open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ibolya Darvas

**Ibolya Darvas** [iboja darvaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Darvas Ibolya** estis hungara operkantisto, (koloratursoprano). Ŝia edzo estis Dávid Ney (pli juna).

Ibolya Darvas https://hu.wikipedia.org/wiki/Darvas_Ibolya naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ibolya Darvas devenis el juda familio. Ŝi frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Muzikakademio de Budapeŝto en 1929. Ŝi debutis en Teatro Városi. Ekde 1935 ŝi estis membro de vojaĝanta trupo de Jenő Sziklai. Dum la 2-a mondmilito ŝi kantadis antaŭ juda publiko pro la kontraŭjudaj leĝoj. Ŝi kantadis ankaŭ en koruso de Granda Sinagogo de Budapeŝto. Inter 1945 kaj 1949 ŝi apartenis al Nacia Teatro (Szeged), inter 1949-1955 al Budapeŝta Ŝtata Operejo. Ŝi frue forlasis la scenejon pro gorĝoproblemo.
 
## El ŝia repertuaro 
* Giacomo Meyerbeer *Les Huguenots* - paĝio (debuto en 1929)
* Ferenc Lehár: *A víg özvegy* (opereto) — Valencienne
* Giuseppe Verdi:
** *Rigoletto* – Gilda
** *La Traviata* – Violetta Valéry
** *Un balo in Maschera* – Oscar
* Georges Bizet: *Carmen* — Frasquita
* Johann Strauß (filo): *Die Fledermaus* – Adél
* Gaetano Donizetti:
** *Lucia di Lammermoor* – titolrolo
** *Don Pasquale* – Norina
* Giacomo Puccini: *La Bohème* – Musette
* Charles Gounod: *Faust* – Siebel
* Gioachino Rossini: *La barbiro de Sevilo* — Rosina
* Jacques Offenbach: ''Les contes d'Hoffmann* — Olympia
* Wolfgang Amadeus Mozart:
** *La geedziĝo de Figaro* – Cherubino
** *Die Zauberflöte* – Papagena
** *Die Entführung aus dem Serail'' – Blondchen

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Klára Palánkay

**Klára Palánkay** [palAnkai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Palánkay Klára** estis hungara operkantisto, (mezosoprano).

Klára Palánkay https://www.napi.hu/magyar_gazdasag/meghalt_palankay_klara.321381.html naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Klára Palánkay akiris diplomon en Muzikakademio de Budapeŝto en 1944, poste ŝi plulernis en Romo. Ŝi estis membro de la Budapeŝta Ŝtata Operejo inter 1944 kaj 1970, poste ŝi pensiuliĝis. En tiu longa periodo ŝi kantadis kiel gasto en pluraj landoj (Vieno, Parizo, Amsterdamo, Bruselo, Torino, Moskvo kaj festivalo en Edinburgo). En 1990 ŝi ricevis la titolon "eterna membro de la Operejo". Ŝi ricevis 4 premiojn inter 1964-1999.

## El ŝia repertuaro 
* Giuseppe Verdi:
** *Aida* – Amneris (debuta rolo en 1944)
** *Rigoletto* – Maddalena
** *Il Trovatore* – Azucena
** *Un balo in Maschera* – Ulrika
** *Don Carlo* – Eboli
* Ferenc Erkel: *Bánk bán* — Gertrudis
* Béla Bartók: *Burgo de la Blubarbulo* – Judit
* Károly Goldmark: *Sába királynője* - titolrolo
*Zoltán Kodály:
** *Háry János* - Mária Lujza
** *Székelyfonó* - dommastrino
* Georges Bizet: *Carmen* — titolrolo
* Richard Wagner:
** *Die Walküre* — Fricka
** *Lohengrin* — Ortrud
* Camille Saint-Saëns: *Samson kaj Dalila* — ina titolrolo

## Memorigiloj 
* busto en Budapeŝta Ŝtata Operejo (2007) https://www.kozterkep.hu/~/20737/Palankay_Klara_Budapest_2007.html?url=%2F~%2F20737%2FPalankay_Klara_Budapest_2007.html%3Ful&ul=

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio 

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Fostoponto (Roma)

[eta|250px|La Fostoponto (la plej malsupra) sur maketo de la centro de [Romo.]]
eta|Desegna rekonstruo de la *Fostoponto* laŭ *Luigi Canina*.

La **Fostoponto** () estas ponto trans Tibero, la plej antikva el la Romaj pontoj pri kiuj ni havas informon, konstruita ankoraŭ en la reĝa epoko. Nun restas nenia postesigno de tiu ponto.

La tradicio atribuas ĝian estigon al la 4ª reĝo, Anko Marcio, ĉ. 625 a.K. La ponto estis farita tute el ligno;  estas *paliso, pintigita trabo*, tial *Pons Sublicius* estas tio, kion NPIV nomas «**fostoponto**: Ponto, kies planko baziĝas sur fostoj».

Plurfoje detruita (lastafoje en la jaro 69ª p.K.) la ponto estis rapide rekonstruata, ĉiam en sia ligna formo. Ĝia definitiva malapero okazis iam en la postklasika epoko.

La preciza situo de la ponto ne estas konata. Ĝi situis pli malsupre ol la (masonita) Ponto Emilia (), kun kiu oni ĝin iam konfuzis.

En la jaro 1918ª oni konstruis novan ponton (neniom lignan) iom pli malsupre laŭ la fluo de Tibero sub la italigita nomo *Ponte Sublicio*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Arkeologio
Kategorio:Pontoj en Romo
Kategorio:Romiaj pontoj en Italio
Kategorio:Romiaj konstruaĵoj en Romo
Noisy-le-Roi

**Noisy-le-Roi** estas franca komunumo en departemento Yvelines, en regiono Francilio.

Ĝiaj loĝantoj estas nomitaj *Noiséens*.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Yvelines
* Noisy-le-Roi (stacidomo)
* Noisy-le-Roi (Tramtrajno en Francilio)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Yvelines
Domenichino

**Domenico Zampieri**, plej konata kiel **Domenichino** (Bolonjo, 21-a de oktobro 1581 – Napolo, 15-a de aprilo 1641) estis elstara itala baroka pentristo de la klasikismo romo-bolonja.

## Biografio 
Naskiĝinta en Bolonjo, filo de ŝuisto, estis dekomence metilernanto de Denys Calvaert. Tuj li eklaboris en la *Accademia degli Incamminati* de la fratoj Carracci. Kiam li translokiĝis al Romo en 1601, li iĝis unu el la plej talentaj metilernantoj de la etoso de Annibale Carracci, kaj li laboris kun grandaj samtempuloj kiel Albani kaj Guido Reni, same kiel kun rivaloj kiel Lanfranco. Pro sia malalteco, li ricevis la kromnomon *Domenichino* («eta Dominiko»).

[eta|maldekstre|220px|*La damo kaj la unukornulko*, fresko en la Palaco Farnesio de [Romo, probabla verko de Domenichino, ĉ. 1602.]]
La murpentraĵo de *La damo kaj la unukornulo* en la serio de freskoj de Annibale Carracci titolita *La amaferoj de la dioj* (Palaco Farnesio de Romo) estas atribuita al Domenichino. Ankaŭ en la Palaco Farnesio li pentris tri mitologiajn pejzaĝojn, en la *Loggia del Giardino* (Galerio de la Ĝardeno). Li multe pentris por preĝejoj; poste li ricevis kelkajn malsukcesojn kaj translokiĝis al Napolo, kie li plulaboris kaj mortis.

## Bibliografio 
* J. Pope-Hennessy, The Drawings of Domenichino at Windsor Castle, Londres, 1948.
* M. Fagiolo Dell'Arco, Domenichino ovvero Classicismo del Primo-Seicento, Roma, 1963.
* E. Borea, Domenichino, Milán, 1965.
* R.E. Spear, Studies in the Early Art of Domenichino, tesi di laurea, Princeton University, 1965.
* R.E. Spear, Domenichino, I e II tomo, Yale-New Haven-Londres, 1982.
* Domenichino 1581-1641, catálogo de la muestra, Milán, 1996.

Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento
Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento
Kategorio:Italaj barokaj pentristoj
Doctrina pueril

[eta|[Ramon Lullo|Ramon Llull, la aŭtoro]]
**Doctrina pueril** (1274-1276) estas verkaĵo de Ramon Llull kiel kateĥismo por infanoj, dediĉita al la filo, kiun li edukis en Mallorca.

Llull en ĝi didaktike listigas la nerenonceblajn fido-principojn, klarigas pri la Dek Ordonoj, la sakramentoj, la virtoj kaj la malvirtoj (kiujn li identigas al la gravegaj pekoj). Li pritraktas Virgulinon Maria, la Sanktan Spiriton kaj aldonas ordinarajn preĝojn. La verko inkluzivas eĉ kelkajn instruojn pri scienco kaj informas pri aliaj religioj laŭ historia vidpunkto.

Llull konsideris, ke tiuj religiaj scioj estas bazo por plua instruiĝo, kiel montras la aludo al la sciencaj scioj. Por pli bone komprenigi la konceptojn, Llull utiligas metaforojn kaj simplan lingvaĵon, kio igas la libron elstara inter la kateĥismoj de tiu tempo.

## Referencoj (en la kataluna) 
Kategorio:Katalunlingva literaturo
Kategorio:Literaturo por infanoj
Kategorio:Literaturo de la 13-a jarcento
Kategorio:Verkoj de la 13-a jarcento
Giovanni Battista Gaulli

**Giovanni Battista GAULLI** (8-a de majo 1639 - 2a de aprilo 1709), konata ankaŭ laŭ la nomoj de **Baciccio**, **Il Baciccio** aŭ **Baciccia** (ĉiuj ĝenovaj karesnomoj por Giovanni Battista (Johano Baptisto)) estis itala baroka pentristo kun tendenco al rokoko. Li estas konata ĉefe pro sia fresko de volbo iluziisma, grandioza, influita de Gianlorenzo Bernini, en la preĝejo de Jesuo en Romo.

[250px|eta|maldekstre|La *Adorado de la Sankta Nomo de Jesuo*, en la plafono de la navo de la preĝejo de Jesuo en [Romo.]]
Meze de la 17a jarcento en Ĝenovo estis multaj artistoj kaj pentristoj, inter kiuj multaj eksterlandanoj, kiel Petro Paŭlo Rubens kaj Antoon van Dyck, kiuj laboris en Ĝenovo dum jaroj. Baciccio influiĝis el ili kaj de aliaj lokanoj kiel Valerio Castello, Giovanni Benedetto Castiglione, kaj Bernardo Strozzi.

Baldaŭ tamen li translokiĝis al Romo, kie laboris,plej elstare en la preĝejo de Jesuo. En 1662, li estis akceptita en la Akademio de Sankta Luko de pentristoj, kie li plenumos kelkajn postenojn. Venontjare, li ricevis sian unuan publikan mendon por retablo, en la preĝejo de San Rocco, Romo. Li ricevis ankaŭ multajn privatajn mendojn por mitologiaj kaj religiaj verkoj.

## Bibliografio 
* Gombrich, E. H. *The Story of Art*.
* Haskell, Francis (1980). Patrons and Painters: Art and Society in Baroque Italy. Yale University Press. pp. 80-85.
* Soprani, Raffaello (1769). Carlo Giuseppe Ratti, ed. Delle vite de' pittori, scultori, ed architetti genovesi; Tomo secundo scritto da Carlo Giuseppe Ratti. Stamperia Casamara in Genoa, dalle Cinque Lampadi, con licenza de Superiori; Ciferecigita de Googlebooks el kopio de Oxford University 2an de Feb, 2007. pp. 74-90.
* Wittkower, Rudolf (1980). Pelican History of Art, ed. Art and Architecture Italy, 1600-1750. Penguin Books.

Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento
Kategorio:Italaj pentristoj de la 18-a jarcento
Kategorio:Italaj barokaj pentristoj
Carlo Fontana

eta|Preĝejo de Sankta Marcelo al Corso. 
**Carlo FONTANA** (Novazzano, 1634/1638-1714) estis svisa kaj itala arkitekto kaj skulptisto, parte responsa pro la direkto la klasikismo kiun en la malfrua baroko en la arkitekturo de Romo.

Li veturis al Romo antaŭ 1655, kie li laboris kiel desegnisto de Pietro da Cortona, Carlo Rainaldi kaj Gian Lorenzo Bernini. Tiu laste menciita havigis al li laboron dum unu jardeko en diversaj projektoj.

Li estis nomumita princo de la Akademio de Sankta Luko en 1686 kaj en la periodo 1692-1700. Lia ateliero estis unu de la plej aktivaj en Eŭropo. Tie laboris oni pri dezajnado de tomboj, fontanoj kaj altaroj kiuj estis ege imititaj. Fontana vivis plejparton de sia vivo en Romo, sed liaj lernantoj poste disiris tra tuta Eŭropo, de Anglio kaj Hispanio ĝis Rusio. Inter lia disĉiplaro estis Johann Lucas von Hildebrandt, Johann Bernhard Fischer von Erlach Alessandro Specchi, Nicola Michetti, Giovanni Battista Vaccarini, James Gibbs, Matthäus Daniel Pöppelmann kaj Filippo Juvarra. Lia filo Francesco ankaŭ arkitektis. 
## Konkretaj verkoj
Iam antaŭ la jaro 1655 li alvenis Rome, kie li laboris en la ateliero de signifaj arkitektoj (Pietro da Cortona, Carlo Rainaldi, Gian Lorenzo Bernini). En 1665 li finis verŝajne sian unuan sendependan projekton, la kirkon de Santa Rita da Cascia (Campitelli). Dum la jaroj 1682 kaj 1683 kreiĝis la fasado de la Marcelo-kirko de Romo, kio estas konsiderata unu el liaj plej bonaj verkoj. 

Li laboris pri la dizajno kaj konstruo de la pontifika Miĥaelo-instituto, tre vasta komplekso de sociaj konstruaĵoj sur la dekstra bordo de la Tibero. Li konstruis la baptujon de Petro-kirko, gvidis la rekonstruon kaj renovigon de antikva akvedukto en Montorio kaj la rekonstruon de la ruinoj de la Diokleciana termo. Krome konstruis li la bibliotekon ĉe la monaĥejo Santa Maria sopra Minerva kaj grandiozan bazilikon en la hispana urbo Azpeitia (Provinco Gipusko), naskiĝloko de sankta Ignaco Lojola. Por kirkokonstruoj je Fulda kaj Vieno li sendis siajn proponojn. 

## Eksteraj ligiloj
*Eliana Perotti: "Fontana, Carlo", ĉe: Dizionario storico della Svizzera (tie ĉi interrete)
*etinformoj sur ĉeĥa paĝo pri sakrala arkitekturo

Kategorio:Italaj barokaj arkitektoj
Kategorio:Italaj skulptistoj de la 17-a jarcento
Kategorio:Italaj skulptistoj de la 18-a jarcento
Kategorio:Italaj arkitektoj de la 17-a jarcento
Kategorio:Italaj arkitektoj de la 18-a jarcento
Carlo Maratta

**Carlo Maratta** aŭ **Maratti** (Camerano, 13-a de majo 1625 - Romo, 15-a de decembro 1713) estis itala pentristo de la fina baroko, kiu laboris ĉefe en Romo.

Li estis ŝlosila figuro de la dua duono de la 17-a jarcento, reprezentis pentrarton de stilo simpla kaj mezurita (modera), mala al la dekoraciema baroko de Pietro da Cortona kaj Luca Giordano.

[eta|maldekstra|250px|Tombo de Maratta en la [baziliko de Sankta Maria de la Anĝeloj kaj la Martiroj, Romo. Ĝi estis desegnita de li mem.]]
Maratta eniris en la Akademio de Sankta Luko de Romo en 1662. Li laboris je la servo de la papoj Inocento la 12-a kaj Klemento la 9-a, kiujn li portretis (1669) kopiante la skemo de la portreto de Inocento la 10-a pentrita de Velázquez. Oni komisiis al li la restaŭradon de la freskoj de la Rafaelaj Ĉambroj.

Post la morto de Bernini kaj Pietro da Cortona, Maratta iĝis estro de la romia pentrarto. Unu el liaj plej gravaj verkoj estas pentraĵo pri *Konstanteno detruanta la idolojn* por la Baptejo de Laterano.

Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento
Kategorio:Italaj pentristoj de la 18-a jarcento
Kategorio:Italaj barokaj pentristoj
Nándor Zsolt

**Nándor Zsolt** [ĵolt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zsolt Nándor** estis hungara violonisto, koncertmajstro, dirigento, komponisto, altlerneja instruisto.
eta|Memortabulo pri Nándor Zsolt
Nándor Zsolt https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/z-zs-787F8/zsolt-nandor-7890D/ naskiĝis la  en Esztergom, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Nándor Zsolt frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Reĝa Muzikakademio de Budapeŝto. Liaj plej gravaj instruistoj estis Jenő Hubay kaj János Koessler. Post la diplomo en 1908 li translokiĝis al Londono, kie li estis koncertestro. Li debutis sola violonisto en la sekva jaro. En la frua 1914 li estis dirigento en Vieno, poste li revenis al Londono. Ĝuste tiam komenciĝis la 1-a mondmilito, tial li estis deportita. En 1919 li hejmenvenis, ekde la sekva jaro li instruis en la Reĝa Muzikakademio. Li fondis orkestron en 1930 en Budapeŝto, post 4 jaroj ankaŭ en Debrecen. Intertempe li dirigentadis kaj komponadis. Li mortis neatendite en Budapeŝto en la aĝo de 49.

## El liaj komponaĵoj 
* F-dur Romanze (por violono kaj piano) op. 1 (1902)
* Hegedűverseny - d-moll (1906)
* Es ragt ins Meer - laŭ poemo de Heine
* Der erste Verlust - laŭ poemo de Goethe

## Memorigiloj 
* memortabulo kaj muziklernejo en Esztergom

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun bildo
* anglalingva biografio 

Kategorio:Hungaraj violonistoj
Kategorio:Hungaraj dirigentoj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj koncertmajstroj
31489 Matthewchun

'*31489 *Matthewchun'''* estas tre malgranda, eksterordinare hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Matthew Leong Chun*, kiu gajnis en 2014 la duan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* pro sia projekto pri kemio. Li estis lernanto ĉe la *Jericho Senior High School'' de Jericho (Nov-Jorkio, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Baziliko de Sankta Maria de la Anĝeloj kaj la Martiroj

eta|Malofta ĉefa enirejo de antikva kristana preĝejo
La **Baziliko de Sankta Maria de la Anĝeloj kaj la Martiroj** (, ) estas preĝejo en Romo ĉe la aktuala Respubliko-placo. La kardinalo titolita estas William Henry Keeler.

eta|maldekstre|250px|Centra navo de la baziliko.
La edifico estis desegnita en 1562 de Mikelanĝelo sur la bazo de la centra ĉambro de la Termoj, laŭ mendo de la papo Pio la 4-a kaj de la sicilia pastro Antonio del Duca. Mikelanĝelo limiĝis al kovro de kelkaj muroj kaj al restaŭro de ĉambro de la tepidario, kreante tiel kristanan edificon ege partikulara: larĝa flanke anstataŭ longa. La enirejo al la preĝejo fariĝas tra cirkla vestiblo, ankaŭ de romia deveno, kaj finas en profunda antaŭaltaro, kie troviĝas la ĥorejo de la Kartuzianoj, al kiuj oni fidis tiun preĝejon post ties finkonstruo. Dum la 18-a jarcento oni plenigis la templon de riĉaj artaĵoj. Tiele, Sankta Maria de la Anĝeloj kaj la Martiroj iĝis riĉa pinakoteko enhavanta verkojn de la 16-a al la 18-a jarcentoj, inter kiuj la Martiro de Sankta Sebastiano de Domenichino, la Falo de Simono la Magiisto de Pompeo Batoni, la Bapto de Jesuo de Carlo Maratta, kaj la Meso de Sankta Basilio de Pierre Subleyras. En la transepto troviĝas retablo de Giovanni Odazzi.

* 41°54′11″N 12°29′49″E

Sankta Maria
Béla Pállik

eta|center|555px|Ŝafoj vintre pentrita de Béla Pállik

**Béla Pállik,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pállik Béla** estis hungara pentristo, operkantisto.

Béla Pállik https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/p-77238/pallik-bela-772A0/ naskiĝis la  en Nagyszentmihály (Hungara reĝlando, nuntempa Michalovce en Slovakio), li mortis la  en Budapeŝto (Hungara reĝlando).
eta|maldekstre|Ŝafoj pentrita de Béla Pállik

## Biografio 
Béla Pállik frekventis lernejon komence en sia naskiĝurbo, poste en Ungvár, kie li ofte desegnadis. Li lernis pentradon en Pest (urbo), kie por vivteni sin li kopiis pentraĵojn, poste pentris portretojn. En 1863 li pentris freskojn en Kastelo de Várpalota. Inter 1867 kaj 1871 helpe de mecenatoj li lernis pentradon en akademio en Vieno, poste en simila lernejo en Munkeno. Li pentradis plej ofte ŝafojn. Li hejmenvenis en 1874 kiel signifa pentristo pri portretoj kaj bestoj. En Újpest li eĉetis forlasitan preĝejon, kiun li trakonstruis al ateliero. Post la oftaj pentradoj liaj okuloj laciĝis, tial li komencis kantadi. En 1883 li vendis la atelieron kaj li estis operkantisto en Dortmund, Düsseldorf, Kolonjo, Berlino kaj Vajmaro. Post 2 jaroj liaj okuloj resaniĝis kaj en Düsseldorf li denove pentradis. En 1887 li hejmenvenis al Tata (Hungario), kie li ricevis atelieron. En 1890 lia pentraĵo en Parizo ricevis „Mention honorable”.
[eta|[Géza Mészöly pentrita de Béla Pállik]]

## Elektitaj pentraĵoj 
* Pásztorjelenet (1873)
* Delelő nyáj (premiita en Vieno)
* Birka-akol
* Ŝafino kun ŝafidoj
* Ŝafkapoj
* Muelejo en Atyás
* A király és vadászkísérete Gödöllőn (1877)
* Oláh paraszt (1908)
* Portreto pri
** Géza Mészöly (vidu la bildon!)
** György Károlyi
** Ferenc Deák
** Kálmán Tisza
** Béla Wenckheim
** Lajos Kossuth
** István Széchenyi
** László Szőgyény-Marich (1806)
* Rajdanta István Károlyi
* Rajdanta Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)
* Rajdanta Elizabeto de Aŭstrio-Hungario

## Ekspozicio 
* Arthalo Budapeŝto postmorta hereda ekspozicio en 1908
[eta|center|570px|[Fresko pentrita de Béla Pállik]]

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun bildoj
* hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj
* hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Maria Klementina Sobieska

**Maria Klementina Sobieska** (aŭ *Maria Klementyna Sobieska*) (Oława, Malsupra Silezio, 18-a de julio 1702 – Palazzo Muti, Romo, 18-a de januaro 1735) estis pola princino. Ŝi estis filino de la princo de Pollando Jakub Ludwik Henryk Sobieski (1667–1737) kaj Hedwig Elisabeth Amalia de Palatinato-Neuburg (1673–1722). Ŝi estis nepino de Johano la 3-a Sobieski, kiu estis unu el la plej riĉaj gravuloj de Eŭropo.

La princino Maria Klementina estis fianĉinigita al la Princo de Kimrio Jakobo Stuarto, kiu ne estos reĝo. La reĝo Georgo la 1-a (Britio), de la dinastio de Hanovro, kontraŭis la geedzecon ĉar li timis heredonton (ebla konkurencanto kun Granda Britio). Helpema, la Sankta Romia Imperiestro Karolo la 6-a haltigis la princinon Maria Klementina kiam ŝi estis survoje al Italio por edziĝi al Jakobo Stuarto.

Ŝi estis arestita en la kastelo de Innsbruck, sed finfine post trompo al la gvardioj Maria Klementina fuĝis al Bolonjo, Italio, kie, nur por eviti pliajn trudojn, ŝi edziniĝis kun Jakobo Stuarto prokurore, ĉar li tiam estis en Hispanio. El tiu geedzeco naskiĝis la du pretendantoj Stuarto al la trono de Anglio, Skotlando kaj Irlando, nome Karlo Eduardo Stuarto (1720–1788) kaj Henriko Benedikto Stuarto (1725–1807), ambaŭ sen sukcedontoj, pro kio, la supozitaj rajtoj al la trono, pasis al la dinastio de Savojo.

Kategorio:Polaj nobeloj
⚭Maria Klementina Sobieska
Kategorio:Entombigitoj en Baziliko Sankta Petro
Kategorio:Germandevenaj poloj
Kategorio:James Francis Edward Stuart
Alta Val Tidone

**Alta Val Tidone** estas nova komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la administra regiono Emilio-Romanjo kaj al la provinco de Piaĉenco. En 2018 la komunumo havis  loĝantojn.

La komunumo naskiĝis la , per la kuniĝo de Caminata kun Nibbiano kaj Pecorara.

## Notoj 
Kategorio:Komunumoj de Provinco Piacenza
Vickonsulo (Romia)

En Romio **vickonsulo** () estis persono, elektita por ofici kiel konsulo anstataŭ *ordinara konsulo* (t.e. konsulo oficanta ekde la komenco de la jaro, de la 1ª de januaro, ) aŭ anstataŭ alia vickonsulo, en okazo kiam la antaŭa oficanto eksiĝis (pro morto aŭ demisio).

Vickonsulo posedis la samajn rajtojn kaj devojn, kiel konsulo ordinara, krom ke la jaron de ilia konsulado oni datis per la nomoj de la konsuloj ordinaraj. Se eksa vickonsulo poste iĝis konsulo ordinara, tiam lia vickonsulado estis numerata kiel lia konsulado unua.

En la periodo, kiam la konsuloj estris armeon, morto en batalo ne estis malofta. Ekde la 1-a jc oftiĝis demisioj de konsuloj (kaj sekve, nomumado de vickonsuloj). Ĉar konsula servado estis nepra kondiĉo por posta avanciĝo al la superaj postenoj (ekz-e prokonsulo), estis intereso disponigi konsuladon al sufiĉe multaj personoj. Tial ankaŭ vickonsuloj ofte demisiis. Sian pinton tia vickonsulado atingis sub Komodo en la jaro 190ª, kiam la konsulan oficon plenumis sume 25 homoj.


Kategorio:Romiaj titoloj
31483 Caulfield

'*31483 *Caulfield'''* estas tre malgranda treege hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Sarayu Caulfield*, kiu gajnis la duan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2014 pro sia projekto en teamo pri konduta kaj socia sciencoj. Ŝi estis lernantino ĉe la *Oregon Episcopal School'' de Portlando (Oregono, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Endre Ütő

**Endre Ütő** [utO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ütő Endre** estis hungara operkantisto, oratorikantisto (baso), teatrestro.

Endre Ütő https://www.mediaklikk.hu/2017/06/13/uto-endre-tortenete-hangszerelve/ naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Endre Ütő akiris diplomon en Muzikakademio de Budapeŝto en 1964. Lia plej grava instruisto estis Andor Lendvai. Post la diplomo li iomete plulernis en Romo, poste li aliĝis al Budapeŝta Ŝtata Operejo, kie li jam en 1963 li debutis. Li atingis kantokonkursojn en Munkeno kaj Reggio Emilia. Li daŭre kantadis en la Operejo ĝis 1996. Inter 1991 kaj 1995 li estis samloke operejestro. Ekde la 1980-aj jaroj li okupiĝis ankaŭ pri kreaĵoj de ceramikaĵoj. Li ricevis premiojn inter 1970-2017.

## El lia repertuaro 
* Claude Debussy: *Pelléas et Mélisande* — reĝo Arkel (debuto, 1963)
* Béla Bartók: *Burgo de la Blubarbulo* – titolrolo
* Giuseppe Verdi:
** *Rigoletto* – Sparafucile
** *Aida* – Ramfis
** *La Traviata* – barono Douphol
** *Don Carlo* — reĝo Fülöp
** *Otello* — Lodovico
** *Nabucco* — Zakariás
** *Simon Boccanegra* — Fiesco
** *La Forto de la Destino* — Pater Gvardian
** *Un balo in Maschera* — Sam
* Richard Wagner: *Götterdämmerung* — Hagen
* Charles Gounod: *Faust* – Mefisto
* Giacomo Puccini:
** *La Bohème* — Colline
** *Tosca* — sakristiisto
** *Turandot* — Timur
* Wolfgang Amadeus Mozart:
** *Così fan tutte* – Don Alfonso
** *Die Zauberflöte* — Sarastro

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* oficiala paĝo
* membiografio 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Ozonterapio

eta|Persono kiu trapasas ozonterapion
Laŭ la Plena Ilustrita Vortaro (PIV, 2005) **ozonterapio** estas "terapio per miksaĵo el oksigeno kaj ozono”.

En la germanlingva vikipedia artikolo estas asertite:

“Oni nomas ‘ozonterapio’ plurajn kontestatajn procedojn de la alternativa medicino, ĉe kiuj oni uzas la gason ozono (triatoma molekulo de oksigeno, O3). La desinfekta, antisepsa efiko de ozono estas konsiderata science pruvita, sed pri specifaj kurac-efikoj mankas science kontroleblaj pruvoj.”

En la retejo de la Brazila Asocio pri Ozonterapio troviĝas la sekvaj informoj pri la historio:

“La gaso ozono estis malkovrita en 1840 de la germana esploristo Dr-o Christian Friedrich Schoenbein, kiu perceptis apartan odoron, kiam oksigeno estis submetita al elektra malŝarĝo; ĉar tio okazis ĉiam, li nomis la gason “ozein”, kiu en la greka signifas “tio, kio odoras”. En 1857 la fizikisto Dr-o Werner von Siemens disvolvis la Generatoron de Altfrekvenco, kiu estigas ozonon pere de elektraj malŝarĝoj en oksigenaj atomoj.
La kuraca ozonterapio estas uzata ekde la 19-a jarcento. La unuaj studoj estis faritaj en Germanio. Komence la terapio estis uzata por lukti kontraŭ la agado de bakterioj sur la homa haŭto. Dum la 1-a Mondmilito (1914-1918) germanaj kaj anglaj kuracistoj uzis ozonon por trakti vundojn de soldatoj.”

Pri la uzo de tiu terapio oni asertas en la sama retejo:

“Nuntempe la Ozonterapio estas agnoskita de la sansistemoj de Germanio, Svisio, Aŭstrio, Italio, Kubo, Ukrainio, Rusio, Grekio, Izraelo, Egiptio kaj Aŭstralio, kaj ĝi estas uzata en 13 subŝtatoj de Usono [...]. En la plejmulto de tiuj landoj la san-asekuro pagas la ozonterapiajn traktadojn. [...]
En Eŭropo ĉirkaŭ 15.000 kuracistoj uzas tiun metodon nuntempe. En Germanio ĉiujare estas farataj 7 milionoj da tiaj terapioj. En la 1980-aj jaroj la Germana Kuraca Societo pri Ozonterapio mendis studon por taksi la sendanĝerecon de la ozonterapio. En la esploro partoprenis 344 kuracistoj (praktikantoj de la terapio) kaj 384.775 malsanuloj, kaj estis farataj 5.579.238 traktadoj. Nur en 40 okazoj oni perceptis malgravajn kromefikojn, tiel ke la ozonterapio estas ekde tiam konsiderata unu el la plej sekuraj kuracmetodoj.”

Laŭ la Brazila Asocio pri Ozonterapio la medicina ozono povas esti uzata i.a. en la traktado de:

Problemoj de sangocirkulado

Kelkaj malsanoj kaj kondiĉoj de maljunuloj

Malsanoj kaŭzitaj de virusoj, ekzemple hepatito, herpeto kaj zostero

Infektitaj aŭ inflamitaj vundoj kiuj malfacile cikatriĝas; ekzemple [diverstipaj] ulceroj ĉe la kruroj [...], risko de gangreno

Kojlitoj kaj aliaj kronikaj intestaj inflamoj

Brulvundoj

Herniaj, lumbalgio

Artikaj doloroj kaŭzitaj de kronikaj inflamaj malsanoj


Kategorio:Dopado
Kategorio:Alternativa medicino
Taungu

**Taungu** estas signifa universitata urbego en Birmo, en la regiono Bago. Ĝi estas ankaŭ ĉefurbo de distrikto Taungu.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis .
eta|maldekstre|
eta|

## Bazaj informoj 
* Supermara alteco: 56 m
* Loĝantaro: 121 000 (2010)  
* Horzono: UTC+6:30

## Geografio 
Taungu situas en meza parto de la lando sur ebenaĵo. Jangono troviĝas 232, Mandalajo 338 km https://www.distancefromto.net/.

## Historio 
Taungu estis fondita en 1279. Post falo de Pagano-Imperio en 1287 Taungu apartenis al alia reĝlando, sed en 1358 post sukcesa ribelo la urbo sendependiĝis ĝis 1367. Post variaj ŝanĝoj en 1510 estis fondita propra Taungu-Regno. En 1539 Taungu perdis esti ĉefurbo, sed en 1599 helpe de portugaloj la urbo denove sendependiĝis por pliajn 10 jarojn. En 1940 la britoj konstruis flughavenon norde de la urbo.

## Ekonomio 
La ĉefa industrio estas produktadoj de diversaj lignaĵoj.
eta| 
## Trafiko 
Taungu havas vojan kaj fervojan ligojn. Ankaŭ nun la armeo profitas la flughavenon.

## Klimato 
Taungu havas tropikan savanan klimaton kun influo de musono. Temperaturoj estas varmaj tutjare (21-33 °C). Jare pluvas 2370 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter aprilo-oktobro pli ofte, en februaro apenaŭ pluvas.

## Vidindaĵoj 
* pluraj preĝejoj
* statuo

Taungoo Sacred Heart Roman Catholic Church.jpg|Romia katolika Katedralo Sankta Koro 
No.5 State High School, Taungoo.jpg|Altlernejo
BEHS 4 Toungoo.jpg|Altlernejo
Bayintnaung image.jpg|Statuo
Taungoo TU.jpg|Universitato

Kategorio:Urboj de Birmo
Kategorio:Iamaj ĉefurboj
Dinastio Jin (1115–1234)

eta|300px|Dinastio Jin (flava) ĉirkaŭ 1141.

La **dinastio Jin** (en ĉina: 金, Wade-Giles: Chin, en pinjino: Jīn, en ĥurĉen: Anĉu), konata ankaŭ kiel dinastio Ĥurĉen, estis fondita de la ŭajnan (完顏 Wányán), klano de la ĥurĉenoj, la prauloj de la Manĉuroj kiuj establis la dinastion Qing post kvincent jaroj. La nomo estas foje skribita Jinn por diferenci ĝin disde la antaŭa dinastio Jin kies nomo estas sama al Jin en la latina alfabeto.

Ĝi estis fondita en 1115 (aŭ 1125 depende de la kriterio), sub la estreco de Wányán Āgǔdǎ (完顏阿骨打), estro de la klano Waynan aŭ ŭajnan, en la nordo de Manĉurio, kiu proklamigis imperiestro de Ĉinio laŭ la nomo de Tàizǔ (太祖). Post la morto de Wányán Āgǔdǎ (1123), lia filo kaj sukcedanto Wányán Wúqǐmǎi (完顏吳乞買) -kiu estis preninta la imperian nomon Tàizōng (太宗)- neniigis sukcese la dinastion Liao en la jaro 1125, kiu estis ekzistinta inter Manĉurio kaj la norda limo de Ĉinio dum kelkaj jarcentoj. En la 9a de januaro 1127, la fortoj Jin de Wányán Wúqǐmǎi rabadis Kajfengon, ĉefurbo de la Dinastio Song de la nordo, kaj kaptis la novan imperiestron Qinzong, kiu estis ascendinta al la trono post la abdiko de sia patro la imperiestro Huizong kiam li vidis la neceson kontraŭi la armeon Jin. Post la falo de Kajfengo, la Song, sub la estreco de la heredanta Dinastio Song de la sudo, pluigis la lukton dum pli ol unu jardeko kontraŭ la povo Jin, sed subskribis finfie pactraktaton en 1141, kaj lasis la nordon de Ĉinio al Jin en 1142 por atingi pacon.

En 1616 la manĉuroj kiuj troviĝis sub la estreco de Nurhaci formis la postan dinastion Jin, prenante ĝian nomon el tiu dinastio. La posta dinastio Jin estis renomita dinastio Qing en 1636, kaj pluigis la konkeron de Ĉinio, iĝante la lasta dinastio de la imperia Ĉinio.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Ĉinio

Kategorio:Historio de Ĉinio
Kategorio:Dinastioj
Lucio Pedanio Sekundo

**Lucio Pedanio Sekundo**,  (m. 61 p.K.) — Romia senatano de la 1ª jc. En la jaro 43ª p.K., sub Klaŭdio, li estis vickonsulo (de marto ĝis julio).

En la jaro 56ª Nerono nomumis lin urbestro (prefekto) de Romo.

En la jaro 56ª Pedanion pikmortigis lia sklavo. Pri la kaŭzo ne certis eĉ la samtempuloj; probable Pedanio forprenis la monon, kiun la sklavo kolektis por sin elaĉeti (laŭ la romia juro, ĉio posedata de sklavo apartenis al lia mastro; tamen la kutimo estis, ke post elpago de mono sklavo akiris liberon).

Laŭ romia leĝo, okaze de mortigo de romiano fare de ties sklavo ĉiuj sklavoj kiuj estis sub la sama tegmento kun la mortigito aŭ akompanis lin aliloke estis torturendaj kaj ekzekutendaj. La murdinto de Pedanio estis konata, la senkulpeco de la ceteraj 400 sklavoj (de ambaŭ seksoj, ekde la infanoj ĝis la maljunuloj) estis evidenta; la maljusteco de la laŭleĝa puno frapis la publikan opinion — kaj tamen la leĝo iĝis plenumita. (Tacito, «Analoj», 14:42–45)

Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento
Kategorio:Romiaj politikistoj
Kategorio:Romiaj vickonsuloj
Kategorio:Romiaj guberniestroj
Kategorio:Sklaveco en Romio
Kategorio:Mortintoj en 61
Artoteorio

[eta|400px|*La ateliero de la pentristo*, de [Gustave Courbet, 1855. La realismo defias la akademiismon per tiu *manifesto* per kiu la pentristo fieras per la ĉirkaŭo de roluloj ej ĉiuj sociaj sektoroj.]]
**Artoteorio** (aŭ teorio de artoj) estas akademia fako kiu enhavas ĉiun priskribon de la artaj montrovariantoj (artaj fenomenoj aŭ artverkoj), dekomence el ties konsidero aŭ akcepto kiel tio, en ĉiuj ĝenroj de arto, sed ĉefe el la nomataj belartoj (kiuj inkludas kaj la vidartojn -pentrarto, skulptarto kaj arkitekturo- kiel la literaturo, la muziko aŭ aliaj spektaklaj artoj).

Male, la nomataj aplikataj artoj (nomitaj ankaŭ *malgrandaj artoj*, *dekoraciaj artoj* aŭ *artoj kaj metioj*) ricevis historie pli malgrandan aprezon (kun tiu de aliaj metioj kaj male al la pli bone valoritaj liberalaj artoj), kvankam el fino de la 19-a jarcento ili postuliĝis kaj el la 20-a jarcento ili atingis la etikedon de dezajno, kies ĝeneraligo al ajna medio de la kreivo kaj la produktado aŭ eĉ de la servoj endanĝerigas la etoson ĝis ties aplikado senkriterie de troa kaj eĉ ridinda maniero, senvalorigante sian enhavon.

La teorioj de arto analizas tiun el vidpunktoj kaj teoria kaj normiga, havigante metodologion por aperigi la signifon de la artverkoj. La filozofia kadro en kiu eblas la situo de ĉiu versio de la teorio de arto estas forte ligita al la diferencaj interpretoj de la estetiko, ĉar la meditado ĉirkaŭ la esenco kaj funkcio de la arto mem troviĝas ĉe la limo inter ambaŭ fakoj, de malfacila limigo.

En ĉiu fako la artoteorio funkcias diference, analizante diverstipajn materialojn, per diversaj metodologioj kaj variaj celoj. Tiele ekzistas aparte la muzikteorio, la literatura kritiko ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Abstrakta arto
* Bildartohistorio
* Estetiko
* Estetikismo
* Fasonado
* Historio de arto
* Realismo

## Bibliografio 
* Blunt, Anthony (1940) La teoría de las artes en Italia del 1450 a 1560. Madrid: Cátedra (hispana eldono de 1979) ISBN 84-376-0194-0
* Eco, Umberto (2004). Historia de la belleza. Lumen, Barcelona. ISBN 84-264-1468-0.
** (2007) Historia de la Fealdad, Barcelona: Lumen ISBN 978-84-264-1634-6
* Fuga, Antonella (2004). Técnicas y materiales del arte. Electa, Barcelona. ISBN 84-8156-377-3.
* Givone, Sergio (2001). Historia de la estética. Tecnos, Madrid. ISBN 84-309-1897-3.
* Gombrich, Ernst (1997). Historia del Arte. Debate, Madrid. ISBN 978-84-8306-044-5.
* González, Antonio Manuel (1991). Las claves del arte. Últimas tendencias. Planeta, Barcelona. ISBN 84-320-9702-0.
* Hauser, Arnold (2004). Historia social de la literatura y el arte. Debolsillo, Barcelona. ISBN 978-84-9793-220-2.

Teorio de arto
Kategorio:Literatura teorio
Kategorio:Muzika teorio
Kategorio:Historio de arto
Kategorio:Homa scienco
Ahmad ibn Fadlan

eta|Manuskripto kun la raporto de Ibn Fadlan
**Ahmad ibn Fadlan ibn al-Abas ibn Raŝid ibn Hamad** (arabe: أحمد إبن فضلان إبن ألعباس إبن راشد إبن حماد) estis araba verkisto kaj vojaĝanto de la 10-a jc.. Ibn Fadlan estas konata pro manuskripto كتاب إلى ملك الصقالبة (*Kitāb ilā Malik al-Saqāliba*) pri liaj vojaĝoj kiel ambasadoro de la abasida kalifo Al-Muktadir al la lando de volgaj prabulgaroj. Dum longa tempo troviĝis nekompleta versio de la manuskripto, en geografia vortaro de Yaqut al-Hamawi, eldonita en 1823. Nur en 1923 klerulo Zeki Validi Togan trovis en muzeo en Maŝhado la manuskripton MS 5229, kiu interalie havis la plej kompletan version de la raporto de Ibn Fadlan.

## La sperto kiel ambasadoro 
Ibn Fadlan estis sendita de abasidoj en 921 por vizito al Almış, vasala reĝo de la Ĥazaroj de Volgia Bulgario. La karavano ekiris de Bagdado  (11 *Safar* 309 en la islama kalendaro) kaj atingis Volgian Bulgarion  (12 *Muharram* 310).  Li havis kiel taskon konvinki la reĝon en Bolgar (ĉefurbo de Volgia Bulgario inter la 8-a kaj 15-a jarcentoj) ŝanĝi la sunaan skolon Maliki per Hanafi. Kompense, oni pagus al la reĝo monsumon por la konstruado de fortikaĵo.

Tio kondukis la ambasadoron al Buĥaro kaj Ĥorezmo, sude de la Arala Maro. Malgraŭ la garantioj de la ĉefo de la Oguzoj, li estis atakata de oguzaj banditoj, sed oni sukcesis subaĉeti la atakantojn. Li atingis la landon apud la lagoj de la rivero Volgo norde de la rivero Samaro. Tiam, Ibn Fadlan ankaŭ vojaĝis al Visuo (Granda Permo) por sekvi la interkonsentojn inter la volgiaj prabulgaroj kaj la baltfinnaj triboj.

## La rusja popolo (Rus') 
Granda parto de la manuskripto priskribas popolon, kiun Ibn Fadlan nomas rusjoj (rus'), kiu ja povus esti rusjoj aŭ varengoj, kio igus la manuskripton unu el la plej antikvaj registroj pri la vikingoj. La rusjoj estis prezentataj kiel komercanta popolo ĉe la marĝenoj de la riveroj ĉirkaŭ Bolgar. Ili estis priskribitaj kiel altaj, blondaj kaj malmilda haŭto. La manuskripto aludas al iliaj tatuoj de la kapo ĝis la piedoj, laŭ malhelaj koloroj (kiel la antikvaj egiptoj priskribis la popolon de Libio) kaj ankaŭ al iliaj hakiloj kaj spadoj.

La rusjaj virinoj estis priskribataj kiel tre altaj kaj kun elstaraj ostoj en la vizaĝo. La higieno de tiu popolo estas malakceptebla laŭ la aŭtoro. Ili ne regule lavis kaj kiam ili tion faris, kundividis la saman akvujon. Malgraŭ tio, ili kombis sin. La verkisto priskribas la funebradon de vikinga ĉefo, en kiu oni bruligis barkon kaj mortigis homon.

## Fikcio 
La manuskripto inspiris la libron *Eaters of the Dead* (Voruloj de Mortintoj), de Michael Crichton. La libro estis bazo por la filmscenaro La 13-a Militisto. Televidserio de araba kanalo, *La tegmento de la mondo* (سقف العالم), produktita en 2007, refaris la vojaĝon de Ibn Fadlan.

## Eksteraj ligiloj 
* "Ibn Fadlan and the Rūsiyyah"  de James E. Montgomery. ()

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj esploristoj
Kategorio:Irakaj geografoj
Kategorio:Arabaj geografoj
Kategorio:Esploristoj de Azio
Kategorio:Volgia Bulgario
Kategorio:Veturverkistoj
Kategorio:Bagdadanoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 10-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 10-a jarcento
Cornelia Wilhelmina Maria Baltussen

**Cornelia Wilhelmina Maria (Cora) Baltussen** (naskiĝis la 19-an de januaro 1912 en Driel, apud Overbetuwe, mortis la 18-an de novembro 2005) – nederlanda flegistino de Ruĝa Kruco, kiu prizorgis polajn paraŝutistojn de la Unua Aŭtonomeca Paraŝutista Brigado. Ŝiaj plurjaraj klopodoj permesis memorigi kaj honorigi la agon de polaj paraŝutistoj, kaj ankaŭ de la generalo Stanisław Sosabowski. Fondintino de la Komitato Driel - Polen.

La 21-an de septembro 1944 Cora Baltussen renkontis alteriĝantajn apud Driel 1680 polajn paraŝutistojn el la Unua Aŭtonomeca Paraŝutista Brigado sub komando de generalo Stanisław Sosabowski. Ili partoprenis la operacon Market Garden, kun la tasko atingi sieĝitajn trans Rejno britojn. Cora Baltussen loĝanta en farmo, kie surgrundiĝis la paraŝutistoj, donis al ili multe da valoraj informoj kaj prizorgis vunditajn soldatojn.

Dum sia tuta posta vivo ŝi estis senfleksebla proparolantino redoni la bonan nomon al generalo Sosabowski kaj memori pri la 1-a APB kaj ilia partopreno en la operaco "Market Garden".

La 31-an de majo 2006 ŝi estis postmorte distingita de la reĝino Beatrikso per Milita Ordeno de Vilhelmo.

## Eksteraj ligiloj 
* Strona oficjalna "Komitetu Driel - Polen"  Oficiala paĝo de la Komitato Driel-Polen
* Artykuł o Corze Artikolo pri Cora
* Honor generała *Honoro de la generalo*, filmo de Joanna Pieciukiewicz 2007

Kategorio:Nederlandaj flegistoj
Kategorio:Nederlandanoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Pollando en la Dua Mondmilito
Francis Galton

**Francis GALTON** (/ˈfrɑːnsɪs ˈgɔːltn̩/) (naskiĝis la  en Sparkbrook, Birmingham, mortis la  en Haslemere, Surrey) estis brita polimato, antropologo, geografo, esploristo, inventisto, meteologo, statistikisto, psikologo kaj eŭgenikisto kun ampleksa spektro de interesoj.​

Galton produktis pli ol 340 artikolojn kaj librojn. Li kreis la statistikan koncepton de kunrilato kaj regreso al la averaĝo, ege disvastigita. Li estis la unua, kiu aplikis statistikajn metodojn por la studo de la homaj diferencoj kaj la heredo de la inteligento, enkondukis la uzadon de demandaroj kaj enkestoj por kolekti datumojn pri la homaj komunumoj, kiujn li bezonis por genealogiaj kaj biografiaj laboroj kaj por siaj antropometriaj studoj.

[eta|maldekstre|Estante kuzo de [Charles Darwin, Francis Galton proponis, ke interpreto de la teorio de Darwin estas necesa por ke eŭgeniko savu socion el "malsupraj" mensoj.]]

Li estis pionira en eŭgeniko, kaj li mem stampis la terminon en si mem​ kaj la esprimon "naturo kontraŭ bredado”. Lia libro “La hereda genio” (1869) estis la unua scienca klopodo por studi la genion kaj la grandon.

Kiel esploristo de la homa menso, li fondis la psikometrion (la scienco de la mezuro de la mensaj kapabloj), la diferencan psikologion kaj la leksikan hipotezon de la personeco. Li ideigis metodon por klasigi la fingrospurojn kiu rezultis utilajn en la jurmedicina scienco. Lia serĉado de la sciencaj principoj de diversaj fenomenoj etendis eĉ al la plej bona metodo por kuiri teon.

## Ĉefaj verkoj 
* Galton, F (1853). Narrative of an explorer in South Africa. London: John Murray.
* Galton, F (1869). Hereditary Genius. London: Macmillan & Co.
* Galton, F (1883). Inquiries into Human Faculty and Its Development. London: J.M. Dent & Company
* Galton, F (1889). Natural Inheritance. London: Macmillan & Co.
* Galton, F (1855). The Art of Travel, Murray.
* Galton, F (1863). Meteorographica, Macmillan.
* Galton, F (1874). English Men of Science: their Nature and Nurture. Londres.
* Galton, F (1892). Fingerprints, Macmillan.
* Galton, F (1893). Decipherment of blurred fingerprints, Macmillan.
* Galton, F (1895). Fingerprint Directories Macmillan, PDF 19,62 MB
* Galton, F (1908). Memories of My Life. London.

## Referencoj 
Kategorio:Anglaj antropologoj
Kategorio:Anglaj eŭgenikistoj
Kategorio:Anglaj esploristoj
Kategorio:Anglaj geografoj
Kategorio:Anglaj inventistoj
Kategorio:Anglaj statistikistoj
Kategorio:Evoluistoj
Kategorio:Psikometrikistoj
Kategorio:Antropometrio
Kategorio:Probabloteoriistoj
Kategorio:Sendependaj sciencistoj
Kategorio:Esploristoj de Afriko
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Membroj de la Reĝa Geografia Societo
Kategorio:Lernantaro de Trinity College
Kategorio:Studentoj de King's College (Londono)
Kategorio:Familio Darwin–Wedgwood
Impostkabano

[eta|Sarrieshut apud la muelejo De Liefde (La amo) en [Uithuizen]]
[eta|Sarrieshut en [Harendermolen]]
**Impostkabano** (nederlande *Sarrieshut*) estis la domo de oficisto, enoficigita de la ŝtatoj de la provinco Groningen (Urbo kaj Landoj). Oficiale tiu loĝejo estis priskribita kiel *cherchershuis* (ĉerĉer-domo) aŭ *cherchershut* (ĉerĉer-kabano) kaj la oficisto havis la titolon de *chercher*.

La vorto *chercher* deriviĝis de la malnovfranca vorto *sarchier*, kun la signifo imposti. En la groninga dialekto la nomo jam baldaŭ degeneris al *sarries* kaj la *cherchershut* al *sarrieshut*.

Kategorio:Konstruaĵoj en Groningo (provinco)
Kategorio:Historio de Groningo (provinco)
Kategorio:Impostoj
Kategorio:Ekonomio de Nederlando
Hemokromatozo

**Hemokromatozo** estas la akumulado de duvaloraj ferjonoj (Fe2+) en la korpo. Tio okazas ĉar oni konsumis tro da fero kaj la fero ne plu havas funkcion en la korpo. La rezulto estas feroveneniĝo. 

Kategorio:Genetikaj malsanoj
Kategorio:Hematologio
31493 Fernando-Peiris

'*31493 *Fernando-Peiris'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Achal James Fernando-Peiris*, kiu gajnis la unuan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2014 pro sia projekto pri fiziko kaj astronomio. Li ricevis ankaŭ la Premion Novigo Esploro. Li estis lernanto ĉe la *Mount Vernon High School'' de Mount Vernon (Ohio, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Jouy-en-Josas

**Jouy-en-Josas** estas franca komunumo en departemento Yvelines, en regiono Francilio.

La grandurbo estas konata ĉie en la mondo por gastigado de la ĉefkampuso de HEC Paris ekde 1964.

Ĝiaj loĝantoj estas nomitaj *Jovaciens*.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Yvelines
* Jouy-en-Josas (stacidomo)
* Jouy-en-Josas (Tramtrajno en Francilio)
* Petit Jouy - Les Loges (stacidomo)
* Petit Jouy - Les Loges (Tramtrajno en Francilio)
* Christophe-Philippe Oberkampf
* HEC Paris

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Yvelines
31494 Emmafreedman

'*31494 *Emmafreedman'''* estas tre malgranda tre hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Emma R. Freedman*, kiu gajnis la duan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2014 pro sia projekto pri media mastrumado. Ŝi lernis kun la *Stanford University Online High School'' de Corralitos (Kalifornio, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Les Rigollots (pariza metrostacio)

**Les Rigollots** estas projekto de estonta stacio sur Linio 1 de la Metroo de Parizo en komunumo Fontenay-sous-Bois.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Linio 1 de la metroo de Parizo
* Fontenay-sous-Bois

## Eksteraj ligiloj 
* Prolongement du Métro ligne 1 à Val de fontenay - Station Rigollots ()

Kategorio:Linio 1 de la metroo de Parizo
Kategorio:Estontaj stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Fontenay-sous-Bois
Tibera insulo

[240ra|eta|La *Tibera insulo* sur [gravuro de la jaro 1593ª]]

La **Tibera insulo** (, ) estas unu el la du riveraj insuloj de la rivero Tibero (la alia estas Isola Sacra (Q1446018)), kaj la sola situanta en ties Roma parto. Ĝi estas 270 m longa kaj 67 m larĝa, ĝia areo estas 1,8 ha.

## Referencoj 
Kategorio:Geografio de Romo
Kategorio:Antikva Romo
Kategorio:Riverinsuloj en Italio
Kategorio:Tibero
Kategorio:Romia medicino
Genootskap van Regte Afrikaners

La ***Genootskap van Regte Afrikaners*** (afrikanse por "Asocio de Veraj Afrikansoj") estis kreita la 14-an de aŭgusto 1875 en la urbo Paarl fare de grupo de parolantoj de la afrikansa lingvo el la aktuala regiono Okcidenta Kablando. De la 15-a de januaro 1876 la asocio publikigis revuon en la afrikansa nomita *Die Afrikaanse Patriot* ("La Afrikansa Patrioto") kaj ankaŭ multajn librojn, inkluzive gramatikojn, vortarojn, religiajn materialojn kaj historiojn. Samtempe la sinnomumita asocio realigis normigon de la lingvo. *Die Afrikaanse Patriot* estis sukcesa en 1905 per la hodiaŭa ĵurnalo de la urbo Paarl.

Kategorio:Afrikansa lingvo
Kategorio:Afrikansaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Historio de Sud-Afriko
Kategorio:Organizaĵoj en Sud-Afriko
Kategorio:Aperis en 1875
Géza Raskó

**Géza Raskó** [raŝkO], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Raskó Géza István** estis hungara operetkantisto, (baritono).

Géza Raskó http://www.imdb.com/name/nm1106174/bio naskiĝis la  en Pest (urbo), li mortis la  en Birmingham (Alabamo) (Usono).

## Biografio 
Géza Raskó akiris operkantistan diplomon en Reĝa Muzikakademio de Budapeŝto en 1891, samtempe li studis en privata aktorlernejo de Szidi Rákosi. Post la diplomo li aliĝis al trupo de Pál Rakodczay. Liaj sekvaj teatraj stacioj estis:
* Hungara Teatro en Kassa (1892)
* Népszínház (1893, 1896-1908)
* trupo de Ignác Krecsányi (1894-1896 en Temeŝvaro)
* *Teatro Király* (1908).
Li plurfoje estis gastokantisto en trupo de Kálmán Balla en Pozsony kaj li longe estis membro de Teatro Király kaj Teatro Magyar ĝis (1908-1933. Li edziĝis en 1900. La geedza paro translokiĝis al Usono en 1938, kie baldaŭ ili mortis.

## El ŝia repertuaro 
* Varney: *A kék asszony* — Pierre
* Barna–Faragó: *Casanova* – titolrolo
* Imre Kálmán: *Cirkuszhercegnő* - Rasumovsky
* Robert Planquette: *Les cloches de Corneville* – markizo (1893)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj operetkantistoj
Nitta Takamichi

**NITTA Takamichi** (japane: ) estas japana esperantisto kaj reprezentanto de la Esperanto-Biblioteko en Ŝimonoseki. Li organizas diversajn eventojn kaj kursojn rilate al Esperanto.

Li estas eks-prezidanto de Japana Esperanto-Junularo (JEJ) en 2003, 2014 kaj 2015.

## Notoj 
## Referencoj 
*https://tejo.org/intervjuo-nitta-takamichi/

Kategorio:Japanaj esperantistoj