Buĥaranoj

**Buĥaranoj** estis etno kaj sociokultura grupo, kiu ekzistis en Rusio, precipe en Siberio, ĝis la 1930-aj jaroj, kiam ĝiaj membroj definitive ĉesis identigi sin kiel aparta etno kaj asimiliĝis kun siberiaj tataroj. Prauloj de buĥaranoj venis al Siberio el la Buĥara ĥanujo, do estis prauloj de la nuntempaj uzbekoj, taĝikoj kaj ujguroj.

## Historio 
Tiel nomiĝis migrintoj de Samarkando, Urgenĉo, Buĥaro, Sajramo kaj aliaj urboj de Centra Azio, prauloj de taĝikoj, uzbekoj, ujguroj, karakalpakoj kaj kazaĥoj. Ili delonge estis venantaj al Siberio kiel komercistoj, metiistoj kaj misiistoj. Post konkero de Siberio fare de rusaj kozakoj tiu ĉi procezo daŭris, do plejparto de la buĥaranoj venis kiam Siberio iĝis parto de Rusio.

En 1595 caro Fjodor la 1-a Ivanoviĉ ordonas en sia ukazo al vojevodo de Taro Fjodor Jeleckij kaj la estro () Vasilij Ĥolopov ke se buĥaraj aŭ nogajaj negocistoj venos al tiu ĉi urbo kun la varoj, ĉevaloj aŭ ŝafoj, oni ebligu al ili komercon kaj senobstaklan veturadon en iu ajn direkto. 

Fakte tiu ĉi ukazo konfirmis rilatojn, kiuj ekzistis inter Siberio kaj buĥaranoj kaj nogajoj antaŭ alveno de la rusoj.

Tamen dum la unua duono de la 16-a jarcento la buĥaranoj en Siberio estis ege malmultaj. En 1622 en Tara distrikto estis 21 viroj-buĥaranoj, do sume ne pli ol 80. En Tobolska distrikto en 1631 estis 59 viroj-buĥaranoj, do sume ne pli ol 240. Nikolaj Tomilov klasifikas 4 specifajn kaj ĝis la 1820-aj jaroj sufiĉe izolitajn grupojn de la buĥaranoj: la tjumena, tobolska, tara, tomska. Svetlana Korusenko tamen kontestas ilian izolitecon reference al respektivaj dokumentoj.

Tamen nombro de la buĥaranoj plu kreskis, ĉefe danke al enmigrado. La ŝtato plu bonvenigis ilin, do la ŝtata politiko balancis inter du polusoj, klopodante alvenigi pli da buĥaranoj kiel setlintoj kaj samtempe dezirante enkadrigi ilin je ĝenerala skemo de impostado kaj terposedado.

La  imperiestro Petro la 1-a subskribis ukazon, konfirmintan privilegiojn de la buĥaranoj.

En 1709 al Taro transloĝiĝis 41 buĥaranoj, inter kiuj eble estis ŝejĥo Avaz-Baki (), de kiu venis la Ŝiĥov-familio kies membroj plu loĝas en tataraj vilaĝoj en Bolŝereĉenska distrikto, Omska provinco. Historiisto Gerhard Friedrich Müller skribis ke en la 1730-aj — 1740-aj jaroj en Tjumeno kaj Tjumena distrikto loĝis 106 buĥaranoj, en Taro kaj Tara distrikto — 329 (inkluzive 40 en Taro).

La precipa okupo de la buĥaranoj origine estis komerco. Ili vendadis orientajn kaj rusajn varojn, peltojn, komercis kun kalmukoj, de kiuj ili alportadis sklavojn (), brutojn, ĉevalojn. El Buĥaro ili alportadis kamelojn, ŝafojn, paperaĵojn, marokenon (), rizon (), aziajn kaftanojn, jakojn ktp. Ili aranĝis karavanojn al Ĉinio, iris trans Uralo al Kazano, Astraĥano, bordoj de la Blanka maro, Arĥangelsko kaj alportadis de tie lokajn varojn. Al Centra Azio ili portis siberiajn varojn.

Komence de la 19-a jarcento la aŭtoritatoj revenis al protektisma politiko, aziajn varojn trafas pli altaj impostoj. Ekde 1806 la buĥaranoj devis pagi pokapan imposton, modifitan en 1822. Lokaj aŭtoritatoj provis malestabli la buĥaranajn subdistriktojn, la buĥaranoj protestis kaj plendis al superaj altranguloj. La iamaj avantaĝoj kaj rabatoj ne estis restarigitaj, sed la buĥarana memregado funkciis ĝis la 1920-aj.

Buĥaranoj aktive setliĝis ĉirkaŭ Tjumeno, fondinte plurajn vilaĝojn kiel Nov-Jurtoj (ekde 1960 — parto de la mikrodistrikto (kvartalo) Parfjonovo en Tjumeno), Jembajevo kaj Turajevo (ambaŭ en Tjumena distrikto). En Tjumeno sur la maldekstra bordo de la rivero Turo ili fondis sian kvartalon, ĝis nun neoficiale nomatan Buĥarana kvartalo ().

Buĥaranoj okupiĝis precipe pri komerco, faris ledojn kaj tapiŝojn, kaj estas konsiderataj iniciatintoj de ambaŭ metioj en Siberio.

Meze de la 19-a jarcento oni konstatis ke ili estas oble pli entreprenemaj kaj riĉaj ol siberiaj tataroj.

Komence de la 1860-aj jaroj buĥaranoj en Tjumena distrikto okupiĝis pri komerco en Niĵegoroda, Irbita kaj aliaj foiroj, vendante tapiŝojn, ŝtofojn, ĥalatojn ktp. Ledojn ili aĉetadis en Semipalatinsko, Petropavlovsko kaj Troicko. En la vilaĝo Jembajevo funkciis tiutempe tri ledaj fabrikoj, kies produktoj sekvis al Kirgizio kaj Ĉinio (tra Kjaĥto). Malpli riĉaj loĝantoj okupiĝis pri eta komerco, vendante ledojn, teon kaj aziajn varojn, kaj halalan viandon aŭ servante kiel komizoj () kontraŭ 100 ĝis 200 rubloj jare. Malmultaj laboris kiel ĉarpentistoj en ŝipoj. Malriĉuloj kolektadis en marĉoj muskon kaj vendadis ĝin kontraŭ 40 ĝis 70 kopekoj je plenĉaro, kaptis fiŝojn por sia nutrado aŭ dungiĝis al riĉaj buĥaranoj. Funkciis du moskeoj. Haveblis grandaj domoj konstruitaj laŭ rusa tipo kaj meblitaj.

## Vidu ankaŭ 
* Nov-Jurtoj (Tjumeno)
* Jembajevo
* Turajevo

## Referencoj 

Kategorio:Siberiaj tataroj