The Cat and the Canary (1927)

***The Cat and the Canary*** (esperante "La Kato kaj la Kanario") estas usona, muta hororfilmo aperinta en 1927 kaj adaptita el la samnoma teatraĵo verkita de la dramisto John Willard en 1922. Reĝisorita de la germana ekspresionisto Paul Leni, la filmo prezentas la aktorojn Laura La Plante kiel Annabelle West, Forrest Stanley kiel Charles "Charlie" Wilder, kaj Creighton Hale kiel Paul Jones. La intrigo ĉefe temas pri la morto de Cyrus West, kiu estas la onklo de Annabelle, Charlie kaj Paul, kaj pri la legado de lia testamento 20 jarojn poste. Annabelle heredas la riĉaĵojn de sia onklo: kiam ŝi kaj ŝia familio tranoktas en la fantomloĝita sinjordomo de la onklo, ili tamen estas turmentitaj de mistera estaĵo. Dume, frenezulo konita kiel "la Kato" eskapas el proksima frenezulejo kaj kaŝas sin en la sinjordomon.

*The Cat and the Canary* apartenas al specifa ĝenro de komediaj hororfilmoj, kiuj estis inspiritaj de kelkaj Broadway-teatraĵoj de la 1920-aj jaroj. Tiu adapto de la teatraĵo fare de John Willard sukcese miksas ekspresionismon kaj humuron, el kio laŭ kritikistoj rezultas la unika kaj rimarkinda stilo de Paul Leni. La etoso kreita de John Leni en la filmo spertis grandan sukceson ĉe la publiko, tiel ke *The Cat and the Canary* iĝis influa kaj imitinda ekzemplo por la klasika filmtemo de la malnova, malhela domo : tiu ĝenro poste restis populara ekde la 1930-aj ĝis la 1950-aj jaroj. La verko estas cetere unu el la plej fruaj hororfilmoj produktitaj de Universal Pictures, kaj estas ofte rigardita kiel "*la kojnŝtono de la Universal-skolo pri hororo*". La teatraĵo estis sekve readaptita je kvin pliaj fojoj : la plej rimarkinda el tiuj readaptoj datiĝas de 1939 kaj montras la komedian aktoron Bob Hope.

## Resumo 
En sinjordomo ĉe la bordoj de la rivero Hudsono, la milionulo Cyrus West malrapide agonias. Lia monavida familio senĉese ĉirkaŭsieĝas lin, samkiel "*katoj ĉirkaŭ kanario*", tiel ke li iom post iom freneziĝas. West ordonas, ke lia testamento sekure restu enŝlosigita kaj nelegita en kofro ĝis la 20-a datreveno de lia morto. Kiam alvenas la koncerna kaj longe atendita dato, la familia advokato Roger Crosby (Tully Marshall) malkovras, ke dua testamento mistere aperis en la kofro : la dua testamento estu malfermita nur se la kondiĉoj de la unua testamento estus ne plenumitaj. La domgardistino de la sinjordomo, Mammy Pleasant (Martha Mattox), atribuas la aperon de la dua testamento al la fantomo de Cyrus West, kion la raciema advokato Crosby konsternite refutas.

[maldekstra|eta|250ra|Annabelle West ([Laura La Plante) nokte persekutita de terura mano dum fama sceno de la filmo.]]
La parencoj de West alvenas al la sinjordomo iom antaŭ noktomezo : inter ili estas liaj nevoj Harry Blythe (Arthur Edmund Carewe), Charles "Charlie" Wilder (Forrest Stanley) kaj Paul Jones (Creighton Hale), sed ankaŭ lia fratino Susan Sillsby (Flora Finch), lia filino Cecily Young (Gertrude Astor) kaj finfine lia nevino Annabelle West (Laura La Plante). La tutajn riĉaĵojn de Cyrus West laŭ la testamento heredas lia plej malproksima parenco kun la familia nomo "West", tio estas Annabelle. La dokumento tamen precizigas, ke antaŭ ol fariĝi la oficiala heredantino, ŝi unue konsultu la kuraciston Ira Lazar (Lucien Littlefield), kiu ekzamenu kaj kontrolu ŝian mensan sanon. Se la kuracisto opinias ŝin freneza, la heredaĵo irus al la persono nomita en la dua testamento. Inter la riĉaĵoj de West estas altvaloraj diamantoj, kiujn li kaŝis antaŭ multaj jaroj. Annabelle tiam komprenas, ke ŝi nun iasence similas al sia onklo, "*ene de kaĝo kaj ĉirkaŭita de katoj*". La filmhistoriisto Richard Peterson cetere rimarkis, ke "*germana kinarto famiĝis pro siaj intrigoj faritaj el psikologia hororo kaj pro strangaj etosoj kreitaj per lumigo, enscenigo kaj kameranguloj*". Tiaj filmteknikoj larĝe kontribuis al la esprimo de ekspresionismaj temoj. Inter influaj ekzemploj de germana ekspresionisma kinarto menciendas *Das Cabinet des Dr. Caligari* (1920) fare de Robert Wiene pri freneza kuracisto, kaj *Das Wachsfigurenkabinett* (1925) fare de Paul Leni pri horora vaksmuzeo en foiro.

*Das Wachsfigurenkabinett* profunde impresis Carl Laemmle, la germandevenan prezidanton de la kina firmao Universal Pictures. Laemmle precipe interesiĝis pri la maniero, laŭ kiu Leni distingiĝis el rigora ekspresionismo per la aldono de humuro kaj amuzo okaze de groteskaj scenoj.

Laemmle sekve turnis sin al populara teatraĵo de John Willard, *The Cat and the Canary*, kiu temas pri heredantino, kies familio provas frenezigi ŝin por ŝteli la heredaĵon. Willard unue hezitis permesi, ke Laemmle filmu lian verkon. Kiel klarigas la historiisto Douglas Brode, "*tio laŭvorte eksponus al ĉiuj la finon de la intrigo, *(...)* detruante la utilecon de la teatraĵo kiel daŭra profitilo*". Willard tamen finfine konsentis, kaj la teatraĵo estis adaptita kiel filmo fare de la scenaristoj Alfred A. Cohn kaj Robert F. Hill.

### Rolantaro 
*The Cat and the Canary* prezentas tri spertajn filmstelojn de la muta epoko : Laura La Plante, Creighton Hale kaj Forrest Stanley. La Plante ludis rolojn en pli ol kvindek filmoj antaŭ ol fariĝi la ĉefrolantino de *The Cat and the Canary*. Laŭ la filmhistoriisto Gary Don Rhodes, ŝia rolo en tiu filmo estas tiu de tipa virino en horor- kaj misterfilmoj : "*Virino en hororfilmo *(...)* fariĝas la ĉasitaĵo, la predo. Nenio fareblas por ŝi, kaj la sola demando tial iĝas : kio estos farita el ŝi ?*. "*La heroinoj*", aldonas Rhodes, "*estas junaj kaj belaj, sed plivole simbolas posedendajn premiojn, aŭ "ŝtelitajn" de maliculo aŭ "gajnitajn" de juna heroo fine de la filmo*". Post *The Cat and the Canary*, Laura La Plante daŭre ludis rolojn por Universal, sed estis sekve rigardita kiel "*viktimo de parolaj filmoj*". Ŝi ricevis stelon sur la holivuda Walk of Fame antaŭ sia morto en 1996 pro alchajmera malsano.

[maldekstra|eta|250ra|Rolantaro de *The Cat and the Canary*. De maldekstre dekstren : [Flora Finch, Gertrude Astor, Creighton Hale, Forrest Stanley, Laura La Plante kaj Arthur Edmund Carewe.]]
Universal elektis la irlandan aktoron Creighton Hale por ludi la heroon Paul Jones, kuzon de Annabelle. Hale aperis en 64 mutaj filmoj antaŭ *The Cat and the Canary*, plej fame en la filmserio *The Exploits of Elaine* (1914), kaj en du filmoj de D. W. Griffith, *Way Down East* (1920) kaj *Orphans of the Storm* (1921). La rolo de Hale en *The Cat and the Canary* celis krei komediajn intertempojn. Laŭ la kritikisto John Howard Reid, "*li senĉese apogas sin al mebloj, troviĝas en riskaj pozicioj sub lito aŭ batalas kontraŭ neverŝajnaj objektoj kiel falantaj libroj aŭ gigantaj litrisortoj*". Hale nur tre malfacile daŭrigis sian karieron post la alveno de parolaj filmoj : plejmultaj el liaj roloj estis duarangaj kaj ne menciitaj en la prezentlisto.

La maliculo Charles Wilder estis ludita de Forrest Stanley, kiu antaŭe aperis en filmoj kiel *Bavu* (1923), *Through the Dark* (1924) kaj *Shadow of the Law* (1926). Post sia sukcesa rolo en *The Cat and the Canary*, Stanley ricevis nur malpli gravajn rolojn en aliaj filmoj, interalie en *Show Boat* (1936), *Curse of the Undead* (1959), sed ankaŭ en la televidaj serioj *Alfred Hitchcock Presents*, *Studio 57* kaj *Gunsmoke*.

La filmo cetere entenas malĉefan rolantaron, kiu laŭ unu filmhistoriisto estas nur "*duaklasa*", sed estas tute kontraŭe laŭ alia kritikisto "*bonega*". Tio tamen ne estis la kazo de la filmo de Leni. Richard Scheib rimarkas, ke "*la stilo de Leni estas io, kio forlevas The Cat and the Canary el simpla filmita teatraĵo, kaj donas al ĝi mirindan grafikan dinamismon*".

Por krei la strangan kaj apartan etoson de *The Cat and the Canary*, Leni uzadis kamerateknikojn kaj efektojn similajn al tiuj troveblaj en germanaj ekspresionismaj filmoj kiel *Das Cabinet des Dr. Caligari*. La filmo komencas per mano, kiu ŝiras araneoretojn por malkaŝi la enkondukajn titolojn. Inter aliaj efektoj estas "*teatraj ombroj, okullogaj superstaplo de bildoj kaj patosaj sekvencoj, dum kiuj la kamerao pasas tra koridoroj kun ŝvelantaj kurtenoj*". Leni zorgeme kunlaboris kun la rolantaro por plifortigi la etoson jam kreitan de lumigo kaj kameranguloj. La ĉefa fotografisto Gilbert Warrenton memoris, ke Leni ofte uzis gongon por stuporigi la aktorojn. Warrenton amuze rimarkis, ke "*Leni batis tiun aĵon eĉ pli malbone, ol la Savarmeo batas tamburon*".

Kvankam la filmo entenas kelkajn hororelementojn, ĝi laŭ la filmhistoriisto Dennis L. White "*estas strukturita por fino elpensita alie ol hororo. Kelkaj scenoj ja eble atingas hororon, kaj kelkaj personoj drame spertas hororon, sed en tiaj filmoj, fundamentaj konvenciaj indicoj kaj logika klarigo (almenaŭ kredebla klarigo laŭ posta vidpunkto) estas plejofte fundamentaj kaj estas la ĉefaj zorgoj de iliaj kreintoj*".

Krom reĝisorado, Paul Leni ankaŭ estis pentristo kaj scendesegnisto. La scenoj de la filmo estis desegnitaj de Leni mem kaj realigitaj de Charles D. Hall, kiu poste ankaŭ desegnis scenojn por *Drakulo* (1931) kaj *Frankenŝtejno* (1931). Leni esperis eviti tro grandan realismon, kaj klopodis krei vidajn efektojn, kiuj plivole simbolis la emociojn de la personoj. Pri tio li skribis : "*Ne ekstreman realecon perceptas la kamerao, sed la realecon de interna okazaĵo, kiu estas pli profunda, efektiva kaj emociiga ol tio, kion ni vidas per niaj ĉiutagaj okuloj*".

## Recenzo kaj influo 
eta|dekstra|250ra|Afiŝo emfazanta plurajn elementojn de la filmo, precipe la "katon kaj la kanarion" kaj la misteran, teruran manon.
*The Cat and the Canary* estis montrita por la unua fojo en la *Colony Theatre* de Novjorko la 9-an de septembro 1927 : la filmo rapide fariĝis populara kaj komerca sukceso por kinejoj. Laŭ alia recenzo el *New York Times*, "*jen filmo, kiu devus esti prezentita antaŭ multaj aliaj reĝisoroj por montri al ili, kiel oni devus raporti rakonton, ĉar tra la tuta filmo S-ro Leni ŝajne neniam senfortiĝas. Li agadas tiom nature, kiom homo penseme fingrumanta la finojn de siaj lipharoj*". Kiel la filmhistoriisto Bernard F. Dick tamen rimarkas, "*subtenantoj de "Kaligarismo", aŭ alivorte de la plej ekstrema ekspresionismo, *(...)* kompreneble opiniis, ke Leni vulgarigis la konvenciojn *[de ekspresionismo]". Sed laŭ Dick, Paul Leni nur "*lumigis ekspresionismajn temojn, tiel ke ili povus eniri usonan kinarton sen la ŝarĝo de movado, kiu senkontrolite perdiĝis*".

Modernaj kritikistoj plivole interesiĝas pri la graveco kaj influo de la filmo. Chris Dashiell rimarkas, ke "*ĉio en la filmo estas tiel multe troiga, tiel malmulte subtila, ke ni rapide ne plu atentas pri la okazaĵoj, malgraŭ kelkaj milde timigaj efektoj*". La sama kritikisto tamen konsentas, ke la filmo "*havis grandan influon sur la horora ĝenro, kaj eĉ Hitchcock citis ĝin kiel influo*". Tony Rayns cetere rigardas la filmon kiel "*la definitiva filmo pri fantomloĝita domo *(...)* Leni lerte kaj ĉefe klopodas por ridoj, sed la vagantaj, kvazaŭe Murnau-aj kameramovoj tamen generas unu aŭ du tremetojn dum la filmo. Ĝi estas, fakte, ege distriga*". Laŭ John Calhoun, la graveco kaj influo de la filmo devenas de tio, ke Leni "*rimarkinde scipovas alporti komikajn elementojn al la banalaj konvencioj de la intrigo : la pivotantaj paneloj kaj la malaperoj de roluloj okazas tiel rapide kaj estas tiel eksperte planitaj, ke la verko ŝajnas kiel klasika burleskaĵo kun klakantaj pordoj *(...)* Samtempe, Leni ne preterrigardis la hororajn elementojn*".

Kvankam ĝi ne estas la unua filmo okazinta en onidire fantomloĝita domo, *The Cat and the Canary* nekontesteble starigis modelon por la ĝenro de la "malnova, malhela domo" (angle *old dark house genre*). Tiu vortesprimo aperis pro filmo de la angla reĝisoro James Whale titolita *The Old Dark House* (1932), kiu estis profunde influita de la filmo de Leni. Tiu filmĝenro grupigas la filmojn, "*en kiuj murdoj estas plenumitaj de maskitaj murdistoj en malnovaj domegoj*". Laŭaspekte supernaturaj okazaĵoj ĉiuj ricevas racian klarigon je la konkludo de la filmo, kaj tiam simple aperas kiel la agoj de krimulo. Inter aliaj, samĝenraj filmoj influitaj de *The Cat and the Canary* estas *The Last Warning* (1929), *House on Haunted Hill* (1959), sed ankaŭ la monstr-filmoj de Abbott kaj Costello kaj de Laurel kaj Hardy.

Kolorigita kaj renovigita versio de *The Cat and the Canary* estis eldonita de Image Entertainment por VHS kaj DVD, respektive en 1997 kaj 2005. La originala blanknigra versio restas malofte dissendita ĉe la kabla televidreto Turner Classic Movies.

## Readaptoj 
*The Cat and the Canary* estis entute readaptita kvinfoje. *The Cat Creeps* fare de Rupert Julian (1930) kaj la hispanlingva *La Voluntad del muerto*, reĝisorita de George Melford kaj Enrique Tovar Ávalos, estis la unuaj parolaj readaptoj de la filmo : ili ambaŭ estis produktitaj kaj distribuitaj de Universal Pictures en 1930.

Poste fariĝis la intrigo iom tro familieca : kiel rimarkis la filmhistoriisto Douglas Brode, "*estis verŝajne, ke la teatraĵo estos senfine formetita en tirkeston*". Nugent "*havis la bonan ideon adapti la teatraĵon kun videble komika celo*", sed ankaŭ *The Cat and the Canary* (1979), brita filmo reĝisorita de Radley Metzger. La versio de 1979 estis produktita de Richard Gordon, kiu klarigis la kialojn de tia readapto : "*Nu, tio ne estis farita ekde la versio de Bob Hope, tio neniam estis farita kolore, ĝi estis famkonata titolo, ĝuis certan reputacion kaj estis io, kio logike povus aŭ fakte devus esti farita en Anglio*".

## Notoj 
## Fontoj 

* Everson, William K. *American Silent Film*. New York: Da Capo Press, 1998. ISBN 0-306-80876-5.
* Hogan, David. *Dark Romance: Sexuality in the Horror Film*. Jefferson, N.C.: McFarland, 1997. ISBN 0-7864-0474-4.
* MacCaffrey, Donald W., and Christopher P. Jacobs. *Guide to the Silent Years of American Cinema*. Westport, Conn.: Greenwood Press, 1999. ISBN 0-313-30345-2.
* Prawer, S. S. ''Caligari's Children: The Film as Tale of Terror.* New York: Da Capo Press, 1989. ISBN 0-306-80347-X.
* Worland, Rick. *The Horror Film: A Brief Introduction*. Malden, Mass.: Blackwell Publishing, 2007. ISBN 1-4051-3902-1.

## Eksteraj ligiloj 
*  *The Cat and the Canary* ĉe la Interreta filma datenbazo
*  *The Cat and the Canary* ĉe www.rottentomatoes.com
*  *The Cat and the Canary '' ĉe www.allmovie.com

 

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1927
Kategorio:Mutaj filmoj
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Hororaj filmoj