Johann Adam Hiller

eta|Memortabulo por Johann Adam Hiller, okcidenta frontono de la Thomaspreĝejo je Lepsiko

**Johann Adam Hiller**, ĝis 1763 Hüller (*  en Wendisch-Ossig (nun Osiek Łużycki) ĉe Görlitz; †  en Lepsiko) estis germana komponisto, muzikverkisto kaj kapelmajstro.

## Vivo 
Hiller vizitis ĝis 1745 la gimnazion en Görlitz, lernis pianoludadon kaj ĝeneralbason ĉe Kreuz-gimnazio en Dresdeno, iris en 1751 al Lepsiko kaj komencis tiutempe jurstudon ĉe Universitato de Lepsiko. En 1754 li fariĝis dominstruisto ĉe Heinrich von Brühl, kun kiu li iris al Lepsiko en 1758. En 1759 li fondis la unuan germanan muzikrevuon *Der musikalische Zeitvertreib*. En la jaro 1763 Hiller reekprenis la tradicion de la lepsika *Granda Koncerto*, en 1743 fondita fare de librokomercisto Johann Friedrich Gleditsch kaj ekde 1756 ĉesigita pro la Sepjara Milito .

Ekde 1766 ĝis 1770 li eldonis la *Wöchentlichen Nachrichten, die Musik betreffend* (ĉiusemajnaj novaĵoj rilate muzikon). Ekde 1771 Hiller estris kantlernejon en Lepsiko, el kiu evoluis famaj kantistinoj. En la jaro 1775 li fondis la *Muzikpraktikantan Societon*, kies koncertoj okazis komence en la lepsika domo *Königshaus*, ekde 1781 finfine en Gewandhaus. Per tio li estis la unua
Gewandhaus-orkestrestro.

En 1782 li instalis en Mitau la orkestron de Duko Petro de Kurlando. La 19-an de majo 1786 li organizis en la Berliner Dom prezentadon de "Mesio". Por ĉi tiu prezentado kaj por tiu okazanta la 3-an de novembro samjare en la universitata preĝejo je Lepsiko Hiller entreprenis prezentopraktikajn ŝanĝojn, kiu donos al la verko novan impulson en la Händel-renesanco. Jaron poste Hiller faris similaĵojn pri la oratorio "Judas Maccabäus" de Händel. Ekde 1789 ĝis 1801 Hiller estis Thomas-kantoro de la Thomas-lernejo. Krome Hiller estis dumtempe muzikdirektisto ĉe la Thomas-preĝejo kaj orgenisto ĉe la preĝejo *Neukirche*. En 1832 oni starigis honore al li apud la Thomas-preĝejo monumento.

Hiller muzikigis serion da kantoteatraĵoj (i.a. *Der Teufel ist los* 1766, *Lottchen am Hofe* 1767, *Die Liebe auf dem Lande* 1768, *Die Jagd* 1770 kaj *Der Dorfbalbier* 1771; ĉiuj laŭ libretoj de Christian Felix Weiße), kiuj validas kiel antaŭŝtupo de la germana ludopero. Krome li verkis lidojn, kantatojn kaj eklezian muzikon. Lia filo Friedrich Adam ankaŭ fariĝis komponisto.

Hiller estis protektanto kaj instruisto de kantistino Gertrud Schmähling.

Postmortan honorigon li spertis okaze de la 200-jara naskiĝdatreveno en sia hejmloko Wendisch Ossig. Kadre de la dimanĉa prediko Pastro Rochowski memorigis pri la grava filo de la vilaĝo. Poste oni plantis tilion (Hiller-tilion) kaj inaŭguris memorŝtonon.

Temo el la kantoteatraĵo de Hiller *Der Aerndtekranz* konsistigis la bazon por la komponaĵo *Variacioj kaj fugo pri temo de J. A. Hiller* op. 100, finfarita de Max Reger en 1907 .

## Traktaĵoj 
laŭtempe
* *Wöchentliche Nachrichten und Anmerkungen die Musik betreffend*, 4 Bände; Leipzig 1766-70, R.: Hildesheim 1970
* *Anweisung zum musikalisch-richtigen Gesange*; Leipzig 1774, 2. Aufl. 1798
* *Anweisung zum musikalisch-zierlichen Gesange*; Leipzig 1780, R.: Leipzig 1976 Google Books
* *Georg Friedrich Händels Te Deum Laudamus zur Utrechter Friedensfeyer ehemals in Engländischer Sprache componirt, und nun mit dem bekannten lateinischen Texte herausgegeben von Johann Adam Hiller*, Leipzig, 1. IX. 1780
* *Ueber die Musik und deren Wirkungen*, Leipzig 1781. R: Leipzig 1974.
* *Lebensbeschreibungen berühmter Musikgelehrten und Tonkünstler neuerer Zeit.* Leipzig 1784, Nachdruck: Edition Peters 1979.
* *Drey Melodien zu Wir glauben all’ an einen Gott; zwo neue, und die alte verbessert von Johann Adam Hiller.* Leipzig, bey Adam Friedrich Böhme, 1790.
* *Kurze und erleichtete Anweisung zum Singen für Schulen in Städten und Dörfern*; Leipzig 1792
* *Anweisung zum Violinspielen, für Schulen, und zum Selbstunterrichte, nebst einem kurzgefaßten Lexicon der fremden Wörter und Benennungen in der Musik*; Leipzig(?) 1792

## Literaturo 
* Rochus Freiherr von Liliencron: Hiller, Johann Adam. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 12, Duncker & Humblot, Leipzig 1880, S. 420–423.
* Georgy Calmus: *Die ersten deutschen Singspiele von Standfuss und Hiller* (1908) Internet Archive
* Doris Mundus: *Denkmal gesucht. Vom Denkstein für Johann Adam Hiller bis zum Denkmalsrest an der Thomaskirche* (Johann Adam Hiller. Kamprad 2005)

## Eksteraj ligiloj 
* J.A. Hiller: Lebensbeschreibungen berühmter Musikgelehrten und Tonkünstler neuerer Zeit. Leipzig 1784 - als Online-Version (in Auszügen): http://www.koelnklavier.de/quellen/hiller/_index.html
* Musikschule "Johann Adam Hiller" e.V. Görlitz

Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Muziksciencistoj
Kategorio:Muzikhistoriistoj
Kategorio:Dirigentoj
Kategorio:Thomas-kantoroj