open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
PowerPC 970

**PowerPC 970** estas 64-bitaj procesoroj en la familio PowerPC de IBM uzataj interalie en komputiloj de la firmao Apple. Ili estis la unuaj 64-bitaj procesoroj por personaj komputiloj.

* Kerno: 64-bit, laŭ RISC-arkitekturo, 58 milionoj transistoroj. La procesoro estas fabrikata laŭ 0,13 mkm teknologio SOI el 300-mm lamenoj.
* Teorie povas sinturni al 264-bita adresaro, kio signifas 18 EB (eksabajtoj), tamen praktike ĝi estas limigita ja 42-bita adresaro, kio teorie permesas uzi nur 4 TB (terabajtoj). Aparate estas permesata limo 8 GB. La limon diktas operaciumo MacOS X
* Plene subtenas kaj 64-bitajn kaj 32-bitajn programojn.
* Procesora (fronta) buso konsistas el du 32-bitaj unudirektaj kanaloj: unu *el* procesoro kaj unu *en* procesoron. tielmaniere estis atingita rapideco de interŝanĝo de datumoj 20 GB dum sek. Frekvenco de la buso estas: 600 MHz por modelo PowerMac G5 Singl 1,8 kaj duono de frekvenco de procesoroj en modeloj PowerMac G5 Dual ... por ĉiu procesoro.
* La rapida buso estas bezonata, ĉar la procesoro havas, en ĉefkontrolilo de ĉiparo, dukanalan kontrolilon de ĉefmemoro DDR400. Trafiko en buso *procesoro-ĉefmemoro* atingas 6,4 GB dum sek.
* La ĉefkontrolilo havas kontrolilon AGP 8x, 533 MHz, kiu havas aldonan elektronutradon por labori kun modernaj videotabuloj.
* Ĉiparo ankaŭ havas kontrolilon de PCI-X 133 MHz, permesata trafikon ĝis 2 GB dum sek.
* Ankaŭ estas en/el-kontroliloj de IEEE 1394, USB 2.0, Gigabit Ethernet kaj S-ATA-150.

Do, malgraŭ ne troa frekvenco de buso, la procesoro havas altan kalkulpovon kaj povas konkuri kun samaĝaj kaj eĉ plimodernaj procesoroj de AMD kaj Intel. Tamen IBM kaj Apple trafis problemon de varmeca barilo, same kiel procesoroj Pentium 4 far Intel. Apple brile solvis la problemon kaj, kompare kun Intelaj kaj AMDaj platformoj, komputiloj PowerMac G5 Dual ... estas suviĉe silentaj.

Kategorio:Procesoroj
Kategorio:IBM
Pentium M

**Pentium M** - estas familio de procesoroj far firmao Intel. La familio ek de komence estis projektata kiel procesoro por tekokomputiloj. **Pentium M** estas parto de platformo Centrino. Dum projektado de la procesoro aŭtoroj aparte priatentis elektran ŝparecon kaj etan varmoeliminadon. Ĉar troa varmoradiado de procesoroj Pentium 4 venigis firmaon Intel al varmeca barilo, kio bremsis kaj eĉ pereis evoluon de Pentium 4.

## Arkitekturo de Pentium M (kerno Banias) 
Arkitekturo de **Pentium M** atestas frazon: Ĉio noveca estas bone forgesita malnovaĵo.
* La arkitekturo estas daŭrigo de Pentium III. **Pentium M** havas kvin plenumajn ilojn, kio signifas, ke teknologio Hyper-Threading en la procesoroj ne estos uzata (pro malalta efikeco). Por plialtigi frekvencon (kompare kun maksimuma 1,4 GHz de Pentium III) instrukciilo estis plilongiga je 20-50%. Ankaŭ estas ŝanĝita bloko de aŭgurado de transiroj. La bloko estas eĉ pli efektiva ol la sama ĉe Pentium 4.
* Ankaŭ estas uzataj teknologioj celantaj ŝparon de energio. Necesas rimarki teknologion *micro-ops fusion*, eliminitan regilon de steko kaj speciale organizitan staplon de 2-a nivelo (L2-staplo).
* Staplo de 1-a nivelo (L1-staplo) havas dimension 64 Kb (pli multe ol en Pentium III kaj Pentium 4). L2-staplo havas kapaciton 1 MB. Ĉiuj kernoj **Banias** estas fabrikataj laŭ 0,13 mkm teknologio. Ŝanĝo de teknologio al 90 nm (kerno Dothan), permesos duoble pligrandigi la staplon.
* **Pentium M** uzas ĉefan buson tute la saman, kiel Pentium 4. Ĉefbuso de **Pentium M** estas 64-bita kaj havas frekvencon 400 MHz.
* Por la procesoro estas uzataj ĉiparoj 857PM kaj 855GM.

Kategorio:Intel-procesoroj
Hechtel-Eksel

**Hechtel-Eksel** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Maaseik.

Ekde 1977 la municipoj Eksel kaj Hechtel apartenas al Hechtel-Eksel, la ĉefa municipo.

Apud Hechtel ekestas la rivero Granda Neto.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Heers

**Heers** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Tungro.

En 1971 kaj en 1977 kuniĝis 12 municipoj. La municipoj Batsheers, Gutschoven, Heks, Horpmaal, Klein-Gelmen, Mechelen-Bovelingen, Mettekoven, Opheers, Rukkelingen-Loon, Vechmaal kaj Veulen apartenas al Heers, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Flandra retejo pri Heers (nederlande)
Herk-de-Stad

**Herk-de-Stad** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la jaro 1386. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Haselto.

Ekde 1977 la municipoj Berbroek, Donk kaj Schulen apartenas al Herk-de-Stad, la ĉefa municipo.

## Gefiloj 
*Andries Van Alen, humanisto, pedagogo kaj poeto

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo (nederlande)

eta|maldekstra|400ra|la historia urbodomo nun funkcias kiel kultura centro
[eta|maldekstra|300ra|kirko de la municipoparto [Donk]]
[eta|maldekstra|300ra|kirko de la municipoparto [Schulen]]

Kategorio:Urboj de la provinco Limburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Herstappe

**Herstappe** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio. Temas pri tre malgranda municipo ĉe la suda rando de la provinco Limburgo: Komence de  ĝi havis nur  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Tungro.

## Eksteraj ligiloj 
* Flandra retejo pri Herstappe (nederlande)
* Flandra retejo pri Herstappe (france)
Heusden-Zolder

**Heusden-Zolder** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. Heusden-Zolder situas en la provinco Limburgo, en la okcidento de la nederlandlingva Flandra Regiono - loke aldone ankaŭ parolatas variaĵoj de la proksime parenca limburga dialektaro. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Haselto.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
* Retejo de la turistoficejo  (nederlande)
Petro de Žitava

**Petro de Žitava** (naskiĝis inter 1260-1270 - mortis ĉ. 1339) estis abato kaj kronikisto en Zbraslav.

Li devenis el Zittau en Germanio, kiu tiam apartenis al Bohemio kaj havis ĉeĥan nomon Žitava. Post 1297 li eniris cistercianan monaĥejon kaj fariĝis konfidanto de abato Konrado kaj lia akompananto dum liaj eksterlandaj vojaĝoj. En 1313 li mem fariĝis abato.

En sia latinlingva *Kroniko de Zbraslav* (*Chronicon Auluae Regiae*) li daŭrigis verkon de abato Oto (tiu abatis mallonge en 1297), kiu celis omaĝi la fondinton de la monaĥejo, Venceslaon la 2-a. La verko de Oto ĉesis ĉe la jaro 1297.

Petro vastigis la temon, priskribis la historion de la tuta lando kaj mencias ankaŭ eksterlandajn eventojn, precipe tiujn, kiujn li mem ĉeestis. La kroniko finiĝas en 1338. La kroniko estas verkita per kultivita stilo kaj traplektita per versoj kaj citaĵoj el klasikuloj.

Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Abatoj
Kategorio:Ĉeĥaj kronikistoj
Kategorio:Cistercianoj
Friedrich Glauser

eta|dekstra|200px|Tombo de Friedrich Glauser
**Friedrich GLAUSER** [fridriĥ glaŭse] (naskiĝis la 4-an de februaro 1896 en Vieno, Aŭstrio, mortis la 8-an de decembro 1938 en Nervi, Italio) estis svisa verkisto.

Lia vivo estis ege maltrankvila: Parton de sia junaĝo li pasigis en publika edukejo, plurfoje li ŝanĝis la lernejon kaj poste li vivtenis sin ekz. kiel ministo kaj flegisto. Misuzo de drogoj plurfoje portis lin al hospitaloj kaj malliberejoj.

Influite de la dadaismo li faris siajn unuajn provojn kiel verkisto. Famon li tamen gajnis per siaj ofte socikritikaj krimromanoj. Nuntempe li estas konsiderata la unua germanlingva verkisto de krimliteraturo.

## Listo de verkoj 
* *Der Tee der drei alten Damen* (romano, 1932)
* *Wachtmeister Studer* (romano, 1936)
* *Matto regiert* (romano, 1936)
* *Die Fieberkurve* (romano, 1938)
* *Der Chinese* (romano, eld. 1939)
* *Gourrama* (romano, eld. 1940)
* *Krock & Co* (romano, eld. 1941)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dhs.ch/externe/protect/textes/d/D11827.html  
* http://www.literaturhaus.at/buch/buch/rez/glauser 
* http://www.krimi-couch.de/krimis/friedrich-glauser.html 
* http://www.krimilexikon.de/glauser.htm 

Kategorio:Svisaj verkistoj
Kategorio:Germanlingva literaturo
Oliver Goldsmith

**Oliver GOLDSMITH** (naskiĝis la 10-a de novembro 1728, mortis la 4-a de aprilo 1774) estis irlanda verkisto.

Naskiĝinte en Pallasmore, Irlando kiel filo de pastro, li unue studis teologion, poste medicinon. Post plurjara vagado tra la Europa kontinento li ekde 1756 vivis ĉefe en Londono, kie li en 1774 mortis.

El lia verkaro ĉefe famas la romano *The Vicar of Wakefield*. Goldsmith estis amiko de Samuel Johnson kaj influis per siaj verkaro famulojn kiel Walter Scott, Washington Irving kaj Johann Wolfgang von Goethe.

## Verkoj 
* *The Citizen of the World* (eseoj, 1762)
* *The Vicar of Wakefield* (romano, 1766)
* ''The Good-natur'd Man* (komedio, 1768)
* *The Deserted Village* (poezio, 1770)
* *She Stoops to Conquer* (komedio, 1773)

## En Esperanto aperis 
* *Balado*. – En: Omaĝoj : poemoj plejparte el la angla. – p.&nbsp;39-45
* *Pastro-doktoro Primrose suferas ankoraŭ unu malfeliĉon,* el ĉapitro XIV *(The Vicar of Wakefield)* de *La monda civitano (The Citizen of the World).* – En: Angla antologio. Vol. 1. – p.&nbsp;297-305
* *Ŝi kliniĝas por venki (She Stoops to Conquer),* komedio en kvin aktoj, tradukis Achille Motteau. – London: The Esperantisto, s.j. – 79 p.
* *Ŝi humiliĝas por venki (She Stoops to Conquer),'' komedio en kvin aktoj, tradukis Achille Motteau. Lingve reviziita eldono. - [Tyresö: Inko], 2003. - 137 paĝoj.

Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Kategorio:Irlandaj verkistoj
Grekaj eŭro-moneroj

Ĉiu **greka eŭro-monero** havas sian propran desegnaĵon, kiun desegnis *Georgios Stamatopulos*. La nacia flanko de la grekaj moneroj, nature, sed unike inter la aliaj naciaj moneroj, montras la valoron de la monero per grekaj literoj. La eŭro-cendo nomiĝas lepto (greke λεπτό [lepto], plurale λεπτά [lepta]).

La ĉirkaŭo de la 2 € monero surhavas la vortojn *Greka Respubliko*, greklingve kaj greklitere **ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ** [Elliniki Dimukratia].

## Vidu ankaŭ la paĝoj pri 
* bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj
* la komuna valuto Eŭro
* la antaŭa nacia valuto moderna greka draĥmo

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la Eŭropa Centra Banko en Frankfurto-ĉe-Majno
* paĝoj de la centra banko de Grekio
* paĝo germanlingva pri la unua speciala 2-eŭra monero de la Eŭrozono - la greka eldono pri la someraj olimpiaj ludoj de 2004 
* paĝoj anglalingvaj pri diversaj aldonaj oraj kaj arĝentaj memorigaj moneroj (10- kaj 100-eŭraj) pri la someraj olimpiaj ludoj de 2004

Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj
Kategorio:Ekonomio de Grekio
Maeve Binchy

eta|Maeve Binchy (2006)**Maeve BINCHY** (naskiĝis la 28-an de majo 1940 en Dalkey, Irlando, mortis la 30-an de julio 2012 en Dublin) estis irlanda verkistino.

En siaj verkoj ŝi priskribis ĉefe la kontrastojn inter Anglio kaj Irlando, la ŝanĝojn en Irlando ekde la 2-a Mondmilito kaj la malharmoniojn inter vilaĝa vivo kaj urba vivo en sia patrujo.

## Listo de verkoj 
### Romanoj 
* *Light a Penny Candle* (1982)
* *Echoes* (1985)
* *Firefly Summer* (1987)
* *Silver Wedding* (1988)
* *Circle of Friends* (1990)
* *The Copper Beech* (1992)
* *The Glass Lake* (1994)
* *Evening Class* (1996)
* *Tara Road* (1998)
* *Scarlet Feather* (2000)
* ''Quentin's* (2002)
* *Nights of Rain and Stars* (2004)

### Kolektoj de rakontoj 
* *Central Line* (1978)
* *Victoria Line* (1980)
* *Dublin 4* (1982)
* *The Return Journey and other Stories'' (1999)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro 

BINCHY, Maeve
Alchemy

:*"Alchemy" estas la angla vorto por Alkemio.*

**Alchemy** estas familio de malmultpotencaj procesoroj por enmunteblaj aparatoj. La procesoroj baziĝas sur MIPS arkitekturo. Originale la familion kreis firmao AMD, sed poste ĝin aĉetis Raza Microelectronics kaj ekde 7-a de julio 2006 la procezoroj tenas tiun markon.

*Alchemy*-procezorojn oni uzas por enmunteblaj disponaĵoj, aparte por maldikaj klientoj de familio *Sun Ray 2*. Ilin subtenas operaciumoj Microsoft Windows CE.NET, VxWorks aŭ Linukso. Ekzistas entuziasmuloj, kiuj funkciigis BSD-operaciumojn kun *Alchemy*, sed oficiale tio ne estas subtenata.

## Modeloj 
Ekzistas jenaj modeloj de procesoroj en *Alchemy*-familio:
* Au1000
* Au1100
* Au1200
* Au1500
* Au1550

## Eksteraj ligiloj 
* Raza Microelectronics, Inc. and AMD Announce Broad Strategic Relationship, Transfer of AMD Alchemy™ Processor Product Line - oficia informilo pri aĉeto na Alchemy-familio de procesoroj far Raza Microelectronics 
* angle Oficiala retejo ĉe Raza Microelectronics
* angle AMD Alchemy procesora familio

Kategorio:Procesoroj
Kategorio:AMD
Volker Beck

**Volker BECK**, naskiĝinta je la 12-a de decembro 1960 en Stuttgart, estas germana politikisto.
Lia partio estas Bündnis 90/Die Grünen kaj li aktivas por gejorajtoj. Ekde 1994 li estas en la germana parlamento.

## Eksteraj ligiloj 
* Volker Beck (de)

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:GLAT-politikistoj
Kategorio:Verduloj
Sun King Technology

**SKT** (mallongigo de angla *Sun King Technology*) estas komputika firmao projektanta kaj produktanta porprocesorajn ŝtopingojn.
Rigardu tipojn de procesoringoj:
* Slot 1
* Slot A
* Socket 7
* Socket 370
* Socket 478
* Socket 479
* Socket 754
* Socket 939
* LGA 755

Kategorio:Procesoroj
Kategorio:Firmaoj pri komputiko
Kategorio:Mallongigoj
Socket 479

eta|240x240px|Socket 479
**Socket 479** - parto de ĉeftabulo, ŝtopingo por procesoro Intel Pentium M, kiu havas 479 ŝtiftijn (*piedetojn*). Procesoringojn projektas kaj produktas firmao SKT.
Por komuti la procesoron al ĉefbordo de Pentium 4 eblas uzi adaptilon, ekz CT-479. Per la adaptilo procesoron kun 479-ŝtifta ŝtopilo Socket 479 eblas munti al ŝtopingo Socket 478 por 478-ŝtifta procesoro.

Kategorio:Aparataro
Komuteco

**Komuteco** estas eco de duargumenta matematika operacio. Duvalenta operacio estas **komuta**, se interŝanĝo (komutado) de la du operandoj ne influas la rezulton.

## Formala difino 
Se \times estas duargumenta operacio sur la aro *S*, ĝi estas komuta se
:x\times y = y\times x por ĉiuj *x*, *y* en *S*.

Aldone, oni diras, ke du elementoj *x* kaj *y* *komutas* se
:x\times y = y\times x.

En funkcia skribo komuteco estas esprimata jene:
:∀ *a*, *b*: *f*(*a*, *b*) = *f*(*b*, *a*)

Komutaj estas ekzemple:
* multipliko kaj adicio de reelaj aŭ kompleksaj nombroj;
* adicio de vektoroj;
* skalara produto de vektoroj.

### Malkomuteco 
Se \times estas duargumenta operacio sur la aro *S*, ĝi estas **malkomuta** se
:x\times y = -(y\times x) por ĉiuj *x*, *y* en *S*.
kie *-a* por *a* en *S* estas la kontraŭegalo.

Malkomutaj estas ekzemple:
* subtraho de reelaj aŭ kompleksaj nombroj;
* vektora produto de tri-dimensiaj vektoroj.

## Vidu ankaŭ 
* Komutilo
* Asocieco
* Distribueco
* Komuta grupo

eta|maldekstra|180px|Diagramo de komuteco
eta|maldekstra|180px

Kategorio:Algebro
*
CT-479

**CT-479** - procesoradaptilo far firmao ASUS por komuti procesoron Intel Pentium M, (ŝtopilo Socket 479) al ĉefbordo kun procesoringo Socket 478 de procesoro Intel Pentium 4.

Kategorio:Procesoroj
Kategorio:Aparataro
Houthalen-Helchteren

**Houthalen-Helchteren** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Maaseik.

Ekde 1977, la municipoj Houthalen kaj Helchteren apartenas al la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
CELF

**CELF** (mallongigo de angla *Consumer Electronics Linux Forum*) estas internacia asocio, kiu zorgas pri evoluo kaj disvastiĝo de operaciumo Linukso. La asocion partoprenas Sony, Toshiba, Sharp, Samsung, PalmSource kaj aliaj.

Kategorio:Komputiko
Kategorio:Libera programaro
Peter Hacks

eta|dekstra|Peter Hacks
**Peter HACKS** [peter haks] (naskiĝis la 21-an de marto 1928 en Breslaŭo, Germana Regno, mortis la 28-an de aŭgusto 2003 en Rangsdorf-Groß Machnow, Germanio) estis germana verkisto.

Peter Hacks naskiĝis kiel filo de advokato en Vroclavo. Ekde 1947 li studis kaj laboris en Munkeno kaj en 1955 li pro politikaj kialoj transloĝiĝis al Orienta Berlino. Tie li fariĝis membro de la *Berliner Ensemble*, teatra ensemblo gvidata de Bertolt Brecht. Ekde 1963 li plene dediĉas sin al la verkado.

La verkaro de Peter Hacks konsistas ĉefe el teatraĵoj, sed ankaŭ el poemoj, eseoj kaj infanlibroj. Kvankam la politikaj opinioj de Hacks ofte elvokas akran kritikon, li nuntempe apartenas al la plej renomaj germanaj dramistoj.

## Listo de verkoj 
* *Das Windloch* (infanlibro, 1956)
* *Der Frieden* (komedio, 1963)
* *Der Flohmarkt* (poemoj por infanoj, 1965)
* *Moritz Tassow* (komedio, 1965)
* *Amphitryon* (komedio, 1968)
* *Ein Gespräch im Hause Stein über den abwesenden Herrn von Goethe* (dramo, 1976)
* *Senecas Tod* (dramo, 1978)
* *Pandora* (dramo, 1981)
* *Historien und Romanzen* (rakontoj, poemoj kaj eseoj, 1986)
* *Die Gedichte* (poemoj, 1988)
* *Fafner, die Bisammaus* (dramo, 1992)

Kategorio:Germanlingva literaturo
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo
ASUS

**ASUSTeK Computer Inc.**, kutime nomata **ASUS**, estas tajvana plurnacia aparatara kaj elektronika firmao. La stabejo estas en la Beitou-distrikto (Tajpeo, Tajvano). Ĝiaj produktoj enhavas tablajn komputilojn, tekokomputilojn, LED/LCD-panelojn, poŝtelefonojn, retkonektadajn aparatarojn, ekranojn, ĉeftabulojn, grafikajn kartojn, optikajn konservejojn, plurmediajn produktojn, servilojn, laborstaciojn kaj tabulkomputilojn.

## Nomo 
Laŭ la retejo de la firmao, la nomo *ASUS* originas de la angla vorto *Pegasus* (Esperante: Pegazo). Pegazo estas ĉevalo kun flugiloj de la greka mitologio. Nur la lastaj kvar literoj de la vorto estis uzata, do la nomo havas altan pozicion en alfabetaj listoj.

## Bildaro 

Asus EeePC 1000H.jpg|ASUS Eee PC 1000H
ASUS X556U 20170914.jpg|ASUS X556U

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* ASUS Eee PC

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de ASUS

Kategorio:Komputiko
Kirkuk

dekstra

**Kirkuko** (كركوك) [Kirkuk] estas malnova urbo en Irako, proksime de la rivero Hassa, konstruita sur la ruinoj de 3000-jara loĝloko. Ĝi estas la centro de la norda iraka nafta industrio. La urbo troviĝas je 35.47°N, 44.41°E, en la iraka provinco at-Ta'mim.

**La loĝantaro** nombris 755&nbsp;700 personojn en 2003.

El Kirkuko nafto estas transportata al Mediteraneaj havenoj de Turkio.

Historie plejparton de loĝantaro konsistigis precipe kurdoj kaj turkmena minoritato, sed en la 1980-aj jaroj ili estis foje perforte translokitaj aliloken kaj anstataŭigataj per araboj kadre de la arabigo-plano de Saddam Hussein. Lastatempe la kurda kaj turkmena loĝantaro revenas ĉi tien.

## Vidu ankaŭ 
* Baba Gurgur
* Listo de urboj de Irako

Kategorio:Asirio
Kategorio:Urboj de Irako
Kategorio:Gubernio Kirkuk
Sed homoj kun homoj. Universalaj Kongresoj de Esperanto 1905-2005

***Sed Homoj kun Homoj. Universalaj Kongresoj de Esperanto 1905–2005*** estas titolo de libro pri la unuaj cent jaroj de Universalaj Kongresoj. Ĝin verkis Ziko van Dijk (tiam ankoraŭ nomita *Ziko Marcus Sikosek*) kiam li estis bibliotekisto de Biblioteko Hector Hodler de Universala Esperanto-Asocio. Ĝi aperis en marto 2005 ĉe UEA en Roterdamo.

## Enhavo 
Post enkonduko pri la organizado de la kongresoj sekvas naŭdek ĉapitroj pri la naŭdek kongresoj okazintaj ĝis inkluzive de 2005, kun flanka prezentado de la Esperanto-historio ĝenerale. Fontoj estis la Arkivo de UEA, diversaj Esperanto-revuoj, iomete ne-Esperantaj revuoj, libroj kaj intervjuoj. Estis uzita ankaŭ la foto-arkivo de Biblioteko Hector Hodler. La libro havas antaŭparolon de John C. Wells.

La titolon inspiris citaĵo de L. L. Zamenhof, kiu en sia parolado dum la unua UK diris, ke tie "kunvenis ne francoj kun angloj, ne rusoj kun poloj, sed homoj kun homoj".

## Eksteraj Ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Universala Kongreso de Esperanto
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Hispanaj eŭro-moneroj

La **hispanaj eŭro-moneroj** havas tri desegnaĵojn por la tri serioj de moneroj.

## Unua serio (1999-2009)
## Dua serio (2010-nun)
## Vidu ankaŭ
* Bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj.
* Pri Eŭro (monunuo)

## Eksteraj ligiloj 
* Eŭropa Centra Banko (www.euro.ecb.int)
* Banco de España

Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj
Kategorio:Ekonomio de Hispanio
Ferdinand Porsche

**Ferdinand PORSCHE** [FEadinant PORŝe], naskiĝinta la 3-an de septembro 1875 en Maffersdorf (nun Vratislavice nad Nisou, parto de la urbo Liberec en Ĉeĥio), mortinta la 30-an de januaro 1951 en Stutgarto, estis aŭstria aŭtomobil-konstruisto.
Li konstruis interalie la Volkswagen-modelon *Käfer* ("skarabo"), laŭ tipo de Tatra T97.

Krom aŭtoj serie produktataj Porsche desegnis ankaŭ konkursajn aŭtojn.
La unua modelo, "Sascha" [ZAŝa], inter 1919 kaj 1922 gajnis 43 el 51 konkursoj.
Poste Porsche konstruis modelojn por la firmao Mercedes.

En 1937 li membriĝis en la nazia partio NSDAP kaj je sia avantaĝo kunlaboris kun la nazia reĝimo.
En 1942 li iĝis *Oberführer* (ĉef-kolonelo) de SS.

Post la Dua mondmilito li estis malliberigita por preskaŭ du jaroj de la francia okupacia administracio.

En tiu tempo lia filo Ferry Porsche ekkonstruis la unuajn sporteskajn aŭtomobilojn nomitajn *Porsche*. La marko ankoraŭ nun apartenas al la plej renomaj altprezaj aŭtomobiloj.

Volkswagen Tipo 1 (VW Käfer, Beetle) estas aŭtomobilo fabrikita de Volkswagen kaj dezajnita de Ferdinand Porsche. Tiu modelo de aŭtomobilo estis fabrikita de 1949 ĝis 2003, kun pli ol 23 milionoj da ili. Dum multaj jaroj, ĝi konservis la rekordon de plej multe vendita aŭtomobilo iam ajn.

Porsche mortis en Stutgarto, sed estis entombigita en Zell am See en Aŭstrio.

## Vidu ankaŭ 
* Porsche 911
* Volkswagen Tipo 1

Kategorio:Germanaj inventistoj
Kategorio:Ĉeĥaj inventistoj
Kategorio:Aŭtomobiloj
Kategorio:Liberec
Kategorio:Naskiĝintoj la 3-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 30-an de januaro
Musterio

eta|180px|Tipa ŝtona ilo el Musterejeno
**Musterejeno** (PIV: **Musterio**, france: **Moustérien**), kies nomo devenas de la groto de Moustier en la sud-francia departemento *Dordogne,* estas kultura kaj ŝton-industria periodo en Eŭrazio kaj en la nordo de Afriko. Ĝi daŭras de -300 000 ĝis -30 000 jaroj antaŭ nia erao. Ĝin karakterizas la neandertala civilizacio.

Antaŭis ĝin Aŝelejeno, sekvis Ŝatelperonejeno.

## Komparu kun 
Ŝtonepoko ~ prahomaj laboriloj

## Vidu ankaŭ 
* Levallois tekniko

Kategorio:Prahistorio
Ŝatelperona kulturo

**Ŝatelperona kulturo** ( france: **Châtelperronien**) estas kulturo aperinta en la komenco de malfrua paleolitiko kies nomo devenas de la groto de la feinoj en Châtelperron en la franca distrikto (departemento) Allier. **Ŝatelperona kulturo** estis difinita de la pastro Henri Breuil.

Ĝi daŭris de -38000 ĝis -30000 kaj estas karakterizata de produktado de ŝtonaj iloj, precipe de iloj kun klingoj. Ŝatelperona kulturo estis lasta periodo karakteriza por la Neandertala homo, kiu verŝajne havis kontaktojn kun la homo de Kro-Manjono, jam estanta en Eŭropo. Fakte, karakterizajn restaĵojn de Ŝatelperona kulturo oni trovis kun aliaj, kiuj estis karakterizaj de Aŭrignacio, kiam tiu ĉi lasta estis tipa periodo de la ekzistado de homo de Kro-Manjono.
Ĉ

## Komparu kun 
Prahomaj laboriloj ~ ŝtonepoko

Kategorio:Prahistorio
Kategorio:Arkeologiaj kulturoj
Kategorio:Plejstoceno
Kategorio:Paleolitiko
Parto

**Parto** povas temi pri:
# Parto (ero)
# Partoj (popolo)
#* Parta lingvo

## Vidu ankaŭ 
* Partio
* Parta ordo
* Parto de maŝino
Partio

La gloso **Partio** havas plurajn signifojn, inter aliaj:

*Politika partio, organizo kiu aliĝas al certa ideologio
*Partio, lando de Partoj 
*Partio (juro)
Nova Iguaçu

eta|maldekstra|Nova Iguaçu
* **Situo:** 22º45'33" sude, 43º27'04" okcidente
* **Areo:** 524,04 km2
* **Horzono:** GMT-3h
* **Loĝantaro:** ĉirkaŭ 705 485 (en la aglomeraĵo en 2004)

**Nova-Iguaçu**, ŝtato Rio-de-Ĵanejro (Rio-de-Ĵanejro).
Nova Iguaçu estis fondita la 13/01/1833.

## Esperanto en Nova Iguaçu 
En 1929 la gazeto “Nova Iguassu e Lavoura” publikigis artikolon pri Esperanto.

La pioniro de Esperanto-movado en **Nova Iguaçu** estis Adail Cardoso Barbosa, kiu post ricevi la Elementan Esperantan Diplomon, liverita de profesoro João Batista de Melo e Souza, ĉe la sidejo de Brazila Esperanto-Ligo, la 31-an de majo 1958, kaj la Norman Superan, la 28-an de Decembro 1959, li daŭrigis disvastigante kaj instruante la lingvon Esperanton ĉe la sidejo de la Spiritisma Domo “Amor e Justiça” en la kvartalo “Engenho Pequeno”, kie profesoro Celso Martins kaj lia patro, inter aliaj, lernis Esperanton.

Entreprenema, Adail realigis multajn eventojn, ekspoziciojn, prelegojn kaj ĉefe Esperanto-kursojn. Li interŝanĝis korespondadon en eksterlando, kie li amikiĝis al esperantistoj en Usono kaj Japanio. Bedaŭrinde, post li, la movado malvigliĝis.

Lilian Tabosa, hispanlingvo-instruistino kaj poetino, instruis Esperanton en la spiritisma domo Fé, Esperança, e Caridade (fé, Esperansa, e karidade - Fido, Espero kaj Karito) en la jardeko 1980. El tiu ĉi kurso esperantiĝis Walter Rosa Fontes kaj Vitor Augusto Pessanha Mendes kiuj daŭre agadas en la Esperanta Movado. Walter Fontes estis prezidanto de AERJ dum la jaroj 2010 kaj 2012 kaj ankaŭ prezidanto de Niterói Esperanto-klubo NITEK en tiu sama epoko. Vitor Mendes ankaŭ partoprenis la estraron de AERJ kaj en la Esperanta Movado de Baixada Fluminense kungvidante Esperantajn renkontojn en ĉi tiu regiono de la ŝtato Rio de Janeiro.

La organizadon de la esperantan Movadon de Baixada Fluminense ankaŭ partoprenis la esperantistoj loĝantaj proksime al Nova Iguaçu: joão Lima, Luciana Ficher, Regina Souza, kaj Elson Sant'Ana Fischer.

Alia gravaj esperantistinoj en Nova Iguaçu estis Aldeora Mendonça das Mercês kiu forpasis en la jaro 2011. Ŝi instruadis en la spiritisma centro Oficina do Amor kaj disvastigadis Esperanton en kongresoj pri odontologio. Tiu samideanino ankaŭ fondis Esperantan Klubon kun la esperantistino Maria Alves en la Lernejo Leopoldo Machado en ĉi tiu urbo, el kiu ankaŭ aperis aktivaj esperantistoj.

Kategorio:Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio
Francaj eŭro-moneroj

La **francaj eŭro-moneroj** havas tri desegnaĵojn por la tri serioj de moneroj, kaj la literojn **RF** signifantajn *République Française* (Franca Respubliko).

## Vidu ankaŭ la paĝojn pri 
* Bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj
* la komuna valuto Eŭro
* la antaŭa nacia valuto franca franko

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la Eŭropa Centra Banko en Frankfurto-ĉe-Majno
* paĝoj de la nacia banko *Banque de France*

Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj
Kategorio:Ekonomio de Francio
Siemens

La familia nomo **Siemens** estas familinomo de germanaj industriistoj kaj inĝenieroj. Inter ili estas:

* Werner von Siemens (1816-1892), fondis, en 1847, germanan industrian grupon (kiu nomiĝis poste *Siemens AG*) pri elektronikaj kaj elektroteĥnikaj aparatoj; omaĝe al li, la unuo de elektra konduktanco nomiĝas *simenso*.
* Carl Wilhelm Siemens (1823-1883), frato de Werner, estro de la angla firmaobranĉo, kaj iĝis *Siro Wilhelm Siemens*.
* Carl von Siemens (1829-1906), frato de Werner, estro de la rusa firmaobranĉo.
* Arnold von Siemens (1853-1918), unuenaskita filo de Werner, industriisto.
* Wilhelm von Siemens (1855-1919), filo de Werner, industriisto.
* Carl Friedrich von Siemens (1872- 1941), plej juna filo de Werner, estris la grupon de 1919 ĝis 1941.
* Hermann von Siemens (1885-1990), nevo de Werner, filo de Arnold von Siemens, industriisto.
* Ernst von Siemens (1903- 1990), nevo de Werner, filo de Carl Friedrich von Siemens, industriisto kaj partoprenanto al la fondaĵo, kiu kreis en 1974 la premion *Premio Ernst von Siemens*, por rekompensi elstarajn komponistojn kaj muzikistojn.
* Peter von Siemens (1911-1986), nevo de Werner, filo de Wilhelm von Siemens, industriisto. 

Kategorio:Apartigiloj
Konstanta Kongresa Sekretario

**Konstanta Kongresa Sekretario** (**KKS**) estas la titolo de tiu oficisto, kiu en la Centra Oficejo de UEA okupiĝas pri la Universala Kongreso de Esperanto. Ekde 2003 la postenulo estas Clay Magalhães.

## Centra Esperantista Oficejo / Konstanta Komitato de Kongresoj 
Origine ia kontaktpersono por la kongresoj estis la oficisto en la Esperantista Centra Oficejo en Parizo.

* 1906-1909 Gaston Moch
* 1909-1922 Gabriel Chavet

## Ĝenerala Sekretario de Konstanta Kongresa Komisiono 1922-1924 
Komence en la Helsinki-sistemo, la internacia respondeculo pri la kongresoj estis ankoraŭ la oficisto en la pariza oficejo. Sed baldaŭ, pro demisio de Chavet, oni devis reorganizi la sistemon.
1922-1924 Gabriel Chavet

## Sekretario/direktoro de ICK 1925-1933 
Post reorganizo, la oficejestro de ICK estis respondeculo pri la kongreso.
* 1925-1933 Robert Kreuz

## Direktoro de UEA 
Laŭ la Interkonsento de Kolonjo, UEA fariĝis respondeca pri la kongresoj. La statuto menciis direktoron por internaj kaj direktoron por eksteraj aferoj, ĉi-lasta respondecante pri la kongresoj. Fakte dum tiu mallonga periodo UEA uzis la statutan eblon havi nur unu direktoron.
* 1934-1936 Robert Kreuz

## Konstanta Kongres-Oficistino 
La ideon pri propra konstanta kongresa funkciulo IEL realigis unue en la 30-a UK 1938 kaj daŭrigis en la postmilita periodo ekde 1947.

* 1938-1939 René Rivollet

## Konstanta Kongresa Sekretario, en kongresurbo 
La nuna titolo troviĝis en 1950.

* 1947-1951: Osvald T. Nicolaisen
* 1951-1955: Mason Stuttard
* 1955-1961: Gian Carlo Fighiera

## Konstanta Kongresa Sekretario, en Centra Oficejo 
Ekde 1961 la KKS ne plu loĝas en la koncerna kongreslando, sed funkcias ĉefe en la Centra Oficejo de UEA en Roterdamo. Dum du periodoj, unue en la 1970-aj jaroj kaj poste en la 1980-aj jaroj, ne ekzistis KKS. La laboron faris la Ĝenerala Direktoro kaj aliaj oficistoj.

* 1961-1969: Glauco Pompilio
* 1969-1973: Mikuláš Nevan
* 1974-1976: Victor Sadler, aganta sekretario
* 1977 (marto) - 1981: Charles R. L. Power
* 1982-1985: Diccon Masterman
* 1986-1988: (kunlaboro inter Simo Milojević, Pasquale Zapelli kaj Osmo Buller)
* 1988-2003 (majo): Nikola Rašić
* 2003-2022: Clay Magalhães

## Referencoj 
## Literaturo 
* Sed homoj kun homoj

Kategorio:UEA
Kategorio:Universala Kongreso de Esperanto
Leksikologio

**Leksikologio** aŭ **vortscienco** estas branĉo de lingvistiko, kiu esploras leksikan signifon, uzadon kaj prononcadon de vortoj (fakte leksemoj). Leksikologojn ankaŭ interesas frazeologio.

Ne miksu kun leksikografio, kiu okupiĝas pri praktikaj demandoj koncernantaj kreon de vortaroj.
O. Henry

eta|**O. Henry**

**O. HENRY** [o hen-ri] estas pseŭdonimo de usona aŭtoro **William Sydney PORTER** (n. la 11-an de septembro 1862 –  m. la 5-an de junio 1910).

La fikciaj rakontoj de O. Henry estas konataj por la ironia kaj surpriza finaĵo, sed ili ne perdas sian ĉarmon eĉ kiam la surprizo jam estas konata.

La plej multaj el liaj rakontoj okazas dum ilia verkado, la unuaj jaroj de la 20-a jarcento. Multaj okazas en Novjorko, precipe tiuj aperantaj en la libro *The Four Million* (sugesta nomo pri la grandeco de la loĝantaro de Novjorko tiutempe), kiel ekzemple *After Twenty Years* (Post Dudek Jaroj). Li havis konsiderindan korinklinon al la urbo, kiun li nomis "Bagdado sur la metroo". Aliaj rakontoj okazas en aliaj urbetoj kaj urboj.

Liaj rakontoj kutime okupiĝas pri ordinaraj homoj: trompuloj kaj almozuloj, veraj aŭ imagitaj aristokratoj, korteganoj kaj malsukcesaj svatantoj, oficistoj, policanoj, servistinoj. 

Notindas la Holivuda filmo ''O. Henry's Full House* de 1952, kun kvin rakontoj de O. Henry reĝisoritaj fare de diversaj reĝisoroj. Verkinto John Steinbeck faris maloftan prezentiĝon en la filmo en klarigaj segmentoj antaŭ ĉiu rakonto.
## Esperantlingvaj specimenoj 
* *La Elaĉetsumo de Ruĝĉefo.* trad. Barry Friedman
* *The roads we take* / trad. Reinhard Fössmeier
* *Lost on dress parade'' / trad. Hoss Firooznia

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Burjata lingvo

La **burjata lingvo** () estas unu el mongolaj lingvoj, parolata ĉefe en Siberio de loĝanta tie burjata etno. Kelkaj dialektoj de la burjata estas tre proksimaj al la mongola lingvo. En Burjatio, rusia aŭtonoma regiono, la burjata estas oficiala lingvo apud la rusa.

Estas ĉirkaŭ 400 000 burjat-parolantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio

Kategorio:Mongola lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj
Hiperteksto

**Hiperteksto** en komputada scienco estas speciale markita teksto, kiu enhavas ligilojn al aliaj tekstoj aŭ al aliaj partoj de la sama teksto. Hiperteksto, do, estas revolucia atingo de homaro: antaŭ ĝi tekstoj —skribaj kaj parolaj — ĉiam estis nur linearaj (se ne konsideri la piednotojn, kiuj fakte estis la unua similaĵo de la nuna hiperteksto).

Bona (kaj plej ofte nun renkontata) ekzemplo de hiperteksto estas HTML-teksto en Interreto (ankaŭ la paĝoj de Vikipedio).

## Hiperteksto en literaturo 
Hiperteksteco estas ankaŭ la nova eco de proza beletro, en kiu forestas aga linio. Tiu tekniko estas uzata por krei senton de ludo, karakteriza por postmodernisma literaturo. Unu el la plej elstaraj ekzemploj de tia literaturo estas novelo-leksikono de Milorad Paviĉ "Ĥazara vortaro". Ekzistas ankaŭ elektronika hiperteksta literaturo, preskaŭ ne legebla surpapere.

[eta|maldekstra|180ra|Prototipo de ludkonzolo kun uzo de hiperteksto de [1969]]

## Eksteraj ligiloj 
* http://xanadu.com/XUarchive/ccnwwt65.tif 
* http://sloan.stanford.edu/MouseSite/Secondary.html 
* http://www.ht04.org 
* http://www.iw3c2.org 

Kategorio:Teksto
Kategorio:Interreto
Szklarska Poręba

eta|Centro
**Szklarska Poręba** [proksimuma prononco: ŝklArska porEmba], ĝis la jaro 1945 germane *Schreiberhau*, estas urbo en la nuna provinco Malsupra Silezio de Pollando. Fine de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi apartenas al samnoma komunumo kaj al la distrikto Jelenia Góra (Hirschberg), kaj geografie apartenas al la Gigantmontaro. La areo de la urbo je 86% estas kovrita de arbaro.

## Geografio 
La urbo situas en alteco de 440 ĝis 886 m ĉe la norda flanko de la okcidenta ekstremo de la Gigantmontaro.

## Historio 
Unuafoja dokumenta mencio okazis en 1366. Ĝis 1945 la loĝloko havis la germanan nomon *Schreiberhau*. En la jaro 1959 ĝi ricevis urbajn rajtojn.

## Turismo 
La loĝloko estas turisma centro en la regiono de Gigantmontaro kun 9.000 litoj por gastoj. Vintre ĝi estas populara feria celo de skisportistoj, kaj ĝenerale aprezata vintrosportejo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Turismaj informoj 

Kategorio:Setlejoj en Gigantmontaro en Pollando
Kategorio:Urboj en Malsuprasilezia provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Kategorio:Vintrosportejoj
Luksemburga lingvo

eta|dekstra|Nomŝildo dulingva en Luksemburgo
La **luksemburga** (aŭ **leceburga**) lingvo - sialingve *Lëtzebuergesch*, prononco  - estas ĝermana lingvo parolata en la grandduklando Luksemburgio kaj en Belgio (en la regiono Sankt-Vith kaj Arlon). Ankaŭ en malgranda parto de Germanio kaj Francio (ĉirkaŭ Thionville) oni la lingvon parolas.

La luksemburga lingvo estas ĝermana lingvo kiu de la popolo de Luksemburgio aŭ la ŝtato Luksemburgo estas uzata por ĉiutaga komunikado. Ĉar la lingvo estas ne tiom forta, preskaŭ ĉiu luksemburgano ankaŭ parolas la germanan aŭ la francan lingvon. Ne ekzistas ĝis nun alta edukado en la luksemburga lingvo.

Pro malagrablaj rememoroj de la germana okupado dum la Dua Mondmilito, multaj luksemburganoj ne ŝatas kiam eksterlandanoj nomas ilian lingvon "dialekto de la germana". Kvankam la lingvo sufiĉe similas al la germana, estas tamen sufiĉe da diferencoj por nomi la luksemburgan aparta lingvo.

## Kelkaj frazoj 
* Jo. *Jes.*
* Neen. *Ne.*
* Villäicht. *Eble.*
* Moien. *Saluton.*
* Äddi. *Ĝis.*
* Merci. *Dankon.*
* Firwat? *Kial?*
* Ech weess net. *Mi ne scias.*
* Watgelift? aŭ Entschëllegt? *Mi pardonpetas?*
* Fräi. *Libera.*
* Heem. *Hejme.*
* Ech. *Mi.*
* A. *Kaj.*
* Mäin. *Mia.*
* Kand. *Infano*
* Wee. *Vojo*

## Eksteraj ligiloj 
* Enkonduko al la luksemburga ortografio, arkivigita en septembro 2006 (, en formato PDF)
* Vortaro luksemburga - angla
*  
*  

Kategorio:Altgermana lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Belgio
Kategorio:Lingvoj de Francio
Kategorio:Lingvoj de Luksemburgo
Ĝenerala sekretario

**Ĝenerala sekretario** - tiel oni ofte nomas la ĉef-administranton de organizaĵo.

## Ĝeneralaj sekretarioj en Esperantujo 
* En UEA la Ĝenerala Sekretario estas unu el la estraranoj.

## La ofico en politiko 
* Unuiĝintaj Nacioj nomas sian ĉefon Ĝenerala Sekretario.
* La iama Sovetunio havis "Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Sovetunio" kiel realan estron de la ŝtato.
* Komence, dum apero de Sovetunio, la posteno de ĝenerala sekretario estis elpensita kiel vere teknika, sekretaria posteno. Sed estante en tiu posteno la postenulo sciis ĉion, ĉar tra li trapasadis ĉiuj paperoj. Kaj li sukcesis tiel preni realan potencon.

## Vidu ankaŭ 
* Sekretario

Kategorio:Profesioj
Kategorio:Politiko
Protohistorio

**Protohistorio** rilatas al periodo okazinta inter prahistorio kaj historio. Temas pri periodo dum kiu iu civilizo ankoraŭ ne konas aŭ ne transdonis skribon. Tamen ĝi jam aperas per la skribaĵoj far aliaj civilizacioj. En Eŭropo, la keltoj kaj la ĝermanoj estas rigardataj kiel protohistoriaj popoloj dum aŭtoroj jen grekaj jen latinaj parolas pri ili. Al tiu unua metodologia difino de protohistorio aldoniĝas dua difino kronolgia laŭ kiu ĝi rilatas al periodo inter prahistorio kaj historio (Bronz- kaj Fer-epokoj), kaj tria, ekonomia, laŭ kiu ĝi rilatas al periodo karakterizita de produktado (kontraste kun antaŭa ĉasperiodo).
Aldous Huxley

**Aldous Leonard HUXLEY**  (naskiĝis la  en Godalming, apud Londono, mortis la  en Holivudo, Kalifornio) estis brita verkisto.

Li laboris interalie kiel instruisto kaj redaktoro, loĝis krom en Britio ankaŭ en Italio, Francio kaj (ekde 1937) en Usono. Mondfamon li atingis per sia sciencfikcia romano *Brave New World*, kiu deprime priskribis estontan societon. Aliaj verkoj respegulas la pacifisman sintenon de la aŭtoro (ekz. *Eyeless in Gaza*).

Huxley estis membro de la fama familio Huxley. Lia frato estis la konata biologo Julian Sorell Huxley, lia duonfrato Andrew Huxley estis biologo kaj ricevinto de Nobelpremio; lia patro Leonard Huxley estis verkisto kaj redaktisto; kaj lia patra avo Thomas Henry Huxley estis amiko kaj subtenanto de Charles Darwin kaj propagandanto de evoluado.

## Famaj verkoj 
* *Limbo* (1920)
* *Chrome Yellow* (1921)
* *Antic Hay*' (1923)
* *Those Barren Leaves* (1925)
* *Point Counter Point* (1928)
* *Brave New World* (1932)
* *Eyeless in Gaza* (1936)
* *After Many a Summer* (1939)
* *Time Must Have a Stop* (1944)
* *Ape and essence* (1948)
* *The Doors of Perception* (1954)
* *The Genius and the Goddess* (1955)
* *Heaven and Hell* (1956)
* *Island* (1962)

## Vidu ankaŭ 
* Utopio

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Satiro
Kategorio:Huxley-familio
Karpacz

**Karpacz** (prononcu: kArpaĉ), ĝis la jaro 1945 germanlingve *Krummhübel*, estas urbo en la provinco Malsupra Silezio (*Dolny Śląsk*) en la sudokcidento de Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo Karpacz en distrikto Jelenia Góra. Fine de  en la urbo vivis .

Situanta ĉe la la nordaj deklivoj de la Gigantmontaro, proksime al ties plej alta monto Neĝulo (pole: Śnieżka), ĝi estas grava centro de turismo. En la vintraj monatoj la loko estas unu el la plej konataj vintrosportejoj de la regiono.

La plej proksima internacia flughaveno estas en Vroclavo.

Dosiero:Karpacz, Świątynia Wang 2020.09.22. (9).jpg|historia bastonpreĝejo el la norvegia loĝloko *Vang*, en 1841 transportita al *Krummhübel*
Dosiero:Karpacz 09.jpg|muzeo de sporto kaj turismo

## Geografio 
Karpacz situas en alteco de 480 ĝis 885 m super la marnivelo. Sude de la urbo troviĝas la ĉefa kresto de Gigantmontaro kun la ĉeĥa-pola limo.

## Historio 
En la regiono de Karpacz mezepokaj ministoj serĉis plumbon kaj feron. Dokumento de la jaro 1599 mencias minejon *Krummhübel* (prononcu proksimume: krUmhibl). Tiun (germanan) nomon la setlejo havis ĝis 1945 kiam ĝi fariĝis parto de Pollando. Dum la Tridekjara Milito (1618–1648) ĉi tie setliĝis religiaj rifuĝintoj el Ĉeĥio, kiuj komencis preskaŭ 200-jaran periodon de herbokuracado — administracie detruita pro disvolvo de kemia farmakologio. Post ligo al la fervoja reto (1895) disvolviĝis kelkaj metalprilaboraj firmaoj kaj kreskis la signifo de la turismo. Post la Dua mondmilito inter 1945 kaj 1947 okazis forpelo de la germanaj kaj almigro de polaj loĝantoj. En la jaro 1960 Karpacz ricevis la urbajn rajtojn.

## Kulturo
La 28-an de februaro 1995 estis fondita Muzeo pri Ludiloj el kolekto de Henryk Tomaszewski, kiu el la tuta mondo arigis pli ol 2000 eksponaĵojn.

Ekspozicio de mineraloj troviĝanta sub restoracio Dwór Liczyrzepy montras juvelojn el Pollando kaj la tuta mondo.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la urbo (pole)
* Pri Karpacz 
* retejo *www.karpacz.net*

## Referencoj 
Kategorio:Setlejoj en Gigantmontaro en Pollando
Kategorio:Urboj en Malsuprasilezia provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Kategorio:Vintrosportejoj
Rudolf Rocker

**Rudolf ROCKER**, en esperanto **Rudolfo Rokero** (naskiĝis la 25-an de marto 1873 en Mainz kaj mortis la 19-an de septembro 1958 en Mohegan, Maine, Usono) estis germana verkisto kaj anarkiisto.

## Citaĵoj 
## Listo de verkoj 
* *Max Nettlau. Leben und Werk des Historikers vergessener sozialer Bewegungen* (Karin Kramer Verlag, Berlin, 1978)
* *Anarcho-Syndicalism: Theory and Practice* (AK Press, 2004, ISBN 1902593928)
* *Nationalismus und Kultur* (Bibliothek Theleme, Münster, 1999)

## Eksteraj ligiloj 
* Rudolf ROCKER Paĝo ĉe Anarkisto Enciklopedio 

## Referencoj 
Rocker, Rudolf
Rocker, Rudolf
Balkaŝo

eta|300px|Lago Balkaŝo, foto de kosmoŝipo
**Balkaŝo** (ankaŭ **Balĥaŝo**, **Balĥaŝ**) estas granda lago en Kazaĥstano. Ĝi estas i. a. fama pro tio, ke ĝia orienta parto enhavas salan akvon, dum la okcidenta duono, kien enfluas granda rivero Ili, estas nesala.

Ĝi havas surfacon de 18.428 km² kaj averaĝan profundon de 5,8 m (la plej granda profundeco — 26 m).

La lagon enfluas du riveroj: Ili kaj Karatal.

Dosiero:Lake Balkhash.PNG|
Dosiero:Balchaschsee.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-54.html  
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4286916.stm 
* http://eau.apinc.org/article.php3?id_article=270  
* http://upload.wikimedia.org/wikipedia/uk/7/7d/Kazakhstan-mapa-Ukr.PNG  

Kategorio:Lagoj en Kazaĥio
Kategorio:Salaj lagoj
Mikoláš Aleš

**Mikoláš ALEŠ** (naskiĝis la  en Mirotice, mortis la  en Prago) estis ĉeĥa pentristo kaj desegnisto. Lia plej eminenta pentraĵo estas historia bildo *Renkonto de Georgo el Poděbrady kun Matiaso Korvin*, kaj lunetoj en la vestiblo de Nacia Teatro en Prago nomataj *Mia patrujo*. Li ne povis pentri ilin propramane, ĉar oni ne kredis, ke li scias pentri. Fakte, la ekspertoj diras, ke liaj desegnoj estas multe pli bonaj, ankaŭ la karbodesegnoj, laŭ kiuj estis pentritaj la lunetoj. Tre popularaj estas liaj ilustraĵoj de naciaj popolaj kantoj.

En lia naskiĝurbeto Mirotice en Suda Bohemio eblas viziti malgrandan muzeon pri lia vivo kaj verkaro.

Dosiero:Mikolas Ales grave Vysehrad Cemetery Prague CZ 794.jpg|tombo de Aleš en Prago
Dosiero:Mirotice Ales Natal House.jpg|renovigita naskiĝdomo de Aleš en Mirotice
Dosiero:Rottuv dum v Praze.jpg|Murpentraĵoj de Aleš sur Domo de Rott en Prago
Dosiero:Hotel Otava, Pisek EX.jpg|Murpentraĵoj de Aleš sur la ekshotelo Otava en Písek
Dosiero:Mikoláš Aleš – Jan Žižka – 1908.jpg|Portreto de husana militestro Jan Žižka
Dosiero:Jiří of Poděbrady and Matthias Corvinus by Mikoláš Aleš.jpg|Renkonto de Georgo el Poděbrady kun reĝo Matiaso
Image:Golem a Rabi Löw – Mikoláš Aleš, 1899 (Věnec pražských pověstí, 1908).jpg|Golemo kaj rabeno Loew
Image:Lords of the Rose by Mikolas Ales.jpg|Rozkavaliroj

## Eksteraj ligiloj 
* [Fotogalerio de la muzeo de Aleš kaj pupteatristo Matěj Kopecký(https://eo.wikipedia.org/wiki/Mat%C4%9Bj_Kopeck%C3%BD) en Mirotice.] 
* Fotogalerio de verkoj en la ĉeĥa arta datumbazo ARTCHIV 
* https://web.archive.org/web/20000524133841/http://www.geocities.com/SoHo/2149/ales.html 
* http://www.mikolasales.org  
* https://web.archive.org/web/20010528153052/http://www.geocities.com/SoHo/2149/alesengl.html 
* http://info.plzen-city.cz/article.asp?sec=489&lang=1031  

Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj
Max Nettlau

**Max Heinrich Hermann Reinhardt NETTLAU**, li naskiĝis la 30-an de aprilo 1865 en Neuwaldegg (hodiaŭ parto de Vieno) kaj mortis la 23-an de julio 1944 en Amsterdam) estis germana anarkiisto kaj verkisto. Li skribis multajn librojn pri historio de la anarkiismo kaj de la socialaj movadoj.

Nettlau origine studis la keltan lingvon kaj la literaturon en Vieno, sed baldaŭ dediĉis sian tempon por kolekti kaj skribi historion de la movado anarkia. Pro tio li vojaĝis tra tuta Eŭropo kaj vivadis alterne en Londono kaj Vieno.

De 1885 ĝis 1890 Nettlau estis membro de la *Socialist League*, kaj ekde 1895 li estis membro de la *Freedom Group*.

Dum la ekonomia krizo post la Unua mondmilito Nettlau perdis sian heredan havon per la inflacio kaj vivis povre en Vieno. Malgraŭ tio li daŭre kolektis kaj publikigis. En 1935 li vendis sian gigantan kolekton da libroj, gazetoj, arĥivoj kaj de pliaj dokumentoj pri socialismo kaj anarkiismo al la *Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis* (IISG).

Ekde 1938 ĝis sia morto 1944 Nettlau vivis en Amsterdam.

## Listo de verkoj 
* *Mihail Bakunin. Eine Biographie* (1896-1900)
* ''Bibliographie de l'Anarchie* (1897)
* *Geschichte der Anarchie''. 7 Bände (4 volumoj publikigis)
* pliaj biografioj, i.a. pri Errico Malatesta kaj Elisée Reclus

## Eksteraj ligiloj 
* International Institute of Social History (IISG)
* NETTLAU-arĥivo de IISG 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj anarkiistoj
Irlandaj eŭro-moneroj

La **irlandaj eŭro-moneroj** havas nur unu desegnaĵon por ĉiuj ok moneroj: la irlandŝtatan harpon, tradician simbolon de Irlando ekde la mezepoko. Ĝi reprezentas la tiel nomitan harpon de Brian Boru, troveblan en Kolegio Triunuo, Dublino, kaj estas la oficiala blazono de la Respubliko de Irlando. La moneroj ankaŭ surhavas la irlandlingvan vorton **ÉIRE** (Irlando), en la tradicia gaela skribo.

## Vidu ankaŭ la paĝojn pri 
* bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj
* la komuna valuto Eŭro
* la antaŭa nacia valuto irlanda pundo

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la Eŭropa Centra Banko en Frankfurto-ĉe-Majno
* paĝoj de la nacia centra banko *Central Bank of Ireland*

Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj
Kategorio:Ekonomio de Irlando
Baza koloro

**Baza koloro** (aŭ **primara koloro**) estas koloro, kiun oni ne povas krei miksante aliajn kolorojn. Tradicie, bazaj koloroj de farboj estas ruĝo, bluo kaj flavo. Tamen, farbaro de maĝento, cejano, kaj flavo faras pli bonan koloraron por la homa okulo, kiel estos priskribite sube. Lume, la bazaj koloroj estas ruĝo, verdo kaj bluo.

Bazaj koloroj estas bazataj sur tio, kiel homoj vidas la spektron. La homa retino havas sensoĉelojn por ruĝa, blua kaj verda lumoj. Tiel, kiam ĉi-tiuj koloroj de lumo estas miksataj, oni vidas blankan lumon. Hundoj vidas kun nur du miksataj koloroj, kaj birdoj havas kvar aŭ pli da malsamaj kolorsensiloj, kaj povas vidi en la ultraviola spektro.

Farboj estas subtraha sens-impresilo. Flava farbo sorbas bluan lumon, sed reflektas ruĝan kaj verdan lumon. La homa okulo vidas flavan koloron, kiu estas ruĝa kaj verda. Cejana farbo (kiu estas formo de blua-verda) sorbas ruĝan lumon, sed reflektas bluan kaj verdan lumon. Tiel, se oni miksas cejanan kaj flavan farbojn sur papero, nur verda lumo povas reflektiĝi al la okulo. Aliaj koloroj estas sorbitaj.

Dosiero:Synthese-.svg|Subtraha miksado de koloroj
Dosiero:Synthese+.svg|Adicia miksado de koloroj
Dosiero:LCD pixels RGB (cropped).jpg|Likvokristala ekrano - pligrandigo

## Vidu ankaŭ 
* Miksita koloro
* Trikromio

## Referenco 
Kategorio:Koloroj
Cuenca

**Cuenca** (elp. *Kŭenka*, esperantigita kiel Kuenko aŭ Kvenko) estas nomo de du gravaj urboj:

* Cuenca (Hispanio) estas historia urbo en Kastilio-La Manĉo, Hispanio
** Cuenca (stacidomo) estis fervoja stacio en Kvenko (Hispanio)
** Cuenca Fernando Zóbel (stacidomo) estas fervoja stacio en Kvenko (Hispanio)
* Cuenca (Ekvadoro) estas la dua plej granda urbo en Ekvadoro