open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Internacio de Militrezistantoj

eta|Kovrilo de la revuo "La Militrezistanto", vintro 1936, numero 41.
eta|La rompita fusila simbolo.
Post la unua mondmilito fondiĝis en 1921 la organizaĵo WRI ('''''War Resisters' International***) en la nederlanda loĝloko Bilthoven sub la nomo PACO, decide elektita Esperanto-nocio. En Esperanto la organizaĵo nomiĝas ***Internacio de Militrezistantoj***, kaj en la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj ĝi eldonis la kvaronjaran esperantlingvan organon ***La Militrezistanto'''*.

La organizaĵo adoptis fondan deklaracion kiu restis senŝanĝa:Milito estas krimo kontraŭ la homaro. Mi do estas decidita ne subteni ian militon kaj klopodi por la forigo de ĉiuj kaŭzoj de milito.Ĝi adoptis la simbolon de rompita fusilo kiel sian emblemon en 1931.

Fine de marto 1921 okazis en Hago internacia kontraŭmilita kongreso de la internacia kontraŭmiliteca unuiĝo, kiu nomatis germane *Internationale Antimilitaristische Vereinigung* (IAMV) kaj nederlande *Internationale Anti-Militaristische Vereeniging*, kiu antaŭvidis la fondon de oficejo nomata germane „Internationales Antimilitaristisches Büro“ (IAMB) kaj nederlande *Internationaal Anti-Militaristisch Bureau''. Ĉeestis multaj fondomembroj de la Internacio de Militrezistantoj, kiuj ankaŭ apartenis al IAMV.

La Internacio de Militrezistantoj estas reto de membrogrupo. Internacia konferenco okazas almenaŭ unufoje ĉiujn kvar jarojn. La membroj elektas la prezidanton ĉe internaciaj konferencoj (Asembleoj) aŭ per poŝta voĉdono antaŭ la internacia konferenco.

Ekde la kreado de la posteno de prezidanto en 1926, la prezidantoj de la WRI estis:

* Fenner Brockway (1926–1934)
* Arthur Ponsonby (1934–1937)
* George Lansbury (1937–1940)
* Herbert Runham Brown (1946–1949)
* Harold Bing (1949–1966)
* Michael Randle (1966–1973)
* Devi Prasad (1973–1975)
* Myrtle Solomon (1975–1986)
* David McReynolds (1986–1988)
* Narayan Desai (1989–1991)
* Jørgen Johansen (1991–1998)
* Joanne Sheehan (1998–2006)
* Howard Clark (2006-2013)
* Christine Schweitzer (2014- )

## Vidu ankaŭ
* Amparo Poch y Gascón

## Eksteraj ligiloj 
*WRI
*Pri la historio de WRI (germanlingve)

Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Partizánska Ľupča

**Partizánska Ľupča** (hungare **Németlipcse** germane **Deutschliptsch**) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Žilina, en Distrikto Liptovský Mikuláš. La historia slovaka nomo estis **Nemecká Ľupča**. La hungara német kaj la slovaka nemecka signifas germana.

## Situo 
Partizánska Ľupča situas en valo de rojo, laŭ ĉefvojo Ružomberok-Liptovský Mikuláš. La lasta troviĝas 15 km. Rivero Váh kaj ĉi tiea fervojo estas ne tro malproksime. 
 
## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko. La unua mencio skribe okazis en 1252. Saksoj fondis la vilaĝon en la 13-a jarcento, kiuj komencis esplori ercojn en la apudaj montoj. Ĉar oro rapide elĉerpiĝis, oni minis ĉefe feron. La setlejo ricevis en 1270 privilegiojn (libera elekto de juĝisto, permeso pri fiŝkaptado, foiro, minado, komercado sen dogano) de Stefano la 5-a. Ĝis la 16-a jarcento ĝi iĝis impona urbo de la departemento kaj departementejo ĝis 1677. La loĝantaro okupiĝis pri komercado kaj manfaradoj, precipe pri drapo. Poste la urbo malgraviĝis, ĉar ne havis industrion. En la 19-a jarcento la urbeto havis hospitalon, la loĝantoj estis precipe slovakoj. En 1910 en la urbeto loĝis 2176 da loĝantoj (plejparte slovakoj). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Liptó, al distrikto de *Németlipcse*, kies distriktejo estis. Omaĝe al Slovaka Nacia Ribelo en 1944 *Nemecká Ľupča* ŝanĝis sian nomon al *Partizánska Ľupča* post 1 jaro. En 2001 loĝis en la vilaĝo 1285 da homoj (1265 slovakoj). 

## Vidindaĵoj 
* mezepoka katolika preĝejo omaĝe al Sankta Mateo, la altaro pretiĝis en 1495, iom poste la preĝejo pligrandiĝis en stilo renesanco, en la 16-a jarcento ĝi ricevis defendan muron
* tombeja preĝejo omaĝe al 7-dolora Dipatrino de 1263, en la 19-a jarcento barokiĝis
* novklasikisma luterana templo de 1887
* katolika paroĥo el la 17-a jarcento
* nobeldomo el la 17-a j.c.
* gastejo el la 17-a j.c. 
* renesancaj loĝdomoj el la 14-a jarcento

## Ĝemelkomunumo 
* Slovenská Ľupča, Slovakio

Kategorio:Municipoj en distrikto Liptovský Mikuláš
Kategorio:Liptov
Námestovo

**Námestovo,** hungare **Námesztó,** pole **Namiestowo** estas urbo en Slovakio, en Regiono Žilina, en Distrikto Námestovo, kies distriktejo estas.
250px|maldekstra|eta|Placo de Hviezdoslav en Námestovo
## Situo
Námestovo situas laŭ bordo de akvorezervujo, laŭ flankovojoj. Dolný Kubín troviĝas 30 km.

## Historio
Francisko Thurzó fondis vilaĝon por servutuloj en 1557. Familio Thurzó konstruis luteranan preĝejon en 1612, iom poste la komunumo ricevis la rangon kampurbo kun foirorajto. En 1671 la loko estis centro de ribelo kontraŭ Habsburgoj. Fine de la ribelo oni ekzekutis 25 da ribelintoj. La loĝantaro okupiĝis pri komercado kaj manfaradoj, precipe pri teksado. Alvenis ankaŭ judoj, sinagogo, uzino por biero kaj akvomuelejoj konstruiĝis. En 1776 Maria Teresia konfirmis la urborajton. En 1910 en la urbeto loĝis 1577 da loĝantoj (1271 slovakoj, 158 germanoj, 140 hungaroj). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Árva (reĝa departemento), al distrikto de *Námestovo*, kies distriktejo estis. Poste la urbo apartenis al Ĉeĥoslovakio kaj iĝis unu el la centroj de slovaka kulturo. Okazis incendio en 1943, la milito detruis la urbon en 1944. Akvorezervujo formiĝis helpe de rivereto Oravo en 1954. En 2001 loĝis en la urbo 8135 da homoj (8025 slovakoj).

## Vidindaĵoj
* luterana preĝejo, poste katolika omaĝe al Simon la Fervorulo kaj Judas filo de Jakobo, en la 19-a jarcento pligrandigita
* baroka kolono de Maria el 1758
* ligna kruco de 1818
* baroka preĝejo de 1766 en mezo de akvorezervujo, pli frue estis tie vilaĝo

## Famuloj 
* en vilaĝo *Szlanica* (nuntempa urboparto de Námestovo) naskiĝis hungara bibliotekisto Ervin Szabó
* en la iama Námesztó naskiĝis:
** hungara aktoro László Radó
** hungara radiologo Ernő Schiffer
eta|maldekstre|
eta|maldekstre|

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Námestovo
Caltrain

**Caltrain** [pron. keltrejn] estas fervoja kompanio, kiu servas la duoninsulon de San-Francisko kaj la valon *Santa Clara* en Kalifornio en Usono.

eta|Linia mapo de Caltrain
La linio de *Caltrain* iras inter San-Francisko kaj Gilroy (Kalifornio) kaj iras tra la kantonoj San-Francisko, San-Mateo kaj Santa Clara. Multaj trajnoj iras nur ĝis San-José Iridon.

La trafiko funkcias sub kontrakto de Amtrak kaj estas financata de la urbo kaj la kantono San-Francisko, de *San Mateo County Transit District* (transport-distrikto de kantono San Mateo) kaj *Santa Clara Valley Transportation Authority* (transporta aŭtoritato de valo Santa Clara). Administras ĝin *Peninsula Corridor Joint Powers Board* (estraro de la kunigitaj fortoj de la duoninsula koridoro). La norda finstacio de Caltrain estas en San-Francisko ĉe kruciĝo de la 4-a strato kaj King-strato; ĝia suda finstacio estas en Gilroy. De San-Francisko kaj San-Joseo trajnoj baze iras ĉiun duonan horon; dum la horoj de laborkomenco kaj -fino estas pli oftaj servoj. Ĉiutage tri trajnoj por laborantoj iras de kaj al Gilroy. Dum festaj kaj semajnfinaj tagoj estas almenaŭ ĉiuhora servo.

En februaro 2007 estis mezume 33.841 pasaĝeroj ĉiun labortagon.

De 2006 Caltrain havas 29 laŭprogramajn haltejojn, krome unu futbalan halton ĉe stadiono Stanford kaj du semajnfinajn haltejojn (Broadway kaj Atherton). De lundo al vendredo estas 98 lokaj, restriktitaj kaj ekspresaj trajnoj; sabate kaj dimanĉe estas inter 28 kaj 32 lokaj trajnoj.

En 1998 ekestis ligo inter Caltrain kaj la metroo de San-Francisko per plilongigo de la metroa linio *N Judah Muni* al la norda finstacio de Caltrain. En 1999 ekestis trama konekto de norda *Santa Clara* al la stacio Mountain View. En junio 2003 ekestis interkonekto de Caltrain kaj BART ĉe stacio Millbrae; tiel Caltrain estis konektita al la Internacia Flughaveno San-Francisko.

La emblemo de Caltrain konsistas el la nura nomo "Caltrain", kies unua parto "Cal" aperas nigre sur blanka fono, dum ke la resto "train" aperas blanke en ruĝa cirklo.

Kategorio:Kalifornio
Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Firmaoj de Kalifornio
Kategorio:Fervojaj kompanioj en Usono‎
Tristan da Cunha (insularo)

La insularo **Tristan da Cunha** estas grupo da insuloj kiu situas en la suda parto de la Atlantika Oceano, 2816 kilometroj de Suda Afriko kaj 3360 kilometroj de Sudameriko. Ĝi apartenas al la Britia transmara teritorio de Sankta-Heleno. La loĝantaro de Tristan da Cunha estas la plej izolita el la mondo.

## Geografio 
eta|maldekstra|300ra|Mapo de la insularo
eta|dekstra|300ra|Insulo Gough, Tristan da Cunha

La ĉefa insulo kaj la plej granda estas Tristan da Cunha (areo: 98&nbsp;km²). La aliaj ĉirkauaj insuloj estas Inaccessible-insulo (areo: 14&nbsp;km²), Nightingale-insulo (areo: 3,2&nbsp;km²) kaj Gough-insulo (areo: 91&nbsp;km²).

Nur la ĉefa insulo estas konstante loĝata. Estas ankaŭ sudafrika veterstacio sur la insulo Gough.

La ĉefa insulo estas vere monteta. La nura ebena areo estas la loko kie la 269 insulanoj loĝas: Edinburgh.

La plej alta monto estas vulkano nomita '''Queen Mary's peak** (2062 m) kies pinto ,vintre, estas kovrita de neĝo.

## Historio 
En la jaro 1506, la portugala maristo Tristao Da Cunha malkovris la insulon kiun la Unuiĝinta Reĝlando konkeris en 1814. La unua ĉiama loĝanto estis la usonano Jonathan Lambert (de la urbo Salem, Masaĉuseco). Kun du aliaj samlandanoj, li alvenis sur la insulon en la jaro 1810. Li deklaris sin mem proprietulo de la insularo kaj baptis ĝin **Refreshment islands'''. Dum la jaro 1812, li mortis pro ŝippereo.

En 1815, ĉefe por malebligi la elŝipigon de francaj trupoj, la Unuiĝinta Reĝlando aneksis la insularon . Elŝipiĝinte sur Tristan da Cunha, la francaj soldatoj estus povintaj organizi operacon por liberigi Napoleonon el sia prizono sur la najbara insulo Sankta-Heleno.

La 12-an de Januaro 1938, la insularo Tristan Da Cunha iĝis oficiale administran sendependecon de Sankta-Heleno.

En 1961, pro grava vulkana erupto, la tuta loĝantaro devis forlasi Tristan da Cunha kaj rifuĝi en Britio. Tamen, post kelkaj jaroj, plimulto decidis reveni sur la insulon. La franca verkisto Hervé Bazin rakontis tiun traŭman epizodon de la tristana historio en romano Les Bienheureux de la désolation, kiu aperis en 1970.

## Vidu ankaŭ 
* Britaj transmaraj teritorioj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala TTT-ejo


Kategorio:Insularoj
Kategorio:Sankta Heleno, Ascension kaj Tristan da Cunha
Kantono Glynn

La **kantono Glynn** - angle *Glynn County* - estas kantono de Usono en la subŝtato Georgio. La administra centro estas la urbo ''''. La kantono estis fondita la .

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Kantonoj de Georgio

Glynn
Kantono Grady (Georgio)

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Grady** (angle *Grady County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 23 659 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 24 466. La kantona ĉefurbo estas Cairo, Georgio.

Grady (Georgio), Kantono
Kantono Gwinnett

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Gwinnett** (angle *Gwinnett County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 15-a de decembro, 1818. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 588 448 loĝantojn, kaj en 2006 ĝi enhavis 757 104. La kantona ĉefurbo estas Lawrenceville (Georgio).

Gwinnett (Georgio), Kantono
Ŝiplifto

**Ŝiplifto** estas teknika konstruaĵo, kiu ebligas la transiron de ŝipo aŭ boato inter diversnivelaj akvovojoj.

Kontraste al kluzo, en kiu nur la nivelo de la akvo estas ŝanĝata, la ŝiplifto konsistas el baseno, kiu enhavas certan kvanton da akvo kun la flosantaj ŝipoj.
Kiel ĉe normala lifto la baseno povas esti pendigata en ŝnuroj, sed ekzistas multaj aliaj teknikaj solvoj (ŝraŭboj, hidraŭlaj cilindroj, inklinaj ebenoj, rotaciantaj cirkloj).

Kutime oni preferas ŝiplifton, kiam kluzo aŭ serio da kluzoj iĝas tro komplika aŭ temporaba. Kelkfoje la antaŭa kluzo kaj la ŝiplifto troviĝas proksime unu de la alia kaj ebligas kompari la du sistemojn.

La energiokonsumo estas ege modesta, ĉar la baseno ĉiam estas balancita. Fojfoje la akvo mem liveras la necesan energion.

## Ekzemploj 
* Belgio
** La ŝiplifto de Strépy-Thieu apud La Louvière
** La ŝipliftoj en la *Canal du Centre*
* Germanio
** Ŝiplifto Henrichenburg
** ŝiplifto Niederfinow
** Schiffshebewerk Rothensee (germanlingva)''
* Francio
** Saint-Louis-Arzviller
* Skotlando
** Falkirk Wheel (angle)

## Eksteraj ligiloj 
*  Maxime LECHIEN: La parko de kanaloj en La Louvière el Monato (gazeto) 2003/06, p.&nbsp;18
*  La ŝipliftoj de la Canal du Centre
*  Listo de ŝipliftoj en la tuta mondo
*  The International Canal Monuments List 
*  Scharnebeck  ĉe Lüneburg, Germanio
*  Nederlanda paĝo pri ŝipliftoj tutmonde 


Kategorio:Akvovojoj
Kategorio:Akva transporto
Skirpo

**Skirpo** aǔ **Scirpo** () estas unu kaj dujaraj eŭropaj herboj el familio de ciperacoj. La specioj havas rondajn aŭ triangulecajn tigojn, pinte unu aŭ plurajn malgrandajn spikojn el floroj senkoloraj aŭ kun harsimila koroleto. Ĝi kreskas en marĉaj, akvaj lokoj. Kelkaj specioj estas ĝardene aŭ subvitre kultivataj. La torditaj tigoj de iuj specioj estas uzataj por fari sidmatojn de seĝoj.

## Kelkaj specioj
**Scirpus atrovirens*
**Scirpus lacustris*
**Scirpus sylvaticus*

## Referencoj 
Kategorio:Ciperacoj
Kantono Santa Clara

La **kantono Santa Clara** [santa klara] situas en la subŝtato Kalifornio de Usono, en la areo de la Golfo de San-Francisko. Ĝi konsistigas la kernon de la Silicia Valo. Je la censo de 2000 ĝi havis 1.682.585 loĝantojn. Ĝia ĉefurbo estas San-Joseo.

La kantono estis unu el la originaj kantonoj de la usona subŝtato Kalifornio post ties aneksado (1850). En 1853 ĝi cedis parton de sia teritorio al Kantono Alameda.

La nomon de la kantono donis samnoma misiejo, fondita en 1777 kaj nomita laŭ Sankta Klaro de Asizo en Italio.

La kantono konsistigas grandan parton de la Silicia Valo.

## Loĝlokoj
* Stanford hejmo de la Universitato Stanford

Kategorio:Kantonoj de Kalifornio
Zvolenská Slatina

**Zvolenská Slatina,** hungare **Nagyszalatna,** germane **Großslatina** estas vilaĝo en centra Slovakio en distrikto Zvolen. La slovaka historia nomo estis **Veľká Slatina**.

## Situo 
La vilaĝo troviĝas en valo de rojo Slatina, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Zvolen-Lučenec. Zvolen troviĝas 10 km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko. La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1263. Tiutempe la loko estis ankaŭ bienocentro kaj akiris rangon kampurbo en la 15-a jarcento. Oni minadis iomete da oro ĉe la apudaj montoj, sed estis pli grava bredado de bovoj kaj ŝafoj. Dum la turkoj turka erao la loĝantaro impostis ankaŭ al Turka Imperio. En 1910 loĝis en la urbeto 2492 da homoj, plejparte slovakoj. Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de *Nagyszalatna*, kies distriktejo estis. En 2001 loĝis en Zvolenská Slatina 2570 da homoj (2543 slovakoj kaj 82 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo omaĝe al Sankta Kruco de 1787
* klasikisma luterana templo de 1784, la fronto estas novgotika

## Famuloj 
En la iama Nagyszalatna naskiĝis hungara kemiisto Gyula Bittera.

Kategorio:Municipoj en distrikto Zvolen
Kantono San Mateo

La **kantono San Mateo** estas urbo de Usono. Ĝi situas en la subŝtato Kalifornio, en la okcidenta parto de Nordameriko, sur la San-Franciska Duoninsulo inter la Pacifiko kaj la Golfo de San-Francisko. Laŭ la stato de la censo  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².  Ĝia ĉefurbo estas Redwood City, sed la plej granda urbo de la kantono nomiĝas San Mateo.

La kantono kaj urbo San Mateo nomiĝas laŭ historia hispana kristanisma misiejo de la franciskanoj, kiu dediĉiĝis al la kristana sanktulo Mateo. 

## Vidu ankaŭ 
* la liston de kantonoj de Kalifornio.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Kantonoj de Kalifornio
Kantono Hart (Georgio)

eta|situo en la ŝtato Georgio.
**Kantono Hart** (angle *Hart County*) estas kantono de la usona ŝtato Georgio, kreita je la 7-a de decembro, 1853. Laŭ la popolnombrado en 2000, ĝi enhavis 22 997 loĝantojn, kaj en 2005 ĝi enhavis 24 036. La kantona ĉefurbo estas Hartwell (Georgio).

Hart (Georgio), Kantono
Kantono Heard

La **kantono Heard** - angle *Heard County* - estas kantono de Usono en la subŝtato Georgio. La administra centro estas la urbo . La kantono estis fondita la . Ĝi havas sian nomon memore al la historia figuro ''''.

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun  - la lasta situas jam en la okcidente najbara subŝtato Alabamo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kantonoj de Georgio

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Heard
Oravský Podzámok

**Oravský Podzámok,** hungare **Árvaváralja** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Žilina, en Distrikto Dolný Kubín.
eta|maldekstra|Oravia burgo

## Situo 
Oravský Podzámok situas en valo, laŭ maldekstra bordo de Orava, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Trstená-Dolný Kubín. La lasta troviĝas 9 km.

## La komunumo 
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko. Ĝi estis menciita unuafoje skribe en 1559. Komence la setlejo estis bienocentro de la fortikaĵa bieno. Baldaŭe loĝis tie ankaŭ metiistoj. En la 17-a jarcento en la vilaĝo estis doganejo, akvomuelejoj, uzinoj por lignosegado kaj biero. La loĝantaro longe okupiĝis pri forstrumado. En 1910 en la vilaĝo loĝis 359 da loĝantoj (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Árva (reĝa departemento), al distrikto "Vári". Poste la vilaĝo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Nuntempe loĝas en la vilaĝo 1300 da homoj, ili laboras en la uzinoj de lignosegado kaj konservaĵo.
eta|Oravia burgo

## La burgo 
En la 13-a jarcento estis konstruita burgo, kiun unuafoje skribe menciis en 1267 en formo *castrum Árva*. Komence ĝi apartenis al reĝo, ekde 1534 al familio Thurzó, kiuj pligrandigis ĝin. Ĝis 1713 estro de la burgo samtempe havis la postenon departementestro. En la 17-a jarcento okazis sieĝoj kaj okupoj. Dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a lia armeo havis la burgon inter 1703-1709. En 1800 okazis incendio, sed baldaŭe oni rekonstruis la burgon.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Nepomuka Sankta Johano el la 19-a jarcento
* postbaroka departementeja domo de 1797
* monumento pri Pavol Országh Hviezdoslav
* fortikaĵo, ekde 1868 muzeo

## Famuloj 
* En iama vilaĝo Alsólehota (nun vilaĝparto de Oravský Podzámok) naskiĝis hungara skulptisto Elemér Dedinszky.
* En Oravský Podzámok mortis hungara aktoro Tibor Forgács.

Kategorio:Municipoj en distrikto Dolný Kubín
*
Trstená

**Trstená,** hungare **Trsztena,** pole **Trzciana** estas urbo en Slovakio, en Regiono Žilina, en Distrikto Tvrdošín. Iam la hungaroj nomis la urbon **Árvanádasd**. Slovake *trstená* signifas setlejo ĉe kanejo.
eta|maldekstra|250ra|Ĉefplaco kaj preĝejo omaĝe al Sankta Georgo en Trstená

## Situo 
Trstená situas laŭ bordo de akvorezervujo (kontraŭe estas Námestovo) kaj en valo de rojo Oravica, laŭ la slovaka-pola landlimo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Dolný Kubín-Pollando, apud Tvrdošín. La landlimo troviĝas 6&nbsp;km.

## Historio 
Germanoj fondis minejon kaj urbon en 1370, kiun ili nomumis **Bingenstadt**. Dekomence ĝi havis rajtojn pri juĝado kaj foiro kaj iĝis kampurbo. En la hungaraj dokumentoj ĝi aperas unuafoje en 1420 en formo *Nadasd* (=kaneja loko). Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio) en 1424 donacis doganrajton kaj senimpostecon pri parto 30-ono. En la 17-a jarcento la urbo iĝis grava komercejo kun manfaristoj. Dum la 19-a jarcento gimnazio ekfunkciis kaj iĝis distriktejo. En 1910 en la urbo loĝis 2314 da loĝantoj (1873 slovakoj, 272 hungaroj, 123 germanoj). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Árva (reĝa departemento), al distrikto de *Trsztena*, kies distriktejo estis. Poste la urbo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Akvorezervujo formiĝis helpe de rivereto Orava en 1954. Ekde 2008 Slovakio kaj Pollando apartenas al zono de Schengen, sekve la limoj estas libere traireblaj.

## Vidindaĵoj 
* baroka preĝejo omaĝe al Sankta Georgo kaj klostro el la 18-a jarcento
* romanika preĝejo omaĝe al Sankta Marteno kun defenda muro de 1371, poste gotikiĝis, en 1641 renesanciĝis, en 1747 barokiĝis; ekde 1731 pilgrimejo
* 7 kapeloj
* akvorezervujo de 1954, 13&nbsp;km longa

## Famuloj 
* en la iama Trsztena naskiĝis:
** hungara inĝeniero Tibor Vér
** hungara-slovaka lingvisto István Kniezsa
** jezuito János Tersztyánszky
** slovaka lingvisto Martin Hattala

Kategorio:Urboj de Slovakio
Ebnat-Kappel

**Ebnat-Kappel** estas komunumo en la elektodistrikto Togenburgo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 4926 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Ebnat-Kappel situas sudoriente de Wattwil en la Supra Togenburgo ĉe la bordo de la rivero Turo.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Ebnat-Kappel limas en nordo al Wil, en nordoriento al Hemberg, en oriento kaj sudoriento al Nesslau-Krummenau, en sudo al Amden, en sudsudokcidento al Schänis, en sudokcidento al Kaltbrunn, en okcidentsudokcidento al Rieden, en okcidento al Gommiswald.

## Trafiko 
Ebnat-Kappel situas ĉe la trajnlinio de la Svisaj Sudorientaj Fervojoj de Wil SG al Nesslaŭ. Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Wattwil tra la Wildhaus-Pasejo al Buchs.

## Historio 
La unua dokumenta mencio datiĝas el la jaro 912 kiam bienposedanto el Uznach interŝanĝis terenon kun la Monaĥejo Sankt-Galo en la setlejo *Howart* en Ebnat-Kappel. Ebnat kaj Kappel fakte dum multaj jarcentoj estis sendependaj komunumoj, sed geografie kaj ekonomie jam de longe kunkreskis. En la jaro 1965 la du municipoj estis oficiale kunigitaj al la hodiaŭa politika komunumo. Laŭ decido de la komunuma estraro oni ekde la jaro 2007 oficiale devus skribi la nomon *Ebnat Kappel* sen ligostreketo, sed tiu decido ĝis nun nek trovis la akcepton de la homoj nek de la verkistoj kaj ankaŭ en la plej multaj oficialaj dokumentoj daŭre aperas la tradicia skribmaniero kun streketo.

## Esperanto-Movado 
En Ebnat-Kappel inter la jaroj 1910 kaj 1970 ekzistis laborista Esperanto-Grupo ĉirkaŭ la fervojisto Emil Zuberbühler. Emil mortis en Ebnat-Kappel la 19-an de marto 1987.

## Vidu ankaŭ 
* Ebnat-Kappel (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Ebnat-Kappel
* Retejo de la turisma societo (germane: Verkehrsverein) de Ebnat-Kappel

Kategorio:Togenburgo
Nordamerika plato

[eta|300px|la plej grandaj [platoj - la nordamerika plato **bruna**]]

La **Nordamerika plato** estas inter la plej grandaj tektonaj platoj de la mondo. Kiel ĉiuj tektonaj platoj ĝi estas parto de la litosfero. La plato ampleksas la tutan kontinenton Nordameriko kaj grandan parton de la ĉirkaŭaj maroj (krom la Pacifika Oceano kaj ampleksas krome Gronlandon, parton de Islando plus la ekstreman orienton de Rusio kaj la nordon de Japanio. La plato okcidente de Nordameriko ampleksas la okcidentan duonon de la norda Atlantika Oceano.

La Nordamerika plato limas - de nordo laŭ horloĝa direkto - kun la eŭrazia, la afrika, la sudamerika, la karibia, la kokosa kaj la pacifika platoj, la plato Juan de Fuca kaj ree la pacifika plato. Eventuale en la tuŝaj zonoj al la grandaj najbaraj kontinentaj platoj ankoraŭ ekzistas iuj pliaj etaj platoj; ilia ekzisto tamen ne jam sendube pruviĝis.

## Vidu ankaŭ 
* Kajmana Fosaĵo

Kategorio:Tektonaj platoj
Kategorio:Geografio de Nordameriko
Sudamerika plato

[eta|300ra|la plej grandaj [platoj - la sudamerika plato **violkolora**]]

La **Sudamerika plato** estas inter la plej grandaj tektonaj platoj de la mondo. Kiel ĉiuj tektonaj platoj ĝi estas parto de la litosfero. La plato ampleksas la tutan kontinenton Sudameriko kaj grandan parton de la suda Atlantika Oceano. Ĉe la la kontinentaj marbordoj al la Pacifika Oceano kaj la Karibia Maro la litosfera limo praktike identas kun la marbordo.

La Sudamerika plato limas kun la karibia plato (en nordokcidento), la nordamerika plato (nordo), la afrika plato (oriento), la antarkta plato (sudoriento), la skotia plato (sudo), ree la antarktika plato (sudokcidento) kaj la Nazca-plato (okcidento).

Eventuale en la tuŝaj zonoj al la grandaj najbaraj kontinentaj platoj ankoraŭ ekzistas iuj pliaj etaj platoj; ilia ekzisto tamen ne jam sendube pruviĝis.

## Vidu ankaŭ 
* Gujana Ŝildo

Kategorio:Tektonaj platoj
Kategorio:Geografio de Sudameriko
Afrika plato

[eta|300px|la plej grandaj [platoj - la afrika plato maldekstre **oranĝkolora**]]

La **Afrika plato** estas inter la plej grandaj tektonaj platoj de la mondo. Kiel ĉiuj tektonaj platoj ĝi estas parto de la litosfero. La plato ampleksas la tutan kontinenton Afriko kaj parton de la ĉirkaŭaj maroj.

La Afrika plato limas - de nordo en horloĝa direkto - kun la eŭrazia plato, la arabia plato, la hindia plato, la aŭstralia plato, la antarkta plato, la sud- kaj la nordamerika platoj. Eventuale en la tuŝaj zonoj al la grandaj najbaraj kontinentaj platoj ankoraŭ ekzistas iuj pliaj etaj platoj; ilia ekzisto tamen ne jam sendube pruviĝis.

Kategorio:Tektonaj platoj
Kategorio:Geologio de Afriko
Kategorio:Geologio de la Atlantiko
Kategorio:Geologio de la Hinda Oceano
Gradiška

eta|dekstra|Rivero Sava, vido de la ponto en Gradiška

**Gradiška/Bosanska Gradiška** (cirile Градишка/Босанска Градишка) estas urbo norde en la Serba Respubliko de Bosnio kaj Hercegovino kaj ĉefurbo de samnoma distrikto. La urbo havas ĉirkaŭ 18.000 loĝantojn, la distrikto ĉirkaŭ 60.000, sur areo de 762 km².

La serbaj loĝantoj nun emas eviti la adjektivon *Bosanska* (= bosnia) kaj nomi la urbon simple **Gradiška** (= urbeto). Ankaŭ la urba blazono portas nur tiun nomon. Ĝin uzas ankaŭ pluraj vikipediaj artikoloj (serbokroata, angla, serba, sveda).

La urbo situas ĉe rivero Sava, kiu estas la limo al Kroatio, ĉirkaŭ 40 km norde de Banjaluko. La kroata urbo aliflanke de la rivero estas Stara Gradiška (= malnova Gradiška, malnova urbeto).

## Loĝantaro 
En 1991 la 59.974 loĝantoj de la distrikto deklaris sin anoj de jenaj etnoj:
* Serboj: 35.753 (59,61%)
* Bosnianoj (islamaj): 15.851 (26,42%)
* Kroatoj: 3.417 (5,69%)
* Jugoslavoj: - 3.311 (5,52%)
* aliaj: 1.642 (2,76%)

## Trafiko 
Gradiška situas ĉe Nacia Vojo 16 (E661) inter Banjaluko kaj la kroata aŭtovojo 3 (inter Zagrebo kaj Beogrado). Estas vojoj al Bosanska Dubica kaj Prijedor. Sur rivero Sava trafikas ŝipoj.

La plej proksima fervoja stacio estas Okučani, ĉ. 20 km norde, en Kroatio.

Kategorio:Komunumoj de Serba Respubliko
Granda Ŝlemo

**Granda Ŝlemo** (, ) indikas, precipe en tiuj du lingvoj, serion da venkoj en ĉiuj provoj de sporta konkurso. Oni diras, ke persono aŭ teamo "faras Grandan Ŝlemon".

## Ĉevalsaltado 
## Futbalo 
## Golfo 
## Rugbeo 
En rugbeo la Granda Ŝlemo okazas, kiam teamo en la Ĉampioneco de Ses Nacioj sukcesas venki ĉiujn aliajn dum unu jara konkurso aŭ kiam unu el la nacioj de la Suda Hemisfero ludas kaj venkas ĉiujn kvar Naciojn en unu travojaĝo. La lasta teamo, kiu gajnis la Grandan Ŝlemon, estis Anglio, en 2016.

En la Ĉampioneco de la Ses Nacioj, la Granda Ŝlemo okazas, kiam teamo venkas ĉiujn siajn oponantojn dum unu jara konkurso. Neniu trofeo estas premiita al la teamo, kiu atingas la Grandan Ŝlemon. Antaŭ la jaro 2000 ĉiu teamo ludis kvar matĉojn, du hejme kaj du ekstere. Post la alveno de Italio al tiu konkurso en 2000, ĉiu teamo ludas kvin matĉojn, du hejme kaj tri ekstere en unu jaro, kaj du ekstere kaj tri hejme en la sekvonta sezono. Kiam Kimrio gajnis la Grandan Ŝlemon en 2005, estis la unua fojo, ke ĝi estis atingita de teamo, kiu ludis pli da matĉoj ekstere ol ĉe si.

## Teniso 
En teniso, la kvar ĉiujaraj grandslemaj turniroj estas tiuj listigitaj apude.

## Kartludo 
En kartludo, precipe briĝo, granda ŝlemo signifas, ke teamo atingis ĉiujn eblajn poentojn de ludo. Kiam teamo atingas ĉiujn poentojn escepte de unu, oni foje parolas pri "malgranda ŝlemo".

Kategorio:Sporto
Kategorio:Rugbeo
Kategorio:Teniso
Okučani

**Okučani** estas urbeto en okcidenta Slavonio en Kroatio, 19 km sud-oriente de Novska, 17 km okcidente de Nova Gradiška.

La urbo estas grava trafika krucejo de la eŭropaj ŝoseoj E661 (nord-suda) kaj E70 (okcident-orienta) kaj fervojo inter Zagrebo kaj Slavonski Brod (okcident-orienta).

Kategorio:Urboj de Kroatio
Pacifika plato

[eta|300px|la plej grandaj [platoj - la pacifika plato **helflava**]]

La **Pacifika plato** estas la plej granda tektona plato de la mondo. Kiel ĉiuj tektonaj platoj ĝi estas parto de la litosfero. La plato ampleksas, kun la escepto de iuj malgrandaj randaj zonoj, la tutan Pacifikan Oceanon. Ekspertoj taksas ĝian grandecon je 108.000.000 km². La pacifika plato konsistas el oceana, do peza, bazalta rokaro.

La plato limas - de nordo laŭ horloĝa direkto - kun la nordamerika plato, la pli etaj Juan-de-Fuca-, kokosa kaj Nazca-plato, la antarkta plato, la aŭstralia plato kaj la denove pli eta filipina plato. Eventuale en la tuŝaj zonoj al la grandaj najbaraj kontinentaj platoj ankoraŭ ekzistas iuj pliaj etaj platoj; ilia ekzisto tamen ne jam sendube pruviĝis.

## Tertremoj kaj vulkanaj erupcioj 
Kadre de la moviĝo de ĉiuj tektonaj platoj la pacifika plato moviĝas kun rapideco de pli-malpli 10 cm ĉiujare nordokcidenten. Laŭ la direkto de moviĝo en la tuŝaj zonoj de la najbaraj platoj okazas diversaj geologiaj fenomenoj. En la nordoriento, proksime al la nordamerika kaj Juan-de-Fuca-platoj, la fortoj estas diverĝaj, do disiraj - ĉi tie pliprofundiĝas profunda submara kanjono. Konverĝa, do kunprema, forto kunpuŝas la pacifikan platon al la filipina, rezulte de kio la pacifika plato ŝoviĝas sub la filipinan kaj ankaŭ ĉi tie estas profunda submara kanjono. En Kalifornio kunpuŝiĝas la pacifika kaj nordamerika platoj, kio rezultas en montaroj kaj oftaj tertremoj.

Grandaj partoj de la rando de la pacifika plato apartenas al la tielnomata "pacifika ringo de fajro", zono en kiu troviĝas la plejmulto el ĉiuj aktivaj vulkanoj de la tero.

## Eksteraj ligiloj 
* *prof-o d-ro Fred Duennebier de la universitato Havajo pri la movo de la pacifika plato (paĝo angla)* 

Kategorio:Tektonaj platoj
Kategorio:Pacifiko
Tvrdošín

**Tvrdošín,** hungare **Turdossin,** pole **Twardoszyn** estas urbo en Slovakio, en Regiono Žilina, en Distrikto Tvrdošín, kies distriktejo estas. Ĝis 1899 la hungara nomo estis *Turdos* [turdos].
eta|maldekstre|Tvrdošín

## Situo 
Tvrdošín situas en valo, ĉe kunfluejoj de rojoj Oravica kaj Orava, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Dolný Kubín-Pollando, apud Trstená. La lasta troviĝas 5 km, Dolný Kubín 25 km.

## Historio 
En la hungaraj dokumentoj ĝi aperas unuafoje en 1265 en formo *Tourdosina*. En 1369 la komunumo iĝis kampurbo kun rajtoj pri foiro kaj dogano. En 1689 pola reĝo Johano Sobieski prirabis la urbon. Poste la urbo iĝis grava komercejo kun manfaristoj. En 1910 en la urbo loĝis 1599 da loĝantoj (1323 slovakoj, 150 hungaroj, 120 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al Árva (reĝa departemento), al distrikto de "Vári". Poste la urbo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Nuntempe estas grava laborloko uzino pri viandaĵo.

## Vidindaĵoj 
* gotika tombeja ligna preĝejo omaĝe al Ĉiuj Sanktuloj de 1390, en la 17-a jarcento renesanciĝis, en 1993 renovigita
* fundamente mezepoka preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo de ĉirkaŭ 1760
* kapelo omaĝe al Maria de 1815

## Famuloj 
En la Iama Turdos naskiĝis hungara meteologiisto Zsigmond Róna.

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Primorska

eta|250ra|Primorska (1) estas regiono de Slovenio

**Primorska** (ĉemara) estas unu el la kvin regionoj de Slovenio. Ĝi formas ne tre larĝan strion inter la adriatika marbordo sude kaj la Juliaj Alpoj norde.

Nur malgranda parto de la regiono atingas la maron; pli granda parto estas disigita de ĝi de la itala provinco Triesto.

La regiono koincidas kun la norda parto de la habsburga kronlando Aŭstria Marbordo (*Österreichisches Küstenland*, *Litorale Austriaco*, *Avstrijsko primorje*), kiu en 1954 estis grandparte aligita al tiama Jugoslavio. La suda parto Istrio nun apartenas al Kroatio.

En 1918 la regiono estis okupita de Italio, kiu en 1920 aneksis ĝin kaj nomis ĝin Julia Venecio. Post la dua mondmilito la regiono estis dividita inter Jugoslavio kaj Italio, kiu konservis nur la urbajn regionojn ĉirkaŭ Triesto kaj Gorico. En la slovenia parto, kie mankis urbaj centroj, evoluis la havena urbo Koper kaj la urboduo Nova Gorica-Šempeter. Krome menciindas hidrarga-mineja urbo Idrija.

La suda parto de la regiono atingas la duoninsulon Istrio kaj estas nomata "Slovena Istrio" *(Slovenska Istra)*.

La regiono havas, post la slovenia ĉefurbo urbo Ljubljano, la plej altan ekonomian nivelon de Slovenio.

Kategorio:Regionoj de Slovenio
Gelnica

**Gelnica,** hungare **Gölnicbánya,** germane **Gölnitz** estas urbo (iam grava minurbo) en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Gelnica, kies distriktejo estas.
eta|maldekstra|250ra|Panoramo kun preĝejturo en Gelnica

## Situo 
La urbo situas en valo, laŭ flankovojo, laŭ fervojo Banská Bystrica-Prešov. De la lasta ĝi troviĝas 32 km.

## Historio 
En la valo loĝis en la neolitiko kaj bronzepoko. Germanoj fondis setlejon por minadi en la 12-a jarcento. En 1241 la tataroj detruis la komunumon, poste alvenis denove germanoj kaj fortikaĵo konstruiĝis. En la hungaraj dokumentoj ĝi aperas unuafoje en 1263 en formo *Gylnychbanya*, kiu urbiĝis en 1264 danke al Béla la 4-a. En 1288 ankaŭ klostro fondiĝis, sed okazis ribelo en 1543, sekve ĝi ruiniĝis. Dume la urbeto prosperis pro la minado de arĝento kaj kupro, sekve iĝis libera reĝa urbo. Husanoj okupis la fortikaĵon en mezo de la 15-a jarcento. En 1726 Gölnic estis centro de la proksimaj minurboj. Baldaŭe oni minis precipe feron kaj oni okupiĝis ankaŭ pri fandado. En 1910 en la urbo loĝis 3833 da loĝantoj (2095 germanoj, 1098 slovakoj, 606 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungario, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de "Gölnicbánya". Poste la urbo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Ankaŭ nun la urbo prosperas pro la ferominado. En 2001 loĝis en la urbo 6404 da homoj, 96%-oj de la loĝantoj estis slovakoj.

## Alianco de minurboj en Supra Hungarujo 
Unue hungare, poste laŭ nuna slovaka formo:

Krome ankaŭ la 4 proksimaj minejoj formis aliancon (hungare, slovake):

eta|250ra|Gelnica

## Famuloj 
En la tiama Gölnicbánya naskiĝis:
* germana-hungara ginekologo Gusztáv Adolf Dirner
* germana-hungara juristo Ernő Flachbarth
* germana-hungara politikisto Gusztáv Gratz
* hungaraj bestokuracistoj Albert Breuer kaj Ottó Gratz
* hungaraj inĝenieroj Gusztáv Faller (1816) kaj József Gyula Szent-Istványi.

## Vidindaĵoj 
* gotika katolika paroĥa preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Maria el la 15-a jarcento
* baroka-klasikisma paroĥo de 1774
* urbodomo de 1807
* luterana templo de 1784
* muzeo pri minado 1938

## Partneraj urboj 
*  Horní Suchá, Ĉeĥio
*  Gennep, Nederlando
*  Rudnik nad Sanem, Pollando
*  Le Pradet, Francio

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Gelnica
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Eŭrazia plato

[eta|300px|la plej grandaj [platoj - la eŭrazia plato **verda**]]

La **eŭrazia plato** estas inter la plej grandaj tektonaj platoj de la mondo. Kiel ĉiuj tektonaj platoj ĝi estas parto de la litosfero. La plato ampleksas preskaŭ la tutan kontinenton Eŭrazio - do Eŭropon kaj Azion - krom la hindia subkontinento kaj la pleja oriento de Siberio. La plato ankaŭ portas Indonezion, la Filipinojn, la sudon de Japanio kaj parton de Islando, plus la orientan duonon de la norda Atlantika Oceano kaj grandan parton de la Arkta Oceano.

La eŭrazia plato limas - de nordo laŭ horloĝa direkto - kun la nordamerika, la aŭstralia, la hindia, la arabia kaj la afrika platoj. Eventuale en la tuŝaj zonoj al la grandaj najbaraj kontinentaj platoj ankoraŭ ekzistas iuj pliaj etaj platoj; ilia ekzisto tamen ne jam sendube pruviĝis.

Kategorio:Tektonaj platoj
Kategorio:Geografio de Eŭropo
Kategorio:Geografio de Azio
Bodhrán

dekstra|eta

**Bodhrán** (prononc. "booraa-n" aŭ ˈbaʊrɑːn), plurale *bodhráin*, estas instrumento kiu estas trovebla en la tradicia muziko de Irlando. Estas frapinstrumento farita el ŝafa haŭto strebita sur ligna disko sur kiu oni frapas per lignaĵo (*stick*) kies la dua parto resaltas. La mano kiu portas la instrumenton permesas ludi ankaŭ per la haŭta tensio por influi la sonon.

## Vidu plu 
* daf (muziko)

## Eksteraj ligiloj 
* Priskribo bodhrán sur Breizh Muzikskribo
* Lecciono de bodhrán 

Kategorio:Irlando
Kategorio:Kelta muziko
Rutena lingvo

La **rutena lingvo** estas historia orienta slava lingvo, kiu ĉesis esti aktive parolata dum la 17-a jarcento. La lingvo evoluis en la belorusan, ukrainan kaj rusinan lingvojn. Tial, ĝi estas ofte referita (precipe fare de la respektivaj orientslavaj popoloj) kiel "malnovbelorusa" (beloruse *старабеларуская мова*) aŭ "malnovukraina" (ukraine *староукраїнська мова*), en rusa esplorado precipe kiel "okcidentrusa (ruse *западнорусский язык*). En la mezepoka grandpotenco Grandduklando Litovio, kiu kovris ankaŭ plejparton de la nunaj ŝtatoj Belorusio kaj Ukrainio, la rutena estis unu el la ŝtataj lingvoj. La norvega lingvisto Christian Schweigaard Stang uzis la esprimon "okcidentrusa oficeja lingvo de la Grandduklando Litovio".

## Vidu ankaŭ
* rusina lingvo
* rutenoj

## Bibliografio 
* Dr. Atilla Salga, Sándor BONKÁLÓ kaj la orientaj slavoj paĝoj 43 ĝis 1956 ()
* Michael Moser: *Mittelruthenisch (Mittelweißrussisch und Mittelukrainisch): Ein Überblick.* In: *Studia Slavica Academiae Scientiarum Hungaricae.* 50, Nr. 1–2, 2005, S. 125–142.
* Stefan M. Pugh: *Testament to Ruthenian. A Linguistic Analysis of the Smotryc’kyj Variant*. (= *Harvard Series of Ukrainian Studies*). Cambridge 1996.

## Referencoj 
Kategorio:Orientslava lingvaro
Departemento Cortés

eta|300px|dekstra|Strando en Omoa, Cortés
[eta|300px|dekstra|Ĉefurbo [San Pedro Sula]]
**Departemento Cortés** estas unu el la 18 departementoj de Honduro, troviĝante en la nordokcidento de tiu lando. 

Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En 2005 ĝi havis taksitan popolnombron de 1.365.497, la plej homplena departemento en Honduro. 

La montoj Merendón troviĝas en okcidenta Cortés, sed la departemento plejparte estas tropika malaltejo, Valo Sula, transirita de la riveroj Ulúa kaj Chamelecon.

Ĝi formiĝis en 1893 el partoj de la departementoj Santa Bárbara kaj Yoro. La departementa ĉefurbo estas San Pedro Sula. Aliaj gravaj urboj estas Choloma, La Lima, Villanueva, kaj la havenoj Puerto Cortés kaj Omoa. La Atlantika marbordo de la departemento famas pro siaj multaj bonegaj strandoj.

Cortés estas la ekonomia korlando de Honduro, ĉar la Valo Sula estas la ĉefa agrikultura kaj industria regiono de ĉi tiu nacio. Usonaj bananaj firmaoj alvenas al la regiono en la malfrua 19-a jarcento, kaj estigis vastajn bienegojn, kaj aldone apogantajn strukturojn por eksporti la fruktojn al Usono. Ĉefurbo San Pedro Sula allogis konsiderindajn nombrojn da Eŭropajn, Centramerikajn, Palestinajn, kaj Libanajn enmigrintojn. Industrio prosperas en la departemento, kaj Cortés hodiaŭ enhavas plej da la muntaj fabrikoj (nomataj *maquilas* hispane) de Honduro.

La nomo devenas el la hispana konkeristo de la 16-a jarcento Hernán Cortés au Ferdinando Korteso, kiu post konkeri la teritorion kiu aktuale estas Meksiko pluekspediciis pli suden.

## Municipoj 
# Choloma
# La Lima
# Omoa
# Pimienta
# Potrerillos
# Puerto Cortés
# San Antonio de Cortés
# San Francisco de Yojoa
# San Manuel
# San Pedro Sula
# Santa Cruz de Yojoa
# Villanueva

Kategorio:Departementoj de Honduro
Jarkando

[eta|200px|la dezerto [Taklamakano proksime de la oaza urbo *Jarkend* ricevas akvon pere de la samnoma rivero **Jarkend** kaj tial havas vegetaĵan zonon]]
La rivero **Jarkando** - ĉine 叶尔羌河, ''Ye'erqiang He*; angle *Yarkand* aŭ *Yarkent* - longas 1.070&nbsp;kilometrojn kaj estas unu el la fontoriveroj de la rivero Tarim en Ĉinio (Azio).

La rivero ekestas en la pleja okcidento de Ĉinio en la ujgura aŭtonoma regiono Ŝinĝango. La fontoloko estas en la alta montaro Karakorumo. De tie ĝi fluas norden tra la montaro, jam rapide post la fontoloko konsistigas la limon al la najbara montaro Kunlun kaj atingas la okcidentan parton de la baseno Tarim. Tie en alteco de 1.270 metroj super la marnivelo li trafluas la samnoman oazan urbon *Jarkend* respektive *Jarkand* kaj la okcidenton de la dezerto Taklamakano en nordorienta direkto. Sude de la urbo *Aksu'' la rivero enfluas la pli grandan riveron Tarim, tiom longe kiom ĝi post sia vojo tra la tre seka pejzaĝo ĉe la enfluejo ankoraŭ portis akvon: Ankoraŭ dum la 1950-aj jaroj la rivero Jarkend alportis al la rivero Tarim ĉiujare inter 1 kaj 1,5 miliardojn da m³ akvo, sed ekde la jaro 1979 la finaj kilometroj de la rivera baseno estas tute senakvaj. Pro tio en la regiono inter la jaroj 1979 kaj 1993 mortis 59 procentoj de la riverobordaj poploj.

Kategorio:Riveroj en Azio
Kategorio:Geografio de Ĉinio
Hindia plato

[eta|300px|la plej grandaj [platoj - la hindia plato tute dekstre **ruĝa**]]

La **hindia plato** estas inter la mezgrandaj tektonaj platoj de la mondo. Kiel ĉiuj tektonaj platoj ĝi estas parto de la litosfero. La plato ampleksas la tutan subkontinenton Hindio kaj parton de la ĉirkaŭaj maroj. Parte la hindia kaj aŭstralia platoj kune nomatas "hindo-aŭstralia plato".

La kolizio de la hindia kaj la eŭrazia plato kaŭzis la faldiĝon de la Himalajo, la plej alta monda montaro, kaj iom pli norde la ekeston de la Tibeta Altebenaĵo.

eta|maldekstra|la hindia plato
La norda limo de la hindia plato kaj la subkontinento, la malmara parto de la plato, estas la suda limo de la Himalajo kaj la orienta limo de la montaro Hindukuŝo. Okcidente la hindia plato etendiĝas ĝis la montaro Patkai, ĉe la limo inter la ŝtatoj Barato kaj Birmo.

La plato kun rapideco de proksimume 5,4 centimetroj ĉiujare moviĝas nordorienten. Ĝi limas norde kun la eŭrazia plato, oriente kun la pli eta birma plato, sudoriente kun la aŭstralia plato, sudokcidente kun la afrika plato kaj okcidente kun la arabia plato.

## Tertremoj 
[eta|oceana tertremo en la Hinda Oceano la [26-an de decembro 2004]]
La randoj de la platoj estas aparte minacataj de tertremoj. Dum decembro 2004 en la tuŝa zono inter la hindia, la aŭstralia kaj la birma platoj okazis aparte forta oceana tertremo. La tertremo en la birma plato laŭ la Richter-Skalo havis fortecon de pli ol 9.0 kaj havis sian centron nordoriente de la insulo Sumatro (). Pere de pluraj Cunamo-ondegoj ĝi kaŭzis katastrofajn damaĝojn ĉe la limaj marbordoj de suda Azio kaj Orienta Afriko. Oni estimas ke pro la tertremo mortis proksimume 230.000 homoj.

Dum marto 2005 kun centro same proksime de Sumatro okazis, krom multaj etaj post-tertremoj, granda post-terremo en la regiono (), kiu lauc laŭ la Richter-Skalo havis fortecon de 8.7 kaj mortigis pli-malpli 1300 homojn.

La kaŭzo de la tertremo de decembro 2004 estis subita movo de la tera surfaco - ekzemple la insulo *Simeulue* proksime de la tertrema centro ŝoviĝis 15 metrojn sudokcidenten. 15 pli etaj insuloj en la Hinda Oceano komplete malaperis sub la marnivelo.

## Vidu ankaŭ 
* Hind-Aŭstralia Plato

Kategorio:Tektonaj platoj
Kategorio:Geografio de Barato
Tsaidam

La **baseno Tsaidam** aŭ **Qaidam** (tibete ཚྭ་འདམ་གཤོང prononco [], proksimume Tsajdam Ŝong", ĉine (tradicie) 柴達木盆地, pinjine Cháidámù Péndì) estas dezerta regiono, kiu situas en la nordo de la Tibeta Altebenaĵo en la provinco Ĉinghajo (Tibeto) de Ĉinio. La nomo probable venas el la mongola kaj tibeta lingvoj, en kiuj ''tsa'i dam* signifas "salakva(j) marĉo(j)". Efektive ekzistas multaj salozaj marĉoj ĉefe laŭlonge de la ĉefa regiona rivero *Tsaidam He*, kiu trafluas la basenon, veninte el la plej orientaj partoj de la montaro Kunlun.

Administre la baseno apartenas al la aŭtonoma distrikto *Haixi* de mongoloj kaj tibetanoj.

## Geografio 
eta|250ra|dekstra|tipa dezerta stepo-pejzaĝo ĉe la norda rando de la baseno
eta|250ra|dekstra|granda salakva lago en la baseno
La baseno situas en alteco de inter 2600 kaj 300 metroj super la marnivelo en la Tibeta Altebenaĵo kaj ĉirkaŭiĝas de altaj montaroj, kies pintoj parte atingas pli ol 6000 metrojn. Sude situas la montaro Kunlun, norde la baseno limiĝas de la montaroj Altun kaj Nanŝan. De oriento ĝis okcidento ĝi ampleksas 850 kilometrojn, de nordo ĝis sudo pli-malpli 300 kilometrojn.

La baseno riĉas je krudmaterialoj, interalie gaso. Samkiel en la Tibeta Altebenaĵo sude de la baseno, ankaŭ en la baseno mem ekzistas pluraj salakvaj lagoj kaj salaj dezertoj.

La rimarkinda lago *Tsinghai* - la plej granda lago de Ĉinio - foje malprecize kalkuliĝas parto de la baseno, sed fakte plenigas propran basenon. La plej granda lago ene de la Tsaidam-baseno male nomiĝas *Dabsan Hu* norde de la ĉefa basena loĝloko *Golmud*. La sala koncentraĵo de la lago tiom altas, ke la akvosurfaco partatempe tute kovriĝas je krusto kaj dum rigardo oni ne havas la impreson de lago. La lago de tiu kaj pli etaj najbaraj lagoj aparte norde de la urbo Golmud estas kolektata kaj industrie prilaborata konsumocele.

## Ekonomio 
Pro sia riĉeco de krudmaterialoj la regiono foje nomiĝas "trezora baseno". En la salakvaj lagoj krom la salo natria klorido ankaŭ troveblas kaliaj, magneziaj, boraj kaj litiaj saloj. En la nordoriento de la baseno troveblas plumbo kaj zinko, kaj en la okcidento nafto kaj gaso.

Laŭ informo el januaro de 2009, oni planas tie konstrui la plej grandan suncentralon de la mondo. La povumo de tiu centralo estus 1 gigavatto.

## Enloĝantaro 
Ĝis la ekesto de la Popola Respubliko Ĉinio kaj la industria ekekspluato de la regionaj krudmaterialoj la dezerta teritorio apenaŭ donis vivobazon al homoj. Inter la jaroj 1946 kaj 1986 la enloĝantaro kreskegis de 10.000 al 270.000.

## Klimato 
Pro la granda alteco kaj la grand distanco al iu ajn maro en la regiono regas malvarma kontinenta klimato. La vintroj longas kaj estas tre frostaj, dum la printempoj oftas sabloŝtormoj. Pro la ĉirkaŭaj altaj montoj pluvo estas forŝirmita, tial ke partoj de la basenoj estas inter la plej sekaj lokoj de Ĉinio. En la urbo *Golmud'' la jara averaĝa temperaturo estas , kaj la tutjara pluvokvanto 40&nbsp;mm.

## Eksteraj ligiloj 
* Tsinghajo kaj Tsaidam (paĝoj germanaj 
* raporto pri la regiona sovaĝa bestaro (paĝoj anglaj)

Kategorio:Geografio de Ĉinio
Kategorio:Regionoj en Azio
Kategorio:Tibeta Altebenaĵo
Kategorio:Dezertoj
Kantono Alameda

La **kantono Alameda** situas en la subŝtato Kalifornio de Usono. Ĝi kovras la pliparton de la tereno oriente de la Golfo de San-Francisko. Ĝia ĉefurbo kaj plej granda urbo estas Oakland. La kantono estis fondita la . 

Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Sekve ĝi estas la sepa plej loĝata kantono en Kalifornio. La teritorio havas komunan limon kun .

La nomo de la kantono deriviĝas de la hispana vorto *alamo* (= poplo) kaj signifas "poplita", "surkreskita per poploj", sed ankaŭ "aleo kun poploj". Tiun nomon portis rivereto *arroyo de la Alameda*, kiu pro la arboj je siaj flankoj memorigis hispanajn esplorantojn pri popla aleo.

La kantono ekestis la  per kunigo de granda parto de kantono Contra Costa kaj malpli granda parto de kantono Santa Clara.

Pli grava urbo de la kantono estas Hayward (Kalifornio).

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Vidu ankaŭ 
* Studo de Kantono Alameda

Kategorio:Kantonoj de Kalifornio

Kategorio:Oakland
Departemento Copán

eta|300px|dekstra|Copán Ruinas
**Departemento Copán** estas unu el la departementoj en la okcidenta parto de Honduro. La departementa ĉefurbo estas Santa Rosa de Copán. La departemento estas fama pro siaj tabako kaj bonaj cigaroj.

Ĝi ankaŭ famas pro sia antaŭ-Kolumba arkeologia situo ĉe Copán, unu el la plej gravaj urboj de la Maja civilizacio.

Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En 2005, havis taksitan popolnombron de ĉirkaŭ .

## Municipoj 
# Cabañas
# Concepción
# Copán Ruinas
# Corquín
# Cucuyagua
# Dolores
# Dulce Nombre
# El Paraíso, Copán
# Florida
# La Jigua
# La Unión
# Nueva Arcadia
# San Agustín
# San Antonio
# San Jerónimo
# San José
# San Juan de Opoa
# San Nicolás
# San Pedro de Copán
# Santa Rita
# Santa Rosa de Copán
# Trinidad de Copán
# Veracruz, Copán

Kategorio:Departementoj de Honduro