open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bottenwil

** Bottenwil** estas komunumo en la distrikto Zofingo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 794 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Bottenwil situas en la valo de la rivero *Uerke* orienta alfluanto de Suro, oriente de la distriktĉefurbo Zofingo. La komunumo konsistas el la tri partoj Eigen, Vorstatt kaj Winkel, kiuj tamen intertempe kunkreskis al kohera setlejo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,10 km², de kiuj 2,15 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,45 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas en la arbaro *Buechwald* sur alteco de 665 m s.m. kaj la plej malalta punkto sur alteco de 470 m s.m. ĉe la bordo de la rivero *Uerke*.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Bottenwil limas en nordo al Uerkheim, en oriento al Staffelbach, en sudoriento al Wiliberg, en sudokcidento al Wikon en Kantono Lucerno, kaj en okcidento al Zofingo.

## Trafiko 
Bottenwil situas komplete flanke de la ĉefaj trafikvojoj. Al la publika trafikreto ĉe estas konektita per la loka buslinio n-ro 13 de Zofingo.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas 4 km norde ĉe Kölliken kaj al la svisa aŭtovojo A2 4 km okcidente en Zofingo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Bottenwil datiĝas el la jaro 1189 kiel *Botanwile*.

En mezepoko Bottenwil ĝis la jaro 1173 troviĝis sub la regado de la Grafoj de Lencburgo, poste ĝi apartenis al la Grafoj de Kiburgo kaj post ties formorto al la Habsburgoj. Kiam en la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, Bottenwil venis sub berna regado. Ĝis 1496 la malalta jurisdikcio pri Bottenwil apartenis al Zofingo, poste Bottenwil estis atribuita al la tribunala distrikto de Kölliken de la voktejo Lencburgo. Kiam okaze de la Helveta Revolucio Argovio estis kun helpo de francaj trupoj liberigita de la ĵurkomunumo servuteco, Bottenwil estis atribuita al la distrikto Zofingo de la nove fondita Kantono Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Bottenwil
* Bottenwil en la Historia Leksikono de Svislando
Eigen

**Eigen** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Eigen (Bottenwil)** estas vilaĝeto de la komunumo Bottenwil de la distrikto Zofingo en Kantono Argovio en Svislando.

* **Eigen (Alpthal)** estas vilaĝeto de la komunumo Alpthal de la distrikto Ŝvico en Kantono Ŝvico en Svislando.
TKS (kosmoŝipo)

La kosmoŝipo **TKS** (*Transportnij Korabl Snabĵenija*  *Транспортный корабль снабжения*) estis homporta kosmoŝipo lanĉita per raketo Proton desegnita de soveta inĝeniero Vladimir Ĉelomej, kiel alternativo al la kosmoŝipo Sojuz. Ĝia misio estis provizi la militajn kosmostaciojn Almaz. Evoluado komenciĝis en 1965, sed kiam la unuaj studoj estis pretaj la *programo Almaz* jam estis forlasita. La kapsulo VA (*Vozvraŝĉajemij aparat*;  *"Возвращаемый аппарат"*) flugis kvar fojojn dum testaj misioj kun du kapsuloj sur unu raketon por elprovi la desegnon, tiel kiel unu "kompleta" testflugo kaj tri reproviz-misioj. Ĝi neniam flugis homportan, kvankam en decembro 1978 formado de speciala grupo de ses kosmonaŭtoj estis aprobita por pilotataj misioj per kosmoŝipo TKS.

La projekto poste evoluis por esti uzata kun aliaj kosmostacioj. Bazita sur la TKS-a desegno, ĝi estis redesegnita por endokiĝi kun la kosmostacioj Saljut 7, Mir kaj la Internacia Kosmostacio. Ĉi tiu evoluado estis nomita **FGB** aŭ **Praktika/Karga Bloko**.

La entrepreno Excalibur Almaz planas uzi la Reuzeblan Reeniran Kapsulon kosmoŝipo TKS por komercaj celoj.

## Dizajno 
La TKSa kosmoŝipo konsistas el 11F74 "Vozvraŝĉajemij aparat" (aŭ *Reenira Veturilo*, pli konata kiel ***VA***), kuplita al 11F77 "Transportnij Korabl Snabĵenija" (*Praktika/Karga Bloko* modulo aŭ ***FGB***).

### VA 
[350ra|eta|dekstra|Reenira kapsulo VA el misio [Kosmos 1443.]]
La kapsulo VA estis mem tre kompakta kaj efika kosmoŝipo. Tipe reenirus Teren post 2 orbitoj, sed ĝi povus flugi libere ĝis maksimume 31 horoj. La presurizita reenira kapsulo (simila al la usona *Apollo* sed 30 % pli malgranda) estis ekipita kun ĝia propra vivtena sistemo. En la supra parto de la kosmoŝipo estis la regosistemo, la malorbitiga motoro, paraŝuta sistemo kaj la surteriĝaj motoroj. Kvankam ĝi faris sukcesajn testflugojn, ĝi neniam flugis kun ŝipanaro (pro politika rivaleco).

La VA devenas de pli frua kapsulo desegnita por Vladimir Ĉelomej por la soveta luna programo LK-1 en la 1960aj jaroj kiel superfluga kosmoŝipo de la Luno. Ĝi estis ankaŭ la bazo por la surluniĝilo LK-700.

### FGB 
La **FGB** kuniĝis kun **VA** kapsulo per mallonga tunelo. Ĉe la pruo estis pilot-konsoslo ekipita per regoj kaj fenestroj por mana endokiĝo kun la kosmostacio **Almaz**. La dokejo ankaŭ troviĝis ĉi tie.

## Detaloj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.astronautix.com/craft/tks.htm
* http://www.russianspaceweb.com/tks.html

Kategorio:Kosmoŝipoj
Kategorio:Kosmoesploroj en Sovetunio
Torre de Santa María (Cáceres)

**Torre de Santa María** (Turo de Sankta Maria) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro. Estas dek vilaĝoj en la provinco kies nomoj komencas per derivaĵoj el la hispana vorto “torre”, turo, kiel pruvo de la iama graveco de loĝado ĉe defenda konstruaĵo.

## Loĝantoj 
La loĝantoj nomiĝas *Torregueños*. La censita populacio en 2009 estis de 632 loĝantoj.

## Situo 
Torre de Santa María estas situa en la centra parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Sierra de Montánchez; je 35&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 50&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 19,07&nbsp;km².

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie, sed la juna laborforto preferas labori en la ŝtonminejoj de la komarko, kiuj estas pli profitodonaj. Inter servoj iom da komerco, gastejado kaj konstruado.

## Kulturo 
Estas administraj servoj, krom Kulturdomo kiu proponas instruadon kaj organizadon al diversaj sociaj organizoj, inter ili tiuj kiuj prizorgas faman feston de "los tableros", tio estas turoj de ornamaĵoj ĉe kio oni dancas.

## Demografio 
Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Berkhamsted

eta|dekstra|La urbodomo de Berkhamsted
**Berkhamsted** estas urbo de Hertfordshire, Anglio. En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi enhavis ĉirkaŭ 16,240 loĝantojn.

## Historio 
En 1066 estis ĉe Berkhamsted kie Edgar Aetheling, la anglosaksa heredinto de la angla regno, fine cedis al Vilhelmo la Konkerinto. Poste la kastelo iĝis favorata kampara loĝejo de anoj de la normandaj kaj plantaĝenetaj dinastioj. 1216-a reĝa ĉarto liberigis la loĝantojn de ĉiuj impostoj.

Laŭ la 1086-a Domesday Book, ĉe Berkhamsted tiam situis vinberejoj.

Dum la angla enlanda milito de la mez-17-a jarcento, Berkhamsted subtenis la anglan parlamenton kontraŭ Karlo la 2-a.

En 1866 loka nobelo klopodis ĉirkaŭbari (kaj tiel akiri) la komunejon de Berkhamsted. Parlamentano, Augustus Smith, kiu naskiĝis en la urbo, kondukis loĝantojn kaj virojn dungitajn el orienta Londono al la komunejo, kie ili rompis la altajn ŝtalbarilojn. Sekvis dumnokta bataleto - konata kiel la "Batalo de Komunejo Berkhamsted".

## Kastelo Berkhamsted 
eta|dekstra|Kastelo Berkhamsted
Tuj apud la fervoja stacidomo videblas la ruinoj de Kastelo Berkhamsted, origine konstruita en 1066 el tero kaj ligno, kaj poste pligrandigata kaj plifortigata per ŝtonoj. Inter la konestabloj de la kastelo estis Thomas Becket. En 1309 Eduardo la 2-a (Anglio) donis la kastelon al sia favorato Piers Gaveston, sed post ties mortigo en 1312 ĝi reiĝis reĝa posedaĵo.

En 1361 Eduardo (la nigra princo) kaj lia edzino Johana de Kent mielmonatis ĉe la kastelo.

Ekde 1495 la kastelo kadukiĝis. Multaj ŝtonoj forpreniĝis por aliaj konstruaĵoj.

## Aliaj konstruaĵoj 
Inter aliaj notindaj konstruaĵoj estas:
* la paroĥa preĝejo, dediĉata al Sankta Petro. Ĝi konsekriĝis en 1222 kaj estis inter la plej grandaj preĝejoj de Hertfordshire. Ene videblas marmora tombo de mezepoka kavaliro kaj ties edzino.
* la plej antikva restanta butiko de Anglio, ĉe 173 High Street, kiu verŝajne datiĝas de la 13-a jarcento

## Loĝintoj ĉe Berkhamsted 
Ĉe Berkhamsted naskiĝis
* la poeto William Cowper (1731-1800)
* la romanisto Graham Greene (1904-1991)

Charles de Gaulle loĝis tie dum parto de la dua mondmilito.

Kategorio:Urboj de Hertfordshire
Abatejo Hailes

dekstra|eta|Ruinoj de Abatejoj Hailes
**Abatejo Hailes** estas ruina cistercia abatejo tri kilometrojn nordoriente de Winchcombe, Gloucestershire, Anglio.

La abatejo estis fondata en 1245 aŭ 1246 de Rikardo (1-a Grafo de Kornvalo), pli juna frato de Henriko la 3-a (Anglio). Ĝi konsekriĝis per grandioza rito ĉeestata de Henriko la 3-a, ties edzino Eleanora de Provenco, kaj 15 episkopoj.

En 1270 Edmundo, filo de Rikardo (1-a Grafo de Kornvalo), donis al la abatejo flakoneton enhavantan, laŭkrede, iom da la sango de Jesuo Kristo: pro tio la abtejo iĝis grava pilgrimcelo kaj tiom riĉiĝis ke la monaĥoj povis ege pligrandigi la abatejon.

Dum la 1530-a jardeko, kiam aboliciiĝis la anglaj monaĥejoj, komisiitoj de Henriko la 8-a (Anglio) proklamis ke la flakoneto fakte enhavis anasosangon, kaj ankaŭ la abato, Stephen Sagar, kiu esperis tiel savi la abatejon, diris ke la relikvo estis falsaĵo. Malgraŭ tio, Henriko la 8-a fermis Abatejon la tagon antaŭ Kristnasko 1539: ĝi estis inter la lastaj monaĥejoj kiu aboliciiĝis. La ĉambroj de la abato konvertiĝis al domego, sed poste malkonstruiĝis. Nun videblas nur ruinoj.

Prizorgis la ruinojn la National Trust kaj English Heritage. Ili viziteblas.

Romkatolika pastro kiu loĝas en Worcester ankoraŭ retenas la titularan titolon "abato de Hailes".

## Preĝejo Hailes 
dekstra|eta|200px|Mezepokaj murpentraĵoj de Preĝejo Hailes
Ekster la abatejo situas malgranda preĝejo kiu servis la (nun forlasitan) apudan vilaĝon, kaj kiu enhavas nerestaŭratajn mezepokajn murpentraĵojn. La preĝejo datiĝas de 1175.

Kategorio:Abatejoj en Britio
Kategorio:Gloucestershire
Kategorio:Cistercianaj monaĥejoj
Safrana sikalo

**Safrana sikalo** (*Sicalis flaveola*) estas specio de sudamerikaj birdoj. Ĝi apartenas al la ordo paseroformaj, al la familio Traŭpedoj kaj al genro Sikalo, *Sicalis*. Ĝi estas kutima en multaj areoj de Amazonio, aparte en Kolombio, Venezuelo, Ekvadoro, Peruo, Brazilo kaj Argentino. Laŭ pli malfruaj klasadoj ĝi estas ofte metita en familio Emberizedoj, sed nun sciencistoj kredas, ke ĝi estas pli proksima al Ketamenioj.

La iĉoj de la specio estas tre brile flavaj kun iome oranĝa kapo, kio distingas ilin de aliaj flavaj paseroformoj de la kontinento, kiel fringedoj. Por tiu rimarkebla koloro ili ricevis niknomon "*canario de tejado*" (*tegmenta kanario*) en kelkaj regionoj de Venezuelo. En Brazilo la birdo nomiĝas "*canário-da-terra*" (*tera kanario*). Inoj kutime havas preskaŭ la saman koloron kiel la iĉoj, kvankam iom malpli brilaj. Tamen, ekzistas subspecioj, kiu havas pli fortan seksan duformismon. Ekzemple, en subspecio *S. f. pelzelni* inoj estas olive-brunaj kun malhelaj strioj.

La birdoj nestas en grotetoj, arbotruoj, bambuaj branĉoj kaj sub tegmentoj de homaj domoj. Ili ankaŭ ofte okupas forlasitajn nestojn de aliaj birdoj, ekzemple, de ruĝa furnario (*Furnarius rufus*). Ili estas tre toleremaj al homoj kaj ofte aperas en vilaĝaj kaj ĉeurbaj areoj. Iĉoj havas plezuran, kvankam ripeteman, kanton kaj ofte vivas en kapteco.

La iĉoj estas poligamiaj kaj pariĝas kun kelkaj inoj po sezono. Ili ankaŭ estas teritoriaj kaj tre agresemaj kaj neniam estu metitaj kune en unu kaĝon. Iam estis formo de sangosporto, en kiu oni metis du iĉojn de safrana sikalo en la saman kaĝon kaj observis la lukton. Ili luktis severe kaj ofte ĝismorte.

## Bildaro 

Dosiero:Sicalis flaveola-20090405.jpg
Dosiero:Canario-nativo-cotipora-rs-dsc09574.jpg
Dosiero:Canario-nativo-casal-cotipora-rs-dsc09574.jpg

## Referencoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Argentino
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Ĉilio
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Berta Adorján

**Berta ADORJÁN** [adorja'n], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Adorján Berta** estis hungara aktorino, edzino de Ede Paulay. Ŝi naskiĝis en Nagyvárad (nuntempa Oradea en Rumanio) la 8-an de februaro 1864 kaj mortis en Budapeŝto la 9-an de julio 1942. Ŝia origina familia nomo estis **Weisz** [vejs], ŝia filino estis Erzsi Paulay.
eta|Berta Adorján (maldekstre) en La tragedio de l' homo

## Vivo 
Berta Adorján devenis el juda familio. Ŝi akiris diplomon en 1883 en Lernejo por aktoroj, poste ŝi aliĝis al Nacia Teatro (Budapeŝto). Ŝi edziniĝis en 1884, poste ŝi retiriĝis. En 1894 ŝi vidviniĝis, pro financa problemo ŝi denove rolis en teatrejo.

## Teatroj 
* 1884-1894 Nacia Teatro (Budapeŝto);
* 1895-1914 Nacia Teatro (Budapeŝto);
* 1896-Arado kiel konstanta gasto;
* 1899 ankaŭ en trupo de Károly Somogyi.

## Roloj pli gravaj 
* Özv. Wiesnerné (Hauptmann: Crampton mester);
* Cora (Belot: A 47-ik cikk).

## Fonto 
* hungarlingva biografio
* http://zsidlex.uni.hu/keret.cgi?/szocikk/10067.htm 
* http://egyvaradiblogjanagyvaradrol.blogspot.hu/2014/09/paulayne-adorjan-berta_16.html

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kölliken

## Pri la komunumo 
** Kölliken** estas komunumo en la distrikto Zofingo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 4080 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Kölliken situas ĉe la okcidenta flanko de la *Hard-ebenaĵo*. Laŭlonge de la orienta flanko de la vilaĝo fluas la rivero *Uerke*, alfluanto de Suro kaj meze tra la vilaĝo la rojo *Köllikerbach*. En Kölliken situas benzin- kaj restadejo de la svisa aŭtovojo A1.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Kölliken limas en nordo al Oberentfelden, en oriento al Muhen, en sudoriento al Holziken, en sudo al Uerkheim, en okcidento al Safenwil, kaj en nordokcidento al Gretzenbach en Kantono Soloturno.

## Trafiko 
eta|150px|maldekstra|Aŭtovojrestoracio Migrolino en la aŭtovojrestadejo Kölliken Nordo
Kölliken disponas pri du stacidomoj ('** kaj **') ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lencburgo al Zofingo.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Zuriko al Berno kaj la svisa aŭtovojo A1 al kiu ĝi havas alveturejon, kiu ek de kelkaj jaroj portas la nomon *Araŭo-Okcidento*, 1 kilometron oriente de la vilaĝocentro.

## Specialrubdeponejo 
eta|maldekstra|150px|Halo super la specialrubdeponejo Kölliken
Ĉe la orienta flanko de la vilaĝo situas deponejo por venena specialrubo, kiu estis malfermita en marto 1978 en iama argilminejo. Pro malsufiĉaj kontroloj ĉefe la ĥemia industrio de Bazelo deponis en Kölliken danĝerajn kaj netraŭgajn venenajn materialojn, kiu kondukis al akuta danĝero por la subtera akvo kaj fiodoro en la regiono. Tial la deponejo en la jaro 1985 devis esti fermita. Ĝis tiam entute 250000 m³ da specialrubo estis tie deponitaj. Unue oni instalis ĝis la jaro 2002 multnombrajn sekurecmezurojn por preventi plian danĝeron por la medio. Komence de 2006 oni komencis la konstruadon de granda halo super la deponejo por sanigi ĝin. La renaturigo de la deponejo daŭros supozeble ankoraŭ ĝis la jaro 2015. La sumon de la kostoj necesaj por la sanigo de la deponejo oni taksas je proksimume 500 milionoj da svisja frankoj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Kölliken datiĝas el la jaro 864 kiel *Cholinchove*.

En mezepoko Kölliken ĝis la jaro 1173 troviĝis sub la regado de la Grafoj de Lencburgo, poste ĝi apartenis al la Grafoj de Kiburgo kaj post ties formorto al la Habsburgoj. Kiam en la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, Bottenwil venis sub berna jurisdikcio, partoj de la rajtoj tamen apartenis al la Monaĥejo Sankt-Galo. En la jaro 1460 la urbo Berno aĉetis ĉiujn rajtojn pri la komunumo. Kölliken nun estis la centro de tribunala distrikto de la voktejo Lencburgo. Kiam okaze de la Helveta Revolucio Argovio estis kun helpo de francaj trupoj liberigita de la ĵurkomunumo servuteco, la komunumo estis atribuita al la distrikto Zofingo de la nove fondita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Kölliken (stacidomo)
* Kölliken Oberdorf (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Kölliken
* Kölliken en la Historia Leksikono de Svislando
Mustelvulpo

**Mustelvulpo** (laŭ nova PIV) aŭ **Speoto** (*Speothos venaticus*) estas kanisedo de Sudameriko kiu vivas en arbaroj, kampoj kaj marĉoj. Ĝi okazas en Brazilo, Panamo, Kolombio, Venezuelo, Gvujanoj, Peruo, Bolivio, Paragvajo kaj Argentino. 
La mustelvulpo vivas en etaj aroj po kvar aŭ sep uloj kaj manĝas pro tio pli grandajn mamulojn ol aliaj kanisedoj, kiel agutiojn, pakaojn kaj kapibarojn, kiuj estas kaptitaj de speotaj aroj. La mustelvulpo manĝas ankaŭ birdojn, amfibiojn kaj reptiliojn.

Tiu neotropisa specio estas science ankoraŭ malmulte konata kaj estas minacita pro ĝia habitatodetruo fare de la homo.

## Bildaro 

Speothos venaticus Zoo Praha 2011-3.jpg
Bush dog at Chester Zoo 1.jpg
Cachorro-vinagre.jpg
Bush Dog.jpg
Bushdogs.jpg

## Bibliografio 
* RAMOS JUNIOR, Valdir A.; PESSUTTI, Cecília; CHIEREGATTO, Cleyde A.F.S. Guia de identificação de canídeos silvestres brasileiros. Comunicação Ambiental, 2003

## Vidu ankaŭ 
*Paranaj-paraibaaj landinternaj arbaroj

Kategorio:Kanisedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Sudameriko
Torremenga

400ra|eta|Tipaj granitaj portikaroj
**Torremenga** estas municipo de Hispanio, en la provinco Cáceres *(Kacereso)*, regiono Ekstremaduro. Estas dek vilaĝoj en la provinco kies nomoj komencas per derivaĵoj el la hispana vorto “torre”, turo, kiel pruvo de la iama graveco de loĝado ĉe defenda konstruaĵo.

## Loĝantoj 
La loĝantoj nomiĝas *Torremengueños*. La censita populacio en 2009 estis 621 loĝantoj.

## Situo 
Torremenga estas situa en la norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto La Vera, je altitudo de 187 m. La areo de ties teritorio estas de 12&nbsp;km².

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Monumentoj 
* Restaĵoj prahistoriaj kaj romiaj. Estas tipaj la portikaroj danke al pilieroj de granito. Estas restoj ankaŭ de visigotoj.
* Preĝejo de Santiago Apostolo de la 18a jarcento.
* Ĉe la tombejo estas la turo kiu nomigas la vilaĝon.

## Festo 
*La Brulado de Judaso* la sabaton de Pasko.

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Torremocha

**Torremocha** [Toremoĉa] (Finrompita turo) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro. Estas dek vilaĝoj en la provinco kies nomoj komencas per derivaĵoj el la hispana vorto “torre”, turo, kiel pruvo de la iama graveco de loĝado ĉe defenda konstruaĵo.

## Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas *Torremochanos*. La censita populacio en 2009 estis de 1.038 loĝantoj.

## Situo 
Torremocha estas situa en la centra parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Sierra de Montánchez, je altitudo de 440 m; je 22&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 82&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 63,83&nbsp;km².

## Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Demografio 
Oni observu, ke la populacio de Torremocha regule kreskis dum la unua duono de la 20a jarcento, sed ekde mezo de la jarcento 1950 (2.968 loĝantoj), kaj ĉefe ekde 1960 (2.586 loĝantoj) la populacio malkreskis je la duono pro elmigrado.

## Monumentoj
* Religiaj: Preĝejo *de la Asunción*, Preĝejo de Kristo *del Humilladero*, la Ermitejo de Sankta Antonio, la Preĝejo de la Pieco kaj la Ermitejo de *Nuestra Señora de Torrealba*, ĉiuj el ŝtono kaj kun diversaj retabloj el baroko.
* Civilaj: Palaco de la Komandoro de la Ordeno de Santiago kaj blazonaj domoj.

## Faŭno kaj flaŭro 
La municipa teritorio estas inkludata en la areo Llanos de Cáceres, laŭ la oficiala konsidero de Z.E.P.A. (Special Zono por Protektado de Birdoj), el 1989. La protektita spaco inkludas la  zonoj inter la riveroj Rivero Tamuja kaj Rivero Almonte. La surfaco de la ZEPA enhavas pli da 70.000 hektaroj, apartenantaj al la municipoj de Cáceres, Sierra de Fuentes, Torreorgaz, Torrequemada, Torremocha kaj Aldea del Cano.

Menciindas inter la protektitaj birdoj la Granda otido, kun grava populacio de ĉirkaŭ 2.000 ekzempleroj, kaj aliaj ne tiom gravaj kiom la Malgranda otido, Pteroklo, Cirkuo, Turfalko, Serpentaglo, aliaj agloj kaj cikonioj. Krome proksime estas humidejoj kie videblas akvobirdoj.

La indiĝena flaŭro estas de tipo mediteranea reprezentata de la anzino kaj la korkokverko, kun cistoj, uleksoj kaj ruĝa lavendo, kaj en la zonoj stepecaj kiom ĉe la malfermaj arbaroj de kverkoj.

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Grizbruna lupovulpo

**Grizbruna lupovulpo** aŭ **Arbara lupovulpo** (*Pseudalopex vetulus* aŭ *Lycalopex vetulus*) estas neotropisa ĉiomanĝanta kanisedo. La Arbara lupovulpo loĝas en arbaroj de la ekoregionoj Cerado kaj Kaatingo kaj ankaŭ en malfermitaj kampoj en la centra kaj sudorienta partoj de brazila teritorio. Pro la simileco inter tiu specio kaj la Pampa lupovulpo (*Pseudalopex gymnocercus*), ambaŭ estas facile konfuzeblaj. La du specioj alpartenas al la sama genro *Pseudalopex* (aŭ sinonime *Lycalopex*).
La Arbara lupovulpo havas grizan kaj brunan felon kaj en ilia vosto estas nigraj makuletoj. Iliaj kruroj kaj la malsupra mentona parto estas bruna aŭ flava. Ĝi manĝas etajn birdojn kaj ronĝulojn kaj kelkfoje nevertebrulojn precipe termitojn. Ĝi vivas proksimume 13 jaroj.
Ĉar tiu specio atakas proksimajn kokinejojn ĝi estas ofte ĉasita de farmistoj.

Kategorio:Kanisedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Torreorgaz

eta|150ra|Krepusko super akvorezervujo.
**Torreorgaz** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro. Estas dek vilaĝoj en la provinco kies nomoj komencas per derivaĵoj el la hispana vorto “torre”, turo, kiel pruvo de la iama graveco de loĝado ĉe defenda konstruaĵo.

## Loĝantoj 
La loĝantoj nomiĝas *torreorgaceños*. La censita populacio en 2009 estis de 1.764 loĝantoj.

## Situo 
Torreorgaz estas situa en la centra parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Sierra de Montánchez, je altitudo de 425 m; je 16&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 76&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 31&nbsp;km².

## Geografio 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo kun malaltaj montetoj. Elstaras la anzino kaj la makiso kun cistoj, genistoj ktp. En la norda zono estas paŝtejoj, por brutobredado de ŝafoj, bovoj, kaj iom malpli ĉevalo.

## Demografio 
eta|200ra|Ermitejo Kalvario.

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado tradicie, sed nuntempe pro proksimeco kun la provinca ĉefurbo ĉiutage la junalaborforto translokiĝas al Cáceres kie oni trovas pli facilajn kaj fruktodonajn postenojn. Ĉiukaze restas brutobredado de ĉefe ŝafoj, bovoj, kaj malpli de ĉevaloj.

## Monumentoj 
* Preĝejo de Sankta Petro, tre malregula pro diversaj konstruepokoj dum la 16a kaj 17a jarcentoj, en la centro de la vilaĝo ĉe placo.
* Ermitejoj de la Kalvario kaj *Humilladero*, konstruaĵoj de la baroko populara en la 18a jarcento.

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Megarinko

La **Megarinko** aŭ **Pitanga megarinko** (*Megarynchus pitangua*) estas birdo kiu tre similas al la pitango (*Pitangus sulphuratus*) krome de ĝia pli granda beko kaj ĝia malsimila kanto, ĉar kiel tiu montras nigran traokulan strizonon inter du blankaj horizontalaj vizaĝaj zonoj. Tiu neotropisa birdo, kiel la pitango, alpartenas la familio de la Tiranedoj kaj ĝi estas monotipa, tio estas la ununura specio de sia genro *Megarynchus*.

## Aspekto 
## Subspecioj 
* *Megarynchus pitangua caniceps*
* *Megarynchus pitangua chrysogaster*
* *Megarynchus pitangua deserticola*
* *Megarynchus pitangua mexicanus*
* *Megarynchus pitangua pitangua*
* *Megarynchus pitangua tardiusculus*

## Kutimaro 
Kategorio:Tiranedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Annamária Albert

**ALBERT Annamária** estas rumanuja hungara operkantistino (soprano) naskita en Torda la 26-a de septembro 1926 kaj mortinta en Kolozsvár la 25-an de majo 2016.

## Kariero 
De 1948 ĝis 1975 Annamária Albert estis solistino de Kolozsvári Állami Magyar Opera.

## Roloj pli gravaj 
* Aida (Verdi);
* Tosca (Puccini);
* Senta (Wagner: A bolygó hollandi).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

## Literaturo 
* Benkő Judit: *Albert Annamária* vivkariera intervjuo, KOMP – PRESS KIADÓ, 2012.

## Eksteraj ligiloj 
* Libroprezentado Tv Kluĵo
* Asociacio de Kluĵo 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj kantistoj
Károly Ajtai

**AJTAI Károly** estis hungara aktoro. Li naskiĝis en Marosvásárhely en 1840 kaj mortis en Arad en 1884.
 
## Roloj pli gravaj
*Grange Battlière (Lecocq: Camargo); 
*Simon (Belot: 47-a artikolo).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Albert Almási

**ALMÁSI Albert** [alma:ŝi] estas hungara aktoro. Li naskiĝis en Dorobanţi la 31-an de aŭgusto 1930.

## Teatroj 
* 1955, 1960–62 Gárdonyi Géza Színház Eger;
* 1956-1962 Jókai Színház, resp. Petőfi Színház Budapeŝto;
* 1989- Katona József Színház Kecskemét

## Roloj pli gravaj 
* Náci (Bíró L.: Sárga liliom);
* Családfő (Csurka I.: Megmaradni)

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Endre Almássy

**ALMÁSSY Endre**, *Almásy* [alma'ŝi] estis hungara aktoro, teatrestro naskiĝinta en Marosvásárhely la 24-an de novembro 1875 kaj mortinta en Budapeŝto, la 3-an de septembro 1929.

## Teatroj 
* 1897 Trupo de Imre Halmai
* 1898 Trupo de Ignác Krecsányi
* 1899 Trupoj de Miklós Kúnhegyi, Sándor Csóka,
* 1899–1901 Óbuda, Kecskemét,
* 1901–02 Kecskemét,
* 1902–03 Pécs,
* 1903–05 Kecskemét,
* 1905-1907 Pécs,
* 1907- Szeged, 1911–1920 teatrestro,
* 1921- Nacia Teatro (Budapeŝto).

## Roloj pli gravaj 
* Bánk bán (József Katona);
* Kent (Schiller: Stuart Mária);
* Szörényi (Ferenc Herczeg: Ocskay brigadéros);
* Le Bret (Rostand: Cyrano de Bergerac);
* Thurzó Elek (Voinovich G.: Mohács);
* Béla (Kálmán Csathó: Az új rokon);
* Kutyfalvy (Hevesi S.–Mór Jókai: Egy magyar nábob).

## Elektitaj membroj 
* Aranka Nagy

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Júlia Almássy

**ALMÁSSY Júlia** [alma'ŝi] estis hungara aktorino. Ŝi naskiĝis Máramarossziget en 1866 kaj mortis en Sighetu Marmaţiei la 24-an de junio 1923.

## Teatroj
*1882 Trupo de Sándor Csóka (ŝia edzo ekde 1886.

## Roloj pli gravaj
*Gyurkovicsné (Herczeg F.: Gyurkovics leányok); 
*Gertrudis (Katona J.: Bánk bán); 
*Dudgeonné (Shaw: Az ördög cimborája); 
*Capuletné (Shakespeare: Rómeó és Júlia); 
*Tereza (Jókai M.: Az aranyember); 
*Nagyanya (Bródy S.: A dada).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Torrejoncillo

**Torrejoncillo** [ToreĥonZIjo] (Tureteto) estas municipo de Hispanio, en la provinco Kacereso *(Cáceres)* kaj la regiono Ekstremaduro. La municipan nomon respegulas la blazono, kiu bildigas olivarban branĉon. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Estas dek vilaĝoj en la provinco kies nomoj komencas per derivaĵoj el la hispana vorto “torre”, turo, kiel pruvo de la iama graveco de loĝado ĉe defenda konstruaĵo. La loĝantoj nomiĝas *Torrejoncillanos*. 

## Situo 
Torrejoncillo estas situa en la nordorienta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Valo de Alagón, je altitudo de 328 m; je 50&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 110&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo, sed la plej proksima urbo estas Coria je nur 12&nbsp;km. La areo de ties teritorio estas de 94,54&nbsp;km². Estas submunicipo de Valdencín situa je 7 Km de Torrejoncillo kun 500 loĝantoj.

## Historio 
Estis arkeologiaj restaĵoj de la epoko antaŭromia kaj de la sekvaj romia, vizigota, araba. La urbeto fondiĝis post la rekonkero kontraŭ la araboj ĉirkaŭ la 13a jarcento. Dum postaj jarcentoj estis elstara industria centro ĉefe tekstila, sed ne nur. Nuntempe ĝi estas konata ĉefe pro fama festo (vidu suben).

## Demografio 
eta|maldekstra|Dum eliras la standardo de la Virgulino oni pafas al aero je islama ankoraŭa kutimo

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Festoj 
* La *Encamisá*, kiu celebriĝas la nokton de la 7a de decembro omaĝe de la Virgulino Maria Senmakula. Dum nokta festo al la Virgulino, oni pafas, ĉevalrajdas vestitoj per blankaj littukoj, oni faras fajraĵojn surstrate kaj oni manĝas kukojn kaj trinkas vinon. Tiu festo estas deklarita kiel regiona interesaĵo.
* Kamparfesto de Sankta Pedro.
* Festa de aŭgusto, kun taŭrludado.

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Torrecilla de los Ángeles

**Torrecilla de los Ángeles** (Tureto de la Anĝeloj) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro. Estas dek vilaĝoj en la provinco kies nomoj komencas per derivaĵoj el la hispana vorto “torre”, turo, kiel pruvo de la iama graveco de loĝado ĉe defenda konstruaĵo.

## Loĝantoj 
La loĝantoj nomiĝas *jareros*. La censita populacio en 2009 estis de 687 loĝantoj.

## Situo 
Torrecilla de los Ángeles estas situa en la nordokcidenta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Sierra de Gata, sed tiuj antaŭ la komenco de la komarko Hurdes, ege malproksime de la provinca kaj de la regiona ĉefurboj. La areo de ties teritorio estas de 43,29&nbsp;km². La plej proksimaj urboj estas Coria kaj Moraleja.

## Ekonomio 
Agrikulturo, forstado (pinaroj) kaj brutobredado (kaproj).

## Demografio 
Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Sándor Ambrus

**AMBRUS Sándor** [ambruŝ] estas rumanuja hungara aktoro, edzo de aktorino Magda Hegyessy naskita en Világos la 5-an de junio 1909 kaj mortinta en Temeŝvaro la 6-an de decembro 2003. 
## Distingoj
*Honora civitano de Sfântu Gheorghe
## Teatroj
*1925 en trupo de Zoltán Franyó  
*1949-1970 Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház

## Roloj pli gravaj
*Dougyera (Stehlik: Két ember a veremben); 
*Göre Gábor (Gárdonyi G.: A bor); 
*Szőllősi plébános (Gárdonyi G.: A lámpás); 
*Katolikus pap (Tamási Á.: Énekes madár).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
## Eksteraj ligiloj
*Nekrologohttp://www.3szek.ro/modules.php?name=Oldal&id=6262

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj

]
Fondiĝo

La **fondiĝo** estas la ago per kiu afero estas kreita, organizata aŭ establita, aŭ la momento, kiam io estas kreita. La uzo de la sufikso implicas, ke oni aludas la fakton kvazaŭ ĝi okazas sole, sen aŭtoreco; kiam oni volas noti aŭtorecon pli bone uzu la termino Fondo kun sama signifo sed sen nuanco.

Tiu termino aplikiĝas ĉefe al gravaj sociaj kreaĵoj: Fondiĝo de urbo, de ŝtato, de asocio, de politika partio, de firmao...

La fondiĝo de urbo aŭ ŝtato estas grava epoko, kaj estas ofte temo de mitoj (tiel dirataj fondiĝaj mitoj) aŭ epopeo; ekzemple la mito pri Romulo kaj Remo,
Kalevala aŭ la eposo pri Gilgameŝ.

La roma kalendaro komencis sian eraon kun de la mita fondiĝo de Romo, la 21-a de aprilo 753 a.K.

Kategorio:Socio
Magda Hegyessy

**HEGYESSY Magda**, *Meszicsek* [hedjeŝi] rumanuja hungara aktorino, edzino de aktoro Sándor Ambrus naskita en Szászrégen la 1-an de majo 1909 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 29-an de majo 1992. 
## Teatroj
*1929 Temeŝvaro
*Arad por dek jaroj
*1949- Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház
## Roloj pli gravaj
*Cecília (A csárdáskirálynő); 
*Lyon Lea (Bródy S.); 
*Kamilla (Csiky G.: Ingyenélők); 
*Kleia (Figueiredo: A róka meg a szőlő); 
*Rhédey Eszter (Móricz Zs.: Úri muri); 
*Zsani néni (Móricz Zs.: Nem élhetek muzsikaszó nélkül); 
*Fordné (Shakespeare: A windsori víg nők); 
*Higginsné (Shaw: Pygmalion).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Hegyessy, M.
Programo de Stokholmo

La **Programo de Stokholmo** estis preparita de la sveda EU-prezidanteco en ilia neformala kunveno de la 15-a ĝis la 17-a de Julio 2009 kaj nomita laŭ la loko de ĝia publikigo (Stokholmo). Post la pridecido de la ministroj pri internaj aferoj kaj la ministroj pri justico la 1-an de decembro ili la 10-an kaj 11-an de decembro 2009 proponis ĝin al la Eŭropa Konsilio por la definitiva decido far la ŝtat- kaj registarestroj en ties pintkunveno en Bruselo. La programo de Stokholmo estas la sekvoprogramo de la Programo de Hago.

## Enhavoj 
La plurjara programo por la tempospaco de 2010 ĝis 2015 enhavas la gvidliniojn de komuna politiko de la ŝtatoj de la Eŭropa Unio por la protekto de la Bazaj rajtoj, la protekto de la privatsfero, la protekto de minoritatoj kaj de speciale protektindaj persongrupoj kaj por la Eŭropunia civitaneco. En la programo formuliĝas ankaŭ nova eŭropa sekurecarkitekturo per la plukonstruado de la polica, armea, kaj sekretserva kunlaboro kaj per novaj rimedoj sur la kampo de la dateninterŝanĝo kaj la observado de la interreto.

## Literaturo 
* *The Stockholm Program: An open and secure Europe serving the citizen*, 16-a de oktobro 2009 (PDF-dosiero 765&nbsp;KB). OpenDocument-Text, (ODF-dosiero; 93&nbsp;KB).
* European Civil Liberties Network: Erklärung des Europäischen Bürgerrechtsnetzwerks zum neuen Fünfjahresplan der EU zur Justiz- und Innenpolitik. Aprilo 2009. (PDF-dosiero; 88&nbsp;KB)

## Vidu ankaŭ 
* Frontex
* Plivastigita sekurecnocio
* Eŭropa agentejo por la operacia kunlaboro ĉe la eksteraj limoj
* Spaco de libereco, de la sekureco kaj de la juro
* Konsilio por justico kaj internaj aferoj

## Eksteraj ligiloj 
* Sveda EU-konsiliprezidanteco: Programo de Stokholmo.
* Germania Federacia ministerio pri internaj aferoj (Bundesministerium des Innern): Programo de Stokholmo .
* Matthias Monroy: Internetsperren, Governmental Hacking und Beobachtungszentrum zur Verbrechensprävention. Telepolis, 16-a de oktobro 2009.
* Ralf Bendrath: *Stockholm-Programm: Debatte über innere Sicherheit in der EU spitzt sich zu*. Netzpolitik.org, 10-a de oktobro 2009.
* Gipfelsoli: Soziale Bewegungen gegen die „globale Sicherheitsarchitektur“!. septembro 2008.
* Amnesty International EU Office: *EU: Close human rights gaps in the Stockholm Programme*. 15-a de julio 2009.

## Fontindikoj 
Kategorio:Politiko de la Eŭropa Unio
Kategorio:Eŭropa Unio
Kategorio:Politiko en 2009
Kategorio:Stokholmo
Anatol Constantin

**Anatol Constantin** [Konstantin] estis rumana, hungara, juda aktoro, reĝisoro. Li naskiĝis en Sibio la 28-an de marto 1921 kaj mortis la 10-a de julio 2019.

## Teatroj
*1947-1952 Székely Színház;
*1957-1959 Kolozsvári Állami Magyar Színház ĉefreĝisoro;
*Rumana Nacia Teatro Kluĵo;
*1968-1980 aktoro, reĝisoro en Târgu Mureș;
*Temeŝvaro en la trupoj hungara, rumana, germana (aktoro, reĝisoro);
*1980-Israelo  Teatro Haifa, Teatro Beer Sheva.

## Roloj pli gravaj
*Hlesztakov (Gogol: A revizor); 
*Színész (Gorki: Éjjeli menedékhely); 
*Higgins (Shaw: Pygmalion); 
*Hamlet (Shakespeare); 
*Sándor (Nagy I.: Özönvíz előtt)

## Reĝisoraĵoj pli gravaj
*Othello, Hamlet; 
*Priestley: Váratlan vendég; 
*Dürrenmatt: A fizikusok; 
*Brecht: Puntila úr és szolgája, Matti; 
*Labiche: Olasz szalmakalap.

## Filmroloj
*1988- *Vadon*
*1977- *Veri az ördög a feleségét*
*1972- *Plusz-mínusz egy nap*
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
*Cinemagia.ro

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Rumanaj reĝisoroj
Kategorio:Rumanaj aktoroj
Kategorio:Israelaj reĝisoroj
Kategorio:Israelaj aktoroj
Minora Sirto

**Minora Sirto**, arĥaika nomo de la **Golfo de Gabes**, estas golfo de la Mediteraneo () ĉe la orienta tunizia marbordo en Nord-Afriko. La akvaĵo atingas loke 200 m da profundeco, 68 km da larĝeco kaj 41 km da longeco. La Sirto estas ĉirkaŭata de gravaj komercaj centroj kiaj Sfakso (*Safakis*) en la nordo kaj Gabès (*Qabīs*) en la sudo. Estas krome subakva minado de nafto. En la golfo situas la Kerkennah-insuloj kaj la turisme grava insulo Ĝerbao (*Djerba*). La golfo estas plue agrikulture grava fiŝkaptado-regiono.

## Geografia historio 
Ĝis la terciaro, la Minora Sirto etendiĝis vaste en la landinterno, en la hodiaŭa sendeflua mallevaĵo de la egaj salo-marĉoj, name *Ŝott el Ĝerid* kaj *Ŝott el Feĝaĝ*, nuntempe 15 m super la marnivelo. Dum la romia regado, la golfo ricevis la latinan nomon *Syrtis minor* kontraŭe al la Maĵora Sirto (*Syrtis maior*), situanta sudoriente, antaŭ Libio.

Kategorio:Geografio_de_Tunizio
Kategorio:Mediteraneo
Kerdokiono

La **Kerdokiono** aŭ **Grizdorsa kerdokiono** estas  la nura specio de kanisedo de la neotropisa genro *Cerdocyon*. La kerdokiono, ankaŭ nomata Arbara hundo pro ĝia simileco al domaj hundoj, vivas en Sudameriko, en Kolombio, Venezuelo, Surinamo, Paragvajo, Bolivio, Urugvajo, Brazilo kaj norda Argentino. Ĝi estas noktvaganta kaj ĉiomanĝanta. En ĝia dieto enestas fruktoj, ovoj, etaj mamuloj, reptilioj kaj kadavraĵoj. La Kerdokiono estas ofte konfuzebla kun ĝia parenco, la Arbara lupovulpo *Lycalopex vetulus*. 

## Vidu ankaŭ
*Humida Ĉako

Kategorio:Vulpoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Sudameriko
Márton Andrási

**ANDRÁSI Márton** [andra'ŝi] estas rumanuja hungara aktoro naskita en Almásmálom la 4-an de junio 1912 kaj mortinta en Kluĵo la 23-an de januaro 1975.

## Premioj, distingoj 
* Ŝtatpremio (dufoje), Meritartisto.

## Teatroj 
* 1933 Király Színház Budapeŝto;
* 1941- Kolozsvári Nemzeti Színház: operetaktoro;
* 1946- Székely Színház;
* 1957- Kolozsvári Állami Magyar Színház.

## Roloj pli gravaj 
* Fekete Péter (Eisemann M.);
* Balga (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde);
* Józsa (Illyés Gy.: Fáklyaláng);
* Topaze (Pagnol: Topaze tanár úr);
* Willy Loman (Miller: Az ügynök halála);
* Svejk (Hašek– Burian);
* Peacock (Brecht–Weill: Koldusopera);
* Firsz (Ĉeĥov: Cseresznyéskert).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Torrejón el Rubio

**Torrejón el Rubio** (Tureto de la Blondulo) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro. Estas dek vilaĝoj en la provinco kies nomoj komencas per derivaĵoj el la hispana vorto “torre”, turo, kiel pruvo de la iama graveco de loĝado ĉe defenda konstruaĵo.

## Loĝantoj 
La loĝantoj nomiĝas *Torrejoniegos*. La censita populacio en 2009 estis de 614 loĝantoj.

## Situo 
Torrejón el Rubio estas situa en la norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Monfragüe, je altitudo de 290 m; je 55&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 105&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. Plej proksimaj urboj estas Plasencia je 42&nbsp;km kaj Trujillo je 40. La areo de ties teritorio estas de 221,88&nbsp;km².

## Historio 
maldekstra|200ra|eta|Diadema steleo de Torrejón el Rubio III
El la Prahistorio devenas la interesaj steleoj el granito dekoritaj, kiuj aktuale konserviĝas en la Provincia Muzeo de Cáceres.

La deveno de tiu loko estas en la mezepoka Reconquista, kiu permesis koloniigi teritoriojn samtempe al la kristana konkero super islamanoj. La reloĝado de Torrejón el Rubio okazis ĉirkaŭ 1230 proksimume. Legendoj parolas pri iu Pedro Ruvio, hidalgo el Kastilio kiu setlis ĉe fruktoĝardeno kun tureto, kio nomigus la estontan vilaĝon. Ĉirkaŭ la 13a jarcento, la loko estus gastejo por veturantoj aŭ paŝtistoj survoje el Plasencia al Trujillo (Cáceres) aŭ reen.

Ĉirkaŭ la 16a jarcento Torrejón sendependiĝus kaj tiam oni ekkonstruus la preĝejon de *San Miguel Arcángel*.

Aktuale Torrejón el Rubio estas vilaĝo tute turisma, ene de la suda parto de la Nacia Parko de Monfragüe.

## Demografio 
## Ekonomio 
Agrikulturo kaj ĉefe brutobredado (ŝafo kaj iom kapro kaj porko).

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Sebĥet el Melah

**Sebĥet el Melah** estas perioda salakva lago en suda Tunizio, Nord-Afriko. La lago situas 10&nbsp;km sud-ueste de la oazo *Zarzis*, apud la mediteranea marbordo. Ĝi utilas por salfarado. Ĉe la mallarĝa loko inter la vasta orienta baseno kaj la malgranda okcidenta baseno estas asfaltita travadejo.

Kategorio:Geografio de Tunizio
Kategorio:Senelfluaj lagoj
Kategorio:Salaj lagoj
Brittnau

## Pri la komunumo 
** Brittnau** (prononcu *britnaŭ*) estas komunumo en la distrikto Zofingo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 3640 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Brittnau situas ĉe la bordo de la rivero Wigger sude de la distriktĉefurbo Zofingo. En sudo kaj oriento la komunumo limas al Kantono Lucerno. La sur vasta teritorio disigita komunumo konsistas krom el la ĉefvilaĝo Brittnau mem el la vilaĝoj kaj setlejoj Bergacker, Bösenwil, Bötschishalden, Fennern, Geissbach, Leidenberg, Liebigen, Mättenwil, Schulerslehn, Sennhof, Rossweid, Weilern Grod kaj Wilacker.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Brittnau limas en nordo al Strengelbach, en nordoriento al Zofingo, en oriento al Wikon (Kantono Lucerno), en sudo al Langnau ĉe Reiden (Kantono Lucerno), en sudokcidento al Pfaffnau (Kantono Lucerno), en okcidento al Murgenthal, kaj en nordokcidento al Vordemwald.

## Trafiko 
Brittnau situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La komunumo estas ligita per du lokaj buslinioj, kiujn funkciigas Svisaj Federaciaj Fervojoj kun la urbo Zofingo kaj tiel konektita bone al la publika trafikreto.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 troviĝas okcidente en distanco de nur 2 kilometroj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Brittnau datiĝas el la jaro 893 kiel *Pritinouva*.

En mezepoko Brittnau apartenis al la Grafoj de Froburgo, kiuj vendis ĝin en la jaro 1299 al la Habsburgoj, kiuj ek de tiam posedis la altan jurisdikcion pri la loko. La malaltan jurisdikcion ili dividis kun la Senjoroj de Büttikon, kies residenco troviĝis en la Kastelo Wikon.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, kaj Brittnau fariĝis berna ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798, kiam francaj trupoj liberigis Argovion de la berna servuteco. Brittnau estis tiam atribuita al la distrikto Zofingo de la nove kreita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Brittnau-Wikon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Brittnau
* Brittnau en la Historia Leksikono de Svislando
Béla Angi

**ANGI Béla** estis rumanuja hungara aktoro naskita en Kolozsvár la 18-an de februaro 1912  kaj mortinta en Kluĵo la 7-an de julio 1975.
## Teatroj
*1940- Kolozsvári Állami Magyar Opera
*1944–1968 Kolozsvári Állami Magyar Színház

## Roloj pli gravaj
*Lépes püspök (Kós K.: Budai Nagy Antal); 
*Montague (Shakespeare.: Rómeó és Júlia); 
*Ködmön András (Móricz Zs.: Úri muri); 
*Boby (Dürrenmatt: Az öreg hölgy látogatása).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Pál Antal

**ANTAL Pál**, *Herskovits* estas rumanuja hungara pupaktoro, reĝisoro, teatrestro naskita en Lunca de Jos la 12-an de novembro 1925 kaj mortinta en Târgu Mureş ? majo 1999.
## Teatroj
*1949-1999 Marosvásárhelyi ARIEL Ifjúsági és Gyermekszínház aktoro, reĝisoro, teatrestro. 
## Reĝisoraĵoj plej gravaj
*Molière: Az úrhatnám polgár, A botcsinálta doktor; 
*Arany J.: Toldi; 
*Bajor A.: Paródiák; 
*Éltető J.: Szedett-vedett haramiák; 
*Petrescu: Fram, a jegesmedve.
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Dezső Arányi

**ARÁNYI Dezső** [ara'nji] *Goldberger* estis hungara operkantisto (tenoro) naskita en Szatmárnémeti (nuntempa Satu Mare en Rumanio) la 18-an de aŭgusto 1859 kaj mortinta en Pesterzsébet la 21-an de junio 1923.

## Vivo 
Li devenis el juda familio. La juna Dezső aĝis 6, kiam li jam kantadis en la LOKA sinagogo. Post jaroj li jam kantadis en sinagogo en Budapeŝto. Li lernis kantadon en Vieno, en 1890 li debutis en teatro de Brünn. En la sama urbo lia edzino estis same operkantisto. En la teatra jaro 1892 li kantadis en Berlino, poste en Budapeŝto. En 1900 li faris eŭropan turneon (ekzemple Salzburgo 1901, Prago 1902). Inter 1904-1913 li estis membro de Budapeŝta Ŝtata Operejo, poste li instruis kantadon. Li suferis pro diabeto, li mortis dum operacio.

## Roloj plej gravaj 
* Don Ottavio (Mozart: Don Giovanni);
* Des Grieux (Puccini: Manon);
* Radames (Verdi: Aida);
* Alfred Germont (Verdi: La Traviata).

## Fontoj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0067.html

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj judoj
Argiltabuleto

eta|Letero de Biridija, princo de Megiddo al la reĝo de Egiptio (Muzeo Louvre)

La **argiltabuleto** (aŭ **argila tabuleto** aŭ **tabuleto da argilo**) estas unu el plej antikvaj materialoj por skribo de la homaro.
Sur molan argilon oni skribis per kalamo, kaj la tabuletoj estis sekigitaj per sunvarmo, krom tiuj kun gravaj arkivindaj tekstoj, kiuj estis bakitaj.

eta|maldekstre|kalamo por skribi sur argila tabuleto
La malgravaj tabuloj estis detruitaj kaj reciklitaj, sed ili povis esti akcidente bakitaj en incendio.

Tiaj tabuletoj estis ĉefe uzitaj en la regionoj de la fekunda duonluno ekde la 4-a jarmilo a.K. (civilizoj de Sumero, Babilono, Asirio), kaj de Hititoj. Ili estis la substrato de la kojnoskribo.

Ankaŭ la linia skribo A, nemalĉifrata lingvo de Kreto, kaj linia skribo B, praa formo de la antikva greka lingvo de la 14-a jarcento a.K. estis gravuritaj sur argilajn tabuletojn.

En Helena mitologio, la Muzo de historio, Klio, havas argiltabuleton kiel simbolo.

## Bildaro 

Dosiero:Sales contract Shuruppak Louvre AO3766.jpg|Sumera kontrakto pri vendo de domo kaj kampo
Dosiero:Istanbul - Museo archeol. - Trattato di Qadesh fra ittiti ed egizi (1269 a.C.) - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg|Traktato de Qadeŝ inter la Hititoj kaj Egiptio
Dosiero:Linear A tablets filt.jpg|eta|maldekstre|Restaĵoj de la linia skribo A
Dosiero:Tablet Rimush Louvre AO5476.jpg|Listo de la venkoj de Rimuŝ, reĝo de Akad

## Eksteraj ligiloj 
*  Subŝtato: la argilo
*  Mezopotamiaj tabuletoj, el *Muzeo de Vatikano*
*  kiel fari kojnoskriban tabuleton 

Kategorio:Arkeologio
Kategorio:Skribo
Kirchleerau

## Pri la komunumo 
** Kirchleerau** estas urbo
komunumo en la distrikto Zofingo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 746 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Kirchleerau situas ĉe la orienta marĝeno de la valo de la rivero Suro en flanka valeto de la Surovalo, kiu estas disigita de flankmoreno de la glaciepoka Reuss-Glaĉero de la efektiva Surovalo.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Kirchleerau limas en nordo al Schlossrued, en oriento al Schmiedrued, en sudo al Moosleerau, kaj Staffelbach en okcidento.

## Trafiko 
Kirchleerau situas ĉe la kantona ĉefvojo 24 de Araŭo al Sursee. La komunumo estas konektita al la publika trafikreto per la poŝtaŭtolinio de Schöftland al Sursee.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas 6 kilometrojn norde ĉe Kölliken.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Kirchleerau datiĝas el la jaro 1248 kiel *Lerowe*.

En mezepoko Kirchleerau estis unue sub la regado de la Grafoj de Lencburgo kaj poste de la Habsburgoj. Post la konkero de Argovio fare de la Svisa Ĵurkomunumo en la jaro 1415 Attelwil apartenis al la berna ĉefvoktejo Lencburgo. Post la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Kirchleerau estis atribuita al la distrikto Zofingo de la nove fondita Kantono Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Kirchleerau
* Kirchleerau en la Historia Leksikono de Svislando
Baseno (geomorfologio)

**Baseno** en la geomorfologio estas en si fermita kaj ofte senelflueja enpremiĝejo en la terkrusto, situanta aŭ sur aŭ sub la marnivelo, do aŭ sur la tersurfaco (ĉeflando) aŭ en la marfundo.

La aregrando de la sinkintejo ege varias. La grandaj oceanbasenoj etendiĝas 2000 ĝis 4000 kilometrojn je diametro (6 el ili en la Pacifiko), dum la 20 plej grandaj kontinentaj basenoj havas nur diametron de 300 ĝis 1000 km. Je grandeco superas ilin pluraj ebenaj kontinentplatoj, sed tiuj ne havas konkavan formon. Malgrandaj fermitaj konkavaj terenformoj nomiĝas depresio; valoj fermitaj, sed kun defluejo, nomiĝas valrondo (rondvalo).

## Sedimentado 
En preskaŭ ĉiuj basenaj terenoj okazas sedimentado, kiu kaŭziĝas per akvo, (akvaĵoj, marfluejoj), per vento, glacio, terglitoj aŭ kemiaj procesoj. La deponaĵoj surkontinente plejparte estas sablo, ŝotro, argilo kaj leŭso, enmare kaj enlage ankaŭ ŝlimo, organikaj substancoj kaj kalko.

Pejzaĝoj kun tre fortaj deponaĵoj nomiĝas sedimentbasenoj: Ili ja plej ofte havas defluejon, sed la sedimentoj dum longa tempo estas deponitaj sur la sama loko. Per tio la plej subaj tavoloj densiĝas al petro, dum la surfaco malrapide fariĝas ebeno (ekzemple Karpata baseno aŭ Suprarejna basebeno). Multaj el tiuj basenoj estas malfortaj zonoj de la terkrusto, kie faŭltlinioj aŭ grandarea tektoniko kaŭzas konstantan malleviĝon.

En la geologia pasinteco la sedimentado en marbasenoj - vidu geosinklinalo - estis la antaŭŝtupo de multnombraj montareĝoj (orogenezoj).

## Basenoj enkontinente 
[eta|400px|Grandpejzaĝoj de la [Tero: basenoj surkontinente: helblua. basenoj enmare: ne videbligita]]

## Baseno enoceane 
400px|eta|Mapo de la oceanbasenoj tutmonde

## Vidu ankaŭ 
* Baseno (geologio)
* Depresio (Geomorfologio)
* Rivermalaltejo
* Marfundo

Kategorio:Geomorfologio