open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Smeaton

**John SMEATON** RSL (8a de Junio 1724&nbsp;– 28a de Oktobro 1792) estis brita konstru-inĝeniero responsa pri la desegno de pontoj, kanaloj, havenoj kaj lumturoj. Li estis ankaŭ lerta mekanika inĝeniero kaj elstara fizikisto. Smeaton estis la unua mem-proklamita "civila inĝeniero", kaj estas ofte konsiderata kiel la "patro de la konstrua inĝenierarto". Li estis pioniro de la uzo de hidraŭlika kalko en betono, uzante gruzojn kaj brik-povon kiel agregaĵo. Smeaton estis asociano de la klubo de gravuloj Luna Societo.

Li estis elektita membro de la Reĝa Societo de Londono en 1753 kaj en 1759 li ricevis la Medalo Copley "pro la zorgemaj eksperimentoj koncerne akvoradojn kaj ventmuelajn velojn, kiujn li komunikadis al la Societo, pro sia eksperimenta enketo pri la potencoj de akvo kaj vento en la rotacio de mueliloj." Lia similtema artikolo de 1759 nome "An Experimental Enquiry Concerning the Natural Powers of Water and Wind to Turn Mills and Other Machines Depending on Circular Motion" temis pri la rilatoj inter premo kaj rapideco ĉe objektoj moviĝante en aero. Liaj konceptoj estis poste disvolvigitaj en la 'Smeaton Koeficiento'. La eksperimentojn de Smeaton pri akvoradoj li faris je malgrandskala modelo per kiu li testis variajn formojn laŭlonge de periodo de sep jaroj. La rezultanta pliigo en la efikeco en akvoenergio kontribuis al sukceso de la Industria Revolucio.

## Referencoj
* 

Kategorio:Britaj inventistoj
Jacob Leupold

**Jacob LEUPOLD** (22a de Julio 1674 – 12a de Januaro 1727) estis germana fizikisto, matematikistoj, instrumentfaristo, minkomisionano kaj inĝeniero. Li verkis ŝlosilan libron *Theatrum Machinarum Generale* ("Ĝenerala teorio de maŝinoj"). 

Jacob Leupold konstruis multajn instrumentojn utilajn por eksperimentaj studoj pri fiziko. En 1699 la interesoj de Leupold estis tute ŝanĝintaj al mekaniko kaj matematiko. Leupold estis konsiderita frua inventisto de aer-pumpilo. Li desegnis sian unuan pumpilon en 1705, kaj en 1707 li publikigis libron "Antlia pneumatica illustrata". En 1711 laŭ konsilo de sia prezidanto G. W. Leibniz, la Prusa Akademio de Sciencoj akiris la pumpilon de Leupold. En 1715 Leupold iĝis akademiano. En 1720 Leupold eklaboris por la manuskripto de *Theatrum Machinarum*. Ĝi estis la unua sistema analizo de mekanika inĝenierado. Ĝi inkludis, frue en sia tempo, desegnon de alt-prema nekondensa vapormaŝino, kies realigojn oni ne konstruis ĝis la komenco de la 19-a jarcento. *Theatrum machinarum* konsistas el 10 ilustritaj volumoj. Ĝi estis publikigita en Leipzig inter 1724 kaj 1739. 

* 

Kategorio:Germanaj sciencistoj
Kategorio:Germanaj inventistoj
Roncourt

''''*  estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Moselle* - prononco [], nomata laŭ la france samnoma rivero Mozelo - en la historia kaj kultura regiono Loreno kaj ekde 2016 en la nova administra regiono *Grand Est* ("Granda Oriento"). Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Metz ([], ) kaj al la kantono **. 

La loĝloko en dokumentoj jam menciiĝis en 1128  kaj multajn jarcentojn apartenis al la duklando Bar.

eta|maldekstra|250ra|

La teritorio dividas limojn kun la najbaraj komunumoj . 

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Moselle
* Hagnéville-et-Roncourt kun loĝloko *Roncourt'' en la Vogezoj

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Moselle
Frénois

**Frénois** - prononco  - povas aludi al
* Frénois (Côte-d'Or), komunumo en la departemento Côte-d'Or de Francio kaj
* Frénois (Vosges), komunumo en la departemento Vogezoj de Francio.
Gignéville

''''* estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Vosges* (Vogezoj), en la administra regiono *Grand Est* ("Granda Oriento") kaj en la historia kultura regiono Loreno. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Neufchâteau kaj al la kantono *''.

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Vosges

Kategorio:Komunumoj de Vosges
Claude de Jouffroy d'Abbans

**Claude François Dorothée**, markizo de '''Jouffroy D'Abbans''' (Roches-sur-Rognon, Champagne, 1751 - Parizo, 1832) estis franca inĝeniero fama kiel unua inventisto de la vaporŝipo.

En 1773, Jouffroy D'Abbans studis la *pompe à feu* (pumbilo kontraŭincendia) kun la fratoj Perier, kiun oni uzis kiel forto por la  hidraŭlika aparato disvolvita de Chaillot, cele al atingo de elpelo de boato.

En 1776, D'Abbans disvolvis vaporŝipon dektrimetran, nome *Palmipède*, en kiu la motoro movis padelojn kiuj havis turniĝantajn brakojn. Tiu ŝipo navigis laŭ la rivero Doubs en junio kaj julio tiujare.

En 1783, li fabrikis vaporŝipon de radoj nomita "Piroskafo" en la rivero Saone. Tamen, la Franca Akademio de Sciencoj malpermesis la uzon de tiu nova invento en Parizo, kaj nomumis Perier, rivalo de D'Abbans kies klopodoj estis malsukcesaj, kiel inspektisto de la projekto. Postaj malfacilaĵoj pro la Franca Revolucio baris tiun progreson.

* 

Kategorio:Francaj inventistoj
Oliver Evans

**Oliver EVANS** (13a de Septembro, 1755 – 15a de Aprilo, 1819) estis usona inventisto, inĝeniero kaj negocisto naskiĝinta en rura Delavaro kaj poste setliĝinta komerce en Filadelfio. Li estis unu el la unuaj usonanoj kiuj konstruis vapormaŝinojn kaj estis apoganto de altpremvaporaj (anstataŭ malaltpremvaporaj). Pioniro en fakoj de aŭtomatigo, material-manipulado kaj vapormaŝinoj, Evans estis unu el la plej fekundaj kaj influaj inventistoj en la komencaj jaroj de Usono.

## Kariero 
June li estis metilernanto pri ĉarfarado. Kun siaj fratoj, li laboris dum ĉirkaŭ unua jardeko desegnante, konstruante kaj perfektigante aŭtomatan muelejon kun aparatoj kiel sitelĉenoj kaj transportzonoj. Farante tion, Evans desegnis kontinuan procezon de fabrikado kiu ne postulis homan laboron. Tiu nova koncepto montriĝos ŝlosila por la Industria Revolucio kaj por la disvolvo de amasproduktado. Poste Evans turnis sian atenton al vaporenergio, kaj konstruis la unuan altpreman vapormaŝinon en Usono en 1801, disvolvante sian desegnon sendepende de Richard Trevithick, kiu estis konstruinta la unuan vapormaŝinon en la mondo unu jaron antaŭe. Evans klopodis konstrui vaporaŭton kaj finfine li konstruis kaj funkciigis tian vehiklon en 1805. Konata kiel Oruktor Amphibolos, ĝi estis la unua aŭtomobilo en la la lando kaj la unua amfibia veturilo en la mondo, kvankam ĝi estis ankoraŭ tro primitiva por atingi sukceson.

## Verkoj 
* Evans, Oliver (1795). ''The Young Mill-wright and Miller's Guide*. Philadelphia, PA: Oliver Evans.
* Evans, Oliver (1805). *The Abortion of the Young Steam Engineer's Guide*. Philadelphia, PA: Fry & Kammerer.
* Evans, Oliver (1813). *Patent Right Oppression Exposed; Or, Knavery Detected*. En an Address, to Unite All Good People to Obtain a Repeal of the Patent Laws. Philadelphia, PA: R. Folwell kaj G. Allchin.
* Evans, Oliver (1817). *Oliver Evans to His Counsel: Who are Engaged in Defence of His Patent Rights, for the Improvements He Has Invented : Containing a Short Account of Two Out of Eighty of His Inventions, Their Rise and Progress in Despite of All Opposition and Difficulties, and Two of His Patents with Explanations''. Philadelphia, PA: Oliver Evans.

* 

Kategorio:Usonaj inventistoj
Kategorio:Usonaj inĝenieroj
Akva solvaĵo

**Akva solvaĵo** estas solvaĵo en kiu la solvanto estas akvo. Oni kutime montras tion en kemiaj ekvacioj aldonante rimarkon **(aq)** al la koncerna formulo, analoge al rimarkoj (s), (l), (g) por materistatoj, ekzemple:

: CO2 (g) + H2O (l) ⇄ CO2 (aq) + H2O (l) ⇄ H2CO3 (aq)

Oni reprezentus solvaĵon de ordinara tablosalo aŭ natria klorido (NaCl) en akvo kiel **NaCl(aq)**. Ĉar akvo estas bonega solvanto kaj ankaŭ nature abunda, ĝi estas ĉiea solvanto en kemio.

Substancoj kiuj estas *hidrofobaj* ("akvo-neafinaj") ofte ne dissolviĝas bone en akvo dum tiuj kiuj estas *hidrofilaj* ("akvoafinaj") faras. Ekzemplo de hidrofila substanco estas natria klorido. Acidoj kaj bazoj estas akvaj solvaĵoj, kiel parto de siaj difinoj de *Arrhenius*.

Ĉu la substanco povas egali aŭ superi la fortajn allogajn fortojn kiujn akvaj molekuloj generas inter si determinas la kapablon de substanco dissolviĝi en akvo. Se al la substanco mankas la kapablo dissolviĝi en akvo la molekuloj formas precipitaĵon.

Kategorio:Kemiaj proprecoj
Kategorio:Solvaĵoj
György Radó

**György Radó** [djordj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Radó György Endre** estis hungara tradukisto, verkisto. Lia edzino estis Márta Kormos.

 naskiĝis  en Budapeŝto, li mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
 devenis el juda familio, sed ili ĉiuj konvertiĝis al katolikismo en 1919. Li akiris diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1934. Inter 1949-1952 li estis referanto pri kulturaj rilatoj kun Sovetunio. Ekde 1966 li estis la prezidanto de komisiono en la Internacia Federacio de Tradukistoj. Li ricevis eksterlandajn kaj hungarajn premiojn inter 1948-1987. Li vidviĝis en 1988.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Makszim Gorkij Magyarországon* (1951)
* *Majakovszkijról* (studo, 1960) 
* *Gorkij élete* (romano, 1967)
* *Nyelvrokonok között* (vojaĝpriskribo, 1975)
* *Madách Imre Életrajzi krónika* (studo, 1987)
* *Az én hazám* (studo, 1990)

## Elektitaj tradukaĵoj 
* Edgar Allan Poe: *A Colosseum* 
* Miĥail Lermontov: *A démon*
* Adam Mickiewicz: *A balaklavai várromok*
* Henry Wadsworth Longfellow: *Az esős nap*
* Nikolaj Ostrovskij: *Az acélt megedzik* (romano, 1949)

## Fontoj 
* datenoj el ukrainia Vikipedio
* datenoj
* tradukaĵoj
* verkoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Smrk

**Smrk** () estas municipo en distrikto Třebíč en Regiono Vysočina, Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  (). 

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1104.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Kapelo el la jaro 1850

## Pluaj fotoj 

Center of Smrk, Třebíč District.jpg|Centro de Smrk
Municipial office of Smrk, Třebíč District.jpg|Municipa ofico en Smrk

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj en distrikto Třebíč
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Třebíč
Kategorio:Setlejoj en Křižanova montetaro
Smrk (apartigilo)

**Smrk** povas esti nomo de:

;homa setlejo
* Smrk – municipo en distrikto Třebíč
* Smrk (Úžice) – parto de municipo Úžice en distrikto Kutná Hora
* Smrk (Čistá) – parto de municipo Čistá en distrikto Rakovník
** Smrk (burgejo) – burgejo ĉe tiu ĉi vilaĝo
Submarŝipforma sandviĉo

[eta|280x280ra|La subsandviĉo de longo de 6 coloj kiel vendiĝis ĉe [Subway (restoracio)|Subway]]
**Subsandviĉo** ( aŭ mallonge: **Sub**, ankaŭ estas nomita **itala sandviĉo**) estas speco de sandviĉo konsistanta el freŝa bageto tranĉita laŭlonge, kiu estas plenigita per kolbaso, fromaĝo, legomoj, saŭcoj kaj spicoj. La sandviĉo estis inventita komence de la 20-a jarcento en la italaj enmigrintaj komunumoj en la nordorienta Usono.

En malsamaj regionoj ĉirkaŭ Usono ekzistas malsamaj nomoj por la sandviĉo, kaj foje ankaŭ malsamaj lokaj varioj. La sandviĉo iĝis aparte populara loka manĝaĵo en Nordameriko dum la 1940-aj jaroj en la urboj Bostono (kie ĝi estis nomita "Hero"), en Novjorko (kie ĝi estis nomita "Grinder"), en Filadelfio (kie ĝi estis nomita " Hoagie"), en Los-Anĝeleso (kie ĝi estas nomita "Zep" aŭ "Zepelin"), en Konektikuto (kie ĝi estas nomita "Wedgie"), en Florido (kie ĝi estas nomita "Kuba Sandviĉo"), en Viskonsino (kie ĝi estas nomita "Garibaldi"), kaj en Ilinojso (kie ĝi estas nomita "itala bovaĵa sandviĉo").

Multaj internaciaj rapidmanĝejoj specialiĝas pri farado de la sandviĉo, inkluzive de Firehouse Subs, Quiznos, Mr. Sub kaj la plej granda ĉeno inter ili - Subway. En Usono ekzistas multaj restoracioj, kiuj specialiĝas pri fabrikado de la sandviĉo.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de regiona vario de la vorto por submarŝipa sandviĉo uzanta datumon de Bert Vaux enreta enketo de anglaj dialektoj (vidu demandon 64)

Kategorio:Nov-Anglia kuirarto
Kategorio:Kulturo de Novjorko
Kategorio:Usona kuirarto
Kategorio:Sandviĉoj
István Rákóczi

**István Rákóczi** [iŝtvAn rAkOci], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Rákóczi István** estas hungara historiisto, altlerneja instruisto.

 naskiĝis  en Budapeŝto.
 
## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris historiistan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1982, post 3 jaroj li ankaŭ doktoriĝis. Ekde 1981 li instruis en la universitato. Li kandidatiĝis (CSc) en 1996 antaŭ la Hungara Scienca Akademio, en la sekva jaro li akiris sciencan gradon Ph.D.. Lia habilitiĝo okazis en 2006 en Universitato de Pécs, ekde 2014 li estis katedrestro en Universitato Loránd Eötvös. Lia intereso specialiĝis pri Portugalio. Li ricevis portugalan kaj hungaran premiojn. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Mares Literários Luso-Húngaros* (2003)
* *Újabb források a Braziliába kivándorló magyar kolónia történetéhez* (2019)
* *Maximilianus Transylvanus: a színe és a visszája* (2021)

## Fontoj 
* hungarlingva membiografio kun foto
* datenoj kun foto
* hungarlingva biografio
* datenoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Comcast

**Comcast Corporation** (, antaŭe **Comcast Holdings**) estas la plej granda kabla kaj telekomunika korporacio en la mondo laŭ enspezo. Comcast estas la plej granda kompanio pri kablo kaj interretaj servoj en Usono, kaj la tria inter la telefonkompanioj. La korporacio estas, interalie, la posedanto de la televidkanalo NBC, de Universal Studios kaj de la animacio-studioj de DreamWorks.

Comcast servas privatajn kaj komercajn klientojn en 40 ŝtatoj de Usono same kiel la Distrikto de Columbia. La oficejoj de la firmao situas en Filadelfio, Pensilvanio.

## Historio 
La 28-an de April 2016, iĝis konata ke la kablokompanio Comcast, gvidita fare de Universal Films, aĉetas la DreamWorks animacio-studiojn por 3.8 miliardoj USD .

La kompanio suferas de negativa bildigo. La servo al klientoj de la firmao ofte estas kritikata. Ankaŭ, la firmao malobservis la principon de reta neŭtraleco, kaj estas en konflikto de intereso kiel enhavproduktanto kiu ankaŭ estas interreta provizanto .

La 22-an de septembro 2018, Comcast aĉetis la amaskomunikilan reton "Sky" por 39 miliardoj USD. Kelkajn tagojn poste 20-a Century Fox vendis la ceteron de ĝiaj posedaĵoj en Sky al Comcast por 15 miliardoj USD.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Transnaciaj firmaoj
Kategorio:Telekomunikado
Kategorio:Video laŭpeta
Walgreens

**Walgreens** estas la plej granda apoteka ĉeno en Usono.

La apoteka ĉeno estas la due plej granda apoteka ĉeno de Usono post CVS Health. Ĝi specialiĝas pri plenigado de receptoj, sanaj kaj bonfartaj produktoj, saninformoj kaj fotoservoj. Ĝi estis fondita en Ĉikago, Ilinojso, en 1901, kaj havas ĉefsidejon en la Ĉikago antaŭurbo de Deerfield, Ilinojso. La 31-an de decembro 2014, Walgreens kaj Svis-bazita Alliance Boots kunfandiĝis por formi novan holdingon, Walgreens Boots Alliance Inc. Walgreens iĝis filio de la nova firmao.

Walgreens funkciigas proksimume 7,500 apotekojn en ĉiuj 50 ŝtatoj de Usono, en Vaŝingtono kaj en Porto-Riko. Proksimume 2,000 el la butikoj estas malfermitaj 24 horojn tage kaj la plej multaj el la butikoj situas sur stratanguloj kaj centraj intersekciĝoj. Krom medikamentoj, kosmetikaj produktoj estas vendataj en vendejoj kaj ekzistas fako pri fota disvolviĝo.

## Historio 
La firmao estis fondita en Ĉikago en 1901 fare de Charles Rudolph Walgreen, la filo de enmigrintoj de Svedio. En 1916, 19 apotekoj funkciigis en la grandurbo, kaj en 1930, proksimume 400 apotekoj funkciigis en 87 grandurboj en Usono. Post la morto de Charles Rudolph Walgreen Sr., la firmao estis heredita fare de lia filo Charles Rudolph Walgreen Jr. Post li, komence de la 1970-aj jaroj, la firmao estis heredita fare de Charles Rudolph Walgreen la 3-a.

En April 2010, la firmao akiris la proprieton de la Dwayne Reed ĉeno de butikoj por 623 milionoj USD.

En aŭgusto 2019, Walgreens anoncis sian intencon fermi 200 butikojn en Usono. La fermoj de vendejo reprezentas malpli ol 3% de la 10,000 filioj en Usono. La kompanio esperas ŝpari jarajn elspezojn de 1,5 miliardoj da dolaroj ĝis 2022 .

## Funkcio 
Por vendo, ĝi uzas diversajn butiknomojn kiel Walgreens, Duane Reade, Boots kaj Alliance Healthcare. Ĝi ankaŭ vendas erojn sub produktnomoj kiel ekzemple No7, Soap & Glory, Liz Earle, Sleek MakeUP kaj Botanics.

Estas tri komercsekcioj:

* Podetala Apoteko Usono
* Retail Pharmacy International kaj
* Farmacia Pogranda.

Plej sendependaj vendejoj havas similan aspekton kaj aranĝon, inkluzive de pli granda kaj pli vasta aranĝo ol kelkaj vendejoj en pli grandaj urboj. Pli novaj konstruaĵoj havas pli modernan dezajnon kompare kun pli malnovaj butikoj. Vendejoj kutime havas belecan vendotablon proksime de la kosmetikaĵoj, kun pli okupataj butikoj havantaj beleckonsultiston. Plej multaj butikoj havas fotosekcion, kiu estas aŭ malantaŭ la antaŭa registro aŭ en aparta parto de la vendejo. Estas memservaj fotaj kioskoj proksime de la fotofako, kie klientoj povas presi fotojn kaj fotajn produktojn. Plej multaj butikoj havas apotekon , kutime en la malantaŭo, kie homoj povas demeti kaj preni receptojn same kiel aĉeti certajn medikamentojn kiuj enhavas pseŭdoefedrinon .

## Fonto 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Apotekoj
Haréville

''''* estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Vosges* (Vogezoj), en la administra regiono *Grand Est* ("Granda Oriento") kaj en la historia kultura regiono Loreno. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Neufchâteau kaj al la kantono *''.

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Vosges

Kategorio:Komunumoj de Vosges
Subway (restoracio)

**Subway** estas usona transnacia sandviĉrestoracia rapidmanĝeja ĉeno, kun restoracioj disvastigitaj tra la tuta mondo . La ĉenaj restoracioj ĉefe vendas submarŝipformaj bagetaj sandviĉoj (familiare konataj kiel subsandviĉojn) kaj salatojn. Laŭ la retejo de la kompanio, la ĉeno havas 36 821 restoraciojn en 102 landoj (en junio 2021) . Aktuale en 2010, ĝi estas vicigita kiel la plej granda rapidmanĝeja ĉeno en la mondo, preterpasinte la McDonald's ĉenon laŭ la nombro da restoracioj kiujn ĝi funkciigas . La ĉefaj oficejoj de la firmao situas en Milford, Konektikuto, same kiel kvin centraj regionaj oficejoj disigitaj ĉirkaŭ la mondo.

