open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Libera Esperanto-Asocio

La **Libera Esperanto-Asocio** por germanlingvaj teritorioj (germane *Freier Esperanto-Bund*, ofte mallongigata *LEA/G*) estas suborganizaĵo de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) por kunordigi asociajn agadojn, kiuj krom uzo de la lingvo Esperanto ankaŭ utiligus uzon de la germana lingvo, ekzemple informiloj al la publiko en Germanlingvio, kontaktoj kun germanlingvaj ideologie similaj organizaĵoj aŭ ŝtataj instancoj. Kvankam dekomence la organizaĵo SAT laŭ sia sennacieca orientiĝo volis eviti "naciajn sekciojn", tamen tiom forte sentiĝis la neceso plenumi tiajn taskojn, ke kreiĝis suborganizaĵoj kiel tiu-ĉi, kiu laŭdifine aparte aktivu en Germanio, Aŭstrio, la germanlingva parto de Svislando, la malgranda Germanlingva komunumo de Belgio kaj en Luksemburgio. Malgraŭ tiu teoria koncepto, en Aŭstrio paralele fondiĝis Aŭstria Laborista Ligo Esperantista, post la Dua Mondmilito renomita Aŭstria Socialista Ligo Esperantista, kiu ĝis malfondo en 2009 en Aŭstrio plejparte transprenis la funkcion de suborganizaĵo de SAT.

Laŭ memprezento, la asocio "volas konatigi la internacian lingvon Esperanto al germanlingva publiko. Esperanto estas neŭtrala kaj pli facile lernebla ol naciaj lingvoj... La Libera Esperanto-Asocio komprenas sin kiel daŭriganton de la tradicio de la Laborista Esperanto-Asocio, kiun la nazioj disbatis en 1933. Ĝi ligas kun Esperanto la ideojn de demokratio kaj interpopola kompreniĝo, kaj volas fari sian kontribuon al ilia realigo."

(citita el la retejo de LEA)

**Kontakto:**
retpoŝte: 

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de LEA
* artikolo "Laborista esperanta movado inter 1936 kaj 1948" en la retejo de SAT

Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda
Kategorio:Germanaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Aŭstriaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Svisaj Esperanto-asocioj
Heinrich Nägeli

**Heinrich Nägeli** estis svisa esperantisto. Li naskiĝis 1913 kaj mortis en septembro 1979. Li servis de 1939 ĝis 1974 kiel delegito de Vinterturo (Svislando) kaj fakdelegito pri komerco. Nägeli estis longjara membro de Esperanto-Societo Zuriko.

NÄGELI, Heinrich
N
NÄGELI, Heinrich
NÄGELI, Heinrich
Knut Jensie

**Knut Jensie** (naskiĝis 1894 - mortis la 9-an de aŭgusto 1980) estis kunfondinto la Esperanto-klubon de Jönköping (Svedio) kaj ĝin multjare prezidis. Lin ekinteresis pri la Internacia Lingvo la konata hinda esperantisto Lakshmiswar Sinha dum prelegvojaĝo en 1930.

J
Rut Carlén

Sveda esperantisto

**Rut CARLÉN** (naskiĝis 1926 - mortis la 24-an de decembro 1979 en Hällabrottet, Svedio) estis edzino de la honora membro de UEA, s-ro Erik Carlén, antaŭa vicprezidanto de la Asocio.

Ŝi lernis Esperanton en sia junaĝo kaj energie subtenis ĝin. Kiel kutime okazas, multo el la movadaj meritoj atribuataj al s-ro Carlén apartenas almenaŭ duone ankaŭ al s-ino Carlén, kiu a1 sia edzo ebligis aktivi en la Movado. Ŝi estis tre ofta gasto en la Universalaj Kongresoj.
Germana Esperanto-Instituto

La **Germana Esperanto-Instituto** (**GEI**) estas institucio de Germana Esperanto-Asocio, kiu okupiĝas pri lingvaj aspektoj de Esperanto.

## Historio 
GEI estis fondita en 1948 en Munkeno. Ĝi daŭrigis la laborojn de la iama Esperanto-Instituto por la Germana Regno (Esperanto-Institut für das Deutsche Reich), kiu ekzistis de 1918 ĝis sia devigita dissolviĝo en 1936. La intermilita instituto siavice estis posteula organizaĵo de la Saksa Esperanto-Instituto, fondita post la 4a Universala Kongreso en Dresdeno 1908.

## Taskoj 
GEI zorgas precipe pri jenaj aspektoj:
* lingvaj ekzamenoj je tri niveloj
* instruaj kaj sciencaj aktivadoj
* biblioteko (Germana Esperanto-Biblioteko en Aalen), dokumentado
* lingva kontrolo de manuskriptoj
* terminologio; eldonado de duonjara informilo "Terminoteko" (red. Bernhard Pabst)

La instituto eldonas (precipe germanlingvan) serion "Esperanto-Dokumente" kaj aliajn publikigaĵojn. Ĝi kunlaboras kun la Akademio de Esperanto kaj kun Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj.

Direktoro de la instituto estas la lingvisto Martin Haase.

## Publikigaĵoj (elekto) 
* **1956**: Anleitung für die Arbeitsweise der Prüfungskommissionen
* **1959**: Die Prüfungen des Deutschen Esperanto-Instituts
* **1974**: Die Einigung Europas und ihr Sprachenproblem
* **1977**: Deutsches Esperanto-Institut - Aufbau, Entwicklung, Leistungen
* **1981**: Esperanto in Theorie und Praxis
* **1994**: Esperanto-Dokumente 1 - Funktion und Kultur der internationalen Sprache Esperanto
* **1995**: Esperanto-Dokumente 2 (Artikolaro pri Esperanto kaj lingvistiko kaj pri Fakvortoj en Esperanto)
* **1995**: Esperanto-Dokumente 3 (Artikolaro pri la kadra temo Esperanto en komerco kaj ekonomio)
* **1997**: Esperanto-Dokumente 4 - Minderheitensprachen / Pri minoritataj lingvoj
* **2000**: Esperanto-Dokumente 5 - Beiträge zur Geschichte der deutschen Esperanto-Bewegung
* **2001**: Esperanto-Dokumente 6 - Allen Sprachen eine Zukunft - für kulturelle Vielfalt und gleichberechtigte Verständigung in Europa
* **2003**: Esperanto-Dokumente 7 - Interlinguistik und Esperantologie: Wege zur Fachliteratur
* **2008**: 100 Jahre Deutsches Esperanto-Institut 1908-2008
* **2013**: Esperanto-Dokumente 8 - Sonnenberger Leitsätze zur europäischen Sprachenpolitik

## Bibliografio 
* Ulrich Lins: *Zur Geschichte des Esperanto-Instituts in Sachsen 1908–1936.* In: Martin Haase (Hrsg.): *Beiträge zur Geschichte der deutschen Esperanto-Bewegung.* Berlin: Deutsches Esperanto-Institut 2000, S. 20–29.
* 100 Jahre Deutsches Esperanto-Institut 1908-2008. Augsburg 2008, 84 S. (Artikolaro kun kontribuoj de Detlev Blanke, Werner Bormann, Rudolf Fischer, Ulrich Görtz, Martin Haase, Ulrich Lins, Utho Maier, Karl Heinz Schaeffer und Gerald Tucker).

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la instituto (en germana lingvo)
* Biblioteko

Kategorio:Esperanto-movado en Germanio
Kategorio:Esperanto-Institutoj
Otto C. Lange

Dana esperantisto

**Otto C. LANGE** (naskiĝis 1898 - mortis la 7-an de decembro 1979 en Kopenhago estis dana esperantisto. 

Li lernis la Internacian Lingvon en 1924, dum multaj jaroj prezidis la lokan E-klubon en Odense, estis 17 jarojn estrarano kaj 8 jarojn prezidanto de la antaŭa Centra Dana Esperantista Ligo, kies honora membro li fariĝis en 1958. Dum pli ol kvarona jarcento Lange estis komitatano de UEA, partoprenis en multaj Universalaj Kongresoj, jarojn longe membris en UEA kiel subtenanto, funkciis kiel delegito kaj fakdelegito. En Danio Lange estas konsiderata unu el la plej meritplenaj aktivintoj en la landa E-movado.

LANGE, Otto C.
Leopold Moker

**Leopold MOKER** (naskiĝis 1902 - mortis la 10-an de novembro 1979 en akcidento en Subotica, Jugoslavio) estis konata aktivulo precipe en la laborista Esperanto-movado.

Moker lernis la lingvon en 1925, gvidis multajn kursojn, verkis 10-kajeran lernolibron *Esperanta kurso* kaj kunlaboris en Esperanto-periodaĵoj.

MOKER, Leopold
Kategorio:Mortintoj en 1979
Kategorio:Jugoslavaj esperantistoj
Walter von Waldowski

**Walter von WALDOWSKI** (naskiĝis 1891; mortis la 4-an de marto 1980 en Berlino) estis germana esperantisto ekde 1920.

Profesie instruisto, li gvidis kursojn, estis membro de faka organizaĵo kaj apartenis al ekzamena komisiono. W. von Waldowski (kaj la vidvino Margarete) dum pluraj jaroj membris en Societo Zamenhof kaj alimaniere apogis UEA.

Waldowski verkis "Komplementan vortaron Esperanto-germanan", kiu aperis post 1965 feliotone en "der esperantist", la organo de la esperantistoj en GDR.

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Esperanto en Berlino
Hans Breitenbach

**Hans BREITENBACH** (naskiĝis la 27-an de januaro 1924 en Erfurto, Turingio, mortis la 19-an de februaro 1980 en Berlino) estis germana esperantisto. En Germana Esperanto-Revuo li publikigis recenzojn sub la pseŭdonimo *monitoro.*

Breitenbach blindiĝis en frua junaĝo kaj ricevis lernejan kaj profesian (stenotajpistan) edukadon en la blindul-lernejo en Halle-Saale. Tie li ankaŭ lernis pianludon kaj agordadon. 

Post militfino en 1945 li en Orienta Berlino laboris en muzikredakcio de berlina radiostacio. Komence de la 1950-aj jaroj li transloĝiĝis al Okcidenta Berlino kaj estis dungita de la *Berliner Bank*, kie li laboris kiel telefonisto ĝis la morto.

Breitenbach apartenis al la unuaj membroj de *Esperantista Blindula Ligo en Germanio* (EBLOGO) post ĝia refondiĝo. Inter 1959 kaj 1979 li estis la unua prezidanto de EBLOGO. De Joseph Kreitz li transprenis la eldonadon de la brajla revuo de EBLOGO *Panoramo.* Li mem produktis la kliŝojn per malnova presmaŝino de la berlina blindul-presejo kaj verkis kontribuojn.

Li partoprenis multajn internaciajn kongresojn kaj organizis seminariojn de blindaj esperantistoj en Rheinbreitbach 1967 kaj la 42-an IKBE en Hamburgo 1974.

Breitenbach publikigis en la Germana Esperanto-Revuo kritikajn observoj pri radioelsendoj.

Li estis redaktoro de Berlina informilo ekde julio 1953 ĝis lia morto kaj vicprezidanto de Esperanto-Ligo Berlin ekde 1956. Kiel la kontaktadresulo kaj sekretario de la Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj, Breitenbach redaktis kaj parte produktis ankaŭ ĝian organon *Esperanta Ligilo*. Li verkis la kontribuaĵon pri la blindula Esperanto-movado en *Esperanto en Perspektivo*.

En la jaro 1979 pro kancermalsano li demisiis de ĉiu posteno, Stankiewicz skribis pri li :en la *Historio de Esperantomovado inter la blinduloj:*„Hans Breitenbach estis homo kun multaj talentoj. Li kapablis gvidi kunsidon kaj poste amuzi la ĉeestantojn per pianludo aŭ per spritaj kabaredaĵoj memverkitaj... Hans Breitenbach ludis gravegan rolon en la E-movado de germanaj blinduloj."

## Fontoj 
* I. Stankiewicz: *Historio de la Esperantomovado inter la blinduloj, 3-a volumo: Eminentaj pioniroj de la blindulesperantista movado. K*orektis: D. Jagiello kaj St. Makowski redaktis Raymond Gonin kaj Rudolf Krchňák, finredaktis Attila Varró, komisiite de Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj. Pola Asocio de Nevidantoj, Esperanto-Sekcio (eld.). 1990.

* Ivo Lapenna (Hrsg.): *Esperanto en perspektivo – Faktoj kaj analizoj pri la internacia lingvo.* UEA, London, Rotterdam 1974.
* Ina Tautorat : Mortis Hans Breitenbach. En: Berlina Informilo 3/1980, Esperanto-Liga Berlin (eld.).

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto en Berlino
Kategorio:Esperantistaj blinduloj
José Santamaría Neira

**José SANTAMARÍA NEIRA** (naskiĝis 1887 - mortis la 7-an de decembro 1979) estis dojeno de la esperantistoj en Bilbao, Hispanio.

Esperantistiĝinte en 1905, li kunfondis la lokan grupon en Bilbao en 1906. Inter 1909 kaj 1913 li redaktis la revuon *Nova Sento* en Bilbao; liaj kontribuaĵoj aperis sub la pseŭdonimo "Virgilio".

Santamaría Neira, José
Santamaría Neira, José
Santamaría Neira, José
Isiguro Teruhiko

**ISHIGURO Teruhiko** (respektive *Ishiguro Teruhiko*, en rondaj kanaoj いしぐろ てるひこ, proksimuma prononco , naskiĝis en 1906, mortis la 11-an de majo 1980 en Tokio) estis japana esperantisto.

Li estis aktiva en diversaj fakoj de la Movado kaj ekster ĝi. Kiel komitatano de UEA ĝis 1977, LKK-ano por la tokia 50-a UK 1965 kaj multjara direktoro de Japana Esperanto-Instituto, li kunkonstruis la organizitan Movadon en sia lando. Kiel tradukanto el la japana, d-ro Isiguro kunlaboris kun Masao Miyamoto pri *El japana literaturo* (1965) kaj pri *El la vivo de Syunkin* (1968, Tanizaki Zyun’itirô. El la japana trad. Miyamoto M. Toyonaka-si: Japana Esperanta Librokooperativo, 2021. 91p. 21cm. ). Li ankaŭ kontribuis per la traduko de *La belan pacon* (1959) al la movado kontraŭ nukleaj armiloj.
## Tradukoj
*Senzi Yamaguti. *La belan pacon* (1959). Eld. Ĵaŭda Rondo, Tokio.

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Dančika Nikolić

**Dančika NIKOLIĆ** (cirile *Данчика Николић*, naskiĝis en 1912, mortis la 30-an de majo 1980 en Beogrado, Serbio) estis serba esperantisto.

Li estis fakdelegito de UEA pri soci-ekonomia planado. Esperantistiĝinte en 1931, Nikolić estis aktiva en la loka kaj landa movado. Li kunfondis plurajn lokajn Esperanto-societojn, aktivis en SAT, estis vicprezidanto de Serbia Esperanto-Ligo kaj dum multaj jaroj komitatano de Jugoslavia Esperanto-Ligo.

## Referencoj 
Kategorio:Jugoslavaj esperantistoj
Kategorio:Serbaj esperantistoj
Vasile Ĝorĝieski

**Vasile Ĝorĝieski** (naskiĝis 1906 - mortis la 4-an de februaro 1980 en Prilep, Jugoslavio - ekde 1991 en Nord-Makedonio) estis blindula esperantisto.

Li postlasis al sia loka societo riĉan brajle presitan libraron. Li aktive partoprenis en la laboro de la societo jam ekde ĝia fondiĝo en 1928 kaj laboris ankaŭ en la blindula Esperanto-movado.

## Referencoj 
Kategorio:Jugoslavaj esperantistoj
Sokratis Kusurakis

**Sokratis KUSURAKIS** (greke *Σωκράτης Κουσουράκης*, naskiĝdato nekonata, mortis la 16-an de decembro 1979) estis greka esperantisto, admiralo, fakdelegito de UEA en Ateno pri matematiko kaj pri maristaj aferoj.

Li estis prezidanto de la Supera Esperanto-Lernejo de Helena Esperanto-Asocio. En 1976 li estis vicprezidanto de la LKK de la 61-a UK en Ateno.

## Referencoj 
Kategorio: Grekaj esperantistoj
Nicole Fontaine

**Nicole FONTAINE** [niKOL f*on*TEN] (16-a de januaro 1942 - 17-a de majo 2018) estis franca politikisto kaj membro de la Eŭropa Parlamento. Jam de 1984 ŝi estis unu el ties vicprezidantoj. Ŝi estis ano de la Eŭropa Popola Partio.

De 1999 ĝis januaro 2002 ŝi estis prezidanto de la Eŭropa Parlamento. Je tiu tempo ŝin anstataŭis Pat Cox de la Eŭropa Liberala, Demokratia kaj Reforma Partio, kiel antaŭe interkonsentite inter tiuj du partioj. En 2001, ŝi gajnis premion (nur akcesiton) de la "carpette anglaise" pri ŝia malmodera uzado de la angla lingvo en la Eŭropa Parlamento.

De junio 2002 ĝis marto 2004 ŝi estis asociita ministro pri industrio en la franca ministerio pri ekonomio, financoj kaj industrio.

 	

Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Francio 1984-1989
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Francio 1989-1994
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Francio 1994-1999
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Francio 1999-2004
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Francio 2004-2009
Kategorio:Prezidantoj de la Eŭropa Parlamento
Jakob Schenkel

**Jakob SCHENKEL** (naskiĝis en 1892 - mortis la 5-an de oktobro 1980 en Gersweiler, hodiaŭ urboparto de Saarbrücken, Germanio) estis germana esperantisto ekde 1910.

Schenkel kunfondis Saarlandan Esperanto-Asocion (nun Sarlanda Esperanto-Ligo) kaj servis ĝin en pluraj oficoj. Li lingve reviziis la unuan romanon de Hendrik Bulthuis (*Idoj de Orfeo*, 1923), kuntradukis la broŝuron *Volo kaj vojo en Saarlando* (1951) kaj verkis la historian skizon *Esperanto en la Saar-regiono 1910-1961* (1961).

## Eksteraj ligiloj 
*[Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=Jakob+Schenkel&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Jakob Schenkel en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Artikoloj  de kaj pri Jakob Schenkel en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

Schenkel, Jakob
Schenkel, Jakob
Schenkel, Jakob
Maurice Genevoix

**Maurice GENEVOIX** (naskiĝis je la 29-a de novembro 1890 en Decizes (Nièvre) - mortis je la 8-a de septembro 1980) estis franca romanisto, de 1958 ĝis 1973 "Ĉiama Sekretario" de la Franca Akademio, granda amiko de la Internacia Lingvo.

Studinte en Orléans, li devis haltigi siajn studojn pro mobilizo en la Unua mondmilito, kiu iĝis la temo de liaj unuaj romanoj:
:*Sous Verdun* (1916)
:*Nuits de guerre* (1917)
:*Au seuil des guitounes* (1918)
:*La Boue* (1921)
:*Les Éparges* (1923)
Poste li retiriĝis en la sovaĝa marŝa kaj ĉasistoplaĉa regiono Sologne, kaj dediĉis je belletroj. Lia abundan verkaron ofte fonas la naturo de Luaro-valo en kiu harmonie evoluas homoj kaj bestoj. Tre atenta, tre subtila, profunda observanto al la kampar- kaj arbarvivo, lia priskriba stilo estas ekzemplo de klasicismo kaj povas esti komparita kun tiu de Colette.

Famigis lin la unua tiastila *Raboliot* (1925), pri ŝtelĉasisto. Sekvis:
*La Boîte à pêche* (1926), *Les Mains vides* (1928), *Rroû* (1930), *L’Assassin* (1932), *Gai-l’Amour* (1932), *Forêt voisine* (1933), *Marcheloup* (1934), *Le Jardin dans l’île*(1936), *La Dernière Harde* (1938), *Les Compagnons de l’Aubépin* (1938), *L’Hirondelle qui fit le printemps* (1941), *Sanglar* (1946), *L’Aventure est en nous* (1952), *Fatou Cissé* (1954), *Routes de l’aventure* (1959), *Au cadran de mon clocher* (1960), *La Loire, Agnès et les garçons* (1962), *Derrière les collines* (1963), *Christian Caillard* (1965), *Beau Français* (1965), *La Forêt perdue* (1967), *Images pour un jardin sans murs* (1968), *Tendre bestiaire* (1969), *Bestiaire enchanté* (1970), *Bestiaire sans oubli* (1971), *La Mort de près* (1972), *Un jour* (1976), *Loreleï* (1978), *La Motte rouge* (1979), la lasta *Trente mille jours* (1980) = tridekmil tagoj, la nombro da tagoj kiujn li estis vivinta, estas lasta membiografio.

## Maurice Genevoix kaj Esperanto 
Li je diversaj okazoj donis helpon al la franca Esperanto-movado. Dum radia intervjuo la 18-an de februaro 1959 ĉe *Radio Nationale Française* li diris: 

## Eksteraj ligiloj 
### Rete legebla en Esperanto 
* Scivolema sciuro

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj esperantistoj
Genevoix
Kategorio:Entombigitoj en la Panteono de Parizo
Johano Matasin

**Johano Matasin** (naskiĝis 1899 - mortis la 2-an de aŭgusto 1980 en Sidnejo, Aŭstralio) estis aŭstralia esperantisto.

Lerninte la lingvon en Jugoslavio en 1908, li enmigris Aŭstralion en 1928. Li estis inter la fondantoj de kooperativo, kiu havigis domon en Sidnejo al la Esperanto-movado, kaj dum dudek jaroj deĵoris tie kiel direktoro. Dum multaj jaroj li estis delegito de UEA en Sidnejo.

Kategorio:Aŭstraliaj esperantistoj
Ivan Theodore Maddern

**Ivan Theodore Maddern** (naskiĝis 1906 - mortis la 28-an de julio 1980 en Morwell, Aŭstralio) estis prezidanto de Aŭstralia Esperanto-Asocio en 1966 kaj 1967.

Kiel lernejestro li multe aktivis en la eduka reformmovado, kaj cetere agadis por la enkonduko de Esperanto en la lernejojn. En la lastaj jaroj li iniciatis internacian grup-leteron, kiun fine partoprenis esperantistoj el kvardek landoj.

Kategorio:Aŭstraliaj esperantistoj
Jorge Hess

**Jorge HESS** (naskiĝis 1902 - mortis la 30-an de julio 1980 en Wilde, Argentino) estis argentina esperantisto kaj kunfondinto de Argentina Esperanto-Ligo.

Lia verko *¿Sabe Usted Esperanto?* (1956; 5a eldono 1977) restas inter la plej popularaj hispanlingvaj lernolibroj, kune kun *Curso práctico de Esperanto* de Ferenc Szilágyi, kiun Hess adaptis por hispanlingvanoj en 1949. Li kompilis la verkon *Paperoj de Wappers* (1969). Hess dum kelkaj periodoj estis redaktoro de *Argentina esperantisto*. Li forpasis en 1980 kaj, ĝis la lasta momento, kunlaboris en la organizado de la "1-a Tutamerika Kongreso", okazonta en la urbo San Luis, Argentino. Tiu kongreso estis organizita de la Centro puntano de E-o, kreita post la unua kurso de la lingvo gvidita de Luis Dimas Arroyo, E-pioniro en tiu urbo en 1975.

Jorge Hess, apartenis al SAT, UEA (kaj IEL). Granda amiko kaj korespondanto de Lanti, ricevis lin en Bonaero, en la jaro 1939. Lanti estis malsana je antrakso kaj Jorge elportis lin al hospitalo "Rivadavia", en la urbo, kie lia malsano pliboniĝis. Lanti ne volis resti en Bonaero, do helpita de Jorge, vojaĝis al la urbo Mendoza (kie ricevis lin alia esperantisto-ĵurnalisto Teofilo Dutil, kiu tradukis en la hispanan, kelkajn el la broŝuroj de Lanti. Poste Lanti vojaĝis al Ĉilio kaj finfine al Meksikio, kie -laŭdire- li sinmortigis, pro la antraksaj suferoj...
En la arkivo de BEA -Bonaera Asocio- troviĝas sesdeko da leteroj originalaj de Lanti senditaj al amiko Jorge Hess. Tiuj ĉi leteroj neniam estis publikigitaj, kaj apenaŭ menciitaj en la *Biografio de Lanti* de E. Borsboom (SAT-Parizo 1976.)

Jorge Hess edziĝis al Klara Morosoff de Hess, ukrainino naskiĝinta en 1909 kaj elmigrinta al Argentino post la Unua mondmilito. Ambaŭ tre laboris por la Esperanto-movado, vojaĝis al UK, ĉeestis aranĝojn ĉe Kastelo Gresillon, en Paragvajo ktp. Ŝi, vegetaranino, estis delegitino de TEVA kaj verkis hispane *Mil recetas para comer sin carne* (Mil receptoj por manĝi sen viando), verkon kiun ŝi mem tradukis en Esperanton kaj publikigis, en 1998, Fonto en Brazilo, sub la zorgo de Gilbert Ledon. Tamen ŝi mortis en 1994, en akcidento puŝbatite de aŭtobuso, apud la pordo de la sidejo de la asocio de Esperanto en strato Paraguay 2357, en Bonaero.

## Eksteraj ligiloj 
*¿Sabe usted esperanto?  (en hispana lingvo)
*¿Sabe usted Esperanto? ĉe biblioteko.tk en hispana lingvo

Kategorio:Argentinaj esperantistoj
Frank Tichý

**Frank TICHÝ** (naskiĝis 1926 - mortis la 18-an de marto 1980 en Šlapánov, Ĉeĥio) estis ĉeĥa esperantisto, oficisto.

Li lernis la Internacian Lingvon en sia junaĝo kaj poste aktivis i. a. kiel kursgvidanto kaj multjara delegito de UEA.

## Fontoj 
* esperanto.cz pri li

Kategorio:Naskiĝintoj en 1926
Kategorio:Mortintoj en 1980
Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Eŭgeno Aisberg

eta|Internacia Radio Revuo
**Eŭgeno Aisberg** (origina nomo ), pseŭdonomoj: «Glacimonto» kaj «Sam O'var»; naskiĝinta la  jaro en Odeso (Rusia imperio); mortinta la  jaro en Parizo (Francio) estis rusa-franca esperantisto kaj inĝeniero, elmigrinta al Francio. Li estis honora membro de UEA, grandparte pro sia verko «Fine! Nun mi komprenas la radion!».

La verko aperis unue felietone en Internacia Radio Revuo, kiun li kun Pierre Corret fondis en 1925 jaro, poste en 1934 jaro en libroformo. Ĝi estas unu el la plej multe tradukataj Esperantaj originalaĵoj ĝis nun aperintaj, kun eldonoj en dudek naciaj lingvoj.

Filo de rusa profesoro kaj aŭstra patrino, li esperantistiĝis en 1919. Li faris multajn prelegojn, gvidadis kursojn kaj organizis ekspoziciojn. En 1925 li translokiĝis al Parizo. Multaj verkoj liaj pri radio, televido kaj elektroniko aperis en la franca. Li fondis plurajn fakajn revuojn pri radio kaj televido. Ekzemple li fondis la unuan eŭropan revuon pri televido kaj la francan Asocion de Televido. Li estis direktoro de la franca radiofako de la Internacia Instituo de mikrofonaj studoj. De post 1958 jaro, li estis prezidanto de la Internacia Unuiĝo de la Radioteknika kaj Elektronika Informado kaj honora membro de la Instituto de Elektraj kaj Elektronikaj Inĝenieroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Telekomunikado en la Scienc-Teknika Biblioteko, STEB
* Paĝo pri Eugène Aisberg  (france)
* *Enciklopedio de Esperanto*/A en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).

Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio
Pat Cox

**Pat COX** [pet KOKS], (irlande: Pádraig Mac an Choiligh) naskita je la 28-a de novembro 1952 en Dublino, estas irlanda politikisto.
De 2002 ĝis 2004 li estis prezidanto de la Eŭropa Parlamento.[eta|maldekstra|150px|Pat Cox dum diskuto ĉe la ceremonio por la [Karola Premio 2004]]Cox en 1985 estis inter la fondintoj de la liberalisma irlanda partio *Progressive Democrats* (progresemaj demokratoj) kaj iĝis ties ĝenerala sekretario.
En 1989 li iĝis deputito en la Eŭropa Parlamento.
Ek de 1992 li ankaŭ estis irlanda parlamentano.

Post reelektoj en la Eŭropan Parlamenton en 1994 kaj 1998 li iĝis frakciestro de ELDR.
Laŭ interkonsento inter tiu partio kaj Eŭropa Popola Partio li en januaro 2002 anstataŭis Nicole Fontaine kiel prezidanto de la parlamento.

Por la nova parlamento de 2004 li ne kandidatis.

Je la 20-a de majo 2004 li estis distingita per la Karola Premio de urbo Aachen.

 	

Kategorio:Irlandaj politikistoj
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento
Kategorio:Prezidantoj de la Eŭropa Parlamento
Kategorio:Karolpremiitoj
Frakcio (parlamento)

**Frakcio** en parlamento estas unuiĝo de parlamentanoj, kiuj apartenas al la sama partio aŭ sentas sin alie ligitaj. En diversaj landoj oni uzas diversajn nomojn por frakcio, ekzemple "grupo" kaj "klubo". Pluraj partioj povas formi komunan frakcion por havi pli da influo, ekzemple en komisionoj, se ili ne estas en vera konkurenco, ekzemple ĉar ili zorgas pri malsamaj regionoj.

En la Eŭropa Parlamento la frakcioj havas apartan signifon, ĉar pro la multeco de reprezentataj landoj ĉiu unuopa partio havas nur etan parton de la voĉoj. La kuniĝo de deputitoj en frakciojn kreas certan ordon en la parlamento kaj faciligas la politikan laboron. Tamen la formiĝo de la frakcioj estas problema, ĉar la partioj de diversaj landoj preskaŭ neniam estas vere politike kongruaj.

## Vidu ankaŭ 
* Frakcioj en la Eŭropa Parlamento
* Koalicia registaro

Kategorio:Politiko
Kategorio:Parlamento
Jože Kozlevčar

**Jože KOZLEVČAR** (naskita en 1900; mortinta la 4-an de januaro 1980 en Ljubljana) estis slovena esperantisto. 

Kozlevčar lernis Esperanton en 1921, estis i. a. vicprezidanto de Jugoslavia Esperanto-Ligo, prezidanto de Slovenia Esperanto-Ligo, komitatano de UEA, animanto de E-Instituto en Ljubljana, kursgvidanto, tradukanto, kunlaboranto de jugoslaviaj E-periodaĵoj. Inter liaj tradukoj elstaras *Martin Krpan* de F. Levstik. Kozlevčar verkis historion de la loka Esperanto-movado, kompilis la internacian legolibron *De oriento al okcidento*, tradukis *Komunismo kaj patrolando* de B. Ziherl kaj gvidis multajn Esperanto-kursojn, i. a. en la nazia koncentrejo Dachau, kie li restadis de 1943 ĝis 1945.

## Verkoj
**De oriento al okcidento: internacia legolibro por la perfektigaj kursoj de Esperanto: kompendio de Esperanta literaturo*
**Al la venko: historiaj eventoj dum 35 jaroj de Esperanto-movado en Ljubljana* (1956)

## Tradukoj
*Levstik, Fran: *Martin Krpan* (1954)
*Winkler, Venĉeslav: *La ŝtelita lampo* (1960)
*Ziherl, Boris: *Komunismo kaj la patrolando* (1950)
### Recenzoj
Pri *La ŝtelita lampo*

## Referencoj 
Kategorio:Slovenaj esperantistoj
Organizaĵo por Demokratio kaj Ekonomia Disvolviĝo GUAM

eta|GUAM
[eta|GUAM Summit [2006. May 22-23 2006. Kyiv]]
**GUAM** aŭ, pli formale, **Organizaĵo por Demokratio kaj Ekonomia Disvolviĝo GUAM** (, , , , ) estas regiona organizaĵo de kvar postsovetiaj ŝtatoj konsistante el Kartvelio, Ukrainio, Azerbajĝano kaj Moldavio. La mallongigo GUAM estas formita el la komencaj literoj del partoprenantaj landoj (origine en la rusa lingvo).

## Oficiala lingvo 
La oficiala intertrakta lingvo de GUAM estis la rusa, sed ĝi estis forigita favore al la angla en 2014. En 2017, interkonsentoj pri liberkomerca areo estis establitaj por la unua fojo. La invado kaj aneksado de Krimeo en marto 2014, puŝis GUAM al okcidenta integriĝo. En decembro 2014, la tiama ukraina ministro pri eksterlandaj aferoj Pavlo Klimkin proponis al GUAM uzi la anglan dum kunvenoj, anstataŭ la rusan, kiu ankaŭ estis la ĉefa lingvo uzata en oficialaj kunvenoj en Sovetunio. Reprezentantoj de GUAM konsentis.

## Historio 
Ĝi fondiĝis la 10-an de oktobro de 1997 kaj celas la fortiĝon de la politika, ekonomia kaj sekureca kooperado inter la membroŝtatoj. La fondiĝon de GUUAM instigis Usono, kiu volis krei institucion sendependan de Rusio. Uzbekio aniĝis en 1999, sed estas ne tro aktiva.

Post kiam 2004 Azerbajĝano orientiĝis al Turkio, Moldavio al Rusio, Ukrainio kaj Kartvelio fortigis la kunlaboron, GUUAM perdis sian signifon. La dumtempe mortinta ĉefministro de Kartvelio, Zurab Ĵvania, deklaris en 2004 la neceson de pluekzisto de GUUAM. Ĉar 2005 en Ukrainio kaj Moldavio gajnis la balotojn fortoj, kiuj volas proksimiĝi, sendependiĝi de Rusio, GUUAM havas denove signifon.

## Bildgalerio 

Dosiero:GUAM in CIS Map.png|alt=GUAM en CIS|GUAM en CIS
Dosiero:EUandGUAMandEurasec.png|alt=Eŭropa Unio, GUAM kaj EURASEC|Eŭropa Unio, GUAM kaj EURASEC

## Vidu ankaŭ 
Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj

KSŜ

Guamo.

## Ekstera ligilo 
(en) Oficiala retejo de GUAM  ĉe la Ministerio de Eksterlandaj Aferoj de Azerbajĝano

## Referencoj 
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Internaciaj rilatoj
Kategorio:Politiko
Kategorio:Mallongigoj
Karato

La **karato** estas mezurunuo de aŭ la **pureco** de karaj metaloj (mallongigo: **kt**), aŭ la maso de gemoj (mallongigo: **CD**).

Gravaj ecoj estas
# **Pureco:** Unu karato egalas al unu dudekkvarono de pureco, peze. Do, 24-karata oro estas 100% pura oro, 12-karata oro estas 50% oro kunfandigita kun 50% baza metalo, ktp.
# **Maso:** [eta|La mason de [diamantoj oni indikas en karatoj (**CD**).]] Antaŭe, ĉiu lando havis ĝian propran difinon de karato, kiu egalis proksimume al la pezo de unu karoba semo (la vorto devenas el la greka **κεϱάτιον** *keration* - karobo). Ekde 1907, la metra karato de 200 miligramoj estis internacie adoptita.

Kategorio:Juveloj
Kategorio:Mezurunuoj
Kategorio:Mezurunuoj de maso
Papera aviadilo

eta|260px|Skizo pri farado de tradicia papera aviadilo.
**Papera aviadilo** estas ludilo farita el papero. Ĝi estas eble la plej ofta formo de origamio.

La apuda skizo montras la eble plej bazan formon de papera aviadilo; ekzistas pli komplikaj, kiuj parte pli imitas la formon de realaj aviadiloj, parte provas plibonigi la aerodinamikajn ecojn, la flugkapablon. Lanĉado de papera aviadilo ordinare okazas per ĵeto el la mano. Kelkaj modeloj, precipe el dika aŭ plurfoje faldita papero, estas lanĉeblaj per kaŭĉuka bendo.

Supozeble la plej frua papera aviadilo estis farita en 1909. En 1930 Jack Northrop (kiu kunfondis korporacion Lockheed) pli fame uzis paperajn aviadilojn por provi ideojn pri realaj aviadiloj.

Multaj homoj provis rompi rekordojn pri plej longa tempo en aero de papera aviadilo. Ken Blackburn tenis la rekordon de 1983 ĝis 1996 kaj regajnis ĝin en 1998, per daŭro de 27,6 sekundoj. Ĝin sekvis Takuo Toda (戸田 拓夫), Japan (11-an de aprilo) per 27,9 s. La plej longan distancon (58,8 m) atingis Tony Felch, USA (21-an de majo 1985)

## Eksteraj ligiloj 
*  Paper Airplanes 

Kategorio:Ludoj
Kategorio:Folkloro
Mieno

**Mieno** estas

* la aspekto de vizaĝo; vidu plu mimiko
* la ekstera aspekto de io aŭ iu
* kiel "miensimbolo", "mieneto" aŭ "mienvinjeto" la kombino de tipografiaj signoj uzata por esprimi senton, ekz. je interreto

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (8) proverboj pri mieno en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## Referencoj
Gepatra lingvo

[alternative=The monument for the Native (Azerbaijani) language in Nakhchivan, Azerbaijan|eta|300ra|[Naĥiĉevano, Azerbajĝano: Monumento por la denaska, azera lingvo, kies alfabeto ŝanĝiĝis trifoje ene de 70 jaroj, kio igas ĝin unu el la plej problemaj lingvoj por tradukistoj.]]
La **gepatra lingvo** aŭ **denaska lingvo** estas la unua lingvo lernita de la infano. En lingvistiko, la esprimo "unua lingvo" (mallongigo: L1) estas preferata termino por indiki ke temas pri la unua lingvo akirita en infanaĝo.

En 1999, Unuiĝintaj Nacioj kaj UNESKO proklamis la 21-an de februaro Internacia Tago de la Gepatra Lingvo.

## Akirado 
La akirado de la gepatra lingvo enhavas multajn fazojn. En la komenco la infano registras laŭvorte la fonemojn kaj la tononuancojn de la lingvo, estante malkapabla ripeti ilin. Poste ĝi komencas ellabori sonojn kaj tononuancojn. Fine kiam ĝia fonaparato tion al ĝi permesas, ĝi artikulacias vortojn kaj komencas ordigi siajn frazojn, samtempe asimilante la leksikon aŭ vortaron. La sintakso kaj la gramatiko de la lingvo estas integritaj samtempe kiel progreso de la lernado.

Kelkfoje, kiam la infano estas edukita de gepatroj (aŭ aliaj homoj) parolantaj malsamajn lingvojn, aŭ loĝas en fremdlando, ĝi povas samtempe akiri tiujn lingvojn, kiuj ambaŭ estas konsiderataj kiel gepatraj lingvoj. Tio okazas ofte en dulingvaj socioj.

## Terminologio 
Tra la jaroj, multaj akademianoj donis difinojn de la gepatra lingvo surbaze de komuna uzo, sur la emocia rilato inter la parolanto kaj la lingvo kaj eĉ sur la dominado de la lingvo rilate al la medio. Tamen ĉiuj ĉi tiuj kriterioj mankas precizecon.

Kvankam malfacilas uzi aliajn esprimojn ol gepatra lingv kaj uzi ekzemple la esprimon 'ĉefa lingvo', almenaŭ eblas prezenti aliajn difinojn&ééééaq de "gepatra lingvo"

* difino surbaze de ies *deveno*: la lingvo, kiun oni unue lernis (t.e. la lingvo, en kiu oni faris la unuajn parolajn kontaktojn);
* difino surbaze de *memidentigo*: la lingvo, kiun ĉiuj identigas kiel sian propran lingvon;
* difino surbaze de *altrudita identigilo*: la lingvo, kiu estas identigita de aliaj kiel la propra lingvo de la subjekto;
* difino surbaze de *kompetenteco*: la lingvo, kiun la subjekto plej bone scias uzi, anakŭ foje nomata "**ĉefa eduklingvo**".
* difino surbaze de *funkcia uzo*: la lingvo, kiun la subjekto plej uzas, foje nomata ***"ĉefa lingvo***".

## Referencoj 
* Tiu ĉi artikolo estas parte traduko de la artikolo en la portugala vikipedio, titolita *Madrelingua*, listo de aŭtoroj.

## Vidu ankaŭ 
* Indiĝenaj lingvoj
* Lingvaj rajtoj
* Lingva justeco
* Lingvomorto
* Listo de lingvoj laŭ parolantaro
* Internacia Tago de la Gepatra Lingvo
* Internacia Tago de la Afrika Infano
* Gepatro
* Gepatrozorgo
* Fremda lingvo
* Signolingvo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.modersmaal.dk

Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Lingvo
Kategorio:Lingvotipoj
Takaoka

**Takaoka** povas signifi:

* Takaoka (urbego) 高岡市 urbo en gubernio Tojama
* Takaoka (urbeto) 高岡町 urbeto en gubernio Mijagi
Arpento

**Arpento** estas malnova area mezurunuo en Francio, Hungario kaj aliaj landoj, valorante de 34 ĝis 51 arojn (3400-5100 kvadratmetrojn).

**Arpento** signifis komence areon, plugeblan dum unu tago per unu bruto. Ties areo variis de le kultivata planto en la 18-19-a jc. (vito, plugejo, falĉejo) inter 1000 kaj 2000 kvadratklaftoj. Post enkonduko de la agroimposta katastro en Hungario, oficiale validis la katastra arpento, kio estis 1600 kvadratklaftoj. Krom tio ekzistis la hungara arpento kun 1200 kaj al eta arpento kun 1000 kvadratklaftoj.
## Germana akreo 
La germana akreo, uzata ĝis ĉ. 1900, havis 2500 ĝis 3500 kvadratmetrojn

## Vidu ankaŭ
* Dunamo estas la samdevena esprimo en landoj de la iama Otomana imperio.
* akreo
Kategorio:Mezurunuoj de areo
Frederiko Rasoanaivo

**Frederiko RASOANAIVO** (naskiĝis 1904 - mortis la 14-an de julio 1979 en Antananarivo estis Esperanto-movada pioniro en Madagaskaro.

Li verkis la unuan lernilon - *Fianarana Esperanto* (1975) -, redaktis revuon kaj 35 jarojn anis en UEA.

RASOANAIVO, Frederiko
RASOANAIVO, Frederiko
RASOANAIVO, Frederiko
Brindizio

**Brindizio** (itale kaj oficiale *Brindisi* ) estas komunumo en Italio kun ĉirkaŭ naŭdek mil loĝantoj, ĉefurbo de la samnoma Provinco de Brindizio, en la sudorienta regiono Apulio.

Ĝi situas ĉe la Adriatika marbordo.

## Historio 
eta|maldekstre|300ra|
eta|maldekstre|200ra|
Brindizio estis ĉefurbo de la regno de la antikva etno mesapianoj (sub la nomo *Brunda* = cerva kapo), ĝis kiam en 267 a.K. konkeris ĝin la romianoj, kiuj nomis ĝin *Brundisium*. Ĝi evoluis al haveno signifa por veturoj orienten kaj de 190 a.K. estis ligita kun la (okcident-borda) Romo per plilongigo de *Via Appia*, la plej grava imperia vojo (*regina viarum* = reĝino de la vojoj).

La urbo frue iĝis kristana episkopejo kaj misia centro por suda Apulio.

Post konkero fare de gotoj ĝi estis en 6-a jarcento ĝi estis prenita de Bizanco. En 674 detruis ĝin longobardoj. Post rekonkero fare de Bizanco kaj konkero fare de normanoj (1070) ĝi estis regata de variaj posedantoj, inter ili Venecio kaj Hispanio.

Inter 1707 kaj 1734 ĝi apartenis al Aŭstrio-Hungario, poste al la burbonoj
kaj ek de 1861 al ekestanta Italio.

Dum la Dua mondmilito, kiam post la itala kapitulaco je la 8-a de septembro 1943 germanaj trupoj ankoraŭ regis Romon, Brindizio dum kelkaj monatoj estis ĉefurbo de (la suda parto de) Italio, kiel rezidejo de reĝo Viktoro Emanuelo la 3-a kaj registarestro marŝalo Pietro Badoglio. Je la 12-a de februaro 1944 la ĉefurbeco transiris al Salerno.

La cerva kapo nun estas parto de la blazono de Brindizio.

## Unuiĝintaj Nacioj 
En Brindizio troviĝas Loĝistika Bazo (UNLB) de la Unuiĝintaj Nacioj kaj la UN-a Humaneca Reaga Deponejo (UNHRD).

## Esperanto 
Fondiĝis loka esperanto-grupo tie en 1922.

## Kuriozaĵo 
"Brindisi" (BRINdizi) estas ankaŭ itala vorto kaj signifas "tosto".

## Notoj kaj referencoj 
eta|maldekstre|300ra|
## Vidu ankaŭ 
* Brindisi (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* retejo de la vojaĝagentejo ***Esperanto** Viaggi*, kiu aktivas en la urbo (, jen ankaŭ en *vizaĝlibro / Facebook*)
* Nun, la loka Esperanto-grupo ne havas retejon, sed funkcias retejo de la grupo "Esperantista Defio" en la komunumo Salice Salentino, tridek kilometrojn sude, ankaŭ en *vizaĝlibro / Facebook*

Brindisi railway station.JPG|
Brindisi palazzo arcivescovile.JPG|
Brindisi corso Umberto 1.jpg|


Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Apulio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Brindisi
Kategorio:Urboj de Italio
Kálmán Darányi

**Kálmán DARÁNYI** (22-a de marto 1886, Budapeŝto – 1-a de novembro 1939, Budapeŝto) estis hungara dektrula politikisto kaj ĉefministro inter (1936-1938).

Li studis juron poste eklaboris en la departemento Pest en 1909, inter 1910-17 li estis ĉefnotario de departemento Fogaras, poste ĉefprefekto de departemento Zólyom. Li partoprenis en la kontraŭrevoluciaj movadoj , en 1920 li iĝis registara komisaro de departementoj Győr kaj Komárom, urbo Győr, poste ĉefprefekto de tiuj. Poste li estis ĉefprefekto de departemento Moson (1923) kaj ĉefprefekto de kunigitaj departementoj de Győr, Moson, Pozsony kaj urbo Győr (1924).

Li iĝis en 1927 parlamentano kaj inter 1928-1935 estis politika ŝtatsekretario de la ĉefministrejo. Li iĝis la 9-an de januaro en 1935 agrikultura ministro en la registaro de Gyula Gömbös, post kies morto li transprenis la ĉefministrecon kaj samtempe restante la postenon de agrikultura ministro.

Li kiel ĉefministro daŭrigis la politikon amikeman al la germanlingva parto de Aŭstrio-Hungario, sed en la interna politiko li estis pli konservativa:
* li proponis la larĝigon de kompetenteco de la guberniestro
* li proponis reformon de la supera ĉambro
* reformo de la balotjuro
* neglekto de la gazetlibereco
* financado de armado
* antaŭpreparo de la unua leĝo pri la judoj

Li abdikis pri la ĉefministreco la 13-an de majo en 1938 pro la grandiĝintaj eksteraj kaj interaj problemoj. Li estis elektita prezidanto de la parlamentejo la 5-an de decembro en 1938.

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Hungario
Kategorio:Hungaraj ministroj pri agrikulturo
Kategorio:Hungaraj parlamentestroj
Béla Imrédy

**IMRÉDY Béla** (29-a de decembro 1891, Budapeŝto – 28-a de februaro 1946, Budapeŝto) estis hungara politikisto, ĉefministro inter 1938-1939.

Post la juraj studoj li eklaboris kiel financa staĝanto, de 1919 ĝis 1921 laboris en la ministrejo pri financaj aferoj. En 1921 li iĝis sekretario de la Asocio de la Ŝparkasoj kaj Bankoj (hungaar mlgg TÉBE), en 1924 ties ĉefsekretario. Ekde 1926 vic-direktoro de la Hungara Nacia Banko, ekde 1928 direktoro. Li partoprenis en multaj gravaj internaciaj renkontiĝoj. Li estis ministro pri financaj aferoj (1932.10.01-1935.01.06) en la la registaro de Gyula Gömbös, ano de la supera ĉambro. Post lia abdiko, la guberniestro Miklós Horthy nomumas lin al prezidanto de la Hungara Nacia Banko.

Li iĝis la 14-a de majo de 1938 ĉefministro, aŭguste de 1938 li vizitis kun Horthy Hitler-on. Dum lia regado
* oni subskribis la unuan vienan decidon (1938.11.02), kiu redonis al Hungario teritoriojn
* unua leĝo pri la judoj (1938)
* starigo de kvinopaj konsilioj
* mallarĝigo de la unueciga libereco
* mallarĝigo de la gazetlibereco
* prezento de la dua leĝo pri la judoj

Li ekis la faŝisman movadon „Moavdo de la Hungara Vivo” la 6-an de januaro en 1939. Lia registaro aliĝis post la unua viena decido al la antikominterna pakto (1939.01.13.), kio kaŭzis la rompon de la diplomatiaj rilatoj al la Sovetunio.

La konservativa kaj la gurĝa opozicio abdikigis lin pro liaj judaj prauloj (1939.02.16), post tio li iĝis unu el la gvidantoj de la ekstremdekstruloj.

Li malmembriĝis en la registara partio (1940.11.) kaj kreis la Partion de la Hungara Renoviĝo, kiu alianciĝis kun la Hungara Nacia Socialista Partio. Li havis kontaktojn ekde marto de 1943 kun Veesenmayer kaj post la germana okupado de Hungario (1944.03.19) li estis kandidato de la germanoj por la ĉefministreco.

Ekde printempo de 1944 li estis la prezidanto de la Amika Asocio de la Orienta Frontlinio. Li agadis inter la 23-a de majo kaj 7-a de aŭgusto en 1944 kiel ekonomia ministro de la registaro de Sztójay Imre. Li klopodis dum tiu periodo plenforte servi la germanajn militajn bezonojn per la hungara ekonomia vivo.

Aŭtune de 1944 li partoprenis en la laboro de la Nacia Asocio de la Leĝdonantoj, kiu asocio apogis la militon.

La popoltribunalo juĝis lin je mortopuno kiel militan krimulon post la dua mondmilito en 1946.

eta|maldekstra|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC06707/06780.htm 
* http://www.bibl.u-szeged.hu/bibl/mil/ww2/who/imredy.html 
* http://www.ezenanapon.hu/main.php?reszletes=5509=12=29 
* http://www.bibl.u-szeged.hu/ha/kormanyok/imredy/38_39.html 

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Hungario
Kategorio:Hungaraj ministroj pri financo
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Hungario
Antikominterna pakto

La **antikominterna pakto** estis komence alianco inter Japanio kaj la Germana Imperio por kontraŭbatali la Komunistan Internacion (Kominterno).

Tiu alianco estis subskribita la 25-an de novembro en 1936 de la japana ambasadoro *Kintomo Muŝanokoĝi* kaj de Joachim von Ribbentrop en Berlino. La celo de la kontrakto estis batalo kontraŭ la Kominterno, kio devis realiĝi per kunlaboro kaj ŝanĝo de informoj. Al la pakto aliĝis en 1937 Italio, en februaro de 1939 Hungario kaj Manĝukuo, en marto Hispanio, novembre de 1941 Kroatio, Danio, Finnlando, Rumanio, Bulgario, Slovakio kaj la Nankina pupregistaro de la japanoj.

## Eksteraj ligiloj 
* komento de Ribbentrop pri la militdeklaro de Nazia Germanio kontraŭ Sovetunio la 22-an de junio 1941
* germanlingva paĝo pri la Antikomintern-pakto

Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Nazia Germanio
Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Dua Mondmilito
Kategorio:Politiko en 1936
Kategorio:Kontraŭkomunismo
Gyula Gömbös

**Vitéz jákfai GÖMBÖS Gyula** (26-a de decembro 1886, Murga - 12-a de junio 1936, Munkeno) estis hungara oficiro, politikisto, ĉefministro inter 1932-1936.

Li soldatservis dum la unua mondmilito kiel kapitano. En 1919 oni elektis lin prezidanto de MOVE (Magyar Országos Véderő Egyesület ~ Hungara Tutlanda Defendforta Asocio), ekstremdekstrula asocio. Dum junio-julio de 1919, li estis ando de la kontraŭregistaro en Szeged kiel militafera ŝtatsekretario. Li rolludis en la ribelo kontraŭ la aŭstra administrado en okcidenta Hungario kaj likvido de la dua reĝa puĉo (oktobro de 1921).

Li membriĝis en 1922 al la Unueca Partio de Bethlen-Nagyatádi Szabó, kies komisiita vicprezidanto li iĝis. Li baldaŭ eksmembriĝis kaj fondis la Hungaran Nacian Sendependiĝan Partion en 1923. Post sia repaciĝo kun Bethlen István (1928), li iĝis unue militafera ŝtatsekretario poste patrujdefenda ministro (1929).

Li laboris ekde la 1-a de oktobro de 1932 kiel ĉefministro. Li prezentis 95-punktan Nacian Laborplanon, li volis la sindikatojn traorganizi laŭ la itala korporacia ekzemplo. Li elkonstruis striktajn rilatojn kun Italio, li estis la unua ĉefministro kiu vizitis Hitler-on (junio de 1933). Li subskribis la roman kontrakton kun Italio kaj Aŭstrio (1934). Li apogis la agresajn planojn de Germanio.

Li direktis la parlamentajn balotojn en 1935 ofte kun perforto (salvo en Endrőd, endrődi sortűz). Post la balotoj, li metis siajn malnovajn oficirajn amikojn en ŝtatajn gvidantajn postenojn.

Li veturis (14-a de majo 1936) por kuraci sian malsanon (renoproblemojn) al Germanio, kie li neatendite mortis.

Interesaĵo: li estis germandevena defendanto de la hungara popolraso

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Hungario

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bibl.u-szeged.hu/ha/kormanyok/gombos/gombos_k.html 
* http://www.mult-kor.hu/rubicon/cikk.php?id=126 
* http://church.lutheran.hu/reformatio/ppanteon/pp_ev_gombos_gyula.htm  

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Hungario
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Hungario
Ŝtono de la saĝuloj

**Ŝtono de la saĝuloj** aŭ **filozofia ŝtono** (ambaŭ estas zamenhofaj) en okcidenta kulturo estas mita objekto, kiu ŝanĝas nenoblajn metalojn en oron. Ĝi ankaŭ donus senmortecon al la posedanto. Ĝi estis unu el la ĉefaj celoj de la mezepoka alkemio.

La koncepto kredeble devenas de la teorioj de la islama alkemiisto Geber aŭ Abu Musa Ĝabir Ibn Hajjan, kiu vivis en la 8-a jarcento. Li analizis ĉiun aristotelan elementon laŭ kvar bazaj ecoj: *varmeco*, *malvarmeco*, *sekeco* kaj *malsekeco*. Tiel, fajro estis kaj varmega kaj seka, tero malvarma kaj seka, akvo malvarma kaj malseka kaj aero varmega kaj malseka. Laŭ li ĉiu metalo konsistis el kombino de ĉiuj ĉi kvar principoj, du ene kaj du ekstere.

Surbaze de ĉi-tiu teorio, oni supozis ke la transformo de unu metalo en alian povus esti efektivigita per la rearanĝo de ĝiaj bazaj ecoj. Oni kredis ke ĉi-tiun ŝanĝon povus ekigi substanco nomita *al-iksir* en la araba (deveno de la termino eliksiro). Oni imagis ĝin kiel sekan pulvoron, farita el mita ŝtono - la ŝtono de la saĝuloj. Oni kredis ke la ŝtono konsistis el substanco nomita "karmoto".

Laŭ legendo la ŝtonon ekde la fino de la 14-a jarcento posedis la franca alkemiisto Nicolas Flamel, tiu tenis ĝin kaj pro tio ne mortis, sed nur ŝajnigis sian morton en la 1420-aj jaroj en Parizo. La legenda ŝtono iĝis la temo de multaj romanoj, interalie de la libro *Hari Poter kaj la Ŝtono de la Saĝuloj*.

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri la ŝtono de la saĝuloj en la *Proverbaro Esperanta* de L. L. Zamenhof:
* 

## Vidu ankaŭ 
* Diego de Torres y Villarroel
* *Philosophenstein*

## Internaj ligiloj 
* Hari Poter kaj la Ŝtono de la Saĝuloj

## Referencoj 
Kategorio:Alkemio
Kategorio:Fikciaj objektoj
Ŝtono (unuo)

**Ŝtono** estas imperia mezurunuo de maso kiu egalas al 14 funtoj, aŭ 6,35029 kg.

Ĝenerale, ŝtono kiel masunuo estas uzata nur en Britio kaj Irlando, kaj antaŭe en kelkaj landoj de la Brita Komunumo de Nacioj. Ĝi valoras 14 internaciajn funtojn, aŭ 6,35029 kg. Ĝia mallongigo estas **st**.

Ĉiutage, la ŝtono estas preskaŭ ekskluzive uzata por esprimi homan korpan pezon, ekzemple en la angla oni dirus: "*I weigh 11 stone 4*" por diri "mi pezas je 11 ŝtonoj kaj 4 funtoj". Tamen, kilogramoj estas uzataj en medicinaj kaj teknikaj fakoj.

Strange, la usonanoj kaj kanadanoj ne uzas ŝtonojn por korpa pezo, nur funtojn. 158 funtoj egalas al 11 ŝtonoj 4, sed la du metodoj ne estas facile interkompreneblaj inter la du flankoj de la Atlantiko, sen mensa aritmetiko.

Kategorio:Imperiaj unuoj
Kategorio:Mezurunuoj de maso
Svazia lingvo

La **svazia lingvo** (kodoj laŭ ISO 639: ss, ssw) estas bantua lingvo parolata de svazioj en Sud-Afriko kaj Svazilando; ĝi estas oficiala en ambaŭ landoj. Sume estas ĉirkaŭ 1,5 milionoj da parolantoj de la svazia.

Kategorio:Bantua lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Sud-Afriko
Kategorio:Lingvoj de Svazilando
Janet de Skotte

**Janet de SKOTTE** (mortis la 20-an de novembro 1980 en Lima, Peruo) estis perua esperantisto.

Ŝi estis franco, kiu post longa restado en Argentino antaŭ deko da jaroj translokiĝis al Peruo, kaj tie tre fervore ekagis por Esperanto, kiun ŝi mem lernis nur en sia matura aĝo. Ŝi organizis multajn kursojn, ne nur en Lima, sed ankaŭ en aliaj peruaj urboj. Fakte, ŝi estis la fondinto kaj la ĉefa animanto de Perua Esperanto-Asocio, kiu nun estas aliĝinta al UEA. La fervoreco de Janet de Skotte memorigas pri la unuaj jardekoj de Esperanto kaj pri la tiama pionira entuziasmo, kiun ŝi praktikis en la nuna epoko, kun multa sindediĉo kaj sukceso. Ŝi faris amason da prelegoj, intervjuiĝis en gazetoj, prezentadis Esperanton en la peruaj radio kaj televido. Dum pluraj jaroj ŝi estis peranto de UEA.

Kategorio:Peruaj esperantistoj
Marie Proctor

**Marie PROCTOR** (naskiĝis 1903 - mortis la 25-an de novembro 1980) estis brita esperantistino. Ŝi lernis Esperanton en sia junaĝo kaj multe instruis per rekta metodo en Anglio (ĉefe Londono) kaj Skandinavio (kiel **Marie MAJOR**).

Kategorio:Britaj esperantistoj