open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trabfakaĵo

[eta|240ra|skeleto de trabfaka domo en [Jena (Germanio)]]

[eta|La papermuelilo en [Arnstadt konstruita la 1633-an jaron]]
[eta|dekstra|La preĝejo de [Sankta Triunuo, en Elblongo (Norda Pollando), trabfakaĵo]]

**Trabfakaĵo** (aŭ: **framskeletaĵo**) estas

# la komunuza nomo por portanta sistemo konsistanta el kadraĵo el (tradicie lignaj) traboj
# la konstrumaniero ĉe kiu oni unue laŭ la supra sistemo muntas kradan skeleton (tradicie el ligno) kaj poste plenigas la malplenajn interspacojn inter la traboj, la fakojn, aŭ per argilo ĵetita je latiso el latoj kaj interplektitaj branĉetoj aŭ per ŝtonoj ( kaj kompreneble ĉiukaze ankaŭ per pordo(j) kaj fenestroj).

----

La tiel kompletigitan konstruaĵon oni nomas **trabfaka konstruaĵo** aŭ trabfaka domo. La sinonima **konstruscienca termino** de la komunuza vorto *trabfakaĵo* estas **krad(o)traba skeleto**.
Dum Mezepoko la plej multaj el la eŭropaj domoj estis faritaj tiel. Plej ofte ekde post mezepoko tio ne plu faratis, krom en kelkaj regionoj. Nuntempe kelkaj troveblas ankoraŭ interalie en Normandio, en Germanio, ktp.

## Vidu ankaŭ sub 
* konstruado
* konstruscienco
* konstrumaniero
* arkitekturo
Tihany

500ra|eta|centre|Panoramo al abatejo de Tihany, antaŭe la interna lago

**Tihany** [tihanj] estas hungara vilaĝo kun titolo vinvilaĝo kaj somera fama banloko en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Balatonfüred.
eta|maldekstre|Strato en Tihany

## Situo 
eta|maldekstra|Panoramo el Balatono al abatejo de Tihany
La vilaĝo situas sur samnoma duoninsulo ĉe la norda bordo de Balatono kun belega pejzaĝo al la lago kaj kun pitoreska naturo, en kaldrono de iama vulkano. Ĝi troviĝas sur norda bordo de Balatono, laŭ flankovojo. La vilaĝo estas escepta pro ne havanta fervojon ĉe Balatono. Dum la historio la duoninsulo estis insulo. La vilaĝo havas gravan havenon, kie estas pramo al la suda bordo. Prezoj de la nemoveblaĵoj tie estas la plej altaj.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata jam dum la bronzepoko kaj ferepoko poste romianoj vivis tie. La abatejon kaj klostron oni fondis en 1055, en ĝia fonda dokumento troviĝas kelkaj hungaraj vortoj: ili estas la unuaj skribaj memoraĵoj de la hungara lingvo. Dum la kontraŭturkaj bataloj estis tie fortikaĵo (apenaŭ videbla), kiun la turkoj neniam okupis. En 1752 la abatejo rekonstruiĝis kaj iĝis simbolo de Tihany.

La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak. La duoninsulo apartenas al Nacia parko.

## Lagoj 
eta|maldekstra|Interna lago de Tihany, antaŭe la abatejo sur la supraĵo
Krom Balatono estas interna kaj ekstera lagoj, kiuj havas nenian kontakton kun Balatono. La interna lago estas restaĵo de vulkana lago, nun fiŝkaptejo. Naĝado povas okazi nur en Balatono. La ekstera lago grandparte estas marĉo.

## Aliaj vidindaĵoj 
* Preĝejo Ĉieliro de Maria (Tihany)
* eĥo, la plej granda en Hungario
* muzeo pri pupoj
* herbejo de lavendo
* golgoto

## Menciindaĵo 
Dum la historio la fiŝistoj tiel fiŝadis, ke sentinelo staris sur montopinto, kiu gvidis la fiŝkaptadon per signoj. La sentinelo povis vidi la fiŝaron, kiu estis nigreco en la lago.

## Famuloj 
En Tihany mortis:
* abatoj Béla Bresztyenszky, Pál Horváth (abato), Engelbert Nándor Mázy kaj Zsigmond Antal Simon
* bankisto Ferenc Bartha
* biologo Aladár Scherffel
* ekonomikisto László Abelovszky
* monaĥoj Dávid Lajos Borosay, Jusztin János Fink, Hugó Ferenc Kamiss kaj Vilmos Mihály Németh
* prioro Egyed János Vaszary.
eta|dekstre|La abateja preĝejo de Tihany

## Famaj nomportantoj 
* Miklós Tihanyi (pli aĝa)
* Miklós Tihanyi (pli juna)
* Miklós József Tihanyi
* József Tihanyi
* József Tihanyi (instruisto)
* József Tihanyi (altosaltisto)
* László Tihanyi

## Referencoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Lilienstein (Saksa Svislando)

eta|240ra|Lilienstein sub frua vintra suno
eta|240ra|Vido de Ebenheit

**Lilienstein** estas tablomonto en Saksa Svislando, Germanio, kiu estas kvazaŭ ekzempla modelo por tiu tipa elbgrejsa rokoformo. La nomo Lilienstein (Lilia roko) ne havas etimologian rilaton al lilioj; la malnova formo *Ylgenstein* montras al slava deveno aŭ al Sankta Egidio (germane Illgen).
Tiu ĉi tablomonto - la sola dekstre de Elbo - staras en la centro de Saksa Svislando kaj videblas preskaŭ de ĉiu parto de la rokoza montaro. La rivero Elbo ĉirkaŭfluas en pli ol duoncirkla arko. En ĝia plej impona aspekto eblas rigardi ĝin de la fortikaĵo sur Königstein. El ĉi perspektivo Lilienstein impresas kvazaŭ monolito elstaranta el la ĉirkaŭanta ebenaĵo (nomata *Ebenheit*). Eĉ la arbarokovrita rubokonuso ĉe la piedo de la tablomonto substrekas ĝian simetrian formon. Simile al krono majestas la soleca Lilienstein alte super la pejzaĝo. Kun 80 metrojn altaj, ĉiuflanke krutaj rokoj ĝi montriĝas malinvita, eĉ minaca. Tiun efikon pliigas la nigra koloro de la sabloŝtono.
La supra plataĵo atingas altecon de 415 metroj super marnivelo.
El la okcidenta flanko de la monto la erozio elskrapis fendegojn.

## Historio 
En la jaro 1379 la monto estis menciita unuafoje. 1396 ĉi tie staris fortifikaj konstruaĵoj, kies restoj ankoraŭ videblas ĉe la restoracio surmonta. la 26-an de julio 1708 la saksa reĝo August der Starke (Aŭgusto Forta) kaj lia sekvantaro lasis sin suprengvidi por pikniko subĉiela. Pri ĉi "heroaĵo" memorigas obelisko. Duan oni konstruis en la jaro 1889 okaze de la 800-jara jubileo de la dinastio Wettin.

## Turismaj informoj 
Proksimaj celoj estas
* urbeto kaj fortikaĵo Königstein
* rokensemblo Bastei
* tablomonto Rauenstein

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj de Lilienstein

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Kategorio:Tablomontoj
Nagyvázsony

**Nagyvázsony** (pron. nadjva'ĵonj) estas vilaĝo en Hungario, en regiono de Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en distrikto Veszprém. Nagy signifas: granda, Vázsony estis historia nomo, konata ankaŭ Vezseny.
eta|dekstra|300px|Fortikaĵo de Kinizsi en Nagyvázsony.
eta|dekstra|300px|Luterana preĝejo de Nagyvázsony

## Bazaj informoj 
* Areo: 76 km2
* Poŝtkodo: 8291
* Loĝantaro: 1800
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
Nagyvázsony situas sur malebenaĵo en montaro de Bakony, laŭ flankovojoj, iom norde de Balatono.

## Historio 
Jam la romianoj vivis en tiu tereno. La unua mencio okazis en 1242, sed estis proksima vilaĝo *Nemesleányfalu* menciita jam en 1082. Baldaŭe la 2 vilaĝoj unuiĝis. Paŭlo Kinizsi konstruis fortikaĵon post 1472, kiu faris grava vilaĝo la tiaman "Vason". En la 16-a jarcento la fortikaĵo situis en fronto de la hungara-turka batalado. Lastfoje la turkoj bruldetruis la fortikaĵon en 1663. Post liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a graveco de la fortikaĵo perdiĝis, sed feliĉe la Habsburgoj ne detruis ĝin. Ĝi estas tre konata por hungaroj el legendo pri sia iama fortikaĵo-kapitano: Paŭlo Kinizsi, kiu vivis en la tempoj de Matiaso la 1-a (fine de la 15a jarcento). Restis iom da el lia fortikaĵo, kun loĝturo, ene muzeo funkcias. La vilaĝo partoprenas en festivalo "Valo de Artoj", kies centro estas Kapolcs.

## Vidindaĵoj 
eta|romkatolika preĝejo en Nagyvázsony
* Fortikaĵo de Nagyvázsony
* Poŝta Muzeo en Nagyvázsony apud la fortikaĵo
* baroka-klasikisma Kastelo de Nagyvázsony el la fino de la 18-a jarcento
* romkatolika Preĝejo de Stefano la 1-a (Hungario) (Nagyvázsony)
* Kalvinana preĝejo (Nagyvázsony)
* Luterana preĝejo (Nagyvázsony)
* ruinoj de paŭlana monaĥejo kaj preĝejo

## Festivalo 
Ĉiujare somere okazas festivalo pri teatraĵoj, koncertoj, spektakloj ekde 1988. La partoprenantaj komunumoj estas:

## Legendo de Kinizsi 
Kinizsi laboris en la muelejo, kiam alvenis reĝo Matiaso la 1-a. La reĝo soifis kaj petis akvon. Kinizsi metis la glason sur muelŝtonon - (ĉar ne estis pleto) - kaj per unu brako transdonis ĝin. Matiaso admiris kaj diris: Tia forta homo devas esti soldato en mia armeo. Fakte li famiĝis ankaŭ en la batalejo, kiel armeestro.

## Famuloj 
* en la vilaĝo naskiĝis poetino Zseni Várnai

Kategorio:Nagyvázsony
Várpalota

**Várpalota** (vArpalota) estas urbo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Várpalota, kies centro ĝi estas. La loknomo signifas: fortikaĵokastelo.
eta|maldekstre|Fortikaĵo de Várpalota

## Geografio 
Várpalota situas sur malebenaĵo de Bakony, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Graz, laŭ fervojo Budapeŝto-Celldömölk inter du departementoj Székesfehérvár kaj Veszprém. Budapeŝto troviĝas 90 km-ojn for.

## Historio 
Pli frue romianoj loĝis tie. En urboparto Inota gotika katolika preĝejo troviĝas. En la centro de la urbo la plej okulfrapa vidindaĵo estas la fortikaĵo el la 14-a jarcento, kiu ricevis sian nomon de kapitano György Thury batalinta heroece kontraŭ la turkoj. Nun ĝi estas muzeo prezentanta la historion de kemiindustrio kaj minado.

La renesanca kastelo de Zichy (ziĉi) devenanta el 1724 ankaŭ estas muzeo. Tiutempe la komunumo havis la rangon kampurbo. Vidalvide staras la Belarta Galerio, kie oni organizas ankaŭ koncertojn.
eta|Aerfoto pri la urbo
En 1743 katolika, en 1780 luterana, en 1788 kalvinana preĝejoj, en 1840 sinagogo konstruiĝis. Vivis en la urbo ankaŭ grekoj kaj armenoj. En 1876 komenciĝis minado de bruna karbo. En 1951 Várpalota, Pétfürdő kaj Inota komunumoj unuiĝis sub urbo Várpalota. Baze de la minado konstruiĝis energia centralo, aluminia fandoforno kaj aliaj uzinoj. Fine de la socialismo ĉesis kaj la centralo, kaj la minado, kaj la fandoforno.

En 1997 Pétfürdő forlasis la urbon kaj memstariĝis.

## Vidindaĵoj 
eta|Kastelo de Várpalota
eta|Luterana kirko de Várpalota
* fortikaĵo, interne muzeo
* Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Várpalota)
* Kastelo de Várpalota, interne muzeo
* Luterana preĝejo (Várpalota)
* Preĝejo Stefano la 1-a (Várpalota)

## Famuloj 
* en Várpalota naskiĝis:
** abato Jeromos Antal Supka
** agronomo Sándor Bánvárth
** aktoroj Richárd Józsa kaj Csaba Zayzon
** arkitekto Henrik Böhm
** cisterciana monaĥo Jusztin Gyula Baranyay
** dominikana monaĥo Kornél Bőle
** György Almássy (elektrinĝeniero)
** futbalisto Tibor Nyilasi
** Emil Fuchs (ĝardenisto)
** instruisto Pálma Salomonné Csiszár
** kantisto Sarolta Krecsányi
** oficisto Zoltán József Tóth
** operkantisto Dávid Ney
** poeto Aladár Bán
* en Pétfürdő naskiĝis psikologo Valéria Csépe
* en Várpalota mortis: prokuroro Anna Almásiné Törőcsik

## Esperanto 
Estas delegito de UEA tie.

## Ĝemelurboj 
*  Petroșani en Rumanio
*  Fermo en Italio
*  Kremnica en Slovakio
*  Wolfsberg en Aŭstrio
*  Slovenj Gradec en Slovenio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Preĝejo Sankta Nikolao (Freiberg)

dekstra
La Preĝejo Sankta Nikolao (germane: *Kirche St. Nikolai* aŭ simple *Nikolaikirche*) estas unu el la plej gravaj kulturaj monumentoj en la historia kerno de la urbo Freiberg. Ĝiaj radikoj tuŝas la plej fruan fazon de la setleja evoluo. Proksimume 1175/1180 oni komencis la konstruadon de la preĝejo en la estiĝanta setlejo Sankta Nikolao. Konstruarkeologiaj esploroj montris ke jam ĉirkaŭ la jaro 1200 jam konstruiĝis nova, pli granda kaj pli riĉe ekipita preĝejo. De la tiama konstruaĵo nun restas nur la du turoj en la okcidento.

Dum ĉiu urba incendio Sankta Nikolao estis damaĝita - pli aŭ malpli. La gotika korusejo ekestis post la incendio de 1386. Ekstreme gravajn damaĝojn kaŭzis la urba incendio en 1484. Post ĉi fajro konstruiĝis en stilo de la malfrua gotiko la longa halo kaj la sakristio ĉe la norda flanko de la korusejo. La sakristion ornamas retoforma ripovolbaĵo. En la jaro 1578 la interna spaco de la preĝejo ricevis kasonan plafonon. Ĝis tiam ĝi estis malferma ĝis la suba flanko de la tegmento. Probable ĉirkaŭ 1530 oni plialtigis la du okcidentajn turojn.

Preĝejo Sankta Nikolao estis la unua diodomo de Freiberg en kiun eniris la reformacio. Jam 1533 ĉi tie oni publike laŭtlegis libere kaj senĝene el la notoj de Marteno Lutero.

Kategorio:Freiberg (Saksio)
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Germanio
Freiberg
Kategorio:Distrikto Centra Saksio
Zirc

eta|centre|550ra|Larĝa panoramo en Zirc

**Zirc** estas urbo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Zirc, kies administra centro ĝi estas.
eta|maldekstre|Biblioteko de Zirc

## Geografio 
Zirc situas sur montaro Bakony en valo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Veszprém-Győr. Veszprém troviĝas 23, Székesfehérvár 55, Győr 56, Budapeŝto 110 km.
eta|Arboreto de Zirc

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1060, kiam reĝo Andreo la 1-a mortis tie. En 1182 abatejo fondiĝis, poste apude vilaĝo de servutuloj formiĝis. Tamen de tiuj unuaj tempoj, post la turkaj detruoj restis preskaŭ nur unu pilierfasko de la iama cisterciana abatejo. La setlejo refondiĝis en 1733. La plej granda parto, kiun oni nun povas vidi, konstruiĝis en la 18-a jarcento. La plej gravaj estas: la cisterciana baziliko el 1752 kun la altarpentraĵoj de la aŭstra Maulbertsch, kaj la klostro el 1727, kie videblas ekspozicio de la Naturscienca Muzeo, pri la faŭno, flaŭro, historio kaj etnografio de la ĉirkaŭaĵo. Estas tre bela kaj speciala malnova biblioteko samloke. La arboreto de la abatejo ankaŭ estas malnova kaj fama.

En la 19-a jarcento naskiĝis Antal Reguly, kiu vojaĝis al Finnlando kaj la unua pruvis parencecon de hungara kaj finna lingvoj. Zirc urbiĝis en 1984.

## Ĝemelurboj 
*  Pohlheim, Germanio (1990)
*  Barót, Rumanio (1990)
*  Nivala, Finnlando (1998)

## Vidindaĵoj 
* Cisterciana Monaĥeja Baziliko omaĝe al Ĉieliro de Maria en Zirc
* Preĝejo Dolorplena Sankta Maria (Zirc)
* Kalvaria kapelo Sankta Kruco (Zirc)
* Kalvinana-luterana preĝejo (Zirc)
* arboreto

## Famuloj 
* en Zirc naskiĝis:
** etnografo **Antal Reguly**
** aktoroj Henrietta Edvi kaj Lajos Ottó Horváth
** altlerneja instruisto János Köves
** biologoj Tamás Freund kaj Győző Szépligeti
** grafikisto András Lengyel
** kostumisto Zsófia Opra Szabó
** matematikisto János Galambos
** vitisto Nándor Czeiner
* en Zirc mortis:
** reĝo **Andreo la 1-a (Hungario)**
** abatoj Antal János Dréta, Antal Imre Rezutsek, Jeromos Antal Supka, Ödön Pál Vajda, Ferdinánd János Villax, Adolf Vilmos Werner
** cistercianoj Ferenc Levente Hervay, Adolf Olivér Horvát, Nándor János Lájer
** kemiisto József Báthory
** kuracisto Kázmér Jobst
** prioroj Albin Ferenc Kiss, Amand Mészáros, Anzelm Kálmán Szentes kaj Henrik Benedek Takács

## Famaj nomportantoj 
* bibliotekisto Péter Zircz

## Fontoj 
* distancoj
Kasona plafono

[eta|Cedra salonego je Fugger-kastelo en [Kirchheim in Schwaben]]
eta|Pentrita ligna kasono
**Kasona plafono** estas plafono kun en regula aranĝo enprofundigitaj kestoformaj kavoj (kasonoj). Tian plafonon formas kruciĝantaj ripoj aŭ traboj.

## Kunmetiĝo 
Preferitaj materialoj estas tradicie ligno, ŝtono aŭ stukaĵo. Kasonaj plafonoj troveblas en antikvaj kolonhaloj, poste precipe en renesanco kaj baroko.

Kasona plafono nomiĝas regula ordo de profundaj kampetoj en plafonoj. Ofte ili estas enkadrigita de cimatio (aŭ similaĵo) kaj la pliprofundigita kampeto aperas plejofte kun plastika, pendanta rozeto, malpli ofte (ekz. en la Hungara reĝlando en kirkoj) kun pentritaj ornamaĵoj.

La tekniko uzatas kaj ĉe plataj plafonoj kaj ĉe volboj. Ĉe ili havas tiaĵojn ofte barela kaj kupola volboj. Ĉebarele normalas rektangulaj aferoj, ĉekupole normalas plurlateraj. Ili laŭ konkreta volboformo alten iĝas pli kaj pli nemasivaj.

## Fontoj 
* Lueger, Otto: *Lexikon der gesamten Technik und ihrer Hilfswissenschaften*, volumo 5, Stuttgart/Leipzig 1907, p. 403 (tie ĉi interrete)
* "Általános tudnivalók a festett kazettás templomi mennyezetekről" 

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturo
Sakristio

[eta|Sakristio de la [katedralo de Kolonjo.]]
**Sakristio** estas loko ĉe kristana preĝejo (aŭ kirko), kie oni konservas la kultajn objektojn kaj vestojn, kaj kie la pastroj sin vestas por la diservo.

Laŭ Francisko Azorín **sakristio** estas *Parto de templo, kie oni konservas la objektojn k. vestojn por la diservo.* Li indikas etimologion el la latina *sacristia*, el *sacra* (sankta).

En monaĥejoj, katedraloj, bazilikoj kaj similaj konstruaĵoj, ofte sakristioj, kiel iom apartaj kaj protektitaj templeroj estas ejoj por konservi valorajn artaĵojn kiel pentraĵoj, skulptaĵoj, juvelartaĵoj ktp.

Sakristiisto estas homo, dungita de la paroĥo, kiu zorgas pri tio, kaj pretigas la preĝejon antaŭ ĉiaj kultoj. Ofte li estas ankaŭ orgenisto. Nuntempe en eŭropaj landoj kristanismo tiom kadukiĝis (eĉ pastroj rapidege malaperas) kaj nur malofte ekzistas plu sakristiistoj, ofte komunumo de bonvolaj virinoj plenumas neformale tiujn taskojn.

## Notoj 
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Kristanismo
Kasono

**Kasono** estas:
# Granda akvimuna kestego el ferladoj, kiun oni subakvigas ĝis la grundo, sur kiu oni volas masoni fundamenton (vidu en teknologio de konstruado). Laŭ Azorín kasono estas *Mergokestego uzata por masoni, labori subakve*.   Vidu: **Kasono (konstruado).**
# Fako de plafono (ordinare enprofundigita kvadrata prismo), inter la reliefe aperantaj traboj (ofte ornamita per skulptaĵoj kaj pentraĵoj)   Vidu: arkitekturo, **kasona plafono**

## Notoj 
Kategorio:Konstruado
Egidio

[eta|[14 helpantoj en mizero]]
**Sankta Egidio** (, ), mortis inter 720 kaj 725 kiel abato de benediktanoj. Egidio estas ankaŭ unu el la dek kvar Helpantaj Sanktuloj de la okcidenta tradicio, honorataj en Mezeŭropo kiel porpetantoj.

Post ermita vivado li fondis la poste samnoman monaĥejon Saint-Gilles. Laŭ kredantoj li estas patrono kontraŭ mensmalsanoj, epilepsio, nefekundeco kaj por bruto.

Lia festo estas la 1-a de septembro.

## Vidu ankaŭ 
* Saint-Gilles-du-Gard (urbo)
* :Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Egidio

Kategorio:Sanktuloj
Bastei

[eta|300ra|Vido de Bastei en suda direkto. Ĉe la bordoj de [Elbo (rivero)|Elbo videblas domoj de la urbeto Rathen.]]
[eta|300ra|La ponto hodiaŭ. En la fono post *[Lilienstein (Saksa Svislando)|Lilienstein*.]]
**Bastei** (la nomo estas germana vorto por bastiono) estas rokensemblo en Saksa Svislando la germana parto de Elba Grejsmontaro. Ĝi estas la plej konata turisma celo de la tuta montaro kaj proponas la certe plej imponan panoraman vidon. La elvidejo troviĝas 194 metrojn super la akvonivelo de la rivero Elbo kaj 405 metrojn super la maro. Ĉirkaŭe salutas tablomontoj, ebenaĵoj, kampoj, pratoj, arbaroj ... ĉie intere rokoj impresantaj per sia sovaĝa formabundo. Sube brilas la helblua rubando de Elbo. Ŝipoj, fervojo kaj domoj aspektas kiel ludiloj.

## Historio 
La belecon de Bastei malkovris naturamikoj kaj pentristoj en la epoko de la romantikismo.
Hans Christian Andersen skribis en sia vojaĝtaglibro "Vojaĝo de Leipzig al Dresden kaj en la Saksan Svislandon" (kiun li entreprenis en somero 1831) : " Ĉi tie estas alte, tre alte! Vi devas kelkajn kirkoturojn meti unu sur la alian kaj eviti kapturniĝon se vi staras sur la plej supra pinto. Estas fiksita krado, por ke vi ne falas! - La longa blanka-flava rubando tie sube, kiu por viaj okuloj aspektas ne pli larĝa ol piedvojo ĉestrata, estas Elbo, la flava-bruna poplofolio naĝanta, kiun vidi vi kredas, estas longa riverboato. Vi povas vidi ankaŭ - sed nur kiel etajn punktojn - la homojn sur ĝi ..."
Andersen iris ankoraŭ trans iom provizora ligna ponto, kiun oni konstruis ĉirkaŭ 1820 ĉe la malantaua (de Elbo) flanko de la rokoj.

En 1851 la lignan anstataŭis ŝtona ponto, sur kiu ekde tiam eblas sendanĝere promeni de roko al roko.
La ŝtona ponto estas 76 metrojn longa kaj interligas la Bastei-rokon kun la iama rokoburgo Neurathen. La arkitektura formo bone adaptiĝas al la ĉirkaŭanta pejzaĝo kaj la ponto fariĝis kvazaŭ simbolo de la montaro.

Irante de roko Bastei trans la same nomita ponto (Basteibrücke) la rokoburgon Neurathen, kiu estas la plej granda rokoburĝo de la regiono. Restojn de la burgo, ekzemple subtenopunktojn de traboj kaj ĉambroj skulptitaj el la rokaĵo, kolektujo de pluvoakvo (cisterno) kaj ŝtonajn globojn de mezepoka katapulto - ĉion ĉi eblas viziti promenante laŭ rondovojo. En la jaro 1986 oni starigis rekonstruitan katapulton ene de la rokoburgo. Oni povas viziti ankaŭ la trovaĵojn de arkeologiaj fosadoj, precipe ceramikajn objektojn.

En la jaro 1938 oni deklaris Bastei naturrezervejo (la unua de Elba Grejsmontaro).

## Turismo 
Promenon al
# **Bastei** oni faras kutime suprenirante de Rathen sur vojoj kun ŝtupoj (rekte aŭ tra Wehlgrund). Plia ebleco - sed ne rekomendida - estas alveturi per aŭto kaj uzi la proksiman parkejon. Post ĝuo de la panorama vido tre proksime sin proponas por posta vizito:
# plia elvidejo
# plia elvidejo
# ruinoj de la historia rokoburgo "Neurathen"
# plia elvidejo
# Kuracloko Rathen ("Kurort Rathen")
# lago "Amselsee" kun gondoloj
# rokoscenejo Felsenbühne Rathen.

eta|maldekstra|400ra

## Eksteraj ligiloj 
* Fotogalerio

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Kategorio:Rokformacioj
14 helpantoj en mizero

eta|14 helpantoj en mizero
La **14 helpantoj en mizero** () estas grupo de katolikaj sanktuloj, kiujn kredantoj en (specifaj) mizeroj alvokas por helpo. Ili estis ofte prezentitaj en figura arto. Troviĝas multaj pilgrimpreĝejoj kaj kapeloj konsekritaj al ili. La origino de la kredo estis ĉe la centra Rejnvalo en la 14-a jarcento, post la pesto, kiu poste nomiĝis Nigra morto.

Al la 14 helpantoj apartenas:

* Akazio
:helpas kontraŭ mortotimo;
* Egidio
:helpas kontraŭ epilepsio, mensmalsanoj, protektas brutojn;
* Barbara
:helpas al mortantoj, kontraŭ fulmo kaj fajro;
* Blazio
:helpas kontraŭ kolmalsanoj;
* Kristoforo
:helpas kontraŭ nepreparita morto, savas de ajna danĝero;
* Ciriako
:helpas kontraŭ tentoj en la horo de la morto;
* Denizo
:helpas kontraŭ kapdoloroj;
* Erasmo
:helpas kontraŭ ventrodoloro;
* Eŭstaĥo
:helpas en malfacilaj situacioj de la vivo;
* Georgo
:helpas kontraŭ malsanoj de dombestoj;
* Katarina
:helpas kontraŭ langomalsanoj kaj parolproblemoj;
* Margareta
:helpas al naskantoj;
* Pantaleono el Nikomedio
:helpas al kuracistoj;
* Vito
:helpas kontraŭ mensaj malsanoj kaj epilepsio.

Krom la festotago de ĉiu el la 14 helpantoj, la 8-a de aŭgusto nun estas konsiderata ilia komuna festotago.

Baziliko Vierzehnheiligen dediĉita al ĉiuj dek kvar sanktuloj situas apud la urbo Bad Staffelstein en Bavario, Germanio. Ĝi estis konstruita en la 18-a jarcento de la arkitekto Balthasar Neumann, altrangulo de la germana baroko, kiu ankaŭ estis la arkitekto de la Rezidejo de Würzburg.

Kategorio:Kristanaj sanktuloj
Lincoln Gordon

**Lincoln GORDON** (naskita la ; mortinta la ) estis usona ambasadoro en Brazilo de 1961 ĝis 1966.

En 1964 armea puĉo faligis la brazilan prezidenton Joaõ Goulart kaj ekigis 20 jarojn da militista diktatoreco kaj teruraĵoj. Post la jaro 2000 malsekretigitaj dokumentoj pruvis lian rolon en la helpo je tiu puĉo. Jam tiam iuj konsciis pri tiu, ĉar ironia slogano aperis sur muro de Rio de Janeiro diranta: *Ne plu interuloj! Iĝu ja Lincoln Gordon prezidento!*eta|dekstra|Lincoln Gordon

Gordon, Lincoln
Gordon, Lincoln
Odeno

eta|hejma pretigita odeno
**Odeno** estas japana manĝaĵo, kiun oni pretigas el kuirita ovo, *Daikon* (rafano), *Konnyaku* kaj *Chikuwa* kaj boligita en Dashi-buljono kun Konbu aŭ Katsuobushi.

Oni ofte aldonas la spicaĵon Karashi.

Oni manĝas malvarman odenon dum somero.

Kategorio:Japana kuirarto
Kategorio:Manĝaĵoj
Erco

[eta|[Fererco]]
**Erco** estas natura minerala agregaĵo el kiu eblas ekstrakti metalo(j)n kun ekonomia intereso. Metaloj kiel fero, oro, kupro kaj plumbo troviĝis en ercoj.

## Etimologio 
La esperanta vorto "erco" devenas de samsignifanta germana vorto "Erz", fonto de nederlanda "erts" kaj hungara "érc" kaj parenca al jida אַרץ (elparolata kiel *arc*).

## Vidu ankaŭ 
* Kontinentbreto
* Mino, minejo, minado


Kategorio:Mineraloj
Ekstraktado

**Ekstraktado** estas
# la eltiro de speciala elemento el malsimpla substanco,
# la apartigo de peco el teksto aŭ ĝenerale eron el multeco.

La rezulto estas ekstrakto.
Praarbaro

eta|250px|Praarbaro de Białowieża
**Praarbaro** estas nature evoluinta kaj reproduktiĝanta arbaro sen forstekonomia aŭ alia uziĝo, kies ekologian ekvilibron neniuj homoj influas. Hodiaŭ la plej multaj arbaroj estas ekonomie utiligataj, aŭ kiel forsto aŭ per raba ekspluatado.

La lasta reale vasta praarbaro de Eŭropo situas orientlime de la fago-regiono inter elbrusa montaro kaj kaspia maro: 300.000 ha da 2.000.000 ha en Irano estis klasifikita *elorigine* ankoraŭ en 1998.

## Vidu ankaŭ 
* Praarbaro Boubín
* Praarbaro Badínsky
* Praarbaro de Białowieża
* Praarbaro Dobročský
* Praarbaro de Knyszyn
* Sovaĝejo
* Uralo

*
Kategorio:Fitogeografio
Forsto

dekstra|180px|eta|Kampara forsto.
**Forsto** estas **kulturarbaro** metode mastrumata por ekonomiaj celoj . En Eŭropo hodiaŭ la plej granda parto de la arbaroj estas forstoj.

**Internacia Tago de Forstoj** (angle *International Day of Forests*) estas festo celebrata la 21-an de marto, fiksita de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj la 28-an de novembro 2012 (rezolucio A/C.2/67/L.4).

## Vidu ankaŭ 
* Rearbarigo
* Senarbarigo
* Arbara mastrumado
* Forstmastrumado
* Silvikulturo

Kategorio:Arbaroj
Miriquidi

**Miriquidi** (=tenebrarbaro) oni nomis la antaŭ la setlado grandegan, preskaŭ nepenetreblan
praarbaron, kiu kovris ercmontaron kaj najbarajn landostriojn, do grandajn partojn de Saksio kaj Bohemio.
Iam ĝi etendiĝis ĝis en la ebenaĵon de Leipzig.

Laŭ fruaj fontoj oni nomis la arbaron en malnova lingvoformo de la germana **miru vidu*** (komparu en la moderna norvega: mørke = mallumo,tenebro). Episkopo Thietmar latinigis la vorton je *miriquidi* en sia kroniko de la episkopa distrikto Merseburg.

Ŝajnas esti preferinde uzi tiun formon ĉi tie, ĉar tio faciligas trovi nacilingvajn informojn.

(*kio nur tute hazarde havas signifon en E.)

Kategorio:Ercmontaro
Monumento

en Berlino, Germanio.]]

**Monumento** estas:
* Verko arkitektura aŭ skulptura, starigita por transdoni al la posteuloj memoron pri granda(j) homo(j) aŭ memorenda ago aŭ evento.
* Speciala ŝtona artaĵo, metita sur ies tombo, aŭ en preĝejon, je la memoro de mortinto.
* Grava, daŭra verko.

Laŭ Francisko Azorín **monumento** estas *Konstruo starigita por rememori homon, faron aŭ ideon.* Li indikas etimologion el la latina *monumentum*, el *monendo* (montrantre).

## Bildaro

Dosiero:Recoleta Cemetery - Mausoleums 37.jpg|Maŭzoleoj de la Tombejo Rekoleta
Dosiero:Taj Mahal in March 2004.jpg|La Taĝ-Mahalo, mendita de la Mogola Imperiestro Ŝaho Jahan, kiel maŭzoleo por lia edzino, Arjumand Banu Begum.
Dosiero:Nelson On His Column - Trafalgar Square - London - 240404.jpg|Nelsona Kolono en Trafalgara Placo, Londono, rememoras Admiralon Horatio Nelson.
Dosiero:Lisbon monument.jpg|La "Monumento al la Malkovroj" en Lisbono, Portugalio, rememoras la famajn portugalajn esploristojn. 
Dosiero:Battle Of The Nations-Monument.jpg|Völkerschlachtdenkmal Leipzig.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* ICOMOS
* Monda Fonduso por Monumentoj
* Monument Valley
* Sep mirindaĵoj de la antikva mondo
Tegmento

[eta|dekstra|300ra|Unu el la ornamitaj tegmentoj de la [Granda Palaco de Bangkok]]
**Tegmento** estas la ŝirmanta kaj protektanta supra tegaĵo de domo aŭ aparato. Ĝia celo estas protekti la objekton, krom la enestantajn estaĵojn, kontraŭ pluvo, neĝo, lumo, vento kaŭ (mal)varmo. La ideala materialo por ĝi dependas de la dezirataj funkcioj. Ekzemple, forcejoj ĝenerale havas vitran tegmenton por tralasi lumon sed bari venton, neĝon kaj pluvon. Tegmento gravas ankaŭ se oni deziras privatan vivon.

Laŭ Francisko Azorín **tegmento** estas *Super tegaĵo de domo, konsistanta ordinare el tegoloj.* Li indikas etimologion el la sanskrita *sthag* (tegi), kaj de tie la greka *stegos* (tegmento) kaj la latina *tego, tectum, tegumentum*. Kaj li aldonas la terminojn *tegmenti*, por kovri per tegmento; *subtegmento*, por loko sub la tegmento, foje loĝebla; tegmentisto, detegmenti, tegmenteĝo, tegmentadefluido.

## Tipoj de tegmentoj 

Dosiero:Pultowa trecha.svg|Pupitra tegmento
Dosiero:Sedlowa trecha.svg|Sela tegmento
Dosiero:Dach mansardowy.svg|Mansarda tegmento
Dosiero:Zeltdach.svg|Piramida tegmento
Dosiero:Walmdach.png|Groptegmento
Dosiero:Kegeldach.png|Konusa tegmento
Dosiero:S_jehlanova.jpg|
Dosiero:Cibulova.jpg|
Dosiero:M_ban.jpg|
Dosiero:M krizova.svg|
Dosiero:M polokrizova.svg|
Dosiero:Sawtooth roof.svg|

## Proverboj 
Ekzistas pluraj (2) proverboj pri tegmento (kaj 3 pri kelo) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Firsto
* Firstotrabo
* Gablo
* Lukarno
* Tegmenta trabaro
* Tegolo
* Groptegmento
* Mansarda tegmento
* Ĉevrono
Amazono

**Amazono** povas esti:

* Amazonoj, mitologiaj militemaj virinoj;
* Amazonoj estas genro de malgrandaj ĉefe verdaj papagoj, scienca nomo :*Amazona*;
* Amazon.com, usona firmao
* Amazono, plej granda rivero en Sudameriko.

El tiu ĉi lasta signifo, ekzistas aliaj konceptoj nomataj ankaŭ Amazono aŭ **Amazonio**:
* Regiono Amazonio, baseno de la rivero Amazono
* Amazona arbaro
* Amazonio, ŝtato en Brazilo
* Amazonio, departemento en Kolombio
* Amazonio, ŝtato en Venezuelo
* Amazonio, regiono en Peruo
* 1042 Amazono, asteroido de la asteroida zono.
Muskato

eta|250ra|**Muskato**
alternative=Myristica fragrans - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-097.jpg|eta|Myristica fragrans - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-097
La **muskato** estas la semo de la muskatarbo, ĉiamverda arbo el sudorienta Azio, inkluzive Nov-Gvineo kaj Barato, kies botanika nomo estas bonodora miristiko *(Myristica fragrans)*.

La fruktoj de muskatarboj estas uzataj por du spicoj, la muskato kaj la maciso (ankaŭ nomata, kvankam evitinde, "*muskatfloro*").

La semo muskato estas pli malpli ovoforma kaj proksimume 20-30 mm longa kaj 15–18&nbsp;mm larĝa, kaj pezas inter 5 kaj 10 gramojn seke.

Muskatfloro estas la ruĝa kovrilo de la semo.

## Vidu ankaŭ 
*Magnoliedoj
*Miristikacoj

## Referencoj 
Kategorio:Miristikacoj
Kategorio:Spicoj
Volbo

eta|kupola volbo sur tamburo
[eta|250ra|1:[ŝlosoŝtono 2: 3: 4: 5:Impoŝto 6: 7: 8: 9:]]
**Volbo** en la arĥitekturo kaj konstruteĥniko estas arkoforma parto de konstruaĵo (ekzemple plafono de ĉambro aŭ arko de ponto), konstruita per ŝtonoj de tiaj formoj kaj aranĝo, ke ili kuntenas sin per sia propra pezo super la profundo.

Laŭ Francisko Azorín **volbo** estas *Arka masonaĵo por kovri spacon.* Li indikas etimologion el la latina *voluta* (envolvita). Kaj li aldonas liston de terminoj por volbotipoj, unue laŭ la formo kaj fine laŭ la uzita materialo: nome plata, cilindra, konusa, revolua, sfera, elipsoida, paraboloida, tora, helica, pavilona, nervura, panelita, ŝtona, brika, betona, metala.

## Historio 
## Terminoj 
* Nervuro
* Trumpo

## Statiko 
## Formoj 
### Retovolbo kaj ventumilvolbo 
Se la volboripoj plurfoje interkruciĝas kiel la fadenoj de reto, oni diras retovolbo.

Ventumilvolbo, ankaŭ palmovolbo, disradia volbo ekestas, se de la abutmentoj ĉe la muro deiras pli ol tri ripoj, pro kio po navero ne plu formiĝas la krucformo de la krucripovolbo, sed du ventumiloj, radioforme strebantaj unu kontraŭ la alia. Anglaj ventumilvolboj konsistas el konusformaj masonitaj ŝeloj supriĝaj de la ripokomencoj. Iliajn interspacojn oni kovris volbomeze per horizontaj platoj.

## Bildaro 

Dosiero:Ctesiphon, Iraq, 1932.jpg|Arko de Ktesifono‎, Irako 1932
Dosiero:Zellengewölbe Albrechtsburg.JPG|Ĉelovolbo
Dosiero:Chelmno kosciol podominikanski sklepienie prezb srodk.jpg|Stelovolbo en Kulm (Polujo)
Dosiero:Pfarrkirche St. Oswald-Möderbrugg - Kreuzrippengewölbe 1.JPG|Reta volbo de paroĥopreĝejo en Stirio
Dosiero:St. Bavokirche Haarlem, Holland.JPG|Ligna ripovolbo en Haarlem, Nederlando
Dosiero:Pfarrkirche Koenigswiesen Schlingrippengewoelbe 3.jpg|Maŝoripovolbo en Königswiesen
Dosiero:Eglise des Jacobins toulouse.jpg|Palmovolbo de Jakobano-Preĝejo de Tuluzo
Dosiero:Bath.abbey.fan.vault.arp.jpg|Ventumilvolbo en Bath, Anglujo

## Referencoj 
## Literaturo 
* Hans Koepf: *Bildwörterbuch der Architektur* (= *Kröners Taschenausgabe.* Bd. 194). 2-a eldono. Kröner, Stutgarto 1974, ISBN 3-520-19402-3, p.&nbsp;284.
* Walter C. Leedy: *Fan vaulting. A study of form, technology, and meaning.* Scolar Press, Londono 1980

## Vidu ankaŭ 
* Arko de Ktesifono‎, la plej granda volbo iam konstruita en la mondo

Kategorio:Arkitekturaj eroj
Bragi

maldekstra|eta|180px
**Bragi** estas en nord-ĝermana mitologio dio de poetoj kaj poeto de dioj, filo de Óðinn, edzo de Iðunn.

Kiel reprezentanto de Óðinn, Bragi bonvenigas la falintajn heroojn al Valhalo.

Neniu mito pri Bragi estas konata, krom kelkaj strofoj en la poemo Lokasenna en la Poezia Eddo.

Ankaŭ en la kulto, Bragi ludis modestan rolon, sed dum reĝaj entombigoj oni povis fari "Bragi-promeson" pri farontaj elstaraĵoj.

En la arto, Bragi havas longan barbon.

En Gylfaginning, la unua parto de la Proza Eddo de Snorri Sturluson, la aŭtoro skribas ke Bragi estas konata pro sia saĝeco kaj precipe pro sia flua parolado kaj sperta uzado de vortoj, kaj ke li scias multe pri poezia verkado.

La dua parto de la Proza Eddo, Skaldskaparmál, komenciĝas per dialogo inter Ægir kaj Bragi pri la naturo de poezio.

Kategorio:Azoj
Kategorio:Dioj pri arto
Kategorio:Nord-ĝermanaj dioj
Triangulo

eta|240ra|triangulo
**Triangulo** (aŭ **trilatero**) estas geometria figuro kiu ekestas kunligante per strekoj tri punktojn. Tiuj ĉi tri punktoj, nomataj verticoj aŭ angulpunktoj, ne povas kunesti sur unu rekta linio. La strekoj, kiuj kunligas la punktojn, nomiĝas lateroj.

Triangulo estas 2-simplaĵo.

Por la verticoj oni uzas ofte sinsekvajn literojn, ekz. A, B, C.

Por la anguloj ni ofte uzas grekajn literojn, ekz. α, β, γ.

## Enklasigo surbaze de la anguloj 
* Akutangula triangulo: ĉiuj anguloj estas malpli grandaj ol 90 gradoj.
* Ortangula triangulo: unu el la anguloj estas 90 gradoj.
* Obtuzangula triangulo: unu el la anguloj estas pli granda ol 90 gradoj.
* Izocela triangulo: du anguloj estas egalaj unu al la alia, tiam ankaŭ du lateroj (kontraŭaj al ĉi tiuj anguloj) estas egalaj unu al la alia. 
* Egallatera triangulo: ĉi tri anguloj estas egalaj unu al la aliaj kaj egalaj al 60 gradoj, tiam ankaŭ ĉiuj tri lateroj estas egalaj unu al la alia. Egallatera triangulo sekve estas izocela kaj akutangula. Egallatera triangulo estas regula plurlatero.

Triangle.Acute.svg|akutangula triangulo
Rtriangle.svg||ortangula triangulo
Triangle.Scalene.svg|obtuzangula triangulo
Triangle.Isosceles.svg|izocela triangulo
Triangle.Equilateral.svg|egallatera triangulo

## Ecoj de triangulo 
* La sumo de la internaj anguloj ( α + β + γ ) egalas 180 gradojn (π radianojn).
* Validas la neegalaĵo de triangulo: longo de latero ĉiam estas pli malgranda ol la sumo de la longoj de la aliaj du lateroj (se la triangulo estas nedegenera).

## Vidu ankaŭ 
* Alto (triangulo)
* Mediano (geometrio)
* Dusekcanto de angulo
* Mezortanto
* Hipotenuzo
* Kateto
* Enskribita cirklo kaj alskribitaj cirkloj de triangulo
* Ĉirkaŭskribita cirklo
* Eŭlera cirklo
* Formulo de Heron
* Leĝo de kosinusoj
* Leĝo de sinusoj
* Triangulo de Pascal

Kategorio:Trianguloj
Thürmsdorf

La vilaĝo Thürmsdorf situas en Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro.

## Turismo 
**Vidindaĵoj en la vilaĝo**

En Thürmsdorf troviĝas ekzotika parko. Establita en la jaro 1909 ĝi estas nun protektita monumento. Ĉe la suba fino de la vilaĝo muĝas *Behnefall* unu el la plej belaj akvofaloj de Saksa Svislando

**Ĉirkaŭaĵo**

:Kleiner Bärenstein

:Großer Bärenstein

:Rauenstein

:Lilienstein

:Königstein

:Diebshöhle

## Administra aparteno 
**Thürmsdorf** estas parto de la **komunumo** **Struppen**, krom la samnoma ĉefloko al ĝi apartenas Naundorf, Weißig, Strand, Ebenheit kaj Struppen-Siedlung.

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Benzeno

**Benzeno** estas organika kemia kombinaĵo (C6H6), kiu estas senkolora, fluema, forte refrakta, akra-gusta likvo kun karakteriza odoro. Ĝi brulas fulgante, lumante; tre brulema. Inhalado de ĝia vaporo kaŭzas akutan aŭ kronikan veneniĝon; en granda koncentriteco povas kaŭzi morton pro la malfunkciigo de la spira centro; ankaŭ ĝi kaŭzas leŭkemion. Ankaŭ la trinkado de la **benzolo** havas samajn simptomojn. Ĝi kaŭzas sur la haŭto blazetajn erupciojn.

Ĝi estas tipa kombinaĵo de la aromataj kombinaĵoj; la molekulo konsistas el unu benzena ringo. Tiun ringon oni skizas ofte kiel norman sesangulon. Kvankam ĝi estas nesaturita kombinaĵo, ĝi ne havas duoblajn ligojn. La 6 karbonatomoj interligiĝas al ringa strukturo per aromataj ligoj.

Ĝi troviĝas en la naturo nur en eteta kvanto en preskaŭ ĉiu nafto. Oni produktis ĝin komence el la koaksofornega gaso, sed ekde la 1950-aj jaroj jam ellaboris aliajn metodojn de transformado. Dum la transformigo oni transformas la benzinojn de nekonvenaj kvalitoj al bona kvalito per termika aŭ katalizila metodo. Ĉe tiu procedo la naftoderivaĵoj riĉiĝas je benzeno (kaj ksilolo, tolueno, kiun oni eltiras. Per desalkiligo oni gajnas benzenon el la tolueno, ksilolo, kiuj pli grandkvante produktiĝas en la naftoderivaĵoj kiel benzeno.

Ankaŭ **benzolo** nomiĝas la kruda komercprodukto, konsistanta je ĉirkaŭ 90 % benzeno: la ceteraj 10 % estas homologoj, ia. tolueno.

Ĝiaj derivaĵoj estas gravaj materialoj en la kemia, medikamenta, farba, plasta, plantprotektanta kaj aliaj industrioj.

Ĝi estas bona solvilo, kaj baza substanco por energioproduktado (hejtado, propulso).

eta|dekstra|300px|Struktura kaj spaca modeloj de benzeno

## Kombinaĵoj 
* Natria benzeno-sulfonato

## Kronologio de la benzeno pere de ties sciencistoj 

Glauber.png|Johann Rudolph Glauber(1604-1670)
M_Faraday_Th_Phillips_oil_1842.jpg|Michael Faraday(1791-1867)
Eilhard_Mitscherlich.jpg|Eilhard Mitscherlich(1794-1863)
August_Wilhelm_von_Hofmann01.jpg|August von Hofmann(1818-1892)
Charles_Blachford_Mansfield.jpg|Charles Mansfield(1819-1855)
Johann_Josef_Loschmidt.jpg|Josef Loschmidt(1821-1895)
Heinrich_von_Angeli_-_Friedrich_August_Kekul%C3%A9_von_Stradonitz.jpg|August Kekulé(1829-1896)
Couper_Archibald_Scott.jpg|Archibald Scott Couper(1831-1892)
Historic_Benzene_Formulae_Claus(1867)_V.1.svg|Ludwig Claus(1838-1900)
Dewar_James_flask.jpg|James Dewar(1842-1923)
Albert_Ladenburg.jpg|Albert Ladenburg(1842-1911)
Henry_Edward_Armstrong.jpg|Henry Edward Armstrong(1848-1937)

## Vidu ankaŭ
* Alkanoj

## Referencoj 
Kategorio:Aromataj hidrokarbonidoj
Kategorio:Aromataj solviloj
Kategorio:Danĝeraj aerpoluiloj
Kategorio:Hidrokarbonidaj solviloj
Kategorio:Mutagenoj
Kategorio:Petrokemiaĵoj
Kategorio:Simplaj aromataj ringoj
Kategorio:Sesmembraj ringoj
Kategorio:Grunda poluado
Kategorio:Dolĉodoraj kemiaĵoj
Kategorio:Teratogenoj
Kategorio:Imunotoksinoj
Fakultato

**Fakultato** estas esprimo, kiu koncernas la strukturon de universitatoj.

* Science **fakultato** estas grupo da fakoj en universitato (medicina, pedagogia k.s.). (Iu) fakultato do distingas sin de aliaj tiaj fakogrupoj. La grupigo de fakoj al fakultato ofte havas historiajn kialojn kaj tial diferencas inter universitatoj. La titolo de la fakultatestro ofte estas dekano.
* Organize oni nomas **fakultato** la aron de la instruistoj en tia fakogrupo. Precipe en Nordameriko oni tiel distingas la instruistaron disde la studentaro kaj la administrantaro. Tiusence ano de "la fakultato" estas kutime profesoro aŭ docento.

## Lingvouzo en AIS 
Por eviti la duflankan uzon de la termino "fakultato" AIS San-Marino preferas ne uzi ĝin. Ĝi grupigas siajn fakojn en sekciojn, fakarojn kaj subfakarojn. Por distingi la instruantojn de la studantoj ĝi uzas la esprimojn "profesoraro" kaj "docentaro"; ĉi-lasta inkluzivas la unuan.

## Vidu ankaŭ 
* Medicina fakultato
* Universitato

Kategorio:Lernejoj
Kategorio:Edukado
Edukisto

**Edukisto** estas persono, kiu profesie edukas infanojn, junulojn, prizonulojn k.s. ekster instruhoroj, do li ne instruas iun stud-objekton aŭ fakon, sed zorgas pri bona konduto, higienaj kutimoj, obeado de laŭhora reĝimo, plenumado de devoj ktp. Ili ofte laboras en internulejoj, junulardomoj, reedukejoj.

## Vidu ankaŭ 
*Pedagogio

Kategorio:Profesioj
Altlernejo

**Altlernejo** estas supera lernejo de universitata nivelo, sed kun fakoj ne instruataj ĉe klasika universitato, ekzemple teknika altlernejo (elektro, kemio, fiziko, arkitekturo, konstrufako, maŝin-inĝeniera fako), agrikultura altlernejo, akademio de muzaj artoj (aktorado, reĝisorado, muziko, baledo).

## Vidu ankaŭ
*Popola altlernejo

Kategorio:Edukado
Kategorio:Altnivela edukado
Studenthejmo

**Studenthejmo** estas tranoktejo por altlernejaj kaj universitataj studantoj, kies hejmo troviĝas tro malproksime por ĉiutaga vojaĝado. La studentoj tie povas krom dormado ankaŭ studi kaj prepari sin por la semestraj ekzamenoj. Studenthejmoj povas disponi ankaŭ pri propra manĝejo.

## Bildaro 

StrahovStudentDormitory2.jpg|Kolegio Strahov en Prago, Ĉeĥio
Brno-Žabovřesky - Kaunicovy koleje, výřez.jpg|Kolegio de Kounic en Brno-Žabovřesky, Ĉeĥio

## Vidu ankaŭ
* Kolegio

Kategorio:Lernejoj
Kategorio:Hejmo
Kategorio:Loĝigejoj
Kategorio:Tranoktejoj
Liceo

[250px|eta|[Aleksandr Puŝkin en la Imperia Liceo imperial de Carskoĝe Selo.]]
**Liceo** estas supera latina kaj filozofia mezlernejo en pluraj eŭropaj landoj. La lernantoj estas nomataj **liceanoj**.

Origine Liceo (greke Λύκειον, *Lykeikon*) estis agrabla ĝardeno ĉe Ateno, kie instruadis Aristotelo, sekve metafore ankaŭ la Aristotela skolo kaj filozofio.

Laŭ Francisko Azorín **liceo** estas *Mezgrada instruejo; gimnazio.* Li indikas etimologion el la greka *Lykos*, propra nomo de greka monto, sur kiu staris templo de Apolo Likejo kaj de tie la latina *liceum*.

## La hodiaŭaj liceoj en Grekio 
Laŭ la lerneja sistemo de Grekio eblas esti lernanto de liceo dum 3 jaroj post fino de la gimnazio. Sukcesa plenumo de la finaj tutgrekiaj ekzamenoj rajtigas je studado en la universitatoj de la lando. Antaŭ la ekzamenoj la lernanto devas plenigi formularon, en kiu necesas en listo de prioritatoj elekti la deziratajn universitatojn. Se la punktonombro de la ekzamena rezulto ne sufiĉas por la universitato de unua prioritato, oni kontrolas, ĉu eble ĝi sufiĉas por tiu de la dua aŭ tria prioritato.

## La hodiaŭaj liceoj en aliaj landoj 
En Francio, Luksemburgio, Italio kaj Pollando gimnazioj, do antaŭ-universitataj mezlernejoj, kies fina ekzameno estas la abituro, nomiĝas *lycée* (france), *liceo* (itale) aŭ *liceum* (pole).

Ankaŭ en Turkio mezlernejo, kiu kvalifikigas por studado ĉe universitato, nomiĝas *lise*, kies origino estas la franca vorto *lycée*.

En Germanio la vorto liceo por lernejoj uziĝis ĝis la jaro 1945, sed kompreniĝis en diversaj kuntekstoj: en Bavario liceo estis teologia altlernejo, en Virtembergo estis lernejo, kiu kvalifikigis por posta lernado en gimnazio, kaj en Prusio estis gimnazio por knabinoj.

## Vidu ankaŭ 
* Pedagogio
* Mezlernejo

## Notoj
Internulejo

[eta|Internulejo de la ŝtata [gimnazio Hohenschwangau  en la loko Schwangau en Bavario, proksime de la kastelo Neuschwanstein (videbla fone)]]
**Internulejo** estas tranoktejo por lernantoj, kiuj hejmas malproksime de la lernejo, kaj devus tro multe ĉiutage vojaĝi. Tial ili loĝas dum la labortagoj en proksimeco de la lernejo. Ordinare ankaŭ kun manĝejo.

**Internuloj** estas kutime neplenaĝaj, tial zorgas pri ili edukistoj, kiuj kontrolas plenumadon de hejmtaskoj, ne vagadon en noktoj, sufiĉan dormadon ktp. anstataŭ la gepatroj.

## Ekzemploj pri internulejoj de progresema eduko 
* Birklehof
* Louisenlund
* Odenwaldschule
* Schulfarm Insel Scharfenberg
* Schule Schloss Salem
* Summerhill

Kategorio:Pedagogio
Pensiono

[eta|Pensiono en la vilaĝo Gosau, [Supra Aŭstrio.]]
**Pensiono** estas domo, kie oni povas konstante loĝi kaj manĝi, pagante interkonsentitan monon. Parte ĝi similas al hotelo, gastejo aŭ junulargastejo. En kelkaj oni aranĝas ankaŭ diversajn kursojn kaj seminariojn. Diference el hoteloj, pensionoj kutime estas pli malgrandaj, foje malpli luksaj kaj proponas pli familiecan etoson.

Laŭ Francisko Azorín **pensiono** estas *Domo, apartamento, kie oni povas daŭre loĝi k. manĝi, pagante interkonsentitan sumon.* Li indikas etimologion el la latina *pensio, pensionis*, el *pensum* (tasko).

## Notoj 
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Manĝejoj
Kategorio:Mono
Pensionato

**Pensionato** estas iama altklasa edukejo por junaj knabinoj, multe pli malofte por junaj knaboj, simila al nunaj internulejoj.

## Historio 
La termino devenas de la mono ("pensio") kiun la gepatroj devis pagi por loĝigo, nutrado kaj eduko de la infano por la privata, do ne-ŝtata institucio. Pro tiu mono kaj la malfacileco de gepatre nedezirataj kontaktoj de la infanoj al aliseksaj samaĝuloj pensionatoj nur atingeblis por relative riĉaj familioj. La institucioj tial aparte en la burĝa eŭropa socio de la 19-a jarcento estis forĝejoj de elita memkompreno de "knabinoj de bonaj familioj", kiuj fieris pri la alta socia statuso de siaj familioj kaj penis resti ekskluzive inter anoj de same alta socia statuso.

Kategorio:Pedagogio
Kategorio:Lernejoj
Erika Lagrange

**Erika LAGRANGE FRIEß** (naskiĝis la  en Schlitz, mortis la  en Villefranche-de-Lauragais) estis germandevena esperantistino, filino de la esperantisto Heinrich Frieß. Ŝi konatiĝis kun sia edzo Georges Lagrange en la kabaredo Tri koboldoj, kie ŝia virina ĉarmo forte impresis multajn virojn. Ŝi edukis siajn tri filojn (Patrick, Bernard kaj Arno) kiel denaskaj esperantistoj. Ŝi tradukis kelkajn tekstojn el la germana en Esperanton (ekzemple: *La juda edzino* de Bertolt Brecht).

## Eksteraj ligiloj 
* Vivrakonto laŭ A.L.

Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Rajdado

[eta|maldekstra|250ra|Ĉevala rajdado en [Melburno en 2005]]
[eta|250ra|maldekstra|Truka rajdisto en [Devon dum agrikultura amuzo]]
Rajdado laŭ PIV estas la ago
# "iri, sidante sur la dorso de besto, kiun oni gvidas, aŭ
# analoge, moviĝi sur la ŝultroj de alia (ofte pli granda kaj pli forta) homo".

Aparte oftaj bestoj por rajdado estas ĉevaloj, azenoj, en Barato ankaŭ elefantoj, sed principe ankaŭ eblas rajdi sur ekzemple bovo, kaj malpli pezaj infanoj ankaŭ sur kaproj, ŝafoj, hundoj, delfenoj ktp.

Historie rajdado estis tre grava helpilo por rapidigi la homan moviĝon, kaj uziĝis kaj dum simpla vojado de unu punkto al alia, kaj dum ĉasado kaj dum ĉiaspecaj bataloj. En la nuntempa mondo, rajdado estas plejparte sporta branĉo, do amuza ŝatokupo en libertempo, prezento por spektanta publiko aŭ konkursa profesia sportado, kaj en difinitaj situacioj ankaŭ branĉo de terapio por psike malstabiliĝintaj homoj.

Iuj ligitaj sportoj baziĝas sur la rajda moviĝo - aparte konataj kategorioj estas ĉevalsaltado, ĉevalkurado kaj poloo, nome la lukto de du teamoj el po kvar rajdantoj kaj ĉevaloj bati pilketon per maleoj en la golon de la alia teamo.

## Tipoj 
* Barilsaltado
* Kurkonkurenco
* Ringorajdado estas ĉevalsporto ĉe kiu la partoprenantoj devas piki siajn lancojn tra ringo.
* Terapia rajdado

## Komunikado kun ĉevaloj 
En Belgio ekzistas asocio senprofitcela kiu elektis la nomon en Esperanto : 'Rajdado'. Komunikado inter ĉevaloj kaj homoj estas magia kaj ĉie egala en la mondo, parolante ekzemple la anglan, araban ktp aŭ se vi estas 'normala' aŭ havas fizikan aŭ mensan limigon, ĉevalo scias komuniki kun ĉiuj. Tial oni elektis nomon en Esperanto.

*Esperanto van Paemel* estas purrasa ĉevalo. Ĝi naskiĝis en 2004. Posedanto: Stoeterij Van Paemel. Rajdanto: Dirk Demeersman.

## Tre malformala metafora senco 
En tre malformala lingvouzo oni nomas "sensela rajdado" ankaŭ la amoradon sen kondomo.

## Referencoj 
## Rilataj temoj 
* Irmanieroj de ĉevaloj
* Kapriolo
* Kavalerio
* Maneĝo
* Truka rajdado

## Eksteraj ligiloj 
* Saniga rajdado (artikolo en Esperanto, arkivigite laŭ stato de julio 2008)
* la retejo *Rajdado.be*, kiu intence uzas la esperantlingvan nomon rajdado (vidu la noton pli supre)

eta|centre|774x774ra|


Kategorio:Sporto
Kategorio:Moderna pentatlono
Kafarbo

La **kafarbo**, **kafarbusto** aŭ **kofeo** (*Coffea*) estas genro kun pli ol 50 specioj el la familio de rubiacoj.

La araba kofeo (*Coffea liberica, C. ibo*) kreskas en Etiopio, Brazilo, Kolombio, Sud-Arabio. La fortika kofeo (*Coffea canephora*), estas specio de kofeo indiĝena de la centra kaj okcidenta Subsahara Afriko.

La frukto de la kafarbo (kafo) estas beroforma, nuksa, kun 2 semoj. La kafosemon oni vendas krude aŭ bruligete (rostite). Kafoĝuo disvastiĝis en Eŭropo en la 17-a jarcento

Dosiero:Coffee Immature.jpg|
Dosiero:Eth1 coffeelady.jpg|
Dosiero:FruitColors.jpg|

## Referencoj 
Kategorio:Arbedoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Rubiacoj
Kategorio:Kafo
Aminogrupo

[eta|dekstra|400px|Primara, sekundara kaj terciara [aminoj kun iliaj **bluaj** markitaj funkciaj grupoj (alkiloj de R1 ĝis R3).]]
**Aminogrupo** estas grupo de organikaj kemiaj kombinaĵoj, kiu enhavas nitrogenon kiel la ĉefan atomon. Strukture, aminoj similas amoniakon, en kiu unu aŭ pli hidrogenaj atomoj estas anstataŭigitaj de organikaj kombinaĵoj kiel alkilo kaj arilo.

## Vidu ankaŭ 
* Amino
* Aminoalkoholo
* Aminosukero
* Urea ciklo

Kategorio:Funkciaj grupoj