open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
György Kapussy

**György KAPUSSY** [djoerdj kapuŝi] hungara pentristo. Li naskiĝis Torontálkeresztes la 6-an de novembro 1903 kaj mortis en Budapeŝto la 6-an de januaro 1986.

## Kariero 
György Kapussy alvenis en 1921 en Budapeŝton, li studis en privatlernejo, poste du jarojn en la Arta Akademio. Lin interesis unuavice la portretpetrado. En 1925 li iris en Florencon. En 1947 li havis retropektivan ekspozicion en Galerio Szalmássy. En la sama jaro oni arestis lin kaj kondamnis al malliberojon pro polikaj motivoj.

## Fonto 
* MAGYAR ÉLETRAJZI LEXIKON 1000–1990

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Pasporto al la tuta mondo

***Pasporto al la tuta mondo*** estas Esperanto-kursa filmo el 2002 por la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko, konceptita de Edwin Grobe kaj verkita de Paul Gubbins. Ĝi konsistas el dekkvin lecionoj de po tridek minutoj. Ĉiu leciono okazas tute en Esperanto, kaj estas dividita en tri partojn: enkonduko, sekvata de skeĉo kiu formas originalan rakonton, muzikon kaj analizo de la historio kaj la novaj terminoj diskutitaj en la leciona fazo.

La videaro sekvas familion de esperantistoj, la Bonvoloj, kaj iliajn gastojn kiuj uzas la Pasportan Servon. La familio Bonvolo havas informejon por helpi aliajn esperantistojn kaj unu tagon renkontas Ruselon, kiu estas ŝafisto. Ruselo, post vojaĝo lacas kaj la familio konsentas gastigi lin. Malantaŭ renkontoj, amikino kaj loka vendejo-posedantino, Flora Bundo, revenas al la Bonvola domo kun grandaj monaj zorgoj. La patro de la familio, Georgo, donas monon al Flora sen la permeso de la edzino Filisa. Tiu ĉi trovas, ke ŝia mon-bokalo estas malplena kaj kontaktas malruzan detektivon. La detektivo kredas, ke Ruselo estis la ŝtelisto kaj provas aresti lin. Konfliktoj sekvas.

## Roluloj 
;Instruisto
* Elsa Torres Raola (el Kubo) : Kurso-instruistino

;Kvin Membroj de la Bonvolo Familio
* Miko Sloper (el Usono) : Georgo, la patro kaj filozofo.
* Leonora Torres y Torres (el Meksiko) : Filisa, la patrino kaj dancisto.
* Ĵenja Bondelid (el Usono) : Helena, la plej juna filino kaj skulptisto.
* Mingchi Chien (el Ĉinio) : Jolanda, la plej maljuna filino kaj juĝisto.
* Stephan Boddington (el Eŭropa Unio) : Karlo, la mezjuna filo kaj atleto.

;Aliaj Personoj
* Guy Manahem (el Usono) : Ruselo, la unua gasto kiu vizitas la familion kun sia ŝafo. Li estas ŝafisto.
* Katsunori Syozi (el Japanio) : Ken, la raportisto.
* Vesna Rogulja Heyman (el Kroatio) : Flora Bundo, loka vendej-posedanto, kiu svenemas.
* Steve Wagenseller (el Usono) : la stulta detektivo.
* Amalie Maria Johansen (el Danio) : kuracistino.
* Natsuko Takenaka (Fujimoto) (el Japanio) : Nina, atletino.
* Aziz Diallo (el Senegalo) : Impostisto.
* Aaron Brown : Bardo, kuzo de Ruselo.

## Temkanto
ESPERANTO

Ni neniam fremduliĝas,
Por bonvolo ni ja strebas.
Bonvenon Esperantion,
En Bonvolo-familion!

KORUSO:
Esperanto, Esperanto
La pasporto al la tuta mondo
La interpopola senmurigilo

Zamenhof, pacama homo,
Lingvon kreis por la mondo;
Komuniki nun ni povas
Ni amikojn novajn trovas.

[Koruso]

Ni facile povas lerni
Gramatikon kaj parole
Kun precizo, tre bonvole,
Frue, ĝue kaj belsone!

[Koruso]

## Vidu ankaŭ 
* Pasporta Servo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 
*Senkosta JuTuba versio de la serio
*PDF Ekzercaro senkosta
Ĉi tie 
*PDF Tekstoj senkostaj Ĉi tie 
*PDF pri la kursaj roluloj: Ĉi tie

Kategorio:Esperanto-filmoj
Kategorio:Edukado de Esperanto
Antal Tárczy-Hornoch

**Antal Tárczy-Hornoch** [tArci-hornoĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tárczy-Hornoch Antal** estis hungara geodeto, profesoro, ordinara membro de Hungara Scienca Akademio (1946), membro de franca, aŭstra, bulgara, pola akademioj.

Antal Tárczy-Hornoch http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=tarczyhornoch naskiĝis la  1900 en Hungario en vilaĝo *Oroszvég* [orosvEg] (nuntempa apartenaĵo de Mukaĉeve en Ukrainio). Li mortis la  1986 en Sopron.

## Biografio 
Antal Tárczy-Hornoch akiris diplomon en Leoben en 1923, en la sekva jaro li doktoriĝis kaj li akiris ankaŭ alian diplomon. Inter 1926-1959 li instruis en altlernejo de Sopron. En 1955 li fondis terfizikan instituton en Sopron. Li okupiĝis precipe pri minada mezurado. Li ricevis premion Kossuth en 1949, krome diversajn memormedalojn.

## Verkaro (elekto) 
* *Das Verwerfenproblem im Lichte des Markscheiders* (1927)
* *A legkedvezőbb súlyelosztás és jelentősége a geodéziai méréseknél* (1949)
* *Kényszerközpontozások és jelentőségük alagútkitűzéseknél* (1954)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero T kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto 

Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri geodezio
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri minejoj
10247 Amfiarao

**10247 Amfiarao** estas troja asteroido de Jupitero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj kaj geezoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la kampanjo *Palomar–Leiden survey*: por tiu kampanjo, Tom Gehrels fotis la ĉielon elde la Monto Palomar; la fotaj platoj estis ekzamenitaj de Ingrid kaj Cornelis van Houten en Leiden.

## Orbito 
Tiu asteroido orbitas en la tiel nomata "Greka Tendaro", tie estas proksime de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero,. Ĝia rotacia periodo, 34,26 (± 0,01) horoj, estis en mezurita februaro kaj marto 2011 fare de *Robert D. Stephens* elde la Astronomia Esplora Stacio de Goat Mountain en Rancho Cucamonga (Kalifornio).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la greka orakolo Amfiarao, kiu partoprenis al la kampanjoj de la Argonaŭtoj kaj de la "Sep kontraŭ Tebo".

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1960
Éva Tardos

**Éva Tardos** [tardoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tardos Éva** estas hungara-usona matematikisto, profesoro, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (2013), membro de Usona Scienca Akademio. Ŝia frato estas Gábor Tardos.

Éva Tardos http://www.orie.cornell.edu/people/profile.cfm?netid=et28 naskiĝis en 1957 en Budapeŝto.

## Biografio 
Éva Tardos frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1976-1981, kie ŝi akiris diplomon en 1981. Post 3 jaroj ŝi doktoriĝis. Ŝi plulernis en universitato de Bonn. Ekde 1989 ŝi estas profesoro eĉ katedrestro ĉe la Universitato Cornell. Ŝi estas ĉefredaktoro de *SIAM Journal of Computing*. Ŝi ricevis komence hungaran, poste usonajn premiojn.

## Verkaro (elekto) 
* *A strongly polynomial minimum cost circulation algorithm* (1985)
* *Fast approximation algorithms for multicommodity flow problems* (1995)
* *An approximate truthful mechanism for combinatorial auctions with single parameter agents* (2004)
* *Sequential auctions and externalities* (2012)

## Fontoj 
* biografio kun foto 
* verkaro 
* http://www.ratemyprofessors.com/ShowRatings.jsp?tid=284612 

Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Usonaj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Leopold Friedrich Günther von Goeckingk

**Leopold Friedrich Günther von GOECKINGK** (naskiĝinta la 13-a de julio 1748 en Gröningen, mortinta la 18-a de februaro 1828 en Otyń) estis germana verkisto.

## Vivo 
La filo de prusa bienposedanta kaj oficista familio frekventis la katedrallernejon de Halberstadt kaj la pedagogikan altlernejon en Halle. Poste li studis juron kaj publikan librotenadon.

De 1768 ĝis 1770 li estis staĝanto ĉe la Milita kaj biena ĉambro de Halberstadt, kie li aniĝis al la poetistaro ĉirkaŭ Johann Wilhelm Ludwig Gleim.

En 1770 li iris kiel Kancelaria direktoro al Ellrich, en 1786 kiel Milita kaj bienposeda konsilisto al Magdeburg. En 1788 oni eknomis lin Konsilisto milita, imposta, landa de la grafejo de Wernigerode, antaŭ ol li transloĝiĝis Berlinon en 1793 kiel Sekreta financkonsilisto.

## Verkoj (elekto) 
* 1772 Sinngedichte
* 1777 Lieder zweier Liebenden (poemoj)
* 1784 Prosaische Schriften (satiroj)

## Eksteraj ligiloj 
* Postlasaĵo de la verkisto en Marbach. 
* Listo de verkoj pri kaj de Goeckingk.
* Verkoj surrete.

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj juristoj
10248 Fichtelgebirge

'*10248 *Fichtelgebirge'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj kaj geezoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la germana montaro *Fichtelgebirge'', oriente de la urbo Bayreuth. La plej alta monto de tiu montaro estas Schneeberg (1050 m), populara skiadejo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1960
Kaverno El Pendo

eta|dekstra|300px|Ordon-bastono trovita en la kaverno El Pendo.

La **kaverno El Pendo** estas kaverno kun prahomaj pentraĵoj en la municipo Camargo, en Kantabrio (norda Hispanio). Agnoskite de Unesko kiel Monda Heredaĵo ekde 2008, ĝi estas parto de la lokaro je nomo «Kaverno Altamira kaj paleolitika kaverna arto de norda Hispanio». Ĝi estas unu el la plej elstaraj arkeologiaj lokoj por esploro de la Iberia arto dum Paleolitiko.

Ĝi estis malkovrita de Marcelino Sanz de Sautuola en 1878 kaj ĝi estis plurfoje arkeologie esplorita. En 1907 Alcalde del Río malkovris en profundo de la kaverno kelkajn gravuraĵojn, kiujn oni ofte konsideras faritaj dum frua Magdalenio. Tiuj pentraĵoj reprezentis birdon kaj iaspecan ĉevalon. La arkeologiaj esploroj de Jesús Caballo eltrovis unu el la plej bonaj aroj de prahistoriaj objektoj en Iberio, inter ili, famiĝinta ordonbastono. Dum la 1950-aj jaroj, la kaverno estis plu esplorita de la profesoro Martínez Santaolla kaj ĝi estis esplorsidejo de la 2-a internacia kurso de kampa arkeologio dum somero de 1955.

Inter la jaroj 1994 kaj 2000 la arkeologiistoj Ramón Montes kaj Juan Sanguino ree ekesploris la plej malnovan tavolon de la kaverna grundo (Meza Paleolitiko). En aŭgusto 1997 ili hazarde malkovris grupon de prahomaj pentraĵoj en kvazaŭ friso, kiuj datiĝas je antaŭ 20 000 jaroj kaj ne estis viditaj de aliaj esploristoj pro sura malpuraĵo. Ili estas plejparte inaj cervoj, sed ankaŭ estas ĉevalo kaj ŝajnaj bovo kaj kapro, kune de ceteraj simboloj. Ili estis pentritaj per fera oksido.

La kaverno estas vizitebla dum la tuta jaro.

## Referencoj
Kaprico de Gaudí

La **Kaprico** aŭ **Kaprico de Gaudí** () estas konstruaĵo desegnita de arkitekto Antoni Gaudí en 1883. Ĝi situas en la municipo Comillas, en Kantabrio (Hispanio).

Ĝia origina nomo estis '''''', sed ĝi estis popole alinomigita al Kaprico, ĉar ĝi estis konstruita laŭ volo de Máximo Díaz Quijano, bofrato de la Markizo de Comillas, kiu volis someran feriejon laŭ azia stilo. La konstruado okazis inter 1883 kaj 1885 kun helpa arkitekto Cristòfor Cascante i Colom. Ĝi estis deklarita historia monumento en 1969. Ĝi situas apud la Palaco de Sobrellano.

La konstruaĵo iĝis restoracio en 1985 kaj en 1992 ĝi estis aĉetita de japana entrepreno Mido Development, kiu estas ties posedanto ĝis nun. De 2009 ĝi estas denove malfermita, kaj eblas ĝin viziti turisme.

La Kaprico, kune kun la Episkopa Palaco de Astorgo (provinco Leono) kaj la Domo Botines en Leono estas la tri solaj verkaĵoj de Gaudí ekster Katalunio.

## Eksteraj ligiloj 
* La Kaprico en gaudiallgaudi.com
* La Kaprico en gaudiclub.com

## Notoj 
Kategorio:Konstruaĵoj en Kantabrio
Kategorio:Konstruaĵoj de Gaudí
Kornélia Daday-Keller

**Kornélia DADAY-KELLER**, edzino de Daday, rumania hungara pentristino. Ŝi naskiĝis Ciumeşti la 5-an de januaro 1934. 

## Kariero
Kornélia Daday-Keller diplomitiĝis en 1958 en Arta Altlernejo de Kluĵo, poste estis desegninstruistino en Borșa, Bălan, Miercurea Ciuc. De 1973 ŝi estas liberprofesiulino. Ŝia unua sola ekspozicio estis en 1965 en Oradea. Nuntempe ŝi loĝas en Miercurea Ciuc.

## Ekspozicioj
*Miercurea Ciuc, Odorheiu Secuiesc, Gheorgheni
*1958–1965 en ekspozicioj de Baia Mare, poste de 1968 ĝis 1989 de Distrikto Harghita.

## Fontoj
*Erdélyi magyar ki kicsoda, 2010.
*Művelődés.ro

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Mária Szilágyi Józsa

**Mária SZILÁGYI JÓZSA** [silAdji jOĵa] rumania hungara lingvistino. Ŝi naskiĝis Odorheiu Secuiesc la 26-an de septembro 1937. Ŝi estas la filino de János Józsa. 

## Kariero
Mária Szilágyi Józsa diplomitiĝis pri rusa lingvo en Universitato Bolyai de Kluĵo (1958), poste pri franca-rumana lingvoj en UBB (1973). De 1961 ĝis sia pensiuliĝo (1996) ŝi instruis en la Porinstruista Altlernejo de Târgu Mureș. Inter 2004–2008 ŝi instruis en la universitato Sapientia EMTE.

## Universitataj prelegoj
**Jelenkori orosz nyelv. Fonetika – lexikológia* (Mv. 1974); 
**Alaktan és mondattan* (samloke. 1976).

## Fonto
*Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj lingvistoj
Jarlibro 1952 de Universala Esperanto-Asocio

***Jarlibro 1952 de Universala Esperanto-Asocio*** eldonita en 1952  en  Heronsgate  de Universala Esperanto-Asocio estas jarlibro de UEA, dokumento kiu ĉiujare estas publikigata fare de tiu organizo por raporti pri siaj agadoj kaj ĝenerale pri la Esperanto-movado. La dua parto de la dokumento enhavas fervojan terminaron kompilitan de Edward M. Rosher. 

## Bildaro

Dosiero:1952 Jarlibro UEA.jpg|Titolpaĝoj de "ambaŭ" partoj

## Eksteraj ligiloj
* Edward M. Rosher : *Fervoja Terminaro*. 
* Edward M. Rosher 1953 : *Fervoja Terminaro*. 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Esperanto-vortaroj
Kategorio:Esperanto-adresaroj
Kategorio:Esperanto-jarlibroj
Kategorio:UEA
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Translativo

La **translativo** estas kazo, kiu ekzistas en la plej multaj finnougraj lingvoj, ekzemple en hungara, finna kaj estona, ankaŭ en la volgafinna branĉo de la lingvofamilio, ekz. en la mordva lingvo.
La kazo indikas staton aŭ kvaliton kiel rezulto de antaŭa ago aŭ ŝanĝigo.

Germanaj esprimoj ofte estas en la dativo aŭ estas adverbiaj priskriboj kaj bezonas prepozicion, plej ofte "zu".

## Ekzemploj 
### Finna 
### Estona 
### Hungara 
(el la  gramatiko de J. Tompa, vidu literaturon)

## Literaturo 
* Hadumod Bussmann (Hrsg.): *Lexikon der Sprachwissenschaft.* 3. aktualisierte und erweiterte Auflage. Kröner, Stuttgart 2002, ISBN 3-520-45203-0.
* Irja Grönholm: *Kauderwelsch Band 55*, *Estnisch Wort für Wort*, 3. Auflage, Bielefeld 2002, ISBN 3-89416-245-7.
* József Tompa: *Kleine Ungarische Grammatik.* VEB Verlag Enzyklopädie, Leipzig 1972.

Kategorio:Gramatikaj kazoj
Nándor Hargita

**Nándor HARGITA** (Scheffler) hungara instruisto, skulptisto. Li naskiĝis en Felvidék en 1853 kaj mortis en Székelyudvarhely en 1913.
## Kariero
Nándor Hargita estis la unua direktoro de la Ŝton- kaj Argilindistria Faklernejo fondita en 1893 en Székelyudvarhely.
## Skulptaĵoj
*1897 - Székelyudvarhely, Millenniumi Emlékmű (Miljara Monumento) ĝis 1919.
*1904 - Homoródkarácsonyfalva, Elizabeto de Aŭstrio-Hungario-monumento 
*1906 - Halmágy, Elizabeto de Aŭstrio-Hungario-skulptaĵo.

## Fonto
*Biografiaj indikoj
*Skulptaĵoj

Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Borodino (versaĵo)

**"Borodino"** () estas ruslingva versaĵo de Miĥail Lermontov, skribita kaj publikigita en 1837. Ĝi estas dediĉita al fama Batalo de Borodino, okazinta la  sur Kampo Borodino (Apudmoskvo).

## Teksto 
Originala varianto kaj esperanta traduko (vidu plenan tekston):

## Aliaj tradukoj 
* Al la kroata: Borodinski boj 

Kategorio:Versaĵoj de Miĥail Lermontov
Kategorio:Versaĵoj aperintaj en 1837
Kategorio:Versaĵoj pri Rusio
Júlia Robotos

**Júlia ROBOTOS** [robotoŝ] rumania hungara/hungara skulptistino. Ŝi naskiĝis Bukareŝto la 15-an de aprilo 1951.

## Kariero
Júlia Robotos diplomitiĝis en 1976 en Arta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo ĉe majstro András Kós. Inter 1977-79 ŝi instruis en Năsăud. En 1982 ŝi translokiĝis en Hungarujon.  

## Fonto
*Artportal.hu 
*Hung-art.com 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
10254 Hunsrück

'*10254 *Hunsrück'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj kaj geezoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Dua Enketo pri Trojanoj" ().

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la germana mezmontaro *Hunsrück'', okcidente de Rejno, inter la riveroj Nahe kaj Mozelo. En la suda parto de tiu montaro, oni trovas fajnajn gemojn, kaj kreiĝis juvelarta industrio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1973
Noktomutuo

La **Noktomutuo** aŭ **Noktokraco** (*Nothocrax urumutum*) estas birdospecio membro de la familio de Kracedoj, nome parenca de la nestamasuloj de Aŭstralazio, sed loĝanta en Ameriko. Ĝi estas la ununura specio de la genro *Nothocrax*.

## Distribuado 
Ĝi troviĝas en okcidenta Brazilo, Kolombio sude de la rivero Guaviare, orienta Ekvadoro, nordorienta Peruo, kaj sudokcidenta Venezuelo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj arbaroj de malaltaj teroj aŭ marĉoj. Oni ne konas subspeciojn.

## Aspekto 
Ili estas averaĝe 66 cm longaj. Ĝi havas nigrajn longan kreston kaj kronon. La plumaro de la dorso, flugiloj kaj vosto estas malhelbruna kun nigrecaj nuancoj. La ventro estas cinamokolora. Prezentas ruĝan mallongan fortikan bekon, supraokulan flavan brovon kaj subokulan malhelbluan, unuigitajn kvazaŭ elipso. La kruroj estas rozkoloraj.

## Biologio 
Ili loĝas en humidaj ĝangaloj ĉe riveroj en areoj kun bona drensistemo, kiaj malaltaj montetoj aŭ ĉe montetaro ĝis 500 msm. De nokta aŭ krepuska kutimaro, ili serĉas manĝon laŭ paroj aŭ sole. Ili nestumas ĉe la pintoj de falintaj trunkoj.

## Referencoj 
Kategorio:Kracedoj
Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kornomutuo

eta|300px|
La **Kornomutuo**, **Kornomeleagro** aŭ **Kornojakuo** (*Oreophasis derbianus*) estas birdospecio membro de la familio de Kracedoj, nome parenca de la nestamasuloj de Aŭstralazio, sed loĝanta en Ameriko.

Temas pri granda kokeca birdo, proksimume 75 al 85&nbsp;cm longa, simila al meleagro kun brilaj bluecnigraj supraj partoj, ruĝaj kruroj, blankaj irisoj, flavaj beko kaj ruĝa korno kapopinte, kio estas tialo por la komuna nomo. La gorĝo, brusto kaj supra ventro estas blankaj kun bildo kvazaŭ akvamado de nigecaj linioj, kaj ties longaj vostoplumoj estas nigraj kun blanka bendo ĉe la mezo aŭ bazo. Ambaŭ seksoj estas similaj. La junulo estas pli senkolora kun pli malgranda korno, kaj havas brunajn voston kaj flugilojn. Oni ne konas subspeciojn.

La nura membro de la monotipa genro *Oreophasis*, la Kornomutuo distribuiĝas en humidaj montararbaroj de sudorienta Meksiko-(Chiapas) kaj Gvatemalo de Centrameriko. Ĝi troviĝas en altitudoj de 2,500 ĝis 3,350 metroj supre marnivelo. Ties dieto konsistas ĉefe el fruktoj, verdaj folioj kaj malgrandaj senvertebruloj. Ili prenas akvon el la planroj de la genro *Bromelia*. Ili nestumas ĉe akvofluejoj somere, en la kanopeo. La ino kutime demetas ĝis du ovojn, kiuj estas kovataj dum 35 tagoj.

La Kornomutuo ne estas vera jakuo, sed iom similas al tiuj birdoj ĉefe laŭ ĝeneralaj formo kaj koloro, dum la korno estas pli memoriga pri la Kaskomutuo. Fakte, tiu specio estas la nura survivinto el tre antikva stirpo de kracedo kiu evoluis sendepende el ĉiuj aliaj vivantaj membroj de tiu familio dum almenaŭ 20, eble tiom multe kiom ĝis 40 milionoj da jaroj.

Kvankam ŝajne ili havas reale neniun proksiman parencon inter vivantaj kracedoj, la veraj jakuoj estas ŝajne plej *distaj*. Konsiderinte, ke la baza rilataro de la vivantaj kracedoj ne estas bone solvita, la Kornomutuo estas ofte lokita en distinga subfamilio, nome *Oreofazenoj*. Alternative, ĝi povus esti inkludita en granda subfamilio *Kracenoj* kun mutuoj kaj ĉaĉalakoj (Pereira *et al.* 2002)

Pro pliiĝanta habitatoperdo, malgranda populacio, limigita teritorio kaj ĉasado en kelkaj areoj, la Kornomutuo estas taksita kiel Endanĝerita fare de la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Ĝi estas listita en Apendico I de CITES.

## Referencoj 
* Pereira, Sérgio Luiz; Baker, Allan J.& Wajntal, Anita (2002): Combined nuclear and mitochondrial DNA sequences resolve generic relationships within the Cracidae (Galliformes, Aves). *Systematic Biology* **51**(6): 946-958.  DOI 10.1080/10635150290102519 PMID 12554460 PDF kompleta teksto

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet 
* Kornomutuo, foto, Artikolo Aventuras Naturales
* Kornomutuo, foto; Article  (Olepentraĵoj)
* Poŝtmarkoj  (el Meksiko, tri tipoj)
* Fotaro de Kornomutuo  VIREO
* Kornomutuo, filmetoj ĉe Internet Bird Collection

Kategorio:Kracedoj
Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Rivero Guaviare

La **rivero Guaviare** estas longa rivero de la kolombia Orinokio kiu ekfluas en la Cordillera Oriental kolombia kaj elfluas en la rivero Orinoko ĉe San Fernando de Atabapo, Venezuelo, kaj de Amanavén, Kolombio.

Ĝi formiĝas pro la kunfluo de la riveroj Guayabero kaj Ariari. Ĝi havas 1.497 km de longo, el kiuj 630 km estas navigeblaj. Ĝi enhavas helbrunajn akvojn kiuj fluas el okcidento al oriento. Moderna ponto trapasas ĝin ĉe San José del Guaviare, ĉefurbo de la departamento Guaviare. Nordoriente de la departamento Guainía, ĝi ricevas la nigrajn akvojn (sed purajn) de la rivero Inírida, ĉe El Coco.

Dum granda parto de ties fluado, la rivero limigas la kolombiajn regionojn Orinokio kaj Amazonio. Dum jaroj la riveroj estis ĉirkaŭita de ĉerivera arbaro kaj bordita de tropikaj ĝangaloj, sed la antaŭeniro de brutobredado limigis la arbarojn kaj etendis la savanojn. Borde oni kultivas ĉiajn tropikajn produktojn, ĉefe kakao. Estas ĉefe riĉa en fiŝkaptado.

## Eksteraj ligiloj 
* Primedia informaro pri kolombia Amazonio 

Kategorio:Riveroj en Kolombio
Mi eliras sola vojon mian (versaĵo)

**"Mi eliras sola vojon mian..."** () estas ruslingva versaĵo de Miĥail Lermontov, skribita en 1841.

Ĉi tiu versaĵo estas unu el la lastaj de Lermontov: li kreis ĝin en jaro de sia morto.

## Teksto 
Originala varianto kaj esperanta traduko (vidu tekston):

## Aliaj tradukoj 
*Fundamenta Krestomatio/Mi eliras
*Al la hungara: hu:A halk éjszakában egyedül ballagok
* Al la angla: I come out to the path, alone 
* Al la malaja: Kujejaki jalan s’orang diri 

Kategorio:Versaĵoj de Miĥail Lermontov
Kategorio:Versaĵoj aperintaj en 1841
Profeto (versaĵo de Lermontov)

**"Profeto"** () estas ruslingva versaĵo de Miĥail Lermontov.

## Teksto 
Originala varianto kaj esperanta traduko (vidu 4 variantojn ):

## Aliaj tradukoj 
* Al Esperanto: Profeto  (entute 4 tradukoj)

Kategorio:Versaĵoj de Miĥail Lermontov
Velo (versaĵo)

**"Velo"** () estas ruslingva versaĵo de Miĥail Lermontov, skribita en 1832 (tiam Lermontov estis 17-jaraĝa).

Esperanta versio de la versaĵo ofte aperas en diversaj eldonaĵoj por unua konatiĝo kun Esperanto kiel ekzemplo de traduko.

## Teksto 
Originala varianto kaj esperanta traduko (vidu tekston ):

## Aliaj tradukoj 
*Fundamenta Krestomatio/La velo
* Al la germana:Das Segel (2 tradukoj); Segel 
* Al la angla: Sail  (2 tradukoj)

## Referencoj 
Kategorio:Versaĵoj de Miĥail Lermontov
Kategorio:Versaĵoj aperintaj en 1832
Bromelio

La **bromelio** () estas genro de la botanika familio bromeliacoj, subfamilio *Bromelioideae*. La specioj de bromelio karakteriziĝas pro floroj kun profunde forka kaliko. La genro ricevas sian nomon laŭ la sveda kuracisto kaj botanikisto Olof Bromelius (1639-1705).

## Specioj 
* *Bromelia agavifolia* Brongniart ex Houllet
* *Bromelia alsodes* H. St. John
* *Bromelia alta* L.B. Smith
* *Bromelia antiacantha* Bertoloni
* *Bromelia arenaria* Ule
* *Bromelia arubaiensis* P.L. Ibisch & R. Vásquez
* *Bromelia auriculata* L.B. Smith
* *Bromelia balansae* Mez
** var. *balansae*
*** formo *tricolor* hortus eks M.B. Foster
* *Bromelia binotii* E. Morren eks Mez
* *Bromelia braunii* Leme & E. Esteves
* *Bromelia chrysantha* Jacquin
* *Bromelia eitenorum* L.B. Smith
* *Bromelia epiphytica* L.B. Smith
* *Bromelia estevesii* Leme
* *Bromelia exigua* Mez
* *Bromelia flemingii* I. Ramírez & Carnevali
* *Bromelia fosteriana* L.B. Smith
* *Bromelia fragilis* L.B. Smith
* *Bromelia glaziovii* Mez
* *Bromelia goeldiana* L.B. Smith
* *Bromelia goyazensis* Mez
* *Bromelia grandiflora* Mez
* *Bromelia granvillei* L.B. Smith & Gouda
* *Bromelia gurkeniana* E. Pereira & Moutinho
** var. *funchiana* E. Pereira & Leme
* *Bromelia hemisphaerica* Lamarck
* *Bromelia hieronymii* Mez
* *Bromelia horstii* Rauh
* *Bromelia humilis* Jacquin
* *Bromelia ignaciana* R. Vásquez & P.L. Ibisch
* *Bromelia interior* L.B. Smith
* *Bromelia irwinii* L.B. Smith
* *Bromelia karatas* Linnaeus
* *Bromelia laciniosa* Martius eks Schultes f.
* *Bromelia lagopus* Mez
* *Bromelia legrellae* (E. Morren) Mez
* *Bromelia lindevaldae* Leme & E. Esteves
* *Bromelia macedoi* L.B. Smith
* *Bromelia minima* Leme & E. Esteves
* *Bromelia morreniana* (Regel) Mez
* *Bromelia niduspuellae* (André) André eks Mez
* *Bromelia oliveirae* L.B. Smith
* *Bromelia palmeri* Mez
* *Bromelia pinguin* Linnaeus
* *Bromelia poeppigii* Mez
* *Bromelia redoutei* (Baker) L.B. Smith
* *Bromelia regnellii* Mez
* *Bromelia reversacantha* Mez
* *Bromelia rondoniana* L.B. Smith
* *Bromelia scarlatina* (hortus eks Hérincq) E. Morren
* *Bromelia serra* Grisebach
** var. *serra*
*** forma *variegata* (M.B. Foster) M.B. Foster
* *Bromelia superba* Mez
* *Bromelia sylvicola* S. Moore
* *Bromelia tarapotina* Ule
* *Bromelia trianae* Mez
* *Bromelia tubulosa* L.B. Smith
* *Bromelia villosa* Mez

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Listo de Specioj ĉe FCBS
* BSI Genrobildaro  fotoj

Kategorio:Bromeliacoj
Lajos Molnár (ĵurnalisto)

**Lajos MOLNÁR** [lajoŝ molnAr]) hungara juristo, ĵurnalisto, financfakulo. Ŝi naskiĝis en Csíkszereda la 24-an de majo 1857 kaj mortis en Székelyudvarhely la 9-an de junio 1905.
## Kariero
Lajos Molnár dro estis kunlaboranto de politika ĵurnalo *Reform*, unu el fondintoj de Magyar Atlétikai Club (MAC). 
## Verkoj
*Athletika, studaĵo, 1875. Budapest,
*Athletikai gyakorlatok szakkönyv, 1879. Budapest, kunulaŭtoroj: Miksa Esterházy grafo kaj Kornél Szokolay.
## Fonto
*Hungara vikipedio

Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Dávid Albert

**Dávid ALBERT** rumania hungara instruisto, lokhistoriisto. Li naskiĝis en Dănești (Harghita) la 7-an de novembro 1934.

## Kariero 
Dávid Albert diplomitiĝis pri historio en 1956 en Universitato Bolyai de Kluĵo. Li instruis, estis lernejestro, lernejinspektisto en Odorheiu Secuiesc.

## Studaĵoj ĉefaj 
* *A székelyudvarhelyi vár* Múzeumi Füzetek, 1991
* *400 éves a székelyudvarhelyi Tamási Áron Gimnázium*. Székelyudvarhely, 1993.
* *A jogtudó értelmiség Udvarhelyszéken a XVI. század végén és a XVII. század elején* mek.oszk.hu
* *Székelyudvarhely református és katolikus diáksága 1670-1870*, Szeged, 2005.
* *Székelyudvarhelyi olvasókönyv* ĉapitro: *Skólák, diákok, mesterek*, 2008.

## Fontoj 
* Erdélyi magyar ki kicsoda, 2010.
* mek.oszk.hu

Kategorio:Rumanujaj hungaraj lokhistoriistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj instruistoj
Kinga Júlia Király

**Kinga Júlia KIRÁLY** [kirAj]) hungara dramistino, tradukistino, universitata instruistino. Ŝi naskiĝis en Târgu Mureș la 8-an de septembro 1976. Ŝi estas la filino de István Káli.

## Kariero
Kinga Júlia Király diplomitiĝis en 1999 Universitato de Arto de Târgu Mureș. Inter 2000 kaj 2003 ŝi pristudis estetikon en ELTE. De 2005 ŝi vivas en Budapeŝto
## Verkoj
*Magnus (dramoj, 2002)
*A rothadás esztétikája. A baljós és bűbájos Carlo Gozzi. Red. Ildikó Ungvári Zrínyi (2006)
*P. Lujza: Útvesztő alig eltévedt kislányoknak (romano, 2006)
*Antonia Arslan: Pacsirtavár (tradukaĵo. 2008)
*A test hangjai (frivollibro 2011)
## Fonto
*Hungara vikipedio

Kategorio:Hungaraj dramistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Gusztáv Tarján

**Gusztáv Tarján** [gustAv], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tarján Gusztáv** estis hungara inĝeniero, profesoro, membro (korespondanta en 1951, ordinara en 1976) de Hungara Scienca Akademio.

Gusztáv Tarján https://hu.wikipedia.org/wiki/Tarj%C3%A1n_Guszt%C3%A1v naskiĝis la  1907 en Sopron. Li mortis la  1998 en Miskolc.

## Biografio 
Gusztáv Tarján frekventis ĉiujn lernejojn en sia naskiĝurbo, kie li iĝis inĝeniero pri minado en 1929. Baldaŭe li doktoriĝis en Budapeŝto. Inter 1939-1941 li havis postenon en minejo pri antimono, poste li revenis al la teknika universitato por instrui. Li iĝis ordinara profesoro en 1943. Baldaŭe li instruis en universitato de Miskolc, kie li estis eĉ katedrestro. Li okupiĝis precipe pri preparado de ercoj. Li ricevis premiojn Kossuth en 1950 kaj 1953.

## Verkaro (elekto) 
* *Ércelőkészítéstan* (1954)
* *Ásványelőkészítés* (1964)
* *Vegyipari gépek és műveletek* (1973)
* *Mineral processing. I-II.* (1986)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
 

Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri minejoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Imre Tarján

**Imre Tarján,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tarján Imre** estis hungara fizikisto, profesoro, instruisto, membro (korespondanta en 1970, ordinara en 1976) de Hungara Scienca Akademio. Lia origina familia nomo estis *Richter*.

Imre Tarján http://www.termeszetvilaga.hu/tv2000/tv0003/tarjan.html  naskiĝis la  1912 en Hungario en Szabadka (nuntempa Subotica en Serbio). Li mortis la  2000 en Budapeŝto?.

## Biografio 
Imre Tarján lernis ekde 1930 en Universitato Pázmány Péter, fine li doktoriĝis el fiziko en 1939 en universitato de Debrecen. Inter 1935-1950 li instruis en diversaj lokoj parte en gimnazioj, parte en universitatoj. Li estis dekano kaj vicrektoro en la medicina universitato en Budapeŝto. En 1950 li estis nomita direktoro de kuracista fizika instituto. Li pensiuliĝis en 1982, spite tion li ĝismorte laboris en la instituto. Lia ĉefa premio estis premio Kossuth en 1961.

## Verkaro (elekto) 
* *Fizika orvosok és biológusok számára* (Fiziko por kuracistoj kaj biologoj), (1964, 1968, 1971; ruse en (1969), pole en (1975)) - studenta lernolibro
* *A biofizika alapjai* (Fundamentoj de la biofiziko), (1977, 1981, 1987, 1991, 1997, 1999, 2002, tradukita ankaŭ al germana kaj angla lingvoj)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio 
 
Kategorio:Hungaraj fizikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Tvořihráz

**Tvořihráz** () estas municipo en Ĉeĥio, en Sudmoravia regiono, en distrikto Znojmo. Vivas ĉi tie  ().

## Loĝantaro 
## Vidindaĵoj 
* Kapelo de sankta Dominiko
* Vojranda kruco ĉe ŝoseo al Horní Dunajovice
* Statuo de Johano Nepomuka
* Kastelo
* Ĉasistejo de sankta Huberto

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj en distrikto Znojmo
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Znojmo
Kategorio:Vinkultivada subregiono Znojmo
Kategorio:Setlejoj en Dija-svratka valego
Kategorio:Setlejoj en Jeviŝovica montetaro
Andor Tarnai

**Andor Tarnai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tarnai Andor** estis hungara literaturhistoriisto, profesoro, korespondanta membro de Hungara Scienca Akademio (1990). Lia filino estis Éva Kondorosi.

Andor Tarnai http://itk.iti.mta.hu/szerk/tarnai.htm naskiĝis la  1925 en Gyula. Li mortis la  1994 en Budapeŝto.

## Biografio 
Andor Tarnai frekventis gimnazion en Eger, universitaton en Budapeŝto inter 1943-1948. Li laboris post la diplomo en Tutlanda Biblioteko Széchényi, krome en literatura instituto. Inter 1980-1994 li instruis en Universitato de Budapeŝto, kie li estis ankaŭ katedrestro. Li estis gastoprofesoro en Vieno kaj Berlino. Li ricevis premion en 1988.

## Verkaro (elekto) 
* *Batsányi és Baróti Szabó* (1952)
* *Extra Hungariam non est vita… (Egy szállóige történetéhez)* (1969)
* *Lehrreiche Gedanken – Jeles gondolatok – Pensées instructives* (1975)
* *A magyar nyelvet írni kezdik: Irodalmi gondolkodás a középkori Magyarországon* (1984)
* *Három magyar költő Kufsteinban* (1993)

## Memorigiloj 
* premio "Tarnai Andor"

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* http://www.itk.iti.mta.hu/tarnai/tarnai_andor-p.html

Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Attila Gerő

**Attila GERŐ** [gerOE] hungara ĵurnalisto, redaktoro, poeto. Li naskiĝis en Nagyvárad la 1-an de junio 1870 kaj mortis en Budapeŝto la 8-an de oktobro 1916

## Kariero
Attila Gerő studis en sia naskiĝurbo kaj en Vieno. Li debutis kiel ĵurnalisto ĉe gazto *Nagyvárad*, poste li daŭrigis en ĉefurbaj gazetoj, en *Egyenlőség*. Li tradukis el franca lingvo parte kune kun sia edzino, verkistino Irén Cserhalmi. Li redaktis la gazetojn *Külföld*, *Hasznos Tanácsadó* kaj *Család*.

## Poemvolumoj
**Pálmák* (1892);
**Mámor* (1905);
**Szerelmes zsoltárok* (1906).

## Fonto
*Hungara vikipedio

Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj redaktoroj
10258 Sárneczky

'*10258 *Sárneczky''''' estas malgranda, meze hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la hungara astronomo György Kulin elde la Konkoly Observatorio, en Budapeŝto.

Kiam li malkovris ĝin, György Kulin notis tiun malgrandan korpon kiel kometon. Ĝi poste estis perdita kaj retrovita nur en 1988 elde La Silla. De tiam, nenia kometa aktiveco estis observita ĉe ĝi.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras Krisztián Sárneczky, hungaran serĉanton de kometoj kaj asteroidoj ĉe la Konkoly Observatorio, kiu malkovris 363 numerotitajn asteroidojn kaj kvin supernovaojn. Li estas tre aktiva scienca populariganto kaj estro de la Sekcio pri Kometoj de la Hungara Astronomia Asocio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de György Kulin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1940
Marcella Ferenczy László

**Marcella FERENCZY LÁSZLÓ**, familinomo Margit Ferenczy [ferenci lAslO] rumania hungara porinfana verkistino, redaktorino. Ŝi naskiĝis en Kisnamény en 1903 kaj mortis en Kluĵo la 6-an de marto? 1940. 
## Kariero
Marcella Ferenczy László redaktis la porinfanan revuon *Új Cimbora* inter 1933 kaj 1940.
## Fonto
*Honoro al verkistino

## Eksteraj ligiloj
*Új Cimbora

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj
István Tariska

**István Tariska** [iŝtvAn tariŝka], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tariska István** estis hungara kuracisto, profesoro, korespondanta membro de Hungara Scienca Akademio (1982). Lia filo estis Péter Tariska.

István Tariska http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=tariska naskiĝis la  1915 en Kölcse. Li mortis la  1989 en Budapeŝto.

## Biografio 
István Tariska frekventis universitaton en Debrecen. Dum la 2-a mondmilito li batalis ĝis la militkaptiteco. En 1944 li partoprenis en la provizora parlamento en Debrecen. En 1950 li iĝis vicdirektoro de frenezulejo en Angyalföld. En la sekva jaro li estis false akuzita kaj kondamnita. Post 3 jaroj tio estis nuligita. Poste li ricevis diversajn postenojn, precipe en institutoj. Li profesoriĝis en 1969. Li doktoriĝis en 1980 antaŭ la akademio. Li okupiĝis ekzemple pri maljunaj malsanoj, krome li strebis kontraŭ la alkoholismo. Li ricevis premiojn inter 1954-1985.

## Verkaro (elekto) 
* *Öregkori pszichiátriai és neurológiai kórképek neuropathológiája. Öregkori ideg- és elmegyógyászati kórképek* (1967)
* *Orvosi pszichológia* (Kuracista psikologio), (1974)
* *A lassú vírusfertőzések idegrendszeri következményei* (1978)
* *Életesemények, reakciók, betegségek* (1989)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla post klako de majusklo T, poste serĉante ĝin laŭ la alfabeto)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre)
* hungare

 

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj neŭrologoj
Fortikaĵo Kaiser Alexander

eta|Fortikaĵo „Kaiser Alexander“ 1888
eta|la leonpordego
[eta|restaĵoj de la [reduito|malantaŭa reduito 2001]]

La **fortikaĵo Kaiser Alexander** estis parto de la prusa fortikaĵo Koblenco el la 19a jarcento en la urbo Koblenco, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. La jam 1814 de Ernst Ludwig Aster projekciita instalaĵo estis konstruita en la jaroj 1817 ĝis 1822 laŭ planoj de Claudius Franz Le Bauld de Nans . La 24an de novembro 1818 la subfortikaĵo en Koblenz-Karthause ricevis sian nomon laŭ la rusa caro Aleksandro la 1-a , la dua alianculo de Prusio kontraŭ Napoleono. Dum la franca okupacia tempo post la Unua mondmilito ĝi nomiĝis „Fort Verdun“. La kompleta instalaĵo estis trifoje pli granda ol la fortikaĵo Ehrenbreitstein.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Thomas Tippach (Diss.): *Koblenz als preussische Garnison- und Festungsstadt Wirtschaft, Infrastruktur und Städtebau*. 2000 (Reihe: Städteforschung, Reihe A: Darstellungen Band 53), ISBN 3-412-08600-2
* Klaus T. Weber (Diss.): *Die preußischen Festungsanlagen von Koblenz (1815-1834)*. (Reihe: Kunst- und Kulturwissenschaftliche Forschungen) 2003, ISBN 3-89739-340-9
* Rüdiger Wischemann: *Die Festung Koblenz. Vom römischen Kastell und Preußens stärkster Festung zur größten Garnison der Bundeswehr*, Koblenz 1978 (Anm.: In vielen Dingen überholt, aber immer noch die beste Darstellung für einen Überblick)
* Matthias Kellermann: *Die Feste Kaiser Alexander in Koblenz von der Entfestigung 1922 bis zur Zerstörung des Reduits 1964*, in: Festungsjournal 32. Zeitschrift der Deutschen Gesellschaft für Festungsforschung e.V. (DGF), Juli 2008, S. 33-46.

## Vidu ankaŭ 
* Terminoj pri fortikaĵkonstruo
* Listo de fortikaĵoj
* Baterio (militaro)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.festung-koblenz.de
* http://www.fort-konstantin.de

Kategorio:Kulturmonumentoj en Koblenco
Kategorio:Konstruaĵoj en Koblenco
Fuorto Asterstein

[eta|hochkant=1.7|enirejo al la [reduito de fuorto Asterstein]]
eta|pordego al la rempara instalaĵo de fuorto Asterstein
eta| interna korto de la reduito
[eta|upright|La [fortikaĵo Koblenco sur la dekstra rejnflanko, la fuorto Asterstein (centre)]]
La **fuorto Asterstein** estis parto de la prusa fortikaĵo Koblenco en germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝi apartenis al la *sistemo Pfaffendorfer Höhe*. De la fuorto konstruita en la 1820aj jaroj kaj parte malkonstruitaj en la 1920aj jaroj restis kompleta nur la reduito. Ĝi staris en la Koblenca urboparto Asterstein.

## Vidu ankaŭ 
* listo de termino pri fortikaĵkonstruo
* listo de fortikaĵoj

## Literatur 
* Manfred Böckling: *Fort Asterstein. Zu einem Teil der preußischen Festung Koblenz.* - In: Landeskundliche Vierteljahrsblätter 43 (1997). S. 9-24.
* Matthias Kellermann: *Die preußische Festung Koblenz und Ehrenbreitstein. Zur Geschichte der rechtsrheinischen Festungswerke*, Koblenz 2011. ISBN 978-3-934795-63-1.
* Jürgen Klee: *Die preußische Befestigung auf der Pfaffendorfer Höhe, Fort Asterstein*. - In: *Neue Forschungen zur Festung Koblenz und Ehrenbreitstein*. Band 1. Hrsg. von Burgen, Schlösser, Altertümer Rheinland-Pfalz und der Deutschen Gesellschaft für Festungsforschung. 2., überarb. Aufl. Regensburg: Schnell & Steiner 2005. S. 63-88. ISBN 3-7954-1764-3
* Thomas Tippach (Diss.): *Koblenz als preussische Garnison- und Festungsstadt Wirtschaft, Infrastruktur und Städtebau*. 2000 (Reihe: Städteforschung, Reihe A: Darstellungen Band 53), ISBN 3-412-08600-2
* Klaus T. Weber (Diss.): *Die preußischen Festungsanlagen von Koblenz (1815-1834)*. (Reihe: Kunst- und Kulturwissenschaftliche Forschungen) 2003, ISBN 3-89739-340-9
* Rüdiger Wischemann: *Die Festung Koblenz. Vom römischen Kastell und Preußens stärkster Festung zur größten Garnison der Bundeswehr*, Koblenz 1978 (Anm.: In vielen Dingen überholt, aber immer noch die beste Darstellung für einen Überblick)
* Ulrike Weber (Bearb.): *Kulturdenkmäler in Rheinland-Pfalz. Denkmaltopographie Bundesrepublik Deutschland.* Band 3.3: *Stadt Koblenz. Stadtteile.* Werner, Worms 2013, ISBN 978-3-88462-345-9.

## Eksteraj ligiloj 
* Initiative Fort Asterstein e.V. (in Auflösung) 

## Referencoj 
Kategorio:Kulturmonumento en Koblenco
Kategorio:Konstruaĵoj en Koblenco
(10260) 1972 TC

**(10260) 1972 TC** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la ĉeĥa astronomo Luboš Kohoutek elde la Observatorio de Hamburgo-Bergedorf (Germanio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Luboš Kohoutek
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1972
10259 Osipovyurij

'*10259 *Osipovyurij'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la rusa astronomino Tamara Miĥajlovna Smirnova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio (en tiama Sovetunio, ekde 1992 en Aŭtonoma Respubliko Krimeo de Ukraino).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la rusan sovetunian matematikiston kaj mekanikiston Jurij Sergejeviĉ Osipov (cirile: *Юрий Сергеевич Осипов''), tutmonde fama kiel spertulo pri la teorio de kontrolo, pri la teorio de la  kaj ties aplikoj. De 1991 li estis prezidanto de la Rusia Akademio de Sciencoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tamara Miĥajlovna Smirnova
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1972
Asturio de Santillana

eta|320ra|Komarka disdivido de Kantabrio dum la Frua Mezepoko. Asturio de Santillana okupis la plejparton el la nuna Kantabrio.

[eta|150ra|Tura loĝejo de la komarkestro, en [Santillana del Mar.]]

**Asturio de Santillana** (hispane, *Asturias de Santillana*) estis komarko en la nordo de Iberio dum Mezepoko, sub regado de la Reĝlando Kastilio.

Ĝi ampleksis teritorion de la nunaj aŭtonomaj komunumoj Asturio kaj Kantabrio, inter Santandero kaj la municipo Llanes. Oni scias, ke ĝi ekzistis plej frue jam en la 13-a jarcento. Ĝi enhavis la okcidentan parton de Kantabrio (krom Liébana), kaj la valojn de la riveroj Saja kaj Nansa. Ĝi najbaris oriente al Trasmiera kaj sude al la Kantabra Montaro. En la okcidenta limo ĝi estis najbara al Asturio de Oviedo, kies ĉefurbo estis Oviedo. En ties marbordo estas la vilaĝoj Santillana del Mar, Comillas kaj San Vicente de la Barquera.

La komarkestro estis reprezentanto de la reĝo kaj loĝis en Santillana del Mar (nuna Kantabrio), kiu estis ĉefurbo ekde 1209. En ties loĝejo oni konstruis gotikan turon malproksime de la vilaĝa kerno, ankoraŭ starantan. En 1581, post politika konflikto kondukanta al kreo de la Provinco de Naŭ Valoj, la komarkestro estis anstataŭigita de koregidoro.

Dum la Frua Mezepoko kaj la Antikva Reĝimo, Asturio de Santillano estis politike kontrolita de du grandaj nobelaj familioj: unuflanke, la familioj Mendoza-de la Vega, Dukoj de El Infantado kaj la Markizoj de Santillana; kaj aliflanke, la familioj Manrique de Lara, Markizoj de Aguilar de Campoo kaj grafoj de Castañeda.

Kategorio:Historio de Kantabrio
Aerdenso

La **aerdenso** *ρ* (aŭ: **denso de aero**) indikas la mason da aero enhavita en difinita volumeno. Je marnivelo la aerdenso egalas al 1,2041&nbsp;kg/m³ (0,0012&nbsp;g/cm³) ĉe 20&nbsp;[[grado Celsius|]]. Tie ĝi estas kunpremata per la tuta maso da aero, kiu troviĝas supre de ĝi. Pro tio la aerdenso je granda altitudo iĝas ĉiam pli malgranda.

## Dependeco de altitudo 
[eta|Meza [aerpremo kaj aerdenso depende de altitudo]]

Proksime al la grundo la denso kaj la premo de aero estas ĉiam plej altaj. Escepte de kondiĉoj de inversio, tie ankaŭ la temperaturo estas la plej alta. Je grandaj altitudoj la aero iĝas kontinue pli maldensa. Se la temperaturo estus ĉie la sama, premo kaj denso malpliiĝus sammaniere je la plialtiĝo de altitudo. Fakte la temperaturo ege varias je la diversaj altitudoj.

En la malalta atmosfero la premo kaj la denso de aero duoniĝas po 5500 m de plialtiĝo de la altitudo. Ek de altitudo de 100 km la malpliiĝo de la denso akcelas, ĉar la malpezaj gasoj helio kaj hidrogeno en la kunmetaĵo de aero plialtiĝas.

: 90 % de la atmosfera maso troviĝas sub 20&nbsp;km de altitudo.
: 70 % de la atmosfera maso troviĝas sub 10&nbsp;km altitudo.
: 55 % de la atmosfera maso troviĝas sub 5&nbsp;km altitudo.

Se oni konsideras aeron kiel ideala gaso, la aerdenso *ρ* en kg/m³ kalkuleblas kun la formulo:

: \rho = \frac{p \cdot M}{R \cdot T}

kie *p* estas la aerpremo, *M* la molmaso (atentu: en SI-unuoj \mathrm{\frac{kg}{mol}}), *R* la universala gaskonstanto kaj *T* la temperaturo en kelvinoj.

Se oni enmetas la gaskonstanton *R*S por seka aero, rezultas:

: \rho = \frac{p}{R_{S} \cdot T}

La specifa gaskonstanto *R*S por seka aero egalas al:

: R_{S} = 287{,}058\ \mathrm{\frac{J}{kg \cdot K}}

Kun atmosfera premo *p*0 = 101325 Pa = 1013,25 mbar = 1013,25 hPa kaj *R*S= 287,058 J/kg/K

ĉe *T*0 = 273,15 K () (normaj kondiĉoj) la aerdenso egalas al:

: *ρ*0 = 101325 / (287,05 × 273,15) = 1,293 kg/m³,

ĉe *T*25 = 298,15 K () (nomaj mediaj kondiĉoj) la aerdenso egalas al:

: *ρ*25 = 101325 / (287,058 × 298,15) = 1,184 kg/m³, kaj

ĉe *T*20 = 293,15 K () (normalaj kondiĉoj) oni trovas *ρ*20 = 1,204 kg/m³.

Klare videblas, ke la aerdenso dependas ankaŭ de la temperaturo.

## Preciza kalkulado de la aerdenso 
Por precize determini la aerdenson, necesas konsideri ankaŭ la malsekecon de aero, ĉar ĝi influas la gaskonstanton. Uzante la rilatan gaskonstanton, oni povas uzi la supran formulon por kalkuli la denson.

: \rho = \frac{p}{R_\mathrm{h} \cdot T}

La gaskonstanto de humida aero egalas al:

: R_\mathrm{h} = \frac{R_\mathrm{l}}{1 -  \varphi \cdot p_\mathrm{d}/p\cdot (1 - R_\mathrm{l}/R_\mathrm{d})},

kie

: R_\mathrm{l} = 287{,}058\, \frac{\mathrm{J}}{\mathrm{kg} \cdot \mathrm{K}} estas la gaskonstanto de seka aero,

: R_\mathrm{d} = 461{,}523\, \frac{\mathrm{J}}{\mathrm{kg} \cdot \mathrm{K}} la gaskonstanto de vaporo,

: \varphi  la relativa malsekeco kaj
: p  la premo en Pa.

: p_\mathrm{d}  estas la vapora premo de akvo en aero. kiu troveblas en .

Kategorio:Atmosfera termodinamiko
Kategorio:Masa denseco
Kategorio:Meteologiaj kvantoj
Lajos Felméri

**Lajos FELMÉRI** hungara instruisto, verkisto, ĵurnalisto, universitata rektoro. Li naskiĝis en Székelyudvarhely la 29-an de septembro 1840 kaj mortis en Koloĵvaro la 22-an de majo 1894.

## Kariero 
Lajos Felméri dro pristudis teologion kaj filozofion en Peŝto. Li studvojaĝis en Anglujo, Skotlando en 1866, li frekventis prelegojn en germanaj universitatoj. Li debutis kiel instruisto en Sárospatak. De 1872 li estis katedrestro pri pedagogio en Universitato de Koloĵvaro. De 1987 li prelegis eduksciencon. Li ludis grandan rolon en fondado de Atletisma Klubo de Koloĵvaro.
En studjaro 1894-95 oni elektis lin rektoro de la universitato.

## Verkoj 
* *Az iskolázás jelene Angolországban*. A vallás- és közoktatásügyi miniszterhez intézett jelentés I-II. Budapest, 1881.
* *Úti levelek Skóciából*. Sárospatak, 1870.
* *A neveléstudomány kézikönyve*. Kolozsvár, 1890.
* *Nőnevelésünk bajai és társas életünk*. Kolozsvár, 1883.

## Fontoj 
* Hungara vikipedio
* Biografio 

Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj verkistoj