Socia sekso

[eta|dekstra|180ra|[Sakŝalmo en Skota armea klano-uniformo. En multaj partoj de la Okcidento, jupo povas esti neakceptebla kiel parto de vira socia seksrolo, sed en Skotlando viroj tradicie portas kilton, kiu estas iom simila al virina jupo.]]
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri genro kaj egaleco, podia diskuto dum IJK 2018 pri la kongresa temo.]]
**Socia sekso** (neologisme ankaŭ **genro**  laŭ la angla vorto *gender* [ĜENder]) rilatas al la socia kaj kultura interpreto de la regantaj ideoj, roloj, trajtoj kaj atendoj ĉirkaŭ "vireco" kaj "virineco" en socio.

Depende de la kunteksto, ĉi tiuj trajtoj povas inkluzivi biologian sekson (t.e., la stato de esti vira, virina, aŭ intersekseca variaĵo), sociajn strukturojn bazitajn sur sekso (t.e., genraj roloj), aŭ genra identeco. Plej multaj kulturoj uzas genran duumismon, havante du genrojn (knaboj/viroj kaj knabinoj/virinoj); tiuj, kiuj ekzistas ekster ĉi tiuj grupoj, estas klasifikitaj kiel neduumaj. Iuj socioj havas specifajn genrojn krom "viro" kaj "virino", kiel la hiĝroj de Suda Azio; oni ofte nomas ilin triaj genroj (kaj kvaraj genroj, ktp).

La distingo inter "biologia sekso" kaj "socia sekso," kaj la kapablo difini biologian sekson laŭ absolutaj terminoj, estas tamen komplikitaj pro la ekzisto de homoj kun kondiĉoj, kia la simptomaro de plena androgen-rezistado, kie plene fenotipe inaj homoj estas genotipe "viraj." Ĝi estas plu komplikita pro lastaj studoj en neŭroscienco, kiuj montras similaĵojn inter la malmultaj sekse duformaj cerbaj strukturoj de antaŭhormonterapiaj transseksuloj kaj tiuj de cisgenruloj de ilia interna sekso. Iusence eĉ biologia sekso estas socia konstruaĵo, kvankam utila konstruaĵo por priskribi la plimulton da homoj, sed certe ne scienca leĝo kiel gravito aŭ lumrapido.

En feminisma teorio kaj kvir-teorio oni distingas la utilajn biologiajn klasigojn de vira, ina, kaj interseksa seksoj, disde la socia sekso, la aro de enaj sentoj, sociaj konceptoj, normoj, kredoj, kaj anticipoj konstruitaj ĉirkaŭ tiu klasigo, laŭ kiuj oni taksas sin viro, virino, ambaŭ, aŭ neniu el tiuj.

Kelkaj aspektoj de socia sekso estas:
* nomo kaj respekttitolo;
* aspekto - videbla fizika formo, hararo, voĉo ktp.;
* vestaĵoj;
* sinteno;
* interna identiĝo.

Malakordo aŭ malkonformo inter aspektoj de ies interna sento pri sia sekso kaj ties socie determinita sekso povas logi diskriminacion aŭ eĉ perforton.

## Socia seksrolo 
**Socia seksrolo** () estas la kondutmaniero kiu en ĝusta kulturo estas taksata tipa aŭ akceptabla por koncerna sekso. Laŭ kelkaj psikologoj, kelkaj kondutmanieroj rezultas pro biologiaj kondiĉoj kaj kelkaj pro socia premo.

## Vidu ankaŭ 
* *Gender Trouble* (esperante *La seks-problemo*) estas la libro el 1990 de Judith Butler
* Intersekseco
* Seksa identeco, socia seksrolo
* Seksegaleca konsiderado
* Transseksulo
* Transgenrulo
* Genra duumismo
* Genrostudoj
* Neduuma genro
* Seksa duumismo
* Seksa konstitucio
* Sekso
* Seksoflueco
* Principoj de Jogjakarto
* Samseksema liberiga movado
* Maĉismo

## Eksteraj ligiloj 
* Genraj Perspektivoj, Kontakto, 2017:2
* Retpaĝo de la Eŭropa Komisiono pri genra egaleco (oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio)

## Bibliografio 
* Marguerite A. Peeters, *Le gender: unue norme politique et culturelle mondiale. Outil de discernement*, 2012, pollingva traduko: *Gender - światowa norma polityczna i kulturowa. Narzędzie rozeznania*, Wydawnictwo Sióstr Loreatanek, Varsovio 2013, p. 200, ISBN 978-83-7257-628-6
* Alessio Giordano, Sekso kaj genro en nia percepto pri la lingvo, Literatura Foiro, organo de la PEN-centro, jaro 53, oktobro 2022, n-ro 319, paĝoj 291-301,

## Referencoj 
Kategorio:GLAT
Kategorio:Interpersona rilatado
Kategorio:Kvir-teorio

Kategorio:Genraj studoj
Kategorio:Pseŭdoscienco