Monda superregado

[eta|309x309ra|[Busto de Aleksandro la Granda. Ĉar li ne sciis pri la ekzisto de aliaj kontinentoj krom Eŭropo, Nordafriko kaj Centra Azio, li estis la sola kiu iam konkeris ĉiujn partojn de la mondo konatajn al li.]]
**Tutmonda regado** (foje ankaŭ nomata **mondkonkero** aŭ **kosmokratio**) estas la nomo de hipoteza registara strukturo, en kiu unu politika aŭtoritato regas ĉiujn loĝantojn de la tero aŭ alternative preskaŭ ĉiujn loĝantojn de la tero. Kvankam mondregado ofte aperas en arto, kiel en filmoj, teatraĵoj, televidaj serioj, romanoj ktp., en kiuj, plejparte, antagonisto provas atingi staton de mondregado, estis ankaŭ sufiĉe da malsamaj gvidantoj aŭ reĝimoj. kiuj provis atingi tiun ĉi celon tra la historio, sed ĝi ankoraŭ neniam estis atingita.

La nocio de tutmonda regado okazas sufiĉe ofte en literaturo, kino kaj teatro, same kiel en konspiraj teorioj (kiuj povas aserti ke iu persono aŭ grupo jam sekrete atingis tutmondan regadon), kaj precipe inter tiuj kiuj esprimas zorgon pri *nova monda ordo* de tutmonda registaro de totalisma naturo .

## Historio 
### En la antikveco kaj la Mezepoko 
Historie, la ideo de mondregado laŭ nacio vastiganta sian potencon ĝis tia mezuro, ke ĉiuj aliaj nacioj estas submetitaj al ĝi, ne estas nova kaj ekzistas dum jarcentoj. En larĝa difino, ĉi tiu tipo de mondregado povas esti atingita establante imperian hegemonion en kiu la hegemono (reganto) venkas super la landoj submetitaj al li per la implica potenco de la hegemonio - per minaco de forto, kaj ne per rekta militia. ago. Tamen, estas hipoteze eble atingi tutmondan regadon ankaŭ per rekta militforto.
[dekstra|eta|De 500 BC, [Dario la 1-a|Darius la Granda kreis la plej grandan imperion ĝis tiu tempo, sed ĝi estis ankoraŭ nur frakcio el la tersurfaco kaj de la homaro.]]
Jam en la 4-a jarcento a.K. Aleksandro la Granda esprimis sian deziron konkeri la mondon . La legendo diras ke post kiam li kompletigis siajn armeajn konkerojn ĉie en la antikva mondo kiu estis konata en tiu tempo, li ploris ĉar "li ne havis pli da mondo por konkeri" . Fakte, ĉar li ne sciis pri la ekzisto de la Malproksima Oriento preter Mezazio (tio estas Ĉinio, Hindio kaj Siberio), Oceanio aŭ la suda kaj nordamerika kontinento, el la vidpunkto de Aleksandro li ja konkeris la tutan mondon .

La ideo de mondregado estis adoptita en antikva epoko de diversaj grupoj: de la antikvaj orientaj imperioj ĝis la Romia Imperio. Dum la regado de ĉi-lasta ĉie en Mediteraneo kaj Eŭropo, la koncepto de "absoluta romia regado" () estis eksplicite uzita, kiu legitimis la volemon de la imperio regi la tutan mondon. Dum malfrua antikveco, la koncepto estis kombinita kun la ideo de kristana unueco, kiu estis grava elemento en la regado de Kristanismo en Eŭropo en la Mezepoko. La imperiestroj de la Sankta Romia Imperio vidis sin kiel la "regantoj de la mondo" kaj postulis universalan regadon. Tamen la eklezio forlasis la ideologion de mondregado kaj ĝi restis nerealigita ĝis la fino de la 14-a jarcento .

Alia imperio kiu esprimis deziron atingi tutmondan regadon estis la Otomana Regno. Ekde la 15-a jarcento, la sultanoj de la imperio plurfoje levis la temon, plejparte inspiritaj de Islamo . Sultano Sulejmano la 1-a, ekzemple, priskribis sian percepton de la regado de unu homo super la tuta mondo dum negocado kun homoj de Vieno dum la sieĝo de Vieno en 1529 :

En historia esploro, diversaj mondaj imperioj aŭ hegemoniaj potencoj foje estas priskribitaj kiel tenantaj "mondregadon", kiel ekzemple la Romia Imperio, la Mongola Imperio sub Ĝingis-Ĥano, aŭ la Hispana Imperio dum ĝia regado de Ameriko . Ĉi tiu titolo ne rilatas al fizika regado super la tuta mondo, sed al almenaŭ parta mensa regado super la evoluo de la homaro kiel tutaĵo kaj masiva influo sur la historio de la tuta mondo.

## Moderneco 
eta|364x364ra|La brita Imperio ĉe ties teritoria pinto en 1921
Eĉ la Brita Imperio, sur kiu oni diras simbole, ke la suno neniam subiras sur ĝin, estas konsiderata kiel tutmonda konsciecregado, ke sub ĝia regado en 1922 estis ĉirkaŭ 458 milionoj da loĝantoj (kiu konsistigis kvaronon de la monda loĝantaro en tiu tempo .) kaj areo de ĉirkaŭ 33,67 milionoj da km2  (kiuj konsistigas proksimume kvaronon de la tersurfaco de la tuta tero ). Ĉi-rilate, la Brita Imperio estis la plej proksima al atingado de absoluta mondregado, kaj estis konsiderita en kelkaj cirkloj efektive regi la tutan mondon, ĉar ĝi tenis multajn teritoriojn sur ĉiu el la kontinentoj.

Ĉar la vera grandeco de la Tero estis rivelita, estis ĝenerale argumentite ke totala konkero de ĉiuj partoj de la mondo estas neebla. Tamen estis ankaŭ tiuj, kiuj argumentis alie. La patro de internacia realismo Hans Morgenthau diris en 1948, ke la mekanika disvolviĝo de armiloj, transportado kaj komunikado "ebligas la konkeron de la mondo el teknika vidpunkto, kaj eĉ donas la eblecon konservi la mondon en sia konkerstato". Laŭ li, la manko de ĉi tiu speco de infrastrukturo tra la historio estas la kialo, kial grandegaj kaj potencaj imperioj tra la historio ne sukcesis en sia misio konkeri la tutan mondon. "Nuntempe neniu teknologia obstaklo malhelpas tutmondan imperion," li diris, "moderna teknologio ebligas etendi kontrolon al ĉiu angulo de la mondo sendepende de geografio aŭ sezono" .

## Politiko kaj ideologio 
Vidu ankaŭ monda registaro

### Efektivigo 
Komence de la 17-a jarcento, la poeto kaj esploristo Walter Raleigh asertis ke tutmonda superregado povus esti atingita per regado de la oceanoj, kaj skribis ke "Kiu kontrolas la maron kontrolas komercon; tiu kiu kontrolas mondkomercon kontrolas la riĉaĵon de la mondo, kaj sekve ankaŭ la mondo mem" . Poste, en 1919, la pensulo Halford Mackinder proponis alian teorion sur la vojo al mondregado, skribante:

Kvankam la teorio "Heart of the Land" de Mackinder komence ricevis malmulte da atento ekster la cirkloj traktantaj geografion, liaj opinioj pri la temo komencis havi certan influon sur la ekstera politiko de la mondaj potencoj dum la jaroj pasis, kaj precipe kiam ekestis potencoj kiuj starigis la konkeron de la mondo kiel ideologian celon, kiel ekzemple Nazia Germanio kaj Sovetunio . Imponita de la rapida eksplodo de la Dua Mondmilito, la usona geografiisto Derwin Whittlesey skribis en 1942 :

Kelkaj el la disvastigitaj ideologioj en la 20-a jarcento (anarkiismo, komunismo, faŝismo, naziismo kaj kapitalismo) strebas, pli-malpli aktive, por establi formon de monda registaro kiu kongruas kun iliaj politikaj kredoj, aŭ asertas ke la mondo moviĝas "nature" al adoptado de formo de registara reĝimo, aŭtoritatema aŭ eble kontraŭaŭtoritata. Tiuj ĉi proponoj ne traktas apartan nacion, kiu akiros mondregadon, sed prefere ĉiujn naciojn, kiuj kuniĝos sub certa socia aŭ ekonomia modelo, kaj foje, kiel en naziismo ekzemple, iuj el la nacioj estos detruitaj de la ceteraj por atingi absolutan mondregadon. Naziismon karakterizas ankaŭ ironio, ĉar laŭ la antisemitisma principo de la nazia ideologio, fakte estas la judoj kiuj provas atingi staton de mondregado .

La celo de tutmonda regado ankaŭ povas esti la starigo de unu komuna politika aŭtoritato por la tuta homaro. Tia konata kazo ekzistis dum la Malvarma milito, kiu estas konsiderata periodo de intensa ideologia polusiĝo, pro la ekzisto de du rivalaj blokoj - la kapitalisma Okcidento kaj la komunista Oriento - el kiuj ĉiu esprimis la esperon venki sian ideologian kontraŭulo. La finfina fino de ĉi tiu speco de venko estos kiam iu ideologio fariĝos la sola ideologio en la mondo, kiu efektive konsistigos ideologian mondregadon.

## En religio 
### Judismo 
En judismo ne estas voko apliki la religion al la tuta mondo, sed en la sanktaj skribaĵoj ja estas referencoj al reĝoj kaj regantoj, kies regado etendiĝis al la tuta mondo, kiel Nebukadnecar kaj Aĥaŝveroŝ.

En la Biblio, en la skribaĵoj de Saĝulo kaj en preĝoj, Dio mem estas ofte menciita kiel reganta la mondon kaj ke ĉiuj homoj kantas malgraŭ li. Saĝuloj asertis ke "la kreado de homo estas la komenco de la regno de Dio en lia mondo"; tio estas, la regado de Dio, aŭ regno, en la mondo komenciĝis per la kreado de homo en la sesa tago post la kreado de la mondo . Eĉ en benoj kaj preĝoj, Dio estas ofte menciita kiel la "reĝo de la mondo", kiel en Ĥanuko, la matena preĝo Ŝaĥarit, la Kabalat Ŝabato kaj pli .

### Islamo 
La elemento de tutmonda regado ne aperas eksplicite en la Korano aŭ la Sunao, sed ja ekzistas referencoj kaj decidoj, kiuj povus esti interpretitaj kiel ordono por trudi la islaman religion al la popoloj de la mondo. Kio estas la plej konata de ĉi tiuj versaĵoj estas la Da'ŭa. En Kalam, la celo de la Da'wah estas inviti homojn, islamanojn kaj ne-islamanoj egale, por kompreni la kultadon de Dio kiel ĝi estas esprimita en la Korano kaj Sunao kaj konverti al Islamo . Da'wah kiel "voko al Dio" estas la rimedo de kiu Mohamedo komencis disvastigi la mesaĝon de la Korano al la homaro. Post lia morto, liaj kredantoj supozeble ricevis la devon disvastigi la religion kaj konvinki kiel eble plej multajn homojn konverti sian religion kaj alproksimiĝi al Islamo kaj monoteismo. Tial iuj interpretas ĉi tiun alvokon por la disvastigo de Islamo kiel esprimo de aspiro al tutmonda islama regado .
[eta|250x250ra|La flago de la [Islama Ŝtato. Ekstrema islamisma movado, kies celo estas konkeri la tutan mondon kaj apliki al ĝi Ŝario -leĝon.]]
Estis tiuj, kiuj prenis la religion de Islamo kiel malferman kaj celkonscian ambicion por mondregado. La movado, kiu elstaras inter tiuj movadoj, estas la Islama Ŝtato (ISIS), kiu klare celas apliki la leĝojn de Ŝario al ĉiuj popoloj de la mondo, kaj enkonduki la leĝojn de Islamo; aŭ alivorte, konkeri la tutan mondon kaj regi ĝin per unu aro de leĝoj kaj unu politika ento. La organizo Islama Ŝtato baziĝas sur pluraj fluoj en Islamo kaj kombinas tre ekstreman interpreton de Salafismo , la Salafi Ĝihado   kaj Islamismo , kiu malakceptas ajnan religion krom sunaismo. Tiu speco de kredo kondukas al supercelo en kiu ĉiuj loĝantoj de la mondo konvertiĝos al Sunaismo, kaj kiu ne faros tion estos mortigita .

### Kristanismo 
Eĉ en kristanismo estas elemento de kristana regado super la tuta mondo. Jam en la Mezepoko la kristanoj vidis sin kiel la regantoj de la tuta mondo, kiam ili envenigis sub la leĝoj de la Eklezio la tutan  Eŭropon. Eĉ nuntempe, ekzistas ekstremaj kristanaj grupoj kiuj subtenas plenan kristanan mondregadon.

Fine de la 1980-aj jaroj, la sociologo Sarah Diamond  komencis eldoni artikolojn pri la temo de la kristana regado-teologio, kiu, koncernas ankaŭ la tutmondan regadon de la leĝoj de kristanismo kiel ili aperas en la Biblio kaj la Nova Testamento. Diamond  argumentis ke "la primara graveco de *Reconstructionist ideologio*  estas sia rolo kiel katalizilo por kio estas loze konata kiel "majstra teologio" [... ] La koncepto ke kristanoj estas devontigitaj konkeri ĉiujn sekularajn instituciojn fariĝis la centra unuiga ideologio de la kristana rajto" . Tamen, plejparte, la regadteologio rilatas nur al Usono kaj la reveno de "*Ameriko*" (efektive Usono) al la difino de la kristana ŝtato .

La polemika pastro d. James Kennedy, la fondinto de la *Coral Ridge Presbyterian Church*, antaŭe rilatis al kristana mondregado, dirante ke "kristanoj havas la devon, la mandaton, la devontigon kaj la sanktan respondecon redoni la teron al nia Jesuo Kristo - al regado de civilaj strukturoj, same kiel en iu ajn alia aspekto de vivo kaj dieco. Sed estas regado, kiun ni deziras. Ne nur alvoko. Ĉi tio estas regado, kiun ni serĉas. Ne nur influo. Ĉi tio estas regado, kiun ni serĉas. Ne nur egala tempo. Ĉi tio estas regado, kiun ni serĉas. Monda konkero. Jen kion Kristo ordonis al ni atingi” .

## Arto 
### Literaturo kaj poezio 
Mondregado aperas multe en la diversaj artoj, kutime kiel parto de intrigo aŭ plano por tutmonda dominado de la malbonkora rolulo. Tiaj fiuloj kaj antagonistoj troveblas multe en poezio, teatraĵoj kaj klasika literaturo. Ekzemple, en la teatraĵo Rikardo la 3-a de William Shakespeare, la reĝo de Anglio supreniranta sur la tronon, esprimas sian deziron atingi staton de mondregado . Ankaŭ en la libroserio La Mastro de l' Ringoj de Tolkien, kiu estas konsiderata unu el la ĉefverkoj de la fantazia literaturo, la absoluta antagonisto, Saŭrono, esprimas fortan deziron transpreni la mondon .

Ankaŭ en la revolucia romano de George Orwell, *1984*, estas priskribita mondo kie tutmonda regado estas elstara trajto de la reĝimo. En la romano, ekzistas tri superpotencoj kiuj kontrolas ĉiujn partojn de la mondo; Oceanio, Eŭrazio kaj Orientazio, el kiuj ĉiu provas ataki la alian kaj transpreni kiel eble plej multe da teritorio, strebante al tutmonda regado . La potenco en kiu la intrigo okazas, Oceana, ankaŭ konservas karakterizaĵojn de tutmonda regado - totala, vasta regado fare de ununura reganto super vasta populacio kiu obeas ĝin kiel unuo.

La elemento de malbono provanta transpreni la mondon estas objekto de mokado en la populara animacia serio *Phineas and Ferb*, kiam la rolulo de ridinda malico, Doofenshmirtz, provas ĉiun epizodon elpensi alian ridindan inventon kiu celas realizi por li mondregadon . Tamen, li neniam sukcesas kaj estas satiro pri la klasika malbonkora rolulo .

En la libroserio *The Wheel of Time* de Robert Jordan, mondregado estas esprimita en nekutima maniero: anstataŭ la malico provanta konkeri la mondon, estas ĝuste la heroo de la romano kiu provas preni la regadon de la mondo, por kunigi ĝin en la milito kontraŭ Satano . Dum la serio la kliŝo de simpla knabo kiu iĝas la "elektito" estas nekutime uzata en la kontraŭa maniero, en kiu li estas devigita konkeri landojn por unuigi ilin antaŭ la apokalipsa batalo kontraŭ la Malhela Sinjoro . Tutmonda regado ankaŭ aperas en aliaj bildstrioj de Marvel Comics, kiel la fikcia firolulo Mandarin en la Iron Man serialo  aŭ Ultron en la okazaĵoj de *Sieĝo* . La kialo de la alta ofteco de la uzo de mondregado en bildstrioj, kaj precipe en superheroaj komiksoj, kuŝas en ĝia percepto kiel tre fiksa ĝenro, en kiu la fiulo preskaŭ ĉiam provas transpreni la mondon dum la heroo malhelpas tion al li. Kvankam diversaj artistoj provis rompi ĉi tiun konstantan motivon, la plej multaj superheroaj bildstrioj ankoraŭ traktas similajn temojn: malbonkoreco kun specialaj potencoj provas akiri mondregadon kaj la superheroo estas la sola kiu povas haltigi lin.

En la kunteksto de mondregado fare de lia antagonista rolulo, Doctor Doom, la komiksa redaktisto Stan Lee skribis tion "Kion do Doctor Doom vere deziris? Li volis regi la mondon. Nun, pensu pri tio. Kiam oni kuras ruĝan lumon, oni povas ricevi alvokon la tribunalo por ĝi, sed oni povas iri al policisto kaj diri al li "Mi volas transpreni la mondon", kaj li nenion povas fari pri tio, ĉar tion ne estas krimo. Ĉiu povas voli regi la mondon. Do kvankam li estis la plej granda minaco al la Mirinda Kvaropo, al mi li neniam estis krimulo!" .

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Michael Goss, " Planoj por Monda Regado ", Sendepende Eldonado, januaro 2020 . 
* Santana Guha Ray, " The Diamond Trail: How India Rose to Global Domination ", Harper Collins, julio 2019 . 

Kategorio:Monda registaro
Kategorio:Politiko
Kategorio:Tutmondiĝo
Kategorio:Ideologioj