Senarbigo en Kostariko

Senarbigo grave damaĝis biodiversecon kaj ekosistemojn en Kostariko. Bovbredado, planta kultivado, kaj lignohakado estis ĉefaj motivoj. Ĝi kaŭzas inundojn, erozion de grundoj, kaj perdon de biodiverseco. Post la aprobo de la Arbara Leĝo en 1996, Kostariko sukcesis haltigi la senarbigon kaj eĉ komencis regrandigi la areon de arbaroj.

## Kaŭzoj
### Bredado
En la jardeko de 1950, kiam la loĝantaro de Kostariko kreskis kaj samtempe la tutmonda prezo de viando kreskis, kostarikanoj komencis forhaki arbarojn por fari paŝtejojn, bredi bovojn, kaj eksporti bovaĵon. Post tiam la areo de paŝtejoj pliiĝis je 62%. Tial Kostariko estis unu el la plej rapide senarbigataj landoj en la mondo dum la jardeko de 1960. La problemo pligraviĝis en tiu jardeko ĉar Usono pruntis milionojn da dolaroj al kostarikaj bredistoj por produkti bovaĵon. Post kolapso de la vianda merkato en la jardeko de 1980, pli da paŝtejoj estis forlasataj. Malgraŭ tiuj malsukcesoj, bovbredado plu daŭras en Kostariko; en 2017, 35.5% de la teritorio estis uzata por paŝtado, kaj laŭtakse 30% de la ellasoj de forcejaj gasoj venis de brutobredado.
eta|300x300px|Senarba tero en provinco Guanacaste

Inter 1956 kaj 1985 granda parto de la mangrovoj de la Golfo de Nicoya estis detruita por fari salikokajn bredejojn.

### Kultivado
Ankaŭ kultivado, precipe komercaj kultivaĵoj kaj specife bananaj plantejoj, signife kontribuis al la problemo. La efiko estis plej grava al malaltejaj pluvarbaroj, da kiuj 530 km2 pereis, ĉefe en la atlantika regiono kaj norda regiono.

### Demografiaj ŝanĝoj
Kvankam la grandaj plantejoj plejparte apartenas al grandaj, ofte transnaciaj kompanioj, ankaŭ malriĉaj civitanoj pliigis la postuladon de tero, kiam loĝantara premo devigis ilin migri en arbarkovritajn teritoriojn. En la jardeko de 1990 oni konstatis ke la demografia dinamiko pli rolis en la daŭranta senarbigo ol la nombra kresko de la loĝantaro. La ekonomia krizo de la jardeko de 1980 malpliigis migradon en la urbojn, kaj pli da senteraj malriĉuloj translokiĝis al forlasitaj bienoj kaj aliaj kamparaj teritorioj. Tio pligravigis median malbonigon en arbaroj kaj senarbigon apud vojoj.

### Registara neago
La registaro ne ĉiam kapablas efektivigi siajn arbarprotektajn leĝojn. Pli ol duono de la pluekzistanta arbara areo estas relative sekure protektata en naciaj parkoj, naturrezervejoj, kaj faŭnflaŭraj rifuĝejoj. Tamen por la alia, private posedata duono, lignohakaj permesiloj estas pli facile akireblaj. Laŭ unu esploro pri kontraŭleĝa lignohakado, 54% de la enketitoj opiniis, ke kontraŭleĝe hakita ligno estas transportata tute same kiel rajte hakita - en plena taglumo, dum deĵoraj horoj, kun registroj kaj ŝildoj akceptataj de la Arbara Administracio de la Ŝtato, kaj tra la ŝoseaj kontrolejoj; 43% opiniis, ke oni uzas ankaŭ aliajn manierojn (Campos J. et al. 2001)

## Solvoj
 kaj Nacia Parko Vulkano Arenal]]
La respondo de la kostarika registaro kontraŭ senarbigo estas laŭdita de multaj sciencistoj kiel unu el la plej efikaj registaraj programoj kontraŭ senarbigo. Ĝi estas aparte ambicia kaj unu el la plej evoluintaj de tropikaj pluvarbaraj landoj. La plej grave rolanta faktoro estas la monpagoj starigitaj por instigi, ke terposedantoj plantu novajn arbojn.

En 1995 novaj protektejoj estis kreitaj, kaj kroma 13% de la lando, inklude aparte biodiversajn lokojn, estas protektata en private posedataj rezervejoj. En Kostariko eĉ malgrandaj areoj povas havi altan nivelon de biodiverseco kaj ekozona diverseco. Ekzemple, unu protektejo estas arbara strio, kiu etendiĝas tra 60 km de la maro tra naŭ ekologiaj zonoj ĝis alteco de 3810 m.

### Pago por mediaj servoj 
La programo de PSA (*pago por servicios ambientales*, t.e. "pago por mediaj servoj") Ĝi estis la unua programo de pago por mediaj servoj efektivigita en tuta lando. Ĝi rezultis de la Arbara Leĝo (Leĝo 7575) de la jaro 1996, kiu prioritatis mediajn servojn super aliaj arbar-rilataj agadoj, kiel lignohakado, kaj kiu starigis la Nacian Fonduson de Arbara Financo (*Fondo Nacional de Financiamiento Forestal, FONAFIFO*).

## Vidu ankaŭ 
* Senarbarigo

## Referencoj
Kategorio:Senarbarigo laŭ regionoj
Kategorio:Ekonomio kaj ekologio