open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ágnes Kostyán

**KOSTYÁN Ágnes** [pr. koŝtja:n] edzino de *István Szeibert* estas rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Koloĵvaro la 30-an de majo 1948. 
## Kariero
Kostyán estis ekde 1970 ĝis 2001 anino de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo. Ŝi rolis en operetoj.
## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Laŭrisilvaj arbaroj

[250px|eta|Laŭrisilva arbaro ĉe [Nacia Parko Garajonay en La Gomera, Kanarioj]]
[250px|eta|Laŭrisilva arbaro en [La Palma, Kanarioj]]
[250px|eta|Laŭrisilvarbara kanopeo en [Tenerife, Kanarioj]]
***Laŭrisilvo*** aŭ **Laŭrisilva arbaro** ("laŭra arbaro") estas endemia tipo de humida subtropika laŭra arbaro troviĝanta en kelkaj el la insuloj de Makaronezio en la Norda Atlantiko, nome en Madejro, Azoroj kaj Kanarioj, gravega relikvo de la pliocenaj subtropikaj arbaroj, enhavantaj multnombrajn endemiajn speciojn.

Tiuj arbaroj formiĝas el laŭrecfoliaj ĉiamverdaj durlignaj arboj, kiuj atingas ĝis 40 metrojn alte. Multaj el la specioj estas endemiaj de tiuj insuloj, kaj estas hejmo de riĉa bioto de subkreskaĵaro, senvertebruloj, kaj birdoj kaj vespertoj.

*Laŭrisilvo* iam kovris multe de Azoroj kaj Madejro kaj partojn de la okcidentaj Kanarioj, sed tiuj arbaroj ege malpliiĝis etende pro lignoproduktado, arbarklarigado por agrikulturo kaj paŝtado, kaj invado de ekzotaj specioj. La plej etendaj arbaroj de *laŭrisilvo* restas en Madejro, kie ili troviĝas inter 300 kaj 1400 m de altitudo en la norda deklivo, kaj 700-1600 m de altitudo en la suda deklivo, kaj kovras 149,5 km². En Kanarioj, restas ĉirkaŭ 60 km² de *laŭrisilvo* en Tenerife, pli malgrandaj areoj en La Palma, ĉirkaŭ 20 km² en la Nacia Parko Garajonay en La Gomera, kaj relikvaj areoj en Gran Canaria. En Azoroj, malgrandaj makuloj de *laŭrisilvo* restas en la insuloj de Piko, Terceira, kaj Sankta Mikaelo.

La arbaroj de *laŭrisilvo* de Makaronezio estas relikvo de tipo de vegetaĵaro kiu origine kovris multe da la Mediteranea Baseno kiam la klimato de la regiono estis pli humida. Pro sekiĝo de la Mediteranea Baseno dum la Plioceno, la laŭraj arbaroj grade retiriĝis, anstataŭataj de pli toleraj de trosekeco kaj sklerofilaj plantokomunumoj. Plimulto de la laste restintaj arbaroj de *laŭrisilvo* ĉirkaŭ la Mediteraneo ŝajne malaperis antaŭ ĉirkaŭ 10 000 jaroj fine de la Plejstoceno, kiam la Mediteranea baseno iĝis pli seka kaj kun pli akra klimato, kvankam kelkaj restaĵoj de la laŭrarbara flaŭro ankoraŭ restas en montaroj de suda Hispanio, nordocentro de Portugalio kaj norda Maroko, kaj du iamaj specioj (nobla laŭro kaj la ordinara ilekso) restas disvastigataj. La loko de la Makaroneziaj Insuloj en la Nordatlantiko moderis tiujn klimatajn fluktuoj, kaj plutenis la relativan humidan kaj mildan klimaton kiu permesis tiajn arbarojn postvivi ĝis nuntempe.

## Vidu ankaŭ 
* Sideroxylon mirmulano
* Kanariaj sekaj duonarbaroj kaj arbaroj
* Mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj
* Nubarbaro
* Valdiviaj moderaj pluvarbaroj
* Natura Parko Madejro

## Referencoj 
*  Madejro: Laŭrisilva arbaro Loko de UNESCO World Heritage, 1999.
*  Madeira Laŭrarbaro, Madeira Wind Birds 2005

Kategorio:Arbaroj
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Portugalio
József Kozsik

**KOZSIK József** [pr. koĵik] estas rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Sânnicolau Mare la 19-an de junio 1962. 
## Kariero
Kozsik ekde 1986 ĝis 1990 ludis en rumanaj teatroj, en Turda kaj Arado kaj poste li estas ano de la teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş.
## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Andrea Lory

**LORY Andrea** [pr. lori] estas rumana kantistino (soprano) naskiĝinta en Oradea la 22-an de novembro 1963. 

## Kariero
Lory studis en Bukareŝto, debutis en Iaşi, poste en 1992 ŝi fariĝis solistino de la Hungara Operejo de Budapeŝto. 

## Eksteraj ligiloj
*Spektaklojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=5476

## Fonto
## Premioj, distingoj
*1991 premioj en kantkonkursoj de Rio de Janeiro, Bellini, Pavarotti (Italujo).
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Annamária Lengyel

**LENGYEL Annamária** [pr. lendjel] estis hungara dancistino naskiĝinta en Oradea la 5-an de junio 1931. 

## Kariero
Lengyel estis inter 1949-1956 anino de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo kaj ekde 1957 ĝis 1967 membrino de la Nacia Teatro de Miskolco. 

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj dancistoj
Kategorio:Rumanaj dancistoj
Irén László

**LÁSZLÓ Irén** [pr. la:slo:] estis hungara aktorino naskiĝinta en Koloĵvaro la 18-an de aprilo 1882 kaj mortinta ?. 

## Kariero
László debutis en 1902 en Nadjvarado, poste ŝi ludis en Győr kaj Pozsony. 

## Fonto
* Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Philippe Leclerc

**Philippe François Marie**, grafo de Hauteclocque, poste **Leclerc de Hauteclocque**, ankaŭ konita per la nomo **Jacques-Philippe Leclerc** (naskiĝis la 22-an de novembro 1902 en  proksime de Poix-de-Picardie de la departemento Somme de norda Francio kaj mortis la 28-an de novembro 1947 apud Colomb-Béchar, nun urbo kaj distrikto Beŝar, en Alĝerio)  estis franca militisto kiu atingis la rangon de generalo. Li batalis en Afriko, ĉi tie li proklamis la "ĵuron de Kufra", la generalo partoprenis en la francia liberigo, tiel, li partoprenis en la liberigo de Parizo kaj de Strasburgo.

Li ricevis la titolon de Marŝalo de Francio kiel postmortan omaĝon.

## Vidu ankaŭ 
* Division Leclerc (Tramtransporto en Parizo)
* Liberigo de Parizo
* Porte d'Orléans (pariza metrostacio)

Kategorio:Francoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Francaj marŝaloj
Kategorio:Francaj generaloj
Zoltán László (aktoro)

**LÁSZLÓ Zoltán** [pr. la:slo:] estas rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Kluĵo la 25-an de marto 1953. Li estas la filo de Ilona Dorián kaj Gerő László. 
## Kariero
László ekde 1976 ĝis 1991 ludis en la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo. Li translokiĝis en Hungarujon kaj en Szentes li organizis lernantan teatrotrupon, kiu partoprenas internaciajn festivalojn.
## Roloj
*Bálint (Hubay-Ránky-Vas: Egyszerelem három éjszakája);
*Ivan (Katajev: A kör négyszögesítése);
*Tücsök (Collodi-Dehel: Pinokjo).

## Deklamrecitalo
**Eső helyett fény*, el poemoj de Aladár Lászlóffy.
## Eksteraj ligiloj
* Spektakloj  *(hungare)*

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Zita László

**LÁSZLÓ Zita** [pr. la:slo:] estas rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Odorheiu Secuiesc la 30-an de oktobro 1970.  

## Kariero
László ekde 1996 ludas en la teatro Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat de Satu Mare. 

## Eksteraj ligiloj
*Spektaklojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=3991http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=923 

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Gabriella Lázár

**LÁZÁR Gabriella** [pr. la:za:r] estis hungara dancistino naskiĝinta en Székelyudvarhely la 3-an de oktobro 1890 kaj mortinta en Monte Carlo en 1954.

## Kariero
Lázár debutis 1910 malkovrite de Mazzantini, baletmajstro de Operejo de Budapeŝto. Komence ŝi elpaŝis en provincaj scenejoj, ekzemple en Nagybánya, sed ŝi faris karieron en eksterlando: en Milano, Ĝenevo, Livorno, Romo. En Hungarujo ŝi ludis la rolon *Emma* en opereto *Lili bárónő* de Jenő Huszka.

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj baletistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Paŝtado

[eta|dekstra|240px|[Ruĝa kanguruo (*Macropus rufus*) paŝtanta.]]
**Paŝtado** ĝenerale aludas tipon de nutrado per kiu herbovorulo manĝas plantojn (kiaj herboj), kaj ankaŭ aliajn multĉelajn aŭtotrofojn (kiaj algoj). Paŝtado diferenciĝas el predado ĉar la manĝota organismo ne estas mortigata kaj aliflanke diferenciĝas el parazitismo ĉar ambaŭ organismoj ne vivas kune, nek la paŝtanto necese estas tiom limigita en kio ĝi povas manĝi.

Paŝtado gravas por agrikulturo, ĉar hejma brutaro estas uzata por konverti herbon kaj alian furaĝon en viando, lakto kaj aliaj produktoj.

## Paŝtosistemoj 
En la 19-a jarcento, paŝtoteknikoj preskaŭ ne ekzistis. Paŝtejoj povis esti paŝtataj dum longa tempo, ĝis kiam ne restis herbo. Tia tropaŝtado damaĝas la teron, la naturon, la medion kaj la gregoproduktistojn. Nuntempe bienposedantoj disvolvigis paŝtosistemojn por plibonigi la furaĝoproduktadon por la brutaro, tiel ke ĝi estu pliboniga por la terriĉo.

## Gresmanĝado kaj braŭzado 
Inter la sovaĝaj plantmanĝantoj oni povas diferencigi du diversajn tipojn:
* *Gresmanĝantoj* kapablas nutri sin plejgrandparte per greso. Ĉar la ĉelvandoj de la greso enhavas inkrustaĵojn el silikato kaj malfacile digesteblajn fibrojn, ili bezonas specife adaptitajn dentojn kaj intestojn. Rekompence ili havas je dispono grandegan kvanton de nutraĵo, kiun ili ne devas speciale serĉi.Ekzemploj: ekvedoj (kiel ĉevalo, azeno, zebro), bovo, bizono, muflono, larĝbuŝa rinocero (Ceratotherium simum)

* *Braŭzantoj* ne kapablas sufiĉe bone digesti greson kaj pro tio nepre bezonas pli bone digesteblajn nutraĵon, kiel molajn herbojn, ŝosojn, fruktojn, foliojn de arboj kaj arbustoj ktp. Por akiri tian nutraĵon ili devas *braŭzi*, t.s. zorge traserĉi sian habitaton. Se ili ricevas nur greson kiel manĝaĵon, ili malsatmortas.Ekzemploj: kapreoleonoj (kiel kapreolo kaj alko), apro, mallarĝbuŝa rinocero (Diceros bicornis)

Inter tiuj du tipoj ekzistas plantmanĝantoj, kiuj ja povas vivteni sin per greso, tamen bezonas iom da kromnutraĵo por resti sanaj. Ekzemplo: cervenoj (kiel elafo kaj damao)

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Ekologio
Anna Földes

**FÖLDES Anna** [pr. foeldeŝ] *Wégerné* estis rumanuja hungara verkistino naskiĝinta en Ĉikŝomjo 1879 kaj mortinta en Ĉikŝomjo la 28-an de februaro 1962. Ŝi estis pli aĝa fratino de la verkisto, poeto Zoltán Földes.

## Kariero
Földes estis instruistino en sia naskiĝvilaĝo kaj kunlaborantino de la katolikaj literaturaj gazetoj. En 1929-1930 ŝi estis ĉefkunlaborantino de la *Angyalkert* (poste *Erdélyi kis Pajtás*. 

## Libroj
**Mária dalok*, Budapest, 1913;
**Egy cselédlány története*. Szent Zita élete, Kolozsvár, 1926;
**Székely ciprusok*, (rakontoj), Kolozsvár, 1928;
**Zengő hegyek alján*. Székely novellák (Sikulaj noveloj), Csíkszereda, 1939. 

## Fonto
**Csíki olvasókönyv*, 2009.

*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Percy Young

**Percy Marshall YOUNG** (naskiĝis la 17-an de majo 1912 en Cheshire, mortis la 9-an de majo 2004) estis brita muzikverkisto kaj komponisto.

## Muzikaj verkoj 
* *Birds and Beasts*, lidoj
* ''A Child's Garden of Verse* laŭ Robert Louis Stevenson
* *Fugal Concerto* por du pianoj kaj arĉinstrumentoj, 1954
* *Festival Te Deum*, 1961
* *Lea Hall Overture*
* *Elegy* por arĉinstrumentoj

## Traktaĵoj 
* *The Oratorios of Handel*, 1949
* *Messiah - A Study In Interpretation*, 1951
* *Elgar, Newman and ‘The Dream of Gerontius’*, 1951
* *Elgar, OM*, 1955
* *History of British Music'', 1967

Kategorio:Britaj muziksciencistoj
Kategorio:Britaj komponistoj
Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento
Tanezrouft

**Tanezrouft** aŭ, Esperantigite, **Tanezrufto**, ( arabe : تنزروفت ) estas unu el la plej solecaj partoj de la Saharo. La nomo signifas dezerton en tamazigta lingvo. La regiono troviĝas laŭlonge de la landlimoj inter Alĝerio, Niĝero kaj Malio, okcidente de Ahaggar ( aŭ Hoggar–montaro ). Komerca vojo povas esti liginta tiun areon kun Ghadames kaj Ahaggar ekde proksimume 500 a.K.A.. En Niĝero, populacioj de la endanĝerigita hiena likaono ( *Lycaon pictus* ) antaŭe estas vivintaj en Tanezrufto, okcidente de Ahaggar , sed nuntempe oni supozas ke la hiena likaono estas formortinta en tuta Niĝero.

Estas regiono daŭre neloĝata kaj tute senvegetaĵara. Tamen du urbetoj ekzistas : Taoudeni kaj Taghaza kiuj estas famaj por siaj ekspluataĵoj de minejoj de halito kaj por la tra-sahara komerco de la Tuaregoj.

Inter Reggane kaj Bordj-Badji-Mokhtar, estas du punktoj pri militista kontrolo kiuj nomiĝas **Bidon V** kaj **PK 200**.

## Historio 
La regiono piede estis trairita en 1936 far Théodore Monod. Flaskoj estis metitaj laŭlonge de la tervojo kiu troviĝas en tiu parto de la dezerto. La flaskoj estis anstataŭigitaj per fostoj kun interspacoj de 2 ĝis 3 kilometrojn, provizitaj je sunaj vojmontriloj. Tiuj ĉi estis ŝtelitaj, nur la fostoj nuntempe restas.

## Bibliografio 
* C. Michael Hogan. 2009. Painted Hunting Dog, *Lycaon pictus*, GlobalTwitcher.com, ed. N. Stromberg  
* William Basil Morgan and John Charles Pugh 1969 : West Africa, *Methuen*, 788 p. 

## Referencoj 
Kategorio:Geografio de Malio
Kategorio:Geografio de Alĝerio
Kategorio:Geografio de Niĝero
Lvivo FK

**Futbala klubo de Lvivo** (ukraine *Футбольний клуб Львів*) estas ukraina klubo, fondita en 2006. En sia historio ĝi ĝis nun plurfoje alternis inter la plej supra, Supera Ligo kaj la sekva, nomata Perŝa Ligo (Перша ліга). Ankaŭ en 2022-23 ĝi okupis la lastan, 16-an pozicion en la Supera Ligo kaj tial en 2023-24 kunludas en la Perŝa Ligo. La klubo agadas kadre de la Ukrainia Asocio de Futbalo (UAF), , *Ukrainska Asociacija Futbolu* (UAF). Aktuale, la trejnisto de la unua vira teamo estas .

Kategorio:Ukrainaj futbalteamoj
Kategorio:Lvivo
Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 2006
Epididimo

[eta|1=epididimo, 2=kapo de epididimo, 3=lobo de epididimo, 4=korpo de epididimo, 5=vosto de epididimo, 6=dukto de epididimo,7=[spermodukto.]]
**Epididimo** estas longforma korpo, situanta sur la supra kaj posta rando de la testiko, kiel kresto sur kasko (**epididimys**). Ĝi formiĝas el la sinua kanalo, en kiun kunfluas la spermotuboj. Ĝi estas deirpunkto de la spermodukto. Ĝia malsaniĝo estas ties inflamo, la epididimo ŝveliĝas kaj doloras (**epididimito**).

La epididimo estas homologa al la epooforo ĉe inoj.

Kategorio:Vira reprodukta sistemo
Spermodukto

[eta|*1=[epididimo, 2=kapo de epididimo, 3=lobo de epididimo, 4=korpo de epididimo, 5=vosto de epididimo, 6=dukto de epididimo,* **7=spermodukto.**]]
**Spermodukto** (latine *Ductus deferens*, *Vas deferens*) estas maskla seksorgano de mamuloj, birdoj kaj reptilioj, kiu deiras la epididimon kaj malfermiĝas en la uretero. La spermodukto liveras spermojn, se oni kirurge fermas ĝin, oni parolas pri vazektomio aŭ spermoduktektomio.

Kategorio:Anatomio
Kategorio:Vira reprodukta sistemo
Francisko (luno)

**Francisko** estas neregula ekstera satelito de Urano. Ĝi estas la plej proksima el la neregulaj lunoj de Urano.

## Malkovro 
Malkovris ĝin Matthew J. Holman la  en la Cerro Tololo Inter-American Observatory. Ĝi ricevis la maldaŭran nomon ** S/2001 U 3**.

Oni ne plu revidis ĝin, ĝis kiam Brett J. Gladman retrovis ĝin en 2003.

## Nomo 
Laŭ tradicio, ĝi ricevis, en 2005, nomon ĉerpitan en la verkaro de William Shakespeare: **Francisko** estas senjoro en la teatraĵo "La Ventego".

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Francisko, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*" 
*  Francisko (angla versio) 
*  Francisko, el "*Solar System Exploration*" 
*  La malgrandaj satelitoj de Urano
*  Ĉielaj novaĵoj de oktobro 2003
*  Francisko kaj aliaj uranlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Urano
Lóránt Madarász

**MADARÁSZ Lóránt** [pr. madara:s] estas rumanuja hungara aktoro, reĝisoro naskiĝinta en Kluĵo 27-an de oktobro 1969. 
## Kariero
Lóránt Madarász debutis en la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo en 1993.
## Eksteraj ligiloj
*Spektaklojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=3593&sub=F0http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=218 
## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Gyula Margittay

**MARGITTAY Gyula** [pr. margitai] estis hungara aktoro naskiĝinta en Arado la 7-an de septembro 1878 kaj mortinta en Dunaföldvár la 17-an de septembro 1929.

## Kariero
Margittay debutis en 1897. Li ludis en Lőcse, Igló, Kőszeg, sed li trairis preskaŭ la tutan Hungarujon kiel aktoro . Ekde 1914 li laboris ankaŭ en filmfarado.

## Roloj
* Bánk bán (József Katona);
* Verdenil márki (Planquette: Teréz kapitány);
* Lucien, pentristo (Bisson-Leclerc:Házi béke).

## Fonto
* Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Eszter Márkó

**MÁRKÓ Eszter** [pr. marko:] estas hungara aktorino naskiĝinta en Sfântu Gheorghe la 16-an de marto 1978. Ŝi estas la filino de aktorino Szidónia Krizsovánszky kaj de novelisto Imre Márkó.

## Kariero
Eszter Márkó debutis en 2000 Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat de Satu Mare. Li ludis ankaŭ en Csíki Játékszín de Miercurea Ciuc. Li rolis ankaŭ en pluraj filmoj. En Hungarujo ŝi ludas en József Attila Színház. 

## Eksteraj ligiloj
*Spektaklojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=3243http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=422 

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj aktoroj
József Mátyási

**MÁTYÁSI József** [pr. matja:ŝi:] estis hungara aktoro naskiĝinta en Nagybánya la 3-an de aprilo 1841 kaj mortinta en Nagybánya la 7-an de januaro 1904. 

## Kariero
Mátyási debutis en 1864 kaj li ludis en provincaj trupoj. 

## Rolooj
*Pityók István (Győry Vilmos: Nótás Kata);
*Orgenback márki (Dumas (filo): A törvénytel fiú);
*Gyurka (Palotai Andor: Pletykapad).

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Mata Makay

**MAKAY Mata** [pr. makai], *Zwilling frida* estas hungara kantistino (soprano) naskiĝinta en Nadjvarado la ? kaj mortinta ?.

## Kariero
Makay ekde 1926 du sezonojn kantis en la Városi Színház de Budapeŝto, sed ŝi elpaŝis ankaŭ en Peĉo, Segedo, Miskolc kaj Győr. En 1928 en Vieno ŝi studis kanton ĉe profesoro Brossement. Ŝia kariero daŭriĝis en eksterlando.

## Roloj
*Gilda (Verdi: Rigoletto);
*Violetta (Verdi: La Traviata);
*Olympia (Offenbach: Les contes d'Hoffmann);
*Lucia di Lammermoor (Donizetti).

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kondiĉa reflekso

**Kondiĉa reflekso** estas reflekso, kiu elformiĝis dum la individua evoluo kaj okazas, se la nervan centron atingas samtempe - kun stimulo de la nekondiĉa reflekso - stimulo, kiu estas neŭtrala je la nekondiĉa reflekso.

Ekzemple, dum nutrado, la receptoroj en la buŝkavo kaj sur la lango pluigas la kemian stimulon kaj ekas la sekrecio de la salivo. Inter laboratoriaj kondiĉoj, oni povas dresi, ke alia ekz. fizika stimulo (lumo, voĉo) kaŭzas saman kondiĉan reflekson (Eksperimentoj de Ivan Pavlov).

La **kondiĉa stimulo** estas nomata ankaŭ firmiga stimulo. La kondiĉa reflekso estas provizora; se la firmiga stimulo forestas, la kondiĉa reflekso ĉesas.

## Vidu ankaŭ 
* Operacianta kondiĉigo

Kategorio:Fiziologio
Christoph Wolff

**Christoph Wolff** (* 24-an de majo 1940 en Solingen) estas germana muziksciencisto.

Lia patro estis Hans Walter Wolff, teologo pri la malnova testamento, lia patrino Annemarie Halstenbach, filino de fabrikisto. Lia frato estas la filozofo Michael Wolff.

Li estas direktoro de la Bach-arkivo je Lepsiko kaj instruas ĉe Universitato Harvard en Kembriĝo, Masaĉuseco samkiel honorara profesoro de la universitato en Freiburg.

Li estas renoma pro siaj verkoj pri muziko, vivo kaj epoko de Johann Sebastian Bach. Li remalkovris kelkajn verkojn de Bach (ĉefe la Neumeister-ĥoralojn), kiuj antaŭe estas nekonataj aŭ validis kiel perdiĝintaj. Kompetente li partoprenis la retrovadon de la notoarkivo de la Sing-Akademie zu Berlin en Kievo je 1999, kiu estis perdiĝinta ekde la fino de la dua mondmilito kaj en 2001 povis esti redonata al la posedanto en Berlino.

Ekde 2004 li estas sukcede de Harald Heckmann prezidanto de Répertoire International des Sources Musicales (RISM).

En 1992 Wolff estis dekoraciita per la Ŝtata Premio de la Lando Nordrejn-Vestfalio, En 2006 li ricevis kiel unua premiito la novfonditan Bach-Premion de la Reĝa Akademio de Muziko en Londono.

## Publikaĵoj 
* Christoph Wolff: *Johann Sebastian Bach*, 2. Aufl. S. Fischer, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-596-16739-5.
* Christoph Wolff: *Mozarts Requiem. Geschichte, Musik, Dokumente. Mit Studienpartitur.* Bärenreiter, Kassel 1991, 4. korr. Auflage 2003, ISBN 3-7618-1242-6.

## Eksteraj ligiloj 
* Homepage an der Harvard-Universität 
* Harvard at Home: Online-Vorlesungen von Christopher Wolff 
* Katalog der Neumeister-Sammlung 
* Rezension der Bach-Biographie von Christopher Wolff

Kategorio:Usonaj muziksciencistoj
Kategorio:Germanaj muziksciencistoj
Károly Lajtai

**LAJTAI Károly** [LAJtaj KArol] (*Le Derle;* estis hungara aktoro kaj reĝisoro. Li estis naskita la  en Marosvásárhely kaj mortinta la ).  Li estis la edzo de Margit Rácz.

## Kariero
Lajtai debutis en Satmaro, poste li ludis en Pozsony, en 1910-1911 en Peĉo, en jaroj 1912-1915 en Debreceno. En la ĉefurbo li aperis en *Belvárosi Színház* kaj *Apolló Kabaré.* Li reĝisoris en la filmentrepreno Star. Li laboris ankaŭ en Vieno kaj Berlino. 

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Konrad Küster

**Konrad Küster** (* 1959 en Stutgarto) estas germana muziksciencisto.

Konrad Küster studis muziksciencon en Tübingen, mezan kaj pli novan historion kaj komparan landoscion kaj doktoriĝis en 1989 per tezo pri la formado de la kapmovimentoj en la konĉertoj de Mozart (Kassel 1991). En 1993 habilitiĝis en Freiburg per la traktaĵo *Opus primum in Venedig – Tradition des Vokalsatzes, 1590–1650*. ekde 1995 li estas profesoro pri muzikscienco ĉe la universitato je Freiburg. Ekde 1995 ĝis 1997 li estis dekano.

La esplorospektro de Küster etendiĝas sur vasta kampo de la muziko de la mezepoko trans la protestanta muzikkulturo de la 16-a ĝis 19-a jarcentoj (precipe Heinrich Schütz kaj Johann Sebastian Bach) ĝis al la viena klasikismo. Li renomiĝis kiel eldonanto de la manlibro Bach-Handbuch.

## Traktaĵoj 
* *Opus Primum in Venedig. Traditionen des Vokalsatzes 1590–1650*. Freiburger Beiträge zur Musikwissenschaft 4, Laaber, 1995 [Habilitationsschrift]
* *Bach-Handbuch* (Hrsg.) Kassel etc., Stuttgart und Weimar 1999, ISBN 3-7618-2000-3
* *Mozart. Eine musikalische Biographie*. Stuttgart 1990; Kassel etc. / München 1995; Oxford 1996

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio

Kategorio:Germanaj muziksciencistoj
Tahat-Monto

eta|220ra|Tahato
**Tahat-Monto** aŭ **Tahat**, esperantigite **Tahato** aŭ **Tahata Monto** (), estas la plej alta montara pinto de Alĝerio, kun alteco de 3 003 metroj . Tahato ankaŭ estas la plej alta pinto de Ahaggar. La plej apuda urbeto estas Tamanrasset kiu situas 56&nbsp;km suden.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de la plej altaj montoj de ĉiu lando
* Okcident-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj

Kategorio:Montoj en Afriko
Kategorio:Geografio de Alĝerio
István Merk

**MERK István** estas rumanuja hungara kantisto (baritono) naskiĝinta en Ineu (Bihor) la 12-an de julio 1947. 
## Kariero
Merk estis ekde 1981 solisto de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo.
## Roloj
*Bagó (Kacsóh: János vitéz);
*Rigoletto (Verdi);
*Tiborc (Erkel: Bánk bán)é
*Nabucco (Verdi).
## Eksteraj ligiloj
*Spektaklojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=3696

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.
Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Klaus Hofmann (muziksciencisto)

**Klaus Hofmann** (* 20-an de marto 1939 en Würzburg) estas germana muziksciencisto.

Hofmann studis post la abituro (1958) ekde 1958 ĝis 1959 ĉe la Universitato de Erlangen. Poste li daŭrigis siajn studojn ĉe la Albert-Ludwigs-Universitato je Freiburg. En 1968 li doktoriĝis per tezo pri la temo „Untersuchungen zur Kompositionstechnik der Motette im 13. Jahrhundert, durchgeführt an den Motetten mit dem Tenor IN SECULUM“. Ekde 1968 ĝis 1978 li laboris ĉe eldonejo *Hänssler-Verlag*. En 1978 li fariĝis scienca kunlaboranto ĉe la Johann-Sebastian-Bach-Instituto en Göttingen, kiu eldonas la *Neue Bach Ausgabe*. En 2004 li antaŭeniĝis en la postenon de direktoro. Li estas estrarano de *Verwertungsgesellschaft Musikedition*, kiu kontrolas kopirajtojn. En 1994 li fariĝis honorara profesoro de la universitato je Göttingen. En 2006 li pensiiĝis.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Bach-Institut

Kategorio:Germanaj muziksciencistoj
Kategorio:Germanaj eldonistoj
Kategorio:Universitato de Erlangen
Elysia chlorotica

eta|200px
***Elysia chlorotica*** estas eta-mezgranda specio de verdmara limako, mara, poste-branka gastropoda molusko. Tiu mara limako similas al nudbrankuloj, sed ĝi ne apartenas al tiu subordo de la gastropodoj. Ĝi estas membro de la parenca subordo Sacoglossa, kiu konata kiel 'suk-suĉaj post-brankuloj'. Multaj membroj de tiu grupo uzas kloroplastojn de la algoj manĝitaj; la fenomeno konata kiel kleptoplastio. *Elysia chlorotica* estas unu el la "sun-nutritaj marlimakoj", uzanta sunenergion de kloroplatoj el la alga nutraĵo. Ĝi vivas en subĉela endosimbioza kontakto kun kloroplastoj de la mara algo *Vaucheria litorea*.

Kategorio:Plakobranchidae
Tibor Mester

**MESTER Tibor** estis hungara aktoro naskiĝinta en Satmaro la 22-an de majo 1906 kaj mortinta ?. 

## Kariero
Mester debutis en 1926 en Kluĵo, sed baldaŭ li translokiĝis en Hungarujon, kie li ludis en provincaj trupoj. Li havis propran teatron dum la dua parto de la dua mondmilito. Li estis multflanka talento, li ankaŭ reĝisoris.

## Roloj
* Ádám (Madách: Az ember trgédiája);
* John Gabriel Borkman (Ibsen);
* Rikardo la 3-a (Shakespeare).

## Fonto
* Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Gentoo Linux

**Gentoo linukso** (Gentoo Linux) estas Linuksa distribuaĵo, kiu uzas la Portage pakaĵmastrumilon.

## Historio 
Gentoo estis kreita de Daniel Robbins kiel Enoch Linuksa distribuaĵo.

## Vidu ankaŭ 
* Papua pingveno, ĉar *Gentoo* estas la anglalingva nomo de tiu birdospecio.

## Eksteraj ligiloj 
* la Gentoo retpaĝo ()

Kategorio:Linuksaj distribuaĵoj
Paulette Mészáros

*MÉSZÁROS Paulette*' [pr. me:sa:roŝ] estis hungara aktorino naskiĝinta en Nadjvarado la 30-an de oktobro 1902 kaj mortinta la 18-a de novembro 1953 en Parizo. Ŝia patrino estis Giza Mészáros.

## Kariero 
Mészáros debutis en 1919 en Budapeŝto en Gaja Teatro. En 1924 kaj 1925 ŝi estis membro de la Operetoteatro (Budapeŝto). Ŝi rolis plurfoje ankaŭ en Vieno.

## Roloj 
* Színésznő (Békeffy: Az orfeumban);
* Colette de Hay (Anday-Szilágyi-Tamási: Tommy és társa);
* Giza, kantistino (Lehár: A drótostót).

## Fonto 
* Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Eckart Kleßmann

**Eckart Kleßmann** (n. la 17-an de marto 1933 en Lemgo) estas germana historiisto.

Li estas la plej juna filo de kirurgo Gustav Kleßmann (1893-1974) kaj Käthe Westheermann (1894-1962), lia pli aĝa frato estas arthistoriisto Rüdiger Klessmann.

Ekde 1956 ĝis 1963 Kleßmann estis sortimenta kaj eldonista librovendisto kaj ekde 1964 ĝis 1976 redaktisto (interalie por la gazeto Die Zeit). Ekde 1977 li estas liberprofesia verkisto. Li loĝas ekde 1961 en Hamburgo kaj verkis en 1981 *Geschichte der Stadt Hamburg* (Historio de la urbo Hamburgo). Krome Kleßmann verkis plurajn librojn pri la germana romantismo. En 1989 li estis dekoraciita i.a. per la Irmgard-Heilmann-Premio.

## Verkoj 
* *Napoleons Rußlandfeldzüge in Augenzeugenberichten*, 1964
* *Deutschland unter Napoleon in Augenzeugenberichten*, 1965
* *Die Befreiungskriege in Augenzeugenberichten*, 1966
* *Die Welt der Romantik*, 1969
* *Caroline*, 1975
* *Prinz Louis Ferdinand von Preußen*, 1978, ISBN 3-471-77932-9
* *Die deutsche Romantik*, Köln 1979, ISBN 3-7701-1039-0
* *Geschichte der Stadt Hamburg*, Hamburg 1981, ISBN 3-455-08803-1
* *E. T. A. Hoffmann oder die Tiefe zwischen Stern und Erde. Eine Biographie.* Stuttgart 1988
* *Hamburg - Ein Städte-Lesebuch*, Insel Verlag, Frankfurt am Main und Leipzig 1991, ISBN 3-458-33012-7
* *Christiane - Goethes Geliebte und Gefährtin*, Artemis Verlag-AG, Zürich 1992, ISBN 3-596-11886-7
* *Die Mendelssohns - Bilder aus einer deutschen Familie*, Insel Verlag, Frankfurt am Main 1993, ISBN 3-458-33223-5
* *Der Dinge wunderbarer Lauf. Die Lebensgeschichte des Matthias Claudius*, Weinheim 1995
* *M. M. Warburg & Co 1798-1998, Die Geschichte eines Bankhauses*, Hamburg 1998
* *Fürst Pückler und Machbuba*, Berlin 1998, ISBN 3-87134-270-X
* *Georg Philipp Telemann*, Hamburg 2004, ISBN 3-8319-0159-7
* *Über dir Flügel gebreitet - Eine Kindheit 1933-1945*, Aisthesis Verlag, Bielefeld 2007, ISBN 978-3-89528-633-9
* Napoleon und die Deutschen. Rowohlt Berlin 2007. ISBN 978-3-87134-561-6

### Poemaroj 
* *Einhornjagd*, 1963
* *Undines Schatten*, 1974
* *Seestücke*, 1975

## Eksteraj ligiloj 
* persona retejo de Eckart Kleßmann

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj historiistoj
Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Librovendistoj
Mária Mihályi

**Mihályi Mária** [pr. miha:ji] estis hungara aktorino naskiĝinta en Nagybacon la 20-an de aŭgusto 1889 kaj mortinta en Budapeŝto la 18-an de februaro 1979. 

## Kariero
Mihályi debutis en 1910 en Sopron kaj poste ŝi ludis en malpli grandaj provincaj trupoj. Ekde 1928 ŝi estis dum dek jaroj ano de la trupo de Jenő Szilkai en Segedo. Ŝi finis sian karieron en la Operetteatro de Budapeŝto.

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Rodolphe Alexandre

**Rodolphe ALEXANDRE** (naskiĝis la  en Kajeno) estas franca politikisto. Li estas estro de Cayenne ekde 2008 kaj prezidento de la regiono Franca Gujano ekde 2010. Dum la francaj regionaj balotoj de 2015, li denove venkis kaj estis elektita prezidento de la Asembleo. Li perdis sian postenon en la balotoj de 2021.

Kategorio:Politikistoj de Franca Gujano
Mária Molnár

**MOLNÁR Mária** Magdolna [pr. molna:r] estas rumanuja hungara operkantistino naskiĝinta en Târgu Mureş junie de 1965. 
## Kariero
Molnár kantis inter 1987 kaj 1988 en ĥoro de la Rumana Operejo de Kluĵo kaj poste ŝi estis solistino de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo. Ŝi elpaŝis ankaŭ al Hungarujo, Italujo kaj Nederlando.

## Premioj, distingoj
*2001 - Premio Ágnes Kriza.
## Eksteraj ligiloj
*Spektaklojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=4346
## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.
Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Ilona Montagh

**MONTAGH Ilona** [pr. montag] estis hungara aktorino, ŝi naskiĝis en Arado la 8-an de decembro 1899 kaj mortis?. 

## Kariero
Montagh debutis kiel infanaktorino en sia naskiĝurbo. Dum la jaroj de la unua mondmilito ŝi elpaŝis en Király Színház. En 1918 ŝ elmigris en Germanujon kaj ŝi elpaŝis sub nomo Ilona von Montagh en Berlino, poste en Vieno kaj denove en Berlino kaj Dresdeno. En 1921 ŝi transiris en Usonon kaj ŝi aperis en teatraĵo titolita *Liliom* de Molnár. Poste en Vaŝingtono en scenejo de *Irving High School* ŝi elpaŝis kune kun Béla Környei en opereto *Rablólovagok* de Lehár. Ŝi kantis ankaŭ la titolrolon de opereto *Lili barónő* de Jenő Huszka. En *Central Oper House* de Novjorko ŝi aperis kune kun Klára Küry en teatraĵo titolita *Falusi menyecske*. Ŝia plua sorto estas nekonata.

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kalibano (luno)

**Kalibano** estas neregula ekstera satelito de Urano. Ĝi estis la unua neregula urana satelito malkovrita.

## Malkovro 
La , Brett J. Gladman, Philip D. Nicholson, Joseph A. Burns kaj John J. Kavelaars malkovris du novajn satelitojn de Urano per la teleskopo "*Hale"* de la Observatorio de la Monto Palomar. La malplej brila el ili ricevis la maldaŭran nomon **S/1997 U 1**.

## Nomo 
Respektante tradicion, ĝiaj malkovrintoj proponis por ĝi nomon inspirata el verko de William Shakespeare: **Kalibano** (angle:*Caliban*) estas misformita sovaĝulo, sklavo de la magiisto Prospero, en "La Ventego".

## Ecoj 
Neregula satelito, Kalibano estas verŝajne kaptita asteroido aŭ fragmento de asteroido. Ĝiaj orbitaj parametroj sugestas, ke ĝi povus esti ano de grupo, kun Stefano kaj Fransisko, havante komunan devenon. Ĝia luma kurbo (vario de lumeco dum la tempo) pensigas, ke ĝi havus rotacian periodon de 2,7 horoj.

Ĝiaj grando, maso kaj falacelo estas ĉirkaŭkalkulataj laŭ ĝia videbla magnitudo, hipotezinte ĝian denson al 1,3 × 103 kg/m3 kaj ĝian albedon al 0,07.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Kalibano, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*" 
*  Kalibano (angla versio) 
*  Kalibano, el "*Solar System Exploration*" 
*  La malgrandaj satelitoj de Urano
*  Kalibano kaj Sikorakso, el la paĝaro de Jean-Michel
*  Kalibano  (el: "Le système solaire à portée de votre souris" - *La Sunsistemo musklake atingebla*)
*  Kalibano kaj Sikorakso, novaj uranaj lunoj 
*  Kalibano kaj aliaj uranlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Urano
Klaus Eidam

**Klaus Eidam** (n. 23-an de majo 1926 en Chemnitz; m. en januaro 2006 en Oberaudorf) estis germana dramaturgo.

## Vivo 
Post la vizito de la gimnazio de sia hejmurbo li partoprenis en la dua mondmilito kaj ricevis forpermeson pro militvundo.

Ekde 1946 ĝis 1958 Eidam laboris kiel aktoro, dramaturgo kaj finfine kiel ĉefdramaturgo en Bernburg, Greiz, Dresdeno kaj Berlino. En 1959 li kontaktis pro revuo en Greiz eldonejon Meisel. Ekde 1960 ĝis 1980 Eidam laboris kiel estro de la teatrosekcio de la muzikeldonejo VEB „Lied der Zeit“ en Orient-Berlino (opereto, muzikalo, muzika komedio). Ekde 1987 ĝis 2001 li estis liberprofesia kunlaboranto de la Meisel-eldonejoj por la teatra kampo.

## Dekoracioj 
* En 1994 li ricevis la arĝentan Bismarck-Medalon pro la flegado de la germana teatrolaboro.
* En 1997 li ricevis la Bolten-Beckers-Premion de la GEMA por „elstaraj sukcesoj sur la kampo de la populara muzikteatro“.

## Publikaĵoj 
* Klaus Eidam: Robert Stolz. Biographie eines Phänomens. Berlin: Lied der Zeit Musikverlag, 1989. ISBN 3-7332-0051-9
* Klaus Eidam: Das Wahre Leben des Johann Sebastian Bach. München, Zürich: Piper Verlag, 2005. ISBN 3-492-24435-1

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj dramistoj
Martin Geck

**Martin Geck** (naskiĝis la  en Witten, mortis la  en Bochum) estis germana muziksciencisto.

Geck studis muziksciencon, teologion kaj filozofion en Monastero, Berlino kaj Kiel. En 1962 li doktoriĝis. En 1966 li fariĝis fondoredaktisto de la eldono de la kompleta verkaro de Richard Wagner. En 1970 li laboris kiel redaktisto en lernolibra eldonejo, poste kiel aŭtoro de multaj verkoj pri muziko. En 1974 li fariĝis privata docento, en 1976 finfine ordinara profesoro pri muzikscienco ĉe la Teknika Universitato je Dortmund, kie li en 2001 pensiiĝis.

Geck verkis multajn traktaĵojn pri la historio de la germana muziko en la 17-a, 18-a kaj 19-a jarcentoj, sed ankaŭ interesiĝis pri pedagogiko. Geck laboris ĉefe en la esplorado pri Johann Sebastian Bach kaj estis iniciatinto de la Bach-Simpozioj en Dortmund.

## Verkoj 
* *Ludwig van Beethoven*. Rowohlt, Reinbek 1996, ISBN 3-499-50570-3
* *ABC-Tierlieder zum Mitmachen*. (kun Gabriele Kulick kaj Irmgard Merkt), lumdisko kaj sonbendo, Cornelsen, Berlino 1997, ISBN 3-464-67708-7
* *"Denn alles findet bei Bach statt". Erforschtes und Erfahrenes.* Metzler, Stutgarto k Vajmaro 2000, ISBN 3-476-01740-0
* *Von Beethoven bis Mahler. Leben und Werk der großen Komponisten des 19. Jahrhunderts.* Rowohlt, Reinbek 2000, ISBN 3-499-60891-X
* *Johann Sebastian Bach*. Rowohlt, Reinbek 2002, ISBN 3-499-50637-8
* *Richard Wagner*. Rowohlt, Reinbek 2004, ISBN 3-499-50661-0
* *Mozart. Eine Biographie*. Rowohlt, Reinbek 2005, ISBN 3-498-02492-2

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Hejmpaĝo de Martin Geck ĉe TU Dortmund 

Kategorio:Germanaj muzikpedagogoj
Kategorio:Germanaj muziksciencistoj
The Wave

eta
**The Wave** (La Ondo) estas roka natura estaĵo formita el sabloŝtono, situanta en Usono, proksime al limo de Arizono kaj Utaho, sur deklivoj de Coyote Buttes, en la Paria Canyon-Vermilion Cliffs Wilderness, sur la Kolorada Altenbenaĵo. Ĝi estas fama inter ekskursantoj kaj fotografistoj pro ties kolorriĉaj, ondantaj formoj.

Ĝi estiĝis en la ĵuraso, antaŭ ĉ. 190 milionoj da jaroj.

## Eksteraj ligiloj 
* BLM permit site  - Loteria permeso por The Wave
* The Wave Photography  - En LA Times

Kategorio:Geografio de Arizono
Kategorio:Rokoj
Por junularo

**Por junularo** (germana kaj latina nomo "Pro Juventute") estas ekde 1912 svisa fondaĵo. La fondaĵo volas helpi junularon. La fondaĵo eldonas belajn specialajn poŝtmarkojn - dum kelkaj jaroj pri birdoj.

La fondaĵo havas ankaŭ telefonan helpon por junularo en Svislando: la telefona numero 147 atingeblas 24 horojn ĉiudiurne.

## Vidu ankaŭ 
* Svisa poŝtmarko

## Eksteraj ligiloj 
* oficiale retejo
* http://shop.pro-juventute.ch/index.php?cPath=97&sort=2a&language=it&osCsid=613932fc1f673f0b797b8be51908909b specialaj poŝtmarkoj, svisa poŝtmarko

Kategorio:Fondaĵoj
Kategorio:Asocioj de Svislando
Kategorio:Junularaj organizaĵoj
Svisa instituto de esplorado pri eksterlando (SIAF)

La **Svisa instituto de esplorado pri eksterlando** (, akronime **SIAF**) estis fondita en 1943 laŭ instigo de la Federacia Konsilio kaj havas sian sidejon en Zuriko. Ĝi estas politike kaj ekonomie sendependa centro kompetenta pri perado de scioj kaj fonaj esploroj kaj organizas en la Universitato de Zuriko printempe kaj aŭtune publikajn prelegojn pri aktualaj temoj el politiko, ekonomio, socio, scienco kaj kulturo fare de kvalifikitaj kaj internacie rekonataj prelegantoj. Tradicie la plejmulto el ili defendas liberal-demokratan vidpunkton kontraŭ totalismaj ideologioj.

## Historio 
En la plej malfacilaj jaroj de la federacia ŝtato de 1940 ĝis 1942, la neŭtralan Svislandon centre de Eŭropo minacis naziismaj kaj faŝismaj ŝtatoj. Por rezisti al tiu danĝero necesis orientiĝo pri la situacio en eksterlando, ĉefe en la industria kaj komerca centro de la lando, en Zuriko. Samtempe aperis la koncepto pri "spirita defendo de la lando".

La Svisa instituto de esplorado pri eksterlando fondiĝis la 8-an de marto 1943. Post nomigo de la direktoro Eduard Fueter, okazis la solena inaŭguro en ĉeesto de la federacia konsiliano Philipp Etter en la aŭlo de la universitato. Sekvis pluraj aliaj responsuloj kaj ekde 2008 funkcias Martin Meyer kiel reprezentanto de la estraro.

## Partneraj institutoj 
La instituto havas kontaktojn, en Svislando kaj eksterlande, kun la Eŭropa Instituto en la Universitato de Zuriko, la Societo pri ekstera politiko en Munkeno, Germanujo, la Hoover-Instituto, la Centro pri komparaj kaj internaciaj studoj en la Universitato de Zuriko kaj kun ETH Zuriko, kaj la diskuta forumo NZZPodium, NZZ, en Zuriko.

## Podkastaj prelegoj, listoj de prelegantoj kaj publikigoj 
Ekde 2008 oni povas rekte aŭdi la prelegojn ĉe la oficiala retejo. Sur la sama retpaĝo ankaŭ troviĝas listo de la prelegantoj ekde la jaro 2000 kaj ĝi entenas liston de la institutaj publikigoj.

## Eksteraj ligiloj
*Schweizerisches Institut für Auslandforschung, SIAF (germane) http://www.siaf.ch/
*Freiheit und Politik (germane pri jubileo de 70-jara ekzisto de la instituto SIAF) http://www.nzz.ch/aktuell/feuilleton/literatur/freiheit-und-politik-1.18207421
* Podkastoj de prelegoj organizitaj de SIAF (germane) http://www.siaf.ch/de/podcast.php

## Notoj 
Kategorio:Politiko de Svislando
Kategorio:Institutoj
Nigra hiskiamo

eta
**Nigra hiskiamo** aŭ **Odoraĉa hiskiamo** (*Hyoscyamus niger*) estas forta venenplanto el la solanacoj, konata, uzata jam ekde la antikvo. Ĝi estas unu aŭ dujara, moltiga planto, kun 40-60 cm alta, hara tigo. La floroj estas sidantaj, malpure blankaj, funelaj, funelbaze lilaj. La infloresko estas unuflanke spiko, la floroj havas la diametron de 2-3 cm. La frukto estas kapsulo, kun malfermiĝanta kovrilo.

Oni povas uzi ties foliojn kiel kuracaĵojn. Ĝia folio entenas venenajn, svenigajn alkaloidojn kiel hiskiaminon (0,04%), atropinon, skopolaminon. Oni uzis la plantan grajnon per fumado je dolora dento.

Kategorio:Solanacoj
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Eŭropo
Kategorio:Plantoj de Azio
Kategorio:Flaŭro de Afriko
Birr AG

**Birr** estas komunumo en la distrikto Brugg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 4092 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Birr situas ĉe la suda flanke de la vasta ebenaĵo *Birrfeld*, kiu situas inter la rivero Reuss en oriento kaj Aro en okcidento. La sudan limon de Birr formas la monto *Chestenberg*, brako de la Falda Ĵuraso, kiu havas alteco den 647 m s.m. La setlejzono de komunumo komplete kunkreskis kun tiu de la najbara komunumo Lupfig.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,05 km², de kiuj 1,76 km² estas kovritaj de arbaro kaj 1,51 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sura alteco de 645 m s.m. sur la kulmino de la monto Chestenberg, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 390 m s.m. sur la ebenaĵo Birrfeld.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Birr limas en okcidento kaj nordo al Lupfig, en oriento al Birrhard, en sudoriento al Brunegg, kaj en sudokcidento al Möriken-Wildegg.

## Trafiko 
Birr disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lencburgo al Brugg kaj krome ankaŭ per poŝtaŭtolinio al Brugg estas konektita al la publika transportreto.

Tra Birr pasas la kantona ĉefvojo de Lencburgo al Brugg. Unu kilometron norde de la komunumo troviĝas alverturejo al la svisa aŭtovojo A3 kaj du kilometrojn sude de ĝi al la svisa aŭtovojo A1. La komunumo tiel estas trafike bonege atingebla.

## Historio 
eta|maldekstra|150ra|La geedzoj Pestalozzi dum la instruado en Neuhof, Birr
La unua dokumenta mencio de Birr datiĝas el la jaro 1270 kiel *Bire*.

En mezepoko Birr apartenis al la propra voktejo de la Habsburgoj kaj do al ilia unua posedaĵo. En la jaro 1397 la Habsburgoj koncedis la posedorajtojn kaj la malaltan jurisdikcion al la Monaĥejo Königsfelden.
En la jaro 1415 la trupoj de la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, kaj Birr fariĝis nun parto de la Berna Argovio. En la jaro 1528 la Monaĥejo Königsfelden kadre de la reformacio estis mondigita, kaj la iama propra voktejo de la Habsburgo nun fariĝis la berna voktodistrikto Königsfelden.

En la jaro 1771 Johann Heinrich Pestalozzi venis kun sia edzino al la bieno Neuhof en Birr kaj tie komencis agrikulturan entreprenon kun novaj plantoj kaj sterkmetodoj kun la celo montri al la malriĉiĝintaj kamparanoj manieron plibonigi sian situacion. Post kiam tiu entrepreno fiaskis, li kaj lia edzino Anna Pestalozzi venigis 40 orfajn infanojn al la bieno kaj kombinis industrian laboron kun edukado kaj lernejo. Pro ekonomiaj kialoj Pestalozzi devis fermi la instituton en la jaro 1780.

En aprilo 1798 eksplodis la Helveta Revolucio kaj kun helpo de francaj trupoj Argovio estis liberigita de la ĵurkomunuma servuteco. Birr fariĝis nun komunumo de la nove fondita Kantono Argovio.

## Personecoj 
* Johann Heinrich Pestalozzi laboris kaj vivis dum multaj jaro en la bieno Neuhof en Birr.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Birr
* Birr (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Birr
* Birr en la Historia Leksikono de Svislando
Birr

**Birr** havas plurajn signifojn:

* **Birr AG** estas komunumo de la distrikto Brugg en Kantono Argovio en Svislando.
** **Birr (stacidomo)** estas fervoja stacio en Birr AG.

* **Birr (Irlando)** estas urbeto en la Graflando Offaly en Irlando.
Okcident-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj

[eta|220px|[Ahaggar-Montaro en suda Alĝerio.]]
La **okcident-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj** estas ekoregiono el la dezertega ekoprovinco de la palearktisa ekozono, laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi etendiĝas sur pluraj altebenaĵoj kaj vulkanaj montarmasivoj de la okcidenta parto de Saharo. Biome ĝi apartenas al dezertoj kaj kserofitaroj .

## Priskribo 
Tiu ekoregiono okupas 258 100 kvadratajn kilometrojn kiuj disvastiĝas inter la masivo de Ahaggar kaj la altebenaĵo de Tasilin-Aĝer en Alĝerio ( 1 000 metroj super normalnulo ), kun disbranĉiĝoj kiuj atingas Libion kaj Niĝeron. Super altitudo de 500 metroj, ĝi enhavas la masivojn de Aïr en Niĝero, la masivojn de Adrar en Maŭritanio kaj de Adrar-n-Ifoghas en Malio.

La vintroj estas severaj, kun variaĵoj de pli ol 20&nbsp;°C kaj noktaj frostoj. La pluvoj estas maloftaj kaj sporadaj.

## Flaŭro 
La vegetaĵaro varias laŭ altitudo kaj laŭ elmetado al vento. Multaj specioj estas relikvaj sahar-mediteraneaj specioj. La arboj troviĝas je malalta situo, dum la arbustoj superregas je pli granda altitudo. Sendube, malgraŭ tio, eblas trovi olivujojn (*Olea europaea* subsp. *laperrinei*) je 2 000 metroj.

Inter la ĉeestantaj specioj distingiĝas la herbo *Trianthema pentandra* (*Aizoaceae*), la lupeno *Lupinus pilosus*, la konvolvulo *Convolvulus fatmensis*, *Silene kiliani* (kariofilacoj), la akacioj *Acacia laeta* kaj *Acacia nilotica*,  *Cordia rochii* (Boragacoj) , la figarbo *Ficus ingens* kaj  *Anticharis glandulosa* (skrofulariacoj).

## Faŭno 
## Endemioj 
Inter la endemiaj plantospecioj distingiĝas la endanĝerigita Sahara cipreso (*Cupressus dupreziana*), la sahara olivujo (*Olea lapperrini*) kaj la sahara mirto (*Myrtus nivellei*).

## Stato de konservado 
La ekoregiono estas relative starema kaj sendifekta. La homa loĝantaro kvadrat-kilometre ne superas po kvin loĝantoj. La plejmulto estas nomada, kvankam ankaŭ ekzistas iuj urbetoj. La vegetaĵaro gardiĝas kvazaŭ sendifekte.

## Vidu ankaŭ
*Duonarbaro
*Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj
*Konservada stato de ekoregiono

## Eksteraj ligiloj 
* Ekoregiono PA1332 : Okcident-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj (WWF)
* Okcident-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj (*WWF-Wildworld*)
* Okcident-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj (*Wildworld*) - Nacia Geografia Societo 
* Okcident-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj  (*The Encyclopedia of Earth*)
* Okcident-saharaj montar-kserofitaraj duonarbaroj (*Globalspecies*) 
* Situo de la ekoregiono : tajpu *West Saharan montane xeric woodlands*

Kategorio:Palearktisaj ekoregionoj
Kategorio:Saharo
Kategorio:Dezertaj ekoregionoj
Kategorio:Geografio de Alĝerio
Kategorio:Geografio de Libio
Kategorio:Geografio de Malio
Kategorio:Geografio de Maŭritanio
Kategorio:Geografio de Niĝero
Kategorio:Dezertoj en Libio
Kategorio:Dezertoj en Alĝerio
Kategorio:Dezertoj en Malio
Kategorio:Dezertoj en Maŭritanio
Kategorio:Dezertoj en Niĝero
Stefano (luno)

**Stefano** estas neregula ekstera satelito de Urano.

## Malkovro 
La , Brett J. Gladman kaj sia teamo malkovris du novajn satelitojn de Urano per la Kanada-Franca-Havaja Teleskopo de Mauna Kea. La dua el ili, dua satelito de Urano malkovrita en 1999, ricevis la maldaŭran nomon **S/1999 U 2**.

## Nomo 
Respektante tradicion, ĝi ricevis en 2000, aprobite de IAU, nomon inspirata el verko de William Shakespeare: **Stefano** (angle: *Stephano*) estas drinkema butlero en "La Ventego".

## Ecoj 
Ĝiaj grando, maso kaj surfaca falakcelo estas ĉirkaŭkalkulataj laŭ ĝia videbla magnitudo.

Neregula satelito, Stefano estas verŝajne kaptita asteroido aŭ fragmento de asteroido. Ĝiaj orbitaj parametroj sugestas, ke ĝi povus esti ano de grupo, kun Kalibano kaj Fransisko, havante komunan devenon.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Stefano, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*"
*  Stefano (angla versio)
*  Stefano, el "*Solar System Exploration*" 
*  La malgrandaj satelitoj de Urano
*  Setebo, Stefano kaj Prospero, el la paĝaro de Jean-Michel
*  Prospero, Setebo kaj Stefano, novaj uranaj lunoj 
*  Stefano kaj aliaj uranlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Urano
1070-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
### Amerikoj 
### Azio 
* 26-a de aŭgusto 1071: La Turko-Selĝukoj venkas en la Batalo de Malazgirt la Bizancan Imperion.

### Eŭropo 
*

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
#### Azio 
#### Eŭropo 
##### Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio 
* Henriko la 4-a regis de 1056 ĝis 1106.

##### Papoj 
* Aleksandro la 2-a, estis papo de 1061 ĝis 1073.
* Gregorio la 7-a estis papo de 1073 ĝis 1085.

##### Anglio 
* Vilhelmo la 1-a regis de 1066 ĝis 1087.

##### Francio 
* Filipo la 1-a regis de 1060 ĝis 1108.

### Aliaj eminentuloj 
*

## Mortintoj 
*

## Malkovroj 
## Notoj kaj referencoj