Eĥa ringopapago

**Eĥa ringopapago** aŭ **Eĥa ringopsitako** () estas mezgranda papago de la genro *Psittacula* de la Psitakuledoj, indiĝena kaj endemia de la Maskarena insulo Maŭricio kaj iam ankaŭ de Reunio. Ĝi estas la sola vivanta indiĝena papago de la Maskarenoj; ĉiuj aliaj formortis pro homa agado. Du subspecioj estas agnoskitaj, la formortinta Reunia papago (delonge konata nur el priskriboj kaj ilustraĵoj) kaj la vivanta eĥa papago, foje konata kiel la Maŭricia papago. La rilato inter la du populacioj estas historie disputata. DNA-studo de 2015 komparis la DNA-on de eĥaj papagoj kun haŭta specimeno supozeble de Reunia papago kaj determinis ilin kiel subspecioj de la sama specio. Tamen, oni sugestis ankaŭ, ke ili ne konsistigas malsamajn subspeciojn. Ĉar ĝi estis nomita unue, la binomo de la Reunia papago estas uzata por la specio; la Reunia subspecio tiel fariĝis *P. eques eques*, dum la Maŭricia subspecio fariĝis *P. eques echo*. Ilia plej proksima parenco estis la formortinta Neŭtona papago de Rodrigeso, kaj la tri estis grupigitaj inter la subspecioj de la Kolumpapago (de kiu ili diverĝis) de Azio kaj Afriko.

## Priskribo
 ĝis okuloj, kaj ruĝan supran bekon.]]
La eĥa papago estas 34–42 cm longa, pezas 167–193 g, kaj ĝia enverguro estas de 49–54 cm. Ĝi estas ĝenerale verda (la ino estas pli malhela ĝenerale) kaj havas du kolumojn sur la kolo; la masklo havas unu nigran kaj unu rozkoloran kolumojn, kaj la ino havas unu verdan kaj unu malklaran nigran kolumon. La supra beko de la masklo estas ruĝa kaj la malsupra nigrecbruna; la supra beko de la ino estas nigra. La haŭto ĉirkaŭ la okuloj estas oranĝkolora kaj la piedoj estas grizaj. Junuloj havas ruĝoranĝan bekon, kiu nigriĝas post kiam ili elnestiĝas, kaj nematuraj birdoj similas al la ino. La Reunia papago havis tute rozkoloran kolumon ĉirkaŭ la kolo, dum ĝi mallarĝiĝas ĉe la dorso ĉe la Maŭricia subspecio. La rilata Kolumpapago, kiu estis enkondukita en Maŭricion, estas simila, kvankam iomete malsama laŭ koloro kaj pli malgranda. La eĥa ringopapago havas ampleksan gamon da voĉoj, la plej ofta sonante kiel "ĉa-ĉa, ĉa-ĉa".

Ĉar la specio limiĝas al arbaroj kun indiĝena vegetaĵaro, ĝi estas plejparte limigita al la Nacia Parko Black River Gorges en la sudokcidento de Maŭricio. Ĝi estas arbara kaj restas ĉe la kanopeo, kie ĝi manĝas kaj ripozas. Ĝi nestas en naturaj kavaĵoj en malnovaj arboj, kaj la ovodemetoj kutime konsistas el du ĝis kvar blankaj ovoj. La ino kovas la ovojn, dum la masklo nutras ŝin, kaj la idoj estas kovitaj de la ino. Ne ĉiuj paroj estas strikte monogamaj, ĉar reproduktado inter inoj kaj "helpaj maskloj" estas konata. La eĥa ringopapago ĉefe manĝas la fruktojn kaj foliojn de indiĝenaj plantoj, kvankam oni observis, ke ĝi manĝas ankaŭ enkondukitajn plantojn. 

La Reunia papago verŝajne formortis pro troĉasado kaj senarbarigo, kaj estis laste raportita en 1732. La eĥa ringopapago ankaŭ estis ĉasita de fruaj vizitantoj al Maŭricio kaj pro detruo kaj ŝanĝo de ĝia indiĝena vivejo, ĝia nombro malpliiĝis dum la 20-a jarcento, atingante nur ok ĝis dek du en la 1980-aj jaroj, kiam ĝi estis nomata "la plej malofta papago de la mondo". Intensa klopodo de kaptiva bredado komenciĝanta en la 1990-aj jaroj savis la birdon de formorto; la specio estis malaltigita de draste endanĝerigita al endanĝerigita en 2007, kaj la populacio atingis 750 birdojn antaŭ 2019, post kio ĝi estis klasifikita kiel vundebla specio.

## Taksonomio 
Verdaj papagoj estis menciitaj en rakontoj de fruan veturantoj al la Maskarenan insuloj Reunio kaj Maŭricio. Ili estis registritaj unue en Reunio en 1674 fare de la franca veturisto Sieur Dubois, kaj en Maŭricio en 1732 fare de la franca inĝeniero Jean-François Charpentier de Cossigny. La verdaj papagoj de Reunio estis referencitaj kiel *perruche à double collier* ("dukoluma papago") fare de la francaj natursciencistoj Mathurin Jacques Brisson, en 1760, Grafo Buffon, en 1770–1783, kaj François Levaillant, en 1801–1805, kiu priskribis ilin el specimenoj kiuj estis venintaj en Francion.

En 1783, la nederlanda naturalisto Pieter Boddaert kreis la sciencan nomon *Psittacus eques*, bazite sur plato de la franca artisto François-Nicolas Martinet, kiu akompanis la raporton de Buffon pri la Reunia birdo en lia verko *Histoire Naturelle*. La specia nomo *eques* estas latina por "rajdanto", kaj rilatas al la armeaj koloroj de franca kavaleriano. La plato de Martinet estis desegnita laŭ specimeno kiu estis parto de la kolekto en la Kabineto Aubry en Parizo, kaj la plato estas la tipa ilustraĵo. Ĉu la tiutempaj ilustraĵoj baziĝis sur vivaj aŭ remburitaj specimenoj estas nekonate; kvankam ĉar ĉiuj montras malsamajn pozojn, tio sugestas ke pluraj specimenoj ekzistis se ili estis muntitaj. Nek estas klare ĉu la priskriboj el Francio baziĝis sur malsamaj aŭ la samaj importitaj specimenoj nek kiom multaj atingis Eŭropon. Levaillant sciis pri du specimenoj, kaj eble eĉ kvin ekzistis.

La verdaj papagoj de Maŭricio kaj Reunio estis kutime traktitaj kune en la historia literaturo, kaj iliaj historioj estis poste ŝanĝitaj. En 1822, la brita ornitologo John Latham listis la papagon de Reunio (kaj de "aliaj partoj samlatitudaj") kiel variaĵo de la Kolumpapago, kiun li referencis kiel *Psittica torquata*, baze sur nomo stampita de Brisson. 

En 1876, la britaj ornitologoj kaj fratoj Alfred kaj Edward Newton atentigis, ke la birdofaŭno de Reunio kaj Maŭricio ĝenerale estas aparta unu de la alia, kaj ke tio tial povus ankaŭ esti vera por la papagoj. Ili sugestis la novan nomon *Palaeornis echo* por la maŭricia specio (rilate al Eĥo, nimfo en la greka mitologio), samtempe notante, ke ĝi estas tre simila al la tiam formortinta Reunia specio (kiu retenis la nomon *Palaeornis eques*). La usona ornitologo James L. Peters listigis la papagon de Maŭricio kiel subspecion de la roz-ringita papago (*Psittacula krameri*) en 1937; nome *P. k. echo*. Li tiel anstataŭigis la genronomon *Palaeornis* per *Psittacula*, kie li ankaŭ klasifikis aliajn ekzistantajn papagojn de Azio kaj Afriko. En 1967, la usona ornitologo James Greenway konsideris la papagojn de kaj Maŭricio kaj Reunio kiel subspecioj de la Kolumpapago, kaj trovis probable, ke ili diferencas unu de la alia, krom se la birdoj sur Reunio estis simple enkondukitaj, kvankam kiel estis nekonate.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko