Franz Roh

**Franz ROH** (naskiĝinta la  en Apolda, mortinta la  en Munkeno) estis germana arthistoriisto, kritikisto kaj fotisto. kaj kolaĝa artisto. Li membris ĉe Serakreis Jena.

## Vivo 
Post studo de filozofio, literaturo, historio kaj arthistorio en Lepsiko, Berlino (ĉe Adolph Goldschmidt) kaj en Bazelo li estis inter 1916 kaj 1919 asistanto de Heinrich Wölfflin ĉe la Arthistoria seminario de la universitato de Munkeno. En 1920 li doktoriĝis ĉe Wölfflin post defendo de la tazo *Holländische Malerei des 17. Jahrhunderts*, antaŭ ol ekrajti docenti Munken pri pli nova pentrado. Tiutempe ekis eksponado de propraj kolaĝoj fotaj. Roh verkis kritikojn por la gazetoj "Der Cicerone" kaj "Das Kunstblatt". Danke al tio li venis en kontakon kun multaj tiutempaj artistoj, ekz. kun George Grosz, Kurt Schwitters, Willi Baumeister kaj Max Ernst. En 1925 li publikigis la libron *Nach-Expressionismus – Magischer Realismus: Probleme der neuesten europäischen Malerei*, kie temis pri eŭropaj stilversioj post ekspresionismo sen limiĝo je Nova Objektiveco. Roh ekzemple tie enkdondukis la terminon *Magischer Realismus* (magia realismo). Kuntekste kun ekspozicio de Deutscher Werkbund de 1929, kiu nomiĝis *Film und Foto*, Roh publikigis sian libron *Foto-Auge*.

En 1933 la nazioj malliberigis lin dum kelkaj monatoj je Dachau pro lia engaĝiĝo pri moderna kaj t.n. degenerita arto. En 1940 li rajtis iĝi membro de la Regna Literaturista Ĉambro kaj eldoni novajn aferojn. Roh tamen preferis trankvile labori kaj tiel liaj libroj nur post la Dua Mondmilito estis surmerkatigitaj. En 1946 edzigis lin la arthistoriistino Juliane Bartsch, kiu ĝis 1937 vidis la Artan Societon de Mannheim; ŝi iĝis unu el la plej elstaraj arhtistoriistojn de la postmilita Germanujo.

Roh deĵoris por la en Munkeno aperanta usona gazeto "Die Neue Zeitung" kaj por la bavara radiostacio *Radio München*. Lia libro *Der Verkannte Künstler: Studien zur Geschichte und Theorie des kulturellen Mißverstehens*, kies ekverdado jam estis dummilite, estis ekvendita en 1948. Samjare li ree docentis ĉe la universitato de Munkeno. En 1951, Roh fariĝis unua prezidanto de la nove fondita, germana sekcio de AICA (Internacia asocio de artkritistoj): postanto de li estis de 1958 Will Grohmann. En 1952 li fondis en Munkeno *Gesellschaft der Freunde junger Kunst*, la unuan germanan ludonejo por artistaĵoj. En 1958 aperis lia verko *Geschichte der Deutschen Kunst von 1900 bis zur Gegenwart* ĉe la munkena Bruckmann-eldonejo kaj en 1962 la libro *Entartete Kunst – Kunstbarbarei im Dritten Reich* ĉe la hanovra Fackelträger-eldonejo.  En 1961, Roh unuafoje eksponis ĉe Otto Stangl siajn kolaĝojn, kiujn li estis kreinta depost 1922. Dua ekspozicio sub la titolo *Metamorphosen – Gegenständliche Collagen* spekteblis ĉe Parnass-Galerio en 1963 en Wuppertal, kie aperis ankaŭ postmorte kolaĝ-romano (prizorgata ankaŭ de li). 
## Skribaĵoj (elekto) 
* *Holländische Malerei. 200 Nachbildungen mit geschichtlicher Einführung und Erläuterungen*. Diederichs, Jena 1921.
* *Holländische Landschaftsmalerei des 17. Jahrhunderts*.  E.A. Seemann, Leipzig 1923 (=Bibliothek der Kunstgeschichte, 60)
* *Nach-Expressionismus – Magischer Realismus: Probleme der neuesten europäischen Malerei*. Klinkhardt & Biermann, Leipzig 1925.
* *foto-auge. 76 fotos der zeit*. Akademischer Verlag, Stuttgart, 1929 (represo: Wasmuth, Tübingen 1973)
* *Xaver Fuhr*. Desch, München 1946.
* *Max Beckmann als Maler*. Desch, München 1947.
* *Der verkannte Künstler. Studien zur Geschichte und Theorie des kulturellen Mißverstehens*. Heimeran, München 1948. (Neuauflage: Dumont, Köln 1993. ISBN 3-7701-3135-5)
* *Kommentare zur Kunst. Rundfunk-Kritiken*. Freitag, München 1948.
* *Vlaminck Gemälde 1900–1945*. Éditions du Chêne, Paris 1948.
* *Picasso. Gemälde 1939-1946*. Éditions du Chêne, Paris 1950.
* *Otto Baum.* Reichl, Tübingen 1950.
* *Der Wohnraum in der europäischen Malerei*. Schneekluth, Darmstadt 1955.
* *Geschichte der deutschen Kunst von 1900 bis zur Gegenwart.* Bruckmann, München 1958.
* *Entartete Kunst. Kunstbarbarei im Dritten Reich*. Fackelträger, Hannover 1962.
* *Streit um die moderne Kunst. Auseinandersetzung mit Gegnern der neuen Malerei*. List, München 1962.
* Antauparolo por *Lichtgrafik* de Heinz Hajek-Halke (Düsseldorf 1964)
* *Martin Mayer. Plastiken, Zeichnungen*. Druckhaus Nürnberg, Nürnberg 1965.
* *Wer biss mir so sauber den Kopf ab mit den Zähnen b1 und b1? Metamorphosen des Herrn Miracoloss (1923-50).* Galerie Parnass, Weidingen, 1972 (kolaĝa romano)

## Postlasitaĵoj 
La skriba postlasitaĵaro troviĝas en la Germana Arta Arkivo de Germanisches Nationalmuseum en Nurenbergo, parto de la leterinterŝanĝo de artistoj kun Roh je *Getty Center* en Santa Monica. Fotografioj liaj estas parto de la kolekto *Fotosammlung Wilde* je Bavariaj Ŝtataj Bildkolektoj je Pinakoteko de la Moderno. Kiel ordiganto de tio funkciis la munkena kuracisto Riĉard Hampe. La munkena Centra Instituto pri Arthistorio ĉiujare aljuĝas de 2015/16 du Roh-stipendiojn al doktoriĝontoj.

## Literaturo 
*Lersch, Thomas: "Roh, Franz" - ĉe: *Neue Deutsche Biographie* 21 (2003), p. 758-760 
* Ulrike Wendland: *Biographisches Handbuch deutschsprachiger Kunsthistoriker im Exil. Leben und Werk der unter dem Nationalsozialismus verfolgten und vertriebenen Wissenschaftler.* Volumo 2: *L–Z.* Saur, München 1999, ISBN 3-598-11339-0, p. 557–563
* Ulrich Bischoff (eld.): *Franz Roh. Kritiker, Historiker, Künstler*. Venator & Hanstein, Köln 1990, ISBN 3-9802183-2-5
* Jürgen Claus, Franz Roh, in: *Liebe die Kunst. Eine Autobiografie in einundzwanzig Begegnungen*, Kerber/ZKM, Bielefeld/Karlsruhe 2013. ISBN 978-3-86678-788-9, p. 124–132
* Armin Zweite: *Franz Roh – magischer Realist,* eldonis Richard Hampe, Klinkhardt & Biermann, München 2015, ISBN 978-3-943616-22-4

## Eksteraj ligiloj 
* ligiloj ĉe DDB
* Froh Roh - okaze de ekspozicio en Hamburgo 2002 (Deichtorhallen)

## Notoj 
Kategorio:Germanaj fotistoj
Kategorio:Germanaj arthistoriistoj
Kategorio:Kritikistoj
Kategorio:Viktimoj de la naziismo
Kategorio:Apolda
Kategorio:Naskiĝintoj en 1890
Kategorio:Mortintoj en 1965
Kategorio:Serakreis Jena