Geografio de Argentino

eta|Mapo de Argentino.
La teritorio de **Argentino** estas la dua plej granda de Sudameriko post tiu de Brazilo kaj la oka laŭ etendo de la tuta mondo. Limas kun Ĉilio, Bolivio, Paragvajo, Brazilo kaj Urugvajo. Ties geografoi estas tre varia, kaj estas ebenaĵoj oriente, montaroj centre kaj montaregoj okcidente. La lando troviĝas trapasata okcidente de nordo al sudo per la Andoj, kiuj markas la limon kun Ĉilio. La plej alta pinto de Argentino (kaj de la mondo, krom Himalajo) estas Aconcagua, de 6960,8&nbsp;msm.

La argentina teritorio sub fakta suvereneco estas tre longa: 3779&nbsp;kilometroj el norda al suda pintoj, de La Quiaca al Ushuaia.

## Areo 
[eta|Mapo de Argentino kiu inkludas teritoriajn postulojn pri la [Malvinoj, la Aŭroroj, la Sud-Georgioj, la Sud-Sandviĉinsuloj kaj la Argentina Antarkto.]]
La teritorio de Argentino estas la dua plej granda el Sudameriko kaj la oka laŭ etendo de la tuta Tero. Ĝi estas formata de amerika sektoro kaj alia antarkta (kies suvereneco estas postulita).

La areo de la amerikan sektoro de Argentino havas 2&nbsp;795&nbsp;677&nbsp;km².
El tiuj, 2.780.400&nbsp;km² korespondas al la landa teritorio sub fakta suvereneco, tio estas, la urbo Bonaero, la 22&nbsp;kontinentaj argentinaj provincoj kaj la departementoj Ushuaia kaj Río Grande de Fajrolando. La resto estas konstituata de la arkipelagoj sub konflikto kontraŭ Unuiĝinta Reĝlando, kiu kontrolas ilin *de facto*; tio inkludas 11.410&nbsp;km² de Malvinoj (Falklandoj), 3560&nbsp;km² de Sud-Georgioj, kaj 307&nbsp;km² de Sud-Sandviĉinsuloj. Tiuj tri arkipelagoj formas parton de la Insuloj de Suda Atlantiko.

La areo de la antarkta sektoro ―nome areo sub la principoj de la Antarkta traktato― estas 965&nbsp;597&nbsp;km²; tiuj korespondas al la Argentina Antarkto (postulita teritorio), inkludita kiel departamento de la provinco de Fajrolando aŭ Fuegio. Krome, tiu areo inkludas la areojn de la Sudaj Ŝetlandaj Insuloj kaj de la Sudaj Orkadoj.

La totala areo de Argentino, sumitaj ambaŭ sektorojn kaj amerika kaj antarkta, totalas 3&nbsp;761&nbsp;274&nbsp;km² inklude la postulitajn teritoriojn. En tiu kvanto oni inkluzivas nek la oceanan argentinan strion de 200&nbsp;marmejloj (ekskluziva ekonomia zono), nek la kontinentbreton, (kiu plejparte koincidas kun Argentina Maro), nek la argentinan sektoron de la Plata-Rivero.

## Situo 
Argentino estas situanta en la sudo de la kontinento Ameriko, kaj formas parton de la Suda Konuso kun Ĉilio, Urugvajo, Paragvajo kaj suda Brazilo.

* Limas norde kun Bolivio kaj Paragvajo. La limo kun Bolivio markas la montaro Koĉinoka, la riveroj Grande de San Juan, Bermejo, Grande de Tarija, Itauo kaj Pilkomajo kaj la paralelo 22; same kiel parto fiksita de la traktato de 1889, per kiu Argentino rezignis pri postulo al provinco Tarija ŝanĝe de la Punao de Atakamo. La limon de Paragvajo markas la riveroj Pilkomajo, Paragvajo kaj Paranao laŭ du diversaj traktatoj (inter kiuj unu kun partopreno de la usona prezidento Hayes), ambaŭ de 1876.
Tamen, la projekto de la 4a eldono de *Limits of ocean and seas* de 2001 pasas al la Terlango Dungeness la interocenan limon klarigante ke tio estis interkonsentita de Argentino kaj Ĉilio en 1984. Pri la kanalo Beagle, Argentino ne konsideras ĝin inkludita en iu oceano.

La eksterakva teritorio sub efektiva suvereneco de Argentino etendas tra pli ol 33° de latitudo inter ties norkaj kaj suda pintoj, kaj tra preskaŭ 20° de longitudo de oriento al okcidento. Laŭ la retejo de la Nacia Geografia Instituto, ĝi havas 1423&nbsp;km de oriento al okcidento kaj 3694&nbsp;km de longo el nordo al sudo, klarigante ke la plej foraj pintoj estas la jenaj: oriente, pinto situanta ĉe la urbo Bernardo de Irigoyen, en la provinco Misiones, ĉe ; okcidente pinto okcidente de la monto Bertrand aŭ Agassiz Norte en la Nacia parko Los Glaciares, provinco Santa Cruz: ; norde la kunfluo de la riveroj Grande de San Juan kaj Mojinete, en la provinco Jujuy ĉe ; kaj sude la Kabo San Pío, sude de la Granda Insulo de Fajrolando, ĉe ; tamen, la retejo de la Subsekretario de Katastro de Fajrolando indikas, ke la kabo Punta Falsa  kaj la Blanka Insuleto  troviĝas ankaŭ pli sude ol Kabo San Pío.

## Naturaj regionoj 

155 - Glacier Perito Moreno - Panorama de la partie nord - Janvier 2010.jpg|Glaĉero Perito-Moreno, Nacia parko Los Glaciares, Santa Cruz. Unu el la glaĉeroj plej vizitataj en la mondo, kaj unu el plej grandaj rezervejoj el nesala akvo de la mondo. Deklarita Monda heredaĵo de Unesko en 1981.

Laŭ la plej ĵusa informo de la Monda Fonduso por Naturo (WWF) Argentino estas la naŭa lando (inter pli ol 150) kun plej granda naturaj riĉo kaj biodiverseco. Laŭ la informo de WWF, Argentino estas antaŭata laŭ naturaj riĉo kaj biodiverseco nur de la kontinentlandoj Brazilo, Ĉinio, Usono, Rusio, Barato, Aŭstralio kaj de la mezgranda sed tre insulara Indonezio.

En 2011, la akvofaloj de Iguacuo (en la provinco Misiones) estis proklamitaj kiel unu el la Sep naturaj mirindaĵoj de la mondo
La argentina kontinenta teritorio estas situanta inter la Andoj, la Suda Atlantiko kaj la Antarkto. En la lando eblas distingi tri grandajn geografiajn areojn klare diferencitaj:
* la centra kaj norda zonoj, de ebenaĵoj;
* la suda zono, de altebenaĵoj;
* la okcidenta zono, de montaroj.

En la nordo de la lando troviĝas regionoj de densa vegetaĵaro; en kelkaj sektoroj tiu estas arbara kaj en aliaj estas ĝangala, komponita de la ĉaka regiono kaj de la marĉo Iberao; tiuj zonoj de abunda vegetaĵaro miksiĝas kun aliaj etendaj zonoj de palmaroj kaj herbejoj. La misiona regiono estas diferencigita areo, kiel pludaŭro de la montaroj de Brazilo, kun malaltaj sed krutaj montaroj, de subtropika klimato, tre malsekaj kaj vegetaĵaro ĝangala. La nordokcidento de la ando estas okupata de regiono de altebenaĵoj nome Punao de Atakamo aŭ *Altiplano*. estas la unikaj geografiaj elementoj kiuj rompas la monotonecon de la pejzaĝo kaj estas restoj de tre antikva montaro.

La okcidenta areo estas formata de la ĉefa zono de la Andoj. Norde troviĝas la plej altaj sektoroj de la montaro, kiuj estas ankaŭ la plej altaj de la kontinento. Tie troviĝas la monto Aconcagua, kiu kun alto de 6960,8&nbsp;metroj super marnivelo, estas la plej alta punkto de la mondo ekster Himalajo. La patagonia ero de Andoj, tamen, posedas pintojn multe pli malaltajn ol tiuj de la nordo.

Norde, oriente de Andoj kaj ankaŭ en direkto nordo-suden etendas la Ĉeandaj Montaroj, nome serio de *sierras* laŭŝtupare kiuj kunformas valojn tre loĝatajn. Sude de tiuj troviĝas la Pampecaj Montaroj, pli disaj kaj separitaj per ebenaĵoj.

La patagonia altebenaĵo estas aro de *altiplanos* kaj altaj ebenaĵoj aridaj, inter Andoj patagoniaj kaj la Atlantiko, kie ĝi falas krute el altaj klifoj kiuj rigardas al la Argentina Maro. Tie troviĝas ankaŭ la plej profunda depresio el tuta Ameriko: la Laguna del Carbón (Santa Cruz) je 105&nbsp;metroj **sub** la marnivelo.

En orienta Mezopotamio, ĉe deklivaro de la Brazila Masivo, la reliefo prezentiĝas kiel malaltaj montetaroj en la provinco Misiones. Sude, en la provincoj Corrientes kaj Entre Ríos, ili transformiĝas en *cuchillas* (tranĉiletoj) aŭ montetoj de sedimenta deveno eĉ pli malaltaj, kio konstituas undecan topografion.

La granda ebenaĵo Ĉako-Pampo estas ebenaĵo kun malmultaj ondecoj, subtropika norde (Granda Ĉako) kaj moderklimata sude (pampa ebenaĵo). Akvokolektas tie grandparte la rivero Paranao, kun milda deklivo, de direkto nordokcidento-sudorienten kaj kun ondecaj riveroj, marĉoj kaj humidejoj en Ĉako kaj granda kvanto de lagetoj en Pampo. La monotonio de la pejzaĝo rompiĝas nur pro apero de kelkaj montaraj sistemoj.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mapoj
* Informaro pri 73 limaj trapasejoj de Argentino 
* Distancoj inter urboj de Argentino kaj Bonaero 
* Distancoj inter urboj kaj sidejoj de Argentino kaj Bonaero 

Kategorio:Geografio de Argentino