Kukoloformaj birdoj

alternative=Cuculus canorus.jpg|eta|313x313ra|*Cuculus canorus*
La **Kukoloformaj birdoj** (*Cuculiformes*) estas ordo de birdoj el la Neognatoj (*Neognathae*). En la familio de la Kukoledoj estas proksimume 150 specioj, el kiuj pli ol 50 estas kovoparazitoj. La plej multaj el ili estas mezgrandaj birdoj, kies preferataj vivejoj estas arbaroj kaj arbustpejzaĝoj. Ambaŭ seksoj ĉe la plej multaj specioj distingas sin laŭ grando kaj pezo. 

La kukoloj aŭ Kukoledoj estas la nura taksono de la Kukoloformaj birdoj. La kukolofamilio inkludas eŭropan kukolon, la vojkurulojn, koelojn, malkohaojn, malagaskukolojn, centropojn, kaj aniojn. La centropoj kaj anioj estas foje apartagitaj kiel diferencaj familioj, nome *Centropodidae* kaj *Crotophagidae*, respektive. La kukolordo *Cuculiformes* estas unu el tri kiuj formas la kladon *Otidimorphae*, la aliaj du estas la turakoj kaj la otidoj. La familio *Cuculidae* enhavas 150 speciojn, kiuj estas dividataj en 33 genroj.

La kukoloj estas ĝenerale mezgrandaj, sveltaj birdoj. Plej multaj specioj vivas en arboj, kvankam granda malplimulto loĝas surgrunde. La familio havas kosmopolitan distribuon; la plimulto de la specioj estas tropikaj. Kelkaj specioj estas migrantaj. La kukoloj manĝas insektojn, insektajn larvojn kaj diversajn aliajn bestojn, same kiel fruktojn. Kelkaj specioj (ekzemple, la plimulto de kukolspecioj vivantaj en Eŭrazio) estas nestoparazitoj, demetante siajn ovojn en la nestoj de aliaj specioj kaj kaŭzante la terminojn "kukola ovo" kaj "kukolulo" kiel metaforojn. Tamen, plej multaj specioj kreskigas siajn proprajn idojn.

Kukoloj ludis rolon en homa kulturo dum miloj da jaroj, aperante en greka mitologio kiel sanktaj al la diino Hera. En Eŭropo, la kukolo estas asociita kun printempo, kaj kun kokrado, ekzemple en la verko ''Love Labour's Lost* (Perditaj Amopenoj) de Shakespeare. En Barato, kukoloj estas sanktaj al Kamadeva, la dio de deziro kaj sopiro, dum en Japanio, la kukolo simbolas nereciprokan amon.

## Taksonomio kaj sistematiko 
 (*Coua caerulea*)]]
 (*Coccyzus americanus*)]]
 (*Neomorphus geoffroyi*)]]
 (*Centropus superciliosus*)]]

La familio *Cuculidae* estas 150 specioj kiuj estas dividataj en 33 genroj. Tio inkludas du speciojn kiuj formortiĝis en historia tempo: nome Helikomanĝa malagaskukolo el Madagaskaro kaj la Sanktahelena kukolo kiu estis metita en sia propra genro *Nannococcyx*.

* *'Subfamilio *Crotophaginae*'* – amerikaj kukoloj
** Genro *Guira* – Gvirkukolo
** Genro *Crotophaga* – Anioj (3 specioj)
* *'Subfamilio *Neomorphinae*'* – amerikaj grundokukoloj
** Genro *Tapera* – Strikukolo
** Genro *Dromococcyx* (2 specioj)
** Genro *Morococcyx* – Ruĝpuga kukolo
** Genro *Geococcyx* – vojkuruloj (2 specioj)
** Genro *Neomorphus* – amerikaj grundokukoloj (5 specioj)
* *'Subfamilio *Centropodinae*'* – centropoj
** Genro *Centropus*  – (29 specioj)
* *'Subfamilio *Couinae*'* – Madagaskaraj kaj Sudorientaziaj grundokukoloj
** Genro *Carpococcyx* – Aziaj grundokukoloj (3 specioj)
** Genro *Coua* – Malagaskukoloj (10 vivantaj specioj, 1 ĵus formortinta)
* *'Subfamilio *Cuculinae*'*
** Genro *Rhinortha* – Malkohao de Raffles
** *'Tribo *Phaenicophaeini*'*
** Genro *Ceuthmochares* – Flavbekkukoloj (2 specioj)
** Genro *Taccocua* – Helbruna malkohao
** Genro *Zanclostomus* – Ruĝbeka malkohao
** Genro *Phaenicophaeus* – tipaj malkohaoj (7 specioj)
** Genro *Dasylophus* – (2 specioj)
** Genro *Rhamphococcyx* – Flavbeka malkohao
** Genro *Clamator*  – (4 specioj)
** Genro *Coccycua* – iam en *Coccyzus* kaj *Piaya*, inkludas iaman *Micrococcyx* (3 specioj)
** Genro *Piaya*  – (2 specioj)
** Genro *Coccyzus* – inkludas iamajn *Saurothera* kaj *Hyetornis* (13 specioj)
** *'Tribo *Cuculini*'* – nestoparazitaj kukoloj de Malnova Mondo
** Genro *Pachycoccyx* – Dikbeka kukolo
** Genro *Microdynamis* – Nana koelo
** Genro *Eudynamys* – tipaj koeloj (3 specioj)
** Genro *Scythrops* – Kanelbeka kukolo
** Genro *Urodynamis* – Longvosta koelo
** Genro *Chrysococcyx* – bronzkukoloj (6 specioj)
** Genro *Chalcites* – bronzkukoloj (8 specioj)
** Genro *Cacomantis*  – (11 specioj)
** Genro *Heteroscenes* – Pala kukolo
** Genro *Surniculus* – drongo-kukoloj (4 specioj)
** Genro *Cercococcyx* – longvostaj kukoloj (4 specioj)
** Genro *Hierococcyx* – akcipitraj kukoloj (8 specioj)
** Genro *Cuculus* – tipaj kukoloj (11 specioj)
** Genro *Caliechthrus* - Blankakrona kukolo 
** † Genro *Nannococcyx* – Sanktahelena kukolo (formortinta)
* **Fosilioj**
** Genro *Dynamopterus* (fosilio: Malfrua Eoceno/Frua Oligoceno de Caylus, Tarn-et-Garonne, France)
** Genro *Cursoricoccyx* (fosilio: Frua Mioceno de Kantono Logan, Usono) – *Neomorphinae*?
** *Cuculidae gen. et sp. indet.* (fosilio: Frua Plioceno de Lee Creek Mine, Usono)
** Genro *Neococcyx* (fosilio: frua Oligoceno de Centra Nordameriko)
** Genro *Eocuculus'' (fosilio: malfrua Eoceno de Kantono Teller, Usono)

## Referencoj
Kategorio:Kukoloformaj