open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Szalaszend

**Szalaszend** [salasend] estas unuigita vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Encs.

## Bazaj informoj 
* Areo: 18 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 152 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.3776/21.127
* Loĝantaro: 1160
* Poŝtkodo: 3863
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Szalaszend situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Encs troviĝas 6, Miskolc 43 km-ojn.

## Historio 
La nuna vilaĝo naskiĝis en 1936, tiam unuiĝis 3 vilaĝoj **Szala**, **Alsószend** (=Suba-szend) kaj **Felsőszend** (=Supra-szend). La unua mencio devenis pri *Szala* el 1256 en latina formo *"Zaladienses"*. La unua mencio aperis pri *Szend* en 1256 en formo *"Scend"*. Aparte *Felsőszend* aperis en 1332 en formo *"Felső Zend"*. En la 19-a jarcento en geografiaĵo estas legebla: en Alsószend troviĝas 197 hungaroj en 51 domoj; en Felsőszend troviĝas 163 hungaroj en 35 domoj; en Szala troviĝas 352 hungaroj en 78 domoj. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Gerardo
* Kalvinana preĝejo (Szalaszend) el la mezepoko en la iama Alsószend
* kalvinana baroka preĝejo el la 18-a jarcento
* baroka kastelo de Hőnig el la 18-a j.c., nun kulturdomo, biblioteko kaj administrejo (vilaĝdomo)
* akvorezervujo nomata **Rakaca** 1.5 km-ojn for, (1.5 &nbsp;km²-jn area, 3 km-ojn longa)

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.vendegvaro.hu
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Szalonna

**Szalonna** [salona] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Edelény. La loknomo signifas: lardo, tamen oni konjektas, ke tio devenis el la slava vorto "slana" (=sala, ĉar tie estas sala fonto).
[eta|300ra|[Sonorilostablo, malantaŭe preĝejo en Szalonna]]

## Bazaj informoj 
* Areo: 20 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 143 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.4496/20.7425
* Loĝantaro: 1060
* Poŝtkodo: 3754
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Szalonna situas sur mildaj deklivoj, laŭ ĉefvojo Sajószentpéter-Turňa nad Bodvou, laŭ fervojo Tornanádaska-Miskolc. La lasta urbo troviĝas 50 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la pratempoj. La unua mencio devenis el 1249 en formo *"Zolouna"*. En 1562 la turkoj bruldetruis la vilaĝon. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario)
* nun kalvinana preĝejo (Szalonna) el la 11-a jarcento, post jarcento kvadrata romanika parto alkonstruiĝis, en 1383 iom da parto gotikiĝis, en la 15-a jarcento defenda muro konstruiĝis
* ligna sonorilostablo 15 m-ojn alta de 1765
* kastelo de Bónis-Gedeon el la 19-a jarcento
* akvorezervujo nomata **Rakaca** estas proksime

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.vendegvaro.hu
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Szászfa

**Szászfa** [sAsfa], germane **Sachsendorf** [zAkzndorf], estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén kaj en la distrikto Szikszó. La loknomo signifas: saksa-vilaĝ'.

## Bazaj informoj 
* Areo: 12 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 205 m
* Poŝtkodo: 3821
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Szászfa situas sur deklivoj, laŭ flankovojoj. Szendrő troviĝas 22, Encs gg 25, Edelény kaj Gönc po 30, Miskolc 52 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1351 laŭ tiama ortografio *"Zazfa"*. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio, tamen restis daŭre loĝata. En Szászfa migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika kapelo omaĝe al (Granda) Dipatrino
* grekokatolika kapelo omaĝe al (Eta) Dipatrino
* kalvinana preĝejo de 1780
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Hölstein

**Hölstein** estas komunumo en la distrikto Waldenburg en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 2333 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio
Hölstein situas en la Frenke- aŭ Waldenburgertal meze inter la kantonĉefurbo Liestal kaj la distriktĉefurbeto Waldenburg. Tra la komunumo fluas la rivero Antaŭa Frenke, kiu en Bubendorf kun Malantaŭa Frenke kuniĝas al Frenke.

## Najbaraj komunumoj
Hölstein limas al Bennwil, Bubendorf, Diegten, Lampenberg, Niederdorf, Ramlinsburg, Tenniken kaj Zunzgen.

## Trafiko
La komunumo situas ĉe la linio de la *Waldenburgerbahn*, trama etŝpurfervojo de Liestal al Waldenburg, kiu ligas la vilaĝon trafike bone kun la kantonĉefurbo.

En kelkminuta veturdistanco en Dietgen troviĝas la plej proksima alveturo al la nacia aŭtoŝoseo A2.

## Historio
La unua dokumenta mencio de Hölstein datiĝas el la jaro 1101 kiel *Hulestein*.

Hölstein regule fariĝis viktimo de grandaj inundoj, nome en la jaroj 1629, 1830, 1924 kaj 1926.

En la regiono *Stutz* estis malkovritaj restaĵoj el la neolitiko kaj en *Hinterbohl* mozaiko el la romia epoko.

Ekde la 10-a jarcento la Monaĥejo Payerne posedis en Höstein monaĥejan bienon, kiu servis kiel gastejo. Ekde la 12-a jarcento ankaŭ la bazela Monaĥejo Sankt-Alban disponis pri posedaĵoj en la vilaĝo. En la 13-a jarcento la Monaĥejo Payerne transdonis sian bienojn al la Grafoj de Eptingen kiel servuto. Dum la bieno en la jaro 1370 fariĝis posedaĵoj de *Herrmann von Wildenstein* kaj *Günther von Eptingen*, la vilaĝon akiris la bazela familio *Rot*, kio kaŭzis multjaran kverelon inter la du familioj, en kiu finvenkis en la jaro 1383 la familio Eptingen. En la 2-a duono de la 15-a jarcento vilaĝo kaj bieno, kiuj intertempe kunkreskis, fariĝis bazela posedaĵo kaj parto de la distrikto Waldenburg. En la jaro 1832 Hölstein aliĝis al la movado por la liberigo de la urbo Bazelo kaj aliĝis en la jaro 1833 al la nove fondita Kantono Bazelo Kampara en ties distrikto Waldenburg.

## Vidu ankaŭ 
* Hölstein (stacidomo)
* Hölstein Süd (stacidomo)
* Hölstein Weidbächli (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala retejo de la komunumo Hölstein
*Hölstein en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj

Dosiero:Hess Baenkelsaenger.jpg|La suba bildo en la bildo montras la inundon en Hölstein de la jaro 1830
Dosiero:Hoelstein 152.JPG|Hölstein, kantona ĉefvojo n-ro 12 kaj Fervojo de Waldenburg
Dosiero:Hoelstein Antaua Frenke 145.JPG|Antaŭa Frenke en Höllstein
Dosiero:Hoelstein preghejo 121.JPG|Reformita preĝejo
Dosiero:Hoelstein sunhorlogho sur la preghejo 127.JPG|Sunhorloĝo sur la preĝejomuro
Dosiero:Hoelstein tombejo 125.JPG|Tombejo
Dosiero:Hoelstein horloghofabriko Oris 135.JPG|Horloĝofabriko Oris
Dosiero:Hoelstein restoracio Linde 143.JPG|Restoracio Linde
Szendrőlád

**Szendrőlád** [sendrOlAd] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény.
eta|Aerfoto pri Szendrőlád

## Bazaj informoj 
* Areo: 18 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 143 m
* Loĝantaro: 1830
* Poŝtkodo: 3751
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Szendrőlád situas sur mildaj deklivoj, laŭ ĉefvojo Sajószentpéter-Turňa nad Bodvou, laŭ fervojo Tornanádaska-Miskolc. Miskolc troviĝas 30 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el la 13-a jarcento. En la 16-a jarcento la turkoj detruis la vilaĝon. Tiutempe estis tie ankaŭ fortikaĵo. En 1896 la trajno ekfunkciis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Nomo de Dipatrino de 1773, en 1834 pligrandiĝis kaj klasikismiĝis
* kalvinana preĝejo
* statuo de Johano Nepomuka el la 19-a jarcento

## Famuloj 
En Szendrőlád naskiĝis aktoro László Borsovai Lengyel.

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Szin

**Szin** [sin] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Edelény.

## Bazaj informoj 
* Areo: 18 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 212 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.4981/20.6626
* Loĝantaro: 780
* Poŝtkodo: 3761
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Szin situas en Nacia parko nomata Aggtelek en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Aggtelek troviĝas 15, Edelény 29, Miskolc 53 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el la mezepoko. Vilaĝservoj estas lernejo, kuracejo, poŝto, drinkejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika klasikisma preĝejo omaĝe al (Eta) Dipatrino
* kalvinana preĝejo de 1804
* ĉaskastelo el la 20-a jarcento

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.vendegvaro.hu
* w.nagyvofely.hu
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Rönisch

La pianofabrikon **Rönisch** fondis en la jaro 1845 Carl Rönisch en Dresdeno. Li evoluigis en 1866 la gisferan kadron, unu el la plej gravaj kondiĉoj por moderna pianokonstruo. Kun unuaj premioj sur internaciaj ekspozicioj la fabriko fariĝis kortegoliveranto ne nur por la saksa reĝo.

En la jaro 1918 la firmao Ludwig Hupfeld AG, rezidanta en Lepsiko, transprenis la firmaon Rönisch. Post kiam en 1945 la fabrika tereno de Rönisch fariĝis viktimo de la bombatakoj sur Dresdeno, ekde 1948 *Hupfeld*, post tiam *VEB Deutsche Piano-Union Leipzig*, konstruis instrumentojn kun ĉi tiu etikedo. Post la kolapso de la GDR la firmaon transprenis la pianofabriko Carl A. Pfeiffer GmbH & Co. KG rezidanta proksime de Stutgarto. Nuntempe la pianofabriko Lepsiko vendas la kvalite altvalorajn pianegojn kaj pianetojn konstruitajn en Lepsiko kaj sub la markoj Hupfeld kaj ankaŭ Rönisch.

## Eksteraj ligiloj 
* Etikedo Rönisch
* Etikedo Hupfeld
* Pfeiffer GmbH & Co.KG

Kategorio:Muzikinstrumenta konstruado
Kategorio:Dresdeno
Arana

**Arana** estas eŭska vorto signifanta "la valon" aŭ "la prunon".

Ĝi donis la nomon al
* Arana valo (''Val d'Aràn*) en la nordo de Katalunio, Hispanio. En ĝi oni parolas la aranan lingvon, varianto de la okcitana lingvo, kaj ununura loko kie tiu plejparte francia lingvo estas oficiala.
* Valo de Arana aŭ *Harana'', valo kaj urbo en la sudoriento de Álava.
* Arana, komunumo de Vitorio, ĉefurbo de Álava, Hispanio.

**Arana** kiel familia nomo povas plu-gvidi al:

* Sabino Arana (1865 – 1903), fondinto de la moderna eŭska naciismo
* Luis Arana Goiri (1862 – 1951), eŭska naciisto, frato de la antaŭa.
* Facundo Arana (1972 – ), argentina aktoro
* Francisco Javier Arana (1905 – 1949), Gvatemala militista gvidanto
* Mariano Arana (1933 – ), Urugvaja arkitekto kaj politikisto
Aragona Strio

La **Aragona Strio** aŭ ** Franja de Aragón ** (katalune por ** Okcidenta Strio ** kaj aragone por ** Orienta Strio ** respektive) temas pri kvar komarkoj en la oriento de la Aŭtonoma Komunumo Aragono, kiu estas lingve kataluna kontraste kun la hispanaj kaj aragonaj lokoj de Aragono. Ĝi estas kalkulita kiel parto de la Katalunaj Landoj ekde lingva kaj kultura vidpunktoj, sed ne ekde politika kaj administra konsideroj.

La sekvantaj komarkoj konsistigas la Aragonan Strion:

* Baixa Ribagorça
* Llitera
* Baix Cinca
* Matarranya

Kategorio:Geografio de Aragono
Kategorio:Katalunaj Landoj
Tiétar

La rivero **Tiétar**, Tjetaro esperante, komenciĝas en la orienta pinto de la Sierra de Gredos, en la loko nomita "La Venta del Cojo" apartenanta al la vilaĝo de Santa María del Tiétar (Ávila). Ĝi enfluas en la riveron Taĵo ĉe Villarreal de San Carlos, en la Nacia Parko de Monfragüe. Tiétar transpasas la provincojn de Ávila, Toledo kaj Cáceres

Ĝi ricevas akvon el multaj alfluantoj, kiuj venas el la Sierra de Gredos. En la parto de la provinco de Cáceres ĝi formas la valon de la Vera, ege riĉa en agrikulturo. La enfluo en la rivero Taĵo varias laŭlarĝe, laŭ la nivelo de la akvorezervejoj en tiu laste menciita rivero. Ĉe sia enfluo Tiétar tratranĉas etan montaron por atingi Taĵo, dividante ĝin al la montaretoj de *Santa Catalina* kaj de *la Urraca* (Pigo), favora loko, kiun oni profitis por la konstruado de akvobaraĵo.

La rivero estas 150&nbsp;km longa, la alto en la fontoloko estas 1.600 m s.mn., la surfaco de la baseno estas ĉirkaŭ 4.459&nbsp;km² kaj la larĝo de la enfluo varias inter 60 kaj 120 m.

Kategorio:Geografio de Ekstremaduro
Kategorio:Riveroj en Hispanio
Selyeb

**Selyeb** [ŝejeb] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szikszó.

## Bazaj informoj 
* Areo: 17 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 168 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.3378/20.9568
* Poŝtkodo: 3809
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Selyeb situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Szikszó troviĝas 11, Miskolc 27 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1256 laŭ tiama ortografio *"Seleb"*. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Selyeb 847 homoj (escepte unun ĉiuj hungaroj). Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo
* kalvinana preĝejo
* baroka nobeldomo de familio Tiszta [tista] el la 18-a jarcento, post incendio renoviĝis
* statuo pri Johano Nepomuka de 1769

## Famuloj 
En Selyeb naskiĝis pentristo János Seres.

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.vendegvaro.hu
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Provinco Ilerdo

** Ilerdo** (katalune: Lleida (oficiale), hispane: Lérida) estas provinco de nordorienta Hispanio, en la okcidenta parto de la aŭtonoma komunumo Katalunio. Limas kun la provincoj de Ĝirono, Barcelono, Taragono, Zaragozo kaj Huesko kaj la landoj de Francio kaj Andoro. La ĉefurbo estas Ilerdo.

El la loĝantaro de 414.015 (2007), ĉirkaŭ 30% loĝas en la ĉefurbo, Ilerdo. Aliaj urboj en provinco de Ilerdo estas La Seu d'Urgell (sidejo de la ĉefepiskopo kiu estas kunprinco de Andoro), Mollerussa, Cervera, Tàrrega, Balaguer. Estas 231 municipoj en Ilerdo.

En ĉi tiu provinco estas la Valo de Arano, speciala komarko kun pli da aŭtonomeco kaj kiu havas la aranan, dialekto de la okcitana, kiel ĝia oficiala lingvo.

La Nacia Parko Aigüestortes i Estany de Sant Maurici troviĝas en ĉi tiu provinco.

La provinco ĝuas viglan frukto-kulturan industrion, kiu enhavas pirojn kaj persikojn.

## Lingvo 
Ĝi havas karakteran katalunan dialekton populare nomatan * lleidatà * , kun * lo * , * los * uzataj kiel la vira difinita artikolo anstataŭ * el * , * els * . La loka dialekto, konvene nomata nordokcidenta kataluna estas parto de la okcidenta kataluna grupo, kaj tial, kunhavas trajtojn kun la valencia (kies dialektoj ankaŭ estas parto de tiu grupo).

## Eksteraj ligiloj 
* Xanascat la Nacia Retejo de Junularogastejoj de Katalunio () () () ()


Ilerdo
Eanflaed

**Eanflaed** (n. la 19-an de aprilo 626, m. verŝajne la 11-an de decembro 704) estis edzino de Oswiu, reĝo de Northumbria, kaj post ties morto abatino de Whitby. Ŝi estis anglosaksa sanktulino.

## Infanaĝo
Ŝiaj gepatroj estis Edwin, reĝo de Northumbria, kaj Aethelburg de Kent. Aethelburg estis kristano, sed ne Edwin ĝis la nasktago de Eanflaed. Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, tiun tagon dungmurdisto sendita de Cwichelm, reĝo de Wessex, malsukcese penis mortigi Edwin. Paulinus, episkopo de Jorko, persvadis Edwin konsenti al la bapto de Eanflaed (kune kun 11 aliaj anoj de la reĝa domanaro), kaj Edwin ĵuris ke, se li venkus Cwichelm, li konvertiĝus. Edwin ja venkis, kaj en 627 baptiĝis.

La saman jaron Penda, reĝo de Mercia, venkis Edwin, kiu mortis dum la batalo. Aethelburg kaj Paulinus fuĝis kun Eanflaed al Kent kie ŝia frato Eadbald regis. Tie Eanflaed pasis sian infanaĝon.

## Edziĝo
En 642 Oswiu, reĝo de Northumbria, sendis pastron al Kent, tiam regata de Eorcenberht, por peti edziĝon al Eanflaed. Ne certas kiam la nupto okazis. Per la edziĝo Oswiu sendube esperis plifortigi aliancon kontraŭ Mercia. Tamen Northumbria mem disiĝis: ne post 644 Oswin, kuzo de Eanflaed, iĝis reĝo de Deira, kaj Oswiu retenis nur Bernicia.

## Abatejo Gilling
En 651 generalo de Oswiu mortigis Oswin. Eanflaed persvadis sian edzon doni bienon por Abatejo Gilling ĉe la loko kie Oswin mortis. La unua abato estis Trumere, kiu estis parenco de Oswin. Tiel oni evitis revenĝon.

## Sankta Wilfrid
Eanflaed estis patrono de Sankta Wilfrid kiam tiu alvenis al la kortego, kaj kiam li deziris eliri, ŝi rekomendis lin al ŝia kuzo Hlothere, reĝo de Kent.

## Abatino kaj Sanktulino
Post la morto de Oswiu en 670, Eanflaed eniris la abatejon de Whitby. Post la morto en 680 de ŝia parenco Hilda de Whitby ŝi iĝis abatino kune kun sia filino Aleflaed. Ŝi mortis verŝajne la 11-an de decembro 704 kaj entombiĝis en sia abatejo. Laŭ Vilhelmo de Malmesbury ŝiaj restaĵoj estis poste translokigataj al Abatejo Glastonbury.

## Idoj
La familia vivo de Oswiu estis iom komplika. Tamen verŝajnas ke li kaj Eanflaed havis kvar gefilojn:
* Ecgfrith, kiu sekvis Oswiu kiel reĝo de Northumbria
* Aelfwine, reĝo de Deira de 670 al 679
* Osthryth, kiu edziĝis al Aethelred la 1-a, reĝo de Mercia
* Aelflaed, kiu iĝis abatino de Whitby kune kun sia patrino

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Britaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Abatoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 626
Kategorio:Mortintoj en 704
Catazajá

**Catazajá** estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Catazajá. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07016.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 15876 loĝantojn. El tiuj estis 8114 viroj kaj 7762 virinoj. La komunumo havas surfacon de 621 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 10 metroj super la marnivelo.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 10412 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 8366 scipovis legi kaj skribi kaj 2042 personoj estis analfabetoj. Do 80% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 20% estis analfabetoj.

15709 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 282 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 1.80% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Catazajá  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Chiapas
Enric Duran

eta|Enric Duran Giralt

**Enric Duran** estas kataluna kontraŭkapitalisma aktivulo kaj membro de la kolektivo *Temps de re-voltes*  (tempo de ribeloj). Je la 17-a de septembro 2008, li publike anoncis ke li ŝtelis al dekoj de hispanaj bankoj la kvanton de preskaŭ duon-miliono da eŭroj kiel parto de politika ago por denunci kion li nomas la predan kapitalisman sistemon kaj financi diversajn kontraŭkapitalismajn movadojn. Inter 2006 kaj 2008, Duran elprenis 68 entreprenajn kaj personajn pruntojn el 39 bankoj sen garantioj aŭ posedaĵoj.

Duran publikigis artikolon kun la titolo *Mi “ŝtelis” 492 000 eŭrojn al kiuj plej ŝtelis al ni por denunci ilin kaj konstrui iujn alternativojn por la socio*, klarigante per interreto ke li prenis serion da pruntoj el multaj hispanaj bankoj kaj anoncis la eldonon de la revuo *Crisi* (krizo) en la kataluna lingvo. Duran nomis sian agon unu el financaj civilaj malobeoj.'

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Daŭripova nekresko

Kategorio:Katalunoj
Kategorio:Alimondismo
Germana Orient-Afriko

**Germana Orient-Afriko** estas la nomo de iama germana kolonio de 1885 ĝis 1918. La tereno ampleksis la hodiaŭajn landojn Tanzanio (sen Zanzibaro), Burundo kaj Ruando kaj havis ĉirkaŭ 7,75 milionojn da loĝantoj: ĝi estis la plej granda kaj la plej populata kolonio de la germana regno.

## Literaturo 
**germanlingve**:
* Norbert Aas, Werena Rosenke (Hg.): *Kolonialgeschichte im Familienalbum. Frühe Fotos aus der Kolonie Deutsch-Ostafrika.* ISBN 3-928300-13-X
* Detlef Bald: *Deutsch-Ostafrika 1900–1914: eine Studie über Verwaltung, Interessengruppen und wirtschaftliche Erschließung.* München, Weltforum-Verlag 1970, ISBN 3-8039-0038-7
* Fritz Ferdinand Müller: *Deutschland – Zanzibar – Ostafrika: Geschichte einer deutschen Kolonialeroberung 1884–1890; mit 14 Abbildungen und 6 Karten.* 1. Aufl. – Berlin, Rütten & Loening 1959
* Rainer Tetzlaff: *Koloniale Entwicklung und Ausbeutung: Wirtschafts- und Sozialgeschichte Dt.-Ostafrikas 1885–1914* Berlin, Duncker [u.] Humblot 1970
* Martin Baer, Olaf Schröter: *Eine Kopfjagd. Deutsche in Ostafrika* Berlin, Christoph Links Verlag 2001, ISBN 3-86153-248-4
* Felicitas Becker, Jigal Beez: *Der Maji-Maji-Krieg in Deutsch-Ostafrika 1905–1907* Berlin, Ch. Links Verlag 2005, ISBN 3-86153-358-8
* Deutsche Kolonialgesellschaft: *Kleiner Deutscher Kolonialatlas*. Verlag Dietrich Reimer, Berlin 1899
* Albert Prüße: *20 Jahre Ansiedler in Deutsch-Ostafrika*. Verlag Strecker und Schröder, Berlin 1929
* Schulte-Varendorff, Uwe: *Kolonialheld für Kaiser und Führer. General Lettow-Vorbeck – Mythos und Wirklichkeit.* Berlin 2006

## Eksteraj ligiloj 
* Deutsch-Ostafrika 1885-1914 (de)
* Deutsch-Ostafrika 1914-1918 (de)
* Klaus Richter: *Deutsch-Ostafrika 1885 bis 1890: Auf dem Weg vom Schutzbriefsystem zur Reichskolonialverwaltung. Ein Beitrag zur Verfassungsgeschichte der deutschen Kolonien*, in *forum historiae iuris* , Erste europäische Internetzeitschrift für Rechtsgeschichte 2000 (de)
* Die Kolonie Deutsch-Ostafrika  (de)
* jaduland.de  (de)

## Vidu ankaŭ 
* Germanaj setlejoj ekster Germanio
* Hehoj
* Mkwawa
* Jan Smuts
* Koloniismo
* Brita Orienta Afriko
* Tanganiko

Kategorio:Eksaj kolonioj de Germanio
Kategorio:Historio de Germanio
*
Kategorio:Historio de Afriko
Kategorio:Historio de Tanzanio
Kategorio:Historio de Burundo
Kategorio:Historio de Ruando
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1885
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1919
La ciutat cremada

**La ciutat cremada** estas filmo de Antoni Ribas, farita en Hispanio en 1976, en la kataluna lingvo. Ĝi priskribas la historion de Katalunio inter 1899 (hispana-usona milito) kaj 1909 (Tragika Semajno de Barcelono, la "bruligita urbo").

La filmo suferis cenzuron en Hispanio dum pli ol unu jaro.

En unu sceno aperas anarkiismaj laboristoj, kiuj studas Esperanton.

Xabier Elorriaga en 1977 ricevis premion kiel plej bona protagonista aktoro. Reĝisoro Ribas en 1978 ricevis specialan premion de la ĵurio en la monda filma festivalo de Montrealo.

## Referencoj 
Kategorio:Katalunaj filmoj
Kategorio:Esperanto-filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1976
Listo de balotdistriktoj de Namibio

Ĉiu de la 13 regionoj de Namibio estas plie subdividita al **balotdistriktoj**.  La nombro kaj larĝeco de la distriktoj varias laŭ la grando kaj loĝdenso de la regiono.

Aktuale Namibio havas 102 balotdistriktojn. Ĉiu balotdistrikto voĉdonas por unu konsilisto en la regiona konsilantaro. Aktuale ekzistas 13 regionaj konsilantaroj koresponde al la 13 regionoj de Namibio.

La plej loĝata balotdistrikto estas Hakanana, ene de Windhoek; la malplej loĝata Okatjali en Oŝana-regiono.

## Listo de balotdistriktoj laŭ regiono 
*
Kategorio:Politiko de Namibio
Kategorio:Listoj
Arboldswil

**Arboldswil** estas komunumo en la distrikto Waldenburg en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 523 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Arboldswil situas sur altebenaĵo inter la valoj de Waldenburg kaj de Reigoldswil. Dum bela vetero oni ek de la vilaĝo havas mirindan belvidon al Ĵuraso kaj ĝis Nigra Arbaro.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Arboldswil limas al Bubendorf, Niederdorf, Reigoldswil, Titterten kaj Ziefen.

## Trafiko 
Arboldswil situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La komunumo estas konektita per la regionaj buslinioj 70 kaj 71 kun Liestal respektive kun Reigoldswil.

## Historio 
La unua dokumenta mendio de Arboldswil datiĝas el la jaro 1226 kiel *Arboldswilre*.

En la bronzepoko en *Castelen* ekzistis fortikita setlejo. Norde de ĝi oni trovis restaĵojn el la romia epoko. Dum mezepoko Arboldswil apartenis al la Baronejo Waldenburg kaj krome la Monaĥejo Schöntal tiel posedis bienojn. En la jaro 1366 la vilaĝo fariĝis posedaĵo de la Princepiskopejo Bazelo kaj en la jaro 1400 kune kun la voktejo Waldenburg de la urbo Bazelo. En la jaro 1833 la komunumo fariĝis parto de la nova Kantono Bazelo Kampara.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Arboldswil
* Arboldswil en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:Arboldswil terdomo 221.JPG|Terdomo
Dosiero:Arboldswil komunuma domo 218.JPG|Komunuma domo
Dosiero:Arboldswil 205.JPG|Vilaĝeniro
Dosiero:Arboldswil restoracio Rudin 209.JPG|Restoracio Rudin
Dosiero:Arboldswil vilagha vendejo 231.JPG|Vilaĝa vendejo
Dosiero:Arboldswil 220.JPG|Loĝdomo kun sunhorloĝo
Dosiero:Arboldswil lernejo 233.JPG|Lernejo
Dosiero:Arboldswil 214.JPG|Vilaĝa strato
Hardap-regiono

**Hardap-regiono** estas unu el la 13 administraj regionoj de Namibio.
Hardap apartenas al suda Namibio, ĝi najbaras al Karas (sude) kaj norde al Khomas.

Ĝia nomo venas de Hardap-digo, la plej granda baraĵlago de Namibio.
La ĉefurbo de Hardap estas Mariental, kiu situas apud Hardap-baraĵlago ĉe Fiŝrivero; la plej granda urbo tamen estas Rehoboth.

## Geografio 
→ *Vidu ankaŭ: Geografio de Namibio*
[eta|maldekstra|La famaj dunoj de [Sossusvlei]]
Hardap etendiĝas sur tereno de 110.000 km² kaj limas okcidente al la suda Atlantiko kaj oriente al Bocvano. La tutan marbordon kaj vastajn partojn de Hardap okupas Namib-dezerto kaj apartenas al naturprotektejo nacia parko Namib-Naukluft. Lokoj kiel Sossusvlei kaj Sesriem-kanjono estas mondfamaj  .

## Galerio 

|„Lange Wand“ (longa muro)
File:HardapDam.JPG|Hardap-baraĵlago
File:Gamsberg.jpg|Gamsberg
File:Duwisib-castle.jpg|Duwisib-kastelo
File:Kalahari_PICT0036.JPG|Kalahari-dezerto
File:Namibia M33.JPG|Strato M33
File:Aloe hereroensis MS 9856.jpg|*Aloe hereroensis*
File:BasterCouncil1872.jpg|Konsilio de Rehoboth

File:Sossusvlei LandSat7.jpg|Sossusvlei
File:Sossusvlei sand dunes.jpg|Sossusvlei
File:Düne L-Schlag Sossusvlei.JPG|Sossusvlei
File:Düne S-Schlag Sossusvlei.JPG|Sossusvlei

## Fontoj, referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ARC-paĝo pri Hardap 
* "Hardap Dam" 

Kategorio:Namibio
Kategorio:Regionoj de Namibio
!
Ŝvabaĥo

eta|250ra|Montro de teksto skribita per ŝvabaĥo
dekstra|eta|250ra|Komparo de ŝvabaĥo kun aliaj tipoj de literoj
**Ŝvabaĥo** (germane *Schwabacher*) estas malfrue bastarda gotika rompa skribmaniero kun granda ornamaĵaro, devenanta el la 16-a jarcento, markata kiel kursivo de frakturo. Tiu ĉi larĝa rondigita skribmaniero estas el hodiaŭa vidpunkto por laikoj sole malfacile legebla, sed siatempe ĝi estis uzata por klara kaj legebla formo, sed kontraŭ al pli antaŭaj gotikaj skriboj ĝi seniĝis de ekz. granda kvanto de mallongigoj kaj ligaturoj. En certa senco ĝi estas por kelkaj ĉeĥaj aŭ germanaj skribaj dokumentoj transira skribo inter gotika kaj novgotika etapo. La skribo estas nomita laŭ urbo Schwabach apud Nurenbergo.

En la ŝvabaĥo estas presita Biblio de Kralice el la jaroj 1579–1594 kaj presaĵoj de Jiří Melantrich.

Al la ŝvabaĥo en Germanio ekde la 17-a jarcento, do proporcie baldaŭ, ligis novgotika malfrue bastarda frakturo. En la ĉeĥaj landoj la ŝatateco de ŝvabaĥo daŭrigis krom aliaj novgotikaj skriboj en presaĵoj ĝis la 18-a jarcento, okaze de malpli valoraj verkoj ĝis fino de la 19-a jarcento.

Pli malfacile legebla skribita ŝvabaĥo ne havis klare kodifikitan aspekton.

## Rilataj temoj 
* Frakturo
* Listo de skriboj
* Listo de skriboj (laŭ grupoj)

Kategorio:Skriboj
Kategorio:Tiparoj
Kategorio:Skribo
Kategorio:Tipografio
Kategorio:Kulturo de Germanio
Robert H. Jackson

**Robert Houghwout JACKSON** (la 13-a de februaro 1892 - la 9-a de oktobro 1954) estis Ĝenerala prokuroro de Usono (1940-1941), kaj asizanto de La plej supera Juĝo de Usono (1941-1954). Li estis ankaŭ ĉefulo de Usono kaj pledanto en Nurenberga proceso.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1892
Kategorio:Mortintoj en 1954
Kategorio:Usonaj juĝistoj
Kategorio:Nurenbergaj procesoj
Szögliget

eta|560ra|centre|Larĝa panoramo de Szögliget
**Szögliget** [sogliget] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény.
Lago Ménes en Szögliget|eta|
eta|Fortikaĵo Szádvár
eta|Montoj ĉe Szögliget
eta|Monto ĉe Szögliget

## Bazaj informoj 
* Areo: 35 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 169 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.5218/20.6805
* Loĝantaro: 750
* Poŝtkodo: 3762
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Szögliget situas en valo de rojo, fine de sakovojo. Aggtelek kaj Szendrő troviĝas po 17, Rudabánya 21, Miskolc 60 km-ojn. Fantomvilaĝo Derenk apartenas al la municipo.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo kaj fortikaĵo "Szádvár" [sAdvAr] devenis el la 13-a jarcento. La Habsburgoj plene detruis la fortikaĵon en 1686. Dum la 2-a mondmilito partizanoj bataladis ĉe la apudaj arbaroj. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, poŝto, kuracejo, dentokuracejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Serpa) Dipatrino
* Kalvinana preĝejo (Szögliget) de 1800
* ruinoj de fortikaĵo "Szádvár" sur montopinto 460 m-ojn alta, 2 km-ojn for de Szögliget
* lago nomata Ménes [mEneŝ]

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www. vendegvaro.hu
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.szogliget.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Szőlősardó

**Szőlősardó** [sOlOŝardO] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény. La loknomo signifas: vinbera-arbargardisto.
eta|maldekstre|Kalvinana preĝejo en Szőlősardó
eta|Loĝdomoj en Szőlősardó

## Bazaj informoj 
* Areo: 11 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 214 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.444/20.6318
* Loĝantaro: 150
* Poŝtkodo: 3757
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Szőlősardó situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Rudabánya troviĝas 10, Szendrő 11, Edelény 23, Kazincbarcika 26, Putnok 27, Miskolc 46 km-ojn.

## Historio 
Ekde komenco de la hungara erao parte ferolaboristoj, parte vinkulturistoj vivis en tiu loko. Fine de la 19-a jarcento la vinberoj malsaniĝis, multe migris al Ameriko. Vilaĝservo estas migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* fundamente mezepoka Kalvinana preĝejo (Szőlősardó), en 1726, 1948, 1968 ĝi trakonstruiĝis
* tombejo

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www. vendegvaro.hu
* www.gyaloglo.hu
* www. iranymagyarorszag.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Erongo-regiono

**Erongo** estas unu el la 13 administraj regionoj de Namibio. Ĝi konsistigas la plej loĝatan parton de namibia marbordo kun Swakopmund kiel regiona administra centro kaj Walvis Bay kiel plej granda marhaveno de la lando. La marbordo norde kaj sude de tiuj urboj precipe estas dezerto. Enlande troviĝas gravaj minejoj. La nomo Erongo devenas de la Erongo-montaro.

## Geografio 
→ *Vidu ankaŭ: Geografio de Namibio*
eta|maldekstra|Swakopmund
La marbordo de Erongo famiĝis kiel Skeletbordo, ĉar pro la multaj malprofundaĵoj antaŭ la bordo okazis multaj ŝipakcidentoj. La tuta marbordo estas dezerta, apenaŭ iuj riveroj fluas en la maron, kaj nur malofte havas akvon. Eĉ transvivintoj de vrako havas preskaŭ neniun ŝancon pluvivi.

Iom sude, proksime de Swakopmund estas Robbenkap (kabo de fokoj), kie tutjare vivas grandaj populacioj de fokoj, ĉar la malvarma Benguela-marfluo alportas abundon da fiŝoj.

## Politiko 
De 2004 SWAPO disponas pri la absoluta plimulto de la sep-kapa regiona konsilantaro de Erongo. (La balotoj okazas ĉiun kvinan jaron.)

## Administrado 
La regiono havas  kun  loĝantoj en jenaj distriktoj (2001):
* Arandis -  loĝantoj
* Brandberg -  loĝantoj
* Karibib -  loĝantoj
* Omaruru -  loĝantoj
* Swakopmund -  loĝantoj
* Walvis Bay Kampara - 623 loĝantoj kaj
* Walvis Bay Urba -  loĝantoj

### Aliaj setlejoj 
* Mile 108, Namibio

## Ekonomio kaj ekologio 
La kontrolon de fiŝado en la Namibia marteritorio devas plenumi unusola patrolŝipo, kiu krome ne havas sufiĉe fortan motoron.

eta|Algokreskego kaj sulfura ondo (9 Aŭg 2005)
La malvarmega Benguela-marfluo venante el la antarkta oceano fluas norden laŭ la afrika bordo. Ĝi alportas multajn nutraĵojn, kiu abunde kreskigas algojn. Regule observeblas tiom abundega algokreskego, kiu poste kaŭzas gravan perturbon de la ekologia sistemo: la algoj kreskadas ĝis la nutraĵo elĉerpiĝas, poste multege da algoj mortas, iliaj kadavroj subeniĝas al la grundo de la oceano, kie ili estas digestataj de aerobaj bakterioj ĝis la lasta oksigeno en la akvo estas forkonsumata, poste anaerobaj bakterioj transprenas la digestadon, ili ellasas hidrogensulfidan gason (H2S), kiu akumuliĝas kaj subite eruptas al la surfaco. Dumvoje supren la gaso interagas kun oksigeno lasante elementan sulfuron (flava pulvoro kun la malagrabla odoro de putriĝintaj ovoj), pro kio multaj fiŝoj mortas. La NASA-bildo de aŭgusto 2005 vidigas algokreskegon en la verda „nubo“ supre kaj sulfurerupton en la strio proksime de la namibia marbordo.

### Galerio 

File:Arctocephalus pusillus.jpg|Foko ĉe Cape Cross
File:ATV Dune Manoeuvre(Edit).jpg|Dun-skoterado ĉe Swakopmund
File:Swakopmund (Namibia).jpg|Swakopmund
File:Walvis Bay aerial.jpg|Walvis Bay

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.arc.org.na/home.php?pn=erongo_council  (ARC-paĝo pri Erongo)
* http://www.npc.gov.na/census/erongo_indicators.htm 
* http://www.namibweb.com/regions.htm
Merewalh

**Merewalh** (aŭ Merwal aŭ Merwald; m. inter 670 kaj 685) regis la etan anglosaksan regnon Wreocensaete, verŝajne en Shropshire kaj Herefordshire, dum la meza kaj malfrua 7-a jarcento.

Li gajnis la tronon dum la regado de Penda, reĝo de Mercia, kiun li agnoskis kiel sia superulo, kaj kiu, laŭ indikoj en la anglosaksa kroniko, probable estis lia patro.

Li konvertiĝis al kristanismo, kaj fondis priorejon ĉe Leominster, Herefordshire.

En 651 Anna, reĝo de East Anglia, estis venkata de Penda kaj forpelata de sia regno: li rifuĝis kun Merewalh.

Li edziĝis al Sankta Ermenburh, filino de Aethelberht la 1-a, reĝo de Kent. Ili havis almenaŭ ses gefilojn:
* Merchelm, kiu sekvis lin kiel reĝo
* Mildfrith
* Sankta Milburga
* Sankta Mildred
* Merefin, kiu laŭ Johano de Worcester estis junulo ege pia

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Britaj reĝoj
Nacia Galerio (Londono)

eta|dekstra|250px|Nacia Galerio (Londono)
La **Nacia Galerio** () estas muzeo en Londono (Britio). Ĝi estis fondita en la jaro 1824 kaj posedas riĉan kolekton da  pentraĵoj, kiuj datiĝas de la meza 13-a jarcento ĝis la jaro 1900. La muzeo situas kore de la brita ĉefurbo, ĉe la fama Trafalgar Square. Vizito de la ĉefa kolekto estas senpaga.

Male de alilandaj, kompareblaj artmuzeoj kiel la Luvro de Parizo aŭ la Prado-Muzeo de Madrido, la Nacia Galerio ne estis kreita per la naciigo de antaŭa reĝa aŭ princa kolekto. Ĝi estiĝis, kiam la brita registaro aĉetis 36&nbsp;pentraĵojn el la bankisto John Julius Angerstein en 1824. Post tiu unua akiro, la Galerio plivastiĝis ĉefe dank'al siaj plej frutempaj direktoroj (plej notinde S-ro Charles Lock Eastlake) sed ankaŭ dank'al privataj donacoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Muzeoj en Londono
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1824
Kategorio:Westminster
Kategorio:Muzeoj fonditaj en la 19-a jarcento
1660-aj jaroj

La **1660-aj jaroj** estis la sepa jardeko de la 17-a jarcento.

## Gravaj okazaĵoj 
* Samuel Pepys komencis sian faman taglibron en 1660, kaj devis ĉesi ĝin en 1669 pro malfortiĝantaj okuloj.
* La Franca Kompanio de Orientaj Hindioj estis fondita en 1664.
* Aperis la granda pesto de Londono en 1665.
* 1666 : la granda incendio de Londono detruis la plej grandan parton de la londona City.

## Gravaj personoj 
### Regantoj kaj Ŝtatestroj 
#### Afriko 
sultano Rachid de Maroko (1666 - 1672).
Naturfilozofio

[eta|dekstra|250px|Ĉielmapo de la [17-a jarcento, fare de la nederlanda mapisto Frederik De Wit.]]
**Naturfilozofio**, aŭ la **filozofio de naturo** (el la latina *philosophia naturalis*) estis vorto antaŭe uzita por la studado de naturo kaj de la fizika universo, antaŭ la disvolviĝo de moderna scienco.

Ĝi estas rigardita kiel la antaŭvenanto de natursciencoj, el ili ekzemple fiziko.

Naturfilozofio havas siajn originojn en Grekio dum la Arkaika periodo (650 a..e. – 480 a.n.e.), kiam antaŭsokrataj filozofoj kiel Taleso malakceptis nenaturalismajn klarigojn por naturaj fenomenoj kaj proklamis, ke ĉiu okazaĵo havas naturan kaŭzon. Ili proponis, ke ideoj estu verigitaj pere de racio kaj observado, kaj multaj el iliaj hipotezoj montriĝis pravaj pere de eksperimentoj; por ekzemplo, oni trovis atomismon prava proksimume 2 000 jarojn post proponis ĝin Leŭkipo kaj lia disĉiplo Demokrito.

## Referencoj
## Bibliografio
* Lloyd, G.E.R. (1970). *Early Greek Science: Thales to Aristotle*. London; New York: Chatto and Windus; W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-00583-7.
* Singer, C. (2008). *A Short History of Science to the 19th Century*. Streeter Press.

## Eksteraj ligiloj 
* Liberpensuloj
* Natura historio
* Naturalismo
Thomas Frye

**Thomas FRYE** (n. ĉ. 1710 - m. la 3-an de aprilo 1762) estis angla-irlanda pentristo de la 18-a jarcento. Li plej famiĝis pro siaj oleo- kaj paŝtelportretoj, inkluzive de kelkaj miniaturoj. Li ankaŭ responsis pri manufakturo de porcelenaĵoj, la "Bow porcelain factory", en Londono.

Frye havis kvin infanojn : liaj du filinoj helpis lin al la pentrado de porcelenaĵoj ĝis siaj edziniĝoj.

Kategorio:Britaj pentristoj
Hellfire-klubo

[eta|dekstra|250ra|Portreto de la barono Francis Dashwood fare de [William Hogarth fine de la 1750-aj jaroj. Ĝi estas parodio de la tipaj renesancaj portretoj de Sankta Francisko el Asizo.]]
**Hellfire-klubo** (angle *Hellfire Club*) estis la populara nomo de pluraj elitaj kluboj rezervitaj al la brita aristokratio tra la tutaj Britio kaj Irlando en la 18-a jarcento. Laŭ variaj onidiroj, tiuj kluboj estis supozeble kunveniglokoj por "*kvalitaj personoj*", kiuj deziris partopreni malmoralajn agojn.

La unua tia klubo estis fondita en Londono en 1719. La plej famaĉa estis kreita en Anglio de Sir Francis Dashwood, kaj neregule kunveniĝis inter 1749 kaj 1760, aŭ eble ĝis 1766.

Kategorio:Kluboj
Kategorio:Historio de Britio
Societo de Artistoj

La **Societo de Artistoj** (angle *Society of Artists*) de Britio estis fondita en Londono en majo 1761 de grupo da artistoj, cele al la organizado de publikaj ekspozicioj por la plej novaj verkoj de tiutempaj artistoj. Ĝi unue aperis en 1760 kiel maldensa asocio de pluraj artistoj, inkluzive de Joshua Reynolds kaj Francis Hayman. Ili ambaŭ deziris pli gravan kontrolon de la artistoj pri la ekspozicioj, kiuj estis antaŭe organizitaj la Societo de Artoj de William Shipley (fondita en 1754).

## Fondintoj
* Francis Cotes

## Notoj 
Kategorio:Artaj movadoj
Kategorio:Anglaj pentristoj
Szuhogy

**Szuhogy** [suhodj] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény.
eta|Blazono de Szuhogy

## Bazaj informoj 
* Areo: 17 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 2 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.3844/20.676
* Loĝantaro: 1260
* Poŝtkodo: 3734
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Szuhogy situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Rudabánya kaj Szendrő troviĝas po 5, Edelény 19, Miskolc 41, Budapeŝto 202 km.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1229 laŭ tiama ortografio *"Zymhud"*. Fortikaĵo nomata "Csorbakő" [ĉorbakO] apartenas al la municipo. Tie en 1541 historia familio Bebek faris falsajn monojn. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kulturdomo, biblioteko, poŝto, glaciaĵejo, drinkejo, kafejeto, bierejo, kuracejo, etbanko.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika paroĥa preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo
* kalvinana paroĥa preĝejo

## Famuloj 
En Szuhogy naskiĝis József Takács (pastro).

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.vendegvaro.hu
* www.olh.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Teresztenye

**Teresztenye** [terestenje] estas tre malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény. La loknomo signifas slave: kanejo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 233 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.4466/20.6061
* Loĝantaro: 29 (en 2006)
* Poŝtkodo: 3757
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Teresztenye situas sur malebenaĵo, fine de sakovojo. Miskolc troviĝas 60, Budapeŝto 240 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1272 en formo *"Trestene"*. Dum la historio la loĝantaro daŭre malpliiĝas. En Teresztenye migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana, fundamente mezepoka preĝejo, en 1797 trakonstruiĝis kaj barokiĝis
* fonto kun kavo, oni konjektas tie longan kavernon neireblan

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu
* www.teresztenye.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Neo-Bechstein

eta|200px|dekstra|Pianego Neo-Bechstein en la Teknika Muzeo de Vieno
Komence de la 1930-aj jaroj Fizika Instituto de la Humboldt-Universitato en Berlino (estro: profesoro Walther Nernst) evoluigis kune kun la entreprenoj Bechstein (mekaniko) kaj Siemens / Telefunken (elektroniko) elektroakustikan pianon sub la nomo **Neo-Bechstein** aŭ **Bechstein-Siemens-Nernst-Flügel**, kies kordojn ekfrapis mikromarteletoj (patento: Hans Driescher). Ties svingadojn indukte registris sonpreniloj; valvoamplifilo ilin plifortigis (kaj influis la sonkoloron trans resonancocikloj), kaj laŭtparoliloj reproduktis ilin.

Oni krome povis alligi al la amplifilo fonografon kaj radion, kiu malfermus novajn ludeblecojn (ekz. orkestra partio de pianokonĉerto de la gramofondisko) kaj prosperigus aktivan hejmmuzikon kontraŭ pasiva radiaŭskultado.

eta|150px|maldekstra|Sonprenilo
Pro spacaj kaŭzoj oni kune kondukis po kvin kordojn sub unu sonprenilo. La respektiva patento devenas de Hans Driescher.

150 ekzempleroj estus konstruitaj, el kiu nuntempe ekzistas almenaŭ du funkciantaj, unu en Vieno kaj unu en Berlino. Ĉilasta estas foje uzata publike je avangardaj muzikeventoj. Nuntempe la starloko de 22 ekzempleroj estas konata.

La piankonstrua entrepreno *Petrof* (Hradec Králové) akiris en 1932 la licencon por produkti la instrumenton. Nur 4 "Neo-Petrof"-oj nuntempe estas konataj, unu staras en la muzikinstrumenta muzeo en Prago, unu en 2007 estis ludopreta restaŭrita en la teknika muzeo de Vieno kaj estas uzata por koncertaj celoj. La regulado estas ekstreme malfacila kaj oni devas translasi ĝin al fakuloj, kiuj sufiĉe bone studis la koncepton de la instrumento.

## Literaturo 
* Fritz W. Winckel: *Das Radio-Klavier von Bechstein-Siemens-Nernst.* In: Die Umschau, 35, 1931. S. 840-843.
* Hans-W. Schmitz: *Der Bechstein-Siemens-Nernst-Flügel*. Technische Beschreibung. In: Das mechanische Musikinstrument, 16. Jahrgang No. 49, April 1990, S. 21-27.
* Peter Donhauser: *Technische Spielerei oder phantastische Realität? Telefunken und die ersten elektronischen Instrumente in Deutschland*. In: Katalog zur Ausstellung *Spiel mit Technik*, Berlin 2006.
* Peter Donhauser: *Elektrische Klangmaschinen. Die Pionierzeit in Deutschland und Österreich,* Boehlau Wien 2007, ISBN 978-3-205-77593-5

## Eksteraj ligiloj 
* Neo-Bechstein
* Neo-Bechstein 
* Bildoj Neo Petrof
* Bildoj Neo Bechstein

Kategorio:Elektrofonoj
Kategorio:Klavarinstrumentoj
Benjamin Bates

**D-ro Benjamin BATES** (n. ĉ. 1736 - m. la 12-an de majo 1828) estis brita kuracisto, artamatoro kaj membro de la Hellfire-klubo de Francis Dashwood, *The Monks of Medmenham*.

Ne haveblas multaj detaloj pri la vivo de S-ro Bates. Li naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 1736 en la norda parto de Anglio, kaj poste studadis medicinon en Edinburgo. Li vivis en Derby dum iom da tempo.

Bates estis grava artprotektanto : li ekzemple aĉetis multajn verkojn de Joseph Wright of Derby, inkluzive de la fama *Eksperimento pri birdo en aerpumpilo*.

Kategorio:Britaj kuracistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1736
Kategorio:Mortintoj en 1828
Szuhakálló

**Szuhakálló** [suhakAlO] estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Kazincbarcika.

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 136 m
* Loĝantaro: 1030
* Poŝtkodo: 3731
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Szuhakálló situas sur ebenaĵo, laŭ rojo Sajó preterfluas), laŭ flankovojoj. Kazincbarcika troviĝas 5, Miskolc 25 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1317 en formoj *"Carlon"*, *"Karlou"*, *"Karlo"*. En 1356 tie okazis departementa kunveno. En la 15-a jarcento la komunumo ricevis rajton pri doganoprenado. Post la mezepoko la turkoj kelkfoje disrabis la vilaĝon, okazis ankaŭ pesto, fine senhomiĝis. La refondiĝo okazis iom for de Sajó. En la 19-a kaj 20-a jarcentoj oni minadis karbonon. En 1952 inundo okazis en la minejo, 3 ministoj mortis. Post 2 jaroj oni faris filmon laŭ la okazintaĵo. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kuracejo, etbanko, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo de 1924, uzata ankaŭ de romkatolikoj
* kalvinana preĝejo
* nobeldomo de Darvas [darvaŝ], nun infanĝardeno
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj kaj pri ministoj de 2000

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.nagyvofely.hu
* w.gyaloglo.hu
* w.szuhakallo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
David Hockney

**David HOCKNEY** (n. la 9-an de julio 1937) estas brita pentristo, enscenigisto kaj fotisto. Li signife kontribuis al la movado Poparto en la 1960-aj jaroj, kaj estas konsiderita kiel unu el la plej influaj britaj artistoj de la 20-a jarcento kaj pli precize en la Novekspresionismo.

Lia pliaĝa fratino, Margaret Hockney, vivas en Yorkshire kaj ankaŭ estas artisto kaj fotisto.

Li nun vivas apud Beuvron-en-Auge, en regiono Normandio, Francio.

[centra|eta|1995 [BMW 850 CSi]]
centra|eta|BMW aŭto Ilustrita fare de Hockney

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Britaj pentristoj
Kategorio:Anglaj fotistoj
Kategorio:Postmodernismaj artistoj
Kategorio:Gejaj artistoj
Indikilo

**Indikilo** estas montrilo, rimedo aŭ aparato indikanta ĉeeston de io aŭ evoluon de procezo en formo konvena por la homa percepto, kiel ekzemple :
* lakmusa papero povas servi kiel indikanto (PIV) de acido;
* indikilo de tensio, premo;
* la ŝoforo avertis pri direktoŝanĝo per turnindikilo.
* ekzemplo de borsa indikilo (aŭ indico) estas la CAC 40 de la Pariza borso.

Fonto : indikilo en ReVo.

Por **aktuala superrigarda de la plej gravaj borsaj indikiloj** vidu ekonomikajn indikilojn en Vikinovaĵoj.


Kategorio:Ekonomiko