open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Goswinus Uilenbroek

**Goswinus Uilenbroeck (1658-1740)**  (naskiĝis, la 15-a de februaro 1658 - mortis en Amsterdamo Nederlando, la 21-a de aprilo 1740) estis nederlanda arto- kaj libro- kolektisto, posedanto de "Le Grand Théâtre de l’Univers" ("La Granda Teatro de la Universo"), unu el la plej altvaloraj librokolektoj de lia tempo. Ĝi estas unika ikonografia aro, kovranta la ĉefajn eksponentojn de la gravura metio, precipe la reprezentantojn de flandra kaj germana arto, same kiel la faman francan lernejon. Ĝi inkludas, ekzemple, kuprogravurojn de bataloj bazitaj sur desegnaĵoj de Georg Philipp Rugendas, praavo de Johann Moritz Rugendas, kaj kuprogravurojn prezentantajn la apero de la pesto en Francio en 1720. Tiu kolekto prenas parton de la nuna Nacia Biblioteko en Rio-de-Ĵanejro kaj estis acetita de la portugala diplomato António de Araújo e Azevedo (1754-1817), kiu portis ĝin al Brazilo, okaze de la alvenado de la portugala Reĝa Familio al Brazilo.

## Vidu ankaŭ
* António de Araújo e Azevedo (1754-1817)
* [Rudolf Wetstein(https://eo.wikipedia.org/wiki/Rudolf_Wetstein) (1679-1742)], nederlanda presisto kaj libroeldonisto
* José Bonifácio de Andrada e Silva (1763-1838)
* José Saturnino da Costa Pereira (1771-1852)
* Hipólito da Costa (1774-1823)
* Nicolau Pereira de Campos Vergueiro (1778-1859)
* Paulo Barbosa da Silva (1790-1868)
* Rafael Tobias de Aguiar (1795-1857)
* José da Costa Carvalho (1796-1860)
* Markizino de Santos (1797-1867)
* Evaristo da Veiga (1799-1837)
* Thomas Davatz (1815-1888)
* Deodoro da Fonseca (1827-1892)
* Machado de Assis (1839-1908)

## Referencoj 
U
U
U
U
Dat du min Leevsten büst

***Dat du min Leevsten büst*** ("Ke vi estas mia plej kara") estas la plej konata kanto en malaltgermana lingvo. La aŭtoro de la kanto ne estas konata. La teksto publikiĝis unue en 1845.

La kanto ekzistas en multaj diversaj esperantaj tradukoj. Ties komencaj vortoj tre malsamas, ekzemple:

* **Ĉar mi amegas vin** (traduko de Ursula Böhringer, nun Ursula Redoulez, en la kantaro "Verda Trobadoro" eldonita de SAT-Junulfako en 1986)
* **Kara amato de mi** (versio de Kajto, prezentita ekzemple en la UK 2023)
* **Vi estas mia kor**' (versio de *kantaro.ikso.net*, prezentita ekzemple de Anta Eņģele en BET 2023)

## Teksto de la kanto 
[kun simpla, do nepoezia, laŭvorta traduko al Esperanto]
:Dat du min Leevsten büst
:*Ke vi estas mia plejkarulo*
:dat du wol weest!
:*vi tutbone scias.*
:(*refoje*)
:Kum bie de Nacht, Kum bie de Nacht,
:*Venu dumnokte, venu dumnokte,*
:sech wi du heest.
:*diru kiel vi nomiĝas.*
:(*refoje*)

:Kum du üm Middernacht,
:*Venu vi meznokte*
:kum du Klok een!
:*venu je la unua.*
:(*refoje*)
:Vader slöpt, Möder slöpt,
:*Paĉjo dormas, panjo dormas,*
:ik slaap alleen.
:*mi dormas sole.*
:(*refoje*)

:Klop an de Kamerdör,
:*Frapu ĉe la ĉambropordo,
:faat an de Klink!
:*premu la tenilon!*
:(*refoje*)
:Vader meent, Moder meent,
:*Paĉjo pensas, panjo pensas,*
:dat deit de Wind.
:*ke tion faras la vento.*
:(*refoje*)

*Pri la resto de la nokto silentas la kanto...'', sed en la esperantaj versioj de Kajto kaj Anta Eņģele, aŭdeblaj kaj videbaj sube, kiuj ankaŭ silentas pri kio okazas en la ĉambro de la knabino, estas kvara strofo de post la nokto.

## Eksteraj ligiloj 
* Kara amato de mi de Kajto ĉe YouTube
* Vi estas mia kor' de Anta Eņģele ĉe YouTube

Kategorio:Kantoj
Kategorio:Platgermana lingvo
Kategorio:Germanaj folkloraj kantoj
Arondismento Mende

La **arondismento Mende** (france *arrondissement de Mende*, ) estas administra parto de Francio nomata arondismento. Ĝi lokiĝas en la departemento Lozère, jen france, prononco [] (aŭ okcitanlingve *Losèra*, prononco []), en la administra regiono Okcitanio. La arondismenta ĉefurbo estas la samnoma urbo Mende (jen france kaj okcitane). Komence de la jaro  en la arondismento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La arondismento ekde administra reformo de marto 2015 inkludas komunumojn de 11 kantonoj.

## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Lozère 
* Listo de arondismentoj de Francio

Mende
Carles Torner

**Carles TORNER** (naskiĝis en 1963 en Barcelono) estas kataluna poeto, verkisto, eseisto kiu multe kontribuis al la kresko de tradukoj de la kataluna literaturo.

Li estis sekretario de la katalanlingva PEN kaj membro de la direktoraro de PEN internacia. Inter 1994 kaj 2004 li prezidis ĝian komitaton de tradukado kiu ellaboris la Universalan Deklaracion pri Lingvaj Rajtoj ĉe Unesko. Li ankaŭ estas plenuma direktoro de PEN Internacia. Li opinias ke PEN Internacia kreis interalie por la kataluna literaturo lokon de agnosko en kelkaj malmultaj internaciaj forumoj, ĉar PEN Internacia decidis dum sia kongreso en 1928 en Oslo, ke novaj PEN-centroj estos agnoskataj ne laŭ ŝtatoj sed laŭ literaturo.

Li doktoriĝis pri Edukaj Sciencoj ĉe la Universitato de Parizo VIII (ok) per disertacio pri la filmo *Shoah* de Claude Lanzmann. 

Nuntempe li estas profesoro ĉe la fakultato de komunikado de la Universitato Ramon Llull. 

## Verkaro 
Inter la eldonitaj libroj de poezio elstaras jenaj:

* (1984) *A la ciutat blanca*, 
* (1985) *Els límits de la salo*
* (1990) *L’àngel de la saqueig*
* (1998) *Viure després*

Li estas aŭtoro de la romano *L’estrangera* (1997) kaj de jenaj eseoj:

* (1995) *El principi acollida -* pri la interkultura dialogo (1995), 
* (1995) *La victòria pòstuma de Hitler* (1995), 
* *Katalunio ne governamental*. 
* (2001) *Aportacions de zinko ONG katalunaj al la governació* (2001), 
* (2002) Shoah - pri pedagogio de la memoro (2002) 
* (2005) *L’arca de Babel* (*La kofro de Babelo) -* kompilaĵo de leteroj al virinaj aktivistoj el la tuta mondo.

Centoj da liaj artikoloj aperis en ĵurnaloj kaj revuoj kiel *Avui*, *La Vanguardia*, *El Pais*, *Serra d’Or*, *El Ciervo, Foc Nou* aŭ *Quimera*. 

## Premioj 
En 1984 li ricevis la premion Amadeu Oller kaj la premion Carles Riba.  En 1984 li gajnis la poeziopremion Carles Riba per la kolekto *Als limitas de la sal*. Tiun saman jaron li akiris la premion Amadeu Oller por *A la ciutat blanca*.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Universala Deklaracio de Lingvaj Rajtoj
* PEN Internacia

Kategorio:Naskiĝintoj en Barcelono
Kategorio:Unesko
Kategorio:PEN-klubo internacia
Kategorio:Katalunaj verkistoj
Leĝo de Ganaa Sendependeco 1957

La **Leĝo de Ganaa Sendependeco 1957** estas leĝo de la Parlamento de la Unuiĝinta Reĝlando kiu garantiis al la Ora Marbordo la rajton formi sian propran aŭtonoman registaron ene de la Komunumo de Nacioj, sub la nomo de Ganao.

La leĝo ricevis reĝan konsenton .

## Sendependeca Tago 
La dato de la 6-a de marto estis elektita pro sia historia signifo: je , aro de ĉefoj en Ganao subskribis traktaton kun la iama brita reganto. Tiu traktato iĝis la simbolo de la suvereneco de la loka registaro de indiĝenaj aŭtoritatoj.

## Referencoj 
Kategorio:Britio kaj la Komunumo de Nacioj
Kategorio:Ganao kaj la Komunumo de Nacioj
Kategorio:Historio de Ganao
Kategorio:Rilatoj de Ganao kaj Britio
Johann Gottfried Zunckel

**Johann Gottfried ZUNCKEL** (ankaŭ *Zunkel*; naskiĝinta la  en Buttstädt, mortinta la  je Vajmaro) estis protestantisma pastro je Niederreißen kaj supera konsistori-konsilisto en Saksio-Vajmaro. 
## Vivo
Post studofino ĉe la universitato de Jena Zunckel, filo de peltisto, vokiĝis en 1792 je paroĥestreco de Niederreißen. En la 6-a de majo 1792 li ordiniĝis. En 1794 Zunckel iĝis diakono ĉe la Herder-preĝejo. En 1818 li estis promociita je supera konsistori-konsilisteco. kaj en 1829 arkidiakono. 

Zunckel ankaŭ faris la funebran paroladon en la 1797-a jaro. La ĉambra konsilisto Franz Kirms ja ĉeestis informonte en la 2-a de oktobro 1797 Goeton ĉi-prie: *Diaconus Zunkel hielt eine recht hübsche Rede, der Cantor aber und die Choristen sangen einige Chöre – Die Schauspieler hatten sich vorher am Theater versammelt und gingen in Trupps, ohne Prozession, zum Kirchhof: auch ich ging mit ihnen.* Alia ĉeentombiga parolado de Zunkel fariĝis por Johann Gottfried Herder en 1803.

Okaze de la 50-a datreveno de dungiĝo Zunckel ricevis la honoran civitanecon de Vajmaro. En 2010 la gazeto *Thüringer Landeszeitung* raportis ke multaj meritoj de Zunkel estis la agoj por helpi malriĉulojn. Okaze de la ricevo de la honora civitaneco en 1842 aperis eĉ festolibreto. Samjare li estis deklaritia honora doktoro fare de la teologia fakultato de la altlernejo de Jena.

Estis Zunckel la lasta persono kiu estis entombigita en la t.n. Cranach-kripto ĉe Jakobo-kirko. 

## Literaturo 
* *Neuer Nekrolog der Deutschen*, 21-a jarkolekto: 1843, volumo 2, p. 1140–1144.

## Notoj 
Kategorio:Germanaj teologoj
Kategorio:Germanaj luteranaj pastroj 
Kategorio:Homoj rilataj al Weimar
Kategorio:Homoj rilataj al Jena
Kategorio:Naskiĝintoj en 1760
Kategorio:Mortintoj en 1843
Roque de los Muchachos

***Roque de los Muchachos*** [ROke delosmuĈAĉos] estas la plej alta pinto de la insulo La Palma, en Kanarioj, Hispanio. Ĝi estas sur la limo inter la municipaj teritorioj de El Paso kaj Garafía.​ Ĝi atingas altaĵon de 2428 m.s.m., kio faras de La Palma la duan insulon plej altan de la insularo, post Tenerifo, kaj ankaŭ de la atlantikaj insularoj ĝenerale, tuj sekvita de *Ponta do Pico* en Azoroj, Portugalio.

La loknomo *Roque de los Muchachos* (Rokelstaraĵo de la Junuloj) devenas de la formo de la montopinto, ĉar temas pri serio de malgrandaj rokelstaraĵoj ĉirkaŭ 3 metroj altaj, kiuj similas al grupo de junuloj. La *Roque de los Muchachos* estas unu de la naturaj monumentoj plej simbolaj de la insulo La Palma.

El la pontopinto videblas la insuloj Tenerifo, La Gomera kaj El Hierro, se estas tago de bona videbleco.

## Bildaro 

Contrafuertes de La Caldera de Taburiente.jpg|Strukturo kiu eltenas Los Andenes kaj Roque de Los Muchachos, *Hoya Grande* (Garafía).
TAJINASTEAZUL7893.jpg|Endemio *tajinaste azul*, ĉe Roque de Los Muchachos.
Roque de los Muchachos.JPG|Montopinto.
Tajinaste Rosa en flor.jpg|Endemio *tajinaste rosa* floranta, survoje al Roque de los Muchachos, *Hoya Grande*, Garafía, La Palma.
Variedad de violeta de Garafía.jpg|Variaĵo de violo de Garafía, sur altaĵoj de la montopinto, *Hoya Grande*, survoje al Roque de los Muchachos.

## Vidu ankaŭ 
* Observatorio de Roque de los Muchachos

## Eksteraj ligiloj 
* Rigardejo de Roque de Los Muchachos

## Referencoj 
* 

Kategorio:Montoj en Kanarioj
Kategorio:La Palma
Flandra Popola Movado

La **Flandra Popola Movado** *(*nederlande*: **Vlaamse Volkbeweging**,* mallonge VVB ) estas flandra asocio fondita en 1956 en subteno de la flandra movado kaj kiu strebas al la sendependeco de Flandrio. La VVB havas bonajn kontaktojn kun la plej multaj flandraj partioj, kaj ĝiaj membroj venas de la tuta politika spektro. Ĝi aktive akcelas la flandran identecon. 

Ĝenerale la VVB strebas al la socia, kultura kaj politika emancipiĝo de Flandrio al sendependa ŝtato en Eŭropo. Ĝi regule atentigas pri la demokratia deficito de Belgio kaj kontrolas la aplikadon de la lingva leĝaro en Bruselo kaj la flandra periferio ĉirkaŭ Bruselo.  

## Historio 
La VVB ekestis en 1956 kiel sendependa kaj plurisma premgrupo sub la prezido de Maurits Coppieters. En konferenco de la VVB en 1962, la tiama politika sekretario Wilfried Martens lanĉis la ideon de uniisma federaciismo por la tiama unueca Belgio. En 1989 Peter De Roover iĝis prezidanto de la VVB, sed li poste iĝis politikisto por la Nov-Flandra Alianco (NVA).  

**Esperanto**

Kune kun Flandra Esperanto-Ligo la VVB eldonis en la 1980-aj jaroj gazetarajn informojn en Esperanto.

La VVB estas kunfondinto de EPI (Eŭropa Partnereco por Sendependeco) kaj ICEC (Internacia Komisiono de Eŭropaj Civitanoj).

## Eksteraj ligiloj 
* (nl, de, en) Retejo de la VVB
* (nl, de, en) Retejo de ICEC

## Referencoj 
Kategorio:Flandra Movado
Kategorio:Politiko de Belgio
Nacia Parko Caldera de Taburiente

[eta|dekstre|380px|[Caldera de Taburiente.]]
La **Nacia Parko Caldera de Taburiente** estas protektita natura spaco en la insulo La Palma, en la insularo Kanarioj. Kiel ĉe la cetero de la insularo, ĝi estas de naturo vulkana, sed ĝi distingiĝas pro la granda kvanto de akvo jen subtera jen surfaca.

Ĝi estis deklarita nacia parko la 6an de oktobro 1954, kio faris ĝin la dua protektita areo de Kanarioj kiu ricevis tiun nomumon, post la Nacia Parko de Teide en Tenerifo kaj la kvara de Hispanio. Krome ekde 2002, ĝi estas Biosfera Rezervejo kune kun la tuta insulo. Aktuale ĝi enhavas areon de 46,9 km², kiu kun la Periferia Zono de Protektado enhavas 59,56 km².

Ĝi estas en la centro de la insulo koincide kun la kaldero nomita *Caldera de Taburiente*, de 7 km de maksimuma akso, kiu estas konsiderata la natura mirindaĵo plej simbola de la insulo. La depresio formita de la kaldero estas inter 600 kaj 900 metroj super la marnivelo, dum la montarkresto kiu formas la ĉirkaŭilon atingas 2 426 m en la plej alta pinto, nomita Roque de los Muchachos, kie estas la Observatorio del Roque de los Muchachos.

De kvar naciaj parkoj kanariaj, la nacia parko Caldera de Taburiente, estas aktuale, la malplej vizitita jare, post la Nacia Parko de Teide en Tenerifo, la Nacia Parko Timanfaya en Lanzaroto kaj la Nacia Parko Garajonay en La Gomera. Je tutmonda nivelo, ĝi estas la naŭ plej vizitata kun 445&nbsp;084 vizitantoj (2015), post; Teide, Guadarrama, Picos de Europa, Timanfaya, Sierra Nevada, Garajonay, Ordesa y Monte Perdido kaj Aigüestortes i Estany de Sant Maurici.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la nacia parko Caldera de Taburiente - *Red de Parques nacionales* 

* 

Kategorio:Naciaj parkoj de Hispanio
Kategorio:La Palma
Kategorio:Kalderoj
Arondismento Aix-en-Provence

La **arondismento Aix-en-Provence** aŭ plene esperante **arondismento Aikso Provenca**  (france ''arrondissement d'Aix-en-Provence*, ) estas administra parto de Francio nomata arondismento. Ĝi lokiĝas en la departemento Bouches-du-Rhône (franca elparolo: [], "Riverbuŝoj de Rodano", okcitane *Bocas de Ròse*) en la administra regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura,  , mallongigo: regiono PACA, okcitane *Provença-Aups-Còsta d'Azur''. La arondismenta ĉefurbo estas la samnoma urbo Aix-en-Provence,  aŭ esperante Aikso Provenca. Komence de la jaro  en la arondismento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La arondismento ekde administra reformo de marto 2015 inkludas komunumojn de 10 kantonoj.

## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Bouches-du-Rhône 
* Listo de arondismentoj de Francio

Aix-en-Provence
Xóchitl Gálvez

**Bertha Xóchitl GÁLVEZ RUIZ** (la 22an de februaro 1963, en Tepatepec, Hidalgo) estas meksika politikisto kaj entreprenistino.

## Fruaj jaroj 
Gálvez frekventis mezlernejon en Mixquiahuala, ŝtato Hidalgo, kaj studis komputikon en la Nacia Aŭtonoma Universitato en Meksikurbo . En 1992 ŝi komencis sian unuan firmaon, nomitan *High Tech Services* , firmao de teknologiaj servoj por konstruadministrado. Ŝi estis elektita kiel entreprenisto de la jaro en 1994 kaj 1995 . Ŝi ankaŭ ricevis premiojn por siaj sociaj agadoj. En 1999, ŝi estis inkludita en la listo de la Monda Ekonomia Forumo de 100 estontaj mondgvidantoj .

## Politika kariero 
Gálvez komencis sian politikan karieron dum la registaro de Vicente Fox (2000-2006) kiel direktoro de la Nacia Instituto por Indiĝenaj Popoloj . En 2010, ŝi estis la kandidato de la partioj PAN, PRD, MC kaj PT por la guberniestreco de ŝtato Hidalgo . Ŝi ne estis elektita kun 47% de la voĉoj .

En 2015, Gálvez estis elektita urbestro de Miguel Hidalgo . Ekde 2018, ŝi estis elektita al la Senato . Kiel senatano ŝi aliĝas al la centra-dekstra Meksika Partio pri Agado Nacia, sed ofte aliĝas al progresa politiko pri sociaj aferoj kiel aborto, drogaj politikoj kaj socia elspezo.

En julio 2023, ŝi indikis ke ŝi volis iĝi kandidato por la opoziciaj partioj PAN, PRI kaj PRD por la prezidant-baloto en 2024. Prezidanto López Obrador tuj traktis ŝin kiel la idealan opozician kandidaton. En frua septembro 2023, Gálvez estis deklarita fare de PAN, PRI kaj PRD (Larĝa Fronto por Meksiko) kiel ilia kandidato .

## Referencoj 
Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1963
Kategorio:Meksikaj politikistoj
Ĉefkantisto

[eta|263x263ra|[Axl Rose, la ĉefĉefkantisto de Guns N' Roses en koncerto.]]
**Ĉefkantisto** (foje ankaŭ gvida kantisto aŭ vokalisto; ne konfuzu kun solisto)  estas rolo en muzikbando. kiu kantas la plej gravan voĉon kaj la ĉefan parton de kanto. La ĉefkantisto ankaŭ povas ludi unu aŭ plurajn muzikajn instrumentojn.

La ĉefkantisto en la grupo foje estas nomita la fronta figuro (frontulo). Tiu ĉi termino rilatas al la roloj de la gvida muzikisto inter la grupanoj, kiel la membro kun la plej signifa kontribuo al la bildigo de la grupo en la amaskomunikilaro, inkluzive la proparolanto de la grupo en intervjuoj kaj antaŭ publiko . La termino estas tre ofta en roko kaj pop-muziko. Estas kazoj kie la homo en la fronto ne estas la ĉefkantisto, kiel Kerry King, la gitaristo de Slayer kaj Krist Novoselic, la basisto de Nirvana en la periodo de Pat Smear.

Tre famaj ekzemploj de ĉefkantistoj en rok-muziko estas Freddie Mercury de Queen kaj Mick Jagger de The Rolling Stones. Simile en soul-muziko, Smokey Robinson estis la ĉefkantisto de The Miracles. 

Ne ĉiu muzikgrupo havas ĉefkantiston. En kelkaj grupoj, kiel Apocalyptica, ekzistas entute neniu ĉefkantisto, sed alternaj gastkantistoj. Bando povas havi du aŭ pli da ĉefkantistoj kiuj alternas kiel ĉefkantistoj inter aŭ ene de kantoj, kiel ekzemple The Beatles, Pink Floyd aŭ Fleetwood Mac, aŭ du aŭ pli da kantistoj povas kunhavi la rolon de ĉefkantisto, ofte sur la samaj linioj kiel en ABBA.

La ĉefkantisto kutime diktas la bildon kaj personecon de la grupo al la publiko, kiel ekzemple en la grupoj Genesis kaj Deep Purple. Tamen, multaj grupoj kiel ekzemple Iron Maiden, AC/DC kaj Van Halen ŝanĝis siajn ĉefkantistojn kaj konservis la nomon kaj karakteron de la origina grupo.

Kutime en usona-inspiraj muzikĝenroj la jeno okazas:

* Ĵazo: La plej alta aŭ plej grava voĉo en ĵazbandego.
* Barberŝopa muziko: La dua plej hela voĉo. La melodio kuŝas ĉefe en ĉi tiu voĉo.
* Rokenrolo: estas nomitaj kaj ĉefkantisto kaj ĉefgitaristo.

## Ekzemploj ĉefkantistoj kiel ludmuzikistoj 
En roko, la ĉefkantisto, ofte, ankaŭ povas esti ludanto aŭ unu el la gitaristoj (kutime ritmogitaro) ĉar kutime en rok-kantoj, la gitaro estas la gvidanto de la melodio kaj la sono. Tamen, foje la ĉefkantisto ludas neniun instrumenton (ekzemple: Anthony Kiedis - Red Hot Chili Peppers), ludas la basgitaron (ekzemple: Roger Waters - Pink Floyd, Lemmy Kilmister - Motörhead, Geddy Lee - Rush, Trevor Horn - The Buggles), sur gitaro (ekzemple: Dave Mustaine - Megadeth, James Hatfield - Metallica, Kurt Cobain - Nirvana), sur drumo (ekzemple: Phil Collins - Genesis, Mickey Dolenz - The Monkees ), aŭ sur klavaro (ekzemple: Axl Rose - Guns N' Roses, Chris Martin - Coldplay).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de ĉefkantistoj

Kategorio:Muzika terminologio
Kategorio:Kantado
Kategorio:Muzikprofesioj
Cumbre Vieja

eta|250ra|Vulkana erupcio de Cumbre Vieja en La Palma, 2021.
En hispana ***Dorsal de Cumbre Vieja*** [kumbreBJEĥa] (Maljuna Pinto), estas vulkana dorsaro aktiva en la insulo La Palma en Kanarioj.​ Temas pri vulkana strukturo etenda de nordo suden, tra la suda duono de La Palma, kaj la montopintaro kaj flankoj estas markitaj per dekoj de krateroj kaj konusoj. La lasta erupcio startis la 19an de septembro 2021 en arbara zono de la loĝloko Las Manchas konata kiel Cabeza de Vaca. La lafofluo rapide atingis loĝatajn areojn malsupren, tra la setlejoj kaj bananplantejoj, detruis milojn da konstruaĵoj kaj finfine venis tra klifoj al la maro pligrandigante la insulon. La vulkano haltiĝis la 13-a de decembro 2021, kaj la 25-an de decembro 2021 la loka registaro deklaris, ke la erupcio estis finiĝinta.

Ĉe tiu vulkanaro okazis historie la sep erupcioj kiuj estis okazintaj dum la lastaj 500 jaroj en la insulo, kaj plej ĵuse en 1949, 1971 kaj 2021.

## Referencoj 
* 

Kategorio:La Palma
Kategorio:Vulkanoj
Kripto de Cranach

La t.n. **kripto de Cranach** (germane: *Cranachgruft*) troviĝas ĉe la suda flanko de la Jakobo-kirko de Vajmaro, Germanujo. Tie ankaŭ Lucas Cranach la Maljuna inter aliaj 35 elstaruloj kuŝas. 

Ĉar vidu, samloke estas la kadavroj de la pentristoj Georg Melchior Kraus, Ferdinand Jagemann, Johann Friedrich Löber kaj Johann Ernst Rentsch la Juna. Estas la slaboj ĉe la preĝeja muraro kaj temas pri la plej malnova hereda tombo de Vajmaro. La epitafo de Cranach estas kopio de 1859 dume la originalo admireblas nuntempe en la Herder-kirko. Komence kuŝis la altvalora kaj bela slabo rekte sur la kripto antaŭ muntiĝo ĉe al preĝeja vando en la 1767-a jaro. Pro la abundo da entombigitaj pentristoj ĝi estis kromnomita *porpentrista kripto*.

La al oni nevidebla komplekso (kontraŭe ekz. al la princa kripto de Arnstadt) estas 9 metrojn longa kaj 6 metrojn larĝa. Tri filoj de princelektisto Johano Frederiko la Grandanima ordonis starigi honoran tombon por Cranach. Ĝi etendiĝas de la maldekstra flanko de la suda enirejo je la longa navo ĝis ties fino. Profundeco ĝia estis tioma ke pastoro staranta surpredikeje povis efike benadi dum sepultoj.

Posedantoj de ĝi variis. La lasta pentristo metita en ĝin estis Ferdinand Jagemann en la jaro 1820-a, aliaj familianoj alvenis ĝis 1843. Sed la lasta funebra ceremonio ĉekripta okazis por Johann Gottfried Zunckel en julio 1843. Fermite ĝi de tiam ne plu identigeblas ĉar oni estis kovrinta la sarkofagojn per tolaĵoj kaj estis plenigintaj la kavojn per gruzo. Feliĉe konserviĝis skizo pri la akurata aranĝo de la ĉerkoj. 
## Eksteraj ligiloj 
* Florian Russi: "Lucas Cranachs Grab." - Ĉe: *Weimar-Lese*

## Notoj 
Kategorio:Kriptoj
Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro
Klára Széles

'*** [sEleŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Széles Klára*' estas hungara literaturhistoriisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto. Ŝia edzo estis László Kolozsvári Papp.

 naskiĝis  en Paks.
 
## Biografio 
 maturiĝis en mezlernejo en sia naskiĝurbo en 1954, poste ŝi studis 3 jarojn en Scienca Universitato de Szeged, tamen ŝi akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1959. Post la diplomo ŝi estis bibliotekisto, poste inter 1961-1969 ŝi estis instruisto, pli poste ŝi laboris en literatura instituto. Intertempe ŝi kandidatiĝis en 1972, ŝi doktoriĝis en 2002 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Ekde 1988 ŝi estis ankaŭ docento en Universitato de Szeged. Ŝi ricevis premiojn inter 1981-2021. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Reviczky Gyula poétikája és az új magyar líra* (studo, 1976)
* *Vajda János* (studo, 1982)
**A létté vált hiány. Esszék, tanulmányok mai irodalmunkról* (eseoj, 1995)
* *"Mit látsz egy íróasztalon?". Lászlóffy Aladár világa* (2007)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva membiografio
* datenoj kun foto
* datenoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Johann Ernst Rentsch la Juna

**Johann Ernst RENTSCH** (ankaŭ *Rentzsch*; naskiĝinta la  je Vajmaro, mortinta en 1767 samloke) estis germana pentristo. Patro lia estis de la sama profesio, Johann Ernst Rentsch (la pli maljuna).

## Vivo 
Rentsch posteulis la patron en 1723 kiel kortega pentristo de duko Vilhelmo Ernesto (Saksio-Vajmaro) kaj poste de Ernesto Aŭgusto la 1-a (Saksio-Vajmaro-Eisenach). Inter liaj plej konataj verkoj estis (inter 1726 kaj 1729) la farbado de la baroka kaj ligna barelvolbo de la Maŭrico-kirko de la okcidenta vajmara urbokvartalo Niedergrunstedt. Por ĝi li ankaŭ aranĝis aliajn internaĵojn. Hodiaŭ tiu ĉi preĝejo estas grava vidindaĵo ankaŭ pro ke ĝi servis kiel motivo al Lyonel Feininger. Proksime estis nomita strato por li *Johann-Ernst-Rentzsch-Straße*.

Krome Rentsch ankaŭ aktivis je kastelo Belvedere. Inter aliaj aferoj kreis li plafonbildon en la tiea tura ĉambro (1734) kun bildigo de lia duka moŝto Ernesto Aŭgusto en rondo de kelkaj korteganinoj. Ĉi tiu viro havis kvazaŭ haremon kun du nobelinoj *(Ehrenfräulein)* kaj tri burĝinoj *(Kammerfrau)* estintaj je la dispono.

Tombo lia troviĝas en la t.n. kripto de Cranach je Jakobo-kirko.

La fratino de li, Johanna Dorothea, estis la patrino de la saksia kortegpentristo kaj kuprogravuristo Christian Wilhelm Ernst Dietrich.

## Eksteraj ligiloj
*Martin Stolzenau: "Biblische Szenen unter dem Tonnengewölbe in Niedergrunstedt." - Ĉe: TA, 3.2.2017

Kategorio:Germanaj pentristoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1693
Kategorio:Mortintoj en 1767
Kategorio:Homoj rilataj al Weimar
Naujieji Valkininkai

**Naujieji Valkininkai** (ĝis 2010, **Valkininkų geležinkelio stotis**, "Stacidomo Valkininkai") estas vilaĝo en la Komunumo Varėna, okcidente de la urbo Valkininkai. 

## Vidu ankaŭ 
* Valkininkai (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Vilaĝoj de Litovio
Valkininkai (stacidomo)

**Valkininkai** estas fervoja stacio en Naujieji Valkininkai, en Litovio.

## Vidu ankaŭ 
* Naujieji Valkininkai
* Listo de fervojaj stacioj en Litovio

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Railwayz.info
* Valkininkai en retejo tochka-na-karte

Kategorio:Naujieji Valkininkai
Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1862
Kategorio:Fervojaj stacioj en Litovio
László Szelestei Nagy

**László Szelestei Nagy** [lAslO seleŝtei nadj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szelestei Nagy László** estis hungara bibliotekisto, literaturhistoriisto, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Nagy*, poste li prenis la distingan nomon kun variantoj *Szelestei N.* aŭ *Szelestei-Nagy*.
eta|

László Nagy naskiĝis  en Szombathely.

## Biografio 
 estis edukita en Felsőszeleste, li maturiĝis en benediktana gimnazio en Győr en 1965, iom poste li akiris arkivistan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1972, bibliotekistan diplomon post 2 jaroj. Inter 1973–1996 li estis bibliotekisto en Tutlanda Biblioteko Széchényi, poste li instruis en Katolika Universitato Péter Pázmány. Li estis katedrestro inter 1997-2000, dekano inter 2006-2009. Intertempe li kandidatiĝis (Ph.D.) en 1987, li doktoriĝis (DSc) en 2008 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li edziĝis en 1982, post 3 jaroj filino naskiĝis. Li ricevis premiojn inter 1985-2019.

## Elektitaj volumoj 
* *Bél Mátyás kéziratos hagyatékának katalógusa* (katalogo, 1984)
* *Irodalom- és tudományszervezési törekvések a 18. századi Magyarországon, 1690–1790* (disertaĵo,) 1989)
* *Naplók és útleírások a 16–18. századból. Briccius Kokavinus, Nagyfalvi Gergely, Hodik János naplója, Csáky Péter és Radvánszky László útleírása* (1998)
* *Magyar bejegyzések a Veszprémi Calepinusban* (2007)
* *Irodalom és lelkiség.* (studoj, 2013)
* *Séllyei Nagy Ignác püspöksége. Tanulmányok és források* (studoj, 2020)

## Vidu, aŭdu ankaŭ 
* video

## Fontoj 
* intervjuo kun foto legebla en la 4-a paĝo
* hungarlingva biografio
* datenoj
* datenoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj
Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Arondismento Albi

La **arondismento Albi** (france ''arrondissement d'Albi'', ) estas administra parto de Francio nomata arondismento. Ĝi lokiĝas en la departemento Tarn, en la administra regiono Okcitanio. La arondismenta ĉefurbo estas la samnoma urbo Albi. Komence de la jaro  en la arondismento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La arondismento ekde administra reformo de marto 2015 inkludas komunumojn de 12 kantonoj.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Tarn 
* Listo de arondismentoj de Francio

Albi
Europa TV

**Europa TV** (ankaŭ konata kiel Eŭropa-kanalo) estis komuna eŭropa televidkanalo kiu ekzistis de 1985 ĝis 1986. Ĝi estis posedata de diversaj naciaj elsendentreprenoj (ARD, RTÉ, RAI, NOS kaj RTP) .

La kanalo havis la ambicion fariĝi plulrlingva tuteŭropa kanalo ankaŭ enhave. Ĝi komence estis lanĉita en Nederlando, sed en 1986 ĝi fariĝis havebla en la plej multaj landoj de okcidenta Eŭropo. 

Kun la celo superi la lingvan baron, EUROPA-TV elsendas samtempe en pluraj lingvoj (en la angla , nederlanda , germana kaj portugala ) ebligante al la loĝantaro ricevi la programadon de la kanalo en sia gepatra lingvo, sed ankaŭ per subtekstoj en la denaskaj lingvoj. parolantoj per teleteksto.

La elsendadoj jam finis en novembro 1986 pro altaj operaciaj kostoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
ARTE

Euronews
Kategorio:Eŭropo
Kategorio:Televidkanaloj
Teneguía

**Teneguía** [teneGIa] estas vulkano en la municipo Fuencaliente en la insulo La Palma, Kanarioj, Hispanio. Ĝi originiĝis pro erupcio ekde la 26-a de oktobro 1971, dua plej ĵusa de la insulo kaj de la tuta lando, post la erupcio de 2021. Ĝi finiĝis la 18an de novembro 1971, kiel la plej mallonga erupcio de ok kiuj registriĝis en La Palma el 1430, kun totalo de 24 tagoj.

## Toponimio 
La vulkanon Teneguía oni nomis tiel rilate al la proksima rokelstaraĵo *Roque de Teneguía*, nome fonolita kupolo ĉirkaŭita de la lafofluejoj de la erupcio de la vulkano de Fuencaliente de 1677, kiu enhavas petroglifojn de la indiĝena loĝantaro de la insulo La Palma. Fakte, la termino "Teneguía" estas devena el la lingvoj de guanĉoj, kun ebla signifo laŭ la filologo Ignacio Reyes «varma vaporo aŭ fumo».

## Trajtoj 
Teneguía estas je ĉirkaŭ 2,5 km de la loĝloko Los Canarios, administracia ĉefurbo de la municipo Fuencaliente de La Palma.

Temas pri vulkana konuso de bazaltaj piroklastoj 431 metrojn altaj.

## Bildaro 

  Teneguia, boca y legua de lava, isla de La Palma, España, 2015.JPG|Lafofluejo solidigita.
  Teneguia, boca, isla de La Palma, España, 2015.JPG|Kratero de Teneguía.
  Teneguia, desde el interior de la boca, isla de La Palma, España, 2015.JPG|Interna muro de la kratero.
  Teneguia, rocas del interior de la boca, isla de La Palma, España, 2015.JPG|Roka fundo de la kratero de Teneguía.

## Vidu ankaŭ 
* La Palma
* Cumbre Vieja

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:La Palma
Kategorio:Vulkanoj
Eŭropa Akademio de Sciencoj kaj Artoj

La **Eŭropa Akademio de Sciencoj kaj Artoj** (; ) estas transnacia kaj interfaka reto de konataj sciencistoj kaj artistoj, kiuj traktas problemojn kiuj koncernas Eŭropon kaj la mondo, kadre de la seminarioj kaj eldonaĵoj de la Akademio . La akademio estas financita fare de la Eŭropa Unio, la aŭstra registaro, kaj privataj donacantoj.

La Akademio estis fondita en 1990 de la korkirurgo Felix Unger, kune kun la kardinalo de Vieno Franz König kaj profesoro Nikolaus Lobkowicz .

La membroj estas klasifikitaj en la sekvajn sep kategoriojn: 

: I. Homarscienco
: II. Medicino
: III. Arto
: IV. Naturscienco
: V. Politika scienco, jurisprudenco kaj ekonomiko
: NI. Naturscienco kaj teknika scienco
: VII. Religioj de la mondo

La akademio mem listigas la sekvajn nobelpremiitojn inter siaj membroj:

* Zhores Alferov
* Werner Arber
* Gerd Binnig
* Günter Blobel
* Aaron Ciechanover
* Paul Crutzen
* Manfred Eigen
* Gerhard Ertl
* Miĥail Gorbaĉov
* Peter Grünberg

* Theodor Hänsch
* Harald zur Hausen
* Jules Hoffmann
* Robert Huber
* Charles Kao
* Wolfgang Ketterle
* Bernard Lown (IPPNW)
* Luc Montagnier
* Rudolf Mössbauer
* Erwin Neher

* Ryoji Noyori
* Paul Nurse
* Edmund Phelps
* Brian Schmidt
* Reinhard Selten
* Dan Shechtman
* Joseph Stiglitz
* Elie Wiesel
* Torsten Wiesel
* Kurt Wüthrich

## Toleremo-Premio 
Ekde 1997, la Akademio aljuĝas la "Toleremo-Premion" ĉiujare al individuoj kiuj elstaris en sia serĉado de "toleremo, homaro, transpaso de limoj kaj batalado de rasismo". Inter la gajnintoj estas Daniel Barenboim, Hans-Dietrich Genscher, Prezidanto de la Ruĝa Kruco Astrid Heiberg, Marco Feingold

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Edukaj organizaĵoj en Eŭropo
Kategorio:Internaciaj neregistaraj organizaĵoj
Kategorio:Internaciaj sciencaj organizaĵoj en Eŭropo
Acetilfentanilo

**Acetilfentanilo** aŭ **acetila fentanilo** estas opioida analgezika medikamento kiu estas analogo de fentanilo. Studoj taksis ke acetilfentanilo estas dek kvin fojojn pli potenca ol morfino, kio signifas, ke malgraŭ esti iom pli malforta ol fentanilo, ĝi estas tamen plurfoje pli forta ol pura heroino. Ĝi neniam estis licencita por medicina uzo kaj anstataŭe estis nur vendita kiel artefarita medikamento. Acetilfentanilo estis malkovrita en la sama tempo kiel fentanilo mem kaj nur malofte ĝi estis renkontita en la kontraŭleĝa merkato en la malfruaj 1980-aj jaroj. Tamen, en 2013, kanada polico kaptis 3 kilogramojn da acetilfentanilo. Kiel μ-opioida receptoragonisto, acetilfentanilo povas funkcii kiel rekta anstataŭaĵo por heroino aŭ aliaj opioidoj. Oftaj kromefikoj de fentanil-analogoj estas similaj al tiuj de fentanilo mem, kiuj inkludas jukadon, naŭzon kaj eble gravan spiran depresion, kiuj povas esti vivminacaj. Fentanil-analogaĵoj mortigis centojn da homoj ĉie en Eŭropo kaj en la antaŭaj sovetiaj respublikoj ekde kiam la plej lastatempa revigliĝo en uzo komenciĝis en Estonio en la fruaj 2000-aj jaroj, kaj novaj derivaĵoj daŭre ekaperas.

Fentanilo unue estis sintezita fare de Paul Janssen en 1959 kaj estis aprobita por medicina uzo en Usono en 1968. En 2015, 1.600 kilogramoj estis uzitaj en sanservo tutmonde. En 2017, fentanilo estis la plej vaste uzata sinteza opioido en medicino; en 2019, ĝi estis la 278-a plej ofte preskribita medikamento en Usono, kun pli ol miliono da receptoj. Ĝi estas en la Listo de Esencaj Medikamentoj de la Monda Organizaĵo pri Sano.

Meze de la 1990-aj jaroj la fentanil-plastro estis disvolvigita, kiu povis liveri la medikamenton al paciento trahaŭte. La plastro de Duragesic povis esti uzata sur la haŭto kaj estis utila en la administrado kontraŭ kronika doloro sentata de pacientoj kun kancero, ekzemple. La plastro estis farita el inerta alkohola ĝelo infuzita kun antaŭdestinitaj dozoj de fentanilo. La drogo estas liberigita per la plastro en la korpaj grasoj, el kie ĝi malrapide moviĝas en la sangocirkuladon dum du aŭ tri tagoj, tial provizante longdaŭran dolortrankviligon. Duragesic-plastroj spertis plurajn klinikajn provojn, post kiuj ili estis lanĉitaj kaj popularigitaj en la klinika praktiko.

## Vidu ankaŭ 
* Fentanilo
* Morfino
* Heroino

## Referencoj 
A
A
Vaterländische Front

eta|partitago de la Patriota Fronto en Vieno, oktobro 1936
**Vaterländische Front** (laŭvorte: *Patriota Fronto*, mallongigo *VF*) estis oficiale superpartia politika organizo por kolektigi ĉiujn registarapogantajn patriotojn de memstara Aŭstrujo. Ĝi ekzistis inter majo 1933 kaj marto 1938 (Anschluss).

La parolado kiun faris kanceliero Engelbert Dollfuß en la 11.9.1933 ĉe la ĉevalvetkurejo de Vieno estis la unua ĝenerala voko de li starigi socialan, kristanan kaj germanan ŝtaton aŭstrujan sur fundamentoj de klasoj kaj forta aŭtoritata gvidado.

Post la neniigo de ĉiuj politikaj partioj dum aŭstrofaŝismo tiu ĉi organizaĵo iĝu unusola portanto de la politika volo de la aŭtoritata registaro.
Emblemo ĝia estis martela kruco; lernantoj portis insignon kun la unuiĝadmona slogano *Seid einig!* kaj laborantoj en publikaj institucioj devige devas membri tie. Ilia signo estis emajla rubandeto en la naciaj koloroj ruĝo-blanko-ruĝo.

Tutaŭstruja gvidanto estis Dollfuß (ĝis julio 1934), Ernst Rüdiger Starhemberg (ĝis marto 1936) kaj Kurt Schuschnigg (ĝis marto 1938). Viene en la domo ĉe *Am Hof 3/4* troviĝis inter 1934 kaj 1938 la komandejo (kun la burooj de *Jungvolk* kaj la kulturorganizaĵo *Neues Leben*).

Ekzistis diversaj suborganizoj: ekz. por junuloj *Aŭstra Juna Popolo* (Jungvolk); popolpolitika buroo por naciemuloj; sociapolitika buroo por eksaj socialdemokratoj; *Frontmiliz*, milico anstataŭiganta de oktobro 1936 aliajn soldatarajn societojn.

Post la murdo de Dollfuß fare de nazioj estiĝis martira kulto por li kun diversaj memorejoj (sed ankaŭ per la kanto *Ihr Jungen schließt die Reihen gut*). Eĉ la katolika konservativa Kristan-Sociala Partio de Aŭstrujo devis malaperi kaj multaj aliĝis al *Vaterlándische Front*.

## Literaturo 
* Irmgard Bärnthaler: *Die Vaterländische Front: Geschichte und Organisation.* Europa-Verlag, Wien / Frankfurt am Main / Zürich, 1971 (disertacio, Vieno 1964).
* Ludwig Reichhold: *Kampf um Österreich. Die Vaterländische Front und ihr Widerstand gegen den Anschluß 1933–38.* Dua eldono. Österreichischer Bundesverlag, Wien 1985, ISBN 3-215-05466-3.
* Emmerch Tálos, Wolfgang Neugebauer (eld.): *Austrofaschismus: Politik – Ökonomie – Kultur; 1933–1938* (=Politik und Zeitgeschichte, 1). Kvina eldono. Lit, Münster 2005, ISBN 3-8258-7763-9.
* Hubert Stock: *»… nach Vorschlägen der Vaterländischen Front«*. Die Umsetzung des christlichen Ständestaates auf Landesebene, am Beispiel Salzburg. Wien / Köln / Weimar 2010. ISBN 978-3-205-78587-3.

## Eksteraj ligiloj 
* teksto de la t.n. Dollfuß-kanto
* pri la agadoj de VF en Salcburgio ĉe SalzburgWiki
* porvirinaj retoj ĉe VF

Kategorio:Historio de Aŭstrio
Kategorio:Aperis en 1933
Kategorio:Malaperis en 1938
Kategorio:Politikaj organizaĵoj
Kategorio:Konservativistoj
Kategorio:Katolikaj politikistoj
Gaspar

La **Gaspar** estas aŭ familia, aŭ persona nomo en pluraj lingvoj. Ĝi estas menciita en la Biblio, kiel unu el la 3 saĝuloj.

## Nomtagoj 
* 5-a kaj 6-a de januaro
* '''27-a de aŭgusto 
* 28-a kaj 29-a de decembro 

## Sanktuloj 
* :en:Caspar (magus)

## Aliaj famuloj kun tiu familia nomo 
* András Gáspár, hungara oficiro
* András Gáspár, hungara aktoro
* Anni Gáspár Felekiné, hungara pentristo
* Enrique Gaspar, hispana diplomato
* Ferenc Gáspár, hungara kuracisto
* György Gáspár, rumania hungara pedagogo
* Gyula Gáspár, hungara matematikisto
* János Gáspár, hungara pedagogo
* Jenő Gáspár, hungara verkisto
* Jenő Gáspár, hungara aktoro
* Jozef Gašpar, slovaka futbalisto
* Kata Gáspár, hungara aktoro
* Lorand Gaspar, hungardevena franca poeto
* Margit Gáspár, hungara verkisto
* Péter Gáspár, hungara inĝeniero
* Rezső Gáspár, hungara fizikisto
* Sándor Gáspár, hungara aktoro
* Sándor Gáspár, hungara politikisto
* Tamás Gáspár, hungara luktisto 
* Tibor Gáspár, hungara aktoro
* Zsolt Gáspár, hungara arkitekto
* Zsuzsa N. Gáspár, hungara kemiisto

## Aliaj famuloj kun tiu persona nomo 
* Gáspár Bakos, hungara astronomo
* Gáspár Bernát, hungara humuristo
* Gáspár Bódis, rumania hungara kuracisto
* Gáspár Borbás, hungara oficisto
* Gaspar da Cruz, portugala monaĥo
* Gáspár Fábián, hungara arkitekto
* István Gáspár Hájos, hungara monaĥo
* Gáspár Heltai, hungara predikisto
* Gaspar Melchor de Jovellanos, hispana verkisto
* Gáspár Károlyi, hungara verkisto
* Gáspár Krasznai, hungara muzikinstruisto
* Gaspar Llamazares, hispana politikisto
* Gáspár Menyhárth, hungara juristo
* Gáspár Nagy, hungara poeto
* Gáspár Schulek M., hungara pastro
* Gáspár Stekovics, hungara fotisto
* Gáspár Szarka, hungara pastro
* Gáspár Tamás, rumania hungara poeto
* Gáspár Téri, hungara dancisto
* Gáspár Török, rumania hungara fotisto
* Gaspar Torrella, hispana kuracisto
* Gáspár Miklós Tamás, hungara filozofo

## Geografiaĵoj 
* Frei Gaspar, brazila municipo

## Fontoj 
* WikiTrans
* kompilaĵo el artikoloj en Vikipedio

Kategorio:Nomoj
Louis Jouvet

**Louis JOUVET** estas franca aktoro, kinreĝisoro kaj teatra reĝisoro, profesoro ĉe la Conservatoire national supérieur d'art dramatique (Esp: Nacia Supera Konservatorio de Drama Arto). Li naskiĝis la 24-an de decembro 1887 en Crozon (departemento Finistère) kaj mortis la 16-an de aŭgusto 1951 en Parizo (en la 9-a arondismento).

## Kelkaj filmoj 
* 1933 : Topaze de Louis Gasnier
* 1933 : Knock de Louis Jouvet kaj Roger Goupillières 
* 1936 : Les Bas-Fonds de Jean Renoir 
* 1937 : Drôle de drame de Marcel Carné 
* 1938 : Entrée des artistes de Marc Allégret
* 1938 : La Marseillaise de Jean Renoir 
* 1938 : Hôtel du Nord de Marcel Carné 
* 1939 : La Fin du jour  de Julien Duvivier
* 1940 : Volpone de Maurice Tourneur
* 1947 : Quai des Orfèvres de Henri-Georges Clouzot 
* 1948 : Entre onze heures et minuit de Henri Decoin
* 1948 : Lady Paname de Henri Jeanson 
* 1949 : Miquette et sa mère de Henri-Georges Clouzot
* 1951 : Knock de Guy Lefranc

Kategorio:Francaj aktoroj
Kategorio:Francaj reĝisoroj
Teatro Mari Jászai

La **Teatro Mari Jászai** pli frue konata kiel **Népház** (hungare Popoldomo) estas la plej signifa kultura institucio, spirita centro de la kultura kaj arta vivoj en Tatabánya. La parko ĉirkaŭanta la konstruaĵon - kune kun ĝia lago - estas naturprotekta areo.
eta|maldekstre|

## Historio 
La loka mina entrepreno konstruis tiu ĉi kulturan institucion inter 1913-1917 en la tiama vilaĝo Tatabánya, ĉar la entrepreno konstatis, ke necesas tiu domego por edukado de la ministoj. La ĉefĉambro de la konstruaĵo havis 750 sidlokojn, kiu estis konvena por kinejo kaj similaj celoj. En 1947 tie okazis kunsido, kie oni deklaris fondon de urbo Tatabánya. Ekde 1948 la posedanto estis la ŝtato mem. Ofte okazis ankaŭ teatraj prezentoj fare de gastaktoroj. En 1964 amatora trupo establiĝis. Inter 1962–1964 la domego estis renovigita, inter 1976–1979 pligrandigita per nova alo, dum inter 1952 kaj 1963 ĉi tie funkciis ankaŭ la biblioteko. Ekde 1980 la teatro jam havis propran profesian trupon kaj prenis la nomon Mari Jászai en 1994.

## Konstruaĵo 
La kulturcentro situas sola sur malalta monteto en mezo de parko. La fasado estas simetria, la meza enireja parto reliefas. Interne pluraj ĉambroj troviĝas por kulturaj celoj. La ĉefĉambro por teatro havas 417 sidlokojn, kaze de aparta orkestro nur 356 sidlokojn.
eta|

## Elektitaj teatrestroj 
* Béla Éless (1989-1995)
* Zoltán Zubornyák (1996-2000)
* Rodrigo Crespo (2011-)

## Fontoj 
* datenoj
* oficiala paĝo

Kategorio:Teatroj en Hungario
Kategorio:Tatabánya
Furanilfentanilo

**Furanilfentanilo** estas furano-2-karboksamida derivaĵo de la N-fenila-1-(2-feniletila)-4-piperidinamino kaj strukture rilata al fentanilo, kiu estas propionamido. Furanilfentanilo enhavas unu bazan nitrogenatomon en la piperidina ringo volonte formante salojn kun organikaj aŭ neorganikaj acidoj.

Fentanil-analogoj (fentaniloj), havas komune aromatan alkilan grupon ligitan al 4-N-acil-anilinopiperidino. Furanilfentanilo estas konata de la scienca literaturo. Fentanilo estas rapida sed mallongdaŭra sinteza opioido, kiu estis vaste uzata en klinika praktiko inkluzive kiel aldonaĵo al ĝenerala anestezo dum kirurgio kaj por postoperacia doloro-administrado.

Furanilfentanilo ankaŭ estas strukture rilata al acetilfentanilo kaj akriloilfentanilo, kiuj ambaŭ estis la temo de EMCDDA-Europol Joint Report en decembro 2015 kaj en decembro 2016 sekvinte pli ol 30 mortojn kaj pli ol 40 mortojn, respektive.

Farmakologie, furanilfentanilo estas agonisto de opioida ricevilo. Sintezaj opioidoj kiel fentanilo kaj rilataj 4-anilinopiperidinaj derivaĵoj estas potencaj analgezikoj. Komence disvolvigita en la 1960-aj jaroj kiel parto de esplorklopodoj por disvolvado de pli sekuraj kaj pli bonaj opioidaj analgezikoj, malgranda nombro de ĉi tiu familio de kunmetaĵoj - alfentanilo, fentanilo, sufentanilo kaj remifentanilo - fariĝis vaste uzata en homa medicino kiel aldonaĵoj al ĝenerala anestezo dum kirurgio kaj por doloro-administrado.

Ili estas haveblaj en ampleksa vario de formuliĝoj, kiel likvaĵoj por injekto, tablojdoj, transdermaj plastroj, tablojdaj kaj nazaj ŝprucaĵoj. Kelkaj ankaŭ estas uzataj en veterinara medicino kiel ĝeneralaj anestezaĵoj, por doloro-kontrolado, kaj, en la kazoj de la karfentanilo kaj tiafentanilo, por senmovigado de grandaj bestoj.

Fentanil-analogoj unue aperis en la Usona kontraŭleĝa drogmerkato en 1979. Tiutempe ili ne estis kontrolitaj sub drogleĝaro. Ili estis fabrikitaj en sekretaj laboratorioj kaj venditaj en la heroinmerkato kiel heroino aŭ "sinteza heroino". Entute dek kvin fentaniloj estas kontrolataj sub la Ununura Konvencio pri Narkotaj Drogoj de la Unuiĝintaj Nacioj, 1961, kiu estis ŝanĝita per la 1972-datita Protokolo.

La plej gravaj farmakologiaj efikoj de la fentaniloj, inkluzive de ilia analgezika agado, ŝuldiĝas al ĝia aktivigo de opioidaj riceviloj, kaj, aparte, la µ-opioida ricevilo.

Krom iliaj analgezikaj trajtoj, rimarkinda trajto asociita kun agonistoj de la µ-opioidaj riceviloj estas ke ili kaŭzas doz-dependan spiran depresion, en kiu superdozo povas esti vivminaca. Aliaj aldonaj farmakologiaj efikoj inkludas miozon, sedativecon, [Kora misritmo bradikardion], hipotermion, estreñimiento, fizikan dependecon, kaj ŝanĝojn en humoro kiel ekzemple eŭforio.

## Vidu ankaŭ
* Fentanilo
* Acetilfentanilo
* Fentanila klorido
* Fentanila karbamato
* Fentanila oksalato

## Referencoj 
F
István Szeli

**István Szeli** [iŝtvAn seli], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szeli István,** serbe **Иштван Сели** estis hungara literaturhistoriisto, inspektoro, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

 naskiĝis  en Senta (Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, nuntempe en Serbio), li mortis  en Novi Sad (Vojvodino, Serbio).

## Biografio 
 apartenis al la hungara minoritato en la menciita Reĝlando. Li maturiĝis en gimnazio en Szabadka (tiam hungara urbo), poste li studis en Scienca Universitato Péter Pázmány (1942-1944). Li hejmenvenis kaj estis pedagogo inter 1945-1983 (pli detale gimnaziestro en sia naskiĝurbo (1949-1956), inspektoro (1956-1962), altlerneja instruisto (1962-1983), ankaŭ institutestro (1969-1976)). Intertempe li akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1960, post du jaroj li doktoriĝis en Novi Sad. Lia edzino naskis du gefilojn. Li ricevis premiojn inter 1981-2005. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Bevezetés az irodalomelméletbe* (1955)
* *Hajnóczy és a délszlávok* (studo, 1965)
* *Nemzeti irodalom - nemzetiségi irodalom* (1974)
* *Nyelvhasználatunk etikája* (1985)
* *Nyelvünk, kultúránk, nyelvi kultúránk* (1997)
* *Tájkép-és portrévázlatok Zenta honlapjára* (2009)

## Memorigiloj 
* memortabulo en 2021 en Senta

## Fontoj 
* datenoj kun foto
* hungarlingva biografio
* aprezo kun biografio
* aprezo

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj inspektoroj
Militista vortareto

***Militista vortareto*** estas faka vortaro pri militaj terminoj kun ekvivalentoj en la Esperanta, franca, angla, germana kaj itala lingvoj. Kvankam oni atribuas ĝin al la generalo kaj prezidanto de Universala Esperanto-Asocio Louis Bastien, en tiu eldono nur la enkondukon subskribas Bastien. La verko enhavas ankaŭ liston de kunlaborantoj el Francio, Britio, Germanio, Italio, Brazilo kaj Novzelando kaj tri antaŭparolojn, nome de generalo Malraison (Francio, datita en julio 1908, kio sugestas antaŭajn eldonojn), generalo Concaro (Italio) kaj kolonelo Bernard (Belgio) kun dulingvaj prezentoj franc-esperante, escepte tiu de la itala militisto ital-esperante. 

La 21 subtemoj estas Samarmilaroj, Unuoj kaj estroj, Rangoj, Vestaĵoj kaj ekipaĵoj, Armilaro, Municioj kaj eksplodaĵoj, Pafado, Optiko, Tereno, Topografio kaj orientado, Veturiloj, Mobilizado, La milito, Movmilito, Pozicia milito, Kirastrupo, Artilerio, Pionirado, Transsendaro, Sanitara servado kaj Provizado. Kvankam kelkaj terminoj, kiel "atommilito" evidente indikas al la fino de la Dua Mondmilito, la ĝenerala enhavo de terminoj rilate al bataloj sugestas fruan kompiladon de terminoj inspiritaj de la Unua Mondmilito.

## Referencoj
Kategorio:Milito
Kategorio:Esperanto-fakvortaroj
Kategorio:Esperanto-vortaroj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1955
Kategorio:Multlingvaj vortaroj
Géza Szentmártoni Szabó

**Géza Szentmártoni Szabó** [sentmArtoni sabO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szentmártoni Szabó Géza** estas hungara bibliotekisto, literaturhistoriisto, altlerneja instruisto. Lia origina nomo estis *Géza Szabó* ĝis 1990.

Géza Szabó naskiĝis  en Tiszanagyfalu.
 
## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en Békéscsaba en 1969, poste li studis 2 jarojn en Kalvinana Teologia Akademio de Debrecen, pli poste li estis simpla laboristo same 2 jarojn en muzeo en Budapeŝto. Li akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös 1978, poste li estis bibliotekisto en Tutlanda Biblioteko Széchényi. Inter 1983-1987 li havis stipendion en literatura instituto, poste li instruis en Universitato Loránd Eötvös. Lia literatura laboro fokusiĝis al la 16-a jarcento. Li edziĝis en 1982, lia edzino naskis 3 gefilojn inter 1984-1988. Li ricevis premiojn inter 2010-2018. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Balassa Bálintnak és Rimai Jánosnak istenes éneki* (studo, 1983)
* *Segédkönyvek és szövegkiadások válogatott bibliográfiája a régi magyar irodalomhoz* (1996)
* *Balassi Bálint poézisáról* (2004)
* *Mátyás király egykori lovas képe Rómában, a Campo de’ Fiori sarkán* (2014)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj
Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj