Idanha-a-Nova

**Idanha-a-Nova** estas portugala urbo de la Centra regiono, provínco Beira Baixa, subregiono *Beiras e Serra da Estrela* kaj de la distrikto Castelo Branco kun ĉirkaŭ  loĝantoj. 

La urbo Idanha-a-Nova estas sidejo de la municipo Idanha-a-Nova, kun 1 416,34 km² de areo (la kvara plej etenda en Portugalio) kaj nur 8 340 loĝantoj (2021), subdividita en 13 *freguesias*. La municipa teritorio limas norde kun la municipo Penamacor, oriente kaj sude kun Hispanio, okcidente kun Castelo Branco kaj nordokcidente kun Fundão. 

## Historio
eta|maldekstre|220px|Idanha-a-Velha el Monsanto.
eta|maldekstre|220px|Katedralo de Idanha-a-Velha.
Estas nombraj prahistoriaj restaĵoj de homa loĝado tra la tuta municipo Idanha-a-Nova (Idanha "la nova"), kiel menhiroj. Romianoj ludis gravan rolon en la areo, ĉefe en la loĝlokoj Monsanto, Idanha-a-Velha (Idanha "la malnova", iam konata kiel *Civitas Igaeditanorum* kaj poste ĝermane Egitânia) kaj Ladoeiro kaj en la kamparo ĉirkaŭ la urbo Idanha-a-Nova mem, kie estis romia vilao, aperinta per antikva mozaiko. Post la falo de la Romia Imperio, Suevoj kaj poste Visigotoj dominis en la areo, kaj ekde tiam kreiĝis la nune neeksiatanta Episkopeco de Egitanio, kies arkitektura heredo restas kiel arkeologia loko el la jaro 534, kiu estis unu el la plej gravaj urboj de Luzitanio tiam, el kio restis partoj de romia pavimo kaj ponto, konstruita super la rivero Ponsul. En 1187, oni konstruis kastelon fare de Gualdim Pais, portugala krucmilitisto, templano je la servo de Afonso Henriques de Portugalio. La reĝo Sanĉo la 1-a (1185-1211) havigis al Idanha foruan ĉarton en 1201 por kuraĝigi la setladon kaj defendon de la lando. Lia sukcedanto, la reĝo Afonso la 2-a (1211-1223) konfirmis ĝian ĉarton en 1219 renomante la vilaĝon per la nuna loknomo (Idanha-a-Nova, la Nova) por distingi ĝin el la malnova Idanha (de tiam Idanha-a-Velha), 18 km for. 

La vilaĝo Idanha-a-Nova ege disvolviĝis ekde tiam, kaj samtempe Idanha-a-Velha ege dekadencis. Fine de la 15-a jarcento, la reĝo Manuelo la 1-a (1495–1521), gapis pro la diferenco en la disvolviĝo de ambaŭ Idanha-j (1496) kaj en Junio 1510, agnoskis la progreson de Idanha-a-Nova, havigante al ĝi novan ĉarton. 

Estante municipo lima kun Hispanio, la tuta areo suferis militojn, batalojn kaj invadojn en kelkaj periodoj de la Historio de Portugalio. Granda parto de la loĝantaro de la tuta areo migris al aliaj partoj de Portugalio kaj al eksterlandaj landoj el la 1960-aj jaroj antaŭen. Amasan elmigradon okazigis ekonomiaj tialoj ĉar la areo restis for el la cetero de la lando kaj ankaŭ el la najbara Hispanio kaj tial tre subdisvolviĝinta laŭlonge de plimulto el la 20-a jarcento. El la 2000-aj jaroj ĝis la komenco de la 2020-aj jaroj, pere de Eŭropaj Strukturaj Fondusoj, setlopolitiko de interna Portugalio, la pliiĝo de turismo en Portugalio kaj ondo de rekta eksterlanda investado, la fenomeno de senloĝigo estis mildigita sed la municipo estas ankoraŭ karakterizita per stagnado de la loĝantarkresko kaj intensa maljuniĝo.

## Submunicipoj
eta|230px|maldekstre|Fortikaĵo de Segura.
Idanha-a-Nova havas jenajn dek tri *freguesías*:

* Aldeia de Santa Margarida
* Idanha-a-Nova e Alcafozes
* Ladoeiro
* Medelim
* Monfortinho e Salvaterra do Extremo
* Monsanto e Idanha-a-Velha
* Oledo
* Penha Garcia
* Proença-a-Velha
* Rosmaninhal
* São Miguel de Acha
* Toulões
* Zebreira e Segura

## Ekonomio
La ekonomio de la municipo Idanha-a-Nova dependas el agrikulturo, brutobredado, forstado, turismo, loka administracio kaj agrikultura industrio. Gravaj sektoroj estas eltenebla agrikulturo, semoproduktado, fabrikado de fromaĝo kaj hortikulturo, same kiel de la produktado de olivoj kaj migdaloj, ties produktado kaj procezado. La urbo Idanha-a-Nova disponas de vendejoj, kafejoj kaj restoracioj. La plej granda superbazaro en la urbo estas Intermarché. La akvobaraĵo Marechal Carmona, nome gravita akvobaraĵo, estas ene de la municipo. Alia grava instalaĵo estas banloko *Termas de Monfortinho*.

## Vidindaĵoj 
eta|dekstre|230px|Valo de Ponsul.
* Blazondomo de Markizoj de Graciosa
* Katedralo de Idanha-a-Velha
* Pilorio de Idanha-a-Velha
* Kastelo kaj muregoj de Monsanto
* Pilorio de Monsanto
* Pilorio de Penha Garcia
* Preĝejo de Proença-a-Velha, kun ĉefaltaro orumito kaj tri figuroj de Kalvario
* Preĝejo *Misericórdia* de Proença-a-Velha
* Pilorio de Proença-a-Velha
* Pilorio de Rosmaninhal
* Pilorio de Salvaterra do Extremo
* Fortikaĵo de Segura
* Pilorio de Segura
* Pilorio de Zebreira

## Bildaro

Monsanto e Torre de Lucano.jpg|Monsanto.
Cathedral of Idanha-a-Velha.jpg|Fasado de la katedralo de Idanha-a-Velha.
Idanha a Velha - Catedral - Porta Principal.jpg|Ĉefa pordo de la katedralo de Idanha-a-Velha.
Pelourinho de Idanha-a-Velha 1.jpg|Pilorio de Idanha-a-Velha.
Pelourinho de Monsanto 1.jpg|Pilorio de Monsanto.
Pelourinho de Penha Garcia - Portugal (32342340470).jpg|Pilorio de Penha Garcia.
Penha Garcia.JPG|Penha Garcia kaj Monsanto fone.
MisericordiaPV01.jpg|Preĝejo en Proença-a-Velha.
PelourinhoPV01.jpg|Pilorio de Proença-a-Velha.
Pelourinho Rosmaninhal.jpg|Pilorio de Rosmaninhal.
Pelourinho de Salvaterra do Extremo - Portugal (39556027881).jpg|Pilorio de Salvaterra do Extremo.
Pelourinho de Segura- Portugal (28373946727).jpg|Pilorio de Segura.
Medelim.jpeg|Medelim.
Medelim judiaria.jpeg|Juda kvartalo de Medelim.

## Vidu ankaŭ 
## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* Birdobservado
* Municipo de Idanha-a-Nova
* ESGIN - altlernejo de Idanha-a-Nova 
* Loko kaj ekonomio de Idanha-a-Nova 

Kategorio:Urboj de Portugalio
Kategorio:Distrikto Castelo Branco