Tropika reĝa muŝkaptulo

La **tropika onikorinko** aŭ **Tropika reĝa muŝkaptulo** (*Onychorhynchus coronatus*) estas paseroforma birdospecio el la familio de onikorinkedoj. Ĝi havas 5 subspeciojn troviĝantaj en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.
Müller bazis sian priskribon je mankolorita ilustraĵo kun nomo *"Tyran hupé de Cayenne"* ("Kresta muŝkaptulo el Kajeno") fare de François-Nicolas Martinet.

Laŭ nuna sistematiko la tropika onikorinko apartenas al la genro *Onychorhynchus*, kiun enkondukis en 1810 la germana naturalisto Gotthelf Fischer von Waldheim.

## Etimologio
La scienca genra nomo *Onychorhynchus* estas kunmetaĵo el la antikvaj grekaj *ὄνυξ, ὄνυχος* (*onuks, onukos* = "ungo") kaj *ῥύγχος* (*runkos* = "beko"), ĉar tiu birdoj havas denteton ĉe la pinto de la beko, kvazaŭ ungon je la fino de fingro.

La specia epiteto *coronatus* estas latina vorto signifanta "kronhava", pro la distinga duoncirkla brilkolora kresto kiu ornamas ambaŭ seksojn de tiu specio.

La subspecio *O. c. castelnaui* tre similas al la nomiga, nur iom pli malgranda kaj kun pli malmultaj strioj sur la dorso. *O. c. mexicanus* estas la plej granda subspecio, kaj ĝia plumaro estas ĝenerale pli helkolora, kun preskaŭ pure blanka kolo, rufa vosto, kaj malpli da strioj sur la brusto. *O. c. fraterculus* estas iom pli malgranda ol *mexicanus*, kun pale cinamkolora pugo kaj vosto kaj preskaŭ tute ne striata brusto. *O. c. occidentalis* estas proksimume samgranda kiel *fraterculus* kaj hele bruna kun neniuj nigraj strietoj. La kresto de maskloj estas pli-malpli malhele ruĝa kaj ne oranĝeca kiel ĉe la nomiga subspecio, kaj ĝiaj pintoj estas nigraj.

## Disvastiĝo kaj habitato
La tropika onikorinko havas ampleksan arealon de suda Meksiko ĝis amazonia Brazilo kaj norda Bolivio:
* *O. c. castelnaui*: eoste de Andoj en uesta Amazonio, sudeosta Kolombio kaj la venezuela subŝtato Amazonas, suden tra Ekvadoro ĝis Peruo kaj norda Bolivio, kaj eosten en Brazilo ĝis Río Negro kaj Río Tapajós;
* *O. c. coronatus*: en suda kaj eosta Venezuelo, Gujanoj, kaj en Brazilo eoste de Río Negro kaj Río Tapajós;
* *O. c. mexicanus*: de sudeosta Meksiko al Panamo;
* *O. c. fraterculus*: en norda Kolombio kaj norduesta Venezuelo;
* *O. c. occidentalis*: en uesta Ekvadoro malkontinue de la provinco Esmeraldas ĝis la provinco El Oro, kaj iom en la perua Departemento Tumbes.

La tropika onikorinko vivas en la subkanopeo de humidaj ebenaĵaj ĉiamverdaj arbaroj, galeriaj arbaroj kaj apudaj duarangaj kreskaĵoj, plejofte proksime de akvo, aŭ apud fluoj kaj riveretoj, aŭ en varzeoj, kiuj iĝas inundataj sezone. La birdoj renkonteblas je altecoj de marnivelo ĝis 1200&nbsp;m super ĝi, sed estas registroj ĝis 2000 m en norduesta Venezuelo 

La Amazonia onikorinko estas ankaŭ malplej zorgiga: ĝia arealo estas eĉ pli granda ol tiu de la norda, kaj granda parto de ĝi estas en malfacilatingeblaj regionoj de Amazonio. La suma grando de ĝia populacio estas proksimume 500 000 plenkreskuloj, kaj probable ĝi malkreskas. Ĵus nun, tamen, por tiu ĉi (sub)specio ne estas evidentaj minacoj.

La Pacifika onikorinko estas listita vundebla. Ĝia arealo estas negranda, kaj la suma populacio ekstrapolita inter 2500 kaj 10 000 plenkreskuloj, malkreskanta. La plej grandaj minacoj por tiu ĉi (sub)specio estas senarbarigo por kreskigo de homaj setlejoj, agrokulturo kaj ranĉoj.

Ornitologoj konsideras ĉiujn (sub)speciojn de tropika onikorinko relative nekutimaj, sed *O. c. occidentalis* estas konsiderata rara.

## Bildaro 

Dosiero:Onychorhynchus_coronatus_coronatus_1841.jpg|El libro "A selection of the birds of Brazil and Mexico" fare de William Swainson, 1841
Dosiero:Onychorhynchus_coronatus_coronatus_from_above_1841.jpg|El libro "A selection of the birds of Brazil and Mexico" fare de William Swainson, 1841

## Referencoj
Kategorio:Onikorinkedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno