open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kolhara lupo

**Agvarao** (laŭ nova PIV) aŭ **kolhara lupo** (*Chrysocyon brachyurus*) estas la plej granda nacia kanisedo de Sudameriko. Ĝi vivas en Brazilo, Paragvajo, Peruo kaj en Bolivio. La agvarao ofte aktivas nokte. Ĝi loĝas en kvar brazilaj biomoj: Cerado, Pantanalo, Pampo kaj Atlantikaj arbaroj kaj manĝas lacertojn, etajn ronĝulojn, birdojn kaj fruktojn, precipe la Lupofrukton (*Solanum lycocarpum*), kies nomoj en Brazilo (en la portugala kaj ankaŭ en la tupia) tiel kiel la en esperanto, montras la rangon de la frukto en la dieto de la Agvarao: "Guarambá" (Agvaraofrukto) aŭ "Fruta-de-lobo" (Lupofrukto). Pro la tre longaj piedoj estas konata ankaŭ cikonikrura lupo.

## Bibliografio 

* Allen, M. E. 1995. "**Maned wolf nutritional management**". In: '''*Husbandry manual for the maned wolf *Chrysocyon brachyurus**'*, N. B. Fletchall, M. Rodden, S. Taylor (eds.). American Association of Zoos and Aquariums, pp. 19-23.
* Bandeira de Melo, L. F. *et al*, 2007. "*'Secret lives of maned wolves (*Chrysocyon brachyurus* Illiger 1815): as revealed by GPS tracking collars'*". *Journal of Zoology*, 271: 27–36.
* Berta, A. 1987. "*''*". *Fieldiana: Zoology'', 39: 455-471.
* Corrêa, M. P. (ed.) 1962. **Dicionário das Plantas Uteis do Brasil**'.
* Corrêa, M. P. 1984. **Dicionário das plantas úteis do Brasil e exóticas cultivadas**, Ministério da Agricultura, Instituto Brasileiro de Desenvolvimento Florestal, Brasília, 6v.
* Childs-Sanford, S. E. 2005. '''*The captive maned wolf (*Chrysocyon brachyurus*): nutritional considerations with emphasis on management of cystinuria*'''. Master's thesis. University of Maryland, College Park.
* Dietz, J. M. 1985. "***Chrysocyon brachyurus***". *Mammalian Species*, 234: 1-4.
* Fletchall, N. B., Rodden, M., & Taylor, S. 1995. '''*Husbandry manual for the maned wolf *Chrysocyon brachyurus****. American Association of Zoos and Aquariums.
* Ginsberg, J. R., & Macdonald, D. W. 1990. ***Foxes, wolves, jackals, and dogs: an action plan for the conservation of canids ***. IUCN, Gland, Switzerland.
* Gomez da Silva, E. 1988. "**Alálises escatológicas de lobos guará na Chapada dos Guimarães**". Congresso Soc. Bras. Zool.
* Jácomo, A. T. A., Silveira, L., & Diniz-Filho, J. A. F. 2004. "**Niche separation between the maned wolf (*Chrysocyon brachyurus*), the crab-eating fox (*Dusicyon thous*) and the hoary fox (*Dusicyon vetulus*) in central Brazil'*". *Journal of Zoology*, 262: 99–106. doi: 10.1017/S0952836903004473
* Lyras, G. A., & Van Der Geer, A. A. E., "**External brain anatomy in relation to the phylogeny of Caninae**" *Zoological Journal of the Linnean Society*, 138: 505-522.
* Maia, O. B, & Gouveia, A. M. G. 2002. "*'Birth and mortality of maned wolves *Chrysocyon brachyurus* (Illiger, 1811) in captiviry'*". *Brazilian Journal of Biology'', 62: 25-32.

## Vidu ankaŭ 
* Ekoregionoj en Paragvajo
* Humida Ĉako

Kategorio:Kanisedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Sudameriko
Batavia

eta|Re-konstruita ŝipo.
**Batavia** estis velŝipo de Nederlanda Orient-Hindia Kompanio, kies unua ŝipvojo en 1629 trafis rifon ĉe Aŭstralio kaj sinkis. Inter la travivintoj ekis rifuzo de ordonoj kaj masakroj. Kopio de la ŝipo estis pretigita de 1985 ĝis 1995 sur la Batavia ŝipfarejo en Lelystad.

*Batavia* estis konstruita en 1628 en Peper-ŝipfarejo en Amsterdamo por la Nederlanda Orient-Hindia Kompanio. Ĝi longis , akvolinia longo estis 45 m, larĝo , akvodismeto , ŝipistaro ĉirkaŭ 340 homoj. Ĝi havis tri mastojn, velsurfacon de , ferkanonojn de 21 ĝis 24, 8 bronzajn kanonojn.

La ŝipo komencis sian unuan vojon la 29-an de oktobro 1628 de la insulo Texel, sub la komandado de la kapitano/navigisto Adriaan Jakobsz. Li respondecis nur pri la ŝipado. La gvido de la ekspedicio estis regata de la ĉefkomercisto Francisco Pelsaert, kiu eĉ rajtis ordoni al la kapitano. Ilia rilato estis streĉita, kio kontribuis al la katastrofo de Batavia.

La ŝipo trafis rifon kaj sinkis la 4-an de junio 1629, pro miskalkuladoj de la kapitano Adriaan Jakobsz. Li, la ĉefkomercisto kaj kelkaj elektitaj maristoj ŝipis ĉirkaŭ 900 mejlojn kaj alportis helpon al la restintaj travivintoj.

La pli granda parto de la travivintoj, maristoj, pasaĝeroj povis ŝipi al insuleto, kie mankis sufiĉo da akvo kaj manĝaĵoj. Tie okazis kanibalismo, murdoj, sub la gvido de Jeronimus Cornelisz, komercisto.

Kategorio:Ŝipoj
1630-aj jaroj

La **1630-aj jaroj** estas la jardeko de jaroj 1630 al 1639.

## Eventoj 
### Afriko 
### Ameriko 
### Eŭropo 
* En Nederlando, spekulacio pri tulipoj. La prezo de tulipaj bulboj, post senmezura kresko, abrupte kolapsas.
* Svedio enmiksiĝas en la Tridekjaran militon. Ankaŭ Francio ekpartoprenas en tiu milito: Richelieu deklaras militon al Hispanio en 1635
* La persekuto fare de Karlo la 1-a trudas milojn da puritanismoj ekziliĝi en Amerikon.

#### Arto kaj kulturoj 
* Prezento de "*Le Cid*" de Pierre Corneille.
* Proceso de Galilejo, 12-a de aprilo - 

## Gravaj personoj 
### Ŝtatestroj 
#### Azio 
#### Eŭropo 
* Filipo la 4-a de Hispanio (1621 - 1665)
* Karlo la 1-a de Anglio (1625 - 1649)
* Gustavo la 2-a Adolfo de Svedio (1611 - 1632)
* Kristina de Svedio (1632 - 1654), filino de Gustavo la 2-a Adolfo
* Sigismondo la 3-a Vasa reĝas kiel Sigismondo la 3-a en Pollando (1587 – 1632)
* Ludoviko la 13-a de Francio kaj Navaro (1610 - 1643).
* Kristiano la 4-a de Danio kaj Norvegio (1588 - 1648)
* Ferdinando la 2-a de la Sankta Romia Imperio (1619 - 1637)

### Aliaj eminentuloj 
* Pierre Corneille
* Armand Jean du Plessis de Richelieu
* Galilejo
* René Descartes
* Urbano la 8-a

## Naskiĝintoj 
* Jean-Baptiste Lully, 
* Johannes Vermeer, 
* Vauban, 
* Françoise d'Aubigné, markizino de Maintenon, 
* Jean Racine, 

## Mortintoj 
* Johano Keplero, 
* Sigismondo la 3-a Vasa, 
* Gustavo la 2-a Adolfo de Svedio,  (aŭ la 6-a, laŭ la julia kalendaro)
* Ferdinando la 2-a, 
* Pierre Vernier, 
* Pieter Bruegel la malpliaĝa, 
* Tommaso Campanella, 

## Malkovroj
Walliswil

**Walliswil** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Walliswil ĉe Wangen** estas komunumo de la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno en Svislando.
* **Walliswil ĉe Niederbipp** estas komunumo de la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno en Svislando.
* **Walliswil (Murgenthal)** estas vilaĝo de la komunumo Murgenthal de la distrikto Zofingo en Kantono Argovio en Svislando.
Projekto Sojuz

eta|dekstra|200ra|Kosmoŝipo Sojuz TMA-6
La **projekto Sojuz ** estas homportanta kosmofluga programo kiu komencis en Sovetio en la komenco de la 1960-aj jaroj. Ĝi estis originale planata kiel surluniĝa projekto kies celo estis porti sovetian kosmonaŭton sur la Luno. Ambaŭ la kosmpoŝipo Sojuz kaj la raketo Sojuz estis parto de ĉi tiu programo, kiu apartenis tiam al la Rusa Kosma Agentejo. La sistemo Sojuz estis la plej malnova kaj la plej fidinda kosmoŝipo ĝis tiam.

## Raketo Sojuz 
[eta|dekstra|200ra|Lanĉo de sistemo Sojuz dum 2008 el [kosmodromo Bajkonur]]

La lanĉiloj uzataj de la nereuzebla lanĉo-sistemo Sojuz estis fabrikataj en la instalaĵoj de TsSKB-Progress ĉe Samara, Rusio. Krom esti uzata kiel lanĉilo de la kosmoŝipo Sojuz, nuntempe ankaŭ estas uzataj por lanĉi la kosmoŝipon Progress kaj pro komercaj celoj. Nuntempe ĝi estas lanĉita el la kosmodromoj de Bajkonur en Kazaĥio, en la kosmodromo Pleseck kaj en la gviana kosmodromo de la ESA en Kourou.

## Kosmoŝipo Sojuz 
La baza desegno de la kosmoŝipo Sojuz estis uzata kiel startpunkto por multaj projektoj, multaj el ili neniam realigitaj. Ĝi estis origine desegnita por vojaĝi al la kosmon sen la helpo de grandega raketo, sed uzante aldonaj brulaĵ-moduloj. Tiuj desegno estis farita de la skipo de la ĉefdesegnisto Sergej Korolov, kiu bedaŭrinde ne vivis sufiĉe por vidi unuan flugon.

La kosmoŝipo Sojuz konsistas el tri partoj:
:*Orbita modulo
:*Reenira modulo
:*Servomodulo

Ekzistas multaj variantoj de la kosmoŝipo Sojuz, inter ili:
* Sojuz A 7K-9K-11K ĉirkaŭluna propono(1963)
* Sojuz 7K-OK (1967-1971)
** Sojuz 7K-L1 Zond (1967-1970)
** Sojuz 7K-L3 LOK
** Sojuz 7K-OKS (1971)
*** Sojuz 7K-T (1973-1981)
*** Sojuz 7K-TM (1975-1976)
* Militista Sojuz (7K-P, 7K-PPK, R, 7K-VI Zvezda kaj OIS)
* Sojuz-T (1976-1986)
* Sojuz-TM (1986-2003)
* Sojuz-TMA (2003-....)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Progress
* Shenzhou

## Eksteraj ligiloj 
*  *(raporto pri muzeo en Guantanamo, en kies ekspozicio troviĝas reenira modulo de Sojuz-38, en kiu surteriĝis kuba kosmonaŭto Arnaldo Tamayo Méndez)*
Al Kantara (Tunizio)

eta|310px|dekstra|Romia ŝoseo kun vido al Al Kantara ĉe la horizonto

La loko **Al Kantara** estas grava vojkruciĝejo en suda Tunizio, Nord-Afriko (). Apud ĉi tiu loko komencas la 6,4 km longa Romia ŝoseo trans la Mediteraneo, kiu interligas la insulon Ĝerbao (*Djerba*) kun la afrika kontinento. Pro tio, la kruciĝejo kaj loko sur la kontinento nomiĝas **Al Kantara Continent** (). De tie eblas la konekto kun la *Trans-Afrika Ŝoseo*.

La araba vorto **Al Kantara** signifas "Ponto" kaj pro tio multaj lokoj en arabaj kaj eksrabaj landoj nomiĝas tiele aŭ simile. Ekzemple en Hispanio oni vidu:
* Alcántara
* Valencia de Alcántara
* San Vicente de Alcántara
* Ordeno de Alcántara
* Akvobaraĵo de Alcántara

Kategorio:Geografio de Tunizio
Kategorio:Transporto en Tunizio
Aglo nigra

dekstra|eta|Nuna *Aglo nigra*
[dekstra|eta|Sigelo de reĝo [Sanĉo la 7-a (Navaro)|Sanĉo la 7-a de Navaro]]
dekstra|eta|Murpentraĵo de Batasuna (Gipusko), 2003

**Aglo nigra** (: **Arrano beltza**) estas malnova eŭska simbolo, kiu montras nigran aglon sur flava fono. Ĝi plej ofte, sed ne nepre, estas uzata de eŭskaj radikaluloj kiel unu el la simboloj de "Euskal Herria" aŭ Eŭsklando kun la Flago de Eŭskio. Ĝi korespondas pli al Reĝa aglo aŭ "Golden Eagle" en la angla aŭ "Águila Real" en la hispana ol al simpla nigra aglo sur flago. Ĝi referencas al *Aquila chrysaetos homeryi* kiel raso de aglo. Ĝi estas protektata raso ĉar oni kalkulis nur milon en 1990 en Iberio. Ĝi estas forta simbolo kiel la Flago de Eŭskio, Lauburu kaj Zazpiak Bat.

Aglo nigra dekomence estis sigelo de Reĝo Sanĉo la 3-a de Navaro, kiu, unuigante la Reĝlandon de Aragono kun Kastilio, havis sub sia krono ĉiujn teritoriojn de eŭskaj kulturo kaj lingvo, inkluzive teritoriojn tradicie kastiliajn. Lia reĝlando etendiĝis de Galegio ĝis Mediteraneo. Laŭ nacia eŭska interpretado, la regno de Sanĉo la 3-a konsistigis historian precedencon por la aspiroj al unuigo de eŭsklingvaj teritorioj sub la kuratoro de sendependa ŝtato. El hispana vidpunkto, ĝi estas unu el la unuaj provoj formi unuigitan Hispanion.

Tiu simbolo estas plej ofte uzata de Ezker abertzalea (maldekstra partio), kiu konsideras ĝin kiel "simbolon de la plej malnova teritorio de Euskal Herria". Tiel, flanke de Ikurrina (la oficiala flago en la Eŭska Aŭtonoma Komunumo), devenanta de Sabino Arana, tiu flava flago kun aglo nigra estas plej ofte uzata, ĉar ĝi estas simbole konsiderata kiel pli vera kaj pli origina. Pro la samaj kialoj, estas pli ofta uzo fare de revolucia maldekstro de tradicia termino "Euskal Herria" ol la neologismo "Euskadi", kreita de Sabino Arana en la 19-a jarcento (tamen, Euskadi komencas esti pli kaj pli ofte asociata al Eŭska Aŭtonoma Komunumo).

Kelkaj eŭskaj por-Hispaniaj organizaĵoj en Eŭskio kaj Navaro uzas Aglon nigran el mala vidpunkto ĉar ĝi estas simbolo de hispana unueco. Laŭ ili, ili pretekstas ke Sanĉo la 3-a aperas en multaj historiaj dokumentoj, sub la nomo "Rex Hispanorum Regum", aŭ "Reĝo de la reĝoj de Hispanio" (aŭ de hispanoj). El ilia vidpunkto, tio demonstras, ke la Reĝlando de Navaro ekvidis Hispanion kiel teritorian kaj historian unuon, malgraŭ ĝia politika divido. Sanĉo la 3-a ankaŭ faris reĝlandon el Kastilio, lasante la zorgon al sia filo Fernando uzi *Aglon nigran*, kaj tra reĝoj kaj reĝinoj ĝis Isabel la Katolika.

## Muziko 
**Arrano beltza** (Aglo nigra) ankaŭ estas kanzono de eŭska kantisto kaj komponisto Mikel Laboa, reprenita de rokmuzika grupo Negu Gorriak kun jena teksto:

Tio referencas al legendo pri la deveno de la blazono de Navaro kaj al Batalo de Las Navas de Tolosa en Ĥaeno.

## Vidu ankaŭ 
* Nigra aglo (birdo)
* Flago de Eŭskio
* Lauburu
* Laurak Bat
* Zazpiak Bat

## Eksteraj ligiloj 
* Flagoj de Eŭskio

Kategorio:Eŭskaj simboloj
Ĥatoj

La **ĥatoj**, latine *Chatti*, germane *Chatten* , estis ĝermana gento. Ili vivis dum la tempo de la Romia Imperio proksimume en la regiono de la nuna Hesio kaj estas konsiderataj kiel prauloj de la nunaj hesoj (loĝantoj de Hesio). La nomo *Hessen* (Hesoj, Hesio) estas konsiderata deveni de la ĥatoj: *Chatti → Hatti → Hazzi → Hassi → Hessi → Hessen*.

Branĉo de la ĥatoj estis la batavoj.

Kategorio:Ĝermanoj
Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Historio de Hesio
Hesio-Homburg

eta|dekstra|Eniro al la Homburga kastelo
**Hesio-Homburg**, germane *Hessen-Homburg*, estis historia germana teritorio kun ĉefurbo Homburg en Hesio, kiu portempe ekzistis kiel memstara ŝtateto, portempe estis parto de la pli granda Hesio-Darmstadt. Ĝin regis la "landgrafoj de Hesio-Homburg", branĉo de la dinastio Hesio-Darmstadt.

* de 1622 ĝis 1768: parto de Hesio-Darmstadt (landgrafujo)
* de 1768 ĝis 1806: memstara landgrafujo, membro de la Sankta Romia Imperio
* de 1806 ĝis 1815: parto de Hesio-Darmstadt (grandduklando)
* de 1815 ĝis 1866: memstara landgrafujo, membro de la Germana Federacio
* 1866 mallongtempe denove parto de Hesio-Darmstadt (grandduklando)
* ekde 1866: fariĝis parto de la prusia provinco Hessen-Nassau
* hodiaŭ: parto de federacia lando Hesio

Dum la tempo de sia plej granda etendo ĝi havis areon de 221 km² kaj 27.563 loĝantojn (1865). Malgraŭ sia malgrandeco ĝi sukcesis akiri voĉdonrajton de unu plena voĉo en la Germana Federacio - rajto kiu normale estis rezervita nur al la plej grandaj membro-ŝtatoj.

En la Germana Federacio membris tiel "tri Hesioj", ĉiuj devenintaj el la iama "landgrafujo Hesio":
* "landgrafujo Hesio" = Hesio-Homburg, la plej malgranda
* "elektoprinclando Hesio" = Hesio-Kaselo
* "grandduklando Hesio" = Hesio-Darmstadt
Arthur le fantôme justicier

***Arthur le fantôme justicier*** (*Arturo la justema fantomo*) estas fikciulo de komika bildliteraturo kreita de Jean Cézard, aperita en la numero 449 de la porinfana franca semajngazeto *Vaillant*, la . Liaj aventuroj daŭrigis en la revuo *Pif Gadget* ĝis la morto de Cézard en 1977.

La bildliteraturisto Mircea Arapu reprenis la serion inter 1982 kaj 1988 en *Pif Gadget*

## La rolulo 
Arturo estas fantomo, naskiĝinta en mezepoka kastelo. Li vojaĝas tra la tempo, kaj vivas aventurojn en diversaj epokoj kaj kontinentoj (eĉ en la prahistorio kaj en la kosmo).

La bildo de Arturo estas minimuma: li aspektas kiel blanka silueto farita de du buloj, sen kruroj nek vizaĝo (krom du nigraj makuloj por la okuloj). Li flosas supre de la grundo, kaj povas flugi.

## Eksteraj ligiloj 
*  Arturo la fantomo, kaj la aliaj
*  La naskiĝo de Arturo, en "Connexionpif"
*  Arturo la fantomo en "Vaillant" kaj "Pif" 
*  Legitimilo de Arturo la fantomo

Kategorio:Bildstriaj fikciuloj
Kategorio:Fantomoj
Kategorio:Tempovojaĝado en fikcio
Murgenthal

## Pri la komunumo 
** Murgenthal** estas komunumo en la distrikto Zofingo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 2870 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo situas ĉe la sudokcidenta pinto de Kantono Argovio kaj limas al la kantonoj Berno, Soloturno kaj Lucerno. La nordokcidentan limon de la komunumo formas la rivero Aro kaj la sudokcidentan limon la rivero Murg, kiu en la plej okcidenta pinto de la komunumo alfluas al Aro.

Al la komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo Murgenthal mem, la vilaĝoj kaj setlejoj Balzenwil, Glashütten, Riken kaj Walliswil.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Murgenthal limas en nordoriento al Rothrist, en oriento al Vordemwald, en sudoriento al Brittnau, en sudo al Pfaffnau (Kantono Lucerno), en okcidento al Roggwil kaj Wynau (ambaŭ en Kantono Berno) kaj Wolfwil (Kantono Soloturno), kaj en nordokcidento al Fulenbach (Kantono Soloturno).

## Trafiko 
[eta|maldekstra|150px|[Murgenthal (stacidomo)|Stacidomo de Murgenthal]]
Murgenthal situas ĉe la trajnlinio de Olten al Berno kaj ĝia stacidomo estas servata de regionaj trajnoj de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Olten al Langenthal.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Berno al Zuriko kaj la plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas en distanco de 6 kilometroj en Rothrist.

## Historio 
eta|maldekstra|200px|Berna limŝtono sur la Murgponto inter Murgenthal kaj Wynau, ek de 1803 kantolimo inter Kantono Berno kaj Argovio
La unua dokumenta mencio de Murgenthal datiĝas el la jaro 1254 kiel *Murgatun*. La komunumoparto Balzenwil jam estis unuan fojon menciita en la jaro 1197 kiel *Balzeuiler*. La unua dokumenta mencio de Riken datiĝas el la jaro 1306 kiel *Richen*.

En mezepoko Murgenthal, Ricken kaj Balzenwil apartenis al la voktejo Arburgo, kiu apartenis unue al la Grafoj de Froburgo, kaj poste al la Grafoj de Kiburgo kaj fine al ties heredantoj la Habsburgoj. En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion kaj la voktejo Arburgo fariĝis berna posedaĵo. Post la Helveta Revolucio la tiamaj komunumoj Murgenthal, Ricken kaj Balzenwil estis atribuitaj al la distrikto Langenthal de Kantono Berno. Post la fino de la Helveta Revolucio la komunumo estis aldonita al la distrikto Zofingo de la nove kreita Kantono Argovio.

La hodiaŭa komunumo estiĝis en la jaro 1901 per la kunigo de la antaŭaj komunumoj Riken kaj Balzenwil kun Murgenthal.

## Vidu ankaŭ 
* Murgenthal (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Murgenthal
* Murgenthal en la Historia Leksikono de Svislando
* Balzenwil en la Historia Leksikono de Svislando
* Riken en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:Aroponto de Murgenthal al Fulenbach 194.JPG|Malnova lignoponto al Fulenbach
Gorki Leninskije

eta
**Gorki Leninskije** ( Го́рки Ле́нинские) estas urbotipa loĝloko en Moskva provinco (Rusio). Ĝi famiĝis pro tio, ke ĉi tie dum longa tempo vivis kaj mortis Vladimir Lenin. Nuntempe tie ekzistas muzeo de Lenin.

Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Moskva provinco
Kategorio:Distrikto Vidnoje
Ĝerbao

eta|260ra
eta|260ra|Karaktera daktilpalmaro
eta|260ra|La rura insula pejzaĝo
**Ĝerbao** (, , ) estas insulo de Tunizio en la Minora Sirto. La insulo estas 27 km longa kaj 26 km larĝa. Ĝi havas areon da 516 km². La grundo de la ebena kaj semiarida insulo konsistas el agrara lando. La administra centro estas la bazara urbo *Houmt Souk* (64.919). La loĝantaro estas 93.000 kaj konsistas el islamanoj kaj judoj. Loĝantoj de Ĝerbao sukcesis dum la daŭro de la insula historio subteni pacan kunvivadon de ĝiaj islama, kristana kaj juda komunumoj. Ĝerbao posedas multajn moskeojn kaj faman sinagogon.

Oni parolas la berberan kaj la araban lingvojn en la loka idiomo kiel denaska lingvo. La franca estas krome oficiala kaj tre vaste konata lingvo. La insulo estas atingebla el la afrika kontinento per la Romia ŝoseo trans la Mediteraneo apud El Kantara. En la nord-okcidenta parto troviĝas flughaveno.

Ĉefaj produktoj estas olivoj, daktiloj kaj figoj. La fiŝkaptado estas cetera grava branĉo. La insulanoj, ĉefe berberoj, kutimas ankoraŭ tradiciajn metiojn, kiel la potfarado, juvelfarado kaj olivoleo-ekstraktado. La bana turismo fariĝis grava enspezfonto.

La Batalo de Ĝerbao okazis en Majo 1560 proksime al la insulo Ĝerbao inter otomanoj estritaj de Pjale Paŝao kaj kristana ŝiparmeo. La rezulto estis favora al la otomanoj; la eŭropanoj perdis ĉirkaŭ la duonon de siaj ŝipoj kaj ĉirkaŭ 8 000 homojn.​

## Juda komunumo 
Antaŭ la establo de Israelo en 1948, Tunizio estis hejmo por pli ol  judoj, sed post la araba-israela milito en 1967 multaj foriris. Tamen la lando estas hejmo por unu el la plej grandaj judaj komunumoj en Mezoriento kaj Nordafriko, kun  judoj, el kiuj  loĝas en Ĝerbao.

Funkcias jeŝivo, kiu proponas sekularan kaj religian edukadojn por infanoj je la aĝo 5 ĝis 14 jaroj. Ĉiujara de la 14-a ĝis la 22-a de majo okazas pilgrimado Ghriba, dum kiu oni vizitas la sinagogon, disdonas almozojn, partoprenas bonfaradon, preĝadon kaj aliajn lokajn tradiciojn. Ankaŭ ne-judaj tunizianoj ofte partoprenas en iuj el la sinagogaj tradicioj. Multaj lokaj virinoj kaj vizitantoj prenas ovojn markitajn per la nomoj de junulinoj el iliaj familioj kaj lasas ilin en speciala loko ĉe la sinagogo. Kiam la pilgrimado finiĝas, la ovoj estas redonataj al la junulinoj, kiuj manĝas ilin kun la espero plibonigi siajn edziniĝajn perspektivojn.

En 1985 soldato, kiu devis subteni la ordon, ekpafis en la sinagogo, mortiginte kvin homojn. En 2002, 25-jara franco-tuniziano ligita al Al-Kaida mortigis 21 homojn.

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Insuloj en Tunizio
Kategorio:Mediteraneaj insuloj
Kategorio:Iamaj judaj komunumoj
Kategorio:Judoj kaj judismo en Tunizio
Kangrilbirdo

eta|Locustella luscinioides
[eta|ovoj de *Locustella luscinioides* - [Muzeo de Tuluzo]]
La **Kangrilbirdo**, *Locustella luscinioides*, estas birdospecio de la genro de *Locustella* aŭ birdoj kiuj kantas kvazaŭ insektoj (Lokusto). Ili reproduktas en suda Eŭropo al moderklimata okcidenta Azio. Ĝi estas migranta specio, kiu vintrumas en subsahara Afriko.

Tiu malgranda paserina birdo troviĝas en kanejoj kaj junkejoj kutime kun arbustoj. La ino demetas 3-6 ovojn en nesto en kareksoj. Tiu specio estas rara reproduktanto nur en suda Anglio, kie ĝi preferas vastajn kareksejojn kiajn tiuj de Grove Ferry, Kent, RSPB Ham Wall, Somerset, kaj Hickling Broad, Norfolk.

Tiu estas mezgranda silviedo. La plenkreskulo havas **nestrian grizbrunan dorson**, blankecajn al tre helajn grizbrunajn subajn partojn (sen strioj kio distingas ĝin el la pli malgranda Rivera grilbirdo) kun pli koloraj ruĝecbrunecaj flankoj kaj samkolora subvosto, kiu estas ankaŭa distingilo el la Rivera grilbirdo. Estas hela superokula strio kaj sube ne tiom markata bruneca traokula strio. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plej parto de lokusteloj, sed junuloj estas pli falvecaj sube. Kiel plej parto de silviedoj, ankaŭ tiu estas insektovora.

Tiu ne estas tro kaŝema specio, sed povas esti malfacile videbla en la kareksejoj escepte foje dum kantado.

La kanto estas monotona mekanika insekteca bobenado, ofte dum krepusko. Ĝi estas simila al la kanto de la Makula grilbirdo, sed ĝi estas pli rapida kaj profunda. Ties kanto ege similas al tiu de la Rosela grilo.

Tiun birdon priskribis unuafoje por la scienco la itala ornitologo Paolo Savi.

## Eksteraj ligiloj 
* Diferencoj laŭ aĝo kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta 

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Siberia grilbirdo

La **Siberia grilbirdo**, *Locustella certhiola*, estas birdospecio de la genro de *Locustella* aŭ birdoj kiuj kantas kvazaŭ insektoj (Lokusto). Ili reproduktas en orienta Azio. Ili estas migrantaj birdoj, kiuj vintrumas el Barato orienten al Indonezio.
[eta|maldekstra|ĉe [Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato.]]
Tiu malgranda paserina birdo estas specio troviĝanta en altaj herbejoj kun iom da pli densa vegetaĵaro, kutime ĉe akvo in bogs aŭ humidaj herbejoj. La ino demetas 4 al 7 ovojn en nesto surgrunda aŭ en herbo. Tiu specio estas tre rara vaganto en okcidenta Eŭropo. Unu el la plej bonaj lokoj por rigardi tiun kaŝeman specion kiel vaganto estas Insulo Fair, Ŝetlandoj; ĉe specio rare troviĝanta en okcidenta Eŭropo, ĝi povas esti trovata tie sufiĉe ofte. Pro tio ĝi estas populara specio inter birdumantoj.

Tiu estas mezgranda silviedo. Plenkreskulo havas **tre brunan dorson kun tre larĝaj nigraj strioj**, pli nigrecbrunajn flugilojn, ruĝecbrunan vostobazon kaj nigrecan finan vostoduonon kun blankeca mallarĝa finbordo, blankecajn al grizecajn subajn partojn kun iomete da tre helbruna nuanco en brusto kaj flankoj, kaj nestriajn escepte ĉe subvosto. La kruroj estas rozkoloraj, la irisoj estas brunaj kaj en la kapo estas bildo de **tre markata hela superokula strio** inter malhelbrunaj traokula strio kaj krono iom punkteca. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plej parto de grilbirdoj, sed junuloj estas iom pli flavecaj sube. Kiel plej parto de silviedoj, ankaŭ tiu estas insektovora. Ĝi estas tre simila al la proksima parenco la Makula grilbirdo, sed tiu havas ruĝecbrunajn brustoflankojn, dum la Siberia grilbirdo estas iom pli granda, havas blankajn vostobordojn kaj pli ruĝecbrunan pugon.

Tiu estas kaŝema specio malfacile videbla escepte foje dum kantado. Ĝi kaŝiĝas tra herbo kaj malalta foliaro.

La kanto ne estas la mekanika insekteca bobenado produktita de la Makula grilbirdo kaj aliaj birdoj de la genro *Locustella*, sed pli inventema melodio kiel tiuj de la genro *Acrocephalus*.

Tiun birdon unuafoje priskribis la germana zoologo Peter Simon Pallas.

[eta|ovoj de *Locustella certhiola* - [Muzeo de Tuluzo]]

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Orientazia grilbirdo

La **Orientazia grilbirdo** (*Locustella ochotensis*) estas birdospecio de la genro de *Locustella* aŭ birdoj kiuj kantas kvazaŭ insektoj (Lokusto). Ĝi troviĝas en Brunejo, Ĉinio, Indonezio, Japanio, Koreio, Malajzio, Filipinoj, Rusio, Tajvano kaj Usono.

Tiu estas mezgranda silviedo. Plenkreskulo havas helbrunan dorson sen markataj strioj, iom pli malhelbrunajn flugilojn kaj ŝultron, kaj pli malhelbrunan voston kun blankeca mallarĝa finbordo, blankecajn al grizecajn subajn partojn kun iomete da tre helbruna nuanco en brusto, flankoj kaj ventro kaj tre blankan gorĝon ege videblan dum kantado. La kruroj estas rozkoloraj, la irisoj estas malhelbrunaj kaj en la kapo estas bildo de tre markata hela superokula strio super bruneca traokula strio. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plej parto de grilbirdoj, sed junuloj estas iom pli flavecaj sube. 

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Locustella ochotensis.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Fondo (Italio)

**Fondo** estas eksa komunumo de Italio, kiu ekde januaro 2020 apartenas al nova komunumo Borgo d'Anaunia. Ĝi situas en la regiono Trentino kaj Sudtirolo/Supra Adiĝo kaj en ties pli suda provinco Trento, en la nordo de la ŝtato. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaraj komunumoj ĝis la fino de 2019 estis Sarnonico kaj Malosco.

## Vidindaĵoj 
### Preĝejoj 
* San Martino, ĉefa preĝejo en la supra parto de la vilaĝo, rekonstruita inter 1854 kaj 1858 kun libere staranta turo el 1447.
* San Rocco, el la mezo de la 17-a jarcento.
* Santa Lucia, malgranda preĝejo el la mezo de la 14-a jarcento kun gravaj freskoj,.
* Sant'Antonio Abate, konstruita komence de la 20-a jarcento kun mondonacoj de elmigrintoj al Ameriko.

### Aliaj vidindĵoj 
* Astronoma  Akvohorloĝo, sur la centra Placo San Giovanni.
* Kanjono Rio Sass, profunda gorĝo, 300 m longa kiu trapasas la vilaĝon.
* Lago Smeraldo, malgranda baraĵlago supre de la vilaĝo el kiu venas la akvo kiu fluas tra la kanjono.
* Freskoj sur antikvaj domoj, sur la muroj de pluraj antikvaj domoj troviĝas valoraj freskoj el la periodo inter la fino de la 14-a kaj la mezo de la 16-a jarcento. Kelkaj el ili estas ligitaj al la kulto de Santiago de Compostela.

eta|maldekstra|panoramo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Trento
Navia lingvo

La **navia lingvo**, memnome laŭ IFA [], supozeble parolata sur la fantazia luno Pandora, estas fikcia lingvo kreita de usona lingvisto Paul Frommer por la filmo *Avatar* de la jaro 2009. En la filmo la lingvo estas parolata de fikcia popolo da eksterteranoj nomata navioj. Kiel la klingona lingvo, kreita por la filma kaj televida serio *Star Trek,* ĝi estas gramatike ellaborita lingvo kreita por doni realecon al la filmo, kaj filmo-ŝatantoj komencas ĝin lerni.

La navia estas kreita kun la celo ke ĝi estu parolebla de la roluloj, kaj ankaŭ de la fikciaj homoj, de la filmo. Ĝi do similas al homaj lingvoj, sed ne tre al iu unu homa lingvo. Ĝi havas ejektivojn *px, tx, kx,*  kaj voĉajn *v, z,* sed ne troviĝas voĉaj **b, d, g.* (Litero *g* estas nazala .) Oni povas kunmeti *f, c, s* ĉe la aliaj konsonantoj (krom *’*  kaj la aliaj frikativoj) por vortoj kiel *fgap*  "metalo" kaj *ckxe*  "ŝtono", sed *f, c, s, v, z, h* ne povas fini vorton. Estas silabaj preskaŭvokaloj *rr* kaj *ll.* La dorsaj vokaloj *u, o, a, ew, aw* similas al esperantaj *u, o, a, eŭ, aŭ,* sed la maldorsaj *i, ì, e, ä, ey, ay* similas al anglaj . Oni povas kunmeti plurajn vokalojn, ekzemple en *meoauniaea* .

Nomoj havas kazojn absolutivan (sole ĉe netransitiva frazo; estas manko de postafikso), ergativan *-ìl,* akuzativan *-it* aŭ *-ti,* dativan *-uru* aŭ *-ur,* kaj genitivan *-yä;* oni povas ankaŭ postafiksi prepoziciojn kiel pluajn kazojn: *hu oe* aŭ *oehu* "kun mi". Estas ankaŭ temeca postafikso *-ìri* kiu enkondukas temon. Nomo je la tema rolo ne utiligas kazan postafikson. Nombroj estas unuopa, duopa *me-*, triopa *pxe-*, kaj plurala *ay-.* Post nombraj postafiksoj kaj unuaj prepozicioj, ejektivo komencanta nomon fariĝas plozivo, kaj plozivo fariĝas frikativo; tia ŝanĝo sufiĉas por indiki la pluralon. Do *tokx* estas "korpo", *sokx* (rare *aysokx*) "korpoj".

Verboj fleksias tute per infiksoj. Estas tri lokoj por infiksoj pri participoj; pri tempo (estonteco, baldaŭestonteco, nuntempo, ĵuspasinteco, pasinteco), moduso (subjunktivo), kaj aspekto (perfectivo k malperfectivo); kaj pri sinteno de la parolanto (pri sento agrabla aŭ malagrabla, formala, certa aŭ necerta). Do, el *taron* "ĉasas" troviĝas *tayaron* "ĉasos", *tìmaron* "ĵus ĉasis", *tayareion* "ĉasos (k mi ĝojas pri tio)", *taruyon* "ĉasas (ho sinjoro)", ktp.

Ekzemple,

:*Oel ngati kameie*
:"Mi vin komprenvidas" (ofta saluto)
:

:*’Awve ultxari ohegeyä, nawma sa’nok lrrtok siveiyi*
:"Ke la Granda Patrino ridetu pri Nia unua renkonto"
:

:

## Eksteraj ligiloj 
* Learn Na'vi Retejo por lerni la navian lingvon. 
* Dict-Na'vi.com Reta plurlingva vortaro. 
* Learn Na'vi forum Forumo pri la navia lingvo.
* Learn na'vi Facebook group Forumo pri la navia lingvo ĉe Facebook. (Partoprenas kelkaj esperantistoj)
* Na'vi Word of the day La vorto de la tago, konto ĉe Twitter. 

Kategorio:Avatar (filmo)
Kategorio:Fikcilingvoj
Kategorio:Konstruitaj lingvoj
Granda grilbirdo

La **Granda grilbirdo**, ***Locustella fasciolata*** estas birdospecio de la genro de *Locustella* aŭ birdoj kiuj kantas kvazaŭ insektoj (Lokusto). Ili reproduktas el okcidenta Siberio orientan al insulo Saĥalino, Japanio kaj Koreio. Ĝi estas migranta specio, kiu vntrumas en sudorienta Azio.

Tiu malgranda paserina birdo estas specio troviĝanta en malaltaj teroj kaj marbordaj regionoj, kie ili nestumas en arbaroj aŭ arbustaroj.

Tiu estas la plej granda el ĉiu el la membroj de la genro *Locustella* kiel sugestas la nomo de la specio, alproksimiĝante al la grando de la Turda kanbirdo. Plenkreskulo havas **nestriecan olivbrunan dorson, pli helbrunan kronon**, uniforman grizan bruston kaj sablokolorajn subajn partojn, kun nemakulita  oranĝeca subvosto. Estas hela superokula strio, kiel ĉe la aliaj membroj de la grupo, la kruroj estas rozkolorecaj kaj la beko iom pli fortika kaj longa ol ĉe tiuj de aliaj membroj de la genro.

La kanto estas mallonga frazo, laŭta kaj distinga, kaj tute ne kiel la insekteca bobenado de la eŭropaj specioj de *Locustella*, kaj pli muzika ol tiu de la Siberia grilbirdo.

## Referencoj
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52503, Locustella fasciolata, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga.

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Pleska grilbirdo

La **Pleska grilbirdo** (***Locustella pleskei***), konata ankaŭ kiel **Pleska makula grilbirdo **, estas birdospecio de la genro de *Locustella* aŭ birdoj kiuj kantas kvazaŭ insektoj (Lokusto).

Tiu malgranda paserina birdo 13-14 cm longa estas senmarka silviedo. Plenkreskulo havas **uniformajn olivgrizajn suprajn partojn iom pli malhele en ŝultroj, flugiloj kaj vosto**. Ne tre markata hela superokula strio kun blankeca okulringo. Blankecaj subaj partoj kun pli **blanka gorĝo** kaj iom helbruna nuanco en flankoj.

Ĝi troviĝas en Ĉinio, Japanio, Koreio, kaj Rusio. Ties natura habitato estas moderklimataj arbustaroj, subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustaroj kaj marĉoj.
Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Locustella pleskei.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.
*Loko en la gamo de subspecioj 
*Habitata malpliiĝo 
*Ebla nova specio 

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Rivera grilbirdo

[eta|ovoj de *Locustella fluviatilis* - [Muzeo de Tuluzo]]

La **Rivera grilbirdo**, *Locustella fluviatilis*, estas birdospecio de la genro de *Locustella* aŭ birdoj kiuj kantas kvazaŭ insektoj (Lokusto). Ili reproduktas en orienta kaj centra Eŭropo al okcidenta Azio. Ili estas migrantaj birdoj, kiuj vintrumas en orienta Afriko.

Tiu malgranda paserina birdo estas specio troviĝanta en densa decidua vegetaĵaro ĉe akvo en marĉoj aŭ ĉe rivero de kio devenas la nomo kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *fluviatilis* aludas al proksimeco al riveroj. La ino demetas 5-7 ovojn en nesto en herbotufo aŭ surgrunde. Tiu specio estas rara vaganto en okcidenta Eŭropo. En Britio, malgranda nombro de maskloj establis teritoriojn en printempo, inklude birdon en Greater Manchester en 1995.

Tiu estas grandeca grilbirdo. Plenkreskulo havas **nestriecan grizbrunan dorson**, helgrizajn subajn partojn kiun iom strieca brusto inter la **pli blankaj gorĝo kaj ventro** kaj pli malhelan subvoston, kiu havas blankajn bordojn kontraste. Estas hela superokula strio kaj la kruroj estas ruĝecaj. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plej parto de silviedoj, sed junuloj estas iom pli flavecaj sube. Kiel plej parto de silviedoj, ankaŭ tiu estas insektovora.

Kelkaj birdoj povas montri iomajn malhelajn markojn en subvosto (pro pli etenda ol kutime blankaj pintoj) kaj tile ĝi estus pli proksimaj laŭ aspekto al la Kangrilbirdo ol la tipaj birdoj; tamen ili ankoraŭ havas striecan bruston kaj pli olivecajn suprajn partojn.

Tiu estas kaŝema specio malfacile videbla escepte foje dum kantado. Ĝi kaŝiĝas inter herbo kaj malalta foliaro.

La kanto estas monotona mekanika insekteca bobenado, iom kiel la Makula grilbirdo sed pli kiel segilo kaj dum longaj periodoj, ofte krepuske.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* de Rivera grilbirdo ĉe www.naturlichter.com

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Makula grilbirdo

La **Makula grilbirdo**, *Locustella naevia*, estas birdospecio de la genro de *Locustella* aŭ birdoj kiuj kantas kvazaŭ insektoj (Lokusto). Ili reproduktas en multe de moderklimata Eŭropo kaj Azio. Ili estas migrantaj birdoj, kiuj vintrumas el nordokcidenta Afriko al Barato.

Tiu malgranda paserina birdo estas specio troviĝanta en mallonga densa vegetaĵaro, ofte ĉe akvo. La ino demetas 4-7 ovojn en nesto surgrunda aŭ en herbotufo.

Tiu estas mezgranda sikviedo, 12.5-13.5&nbsp;cm longa. Plenkreskulo havas **striecan brunan dorson ĉefe en ŝultroj kun pli malhelaj flugiloj**, helgrizajn subajn partojn, nestriecajn escepte en subvosto, kiu havas malhelajn bordojn. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plej parto de silviedoj, sed junuloj estas iom pli flavecaj sube. Kiel ĉe plej parto de silviedoj, ankaŭ tiu estas insektovora.

Tiu estas kaŝema specio malfacile videbla escepte foje dum kantado. Ĝi kaŝiĝas inter herbo kaj malalta foliaro.

La kanto estas monotona mekanika insekteca bobenado, ofte krepuske.

eta|maldekstre|250px|Northumberland, Anglio
[eta|ovoj de *Locustella naevia* - [Muzeo de Tuluzo]]

## Referencoj 
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52498, Locustella naevia, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga.

## Eksteraj ligiloj 
* Diferencoj laŭ aĝo kaj sekso (PDF) de Javier Blasco-Zumeta 
* Oiseaux Bildoj, teksto, mapoj. Franca kaj angla.
* Bildoj de Makula grilbirdo ĉe www.naturlichter.com

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Japana grilbirdo

La **Japana grilbirdo** (***Megalurus pryeri*** aŭ *Locustella pryeri*) estas birdospecio de la genro de *Locustella* aŭ birdoj kiuj kantas kvazaŭ insektoj (Lokusto). Ĝi troviĝas en Ĉinio, Japanio, Sudkoreio, Mongolio kaj plej orienta Rusio. Ties natura habitato estas marĉoj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo de humidejoj kaj en reprodukta teritorio kaj en vintrejoj. Ĉiukaze en Lago Pojango, Ĉinio, povus esti ĝis 5,000 paroj (el tutmonda populacio de ĉirkaŭ 10,000 paroj).

Tiu malgranda paserina birdo 14 cm longa havas tre brunajn suprajn partojn kun nigra strieco en krono, sed pli markata en dorso kaj flugiloj, sed ne en tre malhelbruna vosto. Hela superokula strio kaj tre blanka gorĝo kaj ĝenerale helaj subaj partoj iom helbrunecaj en flankoj. Sablokolora subvosto.

Reproduktantaj birdoj preferas densajn, mezaltajn junkejojn kaj herbejojn ĉe naprofunda akvo por nestumado, kun iomaj pli altaj plantoj kiel indikiloj. Ĝi ne facile akceptas ĉu tro altajn ĉu tro malaltajn plantojn. Vintrumantaj birdoj favoras kanejojn. Ĝi estas neflugema birdo.

## Fontoj 
* Konsultita la 3a de januaro de 2010 
* BirdLife International 2004. Megalurus pryeri. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Margit Árpád

**ÁRPÁD Margit** http://www.imdb.com/name/nm0959646/ estis hungara aktorino, kiu rolis ankaŭ en filmoj. Ŝi estis naskita en 1903 en Borosjenő kaj mortinta la  en Budapeŝto. Ŝia edzo estis László Perényi inter 1931 - 1933.

## Teatroj
*1927–28 *Nova Teatro (Budapeŝto)* (Budapeŝto)
*1930–31, 1941–1943 *Teatro Magyar* (Budapeŝto)
*1932–33 *filia teatro de Teatro Madách* (Budapeŝto)
*1934–35; 1938–39 *Teatro Belvárosi* (Budapeŝto)

## Teatraj roloj
*Anny (János Vaszary: *Rád bízom a feleségem*); 
*Böske (László Fodor: *Egy asszony hazudik*); 
*Muckó (P. Csadó: *Zsuzsó*).

## Filmaj roloj
* *Nincsenek véletlenek* (1938) - gasto en la balo
* *Kadettszerelem* (1942) - instruistino
* *Éjfélkor* (1957) - pianista damo

## Fontoj
* *Magyar Színházművészeti Lexikon*
* hungare kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Stria grilbirdo

eta|300ra|

[eta|*Locustella lanceolata* - [MHNT]]

La **Stria grilbirdo** (*Locustella lanceolata*) estas birdospecio de la genro de *Locustella* aŭ birdoj kiuj kantas kvazaŭ insektoj (Lokusto). Ili reproduktas el nordorienta eŭropa Rusio tra norda Azio al norda Hokkaidō, Japanio. Ili estas migrantaj birdoj, kiuj vintrumas en sudorienta Azio.

Tiu malgranda paserina birdo estas specio troviĝanta en herbejo kun iom da pli densa arbustaro aŭ arboj, ofte ĉe akvo en marĉoj aŭ humidaj klaraĵoj. La ino demetas kvin ovojn en nesto en herbotufo. Tiu specio estas rara vaganto en okcidenta Eŭropo. Unu el la plej taŭgaj lokoj por vidi tiun kaŝeman specion kiel vaganto estas la Insulo Fair, Ŝetlandoj.

Tiu estas malgranda silviedo. Plenkreskulo havas **tre striecan brunan dorson**, helgrizajn subajn partojn, kun pli hela gorĝo, sed kun brusto kaj **flankoj tre markataj de nigrecaj punktoj kiel strioj**, dum la ventro estas tute blankeca kaj senmarka. Ĉe kapo videblas hela superokula strio kaj ne tiom markata ankaŭ **hela okulringo**. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plej parto de grilbirdoj, sed junuloj estas iom pli flavecaj sube. Kiel plej parto de silviedoj, ankaŭ tiuj estas insektovoraj.

Tiu estas kaŝema specio malfacile videbla escepte foje dum kantado. Ĝi kaŝiĝas inter herbo kaj malalta foliaro.

La kanto estas monotona mekanika insekteca bobenado, iom kiel la Makula grilbirdo, ofte krepuske.

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kati Bács

**BÁCS Katalin** [ba:ĉ] estas hungara aktorino. Ŝi naskiĝis en Târgu Mureş la 17-an de novembro 1963. Ŝia patro estis Ferenc Bács, ŝia patrino estis Bella Tanai.

## Biografio 
En 1977 ŝi translokiĝis al Hungario. Ŝi studis en 1983 kaj 1984 en studio de Nacia Teatro (Budapeŝto), poste 2 jarojn en Teatra kaj Filma Altlernejo. En 1986 ŝi ludis en Teatro József Attila, en la sekva teatra jaro en Nacia Teatro (Győr), poste denove en Budapeŝto. Ekde 1990 ŝi havas rolojn laŭokaze en pluraj teatroj en la ĉefurbo kaj en Szekszárd. 

## Roloj pli gravaj
*Gizus (Tersánszky J. J.: Kakuk Marci); 
*Fiorella (Scarnicci-Tarabusi: Kaviár és lencse); 
*Zsuzsanna (Tamási Á.: Csalóka szivárvány)

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Miklós Bács

**BÁCS Miklós** [pr. ba'ĉ]  estas rumanuja hungara aktoro naskita en Bukareŝto la 27-an de septembro 1964. Li estas la filo de dirigento Lajos Bács.

## Teatroj
*Ekde 1988 li estas ano de la Kolozsvári Állami Magyar Színház.

## Roloj pli gravaj
*Faragatlan fickó (Hszing Csien: A buszmegálló); 
*Ottó (Katona J.: Bánk bán); 
*Mr. Martin (Ionesco: A kopasz énekesnő); 
*Sárkány (Svarc)

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
*Retpaĝo pri la artistohttp://www.huntheater.ro/cv.php?soid=9

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Halterego

eta|Premo de halterego

**Halterego** aŭ **longhaltero** estas granda haltero por levi pezon ĉe halterlevado. La stango de la malmuntebla halterego havas ĉe la finoj mufojn por fiksi pezon, konsistanta el diversmasaj halterdiskoj kaj fiksiloj.

## Olimpikaj halteregoj 
### Vira halterego 
La stango de la olimpika halterego havas mason de 20&nbsp;kg, longon de 220&nbsp;cm kaj diametron de 28&nbsp;mm, ĉe tio la finoj de la stango, sur kiun oni surmetas halterdiskojn, havas diametron de 50&nbsp;mm. Ŝarĝo kombiniĝas el sortimento de la laŭnormaj, kovritaj de kaŭĉuko diskoj 450&nbsp;mm en diametro, kun maso de 25, 20, 15 aŭ 10&nbsp;kg (respektive de ruĝa, blua, flava kaj verda koloroj), kaj la malgrandaj diskoj kun maso de 5, 2.5, 1.25, 1, 0.5 kaj 0.25&nbsp;kg. Ĉe fortolevado estas uzataj la diskoj kun maso de 50&nbsp;kg. Maso de la laŭnorma fiksilo estas 2.5&nbsp;kg.

### Virina halterego 
La virina olimpika halterego similas al tiu de la vira, sed ĝia stango estas malpli longa – 2.05&nbsp;m, malpli peza – 15&nbsp;kg kaj havas malpli grandan diametron – 25&nbsp;mm. La virina halterego ne havas entranĉetojn en la mezo de la stango, ĉar la entranĉetoj en la mezo ekzistis por plenumi movojn per unu mano, kiuj nuntempe ne uzatas.

## Laŭnorma halterego 
La stango de la laŭnorma halterego havas diametron de 25 mm laŭ la tuta longo kaj mason de 20&nbsp;kg. Kiel ŝarĝo uzatas la halterdiskoj kun maso de 20, 15, 10, 5, 2.5, 1, 1.25, 0.75&nbsp;kg kaj aliaj, depende de produktisto de instalaĵo.

## Halterego kun EZ-stango 
En kelkaj okazoj uzatas halterego kun la kurba stango, ankaŭ nomata EZ-stango. Tia halterego ofte uzatas por ekzerci bicepsojn.

## Halterego kun T-stango 
Ankaŭ ekzistas halterego kun la stango en formo de la litero T. Sur la malsupra fino de tia stango oni fiksas ŝarĝon.

## Vidu ankaŭ 
* Haltero
* Halterlevo

Kategorio:Sportiloj
Károly Bács (filo)

**BÁCS Károly** [ba:ĉ] pli juna, estis hungara aktoro, reĝisoro naskiĝinta en Dabas en  1849 kaj mortinta en Arad en aŭgusto 1903. Li estis la edzo de aktorino Júlia Maár.

## Kariero
Károly Bács de 1863 estis infanaktoro en trupo de sia patro Károly Bács. Li estis bona reĝisoro, unuaranga karakteraktoro. Li edziĝis trifoje kaj havis solan idon.

## Roloj pli gravaj
*Stomfay Ákos (Csiky G.: A Stomfay család); 
*Bakaj András (Csepreghy F.: A sárga csikó); 
*Lecourtand (Dumanoir: Bouquillon); 
*Don Lope de Figueroa (Calderón: A zalameai bíró); 
*De Chelles gróf (Feuillet: A sphinx); 
*Mócsing Fábián (Berczik Á.: A protekció).

## Aktoroj apartenantaj al kompanio de Bács 
* János Komjáthy

## Fontoj
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj infanaj aktoroj
Ágnes Pethő

**PETHŐ Ágnes** [petoe'] estas rumanuja hungara filmestetikistino, redaktorino, universitata docentino, katedrestrino naskita en Miercurea Ciuc la 6-an de februaro 1962. Ŝi estas la edzino de etnografo Vilmos Tánczos.

## Biografio
Ágnes Pethő akiris diplomon pri hungara-angla lingvoj en UBB de Kluĵo en 1985. De 1994 ŝi estis universitata instruistino en la tedro de lingvistiko de UBB ĝis 2003. Ŝi doktoriĝis en 1999. De 2003 ŝi estas katedrestrino de fakoj foto, filmo, amaskomunikiloj en EMTE de Kluĵo.

## Memstaraj volumoj
**Múzsák tükre*. Az intermedialitás és az önreflexió poétikája a filmben. Csíkszereda, Pro-Print Kiadó, 2003. 

## Redaktitaj volumoj kun antaŭparoloj
**Words and Images on the Screen*. Language, Literature, Moving Pictures. Cambridge Scholars Publishing, 2008.
**Film. Kép. Nyelv.* Kolozsvár, Scientia Kiadó, 2007. 
**Köztes képek*. A filmelbeszélés színterei. Kolozsvár, Scientia Kiadó, 2003.
**Képátvitelek*. Tanulmányok az intermedialitás tárgyköréből. Kolozsvár, Scientia Kiadó, 2002.

## Revuoj redaktitaj
**Acta Universitatis Sapientiae*, redakcikomitatanino
**Film and Media Studies*, respondecredaktorino.

## Eksteraj ligiloj
*Retpaĝohttp://film.sapientia.ro/hu/munkatarsak/dr-petho-agnes

Kategorio:Rumanujaj hungaraj estetikistoj
Telematiko

eta|250ra|Navigacia sistemo Lexus Gen V
**Telematiko** (la vorto estiĝis per kombino de vortoj telekomuniko kaj informatiko) estas teknologia fako okupiĝanta per kombino de transporto kaj prilaborado de datenoj kun bildigado kaj aliaj sciigaj sistemoj kaj rimedoj.

La plej konata estas transporta telematiko, sub kiu falas navigaciaj sistemoj, sistemoj de gvidado de transporto, sistemoj de donado de aktualaj informoj al uzantoj de publika transporto kaj transportistoj, partoprenataj de trafiko ktp. Por konstato de la situo de aparato aŭ veturilo estas uzataj ekzemple teknologioj de GPS.

*
Ödön Bágyoni Szabó

**BÁGYONI SZABÓ Ödön** [BADjoni SAbo] estis hungara aktoro. Li estis naskita en 1839 en Mád kaj mortinta en februaro 1907 en Dicsőszentmárton.

## Teatroj
*Ĉirkaŭ 1858 en trupo de Károly Fehér 
*1873-1892 Miskolc

## Roloj pli gravaj
*Marót bán (Vörösmarty M.); 
*Heródes (Szász K.);
*II. Fülöp (Schiller: Don Carlos).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Gyula Kádár

**KÁDÁR Gyula** [ka'da'r] *Illyefalvi* estas rumanuja hungara instruisto pri historio, lokhistoriisto, redaktoro de revuo Történelmi Magazin naskita en Sfântu Gheorghe la 18-an de februaro 1953.

## Kariero 
Gyula Kádar finis la fakon pri historio en 1979 en UBB de Kluĵo. Li instruis en diversaj lokoj kaj lernejoj, li estis lernejestro, fakinspektisto (1991 - 1996) en distrikto Covasna. En 1996 li estigis la historirevuon *Történelmünk*, en 1999 la revuon Történelmi Magazin. En 1992 li fondis la eldonejon Sribae Kádár Lap- és Könyvkiadó. Lia scienca esplorkampo estas la historio de Transilvanio kaj ene tio specife la historio de Sikullando.

## Studoj en Megyei Tükör (1981–82) 
* *Községi rendtartás Háromszéken*;
* *Sepsiszentgyörgy története*;
* *A székelyek törvénykezési joga*;
* *A háromszékiek harca a szabadságért – 1848–49*;
* *A háromszéki városok és Brassó közti kereskedelmi ellentétek a középkorban* (Brassói Lapok, 1982).

## Libro 
* *Székelyföld határán*, Sribae Kádár Lap- és Könyvkiadó, Sepsiszentgyörgy, 2010.

## Fonto 
* Erdélyi magyar kikicsoda, 2010.

## Eksteraj ligiloj 
Retpaĝo de revuohttp://www.tortenelmimagazin.hu/

Kategorio:Rumanujaj hungaraj lokhistoriistoj
Miguel Ángel Moratinos

**Miguel Ángel MORATINOS CUYAUBÉ** (naskiĝis la 8-an de junio 1951 en Madrido) estas hispana juristo kaj politikisto. Post deĵorado kiel diplomato li ekde la 20-a de aprilo 2004 estas la ministro pri eksterlandaj aferoj de Hispanio en la registaro de José Luis Rodríguez Zapatero. Dum la unua duono de 2010 li oficas kiel prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio.

Li estas membro de la Hispana Laborista Socialista Partio (PSOE).

Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj
Géza Nagy (arkeologo)

**NAGY Géza** [nadj] estis hungara arkeologo, etnografo, ano de MTA (1901 naskita en Gárdony la 4-an de aŭgusto 1855 kaj mortinta la 3-an de februaro 1915 en Budapeŝto.

## Kariero 
Géza Nagy inter 1881 kaj 1889 estis muzeologo de la Székely Nemzeti Múzeum, poste li laboris en Budapeŝto. Ekde 1913 li redaktis la revuon * Archaeológiai Értesítő*.

## Verkoj pli gravaj 
* *Adatok a székelyek eredetéhez…* (Sepsi-Szentgyörgy, 1883 – 86);
* *A magyar viseletek története* (kun Mihály Nemes, Bp., 1900);
* *Budapest és vidéke az őskorban* (Bp., 1904).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj arkeologoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj