open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Termistoro

En elektra inĝenierio, **termistoro** estas rezistilo, kies rezistanco varias laŭ ĝia temperaturo. Eblas trovi ĝin sun diversaj formoj: perlo, disko, tubeto kaj aliaj.

## Priskribo 
eta|PTK termistoro
eta|NTK termistoro
Termistoro estas rezistilo, kies rezistanco R(T) kiel funkcio de la temperaturo T ne estas konstanta. Ĉe referenca temperaturo T, la **temperatura koeficiento** k estas la gradiento de tiu kurbo:
:k(T) = \frac{\mathrm dR}{\mathrm dT}.
Laŭ la signo de la temperatura koeficiento, termistoroj klasifikiĝas en du tipojn:
* Pri **pozitiv-temperatur-koeficienta termistoro** (PTK), la temperatura koeficiento estas pozitiva: ju pli varma, des pli rezistiva.
* Pri **negativ-temperatur-koeficienta termistoro** (NTK), la temperatura koeficiento estas negativa: ju pli malvarma, des pli rezistiva.

La **temperatura koeficiento de rezistanco** estas difinita jene:
:\alpha_T(T) = \frac{\mathrm d\ln R}{\mathrm dT} = \frac1R \frac{\mathrm dR}{\mathrm dT}.
Ĝi estas samsigna kiel k.

## Uzoj 
Termistoroj havas diversajn utilojn:
* Temperatursentilo: la temperaturo influas la termistoran rezistancon, kiu estas facile elektre mezurebla.
* Kurentolimigilo: kiam la kurento troiĝas, la termistoro varmiĝas kaj plirezistiviĝas, limigante la kurenton.
* Memreganta hejtilo.

## Historio 
La termistoro estis unue malkovrita en 1833 de Michael Faraday, kiu rimarkis ke arĝenta sulfido (Ag2S) estas, moderntermine, negativ-temperatur-koeficienta termistoro.

Samuel Ruben inventis la unuan komerce industrie uzeblan termistoron en 1930. Poste, termistoroj vaste ekuziĝis industrie dum la 1930-aj jaroj.

La nomo “termistoro” devenas de *term-* (greka radiko signifanta varmon) kaj *resistor* (anglalingve “rezistilo”).

## Piednotoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Elektraj komponantoj
Kategorio:Termometroj
Puerto Princesa

**Puerto Princesa** -  - estas triaklasa urbego en Filipinoj, en insulo Palavano, en administra regiono MIMAROPA, kie ĝi estas ĉefurbo de Provinco Palavano. Puerto Princesa estas ankaŭ diocezo kaj valora havenurbo. La urbego administre konsistas el 66 distriktoj (35 urbaj kaj 31 vilaĝaj). La loknomo devenas de princino Asunciono Isabel la 2-a (Hispanio), poste nomita *Puerto de La Princesa*, fine reduktita al Puerto Princesa. Puerto Princesa estis laŭdita plurajn fojojn kiel la plej pura kaj plej verda urbo en Filipinoj.
eta|maldekstre|

## Geografio 
Puerto Princesa situas en la meza sekcio de Palavano laŭ Sulua Maro en malgranda duoninsulo https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=1yNkuiTNDXgwrBmoQIdpifBRd5pk&ll=9.807522358086475%2C118.74573690693362&z=10. Iloilo (urbo) troviĝas 433, Zamboanga 484, Cebuurbo 571, ĉefurbo Manilo 591, Kezonurbo 606, Dabao 811 kilometrojn (aere) https://www.distancefromto.net/.
eta|

## Historio 
Puerto Princesa estis fondita en 1872 fare de hispanoj, kiuj serĉis idealan lokon por ĉefurbo de la insulo. Samtempe la loko iĝis centro de la hispana mararmeo pro la konvena protektita golfo. Iom poste oni konstruis kapelon. En 1883 la komunumo havis de dek vojojn, hospitalon kaj bone konstruitan havenon. En 1894 Puerto Princesa jam estis unu el la plej belaj urboj en la lando. En 1911 la usona administracio faris la urbeton sidejo de Palavano. En la 1950-aj jaroj la administraciaj urbolimoj kelkfoje ŝanĝiĝis kaj Puerto Princesa urbiĝis en 1970, fine en la fruaj 1990-aj jaroj ĝi atingis la internacian klasifikadon grandurbo. La urbego estas fandopoto de diversaj kulturoj.

## Ekonomio 
Puerto Princesa estas komerca, serva kaj industria centro, turisma celloko kaj signifa mara banloko en la provinco. Precipe ekde la 1990-aj jaroj multe da vendejegoj kaj luksaj hoteloj konstruiĝis.

## Religio kaj eduko 
eta|maldekstre|
Krom la katolika katedralo ekzemple ankaŭ preĝejo por mormonoj funkcias. En Puerto Princesa universitata kampuso-kolegio funkcias.

## Trafiko 
Du vojoj ligas Puerto Princesa al la nacia aŭtovojo, kiu preteriras la urbon. Ene busetoj kaj tricikloj (eĉ gastricikloj kaj elektrotricikloj) liveras la pasaĝerojn, taksioj komencis funkcii ekde 2015. La urbego havas por pasaĝeroj internacian flughavenon kaj pramajn ligojn al pluraj filipinaj havenoj.

## Klimato 
La klimato de Puerto Princesa estas klasifikita kiel savanoklimato laŭ klimata klasifiko de Köppen. Jare pluvas po 1564 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter januaro-aprilo malpli. La averaĝa jara temperaturo estas 27 °C.

## Vidindaĵoj 
eta|
* katedralo
* mormona preĝejo
* nacia parko troviĝas 50 kilometrojn norde

## Ĝemelurboj 
*  Hajkoŭo, Ĉinio (2018)
*  Hsinĉu, Tajvano (2006)

## Fontoj 
* WikiTrans

Puerto Princesa Bayfront - panoramio.jpg|Marbordo
Sabang, Puerto Princesa, Palawan, Philippines - panoramio (3).jpg|Fiŝkaptistoj
Puerto Princesa Tricycles - panoramio.jpg|Tricikloj
Palawan Museum.jpg|Muzeo
Puerto Princesa, Palawan, Philippines - panoramio (67).jpg|Poŝto
City Coliseum.JPG|
St Catherine Bldg - Holy Trinity University.jpg|Kolegio

Kategorio:Urboj de la Filipinoj
Kategorio:Marhavenaj urboj
Placo Nakŝ-e Ĝahan

centra|eta|715x715ra

La **Placo Nakŝ-e Ĝahan**, **Naghŝ-i Jahan** aŭ **Naghsh-i Jahan** (), konata ankaŭ kiel **Reĝa Placo** (*Meidan Eman*) kaj placo de la imamo Ĥomejni, en la centro de la urbo Esfahano, estas unu de la plej gravaj lokoj de la loko kaj estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko en 1979.
eta|248x248ra

## Priskribo 
Estas la plej granda placo de Irano kaj unu de la plej grandaj de la mondo. Ekde la epoko de la dinastio de safavidoj, estis ĉirkaŭita de historiaj monumentoj de tiu epoko. Oriente de la placo estas la moskeo de la ŝejĥo Lutfallah, norde estas unu de la pordegoj de la granda bazaro de Isfahano, okcidente estas la palaco de Ali Kapu kaj sude la Moskeo de la Ŝaho, antaŭ kiu aktuale okazas la vendredoj de Namaaz-e Jom'eh (la preĝo de vendredo de la islamanoj).

Konstruita inter 1598 kaj 1629, ĝi estas nune grava historia kaj kultura loko. Ĝi estas 160 metrojn larĝa kaj 560 metrojn longa (areo de 89 600 kvadrataj metroj).

La placo estas priskribita en la reverso de la irana monbileto de 20 000 rialoj.[eta|maldekstra|La [Moskeo de Ŝejĥo Lotfolaho]]

## Notoj 
## Bibliografio 
* E. Galdieri kaj R. Orazi: Progetto di sistemazione del Maydan-i Šāh (Rome, 1969)
* E. Galdieri: ‘Two Building Phases of the Time of Šāh ‛Abbas I in the Maydān-i Šāh of Isfahan: Preliminary Note’, E. & W., n. s., xx (1970), pp. 60–69
* H. Luschey: ‘Der königliche Marstall in Iṣfahān und Engelbert Kaempfers Planographia des Palastbezirkes 1712’, Iran, xvii (1979), pp. 71–9
* E. Galdieri: ‘Esfahan e la Domus Spectaculi Automatorum’, Proceedings of the First European Conference of Iranian Studies, Societas Iranologica Europaea: Turin, 1987, ii, pp. 377–88
* A. Jabalameli: ‘Meidan Eman en Isfahán’, Patrimonio Mundial, xix (2000), pp. 20–31
* E. Nathalie Rothman (2015). Brokering Empire: Trans-Imperial Subjects between Venice and Istanbul. Cornell University Press. ISBN 978-0801463129.

## Eksteraj ligiloj 
* La placo en Google Maps
* UNESCO (angla)

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Irano
Kategorio:Vizitindaĵoj en Irano
Kategorio:Islama arkitekturo
Kategorio:Irana arkitekturo
Kategorio:Placoj en Azio
Kategorio:Isfahano
110405 Itoyumi

'*110405 *Itoyumi'''* estas malgranda, hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, proksima de la orbita resonanco 8:3 kun Jupitero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Roy A. Tucker elde la Observatorio Goodricke-Pigott, proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la japana kantistino Yumi Ito (japane : 伊藤ユミ, *Itō Yumi*, 1941–2016), naskiĝinta *Tsukiko Itō* . Ŝi estis populara de la malfruaj 1950-aj ĝis la mezaj 1970-aj. Kune kun sia ĝemelino Emi Ito, ili fariĝis monde famaj kiel *The Peanuts'' (ザ・ピーナッツ). Oni eble plej bone memoras pri la fratinoj kiel la "feinoj de Mosro" en la tri unuaj filmoj pri Mosro.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Roy A. Tucker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001
La Garde-Freinet

''''* (jen france, okcitane *La Gàrdia Frainet*) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Var, en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (, prononcata , okcitane *Provença-Aups-Còsta d'Azur''). Fine de  en la komunumo vivis . 

## Eksteraj ligiloj 
*  () 
* bazaj turismaj informoj ( kaj )

## Vidu ankaŭ 
* komunumoj de Var

eta|maldekstra|300px|la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Kategorio:Komunumoj de Var
Réthoville

**Réthoville** estas malaperinta franca  situanta en departemento Manche, regiono Normandio.

Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas *Réthovillais*.

Ĝi nun formas parton de Vicq-sur-Mer.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Manche

## Eksteraj ligiloj 
*  (Vicq-sur-Mer)

Kategorio:Malaperintaj komunumoj de Manche
Bolometro

En fiziko, **bolometro** estas aparato, kiu mezuras la varmigan povumon de elektromagneta radiado.

## Priskribo 
eta|dekstra|Diagramo de bolometro
Bolometro konsistas el du ĉefelementoj:
* Varmosorbilo, ekzemple maldika metala lado
* Varmorezervujo (korpo tiel granda, ke ĝia temperaturo ne multe ŝanĝas)
La du elementoj estas ligitaj per varmokonduktilo.

Kiam radioj verŝiĝas sur la sorbilon, la sorbilo varmiĝas. La varmo trafluas tra la kondukilo en la rezervujon. Se la rapido de radia surverŝo estas sufiĉe granda, do la sorbilo hejtiĝas pli rapide ol la kapablo de la kondukilo forkondukti la troan varmon; termometro (ekz. termistoro) povas do mezuri la temperaturan diferencon inter la du ĉefelementojn kaj, tiele, la radian povumon.

Se la varmokapacito de la sorbilo estas C (en ĵulo/kelvino), kaj la varmokonduktanco de la konduktilo estas G (en vato/kelvino), do la **tempa varmokonstanto** estas \tau=C/G (en sekundo). Ju pli granda estas la tempa varmokonstanto, des pli sentiva estas la bolometro.

## Uzoj 
La bolometro estas uzata de astronomoj por mezuri astrajn radiojn, speciale tiuijn de submilimetraj ondolongoj. Bolometroj estas ankaŭ uzata en partikla fiziko.

Infraruĝa fotilo uzas aron da mikrobolometroj por mezuri infraruĝajn radiojn.

Bolometer for terahertz radiation detection.jpg|Bolometro por mezuri terahercajn radiojn
JPL Spiderweb Bolometer.jpg|Bolometro por mezuri kosman fonan radiadon
Sentry.jpg|Infraruĝa fotilo uzanta mikrobolometraron de grando 320×240

## Historio 
La bolometron inventis la Usona astronomo Samuel Pierpont Langley en 1878. La Langley-a bolometro konsistis el paro de ŝtalaj, platenaj, aŭ paladiaj folioj, el kiuj unu estas elmetata al radioj, la alia ŝirmata.

La termino “bolometro” devenas de  “ĵeto” (de radioj) kaj la sufikso *-metro* “mezurilo”.

## Referencoj 
Kategorio:Sensiloj
Kategorio:Mezuriloj
110408 Nakajima

'*110408 *Nakajima'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Orbito 
Ĝi estas en orbita resonanco 3:7 kun Marso.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Roy A. Tucker elde la Observatorio Goodricke-Pigott, proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la japana stuntaktoro Haruo Nakajima (japane: 中島春雄, * Nakajima Haruo*, 1929–2017), kiu aperis en filmoj kiel *Shichinin no samurai* de Kurosawa Akira. Plej bone fama kiel "la viro en la kostumo", Nakajima ludis la rolon de *Goĝira* (Godzilo) kaj de aliaj "kaiĝuoj" (fantastaj estaĵoj) en 21 filmoj de *Gojira* (1954) ĝis *Chikyu Kogeki Meirei: Gojira tai Gaigan'' (1972).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Roy A. Tucker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001
Mejbod

**Mejbod** aŭ **Meybod** estas urbo kaj ĉefurbo de la Distrikto Mejbod, Provinco Jazdo, de centra Irano. En la popolnombrado de 2006, estis 58 295 loĝantoj, en 15 703 familioj.

Mejbod estas grava urbo de dezerto en la Provinco Jazdo, kun loĝantaro jam de ĉirkaŭ 80 712 en la popolnombrado de 2016 kio faras ĝin la dua plej granda urbo en Jazdo.

Plej grava vidindaĵo estas la Citadelo, nome kastelo Narin.

## Bildaro

میبد.jpg
Ciudadela de Meybod, Irán, 2016-09-20, DD 24-29 PAN.jpg|Citadelo, kastelo Narin
DSC0052 (2) (1600x1200).jpg|Citadelo, kastelo Narin

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
* Farshid Sāmāni, *Mejbod* (en la persa), Jadid Online, 9-a de aprilo 2010, http://www.jadidonline.com/story/09042010/frnk/maybod, kun 5-minuta fotoprezento

Kategorio:Urboj de Irano
Kategorio:Provinco Jazdo
Sarein

**Sarein** aŭ **Sareyn** (en persa: سرعين‎, latinigita ankaŭ kiel Sar‘eyn, Sara’eyn, Sar‘eīn, Sar ‘Eyn) estas urbo kaj ĉefurbo de la Distrikto Sarein, en la Ardabila Provinco, Irano. Sarein estas konata pro siaj varmaj fontoj. La loĝantaro estas de ĉirkaŭ 8000, kaj pliiĝas ĝis pli ol 20 000 en somero pro multaj turistoj kiuj venas pro la ĉarma klimato. Ĝi distas 25 km el Ardabilo kaj la totala areo estas de 1.28 km². En la popolnombrado de 2006 estis 4 478 lokanoj, en 1,135 familioj.

La fontoj de Sarein estas apud neaktiva vulkano en la monto Sabalan kaj ties akvo enhavas partiklojn de sulfuro, kio estas supozita saniga kontraŭ doloroj de ostoj kaj artikloj.

La vorto Sarein en persa signifas "Elirejo de fontoj".

Sarein estas fama ankaŭ pro la produktado kaj vendado de mielo kaj pro sia populara 'Aŝe Doogh' (Jogurta supo); dum la buntaj someraj epokoj, oftas, ke multaj lokaj vendejoj preparas kaj vendas tiun supon. 

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
*  (

Kategorio:Urboj de Irano
Kategorio:Banejoj
Polonnaruwa

**Poḷonnaruwa** (, latinigite: Poḷonnaruva; , latinigite: Polaṉṉaṟuvai) estas la ĉefurbo de la Polonnaruwa Distrikto de la Nordcentra Provinco, Srilanko. La areo de la Kaduruwela estas la Polonnaruwa Nova Urbo kaj la alia parto de Polonnaruwa restas kiel la reĝa antikva urbo de la Regno de Polonnaruwa.

La dua plej antikva el la regnoj de Srilanko, Polonnaruwa estis por la unua fojoj establita de la Ĉola dinastio post ties sukcesa invado de la tiama ĉefurbo de la lando, nome Anuradhapura, en la 10a jarcento. La Antikva Urbo de Polonnaruwa estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko.

Nuntempe la nova Polonnaruwa estas trapasanta gravan disvolvigan projekton konatan kiel "Vekigo de Polonnaruwa" laŭ la koncepto de Prezidento Maithripala Sirisena. Ĝi celas la disvolvigon de ĉiuj sektoroj en Polonnaruwa kiel ŝoseoj, elektro, agrikulturo, edukado, sansistemo kaj mediprotektado.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Balasooriya, Jayasinghe (2004). The Glory of Ancient Polonnaruva. Polonnaruva: Sooriya Printers. ISBN 955-8158-01-1 (Archeological ruins)
* 'The Satmahal Prasada: A Historic link between Lan Na and Sri Lanka', en: Forbes, Andrew, and Henley, David, Ancient Chiang Mai Volume 1. Chiang Mai: Cognoscenti Books, 2012.

Kategorio:Urboj de Srilanko
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Azio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Azio
Kategorio:Budhismo en Azio
Kategorio:Budhismaj pilgrimejoj
Kategorio:Pilgrimejoj
Anuradhapura

**Anuradhapuro** aŭ **Anuradhapura** (, latinigite: Anurādhapuraya; , latinigite: Aṉurātapuram) estas grava urbo en Srilanko. Ĝi estas la ĉefurbo de la Nordcentra Provinco, Srilanko, kaj la ĉefurbo de la Anuradhapura Distrikto. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Anuradhapura estas unu el la antikvaj ĉefurboj de Srilanko, fama pro sia bone konservitaj ruinoj de la antikva Sinhala civilizacio. Ĝi estis la tria ĉefurbo de la regno Raĝarata, post la regnoj Tambapanni kaj Upatissa Nuŭara.

La urbo, nuntempe Monda heredaĵo de Unesko, estis la centro de Teravada Budhismo dum multaj jarcentoj. La urbo kuŝas je 205 km norde de la nuntempa ĉefurbo Kolombo en la Nordcentra Provinco, sur la bordo de la historia Malvathu River. Ĝi estas unu el la plej antikvaj konstante loĝataj urboj en la mondo kaj unu el la ok Mondaj Heredaĵoj de Unesko de Srilanko.

Temas pri centra urbo bone konektita per fervojo kun Kolombo, Ĝafna kaj Kankesanthurai. Per ŝoseo (busoj) kun Vavuniya, Dambulla, Matale, Puttalam, Trinkomali, Ĝafna, Kurunegala kaj Kandi. 

## Bibliografio
* Harischandra, B. W.: The Sacred City of Anuradhapura, Reprint. New Delhi, Asian Educational Services, 1998.
* Nissanka, H.S.S.: Maha Bodhi Tree in Anuradhapura, Sri Lanka : The Oldest Historical Tree in the World, New Delhi 1996. 
* R. A. E. Coningham.: The Origins of the Brahmi Script Reconsidered: The New Evidence from Anuradhapura, Minerva 8(2): 27–31, 1995.
* R. A. E. Coningham.: Anuradhapura Citadel Archaeological Project: Preliminary Results of a Season of Geophysical Survey. South Asian Studies 10: 179–188, 1994.
* A. Seneviratne.: Ancient Anuradhapura The Monastic City, Archaeological Department of Sri Lanka. p. 310, 1994.
* S. M. Burrows, The Buried Cities of Ceylon - A Guide Book to Anuradhapura and Polonaruwa Reprint, p. 120, 1999.

Kategorio:Urboj de Srilanko
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Azio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Azio
Kategorio:Budhismo en Azio
Kategorio:Budhismaj pilgrimejoj
Kategorio:Pilgrimejoj
Sunŝu Ao

**Sunŝu Ao** (孫叔敖, ĉirkaŭ 630, ĉirkaŭ 593 a.K.) estis ĉina hidraŭlika inĝeniero kaj politikisto. Li estis kortega ministro kiu servis por la administracio de la reĝo Ĵuang de Ĉu dum la Orienta Dinastio Zhou. Dum sia registara kariero, Sunŝu Ao ricevis informon ke la reĝo Ĵuang, ke ili estis promociinta lin al la rango de Ĉefministro en Ĉu. Sunŝu Ao ricevis kelkajn taskojn de la ŝtato, kaj pro granda akvorezervejo en teritorio de la nuntempa provinco Anhujo, kaj projekto por irigacio de agrikulturo, kion li estis establintaj, li estis konsiderita kiel la unua konata hidraŭlika inĝeniero de Ĉinio.

## Vidu ankaŭ 
* Ksimen Bao

## Notoj 
## Bibliografio 
* Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Part 3. Taipei: Caves Books, Ltd.

Kategorio:Ĉinaj politikistoj
Kategorio:Ĉinaj ministroj
Kategorio:Ĉinaj hidrologoj
Kategorio:Anhujo
Kategorio:Ĉinaj inĝenieroj
Kategorio:Hidraŭlikaj inĝenieroj
Ksimen Bao

**Ksimen Bao** estis ĉina hidraŭlika inĝeniero, filozofo kaj politikisto. Li estis registara ministro kaj kortega konsilisto de la Markizo Ŭen de Ŭei (regis en 445–396 a.K.) dum la Militŝtata periodo de Antikva Ĉinio. Li estis konata kiel frua raciisto, kiu sukcesis en la ŝtato Ŭei aboli la praktikoj buĉadi personojn al la riverdio He Bo. Kvankam la pli frua politikisto Sunŝu Ao estas konsiderata la unua konata hidraŭlika inĝeniero de Ĉinio (barante riveron por krei grandan poririgacian rezervejon), Ksimen Bao estas tamen konsiderata la unua konata inĝeniero de Ĉinio kiu kreis grandan sistemon de perkanala irigacio.

## Vidu ankaŭ 
* Sunŝu Ao

## Notoj 
## Bibliografio 
* Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Part 3. Taipei: Caves Books, Ltd.

Kategorio:Ĉinaj politikistoj
Kategorio:Ĉinaj ministroj
Kategorio:Ĉinaj hidrologoj
Kategorio:Anhujo
Kategorio:Ĉinaj inĝenieroj
Kategorio:Hidraŭlikaj inĝenieroj
Fastado en Islamo

eta|maldekstre|Fino de fastado en moskeo.
**Fastado en Islamo** (konata kiel **Saŭm** (صَوْم) arablingva prononco: [sˤawm] aŭ Sijam (صِيَام) arablingva prononco: [sˤijæːm], ofte konata ankaŭ kiel Rūzeh aŭ Rōzah (en persa: روزه‎) en ne-arabaj islamaj landoj), estas la praktiko de abstini sin, kutime el manĝado, trinkado, fumado, kaj seksa aktiveco. Dum la islama sankta monato Ramadano, Saŭm estas observata inter aŭroro kaj noktofalo kiam sonas la vespera azano. Ramadano estas la naŭa monato de la islama luna kalendaro kaj fastado estas la kvara el la kvin pilieroj de Islamo.

Fasado ne estas praktikata nur de islamanoj, sed estis praktikata dum jarcentoj ankaŭ de aliaj religioj kiel Kristanismo, Judismo, Konfuceismo, Hinduismo, Taoismo, inter aliaj. Estas menciita en la Korano ke Alaho diras "Vi kiu kredas, fastado estas preskribita por vi ĉar ĝi estis preskribita por tiuj antaŭ vi, por ke vi povu disvolvigi Di-konscion." (Korano 2:183). Tiel la islama fastado estas sekvo de aliaj antaŭaj.

La unua manĝo (*suhur*) devas esti farita antaŭ sunapero. Kaj la unua manĝo farita post la islama tago (*iftar*) estas farita per specialaj celebroj.

## Notoj 
Kategorio:Islamo
Kategorio:Religiaj manĝokutimoj
Kategorio:Manĝoj
Kategorio:Fasto
Ŝahado

eta|350ra|maldekstre|
La **Ŝahado** aŭ ***shahāda*** (, *šahida*, “atesti”) aŭ **konfeso de islama kredo** estas la deklaro de fido en unu ununura dio (*Allāh*, en araba), kongrue kun la islama kredo kaj la instruado de Mahomedo. Ties deklamado estas konsiderata unu de la kvin pilieroj de Islamo, laŭ la koncepto sunaisma. Kiam oni prononcas tion sincere, laŭte kaj antaŭ la du atestantoj postulataj de la tradicio, kiu manifestis tion povas esti konsiderata kiel islamano.

* Araba teksto: لا إله إلا الله محمد رسول الله‎
* Transliterumado: ''Lā 'ilāha 'illā-llāhu Muhammadun rasūlu-llāh''.
* Tradukoj:
** "Ne estas plia dio ol Dio, Mahomedo estas la mesaĝisto de la Dio". Tiu estas traduko 'laŭvorta', kvankam relative, ĉar *Alláh* ne signifas rekte "La Dio", sed derive, ĉar 'Alláh' derivas de 'Al-iláh', kiu signifas tekste "La Dio".
** "Ne estas plia dio ol Alaho, kaj Mahomedo estas lia profeto". Tiu estas, eble, la traduko plej ofta, kvankam estas malmulte rigora.

Kelkaj islamanoj ŝijaistaj aldonas: *`Alīyun wāliyu-llāh* ("Ali estas la reprezentanto de Dio"), fine de la *shahāda*. Ne estas deviga por la ŝijaistaj diri tion, kvankam la plej parto el ili faras tion, kaj tio estas rekomendata fare de la majoritato de la ajatoloj aŭ imamoj.

Pere de tiu formulo, la islamano proklamas la dian unuecon, ĉar deklaras, ke estas ununura dio, kaj, ke tiu dio estas esence unu, tio estas, ke ĝi ne havas asociaj aliajn diajn figurojn, kio tute konfliktas kun la koncepto de kristanismo pri la Triunuo. La dia unueco markas kompreneble ankaŭ la distancon rilate al politeismo, majoritata en la antaŭislama Arabio.

Tiu aserto akompanas la islamanojn dum ilia vivo. Oni susuras ĝin al la orelo de la ĵusnaskitoj, kaj al la mortantoj oni helpas diri la deklaron. La montra fingro indikanta al la ĉielo estas gesto kiu akompanas aŭ eĉ anstataŭas la *ŝahadon*.

La sincera kredo en la *ŝahado* sufiĉas por esti konsiderata islamano. Ties deklamado antaŭ atestantoj, post rita sinlavado, konstituas la simplan ceremonion necesan por la konverto al islamo. Tamen, laŭ la islama doktrino, per si mem ne sufiĉas por konduki la kredanton al la Paradizo: por tio, necesas la plenumon de la devigoj de la aliaj kvar pilieroj.

Kaligrafiaĵo de la *Ŝahado* jam en 1997-2001 servis kaj ekde 2021 denove servas kiel la nacia flago de Afganio. La talibanoj komprenas ĝin sia ĉefa simbolo. Tamen ili kompreneble ne havas kopirajton de la kaligrafia simbolo kaj de la islama koncepto, kaj la religia koncepto ne perdu renomon pro tiu politika uzado.

Kategorio:Islamo
Kategorio:Arabaj vortoj
Sacey

**Sacey** estas franca  situanta en departemento Manche, regiono Normandio.

Ĝiaj loĝantoj nomiĝas *Sacéens*.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Manche

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Komunumoj de Manche
Observatorio de Monto Lemmon

La **Observatorio de Monto Lemmon** (MLO) estas astronomia observatorio ĉe la supro de la Monto Lemmon, kulmino de la Montaro Santa Catalina en Arizono, (Usono) ĉirkaǔ 28 km nord-oriente de Tucson. Ĝi estas konata ankaŭ kiel **Infraruĝa Observatorio de Monto Lemmon** (*Mount Lemmon Infrared Observatory*).

Ĝi estas administrata de la Observatorio Steward de la Universitato de Arizono. Ĝia MPC kodo estas **G84**. Ĝi troviĝas en la nacia arbaro de Coronado kaj havas specialan permeson de la Usona Arbara Agentejo. Estas tie pluraj aliaj sendependaj teleskopoj.

## Historio 
La situejo estis komence disvolvita en 1954 kiel *Mount Lemmon Air Force Station*, radara instalaĵo de la tiama *Aerospace Defense Command*. Transdonita al la Observatorio Steward en 1970, ĝi estis transformita en infraruĝa observatorio. Ĝis 2003, radara turo operacata de Fortikaĵo Huachuca estis uzita por sekvi la raketajn lanĉojn de la Misila Areo de White Sands en Nov-Meksiko kaj de la Aerarmea Bazo de Vandenberg en Kalifornio.

## Teleskopoj 
* Teleskopo Steward, de tipo Cassegrain kun ĉefa spegulo de 1,5 m (60 coloj) de diametro, notinde uzita por la *Mount Lemmon Survey* (MLS), parto de la *Catalina Sky Survey* (CSS). Konstruita en la fino de la 1960-aj jaroj kaj komence instalita en la Stacio Catalina de Monto Bigelow, ĝi estis movita en la Monton Lemmon en 1972 kaj en sia nuna loko en 1975. Ĝia origina metala spegulo estis anstataŭita en 1977. Tiu teleskopo estas uzita de la someraj studentoj de la Universitato de Arizono.
* Teleskopo de tipo *Dall–Kirkham* de 1,5 m instalita en 1970, ununura instrumento de la Universitato de Minesoto sur la Monto Lemmon. Ĝia metala spegulo montriĝis ne efika kaj estis anstataŭita en 1975 per spegulo en *Cer-Vit*. Tiu teleskopo estis komence uzita en partnereco kun la Universitato de Kalifornio ĉe San-Diego.
* Teleskopo de tipo *Pressman-Camichel* de 1,02 m (40 coloj) uzita de la CSS por la sekvo de ĵus malkovritaj . Komence instalita en la Stacio Catalina kaj movita al MLO en 1975, ĝi estis renovigita en 2002 kaj lokita en novan kupolon en 2009 antaŭ partopreni al la operacioj de CSS.
* Aŭtomata teleskopo de 1,0 m instalita en 2003, ununura instrumento de la observatorio uzita de la Korea Instituto de Astronomio kaj Kosma Scienco (한국천문연구원)
* Teleskopo Schulman de tipo *Ritchey-Chrétien* de 0,81 m konstruita de‎ *RC Optical Systems* kaj instalita en septembro 2010. Funkciigita de la *Mt. Lemmon SkyCenter*, ĝi estas la plej granda publika teleskopo en Arizono.
* Teleskopo de 0,7 m (28 coloj) instalita en 1963 en la Stacio Catalina kaj movita en la MLO en 1972.
* Teleskopo tipo *Ritchey-Chrétien* de 0,6 m konstruita de‎ *RC Optical Systems* kaj funkciigita de la *Mt. Lemmon SkyCenter*.
* Teleskopo *John Jamieson* : teleskopo de 0,5 m donacita al la Universitato de Arizono kaj instalita en 2005.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Departemento de Astronomio kaj Observatorio Steward, el la paĝaro de la Universitato de Arizono de la Universitato de Arizono
*  *Mt. Lemmon SkyCenter*, ibidem

Lemmon Monto
----
Sakia

eta|La "persa rado", ĉirkaŭ 1905.
***Sakia***, alternative *sakieh* aŭ *sakija* (en araba, ساقية, sāqīya), nomita ankaŭ **persa rado**, "tablia", kaj en latina, "tympanum" estas mekanika aparato por elpreno kaj plialtigi akvon pere de siteloj, ujoj aŭ ajnaj akvujoj fiksitaj rekte aŭ al vertikala rado, aŭ al senfina bendo funkciigita per tiu rado. La vertikala rado estas subtenita per akso por transmisio al horizontala rado, kiu estas tradicie movita per animala tirforto (oksoj, azenoj ktp.) Ĉar oni ne faras uzadon de la akvoenergio, la *sakia* estas diferenca disde norio kaj de aliaj tipoj de akvoradoj. Ĝi estas uzata ankoraŭ en Barato, Egipto kaj aliaj partoj de Mezoriento, same kiel en Iberia Duoninsulo kaj Balearoj. Ĝi estis inventita eble en Egipto de la helenisma periodo, en Persio aŭ Barato. La *sakia* estis uzita ĉefe por irigacio, kvankam ne nur, kiel montras la ekzemplon de Kusajr Amra, kie oni uzis almenaŭ parte por havigi akvon al la reĝa banejo.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Oleson, John Peter (Oleson, John Peter (2000), «Water-Lifting», en Wikander, Örjan, ed., Handbook of Ancient Water Technology, Technology and Change in History 2, Leiden: Brill, pp. 217-302, ISBN 90-04-11123-9000)
* Fraenkel, P., (1990) "Water-Pumping Devices: A Handbook for users and choosers" Intermediate Technology Publications.
* Molenaar, Un., (1956) "Water lifting devices for irrigation" FAO Agricultural Development Paper No. 60, Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome.

Kategorio:Irigacio
Kategorio:Mezoriento
Kategorio:Antikva Egiptio
Kategorio:Pumpiloj
Kategorio:Akvomuelejoj
HFC-reto

**HFC-reto** (, *Hybrid Fiber Coaxial*, "Hibrida fibro-samaksa kablo") estas telekomunika reto kombinanta optikan fibron kaj samaksan kablon por krei distribuan reton de kabla televido kaj aldone de rapida aŭ altrapida retaliro al Interreto.

Ĉi tiu teknologio ebligas larĝbendan interretan aliron, uzante ekzistantajn retojn de kabla televido. La reta topologio konsistas el du partoj: la unua estas konekti la kablomodemon de la abonanto per samaksa kablo al nodo kaj poste interligi la nodojn al nabo CMTS () de la provizanto de retkonekto per optika fibro.

Datumtransigo (Interreta aliro) sur ĉi tia speco de hibrida reto estas normigita per normoj DOCSIS.

centra|eta|centre|altdekstre=2|Skemo de HFC-reto

## Vidu ankaŭ 
* DOCSIS

## Tradukfonto 
Kategorio:Retaliro
Ferenc Kratochwill

**Ferenc Kratochwill** [kratoĥvil], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kratochwill Ferenc** estis hungara juristo, altlerneja instruisto.

Ferenc Kratochwill naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ferenc Kratochwill akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös, poste li laboris en juĝejo, Inter 1962 kaj 1977 li instruis en la universitato. En 1980 li estis jam docento kaj ministeria komisaro, lia tasko estis establi juran katedron en Pezindustria Teknika Universitato en Miskolc. Li estis tie dekano ĝis 1984, poste li havis altan postenon en en ministerio. Inter 1986-1990 li estis katedrestro en Universitato Loránd Eötvös, poste li estis rektoro ĝismorte en Policista Altlernejo. Li ricevis premiojn en 1984, 1991 kaj 1993.

## Liaj libroj 
* *Büntető eljárásjogi határozat- és iratmintatár* (1974, kunaŭtoro)
* *Magyar büntetőeljárási jog (kiegészítés)* (1979, kunaŭtoro)
* *Magyar büntető eljárási jog* (1991, kunaŭtoro)

## Memorigiloj 
* memortabulo en Miskolc (1966) fare de Ágnes Máger https://www.kozterkep.hu/25159/kratochwill-ferenc-dr
* premio kaj medalo https://docplayer.hu/10812328-Nemzeti-kozszolgalati-egyetem.html

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildo

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Zoltán Kulcsár

**Zoltán Kulcsár** [kulĉAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kulcsár Zoltán** estas hungara juristo, informatikisto, firmaestro.

Zoltán Kulcsár naskiĝis en 1978 en Vác.

## Biografio 
Zoltán Kulcsár maturiĝis en informatika mezlernejo en sia naskiĝurbo en 1996, poste li akiris informatikan-inĝenieran diplomon en Altlernejo Dénes Gábor en Budapeŝto en 2001, pli poste juran diplomon en Katolika Universitato Péter Pázmány en 2007, fine informan-juran diplomon en Scienca Universitato de Szeged en 2012. Jam ekde 1996 li havis postenon en koncerna firmao. Li fondis propran firmaon en 2004, kie li kreis programojn pri defendo de komputiloj.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Adatvédelem az interneten* (2005)
* *Új adatvédelmi törvény* (2011)
* *A PPOS összefoglalója az Infotv. 2015-ös változásairól* (2015)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingvaj datenoj kun foto
* hungarlingvaj datenoj kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Hungaraj informatikistoj
Kategorio:Hungaraj entreprenistoj
István Kukorelli

**István Kukorelli** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kukorelli István** estas hungara konstitucia juĝisto, altlerneja instruisto.

István Kukorelli naskiĝis la  en Tét.

## Biografio 
István Kukorelli maturiĝis en benediktana gimnazio en Pannonhalma en 1970, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1976, pli poste li instruis en la universitato. En 1988 li kandidatiĝis, en 2010 li doktoriĝis ĉe la Hungara Scienca Akademio. Ekde 1988 li estis vicdekano, ekde 1991 katedrestro. En 1998 li habilitiĝis, en la sekva jaro li profesoriĝis. Intertempe en fino de la socialismo li estis aktiva en la politiko, tamen li restis en ombro. Li plej ofte okupiĝis pri la konstitucio. Inter 1999 kaj 2008 li estis konstitucia juĝisto, inter 2008–2013 li estis katedrestro en Universitato István Széchenyi. Li ricevis premiojn inter 1993-2014. Li havas edzinon, kiu naskis 3 gefilojn.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Alkotmányjogi alaptematika* (1979, kunredaktoro)
* *Államjogi jogszabálygyűjtemény* (1985)
* *Így választottunk… - adalékok a választási reform és az 1985. évi általános választások történetéhez* (1988, libro)
* *Alkotmányjog. Jogszabálygyűjtemény* (1994, redaktoro)
* *Az alkotmányozás évtizede (1995, libro)
* *Az Alkotmány magyarázata* (2003, kunaŭtoro)
* *Tradíció és modernizáció a magyar alkotmányjogban (2006, libro)
* *A Magyar Országgyűlés, 1990-2010. Öt parlamenti ciklus története* (2010, kunaŭtoro)
* *Állampolgári ismeretek – tankönyv középiskolásoknak* (2010, mezlerneja lernolibro, kunaŭtoro)
* *Magyarországot saját alkotmánya nélkül kormányozni nem lehet. A közjogász almanachja.* (2014)
* *Az alapjogi jogalkotás az alkotmányos rendszerváltás éveiben* (2018, kunaŭtoro)

## Fontoj 
* hungarlingva intervjuo kaj biografio kun foto
* hungarlingva membiografio 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
110416 Cardille

'*110416 *Cardille'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, en orbita resonanco 1:3 kun Marso.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Roy A. Tucker elde la Observatorio Goodricke-Pigott, proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de William Robert "Chilly Billy" Cardille (1928–2016), televida eminentulo de Pittsburgh. Komencinte en 1957, li gastigis multenombrajn programojn ĉe *WIIC-TV* (pli malfrue *WPXI*), inklude *Studio Wrestling* kaj dum 12 jaroj *Chiller Theatre*. Cardille aperis ankaŭ en pluraj filmoj, inklude *Night of the Living Dead''.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Roy A. Tucker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001
Kalvinana preĝejo (Hernádszentandrás)

La **Kalvinana preĝejo** estas religia historia monumento en vilaĝo Hernádszentandrás (Hungario), kie ĝi estas la plej malnova konstruaĵo.

## Historio 
La iama katolika preĝejo konstruiĝis en nekonata tempo, sed estas fakto, ke en 1329 la vilaĝo ricevis sian nomon de la preĝeja patrono. En 1739 la kirko jam havis paroĥan rangon. Ekde 1696 la kalvinanoj uzas la kirkon. Signifaj renovigaj kaj pligrandigaj laboroj okazis en 1792. Inundo faris damaĝojn en 1813, oni riparis ilin en 1834 kaj post 3 jaroj pli nova turo konstruiĝis. La nun videbla formo estas videbla ekde 1893. La internaj muroj estis pentritaj en 1976, la eksteraj renovigaj laboroj okazis en 2002.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas sola en korto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo estas tra la turo. La navo havas apogpilierojn. La sonorilo estis farita en 1645. Interne la muroj estas blankaj.

## Fontoj 
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun foto

Hernadszentandrás
Siro (islamo)

**Siro** aŭ  **Al-Seerat an-Nabawiyyah** (en araba: السيرة النبوية‎, latinigite: *al-Sīrah an-Nabawiyyah*), ofte mallongigita kiel *Seerah* el kio Siro, kaj tradukita kiel "biografio de la profeto", estas la tradiciaj islamaj biografioj de Muhammad el kiuj, aldone al la Korano kaj al la fidindaj Haditoj, devenas plej el la historia informaro pri lia vivo kaj la frua periodo de Islamo. La verko de Ibn Ishak nome *sīrat rasūl allāh* estis konservita en la formo de eldonita kopio de lia parola dirado kolektita de unu el liaj studentoj, nome al-Bakka'i, kio estis poste eldonita de ibn Hiŝam. El la aliaj aŭtoroj de siro, neniu el ties libroj survivis ĝis nuntempe kaj restas nur kelkaj citaĵoj kaj haditoj.

## Referencoj
## Literaturo
### Unuarangaj fontoj
* Alfred Guillaume , ''The Life of Muhammad. A translation of Isḥaq's "Sirat Rasul Allah"'', with introduction [xiii-xliii] and notes (Oxford University 1955), xlvii + 815 pages. The Arabic text used by Guillaume was the Cairo edition of 1355/1937 by Mustafa al-Saqqa, Ibrahim al-Abyari and Abdul-Hafiz Shalabi, as well as another, that of F. Wustenfeld (Göttingen 1858–1860). Ibn Hasham's "Notes" are given at pages 691–798.
* Gustav Weil, *Das Leben Mohammeds nach Mohammed ibn Ishak, bearbeitet von Abd Malik ibn Hischam* (Stuttgart: J. B. Metzler'schen Buchh. 1864), 2 volumes. La *Sirah Rasul Allah* tradukita al germana kun notoj. Volume 1
*Ibn Isḥaq, *The Life of Muhammad. Apostle of Allah* (London: The Folio Society 1964), 177 pages. El traduko de Edward Rehatsek (Hungario 1819 – Mumbajo [Bombay] 1891).
* 
*

### Tradiciaj biografioj
* Ibn Sayyid al-Nās, *ʿUyūn al-athar fī funūn al-maghāzī wa al-shamāʾil wa al-siyar*.
* Al-Khaṭīb al-Baghdādī, *Tārīkh Baghdād*.
* Al-Dhahabī, *Mīzān al-iʿtidāl fī naqd al-rijāl*.
* Yāqūt al-Ḥamawī, *Irshād al-arīb fī mʿrefat al-adīb*.

### Duarangaj fontoj
* 
* Robinson, Chase, *Islamic Historiography*, Cambridge University Press, 2003, ISBN 0-521-58813-8
* Wansbrough, John, *Quranic Studies*, 1977, represita en 2004, ISBN 0-19-713588-9
* Wansbrough, John, *The Sectarian Milieu*, 1978, represita en 2005. ISBN 0-19-713596-X.
* 

Kategorio:Historio de Islamo
Kategorio:Mohamedo
Kategorio:Arabaj historiistoj
Kategorio:Verkoj pri religio
Kategorio:Islama terminologio
Saint-Christophe-du-Foc

**Saint-Christophe-du-Foc** estas franca  situanta en departemento Manche, regiono Normandio.

Ĝiaj loĝantoj nomiĝas *Saint-Christophais*.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Manche

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Komunumoj de Manche
Liberala islamo

La **liberala Islamo** () estas ĝenerale la pensaro elirita de islamanoj de politika tendenco progresista, kiu temas pri la historiaj kaj kritikaj aliroj rilate al la originoj de Islamo kaj Korano kaj klopodas kongruigi modernecon kaj religion. La partinaoj de tiu movado estas kaj aktivuloj de la civila socio kaj fakuloj aŭ teologoj. Ili faras specialan traktadon al la promocio de virinoj en Islamo.

Ofte oni konsideras la progresisman Islamon kaj la liberalan Islamon kiel du apartaj movadoj: el kiuj la unua distas de la islamaj reformismaj movadoj en la senco ke ĝi eniras en la tendencon de la teologia liberalismo, kiel jam faris aliaj religioj de monoteismo en la 19-a kaj 20-a jarcentoj, dum la islamaj reformismaj movadoj povas formi parton de la islama fundamentismo.

Siaflanke la liberala Islamo, kies metodologio estas bazata sur la interpretado kaj reinterpretado de la islamaj skribaĵoj tradiciaj (nome la Korano) kaj aliaj tekstoj (kiel Haditoj), estas procezo nomita "iĝtihad" (). Tio povas okazi laŭ gamo de nur milde liberala al pli liberala, en kiu nur la signifo de la Korano estas konsiderata rivelado, dum la parola esprimo estus konsiderata verko de la profeto Muhammad en liaj partikularaj tempo kaj kunteksto. Kiel konsekvenco, la liberal/progresistaj islamanoj povus interpreti la versegojn de la Korano alegorie aŭ eĉ preteratenti ilin, kontraŭ pli fermita legado kaj interpretado, fare de la tendenco nomita «sekulara islamo».

Kelkaj liberalaj islamanoj vidas sin mem kiel revenantaj al la principoj de la frua Ummao kaj al etika kaj pluralisma klopodo de la Korano. Ili distanciĝas de kelkaj tradiciaj kaj malpli liberalaj interpretoj de la islama devigaro, kiuj laŭ ili havas kulturan bazon kaj ne havas universalan aplikeblon. La movado de reformo uzas la monoteismon «kiel principo organizanta de la homa socio kaj bazo de la religia sciaro, la historio, la metafiziko, la estetiko kaj la etiko, same kiel de la socia, ekonomia kaj monda ordo».

Eĉ antaŭ la sociaj aspektoj, kiel la defendo de la sekulareco, la nedevigo aŭ la malpliigo de la uzado de la islama vualo (hiĝabo) aŭ la malakcepto de la korpa puno priskribita de la ŝario aŭ de la ĝihado estas kelkaj el la punktoj defenditaj de granda parto de la liberalaj islamanoj de la 21-a jarcento. Al-Nahda, estas kultura movado sed kun forta tendenco de teologia profundigo.

## Notoj 
Kategorio:Islamo
Kategorio:Liberalismo
Opština Centar Župa / Merkez Jupa Belediyesi

La **Komunumo Centra Ĵupa** (, , Opština Centar Župa) estas unu el la 80 komunumoj de Norda Makedonio. Laŭ la censo de septembro 2021 en la komunumo loĝis entute 3 721 homoj sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administra centro de la komunumo estas la loĝloko Centar Župa.

## Loko, priskribo 
maldekstra|eta|loĝlokoj en Opština Centar Župa
eta|280x280ra|Opština Centar Župa
Opština Centar Župa situas en la Sudokcidenta regiono. Ĝia okcidenta parto estas en la valo de la rivero Crni Drim kaj la norda parto en la valo de la rivero Radika. Sude kaj oriente ĝi leviĝas al la montoj Stogovo. La alteco estas ĉirkaŭ 580 - 2280 m. Ĝia suma areo estas 107,21 km².

La sola vojo R 2249 trapasas la komunumon de nordo al sudo.

La komunumo konsistas el entute 23 loĝlokoj (kutime uzatas la makedonaj nomoj, kvankam plej multaj vilaĝanoj estas turklingvaj):

Centar Župa, Bajramovci, Balanci, Brestani, Broštica, Vlasići, Golem Papradnik, Gornji Melničani, Gorenci, Dolgaš, Donji Melničani, Evla, Elevci, Žitinjeni, Kočišta, Kodžadžik, Mali Papradnik, Novak, Osoljnica, Pareši, Praljenik, Hodžovci kaj Crni Boci.

Najbaraj komunumoj estas:

Opština Debar okcidente, norde kaj oriente, Opština Struga sude.

## Loĝantaro 
Laŭ la censo de 2002 loĝis ĉi tie entute 6.519 homoj.

El tiuj estis 5266 turkoj (80,17%), 814 makedonoj (12,49%), 454 albanoj (6,96%).

Laŭ religio: islamanoj 6215 (95,3%), aliaj ortodoksaj kristanoj, katolikoj ktp.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Tradukfonto 
Kategorio:Komunumoj de Nord-Makedonio
Dalil Boubakeur

**Dalil BOUBAKEUR** (2a de novembro 1940) estas kuracisto, Muftio, kaj estro de la Granda Moskeo de Parizo. Li estas ankaŭ la prezidanto de la Franca Konsilio de la Islama Kredo.

Li naskiĝis en la urbo de Alĝerio Skikda. Li studis en Lycées Bugeaud en Alĝero, antaŭ translokiĝi al Francio kaj studi en la Lycée Louis-le-Grand. Li gradiĝis el la Fakultato de Sciencoj kaj Medicino de Parizo kaj tenas gradojn en studoj pri Korano, teologio kaj islama civilizo.

Li publikigis «Proklamon de la islamo en Francio» («Proclamation de l'islam en France» en la franca) kiu provas ĝustigi la francajn islamanojn kiuj praktikas islamon kiu respektas la leĝojn respublikajn, kaj kiu estis tradukita en Esperanton.

## Notoj 
Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio
Kategorio:Alĝeriaj islamanoj
Kategorio:Francaj islamanoj
Kategorio:Francaj kuracistoj
Kategorio:Imamoj
Fakih

**Fakih** (de la araba فقيه faqīh, plurale fuqahā, arabe: فقيه, pl. فقهاء‎) estas islama juristo, fakulo pri fikho, nome islama jurisprudenco kaj islama juro.

*Fikh* signifas laŭvorte "kompreno, sciaro, kono" kaj en sia islama senco "jurisprudenco", ĉar la kompreno de la Korano kaj de la Sunao servis por determini la jurajn decidojn.

Fakih estas fakulo en unu de la tradiciaj juraj skoloj, nome *madhab*. En Sunaismo, ekzistas la skoloj Hanafismo, Hanbalismo, Malikismo kaj Ŝafiismo. La fakih estas fakulo kaj instruisto en la metodologio (usul) uzata de unu aŭ pliaj el tiuj skoloj, kaj kapablas apliki ĝin por alveni al la tradiciaj decidoj de sia respektiva skolo. 

Por iĝi fakih oni devas plenumi la kondiĉojn de la iĝtihad ĉu entute ĉu almenaŭ parte.

## Vidu ankaŭ 
* islamaj terminoj

## Bibliografio
* AL-JUSHANI, Muhammad b. Harit, Historia de los alfaquíes y tradicionistas de Al-Andalus, CSIC, Madrid 1992, ISBN 84-00-07239-1

Kategorio:Ŝario
Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Juraj okupoj
Iĝtihad

***Iĝtihad*** ( ''*, [ʔidʒ.tihaːd]; laŭvorte fizika aŭ mensa *klopodo* (barakto, peno), plenumita en partikulara agado)
estas jura termino en Islamo reference al sendependa rezonado
aŭ la plenumo de forta apliko de la mensa kapablo de juristo por trovi solvon al jura demando. Kongrue kun la klasika teorio de Sunaismo, *iĝtihad* postulas fakulecon en araba lingvo, teologio, rivelitaj tekstoj kaj principoj de jurisprudenco,

Starte el la 18-a jarcento, kelkaj islamaj reformistoj ekalvokis al abandono de *taklid* kaj emfazis al *iĝtihad*, kion ili vidis kiel revenon al islamaj originoj. Publikaj debatoj en la islama mondo pri *iĝtihad* pluas ĝis nuntempe. La defendo de *iĝtihad* estis partikulare asociataj kun la Islamaj modernistoj kaj purismaj pensuloj de Salafismo. Inter nuntempaj islamanoj en Okcidento aperis novaj komprenoj de la *iĝtihad* kiuj emfazas al substancaj moralaj valoroj super tradicia jura metodologio.

Juristoj de Ŝijaismo ne uzis la terminon *iĝtihad'' ĝis la 12-a jarcento, sed fakte ili uzis racian manieron de jura rezonado el la frua periodo, kaj ilia rigardo ne estis tiom mallarĝa kiom tiu de la Sunaisma tradicio, kun la escepto de la jurisprudenco de Zajdismo.

## Notoj 
Kategorio:Ŝario
Kategorio:Islamo
(110659) 2001 TX176

**(110659) 2001 TX176** estas asteroido de la ekstera asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Ĝi estas membro de la Hilda grupo, tie estas en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Hilda grupo
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001
Maŭlo

**Maŭlo**, **Maŭlaŭo** aŭ **Maŭlaŭi** (en araba: مولوي‎; literumita ankaŭ kiel Maulvi, Moulvi, kaj Mawlvi) estas religia titolo de Islamo donita al islamaj religiaj fakuloj, aŭ ulemoj, antaŭante iliajn nomojn, simile al la titoloj *Maŭlānā*, Mulao aŭ Ŝejĥo. Maŭlaŭo ĝenerale signifas tre alte kvalifikitan islaman fakulon, kutime tiu kiu havas kompletajn studojn en madraso (islama lernejo) aŭ *darul ulum* (islama seminario). Ĝi estas ofte uzata en Irano, Centra Azio, Suda Azio, Sudorienta Azio kaj Orienta Afriko. La vorto *Maŭlaŭi* estas derivita el la araba vorto *maŭla*, kiu havas kelkajn signifojn, inklude "senjoro".

Turka *Maŭlaŭi* frataro de Sufiismo (islama mistikismo) fondita en Konya, Anatolio, fare de la persa sufiisma poeto Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi (m. 1273), kies populara titolo *Maŭlānā* (arabe por "nia mastro") havigis la nomon. La ordeno, disvastigita tra tuta Anatolio, kontrolis Konya kaj ties areon ĉirkaŭ la 15a jarcento kaj en la 17a jarcento aperis en Istanbulo.

## Notoj 
Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Islamo
Kategorio:Titoloj
Kategorio:Islama terminologio
Geedzeco en Islamo

eta|Pakistana novedzino subskribas kontrakton de geedziĝo.
En **Islamo**, la geedziĝo estas jura kontrakto inter viro kaj virino. Kaj la novedzo kaj la novedzino devas konsenti la geedzecon pro propra volo. Kiel formala kaj ligiga kontrakto, ĉu parola ĉu skriba, estas konsiderata esenca parto de islama geedzeco religie valida kaj priskribas la rajtojn kaj respondecojn de la novedzo kaj la novedzino. La divorco en Islamo povas havi varion de formoj, kelkaj iniciataj persone de edz(in)o kaj aliaj iniciataj de religia tribunalo nome de edzino plendanta kiu sukcesas en peto de jura divorco pro valida tialo.

Sub islama juro, geedziĝo jam ne estis konsiderita kiel «statuso» sed prefere kiel «kontrakto», en kiu la konsento de la virino estis nerefutebla.

Dum sia vivo Mohamedo geedziĝis kun dek unu aŭ dek tri virinoj depende de la malsamaj klarigoj de kiu estis liaj edzinoj. En araba kulturo, geedziĝo estis ĝenerale kontraktita laŭ la pli grandaj bezonoj de la tribo kaj estis bazita sur la bezono formi aliancojn ene de la tribo kaj kun aliaj triboj. Virgeco dum geedziĝo estis emfazita kiel triba honoro. Watt deklaras ke ĉiuj geedziĝoj de Mohamedo havis la politikan aspekton de ĝentilaj rilatoj kaj estis bazitaj sur la araba kutimo. John Esposito substrekas ke kelkaj el la geedziĝoj de Mohamedo estis por la prizorgado de vidvinoj. Francis Edwards Peters diras ke oni ne povas ĝeneraligi la celon de la geedziĝoj de Mohamedo: laŭ li multaj el ili estis politikaj, kelkaj kompataj, kaj kelkaj eble koraferoj.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Esposito, John; Haddad, Yvonne Yazbeck (2000). Muslims on the Americanization Path?. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-513526-8.
* Peters, F. E. (2003). Islam: A Guide for Jews and Christians. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11553-5.

Kategorio:Islamo
Kategorio:Islamo kaj virinoj
Kategorio:Geedzeco