open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suda Kruco

La **Suda Kruco** estas:

* Flago de la Amerikaj Konfederaj Ŝtatoj.
* Stela konstelacio en la suda ĉielo.
* Esperanto sub la Suda Kruco: revuo de la aŭstralia Esperanto-movado.
* La Suda Kruco aŭstralia gazeto inter 1920 kaj 1934

Kategorio:Krucoj
Doktoro Glas

***Doktoro Glas***, svede ***Doktor Glas*** (1905), estas romano de Hjalmar Söderberg (1869-1941).

## Traduko en Esperanto 
En Esperanto ekzistas traduko de Sten Johansson, aperinta en ties eldonejo "Al-fab-et-o" en la jaro 1998.

Kategorio:Libroj de Hjalmar Söderberg
Kategorio:Romanoj
Kategorio:Svedlingva literaturo
Kategorio:Verkoj el la esperantigita svedlingva literaturo
Glas
Glas
Glas
Glas
Murdo en beletro

Pri **murdo** kaj ties esploro temas vasta branĉo de krimliteraturo (precipe krimromanoj). Sed ankaŭ aliaj verkoj traktas pri tiu krimo. Jen kelkaj el ili:

*Hjalmar Söderberg: "Doktoro Glas", frua psikologia romano, kiun oni ja povus nomi krimromano, sed ĉar ĝi tre diferencas de la tipa, ĝi estu ĉiloke.
:"*Mi mem ne povus plenumi tian agon. Mi tiam provis pense imagi, kiaspece oni estu, por tion povi. La rezulto estis d-ro Glas*." - Söderberg 1931 en letero al amiko (traduko: Sten Johansson).

*William Shakespeare :  "Hamleto" (traduko: L. N. Newell)

: El la kvina sceno de la unua akto:
:: "FANTOMO: *... Aŭdu, aŭdu, ho min aŭdu!*
::: *Se iam vi la karan patron amis -*
:: HAMLETO: *Ho, Dio!*
:: FANTOMO: *- venĝu lian abomenan murdon.*
:: HAMLETO: *Murdo?*
:: FANTOMO: *Murdo!*
::: *Abomeninda, kiel ĉiu murdo;*
::: *sed tiu ĉi la plej abomeninda,*
::: *plej stranga kaj plej nenatura.*"

: El la dua sceno de la kvina akto:
:: "REĜINO: ''Ne, ne, la vin', la vin! - Ho, mia kara Hamlet' *
::: *La vin', la vin'! - Mi veneniĝis.*"

*Estas kelkaj poemoj pri murdo, ekzemple: "Dimanĉe en Parko" de nuna Brazila Ministro de Kulturo Gilberto GIL:

: "*La reĝo de l' ludo - ho, Josefo.*
: *La reĝo de l' konfuzigo - ho, Johano.*
: *Unu laboris en bazaro - ho, Josefo,*
: *Alia en konstruaĵo - ho, Johano.*

: *Pasintan semajnon, du semajnfino,*
: *Johano decidis ne batali.*
: *En dimanĉo posttagmeze eliris akceleme*
: *Sed ne iris al Ribeira danclukti*
: *Kapoejron,*
: *Li ne iris al Ribeira,*
: *Li amidumis.*

: *Josefo, kiel ĉiam dum semajnfino,*
: *Gardi la vendbenkon kaj malaperis.*
: *Li faris dum dimanĉo promeno en parko,*
: *Apud Boca do Rio.*
: *Vere, nu en l' parko li vidis*
: *Julianan*
: *Vere, nu li vidis*

: *Julianan en rado kun Johano,*
: *Rozon kaj ŝorbeton en ŝia mano.*
: *Julianan, lia revon, nur iluzion,*
: *Julianan kaj l' amikon Johanon.*
: *La dorno de rozo vundis Josĉjo*
: *Kaj la ŝorbeto glaciis lian koron.*

: *La ŝoberto kaj la rozo - ho, Josefo*
: *La rozo kaj la ŝorbeto - ho, Josefo*
: *Jen, ili dancis sur la brusto - ho, Josefo,*
: *De Ludema Josefo - ho, Josefo.*

: *La ŝoberto kaj la rozo - ho, Josefo,*
: *La rozo kaj la ŝorbeto - ho, Josefo,*
: *Jen, ili turnis en la menso - ho, Josefo,*
: *De Ludema Josefo - ho, Josefo.*

: *Juliana turniĝis - jen, ŝi turniĝis,*
: *Jen, en ludrado - jen, ŝi turniĝis,*
: *Jen, en ludrado - jen, li turniĝis,*
: *L' amiko Johano, Johano.*

: *La ŝorberto estas fraga - estas ruĝa,*
: *Jen, ĝi turniĝas, kaj la rozo - estas ruĝa,*
: *Jen, ĝi turniĝas, turniĝe ĝi estas ruĝa,*
: *Jen, ĝi turniĝas, turniĝas - Jen la tranĉilo!*

: *Jen la sango sur mano - ho, Josefo,*
: *Jen Juliana sur planko - ho, Josefo,*
: *Alia falita korpo - ho, Josefo,*
: *Via amiko, Johano - ho, Josefo.*

: *Morgaŭ ne estos bazaro - ho, Josefo,*
: *Ne estos plu konstruaĵo - ho, Johano.*
: *Ne estos plu ludo - ho, Josefo,*
: *Ne estos plu konfuzigo - ho, Johano.''

Kategorio:Esploro
Duno

eta|240ra|
**Duno** estas moviĝema sabloamaso. Dunoj troveblas en la landinterno, ĉe bordo kaj sub akvo.

Kondiĉoj por estiĝo de dunoj estas ekzisto de sablo kaj manko de fermita plantokovrilo. Dunoj tial estiĝas ĉefe en seka klimato, ili tamen povas aperi ankaŭ en malseka klimato, se la fiksa vegetaĵaro estis forigita. Se la sablo estas alblovita en pli malpli samforma kovrilo oni parolas pri *flugsablo*.

Dunoj povas ŝirmi bordajn komunumojn kontraŭ tempestaj ondoj el la maro, kaj iam, oni konstruas dunojn por la sama uzo.

eta|maldekstra|320ra|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Erikejo
* Granda Sablomaro
* Aliaj signifoj de la esprimo Duno

eta|360ra|centra|
Movo

**Movo** povas esti:
* ŝanĝiĝado de sia pozicio, loko fare de vivulo, vidu Movkapablo
* afina transformo de eŭklida spaco, ankaŭ nomata *mova operatoro*, vidu Translacio (geometrio)
* Mova simetrio

## Vidu ankaŭ 
* Movado (apartigilo)
* Movodetektilo
Membroŝtato

eta|dekstre|Blue: Membroŝtatoj de EU; Verde: Kandidatoj por membroŝtateco de EU
**Membroŝtato** aŭ **ŝtato-membro** estas suverena ŝtato, rigardata kiel ano de pli vasta organizaĵo de ŝtatoj. Plejofte, ŝtato devas unue plenumi certajn kondiĉojn, kiuj estas metitaj de la koncerna organizaĵo, por ke ĝi iĝu membroŝtato de tiu organizaĵo.

## Ekzemploj 
* Unuiĝintaj Nacioj havas 193 membroŝtatojn (2012).
* Eŭropa Unio havas 26 membroŝtatojn (2020). Ekzempla kondiĉo por la aliĝo al la Eŭropa Unio estas demokratia sistemo.

Kategorio:Ŝtato
IRA (Irlando)

[eta|dekstra|180px|La lasta, subskriba paĝo de la [Angl-Irlanda Traktato|Angla-Irlanda Traktato (1921)]]
La **Irlanda Respublikana Armeo** ( irlande: Óglaigh na hÉireann; **IRA** (angle [aj ar ej], mallongigo de "Irish Republican Army" (ankaŭ konata kiel la Irlanda Rezisto), estas nomo kiu unuigas ene de ĝi kelkajn naciismajn organizojn kies ambicio estis unuigi partojn de Irlando sub sendependa irlanda regado.

La IRA komence laboris por irlanda sendependeco, kiel neregula armeo luktinta kontraŭ la brita armeo por la sendependiĝo de Respubliko de Irlando. Ĝi estis kreita de la irlanda parlamento *Dáil Éireann* en 1919 kaj ofte estas nomata "malnova IRA". Pli postaj grupoj samnomaj kutime pretendas esti (la) legitima posteula organizo de ĝi.

Post kiam la sendependiĝo estis atingita la rezistmovado kontraŭbatalis britan regon en Nord-Irlando, kaj agis kontraŭ ĝi kaj per politikaj rimedoj sed ankaŭ per perfortaj rimedoj kiel ekzemple gerilmilito kaj teroristaj agoj kontraŭ britaj civitanoj kaj institucioj. La Irlanda Respublikana Armeo renkontis ideologian rifton dufoje, en 1922 kiel rezulto de la Anglo-Irlanda-Traktato, kaj en 1969, kiel rezulto de konfrontiĝo inter du sub-rezistmovadoj.

Dum julio 2005 la IRA emisiis publikan proklamon ke la milito estis finita kaj ke ĉiuj frakcioj devus demeti siajn armilojn kaj detrui la armilprovizojn en sia posedo. La mortnombro dum la periodo de "Tumultoj" (1969-1998) de armitaj Respublikanaj organizoj, gviditaj fare de frakcio de la IRA nomita la Provizora IRA estas taksita je pli ol 2,000.

Hodiaŭ ekzistas diversajn paramilitecajn grupojn kiu utiligas aŭ utiligis la nomo **Irlandana Respublikana Armeo** kaj pledas por unu suvereneca ŝtato kaj sendependa koncerne al Unuiĝinta Reĝlando, enhavante la tutan irlandan insulon, inkludante la Norda Parto.

## Vidu ankaŭ
* Irlanda Milito de Sendependo

## Eksteraj ligiloj 
* http://varyag-stunts.narod.ru/IRA.html Pri IRA en la rusa
* http://users.westnet.gr/~cgian/irahist.htm  

Kategorio:Historio de Irlando
Kategorio:Terorismo
Kategorio:Movadoj de nacia liberigo
Ŝtata terorismo

**Ŝtata terorismo** estas la neleĝaj, krimaj kaj do plej ofte sekretaj faroj de ŝtato aŭ registaro, kutime kun la preteksto kontraŭbatali terorismon.

Paradokse, kun tia preteksto oni sentas sin rajtigita uzi ĉiajn terorismajn metodojn kaj rimedojn: murdojn, bombojn, malaperigojn... La samajn, kiujn ili mem kondamnas, se uzitaj de "neŝtataj" teroristoj.

Simile, ĉiu ajn civitano povas esti celo de tiaj atakoj: de intelektulo ĝis simpatianto de la opozicio.

La historio abundas je ekzemploj, kiel la ruinigado de Palatinato; la jamaj (kaj nunaj) aktivadoj de CIA, KGB, Mossad kaj aliaj spionaj organizoj; la faligo de demokratiaj reĝimoj en Ĉilio ktp.

Aliflanke, oni povas ankaŭ opinii terorismaj ŝtatojn kiel Rusio (en Ĉeĉenio) kaj Usono (iam en Vjetnamio, nun Afganio aŭ Irako), kies armeoj respektas nenian homan rajton ŝilde de same belaj pretekstoj (*"demokratio"*, *"stabileco"* ktp).

## Vidu ankaŭ 
* Malaperigitoj dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj en Argentino
* Policbrutaleco
Malaperigo

En la historio de ŝtata terorismo, **malaperigo** de homoj estis eŭfemismo pri praktiko de la registaroj, armeoj kaj policoj, speciale de la diktaturaj en la tielnomata *Cono Sur* (ekzemple en Argentino kaj Ĉilio en la 1970-aj jaroj) aŭ en Egiptio.

La proceduro estis:

# Senrajte "aresti" suspektatojn (normale opoziciulon, intelektulon aŭ simile), sen informi familianojn, advokaton ktp.
# Torturi ilin en ia sekreta ejo.
# Mortigi aŭ murdi lin.
# Malaperigi la kadavron, por ke neniu povu akuzi pri murdo. *"Kiun oni murdis? Li tutsimple malaperis"*.

Kiam la kaptito estis gravedulino, plurokaze oni atendis naskon kaj donis la bebon al fidindaj familioj por bredi ilin kiel "bonaj civitanoj".
Kiam postaj esploroj sciigas al la malaperigitidoj iliajn verajn devenojn, ili multe suferas.
Dum la t.n. *Operacio Kondoro*, oni narkotis la malaperigendajn, metis ilin al aviadiloj, kaj poste deĵetis ilin vivaj aŭ sur la maron, aŭ ie super Andoj.

La postdiktaturaj tribunaloj taksas malaperigon kiel daŭra krimo, tiel ke ĝi ne eksvalidiĝos kiel ordinara murdo.
Tio permesas juĝi malaperigistojn malgraŭ pardonleĝoj aŭ tempopaso.

Organizaĵoj de familianoj kiel Patrinoj de Plaza de Mayo, Avinoj de Plaza de Mayo, HIJOS protestadis kaj bataladis por trovi siajn malaperigitojn.
Postaj esploroj trovas restaĵojn de malaperigitoj en komuna tombo.
Nekropsio kaj DNA-analizo klopodas rekoni ilin kaj formi kazojn.

## Vidu ankaŭ 
* Adolfo Pérez Esquivel
* Baltasar Garzón
* Efraín Ríos Montt
* Gvatemala Enlanda Milito
* Hispana Enlanda Milito
* Homforkapto
* Krimoj kontraŭ la homaro
* Leĝo de Fina Punkto
* Malaperigitoj dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj en Argentino
* Srilanka Enlanda Milito

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20020418043929/http://www.nuncamas.org/english/library/nevagain/nevagain_283.htm
* https://web.archive.org/web/20050531222218/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGPOL100142005
* http://www.desaparecidos.org/eng.html  
* http://www.newseum.org/berlinwall/commissar_vanishes/vanishes.htm 

Kategorio:Juro
Kategorio:Naziismo
Kobito

**Kobitido** aŭ **Kobito** (*Cobitis*), genro el la familio de kobitedoj, estas eŭropa fiŝo nutranta sin per maĉado de sablo, ŝlimo retenante nutraĵon.

Ĝia kaptado estis grava vivtena okupo en la mezepoka Hungario, kiam la riveroj inundis grandajn areojn, postlasanta marĉojn.

Dosiero:Orange loach.jpg|
Dosiero:Cobitis taenia.jpg|

Kategorio:Kobitedoj
Kategorio:Fiŝoj de Eŭropo
Simetria ĉifro

**Simetria ĉifro** estas algoritmo, kiu uzas la saman ĉifroŝlosilon (angle *key*) por ĉifri kaj malĉifri mesaĝon.

Kategorio:Simetrio
Kategorio:Kriptografio
Toresa kreola lingvo

**Toresa kreola lingvo** estas parolata de 20 mil homoj en Aŭstralio.
Elformiĝis en jaroj 1860-1910 kiel kreola lingvo el la angla. En 1910 oni jam parolis ĝin en insuloj sur Markolo de Torres kaj en Darwin.

Parencaj lingvoj estas *piĝino* de Insuloj Solomon, Tok-Pisino de Papuo-Nov-Gvineo, kaj bislamo de Vanuatuo.

La lingvokodo laŭ ISO 639-2 estas *cpe*.

Kategorio:Kreolaj lingvoj
Kategorio:Angla lingvo
Kategorio:Aŭstralio
Sanktaj lingvoj

Pluraj religioj taksas **sanktaj lingvoj** tiujn, per kiuj iliaj sanktaj skriboj estas verkitaj, aŭ la "sanktaj lingvoj" povas esti uzataj nur en ritoj.

## Ekzemploj 
* Latina lingvo por katolikismo
* Kojnea greka lingvo por kristanismo
* Sanskrito por hinduismo kaj budhismo
* Palio por budhismo
* Avesta lingvo por zoroastrismo
* Klasika araba lingvo por islamo
* Hebrea lingvo por judismo kaj kristanismo
* Eklezie slava lingvo por slava ortodoksismo
* Kopta lingvo por Kopta Eklezio
* Aramea lingvo por kristanismo kaj judismo
* Klasika ĉina lingvo por konfuceismo, daŭismo kaj orientazia budhismo
* Etruska lingvo por romiaj divenistoj
* Joruba lingvo por santerio kaj kandombleo
* Geeza lingvo por Etiopa Eklezio
* Mandea lingvo por mandeismo
* Yathê por Fulni-ô (Brazila etno)
* Korea lingvo por Eklezio de la Unuiĝo, Providenco (fondita de Jung Myung Seok), Preĝejo de Dio Socia Misia Monda (An Sang Hong), kaj aliaj novaj mesioj koreanaj.
* Klasika japana lingvo por ŝintoismo.
* Esperanto por Oomoto.

Ofte sanktaj lingvoj estas eksvivantaj lingvoj, kiujn oni utiligis "normale" por religiaj uzoj, dum ili estis vivantaj vulgaraj lingvoj. Poste, spite la forvelkadon, ili plu estis uzataj en ritoj kaj akiris tial sanktan aromon, ĉar ilin oni plu aŭdis nur ligite kun religio.

## Vidu ankaŭ 
Karolina Cicha

Oficiala lingvo

## Ekstera ligilo 
Koncerto kun Karolina Cicha & Elżbieta Rojek kiu klopodas unuigi diversajn sakrajn lingvojn.

Kategorio:Sociolingvistiko
Kategorio:Lingvotipoj
Altamira

*Altamira* signifas "alta rigardo" en la hispana kaj portugala lingvoj.
Ĝi aperas en pluraj loknomoj:

* **Altamira (Belgrano) (stacidomo)** estas fervoja stacio en Provinco Bonaero, Argentino.
* **Altamira (Parao)** estas urbo, municipo kaj regiono en brazila federacia subŝtato Parao.
* **Altamira (groto)** estas groto, malkovrita en 1879, fama pri la pentraĵoj el la ŝtonepoko.
* **Altamira (Meksiko)** estas havenurbo Meksiko.
* **Altamira (Caracas)** estas kvartalo de Caracas.
* **Altamira (Domingo)** estas municipo en Puerto Plata, Domingo.
* **Altamira (stacidomo)** estas fervoja stacio en Torrelavega, Kantabrio, Hispanio
* Kompanio *Altamira Financial Services Limited*.

* **Alta Mira** estas kanto de The Edgar Winter Group el ĝia disko *They Only Come Out At Night*, 1972
Hidrolizo

[eta|400ra|Hidrolizo de [estero]]
**Hidrolizo** estas la malkombinado de kemia ligo kun alligo de akvomolekulo.

Dum tiu proceso, la hidrogenatomo venas al unu malkombinita parto, la restanta hidroksila radiko ligiĝas al la alia parto. La kontraŭproceso de la hidrolizo estas precipitaĵa reakcio.

Per hidrolizo iĝas multaj biomolekuloj (ekz. proteinoj, disaĥaridoj, polisaĥaridoj aŭ grasoj) - en la materialŝanĝo per enzimoj- malkomnbinitaj al ties monomeroj, konstruunuoj .

Dosiero:Al ion hydrolysis.gif|

Kategorio:Kemiaj reakcioj
Kategorio:Ekvilibra kemio
Kategorio:Biokemio
Kategorio:Akvo
Uedo

[dekstra|eta|500ra|[Uedo al'Mujib, Jordanio]]
**Uedo** aŭ **vadio** (el la araba vorto وادي, *ŭādī*) estas la fluejo, ofte sekiĝinta, de rivero en dezertaj regionoj de Afriko kaj Azio. Nur post pluvegoj ilin plenigas - ofte eĉ abunda kaj torenta - akvo.
Uedoj povas entranĉi sin en la ĉirkaŭan dezerton ĝis profundeco de 100 metroj. Sekve iliaj valoj povas havi krutajn flankojn. Multaj oazoj kaj ties daktilpalmaroj situas en uedoj.

## Ekzemploj 
Draa, Muluja, Uedo Hammmat, Uedo Natrun, Uedo al-Araba, Uedo Maghara

## Fontoj kaj notoj 

Kategorio:Geografio
Kategorio:Riveroj
Kategorio:Geomorfologio
Kategorio:Geografiaj objektoj
Kategorio:Dezertoj
Hidroksila grupo

[eta|dekstra|220px|Hidroksia grupo: hidroksio ligita al [alkila grupo notita **R**.]]
**Hidroksila grupo** (aŭ **hidroksia grupo**) estas la funkcia grupo kun strukturo **R-OH**).

**Hidroksio**) estas jono enhavanta unu atomon oksigeno ligitan al unu atomo hidrogeno:
:**O−H−**; ĝi havas la ŝargon de 1−.

**Hidroksilo** ) **OH.** kun la radikalo OH estas la plej simpla elemento de la hidroksila grupo, kun siaj du atomoj; ĝi estas stabila nur en la kosma vakuo.

La nocio *hidroksila grupo* uzatas, se la funkcia grupo -OH ligitas kiel substituaĵo sur organika kombinaĵo. La hidroksila grupo inkludas alkoholojn, fenolojn kaj karboksilatajn acidojn inter aliaj organikaj kombinaĵoj. Pri alkoholoj, la organikaj kombinaĵoj ligas la hidroksilan grupon per la formulo: CnH2n+1-**OH**.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Alkilo
* Oksido
* Hidroksido

Kategorio:Funkciaj grupoj
Kategorio:Alkoholoj
Robert Goddard

[eta|Goddard kaj lia raketo en [1926.]]
**Robert Hutchins GODDARD**, nask. je la 5-a de oktobro 1882, mort. je la 10-a de aŭgusto 1945 estas pioniro konstruante raketojn interalie cele al kosmoesplorado.

Tion li diris ĉe la fino de sia teĥnika libro publikigita en 1920 *A method reaching extreme altitudes* (metodo por atingi ekstremajn altecojn). Kvankam li tion esprimis kun sobro kaj atentigo al supertrapasendaj malfacilaĵoj, tiuj kelkaj linioj en la libro altiris je li tempeston da priridoj, kaj lia domo estis sturmita de ironiaj gazetistoj (tamen kiel sciate la historio montris, ke li pravis!).

Li enamiĝis je la virino, kiu tajpis lian manuskripton kaj du jarojn pliposte ili geedziĝis.

Lia pasio ekis frue: kiam li estis 15 jara foje grimpinta en ĉerizarbon, li ekrevis pri planedo Marso, kaj li promesis al si ke iam li iros sur Marson, kaj li dum la tuta vivo ĉiun 19-an de oktobro ree grimpis en la ĉerizarbon por refari sian solenan promeson! (en la jaro 1938-a, ventego faligis la arbon).

La 16-an de marto 1926 li startigis la unuan raketon pelitan de likvaj bruligaĵoj (likva oksigeno kaj benzino).

Dosiero:Stamp-robert h goddard.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Konstantin Ciolkovskij
* Hermann Oberth

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/goddard.html  
* http://www.gsfc.nasa.gov/gsfc/service/gallery/fact_sheets/general/goddard/goddard.htm  
* http://www.clarku.edu/offices/library/archives/GoddardBio.htm

Kategorio:Usonaj inventistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1882
Kategorio:Mortintoj en 1945
Funkcia grupo

En ĥemio oni nomas **funkcia grupo** la atomgrupojn specife en organikaj kombinaĵoj, kie ili forte karakterizas trajtojn de la materialo kaj la ĥemiajn reakciajn ecojn. La kombinaĵoj, kiuj portas la saman funkcian grupon grupiĝas pro la similaj ecoj
en materialgrupoj.

## Nomenklaturo 
La funkcia grupo troviĝas aŭ en la prefikso aŭ en la sufikso, se ne ekzistas malnova nomo por la kombinaĵo.

## Ecoj 
Plimulto de la alligitaj funkciaj grupoj forte influas la ĥemiajn kaj fizikajn ecojn de la fina materialo.

Ĉi-sube prezentiĝas en komparo la 2 derivaĵoj de (alkano) butano:

La funkciaj grupoj sen aliatomoj kiel C=C kun duobla aŭ triobla ligo ne estas veraj funkciaj grupoj; ili estas strukturaj grundoj de la ĥemiaj konmbinaĵoj, kaj mem ne estas tre reakciemaj.

Ĉe benzolo oni parolas nur malofte pri funkcia grupo de duoblaj ligoj, kvankam tio karakterizas la ĥemiajn ecojn de tiu kombinaĵo (funkcia grupo: aromata sistemo).

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.iupac.org/reports/provisional/abstract04/RB-prs310804/TableVII-3.04.pdf 
* http://www.iupac.org 
* http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature
Rivereto

[eta|[alta montaro|Altmontara rivereto en la kantono Grizono, Svislando]]
Kutime naturan akvofluon oni nomas **rivereto** aŭ **rojo**, se ĝi ne estas pli larĝa ol 5 metroj. Pli larĝajn akvofluojn oni nomas rivero.

Karakterizaĵoj de rivereto estas la variado de la flurapido de la akvo, ĝiaj temperaturaj kondiĉoj, la organismoj troveblaj en ĝi kaj la grado de la influeblo per kemiaĵoj.
Riveretoj malpli ol riveroj kapablas adapti la terenon por sia fluo, male: ili devas multe pli adapti sian fluon al la tereno.

## Lingva noto 
Apud la laŭ-Fundamenta esprimo "rivereto" kelkaj Esperantistoj, precipe literaturistoj, uzas ankaŭ la ne-oficialan novradikon "rojo" kun la sama signifo.

Tamen laŭ ReVo, **rojo** estas natura akvofluo pli malgranda ol rivereto , do ne sinonimo de rivereto.

## Specoj de riveretoj 
Laŭregione eblas dividi la riveretojn je tri ĉeftipoj:

* **altmontara rivereto**,
* **mezmontara rivereto** kaj
* **ebenaĵa rivereto**.

[eta|Ebenaĵa rivereto: Zenn ĉe Atzenhof (Fürth), [Germanio]]
[eta|[Drentsche Aa, Nederlando]]

En **altmontaraj riveretoj** pro la granda niveldiferenco la akvo havas pli grandajn rapidecon kaj forton. Tio sekvigas pli bonan provizon per oksigeno, sed ankaŭ pli da erozio. La akvofundo estas tre ŝtonriĉa. La bestoj, kiuj vivas en tia rivereto estas tre sentemaj pri manko de oksigeno. Apenaŭ troveblas akvoplantoj.

En **mezmontaraj** riveretoj la dekliveco estas malpli granda kaj sekve ankaŭ la flurapido. Apud erozio ankaŭ okazas sedimentiĝo. Insuletoj kaj sablodunoj ĉiam ree formiĝas en diversaj lokoj.

En **ebenaĵaj riveretoj** la dekliveco estas plej malgranda. La akvo fluas malrapide laŭ larĝaj meandroj. Sedimentiĝo kaj nutraĵabundo estas sufiĉe grandaj, tiel ke la akvofundo estas sabloza kaj enhavas multe da organika materialo. Ju malpli rapide fluas la rivereto, des pli da akvoplantoj vivas en ĝi.

La priskribita situo povas esti tre diversa pro intervenoj de homo. Rektigoj kaj enkonduko de poluiloj en riveretojn kondukas al grandaj perturboj de la natura fluo kaj limigo de mempurigebleco de kurantaj akvoj en proksimeco de industrio kaj agrikulturo. Fosfatoj kaj nitratoj kaŭzas vastan kreskon de algoj, la kloakakvo kaŭzas amasan reproduktiĝon de bakterioj.

[eta|dekstre|Monta roj[fluejo en Aŭstralio]]

## Vidu ankaŭ 
* Lago
* Lageto
* Oceano
* Riverego
* Torento

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hmulv.hessen.de/umwelt/wasser/gewaesser_hochwasser/materialien 
* http://www.naturdetektive.de/2004/dyn/9.htm?url=4949%2Ehtm 


Kategorio:Limnologio
Najlo

eta|350px|Ŝtalnajlo**Najlo** estas stifto el metalo aŭ ligno (unu ekstremo formas pinton, la dua estas platigita), kiun oni batas per martelo tra unu objekto en duan por fikse kunligi ambaŭ. Plej ofte tiuj objektoj konsistas el ligno aŭ lignoenhavaj materialoj.

Laŭ Francisko Azorín **najlo** estas *Akrepinta, metala, maldika peco por kunfiksi aŭ pendigi ebjekton.* Li indikas etimologion el la antikva germana *naeglian, naegel* (najlo). Kaj li aldonas la terminojn *najli*, por fiksi traigante per najlo; *najrtirilo*, ilo por eligi najlojn.

## Historio 
La najloj estis uzataj de la homo jam en la romia periodo. Ĝis la 18-a jarcento ili estis manfaritaj. Ĝis la komenco de la 17-a jarcento ekzistis profesiuloj, kies tasko estis tranĉi ferajn ingotojn al la ĝusta grandeco, kaj aliaj profesiuloj, kies tasko estis fari la akran randon kaj la "najlokapon" por la najloj. En 1590, akvomuelejoj jam estis uzitaj por prilaborado de la feroestis en Anglio. Ĉi tiuj akvomueliloj prilaboris la ferajn ingotojn al la taŭga grandeco, do mana laboro estis postulata nur en la stadio de preparado de la "najlokapo" kaj preparado de la akra fino.

En la 19-a jarcento, kadre de la Industria Revolucio, komenciĝis la produktado de najloj per maŝinoj. Samtempe oni daŭrigis kun la mana produktado de najloj sed tiu iom post iom paliĝis ĝis ĝi ĉesis fine de tiu jarcento. La najloj produktitaj de maŝino estis tranĉitaj el metala tabulo kaj estis nomitaj: Tranĉitaj najloj. Tiuj ĉi najloj ankaŭ estis nomitaj kvadrataj najloj pro ĝia geometria tranĉo. Hodiaŭ ĉi tiuj najloj ne estas tiel oftaj kiel en la pasinteco, kaj ili estas uzataj por historiaj restarigoj kaj verkoj, kiuj postulas altan fortikecon kaj daŭrigeblon.

Oni produktas la najlojn el metaldrato per malvarma formado. Oni faris en la pasinto la najlojn per forĝado, tiuj najloj havas kvareĝan formon. Nun oni faras najlojn per forĝado nur por hufferoj.

## Tipoj 
Vi povas klasifiki najlojn laŭ la materialo, el kiu ili estas faritaj:

* Ordinaraj ŝtalaj najloj - uzataj en lignaĵejo (kaj speciale en tegmentoj).
* Neoksidebla ŝtalo najloj.
* Kupraj najloj - ne estas oftaj hodiaŭ sed ili estis konsiderataj en antikvaj tempoj kiel ne-rustaj najloj kaj tial ili estis uzitaj en ŝipkonstruado.
* Najloj de aluminio.

La najloj estas kutime estas klasifikitaj kaj karakterizitaj per precizigante ilian longon kaj diametron. Ekzemple, 5X32 najlo estas 5 milimetra diametro kaj 32 milimetra longa najlo.

## Vidu ankaŭ 
* nito
* ŝraŭbo
* pivoto

## Notoj 
Kategorio:Lignoprilaboro
POP3

**POP3** ( versio **3**'', poŝtoficeja protokolo) estas interreta protokolo por elŝuti retpoŝton de servilo. Ĝi uzas tekstajn komandojn kaj kutime uzas la TCP-pordon 110.

Oni ne povas uzi POP3-on por sendi retpoŝton. Por tiu tasko oni plej ofte uzas la protokolon SMTP.

Por identigi la klienton la baza protokolo uzas pasvorton sendata klartekste. Por eviti la sekurecajn problemojn pro tio oni enkondukis aldonojn al la protokolo kiel APOP kaj KPOP, kiuj sendas la pasvorton ĉifrita.

## Oftaj serviloj 
La serviloj, kiuj komprenas la POP3-protokolon inkluzivas jenajn:

* vindozaj
** Microsoft Exchange Server
** Pegasus Mail
* uniksaj
** courier-pop
** cyrus-pop3d
** ipopd
** popa3d
** qpop3d
** qpopper

## Vidu ankaŭ 
* Interreto

Alia konata protokolo por ricevi retpoŝton estas IMAP. Ĝi proponas multe pli da ebloj al la uzanto, ĉar oni povas administri sian retpoŝtaron sur la servilo, havi plurajn poŝtujojn, uzi filtrilojn ,ktp.

## Eksteraj ligiloj 
RFC 1939 "Post Office Protocol - Version 3"

Kategorio:Interretaj protokoloj
Kategorio:Interretaj normoj
Kategorio:Ret-komunikaj protokoloj
Jácome Martins Baggi de Araujo

eta|250px|Baggi de Araujo.

**Jácome Martins BAGGI de ARAUJO** ('ĵakomj maR'tinz baĵi djara'uĵŭ) (naskiĝis la 24-an de oktobro 1848, mortis la 27-an de januaro 1912) estis la unua konata Esperantisto en Brazilo, supera juĝisto en Petropolo, Ŝtato Rio-de-Ĵanejro.

Li sciis pri Esperanto jam en 1896 per *Revue des Revues* de Parizo, skribis fine de 1897 al Louis de Beaufront, en Epernay, kaj ekhavis lernolibrojn kaj, tuj poste, estiĝis Esperantisto sub n-ro 4098, en la 18-a Adresaro de 1897.

Baggi Esperanton uzadis por sia korespondado kun fremdlandaj Esperantistoj kaj pri ĝi skribadis en la gazetaro. Li venigis al Esperanto alian brazilan pioniran esperantiston Antonio Caetano Coutinho, kiu poste esperantigis la „Unuaj lecionoj“ de Théophile Cart.

Baggi estis prezidanto kaj fondinto de la Petropolisa Esperanto-Grupo. Emerito ekde 1906 pro malsano, li restis aktiva varbanto ĝis la fino, same kiel lia filino Irani.

## Referencoj 
B
B
Dom Feliciano

**Dom Feliciano** (oficiale) aŭ **São Feliciano** (foje Esperantigita San-Feliciano), estas municipo en la brazila subŝtato Suda Rio-Grando, kiu havis 14.380 loĝantojn en 2010 . 

## Esperanto en Dom Feliciano 
Estis la tria loko en Brazilo en kiu loĝis esperantistoj. Tie loĝis Francisko Valdomiro Lorenz kiuj kreis Esperanto-grupon tie depost 1896.

## Vidu ankaŭ  
* Municipoj de Suda Rio-Grando

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Suda Rio-Grando
Revista Brazileira

**Revista Brazileira** (per Z ne S ĉar antaŭ ŝanĝo de Portugallingva ortografio) estis Brazila revuo fondita en 1855 en Rio-de-Ĵanejro kiu daŭris preskaŭ cent jarojn. La 11-an de aprilo 1898 en ĝi publikiĝis la unua artikolo pri Esperanto en Brazilo.

Kategorio:Brazilaj gazetoj
Ramiz Galvão

**Barono Benjamin Franklin RAMIZ GALVÃO** [benĵa**min** **fran**klin ha**miz** gaŭ**van**], ankaŭ nomata nur **Barono de Ramiz Galvão** (naskiĝis la 16-an de junio 1846, en Rio Pardo, Suda Rio-Grando, Brazilo, kaj mortis la 9-an de marto 1938, en Rio-de-Ĵanejro), estis literaturisto, medicinisto, profesoro, filologo, biografo, oratoro kaj la plej grava helenisto el Brazilo. En frua 20-a jarcento, li estis direktoro de Garnier Almanako kaj, en 1903,  plubikigis en ĉi tiu almanako artikolon pri Esperanto. Ramiz Galvão estis la dua okupanto de la Seĝo 32 de Brazila Beletristika Akademio.

## Eksteraj ligiloj 
* Brazila Beletristika Akademio (Brazil-portugale) - oficiala paĝo.

Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Membroj de Brazila Beletristika Akademio
O Cinzel

**O Cinzel** estas Brazila revuo fondita de Paulino Soares de frua 20-a jarcento kiu publikigis anedoktojn en Esperanto en 1905.

## Eksteraj ligiloj
http://www.usinadeletras.com.br/exibelotexto.phtml?cod=4794&cat=Ensaios&vinda=S 

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Brazilaj gazetoj
Kategorio:Portugallingvaj gazetoj
Garnier Almanako

La **Garnier Almanako** estis grava popola publikaĵo en la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj. Krom franca eldono, kiun publikigis la pariza eldonejo *Éditions Classiques Garnier*, ekzistis ankaŭ brazila eldono. Komence de la 20-a jarcento, la literaturisto kaj medicinisto Ramiz Galvão estis direktoro de la brazila eldono de la almanako kaj en 1903 plubikigis en ĝi artikolon pri Esperanto. Tiumaniere la almanako iĝis grava ilo por la frua informado pri Esperanto. 

## Fonto 
* Enciklopedio de Esperanto (1934), p. 100

## Referencoj 
Kategorio:Almanakoj
Raio X

**Raio X** [rajOŝiz] (Radio X) estis Brazila revueto de urbo Porto-Alegro kio publikigis artikolojn en Esperanto en la frua 20-a jarcento.

Kategorio:Brazilaj gazetoj
Reinaldo Geyer

**Reinaldo Frederiko GEYER** /Rej'nałdu frede'riku 'gajaR/ (pseŭdonimo *Alcaime*) naskiĝis en 1885 kaj mortis en Santa Cruz do Sul en 1964, malgraŭ "Enciklopedio de Esperanto" diras ke li mortis antaŭ 1930. Li estis kuracisto, anarĥiisto kaj brazila esperantisto en frua 20-a jarcento en Porto-Alegro. Li studis medicinon en Rio de Janeiro kaj, post diplomiĝo, estis estro de sektoro pri serologio de Instituto Oswaldo Cruz kaj poste docento de Faculdade de Medicina e Farmácia do Rio Grande do Sul, kie laboris pri infektologio.

Li publikis kelkajn artikolojn en lokaj revuoj pri Esperanto kaj en Esperanta gazetoj pri Brazilo jam ekde la fino de 19-a jarcento. Redaktoro de Brazila Revuo Esperantista, unua prezidanto de Brazila Ligo Esperantista (nuna Brazila Esperanto-Ligo). Li ankaŭ verkis en gazeto A Guerra Social en Rio de Janeiro kaj estis redaktoro de anarĥisma revuo "A Luta" de 1906 ĝis 1912.

En 1906 li estis unu el la fondantoj kaj unua sekretario de Esperanto-Societo Sud-Riogranda. 

Li estis unu el fondintoj de anarĥisma lernejo Escola Eliseu Reclus, kie li instruis ortografion kaj Esperanton. Kiel kuracisto, li estis unu el unuaj homoj en Brazilo, kiuj defendis ke la seksumado ne estu nur pro reprodukto, sed pro plezuro de paro, kaj la uzon de metodoj por eviti gravedecon.

Reinaldo Geyer estis ankaŭ unu el la fondintoj de Casa Masson, tradicia komerca entrepreno de Porto Alegre.

En 1913 li konkuris al katedro pri Patologio, sed ne sukcesis la profesorecon. Kelka tempo post, li estis metita en psikiatria hospitalo kie mortis en 1964. Eble pro tio, Enciklopedio misinformas ke li mortis antaŭ 1930.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Esperanto-movado en Brazilo

Estas du ĉefartikoloj pri la **Esperanto-movado en Brazilo**:
* Frua Esperanto-movado en Brazilo (antaŭ Dua Mondmilito)
* Nuna Esperanto-movado en Brazilo (post Dua Mondmilito)

## Vidu ankaŭ 
* Brazila Esperanto-Ligo (BEL)
* Brazila Esperantista Junulara Organizo (BEJO)
* Brazila Kongreso de Esperanto
* Brazila Spiritisma Federacio

Brazilo
Suda Stelo

**Suda Stelo**, laŭ aliaj aŭtoroj *Verda Stelaro*, estis la unua Esperanto-Grupo en Brazilo, fondita en Kampinaso en la 17-a de marto 1906 de João Keating kaj liaj kunuloj.

Kategorio:Esperanto-movado en Brazilo
João Keating

**João KEATING** (1868 -1927) estis brazila instruisto, beletristo kaj esperantisto.

Li aprobiĝis en 1900 en la katedro de franca kaj itala lingvoj de *Gymnasio do Estado* (nuntempa lernejo *"Culto à Ciência"*) en Campinas, ŝtato São Paulo kaj en tiu rolo li laboris ĝis la jaro 1925. De samtempulo Keating estis priskribita kiel "elstara, perfekta intelektulo kun profunda lingva kulturo".

Kiam fondiĝis la unua E-klubo en Brazilo, *"Suda Stelaro"* (1906), kies unua prezidanto li estis, li prelegis ĉefe en *Centro de Ciências, Letras e Artes* (nuna CCLA) de Kampino. En 1907 li prezidis la Unuan Brazilan Kongreson, en Rio de Janeiro kaj fariĝis vicprezidanto de Brazila Esperanto-Ligo, tiam fondita. Sub la plumnomo SAM-IDEANO, li verkis en 1909 la propagandan komedion *"Cartões Postaes"* (poŝtkartoj), eldonitan de *Typographia Livro Azul* de Campinas. En 1913 li ankoraŭ estis vicprezidanto de Brazila E-Ligo.

Li verkis *"Gramática Francesa"*, *"Fraseologia Popular Franco-Portuguesa"* kaj kelkajn poezi-librojn en sia gepatra lingvo. Li havis grandan meriton en la disvastigo en Francio de la brazila poezio per siaj tradukaĵoj (en la kvartalo Botafogo – poŝtkodo 13070-320).

center|eta|Frontpaĝo de propaganda teatraĵeto *Cartões Postaes*

## Referencoj 
KEATING, Joao
L' Espérantiste

'''L'Espérantiste''', komencis aperi en januaro 1898 kaj havis la jenajn subtitolojn:
* ĝis decembro 1903: „Organe propagateur de la langue int. Esperanto“,
* de januaro 1904 ĝis junio 1908: „Organe propagateur et conservateur de la langue int. Esperanto“,
* de julio 1908 ĝis decembro 1909: „Organe propagateur de la langue int. auxiliaire“ - kaj per tio ĝi jam transiris al Ido.
* En januaro 1910 L'Espérantiste akceptis la titolon „La Langue Auxiliaire, Organe propagateur de l'Ido“ - kaj aperis tiel ĝis la komenco de la mondmilito.
* En novembro-decembro 1918 ĝi reaperis kiel „Bulletin Français-Ido de La Langue Auxiliaire“ (4 p.&nbsp;22x14), kiu aperas ankoraŭ hodiaŭ.

De januaro 1904 - junio 1908 L'Espérantiste estis oficiala organo de SFPE. Redaktis Louis de Beaufront ĝis junio 1903 en Epernay kaj poste en Louviers. L'Espérantiste atingis tre grandan - eble ĝis nun la plej grandan - influon je la publika opinio ne nur en Francio, sed ankaŭ en aliaj landoj kaj per ĝi estis varbitaj multaj fervoraj adeptoj. Plue ĝia apero okazis en tempo, en kiu - krom *Lingvo Internacia* - aperis neniu alia Esperanta gazeto. Zamenhof kaj la plej eminentaj Esperantistoj el la tuta mondo uzis ĝin kiel parolilon. De marto 1899 L'Espérantiste havis tut-Esperantan aldonon „supplément de L'Espérantiste“.

## Ligiloj 
* L' Espérantiste en la Nacia Biblioteko de Francio
 

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Francaj gazetoj
Kategorio:Franclingvaj gazetoj
O Paiz

eta|250px|Infanoj fotitaj de Marc Ferrez vendas gazetojn en Rio de Janeiro.
**O Paiz** [u paIS] (La lando) estis grava brazila ĵurnalo kun pli granda cirkulado en Brazilo en 19-a jarcento, kiam ĝia ĉefredaktoro estis Quintino Bocaiúva. Ĝi publikigis Esperanto-kurson en 1906 gvidita de Everardo Backheuser, tiu estis la unua perkoresponda Esperanto-kurso de Brazilo. En ĝia sidejo okazis kunveno de ĉirkaŭ 100 esperantistoj en 1906 kaj la fondo de Brazila Klubo Esperantista. La ĵurnalo nuntempe ne aperas.

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Brazilaj gazetoj
Kategorio:Portugallingvaj gazetoj
Alcindo Guanabara

**Alcindo GUANABARA** [aŭSINindŭ gŭanaBAra] estis brazila ĵurnalisto kaj verkisto.Li naskiĝis en Magé la 19-an de julio 1865 kaj mortis en Rio-de-Ĵanejro la 20-an de aŭgusto 1918. Kvankam li mem ne esperantistiĝis, li apogis Esperanton kiel redaktanto de ĵurnalo "O Paiz". En 1906, "O Paiz" publikigis la unuan perkorespondan Esperanto-kurson en Brazilo influita de Everardo Backheuser, kiu gvidis la kurson.

## Eksteraj ligiloj 
http://www.biblio.com.br/Templates/AlcindoGuanabara/AlcindoGuanabara.htm  

Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Brazilaj ĵurnalistoj
Kategorio:Membroj de Brazila Beletristika Akademio
Kategorio:Fondintoj de Brazila Beletristika Akademio
Everardo Backheuser

**Everardo BACKHEUSER** /eve'raRdŭ bakhojsaR/ (naskiĝis la 23-an de majo 1879 kaj mortis la 15-an de oktobro 1951) estis brazila inĝeniero, literatura verkisto kaj teoriisto pri geografio. Li estis profesoro ĉe la Politeknika Lernejo en Rio-de-Ĵanejro.

## Kreo de familio kaj samtempe agado en Esperantujo 
Inter 1900 kaj 1902 li edziĝis, el la geedzeco ekestis du filoj, Everardo n. en 1903 kaj João Carlos n. en 1905. Danke al ĵurnalisto Alcindo Guanabara, Everardo faris per la gazeto *O Paiz* serion da Esperanto-lecionoj en 1906. La 29-an de junio 1906 li fondis kun 100 kunuloj la Brazilan Klubon Esperantistan, la unua de Rio-de-Ĵanejro. Dum Everardo jam entuziasmis pri Esperanto enkde 1903, Ricarda "nur" esperantistiĝis en septembro 1906, kiam la filoj estis jam 3- kaj 1-jaraj. Kompense ŝi tuj en septembro 1906 estis fonda membro kaj estrarano de loka klubo en Niterói - de la fondo ĝis ŝia morto en 1928 ŝi okupis la oficon de vicprezidantino kaj apartenis ankaŭ al “Virina Klubo Esperanto”. Inter 1909 ĝis 1916 Everardo Backheuser estis subŝtata deputito en la leĝa asembleo de Rio-de-Ĵanejrio. Kiel deputito ĉe la leĝa asembleo de la subŝtato Rio-de-Ĵanejrio, li prezentis leĝoprojekton favoran al Esperanto. Backheuser estis prezidanto de la 8-a Brazila Kongreso de Esperanto en 1926 kaj reprezentanto de la brazila registaro ĉe la 20-a UK de Antverpeno en 1928. Li verkis propagandan komedion, faris multajn paroladojn kaj plurajn kursojn, kaj estis  akademiano.

Li estis gravulo en Brazila pedagogia medio per movado “Nova Escola„ (Nova Lernejo), ĉefe katolika, kaj influis en oficiala pedagogia politiko. Lia geopolitika penso influis la brazilan diplomation antaŭ la militista periodo. Laŭ li, la plej bona maniero por ke lando estu forta, estus ke ĝi havu internan unuecon per bonaj vojoj kaj komunikiloj. Poste, faŝistoj misuzis lian ideon pri “unueco„ dum la 1930-40 jardekoj.

Estas mezlernejo en Sankta Katarino kaj strato en Rio-de-Ĵanejro kun lia nomo.

## Verkoj 
### Portugallingve 
* (1920) *Não me fale nisto…*, Rio de Janeiro, Grupo de Amigos do Esperanto, 45 S.
* (1926) *A Estrutura Política do Brasil* – Brazila politika Strukturo).
* (1934) *Técnica da pedagogia moderna: teoria e prática da Escola Nova* – Tekniko de moderna pedagogio: teorio kaj praktiko de Nova Lernejo.
* *Manual de pedagogia moderna: teórica e prática* – Manlibro pri moderna pedagogio: teorio kaj praktiko.
* (1938) *Um Mestre Insigne - Nerval de Gouveia*.

### En Esperanto 
**Brazilio*, Parizo, eldonejo *Hachette*, (1909).

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Ellen Gregory en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko ()

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Esperanto-klubo Niterói
BKE

**BKE** havas plurajn signifojn:

***bke** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Brazila Klubo Esperantista**
***Brazila Kongreso de Esperanto**
Nerval de Gouveia

**Oscar Nerval de GOUVEIA**, ankaŭ skribita *Gouvêa* /os'kaR neR'vał djgoŭveja/ (naskiĝis la 22-an de septembro 1882), kuracisto, inĝeniero, advokato kaj instruisto, estis brazila esperantisto en frua 20-a jarcento, unua kasisto de Brazila Esperanto-Ligo en 1907.

Li estis direktoro de la Politeknika Lernejo de Rio de Janeiro.

Estas grava komerca strato en Rio-de-Ĵanejro (inter kvartaloj Cascadura kaj Quintino Bocaiúva) kaj publika lernejo kun lia nomo. Everardo Backheuser verkis lian biografion portugallingve: "Um Mestre Insigne - Nerval de Gouveia” (1938); 

Gouveia, Nerval de
GOUVEIA, Nerval de
Conceição do Araguaia

[eta|300px|Situo de **Conceição do Araguaia** en subŝtato [Parao.]]
**Conceição do Araguaia**  [], nomo kiu signifas "Koncipo de (rivero) Araguaia", estas urbo en subŝtato Parao apud rivero Araguaia en Brazilo. Ĝi estis fondita en 1897 de monakoj en Amazona arbaro.

Tie mortis Paul Berthelot en 1910, Grave kaptita de tuberkulozo, li pasigis siajn lastajn semajnojn instruante la monakojn, kiuj flegis lin, kaj preparante kun ili latinan lernolibron *Compendium grammaticae Esperanti*.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.citybrazil.com.br/pa/regioes/conceicaoaraguaia/ 
* http://www.guiadoeleitor.com.br/cidades/4537.htm 

Kategorio:Municipoj de Parao
Lauro Müller

**Lauro Severiano MÜLLER** [**laŭ**rŭ severi**a**nŭ **mi**ler] (naskiĝis la 8-an de novembro, 1863, en Itajaí, Sankta Katarino, Brazilo, kaj mortis la 30-an de julio, 1926, en Rio-de-Ĵanejro) estis brazila milita inĝeniero, politikisto, diplomato kaj esperantisto. Li estis ministro de Publikaj Laboroj en frua 20-a jarcento kaj, dece influo de Medeiros e Albuquerque, deklaris, en 1906, Esperanton kiel klara lingvo al telegrafado en Brazilo (20 jaroj antaŭ la Internacia Telegrafa Unio). Lauro Müller estis la tria okupanto de la Seĝo 34 de Brazila Beletristika Akademio.

## Eksteraj ligiloj 
* Brazila Beletristika Akademio (Brazil-portugale) - Oficiala paĝo.

Kategorio:Brazilaj politikistoj
Kategorio:Membroj de Brazila Beletristika Akademio
Brazila Revuo Esperantista

**Brazila Revuo Esperantista** estis la unua Esperanta revuo kiu aperis en Brazilo, en aprilo 1907, redaktata de Everardo Backheuser, Alberto Vieira kaj Reynaldo GEYER. 

## Eksteraj ligiloj 
*http://www.kke.org.br/pt/palestras/historia_panoramica_do_esperanto_no_brasil.php 

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Brazilaj gazetoj
Lauriano das Trinas

**Lauriano das TRINAS** /laŭri'ânŭ daz'trinaz/ (mortinta en julio 1941) estis brazila esperantisto kaj militisto, majoro de armeo. Li batalis en interna milito de Canudos en fino de 19-a jarcento. Li esperantistiĝis komence de la 20-a jarcento kaj partoprenis en la estraro de Brazila Klubo Esperantista. Li instruis Esperanton en 1906 ĉe lernejo *Colégio Cayrú*. En tiu jaro, li estis ankaŭ 2-a vicprezidanto de Brazila Klubo Esperanto.

## Fontoj 
Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Arbaro de Landes

eta|dekstra|240px|Arbaro de Landes
La **arbaro de Landes** (france: ***Forêt des Landes***) estas granda pina arbaro teganta la plejparton de la departemento Landes en sudokcidenta Francio.

Aldone al pinastroj troveblas kverkoj, kiel korkokverko kaj verda kverko.

## Geografio 
eta|240px|maldekstre|Mapo de *Landes de Gascogne*
La arbaro de Landes estas ankaŭ nomita *Landes de Gaskonjo*, kaj iam *Landes de Bordozo*. Ĝi sterniĝas sur granda parto de la francaj departementoj Landes kaj Gironde, kaj ankaŭ parte sur Lot-et-Garonne. El la montaro de Landes fontas kelkaj riveroj, kiel Eyre, Boudigau, Ciron, ...

La gravaj urboj proksimaj estas Bordeaux, Mont-de-Marsan, Dax kaj Bayonne.

La arbaron limas okcidente la Atlantiko (Biskaja Golfo). Tiu marbordo nomiĝas *arĝenta marbordo* (france: ''Côte d'Argent*). En la centro estas la Golfo de Arcachon.

## Bibliografio 
* Doyen, André 1977 : Le parc naturel régional des landes de Gascogne. Les loisirs en forêt landaise. *Tijdschrift van de Belgische Bosbouwmaatschappij*, 84/5, 270-288. 
* Jamblinne, A. de & Coomans de Brachène A. 1977 : Ligniculture en forêt de Gascogne. *Tijdschrift van de Belgische Bosbouwmaatschappij'', 84/1, 1-20. 

## Vidu ankaŭ 
* Bordeaux, Bordeaux
* Biskaja Golfo
* Gironde
* Lot-et-Garonne

Landes
31 (nombro)

**Tridek unu (31)** estas la natura nombro kiu sekvas 30 kaj antaŭas 32.

La nombro 31 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 11111
* en okuma sistemo : 37
* en deksesuma sistemo : 1F

Tridek unu estas primo.

Ĉina skribo: 三十一

31 estas la atomnumero de Galiumo.

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Naturaj nombroj
32 (nombro)

**Tridek du (32)** estas la natura nombro kiu estas post 31 kaj antaŭ 33.

La nombro 32 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 100000
* en okuma sistemo : 40
* en deksesuma sistemo : 20

## en matematiko 
* 32 ne estas primo. 32 = 2·2·2·2·2

## laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十二

## pri la nombro 32 
La atomnumero de germanio (elemento).

Plenkreskulo havas en kompleta dentaro 32 dentojn.

En brazila folkloro estas nombro ligita al kamelo.

## Vidu ankaŭ 
* Nenegativa entjera potenco de 2

Kategorio:Naturaj nombroj
Petrópolis

alternative=Muzeo en Petrópolis|eta|Muzeo en Petrópolis
**Petropolo** ( "Urbo de Petro"), estas agrabla urbo en Ŝtato Rio-de-Ĵanejrio, fondita por esti somera ĉefurbo de Brazilo. Ĝia nomo devenas de la nomo de brazilaj imperiestroj, Petro la 1-a kaj Petro la 2-a. Ankoraŭ nune vivas tie brazilaj princoj, idoj de imperiestroj, pro tio, Petropolo estas alinomita "Imperia Urbo". Ankaŭ kelkfoje (tre malofte), brazilaj prezidentoj iras al Petropolo estri tie dum somero kaj la urbo iĝis brazila ĉefurbo dum kelkaj tagoj.

Stefan Zweig loĝis en Petrópolis en 1941 kaj 1942, sinmortigis tie la  kaj tie estas entombigita.

## Esperanto en Petropolo 
Tie loĝis la unua brazila Esperantisto, d-ro Jácome Martins Baggi de Araujo, supera juĝisto en subŝtato Rio-de-Ĵanejrio, kiu sciis Esperanton jam en 1896, kaj ĝin uzadis por sia korespondado kun fremdlandaj Esperantistoj kaj pri ĝi skribadis en la gazetaro.
En 1910 tie okazis la 3-a Brazila Kongreso de Esperanto.

En 1945, Aquiles Lando Carmo reprezentis lokan movandon en 10-a Brazila Kongreso de Esperanto.

José Varanda, el **Petrópolis**, estis ano de organiza komitato de 1-a Esperanto-Kunveno de Ŝtato Rio de Janeiro, kiu okazis en Niterói de la 5-a ĝis la 7-a de novembro 1953.

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio
*
Kategorio:Iamaj ĉefurboj
Brazila Klubo Esperanto

**Brazila Klubo Esperanto** (**BKE**) estis unua Esperanto-grupo en Rio-de-Ĵanejro, fondita la 29-an de junio 1906. Kune de la fondintoj estis verkisto Everardo Backheuser. Backheuser proponis la fondiĝon de esperanta klubo por la disvastigo de la lingvo. Tiel naskiĝis ĉe la sidejo de la ĵurnalo ‘’O Paiz’’ kun la partopreno de pli ol 100 personoj, **Brazila Klubo Esperanto** (Clube Brasileiro de Esperanto). Okaze de la elekto de la unua estraro de Brazila Esperanto-Ligo, la nelacigebla Everardo Backheuser fariĝis ĝia prezidanto. La ceteraj estraranoj estis: d-ro Nuno Baena (1-a vic-prezidanto), d-ro Nerval de Gouvêa (2-a vic-prezidanto), s-ro Lauriano das Trinas (Sekretario) kaj s-ro Honório Leal (kasisto).

Tuj poste, komenciĝas serio da prelegoj por la disvastigo de la lingvo en malsimilaj lokoj de la urbo kaj eĉ en la najbara urbo Niterói, kie ĉe la lernejo Spencer oni inaŭguras je la 9-a de aŭgusto 1906 la unuan Esperanto-kurson sub la aŭspicio de Brazila Klubo. Atingis grandan sukceson la 3-a prelego igita de D-ro Nerval de Gouvêa ĉe la aŭlo de la Asocio de la Komercoficistoj, en Rio de Janeiro, antaŭ 300 personoj. Tamen la plej granda sukceso okazis dum prelego de la verkisto kaj federacia deputito Medeiros e Albuquerque, unu el la fondintoj de Brazila Beletra Akademio, en la sama loko, kaj kiu altiris la atenton de pli ol 800 personoj. La temo estis: "De Babelo ĝis Esperanto".

En la fino de 1906 sennombraj esperantaj kluboj funkciis en la urbo kaj en la najbararoj, sub la aŭspicioj de Brazila Klubo: en la Nacia Gimnazio (estonta Colégio Pedro Segundo) kaj en la Lernejo Spencer (d-ro Everardo Backheuser); en ’’Pedagogium’’ (d-ro Nuno Baena); ’’Colomy-Club’’ (d-ro Couto Fernandes); Asocio de la Komercoficistoj (s-ro Hernani Mendes); du kursoj en la Milita Lernejo (Daltro Santos); Lernejo Cayrú (Lauriano das Trinas); kurso en Niterói (Francisco Almeida Júnior); ’’Liceu de Artes e Ofícios’’ kaj Lernejo Alfredo Gomes (d-ro Leonel Fonseca).

Kvankam enhavante en la titolo la nomon *Brazila*, post la fondiĝo de Brazila Esperanto-Ligo en 1907, Brazila Klubo fariĝis nur loka asocio.

Dum 20-a jarcento Brazila Klubo Esperanto daŭrigis siajn aktivecojn ĉe la sidejo de la Ligo, kie ĝi igis prelegojn kaj kursojn.

Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Brazilaj Esperanto-asocioj
34 (nombro)

**Tridek kvar (34)** estas la natura nombro kiu sekvas 33 kaj antaŭas 35.

La nombro 34 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 100010
* en okuma sistemo : 42
* en deksesuma sistemo : 22

## En matematiko 
* **34** ne estas primo. 34 = 17x2; ĝi estas para nombro.

## laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十四

## pri la nombro 34 
* La atomnumero de Seleno;
* la telefona landonumero pri Hispanio;
* la n° de la franca  departemento Hérault.

Kategorio:Naturaj nombroj
35 (nombro)

**Tridek kvin (35)** estas la natura nombro kiu sekvas 34 kaj antaŭas 36.

La nombro 35 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 100011
* en okuma sistemo : 43
* en deksesuma sistemo : 23

## en matematiko 
* 35 ne estas primo. 35 = 7·5

## laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十五

## pri la nombro 35 
La atomnumero de Bromo.

Kategorio:Naturaj nombroj
36 (nombro)

**Tridek ses (36)** estas la natura nombro kiu sekvas 35 kaj antaŭas 37.

La nombro 36 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 100100
* en okuma sistemo : 44
* en deksesuma sistemo : 24

## en matematiko 
* 36 ne estas primo. 36 = 3·3·2·2

## laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十六

## pri la nombro 36 
La atomnumero de Kriptono.

Kategorio:Naturaj nombroj
37 (nombro)

**Tridek sep (37)** estas la natura nombro kiu sekvas 36 kaj antaŭas 38.

La nombro 37 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 100101
* en okuma sistemo : 45
* en deksesuma sistemo : 25

## en matematiko 
* 37 estas primo.

## laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十七

## pri la nombro 37 
La atomnumero de Rubidio.

La normala averaĝa temperaturo de la homa korpo estas 37 Celsiaj gradoj.

Kategorio:Naturaj nombroj
38 (nombro)

**Tridek ok (38)** estas la natura nombro kiu sekvas 37 kaj antaŭas 39.

La nombro 38 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 100110
* en okuma sistemo : 46
* en deksesuma sistemo : 26

## en matematiko 
* 38 ne estas primo. 38 = 19·2

## laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十八

## pri la nombro 38 
La atomnumero de Stroncio.

38 rilatas al kuniklo laŭ Brazila folkloro.

Kategorio:Naturaj nombroj