open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Inkakva pentrarto

[eta|upright|Montaj pejzaĝoj estas certe la plej oftaj scenoj priskribitaj en inkakva [pejzaĝismo, kiel ĉe tiu *Pejzaĝo ĉe Sesshū*.]]
**Inkakva pentrarto** estas orientazia tipo de broŝ-pentrarto de ĉina origino kiu uzas nigran inkon — same kiel uzata en la orientazia kaligrafio, en variaj koncentroj. Dum jarcentoj, tiu plej prestiĝa formo de ĉina arto estis praktikate de tre altnivelaj fakuloj, ĉu nobeloj aŭ *literati*.

Nomoj uzataj en diversaj kulturoj estas la jenaj: en ĉina *shuǐ mò huà* (水墨畫), en japana *sumi-e* (墨絵) aŭ *suibokuga* (水墨画?), en korea *sumukhwa* (수묵화), kaj en vjetnama *tranh thủy mặc* (幀水墨).

En Ĉinio la tradicio de inkakva pentrarto, praktikita ĉefe de fakul-funkciuloj kaj kortegaj pentristoj speciale de pejzaĝoj, floroj, kaj birdoj, disvolvigis estetikajn valorojn depende de la individua imagopovo kaj objektiva observado fare de la artisto, kio estis similaj al tiuj de Okcidento, sed delonge multe pli antaŭdataj je ties disvolviĝo en tiu lando.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉina inko

Kategorio:Ĉinaj artoj
Kategorio:Pentrado
Kategorio:Inkoj
25625 Verdenet

'*25625 *Verdenet'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la  de la franca amatora astronomo Jean-Claude Merlin elde sia observatorio proksime de Le Creusot (Saône-et-Loire, Francio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Michel Verdenet*, lerneja instruisto en Bourbon-Lancy, kiu observis  kaj kometojn de preskaŭ kvardek jaroj kaj estas prezidento de la *Association française des observateurs d'étoiles variables'' (Franca asocio de la observantoj de variantaj steloj). Li inspiris plurajn generaciojn da amatoroj, inklude la malkovrinto de la asteroido.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Jean-Claude Merlin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Kortegano

[thumb|[Kardinalo Guillaume Dubois, influema kortegano en Versailles dum regenteco de Filipo la 2-a.]]
**Kortegano** estas membro de kortego de reganto, kiu ĉi tie ofte restadas kaj partoprenas la programon komune kun reganto. La unuopaj korteganoj povas havi diversan postenon. En la historio la kortego de reganto estadis centrejo de politika kaj kultura okazado, ofte temis pri *ŝtato en ŝtato*.

## Priskribo 
La monarĥoj plimulte atendis, ke precipe signifaj korteganoj pasigos ĉe la kortego plimulton de la jaro en ilia proksimeco. Ne ĉiuj korteganoj estis nobeloj, sed ili povis akiri la nobelan titolon de la reganto eĉ pase de la vivo. Pluaj signifaj grupoj de la loĝantoj, kiuj vivis ĉe la kortego, estis klerikoj, soldatoj (resp. oficiroj), ŝtataj sekretarioj kaj ministroj (ks.). Kiel korteganoj povas esti markitaj tiuj, kiuj tenis iun kortegan oficon.

## En literaturo 
En literaturo aperas multe da korteganoj, kiuj ofte observas siajn interesojn, kiujn ili plejparte atingas helpe de intrikoj, ks.; sed en diversaj partoj aperas ankaŭ karakteraj korteganoj.

Kategorio:Monarkio
Uragano Kiko (1989)

**Uragano Kiko** estis la dek-dua nomita ŝtormo kaj sesa uragano de la uragana sezono en 1989. Ĝi estis unu el la plej gravaj tropikaj ciklonoj kiuj frapis la orientan marbordon de Meksiko kaj Baja California dum la registrita historio. Ĝi daŭris el 25a al 29a de	Aŭgusto, 1989.

## Eksteraj ligiloj 
Kiko
Kategorio:Katastrofoj en 1989
Botelo de Leiden

kadro|La lejdena botelo
[eta|200px|La [baterio de 4 lejdenaj boteloj ligitaj paralele, Muzeo en Lejdeno.]]
[eta|200px|La [baterio de multaj lejdenaj boteloj ligitaj paralele]]
La **botelo de Leiden** aŭ **lejdena botelo**, estas elektra ilo realigita kun botelo de vitro kiu permesas stoki elektrajn ŝargojn. Historie la botelo de Lejdeno estis la unua tipo de elektra kondensilo / kondensatoro.

## Historio 
Estis malkovrita sendepende de la germana scienculo Ewald Georg von Kleist (de 1722 al 1747 li estis dekano de la katedralo de Kamień Pomorski (germane: Cammin) kaj poste prezidento de la korta tribunalo en Koszalin), kaj la nederlanda Pieter van Musschenbroek. Ĉilasta laboris en la Universitato de Leiden kaj en 1746 efektivigis eksperimenton por kontroli ĉu botelo plena de akvo povis konservi elektrajn ŝargojn. La botelo konsistis el ujo kun ŝtopilo trairata de metala vergeto kiu estis mergita en la akvo. La  parto pli alta de la vergeto estis konektita al elektrostatika generatoro. Kiam poste li eltiris la vergeton, li suferis fortan elektran ŝokon. Kleist estis farinta la saman sperton.

Pluraj scienculoj refaris la eksperimenton kaj variis la aranĝanĵon.

En 1748 la brito *William Watson* malkovris, ke la malŝargo pliiĝis, kiam li envolvis la botelon kun stanfolio. Sekvante la novajn malkovrojn, la franco *Jean Antoine Nollet* havis la ideon anstataŭi la likvaĵon en la botelo per stanfolio kovranta la internan surfacon. Ek de tiam, tiu estas la aranĝo de la botelo, kiun oni uzas por eksperimentoj.

La fizikisto *Daniel Gralath* el Danzig estis la unua kiu konektis plurajn botelojn en serio kaj tiel pligrandigis la efikon.

La boteloj de Leiden estis uzataj en publikaj prezentadoj de la povo de la elektro. En ili oni produktis potencajn elektrajn malŝargojn kiuj kapablis mortigi malgrandajn musojn kaj birdojn.

Aparte ŝatata estis eksperimento, dum kiu ĉeno de pluraj homoj estis submetitaj al elektra ŝoko el botelo de Leiden. La eksperimentoj estis daŭrigataj ankaŭ post la jaro 1750, kiam la matematikisto kaj astronomo Johann Gabriel Doppelmayr el Nurenbergo mortis pro ŝoko el serio de boteloj de Leiden. 

## Funkciado 
La botelo de Leyden estas aranĝaĵo kiu permesas stoki elektrajn ŝargojn. Fakte la metala vergeto konektita al la interna stanfolio kaj la ekstera stanfolio separitaj per la vitro de la botelo konsistigas elektran kondensilon. La vitro estas la dielektriko kaj la kapacitanco dependas de la diko de la vitro kaj la grando de la metalaj  surfacoj.
Tipaj boteloj de Leiden nuntempe uzataj por eksperimentoj havas kapacitancon egalan al 10−9 bis 10−8 Farado.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Elektro

* Kulomba leĝo

Kategorio:Scienco kaj teknologio en Nederlando
Kategorio:Dielektriko
Kategorio:Enmagazenigo de energio
Kategorio:Sciencaj instrumentoj
Kategorio:Kondensiloj
Kategorio:Germanaj inventoj
Kategorio:Nederlandaj inventoj
Kategorio:Aperis en 1745
Arto de Oceanio

[eta|[Moai sur insulo Rano Raraku.]]
La **Arto de Oceanio** estas markita de la multeco de insulaj teritorioj kiuj bordas la Pacifikan Oceanon, elstare la insuloj de Aŭstralio kaj Novzelando, kaj tri ĉefaj areoj de insuloj kaj insularoj: Polinezio, Melanezio kaj Mikronezio.

## Diversaj kulturoj 
La unua kulturo disvolvigita en la zono estis la Lapita kulturo (1.500-500 a.K.), kiu karakterizas pro sia ceramiko ornamita pere de motivoj dentecaj faritaj per kombiloj aŭ pikiloj, same kiel pro objektoj el obsidiano kaj konkoj. En Aŭstralio elstaras la rokpentraĵoj, kiuj estas ege skemecaj, alvenante ĝi la geometria simpligo. Poste okazis la etendo al la pacifika periferio kaj oni produktis grandan kulturan diversecon. La majoritato de artaj montroj estis de rita karaktero, rilataj kun dancoj kaj ceremonioj de religia tipo: en Mikronezio oni produktis prilaboritajn arkitekturajn kompleksojn kun skulptaĵoj el ŝtono kaj megalitoj; en Guamo kaj la Marianaj Insuloj elstaras la domoj konstruitaj sur kolonoj el ŝtono (*latte*); en Havajo oni konstruis grandajn templojn (*heiau*), kun skulptaĵoj el ligno de ĝis tri metroj kiuj reprezentis diojn; en Novzelando, la maorioj disvolvigis tipon de lignoĉizado kun figuroj de politikaj kaj religiaj estroj; en Paskinsulo oni konstruis la famajn unuŝtonajn kapojn (Moai) inter la jaroj 900 kaj 1600; en Melanezio elstaras la grandaj kunsidejoj aŭ «domoj de la spiritoj», dediĉitaj al ceremonioj rilataj kun la kulto al la prauloj; la maskoj estis karakteraj de Nov-Gvineo (*mai*), Nova Irlando (*malanggan*) kaj Nov-Kaledonio (*apuema*); la Asmatoj de *Irian Jaya* (Okcidenta Nov-Gvineo) konstruis memorfostojn (*bisj*) de 5 al 10 metroj altajn, ĉizitaj kun figuroj antropomorfaj; en la insuloj Salomonoj oni produktis statuojn el ligno (*indalo*) de figuroj ĉu homaj ĉu bestaj, kun inkrustaĵoj el konkoj.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Honour, Hugh y Fleming, John (2002). «Historia mundial del arte». Ed. Akal, Madrid. ISBN 84-460-2092-0.
* Onians, John (2008). Atlas del arte. Ed. Blume, Barcelona. ISBN 978-84-9801-293-4.


Kategorio:Arto laŭ regionoj
Jolán Simon

**Jolán Simon** [ŝimon], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Simon Jolán** estis la unua hungara dadaisma deklamisto, aktoro. Ŝia nomo post la 2-a geedziĝo estis laŭ hungara sistemo *Kassákné Simon Jolán*.
eta|Jolán Simon staras dekstre la dua (en griza vesto)
Jolán Simon http://www.terasz.hu/premier/main.php?id=premier&page=cikk&cikk_id=4547  naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Jolán Simon jam kiel infano servis ĉe grafa familio. Ŝi aĝis 17, kiam ŝi edziniĝis al simpla laboristo. Ŝi naskis 3 gefilojn. Kun sia edzo ili ofte vizitis laboristajn kunvenojn, kie ŝi elstaris pro inteligenteco kaj lerteco. Ŝi forlasis la edzon kun la gefiloj. En 1909 dum la laboristaj kunvenoj ŝi konatiĝis kun Lajos Kassák, iom poste ili vivis kune. Ŝi frekventis privatan aktoran lernejon de Kálmán Rózsahegyi kaj ŝi aranĝis deklamistan koruson. Post falo de la Hungara Sovetrespubliko Kassák estis serĉata fare de la polico, ili rifuĝis al Vieno. Ŝi estis libera, tial ŝi aranĝis deklamistajn kunvenojn en Budapeŝto, Vieno, Prago, Berlino, Košice, kie ŝi prezentis verkojn de Kassák, Sándor Barta, Kurt Schwitters, Richard Huelsenbeck, Hugo Ball, Guillaume Apollinaire, Blaise Cendrars. En 1926 la planata aresto de Kassák estis retirita, tial ili hejnenvenis. Ŝi daŭris la deklamajn aranĝaĵojn. En 1928 Kassák kaj ŝi geedziĝis. Ŝi deklamis eĉ en Muzikakademio, sed tiuj agoj iĝis suspektindaj por la polico, fine la prezentaĵoj estis malpermesitaj. Ŝia kontakto kun Kassák malboniĝis, eĉ ŝi sinmortis. Anna Kéthly faris la funebran parolon.

## Memorigiloj 
* Attila József kaj Lajos Kassák verkis pri ŝi po unu poemojn.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj deklamistoj
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Ĉina imperiestro

[eta|La imperiestro [Kianlong kun kortga vesto.]]
La imperiestro (en ĉina: 皇帝, en pinĝina: huángdì) de Ĉinio estis kaj ministrestro kaj ŝtatestro de Ĉinio ekde la dinastio Qin, 221 a.K., ĝis la falo de la dinastio Qing en 1911. La ministrestroj antaŭaj al la dinastio Qin estis nomitaj *ŭang* (王 [wáng], «reĝo»). Antaŭ la unua imperiestro, Qin Shihuangdi, la karaktroj *huang* («dia reĝo») kaj *di* («saĝa reĝo») uzatis separate kaj neniam sinsekve (vidu artikolon Tri Suverenoj kaj Kvin Imperiestroj). Post la dinastio Han, *huangdi* mallongiĝis kiel *huang* aŭ *di*, perdante unu el la karaktroj separate aŭ la signifon kiun havis antaŭ la dinastio Qin.

## Referencoj kaj eksteraj ligiloj 
* McGregor, James. *Entender China*. Ediciones Robinbook, 2009.
* Clements, Jonathan. *El primer Emperador de China*. Grupo Planeta Spain, 2011.
* Museo Oriental de Valladolid. China, una cultura milenaria.


Kategorio:Historio de Ĉinio
*Ĉina Imperiestro
Mondkonferenco menoanisma

La **Mondkonferenco menoanisma** (angle: *Mennonite World Conference*, MWK) estas internacia asocio de 100 menoanismaj eklezioj kaj komunumaroj originantaj de radikaj anabaptistmuloj. Tasko ĉefa estas flegi la senton komunan inter la diversaj grupoj sed ankaŭ la antaŭenigo de ekumenaj demandoj kune kun aliaj kristanoj.

Regule okazas konferencoj en la pli konkreto senco de la vorto. La lastpasinta estis en julio 2015 en Harrisburg (Pensilvanio) kun pli ol 8.000 partoprenintoj . Antaŭe estis konferencoj ekz. en Asunciono aŭ en 2003 eĉ en Zimbabvo (la unua okazinta en Afriko).

## Historio kaj priskribo 
La unua tia konferenco fariĝis en 1925 en Bazelo okaze de la datreveno 400-a post la fondiĝo de la unua anabaptisma komunumo en Zuriko. Subtenadis tion ege la germana pastoro Christian Neff. Do jubileo 75-jara festitis en la jaro 2000.

Krom la grandaj internaciaj konferencoj ĉiun trian jaron okazas membrokunvenoj grandaj al kiuj sendatas delegitoj el la tuta mondo. Ekster tio oni engaĝiĝis en diversaj projektoj temantaj ekz. pri paco kaj evolu(ig)o de la homaro kaj de la fido. Januare la konferencanoj alvokas al monda komuna festodimanĉo, ĉar en la 21-a de januaro 1525 estiĝis en Zuriko la unua menoanisma komunumo. Tion memoru ĉiuj samkredantoj en la tuta mondo.

Membro-eklezioj en Germanlingvio estas:
* Arbeitsgemeinschaft Mennonitischer Gemeinden in Deutschland
* Konferenz der Mennoniten der Schweiz
Ligoj intimaj ekzistas kun *Mennonite Central Committee* (MCC).

## Konferencoj 
## Literaturo 
* C. Arnold Snyder (2002): *Täuferische Saat - weltweites Wachstum. Die historische Mitte täuferischer Identität*. Agape. ISBN 978-3887441036.
* Tim C. Lind & Pakisa Shimika (2006): *Teilen, was wir sind und haben. Als Kirche weltweit geben und empfangen.* Neufeld Verlag, Schwarzenfeld.ISBN 978-3-937896-27-4.
* Bernhard Ott (2007): *Shalom. Das Projekt Gottes.* Agape. ISBN 978-3887442033.
* Alan Kreider, Eleanor Kreider & Paulus Widjaja (2008): *Eine Kultur des Friedens. Gottes Vision für Gemeinde und Welt.* Neufeld Verlag, Schwarzenfeld.ISBN 978-3-937896-63-2.
* Alfred Neufeld (2008): *Was wir gemeinsam glauben. Täuferisch-mennonitische Überzeugungen.* Neufeld Verlag, Schwarzenfeld. ISBN 978-3-937896-68-7.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo 
* Konferenco de 2015

## Notoj 
Kategorio:Kristanoj
Kategorio:Asocioj
Duklando Vestfalio

**Duklando Vestfalio** () estis historia teritorio en la Sankta Romia Imperio kaj apartenis ĝis 1803 al la elektoepiskopujo Kolonjo. Ĝi ekzistis el 1180 en la plej granda regiono Vestfalio, situa en la oriento de moderna Nordrejn-Vestfalio, Germanio. Origine, Vestfalio estis unu el la tri ĉefaj regionoj de Saksio, kun Engern kaj Ostfalen. Dum plej el ties historio, la duklando estis regata de la Arkiepiskopo kaj Elektoprinco de Kolonjo.

## Eksteraj ligiloj 
* Dokumentoj el la arĥivo de Duklando Vestfalio
* Historio kaj mapo Duklando Vestfalio en 1789
* Informoj kaj materialoj pri la historio de Duklando Vestfalio
* Arĥivaj fontoj pri Duklando Vestfalio
* Mapo de la Duklando Vestfalio en 1789



Kategorio:Historiaj teritorioj
Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj
Kategorio:Sauerland
Kategorio:Vestfalio
Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio
Kategorio:Germanaj duklandoj
Ordinara leŭkanto

**Ordinara leŭkanto** aŭ **Lekanto** (*Leucanthemum vulgare*, sin. *L. ircutianum*) estas specio el la genro Leŭkantemo el la familio de la Asteracoj (*Asteraceae*). Ĝi formas kun pluraj similaj specioj la specian grupon *Leucanthemum vulgare*.

## Priskribo 
eta|maldekstre|Langet- kaj tubetfloro.
eta|maldekstre|La korbsimila kapitulo (floraro) de la leŭkantemo.
eta|Detala foto de la floro.
La Ordinara leŭkantemo estas multjara herba planto, kiu kreskas de 30 ĝis 60&nbsp;cm. Ĝia eĝa tigo estas vertikala kaj plej ofte disbranĉita. La spatelformaj folioj estas alterne starantaj. La malsupraj folioj estas ofte malfajne dentaj, la supraj malpli.

La foliaro estas tipa kapitula. Ili havas diametron de kvar ĝis ses cm kaj disigas velkante malagrablan odoron. La lanceta involukro estas plej ofte kalva kaj kun nigre bruna rando. La foliaro povas esti nomata ankaŭ pseŭdantio. La kompleta kapitulo servas por logi insektojn, kiuj polenigas la floraron. La langetfloroj estas blankaj kaj la tubetfloroj orflavaj kaj fekundaj. La blankaj langetfloroj larĝas 6&nbsp;mm. La planto floras de majo al septembro. La planto ricevas dekripajn aĥenojn, kiuj longas ĉ. 4&nbsp;mm.
eta|Polenero de la ordinara leŭkantemo (400x).

La kromosomnombro de *Leucanthemum vulgare* estas 2n = 18, de la (*Leucanthemum ircutianum*) estas 2n = 36.

## Ekologio 
Ordinara leŭkantemo estas multjara hemikriptofito kun profundaj radikoj, kiu povas kreski kiel razeno.

## Toksologio 
La ordinara leŭkantemo ne estas venena, sed preskaŭ ĉiu plantparto povas kaŭzi kontaktalergiojn ĉe la haŭto.

## Disvastigo 
La ordinara leŭkantemo kreskas en tuta Eŭropo.

La planto preferas nitrogenmalriĉajn, sunajn ĝis duonombrajn, freŝajn razenojn.

## En kulturo 
eta|Kolekto dum la Tago de la Leŭkantemo 1911 en Berlino.
Leŭkantemoj estas ŝatataj ornamplantoj.

En multaj landoj estas popola kutimo deŝiri la petalojn de lekantofloro proponante alternativon ĉiuvice ĉu jes ĉu ne pri io, sed ĉefe ĉu iu "amas min" aŭ ne, kaj la respondo ĉe la fina deŝiro estas konsiderata kiel okazonta. Tiukadre la nomo de la floro en la portugala lingvo estas "malmequer" kaj foje "bem-me-quer" (ne amas min kaj male). *What the Daisy Said* (Kion diris la lekanto) filmita en la jaro 1910 estas filmo de reĝisoro D. W. Griffith. La filmo malfermiĝas ĉe du fratinoj (Martha, ludita de Mary Pickford, kaj Millie, ludita de Gertrude Robinson) starantaj en kampo de lekantoj. Millie deŝiras la petalojn de unu por diveni ĉu "li amas min... li ne amas min".

## Referencoj 
## Literaturo 
* Fischer, M. A., Adler, W. & Oswald K.: *Exkursionsflora für Österreich, Liechtenstein und Südtirol, Linz*, 2005, ISBN 3-85474-140-5
* Dankwart Seidel: *Blumen*, München 2001, ISBN 3-405-15766-8
* Ruprecht Düll, Herfried Kutzelnigg: *Taschenlexikon der Pflanzen Deutschlands*. 7. Auflage, Quelle & Meyer-Verlag, 2011, ISBN 978-3-494-01424-1
* Roth/Daunderer/Kormann: Giftpflanzen Pflanzengifte. 4. Auflage.
* B.M. Hausen, I.K. Vieluf: Allergiepflanzen. Handbuch und Atlas 2.Auflage

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteracoj
Zoltán Trócsányi (lingvisto)

**Zoltán Trócsányi** [trOĉAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Trócsányi Zoltán** estis hungara lingvisto, redaktoro, literaturhistoriisto, tradukisto, bibliotekisto, altlerneja instruisto. Lia frato estis Dezső Trócsányi.
eta|Memortabulo pri Zoltán Trócsányi
Zoltán Trócsányi http://nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/farkasreti-temeto/trocsanyi-zoltan/4415  naskiĝis la  en Sárospatak, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Zoltán Trócsányi studis en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Post la diplomo li laboris en biblioteko de Hungara Scienca Akademio inter 1908 kaj 1913, poste li havis signifan postenon en la akademia oficejo. Inter 1921-1925 li estis redaktoro, poste eldonejestro. Inter 1928 kaj 1933 li estis ĉefredaktoro de ĵurnalo, poste li estis ĉefbibliotekisto en Tutlanda Biblioteko Széchényi. En 1939 li estis nomumita eksterordinara profesoro en la menciita universitato, en 1946 katedrestro. En 1950 li pensiuliĝis, en 1957 li kandidatiĝis. Li okupiĝis precipe pri urala lingvaro, finna literaturo, malnovaj libroj.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A XVI. századbeli nyomtatványok e-jelölése* (1908) - premiita disertaĵo
* *Vogul szójegyzék* (Vortaro de la mansa lingvo), (1910)
* *Az ördög meg a lánya* (1921) - novelo
* *A magyar irodalom breviáriuma Gyöngyösiig* (1925)
* *Kirándulás a magyar múltba* (Ekskurso al la hungara paseo), (1937)
* *Az orosz irodalom kincsesháza* (Trezorejo de la rusa literaturo), (1947)
* *Régi világ, furcsa világ. Emlékek, életképek, kuriozumok a magyar múltból* (1958)
* tradukaĵoj de Fjodor Dostojevskij‎, Nikolaj Gogol, Aleksandr Puŝkin, Lev Tolstoj, E. T. A. Hoffmann, Guy de Maupassant

## Memorigiloj 
* memortabulo en Budapeŝto (1998) https://www.kozterkep.hu/~/11576/trocsanyi_zoltan_budapest_gulacsy_horvath_zsolt_1998.html

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo T, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografieto
* hungarlingva biografieto

Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Hungaraj redaktoroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Rokpentraĵo

***Rokpentraĵo*** estas termino uzata de historiistoj, fakte prahistoriistoj, pri pentraĵoj unue neidentigeblaj, kiel markoj, punktoj, strioj ktp., kaj poste de manoj, figuroj de animaloj, de homoj ktp.

La brilaj pentraĵoj de animaloj, faritaj de ĉasistoj dum prahistorio sur la muroj de kavernoj estis trovitaj en multaj regionoj de la mondo. Plej ofte sur la pentraĵoj aperadis ĉevaloj, bizonoj, rangiferoj kaj mamutoj, kiuj post la epoko de tiuj pentraĵoj formortis. Simile en Saharo estas pentraĵoj de ĝirafoj kaj rinoceroj kiuj de jarcentoj jam malaperis el tiu areo.

La kavernaj desegnaĵoj eltrovitaj en kaverno de Altamira en norda Hispanio en 1879 kaj en la groto Lascaux apud Montignac, Francio, en 1940, estas mirigaj specimenoj de arto. Ili montras ke, fruaj homoj kapablis lertege desegni bestajn kaj homajn figurojn.

## Vidu ankaŭ 
* Roka arto
* Prahomaj pentraĵoj

## Bibliografio 
* Alonso Tejada, Anna kaj Alexandre Grimal Navarro: *L´Art Rupestre del Cogul. Primeres Imatges Humanes a Cataluña*, Pagès Editors, Lérida, 2007 (ISBN 978-84-9779-593-7).
* Alonso Tejada, Anna kaj Alexandre Grimal, *Introducción al Arte levantino a través de una estación singular: la Cueva de la Vieja (Alpera, Albacete), Alpera*. (ISBN 84-605-9066-6).
* Consens, Mario. "Prehistoria del Uruguay". CIARU 1997
* C.I.A.R.U., Centro de Investigación de Arte Rupestre del Uruguay (30 Nov. 1997).
* Martínez Celis, Diego kaj Botiva Contreras, Álvaro. *Manual de arte rupestre de Cundinamarca*. ICANH-Gobernación de Cundinamarca. Segunda Edición, 2004.
* Jopia, Manuel. "Jurídica del arte rupestre", Feria de sociales y antropología 2014. Colegio "Dr. Martín Cárdenas".

## Eksteraj ligiloj 
* Rupestreweb: Introducción al arte rupestre
* Museo Nacional y Centro de Investigación de Altamira
* Pintura rupestre de Pla de Petracos en Castell de Castells (España)
* En Malajzio
* En Tajlando 
* SIARB - En Bolivio
* En Latinameriko
* Caminos del Arte Rupestre Prehistórico, CARP

Kategorio:Arkeologio
Kategorio:Grotoj
Kategorio:Prahistorio
Kategorio:Pentraĵoj
Kategorio:Praarto
Kategorio:Ŝtonepoko
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Francio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Francio
Postmoderna arto

[eta|300px|[Nacia Teatro de Katalunio, de Ricard Bofill. Kun la formo de greka templo, montras klare la mikson de antikvaj modeloj kun konstruteknikoj de avangardo.]]
La **postmoderna arto**, male al la nomita moderna arto, estas la arto propra de la postmoderneco, nome teorio soci-kultura kiu postulas la aktualan validecon de historia periodo kiu estis superinta la modernan modelon, tio estas, la radikoj kultura, politika kaj ekonomia propraj de la Nuntempa Epoko, markita kulture de la Klerismo, politike de la Franca Revolucio kaj ekonomie de la Industria Revolucio.

Aktuale estas granda polemiko pri la demando ĉu vere la moderna projekto estas superita aŭ ne; certe estas malmulta historia perspektivo por povi establi rompon disde la antaŭa periodo kaj por komenci novan epokon; nur tempa malproksimiĝo kaj pli profunda analizo povos establi ĝin.

Aperinta kaj en Eŭropo kaj en Usono el mezo de la 1970-aj jaroj, ĝi enkadrigas diversajn movadojn kiaj estas la transavangardo itala, la novekspresionismo germana, la novmanierismo, la novminimalismo, la novkonceptismo kaj la ŝajnigismo, inter aliaj.

Postmoderna arto estas fakte aro de artaj movadoj kiuj serĉas kontraŭditi kelkajn aspektojn de modernismo kaj kiu aperis aŭ disvolviĝis je ties sekvo. Ĝenerale, movadoj kiaj *intermedia*, instalaĵoj, koncepta arto kaj plurmedio, ĉefe inkludante videon estas priskribitaj kiel postmodernaj.

## Vidu ankaŭ 
* Postmodernismo
* Postmoderna literaturo

## Bibliografio 
(angla)
* The Triumph of Modernism: The Art World, 1985–2005, Hilton Kramer, 2006, ISBN 978-0-15-666370-0
* Pictures of Nothing: Abstract Art since Pollock (A.W. Mellon Lectures in the Fine Arts), Kirk Varnedoe, 2003
* Art of the Postmodern Era: From the Late 1960s to the Early 1990s, Irving Sandler
* Postmodernism (Movements in Modern Art) Eleanor Heartney
* Sculpture in the Age of Doubt Thomas McEvilley 1999
(hispana)
* Bozal, Valeriano (1993). Modernos y postmodernos. Historia 16, Madrid.
* Cirlot, Lourdes (1990). Las últimas tendencias pictóricas. Vicens-Vives, Barcelona. ISBN 84-316-2726-3.
* Dempsey, Amy (2008). Estilos, escuelas y movimientos. Blume, Barcelona. ISBN 978-84-9801-339-9.
* González, Antonio Manuel (1991). Las claves del arte. Últimas tendencias. Planeta, Barcelona. ISBN 84-320-9702-0.
* Foster, Hal kaj aliaj (2006). Arte desde 1900. Akal. ISBN 84-460-2400-4.
Zsolt Tulassay

**Zsolt Tulassay** [ĵolt tulaŝai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tulassay Zsolt**, estas hungara kuracisto, internisto, gastroenterologo, universitata profesoro kaj membro (koresponda en 2004, ordinara en 2010) de Hungara Scienca Akademio. Lia frato estas Tivadar Tulassay same kuracisto kaj akademiano.

Zsolt Tulassay http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19543 naskiĝis la  en Hungario en Galánta (nuntempa Galanta en Slovakio).

## Biografio 
Zsolt Tulassay jam frue interesiĝis pri muziko, tamen li akiris medicinan diplomon en Universitato Semmelweis en 1969, poste sciencan gradon Ph.D en la sekva jaro. Post la diplomo li laboris en kliniko apud Imre Magyar (kuracisto), dum li akiris pliajn medicinajn fakdiplomojn en 1974 kaj 1992. En 1981 li kandidatiĝis, en 1990 li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. En 1984 li laboris en kliniko de Munkeno helpe de stipendio. En 1993 li estis nomumita katedrestro en la menciita universitato, samtempe ankaŭ klinikestro. Li ricevis premiojn aŭ memormedalojn inter 1969-2010. Li ne forlasis la muzikon, li ŝatas pianludi, eĉ li kontribuis programojn en Hungara Radio. 
 
## Elektitaj libroj 
* *Gasztroenterológiai Útmutató* (2002)
* *Emésztőrendszeri betegségek bőrtünetei* (2008)
* *A belgyógyászat alapjai 1–2.* (la 5-a eldono en 2015)

## Fontoj 
* hungarlingva koncerna teksto kun foto 
* hungarlingva koncerna teksto
* hungarlingva koncerna teksto

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj internistoj
Kategorio:Hungaraj gastroenterologoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Monakejo Orphal

La **Monakejo Orphal** (germane: *Kloster Orphal*) proksime de Töttelstadt (Erfurto), Germanio, estas pereinta kaj legenda monaĥejo troviĝanta apud la forlasita loko Orfall.

## Historio
maldekstre|eta|Muelejo Grundmühle en la Weißbach-valo 
maldekstre|eta|Vojindikilo al la malaltebenaĵo *Orphaler Grund*
La monakejo estis verŝajne sub la patroneco de Sankta Georgo kaj donacitis fare de la fratoj Eberhard kaj Kuno el Trier. La loko Orphal havis la unuan mencion endokumentan en 1074 en donacdokumenta letero de la monakejo en Zierenberg-Burghasungen.

La lasta mencio de la loko Orphal estis en 1307. La ĉefepiskopo de Majenco klopodis savi la moankejon transdoninte la patronecrajtojn al la tiam tre riĉa Petro-monakejo erfurta. Post kvazaŭ kompleta kadukiĝo iĝis en 1470 novkonsekro de preĝejeto, kiu ja estis sub administrado de la petromonakejanoj. Unu kialo estas la onidiro ke videblus regule homo en froko benanta per benakvo la lokon en la memortago de Sankta Bonifaco. Ĉirkaŭ la jaro 1530 la kapelo finfine forlasitis pro la Reformacio.

## Priskribo
La monakejo situis en la t.n. Orphal-malaltebenaĵo proksime de la torento Weißbach. La topografiaj mapoj de Töttelstädt nomas la grundon ĝis hodiaŭ *Orphaler Kirche*. Hodiaŭ troviĝas surloke ankoraŭ muelejo kun restoracio apud kelkaj tre malmultaj murorestoj monakejaj. En la muelejo (Grundmühle: temas pri tre ŝatata ekskursocelo por erfurtanoj) ja troviĝas kelkaj bildoj de la monakejo. Sed klaras ke ili pentritis nur longe post ties ruiniĝo. La muelejo konstruitis en 1794 kaj funkciis 120 jarojn por mueli grenon kaj oleon. Post malekfunkcio komenciĝis knajpiĝo. 

La altetebenaĵo je 300 metroj de alteco nomiĝas, kiel dirite, *Orphaler Berg*. Eeoste de ĝi estas la monteto *Katzenberg*. En malaltaĵo inter ambaŭ altaĵoj fontas eta fontano (*Klosterbrunnen*) estante sub Grundmühle. Ĉio tia estas indikoj pri monakeja historio.

La malapero monakeja estas la intrigo de loka legendo. En la 28-a de aŭgusto 2016 konsekritos nova kruco memoriga surloke. Ĝi iĝos eble nova pilgrimloko.

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
*Artikolo gazeta de 2011 pri Grundmühle kaj eksa monakeja etoso tie

Orphal
Orphal
Orphal
25638 Ahissar

'*25638 *Ahissar'''* estas tre malgranda tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Shira Ahissar*, kiu gajnis la duan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2009 pro sia projekto pri konduta kaj socia sciencoj. Ŝi estis lernantino ĉe la Mezlernejo *Aharon Katzir'' de Reĥovot (Israelo).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Kastelo de Somogysárd

La **Kastelo de Somogysárd** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Somssich** estas historia monumento en Hungario, en vilaĝo Somogysárd.
eta|maldekstre|Aerfoto pri la kastelo de Somogysárd

## Historio 
La bieno en Somogysárd estis reĝa donaco al familio Somssich en 1746. La baroka kastelo supozeble tiutempe estis konstruita. En la 1800-aj jaroj oni fondis signifan bredejon por ĉevaloj. En 1953 la ŝtato fondis tie ĉevalbredejon. En 1993 la nova posedanto iĝis la ministerio pri internaj aferoj, poste tie okazis lernado de rajdistaj policanoj, samtempe dresado de la policaj ĉevaloj. En 2007 la polico plene forlasis la kastelon, la ŝtato transprenis la taskojn. Spite tion la kastelo ruiniĝis. En 2014 oni deklaris renovigon de la kastelo, sed ĝi estas daŭre sekreta, nevizitebla loko.

## Konstruaĵoj 
La plejparte teretaĝa konstruaĵo kun mansardo situas sola en parko. Formo de la kastelo similas al L-majusklo. En la ĉefa alo la mansardo etendiĝas al etaĝo.

## Parko 
La parko estas deklarita naturprotekta tereno. La unuaj arboj estis plantitaj en 1876. La plej granda arbo *Ginkgo biloba* havas diagonalon 4 metrojn. La aleo konsistas el piceoj. Menciindas ankaŭ diversaj tilioj, pinoj, taksusacoj, cipresacoj.

## Vidu ankaŭ 
* Pál Somssich (1811-1888)

## Fontoj 
* hungare kun foto 
* hungare kun foto
* hungare kun foto

Somogysard
Kategorio:Kasteloj de familio Somssich
Jacopo Bellini

dekstre|eta|200px|Madono kun infano.

**Jacopo BELLINI** (ĉ. 1400 – ĉirkaŭ 1470) estis itala pentristo. Jacopo estis unu el la fondintoj de la renesanca stilo de pentrarto en Venecio kaj norda Italio. Ankaŭ liaj filoj Gentile kaj Giovanni Bellini, kaj lia bofilo Andrea Mantegna estis famaj pentristoj.

Survivis malmultaj el la pentraĵoj de Bellini, sed liaj survivintaj skiz-libroj (unu en la Brita Muzeo kaj unu en Luvro) montras intereson en pejzaĝo kaj en prilaborita arkitektura desegno kaj estas lia ĉefa heredo. Liaj survivintaj verkoj montras kiel li uzis la linian perspektivon por ornamaj modeloj kaj la riĉan koloraron de la venecia pentrarto.

## Bibliografio 
* C. Eisler, *The genius of Jacopo Bellini: the complete paintings and drawings* (London, The British Museum Press, 1989)

## Eksteraj ligiloj 
* *Italian Paintings, Venetian School*, kolekta katalogo enhavanta informon pri Bellini kaj liaj verkoj (vidu index; plate 9).

Kategorio:Veneciaj pentristoj
Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj
Kategorio:Italaj pentristoj de la 15-a jarcento
Muzeo Kröller-Müller

eta|desktre|250px|Skulptaĵo de Henry Moore en la Muzeo Kröller-Müller.
La **Muzeo Kröller-Müller** aŭ **Kröller-Müller Museum** ([krɵlərˈmylər myˌzeːjɵm]) estas nacia arta muzeo kaj skulptarta ĝardeno, situanta en la Nacia Parko De Hoge Veluwe en Otterlo en Nederlando. La muzeo estis fondita de la artokolektisto Helene Kröller-Müller kaj malfermiĝis en 1938. Ĝi estis la dua plej granda kolekto de pentraĵoj de Vincent van Gogh, post la Muzeo Van Gogh. La muzeo havis 380,000 vizitantojn en 2015.

## Elektitaj kolektaĵoj 

File:Vincent van Gogh - The potato eaters - Google Art Project.jpg|Vincent van Gogh, *La terpom-manĝantoj*, 1885
File:Vincent Willem van Gogh - Cafe Terrace at Night (Yorck).jpg|Vincent van Gogh, *Kafejo Teraso nokte*, 1888
File:Vincent van Gogh - Road with Cypress and Star - c. 12-15 May 1890.jpg|Vincent van Gogh, *Kampara ŝoseo en Provenco nokte,* 1890
Image:Signac2.jpg|Paul Signac, *Matenmanĝo*, 1886-1887
File:Georges Seurat, 1889-90, Le Chahut, oil on canvas, 170 x 141 cm, Kröller-Müller Museum.jpeg|Georges Seurat, *Le Chahut* (*Can Can)*, 1889-1890
File:Henri-Edmond-Cross-Fisherman.jpg|Henri-Edmond Cross, *Fiŝkaptisto*, 1895
File:Odilon Redon - The Cyclops, c. 1914.jpg|Odilon Redon, *Ciklopo*, c. 1914
File:Juan Gris, 1914, Le Compotier (The Fruit Bowl), chalk and oil on canvas, 92 x 65 cm, Kröller-Müller Museum, Otterlo, Netherlands.jpg|Juan Gris, *Le Compotier (La fruktujo)*, 1914
File:KMM Serra One.JPG|Richard Serra, *One*, 1988
Otterlo-10-Maillol-L’Air-1990-gje.jpg|Aristide Maillol, L’Air
Otterlo-08-Sculpture flottante-1990-gje.jpg|Marta Pan, Sculpture flottante
Otterlo-20-Lucio Fontana-Concetto spaziale Natura-1990-gje.jpg|Lucio Fontana, Concetto spaziale Natura

## Referencoj 
## Bibliografio 
* *Kröller-Müller State Museum, Otterlo*. Netherlands: Kröller-Müller State Museum, 1973.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kröller-Müller
Kategorio:Aperis en 1938
Kategorio:Skulptaĵaj parkoj
Kategorio:Vincent van Gogh
Roy Lichtenstein

[eta|*Cap de Barcelona*, skulptarto, miksaj rimedoj, [Barcelono.]]

**Roy Fox LICHTENSTEIN** (prononce [ˈ|l|ɪ|k|t|ən|ˌ|s|t|aɪ|n]; 27an de oktobro 1923 – 29an de septembro 1997) estis usona popartisto. Dum la 1960-aj jaroj, kun Andy Warhol, Jasper Johns, kaj James Rosenquist inter aliaj, li iĝis elstara figuro en la nova arta movado. Lia verko difinis la bazan principon de poparto pere de parodio. Favore al la bildstrio kiel sia inspiro, Lichtenstein produktis akrabordajn, precizajn komponaĵojn kiujn li dokumentis dum li parodiis ofte laŭ humura parolmaniero. Lia verkaro estis tre influita kaj de populara reklamado kaj de la bildliteraturo. Li priskribis poparton kiel "ne 'usona' pentrarto sed fakte industria pentrarto." Liaj pentraĵoj estis ekspoziciitaj en la Galerio de Leo Castelli en Novjorko.

## Kelkaj verkoj 
*Whaam!* kaj *Drowning Girl* estas ĝenerale konsiderataj kiel la plej famaj verkoj de Lichtenstein, kun *Oh, Jeff...I Love You, Too...But...* eble la tria. *Drowning Girl*, *Whaam!* kaj *Look Mickey* estas konsiderata kiel liaj plej influaj verkoj. *Woman with Flowered Hat* (Virino kun florĉapelo) tenis la rekordon por plej alta prezo en aŭkcio de la verkoj de Lichtenstein ekde la 15an de Majo, 2013, kvankam tio estis ĵus superita en 2015 de *Nurse*.

## Referencoj 
### Bibliografio 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Plia legado 
* *Roy Lichtenstein Interview with Chris Hunt* Image Entertainment video, 1991
* *Roy Lichtenstein Interview with Melvyn Bragg* video
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Roy Lichtenstein Foundation

### Biografiaj 
* Roy Lichtenstein timeline 
* Roy Lichtenstein – slideshow by *The New York Times*
* How Nail Art And Roy Lichtenstein Belong Together – article by *Forbes*
* Roy Lichtenstein: Pop Art's Most Popular; His Whimsical Paintings Once Evoked the "Shock of the New"; Now They Evoke Record Prices on the Auction Block 

### Verkoj 
* Roy Lichtenstein's public artwork at Times Square-42nd Street, commissioned by MTA Arts for Transit. 
* Roy Lichtenstein in the National Gallery of Australia's Kenneth Tyler collection 

### Aliaj 
* Deconstructing Roy Lichtenstein (sources for Lichtenstein's comic-book paintings)

Kategorio:Usonaj pentristoj
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Poparto
Kategorio:Abstraktismaj pentristoj
David Strauss

eta|Portreto de David Strauss.
**David Friedrich STRAUSS** ( ; naskiĝis la 27-an de januaro 1808 en Ludwigsburg, mortis la 8-an de februaro 1874 en Ludwigsburg) estis germana liberala protestanta teologo kaj verkisto.

## Agado 
Li skandalis la kristanaron de la tuta Eŭropo pro sia portreto de la "historia Jesuo", kies dia naturo estis malakceptita. Lia verko estis konektita kun la Skolo de Tubingeno, kiu revoluciigis la studadon de la Nova Testamento, de la komenca kristanismo, kaj de la antikvaj religioj. Strauss estis pioniro en la historia esplorado pri Jesuo.

La verko de Strauss nome *Das Leben Jesu, kritisch bearbeitet* (*La vivo de Jesuo, kritike ekzamenita*) estis furoraĵo. Kvankam ĝi ne malakceptas ke Jesuo ekzistis, Strauss argumentis ke la mirakloj en la Nova Testamento estis mitaj aldonoj kun malmulta bazo en veraj faktoj. Kiam Strauss estis elektita kiel profesoro de teologio en la Universitato de Zuriko, tiu nomumo okazigis tian ŝtormon de polemiko ke la aŭtoritatoj decidis emeritigi lin antaŭ lia komenco de la taskoj.

## Notoj 
## Referencoj 
* Chisholm, Hugh, eld. (1911). "Strauss, David Friedrich". Encyclopædia Britannica. 25 (11a eld.). Cambridge University Press. pp.&nbsp;1002–1003 Tiu verko siavice citas:
** Zeller, *David Friedrich Strauss in seinem Leben und seinen Schriften* (1874)
** Adolph Hausrath, *D. F. Strauss und die Theologie seiner Zeit* (2 vols., 1876–1878)
** F. T. Vischer, *Kritische Gänge* (1844), vol. i
** F. T. Vischer, *Altes und Neues* (1882), vol. iii
** R. Gottschall, *Literarische Charakterköpfe* (1896), vol. iv
** S. Eck, *D. F. Strauss* (1899)
** K. Harraeus, *D. F. Strauss, sein Leben und seine Schriften* (1901)
** T. Ziegler, *D. F. Strauss* (2 vols, 1908–1909)

## Plia legado 
* Azurmendi, Joxe: « Renan-Strauss » in *Historia, arraza, nazioa*, Donostia : Elkar, 2014. ISBN 978-84-9027-297-8

## Eksteraj ligiloj 
* The Life of Jesus Critically Examined, Sigler Press, Single Volume edition
* The life of Jesus critically examined Volume 1 (1860)
* The life of Jesus critically examined Volume 2 (1860) [traduko de la 4a germana eldono]
* Raw files of the first American edition of the *Life of Jesus*, 1860
* Marcus Borg, "D.F.S., miracle and myth"
* Theodore Parker's review (1840) of *Das Leben Jesu*
* Theobald Ziegler : David Friedrich Strauss (1908) (German)

Kategorio:Ludwigsburg
Kategorio:Virtembergo
Kategorio:Nova Testamento
Kategorio:Germanaj teologoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Laikeco
Kategorio:Antiklerikalismo
Kategorio:Kritiko al kristanismo
Kategorio:Kritiko al religio
Savboato

eta|Aerebla savboato.
eta|Savboato de krozada ŝipo.
**Savboato** estas malgranda, rigida aŭ aerebla boato uzata por urĝaj forigoj en okazo de katastrofo surŝipa. Ekzercoj pri savboatoj estas postulitaj laŭleĝe sur grandaj komercaj ŝipoj. Oni uzas ankaŭ flosojn. En militepoko, povas esti uzataj kiel savboatoj ankaŭ balenboato, nespecifa malgranda boato, aŭ kapitana boato. Ankaŭ la helpoboatoj de krozoŝipoj ofte funkcias kiel savboatoj. Maristoj de distraj ŝipoj kutime uzas aereblajn savflosojn, kvankam kelkaj preferas malgrandajn facile manipuleblajn savboatojn kiuj estas pli malfacile sinkeblaj kaj povas esti navigitaj sekure.

Aereblaj savboatoj povas esti ekipataj per mem-aerumaj gasujoj (karbona duoksido aŭ nitrogeno) aŭ mekanikaj pumpiloj. Rapida mekanismo por liberigo kaj preparo estas aranĝita en ŝipoj tiele ke la gasujo aŭ la pumpilo aŭtomate aerumas la savboatojn, kaj la savboatoj povu foriri facile el la sinkanta ŝipo. Ankaŭ komercaj aviadiloj devas plenumi la kunportadon de memaerumaj savflosojon por okazo de urĝa surakviĝo; ankaŭ naftoplatformoj havas kaj devas havi savboatojn.

## Vidu ankaŭ 
* *Lifeboat*, filmo de 1944 reĝisorita de Alfred Hitchcock el historio de John Steinbeck.

## Eksteraj ligiloj 
* "Luxury Liner" Life Raft For Bomber Crews At Sea Aprilo 1943 artikolo, tre detala kun bildoj

Kategorio:Boatoj
Unua Batalo de Atlantiko

La **Unua Batalo de Atlantiko** okazis en la Atlantika Oceano dum la tuta daŭro de la Unua Mondmilito, kun paroksismo en 1917. Ĝi estis la unua okazo de nova tipo de ŝipa milito kiu reokazos dum la Dua Batalo de Atlantiko (1939-1945), kaj karakteriĝis esence per relativa neagado fare de kirasŝipoj, la subŝipa milito fare de la germanaj *U-Boote* aŭ *Unterseeboot* kaj la formado de konvojoj por protekti la komercajn ŝipojn.

Komence de la milito, la Germana Imperiestra Regno eksuferis aliancanan blokadon; nekapabla meti tian strategion al siaj kontraŭuloj, Germanio elektis por reprezalio ataki la aliancanan maran komercon. Tiu kontraŭkomerca milito bezonis la detruadon de la komercaj ŝipoj kiuj liveris varojn al la aliancanaj havenoj.

La decido de Germanio forigi limigojn de la submara agado (1-a de februaro 1917) spronis Usonon partopreni en la milito ĉe la flanko de la Aliancanoj (6-a de aprilo). La sinkigo de la pasaĝerŝipo *RMS Lusitania*, kiu surhavis ankaŭ militvarojn, estis speciale pridisputata "trafo" por la submarŝipoj.

Oni ĉirkaŭkalkulis ke perdiĝis 5 000 al 6 000 ŝipoj el aliancanoj aŭ neŭtralaj landoj, dum la Germana Imperiestra Regno perdis 178 submarŝipojn.

## Vidu ankaŭ 
* Submarŝipa milito
* Dua Batalo de Atlantiko

Kategorio:Bataloj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Submarŝipoj
Kategorio:Atlantiko
Kategorio:Marbataloj
Kategorio:Bataloj en 1917
Ŝtormlanterno

eta|130ra|Ŝtormlanterno

**Ŝtormlanterno** aŭ **ŝtormlampo** estas lampo kiu uzas oleon aŭ kerosenon kaj taŭgas por daŭre doni lumon dum malfacilaj eksterdomaj cirkonstancoj.

La unuaj versioj jam enmerkatiĝis en Eŭropo je la fino de la 19-a jarcento kaj ekde tiam la baza konstruo malmulte ŝanĝiĝis. La vitra lumŝirmilo estas envolvita de metala framo por preventi la rompiĝon de la vitro. Ŝtormlanternoj estas uzataj sur ŝipoj, dum la ferioj kaj eksterdomaj laboroj kaj ĉie kie oni volas havi lumfonton ankaŭ dum malbona vetero.

## Vidu ankaŭ 
* Olelampo
* Kerosena lampo

Kategorio:Lumfontoj
25642 Adiseshan

'*25642 *Adiseshan'''* estas tre malgranda tre hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Tara Anjali Adiseshan*, kiu gajnis la unuan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2009 pro sia projekto pri bestoscienco. Ŝi ricevis ankaŭ la premiojn *Young Scientist Award*. Ŝi estis lernantino ĉe la *Ramana Academy'' de Charlottesville (Virginio, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Otosklerozo

La **otosklerozo** estas primera aŭda perturbo, kies kaŭzo ne estas konita. Ĝi povas okazi gvidantan aŭ senzoneuralan malbonigadon de aŭdado. Ĝi estas inflamo de osta skatolo de interna orelo, kiu transkonstruas la ostojn. La kaŭzoj povas esti genetikaj, hormonaj, kaj ankaŭ la morbilo povas elvoki ĝin.

Ĝia ofteco estas 0,3-0,4% en tipo de kaŭkazaj blankuloj. Ĝi okazas 3-7% de malbonigado de aŭdado, kaj 10-17% de gvidanta malbonigado de aŭdado. Ĝi estas trioble ofta en virinoj, kiu subtenas la hormonajn faktorojn.

La ĉefaj faktoroj estas:
* Perzistanta infekto per morbilo
* CD46 polimorfio (persona alternativa splicing)
* Kreskitaj viriniaj hormonoj (östrogenoj, progresterono)
* Malkreskita NaF en trinkakvo
* OTSC1-9 genoj
* Col1-a1 polimorfio

En la KIM ĝi havas la kodon H80 en la klaso KIM-10-08 (Ĉapitro 08 : malsanoj de la oreloj inkluzive de la mastoidoj).

## Fontoj 
* Fülspecialista 
* Dr. Info
* dizziness-and-balance.com

Kategorio:Surdeco
Artur de Sacadura Cabral

**Artur de Sacadura Freire Cabral**, *Ordem Militar da Torre e Espada do Valor, Lealdade e Mérito*, (23a de majo 1881 - 15an de novembro 1924), konata simple kiel **Sacadura Cabral** ([sɐkɐˈduɾɐ kɐˈbɾaɫ]), estis portugala pioniro en aviado kiu en 1922, kun Gago Coutinho (1869–1959), ŝoforis la unuan flugon super Suda Atlantiko, ankaŭ la unuan flugon uzante nur astronomian navigadon, el Lisbono, Portugalio, al Rio-de-Ĵanejro, Brazilo. La 15an de novembro 1924, li malaperis dumfluge super la Manika Markolo, kun sia kunpiloto, José Correia, pro nebulo kaj pro malbona vidkapablo (kiu neniam malhelpis lian flugemon). Kvankam estis trovitaj kelkaj flosrestaĵoj el lia aparato kvar tagojn poste, la korpoj neniam troviĝis.

Statuo dediĉita al ili estas situa en Lisbono. Alia statuo estas situa en sia hejmloko, Celorico da Beira. Li estis praonklo de la portugalaj politikistoj Miguel Portas kaj Paulo Portas.

## Bildaro 

File:First South TransAtlantic flight monument in Lisbon.jpg|Lisbona monumento al la flugo
File:First South TransAtlantic flight monument route in Lisbon.jpg|Lisbona monumento al la itinero
File:Vuelo Gago Coutinho y Sacadura Cabral.svg|Itinero de la unua flugo super Suda Atlantiko
Image:Monumentoa Gago Coutinho e Sacadura Cabral em Grândola.JPG|Monumento al Sacadura Cabral kaj Gago Coutinho en Grândola (Portugalio)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22Cabral%2C%20Artur%20de%20Sacadura%22%20OR%20subject%3A%22Artur%20de%20Sacadura%20Cabral%22%20OR%20creator%3A%22Cabral%2C%20Artur%20de%20Sacadura%22%20OR%20creator%3A%22Artur%20de%20Sacadura%20Cabral%22%20OR%20creator%3A%22Cabral%2C%20A%2E%20d%2E%20S%2E%22%20OR%20title%3A%22Artur%20de%20Sacadura%20Cabral%22%20OR%20description%3A%22Artur%20de%20Sacadura%20Cabral%22%29%20OR%20%28%221881-1924%22%20AND%20Cabral%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 "A epopeia do azul [microform] : poema sobre o grande feito dos avidores portuguezes Saccadura Cabral e Gago Coutinho" ĉe Internet Archive Alirita la 20an de Aŭgusto 2016.

Kategorio:Celorico da Beira
Kategorio:Portugalaj aviadistoj
Kategorio:Malaperintaj personoj
Kategorio:Aviadaj pioniroj
Kategorio:Atlantiko
Kategorio:1924
Kategorio:1922
Grândola

eta|Grândola
**Grândola** (|ˈɡɾɐ̃dulɐ) estas urbo (*vila*) kaj municipo de la Distrikto Setúbal en Portugalio. La loĝantaro en 2011 estis 14,826, en areo de 825.94&nbsp;km².

Inklude en tiu municipo estas Troja (parto de Carvalhal), duoninsulo inter la Atlantika Oceano kaj la rivero Sado. Ankaŭ ene de la municipo estas la Serra de Grândola (Montaro de Grândola). La plej proksima urbo estas Alcácer do Sal.

Eksa urbestro estas Carlos Vicente Beato (socialisto), kaj la prezidento de la *Assembleia Municipal* (Municipal Asembleo, Konsilantaro) estis Aníbal Manuel Guerreiro Cordeiro (socialisto). La municipa feritago estas la 22a de Oktobro.

Grândola havas sian propran trajnstacion ĉe la ĉefa linio inter Lisbono kaj Faro. Pasaĝeraj trajnoj estas funkciata de Comboios de Portugal (CP).

## Submunicipoj 
Administracie, la municipo estas dividata en kvar civilaj submunicipoj (*fregesioj*):
* Azinheira dos Barros e São Mamede do Sádão
* Carvalhal
* Melides
* Grândola e Santa Margarida da Serra

## Bildaro 

|Pejzaĝo ĉirkaŭa.
Image:Grândola Vila Morena.jpg|Monumento de Grandola al la libero.

## Vidu ankaŭ 
* Grândola Vila Morena - kanto kiu utilis kiel "pasvorto" al la Revolucio de la Diantoj fare de Zeca Afonso
* Grândola (stacidomo)
* Azinheira dos Barros (stacidomo)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Municipo Grândola


Kategorio:Urboj de Portugalio
Carlos Viegas Gago Coutinho

**Carlos Viegas Gago Coutinho**, *Ordem Militar da Torre e Espada do Valor, Lealdade e Mérito*, *Ordem Militar de Cristo*, ĝenerale konata simple kiel Gago Coutinho (portugala prononco: [ˈkaɾluʒ ˈvjeɣɐʒ ˈɣaɣu kowˈtĩɲu]; 17a de februaro 1869 – 18a de februaro 1959) estis portugala ŝipoficiro kaj pioniro en aviado kiu en 1922, kun Sacadura Cabral (1881–1924), ŝoforis la unuan flugon super Suda Atlantiko, ankaŭ la unuan flugon uzante nur astronomian navigadon, el Lisbono, Portugalio, al Rio-de-Ĵanejro, Brazilo.

Gago Coutinho inventis tipon de sekstanto kiu aligis du gasnivelojn kiuj havigis artefaritan horizonton.

## Bildaro 

File:First South TransAtlantic flight monument in Lisbon.jpg|Lisbona monumento al la flugo
File:First South TransAtlantic flight monument route in Lisbon.jpg|Lisbona monumento al la itinero
File:Vuelo Gago Coutinho y Sacadura Cabral.svg|Itinero de la unua flugo super Suda Atlantiko
Image:Monumentoa Gago Coutinho e Sacadura Cabral em Grândola.JPG|Monumento al Sacadura Cabral kaj Gago Coutinho en Grândola (Portugal)

## Referencoj 
## Bibliografio 
* PINTO, Rui Miguel da Costa,”Gago Coutinho simples aventureiro ou um homem de Ciência” in Filatelia Lusitana, série III, nº19, Lisboa, Federação Portuguesa de Filatelia, 2009
* PINTO, Rui Miguel da Costa,Gago Coutinho e as relações luso brasileiras, Espírito Santo (Brasil), Instituto Histórico e Geográfico do Espírito Santo, 2009

## Vidu ankaŭ 
* Flughaveno Gago Coutinho

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la vojaĝo (Portugala Aermuzeo))
* Rakonto de la vojaĝo

Kategorio:Portugalaj aviadistoj
Kategorio:Aviado
Kategorio:Portugalaj militistoj
Kategorio:Lisbonanoj
Kategorio:Transatlantikaj flugoj
Kategorio:Atlantiko