open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vortgrupaj gramatikoj

**Vortgrupaj gramatikoj** prezentas apartan modelon de sintakso. En lingvoscienca ĵargono oni nomas ilin ankaŭ sintagmaj gramatikoj.

## Historio 
Vortgrupaj gramatikoj estas la tipa klasika modelo de la generisma skolo de lingvoscienco.  iliajn principojn prezentis Noam Chomsky en la 1950aj kaj 1960aj jaroj.  En tiu skolo ili ĝenerale estas ankaŭ transformaj gramatikoj.

## Principoj 
Kontraste al la dependogramatikoj vortgrupaj gramatikoj ne uzas gramatikajn rolojn,  kiaj subjekto, objekto, epiteto kaj similaj.  Por vortoj ili uzas vortklasojn, ekzemple o-vortoj, a-vortoj kaj tiel plu.  Por vortgrupoj ili uzas aliajn klasojn, ekzemple o-grupo, verbgrupo, kaj tiel plu.

Tradicie vortgrupaj gramatikoj rigardas la subjekton kiel memstaran nomgrupon, dum aliaj komplementoj de la verbo estas subpartoj de la verbgrupo.

### Sintezo 
Unu gramatiko prezentas unu eblan modelon de iu lingvo.  Ĝi konsistas el reguloj.  En sintezo (alivorte generado, farado) de frazoj, la reguloj transskribas grupsimbolojn kiel pli elementajn grupsimbolojn, kiel vortklasojn, kaj fine kiel vortojn.  ekzemple:

```
frazo -> nomgrupo verbgrupo
nomgrupo -> artikolo a-vorto o-vorto
verbgrupo -> verbo
artikolo -> la
a-vorto -> nigra
o-vorto -> kato
verbo -> oscedas
```

Ĉi tiu gramatiko generas nur la frazon *la nigra kato oscedas*.

Se oni aldonos al ĝi la regulon:

```
nomgrupo -> a-vorto o-vorto
```

Tiam ĝi generos ankaŭ la frazon *nigra kato oscedas*.

### Analizo 
En analizo de frazoj, la reguloj renversiĝas kaj el la sinsekvo de vortoj hierarkie rekonstruas pli kaj pli grandajn grupojn.

La rezulto de analizo estas prezentebla per tielnomata grafika arbo, aŭ ekzemple per krampoj:

```
frazo (
  nomgrupo (
    artikolo: la,
    a-vorto: nigra,
    o-vorto: kato
  )
  verbgrupo (
    verbo: oscedas
  )
)
```

Se la reguloj ne sukcesas finkonstrui frazon, la frazo estas ekstergramatika.  se la reguloj sukcesas finkonstrui la saman frazon laŭ du aŭ pluraj grupigoj, la frazo estas sintakse (kaj eventuale sence) ambigua, alivorte ĝi havas plurajn eblajn interpretojn.

## Evoluo 
La vortgrupaj gramatikoj havas matematike simplan bazon. Ili ŝpare kaj efike priskribas multon de izola lingvo, en kiu nevariaj vortoj kunmetiĝas en frazojn laŭ norma ordo.  Por aliaj lingvoj kaj apartaj fenomenoj, oni tamen devis ilin kompletigi per diversaj rimedoj, ĉar ili ofte estas tro *potencaj* farante aŭ akceptante ankaŭ frazojn malĝustajn.

Kategorio:Gramatiko
Morianio

**Maurienne** - jen france, , proponiĝis esperanta variaĵo **Morianio** - kun sia ĉefurbo *Saint-Jean-de-Maurienne* (Sankta Johano de Morianio) estas historia teritorio de la savoja dinastio. Ekde la Traktato de Torino, kiun subskribis je la 24-a de marto 1860 la franca imperiestro Napoleono la 3-a kaj Viktoro Emanuelo la 2-a, reĝo de Sardio kaj duko de Savojo, la teritorio ekde tiam apartenas al Francio kaj estas parto de la nuna departemento Savojo. Geografie la regiono pli-malpli priskribeblas kiel "valo de la rivero *Arc*":

La rivero **Arc** fontas sudoriente de la departemento Savojo, ĉe la landlimo kun Italio, fluas laŭ 115 km tute en Savojo, kaj ĵetiĝas en Izeron. En la sudo de tiu franca departemento, ĝi desegnas arkforman valon, kiu do nomiĝas *Maurienne*. Norde staras la masivo *Vanoise*, kiu entenas samnoman nacian parkon, kaj la montpasejo *Iseran* ligas *Maurienne* al Tarentezo. Estas la plej alta vojo en la Alpoj kun 2770 m. Sude ĝi apudas la italian landlimon: la veturon italien ebligas ĉu aŭte tra la montpasejo *Mont-Cenis* (2080 m) ĉu aŭte kaj trajne tra la tunelo *Fréjus*. Tial tiu valo estas grava komunikada akso inter la du landoj. Pli okcidente montpasejoj ligas Savojon al du aliaj departementoj de nuna Francio: 
* *Galibier* (2645 m) al la departemento Hautes-Alpes
* *Glandon* (1924 m) kaj *Croix de Fer* (2068 m) al la departemento Isère.
En la valo ankoraŭ vivteniĝas kelkaj uzinoj en la malalta parto. Agrikulturo ankaŭ estas vigla dank' al la produktado de fama fromaĝo *Beaufort*. Sed turismo estas la plej grava ekonomia sektoro dank' al multaj skiejoj kaj al la Nacia Parko Vanoise, kiuj allogas multajn mont- kaj naturamikojn.

Kategorio:Rodano-Alpoj
Kategorio:Turismo
Ibadiismo

**Ibadiismo** () estas la tria plej granda branĉo en Islamo hodiaŭ, post la Sunaismo kaj Ŝijaismo.

La plej multaj historiistoj de Islamo konsideras la Ibadi-frakcion kiel unu el la frakcioj kiuj eliris el la Khwaraj -frakcio (kaj la ununura inter ili kiu pluvivis nuntempe), kiu deviis de la ŝijaistoj kaj kontraŭbatalis kaj la sunaan kaj la ŝijaistan regulon. En kontrasto, kelkaj modernaj ibadioj malaprobas la uzon de la termino Kharij por priskribi ilian sekton, pro la modernaj negativaj implicoj de la esprimo kun ekstremismaj grupoj plejparte inter sunaistoj kaj ŝijaistoj.

Historie, la ibadioj establis sendependajn ŝtatojn por si mem en la sudo de la Arabio kaj en Nordafriko.

La unusola Ibadi-ŝtato hodiaŭ estas Omano, kiu estas konsiderata interpaciganto kaj mediaciisto en la politiko de la islama mondo, supozeble pro sia "neŭtrala" el religio-islama vidpunkto (ŝajne ĝi estas nek sunaista nek ŝijaista).[eta|320px|Ŝtatoj kun islama loĝantaro de pli ol 10 elcentoj**verde**: sunaismaj regionoj, **ruĝe**: ŝijaismaj regionoj, **blue**: ibadioj ([Omano)]]
Do, la **ibadioj** estas la ĉefa islama sekto de Omano. En tiu lando ili ampleksas tri kvaronojn de la loĝantaro, kaj la lando estas la sola, en kiu ili konsistigas civitanan plimulton. Malpli grandaj komunumoj krome estas en norda kaj okcidenta Afriko: komunumo de la tunizia insulo Ĝerbao, pluraj, origine berberaj komunumoj en Libio, kaj komunumo de la tanzania insularo Zanzibaro.

Kiel aliaj ŝijaoj, la ibadioj kredas ke Mohamedo elektis Ali ibn Abi Talib (la nepo kaj bofilo de la profeto) kiel ĉefestron de islamanoj post lia morto. Tamen kiam la fruaj islamanoj elektis Abu Bakr por ĉi tiu rolo, Ali permesis. Do la ibadioj kredas, ke Ali iĝis nekredanto, kaj ili ne honoras lin.

Nuntempe la ibadioj estas relative libera sekto de la islama mondo.

## Eksteraj ligiloj 
* ibadia islamo: enkonduko (angle)
* konciza historio de la ibadioj (same angle)
* informoj arabaj en la retejo *istiqama*

Kategorio:Islamo
Kategorio:Historio de Islamo
Kategorio:Religio en Omano
Kategorio:Religio en Tunizio
Kategorio:Religio en Libio
Kategorio:Religio en Tanzanio
Orientalistiko

**Orientalistiko** estas scienca disĉiplino, kiu okupiĝas pri studado de la kulturo de Mezoriento kaj Proksimoriento.

Oni ne konfuzu ĝin kun la ideologio orientismo. Foje oni trovas la vorton orientalismo, povantan signifi iun ajn el ambaŭ nocioj.

## Historio 
La orientalistiko kiel akademia disĉiplo fondiĝis en Parizo en 1795 per estigo de *École speciale des langues orientales*. Tie studis *Silvestre de Sacy* (1758-1838), kiu forte influis la evoluon de la orientalistiko. Ĝi aperis en 1845 en Germanlingvio kun fondo de *Deutsche Morgenländische Gesellschaft*, kiu dediĉis studadon al la sudokcidentaziaj kulturo kaj lingvoj.

## Subfakoj 
Ofte orientalistoj jam dum la studado specialiĝas je specifa nuna aŭ historia lingvo/lingvaro respektive etno/etnaro, ĉar la unuopaj lingvoj kaj kulturoj tre malsamas kaj bezonas grandan kvanton de scienca profundiĝo.

Ekzemplaj subfakoj estas :

* Arabologio respektive araba filologio
* Asiriologio
* Ĉinologio
* Egiptologio
* Hebrea (lingva dimensio) respektive juda (kultura kaj religia) filologio
* Iranologio
* Hindologio
* Islamologio respektive islama filologio
* Japanologio respektive japana filologio
* Koreologio respektive korea filologio
* studoj pri la historia Otomana Imperio (Osmanologio)
* studoj pri Sud-Orienta Azio
* Tibetologio
* Tjurkologio

## Gravaj orientalistoj 
*(alfabete)*
* Nikita Biĉurin
* Richard Francis Burton
* Jean-François Champollion
* Henri Corbin
* Andrzej Gawroński
* René Grousset
* Lafcadio Hearn
* Thomas Edward Lawrence
* Max Müller
* Otto Blau (1828-1879)
* Sir Richard Francis Burton (1821-1890)
* Joseph von Hammer-Purgstall (1774-1856)
* Louis Massignon (1883-1962)
* Ernst Heinrich Meier (1813-1866)
* Friedrich Rückert (1788-1866)
* Edward Said (1935-2003),
* Annemarie Schimmel (1922-2003)

Dosiero:2012-07-17 - Landtagsprojekt München - Englischer Garten - Chinesischer-Turm - 7362.jpg|
Dosiero:Le_Bain_Turc,_by_Jean_Auguste_Dominique_Ingres,_from_C2RMF_retouched.jpg|

## Bibliografio 
* Serio Oriento-Okcidento
* Okakura Kakuzo, *La libro de teo*, tradukis el angla T. Nakamura, eld KOSMO, Osaka, 1965.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bizanca imperio
* Filologio
* Silka Vojo
* Romantikismo
* Sufiismo
* Okcidentigo
Dependogramatikoj

**Dependogramatikoj** kontribuas al lingvoscienco per aparta modelo de sintakso. Gravega tiukampe estis por la germana lingvo Johannes Erben.

## Historio 
Dependogramatikoj venas de la eŭropa gramatika tradicio, sistemigita de strukturismo ekde la 1920aj jaroj. Ilin tre konkurencis de la 1960aj ĝis la 1980aj jaroj la vortgrupaj gramatikoj, kiujn favoris generismo. Tamen dependogramatikoj pruvis sian efikon por sintaksa priskribo, kaj konservis uzantojn.

## Principoj 
### Bazoj 
Dependogramatikoj karakterizas vortojn per vortklasoj, kiaj o-vortoj, a-vortoj kaj tiel plu, kaj rilatigas ilin per gramatikaj roloj, kiaj subjekto, objekto, epiteto kaj similaj.

La verkantoj de dependogramatikoj kritike esploris la listojn de klasoj kaj roloj. Ili unuigis distingojn, kiuj koncernas semantikon sed ne sintakson (loka komplemento, tempa komplemento&nbsp;...). Ili aldonis klasojn aŭ rolojn necesajn por ke ĉiu ero de frazo ricevu iun (determina rolo por artikoloj, nombriloj&nbsp;...).

### Dependo 
En verbhava frazo dependistoj kutime rigardas la verbon kiel kapon, tio estas kiel la ĉefan vorton, kiu ne dependas de alia, sed de kiu dependas aliaj. Siavice la vortoj, kiuj dependas de la ĉefverbo povas havi dependajn vortojn, kaj tiel plu. Tiu hierarkia analizo de frazo estas prezentebla per tielnomata grafika arbo aŭ per aliaj rimedoj, ekzemple:

```
kantis
------subjekto-> petro
------objekto--> kanzonon
```

## Evoluo 
Bazaj dependogramatikoj provizas nur kategoriojn, lasante al la lingvisto la taskon, ke li trovu la dependojn en frazo. Pli ampleksaj teorioj provis metodigi tion per diversaj provoj: forpreni vorton, anstataŭigi ĝin per aliklasa vorto, enmeti alian, modifi la vortordon&nbsp;... por evidentigi la dependojn kaj rolojn.

Pro la konkurado de la generisma skolo kaj la apero de lingvokomputiko dependogramatikaj modeloj alprenis formalajn regulojn de analizo kaj sintezo. Ili tiel iĝis sintaksa ero en ampleksaj lingvomodeloj, ekzemple la distribuita lingvo-tradukado aŭ la senco-teksta teorio.

Kategorio:Lingvoscienco
Ailsa Craig (Ontario)

dekstra|250px
**Ailsa Craig** estas urbeto en okcidenta Ontario ĉe la rivero Ausable. Ailsa Craig troviĝas en la distrikto de North Middlesex, en la departemento de Middlesex. Ĝi estas plej konata pro ties jara testuda vetkuro?.

* Loĝantaro (2001): 987.
* Senlaboreco (1996): 1.8% (http://www.northmiddlesex.on.ca/health/a%203.5.htm ).
* Enmigrantoj (1996): 8.9% (http://www.northmiddlesex.on.ca/health/a%203.3.htm ).

Kategorio:Ontario
Kratero

**Kratero** (el la greka lingvo) povas esti:
* larĝa vazo, en kiu antikvaj grekoj miksis vinon kaj akvon por festenoj, vidu **Kratero (ceramiko)**
* malfermaĵo de vulkano, tra kiu ĝi elĵetas brulajn materiojn, lafon, kaj tiel plu, vidu **Vulkana kratero**
* kavo kaŭzita de meteorŝtona alfrapiĝo (aŭ *meteorita kratero*), vidu **Alfrapa kratero**
** Luna kratero
* kavo kaŭzita de fugbombo aŭ atomeksplodo, **Eksploda kratero**
* Kratera lago

## Vidu ankaŭ 
* Crater (apartigilo)
Orientalismo

La plursenca vorto **Orientalismo** povas rilati al:

#La scienca disĉiplino orientalistiko (orientiko, orientologio).
#La mondkoncepto aŭ ideologio orientismo.

## Bibliografio
* Okakura Kakuzo, *La libro de teo*, tradukis el angla T. Nakamura, eld KOSMO, Osaka, 1965.
Monto Elbert

**Monto Elbert** situas en la federacia ŝtato Koloradio, Usono kaj ĝi estas la plej alta pinto de la Roka Montaro. Elbert estas la dua plej alta monto de Usono (sen Alasko) post la Monto Whitney en Kalifornio.

Oni povas relative facila algrimpi la pinton kaj tiel tre populara. La monto situas en la Montaro Saguache, okcidente de Leadville (Koloradio).

Kategorio:Roka Montaro
Elbert
Kategorio:Koloradio
Alto

eta|Mezurilo por la alteco de akvo
**Alto** estas eco de objekto, kiu karakterizas ties distancon de ia difinita baz-nivelo (nulo).

Oni povas difini ekzemple meznombrajn marnivelojn (normalnulo)

Alto estas unudimensia grando, kion oni priskribas per mezurunuoj de longo (metro). Oni uzas en la aertrafiko la unuojn futo. En la geodezio oni difinas alton ankaŭ fizike - kiel potencialon en tera gravita kampo.

Ankaŭ kiel alto oni nomas grandecon de iu aĵo laŭ vertikala direkto, aŭ laŭ direkto, kiu estas perpendikulara al direktoj de ĝiaj longo kaj larĝo.

**Alto** estas ankaŭ grando, kio esprimas diferencon inter punkto kaj meza nivelo. Sur Tero tiu nivelo estas ofte la marnivelo. La altecojn de la kulminoj permesas kalkuli diversaj rimedoj pere (geodezio, triangulado). La alto estas ankaŭ datumo ekstera utila por nombra kalkulo en diversaj fakoj : meteologio, fiziko, biologio.

## Geometrio 
eta|H = alto
En geometrio oni parolas pri alto de plurlatero (ĉefe ĉe triangulo) aŭ de pluredroj (multflankojn). Tiu simila alto estas orta al unu latero (ĉe plurlatero), al flanka surfaco (ĉe pluredro).

## Astronomio 
En la astronomio ekzistas la altitudo (foje nomata *alto* aŭ *leva angulo*), kiu estas la komplemento de la zenita distanco; do estas angulo tia, kiom alte staras astro super la horizonto.

## Referencoj 

## Vidu ankaŭ 
* Mezurunuoj
* Longo
* Larĝo
* Altitudo
* Supermara alteco
* Altometro
* Diko
* Profundo
* Akrofobio
* Altebenaĵo
* Alto (triangulo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.heavens-above.com/countries.asp  
* http://www.ismmed.org/np_altitude_tutorial.htm  
* http://www.srh.noaa.gov/srh/jetstream/atmos/layers.htm  
* http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/race_to_strato/LTA11.htm  

Kategorio:Geometrio
Ewe-calyptus

**Ewe-calyptus** estas muzik-grupo ludinta en la balo de la 82a Universala Kongreso en Adelajdo, Aŭstralio. Ili mem ne estas Esperantistoj, sed lernis kanti en Esperanto.

## Diskaro 
* *Unu Voĉo* (1997) (Kantoj 15-22 estas senvoĉaj.)
# Valsigi Matildan Anglalingva titolo; Waltzing Matilda
# Klik! La Ŝaftondiloj Click go the shears
# Al Sud-Aŭstralio Bound for South Australia
# Karabara-ŭirakana Carabarrawirracanna
# Brisbanaj Virinoj Ladies of Brisbane
# Hejmo inter Eŭkaliptoj Home among the gumtrees
# Pat Horgan's 1 & 2 / The 40 Pound Float
# La Brutpelistoj The overlanders
# Kun Pakaĵo sur la Ŝultro With my swag all on my shoulder
# La Nigra Ruband' The black velvet band
# Printempo Alportas Ŝaftondadon The springtime it brings on the shearing
# Botany Bay
# La Hotelo de Pigra Haĉjo / Laŭ la voj' al Gundagai Lazy Harry's / The road to Gundagai
# Ni estas Aŭstralianoj We are Australian
# Klik! La Ŝaftondiloj
# Hejmo inter Eŭkaliptoj
# La Brutpelistoj
# Kun pakaĵo sur la Ŝultro
# La Nigra Ruband'
# Printempo Alportas Ŝaftondadon
# Botany Bay
# La Hotelo de Pigra Haĉjo / Laŭ la voj' al Gundagai

Kategorio:Esperantaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Malsuprasilezia provinco

**Malsuprasilezia Provinco** () estas provinco de la nuna ŝtato Pollando. Ĝi situas en sudokcidenta parto de la lando ĉe limoj de Ĉeĥio kaj Germanio. Ĝis la jaro 1945 la teritorio apartenis al Germanio kaj la loĝantaro estis germanlingva, ĝis 1946 tiu loĝantaro komplete forpeliĝis kaj estis anstataŭigita per pola loĝantaro el pli orientaj regionoj. Ĉefurbo de la provinco estas Vroclavo (pole *Wrocław*), kiu ĝis 1946 nomiĝis *Breslau* respektive en Esperanto *Breslaŭo*.

## Geografiaj elementoj 
* Malsuprasilezia Arbaro

## Vidu ankaŭ 
* Malsupra Silezio
* Supra Silezio
* Duklando Silezio
* Ĉeĥa Silezio
* Silezio
* Silezia Provinco
* Gigantmontaro

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala provinca retejo
* plia porturista retejo 


Kategorio:Provincoj de Pollando
Blovinstrumento

[eta|dekstre|[Fujaro, slovaka ligna blovinstrumento, apartenas al monda kultura heredaĵo de UNESCO ]]
**Blovinstrumento** estas muzika instrumento kiu ofte estas tubo kun buŝpeco kaj ofte fingrotruoj uzata por fari muzikon. Ton-alto dependas de longo de la tubo kaj ĝia intera areo.

Blovinstrumentisto povas ludi tonaron per:
* kovri truojn en la flanko de la tubo
* malfermi valvojn por plia longeco en la tubo
* movi glit-mekanismon por longigi la tubon
* vibrigi la aeron je malsama harmona nivelo.

Du oftaj specoj de blovinstrumento estas la latuna blovinstrumento kaj ligna blovinstrumento. Ekzemploj:
* Fluto
* Klarneto
* Orgeno

Historiaj instrumentoj estas la jenaj:
* Auloso
* Bukceno
* Salpinkso

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Aerosonilo
* Blovmuziko
* Fajfilo

## Bildaro 

Dosiero:KelsoLevinsonWWOZ.jpg|Joe-Erik Kellso kaj Dan Levinson (1995).
Dosiero:Oboe.jpg|Hobojo
Dosiero:Trumpet american.jpg|Trumpeto
Dosiero:Gisle Johansen2.jpg|Saksofono ludita de Gisle Johansen.
Dosiero:Erkencho del norte.jpg|Erke

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Arboreto Nový Dvůr

eta|maldekstra|La arboreto vintre
eta|maldekstra|Arboreto Nový Dvůr

**Arboreto Nový Dvůr** estas dendrologia ĝardeno, apartenanta al Silezia landa muzeo en Opava, situas en Nový Dvůr, proksimume 10 km de urbocentro de urbo Opava. Tie troviĝas specialigita botanika ĝardeno kun unikaj kolektaĵoj de ĉeĥaj kaj fremdlandaj kreskaĵoj.

