Kastelo Klemme

**Akvokastelo Klemme** (germane: *Wasserburg Klemme*; aliaj nomoj: *castrum Clemme, Cley, Lei, Clemda*) estas perdiĝinta malaltaĵburgo en la urbokerno de Eisenach, Germanujo. Ekzistinte dum 600 jaroj ĝi estis sekurigkastelo por kontrolo de la popolo, poste oficejo, ĉasada arsenalo kaj garnizonejo.

Konstruiganto estis aŭ Sofio de Brabanto aŭ ŝia kontraŭulo kaj margrafo Henriko la 3-a (Meißen); klaras ke temis pri komplekso por rekta kontrolo de la enloĝantaro. Ĝi troviĝis norde de la urba muraro. Ĝi havis propran alirejon al la urbo kontraolante ĉiujn stratojn kondukantajn disde norde urben. Se necese ĝi kune kun la suda Wartburg povus premi de ambaŭ flankoj la urbanojn. Pri tiu ĉi rolo raportis ankaŭ la urba kronikisto Johannes Rothe. Por havi liberan paf-areon la tuja ĉirkaŭaĵo devis resti sen domoj. Vere ne antaŭ la 18-a jarcento tie konstruiĝis ejoj.

En 1308 urbanoj devis rekonstrui la kastelon post malvenko, kaj baldaŭ la tuto iĝis administradejo de la Wettin-oj. En la 14-a jarcento la gvardantoj estis kamparana nobelaro; inter la burgkomandantoj konatas: Wetzel von Stein, Hermann von Buchenau, Dietrich von Witzleben, Johann Trott, kaj certa kavaliro Schindekop. Ili tamen ne rajtis loĝi tie rajtante uzi urbe kaj en la vilaĝoj diversajn burgajn havaĵojn. De 1440 oni konas la nomojn de Fritz von Frimar kaj Heinriĉ von Bischofsrode, kiu eĉ loĝi surloke rajtis. Havaĵoj kaj privilegioj de ĉi administradujo *Amt Clemda* troviĝis ĉefe en la nordaj medioj de Eisenach. La akvokastelo kovris areon de ĉ. 150 x 100 metroj. Almenaŭ unu turo tie estis. La defendkoridoroj ne havis inter si transirejojn.

En 1502 la urba konsilantaro akiris la kadukan turon kaj apudajn burgopartojn kun la intenco de prizona utiligo. Dum la kamparanaj ribeloj de 1525 estis tie enkarcerigitaj ribelestroj de la Werra-taĉmentaĉoj: ili estis ekzekutita sur la foirejo en la 10.5.1525. Burgestroj en la 16-a jarcentoj estis Kaspar kaj Johann Ernst von Teutleben, kiuj baldaŭ ekkverrelis kun la politikistoj de Eisenach kaj ekleziaj aŭtoritatuloj. Ĉar ili gastigis banitajn fanojn de Matthias Flacius, teologo de la universitato de Jena. En 1609 la Teutleben-oj aĉetis la jam malfortikan burgon kaj la klostran ruinon je Johana Valo.

Post pluaj ŝanĝoj de posedantoj duko Johano Ernesto (Saksio-Eisenach) reakiris la burgon ĉar li bezonis ĝin kiel grundon por plezura-ĉasada kastelo. Sekve iĝis rekte antaŭ la urbmurara fosaĵo hipodrometo kaj baroka viridaĵo. Sed granda progreso konstrua tamen ne fariĝis. Kaj ĉirkaŭ la 1650-aj jaroj Merian-kuprogravuraĵo ankoraŭ montris plejparte mezepokan aĵon. En 1641 Klemme-kastelo estis donacita al Eleonore Dorothea de Anhalt, edzino de lia duka moŝto Johano Georgo la 1-a (Saksio-Eisenach). Ŝi aranĝigis ene agrikulturan modelan bienon. Dum malsatoj en la Tridekjara Milito ŝi do povis helpi urbanojn per siaj nutraĵoj. De ŝi akiris la tuton la posta duko Adolfo Vilhelmo (Saksio-Eisenach) por instali tie ĉevalejon. Post la dukara regado en Eisenach la urbo ŝanĝis ĝin en prizonon, kun forigo de diversaj fortikaĵoj kaj surŝuto de la akvofosoj.

La lasta alifunkciigo estis kiam la grandduko de Saksio-Vajmaro-Eisenach faris el ĝi kazernon: garnizono surloka ĉesis tamen en 1870. Intertempe la loka mecenato kaj barono Julius von Eichel-Streiber aĉetis la grundon kun la ejoj: malkonstruite ili cedis lokon al teatrejo. Ĝia nuna nomo estas *Thüringer Landestheater Eisenach*.  

## Literaturo 
*Hermann Helmboldt: "Die Burg Klemme und die Clemda in Eisenach" - ĉe: Max Kürschner (eld.): *Heimatblätter für den Kreis Eisenach,* vol. 9, kajero 1–2. Max Hense Buchdruckerei und Verlag, Eisenach 1943, p. 51–56.
*Ulrich Nikolai: "Von der Zwingburg zur Kaserne. Einst Wasserburg, heute Theaterplatz – Die Wasserburg Clemda" - ĉe: *Das Wartburgland,* 4/1934 (Eisenacher Tagespost)
*Constanze Langmaß: "Die Eisenacher Stadtbefestigung" - ĉe: Eisenacher Geschichtsverein (eld.): *Schriften des Eisenacher Geschichtsvereins,* Eisenach 1995, ISBN 3-9803976-2-9, p. 104.
* Dieter Zeigert: *Militärbauten in Thüringen. Ein Katalog der Kasernenbauten mit ausführlicher Darstellung der militärhistorischen Umstände in Thüringen seit der deutschen Wehrverfassung von 1821,* Verlag Ausbildung + Wissen, Bad Homburg / Leipzig 1997, ISBN 3-927879-94-0, p. 69–74.

## Eksteraj ligiloj 
* listo de kasteloj *alleburgen.de*

Klemme
Klemme
Kategorio:Kazernoj
Pereintaj konstruaĵoj en Turingio