open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frank Merrick

**Frank MERRICK** CBE (naskiĝis la 30-an de aprilo 1886 en Clifton (nun parto de Bristolo) – mortis la 1-an de februaro 1981 en Londono) estis angla klasika pianisto, komponisto kaj instruisto, unu el la plej eminentaj reprezentantoj de la brita pianskolo de la unua duono de la 20-a jarcento. Precipe li estas konata pro siaj interpretaĵoj de klasikaĵoj (ekz. John Field) kaj propraj komponaĵoj.

Ekde 1911 li fariĝis profesoro ĉe la Reĝa Manĉestra Kolegio de Muziko. Ekde 1929 li fariĝis profesoro ĉe la Reĝa Kolegio de Muziko en Londono. En 1956 li aliĝis al la muzikfakultato de Trinity College, Londono.

## Lia esperantisteco 
Dum la Unua Mondmilito li estis malliberigita kiel konscienca obĵetanto. En la malliberejo li lernis Esperanton kun helpo de sia kunulo Montagu C. Butler.

Li fariĝis tre lerta parolanto de Esperanto kaj dediĉis al ĝi multan tempon dum sia tuta vivo. Lia plej grava kontribuo estas muzika: li komponis pli ol 30 kantojn sur tekstoj en Esperanto (laŭ sia propra takso).

Ĉefaj verkoj liaj:

* **Ok Esperantaj Poemoj** (*Eight Esperanto Poems*) — ciklo de kantoj por ina voĉo kaj piano, laŭ poemoj de diversaj aŭtoroj (ekz. “Kanto de Vagabondo” de Kalocsay, “Rajdante lernejon” de Nash, Marjorie Boulton, Lucien Thévenin, Zamenhof kaj aliaj).
* En 1965 li registris plurajn el siaj Esperantaj kantoj kun la mezosoprano Sybil Michelow (diske *Esperanto Songs and Unaccompanied Choral Works*, Frank Merrick Society).
* Ekzistas ankaŭ neakompanataj ĥoraj verkoj en Esperanto, inter ili aparte **Psalmo 23** („La Sinjoro estas mia paŝtisto“) — por neakompanata SATB ĥoro (soprano, alto, tenoro, baso). Ĝi estis registrita de **The London International Choir**.

En 1976, li vizitis la Londonan Esperanto-Klubon por esti intervjuita en Esperanto okaze de sia 90-a naskiĝdatreveno.

Li estis ankaŭ pacifisto, vegetarano kaj homamanto — valoroj, kiuj bone akordiĝis kun la esperantisma idealo pri internacia paco kaj frateco.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Arkivo de Frank Merrick, Specialaj Kolektoj de la Biblioteko de la Universitato de Bristolo
* MusicWeb-recenzo de Reeldono de Henry Holst kaj Merrick ludantaj Bax kaj Delius

Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio
Kategorio:Klasikaj komponistoj de Anglio
Kategorio:Britaj esperantistoj
Ted Chiang

**Ted CHIANG** (; naskita en 1967 en Port Jefferson, Longinsulo, Novjorkio) estas usona sciencfikcia verkisto. Li estas plej konata pro la filmadapto de sia novelo "*Story of Your Life*" (Rakonto de via vivo) el 1998, titolita *"Arrival" (Alveno)* (2016) fare de reĝisoro Denis Villeneuve.

Li estas gajninto de la Premio Nebulozo, Hugo kaj Locus premioj, kaj ankaŭ de la John W. Campbell premio por plej bona nova sciencfikcia verkisto. Chiang ankaŭ estas ofta nefikcia kontribuanto al la New Yorker, kie li skribas pri temoj rilataj al komputiko kiel artefarita intelekto.

Deveninte de ĉinaj enmigrintoj el Tajvano. Li studis ĉe Universitato Brown, kie li diplomiĝis pri komputiko. En 1989 li diplomiĝis ĉe *la Clarion Writers Workshop*.

Ted Chiang debutis per la novelo "Babelturo", publikigita en 1990 en la revuo Omni. Efektive, pluraj verkoj de Chan prezentas religian temon aŭ referencon. Lia debuta verko, La Turo de Babelo, markas radikalan reinterpreton de la biblia rakonto : en la verko de Chan, homoj konstruas turon ne pro fiereco, sed sole pro amo al Dio, sed, atinginte la ĉielon mem, ili malkovras, ke ilia universo estas kiel cilindro por kopii argilajn kojnoskribajn tabuletojn... 

En la rakonto "Infero estas la Foresto de Dio", Dio kaj anĝeloj estas prezentitaj kiel indiferentaj fortoj de la naturo, kaj tial amo kaj fido al ili devas esti neraciaj kaj senkondiĉaj. En la rakonto "72 Leteroj", Chan ĝenerale rigardas la fakton de homa naskiĝo kaj reproduktado kiel konstantan, finian kvanton. Kaj la heroo de la verko, kun la celo savi la homaron de formorto, kiel la kreinto, trovas neatenditan genetikan solvon, projekciante iujn el la ecoj de revivigitaj golemoj sur homojn.

La unuaj ok rakontoj de Chiang estis kolektitaj en la antologio *Division by Zero*. En 2020, Ted Chiang estis honorita pro sia vivatingo per sia eniro en la Sciencfikcian kaj Fantazian Halon de Famo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Intervjuo farita de Avi Solomon
* Intervjuo farita de Al Robertson
* Intervjuo farita de Lou Anders
* Intervjuo farita de Gavin J. Grant
* Intervjuo farita de James Yeh
* Ted Chiang's online fiction ĉe Free Speculative Fiction Online
* 

Kategorio:Usonaj sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Usonaj ateistoj
Kategorio:Vivantaj homoj
Rosa Laviña Carreras

**Rosa LAVIÑA i Carreras** (naskiĝis la 14-an de januaro 1918 en Palafrugell - mortis la 30-an de majo 2011 en Tuluzo) estis kataluna anarkiisma aktivulino. 

Ŝi estis la filino de la posedanto de anarkiisma librovendejo, kiu enkondukis ŝin de frua aĝo al la anarkiismaj verkoj de Miĥail Bakunin, Juan Montseny kaj Teresa Mañé. Dum la diktaturo de Primo de Rivera, ŝi ankaŭ engaĝiĝis en la esperanto-movado pere de la amikoj de siaj gepatroj. Kiam ŝi atingis adoleskecon, ŝi jam laboris kiel modistino. 

Post la proklamo de la Dua Hispana Respubliko, ŝi fariĝis elstara membro de la Iberia Federacio de Liberecana Junularo (FIJL) kaj Internacia Kontraŭfaŝisma Solidareco (SIA). 

Post la malvenko de la Respublikana flanko en la Hispana Enlanda Milito, ŝi fuĝis al Tuluzo, kie ŝi uzis sian hejmon por ŝirmi membrojn de la Makio. Kune kun Etienne Guillemau, ŝi malfermis vegetaranan restoracion en la urbo, kie ŝi pasigis la ceteron de sia vivo, partoprenante en anarkiisma aktivismo ĝis maljunaĝo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Rosa Laviña Carreras – Ajuntament de Palafrugell

Kategorio:Membroj de la CNT
Kategorio:Katalunaj anarkiistoj
Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Ametistgorĝa kolibro

La **Ametistgorĝa kolibro** (*Heliangelus amethysticollis*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la naŭ specioj de la genro *Heliangelus*. Ĝi troviĝas en Bolivio, Ekvadoro kaj Peruo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La taksonomio de la Ametistgorĝa kolibro ne estas definitiva. La Internacia Ornitologia Komitato (IOC), la verko de BirdLife International nome *Handbook of the Birds of the World* (HBW), kaj la Taksonomio de Clements atribuas al ĝi jenajn kvar subspeciojn: 

## Aspekto
La Ametistgorĝa kolibro, laŭ la difino de la IOC, estas ĉirkaŭ 10 cm longa kaj pezas 3,8 ĝis 7,7 g. La specio havas rektan, sufiĉe mallongan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio *H. a. amethysticollis* havas brilajn malhelverdajn suprajn partojn kun helverda frunto ĝuste super la beko. Ĝia gorĝo kaj supra brusta gorĝo estas rozece ametistokoloraj. Tiu areo havas mallarĝan nigran randon sur la kolo kaj pli larĝan cinamkoloran bendon sub ĝi. La malsupra brusto estas briletverda kaj la cetero de la subaj partoj estas helkoloraj kun verdaj diskoj. La centraj vostoplumoj estas bronzverdaj kaj la eksteraj blunigraj. La plenkreska ino similas al la masklo, sed havas rustan gorĝon kun nigraj makuloj. Nematuruloj similas al la ino.

Subspecio *H. a. laticlavius* ​​havas ruĝecviolkoloran gorĝon, blankecan brustobendon, kaj flavbrunan grizecan ventron. *H. a. decolor* havas pli palan antaŭan parton ol la nomiga; ĝia gorĝo estas pli malhelviola, ĝia brustobendo pli blanka, kaj ĝia ventro pli griza. *H. a. apurimacensis* havas turkisverdan antaŭan parton, blankecan flavbrunan bruston, kaj pale sablokoloran ventron. Ĝi estas sufiĉe ofta ĝenerale, surloke abunda, kaj troviĝas en pluraj protektitaj areoj.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Bolivio
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Kategorio:Birdoj de Peruo
Joan Montseny

**Federico URALES** (vera nomo: **Joan Montseny**; naskiĝis la 19-a de aprilo 1864 en Reus ; mortis la 12-a de marto 1942 en Salon (d:Q199870, en Dordogne)) estis kataluna verkisto, ĵurnalisto kaj anarkiisto. Li estis la patro de Federica Montseny, la unua ina ministro de Hispanio.

Kiel tunelkonstruisto, Urales aliĝis al la Hispana Socialista Laborista Partio en 1885 kaj fariĝis ĝia Ĝenerala Sekretario nur kelkajn jarojn poste (1888). Urales estis edziĝinta al Teresa Mañé Miravet, konata per ŝia pseŭdonimo "Soledad Gustavo". Ambaŭ estis elstaraj figuroj en la anarkiisma movado en Reus. Urales poste fuĝis en ekzilon en Londono. Reveninte de tie, li fondis la ĉiutagan gazeton *La Revista Blanca en* Madrido en 1898. Post la venko de la ribeluloj super la Respubliko en la Hispana Enlanda Milito, li estis devigita ekzili en Francion en 1939 kaj mortis tie tri jarojn poste en internigejo.

## Referencoj 
Kategorio:Hispanaj eseistoj
Kategorio:Hispanaj dramaturgoj
Kategorio:Individuismaj anarkiistoj
Kategorio:Katalunaj ĵurnalistoj
Kategorio:Katalunaj anarkiistoj
Kategorio:Anarkiistoj sen adjektivoj
János Szegedy

**János Szegedy** [jAnoŝ segedi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szegedy János** estis hungara pastro, preposto. Lia nobela antaŭnomo estis *mezőszegedi*.

 naskiĝis  en Kőszeg, li mortis  en Felsőörs.

## Biografio 
 lernis en sia naskiĝurbo, poste en Nagyszombat. En 1759 li studis en Universitato de Vieno, ekde 1760 en seminario de Kalocsa. En 1764 li pastriĝis, poste li havis postenon en la loka diocezo. 5 jarojn poste li estis paroĥestro de Rohonc. En 1772 li estis levita dekano (eklezio), en 1777 kanoniko, en 1780 preposto de Felsőörs, kie li estis ĝis sia morto.

## Fontoj 
* Hungarlingva Vikipedio
* https://library.hungaricana.hu/hu/view/MEGY_GYMS_Gysz_1933/?query=SZO%3D(rosty)&pg=222&layout=s

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj prepostoj
Dekano (eklezio)

La **dekano** estas *ĉefpastro* de la eklezia distrikto (konsistanta el pluraj paroĥoj; origine el dek paroĥoj) – vidu la artikolon Dekanujo.

Pri aliaj signifoj de dekano vidu: dekano.
Agathe François Gouÿe de Longuemare

**Agathe François Gouÿe de LONGUEMARE** (6a de Februaro, 1792 en Versajlo – 12a de Februaro, 1866), estis franca ornitologo kaj kolonia funkciulo.

## Biografio
La 2-an de majo 1811, li estis dungita kiel studento en la administrado de la Franca Mararmeo. De la 7-a de julio 1812 ĝis la 12-a de aprilo 1813, li servis sur la kanonboato n-ro 192 de la Napoleona Armeo. Komence registrita kiel ekster servo, li revenis al deĵoro la 18-an de marto 1816. De marto 1817 ĝis novembro 1818 li laboris sur ŝipo *Le Rhône* kaj en februaro 1819 en la mararmea administrado. Ĝis julio 1848, li daŭrigis sian administran karieron en Rochefort kaj Parizo, kie li laboris kiel administra asistanto en la departemento pri transmaraj hospitaloj kaj malliberejoj (Vicestro de Hospitaloj) ĉe la Ministerio pri la Mararmeo kaj Kolonioj.

Verŝajne en Rochefort li renkontis René Primevère Lesson, kiu priskribis kelkajn el la kolibroj de sia kolekto. Li ricevis specimenon de Charles Parzudaki, kiun li nomis la Rozgorĝa kolibro (*Heliangelus clarisse*) laŭ lia edzino en la *Revue Zoologique par la Société Cuvierienne*. Jaron poste, pli detala priskribo de ĝi aperis en *Magasin de zoologie* kun plato de la kolibro ilustrita de lia edzino, gravurita de Christophe Annedouche.

La specia epiteto de la Nana ermitkolibro (*Phaethornnis longuemareus* (Lesson, RP, 1832)) estas omaĝo al li.

## Verkoj
* Oiseaux-mouche nouveau/Revue Zoologique par La Société Cuvierienne. Vol. 4. 1841. p. 306..
* G. Oiseaux-Mouche. Ornismia. Curvier. O.M: Clarisse. O. Clarisse. De Longuemare/Magasin de zoologie, d'anatomie comparée et de palaeontologie. Vol. 4. 1842. pp. 1–2..

Kategorio:Francaj ornitologoj
István Szabó (agronomo)

**István Szabó** [istvAn sabO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szabó István** estis hungara agronomo, politikisto.

 naskiĝis  en Nádudvar, li mortis .

## Biografio 
 finis bazlernejon, poste li faris kamparanan laboron ĝis 1945. Tiam li ricevis grundon dum la tutlanda terdisdonado. Iam li finis ankaŭ agrikulturan lernejon. Inter 1946 kaj 1948 li soldatiĝis, en 1951 li membriĝis en la ĵus fondita kolĥozo, samtempe en la komunistan partion. Poste li estis sendita al lernejo por komunista ideologio, jaron poste li jam estis kolĥozestro, kiun li daŭre tenis ĝis 1990. Anstataŭ sistemo de sovetia-hungara kolĥozo li uzis alian pli bonan metodon, samtempe li ĉiam havis fidon de la tutlandaj komunistoj. Lia kolĥozo estis elita en Hungario. Inter 1958 – 1990 li estis ankaŭ parlamenta deputito, dum en 1963 maturiĝis en Debrecen. Li havis ankaŭ plurajn partiajn postenojn ekde 1966. En fino de la socialismo (1990) li pensiuliĝis. En 1958 li ricevis premion Kossuth, inter 1976-2015 aliajn premiojn.

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj agronomoj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj socialistoj
Formiktirano

**Formiktiranoj**, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Tyrannidae - tiranedoj
****Corythopis* Sundevall, CJ, 1836 - formiktirano
*****Corythopis delalandi* (Lesson, RP, 1831) - suda formiktirano
*****Corythopis torquatus* Tschudi, JJ, 1844 - norda formiktirano
******Corythopis torquatus sarayacuensis* Chubb, C, 1918
******Corythopis torquatus anthoides* (Pucheran, J, 1855)
******Corythopis torquatus torquatus* Tschudi, JJ, 1844

## Etimologio
La scienca genra nomo *Corythopis* estas kunmetaĵo el la antikvaj grekaj *κορυθων* (*koruton* = "alaŭdo") kaj *ὤψ, ὠπός* (*ops, opos* = "visaĝo, aspekto"), pro la simileco de tiu genro kun alaŭdoj.

## Referencoj
Kategorio:Tiranedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Rufbrusta muŝtirano

La **rufbrusta muŝtirano** (*Leptopogon rufipectus*) estas unutipa birdospecio el la familio de tiranedoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *rufipectus* estas kunmetaĵo el la latinaj *rūfus* (= "rufa") kaj *pectŭs* (= "brusto"), ĉar tiu specio havas rufan gorĝon kaj bruston

## Disvastiĝo kaj habitato
La rufbrusta muŝtirano troviĝas en plej uesta Venezuelo, Kolombio, Ekvadoro kaj uesta Peruo. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj, duarangaj arbaroj kaj arbarolimoj, je 1600-2700 m.

## Referencoj
Kategorio:Tiranedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Inkaa muŝtirano

La **inkaa muŝtirano** (*Leptopogon taczanowskii*) estas unutipa birdospecio el la familio de tiranedoj. Ĝi troviĝas en Peruo.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *taczanowskii* estis donita omaĝe al la pola zoologo Władysław Taczanowski (1819-1890).

## Disvastiĝo kaj habitato
La inkaa muŝtirano estas endemia de la eosta deklivo de la peruaj Andoj. Ĝi vivas en la subarbaraĵo de humidaj montarbaroj kaj arbarolimoj, je 1700-2750 m.

## Referencoj
Kategorio:Tiranedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Neotropisa faŭno
Rozgorĝa kolibro

La **Rozgorĝa kolibro** (*Heliangelus clarisse*) aŭ *Kolibro de Longuemare* estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la naŭ specioj de la genro *Heliangelus*. Ĝi troviĝas en Kolombio kaj Venezuelo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Rozgorĝan kolibron formale priskribis en 1841 la franca ornitologo Agathe François Gouÿe de Longuemare kun la dunoma nomo *Ornismya clarrisse*. Li elektis la specian epiteton honore al Clarisse Parzudaki denaske Moreuil (1807-1884) edzino de la franca natursciencisto Charles Parzudaki. La Rozgorĝa kolibro estas nun unu el la naŭ specioj metitaj en la genro *Heliangelus*, kiun enkondukis en 1848 la angla ornitologo John Gould. Ĝi foje estis konsiderita subspecio de la Ametistgorĝa kolibro (*Heliangelus amethysticollis*).

Oni agnoskis jenajn tri subspeciojn:

La masklo de *H. c. violiceps* havas forte bluan frunton kaj purpuran gorĝon. La frunto de la ino estas senbrila; ĝia malbrile bruna gorĝmakulo estas pli malgranda ol tiu de la nomiga subspecio kaj malhelverda bendo apartigas ĝin de la blanka brustobendo. La masklo de *H. c. verdiscutus* havas smeraldverdan frunton, profunde bronzecviolan kronon, kaj malhelan linion laŭlonge de la supra rando de la gorĝo. La ino havas la saman malhelan linion kaj pli malgrandan gorĝon ol tiu de la nomiga subspecio kun malhelverda bordo. Ĝi estas sidlokema.

## Kutimaro
### Manĝado
La Rozgorĝa kolibro manĝas nektaron kaj ankaŭ inkluzivas insektojn en sia dieto. Ĝi defendas manĝoteritoriojn, kiuj estas densaj je nektarfontoj. Ĝi tipe manĝas je altoj ĝis 6 m, ofte laŭlonge de riveretoj. Ĝi kaptas insektojn per akcipitrado el ripozejo. Ĝi estas konsiderata sufiĉe ofta ĝis ofta kaj neniu ebla minaco estas konata.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Bolivio
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Andelsbuch

''''''  estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Vorarlbergo - la plej okcidenta parto de la ŝtato - kaj al la distrikto Bregenz. Komence de [[]] en la komunumo vivis . 

## Geografio 
La komunuma teritorio ampleksas areon de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la orientaj Alpoj. Averaĝa alteco de la komunumo estas  metroj super la marnivelo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Vorarlbergo
Kategorio:Distrikto Bregenz
William Ernest Henley

**William Ernest HENLEY** (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1849 en Gloucester, Gloucestershire; mortis la 11-an de julio 1903 en Woking, Surrey) estis angla verkisto, poeto kaj literaturkritikisto, plej konata pro sia poemo "Invictus" (latine por "Nevenkebla") de 1875. Li estis amiko de Robert L. Stevenson kaj ebla inspiro por la rolulo *John Silver* en lia romano Trezorinsulo.

## Verkado 
En 1874, li renkontis Robert Louis Stevenson, kun kiu li poste formis proksiman amikecon. Kune kun Stevenson li verkis kvar teatraĵojn, kiuj estas preskaŭ forgesitaj hodiaŭ: *Deacon Brodie* (1880), *Beau Austin* (1884), *Admiral Guinea* (1884) kaj *Macaire* (1885).

Li ankaŭ publikigis plurajn poemarojn: *A Book of Verses* (1888), *The Song of the Sword* (1892), *London Voluntaries* (1893), *Collected Poems* (1898), *Hawthorn and Lavender* (1901) kaj *In Hospital* (1903).

Liaj plej konataj poemoj estas *Pro rege nostro*, kiu estis aparte populara dum la Unua Mondmilito pro sia patriota enhavo (*Kion mi faris por vi, Anglujo, mia Anglujo? Kion mi ne farus, Anglujo mia?*), kaj *Invictus*, verkita en 1875, kiu finiĝas per la versoj *Mi estas la mastro de mia sorto: Mi estas la kapitano de mia animo*. 

Henley estis en hospitalo kiam li verkis *Invictus*, kie kuracistoj volis amputi lian duan (tuberkulozan) piedon, kaj li rezistis.

Oni kredas, ke *Invictus* funkciis kiel ia manifesto por la rezisteco de la aŭtoro post la amputo de lia kruro. La poemoj el la kolekto "En la Hospitalo" ankaŭ estas rimarkindaj kiel kelkaj el la plej fruaj ekzemploj de libera verso en anglalingva poezio. Kune kun J. S. Farmer (d:Q27949766), Henley redaktis sepvolumenan vortaron de angla slango. Ĉi tiu verko inspiris lin traduki du poemojn de François Villon en anglan ŝtelistan slangon.

Lia poemoj aperas en antologioj, sed nur fariĝis vaste konata post la ekzekuto de Timothy McVeigh : En Usono, kondamnitaj malliberuloj tipe skribas sian "finan deklaron" antaŭ sia ekzekuto. *La fina deklaro* de McVeigh konsistas nur el la teksto de ĉi tiu poemo. Ĝi ankaŭ ludas tre gravan rolon en la samnoma filmo de Clint Eastwood.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Verkoj de aŭ pri William Ernest Henley ĉe HathiTrust
* Poetry Archive: 137 poemoj de William Ernest Henley
* "", poemo de Florence Earle Coates
* William Ernest Henley: profilo kaj poemoj ĉe Poets.org
* . Ĝenerala kolekto, Beinecke Rare Book and Manuscript Library.

Kategorio:Anglaj poetoj
Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Anglaj literaturkritikistoj
Montfort-domo (Feldkirch)

**Montfort-domo** (germane: *Montforthaus*) estas kultura kaj kongresa centro en Feldkirch, Aŭstrujo, situante ĉe la rando de la mezepoka kerno. Post ampleksa aliaranĝo ĝi denove inaŭguriĝis en januaro 2015. Nomdoninto estas la senjoroj de Montfort kiu ankaŭ en Feldkirch de la 12-a jarcento posedadis.  

La arĥitekto Lois Welzenbacher kreis en 1925/26 furorantan festan kaj foiran halon je la placo *Lenohardsplatz*. Tio fariĝis pro la granda *Vorarlberga meti-ekspozicio* en 1927. Inaŭguro eblis jam en aŭgusto 1926 per kunveno de vorarlbergaj kantistoj. La lokanoj nomis ĝin ankaŭ *Volkshalle,* do *Popolan halon*. Ĝian eostan parton, kun du konusaj turoj, oni utiligis de 1933 kiel kinejon *Tonhallenkino*. Post Anschluss ene estis foinejo kaj lazareta deponejo. En 1945, la francaj okupantoj uzis ĝin kiel internigejon por militkaptitoj. En julio la tuto brulkonsumiĝis. Restaŭrita versio malfermiĝis en 1975 sub la nomo *Stadthalle*. Duan alikonstruon ĝi ĝuis en 1990, kun paralela nomŝanĝo je *Montforthaus*. 

Kiam komence de la 21-a jarcento klaris ke tria restaŭrado estu tro multekosta rilate al la atendebla rezulto decidiĝis de ĉiuj politikistoj kompleta novkonstruo. Konkurson gajnis la berlinanoj *Hascher Jehle Architektur* kaj bludencaj *Mitiska Wäger*. Inter oktobro kaj decembro 2012 la malkonstrulaboroj efektiviĝis. Meto de la fundamenta ŝtono estis en aprilo 2013; finkonstruiĝo estis en novembro 2024 kaj en la 2.1.2015 en ĉeesto de la vorarlberga ministroprezidento Markus Wallner kaj urbestro Wilfried Berchtold. 

La tuton ampleksis entute 37 kvadratmetrojn kaj 1150 sidlokojn en la *Granda salono* de *Montforthaus*. Kun samtempe starantoj sume tri miloj da personoj povas ĉeesti. La *Malgranda salono* povas bonvenigi ĉ. 270 personojn. Krome ekzistas kvar seminariaj ejoj, teretaĝe restoracio (kun teraso) kaj subtera parkejo. Alia utiliganto estas la municipa turisma informburoo.  

La ekstero estas tradicia konstrumetodo kun regiona marmoro. La internaj salonoj povas laŭbezone unuiĝi aŭ disiĝi. Inter 2015 kaj 2017 estis aljuĝita diversaj premioj al la realigintoj de *Monforthaus*, nome: Klimaktiv Gold für Nachhaltigkeit, Österreichischer Staatspreis DESIGN, Vorarlberger Hypo-Bauherrenpreis, PILGRAM – Preis für Architektur und Naturstein, ICONIC Awards, Deutscher Lichtdesign-Preis, Österreichischer Staatspreis Architektur und Nachhaltigkeit.

## Eksteraj ligiloj 
* hejmpaĝo  
## Notoj 
Kategorio:Feldkirch
Kategorio:Aperis en 2015
Kategorio:Kunvenejoj
Xue Muqiao

**Xue Muqiao** (), nasknomo **Xue Yulin** (; naskiĝis la 25-an de oktobro 1904, mortis la 22-an de julio 2005) estis ĉina ekonomikisto kaj esperantisto.

Li ludis gravan rolon en la enkonduko kaj efektivigo de ekonomiaj reformoj, kiuj transformis Ĉinion en socialisman merkatan ekonomion per partopreno en la disvolviĝo de la ideologia koncepto de primara stadio de socialismo.

## Vivo 
dekstra|eta|281x281ra|Iama Loĝejo de Xue Muqiao
Li estis el Vuŝji, Ĝjangsuo. Meze de la 1920-aj jaroj, li aliĝis al la Komunista Partio de Ĉinio kaj estis malliberigita de la Kuomintangaj aŭtoritatoj de 1927 ĝis 1930 pro komunistaj agadoj. Dum en malliberejo, li komencis studi ekonomikon.

Post la fondo de la Ĉina Popola Respubliko, li okupis plurajn oficialajn postenojn, inkluzive de direktoro de la Ŝtata Statistika Oficejo. Li pledis por limigi centran planadon en ekonomia administrado. Li estis membro de la Ĉina Akademio pri Sciencoj sed li estis malliberigita dum la Kultura Revolucio.

Dum la regado de Deng Xiaoping en la 1980-aj jaroj, li estis unu el la arkitektoj de ekonomiaj reformoj. Je la fino de sia vivo, li suferis pro Parkinson-malsano.

## Lia esperantisteco 
Xue Muqiao lernis Esperanton dum sia mallibereco (1927–1930) en la zhejiang-a armea malliberejo post la “4.12” kontraŭrevolucia puĉo de Ĉiang Kai-ŝek. Li estis arestita kiel komunisto kaj partoprenanto en la fervojista laborista movado.

En la malliberejo (kiun li mem nomis “**mallibereja universitato**” aŭ “”) li intense memstudis: ekonomikon, historion, filozofion, la anglan, kaj Esperanton.

Li estis profunde allogita de la “homa artefarita lingvo” kaj studis ĝin diligente. Laŭ ĉinaj fontoj, li eĉ ricevis atestilon de la **Ŝanhaja Esperanta Koresponda Lernejo** (), kiu fariĝis lia “plej alta akademia atestilo” en la vivo (li ne finis formalan universitatan edukon pro la revolucia agado).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Nekrologo *de Guardian Unlimited*
* Artikolo *de la Enciklopedio Britannica*

Kategorio:Marksistaj ekonomikistoj
Kategorio:Ĉinaj politikistoj
Kategorio:Ĉinaj verkistoj
Kategorio:Ĉinaj esperantistoj
Mionectes

***Mionectes***, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Tyrannidae - tiranedoj
****Mionectes* Cabanis, JL, 1844
*****Mionectes striaticollis* (d'Orbigny, ACVMD; de Lafresnaye, NFAA, 1837) - stribrusta muŝtirano
*****Mionectes olivaceus* Lawrence, GN, 1868 - olivstria muŝtirano
*****Mionectes oleagineus* (Lichtenstein, MHC, 1823) - okraventra muŝtirano
*****Mionectes macconnelli* (Chubb, C, 1919) - rufoliva muŝtirano
*****Mionectes roraimae* (Chubb, C, 1919) - tepuja muŝtirano
*****Mionectes rufiventris* Cabanis, JL, 1846 - grizkapa muŝtirano

## Etimologio
La scienca genra nomo *Mionectes* venas el la antikva greka *μειονέκτης* (*mejonektes* = "tiu kiu havas malpli"). Tiu termino estis elektita de la ornitologo Jean Cabanis en 1844 por reliefigi ke tiuj birdoj havas pli mallongajn unuarangajn flugilplumojn kompare kun aliaj tiranedoj.

## Referencoj
Kategorio:Tiranedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Merida kolibro

La **Merida kolibro** (*Heliangelus spencei*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la naŭ specioj de la genro *Heliangelus*. Ĝi estas endemio de Venezuelo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La taksonomio de la Merida kolibro ne estas definitiva. La Internacia Ornitologia Komitato (IOC), la Taksonomio de Clements, kaj la verko de BirdLife International nome *Handbook of the Birds of the World* (HBW) traktas ĝin kiel specio.

## Aspekto
La Merida kolibro estas 10 ĝis 11 cm longa. Ĝi havas rektan nigran bekon. La plenkreska masklo havas palbluan frunton ĝuste super la beko, malhelverdan kronon kaj brilverdajn suprajn partojn. La vizaĝo havas nigrajn orelkovrilojn. Ĝia gorĝo kaj supra brusta gorĝo estas brilviolaj kun rozkoloraj skvamoj kaj havas blankan brustobendon sube. La cetero de la subaj partoj estas flavecaj ĝis palflavaj kun rondaj verdaj makuloj. La centraj vostoplumoj estas malhelverdaj kaj la eksteraj plumoj nigrecaj, foje kun palaj pintoj. La plenkreska ino havas malpli da nigro sur la vizaĝo. Ĝia gorĝo estas kaŝtanbruna kun blankaj kaj verdaj skvamoj. Ĝiaj subaj partoj havas malpli da verdaj makuloj ol tiuj de la masklo kaj aspektas pli flavecaj. Oni supozas, ke junuloj similas al la ino.

## Distribuo kaj habitato
La Merida kolibro troviĝas nur en la Andoj de la subŝtato Mérida en nordokcidenta Venezuelo. Ĝi loĝas en sufiĉe malfermaj medioj kiel ekzemple arbustaj arbaraj randoj, malfermaĵoj en arbaro kaj arbustaj paŝtejoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 000 kaj 3 600 m. Ĝi havas malgrandan arealon, sed ĉirkaŭ ĝiaj 3/5 estas ene de protektitaj areoj. La ĉefaj minacoj estas "vastiĝo de agrikulturaj limoj kaj viveja fragmentiĝo."

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Turmalina kolibro

La **Turmalina kolibro** (*Heliangelus exortis*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la naŭ specioj de la genro *Heliangelus*. Ĝi troviĝas en Kolombio kaj Ekvadoro.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Turmalina kolibro estas monotipa.

## Aspekto
La Turmalina kolibro estas 10 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 3,5 ĝis 8,5 g kaj inoj 4 ĝis 5,2 g. Ilia beko estas nigreca, rekta kaj mezlonga. Ambaŭ seksoj havas malhele brilverdajn suprajn partojn kaj malhelgrizajn subajn partojn kun rondaj verdaj makuloj. La centraj plumoj de iliaj vostoj estas malhelbronzaj kaj la aliaj nigrecaj. Plenkreskaj maskloj havas brilan verdan frunton ĝuste super la beko, malhelviolbluan mentonon kaj brilan rozkoloran gorĝon kun brila smeraldverda rando sube. Plenkreskaj inoj ne havas la verdan frunton, ilia mentono estas nigreca, kaj ilia gorĝo blankeca kun verdaj ĝis malhelaj makuloj kaj foje kelkaj brilaj rozkoloraj plumoj. Junuloj estas similaj al la plenkreska ino, sed la masklo havas blankan mentonon. Ĝi estas loke sufiĉe ofta kaj troviĝas en pluraj protektitaj areoj.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Ignác Szentmártonyi

'*** [sentmArtonji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szentmártonyi Ignác*' estis hungarlandana (supozeble kroata) pastro, jezuita monaĥo, instruisto.

 naskiĝis  en :en:Kotari (Kroata reĝlando, Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempe en Kroatio), li mortis  en Belica (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempe en Kroatio).
eta|Gramatika libro de

## Biografio 
 lernis en Zagrebo, poste en 1735 li aliĝis al la jezuitoj en Vieno. Li studis filozofion en Graz (1739–1741), precipe teologion en Vieno (1744–1749), dum li pastriĝis en 1748. Inter la 2 studperiodoj kaj poste li instruis, sed en 1753 li estis sendita al kolonio Brazilo por fari sekretajn geografiajn taskojn. Dumvoje li monaĥiĝis en Lisbono. En Amazonio kun siaj kolegoj esploris la limregionon inter la portugala kaj hispana kolonioj, ŝajnas dum jardeko ili vojaĝis ĉirkaŭ 30 mil km. Intertempe en 1760 la jezuita ordeno estis malpermesita en Portugalio, ankaŭ Szentmártonyi estis deportita al Portugalio, kie li pasigis dek sep jarojn en malliberejo. Li liberiĝis en 1777 kaj trovis hejmon en la seminario de Varasd, poste li vivis en Csáktornya, fine en Belica. Li kontribuis pri la kroata gramatiko.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Mappa Viceprov.* 1753
* *Mappa Geographico dos Rios … delineado pelo J. A. Schwebel …* 1755
* *Einleitung zur Kroatischen Sprachlehre für Teutsche.* 1783
* *Klage eines Seelenhirten beym Tode Josephs Gallyuff* 1786

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Kroataj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Kroataj instruistoj
Lanugforigilo

**Lanugforigilo** (ankaŭ konata kiel **lanugo-razilo** aŭ **ŝtofrazilo**) estas  portebla elektra aparato kun rotacianta klingo sub klingoreto. Ĝi permesas al uzantoj forigi lanugojn kaj tufetojn sur ŝtofo sen difekti la ŝtofon. Ĝi povas esti aplikata sur diversajn ŝtof-faritajn objektojn kiel litkovriloj, kurtenoj aŭ tapiŝoj, sed ĝi estas plejparte uzata por forigi lanugojn de vestaĵoj, precipe sveteroj, ŝvitĉemizoj aŭ vestaĵoj faritaj el lano, anguro aŭ kaŝmiro.

thumb|Forigilo de lanugoj

Ŝtofraziloj estas normale funkciigataj aŭ per ne-reŝargeblaj sekaj piloj, aŭ per interna reŝargebla baterio kaj ekstera ŝargilo. Por uzi la ŝtofrazilon, la uzanto nur devas kontroli ĝian baterion, premi la butonon ŝalti/malŝalti por ŝalti la motoron, kaj movi ĝin trans la ŝtofon dum la klingoreto glitas super la surfaco de la ŝtofo. 

## Historio
La koncepto de ŝtofprizorgado, precipe traktante la formadon de lanugoj sur vestaĵoj, ekzistis ekde la komenco de la amasproduktado de tekstiloj. Kun la apero de sintezaj ŝtofoj kiel poliestero kaj akrilo meze de la 20-a jarcento, la problemo de lanugiĝo de ŝtofo fariĝis pli okulfrapa. Lanugiĝo okazas kiam fibroj en la ŝtofo liberiĝas kaj formas malgrandajn, lanugajn globetojn sur la surfaco de la materialo. La ŝtofrazilo mem komencis aperi kiel parto de la pli larĝa tendenco de hejmaj aparatoj fariĝantaj pli oftaj en la 1950-aj jaroj. Tio estis tempo kiam la kresko de konsumvaroj celantaj simpligi hejmajn taskojn estis en plena kresko. 

La unuaj ŝtofraziloj estis manaj iloj, tipe funkciigitaj per malgranda rotacianta klingo por fortranĉi la lanugon de la ŝtofo. Frua ekzemplo de tia ilo estis la "lanugbroso", kiu ofte estis uzata kune kun aliaj ŝtofflegadaj iloj. Kun la tempo, ĉi tiu koncepto evoluis al elektraj ŝtofraziloj. La evoluo de elektraj ŝtofraziloj okazis en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, kiam la unuaj elektraj versioj de la razilo komencis aperi sur la merkato. 
Ĉi tiuj aparatoj estis malgrandaj, malpezaj kaj havis rotaciantan klingon aŭ retkradon destinitan por forigi la lanugon kaj tufetojn sen difekti la ŝtofon. Ili ofte estis bateri-funkciigataj, igante ilin porteblaj kaj oportunaj por hejma uzo. 

Dum la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, la ŝtofa razilo fariĝis ofta ilo en multaj hejmoj, kaj ĝia uzo disvastiĝis al mebloj kaj remburaĵoj, kie lanugoj kaj piliĝo ankaŭ estis ofta problemo. Ekde hodiaŭ, ŝtofaj raziloj konstante evoluas kun novaj funkcioj kaj dezajnoj. La enkonduko de reŝargebla bateria teknologio permesis pli ekologiemajn modelojn. La aparatoj ankaŭ fariĝis pli kompaktaj kaj ergonomiaj, faciligante ilin manipuli kaj stoki. 

## Uzado
Razilo estas utila por forigi lanugiĝon aŭ tufiĝon formitan sur lanaj aŭ aliaj vestaĵoj pro longedaŭra uzado. 

## Fontoj
*La angla Wikipedio

Kategorio:Purigado
Kategorio:Hejmaj iloj
FK Rodina Moskvo

**Rodina** estas rusa profesia futbalklubo el Moskvo. Ĝi estis fondita en 2015. Nuntempe ludas en la Unua Ligo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Rodina
Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 2015
Sulzberg (Aŭstrio)

**Sulzberg**  estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Vorarlbergo - la plej okcidenta parto de la ŝtato - kaj al la distrikto Bregenz. Komence de [[]] en la komunumo vivis . La komunuma areo situas ĉe la norda rando de Vorarlbergo kaj de Aŭstrio - ĉe la norda duono, de nordokcidento ĝis nordoriento, estas la ŝtata limo, kaj najbaras la federacia lando Bavario de Germanio.

## Geografio 
La komunuma teritorio ampleksas areon de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la orientaj Alpoj. Averaĝa alteco de la komunumo estas  metroj super la marnivelo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Vorarlbergo
Kategorio:Distrikto Bregenz
Gábor Szerdahelyi (jezuito)

**Gábor Szerdahelyi** [serdaheji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szerdahelyi Gábor** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *nyitraszerdahelyi* [njitraserdaheji].

Gábor Szerdahelyi naskiĝis  en Munkács (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Mukaĉevo en Ukrainio), li mortis  en Kassa (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Košice en Slovakio).

## Biografio 
Gábor Szerdahelyi lernis en Ungvár, poste en 1680 li aliĝis al la jezuitoj en Trencsén. Post la novicado inter 1683–1685 en Grazban li studis filozofion, inter 1689–1692 en Vieno teologion. Inter la du studperiodoj kaj ankaŭ poste li instruis en Nagyszombat, iom poste li pastriĝis en Vieno en 1692. 
Post instruado li monaĥiĝis en 1697 en Graz. Inter alie li instruis en Jezuita Universitato de Nagyszombat (1700–1707), kie en la lastaj du jaroj li estis ankaŭ fakultatestro, post iterrompoj li estis universitata kanceliero inter 1715–1721. Fine ekde 1722 ĝis sia morto li same estis kanceliero en Jezuita Universitato (Kassa), samtempe li gvidis la lokan presejon.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Problemata polemica* (1690)
* *Fax Chronologica Ad Omnigenam Historiam...* (1699, 1702)
* *Sam. Timon S. J. Celebriorum Hungariae Urbium et oppidorum Topographia ...* (1701, 1702, 1722, 1732, 1766,  1770)
* *Religio Salvifica...* (1708, 1722, 1764; hungare: 1722)
* *Demonstratio turpissimorum errorum a D. Joanne Tsétsi Calvinista ...* (1722)
* *Tractatus theologicus de Deo uno et trino.* (1726)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono (legebla en la 3-a alineo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Anguro

**Anguro** estas eksa nomo de Ankaro. Ĝia nomo konserviĝis precipe rilate al angura kapro, angura kato kaj angura kuniklo.

Ĉi tiuj rasoj havas densan, longan kaj tre delikatan hararon. El la haroj de la angura kuniklo estas produktata delikata lano por vestaĵoj.
thumb|Angura kato
thumb|Angura kapro
thumb|Angura kuniklo
thumb|Angura lano

## Fontoj
*Plena Ilustrita Vortaro (SAT 2002, p. 89)
*Erich-Dieter Krause: Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto, (Helmut Buske Verlag, Hamburg 2007, p. 69, kapnesto Angora)
*Carlo Minnaja: Vocabulario Italiano-Esperanto, (Milano 1996, p. 129)
*Jacques Le Puil – Jean-Pierre Danvy: Grand Dictionnaire Français Espéranto, (Paris 1992, p. 46, kapnesto angora)

Kategorio:Lano
Kategorio:Fibroj
Kategorio:Bestaj produktoj
Orgorĝa kolibro

La **Orgorĝa kolibro** (*Heliangelus micraster*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la naŭ specioj de la genro *Heliangelus*. Ĝi troviĝas en Peruo kaj Ekvadoro.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Orgorĝa kolibro estis konsiderita samspecia kun la Turmalina kolibro (*H. exortis*). Ĝi havas du subspeciojn, nome la nomiga *H. m. micraster* kaj *H. m. cutervensis*.

## Distribuo kaj habitato
La nomiga subspecio de la Orgorĝa kolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de la Andoj ekde la provinco Morona-Santiago de Ekvadoro ĝis norda Peruo. *H. m. cutervensis* troviĝas en la departemento Kaĥamarkio de Peruo. La specio loĝas en la interno kaj limoj de densa muska arbaro. Laŭ alteco ĝi plejparte varias inter 2 300 kaj 3 400 m, sed estis registrita eĉ nur je 1 500 m. La ​​specio estas surloke ofta sed ĝenerale malofta.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Gábor Szerdahelyi (episkopo)

**Gábor Szerdahelyi** [serdaheji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szerdahelyi Gábor** estis hungara pastro, kanoniko, preposto, episkopo. Lia nobela antaŭnomo estis *nyitraszerdahelyi* [njitraserdaheji], lia familia nomvarianto estis *Zerdahelyi* [zerdaheji].

Gábor Szerdahelyi naskiĝis  en Nyitraszerdahely (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Nitrianska Streda en Slovakio), li mortis  en Besztercebánya (Hungara reĝlando, Aŭstra imperio, nuntempa Banská Bystrica en Slovakio).

## Biografio 
Gábor Szerdahelyi ekde 1751 studis en seminario en Pozono, inter 1758–1760 en kolegio en Nagyszombat, inter 1761–1765 en Romo, kie en la lasta jaro li doktoriĝis el teologio kaj ankaŭ pastriĝis. Hejmenveninta en Pest (urbo) li estis pastro, en 1767 en Érsekvadkert paroĥestro. Jaron poste li ricevis plurajn postenojn en la diocezo, en 1771 li estis levita kanoniko. Liaj sekvaj titoloj estis en 1772 abato kaj seminariestro, en 1780 preposto, fine ekde 1800 episkopo. Lia plej granda ago estis fondo de biblioteko en Garamszentkereszt.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Oratio ad Suam Majestatem Caesareo-Regiam in comitiva amplae Deputationis...* (1795)
* *Statuta ecclesiastica Dioec. Neosol.* (1802)
* *Sermo... occasione adapesti neo-erecti seminarii cleri junioris ...* (1807)
* *Sermo occasione consecr. Ecclesiae S. Crucis Neosol.* (1811)

## Fontoj 
* biografio hungare
* katolika leksikono (legebla en la 2-a alineo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj kanonikoj
Kategorio:Hungaraj prepostoj
Kategorio:Hungaraj episkopoj
Violgorĝa kolibro

La **Violgorĝa kolibro** (*Heliangelus viola*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la naŭ specioj de la genro *Heliangelus*. Ĝi troviĝas en Peruo kaj Ekvadoro.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Internacia Ornitologia Komitato (IOC), la verko de BirdLife International nome *Handbook of the Birds of the World* (HBW), kaj la Sudamerika Klasigkomitato de la Usona Ornitologia Societo (AOS) traktas la Violgorĝan kolibron kiel monotipa. Tamen, la Taksonomio Clements disigas ĝin en tri subspecioj, nome *H. v. viola*, *H. v. pyropus* kaj *H. v. splendidus*.

## Aspekto
La Violgorĝa kolibro estas 11 ĝis 12 cm longa kaj pezas 5,1 ĝis 6,6 g. Ĝi havas mallongan, rektan, nigrecan bekon. Ambaŭ seksoj havas brilverdajn suprajn partojn kaj verdajn ventrojn. Iliaj centraj vostoplumoj estas brilverdaj kaj la aliaj nigrecaj. Plenkreskaj maskloj havas brilan bluverdan frunton ĝuste super la beko kaj malhelviolkoloran irizecan gorĝon kun bluverda brustostrio sub ĝi. Plenkreskaj inoj havas nek la bluverdan frunton nek la irizecan gorĝon. Ilia gorĝo estas flavecbruna ĝis blankeca kun bronzverdaj makuloj. Junuloj similas al la plenkreska ino. La diferencoj inter la subspecioj "Clements" estas traktataj de la aliaj taksonomiaj sistemoj kiel ene de la varia gamo de la nomiga subspecio. Kvankam ĝi havas relative limigitan arealon, ĝi estas surloke sufiĉe ofta. Ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj.

File:Purple-throatedSunangel2.jpg| Utuana Rezervejo - Ekvadoro
File:Purple-throatedSunangel3.jpg| Ino / Rezervejo - Ekvadoro
File:Purple-throatedSunangel4.jpg| Utuana Rezervejo - Ekvadoro

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Sephanoides

***Sephanoides*** estas malgranda genro de kolibroj en la familio Trokiledoj, kiu enhavas nur du speciojn. La genronomo estas foje adaptita al ordinara nomo *fajrkronuloj*. La specioj troviĝas en plej suda Sudameriko.

## Specioj
Estas nur jenaj du specioj.
* Ĉilia kolibro, *Sephanoides sephaniodes* (Lesson & Garnot, 1827) Argentino kaj Ĉilio, LC
* Fernandezinsula kolibro, *Sephanoides fernandensis* (King, 1831) Ĉilio en Insularo Juan Fernández

La Ĉilia kolibro vivas amplekse kaj en Argentino kaj en Ĉilio, sed la Fernandezinsula kolibro troviĝas nur en la insulo Robinson Crusoe, unu el tri-insula arkipelago Insularo Juan Fernández apartenanta al Ĉilio.

Ambaŭ specioj pendas el florpetaloj aŭ folioj per siaj piedoj. Ili manĝas nektaron kaj insektojn.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*
* Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). *Birds of Northern South America*. Vol. 1 & 2. Helm, London.  (vol. 1);  (vol. 2).

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Ĉilio
Kategorio:Birdoj de Argentino
Sándor Szörény

**Sándor Szörény** [ŝAndor sorEnj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szörény Sándor** estis hungara jezuita monaĥo, instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *kisszörényi* [kiŝsorEnji], lia familia nomvarianto estis *Szörényi*.

 naskiĝis  en Nitro (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempe en Slovakio), li mortis  en Nagyszombat (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Trnava en Slovakio).

## Biografio 
 lernis en Nagyszombat, poste en 1681 li aliĝis al la jezuitoj en Trencsén. Post la novicado li akiris pedagogian licencon en Vieno. Inter 1685-1688 li studis filozofion, inter 1692–1695 teologion en Nagyszombat, tuj poste li pastriĝis. Inter la 2 studperiodoj kaj poste li estis predikisto po unu jarojn en Eger kaj Sopron, poste li instruis en Nagyszombat (1698), Kassa (1699–1701) Graz (1702–1704) kaj denove en Nagyszombat (1705–1709). Intertempe li monaĥiĝis en Kassa en 1699. Li gvidis la Pázmáneum (1710–1711), poste 3 jarojn li estis lernejestro en Lőcse, ekde 1716 ĝis sia morto li estis seminariestro en Nagyszombat.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Philippicae Sacrae, seu Orationes Doctissimorum aeque ac sacratissimorum ...* (1693, 1695, 1729, 1762,  1743)
* *Oratio Funebris Quam In Justis exequiarum...* (1699)
* *Propylaeum bibliothecae... Universitatis Graecensis... Promotore...* (1703)
* *Nova Series Pontificum Romanorum et Archiepiscoporum Strigoniensium ...* (1717)
* *Regulae S. J. e latino in Graecum translatae* (1766)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono (legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj