Fitolakacoj

La **fitolakacoj**.

Tiuj plantoj kreskas en la tropikaj kaj moderaj regionoj tutmonde, precipe en la Neotropiso.

## Priskribo 
### Vegetativaj karakterizaĵoj 
La taksonoj de tiu familio estas ofte altaj, unujaraj aŭ multjaraj herrbaj plantoj malofte lignaj plantoj: arbustoj, arboj aŭ lianoj. La alterne starantaj kaj spirale ordigitaj folioj estas kun petioloj aŭ sen petioloj. La simpla foliplato povas esti ĉe kelkaj specioj dika kaj karnoza. La foliranda estas glata. Stipuloj nur maloftas (etaj ekzemple estas ĉe *Seguieria*).

### Generaj karakterizaĵoj 
La floroj staras unuope au multope en grapolaj, spikaj, paniklaj aŭ cumaj floraroj kune kun brakeoj. La plej ofte duseksaj floroj estas ofte kvar aŭ kvinnombraj. La floroj estas unuseksaj, tiam la specioj estas dioikaj. Plej ofte estas kvar aŭ kvin sepaloj. Petaloj mankas. Ekzistas kvar, kvin aŭ multaj (ĝis 100) fekundaj stamenoj; la filamentoj ofte estas kunkreskintaj je la bazo. Ekzistas plej ofte kvar ĝis 12 (1 ĝis 16) epoginaj karpeloj. Ili povas esti liberaj au kunkreskintaj al unu ovarioj. Po karpelo nur ekzistas unu ovolo en libera centra situo. Pistilo kaj stigmo ekzistas tiom kiom karpeloj.

Formiĝas tre diversaj frukttipoj: se la karpeloj estas kunkreskinta, formiĝas kapsulfruktoj aŭ beroj, se la karpeloj estas liberaj, la fruktoj povas stari unuope aŭ kunigita en fruktaro. *Seguieria* formas flugilhavaj nuksfruktoj.

La baza kromosomnombro estas n = 9.

### Enhavosubstancoj 
La vaksoj sur la kutikulo havas la formon de platetoj. Akumuliĝas kalcioksalato-kristaloj.

## Taksonomio 
Ene de la ordo de la kariofilaloj, en la grupo de la betalenhavaj familioj la fitolakacoj kune kun la *Sarcobataceae* kaj *Nyctaginaceae* formas kladon. Tiuj tri familioj estas komunaj ke ili nur havas unu solan ovolon po karpelo.

La familia nomo *Phytolaccaceae* estis publikigita unuafoje en la jaro 1818 de Robert Brown en *Narrative of an Expedition to Explore the River Zaire*, 454 unua publikigo. tipogenro estas *Phytolacca* L.. La nomo *Phytolacca* signifas „lakplanto“ kaj konsistas el la greka vorto *phyton* por planto kaj la itala *lacca* aŭ mezepoka latina *laca* por lako. tiu rilatas al la ruĝ betalainkoloraĵo en la beroj.

En la familio de la fitolakacoj (Phytolaccaceae) ekzistas tri subfamilioj kun ĉirkaŭ 15 (ĝis 18) genroj kaj 45 ĝis 65 specioj:
** Fitolako (*Phytolacca* L.): La ĉirkaŭ 25 specioj precipe kreskas en la Nova Mondo kaj troviĝas en Nordameriko (ses specioj), Meksikio, Karibaj insuloj, meza kaj suda Ameriko, Eŭrazio, Afriko, Aŭstralio kaj la Pacifikaj insuloj.

* Unterfamilie Rivinoideae NOWICKE (si.: Hilleriaceae NAKAI, Petiveriaceae C.AGARDH, Riviniaceae C.AGARDH, Seguieriaceae NAKA}): Ĝi havas naŭ genroj kun ĉirkaŭ 13 specioj:
** *Gallesia* CASAR.: La ĉirkaŭ kvar specioj hejmiĝas en Peruo kaj Brazilo. Ili odoras kiel kuirejaj cepoj.
** *Hilleria* VELL. (sin.: *Mohlana* MART.): Kun ĝis ses specioj ili estas disvastigita en Sudameriko. unu specio hejmiĝas ankaŭ en Afriko, Madagaskaro kaj sur la Maskarenoj.
** *Ledenbergia* KLOTZSCH EX MOQ. (syn.: *Flueckigera* KUNTZE): La kvar ĝis ses specioj estas disvastigita en la Neotropiso.
** *Monococcus* F.MUELL.: Ĝi nur havas unu specion:
*** *Monococcus echinophorus* F.MUELL.: Ĝi hejmiĝas sur la Pacifika insuloj kaj en Aŭstralio nur en Kvinslando kaj Novsudkimrio.
** *Petiveria* L.: Ĝi nur havas unu specion:
*** *Petiveria alliacea* L.: Ĝi troviĝas en la Neotropiso.
** *Rivina* L.: Ĝi nur havas unu specion:
*** sangobero (*Rivina humilis* L.): Ĝi estas disvastigita en la Neotropiso, sur la pacifikaj insuloj kaj en Aŭstralio.
** *Schindleria* H.WALTER: La nur tri specioj hejmiĝas en Peruo kaj Bolivior.
** *Seguieria* LOEFL.: La ĉirkaŭ ses specioj estas disvastigitaj en la tropika Sudameriko. Ili posedas stipulojn.
** *Trichostigma* A.RICHARD (Sin.: *Villamilla* RUIZ & PAV.): La ĉirkaŭ tri specioj trivigas en la Neotropiso.

* Subfamilio Agdestidoideae NOWICKE (sin.: Agdestidaceae NAKAI): Ĝ nur havas unu monotipa genro:
** *Agdestis* MOC. & SESSÉ EX DC.: Ĝi havas nur unu specio:
*** *Agdestis clematidea* MOC. & SESSÉ EX DC.: Ĝi estas liano kaj hejmiĝas de la suda Usono ĝis Nikaragvo.

Kelkaj aŭtoroj enordigas la specioj de la familio Gisekiaceae kun la sola genro: *Gisekia* L. (kun ĉirkaŭ ses specioj) kiel subfamilio Gisekioideae aŭ eĉ ene de la subfamilio Rivinioideae en la familio de la Phytolaccaceae.

Ankaŭ ne plu al la Fitolakacoj apartenas , jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Caryophyllales* Juss. ex Bercht. & J.Presl - kariofilaloj
****Phytolaccaceae* R.Br. - fitolakacoj
*****Agdestis* Moc. & Sessé ex DC. - agdesto
*****Anisomeria* D. Don - anizomerio
*****Ercilla* A. Juss. - ercilo
*****Gallesia* - galezio
*****Hilleria* - hilerio
*****Ledenbergia* - ledenbergio
*****Microtea* - mikroteo
*****Petiveria* - petiverio
*****Phytolacca* L. - fitolako

## Eksteraj ligiloj 
* Familien-Steckbrief des Botanischen Gspeciojs Tübingen.
* *Phytolaccaceae* in Paraguay beim *Conservatoire et Jardin Botaniques, Ville de Genève (Suiza) y Missouri Botanical Garden, Saint Louis*: Online. (span.; PDF; 16&nbsp;kB)
* José González: *Phytolaccaceae* in der Neotropis und besonders in Costa Rica: Online - 2006.  (span.; PDF-Dosiero; 94&nbsp;kB)

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Kariofilaloj
Kategorio:Fitolakacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Ornamaj plantoj