open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1316

En la jaro **1316** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Johano la 22-a papiĝis.
* Johano la 1-a (Francio) surtroniĝis.
* Filipo la 5-a (Francio) surtroniĝis.
* Mondino de Liuzzi publikigis la unuan konatan libron pri anatomio en moderna okcidento.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Au kiel *Diken Auwe* (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Au-Heerbrugg de Kantono Sankt-Galo en Svislando.
* Bleiken ĉe Oberdiessbach kiel *Bleikon* (hodiaŭ komunumo de Kantono Berno en Svislando).
* Küttigkofen kiel *obrenchúttenkouen* (hodiaŭ komunumo de Kantono Soloturno en Svislando).

## Naskiĝoj 
* 14-a de majo : Karolo la 4-a

## Mortoj
1378

En la jaro **1378** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Yahuar Huacac iĝis Inkao.
*Urbano la 6-a iĝis papo kaj Klemento la 7-a iĝis kontraŭpapo, komenco de la okcidenta skismo.
*Komenciĝis la Granda okcidenta skismo de la katolika eklezio, dum kiu ekzistis papoj kaj kontraŭpapoj.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Zalha (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).

## Naskiĝoj 
* 31-a de decembro: Papo Kaliksto la 3-a (m. 1458)
* Lorenzo Ghiberti, itala artisto (m. 1455)
* Heinrich von Gorkum, germana nederlanddevena filozofo, doktoro pri teologio, karmelano kaj universitata profesoro. (m. 1431)

## Mortoj 
*27-a de marto: Papo Gregorio la 11-a (naskiĝis ĉirkaŭ 1336)
*29-a de novembro: Karolo la 4-a de Luksemburgo, Imperio de la Sankta Romia Imperio (n. 1316)
1245

En la jaro **1245** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Sanĉo la 2-a (Portugalio) akuzita de Papo Inocento la 4-a dum la Unua koncilio de Liono, je «rex innutilis» (senutila reĝo), kaj perdis la apogon de Eklezio. Lia frato Afonso iĝis regento.
*Paisley (Skotlando) iĝis abatejo.
*Boldogkőújfalu iĝis reĝa bieno.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Elfingen kiel *Eolfingen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Graltshausen kiel *Gralsshusen* (hodiaŭ municipo de la komunumo Berg TG en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
*16-a de januaro: Edmundo Crouchback, filo de Henriko la 3-a (Anglio) (m. 1296)
*30-a de aprilo: Filipo la 3-a, reĝo de Francio (m. 1285),
*Bruno el Schauenburg, episkopo de Olomouc ( m. 1281),

## Mortoj
1334

En la jaro **1334** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Benedikto la 12-a iĝis papo.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Bauen kiel *Bawen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Urio en Svislando).
* Lugoj (hodiaŭ urbo en Rumanio).
* Mierţa (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
* Peleş (Lazuri) (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
* Răstolţ (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
* Şilindia (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
* Tscheppach kiel *Scheppach* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
* Vârghiş (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).

## Naskiĝoj 
* 30-a de aŭgusto - Petro la 1-a, reĝo de Kastilio kaj Leono (m. 1369)
* Suko kontraŭ-imperiestro de Japanio

## Mortoj 
* 4-an de decembro: Papo Johano la 22-a (n. 1249)
1715

**1715** estis normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1715 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Ludoviko la 15-a (Francio) surtroniĝis.
* Belebej fondita.

## Naskiĝoj 
* 26-a de januaro: Claude Adrien Helvétius, franca filozofo (m. 1771)
* 4-a de julio: Christian Fürchtegott Gellert
* 13-a de novembro: Dorothea Christiane Erxleben

## Mortoj 
* 1-a de septembro: la franca reĝo Ludoviko la 14-a (Francio), la "Suno-reĝo", post regado de 72 jaroj.
1670

**1670** estis normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1670 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Klemento la 10-a iĝis papo;
*Kristiano la 5-a iĝis reĝo de Danio kaj Norvegio;

## Naskiĝoj 
* Antonio Caldara, Itala komponisto
* 24-a de januaro: William Congreve, angla dramisto (m. 1729)

## Mortoj 
*11-a de oktobro: Louis Le Vau
*15-a de novembro: Johano Amoso Komenio
1371

En la jaro **1371** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Norda kontraŭ-imperiestro Go-Kogon detronigita, Go-Enyu iĝis kontraŭ-imperiestro de Japanio.
*Francesco Petrarca ekloĝis en Arquà.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Fehren kiel *Hofe in Ferren* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
*Okříšky (hodiaŭ urbeto en Ĉeĥio).
*Visag (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).

## Naskiĝoj 
*Jan Hus, ĉeĥa protestanta reformisto (proksima dato) (m. 1415)
*Ĉeng He, ĉina esploristo (m. 1435)

## Mortoj
1415

En la jaro **1415** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Kristanoj konkeris Ceuton el Maŭroj.
*Puĉo en Tenoĉtitlano.
*La Koncilio de Konstanco malaprobas Jan Hus pro herezo, kaj lin bruligas. 
*Papo Gregorio la 12-a rezignas dum la Koncilio de Konstanco, iĝante la plej lasta rezigninta Papo ĝis Benedikto la 16-a en la jaro 2013.
*25-a de oktobro Batalo de Azincourt en kio Francio estis venkita de Anglion en Centajara Milito.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Brateş (hodiaŭ komunumo en Rumanio).

## Naskiĝoj 
* 21-a de septembro: Frederiko la 3-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (m. 1493)

## Mortoj 
*Ikstliksoĉitlo, Azteka imperiestro.
*Gregorio la 12-a, papo.
*6-a de julio : Jan Hus.
1265

En la jaro **1265** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Klemento la 4-a iĝis papo
* 4-a de aŭgusto: Batalo de Evesham dum kiu grava angla ribelo malvenkis

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Bratříkovice(hodiaŭ vilaĝo en Ĉeĥio).
* Fresens per la mencio *Hiremanz dit de Fressen* (hodiaŭ komunumo de Kantono Neŭŝatelo en Svislando).
* Ipsach kiel *Ipzacho* (hodiaŭ komunumo de Kantono Berno en Svislando).
* Leimbach kiel *Lainbach* (hodiaŭ municipo de la komunumo Bürglen en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
* 29-a de majo: Dante Alighieri, itala poeto (m. 1321)
* Henriko de Karintio, reĝo de Bohemio (proksima dato) (m. 1335)
* Andreo la 3-a, hungara reĝo (m. 1301)

## Mortoj 
* 8-a de februaro: Hulagu, mongola ĥano kaj militisto  (mortis ĉirkaŭ 1217)
* 4-a de aŭgusto: Simon de Montfort (6-a grafo de Leicester), nobelo de Anglio kaj Francio kiu estris ribelon kontraŭ Henriko la 3-a (Anglio) (n. 1208)
1711

**1711** estis normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1711 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio) surtroniĝis.
* Dmitrovsk-Orlovskij fondita.
* Fino de Ribelo de Rákóczi.

## Naskiĝoj 
* 19-a de novembro :  Miĥail Lomonosov

## Mortoj 
* 17-an de aprilo: Jozefo la 1-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (n. 1678)
* 25-a de decembro: Johann Nicolaus Hanff, germana orgenfaristo kaj komponisto (n. 1663)
1765

**1765** estis normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1765 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Je la 13-a de novembro en Freiberg (Saksio) fondiĝis la unua minakademio de la mondo: Bergakademie Freiberg
* James Watt inventis la vapormotoron
* Jozefo la 2-a iĝis imperiestro de Sankta Romia Imperio

## Naskiĝoj 
* 7-a de marto: Joseph Nicéphore Niépce, franca inventisto, elstara pro pionireco en fotarto (m. 1833)
* 22-a de aŭgusto: Carl Ludwig Willdenow, germana botanikisto (m. 1812)
* 16-a de septembro: Papo Gregorio la 16-a (m. 1831)

## Mortoj 
* 15-a de aprilo: Miĥail Lomonosov, rusa sciencisto kaj poeto (n. 1711)
* 18-a de aŭgusto: Francisko la 1-a Stefano, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (n. 1708)
* 26-a de oktobro: Samuel Klingenstierna, sveda matematikisto kaj fizikisto (n. 1698)
1484

En la jaro **1484** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Inocento la 8-a iĝis papo

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Bănia (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
*Les Bois kiel *Des Boix* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).

## Naskiĝoj 
*1-a de januaro: Zvinglo, fondinto de la Zurika protestantismo, mortis: 11-an de oktobro 1531.
* 23-a de aprilo: Julius Caesar Scaliger, itala humanisto, poeto, naturalisto, erudiciulo, kuracisto, filozofo kaj botanikisto (m. 1558)

## Mortoj 
*Papo Siksto la 4-a
*Michele Carcano, kristana beatulo
1667

**1667** estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1667 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Portugalio ŝanĝis sian blazonŝildon;
* Oni fondis paroĥion de Penha en San-Paŭlo, Brazilo.
*Klemento la 9-a iĝis papo.
*Angla-holanda Milito finis.
*António Vieira akuzita de herezo.
*Lunca (Valea Lungă) unufoje citita.

## Naskiĝoj 
*30-a de novembro: Jonathan Swift, angla-irlanda verkisto (m. 1745)

## Mortoj 
*25-a de aprilo : KÁJONI János
*majo: Johann Jacob Froberger, germana komponisto
*18-a de majo: Melchior Schildt, germana komponisto
*22-a de majo: Papo Aleksandro la 7-a
* 26-a de majo: Johannes Rudbeckius, la Juna, sveda teologo (n. 1623)
*3-a de aŭgusto: Francesco Borromini, itala arkitekto (n. 1599)
*5-a de novembro: Franz Tunder, germana komponisto
*Johann Schop, germana komponisto
1774

En la jaro 1774 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Nord-Osetio aliĝis al Rusia Imperio.
* Ludoviko la 16-a (Francio) surtroniĝis.
* Abd-ul-Hamid la 1-a iĝis estro de Osmanida imperio.
* 1-a de aŭgusto - Joseph Priestley malkovris la oksigenon, kvankam tiu malkovro estas ankaŭ atribuata al Antoine Lavoisier kaj Carl Wilhelm Scheele.

## Naskiĝoj 
* 16-a de marto: Matthew Flinders, angla esploristo (m. 1814)
* 25-a de aprilo: Leopold von Buch, germana geologo kaj paleontologo (m. 1853)
* 7-a de majo: Francis Beaufort, kontradmiralo de brita maristaro (m. 1857)
* 13-a de aŭgusto: Hipólito da Costa, brazila ĵurnalisto, framasono kaj diplomato, (m. 1823)
* 5-a de septembro: Caspar David Friedrich, germana pentristo (m. 1840)

## Mortoj 
* 21-a de januaro: Mustafa la 3-a, sultano de la Turka Imperio (n. 1717)
* 4-a de aprilo: Oliver Goldsmith, irlanda verkisto (n. 1728)
* 10-a de majo Ludoviko la 15-a, reĝo de Francio (n. 1710)
* 22-a de septembro: Papo Klemento la 14-a (n. 1705)

## Referencoj
1186

En la jaro **1186** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Fondo de la germana urbo Freiberg

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Gurmels kiel *Cormulnes* (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando).

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
* 19-a de aŭgusto: Ĝofredo la 2-a (Bretonio), filo de Henriko la 2-a (Anglio) (n. 1158)
Departementoj de Francio

eta|Administraj dividoj de Francio
Francio estas partigita en 101 administraciajn areojn: la **departementoj**. Ĉiu departemento enhavas unu ĉefurbon nomitan *prefektejo* aŭ *prefekturbo* ( [prefektür]), kie ĉeestas reprezentanto de la franca registaro: la prefekto. La prefekto zorgas pri apliko de la franca leĝaro en la departemento.

En la prefekturbo estas ankaŭ la sidejo de la Departementa Konsilio (), t.e. departementa asembleo rekte balotita de la departementaj loĝantoj. Ĝiaj ĉefaj agosferoj estas zorgo pri socialaj aferoj, departementaj kaj landaj vojoj.

Ĉiu departemento havas nomon kaj numeron. La nomo rilatas ofte al la geografiaj lokoj: riveroj, montoj, oceanoj. Kelkaj nomoj rilatas al historio. La numero estas simple la vico de la departemento laŭ alfabeta ordo antaŭ nomŝanĝoj kaj disdivido de la antaŭaj departementoj de Pariza Regiono (eksaj 75 - Seine kaj 78 - Seine-et-Oise fariĝis la nunaj 75, 78, 91 ĝis 95) . Kelkaj departementoj estas transmaraj departementoj (fr. ''Départements d'outre-mer*/DOM), ili havas numerojn ekster la alfabeta ordo.

De la jaroj 1980-aj ekzistas la administraciaj regionoj, kiuj arigas po plurajn departementojn. Estas (ekde 2016) 18 (13 sur europa lando + 5 transmaraj) francaj regionoj. *(Vd. la mapon: ĉiu regiono estas distingita per koloro.)*

## Listo de ĉiuj francaj departementoj 
## Transmaraj departementoj/*DOM'' 
## Notoj kaj referencoj 
## Iamaj departementoj 
* Departemento Ruro
* Departemento Supra Iselo

## Vidu ankaŭ 
* Departementa Konsilio (Francio)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dgcl.interieur.gouv.fr/Orga_territoriale/accueil_orga_territ.html  
* http://www.intercommunalites.com  
* http://www.droit.org/code/index-CGCTERRL.html
Mongola grupo

eta|Regionoj kun mongolaj lingvoj
**Mongola etnogrupo** estas etnogrupo (grupo de nacioj).

Al ĝi apartenas:
*ĥalĥoj;
*ojratoj;
*burjatoj (titola respubliko Burjatio);
*bargoj;
*darĥatoj;
*uzemĉinoj;
*caĥaroj;
* ktp.

Nacioj de la grupo plejparte loĝas en kaj ĉirkaŭ Mongolio.

Kategorio:Etnoj

Kategorio:Mongollingvaj etnoj
Kategorio:Orientazianoj
Oftaj demandoj

La **oftaj demandoj** (, mallongigita per akronimo **FAQ**) estas la plejoftaj demandoj, faritaj de aŭtoro mem, por respondi al demandoj faritaj aŭ fareblaj de uzantoj pri servo aŭ afero: ĉefe en interreto kaj pliprecize en virtualaj komunumoj estas oftaj demandoj por ke uzantoj (pliprecize la novaj uzantoj) ne demandu denove pri io.

## Oftaj demandoj en retejoj 
Oftaj demandoj estas ofte uzataj en la retejoj, kie estas kolektitaj en facile atingebla paĝo la plej gravajn demandojn.

## Vidu ankaŭ 
* Manlibro
* Newbie
* RTFM

Kategorio:Komputiko
Orienta medicino

**Orienta medicino** estas nomo por la tradicia medicino en Orientaj landoj. 

Nuntempe kelkaj metodoj el la Orienta medicino (ekz-e la akupunkturo) estas ankaŭ uzataj en la en Okcidentaj landoj, kvankam ili ne montris iun science mezureblan efikon.

## Vidu ankaŭ
* Ajurveda medicino
* Ĉina tradicia medicino
* Japana medicino
* Nguyễn Xuân Thu

Kategorio:Alternativa medicino
Okcitanlingva literaturo

Dum la 8-a jarcento aperas la unuaj **tekstoj en la okcitana**, unu el la tiel nomataj malaltlatinaj formoj.

Unue okazis la ora aĝo de la okcitana kulturo kun la trobadoroj. De la 11-a ĝis la 13-a jarcento, ili produktis en Eŭropo tute novstilan poezion - la amkanton, simboligita de la Fin'amor. Tiun arton ili portis ĝis alta nivelo, tiel ke ĝi disradiis tra Eŭropo. Tia literaturo estis multfaceta, havis diversajn poeziajn formojn, filozofion kaj pensadon pri la lingvo mem. Tiuj trobadoroj laboris por aŭ parte mem estis princoj.

Oni ankaŭ ne forgesu mencii la longan poemon La Kanto de la Krucmilito, okcitanlingve *"la Cansó de la Crosada"*, veran eposon pri la batalo de la Okcitanoj kontraŭ la nordfrancaj kaj katolikaj armeoj dum la 13-a jarcenta krucmilito, skribita de du aŭtoroj inter 1212 kaj 1219.

Malgraŭ la malapero de la okcitana lingvo el ĉiuj administraciaj kaj juraj tekstoj en la 16-a jarcento, la literaturo vigle postvivis, dank'al grupo da skribistoj kiuj aplikis la novajn stilojn kaj pensmanieron de la Renesanco al iliaj verkoj. Sed inter la 17-a kaj 19-a jarcento la literaturo travivis longan periodo da letargio, ĉar ĝi estis tute submetita al la potenco de franclingva literaturo.

En la 20-a jarcento renaskiĝis la literaturo interalie dank'al la kultura movado "*Felibritge*", kies celo estis revigligi la lingvon. La okcitana lingvo povas fieri pri Nobel-Premion de literaturo ricevita en 1904 de la provenca aŭtoro Frederic Mistral.

Ekde tiu tempo denove viglas la okcitanlingva literaturo en ĉiaj stiloj (romanoj, teatraĵoj, muziko, noveloj, poezio,...)

## Aŭtoroj 
* Guilhèm d'Aquitània
* Joan BODON
* Peire Cardenal
* Pey de Garros
* Peire Godolin
* Rikardo la 1-a de Anglio (Rikardo Leonkora)
* Robert Lafont
* MARCABRUN
* Ramon de Miraval
* Frederic Mistral
* Max Roqueta
* Bernat de Ventadorn
* Peire VIDAL

## Ligiloj 
Reta librejo de libroj en la provenca
Pitkarna insulo

**Pitkarna insulo** estas malgranda vulkana insulo en Pacifiko. Ĝi estas dua la plej granda insulo de Pitkarna insularo kaj la ununura, kie loĝas homoj.

La loĝantaro estas posteuloj de la ribelintoj sur la Bounty.

eta|maldekstra|200px|Pitkarna insulo.
eta|maldekstra|200px|Pitkarna insulo.
eta|meza|200px|Boatoj en boatejo.
eta|maldekstra|200px|Endemia vegetaĵaro de la insulo.
eta|meza|200px|Punkto de Sankta Paŭlo.
[eta|meza|200px|La domo de [Fletcher Christian.]]

## Referencoj 
Kategorio:Pitkarna Insularo
Paul Ebermann

**Paul EBERMANN** [paŭl Eberman] (naskiĝis la 4-an de majo 1981) estas germana esperantisto. Li studas matematikon kaj loĝas en Berlino.

Paŭlo eklernis Esperanton en 2001 kaj baldaŭ fariĝis aktivulo ĉe la Berlinaj Studentoj-Esperantistoj. De 2002 ĝis 2004 li organizis germanlingvan mentorprogramon por la Kurso de Esperanto, kiun li poste transdonis al Elisabeth Laika. De 2002 li laboras volontule en la Berlina oficejo de Germana Esperanto-Junularo (GEJ), de 2003 li estas ties oficiala ĉefo. En la sama jaro li fariĝis ano de la novo Interreta Komisiono de GEJ kaj estrarano de Esperanto-Junularo Brandenburgio-Berlino kaj de Esperanto-Junularo Berlino, regiona kaj loka subasocioj de GEJ. De 2005 li estas estrarano de GEJ, de 2006 ties vicprezidanto. Ekde majo ĝis septembro 2009 li servis kiel TEJO-volontulo en Roterdamo.

## Eksteraj ligiloj 
* Sinprezento

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto en Berlino
Kategorio:Volontuloj de TEJO
Cifereca

eta|Cifereca horloĝo.
**Cifereca** aŭ "diĝita" sistemo estas sistemo, kiu funkcias pere de malkontinuaj grandoj, kiujn oni povas prezenti per finia nombro da bazaj signoj, kio matematike ekvivalentas al prezentado per ciferoj. La nocio komplementa al *cifereca* estas analoga.

Cifereca datumprezento kaj cifereca funkciado estas multege uzataj en komputiloj, optika disko kaj ĝenerale en moderna tekniko.

## Lingva noto 
Sinonimo de *cifereca* estas *diĝita*, tamen kelkaj fontoj rekomendas la vorton *cifereca*. La vorto *digitala* neniel estas sinonimo, sed rilatas al la vegetaĵo digitalo. *Diĝita* transskibas la anglan *digital* (cifera), kiu devenas el *digit* (cifero), dum "cifereca" imitas la rusan *цифровой* (cifrovoj), kiu devenas el *цифра* ([cifra], 'cifero') — kaj simile en Esperanto *cifereca* devenas el *cifero*.

Oni iam preferas uzi la vorton bito, kiu indikas duuman ciferon, kaj estas do alia maniero apliki la saman metaforon. Ekz-e bitlibro estas maniero nomi *ciferecan libron*. La ideo estas unu sama; tamen *bit-* pli oportunas por la uzo prefikseca (ĉar ĝi estas mallonga), dum *cifereca* pli proksime esprimas la internacian metaforon (*digital, cyfrowy* ktp).

Oni nepre ne esprimu la koncepton *cifereca* per *numera* aŭ *nombra*, kiuj maltrafas la ideon: per si mem *nombro* ne neprigas ideon pri malkontinuo, la matematikaj nombroj estas elementoj de kontinuo (dum ilia prezento per ciferoj ne formas kontinuon). Kaj *numera* estas tute malkonvena, ĉar neniel temas pri vicmontraj *numeroj*.

## Cifereca kodado 
Oni uzas diversajn kodadajn manierojn. Ekz.
*Por reela nombro - glitpunkto, fikspunkta nombroprezento
*Por tekstoj - signokodo (ekz. Unikodo, ASCII)
*Por sono - pulskoda modulado
*Por koloro - RGB

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*Ciferecaj rajtoj

Kategorio:Cifereca teknologio
Kategorio:Komputiko
Analoga

La adjektivo **analoga** havas plurajn signifojn.

## Botaniko 
En botaniko nomiĝas **analogaj** tiaj kreskaĵopartoj en diversaj organismoj, kiuj havas similan formon kaj rolon, sed kiuj povas esti tute ne homologaj (t.&nbsp;e. kies loko en la disvolviĝa kaj struktura skemo de la planto estas la sama). Ekzemple ĉiuj pikiloj estas analogaj, sed ili povas esti homologaj je folioj, dornoj (ĉe rozujoj), je branĉetoj (ĉe prunelarbo), je glumoj, ktp. Inverse, organoj homologaj povas preni en la evoluo de diversaj specioj tute malsamajn aspektojn kaj ludi tute malsamajn rolojn.

## Tekniko 
En tekniko (Elektrotekniko, Elektroniko k.&nbsp;a.) nomiĝas **analoga** tia grando, kiu estas esprimata aŭ funkcias pere de kontinue ŝanĝeblaj kvantoj. La malo de *analoga* estas cifereca.

## Analogeco 
Analogeco estas parta simileco en la uzmaniero aŭ destino de malsamspecaj aferoj. Komparu kun analogio 

## Vidu ankaŭ 
* analogio
* cifereca

Kategorio:Komputiko
Kategorio:Botaniko
Kategorio:Filozofio
Robert De Niro

**Robert DE NIRO** (naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1943 en Novjorko, do nun -jara) estas usona aktoro.

La filo de artistoj – la patrino estis pentristino kaj la patro estis pentristo, skulptisto kaj poeto - jam kiel 10-jarulo staris sur la scenejo de teatro: kiel leono en la teatraĵo *The wizard of Oz*. En la jaro 1963 li unuafoje aperis en filmo: *The wedding party* estis la titolo. Internacian famon li gajnis per la filmo *Mean streets*; per ĝi ankaŭ komenciĝis plurjara sukcesoplena laboro kune kun la reĝisoro Martin Scorsese.

Sian unuan Akademian Premion Robert de Niro gajnis en la jaro 1974, pro la plej bona epizoda rolo en la filmo *The Godfather, Part II*, direktita de Francis Ford Coppola. Dua Oskaro sekvis en 1981, pro *Raging Bull*, en kiu li transprenis la rolon de la boksisto Jake La Motta.

Rimarkinde estas, ke Robert de Niro ĉiam ege intense preparas siajn rolojn. Por *Taxi driver* li akiris la licencon por ŝofori taksion, por *New York, New York* li lernis ludi saksofonon, kaj por *Raging bull* li dum unu jaro ĉiutage trejnis bokson, krome li ene de tri monatoj peziĝis je 30 kilogramoj por konvinke prezenti sin kiel la boksisto maljuniĝanta.

Robert De Niro kun Jane Rosenthal en 1989 fondis la filmproduktan firmaon Tribeca Productions, en la urbokvartalo Tribeca de Malalta Manhatano, centra parto de la urbego Novjorko, per kiu ili sekve produktis filmojn.

## Filmaro 
### Televido 
### Produktoro 
### Dokumentfilmoj 
### Teatro 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Informo ĉe imdb.com (angla)
* kompleta filmaro
*  *(recenzo pri lia filmo)*
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktoro
Kategorio:Premio Ora Globo
Kategorio:Usonaj katolikoj
Chuck Smith

**Chuck SMITH** [ĉak smit] (naskiĝis la  en Hershey) estas usondevena Esperantisto.

## Vivo kaj esperanta agado 
Smith esperantistiĝis en februaro de 2001 kaj fondis la Vikipedion en Esperanto en novembro de 2001. Li estis estrarano de la Usona Esperantista Junularo (USEJ) kaj Esperanto ĉe Interreto (E@I). Li ankaŭ estis reprezentanto de Universala Esperanto-Asocio (UEA) ĉe la Unuiĝintaj Nacioj.

De julio 2002 ĝis januaro 2003, li vojaĝis tra 14 landoj (Brazilo, Argentino, Britio, Francio, Germanio, Svedio, Ĉeĥio, Slovenio, Kroatio, Serbio, Turkio, Aŭstrio, Luksemburgo kaj Nederlando) partoprenante en multaj Esperanto-renkontiĝoj survoje. Dum tiu vojaĝo li en Ĉeĥio prelegis pri Vikipedio dum KAEST kaj sekve instigis Miroslav Malovec fondi la ĉeĥlingvan Vikipedion. Ekde januaro 2003 ĝis januaro 2004, li volontulis plentempe en la Centra Oficejo de la Tutmonda Esperantista Junulara Organizo en Roterdamo. De aprilo 2004 ĝis junio 2004, li estis plentempa oficisto de Esperanto Antaŭen en la Kalgaria Esperanto-Centro en Kalgario, Kanado.

Li estis estrarano pri informado de TEJO kaj la reprezentanto de TEJO ĉe UEA. Ekde la printempo de 2008 li loĝas en Berlino, Germanio, kie li oficis kiel prezidanto de la Esperanto-Junularo Berlin kaj laboras kiel programisto de poŝtelefonaj aplikaĵoj.

En novembro 2006, li lanĉis Eklaboru, retejon por serĉi laboron aŭ laboranton. En januaro 2007, li lanĉis Amikumu, interkonan retejon por trovi amikojn kaj alŝuti fotojn. Amikumu malaperis senkomente en julio 2008, Eklaboru ankaŭ estas malfermita.

En 2014–2016 li ĉeforganizis (kun Judith Meyer) en Berlino la unuajn tri jarojn de Poliglota renkontiĝo, kun la celo proponi kunvenon al lingvoŝatantoj kaj transdoni dum ĝi la etoson de Esperanto-renkontiĝoj al neesperantista publiko. Organizadon de la evento ekde 2017 transprenis la asocio E@I.

En 2015 li estris teamon kiu preparadis la angla-Esperantan kurson ĉe la lingvolerna retejo Duolingo, kie post unu jaro Esperanton eklernis pli ol 400 mil personoj. En decembro de la sama jaro li estis proklamita la Esperantisto de la jaro 2015 pro ampleksa diskonigado kaj utiligado de Esperanto en Interreto, precipe, pro la menciita pretigo kaj lanĉo de la Esperanto-kurso por anglalingvanoj ĉe Duolingo.

En 2016 Chuck kune kun Richard Delamore (prezentanta sin sub la kaŝnomo *Evildea*) rekreis la projekton Amikumu en la formo de samnoma poŝtelefona aplikaĵo, kiu ebligas al la uzantaro trovi fizike proksimajn uzantojn surbaze de ilia lingvo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Intervjuo kun Chuck Smith en la Pola Radio la 28-an de aprilo 2002
* Transparent Language: Esperanto Blog  verkata de Chuck Smith (angle)
* 
* La jutuba kanalo de Chuck Smith: Amuzulo

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Usonaj vikimedianoj
‎Kategorio:Volontuloj de TEJO
Kategorio:Komitatanoj de TEJO
Kategorio:Estraranoj de TEJO
Kategorio:Estraranoj de E@I
Kategorio:Esperanto en Berlino
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Kategorio:Jutubistoj
Internacia Fonetika Asocio

La **Internacia Fonetika Asocio** (**IFA**; ; **IPA**) estas organizaĵo kiu akcelas la sciencan studon de fonetiko kaj la diversajn praktikajn uzojn de tiu scienco. La plej granda kontribuo de la IFA estas la Internacia Fonetika Alfabeto--norma ortografio por la fonetika alskribo de ĉiuj lingvoj. La mallongigon IFA (angle IPA) oni uzas kaj por la Asocio kaj por la Alfabeto. La Asocio ankaŭ publikigas la *Journal of the International Phonetic Association* (*Ĵurnalo de la Internacia Fonetika Asocio*).

## Historio
En 1886, en Parizo, grupeto de lingvinstruistoj kreis asocion por akceli la uzadon de fonetika skribo en lernejoj por helpi infanojn akiri pli bone la elparolojn de fremdaj lingvoj kaj ankaŭ por plifaciligi legan instruadon por infanoj. La grupo, kies estro estis Paul Passy, unue nomiĝis ''Dhi Fonètik Tîtcerz' Asóciécon* (la *FTA*). Dum januaro 1889, la nomo de la Asocio ŝanĝiĝis al *L'Association Phonétique des Professeurs de Langues Vivantes (AP)*, kaj fine, en 1897, al *L'Association Phonétique Internationale (API)* -- esperante, la *Internacia Fonetika Asocio (IFA)''.

Ĉirkaŭ 1914 la organizaĵo havis sian plej grandan anaron kaj influon inter instruistoj, kiam estis 1751 IFA-anoj loĝantaj en 40 landoj. La Unua mondmilito kaj la sekvantaj okazoj severe disrompis la Asocion, kaj la Ĵurnalo ne republikiĝis ĝis la jaro 1922.

## Evoluo de la Alfabeto
La unua celo de la grupo estis krei fonetikan simbolaron al kiu diferencaj artikulacioj povis apliki, tiel ĉiu lingvo havus alfabeton  speciale taŭgan por priskribi la sonojn de la lingvo. Fine ili decidis ke universala alfabeto, kun la samaj simboloj uzataj kiel la samaj sonoj en malsamaj lingvoj estus la idealo, kaj la evoluo de la Internacia Fonetika Alfabeto rapide progresis ĝis la komenciĝo de la 20-a jarcento. Ekde tiam, la Alfabeto ŝanĝiĝis multfoje, kun aldonoj kaj elprenoj kiujn necesigis la scienco de fonetiko.

## Ekzamenoj
La IFA disponigas ekzamenojn pri fonetiko ekde 1908, donante Atestojn de Kapableco pri la fonetiko de la angla, franca, aŭ germana lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retpaĝo de la IFA (angle) 
* IFA simbolaro (angle)

Kategorio:Fonetiko
Kategorio:Interlingvistiko
Krono

**Krono** povas signifi jenan:

## Biologio kaj kuracarto 
* Krono (botaniko)
* Krono (anatomio)
* Krono (dento)

## Cetere 
* Krono (ĉapelo)
* Krono (dio)
* Krono (valuto)
* Orkrono

## Vidu ankaŭ 
* Korono
* Krongrupo, kolekto da specioj kun sama praulo.
* Kronviruso, viruso kiu aspektas kun krono kiam vidita per mikroskopo.
William Golding

**William Gerald GOLDING** (naskiĝis la 19-an de septembro, 1911, mortis la 19-an de junio, 1993) estis angla verkisto.

William Golding naskiĝis en St. Columb Minor (Cornwall). Post studado en Oxford li dum pli ol 20 jaroj laboris kiel instruisto ĉe Bishop Wordsworth's School, poste li plene dediĉis sin al la verkado. En la jaro 1980 li gajnis la Premion Booker, 1983 sekvis la Premio Nobel de Literaturo kaj kvin jarojn poste li akiris la nobeltitolon *Sir*. Li mortis en Falmouth (Cornwall).

La verkaron de William Golding karakterizas profunda pesimismo kaj malfido al la homa naturo. En sia (ankaŭ filmigita en du versioj, en 1963 kaj 1990) romano *Lord of the Flies* de 1954, li priskribis aron da knaboj, kiu post aviadilakcidento retrovas sin sur neloĝata tropika insulo kaj kies deziro, fondi memstaran socion sen plenkreskuloj, droniĝas en teroro kaj (mem)detruo.

En 1955 li verkis laŭ li sian plej ŝatatan romanon, *The Inheritors* (La Heredantoj), priskribon pri kiel Homo sapiens venkis Neandertalon, la pli mildan kaj pli bonan version de la homo, laŭ Golding, en la batalo de ekzisto. Aliaj libroj, kiujn li verkis en posta periodo, ricevis malpli da atento. Lia verkaro estas diversa laŭ siaj temoj kaj stilo. Li ofte estas citite dirita ke homo kreas malbonon, same kiel abelo kreas mielon.

## Listo de verkoj 
* *Lord of the Flies* (romano, 1954)
* *The Inheritors* (romano, 1955)
* *Pincher Martin* (romano, 1956)
* *Free Fall* (romano, 1959)
* *The Spire* (romano, 1964)
* *The Pyramid* (romano, 1967)
* *Darkness Visible* (romano, 1979)
* *Close Quarters* (romano, 1987)
* *Fire Down Below* (romano, 1989)

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Krono (ĉapelo)

[dekstra|eta|250px|La [Finnlando|finnlanda reĝa krono.]]
**Krono** estas surkapa ornamaĵo, kunplektaĵo, kiun oni metas ĉirkaŭ la kapon por ornamo aŭ kiel signo de honoro, ekzemple la gajnintoj de la antikvaj Olimpiaj ludoj ricevis laŭran kronon. Ĉe la antikvaj romianoj Cezaro portis tian dum procesioj.

Krono ankaŭ povas esti farita el metalo (tipe oro, kaj ofte dekorita per gemoj, perloj k.s.). Tiukaze, ĝi plejofte simbolas suverenecon, nobelecon aŭ reĝecon.
En la Biblio oni per dornoj *kronis* Jesuon "la suferanta reĝo de la homaro".

Pro la kutimo montri kronitan reĝkapon sur moneroj, la valuta ĉefunuo de pluraj landoj nomiĝas *krono*.

Laŭ Francisko Azorín **krono** estas *Ornama rondaĵo por la kapo, ofte simbolo de altrangeco.* Li indikas etimologion el la latina *corona* (krono). Kaj li aldonas la tiparon: imperia, reĝa, princa, duka, markiza, grafa, vizgrafa, barona, prezidanta, heroa mura.

## Vidu ankaŭ 
* Civila krono
* Diademo
* Kasko
* Kronado
* Krono de Sankta Eduardo
* Papa tiaro
* Tiaro

## Proverbo 
Ekzistas proverboj pri krono en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Kapvestoj
Fonetiko

**Fonetiko** (de la greka *phonētikós*, 'sona, parola'  afazio, > balbutado.

## Akustika fonetiko 
**Akustika fonetiko** temas pri la fizikaj ecoj de la akustika signalo, kiu rezultas el parolproduktado. Oni interesiĝas pri kiel la prozodio kaj la parolsonoj estas reprezentitaj en la akustika signalo kaj pri kiel la akustikaj ecoj rilatas al la fiziologia stato en kiu troviĝas la parolorgano dum la realigado de unuopaj fonemoj kaj prozodemoj en sia kunteksto. Oni interesiĝas specife pri la rilato inter la formo de la kavoj de la parolorgano kaj la formantfrekvencoj kiuj rezultas el tiu. Pri la akustika teorio de parolproduktado pioniris Gunnar Fant (1960).

En akustika fonetiko, oni uzas instrumentan analizon. Plej ofte oni uzas sonspektrografion, kiu rezultas en tridimensia bildo de la sono (frekvenco-amplitudo-tempo).

## Perceptado de la parolo 
Tie temas pri la homa kapablo elkodigi la parolsignalon kaj kompari ĝin kun la propra vortprovizo. En la kokleo de la interna orelo, la spektro de la akustika signalo analiziĝas kaj la signalo transformiĝas en tonotopian nervan signalaron. Tio similas al sonspektrografio. Survoje al la aŭda kortekso, la nerva signalaro plurfoje transformiĝas en aliaj manieroj por la utilo de la aŭskultanto. Temas pri kompleksa procezo, kiu tamen progresas senpene kaj sub gvido de tio kion la aŭskultanto atendas. Oni kutimas *aŭdi* tion, kion oni atendas, se la parolsignalo ne enhavas klare kontraŭan informon. Tio, kion oni aŭdas ankaŭ povas esti influita de la vida senso. Tio validas ĉefe por facile videblaj kaj ne tiom facile aŭdeblaj distingivaj trajtoj, kiel ĉeesto aŭ foresto de labialeco ĉe konsonantoj kaj de liprondigo ĉe vokaloj.

Ankaŭ liplegado, dum kiu oni kutime ne aŭdas, sed nur vidas la parolon, kaj parolperceptado per la tuŝa senso apartenas al tiu fako. Iom pli limigita estas **aŭda fonetiko**, kiu esploras nur la aŭdan percepton de lingvaj sonoj.

## Akirado de la parolo 
## Aplikokampoj 
* lingvoinstruado
* logopedio
* foniatrio
* krimrilata fonetiko
* parolsintezo
* aŭtomata parolrekono
* aŭtomata parolantrekono

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Akustiko
* Fonetika transskribo
* Lingvistiko

**Fonetiko en gramatiko**
:Fonemo - Alofono
:Vokalo
:Duonvokalo
:Diftongo - Triftongo
:Hiato
:Konsonanto
:Asimiliĝo
:Akcento
:Langrompaĵo; Egzismo; Asimilo (fonetiko)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* http://www.langsci.ucl.ac.uk/ipa/  
* http://www.ling.upenn.edu/courses/Summer_2004/ling001/lecture2.html  
* canIPA Natural Phonetics (angle, itale kaj france, kun PDF-dosieroj)  : Tre vastigita versio de la Internacia Fonetika Alfabeto (500 bazaj simboloj, 300 aldonaj kaj 200 kromaj), fare de Luciano Canepari [*Luĉano Kanepari*], profesoro ĉe la Universitato de Venecio (kiu krome estas Esperantisto kaj interesiĝas kaj verkas ankaŭ pri Esperanta fonetiko).
MP3

**MP3**, aŭ pli precize *MPEG-1 Layer 3*, estas perdiga son-kompaktiga algoritmo, kiu povas grandege redukti la kvanton de datumoj, kiuj estas bezonataj por reprodukti sonon, samtempe prezentante sufiĉe altan sonkvaliton al la aŭskultanto.

**MP3-dosiero** estas komputila dosiera sonregistraĵo farita per la MP3-algoritmo.

La MP3-a aranĝo estas ofte uzata en la Interreto por muziko kaj retradio. Nuntempe precipe en podkastado. MP3 estas la plej vaste konata aranĝo por sono, sed jam longe ekzistas pli novaj kaj pli altkvalitaj aranĝoj.

## Historio 
La kodo MPEG-1/2, dua nivelo, estis kreita en projekto de Digital Audio Broadcasting kaj subtenata de instituto Fraunhofer pri integritaj cirkvitoj. Ĝin financis Eŭropa Unio kadre de esplor-programo EUREKA, sub la kodo EU-147.

La projekto EU-147 aktivis de 1987 al 1994. En 1991 estis proponitaj du normoj: Musicam (konata kiel nivelo 2) kaj ASPEC (Adaptive Spectral Perceptual Entropy Coding, simila al MP3). Oni preferis Musicam, kiu estis pli simpla kaj fidinda.

Laborgrupo estrata de Karlheinz Brandenburg kaj Jürgen Herre kunigis la studojn pri Musicam kaj ASPEC kun iuj siaj ideoj kaj kreis MP3, kies celo estis per 128 kbit/s realigi la saman kvaliton kiel MP2 per 192 kbit/s.

Ambaŭ algoritmoj pretiĝis en 1992 sub la siglo MPEG-1, kiel unua evolufazo de projekto nomata MPEG, difinitaj kiel internacia normo kun la nomo ISO/IEC 11172-3 kaj publikigitaj en 1993. Lasta fazo de projekto MPEG finiĝis en 1994 per la krado de MPEG-2, difinita kiel internacia normo kun la nomo ISO/IEC 13818-3 kaj publikigita en 1995.

## Patentoj 
Partoj de la algoritmo kaj teknologio estis patentigitaj en kelkaj landoj, kaj pro tio disvastigado (almenaŭ komerca) de ĝiaj realigoj (aparataj aŭ programaj) estis tie pagenda, tiel ke por aŭskulti aŭ krei MP3-dosierojn oni devis pagi — rekte aŭ nerekte. Tamen ĉiuj patentoj estas eksvalidiĝintaj ekde fino de jaro 2017.

Kvankam jam ekzistas pli bonaj perdaj algoritmoj, kiuj kreas dosierojn pli altkvalitajn sed malpli grandajn, kiel ekzemple Vorbis (senpaga kaj libera), MP3 plu restas la plej populara datenaranĝo, ĉar
* multaj konas nur MP3 (tial ili serĉas muzikon en MP3, sonludilojn por MP3, kodilojn por MP3, ktp, kaj nur malprobable renkontas aliajn aranĝojn);
* ekzistas multego da datenoj en MP3, kaj transkodi ilin el MP3 al alia perda aranĝo malbonigas ilian kvaliton (se necesas, restas aŭ uzi senperdan algoritmon kiel FLAC, aŭ trovi la originalon por transkodi ĝin);
* la plej malmultekostaj aparataj sonludiloj ofte subtenas nur MP3 (cetere, tiuj kiuj aĉetas sonludilon por MP3, ne zorgas pri tio, ke ĝi subtenas aliajn aranĝojn, des pli ke la fabrikanto reklamas ĝin kiel "MP3-ludilon");
* aĉetantoj de sonludiloj kaj muziko ne scias aŭ ne zorgas pri tio, ke ili ĉiufoje pagas pro MP3.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Vorbis

## Eksteraj ligiloj 
* Instituto Fraunhofer
* Ĉefpaĝo de projekto LAME

Kategorio:MPEG
Kategorio:Komputiko
Kategorio:Perda datumkompaktigo
Kategorio:Dosiernomaj finaĵoj
Hans Fallada

eta|Memortabulo ĉe la numero 21 de strato Blankenburger en Berlin-Niederschönhausen, kie mortis la aŭtoro.
La germana verkisto **Hans FALLADA** [hans FAlada] naskiĝis je la 21-a de julio 1893 en Greifswald kaj mortis je la 5-a de februaro 1947 en Berlino. Lia reala nomo estis **Rudolf DITZEN**.

La vivo de la verkisto estas karakterizita de psikaj problemoj kaj alkoholmisuzo. Fininte la lernadon antaŭ la abiturienta ekzameno, li vivtenis sin per diversaj okupoj. La tempon de 1917 ĝis 1919 li pasigis ĉefe en hospitaloj por drogmaniuloj kaj en la 1920-aj jaroj li dufoje estis arestita pro defraŭdo. En la jaro 1929 li edziĝis al Anna ISSEL, kies personeco fariĝis la modelo por la protagonistinoj de pluraj romanoj.

En la jaro 1932 Hans Fallada subite gajnis internacian famon: pro la socikritika romano *Kleiner Mann, was nun?*, temanta pri juna familio, kiu malgraŭ gravaj ekonomiaj problemoj majstris la vivon. Kuraĝigite de la sukceso, Fallada aĉetis bienon en Norda Germanio kaj daŭrigis la verkadon de similaj romanoj, sed li transiris al politike neŭtrala kaj amuza temaro, kiam la naziaj regantoj akre kritikis liajn verkojn.

En la jaro 1944 Hans Fallada eksedziĝis. Post lia provo mortigi la eksedzinon, oni denove kondukis lin al hospitalo por drogmaniuloj. Unu jaron poste li edziĝis al virino, kiu same kiel li luktis kontraŭ sia manio. En 1947 - la jaro de lia morto - finfine aperis nova socikritika romano de la aŭtoro. Postmorte (1950) eldoniĝis lia membiografia romano *Der Trinker* (= La drinkulo).

En 1911 li pasigis 8 semajnojn en la sanatorio Kastelo Harth.
## Famaj verkoj 
* Der junge Godeschal (romano, 1920)
* Bauern, Bonzen und Bomben (romano, 1931)
* Kleiner Mann, was nun? (romano, 1932)
* Wer einmal aus dem Blechnapf frisst (romano, 1934)
* Wolf unter Wölfen (romano, 1937)
* Der ungeliebte Mann (romano, 1940)
* Damals bei uns daheim (membiografio, 1941)
* Jeder stirbt für sich allein (romano, 1947)
* Der Trinker (membiografio, eld. 1950)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fallada.de
* http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/FalladaHans 
* http://www.wenzel-orf.de/html/fallada_katalog.html 
* http://www.dieterwunderlich.de/Hans_Fallada.htm 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Trovanto

**Trovanto** estas la reta katalogo de la Esperantomuzeo en Vieno kun ĉirkaŭ 35 000 listeroj (marto 2006). Ĝi estas la plej ampleksa, profesie farita kaj pro tio fidinda helpilo por trovi esperantajn printaĵojn (librojn kaj aliajn bibliografiajn unuojn) kaj periodaĵojn. Kvankam ĝi ne estas plena bibliografio de Esperanto, ĝi nuntempe praktike servas kiel tiucela precipa referenc-verko kaj kvazaŭa "nacia bibliografio" de Esperanto.

Krom libroj kaj gazetoj Trovanto ankaŭ registras manuskriptojn, flugfoliojn, aŭdvidajn kaj elektronikajn materialojn kaj mikrofiĉojn el la Kolekto pri Planlingvoj de la Esperanto-Muzeo. Ĝi ne nur notas la bibliografiajn datumojn de kolektivaj verkoj (ekzemple festlibroj k.a.), sed ankaŭ ties unuopajn artikolojn kaj kontribuojn.

Kiel kvazaŭa nacia bibliografio Trovanto estas la fakta precipa referenco pri verkoj de aŭtoroj en la esperanta Vikipedio en la rubriko "eksteraj ligiloj".

## Eksteraj ligiloj 
* Trovanto  

Kategorio:Interretaj serĉiloj 
Kategorio:Biblioteka katalogo
Kategorio:Esperanto-muzeoj
Kategorio:Aŭstria Nacia Biblioteko
IEMV
Subĉiela ŝatokupo

**Subĉiela ŝatokupo** (aŭ **subĉiela hobio**) estas bonega metodo per kiu oni povas ĝui la bonajn vidindaĵojn de naturo, plibonigi sian korpon, kaj pasigi tempon kune kun amikoj kaj familianoj.

Agadojn oni povas fari ekzemple:

* bastonmarŝado
* geokaŝado
* kaŝkestludado
* kavernesplorado
* marŝado
* montgrimpado

Kategorio:Ŝatokupoj
Kategorio:Artikoloj kun senfontaj asertoj
Kategorio:Restado en naturo
Kaŝkestludado

[eta|Kaŝkestaĵoj: [libro, stampo, stampinkujo, kompaso]]

**Kaŝkestludado** estas subĉiela hobio, kiu komenciĝis sur la stepo de Dartmoor, Anglio. La hobio estas origine konata angle kiel *letterboxing* (laŭvorte: litero- aŭ letero-kestado).

Kaŝkestludantoj kaŝas malgrandan veter-nepenetreblan keston en publike alirebla loko, kaj poste disvastigas indikojn, kiujn oni povas uzi por trovi la keston.

Tradicie, la indikoj estas metataj en konatajn kaŝkestojn, sed ankaŭ en la Interreton.

La serĉanto uzas la indikojn, kutime kune kun kompaso, kaj navigas al la kaŝkesto.

La kesto enhavas art-stampon, kutime memmanfaritan, kaj gastlibron. La trovanto de la kaŝkesto ankaŭ havas personan memmanfaritan stampon kaj libron. Kiam iu trovas la kaŝkeston, la trovantoj reciproke interŝanĝas stampitajn bildojn. La gastlibro en la kesto registras vizitantojn, kaj la libro de la trovanto registras vizititajn kaŝkestojn.

Ekzistas Esperanto-tema kaŝkesto en la Preria Paco-Parko, Nebrasko, Usono. Vidu la retejon sube.

Oni diras, ke kaŝkestada intereso en Usono komenciĝis per artikolo en la aprila 1998 numero de Smithsonian Magazine.

## Rilataj TTT-ejoj 
* Letterboxing North America *(angla*)
* Artikolo de *Smithsonian Magazine* *(angla)*
* Esperanto Kaŝkesto  en Usono *(Esperant-lingva)*

## Vidu ankaŭ 
* Geokaŝludado

Kategorio:Ludoj
Kategorio:Geokaŝado
Hospitality Club

eta|dekstra|250px
**Gastama Klubo** () estas retpaĝa gastiga servo simila al Pasporta Servo (sed ne nur por esperantistoj) kie oni povas meti sian adreson por gastigi aliajn homojn tutmonde. Uzinte la servon, oni povas komenti pri la gastiganto kaj la gasto.

## Vidu ankaŭ 
* CouchSurfing
* BeWelcome

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala esperanta retejo 

Kategorio:Gastigantaj servoj
Kategorio:Interreto
Ĉateŝke Toplice

**Ĉateŝke Toplice** estas kuracloko kiu troviĝas en la sudorienta parto de Slovenio proksimume al la bordo kun Kroatio. 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.terme-catez.si

Kategorio:Regiono Posavska
Peter Ustinov

eta|dekstra|Peter Ustinov

**Peter USTINOV**, plennome: **Petrus Alexandrus VON USTINOV** (naskiĝis la 16-an de aprilo 1921 en Londono, Britio, mortis la 28-an de marto 2004 en Genolier, Kantono Vaŭdo , Svislando) estis aktoro, reĝisoro, scenaristo, produktoro, verkisto kaj desegnisto. Krome li estis mondfederisto kaj ambasadoro por la organizaĵoj UNESCO kaj UNICEF.
Li denaske havis la britan ŝtatanecon kaj fine de la 1960-aj jaroj ankaŭ alprenis svisan civitanecon, sed krome ankaŭ havis rusajn, francajn, germanajn, italajn kaj etiopiajn familiajn radikojn.

Kiel aktoro li brilas ĉefe en malgrandaj roloj, sed ankaŭ en la rolo de la detektivo Hercule Poirot, la protagonisto de pluraj filmigitaj romanoj de Agatha Christie, li estas neforgesebla. La literaturaj verkoj de Peter Ustinov ĉefe temas pri generaciaj kaj etnaj konfliktoj.

## Listo de verkoj 
* *House of Regrets* (dramo, 1943)
* *The Love of Four Colonels* (komedio, 1951)
* *The Moment of Truth* (dramo, 1953)
* *Romanoff and Juliet* (dramo, 1956)
* *Photo Finish* (dramo, 1962)
* *God and the State Railways* (rakontoj, 1966)
* *Halfway up the Tree* (komedio, 1967)
* *Dear me* (membiografio, 1978)
* *Overheard* (komedio, 1981)
* ''Beethoven's Tenth* (komedio, 1983)
* *The Old Man and Mr. Smith* (romano, 1990)

## Listo de filmoj 
* *Quo vadis* (Usono, 1951)
* *We're no Angels* (Usono, 1955)
* *Lola Montez* (Francio/Germanio, 1955)
* *Spartacus* (Usono, 1960)
* *Topkapi* (Usono, 1963)
* *Logan's Run* (Usono, 1976)
* *Death on the Nile* (Britio, 1977)
* *Evil under the Sun* (Britio, 1982)
* *Appointment with Death* (Usono, 1987)
* *Lorenzo's Oil* (Usono, 1992)

## Listo de Premioj 
* Oskaro pro la plej bona epizoda rolo en *Spartacus* (1960)
* Oskaro pro la plej bona epizoda rolo en *Topkapi'' (1964)

Kategorio:Britaj aktoroj
Kategorio:Svisaj aktoroj
Kategorio:Oskar-premiitoj
Johann Bayer

[eta|dekstra|Kuprogravuraĵo el *Uranometria*: [Oriono (mitologio)|Oriono.]]
**Johann Bayer** [johan baje] (naskiĝis en 1572 en Rain (Bavario), mortis la  en Aŭgsburgo) estis germana juristo kaj astronomo.

Johann Bayer laboris kiel advokato en Augsburg kaj fervore dediĉis sin al la astronomio. Lia plej granda merito estas la publikaĵo *Uranometria, omnium asterismorum continens schemata, nova methoda delineata*, kiu liveris la unuajn uzeblajn stelmapojn. En ĝi Johann Bayer klasifikis la stelojn de ĉiu konata konstelacio laŭ ties heleco uzante grekajn literojn kaj la genitivon de la latina nomo de la konstelacio: ekz. *Alpha Lyrae* por la plej hela stelo de la *Liro* (latine:*Lyra*), *Beta Lyrae* por la dua plej hela, kaj tiel plu. Tia normaro iĝis konata kiel la nomaro de Bayer.

La stela atlaso *Uranometria* parte baziĝis sur la observoj de Tycho Brahe kaj estis la unua atlaso de la kompleta stelsfero. Ĝi enhavis 51 mapojn: po unu por la 48 ptolemeaj konstelacioj, unu kun 12 konstelacioj de la suda duonsfero kaj du superrigardaj mapoj por orientiĝi pri la videblo de konstelacioj je certaj tempo kaj loko.

Luna kratero estas nomita laŭ Bayer.

Kategorio:Germanaj astronomoj
Nikolaus Lenau

**Nikolaus LENAU** [NIkolaŭs lenaŭ] (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1802 en Csatád, tiutempe Hungario, nuntempe Lenauheim, Rumanio, mortis la 22-an de aŭgusto 1850 en Oberdöbling, nuntempe apartenanta al Vieno) estis aŭstra poeto. Lia reala nomo estis Nikolaus Franz NIEMBSCH, Edler von Strehlenau.eta|180px| Lenau en 1839La lirika verkaro respegulas la profundan melankolion de la aŭtoro, lian solecon kaj lian internan maltrankvilon. Priskriboj de aŭtunaj arbaroj, pintaj rokoj, vastaj stepoj estas oftaj motivoj. Al tiu ĉi animstato certe kontribuis spertoj kiel seniluziiga vojaĝo al Usono (1832-1833) kaj la longjara malfeliĉa amo al edziniĝinta virino. Siajn lastajn ses vivojarojn Nikolaus Lenau pasigis en frenezulejo.

## Famaj verkoj 
* *Gedichte* (poemoj, 1832; pli ampleksa eldono: 1834)
* *Faust* (eposo, 1836)
* *Savonarola* (eposo, 1837)
* *Neuere Gedichte* (poemoj, 1838)
* *Die Albingenser* (eposo, 1842)
* *Don Juan* (dramfragmento, 1844)

## En Esperanto aperis 
*Kaneja kanto*; *Vintronokto* / trad. Guido Holz
En: Übertragungen = Tra(nskon)dukoj. - Messkirch: Gmeiner, 1988. - p. 46-47

*La poŝtiliono* ; *Der Postillon*; *Kanokantoj*
; *Schilflieder*  / Trad. Frieda Feichtinger, Ernst Werner. 
En: Austria antologio ; p. 46-51, kajeroj 1-4

*La tri ciganoj* ; *Die drei Zigeuner* / Nikolaus
Lenau (1802-1850). Trad. Frieda Feichtinger. -
En: Austria antologio; p. 2-3, kajeroj 11-15

*Vana neniaĵo*; *La tri indianoj*. -
En: Tutmonda sonoro / Eld.: Kálmán Kalocsay; p. 390-392, vol. 2

eta|maldekstra|180px|
## Vidu ankaŭ 
* 7400 Lenau

Kategorio:Aŭstraj poetoj
Einstein

**Einstein** estas la familia nomo de
* Albert Einstein, germana fizikisto
* Leopold Einstein, germana Esperanto-pioniro
Lineo

**Lineo** povas esti:

* Unu aŭ pluraj konduktiloj uzataj por porti elektran energion aŭ signalon laŭ fiksita vojo (kontakta lineo, telefonlineo)
* La svedia naturalisto Karolo Lineo (Carl von LINNÉ, Linnaeus)
* Norda planto Linnaea borealis (Lineo-kloŝo)

## Vidu ankaŭ 
* Linio
Conrad Ferdinand Meyer

**Conrad Ferdinand MEYER** [konrat FERdinant maje] (* la 11-an de oktobro 1825 en Zuriko, † la 28-an de novembro 1898 en Kilchberg apud Zuriko) estis svisa verkisto. Nevo lia estis la fama lingvisto Wilhelm Meyer-Lübke.

## Vivo 
Li komencis studi juron, poste pentradon, sed ĉesigis ambaŭ karierojn pro psikaj problemoj. Pro heredaĵo finance sendependa li vojaĝis tra tuta Eŭropo, inspiriĝis de la franca kaj itala kulturoj, sed ĉefe entuziasmiĝis pri la germana literaturo, kiu fortigis lian deziron dediĉi sin plene al la verkado. De 1870 ĝis 1891 li verkis en densa sinsekvo baladojn, poemojn, eposojn kaj novelojn.

## Famaj verkoj 
* *Balladen* (baladoj, 1867)
* *Huttens letzte Tage* (Eposo, 1871)
* *Romanzen und Bilder* (poemoj, 1871)
* *Das Amulett* (novelo, 1873)
* *Georg Jenatsch* (romano, 1876)
* *Der Schuss von der Kanzel* (novelo, 1877)
* *Der Heilige* (novelo, 1880)
* *Plautus im Nonnenkloster* (novelo, 1882)
* *Gustav Adolfs Page* (novelo, 1882)
* *Die Versuchung des Pescara* (novelo, 1887)
* *Angela Borgia* (novelo, 1891)

## En Esperanto aperis 
* *Plaŭto en la monakina klaŭstro (Plautus im Nonnenkloster),* tradukis Fr. Uhlmann, en: Svisa Antologio, paĝoj 117-142.
* *La blanka Alp-pinto; Praneĝa brilo; Kaŝtano nigraombra; Du veloj; Ripozantaj remiloj* (poemoj); *La Roma fontano* (parto), tradukis Hilda Dresen, en: Svisa Antologio, paĝoj 330-332.
* *La amuleto (Das Amulett),* tradukis Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Iltis, 1987, 48 paĝoj, kun porteto de la aŭtoro (Jubilea Eldon-Serio 2, Beletro Tradukita; 14).
* *Du veloj; Entiritaj remiloj; Sub la steloj; La piedoj en la fajro,* tradukis Guido Holz, en: Übertragungen = Tra(nskon)dukoj, Messkirch: Gmeiner, 1988.
* *Elektitaj poemoj,* tradukis Willy Nüesch, Berno: Nüesch, 2005, 181 paĝoj.
* *La lastaj tagoj de Hutten*, tradukis Willy Nüesch, Berno: Nüesch, 2005, Longa poemo en 71 ĉapitroj, dediĉita al Franz Wille kaj Eliza Wille.
* *Anĝelmonto*: poemo, tradukis Willy Nüesch, Berno: Nüesch, 2010, 74 paĝoj.

Kategorio:Svisaj verkistoj
Kategorio:Zurikanoj
Kategorio:Svisa Literaturo
Valso por amikoj

Muziko > Esperanto-Muziko > Kantoj > Valso por amikoj < Ĵomart Kaj Nataŝa
----
**Valso por amikoj** estas unu el la kantoj de Ĵomart kaj Nataŝa el la samnoma albumo. La albumo (1999) enhavas 12 kantojn.

#Amu min
#La ranetoj
#Ĉio venas de l' nenio
#Mi ĝuas
#Malgranda miraklo
#Pasero
#Papago
#Filineto
#Mi perdis amikon
#Mi sopiras
#Fajrereto
#Valso por amikoj

## Ligiloj 
Ĵomart kaj Nataŝa - paĝaro de Ĵomart kaj Nataŝa

Kategorio:Kantoj
Kategorio:Esperanto-muziko
Kategorio:Albumoj