open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Umbunda lingvo

La **umbunda **(respektive **ovimbunda) lingvo** – propralingve *„umbundu“*, laŭvorte „suda mbunda“, aŭ *„benguela mbundu“* - estas afrika lingvo parolata en la centraj altebenaĵoj de Angolo fare de 5 milionoj da parolantoj el la etno de ovimbundoj („sudaj mbundoj“). La umbunda estas la plej disvastiĝinta bantua lingvo en Angolo, parolata fare de proksimume triono de la ŝtatanoj, kaj estas oficiala ŝtata lingvo. Ĝia ISO-kodo estas `umb`. La lingvo ne konfuziĝu kun la kimbunda aŭ „norda mbunda“, kiun la lingvisto Malcolm Guthrie klasifikigis en la zono H de bantuaj lingvoj, dum la umbunda estas en la zono R de tiu lingvaro.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio: Bantua lingvaro
Kategorio: Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio: Lingvoj de Angolo
1430 Somalio

**1430 Somalio** estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la sud-afrika astronomo Cyril V. Jackson, elde la Observatorio de la Unio en Johanesburgo.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la orient-afrika lando Somalio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Somalio
Kategorio:Malkovrita de Cyril V. Jackson
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1937
Alveolara trilo

**Alveolara trilo**, aŭ pli ĝuste ***alveolara vibranto*** (en IFA [r]) estas konsonanto kiu sonas per vibro de langopinto kontraŭ la alveoloj. Ĉi tiu parolsono estas unu el la plej malfacilaj parolsonoj, plej ofte ĝi estas la lasta parolsono kiun ekposedas la infanoj, kaj ĝia misprononco estas unu el oftaj difektoj de prononcado (kartavo).

## La ekzemploj 
* [r] estas la norma prononco de «r» en Esperanto.
* la unua parolsono en la pola «ręka» [] (mano)
* la unua parolsono en la hispana «rey» [] (reĝo)
* la unua parolsono en la araba ﺭأﺱ [] (kapo)

Kategorio:Konsonantoj
Domaníky

eta|250px|maldekstra|Romkatolika preĝejo en Domaníky
**Domaníky** (hungare *Dömeháza*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Domaníky situas laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Dudince-Krupina. La lasta urbo troviĝas je 12&nbsp;km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la frua bronzepoko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1135 en formo *"Dominyk"*. Ĝis 1891 la oficiala hungara loknomo estis *Domanyik,* poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Dömeháza 228 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Hont, al distrikto de Krupina, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Domaníky 201 homoj, (191 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Margareto el Antioĥio de 1929

Kategorio:Municipoj en distrikto Krupina
1433 Geramtina

'*1433 *Geramtina'''* estas asteroido de la asteroida zono, ano de la Gefiona familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Eugène Joseph Delporte elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝia nomo, "*Geramtina*", estis kunmetita en honoro de la fratino de la sveda astronomo *Bror Ansgar Asplind''.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eugène Joseph Delporte
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1937
Nedvězí

Municipo **Nedvězí** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Svitavy, sur ambaŭ bordoj de rojo Trhonický potok, en orienta submontaro de Žďárské vrchy, 9&nbsp;km sude de urbo Polička. Vivas ĉi tie  ().

## Partoj de la municipo 
* **Nedvězí**
* Nedvězíčko

## Historio 
Ĝis la jaro 1924 Nedvězíčko estis parto de moravia vilaĝo Ubušínek, poste ĝi estis alligita al bohemia vilaĝo Nedvězí.

La komunumon Nedvězí ĉirkaŭas Monteto de Libra, Monteto de Navrátil kaj Monteto de Kukla. Sur verto de Monteto de Libra situas domaro n-ro 1, kiu nomiĝas bieno de Libra. Ĝi inspiris verkistinon Teréza Nováková por skribi romanon "Na Librově gruntě" (Sur la grundo de Libra, 1901), kiu priskribas vivon de ĉi tiea popolo en la 19-a jarcento kun ĝiaj malfacilaĵoj kaj originaj kutimoj, aparte eventojn en la jaro 1848 en kamparo kaj problemojn ĉirkaŭ nuligo de servuta laboro.

En la vilaĝo estas domo de meteorologia stacio, nur unu en distrikto Svitavy, kiu ĉiutage sendas raportojn pri mezurado de veterstato.

## Loĝantaro 
## Vidindaĵoj 
### Popola arĥitekturo 
En la vilaĝo estas kelkaj objektoj de popola arĥitekturo, ĉefe bienoj de Polička-tipo.

### Preĝejo de Sankta Prokopio, abato 
## Literaturo 
* Dr. Ing. František Mandys, CSc. – *Českomoravská vrchovina*. Eldonis Olympia en Prago en j. 1986.

## Pluaj fotoj 

Nedvězí (SY), kostel.jpg|Preĝejo de sankta Prokopio
Nedvězí (SY), č. p. 67.jpg|Domo n-ro 67 en vilaĝplaco
Nedvězí (SY), Librův grunt.jpg|Parcelo de Libra, okazejo de romano de Teréza Nováková
Nedvezicko.jpg|Domoj en la loka parto Nedvězíčko

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Svitavy
Kategorio:Municipoj en distrikto Svitavy
Kategorio:Setlejoj en Suprasvratka montetaro
1434 Margot

'*1434 *Margot'''* estas malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Grigorij Nikolajeviĉ Neujmin elde la Simeiza observatorio en Krimeo.

## Nomo 
Ĝia nomo, "*Margot*", honoras (laŭ Lutz D. Schmadel)
*Gertrud Margot Görsdorf''. Tiu nomo estis proponita de la germana astronomo Wilhelm Gliese, kiu estis ŝia amiko kaj lernej-kamarado.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Grigorij Neujmin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1936
Traktato de Aranjuez (1779)

La **Traktato de Aranjuez** estis subskribita la 12-an de aprilo 1779 inter Francio kaj Hispanio. Francio akceptis helpi Hispanion en la kontrolpreno de Ĝibraltaro, Florido, kaj insulo de Minorko. En la hispana flanko, la hispanoj akceptis enmiksiĝi en la milito de Francio kontraŭ Britio. Surbaze de la kondiĉoj de la traktato, Hispanio partoprenis en la Usona Milito de Sendependeco kontraŭ Britio. Per la traktato la Burbonoj (hispana reĝa monarkio) aliancigis Hispanion kaj Francion komence de la 18-a jarcento.

Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Historio de Madrido
Kategorio:Historio de Francio
Aranjuez
Kategorio:1779
Rozstání (distrikto Svitavy)

Municipo **Rozstání** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Svitavy, en subregiono Malá Haná, laŭlonge laŭ Malíkovský potok, kiu ĉe la sudorienta rando enfluas en riveron Třebůvka, 5&nbsp;km sudoriente de urbo Moravská Třebová. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skriba mencio pri Rozstání estas el la jaro 1365, kiam ĝi estis parto de la sinjorejo Cimburk. En la jaro 1406 estas ĉi tie prezentata libera korto, kiun donacis markgrafo Jošt al Měšek el Rozstání kaj Újezd. El tiu ĉi korto evidente ekestis la postea grandbieno. En la jaro 1628 ĉi tie estis hereda vilaĝestrejo kaj la vilaĝo ĝis la jaro 1850 kreis parton de la sinjorejo Trnávka. Okaze de la unua grundreformo estis la korto de la grandbieno Moravská Třebová parte dividita. Unu parto kun la korto en Městečko Trnávka estis dekretita kiel restbieno al la farmisto Vaněk. En la jaro 1934 estis la Grandbieno Rozstání-Trnávka vendita al la Kuffnera akcia komunumo en Břeclav.

Germane la vilaĝo Rozstání nomiĝis "Rostitz".

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
En la vilaĝo estas memorindaĵoj:
* Statuo de Sankta Roĥo
* Kampanilo
* Humilejo
* Statuaro de la Plejsankta Triunuo

## Municipa blazono 
En blazono de Rozstání estas rektflanka plugila soko kaj en maldekstra supra angulo estas tri punktoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de mikroregiono Moravská Třebová kaj Jevíčko 

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Svitavy
Kategorio:Municipoj en distrikto Svitavy
Kategorio:Setlejoj en Suborlica montetaro
Kolora filmo

**Kolora filmo** aŭ **kolorfilmo** estas filmo prezentanta kolorajn bildojn. 
La unuaj filmoj estis faritaj per fotografa emulsio bazanta je arĝento. La bildoj estis projekciitaj en koloroj de nigra ĝis blanka, laŭ la luma intenso de la objekto.

Koloraj filmoj registras ne nur la lumecon de objekto, sed ankaŭ la koloron.

La plej fruaj kolorfilmoj registris bluverdan lumon, sed ne ruĝan lumon.

## Vidu ankaŭ
*Kinemacolor
*Prizma
*Multicolor
*Cinecolor
*Technicolor
*Filmo 35mm
*Kolorfotografio

## Referencoj
## Bibliografio
* John Waner, ''Hollywood's Conversion of All Production to Color*, Tobey Publishing, 2000.

## Eksteraj ligiloj
* Fruaj procedoj pri koloraj filmoj
* Listo de filmoj Prizma ĉe IMDb
* Filmoj en naturaj koloroj, *Moving Pictures (Filmoj)'', 1912.

Kategorio:Filmoj
Grand Theft Auto: London, 1961

**Grand Theft Auto: London, 1961** estas la dua ekspansio de la videoludo Grand Theft Auto publikigita la 1-an de junio 1999 nur por Vindozo. Ĝi uzas ĝian saman grafikmotoron kaj, kiel deklaras la nomo, ĝia historio disvolviĝas en Londono en la jaro 1961. La ludo estas elŝutebla el Interreto.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo

Kategorio:Grand Theft Auto
Kategorio:Videoludoj
1435 Garlena

'*1435 *Garlena'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝia nomo, "*Garlena*", estis la antaŭnomo de unu amikino de profesoro *Schaub'', kalkulisto de orbitoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1936
Morschach

## Pri la komunumo 
**Morschach** estas komunumo en la distrikto Ŝvico en Kantono Ŝvico, Svislando. Ĝi havis 1017 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
La komunumo Morschach situas ĉe la orienta bordo de la Lago de Urio, la sudorienta baseno de la Kvarkantona Lago. La vilaĝo mem troviĝas sur natura teraso 220 metrojn super la laga nivelo. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Morschach ankaŭ la fama vintrosportloko Stoos kaj la setlejo Binzenegg ĉe la enirejo al la Valo de Riemenstalden. La plej alta punkto de la komunumo estas la kulmino de Fronalpstock kun alteco de 1922 m s.m.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Morschach limas en nordo al Ingenbohl, en nordoriento al Ŝvico, en oriento al Muotathal, en sudoriento al Riemenstalden, en sudo al Sisikon (UR), kaj en okcidento aliflanke de la lago al Seelisberg (UR).

## Trafiko 
Laŭ la lagobordo kondukas la konata Aksovojo (germane Axenstrasse) kiu inter Brunnen kaj Flüelen konektas la svisan aŭtovojon A4 kun la svisa aŭtovojo A2. De la aksa vojo kondukas dekliva vojo supren al la vilaĝo Morschach. Sur tiu vojo cirkulas poŝtaŭtolinio ek de Brunnen, kiu konektas la vilaĝon al la publika transportreto. De Morschach aertelfero kondukas al Stoos, kaj de tie plien al la kulmino de Fronalpstock. De Ŝvico funikularo kondukas al Stoos.

De 1905 ĝis 1968 ekzistis dentoradofervojo de Brunnen al Morschach. Iam ekzistis planoj longigi tiun dentoradofervojon ĝis la kulmino de Fronalpstock, sed post la konstruo de la aertelfero de Stoos al Fronalpstock, tiu projekto fariĝis superflua. Kiam post la fermo de la gravaj hoteloj en Morschach la dentoradofervojo ne plu estis rentodona, ĝi estis malkonstruita kaj anstataŭigita per la hodiaŭa poŝtaŭtolinio.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Morschach datiĝas el la jaro 1261 kiel *Morsacho*. Jam en la 9-a jarcento en Morschach ekzistis unua preĝejo. En la jaro 1302 la paroĥo Morschach sendependiĝis de la paroĥo Ŝvico. En la jaro 1880 estis konstruitaj la unuaj hoteloj, kaj komenciĝis la glora epoko de la vilaĝo kiel kurac- kaj feriloko. Famaj gastoj kiel la brita reĝino Viktoria, la bavara reĝo Ludoviko la 2-a kaj Winston Churchill restadis en Morschach. Kiam dum kaj post la 2-a mondmilito forrestis la gastoj, komenciĝis la krizo kaj la falo de Morschach kiel turisma loko. La grandhoteloj devis esti fermitaj. La hotelo *Axenfels* estis malkonstruita en la jaro 1947 kaj la grandhotelo *Axenstein* en la jaro 1967. Tio definitivigis ankaŭ la sorto de la neniam tre rentodona dentoradofervojo, kiu estis malkonstruita la jaron poste. Komence de la 21-a jarcento nun oni komencas revivigi la gloran epokon de la turisma loko. En la jaro 2007 estis malfermita ferivilaĝo de Reka, 9-trua golfludejo kaj komenciĝis la konstruo de la *Swiss Holiday Park*, la plej granda libertempa parko de Svislando, kun 4-stela hotelo, endomaj kaj subĉielaj banejoj kaj bonfartocentro.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Morschach
* Morschach en la Historia Leksikono de Svislando
Rheinau-Ligo

**Rheinau-Ligo** aŭ **Rejnaŭo-Ligo**  estas ekde 50 jaroj svisa laborkomuneco pro naturo kaj hejmeco en Svislando.
La ligo ne volis la hidroelektran centralon  de Rejnaŭo aŭ germane Rheinau.
[eta|plano [Rejnaŭo]]
[eta|2010-05-14 15-43-35 [Rejnaŭo - hidroelektra centralo, Svislando,  kantono Zuriĥo *Alt-Rheinau*]]

## Nomo de gazeto
*La ligo eldonas gazeton pri ekologiaj temoj.
*La nomo en germana lingvo estas: *"natur und mensch"*, 52-a jaro estas jaro 2010, la gazeton havas jare 6 libretojn.
*La nomo en franca lingvo estas:  ''La nature et l'homme*.
*La nomo en itala  lingvo estas:  *La natura e l'uomo.*
*La nomo en romanĉa lingvo estas: * La natira e l'uman.''

## Vidu ankaŭ
*Hidroelektran centralon
*Kraftwerk Rheinau en germana vikipedio
*Vortica elektra centralo.
*Rejnaŭon

## Eksteraj ligiloj 
*oficiala retejo ()

Kategorio:Asocioj de Svislando
Kategorio:Kantono Zuriko
Kategorio:Mediprotektado en Svislando
1432 Etiopio

**1432 Etiopio** estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la sud-afrika astronomo Cyril V. Jackson, elde la Observatorio de la Unio en Johanesburgo.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la orient-afrika lando Etiopio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Etiopio
Kategorio:Malkovrita de Cyril V. Jackson
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1937
Hidroelektra centraleto

[eta|300ra| granda [hidroelektra centralo A - rezervujo, B - elektra centralo, C - turbino, D - generatoro, E - enlasejo, F - kondukilo, G - altatensiaj dratoj, H - rivero]]
[eta|*Wasserwirbel-KW-01* I - Privo - hidroelektra centraleto de tipo de [vortica elektrocentralo en Ober-Grafendorf, Aŭstrio]]
**Hidroelektra centraleto** estas **malgranda** elektra centralo kiu uzas fluantan aŭ falantan akvon por movigi turbinon (Hidraŭlika turbino). Ili troviĝas en **rojoj** kaj riveretoj kun jes aŭ ne artefarita baraĵo. La niveldiferenco kaj la fluokvanto estas difinaj por la funkciado.

## Povo de hidroelektra centraletoj 
La centraletojn en Svisujo havas 0-300 kilovatojn 5.5 %, aŭ 0,3 - 1 megavatoj 10,7 % aŭ 1-10 megavatojn 56,9 % de
nombro de centraletoj.

## Vidu ankaŭ 
* Vortica elektra centralo
* Turbino (Hidraŭlika turbino)
* Hidroelektra centralo

## Eksteraj ligiloj 
* [BFE - Svisujo(https://eo.wikipedia.org/wiki/Svisujo) pri hidroelektraj centraletoj] ,,, , ; diversaj pdf-dokumentoj pri konstruado de centraletoj en germana, franca kaj itala lingvo. (DIANE kaj PACER publikaĵoj)
* pri hidroelektraj centraletoj PACER libretoj (ankaŭ 1 libreto en itala lingvo) 
* eŭropa malgranda hidroforta asocio  
* [www.gwwk.ch Kooperativo akvokirliĝo-centraloj (de) Svisujo(https://eo.wikipedia.org/wiki/Svisujo) (akvokirliĝa elektra centralo)] ; vortica elektra centralo *(Genossenschaft Wasserwirblekraftwerke Schweiz CH-5040 Schöftland, Svisujo)* (en germana, angla, franca, itala, hispana kaj pola lingvoj)
Oberiberg

## Pri la komunumo 
**Oberiberg** estas komunumo en la distrikto Ŝvico en Kantono Ŝvico, Svislando. Ĝi havis 802 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Oberiberg situas ĉe la pasejvojo tra Ibergeregg de Einsiedeln al Ŝvico. Sude de Oberiberg situas la montmasivo Hoch-Ybrig, kiu plej parte situas sur la komunuma teritorio kaj estas konata skiregiono. Al ĝi kondukas pluraj skiliftoj kaj aertelfero ek de Weglosen. La plej alta punkto de la komunumon estas en sudo la monto Drusberg kun alteco de 2282 m s.m.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Oberiberg limas en nordo al Einsiedeln, en oriento al Unteriberg, en sudo al Muotathal, en sudokcidento al Illgau, en okcidento al Ŝvico, kaj en nordokcidento al Alpthal.

## Trafiko 
Tra Oberiberg pasas la kantona ĉefvojo 386, kiu kondukas de Einsiedeln tra la montpasejo Ibergeregg al Ŝvico. Sur tiu vojo cirkulas poŝtaŭtolinio, per kiu la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

## Historio 
En la jaro 1350 unuan fojon menciiĝis *Ibrig*. La regiono en mezepoko estis alproprigita de Ŝvicanoj, tuŝante tiel la interezojn de la habsburga Monaĥejo Einsiedeln. Tiu konflikto kondukis en la jaro 1315 al la Batalo de Morgarten, post kies venko la ŝvicanoj povis certigi siajn interesojn en la regiono. La iama komunumo Iberg en la jaro 1884 post longaj kvereloj estis dividita en Oberiberg kaj Unteriberg. Ĝis la disiĝo Oberiberg estis la ĉefloko de la vilaĝo Iberg. Komence de la 20-a jarcento Oberiberg sin prezentis kiel kuracloko kun sankta fonto.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Oberiberg
* Oberiberg en la Historia Leksikono de Svislando
Făgăraș-montaro

La **Făgăraș-montaro** ( *Munții Făgăraș*,  *Fogarasi-havasok*) estas parto de la Sudaj Karpatoj en Rumanio. Ĝi havas mezurojn de ĉirkaŭ 70&nbsp;km × 40&nbsp;km kaj areon de ĉirkaŭ 2&thinsp;400&nbsp;km².

Ses montoj en la montaro superas alton de 2&thinsp;500 metroj:
* Moldoveanu, okcidente de Braŝovo, estas la plej alta monto de Rumanio (2&thinsp;544)
* Negoiu (2535 m)
* Viștea Mare (2527 m)
* Lespezi (2522 m)
* Vânătoarea lui Buteanu (2507 m)
* Dara (2501 m)

## Vidu ankaŭ 
* Karpataj montarbaroj

Kategorio:Montaroj en Rumanio
Kategorio:Montaroj en Karpatoj
Kategorio:Sudaj Karpatoj
Cynthia Cleese

**Cynthia CLEESE** (februaro de 1971) estas brita-usona aktorino, filino de la angla aktoro John Cleese kaj usona aktorino Connie Booth. 

Ŝi estas konata pro sia rolo kiel *Portia* en filmo *Fiŝo nomata Wanda*. En tiu filmo, ŝi ludis filinon de rolanto Archie Leach (John Cleese). Sur la aktorlisto de la filmo, ŝi aperis sub nomo *Cynthia Caylor*, Caylor estis naskiĝa nomo de ŝia avino. 

En la filmo *Sovaĝaj estaĵoj*, ŝi havis sian duan gravan aktorinan rolon, same kun sia patro. Tiam ŝi ludis *Pip*, kiu okupiĝis en la *Marwood Zoo* pri la malgrandaj mamuloj. En tiu filmo aperis ŝi sub sia vera nomo. 

Ŝi geedziĝis en 1995 kun la sceneja aŭtoro Ed Solomon, kun kiu ŝi havas du infanojn, Evan kaj Olivia.

Kategorio:Anglaj aktoroj
Kategorio:Usonaj aktoroj
VSKL-aviadilo

[eta| [Jakovlev Jak-38 ]]
**VSKL-aviadilo** estas **v**ertikala **s**tarta **k**aj sur**l**andiĝa avidailo, en angla lingvo oni uzas la nomon: *VTOL: vertical take off and landing.*

## Nomoj 
### VSKL 
* (La angla nomo estas: *VTOL: vertical take off and landing.*). La VSKL-aviadilo povas starti kaj landi aŭ alteriĝi vertikale.
* La industrio studis kaj konstruis multajn **v**ertikalajn **s**tartajn **k**aj sur**l**andiĝajn aviadilojn.

### MLSKL 
* (La angla nomo estas: *STOL (short take off and landing)*. La aviadilo ne povas starti kaj landi aŭ alteriĝi vertikale.
* Sed la mallonga starta kaj landa aviadilo povas uzi tre mallongan trakon. En angla lingvo oni uzas:* STOL* (short take off and landing). La aviadilo povas starti kaj landi aŭ alteriĝi en tre mallonga trako.

### MLSKVL 
* La mallonga starta kaj vertikala landiĝa aviadilo estas pro armea uzo.
* (La angla nomo estas: *STOVL (short take off and vertical landing)* .
* La aviadilo povas starti en mallonga trako, sed povas landi aŭ alteriĝi vertikale.
* Oni uzas ofte en armeoj, oni povas starti kun multa pezo da armilo kaj da fuelo.

### V / MLSKL 
* La V / MLSKL estas ĝenerala nomo pri VSKL *(VTOL)* kaj MLSKL *(STOL)* aviadiloj.
* (La angla nomo estas:* VSTOL aŭ V / STOL - vertical / short take off and landing*).
* La angla nomo *VSTOL* estas ĝenerala nomo pri VSKL *(VTOL)* kaj MLSKL *(STOL)* aviadiloj.

## Konstruoj 
La VSKL-aviadilo - Rajo aŭ VTOL Aircraft - Ray estis nova konstruo de 2010.

## Vidu ankaŭ 
* McDonnell Douglas AV-8B Harrier II

## Eksteraj ligiloj 
* VSKL-aviadilo - Rajo oficiala paĝo; ankaŭ teĥnika pdf, kaj filmeto
* International V/STOL Historical Society Listo de konstruitaj VSKL *VTOL*-aviadiloj]
* Listo de ne konstruitaj V / MLSKL - *V/STOL*-Flugzeuge 
* Listo de VSKL *VTOL*-aviadiloj  en angla Vikipedio

Kategorio:Aviadilaj tipoj
Jamie Lee Curtis

**Jamie Lee CURTIS** (22-an de novembro 1958 en Los Angeles, Kalifornio, Usono) estas usona aktorino, verkistino de infanaj libroj.eta|dekstra|Jamie Lee Curtis (2010)

## Biografio 
Ŝiaj gepatroj estas la fama aktoro Tony Curtis kaj Janet Leigh. Ŝiaj gepatroj divorcis en 1962, ŝia patrino reedziĝis al Robert Brandt. Ŝi havas unu pli agan fratinon Kelly Curtis (same aktorino) kaj multajn duongefratojn el pli postaj geedziĝoj de la patro: Alexandra, Allegra, Ben, kaj Nicholas Curtis, kiu lasta mortis en 1994 pro trodozigo de narkotaĵo.

Ŝia unua rolo estis en epizodo de *Columbo: La superinteligenta murdisto*, kiel kelnerino. La debuta filma rolo estis en 1978 en filmo *Halloween - Nokto de la timego* kiel Laurie Strode. En la 1980-aj jaroj, ŝi aktoris en diversaj hororfilmoj, poste en krimfilmoj kaj humurfilmoj.

### Privata vivo 
Ŝi geedziĝis en 1984 kun Christopher Guest, barono de Haden-Guest. Ili havas du adoptitajn infanojn, krom tio Jamie estas baptopatrino de Jake Gyllenhaal.

## Filmoj 
* 1977 — *Columbo* (*The Bye-Bye Sky-High I.Q. Murder Case*)
* 1978 — *Halloween*
* 1980 — *The Fog*
* 1980 — *Prom Night*
* 1980 — *Terror Train*
* 1981 — *Roadgames*
* 1981 — *Halloween II*
* 1983 — *Trading Places*
* 1984 — *Love Letters*
* 1984 — *Grandview, U.S.A.*
* 1985 — *Perfect*
* 1985 — *Amazing Grace and Chuck*
* 1986 — *As Summers Die*
* 1988 — *Dominick and Eugene*
* 1988 — *A Fish Called Wanda*
* 1990 — *Blue Steel*
* 1991 — *Queens Logic*
* 1991 — *My Girl*
* 1992 — *Forever Young*
* 1994 — *My Girl 2*
* 1994 — *Mother’s Boys*
* 1994 — *True Lies*
* 1995 — *The Heidi Chronicles*
* 1996 — *House Arrest*
* 1997 — *Fierce Creatures*
* 1998 — *Halloween H20: 20 Years Later*
* 1999 — *Virus*
* 2000 - *Drowning Mona*
* 2001 — *The Tailor of Panama*
* 2002 — *Halloween: Resurrection*
* 2003 — *Freaky Friday*
* 2004 — *Christmas with the Kranks*
* 2005 — *The Kid & I*
* 2008 — *Beverly Hills Chihuahua*

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Hungardevenaj usonanoj
Kategorio:Britaj nobeloj
1437 Diomedo

**1437 Diomedo** estas granda, malhela troja asteroido de Jupitero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Diomedo, filo Tideo kaj Deifilo, kaj greka batalanto de la Troja milito, memoriganta ke tiu asteroido situas en la *Greka Tendaro*.

## Orbito 
Ĝi orbitas ĉirkaŭ la Lagranĵa punkto L4 de la sistemo Suno - Jupitero, "antaŭ" Jupitero laŭ ĝia orbita movo. Ĝi fakte povas malproksimiĝi de 39,6° for de tiu punkto. Diomedo estas la troja asteroido kiu plej malproksimiĝas de sia Lagranĵa punkto.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1937
1438 Wendeline

'*1438 *Wendeline''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
La kialo de ĝia nomo ne estas konata.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1937
Hontianske Moravce

**Hontianske Moravce,** hungare **Hontmarót** estas malgranda unuigita vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Hontianske Moravce situas laŭ flankovojoj. Dudince troviĝas je 3, Krupina je 20&nbsp;km.

## Historio 
Hontianske Moravce formiĝis en 1960. Tiam unuiĝis 2 vilaĝoj menciitaj sube. Pli frue ĝis Traktato de Trianon la komunumoj apartenis al Hungara reĝlando, al Hont, al distrikto de Šahy, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Hontianske Moravce 813 homoj, (747 slovakoj, 47 ukrainoj). 

### Kostolné Moravce/Kostolno Morawitz/Egyházmarót 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1245 en formo *"Morout"*. En 1715 oni komputis tie 26 impostantojn, 6 nobeldomojn kaj muelejon. En 1828 loĝis tie 251 vilaĝanoj en 42 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Egyházmarót 351 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato).
 
### Opátove Moravce/Apat-Morawitz/Apátmarót 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1135 en formo *"Morout"*. En 1496 aperis la kompleta nomo *"Apath Marouth"*. En 1828 loĝis tie 265 vilaĝanoj en 44 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Apátmarót 330 homoj, (plejparte slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* luterana preĝejo de 1882
* klasikisma kastelo de Zmeskall de 1868

## Famuloj 
* hungara piaristo-astronomo József Adolf Gegő naskiĝis en la iama Marót
* Béla Bartók tie kolektis 180 popolkantojn ekde 1913
*Jaroslav Filip - slovaka muzikisto, verkisto, humuristo, dramaturgo kaj aktoro

Kategorio:Municipoj en distrikto Krupina
Hontianske Nemce

**Hontianske Nemce** (hungare *Hontnémeti*, germane *Nemtze* [nemce]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio. La historiaj loknomoj estis hungare ĝis 1907 *Németi*, slovake ĝis 1948 „Nemce“.  

## Situo 
Hontianske Nemce situas laŭ rojo ĉe renkontiĝo de 2 ĉefvojoj. Krupina troviĝas je 10&nbsp;km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. Antaŭ la alveno de hungaroj la domaro apartenis al la Grandmoravia Regno. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1235, ĉar tiam saksoj alvenis tien. La fakta skriba mencio okazis en 1256 laŭ tiama hungara ortografio *"Nemety"* (=germana). En 1784 loĝis tie  vilaĝanoj ( familioj) en  domoj, en 1828  vilaĝanoj en  domoj. Ĉe la rojo iam oni trovis oron. Inter 1619-1629 la loko estis kampurbo kaj rezidejo de la departemento. En 1729 la setlejo ricevis rajton pri bazarado. En 1828 loĝis tie 702 loĝantoj en 118 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Hontnémeti 612 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). En 1919 pro la batalo inter armeoj hungara kaj ĉeĥa incendio okazis. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Hont, al distrikto de Krupina, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika pilgrimloka romanika preĝejo omaĝe al Sankta Marteno el la 13-a jarcento, en la 16-a jarcento gotikiĝis, en 1783 barokiĝis
* gotika kapelo omaĝe al Urbano la 1-a kaj Sankta Donato
* iam renesanca paroĥo
* kolono pri Maria el la 18-a jarcento
* loĝdomoj el la 19-a jarcento

## Konataj naskiĝintoj 
* Gustáv Valach

Kategorio:Municipoj en distrikto Krupina
László Magyar (esploristo)

**László Magyar** [madjar], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Magyar László** estis hungara vojaĝisto kaj esploristo. Lia duonpatro estis Imre Magyar (bienulo).
eta|Akvofalo nomumita laŭ Magyar

## Biografio 
László Magyar naskiĝis en Szombathely la 13-an de novembro 1818 kaj frekventis lernejon en Dunaföldvár, poste en Fiume. Li iĝis marŝipisto kaj ŝipadis eĉ la oceanojn. En 1845 li estis leŭtenanto, tamen poste li interesiĝis pri la esplorado. Li travivis diversajn aventurojn, poste li trovis sin en Afriko en 1848. Li komencis la ŝipadon laŭ Kongo, poste li perpiede esploris fontan regionon de Kongo. Fine li revenis al Benguela, kie li aranĝis karavanon en internon de Angolo. Tie li formis tendaron kaj li elektis edzinon filino de la loka tribestro. En 1851 li revenis, sed dumvoje li malkovris regionojn de Zambezi kaj Kongo.

La 2-a karavano marŝis al Cubango kaj Okavango, la 3-a al Zambezi kaj Kuanza. Li faris bonajn kontaktojn kun la lokaj triboj kaj pri portugaloj. Spite tion ofte li trovis sin en vivdanĝero pro militado de diversaj triboj. Li mortis en Ponto do Cuio la 9-an de novembro 1864.

## Esploraj rezultoj 
En 1859 la Hungara Scienca Akademio eldonis libron pri la esplorado kaj li iĝis akademiano.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj esploristoj
Kategorio:Hungaraj kartografoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Hromgla

La ''' Qal'at ar-Rum''' (arabe: قلعة الروم‎‎) estis potenca fortikaĵo ĉe la rivero Eŭfrato, je 50 km nordoriente de Şanlıurfa. Ĝi estas nomita Hromkla en kurda lingvo, Rumkale en la turka, kaj Hromgla en la armena. La vorto signifas "romia kastelo".

Ĝia strategia loko jam estis konata de la asirianoj, kvankam la nuna strukturo estas plejparte helenisma kaj romia en origino. La ejo estis okupita de diversaj bizancaj kaj armenaj militestroj dum la Mezepoko. Qal'at-ar-Rum funkciis kiel la sidloko de la armena patriarko en la 12-a jarcento. De 1203 ĝis 1293 ĝi estis la loĝejo de la Katolikoso de la reunuigita armena eklezio. En 1293 ĝi estis kaptita de la mamelukoj de Egiptujo post longdaŭra sieĝado.

La fortikaĵo, nun troviĝas trans duoninsulo ene de la administraj limoj de la distrikto Şanlıurfa Halfeti, nuntempe alirebla per boato aŭ ekde la najbara loĝloko Zeŭgmo aŭ ekde la urbo Halfeti.

Kategorio:Kasteloj en Turkio
Kategorio:Fortikaĵoj en Turkio
Kategorio:Historio de Armenio
Danĝero

eta|Trafika signo atentiganta pri danĝero
**Danĝero** laŭ la difino de PIV kaj Reta Vortaro estas "ebleco de malbono kaj de malfeliĉo". 

En jura lingvaĵo, danĝero estas situacio, en kiu laŭ la eventa fluo sen ekstera interveno stato aŭ ago kun granda probableco gvidas al atendebla damaĝo. En tiu senco „danĝero“ estas pli forta speco de risko, aŭ „riskego“.

La vorto "ŝanco" en kutima lingvouzo nomas eventojn kun ebla pozitiva sekvo, kvankam matematika kompreno la vorto „ŝanco“ estu neŭtrala je prijuĝo ke sekvo nomiĝu bona aŭ malbona: Kontraste al la vorto „malbonŝanco“ tamen la vorto „risko“ enhavas la asociigon ke la aganto konscias pri la ebleco de negativaj sekvoj kaj ili ne konsideriĝas neantaŭvideblaj, kaj la vorto „danĝero“ eĉ enhavas la asociigon ke la negativaj sekvoj estas atendeblaj kaj klare antaŭvideblaj.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (25) proverboj pri danĝero en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* 
* 

* 
*

## Referencoj 

Kategorio:Statistiko
Kategorio:Juro
Kategorio:Matematiko
Kategorio:Ekologio
Anazarbe

**Anazarbe**, (*Ain Zarba* aŭ *Anavarza*) estis antikva kilikia urbo, situanta en Anatolio en nuna Turkio, en la Alejan-ebenaĵo proksimume je 10 mejloj okcidente de la ĉeffluo de la rivero Ceyhan kaj proksime de ĝia enflurivero Sempas Su.eta|300px|dekstra|AnazarbeSub la frua Romia Imperio la loko estis konata kiel Caesarea, kaj estis la metropolo de Cilicia Secunda. Rekonstruita de la imperiestro Justino la 1-a post tertremo, ĝi iĝis Justinopolis (525); sed la malnova indiĝena nomo daŭris, kaj kiam Toros la 1-a, reĝo de Malgranda Armenio, igis ĝin lia ĉefurbo frue en la 12-a jarcento, ĝi estis konata kiel Anazarva.

Ĝia granda natura forto kaj situacio, ne for de la urbo Sis, kaj proksime de la granda vojo kiu kondukis al la Kilikia pordo, igis Anazarbe ludi konsiderindan rolon en la luktoj inter la Bizanca Imperio kaj la fruaj islamaj invadantoj. Ĝi estis rekonstruita de Harun ar-Raŝid en 796, kaj poste detruita de la krucistoj.

Kategorio:Urboj de Turkio
Kategorio:Historio de Turkio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Turkio
Kategorio:Armena reĝlando en Kilikio
Kategorio:Provinco Adana
Feke

**Feke** (antikva greka: Βακχη , Vàĥe) estas distrikto de la provinco Adana, Turkio, je 122 km de la urbo Adana, 620 m super la marnivelo, ĝi estas urbeto en alloga arbarkovrita montflanko.

La areo estis loĝita de la hititoj en la 16-a jarcento a.K., persoj en la 6-a jarcento a.K., konkerita de Aleksandro la Granda en 333 a.K, kaj poste apartenis al romianoj kaj bizancanoj. Kiam armeoj de Islamo prenis Kilikion en 1081 la armena loĝantaro fuĝis al la montetoj kaj prenis kastelon de la bizancanoj. Ĝi iĝis grava fortikejo de la Rubenida Dinastio, kiu poste iĝis la reganto de la Armena reĝlando en Kilikio. Ĝi poste pasis al mamelukoj kaj otomanoj.

Kategorio:Urboj de Turkio
Kategorio:Provinco Adana
Kategorio:Armena reĝlando en Kilikio
Ayas (Adana)

**Ayas** (armene: Այաս , malnovgreke: Αιγαιαι , Aegeae, france: Layas, itale: La Giazza, Laiazzo) estas urbeto en la distrikto Yumurtalık, en la provinco Adana, Turkio, situanta oriente de la rivero Ceyhan. Ĝi estis la antikva Aegea kaj mezepoka Ajazzo aŭ Lajazzo. Ĝi pasis inter la mamlukoj kaj armenoj plurajn fojojn en la 13-a kaj 14-a jarcentoj, kaj estis definitive prenita de la mamlukoj en 1347. Poste ĝi estis prenita de la Otomana Imperio.

Kategorio:Urboj de Turkio
Kategorio:Provinco Adana
Kategorio:Armena reĝlando en Kilikio
Korikos

**Korikos** (turke: Kız Kalesi ; greke: Κώρυκος; ankaŭ transliterumita kiel Corycos aŭ Korykos; armene: Կոռիկոս) estis malnova urbo en Kilikio, Anatolio, situanta ĉe la enfluejo de Göksu; la loko nun estas okupita de la urbo de Kızkalesi (antaŭe Ghorgos), en la provinco Mersin, Turkio.

Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Turkio
Kategorio:Urboj de Bizanca imperio
Kategorio:Armena reĝlando en Kilikio
Kategorio:Provinco Mersin
Andırın

**Andırın** antaŭe Partzepert estas urbo kaj distrikto de la provinco Kahramanmaraş en la Mediteranea regiono (Turkio).

Kategorio:Provinco Kahramanmaraş
Kategorio:Urboj de Turkio
Toprakkale

**Toprakkale** estas urbo kaj distrikto de la provinco Osmaniye en la Mediteranea regiono (Turkio). Ĝi situas je 10 km okcidente de Osmaniye. Ĝia nomo venas de abasida kastelo proksime al la urbo.

Kategorio:Mediteranea regiono (Turkio)
Kategorio:Urboj de Turkio
Tigranakerto

**Tigranakerto** (armene: Տիգրանակերտ , transskribita kie "Tigranakert" aŭ "Dikranagerd" en okcident-armena lingvo; latine Tigranocerta) estis urbo situanta proksime de la nuna  Silvan, Turkio, oriente de Diyarbakır. Ĝi estis fondita de la armena imperiestro Tigranes la Granda en la 1-a jarcento a.K. Tigranakert estis fondita kiel la nova ĉefurbo de la armena imperio ene de la limoj de la kreskanta imperio. Ĝi estis unu el kvar urboj en Armenio nomitaj Tigranakerto.

Kategorio:Urboj de Armenio
Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Iamaj ĉefurboj
Filaretos Braĥamios

**Duko Filaretos BRAĤAMIOS** (greke: Φιλάρετος Βραχάμιος Philaretos Brachamios, armene: Փիլարտոս Վարաժնունի, Pilartos Varaĵnuni; latine: Philaretus Brachamius) estis eminenta bizanca generalo kaj militestro de armena deveno. Filaretos estas komandanto de infanteria regimento kaj vickomandanto de tagmato en Kapadokio. Li retenis sian duklandon ĝis kiam la turkoj komencis premi sur lin. En decembro 1084, li perdis Antioĥion favore al Suleiman la 1-a, Sultano de Rumo. En 1087, Edeso falis sub Malik Ŝah la 1-a kaj Filaretos eskapis al fortikaĵo de Ĝermanicio. Tamen, kelkaj fontoj indikas ke li mortis en 1086. Liaj filoj donis Ĝermanicion al la Unua krucmilito en 1098.

Kategorio:Armenoj
Kategorio:Bizancaj generaloj
Ekbatano

**Ekbatano** konata en naciaj lingvoj kiel Ecbatana (en malnova persa: Haŋgmatana, skribita kiel Agbatana de Esĥilo, Agamtanu de Nabonido, kaj Agamatanu en la Behistun-surskribo) (laŭvorte: en la renkontiĝejo) supozeble estis la ĉefurbo de Astjago (Istuvegü), kiu estis adoptita de la persa imperiestro Kiro la Granda en la sesa jaro de Nabonidos (549 a.K.).

La grekoj supozas ke ĝi estis la ĉefurbo de Medujo. Ĝis nun ne ekzistas pruvoj pri la ekzisto de Medujo en la monteto de Hagmatana. Nur la observitaj evidentaĵoj en la regiono apartenas al la posta partuja epoko. Ekbatano ne estas menciita en la asiriaj fontoj. 

Sir Henry Rawlinson incentis demonstri ke ekzistis dua kaj pli antikva urbo Ekbatano, en Media Atropateno en la nuna situo de la moderna Taĥt-i-Suleiman, sed la kojnoformaj tekstoj supozigas ke nur ekzistis unu urbo kun tia nomo kaj Taĥt-iSuleiman estas  alia loko de la klasika geografio. Ekbatano estis la  ĉefa komerca urbo de la partujanoj, tie ili produktis drakmojn, tetradrakmojn kaj aliajn monerojn el bronzo. Ĝi ankaŭ estas menciita en la Biblio (Libro de Ezra 6:2).

Kategorio:Urboj de Irano
Kategorio:Bibliaj lokoj
Kategorio:Historiaj urboj
Kategorio:Provinco Hamadan
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Irano
1441 Bolyai

'*1441 *Bolyai''''' estas malgranda, malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la hungara astronomo György Kulin elde la Konkoly Observatorio, en Budapeŝto.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la hungaran matematikiston János Bolyai.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de György Kulin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1937
Romano la 4-a Diogeno

**Romano** (aŭ Romanos) **la 4-a Diogeno** (greke Ρωμανός Δ΄ Διογένης, Rōmanos IV Diogenēs) estis membro de la bizanca armea aristokrataro kiu, post lia geedziĝo kun la vidvigita imperiestrino Eŭdokja Makrembolitissa estis kronita bizanca imperiestro kaj regis de 1068 al 1071. 

200ra|eta|maldekstra|Jesuo Kristo kronante Romanon kaj Eŭdokjan
Dum lia regado li devis haltigi la malkreskon de la bizanca militistaro kaj ĉesigi turkajn trudenirojn en la Orientromia Imperio, sed en 1071 li estis kaptita kaj la armeo venkita dum la Batalo de Manzikerto. En 1072, li estis blindigita kaj sendita al monaĥejo kie li mortis pro la vundoj.

Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Konstantino la 1-a de Armenio

**Konstantino la 1-a** aŭ Kostandin (1035-1040/1050-1055 - ĉirkaŭ 1100 — m. la 24-an de februaro 1102 - aŭ la 23-an de februaro 1103) estis la dua princa reganto de armena Kilikio aŭ "Sinjoro de la Montoj" (1095 - ĉirkaŭ 1100/1102/1103). Dum lia regado, li kontrolis la plejparton de la regionoj ĉirkaŭ Taŭruso, kaj investis multon da liaj klopodoj en terkultivado kaj rekonstruado de la urboj ene de liaj posedaĵoj. Li disponigis abundajn kondiĉojn al la krucistoj, ekzemple dum la malfacila periodo de sieĝo de Antioĥio en la vintro de 1097. Li estis pasia membro de la Armena Apostola Eklezio.

Kategorio:Armenaj princoj
Kategorio:Armenaj nobeloj
Kategorio:Armena reĝlando en Kilikio
Kahramanmaraş

**Kahramanmaraş** (armene: Մարաշ Maraŝ) estas la ĉefurbo de la provinco Kahramanmaraş en sudorienta Turkio. La urbo situas sur ebenaĵo ĉe la piedo de Taŭruso kaj havis 326,198 personojn en 2000. 

Ĝis la armena geocido la urbo estis signifa kulturcentro de la armenoj - en Erevano la urbodistrikto Nork-Maraŝo (armene Նորք-Մարաշ) por memorigi la kulturan heredaĵon de la urbaj armenoj.

Kategorio:Urboj de Turkio
Kategorio:Provinco Kahramanmaraş
Béni Grosschmid

**GROSSCHMID Béni** (grosŝmid), Zsögöd estis hungara juristo, universitata profesoro, ano korespondanta de la MTA (1901) naskita en Máramarossziget la 6-an de novembro 1852 kaj mortinta en Visegrád la 7-an de septembro 1938. Lia frato estis Géza Grosschmid, li estis patro de matematikisto Lajos Grosschmid.

## Kariero 
Béni Grosschmid studis juron en Vieno kaj inter 1882–85 li prelegis en la jurakademio de Nadjvarado, dume li estis privatprofesoro de la Reĝa Universitato de Budapeŝto (privatjuro). De 1885 li instruis en la Universitato de Koloĵvaro (aŭstria burĝa juro), poste de 1890 ĝis 1928 li estis universitata profesoro en Budapeŝto (hungara privatjuro). Li publikis grandparte sub plumnomo Zsögöd Benő. La burĝa geedza leĝo de la jaro 1894-a plejparte estas lia laboro.

## Verkoj 
* *Öröklött és szerzett vagyon* (Bp., 1879);
* *A csődtörvény* (Bp., 1881);
* *A házassági törvény* (I–II. Bp., 1898 –1901);
* *Magánjogi tanulmányok* (I–II. Bp., 1901);
* *Magánjogi előadások. Jogszabálytan* (I–II. Bp., 1905);
* *Werbőczy és az angol jog* (Bp., 1928);
* *Fejezetek kötelmi jogunk köréből* (I–II. Bp., 1932–33)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Jalšovík

**Jalšovík,** hungare **Bozókalsók** [bozOkalŝOk] estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.
300px|eta|Jalšovík situas en la plej griza parto

## Situo 
Jalšovík situas laŭ flankovojoj. Ankaŭ nun la vilaĝo havas suban kaj supran vilaĝpartojn. Krupina troviĝas je 6&nbsp;km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1418, poste, kiel 2 vilaĝoj en 1542 laŭ tiama hungara ortografio *"*"Also Alsok"*"* (=Suba Alsok) kaj *"Felsew Alsok"* (=Supra Alsok). Tiu lasta vilaĝo en la 16-a jarcento senhomiĝis, poste longe ĝi ne estis loĝata. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis ambaŭ lokojn triaklasa. En 1828 loĝis en Alsóalsók 205 vilaĝanoj en 35 domoj. En 1902 ambaŭ vilaĝoj unuiĝis kaj la nova loknomo iĝis Bozókalsók. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis tie 173 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Hont, al distrikto de Korpona, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Jalšovík 206 homoj, (ĉiuj slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* sonorilostabloj po unu en ambaŭ vilaĝpartoj

## Eksteraj ligiloj 
* Jalšovík sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Municipoj en distrikto Krupina
Hontianske Tesáre

**Hontianske Tesáre** (hungare *Teszér* [tesEr], germane *Dessir*) estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio. Ankoraŭ 3 vilaĝetoj apartenas al la municipo.

## Situo 
Hontianske Tesáre situas laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Dudince-Hontianske Nemce. Krupina troviĝas je 21&nbsp;km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1279 en formo *"Tezer"*, kiu slave signifas: ĉarpentisto. En 1828 loĝis tie 602 vilaĝanoj en 100 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Teszér 567 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Hont, al distrikto de Korpona, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Hontianske Tesáre 847 homoj, (779 slovakoj, 62 ciganoj).

Kategorio:Municipoj en distrikto Krupina
Lajos Grosschmid

**GROSSCHMID Lajos** (grosŝmid) estis hungara matematikisto, universitata profesoro, ano korespondanta de la MTA (1936) naskita en Nadjvarado la 21-an de aprilo 1886 kaj mortinta en Budapeŝto la 13-an de junio 1940. Li estis filo de juristo Béni Grosschmid.

## Kariero 
Lajos Grosschmid estis privatprofesoro de la Universitato de Budapeŝto, poste ordinara profesoro de la teknikuniversitato. Li priokupiĝis precipe la nombroteorion, algebron, priartilerian balistikon, verŝajneckalkulon kaj politikan matematikon.

## Verkoj 
* *Fejezetek az algebra köréből* (Bp., 1923);
* *Előadások a mathematika elemeiből* (Bp., 1923);
* *Másodfokú alakok algebrája* (Bp., 1933

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Manuelo la 1-a Komneno

[eta|250px|maldekstre|*[Hiperpirono* de imperiestro Manuelo la 1-a Komneno (r. 1143–1180), montranta sian tipan tasformon.]]
**Manuelo la 1-a Komneno**, (greke: Μανουήλ Α' Κομνηνός, Manouēl I Komnēnos, n. la 28-an de novembro 1118 - m. la 24-an de septembro 1180) estis bizanca imperiestro de la 12-a jarcento kiu regis pri decida turnopunkto en la historio de Bizancio kaj Mediteraneo. Fervora restarigi sian imperion al pasintaj gloraj epokoj kiel la granda potenco de la mediteranea mondo, Manuelo havis energian kaj ambician eksteran politikon. En la procezo kiun li faris per aliancoj kun la papo kaj la revigliĝinta Okcidento, li invadis Italion, sukcese pritraktis la trairejon de la danĝera Dua krucmilito tra lia imperio, kaj establis bizancan protektoraton en la krucistaj reĝlandoj de Outremer. Alfrontante la avancon de Islamo en la Sankta Lando, li havis komunan aferon kaj batalis kun la Jerusalema reĝlando kaj partoprenis amasan invadon kontraŭ Fatimida Egiptujo. Manuelo transformis la politikajn mapojn de Balkanio kaj la orienta Mediteraneo, poziciigante la reĝlandojn de Hungario kaj Outremer sub bizanca hegemonio kaj kampanjante ofensive kontraŭ liaj najbaroj kaj en la okcidento kaj en la oriento. Tamen, je la fino de sia regado la atingoj de Manuelo en la Oriento estis endanĝerigitaj pro grava malvenko ĉe Miriokefalon, kio grandparte okazis pro la aroganteco de la reĝo kaj la atakado de bon-defendita selĝuka pozicio.

*Vokis* kaj *Megas* (greke: , tradukita kiel "la Granda") de la grekoj, Manuelo estas konata esti inspirinta intensan lojalecon en tiuj kiuj servis lin. Li ankaŭ prezentiĝas kiel la heroo de historio skribita de sia sekretario, Johano Kinnamo, en kiu ĉiu virto estas atribuita al li. Manuelo, kiu estis influita de sia kontakto kun okcidentaj krucistoj, ĝuis la reputacion de "la plej feliĉega imperiestro de Bizancio" en partoj de la latina mondo ankaŭ. Modernaj historiistoj, aliflanke, estas malpli entuziasmaj pri li. Kelkaj el ili asertas ke la granda potenco kiun li havis ne estas sia propra persona atingo, sed de la dinastio kiun li reprezentis.

## Vidu ankaŭ 
* Komnenia restaŭrado

Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Personoj de krucmilitoj (kristanoj)
Kategorio:Komnena dinastio
1443 Ruppina

'*1443 *Ruppina''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la germana urbo Neuruppin, naskiĝurbo de la astronomo Carl Wilhelm Ludwig Martin Ebell.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1937
1444 Panonio

**1444 Panonio** estas malgranda sed notinde hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la hungara astronomo György Kulin elde la Konkoly Observatorio, en Budapeŝto.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la antikva regiono, poste romia provinco Panonio, kiu kongruas kun la nuna Hungario.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de György Kulin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1938
Bilarghu

**Bilarghu**, ankaŭ Pilargh'u, estis mongola generalo de la reganto Ghâzân dum la fino de la 13-a kaj la komenco de la 14-a jarcento.

Dum la mongolaj kampanjoj de 1299 en Sirio, Bilarghu gvidis la trupojn ĉirkaŭ la areoj de Eŭfrato, gvidante 10,000 virojn.

En 1303, sekvante la mongolan malvenkon kontraŭ la mamelukoj ĉe la Batalo de Ŝaĥabo, Ghâzân proviziis 1,000 mongolojn sub Bilarghu por protekti la armenan Kilikion kontraŭ mamelukaj trudeniroj.

En 1307, Bilarghu, kiu jam havis malbonajn rilatojn kun Hetumo, estis implikita en interna intrigo kondukanta al lia atenco de la armenaj regantoj. Hetumo la 2-a kaj Leono la 3-a rekomendis la unuiĝon de la Armena Apostola Eklezio kaj la Romkatolika Eklezio, sed tio okazis estis sub terura interna opozicio. La kontraŭstara frakcio vizitis Bilarghu-n, kaj akuzis Hetumon je planado de ribelo kontraŭ la mongoloj. La 17-an de novembro, Bilarghu decidis iri kaj mortigi Hetumon kaj alfronti la eventualajn konsekvencojn vizitinte lin en ĉe Anazarbe.

Oŝin, frato de Hetumo, tuj marŝis kontraŭ Bilarghu kaj venkis lin, devigante lin forlasi Kilikion. Oŝin estis kronita nova reĝo de la armena reĝlando en Kilikio.

Bilargu estis mortigita de Öljeitü pro sia krimo laŭ peto de la armenoj.

Kategorio:Mongola Imperio
Kategorio:Mongoloj
Konstantino de Baberon

**Konstantino de Baberon** (m. ĉ. 1263) estis potenca armena nobelo de la hetumida familio. Li estis la filo de Vassag, la patrina onklo de la reĝo Leono la 1-a de Armenio. Li estis la patro de la reĝo de Armena reĝlando en Kilikio, Hetumo la 1-a, kiu regis la armenan reĝlandon de 1226 ĝis 1270.

Konstantino, ankaŭ konata kiel la Granda Barono Konstantino, edziniĝis al Partzapert, kun kiu li havis:

* Hetumo la 1-a de Armenio.
* Smbat la Soldato.
* Johano la Episkopo de Sis.
* Oŝin de Korikos, patro de la historiisto Hajton de Korikos.
* Mario, kiu geedziĝis kun Johano de Ibelin, Grafo de Jafo kaj Askalon.
* Stefania, geedziĝis en 1237 al reĝo Henriko de Kipro.

Kategorio:Armena reĝlando en Kilikio
Kategorio:Armenaj reĝoj
1446 Sillanpää

'*1446 *Sillanpää''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la finnlanda astronomo Yrjö Väisälä elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la finnlandan verkiston Frans Eemil Sillanpää, nobel-premiito pri literaturo en 1939.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Yrjö Väisälä
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1938