open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Historiae animalium (Gesner)

[eta|[Rinocero de Dürer en la verko de Conrad Gesner nome *Historiae animalium*, 1551]]
eta|Unukornulo en *Historiae animalium*
*Historiae animalium* ("Historioj de la Bestoj") publikiĝis ĉe Zuriko, Svisio, en 1551-58 kaj 1587, estas enciklopedieca laboro de "registro de renesanca zoologio" fare de Conrad Gesner, doktoro kaj profesoro ĉe la Carolinum, la antaŭaĵo de la Universitato de Zuriko. Estas la unua moderna zoologia laboro kiu klopodas priskribi ĉiujn bestojn tiam konatajn, kaj la unuan bibliografion de naturhistoriaj skribaĵoj. La kvin volumoj de naturhistorio de bestoj konsistas el pli ol 4500 paĝoj.

## Priskribo 
La *Historiae animalium* estis la majstroverko de Gesner, kaj estis la plej vaste legita de la tuta Renesanco naturhistorio. La laboro estis tiel populara ke la resumo fare de Gesner, nome *Thierbuch* ("Besta Libro"), estis publikigita en Zuriko en 1563, kaj en Anglio Edward Topsell tradukis kaj resumis ĝin kiel *Historie of foure-footed beastes* (Londono: William Jaggard, 1607). La monumenta laboro de Gesner estas provo konstrui ligon inter la antikva kono de la bestomondo kaj la moderna scienco. Li aldonis sian proprajn observaĵojn por formuli ĉi-inkluzivan priskribon de la naturhistorio de bestoj.

La *Historiae animalium* de Gesner estas bazita sur la Malnova Testamento, hebreaj, grekaj, kaj latinaj fontoj. La enciklopedieca laboro estas kompilo de folkloro kaj malnovegaj kaj mezepokaj tekstoj. La laboro kompilis la hereditan konon de maljunegaj naturalistoj kiel Aristotelo, Plinio kaj Aeliano. Por informoj pri mitaj bestoj li fidis ĉefe je la materialo de Fiziologo. Lia esplorada stilo estis bazita sur kvar principoj: observado, dissekcio, vojaĝoj, kaj preciza priskribo de la bestoj. Tiuj vidpunktoj de fakta sperto estis novaj al renesancaj akademiuloj. Ili kutime dependis de informoj akiritaj sole el antaŭaj klasikaj verkintoj por ilia referenca materialo.

## Notoj 
## Fontoj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo tra virtuala kopio de la verko de Gessner nome *Historiae Animalium*

Kategorio:Sciencaj libroj
Eleazar Albin

eta|220px|dekstra|
**Eleazar ALBIN** (1690 - ĉ. 1742) estis angla naturalisto kaj akvarela ilustristo kiu verkis kaj ilustris kelkajn librojn inkluzive de *A Natural History of English Insects* (Naturhistorio de Anglaj Insektoj) (1720), *A Natural History of Birds* (Naturhistorio de Birdoj) (1731-38) kaj *The Natural History of Spiders and other Curious Insects* (Natura Historio de Araneoj kaj aliaj kuriozaj Insektoj) (1736). Li estis priskribita kiel unu el la "bonegaj entomologiaj libroilustristoj de la 18-a jarcento". 

Nenio estas konata de lia frua vivo, kvankam li eble estis German-naskita kaj laŭ li mem li estis estintaj en Jamajko en 1701. En 1708 li estis geedzita kaj vivanta en Piccadilly, Londono. Laŭ aŭtobiografiaj detaloj en *A Natural History of English Insects* (Naturhistorio de Anglaj Insektoj), Albin instruis akvarelan pentrarton antaŭ esti klerigita pri naturhistorio de silkoteksisto kaj naturalisto Joseph Dandridge.

## Verkoj 
* W. Derham & E. Albin. *A natural history of English insects. Illustrated with a hundred copper plates, curiously engraven from the life: and (for those who desire it) exactly coloured by the author* (London, Innys, 1729).
* W. Derham & E. Albin. *A natural history of birds A natural history of birds etc.* (3 vols. London, 1731-1738).
* E. Albin. *A natural history of spiders, and other curious insects* (London, Tilly, 1736).
* E. Albin. *A Natural History of English Songbirds* (1737). Kun koloraj ilustraĵoj.
* R. North & E. Albin. *The History of Esculent Fish" (1794).

## Referencoj 
*  (1731–1738): *A natural history of the birds* (3 volumes). William Innys, London. Digitala versio de vol. 1  Digitala versio de vol. 3
*  (2004): "Albin, Eleazar (d. 1742?)", *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press. konsultita la 23an de julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* *A Natural History of English Insects'' (Digitala ĉe GDZ Göttingen).

Kategorio:Anglaj natursciencistoj
Kategorio:Anglaj akvarelistoj
Kategorio:Anglaj malfikciaj verkistoj
Kategorio:Anglaj ilustristoj
Kategorio:Birdartistoj
Preĝejo Sankta Gerardo (Magyarcsanád)

**Preĝejo de Sankta Gerardo** estas romkatolika preĝejo en Hungario, en vilaĝo Magyarcsanád.

## Historio 
Post dominado de turkoj precipe serboj alvenis. La romkatolikaj adeptoj uzis preĝejon de Apátfalva. Romkatolika preĝejo konstruiĝis fine de la 1930-aj jaroj. La paroĥo konstruiĝis en 1941, tamen nuntempe la paroĥo ne funkcias.

## Konstruaĵo 
La preĝejo havas unu navon kaj unu turon. La konstruaĵo kaj la interna parto estas simpla. Mozaika bildo pri Sankta Margareta de Hungario estas impona. Skulptaĵoj pri Sankta Maria, Sankta Antonio el Padovo kaj Koro de Jesuo ornamas la preĝejon. La fenestraj bildoj pretiĝis en 1946 pri Stefano la 1-a (Hungario), Sankta Gerardo kaj Emeriko de Hungario.

## Fontoj 
* hungare
* hungare 

Magyar
Magyarcsanád
Euvezin

**Euvezin** estas franca komunumo en la departemento Meurthe-et-Moselle kiu troviĝas en la regiono Loreno.

## Geografio 
Euvezin situas en plataĵo de Haye apud la artefarita lago Madine. 
La rivero Rupt de Mad trafluas tra la komunumo.

Ĝis la 20-a jarcento oni kultivis tie viton.

### Demografio 
## Historio 
eta|maldekstra|La preĝejo Sankta Gorgon

Tie oni trovis romianajn spurojn.

La unua skriba mencio pri Euvezin okazis en 1299 aŭ 1288 en formo "Unvisin".

En 1811 estis tie du bierfarejoj.

## Vidindaĵoj 
## Renomaj personoj 
## Notoj kaj referencoj 
*

Kategorio:Komunumoj de Meurthe-et-Moselle
Kalvinana preĝejo (Magyarcsanád)

La **kalvinana preĝejo** estas eklezia konstruaĵo en Hungario, en vilaĝo Magyarcsanád.

## Historio 
Post dominado de turkoj precipe serboj alvenis. La kalvinana preĝejo konstruiĝis nur en la 1910-aj jaroj. La mebloj pretiĝis en 1912. La orgeno estas aŭdebla ekde 1941.

## Konstruaĵo 
La preĝejo havas unu navon kaj tuj antaŭe unu sveltan turon. Sub la turo estas la enirejo. La konstruaĵo iomete imitas la katolikajn preĝejojn, kie la navo finiĝas en duonronda sanktejo. Interne laŭ la kutimoj galerio konstruiĝis. Ankaŭ la predikejo estas novgotika.

## Fontoj 
* hungare 

Magyarcsanád
Károly Rapp

**RAPP Károly** (rap) estis hungara eklezijura verkisto naskita en Nagyenyed la 8-an de novembro 1916 kaj mortinta en Kluĵo la 12-an de septembro 1980.

## Kariero 
Rapp Károly finis evangelian teologion en Kluĵo kaj Sopron (1937). Li estis helppastro en Apața, misia pastro en Aiud, poste pastro en Bukareŝto (1941-51). Pli poste li instruis en la Instituto de Protestanta Teologio de Kluĵo, li estis rektoro de la instituto. De 1945 li estis prezidanto de Bukareŝto de MNSZ (1946-48), ekleziafera eksperto de ministerio en rumana registaro (1948-51).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pastroj
Károly Géza Rech

**RECH Károly Géza** estis hungara redaktoro naskita en Temeŝvaro la 20-an de junio 1882 kaj mortinta en Temeŝvaro en 1956. 
## Kariero
Rech Károly Géza eldonis kaj redaktis la gazetojn Der Morgen, Temesvarer Volksblatt, A magyar család képes nagy naptár (Tv. 1920). Li estis prezidanto de Arany János Társaság (1937-48). 
## Libro
*Történeti adatok a Temesvári Zenekedvelő Egyesület 42 éves múltjából, Temesvár. 
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon
Rech, K. G.
Márta Recht

**Márta RECHT** *Melinda Lászlóné* estis rumania hungara fatvekistino pri tritikindustrio. Ŝi naskiĝis en Miŝkolco la 30-an de aprilo 1904 kaj mortis en Oradea la 25-an de februaro 1995.
## Kariero
Márta Recht akiris diplomojn de bazlernaja instruisto (1928), poste de mezlernejo pri hungaro-historio (1929) kaj ŝi debutis kiel pedagogo en Budapeŝto (1930-38). Pli poste en Oradea ŝi estis teknika konsilantono de tritikvara fabriko.
## Libroj
*Mit kössek? Hogy kössem?, Új Idők Irodalmi Intézet (Bp. 1942), Új kötőkönyv (1949) kun desegnaĵoj de Júlia Tollas, kun kovrilpaĝo de Zoltán Andrásy; ankaŭ rumane, en tradukaĵo de Irén Kovács  (Cartea împletiturilor. 1950; Cartea tricotajelor de mână. 1954; Tricotaje de mână. 1957; Tricotaje de mână. kunulaŭtorino Cornelia Both. (1959), Recht M. Márta kötőkönyve, Műszaki Könyvkiadó kun desegnaĵoj de Ferencné Semjén. 

## Fonto
*Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Károly Zipernowsky

**Károly ZIPERNOWSKY** [kAroj], hungare **Zipernowsky Károly** estis hungara inventisto, inĝeniero, membro de Hungara Scienca Akademio.
Li naskiĝis en Vieno, la 4-an de aprilo 1853, li mortis en Budapeŝto, la 29-an de novembro 1942.

## Biografio 
Li frekventis lernejojn en Budapeŝto, komence li estis apotekisto. Ekde 1872 li frekventis universitaton pri elektrotekniko. Tie li interesiĝis ankaŭ pri elektrotekniko. Poste li okupiĝis pri elektraj instalaĵoj. La unua laboro estis nova dinamo. Li kune kun Miksa Déri faris inventon pri **SW**-tipa generatoro. En 1885 Ottó Bláthy aliĝis kaj triope ili inventis novan transformatoron. En 1889 ili okupiĝis pri elektraj surstrataj lumoj, poste en Italio laboris pri akvoenergia centralo. En 1893 li iĝis profesoro kaj instruis en la universitato.

Li estis framasono http://www.galilei.hu/tortenet/tortenet.html . En Pécs faklernejo portas la nomon "Zipernowsky Károly".
eta|200px|maldekstra|Nova transformatoro de la hungaraj inventistoj

## Honoro 
La asteroido 145075 Zipernowsky estis nomita en lia memoro.

Kategorio:Hungaraj inventistoj
Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj framasonoj
Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj
Ernő Rubik

**RUBIK Ernő,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rubik Ernő** estas mondfama hungara inventisto.

Ernő Rubik naskiĝis en Budapeŝto, la 13-an de julio 1944.

## Biografio 
Lia patro (havanta la saman nomon Ernő Rubik (inĝeniero)) estis inĝeniero pri flugmaŝinoj. Li frekventis ĉiujn lernejojn en sia naskiĝurbo, li ricevis inĝenieran diplomon en 1967 en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto, poste li lernis ankaŭ skulptoarton en Industriarta Altlernejo ĝis 1971. Komence li laboris kiel inĝeniero, sed poste li instruis en la menciita Industriarta Altlernejo, kie li estis altrangulo. En 1975 li inventis la mondfaman Rubik-kubon. Baldaŭe li inventis similajn ludojn, tamen ne tiel gravajn, kiel serpento en 1977, sorĉaj kvadratoj en 1985 kaj Rubik-globo en 2009. Ĝis tiam li ricevis diversajn premiojn de la ŝtato.

Oni regule aranĝas ĉampionadon pri kubo de Rubik.

## Elektitaj disĉiploj 
* György Budapest Szabó
* Tamás Getto
* Péter Rainer
eta|maldekstre|

Kategorio:Hungaraj inventistoj
Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Chano Pozo

Luciano **„Chano“ Pozo** y Gonzales (* 7-an de januaro 1915 en Havano; † 2-an de decembro 1948 en Novjorko) estis kantisto, dancisto kaj perkutinstrumentisto.

## Vivo 
Pozo jam en Kubo estis sukcesa muzikisto, kies bando *Conjunto Azul* estis fama kaj akompanis la kantistinon Rita Montaner amika kun li. Kiel dancisto li estis unu el la unuaj membroj de la Tropicana-Spektakloj. En 1940 li gajnis kun muzikisto-kolegoj la unuan premion je la karnavalo de Santiago de Kubo kun *La Comparsa de los Dandys* – kaj dandece ankaŭ estis lia vestaĵo. En 1946 li iris al Novjorko pere de Mario Bauza, aranĝisto en la bando de lia bofrato Machito, kun kiu ankaŭ Pozo lige rilatis kaj kiu interŝanĝis muzikistojn kun Dizzy Gillespie. Per la kongaa- kaj bonga ludo de Chano Pozo en 1947 Gillespie malkovris la kubajn radikojn de ĵazo denove por bibopo, per pecoj kiel *Cubana Be*, *Cubana Bop*, *Tin Tin Deo*, *Manteca* (la komponaĵo devenas de Pozo). Pozo jam junaĝa studis okcident-afrikajn ritmojn kaj kaj apartenis al sekreta societo fleganta niĝeriajn tradiciojn. Li surdiskigis kun Gillespie, George Russell James Moody, Machito, Milt Jackson, Arsenio Rodríguez kaj Tadd Dameron.

La kolerema Pozo estis de malantaŭe mortpafita en Kafejo Rio en Harlemo, kiam li estis dancanta rumbon pri sia Manteca el la diskogurdo. Pafinto estis la portorika eksa kaporalo de la usona armeo kaj mariĥuano-vendisto Eusebio Munoz, kiu pro tio pasigis kvin jarojn en malliberejo (ĉar li estis veterano de la Unua Mondmilito, lia puno estis reduktita). Verŝajna motivo estis, ke Munoz sin sentus ofendita pro tio, ke Pozo antaŭe estis plendinta pri la malbona kvalito de la mariĥuano, kiun li estis aĉetinta de li, ke li ne volis pagi kaj perforte atakis lin. En la ŝuoj de la morta Pozo oni trovis 25.000 usonajn dolarojn. . Pozo jam antaŭe estis vundita dum pluraj pafadoj. Pozo, kiu ne estas intermiksenda kun sia kuzo Chino Pozo, estis entombigita sur la Tombejo Colon en Havano.

Lia nepo loĝanta en Havano, Joaquín Pozo, ankaŭ ludas kongaojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Hispanlingva artikolo pri la cirkonstancoj de lia morto kun fotoj 
* Detala biografio en musicweb-international.com 
* Dokumenta filmo de Ileana Pelegrin pri Pozo 

## Fontoj kaj rimarkoj 
Kategorio:Frapinstrumentistoj
Kategorio:Kubaj muzikistoj
Francis Willughby

**Francis Willughby** (foje literumita Willoughby) (22-a de novembro 1635 - 3-a de julio 1672) estis angla ornitologo kaj iktiologo. Li estis studento, amiko kaj kolego de la naturalisto John Ray ĉe la Kembriĝa Universitato, kaj partoprenis kelkajn el liaj ekspedicioj kaj interesoj. Ray zorgis presigi la *Ornithologia libri tres* (Tri librojn pri ornitologio) de Willughby post lia subita morto.[eta|[Titolpaĝo, *Historia piscium*, publikigita ĉe Oksfordo, 1686.]]
[eta|200px|dekstra|Paĝo el *Ornithologia*, montranta la speciojn de la [Monedo, Pirokorako, Pigo kaj Garolo, ĉiuj el ili korvedoj.]]Willughby naskiĝis ĉe Middleton Hall, Warwickshire al Sir Francis Willoughby kaj Cassandra Ridgway. Li studis ĉe ''Bishop Vesey's Grammar School* (Episkopa malalta lernejo de Vesey), Sutton Coldfield kaj Trinity College. En 1667 li edziĝis al Emma Barnard, filino de Sinjoro Henry Barnard de Bridgnorth kaj Londono. Ili havis tri filojn. La unua, nome Francisko, mortis 19-jara, dum lia filino Cassandra Willoughby edziniĝis al la Duko Chandos, kiu estis patrono de Mark Catesby. Lia dua filo estis Tomaso, kiu iĝis Barono Middleton, unu el dek samuloj (paĝioj) kreitaj de reĝino Anne.

Ĉe Cambridge Francis Willughby ricevis instruadon de la naturalisto John Ray. En 1662 ili vojaĝis al la okcidenta marbordo de Anglio por studi la reproduktadon de marbirdoj. Inter 1663 kaj 1666 ili kune turneis en Eŭropo, vojaĝante tra Nederlando, Germanio, Svislando kaj Italio. Ili disiĝis ĉe Napolo kaj Willoughby revenis hejmen tra Hispanio. Dum revenado al Anglio ili elpensis planojn publikigi la rezultojn de siaj studoj. Willughby mortis pro pleŭrito dum la preparado de tiu laboro, sed Ray publikigis la *Ornithologia libri tres* en 1676, kun angla eldono du jarojn poste. Tion oni konsideras la komenco de scienca ornitologio en Eŭropo, revoluciiganta la ornitologian taksonomion per organizado de specioj laŭ iliaj fizikaj karakterizaĵoj.

## Referencoj 
* Johnson, Joan (1981): *Excellent Cassandra: The Life and Times of the Duchess of Chandos.* Alan Sutton Publishing Limited, Gloucester, England.
* Poole, William (2004): *The Prae-Adamitae and the early Royal Society: Two Cases from the Periphery*
* Willughby, Francis (1676): *Ornithologiae libri tres'' [in Latin]. John Martyn, London. Digitala versio 

Kategorio:Naskiĝintoj en 1635
Kategorio:Mortintoj en 1672
Kategorio:Anglaj ornitologoj
Isabel diktante sian testamenton

[eta|maldekstra|300px|*Isabel diktante sian testamenton*, pentraĵo de [Eduardo Rosales, 1864, Prado-Muzeo]]
*Isabel diktante sian testamenton*, en la hispana origine *Doña Isabel la Católica dictando su testamento*, estas eble la plej konata verko de la purisma pentristo hispana Eduardo Rosales. Datas el jaro 1864, estas farita per oleo sur tolaĵo kaj estas 290 cm larĝa kaj 127 cm alta. Ĝi apartenas al Muzeo Prado de Madrido, kien alvenis post akiro en 1865. Post esti ĉe la *Museo de Arte Moderno*, ĝi venis al Prado en 1971 kiam tiu ricevis la verkojn de la 19a jarcento kiu posedis la M.A.M. post ties nuligo. Ĝi estas ekspoziciata al publiko en la ĉambro 61B.

Tiu historia pentraĵo reprezentas la momenton kiam la reĝino Isabel diktas sian testamenton. Enkadre de la pentrarto de akademia historio de la stilo de romantismo, ĉiukaze ĝi estas iom pli realista ol antaŭaj verkoj de Rosales. Li dediĉis al tiu verko unu kaj duonon laborjaron kaj li prezentis ĝin al la Universala Ekspozicio de Parizo de 1867. Poste li revenis al Romo, kie li ricevis telegramon el siaj kolegoj Martín Rico kaj Raimundo de Madrazo kiuj sciigis al li la novaĵon de la sukceso akirita de la verko: nome unua ormedalo por eksterlandanoj. Krome li ricevis la Honoran Legion.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ficha en la retejo de la Muzeo Prado

Kategorio:Pentraĵoj
Kategorio:Hispana pentrarto
Kategorio:Muzeo Prado
Ora medalo

eta|255px|ora medalo 
**Ora medalo** aŭ malpli longe *ormedalo* estas medalo farita el aŭ kovrita per oro, kiun ricevas la ĉampiono de diversaj konkurencoj (plej ofte de atletiko) kiaj ĉe la Olimpiaj ludoj.

La dua kaj tria venkinto respektive honoriĝas per arĝenta medalo kaj bronza medalo.

En la unuaj modernaj Olimpiaj ludoj la ĉampiono ricevis arĝentan medalon kaj la subĉampiono bronzan medalon.

Ankaŭ aliaj tipoj de institucioj kaj eventoj disdonas ormedalojn:

* Ekzemple:
** La Nobel-premio.
** La Karola Premio.

* Kelkaj akademiaj institucioj, ĉefe universitatoj, donas ormedalon al plej bonkvalia lernanto ĉiujare.

## Vidu ankaŭ
*arĝenta medalo
*bronza medalo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Internacia Olimpika Komitato kun la diversaj medaloj en la historio (en angla)

Kategorio:Olimpikoj
Ĉerkaso

**Ĉerkaso** () estas ĉefurbo de Ĉerkasa provinco en Ukrainio.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 
eta|250ra|Hotelo en Ĉerkaso

## Bazaj informoj 
* 
* Supermara alteco: 94 m
* Poŝtkodo: 18 000 - 18 499
* Telefonkodo: 472
* Loĝantaro: 264.013 en 2025

## Geografio 
Ĉerkaso etendiĝas sur ebenaĵo en centro de la lando laŭ la Kremenĉuga rezervujo, kio estas la dekstra bordo de Dnepro. Kievo troviĝas 200 km.
## Demografio 
## Historio 
Ĉerkaso menciiĝis unuafoje en 1286 aŭ laŭ alia informo en 1305. La tiama urbo estis centro de la kozakoj. En 1360 komenciĝis dominado de litovoj. En 1384 grava fortikaĵo menciiĝis, kiu defendis kontraŭ tataroj. En 1569 dominado de poloj komenciĝis, poste ekde 1793 la rusoj. En la 19-a jarcento la urbo ricevis industriojn, kiun la fervojo helpis. Ekde 1917 la urbo suferis multe pro la komunistoj. Dum la 2-a mondmilito la nazio okupis ankaŭ la regionon.

## Ekonomio 
La ĉefa energiprovizanto estas loka karbostacio, liveranta elektron al 70% de la publikaj konstruaĵoj kaj loĝejoj.

La urbo havas internacian flughavenon, fervojan linion, kaj ŝoseojn. Navedas aŭtobusoj kaj trolebusoj. Super la akvorezervujo estas ponto 12 km longa kaj uzata de aŭtoj kaj trajnoj.

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa preĝejo
* muzeo
* teatroj

## Fontoj 
* Angla Vikipedio

## Referencoj 
## Literaturo 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Ĉerkaso (stacidomo)
* Internacia flughaveno Ĉerkaso
* Trolebusa transporto en Ĉerkaso
* Listo de urboj en Ukrainio
* Ĉerkasa provinco

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Urboj en Ĉerkasa provinco
Son montuno

**Son-montuno** aŭ **montara sono** estas kuba muzikĝenro, kiun evoluigis Arsenio Rodríguez el la kuba sono, enkondukante instrumentajn soloojn nomatajn montunojn. Li referencis al rumbo, akcentis la gravecon de trumpetoj kaj *tres* (kuba gitaro kun tri kordoĥoroj), kaj enkondukis novajn instrumentojn, ekz. kongaojn kaj pianon. Beny Moré aldonis influojn de la dancoj gvaraĉo kaj bolero.

Kategorio:Kuba muziko
Kategorio:Stiloj de latinamerika muziko
Internacia ekspozicio (1867)

eta|290px|Palaco de la Universala Ekspozicio de Parizo de 1867, enorma konstruaĵo okupanta la tutan Marsan Kampon.

[eta|300px|[Edouard Manet, ''Vue de l'exposition de 1867*]]
La **Universala Ekspozicio de Parizo de 1867**, oficiale kaj origine en la franca *'Exposition universelle d'Art et d'industrie''', estas kronologie la dua Internacia ekspozicio. Ĝi okazis de la 1a de aprilo al la 3a de novembro de 1867 ĉe la Marsa Kampo, de Parizo, Francio. 41 landoj estis reprezentataj en la Ekspozicio.

En 1864, la imperiestro Napoleono la 3-a dekretis ke internacia ekspozicio devus esti aranĝita en Parizo en 1867. Komisiono estis nomumita kun Prince Jerome Napoleon kiel prezidanto, sub kies direkto la preparlaboro komenciĝis. La ejo elektita por la Universala Ekspozicio de Parizo de 1867 estis la Marsa Kampo, la granda militista paradejo de Parizo, kiu kovris areon de 48 hektaroj al kiuj estis aldonita la insulo de Billancourt, de 21 ha. La ĉefa konstruaĵo estis rektangula kun rondetaj finoj, havis longon de 490 m kaj larĝon de 380 m, kaj en la centro estis pavilono dominita per kupolo kaj ĉirkaŭita per ĝardeno, 166 m longa kaj 56 m larĝa, kun galerio konstruita tute ĉirkaŭ ĝin. Aldone al la ĉefkonstruaĵo, ekzistis preskaŭ 100 pli malgrandaj konstruaĵoj surloke.

Ekzistis 50,226 ekspoziciantoj, de kiuj 15,055 estis de Francio kaj ĝiaj kolonioj, 6176 de Britio kaj Irlando, 703 de Usono kaj malgranda kvanto de Kanado. La financoj por la konstruo kaj konservado de la ekspozicio konsistis el stipendioj de 1,165,020 de dolaroj el la franca registaro, simila kvanto de la grandurbo de Parizo, kaj proksimume 2,000,000 de dolaroj de publika abono, farante totalon de 5,883,400 de dolaroj; dum la enspezoj estis taksita je 2,822,900 USD, tiel kaŭzante deficiton, kiuj, aliflanke, estis kovrita de la abonoj de la registaro kaj la grandurbo de Parizo, tiel ke la fina raporto estis farita por montri gajnon.

La ekspozicio estis formale malfermita la 1-an de aprilo, kaj fermita la 31-an de oktobro 1867, kaj estis vizititaj fare de 9,238,967 de personoj, inkluzive de ekspoziciantoj kaj dungitoj. Tiu ekspozicio estis la plej bonega ĝis ĝia tempo de ĉiuj internaciaj ekspozicioj, kaj kun respekto al ĝia amplekso kaj al la amplekso de ĝia plano.

Oni planis ĝin kiel montro de la historio de laboro kaj industrio; Tiele oni montris prahistoriajn ŝtonajn ilojn al la plej moderna metalo nome aluminio, kio ege altiris la atenton de la publiko.

Kategorio:Internaciaj ekspozicioj
Kategorio:Internaciaj ekspozicioj en Parizo
Kategorio:1867 en Francio
Ede Récsei

**RÉCSEI Ede** (re:ĉei) estis hungara porjunulara verkisto naskita en Zsámbék la 15-an de marto 1868 kaj mortinta en Kluĵo la 26-an de majo 1927.

## Kariero
Récsei Ede studis en Kolozsvár. Oni ordinis lin pastro en 1893 en Kecskemét. Li estis prezidanto de Kölcsey Egyesület de Nagykároly.

## Verkoj
*Erzsébet királyné hazai turista útjai. A Magyar Tanítók Turista Egyesülete által 200 koronával kitüntetett pályamű. Bp. 1904;
*A diák Jókay. Ĝenro en 5 aktoj. Cluj 1926 = Magyar Ifjúság Könyvtára 6. sz.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Recsei, E.
Recsei, E.
3895 Earhart

'*3895 *Earhart''''' estas malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Carolyn S. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la memoron de la usona pilotino Amelia Earhart (1897–1937), unua virino kiu avade trairis la atlantikan oceanon. Ŝi malaperis dum provo de aviada ĉirkaŭiro de la mondo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carolyn S. Shoemaker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987
Tibor Récsei

**RÉCSEI Tibor** (re:ĉei) estis hungara biologo naskita en Vác la 22-an de decembro 1914 kaj mortinta en Kluĵo la 2-an de marto 1967. 
## Kariero
Récsei Tibor finis siajn studojn en la Universitato  Ferenc József de Koloĵvaro (1942). Li doktoriĝis en 1945 (A Corydalis fajok elterjedése és alakköre a Kárpát-medencében).
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon
Recsei, T.
Maria de Hispanio (Portugalio)

**Maria de Hispanio** aŭ pli precize **María de Aragono kaj Kastilio** (naskiĝis la  en Kordovo, Hispanio, mortis la  en Lisbono, Portugalio), estis la kvara filino de la Katolikaj Gereĝoj, nome Isabel la 1-a (Kastilio) kaj Fernando la 2-a (Aragono), estis reĝino de Portugalio kiel dua edzino de Emanuelo la 1-a, mortinta en 1521.

Ŝi edziniĝis la 30-an de oktobro 1500, al reĝo Emanuelo la 1-a, jam vidvo de ŝia plejaĝa fratino nome Isabel de Aragono kaj Kastilio ekde 1498, pluigante tiele la politikon de sinsekvaj geedziĝoj inter la reĝaj familioj kaj portugala kaj kastilia-aragona, cele unuigi la regnojn de la tiama Hispanio sub ununura krono nome Portugalion, Aragonon kaj Kastilion.

Ŝi estis partiano de la imperia plano emanuela detrui la sanktajn islamajn urbojn de Mekko kaj Medino, konkeri la Imperion de mamlukoj kaj konkeri la sanktajn lokojn por kristanismo, ĉefe Jerusalemon.

En 1508 atingis el la edzo la pardonon pro sia interveno en detruo kaj perforto de pogromo kontraŭ judoj de 1506.

Ŝi naskis dek gefilojn, du el ili estos reĝoj de Portugalio, nome Johano la 3-a kaj Henriko la 1-a.

Kategorio:Dinastio de Trastamaro
Kategorio:Infantoj de Aragono
Kategorio:Infantoj de Kastilio
Kategorio:Portugalaj reĝedzinoj
Kategorio:Historio de Hispanio
Zbyszek Godlewski

**Zbyszek GODLEWSKI**, ĝuste Zbigniew Eugeniusz Godlewski (naskiĝis la 3-an de aŭgusto 1952 en Zielona Góra, murdita la 17-an de decembro 1970 en Gdynia) – laboristo de Ŝipfarejo Gdynia, mortigita dum decembra masakro. Estas simbolo de la viktimoj de Decembro 1970. Pri lia morto traktas *Balado pri Janek Wiśniewski*, kantata de Kazik Staszewski (unu el popularaj polaj antaŭnomoj kaj nomoj).

## Morto 
Zbyszek Godlewski estis mortpafita la 17-an de decembro de la soldatoj de Popola Pola Armeo, kies ĉefa komandanto estis ministro de nacia defendo generalo Wojciech Jaruzelski.
Enteriga ceremonio okazis - sen montro de la kadavro al la familio - nokte de la 18/19-a de decembro en tombejo en Gdańsk-Oliwa. En 1971 pro klopodo de la familio transportita al tombejo en Elbląg.

## Memorigo 
Post la falo de komunismo en Pollando unu el la stratoj de lia urbo Elbląg oni nomis memore al li. Same oni faris en Zielona Góra, kie li naskiĝis kaj pasigis la lastan libertempon de sia vivo.

Prezidanto Lech Kaczyński la 17-an de decembro 2008 distingis lin postmorte per Ora Merit-Kruco.

En 2011 aperis memoriga pola filmo *Czarny czwartek* (Nigra Ĵaŭdo) reĝisorita de Antoni Krauze.

Kategorio:Polaj aktivuloj

Kategorio:Viktimoj de malobservo de la homaj rajtoj
Kategorio:Polaj poemoj
Kategorio:Kontraŭkomunismo en Pollando
Phengaris alcon

***Phengaris alcon*** estas specio de papilio. 
## Vivmaniero 
[eta|maldekstra|Ovoj sur kalika genciano (*[Gentiana pneumonanthe*)]]
*Phengaris alcon* estas unugeneracia specio.
La ino ovodemetas ĉirkaŭ 120 ovoj sur genciano. La lasta stadio de la raŭpo falas al grundon.
Ĝi produktas mielroson por allogi formikoj (*Myrmica)*. Ĝi vivas poste en formikejo por iĝis pupo.
eta|Seitz 83a

## Fontoj 
*

## Eksteraj ligiloj 
*Bretenio: Kabo de Erquy, natura areo
*Fauna Europeae 
*Protektado en Francio 
*Protektado en Francio (2010) 

Kategorio:Papilioj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Columbian Issue

eta|dekstra|300px|La poŝtmarko de 2¢ nome *Landing of Columbus* (alterigo de Kolumbo) estas la plej komuna poŝtmarko de la *Columbian Issue*

La **Columbian Issue** (kolumba eldonaĵo), ofte simple nomataj la **Columbians** (kolumbanoj), estas serio de 16 poŝtmarkoj eldonitaj de Usono kiel memoraĵo al la Monda Kolumbia Ekspozicio okazinta en Ĉikago en 1893. La fajne presitaj poŝtmarkoj estis la unuaj porokazaj poŝtmarkoj eldonitaj de Usono, kaj montris diversajn okazaĵojn dum la kariero de Kristoforo Kolumbo kaj estas nune ege aprezataj de kolektantoj.

## Historio 
Dekkvin el tiuj poŝtmarkoj ekvendiĝis la 2an de januaro 1893. Ili estis disponeblaj tutlande, kaj ne nur ĉe la Ekspozicio. Tiu estis pli granda nombro de poŝtmarkoj ol iam ekvendiĝis la Usona Poŝta Servo en definitiva serio, danke al senantaŭaĵa inkludo de poŝtmarkoj nome $1, $2, $3, $4 kaj $5: neniu antaŭa usona poŝtmarko estis kostinta pli da 90¢. Kiel rezulto la markita valoro de la kompleta serio estis $16.34, grava monkvanto ĉe 1893. Laŭ proksimumaj dolaroj de 2009, la serio estus kostanta preskaŭ $390. Nune la tuta serio kostus ĉirkaŭ 10,000 dolarojn.

Kiel rezulto nur malgranda nombro de la plej kostaj poŝtmarkoj, ĉefe tiuj de dolaraj valoroj, estis venditaj. Nevenditaj poŝtmarkoj estis detruitaj post kiam la *Columbian Issue* estis retirita el vendado la 12an de aprilo 1894. Ĉirkaŭ 2,000 milionoj de poŝtmarkoj, kies totala markita valoro superis $40 milionojn, estis presitaj de la *American Bank Note Company*.

Okazis ia kritikaro, sed ne tiom kiom ĉe la retirigo de antaŭ serio de 1869. Ĉiukaze la alta valoro de la serio instigis spekuladon, praan kolektadon kaj eĉ komenco de filatelio.

## Notoj 
Kategorio:Poŝtmarkoj
Kategorio:Kristoforo Kolumbo
Cernier

**Cernier** estis ĝis la 31-a de decembro komunumo en la distrikto Val-de-Ruz en Kantono Neŭŝatelo, Svislando. Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 la ĝis tiam aŭtonomaj komunumoj Boudevilliers, Cernier, Chézard-Saint-Martin, Coffrane, Dombresson, Engollon, Fenin-Vilars-Saules, Fontainemelon, Fontaines, Le&nbsp;Pâquier, Les Geneveys-sur-Coffrane, Les Hauts-Geneveys, Montmollin, Savagnier, kaj Villiers estis kunigitaj al la nova komunumo **Val-de-Ruz**. Cernier havis 2222 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010. Ĝi estas la ĉefloko de la Distrikto Val-de-Ruz.

## Geografio 
Cernier situas en la Neŭŝatela Ĵuraso 8 kilometrojn norde de la kantonĉefurbo Neŭŝatelo sur alteco de 820 m s.m. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 1410 m s.m. sur la kresto de ''Mont d'Amin*. La norda limo de la komunumo sur la kresto de *L'Envers des Convers'', kiu atingas altecon de ĝis 1231 m s.m., estas samtempe la kantona limo inter Berno kaj Neŭŝatelo. Al la komunumo apartenas la vilaĝo Cernier, la vilaĝeto Montagne de Cernier sur alteco de 1190 m s.m. sur teraso de la suda deklivo de Mont d'Amin, kaj diversaj izolitaj bienoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 9,11 km², de kiuj 37,8% estas kovritaj de arbaro, 54,7% servas por agrikulturo kaj 7,5% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Cernier limas en nordo al Renan (BE), en oriento al Chézard-Saint-Martin, en sudoriento al Engollon, en sudo al Fontaines, en okcidento al Fontainemelon, kaj en nordokcidento al la eksklavo Vue-des-Alpes de la komunumo Fontaines.

## Trafiko 
La komunumo situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra Cernier pasas la vojo n-ro 2372 de Boudevilliers al Villiers tra la Valo de Ruz kaj ekzistas vojo konekta al Fontainemellon, kie troviĝas alveturejo al la svisa aŭtovojo n-ro 20 en distanco de proksimume 2 kilometroj okcidente de la vilaĝocentro de Cernier. Per la buslinioj de Villiers al Neŭŝatelo kaj linio al Les Hauts-Geneveys la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Cernier datiĝas el la jaro 1324 kiel *Cernies*. Dum mezepoko Cernier apartenis al la Senjorujo kaj poste al la Majorujo Valangin.  Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 Cernier kun 14 aliaj komunumoj de la distrikto kuniĝos al la nova komunumo Val-de-Ruz.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Cernier
Vicente Aranda

[eta|Vicente Aranda en [2011.]]
**Vicente Aranda Ezquerra** (Barcelono; 9-a de novembro de 1926 - 26-a de majo de 2015) estas kinreĝisoro hispana.

Li famiĝis per komercaj produktaĵoj, ekzemple de fantasta kaj erota kino: *Las crueles* (la krudelulinoj) (1969), *La novia ensangrentada* (la sangomakulita fianĉino) (1972), *Clara es el precio* (Klara estas la prezo) (1974).

Poste li eniris pli serioze en temoj pli kvalitaj nome la transsekseco en *Cambio de sexo* (seksoŝanĝo) (1977), krimromanoj kiaj *La muchacha de las bragas de oro* (la knabino kun oraj kalsonetoj) (1980), adaptaĵo de la samnoma romano de Juan Marsé, *Asesinato en el Comité Central* (krimo en la centra komitato) (1982) baze sur la romano de Manuel Vázquez Montalbán, krimromano kun politika nuanco, kaj *Fanny Pelopaja* (1983), portreto de ĉeurba junulino kaj korupta policano.

En 1996, *Libertarias*, pri grupo de anarkiistinoj dum la Hispana revolucio, kunigis unu el la plej gravaj aktorinaroj de la hispana kino. En 2001 famiĝis Pilar López de Ayala per la protagonista rolo de *Juana la Loca* (Johanino la frenezulino) pri la figuro de Johana de Kastilio. En 2003 reĝisoris *Carmen*, filmo protagonistita de Paz Vega kaj bazata sur *Carmen*, la novelo de Prosper Mérimée.

Denove historia filmo, Aranda poste faris adapton de la mezepoka historio de *Tirante el Blanco*.

## Filmaro 
* *Brillante porvenir* (1964) (kunreĝisorita kun Román Gubern)
* *Fata Morgana* (1965)
* *Las crueles* (1969)
* *La novia ensangrentada* (1972)
* *Clara es el precio* (1974)
* *Cambio de sexo* (1977)
* *La muchacha de las bragas de oro* (1979)
* *Asesinato en el Comité Central* (1982)
* *Fanny Pelopaja* (1984)
* *Tiempo de silencio* (1986) pri fama samnoma romano de Luis Martín-Santos
* *El Lute: camina o revienta* (1987) pri fama ŝtelisto kaj karcerfuĝinto
* *El Lute II: mañana seré libre* (1988)
* *Si te dicen que caí* (1989)
* *Amantes* (1991) krimhistorio, tre premiita, kun partopreno de Maribel Verdú, Victoria Abril kaj Jorge Sanz.
* *El amante bilingüe* (1992)
* *Intruso* (1993)
* *La pasión turca* (1994) pri fama samnoma romano de Antonio Gala
* *Libertarias* (1996)
* *La mirada del otro* (1998)
* *Celos* (1999)
* *Juana la Loca* (2001)
* *Carmen* (2003)
* *Tirante el Blanco* (2006)
* ''Canciones de amor en Lolita's Club* (2007)
* *Luna caliente'' (2010)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Vicente Aranda 
* Intervjuo 2001 

Kategorio:Hispanaj reĝisoroj
Kategorio:Hispana kino
Kategorio:Barcelonanoj
Kategorio:Historia kino
3896 Pordenone

'*3896 *Pordenone'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana amatora astronomo Johann M. Baur elde la observatorio de Chions, en la nordo de Italio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la itala pentristo *Giovanni Antonio de' Sacchis'', (1483–1539), dirita Il Pordenone, naskiĝinta en vilaĝo apud Pordenono.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Johann M. Baur
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987
Ridley Scott

**Ridley Scott** (30-a novembro 1937) estas angla kinreĝisoro kaj produktoro. Liaj plej famaj filmoj estas *The Duellists* (1977), *Alien* (1979), *Blade Runner* (1982), *Legend* (1985), *Thelma & Louise* (1991), *1492: Conquest of Paradise* (1992), *G. I. Jane* (1997), *Gladiator* (2000), *Black Hawk Down* (2001), *Hannibal* (2001), *Kingdom of Heaven* (2005), *American Gangster* (2007), *Body of Lies* (2008), kaj *Robin Hood* (2010).

Li ricevis multajn premiojn kaj agnoskojn.

Lia patro estis armeano; ankaŭ lia frato estas kinreĝisoro.

## Eksteraj ligiloj 
*  *(pri la filmo "La tuta mono de la mondo", kiun li reĝisoris)*

Kategorio:Britaj kinreĝisoroj
Kategorio:Britaj kinproduktoroj
Bananrespubliko

**Bananrespublikoj** estas landoj, en kiuj regas korupto kaj subaĉeto resp. kaj en ĝenerale ŝtata despotismo aŭ al kiuj oni riproĉas ĉi tiujn ecojn.

## Historio de la nocio 
Komence oni nomis nure tiajn landojn, kiuj nur aŭ ĉefe eksportis resp. produktis bananojn. La nocio devenas je tio ĉefe sur la centramerikaj ŝtatoj kiel ekzemple Gvatemalo, Honduro, Nikaragvo aŭ Panamo, kies politikon kaj ŝtatajn aktivecojn dum jardekoj destinis la influo de la grandaj fruktoeksportaj firmaoj United Fruit Company (Chiquita) kaj Standard Fruit Company (Dole). La ekonomia potenco de ĉi tiuj usonaj entreprenoj estis ege pli granda ol la politika potenco de la registaroj aŭ eĉ de la popoloj de ĉi tiuj landoj. Antaŭa usona publikrilata konsilisto, Edward L. Bernays, estis i.&nbsp;a. kompetenta por la publikrilata laboro de *United Fruit*.

La nocio bananrespubliko devenas supozeble de la usona verkisto O. Henry (fakte William Sydney Porter). En novelo aperinta en 1904, *Cabbages and Kings*, tekstas ja alude al Honduro: „At that time we had a treaty with about every foreign country except Belgium and that banana republic, Anchuria.“

Nuntempe oni uzas la nocion bananrespubliko malestime por landoj (ofte el la tiel nomata tria mondo), en kiuj la uzo de influo fare de eksterlandaj entreprenoj antaŭenigas korupton, krimon, mafiajn aktivecojn, nepotismon, personan pliriĉiĝon je ŝtataj kostoj kaj dubindajn voĉdonojn.

## Vidu ankaŭ
* Kacikismo

## Literaturo 
* Susan Arndt kaj Antje Hornscheidt (Hg.): *Afrika und die deutsche Sprache*. Ein kritisches Nachschlagewerk. ISBN 3-89771-424-8
* Susan Arndt (Hg.): *AfrikaBilder*. Studien zu Rassismus in Deutschland. ISBN 3-89771-407-8
* Thomas H. Holloway, Professor of Latin American History, 324 McGraw Hall, Cornell University, Ithaca, NY 14853-4601 E-Mail thh1@cornell.edu http://lanic.utexas.edu/la/region/news/arc/lasnet/1996/0367.html 
* Cabbages and Kings, Gutenberg-Projekt, http://www.gutenberg.org/etext/2777

## Dokumentaĵoj 
Adam Curtis: *The Century of the Self*

## Referencoj 
Kategorio:Ŝtato
Kategorio:Insultaĵoj
Liberecanaj Pensoj

***Liberecanaj Pensoj*** estas duvoluma kompendio de 17 tekstoj fare de diversaj aŭtoroj, eldonita de SAT en 1999. La unua volumo enhavas la sep unuajn tekstojn, dum la dua, la dek lastajn. Escepte de la tekstoj n-ro 11, 15 kaj 16, kiuj tiam ne estis aperintaj broŝurforme, la ceteraj tekstoj estas relanĉo de elĉerpitaj eldonoj. Plimulte de la aŭtoroj estas famaj anarkiistaj aktivuloj el diversaj landoj aŭ literature famaj verkistoj. Aldone enestas la kompendion citaĵoj, tradukoj de poemeroj, kompletigaj mallongaj tekstoj kaj ilustraĵoj. Fine de la dua volumo troviĝas listo de aliaj liberecanaj tekstoj legeblaj en Esperanto kaj la precipaj adresoj, al kiuj sin turni sur la tiukampa Esperanto-agado.

## Enhavo
### 1-a volumo
### 2-a volumo
## Eksteraj Ligiloj
* *Liberecanaj Pensoj* en la katalogo de UEA
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1999
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Johann M. Baur

**Johann M. BAUR** (naskiĝis en 1930 mortis la ) estis germana amatora astronomo.

Li fondis en la 1980-aj jaroj la observatorion de Chions en la nordo de Italio (regiono Friulo-Venecio Julia) kaj estis unu el la kreintoj de la *Gruppo Italiano Astrometristi* en 1989.

Li malkovris 14 asteroidojn inter 1987 kaj 1990, 6 kunlabore kun Kurt Birkle

La asteroido 11673 Baur
estis nomita en lia honoro. Tiu planedeto estis malkovrita en la observatorio de Farra d'Isonzo, kie estas ankoraŭ uzata la instrumento per kiu Johann M. Baur faris siajn unuajn malkovroj.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de Johann M. Baur

Kategorio:Germanaj astronomoj
Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Kepler-22

**Kepler-22** estas stelo el la spektraklaso *G*, kiu situas proksimume 600 lumjaroj for de la Tero. Kepler-22 estas iom pli malgranda kaj pli malvarma ol nia propra Suno. La stelo situas inter la konstelacioj Cigno kaj Liro.

Je la 5-a de decembro 2011 oni malkovris rotaciantan ekstersunsisteman planedon, Kepler-22b, kiu troviĝas en la enloĝebla zono de Kepler-22. Tio signifas ke la planedo rotacias ne tro proksime kaj ne tro malproksime ĉirkaŭ la stelo. Principe ĝi do taŭgas por vivado, kiel sur la Tero.

Kategorio:Sunsistemo
Kategorio:Steloj
Kategorio:Misio Kepler
Izabela de Hispanio

**Izabela de Hispanio** (aŭ '''*Isabel* de Hispanio**), nome pli precize **Isabel de Aragono kaj Kastilio** aŭ **Isabel de Trastamaro''', naskiĝis la  en Dueñas, Palencio, mortis la  en Zaragozo) estis infantino (princino) de Kastilio kaj de Aragono kaj (progeedza) reĝino de Portugalio.

## Biografio 
Ŝi estis la plej aĝa filino de la Katolikaj Gereĝoj, do destinata dekomence al la ŝtataj necesoj. Post la Milito de Sukcedo, per kiu ŝia patrino akiris la kronon, en 1476 ŝi estis proklamita heredonto de la Krono fare de parlamento de Madrigal. Tamen 8 jarojn post ŝia naskiĝo, naskiĝis ankaŭ ŝia frato Johano, kiu anstataŭis ŝin laŭ la sukcedaj ordo kaj ebloj. Tiele en 1480 Johano estis proklamita Princo de Asturio.

Laŭ la Traktato de Alcáçovas en 1479 oni antaŭplanis geedziĝon de ŝi kun la princo heredonto de Portugalio nome Alfonso, sed en 1483 oni nuligis tiun interkonsenton denove interkonsente kaj ambaŭ geinfanoj kiuj jam loĝis kune en la sama portugala kastelo revenis ĉiu al siaj propraj kortegoj. Finfine en 1490 Isabel edziniĝis al la portugala princo Alfonso kiam ŝi estis 20-jaraĝa kaj li nur 15-jaraĝa. Spite la evidentan ŝtatecan utilon de la geedziĝo la paro ŝajne enamiĝis, sed pro ŝajna akcidento (kelkaj opinias mortigo konvena al la Katolikaj Gereĝoj) Alfonso mortiĝis en 1491 kaj Isabel revenis al Hispanio senfila kaj vidvino. Ŝi estis tiom trista ke ŝi volis nur iĝi monaĥino.

Tamen la gepatroj devigis ŝin akcepti geedziĝon kun la reĝo de Portugalio nome Emanuelo la 1-a. Ŝi akceptis nur kondiĉe ke la portugala reĝo forpelu la judojn el Portugalio, kion li tute ne volis, sed devis akcepti por akiri konvenan geedziĝon, kiu okazis la  en la ĉelima urbeto de Valencia de Alcántara.

La  mortiĝis ŝia frato la infanto Johano, princo de Asturio, kio igis ŝin denove heredonto de la regno de Kastilio. Isabel kaj Manuel estis kunvokataj de la Katolikaj Gereĝoj. La gereĝoj de Portugalio alvenis al la monaĥejo de Guadalupe la , kaj tie estis ricevataj de la Katolikaj Gereĝoj. Isabel estis tiam graveda kaj la  naskis filon nome Miguel de la Paz, kiu estis povunta herediĝi la tutan Iberion, sed mortis post du jaroj. Siaflanke Isabel mortis tuj postnaske.

## Notoj 
Kategorio:Dinastio de Trastamaro
Kategorio:Infantoj de Aragono
Kategorio:Infantoj de Kastilio
Kategorio:Portugalaj reĝedzinoj
Kategorio:Historio de Hispanio
Evangelio laŭ Bardesano

***Evangelio laŭ Bardesano*** estas gnostika evangelio perdiĝinta: pri ĝi kaj ĝia enhavo oni estas informita pere de citaĵoj kaj mencioj de kelkaj Patroj de la Eklezio.

La aŭtoro estas sirilingva Bardesano, suspektita je almenaŭ vortnivela gnostikismo, vivinta ĉevale de la 2-a kaj 3-a jarcentoj. 

Laŭ esploristoj, tiu evangelio povus esti tiu kanonika de Johano (integra aŭ modifita) aŭ la Diatessaron de Taciano. 

## Bibliografio 
* Wilhelm Schneemelcher, Robert McLachlan Wilson, *New Testament Apocrypha: Gospels and related writings*, Westminster John Knox Press, 2003, ISBN 066422721X, p. 400.

## Eksteraj ligiloj 
*http://it.cathopedia.org/wiki/Apocrifi 

## Vidu ankaŭ 
* Apokrifoj de la Nova Testamento
*Gnostikaj evangelioj
*Bardesano

Kategorio:Ristanismo
Kategorio:Kristana literaturo
3891 Werner

'*3891 *Werner''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de Robert A. Werner, studento pri aerospaca scienco en la Universitato de Teksaso ĉe Aŭstino. Lia disertaĵo "Ekstera Gravito de Pluredra Derivato" havas gravajn aplikojn por kalkuli orbiton ĉirkaŭ malregule forma korpo kiel asteroido.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981
Policikla aromata hidrokarbonido

[[Dosiero:Polycyclic Aromatic Hydrocarbons.png|eta|250px|Ilustraĵo de tipa policikla aromata hidrokarbonido. De maldekstre supre: benz[e]acefenantrileno, pireno kaj dibenz[a,h]antraceno]]
La **policiklaj aromataj hidrokarbonidoj** **(PAH)** estas kemiaj kombinaĵoj, kiuj konsistas el kunplektiĝantaj (kondensitaj) aromataj ringoj (pli ol 2 tiel ekz. benzeno ne apartenas al PAH-oj) kaj ne entenas heteroatomojn aŭ substituentojn. PAH-oj aperas en sedimantaĵoj de nafto, karboŝtono kaj gudro, sed ili estiĝas ankaŭ kiel apudproduktoj dum forbrulado de fueloj (fosiliaj aŭ biomasaj). Ili damaĝas la medion, sanon, ili havas karcinogenan, mutagenan kaj teratogenan efikon.

Ili estas troveblaj en la interstela spaco, en kometoj kaj meteoritoj. La PAH-oj estas kandidatoj kiel bazmolekuloj de la plej simplaj, praaj vivformoj.

## La PAH-kombinaĵoj
Pentaceno

**Pentaceno** (C22H14) estas policikla aromata hidrokarbono kun kvin linearaj kondensitaj benzolaj ringoj. Pentaceno estas strukture similas al ĥinakridono.

## Proprecoj 
eta|maldekstra|malhelbluaj pentacenaj kristaloj
En pura formo, pentaceno estas malhelblua kristalo, kiu estas tre ema je oksidiĝo. La kombinaĵo kristaliĝas en formo de triklina kristalsistemo. Ĝi havas la denson de 1,35 g/cm3, molmason de 278,35 g/mol, ĝia fandopunkto estas 271 °C, ĝi estas nesolvebla en akvo.

## Apliko 
Ĝi estas uzata kiel organika elektronika materialo. Ĝi estas organika duonkonduktaĵo kaj estas uzata interalie por organika kampoefika transistoro. Tiucele oni uzas proceson de varma vaporado. Alia proceso estas tavolformigo el solvaĵo, ekz. per rotacia tavoligo. Ĉar pentaceno estas nesolvebla en preskaŭ kutima solvaĵo, oni uzas pentacen-derivaĵon en solvaĵo kaj post formiĝo de la tavolo, oni transformas ĝin kemie.

Kategorio:Organikaj duonkonduktaĵoj
P
Kategorio:Aromataj hidrokarbonidoj
3898 Curlewis

**3898 Curlewis** estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 26-an de septembro 1981 de la aŭstralia astronomo Michael P. Candy elde la Observatorio de Perto, en Bickley (Okcidenta Aŭstralio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de Harold Burnham Curlewis (1874–1960), registara astronomo de Okcidenta Aŭstralio de 1912 al 1940 kaj dua direktoro de la unua Observatorio de Perto (pro manko de subvencioj, li eĉ estis iamomente la ununura dungito de la observatorio).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981
3897 Louhi

'*3897 *Louhi''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la finnlanda astronomo Yrjö Väisälä elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la reĝino-sorĉistino Louhi de la finna mitologio, ĉefa kontraŭantino de Väinämöinen en la Kalevala.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Yrjö Väisälä
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1942
Chézard-Saint-Martin

**Chézard-Saint-Martin** estis ĝis la 31-a de decembro komunumo en la distrikto Val-de-Ruz en Kantono Neŭŝatelo, Svislando. Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 la ĝis tiam aŭtonomaj komunumoj Boudevilliers, Cernier, Chézard-Saint-Martin, Coffrane, Dombresson, Engollon, Fenin-Vilars-Saules, Fontainemelon, Fontaines, Le&nbsp;Pâquier, Les Geneveys-sur-Coffrane, Les Hauts-Geneveys, Montmollin, Savagnier, kaj Villiers estis kunigitaj al la nova komunumo **Val-de-Ruz**. Chézard-Saint-Martin havis 1795 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

## Geografio 
Chézard-Saint-Martin situas en la Neŭŝatela Ĵuraso 8 kilometrojn norde de la kantonĉefurbo Neŭŝatelo sur alteco de 764 m s.m. ĉe la suda deklivo de la kresto de Mont d'Amin. En sudoriento la limon de la komunumo formas la rivero Seyon. La komunumo konsistas el la tri vilaĝoj Grand Chézard sur alteco de 771 m s.m., Petit Chézard sur alteco de 764 m s.m. kaj Saint-Martin sur alteco de 746 m s.m., kaj diversaj izolitaj bienoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 13,05 km², de kiuj 38,1% estas kovritaj de arbaro, 56,4% servas por agrikulturo kaj 5,3% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Chézard-Saint-Martin limas en nordo al Renan (BE), en nordoriento al Sonvilier (BE), en oriento al Dombresson, en sudoriento al Savagnier, en sudo al Engollon, kaj en okcidento al Cernier.

## Trafiko 
La komunumo situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra Chézard-Saint-Martin pasas la vojo n-ro 2372 de Boudevilliers al Villiers tra la Valo de Ruz kaj ekzistas vojo konekta tra Cernier al Fontainemellon, kie troviĝas alveturejo al la svisa aŭtovojo n-ro 20 en distanco de proksimume 4 kilometroj okcidente de la vilaĝocentro de Cernier. Per la buslinioj de Villiers al Neŭŝatelo kaj linio al Les Hauts-Geneveys la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Saint-Martin datiĝas el la jaro 998 kiel *Sancto Martino*, de Petit Chézard el la jaro 1143 kiel *Esser* kaj de Grand Chézard el la jaro 1285 kiel *Chesas*. jam en la 14-a jarcento la tri vilaĝoj kunlaboris por la konservado, de vojoj, putoj, arbaroj, paŝtejoj, kaj bakfornoj. Dum mezepoko Chézard-Saint-Martin apartenis al la Senjorujo kaj poste al la Majorujo Valangin. 
Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 Chézard-Saint-Martin kun 14 aliaj komunumoj de la distrikto kuniĝos al la nova komunumo Val-de-Ruz.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Chézard-Saint-Martin