open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wigger

**Wigger** estas rivero en la kantonoj Argovio kaj Lucerno. Ĝi havas longecon de 41 km.

## Fonto 
La fonto situas norde de la monto Napf ĉe la koordinatoj .

## Fluo 
Post ĝia fonto norde de la antaŭalpa monto Napf sur la teritorio de la komunumo Hergiswil la rivero unue nomiĝas Enziwigger. Ĝi rapide perdas altecon, trafluas la vilaĝokernon de Hergiswil kaj poste en Willisau unuiĝas kun ĝia alia plimalgranda fontrivero Buechwigger, kaj ek de tie nomiĝas Wigger. Post Willisau Wigger formas la limon inter Ettiswil kaj Alberswil, tiam ĝi trafluas la komunumojn Schötz kaj Egolzwil. Sekvas Nebikon, kie de sudoriento al ĝi alfluas ĝia ĉefa alfluanton Luthern, kiu laŭ longece ĝis tie fakte estas pli longa ol Wigger mem. La rivero fluas nun post la unuiĝo kun Luthern tra Altishofen, Dagmersellen kaj Reiden, post kiu komunumo ĝi forlasas la Kantonon Lucerno, atingante Kantonon Argovion. Ĝi fluas nun tra Brittnau, kaj tiam ĝi formas la limon inter Strengelbach kaj Zofingo, la plej granda urbo laŭlonge de ĝia fluo. Ĝi formas nun dum 2 kilometroj la limon inter Oftringo en oriento kaj Rothrist en okcidento, kaj fine inter Arburgo kaj Rothrist.

## Oroserĉado 
Ĝis en la dua duono de la 19-a jarcento en la fontregiono de Wigger estis praktikata orlavado. Tiu aktiveco fine ĉesis, ĉar la laboro ekonomie ne plu indis.

## Alfluo 
Wigger alfluas inter Rothrist kaj Arburgo al la rivero Aro.

## Eksteraj ligiloj 
* Hidrologiaj datumoj pri Wigger ĉe Zofingo 

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Kantono Argovio
Kategorio:Kantono Lucerno
Kategorio:Riveroj de la Svisa Mezlando
Kategorio:Riveroj de la Antaŭalpoj
Longbeka arbustosilvio

La **Longbeka arbustosilvio** (***Bradypterus major***) estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio, kiel tiu ĉi.

Tiu specio estas tre bruna supre kun pli **ruĝecbrunaj flugiloj kaj vosto**, pli helaj subaj partoj kun blanka gorĝo kaj helbrunaj flankoj kaj subventro kaj nigrecaj okuloj.

Ĝi troviĝas en Ĉinio, Barato, Pakistano kaj Taĝikio. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo. Ĝi loĝas en okcidenta Himalajo, en Ksinjiango, okcidenta Ĉinio (tre rare, en la Montoj Kunlunoj de Ksinjiango kaj okcidenta Tibeto) kaj oriente de montoj Pamiroj en Taĝikio (eble nur kiel vaganto), norda Pakistano (ĵusa informo kaj distribuado ne bone konata) kaj nordokcidenta Barato (komuna, sed nur surloke). Ties teritorio ŝajne malpliiĝas en Kaŝmiro kaj en aliaj lokoj, eble pro ŝanĝoj en agrikulturaj praktikoj, lignoproduktado kaj troa paŝtado ĉefe de kaproj. Tiu specio estas malbone konata kaj malofte vidata, kvankam ĉefe pro ties sekretema kaŝema kutimo kaj nuna malfacila atingebleco de ties teritorio.

Tiu orientalisa kaj palearktisa specio reproduktiĝas el 2,400 al 3,600 m (probable moviĝante subdekliven vintre al 1,200 m) en malfermaj deklivoj de terasaj kultivejoj, malaltaj dornaj arbustaroj, densa herbejo kaj bracken, ofte ĉe arbarbordoj.

## Fonto 
* BirdLife International 2004.  Bradypterus major.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Ĉinia arbustosilvio

La **Ĉinia arbustosilvio** (***Bradypterus tacsanowskius***)  estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio, kiel tiu ĉi.

Tiu specio troviĝas en Ĉinio, Barato, Laoso, Mongolio, Birmo, Nepalo, Rusio, Tajlando kaj Vjetnamio. Ties natura habitato estas moderklimataj arbaroj.

Ĝi estas tre **malhelbruna supre ĉefe en flugiloj**, kun helbruna tre bone limigita vizaĝo kie videblas malhela traokula strio kaj hela superokula strio. Pri la subaj partoj estas **du morfoj**, ambaŭ helecaj sed la ĝenerala kun helaj gorĝo kun iom da helbruna nuanco kaj pli markata nuanco malhelbruna en flankoj kaj brusto kaj alia multe **pli blanka ĝenerale** kaj nur iom da bruneca nuanco en plej flankaj flankoj. En tiu morfo la malhela traokula strio plie elstaras.

## Referencoj 
* BirdLife International 2008.  Bradypterus tacsanowskius.   2008 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de aprilo 2009.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Srilanka arbustosilvio

La **Srilanka arbustosilvio** (*Bradypterus palliseri* aŭ *Elaphrornis palliseri*) estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio, kiel tiu ĉi.

Tiu specio estas endemia loĝanta reproduktanta en  Srilanko, kie ĝi estas la ununura arbustosilvio. La Srilanka arbustosilvio estis foje lokata en  la genro Bradypterus; ja ŝajnas tre proksima rilata al tiu genro, sed diferenciĝas en strukturo (relative mallongvosta kaj longbeka), plumaro (senmarka) kaj kanto. Ĝi estas monotipa.

La Srilanka arbustosilvio estas birdo de densa arbara subkreskaĵaro, ofte ĉe akvo. Ĝi troviĝas en altaj teroj de centra Srilanko, kutime super 1200 m. La nesto estas konstruita en arbusto, kaj la ino demetas du ovojn.

Tiu estas malgranda birdo de 14 cm. Plenkreskulo havas senmarkan brunan dorosn, palgrizajn subajn partojn, larĝan voston kaj mallongajn flugilojn. Estas nemarkata superokula strio kaj la gorĝo montras blankan mentonon kaj **gorĝan oranĝecan nuancon**. La irisoj estas malhelbrunaj kaj la beko nigreca. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plej parto de silviedoj (ekssilviedoj), sed junuloj ne havas la gorĝan koloron. 

La Srilanka arbustosilvio estas kaŝema specio kiu povas esti malfecile videbla. Eble la plej bone rigardejo estas la Nacia Parko Ebenaĵo Horton. Ĝi estas malalte en vegetaĵaro, kaj, kiel plej parto de silviedoj, ĝi estas insektovora.

Maskloj estas often detektataj nur pro siaj laŭtaj kantoj, kiu havas eksplodan *kuiit*. Ili vivas en paroj.

## Referencoj 
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 3029, Bradypterus palliseri, 11a Majo 2006. Preskaŭ minacata.
* *Warblers of Europe, Asia and North Africa* de Baker, ISBN 0-7136-3971-7
* *Birds of India* de Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, ISBN 0-691-04910-6
* *A Field Guide to the Birds of the Indian Subcontinent* de Kazmierczak kaj van Perlo, ISBN 978-1-873403-79-2

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Davida arbustosilvio

La **Davida arbustosilvio** aŭ Siberia arbustosilvio (***Bradypterus davidi***) estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio, kiel tiu ĉi. 

Ĝi estas malgranda birdo bruna subre kaj sablokolora sube kun tre markata malhela punkteco en brusto. La kruroj estas iom ruĝecaj.

Ĝi estas migranta specio longdistance. Ili reproduktiĝas en relative ampleksa teritorio en la tajga zono de Rusio kaj nordorienta Ĉinio el suda Hejlongĝjango suden al suda Hebejo kaj vintrumas el suda Ĉinio suden al norda Tajlando. Ties natura habitato estas borealaj arbaroj. Ĝi estas konsiderata surloke komuna en taŭgaj areoj kaj en la reprodukta teritorio kaj en la vintrejoj (ĉefe en Tajlando, Birmo kaj norda Laoso). Tiu specio reproduktiĝas en arbustaro ĉe rojoj aŭ riveroj kaj en arbarklarejoj de tajga arbaro ĝis 1,200 m super marnivelo (del Hoyo et al. 2006). For de la reprodukta sezono ĝi troviĝas en vario de arbustaraj aŭ makisaj habitatoj de malaltaj teroj kaj montetoj.

Iam la specio estis konsiderata samspecifa kun la *B. thoracicus*, sed diferenciĝas laŭvoĉe, morfologie kaj pro la migranta kutimaro; ambaŭ probable renkontiĝas en centra Ĉinio (Siĉuano). Proponita raso *shanensis*, priskribita el specimenoj de vintraj teritorioj (Birmo), nuntempe estas konsiderata kiel indika al *suschkini*, kun kiu foje sinonimas; karakteroj de *stresemanni*, priskribitaj el sudorienta Rusio (Amuro), falas ene de la varigamo de la nomiga.

Oni agnoskas du subspeciojn. Nome *suschkini* (Stegmann, 1929) - reproduktiĝas en suda kaj centra Siberio el Altajo orienten al sudokcidenta Transbajkalo; vintrumas en sudorienta Azio (probable Birmo kaj Tajlando) kaj nomiga *davidi* (La Touche, 1923) - reproduktiĝas en sudorienta Rusio (sudorienta Transbaikalo orienten al okcidenta Amuro) kaj nordorienta Ĉinio (suden al norda Hebejo); vintrumas en sudorienta Azio (probable norda Hindoĉinio). 

## Referencoj 
**P.D. Round & V. Loskot**, A reappraisal of the taxonomy of the Spotted Bush-Warbler *Bradypterus thoracicus* en *Forktail* 10 (1995): 159-172

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Brundorsa arbustosilvio

La **Brundorsa arbustosilvio** (***Bradypterus castaneus***, iam ***Turdinus castaneus***)  estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio, kiel tiu ĉi.

Tiu specio estas Endemio kiu troviĝas nur en Indonezio.

Ĝi estas ĝenerale bruna birdo pli malhela supre kun blankeca gorĝo kaj malhela traokula strio kaj hela superokula strio. Ĝi estas tre distinga arbustosilvio sen konataj proksimaj parencoj. Oni sugestis, ke estus pli proksima al la *B. accentor*, sed tiu specio havas tre punktecajn subajn partojn kaj ne havas superokulan strion, tiele ke la simileco estas limigita. La raso *musculus* estas malmulte konata, kaj ties distingo el *disturbans* baze nur sur 2 aŭ 3 specimenoj devas esti pristudata.

Oni agnoskas 3 subspeciojn, kiuj estas la jenaj: *castaneus* (Büttikofer, 1893) – Sulaveso, *disturbans* (E. J. O. Hartert, 1900) - Buruo, en sudaj Molukoj kaj *musculus* (Stresemann, 1914) - Seramo, en sudaj Molukoj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Bradypterus castaneus.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Larĝvostuloj

**Larĝvostuloj** aŭ ***Schoenicola*** estas genro de birdoj de la familio de Megaluredoj iam enmetitaj en tiu de Silviedoj. Kiel la nomo sugestas temas pri birdoj kun tre **larĝaj vostoj**, kun unu specio en granda parto de Subsahara Afriko kaj alia en Barato en Azio.

Ĝi enhavas la jenajn speciojn:
* Mallongbeka larĝvostulo (*Schoenicola brevirostris*)
* Barata larĝvostulo (*Schoenicola platyurus*)

Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Mallongbeka larĝvostulo

La **Mallongbeka larĝvostulo** aŭ Ventumilvostulo (***Schoenicola brevirostris***) estas specio de birdo de la genro Larĝvostuloj aŭ Schoenicola de la familio de Megaluredoj iam en tiu de Silviedoj.

Ĝi estas specio bruna supre kun iom da hela superokula strio kaj tre blankaj subaj partoj separataj per flaveca nuanco. La vosto esta longa, tre larĝa (kio nomigas la genron en Esperanto) kaj kaj tre malhelbruna. La kruroj estas ruĝecaj, la irisoj malhelbrunaj kaj la beko nigreca kaj mallonga (kio nomigas la specion en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *brevirostris* tradukeblas per “de mallonga beko”).

Ĝi troviĝas en granda parto de Subsahara Afriko nome en Angolo, Burundo, Kameruno, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ekvatora Gvineo, Etiopio, Gabono, Gvineo, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Niĝerio, Ruando, Sieraleono, Sudafriko, Sudano, Tanzanio, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj laŭsezone humidaj aŭ inunditaj herbejoj de malaltaj teroj kaj marĉoj.

## Bildaro 

Ornithologie Nordost-Afrika's - der Nilquellen- und Küsten Gebiete des Rothen Meeres und des nördlichen Somal-Landes (1869) (14566057207).jpg
Schoenicola brevirostris 1.jpg
Schoenicola brevirostris Broad-tailed warbler 2014 11 05.jpg

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Schoenicola brevirostris. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Cinkloranfoj

La **Cinkloranfoj** (*Cincloramphus*) estas genro de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokitaj en la familio de Silviedoj.

Estas nur la du jenaj specioj:
* Bruna cinkloranfo (*Cincloramphus cruralis*)
* Ruĝecbruna cinkloranfo (*Cincloramphus mathewsi*)

Ambaŭ estas Endemismoj de Aŭstralio.

La genra nomo *Cincloramphus* devenas el grekaj vortoj *cinclus*/κιγκλος "motacilo" kaj *ramphos*/ραμφος "beko".

## Notoj 
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Nicholas Aylward Vigors

[eta|dekstra|250px|[Lancoforma garolo, *Garrulus lanceolatus*, Vigors, 1831.]]
**Nicholas Aylward Vigors** (n. 1785 kaj m. la 26an de oktobro 1840) estis irlanda zoologo (ornitologo) kaj politikisto.

## Biografio 
Vigors naskiĝis ĉe Old Leighlin, County Carlow. Li studis en la Trinity College (Oksfordo). Li anis en la armeo dum la Milito de Hispana Sendependiĝo de 1809 ĝis 1811. Poste li revenis en Oksfordon, kie li diplomiĝis en 1817.

Vigors estis kunfondinto de la Zoological Society of London en 1826, kaj iĝis ties unua sekretario ĝis 1833. Tiujare li fondis tion, kio estos la Royal Entomological Society of London. Li estis ano de la Linnean Society kaj de la Reĝa Societo de Londono. Li estis aŭtoro de 40 publikaĵoj, ĉefe pri ornitologio. Li havigis la tekston por la verko de John Gould nome *A Century of Birds from the Himalaya Mountains* (1830-32) (Jarcento de birdoj el Himalajo).

Vigors sukcedis en la regado de la bienoj de sia patro en 1828. Li estis Membro de la Parlamento dum la irlanda *borough* de 1832 ĝis 1835. Li mallonge reprezentiĝis en la konstitueco en 1835. Kaj sekvis en la parlamenta tasko ĝis sia morto.

## Kelkaj birdoj priskribitaj de Vigors 
[eta|dekstra|250px|[Himalaja rokturdo, *Monticola cinclorhynchus*, Vigors, 1832.]]
* Aŭstralia korako, *Corvus coronoides*, 1827.
* Mallongbeka urieto, *Brachyramphus brevirostris*, 1829.
* Ruĝkola arasario, *Pteroglossus bitorquatus*, 1826.
* Perua mevo, *Larus pacificus*, 1829.
* Ibisbekulo, *Ibidorhyncha struthersii*, 1832.
* Neĝokolombo, *Columba leuconota*, 1831.
* Okcidenta makisgarolo, *Aphelocoma californica*, 1839.
* Purpurdorsa garolo, *Cyanocorax beecheii*, 1829.
* Lancoforma garolo, *Garrulus lanceolatus*, 1831.
* Nigragorĝa pigogarolo, *Calocitta colliei*, 1829.
* Flavnigra paruo, *Parus xanthogenys*, 1831.
* Montarparuo, *Parus monticolus*, 1831.
* Hindia otido, *Ardeotis nigriceps*, 1831.
* Himalaja certio, *Certhia himalayana*, 1832.
* Makiskukolo, *Cacomantis variolosus*, 1826.
* Himalaja rokturdo, *Monticola cinclorhynchus*, 1832.

* Familio de Ikteredoj, *Icteridae*, 1825.

## Referencoj 
* *Parliamentary Election Results in Ireland, 1801-1922*, eldonita de B.M. Walker (Royal Irish Academy 1978)

Kategorio:Britaj ornitologoj
Kategorio:Irlandaj sciencistoj
Kategorio:Britaj parlamentanoj
Jenő Heltai (aktoro)

**HELTAI Jenő** [heltai] *Huszer* estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Lugos la 16-an de aŭgusto 1879 mortinta en Budapeŝto la 19-an de aprilo 1945.

## Kariero 
Li debutis en septembro 1899 en trupo de Miklós Kunhegyi. Poste li ludis en Lőcse, Érsekújvár, Nagyvárad, Teatro Magyar, Kecskemét, Pozono, Arado, Szeged, Debrecen, kies teatro estris (1917–1920). Post mallongtempa ludo en la Ĉefurba Orfeum en 1920, li fariĝis ĝeneraldirektoro de la Filmfabriko Astra Rt., sed tiu en 1921 bankrotis. Poste li retiriĝis el la teatro.

## El liaj roloj 
* Mujkó cigány (Huszka J.: Gül Baba);
* Bagó (Kacsoh P.: János vitéz);
* Bazil (Lehár F.: Luxemburg grófja).

## El liaj fakverkoj 
* *Debrecen színészete*. Beszámoló az 1917–18-as évről (Debrecen, 1918);
* *A magyar színészet reformtervezete különös tekintettel a debreceni színészetre* (Debrecen, 1919);
* *A magyar színészet válságai Felvinczy Györgytől (1696) napjainkig*. A válság megoldásának tervezete (1933).

## Fontoj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Heltai, J.
Mojito

**Mojito** (prononcata hispane [] – „moĥito“) estas tradicia kuba koktelo. Mojito enhavas kutime freŝajn folietojn de pipromento, blankan rumon, krudan sukerkanan sukeron, limeon kaj sodakvon. Ĝi estas servata en altaj glasoj kun trinkŝalmo kaj miksilo. Anstataŭ limeo eblas uzi ankaŭ limean sukon kaj anstataŭ sukero siropon (guarapo). En kelkaj versioj oni aldonas en la trinkaĵon ankaŭ iun amaran likvoron (Angostura bitter).

## Historio 
Trinkaĵoj simila al la mojito estis konataj jam fine de la 16-a jarcento, laŭ legendo inventinto de la unua antaŭulo de mojito estis angla korsaro Richard Drake, kiu miksis aguardiente (nerafinita antaŭulo de rumo), sukeron, citronon kaj pipromenton. Li nomigis sian drinkaĵon "El Draque" (laŭ kromnomo de Francis Drake, lia superulo). Bazejo de la korsaroj estis sur Kubo kaj dum iliaj ekskursoj la recepto disvastiĝis ankaŭ en pliaj latinamerikaj landoj. En la 19-a jarcento la miksita trinkaĵo estis proporcie populara inter malpli riĉaj kubanoj; en libro de Ramón de Palma el la jaro 1838 unu el ĉefaj roluloj drinkas *draqueciton* ĉiutage kiel maniero eviti epidemion de ĥolero.

La vera mojito estiĝis el *draque* pro interŝanĝo de aguardiente je rumo komence de la 20-a jarcento sur Kubo; eblas, ke influis ĝin receptoj al pipromenta julepo aŭ daiquirio. Unuj el la plej malnovaj receptoj aperas en eldonoj de manlibro por trinkejestroj en Florida trinkejo *Sloppy Joe’s* el la jaroj 1931 kaj 1936.

La vorto *mojito* evidente devenas el markigo de akregusta saŭco *mojo* (el la hispana *mojar*). Alterna etimologio estas deveno el vorto *mojo*, kiu en afrika kredo hoodoo markas sorĉon, sorĉan amuleton. La nomo estas ofte erare prononcata "moĥito". En la hispana la "j" estas prononcata kiel "ĥ", sed sur Kubo, de kie la trinkaĵo venas, ĝi estas elparolata kiel "h".

## Preparo 
En altan glason ni aldonos kelke da folietoj de pipromento, sukeron, tranĉitajn partojn de limeo (aŭ limea suko) kaj ingrediencojn oni erigos en la glaso. La glason poste oni plenigos per erigita glacio kaj surverŝos per blanka rumo (ĉirkaŭ 4&nbsp;cl). La koktelon oni surverŝos per sodo kaj ekmiksiĝos. La drinkaĵo estas drinkata per trinkŝalmo. La glason eblas ornami per limeeroj.

## Vidu ankaŭ 
* kajpirinjo (*caipirinha*)
* dajkirio (*daiquiri*)
* julepo

## Eksteraj ligiloj 
* www.mojitocompany.com  – Paĝoj dediĉitaj al mojito 
* televida elsendo "Mojito, Kubo kaj Esperanto" en julio 2020 ()
* www.bacardimojito.com – Reklama kampanjo de kompanio Bacardi 

## Referencoj 
Kategorio:Kuba kuirarto
Kategorio:Kokteloj
Laura Helvey

**HELVEY Laura** [helvei] estis hungara aktorino naskita en Arad la 10-an de decembro 1862 mortinta en Budapeŝto la 2-an de februaro 1931.
eta|Laura Helvey

## Kariero 
Laura Helvey lernis en aktora lernejo en Budapeŝto, poste ŝi debutis en 1870 en la Nacia Teatro (Budapeŝto). En 1885 ŝi edziniĝis. Ŝi estis membro de la Nacia Teatro ĝis 1914, poste ŝi retiriĝis. En 1909 ŝi ricevis la titolon eterna ano de Nacia Teatro.

