open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Petuĥovo

**Petuĥovo** () estas urbo en Kurgana provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 37226501.

La urbo estis fondita en jaro 1892 kiel loĝejo ĉe fervoja stacio.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1944.

La interurba telefona kodo estas 35235, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

En la urbo estas fervoja stacio (malfermita en 1896).

En jaro 1959 la urbo havis 12,6 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 12,7 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Kurgana provinco
Petuŝki

**Petuŝki** () estas urbo en la Vladimira provinco de Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 17246501.

La urbo estis fondita en jaro 1861 kiel loĝejo ĉe fervoja stacio.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1965.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Novije Petuŝki (Novaj Petuŝki, Новые Петушки) ĝis 1965.

La interurba telefona kodo estas 09243, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo.

La urbo estas sur maldekstra bordo de rivero Klazjma (baseno de rivero Volgo).

En la urbo estas fervoja stacio en linio Moskvo - Vladimir (malfermita en 1861).

En la jaro 1959 la urbo havis 11,5 mil loĝantojn, en la jaro 2002 havis 16,5 mil loĝantojn, kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Vidu ankaŭ 
* Petuŝki (stacio)


Kategorio:Urboj de Vladimira provinco
Petropavlovsk-Kamĉatskij

**Petropavlovsk-Kamĉatskij** () estas urbo en Rusio, ĉefurbo de Kamĉatka regiono.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 30401.

La urbo estis fondita en jaro 1740.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1822.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Petropavlovskij (Петропавловский) en 1740 ... 1822;
* Petropavlovskij Port (Petropavlovskij Haveno, Петропавловский Порт) en 1822 ... 1924.

La interurba telefona kodo estas 41522, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 9 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

[eta|maldekstra|La tombo de [Charles Clerke (dekstre) en la nuna centro de la rusa urbo Petropavlovsk-Kamĉatskij.]]
La urbo estas sur bordo de oceano.

Traduko de nomo de la urbo estas "de Pjotr (persona nomo) kaj Pavel (persona nomo) en Kamĉatko".

En la urbo estas haveno kaj flughaveno.

En jaro 1959 la urbo havis 86 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 198 mil loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo  (ru)
* fotoj de Kamĉatko  (ru)

Kategorio:Urboj de Kamĉatka regiono
Peĉoro (urbo)

**Peĉoro** () estas urbo en Rusio. Ĝi situas sur dekstra bordo de la samnoma rivero. En la urbo estas fervoja stacio (oficiale malfermita en 1950), rivera haveno kaj flughaveno.

La urbo estis fondita en jaro 1940 kiel loĝejo ĉe fervoja stacio kaj rivera haveno, kvankam oficial jaro de fondo estas 1949. En 1959 la urbo havis proksimume 30&nbsp;600 loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Komiio
Peĉori

**Peĉori** () estas urbo en Pskova provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 58240501.

La urbo estis fondita en jaro 1473.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1776.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Peĉori (Печоры) en 1776 ... 1920;
* Petseri (Петсери) en 1920 ... 1944 (kiam la urbo apartenis al Estonio).

La interurba telefona kodo estas 81148, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas en 3&nbsp;km de fervoja stacio Peĉori-Pskovskije (Печоры-Псковские).

En jaro 1959 la urbo havis 6,9 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 13,1 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Pskova provinco
Pokaĉi

**Pokaĉi** () estas urbo en Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 71184.

La urbo estis fondita en jaro 1984 pro komenco de uzado de naftominejo.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1992.

La interurba telefona kodo estas 34669, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

La urbo estas ĉe rivero Vatjegan ().

En jaro 2002 la urbo havis 17 mil loĝantojn.

## Historio 
En 1970 bora brigado de Nikolaj Melik-Karamov malkovris naftominejon en areo, kie tradicie loĝis klano de aganaj ĥantoj Pokaĉevoj (), do la minejo estis nomita Pokaĉevskoje (. La  per ordono N 227 en industria unuiĝo Niĵnevartovskneftegas estis kreita NGDU Pokaĉevneft (naftogasmina administracio Pokaĉevnafto). Apud la minejo aperis sennoma deĵorskipa vilaĝeto el 15 vagondomoj kaj 2 lignaj domoj. Vivkondiĉoj en la vilaĝo estis neeltenble aĉaj kion atestis la unua estro de NGDU Pokaĉevneft Ravgat Zakirov.

En septembro 1983 la deĵorskipa vilaĝo ricevis statuson de laborista vilaĝo kaj nomon Pokaĉi. 

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Ĥanta-Mansio
Poĥvistnevo

**Poĥvistnevo** () estas urbo en Samara provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 36427.

La urbo estis fondita en jaro 1888 kiel loĝejo dum konstruado de fervoja stacio.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1947.

La interurba telefona kodo estas 84656, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 1 horo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur maldekstra bordo de rivero Bolŝoj Kinel (Granda Kinel, Большой Кинель) (kiu dedekstre enenfluas en riveron Samara (Самара)).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 23,1 mil loĝantojn - ĝis 2002 tiu nombro kreskis al 28 mil loĝantoj.

Kategorio:Urboj de Samara provinco
Poĉinok

**Poĉinok** () estas urbo en Smolenska provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 66233501.

La urbo estis fondita en jaro 1868 kiel fervoja stacio.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1926.

La interurba telefona kodo estas 08149, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Ĥmara (Хмара) (baseno de rivero Dnepr (Днепр)).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 7,7 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 9,6 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Smolenska provinco
Perevoz

**Perevoz** () estas urbo en la Niĵnij-Novgoroda provinco kaj en la Ĉevolga federacia regiono de Rusio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de 6 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 22244501X.

La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 2000.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

En jaro 2002 la urbo havis 9,4 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Niĵnij-Novgoroda provinco
Sândominic

**Sândominic**  (hungare: **Csíkszentdomokos** [ĉiksentdomokoŝ]) estas komunumo en Rumanio laŭ la rivero Olt norde de Miercurea Ciuc. Ĝi estas la plej norda komunumo de la baseno. La nomo de ĝia fervojstacio estas Izvorul Olt (Oltfonto). En 1910 ĝi nombris 5 391, en 1992 6 676 loĝantojn (99 % da hungaroj). Urbo Bălan apartenis al ĝi. Ĝia katolika preĝejo estas gotikstila sur romanepokaj bazoj kaj konstruiĝis verŝajne inter 1500 kaj 1510. Dum somero de 1907 Béla Bartók kolektis popolmuzikon en komunumo.

## Historio 
Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Csík*). En oktobro de 1944 simile kiel en Aita Seacă rumanaj naciismaj krimuloj, eluzinte la vakuon aŭtoritatan, dum kelkaj tagoj terorizis la komunumon kaj mortpafis 14 sikulojn, inter ili unu 86-jaran virinon.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
*András Albert (13-a de julio 1905 – 1949): fabelrakontisto, aŭtobiografiistohttp://www.meselofalu.ro/albertandras.html
*Barnabás Bara (n. 6-a de majo 1960): skulptisto, instruisto.
*Andreo Báthori, *somlyói* (1566 ? – Csíkszentdomokos, 31-a de oktobro 1599): kardinalo, reganto de Transilvanio ekde 30-a de marto 1599 en teritorio de vilaĝo estis mortigita de sikuloj.
*Rozália Duduj: polpolmuzikistino
*Lajos Jakab (29-a de septembro 1929 – Kluĵo, 18-a de julio 2000) operkantisto (tenoro), aktoro.
* János Hankó (26-a de aprilo 1897 – Budapeŝto, 9-a de julio 1969): grafikisto.
* Gyárfás Kurkó (2-a de decembro 1909 - Braŝovo, 21-a de majo 1983): politikisto, verkisto. 
*Áron Márton: episkopo, publikviva persono, publicisto.
*István Márton (2-a de novembro 1792 – ?): instruisto, kanoniko, sanktseĝa asesoro
*Árpád Szabó (n. 4-a de septembro 1976): pentristo.
*Gergely Szabó popolpoeto (? - 1958)

## Bibliografio 
* Dr. Balázs Lajos: Csíkszentdomokos – monografio. Pro-Print Rt, Csíkszereda, 1999
* Dr. Balázs Lajos: Az én tisztességes napom – Párválasztás és lakodalom Csíkszentdomokoson. Kriterion Könyvkiadó, Bukarest, 1994.
* Dr. Balázs Lajos: Menj ki én lelkem a testből – Elmúlás és temetkezés Csíkszentdomokoson. PALLAS-AKADÉMIA, Csíkszereda, 1995.
* Dr. Balázs Lajos: Szeretet fogott el a gyerek iránt – A születés szokásvilága Csíkszentdomokoson. PALLAS-AKADÉMIA, Csíkszereda, 1999.
* Ferenczes István: Székely apokalipszis. Kájoni János Kiadó, Csíkszereda, 1994. (Ĝi temas pri la krimoj faritaj en oktobro 1944)
* Kristály Lajos – Kristály Matild: *Domokosi nagy hegy alatt*, (la kantata popolmuziko de la vilaĝo), 2009.
*Belatini Braun Olga: *Estefia, Éjfélfia, Hajnalfia*. Csíkszentdomokosi népmesék, Balassi Kiadó, 2013.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de regioneta televido: http://www.rastudio.net/
* Interaga mapo de distrikto

Dosiero: Sandominic jud Harghita.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Privolĵsk

**Privolĵsk** () estas urbo en Rusio. Ĝi situas ĉe rivero Ŝaĉa *(Шача),* kiu dedekstre fluas en riveron Volgo.

Ĝis 1938 Privolĵsk estis nomita Jakovlevskoje *(Яковлевское).* En 1959 la urbo havis proksimume 18&nbsp;700 loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Ivanova provinco
Pugaĉov

**Pugaĉjov** () estas urbo en Rusio. Ĝi situas sur la dekstra bordo de rivero Bolŝoj Irgiz *(Большой Иргиз),* kiu fluas en riveron Volgo. En la urbo estas fervoja stacio.

De 1764 ĝis 1835 Pugaĉov estis nomita Meĉetnaja *(Мечетная);* de 1835 ĝis 1918 la nomo de la urbo estis Nikolajevsk *(Николаевск).* En 1959 la urbo havis proksimume 32&nbsp;700 loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Saratova provinco
Pustoŝka

**Pustoŝka** () estas urbo en Pskova provinco en Rusio.

La urbo estis fondita en jaro 1901 kiel loĝejo ĉe fervoja stacio, kiu estis malfermita en la sama jaro. Ĝi havas statuson de urbo ekde la jaro 1925. En la jaro 1959 la urbo havis proksimume 3&nbsp;400 loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Pskova provinco
Poŝeĥonje

**Poŝeĥonje** () estas urbo en la Jaroslavla provinco (, *Jaroslavskaja oblast*) de Rusio. Kial la tuta provinco, la urbo apartenas al la Centra federacia regiono de Rusio. En la jaro 1959 la urbo havis 7,9 mil loĝantojn, en la jaro 2002 temis pri 7 mil loĝantoj, kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Ĝeneralaj indikoj 
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 78234501. La interurba telefona kodo estas 08546, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj. La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo.

La urbo estas ĉe la dekstra bordo de la rivero Sogoĵa (Согожа), ĉe enenfluo de ĝi en Ribinska akvujo (Рыбинское водохранилище).

## Historio 
La urbo estis fondita en la 17-a jarcento. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1777.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Poŝeĥonje (Пошехонье) en 1777 ... 1918;
* Poŝeĥonje-Volodarsk (Пошехонье-Володарск) en 1918 ... 1992.

## Rilatoj al Esperanto 
En aŭgusto 2017 la Rusiaj Esperanto-Tagoj gastis en la urbo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  *admgorposh.ru*, jen arkivigite laŭ la stato de oktobro 2022, ĉar ekde 2023 la retejo ne plu atingeblas el multaj landoj - eble ene de Rusio ĝi ankoraŭ videblas, sed tio ne sufiĉas por esperanta paĝo]  ( - principe estis ankaŭ versioj  kaj , sed ilin ne subtenas la arkivigo)

Kategorio:Urboj de Jaroslavla provinco
Puŝkin (urbo)

**Puŝkin** () estas urbo de la Oblast de Sankt-Peterburgo en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 40294501.

La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 1808.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Carskoje Selo (Reĝa Vilaĝo, ) ĝis 1918 (Vidu artikolon Sukcena Ĉambro)
* Detskoje Selo (Infana Vilaĝo, ) en 1918 ... 1937

La interurba telefona kodo estas 812.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

En la urbo estas fervoja stacio Detskoje selo ().

En jaro 1959 la urbo havis 45,6 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 84,6 mil loĝantojn.

## Historio 
Kiam la teritorio apartenis al Svedio (1609-1702), tiuloke situis Saari-bieno. En 1710 caro Petro la 1-a donacis la bienon kun apudaj vilaĝoj al sia onta edzino Marta, poste iĝinta rusa imperiestrino Jekaterina Alekseevna. El iom kripligita finna vorto *Saari* (altaĵo) formiĝis la nomo Carskoje Selo (ruse: Царское Село, laŭvorte signifas "Cara vilaĝo", kvankam la nomo origine tute ne estas ligita kun caroj).

Carskoje Selo ricevis urban statuson en 1808. La 19-an de oktobro 1811 tie estis malfermita liceo por nobelaj infanoj ekde 10-12-jara aĝo, la programo celis prepari altrangajn ŝtatajn funkciulojn. En la liceo lernis fama rusa poeto Aleksandr Puŝkin, la urbo estis alinomita honore al li, okaze de centjariĝo de lia forpaso.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas
* 20ra la urbodistrikto Neukölln de Berlino en Germanio kaj
* 20ra Frankenthal (Palatinato) same en Germanio

## Personoj 
* Nikolaj Aleksandroviĉ Romanov, (1957), pentristo

## Esperanto en Puŝkin 
Puŝkin estis okazejo de sinsekve du Peterburgaj lingvaj festivaloj, en la jaroj 2007 kaj 2008, oficialaj eventoj de la Rusia Esperantista Unio. La sekvaj festivaloj okazas en alia distrikto de Sankt-Peterburgo, nome la insula Petrograda distrikto en delto de Neva.


Kategorio:Urboj de Sankt-Peterburgo
Kategorio:Aperis en 1710
Kategorio:Aleksandr Puŝkin
Pitj-Jaĥ

**Pitj-Jaĥ** () estas urbo en Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 71185.

La urbo estis fondita kaj ekhavis statuson de urbo en jaro 1990.

La interurba telefona kodo estas 34614, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 2002 la urbo havis 41,8 mil loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.pyadm.ru/ - oficiala retpaĝaro de la urbo.

Kategorio:Urboj de Ĥanta-Mansio
Porĥov

**Porĥov** () estas urbo en la Pskova provinco en la nordokcidenta Rusio. Ĝi situas ĉe la rivero Ŝelonj *(Шелонь).* 
En distanco de 3 km de Porĥov troviĝas la fervoja stacio *Porĥov*.

Porĥov havas statuson de urbo ekde la jaro 1777. En 1959 la urbo havis proksimume 7&nbsp;600 loĝantojn, en 2002 estis 12 300 loĝantoj.

Kategorio:Urboj de Pskova provinco
Raduĵnij (Vladimira provinco)

**Raduĵnij** () estas urbo en Vladimira provinco de Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 17537.

La urbo estis fondita en jaro 1971.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1991.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Raduga ();
* Vladimir-30 ().

La interurba telefona kodo estas 09254, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas ĉe riveroj Pol (), Buĵa () kaj Uĵbol () (baseno de rivero Oka ()).

En la jaro 2002 la urbo havis 17,5 mil loĝantojn, kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Kategorio:Urboj de Vladimira provinco
Rajĉiĥinsk

**Rajĉiĥinsk** () estas urbo en Amura provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 10420.

La urbo estis fondita en jaro 1932.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1944.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Rajĉiĥa (Райчиха) en 1932 ... 1944.

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 6 horoj (en jaro 2005).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 27,2 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 24,5 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Amura provinco
Reĵ

**Reĵ** () estas urbo en Sverdlovska provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 65486.

La urbo estis fondita en jaro 1773 dum konstruado de karbonferproduktanta kaj ferproduktanta uzino.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1943.

La interurba telefona kodo estas 34364, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur orienta deklivo de meza Uralo, ĉe rivero Reĵ (Реж) (baseno de rivero Obj).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 21,3 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 39,9 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Sverdlovska provinco
Puŝĉino

**Puŝĉino** () estas urbo en Moskva provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 46462.

La urbo estis fondita en la 16-a jarcento.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1966.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Oka (Ока).

En jaro 1959 la urbo havis 1,1 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 20 mil loĝantojn.

Kategorio:Puŝĉino
Kategorio:Sciencaj urboj
Rtiŝĉevo

**Rtiŝĉevo** () estas urbo en Saratova provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 63440.

La urbo estis fondita en jaro 1871.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1920.

La interurba telefona kodo estas 84540, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

En la urbo estas fervoja stacio (malfermita en 1871).

En jaro 1959 la urbo havis 32,7 mil loĝantojn.

En jaro 2007 la urbo havis 43,3 mil loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mojgorod.ru/saratov_obl/rtischevo 
* http://www.rttr.ru 

Kategorio:Urboj de Saratova provinco
Saleĥardo

**Saleĥardo** () estas urbo en Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto (Tjumena provinco, Rusio), kun ĉirkaŭ  loĝantoj (2007). Ĝi situas sur dekstra bordo de rivero Objo, kiu enfluas en Arktan Oceanon. Saleĥardo situas ĉe la Norda polusa cirklo kaj estas la ununura urbo en la mondo kiu situas norde de tiu cirklo.

## Historio 
La urbo estis fondita en 1595 kiel kozaka fortikaĵo kaj ĝis 1933 havis la nomon *Obdorsko* (), kio signifis en la komia lingvo "loko ĉe  Objo". Ĝis la fino de la 18-a jarcento la fortikaĵo perdis sian gravecon. En Obdorsko okazis ĉiujare vintraj foiroj. La setlejo servis ankaŭ kiel ekzilejo. 

En 1933 la loko ricevis la nomon *Saleĥardo*, kio signifas en la neneca lingvo "setlejo ĉe kabo". Ĝi ricevis la urban statuson en 1938.

En la 1940-aj jaroj sola komunikilo liganta la urbon al la ekstera mondo estis rivero. Vaporŝipo navigaciis ĝis Tobolsko du semajnojn.

Nuntempe la urbo prosperas kaj en ĝi loĝas konstante pli ol 51 mil homoj (2021).

La urbo havas modernan flughavenon, ĝi havas paroman ligon kun urbo Labitnango, kien veturas trajnoj.

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto
Peĉora

La vorto **Peĉora** havas plurajn signifojn:
* **Peĉora (urbo)** estas urbo en Rusio
* **Peĉora (rivero)** estas rivero en Rusio

## Vidu ankaŭ 
* **Peĉori** estas urbo en Rusio
Raduĵnij (Ĥanta-Mansio)

**Raduĵnij** () estas urbo en Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 71137.

La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 1985.

La interurba telefona kodo estas 34668, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

La urbo estas ĉe rivero Agan (Аган).

## Klimato 
La urba klimato estas konsiderata modere malvarma. Ĉiumonate falas multe da precipitaĵoj — ĝis 527 mm jare. Laŭ klimata klasifiko de Köppen ĝi apartenas al *Dfb*.  Averaĝa aera temperaturo estas -3,8 °C.

## Naturo 
En la urba areo troviĝas 6 150 hektaroj de arbaroj, kie kreskas cedro, pino, abio, betulo kaj tremolo. Totala lignokapacito estas 461 mil kubaj metroj. En apudaj arbaroj abundas cedra nukso, fungoj, mirtelo, blua kaj ruĝa vakcinioj, kamemoro, oksikoko ktp. De ĉiu hektaro de cedroj eblas rikolti ĝis 70 kg da nuksoj. En arbaroj vivas vulpoj, leporoj, sciuroj, birdoj, brunaj ursoj, alkoj. Multas riveroj kaj lagoj kun abunda fiŝaro.

## Loĝantaro 
La  konstanta loĝantaro de Raduĵnij nombris je 43 100 homoj. Kresko okazas ĉefe pro nasko, ne pro enmigrado. En 2016 nombro de naskiĝintoj egalis al 683 kaj 2,9-oble superis tiun de mortintoj.

Raduĵnij estas konsiderata unu el la plej «junaj» municipoj de Ĥanto-Mansio laŭ aĝo de la loĝantoj (la 5a loko). Averaĝa aĝo komence de 2016 estis 33,8 jaroj, do duonjare malpli ol averaĝa aĝo en Ĥanto-Mansio. 

Migrado estas aktiva. En 2016 venis 2 605 homoj, forisi 2 848, do migra perdo konsistigis 243 homoj.

La urbo enhavas plurajn etnajn komunumojn. Jen datumoj de la Tutrusia censo (2010).
  

## Historio 
Laŭ indiĝena legendo tiu tereno apartenis al ĥanta dio Tingur-Iki kaj estis posedaĵo de la ĥanta gento Kazamkinoj ekde almenaŭ la 18-a jarcento.

En junio 1973 la unuaj 12 kunlaborantoj de la 9-a Konstrua-Muntada Administracio de la trusto Niĵnevartovskneftestroj venis al loko Jagelnoje. La  Tjumena provinca ekzekutiva komitato laŭ peto de la ekzekutiva komitato de Ĥanta-Mansa administracia distrikto registris vilaĝon Raduĵnij kiel centron de la samnoma kampara municipo de Niĵnevartovska distrikto. En 1981 ĝi ricevis statuson urbotipa loĝloko.

Ekzistas pluraj versioj pri elekto de la nomo, ja Raduĵnij () signifas *Ĉielarka*. La plej fidinda estas konsiderata tiu de Anatolij Kaurtajev, eksa vic-prezidanto de Niĵnevartovska distrikta ekzekutiva komitato.

La unuaj provizoraj domoj, ofte plurkoloraj aperis sur la dekstra bordo de la rivero Agano kaj post unu jaro oni konstruis la unuan konstantan domon. En 1981 komenciĝis geedziĝoj inter la unuaj loĝantoj, plejparte gejunuloj. Tiujare malfermiĝis la unua infanĝardeno *Kolokolĉik* (Kampanulo), kiun sekvis pliaj du. En 1982 aperis la unua kvinetaĝa domo. Konstruado estis tre aktiva, ĉie kreskis pluretaĝaj loĝejoj, lernejoj, infanĝardenoj, aperis malsanulejo. En 1983 estis finita la dua mezlernejo. Konstruado daŭris tage kaj nokte, speciale en mallonga soomera periodo.

La  Raduĵnij ricevis urban statuson, ĝia loĝantaro superis 26 mil homoj.

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Ĥanta-Mansio
Rĵevo

[eta|maldekstra|180ra|Aspekto de rivero Volga en Rĵev, komenco de la [20-a jarcento]]
**Rĵevo** () estas urbo en Tvera provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 28445.

La urbo estis fondita en la jaro 1216, ĝi havas statuson de urbo ekde la jaro 1775.

La interurba telefona kodo estas 08232, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas ĉe rivero Volgo.

En la urbo estas fervoja stacio.

En la jaro 1959 la urbo havis proksimume 49 mil loĝantojn, en la jaro 2002 estis 63 700, kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Partneraj urboj 
*  Gütersloh en Nordrejn-Vestfalio, Germanio
*  Salo en Finnlando
*  Silistra () en Bulgario
*  Smila  () en Ukrainio

## Vidu ankaŭ 
* Rĵev-Baltijskij (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.rzhevcity.ru  
* http://admpetr.chat.ru 
* http://www.rzev.ru 


Kategorio:Urboj de Tvera provinco
Poĉep

**Poĉep** () estas urbo en Brjanska provinco en Rusio ĉe la rivero Sudostj (Судость) (kiu enfluas en la riveron Desna - Десна) kun 17,1 mil loĝantoj (stato 2002). En la urbo estas fervoja stacio.

## Bazaj datumoj 
* Poŝtkodo de OKATO (en 2005): 15244501
* Interurba telefona kodo: 08345
* Enurbaj telefonnumeroj: kvinciferaj (en 2005)
* Loka tempo: moskva tempo (en 2005)
* Geografiaj koordinatoj: .

## Historio 
Poĉep estis fondita en 1447 kaj havas statuson de urbo ekde 1919. En 1959 la urbo havis 14,5 mil loĝantojn, en 2002 17,1 mil.

Kategorio:Urboj de Brjanska provinco
Primorsko-Aĥtarsk

**Primorsko-Aĥtarsk** () estas urbo en Krasnodara regiono en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 03241501.

La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 1949.

La interurba telefona kodo estas 86143, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Primorsko-Aĥtarskaja (Ĉemare-Aĥtarskaja, Приморско-Ахтарская) ĝis 1949.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas sur bordo de Azova Maro.

En la urbo estas fervoja stacio kaj haveno.

En 1959 la urbo havis 22 mil loĝantojn, en 2002 estis 32,7 mil loĝantoj.

## Esperanto 
En la jaro 2007 en ripozejo oriente de la urbo okazis amasa esperantista evento, Rusiaj Esperanto-Tagoj (RET-07).

Kategorio:Urboj de Krasnodara regiono
Aníbal Cavaco Silva

**Aníbal António CAVACO SILVA** (*aNIbal anTOnju kaVAku SILva*) estas portugala politikisto. Li naskiĝis en Boliqueime, parto de la urbo Loulé, la .eta|dekstra|180px|Aníbal Cavaco SilvaProfesoro de Ekonomiko ĉe la Universitato de York, li fariĝis ministro de financo en 1980. En 1985, li iĝis estro de la Social-Demokrata Partio (PSD, centra-dekstrema), kio kaŭzis la finon de la registara koalicio inter la Socialista Partio (maldekstrema) kaj la PSD.

Li estis ĉefministro de Portugalio ekde la  ĝis la . La politiko de lia rego subtenis malaltigon de impostoj kaj malreguligon de la ekonomio. Dum tiu ĉi periodo Portugalio forte kreskis ekonomike kaj fariĝis ano de la Eŭropa Unio. Li forlasis sian postenon en 1995.

En 1996 li kandidatis por la prezidenteco de la Respubliko, sed malvenkis fronte al Jorge Sampaio.

En oktobro 2005 Cavaco Silva anoncis sian novan kandidatiĝon al la posteno, kaj la , li estis elektita prezidento, kun 50,6% el la voĉoj, profitante la malunuiĝon de la maldekstro, kiu prezentis plurajn kandidatojn.

La rezulto estis:
* Aníbal Cavaco Silva: 50,59%
* Manuel Alegre: 20,72%
* Mário Soares: 14,34%
* Jerónimo de Sousa: 8,59%
* Francisco Louçã: 5,31%

Li oficiale fariĝis prezidento je la 9-a de marto de 2006. Li estas la unua dekstrema prezidento de Portugalio ekde la forigo de la diktatoreco en 1974.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cavacosilva.pt (Retejo de la kandidateco de Cavaco Silva)
* http://www.presidenciarepublica.pt (Oficiala retejo de la Prezidento de la Portugala Respubliko)

Kategorio:Prezidantoj de Portugalio
Kategorio:Portugalaj politikistoj
Ibrahim Rugova

eta|dekstra|250px|Ibrahim RUGOVA
**Ibrahim RUGOVA** (naskiĝis la  en Cerrcë en Kosovo, mortis la  pro pulmo-kancero), estis internacie konata Kosova verkisto, diplomiginto de Sorbonne kaj prezidento de Kosovo ekde la . Li estis ankaŭ estro de la reganta partio, la Ligo Demokratia de Kosovo (LDK).

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo "Mortis porpaca batalanto", revuo Monato, marto 2006, paĝo 9  
* reta kondolenca libro en la albana 
* leksikona artikolo pri li en la retejo *kosova.com* 
* retejo de la partio  Ligo Demokratia de Kosovo (LDK)
* retejo de la kosova asembleo

Kategorio:Prezidantoj de Kosovo
Kategorio:Kosovaj politikistoj
Kategorio:Kosovaj verkistoj
Kategorio:Saĥarov-Premio gajnintoj
Calumet (Oklahomo)

**Calumet** estas vilaĝo situanta en Kantono Canadian, Oklahomo, Usono. Ĝi apartenas al la urba aglomeraĵo de Oklahoma City (Oklahomo). Laŭ la censo de 2000 loĝis entute 535 homoj en Calumet.

La vorto "calumet" nomas la ritan pipon de usonaj indianoj, kian oni povas vidi sur la flago de Oklahomo.
## Vidu ankaŭ
* Rivero Calumet en Ilinojso kaj Indianao.

Kategorio:Urboj de Oklahomo
Raduĵnij

La vorto havas du signifojn:
* **Raduĵnij (Vladimira provinco)** estas urbo de la Vladimira provinco en Rusio kaj
* **Raduĵnij (Ĥanta-Mansio)** estas urbo de la Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra (koncizigita *Ĥanta-Mansio*) en Rusio
Morača

eta|Morača
**Morača** estas rivero kiu trafluas la urbon Podgorica, en la ŝtato Montenegro.

La 23-an de januaro 2006, en kanjonon de rivero falis vagonaro kun ĉefe skiintoj. Mortis 39 pasaĝeroj, vundiĝis min. 135.

Kategorio:Montenegro
Jan Nepomuk Škroup

**Jan Nepomuk ŠKROUP** (naskiĝis la 15-an de septembro 1811 - mortis la 5-an de majo 1892) estis ĉeĥa komponisto, frato de František Škroup.

Ekde 1836 li estis muzikestro en Nobelar-teatro en Prago kaj direktoro Sofia-akademio (1844-1849) kaj muzikestro de katedralo de sankta Vito.

Li komponis katedralan muzikon por kantĥoroj kaj eldonis lernolibron de kantado *Manuale pro sacris functionibus*.

Kategorio:Ĉeĥaj komponistoj
Kategorio:Romantikaj komponistoj
Kanjono

[eta|[Antilopa Kanjono, Arizono, Usono]]
Kanjono estas vasta kaj profunda valo, kies randoj estas krutegaj. Ekzemploj estas en la usona ŝtato Arizono la Granda Kanjono kaj en la ŝtato Utaho la Kanjono Bryce.

Ravino estas profunda malvasta valeto, interkrutejo estas malvasta kaj mallonga geologia pasejo.

## Diversaj kanjonoj 
* Antilopa Kanjono
* Kanjono Ĉako
* Granda Kanjono
* Kanjono de Hérault
* Nigra Kanjono de Kolorado
* Kanjono de Sumidero
* Kanjono Verdon

## Vidu ankaŭ 
* Ravino
* Geologio
* Gorĝo
* Interkrutejo
* Kanjono Verdon
* Terscienco
* Kanjono de Elbo

Kategorio:Valoj
Kategorio:Kanjonoj
Kosmoteleskopo Hubble

eta|La Kosmoteleskopo Hubble
[eta|Surorbitigo de Hubble elde la [kosmopramo Discovery]]
La **Kosmoteleskopo Hubble** (angle *Hubble Space Teleskope*, HST) estas scienca teleskopo lanĉita je la 24-a de aprilo en 1990 por stelobservado en videbla lumo, ultraviola radiado kaj infraruĝa radiado.

En alto de 589 km ĝi rivoluas ĉirkaŭ la tero dum 96 minutoj.

En kadro de kunlaboro de NASA kaj ESA ĝi estis surorbitigita dum misio STS-31 el kosmopramo Discovery. Ĝia nomo devenas de Edwin Hubble, kiu estis astronomo.

Ĉar nia atmosfero filtras ultraviolan radiadon kaj infraruĝan radiadon, estas avantaĝo havi teleskopon en kosmo. Tie ankaŭ mankas atmosferaj perturboj (scintilado), kiujn oni devas kompensi ĉe surteraj teleskopoj.

## Riparoj 
La kvalito de la bildoj pliboniĝis, kiam en la jaro 1993 la kosmoteleskopo ricevis "okulvitrojn" por kompensi la eraron de la malĝuste polurita ĉefspegulo. La altkvalitaj bildoj ricevitaj aldonis aron da utilaj informoj pri la strukturo de nia Universo.

STS-125 EVA4 Working inside Hubble 2.jpg|Astronaŭtoj riparantaj Hubble-n
Hubble docked in the cargo bay.jpg|Hubble kaptita en la ŝarga spaco de la kosmopramo Atlantis

## Videbleco 
La kosmoteleskopo Hubble ne estas videbla de Mez-Eŭropo.

## Bildaro de fotoj 

Pillars_of_creation_2014_HST_WFC3-UVIS_full-res_denoised.jpg
Hubble_ultra_deep_field.jpg
Tarantula_nebula_detail.jpg
Antennae_galaxies_xl.jpg
Improvement_in_Hubble_images_after_SMM1.jpg

## Posteuloj 
Kiel posteulo de la kosmoteleskopo *Hubble* estas ofte indikata la kosmoteleskopo James Webb. Tamen, ĝia spektro estas nur la infraruĝa radiado (kompare al Hubble mankos la videbla kaj la ultraviola lumoj).

Pli proksime al la spektro de *Hubble* estas la planata kosmoteleskopo LUVOIR.

JWST spacecraft model 2.png|Arta bildigo de la kosmoteleskopo James Webb
Comparison between mirrors of HST, JWST and HDST.jpg|Komparo de la ĉefa spegulo de *Hubble*, *James Webb* kaj *LUVOIR-A*
Rendering of LUVOIR-A observatory, 2019.png|Arta bildigo de la LUVOIR-A

## Vidu ankaŭ 
* Hubble-a profunda kampo
* Hubble-a Ultra-Profunda Kampo
* Hubble, filmo

## Eksteraj ligiloj 
* 
* NASA-paĝo de Hubble  
* Paĝo de HST Science Institute 
* ESA-paĝo de Hubble  
* Kolekto de Hubble-bildoj 

## Fonto 
Kategorio:Teleskopoj
Kategorio:Kosmaj observatorioj
František Škroup

**František ŠKROUP** (legu Frantiŝek Ŝkroŭp) (naskiĝis la 3-an de junio 1801 - mortis la 7-an de februaro 1862) estis ĉeĥa komponisto, aŭtoro de la unua ĉeĥlingva opero *Dráteník* (Dratisto) kaj de la ĉeha nacia himno Kie mia hejm‘.

Unue li studis juron kaj filozofion, sed poste li plene dediĉis sin al muziko. En 1827 li fariĝis la dua muzikestro de la Nobelar-teatro en Prago, en la jaroj 1837-1857 li aktivis tie kiel la unua muzikestro kaj en 1860 li foriris kiel muzikestro al Roterdamo.

En 1823 li prezentis komikan operon **Svisa familio** de Joseph Weigl (1766-1846) en ĉeĥa traduko kaj la granda sukceso igis lin komponi la unuan ĉeĥlingvan operon „Dráteník“, por kiu la tekston verkis Josef Krasoslav Chmelenský.

Li komponis muzikon al dramo „Fidlovačka“ de Josef Kajetán Tyl, en kiu aperis la kanto „Kde domov můj“ (Kie mia hejmo), kiu en 1918 fariĝis la ĉeĥa parto de la tiama ĉeĥoslovaka ŝtata himno kaj nun estas la ĉeĥa ŝtata himno.

## Verkoj 
* **Dráteník** (Dratisto, opero 1826)
* **Oldřich a Božena** (Ulriko kaj Boĵena, opero 1826)
* **Fidlovačka** (Kermeso, akompana muziko al teatraĵo, 1834)
* **Libušin sňatek** (Edziniĝo de Libusa, opero 1835)
* **Věnec zpěvů vlasteneckých**(Kronplekto de kantoj patriotismaj, 1835-1839)
* **Bratrovrah** (Fratmurdisto)
* **Der Nachtschatten**
* **Der Prinz und die Schlangen**
* **Die Drachenhöhlen**
* **Der Meergeuse**

Ankaŭ lia pli juna frafo Jan Nepomuk Škroup estis komponisto.

Kategorio:Ĉeĥaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj romantikaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj operkomponistoj
Ŝemida lingvaro

[eta|250ra|Geografia distribuo de la parolantoj de ŝemidaj lingvoj (en oranĝa koloro) kaj de aliaj [Afrikazia lingvaro|afrikaziaj lingvoj nuntempe]]
La **ŝemidaj lingvoj**, fojfoje nomataj **semidaj lingvoj**, estas familio da tre disvastiĝintaj lingvoj, parto de la afrikazia lingvaro, parolataj norde de Saharo, kaj en Sud-Okcidenta Azio. Komuna trajto de iliaj gramatikoj estas la uzo de trikonsonantaj vortoradikoj. Kvin religie gravegaj lingvoj estas ŝemidaj: la amhara, la araba, la aramea, la geeza kaj la hebrea. Ankaŭ la kopta estas Afrikazia lingvo, sed ne ŝemida. En Eŭropo, la malta lingvo estas ŝemida.

Ŝemidologio aŭ *semitismo* estas branĉo de kompara lingvistiko, kiu studas la semidajn lingvojn, branĉon de la afrik-azia makrofamilio. 

## Kompono 
Preskaŭ senpolemike ekzistas la jenaj sublingvaroj de la ŝemidaj lingvoj:
* **Araba lingvaro**
** Araba lingvo: malnova, klasika, modernnorma, kaj modernaj dialektoj
** Malta lingvo (praido de la sicilia araba)
* Etiopa ŝemida lingvaro
** **Nordaj etiopiaj lingvoj**
*** Geeza lingvo
*** Tigraja lingvo
*** Tigrea lingvo
** **Sudaj etiopaj lingvoj**
*** Amhara lingvo
* Nordokcidenta ŝemida lingvaro
** Amorea lingvo
** Aramea lingvo
*** Siria lingvo
** Kanaana lingvaro
*** Amona lingvo
*** Fenica lingvo kaj ties nord-afrika dialekto, la punika
*** Hebrea lingvo (precipe la biblia hebrea)
** Ugarita lingvo
* Orienta ŝemida lingvaro
** Akada lingvo
** Eblaa lingvo
* Malnovsudaraba lingvaro
* Moderna sudaraba lingvaro
*** Mehra lingvo

Iom pli polemike proponiĝis la jena superklasigo:

* Centra ŝemida lingvaro
** Arabaj lingvo kaj dialektoj kaj la malta
** Nordokcidenta ŝemida lingvaro
* Suda ŝemida lingvaro
** Etiopa ŝemida lingvaro
** Malnovsudaraba lingvaro
** Moderna sudaraba lingvaro
* Orienta ŝemida lingvaro

## Vidu ankaŭ 
* Judah ibn Kuraiŝ
* Ŝemo
* Ŝemidoj

## Bildaro 

Dosiero:AndalusQuran.JPG|Paĝo de 12-a jarcento Korano
Dosiero:Targum.jpg|dekdujarcenta Hebrea Biblio
Dosiero:Estrangela.jpg|manuskripto en la siria lingvo, de la 9-a jarcento
Dosiero:Amarna Akkadian letter.png|14-a jarcento a.K., diplomatia letero en akada lingvo, trovita en Tel-Amarna
Elipsa galaksio

eta|350px|La giganta elipsa galaksio ESO 325-G004.
**Elipsa galaksio** estas galaksio, kiu diferencas de aliaj specoj de galaksioj en la Hubble-serio per la homogena lumdistribuo kaj la manko de evidentaj strukturoj kiel ĉe spiralaj galaksioj.

Elipsaj galaksioj estas relative helaj en la centro kun unue rapida kaj poste pli malrapida falo de la heleco survoje eksteren. La linioj de sama heleco (izofotoj) estas priskribeblaj sufiĉe precize per samcentraj elipsoj. En la Hubble-serio, elipsaj galaksioj klasifikiĝas laŭ la formo de tiuj elipsoj je klasoj E0 (cirklaj) ĝis E7 (tre plataj). La nombro post E estas la rezulto de 10(a-b)/a, en kio a estas la granda kaj b la malgranda akso de elipso. Pli frue oni supozis, ke tiu plateco rezultas el rotacio, kaj ke elipsaj galaksioj estas do rotaciaj elipsoidoj. Intertempe oni ekkonis tion kiel ne ĝenerale valida. Ekzistas aparte inter la plej lumaj elipsaj galaksioj sistemoj ne aŭ apenaŭ rotaciantaj, kiuj tamen aspektas plataj. Ilia malsama etendiĝo en la diversajn direktojn de la spaco estas rezulto de tio, ke la rapidec-vario de iliaj steloj dependas de la direkto.

La parto de elipsaj galaksioj el la tuto de galaksioj dependas forte de la ĉirkaŭaĵo. En galaksiriĉaj galaksiamasoj, preskaŭ duono de la galaksioj estas elipsaj, dum falas la parto en regionoj maldensaj je galaksioj sub 10%. En la centro de multaj galaksiamasoj troviĝas aparte mashava elipsa galaksio, aŭ simila speco de galaksio nomata cD-galaksio.

Multajn komunajn trajtojn dividas iom malpli lumaj elipsaj galaksioj kaj la centraj bulboj de spiralaj galaksioj. Oni diferencigu la elipsajn galaksiojn disde la mallumaj sferoidaj nanaj galaksioj, kiuj ja ankaŭ havas elipsan formon, sed sekvas alian rilaton inter heleco kaj grandeco.

Plej multaj steloj en elipsaj galaksioj estas aĝaj. Ankaŭ enhavas elipsaj galaksioj kutime tre malmulte da interstela materio el kiu povus ekesti novaj steloj. Pro ilia aĝo kaj alta centra steldenso oni ofte supozis, ke elipsaj galaksioj ekestis jam antaŭ 10 miliardoj da jaroj per rapida kolapso de unu sola granda gasnubo. Tia ideo tamen ne klarigas la malmultan rotacion de multaj elipsaj galaksioj, kaj ne kongruas kun unu el la bazaj supozoj de hodiaŭa kosmologio, nome ke strukturoj kiaj galaksioj ekestas per kunfandiĝo de pli malgrandaj unuoj. Aldone estas indikoj el teorio kaj observo, ke kunfandiĝo de du spiralaj galaksioj rezultas je elipsa. Sed ankaŭ tia meĥanismo ne kapablas klarigi ĉiujn ecojn de nunaj elipsaj galaksioj. La tempo kaj maniero de ekesto de elipsaj galaksioj estas objektoj de intensa esplorado, kaj ili ne nepre samas por ĉiuj tiuj galaksioj.

De la fino de la 1990-aj jaroj observoj pli kaj pli klare montras, ke en la centro de ĉiu elipsa galaksio kaj de ĉiu bulbo de spirala galaksio troviĝas pezega nigra truo kun maso de kelkaj milonoj de tiu de la galaksio resp. bulbo. La okazaĵoj en la ekesto kaj evoluo de galaksioj kaj de nigraj truoj, kiuj respondecas pri tiu rilato, estas ankoraŭ neklaraj.

Kategorio:Specoj de galaksioj
Áron Márton

**MÁRTON Áron** estis rumania hungara predikulo, eklezia kaj edukscienca verkisto, katolika episkopo de Transilvanio, Rumanio naskita la  en komunumo Csíkszentdomokos, Hungario kaj mortinta la  en Alba Iulia, Rumanio.
eta|Áron Márton

## Biografio 
Post la fino de la gimnaziaj studoj en Ĉikŝomjo, Csíkszereda kaj Gyulafehérvár en 1915, dum la Unua mondmilito li servis kiel leŭtenanto kaj sur la itala fronto li vundiĝis. Hejmenveninte, li kamplaboris en sia naskiĝvilaĝo, sed baldaŭ li finstudis la teologion en Alba Iulia en 1924. Li estis ordinita pastro kaj li prezentis sian unuan sanktmeson la 13-an de julio 1924 en Sândominic. Poste li laboris kiel pastro en komunumo Ditrău, en urboj Gheorgheni kaj Târgu Mureş. En 1929 li estis studprefekto en la Orfejo terezkvartala en Sibiu. En 1930 oni nomumis lin sekretario episkopa en Alba Iulia kaj poste universitata pastro en Kluĵo. Inter 1933 kaj 1939 kune kun Lajos György li redaktis la fakrevuon titolitan Erdélyi Iskola pri la instruaj aferoj de la junularo kaj pri la popoledukado. En 1938 li estis nomumita parokestro de la sama urbo. Li estis ordinita episkopo la 12-an de februaro en 1939 en Kluĵo en preĝejo Sankta Mikaelo. La 18-an de majo 1944 en pasia prediko li kondamnis la deportadon de la judoj de Nord-Transilvanio. Je la komenco de la jaro 1946 li adresis memorandon al d-ro Petru Groza, ĉefministro de Rumanio por certigi la rajtojn de la hungara nacimalplimulto de Rumanio sekve de la pactraktato de Parizo. En 1949 li estis arestita kaj en spektakla proceso li estis kondamnita por dumviva prizono. Antaŭ la ĝeneva konferenco la 25-an de marto en 1955 oni metis lin en liberstato, sed ĝis 1967 li ne rajtis forlasi sian loĝdomon. Li mortis je kancero.

## Verkoj 
* *Házasság, család*, 2010.
* *Keresztség, hit*, 2010.
* *Oltáriszentség, krisztus király*, 2010.
* *Papság*, 2010.

## Bibliografio 
* Szőke János: Márton Áron. (Thaur bei Innsbruck, 1988)
* Virt László: Márton Áron, a lelkiismeret apostola (Bp., 1988)
* Domokos Pál Péter: Márton Áron, Erdély püspöke (Bp., 1989).

## Eksteraj ligiloj 
* Diocezo de Alba Iuliahttp://www.gcatholic.com/dioceses/diocese/alba1.htm

Kategorio:Sikuloj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikaj malliberuloj
Kategorio:Episkopoj de Alba Iulia
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj justuloj inter la popoloj
Kategorio:Rumanaj episkopoj
Liu Haitao

**LIU Haitao** (刘海涛, n. en 1962) estas Qiushi eminenta profesoro pri lingvistiko kaj aplikata lingvistiko en Zhejiang Universitato. Li doktoriĝis pri lingvistiko. Liaj esploraj interesoj estas interlingvistiko, lingva planado kaj esperantologio, kvanta lingvistiko kaj dependa sintakso.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lingviko.net 
* (en, eo, zh) *Liu Haitao *, Bibliography of Interlinguistics  - * Baza Bibliografio de Interlingvistiko 

Kategorio:Ĉinaj lingvistoj
Kategorio:Ĉinaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Kategorio:Esperantologoj
Kategorio:Interlingvistoj
Jukagira lingvaro

[eta|300px|Areo kie [Finno-perma lingvaro|Finnecaj, ugraj, samojedaj kaj jukagiraj lingvoj estas parolataj

]]

La **Jukagiraj lingvoj** (ankaŭ nomataj **jukagiro-ĉuvanaj** aŭ **odulaj** en Rusio) estas familio de lingvoj parolataj en Rusio inter la Jukagiroj, Siberia popolo kiu loĝas ĉe la baseno de la rivero Kolima.

La solaj du vivantaj anoj estas la Norda Jukagira lingvo (tundra) kaj la Suda Jukagira lingvo (ĉekolima). Ekzistas evidentaĵoj ke historie ekzistis almenaŭ du plu parencaj lingvoj: la omoka kaj la ĉuvana.

La rilato kun aliaj lingvaroj estas plejparte nesciata. Ekzistas versioj de ĝia rilato kun la Uralaj lingvoj aŭ kun la nivĥa lingvo, kaj oni apartenigas jukagiran lingvaron al hipoteza nostrata superfamilio de lingvoj. Formale oni apartenigas jukagirajn lingvojn al grupo de prasiberiaj lingvoj kune kun aliaj lingvoj, kiuj ekzistis en Siberio antaŭ disvastigo de tungus-manĉura lingvaro en la regiono. La tuta familio estas konsiderata kiel endanĝerita.

## Skribo 
El ĉiuj lingvoj de iama Sovetunio, jukagiraj lingvoj estis inter tiuj, kiuj ekhavis propran skribsistemon malpli frue. Nur en la 1980-aj jaroj unua formala alfabeto por la jukagiraj lingvoj estas kreita far Uluro Ado, jukagira verkisto kaj poeto, kiu estas ankaŭ konsiderata unu el patroj de jukagira literaturo. Tiu ĉi alfabeto baziĝas je cirila alfabeto kaj estas iom simila al jakuta skribo. Antaŭ tio, lingvistoj nur uzis diversajn sistemojn de literumado por transdoni sonojn de la lingvo, sed ne klopodis unuigi la alfabeton. Ĝis nun la alfabeto, uzata en jukagirlingvaj libroj kaj gazetoj, varias de eldono al eldono.

Historie, ĉe jukagiroj ekzistis amuza sistemo de piktograma skribo, kiun precipe uzis virinoj, plejparte junulinoj, por esprimi pasion al siaj amatoj. La bildoj estis skribitaj per tranĉilo sur betulŝelo. Eventuale, pro malkresko de jukagira lingvo kaj kulturo, tiu ĉi tradicio malaperis.

## Literaturo 
Malgraŭ ke la jukagira estas malplimulta lingvo kaj ke ĝi dum longe ne havis propran skribon, en ĝi ekzistas konsiderinda literaturo. El jukagirlingvaj verkistoj plej konataj estas:

* Gennadij Djaĉkov (1946—1983);
* Semjon Kurilov (1935—1980);
* Gavril Kurilov (Uluro Ado) (naskiĝis 1938)
* Nikolaj Spiridonov (Teki Odulok) (1906—1938).

## Referencoj 

Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj
János Hunyadi

eta|dekstra|Johano HunyadiIoan de Hunedoara
**Johano HUNYADI**, hungare ***Hunyadi János*** , rumane ***Ioan de Hunedoara*** (naskiĝinta ĉirkaŭ en 1405 kaj mortinta la 11-an de aŭgusto 1456, Zemun) estis rumandevena hungara magnato, militestro, gubernatoro de Hungario inter 1446 kaj 1456.

## Biografio 
Johano Hunyadi estis filo de Vajko (Voicu) kaj patro de Matiaso la 1-a, reĝo de Hungario. Sigismondo la 1-a donacis al li kaj al liaj fratoj la urbon Hunedoara (hungare *Hunyad*, de tie lia familia nomo). Johano Hunyadi komence estis soldato, kie li studis taktikon de la turkoj. Ĉirkaŭ en 1430 li edziĝis. Baldaŭe li vivis en Italio, kie li studis la italan armeon. En 1434 li bataladis kontraŭ husanoj en Bohemio. En 1439 li ricevis la rangon banuso, poste li defendis la hungaran limon kontraŭ la turkoj. La tagmeza sonorigado en kristanaj landoj laŭ la ordono de papo Kaliksto la 3-a estas de tiam honore al la venko de Hunyadi super la turkoj la 22-an de julio 1456 ĉe Belgrado.

## Memorigiloj 
* stratoj, placoj en diversaj urboj
* skulptaĵoj en Budapeŝto kaj Pécs
* premio "Hunyadi János"

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* Xenopol, Alexandru D., Histoire des Roumains, i, Paris, 1896
* Milton G. Lehrer and David Martin,Transylvania: History and Reality, Bartleby Press; 1986
* Ion Grumeza, Dacia: Land of Transylvania, Cornerstone of Ancient Eastern Europe, Hamilton Books, 2009
* Constantin C Giurescu,Transylvania in the history of Romania: An historical outline,Garnstone P; 1969
* Stefan Pascu, A History of Transylvania, Wayne State Univ Pr, 1983

Janos
Kategorio:Hungaraj militestroj
Kategorio:Hungaraj nobeloj
Kategorio:Hungaraj magnatoj
Kategorio:Banusoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Historio de Hungario
Kategorio:Hungaraj herooj
Kokcigo

eta|300px|Homa anatomio: **Kokcigo** (latine *Coccyx*)
**Kokcigo** (el la latina *coccyx*) estas triangula osto en la homa korpo.
Ĝi konsistas el kunfandiĝo de tri-kvar kokcigaj vertebroj kaj situas sub la sakro. Ĝi estas ekvivalento de la vosto ĉe aliaj bestoj. Parto de la granda glutea muskolo fiksiĝas al ĝia alekstera bordo.

Kategorio:Vertebra kolumno
Kategorio:Skeleta sistemo
Distingokapablo (optiko)

**Distingokapablo** estas kapablo de fotilo aŭ alia sistemo aparte fari en bildo proksimajn unu al la alia punktojn aŭ liniojn.

Simpla (ne bilda) distingokapablo estas mezurata kiel kvanto da distingeblaj linioj en unuo de longo sur objekto. Ĉi tie ĉi tiu atributo diferencas de bilda distingokapablo ĉar bilda distingokapablo estas mezurata kiel distanco en bildo, sed ne sur objekto.

**Angula distingokapablo** estas distingokapablo mezurata en unuoj de angulo, ĝi egalas al distingokapablo dividita per malproksimeco de la objekto. Angula bilda distingokapablo estas pli uzebla kiam la objekto estas ĉe malfino, kiel en astronomio.

Kategorio:Optiko
Artilerio

**Artilerio** estas konsistero de armeo, ekipita ĉefe per kanonoj aŭ ankaŭ per raketoj.

Artilerio aperis kun veno de pli pezaj pafarmiloj. Rilate al specifo de ilia priservo, transporto kaj efiko, artilerianoj baldaŭ membriĝis kiel memstara armea konsistero. Artilerio kutime agadas nur kiel subteno de ceteraj armeaj konsisteroj.

## Artileria baterio 
Artileria baterio estas artileria grupo (roto), konsistanta el kelkaj kanonoj, la koncernaj veturiloj kaj la (100-200) soldatoj ilin servantaj.

## Vidu ankaŭ 
* Artileria fuortaro
* Artileria fuorto
* Artileria videoludo

## Bildaro 

|
Dosiero:60 pounder Cape Helles June 1915.jpg|
Dosiero:Artillerie de campagne allemande pre-1914.jpg|
Dosiero:Artillerie van het O.I. leger. Groot tenue. 1896.jpg

Kategorio:Milito
Kategorio:Armeo
Avalon

**Avalon** povas havi la sekvajn signifojn:

* Avalon (mitologio), insulo el la kelta mitologio.
* Avalon (kanto), kanto de Al Jolson.
* Avalon (duoninsulo), la duoninsulo kiu estas la plej orienta parto de Newfoundland.