Konstanteno la 10-a

**Konstanteno la 10-a** aŭ greke:**Κωνσταντίνος Ιʹ Δούκας** estis bizanca imperiestro de la 24-a de novembro 1059 ĝis la 22-a de majo 1067. Li estis la fondinto de la mallongdaŭra dinastio Dukas, kiu regis la imperion de 1059 ĝis 1081.

Kun afabla kaj ne tro aŭtoritateca naturo, li fidis je sia edzino, sia frato Johano kaj sia ministro Mikaelo Pselo por regi, renversante la reformojn efektivigitajn de lia antaŭulo, Izaako la 1-a, kiuj provokis la malamon de la civila nobelaro kaj de la Eklezio, kio kondukis lin al lia detronigo.

Sur la internacia scenejo, Konstantinopolo perdis tion, kio restis el siaj teritorioj en Italio, al la Normandoj, dum en Balkanio, la hungaroj okupis Beogradon, kaj en Malgranda Azio, ĝiaj trupoj suferis plurajn malvenkojn kontraŭ tiuj de la selĝuka sultano Alp Arslan.

## Familio kaj fruaj jaroj
La estonta imperiestro Konstanteno la 10-a apartenis al la familio Dukas, riĉaj terposedantoj en Paflagonio.

Tre malmulte oni scias pri la komenco de lia kariero, krom ke li estis malliberigita de Johano la Orfanotrofo, ministro de Mikaelo la 4-a, pro subteno de ribelanto. Poste, li aperas inter la subtenantoj de Izaako la 1-a (reg. 1057-1059), kiu kunigis fortojn por renversi Mikaelon la 6-an (reg. 1056-1057) en 1057. Kvankam li priskribis sin kiel soldaton, ne ekzistas pruvo, ke li havis ian ajn pozicion en la armeo.

eta|maldekstre|300px|Ĉefaj regionoj de la Bizanca Anatolio ĉirkaŭ la jaro 1000.

eta|dekstre|300px|La Bizanca Imperio ĉirkaŭ la jaro 1045.

[eta|maldekstre|300px|La kapitulaco de [Bari en 1071 markis la finon de la bizanca ĉeesto en Italio.]]

eta|dekstre|300px|La Regnoj de Armenio ĉirkaŭ la 11-a jarcento.

[eta|dekstre|300px|Sur la internacia scenejo, Konstantinopolo perdis tion, kio restis el siaj teritorioj en Italio, al la [Normandio|Normandoj.]]

[eta|maldekstre|300px|Lokigo de [:en:Paphlagonia|Paflagonio ene de Anatolio.]]

[eta|maldekstre|300px|Sieĝo de [Mesino, defendita de Katakalono Kekaŭmeno, ilustraĵo de manuskripto el la 11-a jarcento.]]

[eta|dekstre|300px|Regno de [:en:Kingdom of Tashir-Dzoraget|Taŝiro-Dzorageto ĉirkaŭ jaro 1017.]]

Pselo, kiu respektis lin kaj kontribuis por lia ascendo al potenco, prezentas lin kiel modestan kaj modestan viron, retiriĝintan kaj abomenantan la gloron de potenco: "Tial, li volis resti retiriĝinta kaj li forte malestimis grandiozajn dignojn. Li vestis sin sufiĉe senzorge kaj aranĝis sin laŭ sufiĉe rustika maniero." Lia ĉefa zorgo estis "alporti egalecon kaj bonan ordon al aferoj, limigi avidecon, kaj enkonduki moderecon kaj justecon."

Multe malpli laŭda, Johano Zonaras unue asertas, ke li ne estis "pura" Dukas, sed ke ĉar la vira linio de la familio formortis, li apartenis al ĝi nur per patrindevena linio. Kiel Miĥaelo Ataliates, li kritikas lin pro lia avareco kaj lia alligiteco al mono, kio igis lin neglekti la armeon.

Ĉiuj kronikistoj de la epoko konsentas, tamen, ke li estis ekstreme pia, abomenis maljustecon, kaj ĉiam rifuzis trudi la korpajn punojn, kiuj estis oftaj tiutempe.

Kiam generalo Konstanteno Dalaseno (f. 1083-1096), kies filinon li edziĝis, estis malliberigita laŭ ordono de Johano la Orfanotrofo post ribelo en Antioĥio, kie li estis guberniestro, Konstanteno ankaŭ estis nelonge malliberigita en 1034 kaj devis retiriĝi al siaj posedaĵoj.

Li reaperas nur en 1057 kiam, post insultoj ĵetitaj al Izaako la 1-a kaj Katakalono Kekaŭmeno fare de Mikaelo la 6-a, la generaloj de Malgranda Azio konspiris por faligi lin.

Post kontakto kun Nikeforo Brienjo, la generaloj Romano Skleros (945-993), Mikaelo Burces (930-996), Nikeforo Botaniato (1002-1081) kaj la filoj de Bazilo Argiro renkontiĝis ĉe  Goŭnarja en Paflagonio por proklami novan imperiestron.

Ilia unua elekto ŝajnas esti Konstanteno Dukas, sed li rifuzis la oferton, preferante cedi la postenon al Izaako Komneno kaj preni la duan lokon.

## Surtroniĝo
Post ekpotenciĝo, Izaako rapidis rekompenci siajn subtenantojn: lia frato Johano (1015-1067) estis nomumita majstro de la militaj lernejoj (de la Okcidenta Armeo) kaj ricevis la titolon de kuropalato, titolo ankaŭ donita al Kekaŭmeno kaj Brienjo.

Lia antikva aliancano, Konstanteno, iĝis "Cezaro", tiel fariĝante la vickomandanto de la reĝimo kaj natura heredanto al la trono. Li estas trovita apud la mortlito de la imperiestro, "ruĝiĝanta kaj kun modeste mallevitaj okuloj, kiel estis lia kutimo, [...] liaj manoj kaŝitaj sub lia vesto, laŭ tradicio."

Okaze de la morto de lia sola filo, Manuel (1035-1059), la imperiestro Izaako devis indiki lian posteulon. Kontraŭ la konsilo de imperiestrino Katerina de Bulgario (1012-1059), kiu petegis lin konservi la potencon, Izaako tiam konfirmis la supreniron de Konstanteno al la trono: "Eĉ kiam mi (Izaako) estis elektita kiel imperiestro, estis vi, kiun mi rigardis kiel la pli imponan el ni du kaj kiel la plej taŭgan por la imperia aparato."

Tamen, preskaŭ tuj la imperiestro ŝajnas esti ŝanĝinta sian opinion: ĉu ĉi tiu granda intelektulo, ĉarma kaj ŝatata de ĉiuj, sed sen rezoluteco, havus la energion por efektivigi la reformojn, kiujn li mem iniciatis?

En hezitomomento, Izaako laŭdire dividis siajn dubojn kun sia amiko kaj konfidulo Pselo, kiu, por ĉesigi la dubojn de la imperiestro, sidigis Konstantenon sur la trono la sekvan tagon mem, surmetante purpurajn botojn sur lin, signon de imperia aŭtoritato, antaŭ ol prezenti lin al la Senato kaj al la armeoficiroj.

La edzino de Izaako Komneno, la imperiestrino Katerina, daŭre loĝis en la Palaco, kaj ŝia nomo estis laŭdata eĉ antaŭ tiu de Konstanteno Dukas. Ĉi tiu komuna regado, tamen, daŭris nur mallongan tempon, post kio ŝi retiriĝis kun sia filino, Maria (1033-1081), al la Monaĥejo de Mirelaiono sub la nomo Xena (Heleno).

## Regado
### Enlanda politiko
Fariĝinte imperiestro kun la aĝo de kvindek tri, Konstanteno fidis je sia frato, Johano la 1-a Dukas, Pselo, kaj lia edzino, Eŭdokja Makrembolica, nevino de la forpasinta Patriarko Mikaelo Kerulario, por regi.

Dezirante eviti la malamikecon de la civila burokratio, la Eklezio kaj la loĝantaro, kiuj estis kontribuinta kun Izaako por liaj tro rapidaj kaj nepopularaj reformoj, Konstanteno rapide aboliciis la mezurojn de sia antaŭulo kaj reenpostenigi tiujn, kiuj estis aŭ maldungitaj aŭ kies rango (kaj respondaj salajroj) estis malaltigitaj.

Rezulte, kelkajn monatojn poste, li apenaŭ eskapis je puĉo gvidata de la Prefekto de Konstantinopolo, kiu volis daŭrigi la projektojn komencitajn de Izaako. Devigita ŝpari, li permesis al la militistaro aliĝi al la rangoj de la civila administrado. Kaj por pacigi la Eklezion, li faris malavarajn donacojn al diversaj monaĥejoj, kio necesigis novajn impostojn, kiuj poste inspirus ribelon en 1066 en norda Grekio.

Unu el liaj ĉefaj zorgoj estis la administrado de justico, mem prezidinte diversajn procesojn: “Li turnis sin al juĝado de procesoj […] Li estis severa kun la farintoj de maljusteco, dum al iliaj viktimoj, li montris sin plena de afablo kaj bonvolemo.

Malamante la mutiladojn, kiuj estis praktikataj ĝis tiam, li sindetenis de ĉia korpa puno, plenumante perfortajn minacojn por inspiri timon kaj ne farante uzon de perforto. Eĉ dum la puĉo kontraŭ li, multaj ribeluloj estis ekzilitaj kaj iliaj posedaĵoj konfiskitaj, sed neniu estis ekzekutita.

Same kiel sia antaŭulo, kiu en du jaroj ne havis tempon plene restarigi la ŝtatajn financojn, Konstanteno la 10-a devis trakti la malfacilan financan situacion.

Rifuzante malplivalorigi la valuton kiel faris la lastaj makedonoj (kun la neeviteblaj konsekvencoj por la aĉetpovo de la aristokrataro kaj terposedantoj), li provis, fidela al sia karaktero, esti "meznivela administranto", provante efektivigi politikon de severeco samtempe generante novajn enspezojn.

Tiel, post sep jaroj da regado, li lasis la ŝtatajn kasojn "ne tute plenaj," nek eĉ superfluanta, sed duone plena."

## Ekstera politiko
Ĉi tiu politiko igis lin neglekti la armeon, la ĉefan komponenton de la ŝtata buĝeto, en tempo kiam la Imperio estis atakata sur ĉiuj frontoj. Pselo mem devis konfesi, ke pri ĉi tiu punkto, "li maltrafis la celon." Malpli flatema ol Pselo, Miĥaelo Ataliates akuzis lin pri maldungo de la plej bone trejnitaj kaj plej kompetentaj soldatoj, kontentiĝante pri tiuj, kiuj povus ricevi malmulte kaj neglektante ekipi ilin.

Sub lia regado, tio, kio restis de bizanca Italio, kaptita inter la normandoj, la papeco kaj la longobardaj ŝtatoj, estis preskaŭ detruitaj. Alveninte en Italion ĉirkaŭ 1035, la fratoj Vilhelmo (1027-1080), Drogo (1011-1051) kaj Roberto de Hauteville (konata kiel Roberto Gviskardo) de la normanda dinastio de Hauteville konkeris Apulion kaj Kalabrion.

Danke al interkonsento kun la papo en 1059, ili povis antaŭeniri al suda Italio, iom post iom konkerante ĉiujn bizancajn posedaĵojn en la regiono. En 1060, ili kaptis Rhegium (nuntempa Reĝjo di Kalabrjo, fronte al la Markolo de Messina) kaj Taranto (en Apulio). Profitante la foreston de Roberto Gviskardo dum li konkeris Sicilion, la imperiestro sendis armeon por rekonkeri Taranton kaj Longobardion, sed Roberto Gviskardo reprenus la teritorion post sia reveno en 1062.

Nur la marborda regiono ĉirkaŭ Bari (pli norde en Apulio) restis, kiun Roberto komencis sieĝi jaron post la morto de Konstanteno la 10-a en 1062. Ĝia kapitulaco en 1071 markis la finon de la bizanca ĉeesto en Italio.

En 1064, la batalkampo ŝanĝiĝis al Malgranda Azio, kie la nova sultano, Alp Arslan (reg. 1064–1072), establinte sian potencon hejme, decidis profiti la malfortecon de la Bizanca Imperio kaj marŝi cele al Armenio. Li unue konkeris Anion (nun en la turka provinco Kars, sude de la armena limo), kiu estis okupita de la bizancanoj ekde 1045.

Male al antaŭaj atakoj, kiuj ĉefe celis akumuli rabaĵojn, tio estis konkermilito. La turkoj poste daŭrigis sian antaŭenmarŝon al Kartvelio, kie la princo de Taŝiro submetiĝis.
xxx
La sola konsolo por la bizancanoj estis, ke la princo de Vanando, okcidente de Anio kaj kies ĉefurbo estis Kars, timante, ke li estos la sekva viktimo, decidis cedi sian teritorion al la imperiestro kontraŭ posedaĵoj en Kapadocio por li kaj lia familio. Tamen, post lia foriro, la loĝantaro submetiĝis al la turkoj.

En Eŭropo, ankaŭ en 1064, alia turka popolo, la oguzoj (Oğuzlar), konfederacio loĝanta norde de la Maro de Aralo en la nuna Kazaĥio, komencis sian migradon suden en Centran Eŭropon, transirante la Danubon pomilojn kaj venkante bizancajn trupojn laŭvoje ĝis Tesalio. Humiligita, la imperiestro gvidis malgrandan armeon ĝis Trakio.

Feliĉe por li, la oguzoj, kiuj komencis venkiĝi pro la epidemio kaj atakoj de la lokaj peĉenegaj kaj bulgaraj loĝantaroj, retiriĝis. Konstanteno tiam povis reveni al Konstantinopolo por festi sian venkon, samtempe permesante al kelkaj el ili ekloĝi en Makedonio, kiel estis farinta la peĉenegoj.

## La fino de la regado
La imperiestro ne longe supervivis ĉi tiun venkon. Malsaniĝante en oktobro 1066, li mortis la 22-an aŭ 23-an de majo 1067, sed ne antaŭ ol igi imperiestrinon Eŭdokian promesi ne reedziniĝi, por eviti situacion kie nova geedzeco kaj la rezultantaj infanoj endanĝerigus la heredon de sia filo, la estonta Mikaelo la 7-a Dukas, tiel kiel okazis al la lastaj makedonoj.

La imperiestrino devis ĵuri antaŭ la patriarko, la Cezaro, siaj infanoj kaj la senato, alvokante "la ĉielon, la teron kaj ĉiujn ĝiajn elementojn, alvokante la Triunuon, la Dipatrinon, ĉiujn anĝelojn, la profetojn, la apostolojn, la martirojn kaj ĉiujn sanktulojn", ke ŝi neniam eĉ konsiderus reedziniĝi. Post tio la senatanoj kaj la patriarko devis kontraŭsubskribi ŝian ĵuron.

La timoj de Konstanteno pri sia filo estis verŝajne pravaj. Li naskiĝis antaŭ la surtronigo de la imperiestro kaj tial ne estis "porfirogenido", male al sia dua filo, Konstancio (1060-1082). Bedaŭrinde, kaj malgraŭ tio, kion Pselo eble dirus, la junulo, kiu fariĝis kunimperiestro kune kun sia frato Konstancio baldaŭ post la surtroniĝo de Konstanteno, tiam estis ĉirkaŭ dek naŭ jaraĝa kaj tial plenaĝa por regi, sed li apenaŭ posedis la intelektajn kvalitojn de sia patro.

Post alfronti komploton elpensitan de Romano la 4-a Diogeno (reĝinte 1068–1072), la imperiestrino estis liberigita de sia ĵuro fare de la patriarko Johano la 8-a Ŝifilino. Kredante, ke la sola maniero protekti la tronon kontraŭ puĉo estis edziniĝi al militisto kun konsiderinda aŭtoritateco, kapabla aserti sin por protekti ambaŭ siajn filojn, Mikaelon, Andronikon (1058-1077) kaj Konstancion, kaj la limojn, denove minacatajn de la Selĝukaj Turkoj, Eŭdokja, sentime antaŭ la defioj, edziniĝis al Romano la 1-an de januaro 1068. Tamen, eble memorante la precedencon starigitan de Teodora, ŝi decidis mem administri la ŝtatajn aferojn.

La aliaj aŭtoritatoj de la Imperio, inkluzive de la Patriarko kaj la Bizanca Senato, ne kontraŭstaris la ĵurorompon. Laŭ la bizanca politika tradicio, la publika bono devus superregi la dinastiajn rajtojn, kiujn Konstanteno celis protekti per ĉi tiu ĵuro. Krome, la ĵaluzopercepto flanke de la mortinta imperiestro malantaŭ ĉi tiu ĵuro finfine konvinkis ilin, ke ĝia valideco estis pridubinda.

Koncerne Konstantenon, li estis entombigita en la Monaĥejo de Sankta Nikolao, tuj ekster la Ora Pordego de Konstantinopolo.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 23-an de majo
Kategorio:Naskiĝintoj en 1006
Kategorio:Mortintoj en 1067
Kategorio:Naskiĝintoj en la 11-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 11-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Turkio
Kategorio:Mortintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo