open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Longitudo de Florenco

eta|370px|La longitudo de Florenco

**La longitudo de Florenco** estas propono de geografia sistemo en rilato kun la deksesuma tempo. Laŭ tiu sistemo longitudoj estas deksesume disdividitaj kaj tiu propono ŝanĝi la nunan sesdekuman sistemon ankaŭ proponas ŝanĝi la referencan longitudon, por ke la datŝanĝlinio koincidu kun la Beringa markolo. Tiu meridiano koincide ankaŭ trairas la urbon Florenco -pasante tra la  kaj la  - kaj estas distanca de la Grenviĉa meridiano je 32ono de la tera cirklo.

## Kongruo 
Pro la distanco de 32ono de la tera cirklo, florencaj sesdekumaj horoj koincidas kun grenviĉaj sesdekumaj horoj kun jena rilato :

|-
| || bgcolor=#F0FF80 | **FMT** || bgcolor=#BDFFB2 | **GMT**
|- bgcolor=#F0FF80 |
| Florenca noktomezo || ,0000 || 23:15
|- bgcolor=#BDFFB2 |
| Grenviĉa noktomezo || ,0800 || 00:00
|-
| || ,1000 || 00:45
|-
| || bgcolor=#F0FF80 | ,2000 || 02:15
|-
| || ,2800 || bgcolor=#BDFFB2 | 03:00
|-
| || ,3000 || 03:45
|-
| || bgcolor=#F0FF80 | ,4000 || 05:15
|-
| || ,4800 || bgcolor=#BDFFB2 | 06:00
|-
| || ,5000 || 06:45
|-
| || bgcolor=#F0FF80 | ,6000 || 08:15
|-
| || ,6800 || bgcolor=#BDFFB2 | 09:00
|-
| || ,7000 || 09:45
|- bgcolor=#F0FF80 |
| Florenca tagmezo || ,8000 || 11:15
|- bgcolor=#BDFFB2 |
| Grenviĉa tagmezo || ,8800 || 12:00
|-
| || ,9000 || 12:45
|-
| || bgcolor=#F0FF80 | ,A000 || 14:15
|-
| || ,A800 || bgcolor=#BDFFB2 | 15:00
|-
| || ,B000 || 15:45
|-
| || bgcolor=#F0FF80 | ,C000 || 17:15
|-
| || ,C800 || bgcolor=#BDFFB2 |18:00
|-
| || ,D000 || 18:45
|-
| || bgcolor=#F0FF80 | ,E000 || 20:15
|-
| || ,E800 || bgcolor=#BDFFB2 | 21:00
|-
| || ,F000 || 21:45
|}

* FMT estas mallongigo por *Florence Mean Time*, Florenca Meza Tempo, analoge al GMT, *Greenwich Mean Time*, Grenviĉa Meza Tempo
* Koloritaj estas rimarkindaj momentoj de la tago, je ĉiu okono de tago : 3 horoj= ,1000

eta|maldekstra|700px|Ĉefcirklo de Grenviĉo, Ĉefcirklo de Florenco

## Argadora Datlinio 
Alia propono de Urion Argador proponas elekti kiel datlinion (nomatan Argadora Datlinio) la longitudon 168,5° okcidente ĉar ĝi trafas nur la Aleutan insulon Umnak krom Antarkton, do la malplej da loĝataj teroj. Tiu meridiano estu de tiu de Trondheim, Wismar, Munkeno, Hall (Tirolo), Vicenzo kaj Yaoundé. La Argadora datlinio estas parto de la propono pri Argadora kalendaro.

## Eksteraj ligiloj 
* Florence Mean Time  
* Argadora kalendaro 

Kategorio:Tempo
Kategorio:Geografio
Kategorio:Florenco
Reganto

**Reganto** (latine *regere*: direkti, gvidi, stiri, regi) estas estro de tribo, popolo, imperio aŭ lando. Aliaj esprimoj estas suvereno aŭ potenculo. Regantoj estas nomitaj ekzemple caro, sultano, imperiestro (imperatoro), reĝo, duko, aŭ pli ĝenerale: princo, monarĥo.  

La vorto regento estas plej ofte uzata por reganto, kiu anstataŭante plenumas la ekzekutivon por alia leĝe agnoskita reganto, kiu ne povas regi, ekzemple pro malsano aŭ troa juneco (neplenaĝeco). 

## Titoloj de regantoj 
* imperiestraj rangaj titoloj
** imperiestro
** caro
** sultano
** kagano
** kalifo
** ŝahanŝaho
** anakso
** basileo
** padiŝaho
** neguso (en Etiopio)
* reĝaj rangaj titoloj
** reĝo
** caro (en Bulgario)
** maharaĝo
* ĥano
* grandduko, iam nomata ankaŭ grandprinco
* ĉefduko
* duko
* margrafo
* fürstaj rangaj titoloj
** fürst
** raĝo
** emiro
** ŝejĥo

## Vidu ankaŭ 
* Registaro
* Dinastio
* Tirano
* Regantaj kapitanoj (San-Marino)

## Fontoj 
* "Etimologia Vortaro de Esperanto" fare de Ebbe Vilborg

Kategorio:Politiko
Zacualpan (Komunumo en Veracruz)

**Zacualpan** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Zacualpan. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 198. 

## Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 6717  loĝantojn. El tiuj estis 3253 viroj kaj 3464 virinoj. La komunumo havas surfacon de 219.6 kvadratkilometroj.  La komunumo situas je 20 gradoj kaj 26 minutoj norda latitudo kaj 98 gradoj kaj 21 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 1670 metroj super la marnivelo.

## Sociogeografio
En la jaro 1995 en la komunumo vivis 6955 personoj. En la jaro 2000 temis pri 6993, do temis pri kresko / malkresko je 0.11 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 6110 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 66 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 1.08 % de la loĝantoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Eksteraj ligiloj 
*Zacualpan  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio: Komunumoj de Meksiko
Kategorio: Komunumoj de Veracruz
Moravany (distrikto Michalovce)

eta|dekstra|330px|Moravany situas en la plej griza distrikto

**Moravany** (moravani), hungare **Morva** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.

## Bazaj informoj 
* Areo: 17 km²
* Supermara alteco: 110 m
* Loĝantaro: 1040
* Poŝtkodo: 072 03
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Moravany situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, aŭtoŝoseo preteriras. Michalovce troviĝas 15 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1252. En 1910 loĝis en Morva 906 da homoj, (707 slovakoj, 180 hungaroj, 10 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon Morva apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1942 la judoj estis deportitaj. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Moravany 1011 da homoj, (1006 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo el la 14-a jarcento, en 1814 pligrandiĝis
* luterana preĝejo de 1856

## Eksteraj ligiloj 
* Moravany en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Haut-Lieu

**Haut-Lieu** estas komunumo de Francio, kiu apartenas al la historia regiono Henegovio (france *Hainaut* respektive flandre *Henegouwen*), kies plej granda parto ekde 1830 estas parto de la Reĝlando Belgio, sed plia, suda parto jam ekde 1678 apartenas al Francio. Ĝi situas en la departemento *Nord* [] (okcidentflandre *Noorderdepartement*), en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde ''Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* , nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*).

Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Avesnes-sur-Helpe* (france *Arrondissement d'Avesnes-sur-Helpe*, nederlande *Arrondissement Avenne aan de Helpe*), kaj ekde marto 2015 al la samnoma kantono *''.

__TOC__

## Geografio 
Haut-Lieu estas vilaĝo, kiu troviĝas proksime de la urbeto Avesnes-sur-Helpe. Ĝi situas en natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Haut-Lieu etendiĝas sur 9,07&nbsp;km².

## Administrado 
Haut-Lieu apartenas la kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud, kies ĉefurbo estas Avesnes-sur-Helpe. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

## Bildaro 

Dosiero:Mairie de haut lieu.JPG|Urbdomo
Dosiero:Eglise de haut lieu.JPG|Preĝejo
Dosiero:Mom haut lieu.JPG|Mortmonumento

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Nord
* Kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud

Kategorio:Komunumoj de Nord
Oreské (distrikto Michalovce)

**Oreské** (hungare *Ordasfalva*) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce. Ĝis 1899 la oficiala hungara nomo estis **Oreszka**, poste pro la hungariga politiko la nomo ŝanĝiĝis al fantazia, sed belsona hungara nomo.
  
## Situo 
Oreské situas fine de sakovojo. Michalovce troviĝas 12 km.
  
## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1358. En 1910 loĝis en Ordasfalva 464 homoj, (453 slovakoj, 6 hungaroj, 1 ruteno). Ĝis Traktato de Trianon Ordasfalva apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Michalovce, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Oreské 499  homoj, (492 slovakoj, 2 ĉeĥoj).

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Abejones

**Abejones** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Abejones*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la nacia geografia instituto INEGI estas 20 001. **Abejones** signifas en la hispana "abelegoj".

## Geografio 
Abejones apartenas al la distrikto Ixtlán de Juárez al kiuj apartenas entute 26 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Norda montaro de Oaĥako (regiono *Sierra Norte*), kiu situas en la nordorienta parto de la subŝtato Oaxaca (vd. la mapon). La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1144 loĝantojn. El tiuj estis 554 viroj kaj 590 virinoj. La komunumo havas surfacon de 122.48 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 2&nbsp;200 metroj super la marnivelo.
maldekstra|eta|300px|Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1308 indiĝenoj. El tiuj 1097 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 1097 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj). Entute 84.94 % de la loĝantoj estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la nacia geografia instituto INEGI pri la censo de 2005 (hispane: *Conteo de Población y Vivienda* de 2005).

Kategorio:Komunumoj de Oaxaca
Kategorio:Norda montaro de Oaĥako
Petrikovce

eta|dekstra|330px|Petrikovce situas en la plej griza distrikto

**Petrikovce,** hungare **Petrik** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 km²
* Supermara alteco: 103 m
* Loĝantaro: 200
* Poŝtkodo: 072 06
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Petrikovce situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Michalovce troviĝas 26 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1411. En 1910 loĝis en Petrik 403 da homoj, (395 slovakoj, 6 hungaroj, po 1 germano kaj ruteno). Ĝis Traktato de Trianon Petrik apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Petrikovce 208 da homoj, (204 slovakoj, 3 hungaroj, 1 ĉeĥo).

## Eksteraj ligiloj 
* Petrikovce en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Tele-sufloro

eta|300ra|**skemo:****Tele-sufloro,** ankaŭ **telesuflorilo** (angle: *autocue**)* aŭ **telepromptilo** (angle: *teleprompter*) estas ekrano apud televida kamerao, kiu montras tekston. Tiu helpilo estas uzata de novaĵprezentistoj kaj aliaj parolantoj dum publikaj prelegoj, politikaj paroloj, dum televida filmoproduktado por doni la impreson de libera parolado.
alternative=Du telesufloriloj ĉe Latvia Televido|maldekstra|eta|330x330ra|Du telepromptiloj ĉe Latvia Televido
Ĝenerale (dum filmado, eventolaŭtlego), oni muntas sur kameraon monitoron, kiu montras tekston sur duontravidebla vitroplato. Okaze de prelegoj kaj paroloj, oni uzas vitroplatojn sur stango dekstre kaj maldekstre de la parolanto, dum la al tiu apartenantaj monitoroj, projektiloj kuŝas sur la planko. Tiel la parolanto povas per daŭra turno de la kapo alparoli la tutan publikon, dum meze restas libera loko por la kameraoj de la ĵurnalistoj.

Oni povas rimarki uzon de tele-suflorilo en la televido se la okuloj daŭre movas de dekstro al maldekstro.

## Koncertoj 
Telepromptiloj foje estas uzataj ĉe koncertoj por helpi kantistojn kiuj ne povas memori kantotekstojn. Tiuj telepromptiloj estas identaj al tiuj uzataj en prezentoj, aŭ estas eĉ nur sursceneja monitoro.
alternative=Tri teleprompiloj proksime de scenejo|centra|eta|500x500ra|Tri teleprompiloj proksime de scenejo

## Referencoj 
Kategorio:Televido
Fuente del Maestre

**Fuente del Maestre** estas municipo de Hispanio. Ĝi apartenas al la aŭtonoma komunumo aŭ regiono Ekstremaduro, al ties pli suda provinco Badaĥozo *(Badajoz)* kaj al la komarko *Zafra-Río Bodión*. Krome ĝi apartenas al la jura distrikto Villafranca de los Barros. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Situo 
Ĝi situas ĉe la sierra (montetaro) de San Jorge, je  de Mérida (regiona ĉefurbo), je  de Badajoz (provinca ĉefurbo), je  de Almendralejo kaj je  de Zafra ambaŭ gravaj urboj de la zono, je 8&nbsp;km de la Aŭtoŝoseo de la Plata (antikva Ruta de la Plata, Arĝenta Vojo), laŭ la elirejo 666, kaj je 5&nbsp;km de la Nacia Aŭtoŝoseo Badajoz-Granada.

En ties municipa teritorio distingiĝas du zonoj: la nordorienta kun mildaj ondaĵoj kaj malhelruĝa grundo tipa de la distrikto Tierra de Barros kaj la sudokcidenta multe pli kruta kaj kun grundoj pli silikaj.

## Ekonomio 
Laboris en 2005 la 43%. En la distribuo laŭ sektoroj hegemonias la unuaranga (ĉefe agrikulturo) kiu laborigas 53% de la populacio, sekvata de la servoj 32%, industrio 10% kaj konstruado 5%.
La bazo de la ekonomio estas agrikultur, kie elstaras vito kaj olivarbo, krom brutobredao.

## Historio 
Oni trovis prahistoriajn restaĵojn en diversaj lokoj de la municipa teritorio de Fuente del Maestre kiu pruvas la loĝadon de la zono ekde fruege. Laŭ kelkaj fakuloj, la fondiĝo kiel vilaĝo eble okazis ĉirkaŭ la jaro 38 a.K., en tempo de la imperiestro Aŭgusto Cezaro, kiam eknomiĝis *Castra Vinaria*. Poste estis urbeto de islamanoj, kiuj donis al ĝi la nomon de Fuente Roniel. En tiu epoko la vilaĝo ĝuis defendan mureton el sekigita koto (adobo).

Poste, en la 13-a jarcento, ĝi estis konkerita de la reĝo Alfonso la 9-a de Leono, 
kaj pasis al la Ordeno de Santiago, sub kies jurpovo restis ĝis la 19-a jarcento, kvankam ekzistas pruvoj ke ankaŭ la Templanoj setlis en la vilaĝo.

Al *Maestre* (superulo) Lorenzo Suárez de Figueroa oni atribuas la definitivan nomigon de la loko kiel Fuente del Maestre (Fonto de la Superulo), tiel kiel pri la blazono de la vilaĝo.

Eble en la 13-a jarcento oni rekonstruis la muregon per kalko kaj ŝtono, el kio iom ankoraŭ konserviĝas nuntempe.

Dum la Mezepoko la urbeto loĝigis gravan judkvartalon krom moriskoj, survivante ambaŭ ĝis ties definitivaj forpeloj.

Dum la 16-a jarcento la vilaĝo spertis ekonomian kaj socian prosperon, kaj la populacio eketendiĝis for de la murego.

En 1899, dum la regentado de Doña Mª Cristina, oni donis (vendis) al Fuente del Maestre la titolon de urbo kiun ankoraŭ posedas.

Ĝi estis deklarita *kultura havaĵo* kun kategorio de "conjunto histórico" en 1998 de la *Junta de Extremadura* (regiona registaro).

Kategorio:Municipoj de Badaĥozo
Kategorio:Ekstremaduro
Slavkovce

**Slavkovce,** hungare **Szalók** (salOk) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.
eta|dekstra|330ra|Slavkovce situas en la plej griza distrikto

## Bazaj informoj 
* Areo: 9&nbsp;km²
* Supermara alteco: 103 m
* Loĝantaro: 600
* Poŝtkodo: 072 17
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Slavkovce situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Michalovce troviĝas 18, la fervojo en Budkovce 3&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1315. En 1910 loĝis en Szalók 543 da homoj, (445 slovakoj, 63 hungaroj, 26 germanoj, 3 rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon Szalók apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Slavkovce en 144 domoj 611 da homoj, (524 slovakoj, 42 ciganoj, 40 ukrainoj, 4 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* greko-katolika preĝejo de 1801
* klasikisma kalvinana preĝejo de 1830

## Famuloj 
En la iama Szalók naskiĝis hungara pentristo Ignác Roskovics.

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Palín

eta|dekstra|330px|Palín situas en la plej griza distrikto
eta|dekstra|300px|Preĝejo en Palín

**Palín,** hungare **Pályin** (pAjin) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11 km²
* Supermara alteco: 104 m
* Loĝantaro: 880
* Poŝtkodo: 072 13
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Palín situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Laborec, laŭ traira flankovojo, aŭtoŝoseo preteriras. Michalovce troviĝas 12 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1302 en formo *"Paulyn"*. En 1910 loĝis en Pályin 1121 da homoj, (541 slovakoj, 520 hungaroj, 42 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon Pályin apartenis al Hungara Reĝlando, al Ung, al distrikto de Nagykapos, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1942 la judoj estis deportitaj. En 2001 loĝis en Palín 843 da homoj, (800 slovakoj, 19 ciganoj, 5 ĉeĥoj, 4 hungaroj, 2 ukrainoj).

## Vidindaĵo 
* moderna katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 2002

## Eksteraj ligiloj 
* Palín en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Atenco kontraŭ Abraham Lincoln

[300px|eta|Philadelphia Deringer de [John Wilkes Booth]]
La **atenco kontraŭ Abraham Lincoln** estis unu el la plej lastaj gravaj okazaĵoj de la Usona Enlanda Milito, okazinta en la Granda vendredo la 14-an de aprilo 1865 en Teatro de Ford, kiam Abraham Lincoln, ĉeestanta kun sia edzino kaj du gastoj teatraĵon *Our American Cousin*, estis pafita de John Wilkes Booth.

John Wilkes Booth estis bone konata aktoro kaj konfederacia spiono el Marilando; kvankam li neniam aliĝis al la konfederacia armeo, li havis kontaktojn kun la konfederacia sekreta servo. Post kiam li ĉeestis la 11an de aprilo 1865 en la diskurso en kiu Lincoln subtenis voĉdonrajtojn por nigruloj, Booth planis komploton por murdi la Prezidenton. Kiam Booth eksciis pri la intencoj de la Lincoln-oj ĉeesti en teatroludo kun la Generalo Grant, li planis murdi kaj Lincoln kaj Grant en la Teatro Ford. Lincoln kaj sia edzino spektis la verkon *Our American Cousin* (Nia usona kuzo) de Tom Taylor la vesperon de la 14a de aprilo, ĝuste kvin tagojn post la venko de la Unio en la Batalo de la Tribunalo de Appomattox. Lastminute, Grant decidis iri al Nov-Ĵerzejo viziti siajn filojn anstataŭ spekti la teatraĵon.

Je la 10:15 vespere, Booth eniris en la malantaŭo de la loĝio de Lincoln, kaŝe ŝteliris al lia dorso, kaj pafis al la malantaŭo de la kapo de Lincoln, mortige vundante lin. La invitito de Lincoln Majoro Henry Rathbone dummomente baraktis kun Booth, sed Booth ponardis lin kaj fuĝis. Zorgita de la doktoro Charles Leale kaj de du aliaj doktoroj, Lincoln estis portita trastrate al la Hejmo Petersen. Restinte en komato dum ok horoj, Lincoln mortis je la 7:22 la 15an de aprilo. En la momento de la morto kelkaj observantoj diris, ke lia mieno aspektis kvazaŭ ripozante en rideto. Stanton salutis kaj diris, "Nun li apartenas al la historio". La korpo de Lincoln estis metita en flag-ŝirmita ĉerko, kiu estis metita sur funebra veturilo kaj eskortita al la Blanka Domo fare de soldatoj de la Unia Armeo. Prezidento Johnson ĵuris la venontan matenon.

## Referencoj
Kategorio:Historio de Usono
Lincoln, Abraham
Duoninsulo Foxe

La **duoninsulo Foxe** - nomata laŭ la malkovristo Luke Foxe - estas duoninsulo en sudo de la Baffin-insulo en Kanado, kun kiu la duoninsulo estas interligita nur per svelta terlango. La duoninsulo apartenas administre al Qikiqtaaluk-regiono en Nunavuto.

Norde de la duoninsulo situas Foxe-baseno, okcidente de la Foxe-kanalo kaj sude komenciĝas la Hudson-markolo. Same sude de la duoninsulo situas malgranda insulo, sur kiu troviĝas la setlejo Cape Dorset. La plej okcidenta punkto de la duoninsulo portas la nomon Cape Queen.

La duoninsulo longas 241 km, larĝas 80 ĝis 161 km. 

Foxe
Foxe
Staré (distrikto Michalovce)

eta|260ra|Fronto de preĝejo en Staré
eta|230ra|Flanko de preĝejo en Staré
**Staré,** hungare **Sztára** (stAra) estas malgranda municipo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.

## Bazaj informoj 
* Areo: 18&nbsp;km²
* Supermara alteco: 156 m
* Loĝantaro: 800
* Poŝtkodo: 072 23
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Staré situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Laborec, laŭ traira flankovojo. Michalovce troviĝas 13&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1273, pri la fortikaĵo de 1453. La kampoj tre longe apartenis al grafoj Stáray (stArai). En 1910 loĝis en Sztára 980 da homoj, (895 slovakoj, 39 hungaroj, 16 germanoj, 2 rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon Sztára apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Staré 816 da homoj, (810 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Senmakula Dipatrino el la 14-a jarcento, rekonstruiĝis en 1721
* restaĵoj de la fortikaĵo
* kastelo de Sztáray el la 17-a jarcento, post jarcento barokiĝis

## Famuloj 
En Sztára naskiĝis hungara komponisto, verkisto Géza Zichy.

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Takto (delikateco)

En homa komunikado **takto** estas delikateco, la kapablo en kontakto kun aliaj homoj konsideri ties situacion kaj respekti ties memestimon sen provoki aŭ hontigi ilin. 

Laŭ ReVo: takto (3)
: (figure) Kapablo sagace juĝi kaj konvene paroli aŭ agi konforme al la cirkonstancoj, montrante ĉiam ĝentilecon kaj delikatecon: *en tiu malfacila okazo li montris grandan takton, li estis taktoplena; dum en ĉiuj internaciaj kongresoj la neŭtraleco estas simpla afero de takto, ĉe ni ĝi estas la ĉefa principoZ. 

## Deveno
Takto kiel *delikateco* estas figura apliko de la termino el takto en muziko: *konvena al la ritmo de la tuta orkestro*. 

## Takto en diversaj kulturoj
Kio konvenas kaj kio ne, pri tio estas tre diversaj sintenoj en diversaj kulturoj. Tial - por agi *taktoplene* - necesas scii, kio estas *takta'' en aliaj kulturoj. Vidu: Interkultura komunikado

## Vidu ankaŭ
* Diplomateco

Kategorio:Konduto
Kategorio:Virtoj
Kategorio:Psikologio
Takto

La vorto **takto** (latine *tactus* = tuŝo, puŝo) povas havi jenajn signifojn:

* en muziko - **takto (muziko)**
* unu paŝon en ritma proceso aŭ moviĝo - **takto (ritmo)**
** ekzemple en tekniko: dutakta motoro, kvartakta motoro 
** ekzemple en moviĝo: kvartakta irmaniero
** ekzemple en poezio: verspiedo: jambo, trokeo, …
* en informatiko - plenumo de ordono en fiksita tempo -  **taktosignalo**
* en interhoma rilato - **takto (delikateco)**
Irmanieroj de ĉevaloj

[eta|maldekstra|200px|Galopo. Pionira fotoserio per *zoopraxiscope* de [Eadweard Muybridge (1887 !).]]
**Irmanieroj de ĉevaloj** estas la diversaj rapidoj kaj taktoj, laŭ kiu ĉevaloj moviĝas. Ĉevalveturistoj (rajdantoj, fiakristoj kaj similaj) distingas diversajn irmanierojn.

La *"naturaj"* ĉevalaj irmanieroj estas la bazaj tri, kiujn ĉiu ĉevalo instinkte uzas. Aliaj irmanieroj devas esti lernataj de la ĉevaloj: kelkaj ĉevalrasoj uzas ilin pli facile ol aliaj. Ankaŭ la rajdanto devas lerni, adapti siajn movojn al ĉiu el la diversaj irmanieroj de la ĉevalo.

## Bazaj irmanieroj 
La plej multaj ĉevalrasoj havas nur la tri bazajn irmanierojn.
 Image:Muybridge horse walking animated.gif|**paŝado**
Image:Trot animated.gif|**troto**
Image:Canter animated.gif|**galopo**

### Paŝado 
Paŝado estas trankvila kvar-takta irmaniero. Dum paŝado ĉiam unu piedo de la antaŭa kaj de la malantaŭa paro havas kontakton al la grundo. Dum kutima paŝado la samflankaj piedoj irantaj malsamtempe (kontraŭe al *amblo* en kiu samflankaj piedoj antaŭeniras samtempe). — Meza rapideco: 7,2 km/h.

### Troto 
Troto estas rapida du-takta irmaniero, en kiu la diagonalaj piedoj antaŭeniras samtempe. Inter la paŝoj estas mallonga *ŝveba fazo* (neniu piedo tuŝas la grundon). — Meza rapideco: 18 km/h Vidu ankaŭ: Trotkurado - kies reguloj postulas iradon en troto, ĉiu alia irmaniero rezultigas diskvalifikon. — Rapideco: ĝis 50 km/h

### Galopo 
Galopo estas rapida kvar-takta irmaniero kun longa *ŝveba fazo*. — Meza rapideco: 27 km/h

## Specialaj irmanieroj 
Ne ĉiuj ĉevalrasoj povas moviĝi laŭ la sekvaj specialaj irmanieroj. Ofte la kapablo por iu irmaniero estas genetike fiksita. Ekzemple la lernado de amblo eblas por multaj bestoj, sed tiuj kun specifa genetika talento lernas ĝin pli facile.

### Telto (*"Tölt"*) 
Telto estas speciala paŝada ambla irmaniero. Por rajdantoj ĝi estas aparte agrabla ĉar laŭeble senskua. En mezepoka Germanio oni speciale edukis ĉevalojn (germane: Zelter (amblanto)) al tia irmaniero por ebligi komfortan rajdadon por virinoj. Ĉevalrasoj facile edukeblaj al telto estas: Islanda ĉevalo, Paso Peruano, Paso Fino, Aegidienberger, American Saddlebred, Berberĉevalo kaj Amblanto.

### Amblo 
[eta|Kuramblo  [Eadweard Muybridge|Muybridge, 1887]]
Amblo estas *"laterala"* irmaniero, t.e. la du samflankaj piedoj antaŭenmoviĝas samtempe. Ĝi estas du-takta kaj multe similas al la irmaniero de la homo.

Amblo estas la kutima irmaniero de ĝirafoj, kameloj kaj elefantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Moviĝo de la vertebruloj
* Ĉevalsporto
* Listo de ĉevalrasoj
* irmaniero

Kategorio:Ĉevaloj
Kategorio:Rajdado
Hemmental

**Hemmental** estis ĝis la 31-a de decembro komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando. Ekde la 1-a de januaro 2009 ĝi estas parto de la urbo Ŝafhaŭzo. Ĝi havis 563 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Hemmental situas nordokcidente de la urbo Ŝafhaŭzo en la montarĉeno Randen en la valo Hemmental, tra kiu fluas la rivereto Hemmentalbach.

## Najbaraj komunumoj antaŭ la fandiĝo kun Ŝafhaŭzo 
La najbaraj komunumoj de Hemmental antaŭ la integriĝo al Ŝafhaŭzo estis en sudoriento la urbo Ŝafhaŭzo, en sudo la komunumo Beringen, en sudokcidento Siblingen, en nordokcidento Schleitheim, en nordo Merishausen, en nordoriento Büttenhardt, kaj en okcidento Stetten.

## Trafiko 
Hemmental estas atingebla per lokaj busoj kaj poŝtaŭtobuso ek de la stacidomo de Ŝafhaŭzo. La komunumo disponas ankaŭ pri propra aliro al la nacia aŭtoŝoseo N4, kiu de la landlimo tra Ŝafhaŭzo kondukas al Vinterturo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Hemmental datiĝas el la jaro 1090. Grafo Burkhard de Nellenburg donacis en la jaro 1090 al la Monaĥejo Allerheiligen en Ŝafhaŭzo. Per la ŝtatigo de la monaĥejo en la 1520-aj jaroj Hemmental fariĝis posedaĵo de Ŝafhaŭzo. Ĝis 1798 Hemmental kune kun Beringen kaj Griesbach formis supervoktejon de Ŝafhaŭzo. Per la Helveta Revolucio la komunumo en 1798 fariĝis aŭtonoma politika komunumo.

### Kuniĝo kun Ŝafhaŭzo 
En baloto de la 23-a de februaro 2007 la loĝantaro de Hemmental kaj Ŝhafhaŭzo decidis, ke je la 1-a de januaro 2009 la komunumo Hemmental estos integrita al la urbo Ŝafhaŭzo. Per la efektivigo de ĉi-tiu decido Ŝafhaŭzo ekhavis plian municipon kaj urboparton kaj 600 aldonajn loĝantojn, dum Hemmental ĉesis ekzisti kiel aŭtonoma politika komunumo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la vilaĝo Hemmental
* Hemmental en la Historia Leksikono de Svislando
Obstrukco

**Obstrukco** - politike - estas intenca malhelpado al parlamenta laboro, farita per ĉiuj leĝaj rimedoj fare de la opozicio. Ĝia plej ofta formo estas tro longa parolado por malhelpi malfavoran decidon. Tio funkcias nur, kiam la decidon oni devas atingi en limigita tempo. En kelkaj landoj la praktiko de obstrukco estas malebligita aŭ almenaŭ malfaciligita pere de rimedoj kiel daŭrolimo de paroladoj.

Ĝi funkcias ĝis hodiaŭ en la Usona senato, kie, por depreni la parolrajton al parolanto, estas necese, ke la kvalifika plimulto (du trionoj) de la senatanoj voĉdonu tiucele. *„La obstrukco servas despotismon de la malplimulto”* – diris usona senatano Bill Frist en novembro de 2004, kiam la obstrukco de la malplimulto malhelpis jam 10-foje elekton de nova juĝisto al la Supera Kortumo, ekde 2000.

Obstrukco estas en la ĉiutaga lingvouzo la ĝeno de cirkulado en intesto, tubo; trairado de vojo, kanalo, strato ktp. per amaso da objektoj. Tiukaze ĝia sinonimo estas ŝtopiĝo.

## Historio de la politika obstrukco 
La obstrukcon uzis unuafoje la irlandaj parlamentanoj en la suba ĉambro de la angla parlamento. La uzebleco retiriĝis en la 20-a jarcento.

Kategorio:Politiko
Serio ETR 500 de FS

[eta|dekstra|350ra|ETR 500, altrapida livreo, ĉe la [Milano Centrale (stacidomo)|ĉef-stacidomo de Milano, Italio ]]
eta|dekstra|350ra|ETR 500, en stacidomo 
**ETR 500** (“Elektra Trajno Rapida”, itale: “ElettroTreno Rapido”) estas la plej grava kaj prestiĝa evoluo de moderna altrapida trajno fare de la italaj fervojoj FS (“Fervojoj de la Ŝtato”, itale: “Ferrovie dello Stato”, nuntempe “Trenitalia” kaj “Rete Ferroviaria Italiana”).

## Ĝeneralaj proprecoj 
Du modeloj estis konstruitaj en la tempo: Unutensia ETR 500 (itale: monotensione) kaj Pluratensia ETR 500 (itale: politensione). Tiu ĉi lasta modelo estas la plej moderna kaj ĝi povas ruliĝi kaj sur la “historiaj “ linioj je 3Kv kontinua kurento kaj sur la novaj altrapidaj linioj je 25 Kv alterna kurento. Ĝia maksimuma rapido estas 300 kilometrojn hore.

Stila efektivigo kaj dezajno de tiu ĉi trajno estis frukto de kunlaborado kun la konata dezajnisto Pininfarina.

Ekde la jaro 1992 (en kiu oni realigis la unuan unutensian prototipon de tiu ĉi trajno), la trajno koloriĝis je diversaj koloroj. La plej uzataj estas la komuna blanka-ruĝa-verda livreo kaj la t.n. “altrapida livreo”, kies koloroj estas nigra, ruĝa kaj griza. Ekzistas tamen ankaŭ aliaj livreoj (t.n. “reklamaj”), kiuj ofte estas vere belaj kaj buntaj. Ekde junio 2008 ĉi tiu trajno estas farbita per la t.n. "Ruĝasaga" livreo (itale: "Frecciarossa"), kiu konsistas en unu ruĝa strio etendiĝanta subfenestrete de unu lokomotivo ĝis la alia.

Sur la tuta itala nacia fervoja reto estas ruliĝantaj ĉirkaŭ 60 ETR 500, kiujn Trenitalia uzas ĝenerale kiel Eurostar-trajnoj sur la plej gravaj naciaj linioj. Tiele, la plej grandaj italaj urboj estas tute interligataj per rapidaj kaj oftaj kunligoj.

## Teknikaj proprecoj 
La trajno konsistas nuntempe el 12 vagonoj - 4 unuaklasaj vagonoj, 7 duaklasaj vagonoj kaj unu restoracia vagono - kaj 2 elektrikaj lokomotivoj por ĝia ruliĝado. La tuta trajno estas 354 metrojn longa kaj en ĝi estas 671 sidlokoj (195 unuaklasaj, 476 duaklasaj kaj 2 sidlokoj por handikapuloj). La tuta trajno estas 642 tunojn peza.

## Vidu ankaŭ 
* drezino
* Elektra motortrajno
* ETR 1000
* Frecciarossa
* maglevo
* ŝinkanseno
* transsiberia fervojo

ETR 500 de FS
ETR 500 de FS
Kraterelo

**Kraterelo** estas genro de fungo. En Francio, oni nomas tiun fungon "korno de abundo" pro ĝia formo aŭ "trumpeto de l'morto" pro ĝia koloro de funebro kiu estas la nigra en tiu lando. Sed malgraŭ tiu nomo malbonaŭgura, tiu ĉi fungo estas manĝebla kaj aperas eĉ inter la pli ŝatataj de fungoj plukitaj en eŭropaj arbaroj.

Ĝia scienca nomo estas ***Craterellus***, *crater* signifante *vazo* latinlingve.

Tiu fungo basidiomycata similas la kantarelon laŭ la formo sed ĝi estas tute kava.

## Ekologio 
La kraterelo kreskas ĉefe en folihavaj arbaroj kaj en tre humida grundo. Fungo de la aŭtono, ĝi abundas post pluvegoj. Oni malfacilas ekvidi ĝin pro la koloro malhela kaj pro la fakto ke tiu fungo estas ofte kovrita de falintaj folioj.

## Konservado 
La kratereloj bone sekiĝas. Oni enigas fadenon en la piedoj kaj oni alpendigis la tuton. Freŝaj kratereloj konserviĝas en aromigita oleo.

## Kuirado 
### En pato 
Post purigado de la fungoj kaj forigo de la teraj piedoj, malrapide kuiri tiujn fungojn en buterita pato. Aldoni hakitan ajlon kaj hakitan petroselon sen forgesi iomete da salo kaj pipro.
center|eta|250px|Desegno de *kraterelo*
Kraterelo

Kategorio:Fungoj
Kategorio:Manĝeblaj fungoj
Villemaréchal

**Villemaréchal** [vilmareŝal] estas franca komunumo lokita en la departemento Seine-et-Marne kaj en la regiono Francilio. Ĝi havis 791 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

## Geografio 
Villemaréchal havas landlimojn kun la najbaraj komunumoj Villemer, Dormelles, Flagy, Saint-Ange-le-Viel, Lorrez-le-Bocage-Préaux, Paley, Nanteau-sur-Lunain kaj Treuzy-Levelay.

Villemaréchal kuniĝis kun la najbara urbo Saint-Ange-le-Viel por krei novan urbon Villemaréchal.

Kategorio:Komunumoj de Seine-et-Marne
Kategorio:Novaj komunumoj de Seine-et-Marne
Kaleo

La vorto **Kaleo** havas plurajn sencojn:

*La **kaleoj** estas ciganoj, kiuj vivas precipe en hispanlingvaj landoj,
***Kaleo** estas natura satelito de Jupitero.
Vidu ankaŭ:
Kale
Kantono Bavay

La **kantono de Bavay** (france *canton de Bavay*) estis franca kantono lokita en la departemento Nord kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo, kiu ekde 2016 estas parto de nova regiono Hauts-de-France (lauvorte "Vertoj-de-Francio", t. e. la plej norda parto de Francio). Ĝi malfondiĝis en marto 2015 kaj ĝis tiam estis unu el la 12 kantonoj de la arondismento Avesnes-sur-Helpe.

## Komunumoj 
Apartenis al la kantono Bavay la jenaj 16 francaj komunumoj :
* Amfroipret 
* Audignies 
* Bavay 
* Bellignies 
* Bermeries 
* Bettrechies 
* Feignies 
* Gussignies 
* Hon-Hergies
* Houdain-lez-Bavay 
* La Flamengrie 
* La Longueville 
* Mecquignies 
* Obies 
* Saint-Waast 
* Taisnières-sur-Hon

## Vidu ankaŭ 
*Listo de kantonoj de Nord
*Komunumoj de Nord

Bavay
Stretavka

eta|dekstra|330ra|Stretavka situas en la plej griza distrikto

**Stretavka,** hungare **Kisszeretva** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce. La historia slovaka nomo estis **Malá Stretava**.

## Bazaj informoj 
* Areo: 5 km²
* Supermara alteco: 102 m
* Loĝantaro: 180
* Poŝtkodo: 072 13
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Stretavka situas sur ebenaĵo, proksime de kunfluejo de riveroj Laborec kaj Uĵ, laŭ flankovojoj. Veľké Kapušany troviĝas 15 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la bronzepoko. La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1317. En 1910 loĝis en Kisszeretva 296 da homoj, (267 slovakoj, 15 germanoj, 13 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Kisszeretva apartenis al Hungara Reĝlando, al Ung, al distrikto de Nagykapos, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Stretavka 177 da homoj, (158 slovakoj, 3 ukrainoj).

## Vidindaĵo 
* greko-katolika preĝejo de 1937

## Eksteraj ligiloj 
* Stretavka en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Hofen

**Hofen** devenas de la germana vorto *Hof* kun la du signifoj bieno kaj korto, kiuj ambaŭ indikas lokojn, kial Hofen estas ofta geografia nomo en germanlingvaj regionoj.

## Germanio 
* **Hofen** estas parto de la germana urbo Aalen.

## Svislando 
* **Hofen SH** estas komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo. Ekde la 1-a de januaro 2009 ĝi apartenos al Thayngen.
* **Hofen (Ursenbach)** estas parto de la komunumo Ursenbach de la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno en Svislando.
* **Hofen (Wohlen) estas vilaĝo de la komunumo Wohlen ĉe Berno de la distrikto Berno en Kantono Berno.

## Francio 
* **Hofen** estas komunumo en Alzaco.

## Vidu ankaŭ 
* **Hof**
* **Höfen'''
Hofen SH

**Hofen** estis ĝis la 31-a de decembro 2008 komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando. Ĝi havis 138 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007 kaj estas la plej malgranda komunumo de la kantono. Ekde la 1-a de januaro 2009 Hofen estas parto de la komunumo Thayngen.

## Geografio 
Hofen situas en la regiono de la montarĉeno Randen en la nordo de Kantono Ŝafhaŭzo ĉe la germana landlimo.

## Najbaraj komunumoj kaj lokoj 
Hofen limis ĝis la komunuma kunfandiĝo en nordo kaj oriento al la germana komunumo Tengen (Baden-Virtembergo), en sudo al Bibern, en sudokcidento al Opfertshofen kaj en nordokcidento al Altdorf.

## Trafiko 
Hofen estas per lokaj aŭtobusoj de Verkehrsbetriebe Schaffhausen ligita kun Thayngen kaj Ŝafhaŭzo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Hofen datiĝas el la jaro 1258. En mezepoko la plej multaj bienoj en Hofen apartenis al la Monaĥejo Sankt-Georgen en Stein ĉe Rejno. En 1538 tiujn bienojn akiris la urbo Ŝafhaŭzo. En la 19-a jarcento Hofen estis regita de Bibern. En 1861 Hofen disiĝis de Bibern kaj fariĝis aŭtonoma politika komunumo.

### Komunuma kunfandiĝo 
Per la publika baloto de dimanĉo la 17-an de aŭgusto 2008 la kvin aŭtonomaj komunumoj Thayngen, Altdorf, Bibern, Hofen kaj Opfertshofen akceptis la kunfandiĝon de iliaj komunumoj kun efiko je la 1-a de januaro 2009. La nova komunumo Thayngen havas proksimume 5000 loĝantojn. Kiel konsekvenco Hofen ekde la 1-a de januaro 2009 ĉesis ekzisti kiel aŭtonoma politika komunumo.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Hofen

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Hofen
* Hofen en la Historia Leksikono de Svislando
Alice Springs

eta|maldekstre|250px|Telegrafa stacio en Alice Springs
[eta|maldekstre|250px|Dezerta parko en Alice Springs, sablodesegno de [Aborigenoj de Aŭstralio|aborigeno]]
eta|maldekstre|250px|Alice Springs
eta|maldekstre|250px|"Springs" - Fontoj, kiuj donis al la urbo la nomon
**Alice Springs**, Esperantigite **Alic-Fonto**, estas la sola granda urbo en geografia centro de Aŭstralio kaj en tiu specifaĵo la infrastruktura pordo al la aŭstralia *Outback* (hinterlando), ĉirkaŭ 1&nbsp;500 km fore de ĉiu alia granda urbo. Ĝi situas en la Norda Teritorio kaj havas ĉirkaŭ 28&nbsp;000 loĝantojn.

## Historio 
Alice Springs fondiĝis en 1872 danke al konstruo de la Transaŭstralia telegrafa linio, kiu interligu Aŭstralion de la sudo ĝis la nordo kaj plu tra Indonezio al Eŭropo.

Pri la projekto respondecis la komunikada sciencisto kaj astronomo Charles Todd. Ĉar la telegrafaj interligoj - pro la elektra rezistanco - povis ligi nur limigitan distancon, oni devis trovi lokon meze de la *Outback * por telegrafa stacio.

La lokon trovis William Whitfield Mills, kiu malkovris en tiu areo lageton, kiun li false pensis fonto. Tiun li nomumis post edziĝo de sia ĉefo kun Alice Todd al *Alice Springs* (Fonto de Alice).

La vera setlejo estiĝis 4 km pli sude de la telegrafa stacio apud la lageto kaj ĝis 1933 havis la nomon **Stuart Town** – je merito de la malkovrinto John McDouall Stuart, kiu trapasis la vojon kiel la unua en 1862. La setlejo apenaŭ havis loĝantojn ĝis tiam, kiam la suda-norda fervoja linio, nomita "The Ghan", en 1929 kaj la aŭtoŝoseo Stuart Highway en 1940 atingis Alice Springs. La loĝantoj bredis-paŝtis bovojn, kamelojn kaj minadis.

La turismo vigliĝas ekde la 1970-aj jaroj.

Kategorio:Urboj de la Norda Teritorio
Falun

eta|maldekstra|Iama kupra minejo en Falun
eta|180px|dekstra|Falun en Svedio
**Falun** estas urbo en la sveda provinco Dalarnas län kaj la historia provinco (*landskap*) Dalarna (Darlekarlio) kun 36447 loĝantoj (2005). Ĝi estas la ĉefa urbo de la samnoma komunumo Falun.

Falun estas fama pro siaj minejoj, kiuj kune kun la laboristaj kaj industriaj kvartaloj apartenas al la monda heredaĵo de Unesko.

## Historio 
eta|300px|Falun ĉirkaŭ 1700 (Gravuro el Erik Dahlberg: *Svecia Antiqua et Hodierna*)
La urbo disvolviĝis pro la minado de kupro, dokumentita de la 11-a jarcento ĉe la monto *Tiskasjöberg*.

Kun la kreskanta graveco de la minejo la setlejo kreskis kaj en 1641 Falun ekhavis la statuson de urbo. Tiuepoke Falun estis unu el la plej grandaj urboj de Svedio kun ĉirkaŭ 6.000 loĝantoj. Ĉ. du trionoj de la monda produktado de kupro tiam venis el Falun. Post kolapso de granda parto de la minejo en 1687 komenciĝis la malpliiĝo de ĝia antaŭa graveco.

Post du incendioj en 1761 la loĝantaro konstante malkreskis. Ĉ. 1850 Falun nur plu havis ĉirkaŭ 4.000 loĝantojn.

Pro alligo al du fervojaj linioj Falun ekhavis novajn fabrikojn. En la 20-a jarcento ĝi fariĝis pli kaj pli administra kaj lerneja centro. La tradicia minado tamen alproksimiĝis al sia fino. En 1992 la lasta mino estis fermita.

En 2001 la laboristaj kvartaloj el la 17-a jarcento, kiujn la urbo-brulegoj ne detruis, kaj la industriejoj ĉirkaŭ la minejo estis protektitaj kiel monda heredaĵo.

## Gefiloj konataj 
* Oscar Alin, historiisto
* Viktor Bonde, librobindisto kaj esperantisto

## Ĝemelaj urboj 
Ĝemelaj urboj de Falun estas:
*  Hamina, Finnlando
*  Röros, Norvegio
*  Vordingborg, Danio
*  Gütersloh, Germanio
*  Grudziądz, Pollando

## Vidu ankaŭ 
* Vikasjön

## Eksteraj rilatoj 
* Oficiala retejo de la komunumo (en la sveda, angla, franca kaj germana)

Kategorio:Urboj de Svedio
Kategorio:Dalekarlio
Kategorio:Dalarnas län
Kategorio:Komunumoj de la provinco Dalarnas län
Kolego

**Kolego** (latine *collega*, "ofic-kamarado") estas ĉiu el tiuj, kiuj plenumas saman oficon, profesion aŭ metion, konsiderata rilate al la aliaj. Same kolego estas ĉiu el la anoj de sama societo aŭ asocio, konsiderata rilate al la aliaj anoj. Kolego estas ankaŭ nomata tiu, kiu studas aŭ laboras kune kun aliaj.

En historia rilato kolegeco estis en la Romia Respubliko la praktiko havi minimume du personojn en kelkaj magistrataj oficoj. Tiu ĉi sistemo certigu dividon de potenco kaj respondeco kaj ankaŭ reciprokan kontroladon. Ekzemploj estis du konsuloj kaj censoroj, ses pretoroj, ok kvestoroj kaj dek plebaj tribunoj.

## Vidu ankaŭ
* Kamarado
* Samideano
* Kolegio

## Fontoj 
* .
* "Etimologia Vortaro de Esperanto" fare de Ebbe Vilborg

Kategorio:Laboro
La Espero (Svedio)

***La Espero*** estas periodaĵo kaj organo de la Sveda Esperanto-Federacio (SEF), fondita en Gävle, februaro 1913, de Rudolf Pehrsson kaj Werner Wahlund. En la unuaj jaroj ĝi produktiĝis kaj ekspediĝis en tiu urbo.

La revuo enhavas raportojn pri la agadoj de SEF: jarraportojn, impresojn de Esperanto-renkontiĝoj, informojn pri aperintaj libroj, aplikaĵoj ktp. Kelkaj artikoloj aŭ fragmentoj estas verkitaj en la sveda.

Rudolf Persson komence estis redaktisto. Komence de 1915 aliĝis ankaŭ la Norvega Esperantista Ligo, fermante la antaŭan bultenon Norvega Esperantisto. Ties antaŭa redaktisto, la norvego Honoratus Bonnevie el Oslo, fariĝis kunredaktisto de La Espero ekde la decembra numero 1915 kune kun unue John Lundgren en Hedemora kaj Johan Helsing en Gävle, kaj poste inter junio 1918 kaj decembro 1920 kun Paul Nylén en Stokholmo. kaj Norvega Esperantisto reeldoniĝis. Komence de 1925 la sveda gazeto estis alinomita *Svenska Esperanto-Tidningen – La Espero* - la ŝanĝo klare videblis en la titolpaĝoj de la eldonoj 12 1924 kaj 1 1925.

Bernhard Eriksson estis redaktisto kaj prizorgis la gazeton en sia presejo ekde la fino de 1927 aŭ januaro 1928, EdE raportis en 1934. Iam antaŭ 1956 Bengt Joelsson estis redaktisto, kaj iam ĉirkaŭ 1956 John Johansson. Pli malfrue, Leif Nordenstorm estis redaktisto, kaj poste tio, Bengt Olof Åradsson kaj Olof Pettersson.

## Redaktistoj 
eta|upright=0.7|Frua redaktisto John Lundgren
Jen neplena lista de redaktistoj de La Espero.

* Rudolf Pehrsson (iam ekde 1913)
* John Lundgren 1913–1918
* Honoratus Bonnevie (norvego) ekde fino de 1915, kune kun
** John Lundgren kaj Johan Helsing ĝis 1918
** Paul Nylén 1918–1920
* Henning Halldor 1921–1927
* Bernhard Eriksson (ekde 1927 aŭ 1928, ankoraŭ en 1933)
* Eva Julin, de 1938
* Bengt Joelsson (iam antaŭ 1956)
* John Johansson (iam ĉirkaŭ 1956)
* Åke Blomberg (iam ĉirkaŭ 1971)
* Franko Luin (iam ĉirkaŭ 1979)
* Karin Lindquist, iam ĉirkaŭ 1988
* Leif Nordenstorm
* Bengt Olof Åradsson kaj Olof Pettersson

## Referencoj 
* 
* Sune Ahlm: ”75-jara: La Espero - svenska Esperantotidningen” en *La Espero* n-ro 1988:2, p. 20–21

## Eksteraj ligiloj 
* Kopioj de multaj numeroj de La Espero  ĉe pola cifera librejo KUL
* 
* Jarkolektoj de *La Espero* en la Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj (arkiva kopio)
* Kelkaj artikoloj  de *La Espero* en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj

Kategorio:Sveda Esperanto-Federacio
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Esperanto-movado en Svedio
Acatlán de Pérez Figueroa

**Acatlán de Pérez Figueroa** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Acatlán de Pérez Figueroa*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la nacia geografia instituto INEGI estas 20 002.

## Geografio 
**Acatlán de Pérez Figueroa** apartenas al la distrikto Tuxtepec al kiuj apartenas entute 14 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Papaloapan, kiu apartenas al la nordorienta parto de la subŝtato Oaxaca kaj havas limon kun la subŝtato Veracruz. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 42347 loĝantojn. El tiuj estis 20422 viroj kaj 21925 virinoj. La komunumo havas surfacon de 933,9 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 120 metroj super la marnivelo.
maldekstra|eta|300px|Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 5622 indiĝenoj. El tiuj 4523 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 4523 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj). Entute 12.61 % de la loĝantoj estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la komunumo en retpaĝo de la ministerio pri socia evoluigo SEDESOL ()

Kategorio:Komunumoj de Oaxaca
Kategorio:Papaloapana regiono
Guido Caprotti

**Guido Caprotti** (naskiĝis en Monza en 1887 kaj mortis en Valmaseda en 1966). Li estis itala pentristo. Li dediĉis sin ĉefe al pentrado de pejzaĝoj, dekorado de palacoj kaj al arta ceramiko.

[eta|maldekstra|Tombo de Guido Caprotti en la tombejo de [Ávila|350x350px]]

Kategorio:Italaj pentristoj
Stretava

eta|dekstra|330ra|Stretava situas en la plej griza distrikto

**Stretava,** hungare **Nagyszeretva** (nadjseretva) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.

## Bazaj informoj 
* Areo: 8&nbsp;km²
* Supermara alteco: 102 m
* Loĝantaro: 630
* Poŝtkodo: 072 13
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Stretava situas sur ebenaĵo, Laborec preterfluas, laŭ traira flankovojo, aŭtoŝoseo preteriras. Michalovce troviĝas 14&nbsp;km-ojn.

## Historio 
En la 9-a jarcento slavoj vivis tie. La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1266 en formo *"Zirutua"*. En 1831 multaj mortis pro ĥolero. En 1910 loĝis en Nagyszeretva 564 da homoj, (457 slovakoj, 63 hungaroj, 32 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon Nagyszeretva apartenis al Hungara Reĝlando, al Ung, al distrikto de Nagykapos, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Stretava 625 da homoj, (596 slovakoj, 16 ciganoj, 8 ĉeĥoj, po 1 hungaro kaj ukraino).

## Vidindaĵoj 
* gotika kalvinana preĝejo el la 15-a jarcento, en 1782 renoviĝis, en 1993 novgotikiĝis
* katolika preĝejo de 1970

## Eksteraj ligiloj 
* Stretava en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Amber Lee Ettinger

**Amber Lee ETTINGER** (naskiĝis la  en Hazleton, Pensilvanio) estas usona aktorino kaj modelo. Ŝi akiris landan kaj mondan konatecon en 2007 sub la nomo **Obama Girl** en serio de videofilmetoj, en kiu ŝi apogis Barack Obama dum la usona prezidenta elekto de 2008.eta|dekstra|Amber Lee Ettinger
## Biografio 
Ettinger havas germanan kaj irlandan devenon. Ŝi studis ĉe *Fashion Institute of Technology* en Novjorko vestaĵan kaj modan dizajnon kun la celo, iam evoluigi propran modan linion (stilon). Ŝi estis elektita al *Miss New York City* en aŭgusto de 2003. Krom tiuj ŝi aperis en muzikvideo kiel dancistino, aperis sur kovrilpaĝo de *Maxim* kaj *Playboy*.

Ŝi akiris en 2007 landan kaj eĉ parte internacian sukceson per la kanto kaj interreta video *"I Got a Crush…On Obama"*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Amber Lee Online* , oficiala paĝo
* *Obama Girl. Cause I Got a Crush On Obama*.

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Ložín

eta|dekstra|330px|Ložín situas en la plej griza distrikto

**Ložín** (loĵIn), hungare **Lazony** (lazonj) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.

## Bazaj informoj 
* Areo: 9&nbsp;km²
* Supermara alteco: 119 m
* Loĝantaro: 810
* Poŝtkodo: 072 05
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Ložín situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Trebišov-Michalovce. La lasta troviĝas 13&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1227. En 1910 loĝis en Lazony 775 da homoj, (723 slovakoj, 34 hungaroj, 4 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon Lazony apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1942 la judoj estis deportitaj. En 2001 loĝis en Ložín 792 da homoj, (768 slovakoj, 23 ciganoj, 1 hungaro).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo, en la 15-a jarcento gotikiĝis, en 1728 barokiĝis, turo alkonstruiĝis en 1896

## Eksteraj ligiloj 
* Ložín en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce