open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
-368

En la jaro **368 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Aristotelo iris al Ateno 

## Naskiĝoj
## Mortoj
*  Aleksandro (Ἀλέξανδρος) la 2-a, reĝo de Makedonio, estis murdita en aĝo de proksimume 22 jaroj

Alexander II of Macedon bronze coin.jpg|
Suda Stelaro

eta|Memoriga stampo de Suda Stelaro.
**Suda Stelaro** estis la unua Esperanto-klubo en Brazilo.

Ĝi estis fondita de João Keating kaj aliaj en Campinas, subŝtato San-Paŭlo, la 17-an de Marto 1906. Ĝi funkciis ĉe strato Dr. Quirino, 8. La klubo daŭris ĝis 1920. Estas strato en urbo Campinas nomita "Suda Stelaro" omaĝe al grupo.

Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Brazilaj Esperanto-asocioj
Faruno

[eta|[Kinako]]
**Faruno** estas muelaĵo ĉefe el grajnoj aŭ kelkfoje el la semoj de guŝuloj. Post purigado, oni senŝeligas, delikate muelas la semojn.

La farunon karakterizas ĝia koloro (ju pli blanka estas la faruno, des malpli estas ĝia branoenhavo. Enhavo de grajnofaruno:
* 9-15 % akvo
* 8-15 % albumino
* 1-6 % graso
* 71-75 % karbonhidrato (ĉefe amelo)
* 0,3-1,5 % fibro
* 0,4-2 % mineralo (cindraĵo)

La formo, grandeco de la amelo karakterizas la farunon, dependas de la semo.

## Anstataŭigo 
Dum malsategoj aŭ dum manko de normala faruno homoj uzis diversajn plantojn por anstataŭigi farunon. Oni uzis ekzemple glanon, sekigitaj terpomoj, muskoj aŭ islanda cetrario.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (3) proverboj pri faruno en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Farunmilito

## Referencoj 
Kategorio:Cerealoj
Sunfloro

La **sunfloro** aŭ **unujara helianto** (*Helianthus annuus*, L. 1753) estas jara planto kiu apartenas al la familio Asteracoj genro Helianto, kun granda infloresko kapitula.

La trunketo povas atingi trimetran altecon, dum la diametro de la kapitulo povas atingi 30 centimetrojn.

La komuna nomo (sunfloro) devenas el la ago de la kapitulo kiu moviĝas dum la tago direktante sin al suno. Tiu ĉi konduto nomiĝas heliotropismo.

## Historio 
La sunfloro originas el Ameriko kie estis kultivata ekde la 1000-a a.K. Francisco Pizarro malkovris, ke la Inkaoj rigardis la sunfloron kiel bildon de ilia dio de la suno. Komence de la 16a jarcento oni portis en Eŭropon kaj oraj reproduktaĵojn de la floro, kaj ties semoj.

## Priskribo 
La vorto sunfloro estas ankaŭ uzata por montri la aliajn plantojn kiuj apartenas al genro "Helianto", multaj el ili estas eternaj.

Tiu, kiun oni konsideras esti la floro, estas la kapitulo komponita de amasado de multnombraj floroj. La eksteraj floroj estas la "floroj de la petaloj" kaj ili povas estis flavaj, brunaj, oranĝaj aŭ de aliaj koloroj. Tiuj ĉi floroj tamen estas sterilaj. La floroj kiuj plenigas la kapitulon nomiĝas "floroj de la disko".

La ordigo de la floroj en la disko okazas laŭ ora proporcio.

La floroj de la disko maturiĝas kaj iĝas semoj. Tamen, tiu kiu komune nomiĝas semo estas la frukto (akeno) de la planto, kun la veraj semoj ĉirkaŭitaj de ŝelo maldigestebla.

Image:Sunflower opening 1-KayEss-2.jpeg|Unua fazo de la florformado
Image:Sunflower opening 2-KayEss-2.jpeg|La floro ankoraŭ ne malfermiĝis, sed ĝi jam orientiĝas al suno
Image:Sunflower opening 3-KayEss-1.jpeg|Ĝi preskaŭ finfloras
Image:Sunflower opening 4-KayEss-2.jpeg|Ĝi finfloris
File:Solros - Sunflower (Helianthus annuus) - Ystad-2024.jpg|thumb|Post florado la semoj estas videblaj.

## Uzoj 
* en ĝardenoj kiel ornamplanto
* por elĉerpi oleon kuiruzan.
** Konsisteco de ties oleo
** Produktad-statistikoj

## Sinonimoj 
* *Helianthus jaegeri* Heiser.
* *Helianthus lenticularis* Douglas

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sunflora oleo

Kategorio:Asteracoj
Kromprodukto

[eta|[Bagazo estas la fibreca maso, kio restas post kiam la suko estas elpremita de la tigoj de sukerkano.]]
**Kromprodukto** estas materialo, estiĝanta ĉe la produktado de ĉefprodukto kaj estas uzebla ankaŭ por utilaj celoj.

Ekz.: dum nitrogenproduktado el aero, disiĝas ankaŭ oksigeno kaj noblaj gasoj.

## Vidu ankaŭ 
* Rubo

Kategorio:Materialoj
Kategorio:Produktada ekonomio
Spiketo

[eta|maldekstra|spiketo de [poacoj]]

**Spiketo** estas simila al malgranda spiko. Ĝi estas ero de spiko, paniklo aŭ grapolo de poacoj.

Spiketo de tritiko havas ses florojn, sed plej ofte kvar floroj senfruktaj. Spiko de tritiko havas 20 ĝis 30 spiketojn.

* a1 interna glumo
* a2 ekstera glumo
* c interna glumeto (paleo)
* b ekstera glumeto
* g lodiklo
* f ovario
* e stigmo
* d stameno

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj de spiketoj 

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Poacoj
Obligacio

**Obligacio** estas valorpapero, donata de ŝtato aŭ privata kompanio, kiel signo de parto el pruntedonitaj kapitaloj, naskanta fiksan rentumon kaj amortizebla en difinita limtempo.

IKEV difinas ĝin jene: "Obligacio estas valorpapero kiu atestas partoprenon en monprunto al publikaj institucioj (ŝtato, provinco, komunumo ktp ) aŭ al komerca entrepreno. Ĝi naskas fiksan interezon kaj ĝia portanto estas kreditoro". 

Dosiero:Simulation du prix d'une obligation 5 ans au cours de sa durée de vie.png|
Dosiero:Credit Ratings (French).jpg|
Dosiero:Anleihe01.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Akcio
* Devo
* Valorpapero
* Poliso
* Ŝuldo

## Referencoj 

Kategorio:Financoj
Monocito

eta|Monocitoj
**Monocito** estas tipo de leŭkocito kiu havas la grandon de 20 μm, kun nukleo fazeolforma. Ĝi kapablas al ameboida moviĝo kaj fagocitado. Ĝi estiĝas en la ruĝa medolo kaj vivdaŭras 4-5 tagojn.

Kategorio:Imuna sistemo
Kategorio:Ĉeloj de la sango
Bendbreĉo

Ĉe solid-stata fiziko (kaj rilataj aplikitaj kampoj), la **benda breĉo** estas la energia malsameco inter la supro de la valenta bendo kaj la subo de la konduktiva bendo ĉe izolaĵoj kaj duonkonduktaĵoj. Ofte ĝi nomiĝas "bendbreĉo".

Vidu en elektra konduktado kaj duonkonduktaĵo por pli detala priskribo de benda strukturo.

La benda breĉo en duonkonduktaĵoj estas grava pro kelkaj kialoj. La konduktiveco de senkontaminaĵa duonkonduktaĵo forte dependas de la benda breĉo. Tio ĉi estas ĉar la solaj disponeblaj portantoj de konduktado estas tiuj elektronoj kiuj sukcesas ricevi sufiĉan termikan energion ekscitiĝi de la valenta bendo en la konduktan bendon. De Fermi-Dirac-aj statistikoj, la probableco de okazado de tiuj ĉi ekscitaĵoj estas proporcia al:

:\exp\left(\frac{-E_g}{kT}\right)

kie:

:exp estas la eksponenta funkcio
:*Eg* estas la bende breĉa energio
:*k* estas la konstanto de Boltzmann
:*T* estas la temperaturo

Je multaj aparatoj tiu ĉi speco de konduktiveco estas maldezirinda, kaj pli granda bendbreĉo donas pli bona funkciado. Je infraruĝaj fotodiodoj, malgrande bendbreĉaj duonkonduktaĵoj uziĝas por allasi detektado de malalt-energiaj fotonoj. La ebleco tajlori la bendbreĉo de aparato eblas en duonkonduktaĵaj alojoj (tiel kiel GaAlAs, InGaAS, InAlAS, ktp...), kaj foje referiĝas kiel bendbreĉa inĝenierado. Tio ĉi ekspluatiĝas en la konstrukcio de heterojuntaj dupolusaj transistoroj (HDT-oj) kaj laseraj diodoj.

La diferenco inter duonkonduktaĵo kaj izolaĵo estas iome ambigua. Fakte, laŭ unu difino, duonkonduktaĵo estas speco de izolaĵo. La kvanto de 3 eV foje doniĝas. Movebleco ankaŭ rolas en determinado de neformala klasado de materialoj.

Benda breĉo kutime malpliiĝas kun pliiĝa temperaturo, en procezo rilata al temperatura pligrandiĝo. Bendbreĉoj povas esti aŭ rekta aŭ malrekta.

Bendbreĉoj de kelkaj kutimaj materialoj ĉe ĉambra temperaturo:

## Vidu ankaŭ 
* Solid-stata fiziko
* Elektroniko
* Duonkonduktaĵo
* Duonkonduktaĵa aparato
* Lum-elsenda diodo
* Sunĉelo
* Germanio (elemento)
* Elektrotekniko kaj elektroniko
* Konduktado (elektro)
* Elektrona truo

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Elektro
Kategorio:Kemio
Kategorio:Materiala scienco
Granulocito

**Granulocitoj** estas varioj de leŭkocito kun diversformaj globuloj kaj kun plurlobaj nukleoj enĉele. Ili havas granuloplenan citoplasmon, kiu koloriĝas depende de la kemia reaganto, tiel ni dividas ilin al:
* acidofilaj
* bazofilaj
* neŭtrofilaj (plej oftaj) granulocitoj.

Ili estiĝas en la ruĝa medolo kaj vivdaŭras kelkajn tagojn. Ili estas defendaj elementoj de la homa organismo, kiuj movas sin al la infektita vunda loko el la proksimaj kapilaroj per ameboida moviĝo. Ili ĉirkaŭas la penetrantajn bakteriojn aŭ aliajn fremdajn korpetojn kaj endocitozas kaj poste detruas ilin per la propraj enzimoj.

La puso, estiĝanta je la loko de la infekto, de vundo estas la aro de la tie kolektiĝintaj kaj formortintaj leŭkocitoj (ĉefe granulocitoj).

Dosiero:PBNeutrophil.jpg|Neŭtrofila granulocito
Dosiero:PBEosinophil.jpg|Eosinofila (acidofila) granulocito
Dosiero:PBBasophil.jpg|Bazofila granulocito
Dosiero:Immune.png|Imuna sistemo

## Referencoj 
Kategorio:Ĉeloj de la sango
Kategorio:Imunologio
Kategorio:Biokemio
Puso

**Puso** estas densa flaveta fluaĵo, produktiĝanta en abscesoj, konsistas ĉefe el la tie formortintaj leŭkocitoj (ĉefe granulocitoj).

## Malsano 
**Pustulo** estas epiderma ŝvelaĵo, entenanta puson.
[eta|maldekstra|pusa [konjunktivito]]
[eta|enkapsulita [absceso]]

## Botaniko 
**Pustulo** estas ŝvelaĵo, krevante ellasanta fungosporojn aŭ bakteriojn. Aŭ ĝi povas esti pustul-aspekta ŝveletaĵo.

## Vidu ankaŭ 
* Artefarita absceso

Kategorio:Korpaj likvaĵoj
Trombocito

[eta|De maldekstre al dekstre [eritrocito|ruĝa globulo, plateto kaj blanka globulo.]]
**Trombocitoj** (**sangoplateto**, **simple plateto**) estas sangoĉeloj en grando de 1-4 μm ĉe mamuloj. Ili ne havas nukleon ĉe mamuloj, la aliaj bestoj ja havas. Ili estiĝas en la ruĝa medolo el la megakariocitoj (ĉe mamuloj), post la disiĝo de ties citoplasmo. Tamen oni nuntempe scias ke la platetoj (kvankam sennukleaj en la homoj) retenas citoplasman metabolon, kaj pro tio oni povas taksi ilin kiel etaj sennukleaj ĉeloj. La homo havas trombocitojn 150.000-400.000/mm3 (kubikmilimetro, mikrolitro, 10−6 litro)

Ili kunefikas en la sangokoaguliĝo. Se la arterio, vejno difektiĝas, tie grupiĝas trombocitoj interplektiĝantaj. Iom post iom la difektita loko ŝtopiĝas per fibrina proteino koagulita el solvita fibrinogena proteino. La fibrinfadenoj formas retan konstruon kun la koagulaĵo, ŝtopante la difektiĝon.

## Vidu ankaŭ 
* Cikatriĝo
* Sango
* Trombo
* Trombozo
* Vundo

Kategorio:Ĉeloj de la sango
Kategorio:Transfuza medicino
Rio de Janeiro

La nomo **Rio de Janeiro** povas signifi:

*Rio-de-Ĵanejro, urbo en Brazilo;
*Rio-de-Ĵanejro (aglomeraĵo) aglomeraĵo kiu entenas la urbon (portugallingve *Região Metropolitana do Rio de Janeiro*);
*Rio-de-Ĵanejrio, la subŝtato en Brazilo kiu entenas la urbon.

* Río de Janeiro (metroo de Bonaero), stacio de la Metroo de Bonaero, Argentino
Geno

**Geno** estas ero el genetikaj informoj transdonita de individuo al sia idaro per seksa aŭ senseksa reproduktiĝo. La plej simpla geno konsistas el acidnuklea fragmento kodanta nuran proteinon aŭ RNA (ekster alternativa splisado). La tuto de genoj de individuo nomiĝas genaro. Pli ĝenerale, la termino estas uzata rilate transdonadon kaj heredon de identigeblaj apartaj karakteroj.

Geno do estas genetika informero kiu ebligas sintezon de polipeptido. Geno karakteriziĝas laŭ sia nukleotida sinsekvo kaj estas DNA-regiono kiu kodas sinmoveblan produktaĵon (bv-u vidi ankaŭ la paĝon pri Genetika Kodo). Ĉi-produktaĵo estas ekz. proteino (kiel okazas por plejmultaj el la genoj) aŭ RNA (ekz. la genoj kiuj kodas por rRNA kaj tRNA). La ĉefa karakterizo de geno ĉiukaze estas ke la produkto moviĝas de la sintez-loko kaj agas aŭ restas aliloke.

La genoj divideblas inter:
* Strukturaj genoj;
* Reguligaj genoj.

Reguligaj genoj respondecas pri la formado de produktaĵoj, kiuj estas liberaj trairi aliloken en la ĉelo - la produktaĵoj nomiĝas *trans*-agaj faktoroj (malkiel *cis*-agaj elementoj). Ekzemplo de *trans*-agaj faktoroj estas la transskrib-faktoroj (kiuj gravas por transskribado de DNA al RNA - TAFoj, RNA-polimerazo, kaj aliaj), subpremaj proteinoj, ktp.

Vidu ankaŭ: Genetike modifitaj organismoj.

Dosiero:Gene.png|
Dosiero:Dna-split.png|
Dosiero:Papaver nudicaule dsc00913.jpg|
Dosiero:Gene hu.png|

## Vidu ankaŭ 
* Genetika malsano
* Genetiko
* Genotipo
* Genterapio
* Mutacio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.genenames.org/cgi-bin/hgnc_search.pl  
* http://plato.stanford.edu/entries/gene 
* http://www.newscientist.com/news/news.jsp?id=ns99996561 
* http://www.genenames.org 

Kategorio:Genetiko
Genetika elemento

**Genetika elemento** estas DNA-parto kiu ne aliras al aliaj formoj, sed kiu funkcias nur kiel DNA-sinsekvo *in situ*. Ĉar ĝi nur afektas la DNA-on al kiu ĝi ligiĝas, oni povas pli ĝuste ĝin priskribi kiel *cis*-aga elemento (kelkfoje ĝi agas pli simile al RNA ol al kutima DNA).

Ekzemploj pri *cis*-agaj elementoj:

*promotoroj

*terminatoroj

Kategorio:Genetiko
Kategorio:Genesprimo
Kristana festo

En la romkatolika, ortodoksisma, kaj anglikanisma eklezio, **festotagoj** estas tagoj, en kiu la eklezio memoras Sanktulon.  Ĉiu eklezio havas sendependan kalendaron (tio estas, ekzemple, la ortodoksa kalendaro malsamas al la romkatolika).  

En la kalendaro, iuj datoj havas Sanktulon: ekzemple la 26-a de decembro por Sankta Stefano en la Anglikana.  Se tiu ĉi tago ne estas dimanĉo, estos la festotago de tiu ĉi Sanktulo.  Se estas dimanĉo, la festotago estos aŭ la lundo post la dimanĉo, aŭ (se tiu lundo ja estas festotago), la unua libera tago poste.  Dimanĉoj estas ĉiam festoj de la Sinjoro Jesuo Kristo, kaj tial ne povas esti ankaŭ festotagoj de sanktuloj.

Dum festotago, en la eklezio la komunio de tiu tago eston pri tiu sanktulo.  La legaĵoj de la Biblio estos ligitaj kun la vivo de la sanktulo, kaj la sacerdoto parolos eble de lia vivo ankaŭ.

En iuj landoj, oni ankaŭ gratulas homojn, kiu havas la saman nomon kiel la Sanktulo.  La festotago de Sanktulo do estas kiel dua naskiĝtago, en tiuj landoj.

Kelkaj gravaj kristanaj festoj:
* Pasko
* Kristnasko
* Pentekosto
* Tago de Ĉiuj Sanktuloj
* Epifanio
* Skatola Tago

## Vidu ankaŭ
* Ĝenerala Roma Kalendaro
* Liturgia jaro
Atitlana grebo

La **Atitlana grebo** (*Podilymbus gigas*), konata ankaŭ kiel *Giganta grebo*, estis jam formortinta akvobirdo. Danke al naturlaboro de la usona ekologo Anne LaBastille, ties malpliiĝo estas nune komplete konata. LaBastille observis tiun specion dum periodo de ĉirkaŭ 25 jaroj. Ŝi ankaŭ verkis libron pri tiu birdospecio nome *Mama Poc*. La lago *Atitlan* situas en gvatemala montaro je 1700 m super marnivelo. Tie vivis kiel endemio la Atitlana grebo ĝis 1987.

## Aspekto 
Tiu grebo estis tre simila al Buntbeka grebo *Podilymbus podiceps*, nome ununura membro ankoraŭ vivanta de la genro da ambaŭ specioj, sed ĝi estis nete pli granda (46–50&nbsp;cm) kaj ĝi ne flugis. Ĝi vivis nur ĉe la bordo de tiu lago, kaj neniam estis multaj, maksimume 400 birdoj.

Ties alvoko kaj aspekto esti tre simila al tiu de la Buntbeka grebo, nome plumaro ĉefe malhelbruna kun blankmakulitaj flankoj. LA subaj partoj estis malhelgrizaj makule je blanko. La kapo estis preskaŭ nigra kaj la kolo estis makulita je malhelbruna printempe kaj je blanka vintre. La kruroj estis ardezgrizaj. La beko havis tre nigran vertikalan bendon en la mezo. La koloro de la beko variis el blanka printempe al bruna en aliaj sezonoj. La irisoj estis brunaj. Ĝi havis malgrandajn flugilojn kaj estis nefluga.

## Reproduktado 
La nesto konsistis el 4 al 5 blankaj ovoj. Ambaŭ gepatroj kunrespondecis pri la idozorgado.

## Malapero 
La unua problemo, kiu stariĝis kontraŭ la birdo, estis la enkonduko, en 1958, de amerikaj perkoj en la lago (*Micropterus dolomieu* kaj *Micropterus salmoides*) por logi la fiŝkaptantajn turistojn. La fiŝo rekte konkuris kontraŭ la grebo por kapti la samajn nutraĵojn: fiŝetojn, krabojn, insektojn, molusketojn, kaj, plej malbone, la grandaj perkoj, kiuj atingas 12 kg, atakis la grebidojn. Oni do uzis protektajn rimedojn kaj en 1975 restis ankoraŭ 232 birdoj.

Tamen, ĉar la lago iĝis turista kaj feria restadloko, oni konstruis pli kaj pli da hoteloj kaj vilaoj ĉe la bordo, tial la lokoj por nestado iom post iom malpliiĝis. Plie, en 1976, granda tertremo malaltigis la nivelon de la laga akvo je kvin metroj, detruante la kanarojn, kie nestis la greboj. Tiuepoke la politika situacio en Gvatemalo malboniĝis ĝis intercivitana milito. En tia etoso la pluvivado de la grebo ne pezis multe.

Fine, fatala bato, la fluganta Buntbeka grebo alvenis preni la liberan lokon (ekologia niĉo) kaj hibridiĝis kun la malmultaj restantaj Atitlanaj greboj. En 1983 restis nur 32 individuoj, el kiuj plej granda parto estis hibridoj. La lastaj du birdoj estis vidataj en 1989, kaj post ties malapero la Atitlana grebo estis deklarita oficiale formortinta.

## Referencoj 
* Flannery, Tim & Schouten, Peter (2001). ''A Gap in Nature: Discovering the World's Extinct Animals*, Atlantic Monthly Press, New York. ISBN 0-87113-797-6.
* Errol Fuller (2000). *Extinct Birds*, ISBN 0-8160-1833-2
* Anne LaBastille (1990). *Mama Poc: An Ecologist's Account of the Extinction of a Species'', W. W. Norton & Company, ISBN 0-393-02830-5

## Eksteraj ligiloj 
* Statuso de la endemia Atitlana grebo de Guatemala: Is it extinct? 

Kategorio:Formortintaj birdoj
Kategorio:Podicipoformaj
Leŭkocito

La **leŭkocitoj**, aŭ **blankaj sangoĉeloj**, estas diversformaj kaj funkciaj globuloj. Ili havas nukleon en la ĉelo kaj ne havas hemoglobinon, pro tio ili estas senkoloraj. Ilia grando (diametro) estas 10-15μm. La homo havas 5-8.000, la birdo ĉirkaŭ 20.000 diversajn leŭkocitojn en 1 mm3 da sango.

Ili klasifikiĝas laŭ tri grupoj:
* granulocitoj
* monocitoj
* limfocitoj, T-ĉeloj, B-ĉeloj

## Eksteraj ligiloj 
* leŭkocitoj de diversaj animaloj

## Vidu ankaŭ 
* Eritrocito
* Eŭkariotoj
* Imuna sistemo
* Leŭkemio
* Limfocito

## Bildaro

Dosiero:Red White Blood cells.jpg|Eritrocito kaj leŭkocitoj 
Dosiero:PBNeutrophil.jpg| Neŭtrofila granulocito 
Dosiero:PBEosinophil.jpg| Eosinofila granulocito 
Dosiero:PBBasophil.jpg|Bazofila granulocito 

Kategorio:Ĉeloj de la sango
Tagore

**TAGORE** estas angligita formo de bengala vorto Thâkur signifanta Kŝatrija, la dua kasto de hindua socio. Tiu estas familinomo ege vulgara en Bengalio, precipe ĝi estas tiu de fama familio kies plej gravaj anoj jenas:

* Abanîndranâth Tagore, pentristo kaj verkisto
* Debendranâth Tagore, filozofo
* Dvârkânâth Tagore, fondinto de Brâhmo-Samâĝ
* Gogonendranâth Tagore, pentristo
* Jatîndra Mohan Tagore, verkisto
* Rabindranath Tagore, verkisto, filozofo, pentristo kaj pedagogo; Nobelpremiito pri literaturo.

Kategorio:Socio
Pepi la 2-a

**Pepi la 2-a** (2278-2184 a.K.) estis egiptia faraono. Lia reĝnomo estis *Neferkare* ("bela estas la spirito de Re"). Li estis filo de Pepi la 1-a kaj Anĥnesmerire la 2-a.
Li aliris la reĝecon post sia frato Merenre kiam 6 jara kaj mortis preskaŭ 100-jara post regno 94-jar-longa.

*(Do parenteze li estas le regnestro kiu reĝis plej longe en la tuta historio)*

Tiu longega regno komencis dum apogeo de la dinastio, sed la reĝimo pli kaj pli dekadencis dum ĝi, kiam li estis ege maljuna lia aŭtoritato komencis esti preteratentita kaj tuj post kiam li mortis komencis epoko de kadukiĝo, malordoj, kaj ŝajne sociaj skuoj, kaj la regno dissplitiĝis.

Kategorio:Faraonoj
Kategorio:Paĝoj kun uzo de vikiaj hieroglifoj
Tadorno

La **Tadornoj** (*Tadorna*) estas genro de birdoj el la ordo de anseroformaj, familio de anasedoj, kun multkolora plumaro kaj ruĝaj beko kaj kruroj. La nomiga specio estas la Ordinara tadorno (*Tadorna tadorna*).

La tadornoj estas grupo de grandaj ofte duonsurteraj akvobirdoj, kiuj povas esti vidataj kiel intermezaj inter anseroj (*Anserenoj*) kaj anasoj. Ili estas mezgrandaj (ĉirkaŭ 50–60&nbsp;cm longaj) akvobirdoj de la Malnova Mondo. Ambaŭ seksoj estas iom malsimile laŭkolore en plej specioj, kaj ĉiuj havas karakteran supraflugilan koloraron dumfluge: nome triarangaj formas verdan speguleton, duarangaj kaj unuarangaj estas nigraj, kaj la flugilkovriloj estas blankaj. Ties dieto konsistas el malgrandaj akvobordaj animaloj (maraj helikoj, kraboj ktp.) same kiel  herboj kaj aliaj plantoj.

## Sistematiko
La genra nomo *Tadorna* devenas el keltaj radikoj kaj signifas "makuleca akvobirdo", simile al la angla "shelduck".

La tipa nomiga genro de la Tadornenoj, nome *Tadorna* estas tre proksima al la Egipta ansero kaj ties formortintaj parencoj el la regiono de Madagaskaro, nome *Alopochen*. Dum la klasikaj tadornoj formas grupon kiu evidente estas monofiletika, la interrilatoj de tiuj, la aberacia Ordinara kaj ĉefe la Blanka tadornoj, kaj la Egipta ansero esta malmulte solvataj pere de analizoj de DNA; tiu genro povus esti parafiletika.

### Specioj
*Rusta tadorno *Tadorna ferruginea*
*Sudafrika tadorno *Tadorna cana*
*Aŭstralia tadorno    *Tadorna tadornoides*
*Varia tadorno    *Tadorna variegata*
*Kresta tadorno  *Tadorna cristata* - eble formortinta (fine de 20a jarcento?)
*Ordinara tadorno  *Tadorna tadorna*
*Blanka tadorno *Tadorna radjah*

Ostoj el fosilioj el Dorkovo (Bulgario) priskribataj kiel *Balcanas pliocaenica* povus fakte aparteni al tiu genro. Ili estis proponitaj eĉ kiel rilataj al la Ordinara tadorno, sed ties aĝo de komenca Plioceno faras tion ege malverŝajne.

## Referencoj
Kategorio:Tadornenoj
Kategorio:Anasedoj
Kategorio:Anseroformaj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Limfocito

[eta|160ra|Limfocito vidita per [elektrona mikroskopo]]
**Limfocito** aŭ **limfoĉelo** estas leŭkocito, kiu havas grandan (5-7 μm), globforman nukleon. Ili estiĝas en la limfaj organoj. La limfocitoj specialiĝis por la ekkono kaj malkonstruo de difinitaj fremdaj, malamikaj materialoj. Ili estas gravaj elementoj de la imuna sistemo por lukti kontraŭ malsanoj.

* T-limfoĉelo
* B-limfoĉelo

## Referencoj 
Kategorio:Imuna sistemo
Kategorio:Ĉeloj de la sango
Buzz Aldrin

eta|Edwin Aldrin
**Buzz ALDRIN** [buz oldrin] (naskiĝis la 20-an de januaro 1930) estas usona kosmonaŭto. Li estis la dua homo sur la Luno.

Aldrin naskiĝis en Glen Ridge, Nov-Ĵerzejo. Sian originan nomon **Edwin Eugene ALDRIN Jr** li laŭleĝe ŝanĝis al Buzz Aldrin, en 1988.

Studinte en la militakademio de West Point li fariĝis kolonelo de la Usona aerarmeo. En la milito kontraŭ Koreio li agadis kiel piloto. En la jaro 1963 li doktoriĝis en la Masaĉuseca Instituto de Teknologio. Samjare oni elektis lin por kosmoprogramoj.

Por la programo *Gemini 9* (1966) li estis rezerva piloto, dum *Gemini 12* (1966) li estis piloto, krome li estis rezerva komandanto por *Apollo 8*. Per *Apollo 11* li en julio 1969 atingis la Lunon, kaj post Neil Armstrong li estis la dua homo, kiu marŝis sur la luno. La tria kolego, Michael Collins, dume restis en la kosmoŝipo.

Aldrin forlasis la kosmoentreprenon NASA en 1971 kaj fariĝis estro de la kosmonaŭta lernejo *Edwards Air Force Base* (ARPS) en Kalifornio. En 1972 li forlasis la aerarmeon kaj fariĝis konsilanto de helporganizaĵo. Li nuntempe vivas en Suda Kalifornio, donas konsilojn al la firmao *Starcraft Enterprices* kaj prelegas. Du librojn li verkis: *Return to Earth* kaj *Men from Earth*.

## Vidu ankaŭ 
* Projekto Apollo

Kategorio:Usonaj kosmonaŭtoj
Kategorio:Programo Apollo
Spencer Tracy

**Spencer Bonaventure TRACY** (naskiĝis la 5-an de aprilo, 1900, mortis la 10-an de junio, 1967) estis usona aktoro.eta|250raTracy naskiĝis en Milvokio, Viskonsino. Post sukcesa teatra kariero, la reĝisoro John Ford malkovris lian talenton kaj okupis lin en la filmo *Up the River*. Sekvis aro da filmroloj kaj du Oskaroj sinsekve: en 1938 pro *Captains Courageous* kaj 1939 pro *Boys Town*.

Dum la laboroj por la filmo *The Woman of the Year* li konatiĝis kun Katharine Hepburn, kiu en naŭ filmoj estis lia partnerino. Ambaŭ havis ankaŭ amrilaton, kiu tamen restis pli/malpli kaŝita, ĉar Spencer Tracy, kiu estis katolika, ne volis forlasi sian edzinon.

Sian lastan sukceson pro la filmo ''Guess Who's Coming to Dinner* li ne plu povis ĝui, ĉar antaŭ la premiero li mortis en Beverly Hills, Kalifornio.

## Listo de filmoj 
* *Up the River* (1930)
* *San Francisco* (1936)
* *Fury* (1936)
* *Captains Courageous* (1937)
* *Test Pilot* (1938)
* *Boys Town* (1938)
* *Boom Town* (1940)
* *Northwest Passage* (1940)
* *Dr Jekyll and Mr Hyde* (1941)
* *The Woman of the Year* (1942)
* *Keeper of the Flame* (1942)
* *The Seventh Cross* (1944)
* *The Sea of Grass* (1947)
* *State of the Union* (1948)
* *Adam's Rib* (1949)
* *Edward, My Son* (1950)
* *Father of the Bride* (1950)
* *Father's Little Dividend* (1951)
* *Pat and Mike* (1952)
* *Bad Day at Black Rock* (1955)
* *The Old Man and the Sea* (1958)
* *Judgment at Nuremberg* (1961)
* *Guess Who's Coming to Dinner'' (1967)

## Bildaro 

Dosiero:Inherit the wind trailer (2) Spencer Tracy Fredric March.jpg|
Dosiero:Inherit the wind trailer (3) Spencer Tracy.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktoro
Kategorio:Homoj el Milvokio
Manetono

**Manetono** estis egipta pastro el la sanktejo *Sébennytos*, en la delto de Nilo (li vivis dum la 3-a jarcento a.K.)
Li estas konata pro sia historio de Egiptio, kiun li skribis en la greka lingvo: *Aiguptiaka* ("Egiptaĵoj"). En ĝi li ordigis la Faraonojn en 31 dinastiojn. Tiu enklasigo estas ankoraŭ uzata de la modernaj historiistoj.

eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Plutarĥo
* Egiptologio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.phouka.com/pharaoh/egypt/history/KLManetho.html 
* http://www.touregypt.net/manethohyksos.htm 
* http://www.und.edu/instruct/cjacobs/Manetho.html  
* http://www.ancient-egypt.org/glossary/people/manetho.html 

Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Pastroj
Kategorio:Antikva Egiptio
-372

En la jaro **372 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
* Teofrasto, kiu iĝos fama helena filozofo

## Mortoj 

Theophrastus (cropped).jpg|
|
-373

En la jaro **373 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Q. Servilius, C. Veturius, A. et M. Cornelius, Q. Quintius kaj M. Fabius iĝis konsulaj tribunoj en Romio;
*La greka urbo Helikeo, ega sanktejo de Posejdono, detruiĝis pro tertremo kaj inundo ;

## Naskiĝoj
## Mortoj
-374

En la jaro **374 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Lucius Furius, A. Manlius, Servius Sulpicius, Servius Cornelius kaj Caius Valerius iĝis konsulaj tribunoj en Romo;
* Jasono de Fereso elektita tagoso de Tesalio;

## Naskiĝoj 
## Mortoj
* Evagoro reĝo de Salamo
-376

En la jaro **376 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*L. Aemilius, P. Valerius la 4-a, C. Veturius Servius Sulpicius kaj L. et C. Quintius Cincinnatus iĝis konsulaj tribunoj en Romio;

## Naskiĝoj
## Mortoj
-377

En la jaro **377 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Sp. Furius, L. Servilius la 2-a, C. Licinius, P. Claelius, M. Horatius kaj L. Geganius iĝis konsulaj tribunoj;

## Naskiĝoj 
## Mortoj
*Hipokrato
-378

En la jaro **378 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: en tiu jaro nobeluloj kaj malnobeluloj estis tribunoj en sama nombro En P. et C. Manlius, L. Julius, tribunoj de plebo; C. Sextilius, M. Albinius, L. Antiscius, nobelaj tribunoj.
Listo de latinamerikaj verkistoj

En Latinameriko, la du plej gravaj lingvoj laŭ nombro da parolantoj estas la portugala kaj la hispana. Krom ĉi du, ekzistas diversaj aliaj precipe de indiĝenaj popoloj.

La du ĉefaj branĉoj de la Latinamerika literaturo estas la jenaj:
* Portugallingva literaturo (precipe el Brazilo)
* Hispanlingva literaturo (el la tuta Latinameriko krom Brazilo)

## Argentinaj verkistoj 
:Roberto Arlt
:Adolfo Bioy Casares
:Jorge Luis Borges
:Julio Cortázar
:Macedonio Fernández
:Oliverio Girondo
:José Hernández
:Leopoldo Lugones
:Manuel Mujica Láinez
:Manuel Puig
:Ernesto Sábato
:Domingo Faustino Sarmiento

## Brazilaj verkistoj 
:Afonso Arinos
:Alberto Santos-Dumont
:Antônio Austregésilo
:António Vieira
:Barbosa Lima Sobrinho
:Carlos Drummond de Andrade
:Carlos Magalhães de Azeredo
:Castro Alves
:Gonçalves Dias
:Ignácio de Loyola Brandão
:Jorge Amado
:José de Alencar
:José de Anchieta
:Clarice Lispector
:Lauro Müller
:Machado de Assis
:Medeiros e Albuquerque
:Paulo Coelho
:Ramiz Galvão

## Ĉiliaj verkistoj 
:Isabel Allende
:Sergio Badilla Castillo
:Roberto Bolaño
:José Donoso
:Vicente Huidobro
:Pedro Lemebel
:Gabriela Mistral
:Pablo Neruda
:Nicanor Parra
:Violeta Parra
:Luis Sepúlveda

## Gvatemalaj verkistoj 
:Miguel Ángel Asturias
:Augusto Monterroso

## Kolombiaj verkistoj 
:Germán Arciniegas
:José Eusebio Caro
:Eduardo Carranza
:León de Greiff
:Jorge Isaacs
:Luis Carlos López
:Gabriel García Márquez
:Álvaro Mutis
:Rafael Pombo
:José Eustasio Rivera
:José Asunción Silva
:Guillermo Valencia

## Kostarikaj verkistoj 
:Carlos Gagini

## Kubaj verkistoj 
:Reinaldo Arenas
:Guillermo Cabrera Infante
:Alejo Carpentier
:Gertrudis Gómez de Avellaneda
:Nicolás Guillén
:Pedro Juan Gutiérrez
:José Lezama Lima
:José Martí

## Meksikaj verkistoj 
:Mariano Azuela
:Sor Juana Inés de la Cruz
:Carlos Fuentes
:Martín Luis Guzmán
:Nezahualcoyotl
:Alfonso Reyes Ochoa
:Amado Nervo
:Fernando del Paso
:Octavio Paz
:Juan Rulfo
:José Juan Tablada
:Xavier Villaurrutia

## Nikaragvaj verkistoj 
:Gioconda Belli
:Ernesto Cardenal
:Rubén Darío

## Paragvajaj verkistoj 
:Augusto Roa Bastos

## Peruaj verkistoj 
:Jorge Icaza
:Julio Ramón Ribeyro
:César Vallejo
:Mario Vargas Llosa

## Urugvajaj verkistoj 
:Eduardo Galeano
:Juan Carlos Onetti
:Mario Benedetti

## Venezuelaj verkistoj 
:Andrés Bello
:Rómulo Gallegos
:Miguel Otero Silva
:Arturo Uslar Pietri

## Vidu ankaŭ 
* Amerika literaturo 
* Hispanlingva literaturo 
* Portugallingva literaturo 
* Indiĝena literaturo
Tibor Papp

**PAPP Tibor** (1947-2003) estis fidela esperantisto, grava tradukisto en la hungara urbo Debrecen.

Li naskiĝis en la hungara urbo Debrecen la 23-an de junio en 1947 en la familio de maŝinmuntisto kaj dommastrino. Dum 32 jaroj, ĝis la jaro 1997 li laboris kiel gvidanto en plastoprilaboraj entreprenoj, uzinoj. Li esperantiĝis en 1961. HEA komitatano ekde 1977, prezidiano dum kvar jaroj ekde 1990. E-sekretario de departemento Hajdú-Bihar inter 1975 kaj 1999, sekretario de ORE (Ornitologia Rondo Esperantista) kaj redaktis la dek lastajn n-rojn  de ĝia periodaĵo "La Mevo". Li aniĝis al la Societo Kalocsay en 2001. Li forpasis la 8-an de aprilo en la jaro 2003 pro pulmoembolio.

Fondinto-redaktoro kaj eldonanto de **Debrecena Bulteno** (DB) ekde 1980. Liaj tradukoj aperis en la Hungara Antologio(1983) kaj ĉefe en DB. Li tradukis  pli ol 20 memstarajn librojn (poemaron, novelojn, fabelojn, religiajn-historiojn). Li instruis E-on ekde 1997. En la jaro 2000 la nombro de liaj gekursanoj superis milon. Kun la forpaso de Tibor Papp mortis ankaŭ la **Debrecena Bulteno**, en Hungario la sola esperantlingva literatura gazeto fine de la 90-aj jaroj.

Li estis teknika redaktoro de la hungarlingva E-populariga eldonaĵo Hírharsona (eventotrumpeto), kiu aperis ekde 1991 ĝis fine de la 1990-aj jaroj.

Distingoj: Honorsigno de HEA, Pro Esperanto

Lia vidvino, Vilma Gebei, estas gvidantino de librotena-financa sekcio de meblofabriko en Debrecen (2003). Iliaj gefiloj: Andrea (1971) kaj Zoltán (1975), ilia nepo Máté (1976). Lia filo Zoltán Papp komencis en majo de 2006 ŝuti al la interreto tutan enhavon de Debrecena Bulteno (Debrecena_Bulteno)

## Tradukoj
*Beke, Sándor: '''Glaciflor' en mia man': poemoj por infanoj**
*Beke, Sándor: **Mi rebruligos la meĉon: preĝo-poemoj**
*Beke, Sándor: **Protestantaj magnolioj**
*Csohány, János: **Skizoj por la eklezia historio de la reformacio kaj la kontraureformacio**
*Csohány, János: **La vivovojo de Jesuo Kristo**
*Ébert, Tibor: **Alvenis la papagoj**
*Fazekas, Mihály: **Matiaso Ansera, la justa**
*Gelléri, Andor Endre: **Ekzekuto de ukrainoj: omaĝe al la memoro de Sallai kaj Fürst**
*Hanôk: **Libro de Ĥanoĥ**
*Jamart, Edgard: **Amoj kaj amantoj**
*Körmendi, Lajos: **Fakso al la savinto, aŭ Luizo IV. en Bejglio**
*Kovács, Eva D.: **Cervoreĝo**
*Kovács, Eva D.: **Lun-ŝafidoj**
*Lázár, Ervin: **La sepkapa feino: dudek du groteskaj, modernaj fabeloj**
*Ötvös, László: **Mia fenestro alĉiela**
*Pesti, József: **Sur rando vulkana**
*Rudnai, Gabor: **Libro de Krista**
*Tóth-Máthé, Miklós: **Trans la seĝo'''

PAPP, Tibor
PAPP, Tibor
PAPP, Tibor
Ken Loach

**Kenneth** "**Ken**" **LOACH**, plennome: Kenneth LOACH (naskiĝis la 17-an de junio, 1936) estas brita reĝisoro.

Li naskiĝis en Nuneaton, Warwickshire.

## Listo de filmoj 
* *Kes* (1969)
* *Family Life* (1971)
* *The Gamekeeper* (1980)
* *Looks and Smiles* (1981) (kiel Kenneth Loach)
* *Which Side Are You On?* (1984)
* *Fatherland* (1986)
* *Hidden Agenda* (1990)
* *Raining Stones* (1993)
* *Ladybird* (1994)
* *Land and Freedom* (1995)
* *The Flickering Flame* (1997) (dokumentfilmo pri la striko de la Liverpulaj dokistoj)
* *Bread and Roses* (2000)
* *The Navigators* (2001)
* *The Wind That Shakes the Barley* (2006)
* ''It's a Free World...* (2007)
* *Looking for Eric* (2009)
* *Route Irish* (2010)
* *The Angels' Share* (2012)
* *Halo de Ĝimio (Jimmy's Hall)* (2014), recenzita en *Sennaciulo* n-ro 1313-1314  de novembro-decembro 2014.
* *Mi, Daniel Blake'' (2016)

## Vidu ankaŭ 
* Ora Palmo

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Britaj reĝisoroj
Tereza de Lisieux

**Tereza de Lisieux** aŭ Sankta **Terenjo de la infano Jesuo**,
  (1873-1897) estis katolika sanktulino, kaj doktoro de la Eklezio. Ankaŭ konata sub la nomo **Sankta Tereza el Lisieux** kaj **Sankta Tereza de la Eta Floro** . Kune kun sankta Bernardeta el Lourdes, unu el la plej popularaj sanktuloj de la 19-a jarcento.

## Vivo 
*Thérèse Françoise Marie Martin* naskiĝis en Alençon (Nordoccidenta Francio) la 2-an de januaro 1873. Ŝia patro, *Louis Martin*, estis horloĝisto; ŝia patrino, *Azélie-Marie Guérin* (nomita "Zélie"), estis kudristino; ambaŭ estas ekde 2015 honorataj kiel sanktuloj fare de la Papo Francisko. Ŝiaj gepatroj havis naŭ infanojn, el kiuj kvar mortis junaĝe, Tereza estis la lasta el iliaj gefiloj.

Tereza estis ankoraŭ tre juna (4-jara) kiam ŝia patrino mortis pro mamkancero. Post tiu evento, la familio transloĝiĝis de Alençon al Lisieux, kie loĝis la onklo *Isidore Guérin*.

En 1888, nur 15-jara, Tereza eniras monaĥejon en Lisieux. Ŝi estis monaĥino en la ordeno de Karmelanoj, same kiel Sankta Tereza de Avila antaŭ ŝi. Dum ŝia vivo, ŝi estis tute nekonata. Ŝia famo venis kiam, post ŝia morto, publikiĝis ŝia taglibro, kiun ŝi skribis en la monaĥejo, sub la nomo Historio de iu animo (france: "''Histoire d'une Âme*"). Tiu eta libro tiom impresis ĉiujn ĝiajn legantojn, ke la famo de Tereza tuj iĝis tutmonda.

Kiel ĉiuj Karmelanoj, ŝi vivadis dum sia tuta vivo nur en la monaĥejo. Sed ŝi skribis, ke ŝi ŝatus vojaĝi tra la mondo kiel la misiistoj dum ŝi nur preĝadis por ili. Tamen, en la komenco de la 21-a jarcento, la korpo de Sankta Terezonjo vojaĝis tra la mondo laŭ ŝiaj voloj, kaj milionoj da homoj venis vidi ĝin. Patrino Tereza nomis sin *Tereza'', ĉar ŝi tiom amis Terenjon de la infano Jesuo.

Terezonjo de la infano Jesuo estas la Patrona Sanktulo de misiistoj.

Tuj cent jaroj post ŝia morto, la papo Johano Paŭlo la 2-a proklamis ŝin Doktoro de la Eklezio en 1997; post siaj du antaŭuloj, Tereza el Avilo kaj Katerina el Sieno, ŝi iĝis la tria doktorino de la Eklezio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Baziliko Sankta Tereza de Lisieux
* Kirko Terezo el Lisieux (Józsefváros)

Kategorio:Doktoroj de la Eklezio
Kategorio:Francaj romkatolikaj sanktuloj
Kategorio:Karmelanaj sanktuloj
Kategorio:Romkatolikaj mistikuloj
Kategorio:Lisieux
Tuniko

eta|Detalo de tuniko en skulptaĵo ĉe la muzeo de Merido. En Romio tuniko estis indikilo de socipolitika alta nivelo.
La **tuniko** estis romia vesto de viroj kaj virinoj, kiu estis portata sub la togo rekte sur la korpo (ĝi longis ĝis la genuoj ĉe viroj, ĝis la maleolo ĉe virinoj). Ĝi estis super la kokso per zono kunligita, kiu longis ĝis la genuo. La tuniko pretiĝis el blanka lano kaj komence sen maniko. Oni pli poste ekuzis tunikon kun mallonga maniko, kiu ne atingis la kubuton. La virinoj portis super la interna, senmanika tuniko ankoraŭ unu kun maniko (*stola*), kiu kovris la duonon de la supra brako kaj havis fendon eksterflanken per agrafo (*fibulae*) kuntenita.

* La tuniko de la knaboj kaj la soldatoj estis ruĝa (*tunica russa*).
* La tuniko de la senatoroj estis meze, de la brusto ĝis la suba orlo per purpurstrio alteksita (*tunica laticlavia*);
* tiu de la kavaliroj estas per du similaj strioj ornamitaj (*tunica angusticlavia*), sed ili portis en la tempo de la cezaroj ankaŭ *tunica laticlavia*.
* La triumfantoj portis purpurtunikon, sur kies orlo oraj palmoj estis broditaj (*tunica palmata*).
* La unufarbaj, senornamaj tunikoj (*tunica recta*) estis transdonitaj al la junuloj, kiam ili ricevis ankaŭ la *toga virilis* kaj la virinoj ricevis ĝin kiel fianĉinan veston de la gepatroj.

La tuniko de la romiaj episkopoj estas blanka mantelo el lino, kiu longas ĝis la piedoj kaj estas fiksita per *cingulum* ĉirkaŭ la kokso.

----
* En Anatomio tuniko estas parieta membrano de organo ĉe bestoj
* En Botaniko tuniko estas ĉiu el la tegaĵoj de bulbo
* En Astronomio tuniko estas 1070 Tuniko nome asteroido.

## Vidu ankaŭ 
* Tunikuloj (*Tunicata*)
* Taŭbo

Kategorio:Vestoj
Kategorio:Tradiciaj vestoj
Arterio

eta|Anglalingva diagramo pri arterio
**Arterio** estas parto de la sangocirkula sistemo, en kiu la sango fluas for de la koro. La batado de koro pumpas la sangon tiel kaŭzante la mezureblan pulson. Depende de la kora parto transportiĝas en la arterio aŭ oksigen-riĉa sango (de maldekstra parto al la korpo) aŭ oksigen-malriĉa sango (de dekstra parto al la pulmoj) tra la arterietoj kaj kapilaroj al la ĉeloj.

La konstruo de la arterio:
* interna tuniko
** endotelio
** interna maldika membrano de elastaj fibroj,
* meza tuniko
** glataj muskolfibroj (rondiraj kaj spiralaj)
** elasta konektiva histo,
* ekstera tuniko
** ekstera maldika membrano de elastaj fibroj
** konektiva histo.

## Arterioj 
* Aorto
* Hepataj arterioj, nome Komuna hepata arterio kaj Propra hepata arterio
* Karotido
* Pulmarterio

## Vidu ankaŭ 
* Sanga vaskulo
* Vejno

## Bildaro 

Dosiero:Ett stycke av en artär starkt förstorad, Nordisk familjebok.png|Sekco de arterio
Dosiero:Grafik blutkreislauf.jpg|Grafiko de sanga cirkulado

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.angiologe.de/patient/anatomie/arterien.html  
* http://www.wissenschaft.de/wissen/news/248776.html 
* http://www.wissenschaft.de/wissen/news/244162.html 
* http://www.wissenschaft.de/wissen/news/245281.html 

Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:Arterioj
Kategorio:Homa anatomio
Endotelio

eta|380ra|Situo de endoteliaj ĉeloj

Endotelio estas histo, simila al epitelio kaj konsistanta el unu lameno de plataj ĉeloj. Ĝi kovras la internon de la vaskuloj kaj de la serozoj.

Kategorio:Histologio
Vaskulo

**Vaskulo** estas ujo aŭ tubo tra kiu fluas likvaĵo. Ĝi estas uzata ĉefe por anatomio kaj botaniko.

## Anatomio 
**Vaskulo** estas organa tubo, tra kiu fluas sango, limfo (komuna vorto por arterioj, vejnoj, limfotuboj).
* Sinonimoj: 
Angio - Vazo
* Parencaj esprimoj:
Arterio - Dukto - Kapilaro - Vejno

## Botaniko
**Vaskulo** estas tubeto el vico de longe cilindraj ĉeloj, konduktantaj la alsupran sevon ĉe la vaskulplantoj; la ĉefa elemento de ksilemo kaj de ligno. 

**Perfekta vaskulo** estas traĥeo.

**Neperfekta vaskulo** estas traĥeido.

Kategorio:Sternaĵoj
Kategorio:Anatomio
Die Ärzte

**Die Ärzte** ( germane por "La Kuracistoj") estas krom "Die Toten Hosen" unu el la plej famaj punkrokaj muzikgrupoj el Germanio.

## Historio 
eta|Emblemo de Die Ärzte
[eta|maldekstra|*Die Ärzte* in concert, [Köln (2007)]]
Ili ekigis sian aktivecon komence de la 1980-aj jaroj. La du fondaj membroj Farin Urlaub kaj Bela B. Felsenheimer ankoraŭ hodiaŭ apartenas al *Die Ärzte*, dum Sahnie post la unuaj muzikalbumoj forlasis la grupon. Nova basisto iĝis Hagen Liebing. Sed je la tiama kulmino de sia sukceso en 1989, la grupo malfondiĝis. Sekvis kvarjara paŭzo dum kiu – pro la enorma populareco – reaperis malnovaj kantoj el elĉerpitaj diskoj sur KD.

En 1993 *Die Ärzte* revenis kun la tria kaj ĝisnuna basisto Rodrigo Gonzales, kiu ankaŭ fojfoje kantas. La sono de la muziko rimarkeble malmoliĝis kompare al pli fruaj verkoj. Ĉiukaze ekde tiu tempo la grupo spertis eĉ pli multan sukceson ol antaŭe. La kulmino estis la kanto *Männer sind Schweine* ("Viroj estas porkoj") en 1998, kiu iĝis konata eĉ iom ekster la germanlingva mondo. En la jaro 2002 *Die Ärzte* surbendigis albumon kadre de "MTV nekonektita" – kiel tria germanlingva grupo entute, post Herbert Grönemeyer kaj Die Fantastischen Vier.

En Esperantujo, la grupo La Kuracistoj reludas kantojn de *Die Ärzte* kun esperantigitaj tekstoj. Krome Stephan Schneider verkis Esperanto-version de la kanto "Punk ist..." kun la nomo "Esperanto 'stas".

## Anoj 
* Farin
* Bela
* Rod

## Diskaro 
* 1984 - *Debil*
* 1985 - *Im Schatten der Ärzte*
* 1986 - *Die Ärzte*
* 1988 - *Das ist nicht die ganze Wahrheit...*
* 1993 - *Die Bestie in Menschengestalt*
* 1995 - *Planet Punk*
* 1996 - *Le Frisur*
* 1998 - *13*
* 2000 - *Runter mit den Spendierhosen, Unsichtbarer!*
* 2003 - *Geräusch*
* 2005 - *Devil*
* 2007 - *Jazz ist anders*

## Vidu ankaŭ 
* Die Toten Hosen

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo de Die Ärzte
* Paĝaro kun la kompleta diskografio
* Multegaj akordoj  de "Die Ärzte"-kantoj interalie

Kategorio:Germanaj muzikaj grupoj
Kategorio:Punkaj muzikaj grupoj
Kategorio:Poppunkaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1982
Casablanca (filmo)

**Casablanca** estas filmo de Michael Curtiz, kun Ingrid Bergman, Humphrey Bogart, Sydney Greenstreet, Paul Henreid, Peter Lorre, Claude Rains, Conrad Veidt, Dooley Wilson, S.Z. Sakall k.a. Ĝi aperis la .

## Intrigo 
En la maroka urbo Kazablanko regata de la okupaciita Francio, Rick Blain estas trinkejestro, kiu pozas esti neŭtrala kaj nekoncernata dum la Dua mondmilito. Loka krimulo Ugarte, kaptote de germana polico, donas al li du validajn pasportojn, kiuj rajtigas eliri el la lando. Ilsa, eks-amatino de Rick, petas, ke Rick donu la pasportojn al ŝi kaj ŝia edzo, Viktor Lazlo, estro de ĉeĥoslovakaj rezistantoj. Rick ankoraŭ amas ŝin, kaj proponas al ŝi uzi la pasportojn por foriri kune kun li. Ŝi akceptas, sed enaviadiliĝonte Rick diras, ke la forirado de Lazlo estas pli grava ol la lia.

## Premioj 
Kvankam la filmo celas militan propagandon kaj enhavas historiajn erarojn, ĝi ricevis tri oskar-premiojn: plej bona filmo, plej bona reĝisorado, kaj plej bona adapto de manuskripto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1942
Kategorio:Amaferaj filmoj
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo
Kategorio:Kazablanko
Terminologia Esperanto-Centro

**Terminologia Esperanto-Centro** (**TEC**) estis instanco de Universala Esperanto-Asocio (UEA), kun la celo unuecigi fakajn terminojn uzatajn en Esperanto, konsili pri terminara laboro kaj subteni la verkadon de terminaroj. Ĝi estis fondita dum la jubilea Universala Kongreso en Varsovio en 1987.

En sia retejo TEC ofertis kursojn pri terminologio kaj diskonigis informojn kaj novaĵojn pri terminologio ĝenerale kaj terminara laboro en Esperanto speciale (raportoj pri kolokvoj kaj prelegoj, biblioteka parto, recenzoj de fakaj vortaroj ktp.).

## Servoj
La precipaj servoj de TEC estis:

* fakaj vortaroj kaj glosaroj disponeblaj en la reto;
* helpo en la kreado de fakvortaroj kaj unulingve kaj plurlingve;
* diskutforumo inter la anoj de la skipo de TEC;
* retejo facile atingebla, legebla kaj uzebla al ĉiuj personoj;
* perado inter interesatoj kaj fakuloj, por ke ili trovu la plej taŭgajn terminojn por uzi en siaj fakoj;
* artikoloj verkitaj de agnoskitaj fakuloj kaj scientistoj;
* kolokvoj;
* kursoj pri terminologio kaj tiurilataj aferoj per la reto;
* ktp.

## Trejnado pri terminologio
UEA kaj TEC finance subtenas trejnadon pri terminologio, precipe partoprenon en la unusemajna Somera Terminologia Trejnado aŭ en Vieno (Aŭstrio) aŭ en Kolonjo (Germanio). 

## El la historio de TEC
*Terminologia Sekcio de SEC, Budapeŝto, Bujdoso Ivan, 1987-1989
*TEC, Zagrebo, Ankica Jagnjić, 1990-1991
*TEC-UEA, Ĉeĥoslovakio, Kladno, Jan Pospíšil, 1992-1993

*NOTO: Precipe tiu ĉi parto de la tuta artikolo estas stumpo.*

## Vidu ankaŭ
*Fakaj verkoj en Esperanto
*Terminologia forumo
*Infoterm
*Eugen Wüster
*Internacia Organizaĵo por Normigado
*ISO/TC 37
*Terminologio
*Jan Pospíšil

## Eksteraj ligiloj
* Terminologia Esperanto-Centro 
* Terminologia kurso de Jan Werner
* Bibliografio de terminaroj en Esperanto 
* Blanke, Wera: Terminologia Esperanto-Centro: spertoj, problemoj, perspektivoj

Kategorio:Terminologio
Moskeo

La **moskeo** (, *masĝid*) estas la loko de la islama malfermita diservo.

Unu diferenco disde kirko aŭ sinagogo estas, ke ĉi tiuj rilatas al difinita loko, dum islamo taksas la tutan Teron moskeo.

Laŭ Francisko Azorín **moskeo** estas simple *Tipa mahometana templo.* Li indikas etimologion el la araba *mezkid* (preĝejo).

## Priskribo 
La moskeo evoluis historie al aparta konstruaĵo, kie la ĉiutagaj preĝoj, specife la *vendreda preĝo* apartenas al la plej grava devo de la islamaj viroj. La tradicia moskeo estis uzata ankaŭ por kontrakti aŭ diskonigi aferojn. Al la moskeo apartenas turo nomata minareto, de kies supro laŭtkrias la muezino por preĝado.

Apud la moskeo kelkfoje funkcias madraso, religia lernejo por studi interalie la sanktan libron de islamanoj, la Koranon.

La honoro ĉe eniro de moskeo aperas en ritoj kiel sinlavado, demeto de la ŝuoj, enpaŝo per la dekstra kaj elpaŝo per la maldekstra piedo.

Kiel pramoskeo validas la loĝejo de Mahometo en Medino, en kiu oni jam orientis siajn preĝojn al la kiblo, t.e. al Mekko.

Nuntempa moskeo kutime havas antaŭkorton, en kiu plej ofte troviĝas putoj aŭ alia eblo por la rituala sinlavado. En la interno de la moskeo troviĝas neniu meblo, sed jes la kibla muro, kiu direktas la preĝantojn al Mekko kaj en kies centro lokiĝas senornama niĉo nomata mihrabo.

## Gravaj moskeoj 
* Al-Azhar en Kairo, Egiptio, kun la plej grava sunaisma madraso.
* Al-Haram en Mekko, la plej sankta.
* Al-Nabaŭi en Medino, Sauda Arabio.
* Al-Kods kaj la Kupolo de la Roko en Jerusalemo
* Hagia Sofia, *Aya Sofia*, en Istanbulo, kirko ĉefverko de bizanca arĥitekturo, moskeigita en 1453 ĝis 1934, nun muzeo.
* Babri en Ajodhjo, Hindio, sur ruino de hindua templo laŭ hinduismaj naciistoj kiuj perforte detruis la moskeon.
* Moskeo Faisal en Islamabado, Pakistano.
* Moskeo Hassan la 2-a en Kazablanko, Maroko.
* Moskeo de Ibn Tulun en Kairo (Egiptio).
* Sesdekkupola Moskeo en Ĥulno, Bangladeŝo.
* Moskeo Kuŭat-al-Islam kaj Moskeo de la Vendredoj en Delhio, Barato.
* Granda Moskeo (Dubajo)
* Irana Moskeo (Dubajo)
* Granda Moskeo de Samaro

## Moskeoj ekster islama mondo 
* Ŝehitlik-moskeo en Berlino
* Moskeo de Kordovo en Hispanio, kirko konstruita en moskeo.
* Moskeo Omar Ibn Al-Ĥattab en La Guajira, Kolombio
* Moskeo de Madrido
* Moskeo Al-Salam en Odeso, Ukrainio

## Bildaro 

Istanbul new mosque.jpg|La Nova Moskeo, unu de la mejloŝtonoj de Istanbulo
Egypt.Aswan.Mosque.01.jpg|Moskeo; Asŭano, Egiptio.
Ablution area inside Eastern wall of Badshahi mosque.JPG|Lavantaj homoj antaŭ preĝo je la Badŝahi Masjid moskeo en Lahoro, Pakistano
Spain Andalusia Cordoba BW 2015-10-27 13-54-14.jpg|Eno de la Kordova Moskeo en Kordovo, Hispanio kun kolonoj aranĝitaj en krada ŝablono.
View from Education City Mosque Qatar.jpg|Moskeo Edukada Urbo en Doho, Kataro

## Notoj 
## Interretaj ligoj 
* ArchNet - islama arkitekturo  ()
* Džamije - Bosniaj moskeoj fotitaj  ( k )

## Vidu ankaŭ 
* Islama arkitekturo
* Islamaj terminoj
* Listo de moskeoj


Kategorio:Arabaj vortoj