open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mariĥuano

eta|Mariĥuano
**Mariĥuano** aŭ **kanabo** estas drogo farita el sekigitaj kaj erigitaj floraroj de la ina kanaba planto. Kiel haŝiŝo kaj haŝiŝoleo, ĝi estas unu el la drogoj faritaj el kanabo. La ĉefa efikanto nomiĝas tetrahidrokanabinolo (THK).

## Efikoj 
La efikoj de kanabkonsumado varias multe de homo al homo kaj ankaŭ de la kvalito de la herbo, sed ĝenerale oni konsideras:

### Eblaj pozitivaj aŭ dezirindaj efikoj 
* Milda eŭforio, sento de ĝenerala bonfarto
* Malstreĉiĝo aŭ malpliigo de streso
* Pli bona aprezo de humuro, muziko kaj arto
* Sento de konekto inter korpo kaj menso, plezura korposento
* Pliakutiĝo de la sensoj
* Kreiva aŭ filozofia pensado
* Mildiĝo de doloroj, ekz. kapdoloro, kramfoj
* Malpliiĝo de naŭzo

### Eblaj neŭtralaj efikoj 
* Ĝenerala ŝanĝo en konscio
* Pliigita apetito
* Laco, ripozemo
* Malrapido, sengardo
* Ruĝaj okuloj
* Buŝa sekeco
* Ĉesoj en linia memoro

### Eblaj negativaj aŭ maldezirindaj efikoj 
* Malpliboniĝo de memoro
* Damaĝo al mensaj kapabloj
* Maltrankvileco, zorgemo, paranojo, singardemo
* Plifortiĝo de simptomoj ĉe skizofreniuloj
* Kapdoloro
* Kapturniĝo, konfuzo
* Fizika mallerteco
* Naŭzo, speciale se konsumata kun alkoholo

## Leĝaro pri mariĥuano en la mondo 
eta|500px|maldekstra|Leĝaro laŭ la landoj : *Bluo*: Laŭleĝa aŭ tolerita; *Oranĝo*: nekriminaligita; *Rozkoloro*: ne leĝa sed malofte punita; *Ruĝo*: neleĝa; *Grizo*: Nekonita.

## Vidu ankaŭ 
* Kanabcigaredo
* La lerta Blato

Kategorio:Kanabo
La Forto de la Destino

**La Forto de la Destino** (*La Forza del Destino*) estas opero komponita de Giuseppe Verdi laŭ libreto de Francesco Maria Piave laŭ hispana dramo de la duko de Rivas, *Don Álvaro o la fuerza del sino*.
Kreita je la 10-a de novembro 1862 en Sankt-Peterburgo.

* **Unua akto:** En Sevilo, Don Alvaro akcidente mortigas la patron de sia fianĉino Leonora. Leonora, pensanta ke Don Alvaro vole mortigis ŝian patron, decidas vivadi en monaĥejo.
* **Dua akto:** Leonora irante al la monaĥejo ekvidas sian fraton, Don Carlo, kiu ĵuras venĝi sian patron kaj mortigi Don Alvaro-n. Leonora petas azilon en monaĥejo.
* **Tria akto:** Dum milito en Italujo kontraŭ la aŭstrianoj Don Alvaro savas vivon de homo kiun li ne rekonas, estas la frato de Leonora. La du homoj ekduelas kaj militistoj disigas ilin.
* **Kvara akto:** Don Alvaro estas rifuĝinta en monaĥejo. Alvenas Don Carlo kaj la du homoj duelas. Don Carlo estas grave vundita kiam ekaperas Leonora, antaŭ morti, li mortigas sian fratinon.

Malgraŭ nekredebla libreto, tiu opero havas grandan sukceson ĉie, kie oni ludas ĝin, precipe pro la muzika etoso, kiun Verdi verkis kreante streĉajn kontrastojn.

Tiu opero estas la lasta de la unua epoko de Verdi, tiu, kiu ne ankoraŭ havas fremdan influon.

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20021016144040/http://www.geocities.com/Vienna/Choir/7652/forza/forza.htm 
* http://www.r-ds.com/opera/verdiana/forza.htm  
* http://www.giuseppeverdi.it/Inglese/page.asp?IDCategoria=162&IDSezione=580&ID=19738  
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Operoj de Giuseppe Verdi
Kategorio:Itallingvaj operoj
Vakso

eta|Brulanta vakskandelo

**Vakso** estas esteroj de karbonacidoj kun karbonatomoj grandnombraj kaj alkoholo kun unu hidroksilgrupo grandmolekula. Ilia fandopunkto estas malalta, sed ili estas solidaj en ĉambra temperaturo. 

La plej grava el la bestaj vaksoj estas la abelvakso, fandita el abelĉelaro. Ĝi estas malhelflava, rompiĝema. Post purigo, oni pretigas el ĝi blankan vakson. Ĝi uzatas kiel bazmaterialo por farmaciaj balzamoj, sigelvakso, plankovakso.

Ankaŭ lanolino estas vakso.

**Plantaj vaksoj**: 
* palmovakso de *Ceroxylon andicola*
* karnauba vakso de *Copernicia cerifera* (uzatas ekz. por blankigo de parafinaj kandeloj; konsistas el cerotinacida miricilestero CH51COOC30H61.

Vakso estiĝas ankaŭ sur la epidermo, ĉefe ĉe la sukaj fruktoj (ekz. pruno, tiel protektante la planton kontraŭ la infektado per bakterioj kaj fungoj.

## Vidu ankaŭ 
* Muzeo Grévin en Parizo, de vaksfiguroj
* Sigelvakso
* Plankovakso
* abelvakso

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri vakso en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
*  

## Referencoj 

Kategorio:Naftoproduktoj
Kategorio:Lipidoj
Kategorio:Esteroj
Kategorio:Mola materio
Sigelvakso

[eta|Sigelvakso sur [Letero|leteroj]]
**Sigelvakso** estas miksaĵo el kolofono kun terebinta oleo, ŝelako, kolorigaĵoj.

Kutime ĝi estas de malhela bruna koloro.

Sigelvakson oni uzas en poŝto por alglui ŝnurojn per kiuj oni ĉirkaŭnodis la sendaĵon. Ankaŭ oni simple faras siglevaksajn sigelojn sur leteroj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.waxent.com 
* http://www.letterseals.com

Kategorio:Poŝto
Arbalaŭdo

**Arbalaŭdo** (*Lullula arborea*) estas alaŭdo de Eŭropo, tio estas birdospecio de la familio de Alaŭdedoj kaj la ununura en sia genro *Lullula*. Ĝia genra nomo elvokas ĝian belan tipan kanton, dolĉan kaj plendeman, kiun ĝi eligas el altaĵoj foje superaj je 100 metroj kaj de tie devenas la specifa nomo, ĉar vere la specio ne multe ĉeestas arbojn, sed ja altaĵojn.

## Disvastiĝo 
Tiu palearktisa specio reproduktiĝas tra plej parto de Eŭropo, Meza Oriento en Azio kaj montaroj de norda Afriko. Ĝi estas ĉefe nemigranta en la okcidenta parto de sia teritorio, sed orientaj populacioj de tiu paserina specio estas pli migrantaj, translokiĝante iome suden vintre. Eĉ en pli milda okcidento de sia teritorio, multaj birdoj moviĝas suden vintre. Ties konvena medio, aŭ Biotopo estas malfermaj terenoj (kiel erikejoj) kunarbaj, kaj aliaj maldensaj arbaroj, precipe kun pinoj kaj kun acida grundo, kiel ekzemple ĉe Cantal.

## Priskribo 
[eta|maldekstra|180ra|Arbalaŭdo supre kaj [Stepalaŭdo malsupre]]
eta|Lullula arborea
Temas pri 13.5–15&nbsp;cm longa birdo de malferma erikejo kun iom da arboj. Kiel multaj aliaj alaŭdoj, temas pri ne facile distingebla specio surgrunda, ĉefe bruna supre kaj pli pala sube, sed kun distingaj **blankaj strioj superokulaj kiuj kuniĝas ĉe nuko**. Dumfluge ĝi montras mallongajn voston kaj larĝajn flugilojn. La vosto montras iom da blankaj angulpintoj, sed malkiel ĉe la Kampalaŭdo, la vostobordo kaj la bordoj de la flugiloj ne estas blankaj, sed en tiuj bordoj de la flugiloj videblas eta **nigroblanka makulo**.

### Diferencoj inter la kampalaŭdo kaj la arbalaŭdo 
Ambaŭ specioj estas tre similaj, nome ĉefe brunaj supre kaj pli palaj sube. Ambaŭ estas striitaj supre kaj en brusto -sub hela gorĝo-, sed la brustaj strioj de la kampalaŭdo estas pli klare markitaj malhele surhelbrune, dum ĉe la arbalaŭdo la striita parto markiĝas sur pli blankeca fono. La kampalaŭdo havas pli fortikan bekon kornokoloran, dum la arbalaŭdo havas pli sveltan kaj malhelan bekon. La kampalaŭdo havas kreston ne ĉiam videblan, sed ĉe la arbalaŭdo apenaŭ videblas; krome la kampalaŭdo havas pli malhelan kronon kie la strio apenaŭ markiĝas, dum ĉe la arbalaŭdo la **strioj estas pli markitaj**, kaj same la **hela strio superokula**, kiu krome ĉe la arbalaŭdo kuniĝas ennuke kun la aliflanka. La arbalaŭdo havas **nigroblankan makulon** en bordo de flugiloj, dum la kampalaŭdo ne. Dumfluge tiu makulo videblas kiel kubuta malhela makulparto inter blankaj punkto kaj strio; same videblas la hela superokula strio. Ambaŭ specioj montras brunan voston pli hele centre kaj malhele ekstere kaj blanke enborde, sed ĉe la kampalaŭdo estas blankaj la tutaj bordoj, dum ĉe la arbalaŭdo nur la anguloj; krome ĉe la kampalaŭdo estas videblaj dumfluge ankaŭ la blankaj malantaŭaj bordoj de flugiloj, ĉe la arbalaŭdo tio ne ekzistas.

## Kutimoj 
eta|* Lullula arborea*
La neston oni faras surgrunde, kie la ino demetas ĝis 6 ovojn. La manĝo ĉefe por idoj ricevas suplementon el insektoj dum la reprodukta sezono.

Kategorio:Alaŭdedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Armenio
Kategorio:Birdoj de Azerbajĝano
Vitamino

[eta|La kemia formulo de [vitamino A (retinolo)]]
[eta|[Fruktoj kaj legomoj estas konsiderataj bona fonto de vitaminoj]]
La **vitaminoj** estas molekuloj necesaj por la korpa funkciado, kiuj aŭ tute ne aŭ nur en malgranda kvanto estas produktataj de la korpo mem. Ili eniras la korpon per la nutraĵoj. La manko de **vitamino** kaŭzas mankohavajn malsanojn. Kelkaj molekuloj estas vitaminoj (ekz. C-vitamino) por la homo, sed ne por aliaj bestoj (rato, porko). Ili funkcias multfoje en la metabolo kiel koenzimoj.

La grupigo okazas surbaze de la solvebleco.

La **hidrosolveblaj** (akvosolveblaj) estas la vitaminoj de la B-grupo, C-vitamino, kiuj ne povas deponiĝi, la ne uzata restaĵo forlasas la korpon.
* B-vitamino kiel grupo enhavas
** B1-B6, B12 vitaminoj
* C-vitamino aŭ askorbata acido C6H8O6
* P-vitamino

La **liposolveblaj** (lipidosolveblaj) vitaminoj iomete povas deponiĝi (A, D, E, K vitaminoj)

* A-vitamino kemie estas derivaĵo de karotinoido, ĝi nomiĝas ankaŭ **retinolo**.
* D-vitamino aŭ kalciferolo
** D1
** Vitamino D2 ergokalciferolo
** Vitamino D3 kolekalciferolo
* E-vitamino (tokoferolo)
* K-vitamino filokinono
** K1-vitamino
** K2-vitamino

Dumvintre oni povas uzi eĉ pulvorajn, tablojdajn (ŝaŭmtablojdo) vitaminojn. Ili estas tre proponataj por gravedaj, mamnutrantaj virinoj aŭ post grava malsano. Ili estas ofte uzataj aldone dum forta trejnado kaj dieto. Ne nur la kvanto gravas, sed la proporcio de la diversaj vitaminoj, tiel oni devas konsulti kuraciston.

La termino "vitamino" (en la latina *vita* signifas vivo) estis elpensita en 1912 de pola kemiisto, Kazimierz Funk, kiu sukcesis izoli vitaminon B1, kiu estas esenca por la preventado de nervaj malsanoj kiel beribero.

Kategorio:Biokemio
Kategorio:Nutrado
Mandarino

250ra|eta|Mandarinoj
250ra|eta|Mandarinujo
250ra|eta|Fruktoj mandarinoj
250ra|eta|Floranta mandarino
**Mandarino** estas frukto de mandarinujo (*Citrus reticulata*), simila al malgranda oranĝo. La fruktoj estas sferosimilaj, ne vere rondaj, kaj laŭ sia formo iom rememorigas kukurbon. Mandarinoj ne toleras malvarmon, ili povas kreski nur en tropika kaj subtropika klimato.

La mandarinaj arboj estas malaltaj, ne pli ol 4 metrojn altaj.

## Vidu ankaŭ 
* Tanĝerino

## Eksteraj ligiloj 
* http://agrolink.moa.my/doa/bdc/fruits/limau/mandarin.html 
* http://www.corse.inra.fr/sra/html1.htm  
* http://citrusvariety.ucr.edu/citrus/mandarins.html 
* http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/mandarin_orange.html

Kategorio:Citruso
Kategorio:Fruktoj
Alkino

[eta|200px|dekstre|[Acetileno estas la plej simpla alkino.]]
[eta|200px|dekstre|[Propino, kune kun acetileno, estas gasoj en normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo.]]
En organika kemio, alkino estas nesaturita hidrokarbonido enhavanta almenaŭ unu karbona-karbonan trioblan ligon. La plej simplaj aciklaj alkinoj kun nur unu triobla ligo kaj neniuj aliaj funkciaj grupoj formas homologan serion kun la ĝenerala kemia formulo CnH2n−2. Alkinoj estas tradicie konataj kiel acetilenoj, kvankam la nomo acetileno ankaŭ rilatas specife al C2H2, konata formale kiel etino uzante IUPAC-nomenklaturon. Kiel aliaj hidrokarbonidoj, alkinoj estas ĝenerale hidrofobaj.

La ĝenerala formulo de la alkinoj: C(n)H(2n-2).

## Fizika tabelo de la alkinoj 
[eta|200px|dekstre|Etilacetileno aŭ [1-Butino estas senkolora, brulema gaso.]]
[eta|200px|dekstre|Dumetilacetileno aŭ [2-Butino estas senkolora, brulema, volatila likvaĵo normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo.]]

## Vidu ankaŭ 
* alkano
* alkeno

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.przyklad.pl ()


Kategorio:Funkciaj grupoj
Torquato Tasso

**Torquato TASSO** (), naskiĝinta en Sorrento apud Napolo la  kaj mortinta en Romo la , estas unu el la plej gravaj italaj poetoj de la 16-a jarcento. Lia plej grava verko *La Gerusalemme liberata* ("Jerusalemo liberigita", 1575), priskribas la renkontojn de Kristanoj kun Islamanoj je la fino de la unua krucmilito, dum la sieĝo de Jerusalemo.

eta|maldekstra|180ra|Torquato TASSO

## En Esperanto aperis 
* *Jeruzalemo liberigita* : Prologo. Kanto XII-a: La morto de Klorinda / Trad. Enrico Dondi, Gian Carlo Guarnieri. - En: Itala antologio: ekde la XIII-a ĝis la XIX-a jarcento / Eld..: Giordano Azzi ; p. 198 - 204
* *Jerusalemo Liberigita*  / Trad. Enrico Dondi, eld. Fonto, 2010, 537 paĝoj.
* *La rozo* / (de Torquato Tasso). - En: Postrikolto : suplemento al parnaso "El Parnaso de Popoloj" / Antoni Grabowski ; p. 17 -- Vidu Dante

## Vidu ankaŭ 
* 12295 Tasso
* samnoma teatraĵo de Goethe

Kategorio:Italaj poetoj
Hekateo el Mileto

**Hekateo el Mileto** (naskiĝis ĉirkaŭ 550 a. K., mortis ĉirkaŭ 475 a. K.) estis frua helena historiisto kaj geografiisto.

Lia *Priskribo de la Tero* (Περίοδος Γῆς / Períodos Gễs aŭ Περιήγησις / Periêgêsis) konsistigas unu el la plej unuaj priskriboj de la mediteranea mondo. En ĝi li provizas precizajn informojn pri la vizititaj regionoj, prezentas la mitologiojn de la popoloj, ties loĝmanierojn, la faŭnojn kaj flaŭrojn. Li estas la unua provinta elfari realecajn priskribojn. Li diris: "Mi estas skribonta tion, kio ŝajnas al mi esti la vero; ĉar tiuj paroloj de la helenoj estas, ŝajnas al mi, multnombraj kaj ridindaj."

En liaj primitaj genealogioj li provis korekti tion, kio ŝajnis al li malvera. Kun li aperas la unua provo (provo! kompreneble, la rezulto ne estas je la alto de la celo) elfari racian kronologion.

Herodoto, vivinta unu generacion poste, multe ĉerpis el liaj verkoj, ne menciante tion.

Kategorio:Helenaj historiistoj
Kategorio:Helenaj mitologoj
Kategorio:Helenaj geografoj
Mario Roatta

Historio > Italio > Mario ROATTA 
Li komandis la intervenkorpuson sendita de la fascista Italio en la Hispana enlanda militon.
Poste partoprenis la militpaŭzajn pritraktadojn inter Italio kaj Francio en 1940. Iĝis en 1942 staboĉefo de la itala armeo, sed poste li komandas la 2-an Armeon dum ties militagoj en Kroatio (tiam Jugoslavio); li tiam admonas siajn virojn: "apliki la ordonojn sen vanta kompato", kaj fakte la kontraŭpersekuto al la Jugoslava gerilo estis teruriga. (kvankam iuokaze li protektis aron da judoj, kiujn la germanoj deziris irigi en la nazi-aj ekstermejoj)
Novembre 1943 li denove estas staboĉefo kaj
estis enlandorda ministro de Mussolini, mitralo en mano li protektis la fuĝon de la itala reĝo en 1943.

Post la milito li estis juĝata pro militkrimoj.

Kategorio:Italaj soldatoj
Varicelo

**Varicelo** estas virusa malsano, ordinara ĉe infanoj. Ĝiaj simptomoj estas febro kaj jukaj ulceroj sur la haŭto. Ĝi malofte mortminacas; la plejparto da varicelo-rilataj mortoj efektive estas pro varicela pneŭmonio, kiu pli ofte okazas en virinoj naskontaj. Varicelo havas kovtempon de du semajnoj, kaj estas tre kontaĝa tra aero, du tagojn antaŭ la simptomoj. Tial varicelo rapide disvastiĝas tra lernejoj kaj aliaj ejoj de kontakto proksima. La malsano pli gravas kiam plenkreskulo akiras ĝin, do gepatroj iam intence infektigas iliajn gefilojn kiam ankoraŭ ili estas geinfanoj.

Varicelo (varicella) estas kontaĝa sed benigna (negrava) infekta malsano, karakterizita per erupcio de vezikoj, kiuj ofte postlasas cikatrojn.

* malsaniganto: viruso *Varicela zoster-viruso* (tipo de herpetoviruso)
* disvastiĝo: guta
* inkubacio: 2 semajnoj
* simptomo: etaj blazoj diskorpe, malalta febro. La vezikoj plej oftas sur la dorso.

Kategorio:Pediatrio
Kategorio:Virusaj malsanoj de homoj
Kategorio:Sindromoj en pediatrio
Nigrakapa emberizo

La **Nigrakapa emberizo** (*Emberiza melanocephala*) estas birdo de la grupo de emberizoj el la ordo de paseroformaj birdoj kaj genro de la familio de Emberizedoj kiu iam estis enmetitaj en Fringedoj.

Ĝi nestas de sudorienta Eŭropo (Grekio) orienten ĝis Irano en tiaj biotopoj kiaj arbustaroj, olivarbaroj, ĝardenoj. Travintras en okcidenta Hindio, kien ili iras en ampleksaj flug"nuboj", serĉante sian nutron ĉe la cerealkampoj, interspacitaj de arbustoj. Ĝi estas rara sed regula vaganto en okcidenta Eŭropo.

## Aspekto 
eta|maldekstra|250px|
Tiu palearktisa birdo estas 17 cm longa, pli granda ol la Kanemberizo, kaj longvosta. Temas pri specio de seksa duformismo. La ina birdo similas paseron, sed kun pugo palbruna kaj tre helaj sablokoloraj subaj partoj kaj blanka gorĝo. La masklo havas tre flavajn subajn partojn (gorĝo, kolumo (kun brunnuanca nuko), brusto kaj ventro), la kapon tute nigran. La cetero iomete simile al pasero, nome bruna senmarka dorso, striecaj flugiloj, iom punkteca bruna dorso kaj malhela vosto. La kruroj estas oranĝecaj kaj la beko griza, pli malhele en supra makzelo.

Junulo estas simila al ino, kaj ambaŭ malfacile separiĝas el la korespondaj plumaroj de la proksime rilata Brunkapa emberizo.

La alvoko estas milda *zrit*, kaj la kanto estas interrompita *zrit..zrit…zrit…srut..srut…srut*.

Kiam en Hindio ili amase stariĝas sur verdaj arboj ili demalproksime pensigas, ke la arbo surhavas viglan flavan floraron.

## Reproduktado 
[eta|*Emberiza melanocephala* [MHNT]]
La nesto de nigrakapa emberizo estas tasoforma kaj farita el herbotigoj kaj fibroj, remburita el kaproharoj; kaŝegita en densa arbedaro. La ino demetas 4-6 ovojn en nesto en arbo aŭ arbusto. Ties natura manĝo konsistas el insektoj dum idomanĝigado, sed for de la reprodukta sezono semoj.

## Vidu ankaŭ 
la multflanke simila specio de la Brunkapa emberizo (*Emberiza bruniceps*).

## Referencoj 
*  Malplej Zorgiga.

## Eksteraj ligiloj 
* Nigrakapa emberizo el Turkio
* OBC  16 fotoj (rigardu menuon sube)

## Bildaro 
eta|200px|maldekstra| Baga, Goa, Barato

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Emberizedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Benito Mussolini

**Benito Amilcare Andrea MUSSOLINI** (naskiĝis la 29-an de julio 1883, mortis la 28-an de aprilo 1945) regis Italion kiel diktatoro de 1922 ĝis 1943. Li kreis kontraŭ-demokratian, faŝisman ŝtaton nome Faŝisma Italio uzante propagandon; per plena regado de la amaskomunikiloj, li detruis la ekzistantan demokratan regsistemon.

[eta|maldekstra|De maldekstre dekstren, oni povas vidi la senvivajn korpojn de la iama komunista politikisto Nicola Bombacci, la Duce Benito Mussolini, lia fidela amanto [Clara Petacci, la ministro Alessandro Pavolini kaj la fama faŝisma politikisto Achille Starace, elmontritaj en la Placo Loreto en la urbo Milano en 1945.]]

## Titoloj 
*Duce* ([DUĉe] itala prononco: [ˈduːtʃe], "estro") estis itala titolo, derivita el la latina vorto "dux", kaj adapto de duko. La estro de la Nacifaŝisma Partio nome Benito Mussolini estis identigita de la faŝistoj kiel *Il Duce* ("La estro") de la movado. En 1925 ĝi iĝis referenco al la diktatora posteno de ''Sua Eccellenza Benito Mussolini, Capo del Governo, Duce del Fascismo e Fondatore dell'Impero'' ("Lia Ekscelenco Benito Mussolini, Registarestro, Estro de Faŝismo kaj Fondinto de la Imperio").

## Fino
La 25-an de julio 1943 Granda Faŝisma Konsilantaro revokis sian fidon al li kaj redonis la povon al la Reĝo, kiu tuj arestis Mussolini-n. Germanaj trupoj, estritaj de s-ro Skorzeny, liberigis lin de lia malliberejo kaj starigis lin kiel reganto de Respubliko de Salò, nova pupŝtato en la norda parto de Italio kiun ili kontrolis.

Dum li provis fuĝi al Svislando, li estis kaptita de italaj partizanoj, kiuj, post mallonga proceso mortpafis lin kaj pendigis lian korpon sur placo de Milano.

## Verkoj
***Vivo de Arnaldo**, trad. K. Kalocsay. Eld. Literatura Mondo, 1934, 108 pĝ. 

## Interesaĵoj 
* Li kondamnis t.n. oktobran revolucion konsiderante ĝin regado de sanga teroro, farita de bolŝevikoj, kiuj estis murdistoj kaj ke oni devas protekti Italion antaŭ ilia regado
* En 1919 konstatis, ke la rusan revolucion organizis judaj bankistoj el Novjorko kaj Londono, kaj 80% de la gvidantoj de Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko estis judoj. En 1934 organizis Faŝisman Internacian Kongreson dum kiu oni konstatis, ke judoj i.a. praktikas okultismon, provas alkonduki al internacia revolucio, kontraŭbatalas patriotismajn ideojn kaj kristanan civilizon

## Vidu ankaŭ 
* Marŝo al Romo
* Nigraĉemizuloj
* Lateranaj Traktatoj
* La Antikva Romo surmare
* Giacomo Matteotti

## Notoj 

Kategorio:Politikistoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Naskiĝintoj la 29-an de julio
Kategorio:Mortintoj la 28-an de aprilo
Kategorio:Ĉefministroj de Italio
Kategorio:Italaj ĵurnalistoj
Kategorio:Itala Socia Respubliko
Kategorio:Pafekzekutitoj
Kategorio:Politikistoj mortigitaj dum la Dua Mondmilito
Werner Bergengruen

**Werner BERGENGRUEN** (naskiĝis la 16-an de septembro 1892, mortis la 4-an de septembro 1964) estis germana verkisto. Li konsideratas la plej konata verkisto de la germanaj baltoj.

Werner Bergengruen naskiĝis en Rigo, kiel dua filo de kuracisto. La familio baldaŭ forlasis la patrujon: La gimnazion Werner Bergengruen ĉeestis en Lubeko, poste li studis teologion kaj arthistorion en Marburg kaj Munkeno. La Unuan Mondmiliton li partoprenis kiel leŭtenanto en la germana armeo. En la jaro 1919 li edziĝis, kaj ekde 1920 li laboris kiel ĵurnalisto. Lia unua romano *Das Gesetz des Atum* aperis en la jaro 1922: unue en gazeto kaj jaron poste kiel libro. Ekde 1925 Bergengruen estis ĉefredaktoro de la revuo *Baltische Blätter* kaj ekde 1927 li agis kiel libera verkisto en Berlino.

Lia plej sukcesa romano *Der Großtyrann und das Gericht* aperis en 1935. Ĝi estas filmigita, dramigita kaj tradukita al 15 lingvoj.

La naziismon li malŝatis. En 1936 li fariĝis katoliko, kaj jaron poste, en 1937 li perdis sian anecon je Regna Literatura Ĉambro.

En la jaro 1942 li transloĝiĝis al Achenkirch en Tirolo kaj en 1946 al Zuriko. Lian tempon en Romo (1948/1949) respegulas liaj memoroj *Römisches Erinnerungsbuch*.

Ekde 1950 li estis membro de diversaj akademioj, inter multaj premioj li gajnis la Wilhelm-Raabe-Preis (1951) kaj la Schiller-Gedächtnispreis (1958).

Werner Bergengruen mortis en Baden-Baden.

## Listo de verkoj 
* *Das Gesetz des Atum* (romano, 1922 kiel gazeteldono, 1923 libroforme)
* *Der große Alkahest* (romano, 1926; noveldonita sub la titolo *Der Starost* 1938)
* *Der Großtyrann und das Gericht* (romano, 1935)
* *Die drei Falken* (novelo, 1937)
* *Der Tod von Reval* (rakontoj, 1939)
* *Am Himmel wie auf Erden* (romano, 1940)
* *Der spanische Rosenstock* (novelo, 1941)
* *Römisches Erinnerungsbuch* (memoroj, 1949)
* *Die heile Welt* (poemoj, 1950)
* *Dichtergehäuse* (membiografio, eld. 1966)

## En Esperanto aperis 
* *Kaŝuba kristnasko-kanto*. - En: *Übertragungen = Tra(nskon)dukoj* / tradukis Guido Holz. - Messkirch : Gmeiner, 1988. - paĝoj 108-109

## Vidu ankaŭ 
* Renouveau catholique 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanlingva literaturo
Ludwig Ganghofer

**Ludwig GANGHOFER**   estis germana verkisto.

Ludwig Ganghofer naskiĝis en Kaufbeuren, Bavario. Li studis unue maŝinteknikon, literaturan historion kaj filozofion, laboris kiel dramisto en Vieno, kaj poste kiel redaktoro en Munkeno. Dum la Unua mondmilito li servis kiel milit-raportisto.

En sia verkaro Ganghofer esprimas sian grandan amon al la montareca naturo en Bavario. Granda parto de lia verkaro estas filmigita.

Ludwig Ganghofer mortis en Tegernsee, Bavario.

## Listo de verkoj 
* *Der Herrgottschnitzer von Ammergau* (teatraĵo, 1880)
* *Edelweißkönig* (romano, 1886)
* *Die Martinsklause* (romano, 1894)
* *Schloss Hubertus* (romano, 1895)
* *Das Schweigen im Walde* (romano, 1899)
* *Der Dorfapostel* (romano, 1900)
* *Der Hohe Schein* (romano, 1904)
* *Der Mann im Salz* (romano, 1906)
* *Waldrausch* (romano, 1907)
* *Lebenslauf eines Optimisten* (membiografio, 3 vol., 1909-1911)
* *Der Ochsenkrieg* (romano, 1914)
* *Das große Jagen* (romano, 1918)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.wissen-im-netz.info/literatur/ganghofer/jagerfall/index.htm  
* http://www.wissen-im-netz.info/literatur/ganghofer/edelweis/index.htm  
* http://www.wissen-im-netz.info/literatur/ganghofer/jager/index.htm  
* http://www.wissen-im-netz.info/literatur/ganghofer/martin/index.htm  

Kategorio:Germanaj verkistoj
Brunkapa emberizo

La **Brunkapa emberizo** (*Emberiza bruniceps*) estas birdo de la grupo de emberizoj el la ordo de paseroformaj birdoj kaj genro de la familio de Emberizedoj kiu iam estis enmetitaj en Fringedoj.

## Disvastiĝo 
Ĝi nestas en Centra Azio kaj Afganio en tiaj biotopoj kiaj veprejoj, arbaroj, akvoborde en duondezertaj terenoj. Travintras en Hindio, kien ili iras en ampleksaj flug"nuboj", kiuj serĉas sian nutron sur la cerealkampoj, interspacitaj de veprejoj. Ties statuso en okcidenta Eŭropo, kie ĝi estas eventuala vaganto, estas konfuza pro fuĝoj, ĉefe ĉar tiu specio estas pli komune vidata ol la proksime rilata Nigrakapa emberizo, spite la fakton ke tiu lasta havas pli okcidentan reproduktan teritorion. Vidaĵoj en Britio ege malpliiĝis lastajn jarojn, koincide kun malpliiĝo en elazia importado de kaĝobirda komerco.

## Aspekto 
left|eta|
Tiu birdo estas 17&nbsp;cm longa, pli granda ol la Kanemberizo, kaj longvosta. Temas pri specio de seksa duformismo. La ina birdo similas paseron, sed kun pugo palflava, grizbruna dorso kaj grizeca kapo. La masklo havas tre flavajn subajn partojn (suba brusto kaj ventro), la **kapon kaj supran bruston tute ruĝecbrunajn** (brikkoloran). La supraj partoj estas verdecaj. La kruroj estas oranĝecaj kaj la beko griza, pli malhele en supra makzelo.

Junulo estas simila al ino, kaj ambaŭ malfacile separiĝas el la korespondaj plumaroj de la proksime rilata Nigrakapa emberizo.

La kanto, elsendita el alta ripozejo, estas interrompita *sŭiit-sŭiit-ĉari-ĉari-ĉari*.

Kiam en Hindio ili amase stariĝas sur verdaj arboj ili demalproksime pensigas, ke la arbo surhavas viglan flavan floraron.

## Nesto 
[eta|250px|maldekstra|Junulo en [Kinnerasani, Andhra Pradesh, Barato. ]]
[eta|*Emberiza bruniceps * [MHNT]]
[eta|*Cuculus canorus canorus* en nesto de *Emberiza bruniceps* [MHNT]]

La nesto de Brunkapa emberizo estas tasoforma kaj farita el herbotigoj kaj fibroj, remburita el kaproharoj; kaŝegita en densa arbetaĵo. La ino demetas 3-5 ovojn en nesto en arbo aŭ arbusto. Ties natura manĝo konsistas el insektoj dum idomanĝigado kaj for de la reprodukta sezono semoj.

## Vidu ankaŭ 
la multflanke simila Nigrakapa emberizo (*Emberiza melanocephala*)

## Referencoj 
*  Malplej Zorgiga.
* *Buntings and Sparrows* de Byers, Olsson kaj Curson, ISBN 1-873403-19-4

## Eksteraj ligiloj 
* OBC  22 fotoj (vidu menuon sube)

## Bildaro 

Image:Red-headed_Bunting.jpg|Masklo
File:Red-headed Bunting (Emberiza bruniceps) W.jpg|Junulo en Kinnerasani, Andhra Pradesh, Barato.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Emberizedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Bernhard Kellermann

**Bernhard KELLERMANN** [bernhart kelerman] (naskiĝis la 4-an de marto 1879, mortis la 17-an de oktobro 1951) estis germana verkisto.eta|dekstra|150px|Bernhard Kellermann en 1949Li naskiĝis en Fürth, Bavario. Li studis en Munkeno, unue natursciencon, poste ĝermanistikon kaj pentradon. Lia unua romano *Yester und Li*, aperinta en la jaro 1904, gajnis grandan atenton. Mondfamon Kellermann atingis per sia socikritika sciencfikcia romano *Der Tunnel*, kiu priskribis la konstruadon de tunelo, sub Atlantiko inter Ameriko kaj Eŭropo. Krom romanojn li verkis dramojn, eseojn, rakontojn kaj vojaĝraportojn.

Bernhard Kellermann en 1926 fariĝis membro de la prusa poeta akademio (*Preußische Dichterakademie*), sed en 1933 la nazia reĝimo forbaris lian anecon. Li ne elmigris, pli/malpli silentis pri la politika situacio en Germanio. Post la Dua mondmilito Kellermann aktive subtenis la politikan sistemon de GDR.

Li mortis en Klein-Glienicke (nuntempe parto de Pocdamo).

## Listo de verkoj 
* *Yester und Li* (romano, 1904)
* *Ingeborg* (romano, 1906)
* *Das Meer* (romano, 1910)
* *Der Tunnel* (romano, 1913)
* *Der 9. November* (romano, 1920)
* *Die Brüder Schellenberg* (romano, 1925)
* *Totentanz* (romano, 1948)

Kategorio:Germanaj verkistoj
Dendrokronologio

eta
**Dendrokronologio** (helene *δένδρον/déndron* = arbo, *χρόνος/ĥrónos* = tempo) estas scienca datadmetodo per analizo de la arbaj kreskoringoj (jarringoj).

## Arboringoj 
La aspekto de la ligno varias ĉiujare laŭ la sezonoj, kaj tiel montras per videblaj ringoj tra la trunkoj kaj branĉoj spuron de ĉiu kreskosezono kaj ĉiu vintra sezono. Cetere, laŭ la jen pli jen malpli bonaj cirkonstancoj rilate la kreskeblo, la grandeco de tiuj ringoj varias kaj tiel donas indikon pri la klimato de la jaro. Pli grave eble: la klimato estas en sama loko la sama por ĉiuj, rekono de la sekvaĵoj de diverslarĝaj ringoj rekonigas la jarojn kiam la ligno, do la arbo, kreskis.

Tiel ekestas datadmetodo:
Prenite provpecojn en pluraj lokoj de sama regiono, eblas, elfari dataĵaron laŭjara enspace de pluraj jarcentoj. Poste komparo de lignopeco datenda, ekzemple el malnova konstruaĵo, kun tiuj ebligas ties datadon.

Tiu teĥniko ege precizas ĉar, kompreneble, ĝi ebligas dati la forhakadon de la arbo je precizo de unu jaro.

## Eksteraj ligiloj 
* Association for Tree-Ring Research (ATR)
* Internacia datenbanko NOAA
* Dendrokronologistoj de Trier 
* Andre Billamboz: *Das Verhältnis des Menschen zu seiner Umwelt im Spiegelbild der archäologischen Fundhölzer und deren Jahresringe.* p. 68–75 journals.ub.uni-heidelberg.de https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/nbdpfbw/article/view/12911/6741

Kategorio:Arboj
Kategorio:Dendrologio
Kategorio:Kronologio
Demi Moore

**Demi MOORE** (vera nomo: **Demi Gene Guynes**; naskiĝis la , en Roswell, Nov-Meksiko) estas usona aktorino.

## Filmaro 
eta|100px|Demi Moore en 2008

### Televido 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj manekenoj‎
Kategorio:Holivudo
Kategorio:Naskiĝintoj la 11-an de novembro
Pokeraj variantoj

## Tenpokero 
En la tenpokera familio, ludantoj "tenas" siajn kaŝatajn kartojn kaj poste kombinos ilin kun publikaj komunumaj kartoj.

### Teksasa Tenpokero 
En Teksasa Tenpokero (angle: ''Texas Hold 'em''), ĉiu ludanto ricevas 2 kartojn en la komenco, kaj post vetrondo, aperas tri kartoj. Okazas jenaj eventoj por ĉiu ludo en ordo: vetrondo, apero de nova karto, vetrondo, apero de unu fina karto, kaj fina vetrondo. Post ĉi tio, ĉiu ludanto kalkulas sian plej bonan 5-kartan manon uzante 5 el la 7 kartoj, inkluzive de la du en siaj manoj kaj 5 sur la tablo. Teksasa Tenpokero nun populariĝas pro televidaj elsendoj de ĝi tutmonde.

### Omaha Tenpokero 
Omaha funkcias same kiel Teksasa Tenpokero, sed oni ricevas 4 kartojn, kaj poste ĉiu ludanto kalkulas sian plej bonan monon uzante precize 2 kartojn el la originalaj 4 kune kun precize 3 kartoj sur la tablo.

## Ĉerppokero 
Je la ĉerpa familio de pokeraj ludoj, la kartoj de ĉiu ludanto estas tute kaŝitaj, kaj oni ĉerpas plurajn kartojn.

### 5-karta Ĉerpo 
## Studpokero 
Je la studa familio de pokeraj ludoj, almenaŭ unu karto po lundanto estas videbla de ĉiuj.

### 5-karta Studo 
### 7-karta Studo 
### Ananaso 
## Eksteraj ligiloj 
* Play poker information (eng.) 

Kategorio:Pokero
Ernst Elias Niebergall

**Ernst Elias NIEBERGALL** [enst elias nibegal] (naskiĝis la 13-an de januaro, 1815, mortis la 19-an de aprilo, 1843) estis germana verkisto.

Naskiĝinte en Darmstadt, li studis teologion en Giessen. Poste li laboris kiel instruisto en Dieburg kaj Darmstadt.

De 1837 ĝis 1841 li publikigis siajn verkojn, uzante la pseŭdonimojn **Ernst Streff**, **E. Streff** aŭ **E. St.**. Famon li atingis per siaj spektakloj en la dialekto de sia hejmregiono.

Ernst Elias Niebergall mortis en Darmstadt.

## Listo de verkoj 
* *Des Burschen Heimkehr oder Der tolle Hund* (1838)
* *Datterich* (1841)

Kategorio:Germanaj verkistoj
Franz Nabl

**Franz NABL** [franc nabl] (naskiĝis la 16-an de julio, 1883, mortis la 19-an de januaro, 1974) estis aŭstra verkisto.

Nabl naskiĝis en Lautschin, Bohemio. En Vieno, kie li vivis ekde 1886, li studis juron, filozofion kaj germanistikon. Ekde 1919 li vivtenis sin kiel libera verkisto en Baden apud Vieno. De 1924 ĝis 1927 li estis redaktoro en Graz. En la jaro 1943 li fariĝis honora doktoro en la universitato de Graz.

Franz Nabl mortis en Graz.

## Listo de verkoj 
* *Hans Jäckels erstes Liebesjahr* (romano, 1908)
* *Ödhof* (romano, 1911)
* *Das Grab des Lebendigen* (romano, 1917; noveldono 1936 sub la titolo *Die Ortliebschen Frauen*)
* *Die Galgenfrist* (romano, 1921)
* *Schichtwechsel* (dramo, 1929)
* *Ein Mann von gestern* (romano, 1935)
* *Johannes Krantz* (rakontoj, 1948)
* *Das Rasenstück* (rakontoj kaj eseoj, 1953)
* *Der erloschene Stern* (membiografiaj rakontoj, 1962)
* *Vaterhaus* (romano, 1974)

Nabl
Nabl
Günter Kunert

**Günter KUNERT** (naskiĝis la 6-an de marto 1929 kaj mortis la 21-a de septembro 2019) estis germana verkisto.

Kunert naskiĝis en Berlino. Li studis grafik-arton, sed ĉesigis tiun ĉi karieron, por dediĉi sin al la verkado. En la jaro 1948 li fariĝis ano de la SED, la gvida partio de GDR. Li konatiĝis kun Bertolt Brecht kaj Johannes R. Becher, kiuj influis lian fruan verkaron. En 1950 aperis lia unua poemaro: *Wegschilder und Mauerinschriften*.

En la jaro 1976 Günter Kunert publike kritikis la sintenon de sia partio al la sistemkritikanto Wolf Biermann, sekve li perdis sian anecon al la SED. En 1979 li elmigris al FRG.

La verkaro de Kunert konsistas ĉefe el poemoj, krome el rakontoj, televidaj dramoj, radiodramoj, filmscenaroj, infanlibroj kaj eseoj.

## Listo de verkoj 
* *Wegschilder und Mauerinschriften* (poemoj, 1950)
* *Unter diesem Himmel* (peomoj, 1955)
* *Der ungebetene Gast* (poemoj, 1965)
* *Verkündigung des Wetters* (poemoj, 1966)
* *Im Namen der Hüte* (romano, 1967)
* *Die Beerdigung findet in aller Stille statt* (rakontoj, 1968)
* *Offener Ausgang* (poemoj, 1972)
* *Tagträume in Berlin und andernorts* (rakontoj, 1972)
* *Das kleine Aber* (poemoj, 1975)
* *Camera obscura* (prozaĵo, 1978)
* *Ein englisches Tagebuch* (taglibro, 1978)
* *Camera obscura* (prozaĵoj, 1978)
* *Abtötungsverfahren* (poemoj, 1980)
* *Stilleben* (poemoj, 1983)
* *Zurück ins Paradies* (rakontoj, 1984)
* *Berlin beizeiten* (poemoj, 1987)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_ijk/kunert.html  
* http://www.literaturhaus-sh.de/download/LBKunert.pdf
* Nekaptebla realeco / trad.: Cezar 
* Pri homoj, kiuj ĉie estas / trad. Cezar 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj kinistoj
Domkonstruado

En 1968 la unua kontraŭtertrema konstruaĵo helpe de gum-metala intermetitaj rimedoj estas konstruita. Tiuj intermetitaj materialoj estas metitaj sub la konstruaĵon por ke tremoj movu la konstruaĵon ne entute, sed la gumoj englutu parton de energio de sismo.

La biologia konstruado aŭ biokonstruado baziĝas sur naturaj materialoj, eluzo de la naturaj energifontoj. Oni konstruas ekzemple el adobo, ligno domojn; la kolorigado estas kalkado per bovokazeo kaj kalcio; traktado de lignoj okazas per linoleo kun abelvakso. La tegmento estas prepatita fragmito kaj ofte aperas tie sunkolektoro, sunĉeloj. 

konstruado
konstrumaterialo

Kategorio:Domo
Keanu Reeves

eta|Keanu Reeves de 1991
**Keanu REEVES** [kiˈɑnu ˈɹiːvz] (naskiĝis la 2-an de septembro, 1964) estas kanada aktoro.

Naskiĝinte en Bejruto, li pasigis sian junaĝon en Novjorko kaj Toronto, kie li akiris la kanadan civitanecon, kiun li ĝis nun havas. Lia antaŭnomo en la havaja lingvo signifas *malvarmeta brizo super la montoj*.

Li vizitis aktoran lernejon en Toronto kaj komencis sian aktoran karieron en diversaj teatroj. Sian unuan iom grandan filmrolon li ricevis en la jaro 1986 en la filmo *Youngblood*. Internacian famon li gajnis en 1989, per la filmo ''Bill and Ted's Excellent Adventure''.

Liaj hobioj estas i.a. muziko kaj sporto.

## Filmaro 
### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Kanadaj aktoroj
Kategorio:Anglaj kanadanoj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Léopold Sédar Senghor

**Léopold Sédar Senghor** (naskiĝis la 9-an de oktobro 1906; mortis la 20-an de decembro 2001) estis senegala poeto kaj politikisto. Li estis la unua nigrulo kiu instruis francan literaturon en franca liceo ekde 1935, estas el inter la plej elstaraj afrikaj beletristoj, kaj iĝis prezidento de sia lando, Senegalo.
eta|dekstra|220px|Léopold Sédar Senghor (1964)
Li naskiĝis la 9-an de oktobro 1906, kaj mortis en Francio (apud sia franca edzino) en 2001. Li komencis siajn studojn en tio, kio estis tiutempe la precipa maniero studi por la indiĝenaj loĝantoj de la eŭropaj kolonioj, nome en katolika misiistejo, en Ngasobil. Poste en kolegio kaj liceo de Dakaro. Poste en Francio en la prestiĝa liceo Louis-le-Grand kaj la nemalpli prestiĝa universitato Sorbonne.

Sukcesinta la plej altan konkurson pri instruado de la franca nacia edukadosistemo: *agregation*, li komencis instrui francan literaturon kaj gramatikon en liceo "Descartes" (=Kartezio) en Tours en jaro 1935. Tio estis tiuepoke tute nova, kaj kelkaj junaj liceanoj skribis al siaj gepatroj "nia profesoro pri la franca lingvo estas nigrulo, sed li ne tute nudas sed estas en kostumo".

Kune kun Aimé Césaire, Frantz Fanon kaj Léon Damas, Senghor kreis la koncepton "nigruleco", literatura kaj filozofia movado, kiu provis disigi afrikan kulturon disde la eŭropaj influoj.

Li elektitis en la Francan Akademion en 1983.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.biblioweb.org/-SENGHOR-Leopold-Sedar-.html  
* http://www.academie-francaise.fr/immortels/discours_reception/giscard.html  
* http://www.sangonet.com/SenghorLS/SenghorDCD.html  
* http://dominique-aubier.org/france/dokumente/heidelberg-poesie-fr.html  

Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Senegalaj verkistoj
Kategorio:Prezidantoj de Senegalo
Kategorio:Grandaj krucoj de la franca nacia Ordeno de Merito
Datadmetodo

**Datadmetodo** estas metodo por ekscii daton (tempon) kiam la aĵo estis kreita. Ĉi tiu metodoj gravas por historio.

Ofte uzataj datadmetodoj estas:
* Dendrokronologio
* Karbon-14 priserĉo
* Glaciokronologio
* Absoluta kronologio
* Relativa kronologio

Kategorio:Historio
Kolonio

**Kolonio** estas dependa teritorio de ŝtato sen propra politika kaj ekonomia decidpovo, okupita de fremda lando, regata de fremda lando.

## Historio 
### Moderna deokcidenta koloniismo 
Tion oni povas datumi en periodo inter malkovro de Ameriko fare de Kristoforo Kolumbo (1492), kaj la Bandunga konferenco (1953).

Meze de la 19-a jarcento la franca verkisto Arthur de Gobineau en sia libro *Tri jaroj en Azio* sufiĉe trafe kaj malmultvorte sintezis tion:
:"Se oni konsideras la eksterordinaran dilatiĝan forton de nia socio, kaj la invadobezonon, kiu jukadas ĝin ... des pli, ke la materiaj rimedoj pri kiuj ni disponas, por efektivigi niajn volojn, estas egepotencaj, kaj ke Nia militista organizo sekuras al ni nepran superecon ĉie, kie ni bonvolos ekaperi, eĉ se ni estas laŭnombre unu kontraŭ cent."

## Vidu ankaŭ 
* Listo de imperioj
* Brita imperio
* Brita regado en Egiptio
* Protektorato
* Germanaj kolonioj
* Portugala kolonia imperio
* Koloniismo
* Kolonio (biologio)
* Novkoloniismo

*
ODES

**ODES** (*Oxford and District Esperanto Society* – Esperanto-Societo de Oksfordo kaj Distrikto) estas la loka Esperanto-klubo en Oksfordo (Britio).

Marjorie Boulton estis la prezidanto de ODES.

Kategorio:Britaj Esperanto-asocioj
Aĥmed Ĥabibi

**Aĥmed ĤABIBI** (naskiĝis la  en la vilaĝo Janasal apud Tetjuŝi (Tatario) estis tataro, sovetiano, instruisto kaj redaktoro kaj propagandisto de Esperanto inter tataroj kaj baŝkiroj.  

Ĥabibi estis Esperantisto de 1914. Ĉefo de Baŝkiria Literaturadministrejo en Ufa, membro de la Centra Komitato de Sovetrespublikara Esperantista Unio (SEU), sekretario de Baŝkira komitato de SEU.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1893
Kategorio:Tataroj
Kategorio:Esperantistoj
Ĥristo Ĥaralambev

**Ĥristo ĤARALAMBEV** (naskiĝis en 1881 en Tirnovo, mortis en 1912 apud Bunar Risar) estis bulgara esperantisto kaj oficisto.

Li studis teologion en Rusio, el kie en 1900 li revenis kiel bona Esperantisto kaj fervora propagandisto. Li animigis la Esperanto-grupon "Lumo" en Tirnovo, gvidis multajn kursojn, redaktis la gazeton *Lumo* en 1907-08 kaj estis samtempe prezidanto de la Bulgara Esperanto-Asocio.

Li estis mortigita dum la Balkana Milito de 1912, en la batalo apud Bunar Risar.

Kategorio:Bulgaraj esperantistoj
Nikifor Ĥristoskof

**Nikifor ĤRISTOSKOF** estis bulgara esperantisto, kiu naskiĝis en 1888 en Bulgario kaj mortis 25-jara dum la milito bulgara-rumana en 1913. En 1909 pro sia Tolstoja kredo li devis forlasi Bulgarion, iris al Rumanio kie li fariĝis sekretario de Gabrielo Robin kaj de la Rumana Esperanto-Societo. Li alportis multon al la disvastigo de Esperanto. Nikifor Ĥristoskof kunlaboris al la revuo Rumana Esperantisto, Lingvo Internacia kaj aliaj. Krome li estis redaktoro de la gazeto de Danubo ĝis la ĉeso.

Kategorio:Bulgaraj esperantistoj
Karl Haas

**Karl HAAS** (naskiĝis en 1864 en Graz - mortis la 30-an de junio 1925 en Maribor) estis pionira esperantisto en Jugoslavio de aŭstro-germana nacieco.

Profesie li estis advokato. La 13-an de septembro 1910 li fondis Esperanto-klubon en Mariboro (kiel sekcion de Esperanto-societo en Graz), kiun li prezidis ĝis sia morto. Lia edzino *Priska Schindler Haas* (1888-1975) kaj la du infanoj, filo Silvio, kiu naskiĝis la 20-an de decembro 1912 kaj filino Herta naskiĝinta la 29-an de marto 1914, restis gravaj membroj de la maribora klubo ĝis 1975.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* informoj en la retejo de la Esperanto-klubo en Mariboro ()

Kategorio:Jugoslavaj esperantistoj
Kategorio:Aŭstraj esperantistoj
Georg Habellok

**Georg HABELLOK** (ĉ. 1880, mortinta 60-jara en marto 1940) estis germana esperantisto kaj fervoja inspektoro. De 1919 ĝis 1926 li estis prezidanto de la Germana Esperanta Fervojista Asocio. Krome li de 1923 ĝis 1926 estis afergvidanto de Silezia Esperanto-Ligo. De 1925 li estis sekretario kaj de 1930 ĝis 1935 afergvidanto de Germana Esperanto-Asocio.

Li komencis la Esperanto-movadon en Trebnitz (hodiaŭa Trzebnica).

## Verkoj 
* *Eisenbahn-Wörterbuch Deutsch-Esperanto.* Breslau: propra, 1923, 49 p. (manskribita).

## Eksteraj ligiloj
* Konciza nekrologo en revuo Esperanto (UEA) Apr. 1940, p. 31.
* Bernardo. La terminaro, kiu kostis 1,2 milionojn da markoj. En: Ipernity (2010-02-07). 

## Fontoj 
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Fervojistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1880
Kategorio:Mortintoj en 1940
Jean Habert

**Jean Habert** (en Esperanto ankaŭ *Johano Aber*) estis esperantista ĉarpentisto, aktiva en la SAT-movado (SAT-ano n-ro 55). Li kunredaktis la Racian Kurson pri Esperanto, unu el la plej uzataj lernolibroj de Esperanto por franclingvanoj.

## Vivo
Haberto naskiĝis la 30an de septembro 1875 en Ambillou, apud Tours. Filo de ĉarpentisto, li mem ankaŭ lernis tiun profesion. Politike, li unue aktivis kiel anarĥiisto, kaj estis vundita kun kamarado dum fabrikado de bombo. Li estis pro tio juĝita la 29an de junio 1906 pro stokado kaj fabrikado de eksplodaĵoj, kaj estis kondamnita al la maksimuma puno, tio estis kvin jaroj da malliberejo kaj 100 frankoj da monpuno. Post sia liberiĝo li laboris kiel pordisto, kaj plue aktivis en la anarĥiisma medio. Li interalie partoprenis en redaktado de gazeto titolita *Le réveil anarchiste ouvrier* (la laborista anaraĥiista vekiĝo), kiu post polica malpermeso ŝanĝis sian nomon al  *Le réveil anarchiste* por nur tri numeroj ĝis la militeksplodo. Paralele, li de 1910 organizis kursojn por laboristoj en Pariza regiono dum la periodoj 1910-14 kaj 1919-21. Li ankaŭ fondis esperantistan Sindikatan Federacion en Parizo, 1912 kaj redaktis "Le Travailleur E-iste" de oktobro 1913 ĝis 1914.
Dum la milito, li servis en la 93a piedsoldata regimento.

Post la unua mondmilito li ekaktivis en SAT kaj FEO. Laŭ la polico, li ankaŭ aliĝis al la freŝe fondita Franca Komunista Partio. En FEO li estis kasisto kaj ĉefe kunredaktis la Racian Kurson de Esperanto, unu el la plej uzataj lernolibroj de Esperanto por franclingvanoj, kune kun Marcel Boubou. Li krome membris en la Direkcio de SAT, kaj estis tre ŝatata por siaj homaj kvalitoj. Li mortis en Kasablanko la 11an de aŭgusto 1937, pro renmalsano.

## Verkoj
*''Cours rationnel et complet d'espéranto* (franclingva lernolibro por laboristoj), (kun Marcel Boubou), 1921.

## Fontoj
### Esperantlingvaj
* Nekrologo en Sennaciulo (1937)
* Letero de Lanti el Osako pri la morto de Haberto (1937)

### Franclingvaj
* Artikolo pri Haberto en *Dictionnaire biographique du mouvement ouvrier français'' (Enciklopedio de la franca laborista movado), de Maitron kaj aliaj.
* Reta enciklopedio de anarĥiistaj aktivuloj

## Referencoj
Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Membroj de SAT
Karl Hackl

**Karl HACKL** (hakl) estis aŭstrogermano kaj fama kolonelo en Graz. Li naskiĝis je la 11a de januaro 1870 en Graz. Li posedas la plej altajn ordenojn pro dummilita agado. Li gvidis Esperanto-kursojn por la aŭstraj infanoj, kiujn sendis Stiria Esperanto-Unuiĝo en 1921 al Hispanujo, kondukis ilin tien kaj reen. Kursoj ĉe polico en Graz. Li estis edzo de Ada Hackl.
Alf Hageler

**Alf HAGELER** (antaŭa nomo: JOHNSEN; naskita la  en Drammen; mortinta la ) estis norvega esperantisto. Li esperantistiĝis en 1905 kaj kunlaboris kun la dana pioniro Frederik Skeel-Giørling en la Societo de Danaj kaj Norvegaj Esperantistoj 1907. Li gvidis kurson en Oslo en 1907 kaj fondis Esperanto-grupon en Drammen 1924.

Kategorio:Norvegaj esperantistoj
Karl Walter Hahn

**Karl Walter HAHN** (han), germano, lernejestro. Nask. 18 okt. 1882 en Tharandt. Esperantisto de 1908. Tre sukcesa propagandisto inter instruistoj kaj infanoj. Jam. de 1909 li instruis Esperanton al infanoj en Schönau apud Chemnitz, Leipzig kaj Gohiis apud Dresden. Lia popollernejo en Gohlis estas la sola en Germanio, kie Esperanto estas deviga instrufako. Sekr. de Saksa Esperanto- Instituto ĝis 1914 kaj prez. de Esperanto Asocio de Saksaj Geinstruistoj ĝis 1930. Multaj artikoloj pri Esperantaj kaj porpacaj temoj; samsence parolis ĉe int. kongresoj. Kunlaboranto de I n t. P e d. R e v u o kaj de la G kongreslibroj. Verkis poemojn precipe por prop. inter infanoj.

HAHN, Karl Walter
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Hajami Sinŝo

**Hajami Sinŝo** estis japano kiu naskiĝis je la 5a de oktobro 1875 en Maebasi-si. Li estis Esperantisto de 1906 kaj de 1908 ĝis 1920 li estis bonhumora prezidanto de la jokohama filio de JEA. 1919 kun Takahaŝi, Hazaana, Asai, Kodamak. Li ankaŭ fondis JE Komercan Korporacion en Jokohamo, kiu uzis Esperanton por importo. Pro paniko li dissolvis ĝin en 1921 kaj donis ĝiajn nomon kaj propraĵon al du el ili. La tertremo en 1923 ĉion detruis. Laŭ lia konstato, la klientoj koresporadantaj en Esperanto estis fidindaj, eĉ se neriĉaj, duan tiuj en angla lingvo malfidelaj.

Hajami Sinŝo
József Halász

**HALÁSZ József** (hala:s) estis rumania hungara sociologo, ĵurnalisto, esperantisto naskita en Gamás la 14-an de aprilo 1874 kaj mortinta en Târgu Mureș la 9-an de junio 1928. Li estis la patro de bibliotekistino Boriska Halász.

## Kariero
József Halász finis komercakademion en Székesfehérvár (1891) kaj estis dungita de Akciasocio Sikula Banko kaj Ŝparkaso. Pli poste li rolis kiel sekretario de Akciasocio Agroŝparkaso kaj sekve unu el ĝiaj direktoroj. Li estis unu el la iniciatintoj kaj ĝis 1921 prezidanto de Laboristhejmo kaj libraro de Târgu Mureș kaj de la unua laborista liberlernejo de la lando. Li estis apoginto kaj orgazinto de movadoj esperantista, feminista kaj kontraŭalkoloholisma. Li artikolis en Marosvölgyi Munkás, Tükör, Előre, Erdélyi Munkás, Világ, Ellenőr, Zord Idő, A Jövő Társadalma, Korunk. Li estis esperantisto de 1915, fervora organizanto, subtenanto (ankaŭ materie) de la Esperanto-movado en Rumanio. Li kunlaboris kun Andreo Cseh kaj instigis lin pri pli vasta agado. Li iniciatis kelkajn Esperantaj kongresojn en Rumanio.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj sociologoj
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Rumanaj esperantistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Esperantistaj sociologoj
Adolf Halbedl

**Adolf HALBEDL**, aŭstrogermano, doktoro, advokato en Ried. Naskiĝis la 30-an de majo 1893 en Spital sur Semmering. Mortis la . Esperantisto de 1909. Reprezentis diversajn internaciajn Esperanto-societojn. Estis prezidanto de AKLE kaj Esperanto-Societo Peltier; iama estro de Esperanto-Grupo en Graz. Kunlaboranto de Espero Katolika, Aŭstria Esperantisto, revuo Esperanto, HDE. Traduko: Respondoj al kontraŭreligiaj paroloj de Segur, 1925.

## Eksteraj ligiloj 
* [Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=adolf+halbedl&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Adolf Halbedl en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

## Referencoj 
Kategorio:Aŭstraj esperantistoj