open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erik Asklund

**Erik ASKLUND** (naskiĝis la , mortis la ) estis sveda verkisto.

## Epoko 
En la historio de Svedio la fruaj 1930-aj jaroj estis periodo de gravaj ŝanĝoj. "La sveda popolhejmo" estis konstruota, modernigotaj la vilaĝoj. La urboj kreskis, novaj teknikoj kaj amasmedioj ekaperis.
Ŝokis la sinkopoj de la ĵazo dum la sonfilmo festis siajn unuajn sukcesojn kaj literatura modernismo komencis establiĝi. Viroj kaj inoj provis vivi en provedzeco kaj en la socio ade kreskis la influo de virinoj. Optimismo por la estonteco kaj nova vivkulturo miksiĝis kun maltrankvilo pro la granda senlaboreco, la ekonomia krizo kaj la antaŭenmarŝo de la faŝismo.

## Verkoj 
Meze de ĉi turbulencoj staris la juna Erik ASKLUND. Li debutis en 1929 per la eksperimenta romano "Bara en början". Samjare li ankaŭ kunlaboris por la fama lirikantologio "Fem unga". En la unua duono de la 1930-aj jaroj Asklund priskribis la elformiĝantan modernan svedan socion. En tiu tempo li verkis interalie la romanojn "*Kvinnan är stor*" (1931), "*Lilla land*" (1933) kaj "*Fanfar med fem trumpeter*" (1934). Precipe la filmarton influis kaj inspiris ASKLUND per sia literatura verkado. Koncerne la muziko, oni eblas konstati, ke "Fanfar med fem trumpeter" estas unu el la unuaj svedaj ĵazromanoj.
Perceptante kaj jesante la modernon ASKLUND sentis la fascinon de la fenomeno de la grandurbo. En liaj verkoj bildiĝas la pulsanta vivo de la metropolo; svarmas trafikiloj, homoj, funkciismaj domoj, neonlumo kaj reglimanta akvo en imagospronaj scenoj.

## Prijuĝo de samtempano 
: *Li estis unu el la tiel nomataj proletverkistoj, kies komuna verko "*Fem unga*" (*kvin junuloj*) en 1929 vekis ne nur sensacion, sed iĝis certagrade iniciato, ĝi signifis gvardiŝanĝon kaj la klaran enmarŝon de la proletoj en la ... svedan literaturon.*
: *Erik ASKLUND estas unuavice lirika talento, delikata naturpentranto kaj agordkomponisto. En siaj prozaĵoj li prezentas sin kiel akra kritikanto de la socio. Li estas ŝatata aŭtoro de rakontoj por la junularo. Inter liaj verkoj estas ankaŭ kelkaj romanoj, eksperimentaj laŭforme, prezentantaj ĉiujn ĵus menciitajn kvalitojn kaj tendencojn.*
Ferenc Szilágyi en Sveda Novelaro, Sveda Laborista Esperanto Asocio, Stokholmo, 1950.

## En Esperanto aperis 
*La bando,* novelo, tradukis Ferenc Szilágyi, en Sveda Novelaro kaj poste en Vespera ruĝo anoncas ventegon.

## Referencoj 
Kategorio:Svedlingvaj verkistoj
Kategorio:Proleta literaturo
Stakato

**Stakato** estas en muziko maniero, en kiu la tonoj estas abrupte kaj akre disigataj unu de la alia. Ĉe tio oni ludas la muziko unu muzikan noton malpli longe ol estas priskribita. Pro tio la noto sonas mallonga kaj abrupta, tamne ĝi okupas la amn longecon en la notosistemo. Oni notas ĝi per punkto super aŭ sub la noto.

Komparu kun:
* stakatisimo - plifortigo de stakato
* legato - malo de stakato
* portato aŭ non-legato - miksaĵo el stakato kaj legato

## Eksteraj ligiloj 
* Accents (Deparment of Musics, Colorado)
* Table of Accents (akcentotabelo)
eta|maldekstra|180ra
eta|maldekstra|180ra|

Kategorio:Muzika notacio
Belgian American Educational Foundation

***Belgian American Educational Foundation*** (Belga-Usona Eduka Fondaĵo), Inc. (BAEF) estas neprofitcela organizaĵo fondita de la ĝenerala publiko laŭ leĝo usona, kiu engaĝiĝas por subteno de la pli alta edukado de belgoj kaj usonanoj pere de sia interŝanĝoprogramo.
 
Dum pli ol 75 jaroj BAEF donis la eblon pasi periodon de pli alta studado en la partnera lando al pli ol 3000 individuoj.

http://www.baef.be/

Kategorio:Fondaĵoj
Esperanto en la tornistro

**Esperanto en la tornistro: Mondvojaĝo en 79 tagoj** estas libro verkita de Manel Vinyals kaj Joaquim Marcoval.
Ĝi rakontas ilian vojaĝon ĉirkaŭ la mondo pere de Pasporta Servo.

Ili estas katalunaj esperantistoj, kiuj jam 40- kaj 41-jaraj, decidis inter aŭgusto kaj novembro de la jaro 2002 sekvi la vojon de Phileas FOGG, la heroo de romano "Ĉirkaŭ la mondo dum okdek tagoj" de Jules Verne, nur per teraj aŭ maraj veturiloj.
Tial ke aviado anstataŭis multloke la fervojojn kaj pasaĝerŝipojn, ili decidis ne ekzakte voji kiel Fogg, sed iri surtere laŭ la Silkovojo. Ili sukcesis rondiri la mondon en 79 tagoj, tri horoj kaj 12 minutoj.
Ili povis uzi la helpon de apudvojaj esperantistoj.

La tuta kosto de la vojaĝo estis  eŭroj.

## Vojo 
La vojaĝo okazis laŭ la sekvaj lokoj.
* La Sénia (Hispanio)
* Parizo
* Reform Club en Londono (oficiala eko je 19-a de aŭgusto 2002).
* Parizo per trajno Eurostar
* Budapeŝto
* Sighisoara (Rumanio)
* Istanbulo
* Teherano
* Maŝhado
* Buĥaro (Uzbekio)
* Samarkando
* Taŝkento
* Almato
* Urumĉio (Ĉinio)
* Turfano
* Lanĝoŭo
* Ŝjiano
* Ĉonkingo
* Vuhano
* Ŝanhajo
* Kobeo
* Tokio
* Pacifiko per ŝipo *Queen Elizabeth 2*
* Los-Anĝeleso
* Granda Kanjono
* Albuquerque (Usono)
* Ĉikago
* Niagaro
* Nov-Jorko
* Reform Club (6-a de novembro)

## Libro 
La libro konsistas el tagaj ĉapitroj verkitaj el memoraĵoj, notoj kaj la raportoj, kiujn ili sendis por TTT-ejo.
Krom la tagaj okazintaĵoj, ili aldonas laŭspertajn konsilojn, opiniojn kaj informaĵojn pri landoj kaj homoj.
Ili komentas landojn, veturilojn kaj manĝaĵojn el sia katalunvilaĝa vidpunkto.

## Verkoj 
* (katalune) Manel Vinyals kaj Joaquim Marcoval. Amb l'esperanto a la motxilla. La volta al món en 79 dies. Colección Guimet n-o 66. Lleida (Pagès), 2003. 300 (eble 304) p. ISBN 8497790049

* (hispane) Joaquim Marcoval Castell kaj Manel Vinyals Allepuz. Con el esperanto en la mochila. Tradukis: Ramón Sala Gili. Lleida (Milenio). 2004, 288 p. ISBN 849743112X

* (Esperanto) Manel Vinyals kaj Joaquim Marcoval. Esperanto en la tornistro; Mondvojaĝo en 79 tagoj. Wuhan (Ĉina eldonejo de E.S.K.), 2004

## Fontoj 
Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Esperantistoj-vojaĝintoj
Flinto (Miĉigano)

**Flinto** ( *Flint*) estas urbego en Kantono Ĝenesio, Miĉigano, Usono. Ĝi estas la ĉefurbo de la kantono. Flinto estas plej konata kiel la naskiĝloko de General Motors (1908).
eta|Loko de Flinto en la kantono kaj subŝtato

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: 88&nbsp;km²
* Loĝantaro: 102.434 (en 2010)
* Supermara alteco: 229 m
* Horzono: UTC-5h (en somero UTC-4h)
* Poŝtkodoj: 48501-48507, 48532
* Telefonkodo: 810
eta|maldekstre|Banko en Flinto

## Geografio 
Flinto situas sur montetaro laŭ rivero same nomata Flinto en norda parto de Usono, en sudorienta parto de Miĉigano kaj en meza parto de la kantono.

## Historio 
La plej frue indianoj vivis en tiu tereno. La nuna Flinto fondiĝis en 1818, ekde tiam komercisto pri feloj profitis tie komercejon. La baldaŭa vilaĝo urbiĝis en 1855. Fine de la 19-a jarcento Flinto iĝis centro de la ligna industrio. Komence oni faris kaleŝojn, kiuj kolapsis pro apero de aŭtoj, tial oni ekproduktis ekzemple Chevrolet, ekde 1908 Buick. Ekde 1936 granda sidostrikoj okazis, la sindikatoj fortiĝis. Dum la 2-a mondmilito la grandurbo estis grava kontribuanto de tankoj kaj aliaj militaj maŝinoj. La loka aŭtomobil-industrio kolapsis en la 1970-aj jaroj. La postan situon filmis Michael Moore.
eta|dekstre|Duetaĝa konstruaĵo en Flinto
eta|dekstre|Riverborda panoramo en Flinto
eta|dekstre|Altaj domoj en Flinto

## Klimato 
En Flinto la temperaturo averaĝe varias inter 3-14&nbsp;. La varmo kulminas en julio averaĝe 28, rekorde 42&nbsp;. La malvarmo kulminas en januaro averaĝe -9&nbsp;, rekorde -32&nbsp;. Jare oni mezuras precipitaĵojn po 1210&nbsp;mm.

## Trafiko 
Flinto havas internacian flughavenon. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn. Amtrak disponigas interurban pasaĝeran relservon eĉ al Kanado.

## Famuloj 
* Matthew W. Taylor

## Esperanta vivo 
En la urbo Saul J. Jaffe propagandis Esperanton.

## Ĝemelurboj 
*  Ĉangĉuno, Ĉinio
*  Hamilton (Ontario), Kanado de 2008
*  Kielce, Pollando
*  Toljatti, Rusio

## Fontoj 
* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Al tiu ĉi artikolo la informoj venis helpe de WikiTrans

Kategorio:Urboj de Miĉigano
Nikolajs Ķurzēns

**Nikolajs ĶURZĒNS** (naskiĝis la  en Alūksne, mortis en 1959) estis latva esperantisto kaj verkisto. Profesie li estis ŝtata oficisto, kaj loĝis en Rigo. Li ankaŭ estis konata kiel *Nikolai Kurzens*. 

## Postenoj en Esperantujo 
En 1932 li fariĝis vicprezidanto de Latva Esperanto-Societo, de 1932 ĝis aŭgusto 1934 li estis redaktisto de *Ondo de Daŭgava*. Li estis kunlaboranto de *Literatura Mondo* kaj *Norda Literaturo.*

## Verkoj 
eta|*Mia Spektro*, 1985.
Ķurzēns multe tradukis el la latva prozo kaj poezio. Li estis unu el la plej talentaj originalaj poetoj: majstro de etaj formoj, per kiuj li diras la krudan realon, sen poezia ornamo, sed liaj komparoj ofte aperas kvazaŭ per forto de revelacio. Liaj tradukoj el la latva apartenas al la plej bonaj tradukitaj poemoj. Krom tio, aperis kolekto de la poemoj de Ķurzēns sub la titolo *Mia Spektro* en 1938 ĉe la eldonejo *Literatura Mondo*.

Ķurzēns ankaŭ kontribuis al la esperantlingva poem-antologio *Dekdu Poetoj* aperinta en 1934 ĉe la eldonejo Literatura Mondo sub redakto de Kálmán Kalocsay, kiu komentas pri Ķurzēns kaj lia poezio tiel ĉi:

"Kantisto de vivsopiro, de malkontento, de amara spito kontraŭ malvastaj horizontoj. Li havas preskaŭ solan temon: la senpovon de junulo malsata je l' vivo. sed sur tiu sola temo li faras variaĵojn konsterne riĉajn. Li revas pri la granda vivo kaj abomenas la palecon de tiuj revoj, li volas realon karnan kaj sangan, volas kroĉiĝi en ĝin per sangaj ungoj kaj dentoj, serĉas ebrion, plendas postebrian senreviĝon; serĉas momentajn ĝojojn, priplendas ilian momentecon en eterna malkontento, kiu spasme tordas lian koron.Sed kiel li interpretas ĉion ĉi? En etaj formoj li trovas esprimojn, kiuj konsternas kaj animskuas per sia lakona sugestieco. Li levis al la pleja perfekto la simplan eldiron el penso, tute sen poezia ornamo, tiuj pensoj montras al ni sian nudan haŭton kaj karnon. Se kelkfoje troviĝas komparo, ĝi batiĝas en la cerbon kvazaŭ subita revelacio. Li ne timas sin malkaŝi plene eĉ en la plej malica humoro kaj tiam li kvazaŭ frakasas per sia konsterne sincera krudeco, al kiu donas miloblan forton la malespero sentebla sub ĝi. Sed en kelkaj poemoj li trovas vortojn karesajn kaj larme mildajn, kiuj malkaŝas lian grandan sopiron je tenera amo. Eble en tiuj ĉi poemoj oni povas vidi la ĝermon de estonta pli milde ekvilibrita poezio.Ķurzēns estas poeto kun preskaŭ timiga talento. Lia granda esprimpovo manifestiĝas ankaŭ en liaj poemtradukoj el la latva, kiuj apartenas al la plej brilaj pecoj de nia tradukpoezio"

## Eksteraj ligiloj 
*Poemoj de Nikolai Kurzens en *Dekdu Poetoj*
*Poemoj de Nikolai Kurzens en *Mia Spektro*
*[Verkoj de kaj pri Nikolajs Kurzens](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=nikolajs+kurzens&vid=ONB&fn=search) en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
*"Nikolajs Ķurzēns: Ĉu tio do - la vivo?", de Baldur Ragnarsson, en "Libera Folio".

Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Latvaj esperantistoj
Lev Gumiljov

**Lev Nikolajeviĉ GUMILJOV** (1912 – 1992) estas fama rusa historiisto, etnologo, filo de la rusaj poetoj Anna Aĥmatova kaj Nikolaj Gumiljov, eŭraziisto.

Kiel vera enciklopediisto li laboris ĉe la limoj de diversaj sciencoj: historio, geografio, etnologio, filozofio, psikologio. Liaj adeptoj vidis lian intuon kaj strebon al intergrigo de sciencoj, lian novisman aliron al esploroj.

Li proponis ideon pri bioenergia domineco de etnogenezo kaj pri "nova parametro de etna teorio", kiun li nomis pasieco (ruse: пассионарность). La termino subkomprenas ideon de ĉefpuŝeco en la historia procezo de grupo da homoj kun forta strebo al agado. Lia ĉefverko, kiu longan tempon kuŝis sen esti eldonita, estas Etnogenezo kaj biosfero de la Tero.

Mem Gumilov kredis ke li venis al la penso pri la senkonscia biologia kapablo de la homo al supertensio dank’ al la verkoj de alia rusiano: Vladimir Vernadskij, malkovrinto de *biologia energio de viva estaĵo*. Pere de la terorio de etnogenezo Lev Gumilov klarigas kialojn de konkeroj de la armeo de Aleksandro la Granda, invadon de mongolaj hordoj de Ĝingis-Ĥano, kialojn de historiaj unuiĝoj kaj disiĝoj, interpuŝiĝoj (ekz. ŝijaismanoj kaj sunaismanoj), kies radikoj kuŝas en la fora estinto.

Lev Gumilov estis arestata dufoje kaj pasigis kelkajn jarojn en stalinaj gulagoj (1933 – 1943). Li estas doktoro de historiaj sciencoj (1961), doktoro de geografiaj sciencoj (1979). Krom tio li tradukis el la persa, afgana kaj taĝika poezio, kaj ankaŭ el Rabindranath Tagore

## Plej gravaj verkoj 
* *Hunnu* (hunoj) (1960)
* *Iakinf (Nikita BIĈURIN). Kolekto de informoj pri historia geografio de Orienta kaj Meza Azio* (1960)
* *Antikvaj tjurkoj* (vidu tjurkoj) (1967)
* *En serĉo de elpensita carlando* (1970)
* *Hunoj en Ĉinio* (1974)
* *Etnogenezo kaj biosfero de la Tero* (1979, 1989)
* *Antikva Rusio kaj la Granda Stepo* (1989)
* *Geografio de etno en historia periodo* (1990)
* *Miljaro ĉirkaŭ Kaspia maro* (1991)
* *De Rusjo al Rusio* (1992)
* *Etnosfero: Historio de la homoj kaj historio de la naturo* (1993)
* *Ritmoj de Eŭrazio. Epokoj kaj civilizoj* (1993)
* *El historio de Eŭrazio* (1993)

## Vidu ankaŭ 
* Nacia eŭrazia universitato nomita laŭ L. N. Gumiljov

## Eksteraj ligiloj 
* "Sciencisto, filo de la poetoj", artikolo de Grigorij Arosev, en La Ondo de Esperanto okaze de la 100-a datreveno de lia naskiĝo.

Kategorio:Rusiaj antropologoj
Kategorio:Rusiaj historiistoj
Kategorio:Rusiaj orientalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Adam de la Halle

**Adam DE LA HALLE** (naskiĝis 1237 en Arras, mortis 1286 en Napolo) estis franca komponisto kaj literaturisto.

Li plej famiĝis per la muzik-teatra verko "Le Jeu de Robin et Marion", kiu prezentiĝas je plej unua "ŝafista dramo" en muzika historio.

Ĝi rakontas pri la amo de kavaliro al la juna ŝafistino Marion.

## Eksteraj ligiloj 
* http://virga.org/robin 

Kategorio:Francaj muzikistoj
Kategorio:Francaj komponistoj
Kategorio:Francaj dramistoj
Kategorio:Mezepokaj komponistoj
Etnogenezo

**Etnogenezo** (de la greka *ethnos* etno + *genesis* apero, naskiĝo, genezo) estas la deveno de etno. Laŭ Lev Gumilev etnogenezo estas momento de apero kaj la tuta procezo de malapero de etna sistemo sub influo de entropia procezo de la perdo de pasieco.

## Vidu ankaŭ 
* Kreado de nacio

Kategorio:Etnografio
Kategorio:Mitoj pri originoj
Leonard Nowell Mansell Newell

**Leonard Nowell Mansell NEWELL** [njuel] (pseŭdonimo: **Eleno Vinfero;** naskita en 1902 en Londono; mortinta en 1968 en trajno al Parizo) estis angla asekuristo kaj esperantisto.

Li lernis Esperanton en 1916. De 1925 ĝis 1926 li estis sekretario de la Londona Esperanto-Klubo, de 1926 ĝis 1927 ties vicprezidanto. De 1925 ĝis 1930 li estis ĉefredaktoro de *International Language*. De 1926 ĝis 1931 li estis membro de administra kaj aliaj komitatoj. Li kunaranĝis la 22-an Universalan Kongreson en Oksfordo 1930 kaj estis ĝenerala sekretario de la 24-a Universala Kongreso en Parizo. En 1933 li laboris por Esperanto ankaŭ en Egiptio.

Li kunlaboris en multaj gazetoj, interalie en *Literatura Mondo.* En 1928 li kunlaboris en la traduko de *La Hantantaj ŝipoj*.

Li travivis tempestan, aventuristan vivon en pluraj landoj. Li vivis ĉefe en Aŭstralio, prezidis la Aŭstralian Esperanto-Asocion, redaktis Esperanto-gazeton. Li estis brila Esperanta tradukisto, instruisto kaj prelegisto. Dum vizito al Eŭropo li subite mortis en trajno al Parizo. Li estis enterigita en tombejo en Parizo.

## Verkoj 
* *Concise Course in Esperanto*
* *Pres-kodo de Esperanto*
* *Bakŝiŝ*, originala novelaro, 1938
* Traduko de Hamleto, 1964.

Li ankaŭ kontribuis al la esperantlingva poemantologio *Dekdu Poetoj* aperinta en 1934 ĉe la eldonejo Literatura Mondo sub redakto de Kálmán Kalocsay, kiu komentas lin kaj lian poezion tiel :

:"Malmulte produktanta, sed multflanka, tre zorge laboranta poeto, cizelanta siajn versojn kun ekstrema artista konscienco. Jen impresisman skizon li donas pri grandurba strato, malvarm-objektive observitan; jen dolĉan melankolion de forvojaĝo li sentigas en mielpezaj versoj, jen la eternan pason kaj pereon li revelacias al ni per martele forĝita poemo, el kiu nin alspiras la frosta blovo de l' senfino. Kaj - subite li ekpinĉas ironian kordon. Poste - per ĉarme ludema kanzono li konfesas sian amon al Parizo. Kvin poemoj - kvin sferoj. Sed ĉiuj kvin artbrile perfektaj en sia speco. Juveloj. ne multaj. Sed ankaŭ la konko ne produktas multajn perlojn."
### Recenzoj
Pri *Bakŝiŝ*

## Eksteraj ligiloj 
* Poemoj de L.N. NEWELL en *Dekdu Poetoj* 
* *Bakŝiŝ* 

Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Akihito

**Akihito** (明仁[aki-hito]; naskiĝis 23-a de decembro 1933 - ) estas la 125-a Imperiestro de Japanio (1989-2019). Oni evitas nomi vivantan imperiestron kun lia nomo sed nomas lin "Lia Imperia Emerita la Imperiestro" (上皇陛下 *Jōkō Heika*), kies origa nomo estas *Dajyō Tennō* (太上天皇).

Lia erao estas titolita "Heisei" (平成). Li iĝos Imperiestro Heisei post sia morto.

## Vivo 
Akihito estas la plejaĝa filo de la Imperiestro Showa (Hirohito) kaj imperiestredzino Kojun (Nagako). En infaneco li estis titolata *Princo Tsugu*(継宮 [cugu no mija]).
Li estis edukata de privata guvernisto, kaj ĉeestis la elementan kaj duarangan departmenton de la Nobela Lernejo (Gakushuin) ekde 1940 ĝis 1952. Li estis disigita de siaj gepatroj, kiam li estis 3-jaraĝa.

Dum Usono bombis Tokion en marto 1945, li kaj lia pli juna frato Princo Masahito (nun Princo Hitachi) rifuĝis el la urbo.
Dum Usono okupadis Japanion post la Dua mondmilito, Akihito estis edukata angle de Elizabeth Gray Vining.
Li studis ĉe la Departemento de Politika Scienco ĉe Universitato Gakushuin en Tokio, kvankam li ne ricevis akademian titolon.

Tamen poste li iĝis amatora fakulo pri fiŝ-scienco kaj eldonis multe da raportoj kaj libroj pri gobiuso.

La 10-an de novembro 1951, li deklaris, ke li estas kronprinco je la ceremonio "立太子の礼" (*Rittaishi no Rei*).

En junio 1953, kronprinco Akihito reprezentis Japanion ĉe la kronado de Elizabeto la 2-a de la Unuiĝinta Reĝlando.

La 10-an de aprilo 1959, li edziĝis al Shoda Michiko, kies patro Shoda Hidesaburo estas prezidanto kaj poste honora prezidanto de la muelisto-kompanio Nisshin.
La nova kronprincino estas la unua nenobelo, kiu per geedziĝo eniris la imperiestran familion.

Kronprinco Akihito kaj Kronprincino Michiko vizitis oficiale 37 landojn.

La 7-an de januaro 1989, lia patro Hirohito forpasis. Tial Kronprinco Akihito iĝis la 125-a Japana Imperiestro la 12-an de decembro 1990.

De post la heredo de la trono, la imperiestro penis por proksimigi la imperian familion al la Japana popolo.
Li kaj lia edzino vizitis oficiale 18 landojn kaj ankaŭ 47 guberniojn de Japanio.

Imperiestro Akihito kaj imperiestredzino Michiko havas 3 gefilojn:
Kronprinco Naruhito (naskiĝis la 23-an de februaro), princo Fumihito (naskiĝis la 11-an de novembro) kaj princino Sayako (naskiĝis la 18-an de aprilo 1969).

La 13-an de julio 2016 japana novaĵagentejo raportis, ke Akihito deziris abdiki favore al sia plej aĝa filo, kronprinco Naruhito, kaj la  li konfirmis tion en televida alparolo al la tuta nacio. La iama jura bazo de la imperiestra familio tamen devis esti amendita por ebligi tian abdikon, kiu finfine oficiale okazis la 30-an de aprilo 2019.

## Fontoj 
Kategorio:Japanaj imperiestroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1933
Kategorio:Kavaliroj de la Ordeno de la Ora Ŝaffelo
Kategorio:Kavaliroj de Ordeno de Blanka Aglo
Kategorio:Ordeno de la Leviĝanta Suno
Narcisismo

[eta|180px|bildigo de Narciso de la pentristo [Caravaggio]]
[eta|180px|la floro [Narciso (floro)|Narciso]]
**Narcisismo** estas en komuna lingvuzo malsaneca memadoro, enamiĝo en si mem.

En greka legendo Narciso enamiĝas en sian spegulan bildon, kiun li vidas sur la akvo de rivero.

En psikologio kaj aparte en psikoanalizo oni parolas pri *narcisisma perturbo de la personeco*, sed ĉi tie la signifo de narcisismo ne kongruas kun la komunlingva.

Ĉiu homo trairas narcisismajn fazojn. Laŭ Sigmund Freud oni distingas primaran kaj sekundaran narcisismon. Ĉe la primara etinfano direktas sian seksan energion plene al si mem. Ĉe la sekundara narcisismo oni redirektas sian seksenergion (libidon) for de eksteraj objektoj al si mem (regreso). Tio okazas precipe post elrevigita amo kaj perturbo de la sento de memvaloro pro humiligo.

Laŭ Erich Fromm narcisismo estas la kontraŭpoluso de la amo. Li dividas inter narcisismoj individua kaj grupa (komparu kun patriotismo kaj fanatismo).

## Vidu ankaŭ 
* Dunning-Kruger-efiko
* Egoismo
* Grupa narcisismo
* Hibriso
* Megalomanio
* Mem-amo
* Narcisisma defendo
* Narcisisma personeca obstrukco
* Orgojlo
* Psikopatio
* Vanteco


Kategorio:Psikoanalizo
Kategorio:Profunda psikologio
Noosfero

**Noosfero** estas termino de nous kreita de Pierre Teilhard de Chardin por nomi, simile je la atmosfero sfero da aero tutĉirkaŭ la Tero, la biosfero, sfero da vivaĵoj k.s., jonosfero, ktp, la "sfero" konsistigita fare de la mensoj, kiu laŭ li konsistiĝos kiel ia tuta organismo kiu kadre de lia teologio strebos fine al kosma Kristo. Poste uzita de aliaj fakistoj.

## Vidu ankaŭ 
* Panteismo
* Teorio Gaja
* Carl Gustav Jung
* Libera programaro

Kategorio:Psikologio
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Ekologio
Naundorf (Saksa Svislando)

La vilaĝo **Naundorf** situas en Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro apud la maldekstra bordo de Elbo en valo proksime al la rokoformacioj Großer Bärenstein kaj Kleiner Bärenstein (prononcu: berenŝtajn).

## Turismo 
**Vidindaĵoj en la vilaĝo**

Speciala "magneto" estas "Robert-Sterl-Haus". En tiu ĉi domo malgranda ekspozicio rememorigas pri la elstara germana impresionisto Robert Sterl kiu vivis kaj verkis tie de 1919 ĝis la morto en 1932. Dum tiu tempo li strikte intimiĝis kun la ĉirkaŭa pejzaĝo, kio speguliĝas en liaj pentraĵoj.

**Ĉirkaŭaĵo**

:Kleiner Bärenstein

:Großer Bärenstein

:Rauenstein

:Bastei

:Uttewalder Grund

:Höllengrund

:Fortreso Königstein

## Administra aparteno 
**Naundorf** estas parto de la **komunumo** **Struppen**, krom la samnoma ĉefloko al ĝi apartenas Weißig, Thürmsdorf, Strand, Ebenheit kaj Struppen-Siedlung.

## Eksteraj ligiloj 
* www.robert-sterl-haus.de - muzeo en la domo de impresionisma pentristo

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Elba Grejsmontaro en la okuloj de pentristoj

Montaroj ofertas al la okuloj (ne nur de pentristoj) magie abundan paletron da formoj kaj koloroj. La montoj ŝanĝiĝas laŭ tempo kaj lumo - de tenebra bluo trans grizo kaj flavo je fajra ruĝo. Se apud Elbo estingiĝas la lasta sunradio, paliĝas la rebrilo de la sabloŝtonaj rokoj super la ombritaj ravinoj, pratoj kaj arbaroj.

## La komencoj dum romantismo 
La kuprogravuristo Adrian Zingg kaj la portretopentristo Anton Graff estis la unuaj artistoj, kiuj rigardis kaj bildigis tiun ĉi  pejzaĝon. En fascino pro similecoj al sia naskolando ili proponis la nomon Saksa Svislando.
Philipp Otto Runge migris kaj pentris tie kune kun Caspar David Friedrich. Ĉi ties pentraĵo "Felsentor an der Steinschleuder" apartenas hodiaŭ al la plej valoraj ekspoziciaĵoj de "Ŝtata galerio" (Staatsgalerie) en Vieno.
La norvego Claussen DAHL en 1812 ekloĝis en Dresdeno. Kiel instruisto en la tiea artakademio li instigis siajn studentojn GILLE, GÖTZLOFF, HEINRICH kaj LEYPOLD al pentrostudoj en la proksima Saksa Svislando.
Carl Gustav Carus kaj Adrian Ludwig Richter - ambaŭ reprezentantoj de la malfru-romantisma pejzaĝopentrado - pruvis per siaj bildoj, ke ili estis ĝisfundaj konantoj de la Grejsmontaro kaj intime studis la strukturojn de la rokformacioj.

## Dum modernaj tempoj 
La majstra pentraĵo de Erwin Oehme, en kiu li 1860 bildigis ŝtonminejon, pendas en la pentraĵgalerio de Dresdeno.
La elstara germana impresionisto Robert Sterl - sola inter la famaj artistoj - verkis kaj vivis dum longa tempo meze de la montaro (en Naundorf). Lia pentraĵo de ŝtonminejo metas la laborantajn homojn, kiuj rompas, prihakas kaj transportas la ŝtonblokojn en la centron de la atento. La laboristo ne estas suplementa ornamaĵo sed montriĝas akcentita per forta sunlumo.
En Schrammstein-regiono (prononcu: ŝramŝtajn) kaj ĉe Winterberg pentris Otto Lange, kiu estis membro de la artista societo Die Brücke.
Speciale menciindas liaj vintraj rokopejzaĝoj en guaŝotekniko.
Al la sama generacio apartenis Albert Kunze el Sebnitz, kiu dediĉis sin al la florherbejoj en la grejsmontara pejzaĝo.
En la jaro 1938 Otto DIX kreis sepian skizon de Schrammstein-regiono en la stilo de la malnovaj majstroj.
Menciindas Hohnstein-ciklo (Prononcu: honŝtajn) de Georg ERLER, lignogravuroj kaj pentraĵoj de la kontraŭfaŝismaj artistoj Fritz SCHULZE kaj Eva SCHULZE-KNABE, bildoj de Fritz WINKLER, Rudolf BERGANDER kaj Alfred FRITZSCHE. Al la gravaj pentristoj de Saksa Svislando apartenas ankaŭ Erich FRAAß, kies pejzaĝbildoj de Großer Dom kaj la panoramo de Wolfsberg impresas per esprimiva strekometo.
Multaj admirantojn trovis la impone krudaj rokformaĵoj kiujn Hanns HERZING pentris en la regionoj de Rauenstein, Winterberg, Kirnitzsch-valo kaj Hinterhermsdorf.
Mirige abunda estas la verkaro de la dresdena artinstruistino Irmgard UHLIG (naskita 1910); ĝi nombras ĉirkaŭ mil bildojn. Intiman konon kaj komprenon de la rokaj pejzaĝoj ŝi gajnis kiel entuziasma grimpistino.

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Musono

[eta|dekstra|300px|Musonaj nuboj en [Vindhya-montaro, centra Hindio]]
**Musono** estas sezona aertorento en la atmosfero de Tero, kiun kaŭzas la neegala varmiĝo de la kontinento(j) kaj de la marakvo. Tipa musonzono estas la intertropika Azio. En la somermonatoj de la norda duonsfero la musono estas humida, en la vintraj monatoj seka. La direkto de la musonaj ventoj ŝanĝiĝas duonjare.

La vorto devenas el la araba trans la hinda lingvoj. La mezepokaj arabaj maristoj per la vorto "موسم" (prononcu: mausim = *sezono*), siavice de la ŝemida radiko vsm "marki", priskribis venton en la Araba Maro, kiu ŝanĝiĝas laŭsezone.

## Vidu ankaŭ 
* Klimata klasifiko de Köppen

Kategorio:Vetero
Kategorio:Ventoj
Kategorio:Sezonoj
Kategorio:Meteologio
Porschdorf (Saksa Svislando)

La vilaĝo **Porschdorf** havas 510 enloĝantojn kaj situas meze de Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro, nordokcidente de Bad Schandau. Ĝi etendiĝas kun altodiferenco de 100 metroj tra la malvasta valo de la rivereto Lachsbach (prononcu: [laksbaĥ]) ĝis altebenaĵo. La rivereton Lachsbach formas la akvoj de la rojoj Sebnitz kaj Polenz (prononcu: [zebnic], [polenc]), unuiĝintaj en la nordo de la vilaĝo. En **Porschdorf** oni vivtenas sin precipe per turismo kaj agrikulturo.

## Turismo 
En la vilaĝo atendas la ripozemulojn restoracio , 13 privataj gastoĉambroj kaj 14 feriaj loĝejoj.

En la ĉirkaŭaĵo allogas precipe la tre proksima kanjona

* Polenztal

,kiu estas speciale romantika en printempo kie tie pompas tapiŝo el floroj.

Aliaj proksimaj turismaj celoj estas:

* Brand

* Lilienstein

* Ochelwände

* Waitzdorfer Höhe

* Sebnitztal

## Trafiko 
Porschdorf havas stacion de la fervoja linio Sebnitz–Bad Schandau, krome ĝi atingeblas per buso.

## Administra aparteno 
**La vilaĝo Porschdorf** estas la ĉefa parto de la *komunumo* *Porschdorf* kiu konsistas krome el : **Waltersdorf** kiu troviĝas sur altebeno inter Lilienstein kaj Polenztal kaj **Prossen**, kiu situas ĉe la bordo de Elbo inter Lilienstein kaj Bad Schandau.

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2012
Prossen

La vilaĝo **Prossen** situas meze de Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro, okcidente de Bad Schandau. Ĝi etendiĝas en trankvila kaj sunoriĉa situo ĉe la dekstra bordo de Elbo. Prossen estas ŝtate rekonita ripozloko.

## Turismo 
En la ĉirkaŭaĵo allogas precipe la tre proksima

* Lilienstein

Aliaj proksimaj turismaj celoj estas:

* Brand

* Polenztal

* Ochelwände

## Administra aparteno 
**Prossen** estas parto de la *komunumo* **Porschdorf** kiu konsistas krome el la samnoma ĉefloko situanta norde de Prossen en valo de la rivereto *Lachsbach* kaj: **Waltersdorf** kiu troviĝas sur altebeno inter Lilienstein kaj Polenztal.

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Mozdoko

**Mozdoko** (ruse: *Моздок*) estas urbo en Nord-Osetio, suda Rusio. La nomo venas el la kabarda lingvo kaj signifas "densa arbaro".

Mozdoko estis fondita en 1759; la urbo ricevis la statuson de urbo en 1785. Mozdoko estas administra centro de Mozdoka distrikto. Ĝi situas sur la maldekstra bordo de rivero Terek (Терек), 92 km norde de Vladikavkaz, la respublika ĉefurbo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En 1959 estis proksimume 25 600 loĝantoj kaj en 2001 proksimume 38 600, ĉefe etnaj rusoj.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 90230501.

La interurba telefona kodo estas 86736, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

En la urbo estas fervoja stacio.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nord-Osetio
Hispanaj riveroj

La ĉefaj hispanaj riveroj estas:

* Fluantaj al la Kantabra Maro:

*Navia* (??)

*Nalón* (??)

* Fluantaj al Atlantiko:

Minjo (310 km) (*)

Doŭro (895 km) (*)

Taĵo (1.007 km) (*)

Gvadiano (778 km) (*)

Gvadalkiviro (657 km)

* Fluantaj al Mediteraneo:

Ebro (910 km)

*Júcar* (498 km) (??)

*Segura* (325 km) (??)

*Turia* (280 km) (??)

(*) = fluanta ankaŭ tra Portugalujo

(??) = (esperantigo ankoraŭ ne establiĝinta)


Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Doŭro

eta|300ra|Doŭro

La **Doŭro** estas rivero trairanta Hispanujon kaj Portugalujon, fluanta al Atlantiko.

Hispana nomo: *Duero* [pr. dŭero]; portugala: *Douro* [pr. doru] (el la latina *Durius*).

Ĉi tiun nomon uzas diversaj membroj de la Ibera Skolo.

Ĝi naskiĝas en la hispana montaro *Picos de Urbión*, je alteco de ĉirkaŭ 2.200 m, proksime al *Duruelo de la Sierra* (en provinco Sorio), kaj enmariĝas en Porto (Portugalujo).

Ĝi longas 895&nbsp;km. Ĝia baseno, la plej granda de la Ibera Duoninsulo, surfacas 98.160&nbsp;km².

## Alfluantoj 
Esla estas la plej akvenhava alfluanto de la rivero Doŭro, kaj ĝi portas en sia enfluejo ofte pli da akvo ol la ĉefrivero Doŭro mem.

Pisuergo (Pisuerga) estas la dua plej grava enfluanto en la Dueron. Ĝi naskiĝas en la Kantabra Montaro, en la nordo de la provinco de Palencio. Ĝi trafluas tiun ĉi provincon, pasas tra la urbo de Valadolido, kaj enfluas la Dueron kelkajn kilometrojn sube de tiu ĉi urbo.

La rivero Duratón estas rivero ĉe la centro de Hispanio, alfluanto je la maldekstra flanko de la rivero Doŭro, kiu trapasas la provincojn de Madrido, Segovia kaj Valadolido. Ĝi longas 106&nbsp;km kaj drenas basenon de 1.487&nbsp;km².

Tormes estas rivero, alfluanto de la Doŭro ĉe ties maldekstra bordo, kiu fluas tra la provincoj Avilo, Salamanko kaj Zamora.

Adaja [aDAĥa] estas la dua plej grava alfluanto al Doŭro el ties maldekstra bordo post Tormes.

Valderaduey [balderaDŬEJ] estas alfluanto dekstre de la rivero Doŭro; ĝi trapasas areojn de la provincoj Leono, Valadolido kaj Zamoro, pli malpli en direkto norde suden.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Hispanaj riveroj

Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Kategorio:Riveroj en Hispanio
Kategorio:Riveroj en Kastilio kaj Leono
Kategorio:Riveroj en Portugalio
Kategorio:Internaciaj riveroj
Kategorio:Landlimaj riveroj
Taĵo

**Taĵo** ( [taĥo],  [teĵu], aliaj esperantigoj *Taĥo*, *Tago*, *Taguso*) estas rivero en Iberio, trairanta Hispanion kaj Portugalion.

La nomon Taĵo, kompromisan inter la portugala kaj la hispana, ekuzis en esperanto unue Leopoldo Knoedt en sia traduko *La Luzidoj*, poste diversaj membroj de la Ibera Skolo.

La formo Taĥo, uzita de Zamenhof, nuntempe apenaŭ estas uzata en Iberio.

Taĵo estas la plej longa rivero de la Ibera duoninsulo: 1008 km (el kiuj 910 km en Hispanio kaj la cetero en Portugalio).

Ĝi fontas en *Fuente de García*, en la montaro *Sierra de Albarracín* (provinco Teruelo), je alteco de 1600 m. Ĝi enmariĝas en Atlantiko en Lisbono, kie ĝi formas estuaron.

## Alfluantoj 
* Alberĉe
* Guadiela
* Gvadaramo
* Ĥaramo
* Tiétar
* Zêzere

## Vidu ankaŭ 
eta|maldekstre|Romia ponto de Alcántara super la rivero Taĵo.
eta|maldekstre|Grundopentraĵo en Lisbono pri la rivero Taĵo: "laŭ la rivero Taĵo oni iras..."
* Hispanaj riveroj
* Ponto Alkonetaro
* Ponto de Alkantaro
* Akvomaŝino de Toledo

## Referencoj 


Kategorio:Riveroj en Hispanio
Kategorio:Riveroj en Portugalio
Pipraloj

La **piperaloj** () estas planta ordo el angiospermoj. Tiu ordo enhavas 5 familiojn kaj ĉirkaŭ 3300 speciojn.

Tiuj plantoj estas ĉefe tropikaj. Ili estas moltigaj. Komuna trajto estas, ke la folinervoj iras paralele, la folioj estas glatrandaj, la infloresko estas grapolo, la nombro de stamenoj estas 2-3. La frukto estas unugrajna aŭ nukso.

floroformulo: A2-3G3  aŭ A2-3 aŭ G3, ovario supre staranta.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (1 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Piperales* Bercht. & J.Presl - piperaloj
****Aristolochiaceae* Juss. - aristolokiacoj
*****Aristolochia* L. - aristolokio
*****Asarum* L. - azaro
*****Euglypha* Chodat & Hassl. - eŭglifo
*****Heterotropa* C. Morren & Decne. - heterotropo*
*****Hexastylis* Raf. - heksastilido
*****Pararistolochia* Hutch. & Dalziel - pararistolokio*
*****Saruma* Oliv. - sarumo
*****Thottea* Rottb. - toteo
****Hydnoraceae* C.Agardh - hidnoracoj
*****Hydnora* - hidnoro
*****Prosopanche* - prozopanko
****Lactoridaceae* Engl. - laktoracoj
*****Lactoris* - laktoro
****Piperaceae* Giseke - piperacoj
*****Anderssoniopiper* Trel. - andersoniopipero**
*****Artanthe* Miq. - artanto*
*****Lindeniopiper* Trel. - lindeniopipero
*****Macropiper* Miq. - makropipero*
*****Manekia* Trel. - manekio
*****Ottonia* Spreng. - otonio
*****Peperomia* Ruiz & Pav. - peperomio
*****Piper* L. - pipero
*****Piperanthera* C. DC. - piperantero
*****Pothomorphe* Miq. - potomorfo*
*****Sarcorhachis* Trel. - sarkorakio
*****Trianaeopiper* Trel. - trianaopipero
*****Verhuellia* Miq. - verhulio
*****Zippelia* Blume - zipelio
****Saururaceae* Rich. ex T.Lestib. - saŭruracoj
*****Anemopsis* Hook. & Arn. - anemopso
*****Gymnotheca* Decne. - gimnoteko
*****Houttuynia* Thunb. - hutujnio
*****Saururus* L. - saŭruro

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Piperaloj
Aluvio

[eta|Aluvia tavolo en [Amazonio]]
**Aluvio** estas tavolo da grundo alportita kaj delasita de la akvoj el rivero aŭ glaĉero. Aluvio tipe konsistas de vario da materialoj: koto, sablo, gruzo kaj aliaj aĵoj. Ĝi malofte eble enhavas iometon da raraj ercoj kiel oro kaj plateno, kaj malgrandaj gemoj. Aluvion oni en fizika geografio konsideras kiel formon de reliefo.

## Vidu ankaŭ 
* Aluvia grundo

Kategorio:Geologio
Reinhardtsdorf-Schöna

**Reinhardtsdorf-Schöna** estas komunumo troviĝanta en la sudo de Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro maldekstre de la rivero Elbo en distanco de unu kilometro de ties bordo. Ĝi apartenas al la administra distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro de la federacia lando Saksio. Fine de la jaro [[]] la komunumo havis  loĝantojn.

La centra komunumoparto estas la vilaĝo **Reinhardtsdorf**. Al la komunumo ankaŭ apartenas la pli suda Schöna, kiu kunkreskis kun Reinhardtsdorf, kaj Kleingießhübel kiu situas oriente, proksime al Kleiner Zschirnstein.

## Historio 
La vilaĝo *Reinhardtsdorf* ekestis kiel tipa arbarhuba vilaĝo. Dum la mezepoka eksetlado en 12-a kaj 13-a jarcentoj la novaj loĝantoj ricevis mallarĝajn striformajn parcelojn - la hubojn. Ili estis ankoraŭ arbarkovritaj. Pro tio oni parolis pri arbarhuboj, kiujn la setlantoj unue devis transformi je agro aŭ herbejo. Tamen la nura agrokultura laboro ne povis nutri la familiojn. Tial iom post iom aldoniĝis la tipaj profesioj de la regiono: arbarlaboristo, ŝiptrenisto kaj ŝtonrompisto.

## Turismo 
### Vidindaĵoj en la komunumo 
En Waltersdorf troviĝas preĝejo en la stilo de la tiel nomata kamparana baroko kun multkoloraj bibliaj bildoj kaj alohava altaro el la jaro 1521.
eta|dekstra|180ra|rigardo de la monto *Wolfsberg* al Reinhardtsdorf
eta|dekstra|180ra|rigardo de la monto *Kaiserkrone* al la komunumoparto Schönau

### Ĉirkaŭaĵo 
Reinhardtsdorf-Schöna proponas sin kiel elirpunkto al la turismaj celoj:
* Großer Zschirnstein
* Kleiner Zschirnstein
* Wolfsberg
* Kaiserkrone kaj
* Zirkelstein

## Vidu ankaŭ 
* Saksa Svislando
* Elba Grejsmontaro
* urboj kaj vilaĝoj de Elba Grejsmontaro

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ()

Kategorio:Distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro
Kategorio:Elba Grejsmontaro
Kategorio:Urboj de Saksio
Schöna (Saksa Svislando)

La vilaĝo **Schöna** troviĝas en la sudo de Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro maldekstre de rivero Elbo en distanco de unu kilometro de ties bordo. Speciala atuto de la vilaĝo estas la du rokoj Zirkelstein kaj Kaiserkrone ,kiuj leviĝas ĉe ĝia rando kaj landmarke karakterizas la silhueton de la setlejo

## Historio 
En la jaro 1379 la vilaĝo estis unuafoje dokumente menciita. Tiam ĝi estis same kiel ĝis Königstein ĉiuj vilaĝoj maldekstre de Elbo. en 1406 la regionon ricevis la margrafo de Meißen. La unua nomo de la vilaĝo estis Schonaw kiu signifis Belprato. La loĝantoj ĉi tie vivis per agrokulturo, poste ankaŭ laboris en la arbaro, okupiĝis pri ŝipado kaj flosado. En sep akvomueliloj oni prilaboris la arbaran lignon.

## Turismo 
Schöna proponas sin kiel elirpunkto al la turismaj celoj:

* Großer Zschirnstein

* Kleiner Zschirnstein

* Wolfsberg

* Kaiserkrone kaj

* Zirkelstein

## Administra aparteno 
**Schöna** estas parto de la *komunumo* Reinhardtsdorf-Schöna. Al ĝi ankaŭ apartenas la pli norda Reinhardtsdorf, kiu kunkreskis kun Schöna kaj Kleingießhübel, kiu situas oriente proksime al Kleiner Zschirnstein.

Dosiero:Wappen_Reinhardtsdorf-Schöna.png|
Dosiero:Reinhardtsdorf.jpg|
Dosiero:Schöna.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.reinhardtsdorf-schoena.de 

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Pomofrukto

eta|dekstra|360px|Laŭlonga tranĉo de pomfrukto

**Pomofrukto** estas tipo de frukto de florplantoj. La pomo estas ŝajnfrukto konsistanta el 5 aŭ pli da karpeloj, en kiu la perikarpo formas malfacile ekkoneblan tavolon, la mezokarpo estas ĝenerale karneca kaj la endokarpo formas ĉambreton ĉirkaŭ la grajnoj. Sed la ekstera parto de la pomo estas la manĝebla parto, derivita el la flora tubo (toruso kaj aliaj partoj). Ekzemploj de pomofrukto estas la pomo, la piro, la alizo, la kurmo kaj la sorpo.
eta|maldekstra|Laŭlarĝa tranĉo de kulturpoma pomfrukto (*Malus domestica*)

## Vidu ankaŭ 
* Pomo
* Pomarbo
* Kulturpomo

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Fruktoj
Ŝajnfrukto

eta|Frago
Se en la konstruo de frukto partoprenas ankoraŭ aliaj florpartoj krom ovario (ekz. florbazo, kaliko, korolo), ni parolas pri ŝajnfrukto.

Ekzemploj de ŝajnfrukto estas la pomo, frago, figo, ananaso, fagonukso, kaŝtano, rozbero kaj glano.

Kategorio:Plantomorfologio
Muŝkaptulo

*Muŝkaptulo povas estis birdospecio de Muŝkaptuledoj*

La **muŝkaptulo** (*Dionaea muscipula*) estas insektodigesta planto, kiu kreskas origine en nitrogeno-malriĉa aero. Tiu planto kapablas fari rapidan plantan movadon.

dosiero:Dionaea muscipula 002.JPG
Dosiero:Drawing of Venus Flytrap.jpg|
Dosiero:Flytrap.jpg|
Dosiero:Falle.jpg

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Karnomanĝaj plantoj
Kategorio:Drozeracoj
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Usono
Piprujacoj

alternative=Piper nigrum|eta|Piper nigrum
La **piperacoj** () estas planta familio el angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo piperaloj (*Piperales*). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 2650 speciojn.

En tiu plantofamilio, oni trovas tropikaj aŭ subtropikaj arbustoj, lianoj aŭ herboj, iuj epifitaj - monoikaj, dioikaj aŭ poligamiaj, kun senperiantaj floroj, kaj kun fruktoj kapsulecaj aŭ berecaj.

Notu ke la termino "piperacoj" estas nuntempe la plej disvastigita. Konstruita laŭ la modelo *Aster* > astero > asteracoj, por ne konflikti kun la termino "pipro", kiu indikas en la nunaj vortaroj la frukton de la planta genro pipero. PIV plie precizigas la terminon "pipracoj" malĝuste konstruitan laŭ la nomo de la frukto kaj ne laŭ la nomo de la tipa genro.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (1 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Piperales* Bercht. & J.Presl - piperaloj
****Piperaceae* Giseke - piperacoj
*****Anderssoniopiper* Trel. - andersoniopipero**
*****Artanthe* Miq. - artanto*
*****Lindeniopiper* Trel. - lindeniopipero
*****Macropiper* Miq. - makropipero*
*****Manekia* Trel. - manekio
*****Ottonia* Spreng. - otonio
*****Peperomia* Ruiz & Pav. - peperomio
*****Piper* L. - pipero
*****Piperanthera* C. DC. - piperantero
*****Pothomorphe* Miq. - potomorfo*
*****Sarcorhachis* Trel. - sarkorakio
*****Trianaeopiper* Trel. - trianaopipero
*****Verhuellia* Miq. - verhulio
*****Zippelia* Blume - zipelio

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Piperacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Listo de Religioj

## Abrahamaj religioj 
* Kristanismo
** Albiganismo
** Arianismo
** Bogumilismo
** Ebionitoj
** Gnostikismo
** Jehovismo
** Katolikismo
** Kimbangismo
** Monofizitismo
** Mormonismo
** Nestorianismo
** Ortodoksismo
** Protestantismo
*** Anabaptismo
*** Anglikanismo
*** La Baptistoj
*** Luterismo
*** Metodismo
*** Pentekostismo
*** Presbiterianismo
*** Remonstrantoj
*** Societo de Amikoj (Kvakeroj)
** Unitarianismo
* Druzismo
* Islamo
** Sunnaismo
*** Berailvio
*** Deobandio
*** Hanafio
*** Hanbalio
*** Malikio
*** Mutazilio
*** Shafiio
*** Wahabio
** Ŝijaismo
*** Alaŭio
*** Ismailio
*** Ĝafario
*** Zaidijo
** Sufiismo
** Ĥariĝismo
*** Ibadioj
*** Sufrioj
** Ahmadijo
* Judismo
** Rabena Judismo
*** Ortodoksa Judismo
**** Hareda Judismo
**** Moderna Ortodoksa Judismo
**** Hasida Judismo
*** Konservema judismo
*** Reformisma Judismo
** Prerabena Judismo
*** La Fariseoj
*** La Sadukeoj
*** La Esenoj
** Falaŝa Judismo
** Karaita Judismo
* Manikeismo
* Mandeismo
* Rastafarianismo
* Samarianismo
* Nacio de Islamo
* Babismo
* Bahaa Kredo

## Hinddevenaj religioj 
* Hinduismo
* Budhismo
* Ĝajnismo
* Sikhismo
* Ayyavali

## Filozofiaj religioj 
* Konfuceismo
* Diismo
* Humanismo
* Ĉuĉeo kaj Ĉongdogjo (Ŝtataj Kultoj)
* Taoismo

## Oriŝaj religioj 
* Kandombleo
* Santerio
* Umbandao
* Vudun

## Novpaganismo 
* Asatro
* Romuva (kulto) (litova mitologio)
* Dievturība (latva mitologio)
* Neodruidismo
* Judapaganismo
* Ŭiko (respektive "Vikko")
** Aleksandria Ŭiko
** Diana Ŭiko
** Gardneria Ŭiko
** Seaksa Ŭiko
** Fea Ŭiko
** Feria Tradicio

## Maldekstra-manaj religioj 
* Satanismo
** Kirko de Satano
** Templo de Set
* Telemo

## Ekstertera-bazaj religioj 
* Raelismo
* Scientologio
** Eklezio de Scientologio
* Urantio

## Spirita-bazaj religioj 
* Ŝintoismo
** Oomoto
* Spiritismo
* Ŝamanismo

## Sinkretismaj religioj 
* Falundafo
* Sikhismo
* Teozofio
* Unitarismo

## Unikaj religioj 
* Jezidio
* Zoroastrismo

## Tipoj de Religioj 
* Agnostikismo
* Animismo
* Ateismo
* Humanismo
* Idolanismo
* Senteismo
* Unuteismo
* Panteismo
* Multateismo
* Universismo

## Esoterismo 
* Alkemio
* Gnostikismo
* Jahanlazizizme
* Kabalao
* Okultismo

## Mistikismo 
* Kristanisma Mistikismo
** Gnostikismo
* Hinduisma Mistikismo
** Tantro
** Jogo
** Vedanto
* Martinismo
* Meditismo
* Kabalao
* Spiritismo
* Sufismo

## Magiismo 
* Astrologio
* Buitio (Centrafrika kulto tradicie inica kaj kontraŭsorĉa, kun uzo de halucina drogo Ibogao)
* Radiestezo
* Ekzorcismo
* Sorĉado kaj Magio
** Ĥaosa Magio
** Ĥanoĥa Magio
** Grimŭara Magio
** Goetia Magio
* Ŝamanismo

eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Mitologio (mitaro), Mitologio, Mitologio (scienco)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.adherents.com  
* http://www.sacred-texts.com 
* http://www.interfaith.org/default.asp  
* http://www.adl.org/backgrounders/american_knights_kkk.asp 

Listo de Religioj
Religioj
Listo de urboj de Venezuelo

Geografio > Ameriko > Sudameriko > Venezuelo > Listo de urboj de Venezuelo < Urboj
----
Jen listo de ĉefaj urboj de Venezuelo:
eta|Mapo pri pli signifaj urboj de Venezuelo

* Acarigua (urbo)
* Anaco
* Barcelono (Venezuelo)
* Barinas (Barinas)
* Barquisimeto
* Baruta
* Borburata
* Bolívar (urbo)
* Cabimas
* Cabudare
* Cagua
* Calabozo
* Carúpano
* Catia La Mar
* Charallave
* Coro (Venezuelo)
* Cumaná
* Cúa
* Ejido (Venezuelo)
* El Limón (Venezuelo)
* El Tigre
* El Tocuyo
* Guacara
* Guanare (urbo)
* Guarenas
* Guatire
* Guayana (urbo)
* Karakaso
* La Asunción
* La Guaira
* Los Teques
* Marakajbo
* Marakajo
* Mariara
* Maturín
* Mérida
* Nirgua
* Ocumare del Tuy
* Petare
* Puerto Ayacucho
* Puerto Cabello
* Puerto la Cruz
* Punto Fijo (Falcón)
* San Carlos
* San Cristóbal
* San Juan de Los Morros
* San Felipe (Venezuelo)
* San Fernando ĉe Apure
* Santa Teresa del Tuy
* Tucupita
* Trujillo
* Turmero
* Valencia

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mongabay.com/igapo/Venezuela.htm 
Listo de urboj de Irlando

Kategorio:Urboj de Venezuelo
Kolzo

300ra|eta|maldekstra|Kolzo (*Brassica napus*)

**Kolzo** (la faka botanika nomo estas latine *Brassica napus*) estas planta specio el la genro brasiko (*Brassica*) ene de la familio de la kruciferoj aŭ brasikacoj. Ĝi estas ekonomie grava utilplanto. La semoj estas uzataj ĉefe por produkti kolzoleon kaj la kunprodukto "kolzopremaĵo", kiu uzatas kiel furaĝo, do kiel manĝaĵo por utilbestoj, aparte por brutoj. La napo *Brassica napus* subsp. *rapifera* (sinonimo *Brassica napus* subsp. *napobrassica*) estas subspecio de kolzo. La semoj de kolzo liveras ĝis 45% da sengusta oleo.

## Manĝeblo 
La tuta planto estas manĝebla. La florojn aldonu krude al salato aŭ al pano. La semo uzeblas kiel mustardo. Eblas ankaŭ kuiri la junajn burĝonojn en oleo aŭ friti kiel benjeto.

El la semoj oni produktas kolzoleon kaj kanolon.

## Referencoj kaj notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Biosekureco
* Brasiko
* Oleo de kolzo

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Brasikoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Furaĝo
Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
Dizeloleo

**Dizeloleo** ankaŭ nomita **petrodizelolo**, estas ekstraktaĵo el nafto, uzata en dizelmotoro. En ĝi la brulaĵo injektita en forte densigitan aeron spontane ekbrulas.

## Vidu ankaŭ 
* Biodizeloleo

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo pri biodizeloleo

Kategorio:Naftoproduktoj
Kategorio:Mekanika inĝenierado
Kategorio:Brulaĵoj
Kategorio:Fosiliaj brulaĵoj
Kategorio:Pruntaĵoj el la germana lingvo
Bario

**Bario** estas venena kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Ba** kaj la atomnumeron 56. Ĝi estas mola arĝent-kolora teralkala metalo kiu fandiĝis ĉe alta temperaturo.

Fritz Strassmann estis germana kemiisto, kiu kun Otto Hahn komence de 1939 identigis la elementon bario kiel produkto de bombardado de uranio per neŭtronoj. Iliaj observoj estis la ŝlosila pruvo necesa por identigi la ĝistiam nekonatan fenomenon de nuklea fisio, kiel poste estis rekonita kaj publikigita de Lise Meitner kaj Otto Frisch.

Barito estas ortoromba baria sulfato, aparte densa (komunuza nomo: *peza spato*), blanka aŭ flaveta, pli malofte bruneta, ruĝeta aŭ blueta, uzata en industrio kaj radiografio. Ĝi kristaliĝas kun la kemia konsisto Ba[SO4].

## Bildaro 

Dosiero:Ba-TableImage.svg|perioda tabelo, bario
Dosiero:Barium dendritic.jpg|Bario
Dosiero:Electron shell 056 barium.png|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
* Izotopoj de bario

## Eksteraj ligiloj 
* Bario ĉe Webelements
* Bario ĉe Environmental Chemistry
* Informo pri bario kaj kancero
* Bario ĉe Webelements