open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tukuloroj

La **tukuloroj** (ankaŭ *Tokolor, Tukulör, Toucouleur, Tekarir* aŭ *Takarir*) estas la nomo de etno loĝanta precipe en la respubliko Senegalo kaj en la respubliko Maŭretanio kun entute 800.000 anoj. La tukuloroj nomas sin mem *Halpular*. La tukulora lingvo apartenas al la lingvogrupo de la fulbaj lingvoj. La ekonomia bazo de la tukuloroj estas la kultivado precipe de milio, komplementita de bestbredado. Sed grandaj partoj de la popolo lukras sian vivsubtenon en Maŭretanio kaj la urbaj centroj de Senegalio, kie ili parte okupas ŝlosilpoziciojn en la administrado. La tukuloroj apartenas al la islamo.

La tukuloroj verŝajne konsistigis la kernpopolon de la regno *Tekrur* (ankaŭ nomata *Takrur*), kiu fondiĝis en la frua mezepoko kaj en kiu la tukuloroj dominis en la 11-a kaj 12-a jarcentoj. Ankaŭ ilia nomo devenas de tiu regno Tekrur. La tukuloroj devenis el la etnoj de la berberoj, araboj kaj fulboj. La regno Tekrur ĝis la 14-a jarcento dominis la sudon de Maŭretanio kaj la orienton de Senegalo, en la 15-a jarcento ĝi apartenis al la volof-ŝtatoj kaj tiris sian riĉecon el la komerco. Jam en la 11-a jarcento ĝi estis islamigita. En la 19-a jarcento la tukuloroj per "sanktaj militoj" sub ideologia gvidado de religiaj gvidantoj, nomataj *torobe* atingis la politikan dominadon en vastaj partoj de okcidentafriko. La plej konata konkeranto, Al Haĝ Omar el Futa Toro, subigis gigantan regionon, kiu tamen post lia morto ne povis esti tenita de liaj posteuloj. Komence de la kolonia regado la tukuloroj fine de la 19-a jarcento perdis la politikan dominadon en la regiono.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.publicanthropology.org/images/Journals/Cameroon-Bororo%20woman%20portrait2%20(XXX).jpg
* http://www.bergounhoŭ.com/images/PHOTOGRAPHIE/REPORTAGE/Mali_couleurs/M1B.jpg
* http://old.worldrelief.lcms.org/ART/fulani.jpg
* http://www.motherlandnigeria.com/pictures/fulani_and_daughter.jpg
* http://www.rwoodphotography.com/paths/paths_images/Fulani_tribesman.jpg
* http://www.wagateway.org/Grogabe.htm

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Senegalo
Kategorio:Etnoj en Maŭritanio
Kategorio:Etnologio
Rust (Aŭstrio)

**Rust,** kroate **Rusta,** hungare **Ruszt,** estas komunumo kun urborajto en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj estas eksterdistrikta urbo en memstara statuso. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj.

eta|maldekstra|300ra|
eta|maldekstra|300ra|

## Situo 
Rust situas en ebenaĵo, ĉe Lago Fertő, fine de ĉefvojo el Eisenstadt.

## Historio 
Pli frue romianoj loĝis tie. En 895 hungaraj triboj okupis Karpatan basenon, en 907 venkis ĉe Bratislavo kaj ilia regno etendiĝis. Hungara Reĝlando formiĝis en 1000. Dum la historio zono de tiu regiono ofte apartenis foje al Hungario, foje al Aŭstrio. La unua mencio pri la urbo devenis el 1317 en formo *Ceel*, en formo Rust en 1393. La turkoj detruis la komunumon en 1529 kaj en 1532. Urbomuro konstruiĝis en 1614. Rust iĝis libera reĝa urbo en 1681. Post la 17-a j.c. granda detruo ne okazis, la urbo estas plene de historiaj domoj. La Interna urboparto estas Monda Heredaĵo.

En 1910 Ruszt havis 1535 da loĝantoj (1290 aŭstroj, 218 hungaroj). Ĝis 1920 Ruszt apartenis al Sopron (reĝa departemento), al distrikto de Kismarton, poste al Aŭstrio.

Vidindaĵoj estas katolikaj preĝejoj el 1512 kaj 1617. La pli frua preĝejo estas ĉirkaŭita de muro.

## Ĝemelurbo 
* 20ra| Kulmbach, Germanio

Kategorio:Urboj de Aŭstrio
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Edra konfiguro

En geometrio, **edra konfiguro** estas notacio de priskribo de edro-transitivaj pluredroj kaj ebenaj kahelaroj. Ĝi estas vico de nombroj. Ĉiu nombro estas la kvanto de edroj kiu ekzisti je ĉiu vertico ĉirkaŭ edro. La nombroj estas skribitaj en la sama ordo kiel la verticoj estas ĉirkaŭ la edro.

Ne estas la sola akceptita normo de skribado, sed unu el la plej komunaj estas tiu kun prefikso *V* kaj poste la nombroj apartigitaj per punkto ( ***.*** ) aŭ komo ( ***,*** ).

[eta|Ĉe [romba dekduedro estas alterne tri edroj por vertico kaj kvar edroj je vertico:  *V3.4.3.4*]]

La alia formo de ĉi tiu notacio estas kun krampoj ĉirkaŭ la simbolo, ekzemple [3.4.3.4].

Edro-transitivaj pluredroj estas ĝenerale la dualaj pluredroj de la vertico-transitivaj pluredroj, kiu estas priskribita per simila vertica konfiguro.
Edro-transitivaj pluredro kun edra konfiguro V*a1.a2.....an* estas duala al vertico-transitiva pluredro kun vertico konfigura *a1.a2.....an*.

## Vidu ankaŭ 
* Edro-transitivaj pluredroj:
** Platonaj solidoj
** Katalanaj solidoj
** Dupiramidoj
** Kajtopluredroj
* Edro-transitivaj kahelaroj - vidu en listo de uniformaj ebenaj kahelaroj pri la dualaj al la uniformaj kahelaroj

## Referencoj 
* 
* Branko Grünbaum kaj G. C. Shephard *Tilings and Patterns* - *Kahelaroj kaj ŝablonoj*. Novjorko, W. H. Freeman & Co., 1987. ISBN 0-7167-1193-1.

Kategorio:Pluredroj
Kategorio:Matematika notacio
Senpintigita trilateropiramidigita kvaredro

En geometrio, **senpintigita trilateropiramidigita kvaredro** estas konveksa pluredro, preskaŭ vera solido de Johnson, kun 16 edroj: 4 aroj de 3 kvinlateroj aranĝis en ordigo kun kvaredra simetrio, kun 4 seslateroj en la breĉoj. Ĝi estas konstruita per preno de trilateropiramidigita kvaredro kaj senpintigo de la ordo-6 verticoj. Ĉi tiu kreas 4 regulajn seslateraj edroj kaj lasas 12 malregulajn kvinlaterojn.

Topologie simila egallatera pluredro povas esti konstruita per uzo de 12 regulaj kvinlateroj kun 4 egallatera sed neebenaj seslateroj kun vertico kun enaj anguloj alternaj inter 108° kaj 132°.

## Eksteraj ligiloj 
* Preskaŭ veraj solidoj de Johnson, numero 16 
* Pluredra generilo de George Hart - pluredra notacio de Conway "t6dtT"

Kategorio:Pluredroj
Hinwil

## Pri la komunumo 
**Hinwil** estas la ĉefokumunmo de la samnoma distrikto en la Kantono Zuriko, Svislando. Kun 9774 loĝantoj fine de 2006 ĝi estis ĵus sub la statistika grandeco de urbo. Ĝis la 31-a de decembro 2009 la loĝantaro kreskis al 10110 personoj, pro kiu la loko povas esti konsiderata statistike kiel urbo.

## Geografio 
Hinwil situas en la monteta regiono de la Zurika Oberlando je la piedo de la monto Bachtel proksimume 30 kilometrojn de la urbo Zuriko. Hinwil konsistas el la vilaĝoj kaj setlejoj Hinwil, Ringwil, Wernetshausen, Hadlikon, Bossikon, Erlosen kaj Girenbad.

## Najbara komunumo 
La komunumo Hinwil limas en nordoriento al Bäretswil, en oriento al Fischenthal, en sudoriento al Wald, en sudo al Dürnten, en sudokcidento al Bubikon, en okcidento al Gosaŭo, kaj en nordokcidento al Wetzikon.

## Trafiko 
Ek de 1876 Hinwil estas konektita per la trajnlinio Wetzikon-Hinwil al la svisa fervojreto. La 1-a de juni 1901 estis malfermita la Uerikon - Bauma fervojo, kiu kondukis tra Hinwil. Tiu linio estis fermita en 1969 post akiro far la Svisaj Federaciaj Fervojoj. Memore nuntempe en somero ekzistas turismaj vaportrajnoj, kiuj veturas sur la ankoraŭ ekzistanta resto de tiu linio. Hodiaŭ Hinwil estas konektita al la zurika region-trajreto de la Zurika Trafik-Unio. Per la 0berland-aŭtoŝoseo la loko ankaŭ strate estas bone atingebla.

## Historio 
La unua domkumenta mencio de la komunumo datiĝas de la jaro 745 sur donacletero de iu "Landbert" favore al la Monaĥejo Sankt-Galo sub la nomo "Hunichinwilare". Supozeble en tiu tempo tie troviĝis alemana vilaĝeto. Okaze de renoviglaboroj de la reformita preĝejo oni malkovris en la interno de la preĝejo murrestaĵojn de la romia epoko. Dum mezepoko Hinwil apartenis al la kamparvoktejo Grüningen kaj dividis ties sorton. Per la reformacio en la jaro 1525 la regado pri Hinwil falis al la urbo Zuriko. En la jaro 1532 la rajtoj revenis al la johanitoj, kiuj tamen devigis sin nomumi zurikan vokton kiel prefekto. Dum la epoko de la reformacio Hinwil estis centro de la ribelo de la anabaptistoj.

## Vidu ankaŭ 
* Distrikto Hinwil
* Hinwil (stacidomo)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Hinwil

Kategorio:Zurika Oberlando
Kategorio:Urboj de Svislando
Kvaruma dekduedro

En geometrio, **kvaruma dekduedro** estas konveksa pluredro, preskaŭ vera solido de Johnson. Ĝi havas 28 edrojn. 12 regulaj kvinlateroj estas aranĝitaj je 4 paneloj kun 3 kvinlateroj en ĉiu, 4 egallateraj trianguloj (montritaj en blua), kaj 6 paroj de izocelaj trianguloj (montritaj en flava). Ĉiuj lateroj de la pluredro havas la saman longon, krom la komunaj bazoj de ĉi tiuj izocelaj trianguloj, kiuj estas je proksimume 1,07 fojoj pli longaj ol la aliaj lateroj. Ĉi tiu pluredro havas kvaredra simetrio.

## Similaj pluredroj 
## Vidu ankaŭ 
* (Regula) dekduedro

## Eksteraj ligiloj 
* Kvaruma dekduedro 

Kategorio:Pluredroj
Preskaŭ vera solido de Johnson

En geometrio, **preskaŭ vera solido de Johnson** estas severe konveksa pluredro, kie ĉiu edro estas regula aŭ proksimume regula plurlatero, malinkluzivante la 5 platonajn solidojn, la 13 arĥimedajn solidojn, la malfinian aron de prismoj, la malfinian aro de kontraŭprismoj kaj la 92 solidojn de Johnson.

Pro la postulo al la edroj esti *proksimume regula plurlatero*, la aro de la solidoj ne estas akurate difinita, kaj povas esti lakse difinita kiel konveksaj pluredroj kiu povas esti proksimume konstruitaj de rigidaj regulaj plurlateraj edroj kiel fizika modelo. Pro ĉi tio, la akurata kvanto de ĉi tiuj pluredroj ne estas sciata.

## Ekzemploj 
Ĉi tiuj kvar konveksaj pluredroj povas esti modelita fizike kun regulaj plurlateraj edroj kun diversaj gradoj de adaptiĝo. Se ili povus esti konstruitaj akurate, ili devus esti *solidoj de Johnson*.

## Eblaj verticaj figuroj 
La solidoj, simile al ĉiuj konveksaj pluredroj el regulaj plurlateroj, havas kalkuleble malfinian aron de verticaj figuroj kiun ili povas uzi, kun pozitiva angula difekto. Aldona limigo por la *triopoj* postulas ke la sumo de la du pli malgrandaj anguloj devas superi la pli granda angulon (simile al la neegalaĵo de triangulo).

La aro de la verticaj figuroj inkluzivas jenajn:
* Triopoj (p.q.r):
** 3.3.(3-5), 3.4.(4-11), 3.5.(5-7), 3.6.(6+), 3.7.(7-41), 3.8.(8-23), 3.9.(9-17), 3.10.(10-14), 3.11.(11-13), 4.4.(4+), 4.5.(5-19), 4.6.(6-11), 4.7.(7-9), 5.5.(5-9), 5.6.(6-7).
* Kvaropoj (p.q.r.s):
** 3.3.3.(3+), 3.3.4.(4-11), 3.3.5.(5-7), 3.4.4.(4-5)
* Kvinopoj (p.q.r.s.t):
** 3.3.3.3.(3-5)
Ĉi tie,
:(*a*-*b*) estas ĉiu nombro inter *a* kaj *b* inkluzive.
:(*n*+) estas *n* aŭ pli granda nombro.

Permutoj de ĉi tiu listoj plu etendas eblajn verticajn figurojn.

Ĉiu vertica figuro havas angulan difekton, kaj konveksa pluredro havas suman angulan difekton de 720 gradoj.

Vidu en vertica konfiguro por la konveksaj verticaj figuroj uzataj en la regula kaj duonregulaj pluredroj.

## Vidu ankaŭ 
* Platona solido
* Duonregula pluredro
** Arĥimeda solido
** Prismo
** Kontraŭprismo
* Solido de Johnson
* Geodezia kupolo

## Eksteraj ligiloj 
* Preskaŭ veraj solidoj 
* Pluredroj de simetria lokigo de regulaj plurlateroj 
* 16 preskaŭ veraj solidoj de Johnson 

Kategorio:Pluredroj
Kantono Clarke (Georgio)

eta|maldekstra|320px|
La **kantono Clarke** - angle *Clarke County* - estas kantono de Usono en la subŝtato Georgio.  Ĝia administra centro estas la urbo Athens, kun kiu ĝi formas urbo-distrikton. La kantono estis fondita en 1801.

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².  Ĝi havas la malplej grandan areon el la 159 kantonoj de Georgio. Granda plimulto de la kantono estas firma tero.

Kantono Clarke estis fondita per apartigo de teritorio de kantono Jackson; ĝi estis nomita laŭ *Elijah Clarke*, heroo de la Usona Revolucio. La teritorio havas komunan limon kun . 

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kantonoj de Georgio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Clarke
Superba fruktokolombo

La **Superba fruktokolombo** (*Ptilinopus superbus*), konata ankaŭ kiel la **Purpurkrona fruktokolombo**, estas mezgranda (22-24 cm longa), kolorplena fruktokolombo de la familio de Kolombedoj.

## Teritorio 
Indiĝena de Aŭstralazio, la Superba fruktokolombo loĝas en pluvarbaroj de Nov-Gvineo, Aŭstralio, Salomonoj, Filipinoj kaj Sulaveso de Indonezio. En Aŭstralio, ĝi troviĝas el suda Viktorio norden, kie ĝi iĝas pli ofta en la Kabjorka Duoninsulo en Kvinslando. En kelkaj areoj de sia teritorio, kiel ĉe la pluvarbaroj de Nov-Gvineo, ĝi estas loĝanta birdo; en pli marĝenaj aŭ laŭsezonaj habitatoj kiel tiuj de Aŭstralio, oni konas arojn moviĝantajn laŭ la manĝodisponeblo (Frith *et al.* 1976).

## Aspekto 
maldekstra|eta|Masklo ĉe Iron Range NP, Kvinslando.
[maldekstra|eta|Kapo de masklo en Burgers Zoo, [Arnhem, Nederlando.]]
Seksoj varias laŭ la seksa dumorfismo. Maskloj estas superbe kolorplenaj de tre oranĝa nuko, verdaj orelareoj kaj purpura krono. La brusto estas griza, kaj apartigita el la ventro per larĝa kaj malhelblua strio. Ĝiaj flugiloj estas olivverdaj kovritaj de malhelaj punktoj, kaj la vosto havas blankajn pintojn. Inoj estas ĉefe verdaj, kun blanka ventro, bluaj flugilpintoj, helblua brusto kaj eta malhelblua punkto en la dorso de la kapo. Ambaŭ seksoj havas flavajn okulojn kaj okulringojn. Spite sian kolorplenan plumaron, la Superba fruktokolombo kapablas lerte kamufli sin inter la foliaro de la pluvarbaro.

## Dieto 
La Superba fruktokolombo manĝas ĉefe fruktojn kaj berojn. En la areo de Port Moresby, la kerno de ĝia dieto estas figoj, drupoj kaj palmofruktoj. Ili manĝas ofte ankaŭ fruktojn de cinamo, *Litsea*, *Neolitsea* kaj *Cryptocarya*. Malpli grave, sed ili manĝas ankaŭ fruktojn de Ilang-ilang (*Cananga odorata*), *Syzygium* kaj *Vitex cofassus*. Ili manĝas pli etajn fruktojn ol aliaj kolomboj; la plej granda informita estis 2.5 cm³; en sferoforma frukto, kun 1.7 cm diametro.

## Kutimaro 
La flugiloj de la Superba fruktokolombo fajfas dumfluge kaj ĝia voĉo estas konstanta *kuu-kuu-kuu-kuu*.

La reprodukta sezono daŭras el septembro ĝis januaro. Ili konstruas etan platformon el bastonetoj kaj branĉetoj 5-30 metrojn supergrunde, kie la ino demetas ununuran etan blankan ovon. Ŝi kovas dumtage kaj la masklo dumnokte.

## Konservado 
La perdo de habitato estas unua minaco, sed la Superba fruktokolombo estas ankoraŭ sufiĉe disvastigita kaj ofta tra sia granda teritorio. La IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj konsideras ĝin kiel Malpli Zorgo. En Novsudkimrio, tamen, la Superba fruktokolombo estas konsiderata vundebla, povas iĝi endanĝerita.

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Specidatumbazo 
* Birdoj en kortoj

## Notoj 
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Kategorio:Birdoj de Indonezio
Kategorio:Birdoj de Melanezio
Prelog

**Prelog** ankaŭ kroate, hungare **Perlak** estas urbo kaj samtempe municipo en Kroatio, en distrikto *Medimurska*.
eta|300ra|Preĝejo de Prelog
* Aŭtokodo: ČK
* Loĝantaro: 7800

## Situo 
Prelog situas inter Mura kaj Dravo sur mildaj deklivoj, kiuj defendis la urbon kontraŭ la proksima Dravo. Tra Dravo estas ponto, ĉefvojoj kondukas al Ĉakovec kaj Hungario.

## Historio 
En 896 hungaraj triboj okupis la regionon kaj fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1264 pri la komunumo. Post la mezepoko la regiono apartenis al historia familio Zrínyi kaj iĝis fronto inter turkoj kaj aŭstroj-hungaroj-kroatoj. En 1671 la Habsburgoj mortpunis Petron Zrínyi, la loĝantaro plejparte forfuĝis pro la supozota venĝo.

En la 18-a jarcento prosperis kaj iĝis la plej granda regiona komunumo, superanta eĉ Ĉakovec. La urbo estis laŭvoje de saloliverado, silkouzino funkciis ĝis 1848, en 1761 baroka katolika preĝejo omaĝe al Sankta Jakobo konstruiĝis.

Fine de la 19-a j.c. la komunumo malprogresis ne havanta fervojon. En 1910 loĝis 4518 da homoj (plej parte kroatoj). Ĝis 1920 la urbo apartenis al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Perlak, kies distriktejo estis. Poste ĝi iĝis parto de Jugoslavio, escepte inter 1941-1945, kiam rehungariĝis. Depost la sendependiĝo de 1990 la komunumo apartenas al Kroatio, kiu reakiris rangon de urbo en 1997. Duono de la loĝantaro laboras en la industrio.

Kategorio:Urboj de Kroatio
Mariana fruktokolombo

La **Mariana fruktokolombo**, *Ptilinopus roseicapilla* konata surloke kiel *Mŭii-mŭii* en Karolina lingvo, *Totot* en Gvamo aŭ *Paluman Totut* en Nord-Marianoj estas eta, ĝis 24 cm longa, verda fruktokolombo indiĝena kaj endemia en Gvamo kaj en Nord-Marianoj en la Pacifiko.

eta|maldekstra
Ĝi havas purpurruĝan frunton, grizecajn kapon, dorson kaj supran bruston, dum ventro montras multkolorajn partojn, nome verda en suba brusto kaj supra ventro kaj pli flava en suba ventro, krom oranĝaj makuloj en flankoj kaj je la fino sub vosto.

La ino demetas ununuran blankan ovon. La ovo kaj posta ido estas zorgata de ambaŭ gepatroj. La dieto konsistas ĉefe el fruktoj.

Kulture, la Mariana fruktokolombo estas grava simbolo de la regiono. Tiu specio estas la oficiala birdo de Nord-Marianoj. En 2005, la Mariana fruktokolombo estis dekomence elektita kiel oficiala bestoblazono de la Mikroneziaj Ludoj de 2006 okazantaj en Saipan. Tamen, la oficiala retejo de la ludoj montras tropikbirdon el la Faetonedoj kiel oficiala simbolo anstataŭ la Mariana fruktokolombo.

eta|maldekstra|Ĉe bestoĝardeno de Sankta-Luizo.

La pacifika specio estas minacata de formorto pro mediperdo tra sia teritorio. Pli danĝera minaco por la Mariana fruktokolombo estas la hazarda enmeto de la Bruna arboserpento en Gvamo dum la Dua Mondmilito. La serpentoj masakris la indiĝenajn populacojn de la insulo, kiuj tute ne kutimis pri eventualaj predantoj. Ili nun estis formortintaj el Gvamo kaj la Mariana fruktokolombo estas tre endanĝerigita en aliaj insuloj de sia teritorio. La disvastiĝo de la serpentoj al aliaj Nord-Marianoj povos esti terura. Multaj bestoĝardenoj komencis reproduktajn programojn kun kaptitaj ekzempleroj. La bestoĝardeno de Sankta-Luizo havas unu el la plej sukcesaj reproduktaj programoj kun kaptivaj ekzempleroj. Tiu programo startis en 1993. Pro la pliiĝanta mediperdo, la limigita teritorio, malmultnombra populacio kaj invadintaj enmetitaj specioj, la Mariana fruktokolombo estas konsiderita kiel Preskaŭ Minacata en la Internacia Ruĝa Listo de Endanĝerigitaj Specioj.

## Referencoj 
*  Endanĝerigita

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Specidatumbazo 
* IUCN Ruĝa Listo
* St. Louis Zoo: Mariana Fruit Dove 
* La **Mariana fruktokolombo** Elektita kiel Bestoblazono de la Mikroneziaj Ludoj

## Notoj 
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Bestoj el la Pacifika ekozono
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Eveoj

La **eveoj** (aliaj nomoj: *Ebwe*, *Eibe*, *Eve*, *Efe*, *Eue*, *Vhe*, *Gbe*, *Krepi*, *Krepe* aŭ *Popo*) estas okcidentafrika etno, kiu hodiaŭ vivas precipe en la oriento de Ganao kaj en Togolando.

Proksimume 2.250.500 ĝis 2.393.000 eveoj vivas en Ganao, en Togo vivas laŭtakse 861.900 ĝis 1.336.000, en Niĝerio proksimume 398.000, en Benino proksimume 112.000, en Burkina-Faso proksimume 26.000, en Liberio proksimume 16.000 kaj en Ebur-Bordo proksimume 13.000.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Joshua Projekt

Kategorio:Etnoj en Benino
Kategorio:Etnoj en Ganao
Kategorio:Etnoj en Togolando
Kategorio:Etnoj en Niĝerio
Kategorio:Etnoj en Burkino
Kategorio:Etnoj en Liberio
Kategorio:Etnoj en Ebur-Bordo
Volofoj

[eta|dekstra|300ra|Knabo el la volofoj, [Gambia]]
La popolo de la **volofoj** estas etna grupo en Senegalio, Gambio kaj Maŭritanio. En Senegalio la volofoj reprezentas etnan minoritaton de proksimume 40 % (proksimume 3,2 milionoj da homoj) de la tuta loĝantaro. La en Senegalio vivantaj volofoj koncentriĝas en la regiono de Dakaro ĝis Saint-Louis kaj okcidente kaj sude de Kaolako.

En Gambio proksimume 15 % de la loĝantaro (proksimume 200.000 homoj) estas volofoj; en la ĉefurbo Banĝulo proksimume ĉiu dua loĝanto estas volofo. Kvankam sekve en Banĝulo la volofoj formas la grandan majoritaton, ili estas minoritato kontraŭ la mandinkoj, kiuj reprezentas 40 % de la tuta gambia loĝantaro.

En la suda marborda regiono de Maŭritanio troviĝas minoritato da volofoj: Ili reprezentas proksimume sep procentoj de la loĝantaro (proksimume 185.000 homoj).

Ĉar precipe en Senegalio kaj en Banĝulo la volofa lingvo estas la plej grava indiĝena interlingvo, en tiu regiono estas malfacile distingi inter la homoj, kiuj apartenas al la volofoj striktasence, kaj la homoj, kiuj alprenis la volofan lingvon kvazaŭ kiel gepatran lingvon (aparte de tio, ke kaŭze de la miksiĝo la limoj ĉiuokaze estas fluaj kaj dislimado pli kaj pli fariĝas sensenca). Oni konsideru ke en Senegalio proksimume 80 % de la indiĝenoj parolas la volofan, kaj el inter tiuj, kiuj ne apartenas al la etno de la volofoj, multaj parolas la volofan perfekte kiel "etna gepatralingvano".

## Literaturo 
* Mamadou Cissé, Dictionnaire Français-Wolof, L’Asiathèque, Paris, 2004,ISBN 2-911053-43-5
* Mamadou Cissé, Contes wolof modernes, L’Harmattan, Paris, 1994, ISBN 2-7384-3016-3
* Michel Malherbe, Cheikh Sall: *Parlons Wolof - Langue et culture*. L'Harmattan, Paris, France 1989, ISBN 2-7384-0383-2.
* Gabriele Aïscha Bichler: *Bejo, Curay und Bin-bim? Die Sprache und Kultur der Wolof im Senegal (mit angeschlossenem Lehrbuch Wolof)*. Europäische Hochschulschriften Band 90. Peter Lang Verlagsgruppe, Frankfurt am Main, Germany 2003, ISBN 3-631-39815-8.
* Arame Fal, Rosine Santos, Jean Léonce Doneŭ: ''Dictionnaire wolof-français (suivi d'un index français-wolof)*. Karthala, Paris, France 1990, ISBN 2-86537-233-2.
* Rolf Goetz: *Senegal - Gambia: Praktischer Reiseführer an die Westküste Afrikas''. Verlag Peter Meyer Reiseführer, Frankfurt am Main, Germany 1996, ISBN 3-922057-09-8.

## Eksteraj ligiloj 
* Volofa retpaĝo de Leipoldt  (germana)
* Informa retpaĝo pri la Volofoj (angla)

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Senegalo
Kategorio:Etnoj en Gambio
Kategorio:Etnoj en Maŭritanio
Kategorio:Etnologio
Dezső Baróti

**BARÓTI Dezső** (ĝis 1911 *Kratofill*) hungara literaturhistoriisto. Li naskiĝis en Torda la 12-an de oktobro 1911 kaj mortis en Budapest la 5-an de septembro 1994. Li estis la pli aĝa frato de piedpilkisto, trejnisto Lajos Baróti. Li estis kondamnito post la hungara revolucio de 1956.

## Biografio 
Dezső Baróti abiturientiĝis en Szeged en 1930, li doktoriĝis en 1934,li akiris diplomon de instruisto en 1935 samloke kaj iĝis asistanto ekde tiu jaro de Sándor Sík. En 1941-1842 li instruis en Csongrád kaj inter 1942-1945 en Budapeŝto. Inter 1947 kaj 1957 li estis profesoro de Universitato de Szeged, ekde 1957 ĝia rektoro. En 1957-1958 estis malliberigita pro partopreno en la revolucio. En jaroj inter 1977 kaj 1980 li estis gastprofesoro de Universitato de Sorbonne de Parizo. Lia ĉefa esplorkampo estis la historio de la hungara kaj franca klerismo, de rokoko kaj sentimentalismo.

## Ĉefaj verkoj 
* *Juhász Gyula*, studo, Szeged, 1933;
* *Dugonics András és a barokk regény*, Szeged, 1934;
* *Téténynek ékessége, melyet versekbe foglalt Dugonics András*, kiad., Szeged, 1941;
* *Érzelem és okosság. A magyar próza a felvilágosodás korában*, szerk., 1944;
* *Magyar írók Katona Józsefig*, kompilaĵo kun Gerézdi Rabán, 1948;
* *Magyar írók Petőfi Sándorig* [kun Gerézdi Rabán], 1948;
* *Radnóti Miklós 1909-1944*. Dokumentumok, szerk., 1959;
* *Írók, érzelmek, stílusok*, 1977;
* *Ady Endre. Az elhagyott kalóz-hajók*, dokumentumok, képek, s. a. r., az összekötő szöveget írta, 1977;
* *Költők barátja*. Tevan Andor emléke [Szántó Tiborral], 1979;
* *Árnyékban éles fény*. Irodalmi tanulmány, 1980;
* *Sík Sándor*, monogr. 1988.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Baroti D
Baroti
Alaine Polcz

**POLCZ Alaine** (polc) estis hungara psikologino, verkistino naskita en Kluĵo la 7-a de oktobro 1922 kaj mortinta en Budapest la 20-a de septembro 2007. Ŝi estis la edzino de verkisto Miklós Mészöly.

## Premioj, distingoj 
* Déry Tibor-díj 1991.
* Év Könyve díj 1992.
* A Jelenkor Kiadó Könyvdíja 2000.
* A Magyar Köztársasági Érdemrend Középkeresztje 2001.

## Biografio 
Alaine Polcz abiturientiĝis en sia naskiĝurbo kaj ŝi akiris diplomon de psikologio en ELTE. En 1959 ŝi doktoriĝis. Ŝi traktis plenkreskulojn kaj infanojn pro cerbmalsano laŭ art-kaj ludterapio, poste agoniantajn infanojn. Ŝi estis la prezidantino de *Hungara Hospice Fondumo*. Ŝiaj mortsciencaj kaj psikologiaj verkoj estas konsiderataj kiel manlibroj.

## Ĉefaj verkoj 
* A „kisoroszlán-játék” mint diagnosztikai és terápiás eszköz (1962)
* A bábjáték alkalmazása a gyermekpszichodiagnosztikában és pszichoterápiában (1966)
* Bábjáték és pszichológia (1966)
* Csoportterápia játékos művészi foglalkozással. (studo) Ideggyógyászati Szemle 23. 1970. 251.-257.p.
* Aktív játékdiagnosztika és játékterápia (1974)
* Orvosi pszichológia a gyakorlatban (kunPertorini Rezső, 1976)
* A rend és a rendetlenség az emberi cselekvésben (1987)
* A halál iskolája (1989)
* Asszony a fronton (dokumentromano, 1991.)
* Meghalok én is? A halál és a gyermek (1993)
* Macskaregény (1995)
* Éjjeli lámpa (1996)
* Ideje a meghalásnak (1998)
* Főzzünk örömmel! (1998)
* Világjáték (1999)
* Az életed, Bíró Berta (2000)
* Leányregény (2000)
* Gyászban lenni (2000)
* Élet és halál titkai (2001)
* Gyermek a halál kapujában (2001)
* Karácsonyi utazás (2002)
* Kit siratok? Mit siratok? (2003)
* Ideje az öregségnek (2008) ISBN 978-963-676-439-5
* Nem trappolok tovább (2008) ISBN 978-963-676-442-5
* Befejezhetetlen Könyv a szerelemről (2009) ISBN 978-963-676-466-1

## Memorigilo 
En 2012 oni metis komunan memortabulon en Budapeŝto pri Miklós Mészöly kaj Alaine Polcz.

## Literaturo 
* *Alaine* - Írások Polcz Alaineről. Rd., Baranyai László, Bp., 2007.

## Fonto 
* *Új magyar irodalmi lexikon*, Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994.

Kategorio:Hungaraj psikologoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Dübendorf

**Dübendorf** estas antaŭ-urbo de Zuriko en la Distrikto Uster, Kantono Zuriko, Svislando. Kun 23'176 loĝantoj je la 31-a de decembro 2007 Dübendorf estas la kvara plej granda urbo de la kantono post Zuriko, Vinterturo kaj Uster.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Glatt en Dübendorf
Dübendorf situas en la Glatt-Valo, rekte oriente de Zuriko. La rivero Glatt fluas tra relative larĝa ebenaĵo, tiel ke Dübendorf povas bone disvolviĝi.

Al Dübendorf apartenas krom Dübendorf mem la urbopartoj kaj vilaĝoj Gfenn, Hermikon, Stettbach, Gockhausen, Geeren kaj Dübelstein.

## Ekonomio 
eta|150ra|maldekstra|Svisa arme-aviadilo sur la armeflughaveno en Duebendorf
eta|150ra|maldekstra|Urbodomo de Dübendorf
eta|150ra|maldekstra|Protestanta parokejdomo Dübendorf
Ĝis decembro 2005 en Dübendorf troviĝis la plej grava armeflughaveno de Svislando kaj evidente la armeo estis ankaŭ grava dunganto en Dübendorf. En la nova armekoncepto oni fermis la arme-flugservon sur la flughaveno kaj nuntempe troviĝas en Dübendorf nur ankoraŭ bazo de la Schweizerische Rettungsflugwacht (Rega) (esperante: Svisa Vivsavflugkompanio). Nuntempe en Dübendorf troviĝas multaj servoentreprenoj, komputilfirmaoj kaj kalkulcentroj de bankoj kaj asekuroj. Krome en Dübendorf ekzistas grandaj vendejcentroj. Malgrau la fermo de la armeflughaveno Dübendorf do apenaŭ konas senlaborecon kaj estas rapide kreskanta. Sur la iama armeflughaveno lastan someron koncertis la The Rolling Stones antaŭ 60'000 koncertvizitantoj.

## JU-Aero 
En la loka Svisa aerarmea centro, vivtenata de la Asocio de amikoj de svisa aerarmeo, oni povas flugi kun la historiaj aviadiloj de la speco Junkers Ju 52.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150ra|Stacidomo de 
Dübendorf estas tre bone atingebla de la urbocentro de Zuriko en malmultaj minutoj per trajno, ĉar la Stettbachtunelo ligas la urbon rekte kun la centro de Zuriko. Rektaj trajnoj kaj pluraj buslinioj ligas Dübendorf kun Zuriko kaj Uster en kadenco de malmultaj minutoj.

## Historio 
La plej fruaj arkeologiaj trovaĵoj datiĝas el la antaŭ-historia epoko. Unua dokumenta mencio de la urbo datiĝas de la jaro 946 sub la nomo „Tuo­bilindorf“. En la 13-a jarcento estis konstruita la Kastelo Dübenstein je la deklivo de la monto Adlisberg. En 1487 la iama urbestro de Zuriko Hans Waldmann aĉetis la kastelon kaj voktdistrikton. Post lia senkapigo la kastelo kaj voktdistrikto transiris al la posedaĵo de Zuriko. Pro la industriiĝo en la 19-a jarcento Dübendorf rapide kreskis kaj ekprosperis.

## Gefiloj 
* Wilhelm Meyer-Lübke, lingvisto

## Vidu ankaŭ 
* Dübendorf (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Dübendorf
* Dübendorf en la Historia Leksikono de Svislando
* paĝo pri turistaj flugoj kun malnovaj germanaj Junkers JU-52 -aviadiloj kaj pri muzeo
* oficiala paĝo  en germane,angle, japane (kaj ankaŭ pri "*Junkers*"-flugoj" "JU-Aero")

Kategorio:Urboj de Svislando
Regiono Trnava

**Regiono Trnava** (Slovake: *Trnavský kraj*) estas unu el la ok slovakaj administraj regionoj. La ĉefurbo estas urbo Trnava. Ĝi lokiĝas en la okcidenta parto de Slovakio kaj konsistas el ok distriktoj:

* Distrikto Dunajská Streda
* Distrikto Galanta
* Distrikto Hlohovec
* Distrikto Piešťany
* Distrikto Senica
* Distrikto Skalica
* **Distrikto Trnava**


Trnava
Sándor Bíró (historiisto)

**BÍRÓ Sándor** estis hungara historiisto naskita en Ocna de Jos la 12-an de aprilo 1907 kaj mortinta en Antibes, Francio la 6-a de julio 1975. li estis la edzo de poetino Éva Váró, B..

## Biografio
Sándor Bíró finis en Kluĵo mezlernejon, teologion kaj universitaton kaj studis ankaŭ en Parizo (Sorbonne). En Koloĵvaro li akiris diplomojn de reformita pastro kaj de franca-rumana-historia instruisto (1932). Inter 1932-1944 li instruis en reformita kolegio de Kluĵo, dume kvalifikiĝis kiel privatprofesoro en Reformita Teologio (1937). Inter 1930–1940 li estis ĉefkunlaboranto de Erdélyi Fiatalok. En 1942 li doktoriĝis en Budapeŝto. En 1944 li instruis en Debrecen, ekde 1945 Budapeŝto. Dume li kvalifikiĝis kiel privatprofesoro pri historio de Orient-Eŭropo (1948). Inter 1954–59 li estis adjunkto en la katedro pri historio de Orient-Eŭropo en ELTE. Ekde 1959 li instruis en II. Rákóczi Ferenc Közgazdasági Technikum, ekde 1964 ĝis 1972, sia pensiuliĝo li estis adjunkto de ELTE, scienca ĉefkunlaboranto. Kun Szilágyi István li redaktis la volumon *A magyar református egyház története* (Bp., 1954). 

## Ĉefaj verkoj
**A bujdosó fejedelem. II. Rákóczi Ferenc élete* (Brassó, 1936); 
**A Székelyföld egyházi és kulturális élete 1919 után* (Telegdy Zoltán: A nemes székely nemzet képe c. kötetben, Debrecen, 1939); 
**Bălcescu Miklós a magyar és a román nép összefogásáért* (Bp., 1954); 
**Történelemtanításunk a XIX. század első felében a korabeli tankönyvirodalom tükrében* (Bp., 1960).
**Kisebbségben és többségben. Románok és magyarok 1867-1940*', Bern-München, 1989http://adatbank.transindex.ro/cedula.php?kod=732 .
**The Nationalities Problem in Transilvanya 1867-1940*. A Social History of the Romanian Minority Under Hungarian Rule, 1867-1918, and of the Hungarian Minority Under Romanian Rule, 1918-1940, New York, 1992. 

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Heĝaza fervojo

La **Hiĝaz-fervojo (HR)** estas fervoja linio dum 1308 km de Damasko en Sirio al Medino en Sauda Arabio, tra la Hiĝaz-regiono de Arabio. Ĝi estas samnoma kun entrepreno, kiu funkciigas tiun linion kaj ties flankajn liniojn. La linio havas branĉon al Haifa, Israelo. Ĝi havas la larĝon de trako de 1050 mm.

Ĝi estis parto de la Otomana fervoja linio, konstruita por atingi la sanktan urbon Mekaon. La linio fakte atingis nur Medina (400 km de Mekao) pro eventoj de la unua mondmilito.

Celo estis - krom facila atingo de Mekao por la islamaj pilgrimantoj - la integrigo de la arabaj provincoj en la otomanan ŝtaton, faciligo de transporto de ekonomiaj varoj, soldataj taĉmentoj.

## Historio 
La konstruado komenciĝis en 1900 kaj daŭris kun germana teknika kaj financa helpo (ili samtempe konstruigis la bagdadan fervojon).

Post la konstruado, dum la unua mondmilito, la fervojo estis atakita fare de lokaj arabaj triboj. Post kolapso de la Otomana imperio, la fervojo estis neniam re-malfermita sude de Jordanio kaj la limo de Sauda Arabio.

## Nuna stato 
Du konektitaj sed nur provizore uzataj sekcioj de hiĝaz-fervojo estas:
* de Amano en Jordanio al Damasko en Sirio, kiel "Hiĝaza Jordana Fervojo".
* de fosfata minejo proksime al Ma'an al la Golfo de Akabo, kiel "Akaba Fervojo".

Oni rezervis originalajn vaporlokomotivojn en Sirio (9) kaj en Jordanio (7).

Malgrandaj partoj de la fervojo estas turismaj vizitindejoj.

La Israela fervojo planas rekonstrui la fervojon de Hajfo al esperebla celo de jordana Irbid.

## Galerio 

Dosiero:Damascus-Hejaz station.jpg|Ferfoja stacio Damaskus-Kanavat – iam la plej norda finpunkto de la Hiĝaz-fervojo, inaŭgurita en 1913
Dosiero:JHR Sonderzug südlich Amman1.jpg|Ne-laŭhorara vaporlokomotivo, sude de Amano
Dosiero:JHR Dritte Klasse.jpg|renovigita trajno de la 3-a klaso de la jordana Hiĝaz-fervojo
Dosiero:SHR Strecke Dar'a-Bosra.jpg|linio Bosra-Dar'a. Diagonale la antikvaromia vojo Bosra-Mediteraneo
Dosiero:SHR Bosra-Dar'a2.jpg|Auf der Strecke Dar’a–Bosra
Dosiero:SHR Abstellanlage im Bahnhof Dar'a.jpg|vartejo en stacio Dar'a
Dosiero:Hedschasbahn Uebersichtskarte.png|

## Eksteraj ligiloj 
* mapo

Kategorio:Fervojaj linioj en Azio
Niĵni Vorota

**Niĵni Vorota** (,  [alŝOverecke]) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Volovec. Ĝis 1945 ukraine ĝi nomiĝis **Нижні Верецки** (niĵni verecki), kiu konformis la hungaran nomon. Tio signifas slave kaj hungare pordo, tio estas enirejo de la Karpatoj.
eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
## Situo 
Niĵni Vorota situas inter montoj, laŭ ĉefvojo Mukaĉeve-Lviv, estas ĉefvojo ankaŭ al Volovec, fine finiĝas fervojo el Svaljava.

## Historio 
En 895 la hungaraj gentoj alvenis tra montopasejo *Verecke* kaj okupis la basenon de Karpatoj. La unua mencio devenis el 1263 pri la komunumo en formo *Werezka*. Ĝi ricevis la rangon kampurbo en 1734, krome estis limodefenda loko inter 1715-1848 kaj distriktejo inter 1855-1920. La grek-katolikaj preĝejoj konstruiĝis el ligno en 1784, el ŝtono en 1860. En 1910 loĝis 1935 homoj, el tio 920 rutenoj, 799 germanoj kaj 213 hungaroj. Ĝis 1920 Alsóverecke apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Volóc, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Alsóverecke/Niĵni Verecki. Ekde 1945 Niĵni Vorota apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Pasigrafio de Maimieux

La **Pasigrafio de Maimieux** estas eble la unua projekto de pasigrafio, proponita de Joseph de Maimieux en 1795. Li tre interesigis homojn en Francio en la fino de 18-a jarcento. La projekto estis unue anoncita de la revuoj Décade philosophique kaj Magasin encyclopedique kaj publikita en libro en 1797. La *Conseil des Anciens* (Senato) de Francio, apogis la ideon kaj eĉ Napoleono, kiel konsulo, apogis ĝin. Maimieux uzis sian inventon en lernejo kaj la projekto estis sendita al Institut national des sciences et des arts (Nacia instituto de sciencoj kaj artoj) en 1798 por ĝia aprobo kaj estis publikita en Mémoires de l’Institut.

Kategorio:Pasigrafio
Eŭfono

Eŭfono|dekstre|300px

La **eŭfono** estas muzika instrumento en la latuna aŭ blovinstrumenta familio. Ĝi tonaltiĝas pli malalte ol la trumpeto kaj pli alte ol la tubjo. Ĝia tono similas al la trombono kaj ambaŭ havas similan tonetendon. Persono kiu ludas la eŭfonon nomiĝas eŭfonisto.

La vorto eŭfono deriviĝas el la greka lingvo: "eu" (bona/bone) kaj "phonium" (voĉo/sono); do, "bona voĉo" aŭ "bone sonanta".

Kategorio:Latunaj blovinstrumentoj
La Planedoj

***La Planedoj*** (angle: The Planets, Op. 32) estas sepfraza orkestra suito de la angla komponisto Gustav Holst, kiu komponis la verkon inter 1914 kaj 1916. *La Planedoj* estas la pli ofte ludata komponaĵo de angla komponisto. Ĝia unua plena publika spektaklo okazis 10-an de oktobro 1920 en Birmingham kun la kondukado de Appleby Matthews. Tamen okazis pli frua spektaklo dum la Unua Mondmilito la 29-an de septembro 1918, en Royal Albert Hall en Londono kun la kondukado de Sir Adrian Boult.

Kategorio:Komponaĵoj
Güssing

**Güssing** germane, **Németújvár** hungare, **Novigrad** kroate estas komunumo kun urborajto en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj estas la administra centro de la samnoma distrikto Güssing. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj.

## Situo 
Güssing situas sur malebenaĵo, laŭ la ĉefvojo Szentgotthárd-Bratislava.
eta|maldekstra|250ra|la fortikaĵo de Güssing

## Historio 
En 895 hungaraj triboj okupis Karpatan basenon, tiu montara zono estis limozono. Hungara Reĝlando formiĝis en 1000. Dum la historio zono de tiu regiono ofte apartenis foje al Hungario, foje al Aŭstrio. La unua mencio pri la urbo devenis el 1157 en formo *Kiscen*. Tiam oni komencis konstrui lignofortikaĵon kaj abatejon, sed poste laŭ ordono de Béla la 3-a la monaĥoj foriris kaj konstruiĝis impona fortikaĵo. Tiu defendis la regionon en 1241 kontraŭ la tataroj. Aŭstra princo Albert okupis la fortikaĵon en 1289, sube la komunumo estis jam urbo en 1427. En 1459 okazis komploto kontraŭ reĝo Matiaso, sed la reĝo en 1495 okupis ĝin. Ekde 1524 Güssing apartenis al hungara historia familio **Batthyány** (batjAni). La fortikaĵo graviĝis dum la kontraŭturkaj bataloj.

eta|maldekstra|250ra|pli detale
En 1910 Németújvár havis 2184 da loĝantoj (1175 aŭstroj, 984 hungaroj). Ĝis 1920 ĝi apartenis al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Németújvár, kies distriktejo ĝi estis. Escepte de unu vilaĝo la tuta distrikto nun apartenas al Aŭstrio.

Vidindaĵoj estas la jam ruina fortikaĵo, preĝejoj omaĝe al Sankta Jakobo el la 12-a jarcento kaj kastelo de Draskovich (draŝkoviĉ) el 1804.

## Ekonomio 
Güssing famas pri renovigebla energio. En la 1990-aj jaroj urbestro Peter Vadasz disvolvis energian centralon, kiu produktis el lignaj forĵetaĵoj precipe gason, kiu donis elektron. Ankaŭ novaj laborpostenoj estiĝis. Baldaŭe oni profitis ankaŭ la agrikulturajn forĵetaĵojn. En 2005 Güssing produktis pli da varmoj kaj elektroj, ol la sufiĉo, do la urbo sendependiĝis plene de la aŭstra elektra, gasa kaj energia retoj.

## Ĝemelurboj 
* 20ra| Nijlen, Belgio

## Famuloj 
* en la iama Németújvár naskiĝis:
** hungara abelbredisto Mihály Sághy
** hungara poeto Ferenc Faludi
** hungara ĉambelano Ádám Batthyány
** hungara aktoro László Csákányi
* en la iama Németújvár mortis:
** hungara episkopo István Beythe
* en Güssing mortis hungara politikisto Zsigmond Batthyány
* en Güssing estas entombigita hungara beatulo, kuracisto, duko László Batthyány-Strattmann
* Ägidius Zsifkovics, episkopo de Eisenstadt

## Interesaĵo 
József Elek Horváth verkis dramon: *Németújvár ostroma* (Sieĝo de Németújvár) prezentita en 1831 en Debrecen.

== Komunumoj pri *német* (=germano) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Urboj de Aŭstrio
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Mono-panglottus

**Mono-plangottus** estas projekto de pasigrafio proponita de hispano Pedro Bermuto en 1653 en Romo. Oni preskaŭ ne konas la projekton krome per skibaĵoj de Gaspar Schott. La celo de la aŭtoro estis krei universala lingvo al ĉiuj popoloj. Laŭ Schott, la projekto estas presebla en unu paperfolio (nuna A1) kaj estus bazita sur numeroj. La homo devis trovi la ideon en sia lingvo, "kalkuli" per tabelo de Bermuto, kaj apontis al alia homo aŭ skribi ĝin.

Ĉiuj ideoj estis metitaj en 45 klasoj, aŭ "gradoj", al ĉiu grado oni donas unu romian numeron. La subgrupoj de la "gradoj" aŭ "determinantoj" ricevas hindan numeron. Por marki la gramatikajn rilatojn, la aŭtoro metas numerojn kaj simboloj super aŭ sub "vortradiko". La numero 4 supermetata signifas la pluralon, unu Q supermetita signifas la infinitivon, ktp. Unu punkto (.) post la numero montras la nominativon kaj du punktoj (..) la genitivon, tri punktoj (...), dativon, kvar akuzativon kaj kvin punktoj, la ablativon.

Specimeno:

*XXXIX 4 XLII 8 111 1 .... XXXIII 47 LX 23 ...., XXXVI 17 .... 11 lo.. (Mi kredas en unu Dio ciŭpova, kreanto de la ĉielo).

Kategorio:Pasigrafio
Ahantaoj

eta|La distriktoj Western Region (Okcidenta Regiono) de Ganao, Shama West kaj Shama Ahanta estas loĝataj plejparte de ahantaoj
La **ahantaoj** estas etno el la grupo de la okcidentafrikaj akanaj etnoj. Ilia loĝregiono situas en la Okcidenta Regiono en sudokcidenta Ganao.

La ahantoj, hodiaŭ 130.000 homoj, loĝas en proksimume 10 kilometrojn larĝa almarborda strio en la sudokcidenta Ganao inter Axim kaj Takoradi (vidu la mapon).

La ahanta lingvo estas unu el la mortantaj lingvoj de Ganao. En la bazaj lernejoj de la regiono la fantea lingvo estas instruata kiel skriba lingvo. Ekzistas konsiderinda alkulturiĝopremo flanke de la okcidente najbaraj nzimaoj kaj precipe la oriente najbaraj fanteoj. Plejparto de la parolantoj de la ahanta estas dulingva, do parolas krom la sia unu el la du najbaraj lingvoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Ganao
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Nzimaoj

La **nzimaoj** estas etno kun proksimume 262.000 parolantoj loĝantaj en la Okcidenta Regiono de Ganao, en la sucokcidenta angulo de la lando. En Ebura Bordo vivas proksimume 66.700 nzimaoj. Multaj nzimaoj vivas ankaŭ en Abiĝano.

## Famaj nzimaoj 
* Kwame Nkrumah, iama prezidento de Ganao
* Anton Wilhelm Amo, filozofo de la 18-a jarcento

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Joshua-projekto

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnologio
Logodaedaia

**Logodaedaia** estas apriora lingvo kreita de Juan Caramuel. Ĝi estas bazita sur la Ĉina lingvo (aŭ sur ideoj de Caramuel pri ĝi), pro tio ĉiuj vortoj estas unusilabaj. Ĝi uzas parte la latinan alfabeton, parte specialaj karakteroj. La malmolan spiriton (') oni metas por indiki la konkretecon de la estoj.

La lingvo havas 6 vokaloj: A, E, I, O, V, Y, kiuj indikas ses kategoriojn. Sur tiuj, oni konstruas ses "alfabetojn", kiuj rilatas al specoj. La ´ indikas substantivon, ` indikas aktivan verbon, la ^ indikas pasivan verbon. Estas kelkaj "servaj" simboloj kiuj indikas la prepozicioj.

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Arkta ortografio

**Arkta ortografio** (latine *ortographia arctica*) estas pazigrafio proponita de hispano Juan Caramuel (kiu ankaŭ kreis Logodaedaia kaj Ars notaria) 1656, bazita sur Mono-panglottus. Caramuel diris ke sonĝis pri popolo en Arkto, kiu havis skribmanieron (aŭ "ortografion") kompreneblan al ĉiuj. La signoj estas kunigitaj en unu pentagramo, iom simile al kelkaj sistemoj de stenografio.

La simboloj montras klasojn kaj specojn, kiel en plejparto de pasigrafioj. Naŭ lineaj simboloj estas pri konkretaj aferoj, naŭ pri "simplaj" ideoj, naŭ pri konceptoj, ktp. La lineojn oni povas kruzigi per streketoj (´`), kiuj montras la neadon de ĉefa ideo. Por montri specojn, oni faras "denton" en precipa lineo. Estas nigraj kaj blankaj simboloj por montri 14 gramatikajn rilatojn, la litero S montras ke iu simbolo ne estas nomo, sed gramatikan elementon. Krom tiu, multaj aliaj karakteroj, kiel komoj, punktoj kaj numeroj estas uzitaj.

La kazoj indikataj de gramatikaj simboloj estas ses: nominativo, genitivo, dativo, akuzativo, vokativo kaj adverba. La nominativo estas simila al akuzativo kaj al vokativo, ĉar la subjekto ĉiam venas antaŭ la verbo kaj la rekta objekto, post la verbo. Por montri la genitivon, oni uzas unu punkto (.), du por la dativo kaj tri por la kazo adverba. La adjektivoj estas neŝanĝeblaj.

Ne estas ĝenro gramatiko, sed la nomoj de bestoj kaj substantivoj rilataj al homoj estas baze masklaj, por derivacii la ina formo, oni metas la simbolon de ineco. La nura verbo estas la verbo esti (+), laŭ aristotela logika priskribo. Estas simbolo, kiun uzu nur la saĝuloj por montri nuancoj en la pensado.

Kategorio:Pasigrafio
Ars notaria

**Ars notaria** estas pazigrafio proponita de Juan Caramuel en 17-a jarcento, kiu baziĝas sur ĉina skribo, aŭ, almenaŭ pri la ideon ke Caramuel havis pri la ĉina skribo. Ĉiu signo signifas unu ideon kaj estas skribataj en kolumnoj, supre-malsupren kaj dekstre-maldekstren. La ĉefa noto de ideogramoj estas kvadrato kie oni enskribis aliajn lineojn. Estas kvar klasoj, laŭ kvar posicioj, la lineoj estas rektaj aŭ undaj. Tiuj lineoj povas tuĉi aŭ ne la bordoj de kvadrato, ŝanĝante la signifon. Laŭ la kombinoj, Caramel indikas gramatikaj funkcioj, kiuj sekvas la gramatikon de latino.

"Dio" estas simbolita per O, anĝelo havas simbolon simila al 8; la esto estas reprezentata per cirklo modifita de dek markoj, laŭ aristotelaj kategorioj. Ĉiu kategorio estas markata de simboloj de ĝenroj, ktp. 

Kategorio:Pasigrafio
Karolina skribo

**Karolina skribo** (hispanlingve *Escritura Carolina*) estas pazigrafio proponita de  Joaquin Traggia en 1795. Lin inspiris la lekturo de Leibniz. En 1791 li prezentis antaŭprojekton de tiu pazigrafio al *Secretaría de Estado* (Ŝtata sekretariejo) sen sukceso.

Li dividis sian pazigrafion en du partoj: la vortradikoj kaj gramatikaj rilatoj. Li agnoskis ke 
estas neeble krei unu simbolon al ĉiu afero, sed proponis ke oni povas diskribi la aferojn per kelkaj bazaj simboloj. Propraj kaj geografiaj nomoj estas skribataj per latina alfabeto. Estas du nombroj: singularo kaj pluralo, kaj du kazoj: rekto kaj nerekto.

La simboloj por vortradikoj estas grandaj kaj la simboloj por gramatikaj rilatoj estas malgrandaj kaj "moveblaj" (oni povas skribi ilin sur aŭ sub, dekstre aŭ maldekstre de la ĉefa simbolo).  

Kategorio:Pasigrafio
Pendolhorloĝo

eta|**Pendolhorloĝo**. Malsupre de la bildo estas la pendola pezo, kun tri pliaj pezoj inter ĝi kaj la surfaco de la horloĝo - unu el ili aktivigas la horloĝon mem, kaj la aliaj du aktivigas la savnaĝiston. Ĉe la fundo de la pendolo vi povas vidi malgrandan ciferdiskon - ĉi tio estas uzata por kalibri la horloĝon.
[eta|Ilustraĵo de la unua konata mezlernejo por pendolhorloĝo, laŭ la invento de [Galilejo|Galileo Galilei. La ilustraĵo mem estis verŝajne pentrita de studento de Galileo nomata Vincenzo Viviani; Galileo mem jam estis blinda tiutempe kiam la ilustraĵo estis farita. Galileo ne konstruis horloĝon laŭ ĉi tiu mezlernejo. La filo de Galileo komencis konstrui tian modelon, sed mortis antaŭ ol la metio estis finita, kaj la modelo neniam estis konstruita.]]
**Pendolhorloĝo** estas speco de horloĝo, kiu funkcias ĉar pendolo svingas tien kaj reen. Tiel longe kiel la eksteraj fortoj, kiuj influas la pendolon, estas malgrandaj rilate al la gravito, la tempo en kiu la pendolo movas tien kaj reen praktike restos konstanta. Tielmaniere la pendolo zorgas ke la horloĝo restos funkcii regulmezure. Ĉi tio estis grava disvolviĝo en la tempomezurado.

La inventinto de ĉi tiu horloĝo estas la nederlandano Christiaan Huygens. Li akiris patenton por la pendolhorloĝo en 1657 kaj ĝis la 1940-aj jaroj la pendolhorloĝo estis la plej preciza tempomezura aparato kaj estis vaste uzata.

La pendolhorloĝo devas esti senmova por funkcii kun maksimuma precizeco. Skuado aŭ akcelo influas la movadon de la pendolo kaj kaŭzas malprecizaĵojn.

Nuntempe ekzistas pli precizaj kaj pli malmultekostaj horloĝoj, kiel kvarca horloĝo, kaj la ĉefa valoro de pendola horloĝo estas, ke ĝi estas dekoracia mebla objekto.

eta|Pendolo de kompleksa regulatortipo
[240px|eta|maldekstra|Pendolo [temperaturo|temperaturkompensata per uzo de du metaloj kun malsamaj liniaj dilatkoeficientoj : A : skizo de principo. B : malvarma. C : varma.]]

## Vidu ankaŭ 
* Ĉevalhorloĝo
* Ellaso

Kategorio:Mezuriloj
Kategorio:Horloĝoj
Aloisia lingvo

**Aloisia lingvo** estas pazilalio bazita sur Karolina skribo proponita de Juan Traggia en la fino de la 18-a jarcento por esti internacia lingvo. Laŭ li, neniu nacia lingvo povus esti internacia, sekve, nur artefarita lingvo taŭgus al tiu celo.

Kiel en Karolina skribo, la elementoj estas dividitaj en vortradikoj kaj gramatikaj indikiloj. La vortradikoj havu tri literojn, la indikiloj estu ankaŭ unusilabaj. Prepozicioj kaj konjunkcioj estas dusilabaj. La nomo havas du nombrojn (singularo kaj pluralo) kaj tri kazojn: rekto, nerekto kaj prepozicia. Estas 4 deklinacioj al la substantivoj kaj du al la adjektivoj.

Kategorio:Aprioraj lingvoj