Fosfora triklorido

**Fosfora triklorido** aŭ **PCl3** estas kemia komponaĵo de fosforo kaj kloro, senkolora aŭ flaveca fumeganta likvaĵo kun akra irita odoro je klorida acido kun trigona piramida formato. Ĝi estas la plej grava el la tri fosforaj kloridoj, ĉar ĝi estas krudmaterialo por produktado de aliaj organikaj kloridoj.

Triklorido de fosforo estas grava industria kemiaĵo ĉar ĝi uzatas en la produktado de sennombraj organofosforaj kombinaĵoj uzataj en vasta gamo da aplikadoj. La kloratomo en ĝia molekulo prezentas oksidonombron -1, kiu estas la plej oksidiga per tiu strukturo. Ĝiaj derivaĵoj estas uzataj kiel herbicidoj, insekticidoj, plastigantoj, oleo-aldonaĵoj kaj flamo-malakcelaĵoj.

## Historio 
La malkovro de fosforo ĝenerale estas atribuita al la alkemiisto Hennig Brand (1630-1710), kiu en 1669 produktis ĝin per urino-distilado. Arabaj alkemiistoj eble malkovris ĝin tre antaŭe, tamen la vorto *fosforo* estis often atribuita al pluraj lumigaj materialoj kiuj estis elementosenaj. Kelkaj ekzemploj estas la Bolonja fosforo (iu lumkrea baria sulfido) kaj la fosforo de Baldwin, iu lumiga kalcia nitrato.

Multaj modernaj fosforeskaj materialoj ne enhavas la elementon.
La malkovro de la elementa fosforo estis tuj sekvata per karakterizado de ĝia brulderivaĵo, la fosfora kvinoksido, kaj en 1694 Robert Boyle (1627-1691) preparis fosfatan acidon per distilado de la elemento kun akvo. En 1688 fosforo estis malkovrita en plantoj de la itala kemiisto B. Albino kaj la elemento estis detektita, en 1719, en homocerbaj histoj far Johann Theodor Hensing (1683-1726).

Ĉirkaŭ 1770, fosforo estis agnoskita kiel esenca ingredienco en bestaj ostoj kaj dentoj far Carl Wilhelm Scheele (1742-1786), kiam li preparis la elementon ekde ostaj cindroj, karbono kaj sablo. En 1779, la unua fosforo-enhava mineralo (konata kiel piromorfito) estis identigita de Johan Gottlieb Gahn (1745-1818).

Fosfora triklorido estis unue preparata en 1808 far la francaj kemiistoj Joseph Louis Gay-Lussac (1778-1850) kaj Louis Jacques Thénard (1777-1857) per varmigo de kalomelo (Hg2Cl2) kun fosforo. Pli malfrue, en tiu sama jaro, Humphry Davy (1778-1829) produktis trikloridon de fosforo per brulado de fosforo kun klorgaso.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Laŭ kelkaj literaturaĵoj, la sintezo de la fosfora triklorido donas eksperimentajn malfacilecojn. Aparte, en multaj fontoj por preparado de PCl3 flava fosforo estas uzata. La jena sintezo, bazita sur la verko "Inorganic Syntheses (Volumo II, paĝo 145, 1946)" okazas glate, kaj donas bonan rendimenton kun ruĝa fosforo kaj kloro:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Fosfora triklorido estas ĉefe uzata en la produktado de fosfonata acido:

### Reakcio 2 
* Triklorido de fosforo reakcias kun fenolo por doni *trifenil-fosfiton* (CAS-numero 101-02-0):

### Reakcio 3 
* Ĝi reakcias kun natria hidroksido por formi natrian fosfiton dubazan:

### Reakcio 4 
* Triklorido de fosforo reakcias kun natria fenoksido por formi *trifenil-fosfinon*:

### Reakcio 6 
* Fosfora triklorido reakcias kun etanolon por doni *kloridon de etilo*:

## Vidu ankaŭ 
* Kloridoj

## Literaturo 
* Sigma Aldrich
* Youtube
* Handbook of Industrial and Hazardous Wastes Treatment
* Chlorine and the Environment: An Overview of the Chlorine Industry
* Acute Exposure Guideline Levels for Selected Airborne Chemicals
* Organophosphorus Chemistry

## Referencoj 
Kategorio:Neorganikaj fosforaj kombinaĵoj
Kategorio:Kloridoj
Kategorio:Esteroj
Kategorio:Fosforaj halogenidoj