open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sarolta Lányi

**Sarolta LÁNYI** [ŝarolta lAnji], hungare **Lányi Sarolta** estis hungara poetino kaj tradukisto. Ŝia patro estis Ernő Lányi, ŝia frato estis Viktor Géza Lányi, ŝia edzo estis Ernő Czóbel, ŝia filino estis Anna Czóbel.

Sarolta Lányi naskiĝis la 6-an de junio 1891 en Székesfehérvár. Ŝi mortis la 10-an de novembro 1975 en Budapeŝto.

## Biografio 
Ŝi frekventis lernejojn precipe en **Szabadka** [sabadka], kiu nun estas Subotica, Serbio. Inter 1911-1918 ŝi instruis en Budapeŝto. En 1915 ŝi edziniĝis, post 3 jaroj ŝi naskis filinon. Ŝi apogis la laboristan movadon kaj la komunistojn dum la Hungara Sovetrespubliko. Poemlibro aperinta en 1922 esprimas tiun ideon. Poste ŝi kun la edzo migris al Sovetunio, kie redaktis revuon kaj ekde 1940 ŝi havis postenon en hungarlingva dissendo de Radio Moskvo. En 1946 ŝi hejmenvenis kaj tradukis precipe de rusaj poetoj. Inter 1950-1956 ŝi aliĝis al literatura revuo *Irodalmi Újság*. Ŝi vidviniĝis en 1953.

## Verkoj 
* *Napjaim* (Miaj tagoj), poemoj, 1922
* *Napló 1935-1937* (Taglibro 1935-1937), 1982
* diversaj poemoj en revuoj
* diversaj tradukaĵoj, unu aperis en rusa lernolibro (tiutempe la rusa lingvo estis deviga en Hungario), tial ŝi estis vaste konata

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Joe Viera

**Joe Viera** (* 4-an de septembro 1932 en Munkeno kaj mortis la 7-an de aprilo 2024) estis germana ĵazsaksofonisto kaj -pedagogo.

## Vivo kaj verkado 
Post studo de fiziko ĉe la Teknologia Universitato Munkeno li laboras ĉefprofesie kiel muzikisto, muzikaranĝisto, instruisto kaj verkisto. Liaj unuaj instrumentoj estis soprana kaj alda saksofonoj, poste li transiris al tenorsaksofono. Unue li fondis diksilando-bandon nome *Riverboat Seven*. Krom tio li muzikis ekde 1962 duope kun pianisto Erich Ferstl kaj triope kun kontrabasisto Manfred Eicher. Ekde 1969 li verkis en kvaropo kun Ed Kröger, Sigi Busch kaj Heinrich Hock kaj ekde 1976 en sesopo (i.&nbsp;a. kun Dieter Ilg, Hannes Clauss kaj Martin Schrack). Pli malfrue Hans-Jürgen Bock apartenis al lia triopo.

Ekde 1960 li prezentis kaj organizis seminariojn, kursojn kaj prelegojn, parte ankaŭ en aliaj eŭropaj landoj. En 1970 li komencis eldoni *reihe jazz*, ampleksa serio da ĵazmuzikaj instruverkoj kun tradukaĵoj en la polan, svedan kaj grekan lingvojn, por kiu li kunlaborigis elstarajn instrumentistojn.

Ekde 1971 ĝis 1998 Joe Viera instruis en la ĵazlaboratorio de Ilse Storb ĉe la Universitato Duisburg-Essen, ekde 1981 kiel profesoro, kaj krom tio ekde 1971 ĝis 1997 ĉe la Muzikaltlernejo je Hanovro, ekde tiam ĉe la munkena universitato. Li estas kunfondinto de la *Internacia Ĵaz-Federacio* kaj de la Unuiĝo de Germanaj Ĵazmuzikistoj, kies prezidanto li estas ekde 1988. Kune kun Helmut Viertl li fondis en 1970 la Internacian Ĵazo-Semajnon je Burghausen, kies arta direktisto li estas ekde tiam.

En la jaro 1993 li fondis kune kun la tiam muziksekciestro ĉe la Akademio por Instruisto-Pliklerigo kaj Personaro-Estrado en Dillingen, Walter A. Neubeck, la Instruistan Bandegon Bavario (LBB Bayern), kies muzika direktisto li estis ĝis fine de 2000. Kun ĉi tiu ensemblo li faris plurajn lumdiskojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Biografio de Joe Viera 
* Intervjuo en la Bavara Radio en 2002)]
* Publikaĵoj ĉe Universal Edition 

Kategorio:Germanaj ĵazsaksofonistoj
Kategorio:Germanaj muzikpedagogoj
Géza Mészöly

**Géza MÉSZÖLY** [mEsoj], hungare **Mészöly Géza** estis elstara hungara pentristo.
eta|250px|Géza Mészöly
eta|250px|Géza Mészöly: Vilaĝofino
[eta|250px|Géza Mészöly: Loko de fiŝistoj ĉe [Balatono]]
Géza Mészöly naskiĝis la 18-an de majo 1844 en Sárbogárd. Li mortis la 12-an de novembro 1887 en Jobbágyi.

## Biografio 
Li lernis juron en Pest (urbo), dume li kopiis pentraĵojn en artmuzeo. Baldaŭe li finlernis la pentradon en Vieno en 1872. Poste li iris al Munkeno, en 1882 al Parizo, fine en 1885 al Budapeŝto. Li estis majstro de bildoj pri Balatono. De printempo ĝis aŭtuno li estis en la libera naturo, kiun li skizis. Vintre li zorgeme faris hejme pretajn bildojn.

## Verkoj (elekto) 
* *Debrecen látképe* (Vido de Debrecen), 1870
* *Balatoni halásztanya* (Loko de fiŝistoj ĉe Balatono), 1877
* *Tanya* (farmo)
* *Vadásztársaság* (Ĉasista societo)
* *Birkanyáj* (Ŝafaro)
* *Őszi nap a Balatonon* (Aŭtuna tago ĉe Balatono)
* *Balatonpart* (Balatono-bordo)
* *Kakas* (Koko)
* *Szigetvár* (Szigetvár)

## Memorigiloj 
* Monumento en Balatonvilágos
* stratoj en Balatonvilágos kaj Balatonfüred
* lernejo en Sárbogárd

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Meszoly
Fortikaĵo de Kőszeg

**Fortikaĵo de Kőszeg** estas rekonstruita fortikaĵo en Hungario, en urbocentro de Kőszeg.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la fortikaĵo en 802 en latina formo *"castellum Guntionis"*. Pli nova fortikaĵo estis konstruita post invado de la tataroj en 1242. Karolo la 1-a (Hungario) okupis ĝin el familio "Kőszegi" (kOsegi] en 1327 kaj la fortikaĵo estis grava loko, kies tasko estis defendado de Hungarujo kontraŭ Habsburgoj. Tamen en 1445 la posedantoj estis Habsburgoj, sed en 1482 Matiaso la 1-a reakiris ĝin, sed en 1492 denove Habsburgoj rehavis ĝin.

La plej fama sieĝo okazis en 1532, kiam la turkoj ne povis okupi ĝin. Ankaŭ poste okazis sieĝoj, fine en 1777 pro incendio la fortikaĵo bruldetruiĝis. Poste oni ne uzis ĝin. Inter 1955-1963 rekonstruo okazis, poste oni uzis la fortikaĵon kiel hotelo kaj muzeo. La fortikaĵo estas la ĉefa vidindaĵo de Kőszeg.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
Fortikaĵo de Kőszeg|eta|maldekstra|260px

Kőszeg
Kategorio:Kőszeg
UTC+08:00

600ra|eta|UTC+8 en julio 2011: flavo (tutjare), helbluo - Maraj areoj

**UTC+8** estas horzono en kelkaj landoj kiu havas tempodiferencon de ok horoj al la Universala Tempo Kunordigita.

Laŭ la stato komence de la jaro 2012, en la horzona areo vivas 1 miliardo kaj 530 milionoj da homoj, pli-malpli 22.5 procentaĵoj de la monda loĝantaro. Sekve temas pri la plej loĝata horzono de la mondo. La zono estas kandidato iĝi Komuna Tempo de la interŝtata komunumo ASEAN.

Tiu horzono uzatas en ĉiuj ĉinlingvaj ŝtatoj, tiel ke ekzemple ĉiuj internaciaj ĉinlingvaj retejoj havas la saman tempon.

## Kiel norma tempo (tutjare) 
* Ĉinio - Ĉina Norma Tempo (Pekina Tempo), ankaŭ
** Honkongo - Honkonga Norma Tempo
** Makao - Makaa Norma Tempo
* Tajvano - Tajvana Norma Tempo
* Indonezio (centraj partoj)
** Orienta kaj Suda Kalimantano
** Malgrandaj Sundaj Insuloj
** Sulaveso
* Singapuro - Singapura Norma Tempo
* Malajzio - Malajzia Norma Tempo
* Brunejo - Bruneja Norma Tempo
* Filipinoj - Filipina Norma Tempo
* Mongolio (plejparto de la lando)
* Aŭstralio (AWST - Aŭstralia Okcidenta Norma Tempo)
** Okcidenta Aŭstralio
* Rusio
** Krasnojarska Tempo

## Diferencoj inter oficiala UTC+8 kaj geografia UTC+8 
### Areoj situantaj ene de la longitudoj de UTC+8, uzantaj aliajn horzonojn 
La okcidentaj partoj de Koreio, inkluzive de la urboj Pjongjango kaj Seulo.

### Areoj situantaj ekster la longitudoj de UTC+8, uzantaj la horzonon UTC+8 
#### Areoj inter 127°30′ oriente kaj 142°30′ oriente ("geografia" UTC+9) 
* Partoj de orienta Ĉinio inkluzive de la orienta parto de la provinco Hejlongĝjango.
* La plej orientaj partoj de Okcidenta Aŭstralio.

#### Areoj inter 97°30′ oriente kaj 112°30′ oriente ("geografia" UTC+7) 
* Partoj de Ĉinio, inkluzive de provinco Gŭangŝio kaj insulo Hajnano.
* La plejparto de centra Mongolio inkluzive de la ĉefurbo Ulanbataro.
* La duoninsula parto de Malajzio.
* La okcidenta parto de la insulo Borneo inkluzive de la okcidentaj parto de Saraŭako, Malajzio.
* Singapuro

#### Areoj inter 82°30′ oriente kaj 97°30′ oriente ("geografia" UTC+6) 
* Partoj de Ĉinio, inkluzive de la plejparto de la provinco Ŝinĝango (kvankam multaj lokuloj orientiĝas laŭ la horzono UTC+6 kvankam oficialas la zono UTC+8) kaj la plejparto de Tibeto.
* Okcidenta Mongolio.

#### Areoj inter 67°30′ oriente kaj 82°30′ oriente ("geografia" UTC+5) 
* Partoj de okcidenta Ĉinio inkluzive de la plej okcidenta parto de provinco Ŝinĝango (kvankam multaj lokuloj orientiĝas laŭ la horzono UTC+6 kvankam oficialas la zono UTC+8).

Kategorio:UTC
Moundou

**Moundou** estas urbego, regiona reĝurbo, romkatolika diocezo de 1959 kaj universitata urbo en Ĉado. Ĝi situas en la provinco Logone Occidental.
eta|210px|Loko de Moundou en la mapo (la plej suda urbo)
eta|250px|Laŭvoja tabulo de Moundou

## Bazaj informoj 
* Supermara alteco: 413 m
* Poŝtkodo: 
* Telefonkodo: 
* Loĝantaro: 148.544 en 2010
* Areo:  km ²
* Horzono: UTC + 1

## Geografio 
Moundou situas en suda parto de la lando laŭ rivero *Logone*. Nĝameno troviĝas 300 mejlojn.

## Historio 
Moundou kreskis, kiel industria centro, hejmo de bierfarejo, kiu produktas la plej popularan bieron de Ĉado. Gravas ankaŭ la prilaboro de la kotonindustrio, sapo- kaj tabakoproduktado kaj la naftindustrio.

## Klimato 
Moundou situas en zono de savano. La temperaturo varias ĝenerale inter 20-, sed en marto kaj aprilo estas , kontraste en decembro kaj januaro estas . Jare pluvas po 1250&nbsp;mm.

## Trafiko 
Moundou havas internacian flughavenon kaj ĉefŝoseon.

## Ĝemelurboj 
*  Poitiers, Francio, 1990 
*  Ŝanhajo, Ĉinio, 2007

## Fontoj 
* Angla, germana, franca Vikipedioj

## Vidu ankaŭ
*Orient-sudana savano

Kategorio:Urboj de Ĉado
Ramiro la 2-a (Leono)

eta|dekstra|250ra|Ramiro la 2-a
**Ramiro la 2-a de Leono**, nomita *la Granda* (ĉ. 898 - Leono, januaro de 951), estis la sesa reĝo de la Leono (931-951) kaj unu el la plej elstaraj monarkoj leonaj. Liaj islamaj malamikoj nomis lin *La Diablo* pro lia sovaĝeco kaj energio.

La filo de Ordonjo la 2-a, post la morto de sia patro, kaj post helpi sian fraton Alfonso iĝi la reĝo (Alfonso la 4-a "la Monaĥo") elposteniginte sian kuzon Alfonso Froilaz, filo de lia onklo Fruela la 2-a, kontrolis la nordon de la nuna Portugalio (926), al kio li aldonis Galegion kiam mortis lia frato Sanĉo (dua reĝo de Galegio) en 929.
Li luktis aktive kontraŭ islamanoj. Venkis super la trupoj de la kalifo umajada Abderamano la 3-a en la Batalo de Simanko (939), unu el la plej gravaj de la Historio de Hispanio.

## Vivu ankaŭ 
* Guadramiro

Kategorio:Regno de Leono
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Mezepoko en Hispanio
Matilda I

**Mk.I (A11)** (angle *Infantry Mk I, Matilda*) estas brita meza infanteria tanko de la 1930-aj jaroj. Oni nomas ĝin kutime "Matilda I", por diferencigi ĝin de pli fama tanko "Matilda II", kiu estas kutime nomata sen cifero. "Matilda I" estis ellaborita en 1935-1936 de la firmo Vickers kaj destinita por subteni infanterion. Dum la amasfabrikado, en 1937-1940, oni ellasis 139 tankojn. Britaj trupoj aktive uzis ilin en 1940 en Francio; la germanaj tankoj apenaŭ povis difekti ilin. Dum evakuado de britaj trupoj oni lasis en Francio preskaŭ ĉiujn "Matildojn", kaj uzis la malmultajn savitajn tankojn kiel lernigajn.

Kategorio:Tankoj
Kategorio:Britio en la Dua Mondmilito
UTC+09:00

eta|600ra|UTC+9 en 2011: flavo (tutjare), helbluo - maraj areoj

**UTC+09** estas horzono en kelkaj landoj kiu havas tempodiferencon de naŭ horoj al la Universala Tempo Kunordigita.

Tiu tempo uzatas en:

## Kiel norma tempo (tutjare) 
* Orienta Timoro
* Indonezio (orienta)
** Molukoj
** Papuo kaj Papuo-Barato (Indonezia Nov-Gvineo)
* Japanio - Japana Norma Tempo
* Sud-Koreio - Korea Norma Tempo
* Palaŭo
* Rusio - Irkutska Tempo:
** Burjatio
** Irkutska provinco

## 30 pliaj minutoj 
Horzono UTC+9:30, do tempodiferenco de naŭ horoj plus 30 minutoj al la Universala Tempo Kunordigita, validas
* tutjare en la Norda Teritorio de Aŭstralio, kaj
* kiel norma tempo (vintro en la suda hemisfero) en la distrikto *Yancowinna* de Novsudkimrio (Aŭstralio) kaj en Suda Aŭstralio
[eta|maldekstra|200ra|**Horzonoj en [Aŭstralio**:Jen

]]

Kategorio:UTC
4164 Shilov

'*4164 *Shilov'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la soveta pentristo Aleksandr Maksoviĉ Ŝilov (cirile: *Александр Максович Шилов'').

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1969
Matilda (tanko)

**Matilda II** (angle *Tank Infantry Mark II Matilda II*) estas meza infanteria britia tanko de Dua Mondmilito. Ĝia rutina nomo estas nur "Matilda", malsimile al tanko "Matilda I".

## Historio 
Oni konstruis la tankon en 1936-1938 kaj produktis ĝin ĝis aŭgusto de 1943. Tio ĉi estis unu el bazaj mezaj tankoj de Britio dum unuaj jaroj de la milito. Oni liveris ĝin multe ankaŭ al Aŭstralio kaj Sovetunio. Malgraŭ malaktuala konstrueco, malfacila moveco kaj malforta kanono, Matilda havis tre fortan blendon kaj estis efike uzita dum la unuaj militaj jaroj. Poste oni anstataŭigis ĝin per pli armita kaj blendita tanko Churchill.

## Fabrikado 
Ĝis fino de fabrikado en aŭgusto 1943 oni ellasis en Britio 2987 tankojn "Matilda II". Oni sendis 1084 el ili en Sovetunion, el kiuj 918 revenis. La elprenitaj el anglaj trupoj “Matildoj II” estis transdonataj al Aŭstralio; ili partoprenis en bataloj en Pacifikaj insuloj ĝis fino de la milito kaj estis aktive refarataj en specialajn maŝinojn. En 1945 "Matildoj" ankoraŭ ĉeestis en la britia armeo; ĉi tio estas la nura angla tanko, uzita dum la tuta Dua Mondmilito.

## Modifoj 
* Mark II — la unua seria varianto.
* Mark II A — nova BESA mitralo.
* Mark III — novaj dizelaj motoroj, radiostacio № 19.
* Mark III CS — 76-mm kanono.
* Mark IV — bonigitaj motoroj.
* Mark IV CS — nova kanono.
* Mark V — pneŭmata fortigilo.
* Matilda Baron — sapeistaj modifoj.

Kategorio:Tankoj
Kategorio:Britio en la Dua Mondmilito
Fort Sheridan

**Fort Sheridan** estas loĝloko situanta inter Lake Forest, Highwood  kaj Highland Park en la Ilinojso (Usono), proksime de Ĉikago. Ĝi ekestis kiel militbazo de la usona terarmeo post la Usona Enlanda Milito kaj nomiĝas laŭ kavaleria generalo Philip Sheridan. La usona armeo malfunkciigis la militbazon je la 3-a de majo 1993.

Tie pasigis sian armeservon la fama ĵazpianisto Bill Evans

Kategorio:Urboj de Ilinojso
Wang Tianyi

**"Ĉielismo" WANG Tianyi** (ĉine: 王天义; pinjine: *Wáng Tiānyì*; naskiĝis la ) estas ĉina fama esperantisto, prezidanto de Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio(IKEF), prezidanto de Xi'an-a Esperanto-Asocio, kaj prezidanto de Xi'an Da Vinci Importa-Eksporta Ko., Lta, kiu funkcias per Esperanto por sia internacia komerco. En la jaro 1979 li eklernis Esperanton kaj senlace aktivas por la Esperanto-movado.

Xi'an Esperanto-Asocio estas soci-organizo leĝe registrita ĉe la registaro, havas oficejon kaj salajratan oficiston. Ĝi estis fondita en la jaro 1935 kaj longe estas unu el la centroj de la ĉina Esperanto-movado. Ĝi havas Esperanto-libroservon jam de multaj jaroj. Ĉiujare al ĝi alvenas Esperanto-vojaĝantoj ĉinaj kaj fremdlandaj, ĉar Xi'an (Ŝiano) estas mondkonata turisma urbo kun la ĉina antikva civilizacio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  

Kategorio:Ĉinaj esperantistoj
Insulo Libereco

eta|300px|dekstra|Insulo Libereco.

La **Insulo Libereco**, antikve nomata **Insulo Bedloe**, estas eta neloĝata insulo en la golfeto de Novjorko en Usono, konata ĉar sur ĝi staras la Statuo de Libereco. Tiu nomo estas uzata ekde la komenco de la 20-a jarcento, kvankam la nomo ne estis oficiale ŝanĝita ĝis 1956. Antaŭ starigado de la Statuo de Libereco, la insulo Bedloe estis hejmo de Fort Wood, defensiva fortikaĵo, konstruita el granito, kiu havis formon de 12-pinta stelo. Pro tio, ĝi estis konata kiel "Star Fort" (Fortikaĵo Stelo).

La insulo apartenas al la federacia registaro de Usono kaj estas vivtenata de la National Park Service. Ĝi estas eksklavo de la ŝtato Novjorkio situanta ene de la ŝtato Nov-Ĵerzejo.

La insulo havas 59.558 kvadratajn metrojn.

## Vidu ankaŭ 
* Statuo de Libereco
* Novjorko
* Nov-Ĵerzejo

Kategorio:Eksklavoj
Kategorio:Geografio de Novjorko
Libereco
Libereco
Kino de Azerbajĝano

[eta|250px|dekstra|La unua filmejo en [Bakuo, kreita fine de la 19-a jarcento.]]
La **kin-industrio de Azerbajĝano** estas tre malnova kaj ĝi komenciĝis en la jaro 1898. Fakte, ĝi estis unu el la unuaj landoj kiuj disvolvigis la fotografion. Iom post kiam la fratoj Lumière de Francio premieris la unuan filman surbendigon en Parizo la 28-an de decembro 1895, ĝi famiĝis en pluraj landoj inkluzive de Azerbajĝano tri jarojn poste.
Kvankam ŝajnas ekzota la frueco de ĝia apero en Bakuo, ĉi tiu kaŭkaza urbo ĉe la Kaspia Maro, en tiu epoko produktis pli 50% de la tutmonda petrol-konsumado. Same kiel hodiaŭ tiu industrio allogis plurajn investintojn kaj laboristojn.

En 1919, dum la ekzisto de la Azerbajĝana Demokratia Respubliko, dokumentfilmo nomata La celebrado de la sendependeco de Azerbajĝano estis filmita en la tago de la sendependeco de Azerbajĝano, la 28-an de majo, kaj unuafoje montrita en junio 1919 en pluraj teatroj de Bakuo.
Post kiam la soveta registaro establiĝis en 1920, Nariman Narimanov, Prezidento de la Revolucia Komitato de Azerbajĝano, subskribis ŝtatigan dekreton de la kinarto de la lando.

En 1991, post ĝia sendependeco disde Sovetunio, komenciĝis celebri en Bakuo, ĉefurbo de la lando, la unua Bakua Internacia Festivalo pri Orient-Okcidenta Kino.

## Inter la plej ĵusaj reĝisoroj menciindas 
* Ĝafar Ĝabbarli
* Abbas Mirza Ŝerifzade
* Samed Mardanov
* Rza Taĝmasib 
* Latif Safarov
* Tofig Taguizade
* Habib Ismajilov
* Hasan Sejidbajli
* Arif Babajev
* Eldar Gulijev
* Ŝamil Mahmudbajov
* Rasim Oŝagov
* Oktaj Mirgasumov
* Zijafet Abbasov
* Asif Rustamov
* Ali Isa Ĝabbarov
* Elĉin Musaoglu
* Ŝamil Naĝafzade
* Ĝengiz Rasulzade

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* IMDB Azerbaijani film list
* Cinema of Azerbaijan 
* Azerbaycan.tv 
* Kinozal.az 

Kategorio:Azera kino
Kategorio:Kulturo de Azerbajĝano
Herbie Fields

**Herbie Fields** (naskiĝis la 24-an de majo 1919 en Asbury Park aŭ en Elisabeth (Nov-Ĵerzejo); mortis la 17-an de septembro 1958 en Miamo, Florido) estis usona ĵazsaksofonisto kaj -klarnetisto de svingo.[eta|dekstra|240px|Herbie Fields, proks. junion de 1946. Foto de [William P. Gottlieb.]]

## Vivo 
Fields lernis ekde 1936 ĝis 1938 ĉe Konservatorio Juilliard en Novjorko. Post tio li estis en la triopoj de Raymond Scott kaj Leonard Ware , militservis ekde 1941 ĝis 1943, direktante en Fort Dix armebandon. Post tio li fondis propran bandon kaj muzikis en 1944 per aldosaksofono kaj klarneto ĉe Lionel Hampton, kiel ununura blankula muzikisto kaj posteulo de Earl Bostic. Tie li lanĉis per „Hey Bop a Rebop“ furoraĵon kaj gajnis en 1945 la *Nov-Stelulan Premion* de Esquire por aldosaksofonludo. En 1946 li denove tenis ĝis 1947 propran bandon, kiu faris sonregistraĵojn por RCA Victor. En la bando ludis i.a. Neal Hefti, Bernie Glow, Manny Albam, Al Klink, Marty Napoleon kaj Serge Chaloff. Ili orientiĝis komence je la Hampton-Bando, sed ludis dancmuzikon kun ritmenblusaj enigaĵoj, per kio ili ekhavis nur modestan sukceson. Fields ŝanĝis la bandegon en kvinopon kaj poste en sepopon, en kiu je 1949/50 muzikis Frank Rosolino kaj Tiny Kahn. Fields transloĝis poste al Miamo, kie li estris restoracion. Siajn lastajn sonregistraĵojn li faris februaron de 1958. Septembron de la sama jaro li sinmortigis per dormigiloj.

## Eksteraj ligiloj 
* Datumbazo pri ĵazbandegoj

Kategorio:Usonaj ĵazsaksofonistoj
Kategorio:Usonaj ĵazklarnetistoj
Alto Paraíso (Rondonio)

**Alto Paraíso** estas municipo en la brazila subŝtato Rondonio, kiu havis 17.135 loĝantojn en 2010 .

## Vidu ankaŭ  
* Municipoj de Rondonio

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Rondonio
Emilie de Ravin

eta|Emilie de Ravin (2007)
**Emilie de Ravin** (* 27-an de decembro 1981 en Mount Eliza, Victoria, Aŭstralio) estas aŭstrala aktorino, kiu estas konata pro ŝiaj ludoj en diversaj televidaj serioj.

## Biografio 
Ekde ŝia naŭa vivjaro, Ravin akceptis instruon de baleto. En aĝo de 15 jaroj, ŝin akceptis renoma baleta instituto en Aŭstralio. Ŝi partoprenis en diversaj spektakloj de *Australian Ballet Company*, sed ankaŭ de festivalo *Danceworld 301*.

Ŝi ludis de 2004 ĝis 2010 kiel *Claire Littleton* unu ĉefrolon en la usona televida serio *Lost*. Ŝi ludis epizodan rolon en la hororfilmo *The Hills Have Eyes* (2006).

Ŝi geedziĝis en 2006 kun aktoro Josh Janowicz.

## Filmaro 
### Televidaj serioj 
* 1999–2000: Beastmaster (8 epizodoj)
* 2000–2002: Roswell (epizodoj: 1.17 bis 3.17)
* 2003: Navy CIS (1 epizodo)
* 2003, 2004: The Handler (2 epizodoj)
* 2004: CSI: Miami (1 epizodo)
* 2004–2008, 2010: Lost (epizodoj: 1.01 bis 6.18)

### Filmoj 
* 2002: Carrie
* 2005: Brick
* 2005: Santa’s Slay
* 2006: The Hills Have Eyes
* 2008: Ball Don't Lie
* 2008: The Perfect Game
* 2009: Nora Roberts
* 2009: Public Enemies
* 2010: Operation: Endgame
* 2010: Remember Me, (virina ĉefrolo apud Robert Pattinson kaj Pierce Brosnan)
* 2010: The Chameleon

Kategorio:Aŭstraliaj aktoroj
Kategorio:Francdevenaj aŭstralianoj
Buskoridoro

[eta|dekstra|Buskoridoro en [Mannheim, Germanio]]
La **buskoridoro** estas koridoro, kies uzado estas limigita en certaj tempoj kaj tagoj (aŭ entute) por aŭtobusoj. Ĝi servas la rapidigon de la publika transporto. Ofte la limigo ne estas aplikata je kelkaj veturilaj tipoj, ekz. taksioj, motorcikloj, kaj bicikloj, sed tio dependas de la loka, landa reguligo.

La unua buskoridoro de la mondo estis establita en Ĉikago en 1939, la unua de Eŭropo estiĝis en 1962 en Hamburgo.

La buskoridoroj estas markitaj aparte per busa simbolo, per surskribo BUSO en la loka lingvo, alikolora vojo, apartiga linio. La koridoro plej ofte havas apartajn trafiksignojn, apartajn trafiklampojn.

Kategorio:Trafiko
László Lator

**László LATOR** [lAslO], hungare **Lator László,** Esperante **Ladislao Lator** estis hungara poeto kaj tradukisto.

László Lator naskiĝis la 19-an de novembro 1927 en Trosnik (tiam Ĉeĥoslovakio, nun Ukrainio, **Тросник** [trosnik] kaj mortis la 17-an de julio 2023). En tiu vilaĝo vivas hungara minoritato, ĝis Traktato de Trianon ĝi estis parto de Hungara reĝlando, tio estas la solvo, kiel naskiĝis hungara poeto en Ukrainio.

## Biografio 
Li frekventis mezlernejon en Makó, universitaton en Budapeŝto inter 1947–1951. Li edziĝis kaj instruis en Körmend ĝis 1955. Poste li havis postenon en eldonejo kaj aktivadis en literaturaj rondoj. La debuta poemlibro aperis en 1969, dume li konstante tradukadis. Li aperis ankaŭ en Hungara Radio kaj Televizio. En 1995 li ricevis premion Kossuth kaj pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Originaj verkoj (elekto) 
* *A szovjet líra kincsesháza* (Trezorejo de la soveta poezio), 1963
* *Klasszikus orosz költők* (Klasikaj rusaj poetoj), 1966
* *A világirodalom legszebb versei. XX. század* (Plej belaj poemoj de la mondliteraturo. 20-a jarcento), 1967
* *Sárangyal* (Koto-anĝelo), debuta poemlibro, 1968
* *Mai olasz elbeszélők* (Nuntempaj italaj prozistoj), 1969
* *A XVIII. század költői* (Poetoj de la 18-a jarcento), 1996
* *Lator László összes versei* (Ĉiuj poemoj de L. L.), 1997

## Tradukaĵoj (elekto) 
* William Shakespeare: *Cymbeline* 1955
* Gotthold Ephraim Lessing: *Bölcs Náthán* (Saĝulo Nathan)
* Aleksandr Blok: *Válogatott versek* (elektitaj poemoj), 1959
* Friedrich Schiller: Demetrius, (Demetrio), 1970
* Luigi Pirandello: *Nem tudni, hogyan* (Ne scii, kiel), 1983
* Puŝkin: *Barkov árnya* (Ombro de Barkov), 1992

## Disĉiploj (elekto) 
* András Kappanyos

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Jerry Wald

**Jerry Wald** (vere *Jervis Wald*; naskiĝis la 15-an de januaro 1918 en Newark, Nov-Ĵerzejo; mortis en septembro de 1973 je Las-Vegaso, Nevado) estis usona klarnetisto kaj bandestro.

## Vivo 
Wald direktis ekde la 1940-aj ĝis en la 1950-aj jaroj proprajn bandegojn, kun kiuj li muzikis por kelkaj ŝelakdisko por diskeldonejo Majestic; li prezentis kun siaj orkestroj dum la unua duono de la 1940-aj jaroj en Novjorko kaj Ĉikago, fine de la 1940-aj jaroj en Holivudo kaj revenis en 1952 al Novjorko.

Lia admiro por Artie Shaw ne nur kondukis al similecoj laŭ stilo kaj sono, sed ankaŭ al la dungo de multaj iamaj muzikistoj el la orkestro de Shaw, inter ili Bernie Privin, Les Robinson, Sid Weiss, kantistino Anita Boyer, la muzikaranĝistoj Ray Conniff, Bill Challis kaj Jerry Gray. Krom tio je diversaj tempoj interalie Nelson Riddle, Ray Sims, Les Elgart, Bob Dukoff, Al Cohn, Bill Perkins, Lee Konitz, Al Haig, Billy Bauer, Art Ryerson, Irving Cottler kaj Manny Albam laboris en la orkestro de Wald.

La unua disko aperis en 1942 ĉe Decca Records; sekvis aliajaj. En 1946 Columbia Pictures produktis mallongan muzikfilmon kun la orkestro de Wald. En 1952 li surdiskigis kun Chris Connor. Pianisto Bill Evans kunverkis komence de sia kariero du albumojn de Wald, *Top Pops - Jerry Wald & His Orchestra* (MGM/Lion, 1953) samkiel *Listen to the Music of Jerry Wald* (Kapp, 1955), dancan kaj distran muzikon kun tiam popularaj titoloj kiel „*I Love Paris*“ aŭ „*Mad About the Boy*“.

## Literaturo 
* Carlo Bohländer (eld.): *Reclams Jazzführer*. Reclam, Stuttgart 2000, ISBN 3-15-010464-5 1977 (Reclam)/1980 (Ed. Peters, Leipzig)
* Hanns E. Petrik: *Bill Evans - Sein Leben, Seine Musik, Seine Schallplatten*, OREOS Verlag, 1989

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Jerry Wald Orch
* Jerry Wald
* Jerry Wald “Clarinet High Jinks” ĉe www.bigbandlibrary.com

Kategorio:Usonaj muzikistoj
Kategorio:Ĵazbandego-direktistoj
Reĝlando Asturio

[eta|dekstra|150ra|[Emblemo de la regno.]]
eta|dekstra|250ra|Maksimuma etendo de la regno.
La **Reĝlando Asturio** (*Regnum Asturorum*, en tiama latino) estis la unua politika ento de kristanoj establita en Iberio post la falo de la visigota regno de Toledo post la malapero de la reĝo Rodrigo en la batalo de Guadalete kaj la sekva islama invado. Dum ĝiaj unuaj jardekoj, la teritoria etendo de la reĝlando limiĝis al teritorioj de la marbordo de la Kantabra Maro kaj ties komarkoj apudaj. Poste la asturiaj reĝoj iniciatis fortan etendigon komence de la 10-a jarcento, kiu atingis la valon de la rivero Doŭro.

Oni konsideras, ke la historio de la regno komenciĝis en la jaro 718 pere de la komenco de la ribelo kontraŭ la islamanoj estre de Don Pelajo. Ties fino estas markata ĉe la jaro 925 kiam Fruela la 2-a de Asturio sukcedis al sia frato Ordonjo la 2-a kaj unuigis siajn teritoriojn kun tiuj de la Reĝlando Leono. La Reĝlando de Asturio estas la historia antaŭaĵo de la Reĝlando Kastilio kaj de la Reĝlando Portugalio kaj tradicie estis konsiderata ĝermo de Hispanio.

## Reĝoj 
* Alfonso la 2-a (783, kaj poste 791-842)
* Ramiro la 1-a (842-850)

## Notoj 

Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Mezepoko
Kategorio:Asturio
Kategorio:718
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 8-a jarcento
Kategorio:924
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 920-929
Nuillé-sur-Vicoin

**Nuillé-sur-Vicoin** estas Komunumo de Francio kun 1200 loĝantoj (en 2009). Ĝi situas en la regiono de Luarlandoj en la departemento Mayenne (53) en la nord-okcidento de Francio.

eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Ĝemelurbo 
* Mittelneufnach, , ekde 1994

Kategorio:Komunumoj de Mayenne
Kategorio:Geografio de Francio
Lenapoj

dekstra|300px|eta|Mapo kiu priskribas la areon de lenapoj je la alveno de eŭropanoj.
La **lenapoj** aŭ **leni-lenapoj** estas unu el la 564 nordamerikaj indiĝenaj nacioj (nunaj indianoj) kiu origine loĝis en nuna Usono, pli specife en la ŝtatoj Nov-Ĵerzejo, orienta Pensilvanio, kaj la sudo de Novjorkio kaj en la ŝtato Delavaro.

En la momento de la eŭropa koloniado de Ameriko en la 16a kaj 17a jarcentoj, la lenapoj loĝis en regiono konata kiel Lenapehoking, inter la rivero Delavaro kaj malpli ĉe la rivero Hudson. Ili vivtenis sin danke al ĉasado kaj la terkultivado. La lenapoj estis parto de la algonkenoj (indiĝenaj popoloj).

Inter la algonkenoj, la lenapoj estis konsiderataj la "avoj" de ĉiuj ceteraj popoloj el algonkena deveno. Kiel konsekvenco, la lenapoj, ĉe la intertribaj konsilioj, ricevis respekton kiel unu el la plej gravaj.

Ili parolis algonkenajn lingvojn, kiuj estis kolektive nomataj kiel delavara aŭ lenapa lingvo: la *unamia* kaj *munsia*.

La socio organiziĝis en klanoj, determinita laŭ matriarkeco. La filoj heredis la apartenon de la klano de la patrino. Je adolta aĝo, la lenapoj geedziĝis ekster la klano, praktiko konata kiel eksogamio, tiel ili efike preventis la endogamion.

## Vidu ankaŭ 
* Johan Campanius
* Jonas Bronck

Kategorio:Indianaj etnoj en Usono
Kategorio:Algonkenoj
Batalo de Long-Insulo

eta|250px|Situo de la batalantoj
La **Batalo de Long-Insulo**, foje nomata **Batalo de Brooklyn**, estis epizodo de la Usona Milito de Sendependeco, okazinta la 27-an de aŭgusto 1776, estinte la ĉefa batalo post la Usona Deklaro de Sendependeco, la plej granda de la tuta konflikto kaj la unua kie partoprenis armeo de Usono.

La batalo kaj la tujaj konsekvencoj estis markitaj de la brita konkero de Novjorko, igante la urbon politika kaj militista centro dum la milito, la ekzekutado de Nathan Hale kaj la perdo de preskaŭ kvarono el la konstruaĵoj pro la Granda Incendio de Novjorko (1776). En la sekvaj semajnoj, la britaj fortoj okupis Long-Insulon, sed la Generalo George Washington kaj ties Kontinenta Armeo sukcesis rekuperi la pozicion.

Kategorio:Usona Milito de Sendependeco
Long-Insulo
Kategorio:1776
László Mécs

**László MÉCS** [lAslO mEĉ], hungare **Mécs László** estis hungara poeto, premonstrata monaĥo kaj ĵurnalisto.
eta|Skulptaĵo de László Mécs

László Mécs naskiĝis (kiel *Martoncsik József*) la 17-an de januaro 1895 en **Hernádszentistván** [hernAdsentiŝtvAn], kiu nun estas Družstevná pri Hornáde, Slovakio. Li mortis la 9-an de novembro 1978 en Pannonhalma.

## Biografio 
Li lernis en universitato en Budapeŝto nur unu jaron, poste li aliĝis al ordeno, kiel pastro. La unuaj poemoj aperis en 1915, la unua volumo en 1923. Li estis pastro, foje bibliotekisto. En 1935 li vojaĝis al Francio kaj Belgio, kie li renkontiĝis kun Paul Valéry. Post la 2-a mondmilito li vivis en Csorna kaj Pannonhalma. En 1953 la komunistoj kondamnis lin por prizono kaj li denove rajtis plenumi la pastrajn taskojn post 1956. Unusolan premion li ricevis en 1939.

## Verkoj (elekto) 
* *Hajnali harangszó* (Frumatena sonoro), poemo, 1923
* *Válogatott költeményei* (Elektitaj poemoj), 1934
* *Összes versei* (Ĉiuj poemoj), 1941
* *Mécs László válogatott költeményei* (elektitaj poemoj de L. Mécs), 1953
* *Üzenet* (Mesaĝo), poemaro

## Memorigiloj 
* skulptaĵo kaj memortabulo en Kráľovský Chlmec

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
eta|maldekstre|Hungarlingva memortabulo de László Mécs

Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj premonstrataj monaĥoj
Alexander Stubb

**Cai-Göran Alexander STUBB** (naskita la 1-an de aprilo 1968 en Helsinki) estas finnlanda politikisto de la konservativa-liberala partio Nacia Koalicio kaj nuna Prezidento de Finnlando.

## Biografio
Stubb estas doktoro pri filozofio, specialisto pri internacia politiko. Li estis elektita membro de la Eŭropa Parlamento en 2004, ricevinte la due plej grandan nombron da voĉoj en la tuta lando. Li estis nomumita ministro pri Eksterlandaj Aferoj en la dua ministraro de Matti Vanhanen en aprilo de 2008, post demisio de la antaŭulo. En la parlamentaj elektoj de 2011 li estis elektita parlamentano kaj poste nomumita Ministro pri Eŭropaj Aferoj kaj Eksterlanda Komerco en la registaro de Jyrki Katainen. Post kiam Katainen estis nomumita membro de la Eŭropa Komisiono en 2014, Stubb estis elektita ĉefministro de Finnlando. En tiu posteno li restis ĝis la 29-a de Majo 2015, kiam li estis nomumita Ministro pri Financoj en la nove formita registaro sub ĉefministro Juha Sipilä. 

En 2016, Stubb perdis voĉdonon pri la gvidado de sia partio, kaj demisiis kiel ministro. En 2017 li estis nomumita vicprezidanto de la Eŭropa Investa Banko

En 2023 li anoncis sian intencon prezentiĝi por la elektoj de prezidento de la Respubliko en 2024. Li venkis la balotojn, kaj en la 1-a de marto 2024 li fariĝis la nova prezidanto de Finnlando.

Krom siajn gepatrajn lingvojn, la sveda kaj finna, Stubb parolas la anglan, francan kaj germanan.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* retpaĝo de Alexander Stubb

Kategorio:Svedlingvaj finnlandanoj
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Finnaj ministroj
Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Prezidantoj de Finnlando
Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj
Loko-historia Muzeo de Dombóvár

**Loko-historia Muzeo de Dombóvár** estas konstanta ekspozicio de dokumentoj kaj objektoj, kiuj atestas la evoluon de la homa kulturo en regioneto de Dombóvár, Hungario. 

maldekstra|300ra|eta|
Oni kaj la domon de la ekspozicio kaj la kolektaĵojn ekspoziciatajn nomas ankaŭ lokhistoria kolektaĵo.

maldekstra|180px|eta|
## Situo 
Ĝi estas trovebla ĉe la konstruaĵoj de familio Esterházy, apud la Magazeno Napsugár kaj ĉefvojo numero 611a kondukanta al urbo Pécs.
:Adreso: H-7200 Dombóvár, numero 16a de Strato Szabadság.
:GPS koordinatoj: N 46º 22,438’ E 018º 07,786’

Kategorio:Dombóvár
Dombóvár
Kategorio:Regionografio
Delavara Golfeto

La **Delavara Golfeto** estas golfeto de la Atlantiko. ĝi formas parton de la ŝtataj limoj inter Nov-Ĵerzejo kaj Delavaro, etendiĝante sudoriente 84 km ekde la kruciĝo de la rivero Delavaro kun la rojo Alloway ĝis aliro al la kabo May kaj la kabo Henlopen. Ĝi estas ĉirkaŭata de neprofundaj marĉoj.

Kategorio:Golfetoj
Kategorio:Delavaro
Granda Incendio de Novjorko (1776)

eta|dekstra|300px|Granda incendio en Novjorko, 21-22 de septembro 1776.
La **Granda Incendio de Novjorko de 1776** estis detruiga incendio kiu daŭris la tutan nokton de la 21-a ĝis la 22-a de septembro 1776 en la okcidenta flanko de la tiama Novjorko, en la suda ekstremo de la insulo Manhattan. Ĝi koincidis kun la militista okupado de la urbo fare de la britaj trupoj dum la Usona Milito de Sendependeco.

La 21-an de septembro 1776, la britaj fortoj gvidataj de la generalo William Howe okupis la urbon Novjorko. Dum la unuaj horoj de la 21-a de septembro, granda incendio estiĝis, tre probable veninta el trinkejo Fighting Cocks en la strato Whitehall. La fortaj ventoj ampleksigis ĝin al la ĉirkaŭaj domoj kaj entreprenejoj. La loĝantoj eliris surstraten, tenante posedaĵojn kaj nur trovis rifuĝon ĉe la komunaj parkoj. La fajro daŭris ĝis la sekva tagiĝo kaj fine bruligis inter 400 kaj 500 konstruaĵoj, ĉirkaŭ kvaronon de la urbo.

## Bibliografio 
* Schecter, Barnet (2002). *The Battle for New York*, ISBN 0-8027-1374-2
* Ward, Harry M. (1999). *The War for Independence and the Transformation of American Society*, ISBN 978-1-85728-657-1

Kategorio:Usona Milito por Sendependeco
Kategorio:Incendioj en Usono
Kategorio:Historio de Novjorko
Ágnes Nemes Nagy

**Ágnes NEMES NAGY** [Agneŝ nemeŝ nadj], hungare **Nemes Nagy Ágnes** estis hungara poetino kaj tradukisto. Lia edzo estis Balázs Lengyel.

Ágnes Nemes Nagy naskiĝis la 3-an de januaro 1922 en Budapeŝto. Ŝi mortis la 23-an de aŭgusto 1991 en Budapeŝto.

## Biografio 
Ágnes Nemes Nagy studis en Budapeŝto kaj akiris diplomon en 1944. La debuta poemlibro aperis en 1946. Baldaŭe 2 jarojn ŝi lernis en Romo kaj Parizo. Ŝi ŝatis traduki de Jean Racine, Molière, Victor Hugo, Rainer Maria Rilke kaj Bertolt Brecht. Ŝi instruis en gimnazio inter 1954-1958. Poste ŝi estis grava figuro de la hungara literaturo. Ŝi ricevis premion premion Kossuth en 1983 kaj ankaŭ aliajn premiojn kaj li havis la titolon Justuloj inter la popoloj. En 1998 oni fondis novan premion nomatan pri *Nemes Nagy Ágnes*.

## Verkoj (elekto) 
* 1946 – *Kettős világban* (En duoblaj mondoj), poemoj
* 1957 – *Szárazvillám* (Seko-fulmo), poemoj kaj tradukaĵoj
* 1961 – *Jó reggelt, gyerekek* (Bonan matenon, geinfanoj), bilda poemlibro
* 1979 – *Szökőkút* (Fontano), porinfanaj poemoj
* 1981 – *Között* (Inter), kolektitaj poemoj
* 1986 – *A Föld emlékei* (Memoroj de la Tero), kolektitaj kaj novaj poemoj
* 1995 – *Összegyűjtött versek* (Kolektitaj kaj neeldonitaj poemoj)
* diversaj tradukaĵoj
* ŝiaj verkoj parte estas aŭdeblaj en interreto

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
*  Ágnes Nemes Nagy, Jad Vaŝem

Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Hungaraj justuloj inter la popoloj
Ĵazbandeto

**Ĵazbandeto** estas grupo de ĵaz-muzikistoj (inter triopo kaj okopo), en kiu el ĉiu kunmuzika instrumentoj ĉeestas nur unufoje.

Bandetoj, kiuj dislimiĝas de la ĵazbandego, estas ankaŭ la kutima ensemblo por prezentadoj en ĵazklubejoj. Dependas de la daŭra ekzisto de la bandeto kaj de la interesoj de ĝiaj membroj, ĉu ĝi muzikas pli da ĵazaj normkantoj aŭ ankaŭ resp. plejparte proprajn komponaĵojn. Bandetoj povas esti kompreneblaj kiel gametoj de novaj ideoj, ĉar en ili muzikistoj havas la kiel eble plej grandan liberecon. Male al pli grandaj ensembloj bandeto malpli ofte ludas laŭ fiksaj aranĝaĵoj. Famaj ĵazbandetoj, kiuj tiasence influis la evolun de ĵazo estis Modern Jazz Quartet, Chico-Hamilton-Kvinopo kaj Miles-Davis-Kvinopo

## Konataj bandetoj tiaj 
* Modern Jazz Quartet
* Chico Hamilton Quintet
* Esbjörn Svensson Trio
* Miles Davis Quintet

## Literaturo 
* Carlo Bohländer: *Reclams Jazzführer*, kvina eldono, Reclam, Stuttgart 2000, ISBN 3-15-010464-5.

Kategorio:Ĵazbandoj
Kongreso de la Konfederacio

La **Kongreso de la Konfederacio** aŭ **Asemblea kongreso de Usono** estis la registara organismo de Usono ekde la 1-a de marto 1781 ĝis la 4-a de marto 1789. Ĝin kreis delegitoj nomumitaj de la ŝtataj leĝdonaj instancoj. Ĝi estis la posteulo de la Dua Kontinenta Kongreso. La Kongreso de Usono sukcedis ĝin. La 10-an de oktobro 1788, la Kongreso lastafoje kunvenis.
Rufus Wilmot Griswold

**Rufus Wilmot Griswold** (n. en Vermonto, Usono, la 13-an de februaro 1812 – m. en Novjorko, la 27-an de aŭgusto 1857) estis antologiisto, eldonisto, poeto kaj literatura kritikisto el Usono, tre konata pro la rivaleco kun la fama poeto Edgar Allan Poe.

Griswold sin konsideris fakulo pri la usona poezio, kaj estis inter la unuaj kiuj proponis ĝin inkludi kiel lernobjekto. Li ankaŭ subtenis la leĝojn pri *kopirajto*, parolante en la Kongreso pri la protektado de la eldona industrio, kvankam li mem kopiis verkojn de aliaj.

## Bibliografio 
**Antologioj**
* *Biographical Annual* (1841)
* *The Poets and Poetry of America* (1842, first of several editions)
* *Gems from American Female Poets* (1842)
* *Readings in American Poetry for the Use of Schools* (1843)
* *Curiosities of American Literature* (1844)
* *The Poets and Poetry of England in the Nineteenth Century* (1844)
* *The Prose Works of John Milton* (1845)
* *The Poets and Poetry of England* (1845)
* *Poetry of the Sentiments* (1846)
* *Scenes in the Life of the Savior* (1846)
* *Prose Writers of America* (1847)
* *Female Poets of America* (1848)
* *The Sacred Poets of England and America* (1848)
* *Gift Leaves of American Poetry* (1849)
* *Poetry of the Flowers* (1850)
* *The Gift of Affection* (1853)
* ''Gift of Flowers, or Love's Wreath* (1853)
* *Gift of Love* (1853)
* *Gift of Sentiment* (1854)

**Poezio**
* *The Cypress Wreath: A Book of Consolation* (1844)
* *Illustrated Book of Christian Ballads* (1844)

**Eseo**
* *The Republican Court or, American Society in the Days of Washington'' (1854)

Kategorio:Naskiĝintoj en 1812
Kategorio:Usonaj verkistoj
John Keese

**John Keese** (n. la 24-an de novembro 1805 en Novjorko - m. la 30-an de majo 1856 en Brooklyn, Novjorko) estis usona aŭkciisto, eldonisto kaj redaktisto de libroj.

Dum sia kariero, Keese iĝis vaste konata inter literaturistoj kaj librovendistoj kiel humura senzorga parolanto, redaktisto, kaj pro spriteco. Li estis la verkinto de multaj versoj kiuj aperis anonime en la periodaĵoj de tiu tempo. En 1852 li faris prelegon "La Influo de Scio" en Novjorko.

Kategorio:Usonanoj
Nathaniel Parker Willis

**Nathaniel Parker Willis** (n. la 20-an de januaro 1806 - m. la 20-an de januaro 1867), ankaŭ konata kiel N. P. Willis, estis usona verkisto, poeto kaj redaktisto kiu laboris kun pluraj famaj usonaj verkistoj inkluzive de Edgar Allan Poe kaj Henry Wadsworth Longfellow. Li iĝis la plej alte-pagita revuoverkisto de lia epoko. Portempe, li estis la dunganto de iama sklavo kaj estonta verkisto Harriet Jacobs. Lia frato estis la komponisto Richard Storrs Willis kaj sia fratino skribis sub la nomo Fanny Fern.

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj eseistoj
Kategorio:Usonaj poetoj
Kategorio:Usonaj dramistoj
Federacia Halo

eta|Desegnaĵo de la antikva urbodomo, 1789.
La **Federacia Halo** (angle *Federal Hall*) situas ĉe Wall Street 26, en la urbo Novjorko, estis la unua kapitolo de Usono kaj loko de la investituro de George Washington en 1789. La originala konstruaĵo estis detruita en la 19-a jarcento kaj anstataŭita de la nuna konstruaĵo, kiu funkciis kie la unua Ĉambro de Transakcioj.

Kategorio:Konstruaĵoj en Manhatano
Kategorio:Klasikismaj konstruaĵoj
Warne Marsh

**arne Marion Marsh** (naskiĝis la 26-an de oktobro 1927 en Los-Anĝeleso; mortis la 18-an de decembro 1987 en Holivudo) estis stile grava usona ĵaz-saksofonisto de malpasia ĵazo.

## Diskoj 
;je propra nomo
* *Jazz of Two Cities* (Imperial Records, 1956); stereofonie sub la titolo: *Winds of Marsh*
* *Music for Prancing* (Mode Records, 1957)
* *Ne Plus Ultra* (Revelation Records, 1970)
* kun Lee Konitz:
** *Lee Konitz With Warne Marsh* (Atlantic Records, 1955)
** *Live at the Montmartre Club* (Storyville Records, 1975)
* *Warne Out* (Interplay Records, 1977)

;je gastmuzikisto
* Lennie Tristano: *Crosscurrents* (Capitol Records, 1949); *Live in Toronto 1952* (Jazz Records, 1982)
* Kai Winding, Tony Fruscella, Sam Most k.a.: *Bebop Revisited, Vol. 3*, 1951–53 (Xanadu Records, 1954)
* Art Pepper: *The Way It Was!*, 1956 (Contemporary Records, 1972)
* Ted Brown: Free Wheeling (Vanguard Records, 1956)
* Lee Konitz: *Lee Konitz Meets Jimmy Giuffre* (Verve Records, 1959); *Live at the Half Note*, 1956 (Verve Records, 1994)
* Clare Fischer Big Band: *Thesaurus* (Atlantic Records 1969)
* Supersax: *Supersax Plays Bird* (Capitol Records, 1973)

## Literaturo 
* Safford Chamberlain: *An Unsung Cat – The Life and Music of Warne Marsh (Studies in Jazz, No. 37)*. Scarecrow Press 2000. ISBN 0-8108-3718-8
* Marcus M. Cornelius: *Out of Nowhere – The Musical Life of Warne Marsh*. Aurora Nova Publishing 2002. ISBN 0-9580264-0-8

## Eksteraj ligiloj 
* Warne Marsh - sondiska kovrilo ĉe coverjazz.canalblog.com 
* Informpaĝo kun registro de la diska verkaro de Warne Marsh
* Kapvorto Marsh, Warne (Marion) en la konsultpaĝo de jazz.com 

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj ĵazsaksofonistoj
Port-Gentil

**Port-Gentil** estas grandurbo kaj havenurbo en Gabono, kies la dua plej granda urbo ĝi estas. Pro la haveno ĝi estas la ekonomia centro de la lando. La urbo estas la ĉefurbo de la provinco Ogooué-Maritime (marborda regiono *Ogooué*).

eta|maldekstra|240px|Vojo en Port-Gentil
## Bazaj informoj 
* Supermara alteco: 0- m
* Telefonkodo: +241 55 kaj 56
* Loĝantaro: 111 655 en 2006, 136 462 en 2013
* Areo: 73,7 km ² 
* Horzono: UTC + 1

## Geografio 
Port-Gentil situas en insulo sur ebenaĵo en la plej okcidenta parto de la lando laŭ la oceano, kie estas enfluo de rivero *Ogooué*. Tre proksime estas *Cape Lopez*, kiu estas la plej okcidenta punkto de Gabono.

## Historio 
Port-Gentil estis establita en 1873, fare de francoj, kiuj subskribis traktaton pri la havenofondo. En 1894 jam funkciis dogano, komercejo kaj poŝto. La ĉefaj produktaĵoj estis kaŭĉuko, eburo kaj ligno. La urbo estis nomita laŭ la franca kolonia administranto **Émile Gentil** en 1900. Post la 1-a mondmilito la haveno estis evoluigita. En la 1960-aj jaroj naftorafinado komenciĝis.

## Trafiko 
La insulo malebligas la kontaktojn laŭ vojoj. Port-Gentil havas internacian flughavenon kaj bonan havenon.

## Klimato 
Port-Gentil situas en proksimeco de Ekvatoro, sekve ĝi havas tropikan klimaton kun influo de musono. La temperaturo varias konstante inter 20-30 °C. Jare pluvas iom pli, ol 2800 mm.

## Vidindaĵoj 
* preĝejo de Sankta Ludoviko de 1927
* bestoĝardeno
* plaĝo

## Ĝemelurboj 
*  Venĝou, Ĉinio 
*  Thouars, Francio

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Gabono
Kategorio:Marhavenaj urboj
Konciza historio de Esperanto en Ŝjiano

Laŭpersone en Ŝjiano (pinjine ''Xi'an''), Ĉinio, la unua esperantisto aperinta en la jaro 1909 estis profesoro JING Meijiu instruinta en la urba universitato. La unua Esperanto-kurso okazis en la jaro 1926. La kurso estis gvidita de itala pastro.

Kategorio:Esperanto-movado en Ĉinio
Peter Minuit

**Peter Minuit**, **Peter Minnewit, Pierre Minuit** aŭ **Pieter Minuit** (n. la 5-an de aŭgusto 1580 - m. en 1638 apud Sankta Kito, Karibio) estis maristo, diakono kaj supozata fondinto de Nov-Amsterdamo (la hodiaŭa Novjorko).

## Biografio 
La gepatroj de Pierre Minuit estis valonaj kalvinistoj el Tournai (Belgio), ekloĝis en Rejnlando-Palatinato por fuĝi la religian persekutadon kiam la urbo estis parto de la Hispana Nederlando. Ilia filo Pierre tiam naskiĝis en la duklando Kleve, ĉar la urbo Distrikto Wesel fariĝis rifuĝejo por protestantoj de 1540.

Multaj familiaj nomoj tiutempe estis "nederlandaj", inkluzive *Minnewit* por Minuit. Alia ofta uzo estis doni al homoj kiel familinomon la nomon de la urbo, de kiu ili venis en la Unuiĝintaj Provincoj de Nederlando.

Peter Minuit atingis konsiderindan riĉaĵon pro geedziĝo kun virino de riĉa germana familio el la distrikto Wesel, kie li laboris interalie kiel komercisto. En 1615 li tamen estis registrita kiel diamanttranĉilisto en Utrecht, Nederlando.

La jaroj post tio estas plejparte en la mallumo. En la fruaj 20-aj jaroj de la 17-a jarcento, tamen, Minuit devis eniri en la servon de la Nederlanda Okcident-hinda Kompanio (WIC). La WIC estis fondita kelkajn jarojn antaŭe kun ŝtata subteno por disvolvi la nederlandan kolonion *Nieuw-Nederland,* kiu situas en la nuna Novjorko. Inter 1626 kaj 1633 li estis la ĝenerala direktoro de la nederlanda kolonio Nova Nederlando kaj fondis en 1638 la svedan kolonion Nova Svedio (Nya Sverige, Nova Svecia) en la kvartalo *Nieuw Nederland* (Nova Nederlando).

## Fondinto de Manhattan 
Minuit aĉetis la insulon Manhatano por la Nederlandanoj de la Lenapoj (indianoj) la 24-an de majo 1626 por sole 60 nederlandaj guldenoj. Letero verkita de la nederlanda komercisto Peter Schaghen al direktoroj de la Nederlanda Orient-hinda Kompanio deklaris, ke Manhatano estis aĉetita por "komerco de 60 guldenoj",  kvanto kiu laŭ dolaroj en 2020 valorus ĉirkaŭ 1 143 usonajn dolarojn. Tre fervora defendanto de la interesoj de la kolonianoj, li tamen distingiĝis per sia atento por ankaŭ konservi la interesojn de la indianoj, en virto de la principo ke harmonia integriĝo de du kulturoj estas pli bona ol la malakcepto de la "malpli" civilizitaj, kio alportas konfliktojn.

Manhatano poste fariĝis la loko de la urbo Nov-Amsterdamo kaj la distrikto de Manhatano de la nuntempa Novjorko.

La flandra ĵurnalisto Jef Lambrecht kune kun kolego-ĵurnalisto Karel Schoetens fondis en 1982 la "*Belgian Institute for World Affairs"* kiu interalie strebis al la agnosko de Pierre Minuit kiel fondinto de Novjorko kaj ne Peter Stuyvesant, kiel oni ĝenerale supozas.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
Peter Stuyvesant

Nederlanda Imperio

Kategorio:Historio de Novjorko
Kategorio:Valonoj
La Dauphine

**La Dauphine** estis trimasta velŝipo kiu funkciis kiel la admiralŝipo de la esploristo Giovanni da Verrazzano en lia unua vojaĝo al la Nova Mondo serĉante transirejon al Ĉinio ekde Eŭropo. La ŝipo estis konstruita en 1518 ĉe la *Royal Dockyard* (reĝa doko) de Havro, Normandio kaj montris la tipan formon de normanda aŭtrako. Ĝi eltenis 100 tunojn kaj kvindek homojn. Ĝi estis nomumita *La Dauphin*, omaĝe al Francisko la 3-a, Duko de Bretonio, la heredonto de la franca trono.

Kategorio:Ŝipoj
Nova Angulemo

**Nova Angulemo** (france: Nouvelle Angoulême ) estis la nomo donita en 1524 de la itala esploristo Giovanni da Verrazzano al la loko kiu iĝus Novjorko. La nomo estis honore al la reĝo de Francio kaj duko de Angulemo, Francisko la 1-a, kaj lia kronado en 1515, en la regiono Charente en Francio. La loko iĝis nederlanda kolonio, nomita Nov-Amsterdamo en 1625, ĝis konkerado de la angloj en 1664 kaj nomita kiel Nov-Jorko.

Kategorio:Historio de Novjorko
Golfeto Alta Novjorko

La **golfeto Alta Novjorko** () kelkfoje nomata '*** aŭ ***', estas la norda parto de la Novjorka haveno ene de The Narrows. Ĝi estas ĉirkaŭata de la arondismentoj Novjorko, Manhattan, Brooklyn, Staten-Insulo kaj la municipo Hudson, kaj municipoj de Nov-Ĵerzejo: Jersey City kaj Bayonne.

La golfeto sin nutras de la rivero Hudson (historie nomata «Norda rivero», ĉar ĝi trairis Manhattan). Ĝi havas plurajn insulojn, kiel Insulo Governors, proksime al la Orienta rivero, samkiel la insulo Ellis, insulo Libereco kaj Robbins Reef.

Kategorio:Golfetoj en Usono
Kategorio:Geografio de Novjorko
Kategorio:Nov-Ĵerzejo