Thanh Nghiem

**Thanh NGHHIEM** (naskiĝis en Francujo en 1966) estis artisto, entreprenisto, inĝeniero kaj verkisto. Ŝi famiĝis pro tio, ke ŝi estis la unua virino, kiun la konsila kabineto «* McKinsey* » elektis kiel asocian direktiston. Poste, ŝi esploris kaj konceptis projektojn, kiuj rilatas inter la daŭrigebla disvolvo, la libera programo kaj la ekonomia kunlaboro.

## Biografio 
### Familia origino 
La avino de Thanh vivis en Hindoĉinujo, je la komenco de la 20-a jarcento. Kvankam virinoj ne havis la permeson studi en la universitato, la avino de Thanh prenis la riskon alivesti sin kiel viron. Poste, kiam la kolonia administrejo rifuzis al ŝi doni ŝian diplomon, ŝi iris ŝipe serĉi ĝin en Francujon. Dum tia epoko, la vojaĝo daŭris multajn monatojn. Kiam ŝi revenis poste en Vietnamujon, ŝi malfermis la unuan apotekon de Hanojo, kie ŝi akiris fortuneton, kaj tiel ŝi liberigis sian familion el la malriĉeco.

Pri la avo de Thanh, li estis la unua vjetnamo, kiu studis en« *Politeknika lernejo* » de Parizo en 1930. Poste, li studis en « *Lernejo pri pontoj kaj vojoj* ». Kiam li revenis en Vjetnamujon per ŝipo, li renkontis la avinon de Thanh, kiu revenis de Francujo kun siaj diplomoj. En 1945, li ekestis ministro de la *Unua sendependa vjetnama registaro*. Tie, li kondukis plurajn aferojn, inter kiuj li starigis la modernan edukan sistemon de Vjetnamujo. Tio konsistis en la tradukado de la tuta franca sistemo kaj li adaptis ĝin, por ke ĉiuj vjetnamoj povu aliri al la scioj. Dum tiu epoko, li ankaŭ serĉis la kulturajn kaj historiajn radikojn de Vjetnamujo, kiuj fakte estis malnovaj skribaĵoj sur ŝton-platoj: li eltiris ilin el la fundo de la lagoj, kiuj estis apud la temploj. La ŝton-platoj troviĝis tie, ĉar la ĉinoj okupis Vjetnamujon antaŭ la milan jaron, kaj ili provis detrui ilin. Poste, la avo de Thanh malkodis la skribaĵon, kiuj estis sur la ŝton-platoj, kaj tio ebligis al Vjetnamujo havi ĝiajn historiajn kulturajn radikojn.

### Studoj kaj laboroj 
Ekde la infaneco kaj pro la historio de sia familio, Thanh ricevis instruon por esti en la plej « alta rango » de la societo: ŝi ekstudis en la alta lernejo « *Minoj de Parizo* », kiam ŝi nur aĝis 19 jarojn. Poste, ŝi trapasis magistran diplomon pri administraj aferoj (angle « *MBA* ») en la Eŭropa administ-instituton pri aferoj (angle « *INSEAD* » ). Ŝi ankaŭ studis en supera lernejo pri muziko, kie ŝi ludis pianon. Poste, ŝi praktikis konkursan sporton kaj ŝi estis modelino dum iom da tempo. En 1988, kiam ŝi aĝis 30 jarojn, la konsil-kabineto « *McKinsey* » elektis ŝin kiel asocian direktiston : ŝi tiam iĝis la plej juna direktisto kaj la unua virino de ĝia historio. Ĉiuj venis de ĉie el la mondo kaj vivis en simpleco. Ĉiuj multe laboris kaj kreis multajn ideojn, kiujn Thanh kolektis, antaŭ ol ŝi dissendis ilin senpage. Dum tiu epoko, ŝiaj amikoj simpatie mokis ŝin, ĉar ili diris: « *Ni aĉetos al vi T-ĉemizon, kies strioj estos flavaj kaj nigraj, ĉar vikomencas aspekti kiel eta abelo, kiu polenas la ideojn* ». En *BedBED* ekzistis 82 loĝejoj por loĝigi 250 homojn, kiuj estis feliĉaj vivi en ĝi. Pro tiu daŭrigebla konstruaĵo plaĉis al Thanh, ŝi renkontis la fondintojn de *BedZED*, kiuj akceptis ŝian proponon: disvastigi la koncepton de *BedZED* en la mondo. Tiel ŝi venis kun amaso da homoj, kun centoj da decidantoj, kiuj atente studi ĝin por nur memori la ideojn, kiuj funkciis. La rezulto estis, ke ekzistis 82 loĝejoj ĉirkaŭ la jaron 2000, kaj post 10 jaroj ekzistis pli ol unu miliono da loĝejoj en la mondo. Thanh helpis disvastigi la koncepton de *BedZED* en la mondo kaj ŝi konkludis en prelego : « *Tio ĉefe pruvis, ke oni povas bone vivi laŭ ekologia maniero, sen reiri al la ŝtonepoko, kaj sen esti riĉan burĝon* ». Malgraŭ tio, la urbestro rapide komprenis, ke li devis eliri el tiu situacio. Li demandis al Thanh transformi la urbon, por ke ĝi estu kiel la angla kvartalo *BedZED*. La diferenco kun BedZED estis, ke 7500 homoj loĝis en la urbo *Loos-En-Gohelle*. Thanh tamen kolektis la bezonojn de la urbanoj kaj, fine, *Loos-En-Gohelle* sukcesis esti unu el la unuaj francaj urboj, kiu tiam estis referenco pri daŭribla disvolvo. Tiu projekto ebligis al la anoj de Loos-En-Gohelle kunigi la pasintecon kun la teritorio de la urbo, el kiuj la anoj kunvivis pli bone. En 2012, Thanh rakontis siajn projektojn, kiuj ebligis al ŝi renkonti mirindajn homojn kaj ŝi konkludis per tiuj vortoj: 

### Manifesto de freneza bufo 
En 2017, la matematikisto Cedric Villani kaj Thanh verkis « *La manifeston de freneza bufo* ». Ambaŭ esprimis, ke estas la homoj, kiuj vidas la mondon alimaniere, kiuj povas solvi la problemojn al tri grandaj ŝanĝoj de nia epoko: la klimatan ŝanĝon, la artefaritan intelekton kaj la falsajn novaĵojn sur socia reto. Thanh elektis la nomon « *frenezan bufon* » pro tiu teorio:En la konkludo de sia manifesto, Thanh klarigis ke la konduto de la « *freneza bufo* » estas malserioza, kaj ke la *freneza bufo* ne pretendas savi la mondon: « *Fine, la freneza bufo estas retrovi infanan rigardon pri la mondo, por ekpaŝi apuden. Ĝi ne agas tiel por atingi profiton por si aŭ la aliulo, ĉar ĝi unue amuziĝas* ».

### Rajto ripari 
En 2019, ŝi kreis projekton, kiu nomiĝis « *Right to Repair* » (esperante « *Rajto ripari* »). La ideo estis prepari la homojn por ripari la aĵojn kaj la planedon. Pli precize, la titolo de la projekto estis « *El la lulilo ĝis la planedo, liberigi lokan materialon kaj la homajn kapablojn por agi kontraŭ la monda urĝeco *». Tiu projekto celis batali kontraŭ la objektoj, kiuj rapide ne plu funkciis, kaj disponigi la teknologian novigon al la plej multo da homoj. La projekto ankaŭ celis atingi homojn, kiuj tro frue foriris el la eduka sistemo. Per tiu projekto, ili povus ekzemple fabriki aŭ ripari poŝtelefonon, kiu multe kostis en la poŝtelefon-vendejoj. Thanh prezentis la projekton al la *Franca ministrejo pri laboro*, kiu apogis ĝin. La 11-an de Decembro 2019, Thanh kun multaj kunlaborantoj respondis al la projekt-alvoko « *Urbaj Novigaj Agoj* » (angla mallongilo « *UIA* »). Tiu proponis financi ses milionojn kaj kvin centmil da eŭroj al iu ajn noviga projekto, sed la organizantoj de *UIA* ne elektis la proponon « *Right to Repair* ». Ekde 2020, post kiam okazis la kronvirusa periodo, Thanh dediĉis sin al la legado, la filozofio, la sporto kaj la arto.

## Sportoj kaj artoj 
Thanh praktikis jogon kaj ŝatis marŝadon en alta montaro. Ŝi havis pasion por la apneo kaj ŝi konstatis, kiam ŝi iris 40 metrojn profunda en la Mediteranea maro, ke tio ebligis al ŝi akiri pli grandan kvieton ol ĉiujn aliajn metodojn.

Cetere, Thanh estis artisto, kiu ŝatis fari akvarelon kaj ankaŭ desegni. Laŭ ŝia opinio, artisto estas homo, kiu bezonas esprimi ion, kio estas interne de ĝi mem. Laŭ ŝia difino, ĝi estas iu, kiu estas sentema: « *Se via sento povas ŝanĝi vin, estas jam bone. Se ĝi ankaŭ povas ŝanĝi la aliulojn, estas pli bone* ». Pro tio ŝi pensis, ke artisto serĉas ion, kio estas super ĝi, kio estas bela, kaj kio povas plie esti utila por la pukliko: « *Per sia laborado pri beleco, artisto starigas la mondon kaj plibonigas la vivon de la homoj* ».

## Verkoj 
* ''Terres d'avenir pour un mode de vie durable*, kun Philippe DESBROSSES kaj Emmanuel BAILLY, Alphee Jean-Paul Bertrand (eldonejo), 2007, 
* *Des abeilles et des hommes : Passerelles pour un monde libre et durable*, Bayard Jeunesse (eldonejo), 2010, 
* *Le manifeste du crapaud fou : Appel à l'action pour un nouveau monde'', kun Cédric VILLANI Florent Massot Eds (eldonejo), 2017, 

## Referencoj 
Kategorio:Francaj inĝenieroj