interalie ĉe Noble Sissle, kun kiu li en 1931 unuafoje iris al Eŭropo, aŭ ĉe Benny Carter kaj Teddy Hill, kun kiu li en 1937 koncertvojaĝis en Eŭropo. Ekde 1938 ĝis 1941 li ludis ĉe Louis Armstrong, kiun li ankoraŭ konis el Nov-Orleano, kaj fondis en 1943 denove propran bandon, en kiu kunlaboris lia trumpetluda frato Sidney De Paris. Li ludis interalie en la 1940-aj jaroj ĉe Ella Fitzgerald kaj Roy Eldridge kaj ekde 1945 ĝis 1947 en la Orkestro Duke Ellington.

Post tio li fondis la ensemblon „New New Orleans Band“, kiu miksis tradician diksilandon kun influoj de svingo kaj uzis laŭ la modelo de la bando „Red Hot Peppers“ de Jelly Roll Morton rafinitajn aranĝaĵojn. Wilbur De Paris estis same kiel sia frato plurfoje muzikinta kaj surdiskiginta kun Morton kaj enprenis ankaŭ muzikistojn de Morton en sian bandon, ekzemple klarnetiston Omer Simeon kaj frapinstrumentiston Freddie Moore. Krom lia frato ofte ankaŭ kunmuzikis Doc Cheatham kiel trumpetisto, kiu kontraste al Sidney De Paris rezignis pri grumblego-efektoj per sia trumpeto. Aliaj bandanoj estis pretertempe Zutty Singleton ĉe frapinstrumentaro, Don Kirkpatrick ĉe piano kaj Eddie Gibbs resp. Lee Blair ĉe banĝo (Blair muzikis pli frue ankaŭ ĉe ). „New New Orleans Band“ estis en la 1950-aj jaroj tre sukcesa en Novjorko kaj komencis fine de la 1950-aj jaroj koncertvojaĝi tutmonde. En 1957 ili reprezentis Usonon dum la sendependiĝo-solenaĵo de Ganao kaj muzikis en 1960 je la unua ĵazfestivalo je Antibes. Post la morto de sia frato en 1967 Wilbur De Paris jam nur prezentis laŭokaze.

## Literaturo 
* Martin Kunzler: *Jazz Lexikon''. direct Media, Berlino 2005, ISBN 3-89853-018-3 (1 CD-ROM).

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio

Kategorio:Ĵaztrombonistoj
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Kategorio:Bandestroj
Dave Black

**Dave Black** (vere: *David John Black*; naskiĝis la 23-an de januaro 1928 en Filadelfio; mortis la 4-an de decembro 2006 je Alameda en Kalifornio) estis usona frapinstrumentisto de svingo kaj de diksilando.

## Kariero 
Dave Black akompanis Ĉarlion Parker dum gastludo en Filadelfio proksimume 1948, kiam ĉi tiu koncertis en ĵazklubejo *Blue Note*. Pli malfrue Black membriĝis en la Orkestro Duke Ellington, kiam Louie Bellson estis forlasinta la bandon; Black kaj Butch Ballard estis pretertempaj frapinstrumentistoj, ĝis kiam Sam Woodyard en 1956 je ilia mita prezentado je la Newport Jazz Festival transprenis la postenon. Tiel Black kunverkis la triopo-albumon *Piano Reflections* de Duke Ellington, krome li estis en la bando, kiam ekestis la albumoj *Ellington in Hamilton 1954* kaj *Ellington ’55*. Fine de la 1950-aj jaroj Black muzikis en la diksilanda bando de Bob Scobey en San-Francisko.

## Literaturo 
* Richard Cook kaj Brian Morton: *The Penguin Guide To Jazz On CD.* 6-a eldono. Penguin, Londono 2002, ISBN 0-14-051521-6

## Eksteraj ligiloj 
* Dave Black ĉe drummerworld.com
* *Dave Black – drummer with Duke Ellington, Charlie Parker ,* Nekrologo de Jesse Hamlin en *San Francisco Chronicle*, 6-an de decembro 2006
* *Duke Ellington Band Drummer Dave Black, 78,* Nekrologo de Adam Bernstein en *Washington Post,* 7-an de decembro 2006
* *Dave Black long Jazz drum solo,* vidbendo ĉe *YouTube,* enmetita la 9-an de julio 2008 (9:48 min)

## Referenco 
Kategorio:Ĵazaj frapinstrumentistoj
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Hans Jørn Fogh Olsen

kaj aktiva popularigisto pri astronomio.

Laŭ la Minor Planet Center, li malkovris 4 asteroidojn en kunlaboro kun Karl Augustesen kaj Poul Jensen inter 1984 kaj 1987.

La asteroido 5323 Fogh estis nomita en lia honoro por festi lian 60-an naskodaton.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Slipo de Hans Jørn Fogh Olsen ĉe IAU 

Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj