open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Izrael Lejzerowicz

**Izrael LEJZEROWICZ** (Lejzero'viĉ) (naskiĝis la 4-an de junio 1901 en Lodzo, mortis en 1942 en la koncentrejo Treblinka) estis pola verkisto en multaj lingvoj, ĵurnalisto, satiristo, komercisto, ankaŭ aŭtoro de esperantlingvaj verkoj.

Lejzerowicz, kiu esperantistiĝis en 1912, tradukis el la jida lingvo (*La Sorĉistino el Kastilio* de Ŝalom Aŝ) kaj el la hebrea (*Dibuk* de Salomon Anski). Konatigis lin antaŭ ĉio lia satiro *El la "Verda Biblio"* (1935). En 2014 aperis la 4-a eldono de ĉi tiu verko ĉe Libro-Mondo/Grafokom

Li uzis la pseŭdonomojn Ilo kaj Georgo Verda. Lejzerowicz estis brila oratoro, fervora instruisto de Esperanto kaj talenta ĵurnalisto. Liaj artikoloj aperadis en *Pola Esperantisto*, *Heroldo de Esperanto*, *Literatura Mondo*. En la jaro 1925 li fariĝis prezidanto de Hebrea Esperanto-Asocio kaj en 1930 li estis la ĝenerala sekretario de la Organiza Komitato de la 4-a Tutpollanda Kongreso de Esperanto.

## Verkoj
[eta|300px|Kovrilpaĝo de Izrael Lejzerowicz: *El la "Verda Biblio*, [Hungaria Esperanto-Asocio|Hungara Esperanto-Asocio, 1978]]
* *El la "Verda Biblio*, Hungara Esperanto-Asocio, 1978
**Ŝlosilo en la juda lingvo* . Eldonejo J. Ŝapiro, Bialystock, Pollando.

### Tradukoj
*Ŝalom Aŝ. La Sorĉistino el Kastilio.

## Sorto dum la Dua Mondmilito
Laŭ Isaj Dratwer post la atako de Tria Regno al Pollando, Lejzerowicz kun la familio fuĝis el Lodzo. Kelkajn monatojn li pasigis en koncentrejo apud Krakovo. Poste li troviĝis en la varsovia geto, kie li ne ĉesigis sian aktivadon por Esperanto: parolis dum sekreta Zamenhof-festo, komencis traduki en Esperanton la poezian romanon *Konrad Wallenrod* de Adam Mickiewicz. 
Por la lasta fojo Dratwer vidis lin en julio-aŭgusto 1942, kiam komenciĝis la Granda Kampanjo. Lejzerowicz, liaj filino kaj edzino estis enigitaj en malsamajn vagonojn kaj forportitaj al la nazia ekstermejo Treblinka, kaj tie, samkiel multaj aliaj polaj judoj, gasumitaj.

## Alia Lejzerowicz
Ne endas konfuzi la esperantiston Izrael Lejzerowicz kun la pola pentrartisto (kaj jida poeto) :pl:Izrael Lejzerowicz, kiu:
* ankaŭ naskiĝis en Lodzo, sed la 6-an de novembro 1902;
* ankaŭ dum la germana okupado vivis en geto, sed en la Lodza geto;
* ankaŭ pereis dum la Dua Mondmilito (kun kelkaj membroj de sia familio) en nazia koncentrejo, sed en la koncentrejo Aŭŝvico.

## Eksteraj ligiloj 
* *El la "Verda Biblio"* kaj *Babiladoj kun Horaĉo Serĉer* – rete legebla teksto
* Recenzo de Fernando Pita pri la libro de Izrael Lejzerowicz "El la “Verda Biblio”, aperinta en Revuo Esperanto en aprilo 2017.
* "El la Verda Biblio", remuntaĵo de video-prelego, prezentita de Prof. Ivan Colling, el la brazila urbo Kuritibo, la 30-an de januaro 2021.

## Referencoj 
Kategorio:Judaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Lodzanoj
Kategorio:Murditaj esperantistoj
Ĵuraso

La vorto **Ĵuraso** havas plurajn signifojn:
* **Ĵuraso** estas montaro en Svislando, Germanio kaj Francio.
* **Ĵuraso** estas svisa kantono nomita laŭ la montaro Ĵuraso.
* La **terhistoria** esprimo por la erao, dum kiu la montaro Ĵuraso faldiĝis, estas **Ĵurasio**.
* Nordoriente de la kerna montaro en nordokcidenta Svislando kaj la koncernaj limregionoj de Francio, pli nordoriente en suda Germanio ekzistas krommontaretoj de Ĵuraso, kiuj nomatas Ŝvabia Ĵuraso (germane *Schwäbische Alb*) kaj Frankonia Ĵuraso (germane *Fränkische Alb*), kiuj nur en tre vasta senco havas rilaton al la kerna montaro.
 
*Ne miksu kun la esprimoj juro/jura kaj ĵuro, kiuj havas nenian rilaton kun **ĵuraso**.*
Lago de Nikaragvo

eta|dekstre|180px|Lago Nikaragvo.
La **Lago Nikaragvo** estas tre granda lago situanta meze de la lando Nikaragvo en Centra Ameriko. Ĝia origina nomo estas Cocibolca /kosibolka/ kaj signifas 'dolĉa maro'. Ĝi havas surfacon de 8.624 km². Ĝi havas pli ol 400 insuletojn, tri insulojn, du vulkanojn kaj endemiajn speciojn.

En la lago vivas la ununuraj dolĉakvaj ŝarkoj de la tuta mondo.

El la lago Nikaragvo fluas la rivero San Juan, interligante la lagon kun la Kariba Maro.

## Vidu ankaŭ 
* Nikaragva Kanalo

### Eksteraj ligiloj 
* Bildoj pri Lago de Nikaragvo (es) 

Kategorio:Geografio de Nikaragvo
Nikaragvo
Asuano

dekstra|eta|250px|Moskeo El-Tabia
**Asuano** estas urbo en suda Egiptio, apud Nilo ĉe la unua katarakto. Asuano estas unu el la pli sekaj urboj de la mondo. Longtempe fama kiel vintra feriurbo kaj komerca centro, la urbo fariĝis grava industria centro post la komenco de hidroelektra produktado pro la alta Baraĵo de Asuano. Fabriko de kemia grasumo estas la plej granda el la novaj industrioj. Oni minas ferercon kaj hematiton en la ĉirkaŭaĵo.

Ĉi tiu urbo estis nomita ***Sevene*** antikve kaj ĝi estas priskribita kiel la suda landlimo de Egiptio. Ĝi estis komerca centro, servanta kiel la portalo al Nubio, Sudano kaj Etiopio. La ĉiujaran inundon de Nilo oni unue vidis tie. El la sevenaj minejoj venis ŝtono por la temploj kaj statuaro de la faraonoj. Sur Elefantin-insulo, en Nilo kontraŭ Asuano, kaj la insulo Filao, estas trovitaj antikvaj egiptaj kaj romiaj ruinoj. Aga Ĥan la 3-a, estro de la islamaj ismailanoj, estis entombigita en Asuano.

La antikva urbo Sevene ankaŭ estas fama pro la studoj de Eratosteno, kiuj disputis la teorion, kiu diris, ke la Tero estas ebena, kaj kie li penis determini la cirkonferencon de la Tero.

La nomo de la urbo devenas de la egipta vorto *Swnw (Sunu; Swenu)*  kiu signifas komerco. Dum la ptolemea epoko iĝis en greka lingvo Συήνη *(Syène)*, sub la romia regno la latina *Syene* oder *Siene*. Per la kopta *Swān* devenis la araba *Aswān*.

## Vidindaĵoj 
* Asuana Malalta Baraĵo
* Moskeo El-Tabia

## Bildaro 

Dosiero:Nubian village in Elephantine Island Aswan.jpg|
Dosiero:Railway Station Street, Aswan, Egypt, Oct 2004 A.jpg|
Dosiero:Railway Station Street, Aswan, Egypt, Oct 2004 B.jpg|
Dosiero:Aswan street parallel to Corniche, Egypt, October 2004.jpg|

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20070930093745/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/078/963.htm 
* http://www.aswan.gov.eg 
* http://www.aswannews.com/arabic 

Kategorio:Urboj de Egiptio
Skota leporhundo

|- align=center bgcolor=lime
!Nacio de origino
|- align=center
|
|- align=center bgcolor=lime
!Klasifikado 
|-
|

|- align=center bgcolor=lime
!Rasaj standardoj (eksteraj ligiloj)
|- align=center
|FCI ,  AKC,  ANKCKC(UK),  NZKC , UKC
|}

La **Skota leporhundo** (aŭ cervohundo) estas hundraso, unu el plej plej grandaj, kiu apartenas al la grupo de leporhundoj. Ofte la raso estas pli simple nomata cervohundoj. On ĝin uzis en hundaroj por la ĉaso de cervoj kaj de aliaj grandaj bestoj en la arbaroj de skotlando, ĉar ili kuris pli rapide kaj pli longtempe ol iliaj predoj.

Malgraŭ sia grando, ili ofte taŭge kondutas kiel domhundoj, eĉ en malgrandaj loĝejoj, ĉar ili estas bonaj kun infanoj kaj nur malofte bojas.

## Galerio 

Dosiero:Szczenię deerhound w wieku 4 mies. HARON Festina.jpg|Skota leporhundino
Dosiero:Mynder map.png
Dosiero:Scottish-deerhound-dog-large.jpg
Dosiero:Deerhoundy w biegu.jpg|Skota cervohundoj

## Vidu ankaŭ 
* Kanisedoj
* Hundo

Kategorio:Leporhundoj
Plejnkanto

Ĝenerale, **plejnkanto** estas la nomo donita al la aro de tradiciaj kantoj uzataj en la liturgioj de la Katolika Eklezio. La liturgioj de la Ortodoksa Eklezio, kvankam en multaj flankoj ili estas similaj, ĝenerale ne klasiĝas kiel plejnkanto, kvankam la muzika formo estas preskaŭ tiel malnova kiel Kristanismo mem.

Gregoria ĉanto estas speco de plejnkanto, kiun normigis Papo Gregorio la 2-a en la 6-a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* OCM plainsong Anglalingva artikolo de Peter Fitz, de la Universitato de Baltimore, pri Plejnkanto.

Kategorio:Kristana muziko
Monofonio

**Monofonio** povas signifi:
* En muziko, vidu: Teksado (muziko).
* En aŭdioregistrado, sonreproduktado per nur unu kanalo.  Komparu: stereofonio.
* En sinteziloj, kapablo sonigi nur unu voĉon, aŭ tonon, samtempe.  Komparu: polifonio.
Geto

**Geto**, laŭ Nova PIV, estas urba kvartalo, kie la judoj devis loĝi laŭ ordono de la magistrato. La vorto estas uzata ankaŭ pri aliaj urbopartoj loĝataj de minoritatoj, ekzemple getoj de nigruloj en Usono.

El la Venecia itala dialekto, *Ghetto*, nomo de kvartalo en Venecio, kie devis loĝi la judoj.

El tio oni nomis poste per tiu nomo ĉiujn tiajn kvartalojn, kie la judoj, ĉu volonte, ĉu trudite, kunloĝis.

Finfine, ĉar tiuj kvartaloj estis ofte pro la persekutado kontraŭ judoj, mizeraj kvartaloj, kaj iel enfermitaĵejo de forpuŝitaj homoj, la vorto iĝis moderntempe ofte uzata por signi kvartalojn aŭ iaspecajn lokojn kie homoj ĉu estas iel trudataj loĝi en malprivilegiaj kondiĉoj (ekzemple: la nigrulaj getoj en Usono), ĉu malvolonte ĉu memvole disiĝas de la cetera mondo (ekzemple "nuntempe riĉuloj kreas "getoj"n kie ili vivas kune sub protekto de alarmiloj kaj privataj gardistoj"). En ambaŭ sencoj la vorto uzatas malŝate.

## Dua Mondmilito
Getoj estis establitaj en teritorioj de Ukrainio, Belorusio, Ĉeĥio, Hungario, plejparte tamen sur terenoj, kiuj antaŭlamilito apartenis al Dua Pola Respubliko. Kreitaj i.a. en Bjalistoko, Częstochowa, Kielce, Krakovo, Lublin, Lodzo, Radom, Varsovio, Vilno kaj Lvovo. Ĝenerale en okupata Pollando germanoj fondis de 400 ĝis 600 getoj. 

## Kelkaj getoj
* Bjalistoka geto
* Kielce-geto 
* Krakova geto
* Lodza geto
* Lublina geto
* Varsovia geto

## En kulturo
"In the Ghetto" (En la geto, origine titolita "The Vicious Circle", malvirta cirklo) estas kanto verkita de Mac Davis kaj famigita kaj popularigita fare de Elvis Presley, kiu sukcesis per ĝi en 1969. Ĝi ne temas pri judoj, sed pri junulo kiu misedukiĝas en medio al krimado.

## Vidu ankaŭ 
* Bantustano
* Favelo
* Juda kvartalo
* *Judenrat*
* Getourbo
* Harlem
* Ladurbo
* Urbanizado


Kategorio:Urba degrado
Kategorio:Etnaj enklavoj
Kategorio:Rasa segregacio
Kategorio:Italaj inventoj
Epitafo de Seikilos

La **epitafo de Seikilos** () estas fama pro tio, ke ĝi estas la plej malnova ekzemplo de plena muzika komponaĵo el kie ajn en la okcidenta mondo.
Antikvan grekan melodion oni trovis ĉifrita sur tomboŝtono, apud Aidin, Turkio (ne malproksime de Efezo). Sur la tomboŝtono estis ankaŭ indiko, ke ĝin verkis unu Seikilos, por sia edzino, kiu supozeble entombiĝis tie.

## Muziko 
Tradukite en modernan muzikan notacion, la melodio similas al jeno:

La melodio de la epitafo de Seikilos
Dosiero:Seikilos.mid

## Vortoj 
Jen estas la vortoj, kiujn oni kantas kun la melodio:

Tradukite:

:Dum vi vivas, brilu
:kaj neniel afliktiĝu:
:ĉar mallonga estas la vivo.
:La aspirojn Tempo rabas.

La traduko de Antandrus estas pli libera. Retradukite en Esperanton, ĝi tekstus:
:Dum vi vivas, dancu kaj kantu, ĝoju:
:ĉar la vivo estas mallonga,
:kaj Tempo forportas sian akiraĵon.

## Dato 
La trovaĵon oni datigis diverse de ĉirkaŭ -200 ĝis ĉirkaŭ 100. Kvankam pli malnova okcidenta muziko kun notacio ekzistas (ekz. la Delfaj Himnoj), ĉio ĉi konsistas el fragmentoj; la epitafo de Seikilos estas unika laŭ tio, ke ĝi estas kompleta, kvankam mallonga, komponaĵo.

Kategorio:Muzikhistorio
Kategorio:Antikva muziko
Auckland

**Aŭklando** ( kaj ) estas la plej granda urbo en Nov-Zelando. Ĝi situas sur Norda Insulo de Nov-Zelando. Ĝi estas ĉefurbo de la regiono Aŭklando.

Auckland estas naskiĝurbo de la novzelanda esperantistino Lila Wiltshire. Ŝi tre aktivis kun sia edzo Arturo Wiltshire en la nacia Esperanto-movado kaj en la loka klubo en Auckland ĝis la 1970-aj jaroj, kiam ambaŭ mortis, li en aĝo de 82 jaroj.

## Servoj
* Universitato de Aŭklando
* *The New Zealand Herald*, la senkonkurence plej granda gazeto de la lando

## Esperantistoj 
* Rita Aagaard (1911-1994)
* Silvia Hill (1912-1994)

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ()
* aldona turisma informejo ()
* aktuala retejo de la ☆ loka Esperanto-klubo ( kaj )

## Bildoj

Dosiero:Auckland MKL Bd. 2 1890 (131577228).jpg|Germana mapo de Auckland de 1890.

## Referencoj 
Kategorio:Auckland
Kategorio:Urboj de Nov-Zelando
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1350-1359
Kategorio:Aperis en 1350
Zazaoj

La Zazaoj estas etna minoritato en orienta Turkio. Ilia lingvo, zazaki, estas proksime parenca al la Irana lingvaro. Tial la zazaoj ofte estas nomataj subgrupo de la Irano, kio estas malprava kaj kontraŭata fare de ili mem.

## Bibliografio 
* Bozdağ, Cem and Üngör, Uğur. Zazas and Zazaki. (Religion and the recent situation of Zaza People.)
* Paul, Ladwig. (1998) The Position of Zazaki Among West Iranian languages. (Classification of Zazaki Language.)
* Blau, Gurani et Zaza in R. Schmitt, ed., Compendium Linguarum Iranicarum, Wiesbaden, 1989, ISBN 3-88226-413-6, pp. 336-40 (About Daylamite origin of Zaza-Guranis)
* Extra, Guus. and Gorter Durk. The Other Languages of Europe. (About Demography of Zazas.)
* "Mundart Zaza" (by Peter I. Lerch, 1857/58)
* "Mewlýd" (by Ehmedê Xasi, 1899 and Usman Efendiyo Babýc, 1933)
* "Mundarten der Zaza" (by Karl Hadank ,1932; post-humous works from Oskar Mann)
* "A grammar of Dimili" (by Terry L. Todd, 1985)
* "Rastnustena Zonê Ma" (by C. M. Jacobson, 1993)
* "Zazaca Okuma-Yazma El Kitabý" (by C. M. Jacobson, 1997)
* "Grammatik der Zaza-Sprache" (by Zülfü Selcan, 1998)
* "Zazaki -Grammatik und Versuch einer Dialektologie-" (by Ludwig Paul, 1998)

## Eksteraj ligiloj 
* http://diq.wikipedia.org/wiki/Pela_Seri
* Zaza biblijska referenca
* Ethnologue on Zazaki (jezik)
* Academic Research Center of Zazaki - Multlingva paĝaro pri la Zazaa lingvo
* Web Center la Zazaa lingvo 
* http://www.zazaki-institut.de 
* http://www21.brinkster.com/miyaheqi/culture/ 
* http://f23.parsimony.net/forum49992/index.htm 


Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Turkio
Kategorio:Iranlingvaj etnoj
Stollberg

**Stollberg** [Ŝtolberk] en Saksio (Ercmontaro) estas urbeto de ĉirkaŭ 14.000 loĝantoj, en alto de 444 metroj. Ĝis fino de julio 2008 ĝi estis ĉefurbo de samnoma distrikto Stollberg, ekde aŭgusto 2008 ĝi apartenas al la tiam novkreita distrikto Ercmontaro. Krome Stollberg estas la administra centro de komunumaro, do grupiĝo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna plenumo de iuj administraj servoj. La urbo estis unue menciata en dokumento de 1343 kiel *civitas* (latine: civitanaro, komunumo). Fine de  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². .

Ĝia blazono montras dupartan bildon: Supre blankan preĝejon kun ruĝa tegmento sur flava fono,
sube bulan palison kun flava krono sur ruĝa fono.
En mezepoko ĉe Stollberg kruciĝis du gravaj komercaj vojoj,
unu de Altenburg al Prago, dua de Chemnitz al Dresdeno.

## Ĝemelaj urboj 
Ĝemelaj urboj de Stollberg estas:
* Nördlingen en Bavario (same en Germanio)
* Tamási en Hungario
* Montigny en Francio

## Esperanto-movado 
Stollberg estas naskiĝloko de Karl Schulze.

Dosiero:DEU Stollberg COA.svg| Blazono de Stollberg
Dosiero:Stollberg Innenstadt.jpg| Rigardo sur la urbocentron de Stollberg
Dosiero:Carl-von-Bach-Gymnasium-Stollberg 2011.jpg| Gimnazio Carl von Bach
Dosiero:Schloß Hoheneck.jpg| Kastelo Hoheneck, en la epoko de GDR misfama kiel politika virina malliberejo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Ercmontaro
Kategorio:Urboj de Saksio
Ladoga (lago)

La **lago Ladoga** (, , pli malnova finne ''*) estas la plej granda lago de Eŭropo. Ĝi situas en du regionoj de Rusio: Karelio kaj Leningrada provinco. La norda bordo de la lago proksimas la landlimon de Finnlando. Antaŭ la Dua Mondmilito nordokcidenta parto de la lago estis en Finnlando. En la lago troviĝas pli ol 500 insuloj. (*Vidu *).

## Geografio 
Ĝi situas 40 km oriente de Sankt-Peterburgo. Ĝia akvosurfaco (krom la insuloj) estas 17.600 km2; la plej granda longo estas 219 km, averaĝa largo estas 82 km, meza profundo 51 m. La plej profunda punkto (230 m) situas okcidente de la Valaam-insulo.

La tuta akvokolekta areo de la Ladoga estas 260.000 km2, kun ĉirkaŭ 50.000 lagoj kaj 3.500 akvofluoj, kiuj longas pli ol 10 km (plej longaj estas *Volhov, Svir, Vuoksa*). Ĉar ĝian basenon elformis glaĉeroj, la norda parto estas dividita kiel fjordo, dum la sudaj sablaj kaj rokaj bordoj estas malaltaj kaj estas apenaŭ dividitaj, apudas ilin salikaj kaj alnaj arbaroj, pinacoj.

En la lago troviĝas ĉirkaŭ 660 insuloj kun surfaco pli granda ol unu hektaro. Tiuj insuletoj estas norde arbokovritaj. La tuta surfaco de la insuloj estas 456 km², la plej grandaj estas *Rijekkalan-Sari, Mantsinsari, Kilpola, Tulolansari* kaj *Valaam*.

La jara precipitaĵo ĉe la lago estas 610 mm, la akvonivelo ŝanĝiĝas 0,8 m dum la jaro (januaro estas la plej malalta). La ĝis nun mezurita plej granda diferenco estis 3 m.

## Historio 
Ĝis la 13-a jarcento la lago nomiĝis Nevo. La renomumo okazis laŭ la ĉeborda mezepoka komerca urbo *Staraja Ladoga''.

Dum la sieĝo de Leningrado de la Dua Mondmilito la Ladoga lago estis la sola vojo por provizi la sieĝatan grandurbon. La transporto al Leningrado (Peterburgo) okazis vintre per kamionoj trans surglaciaj vojoj (Vojo de Vivo), somere per boatoj.

## Ekonomio 
Gravas la fiŝkaptado kaj la lignoprilaboro ĉe la lago.

La Ladoga lago estas parto de la akva vojo inter la Volgo kaj la Balta maro kaj inter la Blanka maro kaj la Balta maro. Sur tiuj vojoj, la kargo estas transportebla sen alilokigo de la kargo, inter Rusio kaj Finnlando kaj al Germanio kaj aliaj landoj.
Pondiĉero

**Pondiĉero** ( aŭ , , , ), dum antikveco *Poduke* (tiam ĝi havis negocajn rilatojn ĝis kun la Romia imperio), estas unia teritorio de Barato, kiu estis franca kolonio en Hindio, ĝis kiam ĝi estis redonita de la franca registaro jare 1951 post sendependiĝo de Barato. 

Laŭ la stato de  en la teritorio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi nun konsistigas apartan unian teritorion, konsistanta el la ĉefa urbo Puduĉeri kun pluraj aliaj pli malgrandaj eksfrancaj koloniaj havenurboj.

* **Koordinatoj:** 

Alia grava urbo estas Oĵukaraj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Aŭrorurbo


Kategorio:Uniaj teritorioj de Barato
Poŝta kaleŝo

**Poŝta kaleŝo** - jen veturilo, kiu dum 17-a kaj 18-a jarcento servis ne nur kiel transportilo de poŝtaĵoj sed ankaŭ de pasaĝeroj.
[eta|dekstra|240px|Poŝta kaleŝo ĉe pasejo [Gotardo (Svislando)]]
La unua laŭplana poŝtakaleŝa linio ekfunkciis 1657 en Anglio inter Londono kaj Chester.

Post apero de la fervojo, la romantika epoko de la kaleŝoj finiĝis, ĉar la malgranda rapido kaj kosteco de la kaleŝoj igis ilin malprofitdonaj.

La lasta poŝta kaleŝo en provinca regiono de Britio trafikis ĝis 1905.

En la oficiala vojaĝhoraro de Svislando (eldono de 2004) ekzistas ankoraŭ kaleŝa linio (inter Pontresina kaj Roseg-Glaĉero), sed tiun-ĉi ne funkciigas la poŝto.

## Komparu kun 
Kaleŝo, Diliĝenco

## Eksteraj ligiloj 
* postkutschenverein.de (regiona asocio pri poŝtaj kaleŝoj en *Lüneburger Heide*) (germanlingve)

Kategorio:Poŝto
Kategorio:Trafiko
Nanto (Japanio)

**Nanto** (南砺市 [nanto-ŝi]) estas urbo situanta en okcidenta parto de Gubernio Tojama, Japanio.

La urbo havas parton de Historiaj Vilaĝoj de Ŝirakaŭa-go kaj Gokajama.

## Historio 
* 2004 1-a de novembro 4 urbetoj:Fukumicu (福光町), Fukuno (福野町), Inami (井波町), Ĝoha (城端町) kaj 4 vilaĝoj: Inokuĉi (井口村), Kamitajra (上平村), Tajra (平村村), Toga (利賀村) unuiĝis en la urbon Nanto.

Kategorio:Urboj de Gubernio Tojama
Internacia Perfektiga Koresponda Kurso

**Internacia Perfektiga Koresponda Kurso** (**IPKK**) estas kurso kiu celas instrui liberan kaj krean regadon de Esperanto kaj de Esperanto-kulturo, trejni por fariĝi spertulo kaj aktivulo en la Esperanto-movado. Por la retpoŝta instruado en la kurso estas uzata la fama libro de Boris Kolker *Vojaĝo en Esperanto-Lando. Perfektiga kurso de Esperanto kaj Gvidlibro pri la Esperanta kulturo*. La kursanoj lernas hejme, en oportunaj tempo kaj ritmo. Tiu, kiu finis nur bazan kurson, scios Esperanton bone; tiu, kiu parolas Esperanton bone, posedos ĝin perfekte; kaj tiu, kiu parolas perfekte, regos Esperanton kiel verkisto. La unua leciono estas senpaga. 

## Eksteraj ligiloj 
* Detaloj pri IPKK kaj aliaj meznivelaj kursoj - en retejo de TEJO.
* Specimenoj el la tria eldono de Vojaĝo - Antaŭparoloj, lecionoj 1, 2, 3 kaj 7, enhavtabelo  - en Lernu!.
* [- Priskribo de la kurso en retejo de EAB(https://eo.wikipedia.org/wiki/EAB), en la angla] 

Kategorio:Edukado de Esperanto
Sumo Teologia

Origine latine ***Summa Theologica*** (Esperante: *Sumo teologia*, kun uzo de adjektivo), estas la plej fama verko de Tomaso de Akvino. Ĝi estis intencita kiel manlibro por komencantaj kateĥismo-instruistoj. Do ĝi ne estas apologia verko por konvinki nekatolikojn, sed ĝi sume entenas pripenson de preskaŭ ĉiuj punktoj de la katolika kredo.

Ĝi estis skribita dum la jaroj 1260-1273 kaj enhavas jenajn partojn:
* **Pars Prima** (la unua parto) - **temas pri teologio**
* **Prima Secundae Partis** (parto la unua de la dua parto) - **temas pri etiko**
* **Secunda Secundae Partis** (parto la dua de la dua parto)
* **Pars Tertia** (tria parto) - **temas pri Kristo**
* **Supplementum Tertiae Partis** (suplemento al la tria parto) - **temas pri sakramentoj**

## Vidu ankaŭ 
* Summa technologiae

eta|maldekstra|180ra|
eta|maldekstra|180ra|

Kategorio:Libroj
Kategorio:Katolikismo
Kaverno Na Pomezí

eta|maldekstra|250px|Kaso kaj vendejo de suveniroj
**Kaverno Na Pomezí** estas sistemo plejparte de fendaĵaj, diversloke tre altaj koridoroj kaj katedraloj kun suma longeco ĉirkaŭ 1&nbsp;km kaj deniveligo 47 m. Ĝi kreas du etaĝojn, kiuj estas ligataj al tektonika fendaĵo en grandega masivo de pure blankaj kristalaj devonaj kalkŝtonoj. Dank‘ al la pura kalkŝtono la kaverno havas proporcie riĉan karstan ornamaĵaron de la plej diversaj formoj.

Ĉefaj spacoj de la kaverno estas **Glacia katedralo**, nomita laŭ blankecaj sintroj, katedralo **Ĉe ŝtonego** kun ŝtondigoj kaj lagetoj kun kavernaj perloj. **Romia banloko**, **Blanka katedralo** kun kolonetstalagmitoj kun telerforme plilarĝiĝintaj pintoj kaj 13 m alta **Reĝa katedralo** kun ĥaose grupiĝintaj ruiniĝintaj ŝtonegoj kaj bela karsta ornamaĵaro.

La kaverno estis malkovrita en la jaro 1936 en hodiaŭ jam forlasita minejo por kalkŝtono kaj marmoro, sed baldaŭ ili fariĝis forgesitaj. Nur post la dua mondmilito lokaj loĝantoj malkovris ilin kaj iom post iom ili aperis ankaŭ pluajn spacojn de la subtera sistemo. En la jaro 1950 parto de la kavernoj estis malfermita por publiko, sed nur en la jaro 1955 ili estis reguligitaj en hodiaŭa amplekso.

Pojare vizitas la kavernojn 50 – 60 000 homoj. La kaverno troviĝas sub montpasejo **Na Pomezí**, 2&nbsp;km norde de vilaĝo Lipová-lázně, 5&nbsp;km nordokcidente de urbo Jeseník.

Kategorio:Vápenná
Kategorio:Lipová-lázně
Kategorio:Riĥleba montaro
Kategorio:Karstaj kavernoj
Na Pomezí
Kategorio:Protektitaj areoj en distrikto Jeseník
Kategorio:Naciaj naturmemorindaĵoj en Regiono Olomouc
Kategorio:Kavernoj en Regiono Olomouc
Glacia groto Espero

**Glacia groto Espero** estas konsiderata kiel la plej longa ĉeĥa glacia groto. Ĝi estas de pseŭdokarsta deveno. Verŝajne per gravitaj fortoj ĉi tie disstariĝis fendaĵoj de rokmasivo, profunde difektita per frostiga eroziiĝo. Tial la groto havas formon de abismoforma vertikala krevaĵo de direkto oriento – okcidento, kun profundeco 6 m kaj longeco ĉirkaŭ 30 m. Ties daŭrigon en la masivon ŝtopiĝas ŝtonblokoj kaj argilo. Kun la surfaco kunigas ĝin nur unusola aperturo, kondukanta sub rokmasivo.

Dank‘ al norda orientado de la enirejo kaj al ties perfekta ombrigo en montararbaro, en la fundo de la groto amasiĝas vintre pli peza frostiga aero kreanta ĉi tie glaciajn formaciojn – gutŝtonojn. Iliaj restaĵoj pludaŭras en la groto dum la tuta jaro.

La enirejo de la groto estas fermita per krado, sed tra kiu eblas bone vidi ĝis ties fundo. Libere alirebla estas do sole la enirejo de la groto, malsupreniro ĝis la fundo ne estas permesita pro sekureckaŭzoj.

La groto situas en distrikto Česká Lípa en norda deklivo de monteto Suchý vrch, 1,5 km de vilaĝo Naděje, 5 km de Cvikov kaj proksimume 9 km de Nový Bor.

Kategorio:Cvikov
Kategorio:Kavernoj en distrikto Česká Lípa
Kategorio:PPR Luzacia montaro
Kategorio:Rokformacioj en Luzacia montaro
Kategorio:Naturmemorindaĵoj en distrikto Česká Lípa
Kategorio:Geologiaj lokoj en Regiono Liberec
Little Big Adventure 2

***Little Big Adventure 2*** (aŭ **LBA 2**) estas la dua generacio de *Little Big Adventure* (eta granda aventuro), aventura komputilludo desegnita de Frédérick Raynal kun Adeline Software International kaj eldonita en 1997

## Eksteraj ligiloj 
* The Magicball Network Forums  LBA community forums (forumoj de uzantoj)

* Twinsen's Adventure  News and articles about the future of LBA (novaĵoj kaj artikoloj pri la estonteco de LBA)

* Encyclopedia Twinsunica  An encyclopedia of the Little Big Adventure games. (enciklopedio pri la ludoj de LBA)

* LbaWin  Little Big Adventue for Windows. A Windows port for LBA1 (i.e. a program that makes LBA1 a Windows application). The port is currently on a beta stage. – LBA por Vindozo. Vindoza adaptaĵo de LBA1 (t.&nbsp;e. programo, kiu rulas LBA1 sub Vindozo). La adaptaĵo estas en stadio "beta" (ne plene matura, sed progresinta).

* LBA at dmoz All other LBA related links. – aro da ligoj pri LBA.

Kategorio:Videoludoj aperintaj en 1997
Kategorio:Aventuraj videoludoj
Civila malobeo

La **civila malobeo** estas malakcepto obei leĝojn, kiuj ne estas justaj, sed sen perforto. Tio estis granda nova ideo de la (lasta fino de la 19-a kaj) 20-a jarcento. Inter aliaj, tio estis fortega batalilo kontraŭ rasismo en Usono kaj por la sendependeco de la koloniaj landoj.

Malmultaj pensantoj studis, kiam la civila malobeo estas justa, ĉar tio estas granda teoria problemo de la civila malobeo. Famaj ekzemploj de civilaj malobeantoj estas Gandhi en Barato kaj Martin Luther King en Usono.

La usona verkisto Henry David Thoreau pioniras la modernan teorion pri ĉi tiu ago en sia eseo el 1849 *"Resistance to Civil Government"*, ["Rezistado al Civila Registaro"] poste retitolita al "*Civil Disobedience*" ["Civila Malobeo"]. En la eseo Thoreau priskribas siajn kialojn por ne pagi impostojn proteste kontraŭ sklaveco kaj la Meksika-Usona Milito.

## Ekzemploj 
* Movado Ĉipko

## Vidu ankaŭ 
* Adolfo Pérez Esquivel
* Joan Baez
* Vinoba Bhave
* Étienne de La Boétie
* Dom Helder Camara
* César Chávez
* Khan Abdul Ghaffar Khan
* Mohandas Karamchand Gandhi
* Thich Nhat Hanh
* Václav Havel
* Martin Luther King
* Nelson Mandela
* Ken O'Keefe
* Adolfo Pérez Esquivel
* Arundhati Roy
* Albert Schweitzer
* Konscienceca obĵeto
* *Kritono*

## Eksteraj ligiloj 
* Longa artikolo pri civila malobeo
Sunao

**Sunao** (, moro, kutimo, tradicio) estas komuna nocio por la ortodoksaj tradicioj de la islamo.

Pri la sunao (vivo, ago, eldiro) de Mohamedo (kaj de liaj lernantoj) sciigis liaj kunuloj. Tiuj sciigoj – kiujn oni nomas haditoj – estis transdonitaj dum generacioj per fideblaj personoj (arabe *isnad*) kaj estis surskribitaj (en hadito-kolektaĵoj) nur en la 9-a jarcento, 200 jarojn post morto de Mohamedo. La atesto de la kunuloj de Muhammad, kiel ĝi estis paŝata tra ĉenoj de fidindaj rakontistoj (*isnad*), estis la bazo de disvolviĝinta islama tradicio. El la tradicioj (*hadito*) de la vivo de Muhammad kaj de liaj kunuloj eliras la islama vivmaniero (***sunao***), la kondutregularo (*ŝario*) kiun ĝi postulas kaj la jurfilozofio (*fikho*) laŭ kiu islamaj komunumoj estu regulataj.

La – por la islamanoj –  aŭtentikajn kaj laŭleĝan du volumojn oni nomas *Sahih al Buĥari* (Aŭtentikaĵoj de Buchari (mortis 870)), same *Sahih Muslim* (Aŭtentikaĵo de Muslim (mortis 875)).

La sekvantoj de la sunao, la sunaanoj, estas la plej granda religio kun pli ol 1,1 milliardoj da homoj sur la mondo, antaŭ la katolikoj kun unu miliardo da sekvantoj. La Sunao estas grava por ĉiu muslima grupo kiel deviga fonto. La skismo inter la ŝijaanoj kaj ĥaridjitoj (pli poste nomata sunaanoj) okazis pro disputo pri principoj de posteumo (sukcedo) de Mohamedo en gvido de la muslima komunumo (ummao).

Inter la sunaanoj ekzistas kvar rekonataj tradicioj por interpretado de Sunao. 
Tiuj kvar t.n. *madhabo* aŭ jurskoloj (arabe ~ *madhhab*) estas agnoskitaj de la sunaisma plimulto kiel verkredaj.

La kvar imamoj de tiuj madhaboj estas Malik ibn Anas, Ahmad ibn Hanbal, Asch-Schafi'i kaj Abu Hanifa.

## Vidu ankaŭ 
* Mahometo
* Surao
* Islamaj terminoj
* La Nomoj de Dio en Islamo
* ŝijaismo

Kategorio:Islamo
Fatvo

**Fatvo** () (skribita eĉ en esperantaj tekstoj ofte *Fatwa* aŭ *Fatwa-o*, laŭ nacilingva modelo, eble plua esperantigo fatvao; plurale laŭ arab prononco: *fatâwâ*, ) estas islama juĝa ekspertizo, kiu estas eldonita de muftio (specialisto pri islama jurscienco "fikho") pri iu speciala temo. Ĝenerale, la fatvo estas ellasita pro peto de unuopulo aŭ juristo (mustafti) por klarigi la demandon. Ĉar la sunaana islamo ne havas klerikaron, ne ekzistas akceptitaj kutimoj pri tio, kiu rajtas eldoni fatvon kaj kiu ne; kelkaj islamaj eruditoj pensas sin troŝarĝitaj per petoj.

Pro la multaj fatvoj, povas aperi kontraŭdiraj kaj konkuraj fatvoj.

En landoj kun islama juro, fatvojn eldonas la nacia religia gvidanto. Ofte li aŭ ŝi faras tion kun konsento de la registaro. En tiuj kazoj ĝi preskaŭ ne estas retirebla kaj havas la rangon de ŝtata leĝo.

Se du fatvoj kontraŭdiras unu la alian, la gvidantoj ellaboras kompromison.

En landoj, kie la ŝario ne validas, alfrontas kredantaj islamanoj ofte du kontraŭdirajn fatvojn. Tiukaze ili sekvas la propran religian gvidanton.

En januaro de 2005, la iraka ŝijaa gvidanto Ali Al-Sistani eldonis fatvon pri la deviga partopreno en la parlamentaj balotoj.

## Fatvoj en la reto 
* Kiberfatvo
* http://www.fatwa-online.com
* http://www.islamonline.com

Kategorio:Islamo
Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Islama terminaro
Gelma

**Gelma** aŭ **Guelma** [gelma] estas grandurbo en Alĝerio. Ĝi estas la ĉefurbo de la Provinco Gelma. Tie naskiĝis Émile Boirac.
* **Loĝantaro:** 133 127 (2005)

## Fotoj 
 
Image: GM_Guelma_Road01.jpg|Guelma, vojo al Heliopolis 
Image: GM_Guelma_cem01.jpg|Guelmas, lernejo Mohamed Abdou
Image: GM_Guelma_Center01.jpg|Guelma, placo de la 19-a de marto
Image: GM_Guelma_FarmSchool01.jpg|Guelma, biena lernejo. 
 

## Eksteraj ligiloj 
*Office de tourisme Guelma et sa région 

Kategorio:Urboj de Alĝerio
Orŝa

**Orŝa** respektive pli moderne **Vorŝa** ( aŭ ) estas urbo de Belorusio.  Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Konataj loĝantoj 
* La urbo estas la naskiĝloko de
** Dimitrij Sneĵko, belorusa kuracisto kaj esperantisto
** Lev Vigotski, rusa psikologo kaj pedagogo
** Tomasz Zan, pola poeto, esploristo de mineraloj
* kaj la hejmo de Uladzimir Karatkjeviĉ, fama belorusa verkisto kaj publicisto.

Dosiero:Orsha COA (Mogilev Governorate) (1781).png|la urba blazono de 1871
Dosiero:Coat of Arms of Orša, Belarus, 1967.png|urba blazono, farita dum 1967 por la 900-jara urba jubileo
Dosiero:Vorsha saint illa 1880 2000.jpg|Ortodoksa preĝejo de sanktulo Illa (1880)
Dosiero:Vorsha railway station 2005.jpg|la urba fervoja stacio

## Vidu ankaŭ 
* Orŝa-Centralnaja (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Urboj de Belorusio
Kategorio:Vicebska regiono
Ĉipko

**Ĉipko** estis hinda movado de senperforta civila malobeo, lanĉita en 1973 de vilaĝaj virinoj en subŝtato Utar-Pradeŝo kaj unu jaron poste en Utarakando (Himalajo-regiono). Ĝi celis malhelpi la dehakadon de arboj. La movadanoj brakumis arbojn por malhelpi ties faligon. En 1987 la movado ricevis prestiĝan Premion de ĝusta vivo pro "engaĝo protekti, restarigi kaj ekologie utiligi
baratajn krudmaterialojn".

La vorto *ĉipko* signifas en la hindia lingvo *brakumi.*

## Vidu ankaŭ 
* Vandana Shiva

### Eksteraj ligiloj 
Historio de Ĉipko (angle) 

Kategorio:Barato
Kategorio:Ekologio
Elizio

**Elizio** estas forigo de parola sono - ĉu vokalo, ĉu konsonanto, ĉu tuta silabo - por igi vorton aŭ frazon pli facile aŭ rapide prononcebla. Por Esperanto-uzanto ĝi kutime signifas nur forigon de la fina vokalo de vorto, kion la 16 reguloj permesas je singularaj ne-akuzativaj substantivoj (-*o*) kaj je la artikolo *la*. Tamen tiu limigita uzado de la vorto lingvoscience eraras: kiam iu diras '*stas* anstataŭ *estas* aŭ ''pun'to* anstataŭ *punkto*, tio same estas elizio kiel ekzemple *fundament'*.

Elizioj povas okazi kaj en ortografio kaj en fonetiko.
Ili oftas en buŝa lingvo, kie ili kutime aperas sen konscio de la parolanto. En skriba lingvo, en Esperanto aparte en poezio, ĝi estas konscia rimedo de la aŭtoro.

En diversaj ortografioj oni kutime uzas signon *apostrofo'' ( ' ) por montri elizion.

## Eliziado en Esperanto 
En natura, buŝa Esperanto kaj Esperanta slango aperas elizioj en multaj okazoj, same kiel en aliaj lingvoj. Tamen en la skriba lingvo la uzado de elizioj estas tre limigita.
La du fundamentaj elizispecoj - aparte o-eliziado - tradicie estas uzataj precipe en poezio. Tamen nuntempe multaj homoj uzas ilin en ajnaj kuntekstoj, laŭ ritmaj kaj stilaj bezonoj.
Elizio de *-a* en la artikolo *la* aparte okazas post la prepozicioj, kiuj finiĝas per vokalo:  ''pri l' artikolo = pri la artikolo''. Kelkaj eliziaj parolturnoj, kiel ekzemple "de temp' al tempo" nun tute ne aspektas strangaj en proza teksto. La esprimo *dank’ al* estas kutima kaj eĉ uzita de Zamenhof, kvankam pli ĝuste tio estu "danke al" aŭ "dankon al": "Dank’ al la kontribuantoj, la Vikipedio daŭre kreskos."

Eblas elizii la vorton *un*' por "unu" en marŝa taktokalkulado, elkria nombrado kaj ordonaj esprimoj, ekzemple: "''un' du, un' du, un' du…*". Ne eblas uzi tiun elizion alikaze - ekzemple, ne eblas diri "*Johano estas un' el miaj amikoj.*"

En Pra-Esperanto forigeblis ankaŭ la adjektiva finaĵo. En moderna Esperanto tio ne eblas.

Kelkaj aliaj nenormalaj elizioj iatempe estis proponataj en la literaturo, sed efektive ili tute ne enuziĝis, kaj ili estas neuzendaj:

* elizio de la finaĵo *-aŭ*, ekzemple *kvaz' =  kvazaŭ*, kaj *adi' =* adiaŭ;
* elizio de la komenca *e-* en diversaj formoj de la verbo "esti": **stas**,*** **''''*stis* *= estas, estis*;
* elizio de *-e* en la prepozicio *de*: ''d' oro* = *de oro.*

Ceteraj elizioj ĉefe aperas en tekstoj por remontri nedelikatan buŝan prononcon: *je'* "jes"/"jen", *temp'raturo* "temperaturo" ktp.

Eliziado ŝanĝas la normalan akcentoregulon de Esperanto. Vorto kiel *amik''' ja en tiu formo havas nur du silabojn, sed akcentas la lasta, en oficiala ortografio markita per apostrofo.

En la Esperanta ĵargono Esperant', elizio estas deviga kiam eblas.

## Vidu ankaŭ 
* Lingva kuntiriĝo

## Eksteraj ligiloj 
* Francaj ekzemploj
* Anglaj ekzemploj

## Referencoj 
Kategorio:Fonologio
Kategorio:Parolfiguroj
Klasikaj elementoj

En diversaj epokoj kaj kulturoj, oni pensis, ke la mondo estas komponata de bazaj elementoj.

## Klasikaj elementoj de Antikva Grekio 
eta|200px|4 elementoj
La kvar **klasikaj elementoj** estas, laŭ antikva greka filozofio:
* **fajro** (varma kaj seka)
* **tero** (malvarma kaj seka)
* **aero** (varma kaj malseka)
* **akvo** (malvarma kaj malseka)

Ĉio en la mondo kaj la ĉielo estis supozata kiel konsistanta el ĉi tiuj kvar elementoj. Platono menciis la teorion kiel origine antaŭ-Sokratan, atribuante la liston al la antikva filozofo Empedoklo.

Kelkaj filozofioj inkluzivis kvinan elementon, nome la "kvintesencon", aŭ eteron laŭ Aristotelo, ĉar, kvankam Fajro, Tero, Aero kaj Akvo estas teraj kaj korupteblaj, la steloj estas eternaj (la vorto "etero" venas el greklingva vorto signifanta "eterna"), kaj pro tio ili devus konsisti el ĉiela substanco.

Laŭ moderna scienco, ĝenerale videbla materio estas enklasigata kiel aŭ solida (Tero), aŭ likva (Akvo), aŭ gaso (Aero); kvara materistato antaŭ nelonge eltrovita estas plasmo (Fajro). Tiel la kvar antikvaj grekaj elementoj konformas al la nuntempaj materistatoj.

## Klasikaj elementoj de antikva Ĉinio 
* **Metalo** (金)
* **Ligno** (木)
* **Tero** (土)
* **Akvo** (水)
* **Fajro** (火)
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Alkemio
Kategorio:Folkloro
Kategorio:Nova Epoko
Kategorio:Okultismo
Kategorio:Pseŭdoscienco
Kategorio:Historio de fiziko
Kategorio:Simboloj
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Substancoj
Kategorio:Eksvalidiĝintaj sciencaj teorioj
Bero

[eta|dekstra|Beroj de [vakcinio]]
**Bero** estas la plej ofta speco de *simpla karneca frukto*, kies tuta ovolujo kreskas al manĝebla ĉirkaŭfrukto. La semoj estas internaj en la karnaĵo de la ovario, kiu havas unu aŭ plurajn ĉelojn.
Se la ekstera haŭto estas malmola, kiel ĉe kukurboj aŭ kukumo, la frukto nomiĝas **kirasbero**. Se la floro havas plurajn ovariojn, kiuj poe formas beran frukton, tiam ekestas plurbero.

Ekzemploj de beroj estas vinberoj kaj tomato, sed multaj aliaj oftaj fruktoj estas rigardataj de botanikistoj kiel beroj. Citrusoj, oranĝo kaj citrono, enestas klason de beroj nomata hesperidio. Ankaŭ daktilo, avokado kaj melongeno estas beroj por botanikistoj.

Laŭ kuirarto, la termino "*bero*" signifas ian ajn malgrandan frukton. Laŭ ĉi tiu senco frago estas bero, sed tomato ne. Aliaj kuirartaj beroj, kiuj ne estas botanikaj beroj, estas framboj, grosoj, ĥamemoroj, mirteloj, riboj kaj rubusoj.

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Fruktoj
Kazematoj en Vyšehrad

eta|Brika pordego
**Vyšehrad** (legu Viŝehrad) estas fondita en la loko de eneolita burgejo (proksimume 2500 jaro a. K.), post tio slava burgejo, romana fortikaĵo kun remparoj pli altaj ol Praga burgo kaj poste eĉ grandega fortikaĵo gotika. Ties ĉefa tasko estis gardi sudan parton de Prago kaj kontroli fluon de rivero Vultavo.

Senpere post finiĝo de la tridekjara milito la famaj konstruistoj C. Lurago kaj G. Alliprandi projektis ŝanĝon de Prago en grandegan barokan citadelon. Ties restaĵoj plej bone konserviĝis ĝuste en Vyšehrad. La fortreso estis planita preskaŭ sen subterejo. Sole en la ĉirkaŭaĵo de pordegoj kaj en kelkaj pluaj lokoj estis konstruita ankaŭ subterejo. La subteraj koridoroj, aŭ ankaŭ kazematoj, ebligis rapidan kaj ŝirmatan transŝovon de soldatoj, sekura depono de materialo kaj pafadon kontraŭ malamiko.

Kiam francoj en la jaro 1741 konkeris Pragon, ili modernigis ankaŭ remparojn en Vyšehrad. En la jaroj 1838 – 1841 poste estiĝis ankaŭ nova enirejo ĝis subtera ĉambrego Gorlice.

En la subterejon en Vyšehrad oni eniras el suba, la tn. Brika pordego. Ĉi tie estas ankaŭ malgranda ekspozicio pri la historio de Vyšehrad. Ogiva koridoro kondukas en la rimarkindan subteran ĉambregon, al kiu oni diras Gorlice. Interesaj estas ankaŭ aperturoj de kreneloj, kiuj celas kontraŭ la urbo. En la muroj estas multe da aperturoj post trus-traboj kaj fostoj. La ĉambrego estis nome barita en kelkajn etaĝojn, kiuj servis kiel subtera kazerno kaj deponejoj. Hodiaŭ estas ĉefa atrakto de la ĉambrego originaloj de barokaj statuoj transportitaj el Karola ponto. En la subteraj spacoj okazas ankaŭ ekspozicioj kiel ekz. kelta Lughnasad (komence de aŭgusto).

Pri la subterejo en Vyšehrad ekzistas multe da mitoj.

Kategorio:Prago
Kategorio:Subterejo en Ĉeĥio
Kategorio:Fortikaĵoj
Ankaro

**Ankaro** (, pli frue *Ancyra*, *Angora* ĝis la ) estas la ĉefurbo de Turkio; ĝi situas meze de Anatolio. En Esperanto oni nomis pli frue kaj false la malnovan Ankara kiel Anguro, kaj tiel oni skribis angura lano.

Ĝia loĝantaro estis 4 455 453 en 2007.

Ankara estas la dua plej granda urbo en Turkio post Istanbulo. Ĝi iĝis la ĉefurbo de Turkio danke al la jungturkoj de Kemal Atatürk, kiuj akiris la potencon post la unua mondmilito kaj post la kolapso de la Turka Imperio.

## Ekonomio 
Ankara estas konata post la lano de la tiea longhara kaproraso, kiu estis nomata post la malnova nomo de la urbo angora lano. La urbo nuntempe estas ekonomia centro de la regiono.

## Servoj 
* Nacia Biblioteko de Turkio
* Universitato Ankaro
* Universitato Bilkent
* Mez-Orienta Teknika Universitato

## Vidindaĵoj 
* Etnografia Muzeo de Ankaro
* Anıtkabir, maŭzoleo de Atatürk
* Muzeo de Anatoliaj Civilizoj
* Ŝtata Muzeo de Arto kaj Skulptarto

## Famuloj 
En Ankaro naskiĝis:
* hungara okulkuracisto Ervin Bellák.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas
*  Ĥarkivo en Ukrainio (ekde 2013)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nacia Biblioteko de Turkio

## Eksteraj ligiloj 
* *Ankara.com* Informoj por vizitantoj (angle, turke).
* *Monumentun Ancyranum* Epitafo de Aŭgusto Cezaro, trovebla en la muroj de antikva templo en Ankaro 
* Oficiala retpaĝo de la Universitato de Ankaro  
* Oficiala retpaĝo de *Bilkent University* privata universitato en Ankaro 


Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo
Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Urboj de Turkio
Katakomboj en Český Brod

**Katakomboj en Český Brod** troviĝas sub placo de Ernesto el Pardubice kaj ili havas enirejon el eksa urbodomo. Hodiaŭ estas alirebligita koridoro kun longeco proksimume 150 m kun flankkoridoroj. Sub domoj estas pli grandaj spacoj, tio estas eksaj keloj de domoj borderantaj la placon kaj oni supozas, ke pluaj spacoj estos ankoraŭ malkovritaj. Sed neniaj dokumentoj pri la subterejo konserviĝis. Laŭ opinioj de historiistoj la subterejo estis konstruita verŝajne en la 15-a jarcento kiel konsisto de fortikaĵoj kaj ĝi estis kaŝonta sub la urbodomo, kiu estas menciata jam en la jaro 1402, la loĝantojn en la tempoj de endanĝerigo de la urbo. Sed sinsekve la spacoj komencis servi al ekonomiaj celoj kaj kun prospero de bierfarado kelkaj eĉ kiel deponejoj de konvenaj ingrediencoj kaj preta biero. Hodiaŭ ili estas uzataj al kulturagado, precipe al ekspozicioj aŭ al kameraj koncertoj. Kun ties trarigardo eblas viziti ankaŭ lokan historian karceron aŭ vidi ekspozicion de bildkartoj el urbo Český Brod el la jaroj 1890 – 1950.

Ni venos en la katakombojn el domo n-ro 1 en la placo de Ernesto el Pardubice en centro de urbo Český Brod.

Kategorio:Subteraj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Kolín
Kategorio:Český Brod
Subterejo de la reĝa palaco de Praga burgo

**Subterejo de la reĝa palaco de Praga burgo** estas restaĵo de devena romana burga palaco de princo Soběslav, kaj ĝi estas alirebla por publiko el Malnova reĝa palaco en la 3-a kortego de Praga burgo.

Urbo Prago estiĝis per sinsekva kunigado de kelkaj romanaj vilaĝoj. Ties devena centro estis verŝajne staplejo en la lokoj de hodiaŭa Malgrankvartala placo. La staplejo kaj travadejo trans rivero Vultavo estis ŝirmataj de Praga burgo, kiu estiĝis ĉirkaŭ la jaro 875 en proporcie mallarĝa kaj sekega rokelstaraĵo, kiu ne estis antaŭe tro loĝigata. Dum pluaj konstrureguligoj estis necese la burgan parcelon ebenigi kaj plilarĝigi. Tiel okazis, ke kelkaj partoj de la devena burgejo hodiaŭ situas preskaŭ 7 m profunde sub tavoloj de ofte nestabilaj surveturigaĵoj.

Signifa alikonstruo de la burga distrikto komenciĝis en la jaro 1135 pro iniciato de princo Soběslav. En la suba etaĝo de Malnova reĝa palaco ni trovas monumentan romanan spacon, kiu estis devene apartigita en kelke da ĉambroj. La romanan volbon apogas pli novaj, gotikaj brikzonoj, kiuj statike sekurigas la supran etaĝon de la reĝa palaco. Niĉoj enfrunto kunigis la romanan ĉambregon kun kripto sub preĝejo de Ĉiuj sanktuloj, kie fine de la dua mondmilito estis kaŝitaj kronadjuveloj kaj parto de tombŝtono de Johano Nepomuka. La palaco de Soběslav servis devene eble kiel socia ĉambro, pli malfrue kiel vinkeloj kaj eĉ kiel karcero.

Malmulte konata estas arkeologia subterejo de Praga burgo sub la 3-a kortego. En la jaroj 1925 – 1929 ĉi tie okazis arkeologia esploro. Hodiaŭ estas sub ties pli granda parto ampleksa spaco kun elfosaĵoj kaj trotuaroj, kies plafonon kreas betona, nove reguligita konstruskeleto kovrita per pavimo laŭ propono de Josip Plečnik. En la subterejo estas ĉi tie malkovrita vico da rimarkindaj objektoj: parte detruitaj, per branĉoj traplektitaj remparoj de la devena burgejo, argilaj romanaj remparoj kaj preskaŭ plenaj fundamentoj de romana preĝejo, kiu estis kunigita kun baziliko per aparta koridoro.

Kategorio:Praga burgo
Kategorio:Subterejo en Ĉeĥio
Bandar-Seri-Begavano

[eta|maldekstra|250px|Moskeo *Sultan Omar Ali Saifuddin* konstruita en [1958.]]
alternative=Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|eta|302x302ra|Moskeo de sultano Omar Ali Saifuddin
**Bandar-Seri-Begavano** estas ĉefurbo de Brunejo kaj havas ĉirkaŭ 56.000 loĝantojn. Ĝi situas ĉe la enfluejo de Limbang al la Sudĉina Maro.

Inter la vidindaĵoj de la urbo estas la palaco de la Bruneja Sultano kaj la moskeo *Sultan Omar Ali Saifuddin* konstruita en 1958.

En la urbo laboras ankaŭ produktistoj de mebloj, teksaĵoj, metiaĵoj kaj ligno. Oni prilaboras en Bandar-Seri-Begavano ankaŭ nafton kaj tergason.

La Universitato Bruneja Darusalamo (malaje *Universiti Brunei Darussalam*, javia skribo يونيبرسيتي بروني دارالسلام, akronime UBD) estas unu el du universitatoj kaj entute dek terciaraj instruejoj en Sultanlando Bruneja Darussalam. Ĝi estis fondita la 28-an de oktobro 1985 kaj baziĝas norde de Bandar-Seri-Begavano.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.maleisie.be/brunei_bandar_seri_begawan.html 
* http://www.bandaran-bsb.gov.bn 

Kategorio:Urboj de Brunejo
Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Sukro

maldekstra|eta|250ra|Teatro Gran Mariscal Sucre
**Sucre** [SUKre] (esperante **Sukro**) estas la oficiala ĉefurbo de Bolivio kaj sidejo de ties supera tribunalo, tamen ne de ties registaro. Tiu kaj la parlamento rezidas en La-Pazo.

La urbo havas proksimume 135.000 loĝantojn kaj situas ĉirkaŭ 2.800 metrojn super marnivelo.eta|maldekstra|250ra|Palaco de prefekturo de SukroĜi estis fondita en 1539 sub la nomo *Ciudad de la Plata de la Nueva Toledo* (arĝento-urbo de nova Toledo), mallonge *La Plata*.
Aliaj nomoj estis *Charcas* kaj (indiane) *Chuquisaca* (la nomo de la ĉirkaŭa departemento).
En 1839 ĝi ricevis sian nunan nomon laŭ Antonio José de Sucre, revoluciestro de la sendependiĝo de Sudameriko.

La alta situo kompensas la tropikan latitudon, tiel ke la urbo ĝuas mildan klimaton.
De 1990 la historia urbocentro estas Monda Kulturheredaĵo de Unesko.

## Servoj
* Universitato Sankta Francisko Ksavero de Ĉukisakio

## Vidu ankaŭ 
* Cal Orcko

## Eksteraj ligiloj 
Municipa registaro de Sucre 

Kategorio:Ĉefurboj de Sudameriko
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Bolivio
Kategorio:Urboj de Bolivio
Aŝĥabado

**Aŝĥabado**, eventuale ekde 1991 ankaŭ esperantlingve nomebla **Aŝgabato** (turkmene *Aşgabat*) estas la ĉefurbo de Turkmenio.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kompare kun 797 900 loĝantoj (en 2005), ĝi estas la plej granda urbo de la lando. 

Ĝi situas en oazo de la dezerto Karakumo, ĉe la piedoj de Kopetdago, proksime al la limo de Irano.

En la urbo funkcias flughaveno, maŝinindustrio, elektrotekniko, teksaĵa kaj nutraĵa industrio. Ĝi estas kultura centro kun universitatoj, altlernejoj, teatroj, muzeoj kaj zoo.

## Historio 
La urbo evoluis ĉirkaŭ rusa milita apogejo, kiu estis establita en 1881 ĉe krucpunkto de pliaj karavanaj vojoj. Post aliĝo al la Transkaspia Fervojo, kiu interligas Kazaĥion kaj Uzbekion kun la Kaspia Maro, la urbo disvastiĝas daŭre ekde 1885. Inter 1919-1927 la urbo portis la nomon *Poltorack*.

En 1924, Aŝĥabado iĝis ĉefurbo de la Turkmena Soveta Socialisma Respubliko ene de Sovetunio. Okaze de grava sismo la 5-an de oktobro en 1948, la urbo tute detruiĝis, sed poste estis rekonstruita. En 1962, Aŝĥabado alligiĝis al la Karakuma kanalo. Tiu kanalo estas unu el la plej longaj surmonde kaj estas provizita el 600 kilometrojn oriente fluanta rivero Amudarja.

Post sendependiĝo de Turkmenio la 27-an de oktobro de 1991, Aŝĥabado iĝis la ĉefurbo de la regno.

## Vidindaĵoj 
Plimulto de la historiaj konstruaĵoj ruiniĝis dum la tertremoj (ĉefe en 1948). La centron de Aŝĥabado karakterizas ŝtalbetonaj kaj vitraj konstruaĵoj, kiuj do estas sismorezistaj.

Aparte vidindas la muzeoj pri plastikaj artoj, etnografio kaj historio; sed ankaŭ la botanika ĝardeno.

* Kultura kaj Distra Centro Alem
* Monumento al Neŭtraleco
* Statuo de la Hundo Alabay

### Vidu ankaŭ 
* Nisa (Turkmenio)

## Servoj 
* Internacia Flughaveno de Aŝĥabado

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  http://www.vokrugsveta.ru/publishing/vs/archives/?item_id=399  Paĝo sur moderna Aŝgabato
* http://www.editions-harmattan.fr/index.asp?navig=catalogue&obj=livre&no=20654
* http://www.mekdep.com  
* http://www.turkmeniya.info 

Kategorio:Urboj de Turkmenio
Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Aŝĥabado