open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Industri-medicina aparato

**Industri-medicina aparato**  estas moderna industri-skala ofero de san-servoj kaj medicinaĵoj. Ĝi inkluzivas importadon, eksportadon kaj distribuadon de ekipaĵoj, konsummaterialoj, medikamentoj kaj iloj kuracistaj, odontologiaj, hospitalaj aŭ de iu ajn alia san-profesio. La bezono de ĉiam pli grandaj investoj por esploro kaj evoluigado de novaj drogoj daŭre kondukis la malgrandajn farmaci-industriojn al ĉiam pli malfavoraj kondiĉoj por konkurado kaj sekve al laŭgrada ensorbado fare de multnaciaj kompanioj. La progresoj en sciencaj kaj teknologiaj kampoj konstante konduktas al produktado de pli akurataj kaj neinvadaj manieroj diagnozi, al progreso en kontrolado kaj tenado de nepraj organfunkcioj, nome al la kompleksa aparataro de intensivterapiaj instalaĵoj kaj aliaj. 

Moderna hospitalo estas institucioj ĉiam multkostaj, tamen, ilia nombro kreskas. Internaciaj firmoj eniris la fekundan kampon de hospitala planado, konstruado, instalado kaj financado kaj eĉ de asisto al ilia administrado. Kiel tuto, la industrio farmacia kaj tiu de medicin-hospitalaj aparatoj kaj konsumaĵoj konsistigas ian potencan maŝinon, kun moderna reklamtekniko kaj kun propraj politikaj premgrupoj, stimulantan la ĝeneralan kreskadon de la sistemo, ĉefe tiu de ĝiaj plej multekostaj kaj kompleksaj institucioj.

Oni kreas malverajn esperojn pri la povo de medicino, pri ĝiaj altaj kvalitoj. Oni misedukas familiojn rilate al faktojn pri vivo kaj morto. En kelkaj landoj, al troa kvanto de kuracistoj aldoniĝas troa kvanto de advokatoj. La procesoj de pacientoj kontraŭ kuracistoj multobliĝas. La punpagoj aljuĝitaj atingas altegajn ciferojn. La asekuraj pagoj por plenumado de iuj medicinaj fakoj faras ilin neelteneglaj por kuracisto deziranta laŭgrade redukti sian klinikadon kaj kaŭzas antaŭtempajn emeritiĝojn. Krome, por protekti sin, la kuracisto emas peti multekostajn aŭ iel riskajn ekzamenojn al la paciento, simple por nuligi iun diagnozan eblecon, kiun li tamen scias neproblaba. Per tio, li kontribuas por pligrandigi la ĝeneralajn kostojn de medicina zorgado kaj, sekve de industri-medicina aparato.

Farmaciaj laboratorioj, por pligrandigi kvoto en loka merkato,  monhelpas publikadon de enseoj, simpoziojn, kaj kongresojn kaj implikas kuracistojn en kaŝaj rilatoj kun la medicin-industria aparato, kiu skrapas, se ne pli funde vundas, la profesian etikon.

Kategorio:Medicina etiko
Causa belli

**Causa belli** [ ˈkau̯sa ˈbelliː] estas latina esprimo el internacia juro kun laŭvorta traduko "kaŭzo de milito". Oni ofte konfuzas la esprimon kun alia simila esprimo, casus belli.

Kategorio:Fremdaj vortoj
Kategorio:Internacia juro
Lajos Páll

**PÁLL Lajos ** (pAl) rumania hungara pentristo kaj poeto en Rumanio naskita la 2-an de aprilo 1938 en komunumo Corund kaj mortinta en Odorheiu Secuiesc la 9-an de novembro 2012. 

## Biografio 
Lajos Páll pristudis arton en *Muzik- kaj Artliceo* en Târgu Mureș kaj tri jarojn ĝis 1958 en *Artaltlernejo Ion Andreescu*  en Cluj-Napoca. Ekde 1958 ĝis 1962 li estis politika malliberulo. Li estis ano de la hungara verkista asocio. Li estis distingita per *Pro Cultura Hungariae* en 1998.

## Verkaro 
### Volumoj 
**Fényimádók*, poemoj (1970);
**Köves földek*, poemoj (1980);
**Szárazvillámlás*, poemoj (1993);
**Partraszállás*, poemoj (1994);
**Andromakhé uszályán*, poemoj (1996);
**Három csűrben*, porinfanaj poemoj kaj ilustracioj, 1999;
**Műterem*, albumo, 2001; 
**A legszebb tányér*, fabeloj, 2002;
**Hódara*, porinfanaj poemoj, 2003;
**Álomzene*, poemoj, 2003;
**Cigány-kantáta*, poemoj, 2005,
**A csodák házában*, poemoj 2007.
**Páll Lajos 70 éves*, poemoj kaj pentraĵojreproduktaĵoj. Kun la artisto parolas Huba Kozma, la poemojn elektis György Gálfalvi, 2008.

### Individuaj ekspozicioj 
Târgu Mureș – 1965, 1968, 1971; Miercurea Ciuc – 1965, 1993, 1995, 1996, 2008; Odorheiu Secuiesc – 1965, Kluĵo – 1968, 1976; Praid – 1976, Sovata – 1976; Kufstein – 1974; Hamburg – 1987; Budapest – 1988, 1990 1993,1998, 2008; Szeged – 1988; Stuttgart – 1993; Kiskunmajsa – 1993; Százhalombatta – 1995; Érd – 1995; Zsámbék – 1995;  Kiskunfélegyháza - 1996; Ĝenevo – 1994; Gheorgheni – 1997; Vászoly – 1997; Pápa – 1997, Makó – 2000, 2003;
Stockholm – 2001; Eger – 2006; Budapest – 2008.

### Elektitaj grupaj ekspozicioj 
Bukareŝto – 1965, 1968, 1970 tutlandaj pentraĵ-ekspozicioj; Târgu Mureș – 1965–1968 regionaj ekspozicioj; Miercurea Ciuc – 1968–1993 – distriktaj ekspozicioj; Budapeŝto – 1968 migra ekspozicio de *Erdélyi Csillagok* (Transilvaniaj Steloj), 1989, 1991, 1992, 1996; Kecskemét – 1989; Kőszeg 1989; Kaposvár – 1989; Münster – 1991; Jászberény – 1991; Békés – 1991; Hajdúdorog – 1991; Szekszárd – 1992; Dunaföldvár – 1992; Makó – 1993–1997; Sovata – 1995; Corund – 1995; Kiskunmajsa – 1996.

## Bibliografio 
* Szatmári László: *Páll Lajos*. PALLAS-AKADÉMIA Könyvkiadó, Csíkszereda, 2001.
* Kozma Huba-Gálfalvi György: *Páll Lajos 70 éves*, 2008.

## Fonto 
* Artportalo.hu 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Vármegye Galéria 
* Konciza biografio kaj poemoj 
* Pentraĵoj 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikaj malliberuloj
Veziro

[eta|Portreto de Amir Kabir, veziro de [Naser al-Din Ŝaho Kaĝaro.]]
**Veziro** (el la mezpersa vesir, „juĝisto”, aŭ el la araba vorto vazir, „ŝarĝportisto” [„subreĝo”]), estis originale titolo de ĉefministro aŭ reprezentanto de la abasidaj kalifoj, pli poste en multaj islamaj landoj ofica altrango. 

Ĝia ofico estiĝis en la 8-a jc., kiam la  Barmakida-familio plenumis tiun oficon. La veziro de la Abasidoj staris inter la reganto kaj la popolo, kaj reprezentis la unuan en ĉiu afero de la lastaj (la popolo). La distanciĝo inter la popolo kaj la ŝtata reganto estis nekonata pli frue (sub regado de Umajadoj) kaj respegulas persan efikon. 

Oni menciis la vezirejon dum la fruaj osmandaj turkaj sultanoj kiel *pervane* („konsilio”); tiu vortuzo estas heredo de la anatoliaj selĝukoj. Oni donis la veziran titolon al militara gvidanto ĉe la osmanidaj turkoj unuafoje ĉirkaŭ 1380. Ekde tiam ĝis okupo de Konstantinopolo (1453), la vezira titolo signifis la plej altan atingeblan rangon kaj ĝin rajtis porti pliaj homoj samtempe (ekz. ĉiu ministro de la ŝtato). 

Dum regado de Mehmedo la 2-a (regis 1444–46, 1451–81), la osmanidaj turkoj transprenis la tradician musliman vortuzon kaj la veziran titolon ricevis la ĉefministro, sed antaŭ tio aperis la adjektivo „granda” (en PIV **ĉefveziro**). Oni nomumis ankaŭ kelkajn helpantajn vezirojn  („veziroj de la kupolo”); ili anstataŭigis la grandan veziron, kiam li partoprenis militiron. Ili gvidis kelkfoje la armeon. Pli poste la veziran titolon ricevis la guberniestroj kaj kelkaj altrangaj oficistoj, ekz „la ĉefo de la trezorejo”). 

La granda veziro estis la plenpotenca reprezentanto de la sultano, kaj li gardis la sultanan sigelringon kiel simbolon de la ofico. Ĝia vera influo dependis de la regavido de la unuopaj sultanoj. En 1654, la ĉefveziro ricevis oficialan, memstaran rezidejon: tiu estis la Alta Domejo, kiu fakte transprenis la funkcion de la osman-turka administra centro plenumita de la sultana palaco.  Ekde la 19-a jarcento, la ĉefveziro prezidis ĉe la ministera konsilio, nomumita de la sultano. En 1908, li akiris la rajton pri nomumo de la ministroj. Post kolapso de la Turka Imperio, la funkcio ĉesis en 1918. 

Oni tradicie uzis la nomon "veziro" ankaŭ por la du ĉefoficistoj de la antikva Egipto, kiuj havis potencon de subreĝo. Tiu ofico ekzistis ekde la 4-a dinastio (ĉ.. 2570–2450 a.K.), sed gravis ekde regado de Sesostris la 3-a (1878–40 a.K.), kiam la veziro mem regis la tutan egiptan administradon.

Kategorio:Islamo
Kategorio:Otomana Imperio
Kategorio:Titoloj
Kategorio:Arabaj vortoj
Deklaracio de Alma-Ata

En septembro 1978, 124 reprezentitaj landoj kunvenis en Alma-Ata kunvokitaj de MSO kaj UNICEF. En tiu kunveno, oni diskutis laborfilozofion kaj strategion por igi la bonfaron de moderna medicino atingeblaj al grandaj homamasoj, ĉefe en landoj de tria mondo, kiuj ĝis tiam restis for de la universala san-sistemo. La ĉefaj rezultoj de la kunveno estis prezentitaj en la **deklaracio de Alma-Ata**.

La deklaracio enhavas 10 paragrafojn kaj 22 rekomendojn. La Deklaracio kaj Rekomendoj estis aprobitaj aklame en la plena konsido en la 12-a de septembro 1978.

En sia 5-a paragrafo, la Deklaracio plendas pri "disponebleco al ĉiuj popoloj de la mondo, en la jaro 2000, pri san-nivelo permesata ĝui socie kaj ekonomie produktantan vivon".  

Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Politiko en 1978
Premio Ora Frambo

eta|Transdono dum la 29-a premio en 2009
Ora Frambo () estas premio por la plej malbonaj roluloj, reĝisoroj, scenaroj, filmoj, kantoj. Ĝi estis fondita en 1980 de cinisma film-frenezulo John Wilson, post kiam li finsidis kaj filmajn muzikalojn ''Can't Stop the Music* kaj *Xanadu*. La travivaĵo naskis la ideon en li elektigi al siaj amikoj ĉiujare la plej malbonajn filmojn. Li anoncis la rezulton en sia loĝejo, en la plej malbela pruntita frako, sur kartonpapera podio. El la ŝerco iĝis tradicio, kaj oni anoncas la gajnintojn antaŭ la tiujaraj Oskar-premioj. Pri la kandidatoj kaj la premiitoj decidas la Fondaĵo Ora Frambo.

La aranĝoj okazas plej ofte sen partopreno de la premiitoj. Kelkaj aktoroj poste transprenis la premion (Bill Cosby petis kaj ricevis "luksan (de luxe)" oran kaj marmoran frambon (kosto 27.000 USD)), sed el la steluloj havis kuraĝon nur Tom Green (2002) komikisto kaj Halle Berry (2005) persone transpreni la premion. Berry dank-parolis prenante unumane la Frambon, alimane la Oskar-premion. La "gajnantoj" ricevas plastan frambon, surŝutitan per orkolora koloraĵo, valoranta 5 dolarojn.

Sylvester Stallone estis kandidato 30-foje kaj premiita 10-foje. En 1985, por Rambo kaj la aktuala Rocky-serio li ricevis samtempe la titolon de plej malbonaj aktoro, reĝisoro kaj produktisto, en 2000 li ricevis la titolon kiel la plej malbona aktoro de la jarcento. Inter la viroj li konkuras kun Kevin Costner, kiu havas 16 kandidatigojn kaj 6 premiojn. Inter la virinoj venkis Madonna kun 15 kandidatigoj kaj 9 premioj. Ŝi iĝis ankaŭ la plej malbona aktorino de la jarcento. Post ŝi, dua-klasifikiĝinta aktorino estas Bo Derek kun 11 kandidatigoj kaj 6 premioj.

La plej malbonaj filmoj estis Milito sur la Tero de John Travolta kaj Showgirls kun po 7-7 premioj. Ĉi lasta iĝis la plej malbona filmo en la jarcento kaj havis 13 kandidatigojn.

Ben Affleck ricevis la premion en 2004 en viva spektaklo de *Larry King Show'', sed li tuj disfrapis grundoĵetante la premion. (Oni aŭkciis la restaĵojn en interreto.)

La aranĝo ĉiam okazis en lernejoj, ĉambroj, nur en 2005 oni luis teatron por la aranĝo.

Ora Frambo
Kategorio:Ironiaj kaj humuraj premioj
Fajro de Rizstako

**Fajro de Rizstako**(Japane: 稲むらの火 aŭ 稲村の火 [inamura no hi]; Angle:The Burning of The rice Field) estas rakonto bazita de okazaĵo ke Gihei(poste Hamaguchi Goryo(濱口梧陵 aŭ 浜口梧陵), en la rakonto Gohei) helpis loĝantojn en Hiro-vilaĝo(nune Hirogaŭa-urbeto) en Ansei-Nankai-Tertremo(1854).

La rakonton Lafcadio Hearn(KOIZUMI Yakumo) prezentis en anglalingva sia verko "A Living God". Poste la rakonton NAKAI Tsunezo kiu estis instruisto de Hiro-urbeto, retradukis en lernilon. Tertremologisto Imamura Akitsune asertis uzadon ĝin por Japanlingva lernolibro por instruado pri tertremo, kaj oni uzis ĝin por Japanlingva lernolibro ekde 1937 ĝis 1947.
Post cunamo en Hinda-Oceana Tertremo en 2004, oni reatentis la rakonton, EGAWA Harukuni tradukis ĝin en Esperanton.

## Rakonto
Vespere de iutago, aŭtuno, granda tertremo okazis. Gohei trovis cunamon venantan al la vilaĝo, li bruligis sian rikoltitan rizstakon por averti al loĝantojn cunamon. Ili rifuĝis altejon antaŭ ol ĝi atingas.

## Fakto
Modelo de Gohei, HAMAGUCHI Goryo estis 7-a estro de sojo-produktanto Yamasa. 24-a de decembro 1854(15-a de novembro, 1-a jaro de Ansei) okazis Ansei-Nankai-Tertremo, cunamo atingis la vilaĝon. HAMAGUCHI bruligis rizpajlon por anonci rifuĝvojon al damaĝitoj. Post la katastrofo, li investis sian propraĵon por konstrui kontraŭondajn digojn. La digoj protektis la urbeton kontraŭ cunamoj en Tonankai-Tertremo(1944) kaj Nankai-Tertremo(1946).

## Eksteraj ligiloj 
*Inamura no Hi  (Japanlingve)
*Inamura no Hi(bildo-rakonto)  (Japane, Angle)

Kategorio:Tertremoj en Azio
Kategorio:Vilaĝoj
Kategorio:Tertremoj en la 19-a jarcento
Pacta sunt servanda

**Pacta sunt servanda** estas latina esprimo kun laŭvorta traduko "akordoj estas obeendaj". Ĝi estas la plej baza principo de internacia juro. Traktato estu plenumita bonafide, laŭ la komuna senco de la vortoj de traktato en ĝia kunteksto kaj konsiderante ĝian celon. Laŭ tiu principo traktantoj ne povas alvoki la dispozioj de sia interna juro por malobei traktaton.

## Vidu ankaŭ 
*Konvencioj de Vieno pri diplomatio

Kategorio:Fremdaj vortoj
Nacia heroo

[eta|Statuo de [Robin Hood, bonkonata angla nacia heroo, en Nottingham, Anglio]]
**Nacia heroo** estas heroo, kies nomo, personeco kaj dokumentado de siaj agoj estas presitaj en la konscio de la nacio kaj servas kiel objekto de fiero, kiun la popolo festas pro siaj agadoj en historio de la lando. Plejparte, la vivhistorioj de naciaj herooj ne baziĝas sur fidindaj historiaj rekordoj kiel dokumentoj, kaj la trajtoj de la protagonisto kaj siaj agoj ofte estas troigaj, troigitaj kaj ricevas legenda-mitologian tuŝon. Ekzistas kaj bone dokumentitaj naciaj herooj, kaj kelkaj kiuj estas fikciaj.

La ĉeesto de la nacia heroo en la nacia konscio estas esprimita en la mencio de la karaktero en popolkantoj, popolaj fabeloj kaj aliaj elementoj de folkloro. Popolaj herooj ankaŭ estas utiligitaj kiel temo en literaturaj verkoj kaj filmoj. La nacia heroo estas admirita de homoj, aŭ de aparta popolo, kaj plejparte reflektas idealojn kaj valorojn de sia kulturo.

La vivo de la nacia heroo komenciĝas kiel ordinara vivo kiel iu alia homo, kaj ŝanĝiĝas nekutime post signifaj vivokazaĵoj, ofte en respondo al socia maljusto kaj ofte en respondo al naturaj katastrofoj. Oftaj kazoj estas kazoj kie la nacia heroo estas portretita kiel la protektanto de la pleboj kaj kiel helpanta al la popolamasoj kontraŭ subpremo kaj tiraneco aŭ korupto de la institucia strukturo, kiel ekzemple kontraŭbatalado de malbona Reĝo. En ĉi tiuj kazoj li plej ofte, sed ne nepre, vivas iel eksterleĝe.

## Listo de naciaj herooj 
## Vidu ankaŭ 
* Popola heroo
* Popolaj eposoj


Kategorio:Naciismo
Kategorio:Historio
Jacek Dukaj

**Jacek Józef DUKAJ** (naskiĝis la 30-an de julio 1974) estas pola verkisto. Li skribadas sciencfikcion kaj fantaston.

## Vivo 
DUKAJ naskiĝis en Tarnów. Li studis filozofion en la krakova Jagelona Universitato. Li debutis en februaro de 1990 per novelo *Złota galera* ("Ora galero") en monatgazeto *Fantastyka*.

Dekdufoje nomumita por Premio Zajdel. Li fariĝas laŭreato en 2000 por novelo *Katedra* ("Katedralo"), en 2001 por romano *Czarne oceany* ("Nigraj oceanoj"), en 2003 por romano *Inne pieśni* ("Aliaj kantoj") kaj en 2004 por romano *Perfekcyjna niedoskonałość* ("Perfekta neperfekteco").

Desegnita filmo de *Tomasz Bagiński*, "Katedralo", bazita sur novelo de DUKAJ estis en 2003 nomumita por Oskaro. Bagiński preparas novan filmon, bazita sur novelo de DUKAJ *Ruch generała* ("Moviĝo de generalo").

Noveloj de DUKAJ tradukitas en angla, ĉeĥa, germana, hungara kaj rusa lingvo.
## Bibliografio 
### Novelaroj 
* *W kraju niewiernych* ("En lando de senkreduloj" - 2000)
* *Xavras Wyżryn i inne fikcje narodowe* ("Xavras Wyżryn kaj aliaj naciafikcioj" - 2004)
* *Król Bólu* ("Reĝo de Doloro" 2006, en preparo)

### Romanoj 
* *Xavras Wyżryn* (1997)
* *Aguerre w świcie* ("Aguerre en tagiĝo" - mikroromano publikigita en antologio *Wizje Alternatywne 3*, 2001)
* *Czarne oceany* ("Nigraj oceanoj" - 2001)
* *Córka łupieżcy* ("Filino de rabisto" - mikroromano publikigita en antologio *Wizje Alternatywne 4*, 2002)
* *Extensa* (2002)
* *Inne pieśni* ("Aliaj kantoj" - 2003)
* *Perfekcyjna niedoskonałość - Pierwsza tercja Progresu* ("Perfekta neperfekteco - unua tercio de Progreso" - 2004)

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de Jacek DUKAJ 

Kategorio: Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Polaj_verkistoj
Kategorio:Pollingvaj verkistoj
Suzy Amis

**Suzy AMIS** naskiĝis  en Oklahoma Urbo, Oklahomo) estas usona filma aktorino kaj manekeno. Ŝi estas plej bone konata pro sia rolo kiel Josephine "Jo" Monaghan en *The Ballad of Little Jo* (1993), kaj ŝia rolo kiel Lizzy Calvert, la nepino de Rose DeWitt Bukater (Gloria Stuart) en la filmo *Titanic* (1997).

Suzy havas filon kun sia eksedzo Sam Robards. Ŝi edziniĝis kun filmdirektoro James Cameron en 2000, kaj ili havas du infanojn.

## Filmaro 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj fotomodeloj
Antal Vetter

**Antal VETTER** (1803-1882) estis hungara armea generalo. Li soldatservis en la aŭstra imperia armeo, el kiu li iris kiel leŭtenanto al la hungara armeo, dum la hungara liberecbatalo de 1848-49. Li batalis aŭtune de 1848 en suda Hungario, en 1849 li iĝis provizore gvidanto de la ministerio pri militaferoj, plio poste li iĝis eĉ komandanto de la ĉefaj fortoj de la hungara armeo.

Post malevnko de la hungara liberecbatalo, li kaŝis sin en Hungario, sed en 1850 li elmigris. Oni ekzekutis lin en la Aŭstra Imperio en 1851 (in effigie). Li agadis komence en Londono, kie li organizis la etburĝajn demokratojn. Li vivis en 1852-53 en Nov-Jorko, sed poste - je komisio de Lajos Kossuth - en Piemonto. Li partoprenis en 1860 en bataloj de Garibaldi, en 1866 en organizo de la prusia hungara legio. Post la hungara-aŭstra interkonsento, li revenis al Hungario.

Kategorio:Hungaraj soldatoj
Dek du kolegioj

eta|250px|Onidire, la plej longa universitata koridoro en la mondo. "Dek du Kolegioj", la ĉef-konstruaĵo de SPbŜU
La **dek du kolegioj** estas fama konstruaĵo sur Vasiljevskij insulo en la centro de Sankt-Peterburgo, konstruita de Domenico Trezzini (1670-1734). Ĝi estas etendita orte al la kajo de Neva kaj konsistas el dek du sekcioj, ligitaj per longega koridoro. Dekomence la domo estis sidejo de "kolegioj" — rusiaj ministerioj de la tempo de Petro la Granda.

En 1819, post serioza rekonstruo fare de A. V. ŜĈEDRIN, la konstruaĵo iĝis ĉefsidejo de la Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato.

## Vidu ankaŭ 
* Palaco de Menŝikov

Kategorio:Sankt-Peterburgo
Kategorio:Baroko
Golumo

***Golumo*** (pseŭdonimo de Smeagolo) estas nomo de la obskura kreitaĵo kiu aperas en la fantasta verko de Tolkien, La Mastro de l' Ringoj.eta|Golumo

## Rolo de la ulo en Mez-Tero 
Smeagolo estis antaŭe hobito kiu degeneris al malbona kaj sola besto post la trovo de la Unu Ringo, la sorĉaja ilo kiun Saŭrono kreis por regadi ĉion en Mez-Tero. Dum li fiŝkaptadis kun hobita amiko sia, Deagolo, ili malkovris funde de rivero la belan ringon. Estis la naskiĝtago de Smeagolo, kaj li postulis ke la ringo sin alfalis. Post malkonsento kun Deagolo, li fine sufokpremis lin kaj foriris kun la ringo. Persekutita de la aliaj hobitoj pro la murdo de Deagolo, li eskapas en la montaron kun sia precioza ringo. Dum centoj da jaroj, li vivis tie, la ringo vivigante lin. Manĝante krudajn fiŝojn, okupante promeni en obskurajn kavernojn ĉiutage, li progresive ŝanĝis de hobito en bestaĉon. Ĝis Bilbo Baginzo kiu hazarde promenas ĉi tie, trovas la ringon. Tio troviĝas dum la rakonto de La Hobito.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.serkis.com 
* http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/full/329/7480/1435?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=gollum&searchid=1103349387213_18575&stored_search=&FIRSTINDEX=0&volume=329&issue=7480 
* http://www.chez.com/tolkien/enciclopedia/gollum.html 
* http://www.elfenomeno.com/info/tipocont/3/ver/9323 

Kategorio:Roluloj de La Mastro de l' Ringoj
Kategorio:Roluloj de La Hobito
Kategorio:Hobitoj
Sighetu Marmației

**Sighetu Marmației** [sigetu marmaciej] (hungare: **Máramarossziget** [maramaroŝsiget], germane: **Sighet** siget) estas urbo en distrikto Maramureș en Rumanio ĉe la okcidenta piedo de la Maramureș-montaro en la Maramureș-baseno, ĉe la enfluejo de Iza en Tison. Ĝi estas fervoja kaj publikvoja nodo. Administre apartenas al ĝi Iapa, Lazu Baciulu, Șugău, Valea Cufundoasă, Valea Hotarului.

Sighetu Marmației situas sur la maldekstra bordo de Tiso; aliflanke situas Solotvino en Ukrainio. La urbo havas fervojan stacion kun ligoj al Vișeu de Jos kaj Kluĵo; en la urbo kuniĝas la naciaj vojoj DN18 kaj DN19.

## Loĝantaro 
En 1910 oni nombris 21 370 loĝantojn (hungarojn, judojn, rumanojn, germanojn); en 1992 42&nbsp;585 (rumanojn, 19&nbsp;% da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba datiĝas de 1308 inter la saltransportaj urboj. Fine de 1914 la rusoj okupis la urbon, sed la hungaroj iom poste reokupis ĝin. En 1919 laŭ la novaj limoj la urbo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ĉar spite tion, ke la urbo situas en la maldekstra flanko de Tiso, ankaŭ la fervojo tie konstruiĝis (tamen la plejparto en la dekstra flanko), tial la tutan fervojon kaj la urbon ricevis la ĉeĥoj. Tio estis absurda, pro tio Ĉeĥoslovakio rezignis la urbon kaj la maldekstran flankon, kie estis ankaŭ iom da fervoja trako. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 la urbo apartenis al Hungario (*Máramaros vármegye*). En 1922 koncertis en la urbo Béla Bartók. En majo 1944 estis forportitaj de tie 38 mil judoj en ekstermajn tendarojn. De 1949 funkciis tie politika prizono, en kiu estis malliberuloj inter aliaj Iuliu Maniu, eksĉefministro, kaj Áron Márton, katolika episkopo. La iama malliberejo estas ekde 1994 muzeo pri la memoro de la viktimoj de komunismo kaj kontraŭkomunisma rezistado.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

== Komunumoj pri *sziget* (= insulo) en Hungara reĝlando ==

## Vidu ankaŭ 
* Listo de gravaj personoj de Sighetu Marmației

## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Sighetu Marmatiei jud Maramures.png|Situo en la distrikto
Dosiero: ROU_MM_Sighetu_Marmatiei_CoA.png|La urba blazono
Dosiero: Cimitero Armata Rossa.jpg|Tombejo de la Ruĝa Armeo ĉe Sighetu Marmației
Dosiero: Sighet synagogue.JPG|La sinagogo en Sighetu Marmației
Dosiero: Zentrum_Sighet_1.jpg|La historia centro

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Kategorio:Urboj ĉe Tiso
Tim Morley

**Tim MORLEY** (naskiĝis la 2-an de oktobro 1973) estas brita esperantisto loĝanta en Kembriĝo en Anglio, iama komputila programisto kaj nuntempa instruisto de la angla, la franca, kaj Esperanto. Tim famiĝis kiel kreinto de esperantlingvaj versioj de pluraj komputilaj projektoj - interalie de OpenOffice.org kaj PledgeBank.

Tim Morley esperantistiĝis en 2001. Ekde la fino de 2002 li engaĝiĝas en la esperantlingva traduko de OpenOffice.org kaj en decembro de 2005 li lanĉis la esperantlingvan tradukon de PledgeBank. Li estas ankaŭ vikipediisto.

En 2012 Tim Morley prezentis TEDx prelego en Kembriĝo, Britio, pri la propedeŭtika valoro de Esperanto.

Tim Morley ankaŭ kaj tradukis kaj eldonis Esperantan version de la ludo Kartoj kontraŭ Esperantujo.

Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Britaj vikimedianoj
Tanja Saviĉeva

**Tanja SAVIĈEVA** (30-a de januaro 1930 — 1-a de julio 1944) estis Leningrada knabino-mezlernejano, kiu ekde Sieĝo de Leningrado komencis noti taglibron en notlibro, restinta post ŝia pli aĝa fratino Nina. Tiu taglibro enhavas nur 9 paĝojn, kaj sur 6 el ili estas notitaj datoj de morto de ŝiaj parencoj. La taglibro estis prezentita dum Nurenberga proceso inter materialoj de akuzo.

Tanja Saviĉeva mem estis evakuita el Leningrado somere de 1942 al Ŝatkovskij distrikto de Gorkovskaja (nun – Niĵni-Novgoroda) provinco. Ŝi mortis la 1-an de julio 1944 en Ŝatkovskaja distrikta kuracejo pro nekuracebla malsano — progresanta inanicio.

La taglibro mem nun estas montrata en la Muzeo pri historio de Leningrado, kaj ĝia kopio — en vitrino de pavilono ĉe Piskarjovskoje tombejo.

La 31-an de majo 1981 ĉe Ŝatkovskoje tombejo estis malfermita monumento — marmora tombŝtono kaj steleo kun bronza bareliefo (skulptisto — Ĥolujeva, arkitektoj — Gavrilov kaj Ĥolujev). Apude estis starigita en 1975 steleo kun bareliefa portreto de la knabino kaj paĝoj de ŝia taglibro. Sur la domo en Peterburgo, kie Tanja loĝis dum la sieĝo, estas memortabulo.
frame|dekstra|Folioj de la taglibro kaj foto de Tanja SAVIĈEVA nun estas montrataj en Muzeo de Historio de Sankt-Peterburgo

Je honoro de Tanja Saviĉeva estis nomita asteroido 2127.

## La taglibro 
* La 28-a de decembro 1941. Ĵenja mortis je la 12-a matene.
* Avino mortis la 25-an de januaro 1942, je la 3-a posttagmeze.
* Ljoka [frato de Tanja] mortis la 17-an de marto je la 5-a horo matene.
* Onklo Vasja mortis la 13-an de aprilo je la 2-a horo nokte.
* Onklo Ljoŝa – la 10-an de majo je la 4-a horo posttagmeze.
* Panjo – la 13-an de majo je la 7-a kaj duono matene.
* Saviĉev-oj mortis.
* Mortis ĉiuj.
* Restas nur Tanja.

## En Esperanto-kulturo 
En 2017 aperis libro de Kalle Kniivilä La Strato de Tanja, en kiu li priskribas la historiojn de la Saviĉev-familio, de iliaj ĉirkaŭaĵo kaj kvartalo sur fono de la historio de Rusio en 1917-2017. Samtempe aperis versioj en Esperanto, la finna kaj la sveda lingvoj.

## Vidu ankaŭ 
* La Strato de Tanja
* Sieĝo de Leningrado

Kategorio:Sieĝo de Leningrado
Kategorio:Taglibristoj
Kategorio:Infanaj verkistoj
Kategorio:Infanoj dum milito
Kategorio:Sovetianoj de la Dua Mondmilito
Gojko Mitić

**Gojko MITIĆ** (serbe Гојко Митић; n. 13-an de junio 1940) estas serba aktoro kaj reĝisoro. Li konatiĝis per siaj multaj indianaj kaj okcidentaj filmoj, kiel "*Winnetou de GDR*".

## Vivo 
Mitić devenis el kamparana familio el la vilaĝo Strojkovce, urbero de la urbo Leskovac en la suda de Serbio. Ĉar lia patro Živojin partoprenis al libereca batalo de la jugoslavaj partizanoj dum la dua mondmilito. Li edukiĝis kun lia frato Dragan ĉe iliaj geavoj. Post lia lerneja perfektiĝo, dum kiu li lernis la germanan lingvon, Mitić komencis dudekaĝe en Belgrado studi sporton. Dum la studado li jam filmumis, ĉar tiam multaj internaciaj filmoj, kies aktoroj estis ofte studentoj en la belgrada sportuniversitato, produktiĝis en jugoslavio.

Depost 1961 Mitić partoprenis kiel stuntisto al italaj kaj britaj filmoj kaj 1963 prenis etan rolon en Karl May-a filmo de la germana firmo Rialto.

En lia unua granda rolo en "*Unter Geiern*" (Inter vulturoj), kiu fariĝis 1964 de Horst Wendlandt, aperis lia nomo ankoraŭ germanigite kiel "*Georg Mitic*". Samjare komencis la DEFA fari indianajn filmojn en Jugoslavio, kaj Mitić estis la ĉefrolulo en "*Die Söhne der großen Bärin*" (La filoj de la granda ursino), kio estis lia unua ĉefrolo. Kun tio komencis lia filmkariero specife en la GDR, kie li ekhavis popularecegon. Sed li estis konata ankaŭ en Orienteŭropo, Afriko kaj Azio. Ĝis 1975 li faris almenaŭ unu filmon po jaro, en kiuj estis preskaŭ nur indianĉefuloj. Por ne diskriminacii la indianojn, Mitić dubladiĝis, kvankvam li povis paroli germane fluante. Ankaŭ 1975 li unufoje vidiĝis en la *Harzer Bergtheater* (Harca monta teatrejo) en Thale kiel Spartacus. Tie li ludis ĝis 1984 plej ofte aventur-teatraĵojn, kiuj filmiĝis por la GDR-a televido.

Sed Mitić ludis ne nur indianajn filmojn. Li teatrumis, kaj faris sciencfikciajn kaj televidajn filmojn multfoje kun Renate Blume, kun kiu li kunvivis de 1974 ĝis 1976. Flanke de la aktorado li ankaŭ estis kantisto kaj moderatoro. De 1981 ĝis 1989 li reĝisoris kvin filmojn de la knabserio "*Jan und Tini*" (Jan kaj Tini). 1988 li havis lian lastan indianrolon en "*Präriejäger in Mexiko*" (Preriĉasisto en Meksiko).

Post 1990 li denove havis pli etajn rolojn. Nun Gojko Mitić vivas en Berlino.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gojko-mitic.de  
* http://www.cinegraph.de/lexikon/Mitic_Gojko/biografie.html  
* http://www.highlightzone.de/dvd/gojko_mitic.html 
* http://www.gojkomitic.de 

Kategorio:Aktoroj en filmoj de Karl May
Kategorio:Serbaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 13-an de junio
Artistkolonio de Baia Mare

*Pri la hungara periodo vidu apartan artikolon Artistkolonio (Nagybánya)!*

Artistkolonio de Baia Mare estas unu el la gravaj modernaj artistskoloj en Hungario

## Historio 
Ĝi estis fondita en Nagybánya en 1896. La fondintoj estis Simon Hollósy, István Réti, János Thorma, Béla Iványi-Grünwald kaj Károly Ferenczy. Ĝi formiĝis el la liberskolo de Hollósy estigita en Munkeno, kies anoj ĉiusomere venis por pentri en Baia Mare. Post la foriro de Hollósy en 1902, la aliaj fondis liberskolon. En 1911 oni fondis la Asocion de Artistoj de Baia Mare. Post la Unua mondmilito ekde 1919 ĝis 1927 ĝi funkciis sub la direktado de János Thorma. La nombro de disĉiploj estis 1919 48 kaj 1927 112. Ankaŭ rumanaj lernantoj partoprenis ĝin el Bukareŝto, Iaşi, Chişinău. En 1927 oni refondis la skolon sub la nomo Belarta Skolo de Baia Mare kaj direktadis ĝin János Krizsán kaj András Mikola ĝis 1935, kiam la estraro de la urbo malestigis ĝin. Sándor Ziffer pentris tie ekde 1906, tie vivis ekde 1918 ĝis sia morto.

## Vidu ankaŭ 
*Listo de artistoj de Artistkolonio Baia Mare
*Artistkolonio de Baia Sprie

## Bibliografio 
* Réti István: *A nagybányai művésztelep*. 1954.
* Murádin Jenő: *Nagybánya: A festőiskola művészei*. Missionart Galéria, Miskolc, 1994.
* Murádin Jenő: *A Ferenczy művészcsalád Erdélyben*. Kriterion Könyvkiadó, Bukarest, 1981.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
*Historio de artiskolonio
* Pri la artistkolonio (angle)
* Arto en Hungario
*Artistkolonio de Baia Mare

Kategorio:Artistkolonioj en Rumanio
Kategorio:Rumaniaj hungaraj institucioj kaj institutoj 
Kategorio:Hungaraj institucioj kaj institutoj en Transilvanio
Kategorio:Pentrado
Kategorio:Arto
Kodo

Laŭ la 9ª Oficiala Aldono **kodo** estas «sistemo de signoj aŭ signaloj por prezenti mesaĝojn aŭ ordonojn: internacia marista signalkodo; morsa kodo; sepbita kodo; gena kodo; ĉifro estas sekreta kodo».

Inter aliaj, kodoj estas uzataj por prezenti signojn per entjeroj. Ĉi tiaj *signokodoj* estas:
* ASCII
* ISO-8859 (aro da kodoj; inter aliaj, ISO 8859-3 disponigas la literojn de Esperanto)
* KOI (KOI-7, KOI-8, KOI8-R, KOI8-U, …)
* Serio "CP" de kodoj (CP437, CP855, CP866, CP1250, CP1251, CP1252, ...)
* Unikodo (kaj ties kodoprezentoj: UTF-7, UTF-8, UTF-16, UTF-32)
* morsa kodo
* Baudot-kodo

## Vidu ankaŭ 
* Fontkodo
* Impulskodigo-modulado
* Kodoprezento
* Gena kodo
* Kriptologio
* Listo de stamp-kodoj de la metroo de Parizo

Kategorio:Informa teorio
Kategorio:Komunikado
Kategorio:Komputiko
Kategorio:Signokodoj
Kategorio:Teorio de kodigo
Lernolibro

[eta|Lernolibroj pri la [hungara lingvo kaj pri esperanto.]]
**Lernolibro** estas instrua manlibro aŭ normala libro en ajna branĉo de studo, uzata por lerni laŭ ĝi. Oni klasifikas lernolibrojn laŭ ambaŭ la celata spektantaro kaj la temo. Lernolibroj estas kutime eldonataj de specialaj eldonejoj kun celo priservi ajnan peton por kompreno de ajna temo instruebla. Temas pri granda merkato kaj oni bezonas grandajn volumojn de vendoj, por ke la eldonita lernolibro fariĝu profita. Kvankam plejmultaj lernolibroj estas eldonataj sole presitaj en papera formo, foje aperas ankaŭ elektronikaj lernolibroj alireblaj ekzemple per interreto.

Lernolibroj aperis kiel instruiloj samtempe kun la invento de presarto fare de Johannes Gutenberg. Fruaj lernolibroj estis uzataj de instruistoj, kiuj uzis ilin kiel gvidilojn dum lecionoj. Poste, instruistoj ekuzis specialajn instruistajn librojn kaj lernolibroj plu estis presataj por infanoj, kaj fariĝis la primara instruilo por la plejmulto de infanoj ekde la 19-a jarcento.

## Aŭtoroj de lernolibroj konataj tutmonde
* Ludoviko Zamenhof, "Unua Libro" - la unua eldonita lernolibro de Esperanto
* Andrzej Mostowski, pola matematikisto kaj logikisto okupiĝanta ĉefe pri fundamentoj de matematiko
## Lernolibroj de Esperanto
*Gerda Malaperis;
*Karlo;
*Petro;
### Recenzoj
Pri *Petro*

## Vidu ankaŭ
* *Orbis Pictus*

## Eksteraj ligiloj 
* Viki-Libroj - Esperanta vikia projekto por starigo de liberaj elektronikaj libroj *(esperanto)*
* Konstruata libera lernolibro pri Esperanto en la Viki-Libroj *(angle)*

Kategorio:Literaturo

Kategorio:Libroj
Kategorio:Edukado
Kategorio:Libroj laŭ tipoj
Kategorio:Edukiloj
Elie Wiesel

**Elie WIESEL** [eli vizel], (denaske Eliezer Wiesel; naskiĝis la 30-an de septembro 1928 en Sighetu Marmaţiei, mortis la 2-an de julio 2016 en Novjorko) estis usona verkisto kaj ĵurnalisto hungara juddevena, verkinta en la franca kaj angla lingvoj, laŭreato de Nobel-Premio pri Paco.

## Vivo 
Elie Wiesel naskiĝis en Rumanio, en ortodoksa ĥasida familio (kune kun tri fratinoj). Dum la Dua Mondmilito malliberigito de koncentrejoj en Aŭŝvico (kie pereis liaj patrino kaj fratino) kaj Buchenwald (ĉi tie pereis lia patro). Post la milito li forveturis al Francio, kie li studis filozofion en Sorbono kaj komencis ĵurnalistan laboron kiel kunlaboranto de francaj kaj israelaj revuoj. En 1956 li forveturis al Usono, kie en 1963 ricevis usonan civitanecon.

Li estas proponinto de la termino holokaŭsto.

Wiesel estis prezidanto de la usona *Presidential Commission on the Holocaust*, poste aliŝanĝita al *U.S. Holocaust Memorial Council* – kaj sian socian-politikan agadon dediĉis al martireco de judoj, samtempe viktimoj de naziismo kaj stalinismo. Li iniciatis konstruon de *United States Holocaust Memorial Museum* de Vaŝingtono. Profesoro de humanistiko en la Universitato de Boston.

Li verkis pli ol 40 librojn, interalie romanojn: *Un di Welt Hot Geszwign* (Kaj la mondo restis silenta, 1956), *La nuit* (Nokto, 1958), *La ville de la chance* (1962), *Le mendiant de Jérusalem* (1968), ''Le testament d'un poète juif assassiné* (1980), *L'oublié* (1989), rakontojn, dramojn, ĥasidajn kaj talmudajn rakontojn, eseojn.

En 1986, li ricevis Nobel-Premion pri Paco. En Usono li ricevis en 1986 la medalon *Congressional Gold Medal of Achievement*. Li estis aktiva cionisto, en 1997 li ricevis la distingon *Guardian of Zion Award*.

Verŝajne post la milito en la 40-aj jaroj, li kunlaboris kun terorisma organizaĵo *Irgun'', kiu faris konatan atencon al la hotelo de Reĝo Davido en Jerusalemo, la 22-an de julio 1946.

En 2008 lia fondaĵo perdis pli ol 15 milionojn da dolaroj (preskaŭ sian tutan financan havaĵon) rezulte de agado de la "piramido" de Bernard Madoff, kies fonduso estris lian bienon.

## Vidu ankaŭ 
Sem Dresden (verkisto)

## Eksteraj ligiloj 
* Fondumo Elie Wiesel
* Biografio de Elie Wiesel

Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Jidlingvaj verkistoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Deportitoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Rumanaj judoj
Kategorio:Rumanoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Simon Hollósy

**HOLLÓSY Simon** [holOŝi ŝimon] estis armendevena hungara pentristo naskita la 2-an de februaro en 1857 en Hungara reĝlando en Máramarossziget (nuntempa Sighetu Marmaţiei en Rumanio). Li estis mortinta la 8-an de majo 1918 en Técső (nuntempa Tjaĉiv en Ukrainio).
maldekstre|eta|HOLLÓSY Simon: Memportreto

## Biografio 
Hollósy estis disĉiplo de Bertalan Székely en Budapeŝto, post tiu li plustudis en Munkeno. En 1886 li fondis liberskolon, kie multe da famaj pentristoj lernis, interalie Tivadar Csontváry Kosztka. En 1896 li fondis Artistkolonion de Nagybánya, kies apud Károly Ferenczy li estis la plej elstara majstro. En ĉiu jaro li pasigis la somerojn en Nagybánya, poste li revenis por instrui al Munkeno. Post 1902 li havis konflikton kun pentristoj en Nagybánya, tial li forlasis la artistkolonion. En la lastaj jaroj li vivis nur en Técső, tamen ankaŭ tie li havis junajn pentristojn.
eta|Memortabulo en Budapeŝto

## Liaj pentraĵoj (elekto) 
* *Tengerihántás* 1885
* *Zrínyi kirohanása* 1896
* *Aratás után* (Post rikolto), 1908
* *Tavaszi hangulat (Tisza partja)* 1912

## Memorigiloj 
* memortabulo kaj strato en Budapeŝto
* busto en Tjaĉiv

## Liaj disĉiploj (elekto) 
* Ferenc Ács
* Árpád Basch
* Ernő Béli Vörös
* Ágost Benkhard
* Ilma Bernáth
* Frigyes Borszéky
* Tivadar Csontváry Kosztka
* Nándor Deák
* Andor Dudits
* Jenő Feiks
* Zoltán Felvinczi Takács
* Sándor Galimberti
* Oszkár Glatz
* Elemér Halász-Hradil
* László Hegedűs (pentristo)
* László Holló

* Nándor Honti
* Béla Horthy
* Ferenc Joachim
* Béla Joó
* Lajos Károlyi (pentristo)
* Leó Kóber
* György Kocsis
* Frida Konstantin
* Ervin Körmendi-Frim
* Gyula Kosztolányi-Kann
* Sándor Kubinyi
* Mihály Kuczka
* Lajos Kunffy
* Artúr Lakatos
* Ernesztin Lohwag
* Jenő Maticska
* István Nécsey
* Sándor Nyilasy
* Sándor Oláh (pentristo)
* János Pentelei Molnár
* Hugó Poll
* Béla Rerrich
* István Réti
* Ferenc Szablya-Frischauf
* János Thorma
* Manó Vesztróczy
* Sándor Ziffer

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Arto en Hungario
* TerminArtors

Hollósy Tengerihántás 1885.JPG|Tengerihántás, 1885 (lia plej konata pentraĵo)
Hollósy, Simon - Springtime Mood (Bank of the River Tisza, 1916).jpg|Tavaszi hangulat (Tisza partja), 1912
Hollósy, Simon - After the Harvest (1908).jpg|Aratás után, 1908
Hollósy, Simon - Haystacks II (1912).jpg|Szénaboglyák, 1912
Hollósy Zrínyi kirohanása.jpg|Zrínyi kirohanása 1896

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungariaj armenoj
Germania reunuiĝo

La **Germania reunuiĝo** () estas la historia okazo en la , kiam Germana Demokratia Respubliko (GDR) aliĝis al Federacia Respubliko Germanio (FRG).

Kune kun revolucioj de 1989, la germania reunuiĝo estas ofte rigardata kiel simbola fino de la malvarma milito.

## Historio 
[eta|300ra|[Ĉefministro de GDR, Hans Modrow kaj Kanceliero de FRG, Helmut Kohl partoprenis la oficialan malfermon de Brandenburga pordego]]

Post la divido de Germanio en 1949, Federacia Respubliko Germanio kaj Germana Demokrata Respubliko daŭrigis klopodojn por reunuiĝo. En 1973 FRG kaj GDR ambaŭ aliĝis en UN. Post la aliĝo en UN kaj internacia rekono, GDR rekonis FRG kiel "ekstera lando", Malgraŭ dum la malvarma milito, GDR permesis viziton de FRG-civitanoj en GDR. Du Germanioj daŭrigis kunlaboradon ĝis fino de 1980-jaroj.

En marto 1985, Miĥail Gorbaĉov estis elektita kiel Soveta ĝeneralsekretario. Komence politikan reformon en Sovetunio, Gorbaĉov ŝanĝis tradician sovetan politikon pri socialismaj ŝtatoj, kiuj estis sub la influo de Sovetunio. Tiuj reformoj kreskis reforman movadon en socialismaj ŝtatoj, kiuj rezultis Revolucioj de 1989 en Orienta Eŭropo. En GDR ankaŭ protestoj komenciĝis en GDR kontraŭ reĝimo de Erich Honecker.

En aprilo 1989, Hungara registaro decidis malfermi landlimon kun Aŭstrio. Tio provokis amasan foriron de civitanoj el GDR al FRG. Dum la septembro 1989, pli ol 13 000 orientgermanoj lasis GDR, aliris en FRG. Protestoj por liberaligo de GDR okazis en ĉefaj urboj de GDR, kiel Berlin kaj Leipzig.

La 9-an de oktobro 1989, funkciulo de SED, Gunter Schabowski anoncis la liberigon de vojaĝo. Dum la gazetara konferenco, pri politiko Schabowski respondis ke vojaĝo permesiĝis *senprokraste*. Post lia anonco, multaj orientgermanoj provis foriron el GDR tra landlimo kun Okcidenta Germanio. La landlimaj trupoj de GDR ne haltigis civitanojn. En sama tago, Berlina muro estis faligita de civitanoj.

Post la falo de Berlina muro kaj unua libera parlamenta baloto de GDR la , GDR kaj FRG kulminis en la Unuiĝa Traktato. La 23-an de aŭgusto 1990, Popola ĉambro de GDR decidis aliĝi en FRG. En septembro 1990 en Moskvo, FRG kaj GDR, la kvar aliancanaj ŝtatoj (Usono, Sovetunio, Britio, Francio) subskribis la "Du-Plus-Kvar-Traktato" (), kiu rekonis reunuiĝintan germanian ŝtaton. La 3-an de oktobro 1990, GDR aliĝis en FRG.

Post la unuiĝo, la registaro de Germanio komencis reformon por unuigi novajn landojn en FRG. Tri aliancanaj militfortoj forlasis Germanion en 1994.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Germanio
* Berlina Muro
* Stalin-notoj
* Tago de la germana unueco

## Eksteraj ligiloj 
* La Fino de Orienta Germanio, *Deutsche Welle* 


Kategorio:1990 en Germanio
Kategorio:Unuiĝo de ŝtatoj
Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio
Kategorio:Revolucioj de 1989
Georgij Ĵĵonov

eta|Prezidento de Rusio Vladimir Putin dekoras Geogij Ĵĵonov per ordeno"Pro meritoj por la Patrujo de la II-a grado" en 2000

**Georgij ĴĴONOV** estis popola aktoro de Sovetunio.

Georgij Stepanoviĉ Ĵĵonov (ruse Гео́ргий Степа́нович Жжёнов) naskiĝis la  en Sankt-Peterburgo. Georgij Ĵĵonov forpasis la 8-an de decembro 2005 en la 91-a jaro de sia vivo. La aktoro mortis en Nacia medicina-kirurgia centro, kie kelkajn tagojn antaŭe oni faris al li operacion pro rompo de femura cerviko.

Li dufoje estis reprezaliita. Entute li pasigis ĉirkaŭ 17 jarojn en malliberejoj de GULAG. Li skribis pli ol dek librojn, en kiuj li rakontis pri ĉi tiuj jaroj.

Post kiam li finis Leningradan estrada-cirkan lernejon kaj kinan fakon de Leningrada instituto de Scenaj artoj, li ludis sian unuan rolon — en muta filmo "Eraro de heroo". En kino Ĵĵonov ludis pli ol cent rolojn. Plej konataj el ili estas tiuj en la filmoj: "Ĉapajev", "Baltika ĉielo", "Planedo de ŝtormoj", "Silento", "Homo, kiun mi amas", "Eraro de rezidento", "Gardu vin de aŭtomobilo", "Ŝipanaro" kaj multaj aliaj.

Georgij Ĵĵonov estis laŭreato de multaj premioj, inter ili estas Ŝtata premio de Rusia Federacio "Fratoj Vasiljev-oj" pro rolo de Bessonov en filmo "Varmega neĝo", ordenoj "Pro meritoj por la Patrio" de IV kaj II gradoj, premio "Niko" en klaso "Honoro kaj digno" kaj premioj "Kristala Turandot" pro multjara kaj heroeca servado al teatro. Ankaŭ li estis premiita per premio de la Nacia akademio de kinematografiaj sciencoj "Ora aglo" kaj Internacia premio "Ora Akvisto" en klaso "Pro honoro kaj digno".

La 16-an de septembro de jaro 2000 en la urbo Ĉelabinsk oni starigis monumenton omaĝe al Georgij Ĵĵonov.

: *La artikolo estas farita laŭ informo de Novaĵoj el Rusio *

Kategorio:Rusiaj aktoroj
Kategorio:Sovetiaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Mortintoj en Moskvo
Mărcușa

**Mărcușa**  (hungare: **Kézdimárkosfalva** ) estas vilaĝo en Rumanio laŭ unu el la dekstraj flankriveretoj de Pârâul Negru, sud-sudokcidente de Târgu Secuiesc. Administre ĝi apartenas al la komunumo Catalina.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 830 loĝantojn (hungaroj); en 1992 624, 97 % da hungaroj.

En la censo de 2002 el la 653 loĝantoj 649 deklaris sin etnaj hungaroj kaj la hungaran sia precipa lingvo.

## Historio 
En la unua skriba menciaĵo el 1332 ĝi figuras kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*).

## Fonto 
# Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
# Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Miklós Barabás: pentristo.
* Lajos Bodola (1825–1897): kunulo de Áron Gábor por kanonmuldado.
* Péter M. Deák (1709–-1758): teologo, eklezia verkisto.
* János Szász-Fejér (n. 10-a de aprilo 1941): naturscienca fakverkisto

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Mbabano

eta|250px|maldekstra|Mbabano
eta|maldekstra|250px|Foira domo en Mbabano
**Mbabano** (angle '** , svazie **' ) estas la administra ĉefurbo de Svazilando, tamen la reĝa kaj parlamenta ĉefurbo estas Lobambo. 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĝi situas laŭ la same tiel nomata rivero Mbabano kaj ĝia riverido, en la montaro Mdimboj.

Alto super la marnivelo estas 1160 m, la averaĝa temperaturo estas 16,8&nbsp;.

## Historio 
Ekde 1902 la loko estis administrejo, ĉar la klimato estis tre bona. En 1964 fervoja linio por liveradi ercojn ekfunkciis. Lobambo estas centro de komerco por la loka regiono. Stano, fero kaj oro estas minataj apude.

## Ĝemelurboj 
*  Fort Worth, Usono
*  Tajpejo, Tajvano

## Eksteraj ligiloj 
* http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html 
* http://www.swazi.com/mbabane2000  

Kategorio:Urboj de Svazilando
Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Lenke Szász

**SZÁSZ Lenke ** (sAs) estas hungara instruistino, verkisto kaj tradukisto en Rumanio naskita en komunumo Boroşneu Mare la 7-an de januaro 1947. 

## Biografio
Lenke Szász akiris diplomon de instruisto pri la rumana kaj hungara lingvoj en Târgu Mureş. Ŝi instruis  en Ocna de Jos kaj Praid, kie ankaŭ nuntempe loĝas. Post la falo de la komunista diktaturo organizis kursojn por instrui Esperanton, aliĝis al la internacia Esperanto-movado, partoprenis literaturajn konkursojn. Ŝi ricevis Atestilon de ILEI/UEA en 1991, ano de UEA. 

Ŝi estis la unua, kiu tradukis la romanon *La Ŝtona Urbo* de Anna Löwenstein el Esperanto en la hungaran. (*A kőváros*, Világhírnév Kiadó, Kolozsvár, 2014.)

## En Esperanto aperis 
* Ferenc Szemlér : Monto de la Sankta Triunuo (*A Szentháromság-hegy*)
* Ioan Slavici : *La muelilo de la fortuno* (*Moara cu noroc*)
* *La suno kaj la flava floreto* 

## Fonto
*Erdélyi magyar ki kicsoda, 2010.

## Referencoj 
Kategorio:Rumaniaj hungaraj esperantistoj
Historio de Esperanto (Korĵenkov)

La libro ***Historio de Esperanto*** de Aleksander Korĵenkov estas unu el la diversaj verkoj kun tiu titolo. Ĝi priskribas la ĝeneralan historion de la Esperanto-movado. Eldonejo estis Sezonoj en Rusio, aperloko kaj -dato: Kaliningrad 2005.

Monato-recenzanto Reinaldo Marcelo Ferreira opiniis ke la verko "ne havas la malkaŝigan karakteron de *La danĝera lingvo* de Lins, nek ties analizemon de faktoj kaj cirkonstancoj, sed ĝia aŭtoro bone dokumentis sian verkon (pri kio atestas la bibliografia listo kaj notoj)" [...]. En medio fojfoje iom sekteca, en kiu individuoj tendencas diigi siajn elstarajn personojn kaj atingojn, bonvenas sobraj prezentoj de historiaj faktoj."

Kvankam la verko estis verkita por didaktikaj celoj, ĝi ne havas ian koncernan metodologion, aperas nek demandaroj, nek materialoj nek ilustraĵoj. Troveblas ankaŭ aro da enhavaj eraroj, kaj ŝajnas ke ne ĉiu libro menciita en la bibliografio vere estis uzita.

## Eksteraj ligiloj 
* Reinaldo Marcelo FERREIRA: Historio sen vualo de mitoj el *Monato*

Kategorio:Esperantlingva literaturo
Damadola

**Damadola** estas vilaĝo en Pakistano, proksime al la afganistana limo.

## Historio 
La usona aerarmeo (USAF) murdis tie per bombardoj 18 homojn (per Predator), onidire eĉ gvidantojn de Al-Kaida (13-an de januaro 2006). Oni falŝe supozis, ke ĉeestas renkontiĝon tie eĉ grava gvidanto Ayman az-Zawahiri. Mortis krom 4 teroristoj ankaŭ senkulpuloj.

Kategorio:Pakistano
Kategorio:Vilaĝoj
Halže

:*Eble vi serĉas: Dolní Halže aŭ Horní Halže.*

**Halže** () estas municipo en Ĉeĥio situanta proksimume 6&nbsp;km nordoriente de distrikta urbo Tachov en Regiono Plzeň. En la vilaĝo troviĝas 281 domoj kaj ĝi havas sume  (stato al ). Ĝi situas proksimume 60&nbsp;km okcidente de Plzeň kaj 20&nbsp;km sude de Mariánské Lázně. La vilaĝo troviĝas en mezproksima supermara alteco ĉirkaŭ 596 metroj en montaro Bohemia arbaro. Sudokcidente de la municipo estis sur teritorio de eksa municipo Lučina konstruita akveja rezervujo por trinkakvo.

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1479.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
* **Halže** (ankaŭ nomo de k. t.)
* Branka (katastra teritorio (k. t). *Branka u Tachova* kaj *Pavlův Studenec 3*)
* Svobodka (ankaŭ nomo de k. t.)
* Horní Výšina (k. t. *Výšina*)

## Pluaj fotoj

Halze-Blick Kirche.JPG|Preĝejo
Halže, Vesnické muzeum, otevřené expozice.jpg|Vilaĝa muzeo
Halže, Vesnické muzeum, povozy a zemědělská technika.jpg|Vilaĝa muzeo
Halže, Vesnické muzeum, traktory a povoz.jpg|Vilaĝa muzeo
Halže, bývalý zámecký park 01.jpg|Eksa kastela parko


Kategorio:Municipoj en distrikto Tachov
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Tachov
Kategorio:Setlejoj en Bohemia arbaro
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Germanio
Esterhazy (Saskaĉevano)

**Esterhazy** estas urbeto en Kanado, en sudorienta parto de provinco Saskaĉevano kun ĉ. 2200 loĝantoj. Ĝi situas en la valo de rivero Qu'Appelle, 212k oriente de urbo Reĝino. Ĝia nomo venas de grafo Paul Otto d'Esterházy (1830–1912); tiu hungara aristokrato instigis la setladon en la regiono. Esterhazy estas la foira urbo de la ĉirkaŭa bredada kaj plantokultiva provinco (precipe tritikon). Ĝi havas ankaŭ muelejojn kaj laktoindustrion. Ekde 1962 ĝi estas konata pri la kalisalaj minejoj; la minejoj malfermitaj norde kaj oriente de la urbo apartenas al la plej grandaj sur la kontinento. Oni administre listigis ĝin kiel vilaĝo en 1903, poste en 1952 kiel urbeton.

## Vidu ankaŭ 
* Esterházy, hungara aristokrata familio

Kategorio:Urboj en Saskaĉevano
*Esterhazy (Saskaĉevano)