open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ernő Ligeti

**LIGETI Ernő** estis rumania hungara verkisto, poeto, ĵurnalisto Naskita en Koloĵvaro la 19-an de februaro 1891 kaj mortis en Budapeŝto la 11-an de januaro 1945.

## Biografio 
Ernő Ligeti post juraj studoj fariĝis ĵurnalisto. Komence li estis la kunlaboranto de gazeto Nagyváradi Napló de Oradea, poste de Keleti Újság de Kluĵo. En 1924 li partoprenis la fondadon de la libroeldonejo-entrepreno Erdélyi Szépmíves Céh. En 1934 li fondis kaj ĉefredaktis la gazeton Független Újság. En 1940 li transloĝiĝis Budapeŝton kaj estis ĉefkunlaboranto de Magyar Nemzet. La hungaraj faŝistoj murdis lin kaj lian familion.

## Ĉefaj verkoj 
* Magányosan ezer tavasz közt (poemoj, Nv. 1913);
* Asszony (noveloj, Marosvásárhely, 1920);
* Belvedere (romano., Kolozsvár, 1921);
* Erdély vallatása (politikaj portretoj kun desegnaĵoj de Márton Hosszú kaj Domokos Pap, Kv. 1922;
* Én jót akartam (poemoj, Szatmárnémeti, 1924);
* Az ifjító szűz (r. Kv. 1925);
* Föl a bakra (r., Kolozsvár, 1925);
* A páneurópai mozgalom (studaĵo, Kv. 1926.
* A kék barlang (I – II., r., Kolozsvár, 1927);
* Vonósnégyes (rakontoj, Kv. 1928);
* A kuruzsló (r. Kv. 1929);
* A két Böszörményi (r., Kolozsvár, 1931);
* Az ő kis katonája (r, Mv. 1931);
* Az idegen csillag (r., Kolozsvár, 1932);
* Jákob az angyallal (romaneto, Nv. 1940);
* A rózsaszüret (r., Kolozsvár, 1941);
* Súly alatt a pálma (rakontoj., Kolozsvár, 1941);
* Noé galambja (r., Bp., 1943).
* Modern Robinson (noveloj);
* Eget vívó György deák (porjunulara romano, Bp.).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Ligeti, E
Ligeti, E
Ligeti, E
Ligeti, E
Bóly

**Bóly** [bOj], estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, (iam en subregiono de Mohács), en Distrikto Bóly, kies centro ĝi estas.
eta|maldekstre|

## Geografio 
Bóly situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Mohács-Pécs ĉefvojo estas proksime, fervojo Villány-Mohács estas ne tro for. La lasta urbo troviĝas 13 km-ojn.

## Historio 
La nuna komunumo estis loĝata jam dum la neolitiko, poste romianoj vivis tie. La unua skriba mencio devenis el 1093. Post la turkoj ŝvaboj alvenis kaj la kampoj apartenis al familio Batthyány-Mountenovo (batjAnji). En 1770 la familio fondis modernan bovocentron. En 1945 la germanoj estis deportitaj al Germanio. La kampoj iĝis elita ŝtata bieno. La komunumo urbiĝis en 1997.

## Vidindaĵoj 
* baroka romkatolika Preĝejo Johano Nepomuka (Bóly) de 1746, la turo estas 36 m-ojn alta
* kapelo omaĝe al Sankta Vendelo de 1771
* kapelo omaĝe al Sankta Valenteno
* Kastelo de Bóly aŭ kastelo de Batthyány-Mountenovo
* golgoto de 1843

## Famuloj 
* en Bóly naskiĝis:
** farmaciisto Judit Hohmann
** kemiisto Tibor Bérces
** Henrik Ripszám (pentristo)
* en Németbóly naskiĝis:
** pediatro János Kamarás
** skulptistoj János Meszlényi kaj Ferenc Trischler
* en Rácbóly naskiĝis:
** agronomo István Manninger

## Ĝemelurboj 
*  Semriach, Aŭstrio
*  Heroldsberg, Germanio
*  Cernat, Rumanio
*  Neded, Slovakio

## Referencoj 
eta|maldekstre|
Károly Molter

**MOLTER Károly** estis ŝvabdevena rumanuja hungara verkisto, kritikisto, publicisto naskita en Óverbász la 2-an de decembro 1890 kaj mortinta en Marosvásárhely la 30-an de novembro 1981. Li estis la patro de literaturkritikisto Péter Marosi de ĵurnalisto, verkisto Barna Marosi kaj de geologo Pál Marosi.

## Biografio
Károly Molter devenis el germana familio. Li studis en Kecskemét, kie ellernis la hungaran lingvon. En Budapeŝto akiris diplomon de instruisto pri la  hungara- germana lingvoj kaj loksidiĝis en Târgu Mureş, kie estis instruisto inter 1913-1945. Ekde 1945 ĝis 1950 li estis universitata profesoro de la germana lingvo en Bolyai Tudományegyetem. Ekde la komenco li estis ano de Verkista laborkomunumo Helikon. 

## Ĉefaj verkoj
*Harámbasák (vígjáték, Mv. 1920); 
*Majdnem hősök (novellák, Mv. 1925); 
*Özvegyország (színdarab Lenauról, Mv. 1926); 
*Tank (színmű, Mv. 1926); 
*Metánia RT (regény, Kv. 1929); 
*Faluszerző (kisregény, Brassó 1935); 
*Tibold Márton (Kv. 1937, 2. kiadás 1958); 
*Bolond kisváros (elbeszélések, Kv. 1943, 2. kiadás Kv. 1976); 
*Reformáció és magyar műveltség (tanulmány, Kv. 1944); 
*Deutsche Literatur im XX. Jahrhundert (egyetemi jegyzet, Kv. 1946); 
*Der Bürger in der deutschen Literatur (egyetemi előadások, Kv. 1948); 
*Csaló is csalódik (vígjáték, 1955); 
*Harci mosolyok (karcolatok, elbeszélések, Mv. 1956); 
*Iparkodj, kisfiam! (elbeszélések, Izsák József bevezetésével, RMI, 1964);
*Szellemi belháború (tanulmányok, cikkek, krokik, 1918-1944, RMI, 1968); 
*Metánia RT – Tibold Márton (két regény, RMI, 1969); 
*Komor korunk derűje (anekdoták, 1971); 
*Örökmozgó – Tank – Csaló is csalódik (három színmű, RMI, 1974); 
*Buborékharc (publicisztika, 1980).

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon
Iniciativo por Katalunio - Verduloj

**Iniciato por Katalunio - Verduloj** - katalune **Iniciativa per Catalunya Verds** (ICV) - estis politika partio, kun maldekstrema ideologio, kiu funkciis en Katalunio (Hispanio). La partio fondiĝis la 23-an de februaro 1987, kaj estas fuzio de la antaŭe sendependaj partioj *Iniciativa per Catalunya* (Iniciato por Katalunio) kaj *Els Verds*. IC estis socialisma partio, siavice formita per kunigo de maldekstraj partioj, inter kiuj la eksa historia komunistema partio PSUC, kaj *Els Verds* (La Verduloj), klasika verda partio. ICV havis fortajn rilatojn kun la hispana partio Izquierda Unida (Maldekstro Unuiĝinta), kiun iel reprezentis en Katalunio,

La partio post la ĝeneralaj elektoj de 2004 partoprenis en la registaro de Katalunio, en koalicio kun du pliaj partioj Partio Socialista de Katalunio (*Partit dels Socialistes de Catalunya*, PSC) kaj la socialisme sendependisma Maldekstro Respublikana de Katalunio (*Esquerra Republicana de Catalunya*, ERC).

Sur eŭropa nivelo, ekzemple en la parlamento kaj gvida komisiono de la Eŭropa Unio, la partio estis parto de la transnacia Eŭropa Verda Partio kaj de la parlamenta Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco. En la Eŭropa Parlamento de la periodo 2004 ĝis 2009 ĝi reprezentiĝis per la parlamentano Raül Romeva i Rueda.

La junulara branĉo de la partio nomiĝas ''Joves d'Esquerra Verda* ("Junuloj de Maldekstro Verda"). Antaŭe, kaj inter la anoj ankoraŭ nun, ĝi nomiĝis *Joves amb Iniciativa* ("Junuloj kun iniciativo").

En la jardeko de 2010 la partio suferis la konkurencon de la novaj partioj, inter kiuj Podemos, kaj perdis ĉefrolecon. Ĝi tamen partoprenis koaliciojn kun *Podemos* (*Podem'' en la kataluna) kun diversaj nomoj.

En 2019, sekve al forta ekonomia krizo, la partio anoncas sian dissolviĝon.

## Eksteraj ligiloj 
*  bazaj informoj pri la partio sur la paĝaro de la Eŭropa Verda Partio 

Kategorio:Politikaj partioj de Hispanio
Kategorio:Politiko de Katalunio
Kategorio:Ekologiaj partioj
Harkány

**Harkány** [harkAnj], estas urbo, signifa kuracbanloko kaj vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.
eta|maldekstre|

## Situo 
Harkány situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Kroatio-Pécs, laŭ iama fervojo Villány-Barcs. Siklós troviĝas 9, Villány 25, Pécs 26, Bóly 39, Budapeŝto 221 km.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1323 en formo *Harkan*. Dum la historio la komunumo longe apartenis al Siklós kaj ĝi ne senhomiĝis dum dominado de turkoj. La baroka luterana preĝejo konstruiĝis en 1802, iom poste konstruiĝis ankaŭ pli nova. Oni trovis sulfuran varman kuracakvon en 1820. Laboristo, kiu laboris en marĉo por fari ĝin kampo - konstatis - ke li resaniĝis. La katolika preĝejo ekfunkciis ekde 1906. La banejloko memstariĝis de Siklós en 1977 kaj urbiĝis en 1999.

## Vidindaĵoj 
* kuracbanejo
* Kirko Koro de Jesuo (Harkány)
* Kalvinana preĝejo (Harkány)
* Kalvinana preĝejo (Harkány-Terehegy)

## Ĝemelurboj 
*  Crikvenica, Kroatio
*  Trogir, Kroatio
*  Szczawnica, Pollando
*  Hajdúböszörmény, Hungario
*  Bruchköbel, Germanio
*  Kurĉatov, Rusio
*  Băile Tușnad, Rumanio
*  Baĉko Petrovo Selo, Serbio

## Famaj nomportantoj 
* Béla Harkányi, matematikisto
* Endre Harkányi, aktoro
* István Harkányi, kuracisto
* János Harkányi, ministro

## Referencoj 
## Fontoj 
* distancoj 
eta|maldekstre|Katolika kirko de Harkány

Kategorio:Harkány
Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario
Géza Tabéry

**TABÉRY Géza** (taberi) estis hungara verkisto, ĵurnalisto naskita en Nagyvárad la 17-an de julio 1890 kaj mortinte Oradea la 6-an de januaro 1958.

## Biografio 
Géza Tabéry studis juron en Ĝenevo. Reveninte li laboris en publikadministracio. Ekde 1909 li estis kunlaboranto de gazeto *A Hét*. Dum la registaro de Károlyi li estis ĉefprefekta sekretario kaj dum la Konsilantara Respubliko registarkomisara sekretario en Nagyvárad. Post la falo li estis iom da tempo malliberigita. Sekve li estis la redaktoro de *Magyar Szó*, Tavasz kaj kunlaboranto de *Nagyváradi Napló*, *Nagyvárad*, *Szabadság*. Li estis unu el fondantoj de Verkista laborkomunumo Helikon. En siaj lastaj vivjaroj li estis la gvidanto de Muzeo Ady.

## Ĉefaj verkoj 
* A clematisos udvar (elb., Békéscsaba, 1914);
* Néma harc (r., Békéscsaba, 1917);
* Át a Golgotán (r., Békéscsaba, 1917);
* Forradalmi versek (Békéscsaba, 1918);
* A tűzmadár (r., Kolozsvár, 1926);
* Szarvasbika (r., Kolozsvár, 1926);
* Vértorony (r., I – II., Kolozsvár, 1929);
* Októberi emberek (r., Arad, 1934);
* A csucsai kastély kisasszonya (Brassó, 1939);
* Medvetánc (Bukarest, 1958).

## Biografio 
* Ady Endre: T. G. (Nyugat, 1914);
* Babits Mihály: T. G. (Nyugat, 1931);
* Bóka László: T. G. (Szép Szó, 1936);
* T. (G. 1890 – 1958. (Igaz Szó, Marosvásárhely, 1958. 1. sz.);
* Jancsó Elemér; T. G. (Korunk, 1958. 7. sz.).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Tabery, G.
Lokomotiva neĝoblovilo

eta|dum laboro
La **lokomotiva neĝoblovilo** estas tipo de neĝoblovilo. Ĝi flankenĵetas la neĝon per rotacianta ĵetrado, muntita al lokomotivo. Ĝi konsistas el ĉ. 10 oblikve lokitaj, ŝanĝeblaj padeloj, ŝoveliloj. Tiel ĝi similas al tunelbora maŝino, kiu estis unuafoje uzata pro borado en Hoosac Tunnel en 1853. La unuan lokomotivan neĝoblovilon konstruis la firmao Henschel aŭ Leslie Brothers (1883) kaj estis vaporpelita. Oni uzis pli frue jam kojnajn plugilojn, almuntitajn al fronto de la lokomotivo, sed tio ne sufiĉis kontraŭ troa neĝo.

Ĝi povas forĵeti ĝenerale 300 tunojn po horo.

## Eksteraj ligiloj, angle 
* rapida trarigardo, fotoj. 
* listo de ekzistantaj lokomotivaj neĝobloviloj.
* [fotoj kaj funkcio de lokomotiva neĝoblovilo tra Donner Pass(https://eo.wikipedia.org/wiki/Donner_Pass) en Kalifornio.] 

Kategorio:Fervojaj vagonoj
Kategorio:Neĝo
Verdaj Demokratoj en Hungario

La partio **Verdaj Demokratoj en Hungario** - hungare **Zöld Demokraták Szövetsége** - estas nacia ekologia-alternativa politika partio en Hungario. Ĝi fondiĝis dum la jaro 1990 kun la nomo *Magyarországi Zöld Párt* ("Hungaria Verda Partio"). Tamen la radikoj de la hungaria verda movado jam ekkreskis komence de la 80-aj jaroj de la 20-a jarcento, kiam ĉie en Eŭropo ekestis verdaj partioj kaj movadoj, nur ke tiutempe en la komunisma ŝtato ankoraŭ ne eblis fondi oficialan partion.

Dum 1986 fondiĝis la *Duna Kör* ("Danuba Cirklo"), kiu sekrete dissemis informilojn, kiuj alvokis je protesto kontraŭ plano bari la riveron Danubo en Ĉeĥoslovakio kaj Hungario. La Cirklo organizis plurajn protestajn eventojn ekde la jaro 1986, gajnis la internacian alternativan Nobel-premion kaj signife partoprenis en la politikaj aktivaĵoj de la jaroj 1989 kaj 1990, kiuj gvidis al la ŝanĝo de reĝimo en la lando (Postkomunismo). La *Magyarországi Zöld Párt* fondita dum 1990 havis nur kelkmonatan aktivan vivon dum la fondojaro kaj reaperis dum 1993 kun ekologie dekstrisma programo kaj la malseriozeca slogano "Plantu hungariajn semojn en hungariajn inojn". Kiel respondo al tio, kaj por montri al la mondo ke en Hungario jes ja eblas saĝa verda aktivado, la partio "Verda Alternativo" (*Zöld Alternatíva*, ZA) fondiĝis dum 1993. Post iom-post-ioma kresko, la partio draste plipopulariĝis dum la jaro 2000, kiam aliĝis multaj junaj socialdemokratoj kaj la partia nomo estis ŝanĝita al la nuna nomo. Manko de financaj rimedoj, alianciĝoj kaj malalianciĝoj, alfluo kaj forfluo de multaj membroj kaŭzis grandajn perturbojn de la partio dum la ĝisnuna ekzisto.

Sur eŭropa nivelo, ekzemple en la parlamento kaj gvida komisiono de la Eŭropa Unio, la partio estis parto de la transnacia Eŭropa Verda Partio.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la partio 
* bazaj informoj pri la partio sur la paĝaro de la Eŭropa Verda Partio (en la angla) 

Kategorio:Politikaj partioj de Hungario
Kategorio:Ekologiaj partioj
Verda Partio (Irlando)

**Verda Partio** (gaele **Comhaontas Glas**, laŭvorte *Verda Alianco*; angle **Green Party**) estas nacia ekologia-alternativa politika partio en Irlando. Sub la nomo *Ecological Party of Ireland* (Ekologia Partio de Irlando) ĝi estis fondita dum la jaro 1981, fare de la dublina instruisto kaj esperantisto Christopher Fettes kun i.a. alia esperantistino, Máire Mullarney, en la Respubliko Irlando. Dum la jaro 1983 ĝi ŝanĝis sian nomon al *Green Alliance* (Verda Alianco), kaj dum la 1987 la anglalingva nomo estis ŝanĝita al *Green Party (*Verda Partio) kaj poste ankau irlandlingve *Comhaontas Glas***.**

La partio sukcesis enigi membrojn en ĉiujn lokajn parlamentojn de la Respubliko Irlando, en la nacian parlamenton Dáil Éireann kaj la Eŭropan Parlamenton. Sur eŭropunia nivelo, ekzemple en la Eŭropa Parlamento kaj la Eŭropa Komisiono, la partio estas parto de la transnacia Eŭropa Verda Partio kaj de la parlamenta Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco.

La Verda Partio de Nord-Irlando, la insula nordo administrata de Britio, dum la jarkunveno en 2005, konfirmite en poŝta voĉdono de ĉiuj partianoj dum marto 2006, decidis iĝi regiona branĉo de la irlanda Verda Partio, do simbole distanciĝis de Britio kaj alproksimiĝis al la najbara Respubliko Irlando. Post la partio Sinn Féin, la Verda Partio nun estas la dua plej granda tut-irlanda politika partio.

La 14-an de junio 2007 la Verda Partio kune kun la partioj Fianna Fáil kaj Progresemaj Demokratoj transprenis la registaron de la Respubliko Irlando.

## Esperantistoj 
* Trevor Sargent

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala repaĝo de la partio  
* Bazaj informoj pri la partio sur la retpaĝo de la Eŭropa Verda Partio 

Kategorio:Politikaj partioj de Irlando
Kategorio:Ekologiaj partioj
Paul Berg

**Paul Berg** povus esti:
* Paul Ariste origine ĝis 1927 *Paul BERG*, estona esperantisto.
* Paul Berg, usona biokemiisto.
Ferenc Szemlér

**SZEMLÉR Ferenc** semle:r, estis hungara poeto, verkisto, tradukisto naskita en Székelyudvarhely la 3-an de aprilo 1906 kaj en Bukareŝto la 9-an de januaro 1978.

## Biografio 
Szemlér studis en sia naskiĝurbo kaj Brassó, poste finis juron en Bukareŝto. Li estis advokato, ĵurnalisto en Braŝovo. Li publikigis en Erdélyi Helikon, Korunk, Nyugat, Válasz, Kelet Népe, Brassói Lapok, Déli Hírlap.

## En Esperanto aperis 
* Monto de la Sankta Triunuo (A Szentháromság-hegy), tradukita de Lenke Szász.

## Verkaro 
### Beletraj verkoj 
* Éjszakai kiáltás (Kolozsvár, 1930),
* Ember és táj (Kolozsvár, 1934),
* Más csillagon (Kolozsvár, 1939)
* Búvópatak (Bp., 1940),
* Lángoló napok (Bp., 1944)
* Tavaszodik (Kolozsvár, 1948);
* Mind több a fény (Bukarest, 1951);
* Harcolni híven (Bukarest, 1953);
* Szelek tenyerén (Bukarest, 1960);
* Változó vidék (Bukarest, 1960);
* Álmok között (Bukarest, 1961);
* Egy életen át (Bukarest, 1963);
* Vándorló évek (Bukarest, 1964);
* Minden halhatatlan (Bukarest, 1965);
* Különös korban (Bukarest, 1966)
* Arkangyalok bukása (Bukarest, 1947),
* Napforduló (Bukarest, 1959);
* Földön, égen (Bukarest, 1962)
* Augusztustól, augusztusig, Bukarest, 1963).
* A földalatti erdő (Bukarest, 1950);
* A hárompúpúhegy (Bukarest, 1957);
* Búcsú az ifjúságtól (Bukarest, 1957),
* Udvarhelyi Odüsszeia (Bukarest, 1971);
* Évgyűrűk (Bukarest, 1970);
* A mirigy esztendeje (Bukarest, 1969);
* A híd elkészül (Bukarest, 1949),
* Életünk és halálunk (Bukarest, 1968);
* Összegyűjtött verseinek (Versek, I–II., Bukarest, 1967)
* Madárjóslat (Bukarest, 1971),
* Kései kaszállás (Bukarest, 1973),
* Varázsvessző (Kolozsvár, 1972),
* Az álom túlsó partján (Bukarest, 1976);
* Fegyveres felhők (Kolozsvár, 1977);
* Személyes ügy (Bukarest, 1975);
* Emlékezés egy süvölvényre (Bukarest, 1978).

### Tradukvolumoj 
* Mai román költők (Bp., 1940),
* Ötsarkú égi csillag (Bukarest, 1959),
* Változó egekben (Bp., 1969).

### Studverkoj 
* Lépésről lépésre (Marosvásárhely, 1956),
* A költészet értelme (Bukarest, 1965),
* Százlátó üveg (Bukarest, 1977).

### Vojaĝpriskriboj 
* Négyarcú világ (Bukarest, 1970).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Lingvistika Societo de Usono

La **Lingvistika Societo de Usono** - angle *Linguistic Society of America* (LSA) - fondiĝis dum la jaro 1924 por antaŭenigi la sciencan fakon lingvistiko, do la sciencan studon de la homaj lingvoj. La societo estas la tutmonde plej larĝa profesia organizo por lingvistoj, havas pli ol 5.000 individuajn kaj bibliotekajn membrojn, kaj bonvenigas lingvistojn de ĉiu specialiĝo. Intereso pri la fako lingvistiko estas la sola kondiĉo por membriĝo. 

La societo laboras en lingvistikaj rondoj kaj konferencoj, sed ankaŭ alparolas pli vastan publikon, disdonante novaĵojn pri lingvistikaj eltrovaĵoj al amaskomunikiloj, respondante informpetojn pri lingvaj demandoj kaj subtenante klopodojn dissemi lingvistikajn vidpunktojn pri lingvopolitikaj demandoj. *Language* ("Lingvo"), la oficiala ĵurnalo de la societo, publikigas artikolojn pri multaj branĉoj de la scienca fako. La ĉiujaraj kaj someraj societaj konferencoj, someraj institutoj ĉiun duan jaron kaj pluaj eventoj subtenas la interkonatiĝon, pli intensan diskutadon kaj kunlaboron inter diversbranĉaj lingvistoj kaj antaŭenigas la studon de la fenomeno lingvo el diversaj perspektivoj. 

Inter la honoraj membroj de la societo ekde la jaro 2004 estas la esperantisto Probal Dasgupta.

## Retaj ligiloj anglalingvaj 
* oficialaj paĝoj de la societoj 
* listoj de prezidantoj de la societoj 
* paĝoj pri *Language*, la oficiala ĵurnalo de la societo 
* e-Language, reta eldono de la ĵurnalo *Language* kaj reta forumo pri lingvistiko
* paĝo pri la somera instituto 2005 de la societo en la universitato MIT de Kembriĝo, Masaĉuseco
* 2007 paĝo pri la somera instituto 2005 de la societo  en la universitato Stanford en Kalifornio

Kategorio:Lingvoscienco
Miklós Krenner

**KRENNER Miklós**, plumnomo **Spectator** estis rumanuja hungara ĵurnalisto, publicisto naskita en Garamberzence la 18-an de junio 1875 kaj mortinta en Budapeŝto la 11-an de aŭgusto 1968.

## Biografio 
Miklós Krenner akiris diplomon de instruisto en Kolozsvár pri historio-geografio kaj li doktoriĝis. Inter 1895–96 li verkis teatrokritikojn en Ellenzék, en 1905–06 en Déva, poste en Arad instruis. Iom da tempo li redaktis la gazeton Hunyad vármegye. En Szeged li estis instrudistrikta ĉefdirektoro en 1918. En 1919 li revenis en Transilvanujon kaj li instruis en Arad. Inter 1920–25 li estis ĉefkunlaboranto de Rendkívüli Újság ekde 1923, interna kunlaboranto de Erdélyi Hírlap, eksterna kunlaboranto de gazetoj Ellenzék kaj Magyar Kisebbség. Ekde 1924 estis ano de Erdélyi Irodalmi Társaság. Li publikigis ankaŭ en Hungarujo (*Magyarság*, *Független Magyarország*, *Magyarország*). En 1943 li translokiĝis en Hungarujon.

## Ĉefaj verkoj 
* *A nemzeti királyság eszméjének kialakulása* (Arad, 1900);
* *Néhány szó a Tanácsköztársaságról* (Bp., 1919);
* *Petőfi Sándor* (Arad, 1922);
* *Arad. Városkép* (Bp., 1937);
* *Negyvennyolcas Erdély* (red., Kolozsvár, 1943).
* *Az erdélyi út*. Válogotott írások. elekt., red. Béla György, 1995.

## Bibliografio 
* Méliusz József: Soha halottabb halott … (Előre, 1968. szept. 15.);
* Spectator az irodalomkritikus. Kérdez Méliusz József. Válaszol a Spectator (szemelvények kritikáiból, Utunk, 1965. 25–26. sz.);
* Ruffy Péter: K. M. (Világaim, Bp., 1979);
* Thury Zsuzsa: Barátok és ellenfelek (visszaemlékezés, Bp., 1979).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Verkarbibliografio 

Krenner, M
Krenner, M
Krenner, M
Krenner, M
Tunelbora maŝino

eta|modelo
La **tunelbora maŝino** (TBM) estas maŝino, kiu estis evoluigita por konstruado de tuneloj. Ĝi estas precipe konvena por grundoj kiel argilo, sed ankaŭ en rokoj, kie ne eblas eksplodigi. La borkapo havas la diametron de unu ĝis 15 m. La instalaĵo povas longi - post la borkapo - eĉ ĝis 200 m.

La borado okazas per rotaciaj tranĉaj radoj, sub premo. Oni devas samtempe fortigi la estiĝintan tunelon per ŝprucbetono aŭ alimetode.

La antaŭo de la borkapo estas dividita akvoreziste disde la posta porta parto, por ke oni povu bori eĉ en akva medio (ekzemple sub riveroj aŭ akvoriĉa, akvokonduka rokaĵo). Tiam la antaŭa parto staras sub tropremo.

Okaze de tro loza grundo (sablo aŭ ŝlima grundo) oni fortigas la grundon per likva nitrogeno aŭ speciala ŝaŭmo.

## Historio, produktado 
En la tuta mondo ekzistas nur kelkaj firmaoj, kiuj povas produkti tiajn maŝinojn. En Germanio *Herrenknecht AG* kaj *Wirth GmbH*; *Robbins* en Usono, Lovat en Kanado kaj Mitsubishi, IHI, Kawasaki kaj Hitachi en Japanio.

La unua uzo de bormaŝino okazis en la orienta Usono, ĉe konstruo de Hoosac-tunelo (1853). Uzo de la maŝino malpliigis la labordanĝerojn (eksplodojn per nigra pulvo; uzo de martelo kaj ĉizilo). La prezento por la ĵurnalistoj finiĝis post 15 minutoj: la tranĉa ĉizilo el gisfero montriĝis tro mola kaj la vapormaŝino tro malforta por pelado.

## Vidu ankaŭ 
* Premaera martelo
* Lokomotiva neĝoblovilo prenis la ideon de tio por purigi relvojojn por la trajno

Kategorio:Tuneloj
Kategorio:Maŝinoj
Kategorio:Konstruaĵa inĝenierado
Pneŭmata martelo

eta|Pneŭmata martelo dum laboro
**Pneŭmata martelo** estas maŝino, en kiu piŝto estas movita per kunpremita aero kaj tio transigas impulson je la labora parto, al ĉizilo. La premita aero estas produktita per motorpelita kompresoro kaj kiu estas ligita al la martelo tra konekta tubo. La premaera martelo ekzistas en diversaj formoj, de unumana, malpeza tra peza, dumana konstruaparato al aparato muntita al meĥanika brako de ekskavatoro.

La maŝino martelbatas la ĉizilon per impulso de la premita aero tra piŝto, reguligita per ventilo. La premaera martelo — pro la forta vibrado kaj laŭtega laboro — povas kaŭzi labormalsanon. Tial laboristo devas porti aŭd kaj vidprotektilojn. Danĝeras precipe la splitaĵoj de la beton-martelado.

## Historio 
La unuaj pneŭmataj marteloj estis uzataj en minado, kie oni jam aplikis premaeron dum la laboro. Oni uzis ĝin ekde 1866 en konstrulaboroj de Hoosac-tunelo.

Per evoluigo de moveblaj kompresoroj, la premaera martelo disvastiĝis eĉ en la konstrulaboro. Plua evolua celo estis malpliigo de la pezo, vinrado, laŭto.

Tipo de la premaera martelo estas la hidraŭla martelo, kie anstataŭ aero, hidraŭla oleo transdonas la laborenergion.

Oni ne konfuzu la premaeran martelon kun forĝa martelo, kiu estas lokligita similfunkcia maŝino. Laŭ simila principo laboras eĉ la premaera najlopafilo.

Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Kozármisleny

**Kozármisleny** [kozArmiŝlenj], estas urbo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécs.
eta|maldekstre|

## Geografio 
Kozármisleny situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, fervojo Pécs-Villány preteriras. Pécs troviĝas 8, Villány 25, Budapeŝto 198 km.
eta|
eta|

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko, de romianoj kaj avaroj. En la 11-a jarcento ĝi estis prefektejo. Antaŭ la turkoj fortikaĵo altiĝis, kiun la turkoj detruis. En 1760 germanoj alvenis. Tiutempe estis du vilaĝoj Kiskozár kaj Misleny, kiuj unuiĝis. La evoluo okazis en la 20-a jarcento, kiam oni aĉetis feriajn domojn, poste stabilajn domojn. En 1971 sentura katolika, en 2006 kalvinana preĝejoj ekfunkciis. En 1996 klostro kune kun kapelo konstruiĝis.

La vilaĝo ricevis rangojn grandvilaĝon en 2005 kaj urbon en 2007.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Nikolao de Flüe (Kozármisleny)
* Preĝejo Maŭro de Pécs (Kozármisleny)
* Kalvinana preĝejo (Kozármisleny)

## Ĝemelurboj 
*  Ocna Mureș, Rumanio
*  Sezze, Italio
*  Kopačevo, Kroatio
*  Orimattila, Suomio (2010)

Kategorio:Kozármisleny
Paul Linares

**Paul LINARES** estis esperantisto de franca deveno, kiu vivis en la hispana urbo Kordovo (Andaluzio). Ekde la fondiĝo de la urba Esperanto-asocio dum la jaro 1909, li estis forta motoro kaj animisto de la loka movado por la internacia lingvo. Dum la unuaj jaroj de ekzisto, la aktivecoj de la urba asocio unuavice koncentriĝis je organizado de diverstemaj konferencoj en la plej gravaj kulturaj centroj de la urbo, kunlabore kun diversaj urbaj politikaj asocioj; interalie dum la jaro 1911 Paul Linares gvidis la organizadon de multe atentata konferenco pri la temo "Esperanto kaj internaciismo" en la urba "Centro Junulara Respublikana" (*Centro Juvenil Republicano*).

Dum la periodoj 1909 ĝis 1911, 1911 ĝis 1913 kaj 1913 ĝis 1920, Paul Linares estis estrarano de UEA. Li elektiĝis honora membro de la asocio.

## Eksteraj ligiloj 
* hispanlingva artikolo pri la historio de Esperanto en Kordovo en la Kordova Vikipedio *Cordobapedia*

Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de UEA
Frotpurigo

**Frotpurigo** (angle: peeling, scrubbing) estas kosmetika praktiko kiu konsistas el forta frotado helpe de frotprodukton sur la malseka haŭto per broso, lufuja spongo aŭ iom pli maldelikata lavganto - ekz. el sisalo (en Brazilo, tradicie, virinoj uzas sukeron) por forigi senvivajn haŭtoĉeloj kaj purigi ŝtopitajn porojn. Frotpurigado permesas plirapidigi la produktadon de novaj ĉeloj kiuj kreas pli molan kaj glatan haŭton.

Kategorio:Kosmetiko
Gemoterapio

**Gemoterapio** estas tradicia terapio, kiu deiras de la kredo, ke portado de gemaj ŝtonoj havas pozitivan efikon sur la sano. Ekzemple, grekoj pensis ke ametisto estas bona kontraŭ postebrio kaj astekoj kredas ke jado kurus malsano de hepato. Oni difinas la povon de la gemo surbaze de la koloro, kemia strukturo kaj la formo de la kristaloj. Ankaŭ ne mineralajn gemojn, kiel perlojn, oni uzas kiel amuleton kontraŭ malsano aŭ kiel resanigilon.

Oni povas uzi la gemon en tri manieroj:

* la ĉeestado de ŝtono estas konsiderata sufiĉa por sanigo de la portanto;
* oni metas la juvelŝtonon sur malsana parto de la korpo;
* oni muelas la ĝemon kaj trinkas aŭ manĝas la pulvoron.

Kvankam la principo estas tre primitiva kaj kun tre malracia bazo, en multaj landoj oni ankoraŭ uzas tradician kuracilon el gemoj, ĉefe eburo kaj perlo, kaj kelkaj homoj, kiuj emas al alternativa medicino uzas kristalojn ĉefe por masaĝoj.

Kategorio:Alternativa medicino
Kategorio:Gemoj
Éva Lendvay

**LENDVAY Éva** (lendvai), familinomo *Szemlér*  estas hungara poetino, tradukistino kaj ĵurnalistino naskita la 24-a de aprilo 1935 en Braŝovo kaj mortis en Bukareŝto la 14-an de marto 2016. Éva Lendvay estas filino de la poeto, verkisto kaj tradukisto Ferenc Szemlér.

## Biografio
Lendvay finis muzikmezlernejon en sia naskiĝurbo (1953) kaj ŝi akiris diplomon de instruisto pri la hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Bolyai de Kluĵo (1959). Poste ŝi fariĝis ĵurnalistino ĉe la publikaĵoj Utunk (1959-62), Új Idő (1963-66), Művelődés (1967-68). Ekde 1968 ŝi estis interna kunlaborantino de Brassói Lapok.

## Ĉefaj verkoj
**Bájoló ének* (versek Lőrinczi László előszavával, Forrás, 1967); 
**A második kérdés* (versek, 1977); 
**A földtől a homlokunkig* (versek, 1981); 
**Umbra muntelui* (poemoj verkitaj en rumana lingvo, 1984); 
**Felszálló füst* (versek, 1986)

## Tradukvolumoj
* Thomas Mayne Reid: *A fej nélküli lovas* (romano, reverkaĵo) (1969);
* *Kutak* (1981);
* *Házinapló* (1990).

## Fonto
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kiropraktiko

**Kiropraktiko** aŭ **Ĥiropraktiko** estas kuracmetodo, kreita de kanadano Daniel David Palmer en 1895, kiu baziĝas sur la ideo ke erara pozicio de la vertebroj estas la kialo de malsanoj aŭ de doloroj pro nervopremo kaj ke kuracado eblas per manipulado de la kranio, de la vertebroj kaj de la pelvo en la bona pozicio. Ĝi estas uzata por la kuracado de funkciaj kaj neŭropsikologiaj perturboj de la korpo.

Parto de kiropraktiko estas bone akceptata de ĝenerala medicino, kiel formo de masaĝo por kuracado de kelkaj malsanoj, sed alternativa medicino ankaŭ uzas ĝin por kuraci malsanojn ne klare rilataj al vertebroj.

Plejparto de kiropraktikistoj vivas en Usono, kie alternativa uzo estas pli ofta. En aliaj landoj, la tekniko estas relative malofta. En Brazilo, ekzemple, ĝi ekzistas nur de 1995, kiel speco de fizioterapio.

## External Links 
* Chiropractor Adelaide: For additional information on Chiropractor
Klarvideco

[eta|500x500ra|[Kristala globo ofte estas uzata dum klarvideco kaj aŭgurado.]]
**Klarvideco** estas kapableco kontaktiĝi nealireblajn kampojn de informado aŭ vidi mensajn bildojn sen helpo de fizikaj okuloj kaj trans limigoj de ordinara tempo kaj spaco. En spiritismo oni nomas ĝin ankaŭ "duobla vidado" aŭ "dua vidado". La dua vidado estas la vidado de la animo.

Plej ofte, **klarvideco** estas spontanea, sed ofte, ankaŭ ofte elvoviĝas per la volo de tiu, kiu ĝin posedas. La duobla vidado povas kreski per ekzercado, sed dependas de fiziologia strukturo de individuo. Estas organismoj kiuj tute ne taŭgas por ĝi. Sekve, ĉar fizika strukturo estas hereda, ankaŭ klavideco ankaŭ estas ligita al familia heredaĵo. Sed, malsimile al plejmulto de korpaj kapabloj, kresko de **klarvideco** per edukado ankaŭ transiĝas de unu al alia familiano. Do, ankaŭ en kelkaj popoloj, klarvideco estas pli ofta ol en aliaj.

Malsaneco, alproksimigo de iu danĝero, granda afekcio povas kaŭzi aperon de duobla vidado. La korpo troviĝas en aparta stato, kiu ebligas al la spirito vidi, kion oni ne povas vidi per la korpaj okuloj.

Ne ĉiam, personoj dotitaj per duobla vidado konscias pri ĝi. Ili ofte opinias ĝin tute natura afero, kaj multaj kredas, ke se ĉiuj homoj sin bone observus, al ĉiuj same okazus.

## Konindaj klarvidantoj
**El la mondo**

* Nostradamus
* Malaĥi
* Edgar Cayce
* Jeane Dixon
* Ingo Swann
* Vanga

**El Pollando**

* Jakub Horowic
* Stefan Ossowiecki
* Czesław Klimuszko
* Krzysztof Jackowski

## Vidu ankaŭ 
* Divenado
* Paranormaleco


Kategorio:Spiritismo
Kategorio:Paranormalaj fenomenoj
Kategorio:Paranormala terminologio
Kategorio:Parapsikologio
Rodion Markovits

**MARKOVITS Rodion** (markoviĉ) estis rumanuja hungara verkisto, ĵurnalisto naskita en Kisgérce la 15-an de julio 1884 kaj mortinta la 27-an de aŭgusto 1948 en Temeŝvaro.

## Biografio 
Rodion Markovits abiturientiĝis en Satmaro, li akiris juran doktoriĝon en Budapeŝto. En la unua mondmilito li estis militkaptito (1915-22), kaj li redaktis gazetojn (Szibériai Újság, Amur Kurír, Kommuna). Li aliĝis al Ruĝa Armeo. Hejmenveninte li estis advokato en Satmaro, ekde 1926 kunlaboranto de Keleti Újság, ekde 1927 redaktoro de Szamos. En (1927) oni elektis lin en KZSTon kaj invitis lin al kunveno de Verkista laborkomunumo Helikon (1929), el kiu li baldaŭ retiriĝis. Iom da tempo li vivis en Budapeŝto, inter 1931 kaj 1939 li estis interna kunlaboranto de Temesvári Hírlap, ekde 1945 de Szabad Szó. Lia "kolektiva raportromano *Szibériai garnizon* (1927) estis la plej granda sukceso de la tuta rumanuja hungara literaturo kaj en hungara lingvo kaj internacie .

## Ĉefaj verkoj 
* Ismét találkozom Balthazárral (novellák, Szatmár 1925);
* Szibériai garnizon (kollektív riportregény, Kv. 1927; újabb kiadás 1965, Méliusz József bevezetőjével; Kv. 1981, Kovács Nemere előszavával);
* Aranyvonat (Bp. 1929);
* Sánta farsang (Bp. 1933; bukaresti kiadás 1967, kiegészítve elbeszélésekkel);
* Reb Ancsli és más avasi zsidókról szóló széphistóriák (Kv. 1941, újraközölve Sánta farsang 1967. 241-97);
* Páholyból (válogatott publicisztikai írások, Szekernyés János szerkesztésével és utószavával, 1970).

## Bibliografio 
* Gaál Gábor: A Szibériai Garnizon. Keleti Újság 1927. szept. 23. Újraközölve Válogatott rások I. 1964. 150-52; uő. M. R. és az Erdélyi Helikon. Korunk 1929. 680-82.
* Dsida Jenő: A kaszabörtön, a disznóbőr, a keresztrejtvény és egyebek. Nyílt levél M. R.-hoz. Erdélyi Lapok 1932. aug. 20.
* Ligeti Ernő: Súly alatt a pálma. Kv. 1942. 118-19.
* Jancsó Elemér: M. R.: Szibériai Garnizon. Igaz Szó 1965/10.
* Kubán Endre-Szekernyés János: M. R. hagyatékából. Korunk 1968/8.
* Méliusz József: Szegény Rodion. Közli Az új hagyományért. 1969. 48-96.
* Mikó Imre: Páholyból. Utunk 1970/27.
* Marosi Ildikó: A teljesebb Dsida-képért. Bevezető tanulmány a Séta egy csodálatos szigeten c. Dsida-kötethez. 1992. 26-27.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* http://translations.bookfinder.hu/indexa.htm 

M
Lolland

eta|200px|
**Lolland** estas -a insulo en Balta Maro en Danio meze inter Sjælland, Langeland, Falster kaj Germanio. Ĉirkaŭ  homoj loĝas en Lolland.

La plej multaj loĝlokoj de la insulo apartenas al la samnoma administra komunumo *Lolland*. Nur la insula oriento kun la loĝlokoj *Nysted* kaj *Sakskøbing* kun sia ĉirkaŭaĵo apartenas al la dum administra reformo de la jaro 2007 nove kreita komunumo Guldborgsund (la mallarĝa markolo *Guldborgsund* dividas la insulon de la pli orienta najbara insulo Falster).

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la komunumo Lolland (dane)
* interaktiva mapo pri la komunumoj de Danio (dane) 


Kategorio:Insuloj en Danio
Kategorio:Insuloj en la Balta maro
Kategorio:Urboj de Danio
Kategorio:Regiono Sjælland
Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
János Kemény (verkisto)

**KEMÉNY János**, barono (kemenj) rumanuja hungara verkisto, literaturorganizanto, teatrestro. Li naskiĝis en Pittsburgh, Usono la 5-an de septembro 1903 kaj mortis en Târgu Mureș la 13-an de oktobro 1971. Li estis la patro de operkantistino Klió Kemény kaj pentristo Árpád Kemény.

## Biografio 
János Kemény estis ido de malriĉigita baronfamilio. Li revenis Transilvanujon jam en sia infanaĝo. La mezlernejon li finis en Koloĵvaro. Li publikigis en la volumo de junaj transilvanujaj verkistoj (Tizenegyek antológiája, 1923). Post kiam heredis li subtenis la rumanujajn verkistojn kaj la literaturon. Kun Aladár Kuncz en sia kastelo en Marosvécs li organizis la Verkista laborkomunumo Helikon (1928). Ekde 1928 li estis la prezidanto de Kemény Zsigmond Társaság kaj ankaŭ tiu de Erdélyi Irodalmi Társaság. Ekde 1930 direktis la teatron en Koloĵvaro. Post la dua mondmilito la komunistaj aŭtoritatoj forprenis lian kastelon kaj bienojn, li subtenis sin kaj sian familion kiel korplaboristo, poste en Marosvásárhely estis bibliotekisto, kunlaboranto de revuo Új Élet.

## Ĉefaj verkoj 
* Rákoc Kis Mihály (r., Kolozsvár, 1929);
* Kutyakomédia (r., Kolozsvár, 1934);
* Ítéletidő. Történetek és rajzok a Havas életéből (Kolozsvár, 1938, 1942);
* A havas dicsérete (novellák; Marosvásárhely, 1957);
* Vadpáva (r., Marosvásárhely, 1958);
* Farkasvölgy (r., Bukarest, 1963);
* Halász, vadász, madarász (elb., Bukarest, 1968);
* Kakukkfiókák (önéletrajzi r., Bukarest, 1972);
* Vásárhelytől Lazacországig (útirajz, Kolozsvár, 1972);
* Apolló megtérése (összegyűjtött novellák, bev. Kántor Lajos, Bukarest, 1972).

## Bibliografio 
* K. J. emlékezete (Igaz Szó, 1971. 11. sz.);
* Sütő András: K. J. ravatalánál (Forrás, 1972. 4. sz.);
* Tóbiás Áron: Emlékezés K. J.-ra (Magy. Nemzet, 1972. nov. 19.);
* Marosi Ildikó: Közelképek. Húsz romániai magyar író (Bukarest, 1974);
* Jancsó Elemér: Búcsú K. J.-tól (Kortársaim, Bukarest, 1976);
* Domokos Géza: Őszi sorok (A Hét, 1978. 39. sz.).
* Jékely Zoltán: K. J. sírjánál (vers, Élet és Irod., 1971. 50. sz.);
* Thury Zsuzsa: Barátok és ellenfelek (viszszaemlékezések, Bp., 1979).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de familio Kemény

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj mecenatoj
Kategorio:Hungaraj framasonoj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Nuklea forto

[eta|240px|[Figuro de Feynman de forta protono-neŭtrona interago mediaciis per neŭtrala piono. Tempo procedas de maldekstro al dekstro.]]
[eta|240px|La sama figuro kun la apartaj [kvarkoj montritaj, ilustras kiel la *fundamenta* forta nuklea forto donas la nuklean forton. Rektoj estas kvarkoj, mult-kolorigitaj cikloj estas gluonoj (la subtenantoj de la fundamenta forto). Aliaj gluonoj, kiu bindas kune la protonon, neŭtronon, kaj pionon en-fluge, ne estas montritaj.]]
eta|240px|

La **nuklea forto** estas la forto inter du aŭ pliaj nukleonoj. Ĝi estas la kialo de la ligado de protonoj kaj neŭtronoj en atomkerno. Plejparte, ĉi tiu forto estas komprenata kiel la interŝanĝo de virtuala malpezaj mezonoj, kiel pionoj.

Ĝi estas iufoje konata kiel **forta rezida forto** por distingi ĝin de forta nuklea forto, kiu devenas de kvantuma kolordinamiko. La moderna termino estas donita kiam kvantuma mekaniko estis disvolvita en la 1970-aj jaroj.

Kategorio:Kvantummekaniko
Kategorio:Atoma fiziko
Kategorio:Forto
Dorchester (Masaĉuseco)

eta|dekstra|250px
**Dorchester** estas la plej grandarea kvartalo de Bostono en konteo Suffolk en Masaĉuseco (Usono). Iam ĝi konsistigis aŭtonoman urbon. Ĝi estis nomita laŭ Dorchester en Anglio, de kie venis aro da puritanaj enmigrintoj.

Kiam ĝi estis aneksita al Bostono en 1870, ĝi havis 12.000 loĝantojn kaj kamparan karakteron; ĝis 1920 ĝi urbeciĝis kaj kreskigis sian loĝantaron 150.000, pro fervojo kaj tramo.

La partoj de Dorchester estas jenaj:
* Adams Village
* Ashmont Hill
* Clam Point
* Codman Square
* Columbia Point
* Edward Everett Square
* Fields Corner
* Four Corners
* Franklin Field
* Franklin Hill
* Grove Hall
* Jones Hill
* Lower Mills
* Meeting House Hill
* Neponset
* Popes Hill
* Port Norfolk
* Savin Hill
* Uphams Corner

Kategorio:Bostono
Kategorio:Geografio de Masaĉuseco
Vendredo (fikciulo)

**Vendredo** estas fikcia karibano, savita de Robinson Crusoe de malamikoj. Li iĝas servisto de Crusoe, kiu nomas lin laŭ la semajna tago de lia saviĝo kaj instruas al li la anglan lingvon. Li helpas al Crusoe organizi la vivon sur la insulo, kie rompiĝis ties ŝipo, kaj plani foriron.

Kiam Crusoe sukcesas reiri al Eŭropo, Vendredo akompanas lin al Anglio kaj Portugalio. En plia novelo, "The Further Adventures of Robinson Crusoe" (la postaj aventuroj de Robinson Crusoe), Vendredo estas mortigita en mara batalo.

Defoe priskribas Vendredon kiel sendube lojalan kaj fidindan serviston aŭ amikon. Interesa detalo estas, ke Crusoe neniam donas al Vendredo kristanan nomon, kvankam li multloke en la romano de Daniel Defoe emfazas sian kristanecon.

William Takaku ludis lian rolon en la filmo *Robinsono Kruso* (1997).

Kategorio:Literaturaj roluloj
Kategorio:Fikciaj servistoj
Kategorio:Fikciaj nordamerikaj indianoj
Kategorio:Fikciuloj de la 17-a jarcento
Rumana Akademio

[eta|dekstra|250ra|Rumana Akademio, [Bukareŝto.]]
La **Rumana Akademio** ( [akadeˈmi.a roˈmɨnə])  estas la plej alta institucio pri scienco kaj kulturo en Rumanio. Ĝi estis fondita en 1866 sub la nomo ''* (rumana literatura societo); nun ĝi havas 181 membrojn, elektitajn por la tuta vivo.

Ĝia sidejo estas en Bukareŝto.

## Historio 
Laŭ iniciato de Constantin A. Rosetti je la  fondiĝis la Rumana Literatura Societo (*Societatea Literară Română*). Ĝia unua prezidanto estis Ion Heliade Rădulescu; ĝiaj fondaj membroj venis el ĉiuj regionoj de la lando:
* 7 membroj el la kerna regno: Vasile Alecsandri, Costache Negruzzi, Vasile Urechea-Alexandrescu, Ion Heliade Rădulescu, August Treboniu Laurian, Constantin A. Rosetti kaj Ion C. Massimu, al kiuj en 1867 aldoniĝis Titu Maiorescu kaj Nicolae Ionescu;
* 2 el Banato: Alexandru Mocioni, Vincențiu Babeș;
* 3 el Besarabio: Alexandru Hașdeu, Constantin Stamati, Ioan Străjescu;
* 2 el Bukovina: Alexandru Hurmuzaki, Ambrosiu Dimitrovici (kiun poste anstataŭis Ioan Sbiera);
* 2 el Makedonio: Ioan D. Caragiani, Dimitrie Cozacovici.
* 3 el Transilvanio: Timotei Cipariu, Gavriil Munteanu, George Barițiu;

En 1879 la societo ŝanĝis sian nomon al *Academia Română''.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo


Kategorio:Bukareŝto
Kategorio:Rumanio
Monda Ŝaka Ĉampionumo

eta|La nuna ŝakmondĉampiono Ding Liren
La titolo de **mondĉampiono pri ŝako** estas la plej alta rango por ŝakistoj. Normale la titolo estas donita per kvalifika turniro kaj finfine per batalado inter du ludistoj. La unua oficiala ŝaka ĉampiono estis la aŭstro Wilhelm Steinitz post sia venko kontraŭ Johannes Hermann Zukertort en la jaro 1886. La unua virina ŝakmondĉampiono iĝis la ĉeĥino Vera Menchik en 1927. La nuna vira mondĉampiono estas Ding Liren, la virina mondĉampiono estas la ĉinino Ju Wenjun.

Ĝis 1948 la metodo determini la mondĉampionon estis ĉiam per batalado inter du ludistoj. Pro la morto de la tiama mondĉampiono Aleksandro Aleĥin oni organizis 1948 turniron, la venkinto Michail Botwinnik ricevis la titolon. Poste la metodo estis ree batalado inter du ludistoj, inter la mondĉampiono kaj la venkinto de kandidata turniro. Ekde 1997 ĝis 2004 la monda ŝakasocio FIDE determinis la mondĉampionon per rekte elimina (nokaŭta) sistemo, en la jaroj 2005 kaj 2007 per duronda turniro inter 8 ludistoj.

## 15-a Mondĉampiono: Viswanathan Anand (2007–2013) 
Anand defendis sian titolon inter la 14-an kaj la 29-an de oktobro 2008 en Bonn, Germanio per konkurso de maksimume 12 partioj kontraŭ Kramnik. Oni promesis revanĉon al Kramnik antaŭ la ĉampionado 2007 en la sekvonta jaro, se li perdus la titolon. Post la dekunua partio la antaŭiĝo de Anand sufiĉis kaj la konkurso antaŭtempe estis finita.

::

## 16a Mondĉampiono: Magnus Carlsen (2013-2023) 
Magnus Carlsen gajnis la kandidatoturneon en Londono en printempo 2013 kaj la mondan titolon venkante Viswanathan Anand la 22-an de novembro 2013.

## 17a Mondĉampiono: Ding Liren (2023-2024) 
## Neoficialaj mondĉampionoj 
## Oficialaj mondĉampionoj 
## Mondĉampionoj laŭ FIDE, de 1993 ĝis 2007 
## Virinaj mondĉampionoj 
## Referencoj 
Kategorio:Ŝak-konkursoj‎

Kategorio:Tutmondaj sportaj konkursoj
Kluzo Neukirchen

eta|250px|Kluzo Neukirchen
eta|250px|Memortabulo enigita en la kluzomuron
La malnovan **kluzon Neukirchen** ĉe la Ruhr en la urbeto Werden apartena al Essen oni konstruis en la jaroj 1777 ĝis 1778. La nuntempe ne plu funkcianta kluzo situas malsupre de la lago Baldeney, tuj nordoriente de la Brehm-Insulo.

En la jaroj 1774 ĝis 1780 la prusa registaro konstruigis 16 kluzojn ĉe la Ruhr inter Ruhrort kaj Langschede. Frederiko la 2-a insistis, ke la Ruhr je tiu ĉi interspaco iĝu ŝipirebla, kiu okazis malgraŭ la rezisto de lokaj terposedantoj. Nur helpe de kluzoj *Ruhraaken* (barĝoj kun malgranda enmergiĝo) povis transporti karbon el la graflando Mark ĝis la Rejno sen transŝarĝado. Sian kulminon la ŝipiro atingis en 1860. Tiutempe la Ruhr estis la plej trafikata rivero de Eŭropo. En la sekvaj jaroj la ekprosperiĝanta fervojoj transprenis kreskan parton de la transportoj. Pro la starigo de la fervojlinio *Ruhrtal-Bahn* (1872 ĝis 1876) la ŝiptrafiko sur la Ruhr perdis sian gravecon.

La abato de Werden, *Johannes Hellersberg (abato ekde 1774 ĝis 1780), * konstruigis la kluzon Neukirchen ekde 1777 ĝis 1778, por venki la *Neukircher Schlagd* (transŝarĝejo), kiu servis por la movigo de grenmuelejoj sur ambaŭ flankoj de la Ruhr. La kluzo longas 42,9 kaj larĝas 5,65 metrojn. Entute du fojojn, 1829 kaj 1844, oni renovigis la kluzoĉambron. Dum la lasta renovado alvenis la mueldomo de la eksa grenmuelejo sur la kluzinsulo. Hodiaŭ la domo nomiĝas pro la farbigo *Weiße Mühle* (blanka muelejo) kaj loĝigas ekde 2003 parton de la Arta Universitato Folkwang. Ĉi tie ankaŭ estis la haveno *Neukirchen*, kie la karboŝipojn povis travintri.

Kiam oni en 1933 enbaris la lagon Baldeney por plibonigi la akvokvaliton, la kluzo de Neukirchen sekiĝis, ĉar ĝi ekde tiam troviĝas malsupre de la nova granda vejro. La akvosurfaco malleviĝis je 3,70 metroj, kaj la iama transŝarĝejo estis forigita. La ŝiptrafiko ekde tiam uzas la kluzon Baldeney kun la sekva normala fluo. Antaŭ ol en 1984 la kluzo Neukirchen estis metita sub monumentoprotektado kaj restaŭrita en la jaroj 1986 kaj 1987 de la *Staatliches Amt für Wasser- und Abfallwirtschaft Düsseldorf (StAWA)*, ĝi jam plurfoje estis superkonstruita.

## Vidu ankaŭ 
* lago Baldeney

## Eksteraj ligiloj 
* Neukircher Schleuse 
* Denkmal Neukircher Schleuse

Kategorio:Kluzoj en Germanio
Kategorio:Geografio de Essen
Kategorio:Kluzoj de Ruhr
Rocky

***Rocky*** estas 1976-jara filmo verkita kaj aktorita de Sylvester Stallone kaj direktita de John G. Avildsen. Ĝi rakontas "Amerikan Revon" de Rocky BALBOA, subedukata sed bonkora ŝuld-kolektisto en Filadelfio. Balboa ankaŭ estas amatora boksisto kiu ricevas la ŝancon defii la pezegan ("Heavyweight") mond-ĉampionon de boksado kiam alia boksisto rompas sian manon.

La filmo estas farita por nur US$1,2 miliono, en nur rapida 28 tagoj. Ĝi estis surpriza sukceso, kaj gajnis pli ol US$117,2 milionon, kaj gajnis tri Akademiajn Premiojn, inkluzivante premion por plej bona filmo. Ĝi ricevis plimulton de pozitivaj recenzoj, kiuj helpis eklanĉi la karieron de Stallone. Kvin postfilmoj estis farita en la Rocky serio: Rocky II, III, IV, V, kaj Rocky Balboa.

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1976
Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo
Kategorio:Luktosportaj filmoj
Kategorio:Amaferaj filmoj
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Usonaj filmoj
István Molnár (muzeologo)

**MOLNÁR István** d-ro, estis rumania hungara pedagogo, etnografo, muzeologo. Li estis naskita en Bordos la 17-a de decembro 1910 kaj mortinta en Cristuru Secuiesc la 10-an de januaro 1997.

## Biografio 
La mezlernejon István Molnár finis en Cristuru Secuiesc (1929) kaj apud geografio kaj historio li akiris fakkvalifikon ankaŭ pri etnografio en Universitato Ferdinand en Kluĵo (1935). Li revenis en sian mezlernejon. Kun siaj lernantoj kaj instruistkolegoj li fondis lernejan, poste urban muzeon (1946). Li doktoriĝis pri etnografio ĉe la profesoro Béla Gunda en la Universitato Bolyai (1948). Post la ĉesigo en 1955 de la Ŝtata Porinstruista Instituto de Cristuru Secuiesc, kie li estis instruisto, ekde 1956 ĝis sia pensiuliĝo (1977) li dediĉis sian agadon nur al muzeo. Li publikigis multajn studojn etnografiajn. Estas gravaj ankaŭ liaj lokhistoriaj esploradoj. En revuo Művelődés li prezentis la malnovan historion de Cristuru Secuiesc (1978-79). En ĵurnalo Hargita Népe prezentis la vilaĝojn Ceheţel, Tărceşti, Mihăileni, Benţid, Cobăteşti, Turdeni, Nicoleni, Chedea Mică, Chedea Mare, Rugăneşti (1991-92).

## Libroj 
* *Sóvidéki keresztszemesek*. *Cusături din Ţinutul Ocnelor* (kun Kálmán Molnár , Csíkszereda 1971);
* *Csontkarcolatok, porszaruk rajzai*. *Modele de incizie pe os* (kun teksto rumana de Ovidiu Marcovici, kun desegnaĵoj de Ughy István. Csíkszereda 1975).
* *Rátok bízom...* etnografiaj fotoj, 2012.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Molnar, I.
Molnar, I.
Kategorio:Hungaraj muzeologoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Brehm-Insulo

eta|250px|Brehm-Insulo rigardata ekde la Gustav-Heinemann-Ponto
La **Brehm-Insulo** (*Brehm* signifas el la platgermana *bordo*) estas malgranda riverinsulo en la fluo de la Ruhr en Essen -Werden. Popoldire oni prefere nomas ĝin simple *Brehm*.

Jam en 1572 ĝi estis uzata kiel paŝtejo, sed nuntempe la insulo estas la "urboparko" de Werden kun malnova arbostoko plantita komence de la 20-a jarcento, infanludejo kun telfero, piedpilkejo kaj granda herbejo por ripozado aŭ ludado. Supre de fiŝvejro malgranda ponto ligas la insulon kun la orienta riverbordo kaj la malnova centro de Werden. Ĉe la bordo troviĝas dum somere ludonejo por pedalboatoj. Tuj supre la Brehm-Insulo situas la kluzo Neukirchen, kaj kelkcent metrojn pli supre la vejro de la lago Baldeney.

Dum bela vetero sportinstruistoj el ambaŭ gimnazioj de Werden utiligas la insulon por okazigi la sportinstruon.

Kategorio:Insuloj en Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Riverinsuloj en Eŭropo
Kategorio:Geografio de Essen