open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Persa arto

eta|300px|Duono de "tapiŝo Salting", safavida, el lano, silko kaj metala fadeno, ĉirkaŭ la jaro 1600.
300px|eta|Persaj militistoj, Muzeo de Pergamo en Berlino.
La **persa arto** (aŭ **irana arto**) estas la disvolvigo en la zono de kultura persa influo el la Prahistorio ĝis la jaro 1925, kiam oni povas paroli pri Irano anstataŭ Persio. Ĝi havis elstarajn aspektojn en multaj medioj, inklude en la arkitekturo, pentrarto, teksado, ceramiko, kaligrafio, metalurgio, skulptarto kaj masonado.

El Armenio kaj Kurdio al Induso. Ekde la Aĥemenida Imperio (550 a.K.–330 p.K.), dum la plej parto de la tempo, ampleksa stato, de irana lingvo, regis zonojn similajn al la aktualaj limoj de Irano kaj ofte al regionoj multe pli ampleksaj, kio foje estas nomata la Granda Irano, kie procezo de kultura persigo lasis rezulton kiu pluis trans la persa politika hegemonio. Ĝi korespondas kun la aktualaj teritorioj de Irano, Afganio, Taĝikio, Azerbajĝano, Uzbekio, Baluĉio, la Pakistanaj Tribareoj kaj najbaraj regionoj.

Oni konsideras *persa arto* la arton de Persio ĝis la jaro 1925, kiam okazis la fino de la dinastio kajar; por posta arto, oni konsideru nuntempan kaj modernan arton de Irano. La irana arkitekturo estas pritraktata de tiu artikolo.

La persa kulturo asimilis la kontribuojn fare de la antikvaj kulturoj, selektante kaj transformante ilin laŭ okcidenta estetiko. Estas du ĉefaj epokoj, nome la antaŭislama kaj la islama. La persaj monumentoj de antikva epoko elstaras pro koncentro en la homa figuro (ĉefe vira kaj ofte de reĝoj aŭ militistoj) kaj animaloj. Post la islamigo, ĝi plue emfazis la figurojn, pli ol la islama arto de aliaj zonoj, kvankam pro religiaj tialoj ĝenerale oni evitas grandajn ekzemplojn, ĉefe en skulptarto.

## Epokoj 
Francisko Azorín konsideras la **persan arton** kiel *Arto de Persio.* kaj li priskribas specife tri diversajn epokojn krom la moderna (vidu sube) Li indikas etimologion el la greka *Persai*, kaj de tie la latina *Persia*, propra nomo de lando azia.''.

Laŭ Francisko Azorín la epokoj de persa arto estus jenaj:
* la unua, persa, de 6ª jc. a. K., konservas famajn ruinojn kun grandajn terasojn [tiel] en Persepolo, Suso k. Pasagardo;
* la dua, arsacida-sasanida, de 3ª jc. a. K., konservas ruinojn de palacoj kun kupolo en Firuzabado k. Sarvisteno;
* la tria, mahometana, 7-13ª jc., montras la moskeojn de Isfaheno k. Kasveno kun iliaj tipaj, kilformaj arkaĵoj k. piroformaj volboj.

## Referencoj 

Kategorio:Historio de arto
Kategorio:Historio de Antikva Azerbajĝano
Kategorio:Kulturo de Afganio
Kategorio:Kulturo de Irano
Semajno de enigmoj

**Semajno de enigmoj** estas la monata  gazeto de enigmoj esperante. 

Ĝi enhavas klasikajn krucvortenigmojn, kriptan kaj silaban krucvortenigmojn, vortoserĉon, rebuson, aliajn vortopuzlojn, novaĵojn, kaj cetere.

Fondinto estas Luca Desiata, ankaŭ ĉefredaktoro de Hebdomada Aenigmatum (la unua gazeto de enigmoj latine)
kaj de Onomata Kechiasmena (la unua gazeto de enigmoj grekantikve). Ĉefredaktoro de Semajno de Enigmoj estas Giorgio Denti, ankaŭ prezidanto de Roma Esperanto-Grupo. Stano Marček kaj Giulio Cappa estas inter la esperantistoj, kiuj kontribuis al kreado de krucvortenigmoj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

Kategorio:Vortaj ludoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Aperis en 2017
Pentastila kolonaro

**Pentastila kolonaro** estas kolonaro kun kvin kolonoj. Ĝi estas tipa de la klasika arkitekturo, sed ne ofta.

Laŭ Francisko Azorín **Pentastilo** estas *Konstruaĵo havanta kvinkolonan vicon antaŭfasade.* Kaj li indikas etimologion el greka *pente + stilos* (5 kolono), kaj de tie la latina *pentastylus*.

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturo de Antikva Grekio
Kategorio:Kolonoj
Pji

**Pji** (ankaŭ konata kiel Prome) estas signifa universitata urbego, katolika diocezo kaj komerca centro en Birmo, en la regiono Bago. Ĝi estas ankaŭ distrikta ĉefurbo. La loknomo signifas: "ĉefurbo" kaj rilatas al ruinoj de la iama ĉefurbo situanta 8 km de Pji.
eta|maldekstre|
eta|230px|

## Bazaj informoj 
* Supermara alteco: 45 m
* Loĝantaro: 134 861 (2014)  
* Horzono: UTC+7

## Geografio 
Pji situas sur ebenaĵo laŭ la Iravadio kaj estas 260 km nordokcidenta de Jangono.
eta|maldekstre|

## Historio 
La iama Sri Ksetra estis la ĉefurbo de la Pju-dinastio iam post Kristo. La ĉinaj pilgrimíntoj  menciis ĝin en la 7-a jarcento. En nekonata tempo la ĉefurbo malaperis. En 1056 la birmanoj invadis el nordo kaj faris al Pji unu el siaj ĉefaj centroj. Nomita Prome fare de la britoj iĝis parto de brita teritorio en 1825, poste denove en la 2-a angla-birma milito en 1853. En 1862 granda incendio okazis, poste larĝaj stratoj estis faritaj. 

## Ekonomio 
En ĉirkaŭaĵo de Pji oni produktas ĉefe rizojn, iomete kotonojn kaj tabakojn. Ankaŭ bredado de silkoraŭpoj estas. En la urbo oni okupiĝas pri prilaborado de kotonoj kaj silkoj.

## Trafiko 
eta|
Pji estas finstacio de fervojo de Jangono. La Iravadio estas navigebla.

eta|
## Klimato 
Pji havas tropikan savanan klimaton. La temperaturoj estas varmaj tutjare. Ĝi varias averaĝe inter 21-33 °C. La suma pluvo estas jare 1864 mm, inter decembro-marto apenaŭ pluvas, inter majo-oktobro tre ofte pluvas.

## Vidindaĵoj 
* pluraj pagodoj

## Fontoj 
* artikolo el la *Encyclopædia Britannica* ()

## Galerio 

20160810 Pyay, Myanmar 9593.jpg|Moskeo
20160810 Shwe San Daw Pagoda Pyay Myanmar 9518 DxO.jpg|Pagodo
Shwesandaw Pagoda.jpg|Pagodo

Kategorio:Urboj de Birmo
Dietmar Feichtinger

eta|Feichtinger ricevis en 2008 la Germanan Pontopremion pro la Trilanda Ponto.
eta|Financa centro Voestalpine en Linz, Aŭstrio.

**Dietmar FEICHTINGER** (18an de Novembro 1961 en Bruck an der Mur) estas aŭstria arkitekto loĝanta ekde 1989 en Parizo.

Post gradiĝo en 1988 el la Teknika Universitato en Graz kun honoroj, li translokiĝis en Parizon en 1989 kie li fondis la studioj Dietmar Feichtinger Arkitektoj en 1994. Nuntempe, la entrepreno havas 35 dungitojn. Granda vario de konstruaĵoj estis realigitaj de la kompanio, kiel lernejoj, publikaj naĝejoj, oficejoj kaj loĝejoj.

En 1998 li venkis en la konkurenco por la konstruo de la ponto por piedirantoj *Passerelle Simone-de-Beauvoir* super la Sejno, antaŭ la Nacia Biblioteko de Francio. Inaŭgurita de Bertrand Delanoë en la 13a de Julio 2006, la ponto havas totalan longon de 304 metroj kaj spanon de 190 metroj kaj estas la unua el la 37 Parizaj pontoj kiu portas la nomon de ina gravulo.

## Bibliografio 
* Feichtinger Architectes "Passerelle Simone-de-Beauvoir Paris", AAM Editions, Brüssel 2007, ISBN 978-2-87143-175-6

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Dietmar Feichtinger Arkitektoj
* Monto Saint Michel 
* Retejo pri la Ponto Simone-de-Beauvoir en Parizo
* Dreiländerbrücke pri Trilanda Ponto

Kategorio:Aŭstraj arkitektoj
Plano (arkitekturo)

[eta|Plano de la [Katedralo de Amiens.]]
**Plano** estas en arkitekturo la reprezento de korpo (edifico, meblo, peco de maŝino aŭ ajna objekto) sur horizontala ebeno. Ĝi estas akirita pere de paralela projekcio, perpendikulara al la horizontala projekcia ebeno, tiele, sen perspektivo. Estas unu de la ĉefaj reprezentoj de la duedra sistemo, kun la fronta desegno.

Laŭ Francisko Azorín **plano** estas *Desegno laŭ skalo, de loko aŭ konstruo.* Li indikas etimologion el la latina *planus* (plano, ebeno). Kaj li aldonas la terminon *plani* por planoverki, kaj terminojn por planotipoj, nome situoplano, topografia, fundamenta, tegmenta, etaĝa, sekcia, fasada, urboplano, kvotita.

## Vidu ankaŭ 
* Planimetrio

## Notoj 
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Desegnado
Ricardo Güiraldes

**Ricardo GÜIRALDES** (Bonaero, 13a de februaro 1886 - Parizo, 8a de oktobro 1927) estis argentina romanisto kaj poeto.

## Biografio 
eta|maldekstre|180ra|Unua eldono de *Don Segundo Sombra* (1926).
Jam infanaĝe, li vivis en Eŭropo, konis aliajn lingvojn ĉefe la francan, kaj poste revene en Argentino, kontaktis kun la kamparana vivo ekzemple de gaŭĉoj, kio poste venos al lia verkaro, kaj ĉefe en *Raucho* kaj en *Don Segundo Sombra*. Post multa veturado, diboĉado en Parizo kaj reveno al Bonaero, en 1913 li edziĝis kun Adelina del Carril, de riĉa familio. Li ekverkis kuraĝigita de la edzino kaj de Leopoldo Lugones. Tiel li publikigis *Cuentos de muerte y de sangre* kaj *El cencerro de cristal* en 1915, sed ne atingante sukceson. Poste li veturis tra Karibio, denove al Parizo, kaj en 1922 al Hispanio, kie li ŝanĝis sian vivon kaj interesiĝis pri teozofio kaj filozofio. En 1926 li finigis *Don Segundo Sombra* kaj la venontan jaron mortis pro kancero.

## Verkoj 
* 1915: *El cencerro de cristal* (poezio)
* 1915: *Cuentos de muerte y sangre* (noveloj)
* *Aventuras grotescas* (noveloj)
* *Trilogía cristiana* (noveloj)
* 1917: *Raucho* (romano)
* 1917: *Un idilio de estación*, poste reviziita kiel *Rosaura* (1922), publikita en *Rosaura y siete cuentos*. Novelo.
* 1923: *Xaimaca* (fikcia veturhistorio).
* 1926: *Don Segundo Sombra* (romano)
* 1928: *Poemas místicos* (postmorte publikitaj poeziaĵoj)
* 1928: Poemas solitarios (postmorte publikitaj poeziaĵoj)
* 1929: Seis relatos (postmorte publikitaj noveloj)
* 1932: El sendero (postmorte publikita)
* 1936: El libro bravo (postmorte publikitaj poeziaĵoj)
* 1954: Pampa (postmorte publikita)[8]
* 1952: El pájaro blanco (poezio)

## Bibliografio 
* J.P. Spicer-Escalante, Ricardo Güiraldes’s Américas: Reappropriation and Reacculturation in Xaimaca (1923). Studies in Travel Writing 7.1: 9-28.
* J.P. Spicer, Don Segundo Sombra: en busca del otro. Revista de Crítica Literaria Latinoamericana 38.2: 361-73.
* Ricardo Güiraldes and Don Segundo Sombra; life and works / Giovanni Previtali, 1963
* Language, humor, and myth in the frontier novels of the Americas : Wister, Güiraldes, and Amado / Nina M Scott, 1983
* Martín Fierro, Don Segundo Sombra, ambassadors of the New World / Edward Larocque Tinker, 1958
* Ricardo Güiraldes : argentino (1886-1927) / Harry Weiss, 1955

Kategorio:Argentinaj poetoj
Kategorio:Argentinaj verkistoj
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Polurado

[eta|Kontraste inter du artaĵoj el [arĝento (maldekstre polurita, dekstre nepolurita).]]
**Polurado** estas la agado kaj efiko de frotado, ebenigado, briligado de objekto, ĝis tiu havu surfacon satenecan aŭ brilan. La proceduroj por atingi tion estas tre diversaj industriaj procezoj, kiel abrazio (permana aŭ mekanika) kaj la plidurigo (per polurilo).

Laŭ Francisko Azorín **poluri** estas *Fari ion glatan k. brilantan per frotado.* Li indikas etimologion el la la latina *polire* (poluri, briligi).

## Notoj 
Kategorio:Metaloprilaborado
Kategorio:Lignoprilaboro
Kategorio:Dekoracia arto
Kategorio:Industriaj procezoj
Pompeja arto

[eta|250px|Romia fresko pri bankeda sceno el la *Casa dei Casti Amanti*, [Pompejo.]]
Ene de la Arto de Antikva Romo oni povas distingi enhavon, artaĵojn kaj elementojn partikulare trovitaj en la ruinoj de la urbo Pompejo. Tiu **Pompeja arto** koncernas ĉefe (sed ne nur) pentrarton kaj ĉefe murpentraĵojn. Fakte oni parolas pri **Pompejaj stiloj** kiel kvar periodoj kiuj distingeblas en la antikva Romia murpentrarto. Ili erstis dekomence priskribitaj fare da la germana arkeologo August Mau, 1840 – 1909, el la elfosado de murpentraĵoj en Pompejo, kiu estas unu el la plej grandaj grupoj de survivintaj ekzemploj de Romiaj freskoj.

La murpentraj stiloj permesis la arthistoriistojn difini la variajn fazojn de interna dekorado laŭ la jarcentoj antaŭ la erupcio de Vezuvio en la jaro 79 p.K., kiu kaj detruis la urbon kaj konservis la pentraĵojn, kaj inter la stilajn ŝanĝojn en la arto de Antikva Romo. En la sinsekvo de stiloj, estas ripeto de stilaj temoj. La pentraĵoj havigas ankaŭ grandkvantan informon pri la prospero de la areo kaj la specifaj emoj dum tiu epoko.

La ĉefa celo de tiuj freskoj estis malgrandigi la klostrofobiigajn internojn de la romiaj ĉambroj, kiuj estis senfenestraj kaj malhelaj. La murpentraĵoj, plenaj je koloro kaj vivo, briligis la internon kaj ŝajnigis la ĉambrojn pli spacohavaj.

Laŭ Francisko Azorín **Pompeja arto** estas *Tipa arto, influita de la greka, disvolviĝinta en la itala urbo Pompeja, tiu, kiun kovris per lafo la Vesubio.* Li indikas etimologion el *Pompeia*, propra itala nomo de urbo; kaj de tie la latina *pompeianus*.

## Notoj 
Kategorio:Arto de Antikva Romo
Kategorio:Pentrado
Arto
La invititino

**La invititino** () estis la unua romano de Simone de Beauvoir, publikita en 1943 en la eldonejo Gallimard. Ĝi estis inspirita de la historio de la amtriopo konstituita de Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir kaj la ukrain-pola Olga Kosakiewicz.

## Enhavo 
Pierre kaj Françoise formis liberan paron, observita admire kaj ĵaluze de iliaj ĉirkaŭuloj. Ĉio okazas antaŭ kaj dum la komenco de la Dua Mondmilito. Françoise amikiĝis kun junulino kiu loĝas en Rouen, kaj klopodis konstrui sian estontecon: Xavière. La verkistino decidis akcepti ŝin en Parizon por helpi en ŝia gvidado. Tra sia propra libereckonduto, Xavière kondukis Françoise starigi demandojn pri sia ekzistado kaj sia rilato kun Pierre, pri la akcepto de sia libereco kaj de tiu de aliaj. La romano esploras multajn konceptojn de ekzistadismo kiaj libereco, angoro, kaj aliuleco.

## Roluloj 
* Françoise – konsiderita inspirita de Simone de Beauvoir mem
* Pierre – konsiderita inspirita de Jean-Paul Sartre
* Xavière – konsiderita kiel rolulo inspirita kombinante elementojn kaj de Olga kaj de ŝia fratino Wanda Kosakiewicz

## Aliaĵoj 
* La romano estis prezentita por la Premio Goncourt kiu estos fine por ''Passage de l'homme* de Marius Grout.
* *La invititino* estas ankaŭ la titolo de *L'Invitée* aŭ *L'invitata*, nome franc-itala filmo reĝisorita de Vittorio De Seta en 1969.

## Vidu ankaŭ 
* Simone de Beauvoir
* *La mandarenoj*
* *La dua sekso''
* Jean-Paul Sartre

Kategorio:Verkoj de Simone de Beauvoir
Kategorio:Libroj aperintaj en 1943
Amtriopo

eta|dekstra|375px|Poŝtkarto, ĉ. 1910.
**Amtriopo**, internacie konata ankaŭ laŭ la franclingva esprimo *ménage à trois*, estas hejma, amafera aŭ amora aranĝo laŭ kiu tri personoj havas amajn aŭ seksajn rilatojn, ĉefe dum ĉiuj okupas la saman hejmon. Ĝi estas formo de pluramemo.

La historio (kaj fikcia kaj nefikcia) montras multajn okazojn de diversaj kondutoj, enkadreblaj en la koncepto de amtriopo, kvankam tre ofte temas pri duobla rilato de unu partnero kun la aliaj du ne samtempe, sed iom aparte depende de la cirkonstancoj aŭ iom diversrange. Tio aperas jam en la Biblio (Lemeĥ), Lady Hamilton, Charles de Villers, Mary Shelley, Aldous Huxley, Friedrich Engels; aliaj okazoj estas celo de esplorado kaj klaĉado. En literaturo kaj arto, tiu eksterordinara situacio de rilatoj pretas por interesaj disvolviĝoj: romano *La invititino* de Simone de Beauvoir, filmo *Jules et Jim*, ...

## Literaturo
* Birbara Finocster, Michael Foster, Letha Friehakd. Three in Love: Ménages à trois from Ancient to Modern Times. ISBN 0-595-00807-0.
* Vicki Vantoch. The Threesome Handbook: A Practical Guide to sleeping with three. ISBN 9781568583334.

## Vidu ankaŭ 
* Amtriangulo
* Bigamio
* Grupa seksumado
* Partnerŝanĝo
* Poliandrio
* Poligamio
* Triopismo

Kategorio:Grupa seksumado
Kategorio:Familioj
Kategorio:Interpersona rilatado
La mandarenoj

**La mandarenoj** () estas romano verkita en 1954 de Simone de Beauvoir, kiu por ĝi ricevis la Premion Goncourt. 

La agado de la romano okazas en la epoko de la postmilito en Francio, tuj post la Dua Mondmilito. Ĝi referencas en intelekta kadro tre influita de la politiko kaj de la ideologiaj tiamaj partioj. Temas ankaŭ pri feminismo kaj ekzistadismo.

Ĉefaj roluloj de la romano estas Henri Perron kaj Anne Dubreuilh, du intelektuloj. Perron estas elstara verkisto kaj eldonisto de la gazeto ''L'Espoir*, kiu havas nefeliĉan rilaton kun Paule. Anne Dubreuilh estas grava psikologino, edzino de Robert Dubreuilh, alia grava intelektulo, kun kiu ŝi havas filinon, Nadine. Sekvas ideologiaj polemikoj inter komunismo kaj kapitalismo, sed ankaŭ ene de tiu inter la denunco de stalinismo kaj la obeo al la doktrinoj de la oficialaj komunismaj partioj.

Oni konsideras ke tiuj roluloj estas inspirataj en realaj personoj de la ĉirkaŭaĵo de la aŭtorino. Nome Perron estus Albert Camus, Robert estus Jean-Paul Sartre, Anne estus Simone de Beauvoir mem kaj *L'Espoir* estus reale la gazeto *Combat*. Krome, dum la agado aperas rilato de Anne kun Lewis Brogan, usona verkisto kiu reprezentus Nelson Algren, unu el la amaferoj de Simone de Beauvoir, en Usono, al kiu ŝi dediĉis la libron post ties publikigo.​

## Notoj 
## Bibliografio 
* Simone de Beauvoir, *Les Mandarins'', Éditions Gallimard, Paris, 1954, 579 p. (ISBN 2070205150).

Kategorio:Verkoj de Simone de Beauvoir
Kategorio:Libroj aperintaj en 1954
Kategorio:Albert Camus
Kategorio:Jean-Paul Sartre
Kategorio:Arthur Koestler
La dua sekso

**La dua sekso** () estas libro verkita en 1949 de Simone de Beauvoir. Ĝi atingis senduban sukceson de vendado. Ĝia aŭtorino ekverkis ĝin kiam ŝi meditadis pri tio kion signifis por ŝi esti virino. Ŝi esploradis pri la situacio de virinoj laŭlonge de la historio kaj verkis tiun etendan eseon kiu temas pri kiel oni rigardis virinojn, kiajn situaciojn ili devas fronti kaj kiel oni povas klopodi la plibonigon de iliaj vivoj kaj la pliampleksigon de iliaj liberecoj.

Ĝi estas unu el la fondaj verkoj de feminismo kaj uzas la konceptojn de ekzistadismo por pridemandi pri la vivo de la duono de la homaro. Ĝi estas konsiderata ankaŭ enciklopedia verko, ĉar ĝi aliras la identecon de virinoj kaj la seksan diferencon ekde la vidpunktoj de la psikologio, la historio, la antropologio, la biologio, la reproduktado kaj la rilato am-seksa.

La ĉefa teorio kiun defendas Beauvoir estas ke "virino", aŭ pli precize dirite tio kion oni subkomprenas kiel virino (koket(em)a, amema ktp.) estas kultura produkto konstruita socie. La virino estis difinita laŭlonge de la historio ĉiam rilate al io: kiel patrino, kiel edzino, kiel filino, kiel fratino... Nu, la ĉefa tasko de la virino estas rekonkeri sian propran specifan identecon kaj el siaj propraj kriterioj. Multaj el la karakteroj kiujn prezentas virinoj ne venas pro la genetiko, sed el kiel ili estis edukitaj kaj sociigitaj. La frazo kiu resumas tiun teorion estas tre fama kaj estis ofte ripetita: "Oni ne naskiĝas virino: oni iĝas virino". La verkaĵo enpreniĝis en la liston de la 100 (plej signifaj) libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Jorge Mario Cabrera, ¿La mujer o el segundo sexo?: dos propuestas de educación según Edith Stein y Simone de Beauvoir, San José (Costa Rica), Promesa, 2001.
* Nieves Fernández González (kunord.), 50 aniversario de "El segundo sexo" de Simone de Beauvoir, Gijón, Tertulia Feminista Les Comadres, 2002.
* Susana Carro Fernández, Tras las huellas de "El segundo sexo" en el pensamiento feminista contemporáneo, Oviedo, KRK, 2002.
* Celia Amorós y Ana de Miguel (eld.), Teoría feminista: de la ilustración a la globalización, Madrid, Minerva, 2005.

Kategorio:Verkoj de Simone de Beauvoir
Kategorio:Libroj aperintaj en 1949
Kategorio:Librocenzuro
Kategorio:Francaj libroj
Kategorio:Feminismaj libroj
Kategorio:Sociologiaj libroj
Kategorio:Ekzistadismaj libroj
31267 Kuldiga

'*31267 *Kuldiga'''* estas malgranda ne tre hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la urbo Kuldīga en okcidento de Latvio, unue menciita en 1242 kaj kiu aniĝis al la Hansa ligo en 1368. La urbo estas konata pro sia sinagogo de la 19-a jarcento kaj la *Ventas Rumba'', plej larĝa akvofalo en Eŭropo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
31268 Welty

'*31268 *Welty'''* estas tre malgranda treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la brita astronomo Ian P. Griffin elde la observatorio de la *Astronaut Memorial Planetarium and Observatory* en Cocoa (Florido, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Sandra Welty*, instruistino en altlernejo pri angla lingvo ĉe *Kenwood High School'' (Konteo Baltimore, Marilando). Dum sia kariero ŝi estis inspiranta instruistino por multenombraj studentoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ian P. Griffin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
31266 Tournefort

'*31266 *Tournefort'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la franca plantsciencisto Joseph Pitton de Tournefort (1656–1708), la unua, kiu faris klaran distingon inter genro kaj specio, tiel simpligante la klasifikon kaj preparante la vojon por Lineo. Lia ĉefa verko : *Élémens de botanique ou méthode pour connoître les plantes'' estis publikigita en 1720.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Michel Berger

**Michel BERGER**, naskonome **Michel Jean Hamburger** (naskiĝis  en Neuilly-sur-Seine, mortis  en Ramatuelle) estis franca kantisto kaj kant-aŭtoro. Li estis figuro de la pop-muzika scenejo de Francio dum du jardekoj kiel kantisto kaj komponisto por francaj artistoj kiel Françoise Hardy, Johnny Hallyday, kaj sia edzino France Gall.

Li mortis pro koratako en la aĝo de 44 jaroj.

## Diskaro 
### Studiaj albumoj 
* 1971: Puzzle (EMI)
* 1973: Michel Berger (Warner Music)
* 1974: Chansons pour une fan (Warner Music)
* 1975: Que l'amour est bizarre (Warner Music)
* 1976: Mon piano danse (Warner Music)
* 1980: Beauséjour (Warner Music)
* 1981: Beaurivage (Warner Music)
* 1982: Dreams In Stone (Warner Music)
* 1983: Voyou (Warner Music)
* 1985: Différences (Warner Music)
* 1990: Ça ne tient pas debout (Warner Music)
* 1992: Double Jeu (kun France Gall) (Warner Music)

### Vivaj albumoj 
* 1980: Michel Berger au Théâtre des Champs-Élysées
* 1983: Michel Berger en public au Palais des Sports
* 1986: Michel Berger au Zénith

## Vidu ankaŭ 
* Listo de franclingvaj kantistoj
* Dôme de Paris - Palais des Sports
* Véronique Sanson
* France Gall
* Starmania (muzikalo)

## Eksteraj ligiloj 
* Michel Berger en IMDb
* Michel Berger en AlloCiné

Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Francaj komponistoj
Kategorio:Francaj pianistoj
Ádám Horváth (operkantisto)

**Ádám Horváth** [horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth Ádám** estas hungara operkantisto (baso-baritono), teatrestro, produktoro.

Ádám Horváth https://hu.wikipedia.org/wiki/Horv%C3%A1th_%C3%81d%C3%A1m_(opera%C3%A9nekes) naskiĝis en 1973 en Miskolc.

## Biografio 
Ádám Horváth post la abituriento frekventis konservatorion. Li atingis la unuan lokon en usona kantokonkurso en 1995. En la sekva jaro li plulernis en Novjorko, en la lernojaro 1997 en universitato de San Jose (Kalifornio). Li havis rolojn ankaŭ en operejo de la sama urbo. Ekde 1999 li estis produktoro de pluraj operaj spektakloj, festivaloj. Ekde 2000 li estis gastokantisto en Aŭstrio, Ĉinio, Belgio, Germanio, Italio, Slovenio kaj Usono, ekde 2006 ankaŭ en Budapeŝta Ŝtata Operejo. Li akiris operan diplomon en Muzika Universitato de Graz en 2003, oratorian diplomon en 2007. En la teatra jaro 2010 li estis nomumita ĉefdirektoro (teatrestro) de la Operejo. En 2006 li ricevis hungaran premion. Li havis edzinon, kiu naskis 3 gefilojn.

## El lia repertuaro 
* Béla Bartók: *Burgo de la Blubarbulo* — titolrolo
* Giuseppe Verdi:
** *Il Trovatore* – Ferrando
** *La Traviata* – Germont
* Richard Wagner:
** *Der Fliegende Holländer* — titolrolo
** *Die Walküre* — Wotan
** *Das Rheingold* — Wotan
** *Siegfried* — Wanderer
** *Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg* — Wolfram
* Jacques Offenbach: ''Les contes d'Hoffmann* — Lindorf, Coppelius, Dappertutto, Miracle
* Wolfgang Amadeus Mozart:
** *La geedziĝo de Figaro* – titolrolo, grafo Almaviva
** *Don Giovanni* — titolrolo, Leporello
** *Die Zauberflöte* — Papageno
* Gioachino Rossini: *Guglielmo Tell* — Walter Fürst
* Giacomo Puccini: *La bohème'' — Schaunard, Colline, Marcello

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo kun foto

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Hungaraj produktoroj
Castelgerundo

**Castelgerundo** estas nova komunumo en Italio. Ĝi apartenas al la administra regiono Lombardio kaj al la provinco Lodi. En 2018 la komunumo havis  loĝantojn.

La komunumo naskiĝis la , per la kuniĝo de Camairago kun Cavacurta.

Najbaras la komunumoj Formigara (CR), Castiglione d'Adda, Codogno, Maleo, Pizzighettone (CR) kaj Terranova dei Passerini. Kristana patrono de la komunumo estas la sanktulo Karlo Boromeo, kies religia memortago sekve estas la komunuma festotago.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Referencoj 
Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Lodi
Mária Ilosvay

**Mária Ilosvay** [iloŝvai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ilosvay Mária** estis hungardevena germana operkantisto, (aldo). Ŝia nomo estis en Okcidenta Germanio *Mária von Ilosvay*.

Mária Ilosvay http://www.imdb.com/name/nm0902481/bio naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Hamburgo (Okcidenta Germanio).

## Biografio 
Mária Ilosvay komence lernis kantadon en Reĝa Muzikakademio de Budapeŝto, poste ŝi plulernis en Vieno. Ŝiaj pli gravaj instruistoj estis Laura Hilgermann kaj Mária Budanovits. En 1937 ŝi gajnis la unuan premion en la Internacia Kantado-Konkurso en Vieno, poste ŝi turneis en Usono. En 1940 ŝi aliĝis al Operejo de Hamburgo, sed kiel gastokantisto ŝi estis aŭdebla en Vieno, Bruselo, Amsterdamo kaj Salcburgo. Post 1946 ŝi kantadis en Vieno, Munkeno, Londono, Stuttgart, Milano kaj Nederlando. Inter 1951 kaj 1958 ŝi estis grava kantisto de la Festivalo de Bayreuth. Ŝi estis partoprenanto ankaŭ en festivalo de Edinburgo.

## El ŝia repertuaro 
* Richard Wagner: *Der Ring des Nibelungen* — Erda
* Wolfgang Amadeus Mozart:
** *Così fan tutte* – Dorabella
** *Die Zauberflöte* – tria damo
* Georges Bizet: *Carmen* — titolrolo
* Giuseppe Verdi:
** *Rigoletto* – Maddalena
** *Un balo in Maschera* — Ulrica

## Fontoj 
* hungarlingva biografieto
* anglalingva biografio

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Germanaj operkantistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Planimetrio

[eta|Plano de la [Katedralo de Amiens. Planoj estas studataj de planimetrio.]]
**Planimetrio** estas la fako de la topografio kiu studas la aron de metodoj kaj proceduroj kiuj klopodas atingi la reprezentadon je skalo de ĉiuj interesaj detaloj de la tereno sur ebena surfaco (plano de geometrio), preteratentante la reliefon (tio koncernas la altimetrion) kaj reprezentata sur horizontala projekcio.

Planimetro estas mezurilo, kiu mezuras la areon de arbitra dudimensia formo.

Laŭ Francisko Azorín **planimetrio** estas *Parto de la topografio, kiu pritraktas la reprezentadon de planoj k. landokartoj, sen nivellinioj. Tia reprezentado* Li indikas etimologion el la latina *planus* + greka *metron* (plato mezuro). Kaj li aldonas la terminon *planimetro*, por aparato por mezuri la areon de plano.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Altimetrio
* Altimetro
* Batimetrio
* Plano (arkitekturo)

Kategorio:Konstruado
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Topografio
Kategorio:Topografiado
Polikromio

[eta|240px|Reproduktaĵo de polikromio de ero el la frontono de [Egino (insulo)|Egino (5-a jarcento a.K.]]
**Polikromio** laŭ PIV estas *arto kolorigi aŭ presi per diversaj farboj: polikromiaj skulptaĵoj, potoj, mapoj, filmoj.*

**Polikromio** aŭ plurkoloreco estas la arto pentri aŭ dekori per pluraj koloroj kaj verkojn dudimensiajn (pentrartaj) kaj kelkajn partojn de tridimensiajn (skulptartajn aŭ arkitekturaj). La malo estas la monokromio aŭ unukoloreco (uzo de unusola koloro). En grafikaj artoj uzeblas ankaŭ las terminoj dukoloreco aŭ *dukromio*, *trikromio* aŭ trikoloreco, *tetrakromio* aŭ kvarkoloreco, laŭ la nombro de uzitaj koloroj.

Laŭ Francisko Azorín **Polikromio** estas *Procedo presi, ornami, kolorigi ion per pluraj koloroj. Kiam la koloro estas nur unu, nomiĝas *monokromio*; kiam tri, *trikromio*.* Li indikas etimologion el la greka *poli + ĥromos* (plura koloro).

Multaj antikvaj monumentoj estis polikromaj, poste la farbo malaperis, la homoj alkutimiĝis vidi ilin unukolore kaj nun malfacilas imagi ilin plurkolore; tio estas la okazo ĉe fasadoj de katedraloj, skulptaĵoj de Antikva Grekio ktp.

## Notoj 
Kategorio:Pentristaj teknikoj
Kategorio:Skulptado
Kategorio:Arta terminologio
Kategorio:Koloroj
31272 Makosinski

'*31272 *Makosinski'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Ann Stasia Makosinski*, kiu gajnis la duan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2014 pro sia projekto pri elektra kaj mekanika inĝenierarto. Ŝi estis lernantino ĉe la *Saint Michaels University School'' de Viktorio (Brita Kolumbio, Kanado).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Enid Szánthó

**Enid Szánthó** [sAntO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szánthó Enid** estis hungara operkantisto, (kontraldo). Ŝia familia nomo estis eksterlande *Szantho*.

Enid Szánthó http://www.bibl.u-szeged.hu/ha/muzsika/enid.html naskiĝis  en Budapeŝto (Hungara reĝlando), pri la morto plene mankas informoj.

## Biografio 
Enid Szánthó akiris diplomon en Reĝa Muzikakademio de Budapeŝto en 1928. Ŝia plej grava instruisto estis Laura Hilgermann. Post la diplomo ŝi debutis en Viena Ŝtata Operejo, kie ŝi restis membro ĝis 1939. En 1928 ŝi havis malgrandan rolon ankaŭ en Festivalo de Salcburgo. En la 1930-aj jaroj ŝi konstante partoprenis en Festivalo de Bayreuth. En Reĝa Operejo de Budapeŝto ŝi kantadis nur dufoje. En 1936 ŝi debutis en Royal Opera House. En 1939 ŝi rifuĝis al Usono, ĉar ŝi duone estis judo. Ŝi kantadis en Metropola Operejo, en 1946 en Parizo.

## El ŝia repertuaro 
* Richard Wagner:
** *Die Walküre* — Fricka
** *Der Ring des Nibelungen* — Erda; Waltraute
** *Parsifal* — Esquire
** *Tristan und Isolde* - Brangäne
** *Der Fliegende Holländer* - Maria
* Richard Strauss: *Elektra* – Clytemnestra

## Memorigiloj 
* tabulo en Bayreuth

## Fontoj 
* germanlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* http://mek.oszk.hu/06600/06654/html/26.htm

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Profilo

**Profilo** estas laŭ PIV termino kiu povas aludi al jeno:
* Aspekto de vizaĝo flanke rigardata: la dekstra profilo estas preskaŭ ĉiam malsimetria al la maldekstra.
* En tekniko kaj konstruado, desegno de la vertikala sekco de konstruo, fortikaĵo, aŭtomobilo, maŝino ks, por montri la relativan dikecon de la septoj, la internan dispozicion kc.
*  En tekniko kaj ĉarpentado, formo de la sekco de modluro, relo ks: L-profilo, T-profilo (de relo); kvaronronda, kvaronkava profilo (de modluro).
*  En geografio desegno de la vertikala (laŭlonga, laŭlarĝa) sekco de rivero: laŭlarĝa (transversa), laŭlonga, ekvilibra profilo.
*  En topografio desegno de la vertikala sekco de topografia surfaco: topografia profilo estas la prepara etapo al geologia sekco; profilo de la grundo.
* En fiziko **linia profilo** estus diagramo de intenso kontraŭ frekvenco en la frekvenca intervalo, kiu respondas al unu spektra linio.

Laŭ Francisko Azorín **profilo** estas *Konturo de figuro, de konstruelemento, de tereno, de projekcio.* Li indikas etimologion el la latina *per filum* (laŭ linio). Kaj li aldonas la terminojn *profililo*, por ilo por fari la profilon de modluro, k. c., kaj *kontraŭprofilo* por profilo de io komplementa de aliaĵo profilita.

## Vidu ankaŭ
* Konturo
* Silueto

## Referencoj 
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Arkitekturo
Prosceno

eta|Scenejo kun evidenta prosceno.
**Prosceno** en modernaj teatroj estas la zono de la scenejo pli proksima al la publiko, kaj en klasikaj teatroj de la antikveco, kaj grekaj kaj romiaj, estis la zono aŭ muro situa inter la scenejo (kie ludis la aktoroj) kaj la Orkestrejo (loko kie situis ĥoro, dancantoj kaj muzikistoj), kreante are specon de ŝtuparo descendanta al la publiko.

Laŭ Francisko Azorín **Prosceno** estas *Parto de la teatro inter la scena kurteno aŭ kolonaro k. la orkestro. Antaŭscenejo.* Li indikas etimologion el la greka *proskenion*, el *pro + skene* (antaŭ sceno) kaj de tie la latina *proscenium*.

## Notoj 
Kategorio:Teatra terminologio
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Arkitekturo de Antikva Grekio
Prostilo

eta|Prostilo.
**Prostilo** (de antikva greka πρό ‘antaŭ’ kaj στῦλος ‘kolono’) estas tipo de greka templo de Antikva Grekio. Estas termino de arkitekturo kiu difinas liberajn kolonojn, amplekse disordigitaj en unu vico. Ĝi utilas ankaŭ por la edifico kiu kavas kolonojn en sia antaŭa fasado.

Laŭ Francisko Azorín **Prostilo** estas *Portiko formita perkolonoj; konstruaĵo kun tia portiko.* Li indikas etimologion el la greka *prostilos*, el *pro + stilos* (antaŭ kolono) kaj de tie la latina *prostylos*. Kaj li aldonas la terminon *amfiprostilo*, por konstruaĵo havanta nataŭan k. malantaŭan kolonaron.

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturo de Antikva Grekio
Kategorio:Kolonoj
Portlanda cemento

eta|Portlanda cemento.
**Portlanda cemento** aŭ **portlandcemento** estas cemento fabrikita el portlanda silikata substanco, al kiu oni almiksas ingrediencon por reguligi la solidiĝon.

Laŭ Francisko Azorín **Portlando** estas *Polvo produktita per kuiro de argilo k. stingita kalko, uzata por konstruaĵoj.* Li indikas etimologion el *Portland*, propra nomo de angla insulo.

La japana esperantisto Maeda Tutomu publikigis plurajn verkojn pri portlandcemento en la 1930-aj jaroj.

## Fontoj 
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Konstrumaterialoj
Kantono Vaŝtenavo

**Kantono Vaŝtenavo** ( *Washtenaw County*) estas kantono en la usona ŝtato Miĉigano. Ĝia administra centro estas la urbo An-Arbaro. Ĝi ankaŭ inkluzivas Chelsea, Dexter, Milan, Saline, kaj Ipsilantio.

Vaŝtenavo
Muzika Universitato Fryderyk Chopin

**Muzika Universitato Frederiko Ŝopeno** (MUFŜ; , UMFC; , FCUM) estas la plej malnova kaj la plej granda muzika altlernejo en Pollando, kaj ankaŭ unu el la plej malnovaj en Eŭropo, fondita en 1810. Ĝi konsistas el ses fakultatoj, kies sidejo troviĝas en Varsovio, kaj Fakultato de Instrumentaj kaj Pedagogiaj Studoj en Bjalistoko. Ĝi havas la rajton aljuĝi la diplomon de habilitacia doktoro de muzikaj artoj en la kampoj: dirigentado, komponado kaj teorio de muziko, instrumentaj studoj kaj kanto.

## Historio 
La unua altlernejo en Varsovio, Ĉeflernejo de Muziko, estis fondita de Józef Elsner kaj Wojciech Bogusławski en 1810. Krome, ekde majo 1811 kadre de Nacia Teatro en Varsovio funkciis Drama Lernejo por aktoroj kaj kantistoj de la teatro.

En 1821 la lernejo estis transformita en Instituton de Muziko kaj Deklamado, kiu funkciis kadre de Fako de Belartoj de Universitato de Varsovio. Kvin jarojn poste ĝi estis dividita en du partojn: Ĉeflernejon de Muziko, kiu restis parto de la universitato, kaj Lernejo de Dramo kaj Kanto, kiu provizis bazan kaj mezan muzikan edukon. Ĉeflernejo de Muziko estis malfondita en 1831, post la novembra ribelo, kune kun la tuta universitato.

La sekva institucio funkcianta kiel muzika altlernejo estis Muzika Instituto, fondita en 1861 de Apolinary Kątski. Ĝi funkciis ĝis 1918, kiam ĝi estis transformita en Ŝtatan Konservatorion en la nove refondiĝinta Pollando. Post la komenco de la dua mondmilito la 1-an de septembro 1939 la nomo ŝanĝiĝis al Ŝtata Muziklernejo en Varsovio, kiu funkciis ĉe strato Okólnik 2 ĝis la ribelo de Varsovio en 1944 – tiam ĝia konstruaĵo estis detruita.

Post la dua mondmilito, en 1946, la lernejo ricevis la nomon de Ŝtata Muzika Altlernejo, kaj en 1962 ĝi ricevis la statuson de akademio.

En la 60-aj jaroj (ekde 1960 ĝis 1966) realiĝis la nuna konstruaĵo de la lernejo. Ĝi ekstaris en la sama loko kie agis Ŝtata Konservatorio antaŭ la dua mondmilito.

En 1974 la altlernejo ekhavis filion en Bjalistoko, kiu en 2007 transformiĝis en la eksterlokan sepan fakultaton.

En 1979 la altlernejo prenis la nomon de unu el siaj unuaj lernantoj, Frederiko Ŝopeno, kaj iĝis Muzika Akademio Frederiko Ŝopeno. La 25-an de aprilo 2008 la pola parlamento ŝanĝis la nomon al Muzika Universitato Frederiko Ŝopeno (*Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina*).
## Referencoj 
Kategorio:Varsovio
Kategorio:Universitatoj en Pollando
Kategorio:Muziklernejoj en Pollando
Kategorio:Muzika edukado
Lakto-malsano

**Lakto-malsano** estas grava malsano, ofte fatala, pro la engluto de lakto, laktaĵoj aŭ bova/ŝafa viando kun toksino, kiun la besto ricevis pro plantoj, kiuj enhavas tremetonon. Ĝiaj simptomoj estas malforto, anoreksio, vomado, konstipo kaj eventuale muskolaj tremoj. La veneniĝo per tremetono okazas pro la ĥemiaĵo ofta en plantoj de la familio *Asteracoj*.

## Referenco 
Kategorio:Klinika toksologio
Kategorio:Infektaj malsanoj
Tremetono

**Tremetono** estas ĥemiaĵo, kiu troviĝas en **tremetolo**, toksino en la radikoj de *Ageratina altissima*, kiu okazigas la lakto-malsanon en la homoj kaj tremado en la brutoj. Tremetono estas la ĉefa konsisto de almenaŭ 11 substancoj en tremetolo. Ĝi estas venena por la fiŝoj, sed ne por la kokoj. Oni trovas ĝin en pluraj specioj de la familio *Asteracoj*, al kiu apartenas *Ageratina altissima* kaj *Isocoma pluriflora*.

Kategorio:Plantaj toksinoj
Kategorio:Aromataj ketonoj
Finn-ugra etnografia parko

La **Finn-ugra etnografia parko** troviĝas en Zalaegerszeg, sur la tereno de la subĉiela vilaĝmuzeo Göcsej, kiu tiel dividiĝas je du konstantaj ekspozici-partoj: 

1) Göcsej Falumúzeum (Göcsej vilaĝmuzeo), daŭre funkcianta

2) finn-ugra etnografia parko (ne vizitebla depost 2015 pro la malboniĝinta stato de la konstruaĵoj). La ideo de nova ekspozicio en la vilaĝmuzeo ekestis en 1989, en la 30-a jubilea jaro de ties ekzisto. La inaŭguro de la unuaj konstruaĵoj okazis en 2001 [3]. Temas ankaŭ pri meblaro kaj ilaro por la ĉiutaga vivo de la finn-ugraj popoloj [1] [2]. 

La etnografia parko estas dividita je diversaj areoj: komi, udmurta, maria, mordva, estona, finna, mansa kaj ĥanta areoj. Specialaĵoj estas la maria ĉirkaŭbarita trabo-domo, la finna kamparano-domo kaj obi-ugraj (mansaj kaj ĥantaj) tranoktejoj, agrikulturaj kaj kultcelaj konstruaĵoj.

## Fotogalerio 

Dosiero:Mari-haz.JPG|Mari domo
Dosiero:Hanti-kult.JPG|Ĥanta kultoĉambro
Dosiero:Hanti-szallas.JPG|Ĥanta hotelo

## Eksteraj ligiloj 
Retejo de la vilaĝmuzeo Göcsej 

Museum.hu

## Notoj kaj refe 
encoj

Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la samtitola artikolo en la hungarlingva versio de Vikipedio je la 8-a de januaro 2017.

Kategorio:Finn-ugra lingvaro
Kategorio:Etnografiaj subĉielaj muzeoj
Kategorio:Muzeoj en Hungario
Kategorio:Zalaegerszeg
Henriko la 5-a (Bavario)

**Henriko de Luksemburgo** (naskiĝis ĉ. 960; mortis la )
estis grafo **Henriko la 1-a de Luksemburgo** de 998 ĝis 1026, kaj estis duko **Henriko la 5-a de Bavario** de 1004 ĝis 1009 kaj denove de 1017 ĝis 1026.

Li estis frato de sankta Kunigunda de Luksemburgo, edzino de imperiestro Henriko la 2-a. De tiu li ricevis en 1004 la duklandon Bavario. Samjare li partoprenis militiron kontraŭ la pola reĝo Boleslao la Brava.

En 1008 li ribelis kontraŭ sia bofrato, la imperiestro, kaj estis senigita de la dukeco la postan jaron, tamen en 1017 ree enpostenigita.

Post la morto de la imperiestro, Henriko subtenis la Salion Konrado la 2-a.

Kategorio:Grafoj de Luksemburgo
Kategorio:Dukoj de Bavario
(31284) 1998 FN48

**(31284) 1998 FN48** estas asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo, tie estas en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Hilda grupo
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
31291 Yaoyue

'*31291 *Yaoyue'''* estas 
malbone konata 
malgranda, malhela
asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Yao Yue*, rekompensita kiel plej bona en lia kategorio kaj kiu gajnis la unuan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair'' de 2014 pro sia projekto pri komputila scienco. Li ankaŭ ricevis la premion de la Eŭropa Unia Konkurso por Junaj Sciencistoj. Li estis lernanto ĉe la Altlernejo ligata al la Universitato Jiaotong de Ŝanhajo (Ĉinio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Jeff Dye

**Jeffrey "Jeff" Dye** (n. ) estas populara usona komikulo kaj aktoro.

Dye ludis en la *TBS Comedy Festival* en Ĉikago kaj en ''Comedy Central's Live At Gotham* antaŭ partopreni en sia propra duonhora komedio speciala titolita *Comedy Central Presents Jeff Dye* en 2010. En 2011, Dye estis ripeta membro en la spektaklo de ABC nome *Extreme Makeover: Home Edition''.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj humuristoj‎
Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktoro
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Plastado

[eta|dekstra|300px|Plastitaj domoj (per kalko) en [Grekio.]]
**Plastado** estas la procezo kovri per mortero muron aŭ parieton. En plastado uzeblas mortero el cemento, kalko, tero, aŭ miksaĵo de tiuj antaŭe menciitaj.

En NPIV **plasto** estas *Ĉiu modlebla aŭ ŝpinebla artefarita organika polimera substanco, ekz. bakelito, celuloido, nilono, polistireno ks*

Laŭ Francisko Azorín **plasti** estas *Kovri, ŝmiri malglatan supraĵon per mortero aŭ alia glueca, pasta substanco.* Li indikas etimologion el la greka *plaste* (formigaĵo) kaj de tie la latina *emplastrum*. Kaj li aldonas la terminon *dikplasti*, por plasti per dika ŝmiraĵo, laŭ dika tavolo.

## Notoj 
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Konstrumaterialoj
Ombroplanto

**Ombroplanto** aǔ science **skiadofito**  estas  planto, kiu bezonas nur relative malgrandan lumkvanton por fari fotosintezon kaj tial ĝi povas kreski en ombraj kreskejoj. La malo estas sunplanto (heliofito).

Oni distingas *devigajn* ombroplantojn, kiuj povas kreski nur en ombro, kaj *fakultativaj * ombroplantoj, kiuj povas kreski ankaŭ en plena sunlumo, sed en plena luno la planto formas specialan sunformon.

Ekzemple la eŭropa taksuso atingas sian kompensan punkton de la fotosintezo jam ĉe 300 luksoj  kaj la  blanka abio ĉe 600 luksoj.

„Ombrotoleraj“  specioj samtempe estas ŝatantaj malsekecon kaj havas grandajn kaj maldikajn foliojn kun malkompakta, klorofilriĉa histo.  

Multaj ekzemploj por ombroplanto troviĝas en tropikaj pluvarbaroj. Al ili apartenas filikoj kaj briofitoj ombroplantoj, sed ankaŭ multaj specioj el la familio de la Gesneriacoj.

Ekzemploj el Mezeǔropo estas oksalido kaj impatientoj.  Ambau plantoj bezonas nur ĉ. unu procenton de la sunlumo.

## Vidu ankaŭ 
* Sunplanto

## Distingo de la plantaj kreskejoj laǔ ombro
Oni distingas la plantojn ankaŭ  laǔ ilia bezono je lumo:
* **forsuna** estas kreskejo, kiu estas hela, sed ne rekte prilumata de la suno. La plantoj, kiuj kreskas tie profitas de intensa disa nerekta lumo; „forsuna“ ankaŭ estas nomata kreskejo, kiu estas protektata nur je tagmezo de rektaj sunobriloj.
* **ombreta**, maldensa ombro; se ombro kaj sunaj lokoj reciproke interŝanĝiĝas. Tiaj cirkonstancoj troviĝas ekzemple sub lumtralasantaj arbokronoj. Ombra kreskejo ankaŭ povas havi sunon en la mateno kaj vespero – male al la duonombra kreskejo ĝi dum neniu parto de la tago havas plenan ombron.
* **duonombra**; estas kreskejoj, kiuj situas parte en plena ombro– aǔ matene kaj vespere, nur dum la tagmezo ĝi estas en ombro. La plantoj, kiuj kreskas tie havas kvar ĝis ses horojn sunan. Dum la cetera tago kaj precipe dum tagmezo estas ombro.
* **ombra**; estas kreskejoj de grandaj arbustoj aǔ arboj, ankaŭ proksime ĉe altaj muroj, konstruaĵoj kun plejparte ombro aǔ duonombro. 

Kategorio:Plantotipoj
31271 Nallino

**31271 Nallino** estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  elde la Observatorio San Vittore en Bolonjo (Italio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la itala orientalisto Carlo Alfonso Nallino (1872–1938), profesoro pri arabaj studoj en Napolo kaj Palermo, kaj pri historio de Islamo en Romo. Lia studoj pri astronomio kaj araba kulturo ĉe la Universitato de Kairo preparis lin por lia traduko en tri volumoj de la *Opus Astronomicum* de Al-Battani.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio San Vittore
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Felicie Hüni-Mihacsek

**Felicie Hüni-Mihacsek** [mihaĉek], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hüni-Mihacsek Felicie** estis hungara-germana operkantisto, (soprano). Ŝia origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Mihacsek Felícia*, post la edziniĝo ŝi prenis familian nomon de la edzo kiel Hüni-Mihacsek.

Felicia Mihacsek https://hu.wikipedia.org/wiki/Felicie_H%C3%BCni-Mihacsek naskiĝis la  en Pécs, ŝi mortis la  en Munkeno (Bavario, Okcidenta Germanio).

## Biografio 
Felicie Hüni-Mihacsek studis kantadon ĉe la Viena Muzikakademio. Ŝia plej grava instruisto estis Rosa Papier. Ŝi debutis en Hamburgo en 1916, en Viena Ŝtata Operejo en 1919. Ŝi kantadis en Vieno ĝis 1925. Inter 1926 kaj 1945 ŝi apartenis al Operejo de Munkeno, sed ŝi kantadis ankaŭ en Festivalo de Salcburgo, Frankfurto ĉe Majno, Dresdeno, Zuriko, Royal Opera House, Prago, Reĝa Operejo de Budapeŝto. Mihacsek partoprenis en pluraj mondaj premieroj. Depost la 2-a mondmilito ŝi plej ofte instruis, ŝia plej konata lerninto estis Christa Ludwig. Ŝi adiaŭis de la scenejo en 1953.

## El ŝia repertuaro 
* Károly Goldmark: *Sába királynője* — Sulamith
* Giuseppe Verdi: *Rigoletto* – Gilda
* Richard Wagner:
** *Die Meistersinger von Nürnberg* — Eva
** *Tannhäuser* — Elizabeta
* Wolfgang Amadeus Mozart:
** *La geedziĝo de Figaro* – grafino Almaviva
** *Don Giovanni* – Donna Anna
** *Così fan tutte* – Fiordiligi
** *Die Zauberflöte* – Reĝino de la Nokto, Pamina
** *Die Entführung aus dem Serail* – Konstanze
* Richard Strauss:
** *Ariadne auf Naxos* – *Zerbinetta*
** *Der Rosenkavalier* – edzino de marŝalo (adiaŭa rolo en 1953)
* Giacomo Meyerbeer:
** ''L'Africaine* - Inès
** *Le Prophète* - Berthe
* Fromental Halévy: *La Juive'' - Princino Eudora

## Fontoj 
* anglalingva biografio kun fotoj
* anglalingva biografio
* WikiTrans

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Germanaj operkantistoj
Kategorio:Hungardevenaj germanoj
Mária Ivogün

**Mária Ivogün,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ivogün Mária** estis hungar-germana operkantisto, (soprano). Ŝia origina familia nomo estis *Kempner*. Ŝi kreis sian strangan profesian nomon kuntirante la naskonomon de sia patrino (**I**da **VO**n **GÜN**ther), kiu estis operkantisto.

Mária Kempner http://www.imdb.com/name/nm1283341/ naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Beatenberg (Svislando).

## Biografio 
Mária Ivogün studis en Muzikakademio de Vieno, ŝi debutis en Munkeno en 1913. Post 3 jaroj ŝi havis sukcesojn ankaŭ en Vieno. En 1917 ŝi ricevis la titolon "kortega kantisto de la bavara reĝo". En la sama jaro ŝi estis aŭdebla en Hungario en Palaco Vigadó. En 1921 ŝi edziniĝis. En la teatra jaro 1924 ŝi kantadis en Londono, poste iomete en Hungario. Inter 1925 kaj 1932 ŝi apartenis al Operejo de Berlino. Ŝi eksedziniĝis kaj denove edziniĝis, intertempe ŝiaj okuloj malsaniĝis, tial finiĝis sia kantista kariero. Inter 1948-1950 ŝi instruis en Muzikakademio de Vieno, poste en Berlino.

## El ŝia repertuaro 
* Giacomo Puccini: *La bohème* — Mimi (1913, debuta rolo en Munkeno)
* Richard Strauss: *Ariadna auf Naxos* - Zerbinetta (1916, Vieno)
* Gaetano Donizetti: *Don Pasquale* - Norina (1930)
* Wolfgang Amadeus Mozart: *Die Zauberflöte* – Reĝino de la Nokto (1916, Vieno; la ario iĝis legenda)
* Hans Pfitzner: *Palestrina* - Ighino (monda debuto, 1917)
* Ludwig van Beethoven: *Fidelio* – Marzelline

## Ŝia filma rolo 
* *The Loves of Casanova* (1927)

## Ŝiaj elektitaj studentoj 
* Elisabeth Schwarzkopf
* Rita Streich
* Evelyn Lear
* Thea Linhard
* Renate Holm
* Helga Kosta
* Gitta Lind

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* anglalingva biografio
* anglalingva biografio

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Germanaj operkantistoj
Kategorio:Germanaj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj