Leono la 6-a (la Saĝa)

**Leono la 6-a la Saĝa** aŭ **Leono la 6-a la Filozofo** estis bizanca imperiestro de la 29-a de aŭgusto 886 ĝis la 11-a de majo 912. La dua reganto de la makedona dinastio (kvankam lia deveno estas neklara), li estis tre klera, kio kondukis al lia epiteto.

Dum lia regado, la renesanco de beletro, komencita de lia antaŭulo Bazilo la 1-a, daŭris, sed la imperio ankaŭ spertis plurajn militajn malvenkojn en Balkanio kontraŭ Bulgario kaj kontraŭ la araboj en Sicilio kaj la ĉirkaŭaĵo de la Egea Maro. Lia regado ankaŭ atestis la formalan ĉesigon de pluraj antikvaj romiaj institucioj, kiel ekzemple la aparta ofico de romia konsulo.

## Frua vivo
Naskita la 19-an de septembro 866 el la imperiestrino Eŭdokia Ingerina (840-882), Leono estis aŭ la ekstergeedza filo de la imperiestro Mikaelo la 3-a aŭ la dua filo de la posteulo de Mikaelo, Bazilo la 1-a la Makedona. Eŭdokia (f. 842-867) estis kaj la amantino de Mikaelo la 3-a kaj la edzino de Bazilo. En 867, Mikaelo estis murdita de Bazilo, kiu sukcedis lin kiel imperiestro.

[eta|maldekstre|300px|[:en:Samonas|Samono incitanta imperiestron Leono kontraŭ generalo Androniko Doŭkas.]]

[eta|dekstre|300px|Bulgaroj estis venkitaj dum la [:en:Battle of Boulgarophygon|Batalo de Bulgarofigono (894-896).]]

eta|maldekstre|400px|Leono la 6-a bonvenigas bulgarajn senditojn en sia kortego.

[eta|dekstre|300px|[Olego la Saĝa havante sian ŝildon najlitan sur la Muroj de Konstantinopolo.]]

[eta|maldekstre|250px|[Taktikoj, aŭ Pri la Formado de Armeoj, verko de Filippo Pigafetta, eldonita de Francesco de' Franceschi senese, 1586.]]

[eta|dekstre|300px|Imperiestrino Teofana, prezentita en la 11-a-jarcenta [:en:Menologion of Basil II|Ulustrita Manuskripto de Bazilo la 2-a.]]

[eta|dekstre|250px|[Nikolao la 1-a (patriarko)|Nikolao Mistiko estis Ekumena Patriarko de Konstantinopolo inter 901 ĝis 907 kaj 912 ĝis 925.]]

[eta|maldekstre|250px|Antapodosis, Liber de Rebus Gestis Ottonis, verko de [Liutprando el Kremono, pri la historiografio de Oto la Granda, publikigita de Matthias Puhle.]]

[eta|maldekstre|400px|Araba floto sub [:en:Leo of Tripoli|Leono de Tripolo (869-921) prirabas la urbon Tesalonikon.]]

Kiel la dua plej aĝa filo de la imperiestro, Leono estis asociita sur la trono en 870 kaj fariĝis la rekta heredanto post la morto de sia pli aĝa duonfrato Konstanteno en 879. Tamen, Leono kaj Bazilo ne ŝatis unu la alian, rilato kiu nur plimalboniĝis post la morto de Eŭdokia, kiam Leono, malfeliĉa pro sia edziĝo al Teofana Martinakia (866-897), prenis amantinon nomata Zoe Zaoutzaina (f. 893-899).

Bazilo edzinigis Zoe-an al sensignifa oficisto, kaj poste preskaŭ blindigis Leonon kiam ĉi tiu estis akuzita pri konspiro kontraŭ li. La 29-an de aŭgusto 886, Bazilo mortis en ĉasakcidento, kvankam li asertis sur sia mortlito, ke okazis murdoprovo en kiu Leono eble estis implikita.

## Enlanda politiko
Unu el la unuaj agoj de Leono la 6-a post sia sinsekvo estis la reenterigo, kun granda ceremonio, de la restaĵoj de Mikaelo la 3-a en la imperia maŭzoleo ene de la Preĝejo de la Sanktaj Apostoloj en Konstantinopolo. Tio kontribuis al la suspekto, ke Leono estis (aŭ almenaŭ kredis sin esti) vere filo de Mikaelo.

Serĉante politikan repaciĝon, la nova imperiestro certigis la subtenon de la oficistoj en la ĉefurbo, kaj ĉirkaŭis sin per burokratoj kiel Stylianos Zaoutzes (850-896) (la patro de sia amantino, Zoe Zaoutzaina) kaj la eŭnuko Samono, araba transfuĝinto, kiun Leono levis al la rango de "patrikios" ("patricio") kaj kiu anstataŭis la baptopatron de la filo de Leono, Konstanteno la 7-a.

Liaj provoj kontroli la grandajn aristokratajn familiojn (ekz., la Phokadai ("Fokasidoj") kaj la Doŭkai "(Doŭkasidoj")) foje kondukis al gravaj konfliktoj, la plej signifa estinte la ribelo de Androniko Doŭkas en 906.

Samono incitis Imperiestron Leonon kontraŭ Androniko Doŭkas. Leono ankaŭ provis implikiĝi en la eklezion per sia arbitra enmiksiĝo en la patriarkecon. Uzante la ekskomunikon de sia antaŭa mentoro, Patriarko Fotio, fare de Papo Johano la 8-a, kiel pretekston, Leono forsendis lin kaj anstataŭigis lin per sia propra 19-jaraĝa frato Stefano (867-893) en decembro 886.

Je la morto de Stefano en 893, Leono anstataŭigis lin per la kandidato de Zautzes, Antonio la 2-a Kaŭleas, patriarko de Konstantinopolo inter 893 kaj 901. Leono tiam promociis sian propran imperian sekretarion (Mystikos|mystikos) Nikolao, sed suspektoj, ke Nikolao estis implikita en la malsukcesa murdoprovo kontraŭ Leono en 903, same kiel lia opozicio al la kvara edziĝo de Leono, rezultigis la anstataŭigon de Nikolao per la spirita patro de Leono, Eŭtimio, en 907.

La grandioza Preĝejo de Sankta Lazaro en Larnako, Kipro, estis konstruita dum la regado de Leono la 6-a fine de la 9-a jarcento, kaj ĝi estis konstruita post kiam la restaĵoj de Sankta Lazaro estis transportitaj de Kreto al Konstantinopolo. La preĝejo estis unu el la plej bonaj ekzemploj de la bizanca arkitekturo. Leono ankaŭ finis verkon de la Bazilika (892), la greka traduko kaj ĝisdatigo de la leĝkodo eldonita de Justiniano la 1-a, kiu estis komencita dum la regado de Bazilo.

Episkopo Liutprando el Kremono donas rakonton similan al tiuj pri kalifo Harun ar-Raŝid, ke Leono foje alivestis sin kaj iris tra Konstantinopolo serĉante maljustaĵojn aŭ koruptaĵojn. Laŭ unu rakonto, li eĉ estis kaptita de la urbaj gardistoj dum unu el siaj esploroj.

Malfrue vespere, li promenis sola kaj alivestita. Kvankam li subaĉetis du patrolojn per 12 nomismatoj kaj pluiris, tria urba patrolo arestis lin. Kiam terurita gardanto rekonis la malliberigitan reganton matene, la arestanta oficiro estis rekompencita pro plenumado de sia devo, dum la aliaj patroloj estis maldungitaj kaj severe punitaj.

## Eksterlanda politiko
La sorto de Leono la 6-a en milito estis pli konfuza ol tiu de Bazilo. Indulgante sian ĉefan konsiliston Stylianos Zaoutzes, Leono provokis militon kontraŭ Simeono la 1-a de Bulgario en 894, sed li estis venkita.

Subaĉetante la hungarojn por ataki la bulgarojn de la nordo, Leono atingis nerektan sukceson en 895. Tamen, senigita je siaj novaj aliancanoj, li perdis la gravan Batalon de Bulgarofigono en 896 kaj devis fari la necesajn komercajn koncedojn kaj pagi ĉiujaran tributon.

Kvankam li gajnis venkon en 900 kontraŭ la Emirlando de Tarso, en kiu la araba armeo estis detruita kaj la emiro mem kaptita, okcidente la Emirlando de Sicilio prenis Taorminon, la lastan bizancan antaŭpostenon sur la insulo de Sicilio, en 902.

Tamen, Leono daŭre aplikis premon sur sian orientan limon per la kreado de la nova temo de Mezopotamio, de bizanca invado de Armenio en 902, kaj de la prirabado de Teodoziopoliso, same kiel sukcesaj atakoj en la araba Tuguro.

Poste, en 904, la renegato Leono de Tripolo prirabis Tesalonikon kun siaj piratoj — evento priskribita en La Kapto de Tesaloniko de Johano Kaminiato — dum grandskala ekspedicio por reakiri Kreton sub Himerio en 911–912 malsukcesis katastrofe.

Tamen, la sama periodo ankaŭ atestis la establon de la gravaj limregionaj provincoj (kleisurai) de Likando kaj Leontokomo, Provinco Sivas, sur teritorio ĵus prenita el la araboj. En 907, Konstantinopolo estis atakita de la Kievaj Rusoj sub Olego de Novgorodo, kiu serĉis favorajn komercajn rajtojn kun la imperio. Leono pagis al ili, sed ili atakis denove en 911, kaj komerca traktato fine estis subskribita.

## Geedziĝoj
Leono la 6-a kaŭzis gravan skandalon per siaj multaj geedziĝoj, kiuj ne sukcesis produkti legitiman heredonton al la trono. Lia unua edzino Teofana, kiun Bazilo devigis lin edziĝi pro ŝiaj familiaj ligoj al la Martinakioj, kaj kiun Leono malamis, mortis en 897, kaj Leono edziĝis al Zoe Zaoutzaina, la filino de lia konsilisto Stylianos Zaoutzes, kvankam ŝi ankaŭ mortis en 899. Post ĉi tiu geedziĝo Leono kreis la titolon basileopatōr ("patro de la imperiestro") por sia bopatro.

Post la morto de Zoe, tria geedziĝo estis teknike kontraŭleĝa, sed li reedziĝis, sed bedaŭrinde lia tria edzino Eŭdokia Bajana ankaŭ mortis en 901. Anstataŭ edziĝi kvaran fojon, kio estus eĉ pli granda peko ol tria geedziĝo (laŭ la Patriarko Nikolao Mistiko), Leono prenis kiel amantinon Zoe Karbonopsino.

Li edziĝis al ŝi nur post kiam ŝi naskis filon en 905, sed tio altiris la opozicion de la patriarko. Anstataŭigante Nikolaon Mistikon per Eŭtimion, Leono sukcesis agnoski sian geedziĝon fare de la eklezio (kvankam kun longa pentofarado, kaj kun certigo, ke Leono malpermesus ĉiujn estontajn geedziĝojn).

## Sinsekvo
La estonta Konstanteno la 7-a estis la ekstergeedza filo naskita antaŭ la nekanonika kvara geedziĝo de Leono kun Zoe Karbonopsino. Por plifortigi la pozicion de sia filo kiel heredanto, Leono kronigis Konstantenon kiel kunimperiestro la 15-an de majo 908, kiam li estis nur dujara. Leono la 6-a mortis la 11-an de majo 912. Lin sukcedis lia pli juna frato Aleksandro (870-913), kiu regis kiel imperiestro kune kun sia patro kaj frato ekde 879.

Aleksandro mortis dek tri monatojn poste, kaj Konstanteno sukcedis lin. Baldaŭ antaŭ ol Konstanteno atingis la aĝon de matureco, unu el liaj regantoj faris sin kunimperiestro kiel Romano la 1-a. Romano edzigis sian filinon al Konstanteno, kaj ilia filo fariĝis imperiestro kiel Romano la 2-a post la morto de Konstanteno la 7-a en 959.

## Verkoj
Leono la 6-a estis produktiva verkisto, kaj li verkis raportojn pri multaj malsamaj temoj kaj en multaj stiloj, inkluzive de politikaj paroladoj, liturgiaj poemoj kaj teologiaj traktatoj. Multfoje li persone faris tre kompleksajn kaj komplikajn predikojn en la preĝejoj de Konstantinopolo.

Rilate al juraj verkoj kaj traktatoj, li establis juran komisionon, kiu plenumis la originan intencon de lia patro kodigi la tutan ekzistantan bizancan juron. La fina rezulto estis ses-voluma verko konsistanta el 60 libroj, titolita la Bazilika.

Verkita en la greka, la Bazilika tradukis kaj sisteme aranĝis preskaŭ ĉiujn leĝojn konservitajn en la Corpus iuris civilis, tiel provizante fundamenton sur kiu ĉiuj pli postaj bizancaj leĝoj povus esti konstruitaj. Leono tiam komencis integrigi novajn leĝojn eldonitajn dum sia regado en la Bazilika.

Nomataj "Romanverkoj", aŭ "Novaj Leĝoj", ĉi tiuj estis kodoj kiuj traktis aktualajn problemojn kaj temojn, kiel ekzemple la malpermeson de postaj geedziĝoj.

Kaj la Bazilika kaj la Romanverkoj temis pri eklezia juro (kanonika juro) same kiel sekulara juro. Plej grave, el historia perspektivo, ili finfine forigis multon el la restanta jura kaj konstitucia arkitekturo, kiun la Bizanca Imperio heredis de la Romia Imperio, kaj eĉ de la tempoj de la Romia Respubliko.

Malnoviĝintaj institucioj kiel la Curiae, la Romia senato, eĉ la Konsulejo, estis finfine forigitaj el jura perspektivo, kvankam ĉi tiuj ankoraŭ daŭris en malpli grava, ornama formo.

## Taktiko de Leono la 6-a
La supozebla Libro de la Prefekto kaj la Kletorologio de Filoteo ankaŭ estis eldonitaj septembre 899 sub la nomo de Leono kaj atestas pri la intereso de lia registaro pri organizado kaj la bontenado de publika ordo.

La Libro de la Eparko priskribas la regulojn kaj normajn agojn por komerco kaj komercaj organizoj en Konstantinopolo, dum la Kletorologo estis provo normigi oficistojn kaj rangojn en la bizanca kortego. Leono ankaŭ estas la aŭtoro, aŭ almenaŭ sponsoro, de la Taktiko, rimarkinda traktaĵo pri militaj operacioj.

Postaj generacioj vidis Leonon kiel profeton kaj magiiston, kaj baldaŭ kolekto da orakolaj poemoj kaj kelkaj mallongaj aŭguraj tekstoj, la tiel nomataj Orakoloj de Leono la Saĝa, almenaŭ parte bazitaj sur pli fruaj grekaj fontoj, estis ligitaj al la nomo de la imperiestro en pli postaj jarcentoj kaj oni kredas, ke ili antaŭdiris la estontecon de la mondo.

Fine, Leono estas meritigita pro la translokigo de la restaĵoj de Sankta Lazaro al Konstantinopolo en la jaro 890. Ekzistas pluraj stiĥeroj (himnoj) atribuitaj al li, kiuj estas ĉantitaj je Lazara Sabato en la Orienta Ortodoksa Eklezio. Li ankaŭ komponis himnojn, kiuj estas kantataj en la Granda Festo de la Kruco-Altigo.

## Familio
Kun sia unua edzino, Teophano Martinakja, Leono la 6-a havis unu filinon:

* Eŭdokia Porfirogenita, kiu mortis en 892.
Kun sia dua edzino, Zoe Zaoutzaina, Leono havis unu filinon:

* Anna de Konstantinopolo (888-901), fianĉinigita kaj edziniĝinta al la Sankta Romia Imperiestro Ludoviko la Blinda (880-928).

Kun sia tria edzino, Eŭdokja Bajana, Leono havis unu filon:

* Bazilo, kiu travivis nur kelkajn tagojn.
Kun sia kvara edzino, Zoe Karbonopsino, Leono havis du infanojn:

* Anna (890-903)
* Konstanteno la 7-a (905-959).

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 11-an de majo
Kategorio:Naskiĝintoj en 866
Kategorio:Mortintoj en 912
Kategorio:Naskiĝintoj en la 9-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 10-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Mortintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo