open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĝermolisto de portugalaj esperantistoj

## C 
### Adelino de Carvalho 
**Adelino de CARVALHO** (naskiĝinta la 13-an de junio 1871, mortinta la 30-an de januaro 1929) estis portugala bankoficisto kaj esperantisto. Li vigle agadis en la Lisbona Esperanto-Societo, aparte en la periodo inter 1914 kaj 1917, kaj menciiĝis en la Enciklopedio de Esperanto de 1934.

### Leonel Augusto da Cruz 
**Leonel Augusto da CRUZ** (1900- mortis la 29-an de oktobro 1990 en Queluz, Portugalio) estis UEA-delegito kaj fakdelegito.

## L 
### Joaquim Lagartixa
**Joaquim LAGARTIXA** estas aktuala portugala esperantisto, vivanta en Evora. Inter la 2025 kaj 1930 li oficas kiel prezidanto de la Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE).

### Joaquim de Lagos
**Joaquim João de LAGOS Júnior** estis esperantisto en Portimão ĉe la mezo de 20-a jarcento.

### Acacio Lobo 
**Acacio LOBO**, naskiĝis en Portugalio, estis majoro de infanterio, kiu parolis sep lingvojn. Li estis Esperanto-cenzuristo dum la unua mondmilito.

Verkis: *Esperanto tiel kiel oni ĝin parolas* kaj gramatikon.

## S 
### António da Silva Almeida 
**António da SILVA ALMEIDA** naskiĝis en Lisbono en 1928, kaj fariĝis esperantisto en 1946. La rolo de li kaj de lia edzino en la posta evoluo de Esperanto en Portugalio estas netrotaksebla. En 1979, kiam la antaŭa pli ol 40-jara malpermeso de Esperanto ne plu validis, li estis inter la kunfondintoj de Portugala Esperanto-Asocio kaj poste elektiĝis ties honora asociano. Li mortis la 21-an de novembro 2014 kaj la entombigon partoprenis pluraj reprezentantzoj de PEA.

#### Referencoj 
## T 
### Jorge Frederico da Costa Teixeira 
**Jorge Frederico da Costa TEIXEIRA** (mortis en aŭgusto 1960) estis tre fervora kaj aktiva esperantisto en Lisbono, Portugalio.

Kategorio:Portugalaj esperantistoj
Portugalaj
Portugalaj
Komunumo Širvintos

**Širvintos** estas subdistrikta komunumo en la oriento de Litovio, litove formale nomata *Širvintų rajono savivaldybė*, prononco , "subdistrikta memregejo de Širvintos" - ĝia administra centro estas la samnoma urbo *Širvintos*. Komunumo kaj urbo ekde 1995 ĝis 2010 apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Vilnius (Vilno), kaj troviĝas 50 kilometrojn nordoriente de la nacia kaj distrikta ĉefurbo Vilno, ĉe la aŭtoŝoseo Vilno-Rigo. En  en la komunumo vivis , el tio komence de 2020 en la urbo mem 5 513. Skribe la urbo unuafoje menciiĝis dum la jaro 1475.

Krom la urbon Širvintos, la komunumo inkluzivas la kvin pli etajn urbojn *Bagaslaviškis, Čiobiškis, Gelvonai, Kernavė, Musninkai* kaj 485 vilaĝojn. La plej signifaj riveroj de la regiono estas Neris, Širvinta kaj Musė. En la komunumo troviĝas 28 lagoj, la plej granda inter ili estas *Alys* (1,65 km²) kaj la plej profunda *Gelvė* (25 m). Same en la teritorio troveblas la historia rezervejo de Kernavė, la unua ĉefurbo de la mezepoka Grandduklando Litovio, vizitata ĉefe de turistoj kaj arkeologoj, kaj botanikaj rezervejoj por la beroj oksikokoj en *Alionys, Bartkuškis* kaj *Lygaraistis*.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj) 

Kategorio:Distrikto Vilnius
Kategorio:Komunumoj de Litovio
Fernando Vallejo

**Fernando VALLEJO RENDÓN**  (naskiĝis la  en Medellín, Antjokio, Kolombio) estas kolombia verkisto, filmreĝisoro kaj biologo.

## Verkaro 
### Romanoj 
* *La virgen de los sicarios* *(La virgulino de la murdistoj)* (1994)
* *El río del tiempo* *(La rivero de la tempo)* (1999). Membiografia verkaro en kiu estas kolektitaj:
**   *Los días azules* (1985)
**   *El fuego secreto* (1987)
**   *Los caminos a Roma* (1988)
**   *Años de indulgencia* (1989)
**   *Entre fantasmas* (*Inter fantomoj*) (1993)
* *El desbarrancadero* (2001) Honorita per la Literaturpremio Rómulo Gallegos je sia 13-a enmanigo (2003)
* *La rambla paralela* (2002)
* *Mi hermano el alcalde* *(Mia frato la urbestro)* (2004)
* *El don de la vida* (2010)

### Biografioj 
* *El mensajero* (1991), biografio de Porfirio Barba-Jacob.
* *Almas en pena, chapolas negras* (1995), biografio de José Asunción Silva.

### Literaturo/filologio/lingvistiko 
* *Logoi. Una gramática del lenguaje literario* (1983)

### Eseoj 
* Pri vivscienco: *La tautología darwinista* (1998)
* Pri fiziko: *Manualito de imposturología física* (2005)
* Pri religio: *La puta de Babilonia* (2007)

### Filmoj 
#### Kiel reĝisoro 
* *Crónica roja* (1977)
* *En la tormenta* (1980)
* *Barrio de campeones* (1983)

#### Kiel scenaristo 
**La virgen de los sicarios* *(La virgulino de la murdistoj)* (2000)

#### Kiel aktoro 
* *La desazón suprema: Retrato de incesante de Fernando Vallejo* *(La maltrankvilo pleja: Senĉesa portreto de Fernando Vallejo)* (2003)

## Fernando Vallejo kaj Esperanto 
En sia verko *Inter fantomoj* Vallejo rakontas, ke lia onklo Iván estis esperantisto:

Kategorio:Gajnintoj de la literaturpremio Rómulo Gallegos
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Kolombiaj verkistoj
Kategorio:Kolombiaj reĝisoroj
Kategorio:Kolombiaj biologoj
Kategorio:Meksikaj biologoj
Kategorio:Meksikaj reĝisoroj
Kategorio:Meksikaj verkistoj
Kategorio:Kontraŭnaskistoj
ISO 3166-2:JP

**ISO 3166-2:JP** estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Japanion. Kodojn havas la 47 gubernioj. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas JP, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Japanio. La dua parto estas du ciferoj.

## Kodoj por Japanio 
eta|420px|Ĉiu gubernio estas markita per propra 2-cifera subkodo

## Kodoj por najbaraj ŝtatoj 
* Rusio — ISO 3166-2:RU (norde, trans maro),
* Nord-Koreio — ISO 3166-2:KP (okcidente, trans maro),
* Sud-Koreio — ISO 3166-2:KR (okcidente, trans maro),
* Ĉinio — ISO 3166-2:CN (okcidente, trans maro).

## Vidu ankaŭ 
* Gubernioj de Japanio
* .jp

## Referencoj 
JP
*
La Vojo de Ĉia Karno (romano de Samuel Butler)

***La Vojo de Ĉia Karno*** (*angle* *The Way of All Flesh*) (1903) estas duon-membiografia romano de Samuel Butler kiu atakas la hipokritecon de la Viktorina epoko. Verkita inter la jaroj 1873 kaj 1884, ĝi paŭsas kvar generaciojn de la familio Pontifex. Ĝi prezentas la malfortiĝon de religia sinteno de Kalvinisma vidpunkto, kiun ĝi prezentas senindulga. Butler ne kuraĝis ĝin eldonigi dum sia vivo, sed kiam ĝi estis eldonita, oni ĝin akceptis kiel parto de la ĝenerala naŭzosento kontraŭ viktorinismo. 

## Eksteraj ligiloj 
* [libere havebla en la Angla ĉe Projekto Gutenberg(https://eo.wikipedia.org/wiki/Projekto_Gutenberg)]

Vojo de Ĉia Karno (The Way of All Flesh)
Way of All Flesh, The
Kategorio:Verkoj el la anglalingva literaturo
Kategorio:Socia kritiko
Berchezoaia

**Berchezoaia** [berkezŭaja] (hungare: **Berkeszpataka**, germane: **Waldbach**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 721 loĝantojn (rumanoj); en 1992 541 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1564. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Szatmár vármegye*). Administre ĝi apartenas al Remetea Chioarului.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Waldbach

**Waldbach** (germane "arbara rojo") povas signifi la jenon:

* **Waldbach** estas parto de la komunumo Waldbach-Mönichwald de Aŭstrio, kiu apartenas al la federacia lando Stirio kaj al la distrikto Hartberg-Fürstenfeld.
* Krome,  **Waldbach** ankaŭ estas la historia germanlingva nomo de la komunumo Berchezoaia en la nna Rumanio.
Reĝa Muzeo de Paleontologio Tyrrell (Kanado)

dekstra|eta|La enirejo de la Reĝa Muzeo Tyrrell

**Reĝa Muzeo de Paleontologio Tyrrell** situas en Provinca Parko Midland apud Drumheller, en Alberto (Kanado). Ĝi estas konata tutmonde kiel elstara paleontologia muzeo kaj esplorejo. Malfermita en 1985, al ĝi donis "reĝan" statuson en 1990 Reĝino Elizabeto la 2-a; ĝia celo estas kolekti, konservi, esplori, montri, kaj klarigi paleontologian historion, kun speciala atento al la vasta fosilia heredaĵo de Alberto. La muzeon funkciigis la Ministerio de Komunuma Evoluo de la Registaro de Alberto. Ĝi ricevis sian nomon honore al Joseph Burr Tyrrell (1858-1957) http://www.nrcan.gc.ca/inter/trailblazers/josephtyrrell_e.html.

Dek galeroj prezentas ekspoziciojn celebrantaj la mirindan historion kaj diversecon de tera vivo dum la pasintaj 3,9 milardoj da jaroj, kiel ankaŭ la paleontologojn kiuj vivigis ĉi tiun rakonton. Inter la ekspozicioj estas 35 plenaj dinosaŭraj skeletoj, la plej granda tia kolektiĝo en la mondo; granda aro de fosilioj de Skistejo Burgess; viv-granda modelo de rifo el la devonia epoko; kaj vivanta kretacea ĝardeno kun pli ol 600 plantospecioj. Fenestro en la ĉambro por pretigo de ekspozicioj permesas al vizitantoj spekti la laboron de teknikistoj kiuj zorge forigas la fosiliojn el la rokomatrico por studado kaj montrado. Ĉe la muzeo ankaŭ estas gviditaj kaj mem-gvidaj rond-promenoj en la badlandoj, esplorcentro por infanoj, similita fosili-fosado, farado de fosilimuldaĵoj, lernejaj programoj, somerprogramoj por infanoj kaj familioj, kaj multaj aliaj programoj por edukado kaj ĝuado.

En la unua jaro kiam ĝi estis malfermita la muzeo altiris pli ol 600.000 vizitantojn, kaj ĉiujare trapasas la pordojn de la muzeoj kelkcent mil vizitantoj ankoraŭ nun. Ĝi estas vizitebla tutjare, sed fermita lunde de Dankofesto ĝis Viktoria Tago; ĝi ankaŭ estas fermita la 24-an kaj 25-an de decembro, kaj la 1-an kaj 2-an de januaro.

## Eksteraj ligiloj 
* Reĝa Muzeo Tyrrell*

Tyrrell
Tyrrell
Kecalkoatlo (flugsaŭro)

La flugsaŭro ***Kecalkoatlo***, nomita laŭ la aztekta serpentodio Kecalkoatlo, estis pterodaktiloideo kiu vivis en la malfrua kretaceo de Nordameriko (la etapoj kampania ĝis mastriĥta, antaŭ 84–65 milionoj da jaroj), kaj unu el la plej grandaj flugkapablaj bestoj iam ajn. Ĝi estis unu el la Azhdarchidae, grupo de progresintaj sendentaj flugsaŭroj.

Oni trovis skeletajn restaĵojn de de specioj en la regiono de Big Bend (Teksaso); la pli granda el ili (*Q. northropi*) verŝajne havis enverguron de ĝis 12 m. Ankoraŭ estas multa malkonsento pri la maksimuma grandeco de la kecalkoatla enverguro. La plej grandaj restaĵoj, montritaj ĉe la Scienca Muzeo de Minesoto, estas iom fragmentecaj, kaj eble indikas unuopulon kun enverguro de 18 m. Tiel granda enverguro tamen kontraŭus fundamentajn limojn je biologiaj flugantoj'; pro ĉi tio iuj sciencistoj preferas enverguron pli proksima al 12 m. Antaŭ la malkovro de *kecalkoatlo* multaj tamen pensis ke *pteranodontoj* kun enverguroj de 6 m atingis la limon de envergura grandeco en biologiaj flugantoj, do la afero klare estas ankoraŭ ne findecidita.

La fosilion de la unua *kecalkoatla* fosilio trovis Douglas A. Lawson. Dum la kretaceo, la klimato de Teksaso estis simila al tiu de modernaj tropikaj marbordaj marĉoj kaj lagunoj, kiuj etendiĝis laŭ la Kretacea markanalo kiu plenigis la centron de Nordameriko. La ostojn de parencaj bestoj oni ankaŭ trovis en Dinosaŭra Provinca Parko en Alberto (Kanado).

Oni proponis diversajn hipotezojn pri la vivstilo de *kecalkoatlo*. Kun longa kolo kaj longaj sendentaj makzeloj ĝi eble manĝis fiŝojn kiel ardeo, aŭ eble ĝi estis postpredanto kiel marabuo; aliaj asertas ke ĝi manĝis kiel hodiaŭaj tondilbekuloj. Oni supozas ke *kecalkoatlo* povis ekflugi proprapove, sed kiam ĝi estis en la aero ĝi plejparte soris. Surtere *kecalkoatlo* verŝajne promenis kvarpiede.

*Kecalkoatlo* formortis kune kun la dinosaŭroj je la fino de la kretaceo.
[center|eta|750px|[Muzeo Senckenberg, Frankfurto ĉe Majno]]

Kategorio:Flugsaŭroj
Arduzel

**Arduzel** (hungare: **Szamosardó** samoŝordo) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Cehu Silvaniei. En 1910 ĝi havis 628 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 980 (rumanoj, 96% hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1334. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Szilágy vármegye*). Administre ĝi apartenas al Ulmeni.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Berbești (Maramureș)

**Berbești** [berbeŝtj] (hungare: **Bárdfalva**) estas vilaĝo en Rumanio sud-sudoriente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 2264 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en 1992 1771. Ĝia unua mencio skribe estas en 1387. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Máramaros vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Giulești.

La vilaĝo dividiĝas en plurajn kvartalojn: Josani, Valea Glodului, Poderei, Hagău, Gorgan, Capu Câmpului, Susani, Valea Arji, Arini, Mociră.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Listo de dukoj de Normandio

eta|150px|Blazono de la dukoj de Normandio
Listo de la dukoj de la historia duklando Normandio.

Rollo estis nomita per la normana titolo *jarlo de Normandio*, nur Rikardo la 2-a ekportis la titolon *duko de Normandio*.

## Dukoj de Normandio
### Domo de Normandio 
* 911-927: Rollo, grafo de Rouen, jarlo de la Normanoj
* 927-942: Vilhelmo la 1-a, "Vilhelmo Longa Glavo", grafo de Rouen, jarlo de la Normanoj († 942).
* 943-996: Rikardo la 1-a, grafo de Rouen, jarlo de la Normanoj, prenos la titolon duko de Normandio († 996).
* 996-1026: Rikardo la 2-a, duko de Normandio († 1026).
* 1026-1027: Rikardo la 3-a, duko de Normandio († 1027).
* 1027-1035: Roberto la 1-a, duko de Normandio († 1035).
* 1035-1087: Vilhelmo la Konkerinto, duko de Normandio, reĝo Vilhelmo la 1-a de Anglio
* 1087-1106: Roberto la 2-a, duko de Normandio
* 1106-1135: Henriko la 1-a, *Beauclerc*, duko de Normandio, reĝo de Anglio

### Anĵuo-Plantaĝenetoj
* 1135-1137: Stefano de Blois, grafo de Boulogne kaj Mortain, reĝo de Anglio 
* 1137-1144: Eustach de Blois
* 1144-1150: Gotfredo Plantaĝeneto, grafo de Anjou kaj Maine, duko de Normandio, filo de Fulko la 5-a kaj bofilo de Henriko la 1-a
* 1150-1153: Henriko la 2-a, grafo de Anjou kaj Maine, reĝo de Anglio
* 1153-1156: Vilhelmo († 1156), filo de Henri
* 1156-1189: Henriko la 2-a, duafoje
* 1189-1199: Rikardo la 1-a, "la Leonkora", reĝo de Anglio, grafo de Anjou kaj Maine, duko de Akvitanio
* 1199-1204: Johano, "sen Tero", reĝo de Anglio

En 1204 Francio rekonkeris la kontinentan parton de Normandio. La kvar normandaj insuloj tamen restis ĝis hodiaŭ sub la rego de la britaj reĝoj. Sub la  Valois la duklando estis donita plurfoje al tronsukcedonto aŭ al iu filo de reĝo.

### Kapetidoj 
* 1332-1350: Johano la 2-a, duko de Normandio, plej aĝa filo de Filipo la 4-a, kiel Johano la 2-a en 1350 reĝo de Francio
* 1355-1364: Karlo la 1-a, duko de Normandio, filo de la antaŭa, Dauphin de Viennois 1349, reĝo de Francio 1364

Inter 1418 kaj 1450 Normandio estis sub la rego de la anglaj reĝoj Henriko la 5-a kaj Henriko la 6-a.

* 1465-1469: Karlo la 2-a, duko de Berry kaj de Normandio. Lia frato, reĝo Ludoviko la 11-a, ŝanĝis tiun duklandon en 1459 kontraŭ Guyenne; li estis la lasta vera duko
* 1785-1789: Ludoviko la 17-a, titola duko de Normandio, pli juna filo de la reĝo Ludoviko la 16-a.


Kategorio:Historio de Francio
Normandio
Normandio
Kategorio:Historio de Normandio
Normandio
Dukoj
James Evans

**James Evans** (18-a de januaro 1801 — 23-a de novembro 1846) estis metodista misiisto en Kanado kaj amatora lingvisto. Li estas memorata kiel kreinto de skribsistemoj por kelkaj nord-amerikaj popoloj, t.n. kanada indiĝena silabaro.

Pro kelkaj sinsekvaj stresoj (grava vundo, akuzo pri seksatenco, juĝo ka.), li mortis de koratako en 1846.

Kategorio:Kanadaj lingvistoj
Kategorio:Inventintoj de skribsistemoj
Kategorio:Kanada klerikaro
Kategorio:Kanadaj misiistoj
Kategorio:Kanadaj metodistoj
Kategorio:Algia lingvaro
Bârgău

**Bârgău** [bırgəu] () estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 241 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 305 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1407. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Szatmár vármegye*). Administre ĝi apartenas al Cicârlău.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Lesj Martoviĉ

**Martoviĉ, Lesj**, ukraine **Мартович Лесь** (1871-1916) - ne estis grandegulo, sed lia literatura heredaĵo, konsistanta el 30 rakontoj kaj unu granda novelo *"Superstiĉo"*, okupas en ukraina literaturo rimarkeblan lokon. Estante advokato, li multe helpis al ordinaraj vilaĝanoj, havis bonegan eblecon observi ilian mizeran vivon, por poste respeguli en siaj verkoj.

Fragmentojn de ilia rakonto *"Ivan Muzelo"* (ukraine *Іван Рило*) tradukis Volodimir Pacjurko (Ukraina Stelo, 1991, 2)

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Băița (Tăuții-Măgherăuș)

**Băița** [bəica] (hungare: **Láposbánya**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Baia Mare. Administre ĝi apartenas al la komunumo Tăuții-Măgherăuș.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 355 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 2 088 (rumanoj, 28&nbsp;% da hungaroj).

## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1300. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Láposbánya apartenis al Hungario (*Szatmár*). 

## Gravaj personoj 
*Antal Pohl: kuracisto, poeto
*Sándor Simori (n. 31-a de aŭgusto 1947): ĵurnalisto, amatora aktoro.
*Lajos Titz (11-a de decembro 1926): agronomo

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Arieșu de Pădure

**Arieşu de Pădure** [arieŝu de pədure] (hungare: **Erdőaranyos**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 364 loĝantojn (rumanoj); en 1992 estis nur 253 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1715. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (departemento Szatmár). Administre ĝi apartenas al Satulung.

## Fonto 
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Lloydminster

**Lloydminster** estas Kanada urbo kun la malkutima geografia trajto situi ambaŭflanke de provinca limo. Malkiel la plimulto de tiaj kazoj, Lloydminster *ne* estas paro de ĝemelaj urboj ambaŭflanke de limo kiuj simple havas la saman nomon sed efektive korporaciiĝis kiel unu urbo kun unu municipa administracio.

La provinca limo kondukas de nordo al sudo, rekte sur la 50-a avenuo (Meridiana Avenuo) en la centro de Lloydminster. Oni konsideras adresojn situantaj oriente de la 50-a avenuo esti en Lloydminster (Saskaĉevano) kaj adresojn situantaj okcidente de la 50-a avenuo esti en Lloydminster (Alberto). Situanta je latitudo 53° 17' norde, Lloydminister estas la plej norda urbo de Saskaĉevano.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Historie, laŭ la municipa censo de 2005, 23.632 homoj loĝas en Lloydminster, de kiuj 15.487 (65,5%) loĝas en Alberto kaj 8.148 (34,5%) loĝas en Saskaĉevano. Laŭ la federacia censo de 2001, Lloydminster havis entute 20.988 loĝantojn, de kiuj 13.148 (62,6%) loĝis en Alberto dum 7.840 (37,4%) loĝis en Saskaĉevano. De 1996 ĝis 2001 la loĝantaro kreskis je 16,2% sur la Alberta flanko dum ĝi kreskis je 2,7% sur la Saskaĉevana flanko.

Kaj la Alberta kaj la Saskaĉevana flankoj de la urboj havas 11-an rangon laŭ grandeco inter la municipoj de siaj respektivaj provincoj. Se la urbo estus tute en unu provinco aŭ la alia, ĝi havus la 9-an rangon en Alberto kaj la 5-an en Saskaĉevano.

## Historio 
## Ekonomio kaj impostkolektado 
## Politiko 
## Amaskomunikiloj 
### Radio 
* FM 95.9: CKSA ("Lloyd FM", country)
* FM 97.5: CKUA-FM-15 (variety)
* FM 106.1: CKLM ("The Goat", rock)

### Televizio 
* Channel 2: CKSA, CBC
* Channel 4: CITL, CTV

## Diversaj 
## Eksteraj ligiloj 
* City of Lloydminster homepage
* Lloydminster at The Canadian Encyclopedia 

## Notoj 

http://members.virtualtourist.com/m/2ffa3/dd7cc/ 

Kategorio:Urboj en Alberto
Kategorio:Urboj en Saskaĉevano
Esterhazy

**Esterhazy** aŭ **Esterházy** povas esti:

* Esterházy: nobela familio en Aŭstrio-Hungario
* Esterhazy (Saskaĉevano): urbo en Kanado
Goĝong de Koreio

eta|maldekstre|200px|Goĝong de Koreio
maldekstre|eta|tradicistila ilustraĵo de Goĝong de 1901.
maldekstre|eta|Imperiestro Gojong kaj la kronprinco
**Goĝong de Koreio** (Koree: hangule 고종 광무제, hanĝae 宗光武帝; en angleca ortografio *Gojong*) (25-an de julio, 1852 ĝis 21-a de januaro, 1919) estis reganto de Koreio, la 26-a reĝo de la Dinastio Ĝoseon-a (1863-1897) kaj la unua estro (sub la nomo Imperiestro Gŭangmu)de la Korea Imperio (1897-1907). Lia patro regis por li ĝis lia plenaĝiĝo.

Goĝong strebis por aserti kaj rekonigi la sendependecon kaj suverenecon de Koreio kontraŭ la premoj kaj pretendoj de Ĉinio, Rusio kaj Japanio, kiujn li uzis ĉiun kontraŭ la aliaj.
Post la japana venko en la Ĉina-japana milito (1894-1895) li proklamis la imperion (1897) por kontraŭpremi la japanan minacon, sed post la Rusa-japana milito (1904-1905) la japana registaro devigis lin akcepti "konsilantojn" japanajn ĉe la kortego. En 1905 traktato inter Koreio kaj Japanio senigis Koreion je ĝia sendependeco. Responde, Goĝong sendis reprezentantojn al la Packonferenco de 1907 en Hago; japana premado baris ilin de alparolado al la konferenco, sed ilin intervjuis la gazetaro, kaj reage la japana imperiestro devigis ke Goĝong abdiku favore al sia filo Sunĝong.

Kategorio:Koreio
Nuklea energio laŭ lando

**Nuklea energio** estas tre alloga fonto de elektra energio por multaj landoj de la mondo. Kvankam nukleaj centraloj produktas megavatojn da energio, la malfacileco de prilaboro de restaĵoj kaj la riskoj de misfunkcio kaŭzas, ke la elekto — uzi aŭ ne uzi nuklean energion — estas tre malfacila. Krome ne ĉiuj ŝtatoj havas eblon konstrui sian unuan centralon pro malaprobo de la tutmonda komunumo, kiu povas malfidi al tiu aŭ alia ŝtato (kiel en la kazoj de Irano kaj Nord-Koreio).

eta|650px|center|Statuso de nuklea energio tutmonde. La ŝtatoj farbitaj malhelverde havas reaktorojn kaj konstruas novajn. Helverdaj ŝtatoj konstruas sian unuan reaktoron; helflavaj ŝtatoj planas konstrui sian unuan reaktoron; malhele flavaj ŝtatoj planas konstrui novajn reaktorojn; la bluaj jam havas reaktorojn, sed nek plu konstruas ilin, nek planas fermi reaktorojn; la helbluaj planas malgrandigi kvanton de siaj reaktoroj; la ruĝaj decidis fermi ĉiujn siajn reaktorojn.

Kategorio:Nuklea energio
Kingston

**Kingston** povas signifi
* **Kingstono**, ĉefurbo de Jamajko
* **Kingston (Ontario)**
* **Kingston**, municipo de Granda Londono
* **Kingston**, iama nomo de Dún Laoghaire, Irlando

## Vidu ankaŭ 
* Kingstaŭno ( kingstown) ĉefurbo de Sankta Vincento kaj Grenadinoj.
Alma

**Alma** havas diversajn signifojn:

* **Alma**, virina persona nomo

* **Alma (Sibiu)**
* **Alma (Kebekio)**
* **Almo (rivero)** en Krimeo

* Krome *Alma* estas la ĉefurbo de la Kantono Buffalo (Viskonsino) en Usono
* **ALMA-premio** por infanliteraturo

## Astronomio 
* '*390 *Alma''** : oficiala nomo de la asteroido 390 Almo.

## Parizaj stacioj 
* **Alma - Marceau (pariza metrostacio)** (RATP)
* **Pont de l'Alma (stacidomo)''' (SNCF)
Komunumo Švenčionys

**Švenčionys** estas subdistrikta komunumo, kaj ene de ĝi unu el tri plej grandaj urbetoj, en la oriento de Litovio - ĝia administra centro estas la samnoma urbo *Švenčionys*. Komunumo kaj urbo ekde 1995 ĝis 2010 apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Vilnius (Vilno), kaj troviĝas 84 kilometrojn nordoriente de la nacia kaj distrikta ĉefurbo Vilno, proksime al la limo al Belorusio. En  en la komunumo vivis , el tio komence de 2020 en la urbo mem 4 065. Laŭ nombro da loĝantoj ankoraŭ iom pli grandaj estas du pliaj urboj de la komunumo, * Švenčionėliai* kun 6&nbsp;900 loĝantoj kaj *Pabradė* kun 6&nbsp;500. Al la teritorio apartenas parto de la lago Asveja.

## Historio 
Jam dum la 13-a jarcento la urbo estis la koro de historia regioneto kun la nomo "Nalšia", kiu situis en la pleja nordoriento de Litovio kaj limis kun la teritorio konkerita fare de la Livonia ordeno de germanaj kavaliroj norde - en kaj pri la regiono dum la mezepoko pli ofte okazis akraj bataloj. Dum la 15-a jarcento en la regiono la litova grandduko Vytautas setligis tatarojn, kiuj estis talentaj artmetiistoj, kaj pro ili Švenčionys iĝis unu el la gvidaj mezepokaj artmetiistaj centroj de Litovio.

Dum 1800 la urbo ricevis formalajn urbajn rajtojn. 12 jarojn pli poste, dum 1812 ĝin travojaĝis la armeo de Napoléon Bonaparte survoje al provo konkeri Rusion, kaj Lev Tolstoj mencias la urbon en sia romano "Milito kaj Paco".

Dum la jaro 1883 en la urbo ekfunkciis - en Litovio siatempe unika - fabriko por prilaboro de sanigaj herboj; dum 1928 en la urbo aldoniĝis dua tia fabriko.

## Famuloj 
* Mordeĥaj Kaplan

## Rilatoj al Esperanto 
Parto de la komunumo estas la loĝloko *Kaltanėnai*. Tie en 1967, samtempe kun la 9-a Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET-9) en la ĉefurbo de Litovio, Vilno, aktivula junularo aranĝis la unuan junularan esperantistan tendaron en Litovio, kiu en la Sovetia Esperantista Junulara Movado (SEJM) ricevis la titolon SEJT-9. BET-oj kaj SEJT-oj estis fundamento de la organizita Esperanto-movado en Sovetunio.

## Ĝemelurboj 
* , Rumia estas preta kunlabori pere de Esperanto

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj, anglaj kaj polaj) 

Kategorio:Distrikto Vilnius
Kategorio:Komunumoj de Litovio
Guglielmo Marconi

**Guglielmo Marchese MARCONI**  (naskiĝis la 25-an de aprilo 1874 en Bolonjo, mortis la 20-an de julio 1937 en Romo) estis itala fizikisto kaj elektra inĝeniero.

Li gajnis la Nobel-premion pri fiziko en 1909 (kune kun Ferdinand Braun), kaj estas konata pro la efektivigo de sendrata telegrafa sistemo.

Li eksperimentis pri la eltrovoj de Maxwell kaj Heinrich Hertz pri la elektromagnetaj ondoj. Li ege plibonigis la efikecon de la elementoj de la sistemo, inter aliaj:
* sendilo
* ricevilo
* anteno

Per tio li sukcesis atingi ege pli grandajn distancojn de transmisio ol Hertz. Baldaŭ li povis sendi trans la brita kanalo inter Dover kaj Calais. La komerca uzo de la sendrata telegrafio komencis. Ĝi estis uzata profitdone de ĵurnalistoj kaj posedantoj de akcioj.

Kiam Marconi proponis, eĉ trapasi la Atlantikon, li ricevis tre kritikan leteron de Heinrich Hertz. Kopio de tiu letero estas en la germana nacia muzeo en Munkeno. Hertz atentigis lin, "ke la tero estas globo (kiel ĉiu scias), kaj ke radioondoj progresas rektlinie (kiel ĉiu sciencisto devus scii). Tial la ondoj ne iros ĉirkaŭ la tero, sed foriros en la spacon. Ili povus nur reiri al la tero, se ekzistus spegulo kun larĝeco de kontinento". Marconi tamen antaŭenpuŝis siajn eksperimentojn kaj sukcesis. Kiel nur poste estis eltrovita, tia spegulo vere ekzistas, nome la Heaviside-tavolo.
eta|maldekstra|220px|Marconi pri internacia lingvo.

Marconi fondis kompanion, Marconi Research Centre, kiu bone evoluis kaj ankoraŭ nun funkcias, sed sub alia nomo. Ĝi situis en Chelmsford, Britio. Tre gravaj estis la rezultoj por la transmara ŝipveturado. Baldaŭ ĉiu ŝipo estis devigata havi radiostacion kaj ĉiam aktivigi ĝin. La efika organizo de tiu nova sistemo venis tro malfrue por la pasaĝeroj de la Titanic en la jaro 1912.

En 1943 Usona Suverena Kortumo agnoskis, ke la patento de Marconi pri invento de radio estis ekzakte plagiatita de la invento de Nikola Tesla. Marconi jam rekonis mem, ke li uzis la verkojn de Tesla por realigi sian elpensaĵon.

En 1931 Marconi volis persone enkonduki la unuan radian dissendon de Papo, Pio la 11-a, dirante al mikrofono: "Per la helpo de Dio, kiu tiom da misteraj naturaj fortoj disponas por la homaro, mi povis pretigi tiun ĉi instrumenton, kiu liveros al la fideluloj de la tuta mondo la ĝojon aŭskulti la voĉon de la Sankta Patro" http://www.avvenire.it/Cultura/SCIENZIATI+E+DIO+ATTRAZIONE+O+REPULSIONE_201010040906448530000.htm 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Marconi-anteno
* Radiofonio
* Sendricevilo
* Villa Griffone
* Marconi (metrostacio)
* Marconi (metroo de Romo)

## Eksteraj ligiloj 
* fondaĵo Guglielmo Marconi, itale, angle
* vikipedio

Kategorio:Italaj fizikistoj
Kategorio:Italaj inventistoj
Kategorio:Radioinventistoj
Bozânta Mare

**Bozânta Mare** [bozınta mare] (hungare: **Nagybozinta**, germane: **Gross-Böschendorf**) estas vilaĝo en Rumanio okcident-sudokcidente  de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 508 loĝantojn (rumanoj); en 1992 606 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1383. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Közép-Szolnok, poste Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al Tăuţii-Măgherăuş.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Bușag

**Bușag** [buŝag] (hungare: **Buság**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 494 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 520. Ĝia unua mencio skriba estas el 1493. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szatmár vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Tăuții-Măgherăuș.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Jusef Ŝahin

**Jusef Gebrielo ŜAHIN** (naskiĝis la 25-an de januaro 1925 en Aleksandrio, mortis la 27-an de julio 2008 en Kairo) de patro siridevena advokato, kaj patrino grekdevena, ambaŭ kristanaj, estis egipta kinoreĝisoro.

Li mortis en Kairo je la 27-a de julio 2008 post cerba hemoragio.

Li ricevis anglalingvan instruadon en la Aleksandria kolegio *Victoria College*. Li pasiiĝas pri la kino kaj teatro, kaj fine iras usonon en la *Pasadena Play House*, kie li lernas la kinoreĝisoradon.

## Filmografio 
*1950: *Paĉjo Amin*
*1951: *Filo de Nilo* (malfeliĉoj de kamparo fascinita de la urbo)
*1953: *Virinoj senviraj* (komedio samtempe advokado por la libereco de virinoj)
*1954: *Infera ĉielo* (kie debutas Omar Sharif, agroinĝeniero, batalas subtene al ekspluatitaj kampuloj)
*1958: *Centra stacidomo* ("novrealisma" filmo, rigardita kiel lia unua majstroverko)
*1958: *Ĝamila, alĝerianino* (homaĝo je aktivulino de la FLN torturita kaj murdita de la francaj soldatoj)
*1963: *Saladin*
*1963: ''Homoj de l' Nilo* (filmo mendita de la Egipta registaro pri la Asŭana baraĝo, sed al la registaro ne plaĉis la filmo, kiu povis eliris nur en 1972)
*1965: *La ringovendisto* (muzika komedio)
*1969: *La tero* (pri la vivo de la egiptaj kampuloj)
*1970: *La elekto* (problemoj de la egiptaj intelektuloj)
*1973: *La pasero* (pri la egipta malvenko de 1967)
*1979: *Aleksandrio kial?* (membiografia)
*1984: *Adiaŭ Bonaparte* (pri la militiro al Egipto de Napoleono)
*1986: *La sesa tago* (kun la kantistino Dalida, pri ĥolero epidemio en 1942)
*1994: *La elmigrinto* (inspirita de vivo de la biblia rolulo Jozefo
*1997: *La destino* (inspirita la islama falsafisto Averoeso kontraŭ religia fanatikismo)
*1999: *La aliulo'' (pri danĝeroj de la Tutmondiĝo)

Kategorio:Egiptaj reĝisoroj
Abatejo Westminster

**Abatejo Westminster** (, oficiale ) estas preĝejo en Londono. Tradicie britaj reĝoj estas kronitaj kaj entombigitaj ĉi tie. La preĝejo de la abatejo *St. Peter, Westminster* apartenas al la eklezio de Anglio, sed pro sia funkcio ĝi dependas de neniu diocezo, sed estas memstara preĝejo ("royal peculiar") de la brita monarkio.

## Tomboj 
En la orienta parto troviĝas la granda trinava kapelo de Henriko la 7-a. Rimarkinde estas ĉefe la plafono. Je la fino de la kapelo troviĝas en marmora ĉerko la ostoj de Henriko la 7-a kaj de ties edzino Elizabeta de Jorko. En la maldekstra flanka navo estas la ĉerko de Elizabeto la 1-a kaj Maria la 1-a, en la dekstra flanka navo tiu de la kontraŭulino de Elizabeto, la skota reĝino Maria Stuart.

La jenaj famuloj estis entombigitaj en Westminster Abbey:

* Clement Attlee
* Charles Darwin
* David Garrick
* Orlando Gibbons
* William Ewart Gladstone
* Georg Friedrich Händel
* William Thomson
* David Livingstone
* Isaac Newton
* Laurence Olivier
* William Pitt la pli juna
* William Pitt la pli maljuna
* Henry Purcell
* Ernest Rutherford
* James Watt
* William Wilberforce
* Ralph Vaughan Williams
* Anna de Kleve
* kaj ankaŭ multaj gravaj anglaj poetoj kaj verkistoj inkl.
** Aphra Behn
** Robert Browning
** Geoffrey Chaucer
** Ephraim Chambers
** Thomas Hardy
** Samuel Johnson
** Rudyard Kipling
** Edmund Spenser
** Alfred, Lord Tennyson

## La Abatejo Westminster kaj Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el Eŭropo. Jen kiel oni prezentas Londonon kun tri grandaj vidindaĵoj nome la Londona Fortreso, la Ponto de la Ĉefturo kaj la Vestminstera Abatejo:

:Super la Atlantiko nun al urbego vojaĝas
:Uttu kaj Fidiaso: -Jen la Londona Fortreso,
:la Ponto de l'Ĉefturo super rivero Tamiza.
:Jen Vestminstere brilas subvide nun l'Abatejo,
:kiu de l'tuta lando reĝhistorion ilustras.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ŝtono de Caen

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Abatejoj en Britio
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj de Londono
Kategorio:426
Kategorio:Gotikaj katedraloj en Anglio
Kategorio:Westminster
Vivnivelo

[eta|400ra|Vivnivelo: [Labortempo por rizo kaj pano]]
eta|400ra|Vivnivelo: Labortempo por 1 kg da pomoj kaj butero en Germanio tra la jardekoj
La **vivnivelo** priskribas la **materian bonstaton** de personoj, kutime kompare al aliaj personoj. Indikatoroj mezuras la vivkondiĉojn kaj indikas la vivnivelon.

## Indikatoroj 
Je socia nivelo oni uzas ofte:

* la malnetan nacian produkton,
* la por-kapo-produkton kaj aliajn similajn indikatorojn ekonomiajn.

Pli malofte estas uzitaj:

* la "Big-Mac"-indekso: kosto de unu "Big-Mac" en la lando
* la indekso pri homa evoluo de UN: ebleco inkluzivi pli ol la malneta nacia produkto en la vivkondiĉoj kaj tamen ricevi mezureblajn kaj kompareblajn rezultojn. La HDI enhavas datumoj pri vivolongeco, alfabetiĝokurzo kaj edukado.
* la svisa banksocio (UBS) mezuras la averaĝan labortempon por unu "Big-Mac" kun frititaj terpomoj.

Je individua nivelo, vivkondiĉoj signifas kutime posedo de aĵoj kiel moderna aŭto, belaj vestaĵoj aŭ komforta loĝloko.

## Vidu ankaŭ 
* Vivkvalito
* Vivkvalito
* Vivokosto

## Eksteraj ligiloj 
"Big-Mac", pano kaj rizo laŭ labortempo (p.7)  (PDF-dosiero en la germana)

Kategorio:Ekonomio
Akaĵuo

**Akaĵuo** estas la manĝebla ŝajnfrukto de la akaĵuarbo (*Anacardium occidentale*). Ĝi estas origine de nordorienta Brazilo, kie portugallingvanoj nomas la arbon *cajueiro* kaj la frukton *caju*. La planto disvastiĝis al aliaj landoj, kaj nun Vjetnamio produktas trionon de la akaĵuoj en la mondo.

## Manĝado 
La kvazaŭfrukto havas du partojn. La pli granda supra parto aspektas kiel frukto (ovala aŭ pirforma), flava aŭ ruĝa. Ĝi havas diversajn kuiruzojn. Oni manĝas ĝin krude, kuiras ĝin, kaj kreas diversajn trinkaĵojn.

Sub tiu falsa frukto estas la vera frukto, kiu aspektas kiel nukso. Oni devas disŝeligi ilin zorge, ĉar la ĥemiaĵoj en la ŝelo iritas la haŭton. Oni manĝas tiujn partojn de la akaĵuo rekte kiel rostitajn nuksojn aŭ kreas nuksobuteron aŭ fritas ilin kun aliaj aferoj, ekzemple en azia kuirarto.

eta|akaĵuaj nuksoj kiuj kreskas sub akaĵufruktoj
eta|akaĵuaj nuksoj, rostitaj kun salo

## Lingva noto 
Kvankam la originala tupia nomo estas *caaju* [ka-a-**ĵu**] ("fruktdona vegetaĵo"), tamen historie la vorto akiris komencan *a* en iuj naciaj lingvoj (vidu Diskuto:Anakardio), kaj ankaŭ la Esperanta vorto estas *akaĵuo* anstataŭ *kaĵuo*. Nuntempe iuj lingvoj prenis la anglan *cashew*.

Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Galinolo de insulo Gough

La **Galinolo de insulo Gough**, (*Gallinula comeri*) estas mezgranda birdo de la familio de Raledoj kaj ordo de Gruoformaj.

## Aspekto 
Ĝi estas tre simila al la Verdkrura galinolo aŭ Komuna galinolo, (*Gallinula chloropus*), sed tiu estas preskaŭ senfluga birdo, pli malgranda, kompakta kaj kun pli mallongaj flugiloj. Ĝi havas diferencigan ruĝecan bekon kun flava pinto.

## Disvastiĝo 
Tiu birdo troviĝas nur en du apartegaj insuloj de Suda Atlantiko, nome Insulo Gough, alinome insulo Diego Álvarez kaj Gonçalo Álvares, kie estas endemio kaj de kie devenas kaj en Tristran da Cunha kien ĝi estis enmetita en 1956.

En insulo Gough ŝajne la estonteco de la specio estas sekura ĉar la insulo estas natura rezervejo kaj Monda Heredaĵo. Dum la lasta jardeko de la 20a jarcento oni kalkulis 2500 reproduktantajn parojn tie. Insulo Gough estas konsiderata la malplej ĝenata mezvarma insula ekosistemo en la Suda Atlantiko kaj loĝigas la plej gravajn birdajn koloniojn en la mondo kun 54 birdaj specioj, 22 reproduktantaj specioj kaj kvar endanĝerigitaj specioj. Tamen, en Tristan da Cunha ĝi ne estas konsiderata denaska specio kaj pro tio ne estas protektita.

## Eksteraj ligiloj 
* ARKive - images and movies of the Gough Island Moorhen (*Gallinula comeri*) 
* "Description of a new gallinule, from Gough Island"  - J.A. Allen, Bulletin of the American Museum of Natural History, Vol.4, Art.6, 1892. p. 57-58

Kategorio:Raledoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kopta alfabeto

eta|320px|Koptaj literoj de la bohara tradicio
eta|Kopta teksto ĉ. 3-a jarcento p.K.
**Kopta alfabeto** estas alfabeto uzata por skribado en la kopta lingvo, la antaŭaraba lingvo de Egiptio. Ĝi baziĝas sur la greka alfabeto, tamen enhavas kelkajn literojn por specife koptaj sonoj, ĉerpitaj de la demotika skribo — variaĵo de rapidskriba hieroglifa sistemo.

La kopta alfabeto venis al vasta uzo ĉ. la 4-a jarcento post Kristo. Ĝi estas plu uzata de la Kopta eklezio en religiaj tekstoj. Ekster la eklezio la alfabeto preskaŭ ne estas uzata.

Ekde versio 4.1 (aperinta en 2005) Unikodo enhavas koptajn literojn aparte.

## Listo de ĉiuj literoj 
## Aliaj signoj 
La kopta havas superstrekojn kiel skriptajn signojn. Literkombinoj sub tiaj superstrekojn nomiĝis *nomina sacra* kaj ili uziĝis kiel mallongigoj, kaj ⳉ /x/ nur en la aĥmimika dialekto

## Bibliografio 
* Wolfgang Kosack: *Koptisches Handlexikon des Bohairischen.* Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.
* Loprieno, Antonio. 1995. *Ancient Egyptian: A Linguistic Introduction*. Cambridge: Cambridge University Press. 24–26.
* Quaegebeur, Jan. 1982. "De la préhistoire de l'écriture copte." *Orientalia lovaniensia analecta* 13:125–136.
* Ritner, Robert Kriech. 1996. "The Coptic Alphabet". In ''The World's Writing Systems'', edited by Peter T. Daniels and William Bright. Oxford and New York: Oxford University Press. 287–290.

## Eksteraj ligiloj 
(angla) Carving of the Week: Coptic, Project Endangered Alphabets

Kategorio:Alfabeto
Kategorio:Historio de Egiptio
Tristana galinolo

La **Tristana galinolo** (*Gallinula nesiotis*) estis mezgranda birdo de la familio de Raledoj kaj ordo de Gruoformaj, nuntempe formortinta] kaj iam endemio de sudatlantika insulo Tristan da Cunha, kiu estas la ununura loĝata insulo de grupo da apartegaj insuloj en tiu maro; ĝi estis fizike simila al Galinolo de insulo Gough, kiu estas 350 km sudorienten, kaj, kiel tiu ĉi, ĝi estis senfluga birdo.

La iame ofta **Tristana galinolo** rariĝis ĉirkaŭ 1873, kaj fine de 19a jarcento iĝis formortinta pro troa ĉasado -facilega por malsatantaj fiŝistoj kaj balenistoj en tiom apartegaj teritorioj-, predado farita de enmetitaj specioj (ratoj, katoj kaj porkoj) kaj medimalpliigo pro incendioj. Restis remburitaj ekzempleroj. 

Poste, en 1956 la proksima parenco Galinolo de insulo Gough, *G. comeri* estis reenmetita en Tristan da Cunha, kie okupis la parton de la tiama teritorio de la **Tristana galinolo** (*Gallinula nesiotis*), kiu ankoraŭ restas post la enveno de homoj.

Kategorio: Raledoj
Kategorio: Formortintaj birdoj
Bled

**Bled** estas urbo en Slovenio kun pli ol  loĝantoj, kiu situas en la Juliaj Alpoj. Bled fariĝis en 1996 sendependa komunumo. Turismo estas la plej grava rimedo de enspezo por la urbo; antaŭ ĉio la Lago de Bled altiras multajn vizitantojn.
Naturaj kaj historiaj kuriozaĵoj, beleco de la loko kaj ĉirkaŭaĵo kaj bona geografia situo, estis idela bazo por evoluo de Bled al unu el la plej grandaj turismaj centroj en Slovenio. Milda subalpa klimato igas restadon en tiu loko pli agrabla. Meza temperaturo en junio estas , en januaro .

Bled estas ankaŭ konata kiel la antaŭa somerrestadejo de la jugoslavia ŝtatestro; marŝalo Tito ekzemple havis Vila Bled kiel somerloĝejon kiu nun estas hotelo.

Bled premiiĝis en aprilo 2022 pro sia pionira senrubeca politiko.

## Literaturo 
*La sonorilo de Bled* de Stevan S. Živanović estas la sola romano originale verkita en Esperanto (publikigite en dulingva eldono (eo, sl) en 2020, kiu okazas en Slovenio. En la unua parto ĝi priskribas okazintaĵojn en la urbeto Bled kaj ĝia ĉirkaŭaĵo kaj en la dua parto okazintaĵojn en Barato kaj fine denove en Bled.

## Bildaro 

Dosiero:Bled2.jpg|La lago Bled
Bled-CastleAndChurch01.JPG|La kastelo de Bled

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Slovenio
Kategorio:Regiono de Gorenjska
Julio Frontino

Sextus Julius Frontinus vivis inter ĉ. 40 kaj 103. Dum la jaroj 97 ĝis 103 li estis zorganto pri akvo de Romo, latine: curator aquarum. Li verkis libron "De Aquaeductu Urbis Romae" ("Pri la akvoprovizado de la urbo Romo").
En ĝi li priskribis la
* sistemon de akveduktoj,
* la sistemon de distribuo de la akvo en la urbo
* la mezuradon de akvokonsumo

Dum lia tempo Romo havis 9 akveduktojn. Pliajn 2 oni konstruis poste.

Frontinus prijuĝas en sia verko la sistemon tiel:
Kun tiom multaj akveduktoj kaj tiom multaj necesaj konstruaĵoj vi povas memkompreneble kompari la superfluajn piramidojn aŭ la ceterajn neutilajn laŭdire laŭdegitajn verkojn de la grekoj.
Plinius skribis: "... ke la tuta mondo ne posedas pli grandan miraklaĵon."

Preskaŭ ne li priskribis la sistemon de kloakoj en Romo. Krom la "cloaca maxima", kloako plej granda, nenio estas konata pri tio. Tamen memkompreneble ekzistis granda sistemo. La granda kvanto de akvo alportita al Romo, plus la pluvakvo ja devis esti forigita.

Frontinus skribis ankaŭ verkon pri mezurado de terenoj kaj kvarbendan verkon pri militaj ruzaĵoj, latine "strategemata".

Kategorio:Naskiĝintoj en 40
Kategorio:Romia literaturo
Akvedukto

[350ra|eta|[Akvedukto de Segovio]]
**Akvedukto** estas kondukilo destinita transporti akvon. En la romia imperio ĉiu granda urbo havis akveduktojn. Romo havis 11, el kiuj la plej longa el ili estis la *Aqua Marcia*, kiu longis 91&nbsp;km, el kio 80&nbsp;km estis subtere, 0,8&nbsp;km surtere, kaj 10,4&nbsp;km estis sur pontoj.

## Romia Imperio 
Imponaj ankoraŭ nun estas la akveduktoj *Anio Novus* kaj *Claudia* en Romo je la Porta Maggiore, unu super la alia. Estas interesa ekskurso, sekvi tiujn akveduktojn ĝis la "campagna" ekster la urbo.

Aliaj akveduktoj:
* Segovia en Hispanio
* Nimes en Francio, ĉirkaŭ 50&nbsp;km longa. Parto de ĝi estas la Pont du Gard.
* Nice en Francio
* Tarragona en Hispanio, 35&nbsp;km longa
* Aspendos en Turkio
* *Side*, nun nomata *Selimiye*, proksime de la urbo Manavgat en Turkio
* Kartago en Tunesio
* Merida (du akveduktoj) en Hispanio
* Kolonjo en Germanio, ĉirkaŭ 100&nbsp;km longa
* Caesarea Maritima nordokcidente de Ĥadera en Israelo

En la urboj la akvo estis distribuita per tuboj. Materialo de la tuboj estis argilo aŭ plumbo.

En Pompeji oni povas vidi la sistemon de plumbaj tuboj. La akvo estis kondukita al ĉirkaŭ 40 publikaj fontanoj, banejoj kaj necesejoj, krome al la domoj de privilegiitaj privatuloj.

## Modernaj 
* Akvedukto de Noáin

## Tekniko 
Laŭ Francisko Azorín akvedukto estas *Konstruaĵo por konduki nivele akvon tra valo*; la termino devenas el latina *aquaeoductus* (akvo, konduko).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Cloaca Maxima

!
Kategorio:Romo
Pont du Gard

La **Pont du Gard** [po di gar] estas parto de la romia akvedukto en suda Francio, apud Remoulins, en departemento Gard.
Ĝi estas trietaĝa ponto super la rivero Gard konstruita inter la jaroj 40 kaj 60 . La tuta longo de la akvedukto estis pli ol 60 km.

## Priskribo 
La trietaĝa "ponto" altas entute 49 metrojn.
* Suba etaĝo: 6 arkoj, longas 142 m, larĝas 6 m, altas 22 m
* Meza etaĝo: 11 arkoj, longas 242 m, larĝas 4 m, altas 20 m
* Supra etaĝo: 35 arkoj, longas 275 m, larĝas 3 m, altas 7 m
Sur la suba etaĝo estas vojo, sur supro de la plej supra etaĝo estas la akvedukto, kiu altas 1,8 m, larĝas 1,2 m kaj havas deklivon de 0,4%.

La deklivo de la tuta akvedukto estas 34&nbsp;cm/km (1/3000), la tuta nivela diferenco estas 17 metroj, la tralasa kapablo estas 20.000 kubikmetroj da akvo po tago.

### Konstruado 
La ponto estis tute seke konstruita, tio signifas ke oni ne uzis morteron, la ŝtonoj — kelkaj pezas ses tunojn — estas ligitaj per pivotoj el kverko. Nur la plej alta parto, je nivelo de la kanalo, estas farita el konstruŝtonoj ligitaj per mortero.

Ekde la 4-a jarcento, oni malzorgis pri riparado kaj duontriono de la akvedukto ŝtopiĝis. Ĝi estis en la 9-a jarcento jam neuzebla kaj la ĉirkaŭaj loĝantoj ekuzis ties ŝtonojn por propraj celoj. Spite al tio, plimulto de Pont du Gard restis netuŝita.
eta|maldekstra|Aŭta ponto ĉemetita en la 18-a jc

Ekde la mezepoko ĝis la 18-a jarcento, oni uzis la akvedukton kiel simplan ponton, oni mallarĝigis la pilierojn de la meza etaĝo por ebligi trafikon de la piedirantoj sur la suba etaĝo. Tio danĝerigis stabilecon de la akvedukto, tie oni rekonstruis la originalan klarĝon en 1702 por rezervi la akvedukton. En 1743, oni konstruis novan ponton apud la suba etaĝo, tiel la trafiko ekokazis tie. La akvedukto estis tiutempe jam grava vidindaĵo, allogaĵo, tiel oni restaŭrigis ĝin en la 18-a jarcento, denove riparis ĝin dum Napoleono la 3-a.

En la 19-a jc, grandaj restaŭroj estis faritaj al la ponto, unue en 1842-1846 de Charles-Auguste Questel en kiuj, ŝtuparo estis kreita interne de la lasta piliero de la lasta etaĝo por aliri al la kanalo, poste de 1855 ĝis 1859, plej grandaj restaŭroj en la historio de la ponto estis faritaj sub estrado de Jean-Charles Laisné.

eta|maldekstra|Interno de la akvedukto
En 1988 kaj precipe en 2002, Ponto du Gard estis frapita per fortegaj inundoj, kiuj multe damaĝis ĉirkaŭe sed ne damaĝis la konstruaĵon. Tiam la akvo altiĝis ĝis tri kvaronoj de la malsupraj arkoj, kio estas maloftega alto de ĉirkaŭ 20 metroj.

Pont du Gard estas unu el la kvin plej vizitataj francaj turismaj lokoj, en 2011, ĝin vizitis 1,4 milionoj da turistoj.

### Filatelio 
* En 1930, la franca Poŝto emisiis poŝtmarkon pri Ponto du Gard.
* En 2003, la franca Poŝto emisis folion kun 10 poŝtmarkoj el kiuj estis poŝtmarko je  pri Ponto du Gard en serio pri regionoj

## Galerio 
375px
375px

## Notoj kaj referencoj 
### Notoj 
### Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Reto de grandaj lokoj de Francio

[eta|center|772x772px|Vido al ponto sur rivero [gardon (rivero)|Gardon]]

Kategorio:Pontoj en Gard
Gard
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Francio