Erodramo

**Erodramo** estas birdo de la genro ***Aerodramus*** de la familio de apusedoj, genro kiu enhavas kelkajn el la malgrandaj specioj nomitaj "apusetoj". Temas pri ampleksa genro kiu enhavas **etajn, malhelajn, kavonestumantajn** birdojn de la tribo aŭ subfamilio de Collocaliini. Ĝiaj membroj vivas en tropikaj kaj subtropikaj regionoj de suda Azio, Oceanio kaj nordorienta Aŭstralio. Multaj el ties membroj estis iam klasitaj en la genro *Collocalia*, sed estis unuafoje lokitaj en separata genro de la usona ornitologo Harry Church Oberholser en 1906.

Tiu estas taksonomie malfacila grupo de tre similaj specioj. Oni uzis ĉeeston de ekolokigo, DNA kaj eĉ parazitoj por starigi ties rilatojn, sed kelkaj problemoj, kiel la lokigo de la Papua apuseto ne estas ankoraŭ solvita.

Kio distingas la apusetojn de la genro *Aerodramus* disde aliaj apusoj, kaj de preskaŭ ĉiuj aliaj birdoj estas ties kapablon uzi simplan sed efikan formon de eĥolokigo. Tio permesas ilin flugonavigi ene de la reproduktaj kaj ripozaj kavoj.

La nestoj de la apusetoj de la genro *Aerodramus* estas konstruitaj el salivo kiel ĉefa konsistaĵo. En du specioj, salivo estas la ununura uzita materialo, kaj la nestoj estas kolektitaj por la fama ĉina plado 'salangana supo', sed la troa kolektado iome endanĝerigas la populaciojn de erodramoj.

## Distribuo 
La teritorio de tiuj apusetoj estas limigita al tropika suda Azio, Oceanio, nordorienta Aŭstralio kaj la Hinda Oceano, kun la plej granda diverseco en Sudorienta Azio, Indonezio kaj Papuo-Novgvineo. La Mangaia apuseto estas ĵus malkovrita formortinta specio konata nur el fosilioj.

## Priskribo 
[eta|maldekstra|[Blankpuga apuseto dumfluge]]
La apusetoj de *Aerodramus* estas laŭ multaj kriterioj tipaj apusoj, kiuj havas **mallarĝajn flugilojn por rapida flugo**. Ili havas grizan plumaron kun nuancoj de nigro, bruna kaj griza. Membroj de tiu genro tipe havas malhelbrunajn suprajn flugilojn kaj korpon, foje kun pli pala pugo, helbrunaj subaj partoj, pli pala gorĝo, kaj brunblankecaj subflugiloj kun malhelbrunaj "akseloj". Maskloj kaj inoj estas similaj laŭ plumaro, kiel ĉe junuloj, ĉe tiuj specioj, ĉe kiuj oni priskribis; en kelkaj specioj la junuloj montras palajn franĝojn en flugplumoj.

La kruroj, kiel ĉe multaj apusoj, estas tre mallongaj, malpermesante la birdojn surterigi, sed permesante ilin pendiĝi el vertikalaj surfacoj. La flugo estas ĉefe glita pro ties tre longaj flugoplumoj kaj etaj brustomuskoloj. La apusetoj *Aerodramus*, depende de la specio, pezas 8 al 35 g kaj estas 9 al 16&nbsp;cm longaj. Tiuj apusetoj estas tre similaj, kaj kie koincidas kelkaj specioj, kiel en Borneo, Novgvineo kaj Filipinoj, povas esti tute maldistingeblaj en kamparo.

## Eĥolokigo 
Kio distingas multajn *Aerodramus*, sed ne ĉiuj speciojn el aliaj apusoj kaj preskaŭ el ĉiu aliaj birdoj

estas ties kapablo uzi simplan sed efikan formon de eĥolokigo por flugnavigi en kompleta malhelo tra la abismoj kaj putoj de la kavoj kie ili ripozas nokte kaj reproduktiĝas.

Oni pensis, ke la genro *Aerodramus* estis la ununuraj apusetoj eĥolokigantaj. Tiuj birdoj uzas eĥolokigon por lokigi siajn ripozejojn en malhelaj kavoj. Malkiel la eĥolokigo de vesperto, la apusetoj de *Aerodramus* faras klakojn kiuj estas ene de la homa aŭdkapablo. La klakoj konsistas el du pulsoj de larĝa bando (3-10 kHz) separataj el eta paŭzo (1-3 milisekundo). La interpulsaj periodoj (IPPoj) estas variaj depende de la lumnivelo; en pli malhelaj situacioj la birdo dissendas pli mallongajn IPPojn, ĉar la obstakloj iĝas pli malfacile videblaj, kaj pli longajn IPPojn kiam la birdo preskaŭ eliras el la kavo. Tiu kutimo estas simila al tiu de vespertoj kiam ili alproksimiĝas al ties celoj. La birdoj dissendas ankaŭ serion de bastonaj klakoj sekvitaj de alvoko kiam ili alproksimiĝas al la nesto, supozeble por malproksimigi proksimajn birdojn for de sia vojo. Oni supozas, ke la duobla klako estas uzata por diferenci inter individuaj birdoj.

Oni ĵus determinis, ke la eĥolokigaj voĉoj ne kongruas kun evolua rilato inter specioj de apusetoj, kiel sugestis komparon per DNA (Thomassen & Povel, 2006). Tio sugestas, ke kiel en la eĥolokigo ĉe vespertoj, kiam ekzistas, adaptiĝas rapide kaj sendepende al la akustika medio de ĉiu partikulara specio.

Ĵusa studo (Thomassen *et al.*, 2005) sugestas, ke la organismoj de la eĥolokigo estas ĉefe en la centra nerva sistemo, dum la organismoj de la voĉa aparato ekzistis jam kaj estis uzokapablaj antaŭ eĥolokigo evoluus. Tiu studo sugestas la duan hipotezon de sendependa evoluo de eĥolokigo en la genroj *Aerodramus* kaj *Collocalia*, kun la sekva evoluo de kompleksa kutimaro necesa por kompleti la fizikan sistemon de eĥolokigo, aŭ eĉ la trian eblon, ĉar partoj de la voĉaparato de la sistemo de eĥolokigo povus esti hereditaj el kelkaj prahistoriaj noktulaj prauloj.

Oni sugestis, ke la Giganta aŭ Akvofala apuseto, *Hydrochous gigas*, kiu ne povas eĥolokigi, povus descendi el eĥolokiga praulo. La populacio de la kavoj Niah de Nigronesta apuseto malpliiĝis el ĉirkaŭ 1.5 milionoj da paroj en 1959 ĝis nur 150,000–298,000 paroj en la fruaj 1990-aj jaroj pro tiu trokolektado.

## Pedikoj 
Kiel ĉe aliaj taksonomie malfacilaj grupoj, ektoparazitoj povas alporti informon pri rilatoj inter specioj. Studo pri parazitoj de apusetoj en norda Borneo implicis transporton de pedikoj inter tre rilataj specioj de apusetoj. La survivo de pedikoj en plej parto de tiuj transportoj estis signife malalta kompare kun la diferenco en plumobarbo onter la doninto kaj la ricevinto. Tiele, adaptigo al partikulara resurso en la korpo de la ricevinto ŝajnas determini la specifecon de la pediko. En transportoj kie la pedikoj survivis, ili moviĝis al diferencaj areoj de la korpo de la ricevinto, kiam la barbodiametro de la plumoj, kie la pedikoj loĝis, havis la akuratan valoron.

## Papua apuseto 
La Papua apuseto estas ŝajne pli proksima de la Akvofala apuseto ol de aliaj specioj de la genro *Aerodramus* kaj probable plibone lokita en separata genro (Price *et al.*, 2005). Ĝi havas tri fingrojn anstataŭ la kutimajn kvar en tiu grupo. Ĝi povas eĥolokigi, sed dum aliaj jam studitaj specioj uzas eĥolokigon ĉefe dumfluge en siaj kavoj, la Papua apuseto ŝajne estas noktema aŭ krepuskula kaj uzas eĥolokigon kiam estas aktiva for de la kavo dumnokte. Ĝi uzas solan, ne duoblan, klakojn. Analizoj de DNA alportas fortan apogon por baza rilato inter *A. papuensis* kaj aliaj erodramoj *Aerodramus* kaj sugestas, ke tiu specio kaj la Akvofala apuseto, *Hydrochous gigas*, estas frataj taksonoj, rilato kiu indikus parafilion de la genro *Aerodramus*.
** Hindia apuseto aŭ Hindia salangano, *Aerodramus unicolor*
** Filipina apuseto aŭ Filipina salangano, *Aerodramus mearnsi*
** Moluka apuseto aŭ Moluka salangano, *Aerodramus infuscatus*
** Hirundapuseto aŭ Monta salangano, *Aerodramus hirundinaceus*
** Blankpuga apuseto aŭ Blankpuga salangano, *Aerodramus spodiopygius*
** Aŭstralia apuseto aŭ Aŭstralia salangano, *Aerodramus terraereginae*
** Himalaja apuseto aŭ Himalaja salangano, *Aerodramus brevirostris*
** Vulkanapuseto aŭ Vulkana salangano, *Aerodramus vulcanorum*
** Gvaitheda apuseto aŭ Dikkapa salangano, *Aerodramus whiteheadi*
** Nudkrura apuseto aŭ Nudkrura salangano, *Aerodramus nuditarsus*
** Majra apuseto aŭ Salomona salangano, *Aerodramus orientalis*
** Griza apuseto aŭ Griza salangano, *Aerodramus amelis*
** Palaŭa apuseto aŭ Palaŭa salangano, *Aerodramus pelewensis*
** Palavana apuseto aŭ Palavana salangano, *Aerodramus palawanensis*
** Muskonesta salangano, *Aerodramus salangana*
** Vanikora apuseto aŭ Unukolora salangano, *Aerodramus vanikorensis*
** Gvama apuseto aŭ Mariana salangano, *Aerodramus bartschi*
** Karolina apuseto aŭ Karolina salangano, *Aerodramus inquietus*
** Atiua apuseto aŭ Atiua salangano, *Aerodramus sawtelli*
** Polinezia apuseto aŭ Polinezia salangano, *Aerodramus leucophaeus*
** Markiza apuseto aŭ Markiza salangano, *Aerodramus ocistus*
** Nigronesta apuseto aŭ Nigranesta salangano, *Aerodramus maximus*
** Blanknesta apuseto aŭ Blanknesta salangano, *Aerodramus fuciphagus*
** Germana apuseto aŭ Germana salangano, *Aerodramus germani*
** Papua apuseto aŭ Papua salangano, *Aerodramus papuensis*

## Notoj 
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Oceanio