open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Târlișua

**Târlișua** (hungare: **Felsőilosva**) estas komunumo en Rumanio norde de Beclean. Administre apartenas al ĝi jenaj vilaĝoj (parenteze la loĝantaro en 2002):
* Agrieș (874)
* Agrieșel (239)
* Borleasa (424)
* Cireași (114)
* Lunca Sătească (147)
* Molișet (306)
* Oarzina (171)
* Răcăteșu (240)
* Șendroaia (227)
* Târlișua (1.020, la sidejo)
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 485 loĝantojn (rumanoj), en 1992 2 289. 
## Historio
Ĝia unua mencio estas el 1501. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka*). 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj  
* Liviu Rebreanu (27-a de novembro 1885 – Valea Mare (Argeș), 1-a de septembro 1944): verkisto, tradukisto, publicisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Tarlisua jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Biserica de lemn din Tarlisua.jpg|Ligna preĝejo de Târlișua, 1936

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Galipolo

**Galipolo** (, antikva greka nomo '''') estas urbo kaj mara haveno en eŭropa parto de Turkio, sur la Galipolo-duoninsulo, ĉe Marmor-mara eniro de la Dardaneloj, 200 km sudokcidente de Istanbulo. La urbo havas ĉ. 20.000 loĝantojn. 

Ĝi estis grava bizanca fortikaĵo, poste en 1356 ĝi iĝis la unua eŭropa konkero de la otomanoj. Pro strategia defendo de Istanbulo, la turkoj konstruis la militan apogpunkton. Ĝi estis grava komerca tranzita stacio inter Rumelio kaj Anatolio. Dum la Unua mondmilito, plimulto de la urbo detruiĝis pro la batalo de Galipolo. Restis deponejo de bizanca imperiestro Justiniano la 1-a (6-a jc.), kvadratforma fortikaĵo el la 14-a jarcento kaj holmoj de trakaj tribaj gvidantoj.

Kategorio:Urboj de Turkio
Elektrocentraloj de Zaramag

**Elektrocentraloj de Zaramag** () estas aro de konstruataj kaj projektataj elektrocentraloj, uzontaj energion de la fluo de la rivero Ardon en Nord-Osetio. Laŭ la projekto, la aro konsistos el kvar elektrocentraloj (Ĉefa, Zaramag-1, Zaramag-2, Tamisk) kun komuna potenco 520 megavatoj kaj averaĝa jara produktado de 1,1 mlrd.Kvt.h.

Konstruado komenciĝis en la jaro 1976, stagnis en 1989-1995, kaj la nuna planata jaro de ekfunkcio estas 2009; la Ĉefa centralo ekfunkcios en junio 2009.

Aro de elektrocentraloj de Zaramag uzos 14-kilometran tunelon por forkonduki la akvon de la rivero al najbara intermonto. La tunelo jam estas plene konstruita. Rezulte de tio la akvobaraĵo 79 metrojn alta estigos kolumnon de akvo je 674 metroj.

Funkciigo de la elektrocentraloj faros respublikon Nord-Osetio grava produktanto de elektro, plene kovranta siajn bezonojn pri elektro. Nun pli ol duono de la uzata en la respubliko elektro estas produktata en Stavropola regiono kaj aliaj federaciaj subjektoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de "Elektrocentraloj de Zaramag"
* Priskribo de la elektroncentraloj en la paĝaro de projektanta organizo 

Zaramag
Edmond Dazun

**Edmond DAZUN** (naskiĝis en 1910, mortis la 25-an de aprilo 2001 en Balaruc-les-Bains, Francio) estis franca Esperantisto, membro de la Plenum-Komitato de Sennacia Asocio Tutmonda (SAT) kaj Esperanto-vortaristo. 

Dazun naskiĝis en gaskon-lingva familio kaj lernis la francan nur en la ŝtata lernejo. Li fariĝis Esperantisto en 1931 en Saint-Omer kaj aliĝis al SAT en 1932. En 1933 li vizitis la Universalan Kongreson en Kolonjo (Germanio). Dum la SAT-kongreso en Parizo en 1935 li renkontis Lanti. 

Baldaŭ post la dua mondmilito Dazun fariĝis membro de la Plenum-Komitato de SAT. Dum dek jaroj li ankaŭ estis membro de la komitato de SAT-Amikaro, la franca branĉo de SAT, kaj redaktoro de ties "Bulteno". De 1953 li estis motoro de "Leksikono", el kiu fariĝis en 1959 la "Dictionnaire pratique" (Praktika vortaro franca-Esperanto kaj Esperanto-franca). En 1995 aperis lia botanika difin-vortaro de manĝeblaj plantoj "Sin nutri en la naturo". Esperanto estis lia hejma lingvo dum 30 jaroj. 

## Verkoj
* Dictionnaire pratique d’Espéranto français-esperanto esperanto-français (Praktika Vortaro Esperanto-Franca-Esperanto), kun Félicien Baronnet, Roland Levreaud k.a., 1959, 1974, 2000.
* Sin nutri en la naturo, [t.e. terminaro de manĝeblaj plantoj], Beauville: SAT-broŝurservo, 1995, 223&nbsp;p.

## Literaturo
* **1997**: Dazun, E. Rememoroj. En: Laŭte! 1997, n-ro 132, p.&nbsp;30-31
* **1995**: Pri la aŭtoro. En: Sin nutri en la naturo (vd. supre)
Lancrăm

**Lancrăm** [lankrəm] (, ) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Sebeș. En 1910 ĝi havis 1 529 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 487 (rumanoj).
Ĝia unua mencio skriba estas el 1309. De 1332 ĝi estis ekleziejo. Ĝi estis en mezepoko libera saksa vilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Szeben vármegye*). Administre ĝi apartenas al la urbo Sebeș.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Lucian Blaga (9-a de majo 1895 – Cluj, 6-a de majo 1961), poeto, dramverkisto, filozofo, tradukisto, diplomato. Li estas entombigita tie.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Ciucea

dekstra|eta|Kastelo Ciucea
**Ciucea** [ĉuĉa] (hungare: **Csucsa** ĉuĉa) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Huedin. En 1910 ĝi havis 2 001 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 396 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1384. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Kolozs vármegye*). Administre apartenas al ĝi Vânători (Ciucea).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Poeto Endre Ady tie loĝis dum la unua mondmilito.
* Berta Boncza, *Csinszka* (ĉinska) (7-a de junio 1894 - Budapest, 27-a de oktobro 1934): poeto, edzino de poeto Endre Ady.
* Octavian Goga (Răşinari, 20-a de marto/1-a de aprilo 1881 - 6-a de majo 1938): poeto, politikisto, tradukisto. Li aĉetis la kastelon de Berta Boncza.
* Jenő Szentimrei, (sentimrei) (Arad, 14-a de decembro 1891 – Ciucea, 2-a de septembro 1959): ĵurnalisto, verkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Santiago (Kaboverdo)

**Santiago** (portugale *São Tiago*, kreole *Santiagu*) estas la plej granda kaboverda insulo en la Atlantiko. La loĝantoj nomatas badjuoj.

## Komerco kaj turismo 
Ĉefaj ekonomiaj branĉoj estas la agrokulturo (maizo, sukerkano, banano, manioko kaj mango) kaj la fiŝkaptado. La insulo oferas bonegajn eblecojn promeni (naturaj rezervejoj Pico da Antónia kaj Serra Malagueta), bani (Tarrafel, Praia Baixo kaj la golfeto kaj plaĝo *São Francisco* en Praia) kaj viziti kultur-historiajn vidindaĵojn (Cidade Velha, Praia).

## Geografio 
Santiago apartenas al la suda insulgrupo *Ilhas de Sotavento* (portugale: "Insuloj sub la vento"). Sur la plej grand-area (991 km²) kaj loĝantara (230.000 loĝ.) de kaboverda insulo situas la ĉefurbo Praia (159 000 loĝ.).

La insulo estas vulkandevena kun altmontaraj reliefoj, larĝaj U-valoj, altaĵoj kaj restmontoj. La plej alta pinto estas Pico da Antónia (1394 m), kaj en la norda parto gravas montaro Serra Malagueta. La montara centro de la insulo estas relative pluvoriĉa kaj igas Santiagon ekonomie plej kultivebla insulo de Kabo-Verdo, dum la pli malaltaj marbordaj regionoj estas sekaj kiel dezertoj.

Administre, la insulo estas dividita je ses distriktoj: Praia, São Domingos, Santa Cruz, Santa Catarina, Calheta de São Miguel kaj Tarrafal.

La insulo estas loĝata ekde 1460.

Kategorio:Kabo-Verdo
Kategorio:Insuloj
Teddington

**Teddington** estas vilaĝo kaj paroĥejo en Gloucestershire, Anglio.

La vilaĝo fanfaronas pri tre alloga kirko, kiu aĝas verŝajne pli ol 1000 jarojn. La interna muro havas pentraĵon el la 17-a jarcento.

La vilaĝo havas 300 loĝantojn.

Kategorio:Vilaĝoj de Gloucestershire
Ekscelsior

**Ekscelsior** estas la dua plej granda en la mondo trovita diamanto, ĝi estas 995,2 karatojn peza.

Oni trovis ĝin la 30-an de junio 1893 en la "Jagersfontein"-minejo en Sudafriko. La amsterdama tranĉisto J. Asscher dispecigis ĝin je 22 ŝtonoj. La plej granda el tiuj 22 ŝtonoj estas 373,75 karatojn peza kaj apartenas hodiaŭ al la parizano Robert Mouawad. La aliaj ŝtonoj estas pezaj inter 69,68 kaj apenaŭ 1 karato.

Kategorio:Diamantoj
Rășinari

**Rășinari** [rəŝinarj] (hungare: **Resinár** [reŝinar], germane: **Städterdorf**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Sibiu.

Kune kun la vilaĝo Prislop, ĝi formas la komunumon Rășinari

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 5 771 loĝantojn (rumanoj, ciganoj, hungaroj, germanoj), en 1992 5 645 (rumanoj).

## Historio 
Ĝi estas rumana vilaĝo de la mezepoko. Ĝia unua mencio skriba estas el 1488. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Szeben*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Inter Rășinari kaj Sibiu trafikas interurba tram-linio, foje nomata "fromaĝ-ekspreso", ĉar per ĝi kamparanoj portis siajn produktojn al la bazaro de Sibiu.

## Renomaj personoj 
* Eugen Brote (29-a de novembro 1850 – Brassó, 5-a de decembro 1912): publicisto, politikisto.
* Emile Cioran (8-a de aprilo 1911 – Parizo, 20-a de junio 1995): verkisto, moralisto, filozofo.
* Octavian Goga (20-a de marto/1-a de aprilo 1881 – Ciucea, 6-a de majo 1938): rumana poeto, tradukisto, politikisto.
* Vasile Iliuț (n. 12-a de oktobro 1933 – 2004): muzikologo.
* Petru Severin (25-a de aŭgusto 1907 – Craiova, 14-a de marto 1970): komponisto.

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Sibiu

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Biserica Rasinari.jpg|Preĝejo en Rășinari

Kategorio:Komunumoj de distrikto Sibiu
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sibiu
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Stelo de Sieraleono

eta|Stelo de Sieraleono
La **Stelo de Sieraleono** (angle: *Star of Sierra Leone*) estas la ĝis nun plej granda kruda diamanto trovita en Sieraleono. Oni elterigis ĝin la 14-an de februaro 1972 el la "Dominica"-minejo en Sieraleono. Ĝi estis 968,9 karatojn peza kaj tiel la tria plej granda iam trovita kruda diamanto.

La Stelo de Sieraleono estis aĉetita de Harry Winston kaj distranĉita je 17 ŝtonoj, 13 el ili estas sendifektaj. La plej granda ŝtonero (143,2 karatoj) ne estis sendifekta kaj estis poste denove distranĉita. La plej granda sendifekta ŝtonero estas 53,96 karatojn peza. Ses ŝtoneroj estis kunmetitaj por formi broĉon ("Stelo de Sieraleono"-broĉo).

Kategorio:Diamantoj
Kategorio:Sieraleono
Coltău

**Coltău** [*kolteŭ*] () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Baia Mare. En 1992 en ĝi loĝis 1862 (rumanoj, 75&nbsp;% da hungaroj). Ĝia unua mencio estas el 1405. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szatmár vármegye*).

Administre ĝi ĝis 2004 apartenis al la komunumo Săcălășeni. Per la leĝo 267/2003 ĝi iĝis aparta komunumo, al kiu apartenas ankaŭ la vilaĝo Cătălina.

## Renomaj personoj 
* Imre Szász (n. 24-a de septembro 1934): muzeologo en loka *Petőfi-Teleki Múzeum*.
* Sándor Teleki, grafo (Kolozsvár, 27-a de januaro 1821 – Nagybánya, 18-a de aprilo 1892), oficiro, politikisto, memuaristo, la iama posedanto de loka kastelo.
* János Teleki (pli juna), hungara grafo, oficiro, politikisto.

## Eventoj 
* Inter la 9-a de septembro kaj la 20-a de oktobro de 1848 Sándor Petőfi kaj Júlia Szendrey tie pasigis la mielmonaton en la kastelo de grafo Sándor Teleki. Tie li verkis la faman poemon *Szeptember végén*.
* En 1867 Mór Jókai pasigis kelkajn tagojn en la kastelo.

## Fonto 
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Coltau jud Maramures.jpg|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Granda Kolombio

**Granda Kolombio** (formale **Respubliko de Kolombio**) (1822–1830) estis mallongviva ŝtato sur loko de la iama vicreĝlando de Nova Granado. Ĝi etendiĝis sur la hodiaŭaj teritorioj de Kolombio, Panamo, Venezuelo kaj Ekvadoro. Dum la sendependeca milito kontraŭ Hispanio, revoluciaj fortoj de Simón Bolívar fondis propran registaron en 1819, en Angostura (hodiaŭ Ciudad Bolívar, Venezuelo) dum la konstituciuma kongreso. Ili difinis la finan formon de la Respubliko en 1821 dum la kongreso de Cúcuta. La ĉefurbo iĝis Bogoto, prezidento Bolívar, vicprezidento Francisco de Paula Santander. La forta, centrigita, militara registaro direktis tra regionaj vicprezidentoj, dum la prezidento Bolívar daŭrigis la militiron. Oni transformis la ŝtaton al centrigita, reprezent-sistema respubliko. La konstitucio antaŭskribis duĉambran parlamenton el la tri regionoj de la respubliko.

En 1826 okazis regionaj tumultoj en Venezuelo, pro konkuroj por la civitaj kaj militaraj oficoj. Bolívar regis ekde 1828 ĝis 1830 kiel diktatoro poste kunvokis la *Nacian Konvencion* por redifini la novan konstitucion. Tiun novan konstitucion rekonis nur Respubliko de Nova Granado (Kolombio kaj Panamo), pro tio Bolívar abdikis kaj translokiĝis al la norda parto, kie li mortis la 17-an de marto 1830, proksime al Santa Marta. Tiam Venezuelo kaj Ekvadoro jam eliĝis el la nevivkapabla ŝtatformo.

Kategorio:Eksaj landoj de Sudameriko
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1819
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1831
Zombio

**Zombio** (ankaŭ nomita **sorĉkadavro** aŭ **sorĉita kadavro**) estas ulo de Afrika kaj Centramerika (haitiano) kulturo, estus vekita mortinto aŭ senkonscia, movkapabla vivkadavro kontrolita de sorĉisto por esti sklavo. De folkloro pasis al literaturo kaj kinarto, kiel sinonimo de vivkadavro kaj al ĉiutaga lingvaĵo kiel metaforo al iu kiu faras la aferoj mekanike, aŭ ebriulo kiu ne plene koncias pri siaj agoj.
dekstra|160ra|eta|Grupo de zombioj
La vorto venas el la vorto *Zu:mbi* (kun longa *u*) per angla skribmaniero *Zombie* el Centra-Afrika kaj signifas origine spiriton de mortinto. La vorto povas rilate al kikonga vorto Nzambi, kiu estas la nomo de iu dia serpento, kiu helpus la sorĉiston je la magia revivigo de mortinto.".

La kredo je ekzisto de zombioj estas forta en la vuduo kaj aliaj jorubaj religioj. Laŭ kredo, magiisto povas prisorĉi homon kaj igi iun zombio, ŝajn-mortinto.

La zombio estas ŝatata figuro en hororfilmoj, komiksoj ks., kiel vekiĝanta, putriĝanta viv-kadavro.

La unua filmo pri zombioj estis *White Zombie* (Blanka Zombio) de Victor Halperin el 1932 kun kiel ĉefrolanto la hungardevena Bela Lugosi. La plej konata zombi-filmo estas verŝajne *Night Of The Living Dead* (La Nokto de la Vivantaj Mortintoj), verkita en 1968 de George Romero. En modernaj tempoj ekzistas televidaj serioj kiel *The Walking Dead* (Marŝantaj Mortintoj) aŭ eĉ desegnaj filmoj kiel *ParaNorman* aŭ *Scooby-Doo On Zombie Island* (Scooby-Doo sur Zombia Insulo*).*

## Vidu ankaŭ 
* Malmortulo
* Sorĉistino
* Voduo
* Meŝap

## Referencoj 
Kategorio:Postmorto
Kategorio:Malmortuloj
Exxon Valdez

eta|250ra|Exxon Valdez tri tagojn post ŝiprompo.

La **SeaRiver Mediterranean** estis naftoŝipo en posedo de konzerno ExxonMobil. Ĝi havis origine la nomon **Exxon Valdez**, ĝi estis alinomata, post kiam ĝi kaŭzis en 1989 nafteliron kaj tiel unu el la plej grandaj naturkatastrofoj de la marŝipado.

La naftoŝipo estis transdonita en decembro de 1986 al ExxonMobil. Ĝi longas 300 m, havis 20-metran sinkon, pezis – sen ŝarĝo – 30.000 tunojn, elpremis la akvomason de pli ol 200.000 tunoj kaj povis transporti per konstanta maksimuma rapido de 16,25 knotoj 235 milionojn da litroj da nafto. Ĉe la akcidento la cisternŝipo liveris 163.000 tunojn da nafto, el kiuj forfluis 40.000 tunoj.

La ŝipo iĝis konata sub la tiama nomo *Exxon Valdez*. La 24-an de marto 1989, ĝi estis plenigita per nafto kaj liveris de la naftodeponejo de trans-alaska-naftotubo – en haveno Valdez en suda direkto, kiam ĝi iom post meznokto trafis Bligh-rifon en akvoj de Sud-Alasko nome en Marbrako de Princo Vilhelmo. La kapitano Joseph Hazelwood troviĝis tiutempe ebria en sia kajuto. La regadon de la ŝipo efektivigis tiutempe la tria oficiro Cousins. Li ne havis sufiĉe da sperto por navigi tra markoloj kaj faris manovran eraron, elfluigis 40.000 tunoj da nafto kaj kaŭzis detruon de la ekosistemo. Mortis centmiloj da fiŝoj, marbirdoj, kaj aliaj bestoj pro rektaj kaŭzoj de la akcidento. Aperis eĉ la respondeco de la marborda gardado, kiu ne avertis la ŝipon, sed ili atestis pri tiutempa nefunkciado de la radar-aparatoj kaj ke okazis skipoŝanĝo.

La riparado daŭris 10 monatojn kaj kostis 30 milionojn da USD, la ŝipo alinomiĝis al *Exxon Mediterranean*, kaj en 1993 al *SeaRiver Mediterranean* kaj estis denove uzata. La kapitano Joseph Hazelwood devis pagi monpunon de nur 5.000 USD .

De septembro 2002 la *SeaRiver Mediterranean* estis ne plu uzata.

Kategorio:Katastrofoj en 1989
Kategorio:Ŝipoj
Lode Baekelmans

**Lode Baekelmans** [BAklmans] (naskiĝis la  en Antverpeno, mortis la  samurbe) estis flandra verkisto. Li studis en la Reĝa Ateneo de Antverpeno kaj iĝis komerca kaj poste urba oficisto, inter aliaj en la urba biblioteko, kie li kunadministris la Esperanto-fakon, kaj kies ĉefbibliotekisto li iĝis.

Li estis ankoraŭ tre juna kiam li ekverkis kaj ekkunlaboris kun diversaj flandraj revuoj. En 1901 aperis lia unua novelaro *Uit grauwe nevels* (El grizaj nebuloj) kaj lia unua romano *Marieke van Nijmegen* (Marinjo el Nimego), kaj poste preskaŭ ĉiujare nova romano aŭ novelaro. Ni speciale citas la romanojn *De doolaar en de weidse stad* (La vaganto kaj la vasta urbo) (1904), en kiu li priskribas la sorton de kamparano, kiu forlasis sian hejmon por vivi en la urbo, *Tille*, la historio de knabino, kiu iom post iom pereas en la antverpena havenkvartalo, kaj la novelarojn *Zonnekloppers* (La mallaboremuloj), *Dwaze tronies* (Stultaj fivizaĝoj), *De idealisten* (La idealistoj) kaj *Menschen* (Homoj).

Baekelmans verkis ankaŭ rimarkindajn literaturajn studojn; i.a. li konigis sin kiel kompetentulo pri skandinava literaturo. Krom tio li ludigis kelkajn teatraĵojn, kiuj ne konis multe da sukceso.

Multaj el la noveloj de Baekelmans estis tradukitaj en diversaj lingvoj. *De waard uit de bloeiende eglantier* (La mastro el la floranta eglanterio), tradukita en la germana sub la titolo *Der Wirt zum blühenden Haideröslein*, tre favore estis recenzata en la germanaj revuoj pro la rimarkinda, ironia priskribo de la antverpena burĝaro, kaj *Dwaze tronies* (Stultaj fivizaĝoj), aperinta ĉe Rider & Co en Parizo sub la titolo *Binettes*, akiris grandan laŭdon de la francaj recenzistoj.

Kelkaj el liaj plej bonaj noveloj estis tradukitaj al Esperanto de Jan Van Schoor kaj eldonitaj en la libreto *Elektitaj Noveloj*.

Honore al Baekelmans estis starigita en Frandrio la *Lode Baekelmansprijs* (Premio Lode Baekelmans), literatura premio kiu ekde 1940 estas atribuita ĉiun trian jaron al verko de nederlandlingva belga aŭtoro kiu rilatas al la maro.

## Notoj 
Kategorio:Flandraj verkistoj
Kategorio:Nederlandlingvaj verkistoj
Orgenisto

eta|Orgenisto ĉe la ludotablo
eta|historia figuraĵo el la jaro 1568
**Orgenisto** estas muzikisto, kiu ludas orgenon kiel kromprofesia eklezimuzikisto aŭ ĉefprofesia „orgenisto kaj kantoro“, kiu orgendeĵoras lige kun aliaj muzikaj taskoj (kutime ĥordirektado).

Ĉefprofesiaj nuraj orgenistopostenoj ekz. en germanlingvaj landoj maloftegas; ili ekzistas nur ĉe grandaj kaj transregione gravaj preĝejoj (ekz. Thomaskirche en Lepsiko, katedralo de Kolonjo, Frauenkirche en Dresdeno). En la katolika eklezio ekzistas por tio ekz. la *katedralorgenisto*, kiu krom sia agado kiel orgenisto por la paroko de la katedralo kune kun la katedralkapelestro respondecas por la muzika formado de la kapitulaj kaj pontifikaj mesoj. Pli kaj pli malofte kutimas honoroficaj orgenistoj. Serio da orgenisto krom la deĵoro dum la diservoj ankaŭ koncertas, aŭ ili ekas karieron kiel koncertorgenisto.

Ludi orgenon signifas, ke la orgenisto devas regi krom la per-mana manualludado (kiel konata de la piano ankaŭ la ludadon sur pluraj manualoj kaj aldone la pedalludado per la piedoj. Krome orgenisto konas la registroj de sia orgeno kaj ilia kunsondado, tiel ke li povas adekvate prezenti muzikaĵon per lerta elekto de la registrado. Ĉar orgeno kutime estas mekanika instrumento, baza scio pri orgenkonstruo kiel la agordado de unuopaj fajfiloj estas utilaj je la ĉiutaga traktado de la orgeno. Krome interfakaj konoj de la orgenmuziko kaj de la muzikteorio estas nepre necesaj, ĉar speciala arto de la orgenistoj estas la improvizado.

Orgenistoj, kiuj ofte ankaŭ eminentis kiel komponistoj, precipe en la mezgermana regiono dum la reformacio ludis gravan rolon en la muzikhistorio. En la 19-a jarcento estis precipe francaj komponistoj, kiuj verkis por orgeno. Komence de la 20-a jarcento Max Reger grave rolis en Germanio, kaj en la dua duono de la 20-a jarcento ekzistis serio da komponistoj de nuntempa muziko, kiuj ankaŭ estas orgenistoj kaj malkovras al si la orgenon kiel instrumento kun tute neelĉerpitaj eblecoj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de orgenistoj
* Daŭrigota listo kun n-t. pli ol 600 orgen-komponistoj kaj –interpretoj (germanlingva)
* Nordgermana orgenskolo

## Konataj katedralorgenistoj 
* Anton Cajetan Adlgasser (1729-1777) - Salzburger Dom, Aŭstrio
* Jacob Niclas Ahlström (1805-1857) Dom zu Västerås, Svedio
* Heinrich Albert (Komponist) (1604-1651), Dom zu Königsberg, Prusio
* Ferdinand Andergassen (1892-1964), Dom zu Feldkirch, Aŭstrio
* Johann Christian Bach (1735-1782), Mailänder Dom, Italio
* Friedrich Haeffner (1759-1833), Dom zu Uppsala, Svedio
* Georg Friedrich Kauffmann (1679-1735), Dom zu Merseburg
* Johann Theodor Roemhildt(1684-1756), Dom zu Merseburg

## Eksteraj ligiloj 
* Kronologia listo de organistoj
* Sep oraj reguloj por la orgenludado
Samoso (manĝaĵo)

eta|dekstra|300ra|Triangula Samoso
**Samoso** estas sud-azia manĝaĵo el la Hinda subkontinento. Ĝi ordinare konsistas el fritita triangula aŭ piramidoforma pastfolio kun farĉo el terpomoj, cepoj kaj pizoj, sed ankaŭ aliaj farĉoj kiel viandhaketaĵo estas uzataj. La grando kaj formo de samoso, kaj la konsisto, povas forte varii. Ĝi estas spica kaj ofte manĝata kun ĉatnio entenanta menton, koriandron aŭ tamarindon. Samoso estas manĝetaĵo ŝatata de junuloj kaj plenkreskuloj. Ĝi ofte estas prezentata kun teo aŭ kafo. Samoso estas tre populara en lokoj kiel Kolkato, (Okcidenta Bengalio). Ekzistas ankaŭ dolĉaj samosoj.

Samosoj estas konataj en Barato, Pakistano, kaj Mjanmaro.

## Similaj manĝaĵoj 
Farĉitaj pastaĵoj estas konataj en multaj kulturoj. Samoso estas iom simila al pirogoj (Rusio kaj Pollando), gyoza (Japanio, Ĉinio kaj Koreio), kaj dumplings (Britio kaj Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* The Samosa Connection por kulinara historio 
*Recepto el Vikilibro

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Mezorienta kuirarto
Kategorio:Araba kuirarto
Kategorio:Barata kuirarto
Kategorio:Afrika kuirarto
Sârbi

**Sârbi** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Sârbi (Bihor), Alsótótfalu, estas komunumo de la distrikto Bihor.

*Sârbi (Hălmăgel), Szerb, estas vilaĝo en la komunumo Hălmăgel de la distrikto Arad.
*Sârbi (Ilia), Szirb, Raitzen, estas vilaĝo en la komunumo Ilia de la distrikto Hunedoara.
*Sârbi (Fărcașa), Oláhtótfalu, estas vilaĝo en la komunumo Fărcașa de la distrikto Maramureș.
*Sârbi (Budești), Szerfalva, Raitz, estas vilaĝo en la komunumo Budești de la distrikto Maramureș.
*Sârbi (Sâg) estas vilaĝo en la komunumo Sâg de la distrikto Sălaj.
Medellín (Hispanio)

eta|Kastelo de Medellín
**Medellín** estas vilaĝo kaj municipo de Hispanio, en la provinco Badaĥozo *(Badajoz)* kaj la regiono Ekstremaduro. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi lokiĝas en la valo de rivero Gvadiano, precize apud ponto kiu anstataŭigis antikvan romianan ponton super tiu rivero. 

Parto de la municipo estas la loĝloko Yelbes.

La nomo de la vilaĝo devenas de Quinto Cecilio Metelo, ĝia fondinto. Nuntempe estas skulptaĵo de tiu romiano en la orienta enirejo de la vilaĝo.

Medellín estas fama pro tio, ke tie naskiĝis Hernán Cortés, la konkerinto de Meksiko. De tiu epoko estas kastelo, kiu konserviĝas sur norda monteto. Estas vizitindaj ankaŭ la mezepoka ponto, la restaĵoj de la romiana ponto, la restaĵoj de la romiana teatro, la restaĵoj de la antaŭromiana murego, la preĝejoj de Sankta Jakobo kaj Sankta Cecilia.

Komence de la 19a jarcento dum la milito kontraŭ Napoleono okazis batalo inter Medellín kaj Don Benito, kie mortis pli da 10,000 hispanoj, kaj parizanoj kaj parizovizitantoj povas serĉi la nomon Medelin sub la Arko de la Triumfo en Parizo. Ankaŭ dum la intercivitana milito (1936-39) Medellín estis batalejo inter la du flankoj. Nuntempe estas grupo da esperantistoj en tiu vilaĝo.

Dum la dua duono de la 20-a jarcento la agrikulturo tute ŝanĝiĝis en Medellín kaj ties kampoj pro la faŝista evolua plano *Plan Badajoz*. La akvuumaj produktoj anstataŭigis la tradiciajn. Dum kelkaj jardekoj oni produktis tabakon, sed tiu produkto nune ne estas kultivata, sed tomato, papriko, maizo kaj rizo, depende de la akvokvanto disponebla ĉiun jaron.

Kategorio:Urboj de Hispanio
Komunumoj en distrikto Brașov

Jen listo de **komunumoj en distrikto Braŝovo**:

* Acriș (Egrestő)
* Apața (Apáca)
* Arini (Măieruș) (Lüget)
* Augustin (Brașov) (Ágostonfalva)
* Bărcut (Báránykút)
* Beclean (Brașov) (Betlen)
* Beia
* Berivoi
* Bod (Botfalu)
* Bogata Olteană
* Boholț
* Bran (Törcsvár)
* Breaza
* Bucium
* Budila (Bodola)
* Bunești (Brașov) (Szászbuda)
* Buzăiel
* Calbor
* Cața (Kaca)
* Cărpiniș
* Cheia
* Cincșor
* Cincu (Nagysink)
* Cobor
* Colonia 1 Mai
* Colonia Bod
* Colonia Reconstrucția
* Comana (Alsókomána)
* Comana de Jos
* Comana de Sus
* Copăcel
* Corbi
* Crihalma
* Cristian (Brașov) (Keresztényfalva)
* Criț
* Crizbav
* Cuciulata
* Cutuș
* Dacia
* Dăișoara
* Dălghiu
* Dejani
* Dopca
* Drăguș
* Drăușeni
* Dridif
* Drumul Carului
* Dumbrăvița (Brașov) (Szunyogszék)
* Fântâna
* Feldioara (Brașov) (Földvár)
* Feldioara (Ucea)
* Felmer
* Fișer
* Fundata (Fundáta)
* Fundățica
* Ghimbav (Vidombák)
* Grânari
* Grid
* Gura Văii
* Hălchiu (Höltövény)
* Hălmeag
* Hărman (Szászhermány)
* Hârseni (Herszény)
* Hoghiz (Olthévíz)
* Holbav
* Homorod (Brașov) (Homoród)
* Hurez
* Iași (Brașov)
* Ileni
* Ionești (Cața)
* Jibert (Zsiberk)
* Jimbor (Braŝovo)
* Lisa (Lisza)
* Lovnic
* Ludișor
* Lunca Calnicului
* Lupșa
* Luța
* Mateiaș
* Măgura
* Măieruș (Szászmagyarós)
* Măliniș
* Mărgineni
* Mândra (Brașov) (Mundra)
* Mercheașa
* Meșendorf
* Moieciu (Alsómoecs)
* Moieciu de Jos
* Moieciu de Sus
* Ohaba
* Olteț
* Ormeniș (Brașov) (Ürmös)
* Paloș
* Paltin
* Părău (Páró)
* Pârâul Rece
* Perșani
* Peștera
* Podu Oltului
* Poiana Brașov
* Poiana Mărului (Brașov) (Almásmező)
* Pojorta
* Predeluț
* Prejmer (Prázsmár)
* Purcăreni
* Racoș (Alsórákos)
* Râșnov Romacril
* Râușor
* Recea (Braŝovo) (Vajdarécse)
* Roadeș
* Rodbav
* Rotbav
* Rucăr
* Satu Nou
* Săsciori
* Săvăstreni
* Sâmbăta de Jos
* Sâmbăta de Sus
* Sânpetru (Brașov) (Barcaszentpéter)
* Sebeș (Hârseni)
* Seliștat
* Sohodol
* Stațiunea Climaterică Sâmbăta
* Stupinii Prejmerului
* Șercaia (Sárkány)
* Șercăița
* Șimon
* Șinca (Ósink)
* Șinca Nouă
* Șinca Veche
* Șirnea
* Șoarș (Sáros)
* Șona (Mândra)
* Tărlungeni
* Teliu (Keresztvár)
* Ticușu (Szásztyukos)
* Ticușu Nou
* Ticușu Vechi
* Timișu de Jos
* Timișu de Sus
* Toarcla
* Toderița
* Tohanu Nou
* Ucea (Alsóucsa)
* Ucea de Jos
* Ucea de Sus
* Ungra (Ugra)
* Vad
* Vama Buzăului (Bodzavám)
* Văleni
* Vâlcea
* Veneția de Jos
* Veneția de Sus
* Viscri
* Viștea (Braŝovo) (Alsóvist)
* Viștea de Jos
* Viștea de Sus
* Viștișoara
* Vlădeni
* Voila (Brașov) (Vojla)
* Voivodeni
* Vulcan (Brașov) (Szászvolkány)
* Zizin

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Nomlisto de hungaraj artistoj en Transilvanio 
* Nuntempa artkolektaĵo en Lăzarea 
* Vortaro de loknomoj en Transilvanio rumane, hungare kaj germane 

Kategorio:Distrikto Brașov
Imagu-Filmoj

**Imagu-Filmoj** (portugale *imagufilmes*) estas brazila entrepreno, kiu jam produktis etajn filmojn en Esperanto.

Interalie ĝi lanĉis la konatan rakontkurson de Claude Piron, *Gerda malaperis!* sur DVD.

Ĝi rezidas en Arcos en Minas-Ĝerajso kaj ĝia estro estas Joe Bazilio Costa.
La filmo '''' havas la daŭron de 1:45h kaj havas subtitolojn en sep lingvoj: Portugala, germana, hispana, nederlanda, franca, angla kaj Esperanto. La entrepreno nun eklanĉas alian filmon ankaŭ en Esperanto, "La Patro". Ĝi estas adaptaĵo de japana literaturaĵo el 1906, kies verkisto estas Kikuti Kan. La filmo estas 40 minutojn longa kaj la DVD enhavas 13 subtekstojn. 

## Eksteraj ligiloj 
* Imagu-Filmoj (ĉe WordPress) 

Kategorio:Entreprenoj
Kategorio:Kinaj firmaoj
Milena Velba

**Milena VELBA** /'milɛna 'vɛlba/ (naskiĝis la 19-an de julio, 1970 en tiam ĉeĥoslovaka urbo Ústí nad Labem) estas ĉeĥa erotikmanekeno, kiu famas pro siaj grandegaj naturaj mamoj.

Milena Velba grandiĝis Ústí. Ŝi rakontas, ke ŝiaj mamoj jam tre frue evoluigis al notinda grandeco: Estinte entuziasma sportulo, ŝi jam en la aĝo de 12 jaroj komencis havi problemojn sporti pro sia ĉirkaŭbrusta mezuro. Kiel 16-jarulino ŝi portis la mamzonojn de sia ne malŝvelmama patrino, sed eĉ tiuj baldaŭ ne plu sufiĉis.

Post sia fina ekzameno, Milena Velba iĝis inĝeniero. Ŝi naskis du infanojn.

En oktobro 2003 amiko de Milena Velba montris al ŝi la retejon de Nadine Jansen, jam konata pezmama manekeno, kaj proponis ke ŝi sendu fotojn al ties paĝarestro. Ŝiaj fotoj entuziasmigis, kaj mallonge poste Milena Velba aperiĝis kiel gastmanekeno ĉe Bettie Ballhaus, kolego de Nadine Jansen. Ekde tiam Nadine Jansen kaj Milena Velba faris multajn fotarojn kune.

En kelkaj fotoj kaj fame en sia DVD *Milk!* (angl., «Lakto!»), Milena Velba videblas laktante, ekz. ŝprucante sian mamlakton super aliaj manekenoj, sin melkigante de ili aŭ trinkante sian propran lakton. Tio okazis post la nasko de ŝia dua infano, kiam ŝiaj mamoj ŝvelegis de H-korbeta mamzonamplekso al ilia nuna ekstrema grandeco. Ekde tiam ŝi ne plu havas lakton, kaj siaj mamoj ete remalgrandiĝis.

Aktuale ŝia ĉirkaŭbrusta mezuro estas 122 cm kaj ŝi portas J-korbetan mamzonon (intertempe ŝi bezonintis eĉ JJ-korbetojn).

Milena Velba entuziasmas pri malnovaj aŭtomobiloj kaj pri motorcikloj, precipe Harley-Davidson-oj. Nur post la falo de la komunistaj registaroj en orienta Eŭropo ŝi haviĝis sian unuan Harley-on, FXR Low Rider-on. Ŝi ankaŭ amas veturi per sia Intruder-motorciklo.

## Filmografio 
* *Milk!* («Lakto!»)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.milena-velba.de(http://www.milena-velba.de) – oficiala retejo 
* – enskribo en la Interreta Filmdatenbanko 

Kategorio:Ĉeĥaj manekenoj
Jules Verstraeten

**Jules VERSTRAETEN** [ĵil verstrate] (naskiĝis la , mortis la ) estis flandra esperantisto. Li lernis Esperanton, kiam li estis militkaptito en Aŭstrio dum la dua mondmilito. Ekaktivis en la antverpena Esperanto-grupo *La Verda Stelo* en 1950 kiel sekretario, kaj en la Reĝa Belga Ligo Esperantista kiel administranto. En 1957 li ricevis la arĝentan medalon *Pro merito* de la antverpena Esperanto-grupo. Li estis LKK-ano de la 45-a UK en Bruselo en 1960 kaj vicprezidanto de la nova Belga Esperanto-Federacio ekde ĝia fondiĝo en 1960, redaktoro-respondeculo de la antverpena revuo *Esperanto-novaĵoj* de 1963 ĝis decembro 1979. Verstraeten estis prezidanto de la antverpena Esperanto-grupo *La Verda Stelo* en 1969 kaj 1970, kiam li iĝis honora prezidanto de la grupo.

En 1982 Jules Verstraeten verkis la historion de la Esperanto-grupo, kiu eldoniĝis sub la titolo *Historio de la Esperanto-grupo *La Verda Stelo* 1957-1982*.

Pro liaj multegaj meritoj en la Esperanto-movado kaj precipe en Antverpeno, oni honore al li starigis fonduson por la subtenado kaj plibeligado de la iama Esperanto-domo de Antverpeno. En Codji, Benino, estis inaŭgurita *Lernejo Jules Verstraeten* kiel esprimo de danko pro lia multjara financa subteno.

## Bildaro 

Dosiero:1960 UK Bruselo.jpg|Loka Kongresa Komitato; UK de Esperanto 1960, Bruselo.
Dosiero:Jules Verstraeten 1977.jpg|Jules Verstraeten dum prelego en 1977.
|Kun Sylla Chaves, en Antverpeno, julio 1994 .

## Referencoj 
Verstraeten, Jules
Jurto

[eta|Mongola jurto antaŭ la [Montaro Gurvan Sajĥan.|alternative=|400px]]

**Jurto** (de la tjurka vorto *yurt, yurta* por „nomada loĝloko“) aŭ **gero** (de la mongola vorto *ger* por „hejmo“) estas portebla ronda tendo el ligna framo kaj felta tegmento, en kiu tipe loĝas nomadoj vivantaj en herbejoj kaj stepoj de Centra Azio, sed ĝi estas ankaŭ populara en okcidentaj alternativuloj. La jurto tre taŭgas por la nomada vivstilo, ĉar ĝi estas facile muntebla kaj transportebla. Krome ĝi efike protektas kontraŭ la malvarmo, varmego, pluvoj kaj forta vento.

Mongolaj esperantistoj preferas diri la vorton gero.

## Konstruado
Tradiciaj jurtoj konsistas el pligrandiĝebla ligna cirkla kadro portante feltan kovrilon. La felto estas farita el la lano de ŝafoj. La ligno por fari la eksteran strukturon ne troviĝas sur la senfruktaj stepoj. Jurto estas dezajnita por esti facile malkonstruebla kaj kies partoj estu kompakte porteblaj sur kameloj aŭ gruntbovoj por esti rekonstruataj en alia restadejo. Kompleta konstruo daŭras ĉirkaŭ 2 horojn. 

## Fotogalerio 

Dosiero:Montage d'une yourte murs.jpg|Mongola jurto: komencante kun la pordo kaj la muroj.
Dosiero:Yurt-construction-1.JPG|Mongola jurto: ekstarante la fostojn de la tegmento.
Dosiero:Yurt-construction-2.JPG|Mongola jurto: jam kun la fustoj starantaj.
Dosiero:Yurt-construction-3.JPG|Mongola jurto: metante la internan maldikan kovrilon sur la tegmento.
Dosiero:Yurt-construction-4.JPG|Mongola jurto: aldonante feltan tegilon.
Dosiero:Yurt-construction-5.JPG|Mongola jurto: aldonante la eksteran tegilon.
Dosiero:Yurt-construction-6 (final).JPG|Mongola jurto: garnante la tegilojn kaj kompletigante la strukturon.

## Vidu ankaŭ
* Jarango
* Tendo

## Eksteraj ligiloj 
* Mongola jurto
* Kazaĥa jurto 

Kategorio: Loĝado
Kategorio:Nomadoj
Kategorio:Centra Azio
Luksoro

**Luksoro** () estas urbo en supra (suda) Egiptio kaj la ĉefurbo de samnoma provinco, kun loĝantaro de ĉirkaŭ 200.000. Flanke de la antikva egipta urbo Teboj, Luksor estas momente la "plej granda subĉiela muzeo de la mondo", la ruinoj de la templo-kompleksoj de Karnak kaj Luksor troviĝas en la moderna urbo. Tuj kontraŭ, trans la Nilo, troviĝas temploj, monumentoj kaj tombejoj sur la okcidenta bordo ĉe Teboj, kiuj entenas je valo de la Reĝoj kaj valo de la Reĝinoj. Tiel la urbo, la ĉirkaŭo estas ŝatata turisma celo.

## Vidindaĵoj 
* Luksora Muzeo
* Muzeo de mumiigo

## Luksoro en Esperanto 
[maldekstra|eta|Faraona statuo en la [Templo de Luksoro]]
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venonta ĉiĉerono estas Akenatono kiu montras interesaĵojn el Afriko dekomence el Egiptujo, kaj kompreneble unu el ĉefaj rimarkindaĵoj (kaj unuaj) estas Luksoro:

## Vidu ankaŭ 
* Masakro de Luksoro en 1997

## Notoj 
Kategorio:Urboj de Egiptio
Kategorio:Turismo en Egiptio
Guido Van Damme

**Guido VAN DAMME** (naskiĝis la ) estas flandra esperantisto, magistro pri ĝermanaj lingvoj kaj literaturo, iama estrarano de la antverpena Esperanto-grupo La Verda Stelo, ĉefredaktoro de la revuo *Esperanto-Panorama* de 1988 ĝis 1990, redaktoro de la rubriko "Leteroj" en la magazino *Monato* de 1990 ĝis 2001, verkanto de pluraj artikoloj en *Monato* kiel ekzemple:

* Studentoj universitaton soifantaj
* Demokratio blokita
* Sep en unu bato
* Ĉarmaj kantoj por infanoj

Li estas la edzo de Gerd Jacques kaj la patro de Karlijn Van Damme kaj Melinde Van Damme. Lia nomo cetere indikas familian radikon en la mezepoka urbo Damme proksime de Bruĝo.

Kategorio:Flandraj esperantistoj
Xaver Kutílek

eta|maldekstra|250ra|Xaver Kutílek, la unua prezidanto de la pilzena klubo

**Xaver KUTÍLEK** (naskiĝis la 4-an de majo 1846 en Chrobouže - mortis la 4-an de majo 1925) estis ĉeĥa esperantisto, fondinto kaj la unua prezidanto de la klubo en Plzeň.

Li naskiĝis kiel filo de lerneja direktoro, studis en Chrudim kaj Praha kaj fariĝis instruisto. Post kelkaj jaroj li estis okupata kiel supera oficisto ĉe la leerneja konsilantaro en Polná, Ledeč, Královice kaj Plzeň, kie li transiris en la servojn de magistrato. Lastfoje li deĵoris kiel ĉefo de la urba paŭperisma oficejo.

Li posedis perfekte la germanan, latinan kaj francajn lingvojn. En la junaĝo interesis lin fremdaj lingvoj, kaj kiam Dro Zamenhof en la jaro 1887 eldonis la unuan lernolibron de Esperanto, s-ro Xaver Kutílek estis en Plzeň la unua homo, kiu komencis serioze kaj tre diligente studi Esperanton kaj dediĉis ĉiun liberan tempon al ĝi.

Komence li propagandis ĝin en malgranda rondo de siaj amikoj en Plzeň kaj skribis pri ĝi en lokaj gazetoj. Kiam la rondeto de esperantistoj ĉiam pligrandiĝis, li alpaŝis al la fondo de la unua klubo en Plzeň.

La reston de sia vivo li dediĉis sole al Esperanto, li abonis preskaŭ ĉiujn gravajn Esperanto-gezetojn kaj korespondadis kun la eksterlando. Prezidanto de la klubo li estis du jarojn. Pro malsano li rezignis je la prezidanteco kaj transdonis al funkcion al la vicprezidanto Jaroš Schwarz.

Kutilek, Xaver
Kutilek, Xaver
Kutilek, Xaver
Parmenido de Elajo

[eta|maldekstre|260px|Detalo montrante Parmenidon el la Atena Lernejo de [Rafaelo, Vatikana Muzeo.]]
**Parmenido de Elajo**, filo de Pireto, naskiĝis en Elajo, suditalia urbo de Helenio en la dua duono de la sesa jarcento kaj mortis en la duono de la kvina jarcento a.K. Li estis poeto kaj filozofo, konsiderata la fondinto de la elaja skolo kaj skribis pri sia penso pere de heksametraj versoj. Lia verko iniciatiĝas pere de alegoria enkonduko kaj estas dividita en du partojn: *La Vojo de la Vero* kie li prezentas sian koncepton pri la vera naturo de la realaĵo kaj la dua parto *Vojo de Eraro* kaj *La Vojo de la Opinio* kie li prezentas la tradician ionian modelon de la naturo.

Lia plej eminenta disĉiplo estis Zenono el Elajo. Alia daŭriganto de la parmenida pensmaniero estis Meliso el Samoso.

## Vojo de la Vero 
*La Vojo de la Vero* estas la vojo de la racio, de la logoso, kiu estas la privera kriterio, ĉar la racio ne estas asociita al la kredo. Parmenido asertas ke la nura realaĵo estas la esto, ke ne eblas alia realaĵo nek la eterna moviĝado de Heraklito. La malesto ne povas ekzisti ĉar ĝi ne estas pensebla. La *esto* kaj la *penso* estas unu sola afero, sen la *esto* ne estas *penso*. Tiele pensante Parmenido distingiĝas de la aliaj antaŭsokratuloj ĉar li ne konsideras la realaĵon kiel kosmologia konkretaĵo, sed kiel abstrakta ento. Inter la antaŭsokratuloj nur li kaj Pitagoro pensis simile. La nura diferenco de Pitagoro estas ke la parmenida *esto* ne estas principo kiel okazas al la pitagora numero, tio estas, la *esto* ne havis komencon, ĝi ne principiĝis. Kontraŭe de la instruoj de Heraklito Parmenido neas la *movon* kaj asertas ke la vera realaĵo estas senmova kaj tio kion ni konstatas kiel movo estas nur ŝajno, iluzio de la sensorganoj. Lia disĉiplo Zenono penos, poste, pruvi tiun aserton pere de la fama rakonto pri Aĥilo kaj la testudo.

## Vojo de la Eraro 
Laŭ tiu vojo oni akceptas la eblecon de ekzisto de la malesto kune la esto. Tio signifas akcekpti la ekziston de la nenio, granda eraro de la homa penso.

## Vojo de la Opinio 
Kvankam tiu vojo ne kondukas al la vero, oni povas pravigi ĝin ĝis nedifinita punkto. Ĝi estas la vojo de la *ŝajno*, de tio akceptebla ĝis punkto ne bone difinita, ĝi estas la vojo de la fenomenoj. La fenomenoj ekzistas kaj ili estas ŝanĝeblaj, moviĝemaj, vekantaj en la homoj diversajn opiniojn.

Kaŭze de tiaj konceptoj li estas konsiderata la unua metafizikisto de Historio kaj fondinto de ontologio.

Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 6-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.
Mukofungoj

eta
La filumo de la **mukofungoj** diferenciĝas de la aliaj membroj de la fungoj kaj de ĉiuj aliaj organismoj. Ilia korpo estas unuĉela, amebo-mova, sen ĉelmura protoplasmo (*myxamoeba*). En certa tempo de sia vivo, la miksameboj unuiĝas al plasmodio, kiu produktas ĉelmurajn sporojn en diversformaj sporangioj. La ĉelmuro estas ĝenerale celuloza. La mukofungoj produktas membranon sur surfaco de la plasmodio (*peridium*) kaj fadenan strukturon (*capillitium*) en interno de la plasmodio, inter la sporoj. La daŭra maso de la sporangioj estas la etalio (*aethalium*). La produkto de etalio karakterizas la saprotrofajn specion, la endoparazitoj ne produktas tiun organon.

La mukofungoj vivas sur disfalanta lignaĵo, fal-foliaro, nutras sin per fagocitozo. Nur malmultaj el ili estas endoparazitoj.

La filumo entenas 600 speciojn kaj oni dividas je 3, kelkfoje je 4 klasoj:

# Veraj mukofungoj (Myxomycetes);
# Ĉelaj mukofungoj (Acrasiomycetes);
# Parazitaj mukofungoj (Plasmodiophoromycetes).

Kategorio:Protistoj
Kategorio:Fungoj
Ileanda

**Ileanda** [iljanda] (hungare: **Nagyilonda** [nadjilonda]) estas komunumo en Rumanio laŭ la Ileanda-rivereto, nordoriente de Zalău.  Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Bizușa-Băi, Dolheni, Bârsăuța, Dăbâceni, Negreni, Perii Vadului, Podișu, Rogna, Măleni, Șasa, Luminișu kaj Răstoci.

Tra Ileanda pasas la nacia vojo DN1C inter Dej kaj Baia Mare; ĝi havas fervojan stacion ĉe la linio inter Dej kaj Jibou.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 1 167 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 1 235 (rumanoj).

## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1390. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Nagyilonda apartenis al Hungario (*Belső-Szolnok*, poste *Szolnok-Doboka*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
*Árpád Bardócz (23-a de aprilo 1888 – Budapest, 9-a de aŭgusto 1953): poeto, tradukisto.
* József Fodor (22-a de aprilo 1898 – Budapest, 7-a de oktobro 1973): poeto, verkisto, tradukisto, ĵurnalisto.
*Piroska Szabó, *Piroska Halász * (16-a de januaro 1947 – Kluĵo, 2014): ĵurnalistino.

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Ileanda jud Salaj.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Biserica_de_lemn_din_Podisu104.jpg|Ligan preĝejo en Podișu

Kategorio:Komunumoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Komunumoj en distrikto Satu Mare

Tiu ĉi listigas nur la komunumojn (ne unuopajn vilaĝojn, do partojn de komunumoj) en la distrikto Satu Mare de Rumanio, kun nomo en la rumana kaj, se konate, nomoj en lingvoj de la precipaj historiaj malplimultoj aŭ lokaj plimultoj, tradicie aparte la hungara kaj germana:

* Acâş (Ákos, Fürstendorf)
* Andrid (Érendréd)
* Apa (Apa)
* urbo Ardud (Erdőd)
* Bătarci (Batarcs)
* Beltiug (Krasznabéltek)
* Berveni (Börvely)
* Bogdand (Bogdánd, Bodendorf)
* Botiz (Batiz)
* Călineşti-Oaş (Kányaháza)
* Cămărzana (Komorzán)
* Cămin (Kalmandi, Kálmánd)
* Căpleni (Kaplony)
* Căuaş (Érkávás, Kavesch)
* Cehal (Oláhcsaholy)
* Certeze (Avasújfalu, Neudorf)
* Ciumeşti (Csomaköz, Schamagosch)
* Craidorolţ (Királydaróc)
* Crucişor (Borválaszút)
* Culciu (Kolcs)
* Cuţa (Laphegy)
* Doba (Szamosdob)
* Dobolţ (Dabolc)
* Dorolţ (Pusztadaróc)
* Gherţa Mică (Kisgérce)
* Halmeu (Halmi)
* Hatoan (Érhatvan)
* Hodod (Hadad, Kriegsdorf)
* Homoroade (Középhomoród, Mittelhamroth)
* Medieşu Aurit (Aranyosmeggyes)
* Micula (Mikola)
* Moftin (Majtény, Maitingen)
* Odoreu (Szatmárudvari, Neugartenhof, Kumpertsdorf)
* Orașu Nou (Avasújváros, Neustadt)
* Pir (Szilágypér, Perau, Perl)
* Pişcolt (Piskolt, Michelsdorf, Pischkolt)
* Pomi (Remetemező, Einsiedl, Sankt Paul)
* Porumbeşti (Kökényesd, Кикиньишд, Kekenest)
* Sanislău (Szaniszló, Stanislau)
* Santău (Tasnádszántó, Ackerfeld)
* Săcăşeni (Érszakácsi, Kochern)
* Săuca (Sződemeter, Demeter, Mettersau)
* Socond (Nagyszokond, Sukunden, Großsukunden)
* Supur (Szopor, Supern)
* Tarna Mare (Nagytarna, Gross-Tarnau, Gross-Tarna, Großtharna)
* Târşolţ (Tarsolc)
* Terebeşti (Krasznaterebes, Terebesch)
* Turţ (Turc, Thurtz)
* Turulung (Túrterebes, Turterebesch)
* Urziceni (Csanálos, Schönthal)
* Vama (Vámfalu, Zolldorf, Marienberg)
* Vetiş (Vetés, Wittesch)
* Viile Satu Mare (Szatmárhegy, Weinberg Sathmar, Sathmarer Weingärten)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare
* Nomlisto de hungaraj artistoj en Transilvanio 
* Nuntempa artkolektaĵo en Lăzarea 
* Vortaro de loknomoj en Transilvanio rumane, hungare kaj germane 

Kategorio:Komunumoj de distrikto Satu Mare
Ostro

eta
La **ostroj** (*Ostreidae*) estas familio el filumo de moluskoj (*Mollusca*) kaj klaso duvalvuloj (*Bivalvia aŭ Lamellibranchia*).

La konko de la ostroj konsistas el du diversformaj, rasp-surfacaj valvoj. Ĝia koloro estas ofte malpur-griza. La supra valvo estas konveksa dum la suba estas iom plata. Tiu suba valvo adheras al la grundo aŭ alia surfaco. La interna surfaco de ambaŭ valvoj estas plata kaj blanka.

La valvojn interligas la elasta konekta histo, la tn. ligamento (*ligamentum*) kaj tiu tenas malfermiĝinta la konkan valvon. Kiam la valvoj estas malfermitaj iomete, maldikaj, harsimilaj cilioj estigas akvofluon, kio flosigas la ŝvebantajn nutraĵojn al la ostra interno. La ostro trafiltras 8-12 litrojn da marakvo hore.

Ĝi estas predo por birdoj, marsteloj, helikoj kaj rajoj, sed manĝas ĝin ankaŭ la homoj. Ĝin damaĝas la ostrobora heliko (*Urosalpinx cinerea*), kiu boras etan truon tra la ostra konko kaj la heliko elsuĉas la molajn partojn per sia rostro.

Kiel aliaj konkuloj, ankaŭ la ostroj estas aŭ viraj aŭ virinaj, sed ekzistas kelkaj hermafroditoj. Ilia reproduktado okazas somere. Ĉe kelkaj specioj, la fekundigo okazas en la marakvo, ĉe aliaj en la femala korpo. La ostridoj naĝadas kiel ciliaj larvoj, antaŭ ol adheriĝi.

La reproduktado de la eŭropa ostro (*O. edulis*) estas tre specifa. La unuopaj ostroj ŝanĝas sian sekson je modifiĝo de la akva temperaturo aŭ je iu certa tempo. La eŭropa ostro atingas la manĝeblan grandon en aĝo de 3–5 jaroj.

Al la veraj ostroj apartenas la genroj kiel *Ostrea, Crassostrea kaj Pycnodonte*. La plej proksimaj parencoj de la eŭropa ostro estas la *Ostrea lurida* kaj *Ostrea frons*. Al la Crassostrea-specioj apartenas la portugala (*C. angulata*), la virĝinia (*C. virginica*) kaj la japana ostro (*C. gigas*).

Kvankam ankaŭ ostroj povas produkti perlojn, tiuj ne havas komercajn valorojn.

## La manĝeblaj ostroj 
La eŭropa manĝebla ostro vivas de Norvegio ĝis Maroko, ankaŭ en Mediteraneo kaj Nigra maro. Ĝi estas hermafrodita ostro kun longo de ĉirkaŭ 8 cm. La nord-amerika ostro (*O. lurida*) estas malpli granda, 7,5 cm, dum la virĝinia ostro ĉirkaŭ 15 cm, la japana ostro, 30 cm.

Oni kolektas la ostrojn en granda kvanto, manĝas ilin krudajn aŭ kuiritajn.

Kategorio:Prabuŝuloj
Kategorio:Moluskoj