open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Colloredo-Mansfeld

La nobela familio Colloredo devenas el Italio, kie ĝi estas konata jam en la 11-a jarcento. En Bohemio ĝiaj membroj aperas ekde 17-a jarcento. En 1636 grafoj Jeroným kaj Rudolf Colloredo el Waldsee ricevis de la imperiestro Ferdinando la 2-a lombarde (pli poste en feŭdan posedon) Opočno, kiu estis forprenita al grafo Trčka el Lípa. (Filo de grafo Trčka estis la 25-an de februaro 1634 murdita en Cheb kune kun lia bofrato Albrecht Valdštejn). La familio Colloredo, pli poste Collorado-Mansfeld, posedis Opočno ĝis la jaron 1942, kiam ĝi estis konfiskita de la naziisma reĝimo.

La farmobienon Dobříš aĉetis en la jaro 1630 Bruno Filip, grafo de Mansfeld. Origine la malgrandan farmobienon la Mansfelda sinjoraro vastigis. En la jaro 1757 citas la Tereziana katastrejo 57 komunumojn, kiujn la sinjoraro posedis. En la jaro 1780 mortis la lasta vira membro de la familio kaj la posedaĵon transprenis Maria Isabella.
Membro de la familio Colloredo princo František de Paula Gundakar I. (*1730 +1807) edziĝis al Maria Isabella, grafino el Regal, filino de František (Jindřich) Pavel Mansfeld kaj de tiam la feŭdo Dobříš apartenis al ĉi tiu familio. La sinjoraro Colloredo-Mansfeld posedis la kastelon Dobříš ĝis la jaro 1945, kiam ĝi estis konfiskita de la ĉeĥoslovaka ŝtato. La ĉeĥa ŝtato redonis al la familio la kastelon Dobříš kun parkoj en 1998.


Kategorio:Nobelaj familioj de Ĉeĥio
Fortikaĵo Nehaj

[220px|eta|fortikaĵo Nehaj apud [Senj (Kroatio)]]
eta|180px|fortikaĵo Nehaj, defenda platformo
La fortikaĵo **Nehaj** (aŭ **Nehajgrad**) situas proksime de la loko Senj en Kroatio, borde de la Adriatika Maro. Temas pri bone konservita kastelo el la 16-a jarcento kaj estis la centra sidejo de la uskokoj, armea komunumo de malunueca deveno.

## Historio 
La urbo Senj ĝis la 15-a jarcento estis posedaĵo de la kroata nobela familio de *Frankopanoj*. Kadre de la rekonstruo de la fortikaĵo dum la jaro 1965 oni trovis la restaĵojn de mezepoka preĝejo de la sanktulo *Jurai* ekde la 11-a kaj 12-a jarcentoj. Tiu preĝejo forbrulis dum atako de la turkoj kaj la restoj estis forigitaj dum la konstruo de la fortikaĵo. Dum la elfosoj oni trovis tabulon en la skribsistemo *Glagolica* el la tempo ĉirkaŭ la jaro 1100, kiu estas inter la plej aĝaj skribaj dokumentoj en la kroata lingvo.

Dum la jaro 1539 la oficiro *Ivan Lenković* iĝis komandanto de Senj. Li raportis al la kortumo de la imperiestro *Ferdinando la 1-a* de la germane dominita Sankta Romia Imperio pri la stato de fortikitaj lokoj en la regiono kaj iniciatis la konstruon de solida fortikaĵo sur la monto. Post kiam la imperiestro promesis la necesan monon, la fortikaĵo konstruiĝis ekde la jaro 1558. Ĉiuj ŝtonaj konstruaĵoj ekster la urbaj remparoj de Senj por tio malkonstruiĝis kaj la ŝtonoj uziĝis por la fortikaĵo.

La konstruaĵo havas kvadratan fundamenton de 23,5 oble 23,5 metroj kaj altecon de 18 metroj. En tri etaĝoj estas 100 pafaj lokoj por manaj armiloj kaj 11 por kanonoj. En la dua etaĝo kaj sur la tegmenta platformo ekzistas en ĉiuj kvar anguloj duonturoj, kiuj permesas pafadon de la eksterfortikaĵa tereno tuj ĉe la muroj. Interne de la kastelo estas malvasta korto.

Tre ligita al la historio de la fortikaĵo estas la komunumo de uskokoj. Temis pri komunumo de sendependismaj kroatoj, kiuj estis forpelitaj el siaj hejmaj regionoj de la armeo de la Otomana Imperio kaj nun kontraŭbatalis la turkan armeon okupantaj la landon. Unue la ĉefloko de la uskokoj estis la urbo Klis. Post kiam la turkoj dum la jaro 1537 konkeris tiun urbon, Senj iĝis la ĉefa bazo de la uskokoj. Ili batalis por la propra aŭtonomio kaj kontraŭ la armeo de la Otomana Imperio kaj kontraŭ tiu de la Respubliko Venecio, kiu en Dalmatio posedis vastajn teritoriojn, kaj en tiu batalo ili estis subtenataj de la Sankta Romia Imperio. Dum pli ol 100 jaroj ili tiel defendis sian sendependecon.

La fortikaĵo Nehaj nuntempe estas ŝtata posedo kaj servas kiel muzeo kaj ekskursejo.

La fortikaĵo aparte konatiĝis per la klasika porinfana romano "La ruĝa Zora kaj ŝia bando" de Kurt Held. Ankaŭ en la filmaj adaptoj de la romano la fortikaĵo videblas.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la fortikaĵo, en la kroata,  germana  kaj angla lingvoj 

Nehaj
Kategorio:Historio de Kroatio
Chordeiles

***Chordeiles*** estas genro de birdoj de amerikaj noktofalkoj de la familio de Kaprimulgedoj.

## Taksonomio
La genron *Chordeiles* enkondukis en 1832 la angla zoologo William Swainson kun *Caprimulgus virginianus*, Gmelin, JF, 1789, kiel la tipa specio. Tiu estas juna sinonimo de *Camprimulgus minor*, Forster, JR, 1771, nome Amerika kaprimulgo. La genronomo estas derivita el la grekaj χορδη/*ĥordē* signife "akordo" kaj δειλη/*deilē* signife "vespero".

La genro enhavas la jenajn ses speciojn::

### Alternativaj nomoj
*Malgranda noktofalko aŭ Nana kaprimulgo, *Chordeiles pusillus*
*Sablokolora noktofalko aŭ Sablokolora kaprimulgo, *Chordeiles rupestris*
*Ordinara noktofalko aŭ Amerika kaprimulgo, *Chordeiles minor*
*Eta noktofalko aŭ Minora kaprimulgo, *Chordeiles acutipennis*
*Antila noktofalko aŭ Antila kaprimulgo, *Chordeiles gundlachii*
*Nakunda noktofalko aŭ Blankventra kaprimulgo, *Chordeiles nacunda*

## Referencoj
Tass

**Tass** (taŝ) estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kunszentmiklós. Tas estis hungara gentestro, pri li estas nomumita ankaŭ Nyírtass.
eta|Preĝejo de Tass

## Bazaj informoj 
* Areo: 75&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2950
* Poŝtkodo: 6098
* Telefonprefikso: 76

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Danubo, ĉe kunfluejo de Danubobranĉo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Baja. Kontraŭe estas Rácalmás, proksime estas Kunszentmiklós kaj Dömsöd. Tass estas grava haveno.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1325 en formo **Tas**. Tiutempe tie loĝadis reĝaj servistoj. Dum la turkoj la vilaĝo restis viva, precipe nobeloj loĝadis. En la 19-a jarcento sekvis vico de tragedioj: inundo, incendio kaj ĥolero. La fervojo atingis la vilaĝon en 1882.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1886, la turo estas 53 m-ojn alta
* kluzo fine de la Danubobranĉo de 1925

## Famaj nomportantoj 
* Olga Tass

Image:Tass légifotó1.jpg
Image:Tass légifotó2.jpg
Image:Tass légifotó4.jpg

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Felsőlajos

**Felsőlajos** (felŝOlajoŝ) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kecskemét. La nomo signifas supra-Ludoviko.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11&nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.0657/19.4795
* Loĝantaro: 950
* Poŝtkodo: 6055
* Telefonprefikso: 76

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo, aŭtoŝoseo kaj fervojo Budapeŝto-Lajosmizse-Kecskemét apud Lajosmizse.

## Historio 
Dum la historio la loko apartenis al Lajosmizse. La vilaĝo memstariĝis kaj iĝis municipo en 1986.

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* w.vendegvaro.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Mózes Gaál

**GAÁL Mózes** (ga:l) estis hungara porjunulara verkisto, pedagogo naskita en en Barót la 2-an de aŭgusto 1863 kaj mortinta en Budapeŝto la 12-an de julio 1936.

## Biografio 
La universitaton Mózes Gaál finis en Budapeŝto kaj ekde 1889 li instruis en Pozsony, poste en Budapeŝto. Ekde 1907 li estis gimnazia direktoro, poste instruaddistrikta direktoro de regiono Peŝto. Li redaktis la gazeton *Tanulók Lapja* kaj inter 1914 kaj 1936 la porinfanan gazeton *Az Én Ujságom*.

## Verkoj 
* *Az utolsó lantos* (romano., Bp., 1881);
* *Luca napján* (teatraĵo, Pozsony, 1888);
* *A vezér bosszúja* (romano, Pozsony – Bp., 1893);
* *A javíthatatlan* (teatraĵo, Bp., 1893);
* *Vitézség és haza* (romano, Pozsony, 1894);
* *A magyar irodalom története főbb vonásokban* (Bp., 1896);
* *A legkisebb leány* (romano, Bp., 1897);
* *Egy magyar testőrifjú* (Bp., 1898);
* *Hun és magyar mondák* (Bp., 1900);
* *Magyar királymondák* (Bp., 1901);
* *A jövő iskolája* (Bp., 1909).

## Bibliografio 
* Terbe Lajos: G. M. (Kalauz a magyar ifjúsági irodalomban, Bp., 1957);
* Pásztor József: G. M. (Köznevelés, 1963. 16. sz.);
* Simon Gyula: G. M: 1863–1936 (Magy. Ped. 1964. s. sz.).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Ladánybene

**Ladánybene** (ladAnjbene) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kecskemét.

## Bazaj informoj 
* Areo: 41&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1700
* Poŝtkodo: 6045
* Telefonprefikso: 76

## Situo 
Ladánybene situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1385 en formo *Bene*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Poste la kampoj apartenis al Jászladány. Formiĝis longa vico da farmoj. La vilaĝo naskiĝis en 1907.

Vilaĝservoj estas lernejo, biblioteko. Ĝemelkomunumo estas  Nebelschütz, Germanio.

## Menciindaĵo 
Dum la socialismo oni ofte aranĝis tendaron por junuloj, kiuj rikoltis fruktojn. Rokbando ofte faris tie koncertojn. La tendaro havis telefonon numero 27, oni ofte telefonis al la bando. Tial ili prenis la nomon "Ladánybene 27".

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Ma Ying-jeou

**MA Ying-jeou** (; naskiĝis la  en Hongkongo) estas tajvana politikisto, kiu gajnis la prezidentan baloton la  en Tajvano. Li sukcedis al prezidento Chen Shui-bian, kaj sukcese akiris duan mandaton en la prezidanta baloto de januaro 2012. La  li renkontis en Singapuro la prezidenton Xi Jinping de la Popola Respubliko de Ĉinio.

Ma estis justicministro de 1993 ĝis 1996, urbestro Taipei de 1998 ĝis 2006, kaj prezidanto de Kuomintango de 2005 ĝis 2007.

## Referencoj 
Kategorio:Tajvanaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Tajvano
Senj

[eta|775ra|centre|La haveno de Senj kun la [Fortikaĵo Nehaj fone]]

**Senj** [] ( aŭ ; ; germane kaj hungare *Zengg*; ) estas urbo marborde de la Adriatika Maro en Kroatio. Temas pri la plej granda loĝloko inter la urboj Rijeko kaj Zadar, kiu disponas pri signifa marhaveno kaj longa historio.
eta|Vidaĵo de la haveno de Senj

Dum la jaro 2005 ĝi havis 9.132 loĝantojn.

## Historio 
Senj jam ekzistas dum pli ol 3000 jaroj, kaj do estas unu el la plej malnovaj loĝlokoj de la kroatia bordo de la Adriatika Maro. Dum la epoko de Romio la urbeto estis signifa regiona centro, pri kio atestas multnombraj arkeologiaj trovaĵoj.

Kiam malfortiĝas la Romia Imperio, kroatoj eksetlas en la regiono, kaj dum la jaro 1271 la urbo iĝas posedaĵo de la kroataj princoj de la insulo Krk el la nobela familio de *Frankopanoj*. Dum la jaro 1469 Senj iĝis libera reĝa urbo kaj kapitanejo de la kroata armea limo. Inter la jaroj 1527 kaj 1689 la urbo estis la sidejo de la sendependismaj uskokoj, kiuj kontraŭ batalis kaj la konkerantojn de la Otomana Imperio kaj de la Respubliko Venecio. Post la liberigo de la proksima malmarborda regiono *Lika* de la Otomana Imperio reprosperas la komerco kaj mara trafiko de la havena urbo.

La adriatikaj havenoj Rijeka, Senj, Bakar kaj Kraljevica konge konkurencis pri la rolo de la plej signifa komercejo. Kiam dum la jaro 1873 Rijeka ricevas konekton al la fervoja reto kaj Senj ne, la dua urbo perdas sian signifon. La komerco en la urbo draste malmultiĝas kaj la urbanoj elmigras. Nova enspezofonto iĝas la prilaboro kaj ŝipa fortransporto de ligno.

Dum la bombado de la urbo kadre de la Dua Mondmilito dum la jaro 1943 multaj historiaj monumentoj detruiĝas, sed tamen la urbocentro ankoraŭ nuntempe havas la etoson de antikva loko.

En la regiono de la urbo Senj kaj ties ĉirkaŭaĵo ekde la 10-a jarcento uziĝis la kroata skribsistemo *Glagolica*, kaj la kristanaj mesoj celebriĝis ekskluzive en la kroata, ne en la latina lingvo. La plej malnova tabulo kun tiu skribsistemo troviĝis en la urbo kaj kreiĝis fine de la 11-a aŭ komence de la 12-a jarcento. Dum la jaroj 1493/94 en Senj fondiĝis la unua kroata presejo de la skribsistemo Glagolica.

## Urbaj vidindaĵoj 
[eta|La [Fortikaĵo Nehaj proksime de Senj]]
* Fortikaĵo Nehaj
* Urbaj remparoj kun historiaj turoj
* romanika katedralo

## Senj en la literaturo 
Multaj mezeŭropanoj konas la urbon pro la porinfana romano "La ruĝa Zora kaj ŝia bando" de Kurt Held. La historio de la kuraĝa knabineto, kiu iom simile kiel la sentima Pipi Ŝtrumpolonga kaŝiĝas kun bando da amikoj en la uskoka fortikaĵo Nehaj de Senj kaj incitas iujn civitanojn de la urbo, enhavas multajn detalajn lokajn priskribojn. Ankaŭ en la filmaj adaptoj de la romano la urbocentra stratetoj de Senj kaj la fortikaĵo videblas.

## Famuloj 
En Senj naskiĝis:
* kanoniko Maksimilijan Ćolić
* astronomo Ivan Paskvić.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la urbo Senj
* pliaj informaj paĝoj pri la urbo

Kategorio:Urboj de Kroatio
Kategorio:Marhavenaj urboj
Giuseppe di Stefano

**Giuseppe DI STEFANO** (naskiĝis la 24-an de julio 1921 en Motta Sant’Anastasia, provinco Catania, Italio; mortis la 3-an de marto 2008 en Santa Maria Hoè, provinco Lecco, Italio) estis itala operkantisto (tenoro). Li estis unu el la plej gravaj tenoroj de la 20-a jarcento.

## Morto 
Li estis retiriĝinta al Afriko, kie li vivis kun sia edzino Monika en Diani ĉe la kenja marbordo, sude de Mombasa. Komence de decembro 2004 nekonataj atakis lin kaj lian edzinon en ilia hejmo. Di Stefano suferis gravajn kapvundojn kaj estis dufoje operaciita en malsanulejo en Mombasa. Pro nepliboniĝo de lia sanstato, li estis sendita al la San-Raffaele hospitalo en Milano. Li ne resaniĝis kaj falis denove en komaton en decembro 2007 kaj mortis la 3-an de marto 2008 en sia hejmo proksima al Milano.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Thomas Semrau: *Alles oder Nichts. Giuseppe Di Stefano. Eine Biografie*. Residenz, Salzburg 2002, ISBN 3-7017-1295-6

## Eksteraj ligiloj 
* Gazetartikolo pri la atenco kontraŭ Di Stefano
* Informo pri lia morto

Kategorio:Operkantistoj
Kategorio:Italaj kantistoj
Tadeusz Borowski

**Tadeusz BOROWSKI** (naskiĝis la 12-an de novembro 1922 en Schytomyr; mortis la 3-an de julio 1951 en Varsovio) estis pola verkisto.

## Vivo 
Borowski naskiĝis en la tiam sovetunia urbo Schytomyr.
Post ekziloj en 1926 de lia patro al Karelio, kaj de lia patrino al la regiono de la sibera rivero Jenisejo, la Ruĝa Kruco sukcesis translokigi la 10-jaraĝan Tadeusz kaj ties fraton en 1932 al Pollando. Post 1934 la familio kuniĝis denove kaj ekloĝis en Varsovio.

Li abiturientiĝis en 1940 dum la Dua Mondmilito en Varsovio en sekreta gimnazio kaj en sekreta universitato ekstudis polonistikon. Tie li konatiĝis kun sia onta edzino Maria, kiu pli-malpli kaŝe aperas en multaj liaj verkoj.
Li laboris en privata konstrufirmao kaj publikigis poemojn kaj novelojn en monata gazeto *Droga* (la vojo).

En 1943 li estis arestita kaj kondukita al la koncentrejo Auschwitz (Aŭŝvico). En 1944 li estis deportita kun aliaj malliberuloj al la alia koncentrejo Natzweiler-Struthof, poste al la Koncentrejo Dachau. Tie li estis liberigita de usonaj soldatoj la 1-an de majo 1945.

En 1950 li ricevis polan nacian premion. Sed iom poste amiko lia estis arestita kaj torturita. Tial li malesperiĝis.
En julio 1951 li memmortigis sin en Varsovio, malfermante gazfermilon de la kuirforno.

## Verko 
* Poemoj:
** *Gdziekolwiek ziemia* (1942)
** *Arkusz poetycki nr 2* (1944)
** *Pieśń*

* Rakontoj:
** *Bei uns in Auschwitz. Erzählungen* (1946, kune kun Krystyn Olszewski kaj Janusz Nel-Siedlecki) (Original polnisch: *Byliśmy w Oświęcimiu*, deutsch 1963, 1970, 1999; 4. Aufl. 2006, Verlag Schöffling, Frankfurt, Übersetzung ins Deutsche: Friedrich Griese, ISBN 3-89561-329-0)
** *Pewien żołnierz. Opowieści szkolne* (1947)
** *Kamienny świat* (1948) (germane: *Die steinerne Welt. Erzählungen*, München 1963)
** *Pożegnanie z Marią* (germane: *Abschied von Maria*, München 1963)
** *Proszę Państwa do gazu* (germane: *Bitte, die Herrschaften zum Gas*).

## Referencoj 
Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Pollingvaj verkistoj
Zsana

**Zsana** (ĵana) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kiskunhalas.

## Bazaj informoj 
* Areo: 88&nbsp;km²
* Loĝantaro: 850
* Poŝtkodo: 6411
* Telefonprefikso: 77

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Kiskunhalas troviĝas 14, Kiskunmajsa 17, Szeged 45 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko, poste sarmatoj alvenis. La unua mencio devenis el la mezepoko laŭ tiama ortografio *Zana*. La tataroj faris senhoma la vilaĝon en 1566. Poste formiĝis longa vico de farmoj, la kampoj apartenis al Kiskunhalas. Vilaĝo formiĝis en 1952 havinta la nomon Zsanaeresztő, baldaŭe Zsana. Ĉe la vilaĝo oni malkovris tergason. Okazis gasoelŝpruciĝo en 1979, tiam la nekonata vilaĝo fokusiĝis tutlande.

Vilaĝservo estas kulturdomo.

## Ĝemelkomunumo 
*  Kelebija, Serbio.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1952, en 2001 renovigita
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Mikołaj Rej

**Mikołaj REJ** aŭ **Mikołaj REY** (naskiĝis la 4-an de februaro 1505 en Żurawno ĉe Halicz (en la nuna okcidenta Ukrainio); mortis inter la 8-a de septembro kaj la 5-a de oktobro 1569) estis grava pola poeto, politikisto kaj muzikisto de la renesanco de la 16-a jarcento.

## Vivo 
La filo de Stanisław Rej kaj Barbara Herburt havis nur porpartan edukadon kaj studis nur dum unu jaro en la akademio de Krakovo. Memstudante li lernis pri latina literaturo. Li estis unu el la unuaj poetoj verkantaj en la pola lingvo. Li fondis la urbeton Rejowiec Fabryczny, proksime de Chełm.

Mikołaj Rej estis malfermita al la ekanta reformacio kaj iĝis kalvinisto en 1541 aŭ 1548. Li estis la unua pola poeto, kiu ricevis materian rekompencon pro sia verko, ĉar la reĝo Sigismondo la 1-a donacis al li vilaĝon.

## Verkoj 
* *Zwierciadło* (...) (1567/1568)
* *Psałterz Dawidów – tłumaczenie prozą* (1546)
* *Żywot Józefa* (1545)
* *Kupiec* (1549)
* *Rzecz pospolita albo Sejm pospolity*
* *Zwierzyniec* (1562)
* *Krótka rozprawa między trzema osobami: Panem, Wójtem i Plebanem* (1543)

## Vidu ankaŭ 
* Pollingva literaturo
* Listo de polaj verkistoj

Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Pollingvaj verkistoj
Kategorio:Polaj muzikistoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Poloj
Jan Potocki

Grafo **Jan POTOCKI** (naskiĝis la 8-an de marto 1761 en Pików en la tiama pola Podolio; mortis la 2-an de decembro 1815 en Uładówka, Ukrainio) estis pola verkisto de ĉ. 30 franclingvaj libroj, esploristo de slavaj antikvaĵoj, vojaĝisto, historiisto, politikisto kaj la unua pola arkeologo kaj balonisto. Li estas nuntempe konata ĉefe pro sia romano, kiu estis samtitole filmadaptita kiel *Manuskripto trovita en Zaragozo*. Kavaliro de Malta Ordeno kaj posedanto de la Ordeno de Blanka Aglo.

En Pollando la jaro 2015 estas la Jaro de Potocki okaze de la 200-a mortodatreveno, celebrata la 23-an de decembro.

## Bibliografio 
* Aleksander Brückner, *J. hr. Potockiego prace i zasługi naukowe* (Laboraĵoj kaj sciencaj meritoj de Jan grafo Potocki) , Warszawa 1911 (provo de monografio)
* Władysław Kotwicz, *Jan hrabia Potocki i jego podróż do Chin* (Jan grafo Potocki kaj lia vojaĝo al Ĉinio), Wydawnictwo Lux, Wilno 1935.
* E. Krakowski, ''Un Témoin de l'Europe des Lumières. le comte J. Potocki*, Parizo 1963 (provo de monografio)
* Jean Potocki, *Manuscrit trouvé à Saragosse, première édition intégrale établie par René Radrizzani*, Editions José Corti, Paris, 1989.
* A. Kroh, *Jan Potocki. Daleka podróż* (Jan Potocki. Malproksima vojaĝo), tradukis W. Dłuski, Warszawa 2007.
* F. Rosset, D. Triaire, *Jan Potocki*, tradukis A. Wasilewska, W.A.B., Warszawa 2006, 514 p., ISBN 83-7414-234-0.

## Eksteraj ligiloj 
* Rękopis znaleziony w Hiszpanii- iberyjskie podróże Jana Potockiego  La manuskripto trovita en Hispanio - hispanaj vojaĝoj de Jan Potocki
* Jan Potocki, pierwszy polski turysta Jan Potocki, la unua pola turisto
* Dosiero pri Jan Potocki el *Revue des Ressources''  

Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Polaj historiistoj
Kategorio:Polaj dramistoj
Kategorio:Polaj inĝenieroj
Kategorio:Polaj esploristoj
Kategorio:Poloj
Animereoj

La **animereoj** (alia nomo: *Kunda*) estas malgranda etno en Ganao. Tiu etno en la jaro 2003 ankoraŭ estis menciita, ke ĝi havis 700 anojn, kiuj loĝas precipe en la vilaĝoj Kecheibi kaj Kunda. Ambaŭ lokoj situas en la centra oriento de la lando. 

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Ganao
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Bharatpur

**Bharatpur** povas esti:

* urbo en Barato vidu: Bharatpur;
* urbo en Nepalo vidu: Bharatpur;
* distrikto en Barato kun samnoma ĉefurbo vidu: Distrikto Bharatpur.
Ma (unuo)

En astronomio, geologio kaj paleontologio, **Ma** estas mezurunuo de tempo kaj signifas:

::1 Ma = 1 000 000 jaroj = 1 **miliono da jaroj** (= **Megajaro** = 106 jaroj).

Ĝi proksimume korespondas al la pli populara *mja*, mallongigo por *miliono da jaroj antaŭe*.

## Okazaĵoj antaŭ proksimume 1 Ma 
### Astronomio 
*La lumo, kiun ni nun ricevas de Andromeda galaksio estis elradiita antaŭ 2,5 Ma

### Geologiaj epokoj 
*Plioceno antaŭ 5,3 ĝis 1,8 Ma
**La inversigo de la geomagneta kampo antaŭ 0,78 Ma
**La lasta glaciepoko finiĝis antaŭ 0,01 Ma
*Holoceno komenciĝis antaŭ 0,01 Ma

### Paleontologio
**Homo erectus* ekzistis de 1,8 ĝis 0,07 Ma
**kaj lernis kontroli la fajron inter 1,5 kaj 0,5 Ma
**kaj koloniigis Azion inter 0,5 kaj 0,3 Ma
**Homo sapiens* apartiĝis de Neandertala homo antaŭ 0,6 Ma
**kaj eliris Afrikon ekde 0,076 Ma 
**kaj eniris Aŭstralazion ekde 0,07 Ma
**kaj koloniigis tutan Eŭrazion 0,04 Ma
**kaj kreis kulturon depost la Neolitika revolucio 0,04 Ma

Kategorio:Mezurunuoj de tempo
Anumoj

La **anumoj** (aliaj nomoj: *Anyimere*, *Gua*, *Anum-Boso* aŭ *Gwa*) estas etno en Ganao. La nombro de la anumoj estas taksita inter 60.200 kaj 64.000 homoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* projekto *Joshua*

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Ganao
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Grupo de Puteaux

La **grupo de Puteaux** - kromnomita "ora sekcio" - estas nomo donita al grupo de eŭropaj artistoj kaj recenzistoj ligitaj al branĉo de kubismo konata sub la nomo orfeismo. La grupo formiĝis ĉirkaŭ 1911 okaze de regulaj kunvenoj celantaj opini-interŝanĝon ĉe Jacques Villon en Puteaux, tiam vilaĝo en la okcidenta ĉirkaŭurbo de Parizo.

La grupo de Puteaux adoptis tiun nomon por distingiĝi de la pli streĉa difino de kubismo antaŭe disvolvita de Picasso kaj Braque en Montmartre.

La famo de la grupo de Puteaux datiĝas de la disputita ĉeesto de ties membroj en la arta ekspozicio Salono de Sendependuloj printempe de 1911.

## Kelkaj membroj de la Grupo de Puteaux 
* Guillaume Apollinaire, plumnomo de Wilhelm Albert Vladimir Apollinaris de Kostrowitzky - (1880-1918), ital- kaj poldevena franco
* Robert Delaunay - (1885-1941), franco
* Marcel Duchamp - (1887-1968), franco
* Raymond Duchamp-Villon - (1876-1918), franco
* Roger de La Fresnaye - (1885-1925), franco
* Albert Gleizes - (1881-1953), franco
* František Kupka - (1871-1957), ĉeĥo
* Henri Le Fauconnier - (1881-1946), franco
* Fernand Léger - (1881-1955), franco
* Louis Marcoussis - (1878-1941), polo
* Jean Metzinger - (1883-1956), franco
* Francis Picabia - (1879-1953), franco-hispano
* Georges Ribemont-Dessaignes - (1884-1974), franco
* Jacques Villon - (1875-1963), franco
* Alexander Calder - (1898-1976), usonano
* Jeanne Rij-Rousseau - (1870-1956), franco

## Vidu ankaŭ 
* Puteaux
* Skolo de Puteaux
* Ora Sekcio

Kategorio:Puteaux
Puteaux
Érsekcsanád

**Érsekcsanád** (ErŝekĉanAd) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Baja. Érsek signifas ĉefepiskopo, Csanád estis kuzo de Stefano la 1-a (Hungario).
eta|dekstra|300ra|Skulptaĵo pri anĝelo
eta|dekstra|300ra|Skulptaĵo de Csanád

## Bazaj informoj 
* Areo: 59&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2950
* Poŝtkodo: 6347
* Telefonprefikso: 79

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Kecskemét-Baja. La lasta troviĝas 13 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1391 en formo *Chanad*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Poste formiĝis longa vico de farmoj, la kampoj apartenis al Baja.

Vilaĝservo estas biblioteko.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1892
* kalvinana preĝejo de 1810
* skulptaĵoj pri anĝelo de 2001 kaj pri Csanád

## Famuloj 
* en Érsekcsanád naskiĝis:
** en 1917-1957 martira revoluciulo Géza Losonczy
** arkitekto Zsigmond Herczegh

== Komunumoj pri *érsek* (=ĉefepiskopo) en Hungara reĝlando ==

## Nomportantoj de Csanád 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Bimobaoj

La **bimobaoj** (aliaj nomoj: *Moar*, *Moor* malofte *Moba*) estas etno en Ganao. La **mobaoj** en Togolando montras grandan komunecon kun la bimobaoj en Ganao, tamen ili estas listigitaj tie kiel propra etno kun proksimume 189.400 homoj. En Ganao vivas 125.000 bimobaoj. Foje oni uzas la nomon mobaoj por ambaŭ etnoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
bimobaoj
bimobaoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Bretona danco

eta|Bretona danco, Brest
Tio kio estas nomita **"Bretona danco"** estas farita de la antaŭa tradicia danco praktikita en la kamparulaj lokoj de Bretonio ĝis la tempo nomita inter du militoj.

La granda plimulto de la dancoj, ĉefe la plej malnovaj, estas grupaj dancoj, ronde aŭ en vastaj grupoj.

Sed ekzistas danc-ludoj aŭ estis importitaj kiel : galop nantais, jilgodenn, aliflanka an-dro aŭ Hanter dro, ...

## Origino 
La originoj de la bretonaj dancoj estas tre vastaj. La multiplikeco de la variantoj, de la evoluoj, la ekzisto de originaj-dancoj kaj idaj-dancoj faras de ĝia danc-formulado tre malklaran tabelon.

### Mez-Epoko 
Historie, oni povas trovi priskribojn kiuj datiĝas de la Renesanco, ekzistis du formoj de bretonaj dancoj:
* gavoto
* piedpasigo

## Akompanado 
Tradicie, la bretonaj dancoj estis akompanitaj de blovinstrumentistoj (Sakfluto-Baszumilo aŭ kombinado inter sakfluto, Baszumilo, akordiono kaj vielle à roue) aŭ kun unu aŭ pluraj kantistoj. Klarneto kaj violono havas ankaŭ gravan lokon en la historio de bretona muziko eĉ se ilia importo datiĝas de pli malfrue.

### La instrumentoj 
La *biniou kozh* aperis je la 18-a jarcento kaj sidis pli forte ol veuze antaŭ ol esti forpuŝita de la skota biniou braz je la 20-a jarcento.

### La kanto 
Viroj kaj virinoj povas kanti je kan ha diskan, unuj kaj aliaj siavice, ripetante la finon de la alia. La Kan ha diskan estis praktikita (krom la paro sakfluto-bombardo aŭ ne) sidante sur tre vasta areo kiu estas pli aŭ malpli Kernevo.
Biriforoj

La **biriforoj** (aliaj nomoj: *Birifo*, *Loor* aŭ *Malba*) estas etno en Ganao kaj Ebur-Bordo. Estas distingeblaj du grupoj el ili: la sud-biriforoj, kiuj loĝas en Ganao, kaj la malba-biriforoj aŭ nur malbaoj, kiuj loĝas en Ebur-Bordo. La sud-biroforoj en Ganao estas proksimume 133.000 homoj, kaj la malba-biriforoj en Ebur-Bordo proksimume 4.000 - 5.700 homoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
biriforoj
biriforoj
Kategorio:Etnoj en Ebur-Bordo
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Kategorio:Ebur-Bordo
Rém

**Rém** (rEm) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Baja. La nomo signifas horolulo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 40&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1400
* Poŝtkodo: 6446
* Telefonprefikso: 79

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Baja troviĝas 22&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1401 en formo *Rym*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Poste formiĝis longa vico de farmoj, la kampoj apartenis al Baja. La vilaĝo naskiĝis en 1883.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Reĝino de Rozario de 1900, nova turo konstruiĝis en 1992
* monumento pri Sankta Triunuo
* 6&nbsp;km-ojn for altiĝas monto Ólom kun elvidejo, 194 m-ojn alta, tio estas la plej alta loko de la Ebenaĵo.
* Remparo de Ĉorso, videbla el la elvidejo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
The Libertines

**The Libertines** (la liberpensuloj) estis brita rokgrupo, kreita en 1997 en Londono.

La rokgrupo estis laŭdita dum la 2000-aj jaroj de la rokkritiko, kaj ĉefe de la gazeto NME, ofte komparata al The Sex Pistols pro scenaj performoj. Influis ilin la grupoj Clash, Kinks kaj Jam.

Mick Jones, iama Clash-ano, estis la arta produktisto de iliaj du albumoj (Rough Trade).

## Membroj antaŭ disiĝo 
* Carl Barat (kantisto, gitaristo)
* Pete Doherty (kantisto, gitaristo)
* Gary Powell (batterie)
* John Hassall (basgitaristo)

### Albumoj 
* **Up The Bracket**
:*Up The Bracket* estis la unua albumo de la grupo, eldonita la 14-an de oktobro 2002.

:Reeldonita la 8-an de septembro 2003, kun aldona muzikaĵo (*What A Waster*), kaj dvd de la videoj de *Up The Bracket, Time For Heroes,* kaj *I Get Along*).

* **The Libertines**
:*The Libertines* estis eldonita la 30-an de aŭgusto 2004.

:La 22-an de novembro 2004 eldoniĝis versio kun dvd enhavanta intervjuojn kun la grupanoj kaj la videon de ''Can't Stand Me Now''.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo de Babyshambles

Kategorio:Britaj muzikaj grupoj
Kategorio:Rokmuzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1997
Chris Watson

**John Christian WATSON** (naskiĝis verŝajne la 9-an de aprilo 1867 en Valparaíso, Ĉilio; mortis la 18-an de novembro 1941 en Sydney, New South Wales, Aŭstralio) estis aŭstralia politikisto kaj 3-a ĉefministro de Aŭstralio de la 27-a de aprilo ĝis la 17-a de aŭgusto 1904.eta|220px|John Christian WatsonLi enkondukis la en la mondo unuan socialisman registaron je nacia nivelo. Aldone li estas ĝis nun la plej juna el ĉiuj ĉefministroj, ĉar li aĝis nur 37 jarojn kiam li estis elektita. De la 17-a de aŭgusto 1904 ĝis la 5-a de julio 1905 li gvidis la oponantojn.

Li mortis la 18-an de novembro 1941 en sia hejmo en Double Bay, suda antaŭurbo de Sydney.

Kategorio:Aŭstralianoj
Kategorio:Ĉefministroj de Aŭstralio
John Aubrey

**John AUBREY** (la 12-an de marto 1626 - la 7-an de junio 1697) estis angla verkisto kaj antikvisto.

Li naskiĝis proksime al Malmesbury, Wiltshire, kie li eniris lernejon. En 1642 li komencis studi ĉe Trinity College, Universitato de Oksfordo, sed la Angla enlanda milito interrompis liajn studojn. En 1649 li eltrovis la megalitajn restaĵojn ĉe Avebury - granda ŝtona cirklo kiun li montris al la reĝo Karlo la 2-a en 1663. Li studis la antikvajn restaĵojn de Wiltshire, pri kiuj li eldonis 2-voluman ne-kompletan libron. En 1663 li aniĝis al la angla Reĝa Societo, grupo de homoj kiuj interesiĝis pri la sciencoj.

Lia plej fama verko estas la *Mallongaj Biografioj* (angle, *Brief Lives*), serio de (ne ĉiam fidindaj) notoj kaj anekdotoj pri eminentaj personoj.

Kategorio:Anglaj verkistoj
Arbusta petronio

**Arbusta petronio ** estas paseroforma birdo de genro *Petronio*.

Ĝi loĝas en Centra Afriko en jenaj landoj:
Benino, Burkina Faso, Kameruno, Centr-Afrika Respubliko, Ĉado, Ebura Bordo, Eritreo, Etiopio, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Malio, Maŭretanio, Niĝero, Niĝerio, Senegalo, Sieraleono, Sudano, Togolando, Ugando kaj Jemeno.

Natura loĝejo de birdo estas sekaj savanoj kaj subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustaroj, kio nomigas la specion.

Ĝi havas dikan nigrecan bekon iom pli fajnan ol tiuj de la tipaj paseroj de la genro *Passer* kaj malkiel tiuj ĝi ne havas striecon en la plumaro, sed temas pri ĝenerale bruna pasero pli malhela en supraj partoj, brusto kaj traokula strio. Estas blanka flugilstrio en ŝultro ege kontrasta ĉe maskloj kiuj havas brunan ŝultromakulon kiu foje ne facile videblas. Ili havas ankaŭ palan flavan makulon en gorĝo videbla en freŝa plumaro.

## Referencoj (angle)
* 

 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Paseredoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Bisaoj

La **bisaoj** (aliaj nomoj: *Bisa*, *Biza*, *Bokhobaru*, *Bokobaru*, *Busa*, *Busanga*, *Wiza*, *Zogbe*) estas okcidentafrika etno, kiu loĝas en sudorienta Burkina Faso, nordorienta Ganao, Ebur-Bordo kaj Togolando. En Burkino vivas proksimume 413.000 bisaoj, en Ganao proksimume 176.000, en Ebur-Bordo proksimume 99.000 kaj en Togolando proksimume 4.700.

La bisaoj distingas sin de siaj najbaroj precipe per la bisaa lingvo, kiu kontraŭe al tiuj de la najbaroj estas mandea lingvo. Krom tiu malproksima lingva parenceco ili kulture ne havas okulfrapajn komunecojn kun la mandeaj etnoj de la grandaj mezepokaj mandeaj reĝlandoj. Centroj de la bisaoj estas la urboj Garango, Zabré kaj Tenkodogo en la provinco Bulguo (Boulgou).

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Joshua Projekt

Bisaoj
Bisaoj
Bisaoj
Bisaoj
Brdy

:*Tiu ĉi artikolo temas pri montaro, pri armea spaco temas artikolo Armea spaco Brdy.*

**Brdy** () estas geomorfologia subtutaĵo de pli vasta tutaĵo Brda montetaro, kiu tuta (do ankaŭ eĉ kun Hřebeny kaj Příbramská pahorkatina) ankaŭ estadas nomata Brdy. En pli mallarĝa signifo oni markas kiel Brdy sole Mezan Brdy kaj Sudan Brdy. Ĝi troviĝas inter riveroj Berounka kaj Vltava (Vultavo), plene arbarkovrita. Pluraj suproj super 800 m, la plej alta Tok 865 m. Refreŝigado eblas nur en randaj komunumoj, ĉar la granda parto de la arbaroj (entute 260 kvadrataj km) daŭre servas al armeaj bezonoj kaj ne estas por civiluloj alirebla. Post preskaŭ 60 jaroj oni sukcesis alirebligi por turistoj parton de la arbaro gvidanta al monteto Třemošná (778 m) Proksime de Příbram. Nordoriente en la direkto al Prago etendiĝas kompakta strio de suproj "Hřebeny" (=kombiloj), 600 - 700 m, en la longeco de 35 km, kiu estas por turismo plene alirebla. Meze de ĝia supreca strio gvidas turisma pado (ruĝa). Tie, kie Hřebeny kuniĝas kun Brdy, okcidente de Dobříš, troviĝas rezervejo Kuchyňka (635 m).

## Pluaj fotoj 

Kuchyňka nature reserve (Brdy).jpg|Pejzaĝo en Brdy- Hřebeny
Pláně Toku nad Octárnou.JPG|Ebenaĵoj de Tok super Octárna
Dolejší Padrťský rybník 1.JPG|Pli suba fiŝlago Padrťský rybník
Skála Komín na Koníčku (667 m).JPG|Roko Komín
Valdek 1.JPG|Ruino de burgo Valdek
Bunkr na Houpáku (794 m).JPG|Bunkro sur Houpák
PrahaZTremsina.jpg|Praha el Třemšín
Pilská nádrž - listopad.JPG|Rezervujo Pilská nádrž
Z Čertovy kazatelny 2.JPG|Predikejo de Diablo sur Plešivec


Kategorio:Brda montetaro
Kategorio:Montetaroj en Ĉeĥio
Kategorio:Geografio de distrikto Příbram
Kategorio:Geomorfologiaj subtutaĵoj en Ĉeĥio
Bovilioj

La **bovilioj** (aliaj nomoj: *Bowiri*, *Tuwili*, *Liwuli*, *Siwuri*, aŭ *Bawuli*) estas etno en Ganao. La boviloj vivas en malgranda loĝregiono je la orienta bordo de la barillago Voltao proksime al la limo al Togolando sen havi kontaktojn tien. La loĝregiono de la bovilioj situas inter la vilaĝoj Bowiri Odumase, Kwamekarom, Odumase, Amanfrom kaj Takrabe.

La bovilioj havas proksimume 12.000 homojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Ganao
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
La gastejo en Spessart (filmo)

***La gastejo en Spessart*** (germane: ***Das Wirtshaus im Spessart***) estas germana komedia filmo de Kurt Hoffmann el la jaro 1958, libere adaptita laŭ la samnoma rakonto de Wilhelm Hauff el la jaro 1827. La unua prezentado okazis la 15-an de januaro 1958.

## Roluloj 
* Liselotte Pulver: Grafino Franziska de Sandau
* Carlos Thompson: ĉefrabisto
* Günther Lüders: Barono Sperling
* Rudolf Vogel: Buffon Parucchio
* Wolfgang Neuss: rabisto Knoll
* Wolfgang Müller: rabisto Funzel
* Hans Clarin: Peter
* Hubert von Meyerinck: Obrist de Teckel
* Helmuth Lohner: Felix
* Kai Fischer: Bettina
* Ina Peters: servistino
* Paul Esser: soldato
* Ralf Wolter: rabisto
* Otto Storr: pastro

## Bibliografio 
* Wilhelm Hauff: *Das Wirtshaus im Spessart. Eine Erzählung*. Insel-Verlag, Frankfurt am Main und Leipzig 1999, 199 S., ISBN 3-458-34284-2

## Eksteraj ligiloj 
* Filmafiŝoj kaj datoj
* Teksto de la rakonto de Wilhelm Hauff: „Das Wirtshaus im Spessart“ 
* Filmprogramo
* *Das Wirtshaus im Spessart* ĉe Filmportal.de

Kategorio:Germanaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1958
Kategorio:Komedioj
Universitato de Manitobo

[eta|240ra|dekstra|Laboratorioj de [biologio]]
La **Universitato de Manitobo** estis kreita en 1877 en la urbo Vinipego. Ĝi estis la unua universitato fondita en okcidenta Kanado.

La kampuso situas ĉe la rivero *Red River of the North* en la suda Vinipego kaj ĝia areo estas 2,74&nbsp;km². Al la instruado kaj studoj estas asignitaj pli ol 60 konstruaĵoj kaj aldonaj 7 por universitataj-industriaj kunlaboraj stud- kaj evoluadprogramoj.

## Asociitaj kolegioj 
* Kolegio de Manitobo
* Kolegio Sankta Andreo
* Kolegio Sankta Johano
* Kolegio Sankta Paŭlo
* Universitata kolegio de Sankta Bonifacio

## Statistikoj 
* 22.000 studentoj
* 20 fakultatoj
* 83 % de studentoj en unuaj cikloj, 12 % de studentoj en superaj cikloj

## Listo de universitatestroj 
* James Alexander MacLean (1913 - 1934)
* Sidney Earle Smith (1934 - 1944)
* Henry Percy Armes, acting (1944 - 1945)
* Albert William Trueman (1945 - 1948)
* Albert Henry S. Gillson (1948 - 1954)
* Hugh Hamilton Saunderson (1954 - 1970)
* Ernest Sirluck (1970 - 1976)
* Ralph Campbell (1976 - 1981)
* Arnold Naimark (1981 - 1996)
* Emöke J.E. Szathmáry (1997 -)

## Famaj diplomitoj 
* Israel Asper, advokato kaj gazetestro
* Monty Hall, televido, Ordeno de Kanado
* Gary Filmon, ĉefministro de Manitobo de 1988 ĝis 1999
* Ovide Mercredi, indiana kanada ĉefo
* Phil Fontaine, indiana kanada ĉefo
* Sam Katz, urbestro de Vinipego
* Marshall McLuhan, sociologo
* William Norrie, urbestro de Vinipego
* Leonard Peikoff, filozofo
* Clay Riddell, inĝeniero
* Louis Slotin, fizikisto-kemiisto membro de la projekto Manhattan
* Miriam Toews, verkistino
* Donald Triggs, vitkulturisto
* Marcel Dzama, artisto
* Israel Idonije, sportisto

## Profesoroj 
* Klaus Klostermaier, indianisto
* Guy Maddin
* Carol Shields, verkistino, kiu ricevis la premion Pulitzer

Kategorio:Universitatoj en Manitobo
Tsanfleuron-Glaĉero

**Tsanfleuron-Glaĉero** (france **Glacier de Tsanfleuron**, germane **Tsanfleurongletscher** kaj ankaŭ **Zanfleurongletscher**) estas ebenaĵglaĉero sur la orienta tegmentdeklivo de la montmasivo Diablerets en la sudokcidentaj Bernaj Alpoj en Kantono Valezo kaj Kantono Vaŭdo. Ĝia longeco estas 3,81&nbsp;km, ĝia larĝeco 1,5&nbsp;km kaj ĝi kovras areon de proksimume 3,7&nbsp;km².

## Priskribo 
Tsanfleuron-Glaĉero havas sian originon je alteco de 3000 m s.m. sur montsupro de la Diablerets-Masivo. Je relative malforta deklivo ĝi fluas orienten laŭlonge de la suda piedo de Oldenhorn. La glaĉerfrunto situas nuntempe je alteco de 2450 m s.m. En okcidento la glaĉero estas ligita kun la malgranda **Diablerets-Glaĉero** (france **Glacier des Diablerets**, germane **Diableretsgletscher**), kiu kovras kun areo de proksimume 1&nbsp;km² la pinton de Diableret. La degelakvo alfluas unuflanke norden al la rivero Sarino (germane *Saane*, france *Sarine*), alfluanto de la Aro, kaj aliflanke al fontriveroj de la rivero Morge suden al Rodano. La flanka lango de Diablerets-Glaĉero senakviĝas tra *Grande Eau* ankaŭ al Rodano. La glaĉero situas sur la teritorio de la komunumoj Ormont-Dessus en okcidento kaj Savièse en oriento.

## Historio 
Dum la kulmino de la Eta Glaciepoko meze de la 19-a jarcento Tsanfleuron-Glaĉero etendiĝis 3&nbsp;km pli okcidenten ĝis al la regiono de la montpasejo Sanetsch (montpasejo). Ĉar la glaĉero ne plenigis valon ĝi tamen ĉiam estis relative malmasa, kial ĝia glacio retiriĝis dum la lastaj 150 jaroj relative rapide. La glaĉero postlasis glatan kaj polurita rokkampon, kiu nomiĝas france *Lapis de Tsanfleuron* kaj posedas multajn karakterizajn formojn, kiel rondajn montetojn kaj parte kun akvo plenigitajn platajn kavaĵojn. Sur ĝi ankoraŭ apenaŭ kreskas vegetaĵo.

## Aktuala evoluo 
Eĉ la plej supra parto de la glaĉero nuntempe dum somero ne plu restas kovrita kun firno, kial ĝi apenaŭ plu estas nutrita per nova glacio. Se la nuna tendenco de tutmonda varmiĝo plu daŭras, tiam la glaĉero post malmultaj jaroj komplete fordegelos.

## Turismo 
Tsanfleuron-Glaĉero atingeblas per aertelfero, konsistanta el tri sekcioj, kiu ek de la pasaltejo de Col du Pillon kondukas sur Sex Rouge al alteco de 2940 m s.m.. Sur la glacio, kiu en la supra suda parto de la glaĉero apenaŭ havas fendojn oni povas skiadi kaj neĝtabuladi ankaŭ dum somero.

## Eksteraj ligiloj 
* Tsanfleuron-Glaĉero en la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-ZH

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Agnieszka Holland

eta|220 px|Agnesa Holland
eta|dekstra|Agnesa Holland
**Agnieszka Holland** (esperante: *Agnesa Holland*; naskiĝis la  en Varsovio, Pollando) estas pola filmreĝisorino kaj scenaristino.

Ŝi studis reĝisoradon en Prago kaj poste laboris kiel helpantino kun Kristoforo Zanussi kaj Andreo Vajda. Por Andreo Vajda ŝi verkis kelkajn scenarojn, i.a. laŭ la novelo de Rolf Hochhuth por samnoma filmo *Amo en Germanio*. Ŝi laboris kun Jean-Claude Carrière pri la filmo *Dantono* de Vajda.

Unuaj internaciajn sukcesojn ŝi ricevis pro la filmo *Amara rikolto* (germane: *Bittere Ernte*) kun Armin Miler-Ŝtal kiel ĉefrolulo.
Ŝia en Germanio plej konata filmo certe estas *Eŭropo Eŭropo* (germane: *Hitlerjunge Salomon*), pro kiu ŝi ricevis la Ora globo kiel plej bona fremdlingva filmo kaj Oskar-nomumon kiel plej bona scenaro. Ŝi tradukis al la pola lingvo *La netolerebla leĝero de estado* de Milan Kundera kaj ŝi amikiĝis kun li.

En 1993 Francis Ford Coppola produktis ŝian filmon *La sekreta ĝardeno*. Ekde tiam ŝi laboras en Usono kun usonaj aktoroj, sed, kiel ĉe *Julia revenas hejmen* (angle: *Julie walking home*) kun eŭropa kapitalo. En la jaro 2006 ŝi reĝisoris la filmon *Kopiante Betovenon* (angle: *Copying Beethoven*).

Agnesa Holland estas la fratino de la reĝisorino Magdalena Lazarkjeviĉ. Ŝia patro Henriko Holland estis socialista sociologo kaj publikigisto.

Ŝia filmo de 2011, *En mallumeco*, estas nomumitaj por Oskar-premio en kategorio "fremdlingva filmo".

## Filmoj reĝisoritaj de Agnesa Holland 
* 2011 – *En mallumeco (W ciemności)*
* 2005 – *Kopiante Betovenon (Copying Beethoven)*
* 2002 – *Julia revenas hejmen (Julie walking home)*
* 1993 – *La sekreta ĝardeno (The secret garden)*
* 1990 – *Eŭropo Eŭropo (germane: Hitlerjunge Salomon)*
* 1985 – *Amara rikolto (Bittere Ernte)*
* 1981 – *La virino sola (Kobieta samotna)*
* 1978 – *Aktoroj provincaj (Aktorzy prowincjonalni)*
* 1977 – *Io por io (Coś za coś)*
* 1976 – *Dimanĉaj infanoj (Niedzielne dzieci)*
* 1976 – *Filmprovaĵoj (Zdjęcia próbne)*
* 1975 – *Vespero ĉe Abdono (Wieczór u Abdona)*

## Eksteraj ligiloj 
* Portreto ĉe filmpolski.pl (pole)

## Referencoj 
Kategorio:Polaj reĝisoroj
Kategorio:Polaj artistoj
Kategorio:Polaj scenaristoj
Kategorio:Polaj judoj
Kategorio:Varsovianoj
Egipta kaprimulgo

La **Egipta kaprimulgo**, *Caprimulgus aegyptius*, estas mezgranda birdo de la familio de kaprimulgedoj kiu loĝas en sudokcidenta Azio kaj norda Afriko, kaj vintras en tropika Afriko. Ĝi estas malfrua migranto, rare aperante antaŭ la fino de aprilo aŭ komenco de majo. Ĝi estas rara vizitanto en Eŭropo, sed, rimarkinde, venis almenaŭ dufoje tiom malproksime kiom ĝis Britio.

Malferma dezerto kun iomete da arboj aŭ arbustoj estas la kutima teritorio de tiu krepuska kaprimulgo. Ĝi flugas krepuske, plej ofte je la sunsubiro, per facila, silenta flugo kiel de tineo; ĝi siajn fortajn kaj decidemajn flugilfrapojn kombinas kun subitaj kurboj kaj turniĝoj per senmovaj flugiloj.

eta|maldekstre|250ra
La varia plumaro estas multe pli hela (ĉefe sube) ol tiu de la Eŭropa kaprimulgo. La plenkreskulo estas sablokolora, strieca helbrune. La subaj partoj estas sablokoloraj al blankecaj. Ĝi estas pli malgranda, sed relative pli longflugila kaj pli longvosta ol la plej disvastigataj specioj. Kiel aliaj kaprimulgoj, ĝi havas ampleksegan buŝaperturon, longajn flugilojn, mildan plumaron kaj noktajn kutimojn. La gorĝa blanka makulo estas pli malgranda kaj pli stria ol tiu de la Ruĝkola kaprimulgo, sed estas pli markata ol tiu de la Eŭropa kaprimulgo. La masklo havas etajn blankajn puntojn en la flugiloj, sed malpli markataj ol ĉe aliaj kaprimulgoj. La okuloj estas grandaj kaj nigraj, sed dumtage apenaŭ malfermas ilin. Inter la okuloj kaj la beko havas bridajn harplumetojn kiuj utilas por detekti la predojn. La longa kaj granda vosto estas strieca nigre kaj horizontale. La longo estas 25 cm, kaj la enverguro 55 cm.

La voĉo estas ripeteca mekanika *kruu-kruu-kruu…*, kiu leviĝas kaj falas, dum la birdo turnas sian kapon el flanko al flanko. La manĝo estas krepuskaj insektoj, kiel tineoj.

Dumtage tiu kaprimulgo kuŝas silente surgrunde, kamuflita per sia plumaro; ĝi estas malfacile detektebla, tute kunfandita kun la sabla grundo. Ili ne konstruas neston; la ino demetas du longecajn kaj elipsajn ovojn sur la nuda grundo; la kovanta birdo, sidita proksime, estas ties plej bona protektanto.

## Referencoj 
*  Ne minacata

Kategorio:Kaprimulgedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Mez-Oriento
Ĉakalioj

La **ĉakalioj** estas etno en Ganao. Ilia loĝregiono situas proksime de la urbo Wa, la plej granda vilaĝo en ilia loĝregiono nomiĝas Ducie. Al la ĉakalioj apartenas 6.000 ĝis 6.400 homoj. Ili plejparte estas anoj de tradiciaj religioj, laŭtakse malpli ol 1% estas kristanoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Ĉakalioj
Ĉakalioj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Reĝlando Vestfalio

[eta|200ra|maldekstra|Gereĝoj [Jérôme Bonaparte|Ĵeromo kaj Katarina de Vestfalio]]
La **Reĝlando Vestfalio** estis mallonge daŭra germana ŝtato, kreita de Napoleono. Ĝi ekzistis de 1807 ĝis 1813 kaj membris en la Rejna Konfederacio. Fakte tiu reĝlando, kun Ĵeromo (frato de Napoleono) kiel reĝo, ne entenis plurajn historiajn partojn de Vestfalio sed aliflanke ja havis plurajn regionojn de nuna norda Hesio kaj grandan parton de la elektoprinclando Brunsvigo-Luneburgo respektive la lando Hanovro. La reĝlando plurfoje ŝanĝis siajn limojn, sub premo de Francio.

Post la malvenko de la armeo de Napoleono en la batalo ĉe Leipzig en 1813, la reĝlando estis dissolvita kaj la antaŭaj ŝtatoj (ĉefe Hanovro kaj Hesio-Kaselo) restarigitaj.

Kategorio:Vestfalio
Kategorio:Historio de Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Historio de Malsupra Saksio
Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj
Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Eŭropo
Kategorio:Germana monarkio
Kategorio:Napoleonaj ŝtatoj
Kategorio:Membroj de la Rejna Federacio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1807
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1813
Ktesibios

eta|300px|Akvorgeno laŭ la priskribo de Herono de Aleksandrio
**Ktesibios** el Aleksandrio (Egiptio), malnovgreke  Κτησίβιος ὁ Ἀλεξανδρεύς, (* 296 a.K. en Aleksandrio, † 228 a.K.), estis greka teknikisto, inventisto kaj matematikisto, kiu vivis en la unua duono de la 3-a jarcento a.K..

Ktesibios agis sub Ptolemeo la 1-a kaj Ptolemeo la 2-a en la Biblioteko de Aleksandrio. Li estas rigardata kiel unu el la unuaj teknikistoj entute. Lia lernanto supozeble estis Filono el Bizanco. Liajn konstruaĵojn konis Herono de Aleksandrio samkiel Vitruvio . En la barbirejo de sia patro Ktesibios instalus spegulon laŭ alteco alĝustigebla, malkovrante tiel la korpecon kaj laborkapablo de aero. Lia verko "Περὶ τῶν πνευματικῶν" (pneŭmatiko) estis vojmontra.

Kiel plej gravaj inventaĵoj siaj oni konsideras:
eta|300px|Funkciado de akvohorloĝo
* *Risortkatapulto (aerstreĉigilo):* En (du) Bronzocilindroj oni kunpremis aeron kaj antaŭstreĉis per tiu bronzajn platrisortojn. Dum la malfermado de la valvoj la platrisortoj malstreĉiĝis kaj forĵetis per levumilo aĵojn kiel ekz. ŝtonoj.
* *Fajroestingilo (suĉ- kaj prempumpilo):* La plej grava inventaĵo de Ktesibios estas la kombinita suĉ- kaj prempumpilo, kiu poste servis kune kun almuntita hoso por estingi brulegojn.
* *Akvohorloĝo kun dentoradaro:* Dum kontinua akvoalfluo en fermita ujo montrilo muntita sur korka flosilo mezuris la tempon. Dentoradoj ĉe dentostangoj samtempe movis figurojn. Alia versio movigis per dentoradoj sur rotacia cilindro la horindikon kalkulitan por ĉiu tagparto. Kopio nun troviĝas en la Germana Muzeo en Munkeno.
* *Akvoorgeno:* Je la akvoorgeno de Ktesibios (*organon hydraulikon*) oni kunpremis kiel ĉe la prempumpilo aeron por produkti tonojn. Tiu ĉi inventaĵo ege disvastiĝis en la antikva Romio.

## Eksteraj ligiloj 
* Shockwave-Applet: Die Wasseruhr des Ktesibios.

Kategorio:Antikvaj grekoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Inventistoj
Kategorio:Orgeno
Kategorio:Naskiĝintoj en la 3-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 3-a jarcento a.K.