open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rudolf Weigl

**Rudolf Stefan Jan Weigl**, ankaŭ **Weigel** (naskiĝis la 2-an de septembro 1883 en Přerov, mortis la 11-an de aŭgusto 1957 en Zakopane) – pola biologo, inventisto de la unua en la mondo efika vakcino kontraŭ tifo, prapioniro de utiligo de insektoj, ĉefe pedikoj kie laboratoria besteto por bredi infektan agenton de tifo.

## Juneco 
Rudolf Weigl naskiĝis en aŭstria familio. Post antaŭtempa morto de la patro edukiĝis en la pola kultura tradicio. Lia bopatro Józef Trojnar estis gimnazia profesoro en Jasło kaj Stryj (Lviva provinco). Tie li frekventis gimnaziojn kaj poste ekstudis natursciencon en la Universitato de Lvovo, kiun finis en 1907.

## Komenco de scienca kariero 
Post studoj Rudolf Weigl iĝis asistanto de profesoro Józef Nusbaum-Hilarowicz, defendis doktoran tezon kaj en 1913 habilitiĝis pri zoologio, kompara anatomio kaj histologio. Kiel privatdocento de la universitato gvidis esplorojn pri konstruo de ĉelo, precipe – konstruo de Golĝi-aparato kaj problemojn de transplantado.

Dum la unua mondmilito soldatiĝis kiel parazitologo. Li komencis esplorojn pri tiutempa epidemia malsano – tifo kaj disvastigantaj ĝin pedikoj. Rezulte de detalaj esploroj li eltrovis unuan en la mondo efikan vakcinon kontraŭ tiu ĉi danĝera malsano. Lia inventaĵo estis utiligo de pedikoj kiel laboratoriaj bestoj, kio ebligis pluajn esplorojn koncerne la tifon.

En la jaroj 1915–1918 laboris en armea malsanulejo en Przemyśl, kie en 1918 ekgvidis novan Laborejon pri Tifo.

## Literaturo 
* Ryszard Wójcik, *Kapryśna gwiazda Rudolfa Weigla* (Kaprica stelo de Rudolf Weigl), Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2015, ISBN 978-83-7865-308-0.
* Kilka dat z życia prof. dr. Rudolfa Weigla Kelkaj datoj el la vivo de profesoro d-ro Rudolf Weigl, „Gazeta Lwowska”, p. 1, n-ro 14, la 20-an de januaro 1937.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografie polskich odkrywców szczepionek Biografioj de la polaj inventistoj de vakcinoj
* Maciej Bilek, *Krakowskim szlakiem profesora Rudolfa Weigla*  Laŭ Krakova itinero de profesoro Rudolf Weigl, artikolo el „Alma mater”, N-ro 96,novembro 2007
* Fotografie Rudolfa Weigla i rodziny Fotoj de Rudolf Weigl kaj la familio

Kategorio:Polaj biologoj
Kategorio:Polaj inventistoj
25340 Segoveso

**25340 Segoveso** estas asteroido de la interna asteroida zono, aŭ Hungaria familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ĉeĥaj astronomoj Miloš Tichý kaj Zdeněk Moravec elde la Observatorio Kleť, proksime de České Budějovice en Ĉeĥio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la kelta princo Segoveso aŭ *Segovesus* aŭ *Sigoves* (? – -400), la unua Kelto konata en la areo de la Centra Eŭropa baseno. Kune kun sia frato Beloveso, li estis menciita de Tito Livio kaj de la Kimra kroniko.

Vidu ankaŭ: 48844 Beloveso.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Miloš Tichý
Kategorio:Malkovrita de Zdeněk Moravec
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Erzsébet Abaffy

**Erzsébet ABAFFY** [erĵEbet abafi], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun ofte uzata distinga litero **E. Abaffy Erzsébet** estis hungara lingvisto, profesoro. Ŝia edzina nomo estas *Egri Péterné,* ŝia edzo estis Péter Egri.

Erzsébet Abaffy http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=8323 naskiĝis la  en Budapeŝto kaj mortis la 27-an de februaro 2023.

## Biografio 
Erzsébet Abaffy frekventis gimnazion en Szeged, poste ŝi akiris pedagogian diplomon en Universitato de Debrecen en 1951. Ekde la sekva jaro ŝi havis postenon en Scienca Universitato Loránd Eötvös, komence ŝi estis asistanto, poste lektoro, docento, profesoro. En 1985 ŝi doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. En 1988 ŝi iĝis emerita profesoro. Ŝi okupiĝas la plej ofte pri la hungara lingvohistorio. Ŝi ricevis premiojn en 1995, 1999 kaj 2003.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Író és nyomdász viszonya a XVI. században* (Rilato inter verkisto kaj presisto en la 16-a jarcento, (1953)
* *Balassi Zsigmond: Lovak orvossága* (1957) - tekstoeldono
* *Szöveggyűjtemény a nyelvészeti kötelező irodalom területéről I-II* (1965) - kompilado
* *Magyar nyelvtörténet* (Hungara lingvohistorio), (1976) - studoj en 2 volumoj
* *Az ősmagyar fonémarendszer történetéhez* (1991)

## Fontoj 
* http://www.muveszetek.hu/lexikon/a/a1-1002.htm 

Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
25348 Wisniowiecki

'*25348 *Wisniowiecki'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Anna Marie Wisniowiecki*, finalistino de la mezlerneja scienca konkurso de la Societo por la Scienco kaj la Publiko de 2008 pro ŝia projekto pri tera kaj kosma sciencoj. Ŝi estis lernantino ĉe la *McCullough Junior High School'' de The Woodlands (Teksaso).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Il Passatore

**Stefano Pelloni**, alinome *il Passatore* (Boncellino di Bagnacavallo, 4a de aŭgusto 1824 – Russi, 23a de marto 1851), estis itala ŝtelisto, aktiva ĉefe en Romanjo meza de la 19a jarcento. Li estis ekzekutita marte de 1851 en la prizono de Russi fare de la oficiro de la papa ĝendarmaro nome Apollinare Fantini. La kromnomo “il Passatore” (la Transpasigisto) venas laŭ la pramista metio de lia patro ĉe la rivero Lamone.

En la popola vido, la rabisto (kiu estis mortigita je 27 jaroj de papa ĝendarmo: tiam Romanjo apartenis al la Papa Ŝtato) estis rigardata kiel heroo malgraŭ sia sovaĝeco, ĉar li disdonadis al la malriĉuloj parton el tio kion li akiris per ŝteloj kaj raboj (iaspeca “Robin Hood”), kaj estis lertega en la ridindigo de la ĝendarmaro kaj de la establitaj aŭtoritatuloj (iaspeca “Zorro”)

La simpatio, kiun li ĝuis ĉe la popolo, estas atestata de la alnomo per kiu li estas memorigata: “il Passator cortese”, tio estas “la afabla Transpasigisto”; en sia poemo “Romagna” (Romanjo), la romanja poeto Giovanni Pascoli mencias ĝuste “il Passator cortese, re della strada, re della foresta” (la afabla Transpasigisto, reĝo de la strato, reĝo de la arbaro).

