Predikato (frazmembro)

Gramatike, en duparta frazo, **predikato** estas ĉefa frazmembro, indikata agon, staton aŭ econ de subjekto, respondanta la demandojn
: «kion faras la subjekta ulo (aŭ la subjekta aĵo)?»,
: «kiu (kio, kia) li (ŝi, ĝi) estas?».
La predikato rilatas al la aĵoj, uloj, agoj esprimataj per la subjekto. Ĉi-sube la predikaton ni markos per duobla substreko.

## En Esperanto 
En Esperanto predikato povas esti *simpla* aŭ *kompleksa*.

### Simpla predikato 
Simplan predikaton esprimas verbo finitiva:
* Mi  leonon.
* Mi  hejmen.
* Li , kaj mi  al li.
* Se mi  lin, li  al mi la veron.

### Kompleksa predikato 
Kompleksa predikato konsistas el pluraj vortoj, unu el kiuj estas *ligverbo,* alivorte kopulo, t.e. finitivo liganta la predikaton kun la subjekto; kaj la alia(j) esprimas la ĉefan sencon de la predikato, ekz‑e
* Hieraŭ , kaj postmorgaŭ .
* Ŝi .

#### Kompleksa predikato verba 
Tia predikato konsistas el kopulo kaj infinitivo de la ĉefsenca verbo:
* Mi  al vi la veron.
* La infano .
* Lernolibron oni , sed .

#### Kompleksa predikato noma 
Tia predikato konsistas el kopulo kaj **nomparto**,, aŭ **subjekta predikativo**, esprimanta la ĉefan sencon:
# Rozo  kaj kolombo .
# La juna vidvino denove .
# La ĉielo .
# Kvinoble sep .
# Ĉu hodiaŭ  aŭ ?
# Mi  hodiaŭ .
# Resti kun leono .
#  danci, se la feliĉo .
# Voli .

Nomparto povas esti substantivo (1, 2 ĉi-supre), adjektivo (3), participo, numeralo (4), pronomo, adverbo (5–8), infinitivo (9); se la nomparta vorto estas deklinaciebla, ĝi aperas en nominativo.

## Predikacio 
Esenca trajto, kiu apartigas frazon el inter la vortgrupoj estas tio, ke frazo entenas indikojn pri la rilato de sia enhavo al la realo, ĝi *asertas* ion.

La frazo *Li solvis la problemon* nin informas pri fakto. *Solvu la problemon* indikas mankon de la solvo kaj instigon al ago. Kontraste al ĉi tioj, *Solvo de problemo* estas abstrakta nocio pri kies rilato al la realo oni nenion asertas; ĝi ne estas frazo. (Krom se ĝi aperas kiel titolo, kaj tiam oni subkomprenas la aserton « solvo de la problemo».)

Tiu rilato al la realo estas **predikacio**. Ĝin esprimas la predikata verbo per sia finitiva formo kun ĝiaj tenso, voĉo, modo.

## Difino dependogramatika 
Laŭ pli moderna difino dependogramatika, predikato estas la ĉefelemento de la frazo, kaj ĉiuj aliaj frazmembroj (do, ankaŭ la subjekto) estas ĝiaj rektaj aŭ malrektaj dependaĵoj. Ekz‑e
: La kato  sur la tablon
: saltis(*kiu* : la kato, *kien* : sur la tablon)

Ĉi tiu centra karaktero de la predikato manifestiĝas ankaŭ ĉe substantivigo de la frazo: «La **salto** de la kato sur la tablon».

Cetere, ĉi tiu moderna koncepto respondas al la malnova regulo praktika: «Gramatikan analizon de latina frazo oni komencu per la predikato».

## La frazoj unupartaj 
La tradicia difino de predikato sin bazas sur rilato al la subjekto, kaj tial ne taŭgas por la sensubjektaj frazoj unupartaj; sed la ĵusa difino dependogramatika plejparte validas ankaŭ ĉi-okaze:
: Hodiaŭ , kaj morgaŭ .
: En la ĉambro .
: estis(*kie* : en la ĉambro, *kiel* : varmege).

Ofte unuparta frazo estas interpreteblaj kiel elipso de frazo duparta. Ekz‑e en multaj lingvoj (kiaj Latino, la itala, la pola) la gramatikan personon (pli speciale, la respondan personan pronomon) esprimas verba fleksio:
«Homo *sum*» = «*Mi-estas* homo», «*Dixi*» = «*Mi-diris*». En Esperanto tiel funkcias la ordona modo:
: *Venu* ĉi tien = *Vi venu* ĉi tien.

Malpli evidentaj estas la okazoj kiam en la predikato mankas verbo, kaj anstataŭ ĝi restas nur adverbo aŭ interjekcio, ekz‑e *for* en «For la neŭtralismon!» aŭ en la rondelo
:  de l’ vetero la mantel’
: De vento, frosto, pluv’ glacia …

En la slogano tiu *for* estas anstataŭigebla (aŭ kompletigebla) per la transitivaj *ĵetu for, forĵetu;* en la rondelo, per la netransitivaj *foriĝu, malaperu.* Tamen tiaj kompletigoj rilatas al la interpreto semantika; en sintaksa analizo ili neniel helpas, kaj necesas agnoski, ke tiaj adverboj povas roli predikate. (Tamen ĉe semantika interpreto, ekz‑e ĉe komputila tradukado, tiaj kompletigoj povas utili.)

## Difino skolastika 
La ĉi-supraj difinoj estas tradiciaj en la vortaroj kaj gramatikoj de Esperanto; dum en la tradicio anglalingva oftas alia difino, kiu donas al predikato pli grandan amplekson. Ekz‑e

**pred·i·cate** … *n* **1.** (Gramatiko) Unu el la du ĉefaj komponantoj de frazo aŭ propozicio, informanta pri la subjekto, entenanta la verbon, objektojn aŭ vortgrupojn regatajn la verbo; ekz‑e *malfermis la pordon* en *Johanino malfermis la pordon*, aŭ *estas tre dormema* en *La infano estas tre dormema*.

Tiu difino devenas el la strukturo de la termoj de la Aristotelaj silogismoj, ĉiu el kiuj konsistis el tio, kion la skolastikuloj nomis *subjekto* (t.e. objekto pri kiu temas) kaj la pria *predikato* (t.e. eco, informa parto, laŭvorte *la dirata*). Ekz‑e en la (evidente sofisma, sed bonforma) silogismo:
: Ĉiu hundo havas okulojn kaj orelojn
: Petro havas okulojn kaj orelojn
: **Sekve** Petro estas hundo
*hundo* kaj *Petro* estas subjektoj, dum *havas okulojn kaj orelojn* kaj *estas hundo* estas predikatoj de la silogismo. Tia dispartigo de la termoj estas tre natura por taskoj logikaj, sed malpli konvena por priskribo lingvoscienca. En multaj frazoj predikato estas tiom longa, ke praktike netraktebla, ekz‑e:
* The girl .
* It .
Kaj aliflanke mankas frazmembra termino por nomi la vorton ‹saltis› en «La kato ». Sekve aperas eklektaj terminoj kia SVO (Subjekto — *Verbo* — Objekto), kiu miksas frazmembrojn kaj vortospecon, ofta eraro de maldiligenta lernejano.

Tial la tiusenca termino estas malofte uzata en la angla literaturo. Ekz-e en la «Universitata gramatiko de la angla lingvo»

Kaj '** estas

3° En la terminaro de logiko kaj gramatiko, la negata aŭ la asertata pri la subjekto de propozicio. En la propozicio «Ĉiu homo estas mortema», ‹mortema› estas la **'.

Kaj jarcenton post , la vortaro *:fr:Le Petit Larousse* (1980) sammaniere difinis la vortojn ''''* kaj *;* kaj sekve laŭ PV predikato estas tio, kion nun ni nomas predikativo:

***Predikato** (G) Adjektivo aŭ substantivo esprimanta kvaliton, kiun oni atribuas per helpo de verbo al subjekto aŭ al objekta komplemento. En la frazoj «la tago estas bela», «mi fariĝis kapitano», «vi ŝajnas malgaja», la vortoj «bela, kapitano, malgaja» estas la predikatoj de la subjektoj «tago, mi, vi». En la frazoj «ne nomu min reĝido», «mi ne povas konsideri neekzistantaj tiujn faktojn», la vortoj «reĝido, neekzistantaj» estas la predikatoj de la objektaj komplementoj «min, faktojn». Kp epiteto.

Ne tiun sencon celis Zamenhofo (kiel atestas la tradukoj rusa kaj pola), ne tiun sencon havas la vorto en la reala lingvo. La ĝusta difino aperis jam en 1911, en la «Vortaro de Esperanto» fare de Kabe, 19 jarojn antaŭ PV:

**Predikato.** Parto de frazo, montranta, kion oni diras pri la subjekto. En la frazo: «La patro amas sian filon» la vorto «patro» estas subjekto, la vorto «amas» estas predikato.

La difinoj de PIV kaj ReVo esence egalas la Kabean. (Ankaŭ france la vortaro *:fr:Le Petit Robert*, 1973, donas samsencan difinon kun la ekzemplo *La ĉevalo *.)

### Klasikismo kaj purismo 
La gramatikaj nocioj *subjekto* kaj *predikato* eloviĝis el la simila paro da nocioj silogismaj, sed ili estas aliaj nocioj. La frazsintakso bezonas dispartigon pli detalan kaj sin bazas sur aliaj principoj ol logiko. Tamen la gramatikistoj latinaj, kaj post ili la gramatikistoj latinidaj kaj anglaj, klasikisme retenis la skolastikajn terminojn en ambaŭ fakoj. La indikitaj terminoj iĝis dusignifaj.

Aliaj lingvoj, probable pli multaj, adoptis hejmlingvajn paŭsaĵojn de tiuj terminoj. Evidente tio estis farita por faciligi la lernadon por la infanoj; sed sekve de tio en la purismaj terminaroj la malsamaj nocioj ‹predikato (logiko)› kaj ‹predikato (frazmembro)› ricevis apartajn terminojn:

La germanoj ankoraŭ hezitis inter la skolastika ** kaj la purisma *;* evidente, Zamenhofo preferis la unuan kiel vorton latinidan kaj pli internacian.

Tiuepoke la skolastika logiko jam estis mortanta kaj estis malaktuala kuriozaĵo historia; ekstergramatikaj signifoj de *predikato* estis malaktualaj fakaĵoj. Sed kelkaj samtempanoj de Zamenhofo, precipe Charles Sanders Peirce, Gottlob Frege kaj poste Bertrand Russell reprenis la vorton kaj faris ĝin unu el la centraj nocioj de la naskiĝanta matematika logiko. La logikaj signifoj reaktualiĝis, kaj en tre multaj (eble eĉ en plimulto da) lingvoj *predikato'' havas nur aŭ precipe la signifon logikan. La konfuzon pligrandigis la laŭmoda apliko de la (logikaj) predikatoj en semantikaj priskriboj de la lingvoj.

Tamen la vorto estas fundamenta, kaj en la esperanta terminaro ĝi restos same plursignifa kaj konfuza, kiel en la terminaroj angla-franca-germana.

## Referencoj 
## Notoj 
Kategorio:Sintaksaj unuoj