open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tjurkologio

[eta|Mapo de [Tjurka lingvaro|Tjurkaj lingvoj]]
**Tjurkologio** estas la scienco de la lingvoj, literaturo, historio, religioj kaj la spirita kaj materia kulturo de la tjurkaj popoloj dum la pasinteco kaj nuntempo. Ene de la scienco, la fako **turkologio** okupiĝas pri la samaj kulturaj fenomenoj ekskluzive rilate al la turka lingvo. La migrado de multaj turkaj laboristoj al ŝtatoj de centra Eŭropo dum la lastaj jardekoj tre vastigis la tradician esplororegionon de la scienco en enhavaj kaj geografia dimensio.

La geografia regiono de la tjurkaj popoloj dum la jastaj jardekoj pro migrado ne nur al tiuj landoj de centra Eŭropo tre pliampleksiĝis: Origine ĝi etendiĝis inter la areo de la nuna Popola Respubliko Ĉinio ĝis sudorienta Eŭropo kaj de la pleja nordo de Rusio ĝis la landoj de Arabio.

La plej fruaj skribaj tekstoj estas el la epoko inter la jaroj 600 kaj 800 de nia erao.

Entute hodiaŭ ekzistas preskaŭ 200 milionoj da anoj de tjurklingvaj naciecoj, popoloj kaj malplimultoj. La diversaj tjurkaj popoloj aliĝis al diversaj religioj - inter la plej gravaj estas Islamo, Kristanismo, Budhismo, Judismo kaj indiĝenaj religioj.

## Esploro 
Tjurkologoj esploras sian fakon helpe de fontaj tekstoj kaj kulturaj spuroj de la diversaj tjurkaj popoloj. Krome ili traserĉas fontojn de la lingva kaj kultura interŝanĝo kun najbaraj popoloj ekde la 8-a jarcento de nia erao.

## Vidu ankaŭ 
* Vasilij Radlov - konsiderata la fondinto de la studfako
* Turkologio
Popolismo

eta|Kun sia retoriko pri "la 99%" (la popolo) kontraŭ "la 1%" (la elito), la internacia okupa movado estis ekzemplo de populisma socia movado.
eta|Kiel difinita de la Nolan-Ĉarto, populismo (kaj totalitarismo) situas en la maldekstra malsupra.
eta|Karikaturo el 1896 en kiu William Jennings Bryan, fervora subtenanto de populismo, estis englutanta la simbolon de la Demokratia Partio de Ameriko.
**Popolismo** (de la vorteroj popolo kaj -ismo) origine estas politika doktrino, kiu subtenas la rajtojn kaj la povojn de la komuna popolo dum ĝia lukto kontraŭ la privilegia elito
. Simila vorto "populismo" estas ofte uzata por diversaj politikaj direktoj, kiuj havigas al la popolanoj tre simpligitajn, emocie aktivigajn sloganojn kaj agadojn por la solvo de sociaj problemoj.

## La koncepto 
La germana vortaro *Duden* klarigas, ke temas pri "oportunisma politiko, kiu [per ĉiaj manieroj] provas akiri la simpatiojn de la homamasoj". En politikaj diskutoj la vorto estas uzata por trafi malamikajn partiojn aŭ politikistojn: Aparte en Eŭropo kritikindas esti "popolisto", do manipuli kaj instrumentigi la civitanaron por propraj celoj. La "popolistoj", atakas la politikajn malamikojn, provas per sensencaj aŭ tute malrealismaj promesoj kapti balotajn voĉojn, kaj laŭ la malamikoj agas pro privata strebo je potenco, pro manka respondeco pri la politika estonto de la lando kaj pro manko de veraj solvoj de aktualaj problemoj.

La politikistoj atakataj pro "popolismo" kontraŭe ofte substrekas, ke male al "establiĝintaj" politikistoj ili mem havas proksiman kontakton al la simplaj civitanoj, la "popolo", kaj atakas la kontraŭantojn esti dogmaj, maldemokratiaj aŭ elitismaj.

Pro tio, ke la nazia reĝimo en Germanio kaj Aŭstrio aparte forte misuzis popolismajn teknikojn (majstro pri tio krom Adolf Hitler estis la ministro pri propagando, Joseph Goebbels), esti atakata pri "popolismo" nuntempe en tiuj landoj estas aparte forta ofendo. Ĉar tamen en demokratioj ĉiuj gravaj politikaj fortoj varbas pri subteno inter la civitanoj, kaj cele al tio uzas ĉiujn eblojn de varbado inkluzive de la amaskomunikiloj, iugrade ĉiuj politikaj grupoj estas popolismaj. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Demagogio
* Oportunismo
* Pragmatismo
* Nacia demokratio
* Propagando
* Socialema ŝtato
* Solrego

Kategorio:Politikaj teorioj
Kategorio:Reĝimoj
Kategorio:Ismoj
Fajlilo

**Fajlilo** estas ilo por fajli — disigi facan tavolon de materialo per frotado per speciala malglata faco de la fajlilo.

## Priskribo 
La malglata faco de la fajlilo estas kutime farata per du kruciĝantaj aroj de sulkoj. Fajlilo estas kutime farita el malmola ŝtalo kaj aldone plimalmoligita per hardado.

Formoj de fajliloj estadas diversaj — plata, kvadrata, ronda, duonronda, triangula, ktp. Ankaŭ ekzistas kruda, delikata, delikatega fajliloj.

Normala fajlilo havas longon ĉirkaŭ 30 ... 40&nbsp;cm kaj dikon ĉirkaŭ 5 ... 15&nbsp;mm.
Ankaŭ ekzistas fajliletoj kun longo ĉirkaŭ 15&nbsp;cm aŭ malpli kaj diko ĉirkaŭ 3 ... 4&nbsp;mm.

Simila aĵo (kun akraj, tranĉaj elstaraĵoj pli altaj ol ĉe fajlilo) estas la raspilo, uzata ekz. por legomoj.

eta|400ra|Ebena fajlilo
eta|400ra|Cirkla fajlilo
eta|400ra|Fajliletoj

## Fajlado 
Laŭ Francisko Azorín **fajli** estas *Glatigi metalon, lignon, k.c., skrapante per tipa ilo.* Kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj **fajlilo**, por ilo provizita de pikiletoj aŭ strietoj por frotadi objekton celante ĝin glatigi; kaj **fajlaĵo**, por deskrapaĵoj devenantaj de la fajlado.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Gómez Jeria, Alejandro (2006). Procedimientos de Mecanizado. Madrid: Editorial Paraninfo. ISBN 84-9732-428-5.

Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Leon Larsson

**Leon Larsson** (n. 1883 - m. 1922) estis sveda anarĥiisto kaj politika poeto, naskiĝinta en Skutskär.

La fascino de Leon Larsson pri fajro elstaras en ĉiom da siaj verkoj. Dek-kvin-jaraĝe, li estis kondamnita al penallaboro pro kontraŭleĝa bruligo post brul-detruo de la forĝejo kie li laboris en mezsomero, 1899.

Dum la fruaj 1900-aj jaroj, Larsson aktivis en diversaj anarĥiistaj grupoj, sed en 1907 li disiĝis kun anarĥiismo kaj aniĝis en la Socialdemokratian Junularan Organizon.

En 1909 Larsson eldonis la aŭtobiografian romanon *Samhällets fiende* ("Malamiko de la Ŝtato"), en kiu li pritraktis sian anarĥiistan pasintecon. La libro komencis la finon de la verkista kariero de Larsson, tamen, ĉar tiam li jam perdis multe da siaj unuaj sekvantoj.

Larsson, Leon
Larsson, Leon
Jānis Bērziņš

**Jānis Bērziņš** (n. dum la jaroj 1880-aj - m. 1938) estis latva kaj soveta komunista politikisto. Lia vera nomo estis **Kyuzis Peteris**.

Dum la Unua Mondmilito, li vivis en Svedio per la pseŭdonimo *Winter*. Berzins aliĝis kun la Bolŝevikoj post la Oktobra Revolucio, kaj estis la estro de la GRU de 1920 ĝis 1935. Li estis volontulo en la Hispana Enlanda Milito per la militnomo *Griŝin*, kaj li estis grava komandanto de la respublikanaj militistoj. Generalo Jan Karloviĉ Berzin estis la ĉefo de la Kvara Buroo de la GRU.

Malgraŭ li subtenis je Josif Stalin, li estis mortpunita dum la Moskvaj Procedoj. Je la 13-a de majo, 1938, li estis arestita, kaj je la 29-a de julio, li estis pafita.

Kategorio:Mortintoj en 1938
Kategorio:Latvaj politikistoj
Kategorio:Sovetiaj politikistoj
Kategorio:Sovetiaj komunistoj
Kategorio:Homoj de la Hispana Enlanda Milito
Garadiavolo

**Garadiavolo** (el la dialekta hispana *cara diabolo* [karadiavolo], t. e., "diabla vizaĝo") aŭ **Jenny Haniver** estas folklora estaĵo de Karibo, ĉefe de Kostariko kaj Portoriko. Foje fiŝkaptantoj prenas rajojn kaj, pro ŝerco, kaj skulptas diablan figuron. Tiu tradicio estis prenita de fiŝkaptistoj de Karibo al Nederlandanoj, kiuj ekde la Mezepoko faras pupojn nomataj *Jenny Hanivers*.
En 1974, Aufredo Garcia Garamendi diris ke garadiavolo atakis lin en Portoriko. Laŭ li, li mortigis veran garadiavolon, sed agantoj de CIA rabis ĝian korpon. Li verkis libron pri tio, kaj garadiavolo iĝis urba legendo.

La nomo **Jenny Haniver** verŝajne estas miskompreno de la franca frazo "''jeune d'Anvers" (Junuloj de Antverpeno) de britaj maristoj.''
eta|"Jenny Haniver"
eta|Garadiavolo

Kategorio:Folkloraj estaĵoj
Kategorio:Kriptozoologio
Hatvan

**Hatvan** estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, en Distrikto Hatvan, kies centro estas. La loknomo signifas: 60 (ses dek). La urbo estas ĝuste 60 km-ojn for de Budapeŝto, sed la nomo estas mezepoka. La solvo estas tio, ke ne pli, ol 60 da peĉenegaj familioj rajtis loĝadi en tiu loko.
eta|maldekstre|Urbodomo de Hatvan

## Situo 
* Alto super marnivelo: 119 m
Hatvan situas sur ebenaĵo, sur ambaŭ bordoj de Zagyva, laŭ ĉefvojaj kaj fervojaj kruciĝoj Budapeŝto-Miskolc kaj Salgótarján-Szolnok. Aŭtoŝoseo M3 Budapeŝto-Miskolc preteriras. Aszód troviĝas 16, Gyöngyös 24, Salgótarján kaj Budapeŝto po 58, Eger 72, Szolnok 77 km.
eta|dekstra|Fronto de kastelo en Hatvan

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la neolitiko, kuprepoko, bronzepoko, de skitoj, keltoj, sarmatoj kaj avaroj. En 1170 abatejo ekfunkciis. La vilaĝo ricevis rangon kampurbo en 1406. En 1544 la hungaroj forbruligis la gravan fortikaĵon kaj rifuĝis de turkoj. Ili rekonstruis la fortikaĵon kaj tenis ĝin ĝis en 1686. En 1730 Antal Grassalkovich (graŝalkoviĉ) akiris la urbeton kaj setligis ankaŭ germanojn. En 1849 la hungara armeo venkis la aŭstrojn. En 1867 ekfunkciis fervojo Peŝt-Besztercebánya, en 1873 oni faris fervojan interligon inter Hatvan kaj Miskolc. En 1886 la urbeto degradiĝis je vilaĝo, en 1889 ekfunkciis sukerofabriko. En 1943 la judoj estis forpelitaj, en 1944 la stacidomo kaj la ĉirkaŭaĵo suferis de bombardadoj.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de Sankta Adalberto (Hatvan)
* Preĝejo Stefano la 1-a (Hatvan)
* Kalvinana preĝejo (Hatvan)
* Luterana preĝejo (Hatvan)
* Kastelo de Hatvan aŭ Kastelo de Grassalkovich

## Famuloj 
* En Hatvan naskiĝis:
** advokato József Ágoston
** aktoroj Tibor Forgács kaj Vilma Gömöry
** scenaristo Adolf Mérei
** Zoltán Meszlényi (episkopo)
** inĝeniero Tibor Tarnai
** juĝisto Gyula Isaák (pli juna)
** kritikisto Lili Hatvany
** operetkantisto István Mester
** operkantisto Éva Balatoni
** orgenisto Richárd Garczik
** Attila Szabó (violonisto).
* En Hatvan mortis:
** agronomo Ödön Legány
** inĝeniero János Kossalka
** kuracisto Miklós Baranyai.

## Famaj nomportantoj 
* László Hatvani, matematikisto
* Béla Hatvani, pentristo
* Imre Hatvani, trupestro
* István Hatvani (kuracisto)
* István Hatvani (okulkuracisto)
* Lajos Hatvany, verkisto
* Sándor Hatvany Deutsch, fabrikestro

## Ĝemelurboj 
*  Hódmezővásárhely, Hungario
*  Jarocin, Pollando
*  Kézdivásárhely, Rumanio
*  Kokkola, Finnlando
*  Maassluis, Nederlando
*  Tavarnelle Val di Pesa, Italio

## Referencoj 
Kategorio:Hatvan
Kategorio:Vinvilaĝoj
Ádám Bodor

**BODOR Ádám** estas hungara verkisto naskita en Kluĵo la 22-an de februaro 1936, estas hungara verkisto.

## Biografio 
Bodor studis teologion, sed ne li akceptis pastran servon. Ekde 1960 li estis arkivisto, ekde 1964 li laboris en kopiista-tradukista oficejo. Lia unua novelo aperis en 1965 Utunk. Ekde 1968 li estas liberprofesiula verkisto. En 1982 li translokiĝis Hungarujon. Ekde 1984 li estis lektoro, respondecredaktoro de libroeldonejo Magvető Könyvkiadó.

## Ĉefaj verkoj 
* A tanú. (Novellák) Előszó: K. Jakab Antal. Bukarest 1969. Irodalmi K., 175 p.
* Plusz-mínusz egy nap. (Novellák, karcolatok) Bukarest 1974. Kriterion K., 158 p.
* Megérkezés északra. (Karcolatok, novellák) Bukarest 1978. Kriterion K., 162 p.
* Milyen is egy hágó? (Válogatott novellák, karcolatok) Bp. 1980. Magvető K., 226 p.
* A Zangezur hegység. (Karcolatok, novellák) Bukarest 1981. Kriterion K., 117 p.
* Az Eufrátesz Babilonnál. (Elbeszélések) Bp. 1985. Szépirodalmi Kvk., 248 p.
* Sinistra körzet. Egy regény fejezetei. Bp. 1992. Magvető K., 158 p.
* Vissza a fülesbagolyhoz. (Válogatott elbeszélések) Pécs 1992. Jelenkor K., 316 p.
* Vissza a fülesbagolyhoz. (Válogatott elbeszélések) Pécs 1997. Jelenkor K., 358 p.
* Az érsek látogatása. (Regény.) Bp. 1999. Magvető K., 120 p.
* A börtön szaga. (Válaszok Balla Zsófia kérdéseire – Egy korábbi rádióinterjú változata.) Bp. 2001. Magvető K., 223 p.
* Vissza a fülesbagolyhoz. (Válogatott elbeszélések) Budapest 2003. Magvető K.
* Az utolsó szénégetők. Tárcák 1978-1981. Budapest 2010. Magvető K.

## Bibliografio 
* Pozsvai Györgyi: Bodor Ádám. (Monográfia.) Pozsony, 1998, Kalligram Könyvkiadó.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon
* DIA

## Eksteraj ligiloj 
* DIA
* http://translations.bookfinder.hu/indexa.htm 
* http://www.babelmatrix.org/author_view.jsp?authorId=856 
* http://www.neumann-haz.hu/scripts/DIATxcgi?infile=diat_vm_main_menu.html

B
B
Bodor, A
Bodor, A
Urbano

**Urbano** estas virnomo devenanta el la latino, kie ĝi signifas urbano aŭ erudito.

## Nomtago 
* la 25-a de majo

## Urbano en aliaj lingvoj 
* angle, germane Urban
* ĉeĥe Městský
* france Urbain
* greke Αστικό
* hebree עירונית
* hispane, itale, portugale Urbano
* hungare Orbán
* nederlande Stedelijke
* ruse Городские

## Famaj Urbanoj 
eta|Urbano la 1-a

### Papoj 
* Urbano la 1-a
* Urbano la 2-a
* Urbano la 3-a
* Urbano la 4-a
* Urbano la 5-a
* Urbano la 6-a
* Urbano la 7-a
* Urbano la 8-a

### Urbano, kiel familia nomo 
* Balázs Orbán (1830–1890), esploristo pri Transilvanio
* Orbán Viktor 1963-, hungara politikisto, inter 1998–2002 ĉefministro

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Gizella Hervay

**HERVAY Gizella** (hervai) rumania hungara/hungara poetino, tradukistino naskita en Makó la 10-an de oktobro 1934 kaj mortinta en Budapeŝto la 2-an de julio 1982. Ŝi estis la unua edzino de poeto Domokos Szilágyi.

## Biografio 
Gizella Hervay alvenis sepjare al sia avino, dekdujare denove al sia patrino. En 1952 ŝi abiturientiĝis Zilah. En Universitato Bolyai de Kluĵo ŝi akiris diplomon de instruisto pri la hungara lingvo kaj literaturo. Ŝi instruis, estis ĵurnalistino (Napsugár, Ifjúmunkás). En 1961 ŝi edziniĝis kun poeto Domokos Szilágyi. En 1976 ŝi transloĝis en Hungarujon kaj estis redaktoro de Libroeldonejo Móra Ferenc. Ŝia filo, Kobak (Zoltán Szilágyi) mortis en en Bukareŝto okaze de la tertremo. Ŝi memmortigis.

## Volumoj 
* 1963 – Virág a végtelenben (poemoj)
* 1966 – Reggeltől halálig (poemoj)
* 1966 – Kobak könyve (fabeloj)
* 1968 – Kobak második könyve (fabeloj)
* 1968 – Tőmondatok (poemoj)
* 1973 – Kobak könyve (kolektita eldonaĵo)
* 1973 – Űrlap (poemoj)
* 1978 – Zuhanások (oratorio al tri voĉo)
* 1978 – A mondat folytatása (elektitaj poemoj)
* 1978 – Kettészelt madár. Requiem. (poemoj)
* 1980 – Száműzött szivárvány (poemoj)
* 1983 – Lódenkabát Keleteurópa szegén (poemoj)
* 1983 – Életfa (porinfanaj poemoj)
* 1999 – Az idő körei (kolektitaj poemoj)

## Bibliografio 
* Imre József Balázs: *Hervay Gizella* – monografieto, 2003. Kriterion Könyvkiadó.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Global Crop Diversity Trust

***Global Crop Diversity Trust*** (GCDT, tutmonda fondaĵo por kulturplanta diverseco) estas sendependa internacia organizaĵo, kiu celas konservi la specidiversecon de semoj de kulturplantoj por sekurigi la ontan nutradon de la monda popolo. 

## Historio kaj strukturo 
GCDT estis fondita en 2005 kiel komuna fondaĵo (angle: *trust*) de Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo (Unuiĝintaj Nacioj) kaj la *konsultgrupo pri internacia agrikultura esploro* (angle: CIGAR, *Consultative Group on International Agricultural Research*).

Kolektinte monon de multaj ŝtatoj, organizaĵoj kaj entreprenoj GCDT ricevis ĉirkaŭ 100 milionoj da usonaj dolaroj por siaj celoj.

La fondaĵo havas oficejojn ĉe la Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo kaj ĉe *Bioversity International* en Romo, Italio.

## Agadoj 
Unue la fondaĵo laboris ellaborante regionajn konservostrategiojn. Ĝi kunlaboris ankaŭ kun la norvega registaro kaj la *Nordic Gene Bank* por konstrui la genbankon Svalbard Global Seed Vault sur la insulo Svalbard. Tiu genbanko estas sekurrezervo por ekzistantaj semoj.

## Vidu ankaŭ 
*Biodiverseco

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala ttt-ejo de la Global Crop Diversity Trust (angle) 

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Nutraĵo
Kategorio:Plantoj
Genarkivejo

[eta|Enirejo de la [Tutmonda semkripto en Svalbard]]
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri genaj bankoj.]]
**Genarkivejo** aŭ **genbanko** estas ejo, kie oni konservas la tutan genomon de organismo en formo de difinitaj DNA-eroj sur vektoroj en unuĉelaj organismoj aŭ bakterifagoj. Tiaj organismaj celas konservon kaj multobligon de la eroj por molekularbiologaj esploroj.

Kategorio:Genetiko
Kategorio:Arkivoj
Ferenc Pápai Páriz

**PÁPAI PÁRIZ Ferenc** *Pariz-Pápai* estis hungara kuracisto, sciencisto, vortarverkisto. Li naskiĝis en (Deĵo la 10-an de majo 1649 kaj mortis en Nagyenyed la 10-an de septembro 1716). Li estis patro de András Pápai-Páriz.

## Biografio 
Ferenc Pápai Páriz post teologiaj studoj en Gyulafehérvár, Marosvásárhely kaj Nagyenyed ekde 1672 li frekventis medicinon en Lepasiko,li doktoriĝis pri filozofio en Heidelberg. Por fini siajn medicinajn studojn li iris en Bazelon, kie li iĝis kuracdoktoro en 1674. Ekde 1675 ĝis sia morto li estis profesoro en Nagyenyed. En siaj lastaj jaroj li blindiĝis kaj sian vortaron diktis al sia edzino.

## Ĉefaj verkoj 
* "Pax corporis" (Kolozsvár, 1690)
* Dictionarium Latino-Hungaricum et Hungarico-Latinum (Leutschoviae, 1710)
* *Glaserus-i Szent Hagyaték* http://mek.oszk.hu/06000/06078/index.phtml

## Bibliografio 
* Réti Endre: Nagy magyar orvosok (Bp., 1954)
* Kótay Pál: A „Pax corporis” (Orsz. Orvostört. Kvtár Közl. Bp., 8 – 9. sz.)
* Kótay Pál: P. P. F. drezdai útja (Communicat. Bibl. Hist. Med. Hung. 1965. 37. sz.)
* Borsi Darázs József: P. P. F.( Dr. Borsi Heti lap; 1966. 40. Sz.)
* *Békességet magamnak, másoknak* (sajtó alá rendezte Nagy Géza (1977)

## Fonto 
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj leksikografoj
Géza Páskándi

dekstra|eta|tombejo
**PÁSKÁNDI Géza** (pa:ŝka:ndi) estis hungara poeto, dramverkisto, prozaisto laŭreato de Kossuth-premio naskita en Szatmárhegy la 18-an de majo 1933 kaj mortinta la 19-a de majo 1995 en Budapest.

## Biografio 
Géza Páskándi jam en 1949 dum liaj lernantjaroj en Satu Mare publikis en la loka gazeto *Dolgozó Nép* liajn poemojn kaj artikolojn. Ekde 1949 en Bukareŝto li estis interna kunlaboranto ĝis 1953 de Ifjúmunkás, poste Előre. En 1953 li komencis studi en Universitato Bolyai. En marto 1957 oni arestis lin kaj oni aljuĝis je sesjara malliberejo, de kie li liberiĝis en 1963. Li devigloĝis en Bukareŝto, kie laboris kiel bibliotekisto, bibliografo. Ekde 1965 li fariĝis liberprofesia verkisto. En la dua parto de la sesdakaj jaroj li translokiĝis Kluĵon kaj inter 1971 kaj 1973 estis lektoro de redakcio de libroeldonejo Kriterion Könyvkiadó. En februaro 1974 li translokiĝis Hungarujon kaj li estis ĉefkunlaboranto de revuo *Kortárs* kaj dramaturgiisto de Nacia Teatro (Budapeŝto).

## Ĉefaj verkoj 
* Szebb a páva, mint a pulyka (gyermekversek, 1968);
* Zápfog király nem mosolyog (mesék, 1969);
* A vegytisztító becsülete (novellák, párbeszédek, 1973);
* Vendégség – Tornyot választok (Bp. 1973);
* Beavatkozás (regény, Kv. 1974);
* P. G. színművei. I. (A rejtekhely, Időszak, a hülyegyerek avagy a vándorköszörűs, A sor) Bp. 1974; II. (Diákbolondító, Új magyar Lúdas Matyi, A koronatanú) Bp. 1975;
* A szárnyas bocs (mesék, Bp. 1975);
* Színművek (Távollévők, Egy ember, aki megunta a bőrét, A haladék, Bp. 1975);
* A papírrepülő eltérítése (versek, Bp. 1976);
* Tréfás-pipás-kupakos (gyermekversek, Bp. 1979);
* A sárikás anyós (groteszk eposzok, Bp. 1979);
* A királylány bajusza (mesejáték, Bp. 1981);
* A bolhakirály (gyermekversek, Bp. 1982);
* Erdélyi triptichon (színművek, Bp. 1984. II. kiadása Kv. 1998);
* A szabadság színeváltozásai (esszék, Bp. 1984);
* A szörnyszülött (elbeszélések, Bp. 1985);
* Szalmabábuk lázadása (meseregény, Bp. 1985); Színművei (Bp. 1985);
* Lélekharang – A vadorzó – Tükörkereszt (drámák, Bp. 1987);
* A nagy ásatás (színmű, Bp. 1987);
* Az árnyékfejtő (regényes történet, Bp. 1988);
* Éljen a színház! (Nyíregyháza, 1988);
* A nagy dilettantissimo (versek, 1989);
* A sírrablók (regény, Bp. 1989);
* Kalauz nélkül (humoros párbeszédek, Bp. 1989); Pornokrácia (színmű, Bp. 1990);
* A Nagy Légyölő Szuszóka és Miló (Bp. 1991); Árpádházi triptichon I. (három színmű, Bp. 1994);
* Medvelak (drámák, Bp. 1994);
* Magyar három király, László, Kálmán, Béla (drámák, Bp. 1994);
* Esszék, előadások, levelek (Bp. 1995);
* Az örömrontó angyal (a szerző válogatása életművéből, Bp. 1995 = Örökségünk);
* Todogar jaur kvárna. Godot-ra újra várnak, avagy Anton és Samuel (filozófiai vígjáték, Bp. 1995);
* Begyűjtött vallomásaim (Bp. 1996);
* Túlélés kapuja (válogatott versek, 1949-1994. Kv. 1998).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* [Prelegaĵo de Gusztáv Láng(https://eo.wikipedia.org/wiki/Guszt%C3%A1v_L%C3%A1ng)]

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikaj malliberuloj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj poetoj
Infansoldato

**Infansoldatoj** estas infanoj kiuj estas uzataj por armeoj ĉu regulaj kaj leĝaj ĉu neregulaj aŭ kontraŭleĝaj por plej diversaj funkcioj, ekde rekta militado ĝis helpaj funkcioj, kiel portistoj, helpantoj, kurieroj kaj eĉ prostituitoj. Aliaj kromaj funkcioj estus la uzado de infanoj kiel homaj ŝildoj aŭ kiel propagando por militistaj kampanjoj. Laŭ la ILO estas infanoj homoj ĝis 18 jaroj. Tiun praktikon kaj situacion multaj organizoj tutmonde kontraŭbatalas. Ĉiukaze la problemo estas ke la vivo de infanoj estas terure endanĝerigita.

## Historio 
Laŭlonge de la historio, kaj en multaj kaj diversaj kulturoj, estis infanoj enmetitaj en militistaj kampanjoj, inkludante kiam tiu uzado estis kontraŭa al la kulturaj tradicioj.

En Eŭropo dum la Mezepoko, oni uzis infanojn kiel helpantojn en la batalo (ŝildistojn), kvankam ties rolo en la realaj bataloj estis limigita. La tiel nomita Infana Krucmilito en 1212 rekrutis milojn da infanoj kiel soldatoj sen antaŭa trejnigo, sub la supozo, ke la dia povo permesus ilin venki la malamikon. La infanoj vere ne ekmilitis rekte kaj reale. En Hispanio ekzistas legendo, ke fine de la 13-a jarcento en Tarifo, la plej suda urbo de la lando la guberniestro Guzmán el Bueno ne akceptis ŝanĝon de la urbo kontraŭ la vivo de sia filo kaj tiu estis mortigita de la malamikoj.

## Aktuale 
Nuntempe ekzistus ĉirkaŭ **300 000 infansoldatoj** en la mondo okaze de trideko da konfliktoj; triono en subsahara Afriko kaj Kongo Kinŝasa, en Kolombio (kie inter 11 kaj 14 000 infanoj membrus en kvazaŭ-militistaro) kaj en Birmo (kie 20 % de la armeo estus neplenaĝaj laŭ Human Rights Watch).
La plej multaj estis 14- ĝis 18-jaruloj, sed troveblas ankaŭ infanoj apenaŭ 8- aŭ 9-jaraj, kiuj libervole anas milicojn kaj aliajn kvazaŭ-militistajn grupojn.
Kvankam kutima bildo estas tiu de infansoldato kun pafilo enmane, infansoldatoj havas multajn diversajn taskojn: spionado, terenesploro, lokigo de teraj bomboj, trejnado de plenkreskaj soldatoj, sed ankaŭ domtaskoj, kuirejaj taskoj, portado de materialo. Knabinoj riskas seksan perfortiĝon.

Oni akuzis diversajn armeojn endanĝerigi infanojn je morto en militista agado en modernaj tempoj. Kelkaj armeanoj uzas geinfanojn kiel ŝildojn. Se la malamiko ĉesas pafi pro tio, tio donas al ili avantaĝon. Se la malamiko pafas, tion ili povas uzi kiel propagandon kontraŭ malamiko.

## Motivoj 
Motivoj estas supervivrimedo en regionoj ofte ruiniĝintaj, spertoj pri familimembroj mortigitaj aŭ kripligitaj pro la konflikto aŭ manka edukado, kiu malhelpas trovi alternativon. Multaj knabinoj engaĝiĝas por eskapi seksan perfortiĝon aŭ domsklaviĝon, kvankam iliaj vivkondiĉoj eble ne estas pli bonaj kiel soldatoj. La proporcio de knabinoj estus ĉirkaŭ 40 %.
La motivoj de la varbantoj estas malsamaj: infansoldatoj estas *"pli influeblaj, pli facile subigeblaj al aŭtoritato, malpli dizertemaj aŭ salajropostulemaj ol plenkreskuloj"*. Unicef asertas ke la disvastiĝo de malgrandaj armeoj kreskigis la uzon de infanoj.

## Vidu ankaŭ 
* Infansoldatoj en la Demokratia Respubliko Kongo

## Referencoj 
Kategorio:Infanrajtoj
Kategorio:Milito
Lőrinci

**Lőrinci** [lOrinci] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, en Distrikto Hatvan. Lőrinc signifas en la loknomo: Laŭrenco.
eta|maldekstre|Industria konstruaĵo de Lőrinci

## Situo 
Lőrinci situas sur ebenaĵo, en dekstra bordo de Zagyva, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Hatvan-Salgótarján. Aŭtoŝoseo **M3** Budapeŝto-Miskolc estas ne tro for. Hatvan troviĝas 10, Gyöngyös 28, Salgótarján 49, Budapeŝto 63, Eger 77 km.

## Historio 
Lőrinci estis loĝata jam dum la bronzepoko, antaŭ la hungaroj avaroj vivis tie. La unua skriba mencio okazis en 1267 kune kun la proksima vilaĝo Selyp (ŝejp), kiu baldaŭ aliĝis al Lőrinci. La turkoj havis la komunumojn inter 1544-1685. En 1867 ekfunkciis fervojo Peŝt-Besztercebánya, inter 1889-1999 en Selyp sukerofabriko funkciis, krome estis ceteraj industriaj uzinoj. En 1940 ekfunkciis energia centralo. En 1990 forlasis la komunumon iamaj vilaĝoj Petőfibánya kaj Zagyvaszántó kaj ili memstariĝis. Lőrinci en 1992 urbiĝis.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika kapelo omaĝe al Sankta Anna, ankaŭ pilgrimloko
* romkatolika preĝejo Sankta Mikaelo (Lőrinci) de 1695

## Famuloj 
En Lőrinci naskiĝis kuracisto Imre Szlovencsák.

## Fontoj 
* distancoj 
eta|maldekstre|Biblioteko de Lőrinci

Kategorio:Lőrinci
János Ritoók

**RITOÓK János** (rito:k), matrikula nomo *Miess Günther Johann Ritoóks Ritoókann*, estis hungara poeto, tradukisto, literaturhistoriisto, redaktoro naskita en Braŝovo la  kaj mortinta la  en Kluĵo.

## Biografio 
János Ritoók lernis germane en bazlernejo en sia naskiĝurbo, sed en 1945 post deportado de sia patro en Sovetunion ili transloĝiĝis en Oradean, kie li plue studis hungare. Ili revenis je la fino de la 1940-aj jaroj en Braŝovon kaj li abiturientiĝis tie (1954) en vespera sekcio de la liceo. Li pristudis en Bolyai Tudományegyetem hungaran lingvon kaj literaturon, sed li interrompis tiun kaj nur en 1963 li akiris diplomon de instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo. Komence li instruis en Chichiş, poste li fariĝis literatura rubrikgvidanto ĉe Brassói Lapok (tiam Új Idő). Ekde 1971 li estis la redakcia ĉefsekretario de Korunk de Kluĵo.

## Ĉefaj verkoj 
* *Goethe és a világirodalom*. Válogatás, előszó és jegyzet (1975, Téka);
* *Kozmikus szerelem*. Poemoj kaj tradukaĵoj (Kv. 1976);
* *Kettős tükör*. A magyar-szász együttélés múltjából és a két világháború közötti irodalmi kapcsolatok történetéből (Hungaraj-saksaj rilatoj literaturaj) (1979);
* *Önkihallgatás*. Hét romániai német költő verseiből. Elekt., trad., antaŭparolo kaj notoj (Kv. 1980);
* *A hamis malvázia*. Romániai német elbeszélők. Trad., parte trad., postparolo kaj notoj (Bp. 1981).
* Franz Hodjak: *Papírsárkány*. trad. (kun Pál Jancsik) (1987).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

R
Ritook, J
Ritook, J
Petrosela insulo

eta|dekstra|320px|satelita foto pri la insulo (aparta staranta insuleto supre-meze)
La **Petrosela insulo**() aŭ Pereĥilo (hispane *Isla del Perejil*; arabe Lejla: „Nokto") estas insuleto de en norda Afriko, kiu havas la statuson de suverena areo (*plaza de soberanía*). Ĝi estas unu el la 5 suverenaj areoj - ekz. krom Ceuta, Melilla - kaj estas nomata kiel malgranda areo (*„plaza menora”*). Ĝi havas lastatempan statuson de nenies-a teritorio.

La insulo estas roka kontraŭ al Ĝibraltaro, 8 km de tiu kaj 250 m de la marokaj bordoj. Ĝin loĝas nur kelkaj kaproj, la nomo venas de la sovaĝa petroselo, kiu kreskas tie.

## Geografiaj datenoj 
* Koordinatoj: latitudo: 35° 54' 48,11" N, longitudo: 5° 25' 03,34" E
* Grando: longas 500 m, larĝas 300 m
* Plej granda alto super maro: 74 m.

## Historio 
Dum la napoleonaj militoj, ĝin okupis la angloj por onidire pli facile defendi Ĝibraltaron. La britoj ricevis eĉ "interkonsenton” de la sultano por la okupo. La postmilita traktato pri paco ne menciis la insulon, tiel ĝia internacia situo restis neklara.

Maroko deklaris bezonon je la insulo post sia sendependiĝo en 1956 kaj lastfoje provis okupi la insulon en 2002. La okupo okazis la 11-an de julio, la hispana armeo reokupis la rokinsulon la 18-an de julio. Dum la armea konflikto oni eĉ ne pafis kaj la hispanoj veturigis la okupantojn per helikoptero al Ceuta, kie ili transdonis la soldatojn al la marokaj instancoj.

En la konflikto, la EU politike apogis Hispanion, dum la arabaj landoj - krom Alĝerio, kiu estis dependa de la gaseksporto je la EU - Marokon. La du konfliktantaj landoj interkonsentis pri restarigo de la antaŭa situo (*status quo ante bellum*).

## Vidu ankaŭ 
* Krizo en la Petrosela insulo

## Eksteraj ligiloj 
* pri la insulo 

Kategorio:Hispanio
Líviusz Gyulai

dekstra|eta
**GYULAI Líviusz** [DJUlai] estis hungara grafikisto naskita la  en Baraolt, (Rumanio), li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Líviusz Gyulai studis inter 1956 kaj 1962 en la Hungara Belarta Altlernejo de Budapeŝto ĉe majstroj Sándor Ék, Géza Fónyi kaj János Kmetty. Li vivis en Budapeŝto.

## Premioj kaj honoroj 
* 1971 ormedalo de la 2-a Grafikbienalo de Florenco;
* 1972: IBA-ormedalo, Lepsiko;
* 1973: Munkácsy-premio;
* 1978: premio Ora Nofretete en Kairopor filmo *Új lakók* (Novaj loĝantoj); premio Arĝenta Kolumbo en Kurtfilmfestivalo en Lepsiko
* 1979: premio Szép Magyar Könyv;
* 1980: IBA-arĝenta medalo, Lepsiko;
* 1984: nivelpremio de artfonduso Magyar Népköztársaság;
* 1987: ĉefpremio de Fonduso Albert Csillag;
* 1989: meritartisto;
* 1995: premio XXVII-a Somera Ekspozicio de Szeged;
1997: premio de artsekcio de MAOE en XXIX-a Somera Ekspozicio de Szeged;
* 2004: Kossuth-premio.

## Elektitaj disĉiploj 
* Dóra Keresztes

## Fonto 
* Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* Intervjuo kun artisto en hungara lingvo 

Kategorio:Hungaraj grafikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Bálint Sárosi

**SÁROSI Bálint** (ŝaroŝi) estas hungara popolmuzik-esploristo, komponisto. Li naskiĝis en Racu la 1-an de januaro 1925.

## Biografio 
Bálint Sárosi estis gimnaziano en Miercurea Ciuc, poste inter 1944-1949 en Scienca Universitato Péter Pázmány pristudis hungaran-rumanan lingvojn, inter 1951 kaj 1958 en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt muziksciencon kaj komponadon. Ekde  1958 ĝis 1968 estis kunlaboranto de Instituto Muzikscienca de MTA, inter 1968 kaj 1974 ĉefkunlaboranto, ekde 1974 ĝis 1988 estis gvidanto de popolmuzika instrumenta sekcio. Li kolektis popolmuzikon en tuta hungara teritorio kaj en Etiopujo, Armenujo kaj Kuvajto. Li estis gastprofesoro en 1985/86 en Innsbruck, en 1989/90-ben, poste en 1994 en Universitato Göttingen. Ekde 1969 dum dudek jarojn prelegis en *Hungara Radio* pri popolmuziko. Ekde 1991 li estas titolita universitata profesoro, kandidato pri muziksciencoj (1966), doktoro (1990).

## Ĉefaj verkoj
*Die Volksmusikinstrumente Ungarns (1967), 
*Cigányzene (1971),
*Zenei anyanyelvünk (1973), 
*Folk Music - Hungarian Musical Idiom (1986),
*A hangszeres magyar népzene (1997). 
## Eksteraj ligiloj 
*Retpaĝo pri muzikologo http://www.hagyomanyokhaza.hu/index.php?page=453

Kategorio:Hungaraj kolektistoj pri popolaj muzikoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj etnografoj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Angla bilardo

**Angla bilardo** estas miksaĵo de la karambolo kaj poŝbilardo, elformiĝinta en la 19-a jarcento

Ĝi estas ludata sur tablo de 2,0x3,9 m (ludareo ĉ. 360x180 cm) kun tri globoj (kiel ĉe karambolo), kiuj grandas kiel globoj ĉe poŝbilardo. Unu globo estas ruĝa, alia blanka la tria estas makulita blanka.

Oni povas akiri poentojn per tri metodoj:
# senespera hazardo (*losing hazard*) estas puŝo, dum kiu globo de la puŝanto trafas iun poŝon - post trafo de alia globo.
# venka hazardo (*winning hazard* aŭ *pot*) estas puŝo, dum kiu krom globo de la puŝanto, ankaŭ alia globo venas en poŝon - post trafo de globo.
# karambolo (*cannon*), dum kiu la puŝita globo trafas du aliajn globojn

Kategorio:Bilardo
Rajo

**Rajoj** (***Batoidea***) estas grandaj ovoviviparaj kartilagaj fiŝoj sen naĝoveziko, en la subklaso elasmobrankoj. Ili estas tre plataj sed proksimaj al la ŝarkoj.
 
Preskaŭ ĉiuj vivas sur la fundo de maro kaj havas disvolvitajn gravajn, rondajn dentojn por maĉi la ŝelon de helikoj, ostroj, krustuloj kaj kelkajn fiŝojn. Estas ankaŭ riveraj rajoj.

Leoparda rajo havas tre longan voston kun venena pikilo.

Manta rajo havas grandajn triangulajn naĝilojn kaj kapajn naĝilojn, kiuj ŝajnas kornoj. En grupo kelkaj el ili kapablas salti en aeron. 

## Vidu ankaŭ 
*VSKL-aviadilo - Rajo
*USS Skate (SSN-578)


Kategorio:Rajoformaj
Kategorio:Kartilagaj fiŝoj
The Gold Rush

eta|*The Gold Rush*
***The Gold Rush*** (anglalingve por "La Orimpetego") estas komedia muta filmo de 1925 verkita, direktita, kaj aktorita de Charlie Chaplin en lia "Eta Trampo" rolo. Aktoris en la filmo ankaŭ Mack Swain, Tom Murray, Henry Bergman, Malcolm Waite, kaj Georgia Hale. La nemuta re-eldono de 1943 de la filmo estis kandidatigita por du Akademiaj Premioj, unu al Max Terr por plej bona muziko, kaj unu al James L. Fields por plej bona sono. Ĉi tiu pli moderna versio estis voĉlegita de Chaplin mem.

En 1992, **The Gold Rush** estis elektita de la Usona Kongresa Biblioteko kiel "kulture grava", kaj tial prezervita ĉe la Usona Nacia Film-Registro. La filmo estas ofte listigita inter la plej bonaj filmoj iame faritaj. Vidu ekzemple ĉe *Sight & Sound*.

La filmo temas la Orimpetego de Ameriko, kaj la Trampo vojaĝas al Jukono serĉi fortunon.

## Vidu ankaŭ 
* Muta kino

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1925
Kategorio:Mutaj filmoj
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Filmoj de Charlie Chaplin
Krenelo

[eta|la per hirundvostaj kreneloj kronita [Murata (Bellinzona)|urbomuro de Bellinzona]]

eta|280px|Murdentoj kaj kreneloj
La **krenelo** aŭ **murdento** estas masonita surmetaĵo sur brustŝirmilo.

Laŭ Francisko Azorín **krenelo** estas *Ĉiu envicigita prismeto, kiu ofte kronas fortikaĵan muron por formi, kun la aliaj, parapeton, protektilon por la defendantaj pafistoj.* Li indikas etimologion el la latina *crena* (fendaĵo). Kaj li aldonas la terminojn *kreneleto*, *krenelego*, *krenelejo* kaj *krenelvojo*; krome per bildoj diferencigas inter la diversaj tipoj, nome ĥaldea, romana, araba kaj romanika.

En sia origina formo la ĉirkaŭ homalta krenelo havis la taskon protekti la defendantojn sur la defendkoridoro aŭ defendplatformo kontraŭ sagoj aŭ aliaj distancarmiloj. La inter la kreneloj situantaj aperturoj (nomataj *embrazuro* aŭ *ŝuttruo* aŭ “paftruo“) atingas interne ĝis la alteco de parapeto. Kelkloke oni povas fermi ĝin per lignaj ŝutroj. *Embrazuroj* estis ĉiam tiel larĝa, ke arkpafisto aŭ arbalestisto havas sufiĉe da loko por pafi. La larĝeco de krenelo varias inter 0,76 kaj 2,35 m kaj la alteco estas inter unu kaj du metrojn. Se la muro havas sur sia tuta longeco krenelojn oni nomas tion *krenelkrono*.

Kreneloj estas konstruitaj en la eŭropa antikvo kaj mezepoko ĉe fortikaĵoj kiel urbomuroj aŭ burgo.

## Historio 
[eta|kreneloj de [Alcazaba (Almería)|Alcazaba en Almería]]

## Kreneloj en Eŭropo 

Lenzburg stadtmauer.jpg|rektangulaj kreneloj sur la urbomuro de Lenzburg
Ghibellijnen.jpg|hirundvostaj kreneloj sur la Ponte Scaligero
SevillaTorreDelOro07.JPG|tegmentaj kreneloj kun tendotegmento ĉe la “Torre del Oro” en Sevilla
Jindrichuv Hradec-castle2.jpg|segildenta kreneko ĉe la kastelo Jindřichův Hradec
Chojnik Zamek1.JPG|rondarkaj kreneloj ĉe la burga ruino Chojnik
Laendgasse 49a Landshut-1.jpg|domoj kun krenelaj gabloj en Landshut

### Kreneloj en Magrebo kaj Hindujo 
La fortikaĵoj en la persa – hinda regiono estas metitaj tre mallarĝe unu apud la alia. Ili estas ofte ornamitaj kaj tre variita.

Detalle Mezquita (1403562793).jpg|Mezquíta de Córdoba, Hispanio
Bab Mansour Gate.jpg|Bab Mansour, Meknès, Maroko
Meknes Medersa Bou Inania Mosaique.jpg|Medersa Bou Inanía, Meknès, Maroko – mura dekoracio kun kreneloj
Jaipur 03-2016 08 Amber Fort.jpg|Amber Fort, Jaipur, Hindujo
Red Fort 08.jpg|krenela korono sur la „Perla moskeo“ en la ruĝa forteso, Delhio,Hindujo

## Referencoj 
## Literaturo 
* Horst Wolfgang Böhme, Reinhard Friedrich, Barbara Schock-Werner (Eld.): *Wörterbuch der Burgen, Schlösser und Festungen*. Philipp Reclam, Stuttgart 2004, ISBN 3-15-010547-1, S. 271.
* Herbert de Caboga: *Die Burg im Mittelalter. Geschichte und Formen*. Ullstein, Frankfurt/Main [u.&nbsp;a.] 1982, ISBN 3-548-36068-8, S. 47–51.
* Johann Nepomuk Cori: *Bau und Einrichtung der Deutschen Burgen im Mittelalter*. 2. Auflage. Städtebilder-Verlag, Darmstadt 1899, S. 35–36 (online).
* Otto Piper: *Burgenkunde*. Weltbild, Augsburg 1994, ISBN 3-89350-554-7, S. 321, 329–331.

## Vidu ankaŭ 
* krenela signalo

Kategorio:Parto de fortikaĵo
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Elementoj de militarkitekturo
Szekszárd

**Szekszárd** () estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, kies departementejo estas kune kun departementa rajto, en Distrikto Szekszárd, kies administra centro estas. La loknomo aperis laŭ malnovaj ortografioj en formoj *Szegszárd, Szegzárd, Szexárd*.
eta|maldekstre|Urbodomo de Szekszárd

## Situo 
Szekszárd situas parte sur ebenaĵo, parte sur deklivoj, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Mohács, laŭ fervojo Budapeŝto-Bátaszék. Preterfluas Sió, kie estis ĉiam grava trapasejo. Danubo estas 15 km-ojn oriente, kie konstruiĝis ponto.

## Historio 
La komunumo estis menciita unuafoje en 1015, en 1061 abatejo konstruiĝis. En 1485 ĝi havas la titolon kampurbo kaj havis fortikaĵon. Dum la turka erao la urbeto restis loĝata. En la 18-a jarcento la urbo iĝis departementejo de Tolna. En 1794 incendio okazis. En la 18-a j.c. kapelo omaĝe al Sankta Johano kaj Paŭlo, en 1805 katolika preĝejo konstruiĝis.
eta|dekstra|Departementa domo kaj ruinaĵoj de abatejo en Szekszárd
La urbo estas centro de vinkulturado, ruĝa vino de Szekszárd famas.

## Vidindaĵoj 
* Departementa domo (Szekszárd)
* Urbodomo de Szekszárd
* Hungaria Germana Teatro
* kastelo de Augusz
* naskiĝdomo de Mihály Babits
* skulptaĵo pri Béla la 1-a

### Sakralaj vidindaĵoj 
* Preĝejo de Ĉieliro de Jesuo (Szekszárd)
* Preĝejo Sankta Mikaelo (Szekszárd)
* vota kapelo Naskiĝo de Maria (Szekszárd)
* Kapelo de Sanktaj Johano kaj Paŭlo (Szekszárd)
* Kalvinana preĝejo (Szekszárd)
* Luterana preĝejo (Szekszárd)

## Famuloj 
* en Szekszárd naskiĝis kaj mortis:
** botanikisto László Hollós
** oficisto Antal Augusz
** pentristo János Nepomuk Boros
* en Szekszárd naskiĝis:
** agronomo Béla Tormay
** aktoroj Oszkár Gáti kaj József Láng
** filozofo Valéria Dienes
** fizikisto Antal Ádám
** fotisto Károly Escher
** kantisto kaj komponisto Ferenc Sebő
** kuracisto György Kosztolányi
** matematikistoj Lajos Rónyai kaj Balázs Imreh
** ministroj Judit Csehák, András Gálszécsy, György Jánosi, Dezső Perczel, Pál Szabó (ministro) kaj Lajos Szíjártó
** pentristo Tamás Hencze
** piarista monaĥo István György Szűts
** poetoj János Garay, Mihály Babits kaj Lajos Parti Nagy
** verkisto Miklós Mészöly
* en Szekszárd mortis:
** abato György Szluha
** arkeologo Mór Wosinsky
** Aladár Kovách (etnografo)
** geologo Ferenc Pávai Vajna
** instruistoj Jolán Babus kaj Lajos Rell
** István Bogár (kulturisto)
** József Balogh (patologo)
** skermisto Gyula Glykais
** verkisto kaj esperantisto János Kirsch

## Ĝemelurboj 
eta|Muzeo en Szekszárd
*  Aalen, Germanio
*  Bezons, Francio
*  Bietigheim-Bissingen, Germanio
*  Camagüey, Kubo
*  Făget, Rumanio
*  Lugoj, Rumanio
*  Beĉej, Serbio
*  Ravenna, Italio
*  Tornio, Suomio
*  Waregem, Belgio
*  Esztergom, Hungario (2007)

## Referencoj 

Kategorio:Vinvilaĝoj
Cikla simetrio

Ĉi tiu artikolo priskribas la kvar malfiniajn seriojn de punktaj grupoj en tri dimensioj (*n*&ge;1) kun *n*-obla turna simetrio ĉirkaŭ unu akso (turnado per angulo de 360°/*n* ne ŝanĝas la objekton), sen la aliaj turnaj simetrioj (*n*=1 estas okazo sen ajna turna simetrio).

**Nememspegulsimetria:**
*'''*Cn* (*nn*)'* de ordo *n* - *n*-obla turna simetrio (abstrakta grupo cikla grupo *Cn*); por *n*=1: ne simetria (triviala grupo)
**Memspegulsimetria:**
**'*Cnh* (*n**)'* de ordo 2*n* - **prisma simetrio** (abstrakta grupo duedra grupo *Dn* &times; *C2*); por *n*=1 ĉi tiu estas skribata kiel *'*Cs* (1*)** kaj estas la **reflekta simetrio'*, aŭ *ambaŭflanka simetrio* en *biologio*.
**'*Cnv* (**nn*)'* de ordo 2*n* - **piramida simetrio** (abstrakta grupo *Dn*); en biologio *C2v* estas nomata kiel **duradia simetrio**. Por *n*=1 ĝi denove estas la samo kiel *Cs* (1*).
**'*S2n* (*n*&times;)'* de ordo 2*n* (devas ne esti konfuzita kun simetriaj grupoj, por kiu la sama skribmaniero estas uzita; abstrakta grupo *C2n*); por *n*=1 ĝi estas *S2* (**1&times;**), ankaŭ skribata kiel ***Ci***; ĉi tiu estas **inversiga simetrio**

Ili estas la finiaj geometriaj simetriaj grupoj sur konuso. Por *n* = \infty ili estas konformaj laŭ kvar frisaj grupoj.

Pli sube estas uzata notacio  de Arthur Moritz Schönflies, kaj en krampoj notacio de Conway. La terminoj horizontalo kaj vertikalo estas uzataj kun respektivo al vertikala rotacia akso.

*Cnh* (*n**) havas reflektan simetrion kun respektivo al ebeno perpendikulara al la *n*-obla turnada akso.

*Cnv* (**nn*) havas vertikalajn spegulajn ebenojn. Ĉi tiu estas la geometria simetria grupo por regula *n*-flankita piramido.

*S2n* (*n*&times;) havas 2*n*-oblan turnoreflektan akson, ankaŭ nomatan kiel 2*n*-obla nepropra turnada akso, kio estas, la geometria simetria grupo enhavas kombinaĵo de reflekto en la horizontala ebeno kaj turnado per angulo 180°/n. Tial, simile al *Dnd*, ĝi enhavas certan kvanton de nepropraj turnadoj sen enhavo de la respektivaj turnadoj.

*C2h* (2*) kaj *C2v* (*22) de ordo 4 estas du el la tri specoj de 3-dimensiaj geometriaj simetriaj grupoj kun la kvar-grupo de Klein kiel abstrakta grupo. *C2v'' aplikas ekzemple por ortangula kahelo kun ĝia supro malsama de ĝia fundo.

## Ekzemploj
Kategorio:Simetrio
Lubochnia

**lubochnia** estas vilaĝo en Lodzio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Lubochnia en distrikto Tomaszowski.

Kategorio:Vilaĝoj de Lodzio
Kategorio:Vilaĝoj de Pollando laŭ alfabeto
Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Kategorio:Lodza provinco
Vida sistemo

[eta|225ra|Vida sistemo montrata la [optika krucigo.]]
La **vida sistemo** estas parto de la sensa sistemo kaj de la nerva sistemo. Ĝi permesas al organismo vidi. Ĝi interpretas informon de la videbla spektro kreante prezentaĵon de la mondo ĉirkaŭa la korpo. La vida sistemo havas la kompleksan taskon konstrui tridimensian mondon el dudimensia projekcio de tiu mondo.

Malsamaj specioj povas vidi malsamajn partojn de la lumspektro. Ekzemple, abeloj povas vidi ultraviolon, kaj iuj serpentoj vidas infraruĝon.

## Ĉefaj partoj 
La ĉefaj partoj de la vida sistemo de mamuloj estas:
* la okulo, ĉefe la retino
* la optika nervo
* la optika krucigo
* la optika vojo
* la laterala ĝeneca nukleo
* la optika radiado
* la vida kortekso


Kategorio:Homa anatomio
Seksa reproduktado

[eta|250ra|Sirfedoj [Pariĝado|pariĝantaj dumfluge.]]
**Seksa reproduktado**, aŭ **seksa reproduktiĝo**, estas biologia procedo, dum kiu estiĝas nova organismo per unuiĝo de seksa ĉelo kutime de du organismoj (escepte de unu).

La seksa reproduktado havas do minimume du fazojn: produkton de seksaj ĉeloj kaj ties unuiĝon (la t.n. fekundigon). Alie inter la produkton de la seksaj ĉeloj kaj ties unuiĝon povas esti enmetita ankoraŭ la t.n. gametofito. Post la fekundigo povas sekvi ankoraŭ ia formo de zorgo pri idaro (mamula gravedeco, gardado de idoj, nutrado de idaro, nutrigado de fekundiga ovo per patrina kreskaĵo...).

Avantaĝo de la seksa reproduktado estas diverseco de la estiĝinta idaro, kiu estas grava el du motivoj. Ĝi parte ebligas al unuopuloj de la sama specio ekdiferencigi siajn vivpretendojn en diversa medio, do ili teorie ne bezonas tiom konkurenci unu al la alia kaj ili povas okupi pli ampleksan (ekologian) niĉon, parte (kaj tio estas eble ankoraŭ pli grava) ĝi kaŭzas, ke unuopaj unuopuloj de diversa populacio reagas al la samaj faktoroj de la medio diverse. Estas ekzemple nur minimuma ŝanco, ke troviĝus patogeno, rilate al kiu estos specife sentema la tuta populacio (diference de populacio de klonoj, kie tio povas okazi tute facile). Malavantaĝo de la seksa reproduktado estas ties relative malalta efektiveco kaj rapideco (kompare kun neseksa reproduktado).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Reproduktado
* Vegetala reproduktado
* Neseksa reproduktado
* Mejozo
* Gametofito
* Fekundigo
* Zorgo pri idaro
* Reproduktado (biologio)
* Reprodukta laboro
Aŭda sistemo

lang=eo|eta
La **aŭda sistemo** estas parto de la sensa sistemo kaj de la nerva sistemo. Ĝi permesas al organismo aŭdi. Ĝi kolektas kaj interpretas vibrojn (sonojn) de aero aŭ alia medio per la orelo kaj sendas tiun informon al la cerbo.

## Ĉefaj partoj de la aŭda sistemo 
* Orelo
** Ekstera orelo
** Meza orelo
** Interna orelo
* Organo de Corti
* Haroĉeloj
* Centra aŭda sistemo
* Ĉefa aŭda kortekso
Ter-Armea Akademio Nicolae Bălcescu

La **Ter-Armea Akademio Nicolae Bălcescu**, , estas universitat-nivela lernejo de la rumana armeo en Sibiu. Ĝi estas nomita laŭ la rumana historiisto Nicolae Bălcescu.

La akademio instruas la fakojn "militaj kaj informaj sciencoj" kaj "administraj sciencoj". Ĝi regule, almenaŭ ĉiujare, organizas sciencan konferencon pri la temo "la scio-bazita socio".

## Historio 
* : Unua oficira lernejo kun sidejo en Bukareŝto.
* : En Sibio ekestas dua oficira lernejo.
* De 1932 ĝi estis la sola lernejo por oficiroj.
* En 1940 ĝi translokiĝis al Bukareŝto.
* En 1942 ĝi translokiĝis al Zărneşti ĉe Braşov.
* En 1944 ĝi intervenis en militaj eventoj ĉe Braşov.
* En 1949 la lernejo revenis al Sibio.
* Ĝis 1995 ĝi instruis oficirojn de infanterio kaj dumtempe ankaŭ de jenaj branĉoj: kemio, artilerio, inĝenieroj, radio, intendantado, fervojo, topografio, limgardado, fajroprotekto ktp.
* En 1995 ĝi estis transformita en Akademion de la Ter-Armeo, armea institucio de supera instruado.

## Eksteraj ligiloj 
* Akademia retejo

Kategorio:Universitatoj en Rumanio
Kodansha

**Kodansha, A.S.** () estas japana eldonejo kies ĉefoficejo situas en kvartalo Bunkjo, Tokio.
Kodansha estas la plej granda japana eldonejo. Ĝi estas konata pro la eldonado de pluraj manga-gazetoj celantaj malsamajn publikojn, ekzemple *Nakayoshi*, *Afternoon*, *Evening*, *Weekly Shōnen Magazine* kaj *Bessatsu Shōnen Magazine*, kaj ankaŭ pro la japana vortaro *Nihongo Daijiten* kaj diversspecaj magazinoj kiel *Gunzō*. Kodansha ankaŭ okupiĝas pri la publikigo de manga-volumoj.
Ĝi publikigis iujn el la plej tutmonde-konataj mangaoj, ekzemple *Kardkaptisto Sakura*, *Fairy Tail*, *Sejla Mun*, *Shingeki no Kyojin*, *Mermaid Melody* aŭ *Nanatsu no Taizai*.

## Historio 
En 1909, Seiji NOMA fondis la firmaon, tiame nomata "Dainihon Yubenkai" (大日本雄辯會, "Granda Japana Oratora Societo"). Ekde 1958, oni uzis la nomon *Kodansha*, el *Kodan Club* (講談倶楽部), estinta magazino de la kompanio.

Unuafoje ekde la Dua Mondmilito, la enspezoj de Kodansha falis en la jaro 2002 pro la recesio batanta Japanion tiujare. La ĉefa konkurencanto de Kodansha estas la dua plej granda eldonejo de Japanio, nome Shogakukan. En 2003, Kodansha enspezis 167 mil milionojn da enoj, kompare kun 150 mil milionoj enspezitaj de Shogakukan.

Kodansha sponsoras la prestiĝan Manga-premion Kodansha, kiu okazas ĉiujare ekde 1977 (fakte, ekde 1960 sub aliaj nomoj).

## Gazetoj 
* Afternoon
* Comic Bom Bom
* Morning
* Shōnen Magazine
* Shukan Gendai

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Papelucho

## Eksteraj ligiloj 
* Kodansha

Kategorio:Eldonejoj
Unueca Rusio

**Unueca Rusio** ( [jed**i**naja ros**i**ja]) estas politika partio el Rusio. Fondita la 1-an de decembro 2001 el unuiĝo de pluraj parlamentanaj grupoj: "*Unueco*" (Единство), "*Patrolando*" (Отечество) kaj "*Tuta Rusio*" (Вся Россия). 

Tiu partio sin deklaras centrisma kaj apogas la prezidanton de Rusio, Vladimir Putin. La prezidanto de la partio estas Dmitrij Medvedev.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Politikaj partioj de Rusio
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2001
Dudek unu (kartludo)

eta|Aso kaj Fanto kune valoras 21 poentojn
**Dudek unu** estas kartludo originale el Francio, kie en la 18-a jarcento ĝi estis populara ĉe la kortego de Ludoviko la 15-a. En Usono el ĝi evoluis la kazina ludo *Black Jack*.

Oni uzas por la ludo francan kartaron de 52 kartoj aŭ de 32 kartoj. Ĉiu ludanto ludas unuope kontraŭ la banko. Celo de la ludo estas, per kolektado de (almenaŭ du) kartoj laŭeble precize atingi 21 poentojn (en la franca versio *trente et un* 31), sed neniel pli. La kartoj el la 52-karta stako havas jenajn valorojn:
* Aso valoras 11 poentojn, do ricevante du asojn oni malgajnas.
* Reĝo, reĝino, fanto valoras po 10 poentojn; do kun tia karto kaj aso (kaj neniu plia) oni ne povas malgajni.
* Nombraj kartoj valoras laŭ siaj nombroj.
Ludante per nur 32 kartoj oni ofte uzas aliajn valorojn.

Kategorio:Kartludoj