open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karibia plato

[eta|300px|la plej grandaj [tektona plato|tektonaj platoj - la karibia plato en Centra Ameriko **heloranĝkolora** centre de la bildo]]

La **Karibia plato** estas inter la mezgrandaj tektonaj platoj de la mondo. Kiel ĉiuj tektonaj platoj ĝi estas parto de la litosfero. La plato ampleksas la plejparton de Centra Ameriko kaj la pli okcidentan regionon Karibio, ĉe la norda marbordo de Sudameriko.

La karibia plato grandas proksimume 3,2 milionojn da kvadrataj kilometroj. Ĝi norde limiĝas de la nordamerika, oriente kaj sude de la sudamerika kaj okcidente de la kokosa platoj. Ĉe la limoj de la plaro pli ofte okazas tertremoj, fojfoje cunamoj kaj vulkanaj erupcioj.

## Vidu ankaŭ 
* Kajmana Fosaĵo

Kategorio:Tektonaj platoj
Kategorio:Mezameriko
Kategorio:Geografio de Karibio
Svisa Mezlando

eta|300ra|dekstra|Satelita bildo de la Svisa Mezlando
La **Svisa Mezlando** estas svisa grandregiono inter la Alpoj kaj Ĵuraso. Al la Mezlando apartenas la monteta regiono inter la du grandaj montaroj en meza alteco de inter 400 kaj 600 metroj super la marnivelo.

## Limoj 
La  de la Svisa Mezlando formas la Alpoj en Sudoriento, la Bodenlago kaj la Rejno en nordokcidento, la Ĵuraso en nordokcidento kaj la Lemano en sudokcidento. La transirozono inter la Mezlando kaj la Alpoj estas la Antaŭalpoj. Estas malfacile klare difini, kio estas ankoraŭ Alpoj, kio Antaŭalpoj kaj kio jam Mezlando. La Mezlando konsistigas proksimume 30% de la tereno de Svislando, sed en ĝi loĝas pli ol 90% de la svisa loĝantaro.

[eta|300ra|dekstra|Rigardo de [Pilato (monto)|Pilato al Lucerno]]

## Ekonomio 
La Mezlando estas ekonomie kaj trafike la plej grava regiono, en ĝi troviĝas kvin el la ses plej gravaj urboj, nome Zuriko, Berno, Ĝenevo, Laŭzano kaj Vinterturo. Ekzistas filozofio, kiu konsideras la tutan Svisan Mezlandon, kiel unu solan grandurbon kun multaj parkoj kaj lagoj, kun proksimume 7 milionoj da loĝantoj.

## Geologio 
La supera geologia tavolo en la Svisa Mezlando estas la molaso, kiun postlasis kaj formis la gigantaj glaĉeroj dum lasta glaciepoko. Sub la molaso troviĝas sedimenttavoloj el Kretaceo, Ĵurasio, Triaso. La bazon formas la kristaleca bazmontaro, kiu aperas en diversaj partoj de la Alpoj, Vogezoj aŭ en la Nigra Arbaro.

## Vidu ankaŭ 
* Alpoj
* Antaŭalpoj (Svislando)
* Ĵuraso

## Eksteraj ligiloj 
* Geologio de Svislando, retpaĝo en la germana lingvo

Kategorio:Geografio de Svislando
!
Duoninsulo Izu

La **duoninsulo Izu** () estas duoninsulo en la orienta parto de la gubernio Ŝizuoka sur la insulo Honŝuo de Japanio, frontanta al la Pacifika Oceano. La duoninsulo situas piede de la Fuĵi-Monto kaj estas parto de la nacia parko *Fuĵi-Hakone-Izu-Naciaparko*. En Ritsuryō-sistemo, la duoninsulo estis la provinco Izu, nuntempe ĝi estas parto de la prefektujo Ŝizuoka. Kun varmfontoj, Izu estas konata turisma ripoz-regiono en Japanio. Sude estas la Insuloj Izu.

## Transporto 
### Fervojo 
La duoninsulo de Tōkyō-Stacio facile atingeblas per la rapida trajno Tōkaidō-Ŝinkanseno, kiu haltas en la stacidomoj Atami-Stacio (orienta flanko) kaj Mishima-Stacio (okcidenta flanko).

* JR Centra-Japanio
** Tōkaidō-Ŝinkanseno
** Tōkaidō-Ĉeflinio

* JR Orienta-Japanio
** Tōkaidō-Ĉeflinio
** Itō-Linio

* Izu-Kyūkō
** Izu-Kyūkō-Linio

* Izuhakone-Fervojo
** Sunzu-Linio

### Aŭto 
Per aŭto la japana ĉefurbo de la urbo Numazu sur la okcidenta flanko de la duoninsulo distancas 103 kilometrojn per la rapidvojo Tōmei-Ekspresvojo.

## Turismo 
La duoninsulo estas ŝatata ripoza zono por la loĝantoj de la tokia regiono. Aparte ŝatataj estas ĝiaj varmaj fontoj.

## Produktaĵoj 
La regiono Izu estas inter la plej gravaj japaniaj produktejoj de spicherbo Vasabio, kaj la lokaj loĝantoj kaj restoracioj preparas multspecajn manĝaĵojn kun vasabia gusto.

## Literaturo 
* Dancistino de Izu ("Izu no Odoriko") de Kawabata Yasunari

Kategorio:Geografio de Japanio
Kategorio:Gubernio Ŝizuoka
Izu

**Izu** (伊豆), loknomo en Japanio povas signifi:
*duoninsulo Izu 伊豆半島
*Izu (provinco) 伊豆国
*Izu-Insuloj 伊豆諸島
*Izu (urbo) 伊豆市
*Kamo-distrikto (Ŝizuoka) havas urbetojn kun *Izu*:
**Higaŝiizu 東伊豆町
**Niŝiizu 西伊豆町
**Minamiizu 南伊豆町
*Izunokuni 伊豆の国市
*Nakaizu 中伊豆町 estinta urbeto en Tagata-distrikto en Ŝizuoka
*Izunagaoka 伊豆長岡町 estinta urbeto en Tagata-distrikto en Ŝizuoka
Listo de kantonoj de Rod-Insulo

eta|dekstra|150px|Mapo de Rod-Insulo montranta la kantonojn.
La usona ŝtato Rod-Insulo entenas **5 kantonojn**.

De 1842 rod-insulaj kantonoj ne plu plenumas administrajn rolojn; tial la urboj listitaj kiel ĉefurboj ne plu havas tiun ĉi funkcion.

## Alfabeta listo 
Kategorio:Rod-Insulo

Rod-Insulo
Veľký Šariš

250ra|eta|maldekstra|Lokomotivo en Veľký Šariš
**Veľký Šariš** (hungare *Nagysáros* germane *Gross-Scharosch*) estas urbo en Slovakio, en Regiono Prešov, en Distrikto Prešov.

## Situo 
La urbo situas en valo de rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Sabinov-Prešov. La lasta troviĝas 5 km.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1217 en formo *Sarus*, kiu estas nomodonanto de la departemento, samtempe departementejo ĝis fine de la 18-a jarcento. Okazis sieĝoj kontraŭ ribelintaj bienuloj en la 14-a jarcento. Inter 1440-1461 la husanoj kun estreco de Jan Žižka tenis la fortikaĵon, sed Matiaso la 1-a reokupis ĝin. La sekva sieĝo okazis en 1537 fare de Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio). En 1687 Emeriko Thököly taksis la fortikaĵon superflua kaj detruis ĝin. Familio Rákóczi konstruis kastelon en 1613, kiu detruiĝis dum la 2-a mondmilito. En 1910 en la komunumo loĝis 2476 da loĝantoj (slovakoj en majoritato, hungaroj, poloj kaj ciganoj en minoritato). Ĝis 1919 la urbo apartenis al Hungario, al Sáros (reĝa departemento), al distrikto de Prešov. Poste la loko apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1938 al Slovakio. Inter 1945-1993 la urbo denove apartenis al Ĉeĥoslovakio. En 2001 loĝis enurbe 4018 da homoj, (3684 slovakoj, 244 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* gotika katolika saksa paroĥa preĝejo omaĝe al Sankta Jakobo kun defendomuro, ankaŭ pilgrimloko
* ruinoj de fortikaĵo sur monto 570 m alta
* kapelo omaĝe al Sankta Elizabeta
* kapelo omaĝe al Sankta Kinga
* kastelo de Francisko Rákóczi la 2-a

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
Bajnunkoj

La **bajnunkoj** estis historia etno en okcidentafriko.

Ili vivis plejparte en la hodiaŭa ŝtato Gambio inter la suda bordo de la Gambio-rivero kaj la norda bordo de la Kazamanco-rivero, do en la Western Division en la ĉelima regiono al Kazamanco, regiono en Senegalo. Eble ili estis la plej fruaj loĝantoj en la senegal-gambia marborda regiono. En la 19-a jarcento la bajnunkoj, simile kiel la manĝakoj, preskaŭ komplete miksiĝis kun la etno de la dioloj kaj la mandinkoj; en la censoj de 1973 kaj 1983 ili ne plu enlistiĝis kiel propra etno. La historio kaj la kulturo de la bajnunkoj nur malmulte estis priskribita.

Oni diras ke la nomo de Brikama, la dua plej granda urbo de Gambio, originas el la bajnunka lingvo kaj signifas "*urbo de la virinoj*". En la pasinteco tie la regantinoj sub la malnovaj matriarka sociordo havis sian registaran sidejon.

Konate estas, ke la bajnunkoj, samkiel la joloj kaj la manĝakoj produktis palmvinon. Por tio ili lerte grimpis nur helpe de elipsa zono supren sur la palmojn, tranĉmalfermis la tigon de la floresko de la oleopalmo (*Elaeis guineensis*) kaj kolektis en ujo la sukon, kiu fermentas al trinkaĵo simila al duonfermentita vino.

## Fontoj
Kategorio:Etnoj en Gambio
Kategorio:Etnoj en Gvineo Bisaŭa
Kategorio:Etnoj en Senegalo
Soninkoj

[eta|Soninkoj el la sudo de [Maŭretanio]]
La **soninkoj** aŭ **soninkeoj** estas afrika etno vivanta je la atlantika marbordo de Maŭritanio. Ili apartenas al la mande-grupo kaj devenas de la bafuroj, do parencas kun la imragenoj.

La soninkoj estas la fondintoj de la malnova Regno de Ganao, kiu havis sian kulminon inter la 7-a kaj la 10-a jarcentoj.

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Maŭritanio
Kategorio:Etnoj en Ebur-Bordo
Kategorio:Etnoj en Malio
Kategorio:Etnoj en Senegalo
Kategorio:Etnoj en Gambio
Kategorio:Etnoj en Burkino
Kategorio:Etnologio
Plato Nazca

[eta|300px|la plej grandaj [tektona plato|tektonaj platoj - la plato Nazca **helblua** okcidente de Sudameriko, centre de la bildo]]

La **plato Nazca** estas inter la mezgrandaj tektonaj platoj de la mondo. Kiel ĉiuj tektonaj platoj ĝi estas parto de la litosfero. La plato situas okcidente de la okcidenta marbordo de Sudameriko kaj nomatas laŭ la antikva urbo Nazca en Peruo. Preskaŭ la tuto de la plato estas oceana kaj situas sub la oriento de la Pacifika Oceano, nur malmultaj insuloj kiel la insularo *Juan Fernández* troviĝas super la marnivelo.

Norde la plato Nazca limas kun la kokosa, nordoriente iom kun la karibia, oriente kun al sudamerika, sude kun la antarkta kaj okcidente kun la pacifika platoj.

La plato Nazca moviĝas orienten kaj kolizias kun la signife pli granda, kontinenta sudamerika plato. Dum tiu kolizio la plato Nazca ŝoviĝis sub la sudamerikan kontinenton malleviĝis ĝis la suba termantelo. Tipa por tia zono estas fortaj subteraj tertremoj, kiuj povas havi sian centron en alteco de 320 ĝis 720 kilometroj sub la tersurfaco. Ĉe la limo inter ambaŭ platoj ekestis profundaj maraj fosaĵoj kiel la fosaĵo *Aracama* kun ĝis 8065 m da profundo en la sudo kaj la fosaĵo Perua kun ĝis 6369 m da profundo en la nordo. Sekve de la interplata kolizio ankaŭ ekestis la alta montaro Andoj laŭlonge de la tuta okcidenta marbordo de Sudameriko - la plej granda montopinto de la Andoj altas 6962 metrojn.

La Andoj estas parto de la "pacifika ringo de fajro", zono de plej insensa aktiveco de tertremoj kaj vulkanaj erupcioj. La plej altaj vulkanoj de la tero troviĝas ĉi tie: la 6882 metrojn alta Monte Pissis (Argentino) kaj la 6887&nbsp;m hohe Ojos del Salado (Ĉilio).

Kategorio:Tektonaj platoj
Kategorio:Geografio de Sudameriko
Kategorio:Pacifiko
Bafuroj

La **bafuroj** estis praloĝantoj de Maŭritanio kaj oni supozas ilin praavoj de la soninkoj, kiuj estas agrikulturistoj, kaj de la imragenoj, kiuj estzas fiŝkaptistoj. Ili unue estis loksidaj agrikulturistoj. Dum la tempo, kiam ili loĝis en la nordo de Maŭritanio, la Saharo ankoraŭ estis fekunda. Pli poste ili elmigris suden en pli fekundajn regionojn.

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Maŭritanio
Kategorio:Etnologio
Imragenoj

La **imragenoj** estas etno aŭ tribo en Maŭritanio kun proksimume 800-1.500 homoj. Ili vivas kiel fiŝkaptistoj ĉirkaŭ la Nacia parko Banc-d'Arguin je la atlantika marbordo de Maŭritanio, dise en kelkaj vilaĝoj. Ilia vivobazo estas la mugiloj, kiujn ili kaptas per tradiciaj metodoj. La vorto *imragenoj* estas berbera kaj signifas "fiŝkaptisto", laŭ aliaj indikoj "la kaptantoj de vivo".

## Fontoj 
* WWF Germanio: La kaptantoj de vivo
* afrol.com: The Imraguen guards of culture and nature 
* Parc National d'Arguin: L'occupation humaine

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Maŭritanio
Kategorio:Etnologio
Napo

**Napo** estas unu- aŭ dujara planto de brasiko (*Brassica napus* subsp. *napobrassica* Mill. (Philip Miller, 1691-1771), simila al la rapo. Ĝi estas bluroza, kun floroj havantaj grandajn kremflavajn petalojn.

Kulturformoj estas brasiknapo kaj oleonapo.

Kategorio:Brasikoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Legomoj
Cachoeira (Bahio)

**Cachoeira** [kaŝo**ej**ra] estas municipo de la brazila subŝtato Bahio, kiu taksis 32.026 enloĝantojn en 2010 .

En la 19-a jarcento, ĝi estis urbo kun pli granda nombro de islamanoj en Brazilo.

## Esperanto en Cachoeira 
En 1952 Manuel Borges dos Santos gvidis Esperanto-kurson en tiu urbo, kie li sukcesis liveri diplomojn al ses lernantoj. Tiuj estis la unuaj semoj de la lingvo Esperanto ĵetitaj sur la grundon de la urbo.

Post la unua kurso gvidita de Manoel Borges dos Santos, Benedito Farias estas la nova instruisto en la urbo. Multaj aliaj kursoj estis gvidita en la urbo, sed neniam kun taŭga sukceso.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Bahio

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Bahio
Tumultoj de Tibeto en 2008

eta|dekstra|150ra
eta|dekstra|150ra

La **Protestoj de Tibeto en 2008** komenciĝis en Lasao per strataj protestoj la 10-an de marto 2008, la (Tibeta Ribeltago), la 49-a datreveno de la protesto de 1959 kontraŭ la ĉiniaj leĝoj. La protestantoj komencis krii por la sendependiĝo de Ĉinio por finfine perforte detrui kaj bruligi objektojn je la 14-a de marto. Dume aliaj grupoj en aliaj partoj de Ĉinio ankaŭ protestis. La protesto laŭ la ĉinia komunista partio estas unu el la plej gravaj, kiuj okazis de 20 jaroj Ĝi okazas ankaŭ dum la ĝenerala asembleo de la deputitoj en Pekino.

## Protestoj ekster Ĉinio 
### Aŭstralio 
Sep Tibet-subtenaj protestantoj estis arestitaj je sabato 15-a de marto en Sydney dum perforta agado kun polico ekster la konsulejo.

### Francio 
eta|dekstra|Tibet-subtena protesto ekster la Ĉina ambasadejo
Ploriga gazo estis uzata de la polico en Parizo je dimanĉo, 16-a de marto, kie ĉirkaŭ 500 protestantoj kriis antaŭ la ĉina ambasadejo.

### Germanio 
Tibetanoj en Germanio vigle protestis antaŭ la Ĉina konsulejo en Munkeno lunde 17-a de marto. Protestantoj bruligis ĉinajn flagojn kriante frazojn kiel "Save Tibet" (Savu Tibeton!) kaj "Stop Killing" (Ĉesu mortigi) antaŭ la enirejo. 26 estis arestitaj de la polico.

### Barato 
Tibetanoj vivantaj en diversaj partoj de la Barata Ŝtato de Meghalaya fermis siajn vendejojn kaj protestis kontraŭ la perforto de Ĉinio en Tibeto.

Centoj da tibetanoj ekzilitaj en Barato marŝis el Dharamsala ĝis la landlimo kun Ĉinio por montri sian oponon kontraŭ la Ĉina perforta okupado de Tibeto. Barataj policanoj arestis ĉirkaŭ 100 tibetanojn.

## Vidu ankaŭ 
* 1959 Tibeta Rebeliga Tago
* Nangpa La pafoj

## Eksteraj ligiloj 
* Protestoj en Tibeto (blogo en Esperanto)*
* Eyewitness accounts of the Tibet unrest from foreign travelers, *The Christian Science Monitor*
* *BBC News Special report: Tension in Tibet* (Speciala raporto de BBC News: Tensioj en Tibeto)
* BBC News: en fotoj: Protestoj en Tibeto
* BBC News: en fotoj: Tibeto poste
* BBC News: *Eyewitness accounts: Tibet clashes'' (raportoj de atestantoj: kunpuŝiĝoj en Tibeto)
* Monster & Critics News: en fotoj 'Protestoj en Tibeto'
* YouTube blocked in China, Tibet protests likely the cause 

Tibeto
Kategorio:Tibeto
Tibeto
Kategorio:Politiko en 2008
Charlie and the Chocolate Factory (filmo)

***Charlie and the Chocolate Factory*** (***Karlo kaj la Ĉokoladofabriko***) estas usona filmo de Tim Burton, aperinta en 2005.

## Rakonto 
Charlie Bucket estas tre malriĉa knabeto, kiu vivas kun la gepatroj kaj la kvar geavoj en ligna dometo. Li ŝatas ĉokoladon kaj loĝas apud la ĉokolado-fabriko de Sinjoro Willy Wonka, la plej granda ĉokoladisto el la tuta mondo. Ĉar la familio de Charlie estas malriĉa, li ricevas ĉokoladon nur unu tagon po jare, tiun de sia naskiĝ-datreveno. Ĉi-jare la ĉokoladisto anoncas al la tuta mondo, ke iun tagon, esceptokaze, li malfermos la pordojn de sia fabriko al kvin infanoj.

## Teĥnikaĵoj 
* Originala titolo : ***Charlie and the Chocolate Factory***
* Reĝisoro : Tim Burton
* Scenaro: John August, adaptita de romano de Roald Dahl
* Produktado: Brad Grey, Richard D. Zanuck, Katterli Frauenfelder, Brenda Berrisford kaj Derek Frey
* Produkt-firmaoj : Warner Bros. Pictures kaj Village Roadshow Pictures
* Buĝeto : 150 milionoj da dolaroj
* Muziko : Gardner DeAguiar, Danny Elfman, RaVani Flood, Manuel Ignacio kaj Jesse Shaternick
* Foto : Philippe Rousselot
* Muntado : Chris Lebenzon
* Dekoroj : Alex McDowell
* Kostumoj : Gabriella Pescucci
* Landoj : Usono, Britio
* Formato : Kolora - Kino: 1,85:1 - Digital Theater Systems / Dolby Digital / Sony Dynamic Digital Sound - 35&nbsp;mm
* Ĝenro: Komedio, fantasto
* Daŭro : 115 minutoj
* Aperdatoj :
** Premiero en Hollywood: la 
** Belgio Francio Svislando: la 
** Usono Kanado: la 

## Rolularo 
* Johnny Depp : Willy Wonka
* Freddie Highmore : Charlie Bucket
* David Kelly : Avo Joe
* Helena Bonham Carter: S-ino Bucket
* Noah Taylor : S-ro Bucket
* Missi Pyle : S-ino Beauregard
* James Fox : S-ro Salt
* Deep Roy : Oompa Loompa
* Christopher Lee : D-ro Wonka
* Adam Godley : S-ro Teavee
* Franziska Troegner : S-ino Gloop
* AnnaSophia Robb : Violet Beauregard
* Julia Winter : Veruca Salt
* Jordan Fry: Mike Teavee
* Philip Wiegratz : Augustus Gloop

## Pri la filmo 
* La filmado komenciĝis la  kaj finiĝis en oktobro samjare, kaj disvolviĝis en Buford (Usono), High Wycombe (Fabriko de pneŭmatikoj), Londono kaj la studioj Pinewood (Britio), ankaŭ en Gengenbach (Germanio).
* La dekoroj uzitaj por la filmo entute postulis la 7 platformojn de studioj Pinewood. La rivero el ĉokolado kaj ties akvofalo estis plenigitaj de 120,000 litroj da miksaĵo produktita de Nestlé.

* La romano de Roald Dahl estis unuafoje adaptita al kino de Mel Stuart en 1971, kun la titolo Willy Wonka & the Chocolate Factory.

* En la filmo, Tim Burton substrekas la psikologion de Willy Wonka kaj interalie insistas pri la traŭmato kaŭzita de sia patro, dentisto, al la juna Willy. La patro de Johnny Depp ankaŭ estis dentisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Charlie and the Chocolate Factory en IMDb

Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2005
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Filmoj de Tim Burton
Nazaré (Bahia)

**Nazaré** [naza**ree**] estas municipo de la brazila subŝtato Bahio, kiu taksis 27.274 enloĝantojn en 2010 .

## Esperanto en Nazaré 
Anísio Melhor, direktoro de la lernejo “Clemente Caldas” kaj direktoro de la ĵurnalo “Conservador” fariĝis pioniro de Esperanto-movado en tiu urbo, dank’al serio de artikoloj de lia plumo aperintaj en la menciita gazeto en 1913. 

La unuaj semoj ĵetitaj de tiu pioniro atendis dum dek unu jaroj sed la 1-an de januaro 1924 estis fondita “Clube Esperantista de Nazaré”, kies unua estraro estis: 

Prezidanto, Lamartine Vieira; Vicprezidanto, Neusa Caldas Figueiredo; 1-a Sekretario, Edla Moreira Oliveira; 2-a Sekretario, Renato Gabriel da Silva; Kasisto, Denizart Moreira; Bibliotekisto, Idalino Queiroz Santana; Propaganda Direktoro, Eduardo Freire.

## Vidu ankaŭ  
* Municipoj de Bahio

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Bahio
Gene Wilder

**Gene WILDER** (naskita kiel **Jerome SILBERMAN** la , mortis la ) estis usona aktoro kiu estis Akademia Premio-kandidato kaj premiito de Premio Emmy. Liaj filmaperoj inkluzivis ĉefrolon en la 1971-jara filmo *Willy Wonka & the Chocolate Factory*, multajn filmajn kunlaboraĵojn kun reĝisoro Mel Brooks, kaj kvar filmojn kun komediisto Richard Pryor.

Li forpasis la  en sia hejmo en Stamford, Konektikuto pro komplikaĵoj de la Alzheimer-malsano.

eta|Wilder en 1984

## Elektita filmografio 
* *Bonnie and Clyde* (1967)
* *The Producers* (1968)
* *Willy Wonka & the Chocolate Factory* (1971)
* *Blazing Saddles* (1974)
* *Young Frankenstein* (1974)
* *Silver Streak* (1976)
* *Stir Crazy* (1980)
* *See No Evil, Hear No Evil* (1989)
* *Another You* (1991)
* ''Alice in Wonderland (1999)

## Eksteraj ligiloj 
* Informo pri Gene Wilder ĉe imdb.com. (angla)

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Premiitoj de Premio Emmy
Kategorio:Naskiĝintoj la 11-an de junio
Kategorio:Mortintoj la 29-an de aŭgusto
Willy Wonka & the Chocolate Factory (1971)

***Willy Wonka & the Chocolate Factory*** (***Willy Wonka kaj la ĉokolado-fabriko***) estas usona filmo de Mel Stuart aperinta en 1971, adaptita de romano de Roald Dahl, *Karlĉjo kaj la Ĉokoladfabriko*.

## Rakonto 
Charlie estas knabeto kiu havas solan revon: trovi unu el la kvin oraj biletoj, kiujn Willy Wonka, la fama ĉokoladisto, kaŝis en siajn ĉokoladojn. Fakte, tiuj biletoj permesas eniri en la plej sekretan ĉokolado-fabrikon en la mondo kaj malkovri la tieajn eksterordinarajn surprizojn, kiuj kaŝiĝas...

## Teĥnikaĵoj 
* Originala titolo: *Willy Wonka & the Chocolate Factory*
* Reĝisoro: Mel Stuart
* Scenaro: Roald Dahl por la 1-a versio, poste reverkita de David Seltzer
* Lando: Usono
* Daŭro: 100 minutoj (1 horo 40 minutoj)

## Rolularo 
* Peter Ostrum: Charlie Bucket
* Jack Albertson: Avo Joe
* Gene Wilder: S-ro Willy Wonka
* Julie Dawn Cole: Veruca Salt
* Paris Themmen: Mike Teavee
* Denise Nickerson: Violet Beauregarde
* Diana Sowle: S-ino Bucket
* Nora Denney: S-ino Teavee
* Michael Bollner: Augustus Gloop
* Leonard Stone: S-ro Beauregarde
* Roy Kinnear: S-ro Salt
* Ursula Reit: S-ino Gloop
* Gunter Meisner: Arthur Slugworth, S-ro Wilkinson
* Aubrey Woods: Bill
* David Battley: S-ro Turkentine
* Peter Capell: Tinker
* Werner Heyking: S-ro Jopeck
* Peter Stuart: Winkelmann
* Tim Brooke Taylor: Komputilisto

## Vidu ankaŭ 
* Charlie and the Chocolate Factory de Tim Burton, 2005, adaptita de la sama romano de Roald Dahl.

## Eksteraj ligiloj 
* Willy Wonka & the Chocolate Factory en IMDB

Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1971
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Muritiba

**Muritiba** [muri**ti**ba] estas municipo kaj urbo de Brazilo, en Bahio, kie naskiĝis Castro Alves. Ĝi havis 28.899 loĝantojn (2010) .

## Esperanto en Muritiba 
Delonge la fervora samideano Manoel Borges dos Santos disvastigas Esperanton en tiu urbo kaj, en 1954, li gvidis plurajn kursojn de la lingvo ne nur en Muritiba sed ankaŭ en multaj aliaj urboj de la subŝtato. Kelkaj Esperanto-kunvenoj okazis ĉi tie.

### Zeo en Muritiba 
Muritiba havas straton nomatan *Dr. Zamenhof*.

## Vidu ankaŭ  
* Municipoj de Bahio

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Bahio
Abd al Kuri

**Abd al Kuri** estas insulo inter Sokotra kaj Somalio. Ĝi apartenas al Jemeno kaj havas areon de . Tri insuloj, Abd al Kuri, Samhah kaj Darsah estas kune konataj kiel "La fratoj".

La nomo de ĉi insulo devenas de portugala nomo Abedal Curia.

Biogeografie la insulo troviĝas en la Sahel-Sudana ekoprovinco de la Afrotropika ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso ( WWF ). Ĝi situas en dezert-kserofitara ekoregiono : la Sokotraj kserofitaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Sokotra pasero
* Abdalkuria pasero

Kategorio:Insuloj de Jemeno
Okuoj

La **okuoj** estas etno en la nordokcidento de Kameruno.

La okua regiono estas konata precipe pro ties vulkanmontaro. Sciencistoj okupiĝas pri la Lago nioso, kiu per la *nioso-tragedio* en 1986 faris frapliniojn en la gazetaro, kiam subite grandaj kvantoj da karbondioksido (CO2) el la kraterlago elvenis kaj mortigis proksimume 1800 loĝantojn de la ĉirkaŭaj vilaĝoj.

La laŭvice pli granda urbo estas Bamendo, kiu situas jam ekster tiu regiono.

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Kameruno
Kategorio:Etnologio
Emmy T. Karácsony

**T. KARÁCSONY Emmy** [tE karAĉonj emi] *Törökné* estis rumanuja hungara pentristino, memuaristino. Ŝi naskiĝis en Kékes 19-an de aŭgusto 1896 kaj mortis la 24-an de junio 1980 en Kluĵo.
eta|Emmy T. Karácsony

## Biografio 
Emmy T. Karácsony finis la mezlernejon en Koloĵvaro en la knabinlernejo de *De Gerando Antónia* (1914). En la 1920-aj jaroj ŝi studis pentron en privatlernejo de Ferenc Ács, poste en Baia Mare ŝi studis ĉe János Thorma kaj János Krizsán. Kelkfoje ŝi kontribuis poemojn kaj prozojn. Ŝi edziniĝis dufoje.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1943 • Ekspozicio de Barabás Miklós Céh, Koloĵvaro.

## Verkoj 
* *Virághegy* (1974),
* *Gyermekkorom igaz meséi* (1976).

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Dražice (distrikto Tábor)

**Dražice** estas municipo de Ĉeĥio troviĝanta 3&nbsp;km okcidente de distrikturbo Tábor.
En  ĉi tie vivis .

## Historio 
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1352.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Preĝejo de sankta Johano La Baptisto
* Niĉa kapeleto de sankta Johano Nepomuka en okcidenta flanko de vilaĝplaco ĉe fiŝlago
* Paroĥo

## Galerio 

Drazice kostel.jpg|Preĝejo de sankta Johano La Baptisto
Drazice portal kostela.jpg|Portalo de la preĝejo en Dražice
Dražice (0054).jpg
Dražice (0060).jpg
Dražice (009).jpg

Kategorio:Municipoj en distrikto Tábor
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Tábor
Kategorio:Setlejoj en Tabora montetaro
Kategorio:Setlejoj sur Lužnice
Kirdioj

**Kirdioj** estas la nomo de vico da malgrandaj sudan-lingvaj etnoj en Kameruno.

Kontraŭe al la najbaraj islamaj socioj ili estas formitaj de tradiciaj afrikaj naturreligioj kaj do apartenas al la *indiĝenaj religiuloj*. "Kirdioj" (*Kirdi*) estas verŝajne el la fulba lingvo devenanta vorto por paganoj aŭ nekredantoj.

La kirdioj estas 1,9 milionoj da homoj kaj konsistigas 11 % de la kameruna loĝantaro. La plej multaj el ili estas savanaj paŝtistoj aŭ agrokultivistoj. En antaŭkoloniisma tempo la ekspansiantaj fulbaj socioj asimilis ilin aŭ flankenpremis ilin en la protektantajn situojn de la montoj kaj en la marĉregionon de la Tiburo.

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Kameruno
Kategorio:Etnologio
Tvarožná (distrikto Brno-provinco)

**Tvarožná** estas municipo de Ĉeĥio troviĝanta 10&nbsp;km oriente de regiona urbo Brno. Vivas ĉi tie  ().

Ĉe la municipo sur monteto nomata Santon (296 m s. m.), antaŭe nomata *Padělek* estas sub kapelo restaĵoj de migra fortikaĵaro de franca artileria baterio el batalo ĉe Slavkov. Proksime de la municipo en solejo *Kandie* tranoktis antaŭ tiu ĉi batalo imperiestro Napoleono Bonaparte. Municipo Tvarožná kaj ties plej proksima ĉirkaŭaĵo estas ĉiujare en decembro okazejo de rememorigaj agadoj al la "batalo de tri imperiestroj".

## Historio 
En ĉirkaŭaĵo de la municipo estas arkeologiaj lokoj kun spuroj de loĝigo el vico de praepoko kaj frua mezepoko.

La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1288.

## Loĝantaro 
## Rilataj artikoloj 
* Rohlenka


Kategorio:Municipoj en distrikto Brno-provinco
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Brno-provinco
Kategorio:Vinkultivada subregiono Velké Pavlovice
Kategorio:Setlejoj en Dija-svratka valego
Medzilaborce

**Medzilaborce,** rutene **Меджілaбірці,** hungare **Mezőlaborc** estas urbo en Slovakio, en Regiono Prešov, en Distrikto Medzilaborce.
[eta|maldekstra|250px|[Andy Warhol en Medzilaborce]]

## Situo 
La urbo situas en valo kaj laŭ bordo de Laborec, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Humenné-Pollando. Prešov troviĝas 60 km de Medzilaborce.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1347, tiam la bienoj apartenis al familio Drugeth. En 1543 la setlejo aperis en formo *Kys Laborcz* (=malgranda Laborec). En 1612 funkciis tie du muelejoj kaj segada uzino, en 1631 gastejo kaj vendejo. La loĝantoj produktis avenon kaj terpomon. En 1873 la fervojo atingis la komunumon. Okazis incendio en 1900. En la komunumo en 1910 loĝis 1561 da loĝantoj (677 rusinoj, 501 germanoj, 255 hungaroj). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Mezőlaborc, kies distriktejo ĝi estis. Poste la loko apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. En 1945 la germanoj estis deportitaj, poste la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis enurbe 6741 da homoj, (3803 slovakoj, 2303 rusinoj, 413 ukrainoj).
eta|maldekstra|250px|Ortodoksa katedralo de Sankta Spirito

## Vidindaĵoj 
* klasikisma greko-katolika preĝejo omaĝe al Sankta Bazilo el la 18-a jarcento
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1903
* ortodoksa templo omaĝe al Sankta Spirito de 1949
* muzeo de Andy Warhol de 1991
eta|maldekstra|250px|Ĉefstrato de Medzilaborce
eta|250px|Muzeo de Andy Warhol en Medzilaborce

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Medzilaborce
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Sečovce

**Sečovce,** hungare **Gálszécs** [gAlsEĉ] estas urbo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Trebišov.

## Situo 
Sečovce situas laŭ ĉefvojo Michalovce-Košice, laŭ fervojo Trebišov-Vranov nad Topľou. Košice troviĝas 37&nbsp;km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko, poste alvenis keltoj kaj slavoj. La unua mencio okazis en 1245. En 1437 la komunumo havis rajton pri dogano kaj bazarado. La husanoj konstruis fortikaĵon en 1439, kiun Matiaso la 1-a okupis en 1457. Post 3 jaroj Stefano Perényi okupis ĝin, poste ne okazis mencioj pri la fortikaĵo. Stefano Bocskay tie komencis la ribelon kontraŭ la Habsburgoj. Okazis pesto en 1633. La turkoj en 1647, armeo de Emeriko Thököly en 1676 detruis la komunumon. En la 18-a jarcento alvenis slovakoj, rusinoj kaj judoj. Okazis tertremo en 1830, ĥolero kaj incendio en 1831. Ĥolero denove okazis en 1873. En la komunumo en 1910 loĝis 3284 da loĝantoj (1442 hungaroj, 1416 slovakoj, 288 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la urbo apartenis al Hungario, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de "Gálszécs", kies distriktejo estis. Poste la loko apartenis al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1942 la judoj, en 1945 la germanoj estis deportitaj, poste la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Sečovce 7819 da homoj, (96% de la loĝantoj estis slovakoj, 2% ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* gotika katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1494, kelkfoje trakonstruita
* skulptaĵo Pieta el la 18-a jarcento en la preĝejo, kopiaĵo antaŭ la preĝejo
* kalvinana preĝejo de 1623, renovigita en la 19-a jarcento
* greko-katolika templo de 1757, en 1954 trakonstruita
* kastelo el la 19-a j.c., dum la 2-a mondmilito grave difektiĝis
* sinagogo de 1873

## Famuloj 
En la iama Gálszécs naskiĝis hungara pedagogo Elek Peregriny.

Kategorio:Urboj de Slovakio
Piaya

***Piaya*** estas genro de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome Cuculiformes, kiuj inkludas ankaŭ la vojkurulojn, la aniojn, la centropojn kaj la hoacinon. Ili loĝas en tropika Centrameriko kaj norda Sudameriko. La tri specioj en taksonomia ordo estas jenaj:

* Sciurkukolo, *Piaya cayana* (Linnaeus, 1766) nordokcidenta Meksiko ĝis norda Argentino kaj Urugvajo, kaj en Trinidado. LC
* Nigraventra kukolo, *Piaya melanogaster* (Vieillot, 1817) Amazona baseno kaj Gujana Ŝildo.
Tiuj birdoj estas de varia grando kun sveltaj korpoj, longaj vostoj kaj fortaj kruroj. Ili loĝas en arbaroj aŭ manglejoj.
 
La kukoledoj de la genro *Piaya*, malkiel multaj kukoledoj de la Malnova Mondo, ne estas nestoparazitaj; ili konstruas siajn proprajn nestojn en arboj, kie la ino demetas du ovojn. La parazitaj kukoloj demetas koloritajn ovojn kiuj kongruu kun tiuj de la paserinaj gastigantoj, sed tiuj neparazitaj de la genro *Piaya*, kiel plej parto de la aliaj nepaserinaj, demetas blankajn ovojn.

Tiuj estas voĉemaj specioj kun konstantaj kaj laŭtaj alvokoj. Ili manĝas grandajn  insektoj kiel cikadojn, vespoj kaj raŭpoj (inkludante tiujn kun hirtecaj hararoj aŭ dornoj kiuj estas malbongustegaj kaj negluteblaj por multaj birdoj). La Sciurkukolo kaj la Nigraventra kukolo  estas grandaj kaj fortaj specioj, kaj eventuale manĝas vertebrulojn kiel etaj lacertoj.

## Literaturo
*
*
* Stiles kaj Skutch,  *A guide to the birds of Costa Rica*  ISBN 0-8014-9600-4

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Torre Latinoamericana

La **Torre Latinoamericana** (Latinamerika Turo) estas nubskrapulo ĉe la angulo de la stratoj Madero kaj Eje central Lázaro Cárdenas ĉe la urbocentro de Meksikurbo, Meksiko. Ĝia loko, ĝia alteco (183 metroj, 204 m kun anteno) kaj ĝia historio igas ĝin unu el la plej famaj konstruaĵoj ĉe Meksikurbo.

Ĝi estis la plej alta konstruaĵo ĉe la urbo ekde ĝia malfermo je 1956 ĝis 1972, kiam oni malfermis la Hotel de México (nun World Trade Center); ĝi ankaŭ estis la plej alta nubskrapulo ekster Usono, tial ankaŭ el latinameriko.

Kategorio:Nubskrapuloj
Kategorio:Meksikurbo
Kategorio:Konstruaĵoj en Meksiko
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1956
Josef Slavík

eta|150px|dekstra

**Josef Slavík** (naskiĝis la 26-an de marto 1806 en Jince – mortis la 30-an de majo 1833 en Budapeŝto) estis siatempe mondfama kaj aprezata ĉeĥa violonisto kaj komponisto, kies genian talenton admiris eĉ tiaj majstroj kiel Niccolo Paganini kaj Fryderyk Chopin. Lian promesplenan karieron rompis frua neatendita morto pro gripo en aĝo de nuraj 27 jaroj.

## Verkaro 
* Variace E dur (1820)
* Koncert fis moll (1823)
* Caprici D dur (1824)
* Grand-potpourri (1825)
* Rondino pro housle s průvodem klavíru (1826)
* Koncert a moll (1827)
* Klavírní Polonéza D dur (1828)
* Houslové variace na G struně "II Pirata" (1832)

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio  ĉeĥlingve

Kategorio:Ĉeĥaj klasikaj violonistoj
Kategorio:Ĉeĥaj klasikaj komponistoj
Sciurkukolo

La **Sciurkukolo**, *Piaya cayana*, estas specio de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome *Cuculiformes*, kiuj inkludas ankaŭ la vojkurulojn, la aniojn kaj la centropojn.

Tiu birdo estas loĝanta reproduktanto el nordokcidenta Meksiko al norda Argentino kaj Urugvajo, kaj en Trinidado.

Tiu granda specio estas 47-50 cm longa (preskaŭ la du trionoj en vosto) kaj pezas 95-105 g. La plenkreskulo havas ĉefe avelkolorajn suprajn partojn kaj kapon, kaj iĝas pli pala ĉegorĝe. La suba brusto estas griza kaj la ventro estas nigreca. La vosto estas strieca en blanko kaj nigro. La beko kaj ĉirkaŭokulo estas flavecaj kaj la irisoj estas ruĝecaj. Nematuruloj havas grizajn bekojn kaj ĉirkaŭokulon, brunajn irisojn, kaj malpli da blanko en vosto.

Estas kelkaj subspecioj kun malgrandaj plumardiferencoj. Ekzemple, *P. c. mehleri*, formo de Sudameriko, havas voston striecan de bruno kaj blanko.

Squirrel cuckoo (02988).jpg|en Kostariko
Flickr_-_Dario_Sanches_-_ALMA-DE-GATO_(Piaya_cayana).jpg|en Brazilo

Ili faras eksplodecajn alvokojn kiel *kip!* kaj *kip! giuu*, kaj la kanto estas fajfeca *gviip gviip gviip gviip*.

La Sciurkukolo troviĝas en arbaraj branĉaro aŭ bordoj, duarangaj, heĝoj kaj duonmalfermaj habitatoj el marnivelo ĝis 2500 m altitudaj, kvankam ĝi estas neofta super 1200 m. En Brazilo ili estas lastatempe oftaj eĉ en parkoj aŭ en kvartaloj en kiuj troviĝas ankaŭ domoj kun ĝardenoj. La specifa nomo devenas el la kutimo kuri laŭlonge de branĉoj kaj salteti el branĉo al branĉo kiel sciuro. Ĝi kutime flugas nur mallongdistance, ĉefe glitante kun eventuale vipado.

Ili manĝas grandajn insektojn kiel cikadoj, vespoj kaj raŭpoj (inkludante tiujn kun hirtecaj hararoj aŭ dornoj kiuj estas malbongustegaj kaj negluteblaj por multaj birdoj) kaj eventuale araneojn kaj etajn lacertojn, rare manĝas fruktojn. Nemovantaj predoj estas tipe predataj el la foliaro per rapida pluko, sed vespoj devas esti plukitaj el aero.

La nesto estas pokalo de folioj sur elbranĉeta platformo, kaŝita en densa vegetalaro 1-12 m alte en arbo. La ino demetas du blankajn ovojn.

La Sciurkukolo estas abunda en plej parto de sia teritorio kaj aperas sufiĉe tolera de homa ĝenado, dum la arbaro restu. Ĝi estas konsiderata kiel specio Malplej Zorgiga fare de IUCN.

## Notoj 
## Referencoj 
*  Ne minacata
*  (1991): *A guide to the birds of Trinidad and Tobago* (2nd edition). Comstock Publishing, Ithaca, N.Y.. ISBN 0-8014-9792-2
*  (2007): The potential of fruiting trees to enhance converted habitats for migrating birds in southern Mexico. *Bird Conservation International* **17**(1): 45-61.  PDF plena teksto 
*  (2003): *Birds of Venezuela*. Christopher Helm, London. ISBN 0-7136-6418-5
*  (1989): *A guide to the birds of Costa Rica*. Comistock, Ithaca. ISBN 0-8014-9600-4

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Listo de monarĥinoj

Tiu ĉi **listo de monarĥinoj** intencas listigi ĉiujn historie pruveblajn virinojn kiuj laŭ monarĥia ŝtata ordo estis suverenaj regantoj super iu popolo aŭ ŝtato, aŭ, en plu juna historio, kiel nobeloj estis/estas ŝtatestroj en konstituciaj monarĥioj.
La listo **ne** inkluzivas la virinojn kiuj estis "nur" edzinoj de suverenaj regantoj.

Por elektitaj aŭ nomumitaj ŝtatgvidantinoj vidu: Listo de ŝtatgvidantinoj.

## Monarĥinoj antaŭ la Komuna Erao 
aKE = antaŭ Komuna Erao = a.Kr. = antaŭ Kristo

### Egiptio
### Aliaj antikvaj monarĥinoj 
## Monarĥinoj en la Komuna Erao 
KE = en la Komuna Erao = p.Kr. = post Kristo

## Regentinoj 
!Monarĥinoj
!Monarĥinoj
Monarĥinoj
Monarĥinoj
Iltios-Funikularo

eta|200px|dekstra|Iltios-Funikularo
## La funikularo
La **Iltios-Funikularo** (germane nomita: **Standseilbahn Unterwasser–Iltios** (DUI) aŭ simple **Iltiosbahn**) estas funikularo en Unterwasser en la komunumo Malnov-Sankt-Johano en Togenburgo en Kantono Sankt-Galo, Svislando.

## Portanta kompanio
La funikularo apartenas al la kompanio *Bergbahnen Unterwasser-Iltios-Chäserrugg AG (BUIC AG)*, kiu ankaŭ funkciigas ĝin.

## Vojo
La Itlios-Funikularo komenciĝas je 911 m sub la loko *Früeweid* en Unterwasser kaj havas longecon de 1195 m. La sojlalteco en la monta haltejo *Iltios* situas je 1339&nbsp;m&nbsp;super la marnivelo. De tie la Chäserrugg-Aertelefero daŭrigas la vojon ĝis la pinto de la monto Chäserrugg al alteco de 2262&nbsp;m super la marnivelo. Krome ĉe la monta haltejo Iltios komenciĝas ankaŭ diversaj skiliftoj.

## Historio
La funikularo estis malfermita en la jaro 1934 kaj transformita en la jaro 2005. La originala ŝpurlargeco estis larĝigita de 800&nbsp;mm al 1000&nbsp;mm. Ĝis la jaro 2012 la kompanio BUIC planas la akiradon de nova motormaŝino kaj novajn vagonojn, kio konsiderinde altigos la kapaciton.

## Turismo
La Iltios-Funikularo ĉefe estas utiligata de montarmigrantoj kaj vintraj sportistoj. La funikularo apartenas al la infrastrukturo de la skiregiono Supra Togenburgo, al kiu apartenas la skivojoj de Wildhaus, Unterwasser kaj Malnov-Sankt-Johano.

## Ciferoj
En la sezono 2005/2006 la funikularo entreprenis dum 284 tagoj entute 21&nbsp;560 veturojn kaj transportis entute 351&nbsp;849 pasaĝerojn.

La Iltios-Funikularo posedas du vagonojn por po 100 personojn. Ĝia maksimuma kapacito estas 850 personojn hore en ĉiu direkto.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de funikularoj

## Eksteraj ligiloj
* Retejo de la Chäserrugg-Monttrafikiloj

Kategorio:Transporto en Svislando
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Iltios
Jiří Pavlica

[eta|150px|dekstra|dum koncerto en [Písek en 2005]]

**Jiří Pavlica** (naskiĝis la 1-an de decembro 1953 en Uherské Hradiště) estas konsiderata kiel unu el la plej multflankecaj kaj plej aprezataj personecoj en la nuntempa ĉeĥa kultura sceno. Moravia popolkantisto, ĉeĥa kantisto, violonisto, muzikkomponisto, aranĝisto de folklora muziko kaj ekde 1978 arta estro de *Hradišťan*, unika muzikensemblo kun alta arta kaj interpreta nivelo, larĝa ĝenroskalo kaj netradicia repertuaro, inkluzivanta tradician moravian folkloron, klasikan kaj alternativna muzikon kaj realiganta instigajn interkulturajn projektojn kun artistoj el Japanio, Sudafriko, Mongolio kaj aliaj landoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoportreto 
* Retpaĝo de Hradišťan ĉeĥe, germane, angle
* Persona retpaĝo kun bibliografio, diskografio kaj literaturo 
* Prelego kun kompleta diskografio kaj bibliografio
* Anglalingva priskribo kun sonspecimenoj
* Kanto "Karneval" videofilmo en Youtube

Kategorio:Ĉeĥaj violonistoj
Kategorio:Ĉeĥaj kantistoj
Kategorio:Ĉeĥaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥa folkloro
Kategorio:Folkloristoj
Jaromír Nohavica

[eta|230ra|Jaromír Nohavica [koncerto|koncertante]]

**Jaromír Nohavica** (naskiĝis la 7-an de junio 1953 en Ostrava-Mariánské Hory) estas unu el la plej popularaj ĉeĥaj kanzonistoj.

Aŭtoro de ĉ. 400 kantoj, el inter kiuj multaj preskaŭ popoliĝis.
Krom siaj propraj kantoj li tradukis en la ĉeĥan tekstojn de
Leonard Cohen, Bulat Okudžava, Boris Vian kaj Vladimir Visockij.
En 2002 li realigis fiktivan dokumentfilmon Rok ďábla (*La jaro de la diablo*).

Ekde 2009 en lia oficiala retpaĝaro troviĝas ankaŭ tradukoj de liaj kantoj en Esperanton - de Georgo Handzlik (Pollando), Cezar (Germanio) kaj Vladimír Türk. Samjare polaj artistoj surbendigis muzikalbumon "Świat według Nohavicy" (La mondo laŭ Nohavica) kun 31 poligitaj verkoj. Lian nomon ricevis asteroido Nohavica.

## Diskografio 
* Darmoděj (1989, Panton)
* Osmá barva duhy (1989, Panton)
* Folkfórum (1990, Panton)
* V tom roce pitomém (1991, Panton)
* Mikimauzoleum (1993, Monitor)
* Tři čuníci (1994, Monitor)
* Darmoděj a další (1995, Monitor)
* Divné století (1996, Monitor)
* Koncert (1998, Monitor)
* Moje smutné srdce (2000, BMG)
* Rok ďábla (2002, Sony Music/Bonton)
* Babylon (2003, Sony Music/Bonton)
* Mařenka a eskymáci (2003, Sony Music/Bonton)
* Těšínské niebo (2004 Indies)
* Pražská pálená (2006, mp3-Album)
* Doma (2006, Sony BMG)

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanto-tradukoj en la oficiala retpaĝaro de J.Nohavica 
* Kanto "Trinku akvon" (Pijte vodu) en interpreto de Georgo Handzlik
* Kanto "Paŝtisto de bovinoj" (Hlídač krav) en interpreto de Vladimír Türk
* Kantoj "Kometo" (Kometa) kaj "Foka familio" (Lachtaní rodina) en interpreto de Pavla Dvořáková

Kategorio:Kanzonistoj
Kategorio:Ĉeĥaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ostrava
Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de junio
Katedralo Nia Sinjorino (Freiburg, Brisgovio)

eta|320px|*"Freiburger Münster"*, la katedralo de Freiburg
La **Katedralo Nia Kara Sinjorino en Freiburg** (aŭ *Katedralo de Freiburg*) estas la katolika ĉefpreĝejo de Freiburg im Breisgau. Ĝi estis konstruita en romanika kaj plejparte en gotika stilo, la laboroj finiĝis en 1513. La 116&nbsp;m altan gotikan turon la arthistoriisto Jacob Burckhardt taksis *"la plej belan spajron de Kristanejo"*.

eta|maldekstra|180px|La katedralo en la detruita urbo
Dum la bombatako en la Dua mondmilito (la ) ĝi restis preskaŭ sendifekta, kvankam la ĉirkaŭaj konstruaĵoj estis vaste detruitaj.

 

&nbsp; Ankaŭ la vitraloj konserviĝis en originala stato.

De la 1960-aj jaroj la katedralo preskaŭ ĉiam estis rekonstruata, por savi aŭ anstataŭi ŝtonojn disfalantajn pro acida pluvo. Nuna stato: multaj el la gotikaj statuoj kaj skulptaĵoj intertempe estas anstataŭigitaj, kelkaj originalaj skulptaĵoj, aparte 11 profetoj troviĝas en Augustinermuseum.

## Literaturo 
(ĉiuj verkoj en la germana)

* **historia verko: ** *Freiburger Münsterblätter* 1-15, Freiburg 1905-1919
* **historia verko: ** Friedrich Kempf: *Das Freiburger Münster*. Karlsruhe 1926
* **historia verko: ** Ingeborg Krummer-Schroth: *Glasmalereien aus dem Freiburger Münster*. Freiburg 1967
* **pri la altaro: ** Sibylle Groß: *Die Schrein- und Flügelgemälde des Schnewlin-Altares im Freiburger Münster*. Studien zur Baldung-Werkstatt und zu Hans Leu d. J., in: Zeitschrift des Deutschen Vereins für Kunstwissenschaft (Berlin), 45 (1991), Nr. 1/2, S. 88-130
* **pri la gargojloj: ** Heike Köster: *Die Wasserspeier am Freiburger Münster*. Lindenberg 1997
* **ĝenerale: ** Wolf Hart: *Das Freiburger Münster*. 2. Aufl. Freiburg 1999
* **pri la skulptaĵoj: ** Wolf Hart: *Die Skulpturen des Freiburger Münsters*. 3. Aufl. Freiburg 1999
* **pri la artverkoj: ** Wolf Hart: *Die künstlerische Ausstattung des Freiburger Münsters*. 2. Aufl. Freiburg 1999
* **pri la enirhalo: ** Markus Aronica: *Vom Teufelchen zum Weltenrichter - Eine Einführung in das Bildprogramm der Portalhalle im Freiburger Münsterturm*. Freiburg 2004
* **pri konstruaĵoj en Freiburg: ** Peter Kalchthaler: *Freiburg und seine Bauten*. Ein kunsthistorischer Stadtrundgang, 4. Aufl. Freiburg 2006
* **pri mezepoka arto: ** Konrad Kunze: *Himmel in Stein. Das Freiburger Münster. Vom Sinn mittelalterlicher Kirchenbauten*. 13. Auflage, Freiburg 2007

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la katedralo (de)
* Pri la sonoriloj de la katedralo (de) 
* La katedralo de Freiburg, konstruado, orgenoj, sonoriloj (de)
* La vitraloj (de) 
* Informoj pri katedralo, spajro, altaro, bazaro (de)
* Fotoj pri la katedralo
* Virtuala promeno tra la katedralo 
* Riparado de la spajro (de) 

Freiburg
Kategorio:Freiburg
Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Germanio
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1510-1519
Kategorio:Aperis en 1513
Kanuroj

eta|Etnoj en Niĝerio
La **kanuroj** estas etno, kiu vivas en la nordokcidento de Niĝerio kaj en partoj de sudorienta Niĝero. Ilia setlejo do estas la regiono okcidente de la Ĉada Lago.

Ilia tutnombro estas proksimume 4 milionoj da homoj.

La etnogenezo de la Kanuroj klariĝas per la longa ekzisto de la ŝtato Kanem-Bornu kaj precipe de ties partoŝtato Bornu.

La kanura lingvo apartenas al la okcidentsahara grupo ene de la nilo-saharaj lingvoj.

Subgrupo de la kanuroj estas la kanebuoj. Oni konjektas, ke la edukisto kaj framasonisto Anĝelo Soliman originis el la kanuroj.

## Bibliografio 
* Cohen, Ronald: *The Kanuri of Bornu*, Novjorko 1967.
* Nachtigal, Gustav: *Sahara und Sudan*, volumo. 2, Leipzig 1881 ("Die Bevölkerung von Bornu", p. 415-448).

## Eksteraj ligiloj 
* Lange, Dierk: "Ethnogenesis from within the Chadic state", *Paideuma* 39 (1993), 261-277.

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Ĉado
Kategorio:Etnoj en Niĝerio
Kategorio:Etnoj en Niĝero
Kategorio:Etnoj en Kameruno
Kategorio:Etnologio
Tapera

**Tapera** estas municipo en la subŝtato Suda Rio-Grando de Brazilo. Ĝi situas en la mezoregiono Nordokcidento de Rio-Grando (portugale *Noroeste Rio-grandense*), kaj apartenas al la mikroregiono *Não-Me-Toque*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km² - en 2010 estis 10 448 loĝantoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Suda Rio-Grando

## Referencoj 
eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Municipoj de Suda Rio-Grando
Malgranda kukolo

La **Malgranda kukolo**, *Coccycua minuta*, estas specio de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome *Cuculiformes*, kiuj inkludas ankaŭ la vojkurulojn, la aniojn, la centropojn kaj la hoacinon.

Tiu birdo estas loĝanta reproduktanto el nordokcidenta Panamo, Kolombio kaj el Trinidado suden ĝis Bolivio, Peruo kaj Brazilo.

La Malgranda kukolo troviĝas en manglejoj, marĉoj kaj arbustaraj arbaroj ĉe akvo. La ino demetas du blankajn ovojn en profunda pokalnesto en arbo aŭ bambuo.

Tiu ĉi specio estas ĉirkaŭ 27&nbsp;cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 40 g. Plenkreskulo estas ĉefe avelkolora, kun grizeca suba ventro, pli bruna vosto kaj blankaj pintoj en la vostoplumoj. La beko estas flava, mallonga kaj kurba; la irisoj estas ruĝaj. Nematuruloj estas malhelbrunaj kun nigra beko kaj sen blankaj pintoj.

La Malgranda kukolo faras akrajn alvokojn kiel *ĉek* kaj *kak* dum manĝoserĉado de insektoj en malaltaj branĉoj. Tiu ĉi estas timida specio kiu kutime kaŝas sin.

## Referencoj
*  Ne minacata
*
*

## Eksteraj ligiloj 
*Filmoj de Malgranda kukolo ĉe Interreta Birdokolekto
*Fotaro de Malgranda kukolo  VIREO
*Photo-High Res; Article pbase.com
*Photo-High Res; Article geometer–"Best Bird Photos"

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Panamo
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Pavokukolo

La **Pavokukolo** (***Dromococcyx pavoninus***) estas specio de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome *Cuculiformes*, kiuj inkludas ankaŭ la vojkurulojn, la aniojn, la centropojn kaj la hoacinon. 

[eta|maldekstre|220ra|Pavokukolo ĉe Piraju, [Sanpaŭlio, Brazilo.]]
La kapo kaj kresto de ĉi tiu birdo estas rustbrunaj kaj la cetera plumaro estas plejparte malhelbruna supre kaj pli pala sube, kun riĉe flavbrunaj superokulo, gorĝo kaj brusto. Ĝi similas laŭ aspekto al la samgenra fazankukolo, sed havas iomete malsaman krion kaj estas pli granda ĝenerale. Krome, la flavbruna superokulo, gorĝo kaj brusto de la fazankukolo estas pli palaj ol ĉe la pavokukolo kaj la gorĝo kaj brusto de la fazankukolo estas tre markitaj, dum tiuj areoj de la pavokukolo ne havas malhelajn makulojn aŭ striojn.

Ĝi troviĝas en Argentino, Bolivio, Brazilo, Ekvadoro, Franca Gujano, Gujano, Paragvajo, Peruo, kaj Venezuelo.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montaroj.
## Referenco
* BirdLife International 2004.  Dromococcyx pavoninus.   
*2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24a Julio 2007.

Kategorio:Birdoj de Kolombio
Fazankukolo

La **Fazankukolo** (***Dromococcyx phasianellus***) estas specio de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome *Cuculiformes*, kiuj inkludas ankaŭ la vojkurulojn, la aniojn, la centropojn kaj la hoacinon.

Ĝi troviĝas en Argentino, Belizo, Bolivio, Brazilo, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Salvadoro, Franca Gujano, Gujano, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo, Panamo, Paragvajo, Peruo, Surinamo, kaj Venezuelo.
Tio estas en granda parto de Centrameriko kaj Sudameriko.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj marĉoj.

La fazankukolo estas granda kukolo kun mallonga kresto kun rustecbruna pinto. La supraj partoj de la birdo estas malhelbrunaj kaj la malsupraj partoj estas palflavaj kun malgrandaj nigraj strioj sur la brusto. La plumoj de la granda vosto estas de variaj longoj, kaj la centraj estas la plej longaj. La voko konsistas el du mallongaj fajfaĵoj, la dua estas pli alta, sekvata de trilo "hu! hu! huir-rr". Ĝi povas esti kantata de malaltaj, mezaj aŭ altaj ripozejoj aŭ de la grundo.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Dromococcyx phasianellus.
* 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24a Julio 2007.

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio