Akvoportisto

eta|Egipta akvoportisto kaj vendisto modelinta sia profesio
eta|Akvoportanto aŭ “bhisti” en Barato
[eta|*[La akvovendisto de Sevilo*, pentraĵo de Diego Velázquez el 1620. La bildo havas tri figurojn, la akvovendiston kaj du aĉetantojn.]]
[eta|[Mevlevio|Mevlevia derviŝo tiranta ĉevalon portanta akvon]]
**Akvoportisto**, ankaŭ **akvovendisto**, rilatas al historia servoprofesio en kiu plejparte simplaj rutinaj taskoj - kiel ekzemple portado de akvo - estis entreprenitaj.

## Priskribo 
La profesio de akvoportisto postulas grandan fizikan forton kaj eltenemon, kio faras ĝin konsiderata malfacila kaj ĉefe vira. Malgraŭ tio, ekzemple en Ganao, akvoportistoj estas ĉefe virinoj kaj infanoj, ofte el malriĉaj familioj.

Antaŭ ol ekzistis trinkakvaj retoj, akvon portis portistoj de publikaj akvofontoj al la hejmoj de konsumantoj kontraŭ pago se ili ne havis propran puton aŭ fonton. Por porti la akvon, ili uzis jugon pendantan super siaj ŝultroj, kun sitelo alkroĉita al ĉiu flanko. Flosilo malhelpis la akvon elverŝiĝi. 

Historie, la profesio ekzistis antaŭ la apero de centralizita akvoprovizado. La akvoportisto kolektis akvon de fonto (rivero, puto, pumpilo, ktp.) kaj liveris aŭ transportis ujojn da akvo al hejmoj. Post la konstruado de individuaj akvoprovizaj sistemoj, la profesio de akvoportisto fariĝis nenecesa kaj malaperis.

La ĉeesto de fluanta akvo kiel tia ne detruis la profesion. Londonaj akvoportistoj, ekzemple, daŭre ĉerpis akvon el la rivero ĝis la 14-a jarcento, malgraŭ la ĉeesto de fluanta akvo. En Sankt-Peterburgo, 37 pumpstacioj funkciis meze de la 19-a jarcento; de ili, akvoportistoj distribuis akvon en siteloj tra la urbo.

## Organizo 
Akvoportistoj estis kutime multaj, tial iliaj gildoj ofte havis konsiderindan influon. Ekzemple, en Buĥaro fine de la 19-a jarcento, la gildo de akvoportistoj estis unu el la plej grandaj en la urbo. Ĝi havis ion similan al sindikato : elektita gildestro kontrolis la plenumon de la reguloj kaj protektis la interesojn de ĉiuj akvoportistoj raportantaj al li, kaj kontrolis la laboristojn tiel ke ili, ekzemple, ne metu siajn akvosakojn sur la teron.

La katedraloj de Chartres kaj Bourges havas vitralon, kiu estis donacita de la gildo de akvoportistoj.

La profesia ferio de parizaj akvoportistoj (kune kun karboministoj kaj lavistinoj) estis konsiderata la karnavalo de *Mi-Carem* (Mez-Faresma Q3307816).

## Historio 
En la malfrua Qing-epoko en Ĉengduo, ĉirkaŭ mil homoj laboris kiel akvoportistoj, kaj ili ne nur plenumis siajn tujajn devojn, sed ankaŭ helpis kun mastrumaj taskoj por la maljunuloj kaj malsanuloj, kiuj ne kapablis zorgi pri si mem. Eĉ en la 1940-aj jaroj, la akvoportistoj de Ĉengduo piediris nudpiede, tiel emfazante, ke ili iris profunden en la riveron por kolekti la plej puran akvon.

Evgeny Markov, en siaj "Eseoj pri Kaŭkazio", raportis, ke persoj portas akvon en Tbiliso, notante la malfacilecon de ĉi tiu laboro en urbo, kie la akvofonto estas apartigita per klifo.

En Venecio, akvo estis vendita surstrate. En Maroko, akvovendistoj ankoraŭ foje videblas en urboj ofte vizitataj de turistoj, kiel ekzemple Feso, Marakeŝo kaj Meknes ; ili portas hele kolorajn uniformojn.

Aldone al sia ĉefa okupo, antikvaj egiptaj akvoportistoj laboris kiel kurieroj, portante pakaĵojn kune kun akvo. Ili estis liberaj viroj kaj povis posedi posedaĵojn. En islamaj landoj, precipe Taĝikio, akvoportistoj, kune kun lignohakistoj, estis konsiderataj reprezentantoj de la plej "puraj" kaj respektataj profesioj. En Karimpur, Okcidenta Bengalio, kie ekzistas divido en kastojn, akvoportistoj estas kaminoj, t.e., "malsupraj", kontraste al jajmanoj, "pli altaj". Akvoportistoj estas konsiderataj egalaj al jatoj - islamanoj kaj ĉamaroj. En Ganao, ĉi tiu profesio ankaŭ estas konsiderata neprestiĝa, kvankam inaj akvoportistoj estas respektataj pro sia fizika forto.

## Fajrobrigado 
En la historio de fajroestingado, akvoportistoj respondecis pri transportado de akvo por fajroestingado. Ili tipe portis la akvon en ledaj siteloj piede al la fajroloko, foje formante sitelbrigadon. Ili ne havis rektajn fajroestingadajn devojn.

Eĉ antaŭ la establo de fajrobrigadoj, okaze de incendio, ĉiuj laborkapablaj loĝantoj de la vilaĝoj devis rapidi al la loko kun siteloj plenaj de akvo kaj vicigi sin en duoblaj vicoj apud la fajrolageto. Poste, lignaj manfunkciigataj pumpiloj estis uzataj de la fajrobrigadoj, kaj akvo ankoraŭ devis esti konstante alportita al tiuj pumpiloj en siteloj. Nur pli poste pumpkamionoj povis ĉerpi akvon per dua hoso. Fine, la konstruado de centra akvoproviza sistemo kun la instalado de hidrantoj signife faciligis la akvotransporton. 

## Metafore 
En la moderna mondo, la termino "akvoportisto" rilatas al teammembroj, kiuj plenumas necesajn sed neviditajn taskojn por subteni tiujn, kiuj, kiel la veraj protagonistoj, rikoltas la rekompencojn de sukceso. Ĉi tio ofte devenas de la biblia rakonto pri la geedziĝo en Kana (Transŝanĝo de la akvo al vino), en kiu Jesuo Kristo ordonas al servistoj alporti akvon, kiun li poste transformas en vinon (Johano 2:1-12).

En la biblio, la Malnova Testamento, "Lignhakistoj kaj akvoportistoj" estas esprimo priskribanta homojn de malalta socia statuso, kiuj okupiĝas pri malfacila, malmultenspeziga kaj tre fizika laboro. La termino estis unue menciita en Readmono 29:10, sed la mencio en Jesuo 9:21, "Kaj la estroj diris al ili: Ili vivu. Kaj ili fariĝis lignohakistoj kaj akvoportistoj por la tuta komunumo, kiel diris al ili la estroj.." fariĝis fama kiel stereotipo de iaspeca punlaboro. 

En moderna kunteksto, la esprimo estas uzata por priskribi homojn, kiuj servas la pli altan klason aŭ plenumas la laboron, kiun aliaj ne volas fari. Sekvee la termino fariĝis kromnomo por homoj konsiderataj havi malaltan statuson en la socio, kies tasko estis plenumi la malfacilan kaj malestimatan fizikan laboron en la okuloj de la socio. Tiel, la frazo ofte estas uzata en politikaj kaj sociaj diskutoj por priskribi homgrupojn, kiuj sentas sin ekspluatataj.

## En arto kaj kulturo 
La laboro transporti akvon de ĝiaj fontoj al konsumantoj kaj vendi ĝin estas konata ekde antikvaj tempoj kaj estas eternigita en artaĵoj. La laboradon plenumis individuaj homoj, kiuj portis la akvon mem aŭ per veturiloj, kiujn ili puŝis aŭ estis tiritaj de ŝarĝbestoj.

Por plenumi la laboron, oni instalis taŭgajn ujojn, kaj ankaŭ veturilojn por transporti la ujojn.

La okupado kreis proprajn ilojn kaj la iloj siavice donis nomojn por la okupantoj. Ekzemple, en la otomana mondo oni kreis ilon konsistantan el barelo sur radoj, nomita SACA, el kiu derivis la nomon de vendisto de trinkakvo per tiu ilo, scaggio. La otomana SACA transiris tra la arabaj landoj al Hispanio, kie la nomo iomete distordiĝis kaj fariĝis a-zacán, la nomo por akvoportisto kaj vendisto en hispanlingvaj landoj.
**La akvovendisto de Sevilo*, pentraĵo de Diego Velázquez

**Les deux journées*, opero de Luigi Cherubini el 1800, ankaŭ konata kiel *La Akvoportanto*.
* *La Akvo-Portanto estas mortinta*, 1977 egipta filmo
## Galerio 

Dosiero:Porteur_d'eau_au_pays_de_Rennes_-_Photo_de_1892..png|Franca akvovendisto el barelo sur radoj en 1892
Dosiero:H._Valentin_-_Sakadjiou_ou_Porteur_d'eau_valaque,_1855.jpg|Scaggio Romani en 1855
Dosiero:Casiano_Alguacil_-_Joven_azacan_-_ca._1880_Archivo_Municipal_de_Toledo.jpg|Pentraĵo de juna "Azakan" en Toledo, ĉirkaŭ 1880

Dosiero:Albanian_water_Seller,_Tetovo.jpg|Albana akvovendisto transportante akvon per ĉarumo
Dosiero:Kenyan_Water_cart_seller.jpg|Akvovendisto en Kenjo
Dosiero:Chisinau_water_carrier.jpg|Akvovendisto en Kiŝinevo ĉirkaŭ 1900
Dosiero:Archivo_General_de_la_Nación_Argentina_1890_aprox_Buenos_Aires,_aguateros.jpg|Argentinaj akvovendistoj

Dosiero:Le_Kef_les_porteurs_d'eau.JPG|Tunizio, frua 20-a jarcento 
Dosiero:Weeks_Edwin_Water_Carriers_Of_The_Ganges.jpg|Akvoportistoj ĉe la Gango, frua 20-a jarcento
Dosiero:Pails_and_buckets.jpg|Raĝastano en 2006
Dosiero:Ponti_Water_carrier.jpg|Venecio, 19-a jarcento 
Dosiero:Edouard_Castres_Porteuse_d’eau_au_bord_du_Nil.jpg|Akvoportisto sur la bordoj de Nilo, frua 20-a jarcento 
Dosiero:Eugen_von_Blaas_Die_Wasserträgerin_1887.jpg|La Akvoportisto, de Eugène de Blaas (1887)
Dosiero:Pikolan_A.jpg|Statuo de akvoportisto kun pikolan (jugo), Ĉinio
Dosiero:Puerto_del_Rosario_-_Avenida_de_Juan_de_Bethencourt-Calle_Leon_Y_Castillo_-_El_Aguador_02_ies.jpg|*El Aguador* (La Akvoportisto) de Emiliano G. Hernández. Avenida de Juan de Bethencourt kaj Calle Leon Y Castillo en Puerto del Rosario, Fuerteventura, Kanarioj
Dosiero:Blaas_Eugene_de_Le_Travail.jpg|*Le Travail*, de Eugene de Blaas ()
Dosiero:Dymkovo_Porteuse_Eau.jpg|*Vodonoska*, la Akvoportisto. Rusa statueto pentrita el argilo de Dymkovo.
Dosiero:A_woman_from_Ghana_selling_water.jpg|Virino vendanta akvon en Makola, Ganao

## Por plua legado 
*La parabolo de la cisterno*, libera traduko el la libro de Edward Bellamy, *"EQUALITY" ("EGALECO")*

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bhishti
* Aquarius (astrologio), Amforo (Q162119), dekunua zodiaka signo
* Habibullah Kalakani, konata kiel *Filo de akvoportisto*.
* Akva transporto
* Akvomalabundo

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Historiaj profesioj
Kategorio:Akvo