open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Komunumo de portugallingvaj landoj

La **Komunumo de Portugallingvaj Landoj** (,  akronime **CPLP**) estis kreita en Lisbono en julio 1996 por kunigi la sep portugallingvajn landojn kiu tiam ekzistis: Brazilon, Angolon, Kabo-Verdon, Gvineon Bisaŭan, Mozambikon, Portugalion kaj Sao-Tomeon kaj Principeon. La komunumo havas tri ĝeneralajn principojn: politik-diplomatia unuiĝo de siaj membroj; social-ekonomia, kultura, jura kaj teknik-scienca kunlaboro kaj pligravigo kaj disvastigo de portugallingvon. Post sia sendependiĝo, Orienta Timoro eniris la organizon.

La komenco de KPL estis la kreo de **Instituto Internacional de Língua Portuguesa** (Internacia Instituto de Portugala lingvo), okaze de la **Reunião de Cúpula de Chefes de Estado dos Países de Língua Oficial Portuguesa** (Kupola Kunveno de Ŝtatestroj de Landoj kies Oficiala Lingvo estas la Portugala) en San-Luis, Maranjo en 1989. Tiu instituto, kies sidejo estas en Prajo, Kabo-Verdo, estas la unua formala ilo de KPL.

## Strukturo de KPL 
Ĝiaj decidaj organoj estas:

* **Konferenco de ŝtatestroj kaj registarestroj** dujara;
* **Konsulta Kunveno de Ministroj de Fremdaj Rilatoj** ĉiujara;
* **Konsilio de Daŭra Akordigo** monata;
* **Ekzekutiva Sekretario**, daŭra.

## Partoprenantaj landoj - mapo 
800px

## Vidu ankaŭ 
* Portugalparolantaj afrikaj landoj
* *Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira*
* Franclingvio
Johano (nomo)

**Johano** aŭ ĝia varianto **Ivano** estas vira persona nomo, venante el la hebrea nomo
יוחנן,
*Joĥanan*. La nomtago de la Johanoj estas kaj 24-a de junio kaj 27-a de decembro.

## Alilingvaj variaĵoj
* angle: *John*
*bulgare: *Йоан, Иван*
* ĉeĥe: *Jan*
* finne: *Johannes, Juhani, Juha, Juho, Jukka, Jussi, Janne, Jani, Juhana, Hannes, Hannu*, virinaj variantoj *Johanna, Hanna, Jonna*
* france: *Jean*
* germane: *Johannes, Johann, Jan, Hans, Hannes, Hennes, Henning*
* hispane: *Juan, Iván*
* hungare: *János*
* itale: *Giovanni, Ivano*
* katalune: *Joan, Ivan, Ivà*
* nederlande: *Johan, Jan*
* pole: *Jan*, *Janusz*
* portugale: *João, Ivan, Ivã*
* ruse: *Иоанн, Иван*
* svede: *Johan, John*
* ukraine: *Іван, Ян*

## Karesnomo
* Joĉjo

## Konataj Johanoj 
### Sanktuloj 
* Johano la Baptisto
* Johano la Evangeliisto
* Multaj aliaj sanktuloj kun la nomo Sankta Johano

### Papoj ktp. 
* Johano la 1-a, 523-526
* Johano la 2-a, 533-535
* Johano la 3-a, 561-574
* Johano la 4-a, 640-642
* Johano la 5-a, 685-686
* Johano la 6-a, 701-705
* Johano la 7-a, 705-707
* ...
* Johano la 22-a, 1316-1334
* Johano la 23-a (kontraŭpapo), 1410-1415
* Johano la 23-a, 1958-1963

* Johano Paŭlo la 1-a. 1978
* Johano Paŭlo la 2-a, 1978-2005

* Johana (papino) (ĉ. 855) de legendo.

### Regantoj 
* *Vidu: Johano (regantoj)*

### Aliaj 
* János Áder hungara politikisto
* János Apáczai Csere
* János Arany poeto
* János Batsányi poeto
* János Bolyai
* János Bródy
* János Csernoch
* János Csonka inventisto
* János Damjanich
* János Gálvölgyi aktoro
* János Hunyadi, hungara reganto
* János Irinyi inventisto
* János Kádár politikisto
* János Kodolányi, verkisto
* János Kornai ekonomo
* Johannes Koskinen, finna politikisto
* János Kulka aktoro
* Juha Mieto, finna skiisto
* John von Neumann, hungara-usona matematikisto kaj komputikisto
* János Rajz aktoro
* Hans Selye
* János Szentágothai
* János Xántus
* Jon Mirande
* Jón Helgason
* Jón Trausti
* Pak Gil Jon
* Juha Vainio, finna muzikisto
* Juha Väätäinen, finna kuristo
* Johannes Virolainen, finna politikisto

## Johanoj en la literaturo 
* *Hári János* fabela figuro
* Johano la Brava (Maiza Johano), de Sándor Petőfi
* La Malgranda Johano, de Frederik van Eeden

## Vidu ankaŭ 
* Johana, virina formo de Johano
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Ovo-lakto-vegetarano

**Ovo-lakto-vegetarano** estas persono kiu laŭ sia principo ne manĝas ion por kiu besto estas mortigita.

Do ne: viandon, fiŝojn, salikokojn, mitulojn, birdaĵon (kokojn) aŭ
aliajn viandaĵojn, kiel viandhakitaĵon, kolbason, k.t.p.  

Oni jes manĝas: legomojn, terpomojn, tomatojn, nuksojn, fungojn, ĉampinjonojn,    
rizon, fruktojn, buteron, lakton, fromaĝon, ovojn, grenon kaj grenproduktojn, k.t.p.

Supoj, saŭcoj k.a. do ne estu infuzitaj el viando, kokaĵo, aŭ io tia,  
sed jes el legomoj.  Baki aŭ rosti nutraĵon nur en pure vegetala oleo  
aŭ margarino, (aŭ krembutero), tamen ne en iu alia animala graso.

## Vidu ankaŭ 
*Vegetarismo
*Veganismo

Kategorio:Nutrado
Alfa-radiado

[eta|dekstra|220ra|Bildo de [atomodisfalo per  emisio de alfa partiklo]]
**Alfa radiado** aŭ **alfa partikloj** (simbolo **α**) estas aro da partikloj elsenditaj kun granda energio dum la malintegriĝo de kelkaj tipoj de radiaktivaj atomoj. Ĝi estas tipo de joniga radiado. Ili estas formitaj de du protonoj kaj du neŭtronoj, unuigitaj tiel ke fakte ili formas la nukleon de atomo de heliumo, pro kio ili povas esti simbolitaj per He2+.

La alfa-partikloj estas elsenditaj nur de tre pezaj radioaktivaj nukleoj kiel uranio aŭ radiumo. La rezulta nukleo ofte sendas samtempe fotonon, t.e. gama-radiadon.

Pro sia tre granda maso kaj sia ŝargeco, la alfa-partikloj estas rapide sorbitaj, kaj vojaĝas en la solidaj medioj dum tre mallonga distanco. Ili do estas haltigitaj de tre maldikaj sorbiloj, kaj eĉ ne kapablas trairi la plej eksteran tavolon de la haŭto. Tamen, dum tiu vojo la jonigado estas tre alta, kaj tial se substanco, kiu estas elsendonta tiun alfa-radiadon, eniras en la korpon, ekzemple pro enspirado aŭ ensorbo, la damaĝo povas esti sufiĉe alta (modifo de kromosomoj, kancero, ktp).

## Vidu ankaŭ 
* Beta-radiado
* Disfala vico
* Kernfiziko
* Kosma radiado

Kategorio:Elektromagneta radiado
Kategorio:Nuklea fiziko
Kategorio:Partikla fiziko
Kategorio:Radioaktiveco
Sakaj

La urbo **Sakaj** (堺市 [sakai-ŝi]) estas urbo de Japanio. Ĝi situas en la norda parto de la gubernio Osaka, en la regiono Kansajo, kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio.  Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Temas pri la 2-a plej granda urbo en Gubernio Osaka, Granda Urbo kun Esceptoj. Ĝi situas sude de Osako. Inter la du urboj fluas la rivero *Jamato*. La teritorio havas komunan limon kun . 

## Kvartaloj 
Sakai-urbo enhavas 7 kvartalojn.
* Higaŝi-ku
* Kita-ku
* Mihara
* Minami-ku
* Naka-ku
* Niŝi-ku
* Sakaj

eta|dekstra|Nintoku-Tombejo

## Konataj lokanoj 
* Asuna Tanaka, futbalistino

## Sporto 
* Cerezo Osaka

eta|maldekstra|360ra|
## Partneraj urboj 
*  Berkeley en Kalifornio, Usono ekde 1976
*  Lianyungang  en Ĝjangsuo, Ĉinio ekde 1983
*  Wellington en Nov-Zelando ekde 1994

Amikecaj kontaktoj
*  Danango en Vjetnamio ekde 2019

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* http://www.119stfd.jp 
* http://www.sakai-hanatebako.org 

Kategorio:Urboj de Gubernio Osaka
Novklasika ekonomika skolo

Ekde 1870, la burĝa ekonomika penso transiris nebulan periodon antaŭ marksismo. La klasika skolo, bazita sur Adam Smith, kaj fiziokratio ne proponis sufiĉajn respondojn al kritikoj de Karl Marx. Tiam aperis, sub influo de Pozitivismo, la **Novklasika skolo**, kiu modifis la metodojn de ekonomikaj studoj, ĉefe per la uzo de statistiko.

Laŭ tiu teorio, homo estas racia, do ekvilibrigas siajn enspezojn kaj elspezojn. La novklasika skolo solidigis la liberalan penson. Ĝi postulas konkurencan ekonomian sistemon kiu emas, aŭtomate, al ekvilibro.

## Subskoloj 
[eta|dekstre|180px|[Alfred Marshall.]]
Oni povas dividi ĉi tiun skolon en kvar subskolojn:

* **Skolo de Vieno**, aŭ *Aŭstra Psikologia skolo*;
* **Skolo de Lausanne**, aŭ *Matematika Skolo*;
* **Skolo de Cambridge**;
* **Sveda Novklasika skolo**.

La unua formulis novan teorion pri valoro, bazitan sur uzebleco (teorio de subjektiva valoro), t. e., la valoro ne estas determinata nur de kvanto, sed ankaŭ de kvalito. Oni kreis tiun teorion por kontraŭi la teorion pri valoro de Marx. La teorio pri valoro estas samtempe la bazo kaj la plej malforta parto de marksisma teorio. Se oni akceptas la marksisman teorion pri valoro, ne eblas nei la tutan teorion, kiu estas tre logika disvolvo de teorio pri valoro. La novklasika skolo diris, ke la valoro de laboro dependas de la valoro de varo, ĉar akiranto povas akcepti la prezon aŭ ne.

La **Skolo de Lausane** ankaŭ nomata *teorio de ĝenerala ekvilibro*, emfazis la interdependeco de ĉiuj prezoj en ekonomia sistemo por konservi la ekvilibron. Tiukadre elstaris Léon Walras.

La *teorio de parta ekvilibro* aŭ **Skolo de Cambridge** konsideris ke ekonomiko estas studado pri homa agado en ekonomiaj aferoj, tiel ekonomiko estas scienco pri homa konduto, ne pri riĉeco.

Fine, la **Sveda novklasika skolo** kunigis la analizon de monsistemo kun analizo de reala sistemo, kion poste faris ankaŭ Keynes.

Sur bazo de tiuj novaj modeloj, la novklasikaj ekonomikistoj reviziis ĉiun klasikan ekonomian analizon celante fari ekonomikon "scienco" (Marx, ekzemple, konsideris ekonomikon "filozofio").

## Vidu ankaŭ 
* Kvanta teorio de mono
* Aŭstria skolo de ekonomiko
* Vilfredo Pareto

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ekonomiko
Mikroekonomiko

**Mikroekonomiko** aŭ **entrepren-ekonomiko** estas parto de ekonomiko kiu studas la konduton de konsumaj unuoj (individuoj kaj familioj) flanke al tio de la firmaoj kaj la estigon de prezoj de havaĵoj, servoj kaj produktaj faktoroj.

## Funkcio de elementa merkato 
Kompreno de elektoj de individuoj kaj grupoj estas centra en mikroekonomiko. Ofte elekto de unu alternativo subkomprenas rezignon de alia alternativo. Ekonomikistoj emas akcepti ne elektitan alternativon kiel kosto de eventualeco. Por ekzemplo, lernado de iu scipovo implicas maldediĉon de tempo al alia arto. En fako de merkato, manko de ia varo estas esprimita pere de prezaj interrilatoj.

Oni difinas la individuan demandon kiel la kvanto de iu ajn havaĵo kiu la konsumanto volas konsumi en iu ajn tempoperiodo. Grave: demando, en tiu kazo, estas ***volo*** konsumi, ne la fakta konsumado. Demando, do, estas la ***deziro*** al aĉeto.

Teorio pri demando deriviĝis de hipotezo pri la elekto de konsumanto inter la havaĵoj ke ties monon permesas akiri. Tiu individua demando dependas de prezo de havaĵo; prezo de aliaj havaĵoj; persona rento kaj emoj aŭ preferoj. Preskaŭ ĉiuj varoj obeas la *leĝon* de malkreskanta demando, laŭ kiu, la kvanto da varo serĉata malkreskas kiam ĝia prezo pligrandigas. Tio okazas ĉar la individuoj emas aĉeti pli malmultkostajn varojn.

Teorie, ekvilibro de ofertado kaj mendado en konkurenca merkato okazus kiam la prezo ekvilibras la forton de ofero kaj demando. Ekvilibra prezo okazus kiam la demandata kvanto estas ekzakte la sama ol la ofera kvanto. Kompreneble estas multaj faktoroj kiu ne permesas tion okazi kaj la merkato nur ekvilibriĝas relative.

Krome, estas du tipoj da varoj: varoj de elasta demando kaj varoj de malelasta demando. Varoj de elasta demando estas tiuj kiuj ne estas nepraj al pluvivo de konsumantoj, kiel luksaĵoj, juveloj, kolektaĵoj, hobiaĵoj, ktp. Varoj de malelasta demando, male, estas tiuj kiuj estas nepraj al survivo, kiel manĝaĵon, medikamentojn, ktp. Kompreneble, tiu nepraĵo dependas ne nur de naturo, sed ankaŭ de kulturo. Ekzemple, vino kaj oleo estas nepraj en multaj Eŭropaj landoj, sed ne rizo kaj kafo, male, en Brazilo, rizo kaj kafo estas nepraj, sed vino kaj oleo estas luksaĵoj.

Varoj de elasta demando sekvas la t. n. *leĝon* de ofero kaj demando ĉar se la prezo kreskas, la demando malkreskas, sed varoj de malelasta demando ne sekvas tiun leĝon, ĉar homoj pagos kion ili povas por havigi ili. Al vendanto estas grava scii se la demando de lia varo estas elasta aŭ ne. Se ĝi estas elasta, li devas malgrandigi la prezon por grandigi siajn profitojn, male, se ĝia demando estas malelasta, li ne devas malgrandigi la prezon por ne malgrandigi la profiton.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.helsinki.fi/WebEc/WebEc.html 
* http://www.nber.org 
* http://www.uni-kiel.de/IfW 

Dosiero:Supply-demand-P.png|
Dosiero:Profit max total small.png|
Dosiero:Profit max marginal small.png|

*
San Antonio

**San Antonio** estas la hispana nomo de Sankta Antonio, kaj ĝi estas komuna nomo de toponimoj en lokoj kie la hispana lingvo estas aŭ iam estis parolita:

* Argentino
** San Antonio, en provinco Jujuy 
* Ĉilio
** San Antonio
* Meksiko 
** San Antonio, en San Luis Potosí
** San Antonio Acutla, en Oaĥako
** San Antonio de la Cal, en Oaĥako
** San Antonio Huitepec, en Oaĥako
** San Antonio Nanahuatípam, en Oaĥako
** San Antonio Sinicahua, en Oaĥako
** San Antonio Tepetlapa, en Oaĥako
** San Antonio Cañada, en Puebla 
* Peruo
** San Antonio, en la provinco de Limo 
* Hispanio
** San Antonio (stacidomo), fervoja stacio en Aller, Princlando Asturio
** San Antonio Abad (katalune: Sant Antoni de Portmany) en insulo Ibizo
* Kolombio
** San Antonio (Metroo de Medellín), stacio de Metroo de Medellín, Medeĝino
* Svislando
** San Antonio (Balerna) estas vilaĝo de la komunumo Balerna de la Distrikto Mendrisio en Kantono Tiĉino en Svislando.
* Usono
** San Antonio (Florido)
** San Antonio (Teksaso) 
* Venezuelo
** San Antonio del Táchira
Sierra Nevada

**Sierra Nevada** signifas "Neĝa Montaro" (aŭ "Neĝkovrita Montaro") en la hispana lingvo, kaj estas la nomo de diversaj montaj lokoj, plej ofte kun tre altaj pintoj.

Ses montaroj aŭ montoĉenoj:

* Sierra Nevada (Hispanio) (3480&nbsp;m) en Andaluzio, suda Hispanio, inter la provincoj de Granada kaj Almería.
* Sierra Nevada (Usono) (4421&nbsp;m) ĉe la limo inter Kalifornio kaj Nevado en okcidenta Usono.
* Sierra Nevada (Meksiko) (5747&nbsp;m) en centra Meksiko, ankaŭ nomata *Eje Volcánico Transversal* (Trapasa Vulkana Akso) aŭ *Eje Neovolcánico* (Nova Vulkana Akso).
* Sierra Nevada de Santa Marta (5575&nbsp;m) en Kolombio.
* Sierra Nevada de Mérida (4981&nbsp;m) en Venezuelo.
* Sierra Nevada (Argentina) (1550&nbsp;m) en norda Patagonio.

Du vulkanoj en Ĉilio:

* Sierra Nevada de Lagunas Bravas (6110&nbsp;m)
* Sierra Nevada (Araucanía) (2554&nbsp;m)

Du naciaj parkoj:

* Parque Nacional de Sierra Nevada, Hispanio
* Parque Nacional Sierra Nevada, Venezuelo

Natura parko:

* Parque Natural de Sierra Nevada, Hispanio

Metrostacio:
* Sierra Nevada (metrostacio) de la Metroo de Granado, en Armilla, Hispanio
Wilhelm Windelband

**Wilhelm WINDELBAND** [VILhelm VINdlband], naskita je la 11-a de majo 1848 en Potsdam, mortinta je la 22-a de oktobro 1915 en Heidelberg, estis germana filozofo.

Li instruis kiel profesoro en Zuriko, Freiburg, Strasburgo kaj Heidelberg kaj estas reprezentanto de nov-kantiismo. Lia mentoro kaj instruanto estis Hermann Lotze, ĉe kiu li doktoriĝis en 1870 pri "la filozofioj de hazardo" (*Die Lehren vom Zufall*), studinte medicinon, natursciencojn kaj filozofion.
Li partoprenis kiel volontulo la germanan-francan militon en 1870/71.
En 1873 li habilitiĝis per disertaĵo pri "la certeco de ekkono" (*Über die Gewißheit der Erkenntnis*).
En 1876 li estis vokita kiel profesoro al la universitato de Zuriko, en 1877 li iris al la universitato de Freiburg kaj en 1882 al la universitato de Strasburgo.
Ek de 1903 ĝis sia morto li laboris en la universitato de Heidelberg.

Windelband klopodis filozofie distingi kaj dislimi la natursciencojn disde la "spiritaj" aŭ "kulturaj" sciencoj kaj starigis jenan difinon:
* La natursciencoj procedas "nomotete" (helene "nomos" = leĝo, "thithejn" = meti), t. e. ili starigas leĝojn por antaŭdiri estontajn fenomenojn. Ili okupiĝas pri ripeteblaj fenomenoj, kiujn eblas reprodukti en eksperimentoj.
* La kulturaj sciencoj procedas "idiografe" (helene "idios" = mem, "grafejn" = skribi), t. e. ili priskribas unufojajn, individuecajn, ne ripeteblajn fenomenojn.

La klasado de la sciencoj de Windelband estas unu el la bazoj de la fakultata sistemo de AIS San-Marino.

Kategorio:Germanaj filozofoj
Kategorio:Germanaj luteranoj
Kategorio:Kristanaj filozofoj
Kategorio:Filozofoj de scienco
Kabei

**Kabei**, foje ankaŭ **kabeiĝi**, estas Esperanta verbo, kiu signifas *estinte ĝia aktivulo forlasi la Esperanto-movadon*. Ĝi venas de la pseŭdonimo KABE de Kazimierz Bein, kiu estinte tre elstara kaj laborema Esperantisto, en 1910 aŭ 1911 subite kaj tute ĉesis verki en Esperanto kaj malaperis el la movado.

Jam en la Enciklopedio de Esperanto el 1935, Kalocsay skribas pri tio, ke *[l]ia nomo fariĝis kvazaŭ la sim­bolo de apostateco, aŭdante pri "kabeoj", la e-istoj scias, pri kiuj temas*.

Ĉar la signifo de ĉi tiu vorto tiom dependas de la Esperanto-kulturo, estas malfacile rekte traduki ĝin al iu ajn alia lingvo. Certan similecon havas la angla verbo *gafiate*, el la mallongigo *gafia* por *Getting Away From It All* ("malaperi el ĉio"), uzata inter entuziasmuloj pri sciencofikcio ekde la 1930-aj jaroj pri homoj kiuj forlasis ilian rondon; sed tiu ne eniris la ĝeneralan vortstokon de la angla lingvo, kaj cetere estis lanĉita jardekojn post la esperanta vorto.

## Vidu ankaŭ 
* Fina Venko

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Kabe donu sian prestiĝon al pli indaj celoj* – Eseo de Toño del Barrio, unue aperinta en 2005 en *Libera Folio*
*  - Averto de Rick Harrison

Kategorio:Esperanto-movado
Darkovičky

**Darkovičky** (, ) estas granda vilaĝo, parto de urbo Hlučín, troviĝanta en distrikto Opava en Ĉeĥio. Ĝi situas proksimume 2,5&nbsp;km norde de Hlučín. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 364 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Darkovičky** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 4,43&nbsp;km².

## Historio 
Verŝajne sur loko de pereinta vilaĝo kun nomo Žibřidovice estis fondita nova vilaĝo Darkovičky, kiu estas unuafoje menciata dum divido de Opava regiono en la jaro 1377.

El la vilaĝo devenas germana klasicista skulptisto Johannes Janda.

En Darkovičky nun ankaŭ troviĝas muzeo de fortikaĵoj, kiu apartenas al linio de ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj, konstruitaj dum la jaroj 1935–1938.

## Loĝantaro 
## Vidu ankaŭ 
* Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky

Kategorio:Hlučín
Kategorio:Hluĉinio
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro
Štítina

**Štítina** estas vilaĝo, situanta en distrikto Opava en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  (). 

## Historio
La vilaĝo estas menciata en la jaro 1282. Troviĝas ĉi tie simpla kasteleto en loko de devena akvoburgo. Ekde la jaro 1837 ĝi apartenis al Ordeno de germanaj kavaliroj. Ĉirkaŭe estas restaĵoj de remparoj. Renesanca kapelo el fino de la 16-a jarcento kun devena ligna ekipaĵaro. En la vilaĝo okazis malfacilaj bataloj kun la plej tanka batalo de la tuta Ostrava operaco. Fabriko, unua de sia speco, por fabrikado de gipso.

## Loĝantaro 
## Naskiĝintoj 
En Štítina naskiĝis Heliodor Píka.

## Vidu ankaŭ 
* Háj ve Slezsku
* Hrabyně
* Kravaře


Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro
Kravaře (apartigilo)

**Kravaře** estas nomo por vilaĝo kaj urbo en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

*Kravaře (vilaĝo situanta en distrikto Česká Lípa)
*Kravaře (urbo situanta en distrikto Opava)
Ambaŭseksemo

eta|Simbolo de ambaŭseksemulinoj
eta|Simbolo de ambaŭseksemuloj
**Ambaŭseksemo** estas seksa orientiĝo de iu, kiu spertas seksuman kaj emocian allogon al personoj de ambaŭ seksoj. Ofte, ambaŭseksemuloj estas miskomprenataj kaj de samseksemuloj kaj de aliseksemuloj, kvankam Alfred Kinsey konstatis, ke plejparto de homoj spertas almenaŭ ioman allogon al ambaŭ seksoj.

Ne ĉiuj homoj, kiuj spertas okazan emon al ambaŭ seksoj, sin identigas kiel ambaŭseksemaj. Ĝenerale homoj proksime de la polusoj de la Kinsey-skalo ne nomas sin ambaŭseksemaj. Viroj de la mezo de la skalo pli ofte estas sinidentigantaj ambaŭseksemuloj, kaj iuj el tiuj diras ke la sekso de loganta persono ne gravas por ili.

Ĉar iuj ambaŭseksemuloj sentas ke ilia duobla seksa orientiĝo ne alĝustiĝas kaj en la samseksema kaj en la aliseksema komunumoj, kaj ĉar ili estas publike "nevideblaj" (ili povas esti facile konfuzitaj en la samseksema kaj aliseksema socioj), kelkaj el ili formas siajn proprajn komunumojn, kulturon kaj . Tamen, ĉar la ambaŭseksema orientiĝo povas esti en ajna punkto inter la ekstremoj ekskluzivaj de samseksemo kaj aliseksemo, diversaj ambaŭseksemuloj preferas aparteni ĉu al la samseksema aŭ al la aliseksema komunumo. 

## Simboloj 
eta|La flago de ambaŭseksemo estas uzata kiel simbolo
Komuna simbolo pri ambaŭseksema identeco estas la flago de la ambaŭseksema fiero, fasonigita de Michael Page, kiu havas rozkoloran strion kiu reprezentas la samseksemon, bluan strion kiu reprezentas la aliseksemon kaj violan strion (miksaĵo de rozkoloro kaj bluo) en la mezo kiu reprezentas ambaŭseksemon.

Multaj samseksemuloj kaj ambaŭseksemuloj rifuzas uzadon de la rozkolora triangulo kiel ilia simbolo, ĉar ĝi estis uzita de la nazia reĝimo por marki samseksemulojn (sammaniere kiel la davida stelo estis uzita por marki judojn).

Finfine, la 23-an de septembro estas la tago de la ambaŭseksema fiero.

## Bildaro 

Dosiero:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg
Dosiero:Nishikawa-Sukenobu.jpg
Dosiero:Sexual scene on pompeian mural 2.jpg

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bifobio
* Ambaŭseksema viŝado
* Aliseksema normismo

## Eksteraj ligiloj 
* Usona Instituto de Ambaŭseksemo
* Oftaj demandoj pri ambaŭseksemo 

Kategorio:Seksa orientiĝo
Kategorio:GLAT
Tazio Carlevaro

**Tazio CARLEVARO** (naskiĝis la 27-an de julio 1945 en Bellinzona) estas svisa kuracisto, psikiatro kaj psikoterapiisto.

Li estis tre aktiva esperantisto kaj kunaŭtoro de la verko *Esperanto en Perspektivo*, kiu aperis en 1974.
En la 1970-aj jaroj li estis ano de la poezia rondo La Patrolo.
En la 1980-aj jaroj li kunlaboris kun AIS San-Marino.
Inter 1980 kaj 1985 li estis prezidanto de LF-koop, Kooperativo de *Literatura Foiro*.

En la konferenco de Gesellschaft für Interlinguistik en 1997 li prelegis en Interlingvao kaj Ido, kiujn li flue parolas. Jam en 1973 li verkis en Ido "Sociolinguistiko ed interlinguistiko (Introdukto al Antologio dil Idolinguo)".

Jam delonge li kabeis, kaj ne plu estas kontaktulo de SES por Tiĉino.

Kiel psikiatro li laboras interalie pri prevento kaj terapio de hazardluda malsano (pri kio li prelegis dum la Ĝenerala Kunveno de SES la 26-an de marto 2011 en Lugano), kaj kiel specialisto pri angor­-malsanoj (fobioj, obsedoj). Ĝis 2006, li estis direktoro de *Organizzazione Sociopsichiatrica Cantonale settore sopraceneri*. Nun li laboras memstare.

La Ĝenerala Asembleo de Svisa Esperanto-Societo (SES) okaze de kunveno en Bellinzona la 5-an de majo 2019 elektis lin Honora Membro de SES.
Antaŭ tiu evento li gvidis la grupon tra la urbo Bellinzona, kie li loĝas, ĉiĉeronante kaj klarigante pri la trezoroj kaj historio de tiu mezepoka urbo, en Esperanto.

Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Interlingvistoj
Kategorio:Tiĉinanoj
Viskozeco

eta|dekstra|280ra|
**Viskozeco** estas la "*glueco*" de fluidaĵo aŭ gaso. Ĝi rezultas el la intermolekulaj fortoj en fluidaĵo, tiel ĝi dependas de la kohereco, de la intermolekulaj (inter la molekuloj aŭ korpuskloj) efikantaj fortoj. La nocio fluido entenas la agregatostatojn likvaĵo kaj gaso.

## Viskozeco de likvaĵoj 
Oni parolas pri **viskozeco** ĉe fluema konduto de likvaĵo: ju pli granda estas la viskozeco, des pli densflua estas la substanco. Tion kaŭzas la moviĝon de molekulaj tavoloj unu super la alia, por kio necesas ioma forto. Tion persistemon oni mezuras kaj karakterizas la viskozecon.

Ĉe la alkanoj (ĉenformaj karbonhidrogenoj), la viskozeco kreskas kun longiĝo de la ĉeno (kaj tiel kreskas la intermolekula forto, la Forto de Van-der-Waals) daŭre kaj atingas ekde nonano (kun 9 C-atomoj) jam relative altan valoron.

eta|290ra|Difino de viskozeco: la fluidaĵo (blau) inter la resta plato 1 (malsupre) kaj la mova plato 2 (supre) tondatas.

### *Neŭtonaj likvaĵoj* 
La vario de rapido, inter du likvaĵaj platoj, pri kiuj estas distanco *dy*, estas:
: D = \left(\frac{dv}{dy}\right) \, ,
la ŝera ŝarĝado \tau de la **dinamika viskozeco** kalkuliĝas per:

: \tau=\eta \left(\frac{dv}{dy}\right) \Rightarrow \eta = \left(\frac{\tau}{D}\right)
D kaj ankaŭ \eta estas *neŭtonaj konstantoj*.

Tamen multaj substancoj ne sekvas tiun leĝon. Tial oni difinas alian parametron. La ŝera rapido D devas esti kalkulata de la tonda tensio \tau en la likvaĵo, kaj ne nur de la rapido-derivaĵo; tia fluaĵo tiam nomiĝas *neneŭtona fluido*.

Ankaŭ, la kvociento de la *dinamika viskozeco* \eta per la denseco \rho difiniĝas kiel la **kinematika viskozeco**:
: \nu = \left(\frac{\eta}{\rho}\right)

### SI-unuoj 
SI-unuoj:
: dinamika viskozeco: [\eta] = \left(\frac{kg}{m \cdot s}\right) = Pa \cdot s = \left(\frac{Ns}{m^2}\right) \ ;
: kinematika viskozeco: [\nu] = \left(\frac{m^2}{s}\right) \ .

### CGS 
:En la CGS-sistemo uzatas *poise* (P) por dinamika viskozeco, kaj *stokes* (St) por kinematika viskozeco.

### Tipaj viskozecaj valoroj 
(en [mPa s] ĉe 20 °C)

## Viskozeco de gasoj 
Oni povas ankaŭ difini la viskozecon:

:  \eta = \frac{1}{3} n m v l 

kie *v* estas la averaĝa rapido, *n* estas la denso de la gaso, *m* ĝia maso kaj *l* ĝia meza libera vojolongeco.

La viskozeco de gasoj estas sendependa de premo pri malaltaj premoj (≈0,1 ĝis 10 bar), kaj (kontraŭe al likvaĵoj) kreskas kun altiĝo de la temperaturo.

## Vortoderivo 
La nocio venas el la latina vorto por visko "viscum", el kies beroj oni faris
gluecan birdan glukaptilon.

## Vidu ankaŭ 
* Debitsensiloj
* Fluidodinamiko
* Superfluideco

## Referencoj 
Kategorio:Fluaĵa dinamiko
Kategorio:Gasoj
Listo de belgaj reĝoj

eta|Reĝo Leopoldo la 1-a, prapatro de la belga dinastio

Tiu listo estas listo de **Reĝoj de la Belgoj**, ekde 1830, dato de la fondo de la nuntempa belga ŝtato.

## Vidu ankaŭ 
* Monarkio de Belgio
* Saksio-Koburgo kaj Gotao

## Eksteraj ligiloj 
* La belga monarkio *(nederlande, france, germane kaj angle)*


Reĝoj
Belgio
Reĝoj, belgaj
Rotoro

**Rotoro** estas la rotacianta (rivoluanta) parto de maŝino, ekz. en elektromotoro, pumpilo aŭ ĉe helikoptero. La nerotacianta (fiksa) parto de maŝino estas statoro.

Pri elektraj maŝinoj, la rotoro povas esti farita per daŭraj magnetoj aŭ elektromagnetoj.

Okaze de helikoptera rotoro, oni parolas pri (rotoraj) aloj. La alohavan ŝraŭbforman aparaton, kiu antaŭenpelas la aviadilon, oni nomas helico.

## Bildaro 

Dosiero:Heli.rotor.750pix.jpg|
Dosiero:Heckrotor Superpuma.jpg|
Dosiero:Onyxstar Fox-C8 XT xender 360.jpg
Dosiero:AM Klietka stoc.jpg

Kategorio:Maŝinoj
Kategorio:Elektraj maŝinoj
Orne (rivero)

**Orne** estas rivero en la nordokcidento de Francio. Ĝia fonto elfluas en la montetoj de la historia regiono Perĉo, en la departemento Orne, kaj ĝi fluas en la Manikon en Ouistreham, Kalvadoso. La longo de la riverego estas 152 kilometroj.

Departementoj kaj ĉefaj urboj, tra kiuj Orne fluas, estas laŭ sia fluo:
* **Orne**: Sées, Argentan, Écouché, Putanges-Pont-Écrepin; 
* **Calvados**: Pont-d'Ouilly, Clécy, Saint-Rémy, Thury-Harcourt, Caen, Ouistreham.

Alfluantaj riveroj:
* Rouvre
* Noireau

*Orne* estas ankaŭ pli mallarĝa rivero en la historia regiono Loreno, longa nur 86 kilometrojn: Vidu Orne (Mozelo).

## Vidu ankaŭ 
* Listo de almaraj riveroj en Francio

Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Geografio de Normandio
Kategorio:Riveroj en Normandio
Ceza lingvo

La **ceza lingvo** apartenas al la nordorienta branĉo de la nordkaŭkaza lingvaro kaj havas ĉirkaŭ 7000 parolantojn en suda Dagestano. La nomo *cez* devenas de la ceza lingvo kaj signifas *aglon*. En aliaj lingvoj oni kelkfoje nomas la cezan per ĝia kartvela nomo, *dido*.

La cezoj uzas la avaran lingvon kiel skriban lingvon kaj por komunikado kun najbaraj popoloj.

Kategorio:Naĥ-dagestana lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Rusio
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Dagestano
Okcidentaj Gatoj

**Okcidentaj Ghatoj** () estas montaro, kiu etendiĝas laŭ la okcidenta flanko de Barato. La montaro estas centro de biodiverseco kiu gastigas multajn endemiajn speciojn.

La montaro ampleksas du orientalisajn ekoregionojn el la tutmondaj 200, kiuj apartenas al la biomo de la tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj : la sudokcident-ghataj humidaj deciduaj arbaroj, kaj la sudokcident-ghataj montaraj pluvarbaroj kiuj kune konstituas la "sudokcident-ghatajn humidajn arbarojn". La montaro estas parto de la biodiverseco-riĉaĵejon "Okcidentaj Ghatoj kaj Srilanko" laŭ la organizaĵo Naturprotekto Internacie (angle : *Conservation International*).

## Vidu ankaŭ 
* Koromandela Marbordo

## Eksteraj ligiloj 
*  Biodiverseco-riĉaĵejo Okcidentaj Ghatoj kaj Srilanko 
*  Okcidentaj Ghatoj (WWF)
*  Tutmondaj 200; numero 20 : Sudokcident-ghataj humidaj arbaroj 

Dosiero:Strangler fig kerala.jpg|Figoj (specio *ficus*) estas grava flaŭraĵo kaj nutras multajn frunktovorulojn.
Dosiero:AgasthyarkoodamPeak.JPG|Monto Agasthyarkoodam
Dosiero:Nilgiri-Hills.jpg|
Dosiero:A nice view of Munnar.JPG|Lago ĉe la monto Munnar en la Okcidentaj Ghatoj

Kategorio:Montaroj en Barato
Kategorio:Global 200
Kategorio:Biodiverseco-riĉaĵejoj
Kategorio:Orientalisaj ekoregionoj
Kategorio:Geografio de Barato
Germana Federacio

La **Germana Federacio** () estis malstrikta federacio el 35 germanaj princlandoj kaj kvar liberaj urboj, formiĝinta en junio 1815 okaze de la Viena kongreso. La Federacio anstataŭis fakte la Sanktan Romian Imperion.

Laŭ la fonda akto ĝia celo estis "la konservo de la ekstera kaj interna sekureco de Germanio kaj la sendependeco kaj netuŝebleco de la unuopaj germanaj ŝtatoj".

Plej potencaj ŝtatoj en ĝi estis Aŭstrio kaj Prusio, ceteraj meze gravaj estis Saksio, Bavario, Badeno kaj Virtembergo.

La Germana Federacio ekzistis ĝis la prusa-aŭstria milito, en 1866. En 1867 estis fondita ĝia posteulo Nordgermana Federacio sub la prezido de Prusio. Tio estis paŝo al la Germana Imperiestra Regno de 1871.

## Liberaj urboj en la federacio 
La kvar liberaj urboj, kiuj eniris la federacion, estis Frankfurto, Bremeno, Hamburgo kaj Lubeko. Bremeno kaj Hamburgo nun havas la statuson de federacia lando (urboŝtato).

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Germanio
* Sankta Romia Regno, Germana Imperiestra Regno

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.documentarchiv.de/nzjh/dtba.html 
* http://www.uni-regensburg.de/Fakultaeten/phil_Fak_III/Geschichte/deutscherbund.jpg  
* http://www.worldstatesmen.org/Germany.html 


Kategorio:19-a jarcento en Germanio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1815
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1866
Eure

**Eure** [] estas unu el la kvin departementoj de la franca regiono Normandio, en la nordokcidento de la lando. Ĝia areo estas  kaj ĝi havis  loĝantojn en la jaro 2013.

Ĝi ricevis sian nomon de la rivero Eure, alfluanto de Sejno. Ĝia ĉefurbo (prefektejo) estas Évreux. La departemento enhavas 617 komunumojn.

## Geografio 
Eure apartenas al la regiono Normandio. Ĝi limas kun la departementoj Calvados okcidente, Seine-Maritime norde, Oise nordoriente, Val-d'Oise kaj Yvelines oriente, Eure-et-Loir sude, kaj Orne sudokcidente.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Les Andelys
* arondismento Bernay
* arondismento Évreux

## Historio 
La departemento estis kreita dum la Franca Revolucio, la 4-an de marto 1790, per uzado de la leĝo de la 22-a de decembro 1789, el parto de la provinco de Normandio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Eure

## Eksteraj ligiloj 
* Prefektejo de Eure
* Departementa konsilio de Eure
* Turismo en Eure


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Aerospaca scienco

**Aerospaca scienco** estas scienca fako kiu kunigas la teĥnikojn pri aeronaŭtiko (flugado en atmosfero) kaj astronaŭtiko aŭ kosmonaŭtiko (veturado ekster atmosfero, nuntempe, nur per raketoj). La vorto *flugadiko* estis ankaŭ proponita por tiu koncepto, sed kunmetaĵoj de *aerospac-* estas pli oftaj en la faka literaturo.

Flugado dividiĝas en:
* flugado en la atmosfero de Tero aŭ aviado: aeronaŭtiko - "aera flugadiko", "atmosfera flugadiko".
* flugado ekster la Tera atmosfero en la kosma spaco - ekzistas du vortoj fakte sinonimaj:astronaŭtiko, pli uzata en Usono kaj Okcidenta Eŭropo, kaj kosmonaŭtiko, kiu antaŭe pli rilatis al la tradicio de eksa Sovetunio.

La pli ĝenerala nocio por flugado, kiu inkluzivas ambaŭ agadojn/teknologiojn angle nomiĝas *aerospace*. En Esperanto tio povus esti "**aerospaca scienco**".

Ĝi ankaŭ inkluzivas flugojn ekz. de kosmaj raketoplanoj (kosmopramo), kiuj ekflugas kiel aera flugaparato, pli precize kiel aeroplano, kaj daŭrigas sian flugon en la kosma spaco kiel kosma flugaparato.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kosmaj agentejoj
* Kosmoveturilo
* Aeronaŭtiko
* Aerspaca fabrikisto
* Kosmonaŭtiko
* Kosmoesploro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nasa.gov retejo de la usona NASA

Kategorio:Aerokosmo
Kategorio:Kosmonaŭtiko
Kategorio:Aviado
Kategorio:Aeronaŭtiko
Konkurenco

**Konkurenco** estas organiza formo de la merkato. La konkurenco ebligas ekvilibrigon de la prezoj kaj kvantoj da varoj. La konkurenco povas esti *perfekta* aŭ *neperfekta*.

## Perfekte konkurenca merkato 
eta|dekstra|220px|*Perfekta konkurenco*: laŭ la produktita kvanto da varoj estas minimuma produktkosto (AC=Averarĝa kosto), la ideala punkto estas kiam la prezo de la merkato (MC=Marĝena kosto) alproksimiĝas de ĉi-lasta kosto kun eta entreprenoprofito.
**Perfekte konkurenca merkato** havas multajn aĉetantojn kaj vendistojn, kaj tial neniu el ili, sole, povas influi la prezon, ĉar neniu povas unuope malekvilibrigi la merkaton. En tia merkato ne ekzistas registara interveno. Ideale, validas  homogeneco de produktoj, t. e. ne ekzistas kvalitaj diferencoj inter la varoj ofertataj de konkurencantoj. Krome, ĉiuj firmoj havas la saman teknologion kaj saman profitmarĝenon.

En ĉi tia merkato ne ekzistas barieroj por eniro aŭ eliro de agantoj, ĉiuj povas aĉeti aŭ vendi libere, kiam ili volas. La merkato estas travidebla, t. e. ĉiuj informoj pri gajnoj, prezoj, ktp. estas konataj al ĉiuj partoprenantoj. Perfekte konkurenca merkato estas supozata racia, t.e. ĉiuj vendistoj strebas pligrandigi la gajnojn kaj ĉiuj aĉetantoj strebas pligrandigi sian kontentiĝon.

Tia merkato estas movata de la t. n. *leĝo de oferto kaj demando*. Kiam la oferto pligrandiĝas, ĉiuj malpligrandigas la prezojn, kiam la demando pligrandiĝas, ĉiuj pligrandigas la prezojn.

Kompreneble, perfekte konkurenca merkato ne ekzistas en la reala mondo; ĝi estas ideala modelo por faciligi la ekonomikan pensadon.

Realaj merkatoj estas neperfekte konkurencaj, aŭ pro ekzistado de oligopolo aŭ monopolo, aŭ pro neraciemo, aŭ pro netravideblo, aŭ pro troa influo de la ŝtato ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Kontraŭkapitalismo
* Kooperativo
* Konsumismo
* *Laissez-faire*
* Mikroekonomiko
* Nevidebla mano

Kategorio:Ekonomiko
Listo de aviadaj, aeronaŭtikaj mallongigoj

Tiu ĉi listo montras nur tiujn la plej ofte uzatajn en la internacia civila aviado kadre de ICAO.

* A/C = Aviadilo
* ACAS = Kontraŭ-kolizia flugaparata sistemo
* A/D = Aerodromo
* AMSL = super MSL (meza mar-alto)
* A/P = Aeroplano
* ATC = flugtrafika kontrolo
* ATS = flugtrafika servo
* C/L = centra linio de RWY (=dromo)
* DA/H = decida altitudo/alto (rilatas al THR)
* DER = forfluga fino de RWY (=dromo)
* DME = distanc-mezura ekipaĵo
* DR = dedukta rekonado (maniero de navigado per kalkulado, en la angla :en:Dead reckoning)
* FAF = fina alfluga fikso (=punkto neligita al tero, difinita elektronike)
* FAP = fina alfluga punkto
* FMS = flug-konduka sistemo
* FMC = flug-konduka komputilo, ene de a/c (aviadilo; aera flugaparato)
* GP = glisvojo
* HL = perdo de alto
* IAF = komenca alfluga fikso
* IAS = indikita aerrapid (=rapido de aviadilo indikita per rapidometro; la relativa rapido de aerfluo rilate al la avio, negative influita de la aviokonstruo.
* IF = meza alfluga fikso
* IFR = laŭinstrumentaj flugreguloj
* ILS = laŭinstrumenta alteriĝa sistemo (sistemo de precizaj radiofarosoj)
* IMC = laŭinstrumentaj meteokondiĉoj
* ISA = internacia norma atmosfero (ideala konvencia modelo de atmosfer-tavoloj)
* LZ = Landing Zone (Surteriga Zono)
* LLZ = lokalizilo (ILS)
* MAPt = punkto de malsukcesa alflugo
* MDA/H = minimuma descenda altitudo/alto (vidu NOTOn ĉe DA/H)
* MM = meza markilo (=radioelsendilo indikanta perpendikle al la superfluganta avio la ĵusan pozicion super la markilo)
* MOC = minimuma klara alto super obstakloj
* MSA = minimuma MOC en sektoro de aerodromo
* MSL = meza mar-alto
* NDB = nedirekta faroso (=radioekipaĵo elsendanta navigsignalojn por avioj)
* OCA/H = klara altitudo/alto super obstakloj (vidu NOTOn ĉe DA/H)
* OM = ekstera markilo (vidu la interkrampon ĉe MM)
* PAR = preciza alfluga radaro
* PDG = propona ascend-gradiento
* QFE = Q-kodo por: atmosfera premo ĉe a/d elevacio (aŭ ĉe THR)
* QNH = Q-kodo por: altometra sub-skala alĝustigo por ricevi elevacion(=altitudon de la aerodromo), kiam la avio estas surtere
* RDH = referenca datum-alto por ILS
* RNAV = spaca navigado (ĝi rilatas al VOR-navigado ekster aerivojoj)
* RSR = sur-voja superrigarda radaro
* RWY = dromo, kurvojo; la ŝoseo por aeroplana ekkuro (=la komenca fazo de ekflugo) kaj finkuro (=la fina fazo de alteriĝo, post surteriĝo, t.e. post tuŝo de la aeroplanaj radoj teren)
* SOC = komenco de ascendo ĉe malsukcesa alflugo
* SID = norma instrumenta forflugo
* STAR = norma instrumenta alflugo
* TAS = vera aerrapido (=la IAS-rapido korektita por la eraroj; vidu ankaŭ IAS)
* THR = RWY komenco (=droma komenco)
* TP = turna punkto ĉe malsukcesa alflugo
* VFR = laŭvidaj flugreguloj
* VHF = tre alta frekvenco
* VOR = VHF ĉiudirekta radiodistanco (sistemo, ekipaĵo, faroso)

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Aviado

## Eksteraj ligiloj 
* Aviada Terminaro, verkita de Gilbert R. LEDON, 286 paĝoj.

Kategorio:Aviado
Kategorio:Aeronaŭtiko
Kategorio:Listoj
Fitopatologio

**Fitopatologio** (el la greka lingvo *phytos*, «planto», do "plant-patologio") estas la scienco pri plantaj malsanoj.

La malsaniĝo de la kulturplantoj kaŭzas ĉefe gravajn problemojn en la agrikulturo kiel malpliiĝon de la rikolto, ofte malboniĝon de la rikolta kvalito. La infektado de la nutraĵoj per toksinoj povas kaŭzas ĉe la homoj veneniĝajn simptomojn.

La esploro, ekkono de la infektanta vivciklo helpas la sisteman preventon kaj kontraŭbatalon. La malsanojn kaŭzas fungoj, fongosimilaj protistoj (unuĉeluloj), bakterioj kaj virusoj.

Krom la kutimaj plantoprotektaj kemiaĵoj ekzistas biologia preventado.

## Kelkaj plantaj malsanoj 
* herbo- kaj tuberoputriĝo de terpomo
* ergoto
* farunroso
* brasika hernio
* tabakmozaikviruso
* fajrobrulo de pomacoj (bakterio)
* folitruigo (*Stigmina carpophila*)
* fusario

* 

Kategorio:Plantaj malsanoj
Helico

eta|Helico de ŝipo
**Mov-helico** estas alohava ŝraŭbforma (helico-forma) aparato (movilo), uzanta la rotaciomomanton de motoro aŭ gasturbino por estigi tir-puŝforton en aero aŭ en akvo. Ĝi movas helpe de aloj, kiuj estas ekipitaj normalokaze steloforme.

## Efika principo kaj uzo 
La alo estas tiel formita kaj direktita, ke ĝi estas oblikve aŭ asimetrie ĉirkaŭfluata dum la rotacio en la medio, ekz. aero aŭ akvo. Tiel estiĝas premo, kiu antaŭenpuŝas la pelitan objekton. Ĉiu unuopa alo kaŭzas dinamikan levoforton, oblikve direktitan (puŝon).
[eta|Helico de [aviadilo "Corsair"]]
Tiuj efikoj movas la veturilojn, ĉefe ŝipojn, aerkusenajn boatojn, helican marĉoboaton, motorajn aviadilojn kaj helikopterojn, produktante aerfluegon per helico aŭ ventoliloj. La helico signifas en malvasta senco nur tiun aparaton, kiu transdonas povumon al la ĉirkaŭa medio. Per inverso de la rotciasencumo de helico, la movo de veturilo inversas.

La mala procezo, kiam io akceptas povumon el la ĉirkaŭa medio okazas ekz. ĉe energioprodukto per turbinoj aŭ ventradoj tra generatoro. Tiujn oni nomas kelkfoje repeleroj.

Teorie, la helico rigardeblas kiel rotacianta ´padelo (kun plata efika surfaco), kaj la estiĝanta levforto signifas la tirforton (movforton). Ĉar la ĉerande lokataj helicaj partoj moviĝas per la plej granda rapideco, oni povas atingi la plej grandan levforton. Ju pli la longeco de la padelo estas granda, des pli la tanĝanta rapideco estas alta; komparante helicon kun longaj aloj kaj helicon kun mallongaj aloj, por la sama randa rapideco la helico kun longaj aloj malpliiĝas. .

## Diversaĵoj 
* ĝustigebla helico: ties aloj estas ĝustigeblaj al dezirata paŝo en ripozstato;
* variigebla helico: ties aloj estas eĉ ĝustigeblaj dum rotacio;
* aliaj: dekstruma, livuma helico; puŝa helico (produktanta kunpremon en sia ŝafto); tira helico (produktanta streĉon en sia ŝafto).

[eta|maldekstre|180px|Rotacikontrolo de EP-3E Orion en la [Usona mararmeo]]
[eta|maldekstre|180px|Helicoj de Hecules C4 ([RAF)]]

## Vidu ankaŭ 
* Duobla helico
* Padelo
* Kavitacio (estiĝo de danĝeraj aerveziketoj)

Kategorio:Moviloj
Kategorio:Teknologio
Kategorio:Aviado
Alamo (Kalifornio)

**Alamo** estas administra komunumo en la Kantono Contra Costa. Laŭ la censo de 2000 Alamo havis tutan loĝantaron de 15 626.

## Geografio 
Alamo estas lokata ĉe koordinatoj .
Ĝi estas lokata apud la urboj de Lafayette, Walnut Creek kaj Danville, Kalifornio. Aliaj proksime urboj inkluzivas Concord, Oakland, Pleasanton, kaj Berklio.

Alamo havas tutan areon de 53,3 km² (20,6 mejlo²). Neniom da la areo estas kovrata per akvo.

## Demografio 
Laŭ la censo de 2000, tiujare en la urbo vivis 15 626 homoj en 4573 familioj. La loĝdenso estis 293,3/km²; (759,5/mejlo²). . La rasa konsisto de Alamo estas 90,36% blankuloj, 0,47% nigruloj (afroamerikanoj), 0,22% indiĝenoj, 5,98% azianoj, 0,76% el aliaj rasoj, kaj 2,21% el du aŭ pli rasoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Informo de la usona censo, angle

Kategorio:Urboj de Kalifornio
Monopolo

eta|180px|
**Monopolo** (el la greka *monos*, sola, kaj *polein* vendi; tra la latina *monopolium*) okazas kiam merkato au parto de merkato kiu havas multajn aĉetantojn estas regata de unu vendanto. Se estas nur unu aĉetanto kiu reglas la merkaton, estas monopsonio. La monopolanto povas influi la prezon per la rego de oferoj. En tiu horizonto, la prezoj emas al pli altaj niveloj por pligrandigo de gajnoj.

La karakteroj de monopolo estas daŭra neekzisto de konkurenco, neekzisto de eblaj alternativaj varoj kaj barieroj al eniro de aliaj vendontoj.eta|180px|Figuro montranta kiel monopoloj starigas prezojn: Redukto de prezo pliigas la petatan kvanton, sed reduktas pagojn de tiuj, kiuj pretus pagi pli altan prezon.

## Tipoj de monopoloj 
Kelkaj monopoloj estas kreitaj de ŝtato por stimuli iun parton de nacia ekonomio, aŭ por protekti ĝin kontraŭ fremda konkurenco. Alie, la ŝtato povas krei monopolojn por kreskigi la oferon de produkto kaj malpligrandigi ĝian prezon. Tiuj laŭleĝaj monopoloj povas aparteni rekte al ŝtato aŭ la ŝtato povas permesi ĝin al privata entreprenisto. Prie vidu artikolon Ŝtata monopolo.

Kopirajto ankaŭ estas alia speco de laŭleĝa monopolo.

Natura monopolo okazas kiam vendanto sukcesas oferi varojn pli multkoste ol siaj konkurantoj kaj forigas ilin de merkato, sen krei leĝajn barierojn kaj en tiuj vendoj ĉi tiu vendanto havas gajnon. Kiam vendanto oferas novan produkton, kiun aliulon ne havas, estas alia formo de natura monopolo.

Loka monopolo okazas en malgranda parto de merkato, ĝenerale geografie izolita, kiam ne estas intereso de aliaj konkurencantoj vendi en tiu merkato. Alia formo de loka monopolo okazas kiam la takso de gajno je iu varo, aŭ ĝia postulo, estas tro malgranda kaj ne interesiĝas konkurencantoj. Ekzemple, vendado de libroj en Esperanto estas loka monopolo de UEA en la plejparto de l' mondo, ĉar malmultaj homoj volas aĉeti ilin.

## Vidu ankaŭ 
* Kartelo
* Patento
* Monopolo (ludo)
* Monopolo pri perforto
Rokoko

[eta|200ra|*La balancilo*, majstroverko de [Jean-Honoré Fragonard|Fragonard, kie videblas la rafinita, agrabla kaj milda spirito de Rokoko.]]
**Rokoko** estas eŭropa stilo de grafikaj kaj ornamaj artoj inter 1700 kaj 1750 proksimume. Oni kelkfoje rigardas ankaŭ iujn muzikajn kaj beletrajn verkojn kiel rokokajn. **Rokoko** estis arta movado naskiĝinta en Francio, disvolviĝinta iompostiome inter la jaroj 1730 kaj 1760 proksimume.

**Rokoko** estis difinita kiel individuisma, kontraŭformalisma kaj kortega arto, fare de la artisto Ronald Rizzo. Ties ĉefaj trajtoj estas la emo por lumigaj, mildaj kaj helaj koloroj. Hegemonias la formoj inspiritaj el la naturo, mitologio, reprezentado de nudaj korpoj, orienta arto kaj ĉefe la elegantaj kaj amaj temoj. Ĝi estas arto ĉefe civila, sen religiaj influoj, kiu pritraktas temojn de la ĉiutaga vivo kaj de la homaj rilatoj, nome stilo kiu celas ĉion kio estu agrabla, rafinita, ekzota kaj sens-ama.

Laŭ Francisko Azorín **Rokoko** estas *Varianto plej stranga de la baroka stilo; varianto de la rokaĵa konstruado, dum la regado de la franca Ludoviko 15ª (1723ª-1750ª j.).* Li indikas etimologion el la kelta *rok* (roko).

## Ecaro 
eta|230ra|Rokoka divano.
Rokoko, kiel malfrua ido de baroko ŝatas movojn, kurbojn, malsimetrion. Ĝi malpli favoras la vastajn, pompajn artaĵojn, kaj ordinare produktas tre rafinitajn verketojn.

## Artistoj 
### Konstruistoj 
* Filipo Juvara
* Dominikus Zimmermann

### Pentristoj 
* François Boucher
* Francisco de Goya
* Giambattista Tiepolo
* Élisabeth Vigée Le Brun
* Antoine Watteau

## Bildaro 

Dosiero:Ottobeuren-basilika flickr-2.jpg|Interno de rokoka baziliko ĉe Ottobeuren (Bavario).
Dosiero:004-Cadiz.jpg|Ondecaj formoj de la fasado de la Katedralo de Kadizo.
Dosiero:Stuttgart SchlossSolitude.jpg|Kastelo *Solitude* (Stutgarto (Germanio).
Dosiero:Steinhausen_Kapitell-1.jpg|Rokokaj kapiteloj en Steinhausen.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉurigera
* Katedralo de Murcio

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bergerfoundation.ch/Vertige/english/index.html Ekzemploj de Rokoko
* http://digi.ub.uni-heidelberg.de/sammlung6/allg/buch.xml?docname=blondel1737 
* http://www.schloesser.bayern.de/deutsch/schloss/objekte/ny_schl.htm  Kasteloj de Bavario
* http://www.onlinereisefuehrer.de/muenchen/asamhausundasamkirche.html Asamkirche

Kategorio:Pentrado
Kategorio:Literaturo
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Arto
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Dekoracio
Zoot Sims

**John Haley "Zoot" SIMS** (naskiĝis la 29-a de oktobro, 1925, en Inglewood, Kalifornio, mortis la 23-a de marto, 1985, en Nov-Jorko) estas usona ĵaza muzikisto.

La familio de Zoot estis vodevilaj ludantoj. Zoot lernis ludi ambaŭ tamburojn kaj klarneton ĉe frua aĝo.

SIMS disvolviĝis en inventadan tenoran saksofonan ludanton kaj ludis kun nombro de bone konataj bandoj la tutan de lia kariero, inkluzivas Benny Goodman, Artie Shaw, Woody Herman, kaj Buddy Rich. SIMS frekvente gvidis liajn proprajn grupojn kaj frekvente vojaĝis kun amikoj Al Cohn kaj Gerry Mulligan.

Sims
Sims
Brasika hernio

eta
**Brasika hernio** (damaĝanto: *Plasmodiophora brassicae*) estas nomo de planta malsano.

La protisto *Plasmodiophora brassicae* kaŭzas malsaniĝon (ŝveliĝon, tumoriĝon, herniiĝon) de radiko de la plej multaj kruciferacoj (brasiko, kolzo, sinapo, rafano kaj aliaj), multon da fiherboj kaj ĝardenaj ornamplantoj el la familio de kruciferacoj.

Pro la nekontrolita plimultiĝo de ĉeloj en la radika areo kaj la per tio kunligita detruo (perturbo) de la - por nutraĵ- kaj akvoprizorgo - necesaj liverfaskoj kaŭzas la malfortiĝon de la plantoj, ke tiu je efiko de stresfakroj kiel grava elvaporiĝo ĉe alta temperaturoj kaj la tiel kunligita akvomanko kondukas ofte al formorto de la planto.

Ĉar la sporoj de damaĝanto povas travivi multajn jarojn en la fundo (6 jarojn, la realigebla 'batalstrategio' estas en la agrikulturo la longdaŭra plantoŝanĝo, bona agroprilaboro por eviti la senaerecon de agro aŭ kultivado de specoj kun granda persisteco.

## Literaturo 
### germane 
* Mattusch, P.: Kohlhernie der Kreuzblütler. Nachrichtenbl. Deut. Pflanzenschutzdienst 37. 1985, 44.

Kategorio:Plantaj malsanoj
Al Cohn

**Al COHN** (naskiĝis la 11-an de novembro 1925 en Broklino, Novjorkio, Usono; mortis la 15-an de februaro 1988 en Stroudsburg, Pensilvanio) estis usona ĵaza muzikisto (tenora saksofonisto, aranĝisto kaj komponisto).

Frue en lia profesia kariero, Cohn ludis kun Joe Marsala (1943), Georgie Auld kaj Boyd Raeburn (1946), kaj Alvino Rey kaj Buddy Rich (1947). Li estiĝis fama, post kiam li membriĝis en la bando de Woody Herman. La bando estis nomata *The Second Herd* (la dua brutaro). Cohn anstataŭis Herbie Steward kiel unu de la *kvar fratoj*. Li ludis kun Herman kaj la bando en 1948 kaj 1949. Cohn staris en la ombro de Stan Getz kaj Zoot Sims en la bando, sed elstaris en aranĝado kaj komponado. Unu de liaj pli famaj aranĝaĵoj por tiu bando estis *The Goof and I*.

Cohn aligis Artie Shaw kaj la bebopo bando en 1949, sed la bando malsukcesis. Li laboris kiel studia muzikisto, aranĝisto, kaj komponisto por la cetero de sia vivo. Li ludis en kaj gvidis multajn grupojn. Li kaj Zoot Sims ofte ludis en kvinteto, kiu estis tre bone ricevata. La du tenoraj saksofonistoj ludis tre simile kaj miksis bone. Ambaŭ estis inventemaj kaj la grupo estis sukcesa.

La filo de Al Cohn, Joe Cohn, estas gitaristo.

Kategorio:Usonaj ĵaztenorsaksofonistoj