Parko Thabor

La **parko Thabor** aŭ **Thabor**, situanta en Rennes proksime de la urbocentro, estas publika parko organizita sur pli ol dek hektaroj, kies aparteco estas la miksado de francastila ĝardeno, anglastila ĝardeno kaj grava botanika ĝardeno. Ĝia nomo referencas al monto superanta la Maron Kineret (fr: lac de Tibériade) en Israelo, monto Tabor.

Depost ĝia privata origino, legomĝardeno kaj plezurĝardeno de la monaĥoj de Sankta-Meleno, abatejo longtempe ekster la remparoj de la urbo, la parko fariĝis, per sinsekvaj disvolvoj kaj pligrandigoj, unu inter la plej emblemaj lokoj de la urbo kaj la plej ŝatataj. Simpla loko por publika promenado antaŭ la franca Revolucio, pliriĉigita de botanika ĝardeno poste, la parko estis plivalorigita inter 1866 kaj 1868 per la aldonoj de Denis Bühler per la aranĝado de diversaj lokeroj en la kava herbobedo, la « infero », la francastila ĝardeno kaj la anglastila ĝardeno. Komence de la 20-a jc, la suda parto de la parko, nomata « les Catherinettes », estis aranĝita etende de la anglastila ĝardeno.

La parko Thabor estas klasita *prestiĝa ĝardeno de unua tipo* fare de la urbo Rennes, ĝi profitas de grava prizorgado por respondi al la kriterioj de tre strukturita ĝardeno kun flora ornamado malsimpla kaj varia en la specioj laŭ la sezonoj kaj laŭ la atendoj de la kutimaj vizitantoj kaj turistoj.

## Situo 
eta|maldekstre|Loko de la kvartalo *Thabor-Saint Hélier* (rozkolore) kaj de la parko Thabor (verde).

La parko Thabor situas en la centro de la urbo Rennes, en la kvartalo *Thabor-Saint Hélier*. Ĝi estas limigita de la strato Martenot kaj de strato de Paris sude, la bulvardo de Duchesse Anne (eo: dukino Anna) oriente kaj la strato de Palestine norde. La okcidenta parto de la parko estas tre premita inter la preĝejo Notre-Dame en Saint-Melaine norde kaj la kolegio kaj liceo Anne de Bretagne (eo: Anna de Bretonio) sude; oni povas eniri ĝin tra la placo Saint-Melaine, enirejo la plej proksima de la urbocentro.

La aliro al la parko eblas per ses enirejoj apertaj al la diversaj stratoj jam cititaj. Ĝi estas alirebla per la buso numero 3, halto Thabor ; la plej proksima stacio de metroo estas Sainte-Anne (eo: sankta Anna). La parko estas malfermita dum la tuta jaro.

## Historio 
### Origino de la parko 
Origine, la parko estis nur monteto alta je 56m, tiel ĝi superis grandan parton de la urbo Rennes, kies alteco varias inter 20 kaj 74m. La unuaj mencioj de Thabor datiĝus de 1610 laŭ Paul Banéat, estro de la arkeologia muzeo komence de la 20-a jc. La benediktaj monaĥoj nomis tiun monteton, reference al la monto Tabor de la Biblio.

Dum la Mezepoko kaj la Malnova Reĝimo, la ĉirkaŭmurego ne ebligis la etendon de la ĝardenoj : nur la agroj de la monaĥejoj estis sufiĉe larĝaj por ebligi la kreon de fruktoĝardenoj kaj de ĝardenoj. Plie, Rennes etendiĝis nur iomete post la abatejo Saint-Melaine oriente antaŭ la franca Revolucio.

La kampoj de Thabor estis longtempe dependaĵoj de la abatejo Saint-Melaine, kie ili estis uzataj precipe kiel fruktarbejo. En la 17-a jc, la benediktaj monaĥoj malfermis siajn ĝardenojn, sed ili estis rezervitaj al la viroj. Oni aliris la parkon per pasejo, kiu iris inter la interna klostro de la abatejo kaj ties legomĝardeno, poste per kaleŝpordego. Sekve de la grava incendio en 1720, la parko fariĝis la sidejo de la episkopejo. La palaco de la episkopejo tie estis konstruita kaj parto de la ĝardenoj fariĝis tiuj de la episkopejo.

### La parko Thabor : publika ĝardeno 
En la franca Revolucio, la tuto de la ekleziaj bienoj estis alligitaj al la Ŝtato. En la 10-a de Majo 1793, Rennes fariĝis posedanto de tiuj kampoj sekve de interŝanĝo kun la Ŝtato : la armeo deziris krei armilejon en la urba maljunulejo, la urbo « ricevas » Saint-Melaine por loĝigi siajn maljunulojn. La maljunulejo de Catherinettes kaj la konstruaĵoj de Saint-Melaine same kiel ties legomĝardeno fariĝis la ĝenerala maljunulejo. Publika promenado estis organizita sur la aliaj kampoj de la episkopejo kaj de la benediktanoj ; la korto de la episkopejo estas ĝia ĉefa enirejo. Tiu projekto de movo enhavas la kreadon de botanika lernejo, de lernejo pri frukta agrikulturo, de legomĝardena lernejo kaj de lernejo pri kuracaj plantoj; tio estis nur parte realigita, sed tio montras la tiuepokan ideon de « lerneja ĝardeno ».

La forcejoj, la birdokaĝego, la kradoj, la oranĝerio kaj la muzikokiosko estis konstruitaj laŭ la planoj de la urba arkitekto Jean-Baptiste Martenot.

### La modifoj de la 20-a jc 
eta|L’escalier monumental de la rue de Paris.

La lastaj pligrandigoj okazis fine de la 19-a jc kun translokigo de la oficejo de la Catherinettes en 1891, kaj poste la akiro de la terpeco Perrigault.

Sekve de la mekanizado, la ĉevaoj, kiuj tiris la ĝardenistajn ĉarojn malaperis, forlasante siajn ĉevalejojn situantajn ĉe la avenuo de Grigran apud la ĉefa enirejo .

En la 20-a jc, kelkaj malgravaj aranĝoj estis faritaj, kiaj la aldono de kradoj el forĝita fero ĉe la enirejo de la strato de Paris ŝuldataj al Emmanuel Le Ray en 1912 kaj avenuo de Grignan en 1926, sed ankaŭ la kreado de menaĝerio en 1930 aliranta al la skvaro Lucien Rose.

## Aranĝoj 
La 10ha62a de la publika ĝardeno Thabor konsistas el du promenejoj - la kvadrato Du Guesclin kaj la Infero okcidente - de francastila ĝardeno fronte al la oranĝerio norde, de grava pejzaĝa ĝardeno centre kaj sude, kaj fine de botanika ĝardeno kaj de rozĝardeno oriente.

### La kvadrato Du Guesclin 
eta|La kvadrato Du Guesclin vidata de la ŝtona arko.
eta|La kvadrato Du Guesclin ĉe ĝia pli granda fino.

La kvadrato Du Guesclin estis aranĝita en kava herbobedo en 1825. Temas pri herbobedo laŭ trapeza formo kun promenejo borderita de kastaneoj. Ĉe la malgranda latero, ŝtonarko valoriganta la kolonon de Julio ebligas supervidon al la herbobedo. De tiu vidloko, la vidanto havas la impreson kvazaŭ la kvadrato du Guesclin estas laŭ paralelograma formo.

Statuo de Bertrand du Guesclin estis starigita ekde la kreado de la herbobedo en ĝia centro. Realigita de Dominique Molknecht, ĝi ne estis ŝatata de siaj samtempuloj. Ĝi estis translokita en 1938 okcidente de la herbobedo kaj poste detruita de vandaloj en 1946, politeknikano, kaj Papu, kirurgo kaj filo de dentisto, mortintaj en Parizo en 1830 okaze de la Tri gloraj tagoj. La kolono Vanneau-Papu ŝuldas sian starigonal la poeto Hippolyte Lucas kiu klopodis por kortuŝi la loĝantaron pri la sorto de la du rennanoj. La unua ŝtono estis metita la 1-an de Majo 1831 laŭ la planoj de la urba arkitekto Charles Millardet. Kvankam solene starigita en 1835, dum la Tria Respubliko la kolono estis juĝita neestetika. Vidante al la placo Saint Melaine, iama abateja placo, la enirejo estas limigita per monumenta portalo, surhavanta la blazonon de Rennes. Temas pri la verko de Jean-Baptiste Martenot, kiu anstataŭis la kradon antaŭe fabrikitan de Vincent Boullé, urba arkitekto de Rennes dum la Restaŭrado.

La malnova krado estis apogita al du pilieroj kronitaj per vazoj el giso. Mureto etendiĝis aliflanke de la pilieroj, kun regulinterspacaj ete elstaraj pilastroj ankaŭ ornamitaj per vazoj el giso,.

### La Infero 
eta|maldekstre|L’Enfer.

Malantaŭ la kvadrato Du Guesclin, troviĝas la Infero, vasta kampo fosita laŭlonge de la norda-suda akso. La nomo « Inferi » venus de la kvereloj inter la benediktanoj kaj la episkopo : la monaĥoj posedis la Inferon kaj la episkopo la apudan kampon (nomata opone la « Paradizo »), nu tiuj monaĥoj boatis sur sia parcelo, kio incitis la episkopon, kiu estus dirinta « tiu loko, estas la infero ! ».

Post la incendio de Rennes en 1720, la urbo projektis konstrui grandan akvorezervejon, por disponi pri sufiĉaj rezervoj por estingi hipotezan incendion. Ĝi akiris permeson de la monaĥoj fosi la lokon, pagis al ili renton por ke la truo neniam estu superŝutita, sed neniam konstruis la rezervejon.

Dum la komenco de la 20-a jc, la Infero estis loko por festoj kun la instalado de subĉiela teatro. La Dua mondmilito haltigis la projektojn de la urbo, kiu en 1939 deziris konstrui subĉielan teatron kun  sidlokoj. En 1944, la germanoj ekzekutis rezistantojn en la Infero. Oni rapide rekonstruis la teatron post la milito, sed la antaŭmilita ideo fari spektaklejon estis rapide forlasita.
* *dorneltiranto*, kopio de statuo de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo.

Dosiero:Le tireur d'épine copie Louvres ou Versailles.JPG|*La dorneltiranto*.
Dosiero:L'amour prenant un papillon posé sur une rose copie Louvres ou Versailles.JPG|*Kupidono prenante papilion sur rozo*.
Dosiero:Thabor Promenade.JPG|Orienta promenejo de la Infero. Tie videblas la futbaltablo.
Dosiero:Thabor manège.JPG|La karuselo fronte al la Infero.

### La francastilaj ĝardenoj 
eta|upright|Vido al baseno kaj al la kiosko de la francastila ĝardeno.
eta|Flora komponaĵo laŭlonge de la oranĝerio kaj de la forcejoj.
La francastilaj ĝardenoj estis elpensitaj de Denis Bühler laŭ eksplicita peto de la urbestro. Temas pri la sola francastila ĝardeno kreita de tiu pejzaĝisto, kaj de la sola parko de la 19-a jarcento, posedanta francastilan parton.

Aldone al la florparko, la franca parto rimarkiĝas ankaŭ per sia ornamo kaj sia valorigo per ĝardenkonstruaĵoj, per statuoj kaj per la urba meblaro. Komence, la publikaj benkoj ne estis tiaj: necesis pagi uzrajton, kaj nur en 1938 la urbo aĉetis ĉiujn fotelojn, seĝojn kaj benkojn de la pariza kompanio, kiu administris ilin kaj decidis senpagigi ilin,.

#### La statuoj 
La statuoj estis aldonitaj fine de la 19-a jc. *La forkapto de Eŭridica*, realigita en 1890 kaj *La Ĉasado de Diana*, realigita en 1894 de Charles Lenoir troviĝas laŭ orienta-okcidenta linio de la ĝardenoj. Tiu lasta skulptaĵo, pro la nudeco de la brusto de Diana, suferis la cenzuron de la 19-a jc. La poeto Tiercelin plialtigis la debaton deklarante ke « La skulptado, tio estas la linio, kaj la linio en skulptado, tio estas la nudeco. Ĝia aranĝo obeas al la klasifiko de Candolle, same kiel la parko de la Tête d'Or : tiuj du parkoj restas la solaj atestaĵoj de tiu tipo de botanika klasifiko. Por kompreni tiun organizon, la vizitanto devus trairi la botanikan ĝardenon deirante de que en partant des senkotiledonaj (fungoj, muskoj kaj filikoj), poste suprenirante al la centro de la cirklo laŭhorloĝe ĝis la angiospermoj. Tiel, la plantoj fariĝas pli kaj pli impresaj, kaj oni iras de la herboj al la arbustoj.

La botanika ĝardeno pere de sia malnova respondeculo Louis Diard partoprenis al la kreado de la *Atlaso de flaŭro de Ille-et-Vilaine* realigita kunlabore kun la nacia muzeo pri natura historio kaj la nacia botanika konservejo de Brest. Tiu inventaro, kiu listigas preskaŭ  speciojn de plantoj, estis oficiale lanĉita en 1985.

De 1998, la botanika ĝardeno estas aprobita per la Ĉarto de la botanikaj ĝardenoj de Francio kaj de francparolaj landoj. Ĝi enhavas  kaj interŝanĝas semojn kun aliaj parkoj .

La rozĝardeno estas riĉa je multaj varioj de rozarbedoj tigaj, duon-tigaj, grimpaj aŭ tufaj. Granda parto de la grimpaj rozarbedoj estas videblaj ĉe la norda muro apartiganta la ĝardenon disde la strato de Palestino, sed ankaŭ sur laŭboj kaj pergoloj. Sur la *Kvadrato de la novaĵoj*, ekspozicio de rozarbedoj kreinta en la dek antaŭaj jaroj troviĝas ĉirkaŭ la statuo *La Penseo*, kopio de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo. Tie troviĝas la 'rozo de Rennes' kreita de Michel Adam, laŭreato de la rozpremio 1995 aljuĝita de la AJJH. La rozĝardeno memorfestas la ducentjariĝon de la franca Revolucio per plantado de rozarbedo 'franca Revolucio'.

La flanko de la muro kontraŭ la strato de Palestino estas observloko kie la adaptiĝo de la rozarbedoj kreitaj antaŭ malpli ol 5 jaroj al la klimataj kaj grundaj kondiĉoj estas testataj dum du aŭ tri jaroj fare de la Société nationale d'horticulture de France por konkursi pri la Granda Premio de la rozo SNHF.

*Kvadrato de malnovaj rozoj* inaŭgurita en 1990 sude de la botanika ĝardeno ebligas malkovri la unuaj variojn de rozarbedoj « teo » kaj ties hibridoj, sed ankaŭ eniri koren de la malnova rozĝardeno. Nordoriente de la botanika ĝardeno, troviĝas ekspozicio de dalioj.

La nova enirejo de la parko, uzebla de personoj je reduktita movebleco per deklivo, estis malfermita en la 16-a de Decembro 2008 : temas pri portalo de la 19-a jc tute restaŭrita per tiuepokaj konstruteknikoj. La restaŭrado daŭris du monatojn kaj duonon kaj kostis . La portalo kaj la kradoj estis elpensitaj de Jean-Baptiste Martenot inter 1869 kaj 1870 por la granda halo de la placo de Lices, ili estis poste malmuntitaj kaj konservitaj de la urbo Rennes en 1985 ; la decido de ĝia remuntado estis farita en 1998.

### La pejzaĝa ĝardeno 
[eta|La grandaj aperturoj de la anglastila ĝardeno elpensita de [Denis Bühler proponas panoramon al la diversaj partoj de la parko. Ĉi tie, videblas inter la arboj *la forkapto de Eŭridica*, la statuo de Charles Lenoir.]]

La pejzaĝa ĝardeno dividiĝas koncize en du partoj: unue la ĝardeno elpensita de Denis Bühler, kun grandaj gazonaj spacoj kaj aperturoj ebligantaj la kreadon de pitoreskaj pejzaĝoj, kaj poste tiu de la inĝeniero Blin, pli izolita. Tamen, la pejzaĝa ĝardeno restas la loko de idealigo de la naturo.

La birdokaĝego imagita de Martenot kaj situanta okcidente de la parko, plilongige de la franca ĝardeno, konsistas el unua cirkla nivelo da kaĝoj por ekzotaj birdoj superata en sia centra parto de kolombejo. Iom poste, la tria statuo de Charles Lenoir, *La Ripozo de Diana*, kaŝiĝas sub la rboj kaj arbustoj.

La pejzaĝa ĝardeno enhavas multajn speciojn de arboj, aparte sekvojoj kiuj estas kvazaŭ la subskribo de la fratoj Bühler. Notinde, ili troviĝas en la parko de la Tête d'Or, en la parko Borély en Marsejlo kaj sur la Ebenaĵo de la poetoj en Béziers. temas pri granda ŝtuparo apartigita de interŝtuparo : la supera parto laŭ duoncirkla plano estas dividita en tri partoj per ŝtuparaj fontanoj; en la malsupra parto, la ŝtuparo de tie rekta, estas apartigita en du partoj per dika fontano kun pluraj vaskoj. La akvoprovizado de la fontano venas de la urba akvoreto de Rennes.

La akvofalo estas borderita per rokoj el la arbaro de Saint-Aubin-du-Cormier, kvankam dum la konstruado de la Katerinetoj, pitoreskaj rokoj estis fabrikitaj per betono. La akvofalo estas miniatura kopio de tiu de la arbareto de Boulogne. En la elpenso de la falsa rivero, kiu finiĝas per akvofalo, la akvoj estis rekte kondukitaj per dukto, kaj reĵetitaj al la rivero Vilaine; nur ekde la laboroj farataj en 1984 fermita cirkvito ebligas la resupreniron de la akvo de la akvofalo al la komenciĝo de la rivero.

## Biodiverseco 
### Bestaj specioj 
[eta|La ĉirkaŭbaritejo de la [anasoj.]]
[eta|La [birdokaĝego.]]

Multaj kaptitaj birdoj vivas en la parko. Multaj specioj de surfacaj anasoj kaj de papagoj estas ekspoziciataj al la publiko en la ĉirkaŭbaritejo de la anasoj kaj en la birdokaĝego. Lignaj paneloj, kiu prezentas ĉiun birdon, estas instalitaj proksime de tiuj instalaĵoj por informi la publikon pri la malsamaj prezentataj specioj.

Tiel, en la lageto de la ansoj, troviĝas la sekvantaj specioj :
* nigrakola kaloneto (fr: Canard à collier noir, *Callonetta leucophrys*)
* afrika kreko (fr: Sarcelle du Cap, *Anas capensis*)
* fr: Canard de Chiloé aŭ Siffleur du Chili (*Anas sibilatrix*)
* pintvostanaso (fr: canard pilet, *Anas acuta*)
* mandarenanaso (fr: canard mandarin, *Aix galericulata*)
* amerika mandarenanaso (fr: canard branchu aŭ Canard carolin, *Aix sponsa*)
* rozbeka anaso (fr: nette à bec rosé aŭ Peposaca, *Netta peposaca*)
* anaso de Bahamoj (fr: canard des Bahamas aŭ pilet des Bahamas, *Anas bahamensis*)
* labradora anaso (fr: canard Labrador)
* fajfanaso (fr: canard siffleur aŭ siffleur d'Europe, *Anas penelope*)

Kaj en la birdokaĝego (kiu ankaŭ utilas kiel kolombejo).

### Vegetalaj specioj 
[eta|maldekstre|upright|Rozarbedo '[Coluche' en la parko Thabor.]]

La parko konsistas el  de gazono,  de arbustaj masivoj kaj  el kiuj . La parko, kaj precipe la pejzaĝa parko, estas ĉarmigita de multaj specioj de arboj : sekvojoj, lebanona cedro, trikolora fago (*Fagus sylvatica*, fr: hêtre tricolore), virginia tuliparbo, korkokverko, magnolioj, halezio (*Halesia carolina*, fr: arbre aŭ cloches d’argent), tigfrukta kverko, numidia abio (*Abies numidica*, fr: sapin d'Algérie), kolorada abio (*Abies pungens*, fr: Sapin du Colorado, sapin bleu du Colorado), ktp. Substrekanta la ekzistan guston de la fratoj Bühler, du ginkoj (*ginkgo biloba*), unu vira kaj la alia ina troviĝas en la parko.

La rozĝardeno floras en Junio dum la kolekto de dalioj prezentiĝas en Aŭgusto kaj en Septembro. Aŭtune, la parko estas ornamita per krizantemoj. Vintre kaj printempe, la dujaraj plantoj kaj bulboj siavice floras, kun kamelioj kaj rododendroj printempa adoniso (fr: Adonis de printemps, Adonis printanier), teŭkrio (*Teucrium fruticans*, fr: Germandrée arbustive), orajlo (fr: Ail doré), polemonio aŭ Jakobo-ŝtuparo (fr: Polémoine bleue, Valériane grecque) ... aŭ en Bretonio: ŝenoprazo, Adenokarpo (*Adenocarpus complicatus*, fr: Adénocarpe)... La botanika ĝardeno gastigas malsamajn  . La regularoj regule publikigitaj ebligas respektigi la kodon de edukiteco de la alta socio (kaj precipe la respekto de la proprieteco, por ekzemplo per decido pri malpermesitaj gazonbedooj).

Sub la unua franca Imperio kaj sub la Restaŭrado, la kvartalo Thabor/Saint-Hélier modifiĝis : la konstruado de palacoj komenciĝis kaj la parko fariĝis tiu de la rennaj eminentuloj.

## Prizorgado 
eta|upright|Flormasivoj.

La tuta prizorgado kaj la protektado de la parko laborigas dek kvar urbajn personojn el kiuj tri en la botanika ĝardeno. La parko Thabor uzas la duonon de la plantidoj de la hortikultura centro de Champeaŭ, kiu provizas ĉiujn verdajn spacojn de Rennes. La ĝardenistoj montras hortikulturan lertecon en la mozaikokulturo per sezonaj flormasivoj kies renovigo okazas dufoje jare de majmezo al junimezo kaj de oktobromezo al novembromezo : . Tamen, la aleoj estas regule replantataj : kiel okazos en 2005 sur la kvadrato Du Guesclin, ankaŭ la arboj ŝirmantaj la trinkejon de la franca ĝardeno estos anstataŭataj en 2012 same kiel la tilioj apud la botanika ĝardeno en 2018. En 2010, la rozarbedoj de la cirkla rozĝardeno estis progresive anstataŭitaj aŭ greftitaj per plijunaj kaj pli flordonaj plantidoj. La uzo de helpaj insektoj kiaj la kokcineloj estas por ekzemplo favorata. La reakvigo de du basenoj okazis en 2010 akompanata de refarbado de la birdokaĝego kaj sekurigo de la groto.

Ĝi estas ankaŭ ekspoziciloko, aparte dank'al la oranĝerio, kie diversaj artistoj ekspoziciis : fotoj de Eddi El Boughammi pri Kubo en 2000, fotoj de Yann Derais pri « Palestino : aliflanke de la muro » en 2004, exposition de flip books de Pascal Fouché en 2007, fotoj de Adeline Keil en 2008. Malpli kutimaj ekspozicioj estas kelkfoje starigitaj, kiel la starigo de sesdeko da tendoj sur la herbobedo de la parko okaze de la ekspozicio *Camping surround* organizita de Het Pakt, belga kompanio, en 2007.

En la 31-a de januaro 2009, olivarbo estis plantita ĉeeste de la lokaj elektitoj kaj de la televidkanalo *Al Jazeera* : temas pri arbo de la paco destinita al Palestino kaj al Israelo.

La parko estas ankaŭ loko por la festivalo Mythos ekde 2008. Ĉiusomere, la Merkredoj de Thabor ofertas ĉiumerkrede vesperon de muziko, danco kaj spektakloj apud la muzikokiosko.

## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* La malsamaj tipoj de ĝardeno troveblaj en la parko : 
** Francastila ĝardeno, 
** Anglastila ĝardeno, 
** Rozĝardeno, 
** Angla ĝardeno, 
** Itala ĝardeno.
* Parkoj kaj ĝardenoj de Rennes
* Ĉefaj personoj en la starigo de la parko : 
** Denis kaj Eugène Bühler, 
** Charles Lenoir, 
** urbestroj de Rennes.
* Notre-Dame en Saint-Melaine

### Eksteraj ligiloj 
* Fiche d’inventaire du patrimoine 
* Cartes anciennes du Thabor aŭ archives municipales de la ville de Rennes 
* Données ouvertes sur les différentes emprises du parc 
* Cartographie des arbres du parc du Thabor à Rennes sur le Wiki Rennes

### Bibliografio 
* 
* 
* 
* 

## Notoj kaj referencoj 
Parkoj kaj ĝardenoj de Rennes

Thabor
Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Francio