open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lyndon B. Johnson

**Lyndon Baines JOHNSON**  (naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1908 apud Johnson City, Teksaso, mortis la 22-an de januaro 1973 en San Antonio) estis la tridek-sesa prezidanto de Usono. Johnson estis 191 cm alta, kaj pezis 95 kg. Lia edzino estis Claudia Alta "*Lady Bird*" Taylor. La paro havis du filinojn. Li estis de la konfesio Disĉiploj de Kristo. Li mortis 64-jaraĝa pro kora ikto.

## Politika kariero
Inter 1949 kaj 1961 li estis ano de la senato de Usono. En 1961 li iĝis vicprezidanto kiel viculo de John F. Kennedy; post ties perforta morto en 1963 li aŭtomate iĝis prezidanto. En 1964 li estis reelektita ĝis 1968. Li rezignis je plia kandidateco, kiu estis ebla, ĉar lia unua ofic-periodo estis malpli ol duona.

Kiel Prezidanto, liaj enlandaj politikoj estis nomataj la programo "Granda Societo", kaj donus pli da civitanaj rajtoj, sanservo, urba kaj kampara disvolviĝo, kaj publikajn servojn. Li ankaŭ volis fini malriĉecon.

Grava problemo en lia administrado estis la Vjetnama milito. Dum li eniris la militon por haltigi komunismon disvastiĝi, ĝi fariĝis tre nepopulara ĉe la ĝenerala publiko.

## Templinio
Dum lia administrado (1963-1969) okazis;
* 1964- La Granda Socio kaj la Milito kontraŭ Malriĉeco
* 1964- Leĝo de Civilaj Rajtoj
* 1964-08-02 Bataleto inter usona armea ŝipo kaj nord-vjetnamaj ŝipoj en la golfo de Tonkin; posta pravigo de milito kontraŭ Vjetnamio
* 1965- Usonaj marsoldatoj en la Dominga Respubliko
* 1965 ĝis 1967- Leĝoj por Purigi la Vivmedion
* 1968- 500.000 usonaj trupoj en Vjetnamio

## Galerio

Dosiero:Lyndon B. Johnson taking the oath of office, November 1963.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Robert Caro

## Eksteraj ligiloj 
* www.lbjlib.utexas.edu - retejo de la biblioteko kaj muzeo dediĉitaj al li (arkivigite)
* inaŭgura parolado (arkivigite)
* http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fjo19 informoj pri li en la Gvidlibro de Teksaso]
* biografio pri li en retejo de la Blanka Domo (same arkivigite)

Kategorio:Vicprezidantoj de Usono
Kategorio:Mortintoj pro koratako
Kategorio:Prezidantoj de Usono
Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time
Pesto

[eta|250px|upright=3|*Doctor Schnabel von Rom* ("Doktoro Peko de Romo"), gravuraĵo el la jaro 1656 (laŭ J. Columbina). Per tiu vestaĵo la kuracistoj esperis protekti sin kontraŭ la pesto dum la epidemio de 1656 en [Romo. Ili portis vaks-mantelon, specon de okulvitroj, bekforman maskon kaj gantojn. En la peko troviĝis spicaĵoj.]]
**Pesto** estas epidemia malsano, kiu mortigis trionon de la homaro en Eŭropo kaj kvantegon sur aliaj kontinentoj en la mezepoko. Ĝin kaŭzas la Jersina bacilo (*Yersinia pestis*).

La plej konata inter la unua priskribitaj epidemioj okazis en la jaroj 551—580; pro ĝi mortis ĉirkaŭ 20-25 milionoj da homoj en Proksima Oriento. La lasta eŭropa epidemio okazis, kiel oni konsideras, en Rusio (suda Uralo kaj nordaj bordoj de la Kaspia maro, 1877–1889); tiam efikaj kontraŭpestaj (karantinaj kaj higienaj) penoj reduktis la kvanton de mortintoj ĝis ĉirkaŭ 420 homoj. La lasta granda epidemio de pesto okazis en Azio (Ĉinio kaj Barato) ekde 1855, mortiginte ĉirkaŭ 12 milionojn da homoj.

Vakcinon kontraŭ pesto kreis en 1896 rusia judo Waldemar Haffkine aŭ Waldemar Mordechai Wolff Haffkine. Li multe aktivis en Barato, tiam brita kolonio, savinte multajn milojn da homoj. Pro tio li ricevis en 1897 ordenon de la Hinda Imperio de la reĝino Viktoria mem.
eta|maldekstra|Ratpulo
eta|maldekstra|250px|Disvastiĝo de la pesto inter 1347 kaj 1351 en Eŭropo.
Baciloj de pesto plu ekzistas en naturo, kie ĝin portas diversaj animaloj. Rimarkinde, tiaj animaloj forestas en Eŭropo kaj Aŭstralio.

## Bubona pesto 
[eta|[Waldemar Haffkine]]
Waldemar Haffkine aŭ **Waldemar Mordechai Wolff Haffkine** [Valdemar Mordeĥaj Volf Hafkine], jen en germanlingva literumo, en la rusa Мордехай-Вольф Хавкин [Mordeĥaj-Volf Ĥafkin] (naskiĝis la 15-an de marto 1860 en Odeso, Rusia Imperio - mortis la 26-an de oktobro 1930 en Laŭzano, Svisio) estis rusijuda bakteriologo, kies kariero estis damaĝita en Rusio ĉar "li malakceptis konvertiĝi al Rusia Ortodoksismo." Li elmigris kaj laboris ĉe la Institut Pasteur en Parizo, kie li disvolvigis la kontraŭĥoleran vakcinon kiun li aplikos sukcese en Hindio. Li estis agnoskita kiel la unua mikrobiologo kiu disvolvigis kaj uzis vakcinojn kontraŭ ĥolero kaj bubona pesto. Li provis siajn vakcinojn sur si mem.

### Okazoj
* Epidemio de 1649 en Sevilo

## En kulturo 
La fama kanto O du lieber Augustin naskiĝis en 1679 en Vieno, trafita de pesta epidemio. Laŭ legendo ĝin verkis baladisto Marx Augustin, kiu en ebriega stato pasigis nokton en amastombo, tamen postvivis tion

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*Damaĝa organismo
*Infekto
*Kvaranteno
*Nigra pesto
**La Peste*, franca romano


Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj
Kategorio:Zoonozoj
Hispana gripo

[dekstra|eta|267px|La [pandemio nomita kiel Hispana gripo de 1918–1919 rezultis en drama morteco tutmonda.]]
La **gripo de 1918**, kutime konata sub la nomo "hispana gripo", estis virusa epidemio, kiu mortigis pli ol 20 milionojn da homoj en unu jaro, inter 1918 kaj 1919. Ĝi estis unu el la plej mortigaj pandemioj en la historio de la tuta mondo. Ĝi estis kaŭzita de la gripvirusa tipo H1N1 .

Laŭ diversaj esploroj ĝi originis en Tibeto en 1917, kaj rapide disvastiĝis pro la amasa mobilizado okazigita de la Unua mondmilito. La nomon ĝi ricevis ĉar la atento de la komunikiloj estis ĉefe granda rilate al Hispanio, kie ĉirkaŭ 8 milionoj infektiĝis, el kiuj ĉirkaŭ 300.000 mortis, inter kiuj diversaj gravuloj, kaj krome en tiu lando, kiu estis neŭtrala dum la milito, ne ekzistis cenzuro kaj la novaĵoj rapide disvastiĝis. Oni supozas ke la disvastiĝo de la gripo estis simila en aliaj eŭropaj landoj, sed la malsano malpli famiĝis pro la kaŝado fare de la aŭtoritatoj.

La malsano estis tamen vere tutmonda. Oni kalkulas ke en Hindio mortis 15 milionoj da homoj. Ĝi ankaŭ mortigis homojn tiel malproksime kiel en Alasko, kie estis en la lastaj jaroj faritaj diversaj esploroj por trovi restaĵojn de la viruso, cele al la malkovro de ties trajtoj.

## Famuloj mortigitaj de la "hispana gripo" 
* Guillaume Apollinaire, franca poeto
* Edmond Rostand, franca poeto
* Egon Schiele, aŭstra pentristo
* Francisco de Paula Rodrigues Alves, brazila prezidento.
* Jakov Sverdlov, rusa revoluciulo.
* Max Weber, germana ekonomikisto.

## Bildaro 

Dosiero:165-WW-269B-25-police-l restored.jpg|
Dosiero:Influenza virus.png|
Dosiero:Egon Schiele 014.jpg|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Birda gripo
* Porka gripo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.pbs.org/wgbh/amex/influenza  
* http://www.stanford.edu/group/virus/uda 
* http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol9no10/02-0789.htm 
* http://www.nap.edu/books/0309095042/html/7.html 

Kategorio:Epidemioj
Kategorio:Katastrofoj en 1910-1919
Lot

**Lot** [] (aŭ okcitane *Òlt* [olt]) estas unu el la departementoj de la franca regiono Okcitanio. Ĝia prefektejo estas Cahors. Lot etendiĝas sur  kaj ĝi havas  loĝantojn.

La departemento enhavas 326 komunumojn.

## Geografio 
Lot havas limojn kun la departementoj Corrèze, Cantal, Aveyron, Tarn-et-Garonne, Lot-et-Garonne kaj Dordogne.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Cahors
* arondismento Figeac
* arondismento Gourdon

## Ekonomio 
Kalkŝtonaj ebenaĵoj kovras la plej grandan parton de ĝia teritorio. Ili nomiĝas *causses* [kos]: *Causse de Martel, Causse de Gramat, Causse de Limogne* formas kune vastan sekegan surfacon kie troviĝas nur kelkaj paŝtejoj kaj maldensaj arbaroj. Agrikulturo disvolviĝas en la valoj.

## Turismo kaj kulturo 
eta|maldekstra|Rocamadour
Lot posedas kelkajn el la plej elstaraj vidindaĵoj de Francio: **Rocamadour**, unu el la plej gravaj pilgrimlokoj dum la mezepoko ankoraŭ havas arkitekturan ensemblon eksterordinaran (preĝejoj, kapeloj, kastelo, mezepokaj domoj), la **abismo de Padirac**, **Saint-Cirq-Lapopie** klasigita inter la “plej belaj vilaĝoj de Francio” (*Les plus beaux villages de France*), kaj multaj mezepokaj fortresoj kaj vilaĝoj.

* Aliaj urboj: Figeac, Gourdon (subĉefurboj, france *sous-préfectures*), Aynac, Bretenoux, Cajarc, Saint-Céré.
* Aliaj vilaĝoj inter la “plej belaj vilaĝoj de Francio”: Autoire, Cardaillac, Carennac, Lacapelle-Marival, Loubressac, Saint-Cirq-Lapopie

## Notoj kaj fontoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Lot

## Eksteraj ligiloj 
* Prefektejo de Lot 
* Departementa konsilio de Lot
* Turismo en Lot


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Modelo-vidigilo-regilo

eta|200px|Modelo-Vidigilo-Regilo koncepto
**Modelo-Vidigilo-Regilo** aŭ **MVR** (angle: *model-view-controller*) estas desegna skemo por komputila programo. Smalltalk-80 enkondukis la paradigmon por strukturi la grafikan interfacon de programoj. La tekniko taŭgas por iu ajn lingvo de objektema programado ekzemple PHP, Rubeno sur Reloj, C++ aŭ Ĝavo. MVR estas la kutima skemo por grafikaj interfacoj kaj TTT-ejo de JSP.

La MVR desegna skemo disigas la problemojn en tri specojn de objektoj:
* **modelo:** enhavas la ĉefan datumon de la programo. Ĝi povas respondi al demandoj pri la datumo kaj ŝanĝi ĝin. Ĝi scias nenion pri la vidigilo aŭ regilo. Kutime ĝi modelas la staton de io en la reala mondo, po unu modelo per objekto en la reala mondo.
* **vidigilo:** montras la nunan staton de la modelo. Vi povas havi multajn, malsamajn vidigilojn de la sama modelo. La vidigilo demandas de la modelo ĝian staton, sed ne povas ŝanĝi ĝin (tio estas tasko de la regilo).
* **regilo:** ricevas enigon el la uzanto kaj transsendas ĝin al la modelo aŭ al la vidigilo. Per la regilo la uzanto povas ŝanĝi la modelon aŭ sian vidigilon.

Termostato estas ekzemplo de MVR: ĝi montras la nunan temperaturon (la vidigilo), havas ilon por ŝanĝi la temperaturon (regilo), kaj enhavas termometron por modeli la temperaturon (modelo).

La inspiro por la kreado de Modelo-Vidigilo-Regilo estis la etapoj Enigado/Procezado/Eligado de tradicia programo:

Enigado → Procezado → Eligado
Regilo → Modelo → Vidigilo

MVR simpligas la problemon per tia disigo. La tri partoj eblas esti verkitaj, plibonigitaj aŭ anstataŭigitaj sendepende.

## Eksteraj ligiloj 
* http://heim.ifi.uio.no/~trygver/themes/mvc/mvc-index.html 
* http://www.apache.org/licenses/LICENSE-2.0.html 
* http://c2.com/cgi/wiki?ModelViewControllerAsAnAggregateDesignPattern 
* Universitato de Ilinojso ĉe Urbana–Champaign: http://st-www.cs.uiuc.edu/users/smarch/st-docs/mvc.html  

Kategorio:Komputiko
Molokanismo

250px|eta|
**Molokanoj** () estas "Bibli-centrita" religia movado, kiu aperis el la movado de Spiritaj Kristanoj inter la rusiaj kamparanoj, kiuj rifuzis aliĝi al la Rusa Ortodoksa Eklezio en la 1600-aj jaroj. Spiritaj Kristanoj neis la diecon de la caro kaj de ikonoj, ortodoksajn fastojn, militajn mortigojn kaj kelkajn aliajn praktikojn, kiujn ili konsideris kontraŭ-bibliaj. La unuan fojon oni uzis la nomon "molokano" en la jaroj 1670-aj pri la homoj, kiuj malagnoskis la fastajn tagojn (estis 200 da tiaj tagoj en jaro), trinkante lakton (ruse lakto *molok-o*). Molokanoj mem tute ne rifuzis la nomon — eĉ aldonis vortojn, ke ili estas "trinkantoj de la spirita lakto de Dio" (laŭ Bibli-citaĵo: "kiel ĵusnaskitaj suĉinfanoj, sopiru al la spirita lakto pura, por ke vi per tio kresku en savon" - I. Petro, 2:2).

Herezulojn oni senkompate punis en cara Rusio. En la 1800-aj jaroj la carista politiko estis: forigi la herezon el la centraj partoj de la lando, transloĝigante herezulojn al Ukrainio, Kaŭkazio, Mez-Azio kaj Fora Oriento. Ĝuste tiel aperis molokanoj ankaŭ en Kars (nuntempe provinco de Turkio).

Fine de la 19-a jarcento en Rusio estis ĉirkaŭ 500 mil molokanoj. 3% el ili foriris komence de la 20-a jc. al Ameriko (plejparte Usono, sed ankaŭ norda Meksiko). Nun en la mondo restas nur ĉirkaŭ 20 mil homoj, kiuj "ethnically identify themselves as Molocans" (*etne* sin identas kiel molokanoj). En la mondo ekzistas nun ĉirkaŭ 200 molokanaj preĝejoj: 150 el ili en Rusio. Post disfalo de Sovetio plejparto de molokanoj transloĝiĝis el Cis-Kaŭkazio al sudo de Rusio (Stavropola kaj Krasnodara regionoj, Rostova provinco). En Usono plejparto de molokanoj loĝas en Los-Anĝeleso, Sanfrancisco kaj apude. La nombro de usonaj molokanoj, kiuj regule estas ĉe molokanaj kunvenoj, proksimumas kvin milojn.

## Vidu ankaŭ 
* Kvakerismo

### Eksteraj ligiloj 
* http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu33.htm Unuetaĝa Usono "Rusa monteto"
* Molokanoj en Kars *Esperante*
* Molokane.org Novaĵoj de la tuta molokanisma mondo. *angle*
* Молокане *ruse*

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Protestantismo
Kategorio:Kristanismo en Rusio
Hayao Miyazaki

**Hayao MIYAZAKI** (宮崎 駿 [Mijazaki Hajao] 1941) estas japana anime-reĝisoro desegnofilmisto kaj verkisto de mangao.

Lia ĉefverko estas la mangao *Naŭsika de la Venta Valo*
(風の谷のナウシカ [Kaze no Tani no Nauŝika]),
epopeeca rakonto de pli ol mil detalplenaj paĝoj, kiun li verkadas ekde 1982 ĝis 1994.
La kompleksa intrigo temas pri la vivo kaj la morto, lojaleco inter estro kaj ano,
kaj la etika kosto de klopodoj krei tro perfektan mondon.
En 1983—84 Mijazaki adaptis la jam nefinitan historion al desegnofilmo, kiun li direktis.
La filmo rapide fariĝis la tiama plej populara kinaĵo en Japanio; la sama sorto okazis
kaj okazas ankoraŭ je multe el liaj sekvaj filmoj.

En 1985, Mijazaki kune kun la eldonejo de "Naŭsika", Tokuma Ŝoten (徳間書店), fondis la desegnofilman studion Studio Ghibli (スタジオジブリ [sutaĝio ĝiburi]) por sekvi ties sukceson per
nova filmo, "Laputo: Kastelo en Ĉielo". Ekde tiam, li reĝisoris proksimume duonon
de la filmoj tie produktitaj; la plejmulton el la restaĵo direktis lia
longatempa samlaborano, Takahata Isao.

Dum lia juneco, Mijazaki estis marksisto, kaj la filozofio de marksismo ankoraŭ influas liajn verkojn.

Oftaj "mijazakiaĵoj" estas:
* Aktivaj inaj roluloj,
* Flugado kaj aviadiloj,
* Tre detalplenajn mediojn,
* Konflikto inter la nova kaj la malnova, aŭ la moderna kaj la supernatura, kiu postulas ian malsimplan, sintezan solvon,
* Porkoj,
* Lumefektoj.

## Filmaro 
La verkoj kun la indeksoj 1, 2, 3 estas TV-serioj, la aliaj verkoj estas kinofilmoj.
1: Mijazaki Hajao reĝisoris epizodojn 4 — 23 kune kun Takahata Isao kiel "produktada grupo A", sed iliaj propraj nomoj ne aperas oficiale.
2: Mijazaki Hajao reĝisoris ĉiujn 26 epizodojn de tiu TV-serio, kie multaj specialaĵoj de lia stilo unue aperis.
3: Tiu "speciala" epizodo identas kun la du epizodoj 145 kaj 155 reĝisorita de Mijazaki Hajao, el la televida serio "Nova Lupeno la 3-a" (Lupena la 3-a: Parto 2).
4: Ekzistas versio kun subtekstoj en Esperanto.

## Vidu ankaŭ 
* Leonid Schwartzman

## Eksteraj ligiloj 
(en) Profilo je IMD

(jp) Oficiala retejo de Studio Ghibli 

(eo) Populara animacia filmo Nausicaä de Japanio ludita kiel kabuka teatraĵo, Tutmondaj Voĉoj

(en) Nausicaa.net *Informplena retejo administrata de Mijazaki-ŝatantoj*

(fr) Dossier de la Schkopi page ciné : l'exception Miyazaki  , a*rtikolo pri la kvalitoj de du el liaj filmoj, Mononoke kaj Totoro*


Kategorio:Japanaj animaciistoj
Kategorio:Japanaj ilustristoj
Kategorio:Japanaj reĝisoroj
Kategorio:Japanaj scenaristoj
Kategorio:Japanaj ekologiistoj‎
Kategorio:Feministaj artistoj
Kategorio:Japanaj feministoj
Kategorio:Japanaj pacistoj
Kategorio:Mangaverkistoj
Kategorio:Tokianoj
Makabeoj

La vorto Makabeoj havas plurajn signifojn:
***Makabeoj** povas esti la juda Makabea dinastio.
***Makabeoj** ankaŭ povas esti biblia libro Makabeoj.
*Makabea ribelo okazis el 167 ĝis 160 a.K.
Magneto (ludo)

**Magneto** estas liniiga ludo. En la komenco, la ludtabulo malplenas. Blankulo movas unue kaj de tiam, ludantoj alternas siajn ludvicojn. Estas devige ludi ĉiun propran vicon.

La unua eldono de Magneton aperis en artikolo verkita de Kerry Handscomb, publikigita en la 7-a numero de la kanada revuo 'Abstract Games', kiel parto de la "8x8 Game Design Competition". La ludo uzas 8x8 ludtabulon, kaj ĉiu ludanto havas 12 ludpecojn, blankajn aŭ nigrajn.

## Celo 
Ludantoj konkuras esti la unua krei rektan linion per 4 propraj ludpecoj, jen diagonale, jen orte.

## Movoj kaj rezultoj 
Movo konsistas surmeti ludpecon sur malplenan fakon, kaj poste, movi tiujn ludpecojn kuŝantajn sur la ludtabulo trafitajn de la sekvanta Magneta Rezultato kaŭzita de la ĵus surmetita ludpeco, nomata Magneto.

Iu ajn ludpeco, ne gravante ties koloro, kuŝanta sur la sama orta aŭ diagonala linio ol la Magneto, sentos la menciitan rezultaton:

*Ludpecoj ne tiel koloraj kiel la Magneto estos altiritaj de tiu ĉi. T.e.: ili moviĝas rektlinie ĝis atingos la apudan fakon al tiu okupata de la Magneto.

*Ludpecoj tiel koloraj kiel la Magneto estos rifuzitaj de ĝi. T.e: ili malproksimiĝos de la Magneto kiom eble, ĝis atingos aŭ la ludtabulan limon aŭ alian ludpecon.

Dosiero:magnet1.jpg

*Oni ĵus surmetis  ludpecon sur d4, (maldekstra bildo). Ĝia Magneta Rezultato videblas per la dekstra bildo.*

Surmetinte siajn tutajn ludpecojn, ludanto devas movi unu el siaj kuŝantaj sur la tabulo ludpecoj. Tiu ludpeco moviĝu kvazaŭ ĝi estus altirata aŭ rifuzata de Magneta Rezultato kaŭzata de alia ludpeco. Moviĝinte, ĝi rolos kiel nova Magneto, altiranta aŭ rifuzanta aliajn, kvazaŭ ĝi estus surmetita demane. 

Dosiero:magnet2.jpg

*Ludpeco sur d4 povas moviĝi al a1, d1 aŭ al c4. Moviĝinte al a1, la fina Magneta Rezultato videblas per la dekstra bildo.*

Oni devas stigi venkigan linion nur pere de Magneta Rezultato kaŭzita de Magneto, jen surmetita, jen movita. Ne validas tiu linio rekte kreita per surmeto de ludpeco. Ankaŭ ne validas tiu linio kreita de ĵus movita ludpeco, kiam ankoraŭ oni ne esploris  ties Magnetan Rezultaton.
(La originaj ludreguloj ne klarigas ĉu estas permesate aŭ ne stigi tiajn liniojn nevalidajn, kvankam ili ne venkigos. Nur oni difinas iliajn nevalidecon).

Dosiero:magnet3.jpg

*Se oni surmetus ludpecon sur b3, venko validus. Sed surmeto sur d3 o movo c3d3 ne stigus laŭregulan linion.* 

## Ligoj
*Angla paĝo pri Magneto 

Kategorio:Tabulludoj
Manksinsulo

**Manksinsulo** (**Manksio** aŭ **Manksujo**  ) estas insulo en irlanda maro proksimume samdistanca al Anglio, Kimrio, Irlando kaj Skotlando.

Laŭ la stato de  sur la insulo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Manksinsulo havas la "plej malnovan daŭran parlamenton en la mondo" - *Tynwald* - fondita en 979.

250px|eta|maldekstra|Manksinsulo - Ramsey
250px|eta|maldekstra|Manksa licencplato

Manksinsulo ne apartenas al Britio kvankam Britio zorgas pri ties eksteraj rilatoj, sed formale estas krondependaĵo de la brita monarkio. Ĝi ankaŭ ne apartenas al Eŭropa Unio.

Estingiĝis, sed poste reviviĝis, la manksa lingvo.

La insulo estas fama pro la senvosta manksa kato.

eta|maldekstra|400px|Mapo

## Vidu ankaŭ 
* registaro de Mankso
* Manksa radiokanalo
* Listo de manksaj esperantistoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gov.im  Oficiala paĝo de la Manksinsulo (en la angla).
* http://www.tynwald.org.im  Pri la *Tynwald* la parlamento de la Manksinsulo (en la angla).
* Turisma gvido pri la Manksinsulo (en la angla).

Kategorio:Manksinsulo
Kategorio:Kelta mondo
Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio
Manikinsuloj

La **Manikinsuloj** (en diversaj lingvoj ankaŭ nomataj **Kanalaj** aŭ **Normandiaj** insuloj) estas insularo situanta en la Manika Markolo aŭ "Maniko" inter Anglio kaj Francio, okcidente de la Normandia duoninsulo Cotentin kaj norde de Bretonujo. Konsistanta el du duonmemstaraj provincoj (*bailiwicks*, voktujoj) Guernsey kaj Jersey:

* **voktujo Gernezejo:** insuloj Aldernejo (Alderney), Gernezejo (Guernsey) *inkluzive najbaraj insuletoj Herm kaj Jethou*, Sark *inkluzive najbara insuleto Brechou*
* **voktujo Ĵerzejo:** insuloj Ĵerzejo (Jersey) kaj senloĝantaraj najbaraj Minquiers, Ecréhous.

Dum la Manikinsuloj estas relative proksimaj al la franca bordo, proksime al la angla (resp. brita) en la markolo troviĝas la insulo Wight.

Politike la du voktujoj same kiel la Manksinsulo havas apartan statuson rilatan al Britio: ili estas krondependaĵoj de la brita monarkio, *crown dependencies*, posedaĵoj rekte ligitaj al la reganta reĝo aŭ reĝino de Britio, kiu estas ilia ŝtatestro en sia kvalito de «duko de Normandio». Pri ilia defendo kaj ekstera politiko zorgas Britio, kvankam ili ne estas parto de Britio (kaj ankaŭ ne de la Eŭropa Unio).

Lingve la Normanda lingvo estis tie ĉefa ĝis la 19-a jarcento; poste grandiĝanta influo de angloparolantaj enmigrintoj kaj faciliĝanta transporto kondukis al angligado. Ekzistis en tiuj insuloj kvar ĉefaj Normandaj dialektoj/lingvoj:
* *Aurégnais* (Alderneja, formortinta je la fino de la 20-a jc.)
* *Guernésiais* aŭ *Djernésiais* (Gernezeja)
* *Jèrriais* (Ĵerzeja), kaj
* *Sercquiais* (Sarka, devenanta de la Ĵerzeja).

## Galerio 

Dosiero:ChannelIslands.png|
Dosiero:EnglishChannel.jpg|
Dosiero:LocationGuernsey.png|
Dosiero:LocationJersey.png|

## Vidu ankaŭ 
* Victor Hugo
* Normandio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gov.gg 
* http://www.gov.je 
* http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=alderney&zipcode= 
* http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= 

Kategorio:Manikinsuloj
Kategorio:Britio
Kategorio:Insuloj
Kategorio:Krondependaĵoj de la brita monarkio
Federacio Bosnio kaj Hercegovino

eta
**Federacio Bosnio kaj Hercegovino** (*Federacija Bosne i Hercegovine*) estas unu el la du partoj de Bosnio kaj Hercegovino, kiuj ekestis per la Interkonsento de Dayton. La alia estas la Serba Respubliko.

La federacio administre dividiĝas al jenaj **kantonoj** (bosne *kantoni*, kroate *županije*): Una-Sana, Posavina, Tuzla, Zenica-Doboj, Bosna Podrinje, Centra Bosnio, Hercegovino Neretva, Okcidenta Hercegovino, Sarajevo, Okcidenta Bosnio (kantono 10).

Laŭ oficiala takso de 2003-12-31 la federacio havis 2,3 milionojn da loĝantoj, kiuj dividiĝis jene:
* 1.700.000 bosnianoj (72,9 %)
* 500.000 kroatoj (21,6 %)
* 100.000 serboj (4,5 %)
* 25.000 aliaj (1,0 %)

La federacio uzas flagon, kiu montras grandan blankan kampon inter ruĝa kaj verda strioj; la verda strio simbolas la bosnianojn, la ruĝa la kroatojn. La blanka kampo enhavas la blazonon kun bosnia lilio, kroataj kvadratetoj kaj krono el dek steloj (por la dek kantonoj). La konstitucia kortumo de Bosnio kaj Hercegovino je la 2006-03-31 deklaris tiujn emblemojn kontraŭkonstituciaj, ĉar ili unuflanke elstarigas bosnianojn kaj kroatojn.

## Gravaj urboj 
* Bihać

## Vidu ankaŭ 
* Administra divido de Bosnio kaj Hercegovino

Kategorio:Bosnio kaj Hercegovino
Kategorio:Aŭtonomaj respublikoj
Madejro (insulo)

eta|250px|Fotaro
eta|250px|Madejro
**Madejro** estas insulo en la Atlantiko, la ĉefinsulo de la Madejra arkipelago, apartenanta al Portugalio. La ĉefurbo estas Funchal, kiu havas proksimume 128.000 loĝantojn.

:**Portugala nomo:** *Madeira*
:**Situo:** 17° OK, 32°40' NO
:**Loĝantaro:** proksimume 265.000
:**Areo:** 795 km²

## Geografio 
Pico do Arieiro kaj Pico Ruivo.

## Bildaro 

Dosiero:Pico do Arieiro.jpg|
Dosiero:Madeira Faial.jpg|
Dosiero:Zátoka Machico.jpg
Dosiero:Madera20120922zg.JPG|eta|Madejro – La Duoninsulo de Sankta Laŭrenco, vido de la orienta flanko
Dosiero:Madera20120923zg.JPG|eta|Madejro
Dosiero:Levada Madeira.jpg|eta|La akvedukto sur la Madejro

## Eksteraj ligiloj 
* Malnova bovosledo en Funchal


Kategorio:Insuloj de Makaronezio
Malsupra Saksio

**Malsupra Saksio** aŭ **Malsupra Saksujo**,  , estas federacia lando en la nordokcidento de Federacia Respubliko Germanio. La ĉefurbo estas Hanovro. Fine de  la lando sume havis  loĝantojn.

Pliaj gravaj urboj estas Braunschweig, Göttingen, Lüneburg, Oldenburg, Osnabrück kaj Wolfenbüttel.

## Historio 
vidu ankaŭ:
* Saksoj
* Hanovra dinastio
* Hanovro (lando)
* Brunsvigo (lando)
* Oldenburgio
* :Kategorio:Historio de Malsupra Saksio

## Administra divido 
### Distriktoj 
Malsupra Saksio estas dividita en 38 distriktojn kaj 8 eksterdistriktajn urbojn.

Distrikto Ammerland
Distrikto Aurich
Distrikto Grafschaft Bentheim
Distrikto Celle
Distrikto Cloppenburg
Distrikto Cuxhaven
Distrikto Diepholz
Distrikto Emsland
Distrikto Friesland
Distrikto Gifhorn
Distrikto Goslar
Distrikto Göttingen
Distrikto Hameln-Pyrmont
Distrikto regiono Hanovro
Distrikto Harburg
Distrikto Heidekreis
Distrikto Helmstedt
Distrikto Hildesheim
Distrikto Holzminden
Distrikto Leer
Distrikto Lüchow-Dannenberg
Distrikto Lüneburg
Distrikto Nienburg
Distrikto Northeim
Distrikto Oldenburg
Distrikto Osnabrück
Distrikto Osterholz
Distrikto Osterode
Distrikto Peine
Distrikto Rotenburg
Distrikto Schaumburg
Distrikto Stade
Distrikto Uelzen
Distrikto Vechta
Distrikto Verden
Distrikto Wesermarsch
Distrikto Wittmund
Distrikto Wolfenbüttel 

maldekstre|240px

### Eksterdistriktaj urboj 
* Braunschweig (Brunsvigo)
* Delmenhorst
* Emden
* Oldenburg (Oldenburgo)
* Osnabrück (Osnabruko)
* Salzgitter
* Wilhelmshaven
* Wolfsburg

### Vidindaĵoj, propra kulturo 
En Malsupra Saksio aparte vidindas la tradicia kampara arĥitekturo de la farmbienoj.

Vidu ankaŭ la informojn pri la platgermana lingvo.kaj pri la saterfrisa, la plej malgranda minoritata lingvo de Germanio, parolata en la regiono Saterland en la okcidento de la federacia lando.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de Malsupra Saksio jen  15px|border germane kaj  platgermane, 15px|border angle,  15px|border france, 15px|border hispane, 15px|border nederlande, 15px|border pole, 15px|border ĉine, 15px|border japane kaj 15px|border ruse 
* detalaj bazaj geografiaj informoj 


Kategorio:Federaciaj landoj de Germanio
Malsupra Normandio

**Malsupra Normandio** ( [bas nɔr.mɑ̃.di]) estas eksa administra regiono el nordokcidenta Francio, parto el historia Normandio.

Ĝi konsistas el tri departementoj:
:14 Calvados
:50 Manche
:61 Orne

Ĝia ĉefurbo estas **Caen**. Inter pliaj aparte gravaj urboj menciindas Cherbourg, Alençon, Argentan, Falaise kaj Hérouville-Saint-Clair. ISO-kodo de la regiono estas FR-P.

Ekde la 1-a de januaro 2016 la Malsupra Normandio estas kunfandigita kun la Supra Normandio par formi la regionon Normandio.

## Vidu ankaŭ 
* Normandio
* Supra Normandio

## Eksteraj ligiloj 
* Basse-Normandie - Wikivoyage (fr)
* http://www.cr-basse-normandie.fr  
* http://www.meteo-normandie.fr  


Normandio, Malsupra
Markio (Italio)

**Markio** ( ) estas regiono de Italio. 

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La itala nomo (*Marche*) estas plurala, kvazaŭ "markioj", sed PIV logike preferas la singularan formon. Laŭ la nova PIV  de 2020 **Markio** estas ankaŭ regiono aŭ provinco, kiu konsistigis limparton de imperio: *la markio de Brandenburgio.* Male, **markizo** (origine: **markiestro**) estas nobelo, ranganta inter duko kaj grafo.

## Geografio 
maldekstre|eta|240ra|Surfaco de Markio per altimetraj zonoj

Markio situas en la orienta parto de Italio, inter Apenino kaj Adriatiko, sude de Romanjo kaj norde de Abruzo.
Parto de ĝia norda limo estas al San-Marino.
Je la apenina flanko situas Toskanio kaj Umbrio.
(La teritorio de provinco "Pesaro kaj Urbino" iam estis parto de la umbria regno.)

La sud-okcidentan parton de la regiono konsistigas la nacia parko "Sibilaj Montoj".

Ĝia kvina provinco, Fermo, estis kreita nur en 2004 kaj plene ekfunkciis nur en 2009.

### Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de la urboj kun pli ol 50 000 loĝantoj en 2005:

## Famuloj 
* Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio), imperiisto
* Donato Bramante, arkitekto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.regione.marche.it 
* http://www.le-marche.com/Marche/index.htm 
* http://www.paradisepossible.com/marche2.asp  
* http://www.docushare.it/mediasoft/italy/marche/marche_en.htm
Moliso

**Moliso**, foje ankaŭ alternative ***Molizo*** () estas regiono de Italio situanta inter Abruzo, Latio, Kampanio, Apulio kaj Adriatika Maro. 

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Campobasso, aliaj gravaj urboj estas Isernia, Termoli kaj Larino (tiu lasta kun tre grava historia centro).

Troviĝas en tiu regiono parto de la Nacia parko ''Parco Nazionale d'Abruzzo, Lazio e Molise*.

Ĝi estas regiono de la 27-an de decembro 1963, ĝis tiam formis kun Abruzo la regionon *Abruzzo-Molise*.

Slavomolisano, konata ankaŭ kiel **Moliseslava** aŭ **Moliskroata**, estas variaĵo de Ŝtokavia Serbokroata lingvo parolata de italaj kroatoj en la provinco Kampobaso, en la regiono Moliso, nome en la vilaĝoj Montemitro (*Mundimitar*), Acquaviva Collecroce (*Živavoda Kruč*) kaj San Felice del Molise (*Štifilić'').

## Geografio 
maldekstre|eta|Surfaco de Moliso per altimetraj zonoj
maldekstre|eta|La du provincoj de Moliso

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo 
* Mapo de Moliso 
* Urboj de Moliso 

Kategorio:Apeninoj
Mariio

**Mariio** (Maria Respubliko – *Respubliko Marij El*, , ), aŭtonoma respubliko en Rusia Federacio troviĝas oriente de la Orient-Eŭropa ebeno, en la Meza Volgio.  

Laŭ la stato de  en la respubliko vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La ĉefurbo estas Joŝkar-Ola  

La respubliko konsistas el 14 provincaj distriktoj (rajonoj), 4 urboj, 19 vilaĝoj de urba tipo. La respubliko nomitas laŭ la finna-ugra etno marioj, antaŭe nomitaj **ĉeremis**-oj; ili konsistigas 43% de la loĝantaro, 47% estas rusoj kaj 6% tataroj.  

## Historio de Mariio 
La fina-ugraj loĝis en Mariio de la pratempo. En la 9-a jarcento en Mariio aperis slavoj. De la 16-a jarcento Mariio estas parto de Rusio. Marioj akiris aŭtonomecon en la jaro 1920.

## Geografio de Mariio 
## Loĝantaro de Mariio 
La plej granda parto da loĝantaro estas rusoj, marioj estas la duaj. 51% de marioj loĝas ekster de la republiko.

## Ekonomio de Mariio 
## Edukado en Mariio 
## Kulturo en Mariio 
## Vidu ankaŭ 
* Maria lingvo

Dosiero:RussiaMariEl.png|
Dosiero:MariEl03.png|
Dosiero:Coat of arms of Mari El.png|

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://gov.mari.ru  
* http://odur.let.rug.nl/~bergmann/russia/regions/rus12me.htm  
* http://www.yoshkar.com
Mordvio

**Mordvio** aŭ **Mordvujo** estas respubliko (federacia subjekto) de Rusio fondita en 1930. Ĝi akceptis sian nomon de etno mordvoj, kiu laŭ tutrusia popolnombrado de 2002 reprezentanta nur 32 procentojn de tuta regiona loĝantaro — plimulto estas la 61 procentoj de rusoj al kiuj aldoniĝas 6 procentoj da tataroj.

Parolantoj de du mordvaj lingvoj (erzja kaj mokŝa) en pasintaj jarcentoj estis pli premataj asimiliĝi al rusa kulturo ol ĉirkaŭaj etnoj, kaj nuna etna disdivido de la regiono montras tiun fakton.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĉefurbo de la respubliko estas urbo Saransk (310 898 loĝantoj en 2024).

## Loĝantaro 
eta|Etnoj de Mordvio: violkolore - mokŝa, rozkolore - erzja, hele - rusoj, verde - tataroj
En 2015 Mordvio enhavis ĉirkaŭ 800 mil loĝantojn, el ili 61,2 % estis urbanoj. Ekde tiam la nombroj de loĝantoj tendence malkreskis.

### Lingvoj 
En Mordvio estas tri oficialaj lingvoj:
* rusa (tutŝtata oficiala en Rusio);
* mokŝa;
* erzja.
Lastaj du lingvoj apartenas al mordva lingvaro; ili havas oficialan statuson nur en Mordvio. Mordvio estas plej proksima al Moskvo regiono kun alia (ne-rusa) oficiala lingvo.

Mokŝa lingvo estas parolata ĉefe en okcidenta kaj centra partoj de Mordvio, erzja lingvo estas parolata ĉefe en orienta parto.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Mordvio
Mito

**Mito** ( greke : **μῦθος** ) estas popolrakonto kiu priskribas okazaĵon - pasintan, nunan aŭ estontan - kiu, kvankam ne reala, havas eksterordinaran gravecon aŭ profundan signifon por aparta komunumo. Mito implikas diojn , superhomajn heroojn aŭ aliajn partoprenantojn - ĉu aktivigitajn aŭ aktivajn - kiuj kontribuas al formado de la identeco kaj percepto de tiu grupo, kiu kredas kaj aliĝas al la mito.

## Difino kaj historio
La historio de la universo klarigeblas per la modernaj astronomio kaj astrofiziko, dum arkeologio kaj historiscienco provas klarigi la historion de homaj socioj. En la fora pasinteco, kiam sciencoj ankoraŭ ne ekzistis, la komencojn de la mondo kaj de socio oni klarigis per mitoj.

La vorto **mito** estas ofte erare komprenita kun signifo **fikcio**, io kio neniam okazis. Mito estas vera metodo por pripensi la pasinton. Konata historiisto de religioj [kiu?] iam deklaris: "Mitoj sciigas nur tion, kio vere okazis." Ĉi tio ne signifas ke mitoj ĝuste klarigas tion, kio fakte okazis. Ĝi faras nur sugeston, tamen malantaŭ la klarigo estas tio, kion oni ne povas nek vidi nek ekzameni.

En antikva tempo niaj foraj prauloj, por klarigi por ili nekompreneblajn kaj misterajn eventojn, verkadis diversajn rakontojn kaj epopeojn, kiuj transdoniĝis de unu generacio al alia. Tiel aperis mitoj kaj legendoj. Mito estas tradicia rakonto pri la dioj aŭ praavoj kaj iliaj agoj en la komenco de la tempoj, plejofte kun religia, drameca karaktero. Mitoj respegulis fantastajn imagojn de antikvaj homoj pri la aranĝo de la universo, naturo kaj homa historio.

Mito estas neapartigebla de religio. Ambaŭ kredas je ekzisto de supernaturaj fortoj.
Unu el la plej bonaj mitaj libroj estas **Iliado** de Homero, kiu sciigas pri la Troja milito. Neniu leganto de la libro hodiaŭ akceptas la Homeran raportaĵon kiel historie faktan rakonton. Eble estas eta dubo, tamen che iuj tempoj antaŭ multaj jarcentoj Homero vivis kaj tie vere okazis milito inter la Grekaj civitoj kaj la loĝantoj de nordokcidenta Azio Malgranda.

## Klasifiko de mitoj 
Oni povas klasifiki mitojn laŭ temoj, priskribitaj en ili, menciindas mitoj pri

Deveno de la Universo - Deveno de la Tero - Tutmonda diluvo - Kreado de Homo - Fino de la mondo - Suno kaj Luno - Dioj kaj Herooj,

kiuj varias de unu popolo al alia.

## Naciaj mitologioj 
La plej konataj kaj riĉenhavaj naciaj mitologioj estas:

Sumera - Egipta - Greka - Romia - Skandinava - Orienta - Ĉina

## Vidu ankaŭ 
* Mitoj pri kreo
* Mitologio (scienco)
* Filozofio
* Carl Gustav Jung
* Simbolo
* Antropologio
* Lucien Lévy-Bruhl
* Claude Lévi-Strauss
* Roland Barthes
* Senmitigo
* fikcio — listo de fikciuloj


Kategorio:Psikoanalizo
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Religio
Kategorio:Antropologio
Kategorio:Kulturo
Mpumalanga

eta|300px|La tri distriktoj de Mpumalanga en Sud-Afriko

**Mpumalanga** aŭ Mpumalango estas provinco de Sud-Afriko. Ĝi nomiĝis *Orienta Transvalo*, kaj estis parto de la provinco Transvalo ĝis 1995.

Ties ĉefurbo estas Nelspruit kaj alia grava urbo estas Ermelo.

La rivero Blyde estas grava geografia elemento.

Mpumalanga estas la ununura el la sudafrikaj provincoj havanta flagon, post kiam ANC malkonsilis ke havu la provincoj proprajn, denaci-apartigajn flagojn.

## Bildaro 

File:Pilgrim Rest.jpg|Pilgrim's Rest en Transvaal (Mpumalanga)
dosiero:Three Rondavels Blyde River Canyon.jpg|"Three Rondavels" en Blyde River Canyon
File:Eastern Transvaal.jpg|Escarpement
File:Lisbon Falls - Tvl.jpg|Lisbon Falls

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la provinca registaro de Mpumalanga
* Retejo de la turisma administracio de Mpumalanga 

Kategorio:Provincoj de Sud-Afriko
Makro-ĉibĉa lingvaro

Etnografio > Etno > Klasifiko de etnoj > Indianaj Familioj > Makro-Ĉibĉa familio
----

Lingvofamilio de Amerikaj indianoj. Reprezentantoj: Ĉibĉoj (270 mil), Lenkoj (150 mil), Mikitoj. Totala kvanto: 1.8 mln.

ĈIBĈOJ

* **Nomoj:** [f] Tchibchas; [r] ĉibĉa
* Grupo de indianaj popoloj (kunaoj, guajmoj, mŭiskoj k.a.) en Suda kaj Centra Ameriko, 635 mil (1992).
* **Lingvoj:** ĉibĉaj.
* **Kredantoj:** katolikoj.

Janomamoj

* **Nomoj:** [f] Yanomamas; [r] janomama
* Grupo de indianaj popoloj en la sudo de Venezuelo (15 mil, 1992) kaj nordo de Brazilo (12 mil).
* **Lingvoj:** proksimaj al ĉibĉaj lingvoj.
* Konservas tradiciajn konfesojn, estas ankaŭ kristanoj.

KUNAOJ

* **Nomo:** [m] tule; [f] Kounas; [r] kuna
* Indiana popolo de ĉibĉa grupo en Panamo, pli ol 50 mil (1992).
* **Kredantoj:** kristanoj (katolikoj kaj protestantoj).

LENKOJ

* **Nomoj:** [m] lenka; [f] Lenkas; [r] lenka
* Indiana gento de ĉibĉa grupo en sudokcidento de Honduro (100 mil, 1992) kaj nordo de Salvadoro (10 mil).
* **Lingvo:** hispana.
* **Kredantoj:** katolikoj.

## Vidu ankaŭ 
* Bribria lingvo
* Lingvoj de Honduro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.colciencias.gov.co/seiaal/documentos/jvrc04.htm  
* http://www.icanh.gov.co 
* http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=90455 


Kategorio:Lingvoj de Kolombio
Otomi-mangea lingvaro

La **otomi-mangea lingvaro** estas lingvofamilio de amerikaj indianoj, en Meksiko kaj Centra Ameriko.
280px|dekstra
La plej granda nombro de parolantoj de ĉi tiu familio troviĝas en la ŝtato de Oaxaca, kie la otomia, la zapoteka kaj la miŝteka lingvoj estas entute parolataj de ĉirkaŭ 1 miliono kaj duono da personoj (proksimume triono de la loĝantaro de la ŝtato).

## Lingvoj de la familio 
La familio otomi-mangea estas formata de sep branĉoj: amuzga, ĉinanteka, miŝteka, otomipamea, popoloka, tlapaneka kaj zapoteka, kvankam tiu divido ne havas konsenton de ĉiuj esploristoj.

Ĉefaj lingvoj:
* Otomia lingvo, parolata de la otomioj
* Miŝteka lingvo, parolata de la miŝtekoj en Meksiko (precipe en nordo kaj oriento de la ŝtato Oaksako), 260 mil (1992).
* Mazateka lingvo, parolata de la mazatekoj en Meksiko (montaraj regionoj ŝtato Oaksako), 130 mil (1992).
* Zapoteka lingvo, parolata de la zapotekoj
* Mazava lingvo, de la mazavoj en Meksiko (montaraj regionoj okcidento de ŝtato Meksiko kaj oriente de ŝtato Miĉoakano), 120 mil (1992).

## Vidu ankaŭ 
* Indianaj lingvoj de Meksiko

Kategorio:Lingvofamilio
Masakro de Columbine

eta|300px|Aerfoto de la lernejo
**Masakro de Columbine** [kalumbajn'] estas la masakro ĉe la gimnazio
Columbine proksime de Littleton, Kolorado, Usono. Du studentoj, Dylan Klebold kaj Eric Harris pafmortigis unu instruiston kaj 12
studentojn. Poste ili sinmortigis. La masakro okazis je la 20-a de aprilo 1999, la 110-a naskiĝtago de
Adolf Hitler. El la 12 studentoj, 8 estis konataj kiel kristanoj.

La mortigitoj (kaj iliaj aĝoj):

# Cassie Bernall, 17
# Steven Curnow, 14
# Corey DePOOTER, 17
# Kelly Fleming, 16
# Eric Harris, 18, mortiginto (* 9-a de aprilo 1981 en Wichita, Kansas; † 20-a de aprilo en 1999 en Littleton, Colorado)
# Matthew Kechter, 16
# Dylan Klebold, 17, mortiginto (* 11-a de septembro 1981 en Lakewood, Colorado; † 20-a de aprilo 1999 en Littleton, Colorado)
# Daniel Mauser, 15
# Daniel Rohrbough, 15
# William 'Dave' Sanders, 47, instruisto
# Rachel Scott, 17
# Isaiah Shoels, 18
# John Tomlin, 16
# Lauren Townsend, 18
# Kyle Velasquez

## Vidu ankaŭ 
* *Bowling for Columbine*
* Masakro ĉe Red Lake High School
* Lerneja masakro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.slate.com/id/2099203 
* http://www.boulderdailycamera.com/shooting/21map.html 
* http://www.danielmauser.com 
* http://media.mnginteractive.com/media/paper36/Columbine_Grand_Jury_Report.pdf 

Columbine
Columbine
Kategorio:Kriminaleco en Usono
Maamme

***Maamme*** (svede *Vårt land*; ambaŭ signifas "Nia lando"), estas la nacia himno de Finnlando. La originalan, svedlingvan tekston verkis Johan Ludvig Runeberg (1846). Ekzistas pluraj finnaj tradukoj, el kiuj la plej konata (la sola nuntempe kantata) estas atribuita al Paavo Cajander, sed ĝi fontas el pli frua traduko de Julius Krohn. La melodion komponis Fredrik Pacius (1848). Kutime oni kantas nur la unuan kaj lastan strofojn.

La nacia himno de Estonio, *Mu isamaa, mu õnn ja rõõm*, havas la saman melodion, sed alian tekston.

## Eksteraj ligiloj 
* *Maamme*, la unua strofo en la finna, kantas gea ĥoro, registrita en 1940
* *Vårt land*, la unua strofo en la sveda, kantas gea ĥoro, registrita en 1940
* *Maamme* en Vikifontaro, la teksto de ĉiuj 11 strofoj en la finna lingvo
* *Vårt land* en Vikifontaro, la teksto de ĉiuj 11 strofoj en la sveda lingvo

Kategorio:Naciaj himnoj
Kategorio:Naciaj simboloj de Finnlando
Kategorio:Kulturo de Finnlando
Kategorio:Svedlingvaj kantoj
MIT

**MIT** havas plurajn signifojn:

***mit** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Masaĉuseca Instituto de Teknologio**
***Mito**
***Mitoj pri Tero**
***Esperanto sen mitoj**
Manitobo

**Manitobo** () estas preria provinco de Kanado inter Ontario kaj Saskaĉevano, kaj la Nordokcidentaj Teritorioj kaj la Hudsona Golfo norde kaj Usono (Norda Dakoto kaj Minesoto) sude. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La nuna ĉefministro de Manitobo ekde la  estas . La guberniestro, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas .

La nomo Manitobo venas de la  vorto, "maniotwapow", kaj signifas "markolo de la Spirito" (markolo en la Manitoba Lago).

## Geografio
La ĉef-urbo kaj plej granda urbo, kun pli ol duono de la loĝantaro de Manitobo, estas Vinipego. Inter aliaj gravaj urboj de Manitobo estas Brandon, Thompson, Dauphin, Swan River, Churchill, The Pas, Selkirk, Portage la Prairie, Gimli, Flin Flon, Steinbach, Morden kaj Winkler.

La kvar tre grandaj lagoj de la provinco, kiuj jam de malproksime videblas sur ĉiu provinca mapo, estas la Cedra Lago, Manitoba Lago, Vinipega Lago kaj Lago Winnipegosis. Sed vizitindas ankaŭ la multegaj, nur relative pli etaj lagoj, kiuj al homo staranta ĉe la bordo tamen ŝajnas vastaj. El ili menciindas ekzemple la Lago de la Arbaroj, Boacolago, Lago Boundary, Dia lago, Egenolf, Falka Lago, Insula Lago, Kasmere, Kipahigan, Kississing, Lac Brochet, Lago Minnedosa kaj la Okcidenta Akcipitra Lago.

## Historio
En 1612, Thomas Button atingis Manitobon en la marbordo de la Hudsona Golfo. La brita Kompanio de Hudsona Golfo formiĝis en 1670. En 1682, la franca esploristo Pierre-Esprit Radisson atingis Manitobon, kaj poste estis luktoj inter la anglaj kaj la francaj pelt-komercistoj. La Verendrye konstruis Fortikaĵon Mauropas (1734), Fortikaĵon Rouge (1738), kie estas hodiaŭ Vinipego, kaj Fortikaĵon La Reine. Dum la Ribelo de Red River, 1869, Louis Riel kaj la metisoj penis malebligi unuigon kun angla Kanado. Hodiaŭ, la franca kun la angla ankoraŭ estas oficiala lingvo de Manitobo, sed, laŭ la censo de 1996, nur 47.665 homoj en la provinco kutime ĝin parolas.

La Ĉefministro de Manitobo (angle *Premier of Manitoba*, france *Premier ministre du Manitoba*) estas la ĉefministro de la provinco Manitobo. La ĉefministro estas la registarestro de la provinco. 

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo
* http://www.gov.mb.ca/splash.html  
* http://www.travelmanitoba.com
Malajzio

**Malajzio** estas lando en Sud-Orienta Azio. Ĝiaj land-limaj landoj estas Tajlando, Singapuro, Indonezio, Brunejo kaj Filipinoj. Ĝi konsistas teritorie el dektri subŝtatoj kaj tri federaciaj teritorioj, kun areo de 330.803&nbsp;km².

Malajzio multe eksportas gumon kaj palmoleon.
* **Landkodo:** MY.
* **Loĝantaro:** 34,1 milionoj (2024), inter ili 91,8 procentaĵoj da malajzianoj kaj 8,2 procentaĵoj da neŝtatanoj; laŭ etnaj grupoj: malajoj (67.4%), ĉinoj (22.8%), hindoj (6.6%) kaj aliaj (0.7%)
* **Eksporto:** kaŭĉuko, palmoleo, nafto, plumbo, elektrovaroj.
* **Organizoj:** UNO (1957)

Biogeografie Malajzio troviĝas en la orientalisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi precipe situas en Sunda Lando, kiu estas parto de la sundalanda-filipina ekoprovinco.

## Historio 
* Brita Malajzio

## Politiko 
La Reĝo de Malajzio (malaje: Yang di-Pertuan Agong, jave: يڠ دڤرتوان اߢوڠ ; foje nomata la Supera Reganto de Malajzio) estas la ŝtatestro de Malajzio. La Yang di-Pertuan Agong, kiu havas fiksan oficperiodon sed estas elektita el inter la heredaj sultanoj, povas esti konsiderata aŭ kiel monarko aŭ kiel prezidanto. Pro la parlamenta konstitucio de la lando, la ofico estas ĉefe ceremonia kaj reprezenta.

## Teritoria divido 
La ŝtato konsistas teritorie el dektri subŝtatoj, kiuj plejparte estas sultanlandoj, kaj tri aldonaj federaciaj teritorioj:

## Amaskomunikiloj 
* Asyik FM, indiĝena radio en Malajzio
* Orienta Tage Novaĵo

## Socia vivo 
* Malajzia Skolta Asocio

## Esperanto 
En Malajzio estas Malajzia Esperanto-Asocio fondita en 1989.

### Esperantistoj 
* *Raja Zainal Abidin bin Zahid*, kontaktadreso de Malajzia Esperanto-Asocio

## Bildaro 

LocationMalaysia.png|situo de la ŝtato en sudorienta Azio
My-map.png|mapo de Duoninsula kaj Orienta Malajzio
KL + Putrajaya locator.png

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* ISO 3166-2:MY

## Eksteraj ligiloj 
*  
* oficiala retejo de la registaro de Malajzio, jen malaje kaj angle
*  Malajzio (*The Encyclopedia of Earth*)
*  Geografio de Malajzio (*The Encyclopedia of Earth*)
*  turisma retejo pri Malajzio lokigita en Flandrio


Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1957
Monokratio

**Monokratio** estas la registara formo, en kiu la potenco (teorie) estas plenumata de ununura homo (reĝo, imperiestro, diktatoro).
*(Etimologie : greka - *mono* sola, *kratos* potenco.)*

Monokratio signifas do ŝtatregadon fare de unu sola homo (kiel aŭtoproklamita aŭtokratio, sed egaleco ofte kreiĝas inter ĉi tiuj du konceptoj), tio estas, la formo de la ŝtato, en kiu iu individuo tenas la senliman potencon. Ekzemplo povas esti la malnova orienta despotismo, tiraneco, absoluta monarkio, aŭ ununura menso en primitivaj kulturoj.

Oni povas distingi plurajn subformojn de monokratio&nbsp;:

; • **La absoluta monarkio.** : Baziĝante sur heredeco, ĝi estas la regado far ununura homo, kiu enmane tenas ĉiujn povojn (leĝodona, ekzekutiva kaj tribunala). La suvereneco de la monarko ofte estas per dia rajto.

; • **La popola cezarismo.** : Ĝi estas politika reĝimo absolutisma kaj ofte hereda, en kiu la potencon plenumas ununura homo je la nomo de la popolo. La potenco ĝenerale estas akirita kaj plenumita per plebiscito, t.e. procedo per kiu homo petas de la popolo manifesti al li sian konfidon.

; • **La diktatoreco.** : Ĝi estas la politika reĝimo, en kiu la potencon plenumas ununura homo, kiu akiras kaj konservas la potencon perforte.

## Vidu ankaŭ 
* Aŭtokratio

Kategorio:Konstitucioj
Monda Universitato

**Monda Universitato** (MU) estas edukada entrepreno organizata kaj aŭspiciata de Brazila Esperanto-Ligo, celante disponigi al interesatoj kursojn kaj lernobjektojn pri temaro proponita de docentoj kaj spertuloj. La efikeco de la diversaj kursoj estas strikte kontrolata de la organizado de MU, kiu liveros atestilon al la lernanto post fina ekzameno. La bazo de la tiu eduksistemo en MU estas la rekta kontakto inter la tema spertulo kaj la lernanto, surbaze de interreta kontakto.

## Eksteraj Ligiloj 
*Retpaĝo de Monda Universitato
*Meksika Esperanto-Instituto
Kategorio:Edukado de Esperanto
Medalo Fields

eta|Fronto de Medalo Fields
La **Medalo Fields** estas matematika premio aljuĝita al ĝis kvar matematikistoj (sub 40-jaraĝaj) ĉe ĉiu Internacia Kongreso de Matematikistoj ekde 1936 kaj regule ekde 1948 pro la iniciato de la Kanada matematikisto John Charles Fields. La celo estas agnoski kaj subteni junajn matematikajn esploristojn, kiuj jam faris gravajn kontribuojn.

La Medalo Fields estas al matematiko kiel la Nobel-premio (ĉar ne ekzistas nobelpremio por la matematika fako).

Vidu ankaŭ la Premion Nevanlinna.

Premiitoj:
* 1936 : Lars Ahlfors, Jesse Douglas
* 1950 : Laurent Schwartz, Atle Selberg
* 1954 : Kunihiko Kodaira, Jean-Pierre Serre
* 1958 : Klaus Roth, Rene Thom
* 1962 (Stokholmo, Svedio): Lars Hormander, John Milnor
* 1966 (Moskvo, Rusio): Michael Francis Atiyah, Paul Cohen, Alexander Grothendieck, Stephen Smale
* 1970 (Nico, Francio): Alan Baker, Heisuke Hironaka, Sergei Novikov, John G. Thompson
* 1974 (Helsinki, Finnlando): Enrico Bombieri, David Mumford
* 1978 (Vankuvero, Kanado): Pierre Deligne, Charles Fefferman, Gregory Margulis, Daniel Quillen
* 1982 (Varsovio, Pollando): Alain Connes, William Thurston, Shing-Tung Yau
* 1986 (Berklio, Usono): Simon Donaldson, Gerd Faltings, Michael Freedman
* 1990 (Kioto, Japanio): Vladimir Drinfeld, Vaughan F.R. Jones, Shigefumi Mori, Edward Witten
* 1994 (Zuriko, Svisio): Efim Zelmanov, Jacques-Louis Lions, Jean Bourgain, Jean-Christophe Yoccoz
* 1998 (Berlino, Germanio): Richard Borcherds, William T. Gowers, Maxim Kontsevich, Curtis Mcmullen
* 2002 (Pekino, Ĉinio): Laurent Lafforgue, Vladimir Voevodsky
* 2006 (Madrido, Hispanio): Andrei Okounkov, Grigori Perelman (malakceptis), Terence Tao, Wendelin Werner
* 2010 (Hajderabado, Barato): Elon Lindenstrauss, Ngô Bảo Châu, Stanislav Smirnov, Cédric Villani
* 2014 (Seulo, Sudkoreio): Artur Ávila (Brazilo), Manjul Bhargava (Kanado), Martin Hairer (Aŭstrio), Marjam Mirzaĥani (Irano)
* 2018 (Rio-de-Ĵanejro, Brazilo): Caucher Birkar, Alessio Figalli, Peter Scholze kaj Akshay Venkatesh
* 2022 (Helsinko, Finnlando): Hugo Duminil-Copin, June Huh, James Maynard kaj Marina Viazovska.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Abela Premio
* Wolf-Premio pri Matematiko

## Eksteraj ligiloj 
* 

Fields