open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sebastiano la 1-a (Portugalio)

eta|maldekstra|180ra|Reĝo Sebastiano de Portugalio
**Sebastiano** (naskiĝis la 20-an de januaro 1554, mortis la 4-an de aŭgusto 1578) estis reĝo de Portugalio. Li estis la 16-a reĝo de Portugalio kaj la 7-a de la dinastio Aviso. Li estis nepo de Johano la 3-a kaj naskiĝis nur 2 semajnoj post la morto de lia patro, la kronprinco Johano, pro tio, oni kromnomis lin "la Dezirata".

Dum sia infaneco, estis regentoj lia avino reĝedzino Katarino de Aŭstrio kaj lia ava-onklo Henriko. Sebastiano estis revema adoleskanto kiu volis restarigi la krucmilitojn. Kiam li atingis la plenaĝon, li preparis militon kontraŭ Maroko por konkeri Fezon. La hispana reĝo Filipo la 2-a rifuzis apogi lin en tiu freneza kampanjo, kaj ne permesis la geedziĝon de hispana princino kun la portugala reĝo.

La portugala armeo invadis Marokon en 1578 kaj iris rekte al dezerto. Dum la batalo de Alcácer-Quibir (Ksar el-Kebir), la portugalanoj estis venkitaj de sultano Ahmed Mohammed kaj tie mortis la plejparto de la armeo. Oni ne scias pri Sebastiano, li tre eble mortis, sed laŭ la legendo, li nur malaperis.

Li iĝis legenda, la "dormanta reĝo", speco de mesio kiu revenos en nebula tago por savi Portugalion.

Dum la hispana regado de Portugalio, tri homoj prezentis sin kiel la reĝo reveninta. Unu el ili italo kiu mortis en 1619. Eĉ dum la 19-a jarcento, multaj kamparanoj en Portugalio kaj Brazilo ankoraŭ atendis la revenon de la reĝo Sebastiano.

Kategorio:Portugalaj reĝoj
Kategorio:Dinastio Aviso
György Dózsa

dekstra|eta|Portreto
**DÓZSA György** [do:ĵa djoerdj] aŭ **Georgo DÓZSA**, (rumane: **Gheorghe Doja**, Georgo Doĵa; origina nomo *Székely*) estis la estro de la hungara kamparana ribelo en 1514. Li naskiĝis ĉirkaŭ 1470 en Dalnoko (Hungario) kaj mortis la 20-an de julio 1514 en Temeŝvaro. Li estis pli aĝa frato de Gregorio Dózsa, sia submilitestro.

## Biografio 
En aprilo de 1514 reĝo Vladislao la 2-a Jagello nomumis György Dózsa kiel ĉefestron de la krucmilita armeo kontraŭ la turkoj. Je la fino de majo li fariĝis estro de la kamparana ribelo. Post la malvenko ĉe Temesvár la 15-an de julio vundite li fariĝis kaptito de János Szapolyai, kiu ekzekutigis lin kiel "kamparan-reĝon" kun fajrokrono sur la kapo, sidantan sur ardfajra fertrono.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj militestroj
Kategorio:Hungaraj soldatoj
Dozsa, Gy
György Bernády

eta|Bernády György-statuo de Vince Bocskai
**BERNÁDY György ** (berna:di)) estis hungara, rumania hungara politikisto, publicisto naskita la 10-an de aprilo 1864 en Bethlen, Hungario kaj mortinta la 22-an de oktobro 1938 en Târgu Mureş, Rumanio.

## Biografio 
Komence György Bernády pristudis farmakologion, poste juron en Kolozsvár kaj Budapeŝto. Li estis elektita deputito de Marosvásárhely en la parlamento kaj inter 1900 kaj 1912 urbestro de la sama urbo. Poste dum kvin jaroj li estis la departementestro de la departemento Maros-Torda. De 1922 li estis deputito en la parlamento de Rumanio. Inter 1926 kaj 1929 li estis elektita denove urbestro. Li akiris grandajn meritojn en la plimodernigo de Târgu Mureş.

## Bibliografio 
* * Bernády György városa* Marosi Barna: *Épült Dr. Bernády György polgarmestersége idején. Marosvásárhely a századfordulón*. Bernády György Alapítvány, Maros megyi RMDSZ, Marosvásárhely, 1993.
* Fodor János: *A városépítő* http://www.kmei.ro/site/joomla/images/stories/dolgozatok/2011/Dolgozatok/Tortenelem/Fodor%20Janos.pdf 
(Fotoj: Zsolt Barabás).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* Aŭtobiografio

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikistoj
Astrometrio

La **astrometrio** (laŭvorte *stela mezuro*) estas la geometria parto de astronomio kaj estas rigardata kiel necesa fundamento de astrofiziko. Ĝi inkluzivas la mezuradon kaj komputadon de astraj pozicioj kaj iliaj movadoj kaj distancoj. Ĝis la granda kreskado de astrofiziko post la invento de spektroskopio je ĉirkaŭ 1850, la astrometrio kaj la sfera geometrio ludis plej ĉefan parton en la astronomio.

Ĉiuj branĉoj de astronomio uzadas astrometriajn rezultojn, speciale post la lanĉoj de la astrometriaj satelitoj Hipparcos kaj Gaia en respektive 1989 kaj 2013. Gaia jam donis precizajn astrometriajn rezultojn por du mil milionoj da steloj.

Laŭ Chr. de Vegt, la astrometrio estas la scienco de la geometria konstruo de la universo (pozicio, movado kaj distanco de astroj) aŭ la *mezurado de la ĉielo*. Plue ĝi donas koordinatan bazon por la geodezio.

Taskoj en la nuntaga astrometrio estas tiaj:
* konstruado de katalogoj kun precizaj pozicioj, movadoj kaj distancoj de astroj
* konstrui spacajn datenbankojn
* konstruado de la fundamenta koordinatoj por rilati la sistemon de astronomio kun tiu de tersciencoj
* evoluo de mezurmetodoj kaj mezuriloj: unuflanke surtere (optikaj teleskopoj kaj sensoroj, infraruĝ- kaj radioteleskopoj ktp.); aliaflanke per astrometriaj satelitoj kaj interplanedaraj kosmosondiloj
* efektivigi koncernajn mezuradojn kaj internaciajn kampanjojn
* analizo de mezuradoj kaj normigado de rilataj metodoj

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ĉielaj koordinatoj
* Ĉiela mekaniko

* Erik Høg
* Parseko
Dalnic

**Dalnic**  ( ) estas vilaĝo kaj komunumo en Rumanio ĉe la sudorienta piedo de la Bodoc-montaro sudokcidente de Târgu Secuiesc. Ĝi apartenas al la distrikto Covasna.

Dalnic situas iom okcidente de la nacia vojo DN11 (inter Târgu Secuiesc kaj Braŝovo), al kiu ĝi estas ligita per loka vojo. La plej proksima fervoja stacio estas tiu de Moacșa, ĉ. 10 km sude.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1374 loĝantojn (hungarojn); en 1992 1045 (je 98 % hungarojn).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estis en 1332 kiel ekleziejo. Ĝi estis sikula vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). Ĝis 2004 ĝi administre apartenis al Moacșa, sed nun ĝi estas memstara komunumo.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Konataj personoj 
* Márton Benkő, *dálnoki* (= Dálnok-ano) (17–18-a jarcentoj): tradukisto, rektoro de kolegio Marosvásárhely.
* István Dálnoky (11-a de marto 1887 – Kluĵo 5-a de februaro 1962): reĝisoro, aktoro.
* Jenő Darkó (13-a de julio 1880 – Debrecen, 8-a de januaro 1940): greka filologo, bizantinologo, universitata profesoro, ano korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1913).
* György Dózsa (1470 – 1514): gvidanto de kamparribelo.
* Géza Földes (15-a de novembro 1857 – Mátyásföld, 6-a de junio 1937): pedagogo, ĵurnalisto.
* Miklós Horváth (Dálnok, 4-a de majo 1906 – Târgu Mureș, 10-a de januaro 1982): kuracisto, universitata profesoro.
* Sándor Kicsi (7-a de marto 1919-Budapeŝto – 2004): historiisto, enciklopedi-redaktoro.
* Dénes Kozma (10-a de novembro 1875 – Budapest, 19-a de decembro 1925): agrikulturisto, fakverkisto.
* Lőrinc Dálnoki Nagy (Dálnok, 1614 – Kolozsvár, 25-a de aŭgusto 1661): instruisto, hebrea filologo.
* Mihály Dálnoki Nagy (? 1612 – Kolozsvár, 25-a de aprilo 1648): instruisto, unitariisma teologo.
* István Vass (n. 10-a de septembro 1944): aldisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Dalnok_reftemplom.jpg|Reformita preĝejo
Dosiero: Dozsa.jpg|Monumento pri György Dózsa

Kategorio:Komunumoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Farkas Bolyai

**BOLYAI Farkas** (bojai; naskiĝis la 9-an de februaro 1775 en komunumo Bólya, Hungario, mortis la 20-an de novembro 1856 en Marosvásárhely) estis hungara matematikisto, dramverkisto, patro de János Bolyai.

## Biografio 
Oni konsideris lin mirinfano. Li lernis en la kolegioj de Nagyenyed kaj Kolozsvár. En 1796 li enskribiĝis en la universitaton de Göttingen, Germanio, kie interamikiĝis kun Carl Friedrich Gauss. En la aŭtuno de 1799 li revenis en sian naskiĝvilaĝon. Tie li mastrumadis sur la bieno de sia patrino en Domáld. De 1804 li instruis en la kolegio de Marosvásárhely. En 1832 li estis elektita ano de Hungara Scienca Akademio. Li fariĝis pensiulo en 1851. Li mortis je hemoragio cerba. Li uzis sian krean forton plejparte por pruvi la paralelan postulaton de Eŭklido.

## Verkoj 
Liaj matematikaj rezultoj aperis en la duvoluma *Tentamen* en 1832-1833. Li verkis ankaŭ plurfoje eldonitan aritmetikan kaj geometrian lernolibrojn kaj verkis ankaŭ dramojn. En 1852 publikigis poemojn en latina, germana kaj hungara lingvoj. Li okupiĝis ankaŭ pri pentrado, muziko kaj havas kelkajn inventaĵojn.

## Bibliografio 
* Bedőházi János: *A két Bolyai*. Marosvásárhely, 1897.
* Dávid Lajos: *A két Bolyai élete és munkássága*. Budapest, 1923.
* Stäckel Pál:* Bolyai Farkas és Bolyai János geometriai viszgálatai*. fordította Rados Ignác, Budapest, 1914.
* Weszely Tibor (szöveg) - M. Makkai Piroska (grafika) - Roska Tamás (Előszó): *Fiú és apa* / Son and Father. (Bolyai János és Bolyai Farkas életéből fába metszette M. Makkai Piroska). Kétnyelvű kiadvány. Válasz Könyvkiadó, 2003.
* *Apa és fiú küzdelme a kórokkal* - Oláh Anna: *Bolyai Farkas gyógyászati munkássága*; Vofkori József: *Bolyai János betegségei*. Mentor Kiadó, Marosvásárhely, 2006.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Bolyai Farkas: *Tentamen* Iuventutem studiosam in elementa matheseos puræ elementaris ac sublimioris methodo intuitiva evidentiaque huic propria introducendi, cum appendice triplici .
* http://www.bolyai.ro/

Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Tervermo

**Tervermo** estas la komuna nomo por la plej grandaj membroj de la oligoĥetoj (kiu estas aŭ klaso aŭ subklaso laŭ aŭtoro) en la filumo de anelidoj. Tradicie oni klasiĝis en la ordo **Opisthopora** surbaze de tio ke la masklaj poroj malfermiĝis al la ekstero de la korpo malantaŭ tiu loko kie la inaj poroj malfermiĝas al la ekstero (kvankam la masklaj segmentoj estas antaŭ tiuj de la inoj. Kladistikaj studoj tamen metas ilin en la subordon *Lumbricina* de la ordo *Haplotaxida*.

## Taksonomio kaj geografia distribuo de tervermaj familioj 
Ĉefaj familioj :

* Lumbrikedoj : mildklimataj regionoj de la norda hemisfero, plejparte Eŭrazio
* Hormogastridae : Eŭropo
* Sparganophilidae : Nordameriko
* Almidae : Afriko, Sudameriko
* Megascolecidae : Sudorienta Azio, Aŭstralio kaj Oceanio, okcidenta Nordameriko
** lilioodora giganta tervermo
* Acanthodrilidae : Afriko, sudorienta Nordameriko, Centra Ameriko, Sudameriko, Aŭstralio kaj Oceanio
* Ocnerodrilidae : Centra Ameriko, Sudameriko, Afriko
* Octochaetidae : Centra Ameriko, Hindio, Nov-Zelando, Aŭstralio
* Exxidae : Centra Ameriko
* Glossoscolecidae : Centra Ameriko kaj norda Sudameriko
* Eudrilidae : Afriko kaj suda Afriko

## Darvino 
*The Formation of Vegetable Mould through the Action of Worms, with Observations on their Habits* (La formado de vegetala grundo pere de la agado de vermoj, foje mallongigita al *Worms*, vermoj) estas libro de 1881 de Charles Darwin pri tervermoj. Esplorante la konduton kaj ekologion de tervemoj, ĝi pluigis la temon oftan tra lia verkaro, ke laŭgradaj ŝanĝoj dum longaj tempoperiodoj povas konduki al grandaj kaj foje surprizaj konsekvencoj.

Kategorio:Anelidoj
Kategorio:Agrikulturo
Buia

**Buia** [buja] (hungare: **Bólya**, germane: **Belle**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Târnava Mare kaj Mediaș. 

Ĝi apartenas administre al la komunumo Șeica Mare.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 329 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj); en 1992 664 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1296. En la 14-a kaj 15-a jarcento ĝi estis saksa vilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő vármegye).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio) 
## Renomaj personoj 
*  Farkas Bolyai, matematikisto. 
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Sibiu
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sibiu
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Nigrulo

eta|
**Nigrulo** aŭ **negro** estas homo, kies haŭta koloro estas malhelbruna ("nigra"). En pli strikta senco, nigrulo estas negroido, do ano de homa raso origine el Afriko sed pro sklaveco kaj elmigrado disvastiĝinta al aliaj kontinentoj, ĉefe Ameriko. Do por ĝusta difino oni devus inkluzivi ankaŭ aliajn fizikajn trajtojn, kiel hartipon aŭ aliajn antropologiajn trajtojn. Tre malhelbrunajn melanezojn kaj dravidojn oni nur escepte nomus "nigruloj".

## Lingva noto 
En pli fruaj tempoj de Esperanto, oni kutime kaj senprobleme uzis la vorton "**negro**" por nomi homon de tia ĉi antropologia tipo. Nuntempe tio ne estas same senproblema por ĉiuj lingvanoj, ĉar iuj asocias tiun vorton kun rasismo (paralele al atribuo de rasisma konotacio al la anglalingva vorto *negro*).

En la hispana kaj en la portugala lingvo "*negro*" signifas nur "nigra, nigra koloro, nigrulo", sekve, en tiuj lingvoj "*negro*" estas normala vorto (minimume en la senco de koloro).

En Brazilo, nigrulo nomas sin "*negro*" en pozitiva senco, ĉar ofende oni uzas vortojn kiel "*crioulo*" (naskiĝinto ĉe iu, t. e., hejma sklavo) aŭ "*macaco*" (portugala vorto por 'simio'; elvokante la rasisman ideon, ke nigruloj rilatas al simioj).

En Usono, la hispana vorto *negro* estis pruntita kiel fremda vorto, intertempe eksmodiĝis kaj en la lastaj jardekoj iĝis tabuita kiel rasisma; poste, pro forta influo de Usono en internacia kulturo, la vorto "*negro*" akiris ofendan signifon ankaŭ en iuj nelatinidaj lingvoj.

El alia vidpunkto, male, la vorto *nigrulo* estas pli asociita kun rasismo ol la vorto *negro*, ĉar la aparta vorto *negro* simple indikas la rason kiel antropologian tipon sen asocii ĝin kun la epiteto "nigra", kiu ne bone priskribas la haŭtkoloron de negroj (plejparte hel- aŭ malhel-brunan) kaj en iuj esprimoj (eĉ zamenhofaj) simbolas malicon, malĝojon, misfortunon aŭ malaprobon (ekzemple, *nigra tago*, *nigra horo*, *nigra humoro*, *nigra animo*, *nigra sendankemo*, *nigra koro*, *nigra magio* ktp).

Pli grave, la vorto "negro" estas oficiala, kaj oni ne emas transiri al sinonimoj, kiam jam ekzistas firme establita (eĉ oficiala) vorto. Krome, en Esperanto oni malpli facile akceptas la ideon, ke lingvaj ŝanĝoj magie influas la socion aŭ lingvanaron (sed ne male), speciale en tiu ĉi kazo, ĉar Esperanto apenaŭ servis kiel perilo por rasismaj ideoj, kaj do la peno anstataŭigi ĝenerale senprobleman Esperantan vorton sub tia preteksto ŝajnas nepravigebla imitado de alilingva tendenco.

## Vidu ankaŭ 
* Afriko
* Afrik-usonanoj
* Afrikobrazilano
* Negro
* Nigra feminismo

## Referencoj 
Kategorio:Etnoj
Kategorio:Antropologio
Nurenberga Mondlingva Klubo

La **Nurenberga Mondlingva Klubo** -  - fondiĝis en la germana urbo Nurenbergo la  kun la aldona titolo "Volapüka klub". Ĝia unua prezidanto estis Leopold Einstein.  La  Christian Schmidt fariĝis prezidanto pro la grava malsaniĝo de Einstein. Pro la influo de Einstein kaj Schmidt la klubo konvertiĝis al Esperanto la  kaj la  akceptis la aldonan titolon "**Esperanto-klubo**".  Kvankam la klubo havis tiam pli ol cent membroj, ne certas kiom da ili vere ellernis Esperanton. Laŭ L. L. Zamenhof mem ĝia aliĝo al Esperanto estas kondiĉa ke estos faritaj en la lingvo necesaj reformoj.  Detaloj pri tiuj reformoj mankas.

Post la voĉdonado pri reformoj en Esperanto en 1894 Schmidt kaj la klubo lasis Esperanton. Schmidt laboris por la reformo de Volapük, kiu fariĝis Idiom Neutral.  La  la klubo akceptis novan aldonon al sia titolo - "Klub de amiki de lingu universala". Je la apero de Ido en 1907 Schmidt estis ankoraŭ prezidanto; la klubo aliĝis al tiu lingvo. La klubo estas bone konata en la historio de Esperanto kiel la unua Esperanta klubo en la mondo.  Oni ne ofte mencias, ke ĝi forlasis Esperanton post nur ses jaroj.
## Eldonaĵoj
*Rerigardo: Jarlibro de la Nurenburga Mondlingva Klubo, la Esperanto-klubo de Nurenbergo. Dulingva.

## Literaturo 
* Marcus Sikosek: *Dokumente zum "Weltspracheverein Nürnberg".* En: *Esperantologio* 3 (2005) , paĝoj 45–54. *(germane kun resumoj en Esperanto kaj la angla)*

Kategorio:Germanaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto-kluboj
Kategorio:Bavario
O Uraguai

**O Uraguai** estas brazila fuŝa epopeo verkita en 1769 de Basílio da Gama. La neoklasika skolo literatura de la 18-a jarcento igis kelkajn aŭtorojn provi la verkadon de epopeoj. Sed, en tiu tempo, kiam la raciismo, la klerismo kaj la burĝaj mondkonceptoj triumfis, la milita heroismo estas tute ekster modo. La epopeo reaperis nur kiel mensogo.

**O Uraguai** havas malnoblan temon: la detruo de jezuitaj misioj en Paragvajo per puna ekspedicio gvidita de Gomes Freire de Andrade en 1756. La malriĉeco de la temo igis Basílio da Gama anstastaŭigi la tradician portugallingvan epopean formon per nova strukturo, sen rimoj aŭ strofoj. La intrigo estas nur la priskribo de kelkaj sengloraj bataloj. 

La nura interesa parto estas la flanka amhistorio de Lindóia kaj Cacambo kaj la morto de Lindóia estas la plej konata parto de la poemo.

Kategorio:Libroj
Ĥeto

**Ĥeto**j (), aŭ **keto**j, estas speco de rigidaj har(et)oj kun fendita pinto trovataj ĉe multaj anelidoj. Ili permesas tre altan adheron al diversaj surfacoj, tiel helpante la bestojn fiksi sin mem aŭ moviĝi sen fali.

Ĥetoj troviĝas ĉe ĉiuj aliaj mamuloj (plej konataj porko, apro) en formo de protektaj haroj ĉe la korpoaperturoj.

* cilioj *(Cilia)*
* orelharoj *(Tragi)*
* nazharoj *(Vibrissae)*

Ĥetuloj estas subklaso de anelidoj kun ĥetoportantaj piedetoj ampleksanta interalie la ordojn de poliĥetoj kaj oligoĥetoj.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* forto de Van-der-Waals
* ĥetognatoj
* geko

Kategorio:Haroj
Kategorio:Zoologio
Lindóia

**Lindoia** (antikvortografie *Lindóia*) estas nomo uzata en Brazilo en:

* Lindóia (persono), fikciulino;
* Águas de Lindoia, municipo de la subŝtato San-Paŭlio;
* Lindoia (San-Paŭlio), municipo de la subŝtato San-Paŭlio; kaj,
* Lindoia do Sul, municipo de la subŝtato Sankta Katarino.

En tupi-gvaraniaj lingvoj Lindoia signifas: *rivero kiu ne elfluiĝas*.
Domald

**Domald** (hungare: **Domáld**, germane: **Maldorf**) estas komunumo en Transilvanio, Rumanio nordokcidente de Sighişoara. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 755 loĝantojn (germanoj); en 1992 625 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1420. Ĝi estis saksa servutulvilaĝo. Ĝis  1919 ĝi apartenis al Hungario, (*Kis-Küküllő vármegye*). Ĝi kunkonstruiĝis kun komunumo Viişoara (Mureş).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
János Bolyai havis bienon tie kaj vivis kelkajn jarojn tie.  

