Papero, tondilo, ŝtono

**Papero, tondilo, ŝtono** estas ludo ludata inter du personoj per la manoj. La parto de ĝia nomo povas permutiĝi. La ludo havas diversajn nomojn en diversaj kulturoj (vidu sube).

Per la ludo eblas krei duuman decidon (jes-ne-decidon), kiu estas ne tre facile manipulebla kaj ne bezonas ilojn.

## Ludado, reguloj 
La du ludantoj pugnigas po unu mano kaj kune nombras ĝis tri (aŭ faras ion ekvivalentan). Je "tri" ambaŭ samtempe formas el la pugno unu el tri figuroj:
* **Papero**: plata mano.
* **Tondilo**: la montra kaj la longa fingroj estas etenditaj, la aliaj rekurbigitaj.
* **Ŝtono**: la mano restas pugna.

La celo estas venki la kontraŭulon, elektante figuron, kiu superas lian. Ĉiu figuro estas supera kaj malsupera al po unu alia; la tri figuroj do venkas sin cikle:
* Ŝtono malakrigas (aŭ detruas) tondilon: ŝtono venkas.
* Tondilo tondas paperon: Tondilo venkas.
* Papero kovras (envolvas) ŝtonon: Papero venkas.

Se la du ludantoj elektas la saman figuron, la ludo estas sendecida. Ofte oni ripetas la ludon, ĝis ke unu ludanto atingas certan nombron la venkoj.

En kelkaj landoj oni nombras ĝis tri aŭ eldiras tri unusilabajn vortojn, en aliaj oni aldonas kvaran (ekz. 1 – 2 – 3 – ek!). Necesas klare antaŭfiksi tion. Ĝenerale oni ĉe ĉiu dirita silabo skuas la pugnon por malfaciligi la observadon. En Tajvano oni ne faras tion, sed lasas la manon en trankvilo ĝis la fina silabo.
## Strategio 
Ludoteorie la ludo estas tre simpla. La sola vojo por altigi siajn ŝancojn estas malfaciligi ian divenadon de la sekva elekto (aŭ mem sukcese diveni). La strategioj do apartenas al la kampo de psikologio. Kutime oni akceptas erarigajn, eble ŝercan paroladon antaŭ la ludo, kiu influu la elekton de la kontraŭulo.

Ludoteorie oni devus hazarde kaj egalprobable elekti inter la tri ebloj. Sed malmultaj homoj kapablas decidi tute hazarde. *Perry FRIEDMAN* verkis komputilan programon *Roshambot*, kiu analizas la ludkonduton de sia kontraŭulo kaj utiligas la scion por plibonigi sian propran strategion (kaj tiel gajni pli ofte). Friedman ankaŭ senkomputile lertas pri tio; en aŭgusto 2001 li venkis en konkurso kontraŭ sep aliaj ludantoj, inter ili *Phil HELLMUTH*, eks-ĉampiono de pokero.

dekstra|"puto"
Varianto de la ludo enkondukas kvaran simbolon, la akvoputon (ringo el dikfingro kaj montra fingro); ĝi venkas la ŝtonon kaj la tondilon kaj venkatas nur de la papero. Unuavide ĝi komplikas la ludon, kaj komencantoj kutime bezonas iom da tempo por konstati, ke pro la akvoputo la ŝtono iĝas tute senutila: akvoputo estas ĉiam almenaŭ same bona, kaj kontraŭ ŝtono pli bona. Se ambaŭ ludantoj scias tion, la varianto estas ekvivalenta al la originala ludo.

## Trompado 
Novuloj de la ludo baldaŭ lernas prokrasti la malfermon de la pugno por ŝajnigi, ke ili elektas ŝtonon, kaj lastmomente tamen montri paperon aŭ tondilon. Se la kontraŭulo observas por adapti sian propran decidon, li mem montras paperon por venki la ŝtonon; do utilas mem elekti tondilon. Sed necesas ne trouzi tiun ruzaĵon.

La malferma ritualo antaŭ la montrado (1 – 2 – 3 [– ek]) celas sinkronigi la du ludantojn por certigi samtempan montradon de la elekto. Povas esti avantaĝe "dikti" al la kontraŭulo pli rapidan ritmon ol li mem dezirus, por fordistri lin de la ludado.

## Origino 
Ĉina libro el 1600 atestas, ke la radikoj de la ludo estas en la dinastio Han. De Ĉinio, la ludo translokiĝis al Japanio kaj gajnis popularecon tie.  La ludo, aŭ versioj de ĝi, ankaŭ okazis en antikvaj tempoj en Egiptio, Grekio kaj Romo.  (Rochambeau, sud-okcidento de Usono)
* Ching Chong Chow (Sudafriko)
* Morra cinese aŭ morra giapponese (Italio: ĉina morra aŭ japana morra)
* Piedra-Papel-Tijeras (Hispanio: ŝtono folio tondilo)
* Pierre-feuille-ciseaux (Francio: ŝtono folio tondilo)
* Gawi Bawi Bo (Koreio: tondilo-ŝtono-tuko)
* Schere Stein Papier, Schnick Schnack Schnuck; Ching Chang Chong; Klick Klack Kluck (Germanio)
* Schnibbeln (suda Germanio)

## Vidu ankaŭ 
* Nombr-ludo

## Piednotoj 
Kategorio:Folkloro
Kategorio:Infanludoj
Kategorio:Ludoj
Kategorio:Ludoteorio
Kategorio:Paperoj
Kategorio:Simboloj