open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edmond Tulasne

Louis-René Étienne Tulasne alinome **Edmond TULASNE** estis franca botanikisto kaj fungisto, naskiĝis la 12-an de Septembro 1815 en Azay-le-Rideau kaj mortis la 22-an de Decembro 1885 en Hyères.

En la artikolo ''Mémoire sur l'ergot des Glumacéees* 1853 , li estis la unua sciencisto priskribi plene la ciclo de la ergotfungo.

Tulasne priskribis la jenajn speciojn aŭ genrojn de fungoj:

* *Hypomyces chrysospermus* Tulasne
* *Hypomyces hyalinus* (Schweinitz: Fries) Tulasne
* *Hypomyces lactifluorum* (Schweinitz: Fries) Tulasne
* *Hypomyces luteovirens* (Fries: Fries) Tulasne
* *Sebacina incrustans* (Fries) Tulasne
* *Claviceps* Tulasne
* *Claviceps purpurea* (Fries) Tulasne
* *Claviceps nigricans* Tulasne
* *Crucibulum* Tulasne
* *Epichloë* Tulasne & C. Tulasne
* *Glomus* Tulasne & C. Tulasne
* *Hypomyces* (Fries) Tulasne
* *Sebacina* Tulasne
* *Terfezia* Tulasne
* *Tilletia'' Tulasne

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Botanikistoj
Kategorio:Francaj fungosciencistoj
Nigrabeka tukano

La **Nigrabeka tukano** (*Ramphastos ambiguus*) estas granda kaj kolorbela birdo el la familio de la Ramfastedoj kaj ordo de Pegoformaj de Sudameriko. Temas pri birdo kun granda beko, de ĉefe nigra supra plumaro kaj kiu troviĝas en nordo de Sudameriko.

## Distribuo 
Ties distribuo teritorias laŭlonge de la orienta flanko de Andoj el Peruo, norden tra Ekvadoro kaj Kolombio, al Venezuelo ĝis la marbordaj regionoj.

Ĝi loĝas je altitudoj de 100-2400 m. en humidaj montararbaroj, kun prefero por branĉaro kaj arbarbordo.

## Aspekto 
[eta|240px|maldekstra|*Ramphastos ambiguus* en [Bestoĝardeno de Bronkso.]]
eta|240px|maldekstra|Nigrabeka tukano.
Ĝi estas tukano tre simila al la Ĉokoa tukano, tio estas nigra supre kaj flava en brusto kun beko diagonale dividita, sed anstataŭ kun malsupra duono nigra kun malsupra duono pli bruneca aŭ grenatkolora kiel la Brunbeka tukano. Fakte foje tiu ĉi specio estas konsiderata kiel subspecio de tiu laste menciita, el kiu diferenciĝas nur iom da pli malhela koloro en beko, tio estas nur iomete pli nigra. Krome la bordo inter la flava brusto kaj la nigra ventro montras ĉe la Nigrabeka tukano pli mallarĝan ruĝan bendon kaj pli simillarĝan blankan bendon. Ankaŭ la distribuo ne koincidas, ĉar tiu ĉi estas pli suda kaj la Brunbeka tukano pli centramerika. Ĝi havas totalan longon de 47-61 cm. La beko estas ĉirkaŭ 18 cm longa. Ties pezo estas 620-740 g.

La specio manĝas fruktojn.

## Subspecioj 
* *Ramphastos ambiguus abbreviatus*
* *Ramphastos ambiguus ambiguus*

## Eksteraj ligiloj 
* Bibliografio Nigrobeka tukano, *Ramphastos ambiguus ambiguus*.
* *"Ramphastos ambiguus"* filmoj  ĉe Interreta Birdokolekto

Kategorio:Pegoformaj
Kategorio:Tukanoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Panamo
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Kostariko
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Scott Cunningham

**Scott CUNNINGHAM** (n. la 27-an de junio 1956 en la urbo Royal Oak, Miĉigano kaj estis magiisto kaj verkisto. Pri la asocio Viko (Wicca) -novpagana movado-, li eksciis ankoraŭ estante lernanto de mezlernejo. Dum preskaŭ 20 jaroj li okupiĝis pri Viko kaj praktikis elementaran magion. Siajn spertojn li priskribis en la libroj de li verkitaj inter alie: *Forto de la Tero*, *Forto de la Elementaroj*, *WICCA gvidlibro por personoj, kiuj persone praktikas magion*. Li mortis havante 37 jarojn, la 28-an de marto 1993. Dank`al liaj verkoj kaj spertoj, aliaj havas eblon praktiki kaj vivi en la magia mondo.

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Magio
Kategorio:Viko
Dezső Járosy

**JÁROSY DezsŐ** (ja:roŝi) hungara muzikestetikisto, kritikisto, orgenisto, komponisto naskita en Csatád la 7-a de septembro 1882 kaj mortinta la 13-a de septembro 1932 en Eger.

## Biografio 
Dezső Járosy post la fino de katolika teologio en 1904–06 li studis en muzikakademio. Ekde 1906 li estis la kapelestro de la katedralo de Temeŝvaro, ekde 1910 profesoro pri la eklezia muziko de muzikakademio. Inter 1908–18 li redaktis la *Egyházi Zeneközlöny*, en 1917 li fondis la gazeton *Zenei Szemle*, en 1922 la revuon *Egyházi Zeneművészet*, kies li estis ĉefredaktoro.

## verkoj ĉefaj 
* *A hagyományos gregorián korális esztétikai méltatása* (Temesvár, 1906);
* *A zeneesztétikai szép a zenetörténelemben* (Bp., 1909);
* *Az eukarisztia zenéje* (Temesvár, 1910);
* *Az egyházi zene liturgikájának tankönyve* (Temesvár, 1914).

Jarosy, D
Arany János Társaság

**Arany János Társaság** (**Asocio János Arany**) estis literatura asocio fondinta en 1903 en Temeŝvaro.

## Celo de asocio 
Laŭ sia regularo ĝi deziris flegi la memoron de János Arany per kultivo de lingvo kaj literaturo, libroeldonado, konkursoj kaj belartaj ekspozicioj. 

## Gvidantaro 
Ĝia unua prezidanto estis la historiisto Jenő Szentkláray, poste ekde 1908 ĝis la fino de la unua mondmilito poeto Mihály Szabolcska, ĝis 1925 Szilárd Sztura, poste la muzikestetikisto Dezső Járosy (1925–30), Ilma Draskóczy (Jörgné). Post 1918 li rapide ekagadis. Post 1946 je iniciato de pli juna Endre Kubán ĝi reagadis kun prezidanto Károly Géza Rech, afergvidinta prezidanto István Debreczeni kaj ĉefsekretario Károly Endre, kies poemvolumon oni eldonis en 1947. En 1948 ĝi ĉesis.

## Membroj (elekto) 
* Gyula Bach
* Imre Csicsáky
* Ilma Draskóczy
* István Kosztolánszky
* Jenő Lendvai
* Károly Mertz
* Sándor Puhala
* Gábor Sárkány
* Imre Szentpétery

Kategorio:Rumaniaj hungaraj organizoj kaj asocioj
Kategorio:Timișoara
Didimo la muzikisto

**Didimo la muzikisto** estas greka muzikteoriisto de la unua jarcento a. K..

Liaj muzikteoriaj verkoj estas nur malrekte tradiciitaj per Porfirio kaj Ptolemeo. Inter ili estas liaj tetrakordoj laŭ kordolongecoj, el kiuj oni povas kalkuli jene la intervalproporciojn:
:
Li do uzis same kiel Arkitaso la puran grandan tercion, sed li utiligis ĝin kiel unua en la diatoniko kiel sumo el la granda kaj malgranda plentono, ĉar validas la proporcio (10:9)·(9:8)=5:4. La diferenco inter la du plentonoj estas la t. n. sintonika komo, foje ankaŭ nomita didima, kvankam Didimo tiun neniam traktis.

## Fontoj 
* Barker, Andrew, *Greek Musicologists in the Roman Empire*, in Timothy D. Barnes (ed.), *The Sciences in Greco-Roman Society*, Aperion: A Journal for Ancient Philosophy and Science 27.4 (decembro 1994).

Kategorio:Muzikteoriistoj
Kategorio:Homoj de la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Antikvaj grekoj
Orosijevo

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
**Orosijevo,** ukraine **Оросієвo,** ruse **Оросиево** (orosijevo), hungare **Sárosoroszi** estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove.

* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 118 m
* Loĝantaro: 890
* Poŝtkodo: 90263
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Orosijevo situas sur ebenaĵo, laŭ rojo. Berehove troviĝas 17 km-ojn.

## Historio 
Alvenintaj rusoj fondis la vilaĝon havanta nomon en 1260 *Vruzy*. En 1910 loĝis en Sárosoroszi 751 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Sárosoroszi apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la regiono redoniĝis al Hungario, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Orosijevo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Nun loĝas en Orosijevo 1002 da homoj, (988 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo el la 15-a jarcento, en 1777 renoviĝis, en 1845 turo alkonatruiĝis
* klasikisma katolika preĝejo de 1810

## Famuloj 
En la vilaĝo naskiĝis hungara aktoro Zsolt Trill.

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Sur la maro

***Sur la maro*** estas unuakta dramo de Sławomir Mrożek unue surscenigita la 1-an de junio 1961 en Lublino, Pollando.

## Personoj 
* La dika ŝiprompiĝulo
* La meza ŝiprompiĝulo
* La maldika ŝiprompiĝulo
* La leterportisto
* La servisto

## Intrigo 
Meze de la maro tri elegante vestitaj ŝiprompiĝuloj savis sin sur malgranda floso. Kiam la nutraĵoj elĉerpiĝas, ili decidas, formanĝi unu el ili. Demokrata balotado decidu, kiu estu la oferonto. Tamen, pro apero de unu troa balotkarto, la balotado devas esti deklarata malvalida.
La dikulo urĝas la maldikulon, sin oferi libervole en la nomo de la historia justeco, ĉar li estas la sola sen proleta deveno. Intertempe oni jam preparas la kuiradon.

Ekkoninte la "veran liberecon" la maldikulo fine kunsentas: "Libereco, tio signifas nenion! Nur la vera libereco signifas ion." Kaj tiu "pli bona" libereco ekzistas nur tie, "kie ne ekzistas ordinara libereco". Eĉ subite trovita manĝaĵo-konservujo ne plu povas deturni la dikulon de sia plano.

## Interpreto 
En absurde troigita situacio la dramo traktas la rilaton inter la unuopulo kaj la potenco. En formo de satiro ĝi montras, kiel potenculoj per ideologia argumentado kapablas konfuzi la signifon de vortoj. Ke la vorto "libereco" fakte povas esti misinterpretata per la ŝtataj aŭtoritatoj, Mrożek pli poste mem spertis, kiam sekve de la protesto kontraŭ la perforta ĉesigo de la Praga printempo li devis forlasi Pollandon.

Kategorio: Teatraĵoj
Kategorio: Dramoj
La Herodo de Fleury

eta|300px|La tri reĝoj vizitantaj la novnaskiĝintan Jesuon

***La Herodo de Fleury*** estas unu el la multaj latinlingvaj literaturaj tekstoj, tiukaze teatraĵo, kiu rilatas kun la naskiĝo de Jesuo kaj tre ofte kun la adoro de la Magoj. La originala manuskripto konserviĝas kiel MS 201 en municipa biblioteko de Orléans, verkiĝis ĉ. 1200 kaj uziĝis en la abatejo Fleury de Saint-Benoît-sur-Loire. Ĝi enhavas citaĵojn kaj teksterojn el diversaj evangelioj kaj alispecaj verkoj.

Tiun teatraĵon akompanis muzikistoj kaj tre verŝajne aliaj liturgiaj ceremonioj. Temas pri anonco de la nasko de Jesuo, alveno de la Tri magoj, apero de la minacanta Herodo kaj adoro de la magoj.

## Personaro 
* anĝelo,
* ĉiela ĥoro,
* paŝtistoj,
* du akuŝistinoj,
* tri magoj,
* armita viro,
* Herodo,
* viroj de Herodo,
* ĉefpastroj,
* skribistoj,
* filo de Herodo.

## Scenaro 
* anonco al paŝtistoj,
* adoro de la paŝtistoj,
* alveno de la tri magoj,
* alporto de la magoj antaŭ Herodo,
* adoro de la magoj kaj ties foriro.

## Fonto 
* *La Herodo de Fleury*, Gerrit Berveling (enkonduko kaj traduko esperanten el la latino), La Karavelo, nª 7, Estremoz, aprilo, 2008. pp 7-11.

Kategorio:Manuskriptoj
Kategorio:Teatraĵoj
Tetrakordo

**Tetrakordo** signifas:
* kvartona fermita intervalo granda je kvarto. En la antikva muzikteorio ekde Aristokseno oni klasifikis tetrakordon laŭ la tri tonalĝenroj diatona, kromata kaj enharmonia. En la pli malfrua muziko nur diatonaj tetrakordoj gravas, ekz. por la modaloj. Vidu ankaŭ: Didimo. La tetrakordoj komence nur estis diatonaj, sed poste ankaŭ kromataj kaj enharmoniaj. Du tetrakordoj formas oktavon, ekz. c d e f kaj g a h c aŭ e f g a kaj h c d e. El ili evoluis en la mezepoko la heksakordo kaj tiam la oktavo kaj per tio la hodiaŭa muziksistemo.
* en la muziketnologio (pro miskompreno de la supre menciita nocio) ero de tonsistemo kadrita de kvarto kaj ampleksante ne kvar, sed tri tonojn (do ĝi fakte devus nomiĝi trikordo). Ĉi tiu nocio, kiun precipe Fumio Koizumi uzis por klarigi japanajn tonsistemojn, nuntempe estas fundamenta nocio de la japana muzikteorio. Du tritonaj tetrakordoj formas kvintonan gamon.
* kvarkorda, citreca, plukinstrumento el Antikva Grekio. Vidu ankaŭ: unukordilo.

## Referencoj 
Kategorio:Muzika teorio
Rafajnovo

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio

**Rafajnovo,** ukraine **Рафайновo,** ruse **Рафалёво** (rafaljovo), hungare **Rafajnaújfalu** estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove, en municipo de Zapsonj. La pli frua ukraina nomo estis **Рафальове** (rafaljove).

## Bazaj informoj 
* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 107 m
* Loĝantaro: 970
* Poŝtkodo: 90225
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Rafajnovo situas sur ebenaĵo, laŭ rojo. Mukaĉeve troviĝas 22, Berehove 30 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1270 en formo *Rafajn*. En 1566 la tataroj detruis la vilaĝon. En 1910 loĝis en Rafajnaújfalu 676 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Rafajnaújfalu apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Mezőkaszony, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la regiono redoniĝis al Hungario, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Dum alveno de Ruĝa Armeo parto de la hungaroj estis deportitaj al gulago. Ekde 1945 Rafaljovo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 1993 Rafajnovo disiĝis kaj memstariĝis de Zapsonj. En 2000 la kampoj estis disdonitaj inter la loĝantoj. En 2001 loĝis en Rafajnovo 974 da homoj, (936 hungaroj).

Vilaĝservoj estas lernejo, muziklernejo, infanĝardeno, biblioteko, kuracejo, poŝto, 5 vendejoj, kafejeto.

## Vidindaĵoj 
* klasikisma kalvinana preĝejo de 1828
* fiŝkaptista lago

## Ĝemelkomunumo 
*  Jánoshalma, Hungario

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.rafajnaujfalu.karpatinfo.net (hungare)

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
János Kallós

**KALLÓS János** (kalo:ŝ) estis hungara ĵurnalisto naskita en Zsombolya la 24-an de oktobro 1891 kaj mortinta en Budapeŝto la 16-an de junio 1970.

## Biografio 
János Kallós abiturientiĝis en 1909 en Budapeŝto, poste ĝis 1916 li laboris ĉe la *Pesti Napló*. Ekde 1917 ĝis 1921 li estis kunlaboranto de la gazeto *Az Újság*, en 1919 li skribis artikolojn en gazeton ŝtonpresitan *Munka*. En 1921 li establis la gazeton *Pesti Tőzsde*, kies ĝis 1943 li estis ĉefredaktoro. Ekde 1925 li estis redaktoro de la *Pénzügyi és Tőzsdei Kompaszt* ĝis 1943. Post 1945 li partoprenis en reorganizo de la Ĵurnala Asocio. En 1947–49 li redaktis la noveeldonitan *Kompasz*. En 1948 li estis redaktoro de la *Kis Újság*, respondecredaktoro de *Turf* en 1949–50, poste ĵurnalisto ĉe la Landa Eldonejentrepreno Ĵurnala kaj Semajngazeta (Napi- és Hetilapkiadó Nemzeti Vállalat). 

## Verkoj 
**Tudnivalók a gabonahatáridő-üzletről* (Bp., 1926); 
**Nagybudapest ipari, kereskedelmi és teljes szakmai címtára* (Bp., 1948).

## Fonto
*Magyar életrajzi lexikon

Kallos, J
Kallos, J
Kallos, J
Kallos, J.
Lajos Gokler

**GOKLER  Lajos** hungara instruisto, pedagogia verkisto: Temesvár, 1864 – ? .

## Biografio 
Li studis en Arad, en Jena, en Zürich, en Parizo, en Londono kaj en Oxford, li instruis en Aninabánya, Nagybecskerek, Kolozsvár, Budapeŝto. Li redaktis la *Torontálmegyei Tanügy* (1893) kaj li estis kunlaboranto de pluraj gazetoj. 

## Verkoj 
**La pédagogie de Herbart* (Paris, 1905); 
**A jellemnevelés módjai és eszközei* (Bp., 1921); 
**Átöröklés és nevelés* (Bp., 1928); 
**Die Grundfragen der Erziehung in biologischer Bedeutung* (Halle, 1935).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Gokler, L
Gokler, L
Ĉoma

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio

**Ĉoma,** ukraine **Чома,** hungare **Tiszacsoma** estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove.

## Bazaj informoj 
* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 111 m
* Loĝantaro: 910
* Poŝtkodo: 90250
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Ĉoma situas sur ebenaĵo, Berehove troviĝas 10 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1327. Ĝis 1920 Tiszacsoma apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 Tiszacsoma rehungariĝis, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Fine de 1944 la Ruĝa Armeo okupiĝinta la vilaĝon tuj deportis hungarojn al gulago. Ekde 1945 Ĉoma apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Dum la socialismo bazo de traktoroj funkciis tie. En 2001 loĝis en Ĉoma 906 da homoj, (807 hungaroj).

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, kuracejo, sportejo, 3 vendejoj.

## Vidindaĵoj 
* greko-katolika preĝejo el la 19-a jarcento
* memorparko de la hungareco

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Henrik Trautmann

**Henrik Trautmann** hungara ekonomiisto, universitata profesoro: naskiĝis en Stájerlakanina, je la 8-a de julio 1863 – mortis en Budapest, je la 16-a de decembro 1932.

## Biografio 
Post la fino de la universitato li instruis en Budapeŝto inter 1884 – 89 en la komerca lernejo Röser. Ekde 1890 li estis instruisto de la ĉefurba supera komerclernejo, ekde 1896 de la Komerca Akademio kaj supera porinstruista altlernejo. En 1921 li estis direktoro de la Komerca Akademio, en 1923 ĉefdirektoro de la superaj komerclernejoj. En 1926 li estis profesoro pri uzinekonomio de katedro ekonomiscienca de Universitato de Budapeŝto. Li redaktis por longa periodo la revuon *Kereskedelmi Szakoktatás* (Komerca Fakinstruado).

## Verkoj 
* *A könyvvitelrendszer újabb alakzatai a fizetések nagy folyamatában* (Bp., 1890);
* *Kereskedelmi könyvvitel* (I – II., Bp., 1891 – 1893);
* *Kereskedelmi ismeretek* (Bp., 1896);
* *Magyar kettős könyvvitel* (Bp., 1897);
* *A könyvvitel tankönyve* (Bp., 1901);
* *Folyószámlák* (Bp., 1903);
* *Ipari könyvviteltan* (Bp., 1905);
* *Kereskedelmi alapismeretek* (kun Róbert Kuntner, Bp., 1925).

Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj
Velika Bakta

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio

**Velika Bakta,** ukraine **Велика Бакта,** hungare **Nagybakta** estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. Velika kaj nagy signifas: granda.

## Bazaj informoj 
* Areo: 1 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 118 m
* Loĝantaro: 1040
* Poŝtkodo: 90252
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Velika Bakta situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, Berehove troviĝas 5&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1232 en formo *Bakta*. Dum nekonata tempo la vilaĝo forvelkis, fine de la 19-a jarcento estis tie nur farmoj kaj biencentro. Ĝis 1920 la loko apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. Dum la socialismo la setlejo apartenis al Geĉa. Velika Bakta memstariĝis en 1996. La loĝantoj konsistas precipe el ukrainoj.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, poŝto, kuracejo, bakejo, 5 vendejoj, 2 kafejetoj.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1802
* ortodoksa preĝejo
* greko-katolika preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
György Breuer

**BREUER György** (brajer) estis hungara minejestro, ornitologo, iĥtiologo naskiĝinta Anina la 10-an de oktobro 1887 kaj mortinta en Lovászi la 11-a de junio 1955.

## Biografio 
Breuer studis en Selmecbánya, Sopron kaj en Szeged li finis la komercan akademion. En 1909 li laboris en la uzinminejo de Brennbergbánya, ekde 1948 li estis ĝia administra gvidanto. Ekde 1949 li estis en Lovásziban (dep. Zala) aferfaranto en la Mineja Esplorinstituto. Li faris ĉefe ornitologiajn esplorojn, sed li priokupiĝis ankaŭ esploron de fiŝoj.

## Verkoj ĉefaj 
* *A magyar Fertő halai és halászata* (kun Ferenc Mika, Archivum Balatonicum, II., 1928).

Breuer, Gy
Breuer, Gy
Breuer, Gy
Breuer, Gy.
Breuer Gy
Taksado

Taksi (el la latina *taxare* [taksAre] difini la valoron, aprezi) signifas difini la valoron de iu aŭ io. La vasta senco de "taksi" ne nur enhavas impostocelojn aŭ materiajn signifojn, sed ankaŭ ideajn.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri taksado en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Fontoj 
* .
* "Etimologia Vortaro de Esperanto" fare de Ebbe Vilborg

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kvalito-rega sistemo
* Takso
* Meznombro
* Centra dispozicio

Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Statistiko
Kategorio:Filozofio
Unukordilo

[[Dosiero: Monochord2.jpg|eta|dekstra|450ra|Unukordilo (fizikinstrua lernilkolekto de la kantona lernejo [Winterthur])]]
eta|150ra
**Unukordilo** aŭ **monoĥordo** (grk. μόνος *monos*: unuope, χορδή *ĥorde*: kordo) aŭ **kanono** estas muzikileca ilo, konsistanta el longoforma resonancujo, trans kiu estas laŭlonge streĉita kordo. Ĉi tiun oni povas dividi per stego, muntita moveble sub ĝi. La dividoproporciojn oni povas legi sur skalo sur la plafono de la resonancujo. Simplaj dividoproporcioj rezultigas konsonancojn, komplikaj disonancojn.

Ekde la antikva epoko oni uzis la unukordilon por demonstri muzikteoriajn kaj fizikajn interligojn. Pitagoro onidire per tiu esploris la dividoproporciojn de kordoj kaj evoluigis sian teorion pri la konsonanco. La plej malnova dokumento kun demonstraĵo de tonsistemo per unukordilo estas la *divido de la kanono* de Eŭklido. De Ptolemeo devenas de la plej malnovaj mezurteknikaj precizigoj ĉe la kanono.

Unukordilo nuntempe servas dum fiziklecionoj por montrado de akustikaj fenomenoj, kiel la interligo inter tonalto kaj kordolongeco; la formado de supratonoj per harmonia divido; samkiel resonanco kaj oscilado.

Oni uzas la unukordilon ankaŭ dum muziklecionoj, por ebligi ankaŭ al tiuj lernantoj la muzikadon, kiuj ne regas muzikilojn. Ludado sur unukordilo rapide lerneblas, do ĉiuj lernantoj, kiuj antaŭ neniam ellernis instrumentmuzikadon, ludi melodiojn.

La rezultojn de ĉi tiuj eksperimentoj kaj teorioj oni praktike aplikas por la agordado de kordinstrumentoj kiel ekz. gitaro.

## Vidu ankaŭ 
* Berimbao
* Moodswinger
* Tetrakordo

Kategorio:Kordofonoj
Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Ferenc Blaskovits

**BLASKOVITS Ferenc** (blaŝkoviĉ) estis rumanuja hungara katolika pastro, deputito de landkunveno, redaktoro naskita en Anina la 21-an de marto 1864 kaj mortinta en Temeŝvaro la 16-an de novembro 1937.

## Biografio 
La teologion Ferenc Blaskovits finis en Vieno, poste li instruis en porpastra edukejo en Temeŝvaro. Ekde 1895 li estis direktoro de la Sudhungaruja Popolbanko (Délmagyarországi Népbank), abato de Kerc (1902), kanoniko de Csanád (1904), grandpreposto, prelato. Li fondis la Asocion Mastrumadan de Sudprovincaj Agrikulturistoj (1891). En Usono li esploris la situon de elmigrintoj kaj fondis bankon por ili. Li estis respondecredaktoro de gazetoj temeŝvaraj *Landbote* (1886–89), *Der Freimütige* (1889–1919), poste de *Banater Landwirt*. Li estis landkunvena deputito de de Orczyfalva (1896–1901, 1901–06). En 1919 li aliĝis al la germana popolpartio. Li estis artikolisto de *Köztelek* kaj de *Magyar Gazdák Szemléje*, senatoro en Bukarest (1926–27). Li verkis ekonomiktemajn verkojn.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj abatoj
Kategorio:Hungaraj prelatoj
Kategorio:Hungaraj kanonikoj
Kategorio:Hungaraj prepostoj
Géza Bene

**BENE Géza** estis hungara inĝeniero pri minado. Li naskiĝis en Pest (urbo) en julio 1855 kaj mortis en Anina la 5-a de decembro 1922.

## Biografio 
Bene havigis diplomon en la altlernejo de Selmecbánya en 1884. Unue li estis inĝeniero pri minejoj en la sudhungaruja bieno de la Aŭstria-Hungara Fervojasocio. Por kelkaj jaroj li gvidis la ferercminejon en areo de Vaskő kaj Dognácska, poste ĝis sia morto li estis la estro de la karbominejo de Stájerlakanina. En 1886 en Belgujo, Francujo kaj Germanujo li esploris la minejojn karbajn kaj kuprajn; en 1888 la orminejojn de Transilvanujo, en 1900 la lokon de minejkatastrofo en Courrières (Francujo). Liaj studoj aperis en hungaraj kaj eksterlandaj fakrevuoj. 

## Verkoj 
**A kőszénbányákban fellépő gázkitörésekről* (Bp., 1910). 

## Literaturo 
*Pauer János: *A Selmeczbányai Magy. Kir.-i Bányászati és Erdészeti Akadémia története* (Selmeczbánya, 1896).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Bene, G
Bene, G
Bene, G
Bene, G.
Takso

**Takso** (el la latina lingvo *taxare*, kiu signifas admoni, imponi) estas tributo, kies impostebla fakto konsistas en la prefera uzado aŭ speciala profito de la publika havaĵo, la prunto de servoj aŭ la realigo de agadoj laŭ reĝimo de publika juro kiu rilatas, afektas aŭ favoras partikulare al la deviga impostopaganto, kiam la servoj aŭ agadoj ne estas volontaj por la devigaj impostopagantoj aŭ ne estas pruntitaj aŭ realigitaj de la privata sektoro. Ekzemplo de tio estas la realigo de la voj-flanko, kiu iras antaŭ loĝejo; tial la posedanto de tiu loĝejo devos pagi la realigo de tiu servo; tamen ne estas tiala publika lumigservo, ĉar tie oni pagas por la profito kaj ne por la laboro. La publika lumigservo troviĝas ene de la grupo de specialaj kontribuoj.

## Diferenco inter takso kaj publika prezo 
Gravas la distingo inter takso kaj publika prezo pro la diferenco inter la postuloj por modifi unu aŭ alian. Publika prezo estas tiu, kiun oni pagas pro servo ricevita de la ŝtato laŭ egaleco de kondiĉoj rilate la privata sektoro kaj laŭ reĝimo de privata juro. La klazika ekzemplo estas la publika transporto.

Dum pri takso, laŭ la hispania leĝaro, "oni komprenos, ke la servoj estas ricevitaj aŭ la agadoj estas realigitaj laŭ reĝimo de publika juro kiam tiuj estos realigataj pere de ĉiu ajn el la antaŭviditaj formoj de la administra leĝaro por la administrado de la publika servo kaj ties posedaĵo korespondas al publika ento". Praktike takso devos esti regulata de Leĝo kaj aprobata de la Parlamento, aliflanke ekzistas granda fleksebleco por la modifo de publikaj prezoj.

## Vidu ankaŭ 
* Akcizo
* Imposto
* Fiska juro
* Taksado

## Referencoj 
## Fontoj 
(en la hispana)
* Ley (leĝo) 8/1989, de 13 de aprilo, de Tasas y Precios Públicos (Hispanio)
* Ley (leĝo) 58/2003, de 17 de decembro, General Tributaria (Hispanio)

Kategorio:Publika administracio
Kategorio:Publikaj financoj
Kategorio:Ekonomio
La Fantomo

**La Fantomo** (portugale O Fantasma) (2000) estas portugala filmo de João Pedro Rodrigues, lia unua longfilmo. Temas pri amrilatoj kaj pasio en la kadro de samseksemaj rilatoj, en la  urbaĉa  etoso de Lisbono (Portugalio).

Pro la aŭdaco de la temo kaj pro eksplicita seksumado, ĝi estas unu el la malmultaj portugalaj filmoj bone konata fore de Portugalio. Ĝi estis konsiderata kiel unu el la plej bonaj filmoj de la jaro 2002 de la usona revuo Film Comment.

*Argumento: João Pedro Rodrigues 
*Reĝisorado: João Pedro Rodrigues 
*Produktado: Rosa Filmes 
*Formato: 35mm cor 
*Genro: fikcio 
*Tempodaŭro: 90´ 
*Distribuado: Rosa Filmes 
 
## Festivaloj 
*Venecia Festivalo (2000) 
*Oraj Balonoj, Portugal: Nomumita por la Ora Balono al "plej bona aktoro" (Ricardo Menezes) (2001) 
*Kino-Festivalo de Belfort (2000) 
*24-a Mostra Internacional de Cinema de S. Paulo (Brasil) – 2000 
*Festivalo de sendependa kinarto de Bonaero (Argentino) - 2003 

Kategorio:Portugalaj filmoj
Kategorio:Portugallingvaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2000
Nona Jotova

**Nona Jotova** estas bulgara teatra kantistino kaj muzikistino.

Ŝi naskiĝis en la familio de verkisto Krastjo Krastev, aŭtoro de dek du libroj. De junaĝe ŝi estas nutrata de muziko: ŝia avino estas nacia kantistino, ŝia patrino ankaŭ okupiĝis per muziko, du fratoj de ŝia patrino estas muzikistoj - trumpetisto kaj drumisto.

En la jaro 1991 ŝi finas NATFIZ kun specialeco aktora majstreco por drama teatro en klaso de profesorino Elka Miĥailova. Komune kun reĝisoro Nikolaj Georgiev ŝi fondas **Unuan bulgaran virinan teatron**, ŝia unua rolo estas en ĝi Cyrano de Bergerac.

Jotova, Nona
Tonsistemo

**Tonsistemo** estas centra nocio de la muzikteorio, kiu priskribas la ordon de la utiligataj tonoj. Ĝi igas kompareblaj diferencajn muzikkulturojn. Tonsistemo entenas ĉiujn distingatajn tonaltojn de muzikkulturo, ties ordoprincipojn kiel gamoj, deduktado de tonaloj (agordo), funkcio de la individuaj tonoj, signifo kaj etoso de individuaj tonoj kaj gamoj (tonalkaraktero). Ĝi celas nure la tonaltojn, ne aliajn parametrojn kiel sonkoloro, ritmo ktp.. Tonsistemo povas ja estis karakterizaĵo de muzikkulturo, tamen ne ĉiuj muzikkulturoj klare distingiĝas pro siaj tonsistemoj. Tonsistemoj ne estas fiksaj, sed epokalepoke ŝanĝiĝas.

Eco komuna al multaj tonsistemoj estas ekz. la eksento de oktavo, do de la frekvencproporcio 2:1, kiel tuja parenceco kaj pro tio plej elstara strukturero. Depende de la tonsistemo tamen oni subdividas la oktavojn diference.

En la okcidentuma muziko oni subdividas la oktavon en dek du duontonojn, kiuj estas depende de la agordosistemo ekzakte (frekvencproporcio de \sqrt[12]{2}:1) aŭ almenaŭ pli malpli grandaj. Krom la oktavo la kvinto, la frekvencproporcio 3:2 destinas, elire ekde Pitagoro, ĉi tiun muzikkulturon. La origine „pura“ kvinto suferis en Eŭropo dumpase de la epokoj variajn temperadojn, por finfine adapti la dek du kvintojn al la oktavospaco kun dek du tonoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kvarontono

## Eksteraj ligiloj 
* Tonsysteme im Vergleich
* Stimmung von Tasteninstrumenten 

Kategorio:Muzika teorio
Ljusi Djakovska

**Ljusi Djakovska** naskiĝinta la 2-an de aprilo 1976 en Pleven en Bulgario estas bulgara kantistino. Ŝi naskiĝis kiel unua infano en jam konata familio de Rosica kaj Ljubomir Djakovski. Ŝia patrino estas pianistino, ŝia patro opera kantisto kaj ŝia avo - unu el la plej konataj folkloraj komponistoj. Do, Ljusi portas la muzikon en sia sango de la junaĝo. Komenconte kantadon ŝi ludis sur scenejo kaj ses jaroj ŝi prezentiĝis komune kun sia patro.

Kategorio:Bulgaraj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Bulgario
Dissonaĵo

[eta|"Disonanco" - pentraĵo de [Franz von Stuck]]
La **dissonaĵo** aŭ **disonanco** (de lat.: *dis* = „dis-“kaj *sonare* = „soni“) estas en la muziko la nomo por intervaloj kaj akordoj, kiuj laŭ tradicia muzikkompreno estas nepre dissolvendaj.

Precipe tiuj intervaloj estas dissonaj, kies frekvencoj havas malsimplajn nombroproporciojn, ekz. la granda septimo (15:8), la eta naŭto (32:15) kaj la eta sekundo (16:15). Plia akra dissonantaĵo estas la tritono.

## Percepto de dissonantaĵoj 
Dumpase de la historio la klasifikado de intervalo ŝanĝis al dissonantaĵo resp. kunsonantaĵo. Dum kiam la kvarto validis je la frua plurvoĉeco kiel klare kunsonanta (vd. kvartorganumo), la kontrapunkta komponado ĝin traktas kiel klare dissonanta (plejofte kiel kvartapoĝaturo). Ankaŭ la dissolvendeco de la kvartseksto-akordo montras sur tiun ĉi apartaĵon. Male la granda septimo: Ĝian karakterizan incitan akrecon oni sentas en la ĵazo kiel kunsonantaĵo, kiu ne postulas dissolvon (tamen nur tial, ĉar ĝi ekestas per tercitavoligo en akordo, generante tiel kolorsonon). Pro tio oni ankaŭ en la ĵazo devus ĝuste paroli pri septimo kiel dissonantaĵo. Ke oni sentas intervalon ne kiel dissonantaĵo, ne signifas, ke ĝi ne estas dissonantaĵo, sed la percepto de la dissonantaĵo ŝanĝiĝis. Ekz. en la ĵazo dissonantaĵoj ne plu devas esti dissolvotaj. Ili apartenas kiel kolorsonoj al la akorda sonuniverso de l' ĵazo. La orientuma muzikhistorio montras trans la jarcentoj la tendencon, pli kaj pli gravigi la dissonantaĵojn. Karakteriza por ĉi tiu evoluo estas la harmoniaro en la opero *Tristan und Isolde* de Richard Wagner, la akumulado de dissonantaĵoj sen dissolvo tamen aperas jam pli frue ĉe la plejmulto el la romantikaj komponistoj (komp. ekz. preludon e-minora op. 28,4 de Chopin). Finfine de la klasika moderno, ĉefe la maltonaleco de Schönberg kaj de siaj disĉiploj sukcesas „emancipi la dissonantaĵon“.

## Pritraktado de dissonantaĵoj 
En la tonala kunteksto oni dissolvas dissonantaĵojn per kadencoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kunsonantaĵo
* Maltonaleco

## Eksteraj ligiloj 
* La kunsonantaj kaj dissonantaj dusonoj

Kategorio:Muzika teorio
Terpeckunigo

**Terpeckunigo** aŭ **komasacio** estas kunigo de terpecoj, kiu havas la celon starigi kontinuecon en la proprieto kaj en la utiligeblo de terenoj, per la aligo al pli vasta tereno de tiuj malgrandaj terpecoj (eventuale, apartenantaj al aliaj proprietuloj), kiuj enŝoviĝas en la ĉef-terenon, kaj ne estas memstare ekspluateblaj.

Diversaj landoj havas diversajn leĝojn rilatajn al terpeckunigo. En Germanujo ekzistas la *Flurbereinigungsgesetz* (komasacia leĝo), laŭ kiu federacia registara oficejo (en multaj federaciaj landoj nomataj "Kulturamt") okupiĝas pri terpeckunigo, kaj kombinas ĝin kun la kreo de vojoj, stratoj, akvaj vojoj kaj apudvojaj naturzonoj.
La komasacio ebligas pli ekonomia kultivado de la tereno, ĉar la agroj fariĝas pli grandaj kaj aronditaj.

## Vidu ankaŭ 
* Heĝkamparo

Kategorio:Administracia juro
Kategorio:Agrikulturo
Levente Sándor

**SÁNDOR Levente** (ŝa:ndor) estas rumania hungara reklamgrafikisto, afiŝisto kaj fotisto de teatro Csíki Játékszín de Miercurea Ciuc naskita la 4-an de novembro 1963 en vilaĝo Ditrău. Li estas la filo de instruisto, vikipediisto Dénes Sándor kaj frato de psikologino Anikó Sándor.

## Biografio 
Levente Sándor estis kvinjara, kiam lia familio translokiĝis al Miercurea Ciuc, kie li finis la belartan sekcion de ĝenerala lernejo, kie li estis lernanto de skulptisto Ernő Lajos Ferencz, de pentristoj András Gaál kaj Árpád Márton. Poste li lernis en la Ĉefgimnazio Márton Áron. Dum la liceaj jaroj li vizitis la vesperajn kursojn de Muzika kaj Arta Popollernejo, kie siaj instruistoj estis la pentristoj Márton Zsigmond kaj Antal Jánosi. Ekde 1982 li estis elektristo en fabriko kaj pli poste li iĝis memstara dizajnisto. Ekde 2004 li estas afiŝdizajnisto kaj fotisto de la loka teatro Csíki Játékszín. Li kreis por teatraj spektakloj ankaŭ animaciojn.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1996 - Komputilgrafikaĵoj, Miercurea Ciuc;
* 2004 - 12 afiŝoj, Miercurea Ciuc, Odorheiu Secuiesc.

## Eksteraj ligiloj 
* Persona retpaĝohttp://aster.ro/
* Artikolo kaj la 12 afiŝojhttp://www.muvelodes.ro/index.php/Cikk?id=95
* 18 poemojhttp://eloerdely.org/konyvhaz/vk/18vers.html 
* Retpaĝo de la Csíki Játékszín http://www.csikijatekszin.ro/
* Facebook

sandor, L
Sandor, L.
Sandor, L.
Financoj

[eta|La [usona dolaro estas unu el multaj formoj de mono]]

**Financoj** estas termino rilata al la fluo de mono inter individuoj, entreprenoj aŭ ŝtatoj kaj ties pristudo. La financo estas branĉo de la ekonomiko kiu pristudas la akiron kaj administradon, pere de entrepreno, individuo aŭ ŝtato, de la fonduso necesa por plenumi siajn celojn kaj de la kriterioj per kiuj ĝi disponas el tio.

La financoj pritraktas, tiele, la kondiĉojn kaj oportunojn je kiuj oni akiras kapitalon, la uzadon de tiuj kaj la pagojn kaj interezojn kiujn suferas la transakciojn en mono. Krome financo povas esti difinita kiel *arto kaj scienco administri monon. *

La termino "financoj" devenas el la latina "finis", kio signifas *fini*. La financoj havas sian originon en la finigo de ekonomia transakcio pere de la transpago de financaj resursoj (je la transpago de mono finiĝas la transakcio).

Tiuj financaj transakcioj, ekzistis ekde kiam la homo kreis la koncepton de mono, sed konfirmiĝis jam laŭ nuna formo komence de la moderna epoko kiam aperis la unuaj monpruntistoj kaj komercistoj kiuj setligis traktatojn pri financa matematiko kie oni menciis temojn kiel la kalkulo de interezoj aŭ la uzado de financaj raportoj (Historio de kapitalismo)

## Financado 
IKEV "Financado estas parto de la entreprena ekonomiko kiu okupiĝas pri la demando, kiel provizi entreprenon plej efike per mono kaj/aŭ kredito, por ke ĝi povu funkcii bone. Se la termino aplikiĝas al nacia ekonomio, ĝi rilatas al la publikaj financoj." 

## Areoj de aplikado 
Ene de la financaj servoj oni havas la Bankismon kaj Instituciojn rilatajn (kreditistoj, bankadministristoj, fidatistoj).

Persona financplanado.
Financplanistoj.
Investado.
Makleristoj.
Valoranalizistoj.
Negoc-papera kapitalo.
Akcia kapitalo.
Investobankoj.
Nemoveblaĵoj.
Makleristoj je nemoveblaĵoj.
Valuistoj.
Monpruntistoj.
Hipotekistoj.
Administrantoj.
Asekuroj.
Asekuristoj.

## Financa centro 
Financa centro aŭ financa kerno estas loko kun koncentro de partoprenantoj en bankado, monadministrado, asekuroj aŭ financaj merkatoj kun ejoj kaj apogaj servoj por tiuj aktivecoj. Partoprenantoj povas inkludi financajn perantojn (kiel bankoj kaj borsistoj), instituciaj investistoj (kiel investadministrantoj, pensifondusoj, asekuristoj, asekurfondusoj), kaj moneldonantojn (kiel kompanioj kaj registaroj). Financaj centroj kutime estas hejmo de kompanioj kiuj proponas ampleksan gamon de financaj servoj, por ekzemplo rilate al kunigoj kaj akiroj, publikaj proponoj, aŭ korporacia agado; aŭ kiu partoprenas en aliaj areoj de financoj, kiel kapitalinvestado kaj reasekurado.

## Rilataj areoj 
* Personaj financoj.
* Impostopolitiko
* Entreprenaj financoj
* Mikrofinancoj
* Banko
* Asekuro
* Borso
* Investobanko
* amasfinancado

## Referencoj 
## Proevrboj 
## Vidu ankaŭ 
* bilanco
* buĝeto
* *Finance Watch*
* Financa centro
* kredito
* ŝuldo
* avalo

## Eksteraj ligiloj 
(en la hispana)
* ContabilidadPerú ::: Contabilidad - Administración Financiera 
* Estrategia Financiera - Portal de la revista Estrategia Financiera
* Información relacionada con las Finanzas
* Portal Financiero de Paraguay 
* Portal Financiero de España


Kategorio:Kapitalo
Sándor Mály

**MÁLY Sándor** (ma:j) estis hungara inĝeniero pri minado, fakverkisto. Li naskiĝis en Zsombolya la 9-an de decembro 1849 kaj mortis en Budapeŝto la 13-an de novembro 1929. Lia nobela antaŭnomo estis *kissármási* [kiŝArmAŝi].

## Biografio 
Sándor Mály faris abiturienton en Szeged, poste li havigis diplomon en Akademio de Selmec en 1873. Inter 1892 kaj 1894 li estis profesoro de la Mineja kaj Arbara Akademio de Selmec, poste kunlaboranto de la ĉefsekcio mineja de financafera ministerio, ekde 1905 ties gvidanto en rango de ministeria konsilanto. Li direktis la esplorojn minadgeologiajn. Liaj artikoloj aperis en gazeto *Bányászati és Kohászati Lapok*.

## Verkoj ĉefaj 
* *Tanulmány a zalatnai kénsavgyártás üzeméről* (Bány. és Koh. L. 1884);
* *Tanulmány a kénlék szétbontásáról hígított kénsavval, vasgálic és kén termelésről* (Bány. és Koh. L. 1888 – 1889);
* *A tellur fém gyártásáról* (Bány. és Koh. L. 1893);
* *Elegyösszeállítás és kiszámítás a selmecbányai központi kohónál követett közönséges ólmosító ércolvasztásnál* (Bány. és Koh. L. 1894).

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 111-a paĝo)

Maly, S
Maly, S
Maly, S
Maly, S
Maly
Prins Karls Forland

**Prins Karls Forland** (esperante "Princo Karlo Forland"), aŭ **Forlandet**, estas insulo de la Arkta Oceano kaj parto de la insularo Svalbardo. La insulo situas tuj okcidente de la lando de Oskaro la 2-a, kaj konsistigas la okcidentan parton de Svalbardo. La tuta insulo kaj la ĉirkaŭa mara areo fariĝis la nacia parko Forlandet.

Kategorio:Svalbardo
Kategorio:Insuloj en Norvegio
Edgeøya

**Edgeøya**, aŭ la **insulo Edge**, estas neloĝita norvega insulo en la sudorienta parto de la insularo Svalbardo. Ĝi estas arkta insulo kaj parto de la Nordorienta Svalbarda Naturrezervejo, kie troveblas interalie blankaj ursoj kaj boacoj. Ĝia orienta duono estas kovrita de glacio.

La insulo etendiĝas sur 5&nbsp;073&nbsp;km², kaj estas do la tria plej granda de la insularo. Ĝi estis nomita laŭ Thomas Egde (m. en 1624), angla komercisto kaj balenkaptisto. La insulo Edgeøya estas nur tre malofte vizitata hodiaŭ.

Kategorio:Svalbardo
Kategorio:Insuloj en Norvegio
Zapsonj

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio

**Zapsonj,** ukraine **Запсонь,** ruse **Заставное** (zastavnoje), hungare **Zápszony** (zapsonj) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. Ĝis 1995 la ukraina oficiala nomo estis **Заставне** (zastavne).

## Bazaj informoj 
* Areo: 5 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 127 m
* Loĝantaro: 1800
* Poŝtkodo: 90224
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Zapsonj situas sur ebenaĵo, rande estas deklivoj, laŭ rojo, fervojo kaj ĉefvojo preteriras. Berehove troviĝas 24 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1271, tiam la kampoj apartenis al la reĝo. La nomo *Sabsol* aperis en 1388. En 1566 la tataroj deruis la vilaĝon. En 1910 loĝis en Zápszony 832 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Zápszony apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Mezőkaszony, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 rehungariĝo okazis, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Fine de 1944 la alveninta Ruĝa Armeo deportis hungarojn al la gulago. Ekde 1945 Zastavnoje apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 (kiel Zastavne) al Ukrainio. Sur la deklivoj oni produktas vinberojn. Nun loĝas en Zapsonj 1804 da homoj, (1740 hungaroj).

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, apoteko, poŝto, 7 vendejoj, 4 kafejetoj.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1798
* sala lago

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Barentsøya

**Barentsøya**, aŭ la **insulo de Barents**, estas unu el la plej malgrandaj insuloj de la insularo Svalbardo, en la Arkta Oceano. Ĝi etendiĝas inter Edgeøya kaj Spicbergo, kaj restas ĝis hodiaŭ neloĝita. Ĝi estis nomita laŭ la nederlanda esploristo Willem Barents, kaj apartenas al Norvegio.

## Eksteraj ligiloj 
* Kelkaj bildoj de Barentsøya 

Kategorio:Svalbardo
Kategorio:Insuloj en Norvegio
Elias Magnus Fries

**Elias Magnus FRIES** estis sveda botanikisto kaj fungisto, kiu naskiĝis la 15-an de aŭgusto 1794 en Femsjö (Småland) kaj mortis la 8-an de februaro 1878 en Upsalo.
Fr. estas lia aŭtonoma mallongigo.
Lia libro ***Systema mycologicum*** *sistens fungorum ordines, genera et species, huc usque cognitas, quas ad normam methodi naturalis determinavit, disposuit atque descripsit* estas la fundamento de la taksonomio de fungoj.
Kune kun Christiaan Hendrik Persoon, li estas patro de la nova fungoscienco.

## Eksteraj ligiloj 
* Naturhistoriska riksmuseet 
* Asocio Elias Fries Ättlingar

Kategorio:Botanikistoj
Kategorio:Fungosciencistoj
Kategorio:Universitato de Upsalo
Kategorio:Universitato de Lund
Vaumarcus

**Vaumarcus** (iama germana nomo *Famergü*) estas politika komunumo en la distrikto Boudry de la kantono Neŭŝatelo en Svislando. De 1875 ĝis 1966 la oficiala nomo de la komunumo estis "Vaumarcus-Vernéaz".

## Geografio 
Vaumarcus situas je 447 m super marnivelo, 18,2 km sudokcidente de la kantona ĉefurbo Neŭŝatelo. La plej proksima urbeto estas Yverdon, 14,2 km en la sudokcidento. La komunumo situas je la suda rando de la Ĵuraso, proksime de la bordo de la Lago de Neŭŝatelo.

## Loĝantaro 
Vaumarcus havis 228 loĝantojn fine de 2007, respektive 265 finde de 2010, kaj pro tio apartenas al la malgrandaj komunumoj de la kantono Neŭŝatelo. 93,2 % de la loĝantoj estas franc-parolantaj, 3.7 % germanparolantaj und 2.1 % italparolantaj (stato 2000). De 1970 (140 loĝantoj) la loĝantaro rimarkeble pligrandiĝis.

## Historio 
La unua skriba mencio de la vilaĝo okazis en 1194 je la nomo "Vallis Margult", 1228 troveblas la nomo "Valmarcuel". "Margult" probable estas ligita al la ĝermana persona nomo "Markold" aŭ "Markwald". La historio de la vilaĝo estas proksime ligita al tiu de la kastelo Vaumarcus, menciita jam en 1285. En 1308 la grafoj de Neŭŝatelo akiris la malbone vartitan kastelon kaj riparis ĝin. En 1476, post la batalo ĉe Grandson, oni bruldetruis la kastelon.

De 1648 Neŭŝatelo estis princlando kaj de 1707 ligita kun la reĝlando Prusio per persona unio. En 1806 la teritorio estis cedita al Francujo sub Napoleono I-a kaj en 1815 pro la Viena Kongreso fariĝis parto de la Svisa Konfederacio. Ĝis 1848 la reĝoj de Prusujo tamen restis ankaŭ la princoj de Neŭŝatelo.

En 1875 la ĝis tiam memstara komunumo Vernéaz estis kunigita kun Vaumarcus al la komunumo Vaumarcus-Vernéaz. En 1966 la komunumo reprenis la malnovan nomon Vaumarcus.

## Esperanto en Vaumarcus 
En 1901 Jean Borel, Esperanto-pioniro en Svislando kaj la Germana Regno, lernis Esperanton en Vaumarcus.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Vaumarcus (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj pri Vaumarcus (en la franca lingvo) 
* kastelo Vaumarcus (en la germana) 
* Elaeraj bildoj

Kategorio:Komunumoj de Svislando
Kategorio:Komunumoj de Kantono Neŭŝatelo
Iam estis...

**Iam estis...** estas kartludo, kiun unuafoje eldonis la brita firmao Atlas Games en 1994. Unu el la celoj estas, ke la ludantoj rakontu fabelon grupe. Dume, ĉiu ludanto havas propran celon foruzi ĉiujn *fabelajn kartojn* en sia mano, kaj fini la fabelon per uzi sian *finan karton*. Unu estas elektita kiel rakontanto, kaj ricevas la rajton uzi siajn kartojn, dum la ceteraj ludantoj havas la rajton interrompi lian rakonton se, ekzemple, li menciis ion sur karto de alia ludanto.

## Ludprogreso 
Ĉiuj ludantoj ricevas po pluraj kartoj, kiuj reprezentas fabelerojn: homoj, objektoj, eventoj kaj ecoj ofte renkontataj en fabeloj (ekzemple, estas kartoj *Krono*, *Ŝlosilo*, *Princo*, *Tempo pasas*, *Dormanta*, ktp...). Tiuj "fabelaj" kartoj reprezentas elementojn de fabelo, t.e. vortoj aŭ frazoj kiuj kutime aperas en fabelo. Ĉiuj ludantoj krome ricevas po unu karto, kiu reprezentas tipan finfrazon, kaj kiu restas sekreta ĝis la lasta momento, kiam iu sukcesos uzi ĝin. La celo de la ludo estas elpensi kaj rakonti fabelon por ludi siajn kartojn, kaj konkludi sian rakonton per la fina karto.

Povas esti nur unu rakontanto samtempe. Kiam li mencias elementon kies karton li havas, li metas ĉi tiun karton sur la tablon. Se la rakontanto mencias elementon kies karton havas alia ludanto, tiu ĉi rajtas meti ĝin sur la tablon kaj interrompi la rakonton. Nun, la interrompinto fariĝas rakontanto kaj daŭrigas la fabelon laŭdezire. Eblas, ke ludanto devu preni pliajn kartojn (ekzemple: kiam oni interrompis lin, aŭ kiam li tro longe hezitis). Se la rakontanto ne plu havas fabelajn kartojn kaj finas la fabelon per sia fina karto, li gajnas. 

Oni atendas pri la ludantoj, ke ili kunlaboru (almenaŭ ĝis sufiĉa grado) por eviti kontraŭdirojn en la fabelo, absurdajn rakontojn kaj por trafi kontentigan finon.

## Vidu ankaŭ 
* Homlupa ludo

### Eksteraj ligiloj 
* Paĝo en la retejo de la originala eldonejo  (angle).
* La regularo en esperanto.

Kategorio:Kartludoj
Rheineck SG

**Rheineck** (en Esperanto ankaŭ **Rejneko** kaj **Rejnangulo** estas historia urbo kaj komunumo en la elektodistrikto Rejnvalo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Rheineck situas ĉe la fino de la Rejnvalo inter Sankt-Margreto kaj Rorschach, kie la Malnova Rejno alfluas al Bodenlago. La Malnova Rejno formas la landlimon inter Svislando kaj Aŭstrio.

## Trafiko 
Rheineck situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Sankt-Margreto al Ĝenevo kaj ankaŭ posedas propran konekton al la nacia aŭtoŝoseo A1. Sur Bodenlago estas ŝiplinio al Konstanco. De Rheineck la dentoradfervojo Bergbahn Rheineck-Walzenhausen kondukas al la kuracloko Walzenhausen.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Rheineck datiĝas el la jaro 1163. En la jaro 1219 Rheineck ricevis la urborajton. En la jaro 1276 Rheineck estis deklarita de Rudolfo de Habsburgo Libera regna urbo. En la 14-a jarcento Rheineck transiris al la posedaĵo de la Grafoj de Werdenberg. Dum la 15-a jarcento la urbo fariĝis viktimo de pluraj atakoj de la apencelanoj. La urbo travivis plurajn grandajn fajrokatastrofojn, ekzemple en 1746 kaj en 1876. En la jaro 1799 la trupoj de Napoleono okupis la urbon. La konstruo de la fervojo en la jaro 1850 kaj la rektigo de la Rejno en 1900 markis la novan epokon de la industriiĝo.

## Esperanto-Movado 
En Rheineck sur monteto kun bela rigardo super la tuta urbo situis **Sunhejmo**, kie la esperantisto Hans Kästli dum multaj jaroj gvidis flegohejmon. Li venigis esperantistojn el la tuta mondo por labori en Sunhejmo. Vivis kaj laboris dumtempe tie inter aliaj ankaŭ Dieter Rooke, Barbara Pochanke kaj Stanislaw Pochanke el Pollando, Chantal Gacond kaj Dietrich Michael Weidmann. En 1985 antaŭ la IJK de Eringerfeld okazis en Sunhejmo eta antaŭkongreso, kiun partoprenis ankaŭ grupo de 7 gejunuloj el Usono sub la gvido de Nvwtohiyada Idehesdi Sequoyah.

## Vidu ankaŭ 
* Rheineck (stacidomo)
* Ruderbach (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Rheineck

Kategorio:Urboj de Svislando
Kategorio:Urboj ĉe Rejnbordo
Kategorio:Esperanto-movado en Svislando laŭ lokoj