open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĉampano

dekstra|eta|200ra|Glaso de ĉampano
**Ĉampano** estas ŝaŭmvino farita el vinberoj kreskantaj en la okcidenta parto de la franca regiono Ĉampanjo (el kiu originas la nomo de tiu vino), apud la urboj Reims kaj Epernay. La kultivo de la vinberoj estas strikte reguligita, same kiel la procezo de la fermentado.

Laŭ tradicio, la ĉampanan metodon inventis benediktano *Dom Perignon*, en 1693.

Pro la alta prezo oni trinkas ĉampanon ĉefe por tosti dum eksterordinara festo. Estas tradicio, ke venkintoj en kelkaj sportoj (*Tour de France* aŭ aŭtosporto), ricevinte premion, skuas botelon kaj disŝprucigas ĉampanon super ĉeestantaron.

Aliaj regionoj produktas ĉampanecajn vinojn, sed la franca registaro zorgas la Nomon de Originon. Boteloj da kataluna ŝaŭmvino *cava* [KAva] tekstas *méthode champenoise* ("ĉampana metodo") por rilatiĝi al pli prestiĝa ĉampano.

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri ĉampano en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof::
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Union des Maisons de Champagne (/)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de francaj vinoj
* Ŝaŭmvino

Kategorio:Francaj vinoj
Ĉimpanzo

La **ĉimpanzo** (science: *Pan troglodytes*) estas primato kiu estas membro de la familio *homedoj*. Ĉimpanzoj kaj bonoboj estas la du specioj de la ĉimpanza genro, kiun oni konsideras la plej proksima kuzo al homo inter la bestoj (vidu la artikolon pri homedoj). La konga formado povus esti kondukinta al alopatria speciiĝo de la bonobo kaj de la ĉimpanzo el ties Plej ĵusa komuna praulo.

## Nomo de la specio 
Linnaeus nomis ilin *Homo troglodytes* - "homo de la kaverno". La unua parto de la nomo estis korektita, sed ne la dua, kvankam ĉimpanzoj ne loĝas en kavernoj.

## Klopodoj instrui lingvon al ĉimpanzoj 
maldekstra|eta||Ĉimpanzo
eta|Skeleto
En la 1960-aj kaj poste, Jane Goodall loĝis en la ĝangalo por studi la ĉimpanzojn. Ŝi trovis, inter alie, ke ili estas pli agresemaj ol ni supozis kaj povas inventi simplajn ilojn. 
Kvankam al afrotropisa specio oni ne povas instrui paroli, pro la formiĝo de la laringo, kiun posedas nur la homoj, oni ekde 1966 (projekto Washoe, fare de Allen kaj Beatrix Gardner) sukcesis lernigi al ili certagrade gestolingvon de la surduloj (Ameslan). En tiuj eksperimentoj, pluigitaj de Roger Fouts, montriĝis, ke ili kapablas kombini spontane signojn, simile al tio, kion faras homoj (ekzemple "frukto-trinkaĵo" por akvomelono aŭ "frukto-dolorigi-plori" por akra rafano), kaj derivi figurajn sencojn el konkretaj (ekzemple ili spontane kreis insultojn per konkreta vorto: "malpura") Aliaj eksperimentoj evidentigis la samajn lingvokapablojn per uzo de komputiloj (Ĉimpazino Lana) aŭ de simbolaj pecoj el plasto (vidu Yerkish).
Unu jaron post la komenco de tiuj eksperimentoj nederlanda esploristo montris, ke ankaŭ en la naturo ili komunikas per gestoj, kaj ke tiuj malsamas laŭ la komunumoj, kiel iaj "dialektoj". Por pli da detaloj vidu artikolon: Lingvokapabloj de simioj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Jonathan Marks "**What it means to be 98% chimpanzee - apes, people and their genes**" University of California Press, Berkeley

## Vidu ankaŭ 
* Bonobo
* Kamerunaj montarbaroj
* Nordokcident-kongaj malaltaĵaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* DiscoverChimpanzees.org
* Chimpanzee Genome resources
* Primate Info Net *Pan troglodytes* Factsheets
* U.S. Fish & Wildlife Service Species Profile
* View the *Pan troglodytes* genome in Ensembl
* Genome of *Pan troglodytes* (version Clint_PTRv2/panTro6), via UCSC Genome Browser
* Data of the genome of *Pan troglodytes*, via NCBI
* Data of the genome assembly of *Pan troglodytes* Clint_PTRv2/panTro6, via NCBI
* Human Timeline (Interactive) – Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).

Kategorio:Primatoj
Kategorio:Homedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Darwin (apartigilo)

**Darwin** (aŭ **Darvino**) havas diversajn signifojn:

* Charles Darwin, sciencisto
* Charles Galton Darwin, fizikisto, avo de Charles Darwin
* Francis Darwin (1848–1925), botanikisto
* George Darwin, astronomo, filo de Charles Darwin
* Darwin, urbo en Aŭstralio, ĉefurbo de Norda Teritorio
* Darwin (operaciumo), la kerno de Mac OS X
Dagŭanjŭan-ĝardeno

**Turismo** > **Gvidlibro pri Pekino** > **Dagŭanjŭan-ĝardeno**

**Dagŭanjŭan-ĝardeno** (Ĝardeno de Grandioza Vadaĵo) sin trovas en la sudokcidenta parto de la urbo. La norda parto de la ĝardeno estis legomĝardeno de la imperiestra familio en Dinastio Qing.

Tiu klasika ĝardeno, bela kaj eleganta, estis projektita kaj konstruita laŭ la monde fama klasika romano de Ĉinio -- *Ruĝdoma sonĝo*. La ĝenerala projekto de la ĝardeno estis ellaborita de famaj ekspertoj pri la menciita romano, klasika arkitekturo, hortikulturo kaj Qing-dinastia historio post interkonsiliĝo. La aranĝo de la konstruaĵoj, montetoj, lagoj, plantoj kaj eĉ malgrandaj dekoraciaĵoj en la ĝardeno fidele enkorpigas la konkretan priskribon de la romano, kaj la konstruado plenumiĝas rigore laŭ la postuloj de la antikva arkitekturo kaj tradicia hortikulturo de Ĉinio. La ĝardeno, kun totala areo de 12.5 hektaroj kaj plank-areo de  kvadrataj metroj, entenas sume pli ol 40 vidindejojn. Tri stadioj estis difinitaj por plenumi la tutan konstruadon. La unua-stadia konstruado jam finiĝis en julio 1985 kaj nun la ĝardeno jam komencis akcepti vizitantojn.

Ok vidindejoj konstruiĝis dum la unua stadio. Ĉe la enirejo staras ekran-forma rokaĵo el blankaj ŝtonpecoj kolektitaj en Tajhu-lago en suda Ĉinio. Sur la rokaĵo estas gravuritaj vortoj: "Vojeto zigzaga kondukas al lok' izolita.* Ho, vere! Inter visterioj pendantaj sur la rokaĵo montriĝas mallarĝa vojeto kondukanta internen.

Post la rokaĵo kuŝas Ĉinfang-lageto (Lageto de Penetranta Aromo), super kiu staras tri-spana ŝtona ponto kun kiosko.

Nordokcidente de la kiosko situas Jihongjŭan (Plenzura Ruĝa Korto), loĝejo de Ĝia Baoĝu, heroo en la romano *Ruĝdoma sonĝo*. Enpaŝinte la kortan pordon dekoraciitan per floroj, oni povas vidi ĉirkaŭantan verandon kaj kvin ĉefajn ĉambrojn. En la korto orname staras groteskaj ŝtonoj. Antaŭ la perono kreskas baŝooj (*Musa basjoo*) kaj spektabiloj (*Malus spectabilis''). La tuta konstruaĵo aspektas lukse eleganta.

Oriente de ĝi troviĝas Ŝjaŭŝjanggŭan (Halo en Bambuaro), loĝejo de Lin Daiĝu, amatino de Ĝia Baoĝu. Interne de ringmuro staras delikate ĉarma domo, zigzagas koridoro, verdas bambuaro kaj lirlas fonto.

Kelkan distancon oriente estas Ĉiŭŝŭangĝaj (Domo de Aŭtuna Freŝo), kie la ĉambroj estas altaj, kaj en la malantaŭa korto kreskas sterkulioj kaj baŝooj. Nordoriente de la domo vidiĝas kampara pejzaĝo -- interkampaj padoj, malalta bruna kortomuro, pajlotegmentita domo, heĝo, puto ktp. Jen estas Daŭŝjangcun (Vilaĝdomo de Riz-bonodoro). Ankaŭ ĝi kaj Ĉiŭŝŭangĝaj estas loĝejoj de personoj en la menciita romano.

Sude de Jihongjŭan estas lageto kun klara akvo, kaj sur la akvo staras la kvarangula kiosko Dicuj (Kiosko de Gutanta Smeraldo), kun suprenlevita tegmentrando.

La tuta konstruado de la ĝardeno plenumiĝis en la jaro 1987.

## Vidu ankaŭ 
* Ruĝdoma sonĝo

Kategorio:Ĝardenoj
Kategorio:Pekino
Daniel Boone

eta|maldekstre|Usona duondolara monero eldonita por la 200-jara datreveno de la naskiĝo de Daniel Boone

**Daniel BOONE** [Danjel Bun] (naskiĝis (2-an de novembro [ 22-a de oktobro, laŭ Gregoria kalendaro] 1734, mortis la 26-an de septembro, 1820), estis usona pioniro, kiu konstruis la unuan vojon trans la montaron Apalaĉan en la regionon, kie nun situas la ŝtato Kentukio.

Ne ekzistas ĝenerala konsento pri lia naskiĝdato. Modernaj anglalingvaj libroj ofte donas la daton 11a de februaro 1734, kaj la familia registro (enskribita de lia onklo Jakobo) indikas, ke li naskiĝis je 14 julio 1732, sed plej multaj biografoj skribis, ke li naskiĝis en (plej ofte la 11an) februaro 1735, kaj unu (skribante en 1840) eĉ asertis 1746. Kiam li mortis, la 26an de septembro 1820, la nekrologistoj indikis, ke li mortis "en sia 90a jaro", kio ŝajnas argumenti por naskiĝo en 1731 aŭ eĉ 1730... Lia patro, Eskviro Boone (angle Squire Boone), venis el Anglio en la britan kolonion Pensilvanio, kie li ekloĝis okcidente, apud la setlolimo. Tie Daniel naskiĝis. Kiam li havis ĉirkaŭ 18 jarojn (supozante, ke li naskiĝis en 1732), la patro transloĝigis la familion al la valo de la Yadkin rivero en la kolonio Nord-Karolino.

En 1769, kun kvin kunuloj, Daniel ekmigris okcidenten en la landon nomatan Kentukio.

En 1964 oni produktis televidserion inspiritan en lia nomo, nome Daniel Boone.

Kategorio:Usonanoj
Dipatrino

[eta|[ikono (religio)|Ikono de Nia Damo de Vladimiro (12-a jarcento), sankta protektino de Rusio, en Tretjakova galerio.]]
[eta|hochkant|dekstra|La figuro de Dipatrino la [Sankta Maria en la blinda fenestro de la Maria-preĝejo de la Alta Kastelo en Malbork (Malborko), post la rekonstruo (2016)]]
[eta|200px|maldekstra|Dipatrino Maria kun [Jesuo kaj la mistika geedziĝo de Sankta Katerina, bildo de Lucas Cranach la Maljuna, Belarta Muzeo (Budapeŝto)]]
Laŭ katolikismo kaj ortodoksismo, la titolo **Dipatrino** (), aŭ **Dinaskintino** (,  aŭ ), estas honortitolo por Maria, la patrino de Jesuo, bazita sur la kristana dogmo ke Jesuo Kristo estas vera dio kaj vera homo.

## Doktrino 
La doktrino ekzistis almenaŭ ekde la 2-a jarcento, sed ĝi ne estis oficiale deklarita kiel doktrino ĝis 431 ĉe la koncilio de Efezo por batali kontraŭ nestorianismo.

Nestorio, la tiama patriarko de Konstantinopolo, diris, ke Maria estas la patrino de Jesuo kiel homo, sed ne kiel Dio, kaj rifuzis vidi Dion formitan en la sino de virino. Nestorio rigardis Maria-n kiel patrinon de Jesuo agnoskita kiel du personoj, unu homa, unu dia; li preferis la terminon Χριστοτόκος – Ĥristotokos (Kristnaskintino). Sed la Eklezio diris, ke Maria estas la patrino de la tuta Jesuo, ke la dieco kaj homeco de Jesuo estis tiel unuigita, ke la enkarniĝo estis tiel tuta, ke oni ne povas diri, ke Maria estas la patrino de unu parto de Jesuo, sed ne de la alia. Laŭ la formulo de Efezo, Jesuo estis unu persono (Jesuo), kiu unuigis en sin mem du naturojn (homo kaj Dio).

La disputo ne temas pri la naturo de Maria, sed pri la naturo de Jesuo Kristo. Do la demando tre gravas ĉar ĝi determinas la naturon de kristanismo mem.

La doktrino devenas de Aleksandrio, kiu emis emfazi la diecon de Kristo (dum la rivala urbo Antioĥio emis emfazi lian homecon).

## Nomoj 
La vorto uzata en la slavaj lingvoj, *Богородица* – "Bogorodica" estas tradukata kiel "Dinaskintino".

La greka, *Θεοτόκος* – *Theotokos* (Diakuŝintino), estas malpli forta ol la latina (*Mater Dei*) aŭ Esperanto (*Dipatrino*): *theo* ja signifas "Dio" sed *tokos* indikas Marian ne kiel la patrino kaj implice la generintino, sed simple kiel la virino, kiu portis infanon en sia utero. La lingvo de la koncilio de Efezo (kaj multe de frua kristana teologio) estis la greka.

## Omaĝoj 
* La titolo de Dipatrino estas menciata en la preĝo Ave Maria.
* Fonto de la Virgulino ĉe Jerusalemo.
Ekzistas diversaj pliaj alvokiĝoj de la sanktulino Maria, ekzemple
* Maria de la Anĝeloj (festotago la 2-an de aŭgusto) kaj
* Maria de la neĝo (festotago la 5-an de aŭgusto),
kaj ofte la nomo uzatas lige al la novtestamentaj eventoj
* naskiĝo de Maria (festotago la 21-an de septembro),
* Anunciacio (festotago la 25-an de marto) kaj
* ĉielenpreno de Maria (festotago la 15-an de aŭgusto).

## En arto 
La virgulino Maria estis montrita en la plej diversaj artaĵoj ekde la komenco de kristanismo.

Kategorio:Kultado de Maria
Kategorio:Ortodoksa teologio
Dominique Pinon

**Dominique PINON** (naskiĝis en Saumur, la 4-an de marto 1955) estas franca aktoro de teatro kaj kino, ofte ĉeestanta en la filmoj de Jeunet kaj Caro.

## Neplena filmaro 
# *Micmacs* (2009)
# *The Oxford Murders* (2008)
# *Un long dimanche de fiançailles* (2004)
# *Se souvenir des belles choses* (2001)
# ''Le fabuleux destin d'Amélie Poulain* (2001)
# *Alien: Resurrection* (1997)
# *La cité des enfants perdus* (1995)
# *Delicatessen* (1991)
# *Diva'' (1981)

Kategorio:Francaj aktoroj
Drento

**Drento** ( [dɾɛntə]) estas Nederlanda provinco, kiu situas en la nordorienta parto de la lando. En la nordo ĝi havas limon kun Groningen, en la oriento kun Germanio, en la sudo kun la provinco Overijssel kaj en la okcidento kun la provinco Frislando. La ĉefurbo estas Assen.

Geografia pozicio: 

## Komunumoj 
## Geografio 
Dunoj de Gasteren (nederlande: *Gasterse Duinen*) estas naturareo en Gasteren, kiu konsistas el sablodorsoj kaj malsekaj torfejoj. Estas gravaj kanaloj kiaj Drentse Hoofdvaart.

La Lago de Leek (nederlande: *Leekstermeer*) estas la plej granda lago de la provinco Drenthe.

## Vidu ankaŭ 
* Flago de Drento

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo *provincie.drenthe.nl* ()
* oficiala retejo *drenthe.nl* kun pli turisma aspekto ()


Kategorio:Provincoj de Nederlando
Der er et yndigt land

**Der er et yndigt land** [de e-et ondit len] (laŭvorte "Jen estas bel-ĉarma lando") estas la nacia himno de Danio.
Teksto: Adam Oehlenschläger (1819)
Melodio: H. E. Krøyer (1835)

## Esperanta traduko 
:Ho, vi ĉarmega land' 
:kun larĝaj, verdaj fagoj 
:ĉe balta, mara strand'!
:Belege, mole, ondas vi,
:ho, Danmark Dia Freja
:hejmadas tie ĉi.

:Timigaj en batal'
:pratempaj viroj vivis
:en via paca val'.
:Sub baŭtaŝtono* sur montet'
:iliaj ostoj kuŝas
:en nokta tombkviet'.

:Ankoraŭ bluas mar'
:ĉe vi, Danlando bela,
:kaj verdas fagarbar'.
:Ankoraŭ vivas tie ĉi
:la viking-posteuloj,
:la dana gento: ni!

:La klara dana vort'
:la kredo je la bono,
:jen estas nia fort'.
:Maljuna Danmark! Restos vi,
:dum kiam speguliĝas
:en maro fagfoli'.

(*)Danaĵo por "menhiro".

## Origina teksto 
:Der er et yndigt land,
:det står med brede bøge
:nær salten østerstrand.
:Det bugter sig i bakke, dal,
:det hedder gamle Danmark,
:og det er Frejas sal.

:Der sad i fordums tid
:de harniskklædte kæmper,
:udhvilede fra strid.
:Så drog de frem til fjenders mén,
:nu hvile deres bene
:bag højens bautasten.

:Det land endnu er skønt,
:thi blå sig søen bælter,
:og løvet står så grønt.
:Og ædle kvinder, skønne mø'r
:og mænd og raske svende
:bebo de danskes øer.

:Hil drot og fædreland!
:Hil hver en danneborger,
:som virker, hvad han kan!
:Vort gamle Danmark skal bestå,
:så længe bøgen spejler
:sin top i bølgen blå. 

## Eksteraj ligiloj 
* Traduko de J. Wulff

Danio
Kategorio:Naciaj simboloj de Danio
Kategorio:Kulturo de Danio
Dagestano

eta|350x350px||alternative=
**Dagestano** (, , , ) estas laŭ la oficiala traduko federacia rusa respubliko en Norda Kaŭkazio ĉe la Kaspia maro, subjekto de la Rusia Federacio. Ĝi estas la ĉefa respubliko de Kaŭkazio kaj pro sia grandeco kaj pro la nombro de loĝantoj. Ekde oktobro 2017 la prezidento de Dagestano estas Vladimir Vasilyev.

## Toponomio 
La vorto Dagestano estas de turka kaj persa deveno. *Dağ* signifas 'monto' en la turka kaj -*stan* estas persa sufikso, kiu signifas 'lando'.

## Administra divido 
Dagestano konsistas el 10 urbaj distriktoj kaj 41 municipaj distriktoj (40 municipaj distriktoj kaj Beĵta sektoro).

## Politiko 
De 1813 en konsisto de Rusio. Dum 1921-1991 ekzistis Dagestana ASSR (aŭtonoma soveta socialisma respubliko). Milito en Ĉeĉenio forte influis la situacion en Dagestano, kie sufiĉas siaj internaj problemoj. En aŭgusto 1999 okcidenta Dagestano estis invadita de terorismaj bandoj gvide de Ŝamil Basajev.

**Etna politiko** estas malfacila afero en la multetna Dagestano. La 39 distriktoj de la respubliko "apartenas" ĉiu al aparta etno. Posteno de dagestana premiero, ekz., ĉiam estas okupata de etna kumiko ktp.

Por unu milo de loĝantoj naskiĝas 19,5 infanoj jare. Tio estas la tria plej alta naskonivelo en Rusio (post Ĉeĉenio kaj Inguŝio). La averaĝa kvanto de infanoj por unu virino estas 2,42.

## Etnoj kaj lingvoj 
Dagestano havis 2.576.531 loĝantojn (censo 2002).

El inter 3 mln de loĝantoj loĝas en vilaĝoj 58 %. La dagestanaj etnoj apartenas al tri lingvaj familioj:

En la lingvoj de la naĥo-dagestana branĉo de la kaŭkazia lingva familio (laŭ alia klasifiko la branĉo estas konsiderata aparta lingva familio) parolas:
* avaroj — 800,1 mil personoj (29,9% de la tuta loĝantaro)
* dargoj — 432,4 mil (16,1 %)
* lezgoj — 350,7 mil (13,2 %)
* lakoj — 142,6 mil (5 %)
* tabasaranoj — 142,6 mil (5%)
* rutuloj — 29,1 mil (1 %)
* aguloj — 29 mil (1 %)
* caĥuroj — 6,3 mil (0,3 %)
* ĉeĉenoj — 92,2 mil, el kiuj kelkmil estas migrintoj el Ĉeĉenio.

En la lingvoj de la tjurka grupo de la altaja lingva familio parolas:
* kumikoj (kumukoj) — 267,5 mil (12,9 %)
* azerioj — 88,3 mil (4, %)
* nogajoj (nohajoj) — 35,4 mil (1,5 %)

En la lingvoj de la hind-eŭropa lingva familio parolas:
* rusoj — 100,1 mil (4%)
* tatoj kaj montaraj judoj — 18,5 mil ([eta|700x700px|esperantlingva mapo de Dagestano kaj la cetera Norda Kaŭkazio, kun aparta akcento pri la [kaŭkaza lingvaro|alternative=|maldekstra]]
alternative=Mapo de Dagestano|eta|624x624ra|Mapo de Dagestano

## Vidu ankaŭ 
Ĉeĉena Insulo

Gimry

Maĥaĉkalao

*
Dramo (verko)

**Dramo** (de la malnovgreka vorto por "agado") estas verko apartenanta samtempe al du artoj: literaturo kaj teatro (kaj de tie al kino). La teksto de dramo verkita de "dramisto"  orientiĝas al vidaĵa esprimpleno (mimiko, gestoj, movo) kaj al sonpleno. Literatura dramo efektiviĝas per aktoroj kaj reĝisoro, devas havi scenigeblojn. 

Ĉefaj ĝenroj de la klasika dramo: 
*tragedio 
*komedio 

Aliaj ĝenroj:
* farso/arlekanaĵo
* tragikomedio
* historiagrafa dramo
* Noo

**Tragedio** estas teatra verko, ofte submetita al la regulo de la tri unuecoj: temo, tempo kaj loko, kun malfeliĉa elnodiĝo kaj altrangaj herooj. 

**Tragikomedio** ne finiĝas per katastrofo. 

En **komedia** dramo estas prezentataj komikaj personoj aŭ amuzaj eksterordinaraj cirkonstancoj. 

## Reprezentantoj de la drama literaturo
Aristofano - Brecht - Calderón - Ĉeĥov - Pierre Corneille - Esĥilo - Eŭripido - Dario Fo - Jean Genet - Goethe - Gogol - Gribojedov - Paul Gubbins - Hrosvitha - Ibsen - Kalidaso - Arthur Miller - Molière - Pinter - Luigi Pirandello - Plaŭto - Racine - Seneko - Sofoklo - Ŝekspiro - Ŝilero - Terencio

## Vidu ankaŭ
* Drama filmo
* Dramaturgio
* Pupteatra Internacia Festivalo


Kategorio:Literaturo
Kategorio:Teatro
Du gamla, du fria

*Du gamla, du fria* (laŭlitere, "Vi maljuna, vi libera") estas la nacia himno de Svedio ekde 1866. La melodio estas malnova ĝermana popolkanto, dum la teksto estis skribita de Richard Dybeck (1844).

## Kantoteksto 
Nur la du unuaj versoj estas la oficiala sveda nacia himno. La tria kaj kvara ne estas uzitaj.

### Sveda originalo 
### Esperanta traduko 
:Vi alta, libera, multaĝa Nordland',
:vi gaja, silenta, ho vi bela!
:Saluton al vi, nia plej kara land',
:al via verdherbej' kaj sun' ĉiela!

:Vi tronas fiere sur granda memor',
:eĥinta kun glor' de bord' al bordo.
:Vi estas kaj restas eterne kun glor'.
:Ke vivu mi kaj mortu en la Nordo!

## Referencoj 
Svedio
Kategorio:Naciaj simboloj de Svedio
Kategorio:Kulturo de Svedio
Kategorio:Svedlingvaj kantoj
Diismo

[eta|La ideoj de la ĉina filozofo [Konfuceo estis ligitaj al la kresko de diismo en klasika (klerisma) epoko de Eŭropo.]]
**Diismo** kredas, ke Dio ja ekzistas, estas unu kaj kreis la universon kun ĝiaj naturaj leĝoj. Ĝi (Dio) kreis universon tute komprenebla per la racio de homo. Sed tuje post la kreo, laŭ kelkaj diistoj, Dio emeritiĝis kaj ne plu agis sur la estrado de la mondo. Do diismo rigardas dian providencon, miraklojn, dogmojn kaj sanktajn librojn kiel fabelojn por infanoj kaj naivuloj. Esence, diisto kredas je Dio, sed ne je preĝado.

Diismo estis populara inter la intelektuloj de la Okcidento en la 18-a jarcento kaj poste. La religiaj militoj en Eŭropo en la 17-a jarcento kaj la sukceso de moderna scienco multe helpis popularigi diismon, multaj inter la filozofoj kaj verkistoj de la 18-jarcenta Klerismo estis diistoj.

Voltaire, Thomas Paine, Thomas Jefferson kaj Albert Einstein estis gravaj diistoj, inter aliaj. Jefferson, ekzemple, redaktis la kristanan evangelion por ekskludi la miraklojn de Jesuo Kristo, farinte Jesuon homo tre saĝa, sed ne dia.

## Diista terminaro 
Diistaj aŭtoroj - kaj 17-a kaj 18-a jarcento teologiistoj ĝenerale - temis uzi pri Dio diversaj paroloj kiel:
* Supera Estaĵo.
* Dia horloĝisto.
* Granda Arkitekto de la Universo.
* Dio de la Naturo.
* Patro de Lumoj.

## Priskribo ĝenerala 
La diistoj, ĝenerale, malakceptas la religion organizitan kaj la personajn diajn «revelaciojn», argumentante ke Dio estas la kreinto de la mondo, sed eble ne intervenas en la aferojn de la mondo (pri tio lasta ekzistas variaĵoj, iuj deistoj akceptas iom da postkreada interveno). Por ili, Dio malkaŝas Sin nerekte, tra la leĝoj de la naturo priskribitaj de la naturaj sciencoj.

## Diismaj principoj 
La diistoj:
# Kredas je Dio, sed ne akceptas la kredojn de iu ajn aparta religio.
# Kredas ke Dio kreis la universon kaj la leĝojn de la naturo, sed ne kredas ke Ĝi estas prezentita tuta aŭ parte en libroj aŭ skribaĵoj konsideritaj sanktaj.
# Uzas la racion por kiel eblas pleje proksimiĝi al Dio, anstataŭ kredi instruojn pri Ĝi.
# Preferas gvidi sian etikan konduton per sia konscienco kaj racia ekzameno, anstataŭ obei sanktajn librojn aŭ religiajn aŭtoritatojn.
# Ĝuas la liberecon serĉi la spiriton per si mem, sen dependigi siajn kredojn de tradicio aŭ religia aŭtoritato.
# Metas la racian aŭ la spiritan super la religian.
# Kredas ke ekzistas religiaj bazaj kredoj kiuj iĝas tre raciaj post forigo de devioj ŝuldataj al superstiĉo.
# Kredas ke la religio kaj la ŝtato devas esti apartaj, vidu Apartigo de eklezio kaj ŝtato.

## Fontoj 
* Wollaston, William: *The Religion of Nature Delineated (La Religio de Naturo Delineata),*

## Vidu ankaŭ 
* Agnostikismo
* Izoliĝinta dio
* Krause
* Kulto al la Supera Estaĵo
* Liberpensuloj
* Monda Unio de Deistoj
* Panteismo
* Religio
* Tutdiismo

## Eksteraj ligiloj 
* Diismo  (kelkaj lingvoj, aliaj ol Esperanto)

Kategorio:Diismo
Kategorio:Religio
Kategorio:Ismoj
Dissendolisto

**Dissendolisto** (aŭ *dissendo-listo*) estas listo de personoj kiuj komunikas per retpoŝto dank'al komuna retadreso: la adreso de la dissendolisto. Ĉiu membro de la listo povas sendi mesaĝon al tiu adreso kaj ĉiu alia membro ricevas la mesaĝon kaj povas reagi same sendante sian komenton al ĉiuj aliaj.

Laŭ la funkciado de la listo, estas almenaŭ du malsamaj tipoj de dissendolistoj. La plej multaj estas *diskut-listoj* kiuj ebligas al ĉiuj diskuti unuj kun la aliaj. Aliaj listoj nur utilas kiel *inform-listo* aŭ *bulten-listo* ĉar nur la kreinto de la listo povas sendi mesaĝon al la ricevantoj.

Dissendolisto estas unu el la plej sukcesaj novaj komunikiloj alportitaj de Interreto. Ili efektive uzas la plej uzatan servon de Interreto, la retpoŝto, por ebligi al asocioj kaj diversaj grupoj komuniki plej facile. Dank'al ilia uzo eblas nun tre facile informi kaj organizi agadojn inter diversaj uzantoj de Interreto.

Pro tio, ekzistas nun multege de diversaj dissendolistoj pri diversaj temoj kaj en diversaj lingvoj. Ekzemple en Esperanto ekzistas jam kelkaj centoj de dissendolistoj de pli ol 40 diversaj naciecoj kaj pri diversaj temoj, kiaj kulturaj, sciencaj, politikaj, religiaj, ktp.

Ekzistas diversaj provizantoj de serviloj, kiuj ebligas krei kaj uzi dissendoliston sed unu el tiuj Yahoogroups, posedata de Yahoo estas tre forte prezenta internacie kaj multlingve, kaj pro tio estas la plej uzata en multaj lingvoj interalie en Esperanto.

La Vikipedio havas propran dissendoliston: WikiEO-l.

## Eksteraj ligiloj 
Listo de 200 Dissendo-listoj en Esperanto kaj instruktoj pri ilia uzo:
* http://purl.org/net/dissendo 
Yahoogroups en la angla:
*(aldonu landan ISO-kodon je la komenco por havigi aliajn lingvojn)*
* http://groups.yahoo.com/ 

Kategorio:Retforumoj
Kategorio:Interreto
Distanco

eta|Distanco inter du punktoj
**Distanco** estas unu el ĉefkonceptoj de geometrio. Ĝia enhavo dependas de tio, por kiuj objektoj estas difinita. Ekzemple:

* La distanco inter du punktoj estas la longo de la detranĉo de rekto, kiu ligas la donitajn punktojn.
* La distanco de la punkto ĝis la rekto (aŭ ebeno) estas la longo de detranĉo de la orto, malleviĝinta de la donita punkto al rekto (aŭ ebeno);
* La distanco inter du paralelaj rektoj (aŭ ebenoj) estas la longo de komuna orto al donitaj rektoj (aŭ ebenoj).

En plurdimensia geometrio oni ĝeneraligas la nocion de ĉi tiu termino.

## Astronomio 
La distanco inter du astroj estas ĉiam mezurita sur la ĉiela volto, do ŝajna sfero. La precizeco vere pliboniĝis pro la uzo de nova ilo dum la 19-a jarcento kaj iom poste: la meridiana lorno. Pro tio, la mezuro reprezentas eron de arko. Do la unuo uzita estos unuo de angulo: grado de arko aŭ arkgrado.

En mezuroj de distancoj sur astronomiaj fotoj, oni kutime uzas la subdividoj : la sesdekono de grado de arko tio estas minuto de arko aŭ arkminuto, kaj ĝia sesdekono tio estas sekundo de arko aŭ arksekundo. La anguloj estas ofte tiom malgrandaj ke oni uzas tre kutime milonon de arksekundo tio estas miliarksekundo mallongita al "**mas**".

En la fako duopa stelo, tiu distanco estas kutime nomata "interspaco" por bone insisti sur la ŝajna distanco ĉiam evoluinta kaj ĝia simbolo estas "ρ" la greka litero "ro" minuskle, do "**Interspaco ρ**" aŭ simple "**ρ**".   

## Vidu ankaŭ 
* Metriko (matematiko).

Kategorio:Geometrio
Dekuma nombrosistemo

**Dekuma nombrosistemo** estas pozicia nombrosistemo kies bazo estas 10. Ĝi bezonas 10 ciferojn por skribi nombrojn, kaj en la eŭropa tradicio (al kiu apartenas Esperanto) tiuj 10 ciferoj estas 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.

Oni supozas, ke elekto de 10, kiel bazo de la sistemo, devenas de la kutimo kalkuli per fingroj.

Por skribi nombrojn, oni difinas kiom da unitoj de diversaj gradoj estas en ĝi kaj koncernajn ciferojn skribas en unu vico. Ekzemple, en la nombro 473, la lasta pozicio montras uniton de la 1‑a grado (10^0=1), la antaŭlasta pozicio montras uniton de la 2‑a grado (10^1=10), kaj la unua pozicio montras uniton de la 3‑a grado (10^2=100). Ĉiu unito de sekva grado estas 10‑oble pli granda ol la antaŭa. La ricevita vico por la nombro 473 estas: 4\times10^2+7\times10^1+3\times10^0.

Pro la bezonoj de moderna komputila teknologio, aperis ankaŭ aliaj sistemoj : **duuma** (kun bazo 2, t.e. uzanta nur ciferojn 0 kaj 1), **okuma** (kun bazo 8, t.e. uzanta ciferojn de 0 ĝis 7), **deksesuma** (kun bazo 16, t.e. uzanta ĉiujn dek ciferojn kaj la unuajn 6 literojn de la angla alfabeto).

Deksesuma nombrosistemo estas uzata, ekzemple, en Unikodo por la Esperantaj literoj.

**Dekumo** aŭ **decimalo** estas ĉiu el la ciferoj, aperantaj dekstre de la onkomo, t.e. prezentantaj la frakcian parton.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
* Konvertilo dekuma-deksesuma 

Kategorio:Nombrosistemoj
Duuma nombrosistemo

**Duuma nombrosistemo** estas pozicia nombrosistemo kies bazo estas 2. Ĝi bezonas nur 2 ciferojn por skribi nombrojn, nome `0` kaj `1`.

La nombro 210 (en la kutima dekuma skribo) duume estas skribata kiel 10 (legu: unu-nul). Ĉiu pozicio de duuma nombroprezento estas 2-oble pli peza ol la antaŭa, t.e. la pezoj de duuma sistemo formas vicon de potencoj de 2: **1, 2, 4, 8, 16, …, 2n, ..** Por skribi dekuman nombron en duuma nombrosistemo, oni ĝin dividu konsekvence per 2 kaj skribu ricevitajn restojn 0 kaj 1 en ordo de la lasta ĝis la unua. Ekzemplo:

:43 = 21 · 2 + **1**
:21 = 10 · 2 + **1**
:10 = 5 · 2 + **0**
:5 = 2 · 2 + **1**
:2 = 1 · 2 + **0**
:1 = 0 · 2 + **1**

Tiamaniere, la duuma skribo de la nombro 43 estas: **101 011**

Tia sistemo havas multajn avantaĝojn kaj ĝi estas uzata en komputadaj kalkuloj, sed por ordinara uzo ĝi estas maloportuna.

## Vidu ankaŭ 
* Duuma komo
* Duumaj prefiksoj
* Deksesuma nombrosistemo
* Nenegativa entjera potenco de 2

Kategorio:Nombrosistemoj
Don Harlow

**Donald HARLOW** [dan'ld harlo] naskiĝis la  en Portland (Oregono), mortis la  en Martinez (Kalifornio). Profesie programisto, li estis esperantisto ekde 1959, loĝis apud San Francisco (Kalifornio) kaj estis aktivulo por Esperanto. Don Harlow estis iama prezidanto de la Esperanto-Ligo de Nord-Ameriko (1993-1996) kaj plurfoje redaktanto de ties gazeto *Esperanto USA*. Li verkis en la angla *The Esperanto Book*, pri la Esperanta movado; ĝi estas legebla en la reto. Li ankaŭ kreis la paĝojn de "Esperanto Access" (Esperantaj paĝoj por anglalingvanoj) kaj "Literaturo en Esperanto", ampleksa indekso de literaturaj tekstoj alireblaj en la reto.

Harlow mortis la  en la malsanulejo de sia hejmurbo, post suferiga malsano.

Ekde 2007 ekzistas la premio Harlow, kiu estas aljuĝita al gajnintoj de nova ĉiujara konkurso de Esperanto USA por elstaraj tradukoj el la usona literaturo en Esperanton. La premio estis establita omaĝe al la multjara laboro de Don Harlow por la Esperanto-Ligo de Norda Ameriko kaj por la Esperanto-movado.

## Eksteraj ligiloj
* Nekrologo kun foto ĉe edukado.net
Retpaĝoj de Don Harlow:
*Esperanto-TTTejo de Don HARLOW (Best) (en Retarkivo)
*The Esperanto Book
*Esperanto Access
*Literaturo en Esperanto
* Angle
* Reta tombejo de Don Harlow

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Premio Deguĉi
Duodeno

**Duodeno** estas parto de la maldika intesto, dividita de la stomako per la piloro. Ĝi estas organo en la homa korpo.

La kaĉaspekta miksaĵo, rezultanta el la digestado en la stomako de la manĝitaj nutraĵoj kaj troviĝanta en la duodeno, nomiĝas ĉimo.

Diversaj fontoj indikas la eblan longon de la duodeno inter 20 cm kaj 30 cm, kelkaj eĉ malpli, sed ĉiuokaze la longo rilatas al la etimologio de ĝia nomo: la "dek-du-fingra" (latine *duodecim* = dek du).
Ĝia diametro atingas 4 cm.
Ĝi montras tri kurbiĝojn, kiuj dividas ĝin en sekciojn nomatajn D1, D2, D3 kaj D4 (D = duodeno):
* D1 ekiras de la piloro, dekstre de la unua lumba vertebro. Ĝi iras oblikve supren kaj dekstren kaj poste kurbiĝas malsupren je angulo de ĉirkaŭ 80°.
* D2 iras vertikale malsupren, proksimume laŭ la unua kvar lumbaj vertebroj. En ĝin fluas la kanaloj gala kaj pankreata. Ĝi fine kurbiĝas horizontalen je angulo de ĉirkaŭ 90°.
* D3 iras pli-malpli horizontale. Ĝia transiro al D4 ne estas tiom klare markita kiel la antaŭaj transiroj; estas nur leĝera kurbiĝo.
* D4 iras supren, proksimume de la kvara al la dua lumba vertebro. Ĝi finiĝas ĉe abrupta kurbiĝo malsupren, la "angulo de Treitz" (nomata laŭ Václav Treitz), kie komenciĝas la jejuno.

La duodeno estas la sola parto de la intesto, kiu ne partoprenas en la peristalta moviĝo.
La pH-valoro en la duodeno estas inter 6,0 kaj 6,5, do iomete acida.

Kategorio:Digesta sistemo
D-ro Esperanto

**Doktoro Esperanto** estas la pseŭdonimo per kiu Ludoviko Lazaro Zamenhofo publikigis sian *Unuan Libron*. Poste, liaj anoj donis tiun nomon al la lingvo mem, antaŭe konata nur kiel "Lingvo Internacia".

En la Unua Libro estis indikita la koresponda adreso "Al sinjoro D-ro L. Zamenhof por d-ro Esperanto en Varsovio", do Zamenhofo ja menciis sian veran nomon, sed ne evidentigis sian identecon kun d-ro Esperanto.

Estas teatraĵo *Doktoro Esperanto* de la itala aktoro Mario Migliucci pri la vivo de Zamenhofo.

## Vidu ankaŭ
* internacia planlingvo
* konstruita lingvo

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Pseŭdonimoj
Dekoblaj kaj dekonaj unuoj

## Prefiksoj por dekobloj kaj dekonoj 
Listo de prefiksoj uzataj laŭ SI (la Sistemo Internacia de Unuoj) por la dekoblaj kaj dekonaj mezurunuoj.

Ekzemple:

* 1,0 km (kilometro) = 1000 m (metroj)
* 1 000 000 000 ns (nanosekundoj) = 1 s (sekundo).

Por kalkuloj, se ĉiuj grandoj estas esprimitaj en SI, formuloj ne bezonas enkondukon de koeficientoj, dependaj de elekto de mezurunuoj.

## Duuma prefiksoj 
## Vidu ankaŭ 
* Duumaj prefiksoj
* Miligramo
* Nenegativa entjera potenco de 2
* Vortoj por grandegaj nombroj

Kategorio:Mezurunuoj
Dominiko

[eta|la [flago de Dominiko.]]
eta|300px|La ĉefurbo Roseo
eta|300px|dekstra|Situa mapo
**Dominiko** () estas lando en la Kariba Maro.

* **Landkodo:** DM.
* **E-nomo:** Dominika Komunumo.
* **Nacia nomo:** Commonwealth of Dominica.
* **Areo:** 751 kv.km.
* **Politika sistemo:** respubliko.
* **Ŝtatestro:** prezidentino Sylvanie Burton.
* **Ĉefurbo:** Roseo (16 mil).
* **Loĝantaro:** 70 mil (2002).
* **Ŝtatlingvo:** angla.
* **Pokapa MEP:** 2.990 $.

## Administra divido 
eta|Mapo de la paroĥoj de Dominiko
Dominiko administre dividiĝas al dek "paroĥejoj":
# Paroĥejo Sankta Andreo
# Paroĥejo Sankta Davido
# Paroĥejo Sankta Georgo
# Paroĥejo Sankta Johano
# Paroĥejo Sankta Jozefo
# Paroĥejo Sankta Luko
# Paroĥejo Sankta Marko
# Paroĥejo Sankta Patriko
# Paroĥejo Sankta Paŭlo
# Paroĥejo Sankta Petro

## Geografio 
Kiel insula regno Dominiko ne havas landlimojn. Ĝin ĉirkaŭas la Kariba Maro. Dominiko havas areon de 754 km². Ĝia ĉefurbo estas Roseo (*Roseau*) en la sudo; norde situas la malpli granda urbo *Portsmouth*.

Dominiko situas inter la francaj insuloj Martiniko (sude) kaj Gvadelupo (norde); de Martiniko ĝin apartigas la Martinika Markolo, de Gvadelupo la Dominika Markolo.

Grandan parton de Dominiko kovras pluvarbaro. Abundas fontoj kaj riveroj; vulkaneca grundo kreis tie la duan plej grandan bol-akvan lagon monde. Ĝi nomiĝas *Boiling Lake* (angle: bola lago) kaj situas ĉirkaŭ 10 km oriente de Roseo. La Nacia Parko Morne Trois Pitons aŭ en angla *Morne Trois Pitons National Park* estas Monda heredaĵo de Unesko (ekde 1997).

Pro la vulkana naturo la marbordoj estas krutaj, mankas plaĝoj. Mara turismo koncentriĝas al spirtuba naĝado subakva.

Ĉirkaŭ 110 kilometrojn okcidente de Dominiko troviĝas insuleto *Isla Aves* (hispane: Birda Insulo), sur kiu estas venezuela armea bazo. Venezuelo pretendas la maron ene de 200 mejloj (370 km), do inkluzive la tutan maron ĉirkaŭ Dominiko, kiu protestas kontraŭ tiu pretendo.

La aparteno de Dominiko al la Alventaj Insuloj (kiel plej norda) ne estas sendisputa; multaj aŭtoroj ĝin deklaras la plej suda el la Deventaj Insuloj.

### Ekonomio 
La ŝtato estas parto de orientkaribia valuta unuiĝo kaj kune kun kvin aliaj karibiaj ŝtatoj kaj du pliaj transmaraj teritorioj de Britio kiel oficialan valuton uzas la orientkaribian dolaron.

### Ekstera politiko 
Dominiko apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifiko.

## Referencoj

Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1978
Dogmo

**Dogmo** en la komuna lingvo estas malaprobe uzata pri opinio, kiun iu (alia) rifuzas pridiskuti aŭ iel ŝanĝi.  Ĝi ankaŭ ofte subkomprenas, ke tiu opinio estus malracia aŭ almenaŭ nepruvebla, ke ĝia defendanto akceptas ĝin konformisme, senkritike.

En antikva kaj meza epokoj dogmo estis pozitiva vorto, ĉar ĝi signifis klarecon kaj unusencecon.

## Filozofio kaj religio 
En filozofio kaj religio, dogmo estas fundamenta veraĵo, parto de doktrino.  Ĝi funkcias simile al aksiomo aŭ postulato en scienco.  Ĝi ne estas sekvo de aliaj asertoj, sed bazaĵo ne demonstrita, el kiu oni povas dedukti.  Se oni ŝanĝas dogmon, oni ĉesas aliĝi al la koncerna doktrino kaj oni kreas per tio novan doktrinon, rigardeblan kiel devojiĝon, herezon de la unua.

### Dogmoj en kristanismo 
Kristaneco estas baze fido al Dio sin malkaŝanta tra la historio de la juda popolo kaj eminente en la persono de Jesuo Kristo.  La populariĝo de kristanismo en la helenisma mondo en la 3-a kaj 4-a jarcentoj kontaktigis tiun fidon kun la greklingva filozofio, kiu favoras klaran eldiron de abstraktaj veraĵoj.  La enhavon de la kristana fido oni tiam komencis diri per dogmoj.  Dogmoj do koncernas fundamenton de religio, kaj ne temas pri aferoj de moralo aŭ praktiko.

Dogmoj rezultas el elekto inter pluraj teorioj, kaj elekton oni pli ofte bezonas pro disputo.  Tial multaj dogmoj krom aserto de iu veraĵo, havas duan parton negan.  Tiu parto prezentas la malakceptatan opinion, kaj eventuale ĝiajn subtenantojn ekde tiam anatemas.

Dogmojn eldiras la kunvenoj de episkopoj, laŭnome koncilioj, kaj de tio ricevas sian aŭtoritaton.  Por ke ili validu en tuta eklezio aŭ por ĉiuj kristanoj (ekumene) do bezonatas kunvenoj de ĉiuj koncernaj episkopoj.  En katolikismo ankaŭ la papoj ekde 1870 povas pro neerareco difini dogmojn.

En discienco la studo de dogmoj estas la temo de dogmoscienco aŭ dogmatiko.  Dogmoj estas vortaĵoj diritaj en iuj filozofiaj kaj kulturaj kondiĉoj, kaj tial ili el kristanisma vidpunkto havas historion.

Kategorio:Kristana teologio
Danlingva literaturo

**Danlingva literaturo** estas subgrupo de skandinava literaturo streĉas al la mezepoko. De speciala noto trans la jarcentoj estas la historiisto Saxo Grammaticus, la dramisto Ludvig Holberg, Hans Christian Andersen, la filozofo Søren Kierkegaard kaj Karen Blixen kiu atingis tutmondan famon kun ŝia aŭtobiografia rakonto *Ekstere de Afriko*.

## Mezepoko 
La plej frua konservitaj tekstoj de Danio estas surskriboj kun runoj sur monumentaj ŝtonoj kaj aliaj objektoj. Kelkaj de ili enhavas mallongajn poemojn.

## Danaj verkistoj 
eta|200px|Kovrilpaĝo de Villy E. Risør: Tiel profunda estas la nokto,1959
:Jeppe Aakjær
:Benny Andersen
:Hans Christian Andersen
:Karen Blixen
:Karl Gjellerup
:Piet Hein
:Carsten Jensen
:Johannes V. Jensen
:Martin Andersen Nexø
:Ebbe Kløvedal Reich
:Johannes Møllehave
:Adam Oehlenschläger
:Leif Panduro
:Henrik Pontoppidan
:Halfdan Rasmussen
:Aksel Sandemose (plejmulte verkis Norvege)
:Dan Turell
:Johannes Wulf

## Feroaj verkistoj 
:William Heinesen

## Norvegaj verkistoj 
:Ludvig Holberg
:Johan Herman Wessel

## En Esperanto 
* Villy E. Risør: Tiel profunda estas la nokto, 1959

## Vidu ankaŭ 
* Norveglingva literaturo
* Ferolingva literaturo
Duncan Charters

[eta|Duncan Charters parolas dum la [Tria Tutmonda Kolokvo pri instruado de Esperanto en Neŭŝatelo 2015]]
eta|Duncan Charters, dum parolado al la esperantistaro, pri la Esperanto-movado dum la kronvirusa pandemio (Aprilo 2020).
**Duncan CHARTERS** (naskiĝis la 2-an de majo 1948) estas universitata profesoro kaj esperantisto. Ekde julio 2019 li estas la prezidanto de Universala Esperanto-Asocio (UEA).

Duncan diplomitiĝis ĉe la Universitato de Cambridge kaj doktoriĝis ĉe la Ŝtata Universitato de Indianio. Ekde 1974 li estas profesoro pri fremdaj lingvoj ĉe la Kolegio Principia en Elsah (Ilinojso).

Li estis preleganto pri fremdaj lingvoj ĉe la Ŝtata Universitato de Humboldt en Arcata (Kalifornio) kaj instruis en regulaj kaj someraj programoj de multaj aliaj kolegioj kaj universitatoj. Li estis program-aprezisto, konsilisto kaj prelegisto por lernejoj kaj organizaĵoj inkluzive de la ŝtataj estraroj pri edukado de la  Kalifornio kaj Ilinojso. En 1993, li instruis en Svislando kiel direktoro de internacia seminario por prepari lingvo-instruistojn. En Hispanio li laboris por la Universala Kongreso de Esperanto, kunordigante la temon "Eduki por la 21-a jarcento". Li partoprenis internacian konferencon de instruistoj kiel invitita specialisto pri la instruado de kulturo kaj faris internacian someran universitatan prelegon pri la baza karaktero kaj signifo de hispana kulturo kaj literaturo.

Li estis ankaŭ instruisto de Esperanto. Li estis prezidanto de la Internacia Ligo de Esperanto-Instruistoj. Komence de 2016, li aniĝis en Akademio de Esperanto por 9-jara oficperiodo.

Liaj interesoj inkluzivas la hispanan lingvon kaj literaturon, instrui kulturon kaj aŭskultan komprenadon, evoluigi kompetentecon de lingvo-kapabloj, uzi teknologion en instruado.

Li plurloke prezentis faman parolaĵon titolitan "Mia eksterlanda vojaĝo", ankaŭ atribuita al John Wells, en kiu li imitas la akĉentojn kaj trajtojn de Esperantistoj el pluraj landoj kaj primokas tiujn, kiuj kredas sin pli kapablaj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Charters sur la paĝoj de Principia College 
* Biografia longa kaj listo de la publikigitaĵoj 
* Prie ĉe esperantic.org
* Artikoloj pri Charters ĉe liberafolio.org
* Kien UEA iras? El Popola Ĉinio intervjuis Duncan Chartes, prezidanto de UEA, en la 107-a UK, Montrealo, Kanado (FB Watch)

## Referencoj 
Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de UEA
Riverdelto

**Riverdelto** aŭ **delto** estas malalta plataĵo ĉe la enfluejo de la riveroj, kie riverbranĉoj dise enfluas en la maro aŭ lago. La termino devenas de la majuskla litero de la greka alfabeto Delto, havanta triangulan formon. Unue la nomo estis uzita por la delto de Nilo, kiu havis formon de la menciita litero.

Plej grandaj deltoj (surfaco, kv.km):

## Kelkaj deltoj 
* Delto de Gango
* Rejn-Moza Delto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.geol.lsu.edu/WDD/DELTA_LISTS/continents.htm 

Dosiero:NileDelta-EO.JPG|
Dosiero:NarsarsuaqGreenland-ArcuateDelta.jpg|
Dosiero:Ganges River Delta, Bangladesh, India.jpg|
Dosiero:Gangesdelta klein.jpg|
Duoninsulo

[eta|300px|Duoninsuleto en [Kroatio.]]
[eta|dekstra|200px|[Labradora Duoninsulo, Kanado.]]
[eta|dekstra|200px|La [Ibera duoninsulo, en Hispanio kaj Portugalo.]]
**Duoninsulo** estas tera areo, preskaŭe (sed ne tute) ĉirkaŭata de akvo, do peco de la tero, enprofundiĝinta en oceano, maro aŭ lago, kaj prilavita per la akvo de tri flankoj. Temas fakte pri "preskaŭinsulo", konektita per la ĉeftero ofte nur per mallarĝa terpeco. Aparte mallarĝajn duoninsulojn ankaŭ eblas nomi terlango, kvankam malfacilas per difino precizigi la klarigon kio estas "aparte mallarĝa".

**Plej grandaj duoninsuloj**:
* Araba 2,730
* Okcident-Antarkta 2,690
* Hindoĉina 2,088
* Hindustana 2,000
* Labradora 1,600
* Skandinava 800
* Somalia 750
* Iberia (Pirenea) 584
* Malgrand-Azia 506
* Balkana 468
* Kamĉatka 264
* Malaka 237
* Korea 218
* Apenina 149

**Aliaj konataj duoninsuloj:**

Sud-Kalifornia – Tajmira – Krimea – Florida – Jukatana – Jutlanda – Bretana - Kurona - Hel - Atiko (Grekio)

## Vidu ankaŭ 
* Eliraĵo (geografio)
Delavaro

**Delavaro** ( *Delaware* [DEL-a-ŭejr]) estas subŝtato de Usono. Ĝi fariĝis la 1-a ŝtato de Usono je la 7-a de decembro 1787. Ĝia nomo devenas de la rivero Delavaro.

Liberalaj leĝoj pri korporaciiĝo rezultas je tio ke pli ol duono de la firmaoj de la listo *Fortune 500* korporaciiĝis tie. Pli ol 170.000 firmaoj korporaciiĝis en Delavaro.

**Loĝantaro:** 907.135 (en 2011, takso)
**Ĉefurbo:** Dover

Dosiero:National-atlas-delaware.png | Mapo de Delavaro
Dosiero:Twelve-mile-circle.gif | Strukturo de la subŝtata limo

La limo de Delavaro estas iom nekutima: Origine oni difinis la limon inter Pensilvanio kaj Delavaro kiel 12-mejlan cirklon ĉirkaŭ la juĝejo en New Castle. Tiu cirklo ne enhavas pintan terpeceton inter Delavaro kaj Marilando, kiun tial pretendis Pensilvanio. Sed en 1921 oni aljuĝis ĝin al Delavaro. Ene de la cirklo la orienta limo (al Nov-Ĵerzejo) estas la orienta bordo de rivero Delavaro, sed ekster la cirklo la mezo de la rivero.

Registara TTT-ejo de Delavaro en la angla: http://www.state.de.us  (= delaware.gov).

## Loĝantaroj 
Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Dekana Preĝejo de Sankta Maria Magdalena

eta|300px|dekstra|Dekana Preĝejo de Sankta Maria Magdalena
La **Dekana Preĝejo de Sankta Maria Magdalena** en Karlovy Vary estas unu el la plej valoraj kaj elstaraj memorindaĵoj de kulmina baroko en Bohemio.

Ĝi estis konstruita laŭ projekto de elstara praga arkitekto Kilian Ignaz Dientzenhofer. (Origine sur tiu ĉi loko staris gotika preĝejeto el la jaro 1485, kiu forbrulis dum brulkatastrofo en la jaro 1604). Iniciatinto de la nova grandioza preĝejo estis imperiestro Karolo la 6-a, kiu vizitis la urbon Karlovy Vary en la jaro 1721 kaj donacis mil dukatojn por la nova preĝejo al grandmajstro de la ordeno de Kruckavaliroj "kun ruĝa stelo", kiu poste konstruadon organizis. **La unuan bazan ŝtonon** oni metis en la jaro 1732 kaj jam en la jaro 1736 (t.e. post kvar jaroj) la preĝejo estis finkonstruita. Sed internan ekipaĵon oni kompletigis ankoraŭ dum la unua duono de la 18-a jarcento. La navo havas formon de elipso - la fronto direktas al Foirejo (*tržiště*). Paro de turoj kun bulbaj kaskoj estas tre efika. La turoj estas simetrie lokitaj kaj inter ili estas geometrie farite stuka ornam-aĵo kun karakterizaj signoj de baroka stilo. (En la keloj estas videblaj dikaj tavoloj de termofonta ŝtono aragonito)

## Priskribo de preĝejo 
### Eksterejo 
Temas pri grava baroka templo. En antaŭa parto estas du turoj. Sur ĉiu el ili estas de tri flankoj estas horloĝoj.

### Interioro 
En bela interioro estas valora altara bildo de E. Dollhopf, poste sekva altara bildo, kiu montras Marian Magdalenan (de Josef Kramolín), du gotikaj statuoj montrantaj Madonon kaj altaraj skulptaĵoj de J. Eberl.

Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Karlovy Vary
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Regiono Karlovy Vary
Kategorio:Barokaj preĝejoj en Ĉeĥio
Dionysius Exiguus

**Dionysius Exiguus** (ĉ. 500 - ĉirkaŭ 560) ("Denizo (aŭ Dionizio) la Malgranda") estis monaĥo de la 6-a jarcento el Dacio, nun en Rumanio, kiu kalkulis la kristanan eraon. Li estis klerulo kiu loĝis en Romo kaj laboris por la papo.

Je la jaro 1278 AUC, papo Sankta Johano la 1-a komisiis lin ĝuste kalkuli la daton de Pasko por la cent jaroj 1280-1379 AUC. Por ne daŭrigi la tradicion de la diokleciana erao, kiu memorigis pri la martiriga imperiestro Diokleciano, Dionysius utilis kristanan eraon. Por fari tion, Dionysius devis fiksi la daton de la naskiĝo de Jesuo Kristo, kiun li fiksis ĉe la 25-a de decembro 753 AUC. Do 754 AUC fariĝis jaro 1 ("epoko") en lia erao. Kaj en 1280 AUC, la jaro fariĝis 527 p.K. en la julia kalendaro.

Lia tabelo de Paskaj datoj fariĝis aŭtoritata, do lia kristana erao anstataŭis la romian eraon. Sed, ĝis la 8-a jarcento, kiam Beda Venerabilis popularigis la eraon en lia historio, ĝi estis plejparte afero de kleruloj.

**25-a de decembro:** laŭ tiama scio, la mondo estis kreita de Dio je la 25-a de marto. Do, logike, Kristo estis koncipita je la 25-a de marto. Tial li naskiĝis je la 25-a de decembro. La tago ankaŭ estis la tradicia tago de Kristnasko en Romo.

**753 AUC:** Tamen, Jesuo Kristo ne naskiĝis je 753 AUC: laŭ evangelioj, li naskiĝis sub la rego de Herodo la Granda, kiu mortis je 750 AUC aŭ 4 a.K. Sed Dionysius sekvis la plej bonan scion de sia tago kaj la eraro nun estas nekorektebla.

Kategorio:Mortintoj en 543
Kategorio:Historio de kristanismo
Dolchamar

**Dolchamar**  (antaŭe **Dolcxamar**, vidu ankaŭ Dolĉamaro) estas muzikgrupo, kiu ekis en 1999 en Londono, sed nun baziĝas en Finnlando. Ĝi ludas ritman rokon kaj hiphopon kaj kantas en Esperanto. La bando ŝanĝis sian nomon de Dolcxamar al Dolchamar en 2003. La grupo koncertis en pluraj Esperanto-aranĝoj.

## Anaro 
* Piechjo (Patrik Austin) – kantado, akustika gitaro
* Hannu Linkola – drumo
* Andrei Dumitrescu – klavaro, blovklavaro
* Sebastian Dumitrescu – akustika basgitaro

## Diskaro 
* 1999 - *Kun ikso*
* 2000 - *Lingvo intermonda*
* 2005 - *Rebela Sono*
* 2009 - *Trejn Tu Noŭer*
* 2010 - ''Trajn' nenien*

## Eksteraj ligiloj 
* Dolchamar en MySpace
* Ree bela sono, artikolo de Reinaldo Marcelo Ferreira en Monato 2005/07-08, p.&nbsp;35
* Verkoj de Dolchamar  en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Dolchamar ĉe Spotify

## Recenzoj 
* Recenzo pri KD *Trajn' nenien*.
*  Recenzo pri KD *Rebela Sono*.
*  Recenzo pri KD *Rebela Sono''.


Kategorio:Esperantaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1999
Deventaj Insuloj

eta|399x399px|Deventaj insuloj
**Deventaj Insuloj** (; ) tiel nomiĝas pro sia "gardateco" sude en la Kariba Maro kun la Alventaj Insuloj kiu funkcias kiel ŝirmo kontraŭ la sovaĝaj "ventoj" de la Atlantiko. Ili rilatas al la nordaj insuloj de la Malgrandaj Antiloj.

Famaj Deventaj Insuloj inkluzivas Angvilon, Antigvon, Gvadelupon, Monceraton kaj Sankta-Kristofo kaj la britajn kaj la usonajn Virgulininsulojn.

Norde de la insula ĉeno situas la Puertorika Fosego.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉebordaj Antiloj
* ABC-insuloj
* Nederlandaj Antiloj

Kategorio:Antiloj
Kategorio:Mezameriko