Johano la 6-a Kantakuzeno

**Johano la 6-a Kantakuzeno** aŭ greke:**Ιωάννης ΣΤ΄ Καντακουζηνός** estis bizanca greka imperiestro kaj nobelo, ŝtatisto kaj generalo. Li servis kiel granda ĉambelano dum la regado de Androniko la 3-a Palajologo kaj regento por Johano la 5-a Palajologo antaŭ ol regi kiel bizanca imperiestro de la 8-a de februaro 1347 ĝis la 10-a de decembro 1354.

Detronigita de sia antaŭa protektorato, li estis devigita retiriĝi al monaĥejo sub la nomo Joaseph Christodoulos (greke: Ἰωάσαφ Χριστόδουλος, romanigita: Joásaph Christódoulos) kaj pasigis la reston de sia vivo kiel monaĥo kaj historiisto. Je la aĝo de 90 aŭ 91 jaroj ĉe sia morto, li estis la plej longe vivanta el la romiaj imperiestroj.

Liaj du katastrofaj civitaj militoj kaŭzis la perdon de granda parto de la restanta teritorio en Balkanio sub la bizanca kontrolo al la serba kaj bulgara imperioj, sed la plej severa perdo dum lia civita milito estis la perdo de la duoninsulo Kalipoliso al la Otomanaj Turkoj, permesante al la Otomanoj akiri teritorion en Eŭropo kaj preparante la scenejon por la detruo de la Bizanca Imperio unu jarcenton poste.

## Frua vivo
Naskita en Konstantinopolo, Johano Kantakuzeno estis la filo de Mikaelo Kantakuzeno (1260-1316), guberniestro de Moreo. La angla bizancisto Donald Nikolo (1923-2003) konjektas, ke li eble naskiĝis post la morto de sia patro kaj estis edukita kiel solinfano. Per sia patrino Teodora Palajologina Angelina], li estis parenca al la tiama reganta domo de Palajologidoj.

Li ankaŭ estis parenca al la imperia dinastio per sia edzino Irene Asenina (1301-1379), prakuzino de la imperiestro Androniko la 3-a Palajologo. Kantakuzeno fariĝis proksima amiko de Androniko la 3-a kaj estis unu el liaj ĉefaj subtenantoj en la lukto de Androniko kontraŭ lia avo, Androniko la 2-a Palajologo.

[[Dosiero:Thracian_Chersonese.svg|eta|maldekstre|300px|Mapo de la Trakia Ĥersono kun lokigo de Kalipoliso.]]

[eta|dekstre|300px|[Moreo ĉirkaŭ 1265 en ĝia internacia kunteksto: la Bizanca Imperio kaj la latinaj ŝtatoj de Grekio. Mapo de la Historia Atlaso de William Robert Shepherd (1911)]]

[eta|maldekstre|300px|Mapo de la mezepoka [Peloponezo (Moreo) kun ĝiaj ĉefaj lokoj.]]

[eta|dekstre|300px|Johano Kantakuzeno kiel imperiestro (maldekstre) kaj monaĥo (dekstre), bildo de la 14-a jarcento, [Nacia Biblioteko de Francio.]]

Kiam Androniko la 3-a surtroniĝis en 1328, li estis konfidita pri la supera administrado de la imperiaj aferoj kaj funkciis kiel granda ĉambelano dum lia regado. Li estis nomita regento al la posteulo de Androniko, la 9-jaraĝa junulo, Johano la 5-a, post la morto de la imperiestro en junio 1341.

Kantakuzeno ŝajne komencis sen propraj imperiaj ambicioj, rifuzante plurfoje esti kronita kunimperiestro fare de Androniko la 3-a. Post la morto de la imperiestro, Kantakuzeno denove rifuzis preni la tronon, insistante pri la legitimeco de la postulo de Johano la 5-a kaj kontentiĝante pri kontrolado de la administrado de la imperio ĝis la knabo plenkreskiĝis: laŭ la historio verkita de Johano la 6-a mem.

Neeblas scii ĉu li restis lojala, sed, malgraŭ lia deklarita sindonemo al Johano la 5-a kaj lia patrino Ana de Savojo (1306-1365), ŝi eksuspektis lin pri ŝtatperfido. Lia proksima amikeco kun la forpasinta imperiestro kaj potenco sur lia posteulo vekis la ĵaluzon de liaj iamaj protektitoj, Patriarko Johano la 14-a de Konstantinopolo kaj Aleksio Apokaŭko (1293-1345), post serio da malsukcesaj provoj, ili sukcesis renversi lian regentecon en septembro 1341 dum li estis ekster la ĉefurbo preparante armeon kontraŭ la krucmilitaj princlandoj, kiuj ankoraŭ tenis partojn de Peloponezo.

Li provis negoci kun la uzurpintoj, sed tio estis malakceptita kaj lia armeo ricevis ordonon por disiĝi. Plue, liaj parencoj en Konstantinopolo estis pelitaj en ekzilon aŭ malliberigitaj, kaj ilia posedaĵo estis konfiskita de la novaj regantoj. Lia patrino Teodora mortis pro mistraktado, kiun ŝi suferis dum hejmaresto. Lia armeo ignoris la ordonojn de la novaj regantoj kaj proklamis Kantakuzenon imperiestro ĉe Demotiko en Trakio kiel Johano la 6-a. Li akceptis tion, dum li daŭre nomis sin la pli juna reganto de Johano la 5-a.

## Civita milito
La posta civita milito daŭris ses jarojn, alvokinte eksterlandajn aliancanojn kaj dungosoldatojn de ĉiu speco, la du flankoj tute disrompiĝis kaj preskaŭ ruinigis la imperion. Komence, Johano la 6-a marŝis al Tesaloniko, kiun la regantaj familioj planis transdoni al li.

Apokaŭko anticipis ĉi tiun manovron kaj sendis floton por plifortigi la urbon, devigante Johanon fuĝi al Serbio, kie Stefan Dušano (1308-1355) ŝirmis lin kaj pruntedonis al li militistan subtenon. Ĉi tio montriĝis plejparte senefika, kaj nur la interveno de la malnova amiko kaj aliancano de Johano, Umur de Ajdino (1309-1348), rompis la sieĝon de la regenteco kontraŭ lia generalstabo ĉe Demotiko.

Dum alia provo kontraŭ Tesaloniko la sekvan jaron, la serboj ŝanĝis flankojn por subteni la regentecon, lasante Johanon denove senhelpa antaŭ tiu urbo. Denove, Umur venis por savi lin, kaj iliaj kombinitaj fortoj liberiĝis el Makedonio por reveni al Demotiko.

La milito daŭris pliajn kvar jarojn, ĉar nek flanko povis forpeli la alian, kvankam tempo estis favora al Johano la 6-a. Li faris interkonsenton kun la Otomanaj Turkoj, donante al Orhan Bejo sian filinon, Teodora (1330-1396), por lia haremo kaj permesante al li preni grekajn kristanojn kiel sklavojn.

La grek-turka forto venkis kaj Johano la 6-a eniris Konstantinopolon triumfe la 8-an de februaro 1347. Imperiestrino Ana kaj Johano la 6-a konsentis, ke ĉi-lasta regus kiel pli aĝa imperiestro dum dek jaroj, post kio Johano la 5-a atingus plenaĝecon kaj dividus la potencon kiel egalulo al Kantakuzeno. La formala kronado de Johano la 6-a okazis la 21-an de majo.

## Regado
Dum la regado de Johano, la imperio - jam fragmentita, malriĉigita kaj malfortigita - daŭre estis atakata ĉiuflanke.

La ĝenovanoj, ignorante la kondiĉojn de la traktato, kiu permesis ilian kolonion ĉe Galata, komencis fortikigi kaj armi ĝin. Iliaj doganimpostoj subfosis la bizancanojn kaj signifis, ke ĝis 87% de la enspezoj je la kontrolo de la Bosporo iris al ili anstataŭ al la imperio. Johano la 6-a provis rekonstrui la frakasitan bizancan mararmeon prepare por la milito, kiun li atendis sekvi post redukto de la propraj doganimpostoj de Konstantinopolo.

Li sukcesis prunteprenoj sufiĉe por konstrui 9 sufiĉe grandajn ŝipojn kaj ĉirkaŭ 100 pli malgrandajn antaŭ ol li malaltigis la impostojn kaj komencis redukti la enspezojn de Ĝenovo. Kiam Ĝenovo deklaris militon, tamen, li sukcesis sinki aŭ kapti ilian floton komence de 1349.

La Ĝenovanoj estis devigitaj negoci post kiam gravaj areoj de Galata estis bruligitaj, inkluzive de ĝiaj kajoj kaj stokejoj, sed la Bizanca Imperio ekde tiam estis devigita turni sin al alianco kun la Venecia respubliko por mara protekto.

Tio kondukis al lia implikiĝo en la milito de Venecio kontraŭ Ĝenovo en 1350, sed Paganino Doria (1297-1352) sukcesis devigi Johanon la 6-an (kaj la dek du ŝipojn, kiujn li lanĉis) forlasi la militon per Pirha venko ("senvenka batalo") apud Konstantinopolo la sekvan jaron.

En 1351, Kantakuzeno kontrolis la Kvinan Koncilion de Konstantinopolo, en kiu la mistika hesikasta teologio de Gregorio Palamas (1296-1359) estis deklarita ortodoksa malgraŭ la obĵetoj de Barlaamo de Kalabrio (1290-1348) kaj aliaj bizancaj filozofoj.

Tiutempe, Stefan Dušano jam estis konkerinta Albanion, Makedonion kaj Epiron. Johano la 6-a certigis helpon kontraŭ pliaj invadoj per denove alianciĝi kun la turkoj. Post tertremo, ili aneksis Kalipolison (nuna Gallipoli-on) — sian unuan bazon en Eŭropo — por parta pago de liaj multaj ŝuldoj en 1354.

Li nomumis sian filon Mateo Aseno Kantakuzeno (1325-1383) alia kunimperiestro en 1353, sed la provoj de Johano la 6-a vastigi impostadon por repagi la ŝuldojn de la registaro jam delonge malplaĉis al Duŝano. Kantakuzeno baldaŭ estis forigita de la povo fare de Johano la 5-a, fariĝante monaĥo la 10-an de decembro 1354.

## Retiriĝo
Kantakuzeno retiriĝis al monaĥejo, kie li alprenis la nomon Joazefo Kristodolo kaj okupis sin per literaturaj laboroj, kiuj estis nomitaj elokventaj. Lia 4-voluma Historio de la jaroj 1320–1356 funkciis kiel pardonpeto por liaj agoj.

Ili tial ne ĉiam estas fidindaj, inkluzive de difektoj pri aferoj kie li ne estis persone implikita, sed estas kompletigitaj per la nuntempa verko de Nikeforo Gregoro. Tamen ĝi estas rimarkinda pro tio ke ĝi estas la sola pluviva raporto, kiun iu ajn bizanca imperiestro donis pri sia propra regado.

En 1367 Joazefo estis nomumita reprezentanto de la Orienta Ortodoksa Eklezio por negoci kun la Latina Patriarko Paŭlo por provi repacigon de la Orienta Ortodoksa kaj Katolika eklezioj.

Ili konsentis pri kunvokado de granda ekumena koncilio, kiun partoprenus la Papo kaj ĉiuj patriarkoj, ĉefepiskopoj kaj episkopoj kaj de la orienta kaj de la okcidenta eklezioj. Ĉi tiu plano poste estis rifuzita de Papo Urbano la 5-a kaj fine nenio rezultis el ĝi.

Kantakuzeno retiriĝis al Peloponezo kiel monaĥo. Ne ekzistas registro pri la entombigo de Kantakuzeno, sed eblas, ke li estis entombigita en unu el la monaĥejoj establitaj de lia filo Manuelo (1326-1349).

## Familio
El lia edzino Irene Asenina (1301-1379), filino de :en:Androniko Aseno (1280-1351) (filo de Ivano Aseno la 3-a de Bulgario de Irene Palajologino (1259-1303), Imperiestrino de Bulgario, ŝi mem filino de Mikaelo la 8-a Palajologo), John la 6-a Kantakuzeno havis ses infanojn:

* Mateo Aseno Kantakuzeno (ĉ.  1325-1383), kun-imperiestro 1353-1357, pli posta Despoto de Moreo.
* Manuelo Kantakuzeno ({{1326–1380), Despoto de Moreo.
* Teodora Kantakuzeno (1330-1396), edzino de Orhan, kiu edziĝis kun Sultano Orhan de la Otomana Imperio.
* Helena Kantakuzeno (1333–1396), kiu edziĝis kun Johano la 5-a Palajologo.
* Androniko Kantakuzeno (1334-1347), kiu mortis dum la epidemio pri la Nigra morto.
* Maria Orsini Kantakuzeno (mortinta post 1379), kiu edziĝis al Nikeforo la 2-a Orsini de Epiro.

## Verkoj
La kvarvoluma [Historio](https://www.google.com.br/books/edition/Ioannis_Cantacuzeni_eximperatoris_histor/nR0AAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22John+VI+Cantacuzenus+(Emperor+of+the+East)%22&printsec=frontcover) de Kantakuzeno estis publikigita de Johannes Isacius Pontanus en 1603, kaj eldonita en 1830, de Ludwig Schopen (1799-1867) en Bonno kiel parto de la Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae, kaj de Jacques Paul Migne (1800-1875) en Parizo.

Li ankaŭ verkis komentaĵon pri la unuaj kvin libroj de la Etiko de Aristotelo kaj plurajn kontestatajn teologiajn traktatojn, inkluzive de defendo de Hezikasmo kaj verko titolita Kontraŭ la Mohameda Polemiko presita de Migne.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 1292
Kategorio:Mortintoj la 15-an de junio
Kategorio:Mortintoj en 1383
Kategorio:Naskiĝintoj en la 13-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 14-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Mortintoj en Turkio
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo