open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wislikofen

## Pri la komunumo 
**Wislikofen** estas komunumo en la distrikto Zurzach de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 325 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Wislikofen
Wislikofen situas en la valo de la rivereto *Tägerbach*, kiu fosas profundan ravinon en la Tavolan Ĵurason kaj alfluas norde de Wislikofen inter la Mellikon kaj Rümikon al Rejno. La komunumo konsistas el la du vilaĝoj Wislikofen kaj Mellstorf.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sura areo de 3,75 km², de kiuj 1,33 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,40 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 585 m s.m. sur la altebenaĵo sur la monto *Flue*, dum la plej malalta punkto troviĝas sur alteco de 360 m s.m. borde de Tägerbach ĉe la norda komunumolimo.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Wislikofen limas en nordo al Rümikon, en nordoriento al Fisibach, en oriento al Siglistorf, en sudo al Schneisingen, en okcidento al Böbikon, kaj en nordokcidento al Mellikon.

## Trafiko 
Wislikofen situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la poŝtaŭtolinio de Kaiserstuhl, tra Niederweningen al Baden.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas en Zuriko-Affoltern en distanco de proksimume 22 kilometroj sudoriente.

## Historio 
eta|maldekstra|150ra|La abatejo de la Monaĥejo Sankt-Blasien en Wisliofen
eta|maldekstra|150ra|Sonorilturo de la abatejo
La unua dokumenta mencio de la ĉefvilaĝo Wislikofen datiĝas el la jaro 1107 kiel *Wiscilinchoven*. Mellstorf la unuan fojon menciiĝis sep jarojn poste en la jaro 1114 kiel *Melisdorf*.

En la jaro 1113 la *Nobeloj de Waldhausen* donacis al la Monaĥejo Sankt-Blasien multajn bienojn en la regiono de Wislikofen. La monaĥejo tiam kreis en Wislikofen abatejon por administri siajn bienojn surloke. La abatejo fariĝis la kultura kaj ekonomia centro de la regiono dum multaj jarcentoj. La altaj protektantoj de la monaĥejo kaj posedantoj de la alta jurisdikcio estis en mezepoko la Grafoj de Kiburgo kaj ek de 1264 ties heredantoj la Habsburgoj.

Kiam en la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, Wislikofen kaj Mellstorf estis atribuitaj al la subvoktejo Ehrendingen de la Grafejo Baden.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, la komunumo dum kvin jaroj apartenis al la tiama Kantono Baden. Per la mediacia akto en la jaro 1803 la Kantono Baden estis dissolvita kaj integrita al la nova Kantono Argovio. Wislikofen kaj Mellstorf fariĝis komunumoj de la argovia distrikto Zurzach.

En la jaro 1899 la ĝis tiam sendependa komunumo Mellstorf estis integrita al la komunumo Wislikofen.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Wislikofen
* Mellstorf en la Historia Leksikono de Svislando
Árpád Szabados

**SZABADOS Árpád** [pr. sabadoŝ] estis rumanuja hungara aktoro, reĝisoro naskiĝinta en Szatmárnémeti la 13-an de septembro 1896 kaj mortinta en Kluĵo la 2-an de julio 1945. 
## Lia kariero
Árpád Szabados post reveno el la unua mondmilito fariĝis aktoro kaj reĝisoro kaj en 1937 Imre Kádár invitis lin por reĝisori en la Teatro Thália de Kluĵo. Restis memorebla lia la 1938-a jara spektakloserio aerlibera en Braŝovo.  
## El liaj reĝisoraĵoj
*Ibsen: Solness építőmester; 
*O’Neill: Mindörökké; 
*Nyírő J.: Jézus-faragó ember; 
*Eftimiu: Prométheusz; 
*Kodály Z.: Háry János; 
*Madách I.: Az ember tragédiája; 
*Darvas J.: Szakadék; 
*Katona J.: Bánk bán.

## El liaj verkoj
**A nagy törvény*; 
**A fekete autó*.
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Szabados, A.
Szabados, A.
Antal Szabó

**SZABÓ Antal** [pr. sabo:] estis hungara aktoro, teatrestro, reĝisoro naskiĝinta en Szatmárnémeti en 1845 kaj mortinta en Budapeŝto la 6-an de septembro 1913. 

## Lia kariero
Antal Szabó debutis en 1866 en trupo de Béla Szilágyi en Marosvásárhely. Post naŭjara provinca ludo en jaroj 1875–83 li agadis kiel direktoro de teatro kaj vizitis la urbojn de Alföld kaj de Transsilvanujo. Poste denove sekvis vagantjaroj en provinco. Ekde 1887 ĝis 1907 li estis ano de la  Népszínház.

## El liaj roloj
*Gonosz Pista (Tóth E.: A falu rossza); 
*Balogh Imre (Rákosi T.: Éjjel az erdőn); 
*Mogor, huszárkapitány (Vahot I.: Huszárcsíny). 

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Szabos, A.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ilka Szabó

**SZABÓ Ilka** [pr. sabo:] *Karingecz Katalin* estis hungara aktorino naskiĝinta en Torda la 7-an de aŭgusto 1848 kaj mortinta en Sopron la 16-an de februaro 1913. 

## Ŝia kariero
Ilka Szabó en 1862 restis orfino kaj poste edukis ŝin aktoro Mózes Szabó. Ŝi iĝis edzino de teatra dirigento Károly Hahnel en 1864 (?–Bp., 1-a de marto 1880), poste de Lajos Csige. Ŝi estis unuaranga, favorita aktorino. 

## El ŝiaj roloj
*Melinda (Katona J.: Bánk bán); 
*Desdemona (Shakespeare: Otelo); 
*Hiller Ágnes (Moser–Schönthan: Hadjárat békében); 
*Fourchambault-né (Augier: A Fourchambault-család); 
*Csáky Lóra (Jókai M.: Dózsa).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Ernő Szabó (aktoro)

**SZABÓ Ernő** [pr. sabo:] estis hungara aktoro, reĝisoro naskiĝinta en Kassa la 20-an de junio 1900 kaj mortinta en Budapeŝto la 10-an de februaro 1966. Lia filo estis Ottó Szabó (same aktoro).
eta|dekstra|200px|Ernő Szabó

## Premioj, distingoj 
* 1954 - Ŝtatpremio (Rumanujo),
* 1959 - Meritartisto,
* 1965 - Eminenta artisto.

## Lia kariero 
Ernő Szabó ekde 1917 ĝis 1921 estis infanaktoro en trupo de sia patro László Neményi. En la jaroj 1920-aj, 1930-aj li ludis en provincaj trupoj. En 1939–40 li dungiĝis al la trupo de Mihály Erdélyi, sed en 1940 li aperis ankaŭ en la Royal Revü Varieté. Inter 1940 ĝis 1946 li ludis en Nagyvárad. Ekde 1946 ĝis 1955 li estis aktoro kaj ĉefreĝisoro de Székely Színház de Târgu Mureş kaj instruis en la aktoraltlernejo. Poste en Hungarujo li elpaŝis en la teatroj de Magyar Néphadsereg, Fővárosi Operett, Blaha Lujza, József Attila. Li ofte aperis en radio kaj en filmoj.

## El liaj roloj 
* Volpone (Johnson);
* Orgon (Molière: Tartuffe);
* Tiborc (Katona J.: Bánk bán);
* Csörgheő Csuli (Móricz Zs.: Úri muri);
* Polgármester (Gogol: A revizor);
* Róth bácsi (Földes I.: Hivatalnok urak);
* Rosta Márton (Ferenc Farkas: Csinom Palkó);
* Tódorka Szilárd (Csiky G.: A nagymama);
* Robinson (Ostrovskij: Hozománynélküli menyasszony);
* Gyula bácsi (Kállai I.: Férjek a küszöbön).
** Dolarpaĉjo, 1956 - filmrolo

## El liaj reĝisoraĵoj 
* Ábrahám P.: Viki;
* Gorki: Éjjeli menedékhely;
* Gribojedov: Az ész bajjal jár;
* Huszka J.: Gül Baba.

## Fontoj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* Kariero 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj judoj
József, B. Szabó

**SZABÓ József, B.** [pr. sabo:] estis hungara aktoro, kantisto naskiĝinta en Nagyvárad la 13-an de junio 1870 kaj mortinta en Budapeŝto la 28-an de januaro 1917. 

## Lia kariero
József Szabó studis juron, sed en 1895 li iĝis aktoro unue ĉe la Népszínház, poste ĉe la trupo de Ignác Krecsányi, pli poste inter 1904 kaj 1907 li estis ano de la Nacia Teatro de Budapeŝto. Lia baritona voĉo ege impresis la publikon. Li pensiuliĝis en 1911. 

## El liaj roloj
*Baranyai, huszárőrnagy (Máder: Huszárvér);
* Fox-Terrier Tamás (Sztojanovics J.: A portugál); 
*Absolon (Goldfaden: Szulamit); 
*A fáraó (Diet: Putifárné).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Szabo, J.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Roselyne Bosch

**Roselyne BOSCH** (ankaŭ: **Rose Bosch**) estas franca produktoro, reĝisoro kaj scenaristino.

## Kariero 
Eksa reportero de la semajna gazeto le Point, Roselyne Bosch subtenis la projekton de *1492 : Christophe Colomb* kun sia partnero produktoro Alain Goldman dum deko da jaroj. La scenaro de la filmo trairis multajn ŝanĝojn por trovi ties apartan financadon, ĉar la partopreno de grandaj studioj (Paramount) estis preskaŭ nula. La filmo estas kunproduktado tute eŭropa, franca-hispana-brita, do eblas paroli pri larĝskala sendependa produktado.

La scenaro devenas de persona deziro kaj transpasas "klasikan" scenaron koncerne tempon kaj investon. La filmo estis reĝisorita kaj kunproduktita de Ridley Scott. Ĝi priskribas la malkovron de la Nova Mondo fare de utopiista kaj halucinita Kristoforo Kolumbo (ludata de Gérard Depardieu). Ĝi estis filmita en la ĝangalo de Kostariko kaj Hispanio. Tri karaveloj, la Pinta, la Niña kaj la Santa María estis konstruitaj en la haveno de Bristol, kaj faris kvincent jarojn poste, la saman vojaĝon kiel Kolumbo por atingi la lokon de filmado. La filmo aperis la semajnon de la , ekzakte kvincent jarojn post kiam Kolumbo alpaŝis la insulon de Guanahani.

## Filmaro 
### Reĝisoro 
* 2005: *Animal*
* 2010: *La Rafle*

### Scenaristo 
* 1985: *Hôtel de police* (TV-serio)
* 1992: *1492: Christophe Colomb* (*1492: Conquest of Paradise*), de Ridley Scott
* 1998: *En plein cœur*, de Pierre Jolivet
* 1998: *Bimboland*, de Ariel Zeitoun
* 2003: *Le Pacte du silence*, de Graham Guit
* 2005: *Animal*, de Roselyne Bosch
* 2010: *La Rafle*, de Rose Bosch

## Eksteraj ligiloj 
* Roselyne Bosch en IMDb

Kategorio:Francaj reĝisoroj
Kategorio:Francaj scenaristoj
József Szabó (reĝisoro)

**SZABÓ József** [pr. sabo:] *Ódzsa* estas rumanuja hungara reĝisoro naskiĝinta en Săcueni la 5-an de oktobro 1928, mortinta  la 15-an de februaro 2019 en Sligo.
 
## Lia kariero
József Szabó finis en 1953 en la Magyar Művészeti Intézet de Kluĵo, poste unu jaron li studis la fakon pri reĝisorado en Moskvo. Li reĝisoris en Baia Mare, poste en Satu Mare, ekde 1957 en la Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo. En 1969 li iĝis ĉefreĝisoro en Oradea. En 1985 li translokiĝis Hungarujon kaj tie li laboris en Győr, poste en Veszprém. Li vivis en Kecskemét, poste en Glasgow.

## El liaj reĝisoraĵoj
*Barta L.: Szerelem; 
*Móricz Zs.: Úri muri; 
*Teleki L.–Illyés Gy.: A kegyenc; 
*Gorki: Éjjeli menedékhely; 
*Bálint T.: A sánta angyalok utcája; 
*Popescu: A szomorú angyalok története (reverko kaj reĝisorado); 
*Madách I.: Az ember tragédiája (oratoria stila prezento); 
*Tamási Á.: Ősvigasztalás.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Lajos, E. Szabó

**SZABÓ Lajos, E.** [pr. sabo:] estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Oradea la 30-an de januaro 1947. 
## Lia kariero
Lajos Szabó ekde 1975 estas ano de la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe.
## El liaj roloj
*Antal (Sütő A.: Csillag a máglyán); 
*Kintornás (Büchner: Woyzeck); 
*Rudi (Csurka I.: Házmestersirató); 
*Jenő (Jókai M.: Bolondok grófja). 
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Szabo, J.
Mária Szabó

**SZABÓ Mária** [pr. sabo:] estas rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Kluĵo la 25-an de oktobro 1945. 
## Ŝia kariero
Mária Szabó ekde 1972 ludis en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe, ekde 1990 en la teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş. 
## El ŝiaj reĝisoraĵoj
*Gloria (Shaw: Sosem lehet tudni); 
*Bogyó (Tamási Á.: Hullámzó vőlegény); 
*Irina (Ĉeĥov: Három nővér); 
*Szuzia (Sütő A.: A szuzai menyegző).
## Eksteraj ligiloj
*Spektakloj pluajhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=5111
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Szabo, M.
Tranĉilrazilo

eta|Tranĉilrazilo

**Tranĉilrazilo** aŭ **barbista tranĉilo** estas speciala tranĉilo, kiu estas primare uzata por razado de barboj aŭ viligo. Rilate al ordinara tranĉilo ĝi markas sin precipe per tio, ke ĝi havas nenian pinton respektive ĝi ne estas havigita per pinto tiel, por ke dum la razado povu neniu vundiĝi per piko. La tranĉilrazilo devas esti tre bone akrigita kaj ĝi devus havi se eblas ankaŭ tre rezisteman akraĵon, kiu dum laboro facile ne malakriĝos.

Temas pri rekta antaŭulo de sendanĝera razilo, la propra teknologio de la razado de barboj estas ĉi tie tre simila al teknologio de razado per sendanĝera razilo. Dum razado estas la vizaĝo de razoto (kutime de vira sekso) kovrita per sapa kremo, kies celo estas moligi la barbojn. Barbisto zorgeme helpe de tranĉilrazilo movigas sur streĉita felo kaj forigas helpe de ties akra akraĵo la ŝaŭmon komune kun la barboj. Tiu ĉi laboro postulas bonan precizon kaj lertecon, por ke ne okazu lezo de haŭto de la razato eĉ ne la manoj de razisto.

## Vidu ankaŭ 
* Razilo
* Gurto
* Tranĉilrazilo de Occam
* Tranĉilrazilo de Popper
* Tranĉilrazilo de Hume

Kategorio:Tranĉiloj
Kategorio:Higieno
Razilklingo

eta|razilklingoj kaj ties tipa pakumo
**Razilklingo** estas plata, tre maldika klingeto el tre kvalita ŝtalo kun tre akra akraĵo. Ĝi servas al razado post enmeto de raziloj destinitaj al tio, kiuj konsideratas pli sekuraj ol tradiciaj tranĉilraziloj, do ilia uzo havas malpli grandan riskon je senintenca vundiĝo, kaj tial ricevis la nomon "sendanĝera razilo". La unuaj sendanĝeraj raziloj aperis en Eŭropo en la 18-a jarcento, signifa disvastigo okazis post tio, kiam fine de la 19-a jarcento perfektigis ilin usona inventisto King Camp Gillette, kies nomon hodiaŭ portas tiuj ĉi klingetoj en pluraj landoj. Ekster la kadro de "sendanĝera razilo", razilklingo tamen estas efika eta armilo kaj mem tute ne nomeblas "sendanĝera". Iuj psikaj malsanuloj tendencas mem vundi sian haŭton per razilklingo, principe facile eblas mem mortigi sin per razilklinga tranĉo de manartika arterio, kaj ankaŭ facile eblas signife vundi aliajn vivaĵojn aŭ tranĉe detrui objektojn per ĝi.

En la faka terminaro pri fortikigo de bariloj, la vorto "razilklinga drato", alternative al la nomo "hoka drato", signas aparte danĝeran variaĵon de pikdrato - en tiu vorto la adjektivo "razilklinga" elstarigas la danĝerecon de la drato.

Kategorio:Tranĉiloj
Kategorio:Higieno
King Camp Gillette

eta|220px|King Camp Gillette
**King Camp GILLETTE** (5-a de januaro 1855 – 9-a de julio 1932) estis usona komercisto, malĝuste markata kiel inventisto de razilklingoj kaj sendanĝeraj raziloj. Li fondis *American Safety Razor Company*, kiu estis baldaŭ alinomita laŭ lia nomo. 

Gillette fakte nur plibonigis dezajnon de unuokazaj sendanĝeraj raziloj. Lia devena invento estis proporcie malmultekosta ŝanĝebla sendanĝera razilo kaj unika modelo de ties vendo. La sendanĝera razilo fariĝis siatempe la plej populara ilo por razado.

## Eksteraj ligiloj 
* Patento por sendanĝera razilo enskribita la 15-an de novembro 1904 
* *Inventor of the Disposable Culture King Camp Gillette 1855-1932*, Tim Dowling. ISBN 0-571-20810-X

Kategorio:Usonaj inventistoj
Kategorio:Usonaj socialistoj
Tetrisefiko

**Tetrisefiko** okazas kiam oni ŝparas sufiĉe da tempo al ŝatokupo kaj la ŝatokupo komencas trudi la pensojn, mensajn bildojn kaj sonĝojn. Ĝia nomo venas el la ludo, Tetriso.
Homoj kiuj ludas Tetrison dum etendata tempo povas pensi pri la manieroj kiuj diferencaj formoj povas taŭgi en la reala vivo. Ekzemple, ujoj sur bretoj en magazenoj. Tiusence, la Tetrisefiko estas tipo de kutimo. Tiuj kiuj suferas ĝin eble ankaŭ vidas bildojn de falantaj Tetrisformoj ĉe la flankoj de iliaj vidoj dum ili fermas siajn okulojn. Tiusence, ĝi ankaŭ estas formo de hipnagogia imago.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
**Angle**
* *This Is Your Brain on Tetris* — Wired magazine, May 1994
* *Tetris dreams* - Scientific American magazine, October 2000

Kategorio:Psikologio
Kategorio:Memoro
Kategorio:Ludoj
Imre Szacsvay (aktoro)

**SZACSVAY Imre** [pr. saĉvai] estis hungara aktoro, akademia instruisto naskiĝinta en Irsa la 10-an de oktobro 1854 kaj mortinta en Budapeŝto la 25-an de majo 1939. Lia nobela antaŭnomo estis *esztelneki*.

## Lia kariero 
Imre Szacsvay studis en aktora akademio, poste en printempo de 1874 estis invitita al Koloĵvaro, kie li havis sian unuan sukceson en rolo Don Carlos (Schiller). Li restis tie ĝis 1884, kiam li dungiĝis al la Nacia Teatro de Budapeŝto, kies li iĝis en 1909 eterna ano de Nacia Teatro. Post sia pensiuliĝo li instruis en la aktorakademio (1915–1923).

## El liaj roloj 
* Petur bán (Katona J.: Bánk bán);
* Bercsényi Miklós (Szigligeti E.: II. Rákóczi Ferenc fogsága);
* John Gabriel Borkman (Ibsen);
* Rómeó (Shakespeare: Romeo kaj Julieta);
* Antonius (Shakespeare: Antonius és Cleopatra);
* Lear király (Shakespeare);
* Macbeth (Shakespeare);
* Coriolanus (Shakespeare).

## Lia libro 
* *Életem és emlékeim* (por preso preparis: Balassa I., 1940).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz24/82.html
* http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/14389.htm

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Géza Szaday

**SZADAY Géza** [pr. sadai] estas rumanuja hungara kantisto (tenoro) naskiĝinta en Purcăreni en 1936.
## Lia kariero
Géza Szaday komencis sian karieron kiel pedagogo. Ekde 1968 li estis ano de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo.
## El liaj roloj
*Don Carlos (Verdi); 
*Edgar (Donizetti: Lammermoori Lucia); 
*Pinkerton (Puccini: Pillangókisasszony). 
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Szaday, G.
Stafeto (sporto)

eta|du kurantoj prepariĝas je transdono de stafeta bastono
**Stafeto** estas teama sporta konkuro (kura, naĝa, skia, biatlona, orientiĝa aŭ sketa), en kiu la teamanoj unu post alia trapasas la etapojn, transdonate la vicon per enmanigo de bastoneto aŭ per simpla ektuŝo.

Ekzemplo estas la sporta fako *ebenkura stafeto 4 po 100*, fako de atletiko oficiala ekzemple en la Someraj Olimpikoj, en kiu ĉiu teamano el kvarhomaj teamoj kuras po 100 metrojn. Plia populara fako en atletiko estas la *stafeto 4 po 400* (do kvar kuristoj, po 400 metroj). Tiu stafeto ofte estas la fina fako de atletika konkurso kaj la publiko tiam kutime sekvas ĝin kun aparta entuziasmo kaj aplaŭdo.

**Ekideno** aŭ *ekiden* (en japana 駅伝?) estas termino reference al longdistanca stafeta kurkonkurenco, tipe surŝosea.

Kategorio:Atletiko
Sankta Magloire

**Sankta Magloire** estas alie nomata Maelor en Bretonujo kaj Mannelier en la insulo Jersey.

dekstra|180ra|eta|Ikono de sankta Magloire en la preĝejo de Léhon

Lia festotago: la 14-a de oktobro.

## Junaĝo 
Li naskiĝis en Glamorgan en Kimrujo dum la 17-a jarcento. Li estis la kuzo de sankta Samsono. Laŭ Joël Cornette, li naskiĝis pli frue. Laŭ tiu historiisto, la plimultaj sanktuloj enmigris en Bretonujon dum la komenco de la 6-a jarcento. Tiam estris la reĝo Childebert, filo de Klodvigo la 1-a en Francujo inter 511 kaj 558.

Li estis edukita en la monaĥejo de sankta Ildut *Llanilltud Fawr*en la nuna Llantwit Major. Tiu lernejo estis la plej fama en Kimrujo kaj eĉ en la tuta Anglujo pro la kvalito de la profesoroj. Ne nur biblio kaj literaturo estis instruitaj sed ankaŭ matematiko kaj agronomio. Multaj infanoj el nobelaj familioj estis edukitaj tie. Fakte ĝi fariĝis produktejo de la plej famaj sanktuloj de Bretonujo kaj Britujo.

El tiu monaĥejo, laŭ la pastro Herve Calvez, multaj monaĥoj foriris por kristanigi Armorikon, kiel sankta Samsono kaj sankta Lunaire, sankta Magloire, sankta Paŭlo Aŭreliano, sankta Tudvalo. Ankaŭ sankta Gildas, la historiisto de la bretonaj sanktuloj, estis edukita tie.

## Episkopo 
Li sukcedis al sankta Samsono kiel episkopo de Dol, post ties morto.

## Morto 
Pro peto de anĝelo, li retiriĝis al la insulo Sark, en la Maniko, kun 62 aliaj monaĥoj. La sanktulo Budoc post li estris la episkopon de Dol. Li mortis en Sark. Kelkaj el liaj relikvoj estis portitaj en Parizo en la preĝejo Saint-Magloire kaj aliaj estis ŝtelitaj de la monaĥoj de Lehon en Bretonujo por konstrui sian monaĥejon. Oni povas vidi ilin en la preĝejo de Lehon.

## Mirakloj 
Laŭ la *Miracles de Saint Magloire* de la sanktulo redonis vivon al mortulo 20-jaraĝa kies ĉerko estis metita apud lia tombejo.
Laŭ tiuj samaj fontoj, li forpelis normanojn kiuj provis eniri la monaĥejon. Pro tio li frapis rokegon per bastono. Tiun rokegon li displitis kaj poste, li disdonis la ŝtonojn al la loĝantaroj de la vilaĝo. Ili ĵetis la ŝtonojn sur la invadantoj. Dumtempe preĝis la sanktulo. Nur kelkaj sukcesis realboatiĝi. La aliaj mortis.

## Skribaĵo pri la vivo de la sanktulo 
La vivo de sankta Magloire kaj la skribaĵo pri ties mirakloj datiĝas de la fino de la 9-a jarcento. Hagiografoj redaktis ilin.

## Referencoj 
Kategorio:Kimraj sanktuloj
Kategorio:Bretonaj ĉefepiskopoj
La variado de bestoj kaj plantoj aldomigataj

***La variado de bestoj kaj plantoj aldomigataj*** () estas libro verkita de Charles Darwin, publikigita unue en januaro de la jaro 1868.

Granda parto de la libro entenas detalajn informojn pri la aldomigo de bestoj kaj plantoj, sed ĝi ankaŭ entenas en la ĉapitro 27 priskribon de la teorio de Darwin pri heredo, kiun li nomis *pangenesis*.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* *La tuta verkaro de Darwin interrete: Enhavtabelo, bibliografio de *The Variation of Animals and Plants under Domestication*: La TTT-ejo entenas ligilojn al teksto kaj bildoj de ĉiuj eldonoj de *The Variation of Animals and Plants under Domestication*, inkluzive de la tradukoj en la francan, germanan, italan kaj polan.
* Darwin Correspondence Project, University Library, Cambridge.
* Eblas elŝuti la tekston de la dua eldono de *The Variation of Animals and Plants under Domestication'' ĉe Project Gutenberg: volumo 1, volumo 2.

Kategorio:Libroj de Charles Darwin
Kategorio:Libroj aperintaj en 1868
Kategorio:Evolua biologio
Kategorio:Verkoj el la anglalingva literaturo
Nacia Parko Bundala

La **Nacia Parko Bundala** estas internacie grava vintra rezervejo por migrantaj akvobirdoj en Srilanko. Bundala estas ripozejo por 197 specioj da birdoj, el kiuj la plej gravaj estas la rozaj flamengoj, kiuj migras en grandaj gregoj.

Bundala estis nomumita naturrezervejo (*wildlife sanctuary*) en 1969 kaj ŝanĝita al nacia parko la .

En 1991 Bundala iĝis la unua malsekejo deklarita kiel ejo laŭ la Ramsar-Interkonsento en Sri-Lanko.

En 2005 la nacia parko estis nomumita biosfera rezervejo de UNESKO, kaj iĝis tiel la kvara biosfera rezervejo en Sri-Lanka. La nacia parko troviĝas 245&nbsp;kilometrojn sudoriente de Kolombo.

## Sovaĝaj bestoj en Bundala 

Image:Darsius male.jpg|*Troides darsius*
Image:Yellow Orange Tip (Ixias pyrene) in Hyderabad, AP W IMG 0351.jpg|*Ixias pyrene*
Image:Flam.greater.600pix.jpg|Roza flamengo
Image:Indian Whistling Duck.jpg|*Dendrocygna javanica*
Image:Grey Heron (Ardea cinerea)- Immature at Bharatpur I IMG 5716.jpg|Griza ardeo
Image:SL Bundala NP asv2020-01 img03.jpg|Nigrakapa ibiso
Image:Asian Openbill (Anastomus oscitans) carrying nesting material W IMG 2743.jpg|*Anastomus oscitans*

## Vidu ankaŭ 
* Nacia parko
* Biosfera rezervejo
* Srilanko

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  

Kategorio:Naciaj parkoj de Srilanko
Åke Ahlrén

**Åke AHLRÉN** (naskiĝis la 25-an de majo 1918, mortis la 6-an de aprilo 2014 en Kista) estis sveda esperantisto.

Laŭ profesio li estis oficisto ĉe inĝeniera firmo, kaj kiel tia ofte survoje en Eŭropo, ek de 1966 ĉefe en landoj malantaŭ la tiel nomita Fera Kurteno. Tie li spertis Esperanton ne malofte kiel apogon.

Li loĝis en Kista, urboparto de Stokholmo.

Li estis membro de KELI kaj partoprenis laŭeble ĉiujn kristanajn kaj ekumenajn kongresojn same kiel la de Bernhard Eichkorn organizitajn ADORU-Semiariojn kaj Bibliajn Tagojn.

Kune kun la germana Adolf Burkhardt, la angla William John Downes, la nederlanda Hendrik Arie de Hoog kaj la norvega Hans Amund Rosbach li eldonis en 1971 la Evangelian Himnaron "Adoru Kantante".

Åke Ahlrén tradukis pli ol dudek kristanajn himnojn, unu li originale verkis.

*En ADORU troviĝas jenaj:

**ADORU 121: Nun tago benata, 1971 – *Den signade dag*
**ADORU 166: Flugilojn Viajn tenu, 1952 – *Bred dina vida vingar*
**ADORU 255: Donu ĝojon kaj feliĉon, 1962 – *Hilf, Herr Jesu, lass gelingen; Giv, o Jesu, fröjd och lycka*
**ADORU 367: Ni, el popoloj multaj sur la ter', 1966
**ADORU 432: Ĉarme super ter' radias, 1962 – *Vänligt över jorden glänser*
**ADORU 511: Turnu Vin al ni, ho Sinjor', 1975 – *Kumba yah, my Lord, kumba yah*
**ADORU 567: Porti mi volas Vian mesaĝon, 1979 – *Y mambu maku mu zingo kiami; Se, jag vill bära ditt budskap, Herre*
**ADORU 576: Ĉe Dio nestas ĝojo, 1962 – *Hos Gud är idel glädje*
**ADORU 596: Sidiĝu man-en-mane, 1975 – *Vi sätter oss i ringen*
**ADORU 612: Belegas nun somer-sezon', 1962 – *Geh aus, mein Herz, und suche Freud; I denna ljuva sommartid*
**ADORU 616: Florados nun la tero, ĉ. 1965 – *Den blomstertid nu kommer*
**ADORU 754: Donu gloron al Di', 1995 – *Lova Herren, min själ*
**ADORU 901: Kune manĝu ni nun de Lia pan', 1975 – *Let us break bread together*

*Aliaj:

**Batalas du reĝoj pri l' homa anim', 1950, en Evangelia Kantaro 34 – *Två väldiga strida*
**Ĉar Vi elektis vivi en malriĉec' 2002/2004, en Dia Regno 5/2006 – *För att du inte tog det gudomliga*
**Donu la manon, ĉar samas nia cel', 1975 en Tero kaj Ĉielo Kantu 16 – *Räck mig din hand*
**Fratoj, kantu ni dumvoje, 1971 en Adoru Kantante 218 – *Sjungen, syskon, unter vägen*
**Jesu', Via Vort' estas lum', 1971 en Adoru Kantante 88 – *O Jesus, ditt ord är vårt ljus*
**Kun Di', Lia paco, Spirito kaj vort', 1971 en Adoru Kantante 172 – *Med Gud och hans vänskap*
**La lumo venis al la mond', haleluja, 1975 en Tero kaj Ĉielo Kantu 24 – *Det ljus som liv åt världen gav*
**Min Vi malŝarĝis je la mizer', 1971 en Adoru Kantante 219 – *Bar Du min börda*
**Sonas kiel anĝelĥoro tiu nom', 1971 en Adoru Kantante 159 – *Jesus, Jesus, o det ordet*
**Susuras tra la vivbatal', 1971 en Adoru Kantante 35 – *Det susar genom livets strid*
**Ŝalom', 2014 en Dia Regno 2/2014

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
Aŭtono (luno)

**Aŭtono** estas neregula satelito de Jupitero, kiu havas retrogradan orbiton.

## Malkovro 
Ĝin malkovris Scott S. Sheppard, David C. Jewitt de la Universitato de Havajo, kaj Jan Kleyna de la Universitato de Kembriĝo, post observoj inter la  kaj la  per teleskopoj de Mauna Kea.

Ili anoncis la  la malkovron de dekunu lunoj, la unua estis **Aŭtono**, kiu tiam ricevis la maldaŭran nomon **S/2001 J 1** (unua jupitera luno malkovrita en 2001)

Ĝiaj grando kaj maso (4 km kaj 9 × 1013 kg) estas proksimume kalkulitaj laŭ ĝia videbla magnitudo, 22; hipotezinte ke ĝiaj denso kaj albedo estus 2,6 × 103 kg/m3 kaj 0,04.

## Nomo 
La , IAU aprobis por ĝi la nomon **Aŭtono**. En la la helena mitologio, Aŭtono (greke: Αὐτονόη) en la helena mitologio, estis la filo de Kadmo kaj Harmonia kaj la fratino de Semela.

## Orbito 
Aŭtono estas ano de la pazifaa grupo, grupo da retrogradaj lunoj kies orbitoj havas grandajn duonaksojn inter 22 800 000 kaj 24 100 000 km, klinangulojn inter 144,5° kaj 158,3° rilate al la Jupitera ekvatoro kaj dicentrecojn inter 0,25 kaj 0,43.

Dosiero:TheIrregulars JUPITER GROUPS.svg|Diagramo montranta la orbitojn de la neregulaj jupiteraj satelitoj. La pazifaa grupo estas videbla en centro-malalto.
Dosiero:TheIrregulars JUPITER Pasiphae CORE.svg|Diagramo montranta la orbitajn inklinaciojn de la lunoj de la pazifaa grupo en funkcio de la granda duonakso.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Aŭtono, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*" 
*  Aŭtono (angla versio) 
*  La dekunu novaj jupiteraj satelitoj S/2001 J1 al J 11, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La pazifaa grupo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Ețfalău

**Ețfalău** [ecfalǝŭ] (hungare: **Étfalvazoltán** [e:tfalvazolta:n]) estas vilaĝo en Rumanio nord-nordoriente de Sfântu Gheorghe. Administre ĝi apartenas al la vilaĝo Zoltan aliflanke de la rivero Olt. Ambaŭ apartenas al la komunumo Ghidfalău.

En 2011 estis konstruita nova ponto super Olt por ligi Ețfalău kaj Zoltan.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 477 loĝantojn (hungaroj), en 1992 380 (99 % da hungaroj).

En la censo de 2002 el la 429 loĝantoj de Ețfalău kaj Zoltan 426 deklaris sin hungaroj, 3 ne deklaris etnecon; 428 deklaris la hungaran sia precipa lingvo.

eta|Reformita preĝejo en Ețfalău
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1783 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Famaj homoj
*Andor Szakács (1865 – 1924), aktoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Fizografia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Emina Kamberoviĉ

**Emina KAMBEROVIĈ** "Minka" (Emina Kamberović, n. 1945 en Sarajevo, Bosnio) estas baletistino kaj baletprofesorino.

## Edukado
Ŝi lernis baleton en Sarajevo kaj Sankt-Petersburgo. Ŝi estis primabalerino en Sarajevo. Emina Kamberoviĉ fondis la baletlernejon Sarajevo kaj estas ankaŭ direktorino. Ŝi estas asistentino en teatroj de Sarajevo kaj Zuriĥo en Svislando apud Uwe Scholz. 

Ŝi estas asistentino de K.M. Dudinskaja kaj K. M. Sergejev. Ŝi instruis baleton dum 35 jaroj, la lastajn ĉirkaŭ 15 jarojn ŝi estis instruistino pri baleto kaj repertuaro en la unua "ŝtata" profesia baletlernejo en Zuriĥo. Ŝi estas ankaŭ gasta instruistino en diversaj urboj en Eŭropo. Hodiaŭ ŝi estas  pensiiĝinta kaj instruas kiel gasta instruistino en Zurixhaj privataj dancolernejoj.

## Eksteraj ligiloj
* paĝo 8 

Kategorio:Bosnaj dancistoj
Kategorio:Baletistoj
Kategorio:Zuriko
Andor Szakács

**SZAKÁCS Andor** [pr. saka:ĉ] estis hungara aktoro, reĝisoro naskiĝinta en Étfalvazoltán en 1865 kaj mortinta en Koloĵvaro la 21-an de marto 1924.

## Lia kariero 
Andor Szakács finis la aktorakademion en 1887 kaj li dungiĝis al Koloĵvaro. Tie li pasigis du jardekojn kaj li iĝis eterna ano de la Nacia Teatro. Lia edzino estis la operet- kaj popoldramkantistino Teréz Gárdonyi (n. 14-a de februaro 1869 – m. Kolozsvár, 21-a de septembro 1913).

## El liaj roloj 
* János király, Otelo, Athéni Timon, Reĝo Lear, Shylock (Shakespeare);
* Bánk bán (Katona J.);
* Lucifer (Madách I.: Az ember tragédiája).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
György Szakács

**SZAKÁCS György** [pr. saka:ĉ] estis rumanuja hungara scenejdekoraciisto naskiĝinta en Kluĵo la 1-an de oktobro 1921 kaj mortinta en Kluĵo la 13-an de oktobro 1986.
## Kariero
György Szakács studis en la pentristlernejo de Sándor Szolnay en Kluĵo, sed lia vera majstro estis Mátyás Varga. Inter 1946 kaj 1948 li laboris en la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo, poste ĝis 1958 en la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo, fine en la teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş. Li dizajnis al pli ol 300 teatraĵoj. 
## Projektoj
*Madách I.: Az ember tragédiája; 
*Shakespeare: Rikardo la 3-a, Romeo kaj Julieta, Otelo, A makrancos hölgy; 
*Gorki: Éjjeli menedékhely, Jegor Bulicsov és a többiek, Vássza Zseleznova, Ellenségek, Nyaralók; 
*Feydeau: Osztrigás Mici.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Szakacs, Gy.
Lola Herrera

**Dolores Herrera Arranz**, pli konata kiel **Lola Herrera** (Valadolido, Hispanio; 30an de junio de 1935) estas hispana aktorino.

Ŝi ekfamiĝis kiel aktorino de televidaj filmoj kaj serioj, ĉefe de teatraĵoj, ĉefe dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. Dum la 1980-aj jaroj ŝi dediĉis sin al teatro kaj ekzemple famiĝis per la ludado de la adapto de la romano de Miguel Delibes nome "Cinco horas con Mario". Poste ŝi partoprenis en kinaj filmoj kaj denove en serioj de televido kiel ekzemple per la ludado de direktorino de danclernejo en serio "UPA dance".

## Filmoj 
* El amor perjudica seriamente la salud, 1997

Kategorio:Hispanaj aktoroj
Surbo

**Surbo** havas diversajn signifojn:

* **Surbo (Italio)** estas urbo en la regiono Apulio en la Provinco Lecce en Italio.

* **Surbo (rivero)** estas rivero en Kantono Argovio en Svislando, kiu alfluas al Aro.
OpenType

**OpenType** estas moderna, transplatforma formo de skaleblaj ciferecaj tiparoj, kiun evoluigis Adobe kune kun Mikrosofto por havigi al uzantoj facile alireblajn, potencajn, altnivelajn tipografiajn eblecojn. Per OpenType disponeblas multaj avantaĝoj: transplatforma portebleco, pli ampleksa karaktraro, subteno de multaj skribsistemoj de la mondo, kaj altkvalita tipografio. Pro la multaj avantaĝoj de OpenType kompare al antaŭaj formoj, la plimulto da tipodesegnistoj jam transformis siajn tipotekojn en la novan formon, kaj nuntempe multaj el ili eldonas siajn novajn tiparojn nur en formato OpenType.

La du ĉefaj avantaĝoj de la formo OpenType estis ĝia transplatforma kongrueco (t.e., la sama tiparo-dosiero funkciis sur Makintoŝo kaj Vindozo), kaj ĝia kapablo subteni vastigitajn literarojn kaj eblecojn de enpaĝigo, kiu provizas multe pli riĉan lingvo-subtenon kaj pli precizan kaj altnivelan kontrolon de tipografio.

La formo OpenType estas pliampleksigo de la formo TrueType kaj ankaŭ povas subteni la tiparo-datumojn de PostScript® (Type 1) kaj novajn tipografiajn eblecojn. Tiparoj kiuj enhavas datumojn de PostScript havas la dosiernoman sufikson .otf; tiuj bazitaj sur TrueType havas la dosiernoman sufikson .ttf.

## Historio
La dosierformon OpenType kreis Mikrosofto kaj Adobe, specife por anstataŭi la antaŭajn formojn TrueType kaj PostScript Type 1. La formon TrueType disvolvis Apple Computer kiu poste ĝin licencis al Mikrosofto; la formon PostScript disvolvis Adobe. Pro bezono por pli esprimriĉa tipara formo por ebligi altkvalitan tipografion kaj la kompleksaĵojn de multaj el la skribsistemoj de la mondo (ekz. la araba kaj la japana), la firmaoj kunlabore kombinis la fundamentajn teknologiojn de la ambaŭ formoj kaj krome aldonis novajn eblojn por fronti eventualajn limigojn.

(Baldaŭ aperos multe pli da informoj, kun ilustraĵoj, referencoj, ligiloj, ktp.)

Kategorio:Komputiko
Kategorio:Tipografio
1240-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
*La Imperio Malio estis kreita.

### Amerikoj 
### Azio 
*Sepa krucmilito sub gvido de la franca reĝo Ludoviko la 9-a de 1248 ĝis 1254.

### Eŭropo 
*1241: Mongoloj invadis Hungarion.

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
#### Azio 
#### Eŭropo 
##### Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio 
*Frederiko la 2-a, regis 1220-1250

##### Francio 
*Ludoviko la 9-a, regis 1226 ĝis 1270.

### Aliaj eminentuloj 
*

## Mortintoj 
## Malkovroj 
## Notoj kaj referencoj
Frauenliebe und -leben

**Frauenliebe und -leben** (Virina amo kaj vivo) op. 42 estas lidociklo de Robert Schumann pri tekstoj de Adelbert von Chamisso por alta voĉo kaj piano, kiu priskribas la vivovojon de virino ekde la unua amo ĝis la morto de la edzo. 

La prezentata virina vivo konvenas al la moralaj normoj de fidela kaj sindonema edzino. Chamisso verkis naŭ poemojn, Schumann muzikigis el tiu ĉiujn escepte la lastan.

Antaŭ nelonge aperis versio por orkestro de Conrad Artmüller ĉe Universal Edition, kaj en la originalaj tonaloj kaj ankaŭ en la transponita versio por aldo.

La verkon Schumann dediĉis al sia fraŭla amiko Oswald Lorenz.

## Titolo 
* I. „Seit ich ihn gesehen“
* II. „Er, der Herrlichste von allen“
* III. „Ich kann's nicht fassen, nicht glauben“
* IV. „Du Ring an meinem Finger“
* V. „Helft mir, ihr Schwestern“
* VI. „Süßer Freund, du blickest“
* VII. „An meinem Herzen, an meiner Brust“
* VIII. „Nun hast du mir den ersten Schmerz getan“
* [IX. „Traum der eignen Tage“]

## Prezentado kaj akceptado 
Al la interpreto la ciklo donas la taskon prezenti tutan vivon en malpli ol duona horo. Ĝis nun ĝi estas la ununura fama ciklo el la romantismo por virina voĉo.

Adriana Hölszky uzis poste en ŝia opero *Bremer Freiheit* laŭ Rainer Werner Fassbinder la subtitolon „Singwerk auf ein Frauenleben“ (kantverko pri virina vivo) kaj priskribis er sia drasta agado pri murdistino krudan kontraŭfiguron al la idealo de amanta, indulgema edzino.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Lidociklo
Kategorio:Verkoj de Robert Schumann
Literatura premio

Tiu estas alfabeta listo de literaturaj premioj.

* Bialik-premio
* Certamen poeticum Hoeufftianum
* Laŭro de la Akademio
* Premio ABS
* Premio Adonais
* Premio Alfaguara
* Premio Anagrama
* Antibooker
* Premio Ateneo de Sevilla
* Premio Azorín
* Premio Barco de Vapor
* Premio BCN de Nanorrelato
* Premio Best-seller Nacional
* Premio Biblioteca Breve
* Premio Booker
* Premio Café Gijón
* Premio Camões
* Premio Caracol de Bronce
* Premio Casa de las Américas
* Premio Castilla y León de las Letras
* Premio Clarín
* Premio Cervantes
* Premio de la Crítica
* Premio Dulce Chacón de Narrativa Española
* Premio Erasmus
* Premio Fastenrath
* Premio Faulkner
* Premio Felipe Trigo
* Premio Femina
* Premio de novela Fernando Lara
* Premio Finlandia
* Premio Georg Büchner
* Premio Gigamesh
* Premio Goethe
* Premio Goncourt
* Premio Gottfried Keller
* Premio Iberoamericano de Letras José Donoso
* Premio Iberoamericano de Poesía Pablo Neruda
* Premio Ignotus
* Premio Hans Christian Andersen
* Premio Herralde
* Premio Hiperión
* Premio Hispanoamericano de Poesía para Niños
* Premio Hodiaŭ
* Premio Hugo
* Premio John W. Campbell
* Premio John W. Campbell Memorial
* Premio Juan Rulfo
* Kurd-Laßwitz-Preis
* Premio Lazarillo
* Premio Nacional de Literatura de Chile
* Premio Lope de Vega
* Premio Loewe
* Premio Maurice Blanchot
* Premio Médicis
* Premio Memorial Astrid Lindgren
* Premio Minotauro
* Premio Nabokov
* Premio Nacional de Literatura de España
* Premio Nacional de Literatura de Guatemala
* Premio Nadal
* National Book Award
* Premio Nebulozo
* Premio Neformat
* Neustadt International Prize for Literature
* Nobel-premio pri literaturo
* Premio O. Henry
* Premio Planeta
* Premio Príncipe de Asturias de las Letras
* Premio Pulitzer
* Premio Rómulo Gallegos
* Premio Salambó
* Premio Sant Jordi de novela
* Premio La Sonrisa Vertical
* Premio Strega
* Premio Tigre Juan
* Premio Torrente Ballester
* Premio Tusquets de Novela
Surbo (rivero)

**Surbo** () estas rivero en la kantonoj Argovio kaj Zuriko.

## Literaturo 
La fonto de Surbo troviĝas en Schöfflisdorf je la koordinatoj , ĉe la norda flanko de la ĵurasa montoĉeno Lägern en la valo nomita *Wehntal*, kiun ĝi senakvigas.

## Fluo 
eta|maldekstre|150ra|Surbo en Tegerfelden
La rivero fluas de Schöfflisdorf tra Oberweningen, Schleinikon kaj Niederweningen, kaj tiam forlasas Kantonon Zuriko kaj Ĵurason kaj fluas nun en la Svisa Mezlando tra la Surb-valo, kiel la valo nomiĝas en Kantono Argovio tra Schneisingen, Ehrendingen, Lengnau, Endingen, Unterendingen kaj Tegerfelden.

## Trafiko 
Ĉe la supra parto de la rivero ĝis Niederweningen paralele al la rivero kondukas la fervojlinio de Zuriko al Niederweningen. Komence de la 20-a jarcento ekzistis projekto daŭrigi la fervojlinion de Niederweningen ĝis Döttingen, kie ĝi kuniĝus kun la linio de Badeno al Koblenco. Dum la unua mondmilito la projekto estis haltigita pro monmanko. En la jaro 1937 la projekto estis definitive nuligita, ĉar en tiu tempo la fervojo ricevis konkurencon de la aŭtobusoj. Nuntempe poŝtaŭtolinio certigas la konekton inter Niederweningen kaj Döttingen.

## Alfluo 
La rivero en Döttingen ducentmetroj sude de la Baraĵlago de Klingnau sur altedo de 320 m s.m. alfluas al Aro.

## Referencoj 
Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Kantono Argovio
Kategorio:Kantono Zuriko
Kategorio:Riveroj de Ĵuraso
Kategorio:Riveroj de la Svisa Mezlando
Aedo (luno)

**Aedo** estas neregula satelito de Jupitero. Ĝi havas retrogradan orbiton.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, Yanga R. Fernández kaj Henry H. Hsieh, en la Universitato de Havajo, post observoj de fotoj ricevitaj, inter la 5-a de februaro kaj la  per la teleskopo Subaru, la Kanada-Franca-Havaja teleskopo kaj la teleskopo de 2,2 metroj de diametro de la Universitato de Havajo, de Mauna Kea.

La , ili anoncis la malkovron de sep jupiteraj satelitoj inter kiuj **Aedo**, kiu tiam havis nur la maldaŭran nomon **S/2003 J 7** (sepa jupitera luno de 2003).

## Nomo 
La , IAU aprobis ke ĝi ricevu la nomon **Aedo**, (greke; Αοιδή: Aoide aŭ Aojde, transskribita latine per "Aœde"). Aedo ( "la kanto") estis unu el la praaj Muzoj de la helena mitologio.

## Orbito 
Aedo estas ano de la pazifaa grupo, grupo da retrogradaj lunoj kies orbitoj havas grandajn duonaksojn inter 22 800 000
kaj 24 100 000 km, klinangulojn inter 144,5° kaj 158,3° rilate al la Jupitera ekvatoro kaj discentrecojn inter 0,25 kaj 0,43.

Dosiero:TheIrregulars JUPITER GROUPS.svg|Diagramo montranta la orbitojn de la neregulaj jupiteraj satelitoj. La pazifaa grupo estas videbla en centro-malalto.
Dosiero:TheIrregulars JUPITER Pasiphae CORE.svg|Diagramo montranta la orbitajn inklinaciojn de la lunoj de la pazifaa grupo en funkcio de la granda duonakso.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Aedo, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*" 
*  Aedo (angla versio) 
*  La pazifaa grupo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Paroĥoj de Luiziano

Luiziano, male al la aliaj subŝtatoj de Usono, nomas siajn kantonojn ne *county* (= graflando), sed *parish* (= paroĥo). La subŝtato estas dividita en 64 kantonojn. La divido reiras al la tempo de regado de Francio kaj Hispanio, tiam oficiale katolikaj. La luiziana konstitucio de 1845 konfirmis la nomon *parish* por la kantonoj.

41 kantonoj havas registaron nomatan *police jury*; la aliaj 23 havas diversajn nomojn por siaj registaroj, ekzemple *president-council*, *council-manager*, *parish commission*.

eta|400px|Mapo de la kantonoj de Luiziano

# Acadia
# Allen
# Ascension
# Assumption
# Avoyelles
# Beauregard
# Bienville
# Bossier
# Caddo
# Calcasieu
# Caldwell
# Cameron
# Catahoula
# Claiborne
# Concordia
# De Soto
# orienta Baton Rouge
# orienta Carroll
# orienta Feliciana
# Evangeline
# Franklin
# Grant
# Iberia/Ibérie
# Iberville
# Jackson
# Jefferson
# Jefferson Davis
# La Salle
# Lafayette
# Lafourche
# Lincoln
# Livingston
# Madison
# Morehouse
# Natchitoches
# Orleans
# Ouachita
# Plaquemines
# Pointe Coupee
# Rapides
# Red River
# Richland
# Sabine
# St. Bernard
# St. Charles
# St. Helena
# St. James
# Sankta Johano la Baptisto
# St. Landry
# St. Martin
# St. Mary
# St. Tammany
# Tangipahoa
# Tensas
# Terrebonne
# Union
# Vermilion
# Vernon
# Washington
# Webster
# okcidenta Baton Rouge
# okcidenta Carroll
# okcidenta Feliciana
# Winn


Luiziano
Schupfart

**Schupfart** estas urbo
komunumo en la distrikto Rheinfelden de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 761 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo situas en la supra parto de la valo de Fischingen, kiun trafluas la rivereto *Fischingerbach* norde de la Frick-Valo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,05&nbsp;km², de kiuj 2,28&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,49 de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 749 m s.m. sur tavolrando de la monto *Thiersteinberg*, kiu apartenas al la Ĵurasa Montaro, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 408 m s.m. ĉe la bordo de la rivereto Fischingerbach.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Schupfart limas en nordo al Münchwilen kaj Eiken, en nordoriento al Frick, en sudoriento al Gipf-Oberfrick, en sudokcidento al Wegenstetten, en okcidento al Hellikon, kaj en nordokcidento al Obermumpf.

## Trafiko 
Schupfart estas konektita al la publika transportreto per la poŝtaŭtolinio de Möhlin al Wegstetten. Kvankam la komunumo situas flanke de la gravaj trafikvojoj, ĝi estas facile atingebla, ĉar la plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A3 troviĝas en distanco de nur 4 kilometroj norde en Eiken.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Schupfart datiĝas el la jaro 1259 kiel *Schuphart*.

En mezepoko Schupfart estis posedaĵo de la Habsburgoj, kiuj ĝin de 1468 ĝis ties teruo pandigis kun la tuta Frick-Valo al Burgonjo. En la jaro 1797 la regiono estis konkerita de francaj trupoj. Post mallonga franca regado, ĝi kun la tuta Frick-Valo fariĝis en 1802 parto de la Helveta Respubliko kaj en 1803 kiel komunumo de la distrikto Rheinfelden de la nova Kantono Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Schupfart
Premio Adonais

La **Premio Adonáis de Poezio** estas ĉiujara literatura premio en Hispanio kiun organizas la Eldonejo RIALP kaj atribuas al poemaro neeldonita verkita en hispana.

Ĝi estis kreata en 1943 (unu jaron antaŭ la Premio Nadal), kaj ricevas nomon de la samnoma kolekto kiu, en la eldonejo *Biblioteca Hispánica*, direktis Juan Guerrero Ruiz, granda amiko de Juan Ramón Jiménez kaj de José Luis Cano kiu direktis la kolekton dum pli da dudek jaroj. En 1946 ĝi pasis al manoj de Eldonejo RIALP, kiu pluhavis ĝin ĝis hodiaŭ, kiam la kolekto jam superis la sescent poemarojn.

Inter la ĉefaj gajnintoj menciindas José Hierro, José García Nieto, José Ángel Valente kaj Claudio Rodríguez. Kaj inter modernaj figuroj de la hispana literaturo ricevis tiun premion Félix Grande kaj Blanca Andreu. Ne ĉiam ricevis tiun premion hispanoj, sed ankaŭ kelkajn fojojn verkistoj el Hispanameriko.

Adonais
1230-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
### Amerikoj 
### Azio 
### Eŭropo 
* 1232: Papo Gregorio la 9-a restarigis la inkvizicion kaj tiel komenciĝis la plej malhela epoko en la historio de la katolika eklezio.

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
#### Azio 
#### Eŭropo 
##### Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio 
* Frederiko la 2-a, regis 1220-1250

### Aliaj eminentuloj 
## Mortintoj 
## Malkovroj 
## Bildoj 
eta|maldekstra|250px|Bruligo de homo post inkvizicia verdikto

## Notoj kaj referencoj
Tundropipio

La **Tundropipio** (*Anthus gustavi*) estas mezgranda paserina birdo, membro de la genro de pipioj kaj familio de Motaciledoj (kiu enhavas ankaŭ la motacilojn kaj longungulojn) kiu reproduktiĝas en la tundro de norda Azio, orienten de Rusio. Ĝi estas longdistanca migranta specio kiu moviĝas vintre al Indonezio. Rare en septembro kaj oktobro. La **Tundropipio** povas esti observata en okcidenta Eŭropo.

## Aspekto 
*A. gustavi* estas malgranda pipio, kiu iom similas al nereproduktanta Ruĝgorĝa pipio. Tiu specio estas tre strieca brune supre, kun **blankecaj dorsostrioj**, kaj kun nigraj markoj en la blankeca ventro (ĉefe ĉe flankoj) kaj sablokolora brusto sube. La kruroj estas mallongaj kaj rozkolorecaj. Ĝi povas esti distingebla el la Ruĝgorĝa pipio pro sia pli fortika beko, pli blankaj dorsostrioj, kaj kontrasto inter sia sablokolora brusto kaj blanka ventro.

Tiu specio piediras inter longa herbaro, kaj malpretas forflugi eĉ se estas ĝenata. Ties alvoko estas distinga elektreca *zip*. Kvankam la alvoko estas ĝenerale nehelpa por identigi pipiojn, tiu specio alvokas malpli ol plej parto. Tio, kombine kun ties kaŝema kutimaro, faras tiun specion malfacile trovebla kaj identigebla for de siaj reproduktaj teritorioj ĉe la Arkto.

Probable la plej bona rigardejo en okcidenta Eŭropo por vidi tiun raran specion estas Insulo Fair, Ŝetlandoj. Manko de ŝirmejoj en tiu malgranda insulo faras tiun kaŝeman paserinan birdon pli facile trovebla.

La reprodukta habitato estas marĉa tundro, malferma arbaro aŭ marĉoj. La nesto estas surgrunda, la ino demetas 4–5 ovojn. Tiu specio estas insektovora, kiel siaj parencoj.

## Referencoj
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 53136, Anthus gustavi, 9a Majo 2006. Malplej zorgiga.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Motaciledoj
Kategorio:Birdoj de Azio