## El ŝiaj roloj 
* Cordélia (Shakespeare: Lear király);
* Céliméne (Molière: A mizantróp);
* Dóra (Sardou);
* Elza (gergely Csiky: A proletárok);
* Fedora (Sardou);
* Athenais (Ohnet: A vasgyáros);
* Smithné (Dumas (filo): Francillon);
* Pepa (Pailleron: Az egér);
* Lindené (Ibsen: Nóra);
* Langeacné (Wolff: A titok);
* Lady Markby (Wilde: Az eszményi férj).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Helvey, L.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Sándorné Hertelendy

**HERTELENDY Sándorné** [hertelendi] (naskiĝis kiel *Acsay Irma* [aĉai]) estis hungara infanĝardenistino naskiĝinta en Nagyvárad la 12-an de aprilo 1908 mortinta en Budapeŝto la 7-an de septembro 1985.
 
## Kariero
Ŝi instruis kriplajn infanojn. Ŝiajn rezultojn kun pupgrupo de Instituto pri Kriplaj Infanoj dum publika spektaklo filmeto konservis en 1961 (reĝisoro: György Kárpáti (reĝisoro)).

## Fonto
**Magyar Színházművészeti Lexikon*

Kategorio:Hungaraj infanĝardenistoj
István Herzenberger

**HERZENBERGER István** [hercenberger] estis hungara komponisto, dirigento naskita en ? la ? kaj mortinta en Marosvásárhely en 21-a de majo 1893.
## Kariero
Li estis koncertmajstro, gvidinto de teatraj orkestroj inter aliaj ekde 1875 en Népszínház (Budapeŝto) kaj en Koloĵvaro. Li komponis kaj kunmetis la muzikon de popoldramoj (*Szomszéd uram kakasa*; *Sári néni*; *Turi Borcsa*; *Czifra Zsuzsi lakodalma*; *A hódosi bíró lánya*).

## Referencoj 
*Magyar Színházművészeti Lexikon 

Herzenberger, I.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Tajvana arbustosilvio

La **Tajvana arbustosilvio** (***Bradypterus alishanensis***) estas specio de birdoj de la familio de Megaluredoj iam lokataj en tiu de Silviedoj. Ĝi apartenas al genro de Arbustosilvioj aŭ bradipteroj kiu enhavas ĉefe speciojn de Afriko kaj Azio, kiel tiu ĉi.

Tiu specio troviĝas nur kiel endemio en Tajvano. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj altaltitudaj herbejoj.

Ĝi estas **ĝenerale bruna** supre kaj iom pli hela sube, kun blanka gorĝo, sablokolora resto kaj tre brunaj flankoj. La irisoj estas tre malhelbrunaj, la beko nigreca kaj la kruroj ruĝecaj. Estas iom da hela superokula strio.

## Referencoj 
* BirdLife International 2005.  Bradypterus alishanensis.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Othmarsingen

## Pri la komunumo 
** Othmarsingen** estas komunumo en la distrikto Lencburgo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 2335 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Othmarsingen situas ambaŭflanke de la rivero Bünz sudoriente de la distriktĉefurbo Lencburgo. Sudoriente de la vilaĝo leviĝas la monteto *Berg*, kiu estas parto de la montoĉeno Wagenrain kaj formas la  al la valo de la rivero Reuss. Al la komunumo ankaŭ apartenas la setlejo Steinhof.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 4,71 km², de kiuj 1,92 km² estas kovritaj de arbaro kaj 1,15 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 542 m s.m. sur la monteto *Berg*, dum la plej malalta punkto troviĝas sur alteco de 385 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Bünz.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Othmarsingen limas en nordo al Brunegg, en nordoriento al Mägenwil, en oriento al Hägglingen, en sudoriento al Dottikon, en sudo al Hendschiken, en sudokcidento al Lencburgo, kaj en okcidento al Möriken-Wildegg.

## Trafiko 
En Othmarsingen kruciĝas la du gravaj fervojlinioj de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Berno tra Araŭo kaj Lencburgo al Zuriko kaj de Bazelo tra Brugg al Arth-Goldau.

Othmarsingen estas ankaŭ la krucpunkto de la kantonaj ĉefvojoj de Wohlen al Brugg kaj de Lencburgo al Baden. Krome la komunumo disponas pri propra alveturejo al la svisa aŭtovojo A1, kiu pasas tra ĝia teritorio.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Othmarsingen datiĝas el la jaro 1184 kiel *Otewizzingin*.
En mezepoko en Othmarsingen regis la Habsburgoj. La malalta jurisdikcio apartenis unue al la Senjoroj de Rupperswil kaj post ties formortoj al la Senjoroj de Hallwyl.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, kaj Othmarsingen nun troviĝis por preskaŭ 400 jaroj sub berna servuteco. En la jaro 1484 Berno transprenis la malaltan jurisdikcion mem kaj Othmarsingen fariĝis la ĉefloko de subvoktejo de la voktejo Lencburgo en Berna Argovio.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Othmarsingen fariĝis komunumo de la distrikto Lencburgo en la nove fondita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Othmarsingen (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Othmarsingen
* Othmarsingen en la Historia Leksikono de Svislando
Elemér Hetényi

**Elemér Hetényi** [hete:nji] - en hungara kutima vortoordo **HETÉNYI Elemér** - estis hungara aktoro, reĝisoro kaj pedagogo naskiĝinta en Ádánd en 1866 kaj mortinta en Koloĵvaro en 1943. 

## Kariero
Li debutis en 1889 en Mosonmagyaróvár en trupo de György Völgyi kaj ĝis 1903 li ludis en diversaj vaganttrupoj. Li dungiĝis al la trupo de Jenő Janovics de Szeged, poste de Koloĵvaro, kies li estis ano 18 jarojn. En 1921 li ludis en Oradea ĉe Lajos Parlaghy. En 1924 li establis aktorlernejon samloke. Inter 1926 kaj 1928 li estis ĉefreĝisoro de la trupo de Mihály Szendrey (Arad–Temesvár). La 1-an de aŭgusto 1935 li malfermis aktorlernejon en Kluĵo, kaj li tie aperis lastfoje en scenejo la 12-an de septembro 1940 okaze de la festa  spektaklo de adiaŭ de la teatro Thália.

## El liaj roloj
* Basil (Ferenc Lehár: Luxemburg grófja, "La grafo de Luksemburgo"); 
* Durbints sógor (Géza Gárdonyi: A bor, "la vino"); 
* Dragutin (Ferenc Lehár: Cigányszerelem, "cigana amo"); 
* Id. Nagy István (Sándor Bródy: A tanítónő, "la instruistino").

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kodekso de Leningrado

**La Kodekso de Leningrado** (*Codex Leningradensis,* L) estas masoreta teksto hebrelingva, aranĝita sur pergameno kaj datita je la 1008. Krom la biblia teksto ĝi prezentas la vokalajn signojn inventitajn da la masoretoj. En apartaj lokoj ĝi estas ornamita per geometriaj dekoracioj (ekzemple, la teksto de la kanto de Miriam en la Eliro, post la transiro de la Ruĝa Maro, estas aranĝita ondoforme.

La redaktanto, Šemû'ēl ben Ya'ăqōb, deklaras ke mem kopiis en Kairo el originala manuskripto de la masoreta skoliniciatinto 'Ahrōn ben Mōšeh ben 'Āšêr.

La sinsekvo de la libroj estas dispoziciita malsame ol tiu kutima en niaj tagoj: en la kodekso 1-2 Kronikoj antaŭas la Psalmaron, Ijobo antaŭas la Sentencojn de Salomono.

Pro ĝia kompleteco, aŭtoritateco kaj facileco de konsultado, la **Codex Leningradensis** estis fidinda referenco por la kompilado de diversaj hebreaj biblioj, antaŭe manuskriptaj poste presitaj.

La kodekso estas konservita en Nacia Rusia biblioteko en Sankt-Peterburgo (iam Lenigrado, de kie la nomo), katalogita per la siglo "Firkovich B 19 A". La antaŭa posedinto, Abraham Firkovich, akiris la manuskripton en Odesa en 1838, sed ne lasis indikojn pri la pasinto de la kodekso.

En 1935 la manuskripto estis konfidita dum du jaroj al la universitato de Lipsia kie Paŭlo Kahle baziĝis por la tria eldono de la Biblia Hebraica (1937), sur kies modelo poste oni redaktis aliajn hebrejan bibliojn: evidente la Kodekso de Leningrado akceptiĝis kiel *Textus Receptus*, nome referenca teksto por la sinsekvaj editoraj publikigaĵoj.

Tiu kodekso multege gravas por historio kaj kulturo kaj religio ĉar se la grekaj tekstoj de la Malnova Testamento datas je la tria/kvara/kvina jarcentoj (vidu Codex Sinaiticus, Codex Vaticanus...), tekstoj de hebrelingva biblio datas nur de post la 10-a jarcento.

## Vidu ankaŭ 
* Codex Cairensis
* Kodekso de Aleppo

## Eksteraj ligiloj 
* Daniel D. Stuhlman, "Librarian's Lobby: The Leningrad Codex"  (Marzo 1998).
* http://www.usc.edu/dept/LAS/wsrp/educational_site/biblical_manuscripts/LeningradCodex.shtml.
* The Westminster Leningrad Codex , diĝita versio de la Codex Leningradensis zorge de *Westminster Hebrew Institute*.
* http://www.gliscritti.it/approf/mbibbia/cap1.htm#sez1- Itala retejo kun vastaj informoj pri la Biblio.

Kategorio:Biblio
Kategorio:Judismo
Kategorio:Manuskriptoj
Barata larĝvostulo

La **Barata larĝvostulo** (***Schoenicola platyurus***) estas specio de birdo de la genro Larĝvostuloj aŭ Schoenicola de la familio de Megaluredoj iam en tiu de Silviedoj. Ĝi troviĝas kiel Endemio nur en Barato.

## Aspekto 
La uniformaj brunaj supraj partoj kaj larĝa kaj longa vosto (kio nomigas la specion en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *platyurus* devenas de du radikoj el la antikva greka tradukeblaj per “de larĝa vosto”) de la birdo estas distingiloj. Tiu specio havas sablokoloran superokulan strion kaj la vosto havas fajnajn malhelajn striojn super la bruno. La alvoko de la masklo dum la reprodukta sezono estas alaŭdeca kaj ripeteca trilado akompanata de flugetema flugo. Aliaj alvokoj inkludas notoj kiel *ĉak* kaj *zink*. For de la reprodukta sezono, ĝi estas kaŝema.

## Distribuado 
Tiu specio estas limigita al altaj herbejoj, ĉefe en la Okcidentaj Ghatoj de suda Barato. Oni kolektis specimenon ĉe Point Calimere kaj oni sugestis, ke tiu birdo povus esti implicita en surlokaj movoj aŭ migradetoj. Sugestoj, ke tiu povus okazi ankaŭ en Sri-Lanko ne estis konfirmitaj.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbustaroj, laŭsezone humidaj aŭ inonditaj herbejoj de malaltaj teroj kaj marĉoj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

## Referencoj 
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Azio
5-a simfonio (Mahler)

La **5-a simfonio** de Gustav Mahler estas simfonio por granda orkestro en kvin movimentoj.

## Indikoj pri la verko 
Instrumentado:
* 4 transversaj flutoj, 3 hobojoj, 3 klarnetoj, 3 fagotoj
* 6 kornoj, 4 trumpetoj, 3 trombonoj, 1 tubjo
* timbaloj, frapinstrumentoj, harpo
* arĉinstrumentoj

La unua prezentado de la simfonio okazis la 18-an de oktobro 1904 en koncertejo Gürzenich en Kolonjo; ludis la Gürzenich-Orkestro sub direktado de la komponisto.

La prezentado daŭras ĉ. 70 minutojn.

## Strukturo 
La simfonio konsistas el jenaj movimentoj:

1-a sekcio
: 1-a movimento: Funebra marŝo. En solena paŝo. Rigida. kiel funebroprocesio (c♯-minora)
: 2-a movimento: Furioze movata. Kun plej alta vehemento (a-minora)
2-a sekcio
: 3-a movimento: Skerco. Fortika, ne tro rapida (D-maĵora)
3-a sekcio
: 4-a movimento: Adaĝeto. Tre malrapida (F-maĵora)
: 5-a movimento: Rondelo-finalo. Allegro - Allegro giocoso. Vigla (D-maĵora)

## Pri la tonalo 
En kelkaj konsultlibroj kaj sur diversaj sonregistraĵoj oni trovas la kvalifikon de la 5-a simfonio kiel verko en c♯-minora, laŭ la tonalo de la 1-a movimento. Ĉi tiu indiko tamen preteratentas la „progresantan tonalecon“ de la malfruaj simfonioj de Mahler, kiu allasas, kontraste al la formskemo de la klasika simfonio, ke la fina movimento estas en alia tonalo ol la unua. Mahler mem okupiĝis en letero al sia eldonisto detale pri la demando de la tonalo kaj rifuzis nomadon de la 5-a simfonio laŭ tonalo:

: „Laŭ la dispozicio de la movimentoj (el kiuj la kutima 1-a movimento venas nur je dua loko) estas preskaŭ neeble paroli pri *tonalo* de la "tuta simfonio", kaj restu, por eviti miskomprenojn, prefere sennoma. (La ĉefa movimento (n-o 2) estas en a-minora – la Andante (n-o 1) estas en c♯-minora.) Oni nomas la simfonion laŭ la ĉefmovimento – sed nur, se ĝi staras je unua loko, kio ĝis nun estis la kazo – kun unu escepto de *ĉi tiu* verko.“ 

## Ekesto 
La simfonio ekestis grandparte en la jaroj 1901–1902 en Maiernigg kaj Vieno. Mahler faris la instrumentadon en 1903, sed prilaboris ĝin en 1904 kaj denove en 1911, la jaro de sia morto; la lasta versio tamen aperis presite nur en 1964, kadre de la eldono de la kompleta verkaro de Mahler.

## Akceptohistorio 
La 5-a simfonio estas unu el la plej ŝatataj simfonioj de Mahler. Al ĝia populareco konsiderinde kontribuis la filmo Morto en Venecio de Luchino Visconti (1970), en kiu plurfoje eksonas la Adaĝeto. La ĉi-filme centra rolo de la Adaĝeto staras tamen en kontrasto al ĝia nur intermeza karaktero ene de la simfonio.

## Literaturo 
* Renate Ulm (Hrsg.): *Gustav Mahlers Symphonien. Entstehung – Deutung – Wirkung.* 4. Auflage. Bärenreiter, Kassel 2007, ISBN 978-3-7618-1820-6.
* Ferdinand Pfohl, Knud Martner (Hrsg.): *Gustav Mahler: Eindrücke und Erinnerungen aus den Hamburger Jahren.* Verlag der Musikalienhandlung Karl Dieter Wagner, Hamburg 1973, ISBN 3-921029-15-5, S. 72-75.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Diskografio
* La funebra marŝo en la 5-a simfonio de Gustav
* 

#05
Zviad Gamsaĥurdja

**Zviad Konstantines ĵe Gamsaĥurdja** (en la kartvela alfabeto: ზვიად გამსახურდია) (n. la 31-an de marto, 1939 - m. la 31-an de decembro, 1993) estis kartvela disidento, sciencisto kaj verkisto, kiu servis kiel la unua demokratie elektita Prezidento de la Kartvela Respubliko post la soveta epoko.

## Biografio 
Zviad Gamsaĥurdja naskiĝis en la ĉefurbo de Kartvelio, Tbiliso, en 1939. Li estis membro de konata kartvela familio: lia patro, la akademiano Konstantin Gamsaĥurdja (1893-1975), estis unu el la plej famaj verkistoj en la kartvela lingvo de la 20-a jarcento. Zviad estis filologo, kaj komencis labori kiel literatura tradukisto de la cirila alfabeto.

La soveta registaro estis tre nefleksebla kaj akra kontraŭ ĉia kartvela kultura esprimo ĉefe en la jardeko 1950. En 1955, Zviad Gamsaĥurdja establis sekretan junularan grupon (konata kiel *Gorgasliani*, reference al la antikva linio de kartvelaj reĝoj) kiu sin dediĉis al la cirkulado kaj diskonigado de malrespekto kontraŭ la homaj rajtoj. En 1956 estis arestita dum la manifestacioj en Tbiliso kontraŭ la soveta politiko rusigado, kaj denove arestata en 1958 pro disdonado de faldfolioj kaj kontraŭ-komunisma literaturo. Pro tio, li estis sendata dum ses monatoj al mensa institucio en Tbiliso, kie oni diagnozis ke li estas psikopato. 

Li fariĝis tre konata 1972, dum kampanjo kontraŭ la koruptado, kiu verŝajne, okazis en la sino de la Kartvela Ortodoksa Eklezio.

Kategorio:Prezidantoj de Kartvelio
Kategorio:Kartvelaj politikistoj
7-a simfonio (Mahler)

La **7-a simfonio** de Gustav Mahler estas simfonio por granda orkestro en kvin movimentoj.

## Indikoj pri la verko 
Ensemblo:
* fluteto, 4 transversaj flutoj (unu el tiuj ankaŭ 2-a fluteto), 3 hobojoj (unu el tiuj ankaŭ angla korno), E♭-klarneto, 3 klarnetoj en B♭ kaj A, basklarneto, 3 fagotoj, kontrafagoto
* 4 kornoj, 3 trumpetoj, 3 trombonoj, tubjo, tenorkorno
* timbaloj, frapinstrumentoj, 2 harpoj, gitaro, mandolino
* arĉinstrumentoj

La unua prezentado de la simfonio okazis la 19-an de septembro 1908 en la praga koncerthalo sub direktado de la komponisto.

La prezentado daŭras ĉ. 80 minutojn.

## Strukturo 
La simfonio enhavas jenajn movimentojn:

# Malrapida (Adaĝo) – Allegro risoluto, ma non troppo (e-minora)
# Noktomuziko n-o 1 Allegro moderato (c-minora)
# Skerco. Ombreca (d-minora)
# Noktomuziko n-o 2 Andante amoroso (F-maĵora)
# Rondelo-finalo. Allegro ordinario (C-maĵora)

## Ekesto 
La du noktomuzikoj ekestis someron de 1904, eĉ antaŭ pretigado de la kvara movimento de la 6-a simfonio. Someron de la sekva jaro okazis la notado de la movimentoj 1 , 3 kaj 5 ene de kvar semajnoj, post kiam Mahler post iom longa fazo de hezitado estis inspirita per *remobato* al malrapida komenco de la unua movimento. La finfina instrumentado poste okazis en pluraj laborpaŝoj; la lastaj korektadoj okazis nur malmultajn tagojn antaŭ la unua prezentado.

La jam frue uzata kromnojo *lido de la nokto* ne devenas de Mahler.

## Literaturo 
* Renate Ulm (Hrsg.): *Gustav Mahlers Symphonien.* Bärenreiter und dtv, Kassel u. München 2001, ISBN 3-7618-1533-6

## Eksteraj ligiloj 
* Ekestohistorio kaj analizo (Berliner Philharmoniker)

#07.
Moskva Internacia Kinofestivalo

[eta|[sovetunio|sovetunia poŝtmarko de 1975 kun emblemo de la festivalo]]
La **Moskva Internacia Kinofestivalo** () estas unu el la plej tradiciaj filmfestivaloj de la mondo kaj la gvida tia aranĝo ĝis 1991 en Sovetunio kaj ekde 1992 en la Rusia Federacio. Ĝi okazas ĉiujare fine de junio kaj ekde la jaro 1972 estas oficiala evento de la Internacia Federacio de Asocioj de Kinoproduktoroj (FIAPF).

## Historio 
eta|The Soviet Union 1969 CPA 3757 stamp (Film, Camera and Medal)
La Moskva Kinofestivalo nur tri jarojn pli junas ol la plej maljuna filmfestivalo de la mondo, la Festivalo de Venecio. Unufoje la evento en Moskvo organiziĝis en 1935 je la iniciativo de la tiam ŝtatestro Josif Stalin. La unua ĵuria prezidanto estis la reĝisoro Sergej Miĥajloviĉ Ejzenŝtejn, kaj premiojn gajnis interalie la usona kinproduktoro Walt Disney kaj la franca reĝisoro René Clair.

La dua festivalo nur okazis en 1959. Ekde tiam ĝi okazis ĝis la jaro 1995 ĉiun duan, neparan jaron, kaj ekde 1995 okazas ĉiujare.

En 1989 unuafoje atribuiĝis premia statueto de "Ora Sankta Georgo, la figuro de la urba blazono de Moskvo, kiel ĉefa premio de la internacia kinokonkurso. En la unuaj jaroj la premio ĉefe atribuiĝis al kinejaj filmoj el okcidentaj ŝtatoj, en la jaroj 2004, 2005, 2007 kaj 2009 tamen al produktaĵoj el Rusio. Ekde la jaro 1997 kadre de la festivalo ankaŭ okazas forumo por junaj kinaj profesiuloj.

La internacia filmfestivalo oficiale organiziĝas fare de la registaro de la Rusia Federacio.

## Premiitoj de la *Ora Sankta Georgo* 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala festivala retejo (ruse kaj angle) )

Kategorio:Kinopremioj de Sovetunio
Kategorio:Kinopremioj de Rusio
Kategorio:Filmfestivaloj en Sovetunio
Kategorio:Filmfestivaloj en Moskvo
Kategorio:Aperis en 1935
Kategorio:1935 en Moskvo
Konstitucio de Kartvelio

300px|dekstra

La **Konstitucio de Kartvelio** (kartvele საქართველოს კონსტიტუცია ,'' Sakartvelos k'onstitucia'') estas la supera leĝo de Kartvelio. Ĝi estis aprobita de la Parlamento de Kartvelio la 24-an de aŭgusto 1995. Ĝi komencis funkcii la 17-an de oktobro. La Konstitucio anstataŭas la Povan Ŝtatan Dekreton kiu ekde novembro 1992 funkciis kiel provizora baza leĝo.

Kategorio:Kartvelio
Kartvelio
Raketa

eta|Horloĝo de marko Raketa el la 1985-aj jaroj
Horloĝo **Raketa** estas sovetia kaj sekve rusia horloĝo fabrikita ekde 1962 de la Horloĝfabriko Petrodvorec en Sankt-Peterburgo — la plej malnova fabriko en Rusio. Ĝi estis fondita de Petro la Granda en 1721 kiel Fabriko Peterhof Lapidary por fari luksoŝtonojn. Ĉe sia komenco la fabriko produktis objektojn el valoraj kaj duonvaloraj ŝtonoj por la caro kaj lia familio. En la 1980-aj jaroj la produktado de Raketa estis 4,5 milionoj de horloĝoj en unu jaro. Horloĝo Raketa estis uzata de la Ruĝa Armeo, Sovetia Mararmeo, por nordpolusaj ekspedicioj kaj de civila sovetia loĝantaro.

La  1961 Jurij Gagarin faris la unuan flugon en la historio de la homaro en la kosmo per la raketo Vostok-1. Honore al Jurij Gagarin la Horloĝfabriko Petrodvorec nomis siajn brakhorloĝojn "Raketa" (*raketo* en rusa). Tamen, je la pinto de la malvarma milito, la nomo estis perceptata negative en la okcidentaj landoj, ekde kiam Raketa estis asociita kun la lanĉo de nova generacio de interkontinenta balistika misilo Raketa-16.

## La deveno de la marko 
Antaŭ ekprodukti mekanikan horloĝon, ĝi produktis teknikajn ŝtonojn por militistaj fabrikistoj kaj "juvelojn" por la brakhorloĝa industrio. En 1949 la fabriko produktis sian unuan horloĝon sub la nomoj *Zvezda* ( *Stelo*) kaj *Pobeda* ( *Venko*). Ĝia propra originala modelo sub la marko Raketa aperis en 1961. La fabriko kreis sian propran mekanismon — «Raketa–2609N». Sur ĉi tiu bazo, la Horloĝfabriko Petrodvorec produktis pli ol dudek kvar versiojn de horloĝo Raketa: kun aŭtomata streĉiĝo, kun kalendaro, kun 24-hora skalo por polusaj esploristoj, kontraŭmagneta horloĝo por okazo de atoma atako, brakhorloĝo por la militistaro. La mekanika brakhorloĝo Raketa produktita en Petrodvorec estis eksportita al la tuta komunista mondo kaj estis konsiderata unu el la plej fortikaj kaj fidindaj horloĝoj en la mondo.

: Aktuala posedanto: Horloĝfabriko Petrodvorec
: Patrujo: Sovetunio
: Enkondukita: 1961

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo de Raketa

## Premioj 
* Ora medalo ĉe la Monda Lepsika Foiro por la Horloĝo «Raketa Rekordo» (1965);
* Ora medalo ĉe la Monda Foiro ĉe Lepsiko (1966);
* Granda Premio de Monda Ekspozicio 67 en Montrealo (1967);
* Sovetia Ordeno de la Ruĝa Rubando de Laboro (1971).

Kategorio:Horloĝoj
Kategorio:Rusiaj firmaoj
Kategorio:Varomarkoj
Lario

**Lario** ( [Lari]) estas la leĝa valuto de la Respubliko Kartvelio. Ĝi dividiĝas en 100 tetrioj ( [tetri]). Ĝia kodo laŭ la normo ISO 4217 estas GEL. La nomo venas de la antikva kartvela vorto "lari" kiu temis pri posedaĵo, propraĵo, trezoro, kaj la vorto "tetri" deriviĝas de antikva kartvela monero el la 13-a jarcento.

Post la sendependiĝo de Kartvelio disde Sovetio en 1991, la nova respubliko eldonis novan provizoran valuton por anstataŭi la sovetiajn rublojn. Pro la altega inflacio kiun suferis la lando, oni eldonis biletojn de 1 ĝis  larioj.

La , la registaro de Eduard Ŝevardnadze decidis krei novan valuton por anstataŭi la biletojn. Ekde tiam la larioj restis relative stabilaj.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la Nacia Banko de Kartvelio (kartvele kaj ruse)

maldekstra|eta|bildigo de ĉiuj kartvelaj monbiletoj
[250px|eta|fronto de la bileto de 50 larioj kun la bildo de la reĝino [Tamara de Kartvelio.]]
250px|eta|dorsflanko de la sama monbileto

Kategorio:Ekonomio de Kartvelio
Kategorio:Monunuoj
Rustavi 2

**Rustavi 2 Broadcasting Company** ( "Kartvelio: რუსთავი 2), plej konata kiel Rustavi 2, estas la plej sukcesa privata komunik-entrepreno (televidkanalo) de Kartvelio. La televidkanalo Rustavi, sideje en Tbiliso, estis fondata en 1994 en la urbo Rustavi. Temas pri privata proprietaĵo de televida surtera funkciado kiu nuntempe atingas ĉ. 85% de la landa loĝantaro. La areo de Rustavi 2 etendiĝas ekster Kartvelio persatelite 24 horojn al Eŭropo, la eŭropa parto de Rusio kaj Mezoriento. Rustavi 2 estis la unua televidkanalo kiu uzis la ciferecan hardvaron en Kartvelio kaj la unua kiu aliĝis al la Eŭropa Unio de Radio. La novaĵagentejo de Rustavi 2 havas raportistojn kaj regionajn oficejojn en la ĉefaj urboj de Kartvelio (Kutaisi, Batumi, Gori, Poti, Zugdidi), kaj plentempaj raportistoj en Moskvo kaj Vaŝingtono.

## Incidento kun Georgij Garbunija 
La  la ĵurnalisto Georgij Garbunija en sia aŭtora programo komencis rektan elsendon per ruslingvaj krudaj insultoj al la rusia prezidanto Vladimir Putin, abunde uzante sakraĵojn. Sian parolon li finis per jenaj vortoj: "Mi fikis vian patrinon. Ho, via patrino estas morta. Ho, kiom domaĝe. Ho, ne diru. Do ŝi brulu en infero kune kun vi kaj via patro. Mi deziras feki sur vian tombon. Amen."

Tio kaŭzis grandan indignon en Rusio kaj Kartvelio mem, kie amasoj da homoj protestis ĉe la televidstacio, postulante eksigon de la ĵurnalisto kaj la estraro de la kompanio. La prezidanto Salome Zurabiŝvili, la ĉefministro Mamuka Baĥtadze, la parlamentestro Arĉil Talakvadze kaj ĝenerala sekretario de la reganta partio "Kartvela Revo" Kaĥa Kaladze kondamnis la elpaŝon kaj nomis la ĵurnaliston provokanto, aganta kontraŭ sia propra lando. Fine la ĵurnalisto kaj la ĝenerala direktoro estis maldungitaj, la programo likvidita.

La incidento plu fuŝis rilatojn inter la landoj, ĉar ekde la  en Tbiliso okazis kontraŭrusiaj tumultoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Rustavi 2 oficiala retpaĝo 
* Rustavi 2 Vive

Kategorio:Televidkanaloj en Kartvelio
Internacia Kaŭna Kinofestivalo

La **Internacia Kaŭna Kinofestivalo** -  - estas festivalo pri nekomercaj filmoj fondita en 2007, kiu de tiam ĉiujare dum oktobro okazas en la urboj Kaŭno kaj Vilno de Litovio. La festivalo estas organizata pere de litova organizaĵo “Visos mūzos” ("ĉiuj muzoj"), la festivala direktorino estas Ilona Jurkonytė, kaj la programa produktisto estas la svedo Tomas Tengmark.

## Celoj de la festivalo 
La ĉefa celo de la festivalo estas prezenti filmojn kiuj gajnis internacian renomon kaj reflektas ne nur la plej aktualajn tendencojn de kina arto, sed ankaŭ publikajn temojn en loka kaj tutmonda kunteksto. La festivalo celas ebligi kinproduktorojn ankoraŭ relative konatajn prezenti siajn verkaĵojn al la publiko. La festivala programo enhavas filmajn prezentojn, debatojn, prelegojn kaj renkontiĝojn kun kinproduktoroj.

La naskiĝo de la festivalo proksime rilatas al la ambicio subteni filman kulturon en Baltio kaj vivteni la kinejon "Romuva" (nomata laŭ la historia pagana kultejo Romuva), la plej malnovan artan filmteatrejon en Litovio. La urbo Kaŭno konsideras la festivalo reprezenta kultura evento kaj amplekse finance subtenas ĝin.

## Eksteraj ligiloj 
*oficiala retejo de la festivalo 

Kategorio:Litova kino
Kategorio:Kaŭno
Kategorio:Filmfestivaloj
Bonifacio

**Bonifacio** [bonifasjO] (aŭ korslingve **Bunifaziu** [buniFAcju]) estas franca ĉemara urbo de regiono Korsiko kaj de departemento Corse-du-Sud.
Bonifacio estas la plej suda komunumo de la insulo kaj de metropola Francio. La urbo superelstaras maron el la supro de kreta klifo.

La urbon fondis en 832 Bonifaco la 2-a de Toskanio, el kiu ĝia nomo devenas.

Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Corse-du-Sud
Nové Hrady (kastelo)

Kasteloj en Nové Hrady estas du:

*Kastelo Nové Hrady (distrikto Ústí nad Orlicí) - kastelo en municipo Nové Hrady (distrikto Ústí nad Orlicí) en distrikto Ústí nad Orlicí
*Kastelo Nové Hrady (distrikto České Budějovice) - kastelo en urbo Nové Hrady en (distrikto České Budějovice)
Irarao

eta|Arealo
La **irarao** aŭ tajro (*Eira barbara*) estas karnomanĝanta mamulo de la familio musteledoj. La irarao estas la nura specio de sia genro (*Eira*) kaj similas al la marteso kaj al la foino, ĝiaj parencoj, kaj grandiĝas ĝis 65&nbsp;cm (plus la 50&nbsp;cm de la vosto). La iraraoj loĝas en tropikaj arbaroj de Centra kaj Sudameriko. Ĝi vivas ekde la suda parto de Meksiko ĝis Argentino. 
La Irarao estas arbogrimpanta kaj tre lerta naĝanto. Ĝi vivas sole kaj estas aktiva tage kaj nokte.

## Fizikaj aspektoj 
La irarao havas sveltan korpon, longan kolon kaj longajn krurojn. Ĝiaj manplatoj estas glataj kaj ĝiaj ungegoj netute malantaŭiras.  La kruraj artikoj de la Iraraoj ebligas ilin turni la piedojn, kio helpas ilin malgrimpi de arboj kun subenturnita kapo.

## Iraraa dieto 
La Iraraoj estas precipe karnomanĝantaj. Ili ĉasas musojn, birdojn, sciurojn kaj agutiojn, sed ili manĝas ankaŭ fruktojn kaj mielon.

## Subspecioj 
* Eira barbara barbara
* Eira barbara inserta
* Eira barbara madeirensis
* Eira barbara peruana
* Eira barbara poliocephala
* Eira barbara senex
* Eira barbara sinuensis

Kategorio:Musteledoj
Kategorio:Mamuloj de Sudameriko
Giovanni Battista Aostalli

**Giovanni Battista Aostalli** (ankaŭ: *Avostalli, Avostalo, Aostalli de Sala, Vostalis*; naskiĝis en 1510 en Savosa - mortis la 30-an de julio 1575 en Poděbrady) estis elstara itala arkitekto kaj konstruisto, kiu agadis plejparte en Bohemio.

eta|maldekstra|palaco de reĝino Anna
eta|maldekstra|kastelo Litomyšl

## Biografio 
**Giovanni Battista Aostalli** devenis el la konata familio de italaj konstrumajstroj Aostalli el la svisa kantono Tiĉino. Kune kun siaj fratoj Antonio, Francesco kaj Stefano Aostalli li kreis konstrugrupon, per kiu li agis en Prago kaj aliaj lokoj de Bohemio.

## Verkaro 
Li grave rolis en konstruo aŭ rekonstruo de jenaj memorindaĵoj:
* Katedralo de Sankta Vito en Prago
* Palaco de reĝino Anna en Praga burgo
* pordego kaj kastelo en Poděbrady
* kastelo Litomyšl
* kastelo Pardubice

## Literaturo 
* Krčalová, J.: *Allgemeines Künstlerlexikon* Vol. 6, p. 4–5

Kategorio:Italaj arkitektoj
Bonifaco

**Bonifaco**, foje ankaŭ nomata **Bonifacio**, estas latindevena vira persona nomo, laŭ la latina formo *Bonifatius*.

## Nomportantoj 
### Sanktuloj, papoj 
Bonifaco interalie estas la nomo de
* Bonifaco el Tarso, sanktulo, 3-a/4-a jarcento
* la anglosaksa kristana sanktulo Bonifaco, 7-a/8-a jarcento
kaj de pluraj papoj de la katolika eklezio:
120px|dekstra
* Bonifaco la 1-a
* Bonifaco la 2-a
* Bonifaco la 3-a
* Bonifaco la 4-a
* Bonifaco la 5-a
* Bonifaco la 6-a
* Bonifaco la 7-a
* Bonifaco la 8-a
* Bonifaco la 9-a

### Aliaj personoj kun la nomo 
* Bonifacio Byrne
* Bonifác Lancsics
* Bonifác István Gidró
* Bonifác János Maar
* Bonifác Ferenc Platz

### Loknomoj 
* Bonifacio, urbo plej suda de Korsiko
* São Bonifácio, municipo de suda Brazilo

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Jenő Hobán

**HOBÁN Jenő** [pr. hoba:n] estis rumanuja hungara poeto, tradukisto, dramaturgiisto naskita en Hosszúfalu la 9-an de majo 1912 mortinta en Koloĵvaro la 26-an de aŭgusto 1965.

## Kariero 
Li publikis poemojn ekde 1932, ekde 1933 li estis ĵurnalisto. Inter 1946 kaj 1949 li estis literatura referanto, bibliotekisto, dramaturgiisto de la Kolozsvári Állami Magyar Színház. Li tradukis plurajn teatraĵojn el rumana lingvo aŭ pere de rumana lingvo.

## Poemvolumo 
* *Megsiratnak, de megbocsátanak* (Kolozsvár, 1934).

## Tradukaĵoj 
* Ino Luca Caragiale: *Farsang*;
* Demetrius: *Mai emberek*;
* Petrescu: *Erős lelkek*;
* Miller: *Az ügynök halála*.

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Pál Homm

**HOMM Pál** [pr. hom] estis hungara aktoro naskita en Désakna la 27-an de aprilo 1907 mortinta en Budapeŝto la 24-an de junio 1987. 
## Premioj, distingoj
*Meritartisto (1970). 
## Kariero
En 1937 li dungiĝis al la teatro Kolozsvári Magyar Színház, ekde 1940 li ludis en Szeged, Szabadka, poste en Miskolc. Ekde 1949 li estis aktoro de la Ĉefurba Operetteatro. 
## El liaj roloj
*'Markó (Dunajevszkij: Szabad szél); 
*András (Sárközi I.: Szelistyei asszonyok); 
*Péter (Offenbach: A gerolsteini nagyhercegnő); 
*Kerekes Ferkó (Kálmán I.: A csárdáskirálynő); 
*Pickering ezredes (Lerner–Loewe: My Fair Lady).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Homm, P.