open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Le Silence de la mer (2004)

***Le Silence de la mer*** ("'''''La Silento de l'maro'''*") estas franca-belga telefilmo de Pierre Boutron aperinta en 2004.

## Temo 
En 1940 dum la milito, Jeanne 24-jaraĝa, vivas kun André, sia avo en domo for de la vilaĝo. Depost ŝia patro mortis en Verdun, kaj ŝia patrino mortis kelkajn jarojn poste, ŝi vivas kun malamo al la okupantoj. Iun tagon, ilia domo estas rekviziciita por loĝigi germanan oficiron nomitan Werner Von Ebrennac. La ĉiutaga vivo de la junulino kaj ŝia avo estas perturbata. Kiel elmontro de rezisto, ili silentas al Werner dum tri monatoj. Nur la lastan tagon, kiam li estas forironta, Jeanne flustras al li "adiaŭ".

## Teĥnikaĵoj 
* Titolo: *Le Silence de la mer*
* Reĝisoro: Pierre Boutron
* Scenaro: Anne Giafferi, adaptita de romano *Le Silence de la mer* de Vercors
* Ĝenro: Dramo, Milito
* Daŭro: 90 minutoj
* Dato de filmado: de la  ĝis la 
* Loko de filmado: Tusson
* Aperdato: 

## Rolularo 
* Julie Delarme: *Jeanne Larosière*
* Michel Galabru: *André Larosière*
* Thomas Jouannet : *Werner Von Ebrennac*
* Marie Bunel: *Marie*
* Timothée Ferrand: *Pierre*
* Jean-Baptiste Puech: *Pascal*
* Jörg Schnass: *Oficiro 1*
* Jörn Cambreleng: *Oficiro 2*
* Franck Beckmann: *Servosoldato*
* Alexander Ashkenazy: *François*
* Hélène Vauquois: *Patrino de François*
* Jean Philippe Mesmain: *Patro de Solange*
* Lucie Barret: *Solange*
* Claude Andrzejewski: *Louis*
* Tony Lotaire: *12-jara infano*
* Dorian Bourbon: *6-jara infano*
* Jackie Bosveuil : *Nutraĵ-vendisto*
* Mahé Frot: *Najbarino*
* Philippe Mazère: *Dungito de urbodomo*
* Jacques Develay: *Viro en vico*
* Isabelle Bouhet: *Virino en vico*
* Christophe Sardain: *Adjudanto*
* Gaël Birot: *Soldato 1*
* Valérie Arnoux: *Trapasantino*
* Julien Boissier-Descombes: *Amiko de Pascal*
* Bernard Ferraro: *Viro kun kanada jako*
* Julien Barbier: *Junulo kun kaskedo*
* Yvan Bernard: *Bernard*
* Eric Taillet: *Servosoldato 2*
* Sophie Fougère: *Persono en vico*
* Wendy Barthou: *Eta knabino''

## Rekompencoj 
* 2004: Festivalo de fikcio de Saint-Tropez

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2004
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Infekteco

La **infekteco** priskribas la kvanton je kapablo de mikroorganismo, post la transdono al nova organismo tie fakte kaŭzi infekton. Ĝi dependas de pluraj faktoroj, kiuj difinas la kapablon de mikroorganismo resti en la nova organismo, sukcese invadi ĝin kaj efike plimultiĝi en ĝi.

La vorto kontaĝeco kontraŭe priskribas la kvanton je kapablo de infekte malsaniga mikroorganismo transiri de unu organismo al alia, kaj priskribas, kiom facile aŭ malfacile ĝi povas esti transdonata per la diversaj infektigaj vojoj, ekzemple pere de vundo aŭ pere de korpolikvaĵo. Kontaĝeco do estas kvanta indiko pri la ebleco, en kazo de kontakto transdoni malsanigan mikroorganismon el difinita korpoparto al alia organismo.

Por medicinistoj gravas kaj koni la infekteblecon kaj la kontaĝecon de mikroorganismo respondeca pri certa infekta malsano, por povi taksi jam en komenca fazo de malsano, kiel ĝi evoluos, kaj ĉu el ĝi povus ekesti pandemio aŭ epidemio. Tia tasko ne nur gravas por efika terapio de la malsaniĝinto, sed ankaŭ por laŭeble efika higieno cele al evito de plua disvastiĝo de la malsano, kaj okaze de epidemio ankaŭ pli ampleksaj sociaj protektopaŝoj (ekzemple kvaranteno).

Kategorio:Mikrobiologio
Kategorio:Infektologio
Kategorio:Epidemiologio
Teatra kurteno

[eta|240ra|fermita teatra kurteno en la teatrejo Al Hirschfeld en [Manhatano, Novjorko, Usono]]
eta|240ra|Theatro Municipal do Rio de Janeiro, pentraĵo de Eliseu Visconti (1908)
La **teatra kurteno** en ĝenerala lingvouzo kutime estas la granda, antaŭa kurteno de teatreja scenejo, kiu povas esti mallevita kaj tiam dividas la publikejon de la scenejo. Ekzistas teatraj kurtenoj unupartaj, kiuj malleviĝas de supre, kaj kurtenoj du-partaj, kiuj (pli aŭ malpli malleviĝante) fermiĝas de ambaŭ flankoj de la scenejo. Falo (aŭ pli ĝenerale fermo) de la kurteno interalie signifas finon de la akto de teatraĵo, kvankam ankaŭ ene de unu akto cele al redekoro de la scenejo dumtempe povas esti fermita la kurteno. Prezentaĵo (parolado, pantomimo, kanto aŭ simile) antaŭ la fermita kurteno, kiu ligas de unu akto al alia, nomeblas interakto.

Principe, kontraste al la ĝenerala lingvouzo, kompreneble ankaŭ la malantaŭaj kurtenoj de la teatraj scenejoj, kiuj apartenas al la kuliso, kalkuleblas sub la vorto "teatra kurteno".

## Simbola signifo 
En metafora senco la nombro de fermoj de la teatra kurteno post teatra prezento estas mezurilo por la kvanto je aplaŭdo fare de la publiko. Dum daŭra aplaŭdado la kurteno plurfoje malfermiĝas, por ebligi la rigardon al la aktoroj, kaj refermiĝas, barante tiun vidon – aŭ la aktoroj paŝas antaŭ la fermitan antaŭan kurtenon, por akcepti aplaŭdon, foriras, kaj ripetas la reelvenon kaj reforiron se la aplaŭdo pludaŭras. Ĉiu el tiuj aperoj de la aktoroj nombratas kiel "kurtena apero". Laŭdire la baletaj artistoj *Margot Fonteyn* kaj *Rudolf Nurejev* ricevis 89 "kurtenajn aperojn" dum la jaro 1964 post prezento de la baleto *Cignolago* en la Ŝtata Operejo de Vieno.

Kategorio:Teatro
Ruĝecventra paruo

La **Ruĝecventra paruo** (***Periparus rubidiventris***) estas specio de birdo de la familio de Paruedoj.

## Aspekto 
eta|maldekstre| en Kullu – Manali, Distrikto de Himaĉal Pradeŝ, Barato
Tiu birdo, kiel aliaj de la sama genro *Periparus*, havas **blankajn vangojn kaj tufkrestecan nigran kronon**, krom alian tre **ampleksan nigran zonon en la gorĝo kaj brusto**. Ĝi estas specio tre simila al la samgenra Ruĝecnuka paruo kaj kiel ĉe tiu la flugiloj, vosto kaj subaj partoj estas grizecaj kaj havas kelkajn ruĝecajn zonetojn, kiel en ŝultro kaj komenco de subvosto, sed kiel distingilo la **nuko estas blanka zono**, kaj la plenkreskulo havas **ruĝecan ventron**, kio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en aliaj lingvoj, krom la latina scienca nomo *rubidiventris*, kio signifas same.

La iriso estas brunnigreca, la beko estas nigra kaj la gamboj kaj piedoj blugrizecaj. La junuloj estas similaj al plenkreskuloj, sed la tufkresto estas pli mallonga, la nuka makulo pli grizeca. La vangoj estas pli flavecaj. La gorĝo kaj supra brusto estas grizaj, kaj ne nigraj, aŭ eĉ sufiĉe palaj tiel ke ĉe kelkaj individuoj la kontrasto kun la resto de subaj partoj estas malmulta.

## Kutimoj 
La kanto estas tre varia kaj malsamas laŭ la individuoj kaj la regionoj.

Ili vivas laŭ paroj aŭ etaj grupoj el 10 al 20 individuoj, eĉ dum la reprodukto. Foje ili manĝas (insektojn kaj semojn) kun aroj de aliaj specioj. Plejparte ili nutras sin en la foliaro kaj foje en la grunda herbaro. Spite altitudoj tiuj birdoj estas loĝantaj birdoj kiuj moviĝas nur iomete laŭ sezono.

## Reproduktado 
Kiel ĉe plejparto de la specioj de la familio de paruedoj, tiuj specio faras neston en arbotruoj el 0,50 m supregrunde al 6 m kaj malofte inter radikoj. Ili uzas muskon kaj foje harojn. La ino demetas 2 al 3 blankajn ovojn ruĝecmakulitajn.

## Disvastiĝo 
Tiu orientalisa specio troviĝas en Butano, Ĉinio, Pakistano, Barato, Birmo kaj Nepalo. Oni agnoskas kvar subspeciojn kiuj distribuas sin en tiu geografia zono: la nomiga raso *Rubidiventris*, de nordokcidenta Barato al centro de Nepalo - la raso *Beavani*, de centra kaj orienta Nepalo ĝis Tibeto kaj sudokcidenta Ĉinio - la raso *Whistleri*, nordoriente de Qinghai - la raso *Saramatii*, sur la monto Saramati, nordokcidente de Birmo.

Ĝia natura biotopo estas borealaj kaj moderklimataj arbaroj. En malaltaj regionoj ĉefe ĉe kverkoj, en intermezaj en miksitaj arbaroj ĉefe kun pinoj kaj en altaj regionoj ankaŭ en miksitaj arbaroj ĉefe kun betuloj. La altitudo malsamas laŭ la regionoj.

## Vidu ankaŭ 
*Nordorient-barataj kaj birmaj pinaroj

## Referencoj 
* En la franca pri tiu specio
* BirdLife International 2004. Parus rubidiventris. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Flavventra paruo

La **Flavventra paruo** (***Periparus venustulus***, foje *Pardaliparus venustulus* aŭ iam *Parus venustulus*) estas specio de birdo de la familio de Paruedoj.

Tiu specio montras karakterojn similajn al tiuj de la Granda paruo (de alia genro) nome **nigraj krono kaj gorĝo kaj flavaj subaj partoj** (kio nomigas la specion), kaj aliajn similajn al tiuj de la Nigra paruo (de malpreciza genro) nome **blanka vertikala nuka strio**, griza dorso kaj du strioj de blankaj punktoj tie. Malkiel la Granda paruo ne havas vertikalan nigran ventran strion sed du flankajn nigrajn vertikalajn zonojn el la supra brusto suben. Supraj kaj subaj partoj estas similaj al tiuj de la Palavana paruo, sed la kapo tute malsimilas, ĉar tiu ĉimontras **blankajn vangojn**, kiel plej parto de paruoj.

Ĝi estas endemia de Ĉinio. Ĝia natura habitato estas moderklimataj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Parus venustulus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Mincataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Palavana paruo

La **Palavana paruo** (***Periparus amabilis***) estas specio de birdo de la familio de Paruedoj. Ĝi estas endemia de Palavano kaj la pli etaj insuloj de Kalauit kaj Balabac en Filipinoj. 

La masklo de Palavana paruo havas **nigrajn kapon, gorĝon kaj kolon**, **flavajn dorson, ventron kaj bruston**, kaj nigrajn kun blankaj markoj flugilojn kaj voston. La ino montras iom da limigita seksa dimorfismo, havante olivecan dorson, sed pro ĉio alia estas simila al masklo. 

Ene de ĝia teritorio ĝi troviĝas en malaltaj arbaraj habitatoj inklude duarangajn arbarojn, arbarbordojn kaj marĉojn krom submontaj arbaroj. Ili manĝas etajn insektojn, insektolarvojn, semojn kaj fruktojn. Ili ĝenerale vivas solece aŭ en paroj kaj kuniĝas al aroj de miksitaj specioj por manĝi.

Ĝi estas minacata de habitatoperdo, ĉefe pro ekproduktado de ligno en la insulo. Ĝi estas listita kiel preskaŭ minacata de la IUCN.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Parus amabilis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.
* Gosler, A. & P. Clement (2007) "Family Paridae (Tits and Chickadees)" P.p. 662-709. *in* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2007). *Handbook of the Birds of the World. Volume 12: Picathartes to Tits and Chickadees*. Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-42-2

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Wissembourg

**Wissembourg** [visabUr] (, alzace *Wisseburi*) estas franca komunumo en Alzaco. Ĝis la fino de 2014 la urbo estis la administra centro de samnoma arondismento, ekde 2015 ekzistas pli granda arondismento Haguenau-Wissembourg.

Wissembourg situas landlime al Germanio. Trafluas ĝin la rivereto Lauter, kiu fontas en Germanio kaj ĉirkaŭ 25 km oriente de la urbo fluas en la Rejnon.

eta|centre|600ra|Panorama vidaĵo de la urbocentro, dekstre la historia "salodomo"

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Bas-Rhin
* Wissembourg (stacidomo)


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Bas-Rhin
Pardaliparus

***Pardaliparus*** estas genro  de birdoj de la familio de paruedoj kiu estas agnoskata de kelkaj fakuloj kiel la Interreta Birdokolekto *Handbook of the Birds of the World* (Gvidlibro de la birdoj tutmondaj) (2004–2007). Ĝi estis ofte konsiderata kiel parto de la genro *Periparus* (kiun kelkaj fakuloj eĉ konsideras kiel subgenro de *Parus*).  La jenaj specioj estas lokitaj tie:
*Palavana paruo, *Periparus* (aŭ *Pardaliparus* aŭ *Parus*) *amabilis*
*Flavventra paruo, *Periparus* (aŭ *Pardaliparus* aŭ *Parus*) *venustulus*
*Eleganta paruo, *Periparus* (aŭ *Pardaliparus* aŭ *Parus*) *elegans*

La Flavventra paruo loĝas Ĉinion kaj la aliaj du specioj loĝas en Filipinoj. La Eleganta paruo estas probable parafiletika.

## Referencoj 
* Gill, Frank B.; Slikas, Beth; and Sheldon, Frederick H. (2005): Phylogeny of titmice (Paridae): II. Species relationships based on sequences of the mitochondrial cytochrome-*b* gene. *Auk* **122**: 121-143. DOI: 10.1642/0004-8038(2005)122[0121:POTPIS]2.0.CO;2 HTML resumo
*

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Paruedoj (scienca nomo)
Kategorio:Birdoj de Azio
Boldva

**Boldva** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Edelény.
300ra|eta|Kalvinana preĝejo de Boldva

## Bazaj informoj 
* Areo: 28 &nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.2186/20.7899
* Alto super marnivelo: 120 m
* Loĝantaro: 2480
* Poŝtkodo: 3794
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Boldva situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, Sajó preterfluas, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Miskolc-Tornanádaska. Edelény kaj Sajószentpéter troviĝas po 10, Miskolc 15&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la neolitiko, bronzepoko kaj ferepoko. La unua mencio devenis el la 13-a jarcento en formo *"Buldua"*, sed pli frue en 1180 monaĥejo konstruiĝis. En 1285 la tataroj detruis la preĝejon kaj la monaĥejon. Dum la turka erao la vilaĝo senhomiĝis. La refondiĝo en 1690 okazis. En 1896 fervojo, pli precize interurba tramo ekfunkciis. En 1919 la ĉeĥoj okupis la vilaĝon, sed poste la hungara Ruĝa Armeo reokupis ĝin. Dum la 2-a mondmilito la judoj deportiĝis. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj vilaĝanoj el la grandbieno. Dum la socialismo kolĥozo kaj ŝtata bieno funkciis en Boldva. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, poŝto.
240ra|eta|Kalvinana preĝejo de Boldva el la supro

## Vidindaĵoj 
* gotika Kalvinana preĝejo (Boldva), apude estas videblaj fundamentoj de rotondo kaj monaĥejo
* romkatolika klasikisma preĝejo omaĝe al Senmakula Koncipiĝo de 1839, turo alkonstruiĝis en 1925
* preĝdomo de baptistoj
* kastelo
* monumentoj pri falintoj dum ambaŭ mondmilito

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.vendegvaro.hu
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Popudinské Močidľany

**Popudinské Močidľany,** hungare **Szentistváncoborfalva** [sentiŝtvAncoborfalva] estas unuigita malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Trnava, en Distrikto Skalica. Ĝis 1888 la oficialaj hungaraj nomoj de la apartaj vilaĝoj estis **Popudin** kaj **Mocsidlán** [moĉidlAn], poste pro la hungariga politiko la vilaĝoj ricevis hungarecajn nomojn.
 
## Situo 
Popudinské Močidľany situas laŭ rojo, laŭ ĉefvojo inter Senica-Holíč. Skalica troviĝas 10 km.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1392 pri la baldaŭa *Szentistvánfalva* en formo *"Popudym"*. En 1828 estis tie 52 domoj kun 448 homoj.

La baldaŭa *Coborfalva* unuafoje menciiĝas en 1392 en formo *"Mochilan"*. En 1828 estis tie 64 domoj kun 520 homoj. En 1883 incendio okazis.

En 1910 laŭ la popolnombrado loĝis en Szentistvánfalva 392 homoj, en Coborfalva 460, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝoj apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Szakolca, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. La komunumoj unuiĝis en 1954. En 2001 laŭ la popolnombrado vivis en Popudinské Močidľany 843 homoj, (834 slovakoj, 5 ĉeĥoj, po 1 hungaro kaj cigano).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1831
* romkatolika klasikisma preĝejo omaĝe al Apostoloj Simono Zeloto kaj Judaso Tadeo de 1802
* statuo pri Urbano la 1-a
* monumento pri falintoj dum la 1-a mondmilito

## Famuloj 
En la iama Popudin naskiĝis hungara agronomo Gyula Bíró.

Kategorio:Municipoj en distrikto Skalica
Borsodbóta

**Borsodbóta** [borŝodbOta] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Ózd.
eta|300ra|Preĝejo de Borsodbóta

## Bazaj informoj 
* Areo: 8 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 220 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.2119/20.3959
* Loĝantaro: 950
* Poŝtkodo: 3658
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Borsodbóta situas sub monto 401 m-ojn alta, en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Ózd troviĝas 8, Miskolc 45 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio devenis el 1494 en formo *"Bolcha"*. La kampoj precipe apartenis al la eklezio. En la 20-a jarcento la vilaĝanoj laboris en Ózd kaj Putnok. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika novromanika preĝejo omaĝe al Virga Maria Patrino de Dio de 1938
* kalvinana preĝejo
* kastelo
* fonto nomata Elly [eli]

## Ĝemelkomunumo 
*  Drnava, Slovakio

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.nagyvofely.hu
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Eleganta paruo

La **Eleganta paruo** (***Periparus elegans*** iam *Parus elegans* kaj nun foje *Pardaliparus elegans*) estas specio de birdo de la familio de Paruedoj. Tiu specio estis iam inkludita en la multe pli granda genro *Parus*, kaj kelkaj fakuloj sugestis, ke kun la tre proksima Palavana paruo kaj kun la Flavventra paruo estu lokita en nova genro, *Pardaliparus*. La specio havas naŭ agnoskitajn subspeciojn, unu el kiuj, la raso *P. e. panayensis* el Panay, estas eble separata specio. Ĝi estas endemia de Filipinoj, kun teritorio tra plej parto de ties insuloj.

La Eleganta paruo similas al la Palavana paruo, ĉar havas **nigrajn kapon, gorĝon, kolon kaj supran bruston kaj flavajn subajn partojn**. La flugiloj estas nigraj kun blankaj punktoj kiel la dorso de la masklo, dum tiu de la ino estas olivgriza. Tiu specio varias el la Palavana paruo je tio ke ĝi havas **flavajn vangojn**, kiuj kuniĝas ambaŭflanke kun la flava brusto, anstataŭ blankajn (malkutime en la genro kaj en la familio) kaj **flavan strion en la malantaŭa kapo**, kie aliaj membroj de la genro havas blankan strion.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de montetaro.

## Subspecioj 
maldekstra|eta|Vivteritorio de la subspecioj

* *p.e. Edithae* - McGregor, 1907
* *p.e. Montigeno* - Hachisuke, 1930
* *p.e. Gilliardi* - Parkoj, 1958
* *p.e. Eleganteco* - Leciono, 1831
* *p.e. Visayanus* - Hachisuke, 1930
* *p.e. Albescens* - McGregor, 1907
* *p.e. Suluensis* - Mearns, 1916
* *p.e. Bongaoensis* - Parkoj, 1958
* *p.e. Mindanensis* - Mearns, 1905

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Parus elegans . 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.
* Gosler, A. & P. Clement (2007) "Family Paridae (Tits and Chickadees)" P.p. 662-709. *in* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2007). *Handbook of the Birds of the World. Volume 12: Picathartes to Tits and Chickadees*. Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-42-2

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Bükkszentkereszt

**Bükkszentkereszt** [buksentkerest], slovake **Nová Huta** estas vilaĝo kaj aerkuracloko en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Miskolc.
maldekstre|eta|Preĝejo en Bükkszentkereszt
eta|Memorparko de Bükkszentkereszt

## Bazaj informoj 
* Areo: 27 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 587 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.0674/20.633
* Loĝantaro: 1260
* Poŝtkodo: 3557
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Bükkszentkereszt situas sur monto Bükk, laŭ traira flankovojo. Miskolc troviĝas 20 km-ojn.

## Historio 
Ĝis 1755 la loko ne estis loĝata, estis tie nur densa arbaro. Tiam oni tie ekfunkciis vitrofarejo, kie precipe slovakoj laboris. Kelkaj okupiĝis pri forstrumado, kalkofarado kaj karbetofarado. La setlejo nomiĝis Újhuta (=nova vitrofarejo). En la 20-a jarcento la vilaĝo iĝis feriejo, turistoj, sportistoj ofte alvenadis. En 1940 pro la kristanema politiko la vilaĝo ricevis la nunan nomon. Vilaĝservoj estas kampadejo, lernejo (ankaŭ slovake), kulturdomo, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco
* muzeo pri vitrofarado

## Famuloj 
En Bükkszentkereszt naskiĝis kuracisto László Galuska.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Sečovská Polianka, Slovakio

== Komunumoj pri *szentkereszt* (= Sankta Kruco) en Hungara reĝlando ==

eta|Bükkszentkereszt

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.gyaloglo.hu
* w.vendegvaro.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Ursa ajlo

**Ursa ajlo** (, sinonimoj *Allium latifolium*, *A. nemorale*, *Ophioscorodon ursinum*) aŭ "sovaĝa ajlo" estas staŭda, unukotiledona planto simila al kutima ajlo, cepo, poreo, askalono kaj ŝenoprazo.  Ĝi apartenas al la biologia genro aliumo kaj la familio aliacoj (kiu estis antaŭe konsiderata kiel sub-familio de liliacoj). Krom la taksona subspecio "kutima" ursa ajlo (*Allium ursinum*&nbsp;subsp.&nbsp;*ursinum*) ekzistas ankaŭ la subspecio "ukrainia" ursa ajlo (*Allium&nbsp;ursinum*&nbsp;subsp.&nbsp;*ucrainicum*), kiu havas pli malglatajn foliajn tigojn.

## Priskribo 
eta|maldekstra|200ra|Floro de ursa ajlo
[eta|maldekstra|200ra|Folioj de ursa ajlo en bazarstando en [Budapeŝto, Hungario]]
eta|dekstra|150ra|Fromaĝo kun la folioj de ursa ajlo
eta|150ra|Fruktoj kun semoj
Ursa ajlo estas plurjara, herba planto, kiu atingas altecon de inter 20 kaj 50 centimetroj. Ĝi havas rektan, tri-lateran tigon. La plantoj havas longtigajn, lancoformajn foliojn, kiuj larĝas du ĝis kvin centimetrojn.

Ursa ajlo havas florarojn el po kvin ĝis dudek unuopaj floroj. La floroj havas po ses blankajn petalojn, kiuj aranĝiĝas stelforme.

La odoro similas al tiu de kutima ajlo, sed malpli fortas. La folioj aperas en la norda hemisfero ekde februaro respektive marto, kaj la plantoj floras inter aprilo kaj junio. La du ĝis tri centimetrojn grandaj semoj de la plantoj havas malgrandajn aldonaĵojn, kiuj estas tre ŝatataj de formikoj kaj garantias seman plutransportadon. Fine de majo, post la florado, la planto ĉesas kreski, kaj remalgrandiĝas ĝis la sekva februaro.

## Disvastiĝo 
Ursa ajlo ekzistas sovaĝe en preskaŭ la tuta Eŭropo kaj norda Azio, aparte en ombraj riverobordaj herbejoj kaj herbejaj arbaroj - precipe la plantoj ŝatas proksimecon de fagaj arbaroj. Sed krome ĝi intertempe grandkvante kultiviĝas en ĝardenoj.

## Manĝeblo 
Oni povas manĝi la bulbon kaj la foliojn (vidu la supran foton) kiel legomojn aŭ kondimentojn. Ĝi estas bonega kruda en salatoj. Ĝiaj folioj prepariĝas kiel pesto kaj supo aŭ kiel spico en salatoj aŭ tizanoj. Oni povas kuiri kiel spinaco, konsumi sur pano kun kazeo (vidu la supran foton), aŭ en natura jogurto. Ĝi ankaŭ estas uzata kiel spicita butero por kradrostaĵo.

## Referencoj 
## Fotaj impresoj 
Florbedoj de arbare floranta ursa ajlo tute pitoreske aspektas tiel:

 
Dosiero:Ursa ajlo 3.jpg
Dosiero:Ursa ajlo 4.jpg
Dosiero:Ursa ajlo 5.jpg
Dosiero:Ursa ajlo 6.jpg
 

Kategorio:Amarilidacoj
Kategorio:Spicoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Sveti Križ

eta|250ra|Sveti Križ
**Sveti Križ,** hungare **Szentkereszt**, estas vilaĝo en Kroatio, en distrikto **Međimurje,** en municipo Mala Subotica.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 375
* Poŝtkodo: 40 321
* Aŭtokodo: ČK
* Telefonprefikso: +385 040
* 

## Situo 
Sveti Križ situas sur ebenaĵo, apud ĉefvojo Budapeŝto-Zagrebo.

## Historio 
Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Csáktornya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon el Hungario kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 Szentkereszt estis parto de Hungario, ekde 1991 de Kroatio.

== Komunumoj pri *szentkereszt* (= Sankta Kruco) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Kroatio
Teleskopo (revuo)

***Teleskopo*** (ISSN 1984-7874) estas scienca revuo aperanta surrete por publikigi internacilingve artikolojn pri diversaj sciencaj fakoj. Oni ne distingas inter la sciencoj valorigante ilin kvazaŭ unu estus pli grava aŭ interesa ol aliaj, kontraŭe, se temas pri kompetenteco aŭ graveco inter la sciencaj kampoj, egalas al redaktoroj formalaj, sociaj, kulturaj, aplikaj aŭ natursciencoj.

La revuo *Teleskopo* ankaŭ ricevas artikolojn pri epistemologio, historio kaj filozofio de la scienco ĉar redaktoroj interkonsentas kun la penso de la franca rusdevena filozofo Alexandre Koyré, por citi unu inter multaj sciencpensuloj kiuj komprenas la sciencon tiamaniere, kiu, verkante pri ĉi tiuj temoj, klarigis ke ne ekzistas kiuj ajn sciencoj sen la subteno de la filozofado. Krom tio, utilas al la sciencoj diversaj la komprenado de iliaj propraj supozoj, implicoj, konceptoj, fundamentoj ktp.

La redaktoro estas Dominique Vieira, Doktoriĝanto pri Historio ĉe Federacia Universitato de Goiás-Brazilo.

La unua numero aperis en 2009. En futuro aperos po unu numero ĉiujare.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la revuo *Teleskopo* 
* Paĝo de la revuo en facebook.

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Sciencaj gazetoj
Kategorio:Esperantlingvaj retejoj
Festuca arundinacea

***Festuca arundinacea*** aŭ ***Schedonorus arundinaceus*** estas specio de la subfamilio de Pooideae.
La specia nomo signifas kiel kano.

## Priskribo 
eta|maldekstra|Limboj kun harajaj aŭrikloj
eta|maldekstra|Spiketoj
Ĝi estas staŭda. Ĝi ne havas rizomon.
Ĝi altas ĝis 2 m. Ĝi havas paniklon kun ĝemelaj branĉetoj. Ĝiaj aŭrikloj estas haraĵaj. Ĝia ligulo altas ĝis 2 mm kaj estas membrana. La bordoj de la folioj estas ege raspaj.
Spiketoj estas elipsaj. Ekstera paleo povas havi malgrandan ariston. Floroj havas tri anterojn.

## Parazitoj 
[eta|maldekstra|[Mielroso de *Sphacelia segetum* elfluante el semo de *Schedonorus arundinaceus*]]
*Ergoto fungo* parazitas ĝian ovolujon. *Neotyphodium coenophialum* parazitas la tutan planton.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Guide des graminées, carex, joncs et fougères, 1991, ISBN 2-603-00752-1

## Eksteraj ligiloj 
* Datumbazo Canadensys

Kategorio:Schedonorus
Anselmo Duarte

**Anselmo Duarte Bento** (naskiĝis la 21-an de aprilo 1920 en Salto, São Paulo, mortis la 7-an de novembro 2009 en San-Paŭlo) estis brazila aktoro, filmreĝisoro kaj scenaristo.

Duarte estas pioniro de la nova brazila kinematografio *Cinema Novo* de la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj. Liaj filmoj estis multfoje premiitaj: la filmo „O Pagador de Promessas“ (*La plenuminto de la voto*) gajnis la Oran Palmon de la Festivalo de Cannes 1962, krome ĝi estis nomumita por Oskaro. Lia filmo „Vereda de Salvação“ (*La pado de Salvo*) estis nomumita por la Ora Urso dum Berlinale 1965.

## Filmografio 
* 1962: *O Pagador de Promessas*

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Brazilaj aktoroj
Kategorio:Brazilaj reĝisoroj
Kategorio:Brazilaj scenaristoj
Hebo

Laŭ la helena mitologio, **Hebo** (greke Ἥβη, *Hḗbē*) estis la filino de Zeŭso kaj Hera. Ŝi estis la diino de la juneco, protektante la novgeedzojn. En la roma mitologio, oni nomis ŝin Juventas.

Ŝi loĝis en Olimpio. Tie, kiel vinverŝistino, ŝi servis ambrozion kaj nektaron, per kiuj la dioj nutris sin.

[dekstra|190ra|eta|**Hebo**, [skulptaĵo de Canova en la Ermitejo de Sankt-Peterburgo]]

Post la diigo de Heraklo, ŝi edziniĝis kun li kaj kun li ekhavis la filon Aleksiaro.

Iun tagon ŝi faligis sian pokalon, kaj ŝi tiom hontis pro tio, ke ŝi kaŝis sin por ĉiam.

Iom poste Zeŭso enamiĝis en Ganimedo, la filo de Tros, kaj forrabis lin. Ganimedo anstataŭis ŝin, kiel vinverŝisto. Kaj tiel li aperas, kiel konstelacio, sub la nomo de Akvisto.

Ŝia nomo estis donata al **6 Hebo** (unu el la unue-trovitaj asteroidoj).

## Prunto de la vorto por moderna psikiatrio 
En la 20-a jarcento, psikiatroj kaj seksologoj pruntis ŝian nomon por signi probleman, obscedan rilaton de plenkreskuloj al infanoj de komenca pubereco, proksimume inter la aĝoj de 11 kaj 14 jaroj, kaj seksologe nomis tiun situacion hebefilio - tiu vorto do celas infanojn de ambaŭ seksoj kaj iom pli junajn ol kiel kutime prezentatas la helena diino.

Kategorio:Dioj pri familio
Kategorio:Dioj pri sano
Kategorio:Dioj de la helena mitologio
Kategorio:Idaro de Zeŭso
Klaviceneto

eta| Klaviceneto laŭ franca modelo
**Klaviceneto** aŭ **spineto** (aŭ de la itala *spina* = "dorno" aŭ laŭ la venecia instrumentkonstruisto Giovanni Spinetto/15-a jarcento) estas konstruformo de klaviceno. Karakteriza por klaviceneto estas, ke la kordoj pasas oblikve-flanke al la klavaro, kio ebligis placoŝparan konstrumanieron. Male al la "klavicenego" klaviceneto estis ĉefe privatdoma instrumento. Ĝi do kutime disponas nur pri unu registro en 8'-pozicio.

Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Krížovany

**Krížovany** [kriĵovani], hungare **Szentkereszt** [sentkerest], germane **Kreuzdorf** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Prešov, en Distrikto Prešov. La historia slovaka nomo estis **Svätý Kríž**. Escepte Krížovany ĉiuj nomoj signifas: Sankta Kruco.
eta|320px|dekstra|Krížovany troviĝas en la plej griza regiono
eta|300px|Panoramo de Krížovany
300px|eta|Nova preĝejo de Krížovany

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 km²
* Supermara alteco: 403 m
* Loĝantaro: 360
* Poŝtkodo: 082 33
* Aŭtokodo: PO
* Telefonprefikso: 51

## Situo 
Krížovany situas en valo, laŭ traira flankvojo. La lasta urbo troviĝas 9 km-ojn. Prešov troviĝas 16 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1318 laŭ tiama ortografio *"Scenthkerezth"*. En éa 15-a jarcento la komunumo akiris la rangon kampurbo. En 1828 estis tie 49 domoj kun 361 homoj. En 1910 laŭ la popolnombrado loĝis en Szentkereszt 294 homoj, (275 slovakoj, 14 germanoj, 5 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros (reĝa departemento), al distrikto de Eperjes, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 laŭ la popolnombrado vivis en Krížovany 362 homoj, (escepte unun ĉiuj slovakoj.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika, parte gotika preĝejo omaĝe al Sankta Kruco el la 14-a jarcento, post 3 jarcentoj pligrandiĝis, en 1775 barokiĝis
* nova romkatolika preĝejo de 2006
* kampanilo el la 14-a j.c., baldaŭe dufoje trakonstruiĝis

== Komunumoj pri *szentkereszt* (= Sankta Kruco) en Hungara reĝlando ==

## Eksteraj ligiloj 
* Krížovany en la mapo

## Fonto 
* Hungara Vikipedio
* w.adatbazis.mtaki.com

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
Laufen BL

## Pri la komunumo 
**Laufen** estas historia urbeto kaj
komunumo, kaj ĉefloko de la samnoma distrikto en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 5229 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La urbeto Laufen situas ĉe la bordo de la rivero Birs en la Laufenvalo, kiu estas valo inter du ĉenoj de la Ĵurasa Montaro.

## Trafiko 
Tra Laufen pasas la tiel nomata ĵurasa fervojo, fervojlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bazelo al Delemonto respektive al Bielo.

## Ekonomio 
En Laufen troviĝas la sidejo de la konataj firmaoj Ricola AG, grava fabrikanto de dolĉaĵoj, kaj Laufen Bathrooms AG, kiu produktas ceramikaĵojn precipe por banejoj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Laufen datiĝas el la jaro 1141 kiel *Loufen*.

Arkeologiaj trovaĵoj sur la komunuma teritorio estas du tombejoj el la neolitiko, ceramikaĵoj el la malfrua bronzepoko kaj romia bieno malkovrita en la jaro 1917 kun ceramikforno kaj ferfandilo.

En la jaro 1295 la episkopo de Bazelo *Peter Reich von Reichenstein* koncedis al Laufen la urborajton.

En la jaro 1525 Laufen akceptis la reformacion, sed ja duonan jarcenton poste en la jaro 1588 estis rekatolikigita per la princepiskopo Jakob Christoph Blarer von Wartensee, kiu tiam regis en la regiono de Laufen.

Dum la Franca Revolucio en la jaro 1792 Laufen estis dum 87 tagoj parto de propra ĵurasa ŝtato la tiel Raŭraĥa Respubliko. Ĉi-lasta tamen de 1793 ĝis 1813 estis integrita al la franca departemento Mont-Terrible, en kiu Laufen estis kantonĉefurbo. En la jaro 1813 la departemento Mont-Terrible estis dissolvita kaj plej parte falis al Svislando. Tiam Laufen estis aligita al Kantono Berno kaj fariĝis ĉefurbo de la samnoma distrikto. En la jaro 1815 la Viena Kongreso atribuis la Laufenvalon "definitive" al Kantono Berno. Kiam la distrikto Laufen fine de 1994 transiris al la Kantono Bazelo Kampara, ankaŭ la urbeto Laufen fariĝis bazel-kampara kaj ek de tiam estas kampar-bazela distriktĉefurbo.

## Vidu ankaŭ 
* Laufen (stacidomo)
* Aliaj lokoj kun la nomo Laufen.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Laufen

Kategorio:Urboj de Svislando
Tabloklaviceno

[eta|400ra|Tabloklaviceno (virginalo) de [Ruckers, muzika muzeo, Parizo]]
eta|400ra|Johannes Vermeer: sidanta klavicenludanto. La pentrita instrumento evidente estas de la muselara tipo

**Tabloklaviceno** (aŭ **virginalo** aŭ **muselaro**) estas konstruformo de klaviceno. Karakteriza estas, ke la kordoj pasas transverse al la klavaro, kio ebligis tablecan konstrumanieron, tiel ke oni povis uzi la instrumenton en fermita stato ankaŭ kiel bufedo aŭ simile. Tabloklaviceno kutime disponas pri nur malmultaj registroj. Tabloklaviceno havas du "sonantajn stegojn", kiuj ambaŭ kuŝas sur la resonancplanko, kio sekvigas varman, baztonan sonkarakteron. Krome la ekplukpunkto de la kordoj lokas pli centre. Male al tio je klaviceneto nur unu stego kuŝas sur la resonancplanko, la alia troviĝas sur la agordotrabo.

Per la almetado de la klavaro ĉe la instrumento estas difinita, je kiu loko la kordoj estas ekplukataj. Ĉe la plejmultaj instrumentoj la klavaro situas maldekstraflanke. Tial la kordoj estas plukataj simile al klaviceno resp. klaviceneto proksime de siaj finaĵoj. Ĉi tiujn instrumentojn oni nomas malvastasence *virginalo*.

**Muselaro** estas tabloklaviceno, je kiu la klavaro situas dekstraflanke. Ĉar la kordoj estas plukataj preskaŭ en la mezo, la sono estas tre baztona. La kordoj krome plej forte svingas en la mezo kaj emas do generi krombruetojn. Muselaroj ofte havas t.n. harpokordo-registron. Per tirado de ĉi tiu registro etaj metalhokoj estas lokitaj proksime de la baskordoj. Dum la svingado la kordoj batas kontraŭ la hoketoj, kio generas knaran tonon. La nomo de ĉi tiu registro devenas de la uzado de similaj mekanismoj ĉe historiaj harpoj (t.n. knarhokoj).

## Vidu ankaŭ 
klaviceno, klaviceneto, tablopiano

Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Laufen (distrikto)

La **distrikto Laufen** ankaŭ konata kiel **Laufenvalo** (germane **Laufental**) estas administra unuo en Kantono Bazelo Kampara. Ĝia ĉefloko estas la samnoma urbeto Laufen. La distrikto havis 18855 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La distrikto situas en la valo de la meza parto de la rivero Birs inter Moutier kaj Bazelo en la Ĵurasa Montaro. La distrikto havas areon de 89,55&nbsp;km² kaj relative karakteran aspekton kun plej parte malalta loĝantardenseco.

## Trafiko 
Tra la distrikto Laufen pasas la ĵurasa fervojo de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bazelo al Moutier kaj Delemonto respektive Bielo.

## Historio 
De la 15-a jarcento ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1792 la Laufenvalo estis parto de la voktejo Zwingen de la princepiskopejo Bazelo. Dum la revolucio Laufen fariĝis parto de la Raŭraĥa Respubliko, kiu post nur 87 tagoj da vivodaŭro estis integrita al la franca departemento Mont-Terrible.

En 1813 la Laufenvalo estis aligita al la svisa Kantono Berno. La katolika Laufenvalo tamen neniam vere integriĝis al la Kantono Berno, kaj kiam ek de 1971 post la fondiĝo de la Kantono Ĵuraso la Laufenvalo subite fariĝis berna eksklavo vere lanĉiĝis la lukto por sendependiĝo de Berno kaj aliĝo al alia kantono.

En la jaro 1976 estis kiel unikaĵo en Svislando elektita distrikta komisiono, kies tasko estis esplori al kiu kantono la Laufenvalo estonte apartenu. En eventualvoĉdono la popolo de la Laufenvalo decidis, ke en kazo de kantonŝanĝo oni volus aliĝi al Kantono Bazelo Kamparo. Alternativo estis Soloturno.

En la voĉdono de 1983 la popolo decidis, ke la Laufenvalo restu ĉe Berno. Grupo da civitanoj tamen baldaŭ malkovrigis, ke la kantona registaro de Berno subaĉetis grandan parton da voĉdonantoj per multe da mono, kaj la federacia tribunalo verdiktis, ke la baloto estas nula, kaj devis esti ripetita. En nova baloto en la jaro 1989 la popolo nun verdiktis, ke la Laufenvalo aliĝu al Kantono Bazelo Kampara.

En la lasta paŝo la popolo de Kantono Bazelo Kampara devis decidi, ĉu ili entute akceptos la aliĝon de nova distrikto al la kantono kio per granda plimulto estis akceptita en la jaro 1991. Ĉar ŝanĝo de kantonaj limoj tuŝis la federacian konstitucio, necesis, ke en la jaro 1993 ankaŭ la tuta svisa popolo jesis al la kantonŝanĝo de la Laufenvalo, kio finfine per grandega plimulto estis aprobita. Tiel la Laufenvalo ekde la 1-a de januaro 1995 apartenas oficiale al Kantono Bazelo Kampara.

## Komunumoj de la distrikto Laufen 
La distrikto Laufen konsistas (stato komence de 2009) el 13 komunumoj, de kiuj nur la ĉefurbeto posedas urborajton. Jen la listo:

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la prefektejo de la distrikto Laufen 
* La distrikto Laufen en la Historia Leksikono de Svislando

!
Tufoparuoj

**Tufoparuoj** estas la birdoj de ***Lophophanes***, genro de birdoj de la familio de Paruedoj.

Ĝi enhavas nur la jenajn du speciojn:
* Tufparuo (*L. cristatus*)
* Griza tufparuo (*L. dichrous*)

Temas pri du specioj ege similaj kun **tufkrestoj**, hegemonio de **grizbruna koloro** kaj **koluma marko**. Tamen diferenciĝas pro kelkaj kolorproporcioj.

La Tufparuo estas specio disvastigata en Eŭropo, dum la Griza tufparuo estas disvastigata en Azio.

## Referencoj 
* **Del Hoyo**, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2007). *Handbook of the Birds of the World*. Volume 12: Picathartes to Tits and Chickadees. Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-42-2

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Bózsva

**Bózsva** [bOĵva] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Sátoraljaújhely.
eta|300ra|Preĝejo en Bózsva

## Bazaj informoj 
* Areo: 16&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 196 m
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 48.4748/21.4715
* Loĝantaro: 220
* Poŝtkodo: 3994
* Telefonprefikso: 47

## Situo 
Bózsva situas sur malebenaĵo en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Pálháza troviĝas 3, Sátoraljaújhely 14, Miskolc 84 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1264 laŭ tiama ortografio *"Borsua"*. Longe estis 2 apudaj komunumoj: "Granda" kaj "Malgranda" Bózsva. Ambaŭ senhomiĝis pro la kontraŭturkaj bataloj. En 1910 laŭ la popolnombrado loĝis en Granda Bózsva 247 homoj, (escepte 2 ĉiuj hungaroj), en Malgranda Bózsva 139 homoj, (escepte unun ĉiuj hungaroj. Vilaĝservoj estas kulturdomo, biblioteko, kuracejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝo Kristo
* kalvinana preĝejo

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Borsodszirák

**Borsodszirák** [borŝodsirAk] estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Edelény. Ĝis 1907 la oficiala nomo estis nur Szirák, sed poste laŭ peto de poŝto oni ricevis antaŭnomon Borsod por fari diferencon inter la 2 komunumoj.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 125 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.2628/20.7679
* Loĝantaro: 1210
* Poŝtkodo: 3796
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Abaújlak situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Miskolc-Tornanádaska. Edelény troviĝas 5, Miskolc 15 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1261 laŭ tiama ortografio *"Zyrakh"*. Tiutempe la kampoj apartenis al episkopejo de Eger. En 1566 la tataroj bruldetruis la vilaĝon. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj vilaĝanoj el la eklezia bieno. En 1960 kolĥozo nomata Béla Bartók formiĝis, kiu havis tutlandan konatecon. Vilaĝservoj estas lernejo, kulturdomo, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Granda) Dipatrino de 1780
* ferostatuo pri Johano Nepomuka de 1839
* monumentoj de falintoj de ambaŭ mondmilitoj

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.vendegvaro.hu
* w.nagyvofely.hu
* w.gyaloglo.hu
* w.borsodszirak.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Maximiliano Hernández Martínez

eta|Maximiliano Hernández Martínez
**Maximiliano Hernández Martínez** (San Matías, Salvadoro, 21an de oktobro 1882 - Hacienda Jamastrán, Honduro, 15an de majo de 1966) estis militisto, diktatoro kaj prezidento de Salvadoro, posteno al kiu supreniris post kaj danke al puĉo (1931-1944). Li plue restis en la posteno danke al elektoj kie li estis la ununura kandidato.

Dum lia prezidenteco okazis kamparana insurekcio en 1932 kie mortis 25.000 indiĝenoj, socia kontraŭstaro al lia politiko bazita sur kredaro en teozofio, diplomatia movaro dum la Dua Mondmilito, grava malpliigo de la deliktagado pro perforto, sanigo de la publikaj financoj, kreado de ŝtata banko elsendanto de mono, vendado de malmultekostaj loĝejoj al kamparanoj, konstruo de la Tutamerika ŝoseo kaj forigo de la ekstera ŝuldo.

En 1944 grupo de militistoj insurekciis kaj estis perforte subpremataj dum paro de tagoj. Post unu monato okazis ĝenerala striko, kio devigis la generalon elposteniĝi. Hernández Martínez estis mortigita post 22 jaroj en Honduro.

## Notoj 
Kategorio:Generaloj
Kategorio:Prezidantoj de Salvadoro
Kategorio:Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la Dua Mondmilito
Kategorio:Vegetaranoj
Büttös

**Büttös** [butoŝ] estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Encs.
eta|180px|Blazono de Büttös

## Bazaj informoj 
* Areo: 18 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 213 m
* Loĝantaro: 230
* Poŝtkodo: 3821
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Encs troviĝas 23, Miskolc 70 km-ojn. La slovaka landlimo estas proksime.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio devenis el 1282 laŭ la tiama ortografio *"Bythus"*. Dum la historio la vilaĝo restis viva kaj ĝi apartenis al diversaj nobelaj familioj.

En Büttös migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al (Serpa) Dipatrino

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Csenyéte

**Csenyéte** [ĉenjEte] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Encs.

## Bazaj informoj 
* Areo: 10 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 202 m
* Loĝantaro: 390
* Poŝtkodo: 3837
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Csenyéte situas en valo de rojo, fine de sakovojo. Encs troviĝas 20, Miskolc 57 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1243 laŭ la tiama ortografio *"Chenata"*. En la 19-a jarcento ciganoj amase alvenis. En la frua 21-a jarcento preskaŭ senescepte ciganoj vivas en la vilaĝeto. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno, lernejo, migra poŝto.

## Vidindaĵo 
* kalvinana ruina preĝejo

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Csernely

**Csernely** [ĉernej] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Ózd.

## Bazaj informoj 
* Areo: 21 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 283 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.1458/20.3467
* Loĝantaro: 950
* Poŝtkodo: 3648
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Csermely situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Ózd troviĝas 12, Miskolc 25&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1236. Inter arbaroj la vilaĝo longe kaŝiĝis, la turkoj ne trovis ĝin. Vilaĝservoj estas kulturdomo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika paroĥa preĝejo omaĝe al Martiro Sankta Laŭrenco de 1783
* kastelo de Sturman de 1790

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Griza tufparuo

La **Griza tufparuo** (***Lophophanes dichrous*** iam *Parus dichrous*) estas specio de birdo de la familio de Paruedoj kiu formas parton de la genro *Lophophanes* kun la ununura kroma specio Tufparuo.

## Aspekto 
Temas pri birdo 13 al 14&nbsp;cm longa kaj 11 al 14 g peza. Ĝi estas simila al samgenra Tufparuo je tio ke ĝi havas leveblan **tufkreston** en malantaŭa krono. Tamen la krono ne estas striata kiel ĉe la Tufkresto sed griza, kiel la tuta kapo (pli hela en vizaĝo) kaj la dorso. Kiel distingilo montras **blankan kolumon**, pli videblan en flankoj, dum antaŭe ne estas tiom markita; la subaj partoj estas helgrizaj kun ruĝecaj nuancoj en flankoj. La ĝenerala koloro do estas griza de kie devenas la nomo de la specio. Ankaŭ la beko kaj la gamboj estas malhelgrizaj. La irisoj estas brilbrunoranĝaj kaj tre kontrastaj en tia **ĝenerala griza koloro**. Junuloj estas similaj, sed havas malpli longan kreston kaj estas iom pli senkoloraj.

La kanto estas tre diversa.

## Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas en sudorienta Azio el Himalajo al Tibeto kaj suda Ĉinio nome en la landoj Nepalo, Butano, Ĉinio, Pakistano, Barato kaj Birmo. Ĝia natura habitato estas moderklimataj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de montetoj. En malaltaj altitudoj ĉefe en arbaroj de kverkoj kaj aliaj specioj, en pli altaj en miksita arbaro ĉefe de pinoj, piceoj kaj betuloj kio nomigas la specion en la franca kiel “mesange des bouleaux” (betulparuo). En suda Ĉinio ĉefe ĉe koniferoj kaj en Birmo ankaŭ ĉe bambuoj.

Ili estas loĝantaj birdoj, sed moviĝas iome al pli malaltaj altitudoj vintre.

## Subspecioj 
Oni agnoskas kvar subspeciojn, nome la jenaj: *P.d. kangrae*, nordokcidenta Himalajo, el Kaŝmiro al norda Utar-Pradeŝo. *P.d. dichrous*, la nomiga raso en centra kaj orienta Himalajo, el Nepalo al suda Tibeto. *P.d.wellsi*, nordorienta Birmo kaj sudokcidenta Ĉinio (okcidenta Siĉuano, nordokcidenta Junano). *P.d. dichroides*, sudokcidenta Ĉinio (norda Siĉuano, Gansu, Qinghai kaj Shaanxi) kaj nordorienta Tibeto.

## Kutimoj 
Tiu birdo vivas en paroj aŭ etaj grupoj. Ili manĝas insektojn, ofte en miksitaj aroj, en foliaro ĉefe meza kaj suba kaj ankaŭ surgrunde vintre ĉe neĝo kaj betulidoj.

## Reproduktado 
La nesto estas arbotruo el 3 al 7 m supergrunde. Interne oni amasigas muskon kun haroj, haŭteroj kaj plumoj. La ino demetas 4 al 5 blankajn ovojn ruĝecmakulitajn. La du gepatroj kovas, sed oni ne konas la daŭron.

## Eksteraj ligiloj 
* En la franca pri tiu ĉi specio

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio