open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maŝinkonstruado

[eta|300px|Moderna cifereca [Frezmaŝino.]]
**Maŝinkonstruado** estas konstruado de pecoj aŭ servoj ĉefe en metalurgio farita per maŝinoj, tio estas ilmaŝinoj.

**Ilmaŝino** estas maŝino kapabla reteni ilon kaj sendi al ĝi movopremon, por ke tiu tranĉu, detranĉu, ŝanĝu, transformu aŭ formigu specife materialon. Tiu maŝino povas do esti uzata kiel resurso por produkti produktojn.

Estas rimarkindaj ilmaŝinoj la jenaj:
[eta|dekstra|305px|Antikva segilo por transformi [arbojn en tabulojn.]]
* La **Ilmaŝinoj** por transformo de materialoj estas tiuj:
** la Tornomaŝino,
** la Frezmaŝino,
** la Akrigmaŝino,
** la Perforilo (Traborilo) ,
** la Ŝraŭbigilo.
* La **Ilmaŝinoj** ciferecaj:
** la Perkomputile ciferece stirata maŝinaro.
* La ilmaŝinoj por kunigo:
** la Ŝraŭbilo.

La **Ilmaŝinoj** povas esti klasigitaj laŭ du grandaj kategorioj:
* konvenciaj ilmaŝinoj (konvencia torno, konvencia frezilo,…);
* ciferecaj ilmaŝinoj (Cifereca torno, Cifereca frezilo, …)

**Ilmaŝinoj** enhavas ĝenerale:
* kompaktan konstrukorpon sufiĉe precizan,
* tabulon laŭ kelkaj aksoj, gvidita de rigliloj,
* unu (aŭ kelkaj) kapoj kun ingo por la ilo,
* kelkaj motoroj (turniloj, movoj surtable),
* manovrajn elementojn (permanaj aŭ aŭtomataj),
* …

La statistikoj japanaj kalkulas la ilmaŝinojn kiel robotojn, kion oni ne faras en Eŭropo kie oni klasigas ilin en separitaj kategorioj.

## Vidu ankaŭ 
* Drilo
* Laborilo
* Maŝinisto
* Maŝino
* Perforilo (Traborilo)
* Pregado
* Rabotado
* Stampilo (metaloj)

Kategorio:Maŝinoj
Kategorio:Mekanika inĝenierarto
Dolores Hidalgo

**Dolores Hidalgo** estas komunumo en la meksika subŝtato Guanajuato. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Dolores Hidalgo* - aŭ, tutekzakte, kaj la komunumo kaj la urbo havas la plenan nomon *Dolores Hidalgo Cuna de la Independencia Nacional*, "Dolores Hidalgo lulilo de la nacia sendependeco".

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 134 641 loĝantojn. El tiuj estas 63 340 viroj kaj 71 301 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1 656,27 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 1920 metroj super la marnivelo. La kvanto de pluvo (jare) estas 564,1 milimetroj. La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 21° 9′ norda latitudo kaj 100° 56′ okcidenta longitudo.

## Sociogeografio 
En la komunumo vivas 109 968 personoj kiuj aĝas pli ol 4 jarojn. El tiuj personoj 255 personoj respektive 0,23 procentaĵoj parolas indiĝenan lingvon.

Inter la 73 780 loĝantoj kiuj aĝas pli ol 14 jarojn, 1636 respektive 17,13 procentaĵoj estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Historio 
eta|280px|preĝejo kaj la statuo de Hidalgo
La urbo estis malgranda urbeto konata simple kiel **Dolores**, kiam pastro *Miguel Hidalgo y Costilla* sonigis sian faman krion por la sendependeco de Meksiko (la *Grito de Dolores* aŭ "Krio de Doloroj") en la fruaj horoj de la 16-a de septembro 1810 antaŭ sia paroĥa preĝejo. Post kiam Meksiko atingis sendependecon, la urbo estis renomita *Dolores Hidalgo* je lia honoro. La 28-an de septembro 1810, soldataro de Hidalgo mortigis pli ol 500 hispanajn kaj kreolajn soldatojn lojalajn al la reĝo de Hispanio dum la batalo pri Dolores; 2 000 indiĝenaj meksikanoj mortis en la lukto.

Hodiaŭ Dolores Hidalgo estas konata ĉefe pro sia industrio de ceramikaĵoj, kiu havigas enspezojn al pli ol duono de la urba loĝantaro. La malmultekostaj kaj amase produktitaj varoj de la urbeto estas surmerkatigitaj en tuta Latinameriko kaj Usono.

eta|maldekstra|260px|Tombo de José Alfredo Jiménez
La centra placo de la urbeto, fronte de la historia preĝejo de Miguel Hidalgo, estas populara turisma loko.

Alia loko de pilgrimado en Dolores Hidalgo, ĉifoje por ŝatantoj de mariaĉo-muziko, estas la kolorplena tombo de *José Alfredo Jiménez*, unu el la lande plej amataj kantistoj kaj komponistoj. Li estas enterigita en la urba tombejo.

## Partneraj urboj 
*  Lexington, Masaĉuseco, Usono.
*  Meksikurbo, Meksiko.
*  Morelia, Michoacán, Meksiko.
*  San Marcos, Teksaso, Usono.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/guanajuato/municipios/11014a.htm 

Kategorio:Komunumoj de Meksiko
Kategorio:Komunumoj de Guanajuato
Guanajuato (urbo)

alternative=GuanajuatoCollage.jpg|eta|420x420ra|GuanajuatoCollage
**Guanajuato** estas la ĉefurbo de la meksika subŝtato Guanajuato. Ĝi situas en la centro de Meksiko. Laŭ la popolnombrado de la INEGI Guanajuato en la jaro 2005 havis  loĝantojn, do ĉirkaŭ la duono de la samnoma komunumo Guanajuato. La plej granda parto de la enloĝantaro profesie laboras en la turismo kaj en la mineja industrio.

## Ĝemelurboj 
* Alcalá de Henares, Hispanio
* Ashland, Usono
* Claremont, Usono
* Kebekurbo, Kanado
* Santa Fe, Hispanio
* Arequipa, Peruo

Kategorio:Urboj de Meksiko
Kategorio:Guanajuato
Komunumo Wleń

dekstra|eta|300px|Eltranĉo el mapo de Pollando, tereno de Malsupra Silezio kun markita komunumo Wleń

eta|200px|Urbodomo, estrarsidejo de Komunumo Wleń.

**Komunumo Wleń** [elparolu *vlen*] (germane Lähn) estas urbo-kampa komunumo (pole *gmina*), en provinco Malsupra Silezio (pole *Dolny Śląsk*), en Distrikto Lwówek Śląski (pole *powiat*). La komunuma sidejo estas Wleń. Ĝis la jaro 1945 la regiono apartenis al Germanio kaj havis germanlingvan loĝantaron, kiu estis forpelita ĝis la jaro 1947. Ĝin anstataŭis poloj el pli orientaj regionoj. Kadre de tio ŝtata komisiono fiksis novan nomon de la urbo Lähn kaj lige al tio ekestis ankaŭ la nomo de la nova komunumo.

## Strukturo de areo
Laŭ informoj de la jaro 2002 la komunumo Wleń havas teritorion 86&nbsp;km², kaj enhavas:
*agrikulturajn terenojn: 55%
* arbarkulturajn terenojn: 39%
La komunumo Wleń faras 12,11% areo de la distrikto Lwówecki.

## Demografio
Laŭ informoj de la 30 junio 2004:

Laŭ informoj de la jaro 2002, meza monata laborenspezo por la unu loĝanto estas 1483,09 zlotoj.
## Vilaĝoj
Bełczyna • Bystrzyca • Klecza • Łupki • Marczów • Modrzewie • Nielestno • Pilchowice • Przeździedza • Radomice • Strzyżowiec • Tarczyn

## Najbaraj komunumoj
Jeżów Sudecki, Lubomierz, Lwówek Śląski, Pielgrzymka, Świerzawa.

Kategorio:Distrikto Lwówecki
Kategorio:Komunumo Wleń
Botar

**Botar** (, ) estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv, en municipo de Nevetlenfolu. La pli malnova ukraina nomo estis Братово (bratovo).

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 122 m
* Loĝantaro: 920
* Poŝtkodo: 90365
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Botar situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo Ĉop-Satu Mare, ĉe la rumana landolimo. Vinohradiv troviĝas 26&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1216 en formo *Batar*. En 1717 la tataroj detruis la vilaĝon, oste rutenoj refondis ĝin. En 1910 loĝis en Batár 540 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Batár apartenis al Hungara reĝlando, al Ugocsa, al distrikto de Halmi, poste al Ĉeĥoslovakio, dume la rumanoj okupis la vilaĝon en 1919. Batár rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Bratovo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Botar 924 da homoj, (882 hungaroj). Vilaĝservo estas bazlernejo.

## Vidindaĵoj 
* greko-katolika preĝejo el la 19-a jarcento

## Famuloj 
En la iama Batár naskiĝis rutena-hungara komisaro Ágoston Stefán.

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Reciproke garantiita neniigo

**Reciproke garantiita neniigo** (el la angla MAD - *mutual assured destruction*) estas doktrino de armea strategio, laŭ kiu la uzo de atombomboj kontraŭ lando ankaŭ armita per atombomboj kondukus al neniigo kaj de la atakanta flanko kaj de la defendanta sin flanko. Ĝi estas fondita sur teorio de timigado, laŭ kiu la proprumado de fortaj armiloj estas baza kondiĉo por minacado al malamiko por celo malebligi lin uzi la samajn armilojn. Tiu ĉi strategio estas fakte normo de Nash-ekvilibro, kiu malebligos al la plej malbona ebla rezulto - ĉiokaze al la nuklea neniigo.

## Vidu ankaŭ
* Reciproka malinstigo

Kategorio:Malvarma milito
Tombejo de Taesong

eta|250ra
eta|250ra
**Tombejo de Taesong** () situas en Monto Taesong, Pjongjango. Ĝi estas nacia memor-tombejo por Revolucio-martiroj de Nord-Koreio. Tie kuŝas ĉirkaŭ 200 homoj inkluzive Kim Jong Suk (patrino de Kim Jong-il kaj aliaj Kim Il-sungaj familianoj kaj ĉefaj membroj de Kontraŭ japana milita Partizano (Kim Chaek, Kim Il kaj aliaj).

Kategorio:Konstruaĵoj en Pjongjango
Kategorio:Tombejoj
Tekovo

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|160ra|Distrikto Vinohradiv en Transkarpata provinco
**Tekovo,** ukraine **Теково,** hungare **Tekeháza** estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv. Ankoraŭ unu vilaĝo apartenas al la municipo.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 137 m
* Loĝantaro: 1540
* Poŝtkodo: 90343
* Telefonprefikso: 3143
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Tekovo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso, laŭ ĉefvojo Vinohradiv-Halmeu laŭ ponto, laŭ fervojo Korolevo-Halmeu. Vinohradiv troviĝas 6 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1372. La lernejo ekfunkciis en 1785. Ĝis 1920 Tekeháza apartenis al Hungara reĝlando, al Ugocsa, poste al Ĉeĥoslovakio, dume la rumanoj okupis la vilaĝon en 1919. La alveninta Ruĝa Armeo fine de 1944 deportis hungarojn al la gulago. Ekde 1945 Tekovo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Tekovo 1546 homoj, plejparte ukrainoj kaj rutenoj, 418 hungaroj. Vilaĝservoj estas lernejo, kulturdomo.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo
* grekokatolika preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Kudrista pupo

eta|Dress forms of 1893
**Kudrista pupo** aŭ **kudrista torso** aŭ **manekeno** estas homgranda kaj homsimila pupo aŭ formo, kiu ebligas al kudristoj krei vestaĵojn laŭ la mezuroj de la kliento. Temas kutime pri torso, sen brakoj nek kruroj, kiun oni povas facile vesti.

Tradicie kudristaj pupoj estis faritaj el ligno, sed nuntempe ili estas plej ofte el plasto. Kutime ili estas mekanike modifeblaj por adapti ilin al la specifaj mezuroj de la kliento. La torso estas kovrita de dika tolaĵo aŭ ŝaŭmaĵo, kiu ebligas fiksadon de vestaĵoj per pingloj.

Nemodifebla kudrista pupo estas aŭ kreita laŭ specifaj mezuroj de unu kliento aŭ laŭ standardaj vestaĵgrandecoj.

Laŭ la vestaĵoj kudrotaj, ekzistas ankaŭ kudristaj pupoj kun brakoj aŭ kruroj. Aĉeteblas kudristaj pupoj por virinoj, viroj kaj infanoj en diversaj grandecoj kaj diverse modifeblaj.

## Vidu ankaŭ 
* Montrofenestra pupo

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo kun priskribo kaj bildoj de kudristaj pupoj (angle)
* Schneiderpuppen-fachhandel.com kun detalaj priskriboj
* Klarigoj por mem konstrui kudristajn pupojn

Kategorio:Modo
Kategorio:Kudrado
Kategorio:Pupoj
Okli

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|160px|Distrikto Vinohradiv en Transkarpata provinco

**Okli,** ukraine **Оклі,** hungare **Akli** estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv, en municipo de Nevetlenfolu.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 126 m
* Loĝantaro: 360
* Poŝtkodo: 90365
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Okli situas laŭ la rumana landolimo. Vinohradiv troviĝas 30 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1323 en formo *Akly*. En 1910 loĝis en Akli 459 da hungaroj. Ĝis 1920 Akli apartenis al Hungara reĝlando, al Ugocsa, al distrikto de Halmi, poste al Ĉeĥoslovakio, dume la rumanoj okupis la vilaĝon en 1919. Akli rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. La alveninta Ruĝa Armeo fine de 1944 deportis hungarojn al la gulago. Ekde 1945 Okli apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Okli 366 da homoj, (350 hungaroj). Vilaĝservoj estas hungara lernejo, kulturdomo, uzino pri fromaĝo. Nomo Akli troviĝas en titolo de romano "Akli Miklós" de Kálmán Mikszáth.

## Vidindaĵo 
* komence katolika, ekde 1540 kalvinana preĝejo el la 15-a jarcento, en 1803 bruliĝis, poste renoviĝis

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Ludmila Klegová

**Ludmila Klegová** nomata amike **Lýdie** (naskiĝis la 22-an de oktobro 1926 - mortis la 26-an de majo 2011) estis ĉeĥa esperantistino, honora membro de ĈEA.

Ŝi estis aktiva esperantistino jam de sia junaĝo kiel membrino de Junularo Ostrava. Ekde la fondo de Ĉeĥa Esperanto-Asocio (1969) ŝi sindone laboris por renoviĝo de Esperanto-movado en Ĉeĥio. Ŝi ankaŭ certan tempon laboris en la sekretariejo en Prago. Multajn jarojn ŝi prezidis EK en Poruba kaj fondis Esperanto-rondeton de pensiuloj. Kun aliaj klubanoj ŝi iniciatis plantadon de Esperanto-arbo (tilio) helpe de  studentoj de Gimnazio Olga Havlová en Poruba. Ŝi meritis pri eldono de informa Esperanto-broŝuro de la urbo Ostrava, kiun ŝi ankaŭ tradukis. Bedaŭrinde tio estis ŝia lasta poresperanta laboro, kiun ŝi rezignis pro ne tre bona sanstato.

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA
Manuel Doblado

**Manuel Doblado** estas komunumo en la meksika subŝtato Guanajuato. La ĉefurbo de la komunumo estas Ciudad Manuel Doblado.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 34313 loĝantojn. El tiuj estas 15420 viroj kaj 18893 virinoj. La komunumo havas surfacon de 810,43 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 1720 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 787.2 milimetroj. La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 20° 43′ norda latitudo kaj 101° 57′ okcidenta longitudo.

## Sociogeografio 
En la komunumo vivas 33313 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj personoj 57 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0,17 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.

23173 loĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili estas 19131 alfabetoj kaj 4013 analfabetoj. Do 17,32% de la loĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Politiko 
;Kronologio de la komunumaj prezidantoj

José de Jesús Jaime Ríos 1948

Felipe Flores 1949

Efrén Hernández Pérez 1950-1951

Felipe Flores 1952-1954

Enrique Raya Padilla 1955-1956

Juan Barajas Rodríguez 1958-1960

Félix Valdés Becerra 1960-1963

Tadeo Martínez Navarro 1964-1965

José Torres Vargas 1965-1966

Guadalupe Vargas 1967-1968

Crescencio López Bonilla 1968-1969

Tadeo Martínez Sáinz 1970-1972

Arnulfo Rea Estrada 1973

Jesús Maciel Ortiz 1974-1976

María del Rosario López Carmona 1979

Manuel Serna Arbieta 1980-1982

Profra. Beatriz Pérez Arellano 1983-1985

Lic. Rogelio Villanueva Fuentes 1986-1988

Pascual Ramírez Córdoba 1989-1991

Filemón Ramírez Rodríguez 992-1994

Jorge Pérez Cabrera 1995-1997

Pascual Ramírez Córdoba 1998-2000

Alicia Villanueva Paz 2000-2003

Ulises Magaña Hernández 2003-2006

Leopoldo Villanueva Chávez 2006-2009

## Eksteraj ligiloj 
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/guanajuato/municipios/11008a.htm 

Kategorio:Komunumoj de Meksiko
Kategorio:Komunumoj de Guanajuato
Okli Gedj

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|160px|Distrikto Vinohradiv en Transkarpata provinco

**Okli Gedj,** ukraine **Оклі Гедь,** hungare **Aklihegy** estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 175 m
* Loĝantaro: 610
* Poŝtkodo: 90365
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Okli Gedj situas sur flanko de monto, laŭ la rumana landolimo. Vinohradiv troviĝas 26 km-ojn.

## Historio 
La loko ĝis la ĉeĥa erao estis grava vinbereja kampo de Okli. Tiam oni formis setlejon nomatan *Klinovecka Hora*, kiu rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. La alveninta Ruĝa Armeo fine de 1944 deportis hungarojn al la gulago. Ekde 1945 Okli Gedj apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Okli Gedj 611 da homoj, (597 hungaroj). Vilaĝservo estas lernejo.

## Vidindaĵoj 
* gotika kalvinana preĝejo
* komuna nova preĝejo de 1994
* fontoj kun feroenhavo

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Flegado

eta|Flegisto
**Flegado** estas prizorgo de malsanuloj kaj observo de la kuracado. Flegistoj ankaŭ helpas kuracistojn dum kompleksaj proceduroj, kiel ekzamenoj kaj kirurgioj.

## Sociaj aspektoj 
Nuntempe, en plejparto de la landoj, oni bezonas universitata diplomo por flegado. En kelkaj landoj, kiel Brazilo oni ankaŭ akceptas flegistajn helpantojn sen universitataj diplomoj, pro malfacileco por akiri verajn flegistojn.

En multaj disvolvigitaj landoj (kvankam malriĉaj) flegistoj (kaj eĉ pli ofte flegistinoj) klopodas eliri el malfacila ekonomia situacio per elmigrado al pli riĉaj landoj, sed kie pro multaj kialoj (ekzemple pro manko de edukita socitavolo aŭ pro malakcepto plenumi malfacilajn aŭ malagrablajn taskojn) mankas flegistinoj kaj malmankas tiuj postenoj, ekzemple flegistinoj el slavaj landoj (kiel Bulgario) iras al riĉaj arabaj landoj, el Hispanio al Britio, el multaj landoj al Usono, ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Florence Nightingale
* Internacia Konsilio de Flegistoj

## Eksteraj ligiloj 
*  *(vivhistorio de flegistino el Sovetunio)*


Kategorio:Profesioj
UMEA-Shinoda-Premio

La **UMEA-Shinoda-Premio** estas fondita de d-ro Hideo Shinoda (1901—1985) en 1973 kun kapitalo je 3 000 000 da japanaj enoj. En sekvaj jaroj li dufoje plimultigis la kapitalon, ĝis 1982 ĝi sumiĝis je 10 000 000 da japanaj enoj. Ĝi estas donate al la esperantisto, kiu prezentais sian propran medicinan esploraĵon publikigitan en Esperanto kaj rekonitan de l’Komitato de  tiu ĉi Premio kiel meritplenan. La Premio konsistas el “Memora Medalo” kaj “Premia Mono”. La Premio dum komenca periodo estis nome UMEA-Premio, kaj post forpaso de d-ro Shinoda en 1985, por memoriĝo al kiu la komitato decidis ŝanĝi ĝin kiel nuna nomo. La Premio unuafoja estas donita al du hungaraj kuracistoj d-ro István Hegyi kaj d-ro János Török en la 13-a UMEA-Jarkunveno ĉe la UK 1974 en Hamburgo.

Kategorio:Esperanto-kulturo
Kategorio:Universala Medicina Esperanto-Asocio
Kategorio:Esperanto-premioj
Listo de ĉefministroj de Centr-Afrika Respubliko

Jen **listo de la ĉefministroj de Centr-Afrika Respubliko**, ekde la sendependiĝo de tiu lando el Francio en 1958.

## Vidu ankaŭ 
*Listo de prezidantoj de Centr-Afrika Respubliko
*Centr-Afrika Respubliko


Kategorio:Politiko de Centr-Afrika Respubliko
Centr-Afrika Respubliko
Lernolibro pri oftalmologio

**Lernolibro pri oftalmologio** estas originale Esperante verkita libro de d-ro Seiiĉi Kato (誠一加藤, ankaŭ latinliterigita *Seiichi Katō*), el Japanio, eldonita unuan fojon en 1959, duan fojon en 1963. D-ro André Albault reviziis tiujn unuajn du eldonojn. La nun plej nova, 3-a reeldono publikiĝis en 1994 Buchholz in der Nordheide, Germanio.

La verko estas enkonduko en la okulsciencon, kun ĝisdatigaj piednotoj. Krom anatomiaj priskriboj, ĝi enhavas enkondukon al okulmalsanoj kaj ilia terapio.

ELNA, la landa asocio de UEA en Usono, pri la libro resumas anglalingve: *More than a simple anatomical description of the eye, this book presents insights for diagnosis and therapy for many types of illness and trauma.*

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* okulkuracado

## Eksteraj ligiloj 
* koncizaj informoj pri la libro en la katalogo de la libroservo de UEA 

Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1959
Kategorio:Sciencaj libroj
Kategorio:Oftalmologio
Kategorio:Medicinaj fakverkoj en Esperanto
Monstein

**Monstein** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Monstein GR** estas frakcio de la komunumo kaj urbo Davos de la samnoma komunumaro en la distrikto Prättigau/Davos en Kantono Grizono en Svislando.

* **Monstein (Au)** estas setlejo de la komunumo Au-Heerbrugg de la elektodistrikto Rejnvalo en Kantono Sankt-Galo en Svislando.
Anemometro

eta|Ventometro
**Anemometro** (el la greka ''*, «*anemos''», esperante «vento») aŭ **ventometro, ventomezurilo** estas aparato por mezuri rapidon kaj direkton de la vento. Ĝi havas du gravajn tipojn: la kulera kaj la helica anemometro. Ĉe la kulera ventomezurilo lokiĝas tri kuleroj sub la direktomontrilo, sur eta akso. Ĉe la helica ventomezurilo, la helico estas lokita sur pinton de la direktomontrilo aŭ sub tiu. 

Oficiale, oni devas lokigi la anemometron en alto de 10 m super la grundo. 

Kategorio:Ventoj
Kategorio:Mezuriloj
Kategorio:Italaj inventoj
Husen

**Husen** estas la alemana versio de la germana nomo **Hausen** (kiu signifas *hejmi*) kaj estas ofta nomo de setlejoj en la alemanlingvaj regionoj.

* **Husen (Berneck)** estas setlejo de la komunumo Berneck de la elektodistrikto Rejnvalo en Kantono Sankt-Galo en Svislando. 

* **Husen (Lengnau)** estas setlejo de la komunumo Lengnau de la distrikto Zurzach en Kantono Argovio en Svislando.

* **Husen (Meien)** estas parto de la komunumo Wassen, kiu situas en la Meienvalo en Kantono Urio en Svislando. 

## Vidu ankaŭ 
* **Hausen**
Manekeno

**Manekeno** havas plurajn signifojn:
* Artikita pupo uzata de pentristoj aŭ skulptistoj por anstataŭi poziston
* Kudrista pupo uzata de kudristoj por alĝustigi vestaĵojn
* Montrofenestra pupo uzata por montri vestaĵojn en montrofenestroj aŭ vendejoj
* Modelo (profesio) — homo, kiu surmetas vestaĵojn por prezenti ilin al publiko

## Vidu ankaŭ 
* Modelo (apartigilo)
* Pupo (apartigilo)
Balgach

**Balgach** estas komunumo en la elektodistrikto Rejnvalo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Balgach situas en la Suba Rejnvalo inter Sankt-Margreto kaj Altstätten rekte sub la apencelaj montetoj. La orientan limon de Balgach formas la kanalo Rheintaler Binnenkanal, kiu akvigas kaj senakvigas la ebenaĵon inter la apencelaj montetoj kaj la Rejno. Sur la teritorio de la komunumo Balgach situas ankaŭ parto de la municipo Heerbrugg kaj precipe la Kastelo Heerbrugg. La komunumo limas en oriento al la apencelaj komunumoj Reute AI en Kantono Apencelo Interna kaj Oberegg AI en Kantono Apencelo Ekstera. Sudoriente ĝi limas al Rebstein, sudokcidente al Oberriet SG, okcidente al Diepoldsau kaj Widnau kaj norde al Berneck.

## Trafiko 
Per lokaj aŭtobusoj kaj poŝtaŭtobusoj Balgach estas konektita kun la stacidomo de Heerbrugg, kiu situas sur la teritorio de la najbara komunumo Au-Heerbrugg kaj Altstätten SG. Ankaŭ la nacia aŭtostrato A13 facile atingeblas.

## Ekonomio 
Tradicie Balgach estis vinkultivada komunumo, kion ĝi restis ĝis hodiaŭ. Post la konstruo de la fervojo en la jaro 1958 en Heerbrugg estiĝis grava industria setlejo kaj ankaŭ en Balgach mem instaliĝis pli kaj pli da industrio. Tiel ekzemple la instrumentkonstruisto Leica Geosystems AG havas sian sidejon en Balgach.

## Historio 
La unua skriba mencio de Balgach datiĝas el dokumento de la jaro 890 aŭ 891 kiel *Palgaa*. La dokumento temas pri reĝa bieno. En la jaro 1347 la *Libersinjoroj von Sax* transdonis siajn voktrajrojn pri la bieno Balgach al la virina Abatejo Lindau. En la jaro 1510 la Monaĥejo Sankt-Galo akiris la regadon de Balgach. Ĝis la jaro 1798 Balgach estis parto de la kamparvoktejo Rejnvalo. En la jaro 1803 Balgach fariĝis memstara politika komunumo en la nove fondita Kantono Sankt-Galo.

## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa linio Altstätten-Berneck

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Balgach
* Balgach en la Historia Leksikono de Svislando
Diepoldsau

**Diepoldsau** (en la rejnvala dialekto de la alemana lingvo: **Tippilzou**) estas komunumo en la elektodistrikto Rejnvalo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis al  ĝis la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Diepoldsau situas plejparte oriente de Rejno kies vojo dum la rejnreguligo estis rektigita. La Malnova Rejno formas la limon inter Aŭstrio kaj Svislando. La komunumo konsistas el la du vilaĝoj Diepoldsau kaj Schmitter kaj tial estas ankaŭ konata sub la nomo *Diepoldsau-Schmitter*.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Diepoldsau limas en nordo al Widnau, en nordoriento al Lustenau (Austrio), en oriento al Hohenems (Austrio), en sudo al Altach (Austrio), en okcidento al Oberriet, kaj en nordokcidento al Balgach.

## Trafiko 
Diepoldsau akireblas de la stacidomo Heerbrugg per poŝtaŭtobuso en malmultaj minutoj. La komunumo ankaŭ havas aliron al la svisa aŭtovojo A13.

## Historio 
La unua skriba informo pri Diepoldsau datiĝas el dokumento de la jaro 890 au 891, kiu mencias *Thiotpoldesouua* kiel reĝa arbaro. En la jaro 1129 la germana reĝo Frederiko donacis la bienon Dipoldsau al la Monaĥejo Sankt-Galo. En la jaro 1795 la bieno Diepoldsau aĉetis por 1200 guldenojn sian liberecon de la Princabatejo Sankt-Galo. En la jaro 1803 post la malfondo de la Helveta Respubliko Diepoldsau fariĝis aŭtonoma politika de la tiam nove fondita Kantono Sankt-Galo. En la jaro 1883 Widnau post longa lukto sendependiĝis de Diepoldsau kiel propra politika komunumo. En la jaro 1892 estis subskribita la internacia ŝatata kontrakto inter Svislando kaj Austrio pri la reguligo de la Rejno, kiu ĝis tiam periode inundis la ebenaĵon.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Diepoldsau
* Diepoldsau en la Historia Leksiko de Svislando
Dustria arasario

La **Dustria arasario** (***Pteroglossus pluricinctus***)  estas mezgranda kaj kolora birdo el la familio de la Ramfastedoj kaj ordo de Pegoformaj de Sudameriko, kiu enhavas la tukanojn, tukanetojn, arasariojn, ktp. La specifa nomo *P.pluricinctus * signifas “kun multaj strioj”, sed vere la plej rimarkinda eco de la specio estas nur **du tre nigraj strioj** kiuj trapasas sian ventron flavan kun iom da ruĝa nuanco kaj ĉefe sub la suba nigra strio. Tiu karaktero faras la specion nekonfuzebla, ĉar neniu alia inter arasarioj havas similan markon. Krome estas nigraj ankaŭ la kapo, gorĝo, flugiloj, supra dorso (iom malhelblueca) kaj supra vosto. La suba dorso (granda pugo) estas tre kontraste ruĝa kaj la suba vosto estas grizeca. En la nigra kapo elstaras blua nuda haŭtaĵo ĉirkaŭ kaj malantaŭ la heleca okulirizo.

La beko montras tre klare markitan flavan bazobordon, malsupran makzelon nigran, supran makzelon kun nigraj bazo kaj supra bordo, suba bordo kun tre markita dentarformo, ruĝa pinto kaj flava ĝenerala koloro pli flave en unua duono kaj pli pala en pinta duono, preskaŭ blankeca. La supraj kruroj estas brunaj.

La specio troviĝas en nordokcidenta Brazilo, al orienta Kolombio, Ekvadoro, nordorienta Peruo kaj suda Venezuelo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj, sed ne inondeblaj, pli malofte en inondeblaj kaj foje en iom pli altaj teroj ĝis 900 m de altitudo.

Ili vivas, kiel aliaj arasarioj, en grupoj de ĝis 10 membroj kaj flugas laŭ rektaj linioj. Ili nestumas ĉefe en jam uzitaj arbonestoj, kiujn la masklo aranĝas post allogado de la ino, kiu demetas 2 al 4 ovojn.

## Fonto
* BirdLife International 2004.  
*Pteroglossus pluricinctus.   *2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a Julio 2007.
*En la franca. 8a Oktobro 2008.

Kategorio:Pegoformaj
Kategorio:Tukanoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Montrofenestra pupo

eta|Montrofenestraj pupoj

eta|Moderna montrofenestra pupo
**Montrofenestra pupo** aŭ **manekeno** estas kutime homgranda figuro el plasto, ligno aŭ (parte) porcelano, kiu estas starigita reklamcele en montrofenestro por allogi la klientaron.

Ĝi havas gravan rolon en modo, ĉar oni uzas ĝin ofte kiel reklamilo por vestaĵoj, ŝuoj kaj akcesoraĵoj.

Montrofenestraj pupoj estas kutime pupoj, kies brakojn kaj armojn oni povas movi, kaj kies kapo estas forprenebla.

## La montrofenestra pupo en ĉiutaga kulturo 
En amaskomunikiloj kaj ĉiutaga kulturo tiaj pupoj estas pro siaj simileco al homoj kaj siaj disiĝebloj ofte temoj de komedioj, kiel ekzemple la komparo *montrofenestra pupo kiel kadavro* aŭ inverse estas ŝatata temo en filmoj kaj amaskomunikiloj. 

## La montrofenestra pupo en arto 
* *Montrofenestraj pupoj* de la elektronika popmuzika grupo Kraftwerk en la muzika albumo *Trans Europa Express* (1977), pli poste ankaŭ angla (*Show Room Dummies*, 1982) kaj franca versioj.

## Vidu ankaŭ 
* Kudrista pupo

## Referencoj 
Kategorio:Modo
Kategorio:Pupoj
Kategorio:Reklamo
Berneck

**Berneck** estas komunumo en la elektodistrikto Rejnvalo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Berneck situas en Rejnvalo sub la apencelaj montetoj inter la komunumoj Oberegg AI en Kantono Apencelo Interna en okcidento kaj nordokcidento, Au-Heerbrugg en oriento kaj Balgach en sudo. La komunumo konsistas el la vilaĝoj kaj setlolokoj **Berneck**, Hinterburg, Husen, Kalchofen, Kobel, Langmoos kaj Taa. Sur la teritorio de Berneck ankaŭ situas parto de la urbeca vilaĝo Heerbrugg.

En la komunumo fontas la rivereto Littenbach, kiu alfluas al Rheintaler Binnenkanal.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Berneck limas en nordo al Walzenhausen (AR), en oriento al Au-Heerbrugg, en sudo al Balgach, kaj en okcidento al Oberegg (AI).

## Trafiko 
Berneck atingeblas de la stacidomo de Heerbrugg en malmultaj minutoj per poŝtaŭtobuso kaj ankaŭ havas aliron al la svisa aŭtovojo A13 de Sankt-Margreto al Sargans. Ekzistas ankaŭ poŝtaŭtolinio al Walzenhausen kaj Heiden.

## Historio 
La unuaj dokumentaj mencioj datiĝas el la jaro 892 kiel *Farniwang* kiam estis fondita la preĝejo *Unserer lieben Frau* [en Esperanto: *De Nia Kara Dipatrino*] kaj 1210 kiel Bernanc. Dum mezepoko Berneck apartenis al la Princabatejo Sankt-Galo. La komunumo estis ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 parto de la voktodistrikto Rejnvalo. Post la fino de la Helveta Respubliko en 1803 Berneck estis fondita kiel propra politika komunumo en la nove kreita Kantono Sankt-Galo. Dum la unuaj du jaroj ankaŭ Au SG kaj Monstein estis partoj de Berneck. Tiuj du municipoj eksiĝis de la komunuma unio kun Berneck en la jaro 1805 kaj fariĝis sendependa komunumo.

## Vidu ankaŭ 
* Tramvojo Altstätten-Berneck
* Trolebusa linio Altstätten-Berneck

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Berneck
* Berneck en la Historia Leksikono de Svislando
Montreux VD

**Montreux** estas urbo
komunumo en la Distrikto Riviera-Pays-d'Enhaut, Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 23800 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis al 25187 je la 31-a de decembro 2012.

## Geografio 
La urbo Montreux situas oriente de la kantona ĉefurbo Laŭzano ĉe la bordo de la Lago Lemano. Clarens estas malgranda vilaĝo en la municipo de Montreux, kie loĝis famuloj, kiaj Igor Stravinski, Ĉajkovski, Élisée Reclus kaj Vladimir Nabokov.

## Trafiko 
Tra Montreux pasas la linio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Laŭzano al Sempiono. Montreux estas ankaŭ la komencpunkto de la Montreux-Berna Oberlanda-Fervojo de Montreux al Lenk en Simme-Valo.

Preter la urbo pasas la aŭtoŝoseo A9 de Laŭzano al Brigo, kiu ankaŭ estas alveturejo al la alpaj pasejoj Granda Sankt-Bernardo, Sempiono, Furko kaj Nufenen.

## Historio 
Kiel politika komunumo Montreux ekzistas nur ekde la jaro 1962. Unuaj setlejoj troviĝis en Montreux jam en la bronzoepoko. En Baugy oni trovis restaĵojn de romia vilao el la 2-a ĝis 4-a jarcento. Unua dokumenta mencio de Montreux datiĝas el la jaro 1215 kiel Mustruel.

## Famaj personecoj 
* En Montreux mortis Rainer Maria Rilke kaj Ottó Szász.

## Eventoj 
Ĉiujare en la urbo okazas la mondkonata internacia Ĵazo-festivalo de Montreux.

## Vidu ankaŭ 
* Montreux (stacidomo)
* Montreux-Collège (stacidomo)
* Montreux-Les Planches (stacidomo)
* Belmont-sur-Montreux (stacidomo)
* Caux (stacidomo)
* Chamby (stacidomo)
* Chamby-Musée (stacidomo)
* Châtelard VD (stacidomo)
* Chaulin-Cornaux (stacidomo)
* Chernex (stacidomo)
* Clarens (stacidomo)
* Crêt-d'y-Bau (stacidomo)
* Fontanivent (stacidomo)
* Glion (stacidomo)
* Glion-Alpes (stacidomo)
* Glion-Collège (stacidomo)
* Haut-de-Caux (stacidomo)
* Jaman (stacidomo)
* Jor (stacidomo)
* La Perche (stacidomo)
* Le Tremblex (stacidomo)
* Les Avants (stacidomo)
* Les Echets (stacidomo)
* Paccot (stacidomo)
* Planchamp (stacidomo)
* Sendy-Sollard (stacidomo)
* Sonzier (stacidomo)
* Territet (stacidomo)
* Toveyre (stacidomo)
* Valmont (stacidomo)
* Vers-Chez-Robert (stacidomo)
* Vuarennes (stacidomo)
* Tramvojo Vevey-Montreux-Chillon-Villeneuve
* Trolebusa linio Vevey-Montreux-Villeneuve

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Montreux 


Kategorio:Urboj de Svislando
Huanímaro

**Huanímaro** estas komunumo en la meksika subŝtato Guanajuato. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Huanímaro*.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 18456 enloĝantojn. El tiuj estas 8442 viroj kaj 10014 virinoj. La komunumo havas surfacon de 130,57 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 1720 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 781 milimetroj. La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 20° 22′ norda latitudo kaj 101° 30′ okcidenta longitudo.

## Sociogeografio 
En la komunumo vivas 17112 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj personoj 25 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0,15 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.

12218 enloĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili estas 10742 alfabetoj kaj 1462 analfabetoj. Do 11,97% de la enloĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Eksteraj ligiloj 
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/guanajuato/municipios/11016a.htm 

Kategorio:Komunumoj de Meksiko
Kategorio:Komunumoj de Guanajuato
Jaral del Progreso

**Jaral del Progreso** estas komunumo en la meksika subŝtato Guanajuato. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Jaral del Progreso*.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 31780 loĝantojn. El tiuj estas 14846 viroj kaj 16934 virinoj. La komunumo havas surfacon de 174,37 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 1730 metroj super la marnivelo. La jara kvanto de pluvo estas 716,1 milimetroj. La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 20° 22′ norda latitudo kaj 101° 4′ okcidenta longitudo.

## Sociogeografio 
En la komunumo vivas 27933 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj personoj 60 personoj respektive 0,21 % parolas indiĝenan lingvon.

Inter la 20 693 loĝantoj pli aĝaj ol 14 jaroj, 2 774 respektive 13,41% estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/guanajuato/municipios/11018a.htm 

Kategorio:Komunumoj de Meksiko
Kategorio:Komunumoj de Guanajuato
Jerécuaro

**Jerécuaro** estas komunumo en la meksika subŝtato Guanajuato. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Jerécuaro*.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 46 137 loĝantojn. El tiuj estas 21 498 viroj kaj 24 639 virinoj. La komunumo havas surfacon de 877,25 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 1930 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 869.8 milimetroj. La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 20° 9′ norda latitudo kaj 100° 30′ okcidenta longitudo.

## Sociogeografio 
En la komunumo vivas 47 982 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj personoj 70 personoj respektive 0,15 % parolas indiĝenan lingvon.

32 548 loĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili, 7 357 respektive 22,6 % estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/guanajuato/municipios/11019a.htm 
* http://www.uaipjerecuaro.org/

Kategorio:Komunumoj de Meksiko
Kategorio:Komunumoj de Guanajuato
Purísima del Rincón

**Purísima del Rincón** estas komunumo en la meksika subŝtato Guanajuato. La ĉefurbo de la komunumo estas Purisima de Bustos.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 55910 loĝantojn. El tiuj estas 26927 viroj kaj 28983 virinoj. La komunumo havas surfacon de 288,44 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 1740 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 525 milimetroj. La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 21° 2′ norda latitudo kaj 101° 53′ okcidenta longitudo.

## Sociogeografio 
En la komunumo vivas 38386 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj personoj 76 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0,20 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.

26739 loĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili estas 24003 alfabetoj kaj 2709 analfabetoj. Do 10,13% de la loĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.

## Servoj
* Virtuala Universitato de la Ŝtato de Guanajuato

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/guanajuato/municipios/11025a.htm

Kategorio:Komunumoj de Meksiko
Kategorio:Komunumoj de Guanajuato
Artikita pupo

en la *Enciklopedio*, Parizo 1753]]
**Artikita pupo** aŭ **manekeno** (el la itala:  *manichino*) estas abstrakta modelo de homa korpo. Ĝi prezentiĝas kiel malgranda ligna pupo kun moveblaj brakoj kaj kruroj.

## En pentrarto 
La artikita pupo estas uzata en desegnoarto kaj pentrarto, ĉefe por montri la proporcioj de la homa korpo dum diversaj movoj aŭ gestoj. Unua uzis tiajn manekenojn, laŭ Giorgio Vasari, verŝajne Fra Bartolomeo, sed ekzistas ankaŭ mencioj en la ''Trattato dell'architettura* de Antonio Filarete ĉirkaŭ 1460. Famaj desegnaĵoj pri artikitaj pupoj estas de Albrecht Dürer.

## En kudrado 
Kudristoj kaj vestfasonistoj uzas artikitajn pupojn por modeligi vestaĵideojn kaj konceptojn kaj kontroli ilin rilate al homoj moviĝoj.

## Vidu ankaŭ
*Montrofenestra pupo

## Bibliografio 
* *Gliederpuppe* (artikita pupo) en Kurt Fassmann (Hrsg): *Sachwörterbuch der Weltmalerei.* volumo 4 de *Kindlers Malereilexikon*, eldonita de Germain Bazin, Horst Gerson, Lawrence Gowing k.a., Kindler Verlag, Zürich 1964-1971.
* Sebastian Gradinger (2008): *Der Beruf des Fotomodells. Der Körper als Kommunikationsinstrument* (Profesio fotomodelo. La korpo kiel komunikilo.), VDM Verlag. (*Die historische Entstehung der Gliederpuppe'', La historia estiĝo de la artikita pupo)

Kategorio:Pupoj
Kategorio:Arto
Tisaagtelek

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio

**Tisaagtelek,** ukraine **Тісаагтелек,** hungare **Tiszaágtelek** estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo. La historia ukraina nomo estis ĝis 1995 **Тісянка** (tisjanka).

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 680
* Poŝtkodo: 89464
* Telefonprefikso:
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Tisaagtelek situas sur ebenaĵo, Latorica preterfluas, Tiso estas ne tro for, fine de tre mallonga sakovojo. Uĵhorodo troviĝas 25, Mukaĉeve 28 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1446 en formo *Aghtelek*. En 1910 loĝis en Tiszaágtelek 675 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Tiszaágtelek apartenis al Hungara reĝlando, al Szabolcs, al distrikto de Mándok, poste al Ĉeĥoslovakio. Tiszaágtelek rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. La alveninta Ruĝa Armeo fine de 1944 deportis hungarojn al la gulago. Ekde 1945 Tisjanka apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Dum la socialismo kolĥozo funkciis, kies kampoj estis disdonitaj inter la vilaĝanoj. En 2001 loĝis en Tisjanka 684 da homoj, (532 hungaroj). Vilaĝservoj estas lernejo, kuracejo, 4 vendejoj, kafejeto.

## Vidindaĵo 
* kalvinana preĝejo de 1872

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Rjukjuanoj

[200ra|eta|dekstra|[Anji]]
**Rjukjuanoj** (, Hepburn-Transskribo : Ryūkyū minzoku; [rjūkjū minzoku]; Okinave: ウチナンチュ, Hepburn-Transskribo Uchinanchu [uĉinanĉu]) estas unu el la etnoj de Japanio. Ili loĝas en Okinavo kaj Amami-insuloj de Kagoŝima (eksa teritorio de Rjukju-Reĝlando).

## Lingvo 
Multaj lingvistoj disputas la lingvo parolata en la teritorio de estinta Rjukju-reĝolando estas aparta lingvo aŭ dialekto de la Japana lingvo.
La antaŭaj enklasigas ĝin en unu lingvon el Japanaj lingvoj. La postaj enklasigas ĝin en unu dialekton el du dialektoj de la Japana lingvo: la Rjukjua dialekto kaj ĉeflanda dialekto.

Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Japanio
Mala Dobronj

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio

**Mala Dobronj,** ukraine **Мала Добронь,** hungare **Kisdobrony** estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo. Mala kaj kis signifas: malgranda kaj faras diferencon de la proksima simila vilaĝo "Granda Dobronj".

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 1870
* Poŝtkodo: 89464
* Telefonprefikso:
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Mala Dobronj situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo Ĉop-Mukaĉeve. La lasta troviĝas 26, Ĉop 10, Uĵhorodo 38 km-ojn.

## Historio 
La tataroj en 1241 detruis la vilaĝon tiam nomatan *Csépánfölde*. La nomo Dobrony aperis unue en 1372. En 1910 loĝis en Kisdobrony 1207 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Kisdobrony apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Mezőkaszony, poste al Ĉeĥoslovakio. Kisdobrony rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. La alveninta Ruĝa Armeo fine de 1944 deportis 154 da hungaroj al trudlaboro, inter ili mortis 72. Ekde 1945 Mala Dobronj apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Mala Dobronj 1872 da homoj, (1728 hungaroj). Vilaĝservoj estas lernejo, artlernejo, infanĝardeno, biblioteko, poŝto, 6 vendejoj.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1838, en 1893 trakonstruiĝis, en 1988 renoviĝis
* kuracbanejo

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Serpento-insulo

eta|Situo de la insulo
La **Serpento-insulo** (, ) estas insuleto en la Nigra maro, antaŭ la Danuba delto. La insulo mem apartenas al Ukrainio, sed parton de la kontinentbreto pretendas ankaŭ Rumanio. Laŭ la ukraina vidpunkto, la insulo estas loĝata, kio certigas rajton je la kontinentbreton, tion pridubas la rumana ŝtato. Rumanio turnis sin en septembro de 2004 al la Internacia Kortumo.

## Geografio 
La insulo situas en la Nigra maro, 37&nbsp;km oriente antaŭ la Danuba delto. Ĝia surfaco estas nur 17 ha. Ĝian gravecon donas la karbohidrogena resurso de la apartenanta grundo.

## Historio 
eta|Mapo de la insulo
La grekoj konstruis en la 6-a jarcento a.K. templon sur la insulo, honore al Aĥilo. Poste ĝi iĝis posedaĵo de la turkoj, ĝis 1788. Post la rusa-turka milito, ĝin ekposedis Rusio, post la Krimea milito Turkio.

Rumanio en 1879 ekposedis la Serpento-insulon. La Pariza traktato de 1947 donis la insulon al Sovetunio, kion aprobis eĉ la rumana-soveta traktato en 1961. La sovetoj de tie povis rigardi la ŝiptrafikon de la Danuba delto. Post disfalo de Sovetunio, la insulo iĝis parto de Ukrainio.

La rumana-ukraina baztraktato en 1997 notis, ke ne ekzistas diskutitaj teritoriaj pretendoj inter la du landoj.

## Loĝantoj 
Sur la insulo loĝas ĉ. 100 personoj, ĉefe armeanoj, limgardistoj, sciencistoj (geofizikistoj, sismologoj) kaj konstrulaboristoj. La ukraina parlamento decidis fondi komunumon sur la insulo, firmigante tiun ateston, ke la insulo estas loĝata, tiel ĝi rajtas je resursoj de la kontinenta grundo.

La insulo ne havas bestaron, akvofonton.

## Vidindaĵoj 
* ruino de la menciita greka preĝejo
* lumturo
* forlasita militbazo
* esplora bazo de la Odesa Universitato

## Vidu ankaŭ 
* Rusa militŝipo, forfikiĝu (poŝtmarko)

Kategorio:Insuloj en Eŭropo
Kategorio:Geografio de Odesa provinco
Kategorio:Nigra maro
Velika Dobronj

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio
**Velika Dobronj** (,  (velikaja dobronj), ) estas granda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo. Velika, velikaja kaj nagy signifas: granda kaj faras diferencon de la proksima "Malgranda Dobronj".

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 5600
* Poŝtkodo: 89463
* Telefonprefikso:
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Velika Dobronj situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, ĉefvojoj estas al Berehove, Uĵhorodo kaj Mukaĉeve. La lasta troviĝas 23, Uĵhorodo 42, fervojo 10 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1270 en formo *Dobron*. Post la mezepoko ĝi foje apartenis al Habsburga Imperio, foje al Transilvanio. En 1910 loĝis en Nagydobrony 3033 da homoj, (3027 hungaroj). Ĝis 1920 Nagydobrony apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Mezőkaszony, poste al Ĉeĥoslovakio. Nagydobrony rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. La alveninta Ruĝa Armeo fine de 1944 deportis hungarojn al la gulago. Ekde 1945 Velikaja Dobronj apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Velika Dobronj 5607 da homoj, (5072 hungaroj). Vilaĝservoj estas baz- kaj mezlernejoj, biblioteko, poŝto, 20 vendejoj.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1912, en 1987 renoviĝis
* 2 artefaritaj lagoj

## Famuloj 
* tie pasis tagojn Endre Ady, Béla Bartók kaj Zoltán Kodály

## Ĝemelkomunumo 
*  Nyírbogdány, Hungario

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio

Nagydobrony Hivatalos Weboldala
Luc Montagnier

**Luc Montagnier** (naskiĝis la  en Chabris, mortis la 8-an de februaro 2022 en Neuilly-sur-Seine) estis franca virusologo kaj Nobel-premiito pro sia kunmalkovro de la Homa Imuno-deficita Viruso (HIV).

## Biografio 
Montagnier studis en Poitiers kaj Parizo. Ekde 1955 li laboris en la universitato de Parizo, de 1965 ĝis 1971 ĉe Radium-instituto en Parizo. Ekde 1972 li estris la sekcion pri virusologio de Institut Pasteur en Parizo. 1985 Montagnier iĝis profesoro, depost 1990 estro de la sekcio pri aidoso kaj retroviruso en la sama instituto.

Li estis la ĉefo de la laborgrupo, kiu en 1983 unuafoje izolis la aidoso-viruson hodiaŭ konatan kiel HIV.

La viruso komence estis nomita „limfadenotropa viruso“ aŭ „limfadenopati-asociita viruso"“ (LAV). Okazis longdaŭra jura kverelo kun la konkurenca esplorista grupo de Robert Gallo pro la patento pri la demando, kiu unue malkovris la aidoso-viruson kaj kiu unue proponis teston por pruvi HIV-infekton (aidoso-testo): Montagnier estis petinta la patenton duonan jaron antaŭ Gallo, sed Gallo ricevis la sian pli frue de la usona patent-oficejo. Fine eĉ la prezidentoj de Usono kaj Francio, Ronald Reagan kaj Jacques Chirac, enmiksiĝis kaj oficiale deklaris kvereloĉesan kompromison en 1987. Jarojn poste Robert Gallo koncedis, ke Montagnier estis la unua, kiu malkovris la viruson.

En la lastaj jaroj de lia vivo, lia prestiĝo alte suferis pro diversaj malfermaj manifestiĝoj kontraŭ la vakcinoj, favore al la homeopatio kaj aliaj strangaj pseŭdosciencaj opinioj.

## Premioj kaj honorigoj 
* 1988 — Japania nacia premio kune kun Robert Gallo.
* 2000 - Premio Princo de Asturio de Teknika kaj Scienca Esploro, denove kun Gallo.
* 2008 — Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino kune kun Françoise Barré-Sinoussi kaj Harald zur Hausen

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Kategorio:Aidoso
Kategorio:Francaj virusologoj
Kategorio:Komandoroj de la franca nacia Ordeno de Merito
Kategorio:Grand-oficiroj de la Honora Legio
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj