open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Berchez

**Berchez** [berkez] (hungare: **Magyarberkesz**) estas komunumo en Rumanio sude de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 564 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 654 (66% hungaroj). Ĝia unua mencio estas en 1351. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al Remetea Chioarului.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Secășel

**Secășel** [sekəŝel] (hungare: **Székásbesenyő**, germane: **Heidendorf**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Blaj. En 1910 Székásbesenyő havis 725 loĝantojn (rumanoj), en 1992 574. Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1296 (laŭ aliaj: 1509). Ĝis 1919 Székásbesenyő apartenis al Hungario, al departemento Alsó-Fehér. Administre ĝi apartenas al Ohaba.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hungaraj loknomoj kun "besenyő"

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Cărbunari (Caraș-Severin)

**Cărbunari** [kərbunarj] (hungare: **Szenesfalu**, germane: **Kohldorf**, "brasika vilaĝo") estas komunumo en Rumanio 25 km sude de Oravița. En 1910 ĝi havis 1 473 loĝantojn [rumanoj), en 1992 915 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la loĝloko vivis . Ĝia unua mencio skriba estas el 1785. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). 

Administre apartenas al ĝi Știnăpari. La du vilaĝoj situas je distanco de 1 km en senarbejo ĉirkaŭ 4 km longa. 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero:Carbunari_jud_Caras-Severin.png|Situo en la distrikto
Dosiero:ROU CS Carbunari CoA.png|La blazono de Cărbunari

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Birtin (Vadu Crișului)

**Birtin** (hungare: **Bertény**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Aleșd. Administre ĝi apartenas al Vadu Crișului.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 452 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 411 (rumanoj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1213. Ĝiaj unuaj loĝantoj estis slavoj. Je la fino de la 16-a jarcento estis loĝita plejparte de hungaroj. Dum la turka submetiĝo ĝi senpopoliĝis. Ĝis 1919 kaj inter 1939 kaj 1944 Bertény apartenis al Hungario kaj estis parto de la reĝa departemento Bihar).

## Konataj lokuloj 
* Ilie Bolojan, komisiita provizora prezidanto de Rumanio ekde la 12-a de februaro 2025

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Birtin (Vața de Jos)

**Birtin** estas vilaĝo en Rumanio okcident-nordokcidente de Brad. En 1910 ĝi havis 815 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, kroatoj), en 1992 343. Ĝia unua skriba mencio estis en 1439. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Vața de Jos.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Hunedoara
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Boz (Brănișca)

**Boz** (hungare: **Bóz**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Deva. En 1910 ĝi havis 814 loĝantojn (rumanoj); en 1992 535. Ĝia unua skriba mencio estas el 1453. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Hunyad vármegye*). Administre ĝi apartenas al Brănișca.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
eta|Ligna ortodoksa preĝejo de Boz

## Gravaj personoj 
* Nicolae Țic (24-a de decembro 1929 – Bukareŝto, 16-a de marto 1992): verkisto, publicisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administrcia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Boița (Răchitova)

**Boița** [bojca] (hungare: **Boica**, germane: **Botzen**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Hunedoara. En 1910 ĝi havis 653 loĝantojn (rumanoj); en 1992 477. Ĝia unua skriba mencio estas en 1477. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Răchitova.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Cărbunari (Budureasa)

**Cărbunari (Budureasa)** [kərbunarj] (hungare: **Biharszenes**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 387 loĝantojn (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1588. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Saca, Teleac, Sălişte de Beiuş. En 1956 oni aligis ĝin al Budureasa.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)  
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Bihor
Boianu Crasnei

**Boianu Crasnei** [bojanu krasnej] (hungare: **Boján**) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Zalău. En 1910 ĝi havis 719 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1956 811. Ĝia unua mencio estas en 1481. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Szilágy vármegye). Oni aligis ĝin al Cizer.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Sălaj
Buituri

**Buituri** [bujturj] (hungare: **Bujtur**) estis komunumo en Rumanio norde de Hunedoara. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 234 loĝantojn. Ĝia unua skriba mencio estas en 1355. 
## Historio
Ĝis 1919 Bujtur apartenis al Hungario, (*Hunyad*). De la jaroj de 1950 ĝi fariĝis parto de Hunedoara.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Hunedoara
Patricio

**Patricio** en antikva Romo estis ano de la klaso, kiu havis la  
(). Temis precipe pri la familioj, kies genealogio reiris ĝis la fondo de la urbo (*gentes originariæ*), kaj kies anoj konsistigis la senaton.

Imperiestro Konstantino la 1-a enkondukis la titolon *patricio* kiel honoron por meritplenaj civitanoj, sendependan de la deveno.

En pluraj regnoj kaj urboj mezepokaj la supra socia tavolo nomis sin patricioj, precipe la regantoj de sendependaj urboj kaj urbaj kantonoj. Parte nobeloj konsideras tiajn patriciojn samrangaj, kvankam ili ne posedas nobelecan titolon aŭ bienojn.

Kategorio:Romia Imperio
Kategorio:Titoloj
Regiono Centra-Suda Unguĵo

**Centra-Suda Unguĵo** aŭ **Centra-Suda Zanzibaro** () estas regiono de Tanzanio. Ĝia ĉefurbo estas Koani.

Centra-Suda Unguĵo havas areon de  kaj  loĝantojn (censo de 2002). Ĝi estas la aree plej granda, sed loĝantare la plej malgranda el la tri regionoj sur insulo Unguĵo. Ĝi konsistas el du distriktoj: *Centra Unguĵo* havas  loĝantojn, *Suda Unguĵo* .

Unguĵo, Centra-Suda
Vurpăr

**Vurpăr** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Vurpăr (Vințu de Jos), en distrikto Alba
*Vurpăr (Sibiu), en distrikto Sibiu
Kantono (fervojo)

[eta|Kantono sur la *Reading Blue Mountain and Northern Railroad* en [Pensilvanio]]
En fervoja sistemo **kantono** estas linio-sekcio, en kiu pro teknikaj aŭ organizaj rimedoj ĉiutempe povas esti nur unu trajno.

Kutima sistemo por atingi tion estas la **bloksistemo** aŭ **aŭtomata blokiga signala** (**ABS**) sistemo. Ĝi ekipas la kantonojn, nomatajn bloksekcioj, per signaloj (blok-signaloj), kiuj permesas eniron de trajno nur, se la tuta kantono estas libera.

Kantonigo estis progreso kompare al la "trajn-anonca sistemo", kiu permesas nur unu trajnon inter po du gardataj stacioj. Ĉe la trajn-anonca sistemo la estro de stacio devas telefone anonci ĉiun ekirontan trajnon al la sekva stacio por certigi, ke la lasta antaŭa trajno jam komplete alvenis, kaj rezervi la linion, tiel ke ne povas ekiri kontraŭdirekta trajno. Ĉar la distancoj inter du stacioj kutime estas pli longaj ol kantono, la kantona sistemo pligrandigas la kapaciton de la linioj, precipe de plurtrakaj.

Kvankam la kantona sistemo portas avantaĝon kompare al la trajn-anonca, ĝi ankoraŭ havas du neperfektaĵojn:
# Ĝi ne povas konsideri la malsamajn rapidojn de la trajnoj. Ĉar rapidegaj trajnoj bezonas pli grandan brems-distancon antaŭ si, ili kutime uzas ne la kantonan sistemon, sed kontinue aŭtomatan trajnsekurigon. Eŭropaj fervojoj tiucele evoluigis unuecigitan sistemon nomatan ETCS.
# La situo de la kantonoj estas fiksa sur la linio kaj ne povas moviĝi kun la trajnoj. Tio signifas, ke du sinsekvaj trajnoj samdirektaj bezonas distancon de pli ol unu kantono, ĉar la dua trajno povas senbremse trairi nur, se la unua jam pasis la finon de la sekva kantono, kiam la dua atingas la antaŭsignalon antaŭ la kantono. La distancoj do estas pli grandaj ol necese. Ankaŭ tiun malavantaĝon evitas kontinue aŭtomata trajnsekurigo.

Kategorio:Fervojo
Vurpăr (Vințu de Jos)

**Vurpăr** [vurpər] (hungare: **Borberek**, germane: **Burgberg**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Alba Iulia.

## Historio 
Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1248. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér*). En la dua parto de la 19-a jarcento oni aligis ĝin al Vințu de Jos.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
Germanlingve iuj uzis ankaŭ la nomon *Weinberg* (= vin-monto, vitejo), eble influate de la hungara nomo (*bor* = vino), kiu fonetike pli similas al *Burgberg* (= kastel-monto).

eta|Ortodoksa preĝejo de Vurpăr

## Gravaj personoj 
* Péter Alvinczi (ĉ. 1639 – Borberek, 26-a de februaro 1701): jursciencisto.
* Béla Tankó (filozofo) (1-a de oktobro 1876 – Debrecen, 26-a de januaro 1946): filozofia verkisto, universitata profesoro.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Burgberg

**Burgberg** (germane "kastela monto", "burga monto") havas diversajn signifojn:
 
***Burgberg im Allgäu** estas komunumo en distrikto Oberallgäu en Bavario en Germanio.
* *Burgberg* estas parto de la komunumo Königsfeld en la Nigra Arbaro - tie mortis *Gerhard Domagk*, pioniro de medicino, konata patologo, mikrobiologo kaj laŭreato de Nobel-premio pri medicino en la jaro 1939.
* Krome temas ankaŭ pri la historia germanlingva nomo de loĝloko nun nomata **Vurpăr (Vinţu de Jos)**.
Borz

Borz estas komunumo en Rumanio sude de Oradea. En 1910 ĝi nombris 431 loĝantojn (rumanoj); en 1992 307 (rumanoj, ciganoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1587. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Şoimi. La vilaĝo havas akvonivelan indikilon ĉe rivereto Berettyó-Hortobágy.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Bihor
Koani

**Koani** estas urbo sur insulo Zanzibaro. Ĝi estas ĉefurbo de regiono Centra-Suda Zanzibaro.

Koani havas 2.146 loĝantojn (2002). Ĝi situas en la nordo de la distrikto Centra Zanzibaro, ĉe la vojo inter la urboj Zanzibaro kaj Ĉvako. Koani estas la sola urbo de Zanzibaro, kiu ne situas marborde; tamen ĝia alto super marnivelo estas nur 44 metroj, ĉar la insulo estas plata. La koordinatoj de la urbo estas .

Kategorio:Urboj de Tanzanio
Lindstedt

**Lindstedt** ekde la unua de januaro 2011 estas parto de la komunumo Gardelegen en Germanio - antaŭe temis pri memstara komunumo. Ĝi troviĝas en la distrikto Altmark Salzwedel de la federacia lando Saksio-Anhalto. La 30-an de junio 2006 la komunumo havis 595 loĝantojn.

Kategorio:Distrikto Altmark Salzwedel
Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto
Alfred Werner

**Alfred WERNER** (12-a de decembro 1866 - 15-a de novembro 1919) estis svisa kemiisto, profesoro en la Universitato de Zuriko. Li ricevis la Nobel-premion pri kemio en 1913.

La Nobel-premio estis atribuita al li "pro liaj laboroj pri la ligo-rilatoj de la atomoj en la molekulo. Per tio li klarigis pli malnovajn esplortemojn kaj malfermis novajn, precipe en la sektoro de la neorganika kemio".

Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Svisaj kemiistoj
Iauaretê-akvofalo

**Iauaretê** [iaŭare**te**] estas akvofalo en  distrikto São Gabriel, municipo São Gabriel da Cachoeira, subregiono Alto Rio Negro, subŝtato Amazonio, Brazilo. 

Ĝi estas sankta loko por dek kvar malsamaj indiĝenaj etnoj de tiu areo (Arapasoj, Baraoj, Barasanoj, Desanoj, Karapananoj, Kubeoj, Makunoj, Miriti-tapujoj, Pira-tapujoj, Sirianoj, Tarianoj, Tukanoj, Tujukoj kaj Ŭananoj) . Ĝi reprezentas fundamentan kulturan referencon al indiĝenoj, kiuj vivas inter riveroj Uaupés kaj Papuri. Multaj el ŝtonoj, insuloj kaj akvofluoj de tiu akvofalo simbolas faktojn de militoj, mortoj, kaj aliancoj de tiuj indiĝenoj, krom faktoj de mitoj pri la origino de la mondo. En ĝi, laŭ lokaj legendoj, aperis la homo kaj la herooj, kiuj komencis la lokajn etnojn, aperis ankaŭ la planedoj, utilaj bestoj kaj ĉiu kiu estas necesa al vivo. Antropologiistoj konas 17 el ĉiuj referencaj punktoj kaj iliaj legendoj.
 
La legendoj pri akvofalo Iauaretê permesas la kunvivon de malsamaj etnoj en la regiono dum jarcentoj. Malgraŭ ili paroli tre malsamajn lingvojn la ĉirkaŭ 30 mil indiĝenoj de la regiono kunhavas la saman vidpunkton pri la akvofalo, tio permesas al ili komerci kaj organizi sian najbarecon. En regiono estas du urbetoj de ne-indiĝenaj brazilanoj: São Gabriel da Cachoeira kaj Santa Isabel do Rio Negro.

La akvofalo estas kultura heredaĵo protektata de brazila registaro per Brazila Nacia Instituto pri Historia kaj Arta Heredaĵo.
Brădățel

**Brădățel** [brədəcel] (hungare: **Bradacel**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Ilia. En 1910 ĝi havis 522 loĝantojn (rumanoj); en 1992 177. Ĝia unua skriba mencio estas el 1468. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Burjuc.

Kvankam la rektlinia distanco al Burjuc estas nur 5 kilometroj, la veturebla vojo tra Glodghilești longas pli ol 15 kilometrojn.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Breazova (Sarmizegetusa)

**Breazova (Sarmizegetusa)** [brjazova] (hungare: **Brázova**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Haţeg. En 1910 ĝi havis 312 loĝantojn (rumanoj); en 1992 183 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1366. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Sarmizegetusa.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administrcia mapo de distrikto 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Hunedoara
Sega Dreamcast

[eta|150ra|dekstra|Dreamcast estas la lasta [videoludilo kreita de Sega]]
Dreamcast estas la lasta videoludilo kreita de Sega. Ĝi estis lanĉita la 27an de novembro de 1998 en Japanujo, kaj la 9an de septembro en Usono. Tiel, ĝi estas rigardata kiel la unua videoludilo de la 6a generacio. Dreamcast vendiĝis bone en siaj komencoj, ĝi intencis regajnigi al Sega la merkaton de videoludiloj. Tamen, hodiaŭ ĝi estas minoritata kompare kun aliaj videoludiloj de sia generacio.
(oni vendis ĉirkaŭ 10,6 milionojn da aparatoj). Dreamcastoj ne plu estas produktataj ekde januaro de 2001.

## Teĥnika priskribo de **Sega Dreamcast** 
* ĉefprocesoro: 32-bita kun frekvenco 200MHz; 360 MIPS, 1.4 ;
* ĉefmemoro: 16 MB 64 Bit 100 MHz
* vidiga sistemo: PowerVR2 CLX2, 7mil poligonoj/sekundo
* soniga sistemo: Yamaha;
* diskilo: GD-ROM ;
* Modemo

Kategorio:Videoludiloj
Petrologio

[eta|Malhela [aluno|alunskisttavolo, ĉe Brétignolles, Vendée, Francio]]
**Petrologio** estas la scienca fako pri la strukturo kaj la ekesto de la rokaĵoj (petroj). Ĝi estas unu el la tersciencoj.

Petrologio dividiĝas je priskriba parto, Petrografio, kaj Petrologio striktasenca, kiu esploras la ekeston (genezon) de la rokaĵoj kun iliaj geokemiaj kaj geofizikaj ekestokondiĉoj.

Petrografio donas nomojn al la rokaĵoj, priskribas ilian strukturon, ilian troviĝon en iom grandskala geologia ĉirkaŭo, kaj iliajn kemiajn/mineralogiajn ecojn. En la petrologio oni kombinas la metodojn de la geokemio (kemian analitikon) kun la metodoj de la Petrografio (Naturobservadoj kaj maldikŝlif-esploroj je ŝtonaĵpreparatoj). Krome oni provas ekkompreni la naturon per eksperimenta ripeto.

Petrologio distingas tri grupojn da rokaĵoj, laŭ ilia ekesto:
* magmaj rokaĵoj
* metamorfaĵoj
* sedimentaj rokaĵoj

## Literaturo 
* E. Dudich: Ĉu vi konas la teron?. P. 48–63.

Kategorio:Terscienco
Kategorio:Petrologio
Albert Marth

**Albert MARTH** (naskiĝis la  en Colberg; mortis la  en Heidelberg) estis germana astronomo.

Marth studis teologion, unue en la Universitato de Berlino. Pro sia fortiĝanta intereso pri matematiko kaj astronomio li ekstudis astronomion ĉe Christian August Friedrich Peters en Kenigsbergo.

En 1853 li sekvis vokon de George Bishop al Londono. Tie li fariĝis asistanto de John Russell Hind. En 1854 li fariĝis lia posteulo en la Londona observatorio. La 1-an de marto 1854 li malkovris la asteroidon Amfitrito.

De 1855 ĝis 1862 li estis – kiel posteulo de Georg Rümker – asistanto de Tempel Chevallier en la observatorio de Durham. Poste William Lassell lin dungis kiel observanto en privata observatorio en Malto. De 1863 ĝis 1865 Marth malkovris proksimume 600 nebulozojn. Poste Marth loĝis ĝis 1883 ĉefe en Londono. En 1883 li estis dungita en la observatorio de Edward Henry Cooper ĉe Sligo, Irlando.

Siajn lastajn jarojn li pasigis en Germanio. Li mortis pro cancero.

Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Kategorio:Germanaj astronomoj
Sinekdoĥo

**Sinekdoĥo** (aŭ "sinekdoko") (de la malnovgreka συνεκδοχή) estas parolfiguro, speco de metonimio, en kiu subparto aŭ superparto de io estas uzata por nomi ĝin, ekzemple:
* Parto de io estas uzata por la tuto,
* La tuto estas uzata por parto,
* Specio estas uzata por la genro,
* La genro estas uzata por specio, aŭ
* La substanco, el kio io fariĝas, estas uzata por tiu aĵo.

Oni ne konfuzu sinekdoĥon kun metaforo, kiu estas parolfiguro bazita sur komparo.

Sinekdoĥo estas unu el la plej ordinaraj manieroj karakterizi kaj poste referenci fikcian rolulon. Ofte iu estas konsekvence priskribata per unu sola korpa aŭ vesta parto, ekz-e la okuloj aŭ la ruĝa kufo, kiu iĝas reprezentaĵo de la tuta persono.    

Sonetoj kaj aliaj formoj de ampoezio ofte uzas sinekdoĥojn por karakterizi la amaton per terminoj de individuaj korpopartoj prefere al la tuta, kohereca memo.  Tiu kutimo aparte oftas en sonetoj de Petrarko, kie la idealigita amato ofte estas priskribata parton post parto, de kapo ĝis piedpinto.

## Ekzemploj 
* Parto de io uzatas por la tuto ("pars pro toto"):
** «mi ne estas inda, ke vi venu sub mian tegmenton» [Mateo 8:7] (*sub mian tegmenton* = *en mian hejmon*);
** «li estas instruita kapo» [Z] (*kapo* = *homo*);
** *manoj* aludas al laboristoj, *kapoj* al bov(in)oj, *botoj* al soldatoj, *fadenoj* al vestoj, *radoj* al aŭtomobiloj, *buŝoj manĝigendaj* al malsataj homoj, *blankaj haroj* al maljunuloj, *la preso* al novaĵ-industrio;

* La tuto uzatas por parto:
** *la polico* por manpleno da policanoj, *korpo* por la centra parto, *ridetanta jaro* por printempo, *la Pentagono* por la superaj generaloj en La Pentagono, *la Blanka Domo* por la pezidento de Usono kaj ties asistantoj,
** antikva ekzemplo estas *la Faraono* por la reĝo de Egiptio (*faraono* origine signifis "palaco", "Granda Domo" aŭ "Domo de Ptaho" )

* Speco uzatas por genro:
** *kastelo* por domo aŭ hejmo, *pano* por manĝaĵo, *Judaso* aŭ *Quisling* por perfidulo, *kodako* por fotografilo (?)

* La genro uzatas por speco:
** *kreitaĵo* por homo, *lakto* por bovina lakto

*`La substanco, el kiu io fariĝis, uzatas por la kompleta faritaĵo:
** *plasto* por kredit-karto, 

## Vidu ankaŭ 
*Endoforo
*Ekzoforo
*Metaforo
*Koncepta metaforo
*Parolfiguro
*Metonimio
*Pars pro toto
*Totum pro parte

Kategorio:Retoriko
Kategorio:Parolfiguroj
Kategorio:Pragmatiko
Prunto

**Prunto** estas speco de ŝuldo. Ĉi tiu artikolo fokusas ekskluzive sur monaj pruntoj, kvankam, praktike, ĉia materialo povus esti pruntita. Kiel ĉiuj ŝuldo-instrumentoj, pruntado necesigas la redistribuon de financaj rimedoj tra la pasado de tempo, inter la pruntedoninto kaj la pruntepreninto. La pruntpreninto komence ricevas monsumon de la pruntedoninto, kion li/ŝi repagas, kutime sed ne ĉiam, en regulaj temperoj, al la pruntedoninto. Ĉi tiu servo estas ĝenerale provizita per kosto, nomita intereso de la ŝuldo. Prunto estas de la perioda paga tipo, se la monkvanto pagenda laŭtempe (por tutpagi kaj la pruntsumom kaj la intereson kune) estas fiksita. Pruntepreninto povus esti la objekto de certaj restriktoj nomataj prunto kunvenaĵoj laŭ la kondiĉoj de la pruntado. Agi kiel provizanto de pruntoj, estas unu el la ĉefaj taskoj por financaj institucioj.

Alivorte: **Prunto** estas ago de tiu kiu pruntas, t.e. aŭ pruntedonas aŭ prunteprenas. Prunti estas transdono de mono aŭ de havaĵo kun la kondiĉo de redono post pli aŭ malpli difinita tempo, kun pago aŭ ne de interezo. Prunto kun interezopago estas ofte nomata kredito.

Relative freŝdata formo de kredito estas la t.n. *levil-efika prunto*.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri prunto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Luado

Kategorio:Ekonomio
Zanzibaro (urbo)

**Zanzibaro** () estas urbo sur insulo Zanzibaro kaj la ĉefurbo de regiono Urba-Okcidenta Zanzibaro.

La urbo situas ĉe la okcidenta bordo, konsistigas distrikton en la regiono kaj havas  loĝantojn. Ĝis la federiĝo de Zanzibaro kaj Tanganjikio al Tanzanio en 1964 ĝi estis ĉefurbo de la zanzibara respubliko. Ankaŭ nun ĝi estas konsiderata ĉefurbo de la federacia parto konsistanta el la insuloj Zanzibaro kaj Pembo.

La historia urbokerno de Zanzibaro estas Monda Kulturheredaĵo de UNESKO, kies domoj grandparte konsistas el korala ŝtono.

## Historio 
Dum la regado de portugaloj en la loko de la nuna urbo estis ne tre signifa setlejo; nur kiam en 1832 Said ibn Sultan de Omano decidis tien ĉi transmeti sian rezidejon kaj en 1840 efektivigis la decidon, la urbo ekprosperis. Ĝi iĝis centro de komerco pri sklavoj kaj kariofiloj.

En 1890 Britio aneksis la insulon kiel protektejon. Kiam en 1896 mortis la reganto, lia filo pretendis la tronon, sed kapitulacis post 38 minutoj, post kiam brita ŝipo bombadis lian palacon. En 1897 britoj perforte finis la komercadon pri sklavoj, kiu jam de 1873 estis formale malpermesita.

## Bildgalerio 

Sansibar-HoseOfWonders.jpg|Domo de mirindaĵoj (Beit-al-Ajaib)
Fort-Zanzibar.jpg|La fortikaĵo
Freddie Mercury's birthplace.jpg|naskiĝdomo de Freddie Mercury

## Vidu ankaŭ 
* Ŝtonurbo (Zanzibaro)

Kategorio:Urboj de Tanzanio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Tanzanio
Kategorio:Zanzibaro
Levil-efika prunto

**Levil-efika prunto** estas prunto (LBO aŭ LBI) kiu ebligas aĉeti entreprenon per tre malalta kapital-alporto kaj kun prunto je pli malalta interez-elcento ol la atendata rentabilitato.

Ĝi okazas kiam financa sponsoro akiras regan intereson en la socia kapitalo de firmao kaj kie grava procento de la aĉeta prezo estas financita tra depruntado. La valoraĵoj de la akirita firmao estas uzitaj kiel kromaĵo por la depruntita kapitalo, foje kun valoraĵoj de la akiranta firmao. La obligacioj emisiitaj por la prunto estas ofte konsideritaj sub investada grado pro la gravaj riskoj ekzistantaj.
## Literaturo 
* Gabriel KOLKO, Maltrankvilo de la financ-medio - Ekonomio de sorĉist-lernantoj, Le Monde diplomatique, novembro 2006.

* Ibrahim Warde, Kiel pakistana aferisto trompis la elitojn de la monda ekonomio, {Le Monde diplomatique en Esperanto}, novembro 2019.

Kategorio:Bazaj financaj konceptoj
Borispilo

**Borispilo** (, ) estas urbo en la Kieva provinco de Ukrainio, unue menciita en historiaj dokumentoj de la deksesa jarcento. La urbo estas la administra centro de samnoma Borispila distrikto. Ĝi havis 55.894 loĝantojn en 2006 kaj situas 30 kilometrojn sudoriente de Kievo. En Borispilo troviĝas la internacia flughaveno de la ukraina ĉefurbo Kievo kun la kodo KBP.

Tiu naskiĝloko de la aŭtoro de la nacia himno de Ukrainio Pavlo Ĉubinskij ricevis urbajn rajtojn en la jaro 1956.

En februaro 2014 la loĝantoj de la urbo Borispilo faligis la monumenton de Lenino, probable la lastan simbolon de la komunismo en tiu urbo, tio okazis dum la Eŭromajdano, do en la tre proksima ĉefurbo de Ukrainio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* internacia Flughaveno Borispilo
* Borispil (stacidomo)
* Borispil-Aeroport (stacidomo)
* Listo de urboj en Ukrainio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Church of Saint Borys and Hlib, Boryspil.jpg|
Борисполь храм св. пророка Ильи.jpg|
Борисполь Свято-Николаевская церковь.jpg|


Kategorio:Urboj en Kieva provinco
Cetate

**Cetate** [ĉetate] estas nomo de multaj lokoj en Rumanio.

*Cetate (Alba Iulia) en distrikto Alba
*Cetate (Berchezoaia) en distrikto Maramureş
*Cetate (Bistrița-Năsăud) estas komunumo en distrikto Bistrița-Năsăud
*Cetate (Timișoara) en distrikto Timiș
*Cetate (Zimandu Nou) en distrikto Arad
Pavlo Ĉubinskij

228px|dekstra
**Ĉubinskij Pavlo** (; 1839-1884) estis ukraina juristo, etnografo, folkloristo, poeto.

Naskiĝis en bieno apud Borispilo (nun - Kijiva provinco) en neriĉa nobla familio. Li finis universitaton en Peterburgo, Rusio, doktoriĝis pri juro (1861). Dum la studentaj jaroj partoprenis agadon de Sankt-Peterburgo ukraina komunumo, estis aŭtoro de revuo "Osnova", kie li renkontiĝis kun Taras Ŝevĉenko kaj Mikola Kostomarov.

Reveninte al Ukrainio dum 1861-62 li verkis artikolojn por “Osnova”, kunlaboras kun la ĉernihiva kaj kieva gazetaro. En ĉi tiu tempo li provis malfermi liberan kamparan lernejon en Borispilo, sed ne ricevis permeson de aŭtoritatoj. Tiam (aŭtuno de 1862) li verkis la poemon "Ŝĉe ne vmerla Ukraina" ("Ankoraŭ ne mortis Ukrainio*), kiu fariĝis Nacia himno de la ukraina popolo. 1862 en Kievo kelkaj ukrainaj rondoj unuiĝis en la societon “Hromada”, kontraŭ kiu estis ekprocesita krima kazo. Post adopto de Valuev-a cirkulero pri malpermeso de ukraina lingvo (1863) rezulte de kaŝobservado li estis sendita por setlejo en Arkangelska gubernio. Dum ekzilo li partoprenis en historia kaj statistika pristudo de regiono: danke al personaj kvalitoj okupis diversajn postenojn en la gubernia statistika komitato (enketisto, komitata sekretario, gazetredaktoro, oficisto ĉe guberniestro pri specialaj taskoj). Kapis stud-ekspedicion tra Peĉora regiono kaj Arkta Uralio, iniciatis ekspedicion al Nova Zemlo.

En 1869 li ricevis permeson por reveni al Ukrainio kaj kapis etnografian kaj statistikan ekspedicion de Rusia geografiaj societo en la Sudokcidento regiono: Ukrainio, Belorusio, Besarabio. 1873-1875 – sekretario, 1875-1876 – vic-estro de Sudokcidento fako de Rusia geografia societo.

En 1876 Ĉubinskij estis denove forpelita el Kievo kaj ricevis permeson vivi en Peterburgo.

En 1879 Ĉubinskij serioze malsaniĝis kaj emeritiĝis. Li mortis la 17-an de januaro 1884 en sia gepatra vilaĝo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* prezento de la plena teksto esperanta de la himno de Ukrainio fare de Viktor Jaskovec kaj Volodimir Pacjurko en *La Lampiro'', organo de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo (EASP), 2022.2; paĝo 23, en formato PDF ()
** sur sekvaj du paĝoj 24 kaj 25 biografia prezento de la tekstisto Pavlo Ĉubinskij (same )

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Kategorio:Ukrainaj poetoj
Kategorio:Ukrainaj juristoj
Kategorio:Ukrainaj nobeloj
Kategorio:Ukrainaj etnologoj
Kategorio:Ukrainaj ĵurnalistoj
Broșteni (Oravița)

**Broșteni** [broŝtenj] (hungare: **Krassóborostyán** (inter 1922 kaj 1918) aŭ *Brostyán*) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Oravița. En 1910 ĝi havis 1711 loĝantojn (rumanoj), en 1992 733 (rumanoj, hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1690. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Oravița.

## Konataj lokanoj 
* Simeon Mangiuca (1831 – 1890), folkloristo kaj advokato, honora membro de la Rumana Akademio

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Buzd

**Buzd** (; ) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Mediaş. En 1910 ĝi havis 740 loĝantojn (germanoj, rumanoj, ciganoj); en 1992 estis 723 loĝantoj (ciganoj, rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1356. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő vármegye). Administre apartenas al ĝi Brateiu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Bucium (Ceica)

**Bucium (Ceica)** [buĉum] () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 408 loĝantojn (rumanoj), en 1992 279. Ĝi estis unue menciita skribe en 1508. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Ceica.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Țărmure (Hălmagiu)

**Țărmure** [cərmure] (hungare: **Martfalva**, germane: **Repsen**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sebiș administracie apartenanta al la komunumo Hălmagiu.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 422 loĝantojn (rumanoj), en 1992 294. Ĝia unua skriba mencio estis en 1439. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Pietroasa (Moldovenești)

**Pietroasa** (hungare: *Csegez* [ĉegez]) estas vilaĝo en Rumanio nord-nordokcidente de Aiud. Administre ĝi apartenas al komunumo Moldovenești.

Oriente preterpasas la distrikta vojo DJ103G, kiu ligas Pietroasa al Moldovenești kaj al la nacia vojo DN75.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 585 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 176 (32 % da hungaroj).

En la censo de 2002 la 176 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio
Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1291. Ĝi estis ekleziejo de 1332. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Stremț (Băsești)

**Stremț** [stremc] (hungare: **Bükktótfalu**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Zalău. En 1910 ĝi havis 650 loĝantojn (rumanoj), en 1992 420 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas el 1410. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Băsești.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Bucerdea Grânoasă

**Bucerdea Grânoasă** [buĉerdja grınŭasə] (hungare: **Buzásbocsárd**, germane: **Botschard**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 1 828 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 2 298 (30% hungaroj). Ĝia unua mencio estas en 1303. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre ĝi apartenas al Crăciunelu de Jos.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest. 
## Eksteraj ligiloj
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Valea Ungurașului

**Valea Ungurașului** [valja unguraŝuluj] (hungare: **Csabaújfalu**) estas komunumo en Rumanio orient-sudoriente de Dej. En 1910 ĝi havis 328 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 288 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1590. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Unguraș.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Travertino

eta|Travertino
**Travertino** (de la itala *travertino*, latina *lapis tiburtinus*, "ŝtono el Tiburo" (hodiaŭ: Tivoli) estas pli-malpli pora kalkŝtonaĵo kun hela, plej ofte flaveca ĝis bruna koloro. Travertinon eligas malvarmaj aŭ varmaj fontoj de nesala akvo, kiuj entenas kalcio- kaj hidrogenkarbonato-jonojn kaj karbondioksidon. Tio okazas sen kunago de vivaĵoj (abiote), sed tiel ke karbondioksido aperas el la fontakvo kaj sekve la solvebloprodukto por kalciokarbonato estas superita. Pro tio ankaŭ la nomo **Fontotofo** estas uzata. Travertino do estas ŝtonaĵo konsistanta preskaŭ ekskluzive el kalciokarbonato.

## Etimologio 
La termino *travertino* venas el la latino *lapis tiburtinus*, kio signifas “ŝtono el Tivoli”. Fakte tiu roko estas delonge elfosita el ŝtonminoj apud la urbo Tivoli, iam latine nomita *Tibur* kaj lokita proksimume je tridek kilometroj el Romo.

## Formado 
Travertino formiĝas pro kalka deponaĵo sur kreskaĵoj (muskoj, algoj...) ĉe fontoj aŭ fluoj kun akvofaletoj. Kalciokarbonato precipitadas pro akvokirloj. Poste, kreskaĵoj kreskas sur la nova ŝton-krusto, kaj la ŝton-formiĝo rekomenciĝas, kaj tiel plu. La kreskaĵoj putras forlasante porojn en la ŝtono.

### Ekvilibro kalciokarbonata 
Pro tiu formado, tiuj fontoj aŭ riveroj stange aspektas, oni nomas ilin fontotofoj aŭ ŝtonigaj fontoj.
La sekvanta kemia ekvacio montras la ekvilibron kalciokarbonatan:

CaCO_3 + CO_2 + H_2O \leftrightarrow Ca^{2+} + 2(HCO_3^{-})

Maldekstre la kalciokarbonato estas solida (travertino), dekstre, ĝi estas solvita en akvo kiel jonoj (karsta erozio)

## Uzoj 
En Romo ( Italio), travertino estis multfoje uzata kiel porkonstrua ŝtono. Oni uzis ĝin por konstrui multnombrajn monumentojn dum la Romia antikveco (ekzemple triumfpordegoj) aŭ dum Renesanco (preĝejoj kaj bazilikoj).

Oni ofte uzas travertinon por fari ŝtonplankojn, ŝtuparojn aŭ plataĵoj (tablo, telermeblo...)

Ekstere, ekzemple kiel ŝtonplanko ĉirkaŭ naĝujo aŭ kiel teraso, oni metas krudan aŭ maljuniĝintan travertinon, sen plenigo de ĝiaj poroj. Male, ene, oni glatigas kaj plenigas ĝin por faciligi la bontenadon.

### Malavantaĝo kaj problemo 
Travertino estas pora ŝtono.
Ĝi estas uzata por skulptaĵoj kaj monumentoj kiel ekzemple ĉe la Monumento de Libereco (Rigo). En tiu monumento klimato kaj ĉirkaŭa poluado difektas la ŝtonon, nome Travertino, kiu estas pora materialo, iom post iom disfalis, kaj la poroj progrese pleniĝis je fulgo kaj partikuloj da sablo: tiel la blokoj nigriĝis, kaj ekgastigis etajn organismojn, precipe muskojn kaj likenon.

## Bildgalerio 

dosiero:Aq Callian.jpg|Travertino en Akvedukto de Mons ĉe Fréjus
dosiero:Travertin.JPG|Travertino de Sézanne
dosiero:Cissus primaeva , vitacée.jpg|*Cissus primaeva*, vitaceae, Sézanne
dosiero:Tufière.JPG|Travertino (Aude)
dosiero:Travertino scolpito a Fontana di Trevi 2680.JPG|Travertino sculptita ĉe Fontano de Trevi (Romo)
dosiero:Moustiers-Sainte-Marie 02.JPG|Preĝejturo Moustiers-Sainte-Marie el travertino.

## Vidu ankaŭ 
* Akvofalo Lúčky
* Nacia Parko Band-e Amir
* Natura Parko Lagunas de Ruidera

Kategorio:Petrologio
Kategorio:Mineralogio
Kategorio:Geomorfologio
Kategorio:Konstrumaterialoj
Cenadul Vechi

**Cenadul Vechi** (ĉenadul vetj) (hungare:**Őscsanád**, germane:**Alt-Tschanad**) estas komunumo en Rumanio okcidente de Arad. En 1910 ĝi havis 1538 loĝantojn (germanoj, hungaroj, cigánoj). Ĝi estis fondita de germanoj en 1764-1765. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Torontál vármegye). Oni aligis ĝin al Cenad.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio) 
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Ogești

**Ogești** [oĝeŝtj] (hungare: **Csékehodos** [ĉEkehOdoŝ]) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 Csékehódos nombris 254 loĝantojn (rumanoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1508. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al departemento Bihar. Administre ĝi apartenas al Sâmbăta.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

== Loknomoj pri *hód* (=kastoro) en Hungara reĝlando ==

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Hematito

eta|200ra
**Hematito** (de la greka *αιματoεις*, "sanga") estas ruĝbruna fer-erco, kiu kristaliĝas laŭ trigona kristalsistemo.

Hematito estas fer-oksid-mineralo laŭ la kemia formulo Fe2O3. Ĝia Mohs-dureco estas inter 5 kaj 6. La koloro estas ruĝbruna, ŝtalgriza aŭ nigra. La frotkoloro plej ofte estas karakterize sangoruĝa — tial la nomo. La mineralo povas enhavi etan kvanton da magnezio, mangano kaj titano.

[eta|200ra|Uzado de hematito por pentrado: [Leonardo da Vinci, memportreto per ruĝa kreto]]
Oni akiras hematiton per minado de sangino (miksaĵo de hematito kaj argilo). Sanginminado estis tre frua minada aktivado de la homo, oni trovis la mineralan pulvoron jam ĉe la homoj de Pinnacle-Point (en Sudafriko, datado: -164000).

;Uzado:
* Hematito estas la plej grava erco de fero.
* Hematito estas vaste uzata pigmento (eĉ ne venena). Ĝi estis uzata por pentrado jam en la kavopentraĵoj (Lascaux ...), poste en klasika pentrado (ekz-e pentraĵo de Leonardo. Krome ĝi ankaŭ uzatas por korpopentrado (hodiaŭ himboj en Namibio aplikas ĝin kiel kosmetikaĵon).
* Hematito estas ŝatata gemo kun forta metaleca brilo post polurado. Sed ĝi estas facile atakebla per varmo, saloj kaj acidoj.

## Literaturo 
* Edition Dörfler: *Mineralien Enzyklopädie*. Nebel Verlag, ISBN 3-89555-076-0

## Vidu ankaŭ 
* Listo de mineraloj

## Eksteraj ligiloj 
* Ruĝkretaj pentraĵoj sur Vikimedia Komunejo
* Mineralienatlas:Hämatit kaj Mineralienatlas:Mineralienportrait/Hämatit 
* Pri hematitminado en Suhl (Germanio) 
* Webmineral - Hematite 
* MinDat - Hematite (engl.)

Kategorio:Gemoj
Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Pigmentoj
Kategorio:Feraj mineraloj
Gradiento

La vorto **Gradiento** ĝenerale signifas la varion de faktoro laŭ difinita parametro, kaj laŭ la konsiderata laborkampo estas:

*la deklivo de supraĵo (ekzemple de stratoj, fervojaj traceoj aŭ akvofluoj),
*en matematiko kaj fiziko, funkcio de skalara kampo, vidu gradiento (matematiko),
*en kemio, la substancogradiento,
*en meteorologio, mezuro por la ŝanĝiĝo de atmosfera grando en horizonta aŭ vertikala direkto, vidu gradiento (meteorologio),
*en arto (precipe en la grafiko kaj komputila grafiko), kontinua kolor- kaj helecotransiro, vidu la artikolon gradiento (grafiko),
*en biogeografio, la termino estas uzata por indiki variojn de la specia diverseco aŭ de tiu de faktoroj de la medio. Ekzemple : la termika gradiento de la alto. .
## Referencoj
Mortagne

**Mortagne** estas la nomo de pluraj lokoj en Francio:
* Mortagne (Vosges), komunumo en la departemento Vosges,
* Mortagne (rivero), rivero kaj alfluanto de Meurthe,
* Mortagne-au-Perche, komunumo en la departemento Orne,
* Mortagne-du-Nord, komunumo en la departemento Nord,
* Mortagne-sur-Gironde, komunumo en la departemento Charente-Maritime,
* Mortagne-sur-Sèvre, komunumo en la departemento Vendée,
** Mortagne-sur-Sèvre (stacidomo), fervoja stacio en Mortagne-sur-Sèvre,
* Bec-de-Mortagne, komunumo en la departemento Seine-Maritime.
* Brie-sous-Mortagne, komunumo en la departemento Charente-Maritime.
IBBY

**IBBY** (*International Board on Books for Young People*) estas internacia organizo pri libroj por junaj homoj, fondita en 1953 en Zuriko (Svislando) kiel neregistara organizo. 

Neoficiale ĝi estis fondita jam en 1948 fare de verkistino Jella Lepman.

La celo de la organizo estas stimuli eldonadon de libroj por infanoj kaj adoleskantoj, certigi ties altan kvaliton, ebligi al junaj homoj akiri la librojn, precipe en lando disvolviĝantaj, stimuli junajn talentojn por verkado.

La organizo atribuas ĉiujare premion Hans Christian Andersen al bonaj verkistoj kaj ilustrintoj de libroj por infanoj kaj junularo.

## Eksteraj ligiloj 
La oficiala retejo de IBBY havas adreson http://www.ibby.org. Kiam oni ŝanĝas la finaĵon **org** per landa kodo, oni ricevas landan sekcion de IBBY en koncerna lando, ekz. la dana http://www.ibby.dk, la belga http://www.ibby.be  ktp.
(kvankam ne ĉiam ĝi funkcias)

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Junulara Biblioteko
* Porinfana literaturo

Kategorio:Literaturo
Louis Pergaud

**Louis PERGAUD** (naskiĝis la 22-an de januaro 1882 - mortis la 4-an de aprilo 1915) estis franca romanverkisto, kiu mortis dum la unua mondmilito (lia korpo neniam estis trovita, kelkaj fontoj indikas la mortotagon la 7-an de aprilo).

Li famiĝis per la romano *La butonmilito*, kiu estis trifoje filmita (1936, 1962, 1994) kaj ankaŭ esperantigita (1991). Ĝi rakontas pri milito inter du grupoj de vilaĝaj knaboj 12-jaraj, kiuj al siaj "milit-kaptitoj" fortranĉadis butonojn de la pantalono, foje eĉ batalis tute nudaj kaj uzis ne tute decajn esprimojn.

## Verkoj 
* *De Goupil à Margot* (1910)
* *Histoires de bêtes* (Historio de bestoj, 1910)
* *La Guerre des boutons, roman de ma douzième année* (La butonmilito, romano de mia dekdua jaro, 1912)
* *Le Roman de Miraut, chien de chasse* (La romano de Miraut, ĉashundo, 1913).

## En Esperanto aperis 
* *La butonmilito. Romano de mia dekdua jaro* (tr. Roger Bernard, ILTIS 1991, Saarbrücken)

## Vidu ankaŭ 
* La Guerre des boutons (filmo) (1962)

Kategorio:Francaj verkistoj de la 20-a jarcento
Gertrude Stein

**Gertrude STEIN** (naskiĝis la 3-an de februaro 1874 en Pittsburgh, mortis la 27-an de julio 1946 en Parizo) estis usona verkisto, poeto kaj feministo, loĝanta en Parizo dum granda parto de sia vivo. Ŝi estis tre grava por la disvastigo de moderna arto. Plimulto de vivo ŝi loĝis en Francio.

Ŝi estas la aŭtoro de fama frazo "Rozo estas rozo, estas rozo, estas rozo" kiu ordonas interpreti aĵojn same kiel ili estas.

Stein estis lesbanino. En 1907 ŝi ekkonis Alice B. Toklas, kiu estis ŝia vivpartnero ĝis morto.

Leo Stein estis artokolektisto kaj kritikisto, pli aĝa frato de Gertrude Stein. Li estis influa promocianto de la pentrarto de la 20-a jarcento.

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:GLAT-personoj
Kategorio:GLAT-verkistoj

Kategorio:Virinoj
Kategorio:Salonistoj
Internacia Laborista Asocio

Tiu artikolo rilatas la nuntempan sindikataron. Por la historia organizaĵo oni vidu **1-a Internacio**.
----

**Internacia Laborista Asocio** (**ILA**; , , akronime **IWA–AIT**) estas internacia organizaĵo de anarkiisma inspiro, en kiu kunigas sindikatoj de diversaj landoj, ĉiuj el ili el kontraŭaŭtoritarecaj idearoj. Plej granda parto rilatas al anarkosindikatismo, kvankam ĝi federigas ankaŭ organizaĵojn de revoluciaj laboristoj.

Inter la 25a de decembro 1922 kaj la 2a de januaro de 1923 diversaj anarkosindikalistaj grupoj refondas en Berlino la ILA, kiu rilatas laŭ sia deveno kun la 1-a Internacio (1864-1876) kaj ili konsideras sin ties sekvantoj. Ĝia sekretariaro troviĝis lastatempe (aprilo de 2006) en Oslo. Oni antaŭvidis, ke ĝi pluestu en Oslo ĝis decembro de 2006.

## Sekcioj de ILA 
Oni nomas “sekcioj” la naciajn sindikatojn aliĝintajn al ILA. Estas nur unu sekcio en ĉiu lando. La sekcioj en la lastaj jardekoj estis la jenaj:

:*Anarcho-Syndicalist Federation (ASF, Aŭstralio)
:*Bangladesh Anarcho-Syndicalist Federation (BASF, Bangladeŝo)
:*Confederación Nacional del Trabajo - Asociación Internacional de Trabajadores (CNT-AIT, Hispanio)
:*Confédération Nationale du Travail (CNT-F, Francio) http://www.cnt-ait-fr.org/
:*Federação Operária do Rio Grande do Sul - Confederação Operária Brasileira (FORGS-COB, Brazilo) http://www.cob-ait.org/
:*Конфедерация революционных анархо-синдикалистов (КРАС, Rusio) http://www.kras.fatal.ru/ 
:*Norsk Syndikalistik Forbund (NSF, Norvegio)
:*Örestad LS (OLS, Svedio)
:*Priama Akcia (PA, Slovakio) http://www.priamaakcia.sk/
:*Persaudaraan Perkeja Anarko Sindikalis (PPAS, Indonezio)
:*Sindikalna konfederacija Anarho-sindikalistička inicijativa (ASI, Serbio) http://www.inicijativa.org/
:*Solidarity Federation (SolFed, Britio) http://www.solfed.org.uk/ 
:*Unión Libertaria Estudiantil y del Trabajo (ULET, Kolombio)
:*Wiener Arbeiter*innen Syndikat (WAS, Aŭstrio)
:*Związek Syndykalistów Polski (ZSP, Pollanfdo)

## Amikoj de ILA 
* Aвтономен работнически синдикат (ARS, Bulgario)
* Mapagpalayang Kapatiran (MK, Filipinoj)
* Muktivadi Ektra Morcha (MEM, Barato)
* Solidaridad Obrera (SO, Ĉilio)
* Workers Solidarity Alliance (WSA, Usono)
* Workers Solidarity Federation (WSF, Pakistano)

## Dissplitiĝo 
Pro diversaj malkonsentoj pluraj sekcioj de ILA foriris el la internacio kaj fondis novan organizon nome Internacia Konfederacio de Laboro, inter kiuj CNT, USI, FAU ktp.

## Vidu ankaŭ 
* 1-a Internacio
* Internacia Konfederacio de Laboro
* Internacia Liberecana Solidareco
* IWW

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Asociación Internacional de los Trabajadores (AIT/IWA)
* STATUTOJ ILA  
* AL LA BARICADOJ 
* KIO ESTAS NKL ? 
* KIO ESTAS LA ANARKI-SINDIKATISMO ? 


Kategorio:Internaciaj sindikataj organizaĵoj
Kategorio:Internacio

Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Socialismo
Kategorio:Anarkiistaj organizaĵoj
Mikola Zerov

**ZEROV Mikola** ukraine **Микола Зеров** (1890-1937) estis filologo, literatura esploristo, poeto kaj tradukisto.

eta|maldekstra|Mikola Zerov
Li naskiĝis en Zinkivo (nuna Poltava provinco) en familio de instruisto. En elementa lernejo lia samklasano estis fama ukraina humuristo Ostap Viŝnja. Li finis 1-an kijivan gimnazion, en Kijiva Universitato studis literaturon. Li instruis la latinan, ukrainologion, redaktis literaturajn revuojn. De 1923 li estis profesoro de Kijiva instituto de popola klereco. Krome li kompilis "Antologion de romia poezio" (1920), "Novan ukrainan verkistaron" (1924), nur en 1925 verkis 17 literatur-kritikajn artikolojn. 1935 arestita apud Moskvo kaj ekzilita al Solovki-insularo pro "la kontraŭ-revolucia agado"; mortpafigita en 1937.

Li estis unu el la plej talentaj poetoj, kiuj apartenis al nov-klasikuloj, sonet-verkisto. Tradukis de latina kaj la franca; en ekzilo, laŭ onidiroj, fintradukis "Enejidon" de Vergilio.

16 liajn sonetojn esperantigis Kris Long.

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Kategorio:Ukrainaj filologoj
Kategorio:Ukrainaj poetoj
Kategorio:Viktimoj de Stalinismo
Kategorio:Ukrainaj tradukistoj
Kategorio:Ukrainlingvaj poetoj