## Historio 
La arboreto estis fondita en la jaro 1958 kiel parto de Silezia landa muzeo en Opava. Bazo de kultivaj, kolektaj kaj esploraj agadoj fariĝis de komence devena kastelobjekto en Nový Dvůr kaj ties signifa kolektaĵo de lignokreskaĵoj de eksa kastelparko. La kolektaĵo de lignokreskaĵoj estiĝis kaj iom post iom ĝi disvolviĝis en la jaroj 1906 – 1928, kiam tie agadis ties kreinto kaj posedanto Quido Riedel. Lian postenon post li poste prenis lia filino, kiu ĉi tie agadis ĝis la jaro 1945.

Bazo de la arboreto estas riĉa kolektaro de ĉeĥaj kaj fremdlandaj lignokreskaĵoj, subtropikaj kaj tropikaj kreskaĵoj kaj pluaj reprezentantoj de vegetaĵo de ĉiuj kontinentoj. Per ampleksa renovigo de la parko post la jaro 1958 oni sukcesis disvastigi la kolektaron el devenaj 400 specioj kaj formoj de lignokreskaĵoj (areo 1,5 ha) al 7000 taksonoj de lignokreskaĵoj kaj herboj (areo 23 ha). Precipe valoraj en la ekspozicio estas kelkaj pli maljunaj lignokreskaĵoj kaj enkonduko de devenaj plantaĵoj de la kolektaro de Riedel, kiuj estas hodiaŭ vicigataj inter eksterordinaraj pro troviĝo kaj aĝo en dendrologia trezorejo de Ĉeĥio. Ekde la jaro 1990 novaĵo estas partaj ekspozicioj de lignokreskaĵoj, celita al prezentado de geografiaj tutaĵoj, modeloj de flaŭro de diversaj teritorioj de la mondo, ĉi tie estas ekspozicioj kun specifaj specioj kaj diagnostikaj lignokreskaĵoj de diversaj postenoj. Ni trovos ĉi tie ankaŭ ekologie celitaj partojn de la ekspozicio kun tipaj lignokreskaĵoj de torfejoj, erikejoj, sablodunoj, ŝtonaj duondezertoj kaj ankaŭ lignokreskaĵojn kaj herbojn de nordaj kaj altmontaraj situoj.

Kategorio:Stěbořice
Kategorio:Arboretoj
Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Ĉeĥio
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava
Kategorio:Nízký Jeseník
Kategorio:Silezia landa muzeo
Bieńkowice

**Bieńkowice** ( kaj oficiale Bieńkowice ; ĉeĥe Bienkovice ; germane Benkowitz) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en nordorienta parto de komunumo Krzyżanowice (pollingve gmina Krzyżanowice) kaj ĝi limas kun Racibórz. La vilaĝo estiĝis en la 12-a kaj la 13-a jarcentŝanĝoj. Enskribo en dokumentoj de ruda cisterciana monaĥejo el la jaro 1238, en kiu estas mencio pri Jaszek el Bieńkowice, atestas pri tio. La nomo verŝajne devenas el moravia nomo Benko. En la 15-a jarcento la vilaĝo apartenis al monaĥinejo de fratinoj de dominikaninoj el Racibórz kaj post sekularigo de la monaĥinejo ĝi transiris sub administradon de la ŝtato. En la 1351 estis konstruita unua preĝejo kaj kiel paroĥeja, inicita al ĉiuj sanktuloj, ĝi ekzistas ekde la jaro 1447. En la 16-a jarcento la preĝejo estis detruita kaj denove konstruita, poste renovigita kaj en 1573 solene konsekrita. En barokan aspekton la preĝejo estis alikonstruita en la jaroj 1719 – 1930. En la jaro 1664 estiĝis en Bieńkowice lernejo kaj post tio malsanulejo. En la jaro 1799 estis komencita konstruado de pli granda lernejo, en kiu en tri klasĉambroj lernis 147 lernantoj. Ĉar la spacoj de la lernejo estis nesufiĉaj en plua tempo, en la jaro 1826 estis komencita ties alikonstruo el la ligna konstruaĵo al masonita. La laboroj estis finitaj en la jaro 1829.

En la jaroj 1754 – 1848 loĝantoj de Bieńkowice preskaŭ sesfoje partoprenis en kamparanaj ribeloj. La vilaĝo estis ofte trafita pro incendioj, inundoj kaj trifoje trafis ĝin epidemioj de tifo kaj de ĥolero. En la jaro 1884 estis renovigita jam antaŭ konstruita ligna ponto trans rivereto Psina. Tiutempe ekzistis en la vilaĝo du akvomuelejoj.

En Bieńkowice eblas vidi renovigitan monaĥejon de Sankt-Valenteno. Staras ĉi tie ankaŭ kruco kiel monumento por falintaj viktimoj de ambaŭ mondmilitoj, kiu estis konstruita en 1871 kaj renovigita en 2003.

## Esperanto 
De tiu loko devenas geavoj de meritplena germana esperantisto MICHAEL CWIK el Bruselo, nun emerita alta oficisto de Eŭropa Komisiono, multfoje distingita per altaj ŝtataj ordenoj, interalie la bronza medalo "Merita por Eŭropo". Kiel eminenta emerito li multe daŭre agas por Esperanto, estas ofte en Pollando kaj havas tie tre bonajn kontaktojn kun Pola Societo Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-PL), kun kiu li kunlaboras.

Kategorio:Komunumo Krzyżanowice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Racibórz
Bolesław (distrikto Racibórz)

**Bolesław** (ĉeĥe *Boleslav*, ) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en komunumo Krzyżanowice (pollingve gmina Krzyżanowice).

Bolesław estas negranda vilaĝo situanta en sudorienta rando de Hlubĉica montetaro. La unuaj mencioj pri Bolesław estas el la jaro 1377. La nomo devenas el nomo Boleslav. En foraj tempoj tra ĉi tie kondukis la tn. „peĉa vojo“, kuniganta Racibórzon kun pejzaĝo de suda Bohemio. Bolesław apartenis ekde la jaro 1679 al familio Lichnovský el Chuchelná. La loĝantoj de la vilaĝo ekde la jaro 1853 fariĝis posedantoj de sinjora grundo, kiun ili partopagis per pojaraj pagoj. En la vilaĝo troviĝas paroĥeja preĝejo el 1876 inicita al sankta Hedvika. Interesa ekzemplo de konstruaĵoj el la 2-a duono de la 19-a jarcento estas kelke da bone konservintaj masonitaj mastrumkonstruaĵoj kaj ankaŭ lernejo el la 1845, alikonstruita en 1880. Ĉi tie konserviĝis same ankaŭ kelke da konservitaj grenejoj el la 18-a kaj la 19-a jarcentoj. En Bolesław estas unu el limpasejoj de malgranda limregiona kontakto Píšť – Bolesław.

Kategorio:Komunumo Krzyżanowice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Racibórz
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Chałupki

eta|maldekstra|200px|
eta|maldekstra|200px|
eta|maldekstra|200px|
**Chałupki** (pole ekde 1945, ĉeĥe Chalupki, germane Annaberg) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en komunumo Krzyżanowice (pole *gmina Krzyżanowice*, germane *Gemeinde Kreuzenort*). Vivas ĉi tie  ().

La vilaĝo situas en la maldekstra bordo de rivero Odro en loko, kie la rivero enfluas el la ĉeĥa teritorio en la polan teritorion. La vilaĝo estas konata en la tuta Pollando, ĉar ĉi tie estas internaciaj transirejoj, landvoja kaj fervoja.

La historio de tiu ĉi limregiona vilaĝo kiel kavalira posedaĵo tuŝas ĝis la 14-a jarcento. Ĉi tie ekzistis princa burgo, kiu gardis vojon en Ĉeĥion. El la jaro 1373 devenas mencio pri kastelo. Ekde 1526 la vilaĝo apartenis al la Habsburga regno, do al Aŭstrio, kaj al bohumína majorato kaj kun la loĝloko Bohumín en la hohemia parto de Aŭstrio ĝi estis kunigita per ligna ponto, konstruita en la jaro 1626 de princo Jan Ernest.

En la jaro 1682 estis konstruita ĝis hodiaŭ staranta kastelo, kies posedantoj estis krom alia margrafo Georgo Hohencolerno, familio Henckel von Donnersmarck und Vösendorf, pli poste familio Lichnovský. Ekde 1742 la regiono apartenis al prusa Silezio, do al la reĝlando Prusio. En la jaro 1844 la kastelo fariĝis posedaĵo de familio Rothschild, riĉaj vienaj bankistoj.

En la jaro 1818 la vilaĝo estis eligita el la bohumína majorato kaj ĝi estis aligita al la distrikto *Landkreis Ratibor* de prusa Silezio. En la jaro 1873 estis komencita konstruado de nova lernejo. En la jaroj 1847 – 1886 la vilaĝo havis konekton per fervojo kun Ratibor (ekde 1945 Racibórz), Bohumín kaj pli poste kun Loslau (ekde 1945 Wodzisław Śląski).

En la jaro 1924 estis konstruita evangelia preĝejo, kiu hodiaŭ estas preĝejo katolika. La posedaĵo kaj la kastelo de familio Rothschild estis laŭ ordono de hitlera registaro transdonita al vidvino post germana generalo, barono Rotkirch kaj el ŝia posedaĵo ĝi restis ĝis la jaro 1945. Hodiaŭ en la kastelo estas restoracio kaj hotelo kun blazono de la familio Rothschild super ĉefa enirejo. En la kastela parko kreskas multe da raraj malnovaj arboj kreantaj aleojn de fraksenoj, tilioj kaj kaŝtanarboj.

En la jaro 1929 en la tiama vilaĝo Annaberg, kiu ekde la jaro 1922 estis renkontopunkto de la tri ŝtatoj Germana Regno, Ĉeĥoslovakio kaj Pollando, estis konstruita de germanoj monumento „Dreiländereck“ ("trilanda angulo") por memoro de falintaj soldatoj en la unua mondmilito.

## Loĝantaro 
## Vidu ankaŭ 
* Limpasejo Chałupki-Bohumín (ŝosea)
* Starý Bohumín
* Monumento de tri ŝtatoj
* Antošovice
* Šilheřovice

## Rilataj artikoloj
* Landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando


Kategorio:Komunumo Krzyżanowice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Racibórz
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Kategorio:Setlejoj sur Odro
Zabełków

**Zabełków** (ĉeĥe *Zabelkov*, ) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en komunumo Krzyżanowice (pollingve *gmina Krzyżanowice*). Vivas ĉi tie  ().

En la suda parto de la komunumo situas Zabełków. La vilaĝo estiĝis en la 14-a jarcento kaj ekde la jaro 1428 ĝi apartenis al bohumína graflando kaj en la paso de jarcentoj posedantoj de Zabełków senĉese alternis. Ekde la jaro 1844 ĝis eksplodo de la dua mondmilito la vilaĝo estis posedaĵo de familio Rothschildidoj. Ĝis la jaro 1818 la vilaĝo apartenis en distrikto Pszczyna (legu: Pŝĉina) kaj ties parto de grandbienoj poste ĝis prusia-bohumína distrikto. Pli malfrue la vilaĝo apartenis al distrikto Racibórz.

En la jaro 1795 estis konstruita en la vilaĝo lernejo, kiu estis en la jaro 1862 alikonstruita. Unu el la plej belaj memorigaĵoj de ligna arkitekturo en Regiono Racibórz estis preĝejo de Patrino dia anĝela el la 18-a jarcento.

Zabełków estas naskoloko de unua silezia vojevodo Józef Rymer. Post la jaro 1922 la vilaĝo restis parto de Germanio. En la intermilita periodo ĉi tie ekzistis pola lernejo kaj Asocio de poloj en Germanio.

En la ĉirkaŭaĵo de Zabełków kaj Chałupki rivero Odro kreas pentrindajn kaj unikajn meandrojn. La malnova riverfluejo favore influas estiĝon de novaj sidejoj de kreskaĵoj kaj bestoj kiel rezulto de rekta procedo. La bordojn surkreskas marĉejozaj kreskaĵaroj. La meandroj de Odro estas enskribitaj en Eŭropa ekologia Reto Natura 2000.

## Loĝantaro 
## Rilataj artikoloj
* MO S-1
* Kunfluejo de Odro kaj Olše
* Limaj meandroj de Odro
* Landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando


Kategorio:Komunumo Krzyżanowice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Racibórz
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Tworków

eta|maldekstra|250ra|Tworków - ruinoj de kastela palaco
**Tworków** (ĉeĥe *Tvorkov*, ) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en komunumo Krzyżanowice (pollingve *gmina Krzyżanowice*, ĝis 1945 *Gemeinde Kreuzenort*).

Tworków estas konata pro sia nekutima historio, kiun influis konataj personecoj, kiel ekz. sacerdoto Augustyn Weltzel, sacerdoto Józef Gregor kaj beata sacerdoto Emil Szramek. La unuaj mencioj pri la vilaĝo devenas el la jaro 1350, sed ties komencoj tuŝas verŝajne ĝis la jaro 1258.

En la tempo de Premislidoj estis posedantoj de la loka burgo la familio Senjoroj el Kravaře, al kiuj la vilaĝo apartenis ĝis la 15-a jarcento. En sekvantaj jarcentoj la posedaĵo estis kelkfoje vendita al diversaj familioj. En 1742 kiel la tuta prusia Silezio la vilaĝo ŝanĝis apartenon de Aŭstrio al la reĝlando Prusio. Ĝis la jaro 1944 Tworkau apartenis al familio Saurma-Jeltsch. La fino de la dua mondmilito ne alportis nur ŝanĝon de politika aranĝo kaj la nomon de la vilaĝo, sed ĝi signifis ankaŭ finon de regado de grafoj kaj grafinoj en la kastelo en Tworkau.

En la 14-a jarcento estis konstruita preĝejo de sanktaj Petro kaj Paŭlo, kiu estis alikonstruita en la 18-a kaj la 19-a jarcentoj. Malkovro de kripto kun memorigaj sarkofagoj de familio Reiswitz pruvas, ke sepultoj faritaj antaŭ 300 jaroj estas pli malnovaj ol la sanktujo. Estas do supozeble, ke la kripto troviĝis ankoraŭ en ligna preĝejo de Sankta Marketo, kiu forbrulis en la jaro 1676.

El la 14-a jarcento devenas ankaŭ la plej malnovaj partoj de la kastelo konstruita en gotika stilo. Eble en la 16-a jarcento la kastelo estis disvastigita kaj alikonstruita en renesanca stilo. La 9-an de januaro de 1931 obsedis la kastelon incendio, dum kiu forbrulis la tuta tegmento. La kaŭzo de la incendio estis neniam klarigita. Post la incendio la kastelo senĉese pli kaj pli mizeriĝis kaj jam plu neniam ĝi estis renovigita. La dua mondmilito alportis ties pluan neniigon. Hodiaŭ restis el la belega kastelo nur ruinoj. Nun estas posedanto de la kastelo la komunumo kaj ties plano estas uzi la tutan areon por turismaj celoj.

Ekde la 16-a jarcento la lokuloj estis partoprenantoj kaj organizantoj de pluraj kamparanaj ribeloj. En la sekvantaj jarcentoj Tworkau estis konsiderata kiel unu el la plej ribelantaj vilaĝoj. En la 18-a jarcento okazis ĉi tie ok gravaj kamparanaj ribeloj.

Ekde la jaro 1674 ekzistis en la vilaĝo paroĥeja lernejo, en 1800 oni komencis konstrui novan lernejon.

La hodiaŭa paroĥeja preĝejo estas signifa laboraĵo de baroka arkitekturo en la tuta distrikto Racibórz/Ratibor. Dum lastaj jaroj ĝi estis de la fundamentoj renovigita, ĝi havas belegajn altarojn kaj freskojn. En la preĝejo troviĝas en eŭropa mezurunuo tute unika ekspozicio de kelke da ornamitaj ĉerkoj. Ĉiuj sarkofagoj – 2 por plenkreskuloj, 9 por infanoj – estas riĉe ornamitaj, kelkaj eĉ orizitaj. Grandan valoron havas same kolektaĵo de vestoj, en kiuj estis vestitaj infanoj, sepultitaj en la kripto. La sortoj de familio Reiswitz apartenas al la plej interesaj en Pollando.

Kategorio:Komunumo Krzyżanowice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Racibórz
Nowa Wioska (distrikto Racibórz)

**Nowa Wioska** (ĉeĥe *Nová Vioska*, ) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en komunumo Krzyżanowice (pollingve gmina Krzyżanowice).

Nowa Wioska situas ĉe limo al Ĉeĥio kaj la vilaĝo estas la plej malgranda vilaĝo de la komunumo. En la pasinteco ĝi kreis memstaran vilaĝeton, apartenanta al Owsiszcze kaj ĝia nomo estis Owsiszcze II. Surbaze de administra reformo el la jaro 1976 ĝi akiris statuton de memstara vilaĝo kaj tiam ĝi ricevis sian nunan nomon.

La vilaĝo estiĝis en la 14-a jarcento kaj ĝi estis fondita ekskluzive por familioj de laboruloj de sinjoruja posedaĵo. Tiam reganta princo transdonis al ĉiu el ili ĉirkaŭ kvar hektarojn da grundo. Ĝis hodiaŭ dominas en la vilaĝo ĝuste tiuj ĉi malgrandaj mastrumaĵoj, eĉ kiam ĉi tie vivas multe pli da familioj antaŭ ol jarcentoj. Rilate al la proksimeco de la ŝtatlimo estas ĉi tie rimarkebla influo de moravia lingvo kaj la loĝantoj de tiu ĉi vilaĝo parolas per speciala miksaĵo de silezia kaj moravia dialekto. Ĝis Nowa Wioska kondukas bela tilia aleo.

Kategorio:Komunumo Krzyżanowice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Racibórz
Owsiszcze

**Owsiszcze** (ĉeĥe *Ovsiště*, ) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en komunumo Krzyżanowice (pollingve gmina Krzyżanowice).

Owsiszcze (legu: Ovŝiŝĉe) etendiĝas en pentrinda valkaldrono, ĉirkaŭigita de monetoj laŭlonge laŭ limo al Ĉeĥio. La vilaĝo estiĝis verŝajne en la 14-a jarcento kaj la unuaj mencioj, ĉe kiuj estas indikata nomo Ovsist, devenas el la jaro 1425, kiam la vilaĝo apartenis al Opava princlando. Moravie sonanta nomo devenas de vorto „ofista“ kaj ĝi signifas, ke temas pri loko, kie kreskis aveno. Sed ekzistas legendoj, laŭ kiuj la nomo estas kunigita kun ŝafinejo kaj paŝtado de ŝafinoj, per kio estis okupiĝontaj loĝantoj de tiu ĉi regiono.

En la 18-a jarcento la vilaĝo apartenis al posedaĵoj de princoj de familio Lichnovký kaj en la jaro 1772 estis ĝis parto vendita al Mariana Lasak.

Lernejo estas en la vilaĝo ekde la jaro 1865 kaj en la jaro 1923 estis ĉi tie konstruita preĝejo inicita al La plej sankta koro de Jesuo. Por memoro de viktimoj de la unua mondmilito la loĝantoj de Owsiszcze konstruis monumenton, sur kiu estas hakitaj nomoj de ĉiuj falintoj.

Kontraŭe al aliaj paroĥoj de komunumo Krzyżanowice, Owsiszcze apartenis al olomouca episkopujo, tial eblas ĝis hodiaŭ aŭdi elementojn de moravia dialekto, simile kiel en Nowa Wioska.

En lastaj jaroj ĉi tie estis farataj arkeologiaj esploroj, kiuj estis daŭrigo de hazarda trovo de pugnilo, kiu estis produktita el la tempo de paleolito. Tiun ĉi kvarcan ilon uzis nia antaŭulo proksimume antaŭ 250 – 200 mil jaroj. La ilo karakterizas aszelan kulturon, kiam homo jam sciis prilabori ŝtonon, kiu servis al niaj antaŭuloj ekster alia al tranĉado de karno eĉ al hakado de ostoj. La pugnilo el Owsiszcze pezas 420 g, ĝi mezuras 14,6 x 6 x 4,2&nbsp;cm kaj ĝi estas la plej bela trovaĵo de tiu ĉi tipo en Pollando.

Kategorio:Komunumo Krzyżanowice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Racibórz
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Rudyszwałd

**Rudyszwałd** (ĉeĥe Rudyšvald, germane Ruderswald) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en komunumo Krzyżanowice (pollingve gmina Krzyżanowice).

Rudyszwałd estiĝis verŝajne en la 13-a kaj la 14-a jarcentŝanĝoj kaj devene ĝi estis enskribita kiel Ruderswald (Arbaro de Rudolfo), la nuna aspekto de la nomo datiĝas ekde la 18-a jarcento. Tiu ĉi vilaĝo estas malnova eklezia vilaĝo, kiu ekde la jaro 1469 apartenis al familio Tworkowskiidoj, poste al Raszczyckiidoj, Trachidoj, Wengerskiidoj kaj fine ĝi apartenis al majorato de familio Lichnovský. Ĝis hodiaŭ en limo inter Rudyszwałd kaj Zabełków konserviĝis „kruco de pentofarado“ el grejso. Ekde la jaro 1676 ekzistis en la vilaĝo lernejo. En la sama tempo estis konstruita muelejo kaj diskreskiĝis konstruaĵoj de bieno, ĉirkaŭ kiuj staris nur ok dometoj. En la jaro 1879 tra Rudyszwałd trairis forta uragano kun torenta pluvego kaj preskaŭ ĝi neniigis la vilaĝon. En la jaro 1447 estis en la vilaĝo konstruita ligna preĝejo. En la jaro 1714 la preĝejo estis dismuntita kaj sur ties loko estis konstruita nova, masonita preĝejo. La hodiaŭa preĝejo estas el la jaro 1935.

Kategorio:Komunumo Krzyżanowice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Racibórz
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Nellie Jane Campbell

**Nellie Jane CAMPBELL** (naskiĝis 1888 - mortis la 13-an de novembro 1980 en Portland - Oregono, Usono) estis dumviva membro de UEA kaj de Esperanto-Ligo por Nord-Ameriko.

Ŝi donacis multajn Esperantajn librojn al la biblioteko en Portland kaj finance subtenis la Movadon. Ŝi estis LKK-ano de la 57-a UK 1972 (Portland,1972).

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Roszków (distrikto Racibórz)

**Roszków** (ĉeĥe *Roškov*, ) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en komunumo Krzyżanowice (pollingve gmina Krzyżanowice).

