Orkido (planto)

**Orkido** (*Orchis*) estas genro en la orkideofamilio (Orkidacoj), situanta ĉefe en Eŭropo kaj Nordokcidento Afriko, kaj iras ĝis Tibeto, Mongolio kaj Ŝinĝango. La nomo devenas de la antikva greka *ὄρχις orchis*, signifanta "testikon", pro la apero de la parigitaj subteraj tuberoj.

## Priskribo 
Tiuj teraj orkideoj havas tuberajn radikojn anstataŭ pseŭdobulbojn. Ili estas ege diversaj laŭ siaj aspektoj. Ili produktas vertikalan tigon. La infloresko estas cilindro- al globo-forma spiko, je 5-15 centimetroj (2-6 coloj) longaj, kun flavaj, ruĝaj ĝis purpuraj floroj. Floroj komenciĝas ĉebaze, malrapide progresas supren, krom pri la simia orkideo (*Orchis simia*), kiu floras laŭ inversa ordo.
La origina genro *Orchis* kutime enhavis pli ol 1 300 nomojn, sekvas ke ĝi estis dividita fare Pridgeon et al., en plurajn novajn genrojn 

: *Ponerorchis*, *Schizodium*, *Steveniella*.

## Taksonomio 
### Specioj 
En junio 2014, la *World Checklist of Selected Plant Families* akceptas 21 speciojn, kune kun kelkajn subspeciojn:
* *Orchis adenocheila* Czerniak. (Iran)
* *Orchis anatolica* Boiss. – Anatolian Orchid (Cyprus, Turkey, Southern Aegean Islands, Syria, Lebanon, Israel, Palestine, Iran)
* *Orchis anthropophora* (L.) All. (Western Europe to Mediterranean)
* *Orchis brancifortii* Biv. (Southern Italy, Sicilia, Sardinia)
* *Orchis galilaea* (Bornm. & M.Schulze) Schltr. (Turkey, Syria, Lebanon, Israel, Palestine)
* *Orchis italica* Poir. – Man Orchid, Italian Orchid (Mediterranean)
* *Orchis laeta* Steinh.
* *Orchis mascula* (L.) L. – Early Purple Orchid, (N. & C. Europe to Iran, Canary Islands)
** *Orchis mascula* subsp. *ichnusae* Corrias
** *Orchis mascula* subsp. *laxifloriformis* Rivas Goday & B.Rodr.
** *Orchis mascula* subsp. *mascula*
** *Orchis mascula* subsp. *scopulorum* (Summerh.) H.Sund. ex H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr.
** *Orchis mascula* subsp. *speciosa* (Mutel) Hegi
* *Orchis militaris* L. – Military Orchid (Europe to Mongolia)
** *Orchis militaris* subsp. *militaris*
** *Orchis militaris* subsp. *stevenii* (Rchb.f.) B.Baumann & al.
* *Orchis olbiensis* Reut. ex Gren.
* *Orchis pallens* L. – Pale-flowered Orchid (Europe to Caucasus)
* *Orchis patens* Desf. (Central Mediterranean to NW. Africa)
** *Orchis patens* subsp. *canariensis* (Lindl.) Asch. & Graebn.
** *Orchis patens* subsp. *patens*
* *Orchis pauciflora* Ten.
* *Orchis provincialis* Balb. ex Lam. & DC. (SC. & S. Europe to Caucasus, NW Africa)
* *Orchis punctulata* Steven ex Lindl. – Small-dotted Orchid (SE. Europe to W. Asia)
* *Orchis purpurea* Huds. – Lady orchid, Purple Orchid (Europe to Caucasus, Algeria)
** *Orchis purpurea* subsp. *caucasica* (Regel) B.Baumann & al.
** *Orchis purpurea* subsp. *purpurea*
* *Orchis quadripunctata* Cirillo ex Ten. – Four-spotted Orchid (Sardinia to Eastern Mediterranean)
* *Orchis simia* Lam. – Monkey Orchid (Europe to Iran, N. Africa)
** *Orchis simia* subsp. *simia*
** *Orchis simia* subsp. *taubertiana* (B.Baumann & H.Baumann) Kreutz
* *Orchis sitiaca* (Renz) P.Delforge
* *Orchis spitzelii* Saut. ex W.D.J.Koch – Spitzel's Orchid (Sweden (Gotland), E. Spain to Caucasus, NW. Africa)
** *Orchis spitzelii* subsp. *cazorlensis* (Lacaita) D.Rivera & Lopez Velez
** *Orchis spitzelii* subsp. *nitidifolia* (W.P.Teschner) Soó
** *Orchis spitzelii* subsp. *spitzelii*
* *Orchis troodi* (Renz) P.Delforge

### Naturaj hibridoj 
En junio 2014, la *World Checklist of Selected Plant Families* akceptas 21 hibridajn speciojn, kune kun kelkajn subspeciojn (la signo × simbolas la kunmiksiton de la du specioj):
* *Orchis* × * algeriensis* B.Baumann & H.Baumann (*O.&nbsp;patens* × *O.&nbsp;spitzelii*)
* *Orchis* × *angusticruris* Franch. (*O.&nbsp;purpurea* × *O.&nbsp;simia*) (Europe to Caucasus)
** *Orchis* × *angusticruris* nothosubsp. *angusticruris* (*O.&nbsp;purpurea* subsp. *purpurea* × *O.&nbsp;simia*)
** *Orchis* × *angusticruris* nothosubsp. *transcaucasica* B.Baumann & al. (*O.&nbsp;purpurea* subsp. *caucasuca* × *O.&nbsp;simia*)
* *Orchis* × * apollinaris* W.Rossi & al. (*O.&nbsp;italica* × *O.&nbsp; simia*) (Italy)
* *Orchis* × * aurunca* W.Rossi & Minut. (*O.&nbsp;pauciflora* × *O.&nbsp;provincialis*)
* *Orchis* × * bergonii* Nanteuil (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp; simia*) (Western Mediterranean)
* *Orchis* × * beyrichii* (Rchb.f.) A.Kern. (*O.&nbsp;militaris* × *O.&nbsp; simia*) (Europe to Turkey)
** *Orchis* × *beyrichii* nothosubsp. *beyrichii* (*O.&nbsp;militaris* subsp. *militaris* × *O.&nbsp;simia*)
** *Orchis* × *beyrichii* nothosubsp. *golestanica* (Renz) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr. (*O.&nbsp;militaris* subsp. *stevenii* × *O.&nbsp;simia*)
* *Orchis* × * bispurium* (G.Keller) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr. (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;militaris* × *O.&nbsp;purpurea*)
* *Orchis* × * bivonae* Tod. (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;italica*) (Southern Europe)
* *Orchis* × * buelii* Wildh. (*O.&nbsp;provincialis* × *O.&nbsp;quadripunctata*)
* *Orchis* × * caesii* De Angelis & Fumanti (*O.&nbsp;italica* × *O.&nbsp;purpurea*)
* *Orchis* × * calliantha* Renz & Taubenheim (*O.&nbsp;punctulata* × *O.&nbsp;simia*) (Turkey)
* *Orchis* × * chabalensis* B.Baumann & al. (*O.&nbsp;militaris* subsp. *stevenii* × *O.&nbsp;punctulata*)
* *Orchis* × *colemanii* Cortesi (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;pauciflora*)
* *Orchis* × * fallax* (De Not.) Willk. (*O.&nbsp;patens* × *O.&nbsp;provincialis*)
* *Orchis* × * fitzii* Hautz. (*O.&nbsp;anatolica* × *O.&nbsp;mascula*) (Turkey)
* *Orchis* × * hybrida* (Lindl.) Boenn. ex Rchb. (*O.&nbsp;militaris* × *O.&nbsp;purpurea*) (Europe)
* *Orchis* × * klopfensteiniae* P.Delforge (*O.&nbsp;pallens* × *O.&nbsp;spitzelii*) (SW Europe)
* *Orchis* × * kretzschmariorum* B.Baumann & H.Baumann (*O.&nbsp;anatolica* × *O.&nbsp;provincialis*)
* *Orchis* × * ligustica* Ruppert (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;patens*) (Mediterranean)
* *Orchis* × * loreziana* Brügger(*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;pallens*) (Europe)
** *Orchis* × *loreziana* nothosubsp. *kisslingii* (Beck) Potucek (*O.&nbsp;mascula* subsp. *speciosa* × *O.&nbsp;pallens*) (Eastern Europe)
** *Orchis* × *loreziana* nothosubsp. *loreziana* (*O.&nbsp;mascula* subsp. *mascula* × *O.&nbsp;pallens*) (Central Europe)
* *Orchis* × * lucensis* Antonetti & Bertolini (*O.&nbsp;pauciflora* × *O.&nbsp;simia*)
* *Orchis* × * macra* Lindl. (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;purpurea*) (Europe)
* *Orchis* × * orphanidesii* (E.G.Camus) B.Bock (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;mascula*)
* *Orchis* × * palanchonii* G.Foelsche & W.Foelsche (*O.&nbsp;olbiensis* × *O.&nbsp;pauciflora*)
* *Orchis* × * penzigiana* A.Camus (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;provincialis*)
** *Orchis* × *penzigiana* nothosubsp. *jailae* (Soó) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr. (*O.&nbsp;mascula* subsp. *speciosa* × *O.&nbsp;provincialis*)
** *Orchis* × *penzigiana* nothosubsp. *penzigiana* (*O.&nbsp;mascula* subsp. *mascula* × *O.&nbsp;provincialis*)
** *Orchis* × *penzigiana* nothosubsp. *sardoa* Scrugli & M.P.Grasso (*O.&nbsp;mascula* subsp. *ichnusae* × *O.&nbsp;provincialis*)
* *Orchis* × * permixta* Soó (*O.&nbsp;mascula* subsp. *signifera* × *O.&nbsp;pallens* × *O.&nbsp;provincialis*) (Crimea)
* *Orchis* × * petterssonii* G.Keller ex Pett. (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;spitzelii*) (Europe, NW Africa)
** *Orchis* × *petterssonii* nothosubsp. *incantata* (P.Delforge) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr. (*O.&nbsp;mascula* subsp. *laxifloriformis* × *O.&nbsp;spitzelii* subsp. *cazorlensis*)
** *Orchis* × *petterssonii* nothosubsp. *petterssonii* (*O.&nbsp;mascula* subsp. *mascula* × *O.&nbsp;spitzelii* subsp. *cazorlensis*)
* *Orchis* × * plessidiaca* Renz (*O.&nbsp;pallens* × *O.&nbsp;provincialis*) (SE Europe to Krim)
* *Orchis* × * pseudoanatolica* H.Fleischm. (*O.&nbsp;pauciflora* × *O.&nbsp;quadripunctata*) (SE Europe)
* *Orchis* × * schebestae* Griebl (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;quadripunctata*)
* *Orchis* × * serraniana* P.Delforge (*O.&nbsp;mascula* subsp. *laxifloriformis* × *O.&nbsp;olbiensis*)
* *Orchis* × * sezikiana* B.Baumann & H.Baumann (*O.&nbsp;anatolica* × *O.&nbsp;quadripunctata*)
* *Orchis* × * spuria* Rchb.f. (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;militaris*) (Europe)
* *Orchis* × * thriftiensis* Renz (*O.&nbsp;anatolica* × *O.&nbsp;pauciflora*)
* *Orchis* × * tochniana* Kreutz & Scraton (*O.&nbsp;italica* × *O.&nbsp;punctulata*) (Cyprus)
* *Orchis* × * willingiorum* B.Baumann & H.Baumann (*O.&nbsp;provincialis* × *O.&nbsp;spitzelii*)
* *Orchis* × * wulffiana* Soó (*O.&nbsp;punctulata* × *O.&nbsp;purpurea*) (Crimea to caucasus)
** *Orchis* × *wulffiana* nothosubsp. *suckowii* (Kümpel) B.Baumann & al. (*O.&nbsp;punctulata* × *O.&nbsp;purpurea* subsp. *caucasica*)
** *Orchis* × *wulffiana* nothosubsp. *wulffiana* (*O.&nbsp;punctulata* × *O.&nbsp;purpurea* subsp. *purpurea*)

## Intergeneraj Hibridoj 
* *Orchiophrys* (*Ophrys* x *Orchis*)
* *Orchiserapias* (*Orchis* x *Serapias*)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* [Orchis genera en Turkio(https://eo.wikipedia.org/wiki/Turkio)]

Kategorio:Orkidoideoj