open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Mondo de Sofia

**La Mondo de Sofia**, ankaŭ konata kiel **La Ĝardeno de Sofia**, (norvege, *Sofies Verden*) estas libro de Jostein Gaarder, publikigita unuafoje en 1991. La libro estis originale verkita en la norvega, sed ĝin oni furore tradukis al pli ol 50 lingvoj. Nur en Germanio, pli ol 3 milionoj, kaj en la mondo ĉirkaŭ 40 milionoj da ekzempleroj estis venditaj.

La verko estas kaj romano kaj baza filozofia gvidilo. Ĝi havas ankaŭ temojn konservativajn kaj favorajn al Unuiĝintaj Nacioj. En 1999, la libro estis adaptita al kino, sed ĝi ne estis larĝe diskonigita ekster Norvegio. La filmon oni elsendis kiel televidan malgrandserion en Aŭstralio kaj Islando. Ĝi estis adaptita de Learn Technologies al komputila ludo en 1998. En Japanio, ĝi estis transdonata kiel radiodramo de la elsendanto de NHK-FM en 1995.

La libro konsistas baze en dialogo inter la ĉefrolulo Sofia Amundsen, kiu estas preskaŭ 15-jaraĝa, kaj mistera viro nomita Alberto Knox. Kune, ili partoprenas lecionojn kaj aventurojn, kiuj okazas en pli kaj pli stranga kaj eksterordinara intrigo.

## Listo de filozofoj kaj filozofiaj epokoj 
Ĉi tio estas kronologia listo de filozofoj kaj filozofiaj epokoj rakontitaj en la enhavo de la libro.

* Mitoj
* Naturaj filozofoj
* Demokrito
* Erasmo de Roterdamo
* Sokrato
* Platono
* Aristotelo
* Helenismo
* Mezepoko
* Renesanca
* Baroko
* René Descartes
* Baruĥ Spinozo
* John Locke
* Jean-Jacques Rousseau
* David Hume
* George Berkeley
* Klerismo
* Immanuel Kant
* Romantikismo
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel
* Søren Kierkegaard
* Karl Marx
* Charles Darwin
* Sigmund Freud
* Jean-Paul Sartre
* Simone de Beauvoir

Kategorio:Verkoj el la norveglingva literaturo
Kategorio:Libroj aperintaj en 1991
Kategorio:Filozofiaj romanoj
Sofia
Sofia
Kategorio:Historio de filozofio
Kategorio:Romanoj adaptitaj al kino
Carlo Giuliani

**Carlo GIULIANI** (14-an de marto 1978 en Romo; 20-an de julio 2001 en Ĝenovo) estis itala demonstranto, kiu estis mortpafita en stratobatalo dum protesto kontraŭ la G8-pinto en Ĝenovo en 2001.

La evento, pafmurdo okazis ĝis nun neprecize konataj cirkonstancoj. Fakte, kelkaj demonstrantoj (inter ili Guliani) daŭre atakis la policanojn, policajn veturilojn, dum tiu evento, Carlo Giuliani levis fajroestingilon kaj proksimiĝis al la veturilo. Tiam trafis lin kuglo en la kapo kaj li kuŝfalis. La veturilo trairis eĉ lian korpon.

La policisto defendis sian agon per memdefendo, ke li sentis sin en danĝero. Li (Mario Placanica) estis maldungita post la ago kaj estas eĉ en (2007) senlaborulo.

Kategorio:Italoj
Kategorio:Aktivuloj
Gossamer Condor

eta|Gossamer Condor
200px|dekstra

**Gossamer Condor** estis la unua el la serio de sukcesaj hommuskol-movitaj avioj, kiujn konstruis teamo de Dr. Paul B. McCready. Tiel ĝi gajnis la 1-an Kremer-premion la 23-an de aŭgusto 1977. Kondiĉo por la premio estis flugo per muskolmovita aviadilo en distanco de 800 m, ene de 8 minutoj.

Ĉar la homa povumo atingis maksimume 400 vattojn, la aviadilo devis havi la enverguron de 29 m kaj mason de triono de velaviadilo.

La aviadilo estis konstruita ĉefe el tre malpeza plato kaj estis kovrita per Mylar®.

:Enverguro 29,25 m
:Longo 9,14 m
:Alto 5,49 m
:Maso 31,75 kg

La aviadilo nun estas videbla en National Air and Space Museum de Smithsonian Institution, Washington (D.C.).

## Literaturo 
* MacCready, P.B. et al. ,"Gossamer Condor Plans", Aerovironment inc., 1978.
* MacCready, P.B., Jr. ,"Flight on 0.33 horsepower: The Gossamer Condor.", AIAA paper 78-308. AIAA 14th Annual meeting, Washington D.C., February 7-9, 1980.
* Lissiman, P.B.S., Jex, H.R., and MacCready, P.B. "Aerodynamics of Flight at Speeds Under 5m/s", Man-Powered Flight the Channel Crossing and the Future. (London: The Royal Aeronautical Society, February 1979.)
* M. Grosser, "Gossamer Odyssey", Dover Publications, Inc., ISBN 0-486-26645-1, 1981

*vidu ankaŭ:* Gossamer Albatross,

## Eksteraj ligiloj 
* Gossamer Condor en Smithsonian 

Kategorio:Eksperimentaj aviadiloj
Jamestown

**Jamestown** estas nomo de la sekvaj urboj en la Usono:

*Jamestown (Kolorado)
*Jamestown (Indiana)
*Jamestown (Kalifornio)
*Jamestown (Kansas)
*Jamestown (Kentucky)
*Jamestown (Louisiana)
*Jamestown (Missouri)
*Jamestown (Novjorkio)
*Jamestown (Nord-Karolino)
*Jamestown (North Dakota)
*Jamestown (Ohio)
*Jamestown (Oklahoma)
*Jamestown (Pennsylvania)
*Jamestown (Rhode Island)
*Jamestown (South Carolina)
*Jamestown (Tennessee)
*Jamestown (Texas)
*Jamestown (Virginia), la unua daŭre loĝata kolonio de angloj en Usono

en Skotlando:
*Jamestown (Skotlando), en Ross-shire, Skotlando
*Jamestown (Dunbartonshire), en Dunbartonshire, Skotlando
*Jamestown (Fife), en Fife, Skotlando

en Sud-Afriko:
*Jamestown (Sud-Afriko), en provinco Eastern Cape, Sud-Afriko

sur St. Helena:
*Jamestown (Sankta Heleno), Ĉefurbo de la insulo Sankta Heleno

en Aŭstralio:
* Jamestown (Aŭstralio) en suda Aŭstralio
Juozas Lukša

**Juozas Lukša** (karesnomo *Daumantas* aŭ *Skirmantas*) naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1921 en vilaĝo Juodbūdis, distrikto Marijampolė kaj estis mortigita la 4-an de septembro 1951. 

Li estis unu el la plej gravaj kontraŭstaraj gvidantoj post la dua mondmilito en Litovio. Dum la unua okupo fare de la Sovetunio (1940-41), Lukša estis membro de la *Litova Aktivista Fronto* (LAF). Li venis en prizonon pro la kontraŭsoveta agado, sed post komenciĝo de la milito inter Nazia Germanio kaj Sovetunio, li liberiĝis kaj partoprenis en la kontraŭgermana kontraŭstaro.  

Ekde 1944, post kiam la Ruĝa Armeo reokupis Litovion, li partoprenis en la subtera movado. Li komence agadis kiel studento, sed poste, 1946,  li aliĝis al la armita batalo de la gerila movado nomata arbaraj fratoj. En 1947 li iĝis komandanto de la Birutė-brigado nomata "distrikto Tauras", aktiva ĉirkaŭ la urbo Kaŭno. 

Fine de 1947, li eskapis tra la fera kurteno, esperante pri helpo por la batalantoj. Li unue alvenis en Svedio, poste kontaktis la francajn kaj usonajn sekretservojn (CIA), kiu lasta trejnis lin al agento, en okcidenta Germanio. Li renkontiĝis en Parizo kun Nijolė Bražėnaitė kaj edzinigis ŝin. Dum tiu periodo en la okcidentaj landoj, li verkis la libron *Fighters for Freedom* pri la vera situo en la Sovetunio. Li revenis en Litovion per paraŝuto en 1950. Post unujara ĉasado kaptis lin la soveta sekretservo kaj murdis lin en 1951.

## Verkoj
* Juozas L. Daumantas (1975). *Fighters for Freedom*, New York: Manyland Books. ISBN 0871410494

Kategorio:Litovaj kontraŭkomunistoj
Kategorio:Sovetiaj disidentoj
Kategorio:Stalina periodo (Sovetunio)
Benediktas Mikulis

**Benediktas MIKULIS** (naskiĝis en 1920, mortis en 2000) estis litova partizano kiu vivis kaŝe 27 jarojn; unuafoje dum la nazia periodo kaj poste dum la soveta periodo.  
La familio Mikulis loĝis en vilaĝo *Prazariškės* proksime de Kaišiadorys. Benediktas Mikulis kaŝis sin en la kelo en ĉambreto sub la terpomoj.  
Li ĉesis kaŝi sin en 1971 kaj kaptis lin la soveta polico en la 1980-aj jaroj kaj enprizonigis lin. Pro la kaptado li kulpigis la najbaron.

## Vidu ankaŭ 
* arbaraj fratoj

Kategorio:Litovoj
Starina (distrikto Snina)

**Starina** estas eksa rutena vilaĝo en orienta Slovakio.
La teritorio de vilaĝo kuŝas en distrikto Snina. Unua skribaĵo pri vilaĝo estas de jaro 1492. Dum historio la vilaĝo apartenas origine al noblaj familioj de Humenné, poste al kelkaj aliaj noblaj familioj.
La vilaĝo estis neniigita pro la konstruaĵo de Trinkakvujo Starina en 1986 kune kun aliaj ses vilaĝoj.  La loko de vilaĝo nune estas sub la akva nivelo de valbaraĵo. De estinta vilaĝo konserviĝis nur monumento de mortintaj dum unua mondmilito  kaj monumento de mortintaj piroteknikistoj dum Dua Mondmilito, kiu troviĝas sub la baraĝo.  Sub la monto de Magura troviĝas minerala akvofonto.  Katastro de la vilaĝo nune apartenas al vilaĝo  Stakčín. Nune la teritorio estas en la Nacia parko Poloniny.  Sur la teritorio de estinta vilaĝo ankaŭ troviĝas Naturrezervejo Gazdoráň, kiu estis deklarita pro la protekto de raraj kreskaĵoj.

## Vidu ankaŭ
Eksaj slovakaj vilaĝoj

Kategorio:Malaperintaj vilaĝoj de Slovakio
Kategorio:Nacia parko Poloniny
Kategorio:Stakčín
Poprad (apartigilo)

**Poprad** povas esti:

* Urbo Poprad en orienta Slovakio kaj ĉefurbo de samnoma distrikto
* Distrikto Poprad
* Rivero Poprad tra samnoma urbo
* tipo de raketarmilo "Poprad"
* unuopa ŝipo "Poprad"
Daniel Luez

**Daniel LUEZ** (naskiĝis la  en Guise, Francio, mortis la  en Laon) estis franca esperantisto, konata tradukinto de romanoj de Georges Simenon al Esperanto.

Li esperantistiĝis en 1947 kaj en 1955 li kreis Korespondan Servon Mondskalan (KSM), kiu poste fariĝis servo de UEA. Li partoprenis en la kabareto "La tri koboldoj", kun Raymond Schwartz. Pro la traduko de la novelo ''Dialogo ĉe l' subiranta suno* de Pierre Louys, li ricevis la unuan premion pri tradukado siatempe de la tiama UFE (nuna Espéranto-France) .

Li ankaŭ redaktis inter la jaroj 1988 kaj 1992 la literaturan revuon *Fonto*.

## Verkaro 
La sola originalan novelon kiun li verkist estis Vidpunitoj. 

### Tradukoj 
Krom kelkaj noveloj kiuj aperis en la revuo "La Ondo de Esperanto", kun kiu li kunlaboris, Daniel Luez famiĝis pro tradukoj:

Kvin romanoj de Georges Simenon
alternative=dekstra|maldekstra|278x278ra
* *1999: Maigret hezitas* 
* *2002: Maigret kaj la maljuna damo* 
* *2004: Amiko el la junaĝo de Maigret* 
* *2007: La flava hundo* (ankaŭ pri la fama komisaro Maigret)
* *2009: Maigret eraras*

**Aliaj tradukoj:**
* *Angelo tirano de Padovo* de Victor Hugo
* *Sinjoro Jokasto kaj aliaj noveloj*, aro de tradukitaj noveloj de Guy de Maupassant, kiuj aperis ankaŭ en *Fonto*, kies ĉefredaktoro li estis dum 5 jaroj.
* *La unuokula ŝarĝisto* de Voltaire
* *Dialogo ĉe l' subiranta suno* de Pierre Louys
* *Mozaiko'' de Clelia

## Referencoj
Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo
Kategorio:Tradukistoj al Esperanto
Gong Li

[dekstra|eta|Gong Li 2011 en [Cannes]]
**GONG Li** (Gǒng Lì, ĉine 巩俐/鞏俐) (31-an de decembro 1965 en Shenyang, Liaoning) estas ĉina aktorino, kiu atingis la plej grandajn sukcesojn en filmoj de la reĝisoro Zhang Yimou, kun kiu ŝi havas longjaran amrilaton. Ŝi estis Artisto por Paco de Unesko.

## Biografio 
Gong Li naskiĝis kiel filino de ekonomika profesoro, kreskis en Jinan, ĉefurbo de la provinco Shandong. En aĝo de 19 jaroj, Gong ekstudis en la Centra Akademio por Aktorado en Pekino kaj finis la studadon en 1989.

Gong aperis unuafoje en filmo de Zhang Yimou 1987 *La ruĝa sorgo*, kiu en 1988 iĝis plej bona filmo en la Internacia Filma Festivalo en Berlino kaj tiel estis distingita per Ora Urso.

Gong faris la unuajn paŝojn al Holivudo per la filmo *Ĉina bokso* en 1997. Gong sukcesis en 2005 atingi internacian sukceson en rolludo de Hatsumomo en *Memoraĵoj de gejŝo*, kiun la kritikistoj laŭdis. Ŝi ludis samtempe en *Miami Vice* en 2006.

## Filmografio (elektoj) 
* 2005 • Memoirs of a Geisha *(Memoraĵoj de gejŝo)*

## Meritoj 
* 1992 - Plej bona aktorino ĉe Internacia Filma Festivalo de Venecio
* 2000 - Plej bona aktorino en Monda Filma Festivalo en Montrealo
* 2007 - Internacia Filma Festivalo ĉe *Hong Kong Film Awards*

Kategorio:Ĉinaj aktoroj
Kategorio:Unesko
Simin Behbahani

**Simin BEHBAHANI** (perse: سیمین بهبهانی), unu el la plej grandaj nuntempaj poetinoj de la persa lingvo, naskiĝis en  en Teherano, Irano, kaj mortis tie je .eta|Simin BehbahaniŜi interalie verkis multajn gazalojn.

Kategorio:Iranaj poetoj
Karasaŭa

**Karasaŭa** ( japane:涸沢 ) estas unu el la plej grandaj cirkoj en Japanio. Ĝi situas en Nagano, Japanio. 2300 metrojn alta super la marnivelo.

Karasaŭa estas bazkampo de montogrimpado al Hida montaro (monto hotaka, monto jarigatake kaj aliaj montoj).
Karasaŭa la vorto signifas "seka rivereto".

Fonto de Ŝinano rivero (la plej longa rivero en japanio) troveblas en Karasaŭa.

## Ĉaletoj 
** Karasaŭa Hut
** karasaŭa Goja

eta|dekstra|350px
eta|dekstra|350px

Kategorio:Hida montaro
Kategorio:Gubernio Nagano
Kategorio:Japanaj Alpoj
Kategorio:Cirkoj (valformo)
Wei Jingsheng

**Wei Jingsheng** (ĉine 魏京生; 20-an de majo 1950) estas unu el la plej gravaj politikaj disidentoj de la Popola Respubliko de Ĉinio. Pro lia agado por la demokratio oni sendis lin en prizonon kaj trudlaborejojn de Ĉinio. Tie li plenumis 17 jarojn, ekde 1997 li vivas en Usono, kie li plu agadas por demokratiigo de Ĉinio.

Liaj gepatroj estis fidelaj komunistoj, lia patro laboris en ministerio pri eksteraj aferoj kaj havis kontaktojn kun la supra gvidantaro de la ŝtato kaj la partio. Lia patrino agadis kiel partia komisiito en la industria branĉo. La familio vivis en komplekso, kie vivis nur partianoj. Wei Jingsheng estis la plej aĝa inter la geinfanoj, vizitis elitajn lernejojn kaj iĝis maoisto.

Kiam la Kultura revolucio de Mao Zedung en 1966 komenciĝis, Wei aĝis 16 jarojn. Wei entuziasme agadis en la Ruĝa Gvardio kaj vizitas la provincon, kie li ekkonis la kamparanojn, suferantajn la komunistan subpremon. Post lia reveno, Wei aliĝas al *Unuiĝinta Agada Komitato*, grupo de membroj el la Ruĝa Gvardio, kiuj kontraŭis la politikon de Jiang Qing. La malpermeso de tiu organizo kondukas al aresto de Weis en 1967. Lia patrino estis kulpigita kiel klas-malamiko. Kiam ŝi malsaniĝas je kancero, oni rifuzas al ŝi medicinan traktadon.

Li fuĝas en 1968 al parencoj en Anhui, kie li aŭdas pri la grandega malsatego dum la „Granda salto antaŭen“. Wei en 1970 mem iĝas membro de la liberiga armeo, sed post 2 jaroj forlasas la armeon kaj laboras kiel elektristo en la Pekina Zoo.

Lia vera luktado por demokratio komenciĝis fine de 1978, kiam li postulis en artikolo demokration. La mallonga libera opinilibero daŭris nur ĝis 29-a de marto, kiam la polico arestis lin kaj oni juĝis lin je 15-jara prizono. Spite al la internaciaj protestoj, li restis en prizono, kie ne estis freŝa aero kaj taglumo. Lia sano malboniĝis, li perdis la dentojn kaj ekhavis korproblemojn. Liaj prizonaj cirkonstancoj pliboniĝis nur en 1984, sed denove malpliboniĝis post 1989, kiam la ĉina registaro translokigas lin en nova trudlaborejo en orienta Ĉinio, post la masakro sur la Tiananmen-placo. Li komencas malsat-strikon kaj oni mildigas la kondiĉojn.

Ĉar Ĉinio kandidatis en 1993 por la Someraj Olimpikoj de 2000, oni liberigas Wei Jingsheng duonjaron pli frue.

Ĉar li plu agadis por la demokratiigo, oni arestas lin la 1-an de aprilo 1994 kaj estis juĝita je 14-jara prizono la 21-an de novembro 1995. Li estis liberigita la 16-an de novembro 1997, post renkontiĝo de Jiang Zemin kaj Bill Clinton. Li tuj iris al Usono, kie li agadas plu kontraŭ la ĉina registaro.

Li fondis *Overseas Chinese Democracy Coalition (OCDC)*, Wei Jingsheng Foundation. Li ricevas en 1998 kun Wang Dan distingon de la usona kongreso.

## Literaturo 
* Sophia Woodman: Biography of Wei Jingsheng. [http://weijingsheng.org/wei/biographybywoodman.doc ]
* Shan Shan Wei-Blank, Urban Hsü, Thomas Weyrauch: Wei Jingsheng. Reinbek bei Hamburg 1995
* *Hero file* 

Kategorio:Politikaj aktivuloj
Kategorio:Ĉinoj
Kategorio:Saĥarov-Premio gajnintoj
Minamata

**Minamata** (japane 水俣市 ) estas japana urbo en Gubernio Kumamoto sur insulo Kyūshū ĉe marbordo de la Orientĉina maro. En la ĉirkaŭo ekzistas pluraj varmegaj fontoj, kiuj estas uzataj por banado.

## Historio
La urbo estis fondita la 1-an de aprilo 1949.

Minamata iĝis dismonde konata kiel nocio por mediaj damaĝoj pro nekontrolita submeto de defalaĵoj, pro kio en la loko aperis malsanoj meze de la 1950-aj jaroj, damaĝoj en la centra nervosistemo de la homoj kaj bestoj. Tion kaŭzis kronika hidrarga veneniĝo de nepurigitaj defluaĵoj de kemia fabriko de la firmao *Chisso*. Oni nomis tiun malsanon poste Minamata-malsano. Laŭ hodiaŭaj kalkuloj, la veneniĝo damaĝis inter 20 000 kaj 100 000 homojn, el kiuj mortis 3000. Ĝis julio 2012 ĉ. 65 000 personoj postulis financan kompenson pro la damaĝo.

## Najbaraj urboj  
*Okuchi
*Izumi

## Gravuloj
* Tokutomi Kenjirō

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Japanio
Mezőtúr

**Mezőtúr** estas urbo en departemento Jász-Nagykun-Szolnok en orienta Hungario.
eta|maldekstre|Kalvinana grandpreĝejo de Mezőtúr

## Situo
Mezőtúr situas sur ebenaĵo, laŭ grava fervojo kaj ĉefvojo inter Budapeŝto kaj Arad. Rivero Körös fluas en la proksimo.

## Historio 
En la agrara regiono estas tipa agrara urbo, en la mezepoko nomiĝis **Túr**, kiu ricevis la titolon kampurbo kune kun rajtoj de doganoprenoj kaj bazaradoj en 1378. Tie situis la unusola vojo tra la marĉo inter Buda kaj Transilvanio. Dum dominado de turkoj la urbeto gardis sian gravecon, eĉ ĝi iĝis grava centro de la protestantismo. Mezőtúr dum la historio famiĝis ankaŭ pri potofaristoj.

## Vidindaĵoj 
* urbodomo
* Kalvinana preĝejo (Mezőtúr)
* Preĝejo Ĉieliro de Maria (Mezőtúr)
* Luterana preĝejo (Mezőtúr)
eta|

## Famuloj 
* en Mezőtúr naskiĝis:
** agronomo István Rédai
** aktoro Enikő Börcsök
** ceramikistoj Éva Kun kaj Miklós Veress
** filozofo Dániel Ercsei
** gitaristo Zsolt Szijártó
** gobelinisto Margit Gy. Nagy
** juristo Jenő Bacsó (pli juna)
** kajakisto Sándor Tótka
** kantisto Pál Kalmár
** kemiistoj Sándor Arany kaj Kálmán Emszt
** kuracisto kaj verkisto Antal Marék
** ministro Antal Gyenes
** Miklós Varga (skulptisto)
** reĝisoro István Homoki Nagy
** televidparolisto Eszter Tamási
** verkisto kaj esperantisto Eugène de Zilah
** verkisto kaj esperantisto János Kirsch
** verkistoj Kinga Fabó kaj Károly Pétery
* en Mezőtúr mortis:
** instruisto Gábor Tolnay
** pentristo József Csabai-Wágner

## Ĝemelurboj 
*  Valea Crişului, Rumanio
*  Novi Beĉej, Serbio
*  Weida, Germanio
*  Canelli, Italio
*  Nancy, Francio
*  Arcuş, Rumanio

## Referencoj 
Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario
Kategorio:Mezőtúr
Komitato de UEA 2007-2010

Dum la oficperiodo 2007-2010 en la komitato de Universala Esperanto-Asocio membris jenaj personoj. La elektoj de komitatanoj B ne okazis ĉar por 7 seĝoj kandidatiĝis nur kvin personoj, kiuj estis elektitaj sen balotado.

Ĉi-momente mankas komitatanoj por Argentino, Bosnio-Hercegovino, Grekio, Kolombio, Slovenio kaj Togolando.

## Observantoj 
*Lida Elbakjan, Armenio
*Colin S. Beckford, Sud-Afriko
*Seán Ó Riain, Irlando
*Hilmar Jón Bragason, Islando
*Miguel Faria de Bastos, Portugalio
*Mukunda Raj Pathik Wagle, Nepalo
*Bradley McDonald, Nov-Zelando
*John Vella-Bondin, Malto
*Elda Doerfler, ELF/AREK

Kategorio:Aperis en 2007
Kategorio:Malaperis en 2010
Kategorio:Esperanto en 2007
Arana lingvo

La aranvala lingvo (okcitane: *aranés*) estas subdialekto de la okcitana lingvo, de la grupo gaskona. Ĝi estas leĝe agnoskita kiel la ĉefa lingvo de Valo Arano, en la Kataluna Aŭtonoma Komunumo. Ĝi estas oficiala lingvo en la tuta Kataluna Aŭtonoma Komunumo, kune kun la kataluna kaj la hispana, ekde la validiĝo de la nova Statuto de Aŭtonomio de Katalunio en 2006 (kvankam jam de antaŭ 1979 ĝi estas oficiala lingvo de la valo). Ĝi estas la pera lingvo de instruado en la lernejoj de la valo ekde 1984.

90% de de la arananoj ĝin komprenas kaj 65% povas ĝin paroli. Tamen, ĝi suferas klaran situacion de minoritatigo en rilato al la hispana.

eta|dekstra|Uzado de la okcitana en Bossòst (Valo Arano). La uzado de *de**r**a* anstataŭe hispana *de la* aŭ kataluna *dela* kaj *cultur**au*** anstataŭe *cultur**al*** estas meze de karakteristikoj de la aranvala lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
*La okcitana en Katalunio

Kategorio:Okcitana lingvo
Kategorio:Lingvoj de Hispanio
La flava hundo

***La flava hundo*** estas traduko de la romano *Le chien jaune*, de Georges Simenon, en kiu rolas komisaro Maigret. Ĝi estas la kvara Maigret-romano tradukita de la franca al Esperanto de Daniel Luez kaj eldonita de eldonejo SEZONOJ, el Kaliningrado, Rusio.

Kategorio:Romanoj
Kategorio:Maigret
Törökszentmiklós

**Törökszentmiklós** (hungare turka Sankta Nikolao) estas hungara urbo en departemento Jász-Nagykun-Szolnok en orienta Hungario.

eta|dekstra|Kastelo Andrásy

## Situo 
Törökszentmiklós situas ĉe grava fervojo kaj vojo inter Budapeŝto kaj Debrecen, krome ne tro for de rivero Tiso.

## Historio 
La loko estis loĝata jam en la bronzepoko. En 1552 la turkoj okupis grandan parton de Hungario, ankaŭ Sanktan Nikolaon, sekve iĝis Turka Sankta Nikolao. La turkoj konstruis fortikaĵon, kiu servis antaŭfortikaĵo de Szolnok. Törökszentmiklós refondiĝis en 1720. La komercistoj trairis la loĝlokon, ĉar tie estis vojo inter Szolnok kaj Debrecen. Inter 1738 kaj 1877 la komunumo ricevis rangon kampurbo, poste iĝis urbo en 1952. En la 19-a jarcento Törökszentmiklós perdis la riveron Tiso pro la kanaligado.

## Vidindaĵoj 
* Kastelo de Törökszentmiklós. Familio Almásy akiris tiujn kampojn post la turka epoko.
* Kapelo Dolora Dipatrino (Törökszentmiklós) kun golgoto de 1761, ankaŭ pilgrimloko
* romkatolika Kirko Sankta Triunuo (Törökszentmiklós) kun 2 turoj de 1900
* Kalvinana preĝejo (Törökszentmiklós)

## Famuloj 
* en Törökszentmiklós naskiĝis:
** advokato György Bárándy
** agronomoj Sándor Bedő kaj Imre Petrasovits
** aktoroj Lili Monori kaj Éva Örkényi
** biologo György Csaba
** ĉinologo Sándor P. Szabó
** Sándor Szabó (gitaristo)
** grafikisto Zoltán Simon
** Erika Takács (halterlevisto)
** kalvinana episkopo Mihály Polgár
** kanuisto István Hernek
** Marianna Török (kegloludisto)
** ministro Imre Dögei
** pedagogo József O. Vértes
** pentristo András Bernát
** Árpád Juhász (sociologo)
** verkisto Julianna Zsigray
** Miklós Lukács (zimbalonisto)

## Komunumoj pri Sankta Nikolao en Hungara reĝlando 
Torokszentmiklós
Leopold Karl von Kollonitsch

**Leopold Karl von KOLLONITSCH** (Komárom (nuntempa Komárno en Slovakio), 26-an de oktobro 1631 – Vieno, 20-an de januaro 1707) estis pastro, episkopo, ĉefepiskopo de Esztergom, primaso, kardinalo, gvidanto de la kontraŭreformacio en Hungario.

Li plenkreskis en Vieno, membriĝis en la Kavalira Ordeno de Malto kaj partoprenis en la kontraŭturkaj bataloj ĉe Candia (1651). Hejmenveturante, li en 1660 elektis eklezian okupiĝon. Li estis en 1666 episkopo de Nitra, en 1670 episkopo de Wiener Neustadt. Li instigis la katolikigon de Hungario, en 1673-74 estis membro de la juĝistaro de Pozsony, kiu juĝis pri la reformismaj pastroj. Li estis ekde 1685 episkopo de Győr, ekde 1686 kardinalo, ekde 1691 ĉefepiskopo de Kalocsa, ekde 1695 ĉefepiskopo de Esztergom.

Li estis ekde 1672 prezidanto de la hungara kamero, konsilisto de *Gubernium*, afergvidanto pri financoj tie. Dum la turka atako al Vieno (1683), li sukcese akiris monon por la defendo. Je peto de la hungara parlamento, Leopoldo la 1-a maldungis lin en 1684 el pozicio de gvidanto de la korta kamero.

Li restis en la kortego, plej bona konatulo de la hungaraj aferoj. Tiel oni komisiis lin en 1688 por ellabori rekonstruon de okupitaj hungaraj teritorioj. Li verkis en 1689 *"Einrichtungswerk des Königreichs Hungarn"* - per subigo de la nobeloj kaj repuŝo de la hungara loĝantaro - volis igi forta apoganto de la Habsburga absolutismo. La impostigo de la nobeloj, ensetligo de germanoj, sociale reformismaj proponoj trafis apogon de la kortego, sed ili ne volis ekonomie samrangan Hungarion. Tiel oni ne realigis plene la proponojn de "Einrichtungswerk". Li neleĝe enkondukis la impostigon de la nobeloj, kiu kondukis parte al la Rákóczi-ribelo.

Li iĝis en 1692 gvidanto de la viena kortega kamero, en 1694 prezidanto de la sekreta konsilio.

## Vidu ankaŭ 
* László Kollonich, alia familiano, ankaŭ episkopo

## Literaturo 
* J. Maurer: Kardinal. L. Gr. K. Primas von Ungarn (Innsbruck, 1887)
* Iványi István: K. L. bíbornok országszervező munkája (Szabadka, 1888)
* T. Mayer: Verwaltungsreform in Ungarn nach der Türkenzeit (Bécs, 1911);
* Wellmann Imre Merkantilistische Vorstellungen im 17. Jh. und Ungarn (Nouvelles Études Historiques, Bp., 1965)

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Ĉefepiskopoj de Kalocsa
Kategorio:Ĉefepiskopoj de Esztergom
Kategorio:Hungaraj primasoj
Kategorio:Hungaraj kardinaloj
Kategorio:Kontraŭreformacio
Kategorio:Episkopoj de Nitro
Leĝo de Taft-Hartley

La **Leĝo de Taft-Hartley** estis leĝo de Usona Kongreso, kiun iniciatis  senatano Robert Taft kaj membro de la Ĉambro de Reprezentantoj Fred Hartley.

La leĝo estis akceptita en 1947 kaj rereguligis la rilaton inter la entreprenoj kaj la laboristoj. La leĝon vetois prezidento Truman, sed ĝin revalidigis decida (sufiĉe granda por eksvalidigi la vetoon) plimulto de ambaŭ ĉambroj de la kongreso.

Tiu ĉi leĝo, kiun subtenis kongresanoj de ambaŭ ĉefaj politikaj partioj (Demokrata kaj Respublikana) interalie iugrade restriktis iujn rajtojn de la sindikatoj, kiujn (kiel atestas la akcepto de tiu ĉi leĝo) la kongreso taksis troaj.

Taft-Hartley
Kunhegyes

**Kunhegyes** [kunhedjeŝ] estas urbo en orienta Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en Distrikto Kunhegyes, kies centro estas.
eta|maldekstre|Urbodomo de Kunhegyes
## Geografio 
Kunhegyes situas sur ebenaĵo, ne tro for de rivero Tiso, pli precize ĉe Tiso (lago), kiu estas artefarita lago pro baraĵo tra la rivero.
eta|Kalvinana preĝejo de Kunhegyes
eta|Urbodomo de Kunhegyes
## Historio 
La unua mencio okazis en 1311 en formo Hegyesegyháza (=pinta eklezio). Baldaŭe kumanoj alvenis kaj parte havis la vilaĝon. En 1683 la Dum la komunumo senhomiĝis. La rehomiĝo okazis ekde 1698. Post kelkaj jaroj la Habsburgoj senrajte forprenis aŭtonomion de kumanoj, sekve ili devis esti simplaj servutuloj. En 1705 la serboj bruldetruis la vilaĝon. En 1811 la vilaĝo ricevis rangon kampurbo, en 1970 iĝis grandvilaĝo, ekde 1989 urbo. En 1919 la rumanoj okupis la urbeton.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika paroĥa Preĝejo Sankta Triunuo (Kunhegyes)
* impona klasikisma Kalvinana preĝejo (Kunhegyes) el la 19-a jarcento, la turoj estas 48 m-ojn altaj
* skulptaĵoj pri Stefano la 1-a (Hungario) de 2000 kaj pri kumana ĉevalisto de 1986
* baroka domo pri salo de 1739, nun biblioteko
* monumento pri revolucio en 1956 de 2006
* urbodomo de 1878
* klasikisma sinagogo el la 19-a jarcento
* ventomuelejo de 1859
* termala banejo

## Famuloj 
* En Kunhegyes naskiĝis kaj mortis Ferenc Zsigmond (literaturhistoriisto).
* En Kunhegyes naskiĝis:
** László Nagy (inspektoro)
** matematikisto Gábor Szegő.

## Ĝemelurboj 
*  Feketicj, Serbio
*  Rimavské Janovce, Slovakio
*  Mali Idjoŝ, Serbio
*  Szerzyny, Pollando
*  Siegen, Germanio
*  Felsőbánya, Rumanio

Kategorio:Kunhegyes
Kategorio:Banlokoj
Timothy McVeigh

**Timothy James McVEIGH** (naskiĝis la  en Pendleton, Novjorkio kaj mortis la  en Terre Haute, Indianao) estis tiu persono, kiu eksplodigis bombon en Oklahoma City en 1995 kaj estis pro tio kondamnita kaj ekzekutita.

Post la finstudo en 1986, li vivtenis sin per provizoraj laboroj ĝis tiam, kiam en majo de 1988 ekservis en la usona armeo. Li partoprenis en la dua golfa milito en 1991. Post kiam, lia aspirado al speciala unuo malsukcesis. li forlasis la armeon.

Post tio, li laboris kiel sekureca servisto kaj okupiĝis ankaŭ pri armila vendado. Li estis membro en National Rifle Association of America kaj ofte vidata gasto en la armilaj merkatoj en Tulsa/Oklahoma.

McVeigh simpatizis kun la ekstreme dekstraj ideologioj, sed ne aliĝis al iu ajn. Dum la jaroj, evoluis ĉe li malamo kontraŭ la usona registaro, precipe post atako de la FBI-agentoj je sekto en Waco/Teksaso en jaro 1993, ĉe kiuj oni murdis multajn homojn.

Li efektivigis la 19-an de aprilo 1995 bombeksplodon en la konstruaĵo ''* en Oklahoma City, kio kaŭzis morton de 168 homoj, vundiĝis 500. Li justigis la atencon interalie kiel venĝoagon pro la eventoj en Waco.

McVeigh estis kondamnita je morto la 13-an de junio 1997 kaj li estis ekzekutita per veneninjektado la 11-an de junio 2001. Li montris nenian penton.

McVeigh invitis Kalifornian komponiston David Woodard por plenumi Meso antaŭ ekzekuto. Li ankaŭ petis katolikan pastron.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Lou Michel und Dan Herbeck: *American Terrorist''. Regan Books, New York 2001. ISBN 0-06-039407-2

Kategorio:Amasmurdistoj
Kategorio:Usonanoj
Felix Nussbaum

**Felix NUSSBAUM** (naskiĝis la , mortis verŝajne la ) estis germana pentristo. Li estis judo kaj devis fuĝi pro la persekutoj per la nazioj.
[eta|maldekstra|Memortabulo en [Berlino, Xantener Str. 23.]]

## Felix-Nussbaum-Haus Osnabrück 
[eta|[Felix Nussbaum Haus in Osnabrück]]
eta|La Felix-Nussbaum-domo (dekstre) en Osnabrück.
En 1998 en Osnabrück la Felix-Nussbaum-Domo estis malfermita, en kiu granda parto de liaj verkoj estas montrita. De ĉirkaŭ 180 bildoj ĉirkaŭ 90 estas nun montritaj.

Tiu tre interesa domo estas planita de la arkitekto Daniel Libeskind.

Kategorio:Germanaj pentristoj
Kategorio:Superrealismaj pentristoj
Kategorio:Persono (Osnabrück)
Gossamer Albatross

eta|Gossamer Albatross

**Gossamer Albatross ** estis hommuskol-movita aviadilo, kiun planis kaj konstruis teamo de Dr. Paul B. MacCready je komisio de NASA. Per tiu aviadilo traflugis Bryan Allen la 12-an de junio 1979 en 2:49 horoj la Manikan kanalon inter Folkestone kaj Cap Gris-Nez, distancon de 35,8 km kaj gajnis tiel la 2-an Kremer-premion.

La aviadilo havis grandajn, antaŭajn stabiligajn flugilojn kiel ĉe la la antaŭula aviadilo Gossamer Condor. Ĝi estis direktita kiel Gossamer Albatross, per ŝanĝo de la envergura surfaco.

La baza strukturo ne konsistis ĉe Gossamer Albatross el aluminiaj tuboj (kiel ĉe Codor), sed el karbonfibra kadro kun ripoj el poliestero, kovritaj per Mylar®.
:Longo: 10.36 m
:Enverguro: 29.77 m
:Alto: 4.88 m
:Maso: 32 kg
:Entuta maso kun piloto: 100 kg

La aviadilo estis movita per pedalo kaj per granda dufolia helico. Ĝi atingis la maksimuman rapidon de 29 km/h kaj mezan flugalton de 1,5 m. Ĉe ventopaxuzo, la aviadilo bezonis nur 0,2 kW por resti en la aero.

El la aviadilo estis konstruita du tipoj, unu troviĝas hodiaŭ ĉe Udvar-Hazy Center de Smithsonian Institut, la alia (konstruita en 1980) en Muzo de la Avio en Seattle (Vaŝingtono).

## Literaturo 
* Moulton, R., Coweley, M. and Lloyd, P. ,"The Gossamer Albertross.", Aeromodeller. September 1979.
* Allen, Bryan. "Winged Victory of 'Gossamer Albatross' ". National Geographic, November 1979, vol. 156, n. 5, p. 640-651
* Lissiman, P. B. S., Jex, H. R., and MacCready, P. B. "Aerodynamics of Flight at Speeds Under 5 m/s", Man-Powered Flight the Channel Crossing and the Future. (London: The Royal Aeronautical Society, February 1979.)
* Burke, J. D. ,"The Gossamer Condor and Albertross: A Case Study In Aircraft Design.", Aerovironment Inc. Report AV-R80/S40, June 1980. (Also AIAA Professional Study Series.)
* M. Grosser, "Gossamer Odyssey", Dover Publications, Inc., ISBN 0-486-26645-1, 1981
* Jex, H. R., and Mitchell, D. C. ,"Stability and Control of the Gossamer Human-powered Aircraft by Analysis and Flight Test", NASA CR-1627, November 1982.

## Vidua ankaŭ 
* *Gossamer Penguin*
* White Dwarf

## Eksteraj ligiloj 
* NASA's page on Gossamer Albatross II 
* NASA image of Gossamer Albatross II 
* List of displayed aircraft at Udvar-Hazy center 
* Gossamer Albatross II at Seattle Museum of Flight 
* Shows various MacCready & Aerovironment aircraft, including Gossamer Penguin 

Kategorio:Eksperimentaj aviadiloj
Karcag

**Karcag** estas urbo en Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en Distrikto Karcag, kies centro estas. La loknomo devenas el la kumana, signifanta vulpo.
eta|maldekstre|Ventomuelejo en Karcag

## Situo 
* Koordinatoj: 
Karcag situas dumvoje inter Debrecen kaj Szolnok kaj fervoje, kaj voje, krome estas ne tro for de Hortobágy. Kisújszállás troviĝas 17, Kenderes 25, Debrecen 63, Szolnok 68, Budapeŝto 167 km.
eta|Kalvinana grandpreĝejo
eta|Historia ponto de Karcag

## Historio 
Oni trovis arkeologiaĵojn jam el la kuprepoko en la nunaj kampoj. En la 13-a jarcento kumanoj ricevis permeson loĝadi tie. La komunumo iĝis centro de kumanoj, sed la loknomo aperis unuafoje nur en 1506 en formo *Karcagújszállás* (=Karcag-nova-tranoktejo), kiu aludas tion, ke ĝi estis refondita. Dum dominado de la turkoj la komunumo kelkfoje estis detruita. Post fino de turka erao la Habsburgoj ne agnoskis iaman aŭtonomion de kumanoj, tial la loĝantoj iĝis servutuloj. Karcag iĝis kampurbo kaj ĝis la nuno ĉirkaŭe situas multe da solaj farmodomoj.

## Vidindaĵoj 
### Profanaj 
* Urbodomo de Karcag
* ventomuelejo
* muzeo
* ponto (vidu la foton!)

### Sakralaj 
* Preĝejo Stefano la 1-a (Karcag)
* Ortodoksa preĝejo Sankta Georgo (Karcag)
* Kalvinana grandpreĝejo (Karcag)
* Sinagogo de Karcag

## Famuloj 
* en Karcag naskiĝis kaj mortis:
** László Gaál (iranologo)
** lingvisto Gyula Németh
** diplomato László Gajzágó
* en Karcag naskiĝis:

** geaktoroj Teréz Bod, Lajos Cs. Németh, Sándor Csikos, József Jámbor, Judit Márkus kaj Márta Talmács
** István Györffy (etnografo)
** geografo Bálint Csatári
** Béla Csákány (matematikisto)
** skulptistoj Lajos Győrfi kaj Sándor Györfi
** Gábor Szabó (inĝeniero)
** Margit Sebők (1939), instruisto (tamen supozeble en Berekfürdő)
** János Gergely (kuracisto)
** kemiisto Avram Hershko
** ministroj Lajos Czinege, Sándor Fazekas kaj Mihály Varga
** pentristoj Tibor Bráda kaj György Somogyi
** politikistoj László György Lukács kaj Lajos Oláh
** popolkantisto Irén Lovász
** verkisto Vilmos Karczag
* en Karcag mortis:
** muzeestro Tibor Bellon
** skulptisto Lajos Papi
eta|Nuntempa muzeo

## Famaj nomportantoj 
* Vilmos Karczag

## Ĝemelurboj 
*  Schwarzheide, Germanio
*  Cristuru Secuiesc, Rumanio
*  Stara Moravica, Serbio
*  Merke-Dschambul, Kazaĥio
*  Moldava nad Bodvou, Slovakio
*  Krosno, Pollando
*  Longueau, Francio

## Fontoj 
* distancoj 

Kategorio:Karcag
Martin Niemöller

**Martin Friedrich Gustav Emil NIEMÖLLER** (14-an de januaro 1892, Lippstadt, Germanio – 6-an de marto 1984, Wiesbaden, Germanio) estis elstara germana antifaŝista teologo kaj pastro, fondinto de Konfesanta Eklezio, prezidanto de la Monda Konsilio de Eklezioj.

Li naskiĝis en pastra familio. Li servis en la unua mondmilito sur ŝipoj, eĉ iĝis komandanto de germana submarŝipo. Post la milito, li studis teologion en Münster. Li ekagadis kiel pastro en 1931 en Dahlem, ekstera urboparto de Berlino. Du jarojn poste - kiel protesto kontraŭ la nazia eklezia politiko - fondis la organizon *Pfarrernotbund* por helpi pastrojn. La grupo agadis sur diversaj terenoj kaj provis lukti kontraŭ la diskriminado de la jud-devenaj kristanoj.

Li partoprenis en fondo de la Konfesa Eklezio - ene de la evangelika eklezio - kaj gravis en formado de kontraŭstaro, ĉar la nazioj kreis la organizon *Deutsche Christen* (Germanaj Kristanoj), kiu volis subigi la germanajn ekleziojn. Oni oficiale deklaris la kontraŭstaron de la Konfesa Eklezio kaj konfirmis en koncilio de 1934, Barmen. Niemöller daŭrigis la mesadon dise en Germanio, ĝis arestis lin la Gestapo en 1937. Oni internigis lin en Sachsenhausen, poste en Dachau, en 1945 en Tirol, kie liberigis lin la aliancanoj.

Post la milito, li partoprenis en reorganizo de la evangelika eklezio kaj en 1945 gvidis la eksterajn rilatojn. Li iĝis en 1948 membro de la eklezia koncilio, de 1947 ĝis 1964 prezidanto de la eklezia distrikto Hessen-Nassau.

Ĉar li konvinkiĝis pri kolekta kulpeco de la germanoj, la germana evangelika eklezio en 1945 deklaris pri tio en la *Stuttgarta kulpokonfeso*- ĉefe danke al li - . Oni elektis lin en 1961 al unu prezidanto (el ses) de la Monda Konsilio de la Eklezioj. Li prezidantis ĝis 1968.

Li iĝis konvinkita pacifisto kaj agadis por la internacia paco kaj malarmilizado. Li veturis en 1952 al Moskvo, en 1967 al Nord-Vjetnamio.

Oni distingis lin en 1967 per Internacia Lenin-pacpremio, en 1971 per granda Federacia Meritkruco (Germanio).

## Mondfama poemo 
* Unue ili la judojn venigis

Kategorio:Germanaj luteranaj teologoj
Kategorio:Germanaj pacistoj
Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Germanaj pastroj
Kategorio:Germanoj de la unua mondmilito
Jászapáti

**Jászapáti** [jAsapAti] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en Distrikto Jászapáti, kies centro estas.

## Situo 
Jászapáti situas sur ebenaĵo inter urbo Jászberény kaj rivero Tiso. Jászberény troviĝas 20, Újszász 32, Szolnok 46, Budapeŝto 97 km.

## Historio 
La regiono apartenas al **"Jasujo"**, en la 13-a jarcento jasoj ricevis permeson loĝadi ĉe la rivero Zagyva. Inter 1746 kaj 1876 Jászapáti estis kampurbo, poste grandvilaĝo, ekde 1989 iĝis urbo. Oni okupiĝas pri agraraj produktoj. Nuntempe la kuracbanejo prosperas.

## Preĝejoj 
* romkatolika Preĝejo de Naskiĝo de Maria (Jászapáti)
* tombeja kapelo omaĝe al Dipatrino (Virga Maria)

## Famuloj 
* en Jászapáti naskiĝis:
** elstara muzikisto Aladár Rácz
** matematikisto Pál Makó
** mikologo Pál Gyurkó
** Pál Vágó (pentristo)
* en Jászapáti mortis:
** kuracisto Imre Szlovencsák
** ministro Iván Rakovszky

## Ĝemelurboj 
* Grafenstein, 
* Temerin, 
* Łańcut, 
eta|maldekstra|Biblioteko en urbo Jászapáti

## Komunumoj de jasoj en Hungara reĝlando 
== Komunumoj pri *apát* (= abato) en Hungara reĝlando ==

## Fontoj 
* distancoj 

Kategorio:Jászapáti
Waldemar Bonsels

**Waldemar BONSELS**  (naskiĝis la 21-an de februaro 1880 en Ahrensburg, mortis la 31-an de julio 1952 en Ambach) estis germana verkisto.

Li naskiĝis en Ahrensburg apud Hamburg, kiel filo de kuracisto. La lernejon li frekventis en Kijlo. Kiel juna viro li faris multajn vojaĝojn, i.a. al Hindujo. Tie li en la jaro 1910 fondis eldonejon, kiun li tamen du jarojn poste forlasis.

Famon Waldemar Bonsels akiris per sia romano *Die Biene Maja und ihre Abenteuer* (*La abelo Maja kaj ŝiaj aventuroj*), kiu aperis en 1912 kaj intertempe estas tradukita al 40 lingvoj.

## Listo de verkoj 
* *Don Juans Tod* (1910)
* *Die Toten des ewigen Krieges* (1911)
* *Die Biene Maja und ihre Abenteuer* (1912)
* *Himmelsvolk* (1915)
* *Indienfahrt* (1916)
* *Menschenwege – Aus den Notizen eines Vagabunden* (1917)
* *Don Juan* (1919)
* *Mario und die Tiere* (1927)
* *Marios Heimkehr* (1937)
* *Mario. Ein Leben im Walde* (1939)
* *Begegnungen* (1940)
* *Das vergessene Licht* (1948)
* *Freundschaften, Kämpfe und Jagden* (noveloj, 1951)

## En Esperanto aperis 
eta|*Ŝolandro*, 1924.
* *Ŝolandro* / tradukis Edmund Sós. - Wien : Knepler, 1924. (Nova Biblioteko Esperanto ; 2)

Kategorio:Germanaj verkistoj
Rosie la nitistino

**Rosie la nitistino** (anglalingve: "Rosie the Riveter") estas kultura ikono en Usono por la ses milionoj da virinoj, kiuj laboris pri la fabrikado de armiloj dum la Dua Mondmilito. Ĉi tiuj virinoj anstataŭigis la virajn laboristojn, kiuj estis fore dum la milito. Ĝi nun estas konsiderata kiel ikono de feminismo en Usono. Rosie kaj ŝia slogano "We can do it!" (Ni povas fari ĝin!) estis videblaj en ĵurnaloj, revuoj, kaj afiŝoj.

## Historio 
[eta|maldekstre|altdekstre=0.9|"Rosie la nitistino" estis ikona simbolo de la usonaj klopodoj dum la Dua Mondmilito kaj elirpunkto por rompo de [Genra rolo|genraj roloj pro militepokaj necesoj.]]

Rosie la nitistino estis inspirita de reala virino, Rose Will Monroe, kiu naskiĝis en Kantono Pulaski, Kentukio en 1920, kaj transloĝiĝis al Miŝigano dum la Dua Mondmilito. Ŝi estis nitistino ĉe aviadila fabriko en Ypsilanti, Miŝigano, kie ŝi konstruis B-29 kaj B-24 bombaviadilojn por la Usona Aerarmeo.

Kategorio:Feminismo
Kategorio:Dua Mondmilito
Haynau

**Haynau** [hajnau] estas familia nomo de sekvaj personoj:

* Eduard von Haynau (1804-1863), kurhesena general-leŭtenanto
* Julius von Haynau (1786-1853), aŭstra generalo
* Carl von Haynau (1779-1856), kurhesena generalo

## Vidu ankaŭ
* Chojnów (pli frue *Haynau*), urbo en la vojvodio Suba Silezio, okcidenta Pollando
Jeriĥo

**Jeriĥo** estas urbo kiu situas en Cisjordanio, apud la Jordana rivero. La regiono estas regata de Israelo, sed la urbo mem estas administrata de la Palestina Aŭtonomio. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Oni pensas ke ĝi estas la plej antikva urbo en la mondo kiu ankoraŭ enhavas loĝantojn, ĉar arkeologoj trovis restaĵojn tie kiuj montras ke la urbo jam estis loĝita 9000 jarojn antaŭ nia erao.

## Partneraj urboj 
* Alessandria, Italio (ekde 2004)
* Campinas, Brazilo (ekde 2001)
* Eger, Hungario (ekde 2013)
* Estación Central, provinco Santiago, Ĉilio (ekde 2007)
* Fez, Maroko (2014)
* Foz do Iguaçu, Brazilo (2012)
* Iași, Rumanio (2003)
* Ilio, Grekio (1999)
* Kragujevac, Serbio (2011)
* Lærdal, Norvegio (1998)
* Pizo, Italio (2000)
* San Giovanni Valdarno, Italio (2004)
* Santa Bárbara, Minas-Ĝerajso, Brazilo (1998)
* Al-Ŝuna al-Ŝamaljah (الشونة الشمالية, Al-Shuna al-Shamalyah), vilaĝo en Jordanio (ekde 2016)

250px|eta|maldekstra|Restaĵoj de palaco

## Vidu ankaŭ
* konkero de Jeriĥo
* Allenby-ponto

Kategorio:Bibliaj lokoj
Kategorio:8-a jarmilo a.K.
Blankafrunta ŝterno

La **Blankafruntaŝterno **, *Sterna striata*, estas la plej ofta ŝterno de Novzelando, tio estas birdo de la subfamilio de Ŝternenoj. Ĝi malofte naĝas, krom por banado, spite havi retajn piedojn. La specio estas protektita.
## Aspekto 
Temas pri svelta birdo, kiel ĉiu ŝterno de mallongaj kruroj kaj longaj flugiloj; ili estas 40 cm longaj kaj 160 g pezaj. La vosto estas tre forkoforma. La dorso kaj flugiloj estas grizaj kaj la subaj partoj estas blankaj. La kruroj kaj la beko estas nigraj (beko longa kaj kruroj foje nigroruĝaj) kaj nigraj estas ankaŭ la nuko kaj la krono, kiu enkadrigas mallarĝan blankan frunton, de kie venas la nomo de la specio.

Junuloj estas ĝenerale pli skvamecaj kaj malhavas nigrajn kronon aŭ nukon: ili havas nur grizan strion ĉirkaŭ la okulo kaj ĝis la nuko. De tiu strio devenas la latinlingva scienca nomo “striata”.

## Kutimoj 
Blankafrunta ŝterno manĝas en grandaj aroj per plonĝado sur fiŝarojn de eperlano kaj pilĉardo kiuj estis pelitaj al la surfacon fare de pli grandaj fiŝoj kaj tiele tiuj estas facile kaptitaj. Kiel ĉiu ŝterno ili flugas havante siajn kapojn kaj bekojn indikantajn suben al siaj predoj. 

Reproduktado okazas el oktobro ĝis januaro (sudhemisfera somero) en grandaj kolonioj en rokaj klifoj kaj proksimaj insuloj.

## Bildaro

White-fronted tern (Sterna striata) (26822094987).jpg
SternaStriataBuller.jpg

## Referencoj 
*  

## Eksteraj ligiloj 
* Anglalingva ejo pri ŝterno

Kategorio:Ŝternoj
Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Sterna
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Marbirdoj
Butiko

[eta|[Meblo-butiko en Seatlo (Usono)]]

**Butiko** estas ĉiu loko, kiun oni uzas por detale komerci, ĉu domo ĉestrata, ĉu en pli granda domo. Butiko estas malgranda aŭ mezgranda vendejo ĝenerale destinata al vendo al privatuloj de unu tipo da varoj.

Laŭ Francisko Azorín **Butiko** estas *Ejo, lokalo, kie oni vendas komercaĵojn podetale*. Li indikas etimologion el greka *apotheke* kaj latina *apotheca*.

En iuj butikoj laboras metiistoj, kiuj aĉetas krudmaterialojn (lignon, ledon, ŝtofon, metalon...) aŭ nutraĵon (viandojn, legomojn, farunon, ...) kaj prilaboras ilin, antaŭ vendi finlaboritajn produktaĵojn. Aliaj butikistoj aĉetas varojn pogrande, kaj vendas ilin pomalgrande.

## Vidu ankaŭ 
* Senimposta butiko
* Superbazaro

## Notoj 
Kategorio:Komerco
Jászfényszaru

**Jászfényszaru** [jAsfEnjsaru] estas urbo en meza Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en  Distrikto Jászberény.

## Situo
* Koordinatoj: 
Jászfényszaru situas ĉe bordo de rivero Zagyva, ne tro for de la centro Jászberény.
eta|Industria zono de Jászfényszaru

## Historio
Pli frue avaroj loĝadis tie. La regiono apartenas al **"Jasujo"**, en la 13-a jarcento jasoj ricevis permeson loĝi ĉe la rivero Zagyva. Post la turka epoko la komunumo apenaŭ estis loĝata. Inter 1831 kaj 1872 Jászfényszaru estis kampurbo, poste grandvilaĝo, ekde 1993 iĝis urbo. Apud la urbo la firmao **Samsung** fondis filian fabrikon, krome oni produktas agraraĵojn.

## Preĝejoj 
* romkatolika Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (Jászfényszaru) de 1702
* tombeja kapelo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco

## Famuloj 
En Jászfényszaru naskiĝis brodisto Józsefné Szakács.

## Testvérvárosai 
*  Zakliczyn, Pollando
*  Borș, Rumanio

## Komunumoj de jasoj en Hungara reĝlando
## Referencoj 
Kategorio:Jászfényszaru
Nigranuka ŝterno

La **Nigranuka ŝterno**, *Sterna sumatrana*, estas oceana ŝterno, tio estas birdo de la subfamilio de Ŝternenoj.

## Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas ĉefe en tropikaj kaj subtropikaj areoj de Pacifiko kaj Hinda Oceano, pli precize el Sejŝeloj en orienta Afriko al insuloj de Hinda Oceano kaj el marbordo de Hindoĉinio tra sudo de Filipinoj al Fiĝioj kaj Samoo kaj nordorienta Aŭstralio. Ĝi malofte troviĝas en interno.

## Aspekto 
[eta|maldekstre|230ra|*S. s. sumatrana*, en [Andamanoj, Barato.]]
eta|maldekstre|230ra|*S. sumatrana*.
Tiu ŝterno estas svelta birdo ĉirkaŭ 30 cm longa kun enverguro de 21-23 cm. Bekoj kaj kruroj estas nigraj, sed la bekopintoj estas flavaj. Ili havas longajn forkoformajn vostojn kaj helgrizajn dorsojn kaj flugilojn. Krome ili estas tre blankaj birdoj kun tre blankaj brusto kaj vizaĝo kie kontrastas nigra strio kiu ekas super la bekokomenco, plilarĝiĝas tra la okulo kaj pli kaj pli larĝiĝas ĝis la nuko kie iĝas sufiĉe rimarkinda makulo, kio nomigas la specion. Tiu strio estas klare markita kaj kontrastegas kun la resto blanka.

## Kutimoj 
[eta|Ovoj de *Sterna sumatrana* - [MHNT]]
Ili nestas en dunoj, rokoj, lagaj insuletoj, ktp. La ino demetas unu ovon kaj pli malofte du.

Kategorio:Ŝternoj
Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Sterna
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Azio
Provinco Zonguldak

**Zonguldak** estas provinco en Turkio. Ĝi apartenas al la Nigramara regiono de la lando. Administra centro de la provinco estas la industria urbo Zonguldak, kies koordinatoj estas . Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

eta|300ra|maldekstre|

## Eksteraj ligiloj 
* paĝaro de la provinca registaro ()
* multaj fotoj el la provinca ĉefurbo ()

Zonguldak
Zonguldak
Provinco Tunceli

**Tunceli** estas provinco de Turkio. Ĝi situas en la administra regiono Orienta Anatolio. La koordinatoj de la provinca ĉefurbo estas . Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Eksteraj ligiloj 
* paĝaro de la provinca registaro ()
* multaj fotoj el la provinca ĉefurbo ()

Kategorio:Orienta Anatolio
Kategorio:Provincoj de Turkio
Kategorio:Provinco Tunceli
Provinco Muğla

**Muğla** estas provinco de Turkio. Ĝi situas en la Egea regiono de la lando. La ĉefurbo estas la samnoma Muğla - inter pliaj urboj de la provinco aparte menciindas Akayaka, Bozburun, Dalaman, Dalyan, Datça, Fethiye, Göcek, Güllük, İçmeler, Kavaklıdere, Köyceğiz, Marmaris, Milas, Ortaca, Ölüdeniz, Turgutreis, Ula, Yatağan kaj Yeşilyurt. La provinco havas areon de 13 338 km² kaj en 2007 havis 793 785 loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝaro de la provinca registaro 
* multaj fotoj el la provinca ĉefurbo 

Kategorio:Egea regiono (Turkio)
Kategorio:Provincoj de Turkio
Kategorio:Provinco Muğla
Julius Jacob von Haynau

Barono **Julius (Jacob) von HAYNAU** (14-an de oktobro 1786, Kassel, Hessen-Kassel, Germanio – 14-an de marto 1853, Vieno, Aŭstra Imperio) estis aŭstra generalo, kies militistajn sukcesojn ombris lia fifama krueleco.

Haynau naskiĝis kiel filo de la landgrafo de Hesio-Kaselo kaj ties amatino. Haynau ekservis en la aŭstra armeo en 1801 kaj batalis en la napoleonaj militoj kaj servis eĉ post la Viena Kongreso (1814–15). Li partoprenis en la 1848–49-aj revolucioj en la itala militiro, kie liajn sukcesojn superis lia kruela subpremo de la ribelo de Brescia. Oni nomumis lin en 1849 al komandanto de la hungaria aŭstra armeo, kie same agadis timige, kruele.

La ekzekuto de la 13 martiroj de Arad estas ligita al lia nomo. Oni maldungis en 1850, poste li traveturis Eŭropon, sed pro lia malbonfamo, homamaso batis lin en 1850 en Londono, poste en 1852 en Bruselo.

## Literaturo 
* Karl Schönhals: *Biographie des Feldzeugmeisters J. Freiherr von Haynau*. (3. Aufl., Graz 1853)
* Wolfgang von Wurzbach: *Josef Kriehuber und die Wiener Gesellschaft seiner Zeit*. 2.Bd. Wien 1957

Kategorio:Hesia dinastio
Kategorio:Aŭstraj generaloj
Kategorio:Germanaj baronoj
Provinco Kastamonu

**Kastamonu** estas provinco de Turkio. Ĝi situas en la Nigramara regiono de la lando. Administra centro de la provinco estas la samnoma urbo Kastamonu. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

eta|maldekstra|400ra|akvofalo Ilısu, en nacia parko Küre, proksime de Pınarbaşı, provinco Kastamonu
eta|maldekstra|300ra|
eta|dekstra|300ra|

## Eksteraj ligiloj 
* paĝaro de la provinca registaro 
* multaj fotoj el la provinca kaj nacia ĉefurbo 

Kastamonu
Kastamonu