Ciklameno

**Ciklameno** (*Cyclamen*) estas plantgenro en la subfamilio de la Mirsinoideoj (*Myrsinoideae*) ene de la familio de la Primolacoj (*Primulaceae*). Tiu genro konsistas  specioj, el kiu la plej multaj hejmiĝas en la mediteranea regiono.

Nur unu specio, la eŭropa ciklameno (*Cyclamen purpurascens*) hejmas en la Alpoj. La konata potplanto estas la ĉambra ciklameno (*Cyclamen persicum*), kiu hejmas en Malgranda Azio, de kie ĝi venis en la 17a jarcento al Eŭropo.

## Priskribo 
*Cyclamen*-specio estas multjaraj herbaj plantoj, kiuj formas bulboj kiel rezervorganoj. La tigaj folioj estas simplaj kaj ofte havas helajn desegnojn sur la supra surfaco.

Ciklamenojn havas unuopajn florojn sur tigoj, kiuj pendas malsupre. La petalo estas fleksitaj supren. Ilia koloro estas blanka, rozea, ruĝa ĝis purpura.

La kapsulfruktoj turniĝas en la grundon dum la maturiĝo. La kapsuloj malfermiĝas nur, kiam ili estas en la grundo.

Dosiero:Cyclamen coum feuilles.jpg|folioj de *Cyclamen coum* – mukulita supra surfaco kaj ruĝeca malsupra surfaco
Dosiero:Cyclamen pseudibericum opening2.jpg|*Cyclamen pseudibericum* – komenco de la florado
Dosiero:Cyclamen purpurascens fruit2.jpg|*Cyclamen purpurascens* – fleksigado de la tigo fine de la florado
Dosiero:Cyclamen hederifolium pods & seeds.jpg|*Cyclamen hederifolium* – matura kapsulo kaj semoj

[eta|400ra|karto de la disvastigo de *Cyclamen*-specioj: **1.** *[Cyclamen balearicum*, **2.** *Cyclamen repandum*, **3.** *Cyclamen purpurascens*, **4.** *Cyclamen hederifolium*, **5.** *Cyclamen peloponnesiacum*, **6.** *Cyclamen creticum*, **7.** *Cyclamen graecum*, **8.** *Cyclamen coum*, **9.** *Cyclamen colchicum*, **10.** *Cyclamen parviflorum*, *Cyclamen abchasicum*, **11.** *Cyclamen elegans*, **12.** *Cyclamen alpinum*, *Cyclamen intaminatum*, *Cyclamen cilicium*, *Cyclamen mirabile*, *Cyclamen pseudibericum*, **13.** *Cyclamen cyprium*, **14.** *Cyclamen libanoticum*, **15.** *Cyclamen persicum*, **16.** *Cyclamen rohlfsianum*, **17.** *Cyclamen africanum*. Plia specio, *Cyclamen somalense*, hejmiĝas en norda Somalio.]]

eta|hochkant|*Cyclamen purpurascens*, ilustraĵo
[eta|hochkant|*[Cyclamen repandum*]]

## Sistematiko kaj disvastigo 
La *Cyclamen*-specioj havas arealojn ĉirkaŭ Mediteraneo: Eŭropo, Nordafriko kaj Malgrandazio.
La genro *Cyclamen* konsistas el  specioj. Jen la subgenroj kun specioj kaj subspecioj, sinonimoj kaj hejmregiono:

* Subgenro *Corticata* (O.SCHWARZ) GREY-WILSON:
** *Cyclamen cyprium* KOTSCHY: hejmregiono Kipro.
** *Cyclamen libanoticum* HILDEBR.: Hejmregiono Libano.
* subgenro *Cyclamen*:
** *Cyclamen africanum* BOISS. & REUT.: Hejmregiono: Alĝerio kaj Tunizio.
** *Cyclamen colchicum* (ALBOV) ALBOV: Hejmregiono Kartvelio (Kaŭkazio).
** *Cyclamen confusum* (GREY-WILSON) CULHAM, JOPE &P.MOORE: Hejmregiono: okcidenta Kreto.
** *Cyclamen graecum* LINK: Hejmregiono Turkujo, Grekujo kaj Kipro.
*** *Cyclamen graecum* LINK subsp. *graecum*: sur la greka ĉeftero, la Kikladoj, nordokcidenta Kreto kaj la orientegeaj insuloj Lesbos ĝis Ikaria.
*** *Cyclamen graecum* subsp. *anatolicum* IETSW.: Rodoso, en suda Anatolio kaj norda Kibro.
*** *Cyclamen graecum* subsp. *candicum* IETSW.: nur en Kreto.
** hederfolia ciklameno (*Cyclamen hederifolium* AITON): Hejmregiono: Turkujo, Francujo, Albanujo, Bulgarujo, Grekujo, Italujo, Makedonio, Montenegro, Svisio kaj Serbujo.
** ĉambra ciklameno (*Cyclamen persicum* MILL.): Hejmregiono Anatolio, Kibro, Israelo, Jordanio, Libano, okcidenta Sirio, Grekujo (orientaj egeaj insuloj), nordorienta Alĝerio kaj norda Tunezio. Ekzistas multaj kultivaroj. Ili estas ŝatataj ĉambroplantoj por malvarmetaj ĉambroj.
** Eŭropa ciklameno (*Cyclamen purpurascens* MILL.): Hejmregiono: sudorienta Francujo, norda Italujo, Slovenujo, Aŭstrio, Ĉeĥujo, Germanujo, Hungarujo, Polujo, Slovakujo kaj Svisio.
** *Cyclamen rohlfsianum* ASCH.: Hejmregiono: nordorienta Libio.
** *Cyclamen somalense* THULIN&WARFA: Hejmregiono: norda Somalio.
* Subgenro *Gyrophoebe* O.SCHWARZ:
** *Cyclamen alpinum* HORT. DAMMANN ex SPRENGER (sin.: *Cyclamen trochopteranthum* O.SCHWARZ): Hejmregiono: sudokcidenta Anatolio.
** *Cyclamen cilicicum* BOISS.&HELDR.: Hejmregiono: sudokcidenta Turkujo. La specio estas kultivata.
** *Cyclamen coum* MILL.: Hejmregiono: Armenujo, Aserbajĝano, Kartvelujo, Rusujo, Ukraino, orienta Bulgarujo, norda Irano, norda Israelo, norda Libano, okcidenta Sirio, Turkujo.
*** *Cyclamen coum* subsp. *coum*
*** *Cyclamen coum* subsp. *caucasicum* (K.KOCH) O.SCHWARZ (sin.: *Cyclamen abchasicum* (MEDW. ex KUSN.) KOLAK): Hejmregiono: nordorienta Turkujo kaj Transkaŭkazio.
** *Cyclamen* ×*atkinsii* T.MOORE ex LEM.: Eble temas pri *Cyclamen coum* 'Atkinsii'. Nur konata en kulturo.
** *Cyclamen elegans* BOISS.&BUHSE: Hejmregiono: Irano kaj Aserbajĝano.
** *Cyclamen intaminatum* (MEIKLE) GREY-WILSON: Hejmregiono: okcidenta Turkujo.
** *Cyclamen mirabile* HILDEBR.: Hejmregiono: sudokcidenta Turkujo.
** *Cyclamen parviflorum* POBED.: Hejmregiono : nordorienta Turkujo.
*** *Cyclamen parviflorum* subsp. *parviflorum*
*** *Cyclamen parviflorum* subsp. *subalpinum* (GREY-WILSON) GREY-WILSON
** *Cyclamen pseudibericum* HILDEBR.: Hejmregiono: Turkujo.
* subgenro *Psilanthum* (O.SCHWARZ) O.SCHWARZ:
** *Cyclamen balearicum* WILLK.: Hejmregiono: Sudfrancujo kaj Balearoj.
** *Cyclamen creticum* (DÖRFL.) HILDEBR.: Hejmregiono: Kreto kaj Karpatos.
** *Cyclamen rhodium* R.GORER ex O.SCHWARZ&LEPPER:
*** *Cyclamen rhodium* subsp. *rhodium*: en Rodoso kaj Kos.
*** *Cyclamen rhodium* subsp. *peloponnesiacum* (GREY-WILSON) J.Compton&CULHAM (sin.: *C. peloponnesiacum* (GREY-WILSON) KIT TAN): Peloponnes, Andros kaj Tinos.
*** *Cyclamen rhodium* subsp. *vividum* (GREY-WILSON) J.COMPTON&CULHAM: orienta Peloponnes.
** *Cyclamen repandum* SM.): Hejmregiono: Francujo, Svisio, Italujo, Korsiko, Sardio, iama Jugoslavio, Albanujo kaj Korfu. En nordorient Alĝerio troviĝas la endemia var. *baborense* DEBUSSCHE&QUÉZEL.

[eta|hochkant|[ĉambro-ciklameno *Cyclamen-persicum*-hibrido]]

## Ornamplantoj 
Kelkaj specioj kiel la printempe floranta ciklameno (*Cyclamen coum*) kaj la aŭtune floranta hederfolia ciklameno (*Cyclamen hederifolium*) estas vintrorezista en meza Eŭropo. Ambaŭ estas plantitaj en ombraj lokoj en ĝardenoj. La plej konata ciklameno estas la kultivaroj de *Cyclamen-persicum*-hibridoj. Ili ne toleras froston kaj estas kultivataj kiel ĉambroplanto en malvarmetaj ejoj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Chris Yesson, Alastair Culham: *A phyloclimatic study of Cyclamen.* In: *BMC evolutionary biology.* Band 6, Nr. 72, 2006, S. 1–23,

## Eksteraj ligiloj 
* *Cyclamen Society*.  (engl.)

Kategorio:Primolacoj
Kategorio:Ornamaj plantoj