open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Historio de Nov-Zelando

[eta|Tāwhiao, dua reĝo de la [maorioj, ĉirkaŭ 1890]]
La **historio de Nov-Zelando** datiĝas de antaŭ almenaŭ 700 jaroj, kiam ĝi estis eltrovita kaj eksetlita de polinezianoj, kiuj evoluigis klaran maorian kulturon centritan sur parencecaj ligoj kaj lando. La unua eŭropa esploristo eltrovinta Nov-Zelandon estis Abel Janszoon Tasman la 13-an de decembro 1642. Nov-Zelando estis unu el la lastaj signifaj teroj kiun setlis homoj.

## Frua alveno de polinezianoj 
Plej novaj esploroj de ostoj de la kioreo kaj alportitaj semoj helpe de radiokarbona datado, pruvoj de senarbarigo kaj varioj de mitokondria DNA en maoriaj grupoj evidentigas ke Nov-Zelandon unue setlis polinezianoj inter 1250 kaj 1300, konkludante longan serion de vojaĝoj tra la sudpacifikaj insuloj. Dum la sekvantaj jarcentoj tiuj setlantoj evoluigis apartan kulturon kiu nun nomiĝas *Māori* (maoria). La popolo dividiĝis en *iwi* (triboj) kaj *hapū* (subtriboj) kiuj kunlaboris, konkursis kaj eĉ interbatalis. Je iu punkto, grupo de maorioj migris al *Rēkohu* (Chatham-insularo), kie ili evoluigis apartan Moriorian kulturon.
Grandan parton de la morioria popolo detruis inter 1835 kaj 1862 malsanoj el Eŭropo kaj invadoj kaj sklavigoj fare de maorioj el la pli grandaj insuloj. Nur 101 homoj travivis ĝis 1862, kaj la lasta konata tute moriora homo mortis en 1933.

Ĉar la unuaj maorioj, kiuj atingis la landon ne povis nutri sin per mamuloj, ili komence estis ĉasistoj de moaoj (Dinornithidae), flugnekapablaj birdoj, similaj al la afrikanaj strutoj, kiuj ekstermiĝis post kelkaj jaroj. Same malaperis la aglo de Haast, la plej granda rabobirdo de la moderna mondo, verŝajne ĉirkaŭ 1700. Tiel la unua setlado de la lando fare de la maorioj ekstermigis multajn bestospeciojn. Poste nutris sin la maorioj per kultivado de la *kumara* (batato).

## Alveno de eŭropanoj 
[eta|dekstra|Kopio de la *Endeavour*, la ŝipo de [James Cook.]]
En 1642 Nov-Zelando estis malkovrita de la nederlanda vojaĝanto Abel Tasman, kiu nomis la insulojn laŭ la nederlanda provinco Zelando.
Neniu alia eŭropano vizitis la landon ĝis la vojaĝo (1768-1771) de la kapitano James Cook en ŝipo la Endeavour. Li envenis en 1769 kaj kartografis la landon
.
En 1840, la traktato de Waitangi igis Nov-Zelandon brita kolonio.

## Sendependeco 
En 1931 la lando akiris sendependecon de Britio; de 1945 ĝi estas ano de la Unuiĝintaj Nacioj, kaj de 1947 membro de la Brita Komunumo.

## Referencoj
Xavier Montsalvatge

**Xavier Montsalvatge** (Ĝirono, 11-a de marto de 1912 - Barcelono, 7-a de majo de 2002), komponisto kaj kritikisto primuzika hispana, unu de la ŝlosilaj figuroj de la hispana muziko de la dua duono de la 20a jarcento.

Li studis muzikon en la Konservatorio Municipa de Barcelono, de kiu poste li estos profesoro (ekde 1970) kaj profesoro de komponarto (ekde 1978), kaj estis disĉiplo de komponistoj kiaj Lluís Maria Millet, Enric Morera i Viura, Jaume Pahissa aŭ Eduard Toldrá. Post la Hispana Enlanda Milito li ekverkis kiel muzika kritikisto en la gazeto *Destino* (ekde 1942), kies direktoro li estos el 1968 al 1975 kaj en la barcelona ĵurnalo *La Vanguardia* (ekde 1962).

Lia muzika produktaro trapasis diversajn etapojn. Dekomence li kliniĝis al muzika naciismo, tre influata de la dekdutonismo kaj de la muziko de Wagner kiu estis triumfinta en la kataluna muzika scenaro (*Sinfonía mediterránea*, 1949). Sekvis epoko kun influo de la antila muziko (*Cinco canciones negras*, 1945, aŭ *Cuarteto indiano*, 1952). Sekve rilatis kun francaj komponistoj kiaj Olivier Messiaen kaj Georges Auric, kiuj influis lin definitive por eniri en epoko karaktera pro libera plurtonaleco (*Partida*, 1958). Fine li alproksimiĝis al stiloj avangardaj.

Kategorio:Hispanaj operkomponistoj
Kategorio:Katalunaj komponistoj
Radio Solidareco

**Radio Solidareco** aŭ ankaŭ **Radio S** – subtera radiostacio de Solidareco  disaŭdiganta ekde 1982 dum la milita stato en Pollando. Unua disaŭdigaĵo okazis en Varsovio la 12-an de aprilo 1982 je la 21.00. Eksterleĝa elsendilo estis metita tegmente de komunloĝejo en varsovia kvartalo Ochota, ĉe la strato Grójecka 19/25. La disaŭdigaĵo daŭris ok kaj duono de minuto. En proksimaj jaroj ekestis multaj aliaj disaŭdigiloj, interalie en Vroclavo, Świdnik, Toruń, Puławy.

Ala la radiaj aktivuloj apartenis i.a.:
* Zbigniew Romaszewski
* Zofia Romaszewska
* Andrzej Fedorowicz

Solidareco
Kategorio:Solidareco (Pollando)
Roparz Hemon

**Roparz HEMON**, realnome **Louis Paul Némo** (naskiĝis la  en Brest (Francio) – mortis la  en Dublino) estis bretona verkisto, erudiciulo pri la bretona lingvo kaj esperantisto.

Li estis aŭtoro de multaj vortaroj, gramatikoj, poemoj kaj noveletoj. Li ankaŭ fondis *Gwalarn*, literaturan gazeton en la bretona kie multaj junaj aŭtoroj publikigis siajn unuajn verkojn en la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj.

## Vivo 
Hemon militservis en la franca armeo en la komenco de la Dua mondmilito, kie li estis vundita kaj militkaptita de Germanoj.

