open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Armiltrafikado

**Armilkontrabandado** aŭ **Armiltrafikado** estas la komerco de kontrabandaj armiloj kaj municio. La laŭleĝa komerco de pafiloj multe varias, depende de loka kaj nacia leĝaro. Temas pri krima agado, unu el la manifestiĝoj de la "nigra merkato".

La kontraŭleĝa armilkomerco okazas kaj ene de la limoj de individuaj landoj kaj internacie. La internacia kontraŭleĝa armilmerkato povas esti dividita en kriman ("nigran") kaj kvazaŭkriman ("grizan"). La unua implikas la kontraŭleĝan vendon ĉefe de manpafiloj en malgrandaj kvantoj. La dua implikas la kontraŭleĝan liveradon de grandaj kvantoj da manpafiloj, same kiel pezaj armiloj, subtenataj de legitimaj armilentreprenoj kaj ofte registaraj agentejoj .

La raporto de 1999 de la Registaraj Fakuloj pri Manpafiloj de UN  provizas pli rafinitan kaj precizan difinon, kiu estas internacie akceptita.  Ĝi distingas inter manpafiloj (revolveroj kaj pistoloj, fusiloj kaj karabenoj, mitraloj, sturmpafiloj, malpezaj mitraloj), kiuj estas armiloj destinitaj por persona uzo, kaj malpezaj armiloj (pezaj mitraloj, bombardiloj, porteblaj kontraŭaviadilaj armiloj, porteblaj kontraŭtankaj armiloj, senrepuŝaj fusiloj, porteblaj kontraŭaviadilaj raketlanĉiloj, sistemoj kaj morteroj de malpli ol 100 mm kalibro), kiuj estas destinitaj por esti uzataj de pluraj personoj formantaj parton de unuo. Municio kaj eksplodaĵoj ankaŭ estas integritaj partoj de manpafiloj kaj malpezaj armiloj uzataj en armitaj konfliktoj. 

En landoj kun striktaj reĝimoj de armilkontrolo, armiloj povas eniri la nigran merkaton per la jenaj vojoj:

* ŝtelo de armiloj de iliaj rajtaj posedantoj;
* kontraŭleĝaj vendoj de armiloj al krimuloj fare de laŭleĝaj armilkomercistoj;
* alportante malaktivigitajn pafilojn en staton taŭgan por uzo;
* teknologia reverkado de malnovaj armiloj;
* malgrandskala kontraŭleĝa produktado de municio por armiloj de malnoviĝinta kalibro laŭmende;
* reaktivigo de malmenditaj "suveniraj" armiloj fare de diversaj malgrandaj kontraŭleĝaj metiistaj fabrikantoj.

En pli malstabilaj kaj konflikt-trafitaj landoj, la postulado je pafiloj estas pelata de civitaj militoj, terorismo kaj organizita krimo. En tiaj landoj, armiloj ofte finas en civilajn manojn post civita milito aŭ reĝimŝanĝo. Grandskala kontraŭleĝa armilkontrabandado, foje faciligita de najbaraj registaroj serĉantaj interrompi la aferojn de siaj najbaroj, ankaŭ estas ofta, kiel ankaŭ la sistema vendo de malgrandaj kvantoj da armiloj ("formikkomerco").

## Referencoj 
Kategorio:Organizita krimo
Kategorio:Armiloj
Jonathan Haidt

**Jonathan HAIDT** /haɪt/ (naskita la 19-an de oktobro 1963 en Novjorko) estas usona psikologo kaj socia psikologo. Li estas profesoro pri psikologio ĉe la Stern School of Business en la Universitato de Novjorko kaj specialisto pri moraleco kaj morala psikologio. 

Haidt verkis kelkajn furorlibrojn por ĝeneralaj legantaro, inkluzive *The Happiness Hypothesis* (La Feliĉan Hipotezon, 2006) ekzamenanta la interrilaton inter antikvaj filozofioj kaj moderna scienco,  *The Righteous Mind* (La Righteous Menso, 2012) pri morala politiko  kaj *The Righteous Mind* (La Dorlotado de la amerika Menso, 2018) pri altiĝanta politikan frakciadon, mensan sanon kaj altlernejan kulturon. Lia libro *The Anxious Generation* (La Maltrankvila Generacio, 2024)*,* en kiu li ekzamenas la sekvojn de "infanaĝo bazita sur inteligentaj telefonoj", ricevis apartan internacian atenton. 

La revuo Prospect inkluzivis lin en sian liston de tutmondaj pensuloj. Li parolis ĉe la TED- konferenco tri fojojn. Haidt estas konsiderata unu el la 50 plej influaj vivantaj psikologoj kaj estas unu el la plej cititaj esploristoj pri politika kaj morala psikologio.  

Jonathan Haidt, kune kun Jesse Graham kaj Craig Joseph, evoluigis la teorion pri moralaj fundamentoj. Ĝi postulas, ke malsamaj aroj de "moralaj fundamentoj" kondukas homojn al malsamaj pozicioj. La teorio estis uzata por klarigi la ideologiajn alligitecojn de homoj same kiel la okazon de miskomprenoj inter politikaj kontraŭuloj kaj, sekve, polusiĝon. Esplorado montris, ke konservativuloj uzas pli vastan gamon da moralaj fundamentoj ol socialistoj kaj sociaj liberaluloj.

La teorio de moralaj fundamentoj havas vastan influon en politika scienco kaj psikologio. Interalie, ĝiaj implicoj por psikoterapio estas esploritaj de Bill Doherty.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Dekstro kaj maldekstro (politiko)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Usonaj ateistoj
Kategorio:Usonaj psikologoj
Kategorio:Evoluaj psikologoj
Sheryl Sandberg

**Sheryl Kara SANDBERG** (naskita la 28-an de aŭgusto 1969 en Vaŝingtono) estas usona teknologia oficulo, filantropo kaj aŭtoro. De 2008 ĝis 2022, ŝi estis kun-ĉefa funkciulo ( COO) de Meta Platforms (antaŭe Facebook Inc.) kaj membro de la estraro de la kompanio ĝis 2024.   Sandberg estas la fondinto de LeanIn.org. 

Kara estis vicprezidanto pri tutmondaj retaj vendoj kaj operacioj ĉe Google ; ŝi ankaŭ helpis lanĉi la filantropajn klopodojn de Google ĉe Google.org . Antaŭe, Kara funkciis kiel la Ĉefo de Kunlaborantaro (aŭ stabestro) ĉe la Usona Trezorejo. En 2012, ŝi estis inkludita en la ĉiujara listo Time 100 de la revuo Time pri la plej influaj homoj en la mondo. 

## Verkaro 
* *Lean In: Women, Work, and the Will to Lead*. Knopf. 2013. 
* Written with Adam Grant: *Option B: Facing Adversity, Building Resilience and Finding Joy*. Knopf. 2017. ISBN&nbsp;978-1524732684

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Sheryl Sandberg ĉe Facebook

Kategorio:Homoj de la Monda Banko
Kategorio:Usonaj feminismaj verkistoj
Kategorio:Usonaj miliarduloj
Postdoktoriĝa esploro

**Postdoktoriĝaj studoj** (mallonge **postdok**) estas en Okcidenta Eŭropo, Ameriko kaj Aŭstralio, scienca esplorado farita de sciencisto (**Postdoktoriĝa esploristo** aŭ **postdoktoriĝinto**) kiu ĵus ricevis doktorecon.

Postdoktoriĝaj studoj estas entreprenataj por plibonigi la kvalifikojn de sciencisto kaj disvolvi daŭrajn projektojn ĉe esplorinstitucio. Nuntempe, en okcidentaj landoj, estas preskaŭ neeble trovi laboron ĉe esplorinstitucio, universitato aŭ esplorpostenon ĉe bonfama kompanio sen kompletigi postdoktoriĝan programon kaj montri siajn kvalifikojn per publikaĵoj kaj signifaj projektoj.

Postdoktoriĝaj studoj estas aranĝitaj ĉe altlernejoj kaj esplorinstitutoj je ilia elspezo (plentempa posteno estas provizita) aŭ je la elspezo de stipendiofonduso aŭ subvencio.

Financaj kondiĉoj kaj daŭro de laboro (averaĝe 2-3 jaroj) varias laŭ lando. Konkurso estas anoncita por postdoktoriĝaj postenoj.

En kelkaj landoj, publika movado disvolviĝas por garantii la rajtojn de postdoktoriĝaj kunlaborantoj: salajrojn, karierperspektivojn, ktp. Tial, la Eŭropa Komisiono rekomendis establi klarajn regulojn kaj klarajn gvidliniojn por rekrutado al postdoktoriĝaj studoj.

En 2010, kaliforniaj postdoktoriĝantoj formis sindikaton por plibonigi siajn laborkondiĉojn, inkluzive de la rajto plendi pri diskriminacio aŭ seksa ĉikanado. Ĉi tiu usona subŝtato nun havas relative altan minimuman salajron por novaj postdoktoriĝantoj.

## Referencoj 
Kategorio:Akademiaj titoloj
Lajos Zimányi

**Lajos Zimányi** [lajoŝ zimAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo **Zimányi Lajos István** estis hungara piarista monaĥo, instruisto.

 naskiĝis  en Kemenec (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Kamenec pod Vtáčnikom en Slovakio), li mortis  en Privigye (Hungara reĝlando, Aŭstra imperio, nuntempa Prievidza en Slovakio).

## Biografio 
 aliĝis al la piaristoj en 1766. Post la novicado li instruis jaron en Privigye, poste 2 jarojn en Nagykároly. Li studis en la sama urbo filozofion kaj teologion, fine en 1774 li pastriĝis, supozeble tiutempe monaĥiĝis. Post siaj studoj li instruis jaron en Nitro, 3 jarojn en Pest (urbo). Inter 1782–1784 li instruis en Vác, poste denove en urbo Pest. Inter 1787–1790 li estis gimnaziestro kaj monaĥejestro en Trencsén, inter 1791–1799 lernejestro en Nitro, poste en Kalocsa, pli poste en Veszprém (urbo). En 1803 li ekinstruis en seminario de Székesfehérvár, sed li malsaniĝis, tial li retiriĝis en Privigye.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Poeseos Nitriensis Epicedion.* (1777)
* *Calculi sublimioris una cum usu ejusdem multiplici institutio.* (1784)
* *Epicedion ad solemnes exequias Illustr. b. Elisabethae Haller de Hallerstein.* (1797)
* *Deo optimo maximo eucharisticon ad solennem in seminarium Albae Regiae institutum.* (1802)

## Fontoj 
* biografio hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Arkta Nacia Naturrifuĝejo

La **Arkta Nacia Naturrifuĝejo** (, **ANWR**) estas la plej norda naturrifuĝejo en Usono. La areo sur la marborda ebenaĵo de la Norda Deklivo en nordorienta Alasko estis establita en 1960 de Fred A. Seaton, Sekretario de Internaj Aferoj sub Dwight D. Eisenhower, kaj vastigita en 1980 per la *Alaska National Interest Lands Conservation Act* al totala areo de 78 053 ​​km², el kiuj proksimume 32 374 km², inkluzive de la *Mollie Beattie Wilderness,* estas nomumitaj kiel Sovaĝeja Areo.  La rifuĝejo estas klasifikita de la Internacia Unio por la Konservado de Naturo kiel Kategorio 4 (vivejo kaj specioprotekta areo). 

Ĝi estas unika ekosistemo kun 45 specioj de maraj kaj surteraj mamuloj, 36 specioj de fiŝoj, kaj 180 specioj de birdoj. La areo estas nomata ''Izhik Gwats'an Gwandaii Goodlit (loko kie ĉiu vivo komenciĝas) fare de la'' Gwich'in (la plej norda grupo de Atabaskanaj indiĝenaj popoloj) ĉar la 152.000-forta histrika karibua grego naskas tie. La indianoj ankoraŭ ekonomie dependas de ĉi tiu grego. 

La orienta rando de la rifuĝejo formas la limon kun la kanada teritorio Jukonio, kie situas la du naciaj parkoj Vuntut kaj Ivvavik.

Oni supozas, ke ĝis 16 miliardoj da bareloj da nafto kuŝas sub la ANWR. La ekspluatado de ĉi tiuj rezervoj estas polemika ekde 1977. En 1982, moratorio pri esplorado kaj ekspluatado estis trudita, kiu estis plilongigita en 1990 per administra ordono de prezidanto George H.W. Bush. En 2005, Ted Stevens provis permesi ekspluaton en la Respublikan- dominata Usona Senato, sed mallarĝe malsukcesis.  Ekde tiam, la Gviĉinoj luktas por protekti la areon.  En 2008, prezidanto George W. Bush celvarbis la Usonan Kongreson por permesi ekspluaton, citante usonan energian sekurecon kiel sian argumenton.

Pro la Alaska National Interest Lands Conservation Act (Leĝo pri Konservado de Teroj de Nacia Intereso de Alasko), ĉiu komerca uzo de la areo devas esti rajtigita de la Kongreso. En 2017, kiam la respublikanoj havis plimultojn kaj en la Senato kaj en la Ĉambro de Reprezentantoj, la Kongreso rajtigis esploradon de nafto kaj tergaso en ĝis 8% de la areo kaj taskigis la Ministerion pri Internaj Aferoj establi la kadron. En aŭgusto 2020, la Sekretario pri Internaj Aferoj David Bernhardt prezentis templinion.  La unuaj borrajtoj estis konceditaj al kompanioj en la finaj tagoj de la prezidanteco de Donald Trump. 

Baldaŭ post sia inaŭguro en januaro 2021, Joe Biden ordonis haltigi iujn ajn novajn boradrajtojn por federacie posedataj teroj kaj akvoj en la *Arkta Nacia Naturrifuĝejo*. En junio 2021, federacia distrikta tribunalo en Luiziano decidis, ke nur la Kongreso povus trudi tian haltigon, ĉar estis la Kongreso, kiu malfermis la federaciajn terojn al ĉi tiuj mezuroj. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ANWRa retejo
* Kongresa Esplora Servo (CRSaj) Raportoj koncerne al la Arkta Nacia Naturrifuĝejo

Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj
Auburn Hills

''''* estas urbo de Miĉigano, subŝtato de Usono. Ĝi situas en la kantono Oakland kaj apartenas al la "aŭtomobilprodukta" urbaro ĉirkaŭ la urbo Detroit. Laŭ la censo de aprilo  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

Internacie la loĝloko aparte konatas pro tio ke tie situas la sidejo de la aŭtomobila firmao *Chrysler*. Krome ankaŭ interalie la entrepreno de meĥanika fabrikado *BorgWarner'' same havas sian sidejon en Auburn Hills. Aldone, la urbo ankaŭ gastigas unu el du kampusoj de la universitato de Oakland - la alia estas en Roĉestro.

## Partnera urbo 
*  Saltillo (Coahuila) en Meksiko

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Miĉigano
Ince Vida

**,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Vida Ince** estis hungara piarista monaĥo, instruisto, pastro.

 naskiĝis  en Tarány (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Štefanovičová en Slovakio), li mortis  en Nitro (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempe en Slovakio).

## Biografio 
 aliĝis al la piaristoj en Kecskemét en 1819. Post la dujara novicado li instruis 2 jarojn, poste li studis filozofion en Vác (1823–1824), teologion en Nitro (1825) kaj Szentgyörgy (1826) dum en 1824 li pastriĝis kaj monaĥiĝis. Inter 1827–1829 li instruis en  bazlernejo en Szeged, poste en piaristaj gimnazioj de Nagykároly, Kecskemét, Tata (Hungario) kaj Sátoraljaújhely, pli poste li estis pastro en Nagykároly jardekon. Inter 1850-1855 li estis monaĥejestro same en Nagykároly, poste 5 jarojn en Kalocsa. Li denove instruis 2 jarojn en Tata, poste 3 jarojn en Veszprém (urbo), sed tie li estis ankaŭ monaĥejestro kaj pastro, fine li denove instruis 3 jarojn en Tata. Li pasis la emeritajn jarojn en Kecskemét, Nagykanizsa kaj Nitro ekde 1869.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Értekezések a vegyes házasságokról.* (1841)

## Fontoj 
* biografio hungare
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Sidney R. Yates

**Sidney Richard YATES** (n. la 27-an de aŭgusto 1909 en Ĉikago, Ilinojso -  m. la 5-an de oktobro 2000 en Vaŝingtono) estis usona politikisto. Li reprezentis la subŝtaton Ilinojso en la Usona Ĉambro de Reprezentantoj de 1949 ĝis 1963 kaj denove de 1965 ĝis 1999, entute 48 jaroj.

## Kariero 
Sidney Yates ĉeestis *Lake View High School* en Ĉikago ĝis 1928 kaj poste studis ĉe la Universitato de Ĉikago ĝis 1931. Post studado de juro ĉe la sama universitato kaj akcepto al la advokataro en 1933, li komencis praktiki juron en Ĉikago. En la 1930-aj jaroj, li estis advokato por diversaj registaraj institucioj en Ilinojso. Dum la Dua Mondmilito, li servis en la Usona Mararmeo de 1944 ĝis 1946. Politike, li fariĝis membro de la Demokrata Partio.

En la kongresaj elektoj de 1948, Yates estis elektita al la Usona Ĉambro de Reprezentantoj en Vaŝingtono, el la naŭa kongresa distrikto de Ilinojso, sukcedante la Respublikanan Robert Twyman la 3-an de januaro 1949. Post ses reelektoj, li servis sep oficperiodojn en la Kongreso ĝis la 3-a de januaro 1963. Ĉi tiu periodo inkluzivis la Malvarman Militon, la Korea Militon, kaj, nacie, la komencon de la Movado por Civitanrajtoj. En 1962, Yates rezignis pri alia kandidatiĝo por la Usona Ĉambro de Reprezentantoj favore al malsukcesa oferto por sidloko en la Usona Senatom, kontraŭ la Respublikana Everett Dirksen. Yates perdis la defion kontraŭ Dirksen kaj estis devigita forlasi la Kongreson. Dum la sekvaj du jaroj, li laboris por Unuiĝintaj Nacioj.

En 1963 kaj 1964, Yates funkciis kiel la usona sendito al la Kuratoreca Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj. En la kongresaj elektoj de 1964, li estis reelektita al la Kongreso el la naŭa distrikto de sia ŝtato, ekoficinte la 3-an de januaro 1965. Post 16 reelektoj, li servis ĝis la 3-a de januaro 1999. Ĉi tiu periodo inkluzivis, inter aliaj eventoj, la Vjetnaman militon, la finon de la Civitanrajta Movado, kaj la Watergate-skandalon de 1974.

En 1998, Sidney Yates rifuzis kandidatiĝi por reelekto. 

## Heredo 
En 1993, prezidanto Bill Clinton aljuĝis al li la Prezidentan Civitanan Medalon.  En 1999, la Konstruaĵa Komplekso de la Revizoroj en Vaŝingtono estis renomita al la Sidney Yates Building honore al Yates.

Li estas la plej longe servanta membro de la Usona Ĉambro de Reprezentantoj el Ilinojso.  Li estas la 10-a plej longe servanta membro de la Usona Kongreso en la historio, kaj ankaŭ havas la plej longan oficperiodon el ĉiuj membroj, kies oficperiodo en la Kongreso inkluzivis paŭzon.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Ĉikaganoj
Patrino Ukrainio

**Patrino Ukrainio** aŭ la **Statuo de Libereco** (), antaŭe **Patrino Patrujo** (), estas kolosa statuo situanta en Kievo, la ĉefurbo de Ukrainio. Starigita la 9-an de majo 1981 dum la soveta epoko, ĝi estas parto de la Nacia Muzeo pri la Historio de Ukrainio en la Dua Mondmilito. Ĝin inaŭguris Leonid Breĵnev, la Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Sovetunio.

Dezajnita de Jevgenij Vuĉetiĉ, la 62-metra statuo estas farita el rustorezista ŝtalo kaj staras sur 40-metra piedestalo.
Origine, la bildon de la statuo desegnis Vuĉetiĉ, bazita sur la ukraina pentristino Nina Danileiko. Post ŝia morto en 1974, la dezajnon transprenis Borodaj, kiu modelis ĝin laŭ alia ukraina skulptistino, Halina Kalĉenko, filino de la ukraina ĉefministro Nikifor Kalĉenko.

La glavo uzata de la figuro estas 16 metrojn longa kaj 9 tunojn peza; ĝi estis mallongigita ĉar ĝia pinto estis pli alta ol la kruco ĉe la Monaĥejo de la Grotoj de Kievo

Lia alia mano tenas ŝildon de 13 m je 8 m, kiu portis la emblemon de Sovetunio ĝis aŭgusto 2023, kaj kiu estis anstataŭigita per la tridento, la emblemo de Ukrainio.

En aprilo 2015, en provo malkomunismigi la landon (Ukrainio estis sub rusa kaj poste sovetia regado ekde la mezo de la 18-a jarcento), la ukrainia parlamento malpermesis sovetiajn kaj komunistajn simbolojn kaj ŝanĝis la nomojn de stratoj kaj monumentoj. Tamen, monumentoj de la Dua Mondmilito estis neŝanĝataj.

En julio 2023, pli ol jaron post la invado de la lando fare de Rusio, la anstataŭigo de la sovetia simbolo per la tridento, la simbolo de Ukrainio, estis oficiale anoncita. Post tio, oni planis renomi ĝin "Patrino Ukrainio" antaŭ la 24-a de aŭgusto. La statuo remalfermiĝis al la publiko la sekvan oktobron.

Музей історії України у Другій світовій війні.jpg|
Печерський ландшафтний парк - 02 - вид на Батьківщину-Мати.jpg|
Марка «Україна-мати».jpg|La statuo sur ukrainia poŝtmarko

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kartlis Deda
* Patrino Armenio

Kategorio:Konstruaĵoj en Kievo
Kategorio:Metalaj skulptaĵoj
Kategorio:Naciaj personigoj
Francisco Maldonado da Silva

**Francisko Maldonado da SILVA** (n. en 1592 en San Miguel de Tucumán ; m. en 1639 en Limo) estis perua kuracisto de marrana deveno, kiu nur eksciis pri sia juda deveno kiel plenkreskulo kaj tuj pledis por la reveno de la perua marrana popolo al judismo. 

Alkondukita antaŭ la Inkvizicion fare de sia kristana fratino, li estis akuzita pri judaismo kaj herezo fare de la Inkvizicio, kondamnita kaj ekzekutita ĉe la brulŝtiparo kun 11 aliaj judoj en Limo. Tio estis la plej granda aŭtodafé registrita en la historio. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Mortokondamnitoj pro herezo
Kategorio:Viktimoj de inkvizicio
Elif Batuman

**Elif Batuman** (naskita la 7-an de junio 1977 en Novjorko) estas turk-usona  verkistino, akademiano kaj ĵurnalistino. 

### Kariero 
Elif Batuman komencis sian karieron en 2005 per verkado por *n+1*, revuo eldonita de ŝiaj universitataj geamikoj.  Post kiam ŝiaj artikoloj kaptis la atenton de la redakcio de *The New Yorker*, Elif Batuman subskribis kontrakton kun *The New Yorker* en 2006 kaj komencis publikigi siajn artikolojn tie. Elif ankaŭ verkis por Harper's Magazine, usona ĉiumonata revuo. Elif Batuman publikigis sian unuan libron "La diabloj: aventuroj kun rusaj libroj kaj la homoj, kiuj legas ilin *(*originala titolo : *"The Possessed: Adventures with Russian Books and the People Who Read Them")* en februaro 2010.

## Referencoj 
Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Usonaj universitatanoj
Kategorio:Studentoj de universitato Harvard
Kategorio:Naskiĝintoj en 1977
Polytelis

**Grandiozaj papagoj** (***Polytelis*** (laŭvorte tradukebla al 'grandioza')) estas genro de tri specioj de longvostaj papagoj el familio Psitakuledoj. Ili estas indiĝenaj de Aŭstralio. Tradicie, ili estis inkluditaj en la Aŭstralia grupo de Larĝvostaj papagoj (tribo *Platycercini*),, sed molekulaj studoj metis la genron ene de la tribo *Polytelini*.

Molekula studo de 2017 lokigis la Flavfrontan papagon kiel fruan branĉon de la genro *Asprosmictus* kaj ne tiel proksime parencan al la aliaj du specioj.

## Taksonomio
La genro havas la jenajn tri speciojn:.
* Flavgorĝa papago,	*Polytelis swainsonii* (Desmarest, 1826) Novsudkimrio kaj Viktorio. LC 
* Flavfronta papago, *Polytelis anthopeplus* (Lear, 1831) suda Aŭstralio. LC
** *Polytelis anthopeplus anthopeplus* (Lear) 1831
** *Polytelis anthopeplus monarchoides* Schodde 1993 
* Aleksandra papago, *Polytelis alexandrae*, Gould, 1863,	Aŭstralio. NT 

## Referencoj 
Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Adolph J. Sabath

**Adolph Joachim SABATH** (n. la 4-an de aprilo 1866 en Záboří, Bohemio ; m. la 6-an de novembro 1952 en Bethesda, Marilando) estis usona advokato kaj politikisto de la Demokrata Partio, kiu reprezentis la subŝtaton Ilinojso en la Usona Ĉambro de Reprezentantoj dum pli ol 45 jaroj. Kun oficperiodo de 18 jaroj, sep monatoj kaj kvin tagoj, li tenis la postenon de *Dekano de la Usona Ĉambro de Reprezentantoj*, la plej longe servana membro de la Ĉambro de Reprezentantoj ĝis nun .

## Kariero 
En 1906, li unue estis elektita al la Usona Ĉambro de Reprezentantoj kaj reprezentis la interesojn de la kvina kongresa distrikto de Ilinojso dum pli ol 45 jaroj ĝis sia morto post 23 sinsekvaj reelektoj de la 4-a de marto 1907 ĝis la 6-a de novembro 1952. Inter 1909 kaj 1920, li ankaŭ estis membro de la Centra Komitato kaj Plenuma Komitato de la Demokrata Partio.

Post la morto de Edward W. Pou la 1-an de aprilo 1934, li fariĝis la plej longe servanta kongresano kaj *Dekano de la Ĉambro* de Reprezentantoj. En la 1930-aj jaroj, li estis fervora subtenanto de la politikoj de la Nov-Interkonsento dum la administrado de la usona prezidanto Franklin D. Roosevelt.

En marto 1939, Sabath, forta subtenanto de la milito kontraŭ la Tria Regno en la Dua Mondmilito, fariĝis prezidanto de la influa *Usona Domo de Reprezentantoj Komitato pri Regularo*, postenon kiun li tenis ĝis marto 1946. Li denove servis kiel prezidanto de la Regularo-Komitato inter marto 1949 kaj novembro 1952.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Sabath paperoj, kun biografio 
* Biografia Adresaro de la Usona Kongreso

Kategorio:Usonaj cionistoj
Kategorio:Usonaj politikistoj
Flavgorĝa papago

**Flavgorĝa papago** aŭ **Superba papago** (*Polytelis swainsonii* (laŭ kiu ankaŭ *Papago de Swainson*)) kaj ankaŭ **Barraband-a papago** estas specio de longvostaj papagoj el familio Psitakuledoj. Ili estas indiĝenaj de sudorienta Aŭstralio. Ĝi estas dimorfa specio kaj unu el tri specioj en la genro *Polytelis*.

La superba papago estas plejparte helverda kun pli malhelaj flugilplumoj kaj estas ĉirkaŭ 40 cm longa kun longa pinta vosto. Plenkreskaj maskloj havas kontinuajn flavajn fruntojn kaj gorĝojn, kun ruĝa horizontala bendo trans la malsupra rando de la gorĝo.

## Taksonomio
Dekomence priskribita de franca natursciencisto Anselme Gaëtan Desmarest en 1826, la Flavgorĝa papago estas unu el tri specioj en la genro *Polytelis* de longvostaj papagoj. Ordinaraj nomoj estas superba papago kaj, en birdobredadaj medioj, Barabanda papago aŭ papageto, nomita laŭ la artisto Jacques Barraband kiu ilustris ĝin por Francois Le Vaillant en 1801. Ĝia plej proksima parenco estas la Flavfronta papago.

## Aspekto
La Flavgorĝa papago estas mezgranda, helverda, proksimume 40 cm longa, kaj havas longajn vostoplumojn, flavverdan kolon, ruĝan bekon kaj flavoranĝajn irisojn. La plenkreska masklo havas skarlatan bendon sur sia supra brusto kaj helflavajn frunton, vizaĝon kaj gorĝon. La plenkreska ino havas palbluverdan vizaĝon, grizverdan gorĝon, varian nuancon de rustruĝroza antaŭgorĝo kaj oranĝajn femurojn. Junuloj havas brunajn irisojn kaj alie similas al inoj. La ​​masklo havas plenkreskan plumaron en la aĝo de proksimume unu jaro.

## Kutimaro
Ili nestumas sur kava branĉo aŭ truo en arbo. Dum la reprodukta sezono, malgrandaj aroj de maskloj ofte serĉas manĝaĵon sole. Paroj povas nesti en malstrikta kolonia sistemo de ĝis 6 paroj, do inoj estas en la najbareco tiutempe. La dieto konsistas ĉefe el eŭkalipto-floroj, fruktoj, nektaro kaj poleno. Ĝi konsumas semojn kaj verdajn kapojn de la flava kesto (*Eucalyptus melliodora*).

## Bildaro

File:Adult male Superb parrot.jpg|Plenkreska masklo en Kanbero
File:Adult female superb parrot.jpg|Plenkreska ino en Kanbero
File:The Superb Parrot (9103685523).jpg|Detalo de masklo

## Referencoj 
* Pizzey kaj Knight, *Field Guide to the Birds of Australia*, Angus & Robertson, 
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Joseph Gurney Cannon

**Joseph Gurney CANNON** (n. la 7-an de majo 1836 en Guilford, Kantono Guilford, Norda Karolino ; m. la 12-an de novembro 1926 en Danville, Ilinojso) estis usona advokato kaj politikisto (Respublikana Partio), kiu funkciis kiel Parolanto de la Ĉambro de Reprezentantoj de 1903 ĝis 1911. Li estis la unua kongresano, kiu servis dum pli ol 40 jaroj.

Laŭ multaj historiistoj kaj fakuloj, li sukcesis uzurpi la potencon de komitataj prezidantoj kaj konstrui rigidan sistemon de regado, pro kio li ricevis la kromnomon "Caro Cannon".

Lian rekordon pri ofictempo de parolanto rompis Dennis Hastert  ankaŭ el Ilinojso, la 1-an de junio 2006.

## Kariero 
[maldekstre|eta|La inaŭgura kovrilo de revuo *[Time*, prezentis Cannon-n je lia lasta tago en oficejo, la 3an de marto 1923.]]
Kiel Respublikisto, Cannon estis elektita al la Usona Ĉambro de Reprezentantoj, kie li komence servis dum naŭ oficperiodoj (4-a de marto 1873 ĝis 3-a de marto 1891). Li ne estis elektita al la 52-a Kongreso, sed li povis reprezenti Ilinojson denove en la 53-a kaj la naŭ postaj oficperiodoj (4-a de marto 1893 ĝis 3-a de marto 1913). Lia lasta kontinua oficperiodo estis de la 4-a de marto 1915 ĝis la 3-a de marto 1923.

De 1883 ĝis 1889 li funkciis kiel Prezidanto de la Respublikana Konferenco de la Ĉambro de Reprezentantoj, la kvara plej alta ofico en la Respublikana gvidantaro. Li denove plenumis la saman oficon de 1899 ĝis 1903. Dum sia ofico li prezidis la *Komitaton pri Asignoj*, la *Komitaton pri Elspezoj en la Poŝtoficeja Departemento* kaj la *Komitaton pri Regularo*. Daŭris kvin provojn por iĝi Parolanto de la Ĉambro de Reprezentantoj en 1903. Ĝis hodiaŭ li estas konsiderata unu el la plej aŭtoritatismaj kaj polemikaj parolantoj, kiu ŝatis agi sola kaj provis koncentri la potencon memstare. Nur en 1910 lia politika potenco estis limigita, kiam Demokratoj kaj malkontentaj Respublikanoj, gvidataj de George W. Norris, certigis, ke Cannon jam ne prezidu la *Komitaton pri Regularo* kaj tial ne povu plenigi la aliajn komitatojn per membroj laŭ sia elekto. Li restis en la ofico kiel Parolanto ĝis 1911. La konservativa kaj reakcia Cannon havis malmulte da rilato kun la ĉiam pli progresemaj politikoj de Theodore Roosevelt. En 1912, li estis unu el kvar respublikanoj kiuj kontraŭstaris la revenon de Roosevelt al la prezidanteco.

Ankaŭ ekzistis konfliktopunktoj kun Woodrow Wilson. Cannon hezitis aliĝi al la Unua Mondmilito kaj kritikis la Ligon de Nacioj. Malgraŭ sia aŭtoritatisma naturo, Cannon estis konsiderata populara kaj ofte estis nomata "Onklo Joe" en la gazetoj. Tamen, lia ultrakonservativa aliro al koncentrado de potenco ankaŭ naskis la terminon *"Kanonismo"* en Usono.

En sia lasta tago en ofico, li aperis sur la kovrilo de la unua revuo *Time*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Usonaj politikistoj
John Sparkman

**John Jackson SPARKMAN** (n. la 20-an de decembro 1899 apud Hartselle, Kantono Morgan, Alabamo – m. la 16-an de novembro 1985 en Huntsville, Alabamo) estis konservativa usona politikisto el Alabamo, membro de la Usona Ĉambro de Reprezentantoj kaj la Usona Senato. Li ankaŭ estis la kandidato de la Demokrata Partio por la vicprezidenteco en la prezidanta elekto de 1952.

## Kariero 
Sparkman estis elektita kiel Demokrato al la 75-a kaj al la kvin sekvaj Kongresoj, servante de la 3-a de januaro 1937 ĝis sia eksiĝo la 5-an de novembro 1946. Li ankaŭ funkciis kiel *Majoritatestro* de la Usona Ĉambro de Reprezentantoj en 1946. Li estis elektita al la 80-a Kongreso la 5-an de novembro 1946, kaj ankaŭ estis elektita al la Usona Senato en speciala elekto por plenigi la vakantaĵon kaŭzitan de la morto de Senatano John H. Bankhead II, kies oficperiodo finiĝus la 3-an de januaro 1949. Rezulte de ĉi tiu elekto, li eksiĝis kiel membro de la Ĉambro de Reprezentantoj.

Lia oficperiodo en la Senato komenciĝis la 6-an de novembro 1946 kaj finiĝis la 3-an de januaro 1979. Li elektis ne kandidatiĝi por reelekto al la Senato en 1978. Senatano Sparkman funkciis kiel la reprezentanto de Usono al la Kvina Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj en 1950. Sparkman kandidatiĝis por vicprezidanto en la prezidanta elekto de 1952. En 1956, li estis unu el 19 sudaj senatanoj kiuj subskribis la Sudan Manifeston, dokumenton kontraŭantan rasan integriĝon en publikajn instalaĵojn.

Sparkman estis konata kiel rasapartigisto kaj, dum en la Senato, regule voĉdonis kontraŭ leĝaro pri civitanrajtoj. Li nomis la decidon de la Supera Kortumo en la kazo Brown kontraŭ la Estraro de Edukado, kiu malpermesis lernejan apartigon, jura uzurpo. Sparkman subskribis la Sudan Manifeston de 1956 , kiu promesis kontraŭstari rasan integriĝon. 

En 1977, li fariĝis la plej longe servanta senatano de Alabamo, atingo superita de Richard Shelby en 2019.  Sparkman elektis ne kandidatiĝi por reelekto en 1978 kaj retiriĝis de publika ofico la sekvan jaron.

Sparkman funkciis kiel prezidanto de la Speciala Komitato pri Malgrandaj Entreprenoj (81-a, 82-a, 84-a ĝis 90-a Kongresoj), kunprezidanto de la Komuna Komitato pri Adoptaj Mezuroj (86-a Kongreso), prezidanto de la Komitato pri Bankado kaj Mona Cirkulado (90-a kaj 91-a Kongresoj), kunprezidanto de la Komuna Komitato pri Defendaj Produktoj (91-a kaj 93-a Kongresoj), kaj la Komitato pri Bankado, Loĝado kaj Urbaj Aferoj (92-a kaj 93-a Kongresoj), kaj membro de la Komitato pri Eksterlandaj Rilatoj (94-a kaj 95-a Kongresoj).

La *Sparkman-Leĝo* de 1943, kiu permesis al inaj kuracistinoj iĝi aktivdeĵoraj oficiroj, estis nomita laŭ li.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Usonaj politikistoj
William Huston Natcher

**William Huston NATCHER** (n. la 11-an de septembro 1909 en Bowling Green, Kentukio -  m. la 29-an de marto 1994 en Bethesda, Marilando) estis usona politikisto. Inter 1953 kaj 1994, li reprezentis la subŝtaton Kentukio en la Usona Ĉambro de Reprezentantoj.

## Kariero 
William Natcher frekventis la publikajn lernejojn en sia hejmurbo kaj ankaŭ diplomiĝis ĉe Western Kentucky State College, kiun li finis en 1930. Post studado de juro ĉe Ohio State University en Columbus kaj akcepto al la advokataro en 1934, li komencis labori kiel advokato en Bowling Green. Politike, Natcher estis membro de la Demokrata Partio. En 1936 kaj 1937 li funkciis kiel Federacia *Koncilia Komisaro* por Okcidenta Kentukio. De 1938 ĝis 1950 li estis Distrikta Advokato por Kantono Warren. En julio 1940 li partoprenis kiel delegito al la Demokrata Nacia Konvencio en Ĉikago, kie prezidanto Franklin D. Roosevelt estis nomumita por tria oficperiodo. Inter 1941 kaj 1946 Natcher estris la junularan organizon de sia partio en Kentukio. Tamen, de 1942 ĝis 1945 li servis en la Usona Mararmeo dum la Dua Mondmilito. De 1951 ĝis 1953 li funkciis kiel Usona Advokato en la Oka Jura Distrikto de Kentukio.

Post la morto de reprezentanto Garrett L. Withers, Natcher estis elektita al la Usona Ĉambro de Reprezentantoj en Vaŝingtono, el la 2-a kongresa distrikto de Kentukio, kie li okupis sian novan sidlokon la 1-an de aŭgusto 1953. Rekonfirmita en ĉiu el la sekvaj 20 elektoj, li restis en la Kongreso ĝis sia morto en 1994. De 1993 pluen, li prezidis la Komitaton pri Asignado. Natcher pledis por plibonigoj de vojoj kaj aŭtovojoj en la Kongreso. Samtempe, li blokis financadon por la vastiĝo de la metropola areo de la federacia ĉefurbo, Vaŝingtono, dum jaroj.

Dum siaj pli ol 40 jaroj en la Kongreso, li atestis, inter aliaj eventoj, la Movadon por Civitanrajtoj, la Korea Militon, la Vjetnaman Militon, la skandalon Watergate, kaj la aprobon de la lastaj kvar amendoj al la Konstitucio. Dum ĉi tiu tempo, estis ok malsamaj usonaj prezidantoj. William Natcher mortis la 29-an de marto 1994, en la Mararmea Hospitalo en Bethesda.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Usonaj politikistoj
Marília Pêra

**Marília Marzullo PÊRA** (n. la 22-an de januaro 1943 en Rio de Janeiro; m. la 5-an de decembro 2015 samloke) estis brazila aktorino, kantisto kaj teatrodirektoro.

Filino de la aktoroj Dinorah Marzullo kaj Manuel Pera, Marília Pera aperis en 50 teatraĵoj, 30 filmoj, kaj preskaŭ 40 sapoperoj, serioj, kaj televidprogramoj. Inter 1969 kaj 2009, ŝi ricevis 37 premiojn por Plej Bona Aktorino.  Ŝi estis edziniĝinta al Paulo Graça Mello de 1960 ĝis 1962, al Nelson Motta de 1972 ĝis 1987, kaj al Bruno Faria de 1998 ĝis sia morto. Ŝi estis la patrino de la aktoro Ricardo Graça Mello kaj la aktorinoj Esperanza Motta kaj Nina Morena.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Portugaldevenaj brazilanoj
Kategorio:Italdevenaj brazilanoj
Kategorio:Brazilaj aktoroj
Domingo Talens Rodríguez

alternative=Casa Talens, modernisma loĝejo de la familio de Domingo Talens kaj Rodríguez en Carcaixent.|eta|Casa Talens, modernisma loĝejo de la familio de Domingo Talens kaj Rodríguez en Carcaixent.
**Domingo TALENS RODRÍGUEZ** (Carcaixent, 16-a de junio 1859 – Barcelono, februaro 1932) estis valencia advokato kaj unu el la unuaj disvastigantoj de Esperanto en Valencia Lando. Li fondis kaj prezidis la Esperanto-Grupon de Carcaixent, kun sidejo ĉe la Casino de la Democràcia. En 1906 li estis delegito de la Universala Esperanto-Asocio en Alcoi, kaj en 1909 li partoprenis la ricevo-okazojn honore al Ludoviko Lazaro Zamenhof en Valencio, reprezentante la esperantistojn de Carcaixent kaj Tavernes de la Valldigna.

Filo de Domingo Talens March kaj Maria Dolors Rodríguez Garrigues, li studis en la supera elementa lernejo de Carcaixent kaj verŝajne juron en Barcelono. En 1886 li estis nomumita vicprezidanto de la asocio Fènix Jurídic. Li edziĝis en Barcelono kun Carme Anglasell Puig-Oriol, kun kiu li havis sep infanojn. Ekde 1909 la familio loĝis en Carcaixent.

En 1912 li registris patenton por la industria produktado de fumpapero, konceptita por adaptiĝi al pluraj prezentformoj, kiel libretoj, monujoj aŭ skatoloj, kaj kongrua kun diversaj specoj de cigaro- kaj cigared-ŝaltiloj. Krome, li estis elstara kolektanto de poŝtkartoj.

## Referencoj 
Kategorio:Valenciaj esperantistoj
Kategorio:Hispanaj advokatoj
Polytelini

La tribo ***Polytelini*** apartenas al la papaga familio *Psittaculidae* kaj konsistas de tri genroj.

## Specioj
## Referencoj 
Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Oskar Janicki

**Oskar JANICKI** (naskiĝinta la  en Rădăuți, mortinta la  en Dachau) estis aŭstra politikisto socialdemokratia.

Post frekvento de gimnazio dum kvin jaroj, li eniris kadetan lernejon. En 1909 li iĝis funkciulo dogana. Dum la unua respubliko li fariĝis en 1923 sindikata sekretario ĉe la Ligo de publike dungitoj, do la antaŭula organizo de la nuna GÖD (Gewerkschaft öffentlicher Dienst). En majo 1927 li iĝis deputito por la partio SDAP en la Nacia Konsilio kie li engaĝiĝis pri socialaj kaj laborjuraj aferoj ene de la sociala komisiono. En decembro 1933 li iĝis eksa parlamentano. 

De la aŭtoritatoj aŭstrofaŝismaj li estis arestita en 1934 en kunteksto de la internmilitetaj februaraj ribeloj troviĝonte dum kelkaj monatoj en priesplorada malliberiĝo. Poste li aktivulis kontraŭ la invado de Wehrmacht kaj neniiĝo de Aŭstrio fare de Nazia Germanio. Kontraŭe al ne malmultaj kamaradoj li daŭrigis vivi socialdemokratiajn valorojn. En aŭtuno 1944, post la malsukcesa julia atenco kontraŭ Adolf Hitler, oni arestis lin denove. Kun Anton Falle li estis deportita al la koncentrejo Dachau kie li forpasis pro malfavoregaj internigaj kondiĉoj. 

## Eksteraj ligiloj 
* paĝaro de la Aŭstria parlamento - kun foto

Kategorio:Sindikatistoj 
Kategorio:Socialdemokratoj

Kategorio:Viktimoj de la naziismo
Kategorio:Rădăuți 
Kategorio:Naskiĝintoj en 1883
Kategorio:Mortintoj en 1945
Aleksandra papago

**Aleksandra papago** (*Polytelis alexandrae*), aŭ *Princina papago*, estas specio de longvostaj papagoj el familio Psitakuledoj, indiĝena de Aŭstralio. La nomo estis honoro al la Princino Aleksandra de Danio, kiu en 1863 edziniĝis al la Princo de Kimrio, estonta Eduardo la 7-a kaj finfine iĝis  reĝino de Britio. Aliaj nomoj por la specio estas jenaj: **Reĝinaleksandra papago** (aŭ papageto), **Aleksandra papageto**, **Papageto de la Princino de Kimrio**, **rozgorĝa papageto**, kaj **spinifeksa papago**. Ilia plumaro estas plejparte verda kun rozkolora gorĝo, bluetaj krono kaj pugo, kaj helverdaj ŝultroj.

## Aspekto
, Kanado]]

La princina papago estas mezgranda papago, 34 ĝis 46 cm longa kaj pezanta inter 110 kaj 120 g. La plumaro estas plejparte verda kun rozkolora gorĝo, blueta krono kaj brilverdaj ŝultroj. La pugo estas blua kaj la vosto estas longa kaj mallarĝa. 

La masklo havas pli longajn vostoplumojn kaj pli brilan koloron ol inoj. La masklo ankaŭ havas koralruĝan bekon, dum tiu de la ino estas pli senbrila kaj havas grizecan kronon. Alia diferenco estas, ke la masklo havas oranĝkolorajn irisojn, dum tiuj de la ino estas multe pli brunaj. Krome, la masklo de la specio havas pli longan, elstaran etendaĵon de la fino de la tria primara (flugila) plumo sur ĉiu flanko. Ĉi tiu projekcio nomiĝas "spatelo" kaj aperas ĉe maturaj masklaj birdoj.

## Kutimaro
Ĉi tiu specio estas nomada, alvenante en malgrandaj grupoj por reproduktiĝi kaj poste malaperante. Ĝi estas unu el la malplej konataj papagoj de Aŭstralio ĉar ĝi estas tre evitema, kvankam ĝi estas disvastigita tra la interno de Aŭstralio. Ĝi loĝas en aridaj arbaroj kaj veprejoj kun spinifeksoj, eŭkaliptoj, akacioj, ktp. Ili estas nekutimaj inter papagoj pro ĉikanado kontraŭ predantoj. Ili manĝas la semojn de herboj kaj arbustoj.

### Reproduktado
Kvar ĝis ses blankaj ovoj estas demetitaj, kiuj estas kovataj dum 19 tagoj. La papagidoj forlasas la neston ĉirkaŭ 35 tagojn post eloviĝo. Ĉi tiuj papagoj estas vere oportunemaj reproduktuloj, kaj paroj elektas nesti kiam manĝaĵo abundas. Ili nestas en kavaĵo en eŭkalipto aŭ dezerta kverko.

## Birdobredado
La princina papago povas fari laŭtajn kriojn. Ili estas favoratoj inter multaj birdobredistoj kaj posedantoj de dorlotbestoj pro sia aspekto kaj karaktero. Ilia dieto konsistas el relative grandaj semoj kaj herboj, kiuj havas semojn.

## Referencoj 
* Pizzey kaj Knight, *Field Guide to the Birds of Australia*, Angus & Robertson, 
*
* 

## Eksteraj ligiloj
* World Parrot Trust Parrot Encyclopedia - Species Profiles

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Viktor Zsódi

'*** [ĴOdi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Zsódi Viktor*' estas hungara piarista monaĥo, instruisto.

 naskiĝis  en Szeged.

## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris an diplomon en Altlernejo Ferenc Gál. En 2007 li pastriĝis, ankaŭ aliĝis al la piaristoj. Post la novicado li instruis en piarista gimnazio de Budapeŝto, dum en 2011 li akiris plian diplomon pri mensa flegisto en Universitato Semmelweis. Post jaroj li monaĥiĝis, inter 2015-2019 li instruis en piarista gimnazio en Szeged, krome li ricevis plurajn piaristajn postenojn. Poste li instruis en piarista gimnazio de Mosonmagyaróvár, sed en 2023 li estis nomumita gvidanto de la hungaraj piaristoj. Li ricevis ŝtatan premion en 2023.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A Szegedi Egyházmegyeközi Papnevelő Intézet története 1930-1955 között* (2007)
* *Formación permanente en la Provincia de Hungría. Ongoing Training in the Province of Hungary.* (2018)

## Fontoj 
* biografio hungare kun fotoj
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Jakab Zimmermann

'*** [cimerman], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Zimmermann Jakab*' estis hungara pastro, piarista monaĥo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

 naskiĝis  en Vác, li mortis  en Kecskemét.

## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li aliĝis al la piaristoj en 1826. Post la novicado li studis, ankaŭ instruis en Privigye, Tata (Hungario) kaj Kolozsvár, fine li akiris filozofian diplomon supozeble en Reĝa Universitato de Pest en 1831. Post la diplomo li instruis en gimnazio en Budao (urbo) ĝis 1839, poste en edukejo de hungaraj junuloj en Vieno. Li forlasis la piaristan ordenon en 1846, poste jam kiel pastro li instruis jardekon en katolika pedagogia edukejo en Pest (urbo), krome 2 jarojn li instruis ankaŭ en Universitato de Pest. Inter 1860 kaj 1872 li estis lernejestro de ĉiuj bazlernejoj en Kecskemét, poste li instruis en la urba gimnazio ĝis sia morto. Li verkis signifajn lernolibrojn.
 
## Elektitaj kontribuoj 
* *Populäre Erzichungskunde für Eltern, Erzieher und Lehrer* (1835; (2-a eldono: 1856)
* *Daguerre képei elkészítése módjának leírása.* (1840, denove: 1984)
* *Ifjúságot képző ismeretek tára.* (kunaŭtoro, enciklopedio, 4 volumoj, 1840–1842)
* *Magyar irodalom.* (1843; 2-a eldono: 1845)
* *Ungarische Sprachlehre zum Gebrauche für kleinere Zöglinge.* (1850; ĝis 1857 4 eldonoj)
* *Egyházi szokások és szertartások. A nép- és vasárnapi iskolák számára.* (1856; 4-a eldono: 1866)
* *Földrajz kisebb tanulók számára.* (lernolibro, 1863; ĝis 1878 9 eldonoj)
* *Természettan, Ipar-, nép- és ismétlőiskolák számára.* (1872; ĝis 1876 5 eldonoj)
* *Természetrajz ipar-, nép- és ismétlőiskolák számára.* (ĝis 1884 8 eldonoj)

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
LUX Fight League

**LUX Fight League** (LUX) estas la ĉefa miksita luktosporto organizo en Meksiko kaj Latinameriko.

## Historio 
LUX Fight League estis fondita la 21-an de julio 2017 de la meksika komercisto Joe Mendoza. La inaŭgura LUX-evento okazis en la sama dato en la urbo Tampico, kun la veterana UFC-batalanto Efraín Escudero, kiu venkis Bruno Murata. La dua LUX-evento okazis la 17-an de februaro 2018 ĉe la Olimpika Gimnastikejo Juan de la Barrera en Meksikurbo. Kompare kun la unua evento, kiu prezentis nur kvar batalojn, ĉi tiu prezentis entute naŭ.

Pro la COVID-19-pandemio deklarita en marto 2020, *LUX 009* okazis ĉe la Showcenter Complex en Monterejo malantaŭ fermitaj pordoj, post antaŭe planita por la 3-a de aprilo. Kvankam la sekva evento, *LUX 010*, markus la revenon de spektantoj, kvankam kun limigita kapacito por preventi virusajn infektojn, ĝi estis la unua sporta evento en la lando ekde la komenco de la pandemio, kiu malfermis siajn pordojn al la publiko.

En 2025, LUX anoncis la kreadon de «Streamers Smash», konkurso kiu kunigas batalantojn kaj retsendantojn. Ĉi tiu konkurso celas ekvilibrigi la mondon de sportoj kun retsendado.

## Referencoj 
Kategorio: Miksitaj luktosportaj organizaĵoj
Kategorio:Sporto en Meksiko
Charles Melvin Price

**Charles Melvin PRICE** (n. la  1-an de januaro 1905 en Orienta Sankta Luiso, Ilinojso -  m. la 22-an de aprilo 1988 en Camp Springs, Marilando) estis usona politikisto. Inter 1945 kaj 1988 (dum 43 jaroj), li reprezentis la subŝtaton Ilinojso en la Usona Ĉambro de Reprezentantoj.

## Kariero 
Price studis ĉe la Universitato Sankta Luiso kaj poste laboris kiel ĵurnalisto, antaŭ ol servi kiel sekretario de kongresano Edwin M. Schaefer. Li membriĝis en la armeo kaj servis kiel furiero dum la Dua Mondmilito.

En la kongresaj elektoj de 1944, Price estis  elektita al la Usona Ĉambro de Reprezentantoj en Vaŝingtono, por la 22-a distrikto de Ilinojso, sukcedante Calvin D. Johnson la 3-an de januaro 1945. Post 21 reelektoj, li restis en la Kongreso ĝis sia morto la 22-an de aprilo 1988. Li ŝanĝis distriktojn plurfoje pro redistriktigado. Ĝis 1988, li reprezentis kvin distriktojn en sia ŝtato (la 21-a, 22-a, 23-a, 24-a kaj 25-a). Lia tempo en la Kongreso inkluzivis la finon de la Dua Mondmilito, la komencon de la Malvarma Milito, la Korea Milito, la Vjetnama Milito, kaj nacie, la Civitanrajtan Movadon, same kiel la Watergate-skandalon en 1974.

Inter 1967 kaj 1977, Price estis prezidanto de la *Komitato pri Normoj de Oficiala Konduto*. De 1973 ĝis 1975, li prezidis la *Komuna Komitato pri Atoma Energio*. Inter 1975 kaj 1985, li prezidis la Komitaton pri Armitaj Servoj.

Lian kongresan seĝon poste okupis Jerry Costello.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Eniro de la Kongresa Biografia Vortaro

Kategorio:Usonaj politikistoj
Robert Bolt

**Robert Oxton BOLT** (n. la 15-an de aŭgusto 1924 en Sale, Anglio ; m. la 20-an de februaro 1995 en Petersfield, Anglio) estis brita dramisto kaj scenaristo. 

## Vivo 
Robert Bolt ĉeestis la Manchester Grammar School kaj poste studis historion kaj anglan lingvon ĉe la Universitato de Manĉestro. Ne multe oni scias pri lia privata vivo.

Li verkis scenarojn por la konataj filmaj epopeoj *Lawrence of Arabia*, *Doctor Zhivago*, kaj ''Ryan's Daughter*, ambaŭ reĝisoritaj de David Lean. Bolt gajnis Akademian Premion pro *Doctor Zhivago* en 1966. En 1967, li gajnis duan Oskaron pro sia scenaro por *A Man for All Seasons*, ambaŭfoje gajnante la premion por Plej Bona Adaptita Scenaro. Li gajnis tri Premiojn Orajn Globojn, plej laste en 1988 pro sia laboro pri *Mission*. Li ankaŭ ricevis aliajn premiojn kaj nomumojn.

La infanteatraĵo de Bolt, *The* *Thwarting of Baron Bolligrew,* estis produktita kiel pupteatro fare de la *Augsburger Puppenkiste'' kaj unue elsendita en ses epizodoj de Hessischer Rundfunk fine de 1963.

De 1967 ĝis 1975 kaj de 1988 ĝis sia morto en 1995, Bolt estis edziĝinta al la brita aktorino Sarah Miles.

En filmoj verkitaj de Robert Bolt ĉefrolis geaktoroj kiel Peter O'Toole, Julie Christie, Rod Steiger, Omar Sharif, Liam Neeson, Geraldine Chaplin, Anthony Quinn, Paul Scofield, Anthony Hopkins, Vanessa Redgrave, Jeremy Irons, Laurence Olivier, Mel Gibson, Robert De Niro kaj multaj, multaj aliaj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Nekrologo en *The Independent*
* Korekto al nekrologo en *The Independent*
* 
* La Faranta de *Laŭrenco de Arabio*, ciferecigita BAFTAa revuo, Vintro 1962–63, inkluzivanta artikolon de Robert Bolt

Kategorio:Anglaj agnostikuloj
Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio
Kategorio:Anglaj dramistoj
Romualdas Rutkauskas

**Romualdas RUTKAUSKAS** (naskiĝis la 15-an de marto 1939 en Gelvonai, distrikto Ukmergė) estas litova inĝeniero, verkisto, historiisto, esperantisto. 

## Biografio 
En 1961, li finis la Politeknika Instituto de Kaŭno kaj eklaboris kiel mekanikisto en Šiauliai.

Estis prezidanto de la Esperanto-klubo "Ruto" en Šiauliai, (nun membro).

Li ekinteresiĝis pri loka historio kaj kolektas memorojn pri la esperantistoj de Šiauliai, verkas historiajn skizojn kaj humurajn rakontojn. En 1999 li organizis personan ekspozicion de lokhistoriaj verkoj en la Publika Biblioteko P. Višinskis de Šiauliai.

Li pretigis la jenajn historiajn verkojn:

* Skizo de la Šiauliai Esperanto-movado 1926–1998,
* Esperantistoj de urbo Šiauliai,
* Portretoj de forpasintaj amikoj,
* Portretoj de forpasintaj laboramikoj 

## Bibliografio 
* "Ruto" levis esperon. "Rūta" kėlė viltį. Šiauliai, 2007. - ISBN/ISSN 9789986923497 Virtuala libro en reto

## Rangigo 
* 2004 Mikelis Premio

## Fontoj 
Kategorio:Litovaj esperantistoj
Rob Minkoff

**Rob MINKOFF** (naskita la 11-an de aŭgusto 1962 en Palo Alto, Kalifornio) estas usona kinoreĝisoro, animaciisto kaj scenaristo.

Minkoff estas plej konata pro *La Leona Reĝo*, laŭdata filmo, kiun li kun-reĝisoris kun Roger Allers.

## Kariero 
Minkoff ĉefe reĝisoras filmojn por Walt Disney Animation Studios. Liaj unuaj mallongaj filmoj estis *Tummy Trouble* kaj *Roller Coaster Rabbit* el 1989 kaj 1990. Kvar jarojn poste, li faris sian plej sukcesan filmon ĝis nun, *La* *Leona Reĝo*, kun Roger Allers. Ĉi tiu filmo ricevis multajn premiojn, inkluzive de du Oskaroj kaj tri Oraj Globoj. En la sama jaro, li ricevis la premion por Plej Bona Animacio por la filmo de la Los Angeles Film Critics Association Awards. En 1999, Minkoff reĝisoris *Stuart Little* kaj ĝian daŭrigon *Stuart Little 2.* Nur jaron poste, la horora komedio *The Haunted Mansion* estis publikigita. La filmo ĉefroligas Eddie Murphy. En 2008, li faris sian unuan aventuran filmon, *The Forbidden Kingdom*, kun luktosportaj steluloj Jackie Chan kaj Jet Li. Tri jarojn poste (2011) venis alia komedio nomata *Flypaper*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj animaciistoj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj