open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Patriarko de Aleksandrio

**Patriarko de Aleksandrio** estas la titolo kiun portas la episkopo de Aleksandrio (Egiptio). La titolo *papo* ankaŭ estas uzata de la kopta patriarko de Aleksandrio, ne estas ekskluziva de la Katolika Eklezio, ĉar ĝi estis antikve uzata de la ĉefaj patriarkoj sed kun la paso de la tempo ĝi apenaŭ estis uzata. Nun ĝi estas konservata por la Patriarko de Okcidento kaj la Patriarko de Aleksandrio de la koptoj.

Laŭ la tradicio, la **patriarkato** estis fondita de Marko la Evangeliisto en la jaro 42.

Nuntempe ekzistas kvar patriarkoj kiuj uzas tiun titolon:

* La **Kopta Patriarko de Aleksandrio**, religiestro de la Kopta Eklezio. Li portas la oficialan titolon «Lia Sankteco Papo de Aleksandrio kaj de tuta Egiptio, Nubio, Etiopio, Pentapolo kaj Patriarko de la tuta lando evangelizita de sankta Marko». La nuna patriarko estas Ŝenuda la 3-a, kun sidejo en Kairo.

* La **Ortodoksa Patriarko de Aleksandrio**, religiestro de la Grek-Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio, en Egiptio kaj tuta Afriko. Nuntempe la patriarko estas Teodoro la 2-a, sideje en Aleksandrio.

* La **Kopta Katolika Patriarko de Aleksandrio**, religiestro de la Kopta Katolika Eklezio. La nuna patriarko estas Antonio Nagib, kun sidejo en Kairo.

* La **Melĥita Patriarko de Antioĥio**, religiestro de la Katolika Grek-Melkita eklezio en komunio kun Romo, ankaŭ portas la titolon *Patriarko de Aleksandrio*. La nuna patriarko estas Gregoro la 3-a Laham, kun sidejo en Damasko.

Ankaŭ ekzistis la **Latina Patriarko de Aleksandrio**, kiel reprezentanto de la Katolika Eklezio de 1215 ĝis 1964, kiam ne plu estis nomumita de Vatikano. Ĝia origino venas el la Krucmilitoj.


Kategorio:Kristanismo en Afriko
Kategorio:Kristanismo en Egiptio
Kategorio:Kopta ortodoksa eklezio
Grandduklando Badeno

**Grandduklando Badeno** () estis la lando Badeno en la tempo de 1806 ĝis 1918, kiam ĝi havis staton de grandduklando.

Por pliaj detaloj, legu ĉe: Badeno.

## Vidu ankaŭ 
* Margraflando Badeno
* Badeno

Kategorio:Historio de Baden-Virtembergo
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Napoleonaj ŝtatoj
Kategorio:Grandduklandoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1806
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1918
Interna skiejo

eta|Bottrop, Germanio
eta|Fanabaŝi, Japanio
miniatur|eta|Neĝ-domo Bispingen
La **interna skiejo** estas fermita halo kun deklivoj, kiuj estas kovritaj per artefarita neĝo. En interna skiejo, oni povas skii kaj neĝtabuli dum la tuta jaro.

La unua interna skiejo estis malfermita en Aŭstrio, en 1927, sur nuna loko de la Nordokcidenta Stacidomo, en Vieno.

En Germanio ekzistas internaj skiejoj en Neuss, Bottrop (plej longa kun 640 m), Senftenberg, Wittenburg, Bispingen (NeĝDomo Bispingen) kaj en Oberhof. Tiu lasta estis malfermita en 2009 kaj entenas 1,9 km longan vojon por longkura skiado. Ekzistas similaj konstruaĵoj en Nederlando (la plej granda en Eŭropo, kun 35.000&nbsp;m², en Landgraaf), Britio, Hispanio (Madrida Neĝzono), en Dubajo (Skiejo de Dubajo).

Kategorio:Sporto
Oberrohrdorf

## Pri la komunumo 
** Oberrohrdorf** estas komunumo en la distrikto Baden de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 3704 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstra|150px|Katolika preĝejo Sankt-Martino
Oberrohrdorf situas ĉe la kantona ĉefvojo de la kulmino de la Mutschellen-Pasejo al Baden tri kilometrojn oriente de la rivero Reuss sur la sudokcidenta deklivo de la monto *Rohrdorferberg*, parto de la montoĉeno *Heitersberg*. Al la komunumo apartenas krom al ĉefvilaĝo mem ankaŭ la loko Staretschwil. La komunumo komplete kunkreskis kun la najbara komunumo Niederrohrdorf.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 4,30 km², de kiuj 1,70 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,89 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur la kresto de *Heitersberg* sur alteco de 702 m s.m., dum ĝis plej malalta punkto situas sur alteco de 455 m s.m.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Oberrohrdorf limas en nordokcidento al Fislisbach, en nordoriento al Neuenhof, en oriento al Killwangen, en sudo al Remetschwil, kaj en okcidento al Niederrohrdorf.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150px|Kantona ĉefvojo en la centro de Oberrohrdorf
Tra Oberrohrdorf pasas la kantona ĉefvojo de la kulmino de Mutschellen-Pasejo al Argovio, laŭ kiu vojo cirkulas poŝtaŭtolinio, kiu konektas kune kun du aliaj poŝtaŭtolinioj la komunumon al la publika trafikreto.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas norde en Dättwil, urbo Baden, en distanco de proksimume 7 kilometroj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Rohrdorf datiĝas el la jaro 1179 kiel *Rordorf*. Oberrohrdorf estis menciita unuan fojon en la jaro 1303 kiel *ze Oberen-Rordorf*. Staretschwil estis menciita unuan fojon en la jaro 1124 kiel *Starchoswilare*.

En mezepoko en Rohrdorf unue regis la Grafoj de Lencburgo, poste la Grafoj de Kiburgo kaj fine ties heredantoj, la Habsburgoj.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris la regionon, kaj Rohrdorf fariĝis voktejo en la Grafejo Baden.

Post la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la vilaĝo apartenis dum kvin jaroj al la tiama Kantono Baden. Post ties integriĝo al la hodiaŭa Kantono Argovio, Oberrohrdorf fariĝis politika komunumo de la argovia distrikto Baden.

En la jaro 1805 la kvin vilaĝoj Busslingen, Niederrohrdorf, Oberrohrdorf, Remetschwil kaj Staretschwil estis kunigitaj al la komunumo Rohrdorf. Ĉar la kunlaboro malbone funkciis post diversaj iniciativoj en la jaro 1854 la komunumo Rohrdorf estis denove disigita, kaj estiĝis la tri hodiaŭaj komunumoj Niederrohrdorf, Oberrohrdorf kun Staretschwil, kaj Remetschwil kun Busslingen.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Oberrohrdorf
* Oberrohrdorf en la Historia Leksikono de Svislando
Freddie Highmore

**Alfred Thomas Highmore**, kutime nomata *Freddie Highmore* (naskiĝis la 14-an de februaro 1992 en Londono), estas brita aktoro kaj voĉa dublisto.

## Kariero 
Freddie Highmore jam en 2001, naŭ-jara, aktoris la legendan reĝon Arturo en la televida filmo *La Nebuloj de Avalon* (angle "The Mists of Avalon") kaj tri jarojn pli poste videblis en la kineja filmo "Du Fratoj" (Two Brothers) de la reĝisoro Jean-Jacques Annaud.

Internacie li aparte konatiĝis per sia rolo de la knabo *Peter* en la filmo *Finding Neverland* ("Trovante Neniamlandon"), pri la ekesto de la fantasta libro kaj teatraĵo pri la sovaĝe heroa knabo Peter Pan, kun la aktoraj kolegoj Johnny Depp kaj Kate Winslet. Li denove aktoris kun Johnny Depp dum 2005 en la filmigo de la klasika angla infana libro *Charlie and the Chocolate Factory* (*Ĉarli kaj la Ĉokolada fabriko*) de Roald Dahl, sub gvido de la reĝisoro Tim Burton. Por tiu rolo li en 2006 ricevis la premion "Young Artist Award". Internacie sukcesaj ankaŭ estis la muzika filmo August Rush (2007), "The Spiderwick Chronicles" (2008) kaj la ĝis nun du filmoj el la origine franclingva fantasta libroserio *Arthur et les Minimoys* (2006 kaj 2009).

## Familio 
Lia patro *Edward* kaj la tri jarojn pli juna frato *Bertie* (pasporte Albert) same laboras kiel filmaj aktoroj. La patrino estas filmaktora agentino, kiu laŭkontrakte reprezentas interalie la britan aktoron Daniel Radcliffe, kies plej konata rolo estas la filma reprezento de la juna sorĉisto Harry Potter.

## Filmaro 
* 1999: "Women Talking Dirty"(*Inoj parolantaj nemorale*)
* 2000: "Happy Birthday Shakespeare" (*Ĝojan naskiĝtagon, Ŝekspiro*, televida filmo)
* 2001: "The Mists of Avalon" (*La nebuloj de Avalon*, televida filmo)
* 2001: "Jack and the Beanstalk: The Real Story" (*Jaĉjo kaj la fabujo: la vera rakonto*, televida filmo)
* 2002: "I saw you" (*Mi vidis vin*, televida filmo)
* 2004: "Two Brothers" (*Du Fratoj*)
* 2004: "Finding Neverland" (*Trovante Neniamlandon*)
* 2004: "Five Children and It" (*Kvin infanoj kaj Ĝi*)
* 2005: "Charlie and the Chocolate Factory" (*Ĉarli kaj la Ĉokolada Fabriko*)
* 2006: "A Good Year" (*Bona jaro")
* 2006: "Arthur et les Minimoys ("Arturo kaj la Minimojoj")
* 2007: "August Rush"
* 2007: "The Golden Compass" (*La Ora Kompaso'', nur voĉo)
* 2008: "The Spiderwick Chronicles"
* 2009: "Astro Boy" (nur voĉo)
* 2009: "Arthur et la vengeance de Maltazard", dua filmo el la serio "Arthur et les Minimoys"

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Britaj aktoroj
Kategorio:Britaj infanaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Britio
Sankta Ripsime

eta|dekstra|200ra|Ripsime
**Ripsime** aŭ **Hripsime** () estas « romia » virgulino martirigita kun ŝiaj samreligianoj en 301 en Armenujo. Kune kun Gregorio la Iluminanto kaj Gajane, Ripsime estas unu el la tri plej gravaj sanktuloj de la Armena Apostola Eklezio.

## Biografio 
Agathange estas la ĉefa historia fonto pri la historio de Ripsime, Gajane kaj la aliaj 40 samreligianoj konataj kiel virgulinoj romiaj sed pli verŝajne originaj el unu el la orientaj provincoj de la Imperio. Laŭ la tradicio, la romia imperiestro Diokleciano profunde enamiĝis pro la beleco de Ripsime, okazigante la fuĝon al Armenujo de la abatino Gajane kaj de la aliaj virgulinoj inkluzive de Ripsime; la armena reĝo Tiridates la 3-a ankaŭ enamiĝis je Ripsime, kaj pro ŝia malakcepto, li mortigis ŝin en la jaro 301. Tre probable la armena reĝo mortigis ilin post la denuncado de la provincestro el kie fuĝis la virgulinoj. La lango de Ripsime estis elbuŝigita, la stomako malfermita, blindigita kaj la korpo dispecigita.

Ĉiam laŭ Agathange, la reĝo transformiĝis en apro ĝis lia propra kristaniĝo pere de la sanktulo Gregorio la Iluminanto. Laŭ la tradicio Kristo aperis al la sanktulo kaj indikis la lokon kie la virgulino estis martirigita, kie Gregorio konstruigis *maŭzoleon*, detruita en la 7-a jarcento kaj anstataŭita de la nuna preĝejo Sankta Ripsime en Eĉmiadzin.

## Kulto 
Ripsime kaj ŝiaj samreligianinoj estis la unuaj kristanaj martiroj (almenaŭ la konataj) de Armenio. Ŝia kultado disvolviĝis ĉefe ekde la 7-a jarcento, per la rimarkinda konstruado de pluraj religiaj konstruaĵoj longe de Vagharchapat, kiel ekzemple Varagavank.

Sankta Ripsime estas memorigata 8 semajnojn post Pasko (Armena Apostola Eklezio, kaj la 29-a de septembro la Romkatolika Eklezio.

Image:Tombstone of Saint Hripsime.jpg|Tombo de Sankta Ripsime.
Image:Surp Hripsime Church 618AD.jpg|*Surp Hripsime* (« Sankta-Ripsime »), Eĉmiadzin.
Image:Hripsime indoor1.jpg|Interno de la preĝejo Sankta Ripsime.

Kategorio:Armenaj sanktuloj
Kategorio:Italaj sanktuloj
Kategorio:Armena Apostola Eklezio
Valo Valtournenche

[eta|300ra|dekstra|La situo de la valo Valtournenche en [Aosta Valo.]]
eta|300ra|dekstra|Panoramo de la valo Valtournenche.
[eta|dekstra|200ra|Elaera panoramo de Valtournenche. Ĉe la fono, videblas la monto [Materhorno.]]
**Valo Valtournenche** estas valo en la sudaj Alpoj. Ĝi estas flanka valo de la Aosta Valo, regiono en la nord-okcidenta parto de Italio. Ĝia nomo devenas el tiu de la ĉefa komunumo, Valtournenche.

La aliaj ĉefaj komunumoj estas Antey-Saint-André kaj Torgnon. La valon trairas la rivereto *Marmore*, elmaldekstra enfluanto de la italia rivero Dora Baltea.

## Geografio 
La valo Valtournenche orientiĝas laŭ la direkto nordo-sudo. Suden, la valo ligiĝas al la Aosta valo ĉe la urbo Châtillon. Norde, ĝin limigas la Alpoj, trans kiuj situas la svisia valo Mattertal de Zermatt. La monto de Teodulo kunigas la du valojn.

Oriente, la valo Valtournenche limas la valon de Ayas; sudokcidente, ĝi limas la valon de Saint-Barthélemy; sudoriente, ĝi limas la valon Valpelline.

## Ĉefaj montoj 
La ĉefa monto estas sendube Materhorno, kiu videblas el la tuta valo, danke al siaj 4478 metroj super marnivelo. Inter la aliaj valoj, menciindas la jenaj:
* Dent d'Hérens - 4171 m - laŭ la limo inter Italio kaj Svisio, kaj inter Valtournenche kaj Valpelline
* Gobba di Rollin - 3902 m - laŭ la limo inter Italio kaj Svisio, kaj inter Valtournenche kaj la valo de Ayas
* Becca di Luseney - 3504 m - laŭ la limo inter Valtournenche, unuflanke, kaj Valpelline kaj la valo de Saint-Barthélemy, aliflanke
* Testa Grigia - 3480 m - laŭ la limo inter Italio kaj Svisio
* Grand Tournalin - 3379 m -laŭ la limo inter Valtournenche kaj la valo de Ayas
* Dôme de Cian - 3351 m - laŭ la limo inter Valtournenche kaj Valpelline
* Monto Roisetta - 3334 m - llaŭ la limo inter Valtournenche kaj la valo de Ayas
* Punta Cian - 3320 m - laŭ la limo inter Valtournenche kaj Valpelline.

## Ĉefaj lagoj 
* Lago Cignana (artefarita) - 2158 m
* Lago Goillet (artefarita) - 2515 m

## Ĉefaj pasejoj 
Ne facilas atingi la flankajn valojn de Valtournenche. La ĉefaj pasejoj estas:
* Monto de Teodulo - 3322 m - inter Valtournenche kaj Mattertal
* Monto de Valcornera - 3066 m - inter Valtournenche kaj Valpelline
* Colle superiore delle Cime Bianche - 2980 m - inter Valtournenche kaj la valo de Ayas

## Ĉefaj urboj 
* Valtournenche
* Chamois
* La Magdeleine
* Antey-Saint-André
* Torgnon

Valtournenche
Kategorio:Aosta Valo
1680-aj jaroj

La **1680-aj jaroj** estis la naŭa jardeko de la 17-a jarcento.

## Gravaj okazaĵoj 
### Eŭropo 
* Batalo de Vieno: la , la otomana armeo estas forpuŝata. (Legendo asertas ke panfaristoj, frue vekiĝinte, alarmis kontraŭ otomana atako, kaj ricevis privilegion fari kornbulkojn imitante la formon de la otomana emblemo.)
* La Paco de Regensburg () oficialigas la konkerojn de Ludoviko la 14-a en Flandrio.
* La , per la Edikto de Fontainebleau, Ludoviko la 14-a nuligas la Edikton de Nantes: la Protestantismo estos malpermesita en Francio, kaj pli ol 300 000 protestantistoj ekziliĝos.
* En 1688 komencas la milito de la ligo de Augsburg.
* La Glora Revolucio de Anglio (1688 - 1689) eltronigas Jakobon la 2-an kaj surtronigas lian filinon Marian la 2-an kaj ŝian edzon Vilhelmon la 3-an.

### Ameriko 
* Plivastigo de la kultivado de la sukerkano en Domingo, kaj de la komerco de sklavoj en Antiloj.

### Azio 
* La traktato de Nerĉinsk estas parafita la  (aŭ la 27-a de aŭgusto en la julia kalendaro) inter Rusio kaj Ĉinio.

## Gravaj personoj 
### Regantoj kaj Ŝtatestroj 
#### Eŭropo 
* Ludoviko la 14-a de Francio (1643 - 1715)
* Kristiano la 5-a de Danio kaj Norvegio (1670 - 1699).
* Karlo la 2-a de Anglio, Skotio kaj Irlando (1660 - 1685).
* Jakobo la 2-a, de Anglio, Skotio kaj Irlando (1685 - 1688), lia pli juna fratro.
* Maria la 2-a (1689 - 1694) kaj Vilhelmon la 3-an (1689 - 1702), de Anglio, Skotio kaj Irlando.
* Karolo la 11-a de Svedio (1660 – 1697).
* Imperiestro Leopoldo la 1-a de Sankta Romia Imperio (1658 – 1705).
* Johano la 3-a Sobieski de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj (1674 - 1696).
* Petro la 2-a de Portugalio (1648 - 1706).
* Fedor Aleksejeviĉ aŭ Teodoro la 3-a de Rusio (1676 - 1682)
* Ivano la 5-a de Rusio (1682 - 1689) (*kun-caro* kun Petro la Granda)
* Petro la Granda de Rusio (1682 - 1725)
* Karlo la 2-a de Hispanio (1665 - 1700).
* Frederiko la 1-a de Prusio (1657 - 1713)

#### Azio 
* Aurangzeb de Mogola Imperio (1658 - 1707)
* Imperiestro Kanĝi (康熙, kāng xī) de Ĉinio (1661 - 1722)
* Imperiestro Higashiyama de Japanio (1687 - 1709)
* Rajaram Chhatrapati (Maratha Imperio) (1680 - 1700), en la nuna Maharaŝtro

#### Afriko 
* Sultano Moulaj Ismail de Maroko (1672 - 1727).

## Mortintoj 
* François de La Rochefoucauld, la 
* Nicolas Fouquet, verŝajne la  en prizono.
* Pierre Corneille, la 
* Johannes Hevelius, la 
* Jean-Baptiste Lully, la 

## Literaturo 
* Komenco de la Kverelo inter Antikvuloj kaj Modernuloj en Francio.

## Malkovroj 
La  aperas Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, ĉefa verko de Isaac Newton.
Ambigramo

eta|dekstra|La radiko "ambigramo" aspektas same, post rotacio de 180 gradoj.
eta|dekstra|150px|Alia ambigramo pri la radiko "ambigram".
eta|dekstra|150px|Alia ebla ambigramo pri la radiko "ambigram".
**Ambigramo** estas tipografia desegno, aŭ artaĵo, konsistanta el unu aŭ pliaj vortoj kiuj legeblas ne nur ordinare, sed ankaŭ de alia vidpunkto, transformo de teksto-direkto aŭ orientiĝo. La vortoj legeblaj laŭ alia vidpunkto povas esti samaj aŭ malsamaj de la originalaj vortoj. Douglas Hofstadter difinis ambigramon kiel "kaligrafian desegnon, kiu kapablas kunigi du malsamajn legeblojn en unu sola aro da kurboj."

Malsamaj ambigramistoj povas krei tute malsamajn ambigramojn pri la sama vorto aŭ frazo.

## Eltrovo kaj populareco 
La plej frua ambigramo estis kreita en 1893 de la artisto Peter Newell. Kvankam plej fama pro siaj porinfanaj libroj kaj pro la ilustraĵoj por Mark Twain kaj Lewis Carroll, Newell ankaŭ eldonis du libroj da inversigeblaj ilustraĵoj. La lasta paĝo en lia libro *Topsys & Turvys* enhavas la frazon THE END ("la fino"), kiu, inversigita, legeblas kiel PUZZLE ("enigmo"). En '"Topsys & Turvys Nombro 2* (1902), la sama frazo, inversigita, legeblas kiel PUZZLE 2 ("enigmo 2").

De junio al septembro 1908, la brita ĉiumonata gazeto *La Fadeno* eldonis serion de ambigramoj kiel rubrikon. Aparte interesa estas la fakto ke, laŭ la tiamaj ambigramistoj, ambigramoj estis malofta apartaĵo de malgranda kvanto da vortoj.

Laŭ John Langdon, ambigramoj estis sendepende reinventitaj de li mem kaj de Scott Kim en la 1970-aj jaroj. Langdon kaj Kim estas verŝajne la du artistoj al kiuj oni plej ŝuldas la nunan popularecon de ambigramoj, kvankam ankaŭ aliaj artistoj, kiel ekzemple Robert Petrick, asertas esti sendependaj inventintoj.

La plej frua referenco al la vorto "ambigram" estis de Hofstadter, kiu atribuis la devenon de la vorto al konversacioj inter malgranda grupo de amikoj dum 1983–1984. La originala eldono, prizorgita de Hofstadter, de *Gödel, Escher, Bach* (1979), prezentis du tridimensiajn ambigramojn en la kovrilo.

[eta|maldekstra|150px|Preskaŭ-ambigramo kreita de [Martin Weichert en la kongresa informilo por la IJK 1985]]
Ambigramoj fariĝis pli popularaj kiam Dan Brown inkluzivis ilin en sia romano *Anĝeloj kaj demonoj*; Brown uzis la nomon Robert Langdon por la heroo en liaj romanoj kiel omaĝo al John Langdon.

Hodiaŭ, ambigramoj videblas sur variaj produktoj, kaj ankaŭ populariĝis ambigramaj tatuoj.

## Vidu ankaŭ 
* Anagramo
* *Gödel, Escher, Bach'' de Douglas Hofstadter
* Palindromo
* Izogramo

## Eksteraj ligiloj 
* Ambigramoj, Emblemoj, Vorta Arto de la artisto John Langdon
* Konsiloj pri Ambigramoj  por komencantoj, de John Langdon
* "Inversions" (Inversigoj) , de Scott Kim

Kategorio:Vortaj ludoj
Geofaktoro

**Geofaktoroj**  nomiĝas en la geografio spacoplenigaj kaj spacodividaj fenomenoj de la tersurfaco. Al la *neorganikaj geofaktoroj* apartenas ekzemple surfacoformoj, grundo, atmosfero kaj akvaĵoj, al la *organikaj geofaktoroj* plantokovraĵo kaj bestaro kaj kiel subgrupo la *spiritodeterminitaj geofaktoroj* kiel homaro, socio, persono kaj iliaj verkoj.

Depende de la kvoto da spiritodeterminitaj faktoroj oni distingas inter naturpejzago (neniuj aŭ malmultaj) kaj kulturpejzaĝo (plejparte).

## Vidu ankaŭ 
* Fizika geografio
* Antropogeografio
* Geokomponentmodelo

Kategorio:Geomorfologio
Flavapuga muŝkaptulo

La **Flavapuga muŝkaptulo** aŭ Korea muŝkaptulo (*Ficedula zanthopygia*) estas malgranda paserina birdo de la familio de Muŝkaptuledoj. Ili reproduktiĝas en orienta Azio inklude partojn de Mongolio, Transbajkalo, suda Ĉinio, Koreio kaj okcidenta Japanio. Ili estas migrantaj, kiuj vintras ĉefe en partoj de la Malajzia Duoninsulo kaj suda Azio. Ĝi estas specio tre simila al la Narcisomuŝkaptulo.

## Priskribo 
Je ĉiu plumaro la **flava pugo** estas distingilo. La blanka superokula strio de la masklo estas distinga, separanta ĝin el la Narcisomuŝkaptulo kaj el la Ĉina muŝkaptulo. Inoj kaj unujaraj maskloj estas olivgrizaj supre kun nigreca vosto. Aliaj karakteroj estas la blanka ŝultromakulo kaj la flaveca brusto, kies koloro klariĝas suben kaj atingas ĝis la suba ventro kiu estas helgriza.
maldekstra|eta|masklo
maldekstra|eta|Flavapuga muŝkaptulo, masklo|alt=Flavapuga muŝkaptulo
eta|maldekstra|Ino
Hartert (1910) traktis tiun specion kiel parto de la grupo *narcissina*. Kelkaj individuoj kun flava superokula strio estis konsiderataj kiel hibridoj kun la Narcisomuŝkaptulo. Inkludita en tiu specikomplekso estis la specio nomata Elisa muŝkaptulo. Weigold (1922) konsideris tiun specion distinga kaj ke la specioj *elisae* kaj *zanthopygia* reproduktas en la sama areo en kverkarbaro ĉe Pekino. Estas klara ankaŭ diferencoj pri alvoko kaj morfologia inter ambaŭ.

La genro *Muscicapa* estis konsiderata polifiletika kaj ankoraŭ tiu konsidero estas solvata kvankam la genro *Ficedula* estas nuntempe konsiderata monofiletika kun deveno en orienta Azio, kaj diversigo pro klimatoŝanĝoj en la Plioceno.

## Ekologio 
La reprodukta areo de tiu specio estas en Orienta Azio. Ĉefe Nordkoreio kaj Ĉinio. El 1992 oni konstatis, ke la specio vintrumas en centra Barato, sudokcidenta Barato kaj Srilanko.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Internet Bird Collection
* Kranio 

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Julius Erving

eta|dekstra|220px
**Julius Winfield Erving** 2a (naskiĝita la 22-an de februaro de 1950 en Roosevelt, Novjorkio), konita popole kiel D-ro. J, estas malnova ludanto de usona korbopilkado kiu elstaris en la jardekoj de la 1970-aj kaj la 1980-aj jaroj. Disvolvis lian profesian karieron unue en la ABA kaj poste en la NBA.

Erving gajnis tri konkursojn, kvar premiojn MVP kaj tri titolojn de maksimuma poentanto tiel en la ABA, kun *Virginia Squires* kaj *New York Nets*, kiel en la NBA, kun Philadelphia 76ers. Estas la maksimuma notanta kvinono de la historio de la profesia basketbalo kun 30.026 punktoj (NBA kaj ABA kombinitaj).

Erving estis enoficigita unu el la 50 pli bonaj ludantoj de la historio de la NBA kaj en 1993 estis inkludita en la *Basketball Hall of Fame*. Krome, li iĝis unu el la pioniroj de la mortofrapo, popularigante la spektaklan "Tomahawk".

## Sporta trajektorio 
### Universitato 
La Doktoro J, alnomo kiu jam havis en la Mezlernejo Roosevelt, iniciatis siajn studojn en la Universitato de Massachusetts en 1968. En du jaroj de kariero, spektindaj mez-nombroj 26,3 punktoj kaj 20,2 resaltoj por partio, malgraŭ liaj malmultaj 1,98 metroj de staturo. Estas unu el la solaj 5 ludantoj kiuj atingis la heroaĵon mez-nombri pli de 20 punktoj kaj 20 resaltoj en la NCAA. Malgraŭ tio, li ne altiris tro da atento de la publiko en tiuj jaroj.

### Virginia Squires 
En epoko en kiu du grandaj ligoj kunvivis, kaj la fluo de ludantoj de unu al alia estis ofta, Erving decidis subskribi kiel libera agento por Virginia Squires, de la ABA, en 1971. Kvankam la Squires jam havis la notanton Charlie Scott, li frue gajnis reputacion kiel ludanto, kaj ĉefe, pro sia ludo, speciale siaj mortofrapoj. En tiu unua sezono kiel profesia, mez-nombro 27,3 punktoj por matĉo, restante dua en la kuro al la premio de Rookie (Sensperta) de la jaro malantaŭ alia legendo, Artis Gilmore. Estis selektita en la dua pli bona kvinono de la ligo kaj en la unua de senspertuloj. Post fini la sezono kun rekordo de 45 venkoj kaj 39 malvenkoj, dua en la Oriento malantaŭ la 68-16 de Kentucky Colonels, la Squires alvenis ĝis la Finojn de la Divido Ĉi tiu, kie estis disvenkitaj de Newyorkers Nets de Rick Barry. En *playoffs*, Erving averaĝis 33.3 punktojn por matĉo, tiel en la serio antaŭ *The Floridians* kiel ĉe Nets.

En 1972 estis deklarita elektebla por la NBA kaj estis Milwaukee Bucks kiu supreniris, en la dekdua elekto de la Draft de la NBA de 1972. Tiam li koincidis kun du de la plej grandaj ludantoj de ĉiuj tempoj, Oscar Robertson kaj Kareem Abdul Jabbar, sed ne al li kontentigis la elekto, kaj li provis ludi kun Atlanta Hawks, kaj eĉ ludis tri matĉojn de antaŭsezono kun ili, sed juĝa dispozicio lin devigis reveni al la ABA, kun lia malnova teamo. Post reveni al la ABA, en lia dua sezono kiel profesia, averaĝe 31.9 punktoj por matĉo, la maksimumo de lia kariero, kaj li ricevis la unuan de siaj kvar sinsekvaj elektoj en la pli bona kvinono de la ABA, kune kun Gilmore, Billy Cunningham, James Jones kaj Warren Jabali. Lia spektinda stilo, kunigita al lia bildo kun afrikusona harararanĝo lin igis tuj en la bildo de la ligo.

Kategorio:Usonaj korbopilkistoj
György Angyalossy

**ANGYALOSSY György** [andjaloŝi] estis rumanuja hungara pentristo, grafikisto naskita  la 24-an de aprilo 1934 en Dej kaj mortinta la 1-an de junio 1995 en Miercurea Ciuc.

## Biografio
György Angyalossy finis siajn studojn en artakademio de Kluĵo. Liaj majstroj estis Sándor Mohy kaj Gábor Miklóssy. Li laboris por jardekoj en Dej, poste li iĝis kunlaboranto de muzeo de Miercurea Ciuc. En 1994 li instruis en la artliceo de la urbo.

## Ekspozicioj
*Nagybánya, 
*Miskolc, 
*Bruselo.
## Fonto
*Romániai magyar ki kicsoda, 1997.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
László Albisi

**ALBISI László**, Biki [albiŝi] (naskiĝinta en 1819 en Dés, mortinta la  en Budapeŝto) estis hungara aktoro kaj teatrestro.

## Biografio 
Li ludis precipe komikajn kaj operetbufajn rolojn. Dum sia agado en Koloĵvaro li kantis ankaŭ en operoj. Lia edzino estis la aktorino Karolina Littermann (?, 1821 – Budapeŝto, 4-a de marto 1875).

## Roloj ĉefaj 
* Hangos kántor (Szigeti J.: A vén bakancsos és fia, a huszár);
* Jakab (Molière: La avarulo).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Skiejo de Dubajo

eta|interne
La **Skiejo de Dubajo** (oficiale ) estas artefarita interna skiejo en la dezerta lando Dubajo de la Unuiĝintaj Arabaj Emiratoj.

La skiejo troviĝas en urbo Dubajo, rekte ĉe la Strato Ŝejko Zajed en urboparto "Al Barŝa". La konstruaĵo estas parto de Grandaĉetejo de la Emiratoj, unu el la plej grandaj aĉetejoj de Mez-Oriento.

Oni povas skigliti sur neĝkovrita surfaco de 22.500&nbsp;m² kaj sur kvin glitvojoj, kiuj diferencas je malfacileco, alto kaj krudeco. La plej longa glitvojo estas 400 metroj longa kaj havas altodiferencon de 60 metroj. Krom tiu ekzistas ankaŭ 90-metrojn longa duonkanalo (halfpajpo). Oni instalis por la transporto de la gastoj kvarsidejan lifton, unu trenlifton kaj persontransportan bendon.

Por la infanoj kaj gepatroj ekzistas la t.n. Neĝoparko (*Snow Park*), kie ekzistas glit- kaj bobvojoj sur surfaco de 3.000&nbsp;m². Ĝi estas la plej granda interna neĝparko de la mondo.

La temperaturo en la halo estas konstante inter -1 kaj -2&nbsp;°C, nokte, kiam oni produktas la neĝon ĉirkaŭ -7&nbsp;°C (dum ekstere varmas 40&nbsp;°C). La instalaĵo havas kapaciton por 1.500 personoj, samtempe.

La tagbileto kostas ĉirkaŭ 58 eŭrojn por plenkreskuloj kaj ĉirkaŭ 46 eŭrojn por infanoj. Se oni vizitas la ejon nur por du horoj, oni devas pagi je 15 eŭrojn malpli. La biletprezo entenas prunton de ekipaĵo kaj vestaĵo, - skiinstruisto kostas pluse. Skio Dubajo estas malfermita ĉiutage de 10:00 a.m. ĝis 12:00 p.m. krom sabato kaj dimanĉo de 9:00 a.m. ĝis 12:00 p.m.

La konstruaĵo estis malfermita en 2005, la enirejo troveblas tra la Grandaĉetejo de la Emiratoj. De tie oni povas rigardi tra vitro la plurajn etaĝojn en la skiejo. Oni povas viziti tie eĉ kafumejojn kaj hotelojn, parte en Alpo-stilo.

La konstruaĵo kostis ĉirkaŭ 250 milionojn da USD.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ski Dubai

Kategorio:Dubajo
Kategorio:Sportejoj
Gerő Bárány

**BÁRÁNY Gerő** [ba:ra:nj]  estis hungara juristo, jurfilozofia, verkisto naskita la 9-an de januaro 1878 en Dés kaj mortinta la 2-an de majo 1939 en Budapest.

## Biografio
Inter 1900 kaj 1934 Gerő Bárány laboris en la ministerio pri la publikinstruafero kaj li pensiuliĝis kiel ŝtatsekretario. Ekde 1926 li estis invitita preleganto de filozofio en la fakultato pri ekonomiko de Scienca Universitato Péter Pázmány. Li reprezentis en siaj verkoj subjektividealistan starpunkton.

## Verkoj
**Kant Immánuel* (Kolozsvár, 1904); 
**Jogbölcselkedés* (Bp., 1904); 
**Bűn és bűnhődés* (Bp., 1906); 
**Ethikai előadások* (Bp., 1915); 
**Ethikai világrend útjelzői* (Bp., 1925); 
**Philosophiai essaik* (Bp., 1930).

## Fontoj
*Magyar Életrajzi lexikon

Kategorio:Hungaraj filozofoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Aranyosgadány

**Aranyosgadány** [aranjoŝgadAnj], kroate **Ranjoš** estas malgranda unuigita vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécs.

## Bazaj informoj 
* Areo: 8 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 340
* Poŝtkodo: 7671
* Telefonprefikso: 72
* Koordinatoj: 46°00′19″N 18°07'16″E

## Situo 
Aranyosgadány situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj, fine de longa sakovojo. Szentlőrinc troviĝas 13, Pécs 15, Harkány 24, Siklós 26, Komló 29 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1192 en formo *"Gadány"*. En la 14-a kaj 15-a jarcentoj ĝi estis episkopa rezidejo, poste abatejo funkciis tie. Post la mezepoko la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En 1941 apudaj vilaĝoj **Pécsaranyos** kaj *Keménygadány* unuiĝis, tamen ankaŭ nun inter ili la distanco estas 2 km.

En Aranyosgadány migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* preĝejo
* turka puto

## Famuloj 
En Aranyosgadány naskiĝis László Papp (zoologo) kaj Lajos Papp (kuracisto).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Pécsbagota

**Pécsbagota** [pEĉbagota] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Szentlőrinc.
eta|300ra|Kapelo de Pécsbagota

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 &nbsp;km²
* Domoj: 38
* Loĝantaro: 120
* Poŝtkodo: 7951
* Telefonprefikso: 73
* Koordinatoj: 45°59′28″N 18°04'24″E

## Situo 
Pécsbagota situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Szentlőrinc troviĝas 11, Pécs 20, Harkány 24, Sellye kaj Szigetvár po 27, Siklós 28 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la kuprepoko. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1262 en formo *"Bagata"*. En 1664 Miklós Zrínyi bruldetruis la vilaĝon. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Pécsbagota migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika kapelo omaĝe al Dipatrino de 1889

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Endre Bátosy

**BÁTOSY Endre** [ba'toŝi] estis hungara aktoro kaj teatrestro naskiĝinta en 1859 en Dés kaj mortinta la 7-a de oktobro 1942. Li estis la edzo de aktorino Fanni Polgár.

## Biografio
Li estis fidebla ano de provincaj teatrotrupoj en operetoj, popoldramoj kaj dramoj. Li komencis sian karieron en 1884 ĉe Andor Sztupa. Inter 1890 kaj 1895 li estis teatrestro en Rimaszombat, Zenta, Rozsnyó. Lia lasta aktora dungo ligis lin al la trupo de Mihály Krasznay ĝis 1913.

## Roloj ĉefaj
*Gyömbér Mihály (Jenő Rákosi: Magdolna); 
*Lefébre (Sardou: Szókimondó asszonyság); 
*Jeremiás (Goldfaden: Sulamith); 
*Csáky Bertalan (Mór Jókai: A szigetvári vértanúk); 
*Feledi Gáspár (Ede Tóth: A falu rossza); 
*Claudius (Shakespeare: Hamlet).

## Elektitaj aktoroj de kompanio de Bátosy 
* Károly Füredi

## Fonto
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Árpád Baritz

**BARITZ Árpád** [baric] (naskita la  en Dés, departemento Szolnok-Doboka; mortinta la  en Budapeŝto) estis hungara inĝeniero pri mekaniko kaj fakverkisto.

## Biografio
En 1939 li ekhavis diplomon en la Teknika Universitato de Temeŝvaro. Ĝis 1941 li vivis en Rumanio. Inter 1941 kaj 1945 li laboris kiel inĝeniero pri projektoj en Csepel en la Maŝinfabriko Weiss Manfréd. En 1945 oni komisiis lin pri la organizo de Vitrofabriko Csepel, kaj li iĝis ties uzingvida ĉefinĝeniero. Ekde 1949 li laboris en Vitrofabriko Zagyvapálfalva same kiel ĉefinĝeniero. Ekde 1952 li agadis en Ministerio pri Konstruaferoj. En 1967 li laboris en Centra Instituto pri Esploro kaj Projektado de Silikatindustrio. Inter 1966 kaj 1975 li estis la ĉefsekretario de Asocio Scienca pri Silikatindustrio.

## Verkoj
**A gépesített síküveggyártás válfajai* (Bp., 1953); 
**Építő- és épitőanyagipari vállalatok beruházásának tervezése és lebonyolítása* (kune kun kunaŭtoroj, Bp., 1953); 
**Üvegipari kézikönyv* (kune kun kunaŭtoroj, Bp., 1964); 
**A magyar üveggyártás 25 éve* (Bp., 1973).

## Fontoj
**Magyar Életrajzi lexikon*

Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Imre Botár

**BOTÁR Imre** [bota'r] estis hungara historiisto, gimnazia instruisto naskita la 3-an de decembro 1880 en  Deĵo kaj mortinta la 27-an de januaro 1959 en Budapeŝto.

## Biografio
Imre Botár havigis diplomon de instruisto en Universitato Budapeŝto en 1903 kaj li instruis en Szentgotthárd, Fehértemplom, en 1906-19 en Kaposvár, en 1920-38 en Szolnok. Li esploris parte la ekonomi- kaj setlegejhistorion, parte la historion de unitariisma eklezio.

## Verkoj
**A vallásszabadság és Dávid Ferenc* (Bp., 1920); 
**Szolnok települési, népesedési és gazdasági viszonyai a XVIII. században* (Szolnok, 1941).
**A magyarországi unitárius egyház története. Alapításától II. Rákóczi Györgyig* (Restis en manuskripto). 

## Fontoj
*Magyar Életrajzi lexikon

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Fislisbach

**Fislisbach** estas komunumo en la distrikto Baden de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 5061 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Fislisbach situas en kaldrono inter du montetoj, nome ''Buchberg' kun alteco de 468 m s.m. kaj *Hiltiberg* kun alteco de 470 m s.m.. La komunumo apartenas al la aglomeraĵo de la najbara urbo Baden (Argovio).

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Fislisbach limas en nordo al la distriktĉefurbo Baden, en oriento al Neuenhof kaj Oberrohrdorf, en sudo al Niederrohrdorf kaj Mellingen, en okcidento al la eksklavo Rütihof de la urbo Baden, kaj en nordokcidento al Birmenstorf.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150ra|La kantona ĉefvojo de Baden al Mutschellen-Pasejo
En Fislisbach kuniĝas kantona ĉefvojo de Bremgarten kaj de la kulmino de Mutschellen-Pasejo al Baden (Argovio). Sur ambaŭ cirkulas po du poŝtaŭtolinioj, tiel ke la komunumo estas bone konektita al la publika trafikreto. Sudokcidente de la vilaĝo en Mellingen estis malfermita en la jaro 2004 stacio de la Heitsersberg-linio de Svisaj Federaciaj Fervojoj, de kie estas rekta regiontrajnkonekto al Zuriko.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas 3 kilometrojn norde en Dättwil.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Fislisbach datiĝas el la jaro 1184 kiel *Vicelisbach*.

En mezepoko Fislisbach estis sub la regado de la Habsburgoj. Kiam en la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, ĝi estis atribuita al la voktejo Birmenstorf de la Grafejo Baden.

Post la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la vilaĝo apartenis dum kvin jaroj al la tiama Kantono Baden. Post ties integriĝo al la hodiaŭa Kantono Argovio, Fislisbach fariĝis politika komunumo de la argovia distrikto Baden.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Fislisbach
* Fislisbach en la Historia Leksikono de Svislando
Niederrohrdorf

## Pri la komunumo 
** Niederrohrdorf** estas komunumo en la distrikto Baden de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 3282 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstra|Poŝtaŭtohaltejo en Vogelrüti
Niederrohrdorf situas tri kilometrojn oriente de la rivero Reuss ĉe la piedo de la moto *Rohrdorferberg*, kiu estas parto de la montoĉeno *Heitersberg*. La vilaĝo komplete kunkreskis kun la najbara komunumo Oberrohrdorf. Al la komunumo apartenas ankaŭ la vilaĝetoj Vogelrüti kaj Holzrüti.

La komunumo etendiĝas sur areo de 3,33 km², de kiuj 0,98 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,81 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 530 m s.m. en loko, kiu nomigas Rotrisch, du kilometrojn norde de la vilaĝocentro, kaj ĝia plej malalta punkto sur 375 m s.m. jam en la Reuss-ebenaĵo ĉe loko, kiu nomiĝas *Holzrüti*.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Niederrohrdorf limas en nordo al Fislisbach, en oriento al Oberrohrdorf, en sudoriento al Remetschwil, en sudo al Stetten, kaj en okcidento al Mellingen.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150px|Trafikcirklo en Niederrohrdorf
Niederrohrdorf situas ĉe la kantona ĉefvojo de Bremgarten al Baden kaj estas konektita al la publika trafikreto per du poŝtaŭtolinioj.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas 5 kilometrojn norde en Dättwil.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Rohrdorf datiĝas el la jaro 1179 kiel *Rordorf*. Niederrohrdorf estis menciita unuan fojon en la jaro 1275 kiel * Nidern Rordorf*.

eta|maldekstra|Lernejo en Niederrohrdorf
En mezepoko en Rohrdorf unue regis la Grafoj de Lencburgo, poste la Grafoj de Kiburgo kaj fine ties heredantoj, la Habsburgoj.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris la regionon, kaj Rohrdorf fariĝis voktejo en la Grafejo Baden.

Post la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la vilaĝo apartenis dum kvin jaroj al la tiama Kantono Baden. Post ties integriĝo al la hodiaŭa Kantono Argovio, Niederrohrdorf fariĝis politika komunumo de la argovia distrikto Baden.

En la jaro 1805 la kvin vilaĝoj Busslingen, Niederrohrdorf, Oberrohrdorf, Remetschwil kaj Staretschwil estis kunigitaj al la komunumo Rohrdorf. Ĉar la kunlaboro malbone funkciis post diversaj iniciativoj en la jaro 1854 la komunumo Rohrdorf estis denove disigita, kaj estiĝis la tri hodiaŭaj komunumoj Niederrohrdorf, Oberrohrdorf kun Staretschwil, kaj Remetschwil kun Busslingen.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Niederrohrdorf
* Niederrohrdorf en la Historia Leksikono de Svislando
Baraĵo de Grand Coulee

eta|250ra|La baraĵo de Grand Coulee nuntempe
La **baraĵo de Grand Coulee** () estas hidroelektra akvobaraĵo (aŭ simple dig(eg)o) sur la rivero Kolumbio en la usona ŝtato Vaŝingtonio. Per barado de la rivera fluo ĝi kreas la longegan lagon Roosevelt.

Ĝi estas la plej granda usona elektrocentralo  kaj la plej granda betonstrukturo en Usono.

[eta|maldekstra|Konstruado de la originala baraĵo. La maldekstra parto estis detruita fine de la [1960-aj jaroj por konstruo de la elektra centralo numero 3]]
[eta|maldekstra|Unu el la ses [turbinoj Francis de preskaŭ 1 miliono da ĉevalpovo enkonstruata en la elektran centralon numero 3.]]

## Literaturo 
* Paul C. Pitzer, *Grand Coulee: Harnessing a Dream*, Pullman, Washington State UP, 1994.
* Richard White, *The Organic Machine: The Remaking of the Columbia River*, New York, Hill and Wang, 1995.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Grand Coulee
* Akvobaraĵo
* Okanagan-Altaĵo

## Eksteraj ligiloj 
*  GrandCouleeDam.org  Informational web site
* Site du Bureau of Reclamation 

Kategorio:Riveroj en Vaŝingtonio
Kategorio:Akvobaraĵoj
Kategorio:Hidroelektraj centraloj
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1942
Kategorio:Konstruaĵoj en Vaŝingtonio
Előd Abody

**ABODY Előd** [pr. abodi] *Anderlik* estis hungara inĝeniero, teknikuniversitata profesoro naskiĝinta en Deĵo la 27-an de novembro 1896 kaj mortinta en Budapeŝto la 9-an de januaro 1949. Lia filo estis Béla Abody.

## Biografio 
Abody havigis diplomon de inĝeniero en 1921 en la Teknikuniversitato palatino József, poste li iĝis asistanto en la katedro de universitato. Ekde 1923 li estis statistikisto ĉe la Oficejo pri Flugafero, poste li laboris kiel referanto pri aerodinamiko. En 1925 li akiris doktorgradon. Li gajnis stipendion Rockefeller kaj unue en Göttingen, poste en Londono (*Imperial College of Science*) li faris studojn pri aerodinamiko. Li havigis privatprofesoran titolon pri *stabileco de flugiloj* en la teknikuniversitato Budapeŝto. Ekde 1947 li gvidis la katedron pri mekaniko de Teknikuniversitato. Kiel kunlaboranto de la Ofico pri Aviadafero li okupiĝis pri la esploro de solideco de la aviadiloj, pri la kontrolo de fabrikado kaj konstatado de plenumaĵo de la aviadiloj. Teorie li esploris la dinamikan uzuprenon de la aviadiloj, la rilaton inter la stabileco kaj la uzopreno, same la evoluigon de teorio pri flugiloj de aviadilo.

## Verkoj 
* *Mechanika* (kun László Feimer, Bp., 1935);
* *A repülőgép és a repülés*. Bp., 1942.;
* *Nagysebességű repülőgépek aerodinamikája*. Bp., 1943.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Arthur et la Vengeance de Maltazard (filmo)

**Arthur et la Vengeance de Maltazard** (***Arturo kaj la venĝo de Maltazard***) estas franca filmo de Luc Besson, aperinta la  en Francio. Temas pri daŭrigo de la filmo *Arthur et les Minimoys*.

DVD kaj blu-radia disko de la filmo aperis la .

## Temo 
Arthur estas tre ekscitita: hodiaŭ finiĝas la deka ciklo de Luno, kaj li finfine povos aliri la mondon de Minimojoj por renkonti Sélénia-n, princinon de la reĝlando kaj sian koramikinon. Tamen lia patro decidas mallongigi la feri-periodon, kio devigas lin forlasi la domon de sia avino, pli frue ol antaŭplanite. Je la horo de foriro, araneo enmanigas al li mesaĝon, gravuritan sur riz-grajno. Temas pri helpopeta mesaĝo sendita de Minimojoj. Arthur forfuĝas por helpi ilin.

## Teĥnikaĵoj 
* Franca titolo: *Arthur et la Vengeance de Maltazard*
* Angla titolo: *Arthur and the Revenge of Maltazard*
* Reĝisoro: Luc Besson
* Scenaro: Luc Besson laŭ originala ideo de Céline Garcia, laŭ la verko de Luc Besson
* Produktoro: Luc Besson por EuropaCorp (Francio)
* Produktoro: Emmanuel Prévost por Avalanche Productions (Francio)
* Arta direktado: Patrice Garcia - Philippe Rouchier
* Optikaj efektoj: Buf Compagnie
* Muziko: Éric Serra
* Dekoroj: Hugues Tissandier
* Lingvo: angla
* Buĝeto: 83 milionoj da eŭroj
* Aperdatoj:
** Francio: 
** Usono: 
* Daŭro: 90 minutoj

## Rolularo 
### Homoj 
* Freddie Highmore: Arthur
* Asa Butterfield: pli juna Arthur
* Mia Farrow: Avino Daisy
* Ron Crawford: Avo Archibald
* Penny Balfour: Rose, patrino de Arthur
* Robert Stanton: Armand, patro de Arthur

### Minimojoj 
#### Usonaj voĉoj 
* Lou Reed: *Maltazard*
* Selena Gomez: *Sélénia*
* Douglas Rand: *Bétamèche*
* Snoop Doggy Dogg: *Max*
* Will I.Am: *Snow*
* Stacy Ferguson: *Replay*
* David Gasman: *La Reĝo*

#### Francaj voĉoj 
* Mylène Farmer: *Sélénia*
* Cartman: *Bétamèche*
* Gérard Darmon: *Maltazard*
* Omar et Fred: *Snow* kaj *Replay*
* Rohff: *Max*
* Jacques Frantz: *La Reĝo*

## Internaj ligiloj 
* Arthur et les Minimoys (libro)
* Arthur et les Minimoys (filmo)
* Arthur 3 - la Guerre des deux mondes (filmo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* 
* *Arthur et la vengeance de Maltazard* en AlloCiné 
* Buf Compagnie
* EuropaCorp

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2009
Kategorio:Animaciaj filmoj
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Filmoj de Luc Besson
József Bábolnay

**BÁBOLNAY József** [babolnai] estis hungardevena usona arkitekto, industriartisto naskiĝinta la 25-an de novembro 1886 en Dés kaj mortinta la 28-a de majo 1983 en Holivudo, Usono). 

## Biografio
La mezlernejon Bábolnay finis en Koloĵvaro, poste en Budapeŝto li laboris ĉe Ödön Lechner. Li havigis diplomon en 1913 en la teknikuniversitato kaj li apartenis al rondo de „Fiatalok” (Junuloj). Li gajnis plurfoje en konkursoj. Dum la unua mondmilito li luktis en la rusa kaj itala frontoj. En 1919 li relokiĝis Koloĵvaron kaj projektis meblojn kaj konstruaĵojn. En 1924 li vojaĝis Usonon kaj laboris por unujaro kaj duono ĉe la firmo pri teatrejprojektado *Thomas W. Lamb*. En 1931 li gajnis la konkurson por ekstera-interna dekoracio de muzika-danca teatro *New York-i Earl Carrol*. La entrepreno malsukcesis kaj Bábolnay finance malpliboniĝis. Li transloĝis Ĉikagon, poste Kalifornion, kie ĝis la fino de la 1960-aj jaroj li laboris por la filmfabrikoj de Hollywood. Ĝis 1966 li laboris kiel memstara konstruisto. Laŭ liaj projektoj konstruiĝis pluraj vilaoj (vilao artlaboreja de Béla Horváth Sedona (Arizona), lia propra domo en Hollywood (1937). El liaj publikkonstruaĵoj estas menciindaj la greka-katolika preĝejo en Los Angeles, la fervojstacio kaj fajrobrigadstacio de gaja parko „Magic Mountain” en Denver. Li estigis fondaĵon laŭ sia testamento por konkursoj de arkiteksudentoj de la teknikuniversitato de Budapeŝto.

## Fontoj
**Magyar Életrajzi lexikon*

Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Edit Brugovitzky

**BRUGOVITZKY Edit** [brugovicki] estis rumanuja hungara botanikistino, universitata profesorino. Ŝi naskiĝis la 17-an de decembro 1917 en Deĵo kaj mortinta en ? februaro 2003 en Kluĵo. 

## Biografio
Brugovitzky finis siajn mezlernejan kaj universitatan studojn en Kluĵo. Ekde 1942 ŝi laboris en la Universitato Koloĵvaro kiel prelegantino. Ŝi publikis 42 da fakstudoj pri la plantfiziologio kaj plantbiokemio en hungara, rumana, angla kaj germana lingvoj.

## Pli gravaj verkoj
**Növényélettani vizsgálatok* 1-2. (1956, 1957).
**A növények életfolyamatai* (kun István Péterfi, Kv. 1977).

## Fontoj
*Romániai Magyar Irodalmi Lexikon
Endoplasma retikulo

[eta|dekstra|250px|[Elektrona mikroskopo|Elektron-mikroskopa fotografio de mamula, pulma histo, kie videblas la ĉelkerno, mitokondrioj kaj endoplasma retikulo.]]

La **endoplasma retikulo** (aŭ **enplasma retaro**) estas organeto de eŭkariotaj ĉeloj, kiu konsistas el interkonektita retaro farita de tubetoj, veziketoj kaj cisternoj. La membranoj de la endoplasma retikulo estis malkovritaj de la biologiistoj Albert Claude (kiu ricevis en 1974 la Nobel-premion pri medicino) kaj Keith R. Porter.

## Strukturo 
[eta|300px|
Skema prezento de [ĉelkerno, endoplasma retikulo kaj **golĝa aparato**:
1- ĉelkerno.
2- kernporo.
3- raspa endoplasma retikulo.
4- glata endoplasma retikulo.
5- ribosomo sur raspa endoplasma retikulo.
6- transportontaj proteinoj.
7- transport-veziketoj.
8- golĝa aparato.
9- *cis*-flanko de la golĝa aparato.
10- *trans*-flanko de golĝa aparato.
11- cisternoj de golĝa aparato.]]

La endoplasma retikulo estas ĉefe farita el retaro de cisternoj (sak-formaj strukturoj) kunigitaj de ĉelskeleto. Kiel multaj aliaj ĉelmembranoj, ĝia membrano estas farita de duobla fosfolipida lameno, kiu apartigas la lumenon (aŭ *cisterna spaco*), kiu estas ene, de la ĉelsolo, kiu estas ekstere.

Distingeblas du partoj de la endoplasma retikulo:

* **ruĝa endoplasma retikulo**, kies supraĵo entenas multajn ribosomojn (tial ĝia *raspa* aspekto). Tiu ĉi parto de la endoplasma retikulo estas tre grava por tiuj proteinoj, kiuj estos poste ligitaj al membrano aŭ sekreciataj. La fiksaj (neliberaj) ribosomoj enigas la ĵus kreitan proteinon en la endoplasman retikulon, tiel ke ĝi estu poste sendita al ĝia fina loko per ĝia sekrecia vojo.
* **glata endoplasma retikulo**, kiu fariĝas de reto el tubetoj kaj veziketoj. Ĝi ne aspektas ruĝa, pro tio, ke ĝi ne enhavas robosomojn. Ĝi havas plurajn funkciojn pri metabolismo (kiel ekzemple, sintezo de lipidoj kaj steroidoj, aŭ regulado de la kalcio-koncentriĝo).

En la ĉeloj de glata kaj stria muskolo troveblas *sarkoplasma retikulo* (grekdevena vorto, el σάρξ = *karno*), kiu estas speciala klaso de glata endoplasma retikulo. Ĝi diferencas de la glata endoplasma retikulo, pro tio, ke ĝi ĉefe akumulas kaj pumpas kalciajn jonojn (do, ĝi ne nur sintezas metabol-molekulojn). Tiu ĉi tasko estas tre grava por muskol-stimulado.

## Funkcioj 
La endoplasma retikulo utilas por pluraj funkcioj, kiel ekzemple:

* daŭrigo de protein-sintezo,
* protein-faldado,
* protein-transportado,
* glukosilacio (aldono de karbohidrato al lipido aŭ proteino),
* sintezo de metabolismaj molekuloj,

## Referencoj 
Kategorio:Organetoj
Taluso

[eta|eta|250ra|Digotaluso kun du surkonstruitaj [bermoj kaj sen kontraŭeskarpo aŭ kontraŭtaluso.]]
**Taluso** aŭ **eskarpo** estas natura aŭ artefarita tereninterrompo. Naturaj talusoj ekestas per geomorfologiaj okazaĵoj (ekzemple erozio, terleviĝo, sedimentado) kaj ofte estas nomata nur "deklivo". Artefaritaj talusoj ekestas per la konstruo de digo- kaj entranĉejokonstruaĵoj en la hidroteknika kaj trafikvoja konstruado kaj en la konstruo de talusaj konstrufosaĵoj  kaj duktejoj respektive lineejoj. 

La stabilcerteco de taluso dependas de la talusangulo kaj krome de vico da influoj. Kaze ke taluso ne estas stabilcerte konstruita, povas okazi talusrompiĝo.

Laŭ Francisko Azorín **eskarpo** estas *Tre klina masonaĵo aŭ tereno.* Kaj li indikas etimologion el la latina *scalpta* (kavita). Kaj li aldonas teknikan terminon **Kontraŭeskarpo**, por la masonaĵo aŭ tereno, kiu formas kun la eskarpo foson.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Talusoj kaj terensaltoj . Dumlekciaj notoj de la katedro por grundkonstruado, grundmekaniko kaj rokmekaniko de la TU (Teknika Universitato) München (PDF; 1,34 MB)

Kategorio:Geomorfologio
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Akvokonstruo
Kategorio:Inĝenierado