open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vrbové

**Vrbové,** hungare **Verbó** estas urbo en Slovakio, en Regiono Trnava, en Distrikto Piešťany.
250ra|eta|maldekstra|Templo om. al St. Marteno en Vrbové

## Situo 
Vrbove situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, fine de fervojo el urbo Piešťany, kiu troviĝas 10 km de tie ĉi. Helpe de digo oni faris artefaritan lagon ĉe la rojo.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1113. Ĝi iĝis kampurbo en la 14-a jarcento. Gotika preĝejo konstruiĝis en 1397. La turkoj en 1599 detruis la urbon. En la 18-a jarcento judoj alvenis, sinagogo konstruiĝis en 1883. En 1910 en la vilaĝo loĝis 4808 da loĝantoj (3711 slovakoj, 727 germanoj, 345 hungaroj). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nové Mesto nad Váhom. Poste la urbo apartenis al Ĉeĥo-Slovakio, inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1942 la judoj estis deportitaj. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj al Germanio, la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en la urbo 6&nbsp;249 da homoj, (6171 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Gorazda
* sonorilturo oblikva
* katolika preĝejo omaĝe la Sankta Marteno
* luterana preĝejo de 1929
* baroka nobeldomo de Moric Benjovski el la 17-a jarcento

## Famuloj 
* Moric Benjovski (Maŭrico Benjovski) - naskiĝis la 20-a de septembro 1746 hungara soldato kaj aventuristo, reĝo de Madagaskaro
* hungara-slovaka arkitekto Iván Vydarény naskiĝis en la iama Verbó
* hungara trezormajstro Ferenc Szent-Iványi

## Ĝemelurboj 
*  Allstedt, Germanio
*  Spišské Podhradie, Slovakio
eta|maldekstra|250ra|Oblikva turo
250ra|eta|maldekstre|Nobeldomo de Benjovski en Vrbové
250ra|eta|Moderna preĝejo om. al St. Gorazda en Vrbové

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Piešťany
Oakland

**Oakland** estas urbo de la usona ŝtato Kalifornio. Ĝi estas la ĉefurbo de Kantono Alameda kaj situas oriente de la Golfo de San-Francisko.

Laŭ la oficiala statistiko de 2020 Oakland estas la 44-a plej loĝata urbo de Usono kaj la 8-a en Kalifornio. Laŭ la censo de 2000 ĝi estas, kune kun Long Beach (Kalifornio) la etne plej varia urbo de Usono; ĝiaj loĝantoj havas pli ol 150 gepatrajn lingvojn.

La flago de Oakland estas flava kun verda arbo (kverko) kaj la skribo "Oakland 1852".

## Vidindaĵoj 
* Amuzparko ''Children's Fairyland*

## Servoj 
Amazon Watch estas neprofitcela organizaĵo kiu laboras por protekti la pluvarbarojn kaj antaŭenigi la rajtojn de indiĝenaj popoloj en Amazonio, fondita en 1996 kaj havas ĉefsidejon en Oakland.

## Trafiko 
Oakland estas ligita al San-Francisko, aliflanke de la golfo, per la San-Franciska-Oaklanda Golfa Ponto (*San Francisco-Oakland Bay Bridge*, mallonge *Bay Bridge'' = Golfa Ponto). Al la insulo Alameda, en la golfo, ligas ĝin du tuneloj.

Fervojo BART iras, paralele al la Golfa Ponto, sub la golfo kaj servas la aglomeraĵon de Oakland per ok stacioj. De stacio "West Oakland", la unua oriente de la golfo, du linioj iras norden (al la centro de Oakland kaj plu), du sud-orienten (al la Flughaveno Oakland kaj plu).

## Ĝemelurboj 
*  Agadir, Maroko
*  Đà Nẵng, Vjetnamio
*  Dalian, Ĉinio
*  Fukuoka, Japanio
*  Funchal, Portugalio
*  Naĥodka, Rusio
*  Ocho Ríos, Jamajko
*  Sekondi-Takoradi, Ganao
*  Santiago de Cuba, Kubo
*  Port-de-Paix, Haitio
*  Kawasaki, Japanio
*  Foŝan, Ĉinio
*  Oakleigh, antaŭurbo de Melburno, Aŭstralio

## Referencoj 
alternative=Lake Merritt panorama|eta|center|777x777ra|Panoramia vido de la urbocentro je novembro 2008

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Kalifornio
Kategorio:Kantono Alameda
Kategorio:Oakland
Jan Chryzostom Pasek

**Jan Chryzostom Pasek** de blazono *Doliwa* (naskiĝis la 1636 jaro en Węgrzynowice ĉirkaŭ Rawa Mazowiecka, mortis la 1-an de aŭgusto 1701 jaro en Niedzieliska) estis pola verkisto, taglibristo.

## Vivo 
Pasek naskiĝis en Mazovio kie li edukiĝis en jezuita kolegio kaj poste li fariĝis soldato. Li batalis interalie sub gvido de hetmano Stefan Czarniecki. Tiel li dek jarojn batalis en la orienta Pollando (hodiaŭa Ukraino) kaj eĉ en Danio. Junaĝe li batalis en la milito kontraŭ Svisio sub la venkanta Czarniecki, poste li ankaŭ batalis ekzemple kontraŭ Hungaroj kaj Tataroj. Dum sia junaĝo li estis skandalisto procesanta multe en juĝejoj. Dum la ribelo (rokoŝ) de Jerzy Sebastian Lubomirski li estis fidela al la reĝo. De jaro 1667a li komencis vivi trankvile en sia nobeldomo en Smogorzów. Probable ĝuste tiam li komencis verki.
Parton de sia vivo Pasek travivis ĉirkaŭ Kielce en la vilaĝo Olszówka Stara. Lia patrino estis entombigita en Stopnica kaj probable en tiea klostro troviĝas la korpo de Jan Chryzostom Pasek.[eta|300px|dekstra|La pola rajdisto de [Rembrandt]]

## Memoraĵoj 
dekstra|150px|eta|maldekstra|Doliwa - blazono de Pasek
Pasek skribis jarlibrojn, kie en ĉiu jaro li notis siajn memoraĵojn. La memorlibroj ampleksas jarojn de 1656 ĝis 1695 tamen povas esti, ke li verkis ilin nur en la fino de sia vivo. Tiuj memoraĵoj estis longe perditaj kaj nur en 1836 oni ilin malkovris kaj presis.

La memorlibroj de Pasek estas unu el plej gravaj dokumentoj kaj literaturaj verkoj priskribantaj polajn Sarmatojn kaj Respublikon de Ambaŭ Nacioj. Malkovro de tiuj tekstoj estis granda sensacio por Poloj sub la okupacio de Rusio, Aŭstrio kaj Prusio. Oni eĉ dubis pri originaleco de ili sed ĝisfundaj esploroj konfirmis ĝin. La aŭtoro, kiu ja estis atestanto de sia epoko, priskribis la Pollandon de la reĝado de Johano Kazimiro Vasa, Michał Korybut Wiśniowiecki kaj Johano la 3-a Sobieski. En la memorlibroj aperas la bildo de la malnova pola kulturo - Sarmacio. La aŭtoro elmontras sian altan klerecon - la lingvo estas senerara, altstila malnova pola lingvo kun makaronismoj, do kun frazoj de latina aŭ aliaj lingvoj. La teksto ampleksas tre diversajn formojn kiel kantojn, humuraĵojn, rakontojn, paroladojn, leterojn kaj aliajn. Pasek kreis la bildon de Polo-Sarmato bone edukita kaj heroe batalanta por bono de la patrujo. Li priskribis la tre altan polan kulturon de bataloj kaj la simplan vivon. Tiuj fascinoj de la sarmata idealo fariĝis tuj la *"Sarmata epopeo"* precipe en 19-a jarcento. La taglibrojn de Pasek oni povas dividi al la periodo de soldata servado al Rzeczpospolita (1655-1666) kaj la vivo en nobela mastrumado (1667-1688. La skribaĵoj de Pasek estis tiel gravaj, ke ili fariĝis grava fonto de la pola kulturo por Adam Mickiewicz, Henryk Sienkiewicz aŭ Henryk Rzewuski. La eĥoj de lia *sarmata* lingvo kaj stilo de rakontado troviĝas eĉ en poeziaĵoj de Jerzy Harasymowicz. Nur Witold Gombrowicz rompis tiun senkritikan honorigon de *Taglibroj* kaj en Trans-Atlantyk li kreis parodion kontraŭ-sarmatan de ili.

## Vidu ankaŭ 
* Pola literaturo
* Sarmatoj
* Wacław Potocki
* Witold Gombrowicz

Pasek, Jan Chryzostom
Pasek, Jan Chryzostom
Oakland (apartigilo)

**Oakland** estas anglalingva loknomo (kverka lando), kiun portas multaj lokoj. Eble la plej konata estas la urbo Oakland en Kalifornio.

Aliaj lokoj nomataj Oakland estas:

En **Kanado**:

* Oakland (Brita Kolumbio)
* Oakland (Kantono Brant, Ontario)
* Oakland (Kantono Essex, Ontario)
* Oakland (Manitobo)
* Oakland (Nov-Skotio)

En **Usono**:

* Oakland (Alabamo)
* Oakland (Florido)
* Oakland (Ilinojo), en Kantono Coles
* Oakland (Kentukio)
* Oakland (Majno)
* Oakland (Marilando)
* Oakland (Miĉigano)
* Oakland (Misurio)
* Oakland (Nebrasko)
* Oakland (Nov-Ĵerzejo)
* Oakland (Oklahomo)
* Oakland (Oregono)
* Oakland (Pensilvanio)
* Oakland (Rod-Insulo)
* Oakland (Tenesio)
* Oakland (Viskonsino)
* Kantono Oakland (Miĉigano)
* Oakland Township (Minesoto)
* Oakland Township (Pensilvanio)
* Oakland Park (Florido)

Du ŝipoj de la usona mararmeo portis la nomon "USS *Oakland*".

En Anglio estas familioj, hoteloj, parkoj, kiuj portas la nomon, sed ne iom grandaj urboj.
Preĝejo Sankta Lucio (Essen)

[eta|450ra|Preĝejo Sankta Lucio en [Essen-Werden]]
La **preĝejo Sankta Lucio** en Essen estis katolika filia kirko de la benediktana monaĥejo en Werden, urboparto de Essen (Germanio) . Sub abato Werinbert komenciĝis la konstruado de la preĝejo en la jaro 995, kaj en 1063 la kolonja ĉefepiskopo Anno la 2-a konsekris ĝin. Komence ĝi estis simpla halokonstruaĵo, kiu ĉirkaŭ la jaro 1100 ricevis pli malaltajn flankajn navojn, kiujn ritme ŝanĝantaj kolonoj separis de la ĉefnavo.

Sekve de la sekularigo en 1803 oni uzis la domon ekde 1811 kiel grenstokejo kaj poste kiel loĝdomo, ĝis kiam oni forigis la enmetitajn intermurojn kaj enkonstruaĵojn ekde 1957. La rekonstruitan preĝejon oni denove konsekris en 1965.

En 1968 la skulptisto Elmar Hillebrand enmetis en la front- kaj dorsflankojn de la altaro po unu reliefon, en 1985 oni buntigis laŭ skizoj de *Egon Stratmann* (Hattingen, Ruhr) la internon de la preĝejo inkluzive la traboplafonon, parte sinapoge sur kolorhistoriaj fundamentoj. En la absido ankoraŭ troviĝas restoj de historiaj, figuraj elpentraĵoj.

En 1991 la domo ricevis bronzanportalon post malavara donaco.

Hodiaŭ en ĝi nur okazas porinfanaj kaj porlernantaj diservoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Monumento Luciopreĝejo (germanlingva)

Kategorio:Benediktanaj preĝejoj
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Essen
Čata

**Čata,** hungare **Csata** (en ambaŭ lingvoj ĉata) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice.

* Areo: 15 km²
* Supermara alteco: 132 m
* Loĝantaro: 1200
* Poŝtkodo: 935 63
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
Čata situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Hron, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Želiezovce-Štúrovo, fine estas fervojo al Šahy. Levice troviĝas 35 km-ojn for.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1386 en formo *"Chatha"*, tiam la kampoj apartenis al diversaj klostroj. Akvomuelejo funkciis en 1715 laŭ la rivero. La loĝantaro okupiĝis pri agrikulturo, vinkulturo. En 1910 loĝis en la vilaĝo 1776 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Bars, al distrikto de Léva, poste al Ĉeĥoslovakio. Okazis incendio en 1928. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1207 da homoj (828 hungaroj kaj 329 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1958
* vilaĝdomo kaj stacidomo el la 19-a jarcento
* monumentoj pri la 1-a mondmilito kaj pri aliĝo al Eŭropa Unio
* parko Elizabeta de 1896

## Famuloj 
En la iama Csata naskiĝis hungara aktoro Zsófia Csatai.

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Ella Olosz

**Ella OLOSZ GAZDÁNÉ** ; *edzina nomo Gazdáné* estis rumanuja hungara tekstilartistino naskita la 3-an de januaro 1937 en Teliu kaj mortinta en Covasna la 7-an de februaro 1993. Ŝi estis la edzino de arthistoriisto, sociografo József Gazda.

## Biografio 
La familio de Ella Olosz en 1940 translokiĝis en Kovásznan, en naskiĝurbon de ŝia patro. Ŝi lernis en Sfântu Gheorghe inter 1950–54 en fraŭlinmezlernejo. Inter 1955–61 ŝi finis la fakojn pri tekstilo kaj dekoracio en la *Belarta Altlernejo Ion Andreescu* en Kluĵo, kie ŝia klasestrino estis Mária Sarolta Ciupe, la pentradon instruis Sándor Mohy, la skulptadon Jenő Szervátiusz, la dekoracian desegnon László Debreczeni. En la teksadon enkondukis ŝin Judit Szentimrei. Post 1957 en la organizo de Scienca Akademio ŝi partoprenis la kolektvojaĝon en Sic, en rando orienta de Barcaság kaj en Baseno de Kaŝino. En 1960 ŝi vizitis la ĉangojn en Moldavio. Inter 1961–64 ŝi instruis en Aiud kaj poste ĝis 1990 en Covasna. Inter 1970 kaj 1979 ŝi studvojaĝis en Francujo, Italujo, Britujo, Hispanujo, Svislando, Okcident-Germanujo, Grekujo, Turkujo, Sirio, Egiptujo, Irako, Irano, Pakistano, Afganujo, Turkmenio, Uzbekio, Rusujo. Ekde marto de 1990 ŝi iĝis grafikredaktoro de revuo Az Ige.

## Bibliografio 
*Gazda József: *Gazdáné Olosz Ella*. Kriterion – Püski, 1994.

## Fonto 
*Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj 
*Portretfilmo 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj tekstilartistoj
Pohronský Ruskov

**Pohronský Ruskov,** hungare **Oroszka** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice. La slovakoj uzis historian nomon **Oroska**.
eta|dekstra|400px|Pohronský Ruskov situas en la plej griza regiono
* Areo: 9 km²
* Supermara alteco: 130 m
* Loĝantaro: 1260
* Poŝtkodo: 935 62
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La vilaĝo situas en valo, laŭ dekstra bordo de Hron, laŭ ĉefvojo Nové Zámky-Šahy, laŭ fervojo Levice-Šahy (tra ponto). Levice troviĝas 33 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1269 en formo *"Wruz"*, tiam la kampoj apartenis al abatejo. Longe la komunumo konsistis el 2 setlejoj: "Nobela Oroszi" kaj "Malgranda Oroszka". La loĝantaro okupiĝis pri agrikulturo, vinkulturo. En 1910 loĝis en la vilaĝo 724 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Bars, al distrikto de Léva, poste al Ĉeĥoslovakio. Iam la vilaĝo havis fabrikon pri sukero. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1326 da homoj (817 hungaroj kaj 478 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Rozaria Dipatrino de 1962, turo aldoniĝis en 2003
* muelejo de 1912, en 1973 renovigita

## Famuloj 
En la iama Oroszka naskiĝis:
* hungara aktoro Bálint Benkó
* hungara biokemiisto Mihály Hegedűs
* hungara operkantisto Gizella Goda.

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Umamo

eta|Tomatoj enhavas multe da umamaĵoj
**Umamo** (japane *umami*, ) estas la lasta malkovrita el la kvin bazaj gustoj sensataj pere de specialaj ricevĉeloj, kiuj troviĝas sur la langoj de homoj kaj bestoj. *Umami* estas japana vorto signifanta "bongusteco", kaj aplikiĝas al la senso de **saporhaveco**, specife al la sento de la natura aminoacido, glutamata acido, aŭ glutamatoj oftaj en viando, fromaĝo kaj aliaj protein-riĉaj manĝaĵoj. La ago de umam-ricevĉeloj klarigas, kial manĝaĵoj kun ununatria glutamo ofte gustas pli "verve".

Kategorio:Kuirarto
Kategorio:Gusto
Vaoj

La **vaoj** (memnomigo: **Ba rāog**; ĉine: 佤族, Wǎzú) estas unu el la 55 oficiale agnoskitaj malplimultoj de la Popolrespubliko Ĉinio. Laŭ la lasta censo en 2000 ili en Ĉinio estis 396.610 homoj. Ili vivas plejparte en Junano. Krome vaoj vivas en Mjanmao, precipe en la orienta Ŝan-ŝtato je la limo al Ĉinio kaj en la suda Ŝan-ŝtato je la limo al Tajlando. Oni taksas, ke en Mjanmao vivas 600.000 ĝis unu miliono da vaoj. Kiel ĉefurbo de la vaoj en Mjanmao estas konsiderata Panghsang.

Konatiĝis la vaoj per la United Wa State Army, separatista grupo en Mjanmao. Ekde armistico kun la militista registaro en Jangono (Ranguno) en 1989 la vaoj ĝuas aŭtonomion en la *Wa Special Region 2*, ankaŭ nomata Va-ŝtato.

La plej multaj vaoj estas animistoj. Sed ankaŭ ekzistas vaoj kun budhisma aŭ kristana kredo. Ĝis en la 1970-aj jaroj la vaoj estis fifamaj kiel kapĉasistoj, kiuj la kapojn de la mortigitoj enireje de siaj vilaĝoj alpikis sur palisoj. La brita koloniisma potenco neniam kapablis establi sin en la va-regionoj de Birmo.

## Eksteraj ligiloj 
* The Va ethnic minority (ĉina registara paĝo)
* Wa by Jinnah (anglalingve)

Kategorio:Etnoj en Ĉinio
Kategorio:Etnoj en Birmo
Malgranda Armenio

**Malgranda Armenio** (, ) estas landstrio ĉe aŭ iom sude de la bordo de la Nigra Maro, iam loĝata de armenoj. Ĝi en la plej vasta etendiĝo de la reĝlando Armenio en la jaro 66 antaŭ nia erao ne apartenis al la armena imperio de Tigrano la Granda, sed situis nordokcidente de ĝi. Oni ne konfuzu ĝin kun Kilikio aŭ la Armena reĝlando en Kilikio. Ĉefurbo de la regno estis *Nikopolis* ("venka urbo") en Armenio, proksime de la nuntempa turka urbo Suşehri.

En la jaro 77 Romio konkeris ĝin sub imperiestro Vespaziano kaj sekve integrigis ĝin al sia provinco *Cappadocia*.

## Vidu ankaŭ 
* Armenio
* Granda Armenio
* Armena genocido
* Historio de Armenio

Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Gbelce

eta|dekstra|280ra|Gbelce en la blua regiono
eta|dekstra|240ra|Gbelce en la blua distrikto
eta|dekstra|Preĝejo de Gbelce
**Gbelce,** hungare **Köbölkút** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Vác-Bratislavo. Štúrovo troviĝas 19 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1233. Post la turka erao alvenis ankaŭ germanoj. La loĝantaro okupiĝis pri agrikulturo, vinkulturo. Faris prosperon la grava fervojo inter la iama kaj funkcianta ĉefurbo Pozsony-Pest post 1850. En 1910 loĝis en la vilaĝo 2021 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al distrikto de Párkány, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 2311 da homoj (1718 hungaroj kaj 511 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Borrome Sankta Karlo de 1747
* tombeja kapelo omaĝe al Sankta Triunuo de 1780, interne skulptaĵo pri "Depreno de Jesuo desur kruco"
* kapelo omaĝe al Koro de Jesuo de 1898
* kapelo omaĝe al Dipatrino de 1855
* elvidejo ĉe protektata marĉo
* amfiteatro

## Famuloj 
* En la iama Köbölkút naskiĝis Sarolta Pécsiné Ács, hungara instruisto.
* En Gbelce naskiĝis Vladislav Rostoka, hungardevena grafikisto.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Strekov

**Strekov,** hungare **Kürt** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
eta|maldekstra|Preĝejo de Strekov

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Vác-Bratislavo. Nové Zámky troviĝas 20&nbsp;km-ojn, Komárno 32&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1075. Dum la mezepoko la komunumo havis preĝejon kaj vivis tie ermitoj. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Okazis incendio en 1733, tertremo en 1755. La loĝantaro okupiĝis pri agrikulturo, vinkulturo. Faris prosperon la grava fervojo inter la iama kaj funkcianta ĉefurbo Pozsony-Pest (urbo) post 1850. En 1891 loĝis en la vilaĝo 2508 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Komárom (reĝa departemento), al distrikto de "Udvard", poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 2233 da homoj (1983 hungaroj kaj 213 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Ĉiuj Sanktuloj de la 18-a jarcento, en 1929 trakonstruita
* romkatolika kapelo kaj pilgrimloko omaĝe al Dipatrino de 1857 en vilaĝparto Cigléd kun sankta puto kaj golgoto
* skulptaĵo de Stefano Majer kaj Dipatrino de 1816
* kruco de 1798, en aliaj lokoj similaj krucoj
* monumentoj pri miljaro kaj mondmilitoj

## Famuloj 
En la iama Kürt naskiĝis hungara monaĥo Villebald József Danczi.
eta|maldekstra|Kapelo de Strekov

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Monto Pissis

La vulkano **monto Pissis** () - en la provinco Rioĥo de Argentino havas altecon de 6795 metroj super la marnivelo kaj sekve estas la dua plej alta vulkano de la tero kaj la tria plej alta monto de Sudameriko. Ĝi unuafoje grimpiĝis dum la jaro 1937 fare de la poloj Stefan Osiecki kaj Jan Szczepanski. La vulkana masivo, kiu apartenas al la montaro Andoj, situas inter la argentinaj provincoj La Rioja kaj Catamarca, kaj havas kvin montopintojn: la plej alta nomatas *Pissis CAM (Club Andino Mendocino)*, la aliaj kvar estas *Gendarmería Nacional, Cardenal Samoré, UPAME* kaj *Ejército Argentino*.

Dum 1994 argentina fakularo per moderna satelita poziciiga tekniko mezuris altecon de la montopinto, laŭ kiu ĝi estus la plej alta vulkano de la tero, antaŭ la "konkuranto" Ojos del Salado. Tiuj mezuroj tamen dum la sekvaj jaroj montriĝis neripeteblaj kaj sekve eraraj, tial ke la monto plejverŝajne restas "nur" la dua plej granda tera vulkano.

Baza punkto por montogrimpoj estas la argentinaj urbetoj *Tinogasta* kaj *Fiambalá*. La monto situas tre izolite kaj la baza kampadejo por lia grimpo plej bone atingeblas per aŭto taŭga por malstrata tereno. Sekve ĝi relative malofte grimpiĝas.

## Eksteraj ligiloj 
* hispanlingva paĝo pri la monto Pissis 
* anglalingva paĝo pri la monto
* dua anglalingva paĝo pri ĝi

Kategorio:Montoj en Sudameriko
Kategorio:Montoj en Argentino
Kategorio:Andoj
Kategorio:Vulkanoj en Argentino
Kategorio:Plej altaj punktoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 6000 kaj 6999 m
Nagaoj

eta|Yimchungur (Yimchungru) tribo
La **Nagaoj** estas kolektivnocio por etnoj en la nordoriento de la hindia subkontinento.

## Deveno 
La ĉefa loĝregiono de la nagaaj triboj situas oriente de Asamo kaj etendiĝas ĝis la nordoriento de Mjanmao. La barata parto de diu regiono en 1962 farigsis federacia ŝtato Nagalando.

## Vivmaniero 
Multaj nagatriboj antaŭe praktikis kapĉasadon kaj vivis precipe de agrikulturo kaj bestbredado.

La triboj de la nagaoj subdividas sin je pli ol 26 unuopaj klanoj, ekzemple la ao-nagaoj, angami-nagaoj, sumi-nagaoj kaj pliaj. Ĉiu el tiuj klanoj disponas pri plej ofte tute aparta lingvo. Kelkaj klanoj, ekzemple la ĉakesang-nagaoj, parolas eĉ ene de sia komunumo du diversajn lingvojn.

La nagaaj lingvoj apartenas al la ĉino-tibeta lingvaro, al kiu apartenas inter aliaj ankaŭ la birma lingvo. Kiel komercan lingvon la nagaoj plej ofte uzas kreolan lingvon, kiu baziĝas sur la asama lingvo kaj en la angla nomiĝas *nagamese* ("nagaa lingvo").

## La nocio naga 
De kie originas la vorto naga, dum longa tempo estis disputata. Ekzistis diversaj teorioj. Unu el ili diris, ke naga signifas "nuda", aliaj supozis ligon al la sanskrita vorto serpento. Hodiaŭ oni eliras de tio, ke la vorto *naga* deriviĝas el la birma *na ka*, kio signifas "trapikita orelo". Fakte multaj nagatriboj havis trapikitajn orelojn, kiuj dum ritaj dancoj estis ornamitaj per kotonfaskoj.

## Vidu ankaŭ 
* Indiĝenaj etnoj de Azio
* Nagalando

## Eksteraj ligiloj 
* Projekta retpaĝo de la ekspoziciprojekto "Naga" de la Völkerkundemuseum der Universität Zürich (Etnologia muzeo de la universitato Zuriko
* Oficiala paĝo de la barata federacia ŝtato Nagalando 

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Barato
Kategorio:Etnologio
Ojos del Salado

La vulkano '''''' en Argentino havas altecon de 6893 metroj super la marnivelo kaj sekve estas la plej alta vulkano de la tero kaj la dua plej alta monto de Sudameriko. Ĝi unuafoje grimpiĝis dum la jaro 1937 fare de la poloj Justyn Wojsznis kaj Jan Szczepanski. La vulkano estas parto de la montaro Andoj kaj situas vaste videble en Atakama-Dezerto, lime inter la ŝtatoj Argentino kaj Ĉilio.

Ĝi konsideriĝas ne plu aktiva vulkano, ĉar ekde jarcentoj ne plu dokumentiĝis vulkanaj erupcioj. Tamen ripete observiĝis elvenoj de subteraj gasoj, ekzemple dum 1937 kaj 1956, kaj la 14-an de novembro 1994.

Sur la montopinto, kiu pro la alteco kaj ekstremaj temperaturoj nur grimpeblas fare de spertaj montogrimpistoj, troviĝas arkeologiaj spuroj de prahistoriaj ofero-sanktejoj. Oni supozas, ke la inkaoj uzis la montopinton por ritaj oferoj.

## Eksteraj ligiloj 
* hispanlingva paĝo pri la monto Pissis 
* anglalingva paĝo pri la monto

Kategorio:Montoj en Sudameriko
Kategorio:Montoj en Argentino
Kategorio:Montoj en Ĉilio
Kategorio:Plej altaj punktoj
Kategorio:Andoj
Kategorio:Vulkanoj en Argentino
Kategorio:Montoj kun alteco inter 6000 kaj 6999 m
Kategorio:Vulkanoj en Ĉilio
Červená (Jetětice)

:*Tiu ĉi artikolo temas pri parto de municipo Jetětice. Pri pereinta municipo temas artikolo Červená nad Vltavou (pereinta vilaĝo).*

**Červená** (antaŭe ankaŭ *Červená nad Vltavou*) estas konata kabana ripozloko en Ĉeĥio. Ĝi situas en Sudbohemia regiono, distrikto Písek, en alteco 346 m s.m., apud origina samnoma vilaĝo, subakvigita post konstruo de valbaraĵo Orlík sur la rivero Vltava. Vivas ĉi tie  ().

La origina vilaĝo apartenis ekde sia fondo al monaĥejo en Milevsko, ekde 1420 al la burgo Zvíkov. Valora romanika preĝejo de Sankta Bartolomeo (nomita **„Ruĝa preĝejo“**, laŭ koloro de uzita konstruŝtono) estis antaŭ subakvigo transportita kaj rekonstruita en kabanaro Červená II (ĉ. 4&nbsp;km for laŭlonge de la riverfluo).
Nemalproksime al Červená transigas la riveron Vltava **fervoja ponto** el 1889, siatempe la dua plej granda tiuspeca ponto en Aŭstrio-Hungario.

En Červená okazigis **somerajn Esperanto-tendarojn** Esperanto-klubo La Ponto el proksima urbo Písek.

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1190.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Fervoja ponto trans Vultavo el la jaroj 1886–1889
* Fervoja stacidomo Červená nad Vltavou sur fervojlinio Tábor–Ražice.

## Pluaj fotoj 

Zeleznicni most (Jetetice).jpg|Fervoja ponto trans Vultavo el la jaroj 1886–1889
Cervena prejezd.jpg|Traknivela pasejo
Cervena nadrazi.jpg|Fervoja stacidomo
Červená (Jetětice) - okres Písek 08.JPG|Refreŝigeja centro Vltava
Jetětické Samoty okres Písek 01.JPG|Kapelo de Virgulino Maria de Lourdes
Jetětické Samoty (okres Písek) (2).jpg|Monumento de Karel Šebek

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Písek
Kategorio:Jetětice
Kategorio:Setlejoj en Tabora montetaro
Kategorio:Setlejoj sur Vultavo
Novaj historiistoj

La **Novaj historiistoj** estas grupo da israelaj historiistoj kiuj reesploris la historion de Israelo, precipe la naskiĝon de la ŝtato.

Menciindas interalie Benny Morris, Ilan Pappé, Avi Shlaim, Tom Segev, Shlomo Sand kaj antaŭe Simha Flapan. Oni taksas ilin kiel postcionistaj.

Iliajn verkojn ili publikigis ekde la fino de la 1980-aj jaroj post malfermo de la israelaj kaj britaj arĥivoj pri eventoj de 1948 (Arab-israela milito de 1948).

Kategorio:Historio de Israelo
Cerva fosaĵo (Praga burgo)

eta|Mapo de 1791 (okcidento estas supre)
La **Cerva fosaĵo** (ĉeĥe *Jelení příkop*) estas natura profundaĵo inter la Praga burgo kaj la reĝina ĝardeno (*Královská zahrada*); ĝi etendiĝas je 8 ha, de strato *U Brusnice* okcidente ĝis la granda kurbiĝo de strato *Chotkovy* oriente. Trafluas ĝin rojo *Brusnice*.

La fosaĵon meze transpontumas Prašný most (Pulva ponto), kiu iras en la duan korton de la burgo. Je ĝia orienta fino staras Letohrádek královny Anny (Somera palaco de reĝino Anna).

Kategorio:Praga burgo
Kategorio:Ĝardenoj en Ĉeĥio
Kategorio:Valoj en Ĉeĥio
Ongeoj

La **ongeoj** estas etno sur la Andamanoj.

Ĝis la inundkatastrofo en sudorientazio la komunumo de la ongeoj havis 98 membrojn, kiuj vivas sur la insulo Malgranda Andamano (Little Andaman). Minimume 73 transvivis la inundon.

La ongeoj estas malgrandaj, tre malhelhaŭtaj kaj mallongharaj (negritoj). Tradicie ili vivas kiel ĉasistoj-kolektistoj en la tropikaj pluvarbaroj. Per sago kaj arko ili ĉasas aprojn, reptiliojn kaj birdojn. Per retoj ili kaptas fiŝojn, kankrojn kaj salikokojn en la malprofunda akvo de la riveroj kaj en la bordproksima maro. Krom tio ili kolektas fruktojn kaj aliajn plantopartojn.

La ongeoj el la tri postvivantaj etnoj de la praloĝantoj de la Andamanoj havas la plej multan kontakton al la enmigrintoj el Barato, kio ilin pli endanĝerigas ol ilin helpas.

La ongeoj parolas propran lingvon, kiu parencas kun la lingvoj de la aliaj indiĝenaj popoloj de la Andamanoj.

## Vidu ankaŭ 
* Sentinelanoj
* Ĝarvoj
* Indiĝenaj etnoj en Azio

## Eksteraj ligiloj 
* anglalingva artikolo pri la ongeoj 

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Barato
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Andamanoj
Kantono McDuffie

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono McDuffie** (angle *McDuffie County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 18-a de oktobro, 1870. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 21 231 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 21 743. La kantona ĉefurbo estas Thomson.

McDuffie (Georgio), Kantono
Prezidanto de Urugvajo

Jen **listo de prezidantoj de Urugvajo**. Laŭ la konstitucio de Urugvajo, la lando estas demokratia, jurŝtata prezidenta respubliko. La prezidento – kiu samtempe estas la ĉefministro – havas fortan pozicion, lian veton povas la parlamento superi per 3/5-plimulto. Li nomumas membrojn de la registaro, kaj li kaj la vicprezidento estas elektita rekte de la popolo. La oficperiodo estas 5 jaroj kaj oni ne povas dufoje kandidati rekte post sia oficperiodo.

Inter la 25-a de aŭgusto 1825 ĝis 24-a de oktobro 1830, la hodiaŭa Urugvajo estis *Provincia Oriental del Río de la Plata* (*Provincia de Montevideo*) parto de Provincias Unidas del Río de la Plata kaj estis regita de guberniestro.

Manuel Oribe (1843-1851) kaj Luis Lamas (1855) estis kontraŭprezidentoj.

Ĝis nun mortis dum la ofica periodo kvar prezidantoj (Venancio Flores, Juan Lindolfo Cuestas, Tomás Berreta, Óscar Diego Gestido), la unua du estis murdita. La vicprezidanta ofico estis enkondukita en 1934.

## Listo de guberniestroj de Provincia Oriental del Río de la Plata 
## Listo de prezidantoj de Urugvajo 
### 1830 - 1876: Periodo de la interna milito 
### 1876 - 1890: Epoko de la militista diktaturo 
Dum tio epoko, la registaro apogis la ekonomion, elkonstuon de la infrastrukturo, edukadon kaj dividon de la ŝtato kaj religio.

### 1890 - 1931: transiro al nova epoko 
Tiun epokon karakterizis internacia, nacia ekonomia kresko, elkonstruo de sociala ŝtato fare de José Batlle y Ordóñez, fondinto de t.n. Batllismo.

### 1931 - 1943: epoko de la diktatorecaj registaroj 
Post morto de Batlle kaj la ekonomia krizo de 1929, prezidento Gabriel Terra deklaris sin al diktatoro. Ĝeneralaj elektoj okazis nur en 1938 – unuafoje ankaŭ kun partopreno kun virinoj. Dum la dua mondmilito, Urugvajo apogis la aliancanojn.

### 1943 - 1959: postmilita periodo 
Reveno al sociala ŝtato, floro de la ekonomio.

### 1959 - 1973: Subenfalo de la demokratio 
Ekde 1959 okazis ekonomia krizo pro malmendo de la agrikulturaj produktoj (amasa senlaboreco, inflacio, sinko de la vivnivelo). Pro la internaj problemoj, oni restarigis la prezidentan sistemon kaj ekde 1968 okazis forprenio de la civilaj rajtoj.

### 1973 - 1985: militista diktaturo 
Denova ekonomia krizo kun granda inflacio kaŭzis ĝeneralan strikon la, kiun la registaro perforte disbatis la 11-an de julio. Sekvis diktaturo.

### 1985 - hodiaŭ: reveno al la demokratio
Rodan-Glaĉero

[eta|300ra|dekstre|Rodan-Glaĉero en la jaro [1900]]
La **Rodan-Glaĉero** (en la germana: **Rohnegletscher**, en la franca: **Glacier du Rhône**, valeza dialekto de la alemana lingvo ankaŭ: **Rottengletscher**) estas glaĉero en komunumo Obergoms en la Kantono Valezo, Svislando, sub la montpasejo Furka. Ĝi estas la fonto de la rivero Rodano. La glaĉero havas longecon de 10 km, mezan larĝecon de 1 km kaj kovras areon de 17 km² per glacio.

## Glaciepoko 
Dum la lasta glaciepoko la Rodan-Glaĉero estis la plej giganta glaĉero de la Alpoj. Ĝi estis ligita kun ĉiuj hodiaŭaj valezaj glaĉeroj, havis dikecon de 2000 metroj, plenigis la tutan Kantonon Valezo kaj atingis la hodiaŭan urbon Ĝenevo. La nuna Lemano estas restaĵo de la iama glaciepoka gigantglaĉero. La nuna Rodan-Glaĉero estas nur mizera resto, kaj ĝia kompleta forfandiĝo pro la tutmonda varmiĝo nur demando de kelkaj jaroj.

## Turismo 
Ĉar la Rodan-Glaĉero situas ĉe la pasejvojo tra la Furka-Montpasejo, ĝi estas tre facile alirebla. De la viktoria *Hotelo Rodan-Glaĉero* tre facile alireblas la glaĉero, kaj ekzistas glaĉerkaverno, kiu viziteblas. Apud la hotelo troviĝas poŝtaŭto-haltejo. La glaĉerkavernon oni tradicie utiligis for konservi bieron malvarme, kaj en la 19-a jarcento oni tie ankaŭ ekspluatis glacion por la regionaj gastejoj. Pro la rapida retiriĝo de la glaĉero estiĝis tuta serio da novaj lagoj kaj la pejzaĝo estas kvazaŭ vivanta kaj havas ĉiu-tage alian aspekton.

## Vidu ankaŭ 
* Rivero Rodano

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo pri la Rodan-Glaĉero en germana lingvo

Kategorio:Glaĉeroj en Eŭropo
Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Kategorio:Rodano
De Ronde Venen

Dosiero:Loudspeaker.svg**De Ronde Venen** ()
estas municipo en la nordokcidenta parto de la nederlanda provinco Utrecht.

La komunumo havis 34 417 loĝantojn je la 1-a de julio 2006 kaj havas areon de 84,84 km² (de kiu 27,30&nbsp;km² estas akvo).

Mijdrecht estas la plej granda urbo kaj ĉefurbo de la municipo.
Ĝarvoj

La **ĝarvoj** estas etno sur la Andamanoj. Hodiaŭ vivas ankoraŭ nur proksimume du cent ĝarvoj, precipe en la sudo de la Andamanoj.

La ĝarvoj estas malaltstaturaj, tre malhelhaŭtaj kaj krispharaj kaj estas nombrataj al la "negritoj". Tradicie ili vivas kiel ĉasistoj-kolektistoj en la tropikaj pluvarbaroj. Ili ĉasas per sago kaj arko aprojn, reptiliojn kaj birdojn. Per retoj ili kaptas fiŝojn, kankrojn kaj salikokojn en la malprofunda akvo de la riveroj kaj la bordoproksima maro. Krome ili kolektas fruktojn kaj aliajn plantopartojn. Tiun tradician vivmanieron ili konservas plu ankaŭ hodiaŭ.

La ĝarvoj parolas propran lingvon, kiu parencas kun la andamanaj lingvoj de la indiĝenaj popoloj de la Andamanoj. *Ĝarvoj* estas fremdnomigo, kiu en la formortinta aka-bea lingvo signifas "fremduloj"; oni ne scias la memnomigon, sed ĝi eble estas simile al "onge" - la nomo kiun uzas iliaj plej proksimaj parencoj, la Ongeoj. Ĝi signifas "malamikojn" en la formortinta lingvo Aka-Bea.

Post la konstruado de transvetur-linio tra ilia teritorio en la jaro 1989 la ĝarvoj pli intense serĉis kontakton kun la enmigrinta plimulta loĝantaro de la Andamanoj. Sed tiuj kontaktoj kaŭzis sanecoproblemojn ĉe la ĝarvoj kaj kulturajn konfliktojn ambaŭflanke. En 1999 kaj 2000 ekzemple ekestis morbil-epidemioj inter la ĝarvoj.

## Vidu ankaŭ 
* Sentinelanoj 
* Ongeoj
* Indiĝenaj etnoj en Azio

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri la ĝarvoj  (anglalingva)
* Artikolo pri la Andaman Trunk Road  (anglalingva)
* Survival International pri la ĝarvoj  (anglalingva)
* Pri debato "ĉeffluigi" la ĝarvojn (en Esperanto)

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Barato
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Andamanoj
Wildhaus (montpasejo)

La **Montpasejo Wildhaus** estas montpasejo en la Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi estas la akvodislimo inter la Rejnvalo kaj la rivero Turo en Togenburgo. La akvodislimo troviĝas je alto de 1090 m super la marnivelo meze en la centro de la iama komunumo Wildhaus, kiu nun estas parto de la nova komunumo Wildhaus-Malnov-Sankt-Johano. Proksime de la akvodislimo troviĝas ankaŭ malgranda lageto, kiu somere invitas al banado kaj vintre al glitŝuado.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150ra|Pasejkulmino kaj vilaĝocentro de Wildhaus
Tra la pasejo kondukas poŝtaŭtobuslinio de Nesslaŭ, kie troviĝas la finhaltejo de la Svisaj Sudorient-Fervojoj, al Buchs SG. Komence de la 20-a jarcento ekzistis projekto konstrui fervoj-linion de Wil SG tra Wattwil super la Montpasejo Wildhaus ĝis Buchs SG kun la vizio, ke Wattwil iam troviĝos en centro de transalpa fervojlinio de Konstanco tra Koiro ĝis Milano. Tiuj projektoj tamen neniam realiĝis. Kiam la trajnlinio atingis Neslaŭon, ne plu estis financaj rimedoj je dispono, kaj la eksplodo de la unua mondmilito definitive signifis la finon de la revoj de la viktorina epoko.

## Historio 
En frua tempo romanĉaj setlantoj utiligis la paŝtejojn en la Supra Togenburgo kaj sekve la pasejon de Wildhaus. Pri tio atestas multaj romanĉlingvaj loknomoj kiel ekzemple Iltios. Kiam la unua vojo tra la pasejo estis konstruita, ne estas konate; dokumentite estas, ke en la jaro 1200 la Sinjoroj de Sax konstruis la kastelon Wildenburg, kiu donis sian nomon al Wildhaus kaj al la montpasejo, por sekurigi la pasejvojon.

## Vidu ankaŭ 
* Wildhaus

## Eksteraj ligiloj 
* *Oficiala retejo de la komunumo Wildhaus

Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Alpoj
Mundaoj

La **mundaoj** estas indiĝena etno en Barato. Ili devenas el la regiono Ĝarkando (Jharkhand), sed vivas ankaŭ en la federaciaj ŝtatoj Biharo, Okcident-Bengalo, Ĉhatisgaro (Chhattisgarh) kaj Oriso kaj en partoj de Bangladeŝo. La mundaa lingvo apartenas al la munda-lingvaro kiu estas nomata laŭ tiu etno.

## Religio 
La mundaoj havas propran naturreligion nomatan *sarna*. Ili kredas je plej alta estaĵo nomata *Sing Bonga* (kiu signifas *Sun-dio*). Proksimume kvarono de la mundaoj sukcese missiiĝis kaj konvertiĝis al la kristanismo.

## Eksteraj ligiloj 
* Sarna - A case study in religion  Pri la religio de la mundaoj (anglalingva)

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Barato
Kategorio:Etnoj en Bangladeŝo
Kategorio:Etnologio
Garooj

La **garooj** estas etno en la barata federacia ŝtato Meghalajo (Meghalaya) kaj en la bangladeŝa distrikto Majmansingo ((Maimansingh). La popolo mem nomas sin **Achik**.

La garooj havas kiel socistrukturon la matriarkecon. Ili loĝas por protekti sin kontraŭ malamikoj en arbodomoj. La infangeedzigo estas kutima. La garoa lingvo apartenas al la Bodo-lingvobranĉo de la ĉinotibetaj lingvoj. La garooj ne posedas skribon. Kutimoj, tradicioj kaj kredo estas buŝe transdonataj.

## Eksteraj ligiloj 
* La kulturo de la garooj  (anglalingva)

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Barato
Kategorio:Etnoj en Bangladeŝo
Kategorio:Etnologio
Fajuoj

**Fajuoj** (transskribo de angla *Fayu*; ) estas indiĝena popolo de proksimume 1&nbsp;400 homoj en Okcidenta Nov-Gvineo, Indonezio, kiu konsistas el kvar subgrupoj: la sefojdioj (*Sefoidi*), la tearioj (*Tearü*), la ijarikoj (*Iyarike*) kaj la tigreoj (*Tigre*). Laŭ *Ethnologue*, *Sehudate* estas kvina subgupo. La fajuoj vivas en la regiono Okcidenta Papuo, inter la riveroj Klihi Ano kaj Didiund Rouffaer.

La ĉasistoj-kolektistoj-kulturo de la fajuoj konas ŝtonhakilojn, sagojn kaj arkojn. Agro- kaj ĝardenkultivadon ili ne konas. Ili ordinare estas endogamiaj kaj konas la leviraton.  al proksimume 400 homoj. En 2012, tamen, ekzistis laŭ SIL ĉirkaŭ 1&nbsp;400 parolantoj de la fajua lingvo. La religioj de la grupoj estas tradiciaj religioj, kaj nun grandparte specoj de kristanismo

## Fontoj 
## Literaturo 
* Sabine Kuegler: *Dschungelkind*. München 2005, ISBN 3-426-27361-6
* Sabine Kuegler: *Ruf des Dschungels*. München 2006, ISBN 3-426-27393-4

## Vidu ankaŭ 
* Asmatoj, Danioj – aliaj indiĝenaj etnoj en Okcidenta Nov-Gvineo
* Sabine Kuegler – ŝiaj libroj konatigis la fajuojn internacie

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Indonezio
Kategorio:Etnoj en Oceanio
Kategorio:Melanezio
Flughaveno Oakland San Francisco Bay

La **Internacia Flughaveno Oakland San Francisco Bay** () situas sude de Oakland oriente en la Golfo de San-Francisko.

Ĝi estas unu el tri internaciaj flughavenoj en la golfa areo kaj ofertas flugojn al multaj celoj en Usono, Meksiko kaj El Salvador. Precipe pro la forta uzo fare de flugkompanio Southwest Airlines ĝi estas ŝatata konkurenco al la Internacia Flughaveno San-Francisko. Ĝin preferas malmultekostaj flugkompanioj. En 2006 14,4 milionoj da pasaĝeroj uzis la flughavenon, en 2007 eĉ iom pli.

Ĝis 2009 devos kompletiĝi vastiga programo, kiu kostas 1,4 miliardojn da dolaroj. Jam ĝi aldonis kvin pordojn al la dua pasaĝerejo; fine ĝi renovigos la unuan kaj aldonos al ĝi sep novajn pordojn.

Kvankam fervojo BART havas "flughavenan" stacion (*Coliseum/Oakland Airport*), ĝi estas iom for de la flughaveno; necesas uzi buson por atingi ĝin. Ekde 2014, aŭtomata gvida trajno ligas la stacion kaj la flughavenon. Pasas ok minutoj por rajdi la trajnon.

## Eksteraj ligiloj 
* Flughavena retejo 

## Referencoj 
Oakland
Kategorio:Kalifornio
Kategorio:Oakland
Sentinelanoj

La **sentinelanoj** loĝas en la Nord-Sentinela Insulo, kiu apartenas al la insulgrupo de la Andamanoj en la barata unioteritorio Andamanoj kaj Nikobaroj.

La indiĝena etno sentinelezoj apartenas al homtipo, kiun oni ofte nomas negrito. Ilia ekzakta nombro estas nekonata. Taksoj parolas pri 50 ĝis 400 homoj, sed tiuj nombroj ne havas konkretan statistikan bazon. 

En la pasinteco plurfoje okazis provoj, daŭre kontakti la sentinelezojn, sed ili ne kondukis al permanenta sukceso. La anglo M.V.Portman en 1880 unuafoje albordiĝis sur la insulo, sed ties loĝantoj fuĝis en la ĝangalon. Li deportis kelkajn plenkreskulojn, sed ili post kelkaj tagoj malsaniĝis kaj mortis. Deportitajn infanojn oni retransportis kun donacoj. Poste oni plu nur ĉirkaŭveturis la insulon kaj filmis el la distanco, kiel ekzemple Heinrich Harrer kaj la hindo Singh Raghubir, kiu en 1975 produktis sensacian fotoserion. Oni provis antaŭ ĉio per donacoj, kiel ekzemple kokosnuksoj, konstrui komunikadon. Tiujn provojn oni ĉesis en 1997. Speciala malfacilaĵo konsistas en la interkompreniĝo, ĉar eĉ la plej proksime situantaj najbaraj etnoj, kiel ekzemple la ongeoj, kiuj povus servi kiel ligilo, ne plu posedas sufiĉe da komuna vortprovizo por interkompreniĝo. Hodiaŭ la sentinelezoj reagas al ĉiu provo ekkontakti ilin per salvo de verdire danĝeraj sagoj. Post la cunamo sekve de la submara tertremo la 26-an de decembro 2004 antaŭ Sumatro vehementa sagohajlo al helikoptero estis la unua vivosigno post la katastrofo.

La barata registaro alproprigis al si ekde malmultaj jaroj politikon, al neniu plu permesi ŝiri la sentinelezojn el ilia memelektita izoliteco.

## Vidu ankaŭ 
* Ongeoj
* Ĝarvoj
* Andamananoj

## Literaturo 
* Raghubir Singh:*The Last Andaman islanders*. National Geographic Magazine 148(1):32-37. 1975
* Raghubir Singh: *Der Kampf ums Überleben.* GEO Erstausgabe: S. 8-24.

## Eksteraj ligiloj 
* anglalingva artikolo pri la sentinelezoj 

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Barato
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Andamanoj
Malgranda vojkurulo

La **Malgranda vojkurulo**, *Geococcyx velox*, estas malgranda, longkrura birdo de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome *Cuculiformes*, kiuj inkludas ankaŭ la kukolojn, la aniojn, la centropojn kaj la hoacinon. Ĝi estas unu el la du vojkuruloj, membroj de la genro *Geococcyx*, dum la alia estas la Granda vojkurulo.

La **Malgranda vojkurulo** aspektas kiel la Granda vojkurulo (*Geococcyx californiana*) laŭ kutimaro kaj aspekto, tio estas svelta kun arbusteca kresto kaj malhela beko. Ĝi havas longan malhelan voston, malhelbrunajn kapon kaj dorson (ege fajnstriitaj je blanko), kaj ĝi estas pala ĉe antaŭa kolo kaj en ventro. Vojkuruloj havas kvar fingrojn ĉiupiede: du antaŭen kaj du malantaŭen. Ili montras blankan longan strion malantaŭ la okulo al la nuko. Sed tiu ĉi estas pli malgranda (46 cm longa, 10 cm malpli ol la granda) kaj havas ege pli mallongan bekon.

La reprodukta teritorio estas en sudokcidenta Meksiko, kaj norden al la okcidenta flanko de la Okcidenta Patrinmontaro; ankaŭ en norda Centrameriko, ĝis Nikaragvo, kaj en disa teritorio en norda Jukatano. Ili loĝas en dezertoj kaj arbustaj areoj.

Li kuregas rapidege (ĝis 24 km h), de kie venas la specifa nomo *G. velox*, ĉar *velox* signifas rapida en la latina. La specio helpas sin per sia longega vosto kiel direktilo dum ĝi kuregas surgrunde. Ili manĝas ĉion, ĉefe bestetojn kaptitajn surgrunde: insektojn, lacertojn, serpentojn, skorpiojn, etajn ronĝulojn kaj kelkajn etajn birdojn, tiel kiel grajnojn kaj semojn. Pro tio ili facile adpatiĝas al sekaj kaj malfacilaj habitatoj.

Ili konstruas nestojn el branĉetoj kaj bastonetoj en arbusto aŭ malalta arbo, kie la ino demetas 2 ĝis 6 ovojn. Eloviĝo okazas post 20 tagoj.

## Referencoj 
*  Ne minacata

## Eksteraj ligiloj 
* Photo-(bird running-HIGH RES); Article "Birds of Honduras"
* Fotaro de la **Malgranda vojkurulo**   VIREO

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Arnaldo Silveira

La futbalisto **Arnaldo SILVEIRA** estis la unua idolo de la brazila futbala teamo Santos Futebol Clube, la sama klubo kie 44 jarojn poste ekludis Pelé, en la urbo Santos. Li faris la historian unuan golon de la teamo en oficiala maĉo kontraŭ Santos Atlhetic Club (Clube dos Ingleses).

Poste, ekde 1919, li partoprenis en la brazila nacia teamo, kiu venkis la sudamerikon ĉampionecon.

## Fontoj 
*"Mini-Enciclopédia do Futebol Brasileiro" : Lance Editorial
*"Série Grandes Clubes - SANTOS" : Areté Editorial

Silveira, Arnaldo
Stein-Glaĉero

[eta|300ra|La Stein-Glaĉero vidita de la [Sustenpasejo]]
La **Stein-Glaĉero** (germane **Steingletscher**) estas glaĉero en Kantono Berno, Svislando.

## Geografio 
Ĝi havas longecon de proksimume 4,3&nbsp;km kaj kovras areon de 8&nbsp;km². La Stein-Glaĉero situas okcidente de la Sustenpasejo. Ĝi naskiĝas sur la montdorso inter Gwächterhorn kaj Sustenhorno je proksimume 3420 m super la marnivelo. La glaĉerlango nuntempe finiĝas ĉe la *Stein-Lago* je 1940 m super la marnivelo. Okcidente La Stein-Glaĉero havas 2,8&nbsp;km longan flankglaĉeron, kiu nomiĝas **Steinlimi-Glaĉero**.

## Turismo 
La Stein-Glaĉero estas unu el la plej facile alireblaj glaĉeroj de Svislando. Du kilometrojn malsupre de la glaĉerlango troviĝas en kurbiĝo de la strato trans la Sustenpasejo la Hotelo kaj gastejo *Steingletscher*, de kie eblas pagante eniron de 5 svisaj frankoj rekte veturi ĝis la Stein-Lago antaŭ la glaĉerlango kaj pli supre la lango de la Steinlimi-Glaĉero atingas rekte la straton.

## Eksteraj ligiloj 
* La Stein-Glaĉero en la retejo Glaciers online
* Informoj pri la Stein-Glaĉero

Kategorio:Glaĉeroj en Eŭropo
Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Berna Oberlando
Nová Dubnica

**Nová Dubnica** (hungare *Újtölgyés*, germane *Neudubnitz*) estas urbo en Slovakio, en Regiono Trenčín, en Distrikto Ilava.

La urbocentro estas praktike dividita en kvin apartaj unuoj: *Mírové náměstí*, *Sad*, *Nálepky*, *Cirilo kaj Metodo*, *Komenio* kaj *Pribin*. Dank' al la granda kvanto da verdaĵoj, ĉi tiuj fruktoplantejoj aspektas kiel enfermitaj kortoj rememorigaj pri pli malgrandaj parkoj. La "loĝloko" iĝis memstara komunumo la 1-an de januaro 1957 kaj ricevis sian nomon - Nová Dubnica kiu oficiale iĝis urbo en 1960.

## Situo 
La urbo situas en maldekstra bordo de Váh, laŭ la ĉefvojo kaj fervojo Bratislavo-Žilina. Trenčín troviĝas 8 km. La flughaveno en Slávnice kaj Trenčín ankaŭ estas proksima al la urbo.

## Historio 
Nová Dubnica estis projektita de arkitekto Jiří Kroh en 1951. Ĝi devis esti modelo de laŭplana solvo de la loĝproblemo, ne-loĝeja loko - ideale funkcianta urbo en natura reliefo. Samjare oni komencis konstrui novan urbon el 4 vilaĝpartoj: Dubnica nad Váhom, Veľký Kolačín kaj Malý Kolačín. La unuaj loĝantoj alvenis post unu jaro.

En 1956 jam pli ol 2 mil da loĝantoj vivis tie. Nová Dubnica iĝis oficiale urbo en 1960.

## Esperanto 
Komence de 2021 jaro, en Nova Dubnica lokiĝas oficejo de E@I.

## Allogaĵo 
La kinejo *Panorex*, kiu estis la unua panorama kinejo en Slovakio, estas uzata por organizado de kulturaj eventoj.

## Demografio 
Laŭ datumoj de 2011 jaro, en Nova Dubnica loĝas 11.466 de homoj.

Loĝantaro de Nova Dubnica laŭ religio.

Loĝantaro de Nova Dubnica laŭ etno.

## Partneraj urboj 
*  San Daniele del Friuli Italio
*  Červený Kameň (Ilava), Slovakio
*  Slavičín, Ĉeĥio
* Dubna, Rusio (2011)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficia retejo
* Magazine about life in Dubnica and Nová Dubnica

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Distrikto Ilava
Urio

**Urio** havas plurajn signifojn:

* **Urio** estas unu el la prakantonoj de la Svisa Ĵurkomunumo kaj kantono de Svislando.
* **La Lago de Urio** estas partlago de la Kvarkantona Lago en Svislando.
* **Urio** estas genro de marbirdoj de la familio de aŭkedoj.
Jessy LaPointe

**Jessy LaPointe** [ĝesi lapojnt] naskiĝis en 1977 en , proks. 35&nbsp;km norde de Montrealo, Kebekio.

Li esperantiĝis en 1996 kaj fariĝis sekretario de la estraro de la Esperanto-societo kebekia de 1997 ĝis 2004.

Li kreis la Interretan Esperanto-Kurson de la Esperanto-societo kebekia en 1999 kaj daŭre agas kiel instruanto.

Li estis ĵurnalisto de 1997 ĝis 2005 kaj nun estas memstara tradukisto de la angla al la franca.

Li estas aktivulo por Esperanto (Esperanto-societo kebekia, Pasporta Servo), laikismo (Mouvement laïc québécois) kaj gejaj rajtoj (Groupe de recherche et d'intervention sociale - GRIS-Montréal).

LaPointe, Jessy
Movado Laika Kebekia

La **Movado Laika Kebekia** (, MLQ) estas organizaĵo kiu militas por la disigo de la Eklezioj kaj de la Ŝtato, kaj por la laikigo de la publikaj institucioj de Kebekio. 

Unu el la ĉefaj celoj de la MLQ estas la malreligiigo de la lerneja sistemo de Kebekio. 

La MLQ estis kreita en 1981 de gepatroj kiuj rifuzis la dureligian sistemon (katolika kaj protestanta) kiuj tiam viglis.

Kategorio:Politikaj movadoj