Grandbeka vanelo

La **Grandbeka vanelo** (laŭ la latina scienca nomo *Vanellus crassirostris*, kaj nomita ankaŭ *Longfingra vanelo*), estas birdo-specio de la familio Ĥaradriedoj de la ordo Ĥaradrioformaj. Ĝi estas ĉefe sidlokema kaj troviĝas tra centra kaj orienta Afriko, el Ĉado kaj Sud-Sudano norde ĝis Mozambiko sudoriente. Ĝi estas unu el 13 specioj de grundo-nestumantaj vaneloj de Afriko.

## Taksonomio 
La Grandbeka vanelo estis formale priskribita de Gustav Hartlaub en 1855 laŭ la duvorta nomo *Chettusia crassirostris* en *Journal für Ornithologie.* La specio estas nun unu el 24 metitaj kun la aliaj vaneloj en la genron *Vanellus* kiu estis priskribita en 1760 de Mathurin Jacques Brisson, franca zoologo. *Vanellus* devenas el Mezepoka latino 'vannus', kun la signifo kribra ventumilo, reference al la sono de la flugiloj de la vaneloj dumfluge. La specia nomo *crassirostris* signifas dik-beka.

La Grandbeka vanelo estis iam metita ene de la unuspecia genro *Hemiparra*, sed nun hejmas en la genron *Vanellus* kun aliaj vaneloj. *Vanellus* estas unu el 10 genroj de la familio *Charadriidae*, kiu krom vanelojn enhavas ankaŭ pluviojn kaj morinelojn. Membroj de *Charadriidae* ĝenerale ĉasas senvertebrulojn per vido kaj tekniko de kuro-kaj-halto kaj plimulto havas socian monogaman pariĝsistemon.

### Subspecioj 
alt=Drawing of two long-toed lapwing subspecies, differing in extent of black on primary wing feathers|eta|maldekstre|200ra|Ilustraĵo de J. G. Keulemans de subspecioj *V. c. leucopterus* (malsupre) kun blankaj internaj primaraj flugilplumoj kaj subspecio *V. c. crassirostris* (supre) kun nur nigraj primaraj flugilplumoj.
Oni agnoskis du subspeciojn: la nomiga *V. c. crassirostris* troviĝas ĉefe el Sud-Sudano ĝis Ugando, kaj pli suda *V. c. leucopterus* estas distribuata el Tanzanio ĝis nordorienta Sudafriko, kaj al okcidenta Angolo. *V. c. leucopterus* havas pli mallongan enverguron kaj pli longan tarson ol *V. c. crassirostris*, kvankam la diferencoj en longo estas nur de milimetroj. Oni registris ilin ĝis alteco de 1,300 m en Zambio. La Grandbeka vanelo havas similajn habitatpreferojn kiell la Afrika jakanao, ambaŭ uzante flosantajn herbojn kaj franĝan vegetaĵaron ĉirkaŭ akvo. Tiu rekta asocio ofte igas vanelojn montri agreseman konduton al jakanaoj, ĉefe kiel svingaj atakoj al jakanao nefarante rektan kontakton; unu studo trovis, ke jakanoj estis atakitaj de plenkreskaj vaneloj unufoje ĉiun 12-an minuton.

## Kutimaro 
### Manĝado 
maldekstre|alt=Long-toed lapwing standing upright on top of lily pads in swampy habitat|eta|Grandbeka vanelo en tipa manĝohabitato de akva plantaro.
La Grandbeka vanelo estas nekutima inter vaneloj ĉar ĝi manĝas kun konduto kiel jakanaoj, plukmanĝante akvajn insektojn, larvojn, skarabojn, formikojn, libelajn nimfojn, kaj helikojn sur la surfaco de flosanta akva vegetaĵaro, etendante sian pezon tra la subteno de siaj longaj piedfingroj, kio nomigas la specion per altenativa nomo. Ekzistas dokumentado de kelkaj individuoj uzantaj unu piedon por movi akvon, verŝajne por allogi predon al la akvosurfaco, simila al la konduto de Armita vanelo kaj Spronvanelo. Ĝi regule manĝas sole; tamen, en la seka sezono birdoj povas kolektiĝi en familiaj grupoj aŭ pli grandaj grupoj de 10 ĝis 20, kaj iam oni registris grupon de proksimume 80 birdoj en Malavio. Manĝantaj vaneloj povas sekvi spronflugilajn anserojn kiam la anseroj elradikigas mortan vegetaĵaron kaj ĝenas akvajn senvertebrulojn.) de najbaraj vaneloj. Ambaŭ seksoj partoprenas en la kovado de ovoj en la nesto, teritoria defendo kaj gepatra prizorgado de idoj. Idoj estas feroce defenditaj de la gepatroj kontraŭ birdaj predantoj inkluzive de afrikaj fiŝagloj, cirkuoj kaj centropoj. Konstantaj alarmvokoj kaj svingaj atakoj estas uzataj kiel intensaj kontraŭpredantaj respondoj, same kiel eskapaj flugoj dum kiuj birdoj flugas kaj ŝvebas super akvo.

Inoj de Grandbeka vanelo demetas 1–4 brunajn aŭ oliv-kolorajn ovojn kun malhelaj markoj kaj kovas ilin dum 27–30 tagoj. Idoj estas frumaturaj, forlasas la neston nur kelkajn horojn post eloviĝo, kaj elnestiĝas proksimume du monatojn post eloviĝo. Idoj regule restas kun gepatroj pliajn 1–2 monatojn post elnestiĝo. Gepatra konduto, kiel viglado kaj prizorgado de idoj, reduktas la manĝotempon de plenkreskuloj dum la reprodukta sezono.

Reproduktado okazas la tutan jaron tra la totala teritorio. En centra Afriko, ovodemetado okazas de decembro ĝis marto, dum en orienta Afriko de Ugando ĝis nordorienta Sudafriko demetado gamas de junio ĝis novembro.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Long-toed lapwing - Speciteksto en *The Atlas of Southern African Birds*
* "Long-toed lapwing media". *Internet Bird Collection*.
* Long-toed lapwing photo gallery  at VIREO (Drexel University)
* Observations of long-toed lapwings en iNaturalist
* Voĉo en Xeno-Canto
* BirdLife por *Vanellus crassirostris*
* "*Vanellus crassirostris"*. *Avibase*.

Kategorio:Migrantaj birdoj
Kategorio:Vanellus
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Ĥaradriedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko