open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sarasău

**Sarasău** [sarasəŭ] (hungare: **Szarvaszó**) estas vilaĝo kaj komunumo en Rumanio okcidente de Sighetu Marmației.

Sarasău estas la ununura vilaĝo en la komunumo. Ĝi situas sur la maldekstra bordo de la rivero Tiso, kiu tie konsistigas la limon al Ukrainio. Kontraŭe situas la urbo Solotvino, sed ne estas tie ponto. Tra la vilaĝo pasas la nacia vojo DN19.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 252 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj); en 1992 2 444 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1345. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Máramaros).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

Dosiero: Sarasau jud Maramures.jpg|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Sălnița

**Sălnița**  (hungare: **Erdőszállás**) estas vilaĝo en Rumanio sud-sudoriente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 919 loĝantojn (rumanoj); en 1992 522 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1564. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Vima Mică.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hungaraj loknomoj kun "erdő"

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Mauna Kea

eta|300px|dekstra|Satelita bildo de Mauna Kea
**Mauna Kea** (havaje: blanka monto) estas dormanta vulkano, kiu estas la plej alta monto sur la insulo Hawaii en la havaja insularo.

Ĝia alteco estas 4 205 m, sed se oni mezurus la monton de ĝia bazo sub la Pacifika Oceano, ĝia alteco estus 10 203 m. Pro ĝia alteco, ofte aperas neĝo dum la vintro (de novembro ĝis marto) kvankam ĝi staras inter la tropikoj.

La pinto de Mauna Kea estas unu el la plej bonaj lokoj por vidi la stelojn per teleskopo, pro la tre klara atmosfero ĉe la pinto. Astronomiistoj el diversaj partoj de la mondo starigis multajn observatoriojn sur la pinto de Mauna Kea.

## Vidu ankaŭ 
* Havajaj tropikaj altaĵaj arbedaroj

Kategorio:Ŝildaj vulkanoj
Kategorio:Vulkanoj de Pacifiko
Kategorio:Montoj kun alteco inter 4000 kaj 4999 m
Kategorio:Vulkanoj en Usono
Lē'ahi

dekstra|300px
'''''Lē'ahi'''* (havaje) aŭ *Diamond Head''  (angle) estas estingiĝinta vulkana monteto sur la insulo Oahu en Havajo, proksime al la mondfama turismo-distrikto de Honolulu, Waikiki, kaj videbla el la multaj hoteloj tie. La imaĝo de Diamond Head estas unu el la plej bone konataj imaĝoj de Havajo, kaj ĝi estas videbla sur poŝtkartoj, k.t.p.

Nomata "Lē'ahi" de la indiĝenaj havajanoj, la monto ricevis sian anglan nomon ("diamanta kapo") kiam britaj maristoj pasis en la 19-a jarcento. Ili trovis kristalojn de kalcito sur la monto kaj miskredis ke ili estus diamantoj.

Vulkanaj eruptoj kreis *Diamond Head* antaŭ ĉirkaŭ 200 000 jaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Pūowaina

Kategorio:Montoj en Havajo
Kategorio:Honoluluo
Kanan (Osaka)

**Kanan-urbeto** (河南町 [kanan-ĉō], Hepburn: *Kanan*, Kunrej: *Kanan*) estas urbeto en la gubernio Osako de Japanio. Ĝi apartenas al la Distrikto Minami-Kaŭaĉi. Ĝi apartenas al la distrikto Minami-Kaŭaĉi (*Minamikawachi-gun* per transskribado Hepburn, ). Kiel la tuta gubernio ĝi situas en la administra regiono Kansajo. Laŭ la stato de  en la urbeto vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Japanio
William Bullitt

**William Christian BULLITT, Jr.** (nask. la 25-an de januaro, 1891 en Philadelphia; mortis la 15-an de februaro, 1967, Neuilly) estis usona diplomato, ĵurnalisto, novelisto kaj elokventa antikomunisto, unua ambasadoro de Usono en la Sovetunio.

Li laboris por Woodrow Wilson ĉe la Pariza Packonferenco de 1919. Komence de 1919, usona prezidento Woodrow Wilson sendis al Moskvo por analizi kiel forta estas la bolŝevika registaro. Bullitt partoprenis en specifa misiono - kun Lincoln Steffens - al la bolŝevika Rusio, kun la sveda komunisto Karl Kilbom. Hejmenveturante, Bullitt proponis rekonon de la soveta ŝtato. Ĉar li malsukcesis konvinki Wilson pri apogo de la rilatoj kun la bolŝevikoj, Bullitt rezignis pri sia pozicio ĉe la Wilson-a stabo.

Li poste reveturis al Usono, kie agadis kontraŭ la Traktato de Versailles en la Usona Senato.

Li estis unua ambasadoro de Usono en Sovetunio ekde 1933 ĝis 1936, poste li estis ambasadoro en Francio ekde 1936. En 1940 li reveturis al Usono.

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj ambasadoroj
Lincoln Steffens

Joseph **Lincoln STEFFENS** (naskiĝis la 6-an de aprilo 1866 en San Francisco, Usono- mortis en Karmelo, Kalifornio la 9-an de aŭgusto 1936) estis eminenta usona ĵurnalisto.

Steffens estis filo de riĉa komercisto. Li diplomiĝis en la kalifornia universitato Berkli (Berkeley) kaj studis en Francio kaj Germanio. Ekde 1892 li laboris ĉe *The New York Evening Post*, poste li estis eldonisto de ''McClure's Magazine*. En 1906 kune kun Ida Tarbell kaj Ray Stannard Baker li fondis la radikalan eldonaĵon *American Magazine* kaj estis la ĉefa reprezentanto de la ĵurnalista stilo *“kotodisrastado”* (angle “muckraking”).

En siaj libroj *La honto de la urboj* [(*The Shame of the Cities* (1904)], *La lukto por memregado* [*The Struggle for Self-Government* (1906)], *La konstruistoj* [(*The Upbuilders* (1909)] Steffens akuzis koruptadon de la loka burokrataro. Li supozis, ke per radikalaj reformoj oni povis plibonigi situacion en la lando.

Li adeptiĝis al ribelantoj de la Meksika revolucio okazinta en 1910, pri kiu li multe raportis kaj esperis, ke ĝiaj celoj sukcesos.

Inter 1919 kaj 1921 Steffens vizitis Sovetan Rusion, kie li konatiĝis kun Lenin, kaj skribis entuziasme *“Mi vidis la futuron kaj ĝi funkcias”* (I have seen the future and it works).

Poste li ofte ĉeestis la laboristan movadon de Usono kaj aktive oratoris kontraŭ faŝismo.

Lia duvoluma *Aŭtobiografio* estas valora klasikaĵo de la usona literaturo.

Siajn lastajn jarojn malsana Steffens travivis en Karmelo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu34.htm Unuetaĝa Usono

## Verkoj 
* *The Shame of the Cities*; *1904*
* *The Struggle for Self-Government*; *1906*
* *The Upbuilders* ;*1909*
* *Autobiography *;*1931''

Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj
UEFA

La **Unio de Eŭropaj Futbal-Asocioj** ( (UEFA), ) estas la konfederacia tegmenta organizaĵo kaj rega instanco de futbalo en Eŭropo. Ĝia sidejo troviĝas en Nyon, Kantono Vaŭdo en Svislando. Partoprenas nuntempe 53 naciaj federacioj ankaŭ el ŝtatoj kiuj ne situas en Eŭropo (ekzemple Israelo aŭ Kazaĥio).

## Membroj 
## Penoj resti absolute nepolitika foje rezultigas la malon 
La penoj de UEFA-funkciuloj resti absolute nepolitika foje rezultas absolute kontraŭan ne-neŭtralecon kaj despli fortan ne-deziritan politikan subtenon de dubindaj reĝimoj. Ekzemple, kiam komenciĝis la sanga milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022 kun multegaj celitaj murdoj de civiluloj, en unua paŝo la Rusia Futbala Unuiĝo kaj siaj teamoj estis suspenditaj de turniroj pro la senprovoka invado de la rusia armeo al Ukrainio. En dua paŝo, tamen UEFA pagis milionojn da eŭroj en "solidareco" al rusaj kluboj ekde 2022, kaj en tria paŝo en decembro 2025 la disciplina komitato de UEFA kondamnis la Ukrainian Asocion de Futbalo al punpago de €15 000 pro tio ke en iuj futbalaj matĉoj de 2024 en kiuj ankaŭ partoprenis la ukrainia vira nacia teamo, iuj spektantoj tute ne rilataj al la ukraina federacio montris standardon, kiu legis "Rusio estas terorista ŝtato." Estas pravigeble tiel private opinii, sed se oni uzas futbalan matĉon kaj la televidan publikecon de ĝi por reklamo de sia opinio, oni rekte damaĝas la sportan teamon kaj asocion kiun oni celas subteni. Tiel la "penoj de UEFA resti absolute nepolitika" rezultas en fakta subteno de la provokita agreso de militema ŝtato. Teni plenan "politikan neŭtralecon" por UEFA eĉ aspektas pli miskomprenige ol por la principe same politike neŭtrala UEA...

eta|130ra|maldekstra|
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Eŭropa Ligo
* Eŭropa Futbal-Ĉampionado
* Eŭropa Virina Futbal-Ĉampionado
* Ligo de Ĉampionoj de UEFA
* Virina ĉampiona ligo de UEFA

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de UEFA , multlingve
* oficiala retejo pri *UEFA-ranking and coefficients*, do UEFA-rangotabelo kaj koeficientoj

Kategorio:Futbalaj organizaĵoj
Kategorio:Futbalo en Eŭropo
Kategorio:Futbalo en 1954
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1954
Listo de riveroj en Sergipe (Brazilo)

**Listo de riveroj de Serĝipo** (*Sergipe*) de Brazilo

*Capivara??
*Jacaré??
*Japaratuba (rivero)??
*Piauitinga??
*Poxim??
*Real (rivero)??
*São Francisco (rivero)
*Sergipe (rivero)??
*Vaza-Barris ??

Kategorio:Riveroj en Brazilo
Kategorio:Serĝipo
Listo de riveroj en Tocantins (Brazilo)

**Listo de riveroj en la subŝtato Tocantins** de Brazilo

*Araguaia
*Balsas ??
*Javaés ??
*Paranã  rivero) ??
*Perdido ??
*Manuel Alves (rivero) ??
*Santa Teresa (rivero) ??
*Sono (rivero) ??
*Tocantins (rivero)

Kategorio:Riveroj en Brazilo
Efraim Skljanskij

**Efraim Markoviĉ Skljanskij** () (12-an de aŭgusto (31-an de julio laŭ Julia Kalendaro), 1892 - 27-an de aŭgusto, 1925) estis soveta politikisto. Skljanskij laboris kun Trockij kiel deputito dum la Rusia enlanda milito (1918-1920) kaj helpis plibonigon de batalkapabloj de la Ruĝa Armeo.

Ĉar Stalino volis lin forigi el la militistaj aferoj, nomumis lin al prezidanto de *Antorg*, eksterkomerca organizo. Je deziro de Stalino li veturis al Usono, kie li mortis en strangaj cirkonstancoj. Li suferis akcidenton per motora ŝipo, la ŝipo renversis, li sufokis.

Kategorio:Sovetiaj politikistoj
Kategorio:Rusiaj kuracistoj
Kategorio:Rusiaj judoj
Kategorio:Rusiaj revoluciuloj
Kategorio:Rusiaj trockiistoj
Kategorio:Bolŝevikoj
Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito
Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Mortintoj pro drono
Kategorio:Mortintoj en Nov-Jorkio
Șurdești

**Șurdești** [ŝurdeŝtj] (hungare: **Dióshalom**) estas vilaĝo en Rumanio orient-sudoriente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 934 loĝantojn (rumanoj); en 1992 1 451 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1411. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al Szatmár. Administre ĝi apartenas al la komunumo Șișești.

En la censo de 2002 el la 1 407 loĝantoj 1 404 deklaris sin rumanoj.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

== Komunumoj pri *Dió* (=juglando) en Hungara reĝlando ==

## Gravaj personoj 
* Constantin Dipșe (*4-a de oktobro 1919): pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Vlorë

[eta|300ra|Urbocentro kaj [Golfeto de Vlorë|golfo de Vlore]]
**Vlorë** aŭ **Vlora** (, , ,  - esperantigebla verŝajne kiel *Vloro*) estas la dua plej granda havenurbo en meza Albanio, ĉe la Adriatiko, ĉe enirejo de la samnoma golfo. Ĝi havas ĉirkaŭ  loĝantojn (2004), kaj estas la administra centro de samnoma provinco kaj distrikto.

Ĝi havis ĉiam strategian signifon, batalis por ĝi multaj nacioj dum la historio. La , Ismail Qemali tie proklamis sendependecon de Albanio. La italoj okupis ĝin dufoje (1915—1920, 1939).

Sur Insulo Sazano funkciis dum la dua mondmilito itala kaj germana submarŝipa apogpunkto, poste uzis ĝin Sovetunio ĝis 1961.

La haveno estas interligita kun la naftokampoj kaj kun la naftorafinejo de Cërrik.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de  estas:
* 20ra Jangĝoŭ (ĉine 扬州市 / 揚州市), Ĉinio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Albanio

Kategorio:Urboj de Albanio
Kategorio:Marhavenaj urboj
Butrint

eta|270px|
**Butrint** aŭ *Butrinti* (greke antikve Βουθρωτόν *Buthroton*, nuntempe Βουθρωτό *Buthroto*; itale *Butrinto*; esperantigebla kiel *Butrinto* aŭ *Butroto*) estas ruinloko en suda Albanio, proksime al urbo Saranda. Butrint kun la antikvaj ruinoj apartenas al plej famaj vidindaĵoj de Albanio kaj estas same Monda kulturheredaĵo de Unesko (1992).

Laŭ legendoj, la urbon fondis rifuĝantaj trojanoj. Fakte la loko estas loĝata jam ekde ĉirkaŭ 3000 jaroj, kiam oni fondis ĝin por defendi nutraĵliverojn al Korfuo. Ĝi estis sub regado de romianoj (Julius Caesar deklaris la lokon ripozejo por veteranoj), Bizanco, Venecio, Turka imperio.

La ora epoko de la urbo estis en la 5-a jc. p.K., kiam vivis tie ĉirkaŭ 20.000 loĝantoj.

La urbon remalkovris en 1928 la juna arkeologo Luigi Maria Ugolini (kun apogo de la itala registaro). Li elfosis plimulton de la nun videblaj ruinoj (urbopordon, grekan teatron, templon de Asklepios, baptejon, venecian palacon).

La urbo estas alveturebla sur aŭtovojo ekde 1959, kiam Hruŝĉov vizitis la lokon.

## Vidu ankaŭ 
Malnovaj kaj prahistoriaj eŭropaj fagaj arbaroj (Unesko)

Kategorio:Albanio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Albanio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Albanio
Misilo

dekstra|eta|Rusa misilo "Kh-35"
**Misilo** estas speco de raketo kaj pafaĵo mempropulsata, kiu povas esti gvidata ĝis sia celo dum la tuto aŭ parto de sia vojo. Ekzistas tre diversaj grandoj, ekde la kontraŭ-tankaj misiloj, kiuj povas esti lanĉitaj far nur unu persono, ĝis la grandegaj interkontinentaj balistikaj misiloj.

Oni povas klasigi misilojn, laŭ distancatingivo, je tri tipoj:
:*Balistikaj misiloj
:*Krozmisiloj
:*Gvidataj misiloj

Alia klasigo estas laŭ tipo de ekpafejo kaj celo:
:*Aer-aeraj misiloj
:*Aer-teraj misiloj
:*Kontraŭ-balistikaj misiloj
:*Kontraŭ-satelitaj misiloj
:*Kontraŭ-ŝipaj misiloj
:*Kontraŭ-tankaj misiloj
:*Ter-aeraj misiloj
:*Ter-teraj misiloj

Misiloj grave influas la povon de la nuklea armilaro, ĉar ilia potenco difinas la distancon ĝis kiu povas esti liverataj la nukleaj bomboj. Misiloj estas multe pli rapidaj ol antaŭe uzataj aviadiloj.

(Ĉi parto deflankiĝas de la ĉefa temo de la artikolo)
Tial timo antaŭ progreso de la nuklearmila programo de Nord-Koreio dum longa tempo mildiĝis danke al manko de misiloj kapablaj liveri nordkoreajn nukleajn bombojn je mezaj kaj longaj distancoj. Tamen ankaŭ tiukampe la nordkoreaj militistoj atingas ĉiam pli grandajn sukcesojn. La  Nord-Koreio testis balistikan misilon faritan por lanĉo el submarŝipo. La sudkoreaj militistoj supozis, ke temas pri la Bukkeukseong-tipo lanĉebla el submarŝipo. La lanĉo okazis en la maro apud la marborda urbo Vonsano en la provinco Kangŭon. Seulo asertas ke la misilo flugis ĉirkaŭ 450 kilometrojn, sed atingis altecon de 910 kilometroj, kio signifas ke ĝi estis lanĉita laŭ alta trajektorio kaj ke ĝia flugdistanco povus esti multe pli longa. Se ĝi flugus laŭ ordinara trajektorio kun la sama ŝarĝo, la plej longa flugdistanco de la misilo estus ĉirkaŭ 1900 kilometroj, do temas pri la mezdistanca (1000 ĝis 3500km) misilo.
Pavel Batov

eta|dekstra|Pavel Batov
**Pavel Ivanoviĉ BATOV** (ruse *Павел Иванович Батов*, naskiĝis la 20-an de majo (1-an de junio) de 1897 en la vilaĝo Filisovo, en regiono de Jaroslav, mortis en 1985, Moskvo) estis sovetia armea generalo (1955).

Li servis en la cara armeo ekde 1915, ekde 1918 en la Ruĝa Armeo, batalis en la hispana enlanda milito, poste kontraŭ Pollando (1939), Finnlando (1940).

Li iĝis en 1941 komandanto de la tria armeo. Ekde 1942 ĝis fino de la milito, li estis gvidanto de la 65-a armeo. Li batalis ĉe Stalingrad kaj Kursk, poste sub gvidado de Rokossovskij ĝis 1945.

Post la milito li estis gvidanto de diversaj militistaj regionoj, la suda armea grupo. Li estis inter 1962 kaj 1965 generalstaba gvidanto de unuiĝintaj armeaj fortoj de la Varsovia Pakto.

## Libroj 
Batov : Égõ földek, lángoló folyók (V pohodah i boah)

## Eksteraj ligiloj 
* hungare
* ruse

Kategorio:Sovetiaj generaloj
Kategorio:Herooj de Sovetunio
Tergloba navigada satelita sistemo

eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|Aro de satelitoj de tergloba navigada satelita sistemo
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|

La **tergloba navigada satelita sistemo** (, GNSS), estas sistemo por difini ekzaktajn poziciojn sur la terglobo kaj faciligi la navigadon inter pluraj tiel difinitaj pozicio-lokoj. Ĝi uzas signalojn de specialaj satelitoj en la orbito de la tero. Komence la sistemo, unue aplikita en Usono, tutmonde anglalingve nomiĝis *Navstar - Global Positioning System (GPS)* -sed nuntempe la nomo GPS specife celas la usonan variaĵon de la sistemo.

GNSS-satelitoj radie komunikas sian ekzaktan pozicion kaj tempon en la tera orbito. Por ricevi sian pozicion sur la tero, teknika aparato devas ricevi la signalojn de almenaŭ kvar sendependaj satelitoj samtempe.

Por ke la ricevaj aparatoj estu laŭeble malgrandaj (ekzemple en misiloj), la satelitoj ĉirkaŭflugas la teron en laŭeble eta distanco. Pro fizikaj kialoj tiu eta distanco de la tero rezultigas rapidecojn de la satelitoj, kiuj signife superas la rotacion de la terglobo. Tial necesas almenaŭ 24, pli bone 32 satelitoj, kiuj laŭ diversaj vojoj ĉirkaŭflugas la teron, por ke la sistemo glate funkciu en ĉiu loko de la tero.

Fiksaj signaloricevaj stacioj sur la tero plibonigas la ekzaktecon de la sistemo, sendante korektajn signalojn al la ricevaj aparatoj. Tiaj **satelite bazitaj aldonaj sistemoj** (SBAS) estas la eŭropa sistemo EGNOS, la usona WAAS, la japana MSAS kaj la hindia GAGAN. La ĉina sistemo COMPASS ankoraŭ ne finkonstruiĝis.

## Vidu ankaŭ 
* Tutmonda loktrova sistemo
* Galileo (loktrova sistemo)
* Aŭtonavigilo

Kategorio:Satelita birada sistemo
Kategorio:Navigado
Kategorio:Geodezio
Gigaherco

**Gigaherco** (GHz) estas unu miliardo (109) da cikloj je sekundo (Hz), mezurunuo de frekvenco.
Ĝi do estas la miliardoblo de herco.

## Gigaherco en radiado 
La elektromagnetaj ondoj kun la subaj bendoj je frekvencoj estas mikroondoj:

* UHF (angle *Ultra High Frequency* = trans-alta frekvenco) 0,3 - 3 GHz,
* SHF (angle *Super High Frequency* = super-alta frekvenco) 3 - 30 GHz,
* EHF (angle *Extremely High Frequency* = ekstreme alta frekvenco) 30--300 GHz.

Por precize distingi malsamajn klasojn de klistronoj kaj de aliajn fontoj kiuj servas produkti tiujn mikroondojn, la sekvantaj bendoj estis difinitaj per majuskla litero.

## Uzadoj de gigahercoj 
Nombro de gigahercoj estis frekvenco:

de ĉefa horloĝo (takto) de la CPUj ekde 2000 en komputiko,

de poŝtelefonoj,

de GSM,

de mikroondiloj,

de satelitoj por televidaj programoj,

de radaroj kontrolantaj la rapidojn de veturiloj,

aŭ de radioastronomio...

## Vidu ankaŭ 
* Wifi
* Ondolongo
* Herco
* Kiloherco &lt;&lt; **Megaherco** &lt;&lt; Gigaherco &lt;&lt; Teraherco

Kategorio:Mezurunuoj
Radaro

[dekstra|eta|200ra|Radara [anteno (tekniko)|anteno]]
**Radar(o)** estas akronimo de la angla vorto ***Ra**dio **D**etection **a**nd **R**anging* (en Esperanto: *malkovro kaj distancomezurado pere de radiaj ondoj*). Ĝi estas teknika termino por sistemo, kiu malkovru objektojn kaj ekzakte lokigu iliajn poziciojn.

Radara aparato elsendas elektromagnetajn ondojn (kutime mikroondojn en la areo de megahercoj kaj gigahercoj), poste ricevas la reflektatajn "eĥojn" de la elsenditaj ondoj kaj kalkule prilaboras tiujn eĥojn laŭ diversaj kriterioj. Tiamaniere eblas ekhavi informojn pri tre distancaj objektoj.

## Vidu ankaŭ 
* Meteologia radaro
* Sonaro

Kategorio:Elektromagneta radiado
Semjon Konstantinoviĉ Timoŝenko

eta
**Semjon Konstantinoviĉ Timoŝenko** (, Тимошенко Семен Костянтинович] ukraino naskiĝis la 18-an de februaro 1895 en vilaĝo *Orman* (nun - *Furmanivka*, Kilijskij distrikto, Odesa provinco, Ukrainio); mortis la 1-an de aprilo 1970 en Moskvo) estis grava soveta marŝalo en la Dua Mondmilito.

Li servis ekde 1915 en la cara armeo, ekde 1918 en la Ruĝa Armeo, poste iĝis komandanto de militista regiono de Kievo. Li gvidis sovetan enmarŝon en orientan Pollandon la .

Timoŝenko estis la supera komandanto de la trupoj en la Vintra milito kontraŭ Finnlando, la okcidenta fronto (ekde la 2-a de julio 1941), la sudokcidenta fronto (ekde la 20-a de septembro 1941) kaj la nordokcidenta fronto (de 1942 ĝis 1943). Post la Dua Mondmilito, li komandis la militistan distrikton de Belorusio kaj emeritiĝis en 1960.

Li estis dufoje nomumita al Heroo de Sovetunio (1940 kaj 1965).

## Vidu ankaŭ 
* Batalo de Kievo (1941)

T
Kategorio:Dua Mondmilito
T
T
Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro
Suciu de Jos

**Suciu de Jos** [ŝuĉu de ĵos] (hungare: **Alsószőcs**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 1 215 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1956 1 477. Ĝia unua mencio skribe estas en 1325. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Suciu de Sus.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Krozmisilo

eta|240px|la krozmisilo *BGM-109 Tomahawk* de la usona mar-armeo
**Krozmisilo** () laŭ la armea lingvouzo estas senpilota aviadilo, kiu mem direktigas sin kaj portas bombon al detruenda celo. Ĝi diferenciĝas de simpla misilo per la aparte granda distanco vojaĝebla. Misiloj inkluzive de krozmisiloj diferenciĝas de raketoj ĉefe pro la ebleco influi la flugdirekton, sed ankaŭ pro la daŭra motorado dum la flugo kaj pro aerodinamika formo, kiu ofte preskaŭ similiĝas al pilota aviadilo.

La navigadon ĝenerale ebligas kombino de inerteco-gvida sistemo (IGS), teren-kontura komparado (angle *Terrain Contour Matching*, TERCOM), digitala celbilda komparado (angle *Digital Scene Matching Area Correlator* DSMAC) kaj satelita navigado, parte ankaŭ kun subteno de Radaro.

## Historio 
La historie unua krozmisilo estis la armilo "V1" de nazia Germanio, kiun ne eblis perfektigi kaj grandkvante produkti ĝis la fino de la dua mondmilito kaj kiu tial ne influis ties rezulton. Komence de la 80-aj jaroj de la 20-a jarcento, la usona armeo starigis krozmisilojn aparte en okcidenta Eŭropo kaj direktigis ilin kontraŭ celoj en Sovetunio. Centmiloj da protestantoj el ĉiuj okcident-eŭropaj landoj, inter ili multaj esperantistoj, tiam akre protestis kontraŭ tiu nova generacio de armiloj, kiu rezultigis pliarmigon de Sovetunio kaj siaj dependaj ŝtatoj, kaj tial kontribuis al la "vetarmado".

Kategorio:Misiloj
Armadkonkuro

[eta|180ra|poŝtmarko pri la [Sovetunio|sovetunia nuklee pelita submarŝipo *Leninski Komsomol*]]
[eta|180ra|milita aviadilo *B-2* de la [Usono|usona aer-armeo]]
eta|180ra|usona prezidento Ronald Reagan, konvinkita armadkonkuristo

**Armadkonkuro** aŭ **konkura armado** estas pliarmigo de du malamikoj, el kiuj ambaŭ volas esti daŭre pli armitaj ol la malamiko. Ĉiu paŝo de pliarmigo de unu partio rezultigas ĉiam iom pli fortan paŝon de la dua partio kaj inverse, tiel ke la reciproka pliarmigo okazas kvazaŭ "aŭtomate" kaj konsumas grandan kvanton da resursoj, sen necese rezultigi militon kiu fine "konsumiĝus" la armilojn. Historia ekzemplo estas la armadkonkuro inter la mar-armeoj de Britio kaj la Germana Regno antaŭ la Unua Mondmilito.

Specife rimarkinda de teknologia evoluo estas la armadkonkuro per la paralela disvolviĝo inter ŝipaj kanonoj kaj marborda artilerio, kaj inter ŝipa artilerio kaj si mem, tra la jarcentoj en la gamo de reciproke pliigado de la pafadkapablo, kaj de la disvolviĝo de la manovraj kaj ŝirmaj kapabloj de la ŝipoj.

Post jaro 1945 grava uzo de ĉi tiu termino celas la konkuran armadon inter la dua militaj blokoj ĉirkaŭ Usono kaj Sovetunio dum la Malvarma Milito, por priskribi la penegojn de la superpotencoj produkti kreskantan stokon de nukleaj armiloj kaj disvolvi ilin de kreskanta distribuo kaj potenco. Carl Sagan priskribis tiun fenomenon kiel du homojn mallevitajn ĝis la kolo en benzina naĝejo, unu kun tri alumetoj kaj alia kun kvin. Tiu fenomeno de la Malvarma Milito finiĝis per la disfalo de Sovetunio dum la jaro 1991.

## Ĉesigo 
Ĉesigi armadkonkuro postulas konstrui fidon inter la partioj al la konkuro, kio estas paŝo ne facila. Por ilustri ĉi tiun malfacilon, oni uzas la dilemon de la malliberulo. Ĉiu lando havas du eblojn: pliigi sian defendan buĝeton aŭ interkonsenti kun sia rivalo por senarmigi. En ĉiu lando timas, ke ĝia rivalo malobservus la interkonsenton, do ĉiu el ili klinas direkte al plia armiliĝo, tiel akceli la armadkonkuro. Ĉiu lando ŝajnas agi racie, sed la rezulto estas evidente malracia.

Por fini la nuklean armilan armadkonkuro, intertraktadoj okazis inter Usono kaj Sovetunio celante redukti la stokon de misiloj kaj nukleaj armiloj de ĉiu el la du potencoj, kulminante per la subskribo de la interkonsento START.

Malsama maniero fini la armadkonkuro estus atingi situacion, kie unu el la partoprenantoj en la konkuro ne plu kapablas provizi rimedojn por daŭrigi la konkuron, kaj tial estas devigita halti. Iuj atribuas ĉi tiun rezulton al la Strategic Defense Initiative (Strategia Defenda Iniciato), aŭ pli bone konata kiel "Star Wars Project" (Stelmilito), kiu kaŭzis la disfalon de Sovetunio.

Kategorio:Milito
Sieber (vilaĝo)

eta|Sieber – blazono
eta|Sieber – orienta parto
eta|Sieber – okcidenta parto

La vilaĝo **Sieber** (prononcu: *zijber*) situas 340 metrojn super marnivelo en la valo de samnoma rivero en la sudo de la mezalta montaro Harco en Malsupra Saksio, federacia lando de Germanio. La vilaĝo estas parto de la urbo Herzberg am Harz – la Esperanto-urbo. Sur areo de 114 hektaroj loĝas 749 loĝantoj (2011). Sieber atingeblas per buso kaj aŭto.

## Historio 
La vilaĝo origine estis setlejo, kiu evoluis komence de la 16-a jarcento pro la fondo de ferminejoj kaj -produktejoj.

En la jaro 1574 oni menciis tri fandejojn en Sieber. Iliaj nomoj estis Königshofhütte (reĝkorta fandejo), Sieberhütte (Sieber-fandejo) kaj Untere Sieberhütte (malsupra Sieber-fandejo).

La vilaĝo ekevoluis en la ĉirkaŭaĵo de la nuna Hüttehof (fandejkorto), kie situis la unua fandoforno de la ferfarejoj Keydel kaj Neuse.

## Blazono 
La vilaĝa blazono montras s-forman arĝentan linion sur verda fono, supre de kiu estas ora cervokornaro. La suba parto de la blazono montras krucigitajn oraj minejajn martelojn. La s-forma linio simbolas la arĝentokoloran rivereton Sieber, kiu trafluas la verdajn herbejojn kaj arbarojn. La minejmarteloj indikas la originon de Sieber, kiu estas unu el la plej malnovaj min-vilaĝoj en la Harc-montaro. La cervokornaro estas simbolo por la arbar-kulturado.

## Turismo kaj Esperanto 
eta|Esperanto-hotelo en Sieber.
Unu el la vizitindaj lokoj de la ĉirkaŭaĵo estas la monto "Großer Knollen". La tiea turo ofertas panoraman rigardon al arbokovritaj montoj kaj valoj kaj al setlejoj en la antaŭmontara ebenaĵo. Restoracieto havas esperantlingvan menukarton. Tiom ŝatata kiel ekskursocelo estas ankaŭ la Hanskühnenburg.

Somere 2011 esperantista familio el Pollando aĉetis en Sieber 3-stelan hotelon *Zum Pass*. Tiutempe Teresa Liberska jam de kelkaj monatoj loĝis en Herzberg am Harz, helpis la lernejan instruadon kaj agadis kiel kunlaboranto de Interkultura Centro Herzberg kaj administranto por ILEI.

En julio 2016 okazis en la hotelo *Zum Pass* la 89-a SAT-Kongreso 2016.

## Vidindaĵoj 
* Kirko Sankta Benedikto

## Referencoj 
Kategorio:Herzberg am Harz
Kategorio:Distrikto Osterode
Kategorio:Urboj kaj vilaĝoj de la Harc-regiono
Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo

La **Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo (OSKE)** estas la plej granda regiona internacia organizaĵo por sekureco, jurŝtato kaj demokratio, kaj ankaŭ por homaj rajtoj kaj rajtoj de malplimultoj. Ĝi naskiĝis el la Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo (KSKE) okazinta en Helsinko (Finnlando) en 1975 kaj nuntempe ĝi konsistas el 56 ŝtatoj de Eŭropo, Centra Azio kaj Norda Ameriko (Kanado kaj Usono). Ĝi estas agnoskata kiel regiona organismo laŭ la 8-a Ĉapitro de la Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj. La prezidado en 2010 estis ekzercata de Kazaĥio, sekvata de Litovio en 2011, Irlando en 2012, Ukraino en 2013, Svislando en 2014, Pollando en 2022, Nord-Makedonio en 2023, Malto en 2024 kaj Finnlando en 2025.

La ĉefa celo de la organizaĵo estas solvo de eblaj konfliktoj, preventado de ili, mildigo de jam ekzistantaj konfliktoj. Inter la aliaj konfliktoj, pri kiuj zorgas OSKE iame estis la situacio ĉirkaŭ Sud-Osetio, la eksa aŭtonomio de sovetia Kartvelio. kaj nuntempe kun Ĉednestrio.

Dum la krizo en Ukrainio kaj interalie en Krimeo en 2014 ludis gravan rolon Didier Burkhalter prezidanto de la Federacia Konsilio de Svislando kaj gvidanto de OSKE dum tiu jaro.

La Parlamenta Asembleo de OSKE (akronime OSKEPA) estas institucio de la Organizaĵo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo (OSKE). 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de OSKE


Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Politiko de Eŭropo
Mikola Voronij

**Mikola VORONIJ**,  (6-a de decembro 18717-a de junio 1938) estis ukraina poeto, aktoro, teatrologo. Studis en Lviva Universitato kaj en Vieno. En Lvivo li konatiĝis kun Ivan Franko, helpis al li redakti gazetojn. En 1920 el migris en Varsovion, sed en 1926 denove revenis al Ukrainio. Aŭtoro de multaj poemaj kolektoj, teatrologiaj kaj artologiaj esploroj, verkis pri historio de teatro. Estas konata kiel ukraina tradukisto de socialista himno "Internacionalo". En 1934 estis reprezaliita kaj en 1938 - mortpafigita.

Lian poemon *Por Ukrajnio!* esperantigis Denteto (Ukraina Stelo, 1991, 6).

Kategorio:Ukrainaj poetoj
Ivan Bahrjanij

**Bahrjanij, Ivan** (ps. de Ivan Lozovjagin aŭ Lazoviahin) ukraine **Іван Багряний** (1906-1963) estis ukraina poeto kaj prozisto. Li naskiĝis en nordukraina urbeto Oĥtirka, kiam li estis 14-jara bolŝevikoj en lia ĉeesto mortigis liajn onklon kaj avon. Studis en Kijiva Arta Instituto, sed ne diplomiĝis. En la 1920-aj jaroj li aperigis 4 poem-kolektojn, poeto-romantiko. En 1932 li estis arestita en Ĥarkivo kiel ukraina naciisto kaj forsendita en Malproksiman Orienton. Post du jaroj li forkuris de koncentrejo kaj revenis Ukrainion. Li estis denove arestita kaj malliberigita en Ĥarkivo. Dum la Dua Mondmilito li loĝis en Oĥtirko, Ĥarkivo, Kievo, Lvivo, laboris por propaganda servo de la Ukraina Ribela Armeo. Post la milito li loĝis kaj mortis en la okcidenta Germanio.

Ĉefaj aŭtobiografiaj romanoj de Bahrjanij:
* La tigrokaptistoj;
* (1950) *Sad Hetsymansky*i (*Ĝardeno Getsimanea)* pri la sovetiaj gulagoj, 20 jaroj antaŭ ol raportis Aleksander Solĵenicin pri ili.

Ambaŭ romanoj estis filmigitaj en la 1990-aj jaroj de la 20-a jarcento, tradukitaj multlingven.

## Ĝardeno Getsimanea en Esperanto 
Por Ukraina Antologio fragmenton de "*Ĝardeno Getsimanea*" esperantigis Viktor Pajuk.

## Vidu ankaŭ 
Aleksander Solĵenicin

Holodomoro

Vasil Barka

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Rușor

**Rușor** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Rușor (Pui) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
*Rușor (Copalnic-Mănăștur) estas vilaĝo en distrikto Maramureș.
Rușor (Copalnic-Mănăștur)

**Rușor** [ruŝor] (hungare: **Rózsapatak**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 425 loĝantojn (rumanoj); en 1992 299 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1528. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Copalnic-Mănăștur.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Prislop

**Prislop** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Prislop (Boiu Mare) estas vilaĝo en Distrikto Maramureş.
*Prislop (Răşinari) estas vilaĝo en Distrikto Sibiu.
Prislop (Boiu Mare)

**Prislop (Boiu Mare)** (hungare:**Jóháza**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 712 loĝantojn (rumanoj); en 1992 528 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1405. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al Boiu Mare.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Pribilești

**Pribilești** [pribileŝtj] (hungare: **Pribékfalva**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Baia Mare. Administre ĝi apartenas al la komunumo Satulung.

## loĝantaro
En 1910 ĝi havis 706 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 730 (rumanoj).

## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1405. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Pribékfalva apartenis al Hungario (Szatmár).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Ukraina Ribela Armeo

[eta|maldekstra|[Roman Ŝuĥeviĉ, la gvidanto de la URA]]
[eta|La oficiroj de la [Ukraina Ribela Armeo|URA – estroj de taĉmento **Kureń**: Aleksander Stepczuk, Iwan Klimczak kaj Nikon Semeniuk militservis en la germana armeo dum la jaroj 1941–1942]]
eta|makdekstra|La arkeologoj dum la eltombigo en **Wola Ostrowiecka**, 2011
eta|dekstra|La solena entombigo de la homrestaĵoj eltombigitaj en la jaro 2011 en **Ostrówki** kaj **Wola Ostrowiecka**
[200ra|eta|maldekstra|La polaj [viktimoj de la murdo farita de la URA en **Lipniki** (Volinio), marto 1943]]
[eta|dekstra|200ra|Iwan Kłymczak "Łysy", estro de la taĉmento de la [Ukraina Ribela Armeo|URA, kiu gvidis la masakron de civiluloj en **Ostrówki** kaj **Wola Ostrowiecka**]]
**Ukraina Ribela Armeo**, **URA** (; Ukrajinska Powstanska Armija, UPA) estis armitaj fortoj kreitaj de banderanoj fine de 1942, kun la celo defendi la ukrainan loĝantaron de germana kaj poste de sovetia okupado. Ili batalis ankaŭ kontraŭ la pola loĝantaro, kiel en la Masakro de Baligrodo. La ĉefa komandanto de URA estis generalo Roman Ŝuĥeviĉ. URA havis politikan platformon kun la celo de plena sendependiĝo de Ukrainio. La taĉmentoj de URA batalis ankaŭ kontraŭ sovetiaj partizanoj sub la gvido de Sidir Kovpak.

URA ekzistis ĝis 1954.

## Vidu ankaŭ 
* Volinia masakro
* Huta Pieniacka
* Ostrówki
* Sanga dimanĉo en Volinio

## Bibliografio 
* Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, *Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945* (Genocido farita de ukrainaj naciistoj kontraŭ la pola popolo de Volinio 1939-1945), Wydawnictwo "von Borowiecky", Warszawa 2000, p. 1433, ISBN 83-87689-34-3
* Pastro Tadeusz Isakowicz-Zaleski, *Przemilczane ludobójstwo na kresach* (Prisilentita genocido en Orientaj Limregionoj), Małe Wydawnictwo, Kraków 2008, p. 175 + ilustraĵoj, ISBN 978-83-922939-8-9
* Norman Davies (2005). ''God's playground: a history of Poland*: in two volumes, Vol. 2, Chapter 19. Oxford, New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-925340-4.
* Grzegorz Motyka, *Ukraińska partyzantka 1942–1960'' (Ukraina partizanaro 1942-1960), Varsovio 2006: ISP PAN / RYTM. ISBN 978-83-7399-163-7.

## Eksteraj ligiloj 
*   (audiobook)


Kategorio:Ukrainaj kunlaborantoj kun nazioj
Kategorio:Ukrainio en la Dua Mondmilito
Kategorio:Pollando en la Dua Mondmilito
Kategorio:Kontraŭkomunismo en Ukrainio
Kategorio:Kontraŭpolismo
Kategorio:Kontraŭkomunismaj organizaĵoj
Kategorio:Historio de Ukrainio (1917-1991)
Kategorio:Historio de Sovetunio
Kategorio:Volinia masakro
Kategorio:Gerilaj organizaĵoj
Kategorio:Milita historio de Ukrainio
Kategorio:Naciliberigaj armeoj
Kategorio:Holokaŭsto en Ukrainio
Kategorio:Ukraina Ribela Armeo
Kategorio:Movadoj de Rezistado en la Dua Mondmilito
Aciliu

**Aciliu** [aĉiliu] (hungare: **Ecsellő** eĉelOe, germane: **Tetscheln**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Sibiu. Administre ĝi apartenas al Săliște (Sibiu).
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 999 loĝantojn (rumanoj); en 1992 374 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1322. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (*Szeben*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Gravaj personoj 
*Marcela Bocancu (*4-a de aprilo 1915 - ?): grafikistino.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Poiana Botizii

**Poiana Botizii** [pojana botizij] (hungare: **Rákosfalva**, germane: **Pohlendorf**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Târgu Lăpuș. En 1910 ĝi havis 312 loĝantojn (rumanoj); en 1992 374 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1344. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Băiuț.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Frauendorf

**Frauendorf** havas diversajn signifojn:

* **Frauendorf (Amt Ortrand)** estas komunumo en distrikto Oberspreewald-Lausitz en Brandenburgio en Germanio.
* **Axente Sever**
Alămor

**Alămor** [aləmor] (hungare: **Alamor**, germane: **Mildenburg**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Sibiu. Administre ĝi apartenas al Loamneș.  
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 803 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1956 1 902 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas en 1319. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Gravaj personoj 
*Ion Barac (1776? – Brassó, 10-a de julio 1848): rumana poeto.
*László Székely, grafo bororosjenői  (4-a de septembro 1716 – samloke, 28-a de januaro 1772): aŭtobiografiisto, tradukisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Prokopij Kozmiĉ Jelizarov

**Prokopij Kozmiĉ** (aŭ **Prokofij Kuzmiĉ**) **JELIZAROV** () estis vojevodo (guberniestro) de Solikamska provinco en Rusio en la 17-a jarcento, en la estraro de caro Aleksej Miĥajloviĉ. Li devenis el la nobela klano de Jelizarovoj, kiu devenis el Jelizar, la filo de tatara carido Jegud, kiu servis al Vasilij la Blinda.

En la vintro de 1647—1648 jaroj laŭ la ordono de Novgoroda prikazo Jelizarov serĉis fuĝantajn vilaĝanojn en la posedoj de Stroganovoj kaj klostro. Li loĝigis kaptitajn fuĝantojn borde de rivero Kungurka, *"por ke ili sub Cezaro loĝu kaj nenien fuĝu"*. 1222 homoj loĝigitaj ĉe Kungurka estis liberigitaj de impostoj por tri jaroj kaj ricevis parcelojn. Ĉi tio allogis aliajn fuĝantojn, antaŭe rifuĝintajn en arbarojn. Tiel urbo Kungur estis fondita.

Plie vojevodo Jelizarov estas fama pro kondukado censon de la posedoj de Stroganovoj. Li postulis Strogonovojn havigi al li *"registron …, kion ili havas en posedoj, vilaĝanajn kortojn, kaj en kortoj homojn, kaj iliajn gefilojn, kaj fratojn, kaj nevojn, kaj najbarojn, kaj malplena kortojn, kaj kortajn lokojn"*. Elprovinte la ricevitan informaĵon, li enigis ĝin en censajn librojn, kiuj nun interesas historiistojn, ĉar ili enhavas la fruajn menciojn pri urboj kaj loĝlokoj de Permja regiono. Jenon li skribis pri estonta urbo Lisva:

:*La vilaĝo ĉe la buŝo de rivereto Lisva, kaj en ĝi estas vilaĝanoj: korto de Veneditko, alnomita Buĵenko, filo de Ivan, kaj liaj filoj: Fedka kaj Gerasimko, kaj Stepanko, kaj lia bofrato Tereshka filo de Anisim VEJAGIN. Korto de Senka filo de Artemij LODIGIN, kaj liaj filoj: Petruŝka kaj Jakunka, kaj lia duonfilo Potapko IVANOV.*

Kaj jeno estis pri vilaĝo Jegoŝiĥa, kiu poste estis la loko, kie urbo Permjo estis establita:

:*Vilaĝeto ĉe rivero Kama kaj rivero Jegoŝiĥa, kaj en ĝi estas vilaĝanaj kortoj de Sergejko filo de Pavel BRJUĤANOV, kaj liaj filoj Klimko kaj Ivaŝko.*

## Referencoj 
* Jelizarovoj (ruse)
* Historio de Kungur  (ruse)
* Historio de Lisjva, 18-a jarcento  (ruse)
* Historia notico pri establado de Permjo  (ruse)

Kategorio:Mortintoj en 1681
Kategorio:Personoj de Moskva Regno
Kategorio:Urbofondintoj
Kategorio:Rusiaj nobeloj
Franco Fontana

**Franco FONTANA** (naskiĝinta en Modena, Italio, je la ) estas itala fotisto. Li komencis sian fotografian karieron en 1961 kiel amatoro. En 1963 li elmontris fotojn en la Dujara Internacia Ekspozicio de Koloro en Vieno, kaj en la sekvaj kvin jaroj li prezentis sian verkon en diversaj ekspozicioj tra Eŭropo. Li estas plej konata kaj alte taksata pro siaj koloroj, nudaĵoj, kaj abstraktemaj pejzaĝoj. En 2006 li ricevis honoran bakalaŭran gradon pri dizajno de la Politeknika Altlernejo de Torino.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de Franco Fontana  de la pinakoteko Robert Klein
* ArteF Belarta Fotografia Galerio, Zuriko

Kategorio:Italaj fotistoj
Alma Vii

**Alma Vii** (jen rumane, *Vii* signifas "vitejoj", hungare: **Szászalmád** [sasalmad], germane: **Almen** (in Wienland), *Königsboden*) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Mediaș. En 1910 Szászalmád havis 581 loĝantojn (germanoj, rumanoj); en 1992 336 (ciganoj, rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1289. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Nagy-Küküllő (reĝa departemento)*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Moșna.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

== Komunumoj pri *szász* (= sakso) en Hungara reĝlando ==
Iam tie loĝadis saksoj.

Vidu la liston de hungaraj loknomoj kun "szász".

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Sibiu
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sibiu
Kategorio:Distrikto Sibiu
Jokohama kajdaŝi kiko

***Yokohama Kaidashi Kikō*** (japane: ヨコハマ買い出し紀行, [jokohama kaidaŝi kikō], laŭvorte en Esperanto *Priskribo pri aĉetekskurso al Jokohamo*), kun la neoficiala titolo en Esperanto **Alfa la kafejestrino**, estas 14-voluma mangao de Hitoshi Ashinano. En Japanio ĝi estis publikigita en la magazino *Monthly Afternoon* de Kodansha, ekde junio 1994 ĝis februaro 2006, kun alia fina epizodo publikigita en julio 2006. En Esperantujo la unua ĉapitro estis publikigita interrete en 2011 fare de sendependa homo, sed la traduko ne estis daŭrigita.

*Yokohama Kaidashi Kikō* gajnis la Seiun Award en 2007 kiel la plej bona sciencfikcia komikso.

## Intrigo 
La serio montras la ĉiutagan vivon de roboto kiu estras kafejon iom da tempo post Tera ekologia kolapso. La scenejo de la mangao estas la regiono Kanto en Japanio, kies marsurfaco altiĝis dum la civilizacio malprogresas pro tutmonda varmiĝo. La heroo, Alpha Hatsuseno, estas roboto kiu estras kafejon, kies nomo estas *Café Alpha* [kafe alfa]. Korvarmiga rilato inter ŝi, homoj kaj robotoj ĉirkaŭ ŝi estas la esenco de la mangao. Ashinano priskribis la plezuretojn de ĉiutagaj okazoj; aviadila motoro malŝaltiĝas, skotero rompiĝas, la altiĝanta oceano eniras la kafejon, la najbaraj infanoj plenkreskiĝas kaj transloĝiĝas... Tio sekvas la japanan tradicion *mono no aware* (malgajeco pro la tempopaso).

## Eksteraj ligiloj 
* La oficeja retejo 
* Paĝo por ŝatantoj sur *Facebook* (sub la titolo "Alfa la kafejestrino")

## Referencoj 
Kategorio:Mangao
Kategorio:Animeo
Halepaghen-Schule

La **Halepaghen-Schule** estas granda gimnazio en la urbo Buxtehude en norda Germanio, kiu dokumente menciiĝis unuafoje dum la jaro 1390 kaj do almenaŭ aĝas tiom da jaroj. En la gimnazio en la jaroj 2005 ĝis 2016 la instruistino Jutta Chikato gvidis laborgrupon pri Esperanto.

Entute la lernejanaro dum la lastaj jaroj organizis multajn projektojn por malhelpi dekstran ekstremismon, rasismon kaj maltoleremon en la lernejo. Fine de la jaro 2006 al la lernejo oficiale estis agnoskita la titolo "lernejo sen rasismo - lernejo kun kuraĝo".

## Partneraj lernejoj 
Regulaj partneraj interŝanĝoj ekzistas kun lernejoj en...
* 20px Blagnac (apud Toulouse) en Francio, ekde 1984
* 20px Šilutė en Litovio, ekde 1989
* 20px Örebro en Svedio, ekde 2005 kaj
* 20px (12px) juda lernejo en Istanbulo (Turkio) same ekde la jaro 2005.

## Eksteraj ligiloj 
* lerneja retejo  
* informeto pri la Esperanto-laborgrupo en la lerneja retejo  

Kategorio:Gimnazioj en Germanio
Kategorio:Distrikto Stade
Kategorio:Konstruaĵoj en Germanio
Agârbiciu (Axente Sever)

**Agârbiciu** [agirbiĉu] (hungare: **Szászegerbegy** [sasegerbedj], germane: **Arbegen**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Mediaș. En 1910 ĝi havis 1285 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj); en 1992 1522 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1343. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Nagy-Küküllő vármegye*). Administre ĝi apartenas al Axente Sever.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sibiu
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Kontrolcifero

**Kontrolcifero** estas formo de redundokontrolo uzata por erardetektado por identigiloj, kiel bankkontonumeroj. Ili estas uzataj en aplikaĵo kie tiaj identigiloj estas almenaŭ kelkfoje enigataj mane. Ĝi estas analoga al la duuma parecbito uzata por kontroli por eraroj en komputile generitaj datumoj. Ĝi konsistas el unu aŭ pluraj ciferoj komputitaj fare de algoritmo per aliaj ciferoj (aŭ literoj) en la enigo.

Per kontrolcifero oni povas detekti simplajn erarojn en la enigo de serio de signoj (kutime ciferoj) kiel unuopa mistajpita cifero aŭ iuj permutaĵoj de du sinsekvaj ciferoj.

## Dizajno 
Kontrolciferaj algoritmoj estas ĝenerale dizajnitaj por kapti *homajn* transskribajn erarojn. Ordigite laŭ malsimpleco, ili inkluzivas la jenajn:
* unuopaj eraraj ciferoj, kiel 1 → 2
* translokaj eraroj, kiel 12 → 21
* ĝemelaj eraroj, kiel 11 → 22
* saltaj translokaj eraroj, kiel 132 → 231
* saltaj ĝemelaj eraroj, kiel 131 → 232
* fonetikaj eraroj, kiel 60 → 16 ("sesdek" al "dek ses")

Elektante sistemon, oni devas elekti inter alta probableco kapti erarojn kaj realiga malfacileco; simplaj kontrolciferaj sistemoj estas facile komprenataj kaj realigataj de homoj, sed ili ne kaptas tiom da eraroj kiel malsimplaj sistemoj, kiuj postulas malsimplajn programojn por realiĝi.

## Ekzemploj 
### UEA-kodo 
La lasta litero de UEA-kodo estas kontrolcifero kalkulata jene:

# Prenu la unuajn 4 literojn kaj notu la ciferan valoron (a = 1, b = 2, ..., y = 25, z = 26).
# Multipliku la 1-an ciferan valoron per 2, la 2-an per 3, la 3-an per 4 kaj la 4-an per 5.
# Adiciu la 4 rezultojn.
# Dividu la rezulto per 26 kaj prenu la reston.
# Subtrahu la rezulton de 26.
# Retraduku la rezulton al litero.

Ekzemple ekzistas la UEA-kodo "vdvr-z". La lasta litero estas la kontrolcifero kaj se ĉiuj aliaj literoj ĝustas, la kalkulo devas doni la rezulton "z".
# Adiciu: 22 + 4 + 22 + 18 = 66.
# Multipliku: (22 × 2) + (4 × 3) + (22 × 4) + (18 × 5) = 234.
# Kalkulu la reston: 234 % 26 = 0.
# Subtrahu: 26 - 0 = 26.
# Retraduku: 26 = z.

Alia ekzemplo per la UEA-kodo "nejk-r".
# Adiciu: 14 + 5 + 10 + 11 = 40.
# Multipliku: (14 × 2) + (5 × 3) + (10 × 4) + (11 × 5) = 138.
# Kalkulu la reston: 138 % 26 = 8.
# Subtrahu: 26 - 8 = 18.
# Retraduku: 18 = r.

## Referencoj 
Kategorio:Algoritmoj
Kategorio:Eraro
Kategorio:Teorio de kodigo