Assebroek

**Assebroek** estas ejo en la belga provinco Okcidenta Flandrio. Ekde la 1-a de januaro 1971 ĝi estas parto de la provinca ĉefurbo Bruĝo. Ĝi situas sudoriente de la historia urbocentro. Surfaco estas 8,52 km². Fine de 2012 estis 19.532 loĝantoj, tio estas 16,6% van de entuta bruĝa loĝantaro. La historia centro de Assebroek estas la kvartalo "Ver-Assebroek" ("fora Assebroek").
eta|maldekstra

## Etimologio 
Ekde 1421 estas menciata Assebroucq aŭ Assebroek. Antaŭe estis Ursebroec (1201), Ersbroch (1231), Ars(e)brouc (1242). Ars(e)brouc verŝajne signifas *humida ĉevalpaŝtejo*. La malnovnederlanda *Arse* aŭ *Ors* estas *ĉevalo* kaj *Broek* signifas *humida terpeco*.

Rimarkinde estas ke en la mezepoko ĉirkaŭ la *broek* troviĝas pluraj trinkejoj kun ĉevalnomoj. Nun nur restas la ruino de la trinkejo *Het Vliegend Paard* (La Fluganta Ĉevalo) en Oedelem kaj la loknomo *Peerdeke* (malgranda ĉevalo) en Assebroek. (Ankaŭ rimarkinde pri la lasta loknomo estas ke en nuntempaj nederlandlingvaj dokumentoj aŭtoroj kutimas uzi la pseŭdo-dialektan diminutivon "Peerdeke" (en oficiala nederlanda "paardje, ĉevaleto"), kvankam en loka dialekto oni diras "perretje".)

## Historio 
### Plej malnova loĝado 
Trovaĵoj en Steenbrugge kaj Ryckevelde montras ke tiuj ejoj estas loĝataj ekde la Mezolitiko (Ŝtonepoko). La *Assebroekse Meersen* (marĉoj) estis grava fonto por manĝaĵoj. Ankaŭ estas trovaĵoj el la Neolitiko. Kelkaj arĥeologoj asertis ke la ejo kun samcentraj cirkloj en Assebroekse Meersen estas prahistoria monumento, sed elfoŝaĵoj antaŭ kelkaj jaroj pruvis ke la origino estas mezepoka.

Verŝajne la regiono restis loĝata dum la postaj jarcentoj. De la 5-a ĝis la 7-a jarcento okazis grandaj inundoj pro transgresoj. Dum la merovida epoko la Frankoj establiĝis ankaŭ en Flandrio. En tiu tempo Assebroek estis parto de la reĝa bieno Sijsele. La loknomo "Odegem" povas rilati al franka setlejo dum la frua mezepoko.

### 9-a - 15-a jarcento 
Odegem estas la plej malnova paroĥo de Assebroek, unuafoje menciita en 1038. Apud la tiea preĝejeto de Sankta Trudo la inaj membroj de la bruĝa Eekhout-Abatejo konstruis monaĥinejon. Ĝiaj plej malnovaj dokumentoj datiĝas el 1133. En 1248 la monaĥinejo iĝis memstara. Post incendio en 1261 nova monaĥinejo estis konstruita sur la sama bieno, sed pli proksime al la vojo al Kortrijk. La apuda rivereto nomiĝas "Sint-Trudoledeken".

La tiama Assebroek, la nuna "Ver-Assebroek", eble jam je la fino de la 12-a jarcento estis paroĥo kun kapelo aŭ eta preĝejo, dediĉita al Mario Magdaleno.

Ĝis 1270 plej granda parto de la nuna Assebroek estis parto de la bruĝa paroĥo de Nia Sinjorino. En 1270 estis kreita nova paroĥo Sankta Katarino, origine situanta ekster la bruĝa urbocentro. Dum la 12-a kaj 13-a jarcentoj Bruĝo forte ekspansiis kaj estis konstruita la dua remparo kun la ankoraŭ nun parte ekzistantaj pordegoj. Sekve al tio, la paroĥo troviĝis parte inter kaj parte ekster la remparo. La preĝejo troviĝis ĵus ekster la remparo. Ĝi detruiĝis dum konflikto kun la gentanoj en 1382, kaj estis rekonstruita ĉirkaŭ 1400, proksimume samloke kaj samgrande.

Assebroek dum la *Ancien régime* konsistis el kvar senjorioj kiuj dependis de la princa senjorio de Bruĝo kaj havis (limigitan) propran jurisdikcion. La plej grava troviĝis je Ver-Assebroek. Ĝi estis menciita unuafoje en 1201 kaj la sinjoroj de Assebroek donis al ĝi sian nomon. Elfosaĵoj subtenas la hipotezon laŭ kiu ilia rezidejo troviĝis en la loko de la samcentraj cirkloj.

Bieno *De Zeven Torentjes* (La sep turetoj)|eta|maldekstra
"De Zeven Torentjes", ankaŭ nomata "'s Heer Boudewijnsburg" aŭ "Rabaudenburg", estis dua grava senjorio. Sur la nuna bieno ankoraŭ troviĝas kolombejo, verŝajne el la 16-a jarcento, kiu atestas ĝian altan statuson.

Tria estis "Zevekote", menciita jam en 1258. La kvara, kun la nomoj "Ter Lake", "Boechout" aŭ "Buggenhout", troviĝis ĵus ekster la dua bruĝa remparo. Pri ambaŭ malmulte estas konata. Krom tiuj kvar, estis kelkaj senjorioj sen jurisdikcia povo.

eta|Restaĵo de la iama monaĥinejo *Engelendale* (foto el 2005).|maldekstra

En 1284 fondiĝis la monaĥinejo *Engelendale*, de kiu restas farmbieno kun kelkaj malnovaj konstruaĵoj apud la nuna Astridlaan.

La *Gemene Weiden* (komunaj paŝtejoj), areo de ĉirkaŭ 50 hektaroj, certe ekzistis en 1327, sed verŝajne havas multe pli malnovan originon. Kun la *Loweiden* en la apuda Oedelem estas la lastaj komunuzaj grundoj en Flandrio kies rajtigitoj grandparte konservis sian mezepokajn privilegiojn.

### 16-a - 17-a jarcento 
Monaĥineja farmo Sint-Trudo|eta|maldekstra

Dum la lasta kvarono de la 16-a jarcento ankaŭ Assebroek estis trafita de religiaj militoj. En 1566 la monaĥinoj dumtempe, kaj en 1578 definitive forlasis sian monaĥinejon en Odegem kaj ekloĝis en rifuĝejo je Garenmarkt en Bruĝo. En 1580 la konstruaĵo estis detruita, sed restis, kiel farmbieno, posedaĵo de la monaĥinoj. Ekde 1584 Odegem estis parto de la paroĥo Sankta Katarino.

En la sama periodo ankaŭ aliaj bienoj kaj preĝejoj estis parte aŭ tute detruitaj de la geŭzoj. En 1577-1578 la bruĝa urbestraro pro strategiaj kialoj malkonstruigis ĉiujn grandajn konstruaĵojn ĉirkaŭ la urbo, inter ili la preĝejon de Sankta Katarino.

Ĉirkaŭ 1628 la preĝejo de (Ver-)Assebroek estis rekonstruita kaj dediĉita al Mario Magdaleno kaj Nia Sinjorino.

### 18-a jarcento 
[eta|maldekstra|Preĝejo de [Senmakula koncipiĝo|Nia Sinjorino]]

En 1746 la preĝejo de Ver-Assebroek estis pligrandigita. Kialo estis la grandiĝanta kvanto da pilgrimantoj kiuj venis por adori la miraklan statueton donacitan al la preĝejo en 1720 de pastro Verhaeghe.

En 1734-1735 la urbo Bruĝo konstruigis inter Katelijnepoort kaj Steenbrugge rektan vojon en la direkto de Kortrijk, la nunan Baron Ruzettelaan.

Sur la mapo kiun desegnis en la jaroj 1771-1778 la aŭstria generalo Joseph de Ferraris videblas ke Assebroek estis agrikultura vilaĝo. Estis domoj nur ĉirkaŭ la preĝejo de Ver-Assebroek kaj dise laŭlonge de la ĉefaj vojoj.

Imperiestro Jozefo la 2-a en 1784 malpermesis enurbajn tombejojn. Sekve de tio, la urbo Bruĝo aĉetis terenon de 2 hektaroj en Steenbrugge por krei novan centran tombejon. La unua entombigo okazis en 1787; la tombejo estis oficiale inaŭgurita je la 3-a de novembro 1789.

Post la Franca revolucio de 1789 Assebroek iĝis sendependa komunumo. Ĝi transprenis la nomon de la nura restanta paroĥo kun preĝejo.

### 19-a jarcento 
Dum la plej granda parto de la jarcento Assebroek restis kampara komunumo. Bankisto kaj terposedanto Felix Du Jardin en 1845 donacis terenon por pligrandigi la tombejon de Ver-Assebroek. En 1847 li konstruis kotonŝpinejon apud Gentpoort, ĵus ekster Bruĝo. En 1874 li bankrotis. Joseph Jooris-Eggermont iĝis la nova terposedanto kaj ĉirkaŭ 1877 rearanĝis la centron de Ver-Assebroek.
En 1863 estis konstruita la fervojlinio 58 de Bruĝo al Eeklo. Assebroek ricevis du haltejojn: Steenbrugge kaj Ver-Assebroek. Ankaŭ du regionaj tramlinioj pasis tra Assebroek: Bruĝo-Zwevezele (1895) kaj Bruĝo-Knesselare (1904). Post la Dua Mondmilito ilin anstataŭis buslinioj.

Jam komence de la 19-a jarcento en Assebroek estis komunuma lernejo. Fine de la jarcento estis konstruitaj novaj lernejoj je Astridlaan kaj en la kvartalo Steenbrugge.

Ĉirkaŭ 1900 pluraj hortikulturaj entreprenoj establiĝis en Assebroek. Plej granda estis *Flandria*, inter Baron Ruzettelaan kaj la kanalo Gento-Bruĝo. Ĝi malaperis ĉirkaŭ 1970 pro la larĝigo kaj rektigo de la kanalo.

### 20-a jarcento 
[eta|maldekstra|Preĝejo de Sankta Kristoforo (oficiale [Sankta Jozefo kaj Sankta Kristoforo).]]
Komence de la jarcento la produktanto de fervoja materialo *La Brugeoise et Nivelles* (nun parto de la kanada konzerno Bombardier) translokiĝis de la bruĝa urbocentro al Sint-Michiels. La fabriko estis atingebla ekde Assebroek per ponto trans la kanalo. Multaj dungitoj ekloĝis en Assebroek kaj tiel rapide disvolviĝis nova kvartalo Sankta Katarino.

eta|vidaĵo elde la bierfarejo *De Halve Maan*
Pro la kreskanta loĝantaro estis kreitaj novaj paroĥoj kun novaj preĝejoj: Sankta Katarino (1934), Sankta Kristoforo (1935) kaj Ĉielenpreno de Maria (1965).

Estis konstruita plia bazerlernejo en Sankta Katarino kaj ĉirkaŭ 1960 ekestis pluraj mezlernejoj kaj malsanulejo *Sint-Lucas*.

En 1971 Assebroek estis kunigita kun Bruĝo.

## Demografia evoluo 

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:652 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:20000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:2500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

 bar:1806 text:1806
 bar:1816 text:1816
 bar:1830 text:1830
 bar:1846 text:1846
 bar:1856 text:1856
 bar:1866 text:1866
 bar:1876 text:1876
 bar:1880 text:1880
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1947 text:1947
 bar:1961 text:1961
 bar:1970 text:1970
 bar:1991
 bar:2008 text:2008

PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1806 from:0 till: 543
 bar:1816 from:0 till: 614
 bar:1830 from:0 till: 845
 bar:1846 from:0 till: 1186
 bar:1856 from:0 till: 1171
 bar:1866 from:0 till: 1259
 bar:1876 from:0 till: 1493
 bar:1880 from:0 till: 1599
 bar:1890 from:0 till: 1915
 bar:1900 from:0 till: 2733
 bar:1910 from:0 till: 4705
 bar:1920 from:0 till: 5456
 bar:1930 from:0 till: 6936
 bar:1947 from:0 till: 11337
 bar:1961 from:0 till: 14422
 bar:1970 from:0 till: 15572
 bar:2008 from:0 till: 19257

PlotData=

 bar:1806 at: 543 fontsize:s text: 543 shift:(-10,5)
 bar:1816 at: 614 fontsize:S text: 614 shift:(-10,5)
 bar:1830 at: 845 fontsize:S text: 845 shift:(-10,5)
 bar:1846 at: 1186 fontsize:S text: 1.186 shift:(-10,5)
 bar:1856 at: 1171 fontsize:S text: 1.171 shift:(-10,5)
 bar:1866 at: 1259 fontsize:S text: 1.259 shift:(-10,5)
 bar:1876 at: 1493 fontsize:S text: 1.493 shift:(-10,5)
 bar:1880 at: 1599 fontsize:S text: 1.599 shift:(-10,5)
 bar:1890 at: 1915 fontsize:S text: 1.915 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 2733 fontsize:S text: 2.733 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 4705 fontsize:S text: 4.705 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 5456 fontsize:S text: 5.456 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 6936 fontsize:S text: 6.936 shift:(-10,5)
 bar:1947 at: 11337 fontsize:S text: 11.337 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 14422 fontsize:S text: 14.422 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 15572 fontsize:S text: 15.572 shift:(-10,5)
 bar:2008 at: 19257 fontsize:S text: 19.257 shift:(-10,5)

Fontoj: NIS kaj Urbo Bruĝo - Rim:1806 ĝis 1970=popolnombradoj; 2008=je 1-a de januaro

Steenbrugge estas loĝkvartalo en la sudo de Assebroek.

## Ĉefaj vidindaĵoj 
* La preĝejo de Ver-Assebroek kun historia orgeno (Pastoor Verhaegheplein).
* La ĉefstratoj Baron Ruzettelaan kaj Generaal Lemanlaan kun arĥitekturo el la komenco de la 20-a jarcento.
* La Centra Tombejo de Bruĝo (Kleine Kerkhofstraat, kvartaloj Sankta Katarino - Steenbrugge), kun i.a. la tomboj de Guido Gezelle kaj Antoon Jozef Witteryck.
* Naturrezervejoj *Assebroekse Meersen* (vidu eksteran ligilon sube, kun la samcentraj cirkloj, Kerkdreef) kaj historiaj komunaj paŝtejoj *Gemene Weiden* (Michel Van Hammestraat)

Dosiero:assebroek.jpg|*Assebroekse Meersen*, malantaŭe la preĝejo de Ver-Assebroek
Dosiero:Assebroek_De_Lelie.jpg|Iama trinkejo *De Lelie* (ĉ. 1661)
Dosiero:deassebroeksemeersen.jpg|La *Assebroekse Meersen*
Dosiero:bergjeskasteel.jpg|Bergjesbos-kastelo
Dosiero:gemeneweidebeek.jpg|Naturrezervejo *Gemene-Weidebeek*

## Literaturo 
* W. H. James WEALE, *Bruges et ses environs*, Brugge, 1884
* L. GHYS, *De H. Catharinakerk buiten Brugge*, en: Biekorf, 1901
* J. OPDEDRINCK, *O. L. Vrouw van Assebroek*, Brugge, 1911
* J. CLAEYS, *Assebroek*, en: Toerisme, 1933
* Jos DESMET & Hervé STALPAERT, *Assebroek*, Brugge, 1950
* Jarlibroj *Arsbroek*, ekde 1984
* Caroline RYSSAERT e. a., ''De 'cirkel' van Ver-Assebroek: prehistorisch heiligdom of middeleeuwse versterking?*, en: M&L, januaro-februaro 2012 (*pri la samcentraj cirkloj*).

## Eksteraj ligiloj 
* www.brugge.be ()
* Arsbroek, loka historia asocio, arkivigita en aŭgusto 2014 ()
* *Assebroekse Meersen'', vasta malsekejo oriente de Assebroek ()