Cinomuso

**Prerihundoj** aŭ **cinomusoj** kaj ankaŭ laŭ etimilogio **hundomusoj** (*Cynomys*) estas genro de plejparte herbovoraj nestotruaj ronĝuloj praloĝantaj en la herbejoj de Norda Ameriko. Tiuj ĉi bestoj estas malpli longaj kaj malpli pezaj ol marmotoj. La kvin specioj de cinomusoj estas: nigravosta cinomuso, blankavosta cinomuso, gunisona cinomuso, meksika cinomuso, kaj allena cinomuso. Ili estas speco de ter-sciuro (Tribo: Marmoteno) kiu troviĝas en Usono, Kanado, kaj Meksiko. En Meksiko, cinomusoj plejparte troviĝas en la nordaj ŝtatoj, kiuj lokiĝas ĉe la suda fino de la Grandaj Ebenaĵoj, nordorienta Sonora, norda Nuevo Leon, kaj norda Tamaulipas. En Usono, tiuj plejparte etendiĝas de okcidento de la rivero Misisipo, kvankam ili ankaŭ enkondukiĝis en kelkaj orientaj lokoj.

## Etimologio 
La nomo *prerihundo* venas de la habitato kaj la averta voko, kiu sonas kiel la bojo de hundo. La genra nomo cinomuso devenas de la grekaj vortoj por "hunda muso".

## Priskribo 
Mezaveraĝe, tiuj ĉi korpulentaj ronĝuloj kreskas al longo inter 30 kaj 40&nbsp;cm inkludante mallongan voston kaj kun pezo inter 0,5 kaj 1,5&nbsp;kg. Seksa dimorfismo de korpa maso de cinomusoj varias inter 105 kaj 136 percentoj inter la seksoj. Inter la specioj la nigravosta cinomuso tendencas esti la malplej sekse dimorfa, kaj la blankavosta cinomuso tendencas esti la plej sekse dimorfa. Seksa dimorfismo plej altiĝas dum demamigo, kiam inaj cinomusoj perdas pezon kaj viraj cinomusoj komencas manĝi pli, kaj plej malaltiĝas kiam inoj estas gravedaj, kiam viraj cinomusoj estas lacaj pro seksumado.

## Ekologio kaj konduto 
### Dieto 
Cinomusoj estas ĉefe herbovoraj, kvankam ili manĝas iom da insektoj. Ili ĉefe manĝas gresojn kaj malgrandajn semojn. Aŭtune, ili manĝas floreblajn ne-poacajn vegetalojn. Vintre laktonutrantaj kaj gravedaj inoj aldonas al siaj dietoj neĝon por kroma akvo. Ili ankaŭ manĝas radikojn, semojn, fruktojn, kaj burĝonojn. Ankaŭ poacoj de variaj specioj estas manĝataj. Nigravostaj cinomusoj en Suda Dakoto manĝas okcidentan poon, herbojn de specioj *Bouteloua gracilis* (angle: *blue grama*), *Bouteloua dactyloides* (angle: *buffalograss*), *Festuca octoflora* (angle: *six-weeks fescue*) kaj rultigarojn, La regionoj kie ili loĝas povas varmiĝi ĝis 38&nbsp;°C somere kaj malvarmiĝi ĝis -37&nbsp;°C vintre. Pro tio, ke cinomusoj loĝas en regionoj emaj al mediaj minacoj inkludantaj hajlŝtormojn, neĝventegojn, inundojn, trosekecoj, kaj preriajn brulegojn, nestotruoj provizas gravajn protektadojn. Nestotruoj helpas al cinomusoj reguli siajn korpajn temperaturojn ĉar ili estas 5–10&nbsp;°C vintre kaj 15–25&nbsp;°C somere. Tunelaj sistemoj de cinomusoj enkanaligas pluvakvon en la subteran akvujon kiu malebligas disfluadon kaj erozion, kaj povas ŝanĝi la konsiston de la grundo en regiono per renversado de grunda densigo kiu povas rezulti de paŝtado de bovoj.

Nestotruoj de cinomusoj estas 5–10 m longaj kaj 2–3 m sub la tersurfaco. Cinomusaj nestotruoj povas havi ĝis ses enirejoj. Foje la enirejoj estas simplaj plataj truoj en la tero, dum alifoje ili estas ĉirkaŭata de altaĵetoj de grundo aŭ lasitaj kiel stakoj aŭ dense pakitaj.

Patrinaj cinomusoj plejmulte zorgas pri idoj. Aldone al mamnutrado de idoj, la patrino ankaŭ defendas la vartejan ĉambron kaj kolektas herbojn por la nesto. Virseksuloj rolas sian parton per defendado de la teritorio kaj tenado de la nestotruo. kaj ŝajnas ke idoj foje dormas en la vartĉambro kun aliaj patrinoj; pro tio ke mamnutrado okazas dumnokte, ĉi tio eblas esti kazo de komuna mamnutrado. Laŭ ili, cinomusaj vokoj entenas specifajn informojn rilatajn al kiu predanto, kiom granda ĝi estas, kaj kiom rapide ĝi alproksimiĝas. Tiuj ĉi estis preskribitaj en la formo de gramatiko. Laŭ Slobodchikoff, tiuj ĉi vokoj, kun sia individueco responde al specifa predanto, implicas ke cinomusoj havas alte disvolvitajn kognajn kapablecojn. Nigravosta cinomuso kutime streĉas la longon de sia korpo kaj pelas sian antaŭpiedoj en la aeron dum farante vokon. Salt-jelpo de unu cinomuso kaŭzas aliajn proksimajn fari same.

## Referencoj 
Kategorio:Cinomusoj
Kategorio:Sciuredoj
Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa