open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksandr Ĥarkovskij

**Aleksandr Ĥarjkovskij** (; Odeso, 1934 - Usono, 15-a de Aprilo 2019) estis sovetia-usona ĵurnalisto. Rusiano kaj sovetiano, ekde 1982 – usonano.

En Usono vivis sub la nomo **Alexander Karkovsky**. Esperantistiĝis en 1957. Verkis por scienc-popularaj gazetoj *Vokrug sveta*, *Znanije – sila* kaj similaj. Publikigis serion de artikoloj pri esperantistoj en la ruslingva junulara ĵurnalo *Sovetskaja molodjoĵ* (Riga, Latvio). Aŭtoro de la ruslingva libro *La homo kiu ekvidis la mondon* (pri Vasilij Eroŝenko). En usona ruslingva gazetaro publikigis artikolojn pri sciencistoj kaj esperantistoj, ankaŭ pri judaj temoj.

## Eksteraj ligiloj
* Oni parolas chiujn lingvojn... Aleksandr Harkovskij pri Esperanto dum la Monda Festivalo de Junularo kaj Studentaro 1957.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1934
Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio
Dina Lukjanec

**Dina Grigorjevna Lukjanec** (, naskiĝis en 1946) estas aŭtorino de multaj tre popularaj Esperantaj kantoj kaj de bardaj ruslingvaj kantoj. Rusianino kaj sovetianino, ŝi nun loĝas en Kazaĥio. Dina Lukjanec esperantistiĝis en 1964, estas lingvoinstruistino kaj doktoro pri lingvoscienco, defendinta disertacion pri interlingvistika temo. Ŝi pentris portretojn de esperantistoj. Iomgrade ŝi konsidereblas prototipo de Marina Majer en la romano de Mikaelo Bronŝtejn *Oni ne pafas en Jamburg*.

## Disertacio
La 31an de majo 1983, en la Lingvoscienca lnstituto de la Scienca Akademio de Soveta Unio en Moskvo, Dina Lukjanec sukcese defendis universitatan disertacion pri Esperanto. Ŝi verkis pri "Lingvistika analizo de la esprimrimedoj de la poezia parolo (laŭ materialo en Esperanto kaj la franca lingvo)". La kandidatino komencis sian esplorlaboron jam sub la gvido de prof. E. A. Bokarev (1904 — 1971), por daŭrigi kaj fini ĉe prof. M. I. Isajev. 

## Libroj 
* *Tremanta stelo* (poemaro, 2008)

Kategorio:Bardoj
Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
55 Bar

**55 Bar** (esperante: **trinkejo 55**) estas ĵaza klubo en Novjorka urbo. Ĝi estas en Greenwich Village, kiu havas longan historion pri ĵazo. La klubo fondiĝis en 1918 sed aldonis ĵazon nur en 1983. Kiam Queva LUTZ ekestris la drinkejon en 2001, ŝi transformis ĝin komplete je ĵaza kunvenejo.

## Eksteraj ligiloj
*hejmopaĝo de 55 Bar 

Kategorio:Ĵazo
Kategorio:Trinkejoj
Kategorio:Konstruaĵoj en Novjorko
Pavotrono

eta|Pentraĵo de la Pavotrono
La **pavotrono (Takht-e Tawous)** estas tronseĝo de la nobelaj regantoj de Persio, kovrita per or-lamenoj kaj ornamita per 26733 juvelŝtonoj. La tronseĝo nun apartenas al la kolektaĵo de la nacia juvelmuzeo en Teherano.

Nadir Ŝaho, fondinto de la Afŝarida dinastio, laŭdire forrabis en 1739 per sukcesa militiro (legu Batalo de Karnal) kontraŭ la mogola dinastio de la hinda subkontinento, la legendan pavotronon al Persio.

Laŭ alia versio, la trono estis ordonita laŭ kontrakto fare de Fath Ali Ŝah, kaĝara reganto, en Esfahano.

La nomo de la pavotrono venas verŝajne de la amedzino, nomata *Tavus* (pavo).

En la epoko de kaĝaroj kaj pli poste Pahlavi estis kronumita kiel nova ŝaho sur la pavotrono.

*
Kategorio:Historio de Irano
Kategorio:Kortegoj
Kategorio:Afŝaridoj
Kategorio:Ruĝa Fortikaĵo
Kategorio:Tronoj
Oni ne pafas en Jamburg

***Oni ne pafas en Jamburg***   estas romano originale esperantlingve verkita de Mikaelo Bronŝtejn. Ĝi aperis 132-paĝe ĉe Impeto el Moskvo en la jaro 1993.

Ĝi disvolviĝas en esperantista medio en Sovetio en la 1970aj jaroj, en urbo oficiale nomata Kingisepp, kies malnova nomo estis *Jamburg*.
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*Teksto de la romano
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Kategorio:Esperantlingvaj romanoj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Stepturdo

La **Stepturdo** aŭ **stepa turdo**, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Turdidae - turdedoj
****Turdus* Linnaeus, C, 1758 - turdo
*****Turdus naumanni* Temminck, CJ, 1820 - stepa turdo

## Etimologio 
La specia epiteto de ĝia scienca nomo, *naumanni*, estis donita honore de Johann Andreas Naumann kaj Johann Friedrich Naumann, kiuj en sia naturhistoria verko priskribis multajn birdojn.

## Priskribo 
La stepa turdo estas mezgranda sed fortika turdo, iom simila laŭ strukturo al la malgranda griza turdo.

La masklo havas palbrunajn dorson kaj kapon. La vizaĝo, brusto, flankoj kaj pugo estas rufaj. La ventro kaj la subvosto estas blankaj. La subflugiloj estas rufbrunaj kaj estas pala superokula strio.

La ino estas sufiĉe simila al la masklo, sed sen rufa ĉe la flugiloj kun pala gorĝo.

La masklo de Stepturdo havas simplan flutecan aŭ fajfan kanton, similan al tiu de ruĝaksela turdo. Oni sugestis, ke estas geografiaj variantoj en la voĉo.

## Distribuo kaj habitato 
Tiu specio reproduktiĝas en malfermaj arbaraj areoj. La norda formo, kiel oni povus supozi, plie toleras montarajn kaj tundrobordajn habitatojn. Tiu specio estas tre migranta, kaj vintras sude al sudorienta Azio, ĉefe en Ĉinio kaj najbaraj landoj.

Ili nestumas en arboj, kie la ino demetas 3-5 ovojn en ŝajne fuŝa sed tre kovrita nesto. Migrantaj kaj vintrantaj birdoj ofte formas etajn arojn. Ili estas ĉiomanĝantaj, ĉar nutras sin el ampleksa gamo de insektoj, ĉefe moskitoj, tervermoj kaj beroj.

## Bildaro 

Image:Bandong.jpg
Image:ハチジョウツグミ.jpg
Turdus naumanni  MHNT.ZOO.2010.11.189.10.jpg|Ovoj de *Turdus naumanni* - Muzeo de Tuluzo

## Referencoj 
## Literaturo 
* *Thrushes*, Clement kaj Hathway, ISBN 0-7136-3940-7
*'Publika bildo ĉe 1905 field guide ''

Kategorio:Turdoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kaŭasaki

**Kaŭasaki** (Hepburn/Kunrej: *Kawasaki*) povas signifi:

;Lokonomo
* Kaŭasaki (urbo) (川崎市) — urbo en Japanio, en gubernio Kanagaŭa
* Kaŭasaki (Mijagi) (川崎町) — urbeto en Japanio, en gubernio Mijagi
* Kaŭasaki (Fukuoka) (川崎町) — urbeto en Japanio, en gubernio Fukuoka
* Kvartalo Kaŭasaki (川崎区) — kvartalo en Japanio, en gubernio Kanagaŭa, en urbo Kaŭasaki
* Kaŭasaki (vilaĝo) (川崎村) — vilaĝo en Japanio

;Familia nomo de Japano
* Kaŭasaki Rjo, japana ĵaza gitaristo kaj komponisto
**Firmaoj kaj produktoj (varmarko)**

* Kawasaki Pezaj Industrioj
László Nagy (poeto)

Nagy László ( 17-a de julio 1925, **Felsőiszkáz** (nun Iszkáz – 30-a de januaro 1978, Budapeŝto) KOSSUTH-premiita poeto en Hungario.

Li devenis el kamparana familio, li studis en mezlernejo de la urbo Pápa. Inter la jaroj 1946 kaj 1952 li vivis en Bulgario. tie li ekkonis la literaturon. Lia unua volumo „Tűnj el fájás” (Malaperu, doloro!) aperis en 1949. Post sia reveno al Hungario li redaktis la gazetojn Kisdobos (Kiŝdobox = Pionereto) kaj Élet és Irodalom (Vivo kaj Literaturo).

En sia volumo Deres Majális (Prujnoza Majalo, 1957) li publikigis siajn poemojn ĝis tiam ne eldonitajn. La ludema tono de lai unua etapo poste morniĝis, en lia poezioaperis turmentaj vizioj, animbaraktoj. Al lia poezio efikis la popolpoezio kaj la popoleska superrealismo de poeto Attila JÓZSEF. Li estis inicita interpretisto de la bulgara poezio, tiajn siajn elektitaĵojn li publikigis en du volumoj: Szabják és citerák (Sabroj kaj citroj, 1953), Sólymok vére (Sango de l’ falkoj, 1960)

Donu la Dio (Adjon az Isten)

Donu la Dio 
fortunon! 
amon, varmegan
bakfornon, 
en mian vakan korbon
grenon, 
en mian orfan manon
manpremon, 
flamon en mian lampon, 
mi ne devu
antaŭtempe en lito
kuŝadi, 
por demando respondon
sendu Li, 
por ke mia kredo
ne disfalu, 
donu la Dio
lumojn, 
anstataŭ tombejoj
vivon-
por mi la peto
estas granda honto, 
Li donu, eĉ se
mi ne petas.

Traduko de Tibor Papp

hungara biografio 

Kategorio:Hungaraj poetoj
Lago Titikako

eta|310ra|Indiĝeno en boato sur la lago

La **Lago Titikako** aŭ **Titikaka Lago** estas la plej granda lago en Sudameriko kun surfaco de 8.288 kvadratkilometroj kaj estas 13-oble pli granda ol la Konstanca Lago.

maldekstra|eta|Mapo de Titikaka-lago

## Geografio 
Ĝi situas sur la Altiplano, la altebenaĵo de Andoj; la okcidenta parto de la lago apartenas al Peruo, la orienta al Bolivio. La Titikaka Lago estas la plej alte situanta lago de la mondo ankoraŭ komerc-cele ŝipebla. Ĝi situas en alto de 3821 m super la marnivelo, longas 194 km, larĝas 65&nbsp;km kaj havas averaĝan profundon de 140 ĝis 180 m, kaj la maksimuman profundon de 280 m. Pli ol 25 riveroj alfluas la lagon Titikako. En la lago ekzistas multaj, grandaj, malgrandaj insuloj, kiuj konservas kelkajn reliktojn de la Inka-kulturo ekz. la Suninsulo.

Spite al la tre malalta jara averaĝa akvotemperaturo de 10-12°, la Titikaka Lago havas grandan varmorezervan kapablon, tiel oni povas kultivi ĉirkaŭ la lago terpomojn, hordeon, maizon kaj kvinoon. La regiono ĉirkaŭ la Titikaka-lago estas taksita kiel originala areo de la terpoma kultivado. Grava nutra fonto por la loĝantaro estas ankaŭ la fiŝkaptado.

La origino de la nomo Titikako (origine *Titicaca*) estas ne konata certe. Ĝi verŝajne baziĝas je du Ajmara-vorto: *titi* signifas *granda kato* kaj *kak* signifas *rokoj*. Laŭ libera traduko ĝi signifas "pumo-rokoj".

## Demografio 
eta|"flosanta insulo" de Uruoj
Sur la lago vivas la popolo Uruoj sur flosantaj insuloj. Ili estas konstruitaj el Totora-kano, el kiu oni konstruas ankaŭ kabanojn, boatojn. La inkaoj povis neniam venki la *Uruojn*. Ĉiam, se minacis la popolon atako, ili retiriĝis al la laga interno. Kelkaj homoj ankoraŭ loĝas hodiaŭ sur la insuloj - tiel ekzistas tie eĉ lernejo.

eta|Festo sur la insulo *Taquile*  ajmaroj vivas ankoraŭ sur la insulo **Taquile**. La popolo estis relative malfrue malkovrita, ĉar eksciante pri alveno de fremduloj ili kaŝis sin. La insulo longas 5,5&nbsp;km kaj larĝas 1,6&nbsp;km.

## Naturo 
* Titikaka grebo
* Titikaka rano

## Vidu ankaŭ 
* Isik-Köl

## Eksteraj ligiloj 
* [pri kulturo de Tiwanaku(https://eo.wikipedia.org/wiki/Tiwanaku), kaj foto pir famaj ceramikaĵoj elfositaj sur insulo Pariti en la Titikaka Lago] 
* same
* http://www.highestlake.com/highest-lake-world.html 
* http://www.destination360.com/peru/lake-titicaca.php  

Titikako
Titikako
Titikako
Lernolibro de la lingvo Esperanto. Baza kurso.

* aŭtoro: Boris Kolker
* tradukisto:
* eldonejo: Nauka (Scienco)
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1992
* jaro de la reeldono: 
* presejo: 
* formato: 160 paĝoj, 21 cm
* recenzoj: Sovetia lernolibro trompis la cenzuron de Boris Kolker kaj Kalle Kniivila
* situo:

**Lernolibro de la lingvo Esperanto. Baza kurso.** estas lernolibro de Boris Kolker. Multaj diverstitolaj versioj de tiu ĉi lernolibro eldonitaj en multaj urboj de Sovet-Unio ekde la jaro 1973; suma eldonkvanto ĉirkaŭ 50 mil ekzempleroj.

La simpla, maldika libreto enhavas bone strukturigitan, didaktike sperte aranĝitan kursmaterialon por rusparolantaj lernantoj de Esperanto. Ĝi estas destinita por komencantoj. La 20 lecionoj de la lernilo donas multajn informojn pri E-o: kaj en la cellingvo kaj en la rusa. Kelkaj tekstoj estas tro politikaj, sed eble necese pro la cirkonstancoj. La bazaj leciontekstoj, pli kaj pli longaj, trairas temojn de la ĉiutaga vivo ĝis E-literatura enhavo. La gramatiko estas konciza, per bonaj ekzemploj klarigita kaj en la taskoj plene ekzercigita. Unu el la karakterizaj metodikaj trajtoj de la libro estas la maksimuma ripetiĝo de afiksoj kaj helpaj vortoj en laŭeble ĉiu teksto kaj ekzerco de ĉiu leciono. Multe valoras, precipe por memstudantoj, la laŭŝtupe aranĝitaj, kvante ampleksaj ekzercoj: tradukigo de E-vortoj, esprimoj, poste frazoserioj kaj fine tradukigo de ruslingvaj tekstoj. Ekzistas estona kaj kartvela versioj de tiu ĉi lernolibro, adaptitaj al lokaj cirkonstancoj. 
## Eksteraj ligiloj 
* Lernolibro de la lingvo Esperanto. Baza kurso. - teksto en reto.
* Libro en la katalogo de UEA
* Libro en la katalogo de edukado.net

Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1992
Esperanto en 16 tagoj

***Esperanto en 16 tagoj*** (ruse *Эсперанто за 16 дней*) estas lernolibro de Boris Kolker. Ĝi estas represo el la scienc-populara gazeto "Ĥimija I ĵiznj" (Ĥemio kaj vivo), Moskva, 1982, N-roj 7, 8, 9, 10; eldonkvanto 265 000 ekzempleroj. La Esperanto-kurso aperinta en la revuo estis, verŝajne, ĉefa atingo de sovetiaj esperantistoj dum unua duono de 80 jj de 20-a jarcento. La revuo estis unu el la plej popularaj sciencrilataj periodaĵoj de Sovetio kaj estis altege pritaksata inter intelektuloj. Multaj sovetiaj esperantistoj komencis sian Esperanto-karieron pere de la lecionoj.

* aŭtoro: Boris Kolker
* eldonejo: Ĥimija I ĵiznj (1982), samizdato (1990)
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1982
* jaro de la reeldono: 1990

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanto en 16 tagoj. Ekspres-kurso.
* Esperanto en 16 tagoj. Belorusa versio.

Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1982
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1990
Komunejo

**Komunejo** povas esti:
* Projekto de la Fondaĵo Vikimedio, vidu Vikimedia Komunejo
* Komunejo de Aŭstralio, vidu Aŭstralio

## Vidu ankaŭ 
* *Commons* (angla por komunaj bonoj): paĝo kun klarigo pri la signifo el vidpunkto de politika ekonomio.
* Almendo, de la angla *Commons* aŭ komunaj teroj, kaj pli vaste por posedaĵoj apartenantaj al la komunumo. 
* Krea Komunaĵo, origine usona projekto por akceli malfermitan enhavon
Ohio (rivero)

**Ohio-Rivero** estas grava flanka rivero de Misisipo.
Ĝi longas 1.579&nbsp;km kaj fluas tra aŭ preter ses subŝtatojn de Usono.
Dek-kvar subŝtatojn tuŝas ĝia deflua baseno.

## Geografio 
La rivero ne havas unikan fonton, sed ekestas per kunfluo de riveroj *Allegheny* kaj *Monongahela* en la urbo Pittsburgh en Pensilvanio.

Fluinte tra tiu ŝtato ĝi konsistigas la limon inter Ohio kaj Okcidenta Virginio (de tie venas la akvoj de la rivero Kanawha), poste inter Kentukio kaj Ohio, Indianao kaj Ilinojso (Okcidenta Virginio kaj Kentukio situas sude de la rivero, la aliaj norde).

Ĉe Cairo en Ilinojso ĝi enfluas la Misisipon, kiu estas pli larĝa ol la Ohio.

Nur mallonge antaŭe ĝi mem akceptas sian plej grandan flankan riveron, la Tenesion.

## Gravaj urboj ĉe la rivero 
Gravaj urboj situas ĉe la rivero:

* Pittsburgh, Pensilvanio
* Cincinatio, Ohio
* Louisville, Kentukio
* Evansville, Indianio
* Newport (Kentukio)

## Vidu ankaŭ 
* Alegana Altebenaĵo
* Marĉa taksodio

Dosiero:Rising-sun-indiana-ohio-river--from-above.jpg|
Dosiero:Ohio river ripley ohio 2005.jpg|
Dosiero:Ohioriver bridge8475.JPG|

Kategorio:Riveroj en Ilinojso
Kategorio:Riveroj en Indianio
Kategorio:Riveroj en Kentukio
Kategorio:Riveroj en Ohio
Kategorio:Riveroj en Okcidenta Virginio
Kategorio:Riveroj en Pensilvanio
Stan Getz

**Stanley GETZ,** pli bona konata kiel **Stan GETZ** (naskiĝis la 2-a de februaro, 1927, en Filadelfio, Pensilvanio, mortis la 1-a de junio, 1991, en Malibuo, Kalifornio) estis ĵaza muzikisto. Li konsideriĝas unu de la plej bonaj tenoraj saksofonaj ludantoj de tuto tempo. Li estas bone konata por sia tuje rekonebla varma tono kiel montris en lia versio de la kanto "The Girl from Ipanema".

Li ludas nombron de instrumentoj antaŭ lia patro aĉetis sian unuan saksofonon por li ĉe la aĝo de 13. En 1943, po la aĝo de 16, le akceptiĝis en la bandon de Jack Teagarden. Post ludanta en variaj aliaj bandoj (1944 Stan Kenton; 1945 Jimmy Dorsey; 1945-46 Benny Goodman) li bone konata kiel soloisto en la Woody Herman Bando el 1947 al 1949.

En la 1950-a jaroj, Getz estiĝis tre populara ludis malvarma ĵazo kun Horace Silver, Oscar Peterson, kaj multaj de alioj. En ordo eskapi lian narkotismon (por kio li arestiĝis en 1954), li kelktempe transmigris al Danlando en 1958.

Post revenanta al usono en 1961, li ekis sian verkon kun Brazila komponisto Antonio Carlos Jobim kaj la kantistoj João kaj Astrud Gilberto. Ilia kunlaborado sur "The Girl from Ipanema" (1963), unu de la plej bone konata ĵazaj verkoj hodiaŭ, faras la stilo de JOBIM, konata kiel bossa nova pli populara.

Post alia droga estiganta breĉo en Malaga, Hispanio, el 1969, GETZ turneis kaj surbendigis peze en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj ĝis lia morto el kancero ĉe Malibu en 1991. En lia malfruaj jaroj, li desemfazanta *bossa* kiel lia stilo de elekto, elektanta por plej kontestanta, kaj eble malpli ĉefofluo de ĵazo.
eta|maldekstra|180ra|
Kavasako

**Kavasako** (川崎市[kaŭa-saki-ŝi], Hepburn/Kunrei: *Kawasaki* aŭ plene *Kawasaki-ŝi*) estas urbo en la gubernio Kanagavo de Japanio. Ĝi havas la titolon Granda Urbo kun Esceptoj. La urbo situas en la tre urbanizita areo inter Tokio kaj Jokohamo, nomata Granda Tokio. 

Ĝi estas haveno kaj industria grandurbo, inkluzive de ŝtalfabrikoj, ŝipkonstruejoj kaj kemiaj fabrikoj. Ekde la 18-an de decembro 1997, la 14-kilometra "*Tokio Wan Aqua-Line* **-** Tōkyō-wan Akua-rain" (jp: 東京湾アクアライン), rapidega aŭtovojo konsistanta el du  kaj pont-tunela kombinaĵo en la Golfo de Tokio, ligis la urbon Kaŭasako al Kisarazu (japane 木更津市 [kisarazu-ŝi])  sur la orienta bordo de la Golfo de Tokio.

## Kvartaloj 
# Kawasaki-kvartalo
# Saiŭai-kvartalo
# Nakahara-kvartalo
# Takacu-kvartalo
# Tama-kvartalo
# Mijamae-kvartalo
# Asao-kvartalo

## Fotogalerio 

Dosiero:川崎大師大本堂03.JPG|
Dosiero:平間寺 - panoramio.jpg|
Dosiero:Musashi-kosugi skyscrapers.jpg|

## Vidindaĵoj
* Arta Muzeo de Okamoto Taro

## Vidu ankaŭ 
* Kanamara Matsuri

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Kavasako
* la urba Esperanto-asocio oficiale nomas sin *Esperanto-Societo de Kawasaki*

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Japanio
Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Urboj de Gubernio Kanagaŭa
Anton Webern

dekstra|180px|Anton Webern
**Anton Webern** (naskiĝis la 3-an de decembro 1883 en Vieno; mortis la 15-an de septembro 1945 en Mittersill) estis aŭstria komponisto de klasika muziko kaj membro de la tiel nomata Dua Viena Skolo. Li naskiĝis **Anton Friedrich Wilhelm von Webern,** sed neniam uzis siajn mezajn nomojn, kaj ne plu uzis la nobelulan titolon *von* ekde 1918.

## Vivo 
Pasiginte multan tempon de sia juneco en Graz kaj Klagenfurt, Webern studis en la Viena Universitato ekde 1902. Tie li studis muzikologion kun Guido Adler, verkante sian tezon pri la *Choralis Constantinus* de Heinrich Isaac. Ĉi tiu intereso pri frua muziko multe influis lian komponadan teknikon en pli malfruaj jaroj.

Li studis komponadon sub Arnold Schönberg, verkante sian *Passacaglia, Op. 1* kiel sian gradigan verkon en 1908. Li renkontis Alban Berg, kiu ankaŭ estis lernanto de Schönberg, kaj ĉi tiuj du renkontoj estis la plej gravaj en lia vivo koncerne la formadon de lia propra muzika direkto. Post gradiĝo, li prenis serion de konduktistaj postenoj ĉe teatroj en Ischl, Teplice, Gdansk, Stettin kaj Prago antau sia posta translokiĝo al Vieno. Tie li kontribuis al la ekprospero helpis de la Societo por Privataj Muzikaj Ludadoj de Schönberg kaj konduktis la Vienan Laboristan Simfonian Orkestron de 1922 ĝis 1934.

La muziko de Webern denunciĝis kiel "kultura Bolŝevismo" kiam la Nazia Partio ekkaptis potencon en Aŭstrio en 1938. Kiel rezulto, fariĝis pli kaj pli malfacile por li gajni sian vivtenon, kaj li devis labori kiel redaktisto kaj presprovisto por sia eldonisto Universala Eldono. WEBERN forlasis Vienon en 1945 kaj translokiĝis al Mittersill en la lando Salzburg, kredante ke li estos pli sekura tie. La 15-an de septembro 1945 tamen, dum la okupado de Aŭstrio far la Aliancanoj, li estis hazarde mortpafita de usona armea soldato post la aresto de lia bofilo pro nigra-merkataj agoj.

## Vidu ankaŭ 
* 4529 Webern

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.musicweb-international.com/classrev/2003/Jan03/webern_wright.htm 
* http://www.scena.org/columns/lebrecht/050907-NL-webern.html 
* http://www.antonwebern.com

Kategorio:Aŭstraj artistoj
Kategorio:Klasikaj komponistoj
Hungara runoskribo

[eta|300px|[Vonyarcvashegy runoskribe]]

La **hungara runoskribo** (hungare *rovásírás* ĉizoskribo, noĉoskribo) estas la malnova skribo de hungaroj, precipe uzita en Transilvanio. La nomo runoskribo venas pro la simileco al la ĝermanaj runoj, sed ekzistas nenia parenceco inter la du alfabetoj.

## Historia rigardo je skribado de la hungaroj 
La hungara reĝlando uzis oficiale la latinan abocon, latinan lingvon por skribi dokumentojn jam ekde akcepto de kristanismo en 1000. Sporade jam aperis uzo de latina aboco por skribi hungarajn lingvonotojn ekde la sama tempo (unua pruvaĵo: 1055, fondiĝa letero de Tihany).

## Trovitaĵoj 
Oni trovis hungarajn runojn preskaŭ senescepte en Transilvanio, kie uzis tiun ĉi skribmanieron la hungaroj en Transilvanio, la t.&nbsp;n. sikuloj. La plej unuaj skriboj restis gravuritaj sur malmola surfaco kiel sur muro de preĝejoj. De antaŭ la 16-a jarcento restis nur nomoj skribitaj per tiu metodo.

Oni trovis tekston en ĉi tiu skribo sur pergamena antaŭmetita folio de Nurenberga presaĵo el 1483, kiu nun troviĝas en la hungara nacia muzeo de Budapeŝto. La 45 literoj tie nomiĝas "littere Siculorum", kio indikas la devenan lokon.

Plia teksto estis trovita en kirko de Csíkszentmihály, kiu jam en 1731 estis menciita de Kunics en sia verko "Dacica Siculia" konata nur el kopioj.

## trezoro de Nagyszentmiklós 
La oraj artaĵoj, t.n. trezoro de Nagyszentmiklós - malkovrita en 1799 - havas surskribojn en runoskribo, sed ne en la hungara runoskribo. Kelkaj sciencistoj supozas, ke ĝi estis antaŭulo de la hungara runoskribo, sed tion pruvas nenio.

## Trajtoj 
La hungarajn runojn oni skribis de dekstre maldekstren. Ili estas verŝajne parencaj al Orĥon-runoj, kiuj estis skribitaj *tienreene*, t.&nbsp;e. laŭ ŝanĝiĝanta skribdirekto. La similecon al la orĥona skribo jam rimarkis G. Nagy en 1890.

center

## Politikaj aferoj 
La origino kaj uzofteco de la hungara runoskribo estas politike traplektitaj en Hungario. La hungaran runoskribon uzas ofte tre-dekstraj politikaj movadoj por montri siajn prahungarajn sintenojn.

Komence de la 21-a jarcento en Hungario la runoskibo populariĝas, paralele al fortiĝo de ekstrem-dekstrula politika partio Jobbik. La surskriboj jam aperis ankaŭ surstrate kiel oficialaj ŝildoj de komunumoj, danke al tiu politika partio.

## Literaturo 
*  

## Eksteraj ligiloj 
* Hungara paĝaro pri la skribo

Kategorio:Hungario
Kategorio:Runoj
Nederlanda Orient-hinda Kompanio

La **Nederlanda Orient-hinda Kompanio** (nederlande: *Vereenigde Oostindische Compagnie*; **VOC**) estis organizo kiu en la 17-a jarcento kaj 18-a jarcento havis la nederlandan monopolon pri la komerco kun Azio, ĉefe en tiu parto kiu nun estas Indonezio. La Nederlanda Orient-hinda Kompanio estas konsiderata kiel la unua firmao kiu eldonis akciojn. Ĉar estis malpermesitaj al nederlandanoj lerni la japanan, ili devis pagi japanajn interpretistojn por helpi ilin komuniki kun japanaj komercistoj kaj oficialuloj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Indonezio
* Johann Wilhelm Vogel
* Nederlanda Imperio
* Nederlanda Okcident-hinda Kompanio

Dosiero:VOC-Amsterdam.svg|
Dosiero:NetherlandsEmpire.png|
Dosiero:European settlements in India 1501-1739.png|
Dosiero:VOC2.jpg|
Dosiero:Nicolaes Visscher Indiae Orientalis.jpg

Kategorio:Historio de Nederlando
Kategorio:Historio de Indonezio
Kategorio:Historio de Barato
Kategorio:Ora jarcento de Nederlando
Km

**KM**, **Km**, aŭ **km** povas signifi:

* Kmera lingvo (ISO 639 alfa-2, **km**)
* Kilometro (**km** mezurunuo de longo)
* Regiona aŭtosigno por distrikto Kamenz en Germanio
* Regiona aŭtosigno por la provinco Mesenio en Grekio, kies ĉefurbo estas **K**ala**m**ata (vere la du literoj estas la grekaj "Kapa" kaj "Mu", samaspektaj kiel K kaj M)
* IATA-kodo por Air Malta
* **KM** estas landokodo laŭ la normo ISO 3166-1 por Komoroj.
* **.km** estas nacia domajno de la alta nivelo de Komoroj.
Ljudmila Rudenko

**Ljudmila RUDENKO** (; naskiĝis la , Lubni, la Poltava gubernio, la Rusia Imperio — mortis la , Leningrado, RSFSR, Sovetunio) estis sovetia grandmajstrino de ŝakludo.

Ŝi naskiĝis en Lubni, la Poltava gubernio de la Rusia Imperio. Ŝia patro lernigis ŝakon al ŝi kiam ŝi estis 10-jaraĝa, sed ŝi preferis naĝadon. Nur en 1925, kiam ŝi ekloĝis en Leningrado ŝi dediĉis sin al ŝako. En 1944, ŝi iĝis ĉampiono de Leningrado, kaj en 1950 ŝi iĝis ŝaka majstrino kaj mondĉampiono. En 1976, ŝi iĝis grandmajstrino.

Grigorij Levenfiŝ estis unu el ŝiaj trejnistoj.

En 2002, estis ludata la Memoriga ŝaka konkurso *Ludmila Rudenko*. En 2015, ŝi akceptiĝis en la "monda halo de fameco pri ŝako" en Sankta Luiso, Usono, kaj la 27-an de julio 2018 la reta serĉilo de la firmao Guglo per aparta serĉila dezajno honorige atentigis pri ŝi. 

## Eksteraj ligiloj 
* The Chess Patronesses: Ludmilla Vladmirovna Rudenko ()
* E. Bishard pri L. Rudenko ()
* Chessgames.com: Lyudmila Rudenko ()

## Referencoj 
Kategorio:Sovetiaj ŝakistoj
Kategorio:Virinaj mondĉampionoj pri ŝako
Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Ĝinzo

[eta|200ra|[Gisele Bündchen en ĝinzo]]
eta|maldekstra|150ra|Virino portas ĝinzan ŝorton
eta|200ra|Ekzemplo de ĝinzo
eta|200ra|Manekenoj en ĝinzoj
[eta|Kupraj [nitoj por plifortigi la poŝojn estas karakteriza por ĝinzoj.]]
eta|Horloĝopoŝeto en ĝinzo

**Ĝinzo** aŭ **ĵinso** estas pantalono el ĝinzoŝtofo aŭ dreliko. Origine laborvestaĵo de vakeroj kaj ministoj, ĝi populariĝis inter junuloj ekde la 1950-aj jaroj kaj troveblas nun en ĉiuj partoj de la mondo.

La nomo venas de la franca vorto *Gênes* ("Ĵe:ns") por la itala urbo Ĝenovo, kie oni uzis bluĝinon en pantalonoj de fiŝistoj aŭ maristoj. Komence ili estis el kotona ŝtofo, poste oni tajloris ilin el ŝtofo "Serge de Nîmes" (tial: *Denim*). En 1873 Levi Strauss kaj Jacob Davis registrigis sian patenton pri uzado de nitoj por fortigi la kudrojn ĉirkaŭ la poŝoj.

En 1873 Jacob Davis, tajloro en Sanfrancisko, kreis la modernan ĝinzon, aldonante kuprajn nitojn por fortikigi la poŝangulojn. Ĉar mankis al li mono por patentigi sian inventon, li kunlaboris kun Levi Strauss, germandevena drapisto en la sama urbo. La nomo Levi poste fariĝis mondkonata kiel ĝinzmarko.

La originan ĝinzon oni produktis en nur tri grandoj. Establiĝis tradicio, ke aĉetinte novan ĝinzon, oni portu ĝin en akvo por taŭge redukti ĝin.

En la 1950-aj jaroj, usonaj junuloj adoptis la ĝinzon kiel mildan protestilon kontraŭ la konformigaj tendencoj de la socio. Tra la 1960-aj jaroj, ĝinzoj tamen fariĝis pli akcepteblaj. Ekster Usono, la ĝinzo furoriĝis kiel kultura simbolo pri la bona vivo.

Ekzistas ankaŭ la *ĝinzeto* en la formo de ŝorto. Magreca ĝinzo estas ĝinzo kiu estas tre strikta ĉirkaŭ la korpo kaj speciale la gamboj.

eta|maldekstra|130ra|Levi Strauss
eta|maldekstra|130ra|Jacob Davis

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Muzeo Levi Strauss
* Horloĝopoŝeto

Kategorio:Vestoj
Elastano

alternative=Baletistno en 'catsuit' (katokostumo) el elasteno (lycra).|eta|Baletistino en katokostumo el elastano.

**Elastano** estas sinteza fibro konata pro sia neordinara elasteco: eblas streĉi ĝin je pli ol 500% sen ke ĝi rompas.

Ĝia ĉefa ingredienco (pli ol 85%) estas poliuretano, formo de plasto simila al kaŭĉuko sed sen ties malbonaj ecoj. Ĝi pli fortas, pli fortikas, pli bone rezistas ŝiriĝon, kaj pli facile laveblas. Ĝi estas ankaŭ tiel maldika kaj malpeza, ke eblas triki ĝin rekte en ŝtofon — dum kaŭĉukan elaston necesas multekoste kovri per alia ŝtofo, ekzemple kotono.

Inventis ĝin en 1954 la firmao DuPont, kio revoluciis la vestaĵindustrion. Komunlingve oni ofte aludas elastanon per la nomo *Likrao* (*Lycra*), sed tio estas registrita marko de tiu firmao, efektive.

Elastanaj vestaĵoj estas striktaj kaj, malkiel kotonaj, bonege sorbas la ŝviton. Pro tio oni ofte trovas elastanon en subvestaĵoj kaj sportkostumoj.

## Vidu ankaŭ 
Zentaj (korpostreĉaj kostumoj)

Kategorio:Elasteco
Rodoso

eta|300ra|Situo
**Rodoso**, nomata ankaŭ **Rodo** aŭ **Rodiso** ( [ródos]), estas insulo en Mediteraneo sudokcidente de Turkio.
Ĝi apartenas al Grekio kaj estas la plej orienta el ties insuloj.

Ĝia areo estas 1400 km², ĝia pleja longo estas 78 km, la pleja larĝo 38 km; loĝas sur ĝi 150 000 homoj.
Ĝia plej grava urbo estas Rodosurbo ĉe la norda bordo.
Ties historia centro estas Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.

Plej alta loko estas monto Ataviro (1215 m).

En Rodoso iam staris giganta statuo de la suna dio Helios, nomata Koloso de Rodoso; ĝi estis unu el la sep mirindaĵoj de la antikva mondo.
Laŭ iuj ĝi estis tiom granda, ke ĝiaj piedoj staris sur la du flankoj de haveno kaj ŝipoj traveturis sub ĝi; tio estas dubata, sed oni taksas la alton de la statuo je pli ol 30 metroj.
La statuo disfalis dum tertremo en -226.
Plinio la pli maljuna ankoraŭ vidis ĝiajn restaĵojn kaj raportis, ke ĝiaj fingroj estis pli grandaj ol normalaj statuoj.

Diodoro asertis ke, same kiel la koribantoj en Kreto protektis Zeŭson de lia patro Krono, la telkinoj vartis kaj protektis lian fraton, la maran dion Posejdonon, en tiu-ĉi insulo. Kiam li iĝis plenaĝa, li enamiĝis en la fratinon de la Telkinoj, Halia (Ἄλια), kun kiu li havis filinon, la nimfon Rode (Ῥόδη), de kies nomo devenis la nuna nomo de la insulo.

De 1309 ĝis 1530 Rodoso estis rezidejo de la nuna Malta Ordeno.

## Famuloj 
* Androniko de Rodoso
* Apolono de Rodoso
* Kleobulo el Lindoso, unu el la Sep saĝuloj de la antikva Grekio
* Diagoraso de Rodoso, fama antikva boksisto
* Memnono de Rodoso, oficiro

## Rodoso kaj Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el Eŭropo. Jen kiel oni prezentas Rodoson:

:Ambaŭ vojaĝas fluge al la insulo Rodisa
:kaj vidas la Koloson, kiu diskrure traarkas
:super la enirejo de blankesabla haveno.
:Jen sub ĝi velas ŝipoj sen ia ĝeno, protekte
:de alta ŝtona skulpto, kun nuda brako giganta.

## Vidu ankaŭ 
* Koncentrejo San Giovanni de 1940 ĝis 1942

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo "Vinoj de Rodiso: vizito kaj gustumado" ()

## Notoj kaj fontoj
La troja milito ne okazos

"**La troja milito ne okazos**" () estas dramo de Jean Giraudoux, aperinta kaj unue surscenigita en 1935, kiu parolas pri la troja milito, sed traktas ĝeneralan antaŭmilitan situacion, eble tiun antaŭ la unua mondmilito. Kvankam verkita nur kelkaj jaroj antaŭ la dua mondmilito ĝi malfacile estas aplikebla al ties antaŭmilita situacio.

La dramo ne identigas unu kaŭzon de la milito, sed montras multfacetan kaŭzaron, kiu, malgraŭ la klopodoj de multaj koncernatoj, igas militon, kiu unue ŝajnas absurda, fine neevitebla.

Kategorio:Militoj
Kubismo

[eta|Juan Gris - Portreto de [Pablo Picasso]]
**Kubismo** estas movado en pentrarto.

## Historio 
**Kubismo** estis pentrarta kaj skulptarta skolo, kiu aperis en la
multnacia medio de parizaj artistoj en Francio, proksimume
en 1910. Ĝi havis anojn en diversaj landoj, precipe en
Francio, Hispanio kaj Ĉeĥio ĝis la 1930aj jaroj kaj la dua
mondmilito.

## Ecaro 
Kubismaj pioniroj ŝokis la siatempan publikon per ne
realsimilaj bildoj, per abruptaj, angulaj formoj, per enmeto
de vulgaraj substancoj – ekzemple gazetpapero –
en siajn verkojn.

Instigon ili trovis unuflanke en tradiciaj afrikaj artaĵoj,
aliflanke en propra eksperimentado pri prezentado de
objektoj en pentraĵo: precipe ili provis kunmiksi en la
sama bildo plurajn vidpunktojn al sama aĵo. Ekzemple en
sama portreto povas aperi la du okuloj de fronte vidata
vizaĝo kune kun la deflanka vido de nazo.

## Artistoj 
* Georges Braque
* Paul Cézanne
* Pablo Picasso
* Juan Gris

## Vidu ankaŭ 
* Radiismo
Impresionismo

[eta|250px|[Claude Monet: Impression, soleil levant (1872) - [Impreso, sunleviĝo]. La bildo donis sian nomon al la nova stilo]]
**Impresismo** aŭ **impresionismo** estas arta stilo, kiu aperis unue en la pentrarto proksimume en 1850 en Francujo. Ĝi vastiĝis al tuta Eŭropo ĝis la komenco de la 1900-aj jaroj. Oni aplikas la nomon impresismo ankaŭ por la samepoka muzika stilo, kaj certagrade por beletraĵoj.

## Ecaro 
Influon la unuaj impresismaj pentristoj ricevis de anglaj artistoj. Ili observas kaj respegulas la impresojn el la realo, tio estas al la okula sentado de koloroj kaj lumoj en la naturo, sen konsidere la bildigotajn aĵojn, homojn, pejzaĝojn, senmovaĵojn (*mutajn naturojn*). Impresistoj favoris uzi purajn kolorojn sen enmikso de nigro aŭ blanko. Ili ankaŭ priprensis la sciencajn trovaĵojn pri funkciado de vido.

Ĉi tiu pripenso forte aperis en la lasta fazo de impresismo, kromnomata *punktismo*. En ĝi la pentristo apudmetis punktetojn de bazaj koloroj, taskigante la okulon de rigardanto per la kunmiksado de la koloroj kaj rekonstruado de bilda tuteco.

En samepoka muziko verkoj estas rigardataj kiel impresismaj pro apudmeto de mallongaj melodieroj kaj pro delikateco de sonkoloro, el kiuj aŭdanto ricevas sonan etoson, pli ol firme konstruitan melodiaron.

## Artistoj 
### Reprezentaj pentristoj 
* Claude Monet (1840-1926), fondinto kaj historia membro de la Impresionisma Grupo
* Pierre-Auguste Renoir (1841-1919), fondinto kaj historia membro de la Impresionisma Grupo
* Francesco Filippini (1841-1870), pioniro, fondinto de la italaj impresionistoj
* Édouard Manet (1853-1895), neniam apartenis al la Impresionisma grupo
* Paul Cézanne (1839-1906), fondinto kaj historia membro de la Impresionisma Grupo
* Edgar Degas (1834-1917), fondinto kaj historia membro de la Impresionisma Grupo

#### Antaŭuloj 
* Joseph Mallord William Turner

#### Skolanoj 
* Mary Cassatt
* Paul Cézanne
* Edgar Degas
* Fernando Fader
* Paul Gauguin
* José Malhoa
* Édouard Manet
* Claude Monet
* Camille Pissarro
* António Ramalho
* Alfred Sisley
* Adriano de Souza Lopez
* Pierre-Auguste Renoir
* Vincent van Gogh

#### Punktistoj 
* Anna Boch
* Paul Signac

### Komponistoj 
* Claude Debussy
* Maurice Ravel
* Ottorino Respighi
* Sigfrid Karg-Elert

## Galerio 

Dosiero:Impressionism renoir.jpg|
Dosiero:Impressionism monet.jpg|
Dosiero:Impressionism sisley.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Dada
* Esprimismo
* Impresisma muziko

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.impressionism.org  
* http://www.hlla.com/reference/1830-69.html  
* http://www.biography.com/impressionists/index.html  
* http://www.artmovements.co.uk/impressionism.htm  

Kategorio:Artaj movadoj
Kategorio:Ismoj
Kategorio:Pentrado
Politika maldekstro

**Politika maldekstro** estas esprimo ĝenerale uzata por priskribi la diversajn movadojn, kiuj difinas sin kiel socie progresemaj, kaj celantaj pli egalecan mondon. Tiu nocio estas relativa, kaj ofte varias laŭ la landoj, epokoj kaj kuntekstoj.

## Historio 
La vorto devenas el la Franca Revolucio de 1789, kiam la konservativuloj kaj apogantoj de la reĝo sidis dekstre de la prezidanto en la asembleo, dum la pli liberalaj burĝoj sidis maldekstre.

## Maldekstraj politikaj partioj 
Kutime oni konsideras anarĥiistajn, komunistajn, socialistajn kaj socialdemokratajn partiojn maldekstraj, kaj ili mem konsideras sin tiaj.

Sed pro la tendenco de la socialistaj kaj socialdemokrataj partioj, fine de la 20-a kaj komence de la 21-a jarcento, adopti novliberalismajn politikojn, kiuj estas tradicie konsiderataj dekstraj, la divida linio inter dekstro kaj maldekstro intertempe konsiderinde ŝoviĝis kaj malklariĝis.

### Ĉinio 
* Komunisma Partio de Ĉinio

### Finnlando 
* Maldekstra Ligo (Finnlando)
* Finnlanda socialdemokrata partio
* Finnlanda komunista partio
* Finnlanda popoldemokrata ligo

## Vidu ankaŭ 
* Komunismo
* Nova maldekstro
* Politika dekstro
* Roza tajdo
* Socialismo
* Socialdemokratio
* Bajzuo (ĉine 白左 báizuǒ, laŭvorte "blanka maldekstro"), pejorativa ĉina neologismo kaj politika epiteto por paroli pri okcidentaj politike maldekstraj ideologioj

## Eksteraj ligiloj 
* Dekstro kaj maldekstro: kia estas la diferenco?

Kategorio:Maldekstrema politiko
Elĥot

**Elĥot** aŭ **Elĥotovo** (, ) estas grava vilaĝo en Nord-Osetio, administracia centro de la Kirova distrikto de Nord-Osetio.

Plejparto de la vilaĝanoj estas osetoj. Kredantoj inter ili estas islamanoj.

## Historio 
La vilaĝo estis fondita en 1838, kiam kelkaj osetaj familioj estis translokigitaj ĉi tien por gardi trapasejon inter montoj. La trapasejo estas elfluejo de rivero Terek el la Oseta Dekliva Plataĵo.

En la tagoj de la Dua mondmilito la trapasejo de Elĥotovo estis loko de severaj bataloj (1942), pri kio memorigas monumento en la trapasejo. Tiam nazioj sukcesis pluiri, sed estis haltigitaj kelkdek kilometrojn orienten, ĉe la rando de Vladikavkaz.

## Ekonomio 
En la vilaĝo situas kolĥozo "Kavkaz", konservaĵ- kaj pan-produktantaj fabrikoj, fervojstacio.

Kategorio:Vilaĝoj de Nord-Osetio
Kategorio:Aperis en 1838
Tonalo

En muzika teorio, la **tonalo** estas la *tona mezo* de verko. Ĝi difiniĝas de nota nomo (la tonika aŭ radika noto), ekzemple C, kaj estas la bazo de la muzika gamo, el kiu plimulto de la notoj de la verko estas prenita. Plej kutime, tiu gamo estas aŭ en maĵora aŭ minora modalo. Ankaŭ aliaj modaloj estas eblaj, ekzemple: doria modalo, frigia modalo kaj lidia modalo, sed granda parto de populara muziko uzas aŭ la maĵoran (ionia modalo) aŭ la minoran (eolia modalo) modalon. La muziko de la 18-a kaj 19-a jarcentoj ankaŭ fokusas sur ĉi tiuj modaloj.

Tonalo difinas la gamon, el kiu tuto de la diatonaj notoj de la verko venas. Ĉi tio estas iomete pli kompleksa en minora tonalo, ĉar la tonalto de la sesa kaj sepa gamgradoj en minora tonalo povas ŝanĝiĝi depende de sia akorda aŭ harmonia kunteksto. La primara tonalo de verko de muziko indikiĝas ĉe la eko de la verko per tonalsigno.

Verko povas ŝanĝi tonalon ĉe ia punkto. Ĉi tio nomiĝas modulado. Modulado kelkfoje komenciĝas en la nova tonalo sen preparo – ĉi tiu speco de tonala ŝanĝo estas kutima en variaj specoj de populara muziko, kie subita ŝanĝo al tonalo je duonduto aŭ plenduto pli alta estas ofte aŭdebla efekto ĉe la fino de kanto. En klasika muziko, tamen, "pli glata" speco de tonala ŝanĝo estas pli kutima. Pli mallongaj moduladoj konsideriĝas tonalecoj.

Certaj muzikaj instrumentoj diriĝas ludi en certa tonalo, aŭ havi sian muzikon verkatan en certa tonalo. Instrumentoj, kiuj ne ludas en la tonalo de C, konatas kiel transponantaj instrumentoj. La plej komuna speco de klarneto, ekzemple, diriĝas ludi en la tonalo de B bemolo. Ĉi tio signifas, ke gamo verkita en C-maĵoro en partituro efektive sonos kiel B-bemola maĵora gamo, kiam ĝi ludiĝas; la notoj sonas je plentono malpli alte ol skribate. Simile, la korno, norme en la tonalo de F, ludas notojn je perfekta kvinto malpli alte ol skribate.

Simile, iuj instrumentoj diriĝas *konstruataj* en certa tonalo. Latuna blovinstrumento konstruata en, ni diru, B bemola, ludos fundamentan noton de B bemola, kaj povas ludi notojn en la harmonia serio ekanta sur B bemola sen uzo de valvoj, fingrotruoj, glitoj aŭ en alimaniera ŝanĝo de la longeco de la vibranta aerkolono. Instrumento konstruita en certa tonalo ofte, sed ne ĉiam, havas sian muzikon skribata en la sama tonalo (vidu trombonon por escepto).

## Ordigo kaj rilato inter la maĵoraj kaj la minoraj tonaloj 

* Rimarko: Ĉiu tonalo estas la kvinto de la antaŭa tonalo, kaj la minora tonalo estas la suba trito de la responda maĵora tonalo.

## Eksteraj ligiloj 
* Leciono pri modulado (angle)
* Simpla, sed akurata, eksplikado de la funkcio de "tonaloj" en muziko (angle)
Alagir

**Alagir** (ruse kaj osete *Алаги́р*), urbo ekde 1938, administracia centro de la Alagira distrikto de Nord-Osetio (Rusio). Situas 54 kilometrojn al okcidento de Vladikavkaz. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Alagir estis fondita en 1850 kiel urbeto ĉe arĝento-plumba uzino.

La interurba telefona kodo estas 86731, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: .

La urbo estas ĉe rivero Ardon (*Ардон*), kiu demaldekstre enfluas riveron Terek (*Терек*).

En la urbo estas fervoja stacio.

Loĝantaro:
* 14,7 mil (1959);
* 20,5 mil (2005), plejparte osetoj.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 90205501.

Kategorio:Urboj de Nord-Osetio
Krasnojarska regiono

**Krasnojarska regiono** estas subjekto de Rusia Federacio, la dua plej granda post Jakutio. Ĝi situas en Orienta Siberio kaj okupas areon de . ( de la tuta areo de Rusio).

* Loĝantaro:  (2009)
* Ĉefurbo: Krasnojarsk
* Aliaj setlejoj: Norilsko, Dikson, Ŝuŝenskoje

## Geografiaj elementoj
* Minusinska baseno
Krasnodara regiono

**Krasnodara regiono** estas nord-kaŭkazia regiono de Rusio inter la Nigra kaj la Azova maro.

* Ĉefurbo: Krasnodar.
* Loĝantaro: pli ol 5 milionoj.

La marbordo sude de la urbo Tuapse estas la sola loko en Rusio kun subtropika klimato. Ĉi tie oni kreskigas la plej nordan en la mondo teon.

Krasnodara regiono (ĝia ĉemara kaj montara partoj) estas la plej ŝatata de rusianoj ripozloko. Ĝi ampleksas parton de la Krimea submediteranea arbarmasivo, karakterizita de interesa plantaro.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Pli grandaj urboj kaj urbaj komunumoj 
centre|400ra|eta|Mapo de distriktoj de Krasnodara regiono.

## Aliaj setlejoj 
* Kuĉuguri

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Kaŭkazio
Aĉinsko

eta|maldekstra|Malnova foto de Aĉinska stacidomo. 1899
**Aĉinsko** () estas urbo en la Krasnojarska regiono de la Rusia Federacio (Rusio). Ĝi geografie situas en orienta Siberio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Aĉinsk situas 184 kilometrojn okcidente de Krasnojarsk. Ĝi estas centro de karbo-minado kaj grava fervoja nodo.

La urbo estis fondita en jaro 1683.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1782.

La interurba telefona kodo estas 39151, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco inter la loka krasnojarska tempo (horzono UTC+07:00) kaj la moskva tempo estas 4 horoj.

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 56°16' norde, longitudo 90°30' oriente.

La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Ĉulim (Чулым), kiu enfluas en riveron Obj (Обь).

En la jaro 1959 la urbo havis 50,3 mil loĝantojn, kaj en 2002 estis 118,7 mil loĝantoj: aktuala nombro videblas komence de la teksto kaj en la informkesto.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 04403.

## Historio 
Meze de la 19-a jarcento la urbo estis konsiderata nura administra centro, sen ajna ekonomia aŭ kultura signifo. "Aĉinsko estas la urbeto malriĉa, malbone prikonstruita kaj ŝajne havas signifon nur administran" konstatas en la 1860-aj vojaĝanto Sergej Turbin.

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Aĉinsko

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* iom pli da fotaj impresoj

## Referencoj
Kolĥozo

eta|250px|Kolektiva laboro en kolĥozo.
**Kolĥozo** ( [kolĥoz]; mallongigo de '** [**kol**ektivnoje **ĥoz'*jajstvo] "kolektiva bieno") estis unu el ĉefaj manieroj de agrikulturado en Sovetunio (apude de sovĥozoj).

La kolĥozo estis agrikultura (produkta) kooperativo, laboranta sur ŝtataj agroj en la Sovetunio. La kolĥozanoj estis salajritaj laŭ la kvalito kaj kvanto de la plenumita laboro.

## Historio 
Ĝi estiĝis amase ekde 1929 per amasa perforta kolektivigo de la kamparanoj. La ŝtata potenco aperis tra la desupre nomumita kolĥoza prezidanto. Alia ŝtata metodo estis por la kontrolo la funkciigo de la maŝinluaj stacioj (traktoroj, kombajnoj) ĝis 1958, kiujn povis lui la kolĥozoj kontraŭ naturproduktaj kompensoj. La kamparanoj povis ricevi agreton post 1935 por ĉedoma kultivado (tia ĉedoma produktado donadis ĝis 90% de produktado de multaj specoj de legomoj).

Ekde 1949, oni kuntiris kolĥozojn al pli grandaj. Ekde 1958 oni ĉesigis la ŝtatan funkciigon de la maŝinluaj stacioj, tiel la kooperativoj mem devis organizi la ekipadon per agrikulturaj maŝinoj. Pligrandigitaj kolĥozoj povis havi proprajn maŝinojn.

En 1961, oni fiksis la produktajn kvotojn, kiun la ŝtato aĉetis en fiksa prezo. La plusproduktojn oni povis vendi sur la merkato.

Post kolapso de la Sovetunio kaj soveta ŝtata sistemo (1990–91), komenciĝis privatigo de la kolĥozoj. Tamen kolĥozoj kaj sovĥozoj plu ekzistas en moderna Rusio.

## Tipaj nomoj 
Populara en Sovetunio estis la nomo Kolĥozo je la nomo al Lenin, ekzemple:
* Kolĥozo en Rjazanja provinco fondita en 1930, ekzistas ĝis hodiaŭ
* Fiŝa kolĥozo en Ĥabarovska regiono
* Fiŝa kolĥozo en Kamĉatka provinco + Korjakio, kies ĉefurbo estas Petropavlovsk-Kamĉatskij, posedanta 24 ŝipojn.

Aleksandro Lukaŝenko en la jaroj 1985-1987 estis sekretario de partio en kolĥozo je la nomo al Lenin en Mahilova regiono. En Belorusio ekzistas 10 kolĥozoj je la nomo al Lenin.

## Vidu ankaŭ 
* Sovĥozo

## Eksteraj ligiloj 
*  *(historio de judaj kolĥozoj en Tjumena provinco)''


Kategorio:Ekonomio de Sovetunio
Kategorio:Ekonomio de Belorusio
Kategorio:Kooperativoj
Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Sovetia terminologio
Kategorio:Rusaj vortoj kaj esprimoj
Kastrizo

center|eta|767x767ra|Panorama bildo de Kastrizo

**Kastrizo** ( ) estas la ĉefurbo de Sankta Lucio kaj havas ĉirkaŭ  loĝantojn. Kastrizo estis fondita en 1650 de francoj.

La havenon de la urbo oni rigardas unu el la plej bonaj inter la Antiloj. Proksime al la urbo troviĝas la flughaveno de George F. L. Charles.

## Referencoj 
Kategorio:Ĉefurboj de Karibio
Kategorio:Sankta Lucio
3CL

**3CL** (mallongigo de "3ji Code Language", 3字語 [san-ĝi-go]), estas planlingva projekto destinita por internacia helplingvo, elpensita kaj evoluigata de la japana komercisto Phoenix da Vinci.
En 2002 li publikigis ĝin en sia retpaĝo.

## Vortoj
Ĉiuj vortoj de 3CL konsistas el tri literoj kaj devenas el la angla lingvo.
Oni kreas tri-literajn vortojn el anglaj vortoj iamaniere: mallongige, senŝanĝe, kun punkto aŭ krampoj. Substantivoj kaj adjektivoj estas majusklaj, aliaj vortoj estas minusklaj.

Anstataŭ prepozicioj kaj partikuloj, 3CL uzas specialan konekto-kodon "3CL-CON-COD". Ĝi konsistas el matematikaj simboloj kaj signoj, ekzemple =, ;, +, >, <, | kaj &.

## Prononco
3CL prononciĝas laŭ "originala prononco" aŭ "literumo".
*FOD (manĝaĵo) prononciĝas kiel "[FU-d]" laŭ originala vorto "food".
*BBS (afiŝejo) prononciĝas kiel "[BI-BI-es] laŭ literumo.

## Eksteraj ligiloj 
*Bonvenon al 3CL! (en japana lingvo)

Kategorio:Modifita angla
Kolombo (urbo)

**Kolombo** ( aŭ internacie en latinskribaj landoj *Colombo*, , ) estas la ekonomia ĉefurbo de la insula respubliko Srilanko kaj situas ĉe la *lago Baira*. Laŭ la stato de 2022 en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Antaŭ ĉirkaŭ 500 jaroj setlis nederlandanoj, portugaloj, britoj sur la marbordo. La registara, administra sidejo troviĝas ekde 1982 en Sri Jayawardenapura Kotte, antaŭurbo 8 kilometrojn de la centro de Kolombo - ambaŭ urboj apartenas al la okcidenta provinco de Srilanko.

La buroa kaj komerca kvartalo nomiĝas "Fort", kie staras ankaŭ la malnova parlamentejo. Dehivala-Maunt Lavinia, laŭ sinhala lingvo දෙහිවල-ගල්කිස්ස, laŭ tamila lingvo தெஹிவளை-கல்கிசை, estas unuigita, marborda, la plej granda antaŭurbo de Kolombo. Moratuva, laŭ sinhala lingvo මොරටුව, laŭ tamila lingvo மொறட்டுவை, estas universitata urbego, antaŭurbo de Kolombo.

## Vidindaĵoj
Grava vidindaĵo estas la Sendependiĝa Ĉambro, kiun oni establis en 1946.

## Servoj
* Universitato de Kolombo
* Universitato de Kelaniya

## Bildaro 

dosiero:Sunset from Kingsbury Hotel, Colombo.jpg|Kingsbury Hotelo, Kolombo
Dosiero:Colombo - Lake.jpg|Lago Beira en Kolombo
Dosiero:Seema Malaka - Buddha statues.jpg|*Seema Malaka* - budhaj statuoj
Dosiero:Independence Commemoration Hall.jpg|la sendependeca memorhalo
Dosiero:Slave Island Murugan Temple.jpg|templo *Murugan*
Dosiero:LK-colombo-yorkstreet-1.jpg|eta|urbocentre kruciĝo

## Vidu ankaŭ 
*  Kristoforo Kolumbo
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Urboj de Srilanko