Ruĝkola falaropo

La **Ruĝkola falaropo**, *Phalaropus lobatus*, estas eta vadbirdo de la genro *Phalaropus* kaj la familio de Skolopedoj. Ĝi estas la plej abunda kaj disvastigita specio de la genro.

## Disvastiĝo 
Tiu falaropo reproduktiĝas en la deltoj, lagoj, marĉoj kaj ĉemaraj tundroj de arktaj regionoj de Norda Ameriko -nordaj Alasko, Kanado, suda Groenlando- kaj norda Eŭrazio, tio estas Islando -ĝis Britio-, nordaj Skandinavio kaj Siberio. Temas pri simila teritorio al tiu de la Ruĝa falaropo, sed iom pli suda. Ĝi estas migranta birdo kaj, malkutime por vadbirdo, ĝi migras ĉefe tra maraj vojoj kaj vintras enmare en tropikaj oceanoj, tio estas de Meksiko kaj Peruo ĝis Argentino en Ameriko kaj en Hinda Oceano -Arabio kaj Omano- kaj Pacifika Oceano tra Indonezio kaj Filipinoj ĝis Novgvineo kaj Melanezio; pli malofte en Atlantika Oceano ekde suda Maroko ĝis Gvineo.

## Aspekto 
eta|maldekstre|230ra
La ruĝkola falaropo estas ĉirkaŭ 18 cm longa kaj estas la plej malgranda specio de la genro. Ĝi havas retajn fingrojn kaj rektan bekon, kiu estas iomete pli maldika ol tiu de la Ruĝa falaropo. La reproduktanta ino estas ĉefe helgriza sube kaj brik-ruĝa ĉe kolo kaj supra brusto kun griza larĝa strio sub tio. La dorso estas malhelgriza. La vizaĝo -ĝis sub okulo-, krono, fronto kaj nuko estas nigra granda makulo; sub ĝi estas blanka gorĝo ĝis la brik-ruĝa parto. La beko estas nigra kaj multe pli maldika ol tiu de la Ruĝa falaropo.

La reproduktanta masklo estas senkolora similaĵo de la ino. Junuloj estas grizaj kaj brunaj supre kun palaj subaj partoj kaj malhela makulo ĉirkaŭ okulo. Vintre la plumaro estas ĉefe griza supre kaj blanka sube, sed la nigra okulmakulo plurestas. La kruroj estas grizaj. Dumfluge la pintakraj flugiloj aperas nigre sube kun blanka centra strio ĉebaze. Ili havas retfingrojn por pli facile naĝi.

## Seksoj 
[eta|maldekstre|Ovoj de *Phalaropus lobatus* - [MHNT]]
La tipaj birdaj sekso-roloj estas inversigitaj ĉe la tri falaropoj. Inoj estas pli grandaj kaj brilkoloraj ol maskloj. La inoj persekutas la masklojn, konkurencas pro nestaj teritorioj kaj defendos agreseme la nestojn kaj la elektitajn partnerojn ĉar foje demetas duneste. Kiam la ino demetis la ovojn, ŝi komencas sian sudenan migradon forlasinte la masklon kiu kovos dum preskaŭ tri semajnoj kaj zorgos la idojn. Ŝi demetas tri ĝis kvar brunverdajn ovojn en surgrunda nesto en marĉa areo. La idoj ĉefe manĝas ili mem kaj kapablas flugi 20 tagojn post eloviĝo.

## Manĝado kaj aliaj kutimoj 
Por manĝado la Ruĝkola falaropo kutimas naĝi laŭ eta rapida cirklo formante etan *akvokirlon*. Tiu kutimo, oni supozas, ke helpas manĝadon pro suprenigado de manĝeroj el fundo de neprofunda akvo. Tiele la birdo atingos la centron de la kirlo per sia beko plukante etajn insektojn aŭ krustulojn. Ili foje flugas por kapti insektojn dumfluge. En malferma oceano ili troviĝas en zonoj kie kuniĝantaj maraj fluoj produktas kirlojn kie ili trovas manĝaĵojn. Ili bonege flosas sed ne merĝas.

For de la reprodukta sezono, ili ofte vojaĝas laŭ aroj. Dum migrado kelkaj aroj haltas en malfermaj akvoj ĉe enirejo de la Golfo de Fundy por profiti akvojn kirlitajn de tajda agado. Preskaŭ la tutan tempon de nereproduktanta sezono ili pasigas ĉe malfermaj akvoj. Tiu specio estas ofte tre maltimida kaj alproksimigebla.

La voĉo estas mallonga *tuit*.

## Aliaj 
La **Ruĝkola falaropo** estas unu el la specioj protektitaj de internacia traktato por “Protektado de Afrikeŭraziaj Migrantaj Akvobirdoj* (AEWA), kvankam la specio ne estas konsiderata minacata; estas pli ol unu miliono da birdoj.

## La Ruĝkola falaropo en Britio kaj Irlando 
La Ruĝkola falaropo estas rare surloka reproduktanta specio en la Brita Insularo, kiu estas ĉe la fina bordo de ĝia monda teritorio. La plej taŭga loko por ili estas la insularo Ŝetlandoj, ĉefe la Loch Funzie en Fetlar, kun kelkaj birdoj reproduktantaj ankaŭ en Skotio en la Hebridoj (ĉe Loch na Muilne, kie oni starigis rigardejon de falaropoj) kaj foje en propra Skotio en Ross-shire aŭ Sutherland. Ili reproduktiĝis iam ankaŭ en okcidenta Irlando.

## Referencoj 
* 
* *Shorebirds'' de Hayman, Marchant kaj Prater ISBN 0-395-60237-8
* 

## Eksteraj ligiloj 
* A ĝis Z de Britaj Birdoj
* filmoj de **Ruĝkola falaropo** en Interreta Birdo Kolekto
* Bildo el Islando 
* eNature.com - **Ruĝkola falaropo** 
* Birdoj de Suda Dakoto - **Ruĝkola falaropo**
* USGS - **Ruĝkola falaropo** 

Kategorio:Skolopedoj
Kategorio:Marbirdoj