open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Messerschmitt Me 262

300px|eta|dekstra|Messerschmitt Me 262

La **Messerschmitt Me 262** estis Germania jetmotora ĉasaviadilo. Me 262 estis la unua aviadilo kun gasturbina jetmotoro.

## Historio 
La planadon de la tipo komencis la Messerschmitt AG en 1938, sed bonajn jetmotorojn produktis nur la firmao Junkers en 1943. Tiam la germana armea gvidantaro decidis ĉesigi la programon. Finfine permesis la produktadon de la aviadilo mem Adolf Hitler, sed ne kiel ĉasaviadilo, sed kiel rapida bombarda aviadilo. La konstruaĵo ne taŭgis por tio, kaj ne estis ankoraŭ matura por ia ajn uzo.

Ĝi estis unu el naziaj teknikaj ideoj.(?) Ĝia kromnomo estis "Schwalbe" (germane: hirundo). Kreis ĝin la firmao Messerschmitt. Preskaŭ tiom nova aviadilo, kreita de la landoj kiuj batalis kontraŭ Germanio, estas la angla aviadilo Gloster-Meteor (sed Gloster-Meteor estas malpli forta ol Me 262 kaj malpli frua). Komence, ili instalis nejetajn motorojn (1941), sed tiuj motoroj turniĝis malantaŭe. En 1942 ili jam lanĉis la unuan jetan version.

## Specifaĵoj 
dekstra|360px
* longo: 10.60 m
* enverguro: 12.51 m
* alto: 3.83 m
* skipo: 1
* motoro: 2 Junkers Jumo 004B-1/2/3 gazturbinoj kun 8.8 kN ŝovforto
* rapido: 865 km/h (en alto de 6,000 m)
* armiloj: 4X30 mm-a Mk 180 maŝinpafiloj
* maso: 4,420 kg (malplene) ; 6,401 kg (batalprete)
* maksimuma flugpinto: 11,450 m
* atingopovo: 1,042 km

## Bibliografio 
* Messerschmitt Me 262 : *der geklonte Düsenjäger : der Nachbau des legendären Flugzeuges* / **Werner L. Blasel** Oberhaching : Aviatic; 158 p. : Ill. ISBN 978-3-925505-86-7 3-925505-86-5 (moderna privata konstruo en Usono)
* ME 262 "Sturmvogel/Schwalbe" / Hugh Morgan; *ins Deutsche übertr. und bearb. vo*n Wolf Westerkamp; *Vorwort von Adolf Galland*; *Geleitwort von Johannes Steinhoff; Stutgarto* : *Motorbuch Verlag,* 1996; 213 p.,[8] farb. Tafeln ; 28 cm : Ill.; Traduko de la angla lingvo: *Me 262 Stormbird rising;* *"Me 262 Stormbird rising"*. Londono [etc.], 1994; *Untertitel auf dem* *Umschlag: Entwicklung, Einsatz, Neubau;* ISBN 3-613-01757-1 (germane);
* **"Me 262 Stormbird rising"**. Londono [etc.], 1994; 

## Vidu ankaŭ 
* Heinkel He 162

Kategorio:Germanaj ĉasaviadiloj
Auxerre

**Auxerre** (prononcu «oser» ([o'sɛːʁ]; latine: *Autissiodorum* aŭ *Autessiodorum*) estas mezgranda franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi estas la prefektejo de la departemento.

La loĝantojn de Auxerre oni nomigas *Auxerrois* ([oserŭa]). Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km², sed la tuta urba areo havas pli ol 68 000.

La komunumo  kunfandiĝis kun Auxerre en 1972.

## Geografio 
Auxerre situas sur la du bordoj de la rivero Yonne.

### Klimato 
La klimato estas mezvarma, kvankam fridegaj aŭ varmegaj tagoj povas okazi. La averaĝa ĉiujara pluvokvanto sumiĝas je 657 mm. La averaĝa ĉiujara sunumado estas 1757 horoj. La averaĝa ĉiujara temperaturo estas .

## Historio 
Sankta Patriko iĝis tie episkopo kaj elektis sian nomon *Patricius*.

Sankta Amatoro de Auxerre estis episkopo de Auxerre (latine Autissiodorum) en Burgundio de 388 ĝis sia morto la 1-an de majo 418.

## Vidindaĵoj 
* Katedralo de Auxerre

## Alveno 
* trajne: haltejo de SNCF
* aŭtomobile: per aŭtoŝoseo **A6**

### Akvovojoj 
En Auxerre komenciĝas la Canal du Nivernais, kanalo kiu ligas la riveron Yonne kun la rivero Luaro (Loire). Kelkaj kilometroj norde estas la eliro de la Burgonja Kanalo (Canal de Bourgogne), kiu iras de Diĵono (Dijon) al la riveroj Saône kaj Rhône kaj ligas la regionon kun la mediteranea maro.

La Canal du Nivernais atingas la riveron Saône en Chalon-sur-Saône ankaŭ per la Flanka Kanalo de la Luaro (Canal latéral à la Loire).

La kanaloj ne plu estas uzataj por komercaj celoj. Ili iĝis ŝatata regiono por turismaj boatoj.

## Famuloj 
* Sankta Amatoro de Auxerre
* Isabelle Alonso
* Jacques Amyot
* Paul Bert, sciencisto kaj kultur-ministro (1833-1886)
* Paul Berthelot, anarkisto kaj esperantisto, fondinto de la revuo Esperanto (1881-1910)
* Jean-Roch Coignet
* Joseph Fourier (1768-1830)
* Marie Noël, poetistino (1883-1967)
* Marcel Petiot (1897-1946)
* Jean-Paul Rappeneau, filmfaristo (1932)
* Guillaume Joseph Roussel (1743-1807)
* Guy Roux (1938)

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Yonne
* Listo de urboj de Francio
* Auxerre-Saint-Gervais (stacidomo)
* Augy - Vaux (stacidomo)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

eta|maldekstra|250px|Strato en Auxerre


Kategorio:Komunumoj de Yonne
Kategorio:Urboj de Francio
Enplantaĵo

**Enplantaĵo** estas objekto, kiun oni metas en la korpon. Estas multaj specoj de enplantaĵoj kaj multaj kaŭzoj kial ili estas metitaj.

En la dentokuracado ĝi plejofte estas uzata kiel anstataŭaĵo por dentradiko.
Sur la loko kie oni devas eltiri denton, plejofte oni povas, kiel anstataŭaĵo, meti enplantaĵon kun dentkrono. Ĉi tiu plejofte estas helicforma titanstrukturo, jes aŭ ne kovrita per speciala kovraĵo. Ĉiu marko da enplantaĵo havas sian specifikan formon de enplantado.

Kelkfoje ortodentistoj uzas miniatur-enplantaĵojn. Ĉi tiuj estas ankritaj en la osto. Oni povas uzi forton sur ili por deloki dentojn.

## Vidu ankaŭ 
* Denta enplantaĵo
* Mam-enplantaĵo


Kategorio:Dento
Liquid Sky

***Liquid Sky*** estas 1982-a sciencfikcia filmo, produktita kaj direktita de Slava Tsukerman, kiu fariĝis kiel klasika kulta filmo en la meznokta filmligo.

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1982
Kategorio:Kultaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj
Alkekengo

|}
La **alkekengo** (*Physalis alkekengi*), estas parenco de la perua Fizalido *(Physalis peruviana)*, facile identigebla pro la granda, heloranĝa ĝis ruĝa papereca kovraĵo ĉirkaŭ ĝia frukto (bero), kiu similas al la ĉina paperlanterno (vidu la suban foton). Ĝi estas indiĝena de suda Eŭropo orienten al suda Azio ĝis Japanio.
eta|maldekstra|180px|La floranta alkekengo
Ĝi estas herbeca perena planto kreskante ĝis 40–60&nbsp;cm alto, kun spirale aranĝitaj folioj 6–12&nbsp;cm longaj kaj 4–9&nbsp;cm larĝaj. La floroj estas blankaj (vidu la apudan foton), kun kvinloba korolo de 10–15&nbsp;mm, kun plenblovita baza kaliko kiu maturiĝas al papereca oranĝkolora fruktkovraĵo, 4–5&nbsp;cm longa kaj larĝa.
[eta|maldekstra|La lanterno-floro de alkekengo (similanta al ĉina [lanterno|paperlanterno) kun interne videbla frukto (bero), dum oktobro/novembro]]
eta|Ilustraĵo
eta|Ilustraĵo *Physalis alkekengi*

## Kultivado 
Ĝi estas populara ornama planto, kvankam ĝi povas esti trokreskema kun sia vasta radika sistemo kun ĝermoj kelkdistance de la loko kie ĝi estas plantita.

Frukto (bero) estas uzata kiel spicaĵo.

Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Weilerswist

eta|350ra|Wasserburg Kühlseggen en Weilerswist.
**Weilerswist** estas urbeto kaj municipo en la Distrikto Euskirchen en la federacia lando Nordrejn-Vestfalio de Germanio. Ĝi troviĝas en la montetoj Eifel, proksimume 10&nbsp;km norde de Euskirchen, kaj 20&nbsp;km sud-okcidente de Kolonjo. Ĝi kovras areon da 57.21&nbsp;km² kaj fine de  la komunumo havis  loĝantojn. Ĝi kuŝas ĉe alteco da 110-158 metroj, kaj troviĝas ĉe 50°46′Norde 06°49′Oriente. La urbestrino ekde 2015, konfirmita per dua elekto de 2020 estas Anna-Katharina Horst, senpartia.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ()

Kategorio:Distrikto Euskirchen
Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio
Beregsurány

**Beregsurány** [beregŝura:nj] estas vilaĝo en orienta Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Vásárosnamény.
eta|maldekstre|Kasteleto en Beregsurány

## Geografio 
Beregsurány kovras areon de 16 km² kaj havas loĝantaron de 636 (2001). Beregsurány situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Nyíregyháza-Berehove, laŭ la ukrainia landlimo kun limpasejo. Nyíregyháza troviĝas 70 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1279. La tataroj detruis la vilaĝon en 1567.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana kirko (Beregsurány) menciita en 1363
* nobeldomo Bay (baj)
* kastelo de Károlyi

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo, hungare
* turismaj informoj, hungare 

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Post- och Inrikes Tidningar

**Post- och Inrikes Tidningar** (PoIT) estas la oficiala ŝtata sveda registara gazeto ekde 1645, ekde 2007 ĝi aperas nur interrete.

PoIT estis fondita en 1645 sub regado de reĝino Kristina la 1-a kaj ŝia kanceliero Axel Oxenstierna. La gazeto nomas sin la plej malnova ankoraŭ aperanta gazeto de la mondo. En 1791 komisiis reĝo Gustavo la 3-a la novkreitan Svedan Akademion je eldono de la gazeto.

La jarkoleko de 1645 ĝis 1721 estas ciferecigita per projekto "Tiden" (ĉ. 2001) ĉe la Reĝa Biblioteko en Stokholmo.

La 1-an de januaro 2007, ĉesis la papera formato de gazeto. Ekde tiam ĝi aperas nur sur la interreto. Oni presas, printas nur tri ekzemplerojn por la universitatoj.

## Eksteraj ligiloj 
* ĉefpaĝo 
*  Post- och Inrikes Tidningar , la ciferecigitaj jarkolektoj
* Wikisource 

Kategorio:Svedaj gazetoj
Kategorio:Sveda Akademio
Aeroflotsko (Simferopola municipo)

**Aeroflotsko** (, , ) estas urbotipa loĝloko de Aŭtonoma Respubliko Krimeo, administre apartenas al la Simferopola municipo.

La loĝloko situas en la centra parto de Aŭtonoma Respubliko Krimeo 13 km. for de Simferopolo, al kiu ĝi estas transporte ligita per trolejbusa linio kaj buseta trafiko. La areo de la loĝloko estas ĉirkaŭ 1 km2. La loĝantaro - ĉirkaŭ 3.500 homoj.

La loĝloko estis fondita en la jaro 1935 okaze de finkonstruo de la Centra flughaveno de Simferopolo, kiu iĝis kaj plu estas la ĉefa ekonomia entrepreno de la loĝloko.

En la loĝloko estas infan-ĝardeno, klubo, hotelo.

Kategorio:Simferopola municipo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Agrarno (Simferopola municipo)

**Agrarno** (, , ) estas urbotipa loĝloko de Aŭtonoma Respubliko Krimeo, administre apartenanta
al la Simferopola municipo.

La loĝloko situas en la centra parto de Krimeo, 10
kilometrojn norde de Simferopolo, al kiu ĝi estas ligita
per busa trafiko. La areo de la loĝloko - 0,6&nbsp;km2. En
la loĝloko loĝas ĉirkaŭ 2.200 homoj.

En la loĝloko estas baza lernejo, bank-filio, ripoz-parko, monumento
omaĝe al pereintoj dum la Dua Mondmilito. En la loĝloko troviĝas ankaŭ la Krimea Agrikultura Universitato; la ĉirkaŭaj teritorioj estas uzataj por agrikulturo.

Kategorio:Simferopola municipo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Aubervilliers

**Aubervilliers** [obervilie] estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Seine-Saint-Denis kaj en la Pariza Regiono. La urbo situas nordoriente de Parizo, kun kiu ĝi havas landlimon.

La loĝantojn de Aubervilliers oni nomigas *Albertivillariens*. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Partnera urbo 
## Vidu ankaŭ 
* Parizo
* Komunumoj de Seine-Saint-Denis
* Listo de urboj de Francio
* Aimé Césaire (pariza metrostacio)
* Aubervilliers - Pantin - Quatre Chemins (pariza metrostacio)
* Fort d'Aubervilliers (pariza metrostacio)
* Front Populaire (pariza metrostacio)
* Mairie d'Aubervilliers (pariza metrostacio)
* La Courneuve - Aubervilliers (stacidomo)
* Campus Condorcet (Tramtransporto en Parizo)
* EMGP (Tramtransporto en Parizo)
* Front Populaire (Tramtransporto en Parizo)
* Lycée de La Plaine (Tramtransporto en Parizo)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Aubervilliers
Kategorio:Komunumoj de Francilio priservataj de metroo
George W. Bush

**George Walker BUSH** [Prononcu: ĝorĝ ŭakr buŝ] (naskiĝis la 6-an de julio 1946 en New Haven, Konektikuto) estis la 43-a prezidento de Usono.

Li estas filo de George H. W. Bush. Lia frato, John Ellis "Jeb" Bush, elektiĝis guberniestro de Florido. Lia edzino estas Laura Welch, kaj la paro havas du ĝemel-filinojn, Barbara kaj Jenna.

Dum lia prezidenteco (2001 – 2009) okazis:

* 2001 – En frua prezidanteco, Bush subtenas kaj efektivigas malpliigon de enspez-impostoj, kaj rabaton de jam-pagitaj impostoj al pagintoj.
* 2001 – Terorisma atako kontraŭ la Ĝemelturoj kaj Pentagono, la 11-an de septembro
* 2001 – Invado en Afganion kontraŭ Al Qaeda kaj la taliboj
* 2002 – Bush subskribas (tiel do efektivigante) la akton "Neniu Infano Postlasata" (angle *No Child Left Behind*), kiu celis draste plibonigi la edukon por malriĉaj lernantoj.
* 2002 – Kontadaj skandaloj en *Enron* kaj aliaj gravaj firmaoj
* 2002 – Bush proponas "preventan" atakon kontraŭ la reĝimo de Saddam Hussein en Irako
* 2003 – Bush efektivigas militon en Irako, kiel gvidanto de tiel nomata Koalicio de Volantoj konsistanta el Usono, Britio, Kartvelio, Aŭstralio, Koreio, Pollando, Rumanio, Elsalvadoro, Bulgario, Azerbajĝano, Mongolio, Ĉeĥio, Danio, Albanio, Armenio, Makedonio, Bosnio, Estonio, Kazaĥio, Moldava Respubliko, Litovio, Slovakio, Latvio, Italio, Japanio, Norvegio, Singapuro, Nederlando, Portugalio, Ukrainio, Hispanio, Honduro, Nikaragvo, Dominikana Respubliko, Filipinoj, Tajlando, Hungario, Nov-Zelando, Tongo, kaj Islando, laŭ la doktrino de Bush.
* 2004 – Post sia reelektiĝo Bush nomis sian sekurecan konsilanton Condoleezza Rice ministro pri eksteraj aferoj.
* 2005 – Malsukcesa provo mortigi Bush-on en Tbilisi, Kartvelio.
* 2005 – Uragano Katrina trafas la Usonan marbordon ĉe Golfo de Meksiko, kaj Bush agnoskas malsukcesojn en la Federala reago al la krizo.
* 2008 (14-a de decembro) – Ŝu-ĵetado de Bagdado, Irako. La iraka ĵurnalisto Muntazer al Zaidi esprimas sian abomenon per ĵetado de ambaŭ ŝuoj kontraŭ la usona ŝtat-prezidento dum gazetara konferenco de ties lasta vizito al Irako.

Bush estis membro de la sekreta Yale universitata grupo Kranio kaj tibio (*Skull and Bones*).

Li reelektiĝis en 2004 kontraŭ John Kerry, akirinte 59&nbsp;459&nbsp;765 voĉdonojn, ĉirkaŭ 3,7 milionojn pli ol Kerry.

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Usono
Kategorio:Guberniestroj de Teksaso
Kategorio:Usonaj konservativuloj
Kategorio:Usonaj investistoj
Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time
La Mala Rodríguez

**María Rodríguez**, **La Mala,** **La Mala María,** aŭ **Mala Rodríguez** (Jerez de la Frontera, Cádiz, 13-a de februaro 1979) estas Hispana hip hop kantistino. Ŝi moviĝis al Seville kun 4 jaroj kaj Madrido kun 19 jaroj.

Ŝiaj hip-hop kantoj estas influ de flamenko muziko.

Ŝi uzas ŝin kantotekston priparol feminismo kaj la problemoj de socio.

## Discografio 
* "*Yo marco el minuto/Tambalea*" Maxi (Yo Gano, 1999)
* "*Lujo ibérico*" LP (Yo Gano/Superego-Universal, 2000)
* "*Alevosía*" LP (Universal, 2003)
* "*Vtora Cedka*" (Single) (Free Agents , Nescafe - 2006)
* "*Por La Noche*" (Single) (Universal - 2006)
* "*Malamarismo*" (LP)(Universal, 2007)

### Soundtracks 
* *Lucía y el sexo* (Filmo)
* *Yo puta* (Filmo)
* *Y tu mamá también* (Filmo)
* EA Sports FIFA 2005 (*Videogame*)
* Scarface (*Videogame*)

## Ligoj 
* Portal Oficial?

Kategorio:Hispanaj kantistoj
Limozo

La **limozoj** estas grupo de grandaj, longbekaj, longkruraj kaj certe migrantaj vadbirdoj de la genro *Limosa* kaj familio de Skolopedoj. Ili formas grandajn arojn ĉe marbordoj kaj estuaroj vintre, tio estas dum la sudhemisfera somero por la amerikaj specioj, ĉar tie ili vintrumas. Tiuj reproduktiĝas en nordaj aŭ eĉ arktaj herbejoj de Norda Ameriko.

## Aspekto 
Ili povas esti diferencigitaj disde la grupo de la kurloj pro siaj rektaj aŭ iomete suprenkurbaj bekoj kaj disde la Galinaga tringo pro siaj pli longaj kruroj. La vintra plumaro estas preskaŭ grizsimpla, sed tri specioj havas ruĝecajn subajn partojn dum reproduktado. La inoj estas iom pli grandaj ol maskloj.

## Specioj 
**FAMILIO SKOLOPEDOJ**
* '*Genro *Limosa'''*
** Nigravosta limozo, *Limosa limosa*
** Hudsona limozo, *Limosa haemastica*
** Lapona limozo, *Limosa lapponica*
** Marmora limozo, *Limosa fedoa*

## Aliaj specioj 
Krome, estas 1 aŭ 2 specioj de fosiliaj prahistoriaj limozoj. *Limosa vanrossemi* estas konita ĉe formiĝo Monterey (malfrua Mioceno, ĉirkaŭ 6 mejlojn de Lompoc, Usono. *Limosa gypsorum* de malfrua Eoceno (formiĝo Montmartre) de Francio povas esti formortinta ĉu kurlo ĉu ia prabirdo antaŭa al ambaŭ kurloj kaj limozoj (kaj eble alia membro de la grupo de Skolopedoj), aŭ eĉ ralo, lokita en la monotipa genro *Montirallus* de kelkaj fakuloj (Olson, 1985). Certe, kurloj kaj limozoj estas sufiĉe malnovaj bestoj kaj iamaniere prafamilioj de skolopedoj (Thomas *kaj aliaj*, 2004), malfaciligante pliajn eblojn.

## Referencoj 
* **Olson**, Storrs L. (1985): Section X.D.2.b. Scolopacidae. En: Farner, D.S.; King, J.R. & Parkes, Kenneth C. (eld.): *Avian Biology* **8**: 174-175. Academic Press, New York.

* **Thomas**, Gavin H.; Wills, Matthew A. & Székely, Tamás (2004): A supertree approach to shorebird phylogeny. *BMC Evol. Biol.'' **4**: 28.  PDF fulltext  Kroma Materialo

Kategorio:Skolopedoj
Fosforito

eta|Fosforito
**Fosforito** estas densa, plej ofte terece loza sedimentŝtonaĵo, kiu ekestis el fosforriĉa kalko kaj povas troviĝi petroformanta je grandaj tavoloj. La ĉefa konsistaĵoparto estas la mineralo karbonatfluorapatito (Ca5[(F,OH,CO3)/(PO4)3], kiu plejparte estas bestodevena. Ĝi povas origini el la malkomponado de fosforenhavaj bestaj restaĵoj. La ŝtonaĵon fosforito oni uzas kiel krudmaterialon por produkti fosforon, precipe sterkaĵon, kaj en la kemia industrio.

Konataj trovejoj de fosforito, parte en konkrementoj, troviĝas sur Nauro (preskaŭ elĉerpita), en Maroko, Florido, Tunizio, Estonio kaj Alĝerio. Fosforittubera horizonto ekzistas ĉe Lepsiko, terciaraj fosforitoj estis elminigitaj en la minejo Zollhaus sur la teritorio de la komunumo Katzenelnbogen en Germanio.

## Vidu ankaŭ 
* Apatito
* Listo de mineraloj

Kategorio:Sedimentŝtonaĵo
Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Fosforo
Brenes

**Brenes** estas andaluza urbo en provinco Sevilo, 22 km de ĉefurbo Sevilo. Tie loĝas  loĝantoj (2005) kaj areo de . Tio signifas ke Brenes havas popoldenson de  loĝantoj/km2.

## Vidu ankaŭ 
* Brenes (stacidomo)


Kategorio:Urboj de Hispanio
Aksiologio

**Aksiologio** estas la scienco pri valoro kaj ĉio, kio apogas sur valoro. Ĝi esploras ĉefe rilatojn inter estoj kaj psikologie fenomenoj, kiu valoras per sencoj de homo. Tial aksiologion oni dividas sur etikon kaj estetikon. Etiko esploras moralecon, bonecon de esto kaj estetiko esploras belecon. Tiu esplorado estas ĉiam antropologia, ĉar eĉ ontologie homo ne povas fariĝi alia. Por la ordo multaj filozofoj opinias, ke teologio ankaŭ apartenas de aksiologio kaj esploras veron per kredo. Tial aksiologio esploras platonan triadon- boneco (per etiko), beleco (per estetiko) kaj vero (per teologio).

## Neokantismo 
En la tradicia ontologio, la orientiĝo pri la valoroj estas intime ligita kun la nocio de ento, per kies analizo ili estas trovataj kiel la koncernaj fundamentaj propraĵoj. En tiu ontologio direblas: ĉiu ento estas vera, ĉiu ento estas bona. Pro tiu maniero meti la aferon, la aksiologio ne montriĝas io tute aparta. Post kiam en neokantia kunteksto la valoroj aperis kiel konsiderinda aparta afero, la inventado de la nomo axiologio fariĝis adekvata sugesto. Pro tiu ideologia aspekto, ordinare nomiĝas aksiologio tiu nova filozofio, kiu operacias en la menciita neokantia kunteksto. Kiam estis enkonduka la nomo aksiologio, ĝi devus simple nomi la filozofion de valoroj kontraste kun la ontologio pri la realo. Sed tuj, je la komenco de 20-a jarcento, aksiologio falis en la prefero de la neokantiaj filozofoj, interalie Eduard von Hartmann, por nomi rekte la studobjekton de valoroj. Per aksiologiismo nomeblas adekvate tiu neokantia doktrina orientiĝo pri la valoroj.

Aksiologiismo estas doktrino kiu emfazas la apartecon de la valoroj kiel apartan sistemon rilate la aliajn ontologiajn nociojn. Kontraste, la tradicia aksiologio ne estas aksiocentrisma, sed ontocentrisma.

La neokantia aksiologio deduktas la valorojn el la praktika rezono, aŭ, pli ĝenerale, el la transcenda subjekto. Kiel Immanuel Kant faris la metafizikan dedukton de la kategorioj de kono, en tute 12 aprioraj formoj, tiel analoge la aksiologiistoj, ekzemple Rudolf Lotze (1817-1881) kaj Wilhelm Windelband (1848-1915), deduktis, enkadre de la praktika filozofio, la kateriojn de valoro. Heinrich Rickert (1863-1936) inkluzivis la veron mem en la tabelo de valoroj. Sekve, la neokantia aksiologio ne limiĝis al la etiko, sed ekspansiiĝis al la logiko, estetiko, religio, kulturo.

La klasado de valoroj tre diversiĝis inter la neokantiaj filozofoj kaj fariĝis, ekzemple, en Edmund Husserl (1859-1938), speco de logiko de valoroj. La malakordo jam okazis en la klasado de la kategorioj de kono, sed tie almenaŭ elstariĝas la klasado de Kant, dum en la kampo de la aksiologio neniu klasado fariĝis firme la prefera. Husserl avertis pri la ebleco krei "formalan logikon de la valoroj".

## Vidu ankaŭ 
* Etoso
* Valorteorio
Esto

**Esto** (greke: *το ον* ) estas **io**, transcenda, ĝenerala, rilatanta al ĉio kaj al individuo. Ĝi estas la plej fundamenta nocio de klasika filozofio. Ĝia ekzisto determinigas ĉion, individuon kaj nenion. Esto estas la plej malgranda konstruanta aĵo de universo kaj same ĝi estas universo. Sciencoj pri esto estas ontologio kaj metafiziko. Difinado de esto estis diversa dum la historio. Ĝi estis ĉeestigata eĉ kun pensado en raciismo ("la pensado kaj esto estas la samo"- Parmenido, "Cogito ergo sum"- Kartezio). Nihilistoj parolis ke esto ne estas ("Nenio ekzistas kaj nenio estas konebla"- Gorgio), reistoj, ke ne ekzistas estoj abstraktaj (cinikismo, Tadeusz Kotarbiński), materialismo konvinkigis ke esto estas materia kaj spiritualismo ke ĝi estas spirita. Ĝis la Martin Heidegger filozofio esploris eston. Li atestis ke ĝi estas eraro ĉar esto ne estas certa. Laŭ li estado estas certa kaj esplorado estadon (ontologio fundamenta) estos vera konvinko pri la ekzisto.

## Vidu ankaŭ 
* Ekzisto

Kategorio:Filozofio
Asnières-sur-Seine

**Asnières-sur-Seine** [a.njɛʁ.syʁ.sɛn] estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Hauts-de-Seine, prononco laŭ sistemo IFA [], kiu banano-forme ĉirkaŭvolbas la okcidentan parton de Parizo, kaj en la regiono Francilio, france *Île-de-France* [iːl dəˈfʁɑ̃s], laŭvorte "insulo de Francio") aŭ Pariza Regiono. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Nanterre kaj al la kantono ''''. La teritorio havas komunan limon kun . 

La loĝloko lokiĝas nordokcidente de Parizo, situas borde de la rivero Seine, en flua direkto maldekstre, kaj interalie en 1900 gastigis la remajn konkursojn de la Somera Olimpiko 1900 sur la rivero inter la najbara komunumo Courbevoie kaj Asnières.

__TOC__

## Etimologio 
La malproksima etimologio de Asnières estas "Asinaria"(rilata al azeno, en la malfrua latino)

## Historio 
En Mezepoko, ĉi tiu loko estis taŭga por bredado de azenoj, sed ni havas pruvon, ke en pli malproksimaj tempoj, homoj decidis loĝi en tiu ĉi loko. 

Atestanto de prahistorio, la 5-tuna megalito elfosita dum konstrulaboroj de la Administra kaj Socia Centro en la 1930-aj jaroj, troviĝas hodiaŭ en la publika ĝardeno Marŝalo Leclerc, kiu situas malantaŭ la urbodomo. 

Buleo de la papo Hadriano la 4-a mencias en 1158 la ekziston de preĝejo kun sia tombejo. La malgranda populacio estis malpliigita pro la Centjara Milito. En 1460, la vilaĝo konsistis el 25 loĝantoj. En la sekva jarcento, religiaj militoj kaŭzis novajn katastrofojn.

Asnières-Belle-île
Nur dum la tempo de Ludoviko XIV la kampara aglomeraĵo formiĝis ĉirkaŭ la preĝejo Sainte-Geneviève. Fine de la 17-a jarcento, la abato Antoine Lemoyne, senjoro de Asnières, decidis plibeligi la nomon de la komunumo per "Asnières-Belle-île". “Homoj sufiĉe riĉaj posedas grandajn burĝecajn domojn ĉi tie.

En 1801, estis 326 loĝantoj en tiu ĉi komunumo, kies mezbona tero ĉefe taŭgis por plugado. La loĝantaro konsistas plejparte el familioj starigitaj de post jarcentoj; la obstaklo formita de Sejno tenas ĝin en bukola kaj sterila izoliteco.

En 1826, la unua Asnières-ponto estis ĵetita trans la riveregon Sejno. La loĝantaro de Asnières duobliĝis en la sekvaj dek jaroj. Sub la regado de Ludoviko Filipo, en 1837, la kreado de la unua fervoja linio en Francio ( Paris—le Pecq ) akcentos tiun evoluon.

## Famuloj 
Asnières estas naskiĝurbo de Simone Bernard kaj de Henri Barbusse.

Tie mortis Charles Laisant.

## Vidu ankaŭ 
* Parizo
* Komunumoj de Hauts-de-Seine
* Listo de urboj de Francio
* Asnières-sur-Seine (stacidomo)
* Les Courtilles (pariza metrostacio)
* Les Agnettes (pariza metrostacio)
* Gabriel Péri (pariza metrostacio)
* Les Courtilles (Tramtransporto en Parizo)
* Asnières-Quatre Routes (Tramtransporto en Parizo)
* Metroo-viadukto de Clichy

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Komunumoj de Francilio priservataj de metroo
Walahfrid Strabo

**Walahfrid von der Reichenau**, nomata **Strabo** (latine "la Straba") aŭ **Strabus** (n. ĉ. 808/809; m. la ) estis benediktano, poeto, botanikisto kaj diplomato, kaj
abato de la monaĥejo Reichenau de 842-849.

Jam tre juna li enmonaĥejiĝis. Lin edukis tie abato Grimald. Pli poste li studis en la monaĥejo de Fulda ĉe Hrabano Maŭro.
Imperiestro Ludoviko la Germana venigis lin al la kortego, kie li fariĝis kapelano de imperiestrino Judita kaj helpi ĉe la edukado de Karlo la 2-a, kromnomata Karolo la Kalva.

Walahfrid postlasis gravan verkaron. La plej famaj estas: *Visio Wettini* (La vizio de Wetti) kaj *De cultura hortorum* (Hortikulturo). Li ankaŭ verkis biografion pri Sankta Gallus, laŭ kiu nomiĝas Sankt Gallen.

Lia poemciklo *Liber de cultura hortorum* (Libro pri la hortikulturo) estas laŭdo pri plantoj kaj herbospecoj, dediĉita al Abato Grimald de Sankt Gallen.

## En Esperanto
Por Antologio Latina estas tradukitaj pluraj fragmentoj.

Kategorio:Latinlingva literaturo
Kategorio:Abatoj
Boris Izaguirre

**Boris Rodolfo IZAGUIRRE LOBO** (Karakaso, 29-a de septembro 1965) estas hispana-venezuela verkisto kaj aktoro.

Li estis la scenaristo de telenoveloj kiel *Rubí* aŭ *La dama de Rosa*.

En Hispanio, li verkis skriptojn kaj li partoprenas parolprogramojn *Crónicas Marcianas* kun Xavier Sardà aŭ *Channel nº4* kun Ana García-Siñeriz.

Li verkis artikolojn en kelkaj eldonaĵoj: *Zero, El País Semanal, Fotogramas * kaj * Marie Claire.*

## Bibliografio 
* *El vuelo de los avestruces* (1991)
* *Azul petróleo* (1998)
* *1965* (2002)
* *Morir de glamour* (2000)
* *Verdades alteradas* (2001)
* *Fetiche* (2003)
* *Villa Diamante* (Finalista de la Premio Planeta, 2007) ISBN 84-080-7597-7
* *Y de repente fue ayer* (2009) ISBN 978-84-08-08678-9
* *Dos monstruos juntos* (2011) ISBN 978-84-08-10389-9
* *Un jardín al norte* (2014) ISBN 978-84-08-13563-0

## Ligoj 
* http://www.boris-izaguirre.com/ 
* http://www.portalmix.com/cronicas/boris.shtml 
*  Boris Izaguirre in the IMDb

Kategorio:Hispanaj verkistoj
Kategorio:Venezuelaj verkistoj
Kategorio:Hispanaj eseistoj
Kategorio:Venezuelaj ĵurnalistoj
Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj
Kategorio:Venezuelaj televidprezentistoj
Kategorio:Hispanaj televidprezentistoj
Kategorio:Hispanaj scenaristoj
Kategorio:Venezuelaj scenaristoj
Eŭropa Movado Internacia

**Eŭropa Movado** **Internacia** - , prononco laŭ sistemo IFA [], ,  - estas superpartia asocio por apogo de la Eŭropa ideo.

eta|280ra|Malnova flago de la Eŭropa Movado, planita de Duncan Sandys
La Eŭropa Movado estis fondita en 1948 fare de la Eŭropa Kongreso de la Unio de Eŭropaj Federalistoj (UEF) en Hago (Den Haag) de Winston Churchill kaj Duncan Sandys. Krom partio, membras en ĝi ankaŭ la poreŭropaj organizaĵoj kaj asocioj.

La internacia organizaĵo estas malfermita por ĉiu politika, ekonomia, sociala kaj kultura movadoj de la civila socio. Celo estas unuiĝanta, federacia Eŭropo kun respekto pri la homaj rajtoj, paco kaj demokratiaj principoj de libereco, solidareco kaj civitana partopreno.

La Eŭropa Movado fondis la *Eŭropan Kolegion* en Bruĝo kaj la *Eŭropan Centron de Kulturo* en Ĝenevo.

Nuntempe, en la Eŭropa Movado membras 41 naciaj kunvenoj kaj 21 internaciaj organizaĵoj kiel asociitaj membroj (profesiaj asocioj, institutoj, fondaĵoj kaj partioj). La prezidanto estas Guy Verhofstadt (2024)

## Vidu ankaŭ 
* Renovigi Eŭropon (angle *"Renew Europe"*, prononco laŭ sistemo IFA [])

## Eksteraj ligiloj 
* Eŭropa Movado en Germanio
* Internacia Eŭropa Movado

Kategorio:Eŭropa integrado
Kategorio:Organizaĵoj en Eŭropo
Kategorio:Politiko de Eŭropo
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1947
Viperedoj

[eta|*[Pseudocerastes persicus*]]
**Viperedoj** (*Viperidae*) estas familio de venenaj serpentoj. Al ili apartenas i.a. vipero kaj krotalo.

## Subfamilioj 
## Referencoj
REV

**Rev** aŭ **REV** havas plurajn signifojn:

***ReVo** (**Reta Vortaro**) estas ĝenerala esperanta vortaro en Interreto.
***Revò**
***Mi havas Revon**
***Revo**
***ReVo kaj Esperanto**
Vipero

**Vipero** aŭ **vipuro** (science: *Vipera*) estas genro de venenaj serpentoj vivantaj en Eŭropo kaj Norda Azio. Plenkreskaj viperoj estas kutime 50–65&nbsp;cm longaj, plej longaj povas esti eĉ 104&nbsp;cm. Vipero ofte havas nigran zigzagan figuron sur la dorso.

## Esperanta nomo 
En la unua eldono de la Universala Vortaro aperis la formo *vipero*. Tamen en la rekompostita dua versio, kiu estis la bazo por la parto *Universala Vortaro* en la Fundamento de Esperanto, ĝi estis ŝanĝita al *vipuro*. Multaj esperantologoj supozas, ke temas pri preseraro, kiu okazis ĉe la kompostado de la dua eldono de la Universala Vortaro. Zamenhof mem antaŭ 1907 uzis nur la formon *vipero*. Ekde tiam li komencis uzi *vipuron* kaj ŝanĝi *viperon* al *vipuro* okaze de represoj de liaj verkoj, ŝajne por konformigi sian lingvouzon al la netuŝebla Fundamento, eĉ se la Fundamenta formo *vipuro* origine aperis kiel preseraro.

En la Oka Oficiala Aldono de 1974, Akademio de Esperanto oficialigis la alternativan formon *vipero*. En PIV, *vipero* estas rekomendita kiel la ĉefa formo, dum ReVo listigas ambaŭ, sen rekomendi unu super la alia. En la Interreta versio de PIV 2020, *vipuro* difiniĝas kiel *vipero*. 

## Specioj 
Al viperoj apartenas:
* *Vipera albicornuta* Nilson kaj Andrén, 1985
* *Vipera albizona* Nilson, Andrén kaj Flärdh, 1990
* *Vipera ammodytes* (Linnaeus, 1758)
* *Vipera aspis* (Linnaeus, 1758), vidu aspido
* *Vipera barani* Böhme kaj Joger, 1984
* *Vipera berus* (Linnaeus, 1758)
* *Vipera bornmuelleri* Werner, 1898
* *Vipera bulgardaghica* Nilson kaj Andrén, 1985
* *Vipera darevskii* Vedmederja, Orlov kaj Tunyev, 1986
* *Vipera dinniki* Nikolsky, 1913
* *Vipera kaznakovi* Nikolsky, 1909
* *Vipera latastei* Bosca, 1878
* *Vipera latifii* Mertens, Darevsky kaj Klemmer, 1967
* *Vipera lotievi* Nilson, Tuniyev, Orlov, Hoggren kaj Andrén, 1995
* *Vipera monticola* Saint-Girons, 1954
* *Vipera nikolskii* Vedmederja, Grubant kaj Rudayeva, 1986
* *Vipera palaestinae* Werner, 1938
* *Vipera pontica* Billing, Nilson kaj Sattler, 1990
* *Vipera raddei* Boettger, 1890
* *Vipera seoanei* Lataste, 1879
* *Vipera ursinii* (Bonaparte, 1835)
* *Vipera wagneri* Nilson kaj Andrén, 1984
* *Vipera xanthina* (Gray, 1849)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Skandinavaj marbordaj koniferaroj

Kategorio:Viperedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Serpentoj
Deĵavuo

**Deĵavuo** () aŭ **jamosento** estas elemento de la psikologia–filozofia koncepto de profesoro Émile Boirac. *Déjà vu* signifas "jam vidita". Ĝi estas la sento ke tio, kio okazas nun, okazis jam antaŭe, precize same. La scienca nomo de tiu fenomeno estas paramnezio. Se amo estas konforma kun la difino de Platono, nome ke ĝi estas *sopiro por la unuigo, patrujo, la dua parto de sia memo*, la ama sento estas paramnezio. Paramnezio estas ankaŭ foje konsiderata postsigno de renaskiteco.

La francan terminon *déjà vu* unuafoje uzis la franca filozofo la universitata prezidanto Émile Boirac en sia libro *L’Avenir des sciences psychiques* ("La Estonteco de la Psikaj Sciencoj"). De la franca lingvo ĝi disvastiĝis al aliaj lingvoj, konservante la francan aspekton. Émile Boirac estis renoma esperantisto kaj ĉefa organizanto de la unua Universala Kongreso en Bulonjo ĉe Maro.

## Rilatoj kun nervaj kaj mensaj perturboj 
La deĵavua sento okazas en la perturboj trafantaj la dekstran hemisferon de la cerbo. Ĝi ankaŭ estas vidata en iuj tempiaj epilepsioj.

Jamsento ne rilatas al mensaj patologioj kiel skizofrenio.

## Hipotezoj 
# Falsa retrovo: konfuzo inter situacio nuna kaj situacio simila sed ne plene sama el pasinteco aŭ rekono de evento forgesita el la konscio.
# Hipokampo agas revenige tro frue, eĉ antaŭ ol informo estas en la memorstaplo. Kutime, la nuno estas stakita por posta revenigo, sed hipokampo povas agi samtempe: enstakigo kaj revenigo. Ĝi estas priskribita kiel rekolektado sen enaĵo.

## En Esperanto aperis 
* *De abrakadabra al zigurato 28 babiladoj pri vortoj* de Sten Johansson elŝutebla

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Deĵavuo (tipara superfamilio), DejaVu
* DjVu (skanaĵa normo)

Kategorio:Filozofio
Kategorio:Psikologio
Ajak

**Ajak** estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Kisvárda. La loknomo signifas: lipo.
eta|maldekstre|Panoramo en Ajak
## Situo
Ajak situas sur ebenaĵo, laŭ la ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Debrecen-Ungvár. Kisvárda troviĝas 6, Nyíregyháza 42, Debrecen 90, Budapeŝto 268 km.

## Historio
Post la mongola invado en Hungarujo en 1241 la kumanoj vivis en tiu loko. La unua mencio devenis el 1270. Pro la kontraŭturkaj bataloj la vilaĝo preskaŭ senhomiĝis, tial alvenis slovakoj kaj hungaroj. En 1831 kaj en 1873 ĥoleroj okazis. Ajak urbiĝis en 2013.

## Vidindaĵoj 
* romanika kalvinana preĝejo (Ajak) el la 13-a jarcento
* Grek-katolika preĝejo Sankta Mikaelo (Ajak)
* baroka katolika preĝejo Ĉieliro de Maria (Ajak)

## Famuloj 
En Ajak naskiĝis redaktoro Géza Aczél.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Lupeni (Harghita), (Rumanio)
*  Velika Dobronj, (Ukrainio)
*  Čierna nad Tisou, (Slovakio)
*  :en:Hyżne, (Pollando)
eta|maldekstre|

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Anarcs

**Anarcs** [anarĉ] estas vilaĝo en orienta Hungario, regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Kisvárda.
eta|maldekstre|Kastelo de Anarcs

## Geografio 
Ĝi kovras areon de 17,06&nbsp;km² kaj havas loĝantaron de 2010 homoj (2001). Anarcs situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Kisvárda troviĝas nur 4 km.
eta|dekstra|Anarcs

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1218, tiutempe ĝi havis jam preĝejon.
eta|Katolika preĝejo de Anarcs

## Vidindaĵoj 
* romanika Kalvinana kirko (Anarcs) (ankaŭ Monumento historia) el la 13-a jarcento, baldaŭe ĝi estis gotikigita
* kastelo

## Famuloj 
En Anarcs naskiĝis kaj mortis poeto Minka Czóbel.

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Vörå

**Vörå** (en la finna ***Vöyri***) estas eksa komunumo en la provinco Ostrobotnio de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ estis parto de la gubernio Okcidenta Finnlando. Komence de 2007 komunumoj Vörå kaj Maxmo estis kunigitaj al nova komunumo Vörå-Maxmo. Vörå havas 6 287 loĝantojn (2022).

La areo de la municipo estas ebena kaj intense uzata por agrikulturo. Pro postglacieja terlevado, Vörå leviĝas ok milimetrojn super la maro ĉiujare. Apud la marbordo kuŝas insularo kun pli ol 300 insuloj kaj klifoj, kiu apartenas al la insularo Kvarken. Rekte apud la marbordo estas la pli grandaj insuloj Oxkangar, Särkimo kaj Österö-Västerö, dum pli fore en la maro kuŝas la insularo Mickelsörarna (Mikkelinsaaret). Ĉi-lasta estis aldonita al la Monda Heredaĵo de UNESKO.

## Lingvoj 
Vörå estas oficiale dulingva municipo kun la sveda kiel la plimulta lingvo (± 85%) kaj la finna kiel la minoritata lingvo estas parolata kiel denaska lingvo de 13% de la loĝantaro. La proporcio de fremduloj estas sufiĉe alta je 4.5% por kampara municipo en Finnlando.

## Publika transporto 
Vörå ne estas konektita al la fervoja reto. La plej proksimaj fervojaj stacidomoj estas en Vaasa kaj Kauhava. La plej proksima flughaveno estas la flughaveno Vaasa.

## Kulturo 
La preĝejo Vörå, konstruita en 1626–1627, situas en la ĉefa urbo Rökiö. Ĝi estas la plej malnova ligna preĝejo ankoraŭ uzata en Finnlando. 

La finna-sveda muzika triopo KAJ el Vörå gajnis la svedan Melodifestivalen 2025 kaj reprezentos Svedion en la Eŭrovido-Kantokonkurso 2025 per la kanto *Bara bada bastu*. Antaŭ **Bara bada bastu*,* Svedio laste sendis svedlingvan kontribuaĵon al la Eŭrovido-Kantokonkurso en 1998 – la lastan fojon kiam la reguloj de la konkurso postulis kantadon en sia propra lingvo – kun **Kärleken är** de Jill Johnson. Eĉ antaŭ ol gajni la Melodifestivalen, la kanto estis unu el la plej aŭskultitaj kantoj en Svedio.

## Vidu ankaŭ 
KAJ (finna bando)

*Bara bada bastu* (Eŭrovida kanto de KAJ)

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la municipo de Vörå

## Referencoj 
Kategorio:Komunumoj de Ostrobotnio
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Okcidenta Finnlando
Konkrecio

eta|Konkrecio el malsupra ardezo
eta|Ŝtonigita fiŝo sur ardeza konkrecio**Konkrecio** en la petrologio signifas neregulan, ofte ankaŭ rondece formitan mineralmason, kiu precipitiĝis el akveca, cirkulanta solvaĵo (poroakvo) ene de alispeca fajngrajna sedimento. La konkremento komenciĝas je kristaliĝocentro, plej ofte kaŭze de alia kemia procezo, kaj iom post iom plukreskas eksteren.

Ekzemploj por konkremento estas kretaceaj siliktuberoj en la kalko, geodoj en argilo kaj en leŭso. Tiuj lastaj, karbonatkonkrementoj ĝis grandeco de pilko, ankaŭ estas priskribitaj en la pedologio. Temas je tio plej ofte pri neregule rondecaj, ĝis nuksograndaj riĉigaĵoj de fero- kaj manganoksidoj, kiuj formiĝas dum kontakto kun aero en la aeroba fazo en glej- kaj pseŭdoglejgrundoj. Ili estas malhelbrunaj ĝis nigraj, kaj plej ofte dissolviĝas denove, kiam denove ekestas anaeroba fazo. Sed ankaŭ povas okazi formiĝo de marĉferoŝtono.

## Notoj 
Kategorio:Geologio
Kategorio:Pedologio
Aranyosapáti

eta|200px|Blazono de Aranyosapáti
**Aranyosapáti** (aranjoŝapAti) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en subregiono de Vásárosnamény. La vilaĝnomo signifas: ora-abato.

## Situo 
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.2113/22.2591
* 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso kun pramo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Mátészalka-Záhony. Vásárosnamény troviĝas 12 km.

## Historio 
La vilaĝo naskiĝis pro unuiĝo de 2 vilaĝoj *Kopócsapáti* kaj *Révaranyos* en 1950, sed la lasta vilaĝo konsistis el du iamaj vilaĝoj *Aranyos* kaj *Bács*. Apáti menciiĝis unuafoje el 1316, Bács el 1331, Aranyos el 1448. En la 18-a jarcento rusoj alvenis en la vilaĝojn.

## Vidindaĵoj 
* baroka grekokatolika preĝejo omaĝe al episkopo Sankta Nikolao
* baroka romkatolika preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Maria de 1801, la turo estas 27 metrojn alta
* baroka statuo pri Johano Nepomuka de 1801
* memorparko

== Komunumoj pri *apát* (= abato) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Johann Joseph Fux

**Johann Joseph Fux** (* ĉirkaŭ 1660 en Hirtenfeld ĉe Graz; † 13-a de februaro 1741 en Vieno) estis aŭstra komponisto kaj muzikteoriisto.

## Vivo 
Fux naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 1660 kiel foli de kamparano en Hirtenfeld, kiu tiam apartenis al la paroko St. Marein, hodiaŭ tamen al la komunumo Langegg ĉe Graz. Pri sia frua vivo nur estas konata, ke ĉirkaŭ 1680 li studis ĉe la universitato de Graz kaj ekde 1683 ĝis 1687 en Ingolstadt. En la 90-aj jaroj li estis orgenisto je la „Schottenstift“ en Vieno. Pro tio la imperiestra kortego atentiĝis pri li kaj nomumis lin kortegokomponisto. Ekde 1701 li iĝis kapelestro ĉe la Stefanokatedralo. En 1711 li iĝis muzikdirektoro de la kortego, unu el la plej gravaj oficoj en la Eŭropa muzikvivo. En tiu ĉi pozicio li skribis multnombrajn operojn kaj oratoriojn.
Lia plej konata opero *Costanza e Fortezza* estis prezentata 1723 en Prago okaze de la kronadfesto de imperiestro Karlo la 6-a kiel reĝo de Bohemio.

Krome Fux ankaŭ instruis kompozicion. Inter siaj disĉiploj estis Georg Christoph Wagenseil, Gottlieb Muffat kaj Jan Dismas Zelenka. En 1725 li publikis sian instrulibron pri kompozicio sub la titolo *Gradus ad Parnassum*

Dum siaj postaj jaroj, post la morto de sia edzino je la 8-a de junio 1731, kun kiu li edziĝis en 1696, li precipe komponis eklezian muzikon.

Li mortis 81-jara je la 13-a de februaro 1741 en Vieno.

## Verkaro 
La plej grava verko de Fux estis la kompoziciinstruilo *Gradus ad Parnassum* (1725) – instrulibro pri la rigora kontrapunkto laŭ la stilo de Palestrina. En la jaro 1745 Lorenz Christoph Mizler, disĉiplo de Johann Sebastian Bach, tradukis la Latinlinvan verkon en la Germanan, kaj pro tio ĝi decide influis la Vienan skolon. Ĝi servis ĝis en la 20-a jarcento kiel instrulibro de kontrapunkto.

La ampleksa muzika verko de Fux konsistas el operoj, eklezia kaj instrumenta muziko. Entute li komponis 18 operojn, 50 meson, tri rekviemojn, 57 vesprojn kaj psalmojn samkiel 10 oratoriojn kaj 29 partitojn.

## Efiko 
Kontraŭe al la *Gradus ad Parnassum* liaj muzikaj verkoj rapide forgesiĝis. Nur Ludwig von Köchel remalkovris Fux kaj eldonis biografion kaj verkokatalogon. 	
			
Kelkaj verkoj de Fux estis eldonitaj en la serio *Denkmäler der Tonkunst in Österreich* ekde la komenco de la 20-a jarcento i.a. de Egon Wellesz.

Kategorio:Aŭstraj klasikaj komponistoj
Kategorio:Aŭstraj barokaj komponistoj
Kategorio:Aŭstraj muzikteoriistoj
Barabás

[eta|dekstra|300px|Situo de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en [Hungario]]
**Barabás** [baraba:ŝ] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Szabolcs-Szatmár-Bereg, en la Norda Grand-Ebenaĵa regiono de orienta Hungario, en subregiono de Vásárosnamény.

## Geografio 
Ĝi kovras areon de 38,19 km² kaj havas loĝantaron de 855 homoj (2001). Barabás situas sur ebenaĵo, laŭ la ukrainia landlimo havanta limpasejon de 2006. Kontraŭe troviĝas Koson. Barabás apartenas al vinregiono de Bükk.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1288.

## Vidindaĵo 
* mezepoka kalvinana preĝejo

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Hindologio

**Hindologio** estas la scienco okupiĝanta pri esplorado de lingvoj, literaturo, historio, arto, kulturo kaj religio de Barato. Fakulo pri tiu scienco estas hindologo.

## Komencoj 
La unua eŭropano esploranta malnovan literaturon de Barato estis anglo Charles Wilkins, kiu en 1785 tradukis Bagavadgiton al la angla lingvo. Franco Abraham Hyacinthe Anquetil-Duperron tradukis fragmentojn de upaniŝadoj de la persa lingvo al latino en laboraĵo ''Oupnek'hat*, publikigitan en la jaroj 1801-1802. La hinda filologio komenciĝis kun establo de katedro pri sanskrito en la universitato de Parizo en la jaro 1815. Profesora katedro estis establita en Bonno en 1818 de August Wilhelm Schlegel. Centra intereso de la germana hindologio koncernis - krom la filologio de sanskrito - la Vedojn, plej malnovajn skribajn atestilojn de la hinda kulturo. Kun la religia pensado de hinduoj kaj hinda filozofio okupiĝis precipe la filozofo kaj teologo Helmuth von Glasenapp en sia ĉefverko *La filozofio de la hindoj''.

## Hindologoj 
**Anglaj hindologoj**
* William Jones
* Henry Thomas Colebrooke

**Germanaj hindologoj**
* August Wilhelm Schlegel
* Friedrich Schlegel
* Franz Bopp
* Otto von Böhtlingk
* Hermann Günther Grassmann
* Wilhelm von Humboldt
* Friedrich Rückert
* Max Müller
* Hermann Oldenberg

**Polaj hindologoj**
* Leon Cyboran,
* Maryla Falk,
* Andrzej Gawroński,
* Constantin Régamey
* Eugeniusz Słuszkiewicz
* Franciszek Tokarz
* Maciej Stanisław Zięba

**Hungaraj hindologoj**
* József Vekerdi

Al hindologoj oni kelkiam alkalkulas ankaŭ tradukantajn de sanskrito poetojn kiel Antoni Lange aŭ popularigantojn kiel Wanda Dynowska.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉinologio
* Hinda kuirarto
* Hindia lingvo
* Orienta Esplor-Instituto Bhandarkar
* Orientalistiko

## Eksteraj ligiloj 
* - Tri grandaj nomoj de polaj hindologoj  (en esperanto)


Kategorio:Barato
Balkány

**Balkány** [balkanj] estas urbo en Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Nagykálló.

## Geografio 
Ĝi kovras areon de 89,99 km² kaj havas loĝantaron de 6.852 homoj (2002). Ĝi situas proksimume 28 km sudoriente de Nyíregyháza kaj 40 km nordoriente de Debrecen. Ĝin ĉirkaŭas multaj malgrandaj komunumoj kiel Biri, Geszteréd, Bököny, Szakoly, kaj Nyírmihálydi.

Balkány havas proksime 2.000 horojn da ĉiujara sunbrilo, kiu estas la plej granda post la Ebenaĵa regiono. Averaĝa ĉiujara precipitaĵo estas ĉirkaŭ 560-590 mm, kaj la ĉiujara averaĝa temperaturo estas inter 9,5-.

## Historio 
Balkány estis unuafoje menciita en 1214. La signifo de ĝia nomo verŝajne venas de la turka lingvo, en kiu ĝi signifas marĉon aŭ malsekejon. La unuaj posedantoj de la regiono estis la nobla familio Gut-Keled, kies membroj ricevis Balkány donace de la reĝo en 1289. Poste Balkány estis dividita en la familio, la okcidenta parto estis donita al Paŭlo kaj Tomaso, la orientan parton ricevis filo de Paŭlo, Laŭrenco. Dum la atakoj de la turkoj kaj aliaj nomadaj triboj, la urba perdis sian loĝantaron. la sekva mencio okazis en 1578.

En 1839, ĝi estis la plej granda urbo en la departemento kun loĝantaro de 3.006.

### Hodiaŭ 
Balkány estas hejmo de 6.852 loĝantoj (2005), la plejparto el ili vivtenas sin en la agrikulturo, kiel pli frue. Senlaboreco estas serioza problemo: pli da laborlokoj perdiĝis ol novkreiĝis. Samkiel en la pasinteco, la plej granda sektoro de dungado estas agrikulturo. Tamen, la manko de investado kaj malaltaj prezoj por la varoj formas malfavoran negocan medion.

eta|maldekstre|
eta|280ra|Urbodomo de Balkány
### Vidindaĵoj 
* mezepoka Kalvinana kirko (Balkány)
* Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Balkány)
* Kastelo de Balkány kune kun parko

## Famuloj 
* Miklós Salamon, mininĝeniero

## Famaj nomportantoj 
* Pál Balkányi, esperantisto

## Fratinaj urboj 
* **Lázári**, Rumanio (2004)
* **Słopnice**, Pollando (2005)
* **Chlebnice** Slovakio (2007)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Turisma informo 
* bildoj de Balkány

Balkány egük.jpg|Kuracejo
Balkány emlékmű.jpg|Monumento
Balkány reform.jpg|kalvinana kirko 
Balkány idős2.jpg|
Balkány játszó.jpg|
Balkány kossuth.jpg|
Balkány könyv.jpg|
Balkány lourdesi.jpg|
Balkány mamutfenyő.jpg|
Balkány mentő.jpg|Ambulanco
Balkány műv.jpg|Kulturdomo
Balkány okmi.jpg|
Balkány ovi.jpg|Infanĝardeno
Balkány ovi2.jpg|Infanĝardeno
Balkány posta 2.jpg|Poŝto
24 ĉasa

***24 ĉasa*** (Cirila: 24 часа, tradukita kiel *24 hora*) estas unu de la plej granda-cirkuladaj bulgaraj ĉiutagaj gazetoj.

La ĵurnalo, parto de la presgrupo *168 ĉasa* (*168 hora*) fondita de Petjo Blaskov, estis lanĉita en 1990, kelkajn monatojn post la sukceso de la ĉiusemajna gazeto 168 ĉasa. La bone-dizajnita aranĝo kaj la komunuza, iom ŝerca stilo de *24 ĉasa* rapide gajnis larĝan popularecon. Kune kun la aktualaĵoj, la leganto estas ĉiutage regalita per sufiĉe multe da profunda analizo. Ofertante altan salajron kaj relative grandan liberecon, la presgrupo *168 ĉasa* allogis iujn el la plej talentaj bulgaraj ĵurnalistoj. Ĝi ankaŭ engaĝigis multajn junajn komencantajn ĵurnalistojn kiuj estis trejnitaj *dum la laboro* por postĉasi aktualaĵojn (ofte je la elspezo de precizeco). Intelektuloj kaj politikistoj estas tentataj kontribui al la eldonoj de la presgrupo pro la alta eldonkvanto kiu garantiis la disvastigon de iliaj ideoj.

Unu de la plej popularaj partoj en la ĵurnalo estas la ĉiutaga komikso *Ivanĉo mi Marijka*, desegnita de la konata bulgara desegnisto Ivajlo Ninov.

La ĵurnalo estas nun parto de la germana WAZ-grupo. Ĝia aktuala ĉefredaktoro estas Venelina Goĉeva.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Bulgaraj gazetoj
Kategorio:Bulgarlingvaj gazetoj
Berkesz

[eta|dekstra|300px|Situo de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en [Hungario]]
300px|eta|dekstra|Kastelo de Berkesz

**Berkesz** [berkes] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Kemecse.

## Situo 
Berkesz situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Záhony-Nyíregyháza. La lasta troviĝas 30, Kisvárda 20 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1309 en formo *Berkez*. La kampoj longe apartenis al familio Vay. Berkesz estas sendependa vilaĝo ekde 1999.

## Vidindaĵoj 
* preĝejo
* klasikisma Kastelo de Berkesz de familio Vay el la (19-a jarcento)

## Famuloj 
En Berkesz mortis:
* bienulo Ábrahám Vay
* oficiro Lipót Pálffy-Daun.
265px|eta|maldekstra|Preĝejo de Berkesz

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo