open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
AIM

**AIM** (angla mallongigo de *AOL Instant Messenger*, "Tujmesaĝilo de AOL") estas
tujmesaĝilo por babili kun iu alia per la Interreto.
Oni ne devas aliĝi al AOL por uzi la programon. AIM funkcias per Vindozo, Makintoŝo
kaj Linukso. Per AIM, oni ne povas sendi mesaĝon al iu kiu uzas MSN mesaĝilo aŭ
Yahoo mesaĝilo. Oni ja povas sendi mesaĝon al iu kiu uzas ICQ kaj ricevi mesaĝon de ili se oni havas novan version de AIM kaj ICQ.

AIM estas elŝutebla ĉe: http://www.aim.com/ (en la angla).

GNU-a versio de AIM ankaŭ estas elŝutebla, ĉe http://gaim.sourceforge.net/ (en la angla).

## Vidu ankaŭ 
* Gaim
* Listo de tujmesaĝantaj vikipediistoj
* Trillian

Kategorio:Tujmesaĝiloj
Andreo

**Andreo** estas grekdevena vira nomo, el Άνδρέας (*Andreas*), kiu signifas *vira*.

La formo **Andreo** troviĝas en PIV1970 kaj PIV2002.

PIV1970 havas ankaŭ la inan formon **Andrea**. *Andrea* estas ina nomo en pluraj lingvoj, sed en la itala ĝi estas vira nomo.

## Nacilingvaj formoj 
* Andalea (svahile)
* Andereas (indonezie)
* Anders (dane, norvege)
* András (hungare)
** interalie András Buzási, András Hábetler, András Korpos, András L. Áchim
* André (france, portugale)
** interalie André Fabre, André Zucca
* Andrea (itale)
* Andreas (finne, germane, kimre, latine, nederlande, norvege, turke)
** interalie Andreas Bechtolsheim, Andreas Diemel, Andreas Emmerich, Andreas Grassl, Andreas Gryphius, Andreas Hofer, Andreas Kneller, Andreas Künzli, Andreas Sigismund Marggraf, Andreas Mayer, Andreas Mylius
* Antti (finne)
* Andrei kaj Andor (rumane)
** interalie Andor Osztie
* Andrés (hispane, islande)
** interalie Andrés Díaz Venero de Leyva
* Andreu (katalune)
** interalie Andreu Nin, Andreu Buenafuente, Andreu Arbona Oliver
* Andrew 
** interalie Andrew Bird, Andrew Carnegie, Andrew Garfield, Andrew Gordon, Andrew Jackson Andrew Johnson, Andrew Lam, Andrew Lang, Andrew Plummer, Andrew Smith, Andrew Wakefield
* Andriejus kaj Andrius (litove)
** interalie Andrius Kubilius, Andrius Mamontovas
* Андрій (ukraine)
* Andrija (kroate)
* Andrzej (pole)
* Anekelea (havaje)
* Anh-rê (vjetname)
* Anndra (gaele)
* Handrij (suprasorabe)
* Ondřej (ĉeĥe)
* Андрей (ruse)
** interalie Andrej Petroviĉ Andrejev, Andrej Arŝavin, Andrej Ĉemodanov, Andrej Grigorjevskij, Andrej Grubačić, Andrej Hlinka, Andrej Ĵdanov, Andrej Karlov, Andrej Kiska, Andrej Kolmogorov, Andrej Korobejnikov, Andrej Korotajev, Andrej Kurkov, Andrej Kumov, Andrej Liskov, Andrej Lunjov, Andrej Makajonak, Andrej Markov, Andrej Obrezkov, Andrej Okunkov, Andrej Parfentjev, Andrej Platonov, Andrej Rublev, Andrej Rymsza, Andrej Saĥarov, Andrej Sanikovo, Andrej Semjonov, Andrej Sládkovič, Andrej Tarkovskij, Andrej Tupolev, Andrej Turkin, Andrej Andrejeviĉ Vlasov, Andrej Voroniĥin kaj Andrej Anatoljeviĉ Zaliznjak
* Андрија (serbe)
* Андрiй (ukraine)
* 안드레 (koree)
* アンドリュー, アンドレア (japane)
* อนครว์ (taje)
* اندراوس (arabe)
* אנדרי (hebree)

## Famaj nomportantoj 
* Sankta Andreo
eta|maldekstra|180px|

### Esperantistoj 
* Andreo Rogov
* Andreo Cseh katolika pastro, instruisto, Esperantisto

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.stat.si/imena.asp 
* http://jonasz2000.webpark.pl/slowniki/slimion.html 

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Ave Maria

__NEINDEKSO__
 
[eta|360px|[Leonardo da Vinci: Anĝela saluto, ĉirkaŭ 1472-1475]]
**Ave Maria** (latine por "Saluton, Maria") estas la plej populara preĝo al Sankta Maria en la Latina Eklezio. En Esperanto, oni nomas ĝin ankaŭ **Saluton Maria** aŭ **Anĝela Saluto**.

Jen la teksto uzata de okcidentaj kristanoj:

Saluton, Maria, gracoplena,
La Sinjoro estas kun vi.
Benata vi estas inter la virinoj,
kaj benata estas la frukto de via sino, Jesuo.
Sankta Maria, Dipatrino,
preĝu por ni pekuloj
nun kaj en la horo de nia morto.
Amen.

En la latina lingvo:
[eta|[Ave Maria in ''Heures de Charles d'Angoulême*]]

*Ave Maria, gratia plena,
*Dominus tecum.
*Benedicta tu in mulieribus,
*et benedictus fructus ventris tui, Iesus.
*Sancta Maria, Mater Dei,
*ora pro nobis peccatoribus
*nunc et in hora mortis nostrae.
*Amen. 

Tiu preĝo estas bazita sur la Biblio, la Evangelio laŭ Luko 1,28, en kiu la ĉefanĝelo Gabriel diras al Maria, "Saluton al vi la grace favorita, la Eternulo estas kun vi." (Tial la preĝo ankaŭ nomiĝas "la anĝela saluto".) Kaj poste, en Luko 1,42-43, Sankta Elizabeto diras al Maria: "Benata vi estas inter virinoj, kaj benata estas la frukto de via ventro. Kaj pro kio okazas al mi ĉi tio, ke la patrino de mia Sinjoro venas al mi?" (Tiu esprimo "la patrino de mia Sinjoro" samas al la "Dipatrino" de la preĝo).

La preĝo kreskis tra la jarcentoj de la simpla voko "Saluton, Maria" en la 5-a jarcento al la nuna formo de la 15-a jarcento. Ĝi estis popularigita per la rozario.

## Muzikaj Aranĝoj 
Multaj komponistoj bazis muzikan verkon sur ĉi tiu preĝo kaj komponis aranĝoj al ĝi. Unu el la plej famaj kombinas melodion de Charles Gounod kun preludo en C majoro (BWV 846) de Johann Sebastian Bach. La samtitola kanto de Franz Schubert, aliflanke, ne havas la tekston de la preĝo sed poemon de Walter Scott, en germana traduko de Adam Storck.

## Bizanca rito 
En la bizanca rito ekzistas simila preĝo, kiu komencas per la vortoj «Θεοτόκε Παρθένε, χαῖρε» (Dinaskintino Virgulino, ĝoju).

## Referencoj 
## Fontoj 
* IKUE kaj KELI: *Adoru, Ekumena Diserva Libro.'' eldonita de IKUE kaj KELI, Eldonejo Ponto / Ponto-Verlag, 2001. 1472 p. ISBN 3-9803793-5-3

## Vidu ankaŭ 
* Anĝeluso
*Anunciacio
* Patro nia
* preĝoj
* rozario

## Eksteraj ligiloj 
* Bazaj preĝoj en Esperanto 

Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Kristanaj preĝoj
Kategorio:Mariologio
Aglomeraĵo

[eta|250px|Ekzemplo de aglomeraĵo estas la urbara areo [San Diego-Tijuana. Ambaŭ urboj kune formas dunacian aglomeraĵon inter Meksiko kaj Usono.]]**

Ĝeneralsence, **aglomeraĵo** estas densa nedisiĝema maso kunigita el pluraj aĵoj. Laŭ la fako la difino malsamas.

**Aglomeraĵo** aŭ **urbaro**, estas centra urbo kaj ĝiaj najbaraj komunumoj, kiuj estas ligitaj al la centra urbo per senrompa ĉeno de urboj aŭ per multaj laborantoj, kiuj vojaĝas al la aglomeraĵo ĉiutage por labori. Aglomeraĵo povas havi pli ol unu centron (ekzemple, la aglomeraĵo de Ruhr en Germanio).
**Aglomeraĵo** aŭ **aglomerado'* ankaŭ estas ekonomia termino:

*Internacia Komerca-Ekonomika Vortaro'' (IKEV) difinas jene: **aglomerado** estas kuniĝo de entreprenoj en difinitaj regionoj aŭ centroj de loĝantaro pro la el tio rezultantaj avantaĝoj, kiuj esprimiĝas speciale en malpli alta kosto de produktado.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉirkaŭurbo
* Metropolo
* Dormurbo
* Sateliturbo
* Urba ekologio
* Urbo

## Eksteraj ligiloj 
Pri la plej grandaj aglomeraĵoj de la mondo (angle, germane)

## Referencoj 
Kategorio:Urbo
Kategorio:Setlejo
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ekonomiko
Akvitanio

**Akvitanio** (france  [], okcitane kaj gaskone ) estas historia regiono de sudokcidenta Francio, kaj antaŭa administra regiono de la lando. Akvitanio estis en la antikva epoko regiono de Gaŭlio, post tio provinco Aquitania en la Romia Imperio, kaj poste parto de la Franka Imperio.

Akvitanio situas en sudokcidenta Francio ĉe la Atlantiko kaj la montaro Pireneoj, natura limo kun Hispanio. Ĝia areo estas  kaj ĝi havis  loĝantojn en 2011. Ĝis teritoria reformo de la francaj regionoj en 2016 ĝi estis unu el la 22 regionoj de Francio.

Julio Cezaro en sia libro pri la gaŭlia milito, *De Bello Gallico,* donas priskribon de Gaŭlio kaj komencas la libron per la priskribo (jen tradukita) de la loĝantaro:

Dum la Romia Imperio, ĝi estis la provinco Aquitania. Ĝi estis ankaŭ nomita *Guyenne, Guienne,* esperantigite *Gujeno,* en la okcitana *Guiana* (alia radiko ol Gujano aŭ Gvajano en landonomoj, kiu venas de indiĝena sudamerika lingvo).

La regiono konsistas el kvin departementoj:, Pyrénées-Atlantiques, Dordogne, Gironde, Lot-et-Garonne kaj Landes. Ĝia ĉefurbo estas Bordozo (*Bordeaux*). Aliaj gravaj urboj estas Agen, Mont-de-Marsan, Pau, Périgueux, kaj Lourdes. La ISO-kodo de la regiono estas FR-B. Grava geografia elemento estas la Golfo de Arcachon okcidente kaj la elfluejo de la riverego Garono nordokcidente ĉe Bordozo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Eŭska lingvo
* Eŭskio
* Okcitana lingvo
* Okcitanio
* Reĝlando Akvitanio
* Nova Akvitanio
* :Kategorio:Gujeno

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Turisma retejo (arkiva kopio)


Kategorio:Regionoj de Francio
Asocio

eta|180px|
**Asocio** (foje ankaŭ *volontula*, *idealisma* aŭ *memvola asocio*) estas grupo de homoj, kiuj kuniĝis por komuna celo (ekzemple praktikado de hobio aŭ plibonigo de la mondo). Ĝi havas propran nomon kaj fiksas siajn celojn en statuto. Kontraŭe al firmaoj, asocioj kutime ne celas financan profiton. Tamen ekzistas ankaŭ asocioj kun financaj celoj.

Se la asocio ne pagas salajrojn, repagon de elspezoj, aŭ eĉ iom vivtenaj monsumetojn, al ties aktivuloj, ĉar ili ne estas dungitoj kaj agas honorofice, tiu nomiĝas volontula asocio.

En multaj landoj ekzistas leĝoj por reguligi la laboron de asocioj.

## Esperanto-asocioj 
## Internaciaj asocioj 
* Internacia Organizo por Normigado (ISO)
* Internacia Konsilio de Scienco
** Internacia Astronomia Unio (IAU)
** Internacia Matematika Unio
** Internacia Unio de Pura kaj Aplikata Ĥemio

## Kulturaj aŭ edukaj instancoj 
* Asocio Helmholtz
* Asocio de Eŭropaj Universitatoj
* Asocio de Akademioj de la Hispana Lingvo

## Politikaj aŭ militaj instancoj 
* Asocio de Armita Batalado

## Sportaj asocioj 
* Brita Olimpika Asocio, Germana Olimpika Sporta Asocio, Jamajka Olimpika Asocio, Svislanda Olimpika Asocio kaj iuj kompareblaj asocioj, kvankam plej multaj el tiuj uzas la substantivon komitato en siaj nomoj
* multaj asocioj de unuopaj sportaj disciplinoj, ekzemple Germana Futbal-Asocio, Manpilkado-Asocio de Ganao aŭ Tanzania Amatora Manpilkado-Asocio, Eŭropa Tenisa Asocio aŭ Virina Tenisa Asocio, kvankam oni nun kutime lasas plenan liberecon laŭeble proksime traduki al Esperanto nacilingvajn nomojn kaj tial multaj tekstoj uzas la substantivon ligo, federacio aŭ konfederacio en siaj nomoj

## Internaciaj normigaj teknikaj asocioj/komitatoj/institutoj/forumoj 
* CCITT
* CELF
* IEEE
* ITU-TSS
* PCI-SIG
* SCSI Trade Association - merkata asocio de interfaco SCSI
* Serial ATA Working Group
* T13

## Vidu ankaŭ 
* Libero de asociiĝo
* Ne-registara organizaĵo (NRO)
* Unio de Internaciaj Asocioj

## Komparu kun 
* klubo
* ligo
* unio (unuiĝo)
* societo
* organizaĵo

## Eksteraj ligiloj 
* informilo pri la asocia juro en Svislando ()
* franca registara retejo subtene de kreoj de volontulaj asocioj ()

Kategorio:Asocioj
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Privata juro
Kategorio:Fiska juro
Arĝenta Libro

etaLa **Arĝenta Libro** (latine, *Codex Argenteus*) aŭ Arĝenta Biblio estas la plej fama libro en la gota lingvo, kaj estas unu el la plej antikvaj libroj en iu ajn ĝermana lingvo. Ĝi estas luksa evangeliaro, verŝajne eldonita en Raveno, Italio por la reĝo Teodoriĥo la Granda (ĉ. 455-526). Ĝi estas la plejparto el la korpo de gotaj skriboj.

La Arĝenta Libro nun restas en Upsalo, Svedio, kie 100 mil homoj vidas ĝin ĉiujare. La originala libro enhavis almenaŭ 336 foliojn; la nuna libro nur enhavas 187 foliojn. Unu alia folio troviĝis en 1970 en Speyer en Germanio.

La nomo devenas de la arĝenta kaj ora inko en kiu ĝi estas skribita (sur folio purpura). Ĝi ne estas plena Biblio, sed nur enhavas la kvar evangeliojn, kiel tradukitaj el la greka lingvo en la gotan de Vulfilo en la 4-a jarcento.

Tridek jaroj post Teodoriĥo, la gota regno en Italio disfalis kaj la libro perdiĝis ĝis la 16-a jarcento, kiam ĝi reaperis en Werden, Germanio en benediktana monaĥejo. La vojaĝo inter Raveno kaj Werden dum mil jaroj estas nekonata. Eble Karolo la Granda, kiu vizitis Ravenon kaj estis fascinato de Teodoriĥo kaj Raveno, forportis la libron al Aĥeno, kiu estas proksime de Werden.

Post Werden, la libro estis la posedaĵo de la imperiestro Rudolfo la 2-a, kiu tenis la libron kun libroj de magio en sia kastelo en Prago. En 1648, Svedio venkis la urbon kaj la libro fariĝis la posedaĵo de la sveda Reĝino Kristina. Ĝi nun estas la posedaĵo de la Universitato de Upsalo, depost 1669 (post kiam ĝi preskaŭ perdiĝis en la maro je 1662).
eta|Unua paĝo de la Arĝenta Libro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ub.uu.se/arv/codex/faksimiledition/contents.html  
* http://w3.ub.uu.se/arv/codex.cfm  
* http://w3.ub.uu.se/arv/codex/faksimiledition/jpg_files/001k_002.html  
* http://w3.ub.uu.se/arv/codex/faksimiledition/contents.html  

Kategorio:Biblio
Kategorio:Orientĝermana lingvaro
Al-Kindi

**Al-Kindi**, plennome '''Abu Ja'kub bin Ishak al-Kindi'* (, latinigite *Alkindus*; naskiĝis ĉ. 801 en Kufa; mortis 873 en Bagdado) estis araba pensulo, sciencisto, matematikisto, kuracisto, muzikisto kaj la unua ĉefa filozofo de falsafismo.

Laŭ al-Kindi, la instruoj de la Korano pri Dio kaj la animo estas paraboloj pri abstraktaj filozofiaj veroj. La Korano esprimas veron parabole ĉar la popolo ne povas pensi racie kaj abstrakte. Do religio estis fakte filozofio por la multaj.

Al-Kindi ne rigardis filozofion kiel vero pli alta ol religio, sed vero pli pura, vero sen la neeviteblaj homismoj de malkaŝita religio. Do, se ni forigas la homismojn de sankta skribo ni povos vidi la veron pli rekte kaj profunde.

La unua kriptografia algoritmo por deĉifri ĉifritan kodon estis disvolvigita de al-Kindi, en *Manuskripto por deĉifri kriptografiajn mesaĝojn''. Li faris la unuan priskribon de ĉifranalizo pere de analizo de literofteco, nome la plej frua deĉifra algoritmo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Islama filozofio
* Johano Filopono

Kategorio:Islamaj filozofoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 9-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 9-a jarcento
Kategorio:Arabaj kuracistoj
Araba imperio

La **araba imperio** (aŭ Kaliflando) (632-930) disvolviĝis kaj regnis
dum la tri jarcentoj post Mohamedo. Ĝi regis la landojn
inter Hispanio kaj Barato, disvastiginte
islamon tra ĝiajn landojn kaj forminte
islaman civilizon.

Estas tri periodoj de la imperio:

* La Kvar Justaj Kalifoj (632-661)
* La Omajada dinastio (661-750)
* La Abasida dinastio (750-930)
Sub la umajada dinastio, la imperio ekspansiis per teritoriaj konkeroj, sub la abasida la imperio islamiĝis kaj fariĝis glora civilizo.

La imperiestro estis la kalifo. La fruaj kalifoj estis piaj, sed poste la kalifoj fariĝis riĉaj, diboĉaj kaj makiavelaj.

Aldone al la du dinastioj, estis tria, subtera dinastio: la dinastio de Mohameto mem, per lia filino Fatima. La estroj de la dinastio, la Imamoj, estis la posteuloj de Mohameto, sange kaj spirite, sed, escepte de Ali, ne politike.  Ŝijaismo rigardas ĝin kiel la rajta dinastio,
la Imamo kiel la rajta estro de la islama mondo. Sed la dinastio estis venkita je la batalo de Kerbala.

Pro la tiama malforto de la persoj kaj la bizanca imperio, la araba imperio rapide konkeris la landojn inter Hispanio kaj Barato. Nur Francio povis haltigi la venkon de okcidenta Eŭropo.

Sed islamo mem ne estis disvastigita tiel rapide. La plimulto de la imperio ne estis islama ĝis la 9-a jarcento. En la fruaj jaroj de la imperio, islamo nur estis la genta religio de la arabaj regantoj. Sed la nova fido kreskis tra la imperio: ĉar islamanoj ne devis pagi imposton, ĉar la kristana
eklezio persekutis herezulojn (ekzemple, la nestorianojn). Islamo esence estis kristanismo sen Jesuo Kristo, la Jesuo Kristo kies naturon la herezuloj disputis. Zoroastrianismo kaj manikeismo ankaŭ forvelkis de Persio sub la imperio.

Inter aliaj, la imperio naskis ŝarion kaj falsafismon.

Bagdado kaj la fekunda kamparo ĉirkaŭa fariĝis la koro de la imperio sub la abasida imperio.

En la 10-a jarcento la imperio kadukiĝis kaj sendependaj komandantoj de la selĝukaj turkoj regis. Teorie la komandantoj estis sub la imperiestro, sed pro la falo de imposta enspezo, la brako de la imperiestro estis malforta. Imposta enspezo falis ĉar la imperio islamiĝis kaj la kampoj fariĝis
eluzitaj.

Kategorio:Imperioj
Kategorio:Historio de Islamo
Kategorio:Kaliflandoj
Agnostikismo

**Agnostikismo** estas la kredo ke la demando pri la ekzisto de dioj ne estas decidebla. La agnostiko kredas ke oni ne povas pruvi ĉu dio ekzistas aŭ ne ekzistas. Agnostikismo akordas kun Malforta Ateismo, sed ne kun Forta Ateismo. La terminoj *agnosticism* kaj *agnostic* estis kreitaj en la angla de Thomas Henry Huxley en 1869. Li devenigis la radikon de la greka *a-* ("ne") kaj *gnosis* ("scio").

Alidirite, Agnostikismo estas la pozicio, ke la ekzisto aŭ neekzisto de dio(j) estas nekonata aŭ principe nekonata. Agnostikoj ne asertas definitive, ke dio ekzistas aŭ ne ekzistas, sed emfazas, ke mankas sufiĉaj pruvoj por decidi unu aŭ alian flankon. La demando pri dio estas konsiderata, sed la respondo estas "mi ne scias" pro manko de evidenteco aŭ pro la limoj de homa scio.

**Forta agnostikismo**: La ekzisto de dio estas principe nekonata kaj neniam povas esti konata.

**Milda agnostikismo**: La ekzisto de dio estas nuntempe nekonata, sed eble estonte pruvoj povus klarigi la aferon.

**Ekzemplo de pensmaniero**: "Mi ne scias, ĉu dio ekzistas, ĉar ne ekzistas konvinkaj pruvoj por aŭ kontraŭ tio. Mi restas neŭtrala."

## Diferencoj al Ignostikismo 
**Agnostikismo**: "Mi ne scias, ĉu dio ekzistas, kaj eble neniu povas scii."

**Ignostikismo**: "La demando pri dio estas sensenca ĝis ni klare difinas, kion ‘dio’ signifas."

* **Alproksimiĝo al la demando pri dio**:
** Agnostikismo konsideras la demandon pri la ekzisto de dio valida sed nerespondebla pro manko de pruvoj.
** Ignostikismo konsideras la demandon mem sensenca aŭ malvalida ĝis klara difino de "dio" estas donita.

* **Fokuso**:
** Agnostikoj fokusiĝas sur scio (aŭ ĝia manko) rilate al dio.
** Ignostikoj fokusiĝas sur la lingva aŭ koncepta klareco de la termino "dio."

* **Sinteno al diskuto**:
** Agnostikoj povas partopreni en diskutoj pri dio, kvankam ili restas neŭtralaj.
** Ignostikoj ofte rifuzas diskuti ĝis la termino "dio" estas klare difinita.

### Kiel Diferencigi 
Por distingi inter agnostikismo kaj ignostikismo, konsideru la sekvajn demandojn:

# **Ĉu la persono pridubas la ekziston de dio pro manko de pruvoj?**
#* Se jes, ili verŝajne estas agnostikoj. Ekzemplo: "Mi ne kredas aŭ malkredas je dio, ĉar mi ne havas sufiĉajn informojn."
# **Ĉu la persono insistas, ke la koncepto de dio devas esti klare difinita antaŭ diskuto?**
#* Se jes, ili verŝajne estas ignostikoj. Ekzemplo: "Kion vi celas per ‘dio’? Sen difino, la demando pri ĝia ekzisto estas sensenca."
# **Ĉu la persono konsideras la demandon pri dio valida?**
#* Agnostikoj: Jes, sed nerespondebla.
#* Ignostikoj: Ne, ĝis la termino estas klare difinita.

### Ekzemplo en Konversacio 
* **Agnostiko**: "Mi ne scias, ĉu dio ekzistas. Eble estas dio, eble ne, sed mi ne havas pruvojn por decidi."
* **Ignostiko**: "Antaŭ ol mi respondas, diru al mi, kion vi celas per ‘dio.’ Ĉu ĝi estas la kristana Dio, panteisma forto, aŭ io alia? Sen tio, ni ne povas diskuti."

## Vidu ankaŭ 
* Listo de agnostikuloj
* Liberpensuloj
* Ateismo
* Diismo
* Gnostikismo

Kategorio:Agnostikismo
Kategorio:Religio
Kategorio:Ismoj
A Gamut Of Games

***A Gamut of Games*** (Rango de Ludoj) unue skribita per Sid Sackson je 1969, enhavas regulojn por nombro de skribilo-kaj-paperaj, kartaj, kaj tabulaj ludoj. Kelkaj ludoj pripensas la libron kiel pionira verko de abstraktaj ludoj. Multaj da la ludoj en la libro antaŭe neniam publikigis. Kelkaj ludoj el la libro poste republikigis kiel apartaj ludoj.

Inter aliaj, la libro donas la regulojn al:
**Lines of Action* (LOAo) per Claude SOUCIE
**Crossings* per Robert ABBOTT, la ludo poste publikiĝis kiel Epaminondas
**Tri Muskedistoj* per Haar HOOLIM
**Property* per Sid SACKSON, la ludo poste publikiĝis kiel Acquire.

Dua eldono de la libro publikiĝis je 1982. Republikigado de tiu eldono okazis je 1992.

Vidu ankaŭ: SACKSON, Sid. *A Gamut of Games* ISBN 0-486-27347-4

Kategorio:Ludoj
Kategorio:Skribiloj
Listo de landaj Esperanto-asocioj en Ameriko

Asocio > Esperanto-asocio > **Amerikaj Esperanto-Asocioj**

Ameriko
*Amerika Komisiono de UEA

Argentino
*Argentina Esperanto-Ligo

Brazilo
*Brazila Esperanto-Ligo
*Brazila Esperantista Junulara Organizo

Kanado
 
*(tutlanda) Kanada Esperanto-Asocio (KEA)
*(provinca) Esperanto-societo kebekia (ESK)

Kolombio
*Kolombia Esperanto-Ligo (KEL)

Kostariko
*Kostarika Esperanto-Asocio (KREA)

Kubo
*Kuba Esperanto-Asocio (KEA)

Meksiko
*Meksika Esperanto-Federacio

Usono
*Esperanto-Ligo por Norda Ameriko (ELNA)
*Usona Esperantista Junularo (USEJ)
*(historia) Esperanto-Asocio de Norda Ameriko (EANA)

Venezuelo
*Venezuela Esperanto-Asocio (VEA)

## Eksteraj ligiloj 
* Naciaj Esperanto-organizaĵoj en TTT: Amerikoj 

Kategorio:Esperanto-asocioj
Avtandil Abuladze

eta|300px|Morna mesaĝo pri la morto de s-ro Abuladze en la kartvela Vikipedio
**Avtandil ABULADZE** (; naskiĝis en 1958, mortis en septembro 2005) estis kartvela esperantisto, matematikisto kaj lingvisto. Li loĝis en la ĉefurbo de Kartvelio, Tbiliso.

Abuladze lernis Esperanton en 1978. Li estis la aŭtoro de la Monda Faktolibro (MFL). Li partoprenis en la Vikipedio en la lingvoj Esperanto kaj la kartvela. Fakte, la Kartvellingva Vikipedio estas lia iniciato. Post lia morto en la supro de la ĉefa paĝo de kartvela Vikipedio estis aranĝita morna mesaĝo (vidu bildon dekstre).

* Vikipediista paĝo de Avtandil Abuladze en ´la Kartvela Vikipedio

## Referencoj 
Kategorio:Kartvelaj esperantistoj
Kategorio:Vikimedianoj
Supra Aŭstrio

**Supra Aŭstrio** aŭ **Supra Aŭstrujo** (germane *Oberösterreich* ) estas federacia lando de Aŭstrio, kies ĉefurbo estas Linz.

Ĝia areo estas 11 980 km², ĝia loĝantaro 1,3 milionoj; per tio ĝi estas la tria plej granda provinco de Aŭstrio (aree post Stirio kaj Aŭstrio Malsupra, loĝantare post Vieno kaj Aŭstrio Malsupra).

Ĝiaj kvar historiaj regionoj, laŭvorte nomataj "kvaronoj", estas *Innviertel* (la okcidento kaj nordokcidento), *Hausruckviertel* (la centro kaj sudokcidento), *Mühlviertel* (la nordo kaj nordoriento), *Traunviertel* (la sudo kaj sudoriento). Unu el la ĉefaj vidindaĵoj estas St. Florian.

Ĉe la landlimo inter Supra Aŭstrio kaj Malsupra Aŭstrio troviĝas la malgranda, sed ekonomie, historie, kaj kulture elstara, parte eĉ mondfama konata urbo Steyr .

## Elstaruloj 
* Franz Stelzhamer, verkisto de la landa himno

Dosiero:Oberoesterreich Wappen.svg|Landa blazono de Supra Aŭstrio
Dosiero:Oberösterreich Wappen.svg|Landa blazono de Supra Aŭstrio
Dosiero:Flag of Upper Austria (state).svg|Flago de Supra Aŭstrio


Kategorio:Federaciaj landoj de Aŭstrio
Antverpeno (provinco)

La belga provinco **Antverpeno** aŭ **Antverpenio** troviĝas en la nordo de la lando. Ĝi estas unu el la 5 provincoj de la regiono Flandrio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

* Surfaco: 2867 km²
* Provinca ĉefurbo: Antverpeno
* Plej gravaj akvovojoj: Skeldo, Rupel, Granda Neto, Malgranda Neto
* Estas 3 arondismentoj: Antverpeno, Meĥleno, Turnhout

## Provinco Antverpeno: 70 municipoj 
(Sube estas distingo inter **urbo** (grase) kaj municipo)

### Arondismento Antverpeno 
eta|maldekstra|180ra|Arondismento Antverpeno

### Arondismento Meĥleno 
eta|maldekstra|180ra|Arondismento Meĥleno

### Arondismento Turnhout 
eta|maldekstra|180ra|Arondismento Turnhout

## Geografia situo de la municipoj de Antverpeno 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la provinco Antverpeno
* [Mapo pri pejzaĝo(https://eo.wikipedia.org/wiki/pejza%C4%9Do)j en la provinco Antverpeno]


Kategorio:Provincoj de Belgio
Kategorio:Provincoj de Flandrio
Aldernejo

**Aldernejo** ( [OLDerni] ;  aŭ Auregnais) estas la plej norda de la Manikinsuloj kaj teritorio de Britio. Ĝi estas parto de voktujo (distrikto) de Gernezejo (angle: Bailiwick of Guernsey). Ĝi estas 5 km longa kaj 2.5 km larĝa, do ĝi estas la tria plej granda insulo el la Manksinsuloj.

## Bildaro 

Dosiero:Guernsey sm02.png
Dosiero:Alderney aerial.jpg

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Alderney
* la lingvaĵo de Alderney (variaĵo de la franca), arkivigite laŭ stato aprilo 2008
* Fortreso Alderney 
* Flugoj al Alderney 
* Flugoj al Alderney

Kategorio:Manikinsuloj
Antropologio

**Antropologio** estas la scienca studo pri la homo, kiu celas priskribi kaj analizi ĝin laŭ aspektoj kulturaj kaj sociaj (kultura aŭ socia antropologio) aŭ biologiaj kaj fizikaj (biologia aŭ fizika antropologio). La vorto "antropologio" deriviĝas de la grekaj vortoj *anthropos* (homo) kaj *logia* (scienco).

Inter la studbranĉoj de antropologio inkludiĝas arkeologio, etnografio, etnologio, lingvistiko kaj sociologio. Subaj fakoj estas ekzemple manĝantropologio, muzika antropologio kaj aliaj.

Lingvistika antropologio estas la studo pri kiel lingvo influas socian vivon. Ĝi estas parto de antropologio, kiu komenciĝis per la klopodo registri lingvojn, kiuj eble malaperos, kaj kreskis dum la lastaj cent jaroj por kovri la plej multajn partojn de kiel lingvo estas konstruita kaj uzata. 

## Antropologoj 
Famaj antropologoj inkludas:
* Franz Boas
* Luigi Luca Cavalli-Sforza
* James Frazer
* Fritz Gräbner
* David Graeber
* Thor Heyerdahl
* Maurice Leenhardt
* Lucien Lévy-Bruhl
* Claude Lévi-Strauss
* Bronisław Malinowski
* Nikolaï Miklouĥo-Maklaï (la prototipo por *Nikolaj Maklin*, heroo de la romano *Sed nur Fragmento* de Trevor Steele)
* Margaret Mead
* Fernando Ortiz Fernández
* Jacques Ruffié
* Edward Sapir
* Huang Senfan
* Grafton Elliot Smith
* Germaine Tillion
* Edvard Westermarck
* Andrzej Wierciński

## Institucioj 
* *Instituto Nacional de Antropología e Historia* de Meksiko

## Vidu ankaŭ 
* Kanibalismo
* *La ora branĉo*

## Eksteraj ligiloj 
* Antropologi.info
* Anthrobase
* American Anthropological Association 
* Anthropology.net
Aragono

:*Por la historia lando vidu: Kronlando de Aragono*

eta|Aragono

La hispana regiono de **Aragono** (hispane *Aragón* [aragon'] estas aŭtonoma komunumo de Hispanio.eta|Aragono-AragónLaŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĝi konsistas el la provincoj de Huesca (15.613&nbsp;km2); Teruel (14.785&nbsp;km2); kaj Zaragozo (17.252&nbsp;km 2). La duono de la loĝantaro troviĝas en la ĉefurbo, dum granda parto de la regiono, kaj ĉefe la provinco de Teruelo suferas fortan procezon de senpopoliĝo.

## Historio 
Aragono estis sendependa reĝlando dum la mezepoko, en la procezo de *Rekonkero* de la arabe okupita teritorio fare de la kristanoj. Ĝi poste unuiĝis kun la teritorioj de la kataluna rekonkero, por formi la **Kronlandon de Aragono**, kiu inkludis la nunajn regionojn de Aragono, Katalunio, Valencio kaj Balearoj. Ĝi poste unuiĝis kun Kastilio por formi la hispanan reĝlandon. Tamen, Aragono plu konservis parton de aŭtonomio, ĝis la alveno de la Burbona dinastio, komence de la 18-a jarcento.

La Regiona Konsilantaro de Defendo de Aragono, en hispana *Consejo Regional de Defensa de Aragón* (CRDA), nomita ankaŭ *Consejo de Aragón* (Konsilio de Aragono), estis aŭtonoma administracia ento ekzistanta de 1936 ĝis 1937 dum la Hispana Enlanda Milito ene de la teritorio de Aragono kontrolita de la Respubliko — unue legalizita de tiu kaj poste mallegalizita de tiu — en la kunteksto de la hispana revolucio de 1936 okazinta en la komenco de la milito.

Post la nova administra organizado de Hispanio, Aragono denove havas aŭtonoman registaron kaj Parlamenton (*Aragonaj Kortezoj*).

## Lingvoj 
La aragona, la hispana kaj la kataluna estas oficialaj lingvoj.

## Gravaj aragonanoj 
Gravaj historiaj aragonanoj estas la pentristo Francisco de Goya, la filmisto Luis Buñuel kaj la sciencisto Santiago Ramón y Cajal.

## Municipoj 
Menciindaj municipoj de Aragono estas interalie Biescas, Cella, Daroko, Grañén, Ĥako, Monzono, Teruelo, Trasmoz kaj Ŭesko.

## Vidu ankaŭ 
* Aragonio
* Aragonito

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.aragon.es 
* http://www.cortesaragon.es 
* esperantlingva paĝo 
eta|254x254ra|


Kategorio:Aŭtonomaj Komunumoj de Hispanio
Aŭvernjo

dekstra|eta|250ra|Francaj regionoj kun situo de Aŭvernjo
**Aŭvernjo** ( [overnj];  [aŭbernje], en aŭvernja lingvo Auvernho [uŭbirnjo] [oŭvirnjo]), aŭ **Aŭvernio** estas regiono de centra Francio, en la centra montaro. Ĝi konsistas el kvar departementoj:
# Allier
# Cantal
# Puy-de-Dôme
# Haute-Loire

Ĉefurbo de la regiono estas **Clermont-Ferrand**. Inter pliaj aparte gravaj urboj menciindas Aurillac kaj Le Puy-en-Velay. ISO-kodo de la regiono estas FR-C.

Aŭvernjo, kiel malriĉa regiono iĝis origino de grava laborista migrado; la aŭvernoj venintaj konsistigis grandan parton de la loĝantaro de Parizo, kien multaj el ili venis fine de la 19-a jarcento, ĉefe por krei malgrandajn butikojn kaj trinkejojn. La Aŭvernoj iĝis tiom multaj, ke aperis "aŭvernaj baloj", kie komence oni ludis la tradiciajn dancojn kun la tradicia sakŝalmo, aŭ france *musette*, poste sakŝalmoj estis anstataŭigitaj de la nove inventita akordiono aŭ tirharmoniko; tio estis la origino de muzika popola genro *musette*. kiu iĝis furora dum unu jarcento, kaj ofte iĝis eksterlande simbolo de franca popola kulturo.

## Vidu ankaŭ 
* Okcitanio
* Aŭvernjo-Rodano-Alpoj

## Eksteraj ligiloj 
* Auvergne - Wikivoyage (fr)
* http://www.cr-auvergne.fr  
* http://www.crt-auvergne.fr  
* http://auvergne-indymedia.org 

*
Kategorio:Regionoj de Francio
Abruco

**Abruco** ( ), ankaŭ konata kiel **Abruzo** aŭ **Abruzoj** (ekzemple laŭ Plena Ilustrita Vortaro), estas regiono de Italio.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografio 
maldekstre|eta|Surfaco de Abruco per altimetraj zonoj
Ĝi situas inter montaro Apenino okcidente kaj maro Adriatiko oriente, regiono Markio norde kaj regiono Moliso sude.
La najbaraj regionoj ĉe la apenina flanko estas Latio kaj Kampanio.

Ĝis 1964 ĝi formis kun Moliso unu solan regionon.

Escepte de mallarĝa marborda strio, ĝi estas regiono monta aŭ monteta, en kiu vivas sovaĝaj ursoj, lupoj kaj ĉamoj.

En ĝia teritorio situas la jenaj naturaj parkoj:
* Nacia parko de Abruco, kun humidejo *Lago di Barrea*
* Nacia parko Gran Sasso
* Nacia parko Majella
* Regiona parko Sirente Velino

La rivero Liri fluas tra Abruco.

### Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de la urboj kun pli ol 50 000 loĝantoj.

La plej vasta provinco estas la provinco Chieti, kiu estas ankaŭ unu el la plej vastaj italaj provincoj. Ĝi enhavas pli ol 100 komunumoj.

## Historio 
* pelignoj

## Vidu ankaŭ 
* Regionoj kaj provincoj de Italio
* Fontamara (libro)

## Eksteraj ligiloj 
*  de la regiona registaro 
* Porturista oficiala paĝaro  
* Porturista oficiala paĝaro  
* Nacia parko de Abruco, Latio kaj Moliso 
* Mapo de Abruco  
* Tipaj tradiciaj vestoj de Abruco 

### Universitatoj 
* Universitato "Gabriele d'Annunzio" de Chieti kaj Pescara 
* Universitato de L'Aquila 
* Universitato de Teramo 

## Bildgalerio 

Dosiero:Abruzzo lanciano.jpg|Lanciano
Dosiero:Abruzzo campotosto.jpg|Campotosto
Dosiero:Abruzzo pacentro.jpg|Pacentro
Dosiero:Trabocco0001.jpg|"Trabucco", antikva fiŝikaptilo, apud Vasto
Dosiero:Castel del Monte 06(RaBoe).jpg|Castel del Monte (komunumo)


Kategorio:Apeninoj
Adigeio

**Adigeio** aŭ **Adigeujo** estas respubliko en Norda Kaŭkazio, subjekto de la Rusia Federacio kaj parto de la Suda federacia regiono. La respubliko formiĝis en 1922 kiel Ĉerkesa (Adiga) AO (aŭtonoma provinco aŭ *oblast*). Ĝis la jaro 1928 ĝi nomiĝis Adigea (Ĉerkesa) AO, kaj ĝis 1991 Adigea AO. 

Laŭ la stato de  en la respubliko vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En antaŭa censo de 2010 64 % el la loĝantaro estis rusoj, 25 % estis adigeoj kaj la restaj 11 % aliaj etnoj. Ĉefurbo de la respubliko estas la urbo Majkopo, la senkonkurence plej granda urbo de Adigeio.

eta|maldekstra|500ra|

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la respubliko Adigeio (ruse) 
* oficiala retejo de la Adigeia universitato (angle  kaj ruse) 
* oficiala retejo de la nacia muzeo de Adigeio (ruse)
Altaja regiono

**Altaja regiono** () — ne konfuzu kun Altaja Respubliko — estas administracia regiono (Kraj) en Rusio.

Ĝi situas en suda Siberio ĉe la supera parto de la rivero Obo. Ĝi havas sude komunan landlimon kun Kazaĥio kaj sudoriente kun Altaja Respubliko. Ĝi entenas la okcidentan parton de la montaro Altajo kaj en la okcidento parton de la Okcident-Siberia Malaltebenaĵo.

## Distriktoj 
* Smolenska

## Fontoj
Apulio

**Apulio** ( ) estas sudorienta regiono de Italio, kiu konsistigas la maleolon kaj la kalkaneon de la itala duoninsulo.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĝi estas regiono kampara, kiu produktas fruktojn kaj vinon. Ĝiaj havenoj servas Grekion kaj Albanion.

## Historio 
[eta|maldekstre|Kolono laŭ la romia strato [Appia, ĉe Brindizio]]
[eta|maldekstre|tempio a [Canosa di Puglia]]
[eta|dekstra|Romia amfiteatro en [Lecce]]
[eta|maldekstre|Mapo de la [Reĝlando de la du Sicilioj el la 19-a jarcento]]
La unuaj prahomoj jam loĝis en Apulio antaŭ 250 000 jaroj; tion pruvis, inter aliaj, la malkovro de la restaĵoj de la tiel nomata Homo de Altamura, ekzemplero de praa Neandertala homo. Ekzistas multenombraj aliaj restaĵoj el pratempo, kiel menhiroj kaj dolmenoj.

Dum la 1-a jarmilo antaŭ Kristo alvenis la popoloj daunianoj (aŭ daŭnianoj?, , greke klasike Δαύνιοι, "daúnioj", d:Q1172997), peuketianoj (peŭketianoj?, , greke klasike πευκέτιοι, "peukétioj", d:Q1267337) kaj mesapianoj, verŝajne el Ilirio. Poste, dum la helena epoko, multajn koloniojn tie fondis la Granda Grekio, inter kiuj la sparta urbo *Tarentum* (Taranto).

La Romianoj rapide komprenis la gravan rolon de Apulio kiel komerca nabo, tamen ĝia konkero, dum la 3-a jarcento antaŭ Kristo, aparte malfacilis pro la rezisto de la urboj *Tarentum* kaj *Brundisium* (Brindizio). La Romianoj finfine starigis la regionon *Regio II Apulia et Calabria*, kiu ankaŭ inkluzivis Samnion, parto de la nuntempa Moliso kaj la orienta Basilikato. Estis konstruitaj la strato Appia kaj, dum la imperia periodo, la strato Traiana, per kiu oleo kaj greno produktitaj en Apulio povis esti transportataj.

Kiam la Okcidenta Roma Imperio disfaliĝis, Apulio travivis daŭran periodon da sufero. Post la alveno kaj foriro de multaj popoloj, la regiono iĝis posedaĵo de la Bizanca imperio.

Poste, la alveno de la Normanoj, ili forpelis la bizancojn de Suda italio kaj formigis  Reĝlando de la du Sicilioj daŭrita ĝis la 1302.

## Geografio 
eta|Surfaco de Apulio per altimetraj zonoj
El geografia vidpunkto, Apulio estas longa kaj mallarĝa regiono, kies sudan parton konsistigas duoninsulo kiu etendiĝas inter la Adriatika maro, oriente, kaj la Ionia maro, okcidente kaj sude. La tradicia limo inter la du maroj estas la Markolo de Otranto, kiu disigas Apulion de Albanio.

### Ĉefaj urboj 
Jenas listo de la 10 urboj kun plej da loĝantoj (proksimumaj nombroj de nekonata dato).

[eta|180px|[Murgia, altebenaĵo en Apulio.]]

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Regionoj kaj provincoj de Italio

## Eksteraj ligiloj 
*  de la regiona estraro ()
Abĥaz-adigea lingvaro

[eta|500x500px|La abĥaz-adigeaj lingvoj:
ĉerize ruĝa: [ĉerkesaj lingvoj|ĉerkesa
vermile ruĝa: abĥaza
(verde: la naĥ-dagestana lingvaro)]]
La **abĥaz-adigea**, **ponta**, aŭ **okcidenta-kaŭkaza lingvaro** estas lingva familio parolata de popoloj de okcidenta Kaŭkazio, ĉefe en Abĥazio kaj en la rusaj respublikoj de Adigio, Karaĉaj-Ĉerkesio kaj Kabardio-Balkario. Signifan parolantaron ĝi havas ankaŭ en Turkio kaj Sirio.

La eroj de la abĥaz-adigea familio estas tri:
* La abĥazaj lingvoj: abĥaza kaj abaza
* La ubiĥa lingvo (formortinta)
* La ĉerkesaj lingvoj: adigea kaj kabarda. (Foje nomigata en esperanto la "adigaj" lingvoj, sed *ĉerkesa* estas la ĝenerala nomo.)
frame|Genealogia skemo de la abĥaz-adigea lingvaro

La abĥaz-adigeaj lingvoj karakteriziĝas je malgranda vokala fonemaro de nur du aŭ tri. Lige kun tio la kvanto de konsonantoj atingas nombrojn (ĝis 80 fonemoj, laŭ la analizo) rekordataj alie nur en la kojsanaj lingvoj.

Normala vortordo en frazo estas agento–objekto–verbo (ekz., "Knabo ŝafojn paŝtas", aŭ pli proksime, "Per knabo ŝafoj paŝtiĝas" [vidu ergativa lingvo]), tamen la vortordo (speciale en la ĉerkesaj lingvoj) ne estas fiksita kaj povas varii en parolo pro stilaj konsideroj.

Iuj lingvistoj proponas parencecon inter tiuj lingvaroj kaj la ĥata lingvo de antikva Anatolio.

## Vidu ankaŭ 
* abĥazoj
* adigoj
** abazoj
** adigeoj
** ĉerkesoj
** kabardoj

## Literaturo pri la lingvaro 
* Dumézil G. *Études comporatives sur les langues caucasiennes du Nord-Ouest*. Paris, 1932.

## Eksteraj ligiloj 
* http://starling.rinet.ru 
* http://www.lib.utexas.edu/maps/commonwealth/ethnocaucasus.jpg 
* http://linguarium.iling-ran.ru/publications/caucas/alw_cau_content.shtml  

Kategorio:Lingvofamilio
Avesto

La **Avesto** estas kolekto de la sanktaj libroj de la malnova irana religio. Ĝi instruas pri Zaratuŝtrismo, pri nova religia doktrino, kies iniciatoro estis **Zaratuŝtro**. La rakonto koncernas al la konflikto inter **Mazdao** (Ahuramazda) kaj **Arimano** (Anhramajniu), kaj praktikata iam de la magoj kaj nun de la Parsioj. Mazdao estis patrono de paclaboro, zorganto pri hejmaj animaloj kaj kulturaj kreskaĵoj. Liaj adeptoj devis kulturi la teron, bredi brutaron kaj ekstermi sovaĝan bestaron. Arimano estis prezentita malamiko de homa artagado, patrono de rabobestoj, helpanta al militemaj nomadoj rabi pacan loĝantaron. Kaj Mazdao, kaj Arimano havis siajn demonojn, helpantaj al ili en bataloj, kiuj daŭrigadis dum jarmiloj kaj finiĝis per venko de bonkora dio.

Avesto estas verkita en lingvo zendo.
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Manikeismo

## Eksteraj ligiloj 
* http://avesta.org 
* http://www.newadvent.org/cathen/02151b.htm 
* http://avesta.isatr.org/avesta.htm  
* http://www.zarathushtra.com/z/gatha/dji/The%20Gathas%20-%20DJI.pdf 

Kategorio:Sanktaj libroj
Kategorio:Zaratuŝtrismo
Aosta Valo

**Aosta Valo** ( ,  , arpitane ''Val d'Aoûta*, loka eldiro: ) estas aŭtonoma regiono en nordokcidenta Italio, ĉe la franca kaj svisa limoj. Temas pri alpa lando: ĝiaj plej altaj pintoj estas la Blanka Monto (Mont-Blanc), Materhorno, Monte Rosa kaj Gran Paradiso.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La aostvalanoj parolas plejmulte Aostvalan, kiu estas loka dialekto de la arpitana lingvo. La itala kaj la franca estas oficialaj lingvoj en la regiono.

Ĝia ĉefurbo estas Aosto (itale *Aosta* [aòsta], france *Aoste* [aòst], arpitane *Auhta'' [òhta]). En la valo troviĝas mondfamaj turismurboj, kiel Champoluc en la komunumo Ayas, Courmayeur kaj Breuil-Cervinia [ŝa~polü'k, kurmajö'r kaj bröj-servinjá].

En la antikveco tie loĝis la kelta popolo de la salasoj. La romianoj konkeris la valon ĉirkaŭ la jaro 25 antaŭ nia erao. Poste ĝi estis regata de gotoj, lombardoj kaj burgundoj. En la 11-a jarcento ĝin akiris la Savoja dinastio.

## Geografio 
maldekstre|eta|Surfaco de Aosta Valo per altimetraj zonoj

* Granda Paradizo
* Tunelo de la Blanka Monto

## Vidu ankaŭ 
* Kafo laŭ maniero de Aosta Valo
* Genepì
* Aostvala

## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj )
* aldona turisma retejo ( kaj )

eta|maldekstra|300ra|
eta|maldekstra|300ra|

## Vidu ankaŭ 
* Regionoj kaj provincoj de Italio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Valoj en Italio
Kategorio:Aŭtonomaj regionoj
Abĥazoj

eta|Abkhaz-deputatklk
eta|Infanoj en tradicia abĥaza vestaĵo kun la abĥaza flago
**Abĥazoj** estas popolo loĝanta en Kaŭkazio, ĉe la bordo de la Nigra Maro, indiĝenoj de Abĥazio (Kartvelio). Grandaj grupoj de abĥazoj loĝas ankaŭ en Turkio, Sirio kaj aliaj okcident-aziaj landoj (elmigris dum la 19-a jarcento pro religiaj kialoj). En Rusio estas 11,2 mil abĥazoj laŭ datumoj de la jaro 2010. Laŭ censo de Abĥaza Respubliko en la jaro 2011 tie loĝis 122 mil abĥazoj (51% de la loĝantaro).

Nomoj:
* **memnomo**: аҧсуа [ap'sua];
* **kartvele**: აფხაზები aŭ აფსუები [apĥazebi aŭ apsuebi];
* **ruse**: абхазы [abĤAZi]

Antropologie ili apartenas al balkano-kaŭkaza branĉo de granda eŭropoida raso. Famas malgranda abĥaza nigrula subetno de neklara deveno.

Abĥazoj parolas en la abĥaza lingvo, kiu apartenas al abĥaz-adiga lingvaro, kiu hipoteze estas parto de kaŭkazia lingvofamilio. Ĉe abĥazoj estas disvastigita ankaŭ la rusa kaj la kartvela lingvoj. Abĥaza skribo baziĝas sur cirila grafiko, ĉiu sono havas apartan literon en la alfabeto.

Kredantoj estas sunaismaj islamanoj (plejparto de la abĥazoj en Turkio) kaj ortodoksaj kristanoj (plejparto de la abĥazoj en Abĥazio kaj Rusio), samtempe estas disvastiĝintaj lokaj kredoj kaj antaŭkristanaj tradicioj.

## Moderna historio 
Post la disfalo de Sovetunio kartvelia registaro decidis eksigi aŭtonomion de Abĥazio, sed renkontis kontraŭstaron de abĥazoj. Armita konflikto, en kiu abĥazojn helpis reprezentantoj de la parencaj etnoj el Norda Kaŭkazio, finiĝis per foriro de kartveliaj trupoj kaj etne kartvela loĝantaro (krom la plej sudaj partoj, kie kartvela etna grupo *megreloj* daŭre loĝas). Vd. Abĥazio.

## Referencoj 
## Aliaj projektoj 

Kategorio:Etnoj
Altaja lingvaro

**Altaja lingvaro** estas proponata lingvofamilio de popoloj, en kiun inkludiĝas (1) Mongola, (2) Tunguso-Manĝura kaj (3) Turka grupoj. Totala kvanto: 132,45 mln. Etnogeografia distribuo de la familio laŭ la mondopartoj estas jena (mln):

* Mongola
** Burjata - Kalmuka - Mongola
* Tjurka
** Azerbajĝana - Ĉuvaŝa - Jakuta - Kazaĥa - Kirgiza - Tatara - Turka - Turkmena - Ujgura - Uzbeka
* Tungus-Manĉura
** Ĉakara - Evenka - Evena - manĉura

**SU** - Teritorio de iama Sovetunio sen baltaj landoj.

Iuj lingvistoj ankaŭ diskutas apartenon de la korea lingvo al la altaja lingvaro, sed laŭ aliaj temas pri izolita lingvo, sen ke estus klara konsento.

Kategorio:Lingvofamilio
Aŭstralia lingvaro

La **aŭstralia lingvofamilio** estas lingvofamilio de popoloj, prezentita de aborigenaj triboj de Aŭstralio. Dum popolnombrado de 1991 ĉirkaŭ 265 mil homoj nomis sin aborigenoj de Aŭstralio.

## Lingvoj 
* Djabugaja lingvo
* Ĝirbala lingvo
* Ĝivarla lingvo
* Pama-nungaa lingvaro
* Pitjantjatjara lingvo

## Datumoj 
* Indiĝenaj triboj (Kamilaroj, Arabanaoj, Varamungoj k.a.) vivantaj en Aŭstralio. Grandparte estis ekstermitaj de koloniistoj. En lingva kaj rasa vidpunkto formigas apartan grupon.
* **Raso:** aŭstraloida;
* **Kredoj:** presbiterianoj kaj katolikoj, konservigas tradiciajn kultojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Aŭstraliaj indiĝenaj lingvoj
* Mapo de aŭstraliaj indiĝenaj lingvoj 
* Lingvoj de Aŭstralio


Kategorio:Aŭstralio
Kategorio:Lingvaj minoritatoj
Jut-azteka lingvaro

eta|200px|norda parto de la teritorio de la jut-azteka lingvaro
**Jut-azteka lingvaro** estas lingvofamilio de Amerikaj indianoj - unu el la plej grandaj indianaj familioj en pasinteco. Ili estis ĉefloĝantoj de Azteka ŝtato kaj de sudokcidento de Nord-Ameriko. Reprezentantoj: Aztekoj (1.3 mln), Pipiloj, Ŝoŝonoj. Totala kvanto: 1.8 mln.

AZTEKOJ

* **Nomo:** [m] asteki, naua; [f] Azteques; [r] acteki
* Indiana popolo en Meksiko; Kvanto: 1,2 mln (1992).
* **Lingvo:** azteka lingvo.
* **Kredantoj:** katolikoj.
* Ĝis la 16-a jarcento en la teritorio de nuntempa Meksiko ekzistis la ŝtato de aztekoj kun la ĉefurbo Tenoĉtitlano. Aztekoj kreis civilizon, kiu estis detruita de hispanaj konkerantoj en la 16-a jarcento.

KOMANĈOJ

* **Nomo:** [m] pemena; [f] Comanches; [r] komanĉi
* Indiana popolo de ŝoŝona grupo en Usono (rezervejo en sudokcidento de ŝtato Oklahomo), 6 mil (1992).
* **Lingvo:** komanĉa lingvo.
* **Kredantoj:** protestantoj.

PIPILOJ

* **Nomoj:** [m] maseual; [f] Pipils; [r] pipil
* Indiana popolo en Salvadoro, 155 mil (1992).
* **Lingvo:** de azteka-tanoana familio.
* Laŭ religio - katolikoj.

PUEBLO-INDIANOJ

* **Nomoj:** [h]+[f] Pueblo; [r] pueblo
* Grupo de indianaj popoloj en sudokcidento de Usono (ŝtatoj Nov-Meksiko kaj Arizono), 32 mil (1987).
* **Lingvoj:** de jut-azteka familio.

ŜOŜONOJ

* **Nomoj:** [a] Shoshone, [f] Chochons; [r] Шошоны ŝoŝoni
* Grupo de indianaj popoloj (mem ŝoŝonoj, komanĉoj, jutoj k.a.) en Usono. Entute ĉ. 70 mil (1992).
* **Lingvoj:** de jut-azteka familio.
* Tradiciaj konfesoj.

TARAHUMARA

Tarahumara estas nomo de indiĝena etno, en norda Meksiko. La Tarahumara-popolo estas fama pro ties kapablo, longajn distancojn kuri tra dezerto, montoj. La viroj nomas sin pro tio Rarámuri (‘Tiu, kiu rapide kuras’, t. e. ‘kuranto’). La tarahumara-lingvo apartenas al la jut-azteka lingvaro.

## Vidu ankaŭ 
* Lingvoj de Honduro


Kategorio:Indiana lingvaro de Mezameriko
Kategorio:Lingvaj familioj
Kategorio:Indianaj lingvoj de Kalifornio
Kategorio:Indianaj lingvoj de Meksiko
Kategorio:Aglutinaj lingvoj
Kategorio:Indiana lingvaro de Nordameriko
Algonkenaj etnoj

Etnografio > Etno > Klasifiko de etnoj > Indianaj Familioj > Algonkeno-Mosa Familio
----La **algonkenaj etnoj** estas grupo de indianaj etnoj, kiuj tradicie loĝas en la nordoriento de Nord-Ameriko, apud la Grandaj Lagoj kaj rivero Sankt-Laŭrenco. Reprezentantoj interalie estas la algonkenoj, seliŝoj kaj vakaŝoj. Totala kvanto: 405 mil. La etnanojn ligas la fakto ke iliaj longvoj apartenas al la algonkena lingvaro.

## Etnoj 
Algonkenoj

* **Nomo:** [f] Algonquins; [r] algonkini
* (1) grupo de indianaj popoloj (oĝibvoj, mikmakoj, delavaroj, krioj, ĉejenoj k.a.) en Usono kaj Kanado, 260 mil (1992). Parolas algonkenajn lingvojn. Apartenas al amerika branĉo de mongoloida raso.
* (2) Indiana popolo en Kanado. Kvanto: 2.5 mil.
* **Lingvo:** dialekto de oĝibva lingvo.
* **Religio:** katolikoj.

ĈEJENOJ

* **Nomoj:** [m] dzi-tsis-tas; [f] Cheyennes; [r] ĉejeni
* Indiana popolo de algonkena grupo en Usono (rezervejoj en ŝtatoj Montano kaj Oklahomo), 8 mil (1992).
* **Kredantoj:** kristanoj (protestantoj).

KRIOJ

* **Nomo:** [f] Krio; [r] kri
* Popolo de algonkena grupo en Kanado (provincoj Ontario, Manitobo, Saskaĉevano, Alberto), 70 mil (1992).
* **Kredantoj:** katolikoj kaj protestantoj (anglikanoj).

KVAKJUTLOJ

* **Nomo:** [m] kvakiutl; [f] Kvakiutl; [r] kvakijutli
* Indiana popolo de vakaŝa grupo en Kanado, 1 mil (1992).
* Laŭ religio protestantoj.

MENOMINOJ

* **Nomoj:** [m] menomini; [f] Menomines; [r] menomini
* Indiana popolo de algonkena grupo en Usono (rezervejo en ŝtato Viskonsino, preskaŭ duono en urboj), pli ol 43 mil (1987).
* Laŭ religio katolikoj.

MIKMAKOJ

* **Nomoj:** [f] Micmacs; [r] mikmaki
* Indiana popolo de algonkena grupo en Kanado (rezervejoj en provincoj Kebekio, Nov-Skotio, Novlando kaj Insulo de Princo Eduardo), 12,5 mil (1987).
* **Kredantoj:** protestantoj kaj katolikoj.

Mohikanoj

* **Nomoj:** [f] Mohicanes; [r] mogikani
* Indiana popolo de algonkena grupo en Usono (kelkaj centoj homoj, loĝas en rezervejo de Viskonsina ŝtato).

MONTARAJ NASKAPOJ

* **Nomoj:** [f] Montagnier-Naskapi; [r] montanje-naskapi
* Indiana popolo de algonkena grupo en Kanado (provincoj Kebekio kaj Novlando), 15 mil (1992).
* Konservas tradiciajn konfesojn, estas ankaŭ kristanoj (katolikoj kaj anglikanoj).

NUTAKOJ

* **Nomoj:** [f] Noutaki; [r] nutka
* Indiana popolo de vakaŝa grupo en Kanado (insulo Vankuvero), parto - en Usono (ŝtato Vaŝingtono). Totala kvanto: 2 mil (1992).
* **Kredantoj:** kristanoj.

Oĝibvoj

* **Nomoj:** [m] ĉippeva; [f] Chippewa, Ogibway; [r] oĝibve
* Indiana popolo de algonkena grupo en Usono (10 mil, 1992) kaj Kanado (20 mil).
* **Kredantoj:** precipe katolikoj.

SELIŜOJ

* **Nomoj:** [f] Selichiens; [r] seliŝi
* Grupo de indianaj popoloj en sudokcidento de Kanado kaj nordokcidento de Usono, pli ol 20 mil (1992).
* **Lingvoj:** seliŝaj.
* **Kredantoj:** kristanoj.

## Vidu ankaŭ 
* Vendiko

Kategorio:Indianaj etnoj en Nordameriko
Areso

**Areso** (helene Ἄρης) en la helena mitologio estas la bonaspekta filo de Zeŭso kaj Hera. Areso estas la frato de Atena, Heba kaj Hefesto. Li estas la dio de la milito aŭ de la milita frenezo. Ofte li portas sangan lancon. Lia birdo estas la vulturo, kaj lia besto estas la hundo.

Iam li adultis kun la bela Afrodita. Hefesto, la edzo de Afrodita publike mokis Areson. Aliafoje, li batalis kontraŭ la heroo Heraklo, kaj Heraklo preskaŭ mortigis la senmortulon.

Romianoj identigis sian dion pri terkulturo Marso kaj Areso.

## Bildaro 

Dosiero:Ares villa Hadriana.jpg|
Dosiero:Ares MKL Bd. 1 1890 (133267424).jpg
Dosiero:Mars Poznań fontanna.JPG|

## Vidu ankaŭ 
* *Ares Vallis* en planedo Marso

## Eksteraj ligiloj 
* Areso en la greka religio
* en Pandora 
* en Neokoroi 
* Pri Areso kaj Marso 

Kategorio:Amantoj de Afrodito

Kategorio:Dioj de la helena mitologio
Kategorio:Idaro de Zeŭso
Kategorio:Militaj dioj
Kategorio:Olimpaj dioj
Kategorio:Roluloj de la Iliado