Zodiako (seria murdisto)

**Zodiako** estas seria murdisto, aganta en Kalifornio, Usono, je fino de la 1960-aj kaj komenco de la 1970-aj jaroj. Personidento de la murdisto restas nekonata ĝis nuntempo. Per la vorto *Zodiako* la murdisto nomis sin en la serio de pikaj leteroj, senditaj al la loka gazetaro. La leteroj enhavis kvar kriptaĵojn, tri el kio estas ĝis nun nedekriptitaj. La Zodiako murdis siajn viktimojn en Benicia, Vallejo, ĉe la lago Berryhessa kaj en San Francisko de decembro 1968 ĝis oktobro 1969, atakinte kvar virojn kaj tri virinojn en la aĝoj inter 16 kaj 29 jaroj.

En 2004, la Polica Departemento de San Francisko markis la aferon kiel "neaktiva", sed remalfermis ĝin antaŭ marto 2007. La afero ankaŭ restas malfermita kiel en Vallejo, tiel en la distriktoj Napa kaj Solano. La Justeca Departamento de Kalifornio kondukas la malfermatan aferon detempe 1969.

## Viktimoj 
### Konfirmitaj viktimoj 
Kvankam en siaj leteroj la Zodiako skribis pri 37 murdoj, enketistoj memfidas pri nur 7 viktimoj, 2 el kiu restis vivaj. Ili estas:

* David Arthur Faraday, 17, kaj Betty Lou Jensen, 16: pafmortigitaj la  sur la vojo al Lago Herman inter la urbaj limoj de Benicia.
* Michael Mageau Renault, 25, kaj Darlene Elizabeth Ferrin, 22: pafvunditaj sur la parkejo de la parko Blue Rock Springs en Vallejo. Mageau postvivis la atakon, sed Ferrin mortis sur la vojo al hospitalo.
* Bryan Calvin Hartnell, 20, kaj Cecelia Ann Shepard, 22: tranĉitaj la  ĉe la lago Berryessa en Napa distrikto. Hartnell postvivis ses tranĉilajn vundojn je la dorso, sed Shepard mortis pro rezulto de siaj vundoj la .
* Paul Lee Stine, 29: pafmortigita la  en ĉirkaŭaĵo de Presidio Heights en San Francisko.

### Nekonfirmitaj viktimoj 
La jenaj viktimoj estas supozataj kiel viktimoj de la Zodiako, sed ili ne estis konfirmitaj:

* Robert Domingos, 18, kaj Linda Edwards, 17: pafmortigitaj la , sur plaĝo apud Lompoc. Edwards kaj Domingos estis identigitaj kiel eblaj viktimoj de Zodiako pro similecoj inter ilia murdo kaj atako de la Zodiako ĉe la lago Berryessa post 6 jaroj.
* Cheri Jo Bates, 18: ĝismorte tranĉita kaj preskaŭ senkapigita la  ĉe la urba kolegio de Riverside. Eblan ligon inter Bates kaj Zodiako trovis Paul Avery, ĵurnalisto de *San Francisco Chronicle*, post 4 jaroj.
* Donna Lass, 25: laste vidita la  en Stateline, Nevado. Poŝtkarto, ricevita de *Chronicle* la  estis interpretita kiel deklaro de Zodiako, ke Lass estas lia viktimo. Nenia pruvo por klare ligi Zodiakon kun malapero de Lass estis malkovrita.

Ankaŭ estas tria supozebla sinsavanto de Zodiako:

* Kathleen Johns, 22: supozeble ŝtelita la  sur la aŭtovojo 132-a, okcidente de Modesto. Johns, tenante sian filinon saltis el aŭto de viro, kiu veturigis ilin ronde inter Stockton kaj Patterson dum ĉirkaŭ 3 horoj.

## Okazoj 
### Atako al la Vojo Lago Herman 
La unuaj murdoj vaste atribuataj al Zodiako estis la pafmortigoj de altlernejaj studentoj **Betty Lou Jensen** kaj **David Faraday** la  sur la Vojo Lago Herman, nur inter urbolimitoj de Benicia. La duopo estis sur sia unua rendevuo kaj estis venonta al Kristnaska koncerto ĉe Hogan High sur tri kvartaloj de hejmo de Jensen. Ili vizitis amikon antaŭ stopi ĉe loka restoracio kaj poste forveturi al la vojo Lago Herman. Ĉirkaŭ 22:15 Faraday parkis aŭton, apartenantan al lia patrino, sur asfaltita platformo, konata kiel "loko por rendevuoj".

Nelonge post 23:00 iliaj kadavroj estis trovitaj de Stella Borges, vivanta apude. La Departamento de Ŝerifo de Solano distrikto enketis pri la krimo, sed sen rezultoj.

Uzante haveblan juĝan informon, Robert Graysmith konjektis, ke la alia aŭto venis al la platformo nur antaŭ 23:00 kaj parkis apude al la duopo. La murdisto supozeble forlasis la aŭton kaj iris direkte al la duopo, eble komandante al ili eliri el la aŭto. Jensen supozeble eliris unue kaj kiam Faraday iĝis meze ekstere, la murdisto pafis el lian kapon. Forkurante de la murdisto, Jensen estis murdita per kvin pafoj en ŝia dorso sur dudek du futoj (ĉirkaŭ 7 metroj) de la aŭto, kaj la murdisto forveturis. *Chronicle* publikigis sian trionon de la kriptaĵo sur paĝo kvar de sekva eldono. Artikolo printita apude citis polican ĉefon de Vallejo, Jack E. Stiltz: "ni ne kredas, ke la letero estis skribita de la murdisto" kaj petis aŭtoron skribi novan leteron kun pli faktoj por pruvi sian personidenton. La promesitaj murdoj ne okazis, kaj resume ĉiuj tri partoj estis publikigitaj.

La , Donald kaj Bettye Harden el Salinas, Kalifornio, enpromis la 408-simbolan kriptaĵon. Ĝi enhavis fiskribitan mesaĝon, sed neniujn personaĵojn de la murdisto.

### Atako al la lago Berryessa 
La  **Bryan Hartnell** kaj **Cecelia Shepard** estis piknikintaj ĉe la lake Berryessa, sur malgranda insulo, kunigita kun la lando per benko. Ĉirkaŭ 18:20 viro apudiĝis al ili, surmetante ekzekutisto-stilan kapuĉon kun okultruoj, fermitaj per sunokulvitroj, kaj antaŭtuko kun bildo de 3x3-cola cirklo, trastrekita per kruco. Li portis pistolon, kiu, laŭ vortoj, de Harntell, estis 45-kalibra Colt. Sur lia liva kokso troviĝis 30-centimetra tranĉilo. La viro deklaris, ke li estas prizonulo, forkurinta de Deer Lodge, Montano, kie li murdis gardiston kaj ŝtelis aŭton. Li klarigis sin bezoni ilian aŭton kaj monon por atingi Meksikon. La murdisto donis al Shepard kelkajn pecojn de sekigŝnuro kaj komandis bindi Hartnell antaŭ bindi ŝin per si mem. Poste li provis nodojn sur Hartnell, kaj malkovrinte ke Shepard bindis ilin malstreĉe, plistreĉigis ilin. Hartnell komence pensis sin kaj sian amikinon trafi bizaran rabon, sed la krimulo preninte la tranĉilon tranĉis ilin kelkfoje en dorsojn. Tiam la murdisto pasis 500 jardojn al la aŭto de Hartnell kaj desegnis per surstrekilo sur ĝi cirklon, trastrekitan per kruco. Sub ĝi li alskribis: "Vallejo/12-20-68/7-4-69/Sept 27-69-6:30/by knife"

Je 19:40 la murdisto telefonis ŝerifan oficon de la distrikto Napa per publika telefono for raporti pri siaj murdoj. Oni malkovris la telefonon troviĝi ĉe aŭtolavejo kelkajn kvartalojn de la ŝerifa ofico kaj 43 kilometrojn de krimloko. Detektivoj trovis en telefono humidan spuron de palmo, sed ĝi ne helpis identigi la krimulon.

Post aŭdi kriojn de la viktimojn, viro kun sia filo, fiŝintaj ĉe la lago, apudiĝis al ili kaj vokis por helpo policistojn. La asistantoj de ŝerifo de la distrikto Napa, Dave Collins kaj Ray Land, estis unuaj venintaj al la krimloko. Kiam Collins venis Cecelia Shepard estis konscianta, doninte al li detalan priskribon de la atakinto. Ili estis forveturigitaj al la hospitalo per ambulanco. Shepard enkomatiĝis dum veturo, neniam rekonsciiĝonte. Ŝi mortis 2 tagon poste, kaj Hartnell supervivis, rakontonte sian historion al la gazetaro. Ken Harlow, detektivo de la ŝerifa ofico de la distrikto Napa, taksita al tiu afero de ĝia komenca, laboris pri ĝi ĝis sia demisio el la departamento en 1987.

### Atako al Presidio Heights 
La  viro eniris taksion, stiritan de **Paul Stine** ĉe la intersekco de la stratoj Mason kaj Geary en San Francisko peninte veturigi sin al la stratoj Washington kaj Maple en Presidio Heights. Laŭ nekonata kaŭzo Stine stopis sian aŭton unu kvartalon antaŭe al tiuj stratoj. La pasaĝero tiam unufoje pafis en lian kapon per 9-milimetra pistolo, prenis lian monpaperujon, aŭtoŝlosilon kaj forŝiris pecon de lia sangomakulita ĉemizo. Je 21:55 la krimulon spektis tri junuloj, troviĝintaj en dua etaĝo de domo kontraŭe, 15 metrojn de la krimloko. Ili observis la viron forviŝi la aŭton antaŭ foriri direkte al Presidio, unu kvartalon norden.

Du kvartalojn de la krimloko, oficiro Don Fouke, respondante al mesaĝo, observis blankhaŭtulon irantan laŭ trotuaro. La nekonato, surpaŝinte sur ŝtuparon al fronta korto de unu el la domoj ĉe norda flanko de la strato, malaperis post 5-10 sekundoj. La policistoj ne enketis la viron ĉar ili ricevis, ke la murdisto estas nigrulo, tial ili forveturis preter li senhalte. Konfuzo en la priskriboj restas neklarigita ĝisnune. La serĉado kontinuis, sed oni trafis neniujn eblajn suspektatojn. Polica artisto laboris kun tri adoleskantaj atestantoj por pretigi portreton de la krimulo.

Detektivoj Bill Armstrong kaj Dave Toschi estis taksitaj al la afero.

La polica departamento de San-Francisko enketis ĉirkaŭ 2500 suspektatojn dum kelkaj jaroj.

### Novaj leteroj de la Zodiako 
La  *Chronicle* ricevis alian leteron de la Zodiako, enhavantan pecon, elŝiritan el la ĉemizo de Stine kiel pruvon, ke li estas la murdisto. En tiu letero la Zodiako ankaŭ minacis, ke estos murdanta lernejanojn, trapafinte tra rado de lernejbuso kaj murdante infanojn sinsekve dum ili eliĝas..

Je 14:00 la , iu, deklarante, ke li estas la Zodiako, telefonis la polican departementon de Oakland kaj postulis por iu de eminentaj advokatoj, F. Lee Bailey aŭ Melvin Belli, aperu ĉe matena televida spektaĵo de Jim Dunbar. Bailey estis nekomunikebla, kaj Belli aperis ĉe la spektaĵo. Dunbar proklamis al spektantoj lasu liniojn malfermataj. Rezume, iu deklaranta, ke li estas la Zodiako, telefonis kelkfoje, nominte sin "Sam". Belli akceptis renkonti kun li en Daly City, kaj la suspektato ne venis al rekonto. Poste oni malkovris, ke la nekonato estis ne sama ulo ol skribinto al polico, sed frenezulo, telefoninta el frenezulejo.

La  la Zodiako sendis karton kun alia kriptaĵo, konsistanta el 340 simboloj. La kriptaĵo malgraŭ grandnombraj provoj ĝisnune restas neelkriptigita.

La  li sendis sep-paĝan leteron, deklarante en ĝi ke du policistoj, vidintaj lin, vere stopis lin kaj parolis kun li dum 3 minutoj post li murdis la taksiiston..

### Atako al Modesto 
Je la nokto al la  **Kathleen Johns** estis stiranta de San Bernardino al Petaluma por viziti sian patrinon. Ŝi estis graveda de 7 monatoj kaj flanke ankaŭ troviĝis ŝia 10-monataĝa filino. Direktante sin okcidenten laŭ la Aŭtovojo 132, ŝi rimarkis aŭton sekvantan malantaŭe, signalante al ŝi per sono kaj lumo. Ŝi deveturis sur vojflankon kaj haltis. La sekvinta aŭto ankaŭ parkis, kaj viro, sidinta en ĝi, eliĝis, apudiĝis al ŝi, informonte, ke la dekstra malantaŭa rado de ŝia veturilo ŝanceliĝas kaj propononte plistreĉigi boltojn. Fininte laboron, la viro revenis en sian aŭton kaj forveturis, sed kiam Johns estis reveturanta sur la aŭtovojon, la rado defalis. La viro apenaŭ reveturis, propononte transporti al plejapuda benzinejo por helpo. Ŝi kun sia filino leviĝis en lian aŭton. Dum la veturo la aŭto pasis preter kelkaj benzinejoj, sed la viro ne haltis. Dum ĉirkaŭ 90 minutoj li giris laŭ ĉirkaŭaĵoj de la urbo Tracy, kaj kiam Johns demandis, ĉu li stopus, li tuj ŝanĝis subjekton. Kiam la stiranto finfine stopis ĉe vojkruciĝo, Johns elsaltis, tenante la filinon inter la brakoj. Tiam la stiranto fermis la aŭtopordon kaj foriĝis. Johns petveturis al la policejo en Patterson. Timante, ke la Zodiako povus reveni kaj murdi ilin ĉiujn, la serĝanto ordonis al Johns kaŝiĝi en loka kafejo. Kiam la aŭto de Johns estis trovita, ĝi estis eltripigita kaj bruligita. sed aldonis, ke "estas plihonore murdi policiston ol infanon, ĉar policisto povas pafi responde." La letero ankaŭ enhavis skizon de bombo, kiun, laŭ vortoj de Zodiako, li estis uzonta por eksplodigi lernejan buson. Sub la skizo li skribis: "30ra = 10, SFPD = 0".

La Zodiako sendis gratulkarton datitan la  al *Chronicle*, skribinte sur ĝi: "Mi esperas, vi ĝuos pro mia eksplodo", sekvitan de la kruco-cirklo. Sur la inverso de la karto la Zodiako minacis eksplodigi lernejan buson se la gazeto ne publikigus lian leteron plene. Li ankaŭ volis vidi homojn porti "Zodiako-signojn".

En la letero datita la  la Zodiako deklaris, ke li estas trista, ĉar li ne vidas homojn porti "Zodiako-signojn". Li skribis: "Mi pafmortigis viron sidintan en parkita aŭto per .38". La Zodiako eble diris pri la murdo de serĝento Richard Radetich semajnon antaŭe, la . Kiam je 5:25 Radetich estis skribanta parkan karton en sia ofica aŭto, atakanto pafis en lian kapon per 38-kalibra pistolo. Radetich mortis 15 horojn poste. SFPD malkonfirmas ke la Zodiako respondas pri tiu murdo, ĝi restas nesolvita. ("orienti sin al la Norda Magnetpolo"). La letero ankaŭ enhavis 32-simbolan kriptaĵon, laŭ vortoj de aŭtoro, montrontan al loko de bombo, kiun li enterigis. Bombo estis eksplodonta aŭtunon. La ĉifro neniam estis dekriptigita kaj neniu bombo estis trovita. La murdisto subskribis sian leteron per "30ra = 12, SFPD = 0."

En la letero al *Chronicle* datita la  la Zodiako prenis respondecon pri ŝtelo de Kathleen Johns 4 monatojn poste de la incidento.

En la letero de la  li parafrazis kanton el "*la Mikado*", aldoninte vortojn pri farado de malgranda listo de metodoj, kiel li torturos siajn "sklavojn" en "paradizo". La letero estis subskribita per pli granda kruco-cirklo kaj nova poentaro: "30ra = 13, SFPD = 0." Fina skribaĵo ĉe malsupro de la letero estis "P.S. The Mt. Diablo code concerns Radians + # inches along the radians." ("Fine, La Monto-Diablo-kodo koncernas radianojn + # colojn laŭlonge de la radianoj").

En 1981, skrupula esplorado de radiana sugesto de esploranto Gareth Penn montris al malkovro, ke radiana angulo, lokigita sur la mapo per instruoj de la Zodiako, montris al la lokoj de la Zodiakaj atakoj.

Je la , *Chronicle* ricevis 3x5-colan karton, subskribitan de la Zodiako per sango. La mesaĝo estis kompostita per algluado de vortoj kaj literoj el la gazeto *Chronicle*, kaj dek tri truoj estis trabatitaj tra la karto. Inspektisto Armstrong kaj Toschi konsideris, ke ĝi "alte probable" venis de la Zodiako.

### Leteroj de la Zodiako al Paul Avery 
La  reportero de Chronicle Paul Avery (aŭtoro de artikoloj pri la Zodiako) ricevis Halovenan poŝtkarton, subskribitan per litero "Z" kaj la kruco-cirklo. La karto enhavis manskribitan noton "Peek-a-boo, you are doomed" ("Vi estas kondamnitaj"). La minaco estis prenita serioze kaj ricevis titolpaĝan artikolon de Chronicle. Baldaŭ post ricevi tiun leteron, Averi ricevis anoniman leteron, indikantan al simileco inter agado de la Zodiako kaj nesolvita murdo de Cheri Jo Bates, okazinta kvar jarojn antaŭe ĉe urba kolegio de Riverside en la Pligranda Los-Anĝelesa Regiono pli ol 400 mejloj sude de San-Francisco. Li raportis pri siaj trovoj en Chronicle la .

### Murdo ĉe Riverside 
Je la  18-jara Cheri Jo Bates pasigis la vesperon ĉe la kolegia biblioteko ĝis ĝi fermiĝis je 21:00. Najbaroj raportis aŭdi krion ĉirkaŭ 22:30. Bates estis trovita morte la sekvan matenon proksime al la biblioteko inter du abandonitaj domoj, detruotaj sekvan jaron por renovigo de la kolegio. Ŝi estis brutate batita kaj ĝismorte tranĉita. Vira horloĝo kun ŝirita rimeno estis trovita apude. La horloĝoj stopis je 12:24, sed polico opinias ke la atako okazis longe antaŭe.

Monaton poste, la  la loka polico kaj la loka gazetejo *Riverside Press-Enterprise* ricevis preskaŭ samajn tajpitajn leterojn, titolitajn "La konfeso". La aŭtoro prenis respondecon pri murdo de Bates, donante detalojn de la krimo, nekonatajn de la publiko. La aŭtoro minacis, ke "Bates estas nek la unua, nek la lasta".

Je decembro de 1966, versaĵo, skribita sur interna flanko de tablo estis malkovrita en la kolegia biblioteko. La versaĵo, titolita "Tediĝinta de vivo, nevolanta morti", similis stile kaj skribmaniere Zodiakajn mesaĵojn. Ĝi estis subskribita per "rh", kio povas esti inicialoj.

Je la , ekzakte 6 monatojn post la murdo ŝia patro, Joseph Bates, la *Press-Enterprise* kaj loka policejo ricevis preskaŭ samajn leterojn. La manskribitaj mesaĝoj, venintaj al la polico kaj la gazetejo, enhavis tekston "Bates devis morti, estos plu" kun "Z"-subskribaĵo. La ekzemplero de la patro deklaris, "Ŝi devis morti, estos plu", sen la "Z"-subskribaĵo.
La , ĉirkaŭ kvar monatojn post la unua artikolo pri Bates de Paul Avery, la Zodiako sendis al Los Angeles Times leteron, en kio li laŭdis la policon, anstataŭ Averi, pro malkovri lian agadon en Riverside, "sed ili nur trovas la facilajn, estas diable plimulte (viktimoj)".

La ligo inter Cheri Jo Bates, Riverside kaj la Zodiako restas necerta. Paul Avery kaj la polica departamento de Riverside asertis ke ne la Zodiako murdis la junulinon, kaj kelkaj liaj leteroj povas esti provo por preni respondecon pro murdo, farita de alia persono.

### Disapero ĉe la lago Tahoe 
La  *Chronicle* ricevis poŝtkarton, adresitan al "Paul Averly", supozeble de la Zodiako. Aŭtoro prenis respondecon pri malapero de Donna Lass la . Komponita el reklamaĵoj kaj gazetaj eltranĉaĵoj, la poŝtkarto enhavis scenon el reklamo de kunposedaj domoj de Forest Pines kaj la tekston "Sierra Club" (la klubo Sierra), "Sought Victim 12" (la 12-a serĉata viktimo), "peek through the pines" (rigardu tra la pinoj), "pass Lake Tahoe areas" (tra regionoj de la lago Tahoe) kaj "around in the snow" (ie en la neĝo).

Lass estis flegistino ĉe la hotelo kaj la kazino Sierra Tahoe. La  ŝi laboris ĝis ĉirkaŭ 14:00, kuracinte sian lastan pacienton je 13:40. Poste dum la sama tago ŝia ĉefo kaj gastejestro ricevis telefonadon de nekonata viro, kiu false informis pri Lass forlasis la urbon pro familiaj cirkonstancoj. Oni neniam trovis ŝin. Ne estis trovita pruvo por certe ligi la malaperon de Lass kun la Zodiako.

### Atako ĉe Santa Barbara 
En artikolo aperinta en *Vallejo Times-Herald* la , ŝerifa detektivo de Santa Barbara nome Bill Baker asertis, ke la murdoj de juna paro en norda Kantono Santa Barbara povus esti faritaj de la Zodiako. La  altklasanoj Robert Domingos kaj Linda Edwards estis morte pafitaj sur la plaĝo apud Lompoc. Tiutage ili evitis lernejon. Polico supozis, ke murdanto provis bindi la viktimojn, sed kiam ili elliberiĝis kaj provis savi sin, la murdanto pafis al ili je dorso kaj brusto per 22-kalibera pafilo. La murdanto metis la kadavrojn en malgrandan kabanon kaj provis elbruligi ĝin, sed sensukcese.

### Fina letero de la Zodiako 
## Referencoj 
## Literaturo 
* Adams, Charles F. (2004). *Murder by the Bay: Historic Homicide in and about the City of San Francisco.* Quill Driver Books. ISBN 978-1-884995-46-0.
* Graysmith, Robert. (2007). *Zodiac (Berkeley; reissue edition).* ISBN 0-425-21218-1.
* Graysmith, Robert. (2007). ''Zodiac Unmasked: The Identity of America's Most Elusive Serial Killer (Berkeley; reissue edition).'' ISBN 0-425-21273-4.

## Eksteraj ligiloj 
* Markoj de murdolokoj sur Google Maps.

Kategorio:Usonaj seriaj murdistoj
Kategorio:Neidentigitaj seriaj murdistoj