## Historio 
En 1965 Fred DeLuca, kiu estis nur 17 jarojn maljuna, pruntis 1,000 USD de sia amiko Peter Buck por komenci sub sandviĉrestoracion nomitan "Pete's Super Submarines" en Bridgeport, Konektikuto, kaj la sekvan jaron ili formis Doctor's Associates Inc. por vastigi la komercon al franĉiza restoracioĉeno. La nomo de la firmao estis elektita ĉar la celo de DeLuca estis gajni sufiĉen de la komerco por pagi instrukotizon por medicinaj studoj. En 1968, la nomo de la ĉeno estis ŝanĝita al "Metroo". La unua restoracio malfermiĝis ĉe la okcidenta marbordo en Fresno, Kalifornio, en 1978 . En 1981, la ĉeno jam havis 166 restoraciojn. La unua restoracio ekster Nordameriko estis malfermita en Barejno en decembro 1984 . La unua restoracio en Britio estis malfermita en Brajtono en 1996. En 2002, ĝi preterpasis McDonald's kaj iĝis la plej granda restoracioĉeno en Usono . En 2008, la ĉeno havis 22 000 restoraciojn en Usono kaj 8 000 en la cetero de la mondo .

En 2017, kanada novaĵreto faris DNA-teston por kokaĵo vendita kaj malkovris ke tio, kio estis vendita al klientoj kiel kokaĵo, estas fakte miksaĵo de sojo, mielo, industriaj materialoj kaj nur 50% kokaĵo .

En septembro 2020, la Supera Kortumo de Irlando decidis, ke la bulkoj uzataj en la ĉeno ne povas esti konsiderataj "pano" laŭ la leĝoj pri AVI de la lando, ĉar ilia sukerenhavo superas 10% .

En 2023, la BBC raportis ke la ĉeno estis vendita al Roark Capital, posedantoj de Dunkin' Donuts kaj Baskin-Robbins, en interkonsento laŭ valoro de $9 miliardoj USD, kiel taksita de Reuters. La Novaj posedantoj planas tutmondan vastigon de 23 000 vendejoj. Laŭdira valoro de la interkonsento farus ĝin la tria plej granda akiro en usona restoracia historio de negoco, nure superita de la akiro de Tim Hortons fare de Burger King por $11.4 miliardoj kaj la aĉeto de Dunkin' Grupo fare de Roark en 2020 por $3.7 miliardoj USD 

La noventreprena kosto posedi franĉizon de Subway estas grave pli malalta ol konkursantoj, komencante ĉe ĉirkaŭ $200,000 ĝis $500,000. Tamen, Subway koncesiuloj ankaŭ pagas la plej altaj procentoj de profitoj (ĉirkaŭ 12.5%) al Subway kiel komparita de konkursantoj .

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Restoraciaj ĉenoj en Usono
Kategorio:Rapidmanĝaj restoraciaj ĉenoj en Usono
Kategorio:Transnaciaj firmaoj
Kategorio:Nutraĵfirmaoj en Usono
Brown-Forman

**Brown-Forman** estas unu el la plej grandaj kompanioj de alkoholaĵoj en Usono .

La firmao estas internacia produktanto de viskio, vodko, alkoholaĵo, tekilo, ĉampano kaj vino kun radikoj en Kentukio. La kompanio estas listigita en la S&P 500. La ĉefsidejo de la firmao estas en Louisville. Brown-Forman laborigas pli ol 4,600 homojn tutmonde (2016). La kompanio estas publike komercita ĉe la Novjorka Borso (NYSE) sub la simbolo "BF-B" .

Fondite en 1870 fare de George Brown kaj John Foreman. La ĉefa akciulo de la firmao estas la Brown-familio, kiu posedas pli ol 70% de la voĉdonaj akcioj .

Kun la komenco de Prohibicio en Usono, Bruna–Forman estis donita unu el ses naciaj licencoj produkti medikamentan viskion .

Bonkonataj produktoj de la firmao estas Jack Daniel's, Canadian Mist (ekde 1890), Early Times, Old Forester (pli poste Forester), Woodford Reserve, Glendronach, Benriach, Glenglassaugh, Korbel Champagner, Chambord Liqueur (frambogusta likvoro), Tequila el Jimador, kaj Tequila Herradura Finlandia Vodko.

Brown-Forman posedas la sekvajn markojn de alkoholaĵoj :

* Viskio: Jack Daniel's, Woodford Reserve, Old Forester, Benriach, Slane, GlenDronach, Coopers' Craft, Glenglassaugh;
* Tekilo: Herradura, Jimador, Pepe Lopez;
* Ĝino: Fords Gin;
* Likvoro: Chambord (frambogusta);
* Vino: Sonoma-Cutrer, Korbel;
* Kokteloj: Jimador New Mix, Rangers, Up or Over.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Firmaoj de Kentukio
Kategorio:Alkoholaĵoj
Jemnice (apartigilo)

Nomon **Jemnice** havas pluraj setlejoj:

* Jemnice, urbo en distrikto Třebíč
* Jemnice (Osek), parto de municipo Osek en distrikto Strakonice
* Jemnice (Strážek), parto de municipo Strážek en distrikto Žďár nad Sázavou
* Jemnice (Tisová), parto de municipo Tisová en distrikto Tachov

## Similaj nomoj 
* Jilemnice
* Jamnice
Hrotovice

**Hrotovice** () estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Regiono Vysočina, distrikto Třebíč 18&nbsp;km sudoriente de Třebíč. En  ĝi havis .

## Historio
La unua skribmencio pri la urbo de venas el la jaro 1228.

## Loĝantaro
## Memorindaĵoj 
* Kastelo Hrotovice – kvarala renesanca kastelo, alionstruita en la 19-a jarcento el gotika burgejo, en la 18-a jarcento alikonstruita en la barokan aspekton.
* Monumento de František Bohumír Zvěřina – naskodomo de pentristo František Bohumír Zvěřina
* Preĝejo de sankta Laŭrenco – preĝejo el la 13-a jarcento

## Pluaj fotoj 

World War II memorial in Hrotovice, Třebíč District.jpg|Monumento al falintoj en la dua mondmilito
Race track for RC controlled cars in gymnasium Hrotovice, Třebíč District.jpg|Konkursoj de radiaj modeloj en Sport V hotelu
Sport hotel Hrotovice.jpg|Sport V hotel en Hrotovice

Kategorio:Municipoj en distrikto Třebíč
Kategorio:Urboj en distrikto Třebíč
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Setlejoj en Jeviŝovica montetaro
Jemnice

:*Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en Regiono Vysočina. Pluaj signifoj estas indikitaj en paĝo Jemnice (apartigilo).*

**Jemnice** () estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Regiono Vysočina, distrikto Třebíč. En  ĝi havis . 

## Historio
La unua skribmencio pri la urbo de venas el la jaro 1227.

## Loĝantaro
## Partoj de urbo 
* **Jemnice**
* Louka
* Panenská

Ekde la 1-a de januaro 1980 ĝis la 31-a de decembro 1992 apartenis al la urbo ankaŭ Bačkovice.

## Memorindaĵoj 
* Ŝtona virgulino
* Jemnicaj remparoj, kiujn lasis en la jaro 1227 konstrui Přemysl Otakar la 1-a
* Juda tombejo el la 14-a jarcento, konservita konstruaĵo de ĥedero kaj rabenato
* Preĝejo de sankta Jakobo
* Preĝejo de sankta Vito

## Pluaj fotoj 

Romanska vez Podoli.jpg|Romanika turo Podolí (stato ĉirkaŭ la jaro 2000)
Jemnice, bašta 01.jpg|Bastiono en strato V Zahrádkách
Jemnice, Kamenná panna.jpg|Ŝtona virgulino


Kategorio:Municipoj en distrikto Třebíč
Kategorio:Urboj en distrikto Třebíč
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Setlejoj en Jeviŝovica montetaro
Kategorio:Setlejoj en Křižanova montetaro
József Reményi (ĵurnalisto)

**József Reményi** [jOĵef remEnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Reményi József** estis hungara ĵurnalisto, altlerneja instruisto. Lia persona nomo estis *Joseph* en Usono.

József Reményi naskiĝis  en Pozono (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis  en Klevlando (Usono, Ohio).
 
## Biografio 
József Reményi maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1910, poste li studis juron. Dum la studentaj jaroj li debutis kiel novelisto kaj poeto. Post siaj studoj li ricevis postenon en konsulejo en Usono. En 1917 li ne hejmenvenis, sed li estis ĵurnalisto en Usono ĉe hungaraj kaj anglaj gazetoj. En fino de la 1920-aj jaroj li instruis en Universitato Case Western Reserve, poste en aliaj altlernejoj. Li ricevis usonan premion en 1965. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Akik árnyékban élnek* (noveloj, 1912) 
* *Jó hinni* (romano, 1922)
* *Élni kell!* (romano, 1931) 
* *Hungarian Literature* (1947)
* *Three Hungarian poets. Bálint Balassa, Miklós Zrinyi, Mihály Csokonai Vitéz* (1955)
* *Hungarian writers and literature. Modern novelists, critics, and poets* (1964)

## Memorigiloj 
* busto en Klevlando

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
41907 Jonathanford

'*41907 *Jonathanford'''* estas malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita en la kadro de la astronomia kampanjo LONEOS, la 15-an de novembro 1998, elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sudoriente de Flagstaff (Arizono, Usono).

Ĝi estas proksima de la  1:4 kun la Tero kaj 3:1 kun Jupitero.

## Nomo 
Ĝi estas nomita en honoro de *Jonathan (Jon) Ford'', altranga edukisto ĉe la Observatorio Lowell. Li servas kiel ambasadoro kaj gvidanto por la vizitantoj de Lowell, entuziasme rakontante al ili historiajn rakontojn pri sciencaj malkovroj. Li ankaù instruas kaj trejnas novajn volontulojn pri teleskopaj operacioj kaj bazoj de sciencaj komuniko kaj interpreto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Mandres (apartigilo)

**Mandres** estas la nomo aŭ parto de la nomo de pluraj francaj komunumoj:
* Mandres en la departemento Eure
* Mandres-aux-Quatre-Tours en la departemento Meurthe-et-Moselle
* Mandres-en-Barrois en la departemento Mozo
* Mandres-la-Côte en departemento Haute-Marne
* Mandres-les-Roses en la departemento Val de Marne
* Mandres-sur-Vair en la departemento Vogezoj

Aliaj lokoj:
* Mandres/Ağıllar (), vilaĝo en la Turka Respubliko Norda Kipro, en kiu ĝis la 1970-aj jaroj loĝis nur grekaj insulanoj	
* Mandres (greke* Μάνδρες*, bulgare *Хамбаркьой*), vilaĝo kaj apuda monto en la regiona distrikto Kilkiso de norda Grekio	
	
Krome:
Mândreș estas familia nomo en la rumana lingvo.
Novaj Eseoj pri la Homa Kompreno

La ***Novaj Eseoj pri la Homa Kompreno*** () estas eseo de Gottfried Leibniz, kiu estas manifesta refutado de unu el la ĉefaj filozofiaj verkoj de John Locke, *Eseo pri la homa kompreno*. Tio estas unu el du plenlongaj filozofiaj verkoj de Leibniz (la alia estante *Théodicée*), kaj estas strukturita kiel kolekto de kritikoj kaj respondoj al ĉiu el la asertoj en la ĉapitroj de la verkaĵo de Locke. Leibniz finis la verkadon en 1704, sed la morto de Locke estis laŭsupoze la kialo Leibniz prokrastis ĝian publikigon, kaj la verkaĵo ne aperis ĝis proksimume 60 jaroj poste. Kiel aliaj filozofiaj verkoj de la tempo, ĝi estis verkita en formo de dialogo.

## Priskribo 
La du parolantaj roluloj en la verkaĵo estas *Theophilios* (greke "amanto de Dio"), kiu reprezentas la opiniojn de Leibniz, kaj *Philaltes* (greke "amanto de vero"), kiu reprezentas tiujn de Locke. La fama neado de la empirisma tezo pri la origino de ideoj aperas komence de la dua verkaĵo: "*Nenio troviĝas en la konscio sen la primara mediacio de la sentoj, krom la konscio mem*." Ĉiuj centraj argumentoj de Locke kontraŭ denaskaj ideoj estas kronike kritikitaj fare de Leibniz, kiu preferas ekstreman vidon de denaska ekkono, laŭ kiu ĉiuj pensoj kaj agoj de la menso estas denaskaj. Aldone al lia diskuto de denaskaj ideoj, la eseo de Leibniz prezentas incisivajn kaj komprenajn kritikojn de la opinioj de Locke pri persona identeco, libera volo, mens-korpa dualismo, lingvo, necesa vero, kaj la provitan pruvon de Locke de la ekzisto de Dio.

## Fonto 
* G. W. Leibniz, *Akademie-Ausgabe* (1999): Vol. VI.

## Eksteraj ligiloj 
*  Langley anglalingva traduko de 1896. 
* John Dewey, *Novaj Eseoj de Leibniz koncerne al la Homa Kompreno – kritikan ekspozicion*, 1888
* La *Novaj Eseoj*, iomete modifita por pli facila legado 
* Plena teksto de la  

Kategorio:Dialogoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1765
Kategorio:Libroj aperintaj en 1704
Kategorio:Filozofio
Mandres

''''* estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la sudo de la departemento *Eure*, en la administra regiono Normandio. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Bernay (ĝis 2017: arondismento Évreux) kaj al la kantono *''.

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Eure

Kategorio:Komunumoj de Eure
Preĝejo Stefano la 1-a (Tatabánya-Alsógalla)

La **preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas sakrala konstruaĵo en urbo Tatabánya (Hungario), ĝis 1947 en vilaĝo Alsógalla.

## Historio 
En la iama vilaĝo Galla jam estis menciita paroĥa kirko en 1332. En la 20-a jarcento multe da laboristoj alvenis por minadi karbon, tial kapacito de la kirko ne sufiĉis. Dum la 2-a mondmilito pli nova preĝejo konstruiĝis. Ekde 1947 la vilaĝo apartenis al nova urbo Tatabánya.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas laŭ strato duope (kun lerneja domo). Kelkaj larĝaj ŝtupoj kuras al la enirejo, post ŝtupoj malreliefo estas videbla, fone kun 3 pordoj. La fasado estas malsimetria, ĉar la kvadrata turo rompas la simetrionen en la dekstra flanko. La fasado dekstre ankaŭ havas reliefon. Super la enirejo estas granda kruco. Interne estas videbla bildoserio kun 14 bildoj, kiuj prezentas pensojn de Péter Pázmány. La pentristo estis Masa Feszty. Estas interese, ke la preĝejaj sidlokoj venis en la loka kinejo. Tiuj sidlokoj jam estas sola restaĵo de la malaperinta kinejo.

Kermeso okazas en la 20-an de aŭgusto.

## Fontoj 
* oficiala paĝo
* hungare kun foto
* datenoj

eta|maldekstre|
Tatabánya
Tatabánya
Testejo Semipalatinsk

La **Testejo Semipalatinsk**, aŭ kiel ĝi estis konata en Sovetunio **Semipalatinsk-21** aŭ **La Poligono** (plurangulo), estis la ĉeftestejo por atombomboj en Sovetunio (la ekvivalento de la usona testejo en Nevado).

[maldekstre|eta|200x200ra|testeja mapo. La loko estis markita ruĝe kaj kovras areon de 25 mil [Kvadrata kilometro|kvadrataj kilometroj.]]
La loko situis en la stepa regiono de nuntempa Kazaĥio, kiu tiam estis Kazaĥa Soveta Socialisma Respubliko. La konstruaĵoj ligitaj kun la testejo situis proksimume 150 km okcidente de la urbo Semej (tiama Semipalatinsk). Dum la jaroj de uzado de la testejo, inter 1949 ĝis 1989, 456 atomtestoj estis faritaj tie. La testejo estis fermita en 1991 .

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nevada-Semipalatinsk

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la Nacia Atomcentro de Kazaĥio
* Nuklea minaca iniciato pri la STS
* nuclearweaponarchive.org/ pri la sovetia nuklea programo
* Dokumentario pri la testoj kaj iliaj efikoj pri la popolamaso
* Mallonga dokumenta serio "Mia hejmo: nuklea bazo Semipalatinsk-21"
* panoramaj fotoj kaj videoj de la testejo

Kategorio:Testejoj de nukleaj armiloj
Kategorio:Scienco kaj teknologio en Kazaĥio
Kategorio:Nuklea teknologio en Sovetunio
Kategorio:Historio de Kazaĥio
Kategorio:Historio de Sovetunio
Kategorio:Semej
Testejo Ronald Reagan

La **Testejo Reagan** (plennome , aŭ pli simple '''''') estas testejo kaj kosmodromo situanta en la Marŝala Insularo kun areo de proksimume 1,900,000 kvadrataj kilometroj kiu inkluzivas instalaĵojn disigitajn sur pluraj atoloj .
maldekstra|eta|200x200ra|La aranĝo de la instalaĵoj
Dum la Dua Mondmilito, Usona Mararmeo bazo estis establita en la areo. En 1959, la testejo estis transdonita al la respondeco de la Usona Aerarmeo, kiu komencis testi progresintajn armilsistemojn. La areo estis luita al la Usona Departemento de Defendo ĝis 2066 . La testejo inkluzivas diversajn instalaĵojn en la kampo de radaro, kontrolstacioj kaj lanĉiloj. Dediĉita kablo de optika fibro konektas la testejon kun instalaĵoj sur la insulo Gvamo. La ĉefinstalaĵo situas en Atolo Kwajalein.

La ĉefa agado estas provoj de balistikaj misiloj kaj vetermisiloj por suborbita flugo. En 2000, aviadilo Lockheed L-1011 lanĉis lanĉilon de modelo Pegasus el kiu estis lanĉita pluraj satelitoj. En 2005 komenciĝis lanĉoj de lanĉilo Falcon 1 de SpaceX. Post pluraj malsukcesaj lanĉoj en 2009, sukcesa lanĉo estis farita. Poste la firmao ŝanĝis al uzado de aliaj lanĉejoj .

La testejo ricevis sian nunan nomon en 1999.

Laŭ evaluaĵo de Usono, ekde 2035, ekzistas danĝero, ke la areo estu inundita de la oceano .

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Marŝala Insularo
Kategorio:Kosmodromoj
Isaac Briggs

**Isaac BRIGGS** (1763 – 5a de Januaro, 1825) estis usona inĝeniero, termezuristo kaj fabrikisto. Li pasigis multon de sia vivo de plenkreskulo kun sia familio en Brookeville, Kantono Montgomery (Marilando).

Briggs estis pia kvakero kaj membro de la Usona Filozofia Societo. Li estis amiko kaj de Thomas Jefferson kaj de James Madison.

## Kariero
La 1an de Februaro, 1788, la Georgia registaro havigis al inventisto William Longstreet kaj lia samsociano Isaac Briggs patenton por vapormaŝino. Ĝi estis la nura patento fare de la ŝtato ĉar tio okazis antaŭ la adoptado de la Federacia Konstitucio. En 1807 ilia maŝinon oni uzis por movi boaton dum 5-mejla veturo kontraŭ la fluforto en la rivero Savannah. Nur kelkajn tagojn antaŭe, Robert Fulton estis naviginta sian novan vaporboaton, la Clermont, el Novjorko supren laŭ la rivero Hudson ĝis Albany.)

Briggs estis grava termezuristo kaj inĝeniero. Dum 1791-1792, li helpis Andrew Ellicott en la termezurado de la limoj de la origina Distrikto Kolumbio. En 1803 la Prezidento Thomas Jefferson nomumis lin Ĝenerala Termezuristo de la Misisipia Teritorio. En 1814, li retranslokiĝis al Wilmington (Delavaro) por labori kiel superinspektisto de Thomas Little & Company, tekstilmuelejo.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
*Isaac Briggs, Biografio Maryland State Archives
*Brookeville 1814 Maryland State Archives
*Briggs-Stabler Papers, 1793-1910 Maryland Historical Society, MS 147

* 

Kategorio:Usonaj inĝenieroj
Sauville

**Sauville** estas la numo de du komunumoj en Francio:

* Sauville (Ardennes) en la Ardenoj kaj
* Sauville (Vosges) en la Vogezoj.
Vaudoncourt

**Vaudoncourt** estas la nomo de du komunumoj en Francio:

* Vaudoncourt (Mozio) en la departemento Mozio (*Meuse*) kaj
* Vaudoncourt (Vosges) en la departemento Vogezoj (*Vosges*).
William Longstreet

**William LONGSTREET** (ĉirkaŭ 1760 en Nov-Ĵerzejo – 1814 en Georgio) estis usona inventisto. Li faris vaporŝipon kaj plibonigis la kotonseparilon.

Naskiĝinta en Allentown, Nov-Ĵerzejo, li translokiĝis al Augusta (Georgio). La 26an de Septembro 1790, li sendis leteron al Thomas Telfair, tiam guberniestro de Georgio, petante lian helpon, aŭ de la registaro, por kolekti fonduson kiu ebligu lin konstrui boaton pelitan per la nova vaporenergio. Tio okazis tri jarojn antaŭ letero de Robert Fulton al la Grafo de Stanhope anoncante lian teorion “pri la movo de ŝipoj pere de vaporo.” Malsukceso akiri publikan helpon tiam, la invento de Longstreet restis prokrastita dum kelkaj jaroj ĝis la akiro de privataj rimedoj ebligis lin lanĉi boaton en la rivero Savannah, kiu moviĝis kontraŭ la riverfluo je kvin mejloj hore. Tio okazis en 1807, nur kelkajn tagojn antaŭe, Robert Fulton estis naviginta sian novan vaporboaton, la Clermont, el Novjorko supren laŭ la rivero Hudson ĝis Albany.).

Krom tiu invento, Longstreet patentis valoran plibonigon en kotonsepariloj, nome “breast roller,” movita per ĉevalenergio, kiu tute superis la malnovan metodon. Li instalis du el tiaj separiloj en Augusta, kiuj estis pelitaj pere de vaporo kaj rimarkinde funkciis; sed ili estis detruitaj pro incendio post unu semajno. Li poste instalis kelkajn vaporfabrikojn proksime de St. Mary's, Georgio, kiuj estis detruitaj de britoj en 1812. Tiuj katastrofoj elĉerpis liajn rimedojn kaj malkuraĝigis lian entreprenemon, kvankam li fidis, ke vaporo tuj superos ĉiujn aliajn energiojn.

Li estis la patro de la sudisma verkisto Augustus Baldwin Longstreet kaj avo de la konfederacia generalo James Longstreet.

## Referencoj
* 

Kategorio:Usonaj inventistoj
Horní Újezd (distrikto Třebíč)

**Horní Újezd** (, eventuale *Ober Zájezd*) estas municipo en distrikto Třebíč en Regiono Vysočina, Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1243.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* Preĝejo de sanktaj Petro kaj Paŭlo
* Monumento al viktimoj de la unua kaj la dua mondmilitoj
* Dia torturo

## Pluaj fotoj 

Horni ujezd tr kostel.jpg|Paroĥa preĝejo de sankta Petro kaj Paŭlo
Horní Újezd (Třebíč) (4).jpg|Horní Újezd
Overview of big house in Horní Újezd, Třebíč District.jpg|Domo en Horní Újezd

Kategorio:Municipoj en distrikto Třebíč
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Třebíč
Kategorio:Setlejoj en Jeviŝovica montetaro
Konrado de Abenberg

**Konrado de Abenberg** (germane: *Konrad von Abenberg*; naskiĝinta ĉ. 1075, mortinta la  ĉe Lungau) estis salcburga ĉefepiskopo inter 1106 kaj 1147. Li evidentiĝis grava reformanto kiu gajnis la honoran titolon de dua fondinto de la eklezio de Salcburgio. Literature li ofte nekorekte listiĝis ene de anoj de la nobeloj *Abensberg-oj* el Malsupra Bavario.

## Vivo 
Estante el la dinastio de la grafoj de Abenberg (voktoj de Bamberg) li edukiĝis sur la kortego de imperiestro Henriko la 4-a. Konrado iĝis katedrala kapelano kaj kapitulano en  Hildesheim. En la 7.1.1106 reĝo Henriko la 5-a nomumis lin ĉefepiskopo de Salcburgo kie ankoraŭ regadis la kontraŭepiskopo Bertoldo de Moosburg. Danke al soldatara sukuro sub la gvido de la fratoj Otto kaj Wolfram eblis abdikigi Bertoldon. Papo Paskalo la 2-a konsekris lin en la 21-a de oktobro je Guastalla transdonante al li la paliumon.

En julio 1110 Konrado iris kune kun la posta imperiestro Henriko la 5-a Italujon rifuzante la t.n. konkordaton de Sutri. Dum la investitura konflikto Konrado centprocente apogis la papan flankon kaj pro daŭraj malkonsentoj kun la imperiestraj oficistoj li devis fuĝi en 1112 kaj ne povis reveni al Salcburgeo antaŭ 1121.

Post la reveno li reorganizis la tutan diocezon fondante monaĥejojn kaj modernigante jam ekzistantajn. Li ekzemple funkciigis la regulon de la aŭgusten-kanonikoj (ekz. en la Katedrala konvento de Salcburgo, en Bad Reichenhall, Gurk, Reichersberg, Berchtesgaden, Baumburg, Gars am Inn, Au am Inn, Braunau-Ranshofen, Anger-Höglwörth, Herrenchiemsee, Seckau, Suben). Tiaj modernigoj ankaŭ efektis ĉe distrikte dependantaj klostranoj en Sudtirolo (ekz. Vahrn-Neustift) aŭ je San Michele all'Adige. Ankaŭ la benediktanoj ĝuis pri helpo fare de la ĉefepiskopo Konrado. Li vojaĝis multe kaj vizitis inspektiste multajn lokojn. En 1121 la katedralo de Salcburgo ricevis turojn okcidentajn. En 1127 li ordonis rekonstruadon de la forbrulinta kirko. Por la malriĉuloj venis la Johano-hospitalo (nuntempe *Spital der Barmherzigen Brüder am Kai*). La arkiabatejo Sankta Petro instalis la Laŭrenco-hospitalon (hodiaŭ ĉe Chiemseehof). En 1140 Konrado instituciigis la Katedralan tombejon. La cistercianojn li malpli ŝatis ol la benediktanoj kaj aŭgustenanoj (kion helpis en Malsupra Aŭstrio Gerhoh de Reichersberg). Krome li okazigis kaj gvidis tri grandajn provincajn sinodojn.

Al la benediktanoj de la arkiabatejo li donis grundojn kiuj antaŭe apartenis al la ĉefepiskopa rezidejo. Ili servis por konstruado de klostraj ejoj. La nova rezidejo episkopa eksituis pli proksime de la katedralo. Sub lia regado estiĝis ankaŭ la konventa branĉo de Alm-kanalo.

Por defendi la landojn kontraŭ la hungaroj estis starigitaj la burgoj de Seggau (Leibnitz), Ptuj kaj Brestanica (Krško). Verŝajne ankaŭ por la plifortigo de la rokburgo de Deutschlandsberg en Okcidenta Stirio dankendas al li.

## Eksteraj ligiloj 
*Zeillinger, Kurt, "Konrad I." Ĉe: *Neue Deutsche Biographie* 12 (1980), p. 524 (tie ĉi interrete)
*Konrado en ekumenisma leksikono pri sanktuloj

## Notoj 
Kategorio:Ĉefepiskopoj de Salcburgo
Kategorio:Naskiĝintoj en la 11-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en 1147
Châtas

''''* estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Vosges* (Vogezoj), en la administra regiono *Grand Est* ("Granda Oriento") kaj en la historia kultura regiono Loreno. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Saint-Dié-des-Vosges kaj al la kantono *''.

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Vosges

Kategorio:Komunumoj de Vosges
Robert Fulton

**Robert FULTON** (14a de Novembro, 1765 – 24a de Februaro, 1815) estis usona inĝeniero kaj inventisto al kiu ĝenerale oni atribuas la disvolvon de la unua komerce sukcesa vaporŝipo de la mondo, nome la *North River Steamboat* (konata ankaŭ kiel *Clermont*). En 1807, tiu vaporŝipo navigis laŭ la rivero Hudsono portante pasaĝerojn el Novjorko ĝis Albany kaj reen, nome veturado de 300 marmejloj (560 kilometroj), en 62 horoj. *Clermont* estis ekipita ankoraŭ per veloj. Ĝi atingis la rapidon de 4,5 knotoj (8,3 km/h) kaj estis uzata poste inter Novjorko kaj Albany kiel linia veturŝipo sur la rivero Hudson. Ĝi faris la vojon dum kvarona tempo ol la velŝipoj. La sukceso de lia vaporŝipo ŝanĝis la rivertrafikon kaj la komercon en la ĉefaj usonaj riveroj.

En 1800, Fulton estis komisiita de Napoleon Bonaparte, jam estro de Francio, por klopodoj cele al desegnado de submarŝipo; li itam produktis la *Nautilus*, nome unua praktika submarŝipo de la historio. Al Fulton oni atribuas ankaŭ la inventadon de kelkaj el la plej fruaj mar-torpedoj de la mondo por uzado de la Royal Navy.

Fulton interesiĝis por vapormaŝinoj kaj la ideo de vaporŝipoj jam en 1777 kiam li estis nur ĉirkaŭ 12-jaraĝa kaj vizitis la ŝtatan delegiton William Henry de Lancaster (Pensilvanio), kiu estis interesita en tiu afero. Henry estis ekkonante prie el inventisto James Watt kaj de lia vapormaŝino dum pli frua vizito al Anglio.

## Bildaro

Image:Robert Fulton presents the first steamship to Napoleon Bonaparte in 1803.jpg|Fulton prezentas sian vaporŝipon al Bonaparte en 1803
Image:Fultondesign7.jpg|Desegno de submarŝipo de Robert Fulton, 1806
Image:Robert Fulton's Tombstone.jpg|Tomboŝtono de Robert Fulton en la Preĝejo Triunuo en Novjorko
File:Robert Fulton sculpture IMG 3769.JPG|Skulptaĵo pri Fulton de Caspar Buberl en la Broklina Muzeo, 1872
Image:Fultonnshc.jpg|Marmora statuo de Howard Roberts en la *Statuary Hall* de la Kapitolo de Usono, 1878–1883
file:Fulton on Hudson 1909 Issue-2c.jpg|Porokaza poŝtmarko de *Hudson-Fulton Celebration*, 1909
Image:Robert Fulton Issue 1965-5c.jpg|Porokaza poŝtmarko de la 200a Datreveno, 1965, bazita sur la busto de Houdon

## Verkoj
* Torpedo war, and submarine explosions published 1810.
* *A Treatise on the Improvement of Canal Navigation*, 1796. From the University of Georgia Libraries in DjVu & layered PDF formats.
* *A Treatise on the Improvement of Canal Navigation*  1796. el *Rare Book Room*.

## Referencoj
## Fontoj
*Old Steamboat Days on The Hudson River (1909)
* 

## Eksteraj ligiloj
* Robert Fulton Birthplace
* Photos of Fulton's Birthplace
*  

* 

Kategorio:Usonaj inĝenieroj
Kategorio:Usonaj inventistoj
Alexander Carlisle

**Alexander Montgomery CARLISLE** (8a de Julio 1854 – 6a de Marto 1926) bofrato de la Vicgrafo Pirrie, estis unu el la homoj engaĝiĝintaj en la desegnado de la tri Olympic-klasaj oceanŝipoj de la ŝipkonstrua kompanio Harland and Wolff, nome *Olympic*, *Titanic* kaj *Britannic*. Lia ĉefa areo de respondeco estis la ŝipsekurecaj sistemoj kiel la akvoprotektaj kupeoj kaj savboatoj. Post 40 jaroj ĉe Harland and Wolff, Carlisle retiriĝis en 1910, kaj iĝis kunhavanto ĉe Welin Davit & Engineering Company Ltd, nome kompanio kiu produktis la davitojn.

Kiel membro de la Privata Konsilantaro de Irlando, li estis konata kiel "The Right Honorable". Finfine, li estis elpostenigita en 1920 dum intensa debato pri memregado en Irlando.

## Referencoj
## Bibliografio
* Cameron, Stephen (2011). *Belfast Shipbuilders: A Titanic Tale* (1a eld.). Colourpoint Books. ISBN 978-1-906578-78-7.
* "Carlisle, The Right Hon. Alexander Montgomery". Thom's Irish Who's Who. Dublin: Alexander Thom and Son Ltd. 1923. p. 32  – via Wikisource.

* 

Kategorio:Britaj inĝenieroj
Timothy Hackworth

**Timothy HACKWORTH** (22a de Decembro 1786 – 7a de Julio 1850) estis angla inĝeniero pri vaporlokomotivoj kiu vivis en Shildon, Kantono Durham, Nordorienta Anglio, kaj estis la unua lokomotivestro de la entrepreno Fervojo Stockton kaj Darlington.

Oni konsideras Hackworth influa en la disvolvo de la unua lokomotivo Stephenson cele al la fervojo Stockton kaj Darlington dum sia epoko en la fabriko de Forth Street. Tiu lokomotivo, tiam nomita Active, nune konata kiel *Locomotion No. 1*, estis liverita al la fervojo ĝuste antaŭ la malferma ceremonio la 27an de Septembro 1825. Tri pliaj el la sama tipo (nome Hope, Black Diamond, Diligence) estis liverita en la sekvaj monatoj kaj malfacilaĵoj por funkciigi ilin estis tiaj ke ili estus riskantaj kompliki la uzadon de vaporlokomotivoj dum la sekvaj jaroj, se ne temas pri la insisto de Hackworth. Tiu insisto rezultis en lia disvolvo de la unua taŭga lokomotivo adaptita al la rigoroj de la ĉiutaga vojoservo. La rezulto estis la *Royal George* de 1827, frua 0-6-0 Lokomotivo, kiu inter multaj gravaj trajtoj rimarkinde aligis ĝuste kongruigita elfluejo por vaporo. Hackworth estas kutime konsiderata kiel la inventisto de tiu koncepto. El 1830 antaŭen la elfluejo por vaporo estis uzita de Stephensons por siaj ĝisdatigitaj Rocket kaj ĉiuj postaj novaj tipoj.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Kirtley, Allan; Longbottom, Patricia; Blackett, Martin (2013). *A History of the Blacketts*. ISBN 978-0-9575675-0-4. Arkivita el la originalo la 23an de Junio 2014.
Young, Robert (1975) [1923]. *Timothy Hackworth and the Locomotive*. Shildon.
Smith, George Turner (2015). *Thomas Hackworth: Locomotive Engineer*. Fonthill. ISBN 978-1-78155-464-7.

* 

Kategorio:Anglaj inĝenieroj
Superpunkto

**Superpunkto** estas diakrito (supersigno) en formo de punkto metita super la koncerna baza litero, ekz‑e en la diakritaĵoj ‹ė› ‹ż›.

Oni povas paroli (kaj efektive parolas) pri la superpunkto de ‹i› kaj ‹j›, tamen oni kutime ne agnoskas ilin diakritoj, supozeble tial, ke en la baza alfabeto angla-latina ĝi neniel modifas la signifon de tiuj literoj (mankas kontrasta diakritaĵo). Tamen tia statuso evidentas en la turkaj ‹İ›, ‹i›, kontraŭmetitaj al la senpunktaj ‹I›, ‹ı›. 

En Esperanto superpunkto diferencigas ‹j› disde ‹ĵ›; en la franca simile ‹i› kontrastas kun ‹î›, ‹ï›; sed oni kutime ignoras tion.

Kategorio:Diakritaj signoj
43500 Chandler

'*43500 *Chandler'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita dum la astronomia kampanjo LONEOS la  elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sudoriente de Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon *Colin Orion Chandler'', de la Universitato de Vaŝingtonio. Lia disertaĵo de Ph.D. en la Universitato de Norda Arizono uzis publikajn bildajn datumbazoj por identigi ĝis nun nekonatajn kometecajn aktivojn en ĉef-zonaj asteroidoj kaj aliaj malgrandaj planedoj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001