Reen al Brest en aŭgusto 1940, li denove publikigis *Gwalarn*. En novembro 1940, li estis dungita direktoro de programoj ĉe *Radio Roazhon-Breizh*, bretonlingva semajna elsendo starigita de "Propagandastaffel". Ekde 1941, li direktis la semajnan publikaĵon *Arvor*. En oktobro 1942, Hemon estis dungita de Leo Weisgerber por helpi fondi la "Keltan Instituton de Bretonio". Hemon faris aliajn taskojn por la Germanoj, kiel helpi kompiladon de dosieroj kontraŭ prefekto Ripert.

Je la Liberigo, Hemon fuĝis al Germanio, kie li estis enkarcerigita. Post unu jaro da karcero li estis kondamnita de la Franca ŝtato al dek jaroj da nacia degradiĝo pro kulpo de nacia maldigno.

## Esperanto 
Dum sia tuta vivo, Roparz Hemon estis fervora apoganto de esperanto, laŭ li la sola solvo por la problemo de "lingva imperialismo"; kaj esperanto estis laŭ li ĉiam atakata de totalismaj reĝimoj. Ekde 1928 li komencis redakti novan esperanto-revuon Nord-Okcidento kaj li verkis malgrandan gramatikon de esperanto en la bretona lingvo (en 1928) kaj esperanto-bretonan vortaron (en 1930).

## En Esperanto aperis 
* *La Ŝtelisto de vento* sekvata de du aliaj noveletoj: *Cindrulino*, *Letero laŭ nova maniero*, novelo. tradukis el la bretoa J.-C. Caraco. Eldonjaro 2013, paĝoj: 78. ISBN: 9782366200140.

## Referencoj 
Kategorio:Bretonlingvaj verkistoj
Klenová (burgo)

**Burgo kaj kastelo Klenová** troviĝas en municipo Klenová, 13&nbsp;km okcidente de urbo Klatovy, en Regiono Plzeň, proksimume 2 kilometroj de Janovice nad Úhlavou.

La unua mencio pri la burgo devenas el la jaro 1287. La burgo tiutempe gardis komercan padon el Železná Ruda ĝis Bavario. En la 14-a kaj la 15-a jarcento estiĝis palaco kaj el la 16-a jarcento devenas renesanca alo. En la jaro 1564 ĉi tie naskiĝis Kryštof Harant z Polžic a Bezdružic. Ekde la 17-a jarcento la burgo malfloras. En la dua duono de la 19-a jarcento estis al la mezepoka buirgo Klenová alkonstruita nobgotika kastelo kaj komplekso de pluaj konstruaĵoj kaj mastrumkonstruaĵoj (grenejo, vilao, kapelo de sankta Felikso, bieno). En la 20-a jarcento, ĝis la jaro 1951 posedantino de la burgo estis pentristino Vilma Vrbová-Kotrbová. Poste la burgo fariĝis posedaĵo de la ĉeĥoslovaka ŝtato.

Ekde la jaro 1963 ties spaco kaj ĉirkaŭaj estas eluzata kiel artista galerio.

## Fotografioj

Image:Klenova castle 5.JPG|Vido al burga turo
Image:Klenova_20250823_142541.jpg|Areo de la burgo
Image:Klenova_castle_interior.JPG|La burga interno
Image:Klenova 20250823 143740.jpg|Kastelo Klenová
Hrad Klenová - letecký pohled (cropped).JPG|Elaviadila vido

Kategorio:Klenová (distrikto Klatovy)
Kategorio:Burgoruinoj en distrikto Klatovy
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en distrikto Klatovy
Kategorio:Kasteloj en Regiono Plzeň
Kategorio:Novgotikaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Pablo Sorozábal

[eta|200px|Ludado de "La tabernera del puerto" en la Aŭditorio Insula de [Puerto del Rosario, Fuerteventura la 05/12/2000.]]
**Pablo SOROZÁBAL** (Donostio, 18a de septembro de 1897 - Madrido, 26a de decembro de 1988), hispana komponisto, unu el la plej elstaraj aŭtoroj de simfoniaj verkoj kaj de la ĝenro de zarzuelo kaj aliaj malgrandaj operoj de la 20a jarcento. Inter la plej konataj verkoj menciindas *Katiuska, la mujer rusa* (1931, Barcelono), *Adiós a la bohemia* (1933, Madrido), por kiu li laboris kun la granda verkisto Pío Baroja, *La del manojo de rosas* (1934, Madrido), *La tabernera del puerto* (1936, Barcelono), *Black el Payaso* (1942, Barcelono), *Don Manolito* (1943, Madrido), ktp. Reviziis kaj rekuperis verkojn de la 19a jarcento kiaj *Pan y Toros* (de Barbieri) aŭ *Pepita Jiménez* (de Albéniz) pro kio li sukcesis arte, sed ne ekonomie.

Ĉar li superis la 90 jarojn, povis vidi la malaperon de la zarzuelo, pro kio li ĉiam kulpigis la malbonan kulturan politikon kaj la iompostioman malaperon de la muzika kulturo. Lia lasta verko, finita septembre de 1988, estis *Variaciones para quinteto de viento*, komponita kiam la Blovokvinteto Pablo Sorozábal donostia petis lian permeson por adopti lian nomon. Li mortiĝis antaŭ premieri kion li konsideris sian plej bonan verkon: la opero *Juan José*, kiu estis fine premierita kiel koncerto en la teatro *Kursaal* de Donostio la 21a de februaro de 2009.

## Verkoj 
### Lirika 
* Katiuskahttp://club.telepolis.com/jcalegria/zarzuela/katiuska.htm  (1931)
* La guitarra de Fígaro (1931)
* La isla de las perlas (1933)
* Adiós a la bohemia (1933)
* El alguacil rebolledo (1934)
* Sol en la cumbre (1934)
* La del manojo de rosas (1934)
* No me olvides (1935)
* La casa de las tres muchachas (1935)
* La tabernera del puerto (1936)
* La Rosario aŭ La Rambla de fin de siglo (1941)
* Cuidado con la pintura (1941)
* Black el payasohttp://libretoszarzu.iespana.es/libretos/BLACKELPAYASO.doc (1942)
* Don Manolitohttp://lazarzuela.webcindario.com/RES/r_donmanolito.htm (1943)
* La eterna canción (1945)
* Los burladores (1948)
* Entre Sevilla y Triana (1950)
* La ópera del mogollón (1954)
* Brindis (1955)
* Las de Caín (1958)
* Juan José

### Simfonia 
* Capricho español (1922)
* Suite Vasca (1923)
* Variaciones sobre un tema popular vasco (1927)
* Paso a cuatro (1956)
* Variaciones para quinteto de viento (1988)

### Filmomuziko 
* Marcelino pan y vino
* Jai Alai
* María Matrícula de Bilbao

## Eksteraj ligiloj 
* La tabernera del puerto, artikolo pri la zarzuelo *La tabernera del puerto*.

Kategorio:Hispanaj komponistoj
Kategorio:Hispanaj operkomponistoj
Kategorio:Zarzuelo
Kategorio:Donostio
2220 Hicks

'*2220 *Hicks'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *William B. Hicks'', studenton de la Kalifornia Instituto de Teknologio, inĝenieron kaj aferiston.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1975
2221 Chilton

'*2221 *Chilton'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  elde la Observatorio Oak Ridge (tiam konata sub la nomo de *George R. Agassiz Station*) en Harvard (Masaĉuseco).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Jean Chilton McCrosky*, edzinon de la usona astronomo *Richard Eugene McCrosky''.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio Oak Ridge
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1976
Tovarnianska Polianka

**Tovarnianska Polianka** (hungare *Tavarnamező*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Tovarnianska Polianka situas fine de tre mallonga sakovojo. Vranov nad Topľou troviĝas je 13&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1335. Proksimume en 1600 incendio, en 1663 pesto okazis. En 1715 kaj ankaŭ post 5 jaroj 7 familioj pagis imposton. En 1828 227 vilaĝanoj loĝis en 31 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Tavarna-Polyánka*, poste ĝi ricevis parte hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Tavarnamező 116 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto de Vranov nad Topľou, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Tovarnianska Polianka 136 homoj, (ĉiuj slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo de 1784, en 1870 renovigita

Kategorio:Municipoj en distrikto Vranov nad Topľou
2222 Lermontov

'*2222 *Lermontov'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 19-an de septembro 1977 de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la rusan verkiston kaj poeton Miĥail Jurijeviĉ Lermontov (cirile *Михаил Юрьевич Лермонтов'').

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Alaj-Montaro

[eta|220px|situo de Alajo (jen centre en - germanlingva - mapo pri la [Silka Vojo)]]
eta|220px|jen la montaro Alajo bildiĝas en la mapa sudo
**Alaj-Montaro** aŭ **Alajo** (  ) estas mez-azia montaro kiu etendiĝas ekde Tjanŝano en Kirgizujo en la okcidento ĝis en Taĝikujon. Ĝi estas parto de Pamir-Alaj-Montaro. La montaro proksimume iras orienten-okcidenten. Ĝia plej alta pinto estas Pik-Tandikul-Monto (  ), 5 544 m . La suda deklivaro de la montaro drenas en Vakŝ-Riveron, alfluanton de Amudarjo. La riveroj kiuj drenas la nordan deklivaron de la areo estas alfluantoj de Sirdarjo, kaj enfluas en Fergana-Valon en la nordo de la areo.

Iuj aŭtoroj ŝajnas uzi la terminon por la tuta suda arkaĵo de Tjanŝano kongruante kun la suda limo de Kirgizujo.

## Referencoj 
Kategorio:Montaroj en Kirgizio
Kategorio:Montaroj en Taĝikio
2219 Mannucci

'*2219 *Mannucci'''* estas mezgranda, malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  elde la Observatorio Félix Aguilar, en la provinco de San Juan en Argentino.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Edgardo Mannucci'', meĥanikiston en la observatorio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio Félix Aguilar
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1975
2225 Serkowski

'*2225 *Serkowski'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la kunlaborado de la usona astronomo Tom Gehrels kaj la nederlandaj geastronomoj kaj geedzoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden.

Tom Gehrels fotis ĝin per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122&nbsp;cm) de la Observatorio de la Monto Palomar kaj sendis la fotografiajn plakojn en Nederlandon, kie la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten ekzamenis ilin.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la pol-naskitan usonan astronomon *Krzysztof M. Serkowski''.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Malkovrita de Palomar–Leiden survey
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1960
Mikojan-Gureviĉ MiG-23

La **Mikojan-Gureviĉ MiG-23** (NATO raportnomo: **Flogger**) estas sovetia ĉasaviadilo, ekipita per unu jetmotoro, celata unuavice por ĵeto de bomboj. La aviadila modelo evoluiĝis en la epoko de Malvarma Milito en Sovetunio. Ĝi estis - paralele al la pli frua samfamilia modelo MiG-21 - la plej sukcese eksterlande vendita sovetunia armea aviadilo.

Inter la jaroj 1967 ĝis 1985 produktiĝis sume 5 047 ekzempleroj. Ankoraŭ nuntempe ĝi ankoraŭ uzatas en armeaj bataloj, ekzemple en la libia revolucio de 2011.

MiG-23
MiG-23
2223 Sarpedono

**2223 Sarpedono** estas granda, malhela troja asteroido.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ĉinaj astronomoj de la Observatorio de Purpura Monto, apud Nankingo.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Sarpedono filo de Laodamia, reĝo de Likio, kiu batalis ĉe la troja flanko dum la Troja milito.

## Orbito 
Ĝi estas troja asteroido, kiu orbitas ĉirkaŭ la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Jupitero-Suno; ano de la asteroida amaso nomata "Troja Tendaro".

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Observatorio de Purpura Monto
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Silveirânia

**Silveirânia** (prononco: *siŭvejranja*) (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Zona da Mata* (esperante Zono de la Ĝangalo) kaj en la mikroregiono *Ubá*. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

La loĝloko estis levita al la rango de municipo en 1890.  

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
2226 Cunitza

'*2226 *Cunitza'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Alfred Bohrmann elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Lydia Cunitz'', bofratinon de la malkovrinto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Alfred Bohrmann
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1936
Panavia Tornado

La **Panavia Tornado** estas plurfunkcia militaviadilo de armea aviadilo, ekipita per du jetmotoroj. Ĝi servas por ĵeto de bomboj, por batalo kontraŭ aliaj armeaj aviadiloj kaj por akiro de armeaj informoj. La modelo evoluiĝis en Germanio, Britio kaj Italio, kaj uzatas pere de la aerarmeo de tiuj tri landoj kaj de Sauda Arabio. 

La produkta firmao *Panavia Aircraft* ekestis el fuzio de la armeaviadilaj departementoj en la konzernoj British Aircraft Corporation (BAC), Messerschmitt-Bölkow-Blohm (MBB) kaj Fiat. Ĝi havas sian centran oficejon en Munkeno.

## Submodeloj 
La bazaj submodeloj estas *Tornado IDS*, la norma variaĵo kiel ĵetilo de bomboj, *Tornado Recce* ("recce" estas anglalingva armea ĵargono por *„reconnaissance“*, do akiro de informoj), alivorte Tornado IDS ekipata per subaviadila aparataro por fotado kaj celata por akiro de armeaj informoj, *Tornado GR.1*, *GR.2* kaj *GR.4*, pliaj variaĵoj kiel ĵetiloj de bomboj, el ili la versio *Tornado GR.4/GR.4A* aldone ricevis antaŭan infraruĝan sensoron, GPS-navigadon kaj novan elektronikan aparataron, krome *Tornado ECR* (angle *Electronic Combat Reconnaissance*, do elektronika dumbatala akiro de informoj, produktita de 1990 ĝis 1992, kaj *Tornado ADV* (angle *Air Defence Variant*; do Aer-Defenda Variaĵo*), por longfluga batalo kontraŭ aliaj armeaj aviadiloj. 

## Eksteraj ligiloj 
* mallonga priskribo de la Eŭropa Aera Defenda kaj Spaca kompanio (EADS, angle) 
* produkteja retejo (angle)
* priskribo pri la historio de la modelo, kun galerio de prototipoj (same angle)

Pri uzo en la germania aerarmeo *Luftwaffe*:
* datuma prezento de Panavia Tornado en la retejo de la germania aerarmeo 
* informo pri la inform-akira submodelo *Tornado Recce* en retejo de la germana armeo *Bundeswehr*

Pri uzo en la britia aerarmeo *Royal Air Force*:
* retejo priaviadila de la britia aerarmeo
* prezento de Tornado GR.4

Pri uzo en la italia aerarmeo *Aeronautica Militare'':
* retejo de la italia aerarmeo

Pri uzo en la saud-araba aerarmeo:
* nederlanda retejo pri la saud-araba aerarmeo 

Kategorio:Atakaviadiloj
Kategorio:Ĉasaviadiloj
Surrein

**Surrein** (kio signifas en la romanĉa lingvo *sude de Rejno*) estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Surrein (Simvitg)** estas vilaĝo de la komunumo Sumvitg de la komunumaro Cadi/Disentis de la distrikto Surselva en Kantono Grizono en Svislando.

* **Surrein (Tujetsch)** estas vilaĝo de la komunumo Tujetsch de la komunumaro Cadi/Disentis de la distrikto Surselva en Kantono Grizono en Svislando.
Simonésia

**Simonésia** (prononco: *simoneezja*, oficiale ) estas urba municipo de Brazilo. Ĝi apartenas al la mikroregiono *Manhuaçu* (esperante: *Manjuasu*) kaj al la mezoregiono *Zona da Mata* (esperante Zono de la Ĝangalo) de la brazila subŝtato Minas-Ĝerajso. Fondita en 1855, fine de  en la komunumo vivis  sur areo de 487 km², kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Laŭ la censo de 2010 temis pri 18.302 loĝantoj.

El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
2227 Otto Struve

'*2227 *Otto Struve''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 13-an de septembro 1955 en la kadro de la Indianaa Programo pri la Asteroidoj elde la Observatorio Goethe Link, apud Broklino en Indianao (Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la rusan astronomon Otto Struve, kiu migris kaj karieris en Usono.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Struve
Kategorio:Malkovrita de Indiana Asteroid Program
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1955
2224 Tucson

'*2224 *Tucson'''* estas malgranda ne tre hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la kunlaborado de la usona astronomo Tom Gehrels kaj la nederlandaj geastronomoj kaj geedzoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden.

Tom Gehrels fotis ĝin per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122&nbsp;cm) de la Observatorio de la Monto Palomar kaj sendis la fotografiajn platojn en Nederlandon, kie la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten ekzamenis ilin.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la arizona urbo Tucson, kie troviĝas gravaj institucioj de astronomio, kiel la *Lunar and Planetary Laboratory'', la Nacia Observatorio de Kitt Peak kaj la Observatorio Steward.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1960
Tomás Marco

**Tomás Marco Aragón** (Madrido, 12-a de septembro de 1942) estas komponisto kaj eseisto hispana.

## Biografio 
Li studis violonon kaj komponarton, dum li studis ankaŭ juron. Ampleksigis muzikajn studojn en Francio kaj Germanio kaj inter liaj instruistoj elstaras Pierre Boulez, György Ligeti kaj Karlheinz Stockhausen, Bruno Maderna aŭ Theodor Adorno.

Estas aŭtoro de diversaj libroj kaj artikoloj pri nuntempa muziko hispana kaj ricevis la Nacian Premion de Muziko de Hispanio.

Li faris ankaŭ kursojn de Psikologio, Sociologio kaj Scenaj Artoj. En 1967 li estis helpanto de Stockhausen.

## Verko (elekto) 
* Concierto para violín (1972)
* Misa básica, para violín y dos coros (1978)
* Concierto austral, para oboe y orquesta (1981)
* Ceremonia barroca, para conjunto instrumental (1991)
* Tarots, 22 piezas para guitarra (1993, Bèrben Edizioni Musicali. Ancona, Italia)
* Primer espejo de Falla, para violín y piano (1995)
* Florestas y jardines, para clarinete, bajo y marimba (1997)
* El Caballero de la Triste Figura, Ĉambropero (2005)
* Concierto de Al-hambra, para dos pianos y orquesta (2002)

## Publikaĵoj 
* Música española de vanguardia (1970)
* La música de la España contemporánea (1970)
* Luis de Pablo (1971)
* Cristóbal Halffter (1972)
* Carmelo A. Bernaola (1976)
* Historia de la música española (1983)
* Xavier Benguerel (1991)
* Pensamiento musical y siglo XX (2002)
* Manuel Castillo. Transvanguardia y postmodernidad (2003)
* Historia cultural de la música (2008)

## Referencoj 
* *Historia cultural de la música* en El Argonauta 

Kategorio:Hispanaj muzikistoj
Kategorio:Hispanaj komponistoj
Kategorio:Muzikteoriistoj
Dendragapoj

La genro ***Dendragapus*** enhavas du tre proksime rilatajn speciojn de birdoj de la familio de Tetraonedoj kiuj estis ofte traktataj kiel ununura variebla taksono; nome Malhela lagopo, *Dendragapus obscurus*, kaj Fulga lagopo, *Dendragapus fuliginosus*. Krome ankaŭ la Kanada lagopo kaj la Siberia lagopo estis konsiderataj parto de tiu genro.

## Aspekto 
Temas pri grandaj tetraonedoj kiuj loĝas altaterajn regionojn de Nordameriko kaj Eŭrazio. La Fulga lagopo troviĝas en Pacifika Montaro kaj Sierra Nevada, kaj la Malhela lagopo en la Roka Montaro. Tiuj du taksonoj estis origine konsiderataj kiel separataj specioj, sed estis konsiderataj samspeciaj fare de multaj en la 20a jarcento. Tamen en 2006 la American Ornithologists Union redisigis ilin, kies rezultoj subtenis la pli fruan verkon de Brooks (1929)  kiu konsideris la du taksonojn kiel separataj specioj baze sur morfologio, kutimaro kaj voĉoj. La precizaj teritorioj de la du specioj estas tre bone diferencataj sude, separataj de etendaj areoj de netaŭga senarbara habitato, sed iome necerte en la nordo de la teritorioj de la genro kie ne estas separilo; la studo de Barrowclough et al. ne inkludis tiujn nordajn populaciojn.

maldekstra|240px|eta|Ino de Fulga lagopo (la ino de la Malhela lagopo estas tre simila)
Plenkreskuloj havas longan kvadratan voston, grizan pinte (pli hela ĉe la Fulga lagopo). Masklaj plenkreskuloj estas ĉefe malhelaj (ĉefe la Fulga lagopo) kun flava (Fulga lagopo) aŭ purpura (Malhela lagopo) gorĝa aersako ĉirkaŭata ambaŭkaze de blanko, kaj flava (Fulga lagopo) aŭ flava al ruĝa (Malhela lagopo) karunklo superokula dum la memmontra ceremonio. Inaj plenkreskuloj de ambaŭ specioj estas makulecbrunecaj kun malhelbrunaj kaj blankaj markoj en subaj partoj.

Ties reprodukta habitato estas la bordoj de arbaroj de koniferoj kaj miksaj en montaj regionoj de Nordameriko kaj Eŭrazio. Ties teritorioj estas tre proksime asociaj kun tiuj de diversaj koniferoj. La nesto estas skrapaĵo engrunda kaŝita ĉe arbusto aŭ trunko.

Ĉiuj specioj havas fortajn populaciojn, escepte ĉe ioma populacimalpliiĝo kaj habitatoperdo de la Fulga lagopo je la suda pinto de siaj teritorioj en suda Kalifornio, kaj la Siberia lagopo kiu estas konsiderata preskaŭ minacata.

## Fosilioj 
Specioj el fosilioj de fina Plejstoceno kiuj estis priskribitaj estas *Dendragapus gilli* (okcidenta kaj okcidenta-centra Usono), dekomence lokigita en distinga genro ***Palaeotetrix***, kaj *Dendragapus lucasi* (konata nur el Fossil Lake, Usono).

## Referencoj 
Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Tetraonedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Mazar-i Ŝarif

**Mazar-i Ŝarif** (perse kaj paŝtoe مزارشريف, prononco laŭ IFA , en kiu la sono "æ" estas inter "e" kaj "a", tial foje ankaŭ latinliterigata *Mezar-i Ŝerif*) estas urbo en la nordo de Afganio. La urbo estas la administra centro de la provinco Balĥ. 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Laŭ takso en la jaro 2006 Mazar-i Ŝarif havis proksimume 300 600 loĝantojn (laŭ la lasta oficiala censo, antaŭ jam pli ol 30 jaroj, en 1979 temis nur pri 103 372). Laŭ tiu stato temas pri la kvara plej granda urbo de Afganio.

La urba nomo signifas "tombo de la sanktulo" kaj referencas al la ebla tombejo de Ali ibn Abi Talib en la urbo - krome tamen estas pliaj lokoj kiuj pretendas tiun honoron. Ali ibn Abi Talib estis altranga islama gvidanto, parenco de Mahometo, kaj estas adorata kaj de sunaistoj, ŝijaistoj kaj alevoj. La urbo tial estas la plej signifa pilgrimejo de Afganio kaj konsideratas unu el la sanktaj urboj de Islamo. La "blua moskeo" el la 15-a jarcento en la urbocentro estu la tomboloko de Ali - ĉiukaze ĝi estas unu el la plej impresaj kaj belaj moskeoj tutmonde. 

Mazar-i Ŝarif situas proksimume 300 kilometrojn nordokcidente de la urbo Kabulo, proksime de la limo al Uzbekio. La urbo situas 360 metrojn super la marnivelo. Historie ĝi apartenis al la antikva regno Baktrio.

## Vidu ankaŭ
* Maŭzoleo de Hazrat Ali
* Afgana tapiŝo

Kategorio:Urboj de Afganio
Cristóbal Halffter

**Cristóbal HALFFTER Jiménez-Encina** (24-a de marto de 1930 - 23-an de majo 2021), estis komponisto kaj dirigento hispana, unu de la plej elstaraj de la nomita Generacio de la 50. Li estis nevo de la same komponisto Rodolfo Halffter.

Naskiĝis en Madrido en familio de muzika tradicio. En 1936, ili fuĝis el la Hispana Enlanda Milito al Germanio, kie ekstudis. Revenis en Madridon en 1939, kie Halftter studis komponarton kun Conrado del Campo en la Konservatorio de Madrido, kie finis en 1951. For de la konservatorio studis kun Alexandre Tansman kaj André Jolivet. 

Dum la 1950-aj jaroj sukcesis kiel dirigento, kaj en la 1960-aj jaroj dediĉis sin al profesorado kaj prelegoj. Poste li dediĉis sin al komponado kaj registrado de siaj verkoj. Ankoraŭ en la  21a jarcento plue komponas, dirigentas kaj registras verkojn, kiel en 2003 pri la *Adagio en forma de rondo* por orkestro, mendita de la Filarmonia Orkestro de Vieno, ĉe la Festivalo de Salcburgo dirigentita de Semyon Bychkov.

En majo de 2008 premieris sian duan operon, *Lázaro*, same en Kiel, laŭ mendo post la sukcesa premiero de lia Don Quijote. Tie oni registris ĝin en DVD.

Li loĝis en Villafranca del Bierzo (Leono) kun sia edzino la pianistino María Manuela Caro.

## Verkoj 
**Antífona Pascual* (1952)
**Concierto para piano y orquesta* (1953)
**Tres piezas para cuarteto de cuerda* (1955)
**Misa ducal* (1956)
**Introducción, fuga y final para piano* (1957)
**Sonata* para violín solo (1959)
**Microformas* por orkestro (1960) 
**Sinfonía para tres grupos instrumentales* (1963)
**Cuatro canciones leonesas (1.-El carbonero, 2.-De campo, 3.-De cuna, 4.-La carbonerita de Salamanca)* (1964)
**Secuencias* (1964)
**Misa de la Juventud* (1965), laŭ mendo de la Delegación Nacional de Juventudes (Falango)
**Líneas y puntos* por 20 blovinstrumentoj kaj elektroakustikaj sistemoj (1966)
**Anillos* por orkestro
**Cantata Symposium* (1968) 
**Cantata "Yes, speak out"* (1968)
**Noche pasiva del sentido* por soprano, du perkutistoj kaj 4 magnetofonoj (1970) 
**Llanto por las víctimas de la violencia*, por ĉambrogrupo de cámara kaj elektroakustikaj sistemoj (1971)
**Réquiem por la libertad imaginada* (1971)
**Pinturas negras* (1972)
**Gaudium et Spes-Beunza* (1972)
**Platero y yo* (1974)
**Elegías a la muerte de tres poetas españoles* (1975), el kiu oni faris filmon por la Germana Televido kiu ricevis premiojn Italia kaj Emmy, 
**Officium defunctuorum* por orkestro kaj koruso, premierita en Les Invalides de Parizo (1979)
**Tiento* (1981)
**Dona nobis pacem* (1984)
**Variaciones Dortmund II* (1987)
**Motetes* (1989)
**Preludio Madrid 92*, uverturo komponita okaze de la eŭropa ĉefurbeco de la kulturo por Madrido 
**Don Quijote*, opero (1999)
**Adagio en forma de rondo* por orkestro (2003)
**Lázaro*, opero (2007)

Kategorio:Hispanaj dirigentoj
Kategorio:Hispanaj komponistoj
Kategorio:Hispanaj operkomponistoj
Klenová

**Klenová** povas esti:

* Klenová (distrikto Snina), municipo en Slovakio
* Klenová (distrikto Klatovy), municipo en Ĉeĥio
* Klenová (alfluanto de Kľak), rojo en akvokolektejo de Hron
* Klenová dolina, valo en Vtáčnik
* Klenová (Nová Bystřice) - parto de municipo Nová Bystřice
* Klenová (burgo) - burgo en distrikto Klatovy
Sumvitg

**Sumvitg** (malnova germanlingva nomo **Somvix**) estas komunumo de la komunumaro Cadi/Disentis kaj la distrikto Surselva en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 1310 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
La komunumo Sumvitg situas ĉe ambaŭ flankoj de la Antaŭa Rejno. En nordo la komunumo etendiĝas ĝis al la kresto de la Glarusaj Alpoj, kie sur la kulmino de Tödi (en romanĉa lingvo *Piz Russein*) sur alteco de 3614 m s.m. situas la plej alta punkto de la komunumo. En nordo de la komunumo situas la Punteglias-Glaĉero kaj Biferten-Glaĉero. En sudo la komunuma tetoritorio atingas preskaŭ la limon al Kantono Tiĉino. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Sumvitg la vilaĝoj Surrein, Rabius kaj Cumpadials, krome la setlejoj Clavadi, Tuor, Giachentrina, Plazzas, Encarden, Murtes, Pardomat, Laus, Clavadials, Reits, Tschuppina, Sogn Benedetg, kaj diversaj alpopaŝtejoj.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Sumvitg limas en nordo al la iama komunumo Linthal, kiu ek de 2011 apartenas al la komunumo Glaruso Sudo (GL), en oriento al Trun, en orientsudoriento al Obersaxen, en sudoriento al Lumbrein, en sudo al Vrin, en sudokcidento al Medel (Lukomagno), kaj en okcidento kaj nordokcidento al Disentis/Mustér.

## Lingvoj 
La oficiala kaj ĉefe parolata lingvo en Sumvitg estas la romanĉa. Laŭ la popolnombrado de 2000 parolis 88% de la loĝantaro la romanĉan kaj 10% la germanan lingvon.

## Trafiko 
Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 19 de Ilanz tra Disentis al Oberalppasejo, kaj paralele al ĝi linio de Retia Fervojo, ĉe kiu sur la komunuma teritorio troviĝas la haltejoj '** kaj **'.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Sumvitg datiĝas el la jaro 1175 kiel *in Summovico*. En la 13-a jarcento en Sumvitg estis dokumentita kavalira dinastio *de Somvix*. Dum mezepoko Sumvitg apartenis al la Senjorujo de la Abatejo Disentis.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sumvitg-Cumpadials (stacidomo)
* Rabius-Surrein (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Sumvitg
Carmelo Bernaola

**Carmelo Alonso BERNAOLA** estas hispana komponisto. (Oĉandio, Biskajo, 16-a de junio de 1929 — Madrido 5-a de junio de 2002). Membro de la nomita Generacio de la 51, estis unu de la plej elstaraj reprezentantoj de la hispana muziko de la dua duono de la 20a jarcento.

Li studis en Burgos, Madrido, Santiago de Compostela kaj Romo.

Li ricevis la Ormedalon de la Kinakademio de Hispanio en 2002.

## Verkaro 
Krom 82 filmomuzikoj por kino, la muziko komponita por teatro kaj televido —kiel tiu de la televidserio de Fernando Fernán Gómez *El pícaro*, la fama prezentomusiko de la programo de José Luis Balbín *La clave* kaj tiu de la serio *Verano azul*— kaj liaj komponaĵoj popularaj kiaj *El cocherito leré*, liaj plej ĉefaj verkoj estis la jenaj:

* 1955: Trío-Sonatina (Por hobojo, klarneto kaj fagoto); Capricho (Klarneto kaj piano); Muziko por blovokvinteto.
* 1956: Tres piezas para piano.
* 1957: Suite-divertimento (Piano y orquestal); Homenaje a Scarlatti (Piano kaj Orkestro); Cuarteto de cuerda número 1.
* 1958: Canción y danza (Piano).
* 1959: Cuatro piezas infantiles (Piano).
* 1960: Píccolo Concerto (Violono kaj kordinstrumentoj); Constantes (Por voĉo, 3 klarnetoj kaj perkutado).
* 1961: Superficie número 1 (ĉambromuziko); Sinfonetta Progresiva (Kordorkestro).
* 1962: Espacios variados; Superficie número 2 (Violonĉelo).
* 1963: Permutado (Violono kaj gitaro); Superficie número 4; Morfología sonora (Piano).
* 1964: Mixturas.
* 1965: Heterofonías.
* 1966: Episodio (Baso); Traza.
* 1967: Músicas de cámara.
* 1968: Continuo (Piano).
* 1969: Polifonías.
* 1970: Oda für Marisa.
* 1971: Relatividades.
* 1972: Impulsos; Argia ezta ikusten.
* 1974: Sinfonía en do; Negaciones de San Pedro (Baso kaj koruso); Presencia (Kordokvarteto kaj piano); Per due.
* 1976: Superposiciones variables.; Así; Tiempos (violonĉelo kaj piano); Pieza I.
* 1977: Achode (Kvinteto de klarneto).
* 1978: Villanesca; Entrada; Juegos.
* 1979: A mi aire; Qué familia; Superficie número 5 (Kontrabaso).
* 1980: Variantes combinadas (ĉambromuziko); Sinfonía número 2.; Galatea, Rocinante y Preciosa; Koankinteto; Variantes combinadas.
* 1981: Béla Bartók I; Tres piezas.
* 1984: Las siete palabras de Cristo en la Cruz.
* 1985: Variaciones concertantes (Espacios variados número 2).
* 1986: Nostálgico (Piano kaj orkestro).
* 1987: Perpétuo, cántico, final (Piano).
* 1988: El retablillo de Don Cristóbal; Per a Fráderic (Por trio).
* 1989: La Celestina (Baleto).
* 1990: Sinfonía número 3.
* 1992: Scherzo.
* 2001: Fantasías.

Kategorio:Hispanaj komponistoj
Silvianópolis

**Silvianópolis** (prononco: *siŭvjanoopoljs*, jen portugale, en Esperanto **Silvianopolo**) estas urbo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Sul e Sudoeste de Minas* kaj en la mikroregiono *Santa Rita do Sapucaí*. Fondita en 1746, laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En 2010 estis 6 029 loĝantoj. La teritorio havas komunan limon kun .

## Historio 
La domareto Santana do Sapucaí, antaŭa nomo de Silvianópolis(Silvianopolo), ekstariĝis pro la ekspluatado de oraj minejoj ĉe la bordoj de la Rivero Sapucaí, ĉirkaŭ la mezo de la 18-a jarcento. Estis la ekspedicio de Moŝto Francisco de Souza kiu traesploris la regionon. Pro la fakto ke multe da ministoj estis allogataj al tiu loko, la guberniestro de la Ŝtato San-Paŭlo enoficigis ĉefgardiston por la regiono, kio okazigis disputojn pri la teritorioj inter la aŭtoritatoj de San-Paŭlo kaj Minas-Ĝerajso.

En 1746, Francisco Lustosa ekposedas la domareton tiam nomata Descoberto do Sapucaí, iama nomo de Santana do Sapucaí. La katolika paroĥo estiĝis post du jaroj. Estonte, okaze de la divido de la Sapucaí-regiono, la kapitano Veríssimo de Carvalho anstataŭis Lustosan. Datiĝas tiuepoke la epizodo konata kiel Guerra das Canoas (Milito de la Boatoj), kiam Lustosa, ĉe la bordoj de la rivero Sapucaí, detruas la boatojn de tiuj rigarditaj kiel invadantaj ministoj. En 1832 estis fondita la distrikto Santana do Sapucaí kaj, kiam ĝi estis altigita ĝis la kategorio de urbo, en 1911, ekestis nomata Silvianópolis, honore al sia nobla filo Francisco Silviano Brandão, prezidento de Minas Ĝeraiso, dum la epoko de la Malnova Respubliko.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo ()
* Paĝo pri loka asocio de esperanto en Silvianopolo ( kaj )

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Luis de Pablo

**Luis de Pablo Costales** (Bilbao, 28-a de januaro de 1930 - 10-a de oktobro 2021) estis komponisto hispana.

Li studis juron en Madrido ĝis 1952. Pri muziko li estis memlernanto sed lernis ankaŭ kun kelkaj majstroj kiaj Maurice Ohana, Max Deutsch kaj aliaj. Ekde fine de la 1950-aj jaroj li dediĉis sin al kreado kaj fondado de eksperimentaj grupoj kaj aktivado por la moderna muziko.

Li profesoris, prelegis kaj kunlaboris por kina muziko ekzemple kun reĝisoroj Carlos Saura kaj Víctor Erice.

Li estis edzo de la pentristino Marta Cárdenas.

Kategorio:Hispanaj muzikistoj
2228 Soyuz-Apollo

'*2228 *Soyuz-Apollo'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita por celebri la provan flugon Apollo-Sojuz, unua komuna kosma misio inter Usono kaj Sovetunio, kun alkroĉo de la kosmoŝipoj Apollo kaj Sojuz, la .

La asteroido estis nomita "*Soyuz-Apollo*" kaj ne "*Apollo-Soyuz''" por eviti konfuzon kun la asteroido 1862 Apollo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

center|eta|300px|Rendevuo de la kosmoŝipoj Apollo kaj Sojuz. Artista vido.

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Farah

**Farah**, foje ankaŭ latinliterigata per horizontala superstreko *Farāh*, perse kaj paŝtoe فراه) estas urbo en la okcidento de Afganio. La urbo estas la administra centro de la samnoma provinco Farah. Laŭ takso en la jaro 2006 la urbo Farah havis proksimume 30 200 loĝantojn (laŭ la lasta oficiala censo, antaŭ jam pli ol 30 jaroj, en 1979 temis nur pri 18 797). 

Farah situas proksimume 700  kilometrojn sudokcidente de la urbo Kabulo, iom pli ol 100 kilometrojn de la limo al Irano. 

Ĝenerale historiistoj identigas la urbon kun la antikva, komence helenisma, urbo *Fira* respektive *Frada*, fondita de la armeo de Aleksandro la Granda. La urbo en 1221 estis detruita fare de la mongoloj, sekve estis rekonstruita, sed en 1737 estis duafoje detruita fare de la persoj sub ŝaho Nadir, la fondinto de la dinastio de afŝaridoj. 

Multaj urbanoj estas taĝikoj kaj adeptoj de ŝijaisma islamo. La urba kvartalo *Jazdi* estas karakterizita fare de persaj enmigrintaj antaŭ multaj generacioj, kiam ankoraŭ ne ekzistis konstanta ŝtata limo inter Irano kaj Afganio.

Kategorio:Urboj de Afganio
2229 Mezzarco

'*2229 *Mezzarco'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la svisa astronomo Paul Wild elde la Observatorio Zimmerwald apud Berno.

## Nomo 
Ĝia nomo, "*Mezzarco''", estas itala vorto por "duona arko" aŭ "duona volbo".

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Paul Wild
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
São João Evangelista

''''* (prononco: *saunĵoaŭ evanĵelista*, oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Vale do Rio Doce* (do "Valo de Rivero Dolĉa") kaj en la mikroregiono *Guanhães''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun São José do Jacuri, Coluna, Paulistas, Sabinópolis, Guanhães, Peçanha, Cantagalo kaj São Pedro do Suaçuí

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
São João Nepomuceno

**São João Nepomuceno** (prononco: *saunĵoaŭ nepomuseno*) estas urba municipo de Brazilo. Ĝi situas en la subŝtato Minas-Ĝerajso, en la mezoregiono Zono de la Ĝangalo (portugale *Zona da Mata*) kaj en la mikroregiono *Juiz de Fora*, en la sudorienta regiono de Brazilo. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaraj urboj estas Descoberto, Rochedo de Minas, Rio Novo, Leopoldina, Argirita, Maripá de Minas, Bicas, Chácara kaj Goiana, kaj la distanco al la subŝtata ĉefurbo 318 kilometroj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso

´
Vechec

**Vechec** (hungare *Vehéc*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Vechec situas laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Vranov nad Topľou troviĝas je 4&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1327. En 1663 pro pesto multaj mortis. En 1831 la vilaĝanoj partoprenis en ribelo pro ĥolero. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Vehéc 714 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto de Vranov nad Topľou, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Vechec 2123 homoj, (1818 slovakoj, 295 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo de 1820
* grekokatolika preĝejo

Kategorio:Municipoj en distrikto Vranov nad Topľou
Vyšný Kazimír

**Vyšný Kazimír** (hungare *Felsőkázmér* [felŝOkAzmEr], rutene *Вышнїй Казимир* [viŝnjij kazimir]) estas  vilaĝo kaj municipo en Slovakio. Vyšný kaj felső signifas: supra. La historia slovaka loknomo estis *Ruský Kazimír*. 

## Situo 
Vyšný Kazimír situas fine de sakovojo. Vranov nad Topľou troviĝas je 14&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1363. La loĝantoj longe estis rutenoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Orosz-Kázmér*, poste ĝi ricevis pli logikan nomon. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Felsőkázmér 179 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto de Vranov nad Topľou, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Vyšný Kazimír 213 homoj, (ĉiuj slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* preĝejo

Kategorio:Municipoj en distrikto Vranov nad Topľou
Vlača

**Vlača** (hungare *Balázsi* [balAĵi]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Vlača situas laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Vranov nad Topľou troviĝas je 25&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1349. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Vlacsa*, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Balázsi 151 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Giraltovce, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Vlača 240 homoj, (escepte unun ĉiuj slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo de 1681

Kategorio:Municipoj en distrikto Vranov nad Topľou
Alfred Butts

**Alfred Mosher BUTTS** (naskiĝis la 13-an de aprilo 1899 en Poughkeepsie (Nov-Jorkio), mortis la 4-an de aprilo 1993 en Novjorko) - usona arkitekto, elpensinto de la tabulludo skrablo.

Komence de la tridekaj jaroj de la 20-a jc. spertante senlaborecon Alfred Butts decidis elpensi novan tabulludon. Analizante la ekzistantajn ludojn, li dividis ilin en tri kategoriojn: nombraj ludoj, kiel bingo aŭ ĵetkuboj, taktikaj ludoj, kiel ŝako aŭ damludo, kaj vortaj ludoj, kiel anagramoj. Krome li inspiris sin el vortludo priskribita en la rakonto *The Gold-Bug* (La ora skarabo) de Edgar Allan Poe, en kiu la ĉefrolanto devis deĉifri la kriptaĵon, helpante sin per scio pri literofteco. Utiligante ĉi tiun konon Butts strebis krei ludon, kiu enhavu elementojn de ĉiuj tri menciitaj kategorioj. Analizante frontpaĝojn de *The New York Times*, li kalkulis aperoftecon de ĉiuj literoj de la angla lingvo, por fiksi la ĝustan nombron de koncernaj literoj en la ludkompleto (ekzemple la litero S, kiu servas por formi pluralon de substantivoj kaj triapersonan prezencon de verboj aperas kvarfoje sur tegoloj de la ludkompleto). La principoj estis simplaj. El la speciale preparita literkompleto ludantoj lotumis po sep literojn kaj strebis kunmeti per ili laŭeble altpoentajn vortojn.

Komence Butts nomis sian ludon „Lexiko”, poste li ŝanĝis la nomon al „Criss Cross Words” kaj ekserĉis aĉetonton de la patento por ĉi tiu ludo. Tamen ludproduktistoj ne montris intereson pri la projekto kaj fine Butts decidis vendi la rajtojn al la ludo al la entreprenisto kaj juristo James Brunot. Tiu ĉi enkondukis kelkajn modifojn kaj nomis la ludon „Scrabble” (palpserĉi). En 1948 la ludo estis patentita kaj Butts kune kun sia edzino transformis forlasitan lernejsidejon en Dodgington (Konektikuto) en fabrikon de „Scrabble”. En 1949 ili produktis 2400 ludkompletojn. Nuntempe sole en Usono oni vendas ĉirkaŭ du milionojn da kompletoj jare.

## Eksteraj ligiloj
* Fotografaĵo de Alfred Butts 
* Esperantlingva ludejo

## Fonto
Pollingva vikipedio

Kategorio:Skrablo
Kategorio:Usonaj arkitektoj
Kategorio:Usonaj inventistoj
Kategorio:Dezajnistoj de ludoj
Béla Kreith

**KREITH Béla**, grafo estis hungara ĵurnalisto, relikvokolektisto naskita en Arado la 8-an de majo 1851 kaj mortinta en Csüdőtelke la 12-an de novembro 1916.

## Biografio 
Grafo Béla Kreith fondis kaj redaktis la gazeton en 1880 *Vadász Újság*, poste de 1883 la gazeton *Szemle*. Kun sia unua edzino Janka Farnek li establis la muzeon pri relikvoj de la hungara revolucio de 1848, kies grandparton transprenis la Hungara Nacia Muzeo.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Stanisław Ulam

**Stanisław Marcin ULAM** (naskiĝis la 13-an de aprilo 1909 en Lvovo, mortis la 13-an de majo 1984 en Santa Fe) estis pola kaj usona matematikisto (en 1943 akceptis usonan civitanecon), reprezentanto de lvova skolo matematika. Kunkreinto de usona hidrogena bombo. Partoprenis la projekton Manhattan.

Ulam signife kontribuis al matematiko kaj matematika fiziko, disvolvis matematikajn metodojn de algebra topologio, aroteorio, mezurteorio. Li estis ankaŭ kreinto de unuaj metodoj de cifereca analitiko kaj apartenas al unuaj sciencistoj, kiuj en sia laboro profitigis komputilon. Komputilaj metodoj servis por li al modeligo kopii neŭtronojn kaj solvi problemon de vibranta kordo, enhavanta nelinearan elementon.

## Publikaĵoj 
Ulam estis aŭtoro kaj kunaŭtoro de kelkcent sciencaj publikaĵoj. Li ankaŭ eldonis kelke da libroj

* *Collection of Mathematical Problems*, Novjorko 1960
* *Sets, Numbers and Universes*, Cambridge, Massachusetts 1974
* *Mathematic and Logic* (kune kun Marek Kac, Novjorko 1986)
* *The Scottish Book: A Collection of Problems*, Los Alamos 1957
* *Adventures of a Mathematician* – biografio de Berkeley, Kalifornio 1976. Pola eldono "Przygody matematyka" (Aventuroj de matematikisto), Varsovio 1996

## Vidu ankaŭ 
* Feliĉa nombro
* Skota Kafejo

Kategorio:Usonaj matematikistoj
Kategorio:Projekto Manhattan