Socialista Partio de Friburgo (Svislando)

**La Socialista Partio de la kantono Friburgo** (germane: *Sozialdemokratische Partei Freiburg*, france *Parti Socialiste fribourgeois*, mallonge : SPF), estas socialdemokrata partio, kreita en 1905. Ĝi estas membro de la Socialdemokrata Partio de Svislando kaj defendas socialdemokratajn valorojn. Post la balotado de 2021, la Socialista partio de Friburgo atingis la trian rangon inter la plej popularaj partioj de la kantono, post du burĝdekstraj partioj. 

Ĝiaj unuaj sukcesoj iĝis videblaj en 1943 kaj 1946, kiam la partio ricevis sidlokon unue en la Svisa Kantona Konsilio kaj poste ankaŭ 13 sidlokojn en la kantona parlamento. En 1963 okazis la lasta balotado en kiu la Friburga Socialista Partio alianciĝis kun la liberaluloj. Tiu jaro kaj la postaj estos aparte gravaj por la partio, kiu de tiam eniris preskaŭ sian modernan historion. Fakte en la ĵus sekvontaj jaroj, la Katolik-konservativa Partio perdos en Friburgo sian delongan plejmulton. En 1971 la SPF eniris ankaŭ la kantonan registaron kun du ŝtataj konsilianoj (Jean Riesen kaj Denis Clerc). En 2011 Alain Berset iĝis la unua SPF-ano, kiu atingis la svisan federacian registaron. 

Nuntempe la SPF estas la plej granda partio en gravaj partoj de la kantono, kiel la ĉefurbo Friburgo, la kreskanta Bulle. Ankaŭ menciindas ke de 2008, la prefektejo de la Sarina distrikto estas regata de SPF-anoj.
## Politika programo
En la spirito de la Svisa Socialdemokrata Partio, SPF defendas inkluzivan rigardon al la mondo, favore al la plejmulto malriĉa. Ĝi subtenas la sociajn projektojn en la kantonaj parlamento kaj registaro. Ĝi asertas, ke sia politiko, konforme kun la eltenebla evoluo, direktiĝas rekte al la plej malriĉuloj por atingi egalecon. Granda afero por la SPF estas ankaŭ ekzemple la eglaecon inter viroj kaj virinoj en ĉiuj partoj de la vivo.
## Historio
### Frua socialisma agado en Friburgo
La porsocialisma aktivado en Friburgo ne estas novaĵo. Jam en 1848, kiam la radikaluloj venkis la konservativuloj, naskiĝis tiel nomatan maldekstran flankon de la radikalularo. Ĝi fondiĝis en la Neuveville-kvartalo de Friburgo sub la nomo *Société du peuple démocratique et travailleur* (esperante: *Societo de la demokrata kaj laborista popolo*). Ĝi celis protekti la radikalismon kaj la demokracion ĵus venkintan. Nure povis membriĝi laboristoj plenkreskaj. En 1903, kiam Isaac Fraisse fariĝis komunuma konsiliano, li estis elektita interalie dank'al la subteno de tiu Societo.

Dume tamen, fondiĝis aliaj organizoj maldekstraj en Friburgo, inter kiuj sekcio de la 1-a Internacia. Tiu sekcio aniĝis de la ĵurasa federacio, do estis proksima de anarĥiismo kaj Bakunin-eca. En 1884 fondiĝis ankaŭ alia societo, la *Cercle des travailleurs*.

Dum la milita tempo, la demokratio ne ĉesis aktivi, sed ŝajne la monda krizo haltis iome la antaŭenpaŝojn de SPF. En la kantonparlamenta balotado de 1941, la SPF refoje ne sukcesis atingi la kvorumon de 15% de la voĉdonoj por havi unu reprezentanton. Tamen malgraŭ ĉio la rezultoj en Friburgo mem estis kuraĝigaj. De tiu balotado publikiĝis sporade la informogazeton *Travail* (esperante: *Laboro*)). Rezulte de tiuj eventoj, la zurikano Ernest Nobs, iama ĝeneralstrikano, iĝis la unua socialdemokrata federala konsiliano.

Je la fino de la mondmilito, la socialdemokratoj pli intense uzis sian gazeton, *Travail*, kiu de tiam regule eldoniĝis. Oni rajtas diri, ke la precipa kaŭzo de la fino de la tiel nomata "République chrétienne" (esperante: "Kristana Respubliko") estis la puŝo de la socialdemokratuloj. Fakte, post la deviga malpermeso de la kvorumo por eniri la kantonan parlamenton fare de la federalan juĝistaron, la SPF eniris tiun ĉi parlamenton kaj ĉiam gajnis pli da sidlokojn. En 1966, la Katolik-konservativa partio perdis sian plejmulton en la urbo de Friburgo, kaj samjare en la kantona parlamento. Tio estis granda neatenditaĵo, kiel kanonbruego.

En 1971, dua socialista registarano estas elektita en Friburgo kaj samjare la unuaj Friburganinoj ricevas la rajton voĉdoni. Ĉio ŝajnas glati do por la SPF, sed ĝi nur estas ŝajno, ĉar en 1976, kontraŭ ĉiuj prognozoj la partio malvenkas en la registara balotado kaj perdas siajn du sidlokojn en la ekzekutivo. Tio tamen nur daŭris unu kvarjaron, ĉar en 1981 Denis Clerc estis reelektita akompane de Félicien Morel. Sed, du pliajn kvarjarojn poste, tiu Félicien Morel forlasos la SPF pro personaj rivaleco kaj senrevigo. Li fondos sian propran partion kaj sukcesos esti reelektita en la registaro. Kun li estis reelektita ankaŭ Denis Clerc kaj aldoniĝis nova maldestrulino, Ruth Lüthi. Sume estis en la kvarjaro 1992-1996 tri maldekstruloj en la registaro: estis historie.

La posteno en la Kantona Konsilio en Berno estis konservita dum pli ol dudek jaroj de SPF antaŭ ol ĝi estis perdita kontraŭ la burĝaj partioj post la demisio de Christian Levrat kaj la sekvinta anstataŭigbalotado.

## Libroj prie
*''70 ans d'histoire du Mouvement ouvrier socialiste fribourgeois*, René Mauroux, (publikigita sub la aŭspicioj de la Svisa Socialista Partio en 1973)
**Le coup de barre à gauche, Histoire du parti socialiste fribourgeois*, René Mauroux, (publikigita sub la aŭspicioj de la Svisa Socialista Partio en 1973)
**Histoire sommaire du parti socialiste fribourgeois'', John Clerc, (centjariĝe publikigita sub la aŭspicioj de la Friburga Socialista Partio en 2005)

## Notoj kaj referencoj
Kategorio:Politikaj partioj de Svislando