open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alanoj

**Alanoj** (greke *Αλανοι*, *Αλαννοι*; ĉine *O-lan-na*; de la 9-a jarcento multaj fontoj nomas ilin *As*, , kartvele *Osi,* osete *Ællontæ*) estis irana nomada subetno de sarmatoj. Alanoj estis ĉiam pretaj por milito nomadaj brutobredistoj; homoj de diversaj devenoj, ili havis komunan lingvon el irana grupo kaj komunan kulturon.

## Fruaj alanoj 
La unuaj mencioj de la grupoj, kiujn modernaj esplorantoj ligas kun alanoj, okazis en la 1-a jarcento antaŭ Kristo. La skribitaj fontoj (ĉinaj, romiaj kaj grekaj) rakontas, ke de la 1-a ĝis la 4-a jarcentoj alanoj havis gvidan rolon en la triba unio de iranlingvaj nomadoj kaj ili sukcesis fari potencan union de sarmataj triboj. En la 2-a kaj 3-a jarcentoj alanoj kaŭzis problemojn por la Romia imperio ĉe Danubo kaj en Kaŭkazio. Arkeologiaj trovoj pruvas la diritaĵon de la skribitaj fontoj.

## La "okcidentaj" alanoj kaj vandaloj 
Ĉirkaŭ la jaro 370 alanoj estis disbatitaj fare de hunoj je du grupoj.

Unu el la grupoj iris al okcidento. Tie ili setlis en kelkaj lokoj, sed la plej granda grupo aliĝis al vandaloj kaj tiel venis al Iberio kaj pli malproksimen — al la Norda Afriko.

En Iberio alanoj estis famaj pro la ĉashundoj, kiujn ili alvenigis en Eŭropon. Speco de grandaj hundoj, nomata *alanos* (alanoj), plu ekzistas en la lando de eŭskoj (nord-okcidenta Hispanio). Vidu foton.

## "Orientaj" alanoj kaj hunoj 
Parto de alanoj, kiu restis sub regado de hunoj, post komplikaj travivaĵoj iĝis la nuna etno de osetoj en Kaŭkazio.

## Vidu ankaŭ 
* Skitoj

## Eksteraj ligiloj 
* Ukraina enciklopedia teksto pri alanoj kaj iliaj rilatoj kun orientaj slavoj
* Brief histories of the pre-Imperial Iranian peoples, Dr Oric Basirov 
* http://www.lostlanguages.com/parthian.htm 
* http://members.tripod.com/~S_van_Dorst/Ancient_Warfare/Rome/Sources/ektaxis.html 
* http://depts.washington.edu/uwch/silkroad/texts/hhshu/notes19.html  


Kategorio:Antikvaj etnaj grupoj en Eŭropo
Kategorio:Antikvaj etnoj en Rusio
Kategorio:Migrado de nacioj
Kategorio:Historio de Nordafriko
Kategorio:Mezepoka Alĝerio
Kategorio:Mezepoka Hispanio
Kategorio:Mezepoka Portugalio
Kategorio:Osetio
Kategorio:Sarmatoj
Kategorio:Malfrua Antikveco
Kategorio:Vandaloj
Leah Behn

**Leah Isadora BEHN**  (naskiĝis la 8-an de aprilo 2005) estas filino de Ari Behn kaj princino de Norvegio Märtha Louise.

Leah Isadora Behn estas laŭ rango la sesa kiu rajtas heredi la norvegian tronon, post siaj patrino kaj pli aĝa fratino Maud Angelica Behn. (Ŝi ankaŭ havas la (nuntempe) 66-an lokon en la vico por heredi la britan tronon.)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.aftenposten.no/nyheter/kongelige/article1060715.ece
* http://en.wikipedia.org/wiki/Line_of_Succession_to_the_British_throne Vico de eblaj heredontoj de la brita trono
* http://www.aftenposten.no/english/local/article1013046.ece 
* http://www.aftenposten.no/english/local/article1061009.ece 

Kategorio:Norvega reĝa familio
Kategorio:Princinoj
Novgorod

Vorto **novgorod** en malnova rusa lingvo disdividiĝas je radikoj kiel "nov-gorod" kaj signifas "nova urbo".

En nuna uzado la vorto havas plurajn signifojn:
* Velikij Novgorod (Granda Novgorod) estas urbo en nord-okcidenta Rusio.
* Niĵnij Novgorod (Suba Novgorod) estas urbo en centra Rusio (kvankam ĝi estas pli granda ol la "Granda Novgorod").
En la rusa lingvo kutime kiam oni diras *Novgorod* sen precizigo, oni parolas pri *Velikij Novgorod*.
Ujgura lingvo

La **ujgura lingvo** (**ئۇيغۇر تىلى**, *Uyghur tili*, **ئۇيغۇرچە** *Uyghurche*) apartenas al la tjurka lingvaro ene de la altaja lingvaro. Ĝi estas parolata de la ujguroj en Ĉinio (7 milionoj da parolantoj) kie ĝi estas agnoskata kiel oficiala kune kun la ĉina lingvo kaj en Kazaĥio ĉirkaŭ 300 mil personoj parolas ĝin. Krom tio, ĝi ankaŭ havas malgrandajn komunumojn en Mongolio kaj en aliaj landoj de Centrazio kaj en Usono kaj aliaj landoj kie ili ekziliĝas. La ujguroj estas unu el la ĉefaj  oficiale agnoskataj de la Popola Ĉina Respubliko.

Ekde la 10-a jarcento, kiam la ujguroj islamaniĝis, la ujgura estas skribata per varianto de la araba alfabeto uzata en la persa kun kelkaj diakritaj signoj aldonitaj por reprezenti la proprajn ujgurajn vokalojn. En la 1970-aj jaroj, la registaro de Ĉinio volis reformi la skribon per adoptado de la latina alfabeto. Tamen, en la jaro 1987 oni revenis al la tradicia araba alfabeto kaj estis forlasita oficiale la latina skribo, kvankam ĝi estas hodiaŭ uzata por la komunikado per interreto aŭ SMS.

eta|maldekstre|
## Trajtoj 
La ujgura estas membro de la tjurka lingvofamilio, kaj tial plene komprenebla kun iuj aliaj tjurklingvaj lingvoj kiel la uzbeka sed malpli komprenebla kun aliaj kiel la moderna turka, kvankam ili kunhavas similajn gramatikajn, sintaksajn, kaj aliajn trajtojn. Grandaj partoj de la leksikono venas de la araba kaj la persa. Kiel ĉiuj tjurkaj lingvoj, la ujgura estas aglutina lingvo kaj tial ankaŭ 'ekonimia lingvo', ekzemple tio kio povus esti okvorta frazo en la angla, povus duvorta frazo en la ujgura, enhavanta kvin aŭ pli da sufiksoj. Ujguroj en Ŝinĝango longe vivis en almenaŭ parte dulingva medio,  Ujgurparolantoj kodŝanĝas kaj miksas lingvojn (ujgura kaj mandarenaj pruntvortoj) en maniero karakteriza por homoj vivantaj en dulingvaj medioj ĉie, eĉ en lokoj kiel Kaŝgar kaj Hotan kiuj estas konsiderataj la plej kulture aŭtentaj, la plej ujguraj.

## Ujgura alfabeto 
eta|maldekstre|
## Edukado 
Dum la lastaj du jardekoj (2000-2022), aŭtoritatoj eksperimentis kun malpliigado de la spaco por instruado en la ujgura sur ĉiuj niveloj de edukado, de bazlerneja ĝis la nivelo de supera edukado.

## Amaskomunikilaro 
Tahir Hamut, ujgura filmprodukisto kaj poeto nun vivante ekzile en Usono, diris en intervjuo de novembro 2017, ke li timas, ke la ujgurlingva televida programado (en la ujgurlingvaj kanaloj de la ŝinĝanga televido) tute malaperos post kelkaj jaroj. Komence de 2020, la ĉina novjara festo en la Ujgura aŭtonoma regiono de Ŝinĝango prezentis plurajn ujgurajn artistojn, sed eĉ ne unu kanton en la ujgura lingvo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* La Voĉo de la Silka Vojo (kantkonkurso)
* Latinliterigo en Sovetunio

Kategorio: Tjurka lingvaro
Kategorio: Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio: Lingvoj de Ĉinio
Kategorio: Lingvoj de Kazaĥio
Kategorio: Lingvoj de Kirgizio
Pantos Dimu Glossa

**Pantos Dimu Glossa**, **Pantos Dimou Glossa**, **Pantos Dîmu Glossa** aŭ  **Cosmoglossa** estas internacia planlingvo proponita en 1858 de franca filozofo Lucien de Rudelle. Li intencis fari la sintezon de dek lingvoj kiuj li konis. La projekto alproprigas al si la Grekan kiel elirmaterialon por kreado de internacia lingvo, sed vortprovizo estas bazita sur la latina, greka, kaj latinidaj lingvoj. 

La projekto havas kelkajn karakteroj kiu proksimigas ĝin de Esperanto: (1) distingo de la vortklasoj per fiksita formo al ĉiuj; (2) forigo de apartaj verbaj formoj por ĉiu persono; (3) formado de derivatoj per sufiksoj kun fiksitaj signifoj. Malgraŭ tio, la difinita artikolo havas 30 malsamajn flektitajn formojn. 

Nombroj (1-10): ono, dyo, tro, tetro, pento, ekso, epto, okto, nono, deko. 

Ekzempleto: *Potere no konsolar dzam Kalipsoa dol eksito did Ylise*;

Traduko: "Ne povas konsoliĝi Kalipso de l' eliro de Uliso".

*indybilitabilitozò = senduba.

## Bibliografio
de Rudelle, Lucien 
Pantos Dimou Glossa (ou Cosmoglossa), grammaire primitive d'une langue commune à tous les peuples...
Bordeauxx: Crugy, 1859 (68+ p.)

Kategorio:Planlingvoj
Komuniklingvo

**Komuniklingvo**, **Communicationssprache** aŭ **Weltsprache** estas internacia planlingvo proponita en 1839 de Joseph Schipfer en broŝuro titolita "*Allgemeine Communications- oder Weltsprache*". La substantivo havas deklinacion. Precipe la tiama malamikeco inter germanoj kaj francoj suferigis lin, kaj tiel li kiel germano bazigis sian novan komuniklingvon sur la franca lingvo, sed kun simpligita senescepta gramatiko kaj ortografio. Ĝi estis la unua vere ellaborita aposteriora planlingvo, 48 jarojn antaŭ Esperanto kaj 40 jarojn antaŭ Volapük.

Tiu projekto havas historian intereson pro du kialoj. Unue, ĝi estas bazita sur la franca, ĝi reflektas la sentumon de tiu tempo, kiam la franca estis “preskaŭ universala” lingvo. Interese estas atenti la tempon, kiam la projekto komencis baziĝi sur la angla. En 1879 jam Volapuko (*Volapük*) prenis la anglan kiel bazon. Due, la projekto de Schipfer reflektas la novan konscion pri pli grandaj eblecoj de internacia komunikado kiuj aperis en la mondo per la trajno kaj vaporŝipo. La aŭtoro rekomendis uzi sian projekton en "novaj vojaĝmedioj".  

**Numeroj 1 - 10:**

Patro nia: **No Pera, wia ete Cielu
ta Noma sanctiferii;
ta Royoma Ais arrivii;
ta volonta färerii com Cielu änsi Terru.
Donne Ais noa Päno quotidien;
pardonne Ais noa offansos,
com pardonnas Aos offanding;
non permette que succombias tantationi;
mä delivre Aos malu**.

**"Respondo al Kara Amiko"**

*Komuniklingvo*: Cher Amia! Ei demanda mil Par donos, que no repondia ta obligeant Lettro dan tamsu a devea. Non puveia excuser tis Foto, si non puveia Eo assurer, que etia plusior moasos malad. Voala veritabel Coso ma silanse, Eo assurang, que sava etimer dan tu sa Etandu Priso tas Amitie et Bonte, wie Continuationo Eo most humbly pria. Rien subata avec plu Ardoru que occasiono, pur puver Ei donner Provos reel tis Paroles, Ei montrer par Effetos avec was respectfu, et Amitia eta, e restua Ei adonne. M. 28 Janvier 1839, ma most cher Amie, ta most devue Amia.

*La germana*: Theurer Freund! Ich bitte tausendmal um Nachsicht, daß ich Ihr sehr verbindliches Schreiben nicht zu gehöriger Zeit beantwortet habe. Diesen Fehler könnte ich nicht entschuldigen, wenn ich Ihnen nicht versichern könnte, daß ich mehrere Monate krank gewesen bin. Das ist die einzige Ursache meines langen Stillschweigens, wobei ich Sie zugleich versichere, daß ich den Werth Ihrer Freundschaft und Güte, um deren Fortsetzung ich unterthänig bitte, in ihrem ganzen Umfange zu schätzen weis. Ich wünsche nichts sehnlicher, als eine Gelegenheit zu haben, um Ihnen thätige Beweise dieser Aeußerung geben zu können, um Ihnen thätig zu zeigen, mit welcher hochachtungsvollen Freundschaft ich Ihnen ergeben bin und bleiben werde. M. d. 28. Jan. 1839, meines werthesten Freundes ergebenster Diener und Freund.

## Vidu ankaŭ 
* Gerbera lingvo (1832)
* Universalglot (1868)

## Bibliografio 
SCHIPFER, Joseph, *Versuch einer Grammatik für eine Allgemeine Communications- oder Weltsprache*, Wiesbaden 1839

## Eksteraj ligiloj 
* La libro de Joseph Schipfer de 1839 (rete legebla)

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Planlingvoj
Universal (esperantido)

La lingvo **Universal** estas planlingvo proponita en 1923-1928 de G. I. Muravskin kaj L. I. Vasilevskij kiel «etimologie reformita Esperanto».

En la fonetiko, estas la aldono de ŝevo por malfari konsonantajn grupojn.

La substantivo finiĝas per -o; adjektivo per -a; la plej interesa karaktero de *Universal* estas ĝia uzo de inverto por krei antonimoj: mega 'granda' → gema 'malgranda'; donu 'doni' → nodu 'ricevi'; za 'la' → az 'maldefinita artikolo'; tela 'fora' → leta 'proksima'. Pluralo estas indikata de preskaŭduobleco: tablo (s)→ tatablo (pl), deno (s) → dedeno (pl). La akuzativo estas farata de nazaj vokaloj (ã kaj õ) inter aliaj apartaĵoj.

Ekzempleto:

Al gefinu o fargu kaj egnifu o grafu (li finis legi kaj komencas skribi).

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.math.bas.bg/~iad/univers.html

Kategorio:Esperantidoj
Weltsprache

**Weltsprache** estas la nomo de kelkaj planlingvoj :

*Weltsprache (Volk kaj Fuchs);
*Weltsprache (Eichhorn);
*Weltsprache (Möser);
*Weltsprache (Schipfer);

Ĉar "Weltsprache" en la germana signifas simple "monda lingvo" kaj germanparolantoj uzas ĝin kiel sinonimo de "internacia lingvo", eble ili havas aliajn nomojn. 

Kategorio:Planlingvoj
Pasilingvo

**Pasilingua, ** esperantigita **Pasilingvo,** estas internacia planlingvo kreita en 1885 de eks-volapukisto Paul Steiner, gimnazia instruisto el Saverne. Ŝajne Pasilingvo estis rigardita kiel serioza konkuranto de Volapuko.

Malgraŭ ĝia nomo, ĝi ne estas pazigrafio, ĉar ne estas apriora lingvo, sed naturisma projekto, preskaŭ eŭroklono. La projekto estas bazita sur la angla kun influo de franca kaj germana vortprovizo. Ĝi havas naturajn radikojn malmulte deformitajn, sed la derivacio estas nenatura, la partoj de l' diskurso estas ŝanĝeblaj. Ĝi formas regule vortfamiliojn.

Frederick Bodmer laŭdis la projekton ĉar la aŭtoro studis piĝinojn kaj inkluzivis piĝinajn elementojn en la projekton kaj ĝi estas citita de Louis Couturat kaj Leopold Leau, en ilia *Histoire de la langue universelle* kaj de aliaj kosmoglotikistoj de komenco de 20-a jarcento.

## Gramatiko 
La alfabeto havas 31 literojn: 

* 10 vokaloj: **a, ä, è, e, i, y, o, u, ü** (franca u)
* 21 konsonantoj: **b, c, ç** (/s/), **d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, w, x, z**
* kaj ankaŭ 2 digrafoj: **ch** kaj **sch**

La vortoj devas esti prononcataj kiel en la germana. Ne estas forta silabo, kiel en japana.

### Artikoloj 
La difina artikolo estas *to* (vira), *te* (ina), *ta* (neŭtrala); la nedefinita artikolo estas *uno* (vira), *une* (ina), *una* (neŭtrala). La artikoloj akordas al substantivo laŭ numero kaj kazo.

Kiel en la germana, la kazojn oni indikas per artikolon: to (nominativo), tode (genitivo), toby (dativo) kaj ton (akuzativo).

### Substantivoj 
La substantivoj havas la naturan ĝenron. La viraj substantivoj finas per *-o*; la inaj, per *-e* kaj la neŭtralaj per *-a* (konkretaj) kaj *-u* (abstraktaj). Ekze: *to homino* (la viro), *te femine* (la virino), *ta cita* (la urbo), *ta modestiu* (la modesteco).

La substantivoj faras la pluralon per *-s.*

## Specimenoj 
Nombroj, 1–10: una, dua, tria, quadra, quinqua, sexa, septa, octa, nova, deka.

Unuaj versoj de Patro nia:

:Patro miso, quo er in coela,
:nama tü sanctore
:kingdoma tüa kommire,
:tüa willu fairore
:sur erda ut in coela.
:Donnare misbi misan brodan taglian;
:pardonnare missas dettas
:uti mis pardonnars misosbi debitorosbi

## Bibliografio 
La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 418 “1885” de Biblioteko Butler.

*Steiner, Paul: *Eine Gemein- oder Weltsprache. (Pasilingua.)* (1885)
*Steiner, Paul: *Elementargrammatik nebst Übungsstücken zur Gemein- oder Weltsprache Pasilingua,* Neuwied: 1885 (80 p.)
*Steiner, Paul: *Summary of the universal language Pasilingua,* Neuwied: 1900 (35 p.)
*Moser, Hans: *Zur Universal-Sprache: kritische Studie ueber Volapük und Pasilingua,* Berlin [Neuwied]: Heuser, 1887 (32 p.), 408.9 M853u
*F. Bodmer: *The Loom of Language* (1943), p. 442

Kategorio:Planlingvoj
Luftlandana

**Luftlandana** estas internacia planlingvo proponita en 1893 de Larsson. Eble la nomo venas el la germana "luftland" (aerportebla).

Ekzempletoj:

*Ri napa luft byser hinsko (ni inventis novan lingvon);
*Napa ri spru freiste naj bar jorahb? (Ĉu ni havas sep momentojn de ripozo dum la tago?);

Kategorio:Planlingvoj
Novilatiino

**Novilatiino** (Novilatiin) estas internacia planlingvo kreita en Leipzig 1895 de Ernst Beermann (aŭ **Beerman**) kaj prezentita al Delegacio por alpreno de la lingvo internacia en 1907 kun la nomo *Novilatin*. Ŝajne havas simileton al Esperanto, ĉar malgraŭ la projekto havis naturalismajn emojn, ĝi konservas skemajn elementojn.

Nombroj (1-10): uun due tre kvar kvin see septe okte non dec 

Specimeno:

Oh tempores, oh mores! I senat sensa lie, i konsulo vidi lie; tamne isto vivi! (Ho tempoj, ho moroj! La senato scias tion, la konsulo vidas tion, sed li vivas!).

## Bibliografio 
Ernst Beermann 
Die internationale Hilfssprache Novilatin
Leipzig, Dietrich & Weicher, 1907

Louis Couturat; Léopold Leau
Délégation pour l'adoption d'une langue auxiliaire internationale
Compte rendu des travaux du comité (15-24 octobre 1907)
Coulommiers, Imprimerie Paul Brodard: 1907

Kategorio:Planlingvoj
LPT

**LPT** - (estas mallongigo de *Line PrinTer*) kromnomo de unudirekta paralela interfaco Centronics. Nun **LPT** estas parto de plivasta normo IEEE 1284. **LPT**, **Centronics** kaj **IEEE 1284** ofte estas uzataj kiel sinonimoj, kio ne estas ĝusta.

La etimologio de la mallongigo estas iom disputata; krom la menciita "Line PrinTer" oni hipotezas pri "Line Printing Terminal" kaj "LocalPorT".

En la mastruma sistemo (operaciumo) MS-DOS la dosieraj nomoj LPT1, LPT2 ktp. estis rezervitaj por aliro de tiaj interfacoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.databooks.com/tecref/parport.gif  
* http://www.hardwarebook.net/connector/parallel/parallelpc.html 
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Interfacoj
Spelin

eta|Kovrilo de la unua libro pri Spelin
**Spelin** estas planlingvo proponita de Juraj (Georg) Bauer, kroata instruisto el Zagrebo. , sed neniam akiris veran uzon.

En la jaroj 1885–1886 Bauer estis aktiva volapukisto, la aŭtoro de kroata gramatiko de Volapuko (1886). En la jaroj 1886–1887 li okupiĝis pri la tiel nomata *Lingvistika Kombinatoriko* (Sprachwissenschaftliche Kombinatorik) kaj reformo de Volapuko. En 1888 li eldonis la unuan libron de la lingvo Spelin, iom modifitan en 1891.

## Ekzemploj 
### Ekzemplo de derivado 
:**yaz** - viro
:**yoz** - virino
:**yuz** - infano

### Nombroj (1-10) 
### Patro nia 
## Referencoj 
## Bibliografio 
* *Sprachwissenschaftliche Kombinatorik. Ein Vorschlag Volapük vokalreicher und dennoch etwas kürzer darzustellen. Zagrebo 1886*
* *Eine Allsprache auf allgemeinen Grundlagen der sprachwissenschaftlichen Kombinatorik aufgebaut*, Bruselo, Mouquardt i Suppan, Zagrebo, 1888.
* *Der Fortschritt der Weltsprache-Idee, insbesondere meines Weltsprache-Projekts Spelin*, Suppan, Zagrebo, 1888.
* *Verbesserungen und Zusätze zu meinem Weltsprache-Projekte. Prospekt des Spelin-Wörterbuches*, 1891.
* *Spelin-Wörterbuch; wider die internationalen Wörter und die Möglichkeit eine Weltsprache aus sogenannten internationalen Wörtern zu klauben*, Zagrebo, 1892.
* Bauer, Georg, Spelin: a universal language, New York: Strauss, 1889, (28 p.), PM 8802.B384

## Eksteraj ligiloj 
* Velimir Piškorec: *Von Volapük zu Spelin. Zum Leben und Werk des kroatischen Plansprachlers Juraj (Georg) Bauer (1848-1900)*

Kategorio:Volapukidoj
HyperTransport Consortium

**HyperTransport Technology Consortium** - asocio prilaborata kaj normigata buson HyperTransport. La asocion fondis firmaoj AMD, Broadcom, Cisco Systems, Apple Computer, nVidia kaj Sun Microsystems. En 2003 j far **HyperTransport Technology Consortium** estis prezentita normo **HyperTransport Techology I/O Link Specification 1.05**. En februaro de 2004 j estis anoncita **HyperTransport Release 2.0 Specification**.

Kategorio:Busoj
HyperTransport

eta|maldekstra|180px|

**HyperTransport** - estas rapidega buso de transdono de dateno por personaj komputiloj, laboraj stacioj kaj serviloj. Teknologio **HyperTransport** estas stirata de HyperTransport Technology Consortium. Radikoj de **HyperTransport** kreskas el 1997 j, kiam firmao AMD lanĉis projekton LDT. En 2000 j la firmao anoncis, ke firmao Transmeta licencis teknologion **LDT**. Sia vice **AMD** licencis teknologiojn de procesora energiŝparo far **Transmeta**. En 2001 j **AMD** prezentas novan nomon por **LDT** - **HyperTransport**, kaj anoncas vastan licenzadon de la buso. Comence **HiperTransport** estis celata nur al aparatoj bazitaj sur AMD-fundamento, sed post apero de **HyperTransport Technology Consortium** ĝi estas destinata por kunigo de ĉiuj enkomputilaj busoj (ekz PCI, AGP, DRAM, PCI-E), uzo en marŝrutiloj ka.

## Teknika priskribo de buso **HyperTransport 16x16** 
* frekvenco: 800 MHz;
* trafiko: 6,4 GB ds;
* 2-bita;
* 32 liniojn;

## Vidu ankaŭ 
* PCI-Express

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hypertransport.org  
* http://www.hypertransport.org/tech/index.cfm  
* http://www.hypertransport.org/tech/tech_specs.cfm  
* http://www.hypertransport.org/tech/tech_faqs.cfm  

Kategorio:Busoj
RS-232

**RS-232** - (mallongigo de *Recommended Standard numero 232*) estas seria interfaco de sinkrona kaj malsinkrona transdono de datumo. La interfaco estis normigita en 1969 j far EIA. La interfaco permesas komuti al komputilo ne nur flankaparataron, sed ankaŭ alian kumputilon (nul-modemo). Plej vaste estas uzata varianto **RS-232C**. La varianto de la normo estas uzata por komuti al komputilo printilojn, skanilojn, musojn, modemojn ka. **RS-232C** estas ekvivalenta al normo V.24. Rapideco de **RS-232C** atingas 115 Kb dum sek je distanco 15 m. En PK konektiloj **RS-232C** funkcias en malsinkrona formo kaj estas titolataj **COM1** kaj **COM2**. Ofte ili estas integritaj en kontrolilon de en/el-igo (*Super I/O Controller*) de ĉeftabulo. Ankaŭ ekzistas PCI kaj ISA kontroliloj de en/el-igo, ofte kunhavaj unu konektilon de IEEE 1284 kaj du de **RS-232C**.

Kategorio:Interfacoj
USB IF

**USB IF** - (estas mallongigo de ***USB Implementers Forum***) estas senprofitcela normiga asocio por interfaco universala seria buso por subteni kaj reklami interfacon USB, kaj krei normojn por ĝi.

USB IF estis fondita en 1995 de la grupo de firmaoj kiuj kunlaboris disvolvi la interfacon. Notindaj anoj inkluzivas Apple Computer, Compaq, Digital Equipment, IBM, Intel, Mikrosofto, NEC kaj Northem Telekom. Nun kvanto de partoprenantoj de **USB IF** estas 763 membroj.

## Eksteraj ligiloj
*www.usb.org

Kategorio:Organizaĵoj
Latineca angla

**Latineca angla**, **Latinesce** aŭ **Latinised English** (nomata en Enciklopedio de Esperanto eble erare **Latinecce**) estas internacia planlingvo proponita en 1895 kaj rebakita 1901 de  skoto George Henderson kiu ankaŭ proponis Anglo-franca. Latinesce estas latinigita angla lingvo, t. e., la vortprovizo estas bazita sur la latina lingvo, kaj la gramatiko sur la angla. Ĝi, kaj Anglo-franca, estas citita de Louis Couturat kaj Leopold Leau, en iliaj
*Histoire de la langue universelle*. 

Nombroj (1-10):  un, du, tré, quat, quinc, sex, sept, oct, nov, dec. 

Patro nia: 
Nostre Patre qui esse in coele,
sanctificate esse tue nomine;
veni tue regne;
facte esse tue voluntate ut in coele,
ita in terre.
Da ad nos hodie nostre quotidiane pane;
et remitte ad nos nostre debites,
sicut et nos remitte ad nostre debitores;
induce nos non in tentatione
sed libera nos ab male.

Ĝi ricevis la bibliotekan kodon 417.27 "1901” de Biblioteko Butler.

Kategorio:Modifita angla
Kategorio:Modifita latina‎
Ĉapo

**Ĉapo** estas kapvesto el pelto, drapo, aŭ alia mola materialo kaj sen ĉirkaŭrando.

## Tipoj 
*banĉapo
*basbala ĉapo
*bereto
*verta ĉapo
*Ghandi-ĉapo

## Proverboj 
Ekzistas pluraj (9, kaj 3 pri ŝuo kaj 3 pri boto) proverboj pri ĉapo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## En Esperanto aperis 
* Vittorio Dall'Acqua verkis la tekston de la kanto Verda Ĉapo, kiun kantis Ĝanfranko Molle (aŭdebla ĉe Youtube).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ
*ĉapelo
*kaskedo

Kategorio:Kapvestoj
Dilpok

**Dilpok** estas internacia planlingvo proponita en 1898 de Alexandre Marchand.
Ĝi estas simpligita formo de Volapuko.

Nombroj (1-10): ja, dä, ze, fi, lü, su, pö, to, ny, jar. 

Marchand eldonis (almenaŭ) tri librojn pri sia lingvo, inter ili "manlibron", kiu aperis en dek lingvoj:
*Dilpok - manuel de conversation renfermant sous forme de phrases... Lure: 1898.
*Le Dilpok en 6 lecons. Besancon: 1904.
*Dic. complet dilpoque-francois. 1905.

Li eldonis ankaŭ tradukon de romano Paul et Virginie (Paŭlo kaj Virgino) de Bernadin de Saint-Pierre en 1907.

## Specimenoj
Specimeneto de Dilpok: "*Face ese mirel of sele*" = "vizaĝo estas spegulo de animo". 

Alia specimeno, el arkivo de la poŝtolisto CONLANG (https://web.archive.org/web/20091026195636/http://www.geocities.com/raiu_harrison/conlang/conl9403.txt):

"It esa an priden of tone, an radiosid den, id ava luved lure en nait 
satide por fudi le dust of strat, e maki le flur of an bir fulgid e frid 
bluden. Etot flokid nubes esa figend."

## Bibliografio
MARCHAND, Alexandre 
Dictionnaire français-dilpoque; 
[Betoncourt-les-Ménétriers (Haute-Saône)] L'auteur [1906]
4 p. l., [3]-259, [1] p. 18 cm.

MARCHAND, Alexandre 
Le dilpok en six leçons ...
[Betoncourt-les-Ménétriers (Haute-Saône)] L'auteur [1905]
46 p. 18 cm.

MARCHAND, Alexandre 
Vortal dilpok-frençid; 
[Betoncourt-les-Ménétriers (Haute-Saône)] L'auteur [1905]
5 p.l., [3]-243, [1] p. 18 cm.

CHAMPION, Jean 
Joseph Alexandre Marchand (1851-1914), aŭtoro de la planlingvo Dilpok 
En: Haupenthal, Reinhard; Haupenthal, Irmi. De A al B. Festlibro por André Albault. [Malaucène]: Editions Iltis 2000, p. 55-66

Kategorio:Volapukidoj
Islia lingvo

**Islia lingvo**, **Linguum Islianum** aŭ **Langue Isly** estas internacia planlingvo proponita en 1901 de Fred Isly, franca ilustristo, en Parizo. Ĝi konservas latinan fleksian sistemon.

Oni povas vidi, estas la klasika latina lingvo preskaŭ senŝanĝe. La evidentaj ŝanĝoj:
# anstataŭigo de *qui* (nominativo) je *cujus* (genitivo en la latina);
# ŝanĝo de finaĵo *-it* (tria konjugacio) al *-at* (unua konjugacio) en verboj, tio eble indikas la ekziston de nur unu konjugacio en la lingvo.

La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 177 “1901” de Biblioteko Butler.

## Bibliografio 
* Fred Isly: *Langue Isly (Linguum Islianum). Projet de langue internationale.* Paris: Richard, 1901. XI + 32 paĝoj.

Kategorio:Modifita latina
Centronics

**Centronics** -
# mallonga nomo de firmao Centronics Data Computer
# nomo de unudirekta paralela interfaco inventita de firmao *Centronics Data Computer* en komenco de 1970 jaroj por komuti presilojn al komputiloj. La interfaco havas 8-bitan buson de datumo, 5-bitan buson de konstato kaj 4-bitan buson de regaj signaloj. Laŭ buso de datumo al printilo estas sendata porprinta informo. Buso de konstato estis uzata por informi komputilon pri printilo: ĉu pretas funkcii, ĉu estas papero ktp. La interfaco estis de komenco celata por printiloj kaj havas kromnomon LPT. Rapideco de **Centronics** estis 40-50 Kb dum sek, kio taŭgis por matricaj printiloj. Tamen **LPT** estis ankaŭ uzata por komuti skanilojn. Por transdoni datenon de skanilo al komputilo estas uzata 5-bita buso de konstato. Tiaokaze dateno estis transdonata je 20 Kb dum sek. Termino **Centronics** ofte estas uzata kiel sinonimo de LPT kaj IEEE 1284. IEEE 1284 estas pli vasta normo, kies parto estas **Centronics**.

Kategorio:Komputila aparataro
Universal (Molenaar)

**Universal** aŭ **Unial** (ne konfuzu al esperantido Unial) estas internacia planlingvo kreita en 1903 kaj reformita en 1906, kiam ĝi estis nomita **Panroman** aŭ **Pan-Roman**, de doktoro Heinrich Molenaar. Ĝi estas unu el naturalismaj planlingvoj bazitaj sur la latinidaj lingvoj. 

Li uzis latinidan vortprovizon, sed adaptis ĝin al germana prononco:
*seduzer* (logi), *komenzment* (komence), *facer* /faker/ (fari), *vincer* /vinker/ (venki), *zent* (cent), *zerv* (cervo), etc.

En 1907, Molenaar ankoraŭ propagandis sian lingvon en la 16-a Internacia Pacista Kongreso en Munkeno, kaj provis montri al kongresanoj ke ĝi estas pli taŭga ol Esperanto. Poste, la aŭtoro lasis sian projekton kaj fariĝis interlingvaisto. Oni verkis satiran poemon en Esperanto "Lingvo de Molenaar", sur usona folklora kanzono *Riding down from Bangor* pri la projekto. 

Molenaar adaptis la internaciajn vortojn hazardmaniere, kiel oni kritikas al Esperanto. 

Nombroj (1-10): un du tre quar quin sex sept okt nov dez 

----
Patro nia: Patr nostr, qui es in ziel, ton nom ese sanktifizet; ton regn vene; ton voluntat ese fazet in ter kom in ziel. Done nos hodi nostr pan quotidian; pardone nos nostr debiti, kom nos pardon a nostr debitori; e non induze nos in tentazioni, ma libere nos de mal.

----
Alia ekzempleto: 

*Kommunikazioni internazional deven semper plus grand. Un facil komprension mutual es nezes in homers, art, szienz, in viagi kongresi e mil okasioni*

Traduko: "Komuniko internacia devas ĉiam pligrandiĝi. Facila kompreno komuna estas bezona en humanecoj, artoj, sciencoj, en vojaĝoj, kongresoj kaj en mil okazoj".

La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 418.4 “1906” de Biblioteko Butler.

Kategorio: Eŭroklono
Universala Seria Buso

eta|250ra|dekstra|USB tipo A
**USB** (mallongigo de **Universala Seria Buso**, el la angla *Universal Serial Bus*) estas normigata de USB IF. Interfaco USB permesas konekti al komputilo ĝis 127 flankaparatojn. Transdono de datenoj povas esti sinkrona kaj malsinkrona. Konektataj aparatoj subtenas funkcion Plug&Play. La buso permesas «varman» al-for-konektadon (sen malŝalto de komputilo) kaj tujan aŭtomatan sindeĉifron por konektanta aparato. **USB** permesas elektronutron de konektitaj aparatoj (+5 V, 500 mA, 2,5 W). Regantaj aparatoj (ekz komputiloj) estas **A**-aparatoj, regataj - estas **B**-aparatoj. Normo **USB** havas du variantojn:
* **USB 1.1** havas du manierojn de funkcio (reĝimojn) - *full-speed* (plenrapida) kun rapideco 12 Mb en sekundo, kaj *low-speed* (malaltrapida) 1,5 Mb en sekundo.
* **USB 2.0** 480 Mb en sekundo. Normo **USB 2.0** plene inkludas normon **USB 1.1** kaj havas aldonajn funkciojn. **USB On-The-Go** ebligas konekti flankaparatojn ne nur al regantaj aparatoj **A-B**, sed ankaŭ egalajn aparatojn **B-B** (ekz. ciferecan fotilon al fotoprintilo). Por realigi la funkcion estas normigitaj aparatoj **AB**. Tiaj aparatoj estas fiksitaj en ĉefmemoro de konektebla aparataro.
Por certigi ĝustan konekton estas uzataj nekongruaj ŝtopoparoj: al **A**-aparato eblas konekti nur **A**-ŝtopilon ktp. Maksimuma longeco por kablo povas atingi 3 m por **USB 1.1** kaj 5 m por **USB 2.0**. **USB** funkcias laŭ principo *gvidanto-gvidato* male de FireWire (IEEE 1394). Lasta etapo de evoluo de **USB** estas **Wireless USB** – normo de sendrata transdono de datumo havas rapidecon 400 Mb/s je distanco 10 m.

## USB 3.0, 3.1 kaj -C 
La USB 3.0 estis prezentita en novembro 2008. Ĝia rapideco estas ĝis 5 Gbit/s (625 MB/s), kiu estas pli ol 10-obla kompare al USB 2.0 (480 Mbit/s, aŭ 60 MB/s). En 2014 prezentiĝis USB 3.1, ankoraŭ iom pli rapida, kaj nova USB-konektilo nomata *USB-C*, kun la specifaĵo ke ĝi estas ĉiflanke simetria, do eblas iel ajn enmeti ĝin en la USB-kontaktingon ekzemple de poŝtelefono.

## Historio 
* USB 1.0: Novembro 1995, dume Apple adoptis Firewire-n.
* USB 1.1: 15 Januaro 1996.
* USB 2.0: 2002.
* Linukso subtenas **USB** ek de versio 2.2.18, kaj **USB 2.0** ek de 2.4.20.

## Vidu ankaŭ 
* Firewire (IEEE 1394)
* USB-poŝmemorilo

## Eksteraj ligiloj 
*  USB
* Linuksa USB

Kategorio:Busoj
Ulla

**Ulla** estas volapukido kreita en 1906 de brita ĵurnalisto Frederick Greenwood
(1830-1909). Li proponis Ekselsioron (esperantido) same jare. Ĉefa parto de Ulla estis prenita de la angla kaj la germana.

Patro nia: Vus Patra hoo este n ciela, sankted este dus noma, dus rexdoma vene, dus desira este färed n terra als tu este n ciela; donne vur vus pa däli; ä kardonne vur vus detas, als vu kardonne vus detzas; ä gide vur ne dans temtata, aber delivre vur el evla.

## Bibliografio 
Greenwood, Frederick 
Ulla, t ulo lingua ä otrs 
The Ulla Society, Bridlington, 1906 

Kategorio:Volapukidoj
Parlo

**Parlo** (**Parla**) estas internacia planlingvo kreita en 1906 de M. Spitzer kaj prezentita al Delegacio por alpreno de la lingvo internacia. Ĝi uzas naturajn radikojn kaj artefaritan derivacion, ĝi markas la partojn de diskurso.

Nombroj (1-10): uns, dus, tres, kvas, kvis, sis, ses, ots, nos, des. 

## Ekzemploj
*(sen traduko): Mao natura-lekse e-troveti et konoseti, mao se stimuli homa ten suito medita.

*I ducija en ca sisma oei ten vensi fon lernii juna, fon internato trada et trava, arta et scienca... (Traduko): *La enkonduko de tiu sistemo estas dezirinda por la lernanto juna, por la internaciaj komerco kaj vojaĝo, arto kaj scienco*.

La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 418 “1906” de Biblioteko Butler.

Kategorio:Planlingvoj
Courier

**Courier** - 
# nomo de familioj de modemoj fare de firmao U.S. Robotics. La aparatoj estis destinitaj por personaj komputiloj. Pli simpla varianto de modemoj **Courier** havis nomon Sportster.
# Nomo de unua modemo por PK fare de firmao **U.S. Robotics**.
## Courier 
Modemo prezentita en 1985 j. Ĉe ĉeftabulo de la aparato estis muntitaj: procesoro fare de firmao Intel i80286 sen garda funkcio, sed kun enmuntitaj kontroliloj de memoro kaj de flankaparatoj; procesoro fare de firmao Texas Instruments **TMS 25**, kiu rolis signalan procesoron kaj realigis protokolojn aparate. La modemo kostis proksimume 1000$.
## Couriero HST 
La modemon ekfabrikis en 1986 j. En la aparato kompare kun **Couriero** aperis firmaa protokolo **HST**, kiu permesis konekton ĉe malbonaj linioj. Ĝia rapidsco estis 9600 bds. En postaj generacioj de la modemoj estis aldonitaj pli moderna protokolo **HST**, subteno de internacie norma protokolo V.32 kaj ankoraŭ unu procesoro **TMS**. Rapideco de lastaj modeloj atingis 16800 bds.
## Courier Dual Standard 
En 1988 j aperis nova modemo **Courier Dual Standard**, kiu subtenis protokolojn **HST**, V.32 kaj **Courier V.32**. Per pli simpla varianto de la modemo estis lanĉita familio de modemoj Sportster.
## Courier V.32bis 
En 1990 j estis prezentita **Courier V.32bis**, kiu subtenis protokolon V.32bis. La modemo kostis 400-500$.
## Courier V.Everything 
La modemo estis lanĉita en 1995 j kaj atingis rapidecon 33,6 Kbds.

Kategorio:Firmaoj
CCITT

**CCITT** (mallongigo de *International Telegraph and Telephon Consultative Committee*) estas internacia komitato normiginta:
* V.21 kun Bell Labs.
* V.22.
* V.22bis.
* V.23.
* V.24.
* V.26.
* V.27.
* V.29.
* V.32.
* V.32bis.
* V.34.
* V.34bis.
* V.90.
* X.1
* X.21
* X.25
* X.110
* X.121
* X.200
* X.208
* X.209
* X.400
* X.500
* X.509

Ekde 1990 j nomiĝas ITU-TSS.

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Telekomunika Unio

## Eksteraj ligiloj 
* (angla) ITU-T

Kategorio:Internaciaj normoj
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Mallongigoj
Novilatino

'''Novi'lat(i)in'o''' estas nomo de kelkaj internaciaj planlingvoj:

## Vidu
*Novilatiino;
*Nov Latin;
*Nov Latin Logui;
* Novilatin (Beermann); 
* Novilatin (Blondel);
*Novlatino (Courtonne);
*Novlantino (Pigal) (Engelbert Pigal 1948);
*Novlatino (Warburg) (Ernst Warburg, 1911);

## Vidu ankaŭ
*Neolatino;

Kategorio:Planlingvoj
SCSI Trade Association

**SCSI Trade Association** - merkata asocio de interfaco  SCSI. Ĝi estis fondita en 2006.

## Partoprenantoj de **SCSI Trade Association** 
* Maxtor

Kategorio:Interfacoj
Interpreso

**Interpreso** (**Interpres** aŭ **Interprète international**)  estas miksa internacia planlingvo kreita en 1908 de abato Victor Hély, fama franca historiisto. Ĝi estas evoluinta formo de Helia lingvo. 

Unuaj versoj de patro nia: *Nostre pater qu ses in el celum, tu nomen sit sanctificat, tu regnum sit adveniens, tu voluntas sit fact in el terra sicut in el celum*.

Kategorio:Planlingvoj
Lingwo Internaciona

**Lingwo Internaciona** aŭ **Lingwo Internaciona di Antido** estas eble la unua de multaj projektoj de René de Saussure al reformo de Esperanto. Ĉi tiun projekton li kreis en 1907. Ĝi estas pli proksima al Ido ol aliaj projektoj.

Ŝanĝoj kompare kun Esperanto: w anstataŭ v, i / y anstataŭ j, j anstataŭ ĝ, sh anstataŭ ŝ, e anstataŭ kaj, ktp.

## Specimeno
## Pliaj Ekzemploj
*Chiui lojantoi de regno estas regnanoi. 
*Li estas hodie en koleroza humoro.

Kategorio:Esperantidoj
T13

**T13** - internacia komitato de normiro de interfaco **AT Attachment** (ATA). Laŭ la retejo de T13, "T3 estas respondeca pri la disvolviĝo de la Nacia Norma Referenco Modelo pri Malfermita Distribuantis Pretigo".

## Partoprenantoj de **T13** 
* Maxtor

Kategorio:Interfacoj
Kategorio:Normigaj organizoj
Numenta

**Numenta** (de latina *mentis*) estas firmao fondita de Jeff Hawkins kaj Donna Dubinsky en 2005. Ĝi celas esplori la homan penskapablon kaj projekti komputilajan programojn bazitajn sur rezultoj de la esploroj. Ĝia ĉefoficejo situas en Menlo Park, Kalifornio, Usono.

Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Firmaoj pri programaro
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2005
Nicolas Léonard Sadi Carnot

**Nicolas Léonard Sadi Carnot** [karNO] naskiĝis la 1-an de junio 1796 en Parizo kaj mortis tie pro ĥolero la 24-an de aŭgusto 1832. Li estis fizikisto. Lia patro estis
Lazare Carnot (1753-1823), sciencisto, oficiro kaj politikisto; kaj nomis lin Sadi por la Persa poeto Sadio de Ŝirazo (Carnot, Sadi, Reflection on the Motive Power of Fire, Dover, 1960, p. xi), kaj li ĉiam estis vokata per tiu ĉi tria sia nomo.

Lia nevo Marie François Sadi Carnot (1837-1894) estis la prezidento de Francio (1887-1894).

Carnot trovis kaj formulis la duan leĝon de termodinamiko kaj priskribis universalan modelon de varmomaŝino, t.&nbsp;e maŝino, kiu transformas varmo-energion en alian formon de energio, ekz. movo-energion (komparu ciklo de Carnot).
Lia ĉefverko tiutema estas "*Réflexions sur la puissance motrice du feu*" (pensoj pri la mova povo de la fajro); ĝi aperis en 1824.
En ĝi li demonstris, ke por la efikeco de varmo-maŝino gravas nur la temperaturoj komenca (enira) kaj fina (elira), sed ne iuj detaloj de la procezo.

La laboro de Carnot estis bazo por la laboroj de Benoît Paul Émile Clapeyron (1799-1864), kiu donis al ĝi ekzaktan matematikan formon, kaj de Rudolf Clausius (1822-1888), kiu kompletigis kaj perfektigis ĝin.

## Vidu ankaŭ 
* Panteono de Parizo
* Listo de la 72 nomoj sur la Eiffel-Turo
* 12289 Carnot

## Referencoj 
Kategorio:Francaj fizikistoj
Kategorio:Termodinamikistoj
Kategorio:Prefektoj (Francio)
Simplo

**Simplo** estas modifita latina projekto proponita en Romo 1911 de Mario Ferranti.

Ekzemploj:

**Ise et altre dube provos per internatione lingo forsi burlesor dal miope et malsagace personos sed, comi isos burlabar procsime esinte tempi vacilante provos per aeroplanos ...*

traduko: Tiujn kaj aliajn dubojn provis pri internacia lingvo eble moke de miopaj kaj malsaĝaj personoj sed, kiel ili mokojn en proksima estinta tempo provis pri aviadiloj...

**Internatione lingo; contributo al studios dil internatione lingo pem simpligite fonetice-grafice sistemo*

traduko: Internacia lingvo; kontribuo al studo de l' internacia lingvo per (?) simpligita fonetik-grafika sistemo.

## Bibliografio
Ferranti, M.
Simplo: internatione lingo
Roma: Tip. Italia, 1911 
140 pp.

Kategorio:Modifita latina
Ile

**Ile**, **Internatsional Lingue** aŭ **Inspirantu** estas internacia planlingvo proponita en 1909 de A. Seidel. Ile estis unu el la projektoj serĉantaj kompromison inter Ido kaj Esperanto.

Ekzemplo: *Internatsional lingue musta korrespondan a du konditsiones: le musta essan kapabl di vast ekspansione e fassil lernebl*.

Traduko: "Internacia lingvo devas korespondi al du kondiĉoj: ĝi devas esti kapabla de vasta ekspansio kaj facile lernebla".

## Bibliografio
*Seidel, A. · Gramatiko di Ile : Nuva internaciona helplinguo. Kun multa texti e vortaro. - Berlin-Steglitz : Seidel, 1909. - 20 p.
*Seidel, A. · Katechismus für Weltsprachler aller Systeme. In Deutsch und Ile : Im Anhange: Abriss der Grammatik einer internationalen Weltsprache. - Berlin : Märkische Verlagsanstalt, 1910. - 68 p. - ( Studien der Vereinigung für internationale Hilfsprache zu Berlin ; 2 )

Kategorio:Esperantidoj
Perfektlingvo

**Perfektlingvo** (**Perfekt** aŭ **Perfektsprache**) estas naturalisma internacia planlingvo kreita en 1909 en Linz de Alois Hartl aŭ HARTLE (1859-1944) bazita sur Novialo.

Ekzempleto: *Alio dramas social deb essere considerat ab illos qvi occupa se ad colonizazion*.

Traduko: "Aliaj dramoj sociaj devas esti konsiderataj de tiuj kiuj okupiĝas pri koloniiado".

## Bibliografio
Hartl, Alois  
Auf zur spracheinheit! oder Lehrbuch der Perfektsprache 
Linz: 1909, 1910

La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 418 “1909” de Biblioteko Butler.

Kategorio:Planlingvoj
Viva

**Viva** estas internacia planlingvo proponita en 1913 de N. Nyesmyeyanov aŭ Nesmejanov. Ĝi uzas radikojn naturajn, ĝenerale el la angla, deformitajn kaj mallongitajn. La aŭtoro mortis (ironie) tuj post la publikigo.

Specimenoj :

*Antik tempos do nat Homera livd hirt boy, ki pasturd so shafs on gras pasturs Parnasa (Antikve, tempojn antaŭ naskiĝo de Homero, vivis juna paŝtisto, kiu paŝtigis siajn ŝafojn en la herbplenaj paŝtejoj de Parnaso).

*Unuaj versoj de Patro nia: *Patr no ki es en ska, santanu to im, komu to regn, makru to vil, ut en ska it on ge*.

Kategorio:Planlingvoj
Nepo

:*Por la Esperantido de la sama nomo, vidu **Nepo (esperantido)**.*

**Nepo** estas filo de ido de iu. La homoj, kies nepo li estas, estas liaj geavoj.

En kelkaj kulturoj estas tradicio, ke almenaŭ unu el la nepoj havu la saman personan nomon kiel la avo.

## Vidu ankaŭ 
* Parenceco

## Proverbo 
Ekzistas 2 proverboj pri (pra)nepo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Familio
Tutoniŝo

**Tutoniŝo** (*Tutonish*) estas internacia planlingvo proponita en 1902 de usonano Elias Molee. Ĝi estas publikigita en aliaj formoj, kaj praformoj kaj postformoj, kiel *Alteutonik*, inter la 1880-a kaj 1910-a jardeko.
 
Molee naskiĝis en Muskego, Viskonsino en 1845. Liaj gepatroj estis naskitaj en Norvegio, kaj studis en Universitato de Wisconsin.

Kvankam la projekto estas datita de 1902, li laboris multajn jarojn antaŭe pri la projekto kaj publikigis antaŭe la bazojn de la lingvo. *Germanic-English*, ankaŭ skribita *Germanik English*, “German-Angla”, estis pra-formo de Tutonish, proponita de Molee en 1888. En 1911 li reformis la lingvon kaj nomis ĝin *Allteutonish*, *Altutonish* aŭ *Allteutonish*. La fina versio aperis en 1915.

La aŭtoro proponis Tutoniŝon kiel angla-germana "unuiga lingvo". Li vere intencis ĝin kiel eko de nova patrolingvo de germanfamiliparolantaj landoj, ne ekzakte internacia lingvo. Tutonish estas *zona* naturalisma planlingvo kaj la aŭtoro estis klare influita de Giuseppe Peano, sed ne bazigis sian lingvon sur la latina, sed sur la germanfamilianaj. Eble laŭ la tiamaj rasismaj ideoj, li kreis en supereco de la germana kulturo

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj de Molee ĉe Internet Archive
* Paul Bartlett pri Tutonish – Langmaker.com (kopio ĉe Internet Archive)
* Radio Gran  – tradukado de *Alteutonik* de 1915 al germana

Kategorio:Zonaj planlingvoj
Hom-Idyomo

**Hom-Idyomo** estas esperantido proponita en 1923 de Lascario aŭ Cipriano Cárdemas (kolombiano naskita en 1858). La aŭtoro celis ke lia projekto helpu la pacon de la homaro kaj ke lia lingvo anstataŭigu la latinan kiel internacian lingvon. 
Laŭ la aŭtoro, lia projekto havas pli grandan vortprovizon ol Esperanto, per multaj aldonoj de radikoj kaj finaĵoj de angla lingvo.

## Gramatiko
Ĝi tre similias Esperanton. Krom ĉefe angladevena vortaro, la ĉefaj diferencoj estas -y anstataŭ -s en verbofinoj kaj la prepozicio *a* por akuzativo (simile al na):

*Maria dilektay a Julio. (Maria amas Julion).
*Peter vulnerey a Jhon. (Peter vulneris Johanon).

En Hom-Idyomo la uzo de a antaŭ
substantivoj, kiuj estas objektoj de verboj, estas bezonata, ĉar tiu lingvo ne
havas kazajn deklinaciojn, sed li limigas tiun uzon tiel, ke a aperas nur antaŭ
rektaj objektoj indikantaj personojn kaj proprajn nomojn.

## Bibliografio
Cárdenas publikigis sian lingvon en la hispana kaj en la angla lingvoj:
*"Hom-idyomo - proyecto de lengua auxiliar internacional." Vieno: Manz, 1921 324 p. 
*"Hom-idyomo: outline of an auxiliary international language without declinations and absolutely phonetic." Leipzig: Fischer &amp; Wittig, 1923. 376 p.
**Ivan A. Derzhanski*: *Language Profile: Hom-Idyomo (C. Cárdenas)*. Journal of Planned Languages 18:11-15.
*Bernard Golden. Boletín n245 (maj 1981), pĝ 7-9.

## Ekzemploj 
*La cyenco no havay dirite ankore la ultima parolo pri la tuberkuloso kay la kancero. (La scienco ne diris ankoraŭ la lastan parolon pri la tuberkulozo kaj la kancero).

*Mi opiniay ke la projekto no estay kompleta. (Mi opinias ke la projekto ne estas kompletita).

Nombroj (1-10): uni, du, tri, kwatri, cinki, sesi, septi, okti, noni, deko. 

## Vidu ankaŭ 
Esperanto-movado en Kolombio.

## Referencoj
Kategorio:Esperantidoj
Monario

**Monario** estas unu el planlingvoj proponitaj en 1925 de Aldo Lavagnini, ano de Academia pro Interlingua.  Aliaj estas: Interlingue (Lavagnini), Mondilingwo, Mondlinguo Mondi Lingua kaj Unilingue. Estas dua versio (Monario II) publikigita en 1929.

Oni pensas, ke la projektojn de Lavagnini tre influis ideoj de la aŭtoro pri la "perfekteco" de sanskrito kaj la kelta lingvo, ĉefe laŭ verba aspekto. Pro tio, la verbaj formoj estas tre malsimplaj, kiel en Volapuko.

Unuaj versoj de Patro Nia: *Nia patro kiu estas en himelo, santa estu zia nomo,
zia regno venu, zia volo estu kiel en himelo tiel sur tero*.

Aliaj ekzemploj:

*El surio splenda in cielo et illumina el terre (La suno brilas en la ĉielo kaj lumigas la teron); 

*Filio el jardineri ha un roze (Filo de ĝardenisto havas rozon);

*Avio vola in cielo, piwo nata en mar (Birdo flugas en ĉielo, fiŝo naĝas en maro);

*Gutto aqui kava el lapide (akva guto kavas la ŝtono); 

*Hando lu hando (mano en mano).

Kategorio:Esperantidoj
Esperido

**Esperido** estas esperantido proponita en 1925 kaj reprezentita en 1927 de usonano H. E. Raymond. Ĝi estas kompromiso inter Esperanto, Ido kaj Dutalingue. La aŭtoro ankaŭ proponis Anglidon, Espidon, kaj Aspiranton.

Unuaj versoj de patro nia: 

Kategorio:Esperantidoj
Kosmano

**Kosmano** (Cosman) estas internacia planlingvo kreita en 1927 de H. Milner en Ĉeĥoslovakio. Ĝi estas kosma planlingvo kun elementoj el ne-eŭropaj lingvoj. Tamen ĝi havas surpraĵan simileton al Ido.

Ekzemplo: *Esperanto ut i lingue con crueli misfones e defectes nullim can conquer el munde*.

Traduko: Esperanto kiu estas lingvo kun kruelaj misvortoj kaj difektoj nenie povas konkeri la mondon.

Unuaj versoj de patro nia: ''Nor Pater, so du in ciel, benedi' et sey tu nam. Tu regia veney, tu vole fiey, as in cosme sic as po terr''.

Milner, la aŭtoro de la lingvo, poste aliĝis al Occidental.

La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 419.1 “1927” MIL de Biblioteko Butler.

Kategorio:Planlingvoj
Nov Latin Logui

**Nov Latin Logui** au **Neu-Latein** (ne konfuzu al Nov Latin) estas internacia planlingvo de bazo latina, proponita en 1918 de Karl Pompiati en Vieno, Aŭstrio. Tiu lingvo estas derivita de Latino sen fleksio kaj estas naturalisma planlingvo kiu apartenas al familio de rekonstruitaj latinidoj.

Nombroj (1-10): un du tre quat quinq sex sept oct nov dec 

Unuaj versoj de patro nia: *O maisen parento, kvi ess in zoeli, vun nomi sagitu, vun regnari venu, vun buli agitu kvam in zoeli tam in terri*.

## Bibliografio
Pompiati, K. (1918): Die neue Weltsprache: Nov Latin Logui. Wien: Jasper, 1918 (120 p.) 

La projekto ricevis la bibliotekan kodon 417.7 "1918”  de Biblioteko Butler.

Kategorio:Modifita latina
IS (planlingva projekto)

**IS**, **Interlinguaa Systematica** aŭ **Interlingua Sistematica** estas naturalisma projekto de internacia planlingvo proponita en 1922 de kataluno *Josep Rossello-Ordines*. La projekto do klasigeblas Eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj. Ĝi estas bazita sur la kataluna lingvo kun vortprovizo de la latina lingvo.

Preskaŭ la tuta graveco de tiu projekto estas kritiko farita de Edgar von Wahl en *Cosmoglotta* no. 39, Marte 1927, p.&nbsp;27.

Unuaj versoj de patro nia: *Patre nostre qui es in celes, ut tue nomin esse sanctificato, ut tue regne adven, ut tue voluntate fi in terre sicut in cel*.

Kategorio:Eŭroklono
Etem

**Etem** estas internacia planlingvo kreita en 1917 kaj reprezentita en 1928 de rusa arabista kaj fonetikisto Nikolay Vladimirovich Yushmanov, profesoro pri Studoj pri Egipto kaj Afriko dum 41 jaroj en Universitato de Leningrado. Ĝi devenas el Idiom Neutral.

Unuaj versoj de Patro nia: *Nostro patro ki es in urano, tuo nomin a sanktifik, tuo vol a es, kuam in urano tam in geo*.

Alia ekzempleto: "Etem signifie ekonomi, tempor, energi, medi" (Etem signifas ekonomio, tempo, energio, rapido).

Kategorio:Volapukidoj
Ido reformita

**Ido Reformita**, **Ido Novializat** aŭ **Ido Simpligata** estas esperantido, (ĉu *idido*?) proponita en 1928 de Giacomo Meazzini.

Maulgraŭ la nomo, la projekto estas sufiĉe malsimila al Ido aŭ
Esperanto, kaj nur je la deklaro de ĝia kreanto, oni povas klasifiki ĝin kiel esperantido.

Unuaj versoj de patro nia: *Patro nie qu es in cieli, santizat ez tue nom, arivez tue regn, tue vol ez exekutat qual in ciel, tal ank in ter*.

## Bibliografio
* *La lingua internationale I. D. O. e la sua struttura*, MEAZZINI, G., Catania: 1928

Ido Reformita
Kategorio:Ido
Katodo

[eta|180px|Diagramo de [Kupro|kupra katodo en galvana pilo.]]Katodo estas negativa elektrodo en pilo, elektroliza aparato, de kiu ekas la elektra fluo al anodo. En la elektrolito, la katjonoj fluas al la katodo, kie la elektronoj ekpaŝas de la metalo en la likvaĵo aŭ degelaĵo.

La katoda radiado eliras el al katodo en vakuigita tubo.

Kontraŭkatodo estas tiu plato – situanta en rentgentubo – kontraŭe al la katodo, kiun unue trafas la katodaj radioj kaj kiu pro tio elsendas rentgenradiojn.

## Vidu ankaŭ 
* Baterio

Kategorio:Elektrodoj