open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pfäffikon

**Pfäffikon** povas esti
* Urbo **Pfäffikon ZH** en la Kantono Zuriko ĉe Lago de Pfäffikon,
** **Pfäffikon ZH (stacidomo)** fervoja stacio en Pfäffikon ZH,
* Setloloko **Pfäffikon SZ** en la komunumo Freienbach de la distrikto Höfe en Kantono Ŝvico ĉe la bordo de Lago de Zuriko,
** **Pfäffikon SZ (stacidomo)** fervoja stacio en Freienbach, Pfäffikon SZ,
* **Distrikto Pfäffikon** en la Kantono Zuriko, aŭ
* **Lago de Pfäffikon** en Distrikto Pfäffikon.

## Vidu ankaŭ 
* Pfäfers
* Pfeffikon
* Pfeffingen
Purpurbrusta fruktokolombo

La **Purpurbrusta fruktokolombo**, *Ptilinopus magnificus* (konata ankaŭ kiel **Grandioza fruktokolombo**), estas la plej granda de la fruktokolomboj, birdoj indiĝenaj de Nov-Gvineo kaj Aŭstralio. En Aŭstralio, ĝi loĝas preskaŭ nur en la malaltaj tropikaj pluvarbaroj laŭlonge de la orienta marbordo, de centra Novsudkimrio ĝis la pinto de Kabjorka Duoninsulo. Abundo de tiuj birdoj pliiĝas en norda direkto. 

## Priskribo
eta|maldekstre|210ra|El Norda Kvinslando.
eta|maldekstre|210ra|Paro.
[eta|maldekstre|210ra|En ĝardeno ĉe [Cooktown (Kvinslando).]]
[eta|210ra|maldekstre|En bestoĝardeno de [Dallas, Usono.]]
La kolombo estas ĝis 45 centimetroj longa, sed estas pli granda en sudaj regionoj. Ĝi havas helgrizan kapon kaj purpuran plumaron ĉirkaŭ sia kolo, brusto kaj supra ventro. Ĝia malsupra ventro estas flava kaj havas verdajn suprajn partojn. Ambaŭ seksoj aspektas simile kaj idoj havas pli senkoloran kaj verdan plumaron kompare kun plenkreskuloj. Spite sian brilan plumaron, ili estas malfacilege videblaj inter la branĉaro de la arbaro, danke al siaj silentemaj kutimoj. 

## Kutimaro
Tiuj birdoj manĝas fruktojn de arbaraj arboj kiel figojn. Ili povas manĝi grandajn fruktojn kompletajn kaj kapablas akrobate kolekti fruktojn de arboj aŭ vitoj. Ŝajne ili ne faras longajn distancojn, prefere restas en siaj lokaj areoj kaj uzas la fruktojn kiuj estas manĝeblaj laŭ sezonoj. La dieto de la specio estis funde pristudita ĉe Port Moresby fare de Frith *et al.* (1976). Spite la malgrandecon de la specio, ili kapablas engluti fruktojn 5 cm³ volumenajn, aŭ de diametro de ĉirkaŭ 2 cm en sferoforma frukto. Plej oftaj fruktoj estas:
* Figoj, inkludante *Ficus albipila*, *Ficus benjamina*, *Ficus drupacea*, *Ficus glaberrima*, *Ficus virens* kaj *Ficus wassa* – prefere en malfruaj seka kaj malseka sezonoj (Oktobro - Marto)
* Frukto de cinamarboj (*Cinnamomum* sp.), *Litsea*, *Neolitsea* kaj *Cryptocarya* – kiam estas disponeblaj
* Frukto de Arekacoj (palmoj) inkludante *Archontophoenix*, *Arenga*, *Calamus*  kaj *Caryota* – mezmalfrua seka sezono (Aŭgusto - Oktobro) kaj Januaro
* Frukto de Anonacoj, kiel Ilang-ilang (*Cananga odorata*) kaj *Polyalthia* - kiam estas disponeblaj

La Purpurbrusta fruktokolombo povas esti vidataj en grandaj aroj kiam la manĝaĵo abundas. Ilia voĉo sonas kiel ‘ŭolak-ŭa-huu’ kaj ofte sonas tre homeca. Reprodukta sezono povas varii laŭ la veterkondiĉoj. La nesto estas solide konstruita el forkaj branĉetoj ne alte super la grundo. Ambaŭ gepatroj helpas en la konstruado de la nesto. La ino demetas ununuran blankan ovon kaj la gepatroj kunzorgas la kovadon kaj la idozorgadon. Se la ido mortas, la paro klopodas duan ovodemetadon en la sama sezono. 

La specio estas disvastigata kaj ofta tra granda teritorio kaj pro tio la Purpurbrusta fruktokolombo estas konsiderata kiel Malpli Zorgo ĉe la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.

## Referencoj
*  Ne minacata

* **Frith**, H.J.; Rome, F.H.J.C. & Wolfe, T.O. (1976): Food of fruit-pigeons in New Guinea. *Emu* **76**(2): 49-58. HTML resumo

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Specidatumbazo 

Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo
Reuss

**Reuss** (*germana*  aŭ *franca* , en Esperanto ankaŭ **Rojso**) estas rivero, kies fonto troviĝas ĉe la Gotard-masivo. Kun akvokolekta areo de 3425&nbsp;km² ĝi estas la kvara plej granda rivero en Svislando post Aro, Rejno kaj Rodano.

## Literaturo 
La fontoj de la Reuss troviĝas ĉe la Gotard-montpasejo (**Gotardo-Reuss**) kaj la Furkopasejo (**Furka-Reuss**) je alteco de 2431 metroj super marnivelo. La du brakoj kuniĝas en la Urseren-Valo kaj fluas tiam tra Andermatt kaj poste tra Schöllenen-Abismo, tiam tra Göschenen al Altdorf.

## Kvarkantona Lago 
La Reuss fluas post Erstfeld ĉe Flüelen en la Lagon de Urio, kiu estas brako de la Kvarkantona Lago.

## Svisa Mezlando 
Ĉe Lucerno la rivero elfluas el la norda baseno de la Kvarkantona Lago, la tiel nomita Lago de Lucerno. En Emmenbrücke al ĝi alfluas la rivero Eta Emme, kiu senakvigas la valon de Entlebuch. Kiel jam impresa rivero ĝi nun fluas preter urbetoj kiel Mellingen kaj Bremgarten, parte kiel limrivero de la kantonoj Zuriko kaj Argovio ĝis ĝi finfine ĉe Windisch alfluas al la rivero Aro.

## Akvokastelo 
La regiono de la alfluejo de Reuss al Aro sur alteco de nomiĝas *Akvokastelo* (en la germana lingvo *Wasserschloss*). Kuniĝas tie Reuss kaj Aro kaj nur kelkcent metrojn poste ankaŭ Limato, kiuj estas tri el la kvin plej akvoriĉaj riveroj de Svislando.

[eta|290ra|maldekstra|Ligna ponto trans Reuss ĉe [Hermetschwil]]

## Eksteraj ligiloj 
* Reuss en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Alfluantoj de Aro
Kategorio:Kantono Urio
Kategorio:Kantono Lucerno
Kategorio:Kantono Zuriko
Kategorio:Kantono Argovio
Kategorio:Riveroj de la Alpoj
Kategorio:Riveroj de la Antaŭalpoj
Kategorio:Riveroj de la Svisa Mezlando
Dziecinów (poviato Otwock)

**Dziecinów**, estas vilaĝo en Pollando. Ĝi situas en vojevodio Mazovio, poviato Otwock, ĉirkaŭ 40 km de urbo Varsovio.

En 2007, ĝi enhavis 704 loĝantojn.

* **Situo:** 

Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Ekstera efiko

**Ekstera efiko** en ekonomio estas la nekompensita efiko (plej ofte damaĝo) de ekonomiaj decidoj (de la produktanto aŭ konsumanto) je la nepartoprena tria flanko.

La negativaj eksteraj efikoj estas nomataj kiel **eksteraj kostoj** kaj la pozitivaj kiel **eksteraj utiloj**. Ekstera efiko signifas, ke tiuj efikoj ne aperas sur la merkato en prezo de la varo.

Negativa ekstera efiko havas precipe en la energioproduktaj industriaj branĉoj kaj la trafiko. La efiko trafas precipe la medipoluadon (aero, grundo, grundoakvoj) kaj trouzon de la teraj resursoj.

La intereso de la firmaoj estas eksterigo de la kostoj (plej ofte je medio), dum la intereso de la socio estas la internigo de la kostoj.

## Ekzemploj 
## Vidu ankaŭ 
*Merkata fiasko

Kategorio:Ekologio
Darda

**Darda** estas urbo kaj samtempe municipo en Kroatio, en departemento **Osjeĉko-baranjska**. Ankoraŭ 3 vilaĝoj apartenas al la municipo.
* Areo: 87 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 5390 (kun la 3 vilaĝoj 7000)
* Poŝtkodo: 31326
* Telefonprefikso: 31

## Situo
La urbo situas sur ebenaĵo, Dravo preterfluas, laŭ la ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Osijek.   

## Historio
La komunumo estis loĝata dum la romianoj, kiuj konstruis digon kontraŭ Dravo. En 896 hungaraj triboj okupis la regionon kaj fondis ŝtaton en 1000. Post la mezepoko la  turkoj okupis la regionon, havantaj la plej gravan trapasejon en Eszék. Por defendi la ponton ili konstruis malgrandan fortikaĵon ĉi tie kaj rekonstruis la digon. Miklós Zrínyi (poeto kaj militestro) detruis la digon en 1664. La restaĵoj ankaŭ nun estas videblaj. Barokaj preĝejoj katolika omaĝe al Johano la Baptisto kaj ortodoksa omaĝe al Sankta Miĥaelo konstruiĝis en la 18-a j.c. En 1910 loĝis 3368 da homoj (1334 da hungaroj, 1062 da germanoj, 822 da serboj). Ĝis 1920 la urbo apartenis al Baranya (reĝa departemento). Inter 1918-1920 armeo de SHS (=Serba-Kroata-Slovena) okupis la regionon kaj deklaris respublikon. Ekde 1929 la urbo iĝis parto de Jugoslavio, escepte inter 1941-1944, kiam rehungariĝis. En 1944 la serboj faris teroron kontraŭ germaneco kaj hungareco.  Dum la kroata patrujdefenda milito 1991-1995 la urbeto ruiniĝis, poste ĝi apartenas al Kroatio. En 2001 loĝis kroatoj 52%, serboj 28%, hungaroj 8%, ciganoj 3%.

Kategorio:Urboj de Kroatio
Meluzino

**Meluzino** estas nomo de feino pri kiu ekzistas diverslokaj legendoj.
[eta|La *Meluzino* de [Ludwig Schwanthaler el 1845]]
En la franca departemento Vendée (Vendeo), ĝia nomo estas ligita al la bone prizorgata arbaro de Mervent  konsistanta esence el kverkoj kaj fagoj, kiu etendiĝas sur 5000 hektaroj norde de Fontenay-le-Comte. Tial oni nomas ĝin "Pays de Mélusine" (regiono de Meluzino). Meluzino havas la aspekton de virino kies malsupra parto de la korpo estas serpenta vosto. La legendo diras ke ŝi konstruis la vilaĝojn de Vouvant kaj Mervent kaj la fortikaĵojn de Tiffauges kaj Talmont.

La franca nobela dinastio Lusignan konsideris ŝin prapatrino de la familio.

Kategorio:Mitologiaj kreitaĵoj
Kategorio:Feoj
*
Obsoleto

**Obsoleto** estas esprimo por tiuj varoj, kiuj iĝis malnovaj, eksmodaj, nemodernaj pro teĥnika evoluo aŭ intenca komerca praktiko, agado.

Ekz. la apero de kolor-ekrana televidilo igis obsoleta la televidilon kun nigra-blanka ekrano.

La obsoletigo de la varoj estas ofta truko de produktaj firmaoj, kiuj celas estigi novajn dezirojn, varpostulojn.

Kategorio:Ekologio
Morta akvo

**Morta akvo** troviĝas en fabeloj kaj popola kuracado kiel kuraciga akvo por diversaj vundoj. Ekzemple al senkapigito estas ŝmirata la vundo sur la kolo inter la kapo kaj la korpo kaj ĉimomente la kapo alkreskas reen al la korpo. Nepre ne estus uzonta la mortan akvon la sana homo. La morta akvo estis aplikata en fabeloj ĉiam antaŭ aplikado de viva akvo.

Nociojn morta kaj viva akvoj oni ankaŭ uzas en alterna medicino por marki produktojn de elektrolizo de akvo.

## vidu ankaŭ
*Kuracakvo
*viva akvo

Kategorio:Akvo
Kategorio:Mitologio
Kategorio:Psikotroniko
Viva akvo

**Viva akvo** estas en fabeloj kaj por kuracantoj akvo reviviganta, donanta la vivon. Post resanigo de vundoj per morta akvo, estas uzata **viva akvo** por revivigo. Tiu estas plej ofte preparata el supraĵa akvo aŭ trinkakvo.

La viva akvo troviĝas ekz. en fabeloj de fratoj Grimm.

## vidu ankaŭ
*Kuracakvo
*Morta akvo
*Sovaĝa akvo

Kategorio:Akvo
Kategorio:Mitologio
Kerkennah-insuloj

La **Kerkennah-insuloj** (aliaj nomformoj povas esti *Kerkenna, Kerkena, Karkana*; pli frue nomata *Kyrannis* (greke), poste *Cercina* (latine), poste *Kerkenah* () estas malgranda insularo antaŭ la orientaj bordoj de Tunizio en Golfo de Gabès, ĉirkaŭ 20&nbsp;km antaŭ la kontinento (Sfax). Ĝi havas surfacon de ĉirkaŭ 160 km2. La insularo konsistas el najbaraj ĉefinsuloj *Chergui* kaj *Garbi* kaj el multaj neloĝataj insuletoj. La Kerkenna-insuloj estas administrataj fare de *Gubernio de Sfax*. La ĉefa komunumo estas Remla. La insulon ligas laŭhorara ŝipkonekto al tuniza haveno en Sfax.

## Demografio 
La loĝantoj de la Kerkennah-inseloj devenas de la grekoj, kiuj alvenis el la proksima Malto. Ili arabiĝis kaj konvertis al la islamo. La insulanoj havas propran kulturon, folkloron.

La insulojn loĝas ĉirkaŭ 14.000 personoj. Dum la someraj monatoj povas alveni centmilo da turistoj.

### Vilaĝoj 
* Abbassia
* Ouled Ezzeddine
* Ouled Kacem
* Ouled Yaneg
* Chergui
* El-Attaya
* El-Jouaber
* Kellabine
* Kraten
* Mellita
* Ouled Bou Ali
* Remla (ĉefa komunumo)
* Sidi Fredj
* Sidi Youssef

## Historio 
* 200 ĝis 600 a.K., malkovris ĝin la punoj
* 500 ĝis 200 a.K. epoko de Kartago
* ekde 200 Romia epoko
* ekde 697 islama epoko
* ekde 1212 hispana/hafsidun epoko
* 1451–1851 osmana epoko
* ekde 1851 moderna epoko (parto de la franca protektorato, poste parto de Tunizio)

Kategorio:Insuloj en Tunizio
Samotrako

**Samotrako** (novgreke Σαμoθράκη *„traka Samos“*) estas montara kaj akvoriĉa greka insulo en la norda egea maro, nordoriente de la insulo Limnos, ĉirkaŭ 40 km de la trakia marbordo. Geografie ĝi apartenas la regiono de Trakio, politike al prefektujo (Nomos) Evros. Samothraki longas ĉirkaŭ 17 km, larĝas 10 km kaj havas la surfacon de 178 km² kaj la 2.700 daŭrajn loĝantojn (2001).

La ĉefloko de la insulo nomiĝas same *Samothraki* (ankaŭ: *Ĥora* kiel ĉe aliaj insuloj), la ĉefhaveno estas en *Kamariotissa*.

Post la osmana regado, Grekio akiris la insulon en 1912. Laŭ la traktato de Lausanne kaj traktato de Montreux, la insulo estas nemilitarizita.

## Naturo 
La surfaco de la insulo konsistas centre el vulkanaj rokaĵoj (granito, bazalto), ĉe la marbordo el rokrulaĵoj kaj vulkanaj rokaĵoj (cindro). La plej granda altaĵo estas la *Fengari* kun 1.624 m. La sudorienta marbordo de la insulo konsistas el ĝis 800m altaj rokmuroj. En nordo, ekde 800 m kreskas ankoraŭ arbaro el lanuga kverko (*Quercus pubescens*), en sudo kreskas cer-kverkoj (*Quercus cerris*). Norde de la insulo fluas tutjare rojetoj kaj kreskas la orienta platano (*Platanus orientalis*).

## Vidu ankaŭ 
* Alexander Conze

Kategorio:Insuloj en Grekio
Albayzín

**Albayzín** (ankaŭ **Albaicín** aŭ **El Albaicín**) estas kvartalo de nuntempa Granado Hispanio, kiu tenis la mallarĝajn stratojn de ties mezepoka maŭra historio. Ĝi estis deklarita kiel Monda Kulturheredaĵo de UNESKO en 1984, kune kun la pli fama Alhambro.

Vidindaĵoj inter la areo inkluzivas la ruinojn de araba bandomaro, arkeologia muzeo, kaj la preĝejo de San Salvador, kiu estis konstruita ĉe la situo de maŭra moskeo. La Albayzín ankaŭ enhavas kelkajn originalajn maŭrajn domojn kaj diversajn restoraciojn.

Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Historio de Islamo
Jambua fruktokolombo

La **Jambua fruktokolombo**, (*Ptilinopus jambu*) estas eta kolorplena fruktokolombo. Ĝi estas loĝanta reproduktanta specio de birdo en suda Tajlando, Malajzio, Brunejo kaj la indoneziaj insuloj de Borneo, Sumatro kaj Javo.

La Jambua fruktokolombo loĝas manglejajn marĉojn kaj malaltajn pluvarbarojn ĝis 1 500 m kaj troviĝas ankaŭ en duarangaj arbaroj. La masklo posedas reproduktan teritorion, pri kio avertas per flugillevado, inklino de la korpo kaj per kverado. Li defendos sian teritorion per rapida bekado, se la teritoria ceremonio malsukcesas. La ino konstruas feblan neston de bastonetoj, branĉetoj, radikeroj kaj herberoj, kiuj estas kolektita de la partnero, en arbo, kie la ino demetas unu aŭ foje du blankajn ovojn, kiuj estas kovataj dum ĉirkaŭ 20 tagoj ĝis eloviĝo, kun pliaj 12 aŭ pliaj ĝis elnestiĝo.

## Aspekto 
eta|maldekstre|220ra|
eta|maldekstre|220ra|
La Jambua fruktokolombo estas 23-27 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 42 g. Ĝi estas fortika etkapa birdo de mildaj plumoj kaj tre diferencigaj koloroj inkludante blankan okulringon, oranĝan bekon kaj ruĝajn krurojn. La voĉo estas milda kaj mallaŭta *kuu*.

Maskla plenkreskulo havas skarlatan vizaĝon kun nigra mentono, senmarkajn verdecajn suprajn partojn kaj blankajn subajn partojn, kun roza makulo en brusto kaj brunĉokolada subvosto. La ino diferenciĝas el masklo pro tio, ke ŝi havas senkoloran purpuran vizaĝon kun malhela mentono, tio estas same kiel la masklo, sed ne tiom kunmarka. La supraj partoj estas verdecaj kun blanka ventro kaj cinama subvosto. La nematurulo similaspektas kiel la ino, sed ĝi havas verdan vizaĝon. La juna masklo atingas sian plenan plenkreskan plumaron post ĉirkaŭ 39 semajnoj post elnestiĝo.

## Kutimoj 
La Jambua fruktokolombo estas timida kaj malfacile videbla birdo, kamuflita inter la arbara branĉaro pro sia verda plumaro. Ĝi estas vidata kutime sola aŭ en paroj, sed ili povas ariĝi dum manĝado en fruktarbo. Ĝi manĝas fruktojn rekte elprenitaj el la arbo, aŭ el la grundo, kiam faligitaj de buceredoj aŭ simioj. Kiel aliaj kolomboj, sed malkiel plej parto de birdoj, ĝi povas trinki per suĉado.

Ekstensiva senarbarigo en Indonezio kaj Malajzio signifas, ke almenaŭ tiu kolombo estas nun minacata, kvankam ties kapableco vivi en dua kreskiĝo kaj ĉe alta altitudo signifas, ke ties situacio ne estas ankoraŭ kritikaj kiel aliaj specioj de arbaroj. La Jambua fruktokolombo estas konsiderata kiel Preskaŭ Minacata ĉe IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.

## Video 
## Referencoj 
*  Preskaŭ minacata
* King, Woodcock kaj Dickinson, *Birds of South-East Asia*, ISBN 0-00-219206-3

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Specidatumbazo 
* Blua planedo
* Ruĝa Datumlibro 
* Mangoverde Monde, bildoj de ino kaj masklo 

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Faŭno de Sudorienta Azio
Kategorio:Birdoj de Indonezio
Ruhnu

**Ruhnu** (svede kaj germane *Runö*) estas malgranda insulo en la Balta Maro, en la Golfo de Rigo, Estonio.

Ruhnu situas 40 km okcidente de la latva Kolka kaj 96 km al la estona Pärnu. La insulo grandas nur ĉ. 11,4 km² kun malgranda vilaĝo, kies ligna preĝejo estis konstruita en 1644.

maldekstre|eta|250ra|Mapo de Ruhnu el 1798
Post kolapso de la Cara imperio, la loĝantoj de la insulo verkis leteron por la sveda reĝo kaj petis akcepton de Ruhnu en la svedan ŝtaton. La reĝo rifuzis tion kaj proponis al la loĝantoj elekti inter Estonio kaj Latvio. Ili decidis por Estonio, ĉar tie ekzistis sveda malplimulto. Ĝis la 2-a mondmilito, la insulon loĝis estonaj svedoj, kiuj fuĝis antaŭ la ruĝa armeo la 4-an de aŭgusto 1944. La svedoj vivis tie minimume dum 700 jarojn. (Unua mencio de la svedaj loĝantoj venas el 1341.)

Nun sur la insulo loĝas ĉ. 60 estonoj kaj provizoraj laboristoj. Nur tiuj personoj rajtas uzi motorhavajn veturilojn, dum la somerumantoj ne.

La insuleto havas flugkonekton al Pärnu kaj Kuressaare, po semajno.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo de Ruhnu
* Fluglinioj al Ruhnu

Kategorio:Insuloj en Estonio
Kategorio:Insuloj en la Balta maro
Georges-Alain Jones

**Georges-Alain JONES** (naskiĝis  en Saint-Jean-Cap-Ferrat) estas franca kantisto, partopreninto al "Star Academy 2".

## Diskografio 
### Albumoj 
* Oktobro 2005: *New Jersey*

### Unuopaĵoj 
* Marto 2003: *Embrasse*
* Junio 2003: *Vivre en danger*
* Majo 2005: *Central Park*

Liaj unuopaĵoj *Embrasse* kaj *Vivre en danger* atingis 6-an rangon de la vendoj de unuopaĵoj en Francio, respektive en marto kaj junio 2003.

## Internaj ligiloj 
* Emma Daumas, partopreninto al "Star Academy 2"
* Jérémy Chatelain, partopreninto al "Star Academy 2"
* Nolwenn Leroy, gajninto de "Star Academy 2"

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo 
* Paĝo Myspace

## Referencoj 

Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Gavdos

**Gavdos** () estas greka insulo kaj komunumo en la kreta prefektujo Ĥanio. La insula komunumo havis en 2001 ĉ. 100 loĝantojn (konstantaj loĝantoj nur 50). Administra centro estas la loko Kastri.

La insulo *Gavdos* situas ĉ. 36 km sude de Kreto en la Libia maro kaj estas tiel la plej suda insulo de Eŭropo (se oni ne kalkulas la Kanariajn insulojn, kiuj apartenas nur politike al Eŭropo). Apud ĝi situas la neloĝata insuleto Gavdopoula.

La insulo havas la surfacon de ĉ. 30 km² (plej longe 9 km, plej larĝe 5 km). La plej alta punkto estas 368 m. Oni forliveras la rubaĵon per ŝipo. La insulon interligas semajna ŝipveturo al Paleochora, dum turisma sezono pli ofte.

## Historio 
Dum la 1930-aj jaroj, oni ekzilis multajn komunistojn sur la insulon (pli ol 250, inter ili Markos Vafiadis). Dum la dua mondmilito, la insulon okupis germanoj.

Dum la 1950-aj jaroj, multaj insulanoj translokiĝis al Kreto. Ekde la 1970-aj jaroj evoluis la turismo sur la insulo.

Kategorio:Insuloj en Grekio
Dziecinów (poviato Kozienice)

**Dziecinów**, estas vilaĝo en Pollando. Ĝi situas en vojevodio Mazovio, poviato Kozienice, ĉirkaŭ 60 km de urbo Varsovio.

En 2007, ĝi enhavis 100 loĝantojn.

* **Situo:** 

Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Beli Manastir

**Beli Manastir** (ankaŭ hungare **Pélmonostor,** germane **Manoster** estas urbo kaj samtempe municipo en Kroatio, en departemento **Osjeĉko-baranjska**. En ĉiuj lingvoj oni rekonas monaĥejo, la posedanto estis *Pel*. Ankoraŭ 3 vilaĝoj apartenas al la municipo.
eta|dekstra|300px|Strato en Beli Manastir

## Bazaj informoj 
* Areo: 55 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 8600 (la tuta municipo: 11000)
* Poŝtkodo: 31300
* Telefonprefikso: (+385) 031

## Situo 
La urbo situas sur ebenaĵo, laŭ la kroata-hungara ŝtatlimo sen trapasejo, laŭ la fervojo Budapeŝto-Osijek, ĉefvojoj kondukas al Serbio, Hungario kaj Osijek.

## Historio 
En 896 hungaraj triboj okupis la regionon kaj fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1289 pri la komunumo, sed la monaĥejo jam funkciis en 1212. Verŝajne la turkoj faris ruina la monaĥejon, restis nur ruinoj. En 1777 preĝejo omaĝe al Sankta Marteno konstruiĝis. En 1910 loĝis 2447 da homoj (germanoj 61%, serboj 19%, hungaroj 18%). Ĝis 1920 la urbo apartenis al Baranya (reĝa departemento). Inter 1918-1920 armeo de SHS (=Serba-Kroata-Slovena) okupis la regionon kaj deklaris respublikon. Poste la urbo iĝis parto de Jugoslavio, escepte inter 1941-1944, kiam rehungariĝis. En 1944 la serboj faris teroron kontraŭ germaneco kaj hungareco. La komunumo urbiĝis en 1961. Dum la kroata patrujdefenda milito ĉirkaŭ 1990 la urbeto ruiniĝis, poste ĝi apartenas al Kroatio.

En 2002-ben 10&nbsp;896 da homoj loĝis, (6085 kroatoj, 2920 serboj, 933 hungaroj, 153 ciganoj, 87 slovenoj, 45 albanoj, 22 bosnianoj).

## Famuloj 
* En Beli Manastir naskiĝis hungara aktoro Emil Győry.
* En Pélmonostor naskiĝis hungara skulptisto Lajos Dargay.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Mohács, Hungario
*  Dunaszekcső, Hungario
*  Lánycsók, Hungario

## Komunumoj pri *monostor* en Hungara reĝlando 
(Monostor signifas: abatejo.)

Kategorio:Urboj de Kroatio
Turo de Broadway

eta|320ra|La turo de Broadway.
eta|320ra|La enirfasado
La **turo de Broadway** aŭ **Broadway-turo** (*Broadway Tower*) estas turo konstruita en 1799 apud la vilaĝo Broadway (Worcestershire) en Anglio.

Ĝi troiviĝas sur unu el la plej altaj montetoj de Cotswolds, 312 metrojn super la marnivelo. Dum bela vetero, dektri dukujoj (*shire*) videblas de la supro de la turo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La plej alta kasteleto en Cotswolds
* La turo de Broadway 
* Vidoj de Broadway kaj de la turo sur malnovaj bildkartoj

Kategorio:Turoj en Eŭropo
Kategorio:Worcestershire
Fulanoj

eta|fulanoj-virino en Malio
eta|Distribuomapo de la Fulana tribo.
La **fulanoj** aŭ **fulbeoj** aŭ **fulboj** estas afrika etno, origine vivinta nomade, sed hodiaŭ plejparte loksida.

En Malio vivas proksimume 911.200-1.390.000 fulanoj, en Ganao proksimume 7.300-10.000, en Burkina-Faso proksimume 6.300, en Ebur-Bordo proksimume 1.400. La fulanoj vivas en plej malgrandaj grupoj ankaŭ en aliaj ŝtatoj, inter Maŭretanio kaj Sudano je la limo al Etiopio, ankaŭ en la nordo de Kameruno.

Al la fulanoj apartenas ankaŭ multnombro de klanoj kiel ekzemple la Umm Bororo, Uda, Djafun, Dooga, Dindima, Adamawa, Danedji, Sisilbi, Fuuta, Boodi, kiuj ĉiuj apartenas al la vodaboj en Niĝero, kaj la tukuloroj en Maŭretanio kaj en Senegalo.

La memnomigo de la fulanoj estas *Halpular*, kio signifas "parolantoj de la fulana", de *Pular* aŭ *Fulbe* (plurale), *Pullo* (singulare). La fulba loĝantaro ampleksas proksimume sep milionojn da homoj (sed tiu nombro estas plej dubinda, ĉar ĝi baziĝas ne sur nombradoj, sed nur sur taksadoj), kiuj vivas en plejparte iom grandaj grupoj en la tuta Sahelzono de Maŭretanio, Senegalo, Gvineo-Bisaŭo kaj Gvineo tra Niĝerio kaj Kameruno ĝis al Ĉado kaj Sudano.

## Vidu ankaŭ 
* Fulana lingvo
* Fulana milito
* Fulana imperio

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Benino
Kategorio:Etnoj en Burkino
Kategorio:Etnoj en Ĉado
Kategorio:Etnoj en Gambio
Kategorio:Etnoj en Ganao
Kategorio:Etnoj en Gvineo
Kategorio:Etnoj en Kameruno
Kategorio:Etnoj en Maŭritanio
Kategorio:Etnoj en Niĝerio
Kategorio:Etnoj en Niĝero
Kategorio:Etnoj en Senegalo
Kategorio:Etnoj en Sieraleono
Kategorio:Etnoj en Sudano
Kategorio:Etnologio
Hooseek

**HooSeek** estas multmotora serĉilo, kiu montras sian diferencon proponante novan komforton al uzantoj.
La unua versio estis lanĉita en novembro 2006, la publika versio en septembro 2007.

## Prezentado 
HooSeek kreiĝis ĉirkaŭ la koncepto  *SuperMoteur*. Tio signifas, ke la uzanto liberiĝas de la kutime uzata serĉilo kaj disponas musklake la plej bonajn serĉilojn. Li do povos facile ŝanĝi, se li ne trovas la atenditan rezulton. Hooseek proponas ankaŭ serĉadon laŭ aliaj temoj kiel bildoj, vortaroj, ktp.

## La novaj komforteroj 
# *Seeker*: universala lifto kiu neniigas la "sekvan paĝon". Serĉinte ne plu necesas alklaki la kampon "sekva paĝo" por vidi la 20 sekvajn rezultojn, ili estas ŝarĝitaj aŭtomate.
# *SeekCare*: tio estas servo, kiu baziĝas je la principo "1 serĉo - 1 donaco". La uzantoj elektas ĝis 4 ne-registarajn organizojn, kiuj ricevos por ĉiu serĉo farita ĉe hooseek monsumon de la ttt-ejo. 
# *SeekEasy*: tio estas interaga memorejo, kiu troviĝas sur ĉiu rezultpaĝo. La uzanto trovinta interesan ttt-ejon, povas facile dividi ĝin kun amikoj aŭ kolegoj. Tre utila, kiam necesas verki teman dosieron pri ttt-ejoj.

## La estraro 
* Thomas Barbey, direktoro. 
* Corentin Vigouroŭ, komputikisto.
* Aline Braz, vendisto.

## Eksteraj ligiloj
* La ttt-ejo Hooseek
* Blogo pri Hooseek 

Kategorio:Interreto
Kategorio:Interretaj serĉiloj
Dennis Kucinich

**Dennis John KUCINICH** (IPA: [kuˈsɪnɪtʃ]) (naskiĝis la 8-an de oktobro 1946 en Klevlando, Ohio) estas usona politikisto (Demokrata Partio) kaj eksa membro de la Usona Domo de Reprezentantoj. Li estis kandidato por la Demokrata nomumo por usona prezidento en la elektoj 2004 kaj 2008.

Kucinich nune reprezentas la 10-an distrikton de Ohio en la Domo de Reprezentivoj. Lia distrikto inkluzivas plejparton de okcidenta Cleveland, kaj ankaŭ antaŭurbojn kiel Parma kaj Cuyahoga Heights. Li nune estas la estro de la Doma Politika Subkomitato pri la Doma Komitato de Supervido kaj Registara Reformo. Li ankaŭ estas membro de la Komitato pri La Laboro kaj Eduko.

De 1977 ĝis 1979, Kucinich servis kiel la 53-a urbestro de Cleveland, Ohio, en tempesta periodo en kiu le supervivis reportelekton kaj sukcesis en batalo kontraŭ vendi la urban elektran utilprogramon antaŭ esti venkita por reelekto de George Voinovich.

Kategorio:Usonaj politikistoj
Orgeno Ostönnen

La **orgeno** de la *St. Andreaskirche* Ostönnen apartenas krom la instrumentoj en Sion, Kiedrich kaj Rysum al la plej malnovaj ludeblaj orgenoj de la mondo.

## Konstruhistorio 
Oni konstruis la instrumenton por la preĝejo *St. Thomae* en Soest (Germanio). La ligno de la ventkestoj konkludigas, ke tiuj ĉi jam ekestis en la tempo inter 1425 kaj 1431. 326 de la konserviĝintaj fajfiloj ŝajnas esti produktitaj antaŭ 1500. La unua datigebla riparadon plenumis en 1586 iu ajn *Majstro Bartholdus*, kiu ankaŭ enmetis du novajn registrojn. Nur en 1721/22 *Johann Patroclus Möller* transmetis la orgenon al Ostönnen. *Bernhard Dreymann* aldonis en 1820 la registron superoktavo 2'. En 1888 oni renovigis la traktilaron, en 1892 la klavaron. En 1963 Paul Ott riparis ĝin. Dum tio li translokis la orgenon, kiu supozeble ekde 1874 lokis super la altaro, ĉe la okcidentmuron. Post kiam oni rekonis la valoron de la instrumento, la orgenkonstrua firmao *West* en Altenahr amplekse restaŭradis ĝin inter 2000 kaj 2003.

## Dispozicio 
* registroŝablonoj (15. Jahrhundert)
* traktilaro (1722, später verändert)
* kejlbalgoj (2003)

La orgenkesto enhavas partojn el ĉiuj jarcentoj de la konstruhistorio de la instrumento.

## Eksteraj ligiloj 
* Detala priskribo de la orgeno kaj ties restaŭrado 
* WDR-Bericht zur Orgel

Ostönnen, Orgel
Kategorio:Distrikto Soest
Alphaville

**Alphaville** estas muzika grupo el Okcidenta Berlino, fondita en 1982. Devene ili eksperimentis kun sceneja prezento, ekde la jaro 1984 ili alkliniĝis al senproblema rokmuziko. Jam en la jaro 1985 Rick Echolette alterniĝas Frank Martenson. Iliaj la plej grandaj furorkantoj: *Big In Japan*, *Sounds Like A Melody* kaj *Forever Young*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Germanaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1982
Arnold Ipolyi

**IPOLYI Arnold** (ipoji), *Stummer* estis hungara folkloristo, arthistoriisto, episkopo de Nagyvárad, ano de MTA naskita en Ipolykeszi la 18-an de oktobro 1823 kaj mortinta en Nagyvárad la 2-an de decembro 1886. Lia frato estis Lajos Terényi (ĉefdepartementestro).
eta|Pentraĵo pri Arnold Ipolyi

## Biografio 
Siajn teologiajn studojn Arnold Ipolyi faris en Pozsony, Nagyszombat, Vieno kaj Esztergom, poste iĝis guvernisto ĉe la familio de barono Mednyánszky Alajos. Sekve de konkurso de Societo Kisfaludy en jaro 1846 kun kolektantretaro li entreprenis por kolektado kaj sistematigo de malnova hungara mitologio. En 1863 li iĝis kanoniko de Eger. Lia nova esplortemo estis la mezaĝo arthistorio. En 1862 kun Ferenc Kubinyi kaj Imre Henszlmann en Konstantinopolo ili ektrovis la restaĵojn de Korvinoj, kodeksojn de Matiaso la 1-a. Ekde 1867 li iĝis ano de la *Societo Kisfaludy*. Ekde 1872 li estis episkopo de Besztercebánya, ekde 1886 de Nagyvárad.

## Ĉefaj verkoj 
* *Magyar mythologia* (Pest, 1854);
* *A középkori emlékszerű művészet története Magyarországon* (Pest, 1863);
* *A középkori szobrászat emlékei Magyarországon* (Pest, 1863);
* *Besztercebánya városa műveltségtörténeti vázlata* (Budapeŝto, 1874);
* *I. A. népmesegyűjteménye* (Szerk. Lajos Kálmány, Budapeŝto, 1914).
* *A tengeri kisasszony*, (folklorkolekto el la tuta lando), Balassi, Budapeŝto, 2006.

## Bibliografio 
* Pór Antal: I. A. váradi püspök élete és munkái vázlata (Pozsony, 1886);
* Kovács Ágnes: I. A. folklórgyűjteménye a Néprajzi Múzeum kéziratgyűjteményében (Néprajzi Ért. 1956);
* Ortutay Gyula: I. A. Irók, népek, századok (Bp., 1960).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj etnografoj
Kategorio:Hungaraj arthistoriistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Episkopoj de Oradea
Keith Olbermann

**Keith OLBERMANN** (naskiĝis la 27-an de januaro 1959) estas usona novaĵ-dissendisto, komentisto, kaj radiofonia sport-dissendisto.  Li nune servas kiel la gastigisto de *Countdown with Keith Olbermann* (Subennombrado kun Keith Olbermann), unuhora nokta novaĵprogramo, kiu recenzas novaĵojn, kiu poste servas kiel bazo por liaj politikaj komentoj.  Ekde la NFL-a sezono de 2007, li ankaŭ servas kiel kungastiganto de la programo Football Night (Nokto de Usona Futbalo) en Usono kun Bob Costas.  La politikaj vidpunktoj esprimitaj je Countdown plejofte estas progresemaj.

Kategorio:Usonaj moderigistoj
Bernát Munkácsi

**MUNKáCSI Bernát** (munka:ĉi), ĝis 1881 *Munk* estis hungara lingvisto, etnologo, ano de MTA naskita en Nagyvárad la 12-an de marto 1860 kaj mortinta en Budapeŝto la 21-a de septembro 1937. Lia filo estis Ernő Munkácsi.

## Biografio 
Bernát Munkácsi devenis el juda familio. Li akiris pedagogian diplomon. En 1880 li trairis la vilaĝojn de ĉangoj en Moldavio por studadi iliajn lingvon kaj kutimojn. En 1885 helpe de MTA li studvojaĝis al udmurtoj en regiono de rivero Kamo kaj ĉuvaŝoj de Simbirsk. Inter 1888 – 1889 li aliris mansoj de Okcident-Siberio. Li redaktis longtempe la revuon Ethnographia. Li establis en 1900 kun  Kunos Ignác la revuon Keleti Szemle. En 1904 li organizis la Hungaran Komision de Internacia Asocio de Mez- kaj Orientazio. Dum la Unua mondmilito (1915 – 1918) en militkaptitejoj rusaj inter udmurtoj kaj osetoj li kolektis lingvan kaj etnografian materialojn. En 1919 li estis universitato profesoro pri lingvokomparado.

## Ĉefaj verkoj 
**A moldvai csángók nyelvjárása* (Bp., 1881);
**Votják népköltészeti hagyományok* (Bp., 1887);
**Csuvas nyelvészeti jegyzetek* (Egyet. Phil. Közl. 1887 – 1890);
**Újabb adalékok a magyar nyelv törők elemeihez* (Bp., 1887);
**Nyelvészeti tanulmányok a vogulok földjén* (Bpesti Szle, 1889);
**A magyar népies halászat műnyelve* (Ethnographia, 1893);
**A votják nyelv szótára* (1 – 4. füz. Bp., 1892 – 96);
**A finn-magyar d-l és d-z hangmegfelelésről* (Bp., 1897);
**Árja és kaukázusi elemek a finn-magyar nyelvekben* (Bp., 1901);
**Adalékok a magyar nyelv régi török és mongol elemeihez* (Bp., 1902);
**Vogul névköltési gyűjtemény* (I – VI., Bp., 1914);
*Kálmán Béla pluajn 2 volumojn eldonis el lia heredaĵo, Bp., 1953, 1963).

## Bibliografio 
*Zsirai Miklós: Finnugor rokonságunk (Bp., 1937);
*Munkácsi Noémi: Egy nagy magyar nyelvész (M. B. élete, 1943);
*Kálmán Béla: M. B. (Az MTA Nyelv- és Irod. tud. Oszt. Közl. XVI., 1960.)

## Fonto 
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Hungaraj etnografoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Hungaraj orientalistoj
Sankta Nikolao (apartigilo)

**Sankta Nikolao** havas plurajn signifojn.

## Personoj 
Pluraj kristanaj sanktuloj havis la nomon **Nikolao**.
* Nikolao de Mira (ĉ. 250–325), "la fama" Sankta Nikolao.
** Rilata figuro: Patro Kristnasko, mitologia kristnaska donacoportanto en pluraj kulturoj, 
* Nikolao la 1-a (papo), m. 967
* Nikolao de Flüe, m. 1487, svisa ermito
* Nikolao la 2-a (Rusio), m. 1918, lasta caro de Rusio, Nikolao iĝis sankta en 2000 en la ortodoksa eklezio.

## Lokoj 
* Saint-Nicolas-la-Chapelle (apartigilo) komunumoj de Francio (france: Sankta Nikolao la Kapelo)
* Sint-Niklaas kaj Saint-Nicolas, municipoj en Belgio
* Saint-Nicolas, komunumo en Italio
* Agios Nikolaos, urbo de Kreto, Grekio
* Sânnicolau Mare, Rumanio
* Sânmiclăuș (Șona), Rumanio

... kaj multegaj pli.

### Komunumoj pri Sankta Nikolao en Hungara reĝlando 
## Vidu ankaŭ
* Svatý Mikuláš (apartigilo)
Joel Barlow

eta|dekstra|200px|Skizportreto de Joel Barlow.
**Joel BARLOW** (n. la 24-an de marto 1754 - m. la 24-an de decembro 1812) estis usona poeto kaj politikisto.

En 1778, li verkis kontraŭsklavecan poemon titolitan *The Prospect of Peace*. Ekde septembro 1780 ĝis la fino de la usona sendependa milito, li fariĝis pastro en brigado de Masaĉuseco. Li poste enloĝiĝis en Konektikuton kaj fondis la ĉiusemajnan gazeton *American Mercury*.

En Hartford (Konektikuto), li fariĝis membro de grupo da junaj verkistoj, inter kiuj cetere estis Lemuel Hopkins, David Humphreys kaj John Trumbull. Tiu grupo estis konita kiel la *Hartford Wits*.

Kategorio:Usonaj poetoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj ambasadoroj en Francio
Vodaboj

eta|Vodabo-virinoj, Niĝero

La **vodaboj**, *mbororo* aŭ *Fulbe Bororo*, apartenas al la etna grupo de la fulboj. Ili estas unu el la lastaj triboj de Afriko, kiuj kiel bovopaŝtistoj en la Sahelzono konservis sian plennomadan vivmanieron. Plejparte la vodaboj vivas hodiaŭ en Niĝero, kie ili konsistigas du procentojn de la tuta loĝantaro. Sed ili estas pli dispartigitaj: nome inter landoj Kameruno, Niĝero, Niĝerio, Centr-Afrika Respubliko, Ĉado kaj Demokratia Respubliko Kongo.

En la fulba lingvo *woɗa* signifas" tabuo" kaj *Woɗaaɓe* signifas "popolo de la tabuo".

## Kulturo 
Iliaj kondutreguloj akcentas retenemon kaj modestecon *(semteende)*, paciencon kaj animforton *(munyal)*, zorgemon kaj antaŭrigardon *(hakkilo)*, kaj lojalecon *(amana)*.

La 45.000 anoj de la komunumo atribuas grandan gravecon al beleco kaj ĉarmo, kiuj estas la bazo de nekutima kaj unika svatritualo, la *gerevolo*, en kiu la viroj en tritaga danckonkurso konkuras por la titolo de la plej bela. La *gerevolo* estas ankaŭ dankfesto por la abunda herbokresko de la pluvsezono.
eta|dekstra|300ra|Gerevol-danco, Niĝero 1997

La kulturo de la vodaboj estas unu el la 186 kulturoj de la *:en:standard cross-cultural sample* (normdona kulturkompara samplo) uzata de la antropologoj por kompari kulturajn trajtojn.

## En Esperanto 
La revuo "Kuriero" de Unesko dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de indiĝenaj lingvoj okaze de la proklamo de 2019 kiel Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj. Inter aliaj temoj, partikulara artikolo *Hindou Oumarou Ibrahim: pledas por la rajtoj de la Vodaboj*, temas pri la malfacilaj vivkondiĉoj de vodaboj, inter kiuj malmultaj kun malfacila aliro al eduk- kaj san-sistemo, trinkakvo ktp.

## Filmoj / Dokumentaĵoj 
* *Die Hirten der Sonne*, Filmo de Werner Herzog

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* pli da informoj ()

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Niĝero
Kategorio:Etnoj en Niĝerio
Kategorio:Etnoj en Kameruno
Kategorio:Etnoj en Centr-Afrika Respubliko
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Niĝero
Kategorio:Niĝerio
Kategorio:Kameruno
Kategorio:Centr-Afrika Respubliko
Anna Laetitia Barbauld

**Anna Laetitia BARBAULD** (aŭ denaske **AIKIN**, n. la 20-an de junio 1743 - m. la 9-an de marto 1825) estis elstara brita poetino de la 18-a jarcento. Ŝi cetere estis eseistino kaj verkistino de porinfana literaturo.

Barbauld spertis sukcesan karieron, kvankam profesiaj verkistinoj estis tiutempe ankoraŭ tre maloftaj. La literatura kariero de Barbauld subite ĉesiĝis en 1812, per la eldono de ŝia poemo *Eighteen Hundred and Eleven*, kiu vigle kritikis la partoprenadon de Britio en la napoleonaj militoj. La verkistino estis ofendita de la akraj komentoj pri sia verko, kaj tial neniam plu verkis.

Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Britaj porinfanaj verkistoj
Pendolo

eta|250px|dekstra|Animado de pendolo montranta la rapidon **v** kaj la akcelan forton **a**.
**Pendolo** estas korpo, libere turnebla ĉirkaŭ firma horizontala akso, netrairanta tra ĝia gravita centro. Se tia ĉi korpo estas klinigita el ekvilibro, ĝi faras pendolan movon. Dum ĝi alterne ŝanĝiĝas potenciala energio de la pendolo en kinetan energion de la pendolo kaj male.

Al tiu ĉi difino respondas fizika pendolo.

## Ekzemplo 
Ekzemplo de la pendolo povas esti globeto pendigita sur maldika ŝnureto. Tio estas modelo de mekanika oscilatoro (vidu la tekston oscilado). Libere pendigita globeto estas en ekvilibra pozicio, kiam la pezoforto \mathbf{F}_G egalas al la tirforto \mathbf{F}_t de la pendigaĵo. Se ni klinigos la pendolon el la ekvilibra pozicio, estiĝos per kunmeto de la fortoj \mathbf{F}_G kaj \mathbf{F}_t rezulta forto \mathbf{F}, kiu celas en la ekvilibran pozicion kreante tiel vibran movon de la pendolo. Post la kliniĝo, la pendolo periode revenas en sian ekvilibran pozicion, kie ĝi havas la plej grandan rapidecon moviĝante plu, ĝis kiam ĝi ne atingos la plej grandan kliniĝon, kaj poste ĝi denove revenas en la ekvilibran pozicion.

## Ekvacio de la movado 
eta|220px|
La ekvacio de la movado estas pri la evoluo de la oscilangulo  \theta :
:J\frac{d^2\theta}{dt^2}+f\frac{d\theta}{dt}+mgl \sin\theta = 0 \ ,
kie
* *J* estas la inercimomanto de la pendita globeto,
* *f* estas la frotokoeficiento de la ĉirkaŭa aero,
* *m* estas la maso de la globeto (la maso de la ŝnureto ne konsiderita),
* *g* estas la gravita akcelo (*g* # 9,809 m/s2),
* *l* estas la longo de la pendolo (inter la fiksa akso ĝis la centro de la mova globeto).
La solvo de tiu ekvacio ne estas *izokrona*, ĉar ĉi tie la periodo iomete ŝanĝas dum la tempo, kio ne okazas ĉe izokronaj fenomenoj. Sed pri malgrandaj anguloj, oni povas skribi:
: \sin\theta \simeq \theta  \ ,
tial la pendolo iĝas *pseŭdoperioda* (ĝiaj movamplitudoj malgrandiĝas dum la tempo) kun periodo:
: T = 2\pi/\sqrt{\frac{mgl}{J} -\frac{f^2}{4J^2}} \ .

Kiam la tre malgranda froto estas neglektebla:
: T = 2\pi\sqrt\frac{J}{mgl} \ ,
kiu estas la periodo de *izokrona* simpla vibra movo.

Fakte pri tia kazo, la periodo ne dependas de la maso *m*, sed nur de la pendololongo *l*, ĉar:
: J = m \ l^2 \ ,
do
: T = 2\pi \sqrt\frac{l}{g} \ .

## Uzo 
* La pendolo kaj leĝecoj de ĝia movo ebligis konstruadon de precizaj horloĝoj, kiuj ebligis mezuri tempon multe pli precize ol ĉe la antaŭaj modeloj. Unuafoje ĝi estis uzita en la jaro 1656.
* La pendolo validiĝis dum konstruo de sismografo.
* Pendolo de Foucault estas pendolo ebligante eksperimente verkontroli turniĝadon de Tero.

## Vidu ankaŭ 
* Fizika pendolo (vidu ĉapitreton *Compound pendulum* )
* Matematika pendolo
* Tordopendolo
* Pendolo de Foucault
* Balistika pendolo (vidu en vikidatumoj)
* Vibrado
* Pendolo de Maxwell [??]
* Pendolhorloĝo
* Pendolado aŭ *navedado*, ago de persono kiu ĉiutage vojaĝas de antaŭ-urbo aŭ alia loko al la urbocentro por labori tie

## Eksteraj ligiloj 
* Applet Java : Vidigo de kineta energio Ec, potenciala energio Ep kaj mekanika energio Ea dum la movado sen frotado ();

Kategorio:Mekaniko
Joseph Priestley

**Joseph PRIESTLEY** (n. la 13-an de marto 1733 - m. la 6-an de februaro 1804) estis brita teologiisto, disidenta ekleziulo, naturfilozofo, edukisto kaj politika teoriisto, kiu skribis pli ol 150 verkoj. Oni kutime atribuas al li la malkovron de oksigena gaso, kvankam tia aserto ankaŭ ekzistas koncerne Wilhelm Scheele kaj Antoine Lavoisier.

Dum lia vivo, la granda scienca renomo de Priestley devenis de tio, ke li malkovris sodakvon kaj multe verkis pri elektro.

La scienco de Priestley estis grava por lia teologio. Li volis unuigi la racionalismon kaj la kristianan teologion. Li kredis, ke scio pri la natura mondo promotus la homan kaj humanan progreson kaj proksimigus la (kristianan) jarmilismon. Priestley estis forta kredanto de homaj rajtoj.

## Vidu ankaŭ 
* Fotosintezo
* 5577 Priestley

Kategorio:Britaj sciencistoj
Kategorio:Britaj kemiistoj
Gilbert Wakefield

**Gilbert WAKEFIELD** (n. en 1756 - m. en 1801) estis brita klerulo kaj religia verkisto. Li naskiĝis en Nottingham kaj estis edukita en la universitato de Cambridge. Li unue fariĝis ekleziulo, sed poste konvertiĝis al unitarianismo kaj laboris kiel klasika kuratoro en variaj unitarianistaj akademioj.

Li estis vigla subtenanto de la franca revolucio de 1789, kaj estis enkarcerigita dum du jaroj pro la verkado de ribelema pamfleto. Li publikigis eldonojn de pluraj klasikaj aŭtoroj. Inter liaj religiaj verkoj menciendas *Early Christian Writers on the Person of Christ* (1784), ''An Examination of Paine's Age of Reason* (1794), kaj *Silva Critica'' (1789-95),

Wakefield, Gilbert
William Cowper

eta|dekstra|200ra|William Cowper
**William COWPER** (n. la 26-an de novembro 1731 - m. la 25-an de aprilo 1800) estis unu el la plej popularaj britaj poetoj de sia tempo. Li renovigis 18-a jarcentan naturpoezion per la priskribo de ĉiutaga vivo en la anglaj kamparoj.

Cowper plurfoje suferis de grava deprimo. Kvankam li trovis rifuĝon en fervora, evangelista kristanismo, li ofte esprimis timon, ke li estis destinita al eterna damno. Oni ofte asocias lin kun la alia poeto John Newton, kiu verkis la himnon *Amazing Grace*.

## Ĉefaj verkoj 
* *Olney Hymns*, 1779, kunlabore kun John Newton
* *John Gilpin*, 1782
* *The Task*, 1785

Kategorio:Britaj poetoj
Kategorio:Anglaj poetoj
Kategorio:Britaj verkistoj
John Aikin

**John AIKIN** (n. la 15-an de januaro 1747 - m. la 7-an de decembro 1822) estis brita kuracisto kaj politika, liberala verkisto.

Li naskiĝis en Kibworth Harcourt (Leicestershire), kaj estis la filo de D-ro John Aikin. Li estis edukita en la religie disidenta, unitarista akademio Warrington, kie lia patro estis instruisto.

En 1792, ĉar unu el liaj pamfletoj kaŭzis skandalon, Aikin transloĝiĝis al Londono, kie li reestablis sin kiel kuracisto. Li tamen pluverkis politikajn tekstojn, kaj kune kun sia fratino Anna Laetitia Barbauld li publikigis serion da volumoj titolitaj *Evenings at Home* (1792-1795), kiuj estis tradukitaj al preskaŭ ĉiuj eŭropaj lingvoj.

Lia filo Arthur Aikin fariĝis sciencisto, dum lia filino Lucy Aikin fariĝis biografiistino.

## Verkoj 
* *Evenings at Home* (1792-95)
* *A Description of the Country from Thirty to Forty Miles Round Manchester* (1795) referencita en *The German Ideology* de Karl Marx
* *General Biography* (10 volumoj, kompletaj en 1815)
* *Annals of the Reign of George III* (1816)
* *Select Works of the British Poets* (1820)

File:Aikin, John – Essay on the application of natural history to poetry, 1777 – BEIC 8796231.jpg|*Essay on the application of natural history to poetry*, 1777

Kategorio:Britaj verkistoj
Erasmus Darwin

**Erasmus DARWIN** (n. la 12-an de decembro 1731 - m. la 18-an de aprilo 1802) estis angla kuracisto, naturfilozofo, fiziologiisto, inventisto kaj poeto. Li estis unu el la fondintaj membroj de la tiel nomata *Luna Societo*, diskutgrupo de pioniraj industriistoj kaj naturfilozofoj. Li estis unu el la membroj de la elstara familio Darwin-Wedgwood, kies plej fama membro estas lia nepo Charles Darwin, filo de lia filo Robert Darwin.

## Bildaro 

Dosiero:Erasdarwin1.jpg|Erasmus Darwin
Dosiero:Darwin_cutout.png|Ŝtonbusto de Erasmus Darwin, fare de William John Coffee, ĉirkaŭ 1795.
Dosiero:Portrait of Erasmus Darwin by Joseph Wright of Derby (1792).jpg|Erasmus Darwin

Kategorio:Britaj sciencistoj
Kategorio:Pra-evoluistoj
Kategorio:Evoluistoj
Kategorio:Britaj poetoj
Kategorio:Lichfield
Kategorio:Klerismo
Ornamita fruktokolombo

La **Ornamita fruktokolombo** (*Ptilinopus ornatus*) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj. Ĝi troviĝas en teritorioj de Indonezio kaj Papuo-Nov-Gvineo en insulo Nov-Gvineo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montetoj.
maldekstra|eta|alt=PtilopusGestroiSmit.jpg
maldekstra|eta|PtilopusGestroiSmit|alt=PtilopusGestroiSmit.jpg
Ĝi estas tre bela kaj bunta pro la multkoloreco de la plumaro, ĝenerale verda, sed kun purpuraj partoj en brusto kaj ŝultroj; en tiuj purpuraj partoj estas blankaj strietoj, kvazaŭ neĝaj.

## Taksonomio kaj sistematiko 
La ornama fruktokolombo estis dekomence priskribita kiel *Ptilopus ornatus* (neĝusta literumado de *Ptilinopus*) fare de Hermann Schlegel en 1871 surbaze de specimenoj el Nov-Gvineo. La genronomo devenas el la vortoj de la antikva greka *ptilon* (plumo) kaj *pous* (piedo), dum la specia nomo *ornatus* devenas el la latina vorto *ornatus*, kun la signifo "ornamita". Ornamita fruktokolombo estas la oficiala ordinara nomo deklarita de la International Ornithologists' Union (IOU).

La Ornamita fruktokolombo estas unu el ĉirkaŭ 50 specioj de kolomboj de la fruktokolomba genro *Ptilinopus*, kiu vivas tra Sudorienta Azio kaj Oceanio.

## Referencoj
## Literaturo 
* BirdLife International 2004. Ptilinopus ornatus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24a de Julio 2007.

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo
Kategorio:Birdoj de Indonezio
Saint-Trojan-les-Bains

**Saint-Trojan-les-Bains** [] estas marborda franca komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi estas la plej suda urbeto de la insulo Oléron. Ĝi havis  loĝantojn en la jaro 2012.

## Geografio 
eta|maldekstra|altdekstre|Situo de Saint-Trojan-les-Bains en la departemento Charente-Maritime.
Saint-Trojan-les-Bains estas turisma banurbo kaj haveno de ostrobredistoj en la sudo de la insulo Oléron. Ĝin ĉirkaŭas la Atlantika Oceano okcidente kaj markolo nomita *pertuis de Maumusson* sude kaj oriente. La najbaraj komunumoj estas Le Grand-Village-Plage nordokcidente kaj Le Château-d’Oléron nordoriente.

Grandan parton de Saint-Trojan-les-Bains kovras arbaro ĉefe konsistanta el marbordaj pinoj. Plejparte de domoj kaj konstruaĵoj troviĝas okcidente de ĝia teritorio, fronte al la duoninsulo de Arvert, la enfluejo de la rivero Seudre kaj la ponto de Oléron.

## Historio 
eta|maldekstra|La preĝejo de Saint-Trojan
Unue nomita *Saint Trojean* en 1793, ĝi ricevis sian nunan nomon en 1898. En 1949, parto de la komunumo disiĝis kaj fariĝis Le Grand-Village-Plage.

La preĝejo de Saint-Trojan-les-Bains, situanta en la urbocentro apud la urbodomo, estis konstruita en la jaro 1660

## Demografio 
## Turismo 
eta|dekstra|La strando Gatseau
Saint-Trojan-les-Bains estas banurbo; ĝiaj sablaj strandoj allogas turistojn somere.

Unu el la turismaj interesaĵoj estas la trajneto de Saint-Trojan (*Le p’tit train de Saint-Trojan*), turisma trajno kreita en 1963. Ĝia vojo estas proksimume  longa kaj iras de la urbocentro ĝis la sudaj strandoj tra la arbaro.

## Ĝemelurboj 
*  Kraainem, Belgio (1979)
*  Seeshaupt, Germanio (1981)

## Bildoj 

Dosiero:Forêt Saint-Trojan.jpg|La arbaro de Saint-Trojan
Dosiero:Saint-Trojan-les-Bains - port 1.jpg|La haveno de Saint-Trojan
Dosiero:Saint-Trojan-les-Bains - mairie 01.jpg|La urbodomo de Saint-Trojan
Dosiero:Train de Saint-Trojan.jpg|La stacio de la turisma trajneto

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Arbaro de Saint-Trojan
* Komunumoj de Charente-Maritime
* Ostrobredado
* Trajneto de Saint-Trojan
* Turismo en Charente-Maritime

### Eksteraj ligiloj 
* Turismo en Saint-Trojan-les-Bains 
* La turisma trajneto de Saint-Trojan

Kategorio:Komunumoj de Charente-Maritime
Kategorio:Oléron