Granda merĝo

eta|maldekstra|250ra|Paro dum deakviĝo
La **Granda merĝo** *(Mergus merganser)* estas birdospecio de la Anasedoj *(Anatidae)*, kaj ordo de Anseroformaj *(Anseriformes)*, en ties genro de merĝoj. Temas pri granda anaso kiu loĝas kaj reproduktiĝas en riveroj kaj lagoj de arbaraj areoj de Eŭropo, nome en Islando, en la Britaj insuloj, kaj en aliaj lokoj de nordaj partoj de Eŭropo kaj norda kaj centra Azio ĝis Kamĉatko kaj en meza parto de Norda Ameriko. Ĝi sporade aperas en aliaj areoj de Eŭropo. Ĝi vivas en proksimo de lagoj kaj riveroj. Ili manĝas fiŝojn kaj nestumas en arbotruoj. John James Audubon nomis tiun birdon "Buff-breasted Merganser" (sablobrusta merĝo) en sia libro *The Birds of America*.

## Aspekto 
eta|maldekstra|250ra|Masklo de *Mergus merganser americanus *
maldekstra|altdekstre|eta|250ra|*M. m. merganser*, ino
Ĝia korpo longas 58–72&nbsp;cm, pezas 900-2100 gr, la enverguro estas 78–97&nbsp;cm; maskloj estas iomete pli grandaj averaĝe ol inoj, sed estas ioma koincido. La kapo kaj dorso de la masklo estas nigra kun plilongiĝintaj kapoplumoj. La kapo de la femalo estas ruĝecbruna, la dorso blugriza. Ĝi havas pintan bekon, konvenan por kaptado de la glitaj fiŝoj.

Kiel ĉe aliaj specioj de la genro *Mergus*, tiu specio havas kreston de longaj kapoplumoj, sed tiuj kutime kuŝas milde ĉirkaŭ la malantaŭa kapo, kaj kutime ne formas rigidan kreston kaj rigidiĝas nur pro ekscitiĝo. Temas pri specio kun seksa duformismo.

Maskla plenkreskulo en reprodukta plumaro estas facile distingebla, kun blanka korpo kun varia salmorozkolora nuanco, la kapo estas nigra sed kun tre irizecobrila malhelverda nuanco, la pugo kaj vosto estas grizaj, kaj la flugiloj estas tre blankaj en la interna duono, kaj nigra en la ekstera duono (flugoplumoj).

Inoj kaj maskloj en eklipsa plumaro (nereprodukta, julio al oktobro) estas tre grizaj, kun ruĝecbruna kapo, blanka mentono kaj blankaj duarangaj en flugiloj, dum la duarangaj kovriloj estas grizaj, anstataŭ blankaj kiel ĉe masklo.

Junuloj (de ambaŭ seksoj) estas similaj al inaj plenkreskuloj sed montras ankaŭ mallongan blankan strion nigrobordan inter la okulo kaj la bekobazo (bridareo). La beko kaj kruroj estas ruĝaj al brunecruĝaj, pli brilaj ĉe masklaj plenkreskuloj, pli senkoloraj ĉe junuloj.

Tre simila specio estas la iomete pli malgranda Mezgranda merĝo kaj plej proksima parenco ene de la genro. Sed ĉe maskloj, tiu de la Mezgranda merĝo havas pli kolorajn areojn (brusto, duarangaj, flankoj) ol ĉe la Granda merĝo kiu estas multe pli blanka. Ĉe inoj (kaj ĉe maskloj en eklipsa plumaro), la ruĝecbruna kapo de la Granda merĝo estas pli malhela, ĉefe ĉe la bridareo, la mentono estas pli hela, pli markata kaj pli kontrasta kaj la limo inter bruna kapo kaj hela kolo estas multe pli markata, dum ĉe la Mezgranda merĝo estas multe pli svaga.

Krome la Mezgranda merĝo havas ruĝajn irisojn, dum la Granda malhelajn, kaj la beko de la Granda merĝo estas pli svelta (kurbeca kaj kun fina nigra hoketo) kaj fortika baze, dum tiu de la Mezgranda merĝo estas pli rekta kaj fajna.

## Taksonomio 
Estas tri subspecioj, diference nur en malgrandaj detaloj: Kiam ili ne plonĝas por manĝo, ili estas kutime vidataj naĝe sur la akva surfaco, aŭ ripoze sur rokoj meze de rojoj aŭ kaŝe inter riverborda vegetaĵaro, aŭ (vintre) en la bordo de flosanta glacio. Ili ofte fiŝkaptas kiel grupo formanta duoncirklon kaj kondukante la fiŝojn al neprofundejo, kie ili estas kaptataj facile. Ties ordinara voĉo estas mallaŭta, akra gakado sed dum la reprodukta sezono ili (inklude junulojn) faras plendecan, mildan fajfon. Ĝenerale, ili estas prudentaj kaj unu aŭ pliaj birdoj deĵoras por averti la aron pri alproksimiĝanta danĝero. Kaj kaze de ĝenado, ili ofte vomas manĝon antaŭmove. Kvankam ili moviĝas mallerte surtere, ili turniĝas al kurado kaze de premo, per stareca sinteno simila al tiu de pingvenoj, kaj falante kaj stumblante ofte.

### Reproduktado 
eta|dekstra|250ra|*M. m. americanus*, ino kaj junuloj
[eta| *Mergus merganser* - [MHNT]]

Nestumado okazas normale en arbokavaĵo, kio postulas maturajn arbarojn kiel reprodukta habitato; ili ankaŭ pretas uzi grandajn nestoskatolojn se disponeblas, postulante eniran truon de 15&nbsp;cm diametre. En lokoj senarbaj (kiel ĉe Centraziaj montaroj), ili uzas truojn en klifoj kaj deklivoj, altaj bordoj, foje je konsiderinda distanco el akvo.

## Statuso kaj konservado 
Ĝenerale tiu specio ne estas minacata, kvankam kontraŭleĝa persekutado fare de fiŝkaptaj interesoj estas problemo en kelkaj areoj.

En Okcidenta Eŭropo okazis markata sudena etendo el Skandinavio en reprodukta teritorio ekde ĉirkaŭ 1850, kiu koloniigis Skotlandon en 1871, Anglion en 1941, kaj ankaŭ forta pliiĝo en la populacio de Alpoj. Malgranda reprodukta populacio ĵus setlis en Irlando.

La **Granda merĝo** estas specio al kiu aplikiĝas la *Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds* (AEWA).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Granda merĝo, filmetoj, fotoj kaj sonoj ĉe Internet Bird Collection

Kategorio:Mergenoj
Kategorio:Anasedoj
Kategorio:Anseroformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo