open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vasalo

**Vasalo** (kelte *vassus*, latine *vassallus* = servisto) estis nobelo, kiu ricevis de superulo aŭ regnestro feŭdon kaj ŝuldis al tiu personan servadon. 

La koncepto de feŭdo tial tradukeblas al Esperanto per la nocio "limigita posedo" (la antaŭe aplikata koncepto de "vera posedo" laŭ mezepoka latina lingvo nomiĝis "Allodium".

Vasaleco evoluis ĉe ĝermanaj popoloj en la antikvaj tempoj, precipe ĉe frankoj. Liberaj homoj petis protekton de sia regnestro kaj en liajn manojn metis promeson, ke ili restos al li fidelaj, pretaj helpi en milito kaj servi ĉe lia kortego. Kiam ili tromultiĝis kaj ĉe la kortego ne plu estis por ili loko, ili devis servi ĉe palatinoj aŭ resti en propraj bienoj, tamen servopretaj plenumi la ordonojn de la reĝo (militi, kurieri k.s.).

Kiam estis konkeritaj novaj teritorioj, la reĝo disdonis al siaj plej meritaj fideluloj tie bienojn kiel feŭdon, kio estis granda allogo por ligi sin propravole al vasaleco. Riĉaj grandnobeloj poste simile disdonis bienojn al siaj fideluloj, kiuj tiamaniere fariĝis iliaj vasaloj, dum ili mem fariĝis por siaj protektatoj senjoroj. Kaj la vasalo de vasalo povis havi proprajn vasalojn.

Do la sama persono povis esti vasalo rilate al siaj superuloj kaj senjoro rilate al siaj subuloj.

Formale la senjoro restis la posedanto de feŭdo, kiun li povis repreni, se la vasalo ne plenumis siajn devojn aŭ kiam li mortis. Same la vasalo povis redoni sian feŭdon, se la senjoro ne protektis lin, kaj tiameniere nuligi sian promeson.

En la 8-a jarcento oni komencis transdoni la feŭdon ankaŭ al tiu el la filoj, kiuj kapablis kaj pretis militi por la senjoro (tial ne povis heredi filino). Nur en 1037 la principo estis dekretita kiel reĝa leĝo.

Kiel vasaloj ne povis esti judoj, perdintoj de honoro, ekskomunikitoj, invalidoj, frenezuloj kaj virinoj. Vasalaĵo poste povis esti ne nur grundo, sed ankaŭ aliaj objektoj daŭre uzeblaj kiel domoj kaj diversaj rajtigoj (ĉasi, juĝi, ricevi dekonaĵojn, uzi lombarditajn bienojn aŭ nur liberiĝontaj en futuro).

Fine de la mezepoko pro la salajrataj solduloj reduktiĝis la signifo de la vasaleco, feŭdon povis heredi eĉ filinoj, sed eblis ankaŭ aĉeti ĝin. Ĝi jam restis posedaĵo de la tenanto sen vasalaj devoj.

Dum la 19-a jarcento vasaleco kaj entute la koncepto de feŭdo estis jure nuligitaj.

## Piednotoj 
Kategorio:Rajto
Kategorio:Mezepoko
Newcastle-upon-Tyne

dekstra|eta|200px|Lokiĝo de Newcastle-upon-Tyne
dekstra|200px|eta|Ponto en Newcastle
**Newcastle-upon-Tyne** , [], ofte mallongigita kiel **Newcastle** (esperante: **Novkastelo** aŭ **Novkastelo-sur-Tajn**), estas urbo kaj metropola distrikto en la metropola provinco *Tyne and Wear* kaj en la konstruita areo kaj kunurbaro *Tyneside* en nordorienta Anglio, ne malproksime for de la limo kun Skotlando.  Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Tiel, ĝi estas unu de la ĉefaj urboj (kaj la 12-a plej granda) de Britio. La situo de la urbo estis fondita de Hadriano. Ĝi lokas ĉe koordinatoj: .

## Sporto
Newcastle United F.C. (en Esperanto: Unuiĝinta futbalklubo de Newcastle) estas angla futbalklubo de Newcastle-upon-Tyne. La klubo ludas en la F.A. Supra Ligo, la plej alta futballigo de Anglio, de 2010, kiam ĝi revenis el la Supra Ligo de la FA Ĉampioneco, la dua ligo de angla futbalo.

## Esperanto en Newcastle 
Tie Wiliiam Francis Lawrence estis helpadministranto de fervojaj varstacioj. Fama esperantisto de Newcastle-upon-Tyne estas Richard Lishman.

## Ĝemelurboj 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Universitato de Newcastle
* Metroo de Tyne and Wear

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

Kategorio:Urboj de Britio
Kategorio:Tyne and Wear
Kategorio:Nordorienta Anglio
Antoine-Jean Gros

eta|maldekstre|Napoleono en la Batalo de Eylau.
eta|maldekstre|Portreto de Charles Legrand.
**Antoine-Jean GROS** ( – ) estis franca pentristo naskiĝinta en Parizo.

Li dediĉis sin al pentrado de portretoj de generaloj kaj aliaj militistoj kaj gravuloj, bataloj, okazaĵoj gravaj por la historio de Francio, pro kio ili estas konsiderindaj fontoj por ties studo.

Li en 1808 kreis faman pentraĵon pri la batalo de Eylau, kiu nun troviĝas en la pariza muzeo de Luvro (Louvre).

## Famaj pentraĵoj 
* ''Bonaparte au pont d'Arcole''

Kategorio:Francaj pentristoj
Chautauqua

**Chautauqua** estas malgranda urbeto en la usona ŝtato Novjorko. Laŭ la censo de aprilo 2020, ĝi havas 4 236 loĝantojn kaj areon de 173,7 km², kio korespondas al 67,1 kvadrataj mejloj. Ĝi situas laŭ lago, kaj la nomo devenas la indiĝena lingvo, kiu signifas "loko kie fiŝojn oni kaptas".

## Esperanto en Chautauqua 
En 1908, tie okazis unua usona kunveno de Esperanto.

En 1909, la urbo tre penis inviti kaj okazigi la Universalan Kongreson de Esperanto, kiu tamen fine okazis en Barcelono. Pri tio raportas la ampleksa artikolo *La “Kvina” de Chautauqua – Kronologio de universala kongreso, kiu neniam okazis* de Bernd Krause en la festlibro En la mondon venis nova lingvo de 2008.

### Esperantistoj de Chautauqua 
* John Edgar McFadyen

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Eksteraj referencoj 
Kategorio:Urboj de Nov-Jorkio
Armand Dethier

**Armand DETHIER** (naskiĝis la 28-a de marto 1861 en Lieĝo)  estis apotekisto, la unua belga esperantisto, direktoro de ''L'Annonce Timbrologique*. Li en 1892 raportis favore pri volapukaj kursoj en Lieĝo kaj Verviers, sed, en junio 1893 li, pro aperinta artikolo pri Esperanto, fare de Louis de Beaufront Beaufront en alia, franca filatelista revuo *La Gazette Timbrologique'', entuziasme esprimas admiron por Esperanto, kiun li baldaŭ poste ankaŭ lernas.  Li raportas pri tiu lernado en sia revuo en septembro 1893 (4-a jarkolekto, n-ro 43). Lia nomo aperas en la dek-sesa adresaro - kiu listigas la aliĝojn inter oktobro 1893 kaj 1895.  

## Referencoj 
Dethier, Armand
Ŝapekoo

eta|centre|775ra|Larĝa panoramo en Ŝapekoo

**Chapecó**, prononco: /ʃa.peˈkɔ/, **Ŝapekoo** esperantlingve, estas municipo, universitata urbo kaj diocezo de la brazila ŝtato (aŭ federaciero) Sankta Katarino [Santa-Katarino]. Ĝi apartenas al la samnoma mikroregiono. En Ŝapekoo estas la sidejo de la grava Esperanto-eldonejo Fonto.
eta|180ra|Blazono de Ŝapekoo
eta|maldekstre|170ra|Flago de Ŝapekoo

## Bazaj informoj 
* Loĝantaro: 202,009 (en 2012)
* Supermara alteco: 670 m
* Areo: 626&nbsp;km²
* Telefonkodo: 049
* Poŝtkodo: 90000-000
* Horzono: UTC -3 (somere UTC -2)
* 

## Geografio 
Ŝapekoo estas landinterna urbo apud la riveroj Urugvajo, Chapecó, Irani kaj Lambedor. Porto Alegre troviĝas 371, Curitiba 416, San-Paŭlo (urbo) 752, Campinas 755, Campo Grande 756, Guarulhos 763, Nova Iguaçu 1075, **Rio-de-Ĵanejro** 1087, Belo Horizonte 1219, Goiânia 1220, **Braziljo** 1361, Salvador de Bahio 2174, Maceió 2653, Teresina 2674, Manaus 2769, Recife 2848, São Luís 2886, Belém 2891, Natalo (Brazilo) 3025 km for.
eta|Ŝapekoo en la subŝtato (ruĝe).

## Historio 
Ŝapekoo estis fondita de italaj enmigrintoj la 25-an de aŭgusto 1917. La plej multaj homoj estas posteuloj de italaj, germanaj kaj polaj enmigrintoj.

## Ekonomio 
Ĝia vivo rilatas al agrikulturo kaj agroindustrioj. Aparte menciindas produktado de viandoj. Tie vivas multaj idoj de italoj, kiuj venis al Brazilo por anstataŭi nigrajn sklavojn.
eta|maldekstre|Panoramo en Chapecó

## Klimato 
En Ŝapekoo pluvas jare po 1654 mm. En ĉiuj monatoj pluvas. La averaĝa jara temperaturo estas . La varmo kulminas en decembro .

## Trafiko 
Ŝapekoo estas servata de la flughaveno Serafin Enoss Bertaso .

## Eksteraj ligiloj 
*  mapo, distancoj 
eta|maldekstre|Ekstera parto de Ŝapekoo
eta|Katedralo de Ŝapekoo
eta|centre|Urbomezo de Ŝapekoo

Kategorio:Municipoj de Sankta Katarino
Kategorio:Urboj de Brazilo
Gersi Alfredo Bays

**Gersi Alfredo BAYS** [ĴerSI alFREdo bai'] (naskiĝis la 2-an de majo 1934) estas brazila esperantisto. Li eklernis Esperanton en 1947. Li estas eldonisto de la literatura revuo *Fonto* kaj eldonejo Fonto en Ŝapekoo (*Chapecó*), Santa Catarina - suda Brazilo. Li estis unu el la unuaj konstantaj kunlaborantoj de la internacia magazino *Monato*. Li verkis la originalan romanon *La Profeto el Pedras*.

Naskiĝinta en Itá (en ŝtato Santa Catarina (Sankta Katarina) ĉe la Brazila bordo de la rivero Uruguai); li estis lernanto en kolegio de franciskanoj de germana tradicio, de Rio Negro. Li ekkonis Esperanton pere de la lecionoj de la revuo O Eco. Tio okazis dum la kurso de la jaro 1947, kiel li mem historiis en sia teksto publikigita poste, en la kolektiva verko “Não só Idealistas mas também Realizadores, coletânea de depoimentos de esperantistas”, 1995 (paĝoj 10 – 11).

Bays establiĝis en Ŝapekoo, precipa urbo de la fora okcidento de ŝtato Santa Catarina en la sudo de Brazilo, kie li kreis, en 1980, esperantistan eldonejon Fonto. En 1996 lia eldonejo Fonto ricevis la prestiĝan FAME-kulturpremion.

De 2001 ĝis 2010 li estis membro de la Akademio de Esperanto.

Dum la Universala Kongreso de Esperanto en Bonaero, la 26-an de julio 2014, la komitato de UEA elektis lin honora membro de UEA.

## Verkoj 
* *La Profeto el Pedras*. Romano originala. Ŝapekoo: Fonto, 2000. En 2021 la romano aperis ankaŭ en Ido.
* *Instrumentos Gramaticais do Esperanto* de André Cherpillod. Traduko el la franca. Ŝapekoo: Fonto, 2012.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj de kaj pri Gersi Alfredo Bays en la Kolekto por Planlingvo kaj Esperantomuzeo 

Bays, Gersi Alfredo
Bays, Gersi Alfredo
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Centralo

La vorto **centralo**, en Esperanto, uzatas por la jenaj konceptoj:
* **Centralo** estas konfederacio de sindikatoj.
* Elektrocentralo estas fabriko kie oni produktas energifonton, kiel elektran energion (t.e **elektrejo**) aŭ varmon (t.e. **varmocentralo**).
* **Telefoncentralo** aŭ **telefona komutejo**, kerno en telefona reto.

## Referencoj
Luciferino

**Luciferino** estas natura materialo, produktita far diversaj organismoj. Male al la enzimo luciferazo, ĝi reagas kun oksigeno dum elradias lumo.

Luciferazo ofte uzatas en la molekulara biologio kiel markgeno: organismoj, kiuj enhavas tiun genon en propra genaro, eklumas dum aldono de luciferino.

vidu ankaŭ: bioluminesko
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lifesci.ucsb.edu/~biolum/chem 
* http://www2.uni-jena.de/chemie/institute/oc/weiss/lumineszenz.htm#glueh  
* http://www.lifesci.ucsb.edu/~biolum/chem/detail1.html 

Kategorio:Pigmentoj
Kategorio:Biomolekuloj
Servuteco

**Servuteco** estas devo por kamparanoj de senpage labori en la terposedaĵoj de nobeloj (aŭ feŭdaj senjoroj) aŭ de ŝtato.

La servuteco estas duonsklaveca stato de kamparano, ne havante rajton transmigri sen konsento de Senjoro el la bieno, kies ĉiama hereda farmanto li estas kaj kiu devas plie kultivi senjoran bienon. Ili estis la servutuloj, submetitaj al servuto.

## Vidu ankaŭ 
* Servuto
* Servitudo
* Senjorio
* Vasalo
* *Parolado pri memvola servuto*
* Tempolinio de abolicio de sklaveco kaj servuteco

## Bildaro 

Dosiero:Costumes of Slaves or Serfs from the Sixth to the Twelfth Centuries.png|Vestoj de sklavoj aŭ servutloj inter la 6-a kaj la 12-a jarcento.
Dosiero:Charles d'Orléans.png|Charles d'Orléans ricevante omaĝon de servuteco, 15-a jarcento.
Dosiero:Zboze Placi.jpg|
Dosiero:Zboze Nie Placi.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20050413041122/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/007/121/index.htm 
* https://web.archive.org/web/20041220141128/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/130/index.htm 
* http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~atpc/heritage/history/h-life/peasant.html 
* http://66.188.129.72:5980/History/PreModernEurope/pl-9trade.htm  

Kategorio:Historio
Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Feŭdismo
Kategorio:Socio
Herbejo

[eta|[humidherbejoj apud Wismar en Germanujo]]
**Herbejo** aŭ **herbokampo** estas areo uzata en agrokulturo por rikolti la tie kreskantajn herbojn (precipe poacojn) kaj aliajn herbojn, manĝeblajn por brutoj. La rikoltado okazas, depende de la klimato kaj aliaj cirkonstancoj unu ĝis plurfoje jare per falĉado. Sur falĉejo oni falĉas 3- ĝis 5-foje jare la kreskantan herbaĵon, kolektas kaj ree deponas ĝin por sekigi ĝin . La tiel sekigitan herbaron, la (fojnon), oni kolektas por la vintraj monatoj.
[eta|„herbejo en [Taunus“ de Paul Klimsch (1868–1917)]]

La herbejo kiel falĉejo estas kelkfoje intensive kultivata: akvumita, sterkita kaj traaerumita per erpilo. Tio malkompaktigas la teron, plibonigas ĝian konsiston kaj tiel (kun la sterko) helpas la fortan kreskon de la herboj.
Oni ofte ekstermas trudherbojn, aŭ per semado plimultigas la utilajn, valorajn herbojn.

La herbaro de paŝtejo ne estas falĉata, sed estas vorata fare de brutoj, kiuj dume sterkas la paŝtejon.

## Herbejaj tipoj 
eta|rigardo al montara herbejo
* florherbejo
* malgrasa herbejo,
* grasa herbejo
* herbotapiŝo
* humidherbejo
* sekherbejo,
* salherbejo

dosiero:Ilm-Saale-Platte_bei_Paulinzella.JPG|altaĵherbejo
dosiero:Gebirgswiese.jpg|montara herbejo en Thüringer Wald, Germanujo

## Herbeja bestoj 
Sur herbejo vivas multaj specioj de bestoj, ekzemple talpoj, kunikloj, sed ankaŭ multaj specioj de birdoj.

Dosiero:XN Muensterland.jpg|
Dosiero:W-GL mit Kräutern 2.jpg|
Dosiero:Frischwiese bunt1.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Greso
* Pampo
* Prerio
* Savano
* Stepo
* Razeno


Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Botaniko
Mikola Husoŭski

**Mikola HUSOŬSKI** (beloruse: *Мікола Гусоўскі*, pole: *Mikołaj Hussowczyk*, latine: *Nicolai Hussoviani*) estis elstara belorusa mezepoka verkisto. Li naskiĝis en 1470 plej verŝajne en belorusa urbeto Usa (Usava). Komencan edukadon li ricevis en Belorusio, poste daŭrigis studadon en universitatoj de Bolonjo, Krakovo kaj Vilno (laŭ informoj el tieaj arĥivoj). Dato de lia morto estas necerta – iam post la 1533 jaro.

## Biografio 
En 1518 — 1522 jaroj li partoprenis viziton al Romo kiel ambasadano de Granda Duklando Litva kaj Pola Reĝlando kun estro Erazm Vitelius. Laŭ peto de roma papo Leono la 10-a li verkis latinlingvan poemon: "Kanto pri uro". Originala latina nomo estas "*Carmen de statura feritate ac venatione Bisontis*" (Kanto pri staturo, feroco de uro kaj ĉasado kontraŭ ĝi). Ĝuste kiam la poeto finis la verkon al la Apenina duoninsulo venis terura pesto. Estis tiom multaj mortintoj ke oni ne sukcesis forigi ĉiujn kadavrojn, kiuj eĉ ŝtopis la riveron Tibero. La poeto atestis kiel en la ĉefurbo de kristismo miloj da homoj rezignis la kredon pri la Savonto kaj komencis oferi al paganaj dioj. Tre impresita de la eventoj, Husoŭski kreis verson-preĝon "Al sankta Sebastiano". Dum la pesto mortis kaj papo Leono la 10-a kaj la episkopo Vitelius. Sen la zorgantoj li ne sukcesis eldoni la verkon en Romo, sed nur en la 1523 jaro en Krakovo, helpe de granda dukino litva kaj reĝino pola Bona Sforca.

## Verkoj 
* poemo Kanto pri uro  1523
* verso "Konsolo" 1523
* verso-preĝo: "Al sankta Sebastiano" 1523
* poemo: "Nova kaj glora venko kontraŭ turkoj..." 1524
* poemo "Vivo kaj heroaĵoj de sankta Giacinto" 1525

## Tradukoj 
La poemo "Kanto pri uro" estas tradukita al la belorusa lingvo (ekzistas eĉ tri variantoj), kaj al la bulgara, litova, pola, rusa, ukraina lingvoj.
En 1980 jaro UNESCO, okaze de la 500-a datreveno de la poeto, listigis la nomon de Mikola Husoŭski en la kalendaron de plej elstaraj internaciaj datoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://slounik.org/120774.html 
* http://tbm.org.by/asoby/cont.phtml?x=mh  
* http://txt.knihi.com/pytanni/042.html  
* (beloruslingve) Mikola Husoŭski , ligiloj al liaj verkoj, tradukoj kaj artikoloj pri li.

Kategorio:Belorusaj verkistoj
Bruto (agrikulturo)

eta|dekstra|Bovino
**Bruto** estas kvarpieda hejma paŝtobesto (bovo, ĉevalo, porko, ŝafo, kapro, lamo ktp).

La homoj komencis malsovaĝigi bestojn, kiam ili transiris de ĉasado al terkultivado kiel ĉefa nutro-fonto kaj tial havis fiksajn loĝlokojn. Dum la tempo, la konduto, vivcirklo, kaj korpa funkcio de brutoj ŝanĝiĝis. Multaj modernaj brutoj ne estas adaptitaj al travivado en sovaĝa medio.

Kaproj kaj ŝafoj estis malsovaĝigitaj ĉirkaŭ 8000 a.K. en Azio, porkoj ĉirkaŭ 7000 a.K. en Mezoriento kaj Ĉinio,, kokoj eble ĉirkaŭ la sama tempo, kaj ĉevaloj ĉirkaŭ 4000 a.K.

La praktiko de brutobredado jam grandaparte transformiĝis en intensivan bredadon, ofte priskribatan kiel "fabrikfarmadon"; en Usono pli ol 99% el la brutoj nun estas tenataj tiel. Intensa bredado pliigas la komercan produktadon, sed estigas malbonajn efikojn al besta farto, la medio, kaj publika sano. Brutoj, kaj precipe bovoj kaj ŝafoj, havas aparte grandan influon al agrikultura ellasado de forcejaj gasoj. Pro tiuj maldezirindaj efikoj, kaj ankaŭ pro efikeco, unu prognozo argumentas ke granda malpliiĝo de almenaŭ iuj brutoj (ekz. bovoj) en iuj landoj okazos antaŭ 2030, kaj la libro *The End of Animal Farming* argumentas ke ĉia bredado ĉesos antaŭ 2100.

## Vidu ankaŭ 
* Bestobredado
* Bestoselektado

## Fontoj
La Profeto el Pedras

***La Profeto el Pedras*** estas esperantlingva romano de Gersi Alfredo Bays.

Laŭ *Monato*, la verko konsistas el aro da pli-malpli sendependaj epizodoj, kun konstanta rolantaro, facile legata dum pluraj sidoj, sen perdi la fadenon de la rakonto.
Brazila juda arkitekto, kies patro estis murdita, decidas konstrui por si novan vivon en nova loko, for de la urbocivilizacio. La vilaĝeto Pedras estas tre taŭga por tio, kaj la arkitekto, kiun oni kromnomas Profeto ­ pro lia iom sovaĝa aspekto, en tre malfacile atingebla loko apud Pedras konstruas por si "kasteleton". Baldaŭ venas loĝi kun li eksinstruistino Luiza, kiu ankaŭ bezonas fuĝi de sia pasinteco. Kaj monatojn poste venas loĝi kun ili junulino, kiu bezonegas malaperi de sia familio. Profeto ­estas tre talenta viro, bone edukita. Kune kun sia kvazaŭedzino Luiza, li multe helpas la pedrasanojn, kaj ili fariĝas liaj intimaj amikoj. Pri la vivo en Pedras ni abunde legas; ĉiam en la kadro de epizodoj, kelkfoje amuzaj, kelkfoje tragikaj, kelkfoje iomete misteraj. Nebrazilanoj ankaŭ profite informiĝas pri la naturo de kampara vivo en Brazilo, ĉiam leĝere, neniam predike.

Ĝi aperis en 2000 ĉe Fonto, en Ŝapekoo, kaj havas 238 paĝojn. Poste aperis tradukoj en la portugala (aŭtoro, 2001), ĉina (Hu Guozhu, 2006), angla (Trevor Steele, 2014), itala (Enrico Dondi, 2014), eŭska (Aitor Arana, 2017), hispana (Antonio Martí, 2017), kataluna (Antonio Martí, 2017), greka (Spiros Sarafian, 2020), Ido (Gonçalo Neves, 2021) kaj franca (Jean-Luc Tortel, 2021).
## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj 
* Nova verktalentulo, artikolo de Donald Broadribb en *Monato* 2001/04, p. 32

* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 

Profeto el Pedras
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2001
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
István Nagy

**István Nagy**

* István Nagy (aktoro)
* István Nagy (aktoro, n. 1914)
* István Nagy (arkitekto)
* István Nagy (dirigento)
* István Nagy (episkopo)
* István Nagy (esperantisto)
* István Nagy (inĝeniero)
* István Nagy (pastro)
* István Nagy (pentristo)
* István Nagy (skulptisto)
* István Nagy (verkisto)
Glauco Rodrigues Corrêa

:*Ankaŭ estas brazila pentristo kiu nomis Glauco Rodrigues (1929–2004).*

**Glauco RODRIGUES CORRÊA** ['glaŭkŭ Ro'drigjz ko'Rejə] (1929–1992) estis brazila verkisto, esperantisto kaj profesoro de literaturteorio ĉe Federacia Universitato de Sankta Katarino en Brazilo.

Rodrigues Corrêa naskiĝis en 1929 kaj translokiĝis al Florianópolis, subŝtato Sankta Katarino, en 1950. Li magistriĝis pri literaturo ĉe Federacia Universitato de Sankta Katarino, kaj iĝis profesoron de literatura teorio tie. Li ankaŭ estis ano de la beletra akademio de Sankta Katarino, *Academia Catarinense de Letras,* kaj kunfondanto de Esperanta Asocio de Sankta Katarino, fondiĝita en marto 1981. En la akademio li havis seĝon 11, kaj restis kiel ano ĝis 1992.

Li tradukis el la portugala al Esperanto, sed ankaŭ *Morto kaj kompaso* de Jorge Luis Borges el la hispana, kaj lia teksto “La nova najbaro” estas inkluita en la esperanto-lernolibro *Vojaĝo en Esperanto-lando.* Li verkis enkondukon al esperanta traduko ''Sonetoj de l' nokto'' de Cruz e Souza.

## Fontoj
Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1929
Kategorio:Mortintoj en 1992
Nagojo

**Nagojo** aŭ **urbo Nagojo**  estas Urbo aldifinita de registara dekreto situanta en Gubernio Aiĉi kaj estas ĝia administra centro. Ĝi situas en meza parto de Honŝuo kaj frontas al la Pacifika Oceano.

## Nomo 
La nomo signifas malvaste Urbo Nagoja, sed vaste signifas pli grandan lokon: Kiel oni nomas ĉirkaŭejon de Tokiaj specialaj kvartaloj "Tokio", tiel oni nomas ĉirkaŭejon de Urbo Nagoja "Nagojo". Ĉar la lokonomo "Aiĉi" de la gubernio estas malpli konata ol "Nagojo", fojfoje oni uzas "Nagoja" anstataŭ "Aiĉi" por gubernio Aiĉi. Ankaŭ originale *Nagoya* (名古屋) signifis ĉirkaŭejon de la urbo de Nagoja Kastelo (nun Naka-kvartalo).

## Historio 
eta|280ra|
Nagojo ligiĝas al konstruo de kastelo en 1612. Antaŭ ol Nagoja Kastelo konstruiĝis, oni skribis la nomon *Nagoya* en alia ĉin-skribo (那古野). Poste la loko iĝis industria loko. Oni okupiĝis precipe pri ceramikaĵoj. Nagojo urbiĝis en 1889. Dum la 2-a mondmilito Usono ofte bombardis la urbon.

## Geografio 
Nagojo situas en la regiono Ĉubu, borde de la Pacifika Oceano

## Klimato 
En Nagojo jare pluvas po 1565&nbsp;mm (en ĉiuj monatoj pluvas, en februaro neĝas). La temperaturo en julio-aŭgusto estas ĉirkaŭe . Tio estas vintre ĉirkaŭ frostopunkto.

## Kvartaloj (-ku) 
Urbo Nagojo havas la 16 kvartalojn, kiuj nomiĝas Atsuta, Kita-ku, Ŝoŭa, Ĉikusa, Tenpaku, Nakagaŭa, Naka-ku, Nakamura, Niŝi-ku, Higaŝi-ku, Mizuho, Midori, Minato, Minami, Mejto kaj Morijama.

## Edukado 
En la urbo situas la universitato de Nagojo.

## Transporto 
Nagojo havas internaciajn flughavenon, havenon, stacidomojn kaj metroojn. Flughaveno de Nagojo (aŭ *Komaki*) troviĝas apud Nagojo. Je la 17-a de februaro 2005 Internacia Flughaveno Ĉubu (aŭ angle konata kiel *Centrair*: "centro" laŭ la regiono Ĉubu + "aero".) malfermiĝis, alproprigis ĝian flugservon.

Haveno de Nagojo servas amase eksporti aŭtomobilojn.

La turforma stacidomo de  (*JR Central Towers*, aŭ "JR Centra Turo") estas konsiderata la plej alta stacidomo de la mondo. La Stacio Fujigaoka (japane: 藤が丘駅 [Fuĝigaoka Eki], angle: Fujigaoka Station) estas stacio de Nagoja Urba Metroo kaj Aiĉi Rapida Transito situanta en Fujigaoka, Kvartalo Meitō, Nagojo.

## Vidindaĵoj 
* Tokugawa Arta Muzeo
* Nagoja Kastelo renovigita en 1959
* Sanktejo Atsuta
* Bestoĝardeno Higashijama
* Nagoja/Bostona Muzeo de Belartoj
* Nagoja Kupolo
* Nagoja Televida Turo

## Specialaĵoj 
*Uiro
*Udono stufita kun miso

## Famuloj 
Nagojo estas naskiĝurbo de Ŝimomura Joŝiŝi.

## Sporto
* Chunichi Dragons
* Nagoja Grampus

## Esperanto en Nagojo 
* Nagoja Esperanto-Centro

## Ĝemelurboj 
*  Los-Anĝeleso, Usono
*  Meksikurbo, Meksiko
*  Nankino, Ĉinio
*  Sidnejo, Aŭstralio
*  Torino, Italio

## Bildaro 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ
* Plej grandaj urboj (laŭ loĝantaro)
* Listo de milionurboj
* Nagoja Urba Subtera Fervojo


Kategorio:Urboj de Gubernio Ajĉi
Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Marhavenaj urboj
Kategorio:Urboj de Japanio
Paulo Sérgio Viana

**Paulo Sérgio VIANA** [paŭlu 'sεRĵju vi'ânə] estas aktiva brazila esperantisto kaj pensiula kuracisto, kiu tradukis la verkojn *La alienisto*, *Postmortaj rememoroj de Brás Cubas* kaj *Dom Casmurro* de Machado de Assis kaj Sano: Strategio por Ŝanĝo de Mário M. Chaves. Li ankaŭ estas la tradukinto de la verko *Socia Rolo de Kromamantoj* de Agenita Ameno. Li publikigis plurajn primedicinajn artikolojn en la gazeto *Monato*.

Plurfoja laŭreato de Belartaj Konkursoj de UEA en 2002-2008, lian novelon *Sekretoj*, premiita dum la Belartaj Konkursoj de UEA 2002, tradukis en la ukrainan Viktor Pajuk (Vsesvit, 2007, 2-3).

En recenzo pri antologio de mikronoveloj Paulo S. Viana resumas la gravecon de rakontado por la homa vivo:

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* biografio de li kun foto okaze de lia honora membreco de UEA, en prezento de julio 2025 de la tiujara UK (en formato PDF, paĝo 7, )
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Paulo Sérgio Viana en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko ()
* Intervjuo kun Paulo Sergio Viana en la blogo Klubo Jules Verne
* Podkasta.net Poemoj kaj aliaj tekstoj
* Alivorte, libere elŝutebla libro kiun li tradukis, retejo de Universala Esperanto-Asocio

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Brazilaj kuracistoj
Reims

alternative=La urbodomo de Reims|eta|La urbodomo de Reims
**Reims** [] estas urbo en nordorienta Francio. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km² - en 2010 ĝi havis  loĝantojn. Pro tio estas la plej loĝata komunumo en la departemento Marne kaj la regiono Grand Est, kvankam ĝi nur estas subprefektejo.

Reims dum romia tempo estis *Durocortorum*, sed antaŭe estis ĉefurbo de la galla popolo *Rèmes*. Ĝi estis la ĉefurbo de la historia provinco de Ĉampanjo, kaj ankaŭ la precipa centro de Ĉampano-keloj. Tie estis kronitaj la reĝoj de Francio, post kiam Klodvigo la 1-a igis sin kristano kaj igis sin kroni per Sankta Remiĝo ĉirkaŭ la jaro 500 (laŭ iuj en 498/499, laŭ aliaj en 507).

Reims posedas tri lokojn apartenantajn al la monda heredaĵo de Unesko: katedralon, la bazilikon Sankta Remio kaj la palacon de Tau.

## Geografio 
eta|Situo de Reims inter la komunumoj de Marne
Reims situas en nordorienta Francio,  de Parizo,  de Metz,  de Lille kaj  de Strasburgo.

## Monumentoj 
### Katedralo Nia Sinjorino 
[eta|maldekstra|altdekstre|La [katedralo de Reims]]
Ĉefa vidindaĵo de Reims estas ĝia katedralo, unu el la plej belaj gotikaj konstruaĵoj. En ĝi la reĝoj de Francio kutime estis kronitaj.

Ĝi estas parto de la Monda Kulturheredaĵo de UNESKO kaj tutmonde fama pro siaj eleganteco kaj harmonieco. Rimarkindaj estas ankaŭ ĝia statuaro kaj ĝiaj vitraloj, precipe la granda rozo.

### Baziliko Sankta Remio 
Post la katedralo, kiun ĝi preskaŭ egalas laŭ grando, la plej fama preĝejo de Reims estas la baziliko Sankta Remio, dum iu tempo ligita al grava monaĥejo. Ĝi estis konstruita dum la 11-a, 12-a, 13-a kaj 15-a jarcentoj. La navo kaj la ĉefa transepto estas la plej malnovaj partoj; la fasado de la suda transepto estas pli nova.

### La Marsa Pordego 
eta|dekstra|Marsa Pordego
La Marsa Pordego estas la plej malnova monumento de la urbo. Ĝia nomo devenas de la romia dio Marso, kiu proksime havis templon. Ĝi ne vere estas pordego, sed triumfarko 33 metrojn longa kaj 13 metrojn alta, konsistanta el tri arkoj.

## Trafiko 
En la urbo havis sian sidejon la flugkompanio Air Turquoise, ĝis fino de la aktivecoj en 2006.

## Edukado 
* NEOMA Business School

## Famuloj 
* Ĉildeberto la 1-a
* Jean-Baptiste de La Salle

## Ĝemelurboj 
Reims havas jenajn ĝemelurbojn:
* Salzburg (Aŭstrio),
* Aachen (Germanio),
* Canterbury (Anglio),
* Florenco (Italio),
* Arlington (Usono).

## Esperantistoj el Reims 
* André Albault
* Marcel Laignier
* Pierre Petit
* Georges Ramboux

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Marne
* Listo de urboj de Francio
* Reims (stacidomo)
* Reims-Maison-Blanche (stacidomo)‎
* Franchet d'Esperey (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Turismo en Reims
Galloj

**Galloj**  povas indiki 
*Gaŭloj (la klasiktempaj popoloj en ekzemple nuna Francio)
*Galloj (pastroj) nome de Cibela

Ankaŭ povas esti, ke vi serĉas 
*Gallo (Latina klasika poeto)
aŭ
*Sankta Gallo
Brasil Filatélico

Organo de Clube Filatélico do Brasil **Brasil Filatélico** seninterumpe eldonita du foje po jaro ekde januaro/februaro 1932. Sia unua redaktoro estis Benjamin Camosato kiu publikigis en kaj pri Esperanto en ĝi.

Kategorio:Brazilaj gazetoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Couvet

**Couvet** estis ĝis la 31-a de decembro 2008 komunumo de la distrikto Val-de-Travers en Svislando. Ekde la 1-a de januaro 2009 ĝi formas parton de la nova komunumo Val-de-Travers. La loko havis 2821 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006, nombro kiu malkreskis al 2755 ĝis la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
La industria komunumo situas en la centra Val-de-Travers ambaŭflanke de la rivero Areuse kaj sur la aluvia konuso de la flanka rivereto Sucre en la sud-okcidenta neŭŝatela Ĵuraso. Couvet estas fama por esti la sidejo de la supoze unua absinta distilejo en 1797: «Dubied Pere et Fils»

## Trafiko 
Couvet situas apud la kantona ĉefvojo de Neŭŝatelo al Pontarlier, kaj ĝi iam disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio inter la samaj urboj. Nuntempe la konekto al la publika transportreto okazas per la mallarĝŝpura fervojo al Saint-Sulpice de la *Transporto Regiona Neŭŝatela (Transports Régionaux Neuchâtelois, TRN SA)*. Krome ekzistas diversaj buslinio por la fajna distribuo.

## Famaj personecoj el Couvet 
* Couvet estas la hejmkomunumo de la eksa federacia konsilanto Max Petitpierre.

## Esperanto-Movado 
En Couvet naskiĝis la esperantistoj Jules Borel kaj Georges Stroele.

## Vidu ankaŭ 
* Couvet (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo .

Kategorio:Kantono Neŭŝatelo
Kategorio:Val-de-Travers (distrikto)
La islanda penismuzeo

eta|Esperanto estas uzata en *La islanda penismuzeo*
eta|Ŝildo de la Islanda Penismuzeo kun la nomo en nekutima Esperanto "La Islanda Faluslogia Muzeo"
**La islanda penismuzeo** () unue lokita en Reykjavík, Islando, nun translokita al Húsavík, urbo en la norda parto de Islando, estas probable la sola muzeo en la mondo, kie estas kolektitaj penisaj specimenoj de la diversaj mamulaj specioj de unu sola lando. Slipetoj kun nomoj de la specioj enhavas plurajn lingvojn, inkluzive de Esperanto.

## Vidu ankaŭ 
* La Vagina Muzeo
* *The Final Member*, filmo

## Referenco 
## Eksteraj ligiloj 
* Plurlingva hejmpaĝo. ( ,  ,  ,  ,  ,   kaj  )

Kategorio:Muzeoj en Islando
Kategorio:Peniso
Dordrecht

**Dordrecht** (prononcata [Dordreĥt]; neformale: **Dordt**, : **Dordreĥto**)  estas Nederlanda urbo kaj municipo en la provinco Sud-Holando. La urbo situas je la loko kie la rivero Merwede forkiĝas je la riveroj Noord kaj Oude Maas.

## Nomo 
La unua mencio de la pranomo de Dordrecht estas kiel Thuredrith. Tio signifas: travadebla loko en rivero Thure. La nuna nomo Dordrecht estas ofte esperantiĝita kiel Dordreĥto. La loĝantaro de Dordrecht neformale nomas sian urbon Dordt. De tiu formo devenas la nederlanda vorto *Dordtenaar*, kiu signifas dordreĥtano. Kiel adjektiva formo en la nederlanda ambaŭ ĝustas *Dordrechts* kaj *Dordts*. En Esperanto nur "dordreĥta" ĝustas kiel adjektivo.eta|300ra|Situo de Dordrecht

## Historio 
La Holanda grafo Vilhelmo la 1-a donis al Dordrecht urbajn rajtojn en 1220. Pro tio Dordrecht konsideriĝas la plej malnova urbo en Holando.

La urbo estiĝis apud malgranda rivero en torfaj marĉoj. En 1421 estis granda fluso, la tiel nomata *Fluso de Sankta Elisabeta*, kiu enakvigis grandajn partojn de la regiono. Pro tio Dordrecht ekde tiam kuŝas sur insulo, ĉirkaŭita de riveroj. Pro sia strategia situo la urbo disvolviĝis je grava transŝarĝejo. En 1299 ĝi akiris transŝarĝan monopolon. Dordrecht komercis ĉefe vinon, lignon kaj grenon.

En 1572 la holandaj Statoj (parlamento) por la unua fojo meminiciate kunvenis en Dordrecht. Reprezentantoj de ĉiuj holandaj urboj deklaris ribelon kontraŭ ilia estro, reĝo Filipo la 2-a de Hispanio kaj donis apogon al princo Vilhelmo la 1-a de Oranje-Nassau. De 1618 ĝis 1619 okazis en Dordrecht, reformacia grava kunveno, la tielnomata Sinodo de Dordrecht, dum kiu diversspecaj protestantoj interdebatis kaj oni decidis pri nova poste influhava traduko de la Biblio.

Dum la 18-a jarcento Roterdamo transprenis la gravan komercan rolon de Dordrecht.

## Ĝemelurboj 
*  Dordrecht, en la provinco orienta Kablando de Sudafriko (ekde 2006)
*  Varna en Bulgario (ekde 2001)
*  Bamenda en Kameruno (ekde 1993)
*  Hastings en Britio (ekde 1982)
*  Recklinghausen en Germanio (ekde 1974)

## Gravuloj 
* Ary Scheffer, pentristo
* Kees Buddingh, poeto
* Jack Schwarz, filozofo
* Jacob Hendrik Hoeufft, juristo kaj poeto
* Johan de Witt, politikisto

## Esperanto en Dordrecht 
* Estas Dr. L. L. Zamenhoflaan (aleo) en la urbo (vidu Listo de ZEO-j en Eŭropo);
* En Dordrecht naskiĝis la esperantistino Gerarda de Waart (1887);
* En Dordrecht mortis la esperantistinoj Jannigje van der Graaf (1976) kaj M. C. J. van der Graaf (1998).

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Suda Holando
Kategorio:Municipoj de Sud-Holando
Mafalda

La vorto **Mafalda** havas plurajn signifojn:
* **Mafalda (fikciulo)** estas bildstria ĉefrolulo.
* **Mafalda (Italio)** estas komunumo en Italio
Quino

maldekstra|eta|Quino en Parizo.
**Joaquín Salvador Lavado** (artista nomo **Quino**, naskiĝis la 17-an de julio 1932 en Mendoza, mortis la 30-an de septembro 2020) estis argentina bildstriisto, la kreinto de la bildstria serio *Mafalda*. Li gajnis multe da internaciaj premioj kaj honorigojn dum sia kariero. En 1982 li estis elektita "bildstria desegnisto de la jaro". En 2000 li ricevis la premion *Quevedos* pri desegna humuro.

## Eksteraj ligiloj 
* Lia oficiala TTT-ejo havebla hispane, angle, france, itale kaj portugale.
* Intervjuo kun Quino (angle).

Kategorio:Verkistoj de bildstrioj
Kategorio:Artistnomoj
Kategorio:Argentinanoj
Juliette Gréco

**Juliette GRÉCO** (naskiĝis  en Montpeliero, mortis  en Ramatuelle) estis franca kantistino kaj kinoaktorino.

Dum dua mondmilito ŝia patrino kunirigis ŝin en la Rezistado-movado. Kaptita de la germanoj, oni ne portis ŝin en Koncentrejon pro ŝia junaĝeco.

Venis "Liberigo" kaj la jaro 1945, ŝi konatiĝis kun la intelekta kirliĝo en Saint-Germain-des-Prés (kvartalo de Parizo) kaj kun la politika vivo per la komunista junec-movado. Ŝi konatiĝis kun Jean-Paul Sartre, ekkantis en kabaredoj kiel "le bœuf sur le toit" (bovo sur la tegmento) kaj famiĝis kantante kanzonojn de Boris Vian.

## Sukcesoj 
* *Ne me quitte pas*

## Internaj ligiloj 
* Playtime (filmo)

## Eksteraj ligiloj 
* A Tribute to Gainsbourg, zoom sur Juliette Gréco (Franclingva) 

Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Francaj aktoroj
Takaoka (urbeto)

**Takaoka** (高岡町 [takaoka-ĉō]), estis urbeto en la gubernio Mijazaki de Japanio. Komence de la jaro 2006 Takaoka kun la urboj Sadoŭara kaj Tano estis aligita al la pligrandigita urbo Mijazaki kaj ne plu ekzistas kiel sendependa municipo.

Laŭ la stato de la jaro 2003, la urbeto havis taksatan populacion de 12 621 loĝantoj kaj loĝdenson de 87,29 personoj po km². La tuta urbeta areo estis 144,58 km².

Kategorio:Municipoj de Japanio
Kategorio:Gubernio Mijazaki
Gubernio Tojamo

eta|300ra|
La **gubernio Tojamo** (; Hepburn/Kunrei: Toyama -), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo** Tojamo, estas gubernio de Japanio.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administra centro de la gubernio estas la samnoma urbo Tojamo.

## Geografio 
### Urboj 
Atentu ke la nomoj de la guberniaj urboj ankoraŭ devos esti ŝanĝataj al transskribado Hepburn, se mankas ekstera referenco por esperantlitera latinigo.

* Himi
* Kurobe
* Namerikawa [Namerikava]
* Ojabe
* Nanto
* Imizu
* Takaoka
* Tonami
* Tojamo (gubernia ĉefurbo)
* Uozu

### Kantonoj, urbetoj kaj vilaĝoj 
* kantono Nakaniikawa [Nakaniikava]
** Funahashi [Funahaŝi]
** Kamiichi [Kamiiĉi]
** Tateyama [Tatejama]
* kantono Simoniikawa [Ŝimoniikava]
** Asahi
** Nyûzen [Niuzen]
&nbsp;

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Gubernioj de Japanio
Cirklodanco

[eta|250px|La rondo, danco esperantista dum [UK 1909]]
eta|250px|dekstra|Danco de Apolono kun la Muzoj, ĉ. 1540
[eta|250px|dekstra|Tradicia cirklodanco en la [Nigra Arbaro, ĉ. 1915]]
**Cirklodanco** estas danco kie la dancantoj, ĝenerale tenante sin per la manoj, konsistigas grandan cirklon.

## Simbolismo 
Cirklo konjekteble estas plej malnova dancokunmeto. Ĝi troviĝas en multaj kulturoj, kiaj antikva-grekia Ĥorea, afrika, orienteŭropa, kelta, kataluna, sud- kaj nordamerika indianaj.

## Plej konataj genroj 
* en Eŭropo:
** Branloj
** Sardano (kataluna)

### Infanaj 
Cirklodancoj estas ankaŭ grava parto de infanaj ludoj kaj infana kulturo. Ili estas ĝenerale akompanataj de kantataj tekstoj.

## Vidu ankaŭ 
* Dancoj de universala paco (Sufiismo)
* Rondodanco

Kategorio:Danco
Bazalto

250ra|dekstra**Bazalto** estas vulkana, plej ofte nigra rokaĵo, kiu konsistas el mikso el fer- kaj magnezi-silikato, oliveno, pirokseno kaj plagioklazo. Se lafo malvarmiĝas ne malofte formiĝas plurangulaj metrojn longaj bazaltaj kolonoj en rekta angulo kun la malvarmiĝanta surfaco.
La fundo de ĉiuj oceanoj konsistas el bazalto.

Oni povas uzi ĝin por pavumo de stratoj, sed oni povas produkti el ĝi bazaltajn faserojn je , kiam ĝi fandiĝas. Tiu praktika uzeblo estas la intereso por arkitekto Azorín. Laŭ Francisko Azorín **bazalto** estas *Vulkana ŝtono nigreverda, tre malmola, uzata por konstruo.* Kaj li indikas etimologion el Basan, *propra nomo de palestina regiono*, kaj el tio el greka *basanites* kaj latina *basaltes*.

## Notoj 
Kategorio:Vulkanaj rokoj
Niŝo

**Niŝ** (ciril-litere "Ниш", latin-litere "Niš") estas urbo en Serbio. En 2004 ĝi havis 260.237 loĝantojn.

Niŝ estas la plej granda urbo en sudorienta Serbio kaj sidloko de Niŝava administra distrikto. En la Urbo de Niŝ, laŭ la censo de 2011, vivis 260.237 loĝantoj, el kiu en la urbo mem vivis 183.164 loĝantoj, tiel laŭ la nombro de la loĝantoj Niŝ estas tria la plej granda urbo en Serbio (post Beogrado kaj Novi Sad).

Ĝi situas 237 kilometrojn sudoriente de Beogrado sur la rivero Niŝava, proksime de ĝia enfluejo en la Suda Morava Rivero. La Urbo de Niŝ havas areon de 596,73 km², inkluzive Niŝka Banja kaj 68 antaŭurboj.

Niŝ estis la administra, milita kaj komerca centro de diversaj ŝtatoj kaj imperioj al kiuj, en lia longa historio, apartenis. En la areo de hodiaŭa Niŝ, en la antikva urbo Naissus naskiĝis romaj imperiestroj Konstantino la Granda kaj Konstancio III. La geografia pozicio de Niŝ faris ĝin strategie grava kaj tial alloga urbo por multaj konkerantoj. Dum historio, la teritorio kie hodiaŭ troviĝas la urbo pasis Dardanoj, Trakoj, Iliroj, Keltoj, Romanoj, Hunoj, Avaroj, kaj poste Bizancanoj, Serboj, Bulgaroj kaj Turkoj. En pluraj okazoj, la urbo estis okupita de la hungaroj kaj aŭstroj. Estis liberigita de la turkoj en 1878 kaj de tiam estas denove parto de Serbio, kun mallongaj interrompoj dum la Unua kaj Dua Mondmilito, kiam ĝi estis okupita. La influo de la personoj kiuj vivis en la hodiaŭa urbo de Niŝ estas notita en la kultura heredaĵo de la urbo, speciale en lia arkitektura diverseco.

La transporta infrastrukturo de la niŝa teritorio faras ĝin vojkruciĝon de tera kaj aera trafiko de Balkano (ĉefe pro la intensa trafiko al Turkio kaj Grekio), pro tial en Niŝ estas lokita ankaŭ Internacia flughaveno Car Konstantin la Granda.

La urbo estas grava ekonomia, akademia, kultura, religia kaj politika centro de Serbio. Universitato de Niŝ, fondita en 1965, havas 13 fakultatoj kaj proksimume 30.000 studentoj, kaj la urbo estas la sidejo de la Niŝa eparkio de la Serba Ortodoksa Eklezio.

Urbo Niŝ, de 2004 jaro, estas dividita en kvin urbajn komunumojn: Mediana, Palilula, Pantelej, Crveni Krst kaj Niŝka Banja.

## Esperantistoj 
* La serba esperantisto Agor Agoriĉ estis oficisto de ŝtatkontrolejo en Niŝ.

## Famuloj 
* György Sina, greka-aŭstra-hungara bankisto

Nis stone mallet.jpg|Ŝtona maleo trovita en Niŝ
Nis station den 180405.jpg|La fervoja stacio de  en aprilo 2005
Nis.jpg|Banovina

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Niŝ (stacidomo)
* Tramtransporto en Niŝo


Kategorio:Serbio
Kategorio:Urboj de Serbio
Waco

''''* estas urbo en la subŝtato Teksaso de Usono. Ĝi estas la administra centro de la kantono McLennan, iom oriente de la geografia centro de Teksaso. Laŭ censa takso de [[]] ĝi havis  loĝantojn.

## Servoj
Universitato Baylor (*Baylor University'', angle) estas privata universitato en Waco.

## Eventoj 
Je la  la prezidentoj resp. ĉefministroj de Kanado, Meksiko kaj Usono en  decidis la Partnerecon por Sekureco kaj Prospero.

## Loĝintoj 
*  estas la naskiĝloko de Wayne Jackson.
* Ĝi estis la naskiĝloko de komediisto Steve Martin.
* Ĝi estis la naskiĝloko de Jennifer Love Hewitt.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Teksaso
Iznogud

eta|dekstra|180px|Iznogud
**Iznogud** (elparolatas same kiel la angla *Is no good,* "neniel estas bona") estas bildstrio-rolulo de René Goscinny. Li estas la malica veziro, kiu konstante volas iĝi kalifo anstataŭ la kalifo, sed ĉiam fiaskas. Burleska, kaj plena je anakronismoj. Lia filo nomiĝas "Izveribad".

En aliaj lingvoj:
*franca: Iznogoud
*angla: Iznogoud
*finna: Ahmed Ahne
*greka: Ιζνογκούντ (Iznogúd)
*nederlanda: Iznogoedh 

## Vidu ankaŭ
* Iznogoud (televida serio)
* Iznogoud (filmo)

## Eksteraj ligiloj
* TTT-ejo de ties fervoruloj-klubo (en la franca)

Kategorio:Bildliteraturo
Kategorio:Fikciaj politikistoj
Kategorio:Fikciaj araboj
Kategorio:Maliculoj
Kategorio:Bildstriaj fikciuloj
Kategorio:Humuraj bildstrioj
Kategorio:Fikciuloj de la Mezepoko
Monto Saint Helens

eta|250px|maldekstra|Monto Saint Helens dum erupcio
[eta|maldekstra|250px|[David A. Johnston Unu horon antaŭ ol mortigis lin la erupcio en la jaro 1980]]
**Monto Saint Helens** [sejnt helenz] troviĝas en Vaŝingtonio (Usono). La alteco de ĉi tiu aktiva vulkano de la Kaskada montaro atingis 2950 metrojn antaŭ ĝia erupcio en 1980. Ĝia nuna alteco estas 2550 metroj.

En majo 1792, Kapitano George Vancouver vidis la monton de la Puĝeta markolo. En oktobro 1793, dum li estis en sia ŝipo ĉe la buŝo de la rivero Kolumbio, li denove vidis ĝin kaj nomis ĝin por honori la ambasadoron de Lia Brita Moŝto al la Kortego de Madrid, Barono Saint Helens, Alleyne Fitzherbert. Oni diras, ke la indiana nomo de la monto estis *Loŭala-klogh*, kiu signifas *fumantan monton*.

Neaktiva dum 120 jaroj, Monto Saint Helens violente erupciis la 18-an de majo 1980. Ĝi mortigis ĉirkaŭ 60 personojn kaj elsputis vulkanan plumon 18 300 m en la aeron. La erupcio kaŭzis fajrojn kaj kot-lavangojn, kaj kovris grandan areon per vulkana cindro. La vulkano kaj la ĉirkaŭaĵoj nun estas nacia monumento.

La 1-an de oktobro 2004, post multe da tertremetoj, Monto Saint Helens denove erupciis.

## Eksteraj ligiloj 

Dosiero:St Helens and nearby area from space.jpg|
Dosiero:St Helens before 1980 eruption.jpg|
Dosiero:MSH80 eruption mount st helens 05-18-80.jpg|
Dosiero:Whaleback, Mount St Helens volcanic crater (February 22 2005).jpg|

Kategorio:Vulkanoj en Usono
Kategorio:Montoj kun alteco inter 2000 kaj 2999 m
Kategorio:Kaskada Montaro
Elama lingvo

eta|300px|
La **elama lingvo** estas mortinta lingvo kiun parolis la antikva popolo de Elamo en Mezopotamio - hodiaŭ la iama regno de la Elama Imperio situas en sudokcidenta Irano.

La lingvo estas malbone pristudita fare de sciencistoj, sed ĝi neniel rilatas al la sumera, la ŝemidaj lingvoj kaj la hindeŭropaj lingvoj, kaj nenia moderna lingvo originas el ĝi. Kelkaj fakuloj provis kunligi ĝin kun la dravida lingvaro. Antaŭ 3000 jaroj la elamanoj kreis duonpiktografan skribsistemon, nomita pra-elama. Pli poste kojnoforma skribo estis enkondukita. Dum longaj tempintervaloj nenio aŭdeblis pri la elama historio, ĝia situo kaj statuso. Konatas ke la plej lastaj surskriboj en la elama lingvo datiĝas el proksimume la jaro 320 antaŭ nia erao.

## Vidu ankaŭ 
* Pra-elama skribo

## Eksteraj ligiloj 
* scenaro pri komuna deveno de Elamanoj kaj Dravidoj, kun mapoj

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Senparencaj lingvoj
Kategorio:Mortintaj lingvoj de Azio
Kategorio:Elamo
Hispana kuirarto

center|775px
eta|dekstra|Manĉa fromaĝo
dekstra|250px|eta|Manĉaj paneroj.
[eta|250px|dekstra|Paelo de [Valencio]]
dekstra|250px|eta|Andaluzaj paneroj.
eta|Sarsuela
dekstra|250px|eta|Murciaj paneroj.
Estas malfacile paroli pri tipe **hispana kuirarto**, malgraŭ ke ekzistas kelkaj disvastiĝintaj manĝaĵoj. Pli ĝuste oni trovas en Hispanio multajn regionajn kuirartojn, kion kaŭzas la diverseco en klimato kaj pejzaĝo.

En Hispanio oni manĝas pli poste ol ekzemple en Germanio. Do la tagmanĝo komenciĝas inter 13:30 kaj 15:30, kaj la vespermanĝo inter 21:00 kaj 22:30. Pri la diferenco parte kulpas, ke Hispanio uzas la saman horzonon kiel Germanio, sed situas multe pli okcidente, do kalkulita nur laŭ la suntempo (koncerne la pozicion de la suno en la ĉielo), la diferenco inter la manĝotempoj de Hispanio kaj Germanio estas konsiderinde malpli grava. Ankaŭ la pli varma klimato influas la manĝotempojn.

## Bazaj ingrediencoj 
* ajlo
* oliv-oleo
* vino
* porka viando

## Receptoj laŭ la ĉefa ingredienco 
### Cerealoj 
* Paneroj

#### Rizo 
; Paelo

### Fiŝo 
;Zarzuelo

#### Moruo 
;Marinita moruo
Ingrediencoj:

:1 kg. da moruo
:6 ajloj
:1 laŭro-folio
:Oliv-oleo
:Vinagro

Pretigado:
:Sensaligu la moruon dum 24 horoj.
Sekigu kaj poste tranĉu ĝin por friti en la oliv-oleo. Poste oni metas la pecojn en kaserolo kune kun la ajloj, vinagro, laŭro-folio kaj uzita oliv-oleo, kaj oni boligas ĝin sufiĉe da tempo ĝis ĝi pretas por manĝo.

### Legomoj 
* Gazpaĉo

### Marisko 
### Ovo 
; T.n. *"Hispana omleto"* (terpoma)

### Viando 
* Koĉifrito
* Karkamuzo
* Ŝafvianda raguo

## Varioj 
* Gazpaĉo
* Manĉa fromaĝo
* Ranokruroj

## Regionaj kuirartoj en Hispanio 
* Andaluza kuirarto
* Baleara kuirarto
* Kantabra kuirarto
* Kuirarto de Kastilio-Manĉo
* Kataluna kuirarto
* Valencia kuirarto

## Bildaro 

Dosiero:Paella_hirviendo.jpg|
Dosiero:Spain PigEars.jpg|
Dosiero:Chorizo cortado.jpg|
Dosiero:Longaniza.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Kuirarto, Kuirado
Provinco Ĥuzestano

[eta|ponto de [Ahvazo dumnokte]]
**Ĥuzestano** () estas provinco de Irano. Ĝia ĉefurbo estas Ahvazo. La plej grava haveno estas Abadano. Alia grava urbo estas Dezful.

La areo de la regiono estas . Laŭ la stato de oktobro 2011 en la provinco vivis  personoj. La loĝdenso sekve estas 71 homoj/km². La ISO-kodo de la provinco estas IR-10.

En la regiono loĝas  de araboj, luroj kaj baĥtiaroj. Dum antikveco la regiono apartenis al la malnova imperio de Elamo. Ĝi estas la plej varma regiono de Irano; jam dum antikveco ĝi estis fama pro sia ega varmo dum somero.

Parto de la provinco ege suferis dum la dek-jara iraka-irana milito de 1980 ĝis 1989.

Propra muzika stilo de tiu regiono nomiĝas *Bandari* ("havena"). Ĝi sentigas arabajn influojn.

## Plej grandaj urboj 
* Ahvazo (provinca ĉefurbo)

### Distriktaj ĉefurboj 
eta|350ra|Anglalingva mapo pri Ĥuzestano
* Abadano
* Koramŝahr
* Dezful
* Andimeŝk
* Ŝuŝ (iam Suzo)
* Ŝuŝtar
* Behbahan
* Bandar Emam Ĥomejni
* Omidijeh
* Izeh
* Bagmalek
* Mahŝahr
* Susangerd
* Ramhormoz
* Ŝadegan
* Masĝed Solejman
* Hovejzeh

## Vidindaĵoj 
* Zigurato de Ĉoga Zanbil

## Esperanto-movado 
Ekzistas gastiganto de Pasporta Servo en Ahvazo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Gubernio de Ĥuzestano  (angle, arabe, perse)
* fotoj de Ĥuzestano (Esperante)

Kategorio:Provincoj de Irano
Abadano

eta|La haveno de Abadano kaj britaj ŝipoj
eta|260x260px|la universitato de petrolo de Abadano
**Abadano** () estas urbo en okcidenta sudo de Irano kun ĉirkaŭ 300 mil loĝantoj. Post Ahvazo ĉi urbo estas la plej grava urbo de Ĥuzestano. La plej proksima urbo al Abadano estas Ĥoramŝahro kiu estas 15 kilometrojn for de Abadano. Abadano ĝis la jaro 1977 estis la plej loĝata urbo de la provinco. En la jaro 1908 oni trovis naftoputon kaj en la jaro 1909 konstruiĝis la unua naftorafinejon. Abadano estas de tiam la ĉefa centro de naftoproduktado de Irano. La urbo estis detruita dum la Iraka-irana milito en 1980-1989. Abadano estas unu el la plej gravaj havenoj de Irano kaj ankaŭ havas flughavenon. 
* **Koordinatoj:** 

## Nomo 
Laŭ esploroj kiuj estas faritaj pri nomo de Abadano, ĝi signifas "loko por gardi la maron"; grekaj tergrafiistoj nomis ĝin "Arpfana" kaj "Apfadana"; la nomo "Abadan" estas arab-devena. Ĝis la jaro 1936 oni skribis ĝin perse "عبادان" sed post tiu dato, kiam Reza-ŝaho estis reĝo de Irano, oni ek-skribis ĝin "آبادان". Ankaŭ oni antaŭe nomis ĝin "ĝaziratol ĥazer" (Esperante: verda insulo) pro religiaj kialoj.

## Geografio 
Sudokcidente de Irano, Abadano troviĝas inter riveroj "Bahman-ŝir" kaj "Arvand-rud" kaj fakte ĝi estas insulo.

## Popolo 
Oni taksis ke Abadano havis 217988 loĝantojn en 2007. dum la Iraka-Irana milito en 1980-1989 multaj el loĝantanoj forlasis sian urbon por ĉiam.

## Kvartaloj 
Abadano entenas multajn kvartalojn ke el famaj kvartaloj oni povas rimarki "Ahamad-abad" , "Amiri" , "kuje kargar" , "Amir-abad" , "brejm" , "bovarde" ktp. ankaŭ Abadano enhavas du insuleton en si kies nomoj estas "ŝadmani" kaj "arg". insuleto "ŝadmani" en tiuj ĉi jaroj tre progresis kaj beliĝis por la turistoj.

## Eksteraj ligiloj 
* , arkivigita laŭ stato de februaro 2020 () 

Kategorio:Urboj de Irano
Kategorio:Marhavenaj urboj