Roszków estas negranda vilaĝo de agrikultura karaktero, situanta inter Krzyżanowice kaj Zabełków. Mencioj pri la vilaĝo estas jam el la jaro 1264 kaj ties nomo unuafoje aperis en dokumentoj en la jaro 1507, kiam princo Valentino donis skribpermeson al funkciado de elkranejo de biero kaj brando en Roszków kaj en Krzyżanowice. Laŭ legendoj la nomo de la vilaĝo estas derivita de akra meandro de rivero Odro, ĉirkaŭ kiu la vilaĝo estiĝis. Sed historiaj kronikoj notas nomon de grafo Roszkowski, unu el posedantoj de Roszków. Oni markas ankaŭ alian devenon de la nomo – de Roszko (Rostislavo).

En la 16-a jarcento ekzistis en la vilaĝo malgranda akvomuelejo, situanta super fiŝlago, en kiu oni bredis fiŝojn. En la jaro 1869 estis en la vilaĝo finita konstruado de lernejo. En la jaroj 1881 – 1883 estis ĉi tie konstruita preĝejo inicita al La koro de Jesuo, kiu ekde la jaro 1986 plenas funkcion de paroĥeja preĝejo. En la vilaĝo troviĝas laŭlonge laŭ vojo kelke da krucoj el fino de la 19-a jarcento kaj sinjoraj pajlejoj. Gruzminejo en Roszków senĉese kaŝas interesajn trezorojn de historio, ekz. arbotrunkojn de nigraj kverkoj kun perimetroj 600 – 700&nbsp;cm, rompitaĵojn de fosilioj de bestoj, krom alia de mamutoj, vivantaj en tiu ĉi regiono kaj formortintaj antaŭ 10 mil jaroj. En Roszków ni povas vidi ankaŭ unikan arbokreskaĵon – nigran poplon.

eta|maldekstra|300ra|Trajnhaltejo

## Eksteraj ligiloj 
* Stratvidaĵo

Kategorio:Komunumo Krzyżanowice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Racibórz
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Kategorio:Setlejoj sur Odro
Simon de Geus

**Simon de GEUS** (naskiĝis 1914 - mortis la 23-an de novembro 1980) estis delegito de Heiloo (Nederlando) kaj dumviva membro de UEA.

Li esperantistiĝis en 1933 kaj estis inter la unuaj membroj de TJO (nun TEJO). Li kunlaboris pri poŝtmarkvendado por UEA.

Geus, Simon de
Geus
Geus
Rusela paradokso

La **paradokso de Russell** estas matematika paradokso malkovrita de Bertrand Russell en 1901. Ĝi pruvas ke la naiva aroteorio uzata ĝis tiam (precipe grava en la teorioj de Georg Cantor kaj Gottlob Frege) estas memkontraŭdira. 

Konsideru la aron M difinitan kiel "la aro de ĉiuj aroj, kiuj ne entenas al si mem". Formale:

: M=\{A\mid A\not\in A\}

Ĉi tiu difino kondukas al kontraŭdiro: Se aro M entenas al si mem, ĝi ne entenas sin mem pro la difino de M. Kaj se M ne entenas sin mem, ĝi entenas sin mem, denove pro la difino de M. 

En la sistemo de Cantor, M estas bone difinita aro, do ĝi devus aŭ enteni sin mem aŭ ne enteni sin mem. En la sistemo de Frege, la aro M respondas al la pluigo de la nocio "estas plivastigo de iu nocio kaj ne havas la econ de tiu nocio". Ĉi tiu plivastigo havas la econ de tiu nocio, se kaj nur se ĝi ne havas tiun econ.

## Vidu ankaŭ 
* Paradoksoj de naiva teorio de aroj
* Paradokso de Berry
* Paradokso de Cantor
* Paradokso de mensoganto
* Teoremoj de nekompleteco
* Problemo de halto
* Teorio de aroj de Zermelo-Fraenkel
* Paradokso de Burali-Forti
* Paradokso de barbiro

Kategorio:Paradoksoj
Kategorio:Paradoksoj de naiva teorio de aroj
Kategorio:Aro-teorio
T. T. Anuruddha

**T. T. ANURUDDHA** (naskiĝis la  en Bonno, mortis la  en Noumeo (Nov-Kaledonio) estis multjara prezidanto de Budhana Ligo Esperantista.

Kvardek jarojn li engaĝite aktivis kiel esperantisto. Naskiĝinte en Bonno kiel Rudolf Petri, li fariĝis unu el la plej konataj budhanoj de eŭropa deveno. Lia kredo lin kondukis tra tre multaj landoj; li longe loĝis interalie en Barato kaj en Vjetnamio, kie li pasigis naŭ monatojn en malliberejo.

Li estis konata inter budhanoj kiel verkisto kaj lingvisto. Du el liaj tradukoj aperis en Esperanto: *Tiel parolis la Budho kaj liaj disĉiploj* (1971) kaj *La vojo al Nirvano aŭ la Dhammapado* (1973).

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Novkaledoniaj esperantistoj
Kategorio:Budhismo
Kategorio:Bonn
Johano János P. Stitz

**Johano János P. STITZ** (naskiĝis en 1901, mortis en septembro 1980) estis hungardevena usonano, esperantisto, UEA-delegito de Redlands (Kalifornio), tre aktiva membro de la klubo en Los Anĝeleso.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Magia nombro (fiziko)

En atomfiziko, **magia nombro** estas la kvanto da nukleonoj kiuj tute plenigas ŝelojn ene de la atomkerno. La nombroj estas:

:**2, 8, 20, 28, 50, 82, 126**

Atomkernoj kiuj konsistas el tioma nombro da nukleonoj estas pli stabilaj ol tiuj kiuj havas unu nukleonon pli aŭ malpli. Plue, atomkernoj kiuj havas magian nombron da protonoj kaj ankaŭ magian nombron da neŭtronoj estas eĉ *pli* stabilaj. Ekzemple, Heliumo-4 estas tre stabila ĉar ĝi havas 2 protonojn kaj 2 neŭtronojn. Tiaj izotopoj estas nomitaj *duoble magiaj*.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.weltderphysik.de/de/971.php  
* http://www.weltderphysik.de/de/969.php  
* En la angla: Ŝelo-modelo de la atomkerno.

Kategorio:Fiziko
Giuseppina Gamberini-Billi

**Giuseppina GAMBERINI-BILLI** (naskiĝis 1895 - mortis la 26-an de novembro 1980) estis instruinto de la plimulto de la nuna esperantistaro en Bolonjo (Italio), senlace aktiva en la tiea klubo. 

Ŝi dum multaj jaroj estis vicdelegito de UEA.

Kategorio:Italaj esperantistoj
W. F. Rentmeister

**W. F. RENTMEISTER** (naskiĝis 1898 - mortis la 6-an de januaro 1981 en Siegendorf, Aŭstrio) estis aŭstra esperantisto.

Li lernis Esperanton jam en 1911 kaj estis unu el ĝiaj plej agemaj adeptoj en Aŭstrio dum preskaŭ sepdek jaroj. Li aktivis ĉefe en Vieno, kie li vivis 60 jarojn. Rentmeister plenumis multajn oficojn en la loka kaj landa movado, kaj dum 13 jaroj estis ĉefdelegito de UEA en Aŭstrio. Rentmeister dum pluraj jaroj reprezentis sian landon en la Komitato de UEA.

Kategorio:Aŭstraj esperantistoj
Edvardas Medišauskas-Medonis

**Edvardas Medonis**, ĝis 1929 Medišauskas, (naskiĝis la  en vilaĝo Rakandžiai, komunumo Šiauliai; mortis la ) estis litova esperantisto, instruisto, ĵurnalisto, estrarano de Profesia unuiĝo, partiano.

Esperantigis de sia frato Antanas en 1915 pere de lernolibro de Aleksandras Dambrauskas (1890). Aktiviĝis en 1925 kaj iĝis propagandisto de Esperanto. En 1925 aperigis stencilitan E-kurson "Gvidlibro de Esperanto". En 1932 en Kaunas, kie multe aktivis kaj instruis, jam aperis presitaj korespond-lecionoj. En 1929 kun Pranas Enskaitis fondis la monatan Litova Esperanto-revuon. De 1929 ĝis 1933 li estis ĝia redaktoro kaj eldonanto. En gazetaro (Kultūra, Mokykla ir gyvenimas) publikigis multajn artikolojn kaj informojn pri Esperanto. Ekde 1937 li estis estrarano de LitEA. En 1957 li komencis aperigi tajpitan bultenon "Int. Esperanto Letero" kaj broŝuretojn "Esperanto biblioteko", plue kunlaboris en litova kaj eksterlanda gazetaro, preparis "Litovan-Esperantan vortaron". Multfoje Medonis mem gvidis E-kursojn en Kaunas, li ĉiam estis aktiva, progresema instruisto, laboris en Žiežmariai, Kietaviškės kaj en Kleriga fako de Kėdainiai. En Kaunas li laboris en urba kancelario. Dum germana okupacio Medonis havis propran librovendejon en Laisvės Alėja (Kaunas). Sed kiam apud lia librovendejo germanoj malfermis sian, Medonis estis devigita translokiĝi en urboparton Žaliakalnis. Li kaŝe disvastigis ankaŭ sovetan literaturon, en lia librovendejo ofte renkontiĝis kontraŭuloj de faŝismo. Post reveno de sovetoj Medonis laboris en gazeto "Kauno Tiesa", ankaŭ estis prezidanto de Profesia unuiĝo. Lasta laborloko de Medonis estis kancelario de Agrikultura Akademio.
## Fonto
* Povilas Stašys, *Litova Stelo*, 1997, septembro-oktobro, n-ro 5, pĝ. 28.

Kategorio:Litovaj esperantistoj
Universitato de Otavo

La **Universitato de Otavo** (; ) estas la plej grava dulingva universitato (angla kaj franca) de Nordameriko, situanta centre de la federala ĉefurbo de Kanado, Otavo, je la orienta bordo de la Kanalo Rideau.

Fondita de la Oblataj Misiistoj de Senmakula Maria en 1848, Kolegio de Bytown estis malgranda katolika lernejo. La universitata establaĵo (iĝis Kolegio de Otavo en 1861) ricevis sian reĝan ĉarton en 1866 kaj sian pontifikan ĉarton en 1889. En 1965 la universitato iĝis laika kaj ricevis la unuan fojon helpmonojn de la provinco de Ontario.

Hodiaŭ la universitato havas dek unu fakultatojn, kiuj proponas multajn kursojn en lernplanoj de unua, dua kaj tria cikloj, krome profesiajn lernplanojn en diversaj disciplinoj.

La dek unu fakultatoj estas:
* Artoj (literaturo)
* Civila juro
* *Common law* (juro de brita tradicio)
* Edukado
* Inĝeniera fako
* Medicino
* Sansciencoj
* Natursciencoj
* Sociaj sciencoj
* Superaj kaj postdoktorecaj lernadoj

La magistrecoj kaj la doktorecoj estas proponataj en multaj disciplinoj de la fakultato de la superaj kaj postdoktorecaj lernadoj. La Universitato de Otavo proponas la duan plej grandan oferton de lernoplanoj en Ontario. La Universitato de Otavo havas ankaŭ la duan plej grandan lernoplanon de doktorecaj kaj kunlaboraj lernadoj en Ontario.

La universitato akceptas pli ol 30&nbsp;000 studentojn, de kiuj du trionoj havas la anglan lingvon kiel gepatran lingvon.

Estas du semajnaj revuoj publikigataj de la studentoj: *La Rotonde* en la franca kaj *The Fulcrum* en la angla.

## Notoj 
Kategorio:Otavo
Otavo
Politika scienco

La **politika scienco** (aŭ *politikologio*, aŭ *politik(o)scienco*) estas relative freŝa fako. Iuj datas la ekeston (almenaŭ por la moderna politika scienco), je la 16-a jarcento kun Makiavelo (disiĝo de la moralo kaj de la politiko). Jam en la antikvo ekzistis formoj de ŝtatoj, la *polis* (greka vorto, kiu donis la vorton *politiko* kaj kiu signifas civito) en la greka demokratio, kaj la *Res Publica* (la publika afero), kiu starigis la egalecon de ĉiu pri la politikaj rajtoj en la antikva Romo (krom la sklavoj).

Sed estis reale je la meza 19-a jarcento, ke komenciĝis la politika kaj sociaj sciencoj, precipe danke al ŝanĝoj generataj de la industria epoko. Tiu industriiĝo influis la sociajn sciencojn (novaj sociaj kategorioj, firmaestraro, laboristaro) kaj la kreskon de komunikiloj kaj transportado. Estis ankaŭ la fino de la grandaj esploroj, oni strebis por kompreni la mondon kaj ĝian funkciadon. Oni spektis al la kresko de la individuismo, kaj reagas al ĝi, al la sorirado de la naciismoj. Grava ŝanĝo: la dia mano estis elpuŝata de la sciencismo; ĝis tiam, la kleruloj devis koni ĉiujn fakojn, sed pro la multego de la novaj fakoj, ĉiuj sciencistoj povis ekde tiam dediĉi sin al sia fako.

Estis disiĝo inter la ekonomio kaj la politiko. La ŝtato akiris de tiam novajn kapablecojn, ekde tio kresko de la administrado por subteni ĝin.

La sociaj kaj politikaj sciencoj penas koni la funkciadon de la socio. Ili provas alporti solvojn per la multobligo de la studadoj.

## Vidu ankaŭ
* Fiska politiko
* Internaciaj rilatoj
* Konstitucia juro
* Kompara politiko
* Komuna bono
* Monpolitiko
* politika ekologio
* Politika ekonomiko
* Politika filozofio
* Politika sociologio
* Scienca socialismo
* Socia scienco
* Usona Politik-Scienca Asocio
Land of Hope and Glory

**Land of Hope and Glory** [land ov hoŭp and Glori], esperante: *Lando de espero kaj gloro* estas la duon-oficiala nacia himno de Anglio.

La muziko estas verkita de Sir Edward Elgar, la vortoj de *Arthur C. Benson*.

## Eksteraj ligiloj 
* 15px sondosiero de la himno en formato RA
* 15px sondosiero de la himno en formato MP3 

Anglio
Kategorio:Naciaj simboloj de Anglio
Kategorio:Anglio
Pozitronio

**Pozitronio** estas la kvazaŭstabila, tre mallongdaŭra atomsimila kombino de pozitrono kun elektrono, formanta t.n. *ekzotan atomon*.

Kategorio:Fiziko
Pozitrono

**Pozitrono** aŭ **pozitono** aŭ ankaŭ **antielektrono** estas la antipartiklo de la elektrono malkovrata pro Carl David Anderson, kun sama maso je 9,11 × 10−31 kilogramo, sama spino ½, sed pozitiva elektra ŝargo je +1,6022 × 10−19 kulombo.
La ofta simbolo por la pozitrono estas **e+**.

La atomsimila kombino de elektrono kaj pozitrono nomiĝas pozitronio.

## Referencoj 
## Referenco 
* Anihilacio
* Antimaterio
* Elektrono
* Leptono
* Partikla fiziko

Kategorio:Subatomaj partikloj
Kategorio:Kvantummekaniko
Kategorio:Leptonoj