open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brian Cox (aktoro)

**Brian Denis Cox**, CBE (Dundee, 1-an de junio 1946) estas skota aktoro.

## Biografio 
Li rolis en filmoj kiel *Trojo* (kie li ludis Agamemnon), *The Bourne Identity*, *Rob Roy*, *Braveheart*, *Match Point* kaj *X-Men 2*, en la rolo de William Stryker (la kreinto de Wolverine). Li debutis en kino per *Nicholas and Alexandra*, en 1971. En 1986 li ludis la unuan version de la persono de Hannibal Lecter en la filmo Manhunter. Li ankaŭ laboris kun Daniel Day-Lewis en la filmo *The Boxer*, de Jim Sheridan. Li ricevis la premion de plej bona aktoro en la Festival de Cine de Sitges.

## Filmaro (parto) 
**Kino:**
* *Nicholas and Alexandra* (1971)
* *In Celebration* (1975) - Steven Shaw
* *Manhunter* (1986)
* *Rob Roy* (1995) - Killearn
* *Braveheart* (1995) - Argyle Wallace
* *Reacción en cadena* (1996) - Lyman Earl Collier
* *The Glimmer Man* (1996) - S-ro. Smith
* *The Long Kiss Goodnight* (1996) - Dr. Nathan Waldman
* *Kiss the Girls* (1997) - jefe Hatfield, Durham P. D.
* *The Boxer* (1997) - Joe Hamill
* *Desperate Measures* (1998) - Kapitano Jeremiah Cassidy
* *Merchants of Venus* (1998) - Onklo Vladimir
* *Rushmore* (1998) - D-ro. Nelson Guggenheim
* *For Love of the Game* (1999) - Gary Wheeler
* *The Corruptor* (1999) - Sean Wallace
* *The Minus Man* (1999) - Doug
* *Nuremberg* (2000)
* *The Ring* (2002)
* *X-Men 2* (2003) - William Stryker
* *El misterio de Wells* (2003)
* *El caso Bourne* (2004)
* *Trojo* (2004) - Agamemno
* *Match Point* (2005)
* *Zodiac* (2007)
* *Battle for Terra* (2007)
* *The Escapist* (2008)
* ''Trick 'r Treat* (2009) - Sinjoro Kreeg
* *The Veteran* (2011) - Gerry
* *Ironclad* (2011) - Albany
* *Rise of the Apes* (2011)
* *The Home* (2011), antaŭproduktaĵo
* *Red (filmo)* (2011) - Iván Sivanov

**Televido:**
* *The Wednesday Play* (1 epizodo, 1965) - Nelson
* *Redcap* (1 epizodio, 1966) - Private Carr
* *ITV Playhouse* (1 epizodo, 1967) - Apeman
* *The Gamblers* (1 epizodo, 1967) - Micky
* *Theatre 625* (1 epizodo, 1968) - Lasar Opie
* *Z Cars* (2 epizodoj, 1969) - Ted Nuttall
* *Thirty-Minute Theatre* (2 epizodoj, 1969-1971) - Josef Stalin
* *When We Dead Awaken* (1970) - Ulfhejm
* *ITV Saturday Night Theatre* (1 epizodo, 1970) - Phillip
* *Doomwatch* (1 epizodo, 1970) - Bill Owen
* *Manhunt* (2 epizodoj, 1970) - Anton
* *She Stoops to Conquer* (1971) - Hastings
* *Ego Hugo* (1973) - Victor Hugo
* *BBC Play of the Month* (1 epizodo, 1974) - Alsemero
* *Sutherland's Law* (1 epizodo, 1974) - PC Jock Dougall
* *Churchill's People* (1 epizodo, 1975) - William Wallace
* *The Master of Ballantrae* (1975)
* *Sombras de Greene* (1 epizodo, 1975) - Harry
* *Rooms* (6 epizodoj, 1977) - Eric Prentiss
* *Target* (1 epizodo, 1977) - Billy Voss
* *The Devil's Crown* (4 epizodoj, 1978) - Henry II
* *¿Quién delató a Frank Ross?* (3 epizodoj, 1978) - McGrath
* *Thérèse Raquin* (3 epizodoj, 1980) - Laurent LeClaire
* *Deadwood* (2004)
* *Con C mayúscula* (1 epizodo, 2010) - patro
* *The Sinking of the Laconia'' (2 epizodoj, 2010-2011) - Kapitano Sharp

## Premioj 
**Satelito-Premioj:**

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Britaj aktoroj
Kategorio:Skotaj aktoroj
James Lincoln Collier

**James Lincoln Collier** (naskiĝis la 27-an de junio 1928 en Novjorko) estas usona ĵurnalisto kaj verkisto pri ĵazo kaj de junularlibroj. Collier ankaŭ estas ĵaz-trombonisto. Li estas konata pro aro da biografioj pri ĵazmuzikistoj kiel Louis Armstrong, Duke Ellington, Benny Goodman.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio ĉe randomhouse.com
* Retpaĝo de la fratoj Collier por instruistoj 
* Biografieto kaj libroj

Kategorio:Verkistoj pri ĵazo
Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj
Kategorio:Usonaj malfikciaj verkistoj
Kategorio:Usonaj muzikaj kritikistoj
Kategorio:Usonaj porinfanaj verkistoj
Estimo

**Estimo** laŭ esperantlingvaj vortaroj kiel PIV aŭ Reta Vortaro estas kaj la ago estimi, do alte taksi ies moralan aŭ spiritan valoron, kaj la rezulto de tiu ago. **Malestimo** koresponde estas la ago aparte malalte taksi ies moralan aŭ spiritan valoron.

Estimo ne necese nur temas pri *alia* persono: En psikologio profunde studatas la fenomeno de **memestimo**, en ĉiutaga lingvaĵo tamen pli ofte sinonime nomata memfido.

## Citaĵoj 
## Notoj 
Kategorio:Psikologio
Varmoenergio

[eta|partikla moviĝo en [gaso kun interagoj de la unuopaj partikloj]]
**Varmoenergio**, aŭ **termika energio**, estas la energio, kiu estas stokita en la senorda moviĝo de la atomoj aŭ molekuloj de kemia substanco. Ĝi estas stato-funkcio kaj estas parto de la interna energio. La varmoenergio en la internacia sistemo de unuoj estas mezurata en la unuo ĵulo (internacia mallongigo J).

La varmoenergio *Ev* de substanco definiĝas kiel

E_{v} =  k \; \cdot m \;  \cdot T \!

- en tio *k* estas la masa varma kapacito aŭ specifa varmo, *m* la maso kaj *T* la absoluta temperaturo aŭ termodinamika temperaturo.

Aldono de varmo plialtigas la averaĝan kinetan energion de la molekuloj kaj per tio la varmoenergion, forigo de varmo malpliigas ĝin. Varmoenergio do estas kineta energio, sed kun atento pri la karakterizaĵo de *senorda* movado de *multaj* atomoj respektive molekuloj. Se la kineta energio de ĉiuj molekuloj de substanco egalas al nulo, pro tio de *m* kaj *k* ĉiam pli grandas ol nulo, la temperaturo egalas al la absoluta nulo de temperaturo. La Kelvina temperatura skalo uzas tiun absolutan nulon kiel referenca punkto.

Se du sistemoj kun malsamaj temperaturoj unuiĝas, la du temperaturoj iom post iom per varmointerŝanĝo samiĝas. En tio sen aldona helpo tamen neniam transiras varmoenergio de la pli malvarma sistemo al la pli varma. Tiu percepto estas esprimata en la dua leĝo de termodinamiko. La plisimiliĝo de la du temperaturoj daŭriĝas tiom longe ĝis ne plu estas temperatura diferenco inter la sistemoj kaj ili do troviĝas en termodinamika ekvilibro.

En neformala lingvouzo la varmoenergio ofte nomatas „varmo“ aŭ konfuzata kun la nocio temperaturo. Ĉar la masa varma kapacito aŭ specifa varmo estas funkcio de la temperaturo, la varmoenergio de substanco ne proporcias al la temperaturo de la substanco.

En faztransiro la varmoenergio de substanco povas ŝanĝiĝi, sen ke la temperaturo ŝanĝiĝas.

Ekzemplo, kiu pliklarigas la rilaton inter varmo kaj temperaturo, estas la procezo de fandiĝo: se glacio havas temperaturon de 0&nbsp;°C, ĝi nur fandiĝas se la varmoenergio estas altigata. Necesas do aldono de varmo. La temperaturo dum la procezo de fandiĝo tamen ne altiĝas, ĉar la tuta aldonata varmo estas bezonata por la faztransiro de solidaĵo al likvaĵo.

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Energio
Fénay

**Fénay** estas franca komunumo kiu situas en la Departemento Kostodorio (Département de la Côte-d'Or) en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

## Historio 
[eta|maldekstra|[Sankta Anna lernigi legi sian filinon Maria (17-a jarcento) en la preĝejo]]
eta|maldekstra|La fortikaĵoj
La komunumo de Fénay estis oficiale kreita la 7-an de februaro 1790 dum la franca revolucio.

Ekde 1874 oni konstruis tie fortikaĵojn por defendi la francan limon.

En 1880 la pastro Jean-François Chanlon kreis orfejon ĉe Domois.

## Geografio 
La komunumo enhavas tri vilaĝetoj :Fénay, Chevigny kaj Domois. Ĉe Fénay staras la preĝejo, Ĉe Chevigny la urbodomo kaj ĉe Domois la instruejo.

### Ekonomio 
La komunumo enhavas kvardeko da entreprenoj.

Tie estas la centra oficejo de ''Conservatoire d'espaces naturels de Bourgogne'' (konservatorio de naturaj spacoj de Burgonjo).

### Demografio 
### Najbaraj komunumoj 
eta|maldekstra|Limoj de la komunumo

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Côte-d'Or

### Eksteraj ligiloj 
* Paĝaro de la paroĥo 

Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Soncebozo-Sombevalo

**Soncebozo-Sombevalo** (en Esperanto - pro multnombraj Esperanto-aktivecoj en Soncebozo pro la memnomumita mondregistaro de Parzival' oni lastatempe en Esperanto kutimas uzi esperantigitan formon de Soncebozo) *Sonceboz-Sombeval* (en la franca) estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Courtelary kaj ekde la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Berna Ĵuraso en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

## Geografio 
Cortébert situas en la Berna Ĵuraso en la valo de la rivero Suze inter Bielo kaj La Chaux-de-Fonds, en distanco de proksimume 8 kilometroj de la unua kaj 20 kilometroj de la lasta. La komunumo konsistas el la du vilaĝoj Soncebozo kaj Sombevalo. Al la komunumo krome apartenas la setlejo Le Pourpoint kaj diversaj izolitaj bienoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 15,01 km², de kiuj 58,4% estas kovritaj de arbaro, 33,3% servas por agrikulturo kaj 7,5% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Sonceboz-Sombeval limas en nordo al Tavannes, en oriento al La Heutte, en sudo al Orvin, kaj en okcidento al Corgémont.

## Trafiko 
Sonceboz-Sombeval estas loka trafiknodo, kie disbranĉiĝas la kantona ĉefvojo n-ro de La Chaux-de-Fonds al Delemonto kaj la kantona ĉefvojo n-ro de Bielo al Delemonto. Krome tra la komunumo pasas la svisa aŭtovojo A16. Tra Sonceboz-Sombeval pasas la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bielo al La Chaux-de-Fonds kaj de Sonceboz-Sombeval kondukas krome trajnlinio al Tavannes.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Sonceboz-Sombeval datiĝas el la jaro 866 kiel *Summavallis*. Oriente de Sonceboz estis trovitaj restaĵoj de romia vojo trans la Ĵurasa Montaro. Proksime de la du vilaĝoj oni trovis pruvojn pri romia setlejo el la 4-a jarcento kaj setlejo frumezepoka. Ĝis la reformacio Sonceboz-Sombeval apartenis al la priorejo Moutier-Grandval kaj ek de tiam al la Senjorujo Erguel en la Princepiskopejo Bazelo.  De 1797 ĝis 1815 Sonceboz-Sombeval kun la tuta iama Senjorujo Erguel apartenis al la Departemento Haut-Rhin de Francio kaj poste en 1815 per la Viena Kongreso estis atribuita al Kantono Berno. Okaze de la fondiĝo de Kantono Ĵuraso la loĝantaro de la komunumo Sonceboz-Sombeval voĉdonis en la jaroj 1974 kaj 1976 dufoje favore al restado ĉe Kantono Berno.

## Personecoj 
En Soncebozo-Sombevalo vivas la fame konata esperantisto, mondcivitano kaj klimasoldato Parzival (Serge Reverdin), kiu tie funkciigas la Ambasadejon de la Suno, kiu estas la sidejo de lia memnomumita mondregistaro. La iama relvojgardista dometo (Rue de la Gare 23), kiu apartenas al Parzival' estas kvazaŭ transformita al brutarta kompletartverko.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sonceboz-Sombeval (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Sonceboz-Sombeval
5430 Luu

'*5430 *Luu''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usonaj geedzoj geastronomoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la vjetnamdevena usona astronomino Jane X. Luu. Ŝi estas konata por esti la malkovrintino en 1992 de la unua korpo de la Kujper-zono en kunlaboro kun David C. Jewitt. (Por memoro: temis pri (15760) 1992 QB1, objekto de pli ol 100&nbsp;km de diametro, kiu orbitas je 6,6 miliardoj da km de Suno, nomita en 2018 15760 Albion).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carolyn S. Shoemaker
Kategorio:Malkovrita de Eugene M. Shoemaker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
Sleepless in Seattle

***Sleepless in Seattle*** estas romantika usona kinofilmo. Ĝi eldoniĝis en 1993. Tom Hanks kaj Meg Ryan staras en la filmo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1993
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Usonaj romancaj filmoj‎
Kategorio:Amaferaj filmoj
Nora Ephron

**Nora EPHRON** (naskiĝinta la 19-an de majo, 1941 – mortinta la 26-an de junio, 2012) estis usona verkistino, plej konata kiel la kreinto de pluraj furore sukcesaj kinofilmoj, interalie *Silkwood*, *When Harry Met Sally...*, *Sleepless in Seattle*, kaj (ŝia lasta) *Julie & Julia*. Ŝi verkis sukcese, tamen, ankaŭ en aliaj ĝenroj, inkluzive de nefilmaj teatraĵoj, blogoj, ĵurnalismo k.a.

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Mortintoj pro leŭkemio
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Usonaj blogistoj
Kategorio:Usonaj eseistoj
Kulpea lupovulpo

alternative=Andenfuchs-2.JPG|eta|Andenfuchs-2
eta|Culpeo MC
eta|Culpeo area
La **Kulpeo** aŭ **Kulpea lupovulpo** (*Lycalopex culpaeus*), foje konata kiel **kulpea vulpo** aŭ ** Anda vulpo (aŭ lupovulpo)**, estas specio de natura hundo de Sudameriko. Ĝi estas la dua plej granda indiĝena kanisedo de la amerika kontinento, post la Kolhara lupo. En sia aspekto ĝi montras multajn similaĵojn kun la amplekse konata Ruĝa vulpo. Nome ĝi havas grizan kaj ruĝecan felon, blankecan mentonareon, ruĝecajn krurojn, kaj strion en sia dorso kiu estas en naturo malfacile videbla.

## Subspecioj 
* *Lycalopex culpaeus andinus* (Thomas, 1914)
* *Lycalopex culpaeus culpaeus* (Molina, 1782)
* *Lycalopex culpaeus lycoides* (Philippi, 1896)
* *Lycalopex culpaeus magellanicus* (Gray, 1837)
* *Lycalopex culpaeus reissii* (Hilzheimer, 1906)
* *Lycalopex culpaeus smithersi* (Thomas, 1914)

Kategorio:Mamuloj de Sudameriko
Kategorio:Kanisedoj
Lago Salinas

**Lago Salinas** estas lago en Peruo. Ĝi situantas en la provinco Arekipo, regiono Arekipo de suda Peruo. Minagado en la areo endanĝerigas la vivon de flamengoj.

## Referencoj 
* INEI, Compendio Estadistica 2007, paĝo 26.

Kategorio:Geografio de Peruo
Kategorio:Lagoj en Sudameriko
5511 Kloanto

**5511 Kloanto** estas malrapide rotacianta troja asteroido.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usonaj geastronomoj kaj geedzoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
En la Eneado de Vergilio, la ŝipestro Kloanto estis unu akompananto de Eneo.

## Orbito 
Ĝi estas troja asteroido de Jupitero, kiu orbitas proksime de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, en la tiel nomata "Troja Tendaro".

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Carolyn S. Shoemaker
Kategorio:Malkovrita de Eugene M. Shoemaker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
Ekvilibro

**Ekvilibro** laŭ esperantlingvaj vortaroj kiel PIV aŭ Reta Vortaro en lingvaĵoj de fiziko, kemio, biologio, ekonomiko kaj sociologio estas

# egalpezo, do stato de korpo, kiu, altirata de egalaj sed kontraŭaj fortoj, restas senmova (statika ekvilibro),
# stato de fortoj, kiuj sin reciproke nuligas: elektro en ekvilibro sur la supraĵo de korpo, kaj
# (figure) bonorda egaleco de potenco aŭ de valoro inter kontraŭaj aferoj.

Laŭ Francisko Azorín **Ekvilibro** estas *Stato de korpo, kies eksteraj fortoj nuliĝas.* Kaj li indikas etimologion el la latina *oequilibrium* el *aequus + libra* (egale + peza). Kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj **Ekvilibri**, por esti en stato de ekvilibro; ekvilibro starema, ekvilibro nestarema, ekvilibro indiferenta (kion li montras per bildoj de konusoj stara, invertita kaj kuŝa), ekvilibrigi, ekvilibristo, ekvilibrarto.

**Ekvilibristo** nomatas cirka artisto, speciale lerta por konservi la ekvilibron en gimnastikaj ludoj - ekzemple ĵonglisto aŭ ŝnurdancisto.

## Citaĵoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* dinamika ekvilibro
* kemia ekvilibro
* balanco
* balancilo

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Sociologio
Idah

'''''' estas grandurbo en Niĝerio. Ĝi estas ĉefsidejo de Igala Regno.

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 108.069 en 2012
* Supermara alteco: 70 m
* Horzono: UTC +1
* Poŝtkodo: 271...

## Geografio 
 situas sur ebenaĵo laŭ maldekstra bordo de Niger en la meza sekcio de la lando.

## Historio 
 apartenis al regno de Benino en la frua 16-a jarcento.

## Ekonomio 
 kuŝas en la agrikultura zono de la subŝtato.

## Klimato 
 situas en tropika klimato. La averaĝa temperaturo varias inter 24 kaj 26 °C. Jare pluvas 1483 mm. En ĉiuj monatoj pluvas. La pluvo kulminas en septembro.

## Trafiko 
El  nur 2 flankovojoj kuras al Onitsha kaj Lokoja, tial por liverado gravas la rivera haveno.

## Fontoj 
* Angla Vikipedio
* https://archive.is/20121204183538/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-153&srt=pabn&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-158
* http://maps.live-translator.net/NG/Idah/roadmap.php
* http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx 
* http://www.gaisma.com/en/location/idah.html
* http://www.britannica.com/EBchecked/topic/281674/Idah

Kategorio:Urboj de Niĝerio
Kategorio:Havenurboj
Awka

**,** () estas grandurbo, diocezo (de 1977), universitata urbo  
kaj ĉefurbo de la subŝtato Anambra en Niĝerio.

eta|200px|dekstre|Mapo pri la subŝtato kun Awka

## Geografio 
 situas en valo de rivero en la sudorienta sekcio de la lando. Lagoso troviĝas ĉirkaŭ 600 mejlojn.

## Historio 
Awka en pli fruaj tempoj estis loko de Nri civilizo jam dum la bronzepoko ĉirkaŭ en 800. Antaŭ la 20-a jarcento Awka estis fama por forĝistoj, kiuj produktis pafilojn kaj aliajn ilojn.

## Klimato 
La urbo situas en tropika klimato. La averaĝa temperaturo varias inter 23 kaj 34 °C. Jare pluvas 966 mm. La pluvo kulminas en oktobro, en decembro neniam pluvas.

## Trafiko 
El Awka nur ĉefvojoj kuras al Onitsha kaj Enugu kaj Owerri.

## Ĝemelurboj 
*  Saginaw, Kantono Saginaw, Miĉigano, Usono

## Fontoj 
eta|260px|dekstre|Vojo en Awka
* angla kaj germana Vikipedioj
* https://archive.is/20121204183538/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-153&srt=pabn&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-158
* http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx 

Kategorio:Urboj de Niĝerio
Jadowniki

**Jadowniki** estas vilaĝo en Pollando, en provinco Malgrandopolio, en vojevodio Brzesko, en Distrikto Brzeski.

Kategorio:Geografio de Pollando
Andrea Kürti

**KÜRTI Andrea** (kyrti) estis rumania hungara kostumdizajnistino, ilustraciistino naskita en [[]] [[]].

## Kariero
Andrea Kürti finis en Universitato de Arto kaj Dizajno de Kluĵo en fako pri vestodizajno. Ŝi dizajnas porinfanajn vestojn, kostumojn. Ŝi ankaŭ ilustracias librojn kaj projektas scenejdekoraciojn. Ŝi labororas ankaŭ por teatro Teatro Váróterem Projekt de Kluĵo. 

## Fonto
*Intervjuo 
*Kostumprojektoj 
*Blogo de artistino

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj kostumistoj
Oszkár Ascher

**Oszkár ASCHER** [oskAr aŝer], hungare **Ascher Oszkár** estis hungara aktoro, teatrestro, reĝisoro, verkisto kaj profesoro.

Oszkár Ascher naskiĝis la  1897 en Budapeŝto - mortis la  1965 en Budapeŝto.

## Biografio 
Oszkár Ascher frekventis universitaton en Budapeŝto, poste eklaboris, kiel inĝeniero ekde 1923. Spite tion li ankaŭ lernis aktoradon de Árpád Ódry kaj li havis ankaŭ malgrandajn rolojn. Post la 2-a mondmilito li komencis sian veran kaj sukcesan aktoran karieron kaj li estris longe malgrandan teatron. Inter 1946–1950 li instruis en la aktora ĉeflernejo kaj li reĝisoradis ne nur en teatro, sed ankaŭ en Hungara Radio. Lia filo Tamás Ascher same elektis profesion aktoro. Li ricevis premion Kossuth en 1956, en la sekva jaro alian premion.

## Liaj roloj (elekto) 
* 21 filmoj inter 1951-1965, ekzemple *Rokonok* (Parencoj), 1954; Budapeŝta printempo (filmo), 1955; *Hannibál tanár úr* (Sinjoro instruisto Hannibál), 1956; Nuda diplomato, 1963
* diversaj teatraj roloj
* memorvesperoj pri Jenő Heltai, Endre Nagy, Nyugat, Lajos Nagy, Sándor Petőfi, Attila József, Dezső Kosztolányi, Endre Ady

Li verkis lernolibrojn pri deklamado kaj poezio.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
5457 Queen's

'*5457 *Queen's'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Carolyn S. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la *Queen's University'' (Reĝina Universitato) de Kingston (Ontario, Kanado).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Asteroido (5457) Queen's, de la Reĝa Astronomia Societo de Kanado 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carolyn S. Shoemaker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1980
5435 Kameoka

'*5435 *Kameoka''''' estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japana astronomo Atsushi Sugie elde la Observatorio Dynic apud Taga en Gubernio Ŝiga (Japanio).

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la urbo Kameoka, oriente de Kioto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Atsushi Sugie
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Tibor Molnár

**Tibor Molnár,** hungare **Molnár Tibor** estis hungara aktoro.

Tibor Molnár naskiĝis la  1921 en *Zagyvapálfalva* (nun apartenanta al Salgótarján) - mortis la  1982 en Budapeŝto.

## Biografio 
Tibor Molnár frekventis ĉeflernejon en Budapeŝto inter 1945-1949, poste li aliĝis al Nacia Teatro (Budapeŝto). Inter 1950-1956 li estis ano en *Teatro Petőfi*, poste li forlasis la landon kaj vivis en Vieno, Munkeno, Genova kaj Londono. Hejmenveninta li apartenis al Nacia Teatro (Miskolc), poste al *Vígszínház*. En 1962 li verkis membiografion. Li ricevis premion en 1955, en la sekva jaro premion Kossuth.

## Liaj roloj (elekto) 
* 76 kinejaj filmoj inter 1948-1983, ekzemple Subplando da tero, 1948; *Rokonok* (Parencoj), 1954; Budapeŝta printempo (filmo), 1955; Dudek horoj (filmo), 1965; Malvarmaj tagoj, 1966; *Árvácska*, 1976
* 23 televiziaj filmoj (ankaŭ serioj) inter 1963-1980, ekzemple *Tüskevár*, 1967; *A fekete város* (La nigra urbo), 1971; Bonan vesperon somero, bonan vesperon amo, 1972
* diversaj teatraĵoj, ekzemple Sándor Bródy: *A tanítónő* (La instruistino) - instruisto

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Molnár
Pola Milita Tombejo en Katin

eta|Pola Milita Tombejo en Katin
**Pola Milita Tombejo en Katin** () – pola militista tombejo en Gnezdovo, konstruita en la jaroj 1999–2000 laŭ projekto de Zdzisław Pidek.

## Historio 
La Tombejo ekestis danke al iniciato de la Federacio de Katinaj Familioj; ripozas en ĝi 4 421 oficiroj kaj substandardistoj de la pola armeo, militkaptitoj de internigejo en Kozelsk murditaj en 1940 de NKVD. Ili estis alveturigataj per vagonoj ĝis fervoja stacio en Gnezdovo, kaj poste murdataj en Katin.

Dum la inaŭguro ĉeestis interalie Jerzy Buzek, Maciej Płażyński kaj Cirilo la 1-a.

En 2000 aperis "Księga Cmentarna" (Tombeja Libro) de la tombejo en Katin kun la listo de entombigitaj tie viktimoj de la masakro de Katin kune kun mallongaj biogramoj (sume 4406 nomoj).

## Aliaj lokoj kun entombigitaj polaj viktimoj de NKVD 
* Miednoje
* Kurapaty
* Ĥarkivo

## Vidu ankaŭ 
* Pola operaco de NKVD
* Pola Milita Tombejo en Miednoje

## Bibliografio 
* Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, parto 1 (literoj A–K), Warszawa 2000
* Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, parto 2 (literoj K–R), Warszawa 2000
* Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, parto 3 (literoj R–Ż), Warszawa 2000

Kategorio:Masakro de Katin
Kategorio:Smolenska provinco
Kategorio:Tombejoj en Rusio
Kategorio:Viktimoj de la masakro de Katin
Tokseco

[eta|220ra|Bildo de kranio kun tibioj estas la [GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|internacia piktogramo pri tokseco.]]

**Tokseco** estas la grado laŭ kiu substanco povas damaĝi organismon. Tokseco povas aludi al la efiko sur la tuta organismo, kia estas animalo, bakterio, aŭ planto, same kiel al la efikon dur la substrukturo de organismo, kia ĉe ĉelo (citotokseco) aŭ ĉe organo kia hepato (hepatotokseco). 

Etende, tiu termino povas esti uzata metafore por priskribi toksajn efikojn sur pli grandaj kaj pli kompleksaj grupoj, kiaj la familio aŭ eĉ la socio ĝenerale.

## Klasigo 
Tokseco aperas mortiga post buŝa, haŭta aŭ enspira eksponiĝo. Ĝi estas dividita en kvin kategoriojn da severeco kie Kategorio 1 indikas ke la malplej kvanto da substanco estu mortiga kaj inverse Kategorio 5 postulas ke la plej kvanto de la substanco estu mortiga. La suba tabelo montras la superajn limojn por ĉiu kategorio. 

Noto: La nedifinitaj valoroj estas supozitaj esti proksimume ekvivalentaj al la Kategorio 5-valoroj por buŝa kaj hauta eksponiĝado. 
## Vidu ankaŭ 
* Neŭrotoksino
* Toksino
* Toksologio
* Neŭrotoksino
* Trodozo
* Venenigo
## Eksteraj ligiloj 
* Agency for Toxic Substances and Disease Registry
* Chemical and Other Safety Information – Oxford University 
* Whole Effluent, Aquatic Toxicity Testing FAQ 
* TOXMAP  Environmental Health e-Maps from the United States National Library of Medicine
* Toxseek: meta-search engine in toxicology and environmental health 

Kategorio:Venenoj
Kategorio:Toksologio
Rodolfo Amando Philippi

**Rodolfo Amando** (aŭ **Rudolph Amandus**) **Philippi** (14a Septembro 1808–23a Julio 1904) estis german-ĉilia paleontologo kaj zoologo.

Li abandonis sian naskiĝan Germanion kiel junulo ĉar li opiniis sin grave malsana kaj preferis morti en milda klimato de mediteranea regiono. Li rekoperiĝis kaj faris konsiderindan verkon tie, inklude *Abbildungen* (ilustraciaj monografioj). Poste li estis invitata en Ĉilio de sia frato Bernhard Eunom Philippi kiu laboris por la registaro tie. Li moviĝis al Santiago, Ĉilio en 1851. Tie li iĝis profesoro de botaniko kaj zoologio kaj direktoro de la natur-historia muzeo, kaj estis regula kunlaboranto kun Christian Ludwig Landbeck.

## Bibliografio 
* Philippi R. A. (1836). *Enumeratio molluscorum Siciliae cum viventium tum in tellure tertiaria fossilium, quae in itinere suo observavit. Vol. 1*. 
* Philippi R. A. (1844). *Enumeratio molluscorum Siciliae cum viventium tum in tellure tertiaria fossilium, quae in itinere suo observavit. Vol. 2*.  Eduard Anton, Halle [Halis Saxorum], iv + 303 p., pl. 13-28.

## Referencoj 
Biographical Etymology of Marine Organism Names. IV 

Kategorio:Berlinanoj
Kategorio:Ĉilianoj
Kategorio:Germanaj paleontologoj
Kategorio:Germanaj zoologoj
Kategorio:Germanaj ornitologoj
Kategorio:Germanaj botanikistoj
Kategorio:Ĉiliaj sciencistoj
Kategorio:Ĉiliaj biologoj
Kategorio:Ĉiliaj naturalistoj
Kategorio:Botanikistoj
Brač

**Brač** () estas kroata insulo situanta en Adriatiko, inter la insuloj Hvar la ĉeftero. Ĝi estas la tria plej granda insulo de Kroatio, post Krk kaj Korčula. Ĝi havas flughavenon kaj estas atingebla per pramo interalie de Split. Ĝia plej granda urbo estas Supetar.

[eta|maldekstra|La urbo [Bol (Kroatio)|Bol vidata de la monto Vidova gora]]

Kategorio:Insuloj en Kroatio
Traktato pri Endanĝeritaj Specioj

La **Endangered Species Act of 1973** (**ESA**; en Esperanto *Traktato pri Endanĝeritaj Specioj* de 1973) estas unu el dekduoj da usonaj pomediaj leĝoj aprobitaj en la 1970-aj jaroj. Subskribita de la tiama prezidanto Richard Nixon la 28an de decembro 1973, ĝi aperis por protekti draste endanĝeritajn speciojn el formorto kiel "sekvo de ekonomia kresko kaj disvolviĝo nemoderita de taŭga zorgo kaj konservado."

La *Act* estas administrata de du federaj agentejoj, nome la Fiŝkapta kaj Natura Servo de Usono (FWS) kaj la Nacia Oceana kaj Atmosfera Administro (NOAA).

## Bibliografio
* Stanford Environmental Law Society, *The Endangered Species Act* Stanford University Press 2001 ISBN 0-8047-3842-4
* *The Endangered Species Act at Thirty* Dale Goble, J. Michael Scott(editors) Island Press 2006

Kategorio:Leĝoj de Usono
Kategorio:Mediprotektado
Salar de Pedernales

**Salar de Pedernales** estas granda sallago en la Regiono Atakamo de Ĉilio. Ĝi situantas ĝuste okcidente de la Cordillera de Claudio Gay. Ankoraŭ estas malgranda lago en la sala ebenaĵo kaj havigas habitaton por birdoj kiaj la Anda flamengo.

## Bildaro 

File:Andean Flamingos in the Salar de Pedernales.jpg|Andaj flamengoj en Salar de Pedernales

Pedernales
Kategorio:Geografio de Ĉilio
5438 Lorre

'*5438 *Lorre'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, proksime de San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Jean Lorre'', unu el la komencaj anoj de la Laboratorio de Prilaboro de Bildoj de la Jet Propulsion Laboratory.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Niort

**Niort** [] estas franca komunumo kaj prefektejo de la departemento Deux-Sèvres, en la regiono Nova Akvitanio. Ĝi havis  loĝantojn en la jaro 2019.

## Situo 
La urbo situas en la sudokcidento de la departemento Deux-Sèvres, ĉe la bordo de la Sèvre Niortaise, hodiaŭ konvertita en verdan zonon. Sur la rando de la *malseka marĉo*, ankaŭ nomita la *Verda Venecio*, Niort estas la ĉefa orienta enirejo al la Puatua marĉo. La grandurbo estas unu el la plej gravaj grandurboj de historia Puatuo.

La urbo situas en riĉa kaj fekunda ebenaĵo, sur grava vojkruco inter la Sud-Okcidento, Bretonio kaj la Nordo de Francio.

## Klimato 
La klimato de Niort estas oceana. Ĉi tiu speco de klimato rezultigas mildajn temperaturojn kaj sufiĉe abundan pluvokvanton (lige kun la depresioj venantaj el Atlantiko), distribuitaj tutjare kun eta maksimumo de oktobro ĝis februaro.

Situante 50 km de la Atlantika Oceano laŭ linia distanco, Niort ĝuas ĉiujaran sunbrilon de proksimume  horoj kaj 870mm da pluvo jare.

## Ekonomio 
Longe grava centro de ŝamo (pruvita per la nomo de la futbala klubo "Chamois Niortais", *"Niortaj Ĉamoj"* ), teksado kaj komercaj interŝanĝoj (bazaroj kaj foiroj de regiona graveco), Niort estas nuntempe grava komerca kaj servocentro, ĉefe financa, kun ĉefsidejoj de pluraj gravaj francaj asukeraj kaj bankaj firmaoj, kiuj oficigas 28 000 homojn.

## Transporto 
Niort estas ligita al la aŭtovojoj A10 (Parizo–Bordeaux) kaj A83 (Niort–Nantes). Ĝi havas ankaŭ TGV-stacidomon, kiu konektas ĝin al La Rochelle kaj Parizo tra  kaj .

## Famuloj 
* Mathias Énard
* Françoise d'Aubigné

## Ĝemelurboj 
*  Atakpamé, Togolando (1958)
*  Coburg, Germanio (14-a de junio 1974)
*  Wellingborough, Unuiĝinta Reĝlando (27-a de novembro 1977)
*  Springe, Germanio (28-a de aprilo 1979)
*  Tomelloso, Hispanio (14-a de novembro 1981)
*  Ĥiĥono, Hispanio (1982)
*  Biała Podlaska, Pollando (1995)

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Arondismento de Niort
* Komunumoj de Deux-Sèvres
* Listo de urboj de Francio
* Niort (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro

Kategorio:Niort
Kategorio:Komunumoj de Deux-Sèvres
Vauffelin

**Vauffelin** (en la germana lingvo: **Füglisthal**) estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Courtelary kaj ekde la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Berna Ĵuraso en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 438 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Vauffelin, Frinvilliers kaj Plagne formas ekde la unua de januaro 2014 la komunumon Sauge.

## Geografio 
Vauffelin situas nordoriente de la urbo Bielo en seka valo norde de la ĵurasa montkresto *Bözingenberg*. En okcidento la komunumo etendiĝas al la ravino de Suze, kie tie trapasas la sudan montoĉenon de la Ĵuraso. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Vauffelin kaj Frinvillier (kiu situas okcidente de Suze, sude de la ravino), kaj diversaj izolitaj bienoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,96 km², de kiuj 56,8% estas kovritaj de arbaro, 35,7% servas por agrikulturo kaj 7,2% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Vauffelin limas en nordo al Plagne, en okcidento al Romont, en sudo al Pieterlen, en sudokcidento al Bielo, en okcidentsudokcidento al Orvin, kaj en okcidento al Péry.

## Trafiko 
En okcidento de la komunumo tra Frinvillier pasas la kantona ĉefvojo n-ro 6 kaj la svisa aŭtovojo A16 de Bielo al Delemonto. Frinvillier disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bielo al La Chaux-de-Fonds. La vilaĝo Vauffelin mem situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra ĝi pasas la vojo n-ro 1325. Ĝin konektas la poŝtaŭtolinio de Bielo al Romont al la publika transportreto.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Vauffelin datiĝas el la jaro 1228 kiel *Vualfelim*
, dum la unua mencio de Frinvillier datiĝas el la jaro 1393 kiel *Frunwelier*. La du vilaĝoj dum mezepoko apartenis al la Senjorujo Erguel en la Princepiskopejo Bazelo. De 1797 ĝis 1815 Vauffelin kaj Frinvillier kun la tuta iama Senjorujo Erguel apartenis al la Departemento Haut-Rhin de Francio kaj poste en 1815 per la Viena Kongreso estis atribuita al Kantono Berno. Okaze de la fondiĝo de Kantono Ĵuraso la loĝantaro de la komunumo Vauffelin voĉdonis en la jaroj 1974 kaj 1976 dufoje favore al restado ĉe Kantono Berno.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Frinvillier-Taubenloch (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Vauffelin
(5496) 1973 NA

**(5496) 1973 NA** estas ankoraŭ sennoma terrenkonta apolona asteroido.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, norde de San-Diego (Kalifornio, Usono).

Ĝi pasas proksime de Tero sed, pro ĝia tre granda orbita klinangulo, evitas ĉiujn aliajn planedojn de la interna sunsistemo.
* La  ĝi pasis al 0,07652 AU (11,4475 milionoj da km) de Tero.
* La  ĝi pasos al 0,1519 AU (22,724 milionoj da km) de nia planedo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Apolonaj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1973
5477 Holmes

'*5477 *Holmes''''' estas tre malgranda sed treege hela duopa asteroido de la interna asteroida zono, ano de la hungaria familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, proksime de San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan amatoran astronomon Robert E. Holmes Jr.

## Satelito 
Ĝia satelito estis malkovrita la  de B. D. Warner, P. Pravec, P. Kušnirák, W. Cooney, J. Gross, D. Higgins, L. Kornoš, J. Vilagi, D. Pray, G. Masi kaj F. Mallia per observoj de ĝia luma kurbo elde diversaj observatorioj.

Tiu satelito, de 1,09 ± 0,08 de diametro, orbitas je ĉirkaŭ 6,7&nbsp;km de la centra korpo kun orbita periodo de 24,432 horoj (1,018 ± 0,0008 tago).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  (5477) Holmes; paĝo de Wm. Robert Johnston

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Kelkopaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
Minidoka (koncentrejo)

eta|Sokiĉi Hoŝide, ĉefa horloĝisto, en la horloĝa riparejo ĉe koncentrejo Minidoka
eta|Loĝantoj ĉe koncentrejo Minidoka

La **Milita Relokada Centro Minidoka** (angle, **Minidoka War Relocation Center**) funkciis de 1942 ĝis 1945 kiel unu el dek koncentrejoj, kie etne japanaj usonanoj (kaj usonaj kaj japanaj civitanoj sendistinge) pasloĝis kvazaŭ en prizono dum la dua mondmilito. Laŭ Plenuma Ordono 9066 de la usona ŝtatprezidanto Franklin Delano Roosevelt, ĉiuj japandevenaj personoj estis forbaritaj de la okcidenta marbordo de Usono. Ĉirkaŭ 10 000 tiaj homoj, plejparte el Oregono, Vaŝingtonio kaj Alasko, loĝadis en Minidoka dum plejparto de la daŭro de la milito. La koncentrejo situis proksime de la urbeto Jerome, Idaho, Usono, en Kantono Jerome, sed ĝi ricevis sian nomon laŭ la proksima Kantono Minidoka, por eviti konfuziĝon pro la jam ekzistanta Milita Relokada Centro Jerome en Arkansaso.

Multaj el la koncentritoj laboris en proksimaj bienoj kiel kultivaj laboristoj, kaj en konstruado de irigaciaj sistemoj kaj de la digo Anderson Ranch Dam. En 1943 la usona Kongreso abolis regulojn, kiuj ĝis tiam forbaris la koncentritojn de tiuj projektoj laŭ rasaj ekskludoj. La loĝantaro de la koncentrejo malkreskis ĝis 8 500 fine de 1943, kaj ĝis 6 950 fine de 1944. Post la milito, oni uzis la konstruaĵojn de la eksa koncentrejo por loĝigi revenintajn militveteranojn. 

La ejo listiĝis kiel historia heredaĵo en 1971, kaj en 2001 ĝi fariĝis Nacia Historia Loko administrata de la Nacia Parka Servo de Usono.

## Citaĵoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo
* Fotoarkivo ĉe la Universitato de Vaŝingtonio

Kategorio:Koncentrejoj
Kategorio:Dua Mondmilito
Kalvinana preĝejo (Kunhegyes)

La **Kalvinana preĝejo** estas religia Monumento historia (ekde 1953) en Hungario, en urbo Kunhegyes. Ĝi apartenas al la plej grandaj kalvinanaj hungaraj preĝejoj.

## Historio 
En la 17-a jarcento jam estis tie kalvinana preĝejo. Oni komencis konstrui pli grandan preĝejon en 1828. En 1830 la epidemio pri ĥolero malhelpis la konstruadon. Nur en 1841 daŭriĝis la konstruado kaj post 3 jaroj la preĝejo pretiĝis. En 1859 oni konstruis muron ĉirkaŭ la preĝejon. La orgeno estas aŭdebla ekde 1885.

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo situas sola en korto (aŭ en parko). La fasado havas 2 simetriajn turojn, sube meze estas la ĉefenirejo. Malantaŭ la fasado 3 navoj troviĝas. Interne la galerio estas duetaĝa.

## Fontoj 
* hungare
* hungare 

Kunhegyes
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Kunhegyes
Victor Records

**Victor Talking Machine Company** – ankaŭ konata kiel **Victor Records** – estis usona diskeldonejo, kiu aktivis ekde 1901 ĝis 1929. Victor estis multajn jarojn la ĉefa produktanto de sondiskoj por fonografoj kaj gramofonoj en Usono.eta|Titolpaĝo de la katalogo de Race Records el 1929

## Vidu ankaŭ 
* Rasregistraĵo

Kategorio:Sondisko-eldonejoj
Ĝangalostilo

**Ĝangalostilo** fakte ne estas ĝenro de jazo, sed stilelemento, kiun evoluigis Duke Ellington kune kun siaj „Vaŝingtonanoj“ kaj poste kun sia propra orkestro.

Temas pri tio, generi muzikon, kiu karakterizu la ekzotan, magie allogan medion de praarbaro. La verŝajne plej orelfrapa elemento estas la ŝanĝita sono de la trumpeto resp. de la korneto. Ĉi tiu sono estas konata sub la termino grumblego kaj estis ludata de Bubber Miley kaj Cootie Williams, ambaŭ membroj de la orkestro de Ellington. Anstataŭ  purajn, klarajn tonojn oni generas helpe de dampilo raŭkajn tonojn, lige kun tirataj melodioj. Sonpentre oni nomas ĉi tiun sonon ankaŭ ŭa-ŭa-efekto.

Kantoj tipaj por la ĝangalostilo estas krom *Echos of the Jungle* interalie *Creole Love Call*, *The Mooche* same kiel *East St. Louis Toodle-Oo*, ĉiuj de Ellington.

La ĝangalajn elementojn nuntempe oni ofte rilatigas prefere kun krimfilmoj pri la 1920-aj jaroj. Ili ne nur limiĝas je svingo, sed estas uzataj ankaŭ en nuntempa ĵazo, ekzemple de Pierre Dørge.

Kategorio:Stiloj de ĵazo
Kategorio:Duke Ellington
Bubber Miley

**James „Bubber“ MILEY** (naskiĝis la 3-an de aprilo 1903 en Aiken, Suda Karolino; mortis la 20-an de majo 1932 en Novjorko) estis usona trumpetisto kaj komponisto de jazo.

## Vivo 
Post 18-monata militservado en la mararmeo Miley ludis ekde 1923 en diversaj novjorkaj ĵazklubejoj, laste ĉe „Washingtonians“ de Elmer Snowden. La praan personaron deĉi tiu bando, en ĝi ankaŭ Bubber Miley, transprenis en 1926 Duke Ellington – tiel formiĝis la unua orkestro de Ellington. En la jaroj ĝis 1929 ekestis aro da historiaj sonregistraĵoj kun Ellington, ekzemple *East St. Louis Toodle-Oo* kaj *Black and Tan Fantasy*, kiuj estis decide pregataj per la solaĵoj de Miley. Miley, kiu pro sia alkoholismo validis kiel nefidela kaj estis konata pro tio, ke li foje ekdormis dum prezentado sur la scenejo, forlasis la orkestron de Ellington en 1929 kaj muzikis en la sekvaj du jaroj en la bandoj de King Oliver, Jelly Roll Morton kaj Hoagy Carmichael, kie li ankaŭ estas aŭdebla sur kelkaj sonregistraĵoj kune kun Bix Beiderbecke. Bubber Miley mortis jam en 1932 pro la konsekvencoj de alkoholismo kaj ftizo.

## Graveco 
Bubber Miley estas kune kun trombonisto Joe „Tricky Sam“ Nanton la kreinto de la grumblegostilo, je kiu la valvoj de la trumpeto nur parte estas malsupren premataj, kaj samtempe la maldkestra mano movas sonorildampilon antaŭ la sonfunelo de la instrumento. La tonoj tiel generitaj per sia ŭa-ŭa-efekto formas esencan elementon de la sonkoloro de la tiel nomata ĝangalostilo, pro kiu la Orkestro Duke Ellington estis fama en siaj fruaj jaroj kaj kiu konsistigis grandparton de ĝia sukceso. Post la forlaso de Miley Cootie Williams daŭrigis la tradicion de ĉi tiu ludmaniero.

Laŭ opinio de Schuller je Miley ligiĝis meloda-kompozicia talento kun lia kapablo, generi certajn sonkolorojn; lia graveco por la klasika melodikonduko en ĵazo estas subtaksata. Supozeble li havas pli gravan parton je la komponaĵoj East St. Louis Toodle-Oo, Black and Tan Fantasy und Creole Love Call verkitaj kun Ellington.

## Duagrada literaturo 
* Gunther Schuller: *Early Jazz. Its roots and musical development.* Novjorko ktp.: Oxford University Press 1986; ISBN 0-19-504043-0

### Rimarko 
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Kategorio:Ĵaztrumpetistoj
Kategorio:Ĵazkomponistoj
Viktor Fülöp

**Viktor FÜLÖP,** hungare **Fülöp Viktor** estis hungara baletisto.

Viktor Fülöp naskiĝis la  1929 en Budapeŝto, kaj mortis la  1997 en la sama urbo.

## Biografio 
Viktor Fülöp lernis baleton de Ferenc Nádasi kaj Gyula Harangozó, poste en Moskvo. Li komencis sian karieron en Budapeŝta Ŝtata Operejo en 1943. Baldaŭe li roladis en Moskvo, Londono, Vichy kaj Perm. En 1980 li ekhavis konflikton en la Operejo, poste li aliĝis al Nacia Teatro (Győr), kie ankaŭ baleta trupo estis. Post 4 jaroj li revenis al Budapeŝta Ŝtata Operejo. Li ricevis premion Kossuth en 1952, poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Liaj roloj (elekto) 
* Leonid Lavrovskij: Giselle, - Albert
* Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij: La Nuksrompilo - Princo; Romeo kaj Julieta - titolrolo; Cignolago - princo
* Béla Bartók-Gyula Harangozó: *A fából faragott királyfi* (Reĝido skulptita el ligno) - titolrolo
* László Seregi: Spartacus - titolrolo
* en 7 filmoj li roladis inter 1964-1996

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj baletistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
István Somló

**István SOMLÓ** [iŝtvAn ŝomlO], hungare **Somló István,** Esperante **Stefano Somló** estis hungara aktoro, teatrestro, reĝisoro kaj verkisto.

István Somló naskiĝis la  1902 en Szolnok - mortis la  1971 en Budapeŝto.

## Biografio 
István Somló frekventis aktoran akademion en Budapeŝto, poste li aliĝis al diversaj teatroj samloke. Inter 1928-1931 li estis ĵurnalisto. Post la 2-a mondmilito li estris teatron, dume li ankaŭ reĝisoradis (pli frue en Hungara Radio). En 1962 li emeritiĝis. Li ricevis premion Kossuth en 1957, pli frue kaj poste po unu premiojn. Li estis framasono. Li verkis 3 librojn pri la aktoroj.

## Liaj roloj (elekto) 
* 21 filmoj inter 1935-1965, ekzemple *Ez a villa eladó* (Tiu ĉi vilao estas vendata), 1935; *Rokonok* (Parencoj), 1954; Budapeŝta printempo (filmo), 1955; *Hannibál tanár úr* (Sinjoro instruisto Hannibál), 1956
* diversaj teatraj roloj, ekzemple Ferenc Molnár: *A hattyú* (La cigno), - princo Albert; Gyula Illyés: *Fáklyaláng* (Torĉoflamo), - Aulich; George Bernard Shaw: Pigmaliono - Higgins

## Fontoj 
* Hangosfilm

Somló
Somló
Somló
Somló
Somlo
Romarinho

**Romario Ricardo da Silva**, plej konata kiel **Romarinho** (Palestino, Brazilo, 12an de decembro, 1990), estas brazila futbalisto kiu ludas kiel antaŭulo. Nuntempe ludas en Sporta Klubo Korintanoj Paulista nome Corinthians. Li ekkarieris en 2010.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1990
Kategorio:Brazilaj futbalistoj
Kategorio:Artistnomoj
Zsuzsa Kun

**Zsuzsa KUN,** hungare **Kun Zsuzsa** estis hungara baletisto kaj baletestro. Ŝia unua edzo estis Viktor Fülöp.

Zsuzsa Kun naskiĝis la  1934 en Budapeŝto, ŝi mortis la  2018.

## Biografio 
Zsuzsa Kun lernis baleton de Ferenc Nádasi en Budapeŝta Ŝtata Operejo inter 1943-1949, poste ŝi aliĝis al la trupo samloke. Inter 1950-1952 ŝi plulernis baleton en Moskvo kaj Leningrado. Inter 1972-1979 ŝi estris la baletistojn. Ŝi ricevis premion Kossuth en 1962, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Ŝiaj roloj (elekto) 
* Leonid Lavrovskij: Giselle, - titolrolo; Romeo kaj Julieta - titolrolo
* Gyula Harangozó: Romeo kaj Julieta - titolrolo
* Vasilij Ivanoviĉ Vajnonen: La Nuksrompilo - Princino Maria, neĝero, ĉina danco
* László Seregi: Spartacus - Flavia
* Messerer: Cignolago - Odette/Odilia
* Zaĥarov: Baĥĉisaraja fontano (Puŝkin) - Zaréma, Maria
* en filmo en 1964

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj baletistoj
Rajper

**RAJPER  aŭ  RAJPAR**  (sindhi: راڄپر) estas maljuna Sindhi-tribo en  Sindh-regiono de Pakistano. Ĝi devenas de la Samat-tribo. Ĝiaj radikoj estas en la distrikto Naushahro Feroze. Hodiaŭ, Rajper havas ĉirkaŭ 70 subkastoj.

Rajper-tribo faris terkultivadon en la komenco. Sed poste, la plej granda parto el ili akiris posedon de siaj teroj. Hodiaŭ preskaŭ ĉiu en tiu tribo vivas bone. Ekzistas apenaŭ malsupra klaso en tiu ĉi tribo. Sed kelkaj nun ŝanĝas karieron serĉante postenojn en la registaro kaj en politiko ĝenerale.
 
Rajper-oj preferas vivon en vilaĝo kaj prizorgo la komerco kiel iliaj prapatroj. Sed la vivstilo de tiu tribo estas eleganta. Kontraŭe al la plej multaj vilaĝanoj, Rajper-oj havas elektran kurenton, gason, larĝajn ŝoseojn por transportado, bonordan senakvigsistemon, lernejojn, apotekojn/hospitalojn, kaj etajn muelilojn en iliaj vilaĝoj. Virinoj en tiu tribo estas tre respektataj, partoprenante en la evoluo de la tribo. 

La gvidanto de la tribo estas konata sub la nomo de Sardar. Sub lia potenco estas ĉiuj vicestroj. Ĉiuj hejmaj problemoj solviĝas fare de la gvidantoj.

Kategorio:Pakistano
Kategorio:Triboj
Brigado

**Brigado** estas laŭ PIV
* Armedivido, konsistanta ordinare el du infanteriaj regimentoj
* Organizita taĉmento da laboristoj.
eta|250px|Fajrobrigado laboras
La plej konata taĉmento estas fajrobrigado.

## Brigadoj en la militoj 
En la 20-a jarcento diversaj brigadoj ofte batalis tutmonde. Inter ili la Internaciaj Brigadoj estas la plej konata. Ili batalis en la Hispana Enlanda Milito, sed estis aliaj brigadoj ekzemple en Hungario, Ĉeĥoslovakio, ktp.

## Laborobrigadoj en Hungario 
En Hungario en la fruaj 1950-aj jaroj oni fondis laborobrigadojn. Ili devis konkursi en la produktado, la rezultoj estis videblaj sur murgazetoj. Post jardeko paŝo post paŝo ili iĝis "socialistaj brigadoj". Ili devis ne nur bone labori, sed ankaŭ plulerni, kune kulturadi, fari ion bonan k.s. La brigadestro skribis brigadan notlibron, kiun oni kontrolis. En ili estis legeblaj diversaj agoj de la brigado. La socialistaj brigadoj prenis nomojn, ekzemple "Brigado Lenin", "Brigado Ruĝa Stelo", ktp.

## Fontoj 
* PIV
* Propraj spertoj de Vikipediisto:Crosstor

Kategorio:Armeo
Kategorio:Militaj unuoj
Kategorio:Hungario
Kategorio:Laboro
Bouaké

''''* [buake] aŭ *Bwake'' estas metropolo kaj ĉefdiocezo en Ebur-Bordo. Ĝi estas ankaŭ departementa sidloko.

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: 72&nbsp;km²
* Loĝantaro: 694.841 en 2012
* Supermara alteco: 355 m
* Horzono: UTC

## Geografio 
 situas sur malebenaĵo en la meza sekcio de la lando. Lago Kossou situas 50, Jamusukro 100, Abiĝano 350 km.

## Historio 
Bouaké estis establita, kiel franca armea poŝto en 1899 kaj estis administra centro ekde 1914. Francaj kaj Unuiĝintaj Nacioj pacosoldatoj nuntempe servas en la metropolo. Ekde 2005 denove funkcias universitato en la urbo.

## Ekonomio 
Bouaké estas konata pro ĝiaj metioj. La ekonomio estas bazita sur la kotonindustrio. La urbo plejparte kreskis en la 1970-aj jaroj post la konstruado de la centralo ĉe Kossou Lago. En proksimeco de  oni minadas orojn, hidrargojn, kaj manganojn. En la urbo oni prilaboras aŭ produktas konstrumaterialojn, tabakvarojn, teksaĵojn kaj nutraĵojn.

## Klimato 
 situas en tropika klimato. La averaĝa temperaturo varias inter 23 kaj 26&nbsp;. Jare pluvas po 1103&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj pluvas, la pluvo kulminas en septembro.

## Trafiko 
 havas flughavenon. Ĉefvojoj kuras al Jamusukro kaj Burkino, fervojaj linioj kuras al Abiĝano kaj Burkino.

## Vidindaĵoj 
eta|300px|Katedralo en Bouaké
* katedralo de Sankta Mikaelo
* karnavalo

## Ĝemelurboj 
*  Mopti, Malio
*  Brescia, Italio
*  Ber Ŝeva, Izraelo
*  Reutlingen, Germanio
*  Villeneuve-sur-Lot, Francio
*  Zimnicea, Rumanio

## Fontoj 
* Angla, germana kaj kroata Vikipedioj
* https://archive.is/20121216142731/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-1&srt=pabn&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-50
* mapo
* vetero

Kategorio:Urboj de Ebur-Bordo
Kategorio:Metropoloj