open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La tri porketoj

***La tri porketoj*** (kelkfoje nomata **La tri porkidoj**) estas fabelo pri parolkapablaj bestoj. La plej fruaj eldonitaj versioj de la rakonto estas de la malfrua 18-a jarcento, sed oni taksas la rakonton multe pli malnova ol tio. La frazoj uzitaj en la rakonto, kaj la diversaj moraloj elĉerpeblaj el ĝi, fariĝis profunda parto de okcidenta kulturo.eta|dekstra|200px|La lupo akcidente plonĝas en la kuirpoton.

## Rakonto 
La Porka Patrino sendas siajn tri etajn porkidojn en la mondon por "serĉi sian riĉecon."

La unua porketo konstruas domon el pajlo, sed lupo blovdetruas ĝin kaj manĝas la porkon. La renkonton inter la lupo kaj la porko prezentas kelkajn familiarajn proverbajn frazpartojn:

:Unu tagon, la malbona lupego venis kaj frapis je la pordo de la unua porketo kaj diris, "Porketo, porketo, lasu min eniri." Kaj la porketo respondis, "Ne, ne, mi ne lasos vin eniri, ne je la haroj sur mia menton-menton-mentono." Respondis la lupo, "Nu, mi blovos kaj reblovos kaj mi blovdetruos vian domon." Do li blovis kaj reblovis kaj li blovdetruis la domon kaj glutis la unuan porketon.

La dua porketo konstruas domon el lignaĵoj, kaj same interparolas kun la lupo, kiu blovas kaj reblovas kaj blovdetruas la domon, kaj glutas la duan porketon.

La tria porketo konstruas domon el brikoj. La lupo ne kapablas blovi kaj reblovi sufiĉe forte por blovdetrui la domon. Li ruze provas eldomigi la trian porketon, sed la porketo ĉiufoje tro inteligentas. Finfine, la lupo minacas malsupreniri la kamenon, kaj tiam la tria porketo boligas poton da akvo en kiun plonĝas la lupo. En kelkaj versioj, la porketo raguigas kaj manĝas la lupon.

Dum freŝdataj jaroj, la rakonto fariĝis malpli perforta. En ĉi tiuj rerakontoj, neniu estas manĝita; la du malpli zorgemaj porkoj eskapas al la domo de sia frato, kaj la lupo eskapas anstataŭ mortboliĝi.

## Varianto el Germanio 
En Germanio ekzistas varianto de la fabelo kun la tri porketoj "Zilli", "Billi" kaj "Willi".

Unue Zilli eskapas al la domo de Billi. Je la fino ili ambaŭ kuras al la domo de "Willi" kaj tie dum la blovado krevas la lupo kaj la porketoj ĝojdancas.

Kategorio:Fabeloj
Kategorio:Literaturaj verkoj
Kategorio:Anglalingva literaturo
Kategorio:Fikciaj porkoj
Kategorio:Triopoj
ITAR-TASS

[dekstra|eta|240px|Ĉefsidejo de ITAR-TASS en [Moskvo]]
**ITAR-TASS** (, akronime *ИТАР-ТАСС*) estas unu el la plej gravaj rusaj novaĵagentejoj. Ĝia ĉefsidejo troviĝas en Moskvo. Enkalkulante praagentejojn, ĝi ekzistas ekde 1904. Ekde 1992 ĝi laboras sub la nuna nomo, ITAR-TASS.

## Historio 
**TASS** estas mallongigo de *Telegrafnoe Agentstwo Sowjetskowo Sojusa* (Телеграфное агентство Советского Союза), t.e. telegrafagentejo de Sovjetunio. Tio estis de 1925 ĝis 1991 la novaĵagentejo de Sovjetunio kiel posteulo de ROSTA.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de ITAR-TASS 

Kategorio:Novaĵagentejoj
Kategorio:Amaskomunikiloj en Rusio
Sefvioj

La **sefvioj** (alia nomformo: *Sehwi*) estas etno en Ganao kaj Ebur-Bordo kun 250.000 (2003)  ĝis 290.000 anoj. En Ganao vivas inter 250.000(2003)  kaj orienta Burkino en la komuna limregiono. Najbaraj etnoj estas la akanoj, brongoj, agnioj kaj vazaoj.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj en Ganao
Kategorio:Etnoj en Ebur-Bordo
Drágszél

**Drágszél** (drAgsEl) estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kalocsa.

## Bazaj informoj 
* Areo: 13&nbsp;km²
* Loĝantaro: 350
* Poŝtkodo: 6342
* Telefonprefikso: 78

## Geografio 
Drágszél situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Kalocsa troviĝas 12, Kecskemét 80, Szeged 107, Budapeŝto 128 km.

## Historio 
Dum la turkoj la regiono senhomiĝis. La loko estis longe nur paŝtejo. En 1921 tiu ĉi loko sendependiĝis de Homokmégy. Dum la 2-a mondmilito oni faris ankaŭ preĝejon el la funkcianta lernejo. Tiam turo konstruiĝis super la lernejon.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kuracejo, biblioteko, migra poŝto.

## Fontoj 
* distancoj
* https://hu.wikipedia.org/wiki/Dr%C3%A1gsz%C3%A9l

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Öregcsertő

**Öregcsertő** (oregĉertO) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kalocsa. Öreg signifas maljuna.

* Areo: 43&nbsp;km²
* Loĝantaro: 950
* Poŝtkodo: 6311
* Telefonprefikso: 78

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Kalocsa troviĝas 12, Kiskőrös 15 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1415 en formo *Csertőháza* (domo de Csertő). Fine de la turka erao la vilaĝo senhomiĝis, la kampoj apartenis al Kalocsa, ekde 1898 al Homokmégy. El tio disiĝis Öregcsertő kaj iĝis memstara vilaĝo en 1915. El Homokmégy disiĝis Kiscsertő (kiŝĉertO) (=malgranda Csertő) en 1922 kaj aliĝis al Öregcsertő.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, kuracejo, sportejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Georgo de 1894
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj de 1991

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Sanktaj urboj de islamo

**Sanktaj urboj de islamo** estas urboj en araba mondo, kiuj havas por la islamanoj apartan signifon, tiu rezultas el historio de islamo.

## Islamo 
* Mekao (pilgrima kaj la plej sankta loko de islamo kun Valo Míná kaj Kaaba)
* Medino (la dua plej sankta loko de islamo, estis ĉi tie sepultita la islama profeto Mohamedo)
* Jerusalemo (la tria plej sankta loko de islamo, troviĝas ĉi tie la Kupolo de la Roko)

### Ŝijaistoj 
Por la ŝijaistoj estas sanktaj jam krom la tri menciitaj ankaŭ la sekvantaj urboj:

* Naĝaf (loko de kripto de imamo Ali, la fondinto de la ŝijaisma branĉo de islamo
* Karbala (loko de kripto de imamo Husajn bin Ali)
* Maŝhado (loko de kripto de imamo Ali al-Rida)
* Ĥomo

### Sufiistoj 
* Aĝmer (loko de kripto de Muinuddin Chishti)
* Hazrat-e Turkestan (loko de maŭzoleo el la 12-a jarcento, kiun kelkaj similigas al Mekao de Oriento)
* Konya, Turkio (loko, kie estas sepultita fondinto de ordeno de derviŝoj Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi nomata Moŭlana)

Kategorio:Islamo
Kategorio:Urboj
Johann Krüger

**Filippus Johann KRÜGER** (naskiĝis la  en Valtherveen, mortis la 4-an de septembro 1991 en Amsterdamo) estis la kvina Ĉifalo de Volapukujo (inter 1977 kaj 1983) kaj fakdelegito pri lingvoj ekde 1951.

## Vivo 
Krüger naskiĝis en la torfeja kolonio Valtherveen, kiel filo de laboristo Geert Frederik Krüger kaj Grietje Walters.

En 1937 Krüger lernis Volapukon, kaj en 1951 li diplomigis volapukiston. Li estis redaktoro de *Volapükagased pro Nedänapükans* ekde 1952.

Ekde 1977 Krüger estris la Volapukan Akademion kiel Cifal. Post la Dua mondmilito li kompilis la katalogon de la libraro, kiun La Estonto Estas Nia transdonis al la Amsterdama Universitata Biblioteko.

## Verkoj 
### Originalaj 
* *Kortfattad Volapük-grammatik* (Amsterdam: Societas Polyglottical Universalis 1950).
* *Compedio del Volapük* (Gams: Sprenger 1950).
* *English-Volapük: List of 3000 most frequent words: First thousand* (Gams: Sprenger 1950).

### Tradukoj 
* Hans Christian Andersen
** *Jipulil ko sulfinalümäts*.
** *Ledaut su pisäl*.
* Anton Ĉeĥov
** *Cogil*.
* Frederik van Eeden
** *Komipafurmids e püdafurmids*.
* Kucin
** *Fünan lekreda nulik*.
* Senaŭtore
** *Vokanem kata*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Verkoj de Krüger en Vikifontaro.

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Volapukistoj de Nederlando
Kategorio:Volapukologoj
Armin Rohde

eta|250x250ra|Armin Rohde, 2016
**Armin ROHDE** (naskiĝis la 4-an de aprilo 1955 en Gladbeck) estas germana aktoro.

## Biografio 
Armin Rohde estas la plej aĝa el kvar infanoj de laborista familio - la patro estis ministo kaj la patrino fabrika laboristino. Por ebligi al li pli ambician profesian karieron, la gepatroj subtenis ke li vizitu kaj finu gimnazion - en sia klaso li estis la sola ido de laborista familio. La familio vivis en la urbo Wuppertal en la centro de la federacia lando Nordrejn-Vestfalio de Germanio, kaj kiam la 19-jara Armin Rohde tie vidas atentokaptan prezenton de danca teatro, li entuziasmiĝas pri teatrado.

Post aktora eduko en la Altlernejo Folkwang en Essen kaj en klaŭna lernejo li ekde la jaro 1984 laboras en diversaj teatroj de la urboj Bielefeld kaj Bochum. Inter unuaj surscenigoj estas la teatraĵoj *Trigroŝa Opero* de Bertolt Brecht, Edipo de Sofoklo kaj *Atendo pri Godot* de Samuel Beckett.

Dum la jaro 1992 li havas kromrolon en la kineja filmo *Schtonk!* de la reĝisoro *Helmut Dietl* kaj samjare vaste konatiĝas pro rolo en la kineja filmo *Kleine Haie* de la reĝisoro Sönke Wortmann. En tiu kaj pluraj sekvaj filmoj Armin Rohde konvinke ludas rolojn de simpatia iom proletaj, senedukaj kaj malvegetaraj viroj, ŝatantoj de alkoholo, televido kaj seksismaj ŝercoj.

Pro siaj roloj en la sekvaj kinejaj filmoj *Der bewegte Mann*, *Das Superweib*, *Rossini*, *Das Leben estas eine Baustelle* kaj *Lola rennt*. Armin Rohde iĝas unu el la plej konataj aktoroj de Germanio.

Ekde la jaro 1995 Armin Rohde estas edziĝinta. La tri jarojn pli juna frato *Uwe Rohde* (naskiĝis en 1958) same estas aktoro.

## Filmografio 
## Premioj 
Kiel unua aktora honorigo Armin Rohde dum la jaro 2000 ricevis la premion "Ora Kamerao" por sia rolo en la filmo "St. Pauli Nacht". Inter pluraj pliaj honorigoj, dum 2003 estis la premio *Bambi*.

## Eksteraj ligiloj 
* portreto de Armin Rohde en la paĝoj de la televida kanalo ZDF 
* 

Kategorio:Germanaj aktoroj
Valaoj

La **valaoj** (ankaŭ nomataj: *Waali* aŭ *Wali*) estas etno en Ganao kun 138.000 (2003)  aŭ 153.000 anoj. La valaa lingvo apartenas al la gur-lingvoj. La valaoj vivas je la 10-a grado de norda latitudo kaj okcidente de la 2-a grado de okcidenta longitudo en la okcidento da Ganao. Ili estas najbaroj de la biriforoj, la dagareoj kaj la vaglaoj. Ĉefurbo kaj sidejo de la reĝo (Wa Na) de la valaoj estas Wa, la ĉefurbo de la Supera Okcidenta Regiono.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Valaoj
Valaoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Jimi Blue Ochsenknecht

**Jimi Blue OCHSENKNECHT** (n. la 27-an de decembro 1991 en Munkeno) estas germana aktoro kaj kantisto.

Li estas la filo de la aktora paro Natascha kaj Uwe Ochsenknecht. Li havas pli aĝan fraton, Wilson Gonzales, junan fratinon, Cheyenne, kaj duonfraton, Rocco, el pli frua partnereco de la patro.

Jim Blue Ochsenknecht loĝas en Grünwald kaj ĝis somero 2007 estis lernanto de Valdorfa lernejo - de tiam pro la intensa aktorado li havas privatajn respektive interretajn lecionojn.

## Kariero 
Sian aktoran karieron li komencis en aĝo de 10 jaroj en la premiita filmo *Erleuchtung garantiert* de la reĝisorino *Doris Dörrie*, en kiu li rolis kun sia patro kaj la frato. Vaste konata li iĝis pro sia rolo *Leon* en la kineja filmo *Die Wilden Kerle - Alles estas gut, solange du wild bist!*, en kiu li denove rolulis kun sia patro kaj la frato Wilson, kaj kiu pro granda sukceso havis kvar daŭrigajn kinejajn filmojn. Por tiu rolo Jimi Blue Ochsenknecht kun sia frato dum septembro 2004 ricevis la premion *Undine Award* kiel "plej bona komenca aktoro".

Ekde la jaro 2007 li ankaŭ kiel muzikisto staras sur scenejoj, kaj dum novembro 2007 publikigis la albumon *Mission Blue*, kiu en nacia listo de plej vendataj muzikaj albumoj atingis la 16-an rangon.

## Filmoj 
* 1999: Erleuchtung garantiert
* 2003 - 2008: kinejaj filmoj 1 ĝis 5 el la serio *Die Wilden Kerle* pri bando de pasie futbalantaj (ge)knaboj
* 2005: Auf den Spuren der Vergangenheit
* 2008: Sommer

## Premioj 
* 2004: premio *Undine Award*&nbsp;- *plej bona komenca aktoro* (kun la frato Wilson)
* 2005: premio Bravo Otto* en *bronzo*&nbsp;- kategorio *vira kineja stelulo*
* 2006: premio *Bravo Otto* en *arĝento*&nbsp;- kategorio *plej ŝatata aktoro*
* 2007: premio *Jetix Award*&nbsp;- "plej memfida televida stelulo"
* 2008: premio *Steiger Award 2008*&nbsp;- *plej bona juna aktoro''

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de Jimi Blue Ochsenknecht

Kategorio:Popkantistoj
Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Germanaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio
Jiskairumoko

**Jiskairumoko** estas antaŭ-kolumba arĥeologiejo proksime al la lago Titikako, 54 km sudoriente de Puno, Peruo, en alto de 4.115 m. Oni tie malkovris 4000-jarajn oraĵojn, plej malnovajn de Ameriko. La prilaboro de la kruda oro okazis per martelo, la platigita oro estis rulita al cilindroformo.

La loko estis malkovrita fare de Mark Aldenderfer en 1995 dum piedirado ĉe rivero Ilave. Samjare okazis la unuaj elfosaĵoj.

Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Peruo
Dagareoj

La **dagareoj** (aliaj nomoj: *Dagari*, *sudaj Dagari*, *Dagara*, *Dogaari*, *Dagati* aŭ *Degati*) estas etno en Ganao, Ebur-Bordo kaj Burkino. La dagareoj povas esti dividitaj je tri grupoj. La sudaj dagareoj (Dagaare Southern) vivas en Ganao, la djula-dagareoj (Dagaari Dioula) kaj la nordaj dagareoj (Dagara Northern) vivas en Burkino.

Konataj estas la dagareoj pro iliaj ceremoniaj entombigoj, dum kiu oni muzikas per la gjilo (Gyil), speco de ksilofono. Dum tiaj ĉiam improvizaj koncertoj pluraj muzikistoj dum horoj muzikas kune.

La dagareoj kiuj vivas en Ganao havas 700.000 ĝis 1.067.000 anojn. En Burkino vivas proksimume 388.000 nordaj dagareoj kaj proksimume 21.000 djula-dagareoj. Ĉiuj grupoj de dagareoj kune estas proksimume 1.103.000 ĝis 1.476.000 homoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Joshua Projekt
* misiista retejo, anglalingva 
* Pri la dagarea kulturo

Dagareoj
Dagareoj
Dagareoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Kategorio:Burkino
Vaglaoj

La **vaglaoj** estas etno en Ganao kun 13.500 (2003 GILLBT)  aŭ 15.000 anoj. La vaglaa lingvo apartenas al la gur-lingvoj. La vaglaoj vivas norde de la 9-a latituda grado kaj okcidente de la 2-a longituda grado en la okcidento de Ganao. Ili estas najbaroj de la biriforoj kaj de la valaoj.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Vaglaoj
Vaglaoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Neebla figuro

**Neebla figuro** aŭ neebla objekto estas grafike dudimensia desegnaĵo, kiu aspektas kiel tridimensia objekto, kiu fakte ne estas pretigebla. Ĉe la figuroj temas pri paradokso aŭ optika trompiĝo.

Gravaj artistoj pri neeblaj figuroj estis la nederlanda grafikisto M. C. Escher kaj matematikisto Roger Penrose .

## Ekzemploj pri neeblaj figuroj 

dosiero:Impossible_objects.svg|Penrose-triangulo (*Tribar*) kaj la diabloforko (*Blivet*)
dosiero:Impossible cube illusion angle.svg|la neebla kubo
dosiero:Impossible staircase.svg|Penrose-ŝtuparo

Kategorio:Geometrio
Arbaro Sainte-Apolline

eta|dekstra|320px|Mapo de la arbaro de Sainte-Apolline

La **arbaro Sainte-Apolline ** estas departamenta arbaro situanta en Yvelines en Francio.
Sur superfaco de 297 hektaroj, ĝi vastigas ĉefe sur la komunumo de Plaisir kaj malvaste (ĉirkaŭ 10 %) sur Neauphle-le-Château.
Ĝi enhavas ĉefe plenkreskintajn arbojn de tigfoliaj kverkoj kaj kreskantajn kaŝtanarboj.

Tiu arbaro troviĝas sur ebenaĵo alta, inter 150 kaj 170 metroj, supre la ebenaĵo Versailles norde kaj la kavo de la rojeto de Élancourt sude, kaj kiu daŭras okcidente per la malnova urbo de Neauphle-le-Château kaj oriente ĝis la arbaro de Bois-d'Arcy de kiu ĝis disigas per la kvartalo de *Gâtines*.
Tiu ebenaĵo, kun kelkaj valoj norde, konsistigas atesto-monteto de tavolo da siliciataj sedimentaj petroj *meulière* de Montmorency sur sabloj kaj grejso de Fontainebleau.

Ĝi estas limita sudoriente per la nova tiro de la nacia vojo 12-a, sudokcidente kaj okcidente per la departementa vojo RD 134 kiu permesas aliri al ĉefaj arbaraj vojoj, oriente kaj nordoriente tra terkulturaj terenoj kaj norde tra loĝdoma zono.
La irejo de granda marŝado GR 11 (ĉirkaŭo de Francilio) trapasas ĝin de oriento al okcidento laŭ la preskaŭa norda rando.

La rojeto de Sainte Apolline fontas en la arbaro.
Ĝi finfluas en la Maldroit en Plaisir kiu estas alfluanto de la rivero Mauldre.

## Eksteraj ligiloj 
* Dosiero pri la arbaro de Sainte-Apolline en la ttt-ejo de la konsilantaro de Yvelines  (franclingve)
* Satelita vido de la arbaro de Sainte-Apolline ĉe Google Maps

Sainte-Apolline
Tafioj

La **Tafioj** estas etno en Ganao kun 4.400 (2003)  ĝis 4.900 anoj. La tafioj vivas oriente de la lago Voltao okcidente de la limo al Togolando. Najbaroj de la tafoj estas la eveoj, njangboj kaj avatimeoj.

La tafia lingvo apartenas al grupo de la kva-lingvoj.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Tafioj
Tafioj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Komunumaro Braubach (ĝis 2012)

La **Verbandsgemeinde Braubach** estis komunumaro en Germanio, ĉirkaŭ la samnoma urbo Braubach. Ĝi troviĝis en la distrikto Rhein-Lahn de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de 2011 la komunumaro entute havis 7507 loĝantojn. La administrejo de la komunumaro centre plenumis iujn oficejajn servojn por la loĝantoj de ĉiuj membraj komunumoj, kiuj parte en komparo kun aliaj partoj de Germanio havas relative malmultajn loĝantojn, tial ke vivteno de administrejo kun ĉiuj servoj en ĉiu unuopa komunumo estus malekonomia. Kadre de administra reformo decidita en 2010, la 1-an de julio 2012 la membraj komunumoj kuniĝis kun tiuj de la najbara *komunumaro Loreley* al nova administra unuiĝo provizore nomata komunumaro Braubach-Loreley, kiu la 1-an de decembro alprenis la pli koncizan nomon komunumaro Loreley.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la komunumaro

Kategorio:Distrikto Rhein-Lahn
Braubach
Braubach
Komunumaro Bruchmühlbach-Miesau

La **Verbandsgemeinde Bruchmühlbach-Miesau** (mallonge *VG Bruchmühlbach-Miesau*) estas komunumaro en Germanio, ĉirkaŭ la komunumo Bruchmühlbach-Miesau, do administra ligo de pluraj najbaraj komunumoj. Ĝi troviĝas en la pleja okcidento de la distrikto Kaiserslautern en la federacia lando Rejnlando-Palatinato, kaj ene de ĝi, en la suda parto, la historia regno Palatinato (germane *Pfalz* respektive historie *Kurpfalz*). Fine de la jaro [[]] la komunumaro havis  loĝantojn. La administrejo de la komunumaro centre plenumas iujn oficejajn servojn por la loĝantoj de ĉiuj membraj komunumoj, kiuj parte en komparo kun aliaj partoj de Germanio havas relative malmultajn loĝantojn, tial ke vivteno de administrejo kun ĉiuj servoj en ĉiu unuopa komunumo estus malekonomia.

## Unuopaj membraj komunumoj 
# Bruchmühlbach-Miesau
# Martinshöhe
# Lambsborn
# Langwieden
# Gerhardsbrunn

[eta|maldekstra|300px|komunumo [Martinshöhe]]

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la komunumaro Bruchmühlbach-Miesau

Kategorio:Distrikto Kaiserslautern
Bruchmühlbach-Miesau
Bruchmühlbach-Miesau
Talensioj

La **talensioj** (aliaj nomoj: *Talega* aŭ *Talni*) estas etno en Ganao kun proksimume 43.000 anoj. La talensia lingvo estas nomata *Farefare* kaj apartenas al la grupo de la gur-lingvoj. La talensioj vivas en la nordo de Ganao en la Supera Orienta Regiono. La Talensi-Nabdam-Distrikto estas nomita laŭ tiu etno. Konatiĝis la talensioj precipe per la etnologiaj studoj de Meyer Fortes en la 40-aj kaj 50-aj jaroj.

## Literatur 
* Fortes, Meyer und Edward E. Evans-Pritchard (Hrsg.): African Political Systems. Oxford 1940.
* Fortes, Meyer (1945). *The Dynamics of Clanship among the Tallensi*. London: Oxford University Press (for International African Institute).
* Fortes, Meyer (1949). *The Web of Kinship among the Tallensi*. London: Oxford University Press (for International African Institute).
* Fortes, Meyer (1959). *Oedipus and Job in West African Religion*. Cambridge: Cambridge University Press.
* Two reports of a stay among the Tallensi in Gbeogo:
** Cleovoulou, Marios (June 1998). "How does development affect culture?".
** Cleovoulou, Marios (1998). "1998 Newsletter".
* Riehl, Volker (2003). *The Dynamics of Peace: role of traditional festivals of the Tallensí in northern Ghana in creating sustainable peace* In: Kröger, F. / B. Meier (ed): Ghana’s North. Frankfurt/M.: Peter Lang Verlag, 207 - 223
* Riehl, Volker/Christiane Averbeck (1994) *‘Die Erde kommt, die Erde geht’: Zum religiösen Naturverständnis der Tallensi in Nord-Ghana* In: Sociologus, N.F., Bd. 44, 136-148
* Riehl, Volker (1993). *Natur und Gemeinschaft: Sozialanthropologische Untersuchungen zur Gleichheit bei den Tallensi in Nord-Ghana* Frankfurt/M.: Peter Lang Verlag
* Riehl, Volker (1989) The Land is Ours: Research on the Land-Use System among the Tallensi in Northern Ghana. In: Cambridge Anthropology, Vol. 14, No. 2, 26-42

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Talensioj
Talensioj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Verbandsgemeinde Daaden

La **Verbandsgemeinde Daaden** estas komunumaro en Germanio, ĉirkaŭ la samnoma komunumo Daaden. Ĝi troviĝas en la distrikto Altenkirchen de la federacia lando Rejnlando-Palatinato, en ties nordorienta parto relative proksime de la najbara federacia lando Nordrejn-Vestfalio. La teritorio apartenas al la arbaroriĉa mezalta montaro Westerwald. Fine de la jaro [[]] la komunumaro havis  loĝantojn. La administrejo de la komunumaro centre plenumas iujn oficejajn servojn por la loĝantoj de ĉiuj membraj komunumoj, kiuj parte en komparo kun aliaj partoj de Germanio havas relative malmultajn loĝantojn, tial ke vivteno de administrejo kun ĉiuj servoj en ĉiu unuopa komunumo estus malekonomia.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Altenkirchen
Daaden
Daaden
Kamaraoj

La **kamaraoj** estas etno en Ganao. Ili vivas en Larabanga en regiono proksimume 10 km longa laŭ la strato al okcidento direkte al Damongo meze en la Norda Regiono. La loĝregiono de la kamaraoj situas proksime al la regiono de la hangaoj (sude de tiuj) kaj la regiono de la safalibaoj (oriente de tiuj).

Kelkaj kamaraoj parolas la lingvon nomatan kamara, sed aliaj kamaraoj en Mandari parolas la safalibaan lingvon.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Kamaraoj
Kamaraoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Sekpeleoj

La **sekpeleoj** estas etno en Ganao kun 23.400 (2003)  ĝis 26.000 anoj. Plejparte la sekpeleoj vivas en la norda Ganao, inter la lago Voltao kaj Togolando norde de la 7-a latituda grado tuj je la limo al Togolando. Iliaj najbaraj etnoj estas la lelemioj, santrokofioj kaj eveoj.

La sekpelea lingvo (ankaŭ nomata *Lipke*] apartenas al la grupo de la kva-lingvoj.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Sekpeleoj
Sekpeleoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Hangaoj

La **hangaoj** (ankaŭ nomata: *Anga*) estas etno en Ganao. La hangaoj vivas tradicie en la centra nordo, sudoriente de la Mole-Nacia-Parko en la Damongo-Distrikto. La plej granda vilaĝo en ilia loĝregiono nomiĝas Murungu.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Hangaoj
Hangaoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Zinal-Glaĉero

**Zinal-Glaĉero** (france **Glacier de Zinal**, germane **Zinalgletscher**) estas valglaĉero en la Valezaj Alpoj. La glaĉero havas longecon de 7,5 km, larĝecon de 0,8 km kaj kovras areon de 15 km².

## Priskribo 
Zinal-Glaĉero estiĝas el tri tributglaĉeroj:

### Mountet-Glaĉero 
**Mountet-Glaĉero** (france **Glacier du Mountet**, germane **Mountetgletscher**) formas la orientan flankbrakon. Ĝi havas sian originon je alteco de 3800 m s.m. sur vasta firnglaĉerkampo je la okcidenta flanko de Zinalrothorn. Ĝi havas longecon de 4,5 km, larĝecon de 1,5 km kaj kovras areon de proksimume 6 km².

### Durand-Glaĉero 
**Durand-Glaĉero** (france **Glacier Durand**, germane **Durandgletscher**) alfluas de sudo. Ĝi estiĝas ĉe *Porte Zinal* oriente de Dent Blanche kaj fluas unue sudorienten kaj poste suden. Ĝi havas longecon de proksimume 3 km, larĝecon de 1 km kaj kovras areon de proksimume 3,5 km. Norde de ĝia origino ĝi estas ligita kun Grand-Cornier-Glaĉero, kiu poste fluas paralele al ĝi kaj estas disigita de ĝi kun la rokkresto *Roc Noir*, kiu estas nunatako inter tiuj du grandaj tributglaĉeroj.

### Grand-Cornier-Glaĉero 
**Grand-Cornier-Glaĉero** (france **Glacier du Grand Cornier**, germane **Grosser Corniergletscher**) estiĝas en profunda glaĉertrogo inter Dent Blanche sude kaj Grand Cornier norde. Sude ĝi estas disigita de Durand-Glaĉero per la rokkresto de *Roc Noir* kun alteco de 3124 m s.m.. Ĝi havas longecon de 3 km, larĝecon de 1 km kaj kovras areon de proksimume 3,5 km².

### Plua vojo 
Pluan nutraĵon Zinal-Glaĉero ricevas de krutaj deklivfirnoj je la norda flanko des Ober Gabelhorn kaj je la nordorienta flanko de Grand Cornier de **Bouquetins-Glaĉero** (france **Glacier des Bouquetins**). Sub la kunfluo de la tri ĉeftributglaĉeroj Zinal-Glaĉero fluas ankoraŭ 3 km norden tra profunda valo inter Grand Cornier en okcidento kaj *Besso* (3668 m s.m.) en oriento. Ĝia glacisurfaco en la malsupra parto de la lango plej parte estas kovrita de morenmaterialo el ŝtonoj kaj sablo. La frunto de la glaĉerlango situas nuntempe je alteco de 2040 m s.m.. Ĝia degelakvo fluas per la rivero *Navisence* tra la valo de Anniviers al Rodano.

## Historio 
Ekde la kulmino de la Eta Glaciepoko meze de la 19-a jarcento Zinal-Glaĉero retiriĝis je proksimume 1,2 km. En antikva tempo laŭlonge de la Zinalglaĉero kondukis multe uzata piedpado tra la pasejo *Col Durand* super altecon de 3443 m s.m., kiu servis por var- kaj bestotransporto inter Meza Valezo kaj Supra Italio.

## Altmontara Turismo 
Je la deklivo de Besso supre de la kunfluo de la tri ĉefglaĉeroj situas je alteco de 2886 m s.m. la Mountet-Kabano de la Svisa Alpismo-Klubo (SAC). La kabano estas elirejo por la plej diversaj montgrimpadoj kaj longaj glaĉerturoj en la ĉirkaŭaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
* Zinal-Glaĉero en la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Somera Olimpiko 1908/biciklado

100px|border|Cycling
Dum la Somera Olimpiko 1908 en Londono okazis la sekvaj sep konkursoj pri **biciklado**, kies ĉiukonkurse tri plej sukcesaj sportistoj same menciiĝas en la sekva listo:
## Medala resumo 
Kategorio:Somera Olimpiko 1908
Kusaloj

La **kusaloj** (ankaŭ nomataj: *Kusale*, *Koussassé* aŭ *Kusasi*) estas etno en Ganao, Togolando kaj Burkino. En Ganao vivas inter 420.000 kaj 437.000 kusaloj en la loĝregiono en la Bakvu-Distrikto en la nordoriento de la lando.

En Togolando vivas proksimume 11.000 kusaloj, en Burkino proksimume 21.000. La kusaloj en Burkino vivas plejparte en la provincoj Nahuri kaj Bulgu en kelkaj vilaĝoj sude de Zabré en la centra sudo de la lando.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kusaloj
Kusaloj
Kusaloj
Kusaloj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Kategorio:Togolando
Kategorio:Burkino
Gotika katedralorgeno en Halberstadt

La **Gotika katedralorgeno en Halberstadt** estis konstruita en la jaroj 1357(?)-1361 de Nicolaus Faber sen pedalaro . La pedalaro aldonis verŝajne Gregor Kleng kadre de renovigado en la jaro 1495 kaj li ankaŭ pliampleksigis la jam ekzistantajn klavarojn. Michael Praetorius priskribas la orgenon Orgel en sia *Syntagma musicum II*. En la jaro 1685 oni menciis *renovigon* de la orgeno, poste ĉiu ĝia postsigno perdiĝis.

## Dispozicio 
Praetorius indikas la longecon de la plej grandan fajfilon (principalo 32' sur la klavo B1) kiel 31'. Rilate sur la hodiaŭa normalagordo kun a1&nbsp;=&nbsp;440&nbsp;Hz ĉi tiu fajfilo eksonigis proksimume la tonon subkontra-C diesa. Per tio la absoluta agordo de la orgeno situis ĉ. unu kaj duonan duontonojn super la hodiaŭa normalagordo.

## Tekniko kaj klarigoj 
eta|Klavaroj de la orgeno, ilustraĵo ĉe Praetorius – la malsupraj klavoj larĝas ĉ. 6 cm.

La supre prezentita dispozicio estas malcerta. Ekz. eblas, ke ambaŭ unuope ludeblaj principaloj entenis plurajn fajfilvicojn en la unusono, en la oktavo kaj en la duobla oktavo. La orgeno ne havis registrojn laŭsence de nuntempo. Ĉiu verko staris sur propra, ne dividita ventkesto.

La malsupraj klavoj de la du diskantklavaroj eble estis tirklavoj por tonŝablonoj, kiel videblas en la ilustraĵo ĉe Praetorius. Iliaj supraj klavoj kaj la klavoj de la aliaj klavaroj tamen ekde la komenco estus premklavoj. La basklavaron oni ludis laŭ Praetorius permane aŭ pergenue. Ĝi daŭrigis la malsupran diskantklavaron en la malalton, kiu supozeble servis por iom mallaŭtaj pecoj kaj por la kantoakompano. Por la du blokverkoj Praetorius supozis jenajn okupadojn kun analogaj okupadoj kun analogaj progresivaj plifortigoj precipe en la altaj tonpozicioj:

* Supra diskantklavaro: 8'&nbsp;+&nbsp;4'&nbsp;+&nbsp;22/3'&nbsp;+&nbsp;2'&nbsp;+&nbsp;11/3'&nbsp;+&nbsp;1'&nbsp;+&nbsp;1/2'

* Pedalaro: 16'&nbsp;+&nbsp;8'&nbsp;+&nbsp;51/3'&nbsp;+&nbsp;4'&nbsp;+&nbsp;...

La orgeno havis 20 balgojn, el kiuj unu balgotretanto funkciigis po du.

## Literaturo 
* Michael Praetorius: *Syntagma musicum*, II. Band, Wolfenbüttel 1619; Faksimile Kassel 2001 ISBN 3-7618-1527-1
* Karl Bormann: *Die gotische Orgel zu Halberstadt*, Berlin 1966

Halberstadt, Domorgel
Kategorio:Halberstadt
Vikimedio

**Vikimedio** povas esti:
* eduka fondumo funkciiganta Vikipedion kaj aliajn vikioj, vidu Fondaĵo Vikimedio
* socia movado por disvastigi liberan scion, vidu Vikimedia movado
Wilson Ochsenknecht

eta|dekstra|280ra|en la unua filmo el la serio *Die Wilden Kerle* (2003)
**Wilson Gonzalez Ochsenknecht** (* la 18-an de marto 1990) estas germana aktoro.

Wilson Ochsenknecht estas la filo de la aktora paro Natascha kaj Uwe Ochsenknecht. Li havas pli junan fraton, Jimi Blue, junan fratinon, Cheyenne, kaj duonfraton, Rocco, el pli frua partnereco de la patro. Siajn nomojn li ricevis laŭ la kantisto *Wilson Pickett* kaj la meksika muso *Speedy Gonzalez* el desegnitaj filmoj.

## Kariero 
En aĝo de 8 jaroj Wilson Ochsenknecht komencis ludi drumojn. Li kantis koruse kaj ludis en lernejana muzikgrupo de la stilo *Heavy Metal*.

Sian aktoran karieron li komencis en aĝo de 10 jaroj en la premiita filmo *Erleuchtung garantiert* de la reĝisorino *Doris Dörrie*, en kiu li rolis kun sia patro kaj la frato. Vaste konata li iĝis pro sia rolo *Marlon* en la kineja filmo *Die Wilden Kerle - Alles estas gut, solange du wild bist!*, en kiu li denove rolulis kun sia patro kaj la frato Jimi Blue, kaj kiu pro granda sukceso havis kvar daŭrigajn kinejajn filmojn. Por tiu rolo Wilson Ochsenknecht kun sia frato dum septembro 2004 ricevis la premion *Undine Award* kiel "plej bona komenca aktoro".

eta|maldekstra|220ra|pafoprete en la unua filmo el la serio *Die Wilden Kerle*
De 2006 bis 2007 Wilson vizitis artan lernejon en Usono. Tie li kune kun amikoj verkis unuajn rokmuzikajn kanzonojn, kaj nun starigas muzikgrupon kun la nomo *Heads On The Rocks*. La unua albumo de la grupo aperis dum majo 2008.

## Filmoj 
* 1999: Erleuchtung garantiert
* 2003 - 2008: kinejaj filmoj 1 ĝis 5 el la serio *Die Wilden Kerle* pri bando de pasie futbalantaj (ge)knaboj
* 2008: Freche Mädchen

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la aktoro kaj lia muzikgrupo

* filmemula leksikona artikolo pri li
* filmetoj kun Wilson Gonzalez en la paĝaro *YouTube*

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Popmuzikistoj
Wildstrubel-Glaĉero

**Wildstrubel-Glaĉero** (germane **Wildstrubelgletscher**) estas valglaĉero en la Valezaj Alpoj. La glaĉero havas longecon de 2,5&nbsp;km, larĝecon de 1&nbsp;km kaj kovras areon de 3&nbsp;km². Ĝi situas sur la teritorio de la komunumoj Lenk en Simme-Valo kaj Leukerbad.

## Priskribo 
Sian originon Wildstrubel-Glaĉero havas sur la sudorienta flanko de *Wildstrubel-Masivo* inter la pinto Wildstrubel kaj la meza pinto je alteco de 3200 m s.m.. La glaĉero fluas kiel larĝa glaĉero orienten flankigita de *Schneehorn* (3178 m s.m.) en sudo kaj *Grossstrubel* (3243 m s.m.) en nordo. La glaĉerlango nuntempe finiĝas je alteco de proksimume 2550 m s.m.. Ĉi tie fontas la rivero *Lämmerenbach*, kiu senakvigas la valon al la Dauben-Lago. Dauben-Lago ne posedas surteran elfluanton, ĝia akvo subtere fluas al Rodano.

## Historio 
Dum la kulmino de la Eta Glaciepoko en la mezo de la 19-a jarcento Wildstrubel-Glaĉero fluis ankoraŭ pli profunden al la valo kaj estis ligita kun **Lämmeren-Glaĉero** (germane **Lämmerengletscher**) kiu malsuprenfluis de Schwarzhorn. Ankaŭ **Steghorn-Glaĉero** (germane **Steghorngletscher**) en tiu epoko atingis Wildstrubel-Glaĉeron.

## Eksteraj ligiloj 
* Wildstrubel-Glaĉero sur la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Jan Blažej Santini-Aichel

**Jan Blažej Santini-Aichel** (naskiĝis la 3-an de februaro 1677 en Prago – mortis la 7-an de decembro en 1723 en Prago) estis italdevena ĉeĥa arkitekto, la plej origina reprezentanto de kulmina baroko en arkitekturo en ĝia dinamika aspekto. Li famiĝis precipe pro sia specifa stilo de t.n. baroka gotiko.

## Biografio 
Li naskiĝis kun korpa difekto – li estis parte paralizita, kio malebligis al li transpreni ŝtonprilaboran metiejon de sia patro. Tamen li lernis lian fakon kaj krom tio li lernis ankaŭ pentroarton, plej supozeble ĉe Kristián Schröder. En 1696 li komencis kolekti fakajn spertojn eksterlande, precipe en Aŭstrio kaj Italio. En Romo li lernis ĉe radikala arkitekto Francesco Borromini, kiu grave influis lian artan stilon.

## Verkaro 
Li laboris sur teritorio de nuna Ĉeĥio, precipe por ekleziaj ordenoj (preĝejo en Sedlec apud Kutná Hora, monaĥejoj en Zbraslav kaj Kladruby) kaj nobelaro. Lia plej aprezata verko estas pilgrimpreĝejo de Sankta Johano Nepomuka en Zelená Hora apud Žďár nad Sázavou, ekde 1994 parto de Monda kulturheredaĵo de UNESKO (same kiel la preĝejo en Sedlec).

## Fotogalerio de ĉefaj verkoj 

Dosiero:Zelená hora - poutní kostel.jpg|Pilgrimpreĝejo en Zelená Hora
Dosiero:Kutna Hora-Sedlec cathedral 012.jpg| Katedralo en Sedlec
Dosiero:PrahaKapitulniDekanstvi01.jpg|Dekanejo en Praga burgo
Dosiero:Praha, Nové město, kostel Panny Marie a svatého Karla Velikého na Karlově.JPG| Preĝejo en Karlov (Prago)
Dosiero:Plasy aerial.jpg |Monaĥejo Plasy
Dosiero:Kladruby5.JPG|Monaĥejo en Kladruby
Dosiero:Mariánská Týnice, jižní průčelí.jpg| Mariánská Týnice
Dosiero:Karlskron.jpg|Kastelo Karlova Koruna
Dosiero:Italian embassy Prague 2850.JPG|Palaco Kolovrat en Prago (nuntempe itala ambasadorejo)
Dosiero:PanenskeBrezany1.jpg|Kapelo de sanktas anna en Panenské Břežany
Dosiero:Zvole-kostel svateho Vaclava.jpeg|Preĝejo de sankta Venceslao en Zvole
Dosiero:Želivský klášter - Kostel Narození Panny Marie.jpg|Monaĥeja preĝejo en Želiv


Kategorio:Italaj arkitektoj
Kategorio:Ĉeĥaj arkitektoj
Kategorio:Arkitektoj de baroko
Kategorio:Ĉeĥaj nobeloj
Internacia Kampanjo por la Malpermeso de Grundminoj

eta|350px|
La **Internacia Kampanjo por la Malpermeso de Grundminoj** () estas kunigo de ne-registaraj organizaĵoj, kiuj celas forigi la produktadon kaj uzon de kontraŭ-homaj grundminoj (ter-minoj).

La kampanjo kunigis en 1992, kiam ses aŭ sep rilataj grupoj (Human Rights Watch, medico international, Handicap International, Physicians for Human Rights, Vietnam Veterans of America Foundation kaj Mines Advisory Group) akordis pri kunlaborado. Ĝis nun ĝi iĝis reto de pli ol 1400 grupoj en pli ol 90 landoj.

La organizaĵo kaj ĝia ĉefparolisto, Jody Williams, kune ricevis en 1997 la Nobel-premion pri paco pro ilia klopodo.

La plej grava sukceso de la kampanjo estis en 1999, kiam la traktato de Otavo (:en:Ottawa Treaty), kiu malpermesas la produktadon kaj uzon de kontraŭ-homaj minoj, ekvalidis. Kelkaj landoj, kiel Usono, Rusujo kaj la Popolrespubliko de Ĉinio, ĝis nun rifuzis ĝin subskribi.

## Vidu ankaŭ 
* Konvencio pri Grapolbomboj

## Eksteraj ligiloj 
* International Campaign to Ban Landmines (oficiala ttt-ejo)

Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Internaciaj homrajtprotektaj organizaĵoj
Kategorio:Internaciaj ne-profitaj organizaĵoj
Kategorio:Teraj minoj
Futbala Mondpokalo 1998

La **16-a Vira Futbala Mondpokalo** okazis inter la 10-a de junio kaj la 12-a de julio 1998 en Francio. La teamo de Francio gajnis la pokalon en la finalo kontraŭ la brazila teamo. La finalo okazis en la urbo de Parizo en la Stadiono de Francio, aŭ *Stade de France* en la franca lingvo.

La konkurso havis du fazojn: unue la teamoj de 32 landoj konkursis en grupoj de po kvar teamoj, kaj en ĉiu grupo restis la du plej bonaj, do entute 16 teamoj. Poste en la **"finala fazo"** unue ludis po du teamoj el tiuj 16, parigitaj laŭ antaŭe difinita sistemo (la **okon-finalo**), do restis 8 gajnantoj, sekve interbatalis tiuj 8 teamoj (la **kvaron-finalo**), el tio restis 4 gajnantoj, el kiuj po du interludis en la **duon-finalo**, kaj - post kiam la malgajnintoj el tio elbatalis la trian lokon - la gajnintoj el la duon-finalo komparis siajn fortojn en la **finalo**. Ĉi tio mondpokalo estis la unua pokalo, kiu uzis la novan sistemon.

Kategorio:Futbala Mondpokalo
Kategorio:Futbalo en Francio
Kategorio:Futbalo en 1998
Kunbaja

**Kunbaja**, germane **Kumbaj** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en distrikto Bácsalmás.

## Bazaj informoj 
* Areo: 34&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1800
* Poŝtkodo: 6435
* Telefonprefikso: 79

## Situo 
Kunbaja situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara-serba landlimo (sen limpasejo), fine de sakovojo.

## Historio 
La turkoj faris senhoma la regionon, nur en la urboj vivis hungaroj. Senfina vico de farmoj formiĝis, ĉar oni ne povis kulturi la kampojn el la urbo. Germanoj fondis la vilaĝon en 1817. Inter 1918-1921 la serboj okupis la regionon, kiu estis aparta respubliko. Depost Traktato de Trianon la komunumo trovis sin apud la nova ŝtatlimo, sed inter 1941-1944 la limo malaperis, ĉar la pli suda regiono denove iĝis hungara.

Vilaĝservoj estas germana kaj cigana aŭtonomioj, lernejo, infanĝardeno, kuracejo, apoteko, familihelpa servo.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Mateo de 1877
* kapelo omaĝe al Sankta Roĥo de 1838

## Referencoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Brian R. Bishop

**Brian Reynold BISHOP** naskiĝis en Kingston upon Thames, 1934 kaj forpasis en 2025. Li estis Ĉifalo ĝis 2014 kaj Dilekelo, t. e., prezidanto de Kadem Volapuka. Brian Bishop lernis la francan, la hispanan kaj latinon. En sia juneco, li apogis la movadon por repreno de latino kiel internacia lingvo, post kiam li estis kontaktiĝinta al Esperanto. Li komencis korespondadon al volapukisto Arie de Jong kaj al Ĉifaloj Johann Schmidt kaj Johann Krüger. Li lernis Volapukon kaj komencis kunlaboradon al Volapükagased: Zänagased pro Volapükanef (t. e., Volapuka Gazeto: centra gazeto de volapukistoj) kaj publikigis multajn tradukojn. En 1979, okaze de la centjariĝo de Volapuko, Bishop skribis al gazetaro pro la okazaĵo kaj kreis la Volapukan centroficejon (*Zänabür Volapüka*), kie li kolektis memoraĵojn pri Volapuko. En 1981 li iĝis vicĉifalo, per edikto de Ĉifalo Krüger, kaj en 1984, kiam Krüger rezignis pro malsano, Bishop iĝis mem Ĉifalo.

Bishop klopodis la refondon de *Kadäm Volapüka* kaj reformis la statutojn de Volapuk-movado.
Hermann Philipps postsekvis lin en 2014.

Kategorio:Volapukologoj
Kantosioj

La **kantosioj** (aliaj nomoj: *Yadasi*, *Kantonsi*, *Yare*, *Yarsi* aŭ *Dagaare-Diuola*) estas etno en Ganao. La kantosioj vivas en la norda Ganao dise en iom malgrandaj loĝregionoj. Tujaj najbaroj estas la bulioj kaj la pasaloj.

Kelkaj kantosioj vivas en la Sandema-Distrikto, pliaj vivas en Kpalivongo (Kpaliwongo). Pliaj setlejoj troviĝas proksime de la urboj Wa, Navrongo, Bolgatanga, Nalerigu kaj Kpalivongo. La kantosioj nomas Kpalivongon, vilaĝo sudoriente de Funsi en la Supera Okcidenta Regiono, sian devenlokon.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Kantosioj
Kantosioj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Sieĝo

[eta|250ra|la sieĝo de [Konstantinopolo (Jean Chartier, 15-a jarcento)]]
**Sieĝo** laŭ PIV estas agado de armeo, kiu kolektas kaj restadigas militistajn trupojn ĉirkaŭ fortikaĵo, por preni ĝin", aŭ en pli vasta senco ago de pluraj homoj, kiuj ĉirkaŭas plian personon, minacante aŭ tedante.

En la baza senco do temas pri milita taktiko, kiu aplikiĝas, por konkeri aŭ almenaŭ milite neŭtraligi fortikitan lokon, kiun la sieĝanta armeo ne povus aktive konkeri: La ideo estas tiom intense ĉirkaŭigi la lokon per propraj trupoj, ke ĉiu trafiko inter la fortikita loko kaj la resta mondo estu interrompita. Aparte la provizo per nutraĵoj, armiloj kaj pliaj soldatoj estu interrompita.

Dum la antikva epoko kaj la mezepoko en Eŭropo, Azio kaj Norda Afriko la sieĝado estis inter la ĉefaj taktikoj de la militado, kaj ankoraŭ estis grava dum la Renesanco kaj la frua moderna epoko. Ekzemple la geniulo Leonardo da Vinci krom pro siaj artaĵoj dum sia epoko estis konata aparte pro siaj planoj por aparte malfacible konkereblaj fortikaĵoj. Nur dum la epoko de Napoleono la graveco de sieĝadoj pro la pli kaj pli forta apliko de pliperfektiĝantaj kanonoj malaltiĝis.

Pro la evoluo de la armila tekniko la formoj de sieĝoj dum la 20-a jarcento draste ŝanĝiĝis. Sed la esencaj elementoj de sieĝoj troveblas en pluraj bataloj de la Dua Mondmilito, ekzemple en la sieĝo de la rusa enloĝantaro Leningrado fare de la armeo de Nazia Germanio aŭ la sieĝo de la germana soldataro en la urbo Stalingrado fare de ĉirkaŭantaj trupoj de la Ruĝa Armeo de Sovetunio. Sed ankaŭ la usona sieĝo de la ŝtato Kubo dum la politika krizo de la jaro 1962 estas moderna ekzemplo de la taktiko.

## Sieĝoj 
* Sieĝo de la Tranĉeo
* Sieĝo de Hungara Radio
* Sieĝo de Leningrado
* Sieĝo de Madrido
* Sieĝo de Sirakuzo


Kategorio:Bataloj
Nyárlőrinc

**Nyárlőrinc** (njArlOrinc) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kecskemét. La nomo signifas poplo-Laŭrenco.

## Bazaj informoj 
* Areo: 66&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2400
* Poŝtkodo: 6032
* Telefonprefikso: 76

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Lakitelek-Kecskemét. La lasta urbo troviĝas 18 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko, antaŭ la hungaroj avaroj loĝadis. La unua mencio devenis el la 1354 en formo *Zentlewrynz*. La komunumo ricevis la nomon de patrono de la preĝejo. Dum la turkoj la regiono senhomiĝis. La fervojo atingis la vilaĝon en 1896. Nyárlőrinc fondiĝis en 1950.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, interretejo, sportejo, 2 kuracejoj, dentokuracejo.

## Vidindaĵoj 
* ruinaĵo de mezepoka preĝejo
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Laŭrenco de 1938, paroĥo de 1942
* kalvinana preĝdomo de 1989
* arbaroj el akacio, kverko kaj poplo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Larteoj

La **larteoj** (ankaŭ nomataj: *Gua*, *Late*, *Lete* aŭ *Kyerepon*) estas etno en Ganao. Ili estas najbaroj de la sude situantaj loĝregionoj de la gaoj, de la norde situantaj loĝregionoj de la ĉereponoj, de la okcidente situantaj regionoj de la akanoj (tvioj) kaj de la oriente situantaj regionoj de la adangmeoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Kategorio:Etnoj
Larteoj
Larteoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ganao
Császártöltés

**Császártöltés** (ĉAsArtoltEŝ) longe germane **Tschasartet** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kiskőrös. La nomo signifas digo de imperiestro. Laŭ la onidiro imperiestro Leopoldo la 1-a konstruigis digon tra la marĉo por vojo.

## Bazaj informoj
* Areo: 82&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2650
* Poŝtkodo: 6239
* Telefonprefikso: 78

## Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Kecskemét-Baja. Kecel troviĝas 10 km-ojn for.

## Historio
Ĉefepiskopo de Kalocsa setligis germanojn en 1743. Ili okupiĝis precipe pri vinkulturo. Ankaŭ nun la vilaĝo apartenas al vinregiono de Hajós-Vaskút. Post la 2-a mondmilito multe da germanoj estis deportitaj al Sovetunio por trudlabori, krome al Germanio.

## Vidindaĵoj
* muzeo pri ŝvaboj
* monteto 143 m-ojn alta el leŭso kun vinkeloj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Napata

**Napata** estas la antikva nomo de urbo en Nubio, en la norda Sudano, ĉirkaŭ 400 km norde de la nuna ĉefurbo Kartumo. Nuri estis la reĝa nekropolo de Napata ekde la jaro 664 a. K.

## Historio 
[eta|maldekstra|La monto [Barkal kaj ties ĉirkaŭo]]
Napata estis fondita ĉirkaŭ la jaro 1450 a.K. de la egipta faraono Tutmoso la 3-a, kiam li pligrandigis sian imperion al tiu regiono. La najbaran monton Barkal li konsideris la sudan landlimon. Ĉirkaŭ 600 jarojn poste Napata iĝis la ĉefurbo de la sendependa regno Kuŝ.

## Ruinoj 
Ruinoj de la urbo troviĝas en diversaj lokoj. Ĉe la monto Barkal kuŝas grandaj templaroj kaj ankaŭ palacoj. Ĉe Sanam, je la alia flanko de la Nilo ŝajne troviĝis la loĝejoj de la popolo. Ankaŭ la piramidoj de al-Kurru, Nuri kaj Barkal apartenis al la urbo.

## Elsfosadoj 
La temploj estis elfositaj inter 1916 kaj 1920 ĉefe de George A. Reisner. Nur parto de liaj rezultoj estis publikigita. Nuntempe okazas italaj elfosadoj tie.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la reĝoj de Nubio
* Monda heredaĵo en Afriko

## Eksteraj ligiloj 
* Enlistigon en la Mondan Kulturheredaĵon de UNESKO (angle) (france)

Kategorio:Historio de Sudano
Kategorio:Antikvaj urboj
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Sudano
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Sudano
Adangmeoj

La **adangmeoj** estas etno en Ganao. Sub tiu nocio oni kunprenas ĉiujn parolantojn de la adangmea lingvo, kiuj kune kun la gaoj konsistigas la etnofamilion gaoj-adangmeoj, unu el la ĉefetnoj de Ganao. La adangmoj estas proksimume 800.000 ĝis 833.000 homoj.

## Geografia disvastiĝo 
La loĝregionoj de la adangmeoj situas precipe sude de la rivero Akumo kaj plenigas proksimume la spacon inter 6°30’ N, 0°15’ W, la Voltao kaj la marbordo.

## Literaturo 
* D.A. Puplampu, *The National Epic of the Adangme*, African Affairs 50 (200) (1951) 236-241

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua

Adangmeoj
Adangmeoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
János Földi

**FÖLDI János** (foeldi) estis hungara kuracisto, natursciencisto, lingvisto, poeto naskita en Nagyszalonta la 21-an de decembro 1755 kaj mortinta en Hajdúhadház la 6-an de aprilo 1801.

## Biografio 
János Földi post la fino de la reformita kolegio de Debreceno akiris kuracistdiplomon en Pest. Inter 1781–83 li estis rektorprofesoro de reformita lernejo de Kiskunhalas. En 1788 li venis al Szatmárnémeti kiel urba kuracisto, ekde 1791 li laboris en Hajdúhadház kiel distrikta kuracisto. Li estis bofrato de Mihály Fazekas kaj amiko de Mihály Csokonai Vitéz.

## Verkoj 
* *Rövid kritika és rajzolat a magyar füvésztudományról* (Bécs, 1793);
* *Természeti história a Linné systemája szerint* (Pozsony, 1801);
* * F. J. költeményei* (Bp., 1910);
* *F. J. magyar grammatikája* (Bp., 1912).

## Bibliografio 
* Mixich Lajos F. J. (Bp., 1905);
* Nagy Sándor: F. J. a grammatikus és nyelvújító (Hajdúhadház, 1929);
* Boros István: F. J, és az első magyar állattan (MTA biol. oszt. Közl. 1952);
* Fenyő István: F. J. (Term. és Társad. 1956. 7. sz.);
* Bán Imre: Adalékok F. J. életrajzához (Irod. tört. Közl. 1957. 4. sz.);
* Julow Viktor: Doktor Földi (Alföld, 1964. 3. sz.).
* Csokonai Vitéz Mihály: D. Földi sírhalma felett (poemo).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj kuracistoj