Ĉeng He

[alternative=Statuo al Ĉeng He ĉe mara muzeo de Quanzhou|eta|Statuo al Ĉeng He ĉe mara muzeo de [Quanzhou]]
**ĈENG He** (, aliaj transliterumadoj: *Cheng Ho* (Ĉeng Ho) aŭ **Zheng He**) aŭ **San Bao** (), naskiĝnomo *Ma Ho*; (naskiĝis en 1371 en Junano, mortis en 1433) estis ĉina Huja vojaĝanto, ŝipveturisto, ŝipara almiralo kaj diplomato en la epoko de la Dinastio Ming. Li naskiĝis kiel islamano, iĝis eŭnuko kaj servis la ĉinan imperiestron. Ĉeng He komandis ekspediciajn veturojn al Sudorienta Azio, Suda Azio, Mezoriento, kaj Orienta Afriko inter 1405 ĝis 1433.

Kiel favoritulo de la Imperiestro Jongle, kies Jingnanan ribelon li helplis, li elstariĝis ĝis la pinto de la imperial hierarkio kaj servis kiel komandanto de la suda ĉefurbo Nankino (la ĉefurbo estis poste movita al Pekino fare de la imperiestro Jongle). Tiuj vojaĝoj estis dumlonge forgesitaj en oficialaj ĉinaj historioj sed iĝis bone konataj en Ĉinio kaj eksterlande ekde la publikigo de la verko de Liang Kiĉao nome *Biografio de la granda navigisto de niapatrio, Ĉeng He* en 1904. Trilingva steleo lasita de la navigisto estis malkovrita en la insulo Srilanko nome en Galle tuj poste.

## Biografio 
### Familio 
eta|Junano, origina regiono de Ĉeng He
Ĉeng He estis la dua filo de familio el Kunjango, Junano. Li estis origine naskiĝinta laŭ la nomo **Ma He**. La skribaĵoj de Liujiagang kaj Ĉangle sugestas ke la adorado de Ĉeng He al la diino Tianfei (nome patrona diino de maristoj) estis la dominanta kredo al kiu li aliĝis, respegulante la diinan centran rolon en la ĉinan trezoran ŝiparon.

Li estis la pra-nepo de Sajjid Ajjal Ŝams al-Din Omar, perso kiu servis en la administracio de la Mongola Imperio kaj estis la Guberniestro de Junano dum la komenco de la Dinastio Juan. Lia praavo nomiĝis Bajan kaj eble setlis en mongola kazerno en Junano. Lia patro havis la surnomon Ma kaj la titolon *haĝi*.

En aŭtuno ĉ. 1381, la ĉina armeo de la Dinastio Ming okupis naskiĝ- kaj vivlokon de Ĉeng, oni kastris lin kaj akceptis lin la armeo. La ĉinoj konkeris Junanon, kiu estis tiam regata de la Mongola princo Basalavarmi, Princo de Liang. Wenming, la plej aĝa filo, estus entombiginta sian patron ekster Kunmingo. Almiralo Ĉeng He havis epitafon gravuritan honore de sia patro, kiu estis komponita de la Ministro de Ritoj Li Ĉigang en la Duanvu Festivalo de la 3-a jaro en la regno Jongle (1-a de junio 1405).

### Komenca vivo kaj kastro 
[eta|200ra|maldekstre|Imperiestro [Jongle aŭ Ĉu Di.]]
Ĉeng He estis kaptita de la Ming-aj armeoj je Junano en 1381. Poste, la generalo arestis lin. Ekde 1380, la princo estis reganta Beiping (la estonta Pekino), Li ofte partoprenis en la militkampanjoj de Ĉu Di kontraŭ la Mongoloj. La 2-an de marto 1390, Ĉeng He akompanis Ĉu Di kiam li komandis sian unuan ekspedicion, kiu estis granda venko ĉar la mongola estro Naghaĉu kapitulacis tuj kiam li konstatis ke li estis falinta en perfido.

Finfine, li estus akirinta la fidon de la princo. Tiu nomo estis referenco al la Tri Juveloj (*triratna*) en Budhismo. Li ricevis taŭgan edukadon ĉe Pekino, kiun li ne estus havinta se li estus estinta en la imperia ĉefurbo Nankino ĉar la imperiestro Ĵu Juanĵang ne fidis je eŭnukoj kaj kredis ke plej bone teni ilin needukitaj. havis talion de kvin *ĉi* en cirkonferenco, altajn vangojn kaj frunton, malgrandan nazon, brilajn okulojn, blankajn dentojn kaj bone formitajn kiel konkoj, kaj voĉon kiu estis tiom laŭta kiom sonorilo. Estis registrita ankaŭ ke li havis grandan konon pri militarto kaj estis bone alkutimiĝinta al batalado.

eta|200ra|Jianŭen.
La juna eŭnuko finfine iĝis fidinda konsilisto de la princo kaj asistis lin kiam la malamikeco de la imperiestro Jianŭen kontraŭ la feŭdaj bazoj de lia onklo kondukis al la Jingnana Kampanjo (1399-1402) kiu finis per la ŝajna morto de la imperiestro kaj la ascendo de Ĉu Di, Princo de Jan, kiel imperiestro Jongle. En 1393, la Kronprinco estis mortinta, tiele la filo de la mortinta princo iĝis la nova ŝajna heredanto. Tamen, la nevo de Ĉu Di sukcedis en la imperia trono kiel imperiestro Jianŭen. En 1398, li adoptis politikon konatan kiel *xiaofan*, "malpliigo de feŭduloj", kio enhavis nuligon de ĉiuj princoj per fortranĉo de ties povo kaj militfortoj. En Aŭgusto de 1399, Ĉu Di malferme ribelis kontraŭ sia nevo. En 1399, Ĉeng He sukcese defendis la urban pekinan rezervejon Ĉenglunba kontraŭ la imperiaj armeoj. En Januaro de 1402, Ĉu Di komencis sian militkampanjon por kapti la imperian ĉefurbon Nankino. Ĉeng He estus unu el liaj komandantoj dum tiu kampanjo. Dum la tago de la novjara festo en la 11-a de februaro 1404, Alia tialo estis ke la eŭnuka komandanto distingiĝis ankaŭ dum la kampanjo de 1402 por kapti la ĉefurbon Nankino. Tiele li estis dekomence nomita **Ma Sanbao**: ĉu en ĉina 三寶 (s三宝, lit. "Tri Donacoj") aŭ en ĉina 三保 (lit. "Tri Protektoj", ambaŭ prononce *sān bǎo*).

eta|300ra|maldekstre|La veturoj de la ŝiparo de Ĉeng He.
En la nova administracio, Ĉeng He servis en la plej altaj postenoj, kiel tiu de Granda Direktoro kaj poste kiel Ĉefa Sendito (en ĉina 正使, *ĉèngŝǐ*) dum siaj marveturoj. Dum la venontaj tri jardekoj li estris sep el tiuj vojaĝoj je la konto de la imperiestro, komercante kaj kolektante impostojn el orienta Pacifiko kaj el la Hinda Oceano. La imperiestro Jongle nomumis lin ĉefkomandanto de la ekspediciaj fortoj al la „Okcidentaj Oceanoj”. Li unuafoje ekveturis en 1405 kun 62 ŝipoj, kun ĉ. 27,800 homoj. Ili veturis eĉ ĝis Srilanko kaj reveturis en 1407. Li batalis en 1409 kun la Cejlona reĝo Alagonakkara kaj la reĝon kunportis al Nankino. Cheng Ho ekveturis triafoje en 1411 kaj atingis Hormuzon. Kvarafoje (1413) atingis Adenon, Mekkon, Egiption kaj revenis en 1415. La kvina ŝipveturo (1417–19) celis denove la Persan golfon kaj orientan Afrikon. La sesa vojaĝo okazis en 1421 kaj li hejmenportis la fremdajn diplomatojn el Ĉinio.

En 1424, la Almiralo Ĉeng He veturis al Palembang por transdoni oficialan sigelon  kaj nomumigan leteron por Ŝi Jisun, kiu estis nomumita por la posteno de Paciga Komisiisto. La *Taizong Ŝilu* de 27-a de februaro 1424 informas, ke Ŝi Jisun estis sendinta Qiu Janĉeng kiel sendito por peti la aprobon de la sukcedo el sia patro Ŝi Jinqing, kiu estis la Paciga Komisiisto de Palembang, kaj ricevis permeson el la imperiestro Jongle. La 7-an de septembro 1424, Ĉu Gaoĉi estis heredinta la tronon kiel Imperiestro Hongŝi post la morto de la Imperiestro Jongle en la 12-a de aŭgusto 1424. Kiam Ĉeng He revenis el Palembang, li trovis, ke la Imperiestro Jongle estis mortinta dum sia forestado.

[eta|dekstre|200ra|imperiestro [Hongŝi.]]
Post la ascendo de la filo de Ĉu Di kiel Imperiestro Hongŝi, la oceanaj vojaĝoj estis disprokrastitaj kaj Ĉeng He estis anstataŭe nomumita kiel "Defendanto de Nankino", nome sudimperia ĉefurbo. En tiu posteno, li estis tre responsa por la kompletigo de la Porcelanturo de Nankino, nome enorma pagodo ankoraŭ priskribita kiel mirindaĵo de la mondo tiom malfrue kiom ĝis la fino de la 19-a jarcento.

La 15-an de majo 1426, la imperiestro Ŝuande ordonis al la Direktoraro de Ceremoniaro sendi leteron al Ĉeng He por skoldi lin pro malobservo. Antaŭe, iu funkciulo petis la imperiestron rekompenci la laboristojn kiuj estis konstruintaj templojn en Nankino. En 1431, Ĉeng He ricevis la titolon "Sanbao Taijian". Ĉeng He ekveturis sepafoje en vintro de 1431, revenis en Ĉinion en somero de 1433 kaj mortis en 1435.

### Morto 
Unu teorio estas ke Almiralo Ĉeng He mortis en 1433. Tamen, alia teorio estas ke Ĉeng He pluestis la Defendanto de Nankino, kaj finfine mortiĝis en 1435.

En 1985, islam-stila tombo estis konstruita en Nankino ĉe la loko de pli frua hufumforma tombo; ĝi enhavis liajn vestojn kaj ĉapelon ĉar lia korpo estis enterigita ĉemare. Li adoptis filon.

## Ekspedicioj 
[eta|maldekstre|Ĉina [Lignogravurado|lignogravuraĵo de la komenco de la 17-a jarcento, reprezentanta ŝipojn de Ĉeng He.]]
La Dinastio Juan kaj la etendanta ĉin-araba komerco dum la 14-a jarcento estis laŭgrade etendinta la ĉinan konon de la mondo: la "universalaj" mapoj kiuj ĝis tiam montris nur Ĉinion kaj ties ĉirkaŭajn marojn komencis etendiĝi pli kaj pli sudokcidenten per multe pli akurataj priskriboj de la etendo de Arabio kaj Afriko. kio estus igante la unuan vojaĝon "la plej grand-skala homĉasado surakve en la historio de Ĉinio".

Ĉeng He estis enpostenigita kiel almiralo por kontrolo de la granda ŝiparo kaj armitaj fortoj kiuj entreprenis tiujn ekspediciojn. Ŭang Jinghong estis nomumita lia dua subestro. Prepariĝis ĉio ampleksege, inklude la uzadon de tiom nombraj lingvistoj ke oni establis instituton de eksterlandaj lingvoj en Nankino.

La flotoj de Ĉeng He vizitis Brunejon, Javon, Tajlandon, maran Sudorientan Azion, Baraton, la Kornon de Afriko, kaj Arabion, kaj donis kaj ricevis varojn laŭlonge de la vojo. Ĉeng He prezentis donacojn de oro, arĝento, porcelano, kaj silko; reage, Ĉinio ricevis tiajn novaĵojn kiaj strutoj, zebroj, kameloj, kaj eburo el Svahilio. La ĝirafo kiun li akiris kaj revenigis el Malindi estis konsiderata *ĉilino* kaj portita kiel pruvo de favoro de la Ĉielo al la ĉina administracio.

Kvankam la ŝiparo de Ĉeng He estis senantaŭaĵa, la vojoj ne estis same. La floto de Ĉeng He estis sekvanta delonge establitajn, bone mapitajn komercvojojn inter Ĉinio kaj la Arabia Duoninsulo uzitaj ekde almenaŭ la Dinastio Han. Tiu fakto, kun la uzado de pli ol abunda kvanto de ŝipanoj kiuj estis krome regula militista personaro, supozigas ke tiuj ekspedicioj povus esti preparitaj almenaŭ parte kiel rimedo por etendi la povon de Ĉinio pere de ekspansio. Dum la periodo de la Tri Regnoj en la 10-a jarcento, la reĝo de Vu sendis diplomatan mision laŭlonge de la marbordo de Azio, kiu atingis lokojn tiom for kiom ĝis la Orienta Romia Imperio. Post jarcentoj de interrompo, la Dinastio Song reestablis grandskalan markomercon el Ĉinio en la Sudpacifikaj kaj Hinda Oceanoj, atingante tiom for kiom ĝis la Arabia Duoninsulo kaj Orienta Afriko. Kiam lia floto la unuan fojon alvenis en Malakon, estis jam tie granda ĉina komunumo. La *Ĝenerala Esplorado de la Oceanaj Bordoj* (en ĉina 瀛涯勝覽, *Yíngyá Shènglǎn*) komponita de la tradukisto Ma Huan en 1416 havigis tre detalajn rakontojn de lia observado pri popola kutimaro kaj vivo en la havenoj kiujn ili vizitis. Li referencis al elpatrujigitaj ĉinoj kiel "Tang" (, *Tángrén*).

[eta|La mapo [Kangnido (1402) montras la vojaĝojn de Ĉeng kaj sugestas ke li havis tre detalan geografian informaron pri multo de la nomita Malnova Mondo.]]

Ĉeng He ĝenerale serĉis atingi siajn celojn pere de diplomatio, kaj lia granda armeo tiom surprizis al eblaj malamikoj ke tiuj venis al submetado. Sed tiutempulo informis, ke Ĉeng He "piediris kiel tigro" kaj ne evitis violenton kiam li konsideris ĝin necesa por impresi eksterlandajn popolojn per la ĉina militpovo. Li senkompate nuligis piratojn kiuj delonge plagis en ĉinaj kaj sudorientaziaj akvoj. Ekzemple, li venkis super Ĉen Zuji, unu el plej timitaj kaj respektataj piratkapitanoj, kaj revenigis lin reen al Ĉinio por ekzekuto. Li ankaŭ entreprenis militon kontraŭ la srilanka regno Kote, kaj li faris montrojn de militforto kiam lokaj funkciuloj minacis sian floton en Arabio kaj Orienta Afriko. El sia kvara vojaĝo, li alportis senditojn el tridek ŝtatoj kiuj veturis al Ĉinio kaj montris sian respekton al la Ming-a kortego.

En 1424, la imperiestro Jongle mortiĝis. Lia sukcedanto, nome Hongŝi (reg. 1424-1425), haltigis la vojaĝojn dum sia mallonga regado. Ĉeng He faris unu plian vojaĝon dum la regado de la filo de Hongŝi, nome Ŝuande (reg. 1426–1435) sed, post tio, la vojaĝoj de la ĉina trezofloto finiĝis. Ŝuande kredis ke la decido de sia patro haltigi la vojaĝojn estis taŭga kaj tiele "ne necesus fari detalan priskribon de la sendo fare de sia avo de Ĉeng He al la Okcidenta Oceano."
Ili plie kontraŭis longdaŭrajn principojn de Konfuceismo. Ili eblis nur perante (kaj tiele plureprezentas) venkon de la frakcio de la Ming-a eŭnuko super la administraciaj burokratoj.

Kvankam nemenciite en la oficialaj dinastiaj historioj, Ĉeng He probable mortiĝis dum la trezorflota lasta vojaĝo.

[eta|Detalo de la [mapo de Fra Mauro rilata al la veturoj de ĵonko en la Atlantikan Oceanon en 1420. Ankaŭ la ŝipo estas bildigita ĉe la teksto.]]

### Atingoj 
eta|Unu el serio de mapoj de la misioj de Ĉeng He (郑和航海图), konata ankaŭ kiel Mao Kun mapoj, 1628
Ĉeng He estris sep ekspediciojn al la "Okcidento" aŭ Hinda Oceano. Ĉeng He alportis reen al Ĉinio multajn akiraĵojn kaj senditojn el pli ol tridek regnoj – kiaj de la reĝo Vira Alakeŝŭara de Cejlono, kiu venis al Ĉinio kiel kaptito por defendiĝi antaŭ la imperiestro pro atako kontraŭ lia misio.

La propra Ĉeng mem verkis pri sia veturado:

Ni trapasis pli ol 100,000 *liojn* de enormaj akvospacoj kaj eltenis en la oceanoj ondojn tiom grandaj kiom montoj staraj al la ĉielo, kaj vidis barbarajn regionojn ege for kaŝe en blua travideblo de helaj vaporoj, dum niaj veloj, milde malfermaj kiel nuboj tage kaj nokte, pluigis sian iradon [tiel rapide] kiel stelo, trapasante tiujn sovaĝajn ondojn kvazaŭ ni laŭirus publikan ŝoseon...

## Referencoj 
## Literaturo 
* 
* Deng, Gang (2005). *Chinese Maritime Activities and Socioeconomic Development, c. 2100 BC - 1900 AD*. Greenwood Press. ISBN 0-313-29212-4.
* 
* 
* Levathes, Louise (1996). *When China Ruled the Seas: The Treasure Fleet of the Dragon Throne, 1405–1433.* Oxford University Press, poŝlibra eldono. ISBN 0-19-511207-5.
* 
* Ming-Yang, Dr Su. 2004 Seven Epic Voyages of Zheng He in Ming China (1405–1433)
* 
* Viviano, Frank (2005). "China's Great Armada." *National Geographic*, 208(1):28–53, July.
* ''Shipping News: Zheng He's Sexcentenary* - China Heritage Newsletter, June 2005, ISSN 1833-8461. Publikigita de *China Heritage Project* de *The Australian National University*.

## Eksteraj ligiloj 
* Zheng He - The Chinese Muslim Admiral
* Zheng He Journey to Arabia 
* Zheng He 600th Anniversary 
* BBC radio programme "Swimming Dragons".
* TIME magazine special feature on Zheng He (Aŭgusto 2001) 
* Virtual exhibition from elibraryhub.com 
* *Ship imitates ancient vessel navigated by Zheng He* ĉe peopledaily.com (25-a de septembro 2006)
* Kahn, Joseph (2005). *China Has an Ancient Mariner to Tell You About''. The New York Times.
* Newsletter, in Chinese, on academic research on the Zheng He voyages 
* 國立成功大學鄭和研究站 

Kategorio:Ĉinaj esploristoj
Kategorio:Ĉinaj diplomatoj
Kategorio:Eŭnukoj
Kategorio:Historio de Ĉinio
Kategorio:Ming-dinastio