Mara krokodilo

**Mara** aŭ **estuaria krokodilo** (*Crocodylus porosus*) estas la plej granda krokodilo kaj la plej granda el ĉiuj nun vivantaj reptilioj. Ĝi troveblas en multaj regionoj de Sudorienta Azio, norda Aŭstralio, laŭ orienta bordo de Barato kaj en apudaj akvatorioj. En Aŭstralio ĝi estas kutime misnomata «aligatoro», ĉar ĝi aspektas pli simile al aligatoro ol al purakva krokodilo de Johnston, alia specio de krokodilo trovebla en Aŭstralio. Aligatoraj riveroj en Arnhemlando, Norda Teritorio, estas nomataj laŭ maraj krokodiloj.

## Anatomio 
[eta|maldekstra|Mara krokodilo apud [Cairns, Kvinslando.]]
Mara krokodilo havas pli longan muzelon ol parenca marĉa krokodilo - ĉ. duoble pli longan ol vastan ĉe la bazo. Mara krokodilo havas malpli da skvamojn ĉe la kolo ol aliaj krokodiluloj kaj la korpo estas multe pli vasta ol korpoj de kutimaj krokodiloj. Pro tio fruaj esploristoj kredis, ke ĝi estas aligatoro.. La specio havas plej grandan seksan duformismon el ĉiuj modernaj krokodiluloj, kaj la inoj estas ege malpli grandaj ol la iĉoj. Inoj estas nur 2,1 ĝis 3,5 metrojn longaj. La plej granda rekordita ino longis ĉ. 4,2 metrojn. Averaĝa pezo por plenkreska mara krokodilo (averaĝe inter iĉoj kaj inoj) estas ĉ. 450&nbsp;kg.

Estas iom da diskutoj pri la plej grandaj maraj krokodiloj. La plej longa *mezurita* speciano estis haŭto de mortigita krokodilo, proksimume 6,1 metroj longa. Ĉar haŭtoj de krokodiloj kutime iom malkreskas post forigo, oni supozas, ke viva krokodilo longis ĉ. 6,3 metrojn kaj probable pezis ĉ. 1200&nbsp;kg. Estas trovita kranio de krokodilo, mortigita en Orissa, laŭ kiu oni estrapolis, ke la viva besto longis ĉ. 7,6 metrojn, kvankam poste sciencistoj sugestis ke ĝi estis ne pli longa ol 7 metroj. Guinness-libro de rekordoj akceptis raporton pri 7-metra krokodilo, vivanta en Bhitarkanika Park en Orissa, Barato,, kvankam kapti tiom grandan vivan krokodilon por mezuri estas malfacile kaj do mezuroj ne jam estis testitaj.

Estis raporto de krokodilo, mortigita en Kvinslando en 1957, kiu estis ĉ. 8,5 metrojn longa, sed neniuj testitaj mezuroj estas faritaj kaj neniuj restaĵoj de la krokodila karkaso ekzistas. "Replikaĵo" de la krokodilo estas kreita kiel turista vidindaĵo. Ekzistas multaj aliaj nekonfirmitaj raportoj pri krokodiloj pli ol 8 metrojn longaj.

## Distribuo 
La mapo en ĉi-artikolo reprezentas historian orientalisan kaj aŭstralazian arealon de la specio. Ĝi ne tute kongruas kun ĝia vera vivareo, ĉar en multaj regionoj maraj krokodiloj iĝis tre raraj aŭ formortis. Dum jardekoj ne estis raportoj pri sovaĝaj maraj krokodiloj el Hindoĉinio kaj ili plej verŝajne formortis en Tajlando, Laŭio, Vjetnamio kaj Kamboĝio. La specio estas agnoskita kritike endanĝerita en Mjanmao, sed ĝi havas stabilan populacion en buŝo de Iravadio. Mjanmao probable estas la sola lando en Hindoĉinio kie ĝis nun ekzistas sovaĝa populacio de maraj krokodiloj.

Kvankam maraj krokodiloj iam estis tre kutimaj en buŝo de Mekongo (kie ili malaperis iam en 1980-aj jaroj) kaj aliaj riveraj sistemoj de Hindoĉinio, la estonto de la specio en tiu regiono estas obskura. Tamen, la specio estas kredata plej malprobabla formorti globale el ĉiuj krokodiluloj, danke al vasta vivareo kaj grandaj populacioj en Norda Aŭstralio kaj Nov-Gvineo, kiuj estas preskaŭ same multnombraj kiel en antaŭ-koloniaj tempoj. En plimulto de teritorio de Barato mara krokodilo estas tre rara, sed granda kaj olda populacio (inkluzive iĉon 7,5 metrojn longan) ekzistas en Bhitarkanikaj mangrovoj en Orissa, kaj kelkaj malpli grandaj populacioj en Barataj kaj Bangladeŝaj partoj de Ŝundorbono. Populacioj ekzistas en Indonezio kaj Malajzio, inkluzive sufiĉe grandajn (ekzemple, en Borneo), kaj tre malgrandajn, eĉ endanĝeritajn (ekzemple, en Filipinoj). Stato de la specio en Javo kaj Sumatro estas nekonata (kvankam estis iom da raportoj pri atakoj de "tre grandaj krokodiloj" al homoj en izolitaj regionoj de Sumatro). Malgraŭ proksimeco al Aŭstralio, Balio ne plu havas marajn krokodilojn.

Mara krokodilo ankaŭ troveblas en kelkaj malgrandaj partoj de Suda Pacifiko, inkluzive sufiĉe grandan populacion en la Salomonaj Insuloj, tre malgrandan (nur 3 specianoj) populacion en Vanuatuo kaj malkreskantan (eble rekreskontan) populacion en Palaŭo.

En Norda Aŭstralio (inkluzive nordajn partojn de Norda Teritorio), Okcidenta Aŭstralio kaj Kvinslando mara krokodilo estas prospera, aparte en estuaroj kaj riveraj sistemoj apud Darvino, kaj tre oldaj iĉoj pli ol 6 metroj longaj ne estas raraj. Atendata grando de populacio de maraj krokodiloj en Aŭstralio estas inter 100000 kaj 200000 plenkreskaj specianoj. Ili troveblas de Broome en Okcidenta Aŭstralio, tra tuta bordo de Norda Teritorio kaj ĝis Rockhampton en Kvinslando. En Nov-Gvineo ili ankaŭ estas tre komunaj, troveblaj en preskaŭ ĉiu rivera sistemo en la lando, kaj ankaŭ en estuaroj kaj mangrovoj. En variaj kvantoj ili ekzistas en Bismarkoj, Kai-insuloj, Aru-insuloj, Molukoj, kaj multaj aliaj insuloj en la regiono, inkluzive Timoron kaj plimulton de aliaj insuloj en Toresa Markolo.

Iam maraj krokodiloj troveblis tiom okcidente kiel orienta bordo de Afriko kaj la Sejŝeloj. Tiam oni kredis, ke tio estis tre sudaj populacioj de la Nila krokodilo, sed poste estas pruvite, ke tiuj estis *Crocodylus porosus*. ktp., kaj ankaŭ homoj ne estas ekskludo. Hejmaj bovoj, ĉevaloj, akvobubaloj kaj gaŭroj, kiuj kutime pezas pli ol tunon, estas la plej granda predo de plej maljunaj viraj maraj krokodiloj. Mara krokodilo estas kutime ne tre aktiva, eĉ iom torpora, preferanta sunumi dum tago kaj ĉasi nokte. Tamen, kiam predo eniras teritorion de la krokodilo, ĝi kapablas ataki je estiminda rapido, kaj tra la akvo, kaj per mallongaj kuroj sur la lando. Mara krokodilo povas moviĝi laŭ la lando per kelkaj manieroj: rampo, iro, salt-iro kaj galopo. Maksimuma rapido de mara krokodilo sur lando estas komparebla kun tiu de kuranta homo. Estas legendoj, ke iuj krokodiloj kuras mallongan distancon je rapido de ĉevalo, sed tiuj ne estas iam pruvitaj.

Mara krokodilo estas embuska rabobesto. Ĝi plej kutime atendas ĝis la momento, kiam la predo venas proksimen al la akvo, kaj poste subite elsaltas kaj kaptas ĝin. Plej ofte, predanimaloj estas momente mortigataj per enorma premo de krokodilaj makzeloj, aliaj estas dronataj. Mara krokodilo estas ege forta kaj kapablas enteni tunan bubalon en la akvon aŭ kraŝigi kranion de plenkreska bovo. Tipa atako de la krokodilo estas tiel nomata "rulo de l’ morto", kiam ĝi prenas predon inter makzeloj kaj fortege rulas flanken. Tiel la kaptanta animalo, se ĝi ne mortas tuj pro impakto, perdas balancon kaj estas pli facile entrenebla en la akvon. Ankaŭ krokodiloj uzas la rulon por disŝiri mortigitan predon, se ĝi estas tro granda por engluti.

### Intelekto 
eta|Kapo de mara krokodilo
Tradicie estas akceptata, ke krokodiloj ne estas tre saĝaj animaloj. Tamen, antaŭnelonge esploristo Dr. Adam Britton,, kiu studis krokodilan intelekton, malpruvis tiun kredon. Li kolektis sonojn, produktitaj far Aŭstraliaj maraj krokodiloj, kaj trovis rilaton inter ili kaj konduto. Lia konkludo estis, ke, kvankam cerbo de krokodilo relative al la korpo estas ege malpli grandaj ol tiu de mamuloj (en mara krokodilo — nur 0,05% de korpa pezo), ili havas sufiĉe komplikan konduton kaj neatendite profundan lingvon. Ankaŭ ili havas bonan memoron kaj kapablas lerni malfacilajn taskojn, ekzemple kompreni vojojn de sezona migrado de ilia predo. Li asertis, ke estas probable, ke krokodiloj povas lerni iujn taskojn pli rapide ol laboratoriaj ratoj.

## Atakoj al homoj 
[eta|dekstra|"Ne naĝu!"-signo en [Kakadu Nacia Parko.]]
Maraj krokodiloj estas ekstreme danĝeraj kaj atakas homojn same, kiel ili atakas ĉiujn aliajn animalojn. Tamen, pro manko de statistikaj servoj en plejparto de arealo de maraj krokodiloj, datumoj pri la atukoj ekster Aŭstralio estas malmultaj kaj ofte kontraŭdiraj. Kvanto de la mortoj povas esti ia ajn inter kelkdek kaj kelkmil da homoj po jaro. Tamen, pro plejparte malgrandaj populacioj de maraj krokodiloj ekster Aŭstralio kaj Nov-Gvineo, oni kredas pli malgrandajn ekspektojn pli fidindaj. En Aŭstralio estas ne pli ol 1 aŭ 2 atakoj de maraj krokodiloj po jaro, tamen, pro ega grando kaj forto de la animalo, ili estas preskaŭ ĉiam fatalaj. Malgranda kvanto de atakoj en Aŭstralio estas plej verŝajne pro tio, ke plimulto de krokodilaj populacioj estas en pli-malpli insulitaj naciaj parkoj, kaj pro vasta disvastigo de informoj pri danĝero de krokodiloj inter lokaj loĝantoj. En Arnhemlando, kie plejparte loĝas aborigenoj, povas esti pli da neraportitaj atakoj. Ankaŭ estas malpli publikitaj informoj pri atakoj en Borneo, Sumatro, orienta Barato, kaj Mjanmao.

## Vidu ankaŭ 
* Arnhemlanda tropika savano
* Hindoĉinaj mangrovoj

## Referencoj 
Kategorio:Krokodiluloj
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Orientalisa faŭno