Ruĝdorsa lanio

La **Ruĝdorsa lanio** (*Lanius collurio*) estas malgranda paserina birdo kiu apartenas al plej tipa genro *Lanius* de la familio de Laniedoj.

## Aspekto 
eta|maldekstre|250ra|Ruĝdorsa lanio
Ĝi 16–18&nbsp;cm kaj havas dikan, hokfinan bekon. La masklo havas ruĝecbrunan dorson kaj blugrizajn kaposupron kaj pugon. La tipa inter lanioj larĝa okulstrio estas nigra kun blanka superokula strieto, ankaŭ la gorĝo blanka, la korposubo blankeca kun rozkolora nuanco. La vosto estas nigra, la eksteraj vostoplumoj estas parte blankaj en supraj partoj, do bildo simila al tiuj de enantoj. La flugilplumoj estas malhelaj.

La femalo - en ordinaraj cirkonstancoj – havas nek la nigran okulstrion, nek la grizan korposupron. Ŝia dorso estas pala rusta-bruna. Ŝia korposubo estas flaveta kun ondaj, brunaj krucaj strioj (skvameco). La junbirdoj similas al la femalo, sed ilia plumaro estas pli ruĝeca.

Ĝia voĉo estas raspa "ĉet, ĉek", ĝia kanto estas mallaŭta, belsona pepado, en kiun ĝi plektas la klakantajn voĉojn kaj imititajn kantojn de aliaj birdoj.

## Kutimoj 
La ruĝdorsa lanio flugas rekte; ĝi kelkfoje flugstaras aŭ glisas sube por kapti la predon. Ĝi plej ofte gvatobservas de sur elstaranta branĉo.

Ĝi manĝas grandajn insektojn, malgrandajn ranojn, lacertojn, musojn, sorikojn kaj birdetojn. Ĝi ofte dornopikas la kaptitajn nutraĵojn kaj ofte kolektas tre abundan nutraĵaron por mizeraj tempoj, se abundas la predaro.

Ĝia vivloko estas la arbustaj areoj, apudvojaj heĝoj, makisoj. Ili reproduktiĝas ankaŭ en malferma kultivata kamparo kun kratago kaj Hundorozo.

Ĝi konstruas neston sur arbustoj aŭ arbedoj, relative sube dum 4-6 tagoj kaj la femalo demetas 5-7 ovojn.

## Distribuado 
Ĝi estas migranta birdo, ĝi reproduktiĝas en Eŭropo (el norda Iberio al suda Skandinavio kaj al Orienta Eŭropo) kaj okcidenta Azio kaj vintras en tropika Afriko; la unuaj maskloj alvenas fine de aprilo, komence de majo el Afriko. Ĝi preskaŭ malaperis en okcidenta Eŭropo pro evoluo en la agrikulturo (la troa agrikulturigo instigis intensan ekuzon de malbonaj agroj). Ekzemple la specio estas probable formortinta en Britio kiel reproduktanta birdo, kvankam oftas kiel migranta. Ĝi estas protektata birdo en Britio laŭ *Biodiversity Action Plan*. En Hungario nestas 600 000 paroj, kiu estas 30 % de la populacio de Ruĝdorsa lanio en la Eŭropa Unio. Freŝdate, ede 2004, pligrandigo de la nombro de nestofarantaj paroj observiĝas en Belgujo, Francujo kaj Nederlando . En Hispanio dum jardekoj la specio estis registrita nur en nordaj montaroj (el Pireneoj al Galegio) kaj lastatempe ekdisvastiĝis laŭ la Centra Sistemo. En Oktobro 2020 oni publikigis detalan studon kiu montris la evoluon de tiu disvastiĝo.

La Ruĝdorsa lanio iĝis en 2006, la birdo de la jaro en Hungario.

eta|maldekstre|301ra|Rijado, Saŭdarabio, Aprilo 1993
[eta|* Lanius collurio* - [MHNT]]
[eta|ovoj de *Cuculus canorus canorus* en nesto de *Lanius collurio* - [Muzeo de Tuluzo]]

## Precizeco en birdomigrado
Tiu ĉi malgranda birdo kiu pezas malpli 30 gramojn sukcesas flugi pli ol 11 000 kilometrojn, el Skandinavio ĝis la sudo de Afriko, per preskaŭ matematika precizeco. Ili sekvas tiom precizan tempon ke la variado inter kelkaj unuopaj birdoj apenaŭ estas 6%. Esploristoj de la Universitato de Lund, en Svedio, ĵus montris tion pere de esplorado de flugoregistriloj, kiuj pezas malpli ol unu gramo. Tiel ili povis registri la tutan migradon kaj precize kvantigi la flugotempojn, etapojn kaj variado inter unuopuloj; tiu studo publikiĝis en *Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences*.

Okulfrapas la rezultoj de la studo: dum la printempa migrado, la totala flugotempo inter individuoj diferencas apenaŭ ĉirkaŭ 6%, kvankam temas pri ĉirkaŭ 270 flugohoroj en 43 flugonoktoj tra pli ol 11 000 kilometroj. Tio montras la fizikan fortan rezistadon de tiuj birdetoj, kaj plej surprize la regulareco de ilia veturplano: bone markitaj etapoj, ripozoj kaj reekveturoj, ripetitaj preskaŭ senvarie inter unuopuloj. Krome la esplorado malfermas pluajn demandojn pri la fiziologiaj kaj neŭrologiaj mekanismoj kiuj ebligas tiun precizecon. La kombinado de detala genetika programo kun mediaj signaloj –kiel magneta kampo, sunpozicio kaj ventoj– eble klarigas la registritan precizecon, sed la studo celas nur havigi solidan empirian bazon por plua esplorado.

## Referencoj 
## Literaturo 
### Identigo 
* Worfolk, Tim (2000) Identification of red-backed, isabelline and brown shrikes *Dutch Birding* 22 (6): 323-362
* Metzmacher, M. & Van Nieuwenhuyse, D. (2012) Population dynamics of red-backed shrike (*Lanius collurio*) in south-eastern Belgium: modelling of climate influence. *Terre et Vie, *67: 353-374.''

## Eksteraj ligiloj 
* Oiseaux bildoj
* Avibase
* The Internet Bird Collection filmetoj
* Diferencoj laŭ aĝo kaj seksoj (PDF) fare de Javier Blasco-Zumeta 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Laniedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo