Mangostano

alternative=Owoce Mangostan właściwy.jpg|eta
eta|Scienca ilustraĵo
**Mangostano** (*Garcinia mangostana*) estas daŭrafolia specio el Sud-Orienta Azio kun elipsaj, ledecaj folioj kaj oranĝograndaj, malhele ruĝaj, manĝeblaj beroj (**mangostano** Vegeta disvastigo estas malfacila kaj plantidoj estas pli fortikaj kaj atingas fruktadon pli frue ol vegetativaj disvastigitaj plantoj. Ĉar semformado ne kaŭzas seksan fekundigon, la plantido estas genetike identa al la patrina planto. Transplantado okazas en la pluvsezono ĉar junaj arboj probable estos damaĝitaj de sekeco. kun relativa humideco super 80%. Mangostanujoj bezonas bone distribuitajn pluvojn dum la jaro (<40&nbsp;mm monate) kaj 3-5 semajnojn sekan sezonon. Bredaj celoj, kiuj povas plibonigi mangostanan produktadon, inkluzivas:

Pestalotiopsis-foliomalsano (*Pestalotiopsis flagisettula* (nur identigita en Tajlando)) estas unu el la malsanoj, kiuj infektas precipe junajn foliojn.

La juna mangostana frukto, kiu ne bezonas fekundigon por formiĝi (vidu agamospermion), unue aperas kiel palverda aŭ preskaŭ blanka en la ombro de la foliaro. Dum la frukto pligrandiĝas post venontaj du-tri monatoj, la ekzokarpa koloro fariĝas pli malhelverda. Dum ĉi tiu periodo, la frukto pligrandiĝas ĝis ĝia ekzokarpo havas ekstere diametron de 6–8&nbsp;cm (2 1⁄2–3 coloj), restante malmola ĝis fina, subita maturiĝa stadio.

La subtera kemio de la mangostana ekzokarpo konsistas el aro da polifenoloj, inkluzive de ksantonoj kaj taninoj, kiuj certigas adstringecon, kiu malhelpas infestadon de insektoj, fungoj, plantaj virusoj, bakterioj kaj bestaj atakoj dum la frukto estas nematura. Kolorŝanĝoj kaj moliĝo de la ekzokarpo estas naturaj maturiĝaj procezoj, kiuj indikas ke la frukto povas esti manĝita kaj la semoj finiĝis.

Post kiam la disvolviĝanta mangostana frukto ĉesis ekspansiiĝi, klorofila sintezo malrapidiĝas, kiam komenciĝas la sekva kolora fazo. Komence strieca de ruĝo, la eksokarpa pigmentaĵo transiras de verda al ruĝa al malhelviola, indikante finan maturiĝan stadion. Ĉi tiu tuta procezo okazas dum periodo de dek tagoj kiel manĝebla kvalito de la fruktaj pintoj. Dum la tagoj post forigo de la arbo, la ekzokarpo malmoliĝas laŭ mezuro post postrikolta uzado kaj ĉirkaŭaj stokaj kondiĉoj, precipe relativaj humidaj niveloj. Se la ĉirkaŭa humideco estas alta, ekzokarpa malmoliĝo povas daŭri semajnon aŭ pli, kiam la karna kvalito estas plej alta kaj bonega por konsumo. Tamen, post pluraj pliaj tagoj da stokado, precipe se ne fridigita, la karno ene de la frukto povus difektiĝi sen evidentaj eksteraj indikoj. Uzi la malmolecon de ŝelo kiel indikilon de freŝeco dum la unuaj du semajnoj post rikolto estas tial nefidinda ĉar la ŝelo ne precize malkaŝas la internan staton de la karno. Se la ekzokarpo estas mola kaj cedema kiel matura kaj freŝa fruto en la arbo, ĝi estas kutime bona.

Ofte priskribita kiel subtila bongustaĵo, La ĉefaj volatilaj eroj havantaj karamelajn, herbajn kaj buterajn notojn kiel parto de la mangostana parfumo estas heksila acetato, heksenolo kaj α-copaene.

## Nutra enhavo 
La endokarpo estas la blanka parto de la frukto enhavanta mildan guston, kiu popularigas la frukton por manĝi.

## Uzoj 
eta|dekstra|Juna frukto

### Kuirarta 
Sen fumigado aŭ surradiado (por mortigi la azian fruktomuŝon), freŝaj mangostanoj estis kontraŭleĝaj importeblaj en Usonon ĝis 2007. Post eksportado el ĝiaj naturaj kreskantaj regionoj en Sudorienta Azio (precipe Tajlando), la freŝa frukto estas disponebla laŭsezone en iuj lokaj merkatoj en Nordameriko kiel tiuj de Ĉinkvartaloj.

Alveninte al Usono en 2007, freŝaj mangostanoj vendiĝis je ĝis $ 60 po funto en specialaj produktaj butikoj en Novjorko, sed pli vasta havebleco kaj iom pli malaltaj prezoj fariĝis oftaj en Usono kaj Kanado. Malgraŭ klopodoj supre priskribitaj por kreskigi mangostanon en la Okcidenta Hemisfero, preskaŭ la tuta provizo estas importita el Tajlando.

Antaŭ maturiĝo, la mangostana ŝelo estas fibreca kaj firma, sed fariĝas mola kaj facile kaŝebla kiam la frukto maturiĝas. Por malfermi mangostanon, la ŝelo povas esti tranĉita per tranĉilo, trarigardita milde laŭ premo per la dikfingroj ĝis ĝi fendetiĝas, kaj tiam disigita por riveli la frukton. Foje, dum senŝeligado de maturaj fruktoj, la purpura ekzokarpa suko povas makuli haŭton aŭ ŝtofon. kvankam ne ekzistas altkvalitaj klinikaj pruvoj pri iuj el ĉi tiuj efikoj.

Sekigitaj fruktoj estas senditaj al Singapuro por esti prilaboritaj por kuracaj uzoj, kiuj povas inkluzivi disenterion, haŭtajn malordojn kaj diversajn aliajn etajn malsanojn en pluraj landoj tra Azio. Ĝi estas ĉefe kultivata de etbienuloj kaj vendita ĉe fruktobudoj ĉe vojrandoj. Ĝia neregula, mallonga provizo kaŭzas larĝajn prezŝanĝojn laŭlonge de sia sezono kaj tra la jaroj. Aldone ne ekzistas norma taksado de kvalito de produktoj aŭ kvalifika sistemo, kio malfaciligas internacian komercon de la fruktoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligilo kaj noto 
* 

Kategorio:Agrokultivaĵoj
Kategorio:Fruktarboj
Kategorio:Tropikaj fruktoj
Kategorio:Manĝeblaj fruktoj
Kategorio:Kluziacoj
Kategorio:Tropika agrikulturo