open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ilerdo

**Ilerdo** (laŭ la latina origina nomo *Ilerda*) aŭ **Lejdo** (**Lleida** en kataluna lingvo) estas urbo en Katalunio, Hispanio. Ĝi estas ĉefurbo de samnoma provinco (la plej okcidenta en Katalunio) kaj de distrikto (*comarca*) Segrià.

Ĝi estis sidejo de unu el la unuaj eŭropaj universitatoj, kvankam ĝi poste perdis gravecon.

Ĝi situas ĉe la rivero Segre kaj posedas tre bonan komunikeblecon, situanta mezvoje de Zaragozo kaj Barcelono.

## Provinco 
Lleida estas ĉefurbo de samnoma provinco, havanta 370.000 loĝantojn. Ĝi estas varia el pejzaĝa vidpunkto: la nordo troviĝas en la pirenea montaro.

Al tiu provinco apartenas la Valo de Arano, kie estas parolata la arana lingvo, variaĵo de la okcitana.

En ĝi troviĝas la Nacia Parko Aigüestortes i Estany de Sant Maurici.

Ĉefaj urboj: La Seu d'Urgell (kie havas sian sidejon la ĉefepiskopo, kiu samtempe estas la kun-princo de Andoro), Mollerussa, Cervera kaj Tàrrega.

## Bildaro 

Image:Lleida-15-1 seu vella.jpg|Malnova Katedralo de Ilerdo
Image:Lleida-12-2 claustre.jpg|Klostro de la Malnova Katedralo
Image:Lleida-13-2 seu vella capitel.jpg|Detalo de la kapitelo de la Malnova Katedralo

eta|maldekstra|800px|View from east of La Seu Vella, old cathedral and bishop's buildings (1286) and fortress (1707) on Turó de la Seu Vella in Lleida (Photo 2017)

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Lleida-Pirineus (stacidomo)
* Pla de Vilanoveta (stacidomo)
* Listo de urboj de Katalunio

## Eksteraj ligiloj 
* Magistrato de Ilerdo *(katalune, hispane, angle kaj france)*
* Universitato de Ilerdo *(katalune, hispane kaj angle)*
* Statistiko pri Ilerda  *(katalune, hispane kaj angle)*


Kategorio:Municipoj de la provinco Ilerdo
Festivalo

[eta|200px|Muzikfestivalo en [Nickelsdorf (Burgenlando)|Nickeldforf, Aŭstrio (2010)]]

**Festivalo** estas perioda, ordinare ĉiujara manifestado, kun festa karaktero kaj dediĉita al arto kaj ceteraj distraĵoj. La festivaloj povas esti tre diversaj, ili povas temi pri kino, muziko, fabelrakonto, komikso, literaturo, teatro, ludo, videoludo, danco sed ankaŭ pli malofte pri politiko, scienco aŭ eĉ biero, ktp...

La festivaloj povas okazi interne kiel ekstere sed ofte okazas ekstere kiam ili allogas multe da homoj. Festivalo estas kutime plurtaga kun multaj kulturaj programeroj.

## Festivalo laŭ la formulo de *Libera Loko* 
Festivalo laŭ la formulo de *Libera Loko* (**open space festival** en la angla) signifas ke la gepartoprenantoj havas liberan spacon por kunkontribui al la programo, kutime ekster la komunaj aktivecoj por la tuta ĉeestantaro. Konkrete ĉiu ajn rajtas aldoni al la aktivecokalendaro aktivecojn kiujn li volas/povas prezenti al aliaj kunfestivalanoj. Pluraj aktivecoj povas okazi samtempe kaj ĉiu ajn decidas libere al kiuj aktivecoj partopreni.

## Esperanto-festivaloj 
Festivaloj de Esperantokulturo estas interalie Monda Festivalo de Esperanto (MondaFest'), Kultura Esperanto-Festivalo, Kultura Arta Festivalo de Esperanto, Artaj Konfrontoj en Esperanto kaj grandparte ankaŭ la tradiciaj kongresoj Universala Kongreso de Esperanto kaj Internacia Junulara Kongreso. La menciitaj festivaloj realiĝis kelkfoje, iuj ĉiujare. Festivalo Arta Lumo estas festivalo de Esperanta arto somere 2007. Esperantistoj ankaŭ elpensis kaj realigis diverslande (Francio, Belgio, Rusio...) la formulon de lingvaj festivaloj kiuj estas paradoj de lingva diverseco, kie plej diversaj lingvoj estas prezentataj en formo de enkondukaj lecionoj, sendepende de la kvanto de parolantoj.

## Diversaj festivaloj 
* Lingvaj festivaloj
* Infanaj festivaloj
* Muzikaj festivaloj
* Religiaj Festivaloj
* Filmaj festivaloj

## Ekzemploj 
* Makahiki en Havajo
* Onam en Keralo

## Referencoj 
*
Kategorio:Infanaj festivaloj
Albacete

dekstra|200px|Situo de Albacete en Hispanio

**Albacete** estas urbo en Kastilio-La Manĉo, Hispanio.

La loĝantaro de la urbo estas 150.000, la plej granda de la regiono, kvankam la ĉefurbo estas Toledo. Ĝi havas relativan industrian gravecon, sed apenaŭ turisman intereson.

Dum la Hispana Enlanda Milito ĝi estis la sidejo de la Internaciaj Brigadoj.

## Geografio 
La municipo Albacete enhavas submunicipojn Abuzaderas, Los Anguijes, Argamasón, Bacariza, Campillo de las Doblas, Casa Capitán, Casa de las Monjas, Casa Grande, Cerrolobo, Los Llanos, La Pulgosa, El Salobral, Santa Ana, Tinajeros, La Torrecica, Villar de Pozo Rubio kaj Aguas Nuevas.

## Provinco 
Albacete estas ĉefurbo de samnoma provinco, havanta 370.000 loĝantojn.

Ĉefaj urboj: Almansa, Chinchilla (prononcu Ĉinĉija), Villarrobledo kaj Hellín.
Vilaĝoj: Pozohondo, Fuentealbilla, La Roda, Munera, Riopar, Yeste, ktp

## Esperanto-movado 
Estas gastigantoj de Pasporta Servo tie.

## Vidu ankaŭ 
* Albacete Los Llanos (stacidomo)
* Municipoj de la provinco Albacete

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.albacete.com  
* http://www.albacete.es  
* http://www.latribunadealbacete.es 
* http://www.albacity.org  


Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj
Kategorio:Provinco Albacete
Kategorio:Municipoj de provinco Albaceto
Sirakuso

**Sirakuso** () estas malgranda urbo en centra Novjorkio, Usono. Ĝi troviĝas ĉe la suda bordo de la lago Onondaga. La urbo havis 144 669 loĝantojn en 2013, kaj en la sirakusa regiono loĝas 3/4 miliono da loĝantoj. Sirakuso estas parto kaj la administra centro de la kantono Onondaga.

## Servoj 
* Sirakuza Universitato

## Famuloj 
Multaj famaj homoj nomis Sirakuson sia hejmo, inter ili
* Tom Cruise
* Richard Gere
* Grace Jones
* Camille Paglia
* Viva

## Bildaro 

Dosiero:Syracuse High View.jpg|
Dosiero:Syracuse Shot Clock Monument.jpg|
Dosiero:Syracuse Orange football against Buffalo Bulls in Carrier Dome on 10 September 2005.jpg|
Dosiero:SyracuseTipperaryLight.jpg|

 La "verda supre, ruĝa sube"-trafiklumo en Sirakuso ekestis pro daŭra perforta inversigo fare de junaj naciismaj irlandanoj de la regiono, kiuj konvinkitis, ke la "irlanda" verda koloro devas esti super la "angla" ruĝa koloro. Rimarko: Videblas irlanda flago dekstre en la bildo.

eta|centre|1000ra|

Kategorio:Urboj de Nov-Jorkio
Arne, la ĉefido

***Arne, la ĉefido*** estas infana romano de Leif Nordenstorm, eldonita en 2005. La rakonto pri kelkaj amikoj el la vikinga tempo celas junajn legantojn kaj ĉiujn ŝatantojn de suspenso.
La rakonto estas fikcia, sed realisma. Eble okazis io simila al la okazintaĵo en la libro. Vikingoj el Svedio kaj el ceteraj Nordiaj landoj vojaĝis ekde ĉirkaŭ 800 p.K. kaj dum 250 jaroj poste al fremdaj landoj en vojaĝoj kiuj estis kombinaĵo de komercaj vojaĝoj, rabado kaj elmigrado. Tiu ĉi parto de la ferepoko en Nordio tial nomiĝas la vikinga epoko.
	Ansgar kaj Vitmar estas historiaj personoj. En la jaro 829 ili vojaĝis kiel misiistoj al la tiam pagana Svedio. La celo estis la urbeto Birka, proksima al la nuna Stokholmo. Kroniko rakontas ke duonvoje ilin atakis piratoj kaj post tio ili devis piediri al Birka. La kroniko ankaŭ rakontas ke en Svedio ili renkontis plurajn kristanajn kaptitojn.
	Scienca fakto estas ankaŭ ke la transiro de praskandinava religio al kristanismo okazis malrapide dum pluraj generacioj. Ĉirkaŭ tiuj ĉi historiaj faktoj kreiĝis la rakontoj pri Arne kaj la aliaj homoj en ĉemara vilaĝo en Svedio.
	La libron eldonis KAVA-PECH. En la Belartaj konkursoj 2006 ĝi estis premiita per la premio "Infanlibro de la jaro".

## Tradukoj 
* *I Arne, ilay zanaky ny sefo*. Traduko en la malagasan de Falimanana Rafanomezantsoa. 
* *Arne, syn náčelníka*. Traduko en la ĉeĥan de Oldřich Arnošt Fischer.
**Arneja, vikingu i vogël.* Traduko en la albanan de Juri Andoni

## Eksteraj ligiloj 
*recenzoj (ĉe OLE)
*KAVA-PECH 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" *LibraryThing*

Kategorio:Fikciaj infanoj
Kategorio:Fikciaj vikingoj
Kategorio:Literaturo por infanoj
Kategorio:Esperantlingvaj romanoj
Kategorio:Originala literaturo en Esperanto por infanoj‎
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kongreso

**Kongreso** estas solena kunveno de samcelanoj aŭ samprofesianoj, el unu aŭ el diversaj landoj, por diskuti komunajn literaturajn, sciencajn, politikajn aŭ ekonomiajn demandojn.

En la historio estis tiel nomataj ankaŭ diplomatiaj konferencoj, ekz. la Kongreso de Vieno (1815), la Kongreso de Parizo (1856), la Kongreso de Berlino (1878).

En la modernaj ŝtatoj ĝi estas nomo de iuj leĝodonaj asembleoj, ekz-e la Kongreso de Usono (federacia asembleo de Usono) aŭ komuna kunveno de ambaŭ asembleoj en Francio.

En kelkaj landoj povas temi pri politika partio (**Hinda Nacia Kongreso**).
eta|4-a Brazila Kongreso de Esperanto
La universalaj kongresoj de Esperanto aranĝataj de UEA estas pli malpli festivaloj de Esperanto-kulturo, kie oni demonstras la taŭgecon de Esperanto por diversaj artismaj (kantado, teatro, literaturo), fakaj (tekniko, medicino, scienco) kaj turismaj celoj (ekskursoj), sed samtempe estas tradiskutataj organizaj problemoj de Esperanto-organizoj.

La landaj esperantistaj kongresoj kunvenigas reprezentanojn de esperantistaj kluboj kaj ankaŭ unuopulojn por pritrakti la problemojn kaj taskojn de la landa asocio kaj elekti novan estraron.

Samtempe la esperantistaj kongresoj celas ankaŭ doni ŝancon por internacia komunikado de esperantistoj, kontroli tiel propran parolkapablon kaj manieron de prononcado kaj montri facilecon de komunikado per Esperanto al la neesperantista publiko.

## Vidu ankaŭ 
* Kongresa Libro
* Forumo
* Simpozio
* Seminario
* Kolokvo
* Konferenco


Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Politiko
Kategorio:Literaturo
Atari 2600

[eta|300px|Atari 2600 videoludilo kun [stirstango.]]
**Atari 2600** estas nomo de unua komputila ludkonzolo. La videoludila firmao Atari lanĉis en 1977. Ankaŭ estas konata kiel ***Atari Video Computer System***. Projektado de VCS konsistanta el son- kaj vidiga kontrolilo TIA (*Television Interface Adaptor*) kaj procesoro daŭris 2 jarojn kaj kostis pli ol 100 milionoj $. Prezo de **Atari 2600** estis 200 $ kaj havis 6 ludkartoĉojn. En 1977 jam estis venditaj 250000 videoludiloj, en 1978 550000 (kvankam fabrikpovo estis 800000 videoludiloj dum jaro). Sed en 1979 **VCS** estis vendita kvante je 1000000 ekzempleroj. Samjare **Atari** vendis licencon al firmao Polyvox, kiu vendis tri klonojn de la videoludilo kun ludoj kreitaj de Activision. En 1980 **Atari 2600** komencis esti fabrikita de la firmao Sears. En majo de 1980 **Atari** aĉetis al la firmao Taito la famegan ludon *Space Invaders*. Danke al tio, la vendoj de **VCS** eksplode kreskis: 1980 - 2 milionoj, 1981 - 4 milionoj, 1982 - 8 milionoj da videoludiloj. En 1983 **Atari** trafis krizon - la firmao ne interesiĝis pri kvalito de ludoj kaj multaj ludantoj seniluziiĝis pri la videoludilo. Simbolo de la krizo estas ludo ET. Tamen la videoludilo estis vendata ĝis 1990 kaj alportis pli ol 2 miliardoj de dolaroj.

## Teknika priskribo de **Atari 2600** 
* Ĉefprocesoro: MOS Technology 6507, frekvenco 1,19 MHz, 8-bit;
* Vidiga kerno: pri vidigo respondecas ĉefprocesoro, 121 koloroj por sistemo NTSC kaj 114 por PAL, vidiga memoro mankas;
* Ĉefmemoro: 128 B;
* Kartoĉo: 4 KB, poste 32 KB per komutado de memorblokoj (*bank switching* aŭ *paging*).

## Vidu ankaŭ 
* Atari 5200 Super System
* Atari 7800

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ataritimes.com/2600/index.html  
* http://www.jakkstvgames.com  
* http://www.thedoteaters.com/play3sta1.htm  
* http://www.atarimuseum.com/videogames/consoles/2600/Atari_case_history.html
Futurismo

[eta|"Specialaj Formoj de Kontinueco en Spaco" (1913) de [Umberto Boccioni]]
eta|"Strataj Bruoj En La Domon" (1911) de Umberto Boccioni
**Futurismo** estas literatura kaj artista movado de la eko de la 20-a jarcento, kiu malagnoskas la estetikon tradician kaj fervorigas la modernan mondon, interalie la urban civilizacion, la maŝinojn kaj la rapidon.

## Historio 
**Futurismo** estas literatura skolo aperita en Italio en la komenco de 20-a jarcento. Ĝia ĉefa reprezentanto estis la faŝisma verkisto Filippo Tommaso Marinetti (Alessandria, 1876-1944).

Marinetti havis grandan influon en sia tempo, ĉefe en Rusio kaj Brazilo, sed lia skolo rapide perdis intereson. En Rusio, la Rusa Futurismo aligis al Komunismo kaj en Brazilo perdis tutan politikan emon. La ĉefa verkisto de rusa futurismo estis Vladimir Majakovskij.

## Esperanto 
En 1914 en Odessa aperis la unua libro de Nikolaj Borisov en Esperanto Intima parolad', poezio de ego-futuristoj, nura dokumento de futurismo en Esperanto.

## Bildaro 

Dosiero:Casa Sant'Elia.jpg|Futurisma arkitekturo en desegnaĵo de Antonio Sant'Elia- La plej elstara futurista arkitekto
Dosiero:Umberto Boccioni 002.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Retrofuturismo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.unknown.nu/futurism 
* http://dir.yahoo.com/Arts/Art_History/Periods_and_Movements/Futurism  
* http://www.newmusicbox.org/page.nmbx?id=59tp01  
* http://www.futurism.org.uk 


Kategorio:Avangardismo
Bienalo

**Bienalo** (de la latina *bi-* = du, *annus* = jaro) estas kultura prezentado, ripetiĝanta ĉiun duan jaron. La plej grava Bienalo estas la Venecia Bienalo, kiu estas ekspozicio de nuntempa arto.

Ofte oni tiel nomas filmajn festivalojn, kiuj okazas ĉiun duan jaron.

## Listo de bienaloj 
* Venecia Bienalo, Venecio
* Bienalo en Ljubljano, Ljubljano

Kategorio:Arto
Febro

alternative=מדחום רפואי, המראה את הטמפרטורה C°‏ 38.7|eta|Termometro medicina
**Febro** (lat. *febris*) estas malsana stato, karakterizita per plirapidiĝo de la pulso kaj plialtiĝo de la korpotemperaturo. (akuŝa, cerba, lakta, marĉa febro)

Ĉe homo, oni parolas pri febro, se la korpotemperaturo – mezurita ofte en la buŝo aŭ en la subbrako (akselo) – superas 37,5 celsiajn gradojn. Ĝin povas kaŭzi bakteriaj toksinoj, venenoj, ekscitiĝo de la nervaj sistemoj; la plimulto de la infektaj malsanoj kaŭzas febron. Dum la rapide altiĝanta febro ofte okazas muskola tremado. La pli alta temperaturo kaŭzas pli rapidan materialŝanĝon kaj tiel grandiĝas volumeno de la enspirita aero, oksigenkonsumo kaj la en la sango liverita oksigen-kvanto.

Kontraŭfebraj medikamentoj estas inter aliaj kinino kaj antipirino.

Diversaj febroj:

* afta febro estas epidemia kontaĝa erupcia malsano kaŭzita de ultraviruso trafante precipe bovedojn, sed ankaŭ ŝafojn, porkoj, hundojn kaj eĉ homojn.
* butona febro estas benigna infekta malsano de la mediterane-bordaj landoj, karakterizita per nigra makulo kaj erupcio de rozaj aŭ violetaj butonoj. Ĝin kaŭzas erikcio, transdonita de hunda pulo.
* flava febro estas kontaĝa malsano en varmaj landoj, devenante el Ameriko, kaŭzata de viruso, transpasigita de moskito el la genro stegomija. Ĝin karakterizas flava koloro de la haŭto kaj vomaĵo el nigra sango.
* Malta febro estas kontaĝa malsano de mediteraneaj landoj, kaŭzata de iu mikrokoko kaj transdonata ĉefe per kaprina lakto. (melitokokozo)
* puerpera febro estas febra stato kun pli-malpli gravaj ĝeneralaj simptomoj, aperante ĉe akuŝintino kaj kaŭzata de utera infektiĝo
* terciana, kvartana febro estas du formoj de malario, en kiuj la febraj atakoj aperas respektive en ĉiu tria aŭ kvara tago.
* tifoida febro estas kontaĝa infekta malsano, okazante post engluto de nepuraj akvo aŭ nutraĵoj entenanataj la Eberth-bacilon, kiu agas ĉefe per siaj toksinoj: stupora (tifoida) stato, febro, nervaj kaj intestaj perturboj.
* fojnfebro: fojnkataro

Febro signifas alisence vivan, pasian ekscitiĝon je io.

Kategorio:Simptomoj
Sandinista Fronto de Nacia Liberigo

**Sandinisto** estas termino, signifanta anon de politika movado en Nikaragvo (t. e. de "sandinismon").

eta|maldekstra|180ra|Flago de la F.S.L.N.
La termino devenas de nomo de Augusto César Sandino, gvidanto de gerila lukto kontraŭ la usona okupado de la lando en la komenco de la 20-a jarcento.

La pli oficiala nomo estas **Frente Sandinista de Liberación Nacional** (FSLN, *Sandinista Fronto de Nacia Liberiĝo*), politika organizaĵo de maldekstra tendenco kreita en 1962 en Nicaragvo.

La Sandinista Fronto gvidis la lukton kontraŭ la diktaturo de la familio Somoza en Nikaragvo de 1978. Tiu lukto estis nomita nikaragva revolucio kaj finiĝis per la eniro de la ribeluloj en Managvon en 1979 kaj la ekziligo de la diktatoro Anastasio Somoza Debayle. La sandinistoj prenis la povon, en koalicio kun aliaj opoziciaj fortoj, kaj post demokrataj voĉdonoj en 1984 la gvidanto de la organizo Daniel Ortega fariĝis la prezidento, kun la verkistoj Sergio Ramírez, kiu iĝis vicprezidento kaj Ernesto Cardenal, kiu iĝis Ministro de Kulturo.
[eta|280ra|Afiŝo en strato de [Leono (Nikaragvo) en marto de 1988.]]
La nova registaro suferis koleron de la Usona registaro, gvidata de konservativa Ronald Reagan, kiu timis vastiĝon de la kuba revolucio. Usono organizis kontraŭrevoluciulan militistaron, nomatan *contra* (de *kontraŭrevoluciularo*).

La malbonega heredata ekonomia situacio, la usona blokado kaj la propraj eraroj kaŭzis fortan ekonomian krizon. Post nova balotado en 1990, venkis la opozicia kandidato Violeta Barrios, vidvino de ĵurnalisto Pedro Chamorro, murdita de la reĝimo de Somoza.

Poste la FSLN perdis estrecon, sed restis la ĉefa opozicia partio de Nikaragvo. Ĝi suferis plurajn dividojn, kio naskis fondon de partioj, nomataj *renoviĝintaj sandinistoj*.

En novembro 2006, la kandidato de la Fronto, Daniel Ortega, akiris plejmulton de la voĉdonoj, kaj denove fariĝas prezidento de Nikaragvo.

## Vidu ankaŭ 
* Nikaragva signolingvo

Kategorio:Nikaragvo
Kategorio:Socialismaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1961
Galikanismo

**Galikanismo** estas penso de kelkaj francaj katolikoj, influitaj de Anglikanismo, al kiuj la aŭtoritato de l' lokaj episkopoj estu plej granda ol de la papo en administrado de eklezio. Tio ideo aperis dum la reĝperiodo de Ludoviko la 14-a kaj estis reprenata dum la Franca Revolucio, kaj, denove gajnis forton post la venko de itala reĝo kontraŭ la papo en la 19-a jarcento.

Klemens von Metternich eĉ kreis galikanan eklezion dum Franca Revolucio.

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Katolikismo
Biciklista ŝorto

eta|Biciklistoj kun haŭtŝortojn
**Biciklista ŝorto** aŭ **haŭtŝorto** estas tre strikta ŝorto, ofte preskaŭ ĝisgenua, el elastana ŝtofo. La ŝortoj por viroj kaj virinoj estas forte malsimilaj.

Ĝi estis origine uzata de profesiaj biciklistoj, sed populariĝis kiel ĝenerala sportvestaĵo.

Kategorio:Vestoj
Limfaj ganglioj

eta|Limfa ganglio
La **limfaj ganglioj** estas malgrandaj ovformaj strukturoj kiuj malplenigas la limfajn kanalojn. Ili estas je la tuta korpo kaj oni povas senti ilin per manprenado en la kolo, sub la akseloj, en la pelvo, ktp. Ili varias je grandeco de 0,5 cm ĝis 1 cm. La limfaj ganglioj estas utilaj por ĉesigi la infekton de l' korpo. Se bakterioj aŭ toksikaj substancoj atingas la glangliojn, la rezulto estas ilia inflamo, tion oni nomas limfadenito. Se la inflamo estas de kanaloj, oni nomas tion limfagito. Se tiuj inflamoj estas daŭraj, eble oni bezonas fari kirurgion en infektata regiono kaj uzadon de antibiotikoj.

## Vidu ankaŭ
* Bubona pesto

Kategorio:Homa anatomio
Ĉeĥoslovaka ekzila registaro

La **ĉeĥoslovaka ekzilregistaro** (foje nomita oficiale: *provizora registaro de Ĉeĥoslovakio*) estis neformala titolo de la *ĉeĥoslovaka nacia liberiga komitato*, pro brita diplomata agnosko. La nomon uzis poste aliaj aliancanoj de la Dua Mondmilito, tiel agnoskante ĝin.

La komitato estis kreita unue de la iama prezidento de Ĉeĥoslovakio Edvard Beneš en Parizo (Francio) en oktobro 1939. 
Nesukcesaj diskutoj kun Francio por diplomata statuso kaj la okupacio de Francio fare de la nazioj devigis translokiĝon de la komitato al Londono en 1940. De tie ĝi translokiĝis al Aston Abbots, Buckinghamshire en 1941 por protektiĝi kontraŭ la Blitz de Londono.

## Estiĝo
Ĉeĥoslovaka elmigrantaro en Okcidento gvidita de d-ro Edvard Beneš klopodis pri kreo de ekzila registaro jam de la jaro 1939. Provizore ili sukcesis krei Ĉeĥoslovakan nacian komitaton (ĈNK) en Parizo, kiu ĉi tie agadis ĝis falo de Francio. Nur en Granda Britio E. Beneš nomis la 9-an de julio de 1940 provizoran registaron, kies kerno restis ĈNK. Anglio provizore agnoskis tiun ĉi registaron la 21-an de julio de 1940. Sed ĝi emfazis, ke tio ne signifas „subteni destinon de kiaj ajn  estontaj limoj en meza Eŭropo“. En la jaroj 1940 – 1945 agadis en la elmigrejo du registaroj. Prezidanto de ambaŭ estis Jan Šrámek. En la unu registaro (21. 7. 1940 – 12. 11. 1942) ministro por la eksterlandaj aferoj estis Jan Masaryk, ministro de la nacia defendo estis generalo Sergej Ingr kaj por la internaj aferoj Juraj Slávik. Post sia elmigrado agadis en ĝi ankaŭ Ladislav Feierabend, nome kiel ministro de financoj. Štefan Osuský, la plej bona konkuranto de Edvard Beneš en gvidado de la ĉeĥoslovaka elmigrantaro, kiu estis ŝtata ministro ĝis la 31-a de marto de 1942 estis ankaŭ aldonita. En konsisto de nova elmigreja registaro (12. 11. 1942 – 5. 4. 1945) tro multe ne ŝanĝiĝis. Sole en la jaro 1944 alternigis S. Ingron en posteno de ministro de la nacia defendo generalo Rudolf Viest.

## Agnosko
La 18-an de julio de 1941 Granda Britio agnoskis tiun ĉi registaron definitive kaj la saman tagon estis ligita diplomataj kontaktoj kun Sovetunio. Usono agnoskis tiun ĉi registaron provizore la 31-a de julio de 1941, definitive la 26-an de oktobro de 1942. Diplomataj interrilatoj kun Jugoslavio estis renovigitaj la 3-an de septembro de 1941, Francio de Charles de Gaulle agnoskis tiun ĉi registaron la 7-an de oktobro de 1941. La pozicion de la elmigrinta registaro firmigis kontrakto kun Sovetunio el la 12-a de decembro de 1943. Beneš kalkulis kun tio, ke li eniros kun tiu ĉi registaro en la liberigitan Ĉeĥoslovakion, sed komunistoj liaj planoj malsukcesigis. Post traktadoj pri registara programo en Moskvo ili devigis la elmigrintan registaron, por ke ili demisiu kaj en la liberigitan Ĉeĥoslovakion eniris jam nova registaro de Nacia Fronto.

## Vidu ankaŭ
* Germana okupo de Ĉeĥoslovakio

## Referencoj
Kategorio:Ĉeĥoslovakio en la Dua Mondmilito
Kategorio:Edvard Beneš
Kategorio:Ekzilregistaroj
Kategorio:Historio de Ĉeĥio
Kategorio:Historio de Slovakio
Kategorio:20-a jarcento en Ĉeĥio
Kuloto

[eta|[John Montagu, 4-a grafo de Sandviĉo portas kuloton]]

**Kuloto** estas historia speco de pantalono, ĝenerale malstrikta super la genuoj, sed striktigita tuj sub la genuoj, kie ĝi efektive finiĝas. Nuntempe oni portas ĝin nur en kelkaj tre formalaj ceremonioj.

Oni nomas kuloton ankaŭ tiun tute malstriktan modernan ŝorton, kiu etendiĝas ĝis preskaŭ la genuoj.

## Vidu ankaŭ 
* Senkulotuloj

Kategorio:Vestoj
Kategorio:Pantalonoj
Ŝorto

eta|180ra|Virino portas ĝinzan ŝorton

**Ŝorto** estas pantalono tiel mallonga, ke ĝi malkaŝas la genuojn ofte ankaŭ la plejparton de la femuroj kaj kelkfoje eĉ parton de la sidvangoj.

Oni portas ŝorton interalie kiel someran vestaĵon, kaj por sporta agado.

Ĝisgenuan ŝorton oni nomas ankaŭ kuloto.

Pri kalsonaj ŝortoj, vidu ĉe subŝorto.

## Fotaro 

Jimmy Clabby. Boxing (LOC) (2163449292).jpg
Self-cropped hot pants (2001 3 207).jpg
MARIANA DE MELO.JPG
Miley Cyrus - Wonder World Tour 5.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Banŝorto
* Catherine Bach
* Short, kiel familia nomo

Kategorio:Vestoj
Kategorio:Vesteroj
Kategorio:Pantalonoj
Kataro (malsano)

**Kataro** (el la greka *kata* = "desupre", *rho* = "mi kuras") estas muka elfluo kaŭzita de inflamo de la koncerna mukozo. La naza kataro nomiĝas korizo (rinito), la intesta nomiĝas disenterio, kaj la vezika nomiĝas blenoreo.

La fojnokataro estas akuta kataro de la nazaj kaj okulaj mukozoj periode ekaperanta ĉe iuj pacientoj en la tempo de la graminaca florado. Oni nomas ĝin ankaŭ somera astmo aŭ science „perioda spasma korizo”.

La naz-kataremulo ofte ternas. 

## Vidu ankaŭ 
* Febro
* Gripo
* Malvarmumo

Kategorio:Otorinolaringologio
Beleco-konkurso

**Beleco-konkurso** estas konkurso, en kiu oni taksas la partoprenantojn laŭ la beleco de ties korpaspekto.
[eta|dekstre|180ra|"Fraŭlino Teksaso" kronita en beleco-konkurso ([2001).]]

## Priskribo 
En Eŭropo, antikva estas la kutimo elekti simbolajn gereĝojn por la 1-a de majo kaj aliaj festotagoj. Tie belaj junulinoj elvokis abstraktajn idealojn kiel ekzemple la nacio aŭ la virto.

La unuan modernan beleco-konkurson okazigis en 1854 P. T. Barnum, kiu jam antaŭe faris konkursojn pri la beleco de hundoj, birdoj kaj beboj. Sed pro publika protestado, li rezignis la surscenejan virinan konkurson, anstataŭigante ĝin per juĝado de dagerotipoj (fotoj) de belaj virinoj. Dum multaj postaj jardekoj, ĵurnaloj sukcese okazigis perfotajn beleco-konkursojn.

En 1880 oni unuafoje okazigis konkurson en bankostumoj. Tiaj konkursoj fariĝis populara parto de la somera apudmara vivo, kaj la organizantoj devis aldoni antaŭkonkursojn por redukti la nombron da partoprenantoj. La burĝaro tamen evitis la fenomenon, kiu fariĝis deca nur en la Dua mondmilito, kiam oni varbis belecreĝinojn por distri la soldatojn.

Fariĝis kutimo titoli la gajninton de beleco-konkurso (kaj la konkurson mem) "Fraŭlino X" (angle *Miss X*), kie X estas la nomo de la konkursa urbo aŭ lando. Kelkaj ĉiujaraj tutmondaj konkursoj nomiĝas Fraŭlino Mondo, Fraŭlino Universo kaj Fraŭlino Tero (fondita en 2001 por konsciigi pri la medio). Ekzistas ankaŭ konkursoj inter viroj, ekzemple Fraŭlo Universo.

Multaj feministoj opinias, ke virinaj konkursoj malnobligas ne nur siajn partoprenantojn, sed la tutan inaron ĝenerale. Estas parte pro tio, ke beleco-konkursoj fariĝis malpli popularaj de post zenito en la 1960-aj jaroj. Nuntempe la konkursoj estas tre polemikigaj kaj ofte kaŭzas manifestaciojn. Kiel ekstrema ekzemplo, en 2002, oni devis translokigi la konkurson Fraŭlino Mondo el Niĝerio al Britio, post kiam 200 homoj mortis en tumultoj.

Tamen, virinoj de la tuta terglobo ankoraŭ partoprenas beleco-konkursojn ĉiujare, strebante gajni por si la titolon. La organizantoj prezentas sian konkurson kvazaŭ mondinfluan; multaj aliaj traktas ĝin kiel malgravan distraĵeton.

## Ekzemploj de konkursoj 
* Fraŭlino Universo
* Fraŭlino Granda Internacio
* Miss America de Usono

## Famaj beleckonkurencintoj 
* Cecilia Bolocco
* Iris Mittenaere
* Parvathy Omanakuttan

## Vidu ankaŭ 
* Plastika kirurgio
* La sep belecoj

## Eksteraj ligiloj 
* Junulara kongreso sen miss-oj 
* http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/2941472.stm
* http://dir.yahoo.com/Arts/Design_Arts/Fashion_and_Beauty/Beauty_Pageants  
* http://www.globalbeauties.com/gb/index.htm  
* http://www.jimmyspageantpage.com 
* http://www.brazilpostcard.com.br/
Kalsono

eta|200px|Jay Hieron en vira kalsono
[eta|200px|[kalsoneto por viroj]]
**Kalsono** estas vestaĵo, kiun ambaŭ seksoj portas kvazaŭ pantalonon de la subvesto. Ĝi kovras la malsupran parton de la torso ekde la talio aŭ koksoj, kaj foje etendiĝas plu ĝis la femuroj, genuoj aŭ eĉ maleoloj.

Oni uzas kalsonon ankaŭ kiel banveston, aŭ parton de banvesto.

Ekzistas multaj specoj de moderna kalsono, kaj la vorto *kalsono* mem tute ne specifas:

* Ĉe *kalsoneto* mankas la gamboj.
* Ĉe *tangao* mankas la dorso aŭ flankoj.
* *Subŝorto* estas malstrikta ŝorto.
* *Subŝorteto* estas strikta ŝorto.
* *Subpantalono* atingas la maleolojn.
* *Kalsonŝtrumpoj* estas ŝtrumpoparo kun kalsoneca supro.

## Kalsoneto 
eta|200px|ŝnurkalsoneto fronto
eta|200px|ŝnurkalsoneto dorsflanko
**Kalsoneto** (slange: **pugujo**) estas sengamba kalsono por viro aŭ virino.

Virinaj kalsonetoj estas nuntempe tre ofte *dekoksaj*: ili komenciĝas ĉe la koksoj, ne ĉe la talio. Se dekoksa kalsoneto estas tajlita tiel, ke ĝi arkiĝas alte ĉe la flankoj, oni nomas ĝin *bikineca*, ĉar ĝi similas al la malsupra parto de la originaj bikinoj.

Konata problemo de la kalsoneto estas, ke ĝiaj elastaj randoj emas vidiĝi kiel reliefaĵoj (*kalsonlinioj*) ĉe la pugo de strikta pantalono. Pro tio populariĝis la tangao kaj la ŝnurkalsoneto.

Viraj kalsonetoj foje havas antaŭklapon, ofte similan al renversita V aŭ Y. Oni nomas tian vestaĵon *klapkalsoneto*.

## Subŝorto 
**Subŝorto** estas malstrikta ŝorto uzata kiel vira kalsono. Ĝi havas elastan zonon, ofte plisitan, kaj ĝenerale antaŭklapon, foje butoneblan, foje ne.

(Oni nomas tiun ĉi vestaĵon ankaŭ *boksoŝorto*, *kalsonŝorto* kaj *ŝortkalsono*: Esperanta termino apenaŭ establiĝis. *Subŝorto* estas tamen tre konciza kaj klara.)

La subŝorto unue aperis en la 1930-aj jaroj, sed la samtempe inventita vira kalsoneto fariĝis pli populara. Subŝortoj komencis bone vendiĝi nur post la Dua mondmilito.

Nuntempe oni ofte fabrikas subŝortojn kun artaj aŭ komikaj desegnaĵoj surpresitaj.

## Subŝorto kontraŭ kalsoneto 
Tra la jaroj oni multe diskutis, ĉu viro prefere portu subŝorton aŭ kalsoneton. Eblas argumenti, ke la subŝorto pli bone kaŝas sian enhavon (krom se tio ekscitiĝas). Kontraŭe oni argumentas, ke kalsonetoj pli bone subtenas, kaj estas do pli komfortaj.

Strikta kalsoneto retenas en si varman aeron, kiu eble povas redukti la nombron de spermatozooj en la spermo de la portanto, igante tiun malpli fekunda. Inverse, pro sia malstrikteco, la subŝorto ofte ne restas ĝustaloke kaj emas ŝvebi supren en videblan aŭ eĉ dolorigan pozicion. Krome, povas aspekti strange, se oni portas subŝorton sub alia mallonga pantalono.

Kaj almenaŭ laŭ multaj opiniosondoj, la virinoj preferas rigardi sian viron en subŝorto ol en kalsoneto!

La kompromisan *subŝorteton* oni inventis en la 1990-aj jaroj. Ĝi aspektas kiel ŝorto, sed estas elaste strikta, iom simile al mallonga biciklista ŝorto, kaj ĝi subtenas same bone kiel la tradicia kalsoneto.

## Vidu ankaŭ
* Kalsoneta rolo

Kategorio:Subvestoj
Kategorio:Pantalonoj
Atari Lynx

**Atari Lynx** estas la nomo de portebla videoludilo kreita de la firmao Atari. Ĝi aperis en 1989 kaj havis 3-colan koloran ekranon. La videoludilon eblis komuti al Atari Jaguar. Ĉefprocesoro havis frekvencon 4&nbsp;MHz, ĉeestis matematika kunprocesoro. Vidiga sistemo prezentis samtempe 16 kolorojn el 4096, 160x102. Sonsistemo estis bonega: 4 kanaloj, 8-bit DAC. Dimensio de kartoĉoj estis de 128 KB ĝis 2 MB.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.curlie.org/Games/Video_Games/Console_Platforms/Atari
* http://www.ataritimes.com/index.php?page=Atari%20Lynx 
* http://www.monlynx.de/lynx 
* Atari Museum 

Dosiero:Atari-lynx-1-1000.jpeg|
Dosiero:Atarilynx.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Atari 2600
* Atari 5200 Super System

Kategorio:Videoludiloj
Kategorio:Aparataro de Atari
Brand (Saksa Svislando)

**Brand** estas la nomo de rokokabo apud la valo de la rivereto *Polenz* (prononcu: polenc) kiu situas en la germana parto de Elba Grejsmontaro proksime al la vilaĝoj Waltersdorf kaj Porschdorf. La terasoforma supro de Brand, kie la migranton invitas la gastejo *Brandhotel*, troviĝas 187 metrojn super la valo. Ofte oni ĝin nomas "balkono de Saksa Svislando" kaj komparas ĝin kun la (multe pli konata) apudelba rokogrupo Bastei. Al la vizitantoj Brand prezentas mirindan panoramon, kiu etendiĝas de sudoriento (*Großer Winterberg*) trans sudo ĝis okcidento (Bastei)
Ĉar aliro per aŭto aŭ buso ne eblas, al Brand ne alvenas malpli da turistoj ol al Bastei. Por atingi la rokoterason necesas uzi la forton de la muskoloj. La tiurilate plej postulema suprenvojo nomiĝas *Brandstufen* (prononcu: brantŝtufn), ĉeno de ŝtuparoj el sume 755 ŝtupoj.

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Kategorio:Montoj en Germanio
DragonBall MX1

**DragonBall MX1** estas procesoro fare de firmao Motorola. La procesoro estas parto de familio DragonBall i.MX kaj estas uzata en poŝkomputiloj, ludkonzoloj, GPS-navigiloj kaj aliaj porteblaj aparatoj.
La procesoro estas unua atestita por operaciumo Palm OS 5.

Pri la temo estas Portalo:Komputilo

Kategorio:Procesoroj
Efficeon

**Efficeon** estas nomo de familio de procesoroj far firmao Transmeta.

## listo de procesoroj **Efficeon** 
* TM8000 - frekvenco 1,3 GHz, 10 W, 8 instrukcioj dum takto, staplo L2 ĝis 1 GB, kontrolilo de  buso HyperTransport kaj AGP 4-x
* TM8800 - produktas Fujitsu laŭ 90 nm teknologio.

Kategorio:Transmeta-procesoroj
E.T. (ludo)

**E.T.** estis videoludo por ludkonzolo Atari 2600 bazita pri la anglalingva filmo E.T. - the Extra-Terrestrial. La ludo estis programita dum 3 semajnoj fare de 2 programistoj, kaj fabrikita kvante pli ol 3 milionoj ekzemplerojn. Necesas rimarki, ke tiutempe eĉ ne estis fabrikitaj tiom da konzoloj **Atari 2600**. Kvalito de la ludo estis tre malalta kaj la ludo iĝis simbolo de krizo de la jaro 1983. La ludon trafis malsukceso kaj eĉ malaltigo de prezo ĝis US$1 ne savis ĝin. Fin-fine plejgrandan parton de ludkartoĉoj pereigis. Post la jaro ludkonzola industrio en Usono apenaŭ vivis.

Kategorio:Videoludoj aperintaj en 1982
Atari 5200 Super System

dekstra|300px
**Atari 5200 Super System** - nomo de ludkonzolo de la firmao Atari. La konzolo prezentita en 1982 estis persona komputilo Atari 400 sen klavaro. Kvankam la videoludilo estis teknike pli forta ol Atari 2600 ĝi ne estis same sukcesa. Tio okazis pro la krizo de 1983 (rig. ET) kaj pro la hejma invado de la hejma komputilo Commodore 64.

## Teknika priskribo de **Atari 5200 Super System** 
* Ĉefprocesoro: 6502C, frekvenco 1,78&nbsp;MHz, 8-bit;
* Ĉefmemoro: 16 KB;
* Vidiga sistemo: 320x192, samtempe prezentatas 16 koloroj el 256;

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.thedoteaters.com/play3sta5.htm  
* http://www.atariage.com 
* http://www.atari-computermuseum.de/5200.htm 
* Atari Museum 

## Vidu ankaŭ 
* Atari 7800

Kategorio:Ludkonzoloj
Kategorio:Aparataro de Atari
Odyssey 1TL200

eta
**Odyssey 1TL200** estis unua videoludilo. La videoludilon fabrikis firmao Magnavox laŭ patento de Ralph Baer. **Odyssey 1TL200** aperis en 1972, tamen ne rolis apartan videoludilon, sed estis ilo por plimultigi vendadon de televidiloj. Teknike la videoludilo aspektis tre simple - neniaj icoj, nur 40 transistoroj kaj 40 diodoj. **Odyssey 1TL200** kostis 100 $ kaj kompletiĝis per kelkaj ludoj, 2 ludregiloj, 6 ludkartoj, ludmono kaj porludaj aksesoraĵoj.

Kategorio:Ludkonzoloj
Kategorio:Aperis en 1972
Ralph Baer

eta|dekstra|Ralph Baer
**Ralph BAER** (naskiĝis  en Pirmasens, Germanio, mortis  en Manchester, Nov-Hampŝiro, Usono) estis germandevena usona inventisto, «patro» de videoludoj, kiu en 1966 inventis teknikon por prezenti sur TV-ekrano signalon de «porludaj aparatoj». En 1970 aperis unua komerca specimeno. En la ludo estis prezentita *ping-pong* (teniso-simila ludo) – du ekranigitaj rakedoj frapis saltantan pilketon. En 1972 kun firmao Magnavox estis produktita unua konzolo Odyssey 1TL200.

Baer iris al Usono tra Nederlando en 1938, kiam liaj judaj gepatroj foriris el nazia Germanio.

Kategorio:Videoludaj artistoj
Kategorio:Dezajnistoj de videoludoj
Kategorio:Usonaj inventistoj
Kategorio:Usonaj elektroinĝenieroj
MP6

**mP6** – nomo de familio de procesoroj far firmao Rise Tachnology. La procesoroj estis kongrua al procesoroj far Intel x86 kaj kamandaro MMX. La procesoro estis anoncita en 1998 jaro. **mP6** procesoroj uzis procesoringojn Socket 7 kaj Socket 370. La procesoroj estis pakitaj en kloŝojn BGA, T2BGA kaj BPGA. Ĝia grava trajto estis malalta energiuzo - 6 vatoj por **mP6-266**. En 1999 j revuo *EDN* nomis **mP6** plej bona produkto (Innovation award) einter mikroprocesoroj.

Firmao SiS aĉetis teknologiojn de Rise Technology kaj uzis ilin dum konstruado de sistemo in ico SiS550, kia enhavis procesorkernon '*mP6* kun alkonstruitaj norda ponto, suda ponto, vidiga kerno kaj soniga kontrolilo. La ico estis uzata en diversaj enkonstruitaj sistemoj kaj porhejma elektroniko.

## Listo de procesoroj **mP6** 
* mP6 I – lanĉita en 1998 j, havis superĉenstaplan arkitekturon – 3 ĉenstabloj por plenumado de x-86 kaj MMX instrukcioj kaj.
* mP6 II – prezentita en 1999 j, havis frekvencon 500 Mhz, staplon L2 256 KB

* mP6-166
* mP6-233
* mP6-266
* mP6-333
* mP6-366

## Vidu ankaŭ 
* Rise Technology

## Eksteraj ligiloj 
* CPU-INFO: Rise MP6, indepth processor history.  angle
* MP6  angle

Kategorio:Procesoroj
Atari 7800

dekstra|250px
**Atari 7800** estas la nomo de videoludilo kreita de la firmao Atari. La videoludilon projektis firmao General Computer kaj ĝi estis reen kongrua al Atari 2600. Atari 7800 estis lanĉita en junio 1984. Vidiga sistemo de la videoludilo povis prilabori ĝis 100 sprajtoj samtempe (tiutempe neatingebla rezulto). Tamen sonsistemo estis arkaika kaj por solvi la problemon estis fabrikata speciala kartoĉo kun enmuntita sonĉipo *Pokey*. Atari 7800 havis eblon modifiĝi ĝis plenrajta persona komputilo - per uzo de en-/el-interfacoj al ĝi eblas komuti klavaron, diskilon, printilon ka. Al la videoludilo estis fabrikita memorkartoĉo kun baterioj. La kartoĉo estis uzata por fiksi tabelon de rezultoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.atari7800.com *(angle)*
* http://www.atariage.com/7800/ *(angle)*
* http://www.thedoteaters.com/p3_stage5.php  *(angle)*
* Atari Museum  *(angle)*

## Vidu ankaŭ 
* Atari 5200 Super System

Kategorio:Tria-generaciaj ludkonzoloj
Kategorio:Aparataro de Atari
Geomancio

**Geomancio** (de la greka *geo* = tero, *manteia* = aŭgurado, vidu ankaŭ *mantike,* de la greka *mantia,* arto de la viziulo) estas aŭgura arto aŭ tekniko, konsistanta en divenado per interpretado de la figuroj, estigitaj de manpleno da polvo, sablo ks, ĵetita sur tablon.

Helpe de sensitiveco por la naturo kaj ĝiaj energioj geomantistoj klopodas laŭ bezono transformi, resanigi aŭ aktivigi ilin.

Oni ne konfuzu ĝin kun fengŝuo (esperanto: ventakviko).

## Vidu ankaŭ 
* renesanca magio
* radiestezo
* aŭgurado
* I Ching (Libro de ŝanĝiĝoj)
* Ifa-oraklo

## Eksteraj ligiloj 
(germane) Qi Mag Instituto 

## Referencoj 
Kategorio:Figuroj
Kategorio:Artoj
Kategorio:Esoterismo
Kategorio:Okultismo
KEV

**KEV** havas plurajn signifojn:

***kev** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Konciza Etimologia Vortaro**
***keV** estas simbolo de mezurunuo kiloelektronvolto kiu estas 103 elektronvoltoj.
Konciza Etimologia Vortaro

***Konciza Etimologia Vortaro*** estas etimologia vortaro verkita de André Cherpillod kaj eldonita de UEA en 2003 (unua represo en 2007, ISBN 9789290170822, dua represo en 2016, ISBN 978-929017082-2). Ĝi prezentas la devenon de pli ol 15.000 esperantaj vortoj, kun parencaj etimoj en pluraj lingvoj. Ĉiuj fremdlingvaj vortoj aperas skribitaj en la alfabeto de la koncerna lingvo.

Pro tiu ĉi verko la aŭtoro ricevis la OSIEK-premion de la Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj en 2006.
## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo por serĉi vortojn kaj vidi paĝojn el la Konciza Etimologia Vortaro
* *Konciza Etimologia Vortaro* en la katalogo de UEA, unua represo (unua eldono elĉerpiĝis)
* Recenzo de Yamasaki Seikô
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Esperanto-vortaroj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2007
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kmera lingvo

alternative=Austroasiatic-en.png|eta|Geografia spaco de la aŭstralazia lingvaro; la kmera lingvo aperas verde
La **kmera** aŭ **kamboĝa lingvo** (kmere: ភាសាខ្មែរ [pʰiə.ˈsaː.kʰmae]) estas membro de la mon-kmera grupo de aŭstralazia lingvaro, parolata de ĉirkaŭ 8 milionoj da homoj en Kamboĝo. La kmera estas parenca al la vjetnama kaj havas kune multajn proprecojn kun la taja, kiel rezulto de jarcentoj de ambaŭdirekta prunteprenado.

## Kmera skribo 
La kmera alfabeto devenas de la brahmia skribsistemo de antikva Hindio per la skribo palava, kiu estas uzita en suda Hindio kaj Sud-Orienta Azio dum la 5a kaj 6a jarcentoj post Kristo. La plej antikva datita enskribaĵo en la kmera estas el la 611-a jaro post Kristo.

La kmera alfabeto forte similas al la taja kaj laosa alfabeto, kiuj estas disvolvitaj de ĝi.

**Proprecoj:**
* La kmera alfabeto estas silabiga alfabeto, en kiu ĉiu konsonanto havas du formojn; unu kun alligita *a* (unua serio) kaj unu kun alligita *o* (dua serio).
* Vokaloj estas indikataj uzante aŭ apartajn literojn aŭ diakritajn signojn, kiuj estas skribataj super, sub, antaŭ, post aŭ ĉirkaŭ konsonantoj. La prononco de la vokaloj dependas de la konsonanto, al kiu ili estas alligitaj, ĉu estas de la unua aŭ dua serio.
* Ĉiuj konsonantoj havas subskribatan formon, kiu estas uzata kiam ili aperas post alia konsonanto.
* En kmera teksto, oni ne trovas interspacojn inter la vortoj; anstataŭe interspacoj indikas la finon de frazo aŭ frazoparto.

## Gramatikoj kaj vortaroj de la kmera 
* Sok Bun, Chamroeun; Hok Sreang Hean. Esperanta-kamboĝa vortaro. Roterdamo: Universala Esperanto-Asocio, 1976. 148 p. — 20x14 cm. ĉirkaŭ 2 600 kapvortoj Esperanto → kamboĝa. (-kmere)
* Khin, Sok, *La grammaire du khmer moderne* / Khin Sok, Parizo : *Editions You-Feng*, 1999, 620 paĝoj. Titola variaĵo : *vè:yyì:e̳ka:(r) phì:e̳sa: khmae(r)* Transskribo de kmera titolo. ISBN 2-84279-086-3 (-kmere)
* Levi Truffert, Bruno, *Dictionnaire de poche français-khmer, khmer-français* / Bruno Levi Truffert, Parizo: *Librairie You Feng*, jaro 2005; 233, 235 paĝoj. Paralela titolo: *Kaoono vatchanaanu krom Khmeer-Barang, Barang-Khmeer.* ISBN 2-84279-261-0 (-kmere)
* Jacob, Judith Margaret, *A concise Cambodian-English dictionary* / Judith M. Jacob, London [etc.] :* Oxford University Press*, 1974, XXXIV, 242 paĝoj, Bibliografio; literatura registro. ISBN 0-19-713574-9 (-kmere)

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Mon-kmera lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Kamboĝo
Kategorio:Lingvoj de Tajlando
Emmanuel Chicot

**Emmanuel CHICOT** (naskiĝis 1909 - mortis la 7-an de julio 1992 en Bailly, Francio) estis honora membro de UEA kaj fakdelegito de UEA en Bailly. 

Dum multaj jaroj Chicot estis la motoro de la rilatoj de UEA kun Unesko en Parizo, kie li reprezentis UEA (1975-1983). En 1976 li helpis organizi simpozion de neregistaraj organizoj (NRO-oj) pri la nova Internacia Ekonomia Ordo, kaj atingis, ke ankaŭ la lingva dimensio de la demando estu traktita. En 1977 li preparis la viziton de la Unesko-direktoro al la UK en Rejkjaviko. Ĉefe pro lia agado, en 1979 UEA estis elektita en la Konstantan Komitaton de NRO-oj ĉe Unesko. Chicot trifoje reprezentis UEA en la Ĝeneralaj Konferencoj de Unesko. Dum tiuj jaroj li regule kontribuis al tiu ĉi revuo, plej ofte pri informado kaj eksteraj rilatoj - la du kampoj sur kiuj Chicot apartenis al plej valoraj movadaj aktivuloj.

Chicot, Emmanuel
Chicot, Emmanuel
Chicot, Emmanuel
Anani Anev

**Anani ANEV** (naskiĝis en 1916, mortis la 7-an de februaro 1992) estis bulgara esperantisto kaj aktoro, vaste konata en la Esperanto-movado, unu el la fondintoj de Bulgara Esperanto-Teatro. 

Flanke de sia edzino Belka Beleva, li ludis dum 30 jaroj por la internacia publiko.

## Eksteraj ligiloj
* Paĝo pri Anani Anev en imdb.com

Kategorio:Bulgaraj esperantistoj
Kategorio:Bulgaraj aktoroj
Kategorio:Esperanto-aktoroj
Sándor Beier

D-ro **BEIER Sándor** naskiĝis la 28-an de marto 1913 en Gyergyószentmiklós (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario) kaj mortis la 21-an de januaro 1992 en Cluj (Rumanio). Li estis verkisto, esperantisto konata sub la pseŭdonimoj **Darázs Bérci**, **Sándor Héthelyi** kaj estas reprezentita per poemo en Esperanta antologio.

## Verkoj
**Al triumfanta mond-koncepto* (Cluj, 1967. - 13 folioj)
**Ekflirtas la vualo de la granda enigmo*
**En la arbaro de Ŝomkut*
**Enterigo de Dalán*
**Fabelo pri foto*
**Fajro en la vespero*
**Homo, lernu de la akvo!* (Cluj, 1967)
**La homo, vivonta el aero* (Cluj, 1967)
**Komuna trezoro de la popoloj*
**La malfruiĝinta pastro*
**Monumento por Kétvizköz*
**Por kio vivas vi sur la tero?* (Dialogo dum spiro da ripozo)
**Publika letero al Kalocsay Kálmán, Budapest* (1957)
**Senvenenaj sagoj* (Cluj, 1969)
**La titana skolo* (Cluj, 1969)
**Venas la floranta epoko de la naciaj lingvoj* [Cluj-Kolozsvár, 1961)

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Rumanaj esperantistoj
Kategorio:Rumaniaj hungaraj esperantistoj
Conrad Fisher

**Conrad FISHER** (1912 - mortis la 23-an de junio 1992) estis UEA-delegito en Meadville, (Pensilvanio), Usono, kaj ĝenerala sekretario de la Internacia Societo de Amikeco kaj Bonvolo.

Li fariĝis delegito en 1933 kaj estis sekretario de Esperanto-Ligo por Norda Ameriko ĝis 1971, poste ties honora membro.

## Tradukoj 
* **1969**/**1992**: *Terminologia Vortaro* - Provtraduko de ISO Recommendation R 1087 *Vocabulary of Terminology*, tradukita de Rüdiger Eichholz, Conrad Fisher, Erich-Dieter Krause kaj Jan Werner, 1-a eld. 1969, publikigita en Plena Pekoteko, Bailieboro (Ontario) 1992, n-roj 85/288 ss.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1912
Kategorio:Mortintoj en 1992
Tinuso

eta|Diverseco de specioj
**Tinuso** estas genro (*Thunnus*) de grandaj , el la ordo de la perkoformaj kaj familio de Skombredoj. La vorto "tinuso" estas uzata ankaŭ por la tre konata specio Ruĝa tinuso.

Pro sia delikata karno tinuso estas multe kaptata kaj manĝata.

## Specioj 
* Ruĝa tinuso, *Thunnus thynnus*, longas pli da 2 m, pezas el 300&nbsp;kg ĝis 500&nbsp;kg kaj vivas ĝis 15 jarojn. Loĝas ĉefe en Norda Atlantiko kaj en Suda Atlantiko ĉefe ĉe Suda Afriko. Kun ruĝa karno kaj de tie la nomo.
* , *Thunnus albacares*, longas ĝis 2 m, pezas ĉirkaŭ 60&nbsp;kg kaj vivas ĝis 9 jarojn. Tre disvastigita teritorio en ĉiuj intertropikaj maroj.
* Blanka tinuso aŭ Norda tinuso, *Thunnus alalunga*, longas 1,4 m, pezas ĝis 60&nbsp;kg kaj vivas ĝis 9 jarojn. Loĝas en Norda Atlantiko ĉenordamerika Pacifiko kaj Aŭstralio. Kun blanka karno kaj de tie la nomo.
* Obeza tinuso, *Thunnus obesus*, ankaŭ de ruĝa karno.
* Suda blunaĝila tinuso, *Thunnus maccoyii*

## Fiŝkaptado de tinuso 
eta|maldekstra|220ra|Tranĉado de tinuso
La tropikaj tinusoj, kiel la Flavnaĝila tinuso, estas kaptataj en Pacifiko, en Hinda Oceano, ĉe la orientafrika marbordo, en Suda Atlantiko en la Gvinea Golfo kaj en centramerika Pacifiko. La Norda tinuso estas kaptata en Nordeŭropa Atlantiko, ĉirkaŭ Britio kaj la Ruĝa tinuso en la Mediteraneo ĉeiberia Atlantiko kaj Norda Atlantiko.

La EU distribuas al la landoj la kvanton de tinuso, kiun ili rajtas fiŝkapti. Laŭ tio, Hispanio rajtas fiŝkapti ĝis 5,568 tunojn, sekve de Francio (5,494) Italio (4,336) kaj multe pli sube Portugalio (524), Malto (356), Grekio (287) kaj Kipro (155). Laŭ tiuj ciferoj la eŭropuniaj landoj rajtas fiŝkapti 57 % de la atlantika tinuso. Aliaj neeŭropuniaj landoj rajtas fiŝkapti laŭ la Internacia Komisiono por Konservado de la Atlantika Tinuso: inter kvar arabaj landoj (Maroko, Tunizo, Alĝero kaj Libio) rajtas 27 %, Japanio 9 % kaj Ĉinio, Kroatio, Koreio kaj aliaj 7 %. Grandaj konsumantoj de tutmonda tinuso estas Japanio, kaj multe malantaŭe Tajvano, Francio kaj Hispanio.

La ruĝa tinuso draste kaj danĝere malpliiĝas en Norda Atlantiko pro la troa fiŝkaptado, kio povas iĝi ekologia katastrofo. La eŭropaj ŝiparoj krome translokiĝas al Hinda Oceano kaj al Pacifiko. Ekzemple en Hinda Oceano el Somalio suden multaj ŝipoj kontraŭleĝe malplenigas la maron el tinusoj kunagante kun malstabilaj reĝimoj.

### Kromkapto 
Tinuskaptado mortigas per kromkapto delfenojn, testudojn, kaj diversajn specojn de oceanaj fiŝoj.

Flavnaĝilaj tinusoj en la orienta Pacifika Oceano ofte naĝas apud delfenoj. Oni kredas, ke tinusaroj kuniĝas al delfenoj por protektiĝi kontraŭ ŝarkoj, kiuj predas ilin. Komencinte meze de la 1950-aj jaroj, komercaj fiŝkaptaj ŝipoj profitas tiun kunnaĝadon. Ili serĉas delfenarojn, kaj ĉirkaŭas ilin per retoj por kapti la tinusojn sub ili.

## Referencoj 
Kategorio:Skombredoj