Arto de Birmo

[eta|411x411ra|Kronita kaj juvel-kovrita [Budho Gotamo|Budho sidanta sur elefanta trono; ĉirkaŭ 1890; Arta Instituto de Ĉikago (Usono)]]
**Arto de Birmo** aŭ **Arto de Mjanmaro** temas pri vida arto kreita en Birmo. Ekde la 1400-aj jaroj, artistoj kreis pentraĵojn kaj skulptaĵojn, kiu respegulas la birman kulturon. Birmaj artistoj submetiĝis al registara interfero kaj cenzuro, malhelpanta la evoluadon de arto en Birmo. Birma arto respegulas la centrajn budhismajn elementojn inkluzive la manpoziciojn, ĝatakajn rakontojn, la pagodon kaj Bodisatvon.

## Historio 
[eta|maldekstre|[Akvarelo|Akvarela pentraĵo de nekonata birma artisto, kiu montras ĉinlonon, futbalan ludon de Birmo. 19-a jarcento. Biblioteko Bodleian]]

### Pagana epoko 
[eta|250ra|Kapo de vira dio, proksimume 11-a jarcento, ŝtono, [Metropola Muzeo de Arto (Usono)]]
[eta|250ra|Miniatura [relikvujo kun budho sur trono, 12-a - 13-a jarcentoj, bronzo kun postsignoj de orumaĵo kaj lako, Metropola Muzeo de Arto (Usono)]]

### Pju-epoko 
[eta|250ra|Sidanta Maitrejo, Pju-epoko (8-a al 9-a jarcentoj), bronzo [Metropola Muzeo de Arto (Usono)]]

### Arto de la Ŝan-periodo 
Al artaj historiistoj mankas ĝenerale akceptita difino de Ŝan-a arto. Oni opinias, ke ĝi originis inter 1550 kaj 1772, kiu estis proksimume la tempo, kiam la du reĝlandoj de Lanna kaj Lan Ksang estis ambaŭ sub la regado de la Birmoj. Aprobitaj pentraĵoj montris la politikan gvidanton Ne Win (1910 – 2002), socialismon kaj ĝian agraran utopion, la purecon de Birma kulturo, kaj budhismon. Kelkaj artistoj fariĝis defiemaj rilate al la cenzuro.

[eta|250ra|Birmaj [lakaĵoj, privata kolekto.]]

## Elstaraj Birmaj artistoj 
* Win Pe Myint (: ), karikaturisto, pentristo kaj direktoro, laboris por la Ludu Kyi-bwa-yay Eldonejo en Mandalajo. Lia laboro cenzuriĝis de la registaro. Win Pe diris, "La militistaro volis certiĝi pri ili mem, ilia sekureco… ke estis ne rekta atenco kontraŭ ili per arto."
* Aung Khaing  Khaing estis duon-abstrakta pentristo. En 1984, ĉe la Bogyoke Aung San Merkato, Khaing provis lian unuan solo-ekspozicion de verkoj influitaj de tiuj de Gauguin kaj Monet. Dum lia ekspozicio, registaraj cenzuristoj vizitis lin je tri apartaj okazoj. Dum la unuaj kelkaj vizitoj, la cenzuristoj forigis proksimume tridek pentraĵojn, kiujn ili opiniis netaŭgajn. Je la fina vizito, ĉiuj restantaj artaĵoj, kiuj restis en la ekspozicio, taksiĝis kiel netaŭgaj por vidiĝi. En protesto, Khaing ne plu montris siajn pentraĵojn. Tamen, en oktobro 2013 ĉe la Bogyoke Aung San Merkato, li tenis solo-ekspozicion.
* Maung Theid Dhi  Dum pli severa periodo de arta cenzuro en Birmo, Maung arestiĝis pro malobeo de la ordonoj de la cenzuristoj por ŝanĝi liajn artverkojn. En 1974, ĉe la Sovaĝa Okula Arta Ekspozicio en Jangono, Maung montris memportreton sur ligno ĉirkaŭita de metala kateno. Registaraj cenzuristoj interpretis ĉi tiun pecon kiel kritiko de registara limigo de Birma vivo. Post nelonge, cenzuristoj forigis la verkojn de Maung el la ekspozicio. La cenzuristoj permesis, ke Maung reprenu la pentraĵon poste. Tamen, kiam ĝi estis redonita, al la verko mankis ĝiaj originalaj ornamaĵoj. Maung poste metis la saman pecon en alia ekspozicio, sed tiam, li volvis ĝin per ledo kaj ŝnuro kaj metis ĝin super la kranio de cervo. Baldaŭ post kiam li montris sian “novan” artan pecon, cenzuristoj arestis lin sen klarigo, kaj Maung pasis semajnon en malliberejo. Post lia elkarceriĝo, Maung daŭre montris la saman pecon. Rezulte, cenzuristoj kaj detektivoj alvenis ĉe lia hejmo, akuzanta lin pri kreo de politikaj artaĵoj. Pluraj tiaj vizitoj kaŭzis al Maung kaj lia familio grandan ĝenon. Maung arestiĝis denove pro liaj “suspektindaj” art-verkoj. Tia aflikto lasis Maung-on tro timoplena por krei pentraĵojn bazitaj sur liaj politikaj skizoj, sed li ja kreis pentraĵojn, kiuj montris la cenzuristojn.

## Referencoj