open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ŝvaba Milito

La **Ŝvaba Milito** (ankaŭ: *Svisa milito* aŭ *Engadina milito*) estis arma konfliktaro daŭrinta de januaro gis septembro 1499. 

Kaŭzo estis la regna urbo Konstanco kiu preferis malsvisiĝon. Batalis la Svisa Ĵurkomunumo kontraŭ la habsburgoj kaj ilia potenca aliancano *Ŝvaba Ligo*, pri la supereco en la komuna limzono. Malgraŭ siaj sukcesoj, la anoj de la Ĵurkomunumo ne sukcesis pligrandigi siajn teritoriojn. Bataloj estis apud Hard, Ermatingen, Konstanco kaj Frastanz. Finfine imperiestro Maksimiliano la 1-a mem pretis engaĝiĝi. Eĉ tiam la svisoj ankoraŭ venkis proksime de Glurns kaj Dornach.

Post la paco de Bazelo (eblis tio danke al perado de Milano, la distanciĝo de la kernaj svisoj de la Sankta Romia Imperio kreskis. Post la Vestfalia Paco (1648) ili tute emancipiĝis forlasante la ŝirmon de la Imperio. 
## Eksteraj ligiloj
*Alois Niederstätter: "Schwabenkrieg/Schweizerkrieg, 1499" - ĉe: *Historisches Lexikon Bayerns* 
## Notoj
Universitata Porinfana Klinika Hospitalo L. Zamenhof en Bjalistoko

**Universitata Porinfana Klinika Hospitalo L. Zamenhof en Bjalistoko** () estas infanhospitalo en la distrikto Piaski de Bjalistoko, Pollando. La hospitalo estas la plej granda infanhospitalo en nordorienta Pollando. Ĝi enhavas 15 klinikojn kaj fakojn, traŭmatcentron por infanoj, urĝejon, pli ol 350 litojn, pli ol 250 kuracistojn kaj pli ol 400 flegistinojn. En 2018 ĝi traktis ĉirkaŭ 20 000 pacientojn en hospitalo kaj ankaŭ 120 000 en specialaj klinikoj.

Sekve de mondonaco far la Bahaa Esperanto-Ligo (BEL) en 1993 al la Fondumo Zamenhof la hospital, oni nomis hospitalan salonon honore al Lidja [Lidia] Zamenhof kaj ornamis ĝin per respektiva tabulo.

Kategorio:Bjalistoko
Kategorio:Malsanulejoj en Pollando
Katzenturm (Feldkirch)

**Katzenturm** estas parto de la urba ĉirkaŭfortikaĵo de Feldkirch (Aŭstrujo).

La oketaĝa kaj ronda turo partis de muraro starigita inter 1491 kaj 1507, kiam regis imperiestro Maksimiliano la 1-a kaj surloke la habsburga vokto Hans von Königsegg. Post la Ŝvaba Milito ĉi turo iĝis eĉ pli alta de 1500. Pro tio la konstrulaboroj tiom longe daŭris. Sur cilindra ŝafto estis surmetita krenelaro. Dum la 17-a jarcento oni alifunkciigis ĝin je kampanilo, forigante la pinaklojn kaj kreante porsonorilan salonon. Tiam, en 1665, estis ene pendigita grandega sonorilo por kia ne troviĝis spaco en iu kirkoturo. Kelkaj historiistoj datigas la pinaklan forigon jam en la mezo de la 16-a jarcento. Malkonstruis la tuton fajrego en aŭgusto 1607. Sed rapida rekonstruo riparis la damaĝojn.

Ĝi havas altecon de 40 m kaj perimetron de 38 metroj. Etimologie (*Katze* signifas *katon* germanlingve) originas la nomo en maskaronoj kataj kaj leonaj kiuj troviĝis ĉe la kanonaj cellornoj.  

La plej granda sonorilo de Vorarlbergo estas la dua plej granda historia de tuta Aŭstrujo, post la *Prelata sonorilo* de la konvento de St. Florian. La komenca sonorilo, muldita de Theodosius Ernst el Lindau, nomiĝis *Rochus* (113 centfutojn pezinta; 7000 guldenojn kostinta). Pro baldaŭa fendiĝo ĝi estis remuldita jam en 1674/75. Post terenfalo dum la incendio de 1679 ĝi ĝuis duan remuldiĝon. Kaj trian en 1856 (en la ateliero de Josef Anton Grassmayr, Feldkirch). Arkiepiskopo Sigismund Waitz sukcese malhelpis ĝian fandiĝon por armilproduktado dum la Unua Mondmilito.

En 1962 elektra movigo anstataŭis la homan. Sed tio kaŭzis problemojn sonajn, t.e. neelteneble duran sonon. Nuntempe sonas la granda sonorilo nur festotage, la vendredojn en la 3-a horo posttagmeza kaj dum vinberrikoltado sur la monto Ardetzenberg. En 2019 okazis la lastpasinta plifortigo de la sonorila pendigsistemo.

## Eksteraj ligiloj 
* videĵo jutuba de la sonorilo antaŭ ĝia restaŭrado 
* videaĵo postrestaŭrada 
* "Der Glöckner vom Katzenturm" - ĉe: *vol.at*

## Notoj 
Kategorio:Feldkirch
Feldkirch
Feldkirch
Kategorio:Aperis en 1507
Infana malsanulejo

**Pediatria hospitalo** (ankaŭ infanhospitalo) estas medicina instalaĵo (hospitalo) dediĉita ekskluzive al la sanservo de novnaskitoj, beboj, infanoj kaj adoleskantoj kaj iagrade junaj plenkreskuloj, specialiĝante pri la traktado de infanaj kaj evoluaj malsanoj. Ĉi tiu instalaĵo ankaŭ ofertas rehabilitadajn, konvaleskajn kaj preventajn traktadojn, kun taŭga psikologia, socia kaj eduka subteno por junaj pacientoj kaj iliaj familioj.

Dum la 20-a jarcento, ĝenerala medicino por infanoj fariĝis medicina fako aparta de medicino por plenkreskuloj. La unua oficiale agnoskita pediatria hospitalo estis la *Necker-Enfants Malades Hospital* (d:Q3145188), fondita en Parizo en 1802. La nombro de infanhospitaloj pliiĝis en la 20-a jarcento kun la evoluo de pediatria medicino kaj pediatria interna medicino. 

Krom bonvenigi familiojn, infanhospitaloj ofertas la aldonan avantaĝon esti homekipitaj de sanprofesiuloj trejnitaj pri traktado de infanaj malsanoj kaj pediatrio. Krome, ĉi tiuj hospitaloj daŭre monitoras infanojn kun raraj malsanoj kiam ili atingas plenaĝecon, certigante kontinuecon de prizorgo.

Infanhospitaloj ebligas pli bonan adaptiĝon al sociedukaj, komercaj kaj kulturaj bezonoj. Tio inkluzivas plibonigitajn ĉiutagajn agadojn, kun pliigita ĉeesto de dungitaro, precipe ĉe la litrando de malsanaj infanoj, kaj pli granda implikiĝo de la familioj de la hospitaligitaj infanoj.

Infanhospitaloj provizas psikosocian subtenon, parol- kaj lingvopatologiajn servojn, difektologion kaj specialan edukadon al infanoj kaj iliaj familioj. Kelkaj infanoj kaj junuloj devas pasigi relative longajn periodojn en la hospitalo, do ankaŭ lud- kaj instruistaro estas disponebla. 

## Vidu ankaŭ 
* Universitata Porinfana Klinika Hospitalo L. Zamenhof en Bjalistoko

Kategorio:Malsanulejoj
Kategorio:Pediatrio
Kategorio:Infanoj
János Tersztyánszky

**János Tersztyánszky** [TerstjAnski], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo **Tersztyánszky Keresztély János** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, instruisto. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Tercsánszky, Terstzanski kaj Trstzanszki*.

 naskiĝis  en Trsztena (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Trstená en Slovakio), li mortis  en Trencsén (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Trenčín en Slovakio).

## Biografio 
 post lernado aliĝis al la jezuitoj en Trencsén en 1722. Post la novicado li aŭ instruis, aŭ studis. Li doktoriĝis el filozofio kaj teologio, krome evidente pastriĝis kaj monaĥiĝis. Pli poste li instruis en Kassa kaj Nagyszombat. Li longe estis lernejestro en Szakolca. Baldaŭ li ricevis taskon en Budao (urbo), kie li laboris en la jezuita administrado, poste kiel jezuita delegito en la ĉefjuĝejo li laboris 11 jarojn. En 1773 la jezuita ordeno estis malpermesita, poste Tersztyánszky estis konfesisto en pluraj urboj.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Laureata Virginitas e connubio, sive illustria Virgineorum Conjugum exempla.* (1731)
* *Ortus et progressus almae Sodalitatis B. V. Mariae gloriosae in coelos assumtae ...* (1737)
* *Oratio funebris Carolo VI. Imp.* (1741)
* *Physica exotica, seu arcana naturae et artis.* (1745)
* *Topographia magni Regni Hungariae, olim a quodam S. G. sacerdote ...* (1750)

## Fontoj 
* biografio hungare
* katolika leksikono (legebla en la 3-a alineo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Rita Calderini

**Rita CALDERINI** (naskiĝinta la 27-a de oktobro 1918 en Milano, mortinta en majo 2019 en Milano) estis itala latinistino, helenistino, kaj instuistino.

## Biografio 
Li naskiĝis en Milano kaj studis en Liceo Parini kaj Katolika Universitato Sankta Koro. Post diplomiĝo, ŝi instruis de 1954 ĝis 1978 ĉe la *Liceo Gioia* en Piacenza kaj de 1978 ĝis 1984 ĉe la *Collegio delle Fanciulle* en Milano. Ŝi verkis multajn lernolibrojn pri la greka kaj la latina lingvoj. 

Ŝi mortis en 2019 en la aĝo de 100 jaroj. 

## Verkoj 
* 1950: Gli ἀγράμματοι nell'Egitto greco-romano
* 1966: L'insegnamento del latino in Italia dalla riforma Bottai alla riforma Gui (1938-1963)
* 1994: Stile e umanità di un preside

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Naskiĝintoj en Milano
Kategorio:Italaj latinistoj
Kategorio:Italaj helenistoj
Kategorio:Profesoroj
Kategorio:Italaj filologoj
Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2024

La **virina manpilkada turniro ĉe la Somera Olimpiko 2024** estis la 13-a apero de tiu sporto ĉe Olimpiaj ludoj ekde ĝia inkludo en la olimpika programo. Ĝi okazis en Parizo de la 25-a de julio ĝis la 10-a de aŭgusto.  gajnis ĝin post venko kontraŭ  en la fina matĉo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Vira manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2024

## Eksteraj ligiloj 
* 

2024
Kategorio:Manpilkado en 2024
Kategorio:Manpilkado en Francio
James Tolkan

**James Stewart TOLKAN**  (naskiĝis la 20-an de junio 1931 en Calumet, Miĉigano  - mortis la 26-an de marto 2026 en Saranac Lake, Novjorkio) estis usona karakteraktoro, kiu ofte portretis striktajn aŭtoritatulojn, kiel ekzemple la instruiston S-ro Strickland en la filmserio *Back to the Future*.

Efektive, li estis plej konata pro siaj roloj kiel viclernejestro respondeca pri disciplino  S-ro Strickland en *Back to the Future* (1985) kaj *Back to the Future Part II* (1989), kaj kiel la prapatro de la rolulo, Marshal James Strickland, en *Back to the Future Part III* (1990). Liaj aliaj memorindaj filmroloj inkluzivas *Serpico* (1973), *Love and Death* (1975), *Prince of the City* (1981), *Top Gun* (1986), *Masters of the Universe* (1987), *Dick Tracy* (1990), kaj *Problem Child 2* (1991).

Li komencis sian aktoran karieron en 1960. Li ankaŭ aperis en diversaj televidserioj, inkluzive de *Hill Street Blues*, *Remington Steele*, *Miami Vice*,  *The Fresh Prince of Bel-Air*, *Legends of Mystery*, *The Wonder Years*, *Early Edition* kaj *The Sting*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kurtatufa kolibro

La **Kurtatufa kolibro** (*Lophornis brachylophus*) estas malmulte konata specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek unu specioj de la genro *Lophornis*. Ĝi estas endemio de malgranda areo de Meksiko.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Kurtatufa kolibro estas monotipa.

## Aspekto
La Kurtatufa kolibro estas 7 ĝis 7,5 cm longa. Ambaŭ seksoj havas mallongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo havas mallongan ruĝbrunan erekteblan kreston; ĝiaj plej longaj plumoj havas verdajn pintojn. Ĝi havas smeraldverdajn suprajn partojn kun blanka bendo inter la dorso kaj la bronzviola malsupra pugo kaj verdajn supravostajn kovrilojn. La gorĝo estas irizece smeraldverda kaj la vizaĝo havas mallongajn oranĝkolorajn vangotufojn kun verdaj pintoj. Blanka bendo apartigas la gorĝon de la cetero de la subaj partoj, kiuj estas palcinamkoloraj. La centraj vostoplumoj estas verdaj kaj la resto ruĝece cinamkoloraj kun nigraj pintoj. La plenkreska ino ne havas la kreston kaj vangomakulojn de la masklo. Ĝia frunto estas obtuze cinamkolora. Ĝiaj supraj partoj estas palverdaj; sablokolora ĝis blankeca bendo apartigas la dorson de la obtuze verda pugo. La gorĝo estas blankeca kun blanka bendo sube kaj la cetero de la subaj partoj estas palcinamkoloraj. La centraj vostoplumoj estas verdaj kun nigrecaj pintoj kaj la ceteraj cinamokoloraj kun nigra strio proksime al la fino kaj palaj flavbrunaj pintoj. Nematuruloj similas al la plenkreska ino.

## Distribuo kaj habitato
La Kurtatufa kolibro troviĝas nur en Meksiko, en la plej limigita teritorio de 25 km longa vojo de la vojo Atoyac-Paraíso-Puerto del Gallo en la montaro Sierra Madre del Sur de Guerrero, Meksiko, nordokcidente de Acapulco. Ĝi loĝas en duonfalfoliaj kaj humidaj ĉiamverdaj arbaroj, pin-kverkaj arbaroj kaj plantejoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 900 kaj 1 800 m. Ĝis 2023 neniu el ĝia arealo estis protektita.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Kolibroj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Meksiko
Kalevala (komunumo)

**Kalevala** estas komunumo de Rusio en Respubliko Karelio sur norda strando de la lago Kuittijärvi. En 2024 en la komunumo loĝis 3554 homoj, el kiuj 3404 en la setlejo Kalevala. Kalevala estis vere grava loko je popolliriko. En Kalevala frekventis preskaŭ ĉiuj finnaj kolektantoj de tia liriko en la 19-a jarcento, Elias Lönnrot, la plej grava el ili, multfoje. Ankoraŭ en la komenco de la 21-a jarcento iuj finnaj esplorantoj de popolliriko frekventis en Kalevala.

eta|maldekstre|500ra|

Kategorio:Karelio
Festa kolibro

La **Festa kolibro** (*Lophornis chalybeus*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek unu specioj de la genro *Lophornis*. Ĝi estas endemio de Brazilo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Festa kolibro kaj kio nun estas la Papilikolibro (*L. verreauxii*) kaj la Pavkolibro (*L. pavoninus*) estis dumtempe lokitaj en la genro *Polemistiria*, kiu baldaŭ estis kunfandita en la nunan *Lophornis*. La Papilikolibro estis traktata kiel samspecia kun la Festa kolibro, sed estis dividita kiel sia propra specio en 2019. La Festa kolibro estas monotipa.

## Aspekto
La Festa kolibro estas 7,5 ĝis 9,1 cm longa; plenkreskuloj pezas ĉirkaŭ 3 g. Ambaŭ seksoj havas mallongan, rektan, nigran bekon. Iliaj supraj partoj estas bronzverdaj kun pala bendo trans la pugo, ilia malsupra pugo kaj subvostaj kovriloj estas bronzpurpuraj, kaj ilia vosto estas kupropurpura kun palaj pintoj sur la eksteraj plumoj. Plenkreskaj maskloj havas irizecan verdan frunton kun bendo de rigidaj nigraj plumoj ĉirkaŭ ĝi. Ili havas verdajn vangotufojn kun blankaj pintoj kaj kolumon ĉirkaŭ la beko kaj mentono, kiu estas brilverda kun blankaj pintoj. Ilia brusto estas blankeca strieca per nigra strio kaj la ventro grizeca bruna kun nigreca strio laŭ la mezo. La plenkreska ino havas nigrecajn vangojn sen la tufoj de la masklo sed kun blanka "lipharo". Ĝia mentono estas palflava kun malhela makulo en la centro kaj la cetero de la subaj partoj estas brunkolora kun blankecaj skvamaĵoj. Junuloj similas al la plenkreska ino.

## Distribuo kaj habitato
La Festa kolibro troviĝas en sudorienta Brazilo de Espírito Santo suden ĝis Santa Catarina. Ĝi loĝas en humidaj primaraj kaj sekundaraj arbaroj kaj ankaŭ en *cerado*. Laŭ alteco ĝi varias de marnivelo ĝis 1 000 m. Ĝi havas limigitan arealon, kaj kvankam ĝi troviĝas en kelkaj protektitaj areoj, ĝia vivejo estas "sub minaco de senarbarigo".

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Kolibroj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Alexandra Mexin

**Alexandra MEXIN** (dato kaj loko por naskiĝo kaj morto restas nekonataj) estis germana slavistino kaj esperantistino, tradukistino kaj aŭtorino aktiva en la fruaj 1920-aj jaroj. Ŝi parolis kaj verkis en Esperanto, kaj ŝi kontribuis al la disvastigo de la lingvo per tradukoj el la rusa kaj per facilaj legolibroj.

En 1922 ŝi estas menciita en la *Oficiala Jarlibro* kiel loĝanta en *Pension Richemont* (verŝajne en la regiono de Lemano/Lago de Ĝenevo, Svislando). Ŝia adreso estis ligita al la gazeto aŭ grupo “Lemana Stelo”.

## Verkaro 
* *Unuaj paŝoj: facila libro por lerneja legado*, facila legolibro por lernantoj (1921, Éditions Internationales Populaires, Ĝenevo). Ĝi estis celita kiel simpla legomaterialo por lernejanoj kaj komencantoj en Esperanto.
* *Elektitaj Noveloj* de Ivan Turgenev, libroserio Internacia mondliteraturo Vol. 3. tradukita el la rusa originalo, 81 paĝoj (1923, Ferdinand Hirt & Sohn, Leipzig). Ĝi estas havebla en Projekto Gutenberg. La traduko ricevis pozitivajn recenzojn en esperantaj gazetoj tiutempe.

Kategorio:Slavistoj
Kategorio:Esperantistoj
Kurento de Perdaŭra Revolucio – Kvara Internacio

La **Kurento por Perdaŭra Revolucio – Kvara Internacio** (KPR-KI), ofte mallongigita al **Kurento de Perdaŭra Revolucio – Kvara Internacio**, antaŭe la **Trockisma Frakcio - Kvara Internacio** (TF-KI); estas internacia federacio de trockimaj organizoj. Fondita fine de la 1980-aj jaroj, ĝi asertas subteni la politikan heredaĵon de la Kvara Internacio. Ĝi baziĝas ĉefe en Hispanameriko, sub la nomo ''''''''* (CRP-CI).

## Historio 
Laŭ ĝiaj reprezentantoj, la KPR-KI estis formita fine de la 1980-aj jaroj, dum periodo markita de la leviĝo de ĉiam pli agresema imperiismo kaj la restarigo de kapitalismo en la landoj de la Orienta Bloko, en tempo kiam plej multaj organizoj ŝajne trockismaj fakte foriĝis de ĝi.

En 2006, la TF-KI estis priskribita kiel unu el la plej signifaj internaciaj trockistaj grupoj en Hispanameriko, gvidata de la Argentina Socialisma Laborista Partio (PTS) kaj aktiva en Meksiko, en Brazilo, en Bolivio, en Venezuelo, en Ĉilio kaj en Urugvajo.

En 2013, la TF-KI publikigis manifeston, kiu alvokis al la formado de «Movado por internacio de socialisma revolucio».

En 2021, la TF-KI publikigis novan manifeston: «La kapitalisma katastrofo kaj la lukto por tutmonda organizo de la socialisma revolucio».

## Enkonduko 
La KPR-KI ĉefe aktivas en Latin-Ameriko, Nordameriko kaj Eŭropo. Ĝi ne estas escepto al la ektrema fragmentiĝo de trocismaj partioj kaj organizoj je internacia nivelo kiel ankaŭ je nacia nivelo.

Krom de la 14 landoj, kie ĝi agnoskas oficialajn filiojn, la KPR-KI subtenas fratan rilaton kun la pluraj organizoj en aliaj landoj, nome *March to Socialism* (Esperantigite **Marŝo al Socialismo**) en Sud-Koreio, *Rouge!* (eo: **Ruĝa!**) en Belgio, *Terceira Divisao* (eo: **Tria Divizio**) en Angolo, *Comunistas Cuba* (eo: **Kubaj Komunistoj**) en Kubo kaj la *Groupe  Marxiste des Travailleurs* (eo: **Marksisma Laborista Groupo**) en Kanado. Fine, ĝi ankaŭ subtenas reton de korespondantoj en multaj landoj, kie ĝi ne havas oficialan filion, ekzemple en Portugalio, en Palestino, en Gvatemalo, en Nov-Zelando, en Grekio, en Aŭstralio aŭ en Kolombio.

## Sekcioj 
## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Bibliografio 
* 
* Livio MAITAN. (2006) *Per una storia della IV Internazionale : la testimonianza di un comunista controcorrente,'' trad. [Historio de la Kvara Internacio: la raporto de sendependa komunisto], -a eldono (itala). , ISBN 978-88-89772-08-9.

### Rilataj artikoloj 
* Kvara Internaciao

### Retaj ligoj 
* 
* .
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1988
Kategorio:Trockiismo
Juan Sebastian Quintero Santacruz

**Juan Sebastian QUINTERO Santacruz** (naskiĝis en 1991 en Santiago de Cali) estas kolombia instruisto kaj esperantisto.

Li estas licenciita en baza edukado kun emfazo pri naturaj sciencoj kaj media edukado (Universidad del Valle, Kolombio). Li laboris kiel instruisto de naturaj sciencoj kaj media edukado, kaj montris intereson pri teknologio kaj eldonaĵoj (li asociiĝas kun Eldonejo Dua Fondaĵo). 

Li aktive partoprenis en la Kolombia Esperanto-Ligo, kie li estis vicprezidanto inter 2011 ĝis 2013. Li kontribuis al esperantismaj eventoj, kiel kolombiaj kongresoj de Esperanto (estas fotoj kaj mencioj en 18-a kaj 20-a Kolombia Kongreso de Esperanto).

Li estas aktiva en Vikimedia-movado (ekz. Wikimedia Kolombio, kun kontribuoj pri aktivismo en indiĝenaj lingvoj kaj aliaj temoj), kaj liaj esperantismaj rilatoj aperas ankaŭ en tiu kunteksto.

Li havas blogon nomatan Intersukerkanoj (intersukerkanoj.wordpress.com), kie li skribas pri diversaj temoj, inkluzive de personaĵoj kaj foje menciante Esperanton.

## Vidu ankaŭ 
* Volontuloj kun okulvitroj

Kategorio:Kolombiaj esperantistoj
Alexander Pride

**Alexander PRIDE** (dato kaj loko de naskiĝo kaj morto restas nekonataj) estis brita (skota) esperantisto kaj tradukisto de la frua epoko de la Esperanto-movado (komence de la 20-a jarcento).

Lia aktiveco koncentriĝis ĉirkaŭ 1906–1910-aj jaroj, kaj li vivis almenaŭ ĝis post 1919.

Li estis aktiva membro de la Dundee Esperanto Club (en Skotlando). Li eĉ fariĝis prezidanto de la klubo post kiam alia membro (Janette King) translokiĝis al Newcastle. Li antaŭis en tiu rolo John Beveridge.

Li sukcese pasis ekzamenojn de la British Esperanto Association, kaj lokaj gazetoj laŭdis lin kaj aliajn (kiel Lois Beveridge) kiel "loka sukceso" en Esperanto. Li tradukis verkojn de Edgar Allan Poe en Esperanton, kaj liaj tradukoj estas inter la fruaj literaturaj tradukoj en Esperanto, kaj ili restas haveblaj hodiaŭ en retaj arkivoj (ekz. Wikisource kaj Gutenberg).

## Verkaro 
* *En la Maelström’on* (*A Descent into the Maelström*), rakonto de Edgar Allan Poe (mallongigita traduko de li de 1906), publikigita en *The British Esperantist* en 1906.
* *La puto kaj la pendolo: rakonto el la Hispana Inkvizicio* (*The Pit and the Pendulum*) de Edgar Allan Poe. Eldonita de Presa Esperantista Societo, Parizo, 1907. 23 p. Ĉi tiu traduko estas havebla en Projekto Gutenberg.

Kategorio:Skotaj esperantistoj
Jerzy Uśpieński

**Jerzy Uśpieński** (naskiĝis la 12-an de junio 1928 – mortis la 22-an de novembro 2015, Varsovio) estis pola ĵurnalisto, radio-redaktoro, tradukisto kaj elstara esperantisto.

## Lia esperantisteco 
Li lernis Esperanton en 1951 kaj restis aktiva dum pli ol ses jardekoj. Li estis unu el la fondintoj kaj ĉefaj figuroj de la Esperanto-redakcio de Pola Radio (Pola Retradio en Esperanto). Li laboris kiel la unua profesia redaktoro de la varsoviaj Esperanto-elsendoj kaj plurajn jarojn redaktis ilin.

En la Pola Esperanto-Asocio (PEA) li okupis gravajn postenojn: li estis prezidanto kaj vicprezidanto (ekz. en 1971 li estis 1-a vicprezidanto). Li ankaŭ estis membro de la estraro de la Universala Esperanto-Asocio (UEA).

Precipe, li estas estrarano de UEA por 1969-1971, kaj 1971-1974. Dum la samaj jarperiodoj li ankaŭ estis membro de la Komitato de UEA.

Li ankaŭ tradukis materialojn el la pola (ekz. kunlaboris pri tradukoj de libroj pri Pollando en la 1960-aj jaroj) kaj kontribuis al la disvastigo de Esperanto en Pollando dum la sociaismaj jaroj kaj poste.

## Verkaro 
* *Lingvaj obstakloj en la interpopola komunikado – Evoluo kaj solvoproblemoj* (Varsovio, 1979, 16 paĝoj, eldonita de PEA). Ĝi traktas lingvajn barojn en internacia komunikado.
* Tadeusz Derlatka, Józef Lubojański, *Polaj Okcidentaj kaj Nordaj Teritorioj*, tradukis Jerzy Grum kaj Jerzy Uśpieński, Zachodnia Agencja Prasowa (Okcidenta Pres-Agentejo), Warszawa 1966, p. 154 + 34 tabeloj

## Eksteraj ligiloj 
* Władysław Stanisław Reymont 1867-1925 – artikolo de Jerzy Uśpieński en Pola Esperantisto, n-ro 3–6/1967, p. 6–7

Kategorio:Polaj esperantistoj
Papilikolibro

La **Papilikolibro** (*Lophornis verreauxii*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek unu specioj de la genro *Lophornis*. Ĝi troviĝas en Kolombio, Venezuelo, Ekvadoro, Peruo, Bolivio kaj Brazilo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Papilikolibro  antaŭe estis traktata kiel subspecio de la Festa kolibro (*Lophornis chalybeus*), kaj tiu specio kaj ankaŭ la Pavkolibro (*L. pavoninus*) estis dumtempe lokigitaj en la genron *Polemistiria*. En 2019 la Sudamerika Klasifika Komitato (SACC) de la Usona Ornitologia Societo akceptis la Festan kolibron kiel apartan specion. La Internacia Ornitologia Komitato (IOC) kaj la Manlibro de la Birdoj de la Mondo (*Handbook of the Birds of the World* (HBW)) de BirdLife International adoptis la dividon en 2020. La taksonomio de Clements ne faris ĝisdatigojn en 2020 kaj adoptis la dividon en 2021.

La Papilikolibro havas du subspeciojn, la nomiga *L. v. verreauxii* kaj *L. v. klagesi*.

## Distribuo kaj habitato
La nomiga subspecio de Papilikolibro troviĝas ekde la amazoniaj Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo ĝis Brazilo, oriente ĝis Mato Grosso, kaj sude ĝis centra Bolivio. *L. v. klagesi* limiĝas al la akvodislimo de la rivero Caura en la ŝtato Bolívar de Venezuelo. La specio loĝas en diversaj humidaj medioj, inkluzive de riverbordaj arbaroj, blankaj sablaj veprejoj kaj *terra firme*-arbaroj. Ĝi ankaŭ troviĝas en sekundaraj arbaroj kaj veprejaj kampoj. En alteco ĝi atingas altecon de 1 000 m. Ĝi troviĝas en kelkaj protektitaj areoj sed estas malofta ĝis rara kaj dise distribuata tra sia teritorio.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Kolibroj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Aleksandr Samojlenko

**Aleksandr Samojlenko** (, naskiĝis en 1898 – mortis (ekzekutita) la 4-an de oktobro 1938) estis sovetia librotenisto kaj esperantisto, aktiva en la Sovetrespublikara Esperantista Unio (SEU / SĖSS) dum la 1930-aj jaroj.

## Lia esperantisteco 
Li laboris kiel librotenisto en la centra oficejo de SEU en Moskvo. Li estis unu el la lastaj aktivuloj de la sovetia Esperanto-movado antaŭ la Granda purigo de 1937–1938. En marto 1938 li estis arestita de NKVD (la sovetia sekreta polico). Dum la enketo li donis atestojn kaj nomis multajn aliajn esperantistojn (laŭ iuj fontoj eĉ ĝis 44 personojn), inkluzive de Nikolao Ĥoĥlov kaj aliaj. Li estis juĝita kaj kondamnita al morto (*Vysshaya Mera Nakazaniya* – plej alta puno). 

Lia nomo ofte aperas en historiaj tekstoj pri la persekuto de Esperanto en Sovetunio sub Stalin. La movado estis akuzita je "spionado", "trockismo" kaj "kontraŭrevolucia agado", kaj preskaŭ tute detruita en 1937–1938. Samojlenko estas menciita kiel unu el la oficiroj de SEU (kun Petr Gavrilov, Julia Ŝvedova ktp.), kiuj havis aliron al adresaroj kaj membro-listoj.

Verkaro

Li tradukis el la rusa al Esperanto la libron de Ernest Drezen: Pri problemo de internaciigo de science-teknika terminaro (Historio, nuna stato kaj perspektivoj). Eldonita en 1935 en Moskvo-Amsterdam (Standartgiz / Ekrelo). Ĝi estas teknika raporto pri terminologio kaj normigo, akceptita de internaciaj organizaĵoj.

Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Vira manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1976

La **vira manpilkada turniro ĉe la Somera Olimpiko 1976** estis la kvara apero de tiu sporto ĉe Olimpiaj ludoj ekde ĝia inkludo en la olimpika programo. Ĝi okazis en Montrealo de la 18-a ĝis la 28-a de julio.  gajnis ĝin post venko kontraŭ  en la fina matĉo.

## Fina klasifiko 
|align=center valign=top width="30%"|

|}

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1976

## Eksteraj ligiloj 
* 

1976
Kategorio:Manpilkado en 1976
Kategorio:Manpilkado en Kanado
Mikuláš Jozef Lexmann

**Mikuláš Jozef LEXMANN**, OP (naskiĝis la 28-an de oktobro 1899 en Bobot (proksime de Bánovce nad Bebravou – mortis la 17-an de julio 1952 en Hora Matky Boží) estis slovaka katolika pastro, unu el la plej gravaj figuroj de la Dominikana Ordeno en Slovakio , kaj ankaŭ esperantisto.

## Vivo 
Li eniris la Dominikana Ordenon kiel 17-jaruloj, laboris kiel pastro kaj abato en Košice, kaj estis konata pro sia inteligento, humoro kaj praktika helpo al aliaj.

Dum la Dua Mondmilito li riskis sian vivon: li kaŝis judojn kaj eĉ komunistojn en la kripto sub sia preĝejo en Košice por savi ilin de persekutado.

Post la milito, sub la komunistisma reĝimo en Ĉeĥoslovakio, li estis persekutita pro sia fidelo al la Eklezio. Li mortis la 17-an de julio 1952 en la monaĥejo Králíky (nun en Ĉeĥio) kiel martiro – laŭ multaj fontoj, pro la torturoj kaj malfacilaĵoj kaŭzitaj de la totalisma reĝimo (li suferis de alta sangopremo kaj kormalsano, sed oni daŭre premis lin).

Hodiaŭ oni memoras lin kiel heroon kaj sanktulan figuron en Slovakio; ekzistas eĉ „Societo de Mikuláš Lexmann OP“ kaj diversaj rememoraj eventoj. En 2013, la slovaka provinco de la Ordeno aprobis komenci procezon por lia beatigo .

## Lia esperantisteco 
Krom lernis la lingvon mem, li organizis kursojn de Esperanto. En 1948 li aktive partoprenis en la organizado de la kongreso de slovakaj esperantistaj studentoj en Košice (li eĉ helpis aranĝi sanktan meson kaj kantojn en Esperanto tie).

Li estas listigita kiel esperantisto en diversaj fontoj, inkluzive de esperantlingvaj tekstoj pri kristanaj esperantistoj kaj martiroj. Ekzemple, en raportoj pri la kongreso de la Kristana Esperantista Ligo Internacia oni mencias lin kiel „esperantiston, pastro, abato, piloton, aŭtomobiliston kaj martiron“.

## Referencoj 
Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Kategorio:Dominikanoj
Vira manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1988

La **vira manpilkada turniro ĉe la Somera Olimpiko 1988** estis la sepa apero de tiu sporto ĉe Olimpiaj ludoj ekde ĝia inkludo en la olimpika programo. Ĝi okazis en Seulo de la 20-a de septembro ĝis la 1-a de oktobro.  gajnis ĝin post venko kontraŭ  en la fina matĉo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1988

## Eksteraj ligiloj 
* 

1988
Kategorio:Manpilkado en 1988
Kategorio:Manpilkado en Sud-Koreio
Vira manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1996

La **vira manpilkada turniro ĉe la Somera Olimpiko 1996** estis la naŭa apero de tiu sporto ĉe Olimpiaj ludoj ekde ĝia inkludo en la olimpika programo. Ĝi okazis en Atlanta (Georgio) de la 24-a de julio ĝis la 4-a de aŭgusto.  gajnis ĝin post venko kontraŭ  en la fina matĉo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1996

## Eksteraj ligiloj 
* 

1996
Kategorio:Manpilkado en 1996
Kategorio:Manpilkado en Usono
La puritanoj

**La puritanoj** ( plennome , signifante "La Puritanoj kaj la Kavaliroj") estas la lasta opero de Vincenzo Bellini; la libreton verkis Carlo Count Pepoli. La premiero okazis la 24-an de januaro 1835 ĉe la *Théâtre-Italien* en Parizo.

Krom *La sonnambula* kaj *Norma, I puritani* estas la plej konata opero de Bellini kaj neniam tute falis en forgeson, eĉ en la unua duono de la 20-a jarcento. La opero ankaŭ estis prezentita sub titoloj kiel *Elvira Walton* aŭ *Elvira ed Arturo*. 

*I Puritani* estas konsiderata unu el la plej malfacilaj operoj por prezenti. La rolo de Arturo estas aparte malfacila por tenoroj, postulante du altajn *D* (D5) kaj *F* (F5) en la finalo. La opero estis komponita specife por kvar kantistoj: G. B. Rubini (tenoro), Giulia Grisi (soprano), Antonio Tamburini (baritono), kaj Luigi Lablache (baso). Ĉi tiuj unuaj prezentistoj de *I Puritani* poste vojaĝis kiel trupo kaj dum multaj jaroj formis konstantan "Puritanan Kvarteton". 

*I Puritani* montras la karakterizaĵojn de la stilo de Bellini: delikataj melodioj, kombinante lirismon kaj heroecon, malkaŝas la profundon de la emocioj de la roluloj, dum grandskalaj scenoj majstre unuigas ariojn, ensemblojn kaj ĥorojn en unu dinamikan fluon. La orkestro ludas pli signifan rolon ĉi tie ol en la antaŭaj verkoj de la komponisto, kaj la bildoj de ŝtormo kaj frenezo karakterizaj por la romantikismo atingas perfektecon.

*La* *puritanoj* okazas en 1649, dum la Angla Enlanda Milito. La scenejo estas puritana fortikaĵo proksime de Plymouth, komandata de Lordo Walter Walton, la ĝeneralgubernatoro.

## Rolularo 
* **Lordo Walter Walton** (*Gualtiero Valton*), puritano - baso
* **Sinjoro George** (*Giorgio*), la frato de Walton - baso
* **Elvira** , filino *de* Lordo Walton - soprano
* **Rikardo** (*Riccardo*) **Forth** , kolonelo, puritano - baritono
* **Lordo Arthur Talbot** (*Arturo Talbo*), subtenanto de la Stuarts - tenoro
* **Sinjoro Bruno Robertson** , puritano, amiko de Rikardo - tenoro
* **Henrietta** (*Enrichetta*), vidvino de Karlo la 1-a Stuart  - (mezo)soprano
* soldatoj, puritanoj, nobelinoj, paĝioj, servistoj, homoj - refrenkoruso

## Eksteraj ligiloj 
* Libreto (itale) ĉe opera.stanford.edu
* Pardo, Daniel, "Bellini: *I puritani*", *Opera Today* online, la 11-an de januaro 2006

Kategorio:Operoj
Kategorio:Itallingvaj operoj
Kategorio:Operoj de Vincenzo Bellini
Imre Tolvay

**Imre Tolvay** [tolvaj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Tolvay Imre** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, instruisto.

 naskiĝis  (laŭ Vikidatumoj ) en Holics (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Holíč en Slovakio), li mortis  en Kékkő (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Holíč en Slovakio).

## Biografio 
 finis gimnazion en Wiener Neustadt, en 1709 li aliĝis al la jezuitoj en Vieno. (Memoru, ke tiutempe okazis Liberecbatalo de Rákóczi, tial en Hungarujo oni lernis ofte eksterlande.) Post la novicado li studis en Graz pedagogion kaj filozofion (1712-1716), en Vieno teologion (1720–1723). Inter la 2 studperiodoj li instruis en hungaraj urboj. Li pastriĝis en 1722, 6 jarojn poste monaĥiĝis en Nagyszombat. Ekde 1723 en pluraj lokoj li aŭ instruis, aŭ predikis, aŭ estis seminariestro. Inter 1733–1741 li estis hungarlingva konfesisto en Romo, inter 1757–1773 presejestro en Nagyszombat, fine li estis pastro. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Laureatum in heroibus Hungariae saeculum, post Christum natum decimum septimum...* 1718
* *Ortus et progressus Almae Archi-episcopalis S. J. Uninersitatis Tyrnaviensis ...* 1725
* *Athanasij Kircheri ... iter exstaticum II. in mundum subterraneum. Dialogus III. promotore...* 1739 
* *Epistola de morte Valentini Kéri Collegii Academici et Universitatis Tyrnaviensis Rectoris ...* 1764
* *Orationes duae panegyricae D. Ladislao dictae Vienna*

## Fontoj 
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Translatewiki.net

eta|281x281ra|Uzantinterfaco, el la
**translatewiki.net** (mallongigo : **TWN**) estas ret-bazita platformo por traduki malfermitkodan kaj liberan programaron en pli ol 200 lingvojn. Ĉi tion ebligas speciala MediaWiki- programara kromprogramo (vidu Eksterajn ligilojn), kiu ankaŭ povas esti uzata por traduki viajn proprajn paĝojn kaj nun estas uzata en aliaj vikioj. 

Pli ol 50 projektoj povas esti tradukitaj, inkluzive de MediaWiki, OpenStreetMap, Mifos, la Enciklopedio de la Vivo, MantisBT (Mantis Bug Tracker) kaj aliaj. En novembro 2022, jam ekzistis pli ol 15 000 tradukistoj.

Translatewiki.net estas vikio kaj tial havas relative malaltan enirbarieron. Ĝi povas esti uzata por traduki diversajn specojn de tekstoj, sed estas ofte uzata por krei lokalizojn por programaraj interfacoj. 

Translatewiki.net estas ankaŭ Semantika MediaWiki (d:Q20728), parto de la semantika reto.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

* Paĝo kaj dokumentado 
* MediaWiki 
* Translatewiki.net  

Kategorio:Retejoj aperintaj en 2006
Kategorio:MediaWiki
Kategorio:Projekto uzanta MediaWiki
Kategorio:Plurlingvaj retejoj
Kategorio:Traduko
Kategorio:Fondaĵo Vikimedio
Kategorio:Vikioj
Ruftufa kolibro

La **Ruftufa kolibro** (*Lophornis delattrei*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek unu specioj de la genro *Lophornis*. Ĝi troviĝas en la tropikaj deklivoj de pacifika Sudameriko. Pro ĝia etaj grandeco kaj populacio, ĝi estas malofta vidaĵo eĉ en sia indiĝena regiono. Maskloj de la specio facile distingeblas pro siaj okulfrapaj ruĝecbrunaj spikaj krestoj, kaj inoj, kvankam malpli evidentaj, estas identigeblaj pro sia eta grandeco kaj ruĝecbrunaj fruntoj.
]]
, Panamo]]

## Taksonomio
La Ruftufa kolibro estas birdo en la familio Trokiledoj, kiu inkluzivas ĉiujn ekzistantajn speciojn de kolibroj. Ĝi estas membro de la genro *Lophornis*, kiu estis identigita unue de la franca naturalisto kaj kirurgo René Lesson en 1829, kaj inkluzivas kelkajn plej malgrandajn kolibrojn distribuitajn tra centra kaj suda Ameriko.

### Subspecioj
Tre simila specio de tufkolibro estas endemia de malgranda regiono de Guerrero, Meksiko.

## Aspekto 
Ruftufaj kolibroj longas 6,4 cm ĝis 7,0 cm, havas enverguron de 4,0 cm ĝis 4,5 cm,

## Konservado
La Ruftufa kolibro estas malofta, tamen ĝiaj populacioj ŝajnas stabilaj, kaj la Ruĝa Listo de IUCN vicigas ĉi tiun specion kiel unu el malplej zorgigaj. Dum habitatoperdo pro senarbarigo estas grava problemo por birdospecioj en Sudameriko, ĉar la Ruftufa kolibro manĝas en malfermaj areoj kaj arbaraj maldensejoj, ĝi estas malpli influita.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Kolibroj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Peruo
Farkas Tóth

**Farkas Tóth** [farkaŝ tOt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Tóth Farkas** estis hungara instruisto. Lia familia nomvarianto estis *Toeth* (sama prononco).

 naskiĝis  en Pécs, li mortis  en Pannonhalma.

## Biografio 
 finis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste aliĝis al la jezuitoj en Trencsén en 1762. Post la novicado li studis filozofion en Kassa, teologion en Nagyszombat. Inter la 2 studperiodoj li instruis en pluraj urboj. En 1773 la jezuita ordeno estis malpermesita, tial Tóth jam ne monaĥiĝis, eĉ lia pastriĝo estis iomete prokrastita (la tempo estas nekonata). Li instruis en gimnazio en Budao (urbo), poste li estis gimnaziestro en Sopron. Ekde 1803 li instruis la novicojn en Pannonhalma. Dum sia vivo li kontribuis precipe poemojn.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Carmen amoebaeum virtuti et honori Excell. Illustr. ac Rev. D. Adami ...* (1782)
* *A magyar szent koronának utolsó hazajövetele* (poemo, 1790)
* *A magyar koronás fejedelmet megtámadni nem tanátsos.* (1796)
* *Mele Pindarica honoribus Illustr. Dni Francisci Szányi episcopi Rosnaviensis ...* (1801)
* *Lovász Zsigmond békési főispán beiktatásakor mondott beszély.* (parolado)

## Fontoj 
* biografio hungare
* jezuita arkivo

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Superba kolibro

La **Superba kolibro** (*Lophornis magnificus*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek unu specioj de la genro *Lophornis*. Ĝi estas endemio de Brazilo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La genronomo de la Superba kolibro devenas de la grekaj vortoj "lophos λοφος", signifanta "kresto, tufo, frunto" kaj "ornis ορνις", signifanta "birdo". La specinomo "magnificus" estas la latina vorto por "grandioza, splenda".

La Superba kolibro estas monotipa.

## Distribuo kaj habitato
La Superba kolibro troviĝas en orienta kaj suda Brazilo, de Espírito Santo suden ĝis Rio Grande do Sul kaj okcidente preskaŭ ĝis Bolivio kaj Paragvajo. Ĝi estis foje registrita tiom norde kiom ĉe Alagoas. Ĝi loĝas en duonmalfermaj ĝis malfermaj medioj kiel ekzemple la randoj de humida arbaro, sekundara arbaro, kaf-plantejoj, ĝardenoj kaj *cerado*. Laŭ alteco ĝi varias de marnivelo ĝis 1,000 m. Ĝi estas konsiderata ofta kaj "facile akceptas homfaritajn vivejojn kiel plantejojn kaj florĝardenojn". Ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj.

## Bildaro

File:Topetinho-vermelho.jpg|Ripozanta masklo de *Lophornis magnificus*
File:Histoirenaturell31877muls 0247.jpg|Bildo el *Histoire naturelle des oiseaux-mouches* (1861)
File:Trochilidae - Lophornis magnificus.JPG|Muzespecimeno de *Lophornis magnificus*
File:Parque Nacional do Itatiaia Reinaldo de Medeiros (03).jpg|Parque Nacional do Itatiaia Reinaldo de Medeiros

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*
* Rolf Karl Heinz Grantsau: *Die Kolibris Brasiliens*. Expressão e Cultura, Rio de Janeiro 1988, .
* Das große Weltreich der Tiere. Übersetzung aus dem Englischen, S. 278, 279, Eld. Philip Withfield, Verlag: Planet Medien AG, Zug 1992, 
* Louis Pierre Vieillot: Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. Par une société de naturalistes et d'agriculteurs. Bd. 7, Deterville, Paris 1817 (Online Biodiversity Heritage Libraries).

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Kolibroj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Pedro Ramón y Cajal

**Pedro Ramón y Cajal** (naskiĝis la 24-an de oktobro 1854 en Larrés – mortis la 10-an de decembro 1951 en Zaragozo) estis hispana kuracisto, ginekologo kaj neŭroanatomo kaj esperantisto, frato de Santiago Ramón y Cajal.

Li estis prezidanto de la Hispana Societo de Naturhistorio, plena membro de la Reĝa Akademio de Medicino, ĝia honora prezidanto, ricevanto de la Ora Medalo de la urbo Zaragozo, la premio de la Imperia Akademio de Moskvo, kaj membro de la Akademio de Sciencoj de Bolonjo. 

Li ankaŭ estis aktiva reklamanto de la internacia helplingvo Esperanto. Precipe, li estis unu el la fondintoj de la Aragona Esperanta Societo "Frateco" en Zaragozo.

## Referencoj 
Kategorio:Hispanaj kuracistoj
Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Maria Orsetti

**Maria Paulina ORSETTI** (pseŭdonimo *Edward Godwin*, kaŝnomo *MO* *EG*; naskiĝis la 22-an de junio 1880 en Świerże (Lublin-regiono) - mortis la 27-an de majo 1957 en Varsovio) estis pola aktivistino, anarkiistino, feministo kaj kooperativa organizanto (spółdzielczość) kaj ankaŭ esperantistino. Gvida figuro en la pola kooperativa movado, ŝi establis konsumantajn kooperativojn, loĝejajn kooperativojn kaj laboristajn kooperativojn por virinoj.

## Vivo kaj agado 
Ŝi studis ekonomion kaj sociajn sciencojn en Belgio, kaj poste dediĉis sin al praktika laboro por socia ŝanĝo anstataŭ akademia kariero. Ŝi estis anarkiistino, kiu kredis je demalsupra, partoprena agado por malforti kapitalismon, ne je perforta revolucio aŭ utopia socialismo (ŝi kritikis ekz. Robert Owen).

Ŝiaj ĉefaj agadoj

* Ŝi fondis kaj organizis konsumantajn, loĝantajn kaj laboristajn kooperativojn, speciale por virinoj.
* Ŝi redaktis revuojn kiel *Społem!* („Kune!“), *Pracownik Spółdzielczy* („Koopera Laboranto“) kaj direktis la kooperativan eldonejon *Książka*.
* Ŝi popularigis la ideojn de Pjotr Kropotkin (tradukis liajn librojn, verkis biografion) kaj Charles Fourier, emfazante interhelpon kiel forton de la malfortuloj kontraŭ kapitalismo. 
* En 1933 ŝi verkis la libron *Kobieta, której na imię miliony* („Virino, kies nomo estas milionoj“) pri la rolo de virinoj en la koopera movado.
* Ŝi kunfondis la Kooperativan Virinan Gildon (1935) kaj aktivis por eduki virinojn kaj forigi barojn al ilia partopreno en ekonomio.

## Ŝia esperantisteco 
Orsetti estis esperantistino kaj aktive partoprenis en la internacia koopera movado per Esperanto. La internacia koopera movado havis propran gazeton en Esperanto, kiun ŝi kunredaktis. Tio ligis ŝin al la maldekstra/flanka Esperanta movado, kiu ofte interplektiĝis kun anarkiismaj, socialistaj kaj internaciismaj ideoj.

Ŝi delegiĝis al internaciaj kooperativaj kongresoj en Okcidenta Eŭropo, kaj Esperanto probable helpis ŝin komuniki translingve en tiuj cirkloj. En Esperanta medio ŝi aperas kiel ekzemplo de pola virino-anarkiistino kaj kunlaboristino (kooperativistino).

Kategorio:Polaj anarkiistoj
Kategorio:Polaj esperantistoj
Universitato Simmons

La **Universitato Simmons**,  (antaŭe kolegio Simmons, ) estas privata universitato en Bostono, Masaĉuseco, Usono. Ĝi estis establita en 1899 de la vestaĵofabrikisto John Simmons. En 2018, ĝi reorganizis sian strukturon kaj ŝanĝis sian nomon al universitato. Ĝia bakalaŭra programo estas virin-fokusita, dum ĝiaj diplomiĝaj programoj estas geinstruaj.

Simmons estas akreditita de la Nov-Anglia Komisiono pri Alteduko. En 2020, ĝi akceptis 83 procentojn de kandidatoj por bakalaŭra akcepto. La universitato estas dividita en du kampusojn en la kvartalo Fenway-Kenmore, kiuj sume kovras areon de 4,9 hektarojn. Unu el ili havas kvin akademiajn konstruaĵojn kaj la alia havas naŭ loĝkonstruaĵojn en georgia stilo.

Aŭtune de 2025, la universitato havis 1 675 bakalaŭrajn studentojn kaj 3 673 diplomiĝintojn.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Universitatoj en Usono
Pere Tornè Esquius

**Pere Torné i Esquius** (aŭ Pere Tornè Esquius, ankaŭ konata kiel Pedro Torné Esquius; naskiĝis la 11-an de majo 1879 en Sant Martí de Provençals, Barcelono– mortis la 26-an de majo 1936 en en Flavacourt, Francio) estis kataluna pentristo, ilustristo, desegnisto kaj esperantisto.

Pere Torné i Esquius estis originala kataluna artisto, iom ekster la ĉefaj stiloj de sia tempo (nek plene modernisma nek noucentisma), kiu en Parizo alproksimiĝis al la esperantista idealo de internacia kaj neŭtrala lingvo.

## Vivo 
Li naskiĝis en Barcelono kaj formiĝis ĉe la fama *Escola Llotja*, kie li eĉ kunstudis kun Pablo Picasso. En 1901 li ricevis stipendion de la *Diputació de Barcelona* por studi en Madrido dum kvar monatoj. Lia unua individua ekspozicio okazis en 1903 ĉe *Sala Parés*.

En 1905 li translokiĝis al Parizo, kie li loĝis dum multaj jaroj (kvankam li ofte revenis al Barcelono por ekspozicii). En Francio li partoprenis en la *Salon des Humoristes* kaj en la ''Salon d'Automne*, prezentante ĝenrajn pentraĵojn kaj urbajn pejzaĝojn. Li kunlaboris kun gravaj francaj revuoj kiel *Le Rire*, Fantasio, *La Vie parisienne* kaj *Le Courrier français*. En Katalunio li publikigis en *Papitu*, *Empori*, *Jordi* ktp.

Lia stilo estas simpla, klara kaj iom naiva, kun forta franca influo kaj primitivismaj elementoj. Li famiĝis pro siaj intimaj *interieroj* (ofte sen homoj), ĝardenoj, ĉiutagaj scenoj kaj ilustraĵoj por infanlibroj. En 1910 li eldonis la libron *Dolços indrets de Catalunya* kun antaŭparolo de Joan Maragall. Li ankaŭ ilustris tradukon de Josep Carner de fabeloj de Charles Perrault (1918). Post sia morto lia verko iom forgesiĝis, ĝis la *Museu Nacional d'Art de Catalunya'' (MNAC) dediĉis al li gravan retrospektivan ekspozicion en 2017.

## Lia esperantisteco 
Pere Torné i Esquius estis esperantisto. Dum sia longa restado en Parizo (ekde 1905) li kontaktiĝis kun la esperantistoj de la urbo. Tiu kontakto estas rekte menciita en liaj biografioj.

Ne estas konataj gravaj originalaj verkoj aŭ gvidaj roloj de li en la esperantista movado (lia ĉefa famo venas de la pentrado kaj ilustraĵoj), sed li klare apartenis al la esperantista komunumo de sia epoko, precipe tra siaj parizaj kontaktoj. Tio estis sufiĉe ofta inter progresemaj intelektuloj kaj artistoj de la komenco de la 20-a jarcento.

## Galerio 

Dosiero:(Barcelona)_The_Rocking_Chair_by_Pere_Torné_Esquius-_Museu_Nacional_d'Art_de_Catalunya.jpg|*La chaise à bascule*, 1913 Nacia Muzeo de Arto de Katalunio
Dosiero:(Barcelona)_Dining_Room_by_Pere_Torné_Esquius_-_Museu_Nacional_d'Art_de_Catalunya.jpg|*Salle à manger*, 1914 Nacia Muzeo de Arto de Katalunio
Dosiero:(Barcelona)_Interior_with_Piano_by_Pere_Torné_Esquius_-_Museu_Nacional_d'Art_de_Catalunya.jpg|*Intérieur avec piano*, 1914 Nacia Muzeo de Arto de Katalunio

## Fontoj 
* Francesc Miralles, *Pere Torné Esquius*, Katalogo de ekspozicio, Barcelono, #1987
* Ricard Mas i Peinado, Els katalunaj artistoj i la publicitat (#1888-#1929), Parsifal Edicions, Barcelono, #2002, p. #101 (# #84-#95554-#16-#10a)

Kategorio:Katalunaj pentristoj
Kategorio:Katalunaj esperantistoj