open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grimpado

**Grimpado** estas sporto, en kiu oni suprenigas (aŭ subenigas) la korpon uzante tenilojn aŭ frikcion sur ia surfaco. Ekzistas diversaj stiloj de grimpado:

* **Diversaj surfacoj:** montgrimpado; interalie rokgrimpado, sporta grimpado, blokgrimpado, gvida grimpado kaj glacigrimpado, teknika grimpado.

* **Protektmaniero:** Ekzistas diversaj manieroj por sekurigi sin kontraŭ la risko de falo: en tradicia grimpado, antaŭgrimpanto metas sekurigilojn dum grimpado, por ke falo estu malpli granda, kaj la sekvanta grimpanto estas poste sekurigita de supre, kaj reprenas la sekurigilojn; en sporta grimpado, sekurigiloj estas fiksita al la roko, aŭ ekzistas desupra ŝnuro; en ŝtonega grimpado oni grimpas ŝtonegojn, kaj uzas matracon aŭ amikon por gardi kontraŭ tiel malpli altaj faloj; en sola grimado oni uzas neniajn sekurigilojn kaj grimpas sole.

* **Uzo de sekurigiloj:** se oni uzas la sekurigilojn nur por gardi kontraŭ la risko de falo, tio estas libera grimpado; se oni uzas ilin ankaŭ por progresigi sin, tio estas teknika grimpado.

Grimpvojoj estas taksitaj laŭ diversaj sistemoj en diversaj landoj, ankaŭ foje depende de la stilo.

Grimpado ĉe roka krutaĵo ricevas la nomon varapo (nomo de roka koridoro apud Ĝenevo).

## Fotaro 

Dosiero:Escalda en Fitz Roy, Chaltén - Argentina.jpg|Grimpanto sur Cerro Chaltén, Argentino
Dosiero:Eisklettern kl engstligenfall.jpg|Grimpado sur glacio
Dosiero:Climbing 0.jpg|Grimpanto
Dosiero:Valkyrie (The Roaches).jpg|Alpistoj sur "Valkirioj" je la Roaches
Dosiero:Calico Hills climbing.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Arbogrimpado
* Internacia Federacio de Sporta Grimpado

Kategorio:Sporto
Matthias Claudius

**Matthias CLAUDIUS**  (naskiĝis la 15-an de aŭgusto 1740, mortis la 21-an de januaro 1815) estis germana verkisto.

Kiel filo de pastro li naskiĝis en Reinfeld (Holstinio). En Jena li ekde 1759 studis teologion, juron kaj politikajn sciencojn, sed sen diplomo li en la jaro 1763 revenis al sia hejmurbo. Samjare li publikigis sian unuan verkon: *Tändeleyen und Erzählungen*.

Dum la sekvaj jaroj li vivtenis sin ekz. kiel ĵurnalisto, tradukisto kaj sekretario. Ekde 1771 li kunredaktis kaj eldonis la ĵurnalon *Der Wandsbecker Bothe*, al kiu kontribuis famuloj kiel ekz. Friedrich Gottlieb Klopstock kaj Gotthold Ephraim Lessing. Pro manko de mono la ĵurnalo ĉesis aperi en 1775.

Post tio, uzante la pseŭdonimon **Asmus**, Matthias Claudius ekde 1775 publikigis sian kolekton de poezio kaj prozo *Asmus omnia sua secum portans oder Sämmtliche Werke des Wandsbecker Bothen*. La vespera kanto (germane *Das Abendlied*), ankaŭ konata kiel "La luno nun ekhelas" (germane *Der Mond ist aufgegangen*) estas lulkanto de Matthias Claudius kaj unu de la plej konataj verkoj de germana literaturo; ĝi estis publikigita en 1779. 

Ekde 1777 li okupis la postenon de bank-revizoro, kiu ebligis al li kaj lia familio vivon sen financaj zorgoj. Li mortis en 1815 en Hamburgo.

## Listo de verkoj 
* *Tändeleyen und Erzählungen* (1763)
* *Asmus omnia sua secum portans oder Sämmtliche Werke des Wandsbecker Bothen* (1775-1781)
* *Der Tod und das Mädchen*

## En Esperanto aperis 
*Homo* ; *Milita kanto* ; *La morto* ; *Vespera kanto* / trad. Guido Holz. - En : Übertragungen = Transkondukoj. - Messkirch : Gmeiner, 1988. - p. 21-25

## Eksteraj ligiloj 
* http://dispatch.opac.d-nb.de/DB=4.1/REL?PPN=118521098 
* http://gutenberg.spiegel.de/claudius/wandsbek/wandsbek.htm 
* http://gutenberg.spiegel.de/claudius/gedichte/mensch.htm 
* http://gutenberg.spiegel.de/claudius/gedichte/christia.htm 

Claudius, Matthias
Treasure (albumo)

**Treasure** ("Trezoro") estis la tria albumo de brita rokgrupo Cocteau Twins, eldonita en 1984. Ĝi estis la unua post la aliĝo de basgitaristo Simon RAYMONDE.

La plej elstara evoluo de la albumo estas ke la vortoj de kantisto Elizabeth FRASER fariĝis plene ne kompreneblaj, stilo de kantado kiu restis centra al la sono de Cocteau Twins dum la postaj ses jaroj.

## Listo de kantoj 
#Ivo
#Lorelei
#Beatrix
#Persephone
#Pandora (for Cindy)
#Amelia
#Aloysius
#Cicely
#Otterley
#Donimo

## Eksteraj ligiloj 
**Treasure* ĉe la Eyesore Database

Kategorio:Albumoj
Jeff Buckley

**Jeffrey Scott** "**Jeff**" **BUCKLEY** (naskiĝis la 17-an de novembro 1966, mortis la 29-an de majo 1997) estis usona kantisto kaj gitaristo kies unika voĉo kaj elstara talento sendis lin al ioma fameco. En 1994, Buckley eldonis sian unuan albumon *Grace* (Graco), kolekto de dek kantoj. Kvankam ĝi malrapide vendiĝis, la albumo rapide ricevis kritikan laŭdon kaj aprezon de aliaj muzikistoj, i.a. Jimmy Page kaj Robert Plant, Bob Dylan, kaj Paul McCartney.

La naiveco de Buckley pri la muzika industrio kondukis lin al neeltenebla situacio. Post la eldono de sia unua albumo, li pasigis pli ol du jarojn en koncertoj ĉirkaŭ la mondo. Ŝajnis laciga sed efika maniero por resti sendependa de la muzikeldonejo.

Buckley estis dediĉa admiranto de la muziko de brita rokgrupo Cocteau Twins kaj havis mallongan amrilaton kun ties kantistino Elizabeth Fraser.

Dum li registris sian duan albumon, Buckley dronis en la rivero Mississippi en 1997, havante nur 30 jarojn.

La patro de Jeff Buckley estis la muzikisto Tim BUCKLEY, kiu eldonis serion da folkaj kaj ĝazaj albumoj en la malfruaj 1960-aj kaj fruaj 1970-aj jaroj antaŭ sia propra frua morto en 1975. Jeff Buckley renkontis sian patron nur unu fojon, sed li restis la tutan vivon pensema pri la ligo inter si kaj sia patro.

## Listo de albumoj 
* *Grace* (1994)
* *Sketches (For My Sweetheart the Drunk)* (1998)

## Eksteraj ligiloj 
*  jeffBuckley.com Oficiala retpaĝaro

Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Usonaj gitaristoj
Kislevo

[eta|180px|naŭkandela Ĥanuka kandelingo ĉe domo en [Krakovo, Pollando]]
**Kislevo** estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze de novembro. La festo Ĥanuka komenciĝas je la 25-a (ĝis la 2-a aŭ la 3-a de teveto).

## Vidu ankaŭ 
* Erao
* Judismo

Kategorio:Hebrea kalendaro
Teveto

**Teveto** estas monato de la hebrea kalendaro. La unuaj du aŭ tri tagoj estas la fino de Ĥanuka. Je la 10-a okazas fasto memore al la komenco de la sieĝo de Jerusalemo fare de Nebukadnecaro en -588. Nuntempe la 10-a de teveto estas ofte uzata kiel memortago por mortintoj dum la Holokaŭsto, kiam oni ne scias la veran daton de morto.

Kategorio:Hebrea kalendaro
Ŝevato

**Ŝevato** estas la kvina monato de la hebrea kalendaro kaj havas 30 tagojn. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze de januaro. Je la 15-a de ŝevato okazas Tu Biŝvat, festotago por arboj. Dum tiu tago, multaj judoj, speciale en Israelo, kie estas la mezo de la pluva sezono kaj la unuaj arboj ekfloras, plantas arbetojn aŭ manĝas festenon kun multaj fruktoj.

Kategorio:Hebrea kalendaro
Nisano

**Nisano** estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze de marto. Nisano estas la monato, dum kiu la izraelidoj eliris el Egipto, kaj do fojfoje estas konsiderata kiel la unua monato de la hebrea kalendaro. Pesaĥo komenciĝas je la 15-a de nisano, kaj daŭras ĝis la 21-a (la 22-a ekster Israelo). La 27-a de nisano estas la moderna memortago por la Holokaŭsto (la datreveno de la ribelo de la varsovia getto en 1943).

Vespere de la **14-a de nisano** (post sunsubiro) la Atestantoj de Jehovo solenas la Sinjoran Vespermanĝon. En la 14-a de nisano de 2011, 19 374 737 homoj vizitis la Sinjoran Vespermanĝon.

Kategorio:Hebrea kalendaro
Kategorio:Monatoj
Ijaro

**Ijaro** estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze-fine de aprilo.

La 4-a de Ijaro estas la israela memortago por soldatoj mortintoj dum la militoj (*Jom Hazikaron*), kaj la 5-a estas la israela tago de sendependenco (*Jom Haacmaut*) en 1948 (5708 laŭ la hebrea kalendaro).

La 18-a estas Lag-Baomer, festeto memore al la tago kiam plago de la studentoj de Rabeno Akiva ĉesis. Dum Lag-Baomer oni kutime faras grandajn festfajrojn.

La 28-a estas la datreveno de la reunuigo de Jerusalemo dum la sestaga milito en 1967 (5727 laŭ la hebrea kalendaro), hebree *Jom Jeruŝalajim*.

## Vidu ankaŭ 
* Erao
* Judismo

Kategorio:Hebrea kalendaro
Tamuzo

**Tamuzo** estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze-fine de junio. La 17-a de tamuzo estas fasto memore al tago, kiam la romianoj trapenetris la murojn de Jerusalemo en 70, kaj ĝi signas la komencon de tri semajnoj de lamentado pri la detruita templo de Jerusalemo (ĝis Tiŝa B'av).

Kategorio:Hebrea kalendaro
Sivano

[eta|140ra|[Moseo (1638, José de Ribera (1591-1632), Muzeo de San-Marino]]
**Sivano** estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze-fine de majo. La 6-an de sivano (kaj la 7-an ekster Israelo) okazas la juda festo Ŝavuot.

Kategorio:Hebrea kalendaro
70

En la jaro **70** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 4-a - 5-a de aŭgusto: La Dua Templo ĉe Jerusalemo estas detruita de la romianoj kadre de la Unua Juda-Romia Milito.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Suinin Imperiestro de Japanio

|
Abo

**Abo**, ankaŭ nomata **Avo** (hebree אָב, "av"; rekonstruita biblia prononco: ) estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze-fine de julio. La unuaj naŭ tagoj de abo estas speciale malĝojaj tagoj de lamento pri la detruo de la templo de Jerusalemo. La 9-a de abo (''Tiŝa B'av'') estas la datreveno kaj 24-hora fasto memore al la detruo de ambaŭ temploj en Jerusalemo. En ĝi oni solene legas la Libron de la Plorkanto, la parton de la Tanaĥo kiu priskribas la ŝokiĝon de la judoj tuj post la detruo de la templo kaj la resto de Jerusalemo, la mortigo de la lasta juda reĝo Zedekia kaj la forpelo de la tuta juda popolo al ekzilo babilona.

La 15-a de abo estas tradicia festo de amo.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la hebrea kalendaro 
* pliaj informoj
* reta kalkulilo inter la kristana kaj hebrea kalendaroj 
* dua,
* tria kaj 
* kvara samcelaj komputilaj kalkuliloj 

## Vidu ankaŭ 
* Erao
* Islama kalendaro
* Judismo

Kategorio:Hebrea kalendaro
Elulo

[eta|[Ŝofaro estas blovata en ĉiu semajntaga mateno en la monato Elul ĝis Roŝ Haŝana]]
**Elulo** estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze-fine de aŭgusto. Elulo estas monato de pento, antaŭ la pentaj festoj *Roŝ Haŝana* kaj *Jom Kippur* en Tiŝrio.

Kategorio:Hebrea kalendaro
Adaro

**Adaro** estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze de februaro. Dum superjaro, Adaro estas konata laŭ la nomo *Adaro 2* aŭ hebree *Adar bet* kaj kroma, 13-a monato, *Adaro 1* aŭ *Adar alef* estas metita antaŭ Adaro 2.

La 13-a de Adaro estas la fasto de Ester, memore al la fasto, kiun faris Ester en la Biblio. La 14-a de Adaro estas Purimo, festo memore al la eventoj rakontitaj en la biblia libro de Ester. En Jerusalemo Purimo estas festata la 15-an de Adaro (kaj tiam ĝia nomo estas *Ŝuŝan-Purim*).

Kategorio:Hebrea kalendaro
Tiŝrio

**Tiŝrio** estas monato en la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze de septembro. Laŭ la juda tradicio, ĝi estas la monato, dum kiu la mondo kreiĝis.

Festoj dum tiŝrio:

* 1-a - 2-a: Roŝ Haŝana
* 3-a: Com Gedalja (La fasto de Gedalja)
* 1-a - 10-a: la tagoj de pento
* 10-a: Jom Kippur
* 15-a - 21-a (22-a ekster Israelo): Sukoto
* 22-a: Ŝmini Aceret
* 22-a (23-a ekster Israelo): Simĥat Tora

Kategorio:Hebrea kalendaro
La Tukoj

***La Tukoj*** estas esperanto-filmo, laŭ scenaro kunverkita sub gvido de Arno Lagrange de partoprenantoj de lingvostaĝoj okazintaj en La Maraude, Arrout, (Ariège en Pireneoj). La scenaro estas bazita sur lokaj Arieĝaj fabeloj pri forlasita adoptita kaj reprenita infano, mirakle sanigaj kaj fekundigaj tukoj, fekundigo de urso, fekundiga ŝtono kaj similaj. La filmo estis finrealigita en 2002 de Céline Bernard post eksiĝo de la unua gvidinto de la projekto. Ne perfekta laŭ lingva kaj aktorluda vidpunkto, la filmo tamen ricevis unuan premion en la kategorio arta filmo en Festivalo de Maribor (Slovenio), la . La ĵurio opiniis ke la filmo La Tukoj en bela maniero pruvas ke Esperanto povas esti normala kulturlingvo kaj ke ĝi ankaŭ havas karakteron. (el La Ondo de Esperanto )

Muziko de Kaj Tiel Plu.

## Aktoras 
* Anao (ĉefrolo): Sunjo Cash
* la patrino: Caroline Haïoun
* la patro: Rikardo Cash
* la hotelestro: Bernard Martinez
* unu el la *blankaj damoj*: Catherine Martinez
* (geaktoroj de Teatra Trupo de Tuluzo)
* la adoptopatrino: Evelyne
* la avino: Françoise
* (respondeculoj de *la Maraude*)
* la paŝtisto: Daniel
* la saĝulino: Anne-Marie
* la urso: Raphaël
* la adoptopatro: Christian Lavarenne

## Eksteraj ligiloj 
Ĝi spekteblas  ĉe Farbskatol'.

Kategorio:Esperanto-filmoj
-356

En la jaro **356 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* La Templo de Diano en Efeso, la 5-a Mondmirindaĵo estis detruita de fajrego.
* Demosteno ekis kiel oratoro.
* Ciro, imperiestro de Persio permesis al Judoj reiri al Jerusalemo.
* Romio: M. Fabius Ambustus kaj M. Popillius Laenas iĝis konsuloj. Malnobeloj akiris la rajton al diktatoreco.

## Naskiĝoj 
* En julio: Aleksandro la Granda en Pella, Makedonio.
* Timeo, greka verkisto.

Temple of Diana at Ephesus by Fedinand Knab (1886).pngTemplo de Diano en Efeso}}
Demosthenes orator Louvre.jpg|
Festivalo de Maribor

Esperanto > Kulturo > Filmoj > Festivalo de Maribor
----
La 5an **festivalon de video-filmoj en Esperanto** organizis Maribora Esperanto-Societo la 9an de novembro 2002 . Sendis siajn filmojn aŭtoroj el Francio, Aŭstralio, Kroatio, Nederlando kaj Slovenio.
Oni prezentis filmojn en du kategorioj: artaj kaj dokumentaj filmoj. Internacia ĵurio atribuis la unuan premion en la arta branĉo al la filmo *La Tukoj* de franca aŭtoro Céline Bernard. En la dokumenta branĉo la ĵurio ne atribuis premion, sed nur per diplomo laŭdis la filmon *Esperanto bunte vivas* de UEA. La ĵurio opiniis ke la filmo *La Tukoj* en bela maniero pruvas ke Esperanto povas esti normala kulturlingvo kaj ke ĝi ankaŭ havas karakteron. 

La sesa festivalo okazos en oktobro 2003 en Mariboro. Vi povas jam nun sendi viajn filmojn en VHS formato al : Esperanto-societo Maribor, Maistrova 5, SI-2000 Maribor, Slovenio. 

*(El La Ondo de Esperanto ).*

Kategorio:Esperanto-filmoj
Ĥeŝvano

**Ĥeŝvano** estas monato de la hebrea kalendaro. Iafoje ĝi estas ankaŭ konata kiel **marĥeŝvano**, kaj en la Biblio, ĝi estas konata kiel **Bul** (Reĝoj Libro Unua 6:38).

Ĝi estas aŭtuna monato, kaj ĝenerale okazas ene dum oktobro ĝis novembro de la Gregoria kalendaro. Neniuj ĉefaj judaj festoj okazas dum ĥeŝvano. 

Kategorio:Hebrea kalendaro
David Friedman

eta|dekstra|200px|David Friedman
**David D. FRIEDMAN**, (nask. la 12-an de februaro 1945) estas usona libertarianisma verkisto, ekonomikisto kaj profesoro pri juro. Li fariĝis gravulo de Anarki-kapitalismo, kiam lia libro *La Maŝinaro de Libereco* (angla titolo *The Machinery of Freedom*) estis eldonita.

David Friedman estas la filo de Milton Friedman, kiu gajnis la
Premion Nobel de Ekonomiko en 1976.

Li ankaŭ longatempe estas membro de la Socio por Kreema Anakronismo, kie li estas konata kiel *Cariadoc of the Bow* (*Kariadok de la Bow*).

## Eksteraj ligiloj 
* La persona TTT-ejo de David Friedman (angla)

Kategorio:Usonaj ekonomikistoj
Kategorio:Anarki-kapitalismo
La Maŝinaro de Libereco

ISBN 0-8126-9069-9 (angla)Interesega kolekto de eseoj de David Friedman pri la
privatigado de preskaŭ ĉio. Ĝi esploras la sekvojn de
libertarianisma penso, kaj proponas lian personan
deklaron pri la kialo de sia elektado por esti libertarianisto.

Friedman estas profesoro de juro ĉe la Universitato de
San-Klaro. Pli frue en lia kariero li estis profesoro de
ekonomiko, kaj multe de liaj argumentoj favore al libertarianismaj
aliroj restas sur iliaj ekonomikaj sekvoj. Friedman estas majstro pri
ekonomika rezonado kaj iliaj argumentoj estas tre konvinkaj.

Iom de la pli interesaj temoj en la libro inkluzivas la privatigadon
de juro (kaj leĝdonado kaj efektivigo de leĝoj) kaj la komplikan problemon de
provizado de publikaj komercaĵoj (ekzemple, nacia defendado) en pure
libertarianisma socio.

*Vidu ankaŭ:* private produktata leĝo
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.daviddfriedman.com/Libertarian/Machinery_of_Freedom/MofF_Contents.html 
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Anarkiismaj libroj
Kategorio:Anarki-kapitalismo
Ludwig von Mises

**Ludwig von MISES** (29-a de septembro, 1881 - 10-a de oktobro, 1973) estis ekonomikisto. Li naskiĝis en Aŭstrio-Hungario kaj instruis ĉe la Universitato de Vieno ekde 1913 ĝis 1934, dum li ankaŭ servis kiel ĉefa ekonomika konsilanto al la aŭstra registaro.

Von Mises foriris de Aŭstrio je 1934 pro la tumulto incitita de la Nazioj kiam ili prenis potencon; li unue iris al Ĝenevo, kaj je 1940 al Usono, kie li instruis ĉe Nov-Jorkia Universitato ekde 1945 ĝis 1969. Li estas unu el la estroj de la Aŭstria skolo de ekonomiko - li
verkis kaj prelegis amplekse por klasika liberalismo.

*Vidu ankaŭ Ekonomiko*

## Verkoj 
* Die Entwicklung des gutsherrlich-bäuerlichen Verhältnisses in Galizien: 1772–1848;

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Libertarianismo
* Murray Rothbard

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mises.org/epofe.asp 
* http://www.mises.org/humanaction.asp  
* Mises Instituto (en)
* Biografio de Ludwig von Mises (en)

Kategorio:Aŭstraj ekonomikistoj
Astura lingvo

eta|250x250ra|
La **astura lingvo** ( [asturjanu]), ankaŭ konata kiel ***bable*** estas latinida lingvo, parolata en la nordhispania regiono Asturio (, ). Multaj asturianoj glitas kontinue inter la norma hispana kaj la astura laŭ la medio. En la okcidenta parto de Asturio oni parolas la galegan lingvon.

Ekzistas tri grupoj de dialektoj: okcidenta, centra kaj orienta astura lingvo.

La astura lingvo havas gramatikon, ortografiajn regulojn, asturlingvan vortaron nome *Diccionariu de la Llingua Asturiana*. Ĝi estas zorgata de la Akademio de la Astura Lingvo, kiu laboras pri komuna lingvo. kaj eĉ se ĝi ne havas oficialan karakteron en la Aŭtonoma Statuto (la lingvo nur estas konsiderata protektinda kaj ne ekzistas televidkanalo tute en la astura lingvo, malkiel okazas en Galegio, Eŭskio aŭ Katalunio), unu aparta leĝo regulas la uzon de la lingvo en Asturio.

Tamen, nuntempe la lingvo suferas multe pro malprestiĝo kaj politika depremo. Kvankam ĝin parolas entute proksimume 450 000 homoj, laŭ nombrado de 1991 fare de la hispana registaro (400 000 ĝis 600 000 laŭ 2017-aj informoj), nur en Miranda de Douro ĝi estas nun oficiale agnoskata lingvo. Aliloke oni eĉ ne agnoskas ke ĝi estas vera lingvo, sed insistas, ke ĝi estas nur dialekto de la hispana lingvo.

Alia nomo por la lingvo estas *bable*, kiun memkonsciaj parolantoj de la astura malŝategas. Ĝi estas parenca al "babili". La uzo de tiu termino montras, ke eĉ la kritikuloj sentas la fortan *malsamecon* inter la astura kaj la hispana, kaj tiel montras falsa ilian pretendon ke ĝi estas nura dialekto de la hispana.

Ekzempla frazo: ''* = *Koran dankon*; ** = *Hodiaŭ mi iros al la monto*

La unua fikcia filmo realigita en la lingvo estis *A fiya del xastre* en 2011. La unua animacia filmo dublita en la asturan lingvon aperis en 2010, t.e. *Los viaxes de Gulliver* (*Gulliver's Travels'', de 1939).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Akademio de la Astura Lingvo
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj

## Eksteraj ligiloj 
* Asturia–angla vortaro
* Spaco kaj tempo de la asturia lingvo
* Academia de la Llingua Asturiana „Akademio de la Astura Lingvo“, asture.
* Asturlingva fako de DMoz 


Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
La riĉo de nacioj

eta|*Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations*, 1922
***La Riĉo de Nacioj*** (*Enketo pri la Naturo kaj la Kaŭzoj de la Riĉo de Nacioj* publikigita en 1776) de Adam Smith estis kritiko de merkantilismo kaj sintezo de la eliĝinta ekonomika pensado de lia tempo.

Lia libro estas kutime konsiderata esti la komenco de moderna ekonomiko.

Iuj argumentas ke la verko aldonis malmulte al la jam establitaj ideoj de pensuloj kiel David Hume kaj Montesquieu. Malgraŭ tio, ĝi restas kiel unu el la plej influaj kaj gravaj libroj en la fako ĝis hodiaŭ.

## Vidu ankaŭ 
* Klasika ekonomika skolo
* Neoklasika ekonomika skolo
* Aŭstria skolo de ekonomiko
* Socialismo
* Fiziokratio
* Kompara avantaĝo
* Nevidebla mano

## Eksteraj ligiloj 
* *An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations*  at MetaLibri (PDF)
* The Wealth of Nations online (angla)
* http://www.iwep.org.cn/chinese/mingzhu/gmch/gmch.html  
* http://www.iwep.org.cn/index.htm  
* http://www.cnread.net/cnread1/jjzp/s/simi/gmcf  
* http://www.cnread.net  
* http://www.mondopolitico.com/library/wealthofnations/toc.htm 
* http://www.mondopolitico.com/library 
* 
* 
* http://www.econlib.org/library/YPDBooks/Rae/raeLS.html 
* http://www.uqac.uquebec.ca/zone30/Classiques_des_sciences_sociales/classiques/Smith_adam/smith_adam.html  
* 
* http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/smith/wealth/index.html  

Riĉo de Nacioj
Friedrich August von Hayek

**Friedrich August VON HAYEK** (8-a de majo, 1899 - 23-a de marto, 1992 en Frajburgo) estis ekonomikisto de la Aŭstria skolo de ekonomiko, nobel-premiito en 1974, konata por lia defendo de libermerkata kapitalismo kontraŭ leviĝinta tajdo de socialisma pensado en la meza 20-a jarcento. En *La Vojo al Servuto* (1944) kaj sekvantaj verkoj, Hayek skribis ke socialismo necese kondukis al faŝismo kiam centra planado superregis individuajn preferojn en ekonomika kaj socia vivo. Hayek argumentis ke en centraj planitaj ekonomioj, unu individuo aŭ grupo de individuoj decidis la distribuadon de rimedoj por la tuta lando. Ĉi tiu amasado de povo kondukis al misuzado kaj la kreskado de faŝismo. Kvankam li estis akademia elpelito por multe da lia kariero, la verkaro de Hayek altiris novan atenton je la 1980-a kaj 1990-a jardekoj kun la sukceso de dekstranaj registaroj en Usono kaj Britio (Margaret Thatcher, brita ĉefministro de 1979 al 1990, estis malkaŝema fervorulo de la verkoj de Hayek) kaj la falo de komunismo.
Hayek kunhavis la Premio Nobel de Ekonomiko je 1974.eta|Friedrich Augustus von HayekHayek estas ofte nomata kiel F. A. Hayek, ĉar lia tuta nomo estas Friedrich Augustus von Hayek.
Hayek aktivis en la Burĝa-Demokratia Partio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.freescholars.org/default_zone/fr/html/page1043.html  
* http://www.freescholars.org 
* http://www.hayekcenter.org  
* http://www.mises.org/hayekbio.asp 

Kategorio:Aŭstraj ekonomikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri ekonomiko
Konstantino

**Konstantino** aŭ **Konstanteno** havas plurajn signifojn.

## Persona nomo 
**Konstantino** aŭ **Konstanteno** estas vira persona nomo,
interalie de pluraj romiaj imperiestroj:

;Romiaj kaj Bizanciaj imperiestroj
* Konstanteno la 1-a de la Romia Imperio
* Konstanteno la 2-a de la Romia Imperio
* Konstanteno la 3-a (612-641)
* Konstanteno la 4-a (650-685)
* Konstanteno la 5-a (718-775)
* Konstanteno la 6-a (771-805)
* Konstanteno la 7-a (905-959)
* Konstanteno la 9-a (960-1028)
* Konstanteno la 10-a (1006-1067)
* Konstanteno la 11-a (1405-1453)
;Papoj, kontraŭpapoj, kaj religiuloj
* Konstanteno (papo)
* Konstanteno la 2-a (kontraŭpapo)
* Sanktaj Konstantino kaj Heleno
;Skotaj reĝoj
* Konstantino la 1-a (Skotlando)
* Konstantino la 3-a (Skotlando)
;Armenaj nobeloj kaj reĝoj
* Konstantino de Baberon
* Konstantino la 1-a de Armenio
* Konstantino la 3-a (Armenio)

## Lokoj 
* Konstantino (Alĝerio), urbo en Alĝerio
** Provinco Konstantina
* Konstantinopolo
* Konstanco, Germanio
* Constanţa, Rumanio

## Vidu ankaŭ 
Kelkaj parencaj vortoj:
* Konstanto
* Konstantano
* Konstanco
* Konstancio

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Esperanto-Klubo de Roĉestero

La **Esperanto-Klubo de Roĉestero** (**EKdR**) en ĝia nuna formo estis fondata de paro de novaj Esperantistoj je 1997 en Roĉestro, Novjorkio, Usono.  La nomo de la klubo havas historian signifon ĉar ĝi estis la nomo de malnova klubo.  Du el la membroj de tiu klubo aliĝis al la nova.  Ĝi enhavas anojn de Roĉestro kaj ankaŭ de Buffalo.

## Vikipediistoj kiuj estas anoj de EKdR 
* Dale GULLEDGE - Penfield, Novjorkio
* Werner Moeller - Tonawanda, Novjorkio

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Usonaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Nov-Jorkio
Fonto

La gloso **Fonto** povas signifi la jenajn:

***Akvofonto**, loko kie akvo nature eliras el la grundo.
* Loko el kie eliras alia likva substanco (ekz. petrolo). Metafore ĝi estas ankaŭ informloko, persono, publikaĵo, eldona instituto aŭ dokumento, el kiu aŭtoro ĉerpis siajn informojn (se la informfonto estas eksplicie citita, ĝi nomiĝas referenco).
* **Fontano**
* En historioscienco, **fonto (historio)** estas io, de kiu oni havas rektajn sciojn pri pasinteco, ekzemple malnova letero aŭ enskribo.
* En fiziko, fonto estas origino de materis forto, kiel energifonto, fonto de kurento, fonto de lumo, fonto de varmo ktp.
* **Fonto (gazeto)** estis ankaŭ grava esperantlingva monata revuo pri literaturo, eldonita en Brazilo.
* **Fonto (eldonejo)** estas eldonejo de beletraĵoj.
* **Fonta aro**
* Krome, **Projekto Fonto** estas internacia projekto pri historio de la *Internacia Movado de la Kvara Mondo* fondita de Joseph Wresinski, kiu prenis sian nomon el Esperanto. Detalojn legu france ĉe: atd-quartmonde.org/europe/Fonto.htm (arkivigite laŭ stato de februaro 2005) kaj nederlande jen .
BLE

**BLE** havas plurajn signifojn:

***ble** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Belga Ligo Esperantista**
***Budhana Ligo Esperantista**
Belga Ligo Esperantista

La **Belga Ligo Esperantista** (**BLE**) estis belga Esperanto-asocio fondita la 30-an de julio 1905 inter aliaj de Maurice Seynaeve. Inter la unuaj estraranoj estis Amatus van der Biest-Andelhof, prezidanto, Léon Champy, sekretario, Antoon Jozef Witteryck, vic-prezidanto, pastro Austin Richardson, vic-prezidanto kaj Oscar van Schoor, kasisto.
En 1914 la ligo havis 1500 membrojn. 
Per Reĝa Decido de la 7-a de junio 1935 ĝi ricevis la rajton porti la titolon 'Reĝa'. La ligo iĝis asocio sen profita celo en 1936 (Belga Ŝtatgazeto de la 27-a de junio 1936).
En 1962 la ligo silente mortis kaj donis vivon al la nove fondita Belga Esperanto-Federacio.

## Bildaro

Dosiero:1926 La Panne - XVa Belga Kongreso.jpeg|Kongreso de 1926
Dosiero:1930 Karto de helpmembro.jpeg|Karto de helpmembro
Dosiero:1931 Inleiding Esperanto 86.jpg|Dorso de la libro *Inleiding tot Esperanto* (1931)
Dosiero:1935 Belga Esperanto-Kongreso 1.jpeg
Dosiero:1935 Belga Esperanto-Kongreso 2.jpeg
Dosiero:1935 Invito La Verda Stelo.jpeg
Dosiero:1947-05-24-25-26 Belgisch Congres Esperanto 1.jpeg|31-a belga kongreso, Antverpeno 

Dosiero:1947-05-24-25-26 Belgisch Congres Esperanto 2.jpeg
Dosiero:1952 Nacia Kongreso (Bruĝo).jpg|36-a Nacia Kongreso, Bruĝo 1952 
Dosiero:Bruĝo - Belga Kongreso 1 (1952).jpg
Dosiero:Bruĝo - Belga Kongreso 2 (1952).jpg

## Referencoj
## Bibliografio
* Anonimulo 1926 : *La Panne. Coxyde - Oostduinkerke : la ĉarmonplenaj marbanlokoj de la sudbelga marbordo: gvidlibreto eldonita okaze de la XVe kongreso de Belga Ligo Esperantista, La Panne 23, 24 de majo 1926*, Imprimerie R. De Cuman, 8 p. 
* Anonimulo 1964 : *46-a Belga Esperanto-kongreso : 16an-17an-18an de majo Pentekosto 1964*, Lieĝo
 
Kategorio:Belgaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj
Raidió Teilifís Éireann

**Raidió Teilifís Éireann** (['RA-di-o TE-le-fiŝ EJ-ran], "Radio kaj Televido de Irlando") estas la nacia ŝtata dissendservo de Irlando.

## Ĝiaj stacioj 
### Televido 
* RTÉ One (lanĉita en 1961 kiel *Telifís Éireann*, aŭ simple *RTÉ*, dum estis nur unu televidstacio)
* RTÉ Two (origine nomataj *RTÉ2, Network 2 kaj N2*)
* TG4 (origine nomata *Telifís na Gaeilge*, "Irlandlingva Televido")

### Radio 
* Radio 1
* RTÉ 2fm (la RTÉ rok- kaj pop-muzikstacio, origine nomata Radio 2)
* RTÉ lyric fm (stacio por klasika muziko)
* RTÉ Raidió na Gaeltachta (la irlandlingva stacio, unuavice por la irlandlingvejoj de Irlando)

La plej longtempe spektata programo de RTÉ estas The Late Late Show (La Malfruegnokta Programo), kiu estis la unua babilprogramo en la mondo, komencante en 1962. Daŭre nun, ĝi estas la plej spektata programo.

## Vidu ankaŭ 
* Cabin Fever
* You're A Star

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (angle kaj irlande)

Kategorio:Irlando
Joseph Wresinski

**Patro Joseph WRESINSKI** (, (1917 - 1988) estis franca pastro kaj fondinto de la Internacia Movado ATD Kvara Mondo (Mouvement international ATD Quart Monde), kiu volas helpi al familioj kaj personoj, kiuj troviĝis en ekstrema mizero.  ATD Kvara Mondo havas sekciojn en 28 landoj en Afriko, Ameriko, Azio kaj Eŭropo.

Wresinski naskiĝis en malriĉa kvartalo de Angers, Francio. Li havis poldevenan patron kaj eŭskan (hispanan) patrinon. Dum sia tuta vivo li luktis kontraŭ la meksanismoj de malriĉeco kaj ekskludo en la servo de la plej malriĉaj. En 1957 li fondis la Movadon ATD Kvara Mondo en restadejo por senhejmuloj kun kiuj li kreis bibliotekon kaj infangvatejon. Li estis la aŭtoro de la raporto pri ekstrema malriĉeco kaj ekonomia kaj socia malfirmeco (*Grande pauvreté et précarité économique et sociale*). Tiu ĉi raporto preparis la vojon al ampleksa laboro de homrajtaj komisionoj ĉe la UN, la Eŭropan Union kaj la Konsilion de Eŭropo.

Wresinski lanĉis la internacian tagon por la abolicio de malriĉeco kiu okazas ĉiujare la 17-an de oktobro. Poste tiu cĉ tago estis rekonita fare de la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj.

## Esperanto 
Projekto FONTO kiu dokumentas kaj esploras la historion de la plej malriĉuloj en Eŭropo, alprenis nomon en Esperanto (Projekto Fonto)

## Internacia tago por elradiki malriĉecon 
alternative=Memortabulo sur Placo Trocadero en Parizo|centre|eta|600x600ra|Memortabulo sur Placo Trocadero en Parizo

alternative=Joseph Wresinski en Respubliko Centrafiko.|eta|Joseph Wresinski en Respubliko Centrafiko.
La 17-an de oktobro 1987, [5] en ĉeesto de centmilo da personoj, Joseph Wresinski rivelis marmoran memorŝtonon ĉe la Homrajta Placo Trocadero en Parizo.  En 1922 la Unuiĝintaj Nacioj deklaris la 17-a de oktobro kiel "Internacia Tago por la Elradiko de Malriĉeco". [6] De tiam, pli ol tridek similaj memorŝtonoj ekestis tra la mondo : de Manega, Burkina Faso, al la Eŭropa Parlamento en Bruselo kaj de Rizal Parko en Filipinoj ĝis la ĝardenoj de Unuiĝintaj Nacioj en Novjorko. Ĉiu portas la saman tekston. Memorŝtono en kvar lingvoj por la Viktimoj de Malriĉeco en la Eŭropa Parlamento tekstas i.a. jene :"*Kie homoj estas kondamnataj por vivi en malriĉeco, tie la homaj rajtoj estas malobservataj. Unuiĝi por respektigi tiujn rajtojn estas sankta devo."*

En multaj landoj, ĉiu 17an de oktobro, homoj kunvenas por memorfestado en honoro al ĉiuj tiuj, kiuj suferas de ekstrema malriĉeco, kaj renovigas sian devontigon kontraŭbatali malriĉecon.

## Eksteraj ligiloj 
(angla) ATD kvara mondo

## Referenco 
Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Francio
Kategorio:Membroj de la Ekonomia, Sociala kaj Media Konsilio de Francio
Wilhelm Heinrich Wackenroder

**Wilhelm Heinrich WACKENRODER** [vilhelm hajnriĥ vakenrode] (naskiĝis la 13-an de julio, 1773, mortis la 13-an de februaro 1798) estis germana verkisto.

Naskiĝinte en Berlino, li kiel lernanto amikiĝis kun Ludwig Tieck. La amikoj studis kune kaj migradis tra Suda Germanio. La naturo de la regiono, la arkitekturo kaj la pentraĵoj (ekz. de Durero) forte impresis la junan W. H. Wackenroder kaj influis lian verkaron.

Mortinte tre june (1798 en Berlino), Wackenroder ne postlasis tre ampleksan verkaron. Tamen li nuntempe estas rigardata unu el la fondintoj de la romantismo.

## Vivo 
Wackenroder estis staĝanto ĉe la Ĉambra tribunalo kaj devis studi - ne laŭ lia sed laŭ la volego de la patro - jursciencon. Jam dum gimnaziaj tempoj li estis estinta amiko de Ludwig Tieck kaj vivis nur por la artoj. Konfrontite fare de Fasch kaj Reichardt al muziko, fare de K. Ph. Moritz al la plastikaj artoj, fare de E. J. Koch al la literaturo malnovgermana Wackenroder ankaŭ dum la universitataj jaroj en Erlangen kaj Göttingen ĉefe okupiĝis pri artostudoj. Frekventoj de pinakotekoj en Kassel kaj Salzdahlum (proksime de Wolfenbüttel) kiel ankaŭ pluraj ekskursoj al Nürnberg (kie la germana pasitenco tre bone antaŭ la okuloj sin prezentis) nutrigis ankoraŭ la entuziasmon de karaktero sentema kaj infana kiu devis profesie perei inter juraĵoj.

Jam en 1797 eldonitis de li kolekto arthistoria sub la titolo »Herzensergießungen eines kunstliebenden Klosterbruders« (kun antaŭparolo kaj kelkaj aldonitaĵoj de Dieck). Dieck eldonis el la postlasitaĵoj de Wackeroder »Phantasien über die Kunst« (1799). Ankaŭ ĉe la romano tieck-a »Franz Sternbalds Wanderungen« kunlaboris Wackeroder. Danke al sia sindediĉo fidela pri malnovgermana mondo kaj arto Wackeroder iĝis tre grava por la evoluo de germana poezio kaj eĉ pentrado.

## Literaturo 
* Wölflin, »Studien zur Literaturgeschichte« , Hamburg kaj Leipzih 1893
* Koldewey: *Wackeroder und sein Einfluß auf Tieck*, Leipzig 1904

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 20. Leipzig 1909, p. 288, kio legeblas tie ĉi interrete.

## Listo de verkoj 
* *Herzensergießungen eines kunstliebenden Klosterbruders* (kolektaĵo, 1797)
* *Phantasien über die Kunst, für Freunde der Kunst* (kolektaĵo, eld. 1799 de L. Tieck)
* *Phantasien über die Kunst, von einem kunstliebenden Klosterbruder* (kolektaĵo, eld. 1814 de L. Tieck)

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Germanlingva literaturo
Hubert Selby

**Hubert SELBY** (naskiĝis la 23-an de julio, 1928, mortis la 26-an de aprilo, 2004) estis usona verkisto.

Li naskiĝis en Brooklyn (Novjorko) kaj pasigis tie sian junaĝon. Kiel 15-jarulo li forlasis la lernejon kaj fariĝis maristo, sed mallonge poste li malsaniĝis je tuberkulozo. Kuracistoj forigis grandan parton de lia pulmo kaj - sendis lin hejmen por morti.

Selby postvivis, elprovis sin en diversaj okupoj kaj fine komencis verki socikritikajn romanojn kaj rakontojn. Liaj plej famaj verkoj *Last Exit to Brooklyn* kaj *Requiem for a Dream* ankaŭ estas filmigitaj.

Hubert Selby mortis en Losanĝeleso

## Listo de verkoj 
* *Last Exit to Brooklyn* (romano, 1964)
* *The Room* (romano, 1971)
* *The Demon* (romano, 1976)
* *Requiem for a Dream* (romano, 1978)
* *Song of the Silent Snow* (rakontoj, 1986)
* *The Willow Tree* (romano, 1998)
* *Waiting Period* (romano, 2002)

## Eksteraj ligiloj 
* http://film.guardian.co.uk/features/featurepages/0,4120,421047,00.html 
* http://www.exitwounds.com 
* http://www.britannica.com 
* http://www.cinema.com 

Selby, Hubert
Nafto

*vidu ankaŭ NAFTA, komerca akordo*
eta|Boteleto de nafto
[eta|[Naftoplatformo super la maro]]
eta|Naftpompilo
eta|Politika mondmapo de la produkto de nafto
eta|Politika mondmapo de la eksportado de nafto
eta|Politika mondmapo de la importado de nafto
**Nafto** estas miksaĵo de petrolaj likvaĵoj kaj gasoj (kune kun ties malpuraĵoj) elpumpita el la grundo per naftoputoj.

Oni nomas ĝin laŭ la devenloko (ekzemple, "okcidenta Teksaso" aŭ "Brent") kaj ofte priskribas ĝin per ĝia relativa pezo aŭ viskozo (malpeza, meza aŭ peza); oni ankaŭ povas nomi ĝin "dolĉa", kiu signifas, ke ĝi enhavas relative malmulte da sulfuro (en la formo de la gaso H2S) kaj bezonas malpli da rafinado, aŭ "maldolĉa", kiu signifas, ke ĝi enhavas multe da sulfuro kaj bezonas pli da rafinado. La ĉeesto de H2S ankaŭ konsiderinde plialtigas la kostojn, ĉar oni ne povas simple eligi tiun tre venenan gason en la atmosferon. Ĝenerale, aŭ oni amasigas ĝin kaj tiam forĵetas ĝin, aŭ oni repumpas ĝin en la supron de la naftotenejo, kie ĝi ekspansias kaj helpas "puŝi" la ceteran nafton al la produktantaj putoj (tion oni nomas *gas-reinjekto*).

La prezo de nafto tre varias, ĉar ĝi ege dependas de la niveloj de ofertado de Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj (OPEL). En 1999, komence de printempo la averaĝa prezo de proksimume 14 USD po barelo (malpli ol 0,15 USD po litro) signifis, ke nafto estis la dua plej malmultekosta likvaĵo en la mondo. Nuntempe (oktobro 2017), nafto de Brent kostas po 58 USD barele.
250px|eta|Prezoj de nafto ekde 1984 al 2010
Nafton, kiel karbon kaj tergason, oni ĝenerale konsideras la produkto de kunpremo de antikvaj vegetaĵoj dum geologiaj periodoj. Kelkaj sciencistoj, notinde Thomas Gold, sugestas aliajn, abiogenezajn, teoriojn por la origino de nafto.

## Specoj de nafto 
* Premnafto, aŭ iom neĝuste *skistonafto* aŭ *ardeznafto*, estas malpeza petrolo enhavata en petrol-havaj formacioj de malalta akvimuneco, ofte el materialo de premita sabloŝtono, foje neĝuste konsiderata el skisto aŭ ardezo.
* Nymex (Nov-Jorko)
* Brent (Londono de la Norda Maro)

## Vidu ankaŭ 
* Fosilia brulaĵo
* OPEL
* Petrolĥemio
* Pinto de Hubbert
* Produktado de energio en estonteco
* Marbordfora konstruado
* Tergaso
* Naftorafinejo
* Renoviĝanta energio
* Energio
* Plasto
* Poluo
* Naftoverŝo
* Okcidentsiberia naftogasa komplekso


Kategorio:Substancoj
Kategorio:Geologio
Kategorio:Ekonomio
Arthur Scargill

**Arthur SCARGILL** (naskiĝis la 11-a de januaro 1938 apud Barnsley) estis la prezidanto de la Nacia Sindikato de Ministoj (NUM) inter 1981 ĝis 2000 kaj nuntempe estas la ĉefo de la Socialisma Laborista Partio, kiun li fondis en Britio en 1996.

Lia patro estis karbministo kaj komunisto. Ankaŭ Arthur Scargill fariĝis ministo ĉe la minejo Woolley ekde 1953. Baldaŭ li fariĝis aktiva en la Ligo de Junkomunistoj inter 1955 kaj 1962. Li fariĝis ano de la Brita Laborista Partio inter 1962 kaj 1996.

Inter 1973 kaj 1981 li estis la gvidanto de la karbministoj en Yorkshire kaj fariĝis la ĉefo de la NUM en 1981. Li fariĝis tre bonkonata kiel arda oratoro. Li forte kontraŭstaris la industrian politikon de la registaro de Margaret Thatcher kaj fariĝis tre bonkonata nacie dum gravega nacia striko de karbministoj en 1984 kaj 1985. La longa striko fine malsukcesis, disigis la ministojn kaj la karbindustrio preskaŭ malaperis.

Li akre kritikis la Britan Laboristan Partion ĉar li opiniis ke ĝi dekstremiĝis do li fondis la Socialisman Laboristan Partion. Ĝis nun tiu nova partio vere ne sukcesis en balotado.

Kategorio:Britaj politikistoj
RAE

**RAE** havas plurajn signifojn:

***rae** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Real Academia Española**
Libertarianismaj vidpunktoj pri intelektaj posedrajtoj

Unu demando kiu dividas libertarianojn estas pri la legitimeco (aŭ manko de ĝi) de privilegioj kiel kopirajto, patento, kaj fabrikmarko — tiuj kiuj estas kutime nomataj
intelektaj posedrajtoj.

Multaj libertarianoj, precipe tiu nesciantaj pri la politiko ĉe la
interreto, ne havas fortajn opiniojn pri la temo. Sufiĉe multaj opinias
ke ĝi estas malgrava afero kompare kun pli grandaj registaraj malobservoj de
kutimaj ĉiutagaj rajtoj, inkluzive de ordinaraj posedaĵoj.

Iuj natura-juraj libertarianoj opinias ke ekzistas rajto de verkistoj kaj
inventistoj regi la kopiadon de iliaj kreaĵoj fare de aliaj. Ili kutime
kredas ke ĉi tiu rajto devus havi ĉiujn el la atribuaĵoj de posedaĵoj,
inkluzive de daŭra heredo. Ili distingas inter la intelekta posedaĵo
(ekzemple, blukopio, aŭ muziko) kaj ĝia fizika manifestaĵo (ekzemple,
maŝino aŭ kopio de la muziko), la unua estas *uzata* por krei la lastan.
Ili opinias, tial, ke la regado fare de la posedanto de la uzado de ties
posedaĵoj etendiĝas al regado de la uzado de intelektaj posedaĵoj. Tamen,
tia rajto (laŭ ili) ekzistus ĉu registaro elektus efektivigi ĝin, ĉu ne.

Aliaj natura-juraj libertarianoj opinias ke intelektaj posedrajtoj estas nur
monopola privilegio kiu ne ekzistus sen registara intervenado, kaj ĝi devus
esti forigita. Laŭ ili, kia ajn sekreteco kaj ekskluziveco kiu ekzistus devus
esti atingitaj per volontaj kontraktoj. La personoj kiuj provas atingi ilin
devus pagi la kostojn de sekreteco kaj ekskluziveco.

Kelkaj minarkiistoj, inkluzive de multaj Objektivistoj,
akceptas la kutimajn pravigojn de kopirajto kaj aliaj kiel monopoloj utilaj
por la merkato. Ili rigardas ilin kiel necesajn agojn de registaro por
antaŭenigi novajn ideojn de industrio kaj verkistoj. Aliaj libertarianoj
opinias ke la donado de monopolo devus esti nepensebla por minarkiismo.

Multaj libertarianoj opinias ke kopirajtoj kaj patentoj estas formoj de
enfermaĵo — malicaj ekskluzivaj privilegioj kreitaj de registaro; la
registaro malpermesas al la plejmulto da individuoj atingi la komunejon.
Kopirajtoj kaj patentoj estas registaraj donoj de monopoloj pri
produktado, kaj ne estas pli bona ol registaraj donoj de monopolo pri
la produktado de nutraĵo aŭ interreta servo.

Fabrikmarkoj, malsimile ol kopiorajtoj kaj patentoj, povas esti komprenataj
kiel protektado kontraŭ trompo kaj falsa prezento: ĝi certigas ke aliaj ne
povas misuzi la bonan nomon de sukcesa produkto por antuaxenigi malpli valoran
fuŝkopion. Ĉar multe de libertarianoj kredas ke trompo devus esti
kriminala, ili konsentas ĉi tiel kun fabrikmarka juro. Tamen, malmultaj
libertarianoj defendus lastatempajn uzadojn de fabrikmarka juro por limigi
liberparoladon *pri* produkto.

Anarki-kapitalistoj eble malkonsentetas pri la finfina
solvo, sed konsentas ke la plej bona solvo eliĝus el libera merkato de juro
kaj protektado.
## Eksteraj ligiloj 
* http://libertariannation.org/a/f31l1.html 

Intelektaj posedrajtoj
Kategorio:Juro pri intelekta proprieto
Libertarianismaj vidpunktoj pri enmigrado

Alia diskutata demando inter libertarianoj estas enmigrado.

La plimulto de libertarianoj opinias ke registaroj ne devus havi ian ajn aŭtoritaton por decidi la demandon pri kiu rajtas iri kien. Tamen, ili ankaŭ opinias ke individuoj rajtas malpermesi ke homoj transpaŝas trans iliaj privataj posedaĵoj, kaj finfine, ĉiu lando devus esti privataj posedaĵoj.

La disputo estas tial plejparte inter libertarianoj interesataj en registara politiko, supozante ke registaro ekzistas (sendepende de ĉu ĝi devus aŭ ne): kio devus registaroj fari mankante de libera merkato de enmigrado? Iuj libertarianoj argumentas ke ĉar registaro estas tiuprofunde en rabadon per bonfartŝtato, homoj kiuj pligrandigus la rabaĵojn ne devus esti permesata enmigri, aŭ ke ĉar ekzistas iaj specoj de enmigrantoj kiuj estus malakceptataj eĉ sen troa registara intervenado (eĉ se nur okaze de invadanta fremda armeo), sekve registaro devus almenaŭ malakcepti ĉi tiuj enmigrantoj, ĉar ĝi prenis la respondecon por regi enmigradon.  Multaj libertarianoj pensas ke la demando estas senrilata al ili, kaj ili celas limigi registaron: se bonfartŝtato estus neakordigebla kun libera enmigrado, sekvus ke bonfartŝtato devus esti forigata, anstataŭ ol enmigrado regata.

Anarki-kapitalistoj eĉ argumentos ke se iuj enmigrantoj devus esti malakceptataj, do la rimedoj por fari tion devus esti redonataj al ĉiuj civitanoj, anstataŭ ol esti monopoligata de la registaro. Ĉiuokaze, anarki-kapitalistoj eble malkonsentas pri la finrezulto de enmigrado, sed ili konsentas ke la optimuma solvo eliĝus de libera merkato je juro kaj protektado.

Kategorio:Ideologioj
Kategorio:Politikaj movadoj
Libertarianismaj vidpunktoj pri abortigo

Unike diskutebla afero, precipe en Usona politiko, estas abortigo.

Libertarianismaj opinioj spegulas tiuj de aliaj politikaj
vidpunktoj: Multaj libertarianoj kredas ke la posedado de virino de ŝia
propra korpo kaj tial ŝia rajto por regi ĝin inkluzivas ŝian rajton por
ĉesigi sian gravedecon sen intervenado. Aliaj kredas ke la naskota infano
rajtas vivi, kaj kredas ke la abortigo estas iniciato de mortiga perforto
kontraŭ tute senhelpa viktimo.

Dum la afero de abortigo feroce dividas la plejmulto de usonano, vivo-favoraj
kaj elekto-favoraj libertarianoj ne estas tiom arde disdividataj. Kiel
anarkiistoj kaj minarkiistoj, ili havas komunan
pli multe ol tio kio dividas ilin.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lp.org/issues/platform_all.shtml#womerigh  
* http://www.abortionisprolife.com  
* http://www.abortionisprolife.com/faq.htm 
* http://www.l4l.org/library/abor-rts.html 

Kategorio:Aborto
Imperiumo

Historio > Romio > Imperiumo < Romia juro < Juro
----
**Imperiumo** (latine, *imperium* "ordonpovo") estis la potenco koncedita de romia ŝtato al armeestroj.

## Romia Respubliko 
Leĝo de Romia Senato koncedis imperiumon al diktatoro, konsulo aŭ pretoro. Per imperiumo, armeestro rajtis:
* voki popolon en armeon.
* organizi kaj regi tiun armeon
* aresti civitanojn. Dum milito, imperiumanto decidis je vivo kaj morto, kion simbolis la *fasces*.
* fari traktatojn.

La imperiumo ne efikis interne de la kerno de Romo.

## Romia imperio 
Julio Cezaro akiradis potencojn kaj titolojn. Li estis nomumita en -47 dumviva imperiumisto kaj, en -44, dumviva diktatoro. Tiel li finis la distribuecon de potenco en la romia ŝtato.

Laŭ romia tradicio, reĝoj estis la fremdaj regnestroj aŭ la fiaj tiranoj de romia monarĥio. Oni rumoris, ke, en la tago de lia morto, Cezaro estis nomumota reĝo (*rex*) de la Senato. Tamen, la komploto, kiu murdis lin, baris tiun eblon.

La posteuloj de Cezaro ne uzis la titolon "reĝo" sed ankaŭ prenis al si la ĉefajn titolojn kaj postenojn. La romia imperiestro estis samtempe la ĉefa imperiumisto (*imperator*), la ĉefa religiestro (*Pontifex Maximus*), la ĉefa senatano (*princeps senatus*), ĉefa juĝisto kaj ĉefa cenzoro. Tiel la titolo *imperator* ŝanĝis signifon de "generalo" al "imperiestro", kaj *imperium* eksignifis imperio

Vidu ankaŭ: diktaturo, Rubikono

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.reichtum-und-religion.de/konkurs 

Kategorio:Filozofia terminologio
Kategorio:Filozofiaj konceptoj
Libertarianismaj vidpunktoj pri mortpuno

La plejmulto da libertarianoj opinias ke mortpuno
estas ekstrema streĉado de ŝtato povo kaj estas malmulte utila en libera
socio, dum ĝi estas tre utila por tiranoj.  Iuj libertarianoj opinias ke
punado estas pravigebla kiel malinklinigilo por aparte abomenaj krimoj kaj
danĝeraj individuoj devus esti daŭre malkapabligitaj.

Multaj libertarianoj, inkluzive de la plejmulto da
anarki-kapitalistoj, opinias ke puna justico ĝenerale
ne devus ekzisti, sed nur venĝa justico.  Laŭ ili, la
mortpuno ne devus ekzisti, same kiel neniuj punoj devus ekzisti, sed nur
venĝoj.

Kontraŭe, libertarianoj kredas je la rajto kaj kelkfoja neceso por sin turni
al perforto por policaj celoj; laŭ ili, se oni ne povas alimaniero haltigi la
kriminalan konduton de senrezerva krimulo, tiam li pravigeble estus
mortigata.

Ĉiuokaze, laŭ anarki-kapitalistoj, juĝistoj, policanoj kaj aliaj
leĝodevigistoj devus esti tiel respondecaj kiel iuj ajn civitanoj, kun neniu
provolegio aŭ aparta rajto aŭ excepto.  Ĉi tiu evitigos misuzadon de
perforto ĝenerale, kaj de mortiga perforto specife.

Kategorio:Socio
Kategorio:Punoj
Paska Ribelo

En la historio de Irlando, la **Paska Ribelo** estis respublikismeca revolucio-provo, kiu komenciĝis je Paska Lundo, ekde la 24-an ĝis la 29-an de aprilo 1916. La ribelon inspiris la Irlanda Respublikisma Frataro (angle la *Irish Republican Brotherhood*, aŭ IRB), kaj ĝi estis nesukcesa kloplodo faligi britan regadon en Irlando. Ĝin estris Pádraig Pearse kaj James Connolly de la partio Sinn Féin.

La Germana Imperio, batalanta kontraŭ Britio en la Unua mondmilito, sendis armilojn al IRB sed ilin kaptis britaj aŭtoritatuloj antaŭ la ribelo.

Spite al tio la ribelo progresis. Je la lunda mateno post la Paskotago de la jaro 1916, ĉirkaŭ 1,500 volontaj soldatoj (membroj de la organizoj *Irish Volunteers* (Irlandaj Volontuloj) kaj ''Irish Citizens' Army* (Armeo de Irlandaj Civitanoj) kaptis la grandegan dublinan *General Post Office'' (la ĝeneralan postejon), kaj aliajn konstruaĵojn dublinajn. La ribeluloj daŭris milojn da britaj soldatoj, kiuj sendiĝis por venki ilin, sed ene de kvin tagoj la ribelo pistiĝis. Multaj mortis: 220 civiluloj, 64 ribeluloj kaj 134 britaj soldatoj.

Pearse, Connolly kaj ĉirkaŭ dek aliaj ribelestroj poste ekzekutiĝis en la Prizono Kilmainham. Tre malmulte da la aliaj (inkluzive de Éamon De Valera, estonta irlanda prezidento) saviĝis danke al usona publikopinio. La ceterularo enprizoniĝis.

Ĝis la ekzekutoj, la ĝenerala publiko kontraŭis la ribelulojn, sed la readaj mortoj de la ribelestroj kaŭzis kontraŭecon irlandnacian al brita regado. Pro tio, la Paska Ribelo kelkfoje nomiĝas "la sukcesa malsukceso". Efektive ĝi estis la unua epizodo de la Irlanda Milito de Sendependo.

## Vidu ankaŭ 
* Irlanda politiko
* Michael Collins (politikisto)
* Sinn Féin
* Éamon De Valera
* James Connolly
* Joseph Mary Plunkett

eta|maldekstra|180px|Robert Emmet

Kategorio:1916 en Irlando
Kategorio:Ribeloj en la 20-a jarcento
Kategorio:Konfliktoj en 1916
Montara sistemo

[eta|200px|[Andoj en la okcidenta bordo de Sudameriko]]

**Montara sistemo** estas grupo de montoĉenoj kun simileco en formo, strukturo kaj vicigo kiu ekestiĝis de la sama afero, kutime orogenezo. Montara sistemoj estas formita de vario de geologiaj procezoj, sed plej multaj el la signifaj sur la Tero estas la rezulto de platotektoniko. Montara sistemoj estas ankaŭ trovita sur multaj planedaj amasaj objektoj en Sunsistemo kaj estas probable ĉefaĵo de plej tereca planedo.

## Listo de Montaraj sistemoj 
## Vidu ankaŭ 
* Montgrimpo
* Montaro
* Monto
* Kresto (monto)

Dosiero:Satellitenaufnahme der Alpen.jpg|satelita bildo de la Alpoj.
Dosiero:Himalayas.jpg|Himalajo, la alta ontara sistemo sur Tero.
Dosiero:Meraner Berge.jpg|Alpoj

## Referencoj 
Kategorio:Montaroj