Japana dolĉaĵo

eta|350px|Sakuramochi
Tradiciaj **japanaj dolĉaĵoj** (japane: 和菓子, hepburne: *wagashi*, prononcata kiel ) estas produktitaj el naturaj plantaj ingrediencoj. La vorto *wagashi* vendas de *wa* (和 = japana, kaj *gashi* (菓子, origine *kashi) = sukeraĵo*), kiu estas japana frandaĵo. La nomo de klasikaj *wagashi* estas kutime nomo de natura belaĵo aŭ vorto el klasika belarto. Dolĉaĵoj faritaj el aliaj ingrediencoj aŭ devenaj el Okinavo, Ĉinio, Usono aŭ Eŭropo ne estas nomataj *wagashi*, sed ekzemple *Yōgashi* (洋菓子).

## Ingrediencoj 
Japanaj dolĉaĵoj estas faritaj nur el naturaj plantaj ingrediencoj, baze el
* kansukero
* azukioj
* rizfaruno
* tritikfaruno
* *kanten* (gelozo)

## Gustumado 
Oni manĝas japanajn dolĉaĵojn kutime kun verda teo aŭ formale dum la teceremonio, ĉar la amara gusto de la pulvora teo (*matcha*) estas mildigita de la dolĉa gusto de la japanaj dolĉaĵoj.

Gustumo de japanaj dolĉaĵoj estas tuta arto kaj plezuro al la kvin sensoj de la homo:
* vido: la okuloj vidas la kolorojn kaj formon de la dolĉaĵo
* flaro: la nazo flaras la delikatan parfumon
* tuŝo: la fingroj kaj la lango sentas la molecon
* gusto: la lango malkovras la guston de la dolĉaĵo
* aŭdo: la oreloj aŭdas la nomon de la japanaj dolĉaĵoj (nomo de printempa *wagashi* estas ekzemple *to-zakura*, *vaporaj horizontoj de florantaj ĉerizujoj*, tiu de aŭtuna ekzemple *kozue no aki*, *aŭtuna paletro*)

## Historio 
### Ĵomon-epoko 
[eta|240px|Tombo de [Listo de imperiestroj de Japanio|Imperiestro Suinin, gubernio Nara]]
En malnova Japanio homoj ŝajne manĝis fruktojn kaj nuksojn kiel dolĉaĵojn aldone al cerealoj kiel rizo, tritiko kaj milio. Arkeologia elfosaĵo el la Epoko *Jōmon* (Ĵomon-epoko) montris kuiritajn kuketojn faritajn el kaŝtanfaruno.

Laŭ "*Kojiki*" (Koĵiki), imperiestro Suinin postulis de viro nomata *Tajima-Mori* (Taĵimamori) venigi *tokijiku-no-kaku-no-konomi* (登岐士玖能迦玖能木實, *Citrus tachibana*, speco de oranĝo) el ''*, la "eterna lando" (eble Okinavo, Tajvano aŭ ). Ĉirkaŭ 10 jarojn poste, kiam li portis ilin al Japanio, Suinin jam mortis. Li plendadis, ĉar li ne povis realigi sian mision kaj memmortigis sin. Tradicie, Taĵimamori estas konsiderata kami (spirito aŭ sankta patrono) de dolĉaĵistoj.

Antaŭ la enkonduko de sukero dum la 16-a jarcento japanaj dolĉaĵoj estis dolĉigitaj per Mizuame, Suikazura aŭ freŝaj aŭ sekigitaj fruktoj. Taglibroj kaj notoj ekde la Ĵomon-epoko montras kiom alte oni estimis sekigitajn fruktojn, kiel kakinokojn (persimonojn) aŭ sekvinberojn de sovaĝaj vitoj. Ankoraŭ hodiaŭ la dolĉeco de la sekigita kakinoko estas gvidilo por la atinginda dolĉeco de japanaj dolĉaĵoj.

### Edo-epoko 
Dum la Edo-epoko produktado de kansukero disvastiĝis en Okinavo kaj malaltkvalita bruna sukero (muskovado aŭ barbada sukero, kiu estas pli malhelbruna kaj glueca ol normala bruna sukero) kiel ankaŭ altrafinita blanka sukero disponebliĝis ĉie. Speciala sukero, *wasanbon* estas produktata de tiam kaj daŭre utilas al nura fabrikado de japanaj dolĉaĵoj. Inter samurajoj japanaj dolĉaĵoj estis kutima kaj ŝatata donaco (kiel hodiaŭ ekzemple botelo da vino).

### Nuntempe 
Japanaj dolĉaĵoj estas servitaj dum japana teceremonio. Prezento de bona sezona dolĉaĵo montras bonan tradician edukadon. Japanaj dolĉaĵoj estas ankaŭ ŝatata memoraĵo, kiun oni hejmenportas post turismado aŭ vizito de sanktejo.

Kiam gasto ricevas teleron da dolĉaĵo dum la ceremonio, li kutime devas fini manĝi ĝin antaŭ ambaŭmane ricevi bovlon da pulvora teo. Tamen kiam oni trinkas alian verdoteon (ekzemple *sencha* aŭ *gyokuro*), li povas ĝui teon kaj dolĉaĵon samtempe.

## Kategorioj 
dekstra|240px|eta|Japanaj dolĉaĵoj
Distingeblas kvar kategorioj de japanaj dolĉaĵoj:
* ĵeleoj (jokano)
* dolĉaĵoj (*higashi* (干菓子), mulditaj pecoj el sukera kaj rizfaruna pastaĵo)
* rizkukoj (manĵuoj, buloj boligitaj vapore)
* bakitaj kuketoj (*jakigaŝi*, *monaka*, speco de sandviĉetoj enhavantaj fabojn)

## Specoj 
[eta|240px|maldekstra|[persiko|Persikformaj *wagashi*]]
[240px|eta|maldekstra|[Hanami-dango.]]
[240px|eta|maldekstra|[Jokano]]
* *Anmitsu*, gelozkuboj (*kanten*) kun fruktoj
* *Amanattō*, sekigitaj sukeritaj kuiritaj azukioj. Ne konfuzu kun nattō.
* *Arare*, rizkuketoj ankaŭ ofte maldolĉaj
* *Daifuku*, moĉio (japane: *mochi*) enhavanta annon
* *Dango*, malgranda moĉio ofte sur pikilo
* *Hanabiramochi*, plata ruĝblanka moĉio enhavanta annon kaj lapon

* *Hoshigaki*, sekigita kakinoko, ekzemple *gionbo*
* *Imagawayaki*, kuketo enhavanta annon
* *Kaitenyaki*, anno ĉirkaŭita de pasto
* *Kusa mochi* (herbomoĉio), moĉio kun artemizio ofte enhavanta annon (*Yomogi daifuku*)
* *Kuri kinton*, dolĉa miksaĵo el kuiritaj kaj kaĉigitaj kaŝtanoj
* Manĵuo, annkuketoj boligitaj vapore en multaj formoj kiel persikoj, kunikloj, ...
* *Matsunoyuki* (*Gyūhi*), *neĝo sur pinio*, moĉio en formo de pinio
* *Monaka*, anno inter du dolĉaj rizvafloj

* *Oshiruko* (azukia supo), varma dolĉa supo el azukioj kun moĉio
* *Sakuramochi*, moĉio volvita en ĉerizfolio
* *Senbei*, rizkuketoj dolĉaj aŭ maldolĉaj
* *Taiyaki*, anno ĉirkaŭita de pasto en formo de fiŝo
* *Uirō*, vaporboligita kuketo simila al moĉio

* Jokano, eble la plej malnova *wagashi*, bloko de sukerita anno malmoligita per kanten
* *Zenzai'' (zenzajo) varma dolĉa dika supo el azukianno. Simila aŭ identa kun "Oshiruko"

## Eksteraj ligiloj 
* Made in Tokyo, belaj fotoj de wagashi (france)
* Japanaj dolĉaĵoj (france) 
* Japana wagashi-asocio (japane)
* Wa-Gasi, blogo pri wagashi (japane) 
* Toraya, maljuna wagashi-isto el la 16-a jarcento (angle) 
* Toraya: detalaj informoj pri wagashi (france) 

;Referencoj
----

 


Kategorio:Dolĉaĵoj