Formadromano

[eta|Kovrilo de *La Arbo de la Sciado* en ĝia Esperanta versio, formadromano de la hispana verkisto [Pío Baroja]]
**Formadromano** aŭ la germana termino uzata tiele originallingve en multaj lingvoj ***Bildungsroman*** (kun signifo romano pri formado aŭ lernado) estas tiu, kiu montras la fizikan, moralan, psikologian aŭ socian disvolviĝon de rolulo de romano, ĝenerale ekde la infanaĝo ĝis la maturaĝo.

## Historio kaj modeloj 
Spite la fakton, ke ekzistas tiaj trajtoj de "Bildungsroman" en antikvaj aŭ mezepokaj verkoj, oni povas situi en la Renesanco la ĝerman naskiĝon de tiu tipo de romano, ĉefe en la pikareska romano. Tiele, *El Lazarillo de Tormes* montras la procezon tra kiu la ĉefrolulo, nome Lázaro, lernas defendi sin en la vivo serve de multaj mastroj, el kiuj li lernas danke al la malfacilaĵoj kiujn li suferas pro ili; vivaj malfacilaĵoj estos poste ripetita karaktero de la subgenro.
[eta|dekstra|190px|Kovrilo de ''[Harry Potter and the Philosopher's Stone*, eble la plej nuntempe konata formadromano, sed ankaŭ la plej maltaŭga modelo de la subgenro. ]]
Tamen, plej ofte oni situas en la 19-a jarcento, pro la romano *La lernado de Vilhelmo Meister* de Goethe, la komencon de la subgenro kiel oni konas ĝin nuntempe. Multal el la grandaj romanoj de la 19-a jarcento kaj de la 20-a jarcento, sen esti precize "Bildungsromane", jam kunhavas kelkajn el ties karakteroj.

Tiele, Proust en *Serĉante perditan tempon* rakontas la procezon de lernado de la ĉefrolulo, Marcel; same okazas en *Portreto de la artisto kiel juna viro*, de James Joyce, aŭ en *La magia monto*, de Thomas Mann. *Sub la radoj*, de Hermann Hesse, estas "Bildungsroman" en pli preciza senco.

Spite la fakton, ke la romano de lernado aŭ formado ŝajne perdis gravon ekde la dua duono de la 20-a jarcento, multaj el siaj elementoj ankoraŭ restas en romanoj kiel *The Catcher in the Rye*, de Salinger, en serioj kiel tiu de Harry Potter aŭ en multnombraj filmoj. La ĵusa eldona sukceso de la barcelona verkisto Carlos Ruiz Zafón, *La sombra del viento* (La ombro de la vento), kiu rakontas la transiron de la infanaĝo al la matureco de Daniel Sempere pere de la mistero kaj de la amo al libroj, povas esti konsiderata "Bildungsroman" de la 21-a jarcento.

## Ekzemploj 
### De araba literaturo 
* 1260, *Al-Risalah al-Kamilijah fil Siera al-Nabaŭijah* de Ibn al-Nafis

### De hispana literaturo 
* 1902, *La Voluntad* (Volo) de *Azorín*
* 1911, *La Arbo de la Sciado* de Pío Baroja
* *Nada* de Carmen Laforet
* *Crónica del Alba* (Kroniko de mateniĝo) de Ramón J. Sender
* 1909, *En la Carrera* (Dum la kariero) de Felipe Trigo.

### De germana 
[eta|[Goethe kreis la modelon de la subĝenro]]
* Johann Wolfgang von Goethe, *La suferoj de la juna Werther*
* *Lernado de Vilhelmo Meister* de J.W. Goethe, la modelo de la subĝenro
* *La lada tambureto* de Günter Grass
* 1906, *Sub la rado* de Hermann Hesse
* 1919, *Demian* de Hermann Hesse
* *Peter Camenzind* de Hermann Hesse
* *Sidarto* de Hermann Hesse

* La magia monto de Thomas Mann
* *La konfuzoj de la juna Törless* de Robert Musil

### De itala 
* 1929, Alberto Moravia - *Gli indifferenti*
* 1944, Alberto Moravia - *Agostino*
* 1947, Italo Calvino - * Il sentiero dei nidi di ragno *
* 1962, Giorgio Bassani - *Il giardino dei Finzi-Contini*
* 1994, Antonio Tabucchi - "Sostiene Pereira".

### En la franca 
* 1835, *Patro Goriot* de Honoré de Balzac
* *Jean-Christophe* de Romain Rolland
* *Emile* de Jean-Jacques Rousseau
* *Candide* de Voltaire

### Anglalingve 
* *The Adventures of Augie March* de Saul Bellow
* *Adventures of Huckleberry Finn (La Aventuroj de Huckleberry Finn)* de Mark Twain
* *The Bell Jar* de Sylvia Plath
* *The Catcher in the Rye* de J. D. Salinger
* *David Copperfield* de Charles Dickens
* *Emma* de Jane Austen
* *The God of Small Things* de Arundhati Roy
* *Great Expectations (Grandaj Anticipoj)* de Charles Dickens
* *Harry Potter* serio de J. K. Rowling
* *Jane Eyre* de Charlotte Brontë
* *The Life and Adventures of Nicholas Nickleby (Nikolao Nickleby)* de Charles Dickens
* *Portrait of the Artist as a Young Man* de James Joyce
* *To Kill a Mockingbird* de Harper Lee
* *Vanity Fair'' de William Makepeace Thackeray

## Vidu ankaŭ 
* Adoleskantina romano
* Bildung
* Porjunula literaturo