Orŝultra papago

**Orŝultra papago** (*Psephotellus chrysopterygius*, laŭ kio ankaŭ **Orflugila papago**) kaj ankaŭ *formikeja papago*, estas birdospecio de genro de mezgrandaj papagoj en la familio *Psittaculidae*. Ĝi estas rara birdo de sudo de Kabjorka Duoninsulo, en Kvinslando, Aŭstralio. Ĝi estas malgranda papago rilata al la pli ofta Kapuĉopapago (*P. dissimilis*) de Norda Teritorio kaj al la formortinta Paradiza papago de Kvinslando kaj Novsudkimrio.

Ĝi estas klasifikita kiel Endanĝerigita plejparte pro pliiĝo de meza vegetaĵaro, kiu pliigas predadon. Grava konservada projekto estas survoje ĉe la Artemis Station por savi la specion de formorto. Ĉi tie ankaŭ estis la loko por filmado de la programo *Planet Earth 3* de BBC.

## Taksonomio
La Orŝultran papagon formale priskribis en 1858 la angla ornitologo John Gould el specimenoj kolektita de Joseph Elsey en norda Kvinslando dum ekspedicio estrita de Augustus Gregory. Gould metis la specion en la genron *Psephotus* kaj stampis la duvortan nomon *Psephotus chrysopterygius*. La Orŝultra papago estas nun unu el kvar specioj metitaj en la genron *Psephotellus*, kiun enkondukis en 1913 la ornitologo Gregory Mathews. La specio estas monotipa: neniu subspecio estas agnoskita. La genronomo estas diminutivo de *Psephotus*kiu devenas el la Antikva greka *psēfōtos* kun la signifo "inkrustita je gemoj". La specia epiteto *chrysopterygius* kombinas la grekan *ĥrusos* kun la signifo "oro" kun *pterux*, *pterugos* kun la signifo "flugilo".

Tiu papago estas plej proksime rilata al la formortinta Paradiza papago (*Psephotellus pulcherrimus*) kaj ambaŭ kune estas frataj al la Kapuĉopapago *Psephotellus dissimilis*.

## Aspekto
La orŝultra papago estas 23–28 cm longa kaj pezas 54–56 g. La plenkreska masklo estas plejparte blua kaj havas karakterizan flavan superŝultran areon. Ĝi havas nigran ĉapon kaj palflavan fruntan bendon. Ĝi havas longan malhel-salmorozajn malsupran ventron, femurojn kaj subvostajn kovrilojn. Ĝi havas grizbrunan malsupran dorson.

Plenkreskaj inoj estas plejparte obtuze verdetflavaj, kaj havas larĝan kremkoloran strion sub la flugiloj. La kapo ĉe pli maljunaj inoj havas karbogrizan ĉapon. La plumoj de la ventra areo estas palsalmrozaj. Junuloj similas al plenkreskaj inoj, kvankam ĵus elnestiĝintaj maskloj havas pli brile bluan vangomakulon ol inoj de la sama aĝo.

## Habitato
La orŝultra papago vivas en malfermaj arbaraj herbejoj abunde loĝataj de multaj termitaj specioj kaj iliaj teramasoj. Ofte ĉi tiuj tumuloj troviĝas ĉiujn kelkajn metrojn aparte. La papago manĝas la semojn de malgrandaj herbospecioj kaj plurajn monatojn de la jaro, ĉefe tiujn antaŭ la komenco de la pluvsezono, la birdoj preskaŭ tute dependas de la malgrandaj sed abundaj semoj de fajroherbo (*Schizachyrium fragile*). Grava viveja postulo estas la ĉeesto de taŭge grandaj surteraj termitejoj, en kiuj la birdoj nestas. Ĉi tio kondukis al tio, ke la orŝultra papago kaj ĝiaj parencoj estas konataj kiel la formikejaj papagoj.

## Reproduktado
La orŝultra papago konstruas neston en la pli altaj magnetaj termitejoj (ĝis 2 m altaj), sed esploroj indikas preferon por la pli malaltaj kupolformaj montetoj. Tio eble rilatas al la pli malrapida varmiĝo kaj malvarmiĝo de la pli malgrandaj kaj pli densaj montetoj. Kutime ili fosas nestokavernon en la monteton kiam la pluvoj de la pluvsezono moligis la tavolojn de la montetoj. Tipe, oni fosas 50-350 mm longan tunelon en la monteton, finiĝante en la nesta ĉambro. La ovodemetado estas inter 3-6 ovoj, kiuj estas kovataj dum 20 tagoj. La termitaj loĝantoj de la monteto uzas naturan formon de klimatizilo por konservi la klimatajn kondiĉojn de sia kolonio, kaj ĉi tiu procezo reguligas la temperaturon de la nesta ĉambro de la papago je ĉirkaŭ 28-30 °C. Tamen, temperatur-esploroj montris intervalon de 13–35 °C. Ĉi tiuj kondiĉoj kondukis al tio, ke la papagoj evoluigas kutimon lasi la ovojn nokte komencante ĉirkaŭ la 10-a tago post eloviĝo. Simbioza rilato ĉeestas inter la orŝultra papago kaj la tineospecio *Trisyntopa scatophaga*, la formiklita papagotineo. Troviĝantaj en ĉirkaŭ duono de la papagaj nestoj, la tineoj serĉas la ĵus fositajn nestojn kaj demetas siajn ovojn en la enirejo. La eloviĝintaj tineaj larvoj konsumas la fekaĵojn de la nestopapagoj, tiel helpante teni la nestoĉambron pura. Ĉu la papagoj ricevas iujn aliajn avantaĝojn de la ĉeesto de tineoj estas disputebla, ĉar ne ĉiuj nestoj enhavas tineajn larvojn.

Ŝajnas esti tendenco, ke pli da masklaj papagoj naskiĝas kompare kun inoj. Tio eble celas kontraŭi la pliigitan predadon, kiun maskloj ŝajne suferas en naturo.

## Referencoj 
* *Handbook of the Birds of the World. Vol 4*. Edited by del Hoyo, Elliott and Sargatal. 

### Ĉefaj fontoj 
* Forshaw, Joseph M.; Cooper, William T. (1978). *Parrots of the World* (2a eld.). Melbourne, Victoria: Landsdowne Editions. ISBN 0-7018-0690-7.
* 

## Eksteraj ligiloj
* Artemis - *Golden-shouldered Parrot Conservation Project*
* Orŝultra papago — informaro kaj fotoj
* Orŝultra papago — informaro kaj fotoj

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio