Monda paco

[eta|[Tutmonda Paco-Indekso 2018 (landoj aperantaj kun pli profunda nuanco de verdo estas klasifikitaj kiel pli pacaj, landoj aspektantaj pli ruĝaj estas klasifikitaj kiel pli perfortaj) |512x512ra]]eta|La Blua Globeto, historia foto de decembro 1972, farita de la teamo Apollo 17
[eta|Simbolo de nuklea malarmado, ofte konata kiel la "[pacsimbolo"]]
eta|"! Миру - мир" (ruse: "Eterne-Paco!") Estis unu el la popularaj sloganoj en Sovetunio.
[eta|[Interreligia dialogo|Interreligia Deklaro pri Monda Paco De 1941–43 al la Pac-Esplora Komitato]]
**Monda paco** aŭ **Mondpaco**, aŭ **paco sur la tero**, estas koncepto, kiu esprimas idealan staton de feliĉo, libereco kaj paco ene kaj en ĉiuj popoloj kaj nacioj sur la tero. Ĉi tiu ideo pri tutmonda senperforto estas unu motivo por homoj kaj landoj kunlabori volonte, libervole aŭ virte de registara sistemo, kies celo estas kunlabori por fini rivalecon kaj perforton inter landoj kaj popoloj. Tio validas kiel plej alta celo de ĉiaj politikoj kaj sciencoj.

Malsamaj kulturoj, religioj, filozofioj kaj organizoj havas malsamajn konceptojn pri kiel tia universala paco kreiĝos. Diversaj religiaj kaj laikaj organizoj, kies fiksita celo estas atingi mondan pacon per traktado de homaj rajtoj, teknologio, edukado, inĝenierado, medicino aŭ diplomatio, kiuj servas kiel fino por ĉiuj militaj formoj.

Ekde 1945, Unuiĝintaj Nacioj kaj ĝiaj kvin konstantaj membroj deĵoris en ĝia Sekureca Konsilio (Ĉinio, Francio, Rusio, Britio kaj Usono) kun la celo solvi konfliktojn sen milito aŭ militdeklaroj. Tamen landoj ekde tiam eniris multajn militajn konfliktojn.

## Teorioj por atingi la deziratan Mondpacon 
Multaj teorioj estis proponitaj pri kiel atingi mondpacon. Iuj el ili estas listigitaj sube.

### Hegemonia stabileco - paco per potenco 
La teorio estas, ke kiam unu potenco en la mondo ricevas tre fortan potencon super aliaj, ĉi tiu situacio kreas ian "mondan policanon", kiu malebligos al aliaj komenci militon. Ekzemploj de paco "perforte" kiam unupolusa stabileco estis kreita, Pax Romana, Pax Britannica kaj Pax Americana.

Fakte, proksime al la enirejo al la ĉefsidejo de SAC en Offutt Air Force Base staris granda ŝildo kun la SAC-emblemo kaj ĝia moto: "Paco estas nia profesio."  La devizo "estis mirinda paradokso, kiu ankaŭ estis tute preciza". Unu SAC-bombaviadilo - Convair B-36 - nomiĝas Pacigisto kaj unu interkontinenta misilo - LGM-118 - pacisto.

Enkonduko al Strategioj por Usona Nacia Sekureco kaj Defendo por 2018 statas jene: La Usona-gvidita Aliancita Potenca Pozicio "subtenos pacon perforte." La dokumento detaligas tion, kion postulas "atingi pacon per forto." 

### Marksismo: Monda Paco Per Revolucio 
Laŭ la dialektika materiisma teorio de Karl Marx, la homaro sub kapitalismo dividiĝas en nur du klasojn: la proletaro - kiuj ne posedas la produktadrimedojn, kaj la burĝaro kiuj posedas la produktadrimedojn. Sed post kiam la komunisma revolucio okazos kaj rezulte nuligos la privatan kredindecon de la produktadrimedoj, la homaro ne dividiĝos kaj la streĉo kreita inter ĉi tiuj du klasoj ĉesos.

Dum periodo nomata socialismo, la regado de la proletaro perdos la lastajn restaĵojn de kapitalismo kaj helpos revolucii la tutan mondon. Post la forigo de privata plejboneco tra la mondo, ne plu estos bezono, ke la ŝtato agu kiel monopolo de perforto kaj tial ĝi malaperos. Laboristaj organizoj anstataŭos kaj administros la produktadon de aferoj, sed neniu organizo havos militan forton, policon aŭ malliberejojn.

La ĉefa principo en la teorio de Markso estas, ke materiaj kondiĉoj limigas la realigon de siaj "spiritaj" aspiroj. Sed se iliaj materiaj kondiĉoj tion permesos, homoj tra la mondo ne estos perfortaj sed respektemaj, pacemaj kaj altruismaj. En stato de komunismo, ili ne plu devos vivi por postvivi, sed por sia propra spirita plenumo.

Leon Trockij argumentis, ke tutmonda revolucio de la proletaro kondukos al monda paco.

### Demokrata paco 
La teorio de demokrata paco opinias, ke la transformo de ĉiuj landoj al demokratioj kondukos al monda paco.

Propagandantoj de demokratia pacteorio argumentas, ke ekzistas forta empiria evidenteco, ke demokratioj neniam aŭ malofte militas unu kontraŭ la alia.

Tamen, okazis kelkaj militoj inter demokratioj en la historio.

### Kapitalisma paco 
En la artikolo "Radikoj de Milito", Ayn Rand deklaris, ke la grandaj militoj en la historio estis komencitaj de la tiutempaj pli kontrolitaj ekonomioj kontraŭ la pli liberaj kaj ke kapitalismo donis al la homaro la plej longan pacan periodon en la historio. Periodo dum kiu ne estis militoj, kiuj traktis la tutan civilizitan mondon - de la fino de la Napoleonaj Militoj en 1815 ĝis la eksplodo de la Unua Mondmilito en 1914, krom la Francia-Prusia Milito (1870), la Hispana-Usona milito(1898), la Usona Enlanda Milito (1861-1865) kaj la Rusa-Japania Milito (1904-1905), inter aliaj.

### Paco per internacia komercado kaj la libera merkato 
Propagandantoj de libera komerco argumentas, ke per forigo de importaj ĉapoj kaj kreado de internaciaj liberkomercaj militoj, tiel armeaj militoj inter landoj fariĝos maleblaj, ĉar libera komerco malhelpas ion ekonomie sendependiĝi, kio necesas por longaj militoj.

Kontraŭuloj de la teorio argumentas, ke libera komerco ne malebligas ŝtaton establi krizan planon iĝi provizore sendependa en kazo de milito, aŭ ke ŝtato povas simple aĉeti tion, kion ĝi bezonas de alia ŝtato. Bona ekzemplo pri tio estas la unua mondmilito, dum kiu Britio kaj Germanio fariĝis parte sendependaj ŝtatoj.

Ĉi tiu detalo estas speciale grava, ĉar Germanio ne planis krei militan ekonomion. Pli ĝenerale, libera komerco - kvankam ne malebligante militojn - povas kaŭzi militojn kaj limigojn al komercaj kaŭzitaj militoj fariĝi tre kostaj por internaciaj kompanioj kun produktado, esplorado kaj vendado en multaj diversaj landoj.

### Transformi militon en garantiitan detruon por ambaŭ kontraŭuloj 
Reciproke garantiita neniigo estas doktrino de milita strategio, en kiu la plenskala uzo de nukleaj armiloj fare de du rivalaj flankoj efektive kaŭzos la detruon de la du konkursantoj. Ne ofertiganta la eblon de neta profito, por ambaŭ flankoj, tiel farante la militojn sencelaj.

### Paco el desube per kunlaborado memorganizitaj komunumoj 
En ĉi tiu teorio, mondpaco venos kiel rezulto de memdeciditaj lokaj kondutoj, kiuj malhelpas la instituciigon de potenco kaj la sekvajn perfortojn. La solvo ne baziĝas sur interkonsentita tagordo, aŭ sur investo en pli alta aŭtoritato, sed sur memorganizita reto de intersubtenaj organizoj, rezultigante socipolitikan ŝtofon. La ĉefa tekniko por inspiri konverĝon estas krei internaciajn rilatojn kiel pensan eksperimenton, kiu permesas al ĉiuj partopreni negrave kia kultura fono, religia doktrino, politika aŭ demografia aparteno kun aĝoj.

Similaj kunlaboraj mekanismoj aperas el interreto ĉirkaŭ malfermfontaj projektoj, inkluzive de Vikipedio, kaj la disvolviĝo de malsamaj sociaj retoj.

### Paco per internacia lingvo 
Ĉi tiu teorio diras, ke kiam la mondo atingos staton, ke ĉiuj havos komunan lingvon por la tuta homaro, tiam militoj ĉesos kaj ni atingos mondan pacon.

## Monda Paco laŭ la diversaj religioj 
### Judaismo 
### Kristanismo 
### Islamo 
### Budaismo 
### bahaa religio 
La centra celo de la bahaa religio estas establi la unuecon de la popoloj de la mondo. Bahá'u'lláh, la Fondinto de la Bahaa Kredo, diris, "La baza celo de la fido kaj religio de Dio estas konservi la interesojn kaj antaŭenigi la unuecon de la homa raso ..." En Siaj verkoj, Bahá'u 'lláh priskribis du apartajn stadiojn de mondpaco - malgranda paco kaj granda paco.

La pli malgranda paco estas esence kolektiva sekureca interkonsento inter la nacioj de la mondo. En ĉi tiu aranĝo, ŝtatoj konsentas defendi unu la alian per agado kontraŭ agresema nacio, se ĝi celas prirabi teritorion aŭ detrui siajn najbarojn. La malgranda paco estas limigita en amplekso kaj temas pri starigo de baza ordo kaj la universala rekono de naciaj limoj kaj la suvereneco de nacioj. La bahaanoj kredas, ke malgranda paco okazas ĉefe per la aktivigo de la dia volo kaj ke la bahaa influo sur la procezo estas relative malgrava.

Granda paco estas la fina celo de malgranda paco, kaj estas antaŭdirita kiel tempo de spirita kaj socia unueco - tempo, kiam la popoloj de la mondo vere identigas unu la alian kaj zorgas unu la alian, anstataŭ simple elteni la ekziston de unu la alian. Bahaanoj rigardas ĉi tiun procezon ĉefe kiel rezulton de la disvastiĝo de bahaaj instruoj, principoj kaj praktikoj tra la homaro. La pli granda mondpaca procezo kaj ĝiaj fundamentaj eroj traktas la dokumenton "La Promeso de Monda Paco", verkitan de la Kortumo de Justeco .

## Rezisto al mondpaco 
La nazisma ideologio rilate al moralo, asertas, ke mondpaco kondukas al degenero, kaj certigas la daŭran ekziston de malsuperaj rasoj en la mondo, kio kontraŭas al tiu superrasa ideologio.

## Aktivecoj por la paco 
### Internacia Tago pri Paco 
Internacia Tago pri Paco, foje nomata Monda Tago de Paco, estas festata ĉiujare la 21an de septembro. Ĝi estas dediĉita al paco, kaj precipe al la foresto de milito kaj perforto, kaj povas esti festata per provizora batalhalto en batalzono. Internacia Paco-Tago estis establita en 1981 de la Ĝenerala Asembleo de UN. Du jardekojn poste, en 2001, la Ĝenerala Asembleo unuanime voĉdonis starigi la tagon por la tago de perforta prevento kaj batalhalto. Ĉi tiu tago-festo estas rekonita de multaj popoloj kaj homoj. La unuan fojon hodiaŭ estis dediĉita al edukado por la paco, ke tio estas al ĉefa preventa rimedo por redukti militon en daŭripova maniero.

### Internaciaj premioj pri paco 
vidu Nobel-premio pri paco

### Universitato por Paco 
vidu Universitato por Paco

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Internacia Tago de la Paco
* Ligo de Nacioj
* Nobel-premio pri paco
* Pacedukado
* Unuiĝintaj Nacioj
* *La Mondpaca Dieto*

Kategorio:Paco
Kategorio:Militoj
Kategorio:Pacismo
Kategorio:Mondo