Ipekaha aramido

La **Ipekaha aramido** (laŭ la latina scienca nomo *Aramides ypecaha*), ankaŭ nomata **Giganta aramido**,  **Giganta arbarralo**, **Ipekaha arbarralo** aŭ simple **ipekaho** (laŭ loka indiĝena nomo *ipacaá*) estas birdospecio de la familio de Raledoj kaj ordo de Gruoformaj. Ĝi troviĝas en Argentino, Bolivio, Brazilo, Paragvajo, kaj Urugvajo.

## Taksonomio kaj sistematiko
Ipekahao apartenas al al genro de aramidoj (*Aramides*), alinome arbarraloj. La specio mem estas monotipa, kaj neniuj subspecioj estas difinitaj.

En la hispana, kiu estas la plej parolata lingvo en plejparto de ĝia arealo, kaj ankaŭ en diversaj indiĝenaj lingvoj de la regiono, la birdo nomiĝas varie: *ipacaá*, ''ypaka'a*, *ipecaá*, *pacaá* ks. Tiuj ĉi nomoj estas verŝajne onomatopeaj por la ĥaraktereca voko de la birdo. La saman devenon havas la specia epiteto de ĝia scienca dunomo *ypecaha*.

En la portugala, kiu estas ankaŭ grava lingvo por tiu ĉi birdo, ĉar signifa parto de ĝia arealo estas en Brazilo, oni uzas tute alian nomon: *saracuraçu*. Tiu ĉi nomo per si mem estas perverso de tupiaj vortoj *sara'kura gûasu*. *Sara'kura* estas kutima tupia (kaj, responde, Brazil-portugala) vorto por multaj ne nepre parencaj, sed similaspektaj raledaj birdoj — ekzemple, plumbogriza pardiralo nomiĝas Brazile *saracura-do-banhado*, kaj unukolora amaŭrolimno *saracura-lisa*, — kaj *gûasu'' simple signifas "granda".

## Priskribo
Ipekaho estas iam nomata giganta aramido, ĉar ĝi estas kun signifa marĝeno la plej granda birdo en sia genro. Averaĝe ĝi estas 41–45&nbsp;cm longa, kaj oni trovis anojn ĝis 53 cm. En esploro de jaro 2020 oni mezuris pezojn de kelkaj birdoj: du inoj pezis respektive 640 kaj 765&nbsp;g, kaj tri iĉoj, laŭorde, 655, 695 kaj 860&nbsp;g.
Krom tiu ĉi nesignifa diferenco je pezo, la specio ne havas . Ambaŭ seksoj aspektas simile. 

Plenkreskuloj havas grandan mustardflavan bekon, ruĝan okulirison, kaj ruĝajn krurojn kaj piedojn. Ilia vizaĝo al ilia supra brusto estas bluecgriza kun blanka mentono. La dorso de ilia kolo estas rustruĝa, ilia dorso oliveca, kaj iliaj supraj vostokovriloj kaj vosto estas nigraj. Iliaj flankoj, brusto kaj ventro estas brunece rozkoloraj. Adoleska plumaro ne estis priskribita.

## Distribuado kaj habitato
La giganta aramido troviĝas en orienta Bolivio, orient-centra kaj sudorienta Brazilo, Paragvajo, Urugvajo kaj nordorienta Argentino. Ĝi estas birdo de malaltaj teroj, kie ĝi loĝas en malsekaj pejzaĝoj kiel marĉoj, maldense arbarkovritaj marĉoj, galeriarbaroj, kaj kampoj kaj paŝtejoj proksime de akvo kaj kovro.

## Konduto
Pri konduto de ipekahoj estas malmultaj fontoj; absoluta plejparto de informo pri konduto kaj ekologio de la specio venas el nur unu esploro.

Ipekaho ne estas migrobirdo. En la arealo de la specio la birdoj renkonteblas tutan jaron.

Pri la dieto de ipekaho malmulte estas konata. Oni observis la birdojn furaĝantajn en malfermaj partoj de arbaro, verŝajne eligante senvertebrulojn kaj malgrandajn vertebrulojn el la grundo. Ekzistas almenaŭ unu foto de ipekaho portanta serpenton en sia beko.

Estas ĝis nun nekonate kiam precize okazas reprodukta sezono de ipekahoj. Oni trovis iliajn nestojn, konstruitajn el herboj kaj ĝermoj, en arbustoj aŭ vegataĵaj branĉoj, kutime super akvejoj je metro aŭ pli super akvo. La averaĝa ovaro estas 4–5 ovoj. 

Oni observis reproduktiĝon de ipekaho en kapteco. En tiu ĉi observo, la kovado daŭris 24 tagojn. La idoj forlasis la neston ĉirkaŭ kvar tagojn post eloviĝo, kaj la gepatroj prizorgis ilin 9 semajnojn post tio.

Ipekaho estas konata kiel aparte "brua" birdo. La birdoj ade vokas tutan tagon kaj vesperon eĉ sole, sed kiam kelkaj birdoj kolektiĝas kune, ili "aranĝas fortan, eĉ surdigantan, ĥoron de krioj, kriĉoj kaj sibloj".

## Referencoj 
Kategorio:Raledoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Paragvajo
Kategorio:Birdoj de Urugvajo