open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Șiria

[dekstra|eta|Loko de Șiria en [Arad]]
**Șiria** [ŝiria] ( [vilagoŝ], ) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Arad. Al ĝi apartenas la vilaĝoj Galşa, Mâsca kaj Şiria mem.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 7315 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj), en 1992 5030 (rumanoj, 4,6 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas el 1169. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Sándor Ambrus (5-a de junio 1909 – Sfântu Gheorghe 6-a de decembro 2003): aktoro, boksarbitraciulo.
* István Damaszkin (12-a de marto 1812 - Vieno 21-a de aŭgusto 1866): honvedmajoro (1848/49)
* Aurél Hofbauer publicisto, urbestro de Târgu Mureș.
* Emil Monția (Șicula, 6-a de januaro 1882 – Șiria, 15-a de februaro 1965): komponisto.
* Magda, E. Páll (19-a de marto 1913 – Kluĵo, 21-a de decembro 1992): aktorino.
* Ioan Rusu-Șirianu (22-a de junio 1864 – Bukareŝto, 12-a de decembro 1909): verkisto, publicisto.
* Ion Slavici (18-a de januaro 1848 – Crucea de Jos, 17-a de aŭgusto 1925): ĵurnalisto, verkisto.
* Horia Ungureanu (n. 3-a de septembro 1939): verkisto.

## Eventoj 
* La 13-an de aŭgusto 1849 tie senarmiĝis la hungara armeo antaŭ la rusa kaj aŭstra armeoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj .
* Mapo de la distrikto .
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Kategorio:Historio de Hungario
Harald la 5-a (Norvegio)

Lia Reĝa Moŝto **Haroldo la 5-a** (, naskiĝis la ) estas la reĝo de Norvegio ekde 1991 post sia patro Olavo la 5-a. Li estis la unua norvega reĝo naskiĝinta en Norvegio dum 600 jaroj.

Li havis tri jarojn kiam la germana armeo invadis Norvegion dum la dua mondmilito en la 9-a de aprilo 1940. Do la tuta norvega monarka familio, kun la tuta Stortinget (norvega parlamento) kaj la registaro, vojaĝis el Oslo. Harald vojaĝis al Svedio, kun siaj patrino Kronprincino Märtha kaj fratinoj Princino Ragnhild kaj Princino Astrid. Poste ili vojaĝis al Usono, kie la tuta monarka familio loĝis en Vaŝingtono dum la tuta mondmilito. Li revenis al Norvegio kun sia avo, la tiama reĝo Haakon la 7-a, kaj la monarka familio en la 7-a de junio 1945.

## Edzino kaj idoj 
Lia edzino estas Ŝia Reĝina Moŝto reĝino Sonja. Ili havas du gefilojn kaj kvin genepojn:

* princino Märtha Louise de Norvegio, n. 1971, geedziĝis kun Ari Behn, kun infanoj:
** Maud Angelica Behn, n. 2003
** Leah Isadora Behn, n. 2005
** Emma Tallulah Behn, n. 2008
* Lia Reĝa Moŝto kronprinco Haakon, n. 1973, geedziĝis kun Mette-Marit Tjessem Høiby, kun infanoj:
** princino Ingrid Alexandra de Norvegio, n. 2004
** princo Sverre Magnus de Norvegio, n  2005

Harald la 5-a havas la (nuntempe) 61-an lokon en la vico por heredi la britan tronon.

## Honorigoj 

Dosiero:Harald of Norway.jpg|Haraldo kaj reĝino Sonja dum vizito de la usona prezidanta paro en marto 2005
Dosiero:Norwegian royal family with clinton.jpg|princidino Märtha, Reĝino Sonja, Bill Clinton kaj Haraldo la 5-a
Dosiero:Coat of Arms of Norway.svg|la ŝtata versio de la blazono de Norvegio, simbolo de la reĝo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kongehuset.no/default.asp?lang=eng  
* http://www.kongehuset.no 
* http://www.reisenett.no/facts/government/king_harald.html  
* *Aftenposten*: http://www.aftenposten.no/english/royals 

Kategorio:Norvegaj reĝoj
Kategorio:Norvega reĝa familio
Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj
Kategorio:Dinastio Glücksburg
Radono

**Radono** estas kemia elemento en la perioda tabelo, kiu havas la simbolon **Rn** kaj la atomnumeron 86. Ĝi estas radioaktiva nobla gaso formita per la disfalado de radiumo, kiu ĝi mem originas ankaŭ de disfalaj vicoj de uranio kaj torio. Ĝi estas unu el la plej pezaj gasoj, kaj estas danĝerema al sano.

En 1915, Marie Curie, dum intencis kontribui al la zorgado de vunditaj soldatoj en la Unua Mondmilito, produktis pinglojn kiuj enhavas "radiuman elsendon", nome senkolora, radioaktiva gaso elsendita el radiumo, kiu poste estis identigita kiel radono, por esti uzata por steriligi infektitan histon. Ŝi havigis la radiumon el sia propra unu-grama havaĵo.

Komence de la 21a jarcento oni faris studojn kiuj pruvis, ke domoj konstruitaj almenaŭ parte el granito, ĉefe norde kaj okcidente de Hispanio, kaj ĉefe en montaraj areoj, produktis radonon ĉefe en subteraj aŭ teretaĝaj areoj.. Pro tio nesecas atentigi al tia malsaniga gaso en ne aerumataj keloj.

## Fizikaj karakterizajoj 
Ĥemie inerta gaso, radono estas la "plej peza" (plej densa) el la noblaj gasoj (ne konsiderante oganesonon). En normaj kondiĉoj de temperaturo kaj premo, radono estas unuatoma gaso kun denseco je 9,73 kg/m3. Ĝi estas unu el la "plej pezaj" (densaj) gasoj ĉe ĉambra temperaturo, preskaŭ 8 fojojn la denseco de aero. Je norma temperaturo kaj premo, radono estas senkolora, sed kiam la temperaturo malaltiĝas sub sia frostopunkto (202 K; −71 °C), ĝi fariĝas fosforeska, tiam flava se la temperaturo plu falas, kaj finfine ruĝ-oranĝa ĉe likvaj aertemperaturoj (15 |Bq/g.

## Biologia radiotokseco  
Radono estas ĥemie neŭtra: la radono atomo mem ne ekloĝas en la pulmoj aŭ en la homa korpo. Tial, la dozoj liveritaj per radono mem estas nekonsiderindaj. La surradiado estas kaŭzita de la idoj de radono, kaj ĉefe de ĝiaj mallongdaŭraj idoj. La efikoj de radono sur la korpo povas fariĝi signifaj, se la koncentriĝo fariĝas tro alta.

En atmosfero ŝargita per radono, ĝi tre rapide atingas sekurecan ekvilibron per si mem kun siaj mallongdaŭraj idoj. Ekzemple, sekvante ĝian alfa-disfalon (3,824 tagoj), radono 222 donos polonion 218 (3,1 min). Tio rapide, per alia alfa disrompiĝo, donos plumbon 214 (26.8 min), kiu donos bismuton 214 (19.7 min), tiam polonion 214 (164 µs) kaj finfine plumbon 210 (22.3 jarojn), kun relative pli longa vivo. Mallongdaŭraj disfalproduktoj, precipe plumbo 210, troviĝas en libera formo (nanometraj partikloj) aŭ deponitaj sur aerosoloj (mikrometraj), kiuj eniras la spirvojon kaj ekloĝas en la pulmojn. Tiu plumbo estas per si mem radioaktiva, kaj diseriĝas en bismuton 210 (5,01 tagoj), kiu donas polonion 210 (138 tagoj), tiam plumbon 206 (stabila). Tiuj radioaktivaj idoj fiksitaj en la pulmoj elsendas alt-energiajn alfa-partiklojn, kiuj surradias la histojn. Por unu bekerelo de radono, estas tiam kvar sinsekvaj alfa-disfaliĝoj kaj kvin beta.

## Referencoj 
Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Gasoj
Kategorio:Radioaktiveco
Listo de norvegaj reĝoj

Kronologia listo de reĝoj de Norvegio.

Tiu ĉi listo estas tre nekompleta. Kompleta listo de norvegaj regantoj streĉiĝas pli ol 1000 jarojn, de la vikinga tempo ĝis hodiaŭ, kaj estas trovebla, ekzemple, en la koresponda paĝo de la norvega Vikipedio.

## Frua tempo 
Kelkaj unuopaj regantoj en frua tempo, proksimumaj regojaroj.
* ĉ. 872–930 Haroldo la 1-a, Harald Belhara, konsiderata la unua reĝo de Norvegio
* 930–934 Eriko la 1-a, Eriko Sangohakilo
* 934–960 Haakon la 1-a, Haakon la Bona
* 961–970 Haroldo la 2-a, Harald Grizmantelo
* 970–986 Haroldo Bludenta, akceptis kristanismon (Dinastio Jelling)
* 986–995 Sven Forkbarba (Dinastio Jelling)
* 995–1000 Olavo la 1-a, Olav Tryggvasson
* 1000–1014 Sven Forkbarba, denove
* 1016–1030 Olavo la 2-a, Olavo la Sankta
* 1028–1035 Knuto la Granda (Dinastio Jelling)
* 1035–1047 Magnus la 1-a, Magnus la Bona
* 1047–1066 Haroldo la 3-a, Haroldo Hardrada
* 1066–1069 Magnus la 2-a
* 1069–1093 Olavo la 3-a
* 1093–1103 Magnus la 3-a
* 1103–1123 Eystein la 1-a

* 1103–1130 Sigurdo la 1-a, Sigurdo Jerusalemo-vojaĝanto
* 1130–1135 Magnus la 4-a
* 1130–1136 Haroldo la 4-a
* 1136–1156 Sigurdo la 2-a
* 1136–1157 Eystein la 2-a
* 1136–1161 Inge la 1-a
* 1157–1162 Haakon la 2-a
* 1161–1185 Magnus la 5-a (Dinastio Skakke)
* 1185–1202 Sverre
* 1202–1204 Haakon la 3-a
* 1204–1204 Guttorm
* 1204–1217 Inge la 2-a (Dinastio Rein)
* 1217–1263 Haakon la 4-a
* 1263–1280 Magnus la 6-a
* 1280–1299 Eriko la 2-a
* 1299–1319 Haakon la 5-a
* 1319–1343 Magnus la 7-a (Dinastio Bialbo)
* 1343–1380 Haakon la 6-a (Dinastio Bialbo)
* 1380–1387 Olavo la 4-a (Dinastio Bialbo)

## Listo de regantoj de la Kalmara unio 
## Danio-Norvegio ekde 1448 (dinastio Oldenburg) 
## Unio Svedio-Norvegio ekde 1814 
Dum la tempo de la unio Svedio-Norvegio, 1814–1905, la reĝo de Svedio estis samtempe ankaŭ reĝo de Norvegio.

## Norvegio memstara ekde 1905 
Dinastio **Holstein-Sonderburg-Glücksburg**.

## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Norvegaj reĝoj

Dosiero:Charles XIII of Sweden.jpg|
Dosiero:Oscar I of Sweden.jpg|
Dosiero:Oscar II of Sweden.jpg|
Dosiero:139. Prins Harald - no-nb digifoto 20160108 00334 bldsa pk kgl0090.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kongehuset.no 
* http://www.kongehuset.no/default.asp?lang=eng  
* http://www.kongehuset.no/popup_slektstre_eng.html  
* http://www.thule.no/~larsd/kongerekka.html  


Norvegio
Reĝoj, norvegaj
Włocławek

**Włocławek** () situanta ĉe Vistulo, estas granda pola urbo en Kujavia-Pomeria Provinco – je proksimume 90&nbsp;km sudoriente de la administra centro Bydgoszcz kaj 140&nbsp;km nordokcidente de la pola ĉefurbo Varsovio. Ĝi estas urbo kun rajto de distrikto (eksterdistrikta urbo): tamen ĝi funkcias kiel administra centro por la samnoma distrikto Legnica, kiu plene ĉirkaŭas la urban komunumon. Fine de  en la urbo vivis . Post la Dua Mondmilito, dum kiu detruiĝis triono de la urbo, ĝi rekonstruiĝis kaj industriiĝis. Oni konstruis fabrikojn de kemiaj produktoj, mebloj, nutraĵoj ktp., kiuj estas ankoraŭ hodiaŭ gravaj industriaj branĉoj de la urbo.

Koordinatoj: 
Nombro da loĝantoj: 120 339 (2005)

## Konindaj personoj 
* Ŝalom Aŝ, pola-juda verkisto
* Anton Denikin, rusa generalo
* Koperniko, pola astronomo
* Julian Marchlewski, pola kaj internacia komunisto
* Jerzy Popiełuszko, kapelano de *Solidareco*
* Marcel Reich-Ranicki, pola-germana literaturkritikisto
* Maryla Rodowicz, pola kantistino
* Jakub Świnka, ĉefepiskopo de Gniezno
* Lech Wałęsa, gvidanto de *Solidareco*
* Stefan Wyszyński, pola primaso

## Internacia kunlaboro 
* Bedford, Anglio
* Izmajil, Ukrainio
* Mahiljoŭ, Belorusio
* Saint-Avold, Francio

## Vidu ankaŭ
* Provinco Vartlando

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo de la urboficejo

Dosiero:Włocławek - katedra Wniebowzięcia NMP.JPG|Katedralo de Włocławek
Dosiero:Tama1-1.jpg|
Dosiero:Włocławek-hotel Młyn.jpg|
Dosiero:WyzszeSeminariumWloclawku.jpg|Seminario
Dosiero:Halamistrzow.JPG|
Dosiero:Tama1-2.jpg|

Kategorio:Urboj de Kujavio-Pomerio
Kategorio:Urboj en Pollando
Striko

**Striko** estas intencita ĉeso de laboro celanta devigi la mastron kontentigi la postulojn de la salajratoj. Striko organiziĝas per helpo de la sindikatoj, krome la flavaj sindikatoj. Strikrompanto estas dungito kiu ne estas solidara kun siaj strikantaj kolegoj kaj do daŭrigas la laboron. Strikokaso estas starigita de sindikatoj kun la celo subteni la partoprenantojn de oficiala striko se pago de ilia salajro ĉesas. Mastrostriko estas ĉeso de laboro ordonata de mastro por cedigi la salajratojn. Lokaŭto (en la angla signifas fermi ekstere) estas interkonsento de dungantoj fermi la entreprenojn, por per tio devigi la laboristojn al cedoj.

La , ĉe IBM okazis mondskala striko, post anonco pri 13 000 maldungoj.

## Fastostriko 
*Fastostriko* estas prireklamata senperforta ĉeso de sinnutro, memdecidita, por influi decidon fare de regantoj aŭ publiko.

## Lingvostriko 
*Lingvostriko* estas striko por obteni lingvan rajton kiel faris ekzemple en 2015 Liadh Ní Riada (eŭroparlamentanino por Sinn Féin) kiam ŝi strikis lingve (irlande : 'stailc teanga') en la Eŭropa Parlamento parolante tie nur irlande dum pli ol unu semajno por protesti kontraŭ 'la diskriminacion de ŝia lingvo ene de la EU-institucioj' kaj kontraŭ la irlanda registaro kiu malkuraĝigus la uzadon de la irlanda, eĉ kiam ĝi ne plu aktive subpremas ĝin kiel estis la kazo dum la angla kaj brita koloniismo. Ŝi protestis kontraŭ la situacion ke la irlanda, kvankam havante la saman oficialan statuson de laborlingvo, tamen ne estas plenplene samrajta. Krome ŝi argumentis ke Irlandaj impostpagantoj jam pagas por la tradukado en aliajn lingvojn, do kial ne por dungi pli da lingvajn servojn en la irlanda.

## Famaj strikoj 
* Striko de La Kanada en Katalunio.
* Vendredoj por la estonteco.
* Pullman-striko
* Vinipega ĝenerala striko

## Bildaro 

Dosiero:Battle strike 1934.jpg
Dosiero:Grève étudiante Québec 2005 - 4.JPG
Dosiero:1912 Lawrence Textile Strike 1.jpg
Dosiero:Chicago Tribune 1986 strikebreakers.jpg
Dosiero:Quarto Stato.jpg

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Dungeco
* Laborista movado
* Klasbatalo
* Ĝenerala striko
* Lokaŭto
* Striko (filmo)
* Lingvismo
* Lingva imposto
* Protesto


Kategorio:Laborista movado
Kategorio:Sindikata terminologio
Galicio

**Galicio** estas historia landareo en okcidenta Ukrainio kaj suda Pollando, kiu kongruas grandparte kun la samnoma aŭstra reĝlando Galicio kaj Lodomerio. Dum la frua mezepoko la princlando *Galicio-Volinio* estis parto de la slava Kieva Regno, poste de la Grandduklando Litovio. Ĉefurbo de la princlando estis la nuna ukraina urbo Lvivo.

Ekde 1772 la regiono grandparte apartenis al la Aŭstra Imperio, kiu en 1867 transformiĝis al duobla monarkio Aŭstrio-Hungario. Krakovo tute okcidente de la teritorio inter 1815 kaj 1846 konsistigis apartan sendoganan unuon Libera Urbo Krakovo, kune administratan de la Aŭstra Imperio, Reĝlando Prusio kaj Rusia Imperio. En 1846 Aŭstrio integrigis ĝin en la aŭstran reĝlandon Galicio kaj Lodomerio. Pri apartaj situacioj de Tarnopol kaj Bukovino informas la mapo de la epoko maldekstre. La ĉefurbo de Galicio inter 1772 kaj 1918 nomiĝis Lemberg.

La teritorio inter la jaroj 1920 kaj 1939 dum 19 jaroj estis parto de la Dua Pola Respubliko, post la 17-a de septembro 1939 pro la Pakto Ribbentrop-Molotov estis konkerata fare de Sovetunio, kaj en 1941  estis konkerata fare de Nazia Germanio. Distrikto Galicio - germane *Distrikt Galizien*, pole *Dystrykt Galicja*, ukraine Дистрикт Галичина - inter la jaroj 1941 kaj 1944 estis la nomo de teritorio de la historia regiono Galicio en tiu periodo kadre de la Dua Mondmilito okupita fare de nazia Germanio, sed ne integrita en la teritorion de la tiel nomata "Grandgermana Regno". 

## Vidu ankaŭ 
* Krakovo (Pollando)
* Rzeszów (Pollando)
* Lviva provinco (Ukrainio)
* Reĝlando Galicio kaj Lodomerio

## Eksteraj ligiloj 
* Halychyna! Galicia! Gacsorszag! Galizien! Galicja! 
* Geŝer Galicia ("Ponto al Galicio")
* http://www.jewishgalicia.net



Kategorio:Historiaj teritorioj de Pollando
Kategorio:Historiaj teritorioj de Aŭstrio
Kategorio:Historiaj teritorioj de Ukrainio
Kovrov

**Kovrov** () estas urbo en Vladimira provinco de Rusio.

Ĝi konatas ekde la 12-a jarcento, kiam ĝi estis fondita kiel vilaĝo kun la nomo Jelifanovka. Kovrov akiris la urban staton en 1778.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo.

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur la dekstra bordo de rivero Klazjma ('**), kiu enfluas en riveron Okao (**').

En la urbo estas fervoja stacio.

En la jaro 2002 la urbo havis 155,5 mil loĝantojn, kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Tie estas kelkaj fabrikoj, kiel entrepreno *Degtjarev*, kiu produktas armilojn kaj motorciklojn, kaj fosmaŝina fabriko.

## Esperanto 
Aleksandr Lebedev, prezidanto de Rusia Esperantista Unio ekde 2021

Apud Kovrov okazis la Internacia Junulara Kongreso de TEJO en julio 2004. En la urbo aktivas kelkaj esperantistoj*[detaligu]*.

## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Kovrov

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Urboj de Vladimira provinco
Presbitero

**Presbitero** estas unu el la estroj en la antikva eklezio, aŭ en la tradiciaj eklezioj, la pastro apartenanta al la dua grado de la eklezia hierarkio (inter episkopo kaj diakono).

Presbitero estas ankaŭ administranto de eklezia distrikto en iuj protestantaj konfesioj, kiuj malakceptas specialan episkopan povon.

Ĉefpresbitero estas honortitolo de presbitero (speciale, la unua inter la presbiteroj de unu sama eklezio).

Vidu ankaŭ sacerdoto.

## Listo de presbiteroj 
* János Lázár (ministro)
* Ferenc Teremi

Kategorio:Hierarkio
Kategorio:Eklezio
Kategorio:Religiuloj
Helge Ingstad

**Helge Marcus INGSTAD** [HELge I*NG*sta] (naskiĝis la 30-an de decembro 1899,
mortis la 29-an de marto 2001) estis norvega esploristo.

Ingstad
Ingstad, Helge
Okao

eta|Okao en urbo Orjol
eta|Okao kaj fervoja ponto en Kaŝira
[eta|Alfluejo de Okao al [Volgo apud Niĵnij-Novgorod]]
eta|Vido al Molitovsky-ponto de bordo de rivero Oka. Julio 2014
**Okao** (, kun la akcento sur a: Okaʼ) estas granda rivero en Rusio, dekstra alfluanto de Volgo. Ĝia longo estas 1500&nbsp;km, la areo de la baseno estas 245 mil km².

## Deveno de la nomo 
Nuntempe oni konsideras la nomon kiel ĝermana aŭ balta.

## Fluovojo 
Oka fluas en Orjola provinco, Tula provinco, Kaluga provinco, Moskva provinco, Rjazanja provinco, Vladimira provinco, Niĵnij-Novgoroda provinco.

La rivero komenciĝas el akvofonto en vilaĝo Aleksandrovka, distrikto Glazunovka, Orjola provinco. Dekomence ĝi preskaŭ tute fluas norden, post Kaluga fluas orienten, post Aleksin kaj Tarusa denove turniĝas al nordo ĝis Serpuĥov.

Inter Serpuĥov kaj Stupino ĝi fluas preskaŭ laŭ bordo inter Moskva provinco kaj Tula provinco. Post la urbo Kolomna kaj alfluejo de Moskva fluas sud-oriente.

Fluante preter montetoj en Rjazanja provinco ĝi multe ŝanĝas sian direkton. Poste ĝi fluas ĝenerale norden, nord-orienten kaj orienten. Ĝi alfluas Volgon en centro de la urbo Niĵnij Novgorod.

## Alfluantoj 
Grandaj alfluantoj de Okao estas Ugra (399&nbsp;km longa), Moskva (502&nbsp;km longa), Klazjma (686&nbsp;km longa), Mokŝa (656&nbsp;km longa).

## Urboj ĉe Okao 
Grandaj urboj ĉe rivero Okao kaj proksime al ĝi:

## Vidu ankaŭ 
* Okao (Angara)
Paroĥo

**Paroĥo** estas distrikto de loka (vilaĝa, plurvilaĝa, kvartala) religia komunumo. Ĝi estas eklezia distrikteto, parto de episkopujo, regata de unu pastro nomata paroĥestro, kiu respondecas pri precipaj religiaĵoj en paroĥo. Ofte li estis helpata de vikariaj pastroj, kaj por la materia zorgado de sakristiisto. En la paroĥo loĝas, laboras paroĥanoj, kiuj partoprenas en la loka religia vivo.

En la baza senco de la vorto do temas nur pri la agotereno de paroĥestra pastro, do diversaj religiaj komunumoj povas dividi la saman teritorion en malsamajn paroĥojn. En iuj kazoj tamen ŝtataj instancoj historie ankaŭ transprenis la dividon laŭ paroĥoj por politika, administra divido de sia ŝtato - tiam temas pri administra unuo komparebla al komunumo aŭ municipo.

## Historio 
Institucio de paroĥo ligiĝas kun disvastigo de kristanismo al vilaĝaj terenoj. Finan signifon kaj rolon de la paroĥo difinis Kvara Laterana koncilio (1215).

En mezepoko la paroĥoj plenumis diversajn funkciojn. En Pollando de la 13-a jarcento ĉe pli riĉaj paroĥoj aperis paroĥaj lernejoj, kaj en urboj ankaŭ malsanulejoj.

Nuntempe fondiĝas Domoj de Solecaj Patrinoj, pri kio feministaj organizaĵoj ne interesiĝas.

## Vidu ankaŭ 
* Paroĥopreĝejo
* Kolegiata preĝejo
* Katedralo
* Ekskurendo

## Proverbo 
Ekzistas unu proverbo pri paroĥo, kaj unu alia pri paroĥestro, en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Referencoj 

Kategorio:Eklezia organizo
Kategorio:Socio
Kategorio:Teritoria administrado de Eklezio
Alfluanto

[eta|280ra|Norde de [Avignon, Durance (maldekstre) estas alfluanto de Rodano.]]
**Alfluanto** (aŭ flankrivero) estas tiu rivero, kiu alfluas pli grandan riveron, riĉiginte ĉi-lastan per sia akvomaso, igante ĝin pli larĝa.

La malo estas defluanto; kiam rivero defluas ĉefan branĉon aŭ lagon.

La riveroj kaj la alfluantoj kolektas la akvon sur areo, kiun oni nomas akvokolekta areo.

## Vidu ankaŭ 
* Kunfluejo
* Riverdelto

‎
Kategorio:Akvaĵoj
Trygve Lie

**Trygve Halvdan LIE**  (naskiĝis la 16-an de julio 1896,
mortis la 30-an de decembro 1968)
estis norvega politikisto kaj la unua Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj
(1946 – 1952).

Lie naskiĝis en Oslo, Norvegio la 16-an de julio, 1896. Lia patro forlasis la familion por labori en Usono kiel ĉarpentisto.

Kategorio:Personoj de Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Norvegaj politikistoj
Samea flago

eta|dekstra|Samea flago
La **Samea flago** aperis en 1986. La ruĝa duono de la cirklo simbolas la sunon, kaj la blua la lunon. La koloroj de la rektanguloj devenas de la koloroj de tradiciaj sameaj vestoj.
Tiu flago estas hisita ĉiujare en tuta Norvegio dum la Samea nacia tago, la 6-a de februaro.

Kategorio:Flagoj de indiĝenaj popoloj
Kategorio:Sameio
Kategorio:Flagoj de Finnlando
Kategorio:Flagoj de Norvegio
Kategorio:Flagoj de Svedio
Kategorio:Etnaj flagoj
Kategorio:Flagoj de Arkto
Kategorio:Aperis en 1986
Samelingva literaturo

Al la **samelingva literaturo** kontribuis interalie la norvegia aŭtoro Nils Aslak Valkeapää kaj la svedia aŭtoro Paulus Utsi.

## Vidu ankaŭ 
* Samea lingvo
* Norveglingva literaturo, Svedlingva literaturo, Finnlingva literaturo, Ruslingva literaturo.

Kategorio:Literaturo laŭ lingvoj
Kategorio:Samea lingvaro
Afrik-Usona flago

dekstra|200pxLa tielnomatan **Afrik-Usonan flagon** kreis Marcus Garvey, ĉefo de movado por civitanaj rajtoj, nomita *Universal Negro Improvement Association* "Universala Nigrula Pliboniĝa Asocio". Ĝi estis unuafoje hisita en 1920. Ĝis tiam mankis simbolo por la Usonaj Afrikidoj.
Kelkaj homoj ankaŭ uzis ĝin kiel "Tut-Afrikan" simbolon aŭ simbolon por la Afrika diasporo, sed ĝi restas ĉefe uzata en Usono kaj kiel indentigilon por Usonaj Afrikidoj.

Laŭdire Garvey misinformitis pri la koloroj de la Etiopia flago, laŭ kiu li estis inspirita (Etiopio estinte la sola lando en Afriko kiu ne iĝis kolonio), kaj lia kreaĵo jam tro populariĝis por ŝanĝi la nigron en flavon post kiam li ekvidis sian eraron.

Laŭ frua interpreto la ruĝo estas "la sango de la batalo por libereco", la nigro "la nigrahaŭtularo", la verdo "la riĉa flaŭro de l' patrina lando".

## Vidu ankaŭ 
* Usona flago

Kategorio:Etnaj flagoj
flago
Kategorio:Internaciaj flagoj
Kategorio:Afrika kaj nigrula naciismo
Kategorio:Panafrikanismo
Kategorio:Flagoj de Usono
Kategorio:Aperis en 1920
Fizika konstanto

En scienco, **fizika konstanto** estas kvanto, kiu neniam ŝanĝiĝas kaj estas mezurata science. Kontraste matematika konstanto, ekzemple \pi aŭ e, ekzistas sendepende de la scienca mezuro.

## Listo 
* c - rapido de lumo
* e - elementa elektra ŝargo
* F - konstanto de Faraday
* h - konstanto de Planck
* k - konstanto de Boltzmann
* N_\mathrm A - nombro de Avogadro
* R - universala gaskonstanto
* R∞ - konstanto de Rydberg
* \alpha - konstanto de fajna strukturo
* \epsilon_0 - elektra konstanto
* \mu_0 - magneta konstanto
* \sigma - konstanto de Stefan-Boltzmann
* G - gravita konstanto


Kategorio:Listoj
Hradec nad Moravicí

maldekstra|250px|eta|Ruĝa kastelo en Hradec nad Moravicí
maldekstra|eta|250px|Blanka kastelo en Hradec nad Moravicí
eta|maldekstra|250px|Opava kaj Hradec nad Moravicí el Belvedero de Bezruč
**Hradec nad Moravicí** estas urbo en Ĉeĥio, kiu situas proksime de urbo Opava. Vivas ĉi tie  (). Tra ĝi trafluas rivero Moravice. 

## Historio
Ĝi estas urbo ekde la jaro 1971, sed oni mencias pri ĝi kiel pri subburgejo en la jaro 1060, kiu estiĝis sur loko de pli maljuna triba burgejo de Holasicanoj. Ĝi havis avantaĝan situon en malnova komerca sukcena vojo. Laŭ tradicio ĉi tie renkontiĝis en la jaro 965 nupta senditaro de la pola princo Mieszko kaj de Doubravka, la filino de la ĉeĥa princo Boleslav la 1-a. Ekde la jaro 1279 ĉi tie en burgo de la Premislidoj loĝis eĉ reĝino Kunhuta, la vidvino post la ĉeĥa reĝo Přemysl Otakar la 2-a. La burgo kaj kastelo estis ekde la 16-a jarcento en posedaĵo de diversaj nobelaj familioj, lastfoje de Lichnovský-idoj. En la kastelo en Hradec nad Moravicí ĉe muzikamaj Lichnovský-idoj restadis Ludwig van Beethoven (1806, 1811) kaj Franz Liszt (1846, 1848). Vizitintoj de Hradec nad Moravicí estis ankaŭ Niccolo Paganini (1828) kaj Josef Mánes (1852) kaj ankaŭ Petr Bezruč venadis ĉi tien.

## Loĝantaro 
## Partoj de la urbo 
* **Hradec nad Moravicí**
* Benkovice
* Bohučovice
* Domoradovice
* Filipovice
* Jakubčovice
* Kajlovec
* Žimrovice

## Ĝemelaj urboj 
*  Liptovský Hrádok, Slovakio

## Rilataj artikoloj 
* Hradec nad Moravicí - kastelo en Hradec nad Moravicí
* Fervojlinio Opava východ – Hradec nad Moravicí
* Carl Weisshuhn


Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Urboj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Kategorio:Urboj en Ĉeĥa Silezio
U Orla (artileria fuortaro)

Artileria fuortaro **U Orla** (en Esperanto *Ĉe Aglo*) estis ekzistonta kiel la plej orienta fuortaro de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj. Ĝi estis lokigota proksimume 4,5&nbsp;km de urbo Hlučín inter vilaĝoj Darkovice kaj Darkovičky. Estas tre verŝajne, ke spaco por lokigo de la fuortaro estis elektita jam dum supraĵesploro en oktobro de la jaro 1934 kaj poste konfirmita dum sekvanta esploro printempe kaj somere de 1935. La artileria fuortaro Ĉe Aglo estis havonta sume 6 fuortarajn objektojn kun la jenaj markigoj:
* MO S-20 - "Aglo"
* MO S-20a – infanteria fuorto unuflanka dekstra,
* MO S-20b – infanteria fuorto unuflanka maldekstra,
* MO S-20c – minĵetila fuortara fortikaĵo,
* MO S-20d – artileria turniĝonta turo,
* MO S-20e – enireja objekto.
Unusola objekto de la fuortaro, kiu estis betonigita, estis la infanteria fuorto MO S-20 „Aglo", kies konstruigo estis bezona pro kaŭzo de plenigo de la interspaco inter la infanteria fuorto MO S-19 „Aleo" kaj la infanteria fuorto MO S-21 „Jaroš". Por plene finkonstrui la fuortaron Ĉe Aglo inkluzive de armilaro, municio, ekipaĵaro kaj obstakloj oni kalkulis sumon 63 514 541,00 Kč. Konstruado de la ceteraj menciitaj objektoj estis planata por pli malfrua tempo, sed aŭtuno de la jaro 1938 decidis alie.

## Vidu ankaŭ
* Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky

## Pluaj fotoj 

MO-Or-S 20 tvrze Orel 2.jpg|Pěchotní srub MO-O-S 20 Orel
Tank T-34-85 u MO-Or-S 20 Orel.jpg|Tank T-34/85 v blízkosti srubu

## Literaturo
* Stehlík, Eduard: *Lexikon tvrzí československého opevnění z let 1935-38*. Praha: FORTprint, 1992, s. 36-37.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava
Kategorio:Proponitaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
U Orla
Kategorio:Darkovice
Kategorio:Opava montetaro
Abaújszántó

**Abaújszántó** [abaUjsAntO] estas urbo kun rango vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Gönc.
eta|maldekstre|Keloj en Abaújszántó
## Bazaj informoj 
* Areo: 43&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3400
* Poŝtkodo: 3881
* Telefonprefikso: 47

## Situo 
Abaújszántó situas en valo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Hidasnémeti-Szerencs. Encs estas proksime.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1275. Dum la historio la komunumo apartenis al vinkultura regiono de Tokaj, alvenis italoj en la 14-a j.c. (tiam la vilaĝo jam iĝis kampurbo), kiuj kunportis italajn metodojn pri la vinkulturo. En 1439 la husanoj kun estreco de Giskra okupis la urbeton. En 1712 saksoj alvenis. La fervojo ekfunkciis en 1913. La judoj estis deportataj en 1944. Inter 1921-1962 la komunumo estis distriktejo, dume degradiĝis al vilaĝo, ekde 1971 grandvilaĝo, ekde 2004 denove urbo.

## Vidindaĵoj 
eta|Kalvinana preĝejo en Abaújszántó
* romkatolika Preĝejo Anunciacio (Abaújszántó) kun mezepoka deveno
* Grek-katolika preĝejo Ĉieliro (Abaújszántó) el 1792
* Kalvinana preĝejo (Abaújszántó) el 1864
* Luterana preĝejo (Abaújszántó) (1792)
* Sinagogo de Abaújszántó, nuntempa stokejo
* Kastelo de Abaújszántó, nun neuzita
* termala banejo

## Ĝemelurboj 
*  Bad Schwalbach, Germanio
*  Oberlungwitz, Germanio

## Famuloj 
* en Abaújszántó naskiĝis kaj mortis historiisto Pál Jászay
* en Abaújszántó naskiĝis:
** artisto István Drozsnyik
** Péter Szűcs (geologo)
** kuracisto kaj esperantisto Kálmán Kalocsay
** redaktoro Imre Botos
** Béla Tóth (teatrestro)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (en la hungara)


Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Banlokoj
Artileria fuortaro

eta|Enireja objekto K-S 22a *Krok* en fuortaro Bouda
**Artileria fuortaro** () estas ĉeĥoslovaka termino por la plej grandega kaj la plej enspeza konsisto de antaŭmilitaj fortikaĵoj. Konstrue temas pri kelke da objektoj de pezaj fortikaĵoj, kiuj estas regule kunigitaj per sistemo de subteraj koridoroj kaj ĉambregoj.

En la ĉeĥoslovakaj artileriaj fuortaroj estis konstruitaj aŭ planitaj tiuj ĉi tipoj de objektoj:
* Enireja objekto servanta kiel ĉefa loko por eniro de la garnizono en la internon de fuortaro kaj por ties provizado. Tial ĝi estis konstruita en enlanda spaco.
* Infanteria fuorto kutime enkomponita en pasa linio de la ĉefa defendposteno. En nivelo de la infanteriaj fuortoj devis esti haltigita antaŭenpaŝado de malamiko.
* Artileria fuorto estis unu el la objektoj, en kiuj estis lokigita ĉefa armilaro de la fuortaro. Ĉikaze kazemata 10cm haŭbizo mod. 38.
* Artileria turniĝonta turo estas alia tipo de objekto destinita por lokigo de la ĉefa armilaro. Ĝemelo de haŭbizoj de kalibro 100 mm povis dank' al la lokigo en la turniĝonta turo efiki en rondo kun 360°.
* Minĵetila kupolo estis planita en fuortaroj, en kies ĉirkaŭaĵo aperis tre montetriĉa tereno kun multaj surdaj spacoj.
* Artileria gvatejo estis rezistkapabla gvatiga posteno. Ties informoj estis gravaj por direktado de kanonado. Ne ĉiuj gvatejoj estas kun la patrina fuortaro kunigitaj per la subtera sistemo.

La subtera sistemo kunigis krom kelkaj artileriaj gvatejoj ĉiujn fuortarajn objektojn. En la subteraj spacoj troviĝis ekipaĵaro kaj provizoj. Por tiuj ĉi celoj ĉi tie estis establitaj krom aliaj deponejoj de pafaĵo, nutraĵoj, brulmaterialo, kuirejo, filtrilejo, provizujoj de trinkakvo, elektrejo ekipita per dizelagregatoj, malsanulejo kaj komandantejo.

## Artileriaj fuortaroj en Ĉeĥoslovakio 
En Ĉeĥoslovakio en diversa stadio de planado aperis 17 artileriaj fuortaroj. Oni sukcesis konstrue fini nur kvin fuortarojn: Adam, Bouda, Hanička, Hůrka kaj Smolkov. Kvar fuortaroj estis ekkonstruitaj: Dobrošov, Skutina, Šibenice, Stachelberg. Pluaj du fuortaroj ne estis, eĉ kiam ilia desegnaĵdokumentaro finita, komisiitaj al neniu konstrufirmao: Jírová hora, Poustka. Realigo de fuortaroj Milotický vrch kaj Kronfelzov estis nuligita kaj anstataŭigita per malpli enspeza projekto. Fuortaro U Orla estas ankaŭ envicigata inter ekkonstruitaj fuortarojn, tamen ĉi tie estis konstruita nur unu infanteria fuorto, nome MO S-20 "Orel", pro kaŭzo de sekurigo de unueco de la defendposteno, dum kio plua konstruado estis prokrastita. Projekto de fuortaro Bartošovice estis nuligita kaj anstataŭigita per konstruado de fuortaro Hanička. Plua fuortaro, kun devis esti konstruita nur post finigo de Milotický vrch estas fuortaro Gudrich. Inter la fuortaroj estas ensumigata ankaŭ planata ekzerc-areo Orlík, kiu devis krom la ekzercado de la fortikaĵaj taĉmentoj servi okaze de atako eĉ al defendo. Interesaĵo de tiu ĉi fuortaro estas, ke iliaj objektoj ne devis esti kunigitaj per la subtera sistemo.

## Vidu ankaŭ 
* Artilerio

Kategorio:Intermilitaj fortikaĵoj
Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj
Kategorio:Elementoj de militarkitekturo
Jozefo Flavio

**Jozefo Flavio**, ***Flavius Josephus*** (latine), ***Iosefos Flavios*** Ἰώσηπος Φλάβιος (en kojnea greka) aŭ ***Josef Ben-Matitjahu***, יוסף בן מתתיהו, do Jozefo filo de Matiaso (hebree), n. ĉ. 37 kaj m. en 100, estis juda historiisto de la 1-a jarcento. Li prezentas al ni la ĉefan kaj plej detalan bildon de tiama ŝtato Judeo, kiu naskis kristanismon kaj ribelis kontraŭ Romio, la tiel nomata Unua Juda-Romia Milito. Li skribis en eleganta helena (la kojnea greka) por ne-judoj. Nuntempe li estas pli konata laŭ sia latina nomo, kiun li prenis kiel malsklavigito (do, familiano) de la imperiestro Vespasiano.

Jozefo, estinte sacerdoto de aristokrata familio, servis dum la ribelo kontraŭ Romio kiel komandanto de la juda armeo en Galileo. Li estis kaptita de la romianoj, sed poste gajnis sian liberecon kaj revenis al Jerusalemo por konvinki la judojn
kapitulaci al Romio, pri kio li ne sukcesis. Romio detruis la ribelon, Jerusalemon kaj la Templon. Jozefo vidis la Templon forbruli je la 9-a de avo (10-a de aŭgusto) en 70 p.K.

Post la milito Jozefo verkis librojn de historio pri la judoj, sub la aŭspicio de la imperiestro. Liaj du ĉefaj verkoj estas:

* *Peri tou Ioudaikou polemou* ("Pri la juda milito", en la kojnea greka, titolo de la latina traduko *De bello Judaico*) – priskribas la militon de la judoj kontraŭ Romio de 66–73.

* *Ioudaike arĥaiologia* (93, "Judaj antikvaĵoj", same en la kojnea greka, Ἰουδαϊκὴ ἀρχαιολογία, Ioudaikē archaiologia, titolo de la latina traduko *Antiquitates Iudaicae*) – priskribas la historion de la judoj de la kreo de la mondo ĝis la Juda Milito. La unuaj 13 libroj paralelas la Biblion, sed libroj 14–20 priskribas la tempon inter la Makabeoj kaj la Juda Milito kaj estas nia ĉefa historio pri la judoj en tiu tempo. Josephus utilis fontojn judajn kaj helenajn (iuj fontoj nun estas perditaj al ni) kaj skribis por legantoj de helene kleriĝintaj. Ĝi inkluzivas paragrafon, kiu, se vere de Jozefo, estus la unua atesto juda (ne kristana) pri Jesuo.

Li ankaŭ verkis aŭtobiografion en 90 kaj *Kata Apionos* ("Kontraŭ Apiono", en kojnea greka, titolo de la latina traduko *Contra Apionem*) en 100 pri argumentoj kontraŭ judismo, kun motivo defendi judismon kontraŭ tiuj argumentoj. Li ankaŭ planis verki libron por klarigi judismon, sed tia verko estas nekonata al ni.

Eminentan romanan trilogion pri lia vivo verkis Lion Feuchtwanger.

## Vidu ankaŭ 
* Unua Juda-Romia Milito

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj de Jozefo Flavio ()

Kategorio:Verkistoj de la 1-a jarcento
Kategorio:Judoj de la 1-a jarcento
Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento
Kategorio:Helenaj historiistoj
Kategorio:Jerusalemanoj
Kategorio:Homoj de la 1-a jarcento
Adigea lingvo

La **Adigea lingvo** (memnomo *Адыгэ*, prononcu: Adige; ISO-kodo: *ady*) estas parolata en Adigeio (respubliko en Norda Kaŭkazio, subjekto de Rusia Federacio) kaj en apudaj lokoj de Krasnodara regiono. Ĝi estas dua oficiala lingvo en Adigeio, apud la rusa.

La adigea lingvo apartenas al la adigea subgrupo de abĥaz-adigeaj lingvoj. Kiel en ĉiuj lingvoj de tiu grupo, en ĝi multas konsonantaj fonemoj: de 50 ĝis 60 en diversaj dialektoj.

La lingvo estas foje traktata kiel varianto de la ĉerkesa lingvo.

## Disvastiĝo 
Ekzistas ĉirkaŭ 128.000 denaskaj parolantoj en Rusio hodiaŭ. Tutmonde estas ĉirkaŭ 500.000 parolantoj. Multaj adigeoj fuĝis al Turkio kaj Mezoriento post la adigea genocido . La plej granda komunumo situas en Turkio. La lingvo havas oficialan statuson en Adigeio, kvankam praktike nur la rusa estas uzata tie kiel oficiala lingvo.

## Vidu ankaŭ 
* Adigea Vikipedio
* Latinliterigo en Sovetunio

## Eksteraj ligiloj 
* *Ethnologue* pri la adigea lingvo
Ajmara lingvo

**Ajmara Lingvo** estas parolata lingvo de ajmaroj en Bolivio, Peruo (oficiala lingvo), Nordo de Ĉilio kaj montara nordokcidenta regiono de Argentino. Tre vigla lingvo en la sudamerika montara regiono, kun radi-elsendoj, en komputiko, ktp. Estis la popola lingvo de Inkaa imperio (la "nobla" estis la Keĉua).

## Ecoj 
La ajmara estas forte aglutina lingvo. Ĝi ne konas artikolon. Ĝia vortaro estas tre riĉa. Ekzistas ekzemple cento da vortoj por la verbo *porti*, depende de tio, kion oni portas. La plimulto de la substantivoj havas diversajn formojn, depende de la "certeco". Ekzemple en la frazoj "Mi vidas ĉevalon", "Mi kredas, ke mi vidas ĉevalon" kaj "Li diras, ke li vidas ĉevalon" la vorto "ĉevalo" estas tradukita laŭ 3 diversaj manieroj.

### Fonetiko 
#### Vokaloj 
Kiel la keĉua kaj araba lingvoj la ajmara konas nur tri vokalojn (*a*, *i*, *u*). Ekzistas longigitaj vokaloj, reprezentataj kun dierezo super si; do skribe ekzistas jenaj ses vokaloj: *a*, *ä*, *i*, *ï*, *u*, *ü*. Menciindas ankaŭ, ke antaŭ uvula konsonanto (*q*, *q*', *qh*, *x*) vokalo *i* iĝas */e/* kaj vokalo *u* iĝas */o/*. Ekzistas diftongoj formitaj per *y* (= "j") kaj *w* (= ŭ).

#### Konsonantoj 
La ajmara havas 16 konsonantojn, sed kalkulante variantojn de la plozivoj oni atingas 26:
Ĉe la plozivaj konsonantoj ne ekzistas voĉaj formoj kiaj *b*, *d* aŭ *g* . Tamen ekzistas tri formoj de frikativaj konsonantoj: simplaj, velaraj kaj aspiraciaj.
 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Pri la ajmara
* kurso pri la ajmara lingvo (en hispana lingvo)
* granda ajmara/hispana bildvortaro 
*  La ajmara kiel komputila lingvo, Manuel Halvelik, Internacia Komputado, 1985 (8) p 17.
Razgrad

**Razgrad** - bulgare **Разград** - estas urbo en la nordo de Bulgario. Ĝi estas la administra centro de samnoma provinco. En 2005 la urbo havis 39 540 loĝantojn.

## Partneraj urboj 
*  Orjol, Rusio (ekde 1968)
*  Wittenberge, Germanio (ekde 2001)
*  Armagh, Britio (ekde 1995)
*  Châlons-en-Champagne, Francio (ekde 1975)
*  Avcılar, urbodistrikto de Istanbulo, Turkio (ekde 2000)
*  Jangĝoŭ, Ĉinio (ekde 2000)
*  Brunswick (Ohio), Usono (ekde 1998)
*  Assen, Nederlando (ekde 2006)

## Esperanto 
Kiel ĉie en Bulgario, en la urbo ankaŭ nun estas Esperanto-parolantoj. Inter ili estas ekzemple
*Radka Stojanova* (n. 1936, laŭ la stato de 2006 prezidantino de la loka esperantista societo).

En la Esperantista Domo de Kulturo “D-ro Ivan Kirĉev” regule okazas kulturaj eventoj rilataj al la internacia lingvo. La programo de la jaro 2010 legeblas ĉi tie.
### Lokaj Esperantistoj
* Penka Batoeva (1898-1988);
*Ivan Kirĉev (1923-1999);
* Stefan Minkov (n. 1885);

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  (

 

Kategorio:Urboj de Bulgario
Kategorio:Provinco Razgrad
Katekso

Laŭ Sigmund Freud, **katekso** estas "energia ŝarganco" aŭ kvanto de psikoseksa energio.

## Vidu ankaŭ 
* Psikoanalizo

Kategorio:Psikoanalizo
Klaŭstrofobio

eta|Laboranto purigante kanonon
**Klaŭstrofobio** (ankaŭ **klostrofobio**; de latina: *claustrophobia* = timo de malvasta aŭ ferma spaco) estas fobio, kiu rezultas en patologia timo de malvastaj spacoj fare de la fobiano. Tia homo tial povas suferi de panikaj atakoj en liftoj, aŭtobusoj, trajnoj, aviadiloj aŭ fojfoje eĉ ene de homamaso.

Kategorio:Fobioj
Katarso

**Katarso** - origine - stato de interna puriĝo, kiu fariĝis ĉe spektanto de antikva
tragedio per sentimento pri la sorto de heroo. Poste tiu nocio rilatiĝas al iu emocia
ŝoko, kiun oni sensas kiel purigon.

En psikoterapio katarso estas speciala metodo, per kiu psikoterapiisto malŝargas 
senkonsciajn emociajn kompleksojn. Unue Sigmund Freud uzis tiun nocion en psikoanaliza 
terminaro. Poste tiun nocion uzis ankaŭ aliaj skoloj de psikologio.

## Vidu ankaǔ 
* Alligiteco
* Apotropaismo
* Empatio
* Kompato
* Orfeismo
* Simpatio
* Sublimigo
**Poetiko*

Kategorio:Literatura teorio
Kategorio:Psikologiaj konceptoj
Kategorio:Religiaj konceptoj
Kategorio:Teatro de Antikva Grekio
Komato

eta|Karolina Olsson estis en komato inter 1876 kaj 1908
**Komato** estas korpa senkonscia stato de trafita homo, dum kiu la trafito ne reagas je eksteraj stimuloj. Dum la komato pupiloj estas dilataj kaj ili ne reagas al lumo. Tio estas malsaneca peza dormo kun malesto de sentokapablo kaj de memvola movkapablo.

## Vidu ankaŭ 
* Cerba morto

Kategorio:Sindromoj en intensa medicino
Kategorio:Sindromoj en neŭrologio
Kategorio:Neŭrobiologio
Yagi Hideo

D-ro **YAGI Hideo**　( [jagi hideo]; naskiĝis en 1899 en Nada-kvartalo de Kobeo; mortis la ) estis japana esperantisto kaj ginekologo. Li estis profesoro de medicina fakultato Okayama kaj estris kancerinstituton.

Li ekkonis Esperanton en 1914. En 1919 li fondis grupon en Tria Nacia Kolegio, 1920 ĝian organon *Libero.* De 1959 li estis estrarano de UEA, de 1962 ĝis iom antaŭ sia morto li funkciis kiel prezidanto. La 50-a UK 1965 en Tokio en 1965 estis iniciato ĉefe de Yagi.

Li prelegis en la Internacia Somera Universitato en la 39-a UK 1954 pri "La problemo de loĝantaro en Japanujo", kaj en la 43-a UK 1958 pri "Damaĝo de la Atombombo en Postaj Jaroj".

Nekrologo aperis en la revuo *Internacia Ĵurnalisto*, 1964-2, p. 1.

## Verkoj 
* *Kurslibro de Esperanto,* 1921
* *Japana-Esperanta Vortareto* (kun Sakurada, Yasuda, Okumura), 1922
* *Fremdlingva Problemo en Japanujo*, 1924. 
* *Kie estas volo, tie estas vojo*, 2006 (liaj verkoj, biografio kaj rememoroj)

Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de UEA
Kategorio:Estraranoj de UEA
Reginald Joseph Yarworth

**Reginald Joseph YARWORTH** (jarŭoth) estis anglo, sekretario de akcia kompanio. Li naskiĝis je la 4a  de julio 1893 en Grimsby. Li estis verkisto de bonhumoraj noveloj, artikoloj kaj poemoj por diversaj Esperanto-revuoj.

## Referencoj 
YARWORTH, Reginald Joseph
YARWORTH, Reginald Joseph
Fuĝo for de libereco

***Fuĝo for de libereco*** (titolo de libro verkita de Erich Fromm) estas nocio kaj koncepto, kiu priskribas kaj eksplikas kialojn kaj mekanismojn de psiko, kiuj instigas homon por propravola rezigno for de libereco. Tiaj mekanismoj devenas pro izoleco kaj malcerteco de moderna individuo. Li malkonfesas de memstareco por kuniĝi kun socia sistemo kaj tiel ricevi forton.

La koncepto konatiĝis, kiam Erich Fromm dum 1941 en Britio publikigis tiuteman libron kun la titolo *Fear of Freedom*, kiu en Usono represiĝis kaj diskonatiĝis sub la titolo *Escape from Freedom*.

Ideo pri fuĝo for de libereco ĉeestas antaŭ en la libroj de Wilhelm Reich. Li pensis, ke kialo de tiu fenomeno estas seksaj tabuoj, kiuj formadas specifan tipon de karaktero. Tiu karaktero speguliĝas en la korpo de homo kaj blokas vivan energion (biologi-elektra, ĝia nomo estas orgono) per kronika muskola tensio. Ial Erich Fromm ne referencis al la libro de Wilhelm Reich.

## Vidu ankaŭ 
* La arto de amo

Kategorio:Psikoanalizo
Ernest Edward Yelland

**Ernest Edward YELLAND** [jel'end] (naskiĝis la 19-an de junio 1880 en Devonport, mortis en 1969 supozeble en Aspremont apud Nice) estis anglo, ekskontoristo, gvidanto de Internacia Hejmo Esperantista en Aspremont apud Nico, ĉefurbo de la departemento Alpes-Maritimes en suda Francio. Li estis Esperantisto ekde 1906. Post kiam li fondis la Esperanto-grupon de la urbo Plymouth en la historia graflando Devon de Anglio en 1908, unu el la plej unuaj grupoj kaj provincaj Esperanto-asocioj de la lando, li estis prezidanto de la Londona Esperanto-Klubo tri jarojn. Instruadis Esperanton dum 5 jaroj en vesperaj lernejoj publikaj en Londono, gvidis kursojn ekde 1908. Traduko: „La Granda Vizaĝo el Ŝtono“, 1920.

## Eksteraj ligiloj 
*Serĉpaĝo de la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo (almenaŭ 6 eroj)

## Referencoj 
:
Theresa Yelland

**Theresa YELLAND** estis rusa esperantistino kaj la edzino de Ernest Edward Yelland. Ŝi naskiĝis la 26-an de januaro 1882 en Poti (Kaŭkazo), mortis en 1971 en Aspremont, en la departemento Marbordaj Alpoj (france *Alpes-Maritimes*, okcitane *Aups Maritims*), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura ( ) de suda Francio. Geedziĝo per Esperanto; Esperanto estis familia lingvo. Theresa Yelland vojaĝis tra Eŭropo 1926-30 kun sia edzo proprakoste por propagandi Esperanton. Dum 5 jaroj ŝi kune kun sia edzo publike paroladis pri Esperanto en Hyde kaj Finsbury Parkoj, Londono.

Konataj kiel la donacintoj de grandaj sumoj al UEA, la paro dediĉis sian tutan vivon al la Esperanto-movado. Interalie Theresa Yelland redaktis dum 3 jaroj la gazeton Liberpensulo. Antaŭ la ĉerko kovrita per la Esperanta flago, la 3an de marto 1971, parolis en la nomo de UEA s-ro R. Fiquet, fakdelegito en Nico.

## Referencoj 
: 

## Vidu ankaŭ 
* Liberpensuloj

Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj
Henry Ysner

**Henry YSNER** estis sveda esperantisto, krom popollerneja instruisto kaj abelbredisto (naskiĝis la 21-an de septembro 1893 en Ysane, Blekinge, mortis la 6-an de februaro 1982 en Möllevången, Skanio). Esperantisto de 1929, li estis fondinto kaj prezidanto de loka grupo en Hällevik. Li aranĝis kursoj – ankaŭ lernejaj, kaj prelegoj – ankaŭ perradiaj.

Ysner ankaŭ fondis la Hällevik-lokohistorian popolorganizon *Hembygdsföreningen Facklan* en Hällevik en 1942, kaj komposis la kanton *Facklans sång* por tiu organizo.

## Referencoj 
* 
* https://blekinge.topotek.se/?doc=385424
* https://hallevik.se/om-facklan/historia/

YSNER, Henry
Simon Joris IJsselstein

**Simon Joris IJSSELSTEIN** [EJselstejn] (naskiĝis la 8-an de marto 1879 en IJsselmonde, mortis la  en la japana koncentrejo Si Rengorengo, Rantau Prapat, Norda Sumatro) estis nederlanda instruisto de matematiko kaj esperantisto ekde 1912. En 1913 li foriris al Nederlanda Hindujo kaj propagandis en la urbo Surabajo. IJsselstein membriĝis la neŭtralan landan Esperanto-asocion La Estonto Estas Nia kaj ĝian Nederlandhindujan sekcion.

## Esperanta agado 
IJsselstein verkis artikolojn, kaj en 1928 akceptigis rezolucion por Esperanto de la instruista ligo. En 1929 li forlasis Nederlandan Hindujon kaj ekloĝis en Schiedam, kie li sukcesis oficiale enkondukigi Esperanton en la vesperaj kursoj por plenkreskuloj. Li gvidis kursojn ankaŭ por senlaboruloj en Schiedam kaj en Rotterdam dum la Granda Depresio.

## Persona vivo 
IJsselstein estis instruisto de matematiko, kiu loĝis en kaj apud Roterdamo (IJsselmonde, Schiedam). Inter 1913 kaj 1929 li loĝis en Nederlanda Hindio, kie IJsselstein ankaŭ laboris kiel matematikinstruisto. Post 1935 li reloĝiĝis en Nederlanda Hindio kaj kunfondis la Nederlandhindian Ekzamenkomisionon en 1937.

Post la invado de la Japana Imperio en tiu Hindio, IJsselstein estis deportita al la sumatra vira koncentrejo Si Rengorengo kaj tie mortis. Li estas reentombigita en la honora tombejo Leuwigajah en la okcidentjava urbo Ĉimahi.

## Referencoj 
Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Nederlandaj instruistoj
Flago de Paraibo

[eta|Flago de [Paraibo.]]

La **Flago de Paraibo** eble havas la plej interesajn historiojn el flagaro de brazila ŝtatoj. Antaŭ 1930 ĝi havis alian flagon farita de nederlandanoj kiu okupis ĝin en 17-a jarcento: Tri "sukerpanoj" (t.e. konoj de sukero ankaŭ konataj kiel "sukeraj knaboj") sur blua fono. En 1928, aperis ruĝa flago kiel simbolo de Demokratia Partio (burĝa, ne socialisma) en Paraibo. La Estro de ĉi tiu estis João Pessoa, ĝi kontraŭas la Respublika Partio kiu uzis verdan flagon. En tiu tempo, kvankam estis formala popola konsulto, brazila prezidento estis elektita de federaciaj ŝtatestroj; kiam prezidento Washington Luís demandis al João Pessoa ĉu li apogos sian kandidaton al prezidenteco, la tiam federaciaj ŝtatestroj João Pessoa, Antônio Carlos kaj Getúlio Vargas neis sian apogon kaj komunikis intencon peti popolan konsulton. Pro tio, sur la ruĝa flago de Demokratia Partio, oni skribis "NEGO", t. e., "Mi Neas" (la apogon al oficiala kandidato).

Demokratia Partio perdis balotadon, kaj João Pessoa estis mortigita de João Dantas en majo 1930, pro tio, oni metis sur la flagon de Demokratia Partio la nigra stango je funebro. Tuj poste, en aŭgusto 1930, asembleo de Paraibo faris la flagon de Demokratia Partio leĝe flago de Paraibo.

Paraibo
Kategorio:Paraibo
Gerarda de Waart

**Gerarda Johanna Cornelia DE WAART** (naskiĝis la  en Dordrecht, mortis la  en Hilversum) estis nederlanda esperantisto. De Waart esperantistiĝis en 1925. Ŝi propagandis Esperanton en Portugalio en 1929 per diversaj paroladoj. En la aŭtuno de 1929 ŝi gvidis kurson por la Popoluniversitato en Hilversum, kaj post Ia kurso fondis sekcion de nederlanda neŭtrala asocio La Estonto Estas Nia (LEEN). Poste ŝi gvidis kursojn por komerclernejo, klerigadkursoj, organizitaj de la urbo kaj tiel plu. De Waart propagandis ankaŭ en la ĉirkaŭaĵo de Hilversum kaj fondis du aliajn sekciojn de LEEN.

WAART, Gerarda de
Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Karp Wallon

**Karp WALLON** [valon] (kiu foje ankaŭ skribiĝis Karl Wallon, ĉar redaktantoj - interalie de la renoma Enciklopedio de Esperanto - erare supozis ke la persona nomo Karp devus estis tajperaro, naskiĝis la  en Pleschen, Silezio; mortis la  en Dresdeno) estis germana esperantisto kaj komercisto de oficejaj instalaĵoj. Li estis esperantisto ekde 1889. K. Wallon fondis grupon en Braunschweig, 1906, multe laboris ankaŭ en Aschersleben, Breslau, Frankfurto ĉe Majno (artikoloj, paroladoj, kursoj). Batalo kontraŭ Ido, 1911. Alfaris al Esperanto la germanan unuecan stenografion („Rapido“, 1927). Li laboris por fabrikoj de skribmaŝinoj en Dresdeno, unue por *Presto*,.

## Verkoj
**Rapido, Esperanto-Stenografio laŭ la oficiala germana unueca sistemo*. H. Apitz kaj Ellersiek & Borel, Berlin 1927, 21/15 cm, 82 pg.

## Literaturo 
* Friedrich Ellersiek: *Karp Wallon †.* En: *Germana Esperantisto* 1932, n-ro 8–9, paĝoj 138–139.

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Vroclavanoj
Kategorio:Steno