open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lajos Dancz

**DANCZ Lajos** [danc] estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Nagyvárad en 1849 kaj mortinta en somero de 1906. Lia patro estis la aktoro Ferencz Dancz (?–Kisújszállás aŭgusto 1875).

## Kariero
Dancz debutis en 1866 en trupo de  Károly Fehér. Li ludis en Budai Népszínház (1867), en Hungara Teatro en Kassa (1868–69), ĉe Sándor Novák (1870–71), en Szatmárnémeti (1871–72), en Győr (1872–73) kaj en Székesfehérvár (1873–74). En 1884 li fondis kaj estris la *Trupon de Dancz-fratoj*, sed en 1887 pro financaj kialoj ne povis plugvidi la trupon. En 1871 li edziĝis kun aktorino Ida Elek.

## El liaj roloj
*Cabriolo (Offenbach: A trapezunti hercegnő); 
*Peppo (Victor Hugo–Pály K.: A notre-dame-i toronyőr); 
*Frinagusta (Séjour: A kártyavetőnő); 
*Patagnes (Lecocq: Kanári hercegnő); 
*Des Escopettes (Meilhac-Halèvy: Tricoche és Cacolet).

## Fonto
**Magyar Színházművészeti Lexikon* 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Triunua spajro

eta|300ra|Gotein-Libarrenx

**Triunua spajro**, aŭ **zubera spajro**, estas spajro kun tri pintoj de katolika preĝejo, tipa de la provinco Zubero (Nord-Eŭskio). La pintoj simbolas la Sanktan Triunuon.

Ĝi ĝenerale situas sur la plata fasado de preĝejo. Pro tio, ĝi estas kelkfoje nomata **spajro-muro**.

## Kelkaj vilaĝoj kun triunuaj spajroj 
* Agnos
* Arrast
* Aussurucq
* Berrogain-Laruns
* Charritte
* Espès-Undurein
* Gotein-Libarrenx
* Idaux-Mendy
* Mauléon-Licharre (Kapelo de kolegio)
* Moncayolle
* Kapelo de montpasejo de Osquich
* Viellenave-de-Navarrenx
* Viodos-Abense-de-Bas

## Notoj kaj referencoj 
## Bildogalerio 

Berrogain-eglise-trini.jpg|Moncayolle
Chapelle-st-antoine.jpg|Kapelo Saint-Antoine de montpasejo de Osquich
Agnos-eglise 001.JPG|Agnos
Charritte_clocher.jpg|Charritte-de-Haut
Viodos_clocher.jpg|Viodos

Kategorio:Eŭska kulturo
Kategorio:Zubero
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Triunuo
Geoskemo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Oceanio

[eta|300px|dekstra|La geografiaj regionoj (kontinentoj) kaj subregionoj laŭ difino de la [Unuiĝintaj Nacioj por statistikaj celoj]]
Jen alfabeta listo de la subregionoj de Oceanio laŭ la geoskemo de la Unuiĝintaj Nacioj kaj de iliaj membroŝtatoj:

## Aŭstralio kaj Nov-Zelando 
* 
* 
*  (parto de Aŭstralio)

## Melanezio 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mikronezio 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Polinezio 
*  (kun Tahitio)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Krome 
20px Usonaj Malgrandaj Insuloj

## Notoj 
Oceanio
Kategorio:Geografio de Oceanio
Heleno (luno)

**Heleno** estas unu el la naturaj satelitoj de Saturno. Ĝi posedas la saman orbiton kiel Diono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la astronomoj Pierre Laques, Raymond Despiau kaj Jean Lecacheux (de la situejo de Meudon de la Observatorio de Parizo), laŭ observoj faritaj en la observatorio de Pic du Midi. Ĝi estis maldaŭre nomata **S/1980 S 6**. La malkovro estis konfirmita kelkajn monatojn poste per foto de la kosmosondilo Voyager 2
 la .

Pli precizajn bildojn de Heleno fotis la sondilo Cassini inter 2006 kaj 2008, kaj la .

## Orbito 
Heleno situas en la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Diono - Saturno, tie estas sur la sama orbito, kun antaŭiro de 60° (aŭ 1/6 da orbito). Tia punkto estas foje nomata "Troja punkto", pro tio, Heleno
estas dirata troja satelito de Diono.

Polukso, alia "troja satelito" sekvas la saman orbiton kaj situas proksime de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Diono - Saturno.

## Nomo 
Pro ĝia ligeco kun Diono, ĝi estis foje nomata **Diono B**.

En 1988, IAU aprobis la nomon de Heleno, laŭ la mitologia Helena, kies forkapto far de Pariso estigis la trojan militon.
Helena estis la fratino de Polukso, kies nomon ricevis Polukso, la alia troja luno de Diono.

Dosiero:Helene - Voyager 2.jpg|Heleno fotita de Voyager 2
Dosiero:Cassini Helene N00051429 CL.png|Heleno fotita de Cassini 

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Pri Heleno  el "Sunsistema esploro" de NASA
*  Heleno, el *"The Planetary Society"*
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*" 
*  Heleno, el la paĝaro de Jean-Michel
*  Diono, Heleno kaj Polukso (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Monaĥejo Sankta Francisko el Asizo (Havano)

La **Monaĥejo Sankta Francisko el Asizo**, estas religia konstruaĵo de baroka stilo situanta en la samnoma placo en Malnova Havano, la historia urboparto kaj municipo de Havano, la ĉefurbo de Kubo. Ĝia konstruado komenciĝis en 1548 kaj finiĝis en 1591, kvankam ĝi oficiale inaŭguriĝis en 1575, ĝia tuta konstruado finiĝis post preskaŭ 200 jaroj, per serio de strukturigaj reformoj okazigitaj ekde 1731 ĝis 1738. La fasado troviĝas en la strato Oficoj kie videblas tri ŝtonaj statuoj kiuj reprezentas al la Senmakula Koncipiĝo, Sankta Francisko el Asizo kaj Sankta Dominiko.

## Strukturo 
La konstruaĵo konsistas el tri ampleksaj navoj, kiuj estas tenataj de dek du kolonoj reprezentante la dek du apostolojn de Jesuo Kristo. Ĝi havas turon je 48 ulnoj longe, kiu en la kolonia epoko estis la plej alta strukturo de la urbo dum pluraj jarcentoj. La turo estis kronita de la bildo de Sankta Francisko el Asizo, el ŝtono, kies kapo estis deŝirita far la vento dum la uragano de 1846.
Ekde 1608 ekzistis, apud la preĝejo, kapelo de la Tria Ordeno de Sankta Francisko. Nuntempe ĝi estas porinfana teatro-halo. En la malantaŭa parto antaŭnelonge konstruiĝis ĝardeno honore al Patrino Teresa.

## Historio 
eta|300px|Vido ekde la placo.
Ĝia konstruado ŝuldiĝas al la komunumo de franciskanoj kiu ekloĝis en la okcidento de la golfeto de Havano. La preĝejo funkciis kiel tombejo por la plimulto de la kolonia nobelaro de la 17-a jarcento kaj 18-a jarcento. Inter ili troviĝas la restaĵoj de episkopoj, grafoj, kapitanoj generaloj, kaj eĉ la vicreĝino de Peruo, la markizino de Monte Claro. La franciskanoj uzis ĝin kiel bakalaŭrigan lernejon: dum jarcentoj oni studis tie gramatikon, filozofion, teologion kaj matematikon.

La kolonia registaro alproprigis ĝin en 1841 el la posedaĵoj de la religiaj komunumoj kaj la franciskanoj translokiĝas al la Preĝejo Sankta Aŭgusteno, relative proksime al la monaĥejo. Post tio la monaĥejo estas uzata kiel kelo kaj oficejo de la Ĝenerala Arkivo kaj la doganejo de Havano.

Post la sendependiĝo disde la hispanoj, en 1907, ĝi estas uzata kiel la Ĝenerala Poŝta kaj Telegrafa Ministerio. En 1916 ĝi denove reformiĝas por la gastigo de la Ĝenerala Ministerio de Komunikaĵoj. En 1941 kaj en 1944 oni restaŭrigis ĝin. En 1957 la Ministerio de Komunikaĵoj estis translokita al nova konstruaĵo en la nuna Placo de la Revolucio José Martí.

Post la venko de la kastrisma revolucio, oni konvertis ĝin en muzeo pri kolonia historio kaj ĝi enspacigis multajn historiajn objektojn (ĉefe religiajn). Post la deklaro de la antikva zono de la urbo kiel Monda heredaĵo de Unesko, oni aldonis al ĝi, post restaŭrado, halon por religia muziko kaj ĉambro-muziko.

Kategorio:Malnova Havano
Kategorio:Konstruaĵoj en Havano
Sankta Francisko el Asizo
Kategorio:Katolikismo en Kubo
Komerca Centro de Havano

eta|Komerca Centro de Havano
[alternative=Memortabulo, Havano UK 1990|eta|293x293ra|Memortabulo, Havano [UK 1990]]
La **Komerca Centro de Havano** () estas konstruaĵo kiu gastigas oficejojn situanta en la strato Lampeto N-o.2, en la Placo de la Monaĥejo Sankta Francisko, en la centro mem de Malnova Havano, Kubo. Ĝia konstruado komenciĝis en 1907 kaj finiĝis en 1909, en la terenoj kiuj apartenis al la riĉaj familioj de Arostegui kaj Armona. La impona konstruaĵo estis projektita de la arkitekto Tomás Mur kun la decidiga kunlaborado de José Toraya, sub la aŭspicio de la usona kompanio *Purdy & Henderson*. Ĝi estas katalogita ekde tiu tempo kiel unu el la plej elstaraj projektoj de la unuaj jaroj de la 20-a jarcento en Kubo.
En la plej maldekstra kolono de la konstruaĵo troviĝas ZEO (dulingva esperanta-hispana memortabulo kun la bildo de Zamenhof) okaze de la 75-a Universala Kongreso en Havano. En tiu ĉi konstruaĵo ankaŭ havis sidejon la unua esperanto-organizo en Kubo en la 1910-aj jaroj.

Kategorio:Konstruaĵoj en Havano
Kategorio:Malnova Havano
Eŭska rozario

**Eŭska rozario** (eŭske: *Euskal arrosarioa*) estas tradicia rozario de Eŭsklando.

## Tradicia eŭska rozario 
Ĝi estas ringforma aĵo el ligno aŭ metalo kun diametro de ĉ. 4 cm, kun truo en la mezo destinita enigi fingron.

Kiel ĉiuj rozarioj, ĝia celo estas ebligi al fidelulo de la katolika religio kalkuli nombron de recititaj preĝoj.

En la supro troviĝas kruco (ofte kun 4 egalaj branĉoj) simbolanta la preĝon de Patro nia. En la ĉirkaŭo, 10 globetoj egaldistance dismetitaj simbolantaj po preĝon de Ave Maria.

La fidelulo enigas fingron en la centran truon kaj metas sian dikfingron sur la krucon en la supro. Li recitas iun **Patro nia** (*Gure Aita*), poste li alilokas sian dikfingron sur la unuan globeton. Li recitas poste iujn **Ave Maria** (*Agur Maria*) pluirante sur la sekvan globeton post ĉiu preĝo.

Dosiero:Utilisation_du_chapelet_basque_1de3.jpg
Dosiero:Utilisation_du_chapelet_basque_2de3.jpg
Dosiero:Utilisation_du_chapelet_basque_3de3.jpg

## Eŭska rozario kiel juvelo 
eta|dekstra|250px|Eŭska rozario kiel juvelo
Tiam, la eŭska rozario estas simpla juvelo, el oro aŭ arĝento, kun diametro de 1 ĝis 4 cm, portata per kolĉeno ĉirkaŭ la kolo.

La centra truo estas ofte anstataŭita de simbolo kiel la Lauburu.

Ĝi kelkfoje estas ornamita de devizo kia "Ongia ene gogoa" (La bono mia volonto).

Kategorio:Eŭska kulturo
Kategorio:Katolikismo
Zara

**Zara** estas butikĉeno pri hispana modo kiu apartenas al la grupo INDITEX fondata de Amancio Ortega Gaona. Ĝi estas la plej konata butikĉeno de la entrepreno kaj nuntempe ĝi estas reprezentata en Eŭropo, Ameriko, Afriko kaj Azio kun 1412 butikoj en 69 landoj, 500 el ili en Hispanio. Dum la jaro 2007 malfermiĝis 560 butikoj de la tuta grupo. Kelkaj el ĝiaj vendejoj funkcias sub la markoj *Lefties* kaj *Zara Reduced*, kiuj vendas tre malmultekostajn vestaĵojn kaj restaĵojn de la pasinta modsezono.

En 2004, ĝia cifero estis 3.819,6 milionoj da eŭroj kaj tio reprezentis 67,8% de la vendaĵoj de INDITEX. Ĝi havas tri loĝistikajn centrojn, la ĉefa en Arteixo, Korunjo (Galegio), kie ĝi malfermis la unuan kelon en 1975 kaj du en Zaragozo kaj Madrido. Antaŭnelonge ĝi malfermis la unuan butikon en Ĉinio, en la urbo Ŝanhajo.

250ra|eta|Butiko Zara en Bruselo, Belgio.

## Butikoj 
[250ra|eta|dekstra|Butiko Zara en [Honkongo.]]350ra|eta|Grupo Inditex en la mondo
Jen la nombro de butikoj Zara en ĉiu lando kie ĝi troviĝis en marto 2009:

## Eksteraj ligiloj 
* Zara
* INDITEX

Kategorio:Varomarkoj
Kategorio:Hispanaj firmaoj
Kategorio:Vestoj
Brunkapa tajlorbirdo

La **Brunkapa tajlorbirdo** (***Orthotomus castaneiceps***) estas kantobirdo de la familio de Cistikoledoj (iam lokata en Silviedoj) troviĝanta en tropika Azio. Ĝi apartenas al genro de Ortotomoj kiu estas populara pro konstruo de nesto per kudro de folioj kiel lulilo por la nesto. 

Ĝi troviĝas nur kiel endemismo en Filipinoj nome en norda insulo Luzono kaj en centraj Panajo, Negros, Cebuo kaj Masbate en Bisajoj. En angla la specio estas nomata *Philippine Tailorbird*, sed tio ne indas, ĉar preskaŭ ĉiu specio de la genro estas filipina endemio aŭ troviĝas ankaŭ en Filipinoj kaj nur la Komuna, la Nigragorĝa kaj la Olivdorsa tajlorbirdoj ne loĝas en Filipinoj.

Tiu orientalisa specio, kiel plej parto de la genro, havas **verdecajn suprajn partojn**, kaj kial ĉiuj aliaj, **helgrizajn subajn partojn**. Pli precize la helbruna frunto de la Komuna tajlorbirdo ĉe tiu specio jam ne estas hel- au ruĝecbruna, sed **malhelbruna kaj okupas la tutan kapon**, kio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *castaneiceps* signifas precize “bruna kapo”, dum la nomo de la genro *Orthotomus* aludas al la kutimo kudri folion por konstrui neston ene per la du radikoj el la antikva greka, kiuj signifas “rekte tranĉi”.

Antaŭ la verdeca dorso estas grizaj kolo kaj flankoj, dum la gorĝo estas blanka. Flugilplumoj kaj vosto estas malhelbrunaj al nigrecaj.

Ties natura biotopo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj mangrovoj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Orthotomus castaneiceps.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.  Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Ruĝecfrunta tajlorbirdo

La **Ruĝecfrunta tajlorbirdo** (***Orthotomus frontalis***) estas kantobirdo de la familio de Cistikoledoj (iam lokata en Silviedoj) troviĝanta en tropika Azio. Ĝi apartenas al genro de Ortotomoj kiu estas populara pro konstruo de nesto per kudro de folioj kiel lulilo por la nesto.

Ĝi troviĝas nur kiel endemio en Filipinoj. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj mangrovoj.

Ĝi formas superspecion kun la *O. atrogularis* kaj la *O. castaneiceps*; ĉiuj estis traktataj kiel samspecifa, sed estas diferencoj en morfologio kaj voĉo. Oni agnoskas du subspeciojn, nome nomiga *Orthotomus frontalis frontalis* (Sharpe, 1877) en Samaro, Kalikoano, Bilirano, Lejte, Boholo, Dinagato, Siargao kaj Mindanao (inklude insuletoj de Kabo kaj Baluto) en orientaj, centraj kaj sudaj Filipinoj kaj *Orthotomus frontalis mearnsi* (McGregor, 1907) en Basilano (Sudaj Filipinoj).

Tiu orientalisa specio estas simila al la Komuna tajlorbirdo ĉar ĝi havas grizan nukon, verdecan dorson kaj helajn subajn partojn, sed la helbruna fruntareo kiu ĉe la Komuna atingis la kronpinton, ĉe la Ruĝecfrunta estas multe malpli etenda kaj okupas nur la frunto, kio nomigas la specion, dum ankaŭ en latina scienca nomo *frontalis* aludas al la ruĝecbruna frunto, dum la nomo de la genro *Orthotomus* aludas al la kutimo kudri folion por konstrui neston ene per la du radikoj el la antikva greka, kiuj signifas “rekte tranĉi”. Krome tiu ruĝecbruna areo kovras ankaŭ la okulareon kiu ĉe la Komuna estis grizeca. Tiu specio montras ankaŭ nigrecajn nuancojn en brusto kiel la Nigragorĝa tajlorbirdo, sed ne tiom markate. La beko estas longa kaj rekta kaj la kruroj rozkolorecaj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Orthotomus frontalis.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Grizdorsa tajlorbirdo

La **Grizdorsa tajlorbirdo** (***Orthotomus derbianus***) estas kantobirdo de la familio de Cistikoledoj (iam lokata en Silviedoj) troviĝanta en tropika Azio. Ĝi apartenas al genro de Ortotomoj kiu estas populara pro konstruo de nesto per kudro de folioj kiel lulilo por la nesto.

Ĝi troviĝas nur kiel endemio en Filipinoj.

Ĝi esta specio simila al aliaj de la sama genro ekzemple kun **olivverdecaj flugiloj**, sed ankaŭ kun **griza dorso**, malkutima en la genro kaj kio nomigas la specion, ankaŭ griza kolareo, kiel ĉe la Brunkapa tajlorbirdo, sed multe pli larĝa, kaj etenda al gorĝo, kiu ĉe aliaj specioj estas blanka, kaj al la tuta ventro, kiu estas pli hela ĉe aliaj specioj. La kapo estas tutbruna kiel ĉe la menciita Brunkapa tajlorbirdo kaj ankaŭ la iriso estas bruna, iom pli hela aŭ brunoliveca. Ankaŭ la vosto estas iom bruna. La beko estas tre longa.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Orthotomus derbianus.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.  Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Wilhof

**Wilhof** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Wilhof (Oberwil ĉe Büren)** estas vilaĝo de la komunumo Oberwil ĉe Büren de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno en Svislando.

* **Wilhof (Russikon)** estas vilaĝo de la komunumo Russikon de la distrikto Pfäffikon en Kantono Zuriko en Svislando.
TIROS-1

eta|dekstra|234ra|Iloj kaj ekipaĵo de TIROS I.
**TIROS-1** (aŭ **TIROS I**) estis la unua sukcesa vetersatelito (meteorologia satelito) kaj la unua el la serio de Televida Infraruĝa Observa Satelito. Ĝi estis lanĉita la 1-an de aprilo 1960 el Cape Canaveral, Florido, Usono.

TIROS-I estis dediĉita por testi eksperimentajn teknikojn pri elsendoj de televidaj bildoj kaj de veteraj skemoj je alto de 700-750 km (cirkula orbito). Ĝi funkciis 78 tagojn kaj estis pli sukcesa ol Vanguard 2 en demonstrado, ke satelitoj povas sukcese filmigi atmosferan staton kaj plusendi tion al la Tero (22.952 bildoj estis senditaj).

TIROS I larĝis 0,48 m, kaj havis diametron de 1,1 m. Oni enkonstruis du televidajn kameraojn, kun du magnetaj surbendigiloj, kiuj povis stoki fotojn, kiam la satelito estis ekster la komunikada radiuso. La energion donis baterioj, kiujn ŝarĝis 9.200 sunĉelaj unuoj.

Image:TIROS-1-Earth.png|Unua sendita foto de TIROS I 
Image:TIROS I image Spac0102-repair.jpg|Foto pri ciklono de fare de TIROS I.

Kategorio:Vetersatelitoj
Wynau

**Wynau** estis urbo ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Aarwangen kaj ekde la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 1560 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstre|150ra|La rivero Murg inter Wynau kaj Murgenthal
Wynau situas en nordoriento de la administra distrikto Supra Argovio ĉe la suda bordo de la rivero Aro. La orientan limon de la komunumo formas la rivero Murg.

La komunumo konsistas el la vilaĝoj kaj setlejoj Wynau, Oberwynau, Aegerten kaj Obermurgenthal.

La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 528 m s.m. sur malalta monteto kun la nomo *Höchi*. La plej malalta punkto situas sur alteco de 401,5 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Aro. Tio estas samtempe la plej malalta punkto de Kantono Berno.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,09&nbsp;km², de kiuj 39,6% estas kovritaj de arbaro, 37,3% servas por agrikulturo kaj 17,8% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Wynau limas en nordo aliflanke de la rivero Aro al Wolfwil (Kantono Soloturno), en oriento al aliflanke de la rivero Murg al Murgenthal (Kantono Argovio), en sudo al Roggwil, en sudokcidento al Aarwangen, kaj en nordokcidento al Schwarzhäusern.

## Trafiko 
Winau situas ĉe la fervojlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Langenthal al Olten kaj ĉe la kantona ĉefvojo de Zuriko al Berno. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas en distanco de proksimume 4 kilometroj oriente en Rothrist. Ekzistas pramo trans Aro al Wolfwil.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Roggwil-Wynau (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Wynau
Vetersatelito

**Vetersatelito** aŭ **meteologia satelito** estas terobserva satelito, kiu servas por la observado de meteologiaj procesoj sur la Tero. Ĝi precipe gravas en areoj, kie ne ekzistas aŭ estus tre kosta la loka mezurado, observado de la vetero (ekz. oceanoj). Pri la analizado de la kolektitaj datoj okupiĝas la meteologio, la satelita meteologio.

## Historio 
* 1960: Unu televida kamerao sur satelito TIROS-1.
* 1970: NASA lanĉas unuan sateliton de NOAA-serio.
* 1975: Unua satelito de GOES-tipo (NASA) startas, ankaŭ Sovetunio lanĉas plurajn meteologiajn satelitojn en la kosmon.
* 1977: Unua satelito de Meteosat-serio de ESA.
Ruĝecvosta tajlorbirdo

La **Ruĝecvosta tajlorbirdo** (***Orthotomus sericeus***) estas kantobirdo de la familio de Cistikoledoj (iam lokata en Silviedoj) troviĝanta en tropika Azio. Ĝi apartenas al genro de Ortotomoj kiu estas populara pro konstruo de nesto per kudro de folioj kiel lulilo por la nesto.

Ĝi troviĝas en Brunejo, Indonezio, Malajzio, Birmo, Filipinoj, Singapuro kaj Tajlando. Ties natura biotopo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj mangrovoj.

Tiu orientalisa specio diferenciĝas klare disde la aliaj specioj samgenraj pro la pureco de siaj koloroj ege kontrastaj kaj belaj. El la nuko **la dorso estas tre griza** kaj pura, sen nuancoj nek strioj, kontrasta inter du tre brunaj zonoj same senmarkaj, nome la tuta krono inklude la okulojn kaj la voston, kiu estas tre **ruĝecbruna** kaj kio nomigas la specion. La subaj partoj estas tre blankaj el la gorĝo suben kaj nur brustoflanke estas  iom da griza koloro ĉe la ŝultroj. La beko estas longa kaj pintakra. La kruroj estas ruĝecaj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Orthotomus sericeus.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Aegerten

**Aegerten** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Aegerten BE** estas komunumo de la administra distrikto Bielo en Kantono Berno en Svislando.

* **Aegerten (Kerzers)** estas kvartalo de la komunumo Kerzers de la Lagodistrikto en Kantono Friburgo en Svislando.

* **Aegerten (Wynau)** estas vilaĝeto de la komunumo Wynau de la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno en Svislando.
Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj

La **Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj** (, mallonge *UNSG*, , , ,  kaj ) estas la gvidanto de la Sekretariejo de la Unuiĝintaj Nacioj, unu el la plej gravaj organoj de la Unuiĝintaj Nacioj.

La Ĝenerala Sekretario laŭ rekomendo de la Konsilo pri Sekureco elektiĝas laŭ rekomendo de la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj por oficperiodo de kvin jaroj. La nomumon povas malebligi la malkonsento de ĉiu ajn el la konstantaj membroŝtatoj de la Konsilo pri Sekureco. Kvankam teorie ne estas limigo pri la nombro de oficperiodoj, ĝis nun neniu Ĝenerala Sekretario oficis dum pli ol dek jaroj, do dum pli ol du oficperiodoj.

Kutime la posteno de la Ĝenerala Sekretario post du oficperiodoj rotacias de unu kontinento/geografia regiono al alia. Tiu regulo tamen ne estas deviga.

Kiel unua Ĝenerala Sekretario la 1-an de februaro 1946 elektiĝis Trygve Halvdan Lie. (La unua komisia Ĝenerala Sekretario estis la anglo Sir Gladwyn Jebb.) Ekde la jaro 1997 ankaŭ ekzistas la ofico de vica Ĝenerala Sekretario.

En 2006, la Ĝenerala Sekretario de UN ricevis malnetan jaran salajron de 176.877 usonaj dolaroj.

## Listo de la Ĝeneralaj Sekretarioj 
## Agentejoj de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj 
La Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj por Malarmadaj Aferoj (angle *United Nations Office for Disarmament Affairs*, akronime UNODA, france *Le Bureau des affaires du désarmement*) estas agentejo de la Ĝenerala Sekretario de UN establita kiel la Departemento de Malarmadaj Aferoj.

La Departemento pri Politikaj kaj Packonstruaj Aferoj (angle *United Nations Department of Political and Peacebuilding Affairs*, DPPA) estas departemento de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj, strukturita kaj establita laŭ mandato de la Ĝenerala Asembleo en 1992.

## Literaturo 
* Simon Chesterman (eldoninto): *Secretary or General?: The UN Secretary-General en World Politics*. Oksfordo, Novjorko: Oxford University Press, 2007. ISBN 978-0-521-69958-7.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la Ĝenerala Sekretario de UN (angle, arabe, ĉine, france, hispane, ruse)
* retejo *“Who will be the Next UN Secretary General”*? (angle)

Kategorio:Sekretariejo de la Unuiĝintaj Nacioj
András Dálnoki

**DÁLNOKI András** [da'lnoki] estis rumanuja hungara aktoro naskita en Kluĵo la 3-an de septembro 1922 kaj mortinta en Oradea la 4-an de junio 1968.

## Kariero 
Li debutis en 1948, ekde 1949 en Oradea, ekde 1958 li ludis en la Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház kaj post du jaroj denove en la Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat.

## El liaj roloj 
* Rjabinyin (Gorbatov: Apák ifjúsága);
* Szakhmáry Zoltán (Zsigmond Móricz: Úri muri);
* Bálint (Miklós Hubay–Vas I.–Ránki Gy.: Egy szerelem három éjszakája);
* Einstein (Friedrich Dürrenmatt: A fizikusok)

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Ruĝeckapa tajlorbirdo

La **Ruĝeckapa tajlorbirdo** (***Orthotomus ruficeps***) estas kantobirdo de la familio de Cistikoledoj (iam lokata en Silviedoj) troviĝanta en tropika Azio. Ĝi apartenas al genro de Ortotomoj kiu estas populara pro konstruo de nesto per kudro de folioj kiel lulilo por la nesto.

Tiu estas **tre griza specio** kie ege kontrastas la **ruĝoranĝeca kapo**, kiu estas pli etenda ol ĉe aliaj samgenraj specioj, ĉar okupas ankaŭ la vangojn, sed ne la nukon. Tio nomigas la specion en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *ruficeps* signifas precize “ruĝeca kapo”, dum la nomo de la genro *Orthotomus* aludas al la kutimo kudri folion por konstrui neston ene per la du radikoj el la antikva greka, kiuj signifas “rekte tranĉi”. Ankaŭ la iriso estas ruĝecbruna. El la nuko la dorso estas tre griza kaj la flugiloj kaj vosto iom pli brungrizaj. Ankaŭ la brusto estas grizeca kaj la ventro pli blanka. La kruroj estas ruĝecaj.

Tiu orientalisa specio troviĝas en Sudorienta Azio nome en Brunejo, Indonezio, Malajzio, Birmo, Filipinoj, Singapuro kaj Tajlando. Ties natura biotopo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj mangrovoj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Orthotomus ruficeps .   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
*Bildo ĉe ADW 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Tinerfo la Granda

**Tinerfo la Granda**, estas legenda heroo kiu estis guanĉa mencejo de la insulo Tenerifo (Kanarioj, Hispanio). Li estis filo de la mencejo Sunto, kiu regis la tutan insulon antaŭ ĝia konkerado fare de la hispanoj. Tinerfo la Granda, havis sian kortegon en Adeho (cent jaroj antaŭ la konkero).[eta|250ra|Statuo de *Tinerfe la Granda* en [Adeje, Tenerifo]]Post la forpaso de lia patro, Tinerfo heredis kaj sukcedis lin, kaj eĉ estis la plej pova mencejo de tiu dinastio, kvankam ankaŭ la lasta: post lia forpaso, la filoj dividis la insulon en naŭ mencejlandoj.

Kategorio:Guanĉoj
Kategorio:Reĝoj
Kategorio:Tenerifo
Mencejo

[Divido en mecejlandoj de la insulo [Tenerifo en la momento de la konkero|eta|dekstra|220px]]
**Mencejo** (hispane *Mencey*) estas la titolo kiun ricevas la monarĥo aŭ reĝo de la guanĉoj de Tenerifo, kiu regis *mencejlandon* (teritorio aŭ regno). La ekvivalento en Gran Canaria estas Guanarteme.
[eta|200px|Statuo de *Tinerfo la Granda* en [Adeje, Tenerifo]]
[eta|200px|Statuo de Beneharo en la [Placo de la Patronino de Kanarioj (Tenerifo)]]
En Tenerifo, la lasta granda mencejo, estis Tinerfo la Granda (Menciendas ke multaj el la nomo de la mencejoj, estas imagaĵo de la poeto Antonio de Viana), naskiĝinta preskaŭ okdek jaroj post la konkero de Kanarioj. Danke al kelkaj manskribaĵoj konserviĝas la nomoj de mencejoj kaj militistoj kiel Benkomo, filo de la mencejo Sunto, kiu havis sian kortegon en Adeje (cent jaroj antaŭ la konkero) kaj li regis la tutan insulon. Li havis 9 laŭleĝecajn filojn kaj unu neleĝeca, kiuj poste ribeliĝis kaj dividis la insulon en naŭ mencejlandoj:

* Daŭto: ĝi okupis la teritorion de la nunaj municipoj El Tanque, Los Silos, Santiago del Teide, Buenavista del Norte kaj Garachico.

* Abonao: ĝi okupis la teritorion de la nunaj municipoj Fasnia, Arico, Arona, San Miguel de Abona kaj Granadilla de Abona.

* Taoro: ĝi okupis la teritorion de la nunaj municipoj Puerto de la Cruz, La Orotava, La Matanza de Acentejo, Los Realejos kaj Santa Úrsula.

* Adeho: ĝi okupis la teritorion de la nunaj municipoj Guía de Isora, Adeje kaj Vilaflor

* Anago: ĝi okupos parton de la nunaj municipoj Santa Cruz de Tenerife kaj San Cristóbal de La Laguna.

* Ikodo: ĝi okupis la teritorion de la nunaj municipoj San Juan de la Rambla, La Guancha, Garachico kaj Icod de los Vinos.

* Guimaro: ĝi okupis la teritorion de la nunaj municipoj El Rosario, Candelaria, Arafo kaj Güímar

* Tegesto: ĝi okupis la teritorion de la nunaj municipoj Tegueste kaj parto de la marborda zono de San Cristóbal de La Laguna.

* Takoronto: ĝi okupis la teritorion de la nunaj municipoj Tacoronte kaj El Sauzal.

Krom tiuj ankaŭ ekzistis eta teritorio por lia neleĝa filo kiu poste konatiĝis kiel "Pinto de la Malriĉa Hidalgo" (nuntempe la Pinto de la Hidalgo).

La mencejoj havis kunsidejon nomata Tagoror. En 1502, jarojn post la verŝajne finita konkerado de la insulo, reunuiĝis la Mencejlando Adeho sub la regado de la mencejo Iĉasagŭo.

Kategorio:Guanĉoj
Kategorio:Hispanio
Kategorio:Tenerifo
Kategorio:Reĝoj
Javier Pérez de Cuéllar

**Javier Pérez de Cuéllar** (naskiĝis la 19-an de januaro 1920 en Limo, Peruo, mortis tie la 4-an de marto 2020) estis perua diplomato kaj politikisto. De 1982 ĝis 1991 li estis la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj.

## Kariero kiel diplomato 
En 1940 li eklaboris en la perua Ministerio pri Eksteraj Aferoj, en 1944 li aliĝis al la diplomatia servo de la lando kaj en 1961 nomumiĝis ambasadoro. Li estis ambasadoro de Peruo en Svislando, Sovetunio, Pollando kaj Venezuelo.

## Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj 
La 1-an de januaro 1982 Pérez de Cuéllar transprenis la postenon de Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj kiel posteulo de la aŭstro Kurt Waldheim kaj en oktobro 1986 reelektiĝis por dua oficperiodo. Dum tiuj du oficperiodoj li gvidis sekve de la Falklanda Milito la intertraktadojn inter Britio kaj Argentino, kaj subtenis la strebojn de la tiel nomata "Contadora-grupo" pri paco kaj stabileco en Centra Ameriko. Krome interalie li ankaŭ peris en la intertraktadoj pri la sendependiĝo de la ŝtato Namibio, en la konfliktoj pri Okcidenta Saharo kaj pri Kipro. Lia dua oficperiodo kiel Ĝenerala Sekretario finiĝis la 31-an de decembro 1991.

## Ĉefministro de Peruo 
En 1995 li malsukcesis kontraŭ Alberto Fujimori en la baloto pri la prezidanteco de Peruo. Dum la civilaj perturboj, kiuj erupciis post la demisio de Fujimori en Peruo, li inter novembro 2000 kaj julio 2001 plenumis la oficon de ĉefministro de Peruo.

## Honorigoj 
En 1991 la usona prezidanto George H. W. Bush transdonis la prezidantan medalon pri libereco („The Presidential Medal of Freedom“), la plej altan civilan honorigon de Usono.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Personoj de Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Peruaj diplomatoj
Kategorio:Peruaj politikistoj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Peruo
Kategorio:Ĉefministroj de Peruo
Kategorio:Centjaruloj
U Thant

**Sithu U THANT** (naskiĝis la 22-an de januaro 1909 en Pantanaŭ, divizio Iraŭadi, Birmo; mortis la 25-an de novembro 1974 en Novjorko, Usono) estis politikisto el Birmo. De 1961 ĝis 1971 li estis la tria Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj.

## Vivo 
[eta|**Sithu U Thant** dum renkontiĝo kun la usona prezidanto [Lyndon B. Johnson en 1968(foto fare de Yoichi R. Okamoto)]]
Post siaj lernantaj jaroj U Thant komence laboris kiel lerneja instruisto. En 1945 li kun U Nu aliĝis al la birma liberiga movado sub generalo Aung San kontraŭ la japana okupacio. En 1947 li sub ĉefministro U Nu iĝis ministro pri informado. De 1957 ĝis 1961 li estis birma delegito en la Unuiĝintaj Nacioj.

En novembro 1961 li - komence provizore - iĝis posteulo de Dag Hammarskjöld en la posteno de Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj, kaj jaron poste ricevis la konfirmon ricevi la postenon por plena oficperiodo. Sekvis dua oficperiodo inter la jaroj 1966 kaj 1971. En la traktado de internaciaj konfliktoj kiel la Malvarma Milito, la Kariba Krizo, la civila milito en Kipro, la Vjetnama Milito aŭ la Israela-Araba Konflikto, U Thant kiel sia antaŭulo penis interkonsili kaj ekvilibrigi la interesojn. Tamen li ne sukcesis efike altigi la politikan forton de la Unuiĝintaj Nacioj kompare al la naciaj ŝtatoj kaj la diversaj politikaj interŝtataj blokoj. Pli kaj pli li penis subteni la ŝtatojn de la Tria Mondo.

En 1973 li ricevis la Premion pri Homaj Rajtoj de la Unuiĝintaj Nacioj.

Sithu U Thant mortis la 25-an de novembro 1974 en Novjorko pro pulma kancero. Lia morta korpo estis transportita al Ranguno en sia hejmlando Birmo, sed tie la ŝtata prezidanto Ne Win malpermesis honoran entombigon. La 5-an de decembro 1974 studentoj ŝtelis la kadavron mallonge antaŭ la oficiala entombigo, entombigis lin sur la areo de la en 1962 detruita Studenta Unuiĝo de la Ranguna Universitato kaj starigis tiuloke maŭzoleon. La 11-an de decembro 1974 la areo estis konkerita fare de la birma armeo kaj pluraj studentoj estis mortigitaj. La kadavro estis forigita kaj entombigita piede de la Ŝŭedagon-pagodo. Tiu kampanjo gvidis al fortaj strataj protestoj en Ranguno, kaj la registaro deklaris la krizostaton. La eventoj eniris la historion sub la nomo „U-Thant-krizo“.

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Notoj 
Kategorio:Personoj de Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Birmaj verkistoj
Kategorio:Birmaj diplomatoj
Kategorio:Birmaj politikistoj
Nigrakapa tajlorbirdo

La **Nigrakapa tajlorbirdo** (***Orthotomus nigriceps***) estas kantobirdo de la familio de Cistikoledoj (iam lokata en Silviedoj) troviĝanta en tropika Azio. Ĝi apartenas al genro de Ortotomoj kiu estas populara pro konstruo de nesto per kudro de folioj kiel lulilo por la nesto.

Ĝi troviĝas nur kiel endemio en sudorientaj Filipinoj (Dinagat, Siargao kaj orienta Mindanao) kaj formas superspecion kun *O. cinereiceps* kaj *O. samarensis*, kaj ĉiuj estis iam konsiderataj samspecifaj surbaze ĉefe de voĉa simileco. Tiu specio estas monotipa.

Estas tri specioj de ortotomoj kun la nigra kapo kaj ĉiuj klare diferenciĝas pro blanka makulo kaj la koloroj de gorĝo kaj brusto. La Flavbrusta tajlorbirdo havas tutnigran kapon kie ege kontrastas blanka mentonareo super nigra gorĝo, krom flava mallarĝa nukostrio kaj malhelbrunaj irisoj, dum la **Nigrakapa tajlorbirdo** havas nigrajn kapon kaj bruston kun kontrastaj okul- kaj orelareoj kaj ankaŭ la Blankorela tajlorbirdo havas nigran kapon kie kontrastas, spite la nomon, nur blanka makulo en subvangoj. 

Kiel dirite, ĉe tiu specio la plej klara distingilo de la specio estas **nigraj kapo kaj brusto**; en la kapo ege elstaras kontraste **blanka areo konsista el rondoforma okulareo el la bekobazo kiu sekvas malantaŭen al la supra orelareo**. La nigra kapo nomigas la specion en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *nigriceps* signifas precize “nigra kapo”, dum la nomo de la genro *Orthotomus* aludas al la kutimo kudri folion por konstrui neston ene per la du radikoj el la antikva greka, kiuj signifas “rekte tranĉi”. La dorso estas olivverdeca kun flavecaj nuancoj kaj malhelaj punktoj. La vosto estas longa, bruneca kaj ofte levata rekte. La ventro estas grizeca kaj la kruroj ruĝecaj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004.  Orthotomus nigriceps.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Flavbrusta tajlorbirdo

La **Flavbrusta tajlorbirdo** (***Orthotomus samarensis***) estas kantobirdo de la familio de Cistikoledoj (iam lokata en Silviedoj) troviĝanta en tropika Azio. Ĝi apartenas al genro de Ortotomoj kiu estas populara pro konstruo de nesto per kudro de folioj kiel lulilo por la nesto.

Ĝi troviĝas nur kiel endemio en Filipinoj. Historie tiu specio estis konsiderata la plej rara membro de sia genro en Filipinoj, kaj oni sciis, ke estas tre rara en Bohol kaj Samar, kies loko nomigas la specion en la latina scienca nomo. Tamen nun oni scias, ke ĝi estas tre timida kaj ĵusaj studoj trovis, ke ĝi estas iome komuna en Bohol, almenaŭ ĉe Nacia Parko Rajah Sikatuna. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarbordoj, foje ĉe rojoj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

Estas tri specioj de ortotomoj kun la **nigra kapo** kaj ĉiuj klare diferenciĝas pro blanka makulo kaj la koloroj de gorĝo kaj brusto. La **Flavbrusta tajlorbirdo** havas tutnigran kapon kie ege kontrastas **blanka mentonareo super nigra gorĝo**, krom flava mallarĝa nukostrio kaj malhelbrunaj irisoj, dum la Nigrakapa tajlorbirdo havas nigrajn kapon kaj bruston kun kontrastaj okul- kaj orelareoj kaj ankaŭ la Blankorela tajlorbirdo havas nigran kapon kie kontrastas, spite la nomon, nur blanka makulo en subvangoj. 

Tiele tiu specio karakteras ĉefe pro la tre **flavaj brusto** (kie venas la nigra gorĝo kiel vertikala subena angulo) **kaj ventro**. La blanka mentono vere elstaras el la nigra kapo. La dorso estas  olivbrungriza, la vosto malhelbruna kaj la kruroj ruĝecaj.

## Fonto 
* BirdLife International 2004. Orthotomus samarensis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Artisornis

***Artisornis*** estas genro de birdoj de la familio de Cistikoledoj kiuj estas konsiderataj membroj de la gupo de Tajlorbirdoj, kvankam plej ĝuste kutime tiu nomo estas atribuita al la Ortotomoj, kie foje oni enmetis tiujn speciojn.

Ĝi enhavas la jenajn du speciojn:
* Afrika tajlorbirdo, *Artisornis metopias*
* Longbeka tajlorbirdo, *Artisornis moreaui*

## Referencoj 
*Ryan, Peter (2006). Family Cisticolidae (Cisticolas and allies). Pp.&nbsp;378-492 in del Hoyo J., Elliott A. & Christie D.A. (2006) *Handbook of the Birds of the World*. Volume 11. Old World Flycatchers to Old World Warblers* Lynx Edicions, Barcelona ISBN 978-84-96553-06-4

* Nguembock B.; Fjeldsa J.; Tillier A.; Pasquet E. (2007): A phylogeny for the Cisticolidae (Aves: Passeriformes) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data, and a re-interpretation of a unique nest-building specialization. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **42**: 272-286.

* Urban, E.K.; Fry, C.H. & Keith, S. (1997) *The Birds of Africa'', vol. 5. Academic Press, London. ISBN 0-12-137305-3

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Afrika tajlorbirdo

La **Afrika tajlorbirdo** (***Artisornis metopias***) estas kantobirdo de la familio de Cistikoledoj (iam lokata en Silviedoj) troviĝanta en tropika Azio. Ĝi apartenis al genro de Ortotomoj kiu estas populara pro konstruo de nesto per kudro de folioj kiel lulilo por la nesto, sed lastatempe oni konsideris propran genron nome *Artisornis*.

Ĝi estas specio kun ruĝecbruna vizaĝo, pli brunaj nuko kaj dorso kaj pli malhelaj flugiloj kaj vosto.

Ĝi troviĝas en Mozambiko kaj Tanzanio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ  tropikaj humidaj montararbaroj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Orthotomus metopias. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Benkomo

**Imobak Benkomo** estis mencejo de Taoro. Li estis unu el la 9 mencejoj kiuj regis la insulon Tenerifo dum la jaro 1494, dum la historia epizodo de la konkero de Kanarioj.[eta|220px|Statuo de Benkomo en la [Placo de la Patronino de Kanarioj (Tenerifo).]]

Benkomo, ankaŭ konata kiel "Granda Reĝo", estis simbolo pri la rezistado de la tenerifaj indiĝenoj, ĉefe, pro lia venko en la Unua Batalo de Acenteĥo kontraŭ la kastiliaj trupoj.

En la momento ĝuste antaŭ la konkero, la insulo Tenerifo troviĝis en konflikto inter la diversaj mencejlandoj. Benkomo celis krei absolutisman hegemonian regadon sur la tuta insulo, kio okazigis konfrontadon inter la sudaj mencejlandoj, el malpli ekologia riĉeco. La eŭropa ĉeesto en la insuloj akcelis la progresivan procezon pri kompleksigado en la organizado de la povo, tendence al pli forta hierarkiigado.

Li forpasis je lia 70-jariĝo proksimume en la Batalo de Agero kontraŭ la *Adelantado* Alonso Fernández de Lugo, kune kun lia frato aŭ duonfrato Tinguaro, kio estis la fino por la guanĉa rezistado kontraŭ la konkero de Tenerifo kaj de la Kanariaj Insuloj flanke de la Regno de Kastilio.

Kategorio:Tenerifanoj
Kategorio:Reĝoj
Kategorio:Guanĉoj
Tibukino

**Tibuĥino** aŭ **tibukino** aŭ **Tibuŝeno** (laŭ PIV) (en la latina: *Tibouchina*) estas genro de proksimume 350 specioj de neotropisaj plantoj de la familio Melastomatacedoj, kiuj kreskas indiĝene en amerika kontinento de Meksiko al Brazilo. La mezgrandaj arboj/arbedoj de tiu genro nomiĝas ĝenere Tibukinoj kaj altiĝas de 0,5m al 25 m. La floroj de Tibukinoj estas inter la roz- al violkoloro kaj estas tre allogaj. Ilia florado komenciĝas en Februaro aŭ Marto kaj daŭras ĝis Majo.

Tibukinoj estas unuarangaj arboj kaj pro tio estas necesegaj en rearbarigaj projektoj.

Kategorio:Mirtaloj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Sudameriko
Kategorio:Plantoj de Centra Ameriko
Apizaco

**Apizaco** estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Apizaco. Krom la ĉefurbo 12 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29005.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 73097 loĝantojn. El tiuj estis 34830 viroj kaj 38267 virinoj. La komunumo havas surfacon de 56,83&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2380 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 812&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas .

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 55520 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 329 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,59 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Apizaco  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Tlaxcala
Tajlorbirdoj

**Tajlorbirdoj** estas malgrandaj birdoj apartenantaj al genro *Orthotomus* (kaj pro tio nomataj ankaŭ Ortotomoj) ofte lokataj en la familio de Silviedoj. Ĵusaj pristudoj tamen sugestas, ke plej verŝajne ili apartenas al la familio de Cistikoledoj kaj ili estas traktataj tiele ĉe Del Hoyo et al. (2006). Unu specio, la Monta tajlorbirdo (kaj ankaŭ ties frata specio la Ruĝkapa tajlorbirdo), estas fakte pli proksimaj al genro de *Cettia*.

Ili loĝas en la tropikoj de la Malnova Mondo, ĉefe en Azio.

Tiuj cistikoledoj estas kutime brilkoloraj, kun **verdaj aŭ grizaj supraj partoj** kaj **helflavaj aŭ helgrizaj subaj partoj**. Ili ofte havas brunan koloron ĉekape.

Tajlorbirdoj havas mallongajn rondoformajn flugilojn, mallongajn vostojn, fortajn krurojn kaj longajn kurbecajn bekojn. La vosto estas tipe levata rekte, kiel ĉe trogloditoj. Ili troviĝas kutime en malferma arbaro, arbustaro kaj ĝardenoj.

Tajlorbirdoj ricevas sian nomon por la konstrusistemo de siaj nestoj. Ili “kudras” la bordojn de folio per plantofibro aŭ aranereto por fari lulilon kie ili konstruas la veran neston el herbo.

## Specilisto 
* Komuna tajlorbirdo, *Orthotomus sutorius*
* Nigragorĝa tajlorbirdo, *Orthotomus atrogularis*
* Kamboĝa tajlorbirdo, *Orthotomus chaktomuk*
* Brunkapa tajlorbirdo, *Orthotomus castaneiceps*
* Ruĝecfrunta tajlorbirdo, *Orthotomus frontalis*
* Grizdorsa tajlorbirdo, *Orthotomus derbianus*
* Ruĝecvosta tajlorbirdo, *Orthotomus sericeus*
* Ruĝeckapa tajlorbirdo, *Orthotomus ruficeps*
* Olivdorsa tajlorbirdo, *Orthotomus sepium*
* Flavbrusta tajlorbirdo, *Orthotomus samarensis*
* Nigrakapa tajlorbirdo, *Orthotomus nigriceps*
* Blankorela tajlorbirdo, *Orthotomus cinereiceps*
* Monta tajlorbirdo, *Orthotomus cucullatus*
* Ruĝkapa tajlorbirdo, *Orthotomus heterolaemus*

Estas du specioj kiuj ŝajne estas iom malproksime rilataj al *Orthotomus* kaj probable estu konsiderataj kiel separata genro *Artisornis*.:
* Afrika tajlorbirdo, *Artisornis metopias*
* Longbeka tajlorbirdo, *Artisornis moreaui*

Krome du aliaj specioj ŝajne estu movataj el Ĉetiedoj nome:
* Monta tajlorbirdo, *Orthotomus/Phyllergates cucullatus*
* Ruĝkapa tajlorbirdo, *Orthotomus/Phyllergates heterolaemus*

## Literaturo 
* *Warblers of Europe, Asia and North Africa* de Baker, ISBN 0-7136-3971-7
* The New Student's Reference Work/Tailor-Bird
* **Ryan**, Peter (2006). Family Cisticolidae (Cisticolas and allies). Pp.&nbsp;378–492 in del Hoyo J., Elliott A. & Christie D.A. (2006) *Handbook of the Birds of the World*. Volume 11. Old World Flycatchers to Old World Warblers* Lynx Edicions, Barcelona ISBN 978-84-96553-06-4*

## Referencoj 
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Blankorela tajlorbirdo

La **Blankorela tajlorbirdo** (***Orthotomus cinereiceps***) estas kantobirdo de la familio de Cistikoledoj (iam lokata en Silviedoj) troviĝanta en tropika Azio. Ĝi apartenas al genro de Ortotomoj kiu estas populara pro konstruo de nesto per kudro de folioj kiel lulilo por la nesto.

Ĝi troviĝas nur kiel endemio en Filipinoj kaj formas superspecion kun *O. nigriceps* kaj *O. samarensis*, kaj ĉiuj estis iam konsiderataj samspecifaj surbaze precipe  de voĉa simileco. Tiu specio ne estas monotipa kaj en ĝi oni agnoskas **du subspeciojn** nome *Orthotomus cinereiceps obscurior* (Mayr, 1947 - Orienta Mindanao en sudaj Filipinoj) kaj la nomiga *Orthotomus cinereiceps cinereiceps* (Sharpe, 1877 - Basilan (ĉe okcidenta Mindanao). 

Estas tri specioj de ortotomoj kun la **nigra kapo** kaj ĉiuj klare diferenciĝas pro blanka makulo kaj la koloroj de gorĝo kaj brusto. La Flavbrusta tajlorbirdo havas tutnigran kapon kie ege kontrastas blanka mentonareo super nigra gorĝo, krom flava mallarĝa nukostrio kaj malhelbrunaj irisoj, dum la Nigrakapa tajlorbirdo havas nigrajn kapon kaj bruston kun kontrastaj okul- kaj orelareoj kaj ankaŭ la **Blankorela tajlorbirdo** havas nigran kapon kie kontrastas, spite la nomon, nur blanka makulo en subvangoj. 

Tiele tiu orientalisa specio karakteras pro la nigra kapo kie videblas nur blankaj ambaŭflankaj makuloj sub la orelareoj kaj vangoj ambaŭflanke de la kolo. La nigro de la kapo ne estas tiom markata kiom ĉe la parencoj, sed iom pli nigreca aŭ malhelgriza: tiele la nomo de specio en la latina scienca nomo *cinereiceps* signifas pli malpli “cindrogriza kapo”, dum la nomo de la genro *Orthotomus* aludas al la kutimo kudri folion por konstrui neston ene per la du radikoj el la antikva greka, kiuj signifas “rekte tranĉi”. La dorso kaj vosto estas olivverdecaj kun nigrecaj markoj en flugiloj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Orthotomus cinereiceps.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Danone

**Danone** estas franca nutraĵindustria entrepreno, kies ĉefaj produktoj estas la laktaĵoj, laktaj desertoj. En tiu produkta branĉo, Danone estas la plej granda en la mondo, sed krom tiuj, ĝi enboteligas mineralan akvon (Evian) kaj produktas dolĉaĵojn (keksoj).

## Historio 
* 1919: Isaac Carasso, fondinto de Danone, pretigas la unuan sian jogurton, kiun oni ekvendas en apotekoj.
* 1942: filo de la fondinto, Daniel Carasso, fondas entreprenon en Usono, sub nomo Dannon.
* 1947: Dannon enkondukas la fruktan jogurton, poste malgrasigitajn produktojn, kio estis tiutempe tutmonda novaĵo.
* 1951: la entrepreno fortiĝas en Francio, oni enkondukas novajn produktojn sur la merkaton, ekproduktas fromaĝojn.
* 1966: plua ampleksiĝo, ĝi unuiĝas kun du vitroproduktaj firmaoj kaj alprenas la nomon BSN, gvidanto de la entrepreno iĝas Antoine Riboud, kiu restas longtempe ties ĉefa posedanto kaj gvidanto. Ĝi unuiĝas en la sama jaro kun Gervais, estiĝas nova firmao, la Gervais-Danone.
* 1969: BSN transprenas surmerkatadon de Evian kaj akiras pluajn interesojn en la nutraĵa industrio.
* 1973: la BSN kaj Gervais-Danone unuiĝas, estiĝas la plej granda francia nutraĵindustria entreprena grupo.
* 1979: la enspezo de la patra entrepreno superas la jarajn 16,5 miliardojn da usonaj dolaroj.
* 1994: la patra entrepreno ŝanĝas sian nomon al *Group Danone*, tio estas, estiĝas la Danone, ĉefdirektoro iĝas Frank Riboud, filo de Antoine Riboud.
* 1996: enspezo de la grupo superas 83,9 miliardojn da frankoj.
* 2004 enspezo de la grupo superas 14 miliardojn da eŭroj.
* 2007: Danone vendas la produktan branĉon pri kekso, manĝeto-nutraĵojn kaj maizflokojn al usona Kraft Foods. Samjare ĝi aĉetis la entreprenon Numico kaj tiel fortigis siajn merkatajn poziciojn.

## La Danone-grupo 
La grupo ĉeestas en 120 landoj de la 5 kontinentoj kaj funkciigas 150 uzinojn, havante 76.000 dungitojn. Ĝi havis en 2008 enspezon de 15,22 miliardoj da eŭro. Danone estas unu el la entreprenoj de Fortune 500.

## Vidu ankaŭ 
* Yoplait

## Eksteraj ligiloj 
*  Danone&vous 

Kategorio:Francaj firmaoj
Kategorio:Nutraĵfirmaoj