## Notoj 
Kategorio:Italaj deliktuloj
Kategorio:Italaj herooj
Kategorio:Itala literaturo
Ferenc Kozma (agronomo)

**Ferenc Kozma,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete **Kozma Ferenc Albert** estis hungara agronomo, oficiro. Lia nobela antaŭnomo estis *leveldi*, lia frato estis Sándor Kozma.

Ferenc Kozma http://www.baracska.hu/viewpage.php?page_id=28  naskiĝis la  en jam pereinta vilaĝo Sőrnye [ŝOrnje] en meze de Somogy (historia departemento), li mortis la  en Mezőhegyes.
eta|maldekstre|Monumento pri Ferenc Kozma en Mezőhegyes
eta|Memortabulo pri Ferenc Kozma

## Biografio 
Ferenc Kozma jam tre frue interesiĝis pri la ĉevaloj. Li frekventis kalvinanan gimnazion en Pápa, poste li finis armean oficiran lernejon en 1843. Post siaj studoj li estis soldato en Kroatio, post 2 jaroj li estis eskorto en Vieno en rango leŭtenanto. Komence de la Hungara revolucio de 1848 li rifuĝis ĉevale al Hungarlando kaj li aliĝis al la hungara armeo. Post falo de la liberecbatalo li kaŝiĝis, iom poste li vivis en Baracska. Li edziĝis kaj li okupiĝis pri bieno de la edzino. En 1867 li ricevis postenon en la Ministerio pri agrikulturo en Budapeŝto. Post 2 jaroj li ricevis la taskon krei elitan bredejon pri ĉevaloj en Mezőhegyes. En 1872 Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio) vizitis la ĉevalbrdejon, li tuj nomumis Kozma-n ministeria konsilisto. En 1885 en ekspozicio la ĉevaloj de Mezőhegyes havis tuteŭropan famon. Li ricevis Honoran legion kaj aliajn premiojn.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A földmívelési miniszterium lótenyésztési és állam-ménesügyi osztálya köréből* (1869)
* *Nyilt levél országos lótenyésztésünk ügyében* (1873)
* *Lótenyészintézetek tárgyában előterjesztés* (1875)

## Memorigiloj 
* memortabulo en Budapeŝto sur muro de la Agrikultura Ministerio
* strato kaj lernejo en Budapeŝto
* monumento kaj mezlernejo en Mezőhegyes
* skulptaĵo en Kisbér

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj agronomoj
Kategorio:Hungaraj oficiroj
Idlingva Vikipedio

La **idlingva Vikipedio** estas la Ida eldono de Vikipedio. Sialingve ĝi havas la titolon *Wikipedio*.

La -an de   la Idlingva Vikipedio enhavas  artikolojn.

## Vidu ankaŭ 
* "Internacia Vikipedio", statistikaj informoj

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Vikipedioj laŭ lingvoj
Kategorio:Retejoj
Kategorio:Ido
Sándor Rajki

**Sándor RAJKI** [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rajki Sándor** estis hungara biologo, agronomo, genetikisto, profesoro, membro (korespondanta en 1976, ordinara en 1990) de Hungara Scienca Akademio, ekstera membro de Rusa Agrikultura Scienca Akademio en 2011.

Sándor Rajki http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19402 naskiĝis la  en Pusztaföldvár, li mortis la  en Kistarcsa.

## Biografio 
Sándor Rajki unue akiris diplomon en akademio en Kolozsvár en 1944, post 2 jaroj similan diplomon en agrikultura altlernejo en Magyaróvár. Post la unua diplomo li eklaboris en bieno en Pusztaföldvár, inter 1945 kaj 1948 li estis asistanto en la menciita altlernejo. Li doktoriĝis en 1948, fine li lernis ankaŭ en Scienca Universitato Péter Pázmány. En la sekvaj jaroj aŭ li havis postenon an la agrikultura ministerio, aŭ li plulernis en akademio en Moskvo, kie li kandidatiĝis en 1955. Hejmenveninta li laboris ĝis la emeritiĝo en la agrikultura esplora instituto en Martonvásár. Tamen interrompoj okazis, en 1963 li esploris en Universitato de Minesoto, eksperto de FAO en Romo en 1985 kaj dufoje eksperto en Kolorado. En 1966 li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li instruis ankaŭ en Gödöllő, li estis motoro de la hungaraj hibridaj maizoj kaj tritikoj. Li ricevis premion en 1970. Lia edzinon same estis agronomo.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Közönséges búzafajták tenyészideje és megváltoztatásának egyes módjai* (1960)
* *Martonvásár első húsz éve - The First Twenty Years of Martonvásár* (1971) - libro
* *Autumnisation* (1985)
* *Autumnisation and the Phytotron in Martonvásár* (1997)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj biologoj
Kategorio:Hungaraj agronomoj
Kategorio:Hungaraj genetikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
(25362) 1999 TH24

**(25362) 1999 TH24** estas marsrenkonta asteroido (ekstera tanĝanto) malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo *Spacewatch*, elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Kastelo de Osztopán

La **kastelo de Osztopán** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Tallián**) estas historia monumento en Hungario, en vilaĝo Osztopán.
eta|maldekstre|Kastelo de Osztopán
## Historio 
La kastelo estis konstruita en 1910. La posedanto iom poste konstruigis la turon, tiel la kastelo perdis la simetrian aspekton. La turo iĝis akvoturo, tial servantoj de la kastelo jan ne portis la akvon el la puto. Depost 1945 la ŝtato forprenis la kastelon (la samo okazis kun la ceteraj hungaraj kasteloj), poste interne bazlernejo, infanĝardeno, biblioteko, fine muzeeto ekfunkciis. Post la socialismo la konstruaĵo estis renovigita.

## Konstruaĵoj 
La teretaĝa konstruaĵo kun mansardo situas sola en parko, kiu situas laŭ la ĉefvojo de la vilaĝo. La turo estas videbla el la tuta vilaĝo, sed la kastelo mem estas kovrita per arboj. El supro de la turo povas vidi belan panoramon, eĉ Balatonon kaj monton Badacsony. En mezo de la fasado estas la ĉefenirejo, pli supre estas reliefo pri kapo de leono. Maldekstre la menciita turo kun rondbalkono altiĝas, dekstre teretaĝa algluita konstruaĵo estas videbla.

## Parko 
La parko estas protektata, menciindas aleo pri kaŝtanarboj kaj diversaj aliaj kreskaĵoj en la parko.

## Fontoj 
* hungare kun foto 
* http://www.kastelyok.com/adatlap.php?details=1020
* hungare kun foto 
* hungare kun fotoj

Osztopan
Koronisa

En helena mitologio troviĝas kelkaj figuroj portantaj tiun ĉi nomon ():
[eta|*Neptuno kaj Koronisa*, 1724, de [Vieira Lusitano]]
* Koronisa (filino de Flegio) – princino de Tesalia reĝolando, filino de Flegio, patrino de dio de la medicino Asklepio kaj amantino de dio Apolono
* Koronisa (hiado) – unu el hiadoj
* Koronisa (filino de Korono) – filino de fokidia reĝo Korono. Post kiam kontraŭ ŝi koleriĝis Posejdono, ŝi estis de sia persekutanto savita fare de diino Atena, kiu transformis ŝin en korvon. Procezo de la transformo estas kaptita sur bildo "Posejdono persekutanta Koronisan" kreita ĉirkaŭ la jaro 1670 de Giulio Carpioni. La bildo troviĝas en la galerio Uffizio en Florenco.

## Vidu ankaŭ 
* 158 Koronis
* Koronisa familio, asteroida familio

Kategorio:Roluloj de la helena mitologio
Fortotransdonŝafto

eta|seskojna fortotransdonsxaftstumpo de traktoro. Bone videbla estas la ĉirkaŭiranta mortezo por la sekura stifto de la artika transmisia ŝafto.
[eta|tipa poziciigo de la fortotransdonŝafto inter [tripunkta hidraŭliko ĉe la malantaŭo de traktoro (sube en la centra kesto)]]
eta|traktoro kun antaŭa tripunktaĵo, fortotransdonŝafto en la flava kesto
eta|artika transmisia ŝafto (flava), kunligita al la traktoro (dekstre)
eta|artika transmisia ŝafto ĉe sterkaĵdisigilo

**Fortotransdonŝafto** (angle *power take-off*) estas precipe ĉe traktoroj, kamionoj kaj kelkaj aliaj utilveturiloj plej ofte alŝaltebla mekanika fortotransmisilo ĉe flanka ellasejo rapidumskatolo. La mekanika transmisia energio povas esti uzata direkte trans artika ŝafto aux movogas falĉbalkon, rimenrapidumaĵon aŭ hidraŭlikpumpilon.
Ĉe modernaj traktoroj la fortotransdonŝafto troviĝas meze inter la tripunkthidrauxliko ĉe la malantaŭo, ĉe modeloj kun fronta alkonstruo ankaŭ ĉe la antaŭo.

## Direkta movigado 
Kiam alkonstruaĵo aparato estu movigata ĉe staranta veturilo la reglado estas simple per la gaspedalo aux mangasŝaltilo kiu reglas la turnofrekvenco de la motoro kaj per tio regli la ŝafta turnofrekvenco (ŝnurvinĉo, irigaciaj pumpiloj).
Ofte tiaj fortotransdonŝafto ekzistas ankaŭ ĉe veturiloj por balai stratojn, disigi salon kaj forigi neĝon.

Ĉe traktoroj la fortotransdonŝafto movigas agvopunpilojn, falĉmaŝinojn, ŝarĝilo kaj multaj aliaj agrikulturaj alkonstruiloj. Ankaŭ en la arbarmastrumado oni uzas la fortotransdonŝafton ekzemple ĉe modernaj lignofendiloj.

## Indirekta movigo 
## specoj de forttransdonŝaftoj 
* *motora fortotransdonŝadto*.
* *rapidumskatola fortotransdonŝafto.
* *vojfortotransdonŝafto*

## Literaturo 
* Kurt-Jürgen Berger, Michael Braunheim, Eckhard Brennecke: *Technologie Kraftfahrzeugtechnik.* 1. Auflage. Verlag Gehlen, Bad Homburg vor der Höhe 2000, ISBN 3-441-92250-6.
* Horst Eichhorn (Herausgeber): *Landtechnik.'' 7. Auflage. Ulmer, Stuttgart 1952, 1999, ISBN 3-8001-1086-5, S. 94 f.

## Vidu ankaŭ 
* flanka agregato
* disgrapidumo

## Eksteraj ligiloj 
## Referencoj 
Kategorio:Movigtekniko de veturiloj
Kategorio:Rapidumtekniko
Kategorio:Traktoro
Kategorio:Tekniko de agrikulturaj maŝinoj
Liberecana lernado

Anarkiisma **libera lernejo** (ankaŭ **anarkiisma libera lernejo** kaj **liberecana lernejo** aŭ **liberecana lernado**) estas malcentrigita reto en kiuj la kapabloj, la informado kaj la sciaro estas kunhavata sen hierarkio aŭ la institucia medio de la formala instruado. La studentoj de liberaj lernejoj povas esti plenkreskuloj, infanoj aŭ ambaŭ. Tiu organiza strukturo estas diferenca el tiuj uzataj de la nomitaj "demokrataj liberaj lernejoj" kiuj permesas la individuajn iniciatojn de infanoj kaj lernadajn klopodojn ene de la kunteksto de lerneja demokratio, kaj el libera edukado kie la 'tradicia' instruado estas disponebla por la lernantoj sendevige. La malferma strukturo de la liberaj lernejoj estas intencita por kuraĝigi la memfidon, la kritikan konscion, kaj la personan disvolvigon. La liberaj lernejoj ofte funkcias ekster la merkata ekonomio favore al la donacekonomio. Tamen, la signifo de la termino "liberaj" de la liberaj lernejoj ne estas limigita al la monkosto, kaj povas referenci al emfazo sur la parollibereco kaj sur la student-centrita edukado.

Liberaj lernejoj havas siajn radikojn en la anarkiisma *Escuela Moderna* de Hispanio en la fino de la 19a kaj komenco de la 20a jarcentoj. Ili estas, kerne kaj kore, ne-instituciaj, ne-aŭtoritataj, kaj kontraŭ-kulturaj. Ĝenerale, tiuj estas formataj je popolbaza nivelo fare de grupo de individuoj agantaj kolektive kaj aŭtonome por krei edukajn oportunojn kaj disvastigi kunhavadon de kapabloj ene de siaj komunumoj. Por ekzemplo, la Anarkiisma Libera Lernejo de Toronto estis priskribita kiel "volontulregata, aŭtonoma kolektivo havigante liberajn kursojn, atelierojn, kaj prelegojn."

## Vidu ankaŭ 
* Anarkiismo kaj edukado

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Free Skools Project Wiki  - a resource and organizing hub for the free skool movement
* Alternative Education Resource Organization 
* Free to Learn - a radical experiment in education (documentary)
* Independent Schools Council Australia 
* ABC Radio National program on Progressive Schools in Australia
* RÉPAQ (Réseau des écoles publiques alternatives du Québec) 
* The Indypendent: John Tarleton, *Why the Free School Rules*
* "The Anarchist Free Space and Free Skool" de Jeff Shantz
* RÉDAQ (Réseau des écoles démocratiques au Québec) 

Kategorio:Anarkiismo
Kategorio:Edukado
25364 Allisonbaas

'*25364 *Allisonbaas'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Allison Baas*, mentorino de unu finalist(in)o de la mezlerneja scienca konkurso de la Societo por la Scienco kaj la Publiko de 2008. Ŝi estas instruistino ĉe la *Plankinton School District'' de Plankinton (Suda Dakoto).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Hejmlernado

**Hejmlernado** aŭ **senlernejado** estas eduka metodo de la platona filozofio kiu klopodas stimuli uzi la elektitajn agadojn por la profito de la propra lernanto kiel ĉefa rimedo por la lernado. La studentoj lernas pere de la propraj vivespertoj, inklude siajn personajn interesojn kaj privatajn ludojn, sian partoprenon en  kaj ĉar ili akceptas kaj zorgas pri respondecoj en la hejmo. La celo estas sproni la scivolemon de la lernanto al multaj diversaj temoj.

La ĉefa tialo por malaprobi la regulan instruadon en lernejoj estas la konsidero ke tia instruado respondas nur al necesoj aŭ interesoj de la ŝtatoj (inklude la ekonomiajn) kaj koncernaj registaroj anstataŭ plenumi la proprajn necesojn kaj dezirojn de la lernantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Hejminstruo
* Ivan Illich

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Mary Griffith (1998). ''The Unschooling Handbook: How to Use the Whole World As Your Child's Classroom*. Three Rivers Press. ISBN 978-0761512769.
* Grace Llewelyn (1998). *The Teenage Liberation Handbook: How to Quit School and Get a Real Life and Education*. Lowry House Pub.
* Grace Llewelyn & Amy Silver (2001). *Guerrilla Learning: How to Give Your Kids a Real Education With or Without School*. Wiley.
* John Taylor Gatto (2000). *The Underground History of American Education: A School Teacher's Intimate Investigation Into the Problem of Modern Schooling*. Odysseus Group.
* *The Underground History of American Education* de John Taylor Gatto (kompleta elŝuto)
* Nanda Van Gestel, Jan Hunt, Daniel Quinn, Rue Kream kaj 5 pliaj (2008). *The Unschooling Unmanual''. The Natural Child Project.

Kategorio:Alternativa edukado
Socia kontrolo

eta|Signoj avertantaj pri malpermesitaj agadoj; ekzemplo de socia kontrolo
**Socia kontrolo** aŭ **socikontrolo** estas koncepto uzata en sociaj sciencoj.

Sociologoj identigas du bazajn formojn de socikontrolo:
* Neformalaj rimedoj - Internigo de normoj kaj valoroj per procezo konata kiel sociiĝo, kiu estas difinita kiel "la procezo fare de kiu individuo, naskita kun kondutismaj potencialoj de grandege larĝa gamo, estas gvidita evoluigi faktan konduton kiu estas limigita al la pli mallarĝa gamo de kio estas akceptebla por li de la grupnormoj."
* Formalaj rimedoj de socikontrolo - Eksteraj sankcioj devigitaj fare de registaro por preventi ĥaoson aŭ anomion en socio. Kelkaj teoriuloj, kiel ekzemple Émile Durkheim, nomas tiun formon de kontrolo reguligo.

Kiel nelonge difinite supre, la rimedoj por devigi socikontrolon povas esti aŭ neformalaj aŭ formalaj. Sociologo Edward A. Ross argumentas ke kredsistemoj penas pli grandan kontrolon sur homa konduto ol leĝoj truditaj fare de registaro, ne grave kian formon la kredoj prenas.

Socikontrolo estas konsiderita kiel unu el la fundamentoj de ordo ene de socio.

## Vidu ankaŭ 
* Konformismo
* Nekonformismo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Deflem, Mathieu. 2015. "Deviance and Social Control." Pp. 30-44 in The Handbook of Deviance, edited by Erich Goode. Malden, MA: Wiley Blackwell.
* Sociology of Social Control - Outline of a course taught by Mathieu Deflem, University of South Carolina.
* The Sociology of Social Control  - Summary of ideas.

Kategorio:Sociologio
Marcilly-Ogny

**Marcilly-Ogny** estas franca komunumo lokita en la departemento de Côte-d'Or en regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

## Geografio 
eta|maldekstra|Limoj de la komunumo
Marcilly-Ogny etendiĝas sur  kaj havis &#160;loĝantojn laŭ la lasta oficiala nombro de , tiel ke la loka loĝdenso estas po  homoj kilometre alt du.

### Najbaraj komunumoj 
Ĝiaj najbaraj komunumoj estas .

## Referenco 
## Vidu ankaŭ 
### Interna ligo 
* Komunumoj de Côte-d'Or

### Eksteraj ligiloj 
* Paĝaro de Echo des communes

Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Paĥirizo

[eta|[Paĥirizo (*Pachyrhizus erosus)*.]]
**Pariĥizo**, latine *Pachyrhizus*, estas genro el la familio el la fabacoj (*Fabaceae*). La genro havas kvin ĝis ses speciojn.

Male al la aliaj „fazeoloj“, kies fruktoj estas manĝataj, la paĥirizo estas manĝata ne la guŝoj, sed la radikoj estas manĝataj. La semoj estas venenaj.

## Disvastigo 
Pariĥizoj disvastigas nature de Meksiko ĝis Sudameriko. *Pachyrhizus erosus* estis importita per galiono de Meksikio trans la Filipinoj al Azio. Tie ĝi fariĝis la plej ŝatataj de la ĉinaj ĝardenistoj. La planto preferas varman klimaton kun averaĝa precipitaĵo.

## Priskribo 
Pariĥizoj estas grimpantaj plurjaraj herbaj plantoj, kiuj rapide kreskas kaj kies tigoj atingas longecon ĝis kvin metroj. La planto havas multajn blankajn kaj violkolorajn florojn. La radikoj similas al sukerbetoj kaj atingas pezon de kvin kilogramoj. Oni povas multobligi la planton per semo aux per radikstikaĵoj.

La kromosomo-nombro estas 2*n* = 22.

## Uzado kaj enhavosubstancoj 
De la paraĥizoj oni povas manĝi nur la karnon de la radikoj, ĉar la aliaj plantpartoj, krom la floroj, estas venenaj pro rotenono kaj ties glukozido. La radiko estas facile senŝeligebla. La radiko havas similan guston kiel la terpomo kaj estas manĝeblaj krudaj aŭ mallonge kuiritaj.

## Specioj 
En la genro ekzistas kvin ĝis ses specioj:
* anda paĥiro (*Pachyrhizus ahipa* (WED.) PARODI): kultivata en nordokcidenta Argentino, Bolivio, Peruo
* *Pachyrhizus erosus* (L.) URBAN. sin.: *Pachyrhizus angulatus* RICH. EX DC., *Pachyrhizus bulbosus* (L.) KURZ, *Dolichos erosus* L.): kultivata en Meksiko kaj Mezameriko, sovaĝigita en la tropikoj de la mondo
* *Pachyrhizos ferrugineus* (PIPER) M. SØRENSEN: Meksiko, Mezameriko, partoj de Kolombio
* *Pachyrhizos panamensis* R. T. CLAUSEN: Panamo, partoj de Kolombio, Ekvadoro
* tuberpizo (*Pachyrhizus tuberosus* (LAM.) SPRENG., sin.: *Dolichos tuberosus*LAM., *Cucara tuberosa* (LAM.) BRITT.): Ekvadoro, kultivata en tuta Sudameriko.

## Vidu ankaŭ 
* listo de legomoj

## Fonto 
* Joachim Alkämper: Vielseitige Informationen zur Art. (deutsch)
* National Research Council (U. S.): *Tropical Legumes: Resources for the Future.* (Paperback) Books for Business, 2002. ISBN 0-89499-192-2. S. 21-27.
* [ Taxonomie bei GRIN] (angl.)
* A.S. Zanklan: *Agronomic performance and genetic diversity of the root crop yam bean (Pachyrhizus spp.) under West African conditions.* Doktorarbeit an der Georg-August-Universität Göttingen 2003. Online-Version (PDF; 603&nbsp;kB)

## Eksteraj ligiloj 
* Weitere Informationen: Biologie, Geschichte und Verbreitung, Nutzung und Verwertung, Literatur, Bildlegenden.
* Arten und Synonyme. (engl.)

Kategorio:Fabacoj
Kategorio:Utilplantoj
25358 Boskovice

'*25358 *Boskovice''''' estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la ĉeĥa astronomino Lenka Kotková elde la Observatorio de Ondřejov, ĉ. 35&nbsp;km sud-oriente de Prago.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la urbo Boskovice en meza Moravio, enloĝata de la prahistorio. Gotika kastelo de la 13-a jarcento kaj juda kvartalo estas el tieaj multenombraj turismaj allogoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Lenka Kotková
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Kosmoso

**Kosmoso** (*Cosmos bipinnatus* aŭ sinonime *Cosmea bipinnata*, *Bidens formosa* (BONATO) SCH.BIP., *Coreopsis formosa* BONATO, estas plantspecio de la genro *Cosmos* en la familio de la Asteracoj (*Asteraceae*). Ĝi estas konata kiel unujara ornamplanto. Kelkaj kultivaroj taŭgas kiel tranĉfloro. La sciencan nomon de la genro ''* enkondukis .

## Priskribo 
### Vegetativaj karakteristikaĵoj 
[eta|[habito.]]
eta|fermita burĝono.
*Cosmos bipinnatus* estas unujaraj plantoj, herbaj plantoj, kiuj atingas altokreskon de ĝis 2 m. La disbranĉita tigo havas fajnajn malfajnajn triĥomon, kelkaj ekzempleroj estas senharaj. La folitigo kaj la foliplato longas 5 ĝis 15&nbsp;cm, la folio estas duoble ĝis trioble pinata.

### Floraroj kaj floroj 
eta|blankaj floroj.
La tre okulfrapa kapitulo havas diametron de plej ofte 5 ĝis 7 (malofte 8) cm. Ĝi enhavas langet- kaj tubetflorojn, kiuj estas ĉirkaŭitaj de brakteoj. la plej eksteraj brakteoj staras ofte okoble kaj estas ovformaj kaj lancet- vostosimilaj, 7 ĝis 15&nbsp;mm longaj, 3 ĝis 5 (malofte 6) mm larĝaj. La internaj brakteoj estas ovoformaj lancetformaj kaj 8 ĝis 12&nbsp;mm longaj. Ili estas travideblaj kun multaj malgrandaj nigraj strioj, krom rando kiu havas flavaj aŭ rozeaj pigmentoj, la pinto havas ciliojn. La paleoj havas or-flavajn, fadenformajn pintojn kaj elrigardas inter la tubetflorojn. La plilarĝa bazo de la paleoj estas travideblaj kaj havas liniojn.

La plej multaj langetfloroj estas rozeaj aŭ blankaj. Ili povas havi ĉe la bazo makulojn el antocianino. La langetoj estas renverse ovformaj kaj longas plej ofte 20 ĝis 35 (16 ĝis 40) mm kaj larĝas 12 ĝis 20 (8 ĝis 25) mm. La pintoj estas obtuzaj kaj havas tri larĝajn, ondajn dentojn. Sube ili estas pli mallarĝaj.
eta|rechts|poleneroj de la kokoso (400x)

En la centro de la kapitulo estas multegaj tubetfloroj, kies kunkreskintaj petaloj estas flavaj kaj sube blankaj. Ili grandas 5 ĝis 6&nbsp;mm. La stamenoj estas brunec-nigraj kaj ĉ 3&nbsp;mm longaj, pinte staras triangulaj alkroĉaĵoj. La disbranĉiĝoj de la pistilo estas mallongaj.

### Fruktoj 
La aĥenoj estas nigrecaj kaj glataj aŭ havas mallongajn rigidharojn. La aĥeno longas 5 ĝis 8&nbsp;mm. La rostrumo estas bone videbla. En multaj landoj de la mondo ĝi estas invada planto.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Robert W. Kiger: *Cosmos.* En: *Flora of North America* (Flaŭro de Nordameriko), volumo 21, paĝo 204: *Cosmos bipinnatus* – jen rete

## Eksteraj ligiloj 
* Thomas Meyer: Schmuckkörbchen Datenblatt mit Bestimmungsschlüssel und Fotos bei *Flora-de: Flora von Deutschland* (alter Name der Webseite/ malnova nomo de la retejo *Blumen in Schwaben'', floroj en Ŝvabio ()

Kategorio:Asteracoj
Kategorio:Ornamaj plantoj
Listo de kantonoj de Arkansaso

**Arkansaso** havas 75 kantonojn. Kantonĉefurboj estas en krampoj:

* Kantono Arkansas (Stuttgart kaj De Witt aŭ Deŭito)
* Kantono Ashley aŭ Ashlejo (Hamburg)
* Kantono Baxter aŭ Bakstero (Mountain Home)
* Kantono Benton (Bentonville)
* Kantono Boone (Harrison)
* Kantono Bradley aŭ Bradlejo (Warren aŭ Vareno)
* Kantono Calhoun (Hampton)
* Kantono Carroll (Eureka Springs kaj Berryville aŭ Berivilo )
* Kantono Chicot (Lake Village)
* Kantono Clark (Arkadelphia)
* Kantono Clay aŭ Klajo (Piggott kaj Corning)
* Kantono Cleburne (Heber Springs)
* Kantono Cleveland (Rison)
* Kantono Columbia (Magnolia)
* Kantono Conway aŭ Konvajo (Morrilton)
* Kantono Craighead (Jonesboro kaj Lake City aŭ Lagurbo)
* Kantono Crawford aŭ Kraŭfordo (Van Buren)
* Kantono Crittenden (Marion)
* Kantono Cross (Wynne aŭ Vino)
* Kantono Dallas (Fordyce aŭ Fordajso)
* Kantono Desha (Arkansas City aŭ Arkansasurbo)
* Kantono Drew aŭ Dreŭo (Monticello)
* Kantono Faulkner (Conway aŭ Konvajo)
* Kantono Franklin (Ozark kaj Charleston)
* Kantono Fulton (Salem)
* Kantono Garland (Hot Springs)
* Kantono Grant (Sheridan)
* Kantono Greene (Paragould)
* Kantono Hempstead (Hope)
* Kantono Hot Spring (Malvern)
* Kantono Howard aŭ Haŭardo (Nashville)
* Kantono Independence (Batesville)
* Kantono Izard (Melbourne)
* Kantono Jackson (Newport aŭ Nov-Haveno)
* Kantono Jefferson (Pine Bluff)
* Kantono Johnson (Clarksville)
* Kantono Lafayette aŭ Lafajeto (Lewisville aŭ Leŭisvilo)
* Kantono Lawrence aŭ Laŭrenco (Walnut Ridge aŭ Juglanda Kresto)
* Kantono Lee (Marianna)
* Kantono Lincoln (Star City aŭ Stelurbo)
* Kantono Little River (Ashdown aŭ Aŝdaŭno)
* Kantono Logan (Booneville aŭ Paris)
* Kantono Lonoke (Lonoke)
* Kantono Madison (Huntsville)
* Kantono Marion (Yellville aŭ Jelvilo)
* Kantono Miller (Texarkana aŭ Teksarkano)
* Kantono Mississippi (Osceola kaj Blytheville aŭ Blajtvilo)
* Kantono Monroe (Clarendon)
* Kantono Montgomery aŭ Montgomerio (Mount Ida)
* Kantono Nevada (Prescott)
* Kantono Newton aŭ Neŭtono (Jasper)
* Kantono Ouachita (Camden)
* Kantono Perry aŭ Perio (Perryville aŭ Perivilo)
* Kantono Phillips (Helena)
* Kantono Pike (Murfreesboro)
* Kantono Poinsett (Harrisburg)
* Kantono Polk (Mena)
* Kantono Pope (Russellville)
* Kantono Prairie (Des Arc kaj DeValls Bluff)
* Kantono Pulaski (Little Rock)
* Kantono Randolph (Pocahontas)
* Kantono Saint Francis (Forrest City aŭ Forresturbo)
* Kantono Saline (Benton)
* Kantono Scott (Waldron aŭ Valdrono)
* Kantono Searcy aŭ Sercio (Marshall)
* Kantono Sebastian (Fort Smith kaj Greenwood aŭ Grinvudo)
* Kantono Sevier (De Queen aŭ Dekvino)
* Kantono Sharp (Ash Flat)
* Kantono Stone (Mountain View aŭ Monta Vido)
* Kantono Union (El Dorado)
* Kantono Van Buren (Clinton)
* Kantono Washington aŭ Vaŝingtonio (Fayetteville aŭ Fajetvilo)
* Kantono White aŭ Vajt (Searcy aŭ Sercio)
* Kantono Woodruff aŭ Vudrufo (Augusta)
* Kantono Yell aŭ Jelo (Danville kaj Dardanelle)

Kategorio:Kantonoj de Usono
Kategorio:Geografio de Usono
25384 Partizánske

'*25384 *Partizánske'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la ĉeĥa astronomo Peter Kušnirák elde la Observatorio de Ondřejov, ĉ. 35&nbsp;km sud-oriente de Prago.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la urbo Partizánske, en orienta Slovakio ĉe la kunfluejo de la riveroj Nitra kaj Nitrica, konata kiel la vilaĝo *Symoni* de 1260 kaj la urbo *Baťovany'' de 1938 kiam Jan Antonín Baťa konstruis tie ŝufabrikon. De 1949 la urbo estis nomita Partizánske. Publika observatorio estis malfermita tie en 1988.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Peter Kušnirák
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Alternativa edukado

**Alternativa edukado** estas terminego kiu enhavas multajn diversajn pedagogiajn alproksimiĝojn diferencajn el tiuj de la ĉefa pedagogio uzata en kulturo. Alternativaj medioj povas esti ene de ŝtataj, ĉartaj kaj sendependaj lernejoj same kiel ĉe medioj de hejm-bazita lernado. Multaj, sed ne ĉiuj edukaj alternativoj emfazas malgrandajn klasgrandojn, pli intimajn rilatojn inter studentoj kaj instruistoj kaj sento de komunumo.

La leĝa kadro por tia edukado varias laŭ loko, kaj determinas ajnan devigon por konformi ĉefajn normigajn ekzamenojn kaj gradojn.

## Historio, 18a al 21a jarcento 
Alternativa edukado kreskiĝis en reago al la establado de normigita kaj deviga edukado laŭlonge de la du lastaj du aŭ tri jarcentoj. Edukistoj kiaj Jean-Jacques Rousseau, la svisa humanitarisma Johann Heinrich Pestalozzi; la usona transcendistoj Amos Bronson Alcott, Ralph Waldo Emerson, kaj Henry David Thoreau; fondintoj de progresema edukado nome John Dewey kaj Francis Parker, kaj la edukaj pioniroj kiaj Friedrich Fröbel, Maria Montessori kaj Rudolf Steiner kredis ke edukado devus kultivi la disvolviĝantan infanon je multaj niveloj: ne nur intelekte, sed ankaŭ laŭ moralo kaj spirito, emocie kaj psikologie, kaj fizike. Post la Dua Mondmilito oni disvolvigis alternativan esperton en Reggio Emilia por baza edukado fare de Loris Malaguzzi.

Kulturaj kritikistoj kiaj John Caldwell Holt, Paul Goodman, Frederick Mayer kaj George Dennison ekzamenis edukadon el individuismaj, anarkiismaj, kaj liberecanaj perspektivoj. Aliaj verkistoj, el Paulo Freire al usonaj edukistoj Herbert Kohl kaj Jonathan Kozol, kritikis la ĉefan okcidentan edukadon el la vidpunkto de liberalaj kaj radikalaj politikoj.

## Edukistoj 
* John Dewey
* Célestin Freinet
* Friedrich Fröbel
* Ivan Illich
* Joseph Jacotot
* Deborah Meier
* Maria Montessori
* Jean-Jacques Rousseau
* Rudolf Steiner

## Vidu ankaŭ 
* reformpedagogio, aparta branĉo fine de la 19-a kaj tra la 20-a jarcentoj fokusita en Germanlingvio
* Hejmlernado
* Libera penso
* Liberecana lernado
* Memedukado
* Moderna Lernejo
* Progresema edukado
* Summerhill

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Korn, Claire V. (1991). *Alternative American Schools: Ideals in Action*. Ithaca, New York: SUNY Press.
* Trickett, Edison J. (1991). *Living an Idea: Empowerment and the Evolution of an Alternative High School*. University of Maryland: Brookline Books.
* Churchill, Christian J. kaj Gerald E. Levy. (2012) *The Enigmatic Academy: Class, Bureaucracy, and Religion in American Education*, Philadelphia, PA: Temple University Press.
25399 Vonnegut

'*25399 *Vonnegut'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la usona amatora astronomo Charles W. Juels elde la Observatorio de Fountain Hills (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la usona revolucia sciencfikcia verkisto Kurt Vonnegut (1922–2007), kiu trairis la ĉefan literaturon kaj estas ofte referencita kiel « Mark Twain de la dua duono de la 20-a jarcento ». Li estas plej fama pro sia romano *Slaughterhouse-Five'' (Buĉejo 5-a).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Charles W. Juels
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
25354 Zdasiuk

'*25354 *Zdasiuk'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Jonathan Andrew Zdasiuk*, finalisto de la mezlerneja scienca konkurso de la Societo por la Scienco kaj la Publiko de 2008 pro lia projekto pri inĝenierarto. Li estis lernanto ĉe la *Corte Madera School'' de Portola Valley (Kalifornio).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Leonard D. Abbott

**Leonard Dalton ABBOTT** (naskiĝis en 1878, mortis en 1953) estis angla-naskita usona publicisto, politikisto kaj liberpensulo.

Origine socialisto, Abbott kontaktis kun anarkiismo en la unua jardeko de la *20-a jarcento*. Li estas plej bone memorita kiel gvidanto de la tielnomita movado por "Moderna lernejo" de tiuj jaroj.

Abbott estis ĉefa figuro en la *Social Democratic Party of America* (SDP). Ĉirkaŭ 1905, la interesoj de Abbott turniĝis al la liberecana edukado, en kiu li havis estran gravon. Li estis asocia en la publikigo de la gazetoj *The Commonwealth*, *Current Opinion*, kaj *The Modern School*.

## Verkoj 
* *The Society of the Future.* Girard, KS: J.A. Wayland, 1898. —Part of the series "One Hoss Philosophy," no. 7.
* "William Morris's *Commonweal,*" *The New England Magazine,* vol. 20, no. 4 (June 1899), pp.&nbsp;428–433.
* "A Latter-Day Brook Farm," *International Socialist Review,* vol. 1, no. 11 (May 1901), pp.&nbsp;700–703.
* "The Poetry of Edward Carpenter," *The Comrade* (New York), vol. 1, no. 2 (November 1901), pp.&nbsp;39–40.
* *A Socialistic Wedding: Being the Account of the Marriage of George D. Herron and Carrie Rand.* New York: Knickerbocker Press, 1901.
* "Edwin Markham: Laureate of Labor," *The Comrade* (New York), vol. 1, no. 4 (January 1902), pp.&nbsp;74–75.
* "Verestchagin, Painter of War," *The Comrade* (New York), vol. 1, no. 7 (April 1902), pp.&nbsp;155–156.
* "In Memoriam: Émile Zola," *The Comrade* (New York), vol. 2, no. 2 (November 1902), pg. 26.
* "A Tribute to Elizabeth Cady Stanton," *The Comrade* (New York), vol. 2, no. 3 (December 1902), pg. 58.
* "Millet: The Painter of the Common Life," *The Comrade* (New York), vol. 2, no. 7 (April 1903), pp.&nbsp;149–151.
* "The Influence of Emerson and Thoreau," *The Comrade* (New York), vol. 2, no. 10 (July 1903), pp.&nbsp;222–224.
* *The Root of the Social Problem.* Published with Owen Lovejoy's "Prepare of Campaign of 1904." New York: Socialistic Co-operative Publishing Association, 1903.
* *Ernest Howard Crosby: A Valuation and a Tribute.* Westwood, MA: Ariel Press, 1907.
* *Sociology and Political Economy.* New York: Current Literature, 1909.
* *Francisco Ferrer: His Life, Work, and Martyrdom.* New York: Francisco Ferrer Association, 1910.
* "A History of the Ferrer Association," in Bayard Boyesen, *The Modern School in New York.* New York: Francisco Ferrer Association, 1911.
* *International Anarchist Manifesto on the War.* London: n.p., 1915.

## Bibliografio 
* Paul Avrich, *The Modern School Movement: Anarchism and Education in the United States.* Princeton, NJ: Princeton University Press, 1980.

## Vidu ankaŭ 
* Anarkiismo kaj edukado

## Eksteraj ligiloj 
* Finding Aid for the Modern School Collection, Special Collections and University Archives, Rutgers University Libraries, New Brunswick, New Jersey. Alirita la 1an de Aŭgusto, 2010.
* The Stelton Modern School: The History, Talking History.org, Marto–Majo 2001. Alirita la 1an de aŭgusto 2010.

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj pedagogoj
Margaret Sanger

**Margaret Higgins SANGER** (naskita Margaret Louise Higgins, la 14-an de septembro 1879 - 6-an de septembro, 1966, ankaŭ konata kiel Margaret Sanger Slee) estis usona aktivulino por kontraŭkoncipado, seksoedukisto, verkisto, kaj flegistino. Sanger popularigis la esprimon "kontraŭkoncipado", malfermis la unuan kontraŭkoncipadan klinikon en Usono, kaj establis organizojn kiuj evoluis en la *Planned Parenthood Federation of America* (Laŭplana Patreca Federacio de Usono).

eta|maldekstra|Kun filoj Grant kaj Stuart, ĉ. 1919.

## Vidu ankaŭ 
* Feminismo
* Kontraŭkoncipado

Kategorio:Usonaj feministoj
Mária Nagy

**|Mária NAGy** [nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun la naskiĝa nomo **Göllner Mária,** laŭ la hungarsistema edzina nomo **Nagy Emilné** estis hungara filozofo, instruisto, antropozofo, kreinto de la hungara Valdorfa pedagogio.
eta|Memortabulo pri gimnazio de Mária Nagy
Mária Nagy https://hu.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6llner_M%C3%A1ria naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Bazelo.

## Biografio 
Mária Nagy frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi doktoriĝis en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1918. Jam dum la 1-a mondmilito ŝi partoprenis en laboro de Ruĝa Kruco. Ŝi edziniĝis, baldaŭ ŝi naskis 3 filojn. En 1924 ŝi parolis kun Rudolf Steiner, post 2 jaroj ŝi fondis rondon pri antropozofio, samtempe valdorfan lernejon. Ŝi fondis la unuan hungaran gazeton por malliberuloj. En 1933 la lernejo fermis, ĉar la germanaj pedagogoj estis revokitaj. Tamen Mária Nagy preskaŭ sekrete instruis plu. Dum la nazia erao ŝi kaŝigis homojn, ekzemple Sándor Török (verkisto). En 1946 kiel aktivulo de Ruĝa Kruco ŝi vojaĝis al Svislando, poste ŝi ne revenis pro la etendiĝanta komunismo. Ŝi prelegis ne nur en Bazelo, sed ankaŭ eĉ foraj landoj. En la 1970-aj jaroj ŝi paŝo post paŝo blindiĝis. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Az ókori szellem művelődésének geográfiai alapjai* (1918)
* *Küzdelem a Nagysárkányrend ellen* (1939, 2012)
* *A magyar ősvallás és a kereszténység* (1941, 2003)
* *Die Geige des Alten Moresch* (1948)
* *Dialog der Hemisphären* (1963)

## Memorigiloj 
* memortabulo en Budapeŝto
* gimnazio "Göllner Mária" en Budapeŝto [http://www.waldorf.hu/intezmenyek/budapest_iv_ker_gollner_maria_regionalis_waldorf_gimnazium_es_ami ] 
* fondaĵo "Göllner Mária"

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* germanlingva biografio kun foto 
* http://www.sztmsz.webzona.hu/GM.pdf 

Kategorio:Hungaraj filozofoj
Kategorio:Hungaraj antropozofoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Sándor Kozma

**Sándor KOZMA** [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kozma Sándor** estis hungara juristo, parlamentano, politikisto, juĝisto prokuroro. Lia nobela antaŭnomo estis *leveldi*, lia frato estis Ferenc Kozma (agronomo).

Sándor Kozma http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/k/k12465.htm naskiĝis la  en Kőröshegy, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Sándor Kozma frekventis gimnaziojn en Sopron, Pécs kaj Pápa, kie li lernis kun Sándor Petőfi, Mór Jókai kaj Károly Kerkapoly. Li akiris juran diplomon en Pozsony en 1947. Li partoprenis en la parlamenta laboro en Pozsony kaj ankaŭ li batalis dum la hungara liberecbatalo. Post la falo li estis trudsoldato en armeo de Habsburga Imperio. En mezo de la 1850-aj jaroj li estis advokato en Somogy (historia departemento). En la jaro 1861 li estis pasrlamenta deputito. Post deklaro de la Aŭstra-hungara interkonsento li ricevis postenon en la ĵus fondita ministerio pri justico. En 1869 li estis nomumita juĝisto en la plej alta juĝejo. Post 3 jaroj li establis la reĝan ĉefprokurejon, poste li gvidis ĝin. Li malpermesis la torturadon fare de poicanoj. En 1896 li pensiuliĝis, li ricevis reĝan premion. Li havis edzinon, kiu naskis 3 gefilojn.

## Elektitaj kontribuoj 
* 3 poemoj en 1845
* *Az elmélet felsőbb itélőszékeink gyakorlatában* (1871)

## Memorigiloj 
* strato en Budapeŝto
* memortabulo en Pápa
* busto kaj placo en Kőröshegy

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 5-a paĝo)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo K, poste serĉu la nomon)

Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Hungaraj prokuroroj
Kategorio:Hungaraj advokatoj
Kategorio:Hungaraj juĝistoj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Péter Rákos

**Péter Rákos** [rAkoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rákos Péter** estis ĉeĥoslovakia hungara literaturhistoriisto, tradukisto, profesoro, membro (ekstera (1998)) de Hungara Scienca Akademio.

Péter Rákos http://vmek.niif.hu/02200/02227/html/04/10.html naskiĝis la  en Košice, li mortis la  en Prago.

## Biografio 
Péter Rákos apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio naskiĝinta en juda familio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste dum la erao der Nazia Germanio li estis deportita al koncentrejo Auschwitz. Li akiris pedagogian diplomon en Universitato de Karolo en 1949. Ekde la sekva jaro li instruis en la universitato kiel asistanto, ekde 1964 kiel docento, ekde 1990 kiel profesoro. Li kandidatiĝis en 1960, li doktoriĝis en 1989. Li okupiĝis pri la hungara literaturo kaj rilatoj ĉeĥa-hungara. En 1990 li partoprenis en fondo de asocio de ĉeĥiaj hungaroj. Li ricevis diversajn premiojn inter 1982-2000.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Rhythm and Metre in Hungarian Verse* (1966)
* *Slovník spisovatelů – Maďarsko* (1971) - leksikono
* *Az irodalom igaza* (1987) - studoj
* *Prágai õrjárat* (1995) - eseoj
* *Magyarok világvonala* (2002)
* tradukaĵoj ekzemple de Zsigmond Móricz, Tibor Déry, Milán Füst, Géza Ottlik al la ĉeĥa lingvo

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio 

Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Ĉeĥaj literaturhistoriistoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Ĉeĥaj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Ĉeĥaj akademianoj
Kategorio:Universitato de Prago
Teologia Altlernejo (Pécs)

La **Teologia Episkopa Altlernejo en Pécs** (hungare *Pécsi Püspöki Hittudományi Főiskola*) estas katolika edukejo por estontaj pastroj en hungara urbo Pécs.

## Historio 
Depost dominado de turkoj kaj depost liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a episkopo József Zsigmond Berényi fondis seminarion en 1742 en Pécs, sed la instruado komenciĝis post 4 jaroj, oni lernis komence 2 jarojn. Pli frue la estontaj pastroj lernis en aliaj seminarioj. György Klimó levis la instruadon al 4 jaroj, li establis en 1774 imponan Bibliotekon Klimó, eĉ li strebis por levi la seminarion al universitato. En la 1780-aj jaroj Jozefo la 2-a (Sankta Romia Imperio) malpermesis la instruadon en Pécs, la pastroj lernis plu en aliaj seminarioj. En 1835 jam liceo ekfunkciis. En 1883 la konstruaĵo estis pligrandigita. En 1951 la ŝtato forprenis la seminarion, en la konstruaĵo nereligia edukado komenciĝis. Depost la socialismo en 1991 la seminario (kiel altlernejo) estis refondita kun 21 pedagogoj kaj 61 studentoj.

Noto: en 2016 la altlernejo ne estis trovita en oficiala listo de altlernejoj kaj universitatoj https://www.felvi.hu/felveteli/egyetemek_foiskolak.

## Iom da statistiko 
En la studjaro 1866 4 pedagogoj instruis 42 studentojn, en 1909 5 pedagogoj - 43 studentoj, en 1938 4 pedagogoj - 61 studentoj.

## Instruistoj 
* Pál Keresztes (pastro)
* Gusztáv Kovács
* Ottó Szőnyi

## Iamaj studentoj 
* Gusztáv Kovács
* Ottó Szőnyi

## Fontoj 
* oficiala paĝo
* http://lexikon.katolikus.hu/P/P%C3%A9csi%20Hittudom%C3%A1nyi%20F%C5%91iskola.html

Kategorio:Altlernejoj en Hungario
Kategorio:Pécs
Vidarta edukado

[eta|300ra|Pentraĵo de 1881 de Marie Bashkirtseff, *In the Studio*, priskribas artan lernadon de viva desegno, *Dnipro Ŝtata Arta Muzeo*, [Dnipro (urbo)|Dnipro, Ukrainio.]]
**Vidarta edukado** estas la areo de lernado kiu estas bazata sur nur la tipo de arto kiun oni povas vidi, nome vidaj artoj — desegnado, pentrarto, skulptarto, kaj desegnado en juvelarto, ceramiko, teksado, tekstilaj, ktp. kaj ĝenerale desegno aplikita al pli praktikaj kampoj kiaj komerca grafiko kaj hejmaj mebloj. Nuntempaj agadoj estas fotarto, video, kinarto, fasonado, kaj komputila arto. Artedukado povas fokusiĝi al studenta krearto, al lernado por kritiki aŭ al aprezado de arto, aŭ al ioma kombinado de ambaŭ.

## Eksteraj ligiloj 
* UNESCO portalo pri Arta Edukado

Kategorio:Edukado
Kategorio:Artoj