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Mureş
* Enciklopedio de famaj civitanoj de Târgu Mureș 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Willem-Alexander (Nederlando)

**Vilhelmo-Aleksandro de Nederlando**,  (naskiĝis la 27-an de aprilo 1967), estas la reĝo de Nederlando. Li oficiale estas alparolita kaj citita kiel "Zijne majesteit Willem-Alexander" (Lia Moŝto Vilhelmo-Aleksandro). Ekde la 2-a de februaro 2002 li estas edzo de Máxima Zorreguieta kun kiu li havas tri filinojn:
* Amalia (7-an de decembro 2003) (tronheredontino)
* Alexia (26-an de junio 2005)
* Ariane (10-an de aprilo 2007)

Ekde la 30-a de aprilo 2013 li estas reĝo Willem-Alexander de Nederlando, post la abdiko de lia patrino, reĝino Beatrix. La nacia festotago Reĝinotago ekde la jaro 2014 nomiĝas **Reĝotago** (nederlande *Koningsdag*) kaj celebriĝas la 27-a de aprilo, okaze de la naskiĝtago de Willem-Alexander.

## Vidu ankaŭ 
* Nederlandaj eŭro-moneroj, ekde 2014 ĉe la nova serio de moneroj

## Referencoj 
Kategorio:Oranje-Nassau
Kategorio:Nederlandanoj
Kategorio:Historio de Nederlando
Kategorio:Reĝoj de Nederlando
Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj
Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)
Oligoĥetoj

**Oligoĥetoj** aŭ **Oligoketoj** (*Oligochaeta*) estas subklaso el la filumo de anelidoj, ĉe kiuj la nombro de la segmentoj povas varii inter 7-600. Tiel ilia grando estas tre diversa, ekzistas bestoj de 3 mm ĝis 3 m. Ili ne havas antenojn, palpilojn, parapodiumojn, sed kelkaj akvaj oligoĥetoj havas brankon.

Ekde la dua segmento elstaras ĥitinaj ĥetoj el la haŭto, kiuj povas esti en striktaj aŭ larĝaj paroj, en kvar grupoj aŭ eble en rondo. Ili povas manki ĉe kelkaj specioj aŭ genroj. Oni povas eĉ atenti je pligrandiĝintaj genitalaj (seksorganaj) ĥetoj ĉe kelkaj grupoj.

Ilia intesta kanalo estas rekta tubo. Oni povas rimarki ĉe antaŭintesto de la teraj bestoj elstaraĵojn sur ĝi, kiuj estas kalkaj glandoj, partoprenantaj en la jonreguligo de la korpo. La dorsa muro de mezintesto povas faltiĝi en la intestan kavon, formante laŭlongan faldon (*typhlosolis*). La mezan inteston kaj la laŭlongan faldon ĉirkaŭas karakteriza flavkolora ĉeltavolo (t.n. ĥloragogenaj ĉeloj), kiuj gravas en la sintezo de glikogeno kaj graso kaj en deaminado kaj produkto de amonio kaj ureo.

Ilia sangocirkula sistemo estas fermita, la sango povas esti ruĝa pro la hemoglobino, solvita en la sangoplasmo. La sekreciaj organoj estas metanefridioj, kiuj estas tre diverse konstruitaj. Plimulto de la oligoĥetoj havas po segmento unu paron da metanefridio, sed kelkaj taksonoj havas pli po segmento. La nefridioj ĝenerale malfermiĝas je ekstero, sed ĉe kelkaj specioj en la intestan kanalon. Tiuj tipoj povas varii eĉ en unu besto.

La sensaj organoj estas reduktitaj, oni povas plej ofte rimarki palpajn ĥetojn, sensajn verukojn, sed ĉe kelkaj dolĉakvaj specioj havas lumsentan okulon.

Ili estas hermafroditaj, en ili estas 1-2 paroj da ovario kaj 1-4 paroj da testiko. La fekundigo estas reciproka, sed oni konas speciojn kun parteogeneza aŭ memfekundiĝo.

La seksan maturecon signas la klitelo aŭ selo (*clitellum*), kies glandoj produktas sekreciaĵon gravan je kopulacio kaj la kokonfarado. La kokonoj havas plej ofte citronformon, la nombro de ovoj en ĝi estas varia (1-40), larvoformo ne ekzistas. Ili vivas en grundo, falita foliaro, ĉe akvobordoj, ŝlimo de dolĉaj akvoj, en malgranda nombro eĉ ĉe marbordoj kaj maraj grundofaŭnoj.

Kategorio:Anelidoj
Casablanca

**Casablanca** havas plurajn signifojn, inter aliaj:

* Kazablanko, urbo en Maroko
* Konferenco de Kazablanko, milita interkonsentiĝo en 1943
* *"Casablanca"*, filmo de Michael Curtiz
* *"Casablanca"*, softvaro.
*Casa Blanca estas rezervujo en Teksaso, Usono
Samaro (Irako)

**Samaro** () estas antikva urbo de Irako je la orienta bordo de la rivero Tigriso, je 100&nbsp;km de Bagdado, en la gubernio Saladino, kies nomo honoras Saladinon.
* **Koordinatoj:** 
* **Loĝantaro:**  (2005)
Ĝi estis fondita en la jaro 835, kiam la ĥalifo al-Mu‘tasim decidis konstrui propran ĉefurbon. Ĝi estis ĉefurbo ĝis 892, kiam la ĥalifo al-Mu‘tadid decidis reveni al Bagdado. En tiu periodo la urbo estis unu el la plej luksaj metropoloj, kaj entenis la plej grandan moskeon kiun konis la araba imperio. El tiu konstruaĵo nur restas ekstera muro kaj la minareto, konata kiel *Malwiyya*, kun formo de zigurato. La terminoj "Anarkio en Samaro" aŭ "Malordo en Samaro" referencas al la periodo 861–870 en la historio de la Abasida Kaliflando, kiu estis markita de ekstrema interna nestabileco kaj violenta sukcedo de kvar kalifoj, kiuj iĝis pupoj en la manoj de povegaj rivalaj militgrupoj.

En Samaro nun loĝas precipe ŝijaistoj, kaj ĝi entenas diversajn monumentojn de tiu religia grupo.

Je la 22-a de februaro de 2006, granda atenco detruis la oran kupolon de la plej konata monumento de la urbo, la moskeo Al Askari.

En 2007, UNESCO nomis Samaron monda heredaĵo.

## Vidu ankaŭ 
* Granda Moskeo de Samaro
* Minareto de Samaro
* Supra Mezopotamio

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Irako
Provincoj de Kostariko

Politike kaj administre, Kostariko konsistas el sep provincoj:

dekstra|270ra

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Teritoria organizado de Kostariko
* Listo de urboj de Kostariko
Lineara funkcio

maldekstra|300px|eta|Tri geometriaj linearaj funkcioj — la ruĝa kaj la blua havas la saman inklinon (*m*), kaj la ruĝa kaj la verda havas la saman y-delokiĝon (*n*).

**Lineara funkcio** estas matematika esprimo kun du malsamaj signifoj. Unuflanke, ĝi povas esti ĉiu funkcio f de la formo

:f:\quad\mathbb{R}\rightarrow\mathbb{R}\quad\mbox{kun}\quad x\mapsto f(x)=m\;x+n .

Tia funkcio reprezentas konstantan kreskon de f(x) rilate al x. La grafikaĵo de tia funkcio estas ĉiam rekta linio. Se m>0 , tiam f estas kreskanta funkcio; se m , ĝi estas malkreskanta; kaj se m=0, tiam f estas konstanta funkcio.

Derivaĵo de lineara funkcio je ĝia nedependa variablo *x*, egalas al la konstanto *m*.

La problemo kun la supre skizita signifo de *lineara funkcio* estas, ke tia funkcio ne estas lineara transformo. Tial multaj matematikistoj nomas tian funkcion kiel **afina funkcio**, kaj rezervas la esprimon lineara funkcio por linearaj transformoj.

## Vidu ankaŭ 
* Lineara
* Lineara bildigo
* Lineara algebro
* Lineara sistemo

Kategorio:Matematiko
Kategorio:Polinomoj
Óscar Arias

**Óscar Rafael de Jesús ARIAS SÁNCHEZ** (Heredia, 13-a de septembro de 1941) ĝis la 8-a de majo 2010 formale estas la prezidento de Kostariko. Li estis antaŭe prezidento dum la periodo 1986 al 1990. Li ricevis la Nobel-premion de Paco en la jaro 1987, pro lia kontribuo al la ĉesigo de la militoj en Centrameriko dum la 1980-aj jaroj, kaj specife pro lia opono al la usona interveno en Nikaragvo kontraŭ la sandinistoj. Lia posteulino, elektita en baloto de la 7-a de februaro 2010, ekde la 8-a de majo 2010 estos lia antaŭa vicprezidentino Laura Chinchilla Miranda.

## Biografio 
Arias studis juron en la Universitato de Kostariko, kaj poste politikan sciencon en Britio.

Dum la universitato li aliĝis al la Partido Liberación Nacional (Partio Liberiĝo Nacia), kaj baldaŭ progresis politike. En 1970 la tiama prezidento José Figueres Ferrer lin nomumis helpanto, kaj poste ministro.

En 1985 li estas elektita kandidato de sia partio al la prezidenteco, kaj venkas en la postaj balotoj.

Li devis regi sian landon ene de forta malstabileco en la regiono. Li kreas grupon or la pacigo de la najbaraj landoj, kaj je la 7-a de aŭgusto 1987, diversaj landoj subskribas la Traktaton de Esquipulas, kiu ankaŭ estas nomita *Konsento de Arias*. Liaj klopodoj estas agnoskitaj per la Nobel-premio kaj aliaj postaj internaciaj honoroj.

Per la mono de la Premio, li kreis la *Fondaĵon Arias por la Paco kaj la Homa Progreso*, kiu agadas ankoraŭ en diversaj kampoj por la solvo de militaj konfliktoj.

Post la fino de lia prezidenteco, li engaĝis sin en diversaj klopodoj diplomataj, kaj estas ano de pluraj internaciaj organizaĵoj.

## Nuntempe 
Post konstitucia amendo, kiu permesis la reelektadon de prezidentoj en Kostariko, Óscar Arias prezentis sian kandidatecon por la posteno, kaj venkis en la balotoj kiuj okazis je la 5-a de februaro de 2006.

Kategorio:Kostarikaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Kostariko
Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Ruda

**Ruda** povas esti unu el la sekvaj loĝlokoj
* Ruda (distrikto Rakovník), municipo situanta en distrikto Rakovník, Ĉeĥio
* Ruda (distrikto Žďár nad Sázavou), municipo situanta en distrikto Žďár nad Sázavou, Ĉeĥio
* Ruda, komunumo en Italio

Krome ekzistas:
* Ruda Śląska (jen pole, germane simple *Ruda*), provinco Silezio de nuna Pollando
* Ruda (Ghelari), Distrikto Hunedoara de Rumanio
* Ruda (Barza), Distrikto Hunedoara
Susilo Bambang Yudhoyono

**Susilo Bambang YUDHOYONO** (naskiĝinta la 9-an de septembro 1949) estas deĵorinta armea generalo kaj ŝtatestro. Li estas la sesa prezidento de Indonezio kaj la unua, kiu estis elektita rekte de balotintoj. Yudhoyono gajnis kiel prezidento en septembro 2004, kiam li venkis la tiutempan prezidenton Megawati Sukarnoputri-on. Ĵurinte, li enoficiĝis la 20-an de oktobro 2004 komune kun Jusuf Kalla kiel vicprezidento.

Javanoj ne havas familian nomon en okcidenta senso. Dum Susilo Bambang uzas nomon **Yudhoyono** en la nomo de siaj infanoj, tio ne estas lia familia nomo. En Indonezio li estas nomata en medioj kiel **Susilo** kaj en Indonezio li estas vaste konata sub nomo **SBY**. Ekster limoj de Indonezio li estas nomata kiel Yudhoyono laŭ la nomo, kiun li elektis kiel sia nomo finate siajn armeajn prelegojn, dum en formalaj renkontiĝoj li estis nomata kiel doktoro Yudhoyono.

Kategorio:Prezidantoj de Indonezio
Filipo la 2-a (Francio)

**Filipo la 2-a** (naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1165 en Gonesse - mortis la 14-an de julio 1223 en Mantes-la-Jolie), ankaŭ konata kiel **Filipo Aŭgusto** (franclingve *Philippe II* filip dø aŭ *Philippe Auguste* filip ogyst), regis Francion ekde 1180 ĝis 1223. Filipo estas la sepa reĝo de la rekta kapetida dinastio. Liaj gepatroj estis Ludoviko la 7-a (aŭ « Ludoviko la Juna ») kaj Adela de Ĉampanjo.

Komence de sia vivo, Filipo estis kromnomita *Philippe Dieudonné* (« Filipo Diodono ») ĉar siaj gepatroj havis ĝis tiam nur filinojn. Ili do ekdesperis havi filon kaj heredulon. Oni rigardas Filipon kiel tre aparta monarko en la historio de Francio, ĉar li oficiale ricevis la titolon « Reĝo de Francio » : antaŭ li, ĉiuj estroj nomiĝis nur « Reĝoj de la Frankoj ». Filipo cetere akiris sian kromnomon « Aŭgusto » pro sia precipe brila reĝado, ekzemple danke al sia partopreno en la Tria Krucmilito, al sia luktado kontraŭ Rikardo la 1-a Leonkora aŭ al la triumfa batalo de Bouvines en 1214. Kvankam tiu kromnomo ne estis oficiala, la reĝo uzis ĝin en multaj juraj aktoj kaj tiel enskribis ĝin en la historio de la reĝlando.

Filipo Aŭgusto restas ĝis hodiaŭ unu el la plej admiritaj kaj studitaj reĝoj de mezepoka Francio, ne nur pro la longeco de sia reĝado sed ankaŭ pro siaj militaj venkoj kaj pro la fundamentaj progresoj, kiujn li faris en la plifortigo de la reĝa potenco kontraŭ feŭdaj landsinjoroj.

Li havis rilate al Rikardo Leonkora unue fortan amikecon (kelkaj parolas pri rekta amo) poste militon. Li havis inter siaj ĉefaj planoj konkeron de Normandio. Tion malhelpis unue la angla reĝo Henriko la 2-a kaj poste lia filo Rikardo mem. Filipo partoprenis la trian krucmiliton kun armeoj de Rikardo kaj de germanoj, sed post prokrasto de la eliro (pro restado kun Rikardo unue en Francio kaj poste en Sicilio) revenis antaŭ la planoj iom malamikiĝinte kun Rikardo. Kiam jam estis Johano sen Tero la reĝo de Anglio, mortinte Rikardo precize milite kontraŭ li mem, Filipo sukcesis konkeri Normandion. Aliaj gravaj eventoj el sia regado estis konflikto kontraŭ la papo kaj milito kontraŭ kataroj, protektitaj de la reĝo de Aragono.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de monarkoj de Francio

Kategorio:Rektaj kapetidoj
Kategorio:Francaj reĝoj
Haute-Saône

**Haute-Saône** (esperante "Alta-Saono"), nomita laŭ la rivero Saône (Saono), estas unu el la departementoj de la franca regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Ĝi etendiĝas sur  kaj enhavas  loĝantojn. La prefektejo estas Vesoul.
**Haute-Saône** , nomita laŭ la rivero Saône, estas unu el la departementoj de la franca regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Ĝi etendiĝas sur  kaj enhavas  loĝantojn. La prefektejo estas Vesoul.

La departemento tute enhavas 539 komunumojn post grupiĝo de certaj el ili.

## Geografio 
Haute-Saône havas landlimojn kun la departementoj Côte-d'Or, Haute-Marne, Vosges, Territoire-de-Belfort, Doubs kaj Jura.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al du arondismentoj:
* arondismento Lure
* arondismento Vesoul

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Haute-Saône

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.action70.com 
* http://www.emploi70.com  
* Prefektejo
* Departementa Konsilio 


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Plélan-le-Petit

''''* (jen france, prononco , bretone *Plelann-Vihan*) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Côtes-d'Armor'' (jen france, ), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono Bretonio (, ). Fine de  en la komunumo vivis .

La signifo de ĝia nomo estas "Plelan"-la-malgranda. "la malgranda" estis aldonita en 1790 por distingi ĝin de Plélan-le-Grand, kiu situas je ĉirkaŭ 70 km en la departemento Ille-et-Vilaine. La nomo Plelan devenas el la bretona "ploe", kiu signifas paroĥon, kaj "lann", kiu estas ermitejo.

## Historio 
Plélan-le-Petit estas malnova primitiva paroĥo kiu inkluzivis antaŭe krom sia nuna teritorio, tiujn de La Landec, Trébédan, Mégrit, Languédias, Trédias (Sainte-Urielle), Saint-Méloir-près-Bourseul (suda duono).

La nomo de Plélan aperas nur en 1330. Ĝia preĝejo dependis de la abatejo de Beaulieu ĝis la franca revolucio. Sub la malnova politika sistemo, Plélan-le-Petit estis paroĥo de la episkoplando de Saint-Malo kaj respondecis pri Saint-Michel-de-Plélan. La malnova paroĥo de Plélan-le-Petit dependis de Dinan. Reprezentis la paroĥon la abato de Beauport. Plélan-le-Petit unue voĉdonis por elekti urban konsilion je la komenco de 1790.

## Evoluo de la loĝantaro 
eta|dekstra|300px|Plélan-le-Petit, urbodomo kaj preĝejo

## Ejoj kaj konstruaĵoj 
eta|dekstra|290px|La preĝejo Saint-Pierre-ès-Liens
* La preĝejo Saint-Pierre-ès-Liens (1876-1878), kreita de la arkitekto Theodore Maignan kaj la entrepreno Reglain. La unua ŝtono de la preĝejo estis metita la 17-an de septembro 1876. La preĝejo estis dediĉita la 5-an de novembro 1878.

* Krucoj de Bordelais, La Ville-Es-Ains, Quehennic, Saint-Tual, du Chatel kaj la sep krucoj de la vojo de Jugon-les-Lacs. Ili estis starigitaj omaĝe al la sep Bretonaj sanktuloj fondintoj de episkopejoj. Kunvenigis la krucojn en 1868 la abato Morin. Benis ilin Mgr David en la jaro 1872. Nur la sokloj estas malnovaj, la krucoj datiĝas de la komenco de la 19-a jarcento.

* La ostejo (17-a jarcento), antaŭe klinita kontraŭ la muro de la tombejo, translokiĝis kun la tombejo en 1937.

* La nobela bieno de la Fosaĵoj (15-a jarcento) apartenis al la familio Le Borgne (en 1440), poste al la familio Kergolay. Ĝi havas pordegon, tri duoblajn gotikajn fenestrojn, krucformajn embrazurojn kaj tre belan bone konservitan ĉarpentaĵon. Ekzistis tie rajto pri alta justico; tio signifas, ke la senjoro havis povon je mortpuno. En la jaro 2003 oni malkovris sub la apuda panbakejo de la 16-a jarcento kaj sub pli ol 2 metroj da tero akvomuelejon.

* La nobela bieno de De Bordeaux (16-a jarcento kaj 1770).

* La nobela bieno de Légoman (18-a jarcento).

* Tri muelejoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de Plélan-le-Petit ĉe Mapquest

Plelan-le-Petit
Plelan-le-Petit
Plelan-le-Petit
Vârghiș

eta|Kirko de Vârghiș
**Vârghiș** [vırgiŝ] ( [vardjas]) estas vilaĝo en Rumanio laŭ la Vârghiș-rivereto nordokcidente de Baraolt.

## Loĝantaro 
En 1992 ĝi enhavis 1 983 loĝantojn (ĉefe hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1334, kiam ĝi estis ekleziejo kaj sikula vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fontoj 
* Magyar nagylexikon

## Renomaj personoj 
* Jenő Adorján (9-a de aŭgusto 1886 – Cluj 15-a de februaro 1956): lingvoinstruisto, tradukisto.
* Károly Borbáth (12-a de januaro 1931 – 20-a de aprilo 1980): historiisto.
* István Daniel, barono (? de decembro 1684 – Szászvesszős, 24-a de marto 1774): politikisto, verkisto.
* Mihály Daniel (? – 1705): liberecbatalisto dum Francisko Rákóczi la 2-a.
* Polixéna Daniel (1720 – 1775): verkistino.
* István Dobai (?) unitariisma pastro, poeto.
* Ferenc Máthé (n. 4-a de majo 1927): naivisma lignoskulptisto.
* Béla Sütő (1894–1982): memlernanta meblopentristo, skulptisto.
* Ferenc Szolga (29-a de marto 1874 - ?) fakverkisto pri naturscienco
* Miklós Veress (n. 29-a de aŭgusto 1923): amatora pentristo.

## Bibliografio 
* Szécsi Antal:* Falu a Látóhegy alatt*. Monografio de Vargyas-komunumo. Regiostar, Székelyudvarhely, 2005.

## Eksteraj ligiloj 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Testiko

**Testiko** (latine: *testis*), aŭ **orkido**, estas ĉiu el la du glandoj de la skroto, produktantaj la spermatozoojn. La nombro, formo, situo de la glandoj en la besta mondo estas tre varia. La testiko de la vertebraj animaloj estas tub-struktura, en la kanaletoj troviĝas kreskantaj spermatozooj kaj apogaj, nutraj ĉeloj. La spermatozooj estas emisiataj tra la uretron dum ejakulo. Ĝi evoluas kun renoj, la forkondukaj vojoj estas parte samaj kun la uretero.

Testiko partoprenas ne nur al la reprodukta sistemo sed ankaŭ al la endokrina sistemo per produkto de testosterono.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Epididimo
* Gonado
* Kastro
* Kriptorĥideco
* Spermo
* Spermotubeto

Kategorio:Testiko
Kategorio:Vira reprodukta sistemo
Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:Endokrinaj glandoj
Poliketoj

**Poliketoj** aŭ **Poliĥetoj** () estas klaso de anelidoj, unu el la plej sukcesaj kaj praaj animalaj grupoj. La poliketoj ricevis sian nomon pro la multnombraj ĥetoj sur ĉiu segmento kaj kiel apogaj kaj antaŭmovaj aparatoj.

Ili vivas plej ofte en maroj, kie ili okupas ĉiun vivareon.

## Vidu ankaŭ 
* Alitta virens
* Australonuphis
* Bobit-vermo
* Osedakso
* Sablovermo
Triskelo

eta|Triskelo
**Triskelo** (el la greka τρισκέλιον aŭ τρισκελής; «tri-gambaj») estas simbolo reprezentanta tri homajn krurojn (triskeloj de la unua tipo), aŭ tri interplektitajn spiralojn (triskeloj de la dua tipo) aŭ iun ajn alian simbolon kun tri elstarantaj aĵoj, kiuj elvokas ciklan simetrion de grupo.

## Simbolo 
eta|100ra|Flago de la insulo Man
Ĝi estas la plej elstara Kelta simbolo kaj troviĝas sur la flago de la insulo Man. Ĝi reprezentas tri spiralojn kiuj eliras el la sama centra punkto. Unuaj reprezentadoj estas el la tempo de Tène (dua feraĝo, 5a - 2a jarcento AK).

eta|100ra|Flago de Sicilio
La simbolo ankaŭ ekzistas en Sicilio (sama reprezentado, ankaŭ meze de la flago) kaj en Irlando.

En Bretonio, ĝi estis uzata en la religia arkitekturo kaj kiel dekora motivo por la kamparaj mebloj de la pasinta jarcento. Ĝi estis popularigita de la Nazia Movado inter la du mondmilitoj kaj fariĝis la emblemo de diversaj naciaj organizaĵoj kiel la Bretona Nacia Partio.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri Bretonio, ties kutimoj, historio kaj simboloj

Kategorio:Simetrio
Kategorio:Simboloj
Kategorio:Spiraloj
Piedingo

eta|Piedingo
[eta|La supra kadro permesas uzi [Lanco|lancon pli efike, uzante la impeton de la ĉevalo por pliigi la forton de la bato.

Tiu el la 10-a jarcento Anglio.]]
eta|Piedinga aparato punila situanta en vilaĝo en Anglio
**Piedingo** estas ilo, nome ingo por apogi la piedojn de rajdanto dum rajdado kaj por facile surĉevaliĝi. Ĝi estas speco de ringo, kiu pendas sur ambaŭ flankoj de selo.

Oni verŝajne ekuzis ĝin en la dua jarcento p.K. sur la aziaj stepoj. La piedingo grave valorigis la militan uzvaloron de la ĉevalo. En Okcident-Eŭropo ĝi disvastiĝis en la 8-a jc.. La komuna uzo de lanco, kiraso kaj piedingo ebligis la elformiĝon de la mezepoka malpeza kavalerian batalmanieron.

La kavaliroj restis en la selo danke al la piedingo, post fizika interpuŝo kun malamiko. La formo de la piedingo apenaŭ ŝanĝiĝis dum la jarcentoj.

## Vidu ankaŭ 
* Piedingo (anatomio)

Kategorio:Iloj
Piedingo (anatomio)

eta|*head*-**kapo**;*neck*-**kolo**;*anterior crus*-**antaŭa kruro**; *posterior crus*-**malantaŭa kruro**;*base*-**bazo**
La **piedingo**, **piedingosto**, aŭ **stapedo** () estas la plej interna el la tri ostetoj en la mezorelo, kiu aspektas kiel piedingo kaj artikiĝas al la amboso (inkudo).

Kategorio:Orelo
Kategorio:Anatomio
Pyrénées-Atlantiques

**Pyrénées-Atlantiques** (jen france, prononco [], eŭske *Pirinio Atlantikoak*, gaskone *Pirenèus Atlantics*) aŭ **Atlantikaj Pireneoj** estas unu el la departementoj de la franca regiono Nova Akvitanio. Ĝi etendiĝas sur  ĉe la pirenea montoĉeno, kaj havas  loĝantojn. La prefektejo (ĉefurbo) estas Paŭo, kie lokas grava kuŝejo de tergaso.

La departemento havas entute 547 komunumojn.

Pyrénées-Atlantiques havas landlimojn kun la departementoj Landes, Gers, Hautes-Pyrénées sed ankaŭ kun Hispanio. La departemento havas plie marbordon ĉe la Atlantika Oceano, funde de la Biskaja Golfo.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Bayonne / Baiona
* arondismento Oloron-Sainte-Marie / Oloroe-Donamaria
* arondismento Pau / Paue

eta|centra|Mapo de la departemento

## Notoj kaj fontoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Pyrénées-Atlantiques

## Eksteraj ligiloj 
* Departementa konsilio de Pyrénées-Atlantiques 
* Prefektejo de Pyrénées-Atlantiques


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Geografio de Eŭskio
Kategorio:Departementoj de Francio
Ĉerko

eta|dekstra|300ra|Ĉerko de antikva egiptujo
eta|altdekstre=1.4|''The Old Shepherd's Chief Mourner* (Edwin Landseer, 1837)

**Ĉerko** (el la greka *sarkofagos* kaj latina *sarcophagus* kaj *sarcus*) estas longeska kesto, servanta por entombigo de la mortinto.

Ĉe la antikvaj grekoj, la ĉerko estis urnoforma, tri- aŭ sesangula kaj oni entombigis la mortinton en sida pozicio. La ĉerko tiam estis farita ĝenerale el argilo, kiun oni formis ofte laŭ la korpo kaj tiel oni elbruligis tion. Dum la kristana epoko disvastiĝis la ŝtona ĉerko. La iom riĉaj romianoj liverigis kalkoŝtonon el la anatolia Assos, ĉar ili kredis, ke tiu materialo longtempe forkonsumas la kadavron.

La kaldaj (popolo) ĉerkoj estis supre malfermitaj argilaj urnoj, same formitaj je la korpo. La egiptiaj ĉerkoj, la sarkofagoj, estas la plej grandaj ŝtonaj ĉerkoj; oni poluris ilin brilaj kaj surskribis per hieroglifoj la vivhistorion de la mortinto. Oni faris ankaŭ mumiujojn je la korpoformo el malmola ligno aŭ pentrita *paperaĵo''. Ankaŭ tiujn ornamis hieroglifoj.

Kelkaj naturproksimaj popoloj uzas ankaŭ hodiaŭ simplan lignoĉerkon, kiu estas arbotrunko, meze dishakita kaj kavigita. Ties rabotitan varianton uzis la malpli-riĉuloj en la mezepoka Eŭropo, kiuj ne povis pagi por ŝtona ĉerko. La plej-malriĉuloj estis entombigitaj sen ĉerko, en simpla tuko.

Dum la mezepoko oni uzis ankaŭ plumbajn ĉerkojn, oni formis ilin kiel la mumiujojn en la antikva Egiptio. En Anglio, Kimrio, oni uzis eĉ ferajn ĉerkojn ĝis la 17-a jarcento.

En Brazilo ĉerkoj ĉiam estas kvinflankaj kaj havas kvar aŭ ses portilojn, laŭ la pezo de la ĉerko. La plej riĉaj uzas lignajn ĉerkojn, sed la plej-malriĉuloj havas ĉerkojn el premita sukerkano kaj papero.

En iuj kulturoj, antaŭ la entombigo la funebrantoj pasas ĉe la malfermita ĉerko por lasttempe vidi kaj honori la mortinton. En okcidentaj landoj tiaj ĉerkoj kutime estas remburitaj en ŝtofo tiel ke la mortinto montriĝas kuŝanta en lito, en luksaj vestaĵoj, kun la kapo apogita sur kuseno. Korpo destinita por montriĝo en malferma ĉerko estas kutime enbalzamigita kaj ŝminkita.

En Ĉinio kaj Japanio, ĉerkoj el bonodora kaj kontraŭputra ligno, kiel ekzemple cedro kaj cipreso, estas tre dezirataj. En Afriko ĉerkoj foje estas konstruitaj el fragmentoj de diversaj ordinaraj objektoj, kiel aŭto aŭ aviadilo, en multaj formoj.

## Vidu Ankaŭ 
* Sarkofago
* Ostejo
* Kadavrejo

## Notoj 
Kategorio:Sepultado
Kategorio:Tomboj
Ferdinand Schulz

**Ferdinand SCHULZ** (naskiĝis la 17-an de januaro 1835 - mortis la 16-an de februaro 1905 en Praha) estis ĉeĥa verkisto kaj literatura historiisto.

Li studis filozofion kaj natursciencoj, laboris kiel edukisto en nobela familio kaj ekde 1853 laboris kiel redaktoro de pluraj gazetoj kaj libroserioj.

Li verkis proprajn rakontojn (Nobelaj noveloj, Urbodomo de Nymburk, Latina avino) kaj literaturajn studojn, en kiuj mankas profunda kritika juĝo.

## Verkoj 
* **Jiří z Poděbrad** (Georgo de Poděbrady, 1868, studo)
* **Josef Jungmann** (Josef Jungmann, 1873)
* **Čeští vystěhovalci** (Ĉeĥaj elmigrintoj, 1876)
* **Starý pán z Domašic** (Maljuna sinjoro el Domašov, 1878)
* **Rodinná sláva** (Familia gloro, 1878)
* **Petr Chelčický** (Petr Chelčický, 1882)
* **Doktor Johánek** (Doktoro Johanĉjo, 1883)
* **Česká Magdaléna** (Ĉeĥa Magdalena, 1886)
* **Latinská babička** (Latina avino, 1886)
* **Majorátní pán** (Maĵora sinjoro, 1887)
* **Šlechtické novely** (Nobelaj noveloj, 1888)
* **Dvorské panstvo** (Kortega superularo, 1888)
* **V pozdních letech** (En malfruaj jaroj, 1889)
* **Nymburská rychta** (Urbodomo de Nymburk, 1891)
* **Mžikové fotografie a figurky** (Momentaj foto kaj figuroj, 1891)
* **Moderní novely** (Modernaj noveloj, 1892)
* **Povídky olšanské** (Rakontoj el Olšany, 1899)
* **Moje nebožka** (Mia mortintino, 1899)

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj historiistoj
Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Kategorio:Ĉeĥaj pedagogoj
Adrasteo (luno)

**Adrasteo** estas la due plej ena konata luno de la planedo jupitero.
Ĝi malkovriĝis je la 8-a de julio 1979 de David C. Jewitt kaj G. Edward Danielson en fotoj de Voyager 2 ol objekto "S 1979 J1".

Je 1983 ĝi ricevis nomon laŭ la helena diino Adrastejo — ankaŭ konata kiel Nemesis — kiu vane provis fuĝi de la trudema Jupitero.

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Assos

[eta|Ruinoj de preĝejo de [Atena]]
**Assos** (latine *Assus*, greke *Άσσος*, bizanca nomo *Maĥramion*) estas ruinloko sur okcidenta marbordo de Turkio, kies historio pruvebla ekde la 9-a jc. a.K.. Ĝiaj koordinatoj estas .

Assos estis antikva greka urbo ĉe marbordo de Troado, sur nordokcidenta parto de la nuna Turkio. Je 11 km sude de la urbo situas insulo Lesbos kaj la setlantoj alvenis de la tiea Methümna (popolo *aiol*) por fondi Assos-on je fino de la 1-a jarmilo a.K..

Oni konstruis ĝin sur 200m-a aparta monto kaj sur ties terasaj deklivoj. Sole Assos havis bonan havenon ĉe la norda marbordo de la Edremit-golfo(Adramütion-golfo), tiel ĝi kontrolis la apudbordan ŝipadon.

La urbo iĝis komence sub regon de la Persa imperio, poste al tiu de Ateno. Pli poste okupis ĝin Aleksandro la Granda kaj ekregis tie la makedona gvidanto Lüsimakhos. Ĝi apartenis poste la reĝlando de Pergamon, fine al la Romia imperio.

Aristotelo tie fondis - je invito de Hermeias, gvidanto de Atarneus kaj tirano de Assos- sian platonan lernejon (348–345 aK). Tie naskiĝis Kleanthes, stoika filozofo.

Dum la 19-a jarcento, oni ekspluatis ŝtonojn de Assos por konstrui dokojn en Istanbulo. Multaj ruinoj konserviĝis, restis, tiel la antikva digo - nun subakve -, partoj de fortikaĵo kaj ruinoj de dora templo, destinita je diino Athene.

Kategorio:Historio
Kategorio:Turkio
Bamberg

**Bamberg** - prononco  - estas urba komunumo kaj universitata urbo en la historia regiono Frankonio de la federacia lando Bavario de Germanio. Ĝi estas eksterdistrikta urbo (mem posedas distriktajn rajtojn) kaj krome estas ĉefurbo de la ĉirkaŭa distrikto Bamberg ene de la administra distriktaro Supra Frankonio. La urbo estas loko de universitato, kies fakon pri latinidaj lingvoj estras la esperantisto Martin Haase, kaj estas ekonomia, kultura kaj administra centro de la regiono. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

La mezepoka urbokerno ekde la jaro 1993 listiĝas kiel monda heredaĵo de Unesko.

En la urbo *Nicolaus Eichhorn* en 1887 publikigis la planlingvon Weltsprache.

## Geografio 
De nordoriento la rivero Majno enfluas la urban teritorion, de sudoriento la rivero Regnitz, iom okcidente de la urbocentro la Regnitz enbuŝiĝas en la Majnon kaj tiu forfluas nordokcidenten.

## Vidindaĵoj 
* Katedralo de Bamberg
* Naturhistoria muzeo de Bamberg
* pluraj urbocentraj historiaj konstruaĵoj nun uzataj de la universitato de Bamberg

Bamberger Dom.jpg|Katedralo de Bamberg
Bamberg Altes Rathaus 17RM1565-PSD.jpg|malnova urbdomo
Pfarrkirche St. Martin.jpg|kirko Sankta Marteno
Bamberg-6128417-PS.jpg|
Bamberg BW 2013-06-19 08-57-29.JPG|
Venezuela Bamberg 11.JPG|

## Konataj lokuloj 
* Christopher Clavius aŭ Christophorus Clavius (1528–1612), matematikisto, latinisto, astronomo, jezuito, erudiciulo
* Thomas Gottschalk, radi- kaj televidgastiganto, distristo kaj aktoro
* Friedrich Popp, skulptisto
* Franz Axter, verkisto kaj kuracisto
* Ignaz Döllinger (1770-1841), anatomo
* Ignaz von Döllinger (1799-1890), teologo, filo de Ignaz Döllinger
* Klemento la 2-a (m. en 1048), papo, havas sian tombon en la urbo
* Rudolf Baehr, filologo

## Trafiko 
 per individua motora trafiko konektiĝas al la aŭtovojo .

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* informo pri Bamberg por vizitantoj ()
* retejo de bierfarejo *Schlenkerla* (same )


Kategorio:Urboj de Bavario
Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Bavario
Kategorio:Urboj ĉe rivero Majno