Ĉifĉafo

eta|dekstra|Ĉifĉafo
La **Ĉifĉafo** aŭ **Frua filoskopo** (*Phylloscopus collybita*) estas komuna kaj disvastigata filoskopo kiu reproduktiĝas en malfermaj arbaroj de norda kaj moderklimata Eŭropo kaj Azio. Ĝi malofte videblas (verdeca meze de verdaj folioj), kaj tre malfacile distingeblas aspekte de la aliaj Filoskopoj, sed ĝi tre facile rekoneblas per sia (la virbirdo) kanto: ripeteca "ĉik-ĉak" aŭ “sib-sab” similanta bruon de moneroj, kiujn oni ĵetus vice kiel por nombri ilin. De tiu rekonebla kanto devenas la onomatopea nomo de la specio, simila al tiu en angla, germana, bretona, hungara, litova, pola, slovaka kaj aliaj lingvoj.

Ĝi estas, en Eŭropo, la migranta birdo plej frue alvenanta (en norda Francio proksimume la 20-an de marto), kio kialas pri la dua alternativa nomo, Frua filoskopo.

Ĝi estas migranta paserina birdo kiuj vintras en suda kaj okcidenta Eŭropo, suda Azio kaj norda Afriko. Verdecbruna supre kaj blankeca sube, ĝi preferinde ricevas sian nomon anstataŭ pro la aspekto pro la onomatopeo de sia simpla *ĉifĉafa* kanto. Ĝi havas multajn subspeciojn, kelkaj el kiuj estas nuntempe traktataj kiel plenaj specioj. La ino konstruas kupolan neston sur aŭ ĉe grundo, kaj respondecas pri plej parto de la zorgado kaj manĝigado de la idoj, dum la masklo havas malmultan implicon en reproduktado, sed defendas sian teritorion kontraŭ rivaloj, kaj eĉ atakas eventualajn predantojn.

Ĝi estas malgranda (11&nbsp;cm longa) insektovora birdo, kaj estas objekto de predado fare de mamuloj, kiel katoj kaj musteledoj, kaj birdoj, ĉefe akcipitroj de la genro *Accipiter*. Ili povas akiri ankaŭ eksterajn aŭ internajn parazitojn. Ties granda teritorio kaj populacio implicas, ke ties statuso estas sekura, kvankam almenaŭ unu subspecio estas probable formortinta.

## Taksonomio 
La brita naturalisto Gilbert White estis unu el la unuaj kiuj sukcesis separi la similaspektajn Ĉifĉafon, Fitison kaj Arbarfiloskopon pro ties kantoj, kiel li detalis en 1789 en sia verko *The Natural History and Antiquities of Selborne*, sed la Ĉifĉafo estis unuafoje formale priskribita kiel *Sylvia collybita* de franca ornitologo Louis Vieillot en 1817 en sia ''Nouvelle Dictionnaire d'Histoire Naturelle*.

Priskribita de la germana zoologo Heinrich Boie en 1826, la genro *Phylloscopus* enhavas ĉirkaŭ **50 speciojn** de malgrandaj insektovoraj malnovmondaj kiuj estas ĉu verdacaj ĉu brunecaj supre kaj flavecaj, blankecaj aŭ sablokoloraj sube. Tiu genro estis iam parto de la familio de Silviedoj, sed ĝi estis lastatempe disigita kiel separata familio de Filoskopedoj. La plej proksimaj parencoj de la Ĉifĉafo, krom la iamaj subspecioj, estas grupo de filoskopoj kies simileco ne havas kronostriojn, flavajn pugojn aŭ evidentajn flugilstriojn; ili estas la Fitiso, la Montfitiso, la Arbafiloskopo kaj la Senkolora filoskopo.

### Subspecioj 
[eta|200ra|Skiza [spektrogramo komparanta alvokojn de, el maldekstro dekstren, la subspeciojn *collybita*, *abietinus* kaj *tristis*.]]
* *P. c. collybita*, la nomiga formo, reproduktiĝas en Eŭropo orienten al Pollando kaj Bulgario, kaj estas priskribata sube. Ĝi ĉefe vintras en sudo de sia reprodukta teritorio ĉirkaŭ la Mediteraneo kaj en Nordafriko. Ĝi ampleksigis sian teritorion norden en Skandinavion ekde 1970 kaj proksimen de la suda bordo de la teritorio de *P. c. abietinus*.
* *P. c. abietinus* loĝas en Skandinavio kaj norda Rusio, kaj vintrumas el sudorienta Eŭropo kaj nordorienta Afriko orienten al Irako kaj okcidenta Irano. Ĝi estas intermeza laŭ aspekto inter *P. c. tristis* kaj *P. c. collybita*, ĉar estas griznuanca olivecverda supre kun pala flava superokula strio, kaj subaj partoj pli blankaj ol ĉe *P. c. collybita*, La nomiga *P. c. collybita* kaj la *P. c. tristis* ne rekonas unu la kanton de la alia. Dum oni ne solvas la statuson de *P. (c.) fulvescens*, kiu troviĝas kie la teritorioj de *P. c. abietinus* kaj *P. c. tristis* koincidas kaj povas aŭ ne povas  Tiu specio troviĝas en Portugalio kaj Hispanio, okcidente de linio el okcidenta Pireneoj tra la montoj de centra Hispanio al Mediteraneo; la Iberia kaj la Komuna ĉifĉafo kunvivas en mallarĝa zono laŭlonge de tiu linio. Krom la plej norda sekcio, la preciza situo de la koincida zono ne estas bone dokumentata. Tiu specio estas longdistanca migranta, kaj vintrumas en Okcidenta Afriko. Ĝi diferenciĝas el *P. c. collybita* laŭ voĉo, ekstera morfologio, kaj sekvencoj de DNA. Estas hibrido en la kontakta zono, kaj hibridoj ŝajne montras grandan malfortigon; Pri la lasta aspekto, interesas noti, ke la Iberia ĉifĉafo ŝajne estas la plej malnova stirpo de ĉifĉafoj kaj estas tre distinga el la Komuna ĉifĉafo.
* *P. sindianus*, la **Montoĉifĉafo**, troviĝas en Kaŭkazo (*P. s. lorenzii*) kaj Himalajo (*P. s. sindianus*), kaj estas altituda migranto, kiu moviĝas al pli malaltaj niveloj vintre. La nomiga subspecio estas simila al *P. c. tristis*, sed kun pli fajna malhela beko, pli brunaj supraj partoj kaj sablokoloraj flankoj; ties kanto estas preskaŭ identa al *P. collybita*, sed la alvoko estas malforta *psiŭ*. *P. s. lorenzii* estas pli forta kaj malhelbruna ol la nomiga raso; ekstera morfologio, kaj sekvencoj de DNA. Estas similaj nomoj en angla “Chiffchaff” kaj en kelkaj aliaj eŭropaj lingvoj, kiel la nederlanda *Tjiftjaf* kaj la germana *Zilpzalp* kaj kimra *siff-saff*. La scienca nomo uzas du radikojn de la antikva greka; *Phylloscopus* devenas el *fyllon*/φυλλον, "folio", kaj *skopeo*/σκοπεω, "rigardi" aŭ "vidi", ĉar tiu genro enhavas speciojn kiuj dediĉas multon de sia tempo al manĝoserĉado en arboj, dum *collybita* estas koruptado de *kollubistes*, "monŝanĝisto", ĉar ties kanto sonas kiel monerbruo.

La kanto diferenciĝas el tiu de la Iberia ĉifĉafo, kiu havas pli mallongan *ĝap ĝap ĝap ŭip ŭip ĉittiĉittiĉiittiĉitta*. Tamen povas esti miksitaj kantantoj pro hibridada zono kaj krome povas esti malfacile atribui la specion. Vintre la Ĉifĉafo uzas pli ampleksan gamon de biotopoj inklude de arbustaro, kaj ĝi ne estas tiom dependa de arboj. Ĝi troviĝas ofte ĉe akvo, malkiel la Fitiso kiu toleras pli sekajn habitatojn. Estas pliiĝanta tendenco vintri en okcidenta Eŭropo pli norde ol la tradiciaj areoj, ĉefe en suda marbordo de Anglio kaj la milda urba mikroklimato de Londono.

Trans la kerna teritorio, estas pli larĝa manĝoteritorio kiu varias laŭgrande, sed tipe dekobla aŭ plie la areon de la reprodukta teritorio. Oni supozas, ke la ino havas pli grandan manĝoteritorion ol la masklo. sed ĝi rekonas kaj forpelas neimitajn ovojn kaj estas tiele nur rare sukcese nestoparazitita. Kiel aliaj paserinoj, la Ĉifĉafo povas ankaŭ akiri intestajn nematodojn parazitajn kaj eksterajn iksodojn.

La ĉefa efekto de homoj sur tiu specio estas nerekta, tra arbarklarigado kiu damaĝas la habitaton, predadon fare de katoj, kaj kolizioj kontraŭ fenestroj, konstruaĵoj kaj aŭtoj. Nur la unua el tiuj havas povon grave endanĝerigi populaciojn, sed pro la ampleksa geografia disvastigo de la *P. c. abietinus* kaj de la *P. c. tristis*, kaj arbarkonservada politiko en la teritorio de la *P. c. collybita*, la futuro de la Ĉifĉafo ŝajnas sekura.

Neniu el la gravaj subspecioj de tiu specio estas sub minaco, sed *exsul*, kiel jam menciate, estas probable formortinta. Estas malrapida populacipliiĝo de la ĉifĉafo en Ĉeĥio. La teritorio de almenaŭ *P. c. collybita* ŝajne etendiĝas, kaj okazas nordenaj antaŭeniroj en Skotio, Norvegio kaj Svedio kaj granda populacio pliiĝas en Danio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.rozhlas.cz/hlas/pevci-a/_zprava/12263
* http://images.google.com/images?q=Phylloscopus+collybita
* http://www.rspb.org.uk/birds/guide/c/chiffchaff/index.asp
* https://archive.is/20130114031329/www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/363.shtml
* BBC Science and Nature: BBC Ĉifĉafa retejo
* BBC Science and Nature: Common Ĉifĉafa kanto (Real Audio)
* Ĉifĉafaj filmetoj, fotoj kaj sonoj ĉe Interreta Birdokolekto
* RSPB: Ĉifĉafo, *Phylloscopus collybita''
* Diferencoj laŭ aĝo kaj sekso (PDF) de Javier Blasco-Zumeta 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Filoskopedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo