open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bánovce nad Bebravou

**Bánovce nad Bebravou,** hungare **Bán** estas urbo en Slovakio, en Regiono Trenčín, en Distrikto Bánovce nad Bebravou, kies distrikta urbo ĝi estas.

## Situo 
Bánovce nad Bebravou situas en valo de rojo, laŭ ĉefvojo Trenčín-Prievidza, laŭ fervojo Trenčín-Partizánske. Trenčín troviĝas 30 km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko, poste ĝi estis grava loko de slavoj en la 9-a jarcento. La unua mencio skribe okazis en 1232 en formo *villa Ben* en donacdokumento de Andreo la 2-a. La loko iĝis libera reĝa urbo en 1379, foiroloko en 1406. Familio Kaszai (kasai) konstruis burgon en 1454. La turkoj rabis la urbon en 1633. Lernejo, uzino por biero, muelejo kaj brikofabriko ekfunkciis en la 17-a jarcento. Ekde 1876 la urbo iĝis distriktejo, en 1904 loka banko fondiĝis. En 1910 en la urbeto loĝis 3069 da loĝantoj, (2278 slovakoj, 406 germanoj, 379 hungaroj). Ĝis 1919 la urbo apartenis al Hungario, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Bán, kies distriktejo estis. Poste la regiono apartenis al Ĉeĥoslovaka respubliko. En 2001 loĝis tie 20&nbsp;700 da homoj.

## Vidindaĵoj 
* klasikisma katolika paroĥa preĝejo de 1802
* gotika katolika templo omaĝe al Sankta Nikolao el la 15-a jarcento, en la 18-a jarcento barokiĝis, tiam aldoniĝis baroka paroĥejo
* kastelo de 1817
* kolono pri Maria
* sinagogo el la 19-a jarcento, nun luterana preĝejo
* domo de distriktejo el la 19-a jarcento
* memordomo de slovaka verkisto Janko Jesenský
* monumento pri Ľudovít Štúr

## Famuloj 
* En la iama Bán naskiĝis:
** Lajos Palágyi, hungara aktoro.
** Dezső Lányi, hungara skulptisto

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Bánovce nad Bebravou
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Pfungen

**Pfungen** estas komunumo en la distrikto Vinterturo, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 2629 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Pfungen situas sude de la rivero Töss kaj limas oriente al la urbo Vinterturo. En Pfungen troviĝas la limtriangulo inter la tri zurikaj regionoj Zurika Vinlando, Zurika Unterlando kaj Zurika Oberlando.

## Trafiko 
Pfungen situas ĉe la trajnlinio de la kompanio THURBO de Vinterturo tra Embrach kaj Bülach al Waldshut-Tiengen, kiu estas servita de la regiona trajnlinio S41 de la Zurika Trafik-Unio. Pfungen havas ankaŭ aliron al la nacia aŭtoŝoseo A1 de Zuriko al Sankt-Galo.

## Historio 
Pfungen estis fondita de alemanaj setlistoj ĉe la piedo de la monto *Multberg*. Ĝia unua dokumenta mencio datiĝas el la jaro 993 kiel *Funginga*. En la 13-a jarcento Pfungen estis kontrolita de la libersinjoroj de *Wart*, kies prakastelo tamen troviĝis aliflanke de la rivero Töss sur teritorio de Neftenbach. Kiel parto de la Grafejo Kiburgo Pfungen transiris en la jaro 1452 al la posedaĵo de la urbo Zuriko.

## Vidu ankaŭ 
* Pfungen (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala retejo de la komunumo Pfungen
*Pfungen en la Historia Leksikono de Svislando
Prima faktoro

En nombroteorio, **prima faktoro** de pozitiva entjero estas primo, kiu dividas la entjeron sen resto. La procezo de trovado de ĉi tiuj nombroj estas entjera faktorado, aŭ **prima faktorado**.

Por prima faktoro *p* de *n*, la *obleco* de *p* estas la plej granda eksponento *a* por kiu *pa* dividas na *n*.

Du pozitivaj entjeroj estas reciproke primaj, se kaj nur se ili ne havas komunajn primajn faktorojn. La entjero 1 estas reciproke prima kun ĉiu pozitiva entjero, inkluzivante sin. Ĉi tiel estas, ĉar ĝi ne havas primajn faktorojn. Ĉi tio ankaŭ sekvas el difino de *a* kaj *b* kiel reciproke primaj, se PGKD(a, b)=1, Tiel PGKD(1, b)=1 por ĉiu b>=1. Eŭklida algoritmo povas esti uzita por determini, ĉu du entjeroj estas reciproke primaj, sen scio de iliaj primaj faktoroj; la algoriritmo plenumiĝas en polinoma tempo kiel funkcio de la kvanto de ciferoj.

La prima faktorado de pozitiva entjero estas listo de la entjeraj primaj faktoroj, kun ankaŭ iliaj oblecoj. La fundamenta teoremo de aritmetiko diras, ke ĉiu pozitiva entjero havas la solan priman faktoradon.

Por pozitiva entjero *n*, la kvanto de primaj faktoroj de *n* kaj la sumo de la primaj faktoroj de *n* (ne kalkulante la obleco) estas ekzemploj de aritmetikaj funkcioj de *n* kiuj estas adiciaj sed ne plene adiciaj.

La funkcio Ω *Ω(n)* estas la tuteca kvanto de primaj faktoroj de nenegativa entjero *n*, kalkulante ilin kun oblecoj. La *ω(n)* estas kvanto de malsamaj primaj faktoroj de *n*.

Difino de primaj faktoroj de nombro estas ekzemplo de problemo ofte uzata por certiĝi en ĉifrika sekureco en ĉifradaj sistemoj; ĉi tiu problemo postulas pli ol polinoman tempon de la kvanto de ciferoj; estas relative facile konstrui tian problemon, kiu devus preni pli longan tempon ol la sciata aĝo de la Universo por kalkuli per nuntempaj komputiloj.

## Ekzemploj 
* La primaj faktoroj de 6 estas 2 kaj 3 (6 = 2 × 3). Ambaŭ havas oblecon 1.
* 5 havas nur unu priman faktoron 5 (5 estas primo). Ĝi havas oblecon 1.
* 100 havas du primajn faktorojn: 2 kaj 5 (100 = 22 × 52). Ambaŭ havas oblecon 2.
* 2, 4, 8, 16, kaj tiel plu ĉiu havas nur unu priman faktoron 2. (2 estas primo, 4 = 22, 8 = 23, kaj tiel plu)
* 1 havas ne primajn faktorojn.

## Vidu ankaŭ 
* Divizoro
* Komponita nombro

## Eksteraj ligiloj 
* Javascript prima faktora kalkulilo. Por nombroj supren al proksimume 9×1015
* Java apleto: Faktorado uzante la elipsan kurban manierob por trovi faktorojn kun 20+ ciferoj
* Listoj de komponitaj kun prima faktorado (unuaj 100, unuaj 1000, unuaj 10000, unuaj 100000, kaj unuaj 1000000).

Kategorio:Primoj
Louis de Broglie

**Louis DE BROGLIE** (15-an de aŭgusto 1892, Dieppe, Francio – 19-an de marto 1987, Parizo) estis franca fizikisto. Li estas konata ĉefe pro sia kvantumteoria laboro kaj pri malkovro de la ondospecifeco de la elektronoj. Li estis Nobel-premiita pri fiziko en 1929.

Broglie estis dua filo de franca aristokrata familio. La familio portas nomon de normandia urbeto kaj el la familio aperis ekde la 17-a jc. altrangaj oficiroj, politikistoj kaj diplomatoj.

Li rompis la familian tradicion, kiam li ekokupiĝis pri la scienco je efiko de sia pli maljuna frato, kiu estis fizikisto kaj havis bone ekipitan laboratorion en pariza palaco de la familio.

Li studis teorian fizikon en Sorbonne, sed diplomiĝis ankaŭ pri historio en 1909. Louis de Broglie soldatservis dum la unua mondmilito en radiostacio lokita en la Eiffel-turo.

Broglie en 1924 – en doktoriĝa laboro – disvolvis la revolucian teorion pri la elektronondoj, ke la materio havas ondan proprecon en atoma grando. Tiu penso baziĝis sur 20-jara propono de Albert Einstein.

Post la doktoriĝo, Broglie plulaboris en la Sorbonne, en 1928 iĝis profesoro pri la toria fiziko en la Instituto Henri Poincaré, kie li instruis ĝis 1962. Li agadis post 1945 ankaŭ kiel konsilisto de la Franca Atomenergia Instanco.

## Vidu ankaŭ 
* Hipotezo de Broglie

Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Kategorio:Francaj fizikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Bytča

**Bytča,** hungare **Nagybiccse,** germane **Gross-Bitsch** estas urbo en Slovakio, en Regiono Žilina, en Distrikto Bytča, kies distriktejo estas.
eta|maldekstra|Geedziĝpalaco en Bytča

## Situo 
La urbo situas en valo de Váh, laŭ dekstra bordo de Váh kun ponto, en la alia riverbordo estas ĉefvojo kaj fervojo Bratislavo-Žilina, tra la ponto komenciĝas ĉefvojo al Ĉeĥio. Žilina troviĝas 16&nbsp;km.

## Historio 
Komence de la hungara ŝtatfondiĝo (kaj poste longe) la bienoj apartenis al episkopejo de Nyitra. La unua mencio skribe okazis en 1234 en formo *terra Bycha*. Ĝi urbiĝis en 1378. Apudakva fortikaĵo konstruiĝis en 1454, kiun episkopo de Nyitra trakonstruis renesanca burgo. En 1910 en la urbeto loĝis 3122 da loĝantoj, (2298 slovakoj, 438 hungaroj, 347 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la urbo apartenis al Hungario, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Nagybiccse, kies distriktejo estis. Poste la regiono apartenis al Ĉeĥoslovaka respubliko. En 2002 loĝis tie 11&nbsp;550 da homoj.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Ĉiuj Sanktuloj el la 13-a jarcento, lasta rekonstruo en 1904
* katolika templo omaĝe al Sankta Barbara el la 16-a jarcento
* burgo kun 4 turoj de familio Thurzó el 1571
* novromanika sinagogo de 1801

## Famuloj 
* naskiĝis en la urbo:
** en 1887 estro de Slovakio inter 1938-1944 Jozef Tiso
** hungara monaĥo, martiro György Csepellényi
** advokato Sándor Lombardini
** hungara altlerneja instruisto Bernát Heller
** hungara kemiisto Joachim Leimdörfer
* mortis en la urbo
** hungara palatino György Thurzó
** mortis superintendanto Illés Láni
eta|Preĝejo de Bytča

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Bytča
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Registroŝveligilo

eta|dekstra|250ra|rulŝveligilo (maldekstre de la balancopedaloj
La **registroŝveligilo** (ankaŭ **rulŝveligilo** aŭ **kresĉendorulo**) estas ludhelpilo (mekanika, pneŭmatika aŭ elektra) instalita precipe ĉe orgenoj el la romantika epoko, per kiu oni povas aŭtomate tiri aŭ maltiri la registrojn tiel, ke la laŭteco entute pliiĝas aŭ malpliiĝas. Plejofte oni ekfunkciigas la registroŝveligilon per rulcilindro rulata perpiede, ankaŭ balancopedalo eblas. En kelkaj orgenoj foje troveblas „memfunkciaj“ rulcilindroj aŭ kresĉendiloj. Plejparte la orgenkonstruisto antaŭmetas la registrosinsekvon, sed en pli novaj orgenoj ankaŭ troviĝas libere ĝustigeblaj registroŝveligiloj.

Registroŝveligilo ebligas kontrolo la tutan dinamikan larĝecon de orgeno, tamen alie ol je la ŝvelpozitivo glata, senŝtupa kresĉendo aŭ dekresĉendo ne eblas. Krome je nura uzado de la registroŝveligilo la orgenisto perdas la kontrolon pri la sonkoloro.

La registroŝveligilo iĝis kutima meze de la 19-a jarcento, kiam evoluis la simfonia orgeno.
Ofte en granda orgeno ekzistas ambaŭ sistemoj, la ŝvelpozitivo kun ĵaluzioj kaj la rulŝveligilo.

Kategorio:Orgeno
Hipotezo de Broglie

[eta|180px|[Interfero de elektronoj en elektrona mikroskopo]]

La hipotezo de Broglie estis hipotezo de franca fizikisto Louis de Broglie, kiu en 1924 supozis, ke – simile al la duobla specifo de la lumo – ankaŭ la korpuskloj havas kaj korpusklajn kaj ondajn specifojn. Oni pruvis, tri jarojn poste, la ondospecifon de la elektrono.

La ondospecifo de la materio aperas nur en la subatomaj korpuskloj.

La ondoaspekto permesas difini ondolongon \lambda kun la movokvanto  \mathbf{p} de partiklo per la simpla ekvacio:

: \lambda =   \frac{h}{\mathbf{p}} , kie  h  estas la konstanto de Planck. Tial iniciatiĝis bazoj de la kvantummekaniko.

Kategorio:Ondoj
Kategorio:Fundamenta kvantuma fiziko
Kategorio:Kvantummekaniko
Kategorio:Hipotezoj
Zádor Tordai

**TORDAI Zádor** estis hungara filozofo, arthistoriisto, laŭreato de Kossuth-premio (2006) naskiĝinta en Kluĵo la 20-an de aŭgusto 1924 kaj mortinta la  en Budapeŝto.

## Biografio 
La mezlernejon li finis en Mediaş en germana lingvo kaj la filozofion li finis en sia naskiĝurbo en 1951. Ekde 1950 li estis asistanto en universitato, ekde 1952 kunlaboranto de la Instituto pri Scienchistorio kaj Filozofio de Rumana Scienca Akademio de Kluĵo. Ekde 1957 li ne havis postenon kaj en 1960 li translokiĝis Hungarujon, kie li iĝis kunlaboranto de Filozofia Instituto de MTA.

## Verkoj 
* *Irányzatok a mai polgári filozófiában* [kun Márkus György], tan., 1964;
* *Egzisztencia és valóság*, tan., 1967 [france: Bp., 1967];
* *Az elidegenedés mítosza és valósága*, stud., 1970;
* *Közösséges emberi dolgok*, eseoj, stud., 1974;
* *Legyünk realisták..., tan., 1977;
* *Szerkesztette Gaál Gábor 1929-1940*, Korunk antológia, red. [kun Sándor Tóth], 1976;
* *A cselekvés hálója*, stud., 1984;
* *Megértő módban*, stud., 1984;
* *Kós Károly Képeskönyv*, 1985;
* *A józan ész dicsérete*, tan., 1988;
* *A felelősség*, 1993;
* *Utazás Hellaszban*, 1993.
* *A Nap árnyékában*. Múlt és Jövõ, 2000.
* *Balkáni történetek'', 2004.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Tordai Z
Kategorio:Rumanujaj hungaraj filozofoj
Sándor Tóth (filozofo)

**TÓTH Sándor** (tot) [pseŭdonimo: *Lázár György*, estas hungara sociologo, filozofo. Li naskiĝis en Berettyóújfalu la 6-an de decembro 1919 kaj mortis en Budapeŝto, la 10-an de marto 2011.

## Biografio 
Sándor Tóth la mezlernejon finis en Timişoara, la fakon de sociologio-filozofio en Kluĵo inter 1946-1950. Inter 1949 kaj 1985 li estis asistanto, adjunkto, poste docento en la katedro pri filozofio de la Universitato de Kluĵo. Inter 1956 kaj 1958 li partoprenis la reaperigon kaj redaktadon de revuo Korunk, sed 1958 oni maldungis lin pro politikaj kaŭzoj. En 1988 li translokiĝis en Hungarujon, kie ekde 1989 li estis universitata profesoro de la Sociologia Instituto de la ELTE.

## Verkoj 
* *G. G.* Tanulmány Gaál Gáborró, a Korunk szerkesztőjéről, Bk., 1971;
* Gaál Gábor: Válogatott írások III., szerk., Bk., 1971;
* *Látóhatár*. Tizenöt tanulmány, vál., Kvár, 1973;
* *Szerkesztette Gaál Gábor*, Korunk fiktív szám, szerk. (kun Zádor Tordai), 1976;
* *Jelentés Erdélyből* [pseŭdonime Lázár György ], Párizs, 1977;
* *Rólunk van szó*, tan., Bk., 1980;
* *Jelentés Erdélyből*, II. (1987), Párizs, 1990 http://adatbank.transindex.ro/cedula.php?kod=748 ;
* *Quo vadis România?*. (En tradukaĵo de Gelu Păteanu 1991.
* *Dicsőséges kudarcaink a diktatúra korszakából*. Gaál Gábor sorsa és utóélete Romániában 1946-1986, 1997.
* *A nemzet európai modelljéről*. Kriterion Könyvkiadó, Bukarest, 1997.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Toth S
Toth S
Púchov

**Púchov,** hungare **Puhó,** germane **Puchau** estas urbo en Slovakio, en Regiono Trenčín, en Distrikto Púchov, kies distriktejo estas.

## Situo 
La urbo situas en valo de Váh, en ambaŭ bordoj de Váh, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Bratislavo-Žilina (Žilina). La urbo havas fervojan kaj vojan pontojn, kie komenciĝas ĉefdirekto al Ĉeĥio. Trenčín troviĝas 35 km.

## Historio 
Oni trovis restaĵojn el la neolitiko. La unua mencio skribe okazis en 1243, kiam reĝo Béla la 4-a donacis tiujn bienojn al figuro "Puch". Inter 14-a kaj 19-a j.c.-oj la bienoj grandparte apartenis al familio Marczibányi. Georgo Rákóczi la 1-a ekloĝis en 1628, poste alvenis multe da rifuĝintoj husanoj. En 1630 Comenius vizitis la komunumon. Ferdinando la 3-a donacis al la loko urborangon kaj foirorajton, pli poste privilegiojn. Multe okupiĝis pri teksado kaj potfarado. En 1809 la francoj brulis la urbon. Fine de la 19-a j.c. konstruiĝis granda rondirado de fervojo, kiu ligis urbojn Budapeŝto-Miskolc-Kassa-Poprad-Martin-Puhó-Trencsén-Pozsony-Vác-Budapeŝto. En 1910 en la urbeto loĝis 1540 da loĝantoj, (1035 slovakoj, 248 hungaroj, 238 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la urbo apartenis al Hungario, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Puhó, kies distriktejo estis. Poste la regiono apartenis al Ĉeĥoslovaka respubliko, fine al Slovakio. En 2002 loĝis tie 19&nbsp;200 homoj.

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo de 1940, iom da parto restis el la pli malnova preĝejo
* luterana templo de 1880, la altaro devenas el 1643
* kastelo de Rákóczi
* departementa domo el la 18-a jarcento, nun muzeo
* katolika preĝejo de 1771 en urboparto kaj iama vilaĝo Felsőkocskóc
* kapelo de familio Marczibányi omaĝe al Virga Maria el 1746
* kapelo el la 19-a jarcento
* baroka skulptaĵo de Nepomuka Sankta Johano el 1733
* iama arkeologia restaĵejo nomata roko, ilin malkovris barono Emil Fredrich Johannes Hoenning O´Caroll en 1888; la restaĵoj estas videblaj en muzeoj de Martin, Vieno kaj Budapeŝto

## Internaciaj ĝemeliĝoj 
Innter la partneraj urboj estas ankaŭ
*  Bila Cerkvo (Біла Церква) en Ukrainio (2004–)

## Famuloj 
En la iama Puhó naskiĝis:
* hungara politikisto Antal Marczibányi
* Sámuel Tessedik (pastoro, 1710–1749).
En la iama Felsőkocskóc naskiĝis arthistoriisto Kálmán Brogyányi.

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Púchov
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Ĉatisgaro

**Ĉatisgaro** () estas gubernio en centra Barato. Oni starigis ĝin la 1an de novembro 2000 el la 16 distriktoj de sudorienta Madja-Pradeŝo en kiuj oni parolas la ĉatisgaran lingvon.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Rajpuro estas ĝia ĉefurbo. 

Ambikapur, Bilaspur, Ĉirmiri, Durg, Ĝagdalpur, Korba, Rajgarh kaj Rajnandgaon estas gravaj urboj.

## Klimato 
En Ĉatisgaro tropika klimato regas kun influo de musono. La someroj (inter aprilo-junio) estas varmaj, ofte kun preskaŭ -ojn. Poste musono alvenas. Jare pluvas po pli ol 1000&nbsp;mm. Vintro daŭras inter novembro-januaro, tiam estas agrabla temperaturo kaj neniam frostas.

Kategorio:Ĉatisgaro
Ĉatisgaro
Chandrasekhara Venkata Raman

**Chandrasekhara Venkata Raman** (, Trichinopoly, Hindio – , Bangalore) estis barata fizikisto, kiu forte influis evoluon de la barata scienco. Li ricevis Nobel-premion en 1930 pri tiu malkovro, ke la lumo trairanta diafanan materion ŝanĝas la ondolongon.

Li iĝis fizika profesoro de la Kolkata Universitato (1917). Li analizis lumŝprucan proprecon de diversaj materialoj kaj dum tio malkovris en 1928, ke en la refraktiĝanta lumo aperas ankaŭ aliaj frekvencoj – kompare al la originala unufrekvenca spektro – kiuj karakterizas la materialon. Oni nomumis tiujn Raman-frekvencoj kiuj kongruas al la infraruĝaj frekvencoj de la materio. Ilian aperon kaŭzas la energioŝanĝo inter la lumo kaj materio.

Raman ricevis en 1929 kavaliran rangon, li gvidis ekde 1933 fizikan departementon de la Hindia Naturscienca Instituto en Bangalore. Oni nomumis lin en 1947 al direktoro de la Esplora Instituto Raman. Li iĝis en 1961 membro de la Papa Scienca Akademio.

Li kunlaboris preskaŭ en ĉiu fondo de hindiaj esplorinstitutoj, li fondis la monatan revuon Indian Journal of Physics kaj la Hindian Sciencan Akademion.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Lenin-premio pri paco (1957)

Kategorio:Eksperimentaj fizikistoj
Kategorio:Barataj fizikistoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Membroj de la Barata Nacia Akademio pri Sciencoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Barataj agnostikuloj
Kategorio:Spektroskopistoj
Kategorio:Barataj politikistoj
Levente Csutak

**CSUTAK Levente** (ĉutak) estas rumanuja hungara grafikisto, ilustraciisto naskita en Kovászna la .

## Biografio 
Inter 1958-64 Levente Csutak studis en *Belarta Altlernejo Ion Andreescu* de Kluĵo. Inter 1964-68 li laboris en Sibio, ekde 1968 li estis grafikredaktoro de Brassói Lapok. Inter 1974–75 li publikigis kvazaŭ en centserio la desegnserion *Népi díszítésünk alapformái* (La bazformoj de la [hungara] popola dekorado).

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Rajpuro

**Rajpuro** () estas la ĉefurbo de la gubernio Ĉhatisgaro, Barato. La loĝantaro estas  (laŭ germana VP). Rajpuro estas la 55-a plej granda urbo en Barato laŭ la popolnombrado de 2001. La urbo estas ankaŭ la administra centro de la distrikto Rajpuro. Antaŭ ol oni kreis la gubernion Ĉhatisgaro (la 1an de novembro 2000), Rajpuro estis parto de la gubernio Madhja-Pradeŝo. Apud Rajpuro, oni stari gas novan urbon kiu nomiĝas Nova Rajpuro.

## Bazaj informoj 
* Horzono: UTC +5:30
* Areo:  (176&nbsp;mi²)
* Supermara alteco:  (955&nbsp;ft)
* Loĝantaro: Pli malpli 1 miliono.
* Distrikto: Rajpuro
* Urbestro: s-ro Sunil SONI
* Poŝtkodo: 492001
* Aŭtokodo: CG-04
* Telefonkodo: 771

## Historio 
Kelkaj historiistoj kredas, ke Rajpuro ekzistis jam ekde la 9-a jarcento p.K. Ili kredas tion surbaze de ruinoj de fortikaĵo kaj aliaj konstruaĵoj kiuj estas lokitaj en la suda parto de la urbo.

## Klimato 
En  tropika klimato regas kun influo de musono. La someroj (inter aprilo-junio) estas varmaj, ofte kun preskaŭ -ojn. Poste musono alvenas. Jare pluvas po pli ol 1000&nbsp;mm. Vintro daŭras inter novembro-januaro, tiam estas agrabla temperaturo kaj neniam frostas.

Kategorio:Urboj de Ĉatisgaro
Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Metropoloj
Rožmberk nad Vltavou

**Rožmberk nad Vltavou** estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Sudbohemia regiono, 23&nbsp;km sude de la distrikta urbo Český Krumlov (envicigita al la UNESKO-listo), surborde de la rivero Vltava. Vivas ĉi tie  ().

Pitoreska uniketosa urbeto, protektata urba monumentzono kaj populara turisma loko kaj centro de akvoturismo. La plej konata urba vidindaĵo estas gotika burgo el la 14-a jarcento, rekonstruita en stiloj de renesanco kaj romantika t.n. tudora gotiko, kun valoraj kolektoj de pentraĵoj, armiloj, porcelano, vitraĵoj kaj meblaro.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* **Rožmberk nad Vltavou**, nomo de la katastra teritorio
* Přízeř

## Pluaj fotoj 

Rozmberk vltava.JPG
Rozmberk view.JPG
Rozmberk hotel.JPG


Kategorio:Municipoj en distrikto Český Krumlov
Kategorio:Urboj en distrikto Český Krumlov
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Šumava cismontaro
Kategorio:Setlejoj sur Vultavo
Rickenbach ZH

**Rickenbach ZH** (la mallongigo *ZH* signifas *Kantono Zuriko* kaj estas uzata por distingi la komunumon de aliaj lokoj kun sama nomo) estas komunumo en la distrikto Vinterturo, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 2473 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Ricken situas nordoriente de la urbo Vinterturo kaj apartenas al la Zurika Vinlando. La komunumo konsistas el la vilaĝoj *Rickenbach*, *Sulz*, *Grüt* kaj kelkaj setlejoj izolitaj.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Rickenbach limas en nordo al Altikon, en oriento al Ellikon ĉe Turo, en sudoriento al Wiesendangen, en sudokcidento al Vinterturo, kaj en okcidento al Dinhard.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150ra|Preĝejo de Rickenbach
La stacidomo  de la Svisaj Federaciaj Fervojoj situas ĉe la trajnlinio de Vinterturo al Fraŭenfeld kaj Romanshorn. La stacidomo de Rickenbach-Attikon estas servita de la regionaj trajnlinioj S8 kaj S30 de la Zurika Trafik-Unio. Ankaŭ la nacia aŭtoŝoseo A1 de Sankt-Galo al Zuriko, Berno kaj Ĝenevo facile atingeblas.

## Historio 
Tomboj el la bronzepoko kaj la ferepoko indikas, ke en Rickenbach jam antaŭ pli ol kvarmil jaroj setlis homoj. La unua dokumenta mencio de Rickenbach datas tamen nur el la jaro 1040 post Kristo kiel *Richenbach*. Dum mezepoko diversaj nobeloj kaj monaĥejoj posedis teron kaj bienojn en Rickenbach, ĝis en la 12-a jarcento Rickenbach fariĝis posedaĵo de la Grafoj de Kiburgo. Kun ties formorto la posedrajtoj transiris al la Habsburgoj kaj poste en la jaro 1452 al la urbo Zuriko.

En la jaro 1934 la vilaĝo Sulz, kiu ĝis tiam apartenis al Dinhard, estis integrita al la komunumo Rickenbach.

## Vidu ankaŭ 
* Rickenbach
* Rickenbach-Attikon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Rickenbach ZH 
* Rickenbach en la Historia Leksikono de Svislando
Ĉalbi-Dezerto

**Ĉalbi-Dezerto** estas malgranda dezerto en norda Kenjo kaj suda Etiopio. Ĝi situas oriente de Turkana-lago, kiu estas ĉirkaŭata preskaŭ ekskluzive de dezerto, la plej granda dezertlago de la mondo.

La vilaĝeto North Horr situas en la dezerto (situo proksimume ).

Signifa urbo ekster la dezerto estas Marsabit (situo proksimume )

Kategorio:Dezertoj en Etiopio
Kategorio:Dezertoj en Kenjo
Effroyables Jardins (filmo)

***Effroyables Jardins*** (***Teruraj Ĝardenoj***) estas franca filmo de Jean Becker adaptita de samtitola romano de Michel Quint kaj aperinta en 2003.

## Rakonto
En la 1950-aj jaroj, Jacques, instruisto en provinco, kiel ĉiujare iras kun sia familio en la urbeton kie li vivis dum la germana okupacio, por aktori kiel klaŭno. Kiam André, la amiko de Jacques, ekvidas ke la filo de Jacques ne multe amuziĝas dum la spektaklo, li rakontas al li la okazaĵon, kiu estis la startpunkto de tiu hobio de klaŭno.

Oni tiam revenas al la fino de germana okupacio en Francio. Jacques kaj André estas grandaj amikoj, kun la bela Louise, kiu mastrumas la malgrandan kafejon, kiun ambaŭ viroj vizitadas. Pro subita impulso, ili ekfaros malgrandan rezistan agon. Sed tiu ago kondukos ilin al io pli ambicia, des pli ke temas por ambaŭ "rivaloj" enamiĝi al la bela Louise, ili do decidas eksplodigi fervojan trakforkan postenejon. Tiucele, André lokigos eksplodigilon dum Jacques altiros la atenton de gardisto, kion li faros dank'al svingoĵetilo kaj grimacoj. Bedaŭrinde, la postenejo ne estis malplena, kaj tiea maljuna fervojisto estas vundita. Sed ambaŭ viroj tion ekscios nur poste.

Dum la vespero, la triopo festas tiun "venkon" manĝante maloftan "kasuleton" (france: "cassoulet"). Germanoj tiam impetas kaj kaptas ambaŭ virojn kaj plurajn aliajn homojn de la vilaĝo por konsistigi grupon de 4 ostaĝoj kiuj estos mortpafitaj se neniu denuncos sin. Ili estas ĵetataj en kotoplenan truon en ŝtonminejo. Iliaj mizeraj kunuloj eĉ ne fidos ilin kiam ili diros ke ili estas kulpaj. Por savi ilin, nur restas kompatema fervojisto kiu estas mortanta sur hospitala lito kaj denuncas sin, kaj ankaŭ germana soldato kiu, plena de humaneco kaj humuro, helpos ilin trapasi tiun momenton dank'al siaj klaŭnaĵoj, pro kio li estos mortigita...

Revenante al la spektaklejo, la knabo rigardas per nova okulo sian patron refari la klaŭnaĵojn de tiu germana soldato kaj ekkomprenas la sencon de tiu hobio, kiu ne plu aspektas tiel ridinda kiel li antaŭe pensis.

## Teĥnikaĵoj
*Titolo: *Effroyables Jardins*
*Reĝisoro: Jean Becker
*Originala scenaro: Michel Quint
*Adapto kaj dialogoj: Jean Cosmos, Guillaume Laurant kaj Jean Becker
*Muziko: Zbigniew Preisner
*Lando: Francio
*Aperdato: 
*Formato: Kolora - kino-formato 2,35:1 (CinemaScope) - cifereca Dolby sono - 35&nbsp;mm
*Ĝenro: Drama komedio
*Daŭro: 100 minutoj

## Rolularo
## Pri la filmo
*Kelkaj scenoj estis filmitaj en la komunumo de Pélussin
*La originala filmmuziko estis komponita de Zbigniew Preisner
*En la filmo, aktoroj André Dussolier, Thierry Lhermitte kaj Jacques Villeret konservas proprajn antaŭnomojn.

## Videoteko
*Aperis DVD de la filmo.

## Eksteraj ligiloj
*

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2003
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Filmoj de Jean Becker
Jaoj

La **jaoj** estas etno en la regiono de la Malavia Lago, kun proksimume miliono da anoj en Malavio kaj po iom malpli ol miliono en norda Mozambiko kaj en suda Tanzanio. La jaa lingvo estas bantua lingvo.

## Fontoj 
* Ethnologue.com pri la jaoj kaj la jaa lingvo
* Encyclopaedia Britannica: Yao
* Encyclopaedia Britannica: History of Malawi

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Malavio
Kategorio:Etnoj en Mozambiko
Kategorio:Etnoj en Tanzanio
Kategorio:Etnologio
James Chadwick

Siro **James CHADWICK** (20-an de oktobro 1891, Manchester, Anglio – 24-an de julio 1974, Kembriĝo, Cambridgeshire) estis angla fizikisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1935 pro sia malkovro de la neŭtrono.

Li studis en la universitatoj de Manĉestro kaj Kembriĝo, poste estis instruisto de Hans Geiger en la berlina Teknika Altlernejo. Li kunlaboris ekde 1923 kun Ernest Rutherford en Kembriĝo en la Laboratorio Cavendish. Oni analizis transformiĝojn de elementoj, kiujn ili bombadis per alfa-korpuskloj. Ili analizis naturon de la atomkerno, konstatis pri la protono (kerno de la hidrogenatomo), ke ĝi estas ankaŭ konstruelemento ĉe aliaj atomkernoj.

Chadwick en 1932 rimarkis, ke berilio bombadita per alfa-korpuskloj ellasas nekonatan radiadon, kiu forpuŝas protonojn el atomkernoj de diversaj materialoj. Laŭ klarigo de Chadwick, la radiado konsistas el korpuskloj - sen elektra ŝargo - nome neŭtronoj, kiuj havas saman pezon kiel la protonoj.

La malkovro helpis pluan analizon de la atomkerno, ĉar la neŭtrono povis eniri la kernon sen deflankiĝo. Chadwick ricevis la kavalieran rangon en 1945 kaj la medalon Copley en 1950.

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Anglaj ateistoj
Kategorio:Britaj fizikistoj
Kategorio:Eksperimentaj fizikistoj
Kategorio:Nukleaj fizikistoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Membroj de la Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Projekto Manhattan
Kansas City Royals

**Kansas City Royals** (*Kansasurbaj Reĝecoj*) estas usona basbala teamo en la Grandaj Ligoj de Basbalo. Ĝi apartenas al la Amerika Ligo, kaj konkursas en ties Centra Divido.

Ĝia kromnomo venas de la Usona Reĝa Best-ekspozicio ('American Royal Livestock Show') ĉiujara evento en Kansasurbo ekde 1899.

* Urbo: Kansasurbo, Misurio
* Kromnomo: Royals
* Koloroj: Bluo, Oro kaj Blanko
* Fondiĝo: 1969
* Stadiono: *Kauffman Stadium* (maksimuma spektantaro: 40 793 - konstruiĝis en 1973)
* Ĉampionoj de la Mondserio: 1985

## Eksteraj ligiloj 
*   ()

 

Kategorio:Basbalaj teamoj en Usono
Akvovojo Havel-Odro

[eta|enfluo de la rivero [Havel en la akvovojon apud Oranienburg]]
[eta|la "malnova" parto de rivero [Odro en Oderberg]]
La **akvovojo Havel-Odro** - germane *Havel-Oder-Wasserstraße*, mallongigo *HOW*, prononco pli-malpli  - estas akvovojo en orienta Germanio, kiu etendiĝas de la Berlina urbodistrikto Spandau okcidente ĝis la komunumo Hohensaaten ĉe la germania-pola limo oriente. Sume la akvovojo longas 92,87 kilometrojn. Plejparte la vojo estas parto de la germania federacia lando Brandenburgio, malpligrandparte ankaŭ de la federacia lando Berlino.

La akvovojo konsistas el
* la kanalo *Oder-Havel-Kanal*

kun la kvin kluzoj
* Schleuse Spandau km 0,58
* Schleuse Lehnitz km 28,6
* Schiffshebewerk Niederfinow km 77,89
* Schleuse Hohensaaten Ost km 92,66
* Schleuse Hohensaaten West km 92,87

kaj la lago *Tegeler See*.

La akvovojo ligas la riveron Odro en oriento kun Havel en okcidento. Okcidente de la rivero Havel, la kanalo *Mittellandkanal* plu daŭrigas la akvovojon al okcidenta Germanio kaj tra la *Dortmund-Emso-Kanalo* kaj riveroj Emso norde kaj Rejno sude ebligas ŝipadon al Nederlando kaj la Norda Maro.

Kategorio:Akva transporto en Germanio
Kategorio:Transporto en Brandenburgio
Kategorio:Transporto en Berlino
Danakila dezerto

[eta|400px|Danakil-dezerto en [Afar (malaltebenaĵo)|Afara malaltaĵo]]
**Danakila dezerto** estas dezerto en norda Etiopio kaj suda Eritreo (granda parto de ties Suda Ruĝmara distrikto). Ĝi apartenas al la Granda Rifto.

Ĝi situas en la lando de la Afaroj, la Afara malaltaĵo, kiu estas konata pro la plej altaj temperaturoj surtere. La alteco estas ĝis 100 m sub marnivelo. Speciala parto de la Danakila dezerto estas Dalolo, kratero de eksvulkano fama pro siaj multkoloraj acidaj sulfur-fontoj.

La ĉefa industrio estas la minado de salo. Al la bestoj hejmaj en la regiono apartenas la Afrika sovaĝa azeno.

## En esperanto-kulturo 
En la 1960-aj jaroj Danakilan dezerton vizitis la fama esperantisto Tibor Sekelj. Siajn spertojn la verkisto-vojaĝisto priskribis en la novelo «En la Danakila dezerto». Interalie li detale rakontas pri elminigado de salo fare de la afaroj:

## Vidu ankaŭ 
* Eritrea marborda dezerto
* Etiopaj kserofitaj herbejoj kaj arbustaroj

## Referencoj 
Kategorio:Dezertoj en Etiopio
Kategorio:Dezertoj en Eritreo
Kategorio:Granda Rifto
Austin (kompanio)

**Austin** estis kompanio en Britio, kiu fabrikis aŭtomobilojn. Ĝi fariĝis grava, estis la gvida partnero post kuniĝo kun la kompanio Morris en 1952, sed malkreskis post ĝia absorbiĝo en British Leyland Motor Corporation kaj ties sekvantaj problemoj.

## Historio 
[eta|Austin Motors showroom, [Long Acre, London, circa 1910]]

La kompanio estis fondita en 1905 en Birmingham de Herbert Austin. Li estis antaŭe manaĝero de Wolseley Tool and Motor Car Company.

Dum la 1920-aj jaroj la kompanio produktis la modelon Austin 7, malmultekostan, malgrandan kaj simplan aŭtomobilon, unu el la unuaj, kiuj estis konstruitaj por la amasa merkato.

Ĝis junio 1925 la plimulto de la Austin aŭtomobiloj estis produktitaj en verda, la preferita koloro de la fondinto.

Ekde 1927 la Austin Seven estis ankaŭ produktita de la germana kompanio Fahrzeugfabrik Eisenach kiu en 1929 estis transprenita de la kompanio BMW. La marko kaj modelo estis Dixi A1 kaj poste BMW Dixi. En Francio ĝi estis Rosengart, en Japanio Datsun, en Usono Bantam.

Ĝis la komencaj 1950aj jaroj la aŭtomobiloj de Austin havis la reputacion de solidaj produktoj.

1952 finis la sendependecon de la kompanio, kiu estis kunigita kun ĝia plej granda konkuranto Morris. Ambaŭ fariĝis British Motor Corporation.
Produktitaj estis ekde 1959 diversaj similaj modeloj sub diversaj markoj:
* Austin Mini
* Morris Mini
* Wolseley „Hornet“
* Riley „Elf“
Tiu metodo vendi preskaŭ identajn aŭtomobilojn sub diversaj markoj estis iom moke nomita „Badge Engineering“ („signo-inĝenierado“).

Ekde la 1970-aj jaroj la reputacio de Austin ege suferis pro la malbona kvalito en la patrina konzerno British Leyland. Speciale koncernita estis la modelo Austin Allegro.

La lasta Austin estis produktita en 1989.

## Vidu ankaŭ 
* Austin 12/4 LL Taksio
* Austin FX3
* Austin FX4
* Carbodies
* Mann and Overton

## Eksteraj ligiloj 
* Ĉ. 900 bildoj de aŭtomobiloj Austin

Kategorio:Aŭtomobiloj
Kategorio:Britaj aŭtomobilfabrikoj
Sokotra pasero

La **Sokotra pasero** estas afrotropika specio kiu apartenas al genro Pasero. Ĝi loĝas sur malgranda teritorio ĉe orienta Afriko- insuloj Sokotra kaj Samhah en la Hinda oceano, ĉe la Korno de Afriko. La taksonomio de tiu specio kaj de siaj parencoj estas komplika, kaj kelkaj fakuloj inklude BirdLife International, agnoskas tiun specion kaj la tre similan de la Abdalkuria pasero, kaj kelkajn el kontinenta Afriko, kiel separataj, kaj aliaj kunigas tiujn ĉiujn speciojn kaj eĉ la probable nerilatan de la Iagoa pasero. Iuj aŭtoroj konsideras speciojn: Punkteca pasero, *Passer motitensis*, Kenja pasero, *P. rufocinctus* kaj **Sokotra pasero** *(P. insularis)* kiel ununura specio *P. motitensis* laŭ Dowsett kaj Forbes-Watson (1993). Dum ne estas klara la taksonomio inter tiuj ruĝecbrunaj afrikaj paseroj, la pritaksado kiel “Malplej Zorgiga” specio estas provizora kaj dependas de la kalkulota taksono.

La birdo preferas sekajn lokojn kaj urbojn.

Kiel ĉe la proksimaj parencaj samgenranoj, ankaŭ ĉe tiu ĉi specio temas pri ĝenerale brungriza birdo kun nigrecaj dikega (ĉebaze) beko, traokula strio kaj tragorĝa vertikala strizono (kvazaŭ “antaŭtuko”), dum estas malhelgrizaj krono kaj nuko, sed diference de la proksimaj parencoj ĉe tiu ĉi **la vangoj estas tre blankaj**. Kiel ĉe aliaj ruĝecbrunaj afrikaj paseroj estas tre markata **ruĝecbruna strizono** el malantaŭokule kurbe paralele al malantaŭa kolo sed ne tiom longa kiom ĉe la proksimaj parencoj kaj ĉirkaŭe la vangon nur al la kolflankoj sed ne sube. Krome estas alia similkolora areo en ŝultro kaj sub ĝi tre nigra flugilstrio; la flugilplumoj estas nigrecaj. La irisoj estas malhelaj kaj la kruroj helbrunecaj. La subaj partoj estas helgrizaj, pli grizaj en brusto kaj pli blankecaj en ventro.

Temas pri kazo de seksa duformismo, kutime inter paseroj. Ĝenerale estas pli senkolora, senmarka kaj bruneca supre kaj helgriza sube kun same blankaj vangoj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Sokotra pasero je la bildo en artikolo pri faŭno de Sokotra (ĉeĥe) - paĝo 22
* Bildoj de Sokotra pasero 
* Sokotra pasero ĉe Internet Bird Collection

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Paseredoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Schlatt ZH

**Schlatt ZH** (prononcu *ŝlat*) estas komunumo en la distrikto Vinterturo, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 694 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Vilaĝocentro de Oberschlatt kun tradiciaj faktrabdomoj
Schlatt situas en la oriento de la Kantono Zuriko inter Vinterturo kaj Turbenthal sur la nordokcidenta deklivo de la monto *Schauenberg*. La komunumo konsistas el la municipoj *Unterschlatt*, *Oberschlatt*, *Waltenstein* kaj *Nussberg*.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Schlatt limas en nordo al Elsau, en oriento al Hofstetten, en sudoriento al Turbenthal, en sudokcidento al Zell, kaj en en okcidento al la distriktĉefurbo Vinterturo.

## Trafiko 
Per la poŝtaŭtobuslinio 680 al Vinterturo Schlatt estas konektita kun la reto de la Zurika Trafik-Unio.

## Historio 
Unua skriba mencio de la municipo Nussberg datiĝas el la jaro 744 kiel *Nuzperech* kaj de Unterschlatt el la jaro 754 kiel *Slâte*. Temis en ambaŭ kazoj kiel donacdokumentoj al la Monaĥejo Sankt-Galo. La municipoj post diversaj ŝanĝoj de posedantoj, inter kiuj troviĝis la Grafoj de Kiburgo, dum la mezepoko en la 15-a jarcento fariĝis posedaĵo de la urbo Zuriko kaj estis integritaj al la voktdistrikto Grafejo Kiburgo.

## Vidu ankaŭ 
* Schlatt

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Schlatt ZH
Kluzo Liebenwalde

La **kluzo Liebenwalde** (germane **Schleuse Liebenwalde**) estas kluzo de la akvovojo *Obere Havel*, kiu situas proksime de la komunumo Liebenwalde en la federacia lando Brandenburgio de Germanio. Sude de la vilaĝo estis la iama komenco de Finowkanal, kanalo, kiu ankoraŭ ekzistas sub la nomo "Langer Trödel" kaj iras orienten ĝis la kluzo Zerpenschleuse. La okcidenta daŭrigo de la Finowkanal al Oranienburg estas Malzer Kanal.

Kategorio:Kluzoj en Germanio
Kategorio:Transporto en Brandenburgio
Seuzach

**Seuzach** estas komunumo en la distrikto Vinterturo, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 6790 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. La komunumo konsistas el la municipoj *Seuzach*, *Oberohringen* kaj *Unterohringen*.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Ĉevalskulpturo en la vilaĝa parko de Seuzach
Seuzach apartenas al la aglomeraĵo de la urbo Vinterturo, ĉe kies norda limo la komunumo situas. La iama kamparvilaĝo hodiaŭ havas urbecan karakteron. De la komunuma areo de 7,56 km² 44,4% servas por agrikulturo, 24,3% estas kovritaj de arbaro, 20,4% estas kovritaj de setlejoj, 9,9% servas por la trafiko kaj 0,5% estas akvejoj kaj 0,9% dezertaj.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Seuzach limas en nordokcidento al Hettlingen, en nordo al Dägerlen, en nordoriento al Dinhard, kaj en oriento, sudo kaj sudokcidento al la urbo Vinterturo.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150ra|Trafikcirklo en la centro de Seuzach
Seuzach disponas pri stacidomo de la Svisaj Federaciaj Fervojoj, kiu estas konektita unuflanke per la regiona trajnlinio S11 de la Zurika Trafik-Unio tra Vinterturo, , Ĉefstacidomo Zuriko, Dietikon kun Brugg kaj aliflanke ankaŭ kun la linio S29 tra Vinterturo ankaŭ kun Zuriko. Estas aliro de Seuzach al la naciaj svisaj aŭtovojoj A1 kaj A4.

## Historio 
La unua historia mencio de Seuzach datiĝas el la jaro 1263. En mezepoko Seuzach apartenis al la Grafoj de Kiburgo kaj poste al ties heredantoj, la Habsburgoj, kiuj vendis la posedaĵon en la jaro 1452 kun la tuta Grafejo Kiburgo al la urbo Zuriko.

## Vidu ankaŭ 
* Seuzach (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Seuzach
Bajuda-Dezerto

La **Bajuda-Dezerto** situas en Sudano,
norde de moderna Kartumo kaj okcidente de Kadabas. Norde de ĝi troviĝas la Nubia dezerto, kun kiu ĝi konstituas la orientan flankon de Saharo.

Kategorio:Dezertoj de Afriko
Kluzo Lehnitz

La **kluzo Lehnitz** - germane *Schleuse Lehnitz*, prononco pli-malpli  - estas kluzo de la akvovojo Havel-Odro en la federacia lando Brandenburgio de Germanio. Ĝi havas sian nomon laŭ la parto *Lehnitz* de la urbo Oranienburg.

## Historio 
La kluzo, la dua sur ĉi tio loko, estis konstruita en la jaro 1940 kaj estis 134 m longa. La utiligebla longeco de la baseno estis reduktita pro la apliko de rimedo kontraŭ kolisioj.

La transiro de kargoŝipo daŭras 15 minutojn. Se estas sportaj boatoj kune kun kargoŝipoj la transiro daŭras 40 ĝis 45 minutojn ĉar la boatoj bezonas tempon por trovi konvenan lokon kaj fiksi la ŝnurojn. Sportaj boatoj estas inter aprilo kaj oktobro kun pinto en julio kaj aŭgusto.

Ĉiu transiro signifas perdon de akvo por la vertotenejo de la Oder-Havel-Kanal, kiu dependas de la alfluo per la Obere-Havel-Wasserstraße (OHW) kaj de la *Müritz-Havel-Wasserstraße* (MHW). Dum sekaj someroj la akvo estas malabunda kaj la nombro de transiroj estas reduktita.

## Eksteraj ligiloj 
* la akvotransporta oficejo Eberswalde pri la kluzo  ()

Kategorio:Kluzoj en Germanio
144096 Wiesendangen

La asteroido **Wiesendangen** estas malgranda objekto **144096 (2004 BV58)** en la interna asteroida zono.

## Malkovro kaj nomo 
Wiesendangen estis malkovrita la  de la svisa amatora astronomo Markus Griesser. Li nomis ĝin Wiesendangen honore al sia hejmkomunumo en la distrikto Vinterturo, Kantono Zuriko, Svislando.

## Grandeco 
Wiesendangen havas diametron de proksimume 1 km. Informoj pri ĝia konsisto ĝis nun mankas.

## Orbito 
Ĝi moviĝas sur orbito tre ovala en meza distanco de la suno de 311 milionoj da kilometroj. Ĝia orbitrapideco estas 84&nbsp;000 km/h. La orbitado ĉirkaŭ la suno daŭras 3,6 terajn jarojn. La plej granda alproksimiĝo al la tero estas 123 milionoj da kilometroj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* Retpaĝo pri la asteroido Wiesendangen en germana lingvo 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2004
Wiesendangen

## Pri la komunumo 
**Wiesendangen** estas komunumo en la distrikto Vinterturo, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 4466 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. Al Wiesendangen apartenas ankaŭ la periferiaj setlejoj *Attikon*, *Buch* kaj *Menzengrüt*.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Preĝejo de Wiesendangen
eta|maldekstra|150ra|Fajrobrigadejo de Wiesendangen
Wiesendangen situas oriente de la urbo Vinterturo en iama marĉlando, kiu nun estas agrikulture utiligita. La komunumo apartenas al la Zurika Vinlando, pri kio atestas la vitejoj je la suda flanko de la montetoj sur la komunuma teritorio. Tra la centro de la vilaĝo kun sia bone konservita historia kerno fluas la rivereto *Wiesenbach*.

## Trafiko 
La stacidomo Wiesendangen de la Svisaj Federaciaj Fervojoj situas ĉe la trajnlinio de Fraŭenfeld al Vinterturo kaj estas servita de la regionaj trajnlinioj S8 kaj S30 de la Zurika Trafik-Unio. Wiesendangen ankaŭ havas aliron al la svisaj aŭtovojoj A1 kaj A7.

## Historio 
La nomo *Wiesendangen* etimologie ne rilatas al la germana vorto *Wiese* (esperante *herbejo*) sed devenas de la vorto *Wisent* por *eŭropa bizono*. En la unua skriba mencio de la komunumo el la jaro 804 oni legas latine: "in loco, qui dicitur Wisuntwangas" [loko nomita Wiesendangen]. En la 9-a jarcento la plej granda bienposedanto en Wiesendangen estis la Monaĥejo Sankt-Galo. Tiu posedaĵo tamen plurfoje ŝanĝis la posedanton al diversaj nobelaj familioj, ĝis finfine en la 15-a jarcento la tuta komunumo venis sub regado de la urbo Zuriko.

## Asteroido Wiesendangen 
La planedeto 144096, kiu estis malkovrita la 23-an de januaro 2003 de la astronomo Markus Griesser portas honore al lia hejmkomunumo la nomon Wiesendangen.

## Vidu ankaŭ 
* Wiesendangen (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Wiesendangen
Fethullah Gülen

**Fethullah** aŭ **Fetullah Gülen** (n.  en Korucuk apud Erzurum aŭ, laŭ aliaj, en 1938 en Pasinler apud Erzurum; m. la 20-an de oktobro 2024) estis verkisto kaj iama turka imamo kaj islama predikisto.

Li estas la fondinto de la socia movado Hizmet, ankaŭ konata kiel la "Gülen-movado". La movado estas precipe aktiva en la kampo de edukado kaj en la disvolviĝo de interreligia dialogo. Laŭ studo de la revuo Yeni Aktüel, ekzistas proksimume 489 mezlernejoj aŭ bazlernejoj, ses universitatoj kaj kelkaj edukaj aŭ lingvocentroj en 91 landoj.

Liaj anoj konsideras lin grava instruisto de islamo kun liberalaj pensoj pri interreligia dialogo. Kritikantoj riproĉas, ke li volas anstataŭigi la laikulan respublikon turkian per islama reĝimo.

Gülen nomis sin reprezentanto de sunaismo; liaj ideoj havas elementojn de sufismo kaj donas al Turkio specialan pozicion en islamo. Li verkis pli ol 60 librojn pri religiaj, sociaj kaj politikaj temoj, krome artikolojn kaj poemojn. Kvankam Islamo malpermesas bildojn de homoj, li konsentas, ke liaj predikoj estu disvastigitaj per video-kasedoj.

Gülen estas konsiderata unu el la plej riĉaj homoj de Turkio. De pluraj jaroj li loĝas en Pensilvanio, Usono. Prezidento Erdoğan de Turkio akuzis lin pri respondeco pri la puĉoprovo de la , kaj postulis ke Usono lin arestu.

## Verkoj 
* *Adocate of Dialogue*, prilaboro A.Ünal, A.Williams, Falifax, Virginia 2000
* *Love and Tolerance*, antaŭparolo de Thomas Michel, Somerset, NJ 2004
* N. Amman, *W prawdziwym islamie terroryzm nie istnieje. Wywiad z Fethullahem Gülenem* (En vera islamo terrorismo ne ekzistas. Intervjuo kun Fethullah Gülen), en: Terroryzm i zamachy samobójcze. Muzułmański punkt widzenia (Terorismo kaj atencoj de sinmortigintoj. Islama vidpunkto), Akademia Eldonejo DIALOG, Warszawa 2007, p. 17-24

## Referencoj 
## Literaturo 
Eugeniusz Sakiewicz, *Muzułmańska edukacja i wychowanie. Pedagogiczna wizja M. Fethullaha Gülena* (Islama edukado kaj klerigo. Pedagogia vizio de Fethullah Gülen), Libra s.c., Dunaj Instytut Dialogu, Białystok 2014, s. 183, ISBN 978-83-88463-97-6

## Eksteraj ligiloj 
Gülen havas retejon en 20 lingvoj.
* Turklingva retejo de Gülen
* Kurdlingva retejo de Gülen

Kategorio:Turkoj
Kategorio:Islamo kaj politiko
Kategorio:Islamaj teologoj
Kategorio:Islamaj filozofoj
Makuvoj

eta|Makua virino kun farbita vizaĝo en Mozambiko
La **makuvoj** estas bantua etno, kiu loĝas en la nordo de Mozambiko kaj en la regiono Mtwara en la sudo de Tanzanio. La nombron de la makuvoj oni en 1996 indikis je 2,5 milionoj.

La esperantigo de la nomo de tiu bantua etno bezonas zorgan pripenson. En Afriko ili estas nomataj aŭ *Makua* aŭ *Makhuwa*. La esperantigo de la nomo per *makuoj* konfliktus kun la nomo de la etno *makuoj* en Brazilo. Do *makuvoj* estas preferinda.

Ilia lingvo estas la makua lingvo (bantua) kun iso-639-3-kodo vnw.

**Atentu: En la vikidatumoj-ero pri ĉi tiu bantua etno estas ankaŭ konfuzo kun iu etno en Indonezio!**

## Fontoj 
Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Mozambiko
Kategorio:Etnoj en Tanzanio
Kategorio:Etnologio
Zell ZH

## Pri la komunumo 
**Zell ZH** estas komunumo en la distrikto Vinterturo, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 4938 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. La komunumo konsistas el la municipoj *Zell*, *Rikon*, *Kollbrunn* kaj *Rämismühle*, kaj la setlejoj *Oberlangenhard*, *Unterlangenhard*, *Lettenberg*, *Schoren* kaj *Garten*.

## Geografio 
Zell situas en la Tössvalo en la Zurika Oberlando inter Turbenthal kaj Vinterturo.

## Trafiko 
Zell situas ĉe la trajnlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Vinterturo tra la Tössvalo al Rüti ZH, kiu estas servita per la regiona trajnlino S26 de la Zurika Trafik-Unio. Zell ZH disponas pri tri stacidomoj ĉe tiu-ĉi linio, nome '**, **' kaj ''*.

## Historio 
La unua skriba mencio de la municipo *Zell* datiĝas el la jaro 741 kiel *Celle'' en donacdokumento al la Monaĥejo Sankt-Galo. En la 12-a jarcento la posedrajtoj de Zell transiris de la Monaĥejo Sankt-Galo al la Grafoj de Kiburgo. Post la formorto de la familio Kiburgo la novaj posedantoj fariĝis ties heredantoj, la Habsburgoj. Post la Malnova Zurika Milito la tuta Grafejo Kiburgo, al kiu apartenis ankaŭ la municipoj de la hodiaŭa komunumo Zell ZH, estis vendita al la urbo Zuriko.

La politiko Zell ZH en ĝia hodiaŭ formo estiĝis en la jaro 1934 per kuniĝo de la antaŭe sendependaj municipoj kaj setlejoj.

## Tibeta Instituto en Rikon 
En la vilaĝo Rikon troviĝas la plej granda tibet-budhisma monaĥejo ekster Azio. Ĝi estis fondita en 1968. Ĝi enhavas gravan bibliotekon, temas pri la plej granda post tiu de Dharamsala norde de Barato.

## Vidu ankaŭ 
* Kollbrunn (stacidomo)
* Rikon (stacidomo)
* Rämismühle-Zell (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*
Dalolo

**Dalolo** estas vulkana eksplodkratero (aŭ maaro) en la Danakil-dezerto nordoriente de vulkano Erta Ale en Etiopio.

Dalolo formiĝis dum freata erupcio en 1926, kaj multaj similaj krateroj kovras la ĉirkaŭan sal-ebenon. Tiuj krateroj estas la plej malaltaj: ili havas altecon (pli prave: *mal*altecon) de minus 45 m aŭ pli (do sub marnivelo).

En la loka afara lingvo *Dallol* signifas *dissolvo, malintegriĝo* kaj priskribas la pejzaĝon de acidegaj lagoj (pH-valoro de ĉirkaŭ 2), de kaŭstikaj varmegaj fontoj, de fera oksido, sulfuro kaj salo-dezertoj. La regiono similas al la varmegaj fontoj de Nacia Parko Yellowstone.

* **Dalolurbo** - estas fantomurbo en Dalolkratero, eksminejo de kalio forlasita en la 1960-aj. Kiam loĝata ĝi estis la plej varmega loĝatejo de la planedo.

## Eksteraj ligiloj 
*  Global Volcanism Program: Dallol 
*  Fotoj, historia kaj scienca fono

Kategorio:Vulkanoj en Etiopio‎
Kategorio:Granda Rifto
Kategorio:Krateraj lagoj