Gila lingvo

La **gila lingvo** estas "kaspia lingvo" kaj membro de la nordokcidenta branĉo de la irana lingvaro, parolata en la irana provinco Gilano (malpli forte ankaŭ en Mazandarano kaj aliaj iranaj provincoj). La gila lingvo estas proksime rilata al la mazandarana kaj la du lingvoj havas similan vortprovizon. La du lingvoj (sed ne aliaj iranaj lingvoj) dividas iujn tipologiajn karakterizaĵojn kun kaŭkazaj lingvoj (specife la sudkaŭkaza aŭ kartvela lingvaro), reflektante la historion, etnan identecon kaj proksiman parencecon de la giloj kaj mazandarananoj al la regiono de Kaŭkazo kaj kaŭkazaj popoloj.

La gila lingvo havas radikojn en la plej antikvaj iranaj lingvoj ĉefe en la nord-pahlavia lingvo. En la gila lingvo troviĝas substrataj vortoj, kiuj rilatas al la erao antaŭ de okupo de ariaj triboj (bordoj de la Kaspia maro estis loĝitaj eĉ antaŭ la enmigro de ariaj triboj).

La gila lingvo ne havas propran alfabeton. Aŭ se ĝi iam pratempe havis, pro la ĉiam pluva vetero kaj multa humido restis nenio, kio pruvus ekziston de tia alfabeto. Proksimume ĉiuj giloj povas paroli en la persa lingvo kaj faras tion, kiam postulas oficialaj bezonoj. Sed inter si mem la giloj nepre parolas gile.

La gila lingvo havas kelkajn dialektojn.

Jen gila fonemaro laŭ latina ordigo: (ĉiuj ne klarigotaj literoj prononciĝas kiel esperantaj literoj):

A – Ä (kiel *a* en la angla vorto apple) – E – Ë (kiel *e* aŭdebla inter t kaj l en la angla vorto bottle) – O – Ö (kiel turka aŭ germana Ö) U – Ü (kiel Ü en la turka aŭ germana aŭ hungara alfabetoj) – – B – Ĉ – D – F – G – Ĝ – H – Ĥ – I – J – Ĵ – K – L – M – N – P – Q - R (iom simile al la prononco de R ĉe francoj aŭ germanoj) – S – Ŝ – T – V – Ŭ – Z

Jen kelkaj originaj gilaj vortoj:

:Absorbo *Fakëŝ*
:Absurda *häĉi*
:Aĉeti *hen*
:Aglo *aluĥ*
:Akvo *oŭ*
:Alo *bal*
:Alno *tuse*
:Amaso *amas*
:Arbo *dar*
:Bofilo *zama*
:Bukcinatoro *ĝul*
:Cikonio *ĉoin*
:Fajfo *ŝib*
:Fali *këtën*
:Folio *vëlg*
:Frato *brar* (kp. germane *Bruder*)
:Gejŝo *giŝa – gejŝë*
:Glita *lisk*
:Granda *pillë*
:Gumo *vinĝë*
:Haltu *bes*
:Histriko *ĥorika*
:Ido *zaj*
:Kaldrono *gëmëĝ*
:Kato *piĉa*
:Klimakso *gup*
:Pasero *ĝiĝaj*
:Koto *ĉël*
:Patro *per* (kp. france *père*)
:Patrino *mar* (kp. france *mère*, hispane *madre*)
:Perdo *avir*
:Plugilo *gaĝme*
:Rano *goska*
:Serpento *lanti*
:Sur, super *buĝor*
:Ŝnuro *lafënd*
:Tuso *ĥos*

La signoj de pluralo estas N , ON , KON :
:Goska – GoskaN
:Brar – BrarON
:Ĝiĝaj - ĜiĝaKON

Pronomoj:
:mi=*mu
:ci=*tu
:li,ŝi,ĝi=*un
:ni=*amu
:vi=*ŝumu
:ili=*uŝën*

Jen kelkaj frazoj:

:Mia patro venis : *Mi per bamo
:Mia patrino aĉetis panon : *Mi mar nan bihe
:Haltu! Ne iru el tiu vojo : *Bes ! u ra nuŝu
:Kies lingvo estas Esperanto? : *Esperanto ki zëban isë?
:Kie estas via frato? : *Ti brar koj isa?
:Mia frato estas en Germanio : *Mi brar Alman isa
:Kion faras li tie? : *Uj ĉi karë?
:Fariĝas doktoro : *Doktor borë
:Kiom kilometroj estas inter Raŝt kaj Tehrano? : *Rëŝt ta Tehran ĉänd kilumetr isë?

Ekzemplo de la nova kvarversa poemo de la nova Gila literaturo:
:شوروم نیشتن شوره ونگه چومونه ŝurum niŝtán ŝurë vëngë ĉumonë
:شوروم اشکل شوکومه تاسیونه ŝurum áŝkël ŝukomë tasiyonë
:شوروم نیشتم می چومونه بوشوری ŝurum niŝtem mi ĉumonë buŝuri
:شوروم ارسو فوکونه می زاکونه ŝurum ársu fukunë mi zakonë

## Eksteraj ligiloj 
* informoj de la retejo "etnologo" pri la lingvo 

Kategorio:Irana lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Irano