open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iraka kanbirdo

La **Iraka kanbirdo** (*Acrocephalus griseldis*) estas birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj.

Ĝi estas endemia reproduktanto en marĉoj de sudorienta Irako (inter Bagdado kaj Basoro, kvankam observita ankaŭ en 2006 ĉe la rivero Tigris norde de Bagdado) kaj eble en norda Israelohttp://www.birdlife.org/news/news/2007/08/basra_israel.html  en etendaj altaj herbejoj de papiruscipero kaj kanoj. Ĝi vintrumas en Orienta Afriko nome en Sudano, Etiopio, suda Somalio, sudorienta Kenjo, orienta Tanzanio, suda Malavio (malmulta informo) kaj Mozambiko. Ĝi estas regula trapasanto en Saŭdarabio kaj Kuvajto (kie ili povus reproduktiĝi) kaj tre rara vaganto en Eŭropo.

Tiu palearktisa specio estas 18 cm longa **senmarka kanbirdo, kies supraj partoj estas malhelbrunaj kaj la subaj partoj estas blankecaj** (ĉefe en gorĝo kaj ventro) kaj ties flankoj kremoflavecaj. La kapobildo estas markata per **blankeca superokula strio kaj kontrasta malhela traokula strio**. La irisoj estas malhelbrunaj kaj la suba makzelo estas pli hela, sed en la pinto estas ankaŭ malhela. Ĝi estas facile konfuzata kun la Turda kanbirdo sed ĝi estas iom pli malgranda, havas pli blankajn subajn partojn kaj havas pli mallarĝan, longan kaj pintecan bekon. La alvoko estas aspra 'chaar', pli profunda ol tiu de la Kanbirdo kaj la kanto de la masklo estas kaka-kii, kaka-kii, kaka-ki.

Ĝi troviĝas ĉe akva vegetaĵaro aŭ ĉe neprofunda, freŝa aŭ salgusta akvo, fluanta aŭ nefluanta, ĉefe en densaj kareksejoj ĉefe de Tifao kaj manĝas ĉefe en apudaj arbustaroj de Fragmito kaj Tamariko. Ĝi troviĝas en junkejoj kaj arbustejoj dum migrado aŭ vintrumado. La specio tre verŝajne malpliiĝis ĝis resti nur unu kvarono ekde la 1970-aj jaroj, ĉefe pro sekigo de marĉaj areoj. Kutime ĝi estas sola aŭ en paroj, sed dum migrado aperas en izolitaj grupoj.

En 2007, tiu specio estis malkovrita ankaŭ kiel reproduktanta birdo en norda Israelo 

## Vidu ankaŭ 
* Tigrisa-eŭfrata aluvia salakva marĉo

## Referencoj 
* Detala priskribo kaj minacoj, en angla 

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Linia skribo A

La skribo **Linia A** estas – krom la kreta hieroglifa skribo – unu el la du skribosistemoj de minoa kulturo de Kreto. Ĝi estis uzata de la 17-a ĝis la 15-a jarcentoj a.K. kaj oni povis deĉifri nur ete. El ĝi evoluis la skribo linia skribo B same kiel la Kipro-Minoa silabaro (d:Q1751985). Ĉar Linia B estas silabskribo, oni supozas, ke ankaŭ Linia A estas same silabskribo.

La nomo "linia" devenas de la fakto, ke la skribo konsistas el strekoj de konstanta larĝo, ne el kojnoj.

eta|320ra|maldekstra|
eta|200ra|maldekstra|
## Priskribo 
Oni konas ĉ 70 silabsignojn, 100 signojn kun vort-signifo, kiuj estas parte kombinitaj kun silabsignoj tiel ili estas pli bone identigeblaj. Ekzistas ankaŭ diversaj numeraj signoj.

Kvankam la hipoteza "minoa lingvo", en kiu la skribo estis verkita, estas nekonata ĝis nun kaj eĉ ne parencigebla al konataj lingvoj, oni povas diveni la signifon de kelkaj silabaj signoj, pro ilia simileco al linia skribo B.

La granda nombro de la logogramaj signoj ebligas la entenan deĉifron de la ekzistantaj tekstoj. Oni supozas, ke la trovitaj argilaj tabuletoj entenas informojn por la administrado, mastrumado. Plimulto de la tekstoj estas evidente listoj, ĉe kelkaj, kiuj entenas la t.n. trinkaĵ-oferan formulon, temas verŝajne pri dediĉaj enskribaĵoj; longaj tekstoj tute mankas.

Por la skribado sur argilo, la linia skribo kun simboloj estas apenaŭ uzebla. Oni tial supozas, ke oni skribadis ĉefe sur aliaj, ne longrezistaj materialoj kiaj papiruso aŭ pergameno. La argilaj tabuletoj estis verŝajne notadaj kartoj, kiujn oni konservis nur por mallonga tempo. Ili konserviĝis, ĉar brulkatastrofo konservis ilin.

## Literaturo 
* Louis Godart, Jean-Pierre Olivier: *Recueil des inscriptions en Linéaire A* (Kolekto de Linear A-surskriboj, en la serio *Études Crétoises* 21, Kretaj Studoj 21) 5 volumoj. *Librairie Orientaliste* (Orientalisma Librejo) Paul Geuthner, Parizo 1976–1985 

## Vidu ankaŭ 
* antikvaj lingvoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Linear A Homepage (Teksta korpuso en fonetika skribo, bibliografio  
* Alte Schriften – Alte Kulturen, Linear A, u.a. TrueType-Font 
* Isolierte Sprachen: Linear A und B  

Kategorio:Silabaro
Kategorio:Skribo
Kategorio:Antikva Grekio
Najtingala kanbirdo

La **Najtingala kanbirdo** (*Acrocephalus luscinia*) estas birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. Ĝi estas draste endanĝerita kantobirdo de la Marianoj. La nomo en Ĉamora lingvo de tiu birdo estas *ga`ga` karisu* (birdo de la kanoj).

Tiu specio estas ĉirkaŭ 17 cm longa, kaj estas grizecolivbruna supre tre kontraste kun palflavaj subaj partoj en kies vizaĝo kontrastas ankaŭ tre malhelbruna traokula strio. La ino estas iom pli malgranda ol la masklo, sed ambaŭ seksoj havas **longan bekon** kompare kun aliaj kanbirdoj.

Ili loĝas en humidejoj, arbustaroj kaj arbarbordoj.

La Najtingala kanbirdo troviĝas en la insuloj de Nord-Marianoj de Saipano kaj Alamagano. Ĝis fino de 1960-aj jaroj troviĝis ankaŭ en Gvamo. Invadintaj specioj, ĉefe la bruna arboserpento kulpas pro ties malapero en tiu insulo. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke restas nur inter 2000 kaj 2500 birdoj, el kiuj 2200 en Sajpano kaj 300 en Alamagano.

Historie estis tri subspecioj de la *Acrocephalus luscinia* kiuj estas nun ĉu formortintaj ĉu supozeble formortintaj.
* **Agiĥana najtingala kanbirdo**, *Acrocephalus luscinia nijoi*: kelkaj subspecioj ekzistis ĝis meze de 1980-aj jaroj en la neloĝata insulo de Agiĥano.
* **Astrolaba najtingala kanbirdo**, *Acrocephalus luscinia astrolabii *: konata nur el du specimenoj, kaj supozeble formortinta meze de la 19a jarcento.
* **Pagana najtingala kanbirdo**, *Acrocephalus luscinia yamashinae*: konsiderata formortinta ekde la 1970-aj jaroj en Insulo Pagano.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet. 
* Foto de Najtingala kanbirdo 

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Karolina kanbirdo

La **Karolina kanbirdo** (***Acrocephalus syrinx***) estas birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. 

Ĝi troviĝas kiel endemismo nur en Mikronezio en la Karolina insularo.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Acrocephalus syrinx.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Naura kanbirdo

La **Naura kanbirdo** () (***Acrocephalus rehsei***) estas birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. Ĝi estas la ununura birdospecia endemia de la insulo Nauro en okcidenta Pacifiko kaj ankaŭ la ununura paserina birdo tie.

Tiu specio estas listata kiel vundebla de la IUCN, ĉar ties habitato nur en Nauro povus esti minaco. En 1993 oni konstatis ke estas amplekse distribuata en la insulo kaj relative komuna kaj en 2006 la populacio estis ĉirkaŭkalkulata je 5,000 individuoj kaj estis ankoraŭ konsiderata komuna. Ili loĝas je altaj densecoj en praarbaroj en deklivoj de la insulaj altaĵoj, sed estas ofta ankaŭ en ĝardenoj en marbordaj areoj kaj en iamaj minitaj, sed nuntempe regenerataj areoj de arbustaro en la centra ebenaĵo. En marbordaj areoj, ili manĝas insektojn en la kronoj de kokonuspalmoj. La teritorio estas de ĉirkaŭ 18&nbsp;km.

Ĝi estas 15&nbsp;cm longa, havas rektan bekon kaj ties korpo estas **grizecolivbruna supre kun subaj blankecaj partoj** kaj helbruna superokula strio.

## Referencoj
* Detala informo, en la angla 
*  Database entry includes a brief justification of why this species is vulnerable and the criteria used
* Birdlife Species Factsheet 

Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kosmoobservado

eta|Astronomia lorno en la observatorio de Ondřejov

**Kosmoobservado** aŭ **Observada astronomio**
estas fako de astronomio, kies celo estas kolekti informojn pri la astroj, ricevante ties radiadojn : lumon, radioondojn, Ikso-radiojn... sed ankaŭ kosmajn radiadojn, neŭtrinojn kaj (eble en estonteco) gravitajn ondojn.

La observado de kosmo permesas kolekti donitaĵojn, el kiuj la ĉiela mekaniko kaj la astrofiziko konstruas teoriojn pri la universo. Aliaj observadoj
permesas ĉu pravigi, ĉu malpravigi la teoriojn.

Tia astronomio baziĝas sur la uzado de instrumentoj kiuj permesas:
* mezuri la angulajn poziciojn de la astroj : alidado, astrolabo, sekstanto;
* plifortigi la vidkapablon, por igi videblaj malgrandajn aŭ mallumajn objektojn: lorno, teleskopo, fotilo;
* percepti kaj analizi radiadojn, kiujn la homa vido ne perceptos: spektrometro, radioteleskopo, malkovriloj de Infraruĝa radiado, Ikso-radio, gama-radiado, partikla radiado aŭ aliaj formo de radiadoj.

La tera atmosfero estas ĝeno kontraŭ la kosmoobservado: ĝi estas maltravidebla al radiadoj, krom de tiuj la videbla spektro, kaj ĝiaj turbuloj malklarigas la bildojn de astroj. Por tio estas oportuna sendi kosmoteleskopojn kaj kosmosondilojn eksteren de la atmosfero.

Dosiero:JantarMantarJaipur20080213-3.jpg|Observilo en la Jantra Mandir, en Jaipur (Raĝasthano)
Dosiero:BirrCastle 72in.jpg|Teleskopo "Leviatano" de Birr Castel en Irlando (1860)
Dosiero:70-м антенна П-2500 (РТ-70).jpg|Radioteleskopo RT-70 en Ukraino
Dosiero:Wolter-telescope.png|Teleskopo por ikso-radioj

## Eksteraj ligiloj 
*  La modernaj observiloj (el "*Clea*") 

Kategorio:Astronomio
Linia skribo B

[eta|300px|Skriboj el [Mikeno en Linia B]]

La skribo **Linia B** (pro diferencigi de la pli malnova linia skribo A) estas silabskribo de la mikena kulturo de Grekio. Ĝi estiĝis en la 15-a jarcento a. K. kaj estis uzata ĝis la 12-a jarcento a. K. el Knossos sur Kreto kaj la greka kontinento.

Konataj estas ĉirkaŭ 90 silabsignoj, 160 signoj kun vortosignifo kaj diversaj signoj por numeroj.

## Malkovro 
La skribo iĝis konata danke al trovitaĵo en 1878 sur Kreto. La nomumo venas de Siro Arthur Evans, elfosanto de Knossos, laŭ la skribsignoj gratitaj per unuopaj linioj en la argilajn tabulojn. Pro la parenceco al linia skribo A, oni pensis, ke ankaŭ tiu skribo apartenas al la minoja kulturo. Oni trovis tie ĉirkaŭ 4360 tabulojn.

Oni trovis tabulojn en la palaca arĥivejo en Pilos (1087 tabuloj), kiun malkovris Carl Blegen. Pliaj troviĝejoj estas en Ĥania (4 tabuloj, sur Kreto), Mikeno (73), Tirinto (27) kaj Tebo (99+238) sur la kontinenta Grekio.

## Deĉifrado 
La deĉifrado de la skribo sukcesis en 1952, la deĉifrantoj estis la brita arkitekto kaj lingvoesploristo Michael Ventris kun John Chadwick. Ili montris, ke la trovitaj tekstoj estis verkitaj en la frua formo de la antikva greka lingvo (*mikena greka lingvo*).

Ĉe la trovitaĵoj temas ĉefe pri notoj al ekonomiaj kaj administraj aferoj, kiuj estis dediĉitaj por longa rezervado. La argilaj tabuloj konserviĝis do nur pro brulkatastrofoj, kiuj igis ilin longtempe konserveblaj. Tiel ili sciigas nin pri ekonomiaj rilatoj kaj administrado de la lastaj monatoj antaŭ la katastrofo.

Por la skribado sur argilo, la linia skribo kun detalaj simboloj estas malbone uzebla. Oni tial supozas, ke oni skribadis ĉefe sur aliaj, ne longrezistaj materialoj kiel papiruso aŭ pergameno.

Ekzemplo pri linia B

## Silabsignoj 
Oni devas legi la skribon de maldekstro al dekstro, desupre al subo. Oni dividas la vortojn per kurta vertikala komo. La silaboj signifas malfermitajn silabojn, tiel ĉiu silabo finiĝas je vokalo. La silaboj entenas 5 konatajn vokalojn (a, e, i, o, u) kaj 12 konsonantojn (d, j, k, m, n, p, q, r, s, t, w, z). La KV-paroj (unu konsonanto + unu vokalo) povas kombiniĝi tiel 12*5 = 60. Oni ne scias la silaban signo por 6 KV-paroj (ji, ju, qu, wu, zi, zu). Ekzistas signoj, kies sonvaloro egalas al alia (el *a*, *ra* ekzistas 3 tipoj, el pu, ro, ta 2-2); aŭ signifas pli komplikajn silabojn (au, dwe, dwo, nwa, pte, twe, two). Krom tiuj ekzistas 16 ne-deĉifritaj silabsignoj.

Kategorio:Skribo
Kategorio:Antikva Grekio
Havaja kanbirdo

La **Havaja kanbirdo** (*Acrocephalus familiaris*) estas birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. Ĝi havis du subspeciojn, *A. f. kingi* kaj *A f. familiaris*. Tiu lasta, la Lajsana kanbirdo, formortiĝis iam inter 1916 kaj 1923. La antaŭa, la draste endanĝerita Nihoa kanbirdo, restas la unura raso, kaj loĝas la malgrandan insulon de Nihoa en Havajo. Ĝi estas la ununura silviedo de la Malnova Mondo kiu koloniigis Havajon, kvankam ne estas fosilia pruvo ke tiu specio havis iam distribuadon ie ajn krom tiuj du insuloj.

Havajaj kanbirdoj formas longdaŭrajn parojn kaj defendas teritoriojn dum kelkaj jaroj. Teritorioj povas esti tiom grandaj kiom ĝis 0.95 ha, kvankam 0.19 – 0.40 ha estas pli oftaj. Reproduktado okazas el januaro al septembro depende de la manĝodisponeblo.

## Referencoj 
* Morin, Marie P., Sheila Conant and Patrick Conant. (1997). Laysan and Nihoa Millerbird (*Acrocephalus familiaris*), *The Birds of North America Online* (A. Poole, Ed.). Ithaca: Cornell Lab of Ornithology; Konsultita ĉe Birds of North America Online: http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/302

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet. 
* ITIS , 178668, *Acrocephalus familiaris*, 2009 23an de februaro.

Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Chasteaux

**Chasteaux** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 510&#160;loĝantojn laŭ censo plenumita en 2004.

__TOC__
## Geografio 
Chasteaux etendiĝas sur 18,75&#160;km², kaj havis 510&#160;loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 27&#160;homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.

## Historio 
La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Chasteaux antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jean-Paul Fronty, kiu do fariĝis la loka urbestro.

## Lokaj famuloj 
André Lajoinie estis membro de la Franca Komunista Partio kaj kandidato por la prezidenta baloto de 1988. Li naskiĝis en Chasteaux en 1929.

## Administrado 
Chasteaux apartenas al la kantono de Larche, kies ĉefurbo estas Larche. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Brive-la-Gaillarde, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Corrèze
*Kantono de Larche

Kategorio:Komunumoj de Corrèze
Aŭstrala kanbirdo

La **Aŭstrala kanbirdo** aŭ Aŭstralia kanbirdo, *Acrocephalus australis*, estas birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj.  

Ĝi vivas en kareksejoj kaj junkejoj en orienta kaj ĉefe en sudorienta Aŭstralio, ankaŭ ĉe marbordo okcidenta kaj norda, sed malmulte en centrokcidenta kontinento kaj ankaŭ troveblas el Nov-Gvineo al sudorienta Afriko. Ĝi preferas densajn kareksejojn ĉe akvo, kiel kanejoj el fragmito, bambuo kaj eĉ publikaj parkoj ĉe akvo. Ĝi estas parte migranta ene de Aŭstralio. Estas loĝantaj birdoj en nordo; migrantaj en sudo, kiu moviĝas suden por reproduktiĝi.

Ĝi estas ĉirkaŭ 16 al 17 cm longa kaj averaĝe peza 18 g, **nestrieca olivbruneca supre** (pli malhelbruna en krono, flugilplumoj kaj vosto kaj pli helbruna kun ruĝeca nuanco en pugo) kun sablokolora superokula strio kaj hela okulringo kaj sablokolora sube (blanka en gorĝo) kun flavoranĝaj nuancoj. En la beko la supra makzelo estas bruneca dum la suba estas oranĝeca. Ambaŭ seksoj estas similaj. Tiu specio estas pli ofte aŭdata ol vidata, sed ĝi povas esti vidata foje grimpanta inter kanoj kaj alia ĉeakva vegetaĵaro. Ĝi faras mallongajn malaltajn flugojn ĉe akvo.

La tre simila Orienta kanbirdo estas nur rara vizitanto en Aŭstralio, kaj estas pli pala supre, kun pli mallonga, fortika beko kaj pli longaj kaj pintecaj flugiloj. La Aŭstralia kanbirdo estis origine inkludata kiel parto de la Stentora kanbirdo (*Acrocephalus stentorius*), sed ĝi estas nuntempe konsiderata separata specio. 

La **Aŭstrala kanbirdo**  estas insektovora.

La **Aŭstrala kanbirdo** konstruas profundan tasforman neston kun mallarĝa pinta enirejo inter densa kanejo. Ĝi estas farata el sekaj kanfolioj kaj aliaj ĉeakvaj plantoj teksitaj kune kaj kovritaj el pli fajna seka herbo kaj plumoj. La reprodukta sezono estas el septembro al februaro dum la sudhemisfera somero; la ino demetas 3 al 4 ovojn, kiujn nur ŝi kovas. Elnestiĝo okazas post 15 tagoj.

## Referencoj 
* Tre detala, en la angla
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52514, Acrocephalus australis, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga.
* Serventy, V.N. (ed) 1982. The Wrens and Warblers of Australia. Angus and Robertson and the Australian Photographic Index of Australian Wildlife, Sydney.
* Morcombe, M. 2000. Field guide to Australian Birds. Steve Parish Publishing.
* Simpson, K and Day, N. 1999. Field guide to the birds of Australia, 6th Edition. Penguin Books, Australia.

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Nihoa kanbirdo

La **Nihoa kanbirdo** (*Acrocephalus familiaris kingi*) estas subspecio de la Havaja kanbirdo kiu estas birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. Tiu kvincola longa Havaja kanbirdo havas malhelajn ruĝecbrunecajn plumojn, blankan ventron kaj malhelan bekon. Ties geografia teritorio estas limigita al la malgranda insulo de Nihoa en Nordokcidenta Havajo. La Nihoa kanbirdo estas unu el la du endemiaj birdoj restantaj en Nihoa, dum la alia estas la Nihoa fringo. 

Restas **nur 200– 900** Nihoaj kanbirdoj en la insulo, kio faras la specion draste endanĝerita. Tiu birdo el la Pacifika ekozono estas ĉiam laŭ risko de formorto pro mediaj ŝanĝoj (sekeco, incendioj, eksplodoj de insektaj populacioj), ĉar forflugo el la insulo estus mortiga. La Lajsana kanbirdo, nuntempe formortinta, estis ege rilata ĉar estis alia subspecio de la sama specio.http://www.fws.gov/pacificislands/wesa/millerbirdniho.html# 

La trivorta nomo rememoras la usonan Samuel Wilder King, kapitano de la Ekspedicio Tanager kaj poste Guberniestro de Havajo.

## Referencoj 
*U.S. Fish and Wildlife Service 
*BirdLife Species Factsheet 

Kategorio:Akrocefaledoj
Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Bestoj el la Pacifika ekozono
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Larche

**Larche** estas la nomo de pluraj artikoloj.

***Larche** estas komunumo en la franca departemento Alpes-de-Haute-Provence.
***Larche** estas komunumo en la franca departemento Corrèze.
*La **montpasejo Larche** situas ĉe la landlimo inter Francio kaj Italio.
Globhaltero

eta|Sporta pezaĵo je 16&nbsp;kg

La **globhaltero** aŭ **girjo** estas tradicia rusa sporta haltero, destinita ĉefe por progresigi muskolan forton de sportistoj, fortigi artikojn kaj havas kutime globformon kun speciala anso por teni la pezaĵojn per mano. La unupecaj pezaĵoj havas pezon de 4, 8, 12, 16, 20, 24, 28, 32, 36, 40, 48, 56&nbsp;kg. Oni povas konkursi uzante globhalterojn kun pezo de 16, 24 kaj 32&nbsp;kg.

Ĝi origino deirias al la rusaj foiroj, kie oni pesis furaĝon per ferpezaĵo (1 pudo = 16 kg ). La soveta armeo uzis tipon de globhaltero kun 24 kg.

## Vidu ankaŭ 
* Haltero

Kategorio:Sportiloj
Éva Bázsa

**BÁZSA Éva** [ba:ĵa] estis rumanuja hungara aktorino naskita en Kolozsvár la 29-an de aŭgusto 1920 kaj mortinta en Fonyód la 23-an de julio 1975.  
## Kariero
Éva Bázsa debutis en 1935 en Kluĵo kiel dancistino kaj subreto, poste ŝi ludis en Miskolc, pli poste en Kecskemét. Ekde 1947 ĝis 1975 ŝi laboris en Pécsi Nemzeti Színház. Ŝi ankaŭ koreografiis.
## Roloj pli gravaj
*Daisy Parker (Ábrahám P.: Bál a Savoyban); 
*Zsófi (Kodolányi J.: Végrendelet); 
*Sóhár Lidi (Urbán E.: Tűzkeresztség); 
*Mirigy (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj subretoj
Villa de Tezontepec

**Villa de Tezontepec** estas unu el la 84 komunumoj de la meksika subŝtato Hidalgo, kiu situas en la centra Meksiko norde de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Villa de Tezontepec*. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 13066.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 10723 loĝantojn. El tiuj estis 5291 viroj kaj 5432 virinoj. La komunumo havas surfacon de 133,6 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2320 metroj super la marnivelo.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Villa de Tezontepec en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Hidalgo
József Beczkóy

**BECZKÓY József**, Mosolygó [becko'i] estis hungara aktoro kaj scenejpentristo.
Li estis naskita la  en Koloĵvaro kaj mortis ?.

## Kariero
Li ludis ekde 1873 en gravaj provincaj urboj, interalie ĉe Károly Mosonyi (1875–78), Vilmos Lászy (1881–84), Sándor Csóka (1884–86) kaj en Székesfehérvár (1890–92). Lastafoje li havis kontrakton kun János Mezey en 1903–08. Li estis kun sia frato János Beczkóy konata scenejpentristo de la provincaj trupoj.

## Roloj gravaj
*Gábor (Gergely Csiky: *Petneházy*)
*Jakab (Antal Váradi: *Iskarioth*)

## Fonto
* *Magyar Színházművészeti Lexikon*

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Julianna Békési Kiss

**BÉKÉSI KISS Julianna** [be'ke'ŝi kiŝ'] estis rumanuja hungara dramaturgistino, reĝisorino naskita en Târnăveni la 7-an de aŭgusto 1929.  

## Kariero
Ekde 1952 ŝi estis instruistasistantino de la katedro de teatrohistorio, poste referantino, helpreĝisorino en Kluĵo de la Rumana Nacia Teatro kaj inter 1958–1970 de la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház

## Tradukaĵoj
*Buşecan: *A hallgatás éjszakája*; 
*Drăguşanu: *Lányaim*; 
*Oproiu: *Nem vagyok az Eiffel-torony*.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Ergativa-akuzativa lingvo

**Ergativa-akuzativa lingvo** estas lingvo de tiu tipo, kiu uzas la gramatikajn kazojn ergativo, akuzativo, kaj absolutivo. 

Funkcias tiel:
* la aganto de transitiva verbo estas en ergativo;
* la objekto de transitiva verbo estas en akuzativo;
* la argumento de netransitiva verbo estas en intransitivo (absolutivo).

Ekzistas tutmonde relative malmultaj lingvoj, kiuj estas de tiu speco, ekz-e la lingvoj Ainua, Nezperca kaj la Vaĥaj dialektoj de la Ĥanta lingvo. La sole konata lingvo, kiu sub ĉiuj kondiĉoj (tempoj, substantivoj, pronomoj) uzas tiujn kazojn estas Ŭangkumaro.

## En lingvoprojektoj 
Ergativa-akuzativa estas la artefarita lingvo Na'vi, uzata en la filmo „Avatar“ de 2009.

Kategorio:Lingvoscienco
Ferenc Belényi

**BELÉNYI Ferenc** [bele:nji] estis rumanuja hungara aktoro naskita en Kluĵo la 28-an de decembro 1927 kaj mortinta en Oradea la 8-an de novembro 1988. 
## Kariero
Inter 1951 kaj 1953 Ferenc Belényi kantis en ĥoro de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera. En 1953 li dungiĝis al Oradea. Li kantis kaj en operetoj kaj en prozaj teatraĵoj.
## Roloj pli gravaj
*Peti (Szigligeti E.: A cigány); 
*Bolha Pista (Móricz Zs.: Úri muri); 
*Bese Tamás (Kós K.: Budai Nagy Antal).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Margit Beleznay

**BELEZNAY Margit** [beleznai] estis hungara aktorino naskita en Aiud la 5-an de januaro 1905, ŝi mortis en 1989 en Budapeŝto. Ŝia edzo estis Miklós Neogrády, ŝi naskis filon en 1944.

## Kariero
Margit Beleznay akiris diplomon en Teatra Akademio. En 1925–26 ŝi estis membro de Nacia Teatro (Budapeŝto), poste ŝi ludis en provinco kaj ekde 1937 en Gaja Teatro en Budapeŝto. Inter 1936–37 ŝi estis ano de trupo de Árpád Horváth en Debrecen. Ŝia plua sorto ne estas konata.

## Teatraj roloj pli gravaj
*Beatrix (Heltai J.: A néma levente);
*Antigoné (Sofoklo);
*Gizi (Csathó K.: Az én lányom nem olyan).

## Filmaj roloj pli gravaj
* *Éjfélre kiderül* (1942) – gasto
* *Orient expressz* (1943) – figuranto

## Fontoj
*Magyar Színházművészeti Lexikon
*hungare kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
István Beleznay Unger

**BELEZNAY UNGER István**, Beleznai Unger [beleznai] estis hungara aktoro, reĝisoro, teatrestro naskita en Szatmárnémeti la 5-an de februaro 1902 kaj mortinta en Miskolc la 14-an de oktobro 1963. Lia edzino estis Terus Kováts.

## Kariero
Li debutis en 1922 kaj dum sia kariero li plejparte laboris en provincaj urboj: Debrecen, Pozsony, Újpest, Pécs, Kecskemét, Miskolc, Székesfehérvár, Békéscsaba. En Budapeŝto li laboris en Teatro Magyar, Pódium Kabaré.
 
## Roloj pli gravaj
*Daniló (Ferenc Lehár: A víg özvegy); 
*Edgar (Strindberg: Haláltánc);
*Foster ezredes (Vailland: Foster ezredes bűnösnek vallja magát).

## Reĝisoraĵoj pli gravaj
*Maurice Maeterlinck: Monna Vanna;
*Johano Strauss pli juna: A cigánybáró; 
*Shaw: Warrenné mestersége; 
*Imre Kálmán: A csárdáskirálynő.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Erzsébet Bencze

**BENCZE Erzsébet** [bence] estis hungarlingva aktorino naskita la 29-an de julio 1898 en Kispest kaj mortinta la 25-an de decembro 1924 en Kluĵo.

Erzsébet Bencze debutis en septembro 1919. En 1921 ŝi ludis en Oradea, poste en Kluĵo en trupo de Jenő Janovics. Ŝi postlasis profundan impreson en siaj spektantoj.

## Fonto 
* *Magyar Színházművészeti Lexikon*

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Ruĝbrusta hirundo

La **Ruĝbrusta hirundo** (*Hirundo lucida*) estas malgranda nemigranta paserina birdo troviĝanta en Afriko kaj pli precize en Okcidenta Afriko, la Konga Baseno kaj Etiopio. Ĝi havas longan, tre forkoforman voston kaj kurbitajn pintecajn flugilojn..

maldekstra|eta|«A monograph of the Hirundinidae»
Ĝi estis iam konsiderata subspecio de la Kamphirundo, kiu estas ege simila. La Ruĝbrusta hirundo diferenciĝas ĉari estas iomete pli malgranda ol sia migranta parenco. Ĝi havas ankaŭ malpli da blubrusta zono, kaj plenkreskulo havas pli mallongajn vostodirektilojn. Dumfluge ĝi ŝajnas pli pala sube ol la Kamphirundo. Kvankam plenkreskulo de Ruĝbrusta hirundo estas sufiĉe distinga, junuloj povas esti konfuzataj kun junuloj de Kamphirundo, kiuj havas ankaŭ mallongajn vostodirektilojn. Tamen, junuloj de Ruĝbrusta hirundo havas pli mallarĝan brustozonon kaj pli da blanko en vosto.

## Referencoj
Kategorio:Hirundedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Fajroregado

[eta|Kiel (kaj kiam) homoj unue faris fajron? - arkeologo Andrew Sorensen ([Universitato de Lejdeno)]]
**Regado de fajro** fare de unuaj homoj estis turnpunkto en la socikultura evoluo, kiu ebligis homojn disvastiĝi pro la nutrado per kuiritaj proteinoj kaj karbohidratoj, pro ebligo de homa agado dum noktaj horoj kaj pro protekto kontraŭ rabbestoj.

## Pruvoj 
### Orienta Afriko 
La unuaj pruvoj pri homa fajroregado devenas de diversaj arkeologiaj ejoj en orienta Afriko, kiel ekzemple Chesowanja ĉe la lago Baringo, Koobi Fora, kaj Olorgesailie en Kenjo.

La trovaĵo de Chesowanja estas peco de ruĝa argilo datita je aĝo de 1,42 milionoj da jaroj. Revarmigo de la pecoj trovitaj evidentigis, ke la argilo estis varmigita ĝis  por malmoliĝi.

Ĉe Koobi Fora la ejoj FxJjzoE and FxJj50 montras pruvon de fajroregado fare de *Homo erectus* de 1,5 milionoj da jaroj antaŭ nun, pro la ruĝiĝo de sedimento, klarigiebla nur per varmigo inter 200 kaj .

Fajrejosimila kaveto troviĝas ĉe Olorgesailie, Kenjo. Iom da mikroskopa lignokarbo estis trovita tie, sed ĝi povintus rezulti de natura arbeta fajro.

En Gadeb, Etiopujo, fragmentoj de tofo welded tuff ŝajne bruligitaj estis trovitaj ĉe la ejo 8E. Sed rebruligo de la rokoj eble okazis pro loka vulkana agado. Oni trovis ilin inter aliaj aŝelejonaj trovaĵoj kreitaj de *H. erectus*.

En la meza valo de la rivero Awash oni trovis konformajn kavetojn de ruĝa argilo, kiuj eble estis kreitaj pro temperaturoj de .

### Suda Afriko 
La plej frua pruvo pri fajroregado fare de homoj estis trovitaj ĉe Swartkrans, Sudafriko. Pluraj bruligitaj ostoj estis trovitaj inter aŝelejonaj iloj kaj ostoj kun markoj faritaj de homoj tranĉoj.
Tiu ejo montras ankaŭ la unuajn spurojn de karnomanĝado de *H. erectus*.
La kavo de fajrejoj en Sudafriko entenas bruligitajn aĵojn datumitaj de 0,2 ĝis 0,7 milionoj da jaroj AN, kiel ankaŭ diversaj aliaj trovejoj, ekzemple la kavo Montagu (0,058 ĝis 0.2 milionoj da jaroj AN) kaj la enfluejo de la rivero Klasie (rivero) (0,12 ĝis 0,13 milionoj da jaroj AN).

La plej grava trovaĵo estas tiu de la akvofalo Kalambo en Zambio, kie diversaj aĵoj rilate al fajroregado fare de homoj estis retrovitaj, inter kiuj karbonigitaj ŝtipoj, lignokarbo, ruĝigitaj areoj, karbonigitaj herbaj tigoj kaj aliaj. La trovejo estis datumitaj per karbono 14 je 61.000 AN kaj je 110.000 per aminacida datigmetodo.

## Vidu ankaŭ 
* Homa evoluo

## Referencoj 
Kategorio:Fajro
Kategorio:Homa evoluo
Kategorio:Paleolitiko
Kategorio:Pra-Afriko
Kategorio:Prahistorio
Tezontepec de Aldama

**Tezontepec de Aldama** estas unu el la 84 komunumoj de la meksika subŝtato Hidalgo, kiu situas en la centra Meksiko norde de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Tezontepec de Aldama. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 13067.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 41909 loĝantojn. El tiuj estis 20523 viroj kaj 21386 virinoj. La komunumo havas surfacon de 120,8 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2100 metroj super la marnivelo.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Tezontepec de Aldama en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Hidalgo
Larche (Corrèze)

**Larche** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 1&#160;649&#160;loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

## Geografio 
Larche etendiĝas sur 5,74&#160;km², kaj havis 1 649&#160;loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 287&#160;homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.

## Historio 
La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Larche antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Henri Chartier, kiu do fariĝis la loka urbestro.

## Administrado 
Larche estas la ĉefurbo de la kantono de Larche. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Brive-la-Gaillarde, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Larche
* Larche (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Komunumoj de Corrèze
Ferenc Bencze

**BENCZE Ferenc** [bence] estis rumanuja hungara aktoro naskita en Oradea la 4-an de oktobro 1924 kaj mortinta en Budapeŝto la 7-an de septembro 1990.

## Kariero 
Bencze debutis en 1945 en Oradea kiel ĥoristo kaj dancisto. Li iĝis ano ekde 1958 de la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház. Li translokiĝis en Hungarujon en 1977 kaj aniĝis en teatrotrupo de MAFILM. En 1984 dungis lin la Petőfi Színház de Veszprém. Li ludis ankaŭ en pluraj filmoj.

## Premioj, distingoj 
* 1978 - Premio de plej bona virinludo en filmfestivalo de Kajro;
* 1985 - Premio Béla Balázs.

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kablando

eta|250px|Situo de la Kabprovinco, Sudafriko 1910-1994.
La nuna regiono **Kablando**(NPIV) signas la teritorion de la antaŭa *Provinco de Bonespera Kabo* (komune menciata simple kiel *Kabprovinco*, angle *Province of the Cape of Good Hope*), kiu inter 1910 kaj 1994 estis provinco de la Unio de Sud-Afriko kaj sekve de la Respubliko de Sudafriko. Ĝi estis anstataŭanto de la malnova Kabkolonio, kaj havis kaj havas la urbon Kaburbo kiel ĉefurbo.

La provinco estis kreata en 1910, kiam estis formata la Unio de Sud-Afriko, kaj inkludis la originan Kabkolonion kaj aliajn regionojn kiaj Brita Beĉuanalando (ne konfuzenda kun la Beĉuanalanda Protektorato, nuntempe Bocvano), Orienta Grikvalando (la areo ĉe Kokstad) kaj Okcidenta Grikvalando (areo ĉe Kimberley). Tio donis al la Kabprovinco areon similan laŭ grando al la usona ŝtato de Teksaso.

Je la formo de Unio de Sud-Afriko la tuta regiono nuntempe nomata Sudafriko estis komponata nur de kvar provincoj: Transvalo (Sudafrika Respubliko), Natal (Natalia Respubliko), Libera Ŝtato de Oranĝo kaj la Kabprovinco.

Dum la epoko de la apartismo la lando estis tranĉita en pecoj konataj kiel la kvar Sendependaj *Homelands* kaj la ses Nesendependaj *Homelands*.

Post la unuaj tute demokratiaj elektoj en 1994 ĉiuj pecoj estis kunigitaj denove kaj dividitaj en la naŭ nunaj provincoj de Sudafriko. La teritorio de Walvis Bay estis redonata al Namibio.

Orienta Grikvalando estis transdonita al Natalprovinco post kiam Transkejo estis deklarata sendependa, post kiam ĝi estis fortranĉata de la resto de la provinco. La regionoj de Transkejo (1976) kaj Ciskejo (1981) estis deklarata sendependaj de Sudafriko, post kiam ili estis iam parto de la Kabprovinco. (Ili estis reinkorporataj al Sudafriko en 1994, ambaŭ partoj de la nova provinco de Orienta Kablando).

Ĝi estis la ununura provinco kie Koloraj sudafrikanoj (miksitaj rasanoj) povis voĉdoni, kvankam tiu rajto estis forigita de la registaro de la reĝimo de apartismo en 1956. La registaro devis aldoni kromajn senatanojn en la parlamento por permesi tiun ŝanĝon.

Ekde 1994, ĝi estis dividita en tri malgrandaj administraj unioj: Okcidenta Kablando, Orienta Kablando kaj Norda Kablando. Partoj de la Kabprovinco estis ankaŭ enmetitaj en la absorbed into the Nordokcidento.

## Provo de sendependeco 
Okcidenta Kaba referendumo estas propono de nepolitika movado nomata CapeXit, kiu celas igi la Okcidentan Kaban provincon sendependa lando de Sudafriko.

La movado asertas, ke Okcidenta Kablando estas la plej rase diversa kaj demokrata provinco en Sudafriko, kaj ke ĝi suferas pro kronika korupto, nekompetenteco, obsedo pri raso kaj senleĝeco.

La movado kolektis pli ol 800 000 subskribojn por peti referendumon pri ĉu Okcidenta Kablando estu apartigita de Sudafriko.*(kiam?)*

La movado ankaŭ ricevis subtenon de ok partioj, inkluzive de la Demokrata Alianco.

Tamen, la propono renkontis kritikon kaj opozicion de aliaj partioj kaj gvidantoj, kiuj argumentas ke ĝi sumiĝas al kaŝa subteno por Kaba sendependeco.

## Vidu ankaŭ 
* Nacia Parko Tablomonto
* Provincoj de Sud-Afriko

## Notoj
Kategorio:Provincoj de Sud-Afriko
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1994
Palaco de Komunikaĵoj

La **Palaco de Komunikaĵoj de Madrido** ( (Hispanio) estas simbola konstruaĵo de la urbo kaj sidejo de la Konsilio de Madrido. Ĝi troviĝas en la Placo Cibelo, estis desegnita de Antonio Palacios kaj Joaquín Otamendi kiel sidejo de la Ŝtata Societo Poŝto kaj Telegrafo de Hispanio.

La konstruaĵo, el tre persona stilo de la du arkitektoj, kiuj poste disvolvigos ĝin en la Hospitalo de Taglaboristoj de Maudes, ĝi prenas el diversaj fontoj kiuj kuniĝas en kohera ensemblo.

Unu el la plej komentataj anekdotoj de tiu ĉi konstruaĵo temas pri Lev Trockij kiu vizitis Madridon en la 1930-aj jaroj, komence de lia ekzilo, kiel ankoraŭ tre respektata figuro. Oni montris al li la urbocentron kaj ekvidinte la Palacon de Komunikaĵoj tiom surpriziĝis pro ĝia beleco kaj monumenteco ke li nomumis ĝin *Nia Sinjorino de la Komunikaĵoj*.

## Vidu ankaŭ 
* Ĝardenoj Buen Retiro

Komunikaĵoj
Kategorio:Urbodomoj en Hispanio
Placo de la Sendependiĝo (Madrido)

[eta|200px|dekstra|La [Pordo de Alcalá okupas la centran parton de la Placo de la Sendependiĝo.]]

La **Placo de la Sendependiĝo** () troviĝas en la urbocentro de Madrido (Hispanio). Ĝi estas transirata, oriente okcidenten, de la strato Alkalao kaj al ĝi ankaŭ renkontiĝas la stratoj Serrano, norde, kaj de Alfonso la 12-a sude. En ĝia nordokcidenta ekstremo, troviĝas la strato Salustiano Olozaga kaj, sudoriente la avenuo Meksiko, kiu iras laŭlonge de la Parko Retiro.

La loko estas unu el la plej simbolaj de la hispana ĉefurbo, pro la gastigo de la Pordo de Alcalá, unu el la plej famaj madridaj monumentoj. Ĝi estis konstruita en la jaro 1778 de la reĝo Karlo la 3-a, laŭ projekto de la arkitekto Francesco Sabatini.

La ĉirkaŭaĵo de la placo estas formata de konstruaĵoj de la fino de la 19-a jarcento kaj komencoj de la 20-a, starigitaj dum la larĝiĝo de Madrido. En la sudorienta flanko troviĝas la Pordo de Hispanio, unu el la ĉefaj aliroj al la Parko Retiro.

## Vidu ankaŭ 
* Pordo de Alcalá
* Parko Retiro

Kategorio:Placoj de Madrido
Kavhirundo

La **Kavhirundo**, *Petrochelidon fulva*, estas birdo kiu apartenas al la sama genro kiel la pli familiara kaj disvastigata Klifhirundo de Nordameriko, loĝas en Meksiko kaj la Grandaj Antiloj, kaj aŭtunaj kaj vintraj vagantoj atingas la orientan kaj tiun de la Golfo de Meksikio marbordojn de Usono.

La Kavhirundo estas el 12 al 14&nbsp;cm longa kaj pezas 19 g mezaveraĝe. Ĝi havas grizbluajn suprajn partojn kaj brunoranĝajn frunton kaj gorĝon.

Estas du rasoj en suda Usono; unu *fulva* en Florido, kaj *pelodoma* en la ŝtatoj de sudokcidenta Usono, kaj Nordorienta Meksiko. La raso de Kubo *cavicola* estas tre simila al *fulva*.

## Referencoj 
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52187, Petrochelidon fulva, 06a Majo 2006. Malplej Zorgiga.
* Oberle, Mark, 2003, *Las aves de Puerto Rico en fotografías*, Editorial Humanitas, isbn = 0-9650104-2-2.

## Eksteraj ligiloj 
* Filmetoj de Kavhirundo ĉe Internet Bird Collection
* Fotaro de Kavhirundo  VIREO

Kategorio:Hirundedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Kubo
Avenuo Rekoleto

eta|200px|dekstra|Promenejo en la centro de la avenuo Rekoleto

**Avenuo aŭ Promenejo Rekoleto** () estas, malgraŭ ĝia eta longeco, (iom pli ol 500 metroj), unu el la ĉefaj bulvardoj de Madrido (Hispanio). Ĝi iras sude norden ekde la Placo Cibelo ĝis la Placo Kolumbo. La avenuo havas promenejon en la mezo plenplena de ĝardenoj, statuoj, fontanoj kaj kelkaj terasoj kio konvertas ĝin en grava loko por la promenado aŭ simpla distriĝo. Ĝi formas parton de la centra akso de la urbo kiu daŭras norden kiel Avenuo de la Kastilia, kaj sude kiel Avenuo Prado.

## Vidu ankaŭ 
* Rekoleto (Salamanko)
* Fontano Cibelo

Kategorio:Stratoj en Madrido
Birdoflugo

Flugo estas la ĉefa sistemo de movo uzata de plej parto de la tutmondaj specioj de birdoj, kvankam ne ĉiuj birdospecioj flugas aŭ flugis. Flugo helpas birdojn dum manĝado, reproduktado kaj ĉefe evito de predantoj.

Tiu artikolo pristudas teoriojn pri la evoluo de la **birdoflugo**. La mekaniko de la birdoflugo estas ne montrata, kun emfazo sur la variaj formoj de birdoflugiloj. Oni pristudos la specifecon de ŝvebado, ekflugado kaj surterigo. Fine oni pritraktos aldone la adaptadojn de la birdokorpoj rilate al siaj flugkpabloj.

## Eksteraj ligiloj
* Kiel birdoj flugas en El País

Kategorio:Birda anatomio
Kategorio:Aerodinamiko
Muzulmana murego de Madrido

[eta|360px|dekstra|Ĝenerala vidaĵo de la restaĵoj kiuj konserviĝas en la strato Deklivo de la Vega, kune al la kripto de la [Katedralo de la Almudeno.]]
La **muzulmana murego de Madrido**, el kiu ankoraŭ konserviĝas kelkaj spuroj, troviĝas en la samnoma urbo. Ĝi konstruiĝis en la 9-a jarcento, dum la muzulmana regado en granda parto de Iberio, en monteto ĉe la rivero Manzanaro. Ĝi formis parton de fortikaĵo, ĉirkaŭ kiu disvolviĝis la urba nukleo de Madrido. Ĝi estis deklarita kiel Art-Historia Monumento en la jaro 1954.
La plej gravaj restaĵoj, el arkeologia intereso pli ol arta, troviĝas en la strato Deklivo de la Vega, kune al la kripto de la Katedralo de la Almudeno.

## Vidu ankaŭ 
* Kristana murego de Madrido
* Turo de la Ostoj
* Reĝa Alkazaro de Madrido

Kategorio:Konstruaĵoj en Madrido
Kategorio:Muregoj en Hispanio
Ponto Toledo (Madrido)

[eta|250px|La Ponto Toledo, en junio [2007, ŝirmita dum la subterigado de la Aŭtoŝoseo M-30 kaj posta kreado de parko ĉe la riverbordoj de la rivero Manzanaro.]]
La **Ponto Toledo** troviĝas en Madrido (Hispanio). Ĝi estas el baroka stilo (ĉurigeresko) kaj estis konstruita inter 1718 kaj 1732 de la arkitekto Pedro de Ribera. Ĝi kunigas ambaŭ bordojn de la rivero Manzanaro, ligante la Rondiron Piramidoj, en la orienta bordo, kun la Rondiro Markizo de Vadillo, en la okcidenta bordo.

Toledo
Boy band

[eta|300px|[Westlife]]
La angla termino **boy band** aŭ **boy group** - en Esperanto "knaba muzikgrupo" - en la lingvaĵo de popmuziko signas popmuzikan grupon el plejparte kvar ĝis kvin ekskluzive viraj membroj en aĝo inter 13 ĝis kutime 19, maksimume 29 jaroj (plej ofte temas pri junuloj ĉirkaŭ la aĝo de 18 jaroj), kiuj preskaŭ senescepte en samaj movoj sursceneje dancas kaj kantas. Instrumenta akompano kutime estas antaŭe registrita kaj muzikistoj kun instrumentoj ne videblas. Grupoj kies membroj mem ludas la instrumentojn kiuj kreas la popmuzikan sonon, kutime ne estas titolitaj "boy band".

## Nomo 
La termino ekuziĝis nur dum la 1990-aj jaroj, kvankam la koncepto kune prezenti belaspektajn, lerte dancantajn kaj kantantajn junajn virojn en popmuzika aranĝo, jam havis unuajn sukcesojn en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj. Unuaj pioniroj de la koncepto estis la en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj sukcesaj muzikgrupoj Bay City Rollers kaj New Kids on the Block; dum tiuj du jardekoj oni tamen kutime uzis la terminon *teenie band* ("teenie" kiel karesformo de la vorto "teenager" [], juna homo inter la aĝo de 13 kaj 19 jaroj). 

Nur post la kreskiĝanta sukceso de pluraj muzikgrupoj de preskaŭ identa koncepto - kiel Take That, East 17, Worlds Apart kaj Caught en the Act (Nederlando) - meze de la 1990-aj jaroj la termino "boy band" respektive "boy group" iĝis internacie uzata.

Ankaŭ en orienta Azio tiaj muzikgrupoj nun furoras - ekzemplo estas la korea formacio Big Bang, BTS, EXO, NTC.

## Celgrupo 
Karakteriza eco de ĉiu muzikgrupo nomata "boy band" estas la komerca karaktero de la muziko, kiu celas entuziasmigi al anojn de unu el la plej gravaj celgrupoj de la muzika komerco: la knabinoj inter 10 kaj 16 jaroj, inter kiuj multaj facile revas pri idealigita knaba idolo, iaspeca "princo", kiu povus enamiĝi al la revantino kaj levi ŝin al idealigita kuneco. 

## Virina paralelaĵo 
Paralele al la komerca sukcesiĝo de muzikgrupoj nomata "boy band" meze de la 1990-aj jaroj, ankaŭ sukcesiĝis laŭ simila koncepto kant- kaj dancgrupoj ekskluzive el belaj junaj knabinoj, kiuj do ricevis la nomon "girl band". Unua internacie sukcesa ekzemplo de tiu speco ekde la jaro 1994 estis la muzikgrupo Spice Girls.
Toreejo Las Ventas

La **Toreejo Las Ventas** hispane *Plaza de Toros de Las Ventas* estas la plej granda toreejo de Hispanio kaj la tria kun pli da sidlokoj en la mondo post Meksiko kaj Valencio (Venezuelo), kvankam la pleja laŭ diametro. Ĝi troviĝas en Madrido, en la kvartalo Gindalero en la distrikto Salamanko kaj konsiderata de fakuloj, amatoroj kaj kritikistoj kiel la plej grava de la mondo, kune kun la toreejo de Sevilo.

[maldekstra|eta|300ra|Fasado kaj Granda Pordo de la Toreejo Las Ventas ([Madrido, Hispanio).]]
Ĝi estis inaŭgurita je la 17-a de junio 1931, sub la nomo **Las Ventas del Espíritu Santo**, ĉar tiel nomiĝis la zono en tiu epoko, kvankam ĝi restis fermata dum tri jaroj ĝis ĝia definitiva inaŭgurado la 21-a de oktobro 1934. Ĝi havas spacon por entute 23.798 spektantojn. La rondo havas 61,5 metrojn diametre, pli ol la de Meksiko.

## Vidu ankaŭ 
* Ventas (metroo de Madrido)

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la Toreejo Las Ventas
* Foto 360º de Las Ventas

Kategorio:Konstruaĵoj en Madrido
Kategorio:Toreejoj
Reĝa Poŝt-Oficejo

eta|dekstra|200ra|Norda fasado de la Reĝa Poŝt-Oficejo.
Puerta del Sol, Madrid.|eta|dekstra|200ra|Horloĝo de la Reĝa Poŝt-Oficejo.
La **Reĝa Poŝt-Oficejo** hispane *Real Casa de Correos* de Madrido (Hispanio), nuna Prezidejo de la Madrida Regiono, troviĝas en la Pordo de la Suno, angule kun la strato Poŝto, kun la strato Sankta Rikardo kaj la strato Ĉaroj.

## Historio 
Meze de la 18-a jarcento, la arkitekto Ventura Rodríguez ricevas la permeson ekdetruigi la konstruaĵojn kiuj estis proksimaj al la Pordo de la Suno por konstruado de centrigita poŝtoservo. Tamen, estis en 1768 kiam la reĝo Karlo la 3-a cedas la konstruprojekton al la franca arkitekto Jaime Marquet. La konstruaĵo, el rektangula plano, organiziĝas en du internaj kortoj.

La konstruaĵo havas du horloĝojn. La unua kaj plej antikva estas en la ĉefa fasado kaj ĝi venas de la iama hospitalo de la Bona Okazintaĵo, kiu estis malkonstruita dum la reformado de la Pordo de la Suno, kaj la dua kaj aktuala, verkaĵo de la elstara horloĝisto Losada, en 1866. El tiu turhorloĝo praktike preskaŭ ĉiu hispano sekvas la ŝanĝojn de la jaroj dum la nokto el la 31-a de decembro al la 1-a de januaro, dum sur la placo oni celebras grandegan feston.

En la konstruaĵo dum la unua duono de la 20-a jarcento estis la centra policejo, do kien estis alportitaj la politikaj arestuloj.

Kategorio:Konstruaĵoj en Madrido
Konstruaĵo Banko de Hispanio

[eta|230px|dekstra|Vidaĵo ekde la [Placo Cibelo.]]

La **ĉefa sidejo de la Banko de Hispanio** troviĝas en Madrido, fronte al la Placo Cibelo, la Strato Alkalao kaj la Prado-Muzeo.

La Banko de Hispanio, kiel institucio, estis kreita en 1856, rezulto de fuzio de la Banko Izabela la 2-a kun la Banko Sankta Fernando, kaj ĝia unua sidejo estis la konstruaĵo de la Kvin Plejgrandaj Korporacioj, en la strato Atoĉo.

La pliiĝo de la aktivaĵoj devigis la konstruadon de nova sidejo, aĉetante la Palacon Alkanico, propraĵo de la Duko de Sesto, kaj kies akirado kostis ĉ. tri milionoj da pesetoj.

Subtere estas grandaj konstruaĵoj kie oni supozas, ke estas la trezoro de ŝtato Hispanio.

Kategorio:Bankoj en Hispanio
Kategorio:Konstruaĵoj en Madrido
Reĝa Botanika Ĝardeno de Madrido

La **Reĝa Botanika Ĝardeno de Madrido** () estas esplorcentro de la Supera Konsilio de Sciencaj Esploroj. Fondata la 17-a de oktobro 1755 de la reĝo Fernando la 6-a en la Botanika Ĝardeno Soto de Migas Calientes, Karlo la 3-a ordonis la translokiĝon al ĝia nuna loko en la jaro 1781, ĉe la Avenuo Prado, apud la Muzeo de Naturaj Sciencoj kiu en tiu tempo konstruiĝis (nuna Prado-Muzeo), en Madrido, Hispanio. Ĉi tiu botanika ĝardeno gastigas en tri ŝtupigitaj terasoj, plantojn de Ameriko kaj Pacifiko, krom eŭropaj plantoj.eta|dekstra|250ra|Plano de la *Real Jardín Bótanico de Madrid*[eta|250ra|dekstra|[Reĝa Pordo (Madrido)|Reĝa Pordo de la Reĝa Botanika Ĝardeno de Madrido, verkaĵo de Francesco Sabatini (1781).]]

## Vidu ankaŭ 
* Reĝa Pordo (Madrido)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de la Reĝa Botanika Ĝardeno.
* Retpaĝo de la Supera Konsilio de Sciencaj Esploroj

Kategorio:Parkoj de Madrido
Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Hispanio