open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sorana lingvo

La **sorana lingvo** - variaĵo de la kurda lingvo - estas parolata en Irano kaj Irako de 6 milionoj da parolantoj. Ofte ĝi estas priskribata kiel la "centra kurda lingvo", kontraste al la nordkurda dialektaro kaj la sudaj kurdaj dialektoj. 

Ĝia ISO-kodo estas *`ckb`*. 

Ekzistas Vikipedio en la sorana lingvo. En la irana lingvaro ĝia aparte proksima parenco estas la zazaa lingvo.

## Vidu ankaŭ 
Zazaa lingvo

Kurmanĉa lingvo (kurda varianto de la kurda lingvo)

Kurda lingvo

Kurda literaturo

Kategorio: Kurda lingvo
Kategorio: Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio: Lingvoj de Irano
Kategorio: Lingvoj de Irako
Fiĝia hindia lingvo

La **fiĝia hindia lingvo** estas hindarja lingvo parolata en Fiĝio. Ĝia ISO-kodo estas *`hif`*. Ekzistas Vikipedio en la fiĝa hindia lingvo. Malgraŭ la nomo, ĝi ne estas formo de hindia aŭ hindustana lingvo, sed ĝi elvenas de avadhi-a lingvo (konata kiel *Awadhi*, *Abadhi*, *Abadi*, *Abohi*, *Ambodhi*, *Avadhi*, *Baiswari*, *Lakhanawi*, *Kojali*, *Kosali* kaj *Dehati*).

Kategorio:Hindarja lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de la Fiĝioj
Mazandarana lingvo

La **mazandarana lingvo** estas parolata en Irano de ĉirkaŭ 5 milionoj da parolantoj. Ĝi estas proksima de gila dialekto. Ĝia ISO-kodo estas *`mzn`*. Ekzistas Vikipedio en la mazandarana lingvo. Dialektoj estas gorgana, ĥadikolaha kaj eble palana.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* **اسپرانتو** - la artikolo pri Esperanto en la mazandaranlingva vikipedio

## Eksteraj ligiloj 
* 
* *Lengua Mazanderani* en Promotora Española de Lingüística 
* Lingva Mapo de Irano 
* Lingva Mapo de Irano 
* Serĉrezultoj de Rosetta Project

Kategorio:Irana lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Irano
Kategorio:Lingvoj de Turkmenio
Kategorio:Mazandarano
Hlibokij Potik

**Hlibokij Potik** (, ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Tjaĉiv. La ukraina loknomo signifas: profunda rojo.
eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Tjaĉiv en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 332 m
* Loĝantaro: 5530
* Poŝtkodo: 90 574
* Telefonprefikso: 03134

## Situo 
Hlibokij Potik situas laŭ rojo.

## Historio 
Hlibokij Potik fondiĝis en 1946 dum regado de Sovetunio. Ekde 1991 la vilaĝo apartenas al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Vua lingvo

La **vua lingvo** estas parolata en Ĉinio de 90 milionoj da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`wuu`*. Ekzistas Vikipedio en la vua lingvo.
400ra|eta|maldekstra|Mapo de la ĉinaj lingvoj

## Eksteraj ligiloj 
* 
* *Dialecto Wú* en Promotora Española de Lingüística 
* Lingva Mapo de Zhou & Qin 
* Lingva Mapo de Ĉinio * Lenguas del Lejano Oriente* 
* Serĉrezultoj de Rosetta Project
* *Le chinois * en Les Langues du Monde de Jacques Leclerc 

Kategorio:Ĉina lingvaro
Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Ĉinio
Kategorio:Lingvoj de Singapuro
Normanda lingvo

La **normanda lingvo** estas dialekto de la franca parolata en Francio (Normandio) de nekonata nombro da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`nrm`*. Ekzistas Vikipedio en la normanda lingvo.

Laŭregione la normanda lingvo havas iom malsamajn nomojn:
* **Nourmaund** en Normandio
* **Normand** en insulo Guernsey
* **Nouormand** en Jèrriais (insulo Ĵersejo)

La normanda lingvo influis la vorttrezoron de la Kebeki-franca lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* Lingva Mapo de Francio 
* Lingva Mapo de Francio 
* Serĉrezultoj de Rosetta Project
* *Le franco-normand * en  ''L'Anglais''   en Les Langues du Monde de Jacques Leclerc 
* Ouest-France: Les parlers normands, patrimoine à préserver ()
Okcidentflandra lingvo

La **okcidentflandra lingvo** estas parolata en Belgio (Flandrio) de 1,16 milionoj da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`vls`*. Ekzistas Vikipedio en la okcidentflandra lingvo. 

Kategorio:Malaltfranka lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Belgio
Nedersaksa lingvo

Oni nomas **malaltsaksa lingvo**, la platgermanajn dialektojn parolatajn en Nederlando. La oficialan nomon "nederlande malaltsaksa lingvo" oni foje neformale mallongigas al "nedersaksa lingvo".

## Vidu ankaŭ 
* Vidu detalan priskribon je **Platgermana lingvo**.
* Groninga dialekto

## Klasifiko
eta|250px|

## Eksteraj ligiloj
* listego de ligiloj pri platdiĉa
* 
* *Lengua alemana* (Germana lingvo kaj ties dialektoj) en Promotora Española de Lingüística 
* Lingva Mapo de Germanio, Nederlando, ktp 
* Lingva Mapo de Germanio 
* Serĉrezultoj de Rosetta Project

## Notoj kaj referencoj 
Nedersaksa lingvo
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Bikola lingvaro

La **bikola lingvaro** aŭ **bikola makrolingvo** estas parolata en la Filipinoj de ca 2'500'000 parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`bik`*. Plej grava subvariaĵo estas la **centra bikola**, kies ISO-kodo estas *`bcl`*. Ekzistas Vikipedio en la centra bikola lingvo.

Kategorio:Filipina lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de la Filipinoj
Sterna miliumo

**Sterna miliumo** (*Milium effusum*) (aŭ **sterna milio**, kio estas misgvida, ĉar "milio" estas Fundamenta nomo por nerilataj plantoj) estas palearktisa specio de plantoj de la genro *Milium* el la subfamilio de Pooideoj. Ĝi ŝatas freŝajn foliarbarojn.

## Priskribo 
La herbotufkonstituanta planto altas de 50 ĝis 100 cm kaj ĝi havas mallongajn stolonojn.

## Parazitoj 
Ergotfungo parazitas la miliumon disetendiĝan.
eta|maldekstra|180ra|*Claviceps purpurea* sur *Milium effusum*

## Referencoj 
Kategorio:Poeoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Novoselicja (Taĉiv)

**Novoselicja** (, ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Tjaĉiv.
eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Tjaĉiv en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 27&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 346 m
* Loĝantaro: 3120
* Poŝtkodo: 90 533
* Telefonprefikso: 03134

## Situo 
Novoselicja situas laŭ rojo, laŭ traira flankovojo, sub monto 872 m-ojn alta.

## Historio 
La vilaĝo fondiĝis en 1630. Ĝis Traktato de Trianon Taraújfalu apartenis al Hungara reĝlando, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Novoselicja. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Egipt-araba lingvo

La **egipt-araba** aŭ **masra lingvo** estas parolata en Egiptio de 78 milionoj da parolantoj. Temas pri karakteriza kaj kulture grava dialekto de la araba lingvo. Ĝia ISO-kodo estas *`arz`*. Ekzistas Vikipedio en la egipt-araba lingvo.

## Vidu ankaŭ 
* libia araba dialekto

~
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Egiptio
Taranta lingvo

La **taranta lingvo** (Tarante: dialètte taradíne, Itale: dialetto tarantino) estas parolata en Italio (Apulio) de 0,3 milionoj da parolantoj.

Ĝi partoprenas al napola lingvo multe influo de sicilia lingvo parolata en Salento, ankaŭ de greka lingvo kaj malmulte hispana lingvo.

Ekzistas Vikipedio en la taranta lingvo.

eta|maldekstre|Komunikado uzante dialekton en Taranto

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Orientlatinida lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Apulio
Gana lingvo

La **gana lingvo** (, Gon ua) aŭ **ĝjangŝjia lingvo** (, Jiānĝī huà; Kongsi ua) estas grupo de dialektoj parolata en  de  da parolantoj, apartenante al la 100 plej parolataj lingvoj de la mondo (2007). La plejmulto de ili loĝas en la sudo de Ĉinio, kies plej reprezenta varianto estas tiu el Ĝjangŝjio. Laŭ la atlaso de la ĉinaj lingvoj 中國語言地圖集》(1987) ekzistas 9 diversaj variantoj, La ISO-kodo de la gana lingvo estas *`gan`*. Ekzistas Vikipedio en la gana lingvo.

## Referencoj 
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Ĉina lingvaro
Kategorio:Tonlingvoj
Lazi

**Lazi** estas pluraj vilaĝoj en Ukrainio.

* Lazi (Taĉiv) en Transkarpatio
* Lazi (Volovec) en Transkarpatio
Pampanga lingvo

eta|200px|maldekstre|Regiono kie la pampanga estas parolata

La **pampanga lingvo** estas parolata en Filipinoj de 2,9 milionoj da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`pam`*. Ekzistas Vikipedio en la pampanga lingvo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Ekzemploteskto en language-museum kun angla traduko
* Lingva mapo de Filipinoj *(pangasinan)* 
* Lingva mapo de Filipinoj 36 
* Lingva mapo de nordaj Filipinoj  41 
* *Lengua Pampangan* 
* Serĉrezultoj de Rosetta Project

Kategorio:Filipina lingvaro
Kategorio:Sanskritaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de la Filipinoj
Fort-de-France

**Fort-de-France** estas ĉefurbo kaj havenurbo de Martiniko. Ĝi apartenas al la gravaj urboj en Karibio. La loknomo signifas: Fortikaĵo de Francio.
eta|200ra|Situo de Fort-de-France (ruĝo) en Martiniko
eta|300ra|Panoramo de Fort-de-France
eta|300ra|Bazarejo de Fort-de-France

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 44&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 0–1070 m
* Loĝantaro: 91 200
* Poŝtkodo: 97 200
* Telefonprefikso:
* Horzono: UTC-4

## Situo 
Fort-de-France situas laŭ la maro ĉe enfluejo de rivereto.

## Historio 
En 1638 fortikaĵo konstruiĝis por defendi la insulon kaj la ŝipojn. La fortikaĵo baldaŭ estis detruita, kaj rekonstruita en 1669. En 1839 kaj en 1890 seismo okazis, tamen post 1902 graveco de la urbo pligrandiĝis. La urbo longe estas loko de franca mararmea bazo. Flughaveno en la proksimo funkcias.

## Vidindaĵoj 
* fortikaĵo
* botanika ĝardeno
* preĝejo (kopio de preĝejo el Parizo)
* statuo pri Josephine (edzino de Napoleono)
* biblioteko
* muzeo
* teatro

### Ĝemelurbo 
*  Belém, Brazilo
eta|maldekstra|260ra|Katedralo en Fort-de-France

Kategorio:Fort-de-France
Cerro Tololo

**Cerro Tololo** (en la ajmara lingvo "ĉe la rando de la abismo" estas monto de 2 200 metroj de supermara alteco. 

Estas la loko, kie situas la Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo (aŭ "*Cerro Tololo Inter-American Observatory*").

## Eksteraj ligiloj
* Cerro Tololo kaj la observatorio, el "*VisitChile.com*" 

Kategorio:Montoj en Ĉilio
Kronfermilo

eta|Kronfermilo
**Kronfermilo** aŭ kapsulo estas metala kovrilo kiu servas por hermetike fermi (obturi) botelon. Ĉar multnombraj enpinĉaĵoj en la rando de la kronfermilo fikse ĉirkaŭpremas la botelon, la kovrilo nur per granda forto estas forigebla. Pro tio la kronfermilo estas tre taŭga por obturi botelojn kiuj estas plenigitaj per trinkaĵo kun karbondioksido.

Laŭ la industria DIN-normo 6099 kronfermilo havu la dimensiojn (en milimetroj): alto - 6,00 ± 0,15; diametro interna - 26,75 ± 0,15; diametro ekstera - 32,10 ± 0,20. Nombro da enpinĉaĵoj 21 (antaŭe 24).

Delonge en malriĉaj landoj, epokoj aŭ sociaj tavoloj geinfanoj kolektas kronfermilojn kiel eroj por tre diversaj ludoj. Alia reuzado de kronfermiloj estas kiel ero por kolektantoj. Foje sub la kronfermilo povas troviĝi diverstipaj slipoj per kiuj konsumantoj povas partopreni en konkursoj.

## Vidu ankaŭ 
* Bierbotelo

Kategorio:Iloj
28978 Iksiono

**28978 Iksiono** (*Ixion*) estas objekto de la Kujper-zono malkovrata la  de teamo de la Deep Ecliptic Survey: (Robert L. Millis, Marc W. Buie, Eugene Chiang, James L. Elliot, Susan D. Kern, David E. Trilling, R. Mark Wagner kaj Lawrence H. Wasserman).

## Nomo 
Maldaŭre nomita **2001 KX76**, ĝi ricevis la nomon de Iksiono, lapita reĝo de la helena mitologio.

## Ecoj 
Iksiono aperas iome ruĝa, (iom pli ruĝa ol 50000 Kvavaro), ĝia albedo (0,15) estas pli granda ol tiu de la kubevanoj. Laŭ spektra observo, ĝia surfaco estus mikso da karbono kaj tolino (kunpolimeroj rezultantaj de la ultraviolaj radiadoj sur akvo-klatratoj kaj aliaj organikaj kemiaĵoj)

Ĝia diametro estis unue taksita inter 1200 kaj 1055 km. Sed ĉar ĝia albedo estas granda, oni nun taksas ĝian grandon al 759 km, iom pli malgranda ol Cereso.

Per la "Very Large Telescope", oni ekzamenis, ĉu Iksiono ne havus kometan econ;
oni ne trovis "voston". Iksiono estas nun ĉirkaŭ 41 AU for de Suno, kaj eblas, ke, kiam ĝi proksimiĝos sian perihelion (en 2070), voston aŭ maldaŭran atmosferon oni observus ĉe ĝi.

## Orbito 
[Orbitoj de Iksiono (verda); [Plutono (ruĝa); kaj Neptuno (griza)]]

Ĝi estas unu el la plutonenoj, objektoj en orbita resonanco 2:3 kun Neptuno. Ĝia orbito similas tiun de Plutono, sed alimaniere direktigata: ĝia perihelio estas "sub" la ekliptiko, Iksiono povas proksimiĝi al Plutono, male al aliaj plutonenoj kiel 90482 Orko.

## Noto kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Nova objekto rigardita kiel plej granda asteroido (el CNN.com/Space) 

Kategorio:Plutonoidoj
Kategorio:Plutonenoj
Kategorio:Malkovrita de Deep Ecliptic Survey
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001
Botelmalfermilo

eta|Botelmalfermilo
[eta|[Kronfermilo]]
**Botelmalfermilo**, aŭ **senkapsuligilo **, estas ilo por forigi kronfermilon de botelo.

Ĝi estas ege utila ilo por kelneroj kiuj la tutan labortempon devas labori uzante ĝin. Por eviti ties perdon multaj ligas la botelmalfermilon ĉu al specifa loko en sia laborejo ĉu al sia propra talio aŭ zono.

## Historio 
La unua botelmalfermilo surmerkatiĝis kun la enkonduko de la kronfermilo (*Bottle Uncapping Tool*, patentigita 1893 fare de Alfred Louis Bernardin, kaj *Capped-Bottle Opener*, patentigita 1894 de William Painter). Tre ofte trinkentreprenoj eldonas siajn proprajn botelmalfermilojn kiel propagando ĉar ili montras ties logojn aŭ markojn.

## Vidu ankaŭ 
* Korktirilo

Kategorio:Kuiriloj
Kategorio:Iloj
TAME

[eta|dekstra|250ra|[Embraer E-Jets|Embraer ERJ-170 de TAME en la flughaveno Aeropuerto Internacional Mariscal Sucre de Quito.]]
**TAME** (**T**ransportes **A**ereos **M**ilitares **E**cuatorianos), estas ekvadora flugkompanio. Ĝi fondiĝis la 17-an de 1962. TAME ofertas transporton por persono kaj materialoj al diversaj urboj de Ekvadoro kaj al Cali en Kolombio. Krome ĝi ofertas ĉartoflugojn kun diversaj turismaj entreprenoj (Decameron, Viaamerica, Feritur, PGV kaj Maxitravel) al: Cartagena, San Andrés, Panamá, Punta Cana, Jamaica, Habana, Varadero kaj Curacao.

La entrepreno renovigis la aviadilaron kaj la nuntempe uzas ekzemple Airbus A320 kaj A319; krome Embraer 170 kaj 190.

## Flugkonektoj 
### Naciaj 
* '***
** Quito
** Guayaquil
** Cuenca
** Galápagos (San Cristóbal kaj Baltra)
** Esmeraldas
** Francisco de Orellana (Coca)
** Loja
** Nueva Loja (Lago Agrio)

### Internaciaj 
* ****
** Cali

### Ĉartoflugoj 
* ****
** La Habana
** Varadero
* ****
** San Andrés
** Cartagena
* ****
** Punta Cana
* ***'
** Panamá

## Eksteraj ligiloj 
* TAME  Paĝo de la flugkompanio (hispane).

Kategorio:Ekvadoraj flugkompanioj
Kategorio:Armitaj fortoj de Ekvadoro
Alĝeria nacia teamo de futbalo

La **alĝeria nacia teamo de futbalo** oficiale naskiĝis en 1962, kiam Alĝerio internacie rekonate sendependiĝis el la kolonia regado de Francio. La unua internacia matĉo estis kontraŭ Bulgario en januaro 1963. Enlande la teamo ricevis la kromnomon *Les Fennecs* - "la fenekoj". La alĝeria teamo dufoje sinsekve kvalifikiĝis por la Futbala Mondpokalo - tiu de 1982 kaj 1986, kaj kvar jarojn poste, en 1990 gajnis la Afrikan Pokalon de Nacioj kiam ĝi gastis en Alĝerio. En novembro 2009, la teamo venkis la nordafrikan konkuran teamon de Egiptio por sekurigi al si partoprenon en la Futbala Mondpokalo 2010 en Sud-Afriko.

Aktuale, la trejnisto de la nacia teamo estas , kaj la teamestro estas .

## Araba Pokalo 2021 
La  Alĝerio gajnis la finalon de la Araba Pokalo 2021 en Kataro (2 - 0) kontraŭ Tunizio.

## Vidu ankaŭ 
* ''One, two, three, viva l'Algérie!''

Nacia
Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Chancy

**Chancy ** estas komunumo en Kantono Ĝenevo, Svislando.

Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografio 
Chancy estas la plej okcidenta komunumo de Svislando. Ĝi situas ĉe la sudorienta bordo de Rodano, kiu formas ĉe Chancy la limon inter Francio kaj Svislando. Tra la komunumo fluas la rivereto Laire, kiu alfluas en la vilaĝo al Rodano. La komunumo apartenas al la regiono de la Ĝeneva Ĉampanio. Al la komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo Chancy mem Passeiry kaj Le Cannelet. Supre de la ponto situas la riverakvoelektrejo Chancy-Pougny.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,37&nbsp;km², de kiuj 32,6% estas kovritaj de arbaro, 52,1% servas por agrikulturo kaj 10,10% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Chancy limas en nordo al Avully, en nordoriento al Avusy, en sudoriento Viry (Francio), en sudo al Valleiry (Francio), en sudokcidento al Vulbens (Francio), en okcidento al Pougny (Francio), kaj en nordokcidento al Challex (Francio).

## Trafiko 
Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Ĝenevo al Liono, kiu traversas apud Chancy Rodanon per impona ponto. La stacidomo de Chancy ĉe la trajnlino de la Francaj Fervojoj de Ĝenevo al Liono situas sur franca teritorio aliflanke de Rodano.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Chancy datiĝas el la jaro 1240 kiel *Chancie*.

Jam dum mezepoko la Grafoj de Ĝenevo posedis rajtojn en Chancy. Ekde la jaro 1536 la suvereneco pri Chancy apartenas al la urbo Ĝenevo, kaj ĝi akceptis la reformacion. Chancy estis strategie grava loko pro la transirejo tra Rodano. Ĝis la malfermo de la unua ponto en la jaro 1424 en Chancy funkciis pramo. Post la malkonstruo de la ponto en la jaro 1589 ĝis ties novkonstruo en la jaro 1874 denove ekzistis pramo.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Pougny - Chancy (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Chancy
* Chancy en la Historia Leksikono de Svislando
Beto Pegaza

**Beto Pegaza** (latine *Beta Pegasi*, *β Peg* laŭ la nomaro de Bayer) estas hela giganto kaj ruĝa supergiganto en la konstelacio Pegazo. Ĝi ankaŭ tradicie nomatas *Scheat*, el araba vorto kiu signifas *tibio*, verŝajne pro ĝia situo kadre de iu antikva stelfiguro kiu ne plu konatas. Ĝi ankaŭ nomatas *Sheat Alpheras* aŭ *Seat Alpheras* (*Alpheras* venas el la araba *Al Faras*, kiu signifas "la ĉevalo") kaj *Menkib* (el la araba *Mankib al Faras*, kiu signifas "ŝultro de la ĉevalo"). Tiuj ĉi lastaj nomoj klare rilatas al la mitologia ĉevalo Pegazo per kiu oni nun bildigas la konstelacion.

Beto Pegaza havas videblan magnitudon 2,42, kaj pro tio malmulte malpli helas ol , kiu havas magnitudon 2,40 kaj estas la plej hela stelo en Pegazo. Ambaŭ steloj apartenas la stelaron Kvadrato de Pegazo, unu el la plej facile rekoneblaj en la norda duonsfero de Tero, pro tio, ke ĝi konsistas el kvar steloj havantaj duan magnitudon kaj enhavas neniun kroman helan stelon en la areo de la kvadrato. La du ceteraj steloj, kiuj konsistigas la stelaron, estas  kaj .

Kategorio:Helaj gigantoj
Kategorio:Ruĝaj supergigantoj
Ovovivonaskulo

[eta|Naskiĝo de [gupio|gupiido]]
**Ovovivonaskulo** estas tipo de reproduktado en animalo en kiu la embrio(j) evoluas jam en la ovo(j), ankoraŭ en la patrina korpo. La ovonaskaj bestoj similas al vivonaskaj specioj en tio, ke okazas interna fekundigo kaj la ido naskiĝas vive, sed ili diferencas, ke ne ekzistis placenta kontakto kaj la nenaskita ido estas tiel nutrita per la ovoflavo. La patrina korpo provizas nur spiradon, gasŝanĝon.

Ovovivonaskulo okazas ĉe multaj akvaj organismoj kiel ĉe fiŝoj, kelkaj ŝarkoj, reptilioj kaj senvertebruloj.

## Referencoj 
Kategorio:Reproduktado
Kategorio:Zoologio
Vivonasko

[eta|[Afidoj|Afido estas nekutima insekto kiu reproduktiĝas per vivonasko]]
**Vivonasko** aŭ *vivipario* (latine *viviparus* - „vivante“) estas speco de reproduktado, kiu okazas ĉe bestoj kaj plantoj. Organismoj, kiuj tiumetode reproduktiĝas, estas nomataj **vivnaskaj**. Vivonasko kontraŭstaras la ovonaskon, ovovivonaskon.

## Vivonaskaj bestoj 
Ĉe vivonaskaj bestoj, la tuta embria evoluo de idoj el ovo (ovolo) okazas en la patrina korpo. La naskitaj bestoj estas en diversa periodo de la ontogenezo, sed plej ofte en progresita stadio, ili moviĝemas, en multaj proprecoj similas al la plenkreska stadio.

La evolua stadio en la patrina besto estas la **embria evoluo**, en tiu stadio estiĝas fiziologia kontakto inter la ido (feto) kaj la patrino.

Inter la vivonaskaj mamuloj - kaj krom la kloakaj mamuloj (*Monotremata*) - la plej forta ligo ekzistas ĉe la placentaj mamuloj (*Placentalia*). (vivonaskuloj)

Kelkaj fiŝoj havas internan fekundigon, kiam la viraj fiŝoj havas modifitan subvostan naĝilon (kopulacia naĝilo - *gonopodium*) kaj ili per tiu enigas la spermojn en la inan fiŝon. La embrioj same evoluas en frajotegumento, en la
patrina korpo kaj forlasante tion ekas memstaran vivon. Karakterizaj estas la vivonaskaj dentokarpedoj (Poeciliedoj) kaj kelkaj specioj de ŝarkoj (Selachidei).

Inter la reptilioj, vivonaskaj estas la viperoj, la montara aŭ Vivonaska lacerto (*Lacerta vivipara*).

Inter la senvertebruloj, vivonaskaj estas la vivnaskaj snejloj (Viviparedoj), apartenante al *Streptoneura*.

## Vivonaskaj plantoj 
La esprimo estas uzata en la botaniko por reproduktado, ĉe kiuj la grajno ĝermas sur la planto kaj la plantidoj grandaj de 40-60 cm defalas kaj radikiĝas en la sala ŝlimo. La oksigenmanka ŝlimo cetere malebligus la oksigenbezionan ĝermadon de la grajno.

Vivonaskaj plantoj vivas ĉefe en la tropikaj ĉemaraj arbaroj kaj arbustaroj, ekz. *Rhizophora*, *Avicenna*, entute ĉ. 25 specioj.

Pluaj ekzemploj estas *Poa vivipara* (Sudafriko) kaj *Poa alpina* ssp. *vivipara* (en la Alpoj) el la paniklaj herboj.

La Bryophyllum male, reproduktiĝas per foliŝosoj, vegetative.

Kategorio:Reproduktado
Impulso (fiziko)

Je klasika mekaniko, la **impulso** estas la integralo de forto dum specifa daŭro; alivorte, ĝi estas la neta ŝanĝo de movokvanto.

## Difino 
Supozu, ke forto \vec F(t) agas sur korpon je tempo t. Do, la **impulso** dum la daŭro [t_1,t_2] estas la ĉi-suba integralo:
:\vec I = \int_{t_1}^{t_2}\vec F(t).
Ĉar forto estas vektora, impulso estas ankaŭ vektora.

Ĉar forto estas la ŝanĝrapido de movokvanto \vec p(t), la impulso estas la diferenco inter la fina movokvanto kaj la komenca movokvanto:
:\vec I = \vec p(t_2) - \vec p(t_1).

## Mezurunuo 
La mezurunuo de impulso en la internacia sistemo de unuoj estas la neŭtono-sekundo (N·s), kiu estas sama kiel la kilogramo-metro en sekundo (kg·m/s); la movokvanto havas la saman internacian mezurunuon, ĉar impulso estas simple la diferenco inter movokvantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Movokvanto
* Angula movokvanto

Kategorio:Klasika mekaniko
Afrika Pokalo de Nacioj

eta|200px|partoprenoj en la Afrika Pokalo de Nacioj

La **Afrika Pokalo de Nacioj** (, ,  ACN kaj foje *African Nations Cup* ANC) estas la ĉefa internacia turniro de naciaj viraj futbalistaj teamoj en Afriko. Ĝin okazigas la Konfederacio de Afrika Futbalo (CAF), kaj unuafoje ĝi okazis en 1957. Ekde la jaro 1968, la pokala turniro okazas ĉiun duan jaron. Laŭ la stato de 2010, la nacia teamo de Egiptio estas la aktuala ĉampiono, kaj ankaŭ gajnis la pokalon plej ofte el ĉiuj partoprenintaj teamoj, sume 7 fojojn.

## Venkintoj 
* 1957 en Sudano - 
* 1959 en Unuiĝinta Araba Respubliko -  Unuiĝinta Araba Respubliko
* 1961 en Etiopio - 
* 1963 en Ganao - 
* 1965 en Tunizio -  Ganao
* 1968 en Etiopio -  Kongo Kinŝasa
* 1970 en Sudano -  Sudano
* 1972 en Kameruno -  PR Kongo
* 1974 en Egiptio -  Zairio
* 1976 en Etiopio - 
* 1978 en Ganao - 
* 1980 en Niĝerio - 
* 1982 en Libio - 
* 1984 en Eburbordo - 
* 1986 en Egiptio - 
* 1988 en Maroko - 
* 1990 en Alĝerio - 
* 1992 en Senegalo - 
* 1994 en Tunizio - 
* 1996 en Sud-Afriko - 
* 1998 en Burkino - 
* 2000 en Ganao kaj Niĝerio - 
* 2002 en Malio - 
* 2004 en Tunizio - 
* 2006 en Egiptio - 
* 2008 en Ganao - 
* 2010 en Angolo - 
* 2012 en Gabono kaj Ekvatora Gvineo - 
* 2013 en Sud-Afriko - 
* 2015 en Ekvatora Gvineo - 
* 2017 en Gabono - 
* 2019 en Egiptio - 
* 2021 en Kameruno - 
* 2023 en Ebur-Bordo - 
* 2025 en Maroko - ĉampiono klaros la 18-a de januaro 2026
* 2027 en Kenjo, Tanzanio kaj Ugando - ĉampiono klaros fine de julio 2027

Kategorio:Futbalaj konkursoj
Kategorio:Konfederacio de Afrika Futbalo
Kategorio:Futbalo en Afriko
Ovonaskulo

eta|Elkoviĝo de testudo
**Ovonaskuloj** aŭ **Ovodemetaj bestoj** estas tiuj bestoj, kies ovoj ne havas evoluitan embrion kaj ĝi dum la demeto aŭ poste (ekstere) fekundiĝas (akvaj fiŝoj, amfibioj) aŭ antaŭe interne (reptilioj, birdoj, la kloakaj mamuloj). Ovonaskulo estas la plimulto de la insektoj kaj araneoj.

Ovonaskulo estas ankaŭ la tempo dum kiu la ino demetas sian ovaron, ekzemple grandaj maraj testudoj kutime venas sur plaĝon kaj dum unu nokto unue el fosas truon en grundo, poste ovodemetas kaj poste kovras la ovaron per sablo. La testudino revenas al la maro kaj nek okazas kovado nek ŝi denove prizorgas la naskiĝontajn idojn.

Kaze de birdoj la ino povas ovodemeti dum kelkaj tagoj. Tio gravas ĉe kelkaj specioj ĉar ofte la unuaj ovoj demetitaj ankaŭ unue okazas tie eloviĝo kaj la proporcio de survivado dependas je tio; kutime ĉu la ino ĉu ambaŭ gepatroj ĉu malofte nur la virbirdo realigas la kovadon. En kelkaj specioj en sama nesto kelkaj inoj ovodemetas kaj ne nur unu. En kelkaj specioj (tiuj de nestoparazitoj kiel Kukoledoj la ino ovodemetas en nepropraj nestoj kaj tute ne prizorgas sian idaron.

## Vidu ankaŭ
*Vivonasko
*Ovovivonaskulo

Kategorio:Zoologio
Kategorio:Reproduktado
860-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
### Amerikoj 
### Azio 
### Eŭropo 
* Kreiĝis la Vikinga Regno de Jorko, kiu ekzistis de 866 ĝis 954.

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
#### Azio 
#### Eŭropo 
##### Imperiestroj de la Bizanca Imperio 
* Basilo la 1-a la Makedona, regis de 867 ĝis 886.

##### Imperiestroj de Okcidento 
* Karlo la 2-a, la Kalva, regis de 843 ĝis 877.

##### Papoj 
* Sankt-Nikolao la 1-a, estis papo de 858 ĝis 867.
* Hadriano la 2-a, estis papo de 867 ĝis 872.

##### Francio 
* Karlo la 2-a, la Kalva, regis de 843 ĝis 877.

### Aliaj eminentuloj 
## Mortintoj 
## Malkovroj 
## Eksteraj ligiloj 
## Notoj kaj referencoj
Ovolado

**Ovolado** estas kreviĝo de la maturiĝinta Graaf-folikulino, post kiam la maturiĝinta ovoĉelo (ovum) liberiĝas el la ovario. La ovolado estas antaŭkondiĉo por fekundiĝo. En kelkaj bestoj (seksa, ovolada ciklo), tio okazas nur unufoje en jaro, ĉe aliaj bestoj senregule, aŭ regule plurfoje. Ĉe vertebruloj ovolado okazas dum la periodo de seksardo.

## Ĉe la homo 
Ĉe la homo la ovolado okazas inter du menstruoj meze, po 28 tagoj.

Kiam la folikulino maturiĝos, ĝi eligos sufiĉe da oestradiolo por ekstarti akutan liberigadon de luteiga hormono (LH). En la 28-taga ciklo tiu ĉi LH ondo komenciĝas ĉirkaŭ la 12-a tago de la ciklo kaj ĝi povas daŭri 48 horojn. Per la liberigo de LH la ovolo maturiĝos kaj ĝi malplifortigos la murojn de folikulino en la ovario. Tiu ĉi procezo kondukas al la ovolado: per la liberigado de nun jam la maturiĝinta ovolo, kio estas la plej granda ĉelo de la korpo (mezproksime 0,5 mm). Kiu el la du ovarioj – ĉu la maldekstra aŭ la dekstra – ovoladas, ŝajnas esti hazarda; estas nenia dekstra-maldekstra koordino. La ovodukto bezonas kroĉi la ovolon kaj doni spacon al fekundigo. Karakterize klara kaj filamena mukozaĵo montranta elastecon evoluos en la cerviko kaj ĝi estas preparita akcepti spermojn el seksa kuniĝo. Kelkaj virinoj havas dum la ovolado karakterizan doloron nomata "doloro en la mezo", kiu daŭras kelke da horoj. Multe da virinoj perceptas vaginajn ŝanĝojn kaj ŝanĝojn de cervika filameno dum la ovolado, precipe se ili kontrolas sin pro signoj de fekundeco. La nefekundigita ovolo dismetiĝos.

## Vidu ankaŭ 
* Anovulado

## Referencoj 
Kategorio:Reproduktado
Kategorio:Animala fiziologio
Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo

La **Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo** (aŭ angle : "*Cerro Tololo Inter-American Observatory*" aŭ CTIO, hispane "*Observatorio Interamericano de Cerro Tololo*") estas usona astronomia observatorio situanta en supermara alteco de 2.200 m en la Valo de Elqui, sur la monto Cerro Tololo en Ĉilio, proksimume 80&nbsp;km oriente de La Serena. Ĝi estas parto de la Nacia Optika Astronomia Observatorio (NOAO), grupo de kvar usonaj observatorioj mastrumata de ununura direkcio.

La observatorio havas plurajn malgrandajn teleskopojn kaj unu teleskopon de 4 metroj de diametro: la Teleskopo Victor M. Blanco, tiel nomata honore al la porto-rika astronomo Victor M. Blanco.

Proksimaj de tiu observatorio estas la observatorio de Cerro Pachón kie estas la suda teleskopo Gemini kaj la teleskopo SOAR. Pli norde estas la observatorioj La Silla kaj Las Campanas.

## Historio 
...

## Ĉefoj de la observatorio 
...

## Instrumentoj 
[eta|maldekstra|La [teleskopo Victor M. Blanco]]
...

## Esploroj 
...

## Vidu ankaŭ 
* Observatorio La Silla

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Cerro Tololo kaj la observatorio, el "*VisitChile.com*" 
* , parte  Paĝo de la Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo 
*  La ĉielo de Cerro Tololo, el "*Ciel des Hommes*"

Kategorio:Observatorioj en Ĉilio
Kategorio:Kokimbio
Granda Teatro de Havano

La **Granda Teatro de Havano** () estas teatro situanta ĉe la Avenuo-Promenejo Prado aŭ de Martí, ĉe la stratangulo de San Rafael de la urbo Havano, Kubo. Ĝi temas pri unu el la operejoj-teatrejoj plej grandaj en la mondo. Ĝi apartenas al la monumenta palaco Galega Centro (1915), verkaĵo de la belga arkitekto Paul Belau por gastigi la sociajn aranĝojn de la tiama granda hispana komunumo en Havano.

Ĝi havas tri salonojn, la ĉefa, nomata Federico García Lorca, plurajn artgaleriojn, kaj kelkajn koncertejojn kaj konferencejojn. Ĝi estas sidejo de la baleto kaj opero.

## Historio 
Ĝi staras sur la fundamento de la antikva *Nova Teatro* aŭ *Tacón* kaj ĝia fasado estas dekoraciata je kvar skulptaĵaj grupoj verkitaj de la italo Giuseppe Moretti kiuj reprezentas la Amon, la Edukadon, la Muzikon kaj la Teatron.

Ekde 1837 ĝis komenco de la 20-a jarcento ĝi estis la scenejo kie aktoris internaciskalaj famuloj kiel la aŭstria dancistino Fanny Essler, kiu debutis en tiu teatro la 23-an de januaro 1841. Meze de la 19-a jarcento laboris en ĝi kiel maŝinisto Antonio Meucci, la inventinto de la "parolanta telefono"; lia invento estis leĝe registrita en Usono danke al la apogo de la entreprenisto de la Granda Teatro.

Post ĝia remodelado, estis inaŭgurita la 22-an de aprilo 1915 per reprezentaĵo de *Aida* de Verdi kaj ĝi konvertiĝis en la scenejo de grandaj geartistoj, kiel Sarah Bernhardt, en 1918, aŭ la pianisto Arthur Rubinstein, sekvajare.

En tiu ĉi teatro ankaŭ estis multnombraj internacie-famaj teatraj trupoj kiel Royal Ballet de Londono, Royal Ballet de Winnipeg, la Baleto de Antonio Gades, la Baleto de la Teatro Colón de Bonaero (Argentino), la Folklora Baleto de Meksiko, inter aliaj.

Ĝi estas la ĉefa sidejo de la Internacia Balet-Festivalo de Havano kaj la Festivalo pri la Spuro de Hispanio, inter aliaj.

Kategorio:Konstruaĵoj en Havano
Kategorio:Teatroj en Kubo
Friula lingvo

La **friula lingvo** aŭ **furlana lingvo** (fruile ) estas parolata en  de  da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`fur`*. Ekzistas Vikipedio en la friula lingvo. Ĝi kune kun la ladina kaj la romanĉa lingvoj apartenas al la retolatina lingvaro. En Friulo-Venecia Julia regiono la friula lingvo havas agnoskitan lingvostatuson. Kelkfoje ĝi estas nomita Orienta Ladina lingvo, ĉar ĝi havas la samaj vortoradikoj, kiel Ladina lingvo, sed tra la jarcentoj, ĝi diverĝis de la ladina, pro la influo de ĉirkaŭaj lingvoj, inkluzive de la itala, la germana, la venecia kaj la slovena. Ekzistas pluraj dialektoj (centra, norda, sudorienta, okcidenta), kiuj diversas en la lasta vokalo de la vortoj (en dialektoj ĝi povas esti ankaŭ *a* kaj *o*). La friula lingvo estas la plej vaste parolata retolatina lingvo.

eta||280x280px

## Historio 
[eta|Historia flago de [Friulo kaj la Friula popolo.]]
La historio de friula estas malklara ĉe pluraj punktoj; ĝi verŝajne rilatas al la vulgaraj latinaj dialektoj parolataj en antikvaj tempoj en la provinco Aquileia.

### La "ladina demando" 
La ideo de unueco de la ladina, la friula kaj la romanĉa devenis de la itala lingvisto Graziadio Isaia Ascoli, kiu naskiĝis en Gorico. En 1871, li prezentis sian teorion, ke tiuj tri lingvoj estas parto de unu familio, kiu en la pasinteco etendiĝis de Svislando ĝis Muggia kaj eble ankaŭ Istrio. La tri lingvoj estas la solaj pluvivantoj de ĉi tiu familio kaj ĉiuj evoluis alie. Ascoli atribuis al retolatina lingvaro multajn trajtojn, kiuj estas trovitataj en aliaj lingvoj de Norda Italio.

## Ekzemploj 
### Traduko de *La vulpo kaj la korvo* (Ezopo) en centra friula 
''La bolp e jere di gnûf famade. In chel e a viodût un corvat poiât suntun pin, ch'al tigneve un toc di formadi tal bec. "Chel si che mi plasarès!" e a pensât le bolp, e e disè al corvát: "Ce biel che tu sês! Se il to cjant al é biel come il to aspiet, di sigûr tu sês il plui biel di ducj i ucei!''

### Cito el la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj 
,,Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco."

Kategorio:Romanĉa lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Friulo-Venecio Julia
Kategorio:Lingvoj de Veneto
Petruŝiv

**Petruŝiv** (,  [petruŝO]) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Tjaĉiv, en municipo de Ternovo (Taĉiv).
eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Tjaĉiv en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 27&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 426 m
* Loĝantaro: 2680
* Poŝtkodo: 90 545
* Telefonprefikso: 03134

## Situo 
Petruŝiv situas sur deklivoj apud Ternovo.

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon la loko apartenis al Hungara reĝlando, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Petruŝiv. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Okruhla

**Okruhla** ukraine **Округла** estas ne memstara vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Tjaĉiv, en municipo de Lazi.
eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Tjaĉiv en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 305 m
* Loĝantaro: 570
* Poŝtkodo: 90 555
* Telefonprefikso: 03134

## Situo 
Okruhla situas sub monto 540 m-ojn alta fine de sakovojo.

## Historio 
## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Runja

**Runja** ukraine **Руня,**  *Runya* estas ne memstara, malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Tjaĉiv, en municipo de Bedevlja.
eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Tjaĉiv en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 26&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 336 m
* Loĝantaro: 670
* Poŝtkodo: 90 561
* Telefonprefikso: 03134

## Situo 
Runja situas sur deklivoj de monto 400 m-ojn alta fine de aĉa sakovojo.

## Historio 
## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Nagpur

eta|279x279ra|Mejloŝtono nulo por desegni la geografia centro de Barato
**Nagpur,** estas urbo (la plej granda en centra Barato) en subŝtato Maharaŝtro en federacia ŝtato Barato.
300px|eta|dekstra|Bazarejo de Nagpur
300px|eta|Stupao de Nagpur

## Bazaj informoj 
* Areo: 219 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 303 m
* Loĝantaro: 2&nbsp;420&nbsp;000 en 2006
* Horzono: UTC + 05:30
* Poŝtkodo: 4400xx
* Telefonkodo: 91-712
* Aŭtokodo:
* 

## Situo 
Nagpur situas ĝuste ĉe la geografia mezo de la lando laŭ ambaŭ bordoj de rivero sur altebenaĵo.

## Historio 
En tiu loko vivis homoj jam dum la pratempoj. La unua mencio okazis en la 10-a jarcento. En la 19-a jarcento Nagpur estis sidejo de centraj provincoj. En la urbo universitato funkcias. Nagpur estas gravaj nodoj de fervojo kaj aŭtovojo, apude internacia flughaveno funkcias.

## Vidindaĵoj 
* muzeo de 1863
* stupao

## Klimato 
Nagpur havas tropikan precipe sekan (iomete malsekan) klimaton. La someroj estas ekstreme varmaj daŭrante de marto ĝis junio. La vintro daŭras de novembro ĝis januaro, tiam la temperaturoj falas sub 10&nbsp;°C. Notitaj ekstremaj temperaturoj estis 48.6&nbsp;°C kaj 3&nbsp;°C.

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Nagpur

Kategorio:Urboj de Maharaŝtro
Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Milionurboj
Elmer Gedeon

**Elmer John GEDEON** (naskiĝis la  en Cleveland, Ohio, Usono; mortis la  ĉe Saint-Pol, Francujo) estis basbalisto, kiu mortis dum milita agado en la Dua Mondmilito. Li flugis dum pluraj misioj kiel oficiro de la usona aerarmeo antaŭ sia lasta fatala misio.

## Vivo 
Elmer Gedeon naskiĝis en Cleveland, Ohio, kaj estis elstara atleto ĉe la tiea *West High School*, kiun li vizitis kiel ano de la klaso 1935.
Li havis bonajn rezultojn ĉe usona piedpilkado, basbalo kaj atletiko. Dum glitkurado en Brookside Park, Cleveland, la glacio cedis kaj la kuzo de de Elmer subakviĝis ĝiskole. La kuzo poste memoris: *"Elmer glitis surventre sur la glacio kaj eltiris min."*
La onklo de Gedeon, Joe Gedeon, estis basbalisto ĉe la grandaj basballigoj kaj kompromitiĝis en la skandalo de la *Black Sox*.

La familinomo de Gedeon estis kutima en Cleveland, ĉar multaj homoj devenis de Sudetio, kie ĝi disvastiĝis.

## Referencoj 
Kategorio:Usonanoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Usonaj pilotoj
Kategorio:Usonaj basbalistoj
Gadna (Israelo)

**Gadna** () estas israela militista programo por prepari junulojn al la deviga militservo en la israela armeo aŭ la landlimpolico. Unusemajna disciplina kaj militistlerna programo gvidataj de soldatoj de la Nahal-brigado koncernas ĉiujare ne nur ĉirkaŭ 19.000 israelajn junulojn sed ankaŭ multajn eksterlandajn.

## Historio 
Gadna estas mallongigo de ( kaj estis kreita antaŭ la deklaro de sendependeco de Israelo.
Trejnintoj komence servis kiel militistoj ĉiucelaj kaj aktive partoprenis la palestinan militon de 1948, ĉefe ĉe la jerusalema fronto.

## Referencoj 
Kategorio:Israelo
Kategorio:Armeo
Lubuntu

**Lubuntu** estas derivaĵo de Ubuntu uzante la LXDE-grafikan uzantointerfacon por malnovaj kaj malpotencaj komputiloj. Ĉar tiu malpeza operaciumo aplikas la fenestradministratoro Openbox, ĝi uzas nur la duono de la ĉefmemoro bezone de la oficiala derivaĵo Xubuntu. Per tio, tiu projekto celas ĝia rekono kiel oficiala derivaĵo per Ubuntufinancanto Canonical.

## Historio 
La LXDE grafika uzantointerfaco unue disponiblis kiel nedeviga pakaĵo por Ubuntu unue en versio 8.10 “Intrepid Ibex”. LXDE povas ankaŭ esti instalata en pli fruaj verisoj de Ubuntu.

Ekde majo 2011 Lubuntu estas oficiala derivaĵo de Ubuntu. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo

Kategorio:Ubuntu-distribuaĵoj
Alije Parusa

[eta|dekstra|350px|Fregato kun skarlata veloj al fono arta fajraĵo, en rivero [Neva en Sankt-Peterburgo ]]
[eta|dekstra|200px|Dekoracio de lanternaj fostoj laŭlonge kajo de [Neva kaj certaj stratoj de Sankt-Peterburgo en tempo festo «Alije Parusa» en 2010 jaro.]]

**«Alije Parusa»** *( "Skarlataj veloj",  "Алые паруса")* — festeno de abiturientoj kuranta jaro, kiun solenas en Sankt-Peterburgo en sabato, apude al plej longa blanka nokto (en dua duono de junio).

## Historio 
Unuan fojon ĝi estis festata en 1968 . La festo estis inicita de kunlaborantoj de "Palaco de pioniroj" de la urbo. En 1979 amasaj promenadoj estis ĉesigitaj. La tradicion oni rekreis nur en 2005.

## Ĉefa ideo 
eta|maldekstra|200px|Surskribo sur dekstra flageto: «Rusio. La lando de ŝancoj»
Nuntempa festeno okazas kun la devizo «Rusio estas lando de ŝancoj» (: «Россия — страна возможностей») kaj celas helpi al abiturientoj iĝi kiel plenrajtaj membroj de socio.

Reklamaj paneloj kun devizoj kaj plakatoj dekoracias antaŭ la festo tutan Sankt-Peterburgon kaj penas enloĝigi en junulojn optimismon kaj kredon je siaj fortoj.

Ankaŭ, kio estas simbole, ĝenerala sponsoro de la festo estas banko nomata «Rusio».

## Signifo 
La festo estas vizita karto de la urbo, ĉar ĝi estas grava akva, muzika, luma kaj piroteknika spektaĵo, al kiu alveturas homoj el multaj regionoj de Rusio, kaj ankaŭ el aliaj landoj.

## Interesaj faktoj 
* En 2010 la feston vizitis 3,5 milionoj da homoj .
* Anstataŭ tradicia por la festo fregato «Ŝtandart» (fregato de Rusio, 1703-a jaro) en 2008 en la rolo velŝipo kun skarlataj veloj elpaŝis dumasta skuno «Junij baltiec», apartenanta al la Sankt-Peterburga urba palaco de kreado de junuloj ( Дворец творчества молодёжи). En 2010 en la akvateritorio de la rivero Neva unuafoje depost tri jarcentoj estis sveda brigo «Tre krunur» ( = «Tri kronoj») .
* En 2010 en dum purigado de la stratoj post la festo oni forveturis 2500 kubometrojn da rubaĵoj.

## Referencoj 
Kategorio:Festivaloj en Rusio
Kategorio:Kulturo de Sankt-Peterburgo
Kategorio:Neva
Hordeum secalinum

**Hordeo sekala**, science ***Hordeum secalinum***, estas specio de hordeo (poacoj).

## Priskribo 
Ĝi estas staŭda. Ĝi altas de 40 ĝis 80 cm. Ĝia floraro estas spiko el densaj unufloraj spiketoj triopaj en la kavetoj de la akso. La du eksteraj spiketoj de la triopo estas sterilaj, ili estas pinte de mallongaj tigetoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Tela botanica Hordeum secalinum 
* Soortenbank Hordeum secalinum 
* Botarela 

Kategorio:Hordeum
Opozicio (astronomio)

250px|dekstra
En astronomio, (kaj astrologio) la **opozicio** de du ĉielaj korpoj
signifas, ke viditaj elde tria (ĝenerale, elde Tero) ili aperas en du diametre kontraŭaj
punktoj de la ĉiela sfero. Du astroj estas en opozicioj kiam iliaj rektascensioj
diferas de 12 horoj, aŭ kiam iliaj ekliptikaj longitudoj
diferas de 180°

Plej ĝenerale, oni rigardas la opozicioj de unu astro (planedo, kometo, stelo
kun Suno. Astro estas *en la opozicio* kiam ĝia rektascensio diferas de 12 horoj
de tiu de Suno; la astro pasas al ĝia kulmino je
suna noktomezo. Se temas pri objekto proksima de la ekliptiko, tio
signifas ke Suno, Tero kaj la objekto (en ĉi-tiu ordo) estas laŭliniitaj, tie
estas en sizigio.

Koncerne planedon, la opozicio estas plej taŭga momento por observi ĝin ĉar:
* Ĝi restas videbla dum tutan nokton, ĝi leviĝas je la sunsubiro kaj kuŝiĝas je la sunleviĝo
* Ĝia disko aperas tute prilumita de la Suno
* Ĝi estas tiam plej proksima de Tero. Tio estas ĉefe vera por Marso, kies distanco de Tero varias inter la opozicio (0,4 al 0,7 AU) kaj la konjunkcio (2,4 al 2,7 AU).

En la sunsistemo, nur la superaj planedoj, tio estas, kies orbitoj estas eksteraj al la tera orbito, povas esti en opozicio kun Suno: tio estas Marso, Jupitero, Saturno, Neptuno,
asteroidoj (notinde 4 Vesta, foje videbla per nuda okulo je sia opozicio),
kaj nanoplanedoj (Cereso, Plutono...)

La opozicio de Luno estas komune dirata "plenluno", kaj perfekta laŭliniiĝo Suno - Tero - Luno estigas lunan eklipson

Opozicio estas signata per la astronomia simbolo : 32px

## Vidu ankaŭ 
Konjunkcio (astronomio)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Opozicio, difino (el "*Ciel des Hommes*")

Kategorio:Astronomiaj eventoj
Sasovo (urbo)

**Sasovo** () estas urbo en la Rjazana provinco kaj en la Centra federacia regiono de Rusio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La urbo estis fondita en jaro 1642. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1926.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 61410. La interurba telefona kodo estas 09133, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj. La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo.

La urbo estas ĉe rivero Cna (), en la baseno de la rivero Oka (). Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1893, la unua linio estis al Rjazanj).

En jaro 1959 la urbo havis 20,7 mil loĝantojn, kaj en 2002 estis 30,7 mil loĝantoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Rjazana provinco
Francesco Napoli

**Francesco Napoli** estas itala kantisto. Inter liaj plej famaj muzikaĵoj menciindas muzika miksaĵo *Balla, balla*, kanto *Lady Fantasy* kaj aliaj. Li estis ŝatata en la 1980-aj jaroj. Liaj kantoj elstaras inter la tiel nomata muzika ĝenro italo-disko.

Kategorio:Italaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 26-an de februaro
V Liceum Ogólnokształcące im. księcia Józefa Poniatowskiego w Warszawie

dekstra|eta|250ra|Aŭlo de la liceo
**V Liceum Ogólnokształcące im. księcia Józefa Poniatowskiego w Warszawie** (esperante *Liceo princo Józef Poniatowski nr-o 5 en Varsovio*) estas antaŭ-universitata mezlernejo, kiu troviĝas en Varsovio, en la kvartalo Muranów. Ĝi estas fondita en 1918 kiel "Lernejo por eksaj militistoj en Pola Regno". La direktoro de la liceo estas (1987-1994 kaj 2000-2021) d-ro Mirosław Sosnowski, ekde 2021 mgr Maciej Rusiecki.

Ĉe la liceo funkcias manĝejo por lernantoj kaj instruistoj, biblioteko kaj volontula organizado. Interne de la lernejdomo troviĝas memortabulo memoriganta pereitajn, mortigitajn kaj mortintajn instruistojn, lernantojn kaj laboristojn de la liceo.

Ekde 1975 la lernejo troviĝas en la domo ĉe Nowolipie-strato nr-o 8. En la jaroj 2007-2008 estis konstruita nova sportejo ĉe la liceo. Dum la konstruado oni trovis 35 sovetajn neeksplodintajn pafaĵojn.

La liceo troviĝas proksime al la sidejo de Pola Esperanto-Asocio kaj plurfoje gastigis esperantistojn kiuj prelegis pri la lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo (pollingva)

Kategorio:Mezlernejoj
Kategorio:Varsovio
Ĉilia nacia teamo de futbalo

La **Ĉilia nacia futbala teamo** (hispane: Selección de fútbol de Chile) reprezentas Ĉilio en la internaciaj piedpilkkonkuradoj de viroj kaj estas kontrolita fare de la *Federación de Fútbol de Chile* kiu estis establita en 1895. La teamo estas ofte referita kiel *La Roja* ("la ruĝa"). Ĉilio aperis en naŭ Mondpokalo-turniroj kaj estis gastigantoj de la Futbala Mondpokalo 1962 kie ili finis en tria loko, la plej altan pozicion kiun la lando iam atingis en la Futbala Mondpokalo.

Ĉilio gajnis ilian unuan Amerika Pokalo-titolon sur hejma grundo ĉe la Amerika Pokalo 2015, venkante Argentinon en la finalo. Ili sukcese defendis sian titolon en alia finalo kontraŭ Argentino gajnita sur punoj ĉe Copa América Centenario la sekvan jaron en Usono. Antaŭ tio, Ĉilio estis dualokuloj en la konkurado dum kvar okazoj. Kiel rezulto de gajnado de la Amerika Pokalo 2015, ili kvalifikiĝis por la Pokalo de FIFA-konfederacioj 2017, kie ili finis sekundon, malantaŭ Germana nacia teamo de futbalo, en sia debutapero.

## Ludantoj 
Kategorio:Futbalo en Ĉilio
Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Dana nacia teamo de futbalo

La **dana nacia teamo de futbalo** oficiale naskiĝis en 1908. La unua internacia matĉo estis kontraŭ Francio en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la kromnomojn "Dana Dinamito", *Olsen-Banden* ("Olsen-bando") kaj *Olsens Elleve* ("Olsen-dekunuopo"). Kvarfoje la teamo kvalifikiĝis por la Futbala Mondpokalo, unuafoje en 1986 - plej bona rezulto estis atingo de la kvaronfinalo en la Futbala Mondpokalo 1998. Pli elstara venko tamen estis la unua pozicio en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1992. La teamo ankaŭ partoprenis en la Futbala Mondpokalo 2010 en Sud-Afriko. 

Jen historiaj bildoj de la teamo en la unuaj du someraj olimpikoj, kiujn ĝi partoprenis:

## Vidu ankaŭ 
* Dana virina nacia teamo de futbalo


Kategorio:Futbalo en Danio
Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Astronomiaj kaj astrologiaj simboloj

La **astronomaj simboloj** estas simboloj iam uzataj en astronomio, kaj ĉiam nun en astrologio por figuri diversajn astrojn, apartajn poziciojn de
astroj aŭ apartajn eventojn de la kosmoobservado.

La jenaj tabeloj montras la nomojn, la simbolojn kaj la unikodajn kodojn de tiuj simboloj.

## Sunsistemaj astroj 
### Planedoj 
La simboloj de la ok planedoj de la sunsistemo estas en la jena tabelo

### Aliaj astroj 
### Nanoplanedoj 
La nanoplanedo 134340 Plutono ankaŭ havas simbolojn. Ĉar ĝi estis iam
rigardita kiel planedo, en unikodo, tiu simbolo sekvas tiujn de la planedoj.
(1 Cereso estis tiam rigardita ne kiel nanoplanedo, sed kiel asteroido kaj planedeto.) Ekzistas ĝenerala konsento inter astronomoj sur 9 nanoplanedoj.

### Asteroidoj 
La unue malkovritaj asteroidoj ankaŭ estis dotitaj per simboloj. Sed kiam kreskis la nombro de malkovrataj asteroidoj, tiuj bildoj iĝis pli kaj pli konfuzeblaj kaj malsimple desegneblaj.

Ekde 1854, la germana astronomo Johann Franz Encke proponis
anstataŭigi tiujn desegnetojn per numero de la asteroido skribita en cirklo.
(①,②,③,④,...)

## Zodiakaj konstelacioj 
En la jena tabelo estas la dekdu signoj de la konstelacioj de la zodiako.

## Ĉielaj eventoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Kiam asteroidoj iĝas planedetoj
*  La astronomaj simboloj

Kategorio:Astronomio
Kategorio:Simboloj