David Bohm

**David Joseph BOHM** [ ˈdeɪvɪd ˈdʒoʊzɪf ˈboʊm ] (n. la 20-an de decembro 1917 en Wilkes-Barre, Pensilvanio ; m. la 27-an de oktobro 1992 en Londono) estis fizikisto konata pro sia laboro en kvantuma fiziko, filozofio kaj neŭropsikologio. 

Menciindas ke lia laboro kontribuis al la Projekto Manhattan, kvankam li ne rajtis partopreni en ĝi pro siaj politikaj opinioj.

Bohm faris plurajn signifajn kontribuojn al fiziko, precipe en la kampoj de multkorpa teorio kaj la fundamentoj de kvantuma mekaniko. Bohm estas la fondinto de bohma mekaniko, alternativa interpreto de kvantuma mekaniko. Li estas vaste konsiderata unu el la plej grandaj kvantumfizikistoj de ĉiuj tempoj.

Bohm ankaŭ kontribuis al plasmofiziko. Ĉi tiuj verkoj inspiris lian vidpunkton, ke la mondo nun devas esti komprenata kiel tuto kaj ne kiel kolekto de apartaj partoj. En ĉi tiu senco, la fiziko de Bohm naskas malsaman ontologion ol tiu, sur kiu baziĝas la ĉefa fiziko.

Liaj pensoj pri la mondkoncepto de moderna fiziko altiris multan atenton en la scienca kaj intelekta mondo ekde la 1950-aj jaroj, sed estis malmulte ampleksitaj de la ĉefa fiziko. Lia holisma vidpunkto pri ekzisto aparte gajnis la fidon de la Novepoka movado.

Bohm estis celo de politika persekutado en Usono kaj elmigris al Brazilo kaj Israelo. Li poste fariĝis profesoro ĉe Birbeck College en Londono.

David Peat verkis biografion de Bohm, "La Vivo kaj Tempoj de David Bohm". 

## Kontribuoj 
### Kvantumteorio 
Dum sia frua kariero, Bohm faris kelkajn gravajn kontribuojn al fiziko, precipe en la kampoj de kvantuma mekaniko kaj la Teorio de relativeco. Kiel postbakalaŭra studento ĉe UC Berkeley, li evoluigis la teorion pri plasmoj, nun konatan kiel la fenomeno de difuzo de Bohm. Lia unua libro, *Kvantuma Teorio*, publikigita en 1951, estis bone ricevita de Einstein, inter aliaj. Tamen, Bohm malkontentiĝis pri la ortodoksa aliro al kvantuma teorio, kiel li skribis en tiu libro, kaj komencis evoluigi sian propran aliron (teorio de Broglie-Bohm): determinisma neloka kaŝita variablo-teorio de kvantuma fiziko, kiu montriĝis precize prognoza. Ĉi tio ankaŭ estas konata kiel la ontologia interpreto aŭ la bohmiana interpreto de kvantuma mekaniko. Liaj matematikaj kaj eksperimentaj argumentoj, kune kun la "eksperimento" de EPR (Einstein-Podolsky-Rosen), fariĝis la ĉefa motiviga faktoro por John Bell evoluigi la ekvacion pri malegaleco de Bell, kies konsekvencoj ankoraŭ estas esplorataj.

En 1955, Bohm translokiĝis al Israelo, kie li pasigis du jarojn ĉe la Technion en Ĥajfo. Tie li renkontis Sarah Woolfson, kiu fariĝis grava figuro en la disvolviĝo de liaj ideoj. La paro geedziĝis en 1956. En 1957, Bohm translokiĝis al Britio kiel esploristo ĉe la Universitato de Bristol, kie en 1959, Bohm kaj lia studento Yakir Aharonov malkovris la Aharonov-Bohm- efikon, kvantumfenomenon en kiu la ĉeesto de magneta kampo interrompas la disvastiĝon de elektra ŝargo, eĉ kiam la ŝargo vojaĝas en areoj kie la kampo ne ĉeestas. En 1961, Bohm estis nomumita profesoro pri teoria fiziko ĉe Birkbeck College, Londono.

### Holokineza Teorio 
La apero de holografia teknologio donis al Bohm la fundamenton por postuli la teorion, pro kiu li estas konata hodiaŭ. Laŭ Bohm, ekzistas du ordoj en la universo: la eksplicita ordo, kies esenca karakterizaĵo estas diverseco, kaj la implica ordo, kies esenca karakterizaĵo estas unueco. Ambaŭ troviĝas ĉe ĉiu punkto en la universo, kaj la movado inter la du estas Holokinezo.

### Holonomia Modelo de Cerba Funkciado 
Kunlabore kun la fama neŭropsikologo de Universitato Stanford, Karl H. Pribram, ili evoluigis la holonomian modelon de cerbofunkcio, teorion pri homa pensado kiu estas radikale malsama ol konvencie akceptitaj ideoj. Laŭ ĉi tiu modelo, la cerbo funkcias simile al hologramo, konforme al la matematikaj principoj de kvantuma fiziko kaj la karakterizaĵoj de ondpadronoj.

### Rilato kun Jiddu Krishnamurti 
Bohm estis samtempa kaj persona amiko de Jiddu Krishnamurti, kiun li renkontis per libro rekomendita al li de lia edzino, Sarah. Trovante multajn similecojn inter liaj ideoj kaj la instruoj de Krishnamurti, li aranĝis rendevuon kun la fama edukisto. El tiu ĉi renkontiĝo komenciĝis profunda amikeco inter la du, akompanata de serio da dialogoj pri la naturo de penso, la universo, la estonteco de la homaro kaj aliaj temoj, el kiuj kelkaj estis publikigitaj kiel libroj.

#### Lastaj jaroj de vivo kaj morto 
Post sia emeritiĝo en 1987, li daŭre laboris pri temoj rilataj al kvantuma fiziko. Lia fina verko, kunlaboro kun Basil Hiley, postmorte titoliĝis *La Nedividita Universo: Ontologia Interpreto de Kvantuma Teorio* (1993). Li ankaŭ prelegis en urboj tra Eŭropo kaj Nordameriko pri la graveco de dialogo kaj okazigis plurajn renkontiĝojn kun la Dalai-lamao.  En 1990, li estis elektita Ulo de la Reĝa Societo.
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Holokinetika psikologio de Rubén Feldman González
* Multkorpa teorio (d:Q465214)
* Teorio de De Broglie-Bohm (d:Q899444)
* Aharonov-Bohm-efiko (d:Q400083)

## Eksteraj ligiloj 
* La Societo David Bohm
* The Bohm Krishnamurti Project: Exploring the Legacy of the David Bohm and Jiddu Krishnamurti Relationship
* http://thinkg.net/david_bohm/martin_gardner_on_david_bohm_and_krishnamurti.htmlDavid Bohm kaj Krishnamurti 

Kategorio:Kvantumaj fizikistoj
Kategorio:Judaj filozofoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Anglaj fizikistoj
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Britaj agnostikuloj
Kategorio:Usonaj agnostikuloj
Kategorio:Projekto Manhattan