open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sonda raketo

[eta|dekstra|Sonda raketo [Black Brant XII lanĉita el Wallops Flight Facility.]]

**Sonda raketo** estas raketo desegnita por porti instrumentojn kaj fari mezurojn kaj poresplorajn eksperimentojn dum sia sub-orbita flugado.

La raketoj estas ofte uzataj por ricevi indikojn aŭ porti instrumentojn de 50 ĝis 1500 km super la surfaco de la Tero, alto ĝenerale inter tiu atingebla de balonoj kaj satelitoj; la maksimuma alto atingebla de balonoj estas proksimume 40 km kaj la minimuma alto atingebla de satelitoj estas 120 km. Iuj sondaj raketoj, kiel Black Brant, havas apogeon inter 1000 kaj 1500 km, sufiĉe por atingi malaltan teran orbiton (LEO). Sondaj raketoj ofte uzas superfluajn militajn rektojn.

## Desegno 
Ĝenerale sonda raketo konsistas el raket-motoro el solida brulaĵo kaj la utila ŝarĝo (instrumentoj, mezuriloj, eksperimentoj, ktp.). La parto de libera flugo de la raketo sekvas eliptikan trajektorion kies granda duonakso estas proksime de la apogeo. La averaĝa flug-tempo estas 40 minutoj, ofte inter 5 kaj 20 minutoj. La raketo elĉerpas la brulaĵon de la unua etaĝo, kiu poste malkuniĝas kaj falas teren, permesante al la utila ŝarĝo sekvi eliptikan trajektorion kaj poste surteriĝi per paraŝuto.

## Avantaĝoj 
Sondaj raketoj estas advantaĵaj por iuj esploradoj pro sia malalta kosto, malalta atendotempo (foje eĉ malpli ol ses monatoj) kaj la kapablo fari esplorojn kie ne eblas ilin fari per balonoj aŭ satelitoj. Ili ankaŭ estas uzataj por testi ekipaĵojn kiuj poste estos uzataj en orbitaj kosmoveturiloj. Ĝia malgrandeco kapablas ankaŭ lanĉi ilin de ĉiu ajn lokoj, ekzemple el maro per ŝhipo aŭ el izolitaj lokoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* NASA sounding rocket science website - angle
* Johns Hopkins Sounding Rocket Program - angle
* ESA sounding rockets website - angle

Kategorio:Raketoj
Pécsely

**Pécsely** [pEĉej] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Balatonfüred.
eta|dekstra|Fortikaĵo de Pécsely

## Bazaj informoj 
* Areo: 20&nbsp;km²
* Loĝantaro: 550
* Poŝtkodo: 8245
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo. La lago Balatono troviĝas 5&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
En la 14-a jarcento konstruata fortikaĵo neniam finkonstruiĝis, en la historio ĝi ne rolis. Dum la turkoj ambaŭ vilaĝoj restis vivaj. La vilaĝo naskiĝis en 1942, kiam unuiĝis Nagypécsely (=Granda Pécsely) kaj Nemespécsely (=Nobela Pécsely). La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak.

## Vidindaĵo 
* fortikaĵo nomata Zádor aŭ Himfy

## Famuloj 
* En la iama Nagypécsely naskiĝis verkisto Szefi Bohuniczky. 
* En la iama Nemespécsely naskiĝis pentristo Tivadar Dörre.

## Ĝemelkomunumo 
*  Tiszabábolna, Hungario

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Japana Esperantista Ligo Fervojista

**Japana Esperantista Ligo Fervojista (JELF), landa asocio de IFEF**

Jam en 1911 la japana inĝ. K. TAKAHAŜI estas menciita en "Fervoja Esperantisto" , same en 1929 alia kolego, verŝajne H. IAĴIMA. 

JELF estis fondita okaze de la 19a Kongreso de Japanaj Esperantistoj la 17-an de oktobro 1931 en Kyoto (Kioto). Ĝia organo, 16 paĝa, "La Fervojisto" estis eldonita ĉiumonate de novembro 1931 ĝis oktobro 1942.

Kategorio:Japanaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Fervojistaj Esperanto-asocioj
Tupolev I-14

eta|Tupolev I-14
La **Tupolev I-14** (ankaŭ: **ANT-31**) estis soveta ĉasaviadilo. Ĝin planis Pavel Suĥoj, kiu laboris tiutempe en konstrukta teamo de Andrej Tupolev.

La unuaj planoj estiĝis en 1932, la aviadilo devus esti kun subaj flugiloj, el tuta metalo kaj kun entireblaj radoj.

La unua prototipo ekflugis en 1933, kiam ĝi estis ekipita per rigida ski-rulaĵo kaj per motoro de Bristol Mercury. La unua seria ekzemplero flugis unu jaron poste kaj havis la sovetan motoron de M-22, kiun oni pli poste anstatxuigis per la pli forta M-25. La I-14 havis elstarajn flugkapablojn, oni ordonis produkti el ĝi 55 ekzemplerojn.

Pli poste aperis ankoraŭ la versio **I-14bis** kun motoro de Wright R-1820 F-3. Fine oni produktis el tiu du versioj nur 18 aviadilojn entute, ĉar la modelo havis pli komplikan konstruon kompare al Polikarpov I-16, kiu estis malavantaĝo en la produktada tiel atenda tempo.

Kvankam oni almuntis maŝinkanonojn, la paftestoj ne estis tre sukcesaj. Pro tio Tupolev pluevoluigis pli fruajn tipojn Tupolev I-12 kaj Tupolev DIP.

## Specifaĵoj 
* Enverguro: 11,20 m
* Longo: 6,10 m
* Flugila surfaco: 16,8 m²
* Starta maso: 1.455 kg
* Motoro: aer-malvarmumigita 9-cilindra stelmotoro M-22 (starta povumo: 426 kW)
* Maksimuma rapido: 384 km/h en alto de 5.000 m
* Altiĝa tempo ĝis 5.000 m Höhe: 8,2 min
* Flugpinto: 9.400 m
* Armiloj:
** unu 7,62-mm-MG PW-1
** du unupafaj 37-mm-kanonoj Kurŝevski APK

## Vidu ankaŭ 
* Polikarpov I-15
* Polikarpov I-16

Kategorio:Sovetaj kaj Rusiaj ĉasaviadiloj
Kategorio:Aviadiloj de Tupolev
Ĝonghuo

eta|200ra|Ĝonghuo ludanto
**Ĝonghuo** (中胡, pinjine: *zhōnghú*) estas ĉina arĉa kordinstrumento de Huĉjina familio kun sufiĉe malalta sono. Ĝi estas inventita en 20-a jarcento kaj en Ĉina orkestro havas aldan voĉon, analoge al Eŭropa violo.

Ĝonghuo aspektas simile al erhuo, sed estas iomete pli granda. La antaŭa flanko de sonkesto estas kovrita per haŭto de iu serpento, plej tradicie de pitono. La akustika distanco inter du kordoj de instrumento estas unu kvinono. En orkestro uzatas du variantoj de agorodo na kordoj: A kaj E aŭ G kaj D.

## Videa ekzemplo 
* Video de muzikistino Ma Ŝjaoĥuj ludante ĝonghuon (alklaku "Video: Ma XiaoHui Tells the Story of Her Erhu" por rigardi)

Kategorio:Huĉjinoj
Jugoslavia Asocio de Fervojistoj-Esperantistoj

**Jugoslavia Asocio de Fervojistoj-Esperantistoj (JAFE)** estis landa asocio de IFEF.

Jam antaŭ la Unua Mondmilito ekzistis esperantistaj fervojistoj en la regionoj tiam apartenantaj al Aŭstrio, ĉar eĉ la prezidanto de Internacia Asocio de la Esperantistoj Fervojistoj (IAEF) en la jaro 1911, fervojisto Jaromir Schwarz [ŝvarc], devenis de Sarajevo. Post la milito li nomis sin familinome *Ivanovic* kaj loĝis en Ĉeĥoslovakio.

Nur komence de la dudekaj jaroj oni povas konstati agadon de fervojistaj esperantistoj en Jugoslavio: La ĉefa centro tiam troviĝis en Zagrebo. La tieaj fervojistoj transprenis en 1924 la gvidadon de IAEF kaj donis al ĝi impulsojn ĝis 1930.

Kategorio:Fervojistaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Jugoslavaj Esperanto-asocioj
Parus

***Parus*** estas genro de birdoj de la Malnova Mondo kaj familio de Paruedoj. Ĝi enhavas la jenajn speciojn:

* '*Genro *Parus* (Vd ankaŭ en Parua genro)
** Blankaŝultra paruo *Parus guineensis* - foje separata en *Melaniparus*
** Blankaflugila nigra paruo *Parus leucomelas* - foje separata en *Melaniparus*
** Suda nigra paruo *Parus niger* - foje separata en *Melaniparus*
** Karpa paruo *Parus carpi* - foje separata en *Melaniparus*
** Blankaventra paruo *Parus albiventris* - foje separata en *Melaniparus*
** Blankadorsa paruo *Parus leuconotus* - foje separata en *Melaniparus*
** Fulga paruo *Parus funereus* - foje separata en *Melaniparus*
** Ruĝventra paruo *Parus rufiventris* - foje separata en *Melaniparus*
** Cinamobrusta paruo *Parus pallidiventris* - foje separata en *Melaniparus*
** Ruĝgorĝa paruo *Parus fringillinus* - foje separata en *Melaniparus*
** Stribrusta paruo *Parus fasciiventer* - foje separata en *Melaniparus*
** Somala paruo aŭ Akacia paruo *Parus thruppi* - foje separata en *Melaniparus*
** Grizventra paruo *Parus griseiventris* - foje separata en *Melaniparus*
** Cindroparuo *Parus cinerascens* - foje separata en *Melaniparus*
** Griza paruo *Parus afer* - foje separata en *Melaniparus*
** Granda paruo *Parus major*
** Japana paruo *Parus minor* (ofte inkludita en *P. major*)
** Centrazia paruo *Parus bokharensis*
** Montarparuo *Parus monticolus*
** Blankanuka paruo *Parus nuchalis*
** Flavnigra paruo *Parus xanthogenys* - foje separata en *Macholophus*
** Flavvizaĝa paruo *Parus spilonotus*
** Tajvana paruo *Parus holsti* - foje separata en *Macholophus*
** Blankfrunta paruo *Parus semilarvatus* - foje separata en *Sittiparus*

Tiu genro kaj la rilataj genroj (komune nomataj esperante paruoj) kaŭzis polemikon. La specioj el Blankaŝultra paruo al Griza paruo estas foje separataj kiel genro *Melaniparus,* kaj la Tajvana paruo kaj la Flavnigra paruo estas foje separataj kiel *Macholophus*. Aliflanke multaj fakuloj etendas tiun genron inkludante *Cyanistes*, *Lophophanes*, *Periparus* kaj *Poecile*.

## Referencoj 
* **Del Hoyo**, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2007). Handbook of the Birds of the World. Volume 12: Picathartes to Tits and Chickadees. Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-42-2
* **Gill**, Frank B.; Slikas, Beth & Sheldon, Frederick H. (2005): Phylogeny of titmice (Paridae): II. Species relationships based on sequences of the mitochondrial cytochrome-b gene. *Auk'' **122**: 121-143. DOI: 10.1642/0004-8038(2005)122[0121:POTPIS]2.0.CO;2 HTML resumo

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Paruedoj (scienca nomo)
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kroata Fervojista Esperanto-Asocio

La **Kroata Fervojista Esperanto-Asocio** (**KFEA**) estas landa asocio de IFEF.

Nuna KFEA ekestis sekve de la konataj eventoj en la Civitana Milito en Jugoslavio. Kroataj fervojistoj esperantistaj jam en la dudekaj jaroj konsiderinde agadis en la internacia fervojista movado kaj en la kvindekaj jaroj grave kontribuis al ekesto de la fervojista movado (tiam Jugoslavia Asocio de Fervojistoj-Esperantistoj (JAFE) en Jugoslavio. La anoj de la nuna asocio jam tre aktivis en la okdekaj jaroj - tiam ankoraŭ en kadro de JAFE - kaj fondis la asocion 1991 post ekesto de memstara ŝtato Kroatio.

Fervojistoj
Kategorio:Fervojistaj Esperanto-asocioj
Malhela ĉambro

eta|En la malhela ĉambro
**Malhela ĉambro** estas esprimo en la fotografio, kiu signifas ĉambron, kiu estas izolita de la ekstera lumo kaj permesas nur internan specialan nenaturan lumigon. Tiu ĉambro servas en la kemia (necifereca) fotografio kiel parto de la fotolaboratorio resp. kopiuzino.

La relativa senlumeco aŭ limigo de la lumo je difinita spektro estas bezonata ĉe laboro kun lumsensaj materialoj, ekipitaj per fotoemulsio. Oni konstruas ĉe la ĉambro t.n. lumkluzon (plej ofte du pordoj), kiu ne permesas enfiltriĝon de lumo. Necesas ankaŭ ventoliloj por traaerumi la ejon.

## Literaturo 
* Theo Kisselbach: *Dunkelkammer-Handbuch*. Seebruck: Heering-Verlag 1971

Kategorio:Fotado
Lovas

**Lovas** [lovaŝ] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Balatonfüred. La loknomo signifas: ĉevalisto.
eta|Malnova kampara domo en Lovas
[eta|Malnova [muelejo en Lovas]]
## Bazaj informoj
* Areo: 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 360
* Poŝtkodo: 8228
* Telefonprefikso: 87

## Situo
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, iomete apud Balatono, laŭ flankovojoj.

## Historio
Dum la pratempoj estis tie minejo pri ruĝa farbo. La unua mencio devenis el 1290. Ĝis 1945 la kampoj apartenis precipe al la katolika eklezio. La kalvinanoj funkciigis lernejon ekde 1858. En 1951 kolĥozo formiĝis. La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak.

En Lovas migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj
* katolika Preĝejo Nomo de Sankta Maria (Lovas) el la 13-a jarcento, en 1754 barokiĝis
* kalvinana preĝejo de 1910

  
Kategorio:Vinvilaĝoj
Sergej Prokudin-Gorskij

**Sergej** Miĥajloviĉ **Prokudin-Gorskij** (; n. la  en Murom (regiono Vladimir, Rusio), mortinta la  en Parizo) estis rusa pioniro de la kolora fotografio.

## Biografio kaj laboro 
Prokudin-Gorskij studis kemion ĉe konataj kemiprofesoroj de Sankt-Peterburgo, Berlino kaj Parizo. Liaj propraj esploroj rezultis patentojn pri produktado de koloraj fotoj kaj pri projekciado de moviĝantaj koloraj bildoj. Li komencis en 1905 - helpe de siaj inventaĵoj - dokumenti sisteme la tutan rusan imperion en koloraj fotoj. Li volis uzi la kolorajn fotojn por edukado de la infanoj, pri historio, nuntempo kaj estonto de la Rusa imperio.

Ĉe lia evoluigita proceso okazis tri fotadoj rapide unu post la alia per diversaj kolorfiltriloj (ruĝa, verda kaj blua) sur tri monokromajn fotoplatojn. Per projekciado de ĉiuj tri platoj - kaj per uzo de konvena lumo al la kolorfiltrilo - estiĝis la kolora bildo de la fotografiita originalo. Oni ne povis do la tiel estiĝintajn bildojn surpaperigi tiutempe.

Lian laboron helpis la imperiestro Nikolao la 2-a de Rusio per vagono provizita per malhela ĉambro kaj du permesiloj por eniri ĉiujn fermitajn areojn. Prokudin-Gorskij komencis en 1909 per la fotografia laboro, kiun li finis en 1915. Post la oktobra revolucio, li fuĝis en 1918 tra Norvegio kaj Anglio al Francio, kie li setlis en Parizo kaj mortis tie en 1944. Liaj fotografiojn akiris en 1948 la Kongresa Libraro de Usono.

La fotografiaĵoj de Prokudin-Gorskij estas tre gravaj atestantoj de la Rusia Imperio antaŭ la unua mondmilito.

## Literaturo 
* Prokudin-Gorski, Sergei M.; Allshouse, Robert H. (eld.): *Photographs for the Tsar: The Pioneering Color Photography of Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii Commissioned by Tsar Nicholas II*, Doubleday, 1980, ISBN 0-385-27158-1

## Eksteraj ligiloj 
* La kompleta laboro de Prokudin-Gorskij sur paĝoj de *Library of Congress* 

eta|maldekstre|300ra|

Kategorio:Rusiaj fotistoj
Kategorio:Rusiaj eldonistoj
Kategorio:Rusiaj inventistoj
Kategorio:Rusaj esploristoj
Kategorio:Rusiaj pedagogoj
Kategorio:Pioniroj de fotografio
Kategorio:Naskiĝintoj en Vladimira provinco
Kategorio:Rusiaj kemiistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 30-an de aŭgusto
Kategorio:Mortintoj la 27-an de septembro
Norvega Esperantista Fervojista Asocio

**Norvega Esperanta Fervojista Asocio (NEFA), landa asocio de IFEF**

Du norvegaj esperantistoj fervojistaj jam estis menciitaj en 1911 (Fervoja Esperantisto) kaj en 1926 la asesoro (delegito) R. HORRISLAND el Iveland. 

Tuj post 1930 grupo da esperantistoj inter la fervojistoj de Oslo Orienta Stacio komencis pli malpli regule kunveni. Aŭtune 1936 fondiĝis Esperanto-klubo por fervojistoj en Oslo kaj ĉirkaŭaĵo. Inter la iniciatantoj estis Magnus CARLSEN kaj Johan SUNDHAGEN.

Kategorio:Norvegaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Fervojistaj Esperanto-asocioj
Slovaka Asocio de Fervojistoj Esperantistoj

**Slovaka Asocio de Fervojistoj-Esperantistoj (SAFE), landa asocio de IFEF**

Necesas mencii, ke komence de la okdekaj jaroj la tiama IFEF-prezidanto GIESSNER klopodis starigi slovakan fervojistan asocion, kio tamen fiaskis pro la IFEF-statuto kaj kontraŭ leĝoj de ĈSFR (Ĉeĥoslovakio). Poste ŝanĝita statuto donis eblecon havi du sekciojn de unu asocio en unu ŝtato. 

La 10an de junio 1989 oni fondis en Žilina ([Ĵilina]) Fervojistan Sekcion de Slovakia Esperanta Federacio. Ĝin akceptis IFEF kiel sekcion slovakan en Internacia Fervojista Kongreso Hamar 1990.

Kategorio:Slovakaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Fervojistaj Esperanto-asocioj
Tunari (Ilfov)

**Tunari** [tunar] estas loko en distrikto Ilfov en Rumanio. Ĝi situas norde de Bukareŝto ĉe rivereto Pasărea. Ĝia unua dokumenta mencio estis en 1702. Administre apartenas al ĝi vilaĝo Dimieni.

En Tunari estas filio de bierfarejo Ursus.

## Kuriozaĵo 
La rumana retejo *www.tunari.ro* apartenas ne al tiu loko, sed al klubo de pafistoj; la nomo *Tunari* en la rumana lingvo signifas "kanonistoj".

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Ilfov
Tunari

**Tunari** [tunar] estas la nomo de pluraj lokoj en Rumanio:
*Tunari (Dâmboviţa)
*Tunari (Ilfov)
*Tunari (Teleorman)
Pola Esperantista Fervojista Asocio

**Pola Esperantista Fervojista Asocio (PEFA), landa asocio de IFEF**

Polaj fervojistoj tre frue, nome en 1911, sufiĉe multnombre interesiĝis pri la faka movado. "Fervoja Esperantisto" menciis en 1911 jam 21 membrojn de Internacia Asocio de la Esperantistaj Fervojistoj (IAEF), inter ili F. Sandecki, kiu apartenis eĉ al la unua internacia estraro. Iliaj nomoj ĉiuj aperis sub "Rusujo", al kiu la pola tereno siatempe apartenis, sed eĉ ne unu vera ruso estis en tiu adresaro.

Pri la tempo inter la militoj nur estas konate, ke en 1926 ekzistis asesoro (landa delegito) Josef Kucharz kaj por 1929 la internacia organo anoncis 3 polajn membrojn. Tio ne ekskludas, ke entute ekzistis pli granda nombro da fervojistaj esperantistoj en Pollando.

Fervojistoj
Pollando
Kolontár

**Kolontár** [kolontAr] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Devecser. La loknomo ne havas sencon en la hungara.
eta|Rekonstruita strato depost la katastrofo en Kolontár

## Bazaj informoj 
* Areo: 22&nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.0862/17.4747
* Loĝantaro: 850
* Poŝtkodo: 8468
* Telefonprefikso: 88

## Geografio 
Kolontár situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Székesfehérvár-Celldömölk inter Ajka kaj Devecser.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1210. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Poste germanoj refondis la komunumon. Lernejo ekfunkciis de 1751. En 2010 okazis tie ruĝ-ŝlima katastrofo en Hungario, kiu konigis la vilaĝan nomon dismonde.

## Vidindaĵoj 
* preĝejo de 1772
* kolono pri Sankta Triunuo de 1911
* akvorezervujo, samtempe lago por fiŝkaptistoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Dihuo

[eta|dekstra|250px|*Dadihuo* (plej granda), inter aliaj [huĉjinoj.]]

**Dihuo** () estas granda arĉa kordinstrumento de Ĉinio. Ĝi apartenas al familio de huĉjinoj kaj, kiel plimulto de aliaj huĉjinoj, havas du kordojn, prisma sonkesto kaj vertikalan kolon. Antaŭan flankon de sonkesto oni kovras per haŭto de serpento. La unua ideogramo de vorto *dihuo* (, ) signifas *malalta*, ĉar diversaj variaĵoj de dihuo okupas la plej malaltajn voĉojn en la harmonio de Ĉina orkestro.

Dihuoj estis inventitaj en la 1930-aj jaroj por orkestra uzo kaj havis tri variaĵojn:
* **Ŝjaŭdihuo** () ankaŭ nomata *dahuo* () aŭ *ciĝonghuo*, agordita ekzakte oktavon sub erhuo. En Ĉina orkestro ĝi ludas rolon de tenoro, dum erhuo estas soprano kaj ĝonghuo aldo.
* **Ĝongdihuo** (), agordita unu oktavon sub ĝonghuo. Ĝi rolas kiel baso.
* **Dadihuo** (), agordita unu oktavon sub *ŝjaŭdihuo* kaj du oktavojn sub erhuo. Ĝi rolas kiel kontrabaso.

La dihuoj ofte uzatis tra la tuta 20-a jarcento, sed en la fino de ĝi ili perdis popularecon. Tio okazas parte pro tio, ke dihuoj estis pezaj kaj malgraciaj pro iliaj grandegaj sonkestoj. Ankaŭ la tradiciaj huĉjinaj trajtoj kiel arĉaj haroj inter du kordoj kaj kordoj ne tuŝantaj la kolon igas perfingran ludon tre malfacila tasko (kvankam kelkaj muzikistoj tamen sukcesas en tio). Pro tio nuntempe dihuojn uzas plejparte individuaj entuziasmuloj, kaj en orkestroj ilin plejparte anstataŭigis gehuoj kaj dijingehuoj (aŭ simple eŭropaj violonĉeloj kaj kontrabasoj).

## Eksteraj ligiloj 
* Dihua paĝaro  (en la ĉina)
* [Foto de ŝjaŭdihuo](http://www.meixinya.com/images3/MZ_gonĝian/dihu(xiao).jpg) (live; erhuo dekstre por komparo)
* [foto de Ĝongdihuo](http://www.meixinya.com/images3/MZ_gonĝian/dihu(zhong).jpg) (live; erhuo dekstre por komparo)
* [foto de Dadihuo](http://www.meixinya.com/images3/MZ_gonĝian/dihu(da).jpg) (live; erhuo dekstre por komparo)

Kategorio:Huĉjinoj
Dacia (apartigilo)

**Dacia** povas esti:

## Vilaĝo en Rumanio 
* vilaĝo Dacia en la rumana distrikto Braşov
* vilaĝo Dacia (d) en la rumana distrikto Botoşani
* vilaĝo Dacia en la rumana distrikto Satu Mare

## Cetere 
* Dakio (latine "Dacia") -- antikva regno kaj poste romia provinco
* Dacia (aŭtomarko) -- rumana aŭtomobilmarko
* Dacia (semajnrevuo)
* Dacia Maraini -- verkisto
Bergenbier (biero)

**Bergenbier** estis speco de biero produktata en Blaj en Rumanio.

La bierfarejon en 1994 transprenis la belga konzerno Interbrew, kiu en majo 1995 lanĉis la markon *Bergenbier*. En 2003 la marko atingis 8,3&nbsp;% de la merkato en Rumanio. Tamen malgraŭ la landa sukceso la bierfarejo estis definitive fermita en 2010. La bierfareja retejo ankoraŭ funkciis ĝis 2012, por definitive disvendi ĉiujn bierojn.

La emblemo de la biero montris ĝian nomon, super ĝi du montojn (*Berg* = monto en la nederlanda kaj germana lingvoj) kaj sube la sloganon "prietenii ştiu de ce" (amikoj scias kial).

Ĉar la bierfarejo subtenis la nacian futbalan teamon, la biero havis reputacion kiel "biero por amikoj de futbalo".

## Eksteraj ligiloj 
* la eksa bierfareja retejo, arkivigite laŭ stato de februaro 2012 ()
* [artikolo "fermiĝo de la bierfarejo de Blaj" *Adevărul(https://eo.wikipedia.org/wiki/Adev%C4%83rul)*, en la retejo "adevarul.ro" de 2010] ()

Kategorio:Bierspecoj
Ponto de Erasmo

maldekstre|eta|Erasmusbrug Rotterdam 2015
maldekstre|eta|Ponto de Erasmo, nokte, vidite de Veerhaven-Westerkade
La **Ponto de Erasmo** (nederlande *Erasmusbrug*) estas, krom *Willemsbrug*, la dua ponto super la rivero Nova Maso en la centro de la nederlanda urbo Roterdamo. La ponto interligas la novan kvartalon *Kop van Zuid* kun la centro je la norda flanko de la rivero.

Arkitekto de la ponto estis Ben van Berkel, kiu prezentis la planon en 1996. La ponto havas 802 metrojn da longeco, kaj atingas 139 metrojn da alteco. La turo kun la ŝtalaj ŝnuroj donis al la ponto la kromnomon "la cigno". Oficiale nomita ĝi estas tamen laŭ la humanisto Erasmo de Roterdamo.

## Eksteraj ligiloj 
* Erasmusbrug Youtube

Kategorio:Roterdamo
Ruud Lubbers

**Rudolphus Franciscus Marie** "**Ruud**" **LUBBERS** (* , Roterdamo - mortis la ) estis nederlanda ekonomikisto, entreprenisto kaj politikisto (Christen-Democratisch Appèl). De 1982 ĝis 1994 li estis ĉefministro de Nederlando. Poste li aktivis por la konservado de la naturo, la forigo de nukleaj armiloj kaj pozitiva alproksimiĝo al eksterlandanoj kaj rifuĝintoj.

Lubbers naskiĝis en familio de entreprenistoj. Li frekventis lernejon de la jezuitoj kaj studis ekonomion en Roterdamo. En 1963 li transprenis la firmaon (pri konstruado kaj maŝinoj) de la patro, komune kun frato.

Li aliĝis al la katolika partio, kiu poste fariĝis parto de la kristandemokrata. En 1973-77 li servis kiel ministro pri ekonomio kaj en 1978 komencis esti ĉefo de la parlamenta frakcio. En 1982 li fariĝis ĉefministro kaj restis tio ĝis 1994, kun diversaj koaliciaj partneroj. Poste li profesoris en la universitato de Tilburg kaj aliloke.

Fine de 2000 Lubbers fariĝis alta komisiito pri rifuĝintoj, ĉe UN. Li helpis al pli bona financado de la organizaĵo, sed en 2005 li decidis demisii post ripetaj plendoj pri lia konduto al virinoj.

Kiam en 2006 oni en Nederlando bezonis novan registaron, la reĝino nomumis Lubbers taskumiton por enketi inter la parlamentaj frakcioj (*informateur*).

Kategorio:Nederlandaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Nederlando
Tsampa

250ra|eta|Bazaj elementoj por la Tsampa
***Campao*** aŭ **Tsampa** de la tibeta *rtsam pa*) estas baza manĝaĵo de la Tibeto, ĉefe de la centro de la lando. Ĝi estas kuirita el rostita faruno de hordeo (en tibeta *nas rtsam*) kaj ofte de tritiko (en tibeta *gro rtsam*) aŭ de rizo (en tibeta *bras rtsam*). Kutime, la tibetanoj miksas siajn farunojn kun iom da teo aŭ butera teo (en tibeta *bod cha*).

## Vidu ankaŭ 
* Ĉatang

## Eksteraj ligiloj 
* Tsampa sekcio en tsampa.org
* Sonam Tsampa

Kategorio:Tibeto
Kategorio:Manĝaĵoj
Nova Mozo

eta|300px|Fluo de la Nova Mozo
**Nova Mozo** (nederlande: *Nieuwe Maas*) estas parto de la ĉefa rivero en la Delto de Rejno, longa 24 kilometrojn. Ĝi estiĝas ĉe *Slikkerveer*, kiam kuniĝas la Lek kaj la Noord, kaj trafluas la urbon Roterdamo (vidu artikolon Haveno de Roterdamo) kiel *Nieuwe Waterweg*, kiu eniras la nordan maron ĉe Hoek van Holland.

[eta|maldekstra|300px|la Nova Mozo en [Roterdamo]]

Kategorio:Roterdamo
Kategorio:Riveroj en Nederlando
Hoek van Holland

eta|maldekstra|300ra|
eta|maldekstra|300ra|
**Hoek van Holland** - proksimuma prononco , laŭvorte "angulo de Holando" - estas urboparto () de Roterdamo, sed konservis la karakteron de malgranda ĉemara urbeto kaj banloko. Ĝi situas en la nederlanda provinco Suda Holando ĉe la loko, kie la Nova Mozo enfluas la Nordan Maron, ligante Roterdamon kun la oceano. Ĉe la alia flanko de la rivero troviĝas la haveno *Europoort*. Laŭ la stato de  en la urboparto vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Roterdamo
* Hoek van Holland Haven (metroo de Roterdamo)
* Hoek van Holland Strand (metroo de Roterdamo)

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Suda Holando
Kategorio:Roterdamo
Europoort

**Europoort** nomiĝas havena kaj industria areo, kiu konsistigas parton de la haveno de Roterdamo. Ĝi havas 3.700 hektarojn kaj iras de Roterdamo ĝis la loko, kie la Nova Mozo fluas en la Nordan Maron. Komune kun iom pli orienta loko, Europoort estas la plej granda haveno por naftoindustrio tutmonde. Situanta je la suda bordo de la Nova Mozo, norde de la rivero proksime al la Norda Maro najbaras la roterdama urboparto Hoek van Holland.

## Vidu ankaŭ 
* haveno de Roterdamo

Kategorio:Roterdamo
Sali Berisha

[eta|180ra|Sali Berisha kaj [George W. Bush en somero 2007 en Tirano]]
eta|180ra|Sali Berisha
eta|180ra|
eta|180ra

**Sali Ram BERISHA** [beriŝa] (15-an de oktobro 1944, Vicidol, 1944) estas albana politikisto, inter 1992 kaj 1997 prezidento de Albanio, ekde 2005 ĉefministro. Li estas profesie kardiologo, doktoro pri la medicinaj sciencoj.

Li diplomiĝis pri medicino en 1967 en la Tirana Universitato. Li laboris, instruis en Tirano, verkis medicinajn faklibrojn.

Politika kariero de Berisha komenciĝis en 1989, kiam petis la registaron por aperigi opinion en loka gazeto (Li estis membro de la Komunista Partio de Albanio).

Berisha apogis en decembro de 1990 la strikon de la studentoj de la Tirana Universitato kaj tio kondukis al permeso de fondoj de novaj partioj. Studentoj kaj intelektuloj fondis sammonate la Demokratian Partion de Albanio. Oni elektis en 1991 Berisha al ties prezidanto kiu ekde tiam plenumas tiun pozicion. Li iĝis parlamentano en elektoj de 1991, 1992, 1997 kaj 2001 en distrikto de Kavaja.

Post unua libera parlamenta elekto en Albanio en 1992, Berisha estis elektita al prezidento de la lando. Li pli kaj pli aviadis la potencon kaj iĝis politike agresiva. Li urĝigis areston kaj kondamnon de opozicia gvidanto Fatos Nano. Lia unu politika fiasko okazis en novembro de 1994, kiam li volis pluan potencon per ŝanĝo de la konstitucio, sed la parlamentanoj rifuzis lian leĝproponon.

Lian reputacion subigis la korupta vivo, ekonomia mizero. En decembro de 1996 eksplodis la krizo de piramidaj financaj agadoj, dum kiu la albanaj ŝtatanoj perdis unu miliardon da USD. Pro la fortaj protestaj, la lando venis al sojlo de la interna milito. En la sekva jaro venkis la socialistoj en la parlamentaj elektoj, Berisha abdikis pri la prezidenteco (1997). Kiel opozicia gvidanto, li ĉiam pridubis la perditajn elektojn kaj organizis protestmarŝojn. Ĉar la socialistoj same koruptiĝis kaj erodiĝis en la potenco, partio de Berisha venkis en 2005 la parlamentajn elektojn, li iĝis ĉefministro.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Albanio

Kategorio:Albanaj politikistoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Ĉefministroj
Kategorio:Prezidantoj de Albanio
Muzeo Boijmans van Beuningen

**Muzeo Boijmans Van Beuningen** estas muzeo pri figura arto en Roterdamo. Ĝi enhavas kolektaĵojn pri malnova kaj modernaj pentro-arto, interalie multajn famaĵojn. La kolekto de desegnaĵoj estas tutmonde fama. Cetere la muzeo havas parkon kun skulptaĵoj.

## Historio 
La muzeo estiĝis danke al donaco de la roterdama kolektisto Frans Jacob Otto Boymans al la urbo en 1841. Ĝi estis malfermita en 1849 en la *Schielandshuis*. Okaze de incendio en 1864 perdiĝis parto de la kolekto, sed danke al donacoj ĝi etendiĝis denove. En 1935 la muzeo translokiĝis al nova konstruaĵo.

En 1958 oni aldonis la kolekton de Daniël George van Beuningen, krome desegnaĵoj kaj skulptaĵoj de Auspitz kaj Franz Koenigs, aĉetitaj de Van Beuningen en 1932 kaj 1941. Per tio la muzeo ricevis sian nuntempan nomon.

eta|maldekstre|*Screw Arch* de Claes Oldenburg
Pligrandiĝoj de la muzeo okazis precipe en 1971 kaj 1990, kaj denove en 2003 kun grava rekonstruo de la domo. La muzeo disponas pri biblioteko, vendejo kaj restoracio.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Museum Boijmans Van Beuningen

Boijmans van Beuningen
Boijmans van Beuningen
Kategorio:Roterdamo
Ĝinghuo

**Ĝinghuo** (; pinjine: jīnghú) estas ĉinia arĉa kordinstrumento de huĉina familio. Ĝia nomo povas esti tradukata kiel *ĉefurba huĉino*. Tiu nomo aperas pro tio, ke la instrumenton oni plej ofte uzas en Pekina opero. Ĝinghuo estas la plej malgranda kaj alte sonanta instrumento de ĉiuj huĉinoj, eble eĉ pli alta ol gaŭhuo.

Kiel plimulto de huĉinoj, ĝinghuo havas du kordojn, akustika distanco inter kiuj estas plej kutime unu kvino. La kordoj originale estis faritaj el silko, same kiel por erhuo, sed nuntempe plej ofte uzatas metalo. Malsimile al aliaj huĉinoj, ambaŭ la kolo kaj la sonkesto de ĝinghuo estas kutime farita ne el ligno sed el trunkoj de bambuo. La sonkesto do ĉiam estas cilindra, anstataŭ la prisma, kiu plej kutimas ĉe erhuo aŭ ĝonghuo. La antaŭa flanko de sonkesto estas kovrita per serpenta haŭto.

En Pekina opero oni ofte uzas ĝinghuon kiel "eĥo" de kantista voĉo, kiu ludas saman melodion. Kvankam oni povas produkti tre altajn notojn per ĝinghuo, muzikistoj de la opero tion tre rare faras. Plej ofte oni limigas la sonskalon de melodio je unu oktavo.

Ĝinghuo ankaŭ estas uzata en la disko *Ŝinĝicu no Uta* fare de la japana muzikbando Do as Infinity.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Paĝaro de Vu Ĵu-Ĝjun , muzikisto de Pekina opero kiu ludis ĝinghuon por *Shinĝicu no Uta*. Enhavas ankaŭ informon pri ĝinghuo kaj la opero (japane).
* Blogo de Zongti Lin, alia muzikisto de Pekina opero, kun filmetoj de operaj prezentado kaj lecionoj pri ĝinghu-ludo (ĉine)

Kategorio:Huĉjinoj
Basler BT-67

eta|Basler BT-67
**Basler BT-67** estas trakonstruita kaj tute renovigita Douglas DC-3, fare de la firmao *Basler Turbo Conversions*. Krom la trakonstruado je helicaj turbinoj, oni plilongigis la aviadilan trunkon.

BT-67 estas uzata en Maŭretanio kaj Sud-Afriko.

La Instituto Alfred Wegener por polusa esplorado (en Bremerhaven) uzas unu Basler BT-67 kiel "Polar 5".

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.baslerturbo.com/
* informoj pri Polar 5

Kategorio:Civilaj aviadiloj
Ĝingerhuo

**Ĝingerhuo** (ĉine: ; pinjine: jīng èrhú) estas ĉina dukorda arĉa muzikilo, kiu apartenas al huĉina familio. Ĝi estas varianto de erhuo, kiun oni uzas en en Pekino por fama Pekina opero. Ĝian nomon oni povas iom libere traduki kiel *ĉefurba dua huĉjino*. Tiu nomo aperas pro ke en la opero ili estas due plej altaj post ĝinghuoj kaj do ludas nur subtenan rolon. 

Ĝingerhuo estas farita el ligno (malsimile al ĝinghuo, kiun oni faras el bambuo). Kiel en plimulto de huĉjinoj, la haroj de arĉo pasas inter du kordoj. La kordoj tradicie estis faritaj el bendoj de silko, sed ĝis 1960-aj jaroj oni plej ofte uzas metalajn kordojn, aparte por grandaj performoj kiam bezonatas laŭta sono.

Ĝingerhuo iĝis populara en la 1920-aj, kiam ĝin uzis Vang Ŝaŭĉjing (), muzikisto de bando Mei Lanfang.

## Eksteraj ligiloj 
*Paĝaro pri ĝingerhuo  

Kategorio:Huĉjinoj
Leo Beenhakker

**Leo BEENHAKKER** (*  en Roterdamo) estas nederlanda trejnigisto por piedpilko. Ekde 2006 li gvidas la nacian teamon de Pollando.

Kiel piedpilkisto li neniam sukcesis fariĝi profesia ludanto. Post trejnistado en pluraj malgrandaj asocioj li gvidis ekde 1976 la faman piedpilkan lernhejmon de Ajax Amsterdam. Poste li estis trejnigisto interalie por Feyenoord Rotterdam, la nederlanda nacia teamo kaj Real Madrid. En 2005 li gvidis la nacian teamon de Trinidad kaj Tobago en mondan ĉampionecon kaj kaŭzis sensacion per senvenka ludo kontraŭ Svedio.

## Eksteraj ligiloj 
* LeoBeenhakker.info 

Kategorio:Nederlandanoj
Kategorio:Trejnistoj de futbalo
Roman

**Roman** povas esti
* la vortradiko de romano
* an' de la urbo Romo
* anglalingva epiteto de tiparo, ekz. *Times Roman*
* urbo en Rumanio
* urbo en Bulgario
* vilaĝo en Francio
* Roman (Lonay) estas vilaĝeto de la komunumo Lonay de la distrikto Morges en Kantono Vaŭdo en Svislando.
* Roman S.A., rumana firmao produktanta kamionojn kaj aŭtobusojn

* persona nomo, ekzemple de
** Roman Brandt
** Roman Dobrzyński
** Roman Frenkel
** Roman Herzog
** Roman Ingarden
** Roman Ivaniĉuk
** Roman Borisoviĉ Nikolskij
** Roman Polański
** Roman Sitko
VBK-Raduga

dekstra|eta|225ra|Ulustraĵo de la Raduga dum sia reeniro farita de NASA.

**VBK-Raduga** estas la nomo de reenira kapsulo kiu estis uzata por revenigi materialojn al la Tero el la kosmostacio Mir. La Raduga (ĉielarko en la rusa) estis portita al la stacio en la kupeo por la seka ŝarĝo de la kosmoŝipo Progress M. Post la kupliĝo, la Raduga estis malŝarĝita el Progress kaj plenigita per la materialo kiun ni volas revenigi. Poste la kuplosistemo de la kosmoŝipo Progress estis demetita kaj metita en tiu loko la kapsulo. Post la malkupliĝo de la Progress, kaj je alto de 120 km, la Raduga estis liberigita en la kosmo por la reeniro, dum la kosmoŝipo Progress furbrulis en la atmosferon. Fine la kapsulo alteriĝis trankvile en Rusio per grandaj paraŝutoj.

La kapsulo estis 1,5 m longa kaj 60 cm diametra, kun malplena maso de 350 kg. Ĝi povis porti Teren proksimume 150 kg. Uzado de la kapsulo minimumis la karko-kapablon de la kosmoŝipo Progress-M pli malpli 100 kg.

La Eŭropa Kosma Agentejo studis la eblecon uzi similan sistemon, nomita PARES, por ĝia uzado kun la kosmoŝipo ATV.

## Vidu ankaŭ 
* Progress

Kategorio:Kosmoesploro
Ursus (biero)

**Ursus** estas bier-marko kaj bierfarejo en Cluj-Napoca (Rumanio). La biero estas produktata de 1878 kaj estas la plej vendata en Rumanio, kun merkata parto de ĉ. 24&nbsp;%.

eta|Kamioneto de bierfarejo Ursus
La bierfarejo havas ĉ. 3.000 dungitojn kaj produktas 300 milionojn da litroj (300.000 m³) da biero jare. Ĝi havas filiojn en Timişoara, Buzău, Braşov kaj Tunari. La emblemo de la biero montras urson kun krono (*ursus* = urso en la latina lingvo) kun la skribo "Bere Cluj" (biero Cluj) kaj "Fondat 1878" (fondita en 1878). Ĝi uzas la sloganon *Regele berii în România* (la reĝo de la biero en Rumanio).

La bierfarejo nun estas posedo de la angla konzerno *SABMiller*, kaj la etikedoj portas la sloganon ankaŭ en la angla lingvo (*king of beer in Romania*).

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la bierfarejo
* Retejo de SABMiller

Kategorio:Bierspecoj
Kategorio:Ursoj en populara kulturo
Roman (Rumanio)

eta|maldekstra|180ra|
**Roman** estas urbo en distrikto Neamț en Rumanio, en la regiono Moldavio. Ĝi situas ĉe la kunfluejo de la riveroj Siret (rivero) kaj Moldova.

Ĝia loĝantaro de  en 1992 malkreskis al  en 2002, pro grandnombra foriro pro ekonomiaj malfacilaĵoj. Ĝi tiam stabiliĝis, en 2006 estis ĉirkaŭ 71 000, sed  laŭ la stato de  en la urbo vivis nur  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
__NOTOC__
## Konataj urbanoj 
* Virgil Gheorghiu (1903 – 1977), poeto, pianisto, muzik-kritikisto
* Max Blecher (1909 – 1938), prozisto kaj poeto
* Sergiu Celibidache (1912 – 1996), orkestrestro, honora membro de la Rumana Akademio
* Ion Ionescu de la Brad (1818 – 1891), unua profesoro de agrokultura scienco en Rumanio
* Andreea Marin (n. 1974), televida moderigisto, ambasadoro de UNICEF

eta|maldekstra|240ra|
## Partneraj urboj 
*  Cortona en Italio
*  Diliĝano (Դիլիջան) en Armenio
*  Gedera (גְּדֵרָה) en Israelo
*  Grugliasco en Italio
*  Terranova da Sibari en Italio (ekde 2002)
*  eble ankaŭ Tielt en Belgio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  de la urba konsilio ()

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Urboj de distrikto Neamț
Faŭno

La vorto **faŭno** havas plurajn signifojn:
* Faŭno (biologio) : t.e. la tutaĵo de la bestospecioj en certa areo; "bestaro" signifas : ĉiuj bestoj en certa areo;
* Faŭno (mitologio)

## Vidu ankaŭ 
*Centro svisa de dokumentado pri esplorado de faŭno (CSDF)
* Megafaŭno
Léon Delagrange

eta|dekstra|Léon Delagrange
**Léon Delagrange** (1873 - 4-an de januaro 1910) estis franca aviadisto, skulptisto. Li naskiĝis en Orléans kaj studis ĉe École des Beaux-Arts, Parizo.

En septembro de 1908 - unu jaron post sia unua flugo - li atingis rekordon en flugado: 15,2 mejlojn en 29 minutoj, 53 sekundoj. Li mortis en aviadila akcidento, ĉe Croix d'Hins proksime al Bordeaux.

Li estis prezidanto de la Aero-klubo de Francio en 1907, kaj en 1909 ricevis eĉ la distingon Legio de Honoro, en 1910 medalon de la Pariza Scienca Akademio.

Kategorio:Aviadistoj
Kategorio:Francaj skulptistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1873
Intel 80386

**Intel 80386** (ankaŭ **i386** aŭ nur **386**) estas mikroprocesoro je 32 bitoj farita de firmo Intel. Ĝi aperis en 1985 post Intel 80186 kaj 80286, kaj estas la unua 32-bita mikroprocesoro de Intel. Komence, 80386 estas fabrikata kun 1,5 µm teknologio kaj enhavas 275000 transistorojn. Ekzistas procesoroj kun frekvencoj de 12 MHz ĝis 33 MHz.

En 1989, Intel 80486 sukcedas 80386.

Intel A80386-12.jpg|Frua modelo de 80386 (A80386-12).
KL Intel i386DX.jpg|80386DX (A80386DX-16).
I386SX.jpg|80386SX (NG80386SX-16).
Intel 80386 DX die.JPG|Blato de Intel 80386DX

## Modeloj 
* Intel 80386DX
* Intel 80386SX
* Intel 80386SL
* Intel 80386EX
* Intel 80386CX

## Vidu ankaŭ 
* x86, Intel 8086
* IA-32

Kategorio:Intel-procesoroj
Sabine Fiedler

**Sabine FIEDLER** (naskiĝis la 9-an de decembro 1957 en Gorndorf) estas germana anglistino kaj interlingvistino.

## Vivo 
Ŝi studis la anglan kaj rusan en la universitato de Halle-Wittenberg kaj doktoriĝis en angla lingvistiko, en 1999 habilitiĝis en ĝenerala lingvistiko (pli precize interlingvistiko). Ŝi instruas en la Universitato de Lepsiko. Ŝiaj ĉefaj temoj de scienca laboro estas faka komunikado, frazeologiscienco, esperantologio. De 2011 ŝi estas la prezidanto de Gesellschaft für Interlinguistik. Partoprenis en la libro Language Policy and Linguistic Justice.

## Verkoj (elekto) 
* Fachtextlinguistische Untersuchungen zum Kommunikationsbereich der Pädagogik. Frankfurt a. M. k.a.: Lang, 1991
* Plansprache und Phraseologie. Empirische Untersuchungen zu reproduziertem Sprachmaterial im Esperanto. Frankfurt a. M. k.a.: Lang, 1999
* Esperanta frazeologio. Rotterdam: Universala Esperanto Asocio, 2002
* English Phraseology. A Coursebook. Tübingen: Narr, 2007

## Notoj 
Kategorio:Germanaj lingvistoj
Kategorio:Interlingvistoj
Etna purigado

La **Etna purigado** estas nomo de diversaj praktikoj celantaj krei etne pli homogenan teritorion aŭ atingi sekurecon dum milito per forpelo de etne difinita grupo el difinita teritorio aŭ mortigante ilin. La termino ĝeneraliĝis en la fruaj 1990-aj jaroj por priskribi okazaĵojn en la internaj militoj de la eksa Jugoslavio. Iuj politikistoj en tiu kazo volis, ke la respublikoj de tiutempa Jugoslavio estu etne "puraj". Tamen nuntempe la termon "etna purigado" uzas oni ankaŭ pri multaj pli fruaj agoj en multaj landoj.

Laŭlonge de la historio okazis multaj kazoj de etna purigado kaj eĉ oni povus aserti, ke ĉe plej parto de gravaj historiaj okazaĵoj okazis gravaj kazoj de etnaj purigado.

## Historio 
## Vidu ankaŭ 
* Deviga migrado
* Etna konflikto
* Genocido
* Transigo de loĝantaroj
Fotoĵurnalismo

eta|Foto presita per la reta prestekniko, de la gazeto "Ĉiutaga Grafiko"
La **Fotoĵurnalismo** aŭ **fotoraportado** estas esprimo en la fotografio, kiam raportisto verkas raportaĵon pri nekonata flanko de iu socia, politika, kultura kaj aliaj eventoj, akcidentoj, krimoj k.s. kaj ilustras tion per fotoj.

## Historio 
Fotoĵurnalismo estas parto de la gazetoj kaj magazinoj ekde komenco de la 20-a jarcento (*Picture Post*, *Paris Match*, *Life*, *Sports Illustrated*, *The Daily Mirror* (London), *The Daily Graphic* (New York)) kaj celas legantojn inter 30-aj kaj 50-aj aĝjaroj.

Grava fotoĵurnalisma agado estis la socidokumentada laboro de *Farm Security Administration* en Usono en 1935–1942 kaj ĝia fotografia sekcio, gvidata de *Roy Stryker* ((fotoj de Farm Security Administration)).

Oni fondis en 1947 la agentejon Magnum Photos, kies membroj ankaŭ hodiaŭ havas prestiĝon inter la fotoĵurnalistoj.

## Etikaj problemoj 
Ekde la komenco oni diskutas pri etika flanko de la fotoĵurnalismo, ĉar ĝi povas esti misgvida, montranta nur celite elektitajn momentojn el vivo, evento. Tiel okazis kelkfoje manipulado per fotoj, eluzo de la fotoj pro politika propagando.

Same okazas rompo de la privatsfera limo pro akiri pli da profito, per unuaj fotoj pri io malagrabla afero (paparaco).

## Tekniko 
Per evoluigo de transporteblaj, malgrandaj fotiloj (ekz. Leica) kaj pli bonkvalitaj filmoj, la fotoĵurnalismo disvastiĝis komence de la 20-a jarcento kaj precize raportis pri kruelaĵoj de la militoj, mortoj.

Hodiaŭ la cifereca fotografio plue faciligas sendon de fotoj tuj al la redaktejo. La ciferecaj fotoj iĝis pli facile manipuleblaj kaj tiel perdas fideblecon.

## Fotografistoj 
* Eddie Adams
* Werner Bischof
* Margaret Bourke-White
* Henri Cartier-Bresson
* Robert Capa
* Julia Margaret Cameron
* Luc Delahaye
* Walker Evans
* Arthur Fellig alias Weegee
* Roger Fenton
* Nachum T. Gidal
* Olivia Heussler
* Walter Iooss
* André Kertész
* Dorothea Lange
* Robert Lebeck
* Neil Leifer
* Mary Ellen Mark
* James Nachtwey
* Ruth Orkin
* Jacob August Riis
* Henry Peach Robinson
* Sebastiao Salgado
* W. Eugene Smith
* Ami Vitale

## *Vidu ankaŭ* 
* National Geographic
Hispana Esperanto Fervojista Asocio

**Hispana Esperanto Fervojista Asocio (HEFA)), landa asocio de IFEF**

Pri la tempo antaŭ la Unua Mondmilito mankas informoj. Sed en 1927 ekzistis du hispanaj membroj de Internacia Asocio de la Esperantistaj Fervojistoj (IAEF), inter ili la landa acesoro (delegito) Emilio del Barrio, kiu en somero 1928 fondis la unuiĝon "Hispana Ligo de Esperantistaj Fervojistoj" kun laŭdire 70 aliĝintoj. Ĝia prezidanto estis Luis R. Escrtin. Tiu ligo kreis regularon en marto 1930 kaj ankaŭ propran organon, kies n-ro 48 (dec. 1932) konserviĝas ĉe IFEF.

En pli lastaj tempoj (1952) la hispana Esperanto Fervojista Asocio estis kreita en Barcelono, kiu pro juraj aferoj dum la diktaturo estis registrita sub la aŭspicioj de la Grupo pri Edukado kaj Ripozo de la faŝisma vertikala unio. Jam en 1952 du membroj de la asocio partoprenis la IFEF-Eŭropan kongreson en Malmö. La asocio daŭrigis moderan agadon per partoprenado en multaj agadoj de aliaj Esperanto-grupoj en Hispanio.

Ĝi havis lokan socion pruntita de RENFE en la stacidomo de Francio de Barcelona. Poste, la perdo de agado ĉe la stacio igis la butikon moviĝi al la stacidomo .

Pluraj el ĝiaj membroj ĉeestis de 1952 ĝis 1990 al la ĉiujara IFEF-kongresoj en Eŭropo. En ili estis la oficiala hispana reprezento kaj la kompanio RENFE mem donis al ili senpagajn tagojn por ĉeesti.

. En 1963 HEFA organizis la Eŭropan Kongreson de IFEF en Barcelono, kiu okazis en la malnova kazino de la Parque de la Ciudadela. Li ripetis la organizon en 1989 en Salou kaj Tarragona

La referencisto de ĉi tiu asocio, de kiu li estis prezidanto dum multaj jaroj, estis D. Rajmondo Giménez Feliu (1913-1994)

Kategorio:Hispanaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Fervojistaj Esperanto-asocioj
Celestia

**Celestia** estas tridimensia astronomia libera programaro. Ĝi ebligas esplori la universon, space kaj tempe. Celestia baziĝas sur la katalogo Hipparcos kaj montras objektojn de artefarita satelito ĝis galaksio tridimensie, uzante OpenGL, laŭ vidpunktoj kiuj ne eblus en planetario.

Eblas krei kaj elŝuti mutajn aldonojn: pli realismajn teksturojn, asteroidojn aŭ eĉ fikciajn planedojn.

## Eksteraj ligiloj
*  Oficiala retejo 
*  
*  Ĉefretejo de plejparte de aldonoj

Kategorio:Libera programaro
Kategorio:Libera scienca programaro
Kategorio:Projektoj de SourceForge
Soldata identigilo

eta|250ra|germana aluminia plato, identigilo, dividita
[eta|250ra|Soldataj identigiloj de polaj armeoficiroj mortigitaj fare de [Sovetunio|NKVD en la Masakro de Katin, elfositaj en la amastomboj en Ĥarkovo]]

La **soldata identigilo** aŭ **soldatmarko** estas identigilo, enkondukita laŭ la Ĝeneva traktato, por identigi mortintajn aŭ vundiĝintajn soldatojn. Ĝi havas ĝenerale la grandon de ĉ. 3×4 cm, formon de plato kaj materialon de aluminio aŭ ŝtalo. Multaj el ili estas dividitaj kaj ambaŭparte aperas personaj datenoj de la soldato.

Pro la malfacileco identigi korptranĉitajn viktimojn de batalo dum milito, diskoj en armeaj ŝuoj estis aldonitaj al la identiga disko sur la kolo.

La frazo "de mia ladskatolo oni faris vian diskon" estas uzata de veteranoj por emfazi ilian maljunecon en la oreloj de pli junaj soldatoj.

## Frue Historio 
La produktado de identigaj diskoj komenciĝis kiel privata iniciato dum la Usona Enlanda Milito, kaj la diskoj estis el kupro aŭ plumbo. Novjorka loĝanto nomata John F. Kennedy aliris la Usonan Armeon en 1862 kun oferto eldoni diskojn al ĉiuj soldatoj, sed estis rifuzita. Ordo eldoni identigajn diskojn, faritajn el aluminio, estis donita de la Usona Armeo fine de 1906. En 1916, oni ordonis, ke ĉiu soldato ricevos du samaj identigajn diskojn, unu el kiuj estus prenita de lia korpo en la evento de lia morto.

La unua enkonduko de la soldata identigilo okazis en la germana armeo, dum la franca-germana milito de 1870. Ĝi havis la moknomon de *hundomarko*, ĉar la hundoj de Berlino estis same ekipitaj per similaĵoj, je ordono de la imperiestro.

## Laŭ kelkaj naciaj armeoj 
La hungara soldata identigilo estas pretigita el fajrorezista ŝtalo, en grando de 25×35 mm, kiu entenas la *personan numeron, sangan grupon* de la soldato kaj surskribaĵon *HUNGARIA*. Hodiaŭ oni jam ne dividas la platon je du partoj, sed tuj disdonas du platojn, sed tiujn en Hungario nur tiam, se la soldato partoprenas en internacia misio.

Kategorio:Milita ekipaĵo
Kategorio:Identigiloj
Kategorio:Identigo
Amadeo la 1-a (Hispanio)

**Amadeo la 1-a de Hispanio** aŭ **Amadeo de Savojo** (Torino, Italio, 30-a de majo 1845 - 18-a de januaro 1890) estis reĝo de Hispanio de la 16-a de novembro 1870 ĝis la 11-a de februaro 1873. Li estis elektita reĝo de Hispanio de la Hispania Parlamento, post la Revolucio de 1868 kiu finis la reĝadon de Izabela la 2-a. Li estis la tria filo de Viktoro Emanuelo la 2-a, reĝo de Italio, kaj apartenis al la Savoja dinastio. Post lia abdiko, komenciĝis la Unua Hispana Respubliko.

Kategorio:Hispanaj reĝoj
Kategorio:Italoj
Kategorio:Dinastio de Savojo
Kvarlanda punkto

[eta|dekstra|300px|Kvarlanda punkto [Vaalserberg]]
[eta|dekstra|300px|Kvarlanda punkto [Vaalserberg]]
**Kvarlanda punkto** estas punkto, kie la limoj de kvar landoj kuniĝas. Tia punkto troviĝas nenie en la mondo, kvankam diversaj lokoj pretendas tiel.

La plej konata "kvarlanda punkto" situas okcidente de la Viktoriaj Akvofaloj. Tie Zambio, Zimbabvo kaj Bocvano formas trilandan punkton. Kvankam Namibio havas longforman orientan ŝvelaĵon, la Caprivi-strekon, ĝi ne havas tanĝopunkton kun ĉi tiu trilanda punkto. Pro la akvoriĉa areo kelkaj homoj situigas kvarlandan punkton en la rivero Zambezo.

## Kvarlanda punkto Belgio, Prusio/Germanio, Nederlando kaj Moresnet 
Pro la sendependeco de Belgio en 1839 la trilanda punkto je la Neutraleweg apud Ottersum estis nuligata kaj ekestis sur la Vaalserberg kvarlanda punkto inter Belgio, unue Prusio kaj poste Germanio, Nederlando kaj Moresnet. Ĉi tiu estis la ununura kvarlanda punkto kiu iam ekzistis. En 1919 Moresnet fariĝis parto de Belgio kaj la punkto malaperis. Ĉe la Trilanda punkto en Vaals ankoraŭ videblas tortopinto en la pavimo, kiu indikas la parton de Moresnet.

[eta|La kvarlanda punkto norde de [Neŭtrala Moresnet]]
La pretendo *kvarlanda punkto* estas disputebla. La difino de kvarlanda punkto estas, ke ĉiuj kvar landoj estu samrangaj. En la kazo de Moresnet tiel ne estis, ĉar la 'lando' ne havis ŝtatestron, ne havis senaton kaj ankaŭ ne parlamenton. En la senco de la Kongreso de Vieno Moresnet estis Kunsuvereneco, kio daŭris ĝis 1919.

Sur la mapo la numeroj signifas jenajn landojn aŭ teritoriojn: 1 = Nederlando (Limburgo), 2 = Belgio (Lieĝo), 3 = Neŭtrala Moresnet, la unua Esperanta regno, nomata "Amikejo" 4 = Prusio (Rejnlando).

## Kvar-teritoriaj punktoj 
En Norda Ameriko, kie oni difinis kelkajn limojn per strekoj sur mapo, ekzistas punktoj, kie renkontiĝas kvar administraj teritorioj:
* la  Arizono, Koloradio, Nov-Meksiko kaj Utaho,
* la kanadaj teritorioj Nunavuto, Nordokcidentaj Teritorioj, Manitobo kaj Saskaĉevano.

Ĉar kelkaj landoj pretendas formalan suverenecon pri partoj de Antarkto, je la suda poluso kunvenas la pretendataj limoj de ok "landoj":
* Aŭstralio (du partoj)
* Francio
* Nov-Zelando
* Ĉilio
* Britio
* Argentino
* Brazilo
* Norvegio

Kategorio:Politiko
Kategorio:Geografio