Koncentrejo Lety

**Tendaro Lety** estis unue punlabortendaro kaj pli poste ankaŭ kolektiga tendaro dum la dua mondmilito, establita surrande de municipo Lety en la hodiaŭa distrikto Písek. La oficiala markigo de la tendaro depende de ĝia funkcio ŝanĝiĝis. La tendaro en Lety estis fondita la 8-an de aŭgusto 1940 kiel **pun-labortendaro** por kondamnitaj malliberigitoj, do viroj pli aĝaj ol 18 jaroj. En aŭgusto de 2017 registaro decidis pri foraĉeto de la porkejo de ĝia posedanto, ĝian sekvan malkonstruon kaj konstruado de la monumento. La malkonstruon de la konstruaĵoj de la porkejo financita de la ŝtato komencis la 22-an de julio 2022 kaj enspezoj por ĝi ne devus superi 110 milionojn da kronoj. La konstruadon de la monumento administra de Muzeo de cigana kulturo estos parte financita el Norvegaj fondaĵoj.

## Historio 
### Labortendaro 
Regularon de registaro n-ro 72/1939 "pri punlabortendaroj" aprobis la ĉeĥoslovaka registaro la 2-an de marto 1939, do du semajnoj antaŭ la germana okupado de Ĉeĥoslovakio kaj antaŭ establo de Protektorato Bohemio kaj Moravio. La tendaro en Lety estiĝis per regularo de ministro de enlando de protektorata registaro de Josef Ježek el la 15-a de julio 1940, kiu estis eldonita surbaze de la registara regularo n-ro 72. La konstruado komencis la 17-an de julio kaj la 27-an de julio donis al la establo de la tendaro aldonan permesilon regna protektoro Konstantin von Neurath. Pli poste al Lety aldoniĝis tendaro en Hodonín (ĉe Kunštát).

La tendaroj subiĝis al kriminalaj centrejoj en Prago kaj Brno, komandanto de Lety estis nomita ĝendarmo Josef Janovský, personaro konsistis el ĉeĥaj ĝendarmoj kaj oficistoj kaj el gardistoj rekrutiĝintaj el la apudaj municipoj, kiuj ricevis la laboron en la tendaro per ordono. La malliberigitoj venis en la tendaron el plenumo de puno, laŭ § 4 ankaŭ homoj sen pruvebla salajro aŭ okupo.

### Cigana tendaro 
eta|Unu el loĝigejaj ĉeloj de la eksa tendaro
La 24-an de junio 1942 ordonis la protektorata ministro de enlando Richard Bienert fari inventaron de ĉeĥaj kaj moraviaj ciganoj (surbaze de inventaro de *vagemaj ciganoj*, farita jam inter la 1-a de julio 1928 kaj la 15-a de aŭgusto 1929) kaj ilian deportadon en la tendarojn en Lety kaj Hodonín. La inventaro kaj la deportadoj okazis komence de aŭgusto 1942 (ŝanĝo al la cigana tendaro ekde la 2-a de aŭgusto 1942). La celigo de tenadro do ŝanĝiĝis, el 113 malliberigitoj registritaj en julio de 1942 restis en la tendaro 20 arestitoj, plejparte de ciganaj viroj, kiuj tuj fariĝis malliberigitoj de la cigana tendaro, por ke ili helpu dum rekonstruo de la tendaro por nove venintaj el la deportadoj.

Pluaj deportadoj al Oświęcim-Brzezinka okazis en marto ĝis majo de 1943, kie estis plimulto da deportitoj nokte el la 2-a je la 3-a aŭgusto 1944 murdita. La restintaj proksimume 200 personoj estis el Lety tralasita aŭ alilokigita en aliajn ekipaĵojn. La 6-an de aŭgusto 1943 tendaro Lety estis oficiale fermita. El la internitaj personoj supervivis proksimume 300 personoj.

Tra la internado en Lety trairis sume 1&nbsp;309 registritaj personoj, pluaj pli ol 1300 personoj trairis tra la tendaro en Hodonín u Kunštátu. En Lety mortis minimume 326 personoj, en Hodonín 194, el tio parto pro sekvoj de tifa epidemio. El 30 en la tendaro naskiĝintaj infanoj supervivis neniu.

## Citaĵo 
eta|Monumento sur loko de amastombo proksime de la tendaro
* "Ĉeĥoj havas grandan monumenton en Lidice por iliaj mortintoj el la milito. Tio estas tial, ke ili volas havi monumenton kontraŭ germanoj. Sed ni havas nenian monumenton, ĉar nin ne mortigis germanoj. Nin mortigis ĉeĥoj." – Eduard Čermák, filo de malliberigitoj, kiuj supervivis Lety, en libro *Tíživé mlčení*
* "Mi malkovris ankaŭ kelke da kartotekoj de mortoatestoj, estis da ili miloj. Daŭris al mi du tagoj, antaŭ ol mi trarigardis. Laŭ tiuj ĉi registroj mortis pro tifo nur ok homoj. Por kelkaj mortoj estis indikitaj absurdaj kaŭzoj kiel: ‚Li ridegis al morto‘, ‚Li mortis, ĉar li sciis nek legi nek skribi‘, ‚Li estis tiel ebria, ke li ne povis vivi‘.“ – Paul Polansky en libro *Tíživé mlčení*

## Literaturo 
* 
* 
* 
* 

## Rilataj artikoloj 
* Porajmos

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Petr Lhotka: Cikánský tábor v Letech en Holocaust.cz
* Ctibor Nečas: Holocaust českých Romů en Hrad.cz
* Fedor Gál: Romský holocaust nen Fedorgal.cz
* Články o Koncentračním táboře Lety en Respekt.cz
* Články o Koncentračním táboře Lety  en Romea.cz
* Památník Lety u Písku en retejo de Muzeo de cigana kulturo

Lety
Kategorio:Militkrimoj dum la Dua Mondmilito en Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Protektorato Bohemio kaj Moravio
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en distrikto Písek
Kategorio:Historio de ciganoj en Ĉeĥio
Kategorio:Anticiganismo en Ĉeĥio
Kategorio:Monumentoj en distrikto Písek
Kategorio:Aperis en 1940
Kategorio:Malaperis en 1943
Kategorio:Lety (distrikto Písek)
Kategorio:Porajmos
Kategorio:Memorialoj pri Holokaŭsto
Kategorio:Beneŝova montetaro