open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trans-Mediterranean Renewable Energy Cooperation

250ra|eta|dekstra|Logoo de TREC
La **T**rans-Mediterranean **R**enewable **E**nergy **C**ooperation (**TREC** ~ Transmediteranea Renoviĝa Energia Kooperado) estas iniciato por transporto de sunenergio kaj ventoenergio de la dezerta regiono de norda Afriko al Eŭropo. TREC estis fondita en 2003 fare de Roma Klubo, la Hamburga Klimatprotekta fondaĵo kaj la Jordana Nacia Energia Esplora Centro (NERC) kaj estis evoluigita - kun la Germana Centro pri Aer- kaj Kosmoveturo - kaj science analizita en koncepto DESERTEC.

La koncepto DESERTEC planas produkton de medie pura energio en Mez-Oriento, Norda Afriko helpe de suncentraloj kaj ventocentralaj parkoj. Oni planas transigi la elektron per **HVDC**-konduktoj (**H**igh **V**oltage **D**irect **C**urrent = Alt-tensia konstanta kurento) ekde 2020.

## Kritiko 
La importo de elektro el arabaj landoj havas certan politikan riskon.

## Literaturo 
* TREC/Club of Rome blanka libro  kiel prezentita en la Eŭropa Parlamento la 28-an de novembro 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejma paĝo de TREC
* TREC-UK 

Kategorio:Sunenergio
Tamási

**Tamási** [tamAŝi], jen hungare, germane *Tammasching*, estas urbo kaj banloko kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Tamási, kies centro estas. En la loknomo Tamás signifas: Tomaso.
eta|maldekstre|Urbodomo de Tamási

## Situo 
Tamási situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj, laŭ ĉefvojo Dunaföldvár-Dombóvár, laŭ fervojo Dombóvár-Lepsény. Simontornya troviĝas 26, Tab 29, Dombóvár 37, Siófok kun la Balatono 43, Lepsény 58, Budapeŝto 136 km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata jam dum la bronzepoko, baldaŭe romianoj vivis tie. En 1315 jam estis tie fortikaĵo, kiu estis grava dum la turka erao kaj poste dum la liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a. La turka dominado daŭris inter 1541-1686. La aŭstroj poste eksplodis la fortikaĵon. Alvenis germanoj, kiuj komencis la vinkulturadon. La gravaj fervojaj linioj ne tuŝis la komunumon, tial ĝi restis malgranda kaj negrava komunumo. Nuntempe oni okupiĝas ankaŭ pri forstrumado. Apude estas lagoj, kie vivas multe da birdoj.

## Majsamiklósvár 
Majsamiklósvár (antaŭ 1903 nomita *Majsa*) estis vilaĝo en la nordokcidenta parto de la tiutempa departemento Tolna, kiu estiĝis kiel sendependa loĝloko meze de la 19-a jarcento sur la bienoj de la princa branĉo de la familio Esterházy, kaj ĉesis ekzisti en 1940, kiam ĝia teritorio estis dividita inter pluraj najbaraj vilaĝoj kaj la urbo *Tamási*. Ĝi estis tipa ideala vilaĝo, dum sia ekzistado, vera memregado neniam estis establita, ĉar la vilaĝa organizo ne povis esti apartigita de tiu de la grandbieno.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika Kirko Ĉieliro de Maria (Tamási) de 1745, la turo estas 21 metrojn alta
* Luterana preĝejo (Tamási)
* kapelo omaĝe al Rozália
* kastelo de Eszterházy (esterhAzi)
* termala banejo

## Famuloj 
En Tamási naskiĝis:
* aktoro Lajos Cselle
* ekonomikisto Gyula Barna
* grafikisto Ádám Würtz
* radiologo Béla Kelen.

## Famaj nomportantoj 
* Eszter Tamási, televidparolisto
* Nikolett Tamási, voĉoaktoro

eta|maldekstre|Vido al la preĝejo en Tamási

Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Banlokoj
Kategorio:Tamási
Kuperozo

eta
**Kuperozo**, **rozaceo**, **rozacea akneo** (latine *Rosacea*, laŭ Erich-Dieter Krause: **kuperozo** aŭ **roza akneo**) estas malsano de la homa vango, karakterizita per ruĝiĝinta haŭto sur nazo, vango, mentono, ĉirkaŭ la okuloj. La haŭto tiam kun brulsento inflamas kaj povas estiĝi pusaj nodoj, vazodilato (larĝiĝo de la angioj).

Ĝi povas suferigi virojn kaj virinoj inter la aĝoj de 40-60 jaroj (ĝenerale). Ĝi estas pli ofta ĉe la virinoj, sed pli grava, forta ĉe la viroj. Ĝia aperkaŭzo estas nekonata, helpas ĝin internaj malsanoj (digestado), spicaj nutraĵoj, alkoholaĵo, troa varmo aŭ malvarmo.

La malsano aperas unuafoje rapide en formo de malgrandaj ruĝaj makuloj (2–4&nbsp;mm) (*rosacea erythematosa*) kiuj poste kuniĝas kaj restas la vazodilatoj (*rosacea teleangiectatica*). En la dua stadio, inflamas ĉirkaŭo de la seboglandoj (*rosacea papulopustulosa*) kaj estiĝas ruĝaj, inflamantaj, densaj nodoj sur la vango. En la tria stadio, tiuj nodoj kuniĝas, grupiĝas, la seboglandoj obliĝas. Ĉe viroj, tiu ofte kaŭzas plimultiĝon de la konekta histo kaj seboglando de la nazo kaj elformiĝas t.n. *rhinophyma*, kiu deformas la vangoaspekton.

Ĝi estas kuracigebla parte per lasera traktado, medikamentoj.

## Famaj personoj 
* Bill Clinton
* J. P. Morgan
* W. C. Fields
* Alex Ferguson
* Rosie O'Donnell
* Rembrandt

## Vidu ankaŭ 
* Vangoruĝo

Kategorio:Haŭtmalsanoj
Kategorio:Nazo
Paks

eta|545px|center|Larĝa panoramo pri atomcentralo de Paks

**Paks** [pakŝ] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Paks, kies centro ĝi estas.
eta|maldekstre|Panoramo en Paks

## Situo 
Paks situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Danubo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Pécs, fine de fervojo Pusztaszabolcs-Mohács. Dunaföldvár troviĝas 22, Szekszárd 35, Pécs 88, Budapeŝto 109 km.
eta|Katolika preĝejo Sankta Koro en Paks

## Historio 
La komunumo estis parto de *limes* de la romianoj. La unua skriba mencio devenis el 1333. Dum la turka erao la setlejo ne senhomiĝis, poste alvenis serboj, germanoj kaj judoj. En 1730 Paks iĝis kampurbo. En 1796 kalvinana, en 1884 luterana, en 1901 katolika omaĝe al Sankta Koro preĝejoj konstruiĝis. En 1870 la urbeto iĝis distriktejo kaj post 1 jaro la titolo kampurbo ĉesis en Hungario. En 1887 okazis pramokatastrofo. En 1979 la vilaĝo urbiĝis kaj ekfunkciis atomcentralo. En 1990 novstila katolika preĝejo omaĝe al Sankta Spirito konstruiĝis el ligno.

## Vidindaĵoj 
* ligna Preĝejo de Sankta Spirito (Paks)
* romkatolika Preĝejo Koro de Jesuo (Paks)
* Kalvinana preĝejo (Paks)
* Luterana preĝejo (Paks) de 1884, la turo estas 42 metrojn alta

## Famuloj 
* En Paks naskiĝis kaj mortis pentristo Károly Hopp-Halász.
* En Paks naskiĝis:
** aktoroj László Bakai kaj Mária Sívó
** arkitekto Vilmos Freund
** bestokuracisto Géza Hirt
** bibliotekisto Péter Kiszl
** filozofo Menyhért Palágyi
** Endre Kovács (historiisto)
** József Tihanyi (instruisto)
** juristo Dezső Márkus
** kuracistoj Xavér Ferenc Gebhardt kaj Károly Orzovenszky
** literaturisto Klára Széles
** István Horváth (ministro).
* En Paks mortis Pál Keresztes (pastro).

## Famaj nomportantoj 
* János Paksi

## Ĝemelurboj 
*  Galanta, Slovakio
*  Gubin, Pollando
*  Lauda-Königshofen, Germanio
*  Reichertshofen, Germanio
*  Kézdivásárhely, Rumanio
*  Viŝkove, Ukrainio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* distancoj

Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Paks
Esperante (apartigilo)

**Esperante** povus esti:

* La adverba formo de Esperanto, la internacia lingvo;
* Esperante, la muzikalbumo de *Esperanto Desperado*.
Grafologio

**Grafologio** estas pseŭdoscienco, kiu asertas ke eblas ekkoni ies personecon kaj sanon per analizo de ties manskribo. La sciencan studon de skribmaniero kaj subskribo, parto de kinezologio, ĉefe uzata por trovi falsaĵojn, oni kutime nomas *grafoteknikon* aŭ *grafoskopion*. Samekiel *grafoskopio* estas parto de scienca kinezologio, oni povas rigardi grafologion kiel parton de pseŭdoscienca aplikata kinezologio.

Laŭ siaj praktikantoj, oni faras la grafologian studon sur la formo de la literoj, kaj ne sur la teksto. Laŭ ili, tiu formo donas informojn pri psikologiaj trajtoj, kiel agresemo, dubemo, honesteco, laboremo, ktp. Tiel, ekzemple, se en manskribita T la horizonta streketo estas tro alta, tiu montrus orgojlemon. Oni ankaŭ konsideras la ligojn inter la literojn, la rilatan grandecon de literoj en lineo, ktp. Kvankam ne estas sciencaj pruvoj pri **grafologio**, multajn entreprenoj kaj firmaoj uzas ĝin por elekti dungontojn.

La kreantoj de moderna grafologio estis la abato Jean-Hippolyte Michon kaj la itala kuracisto Camillo Baldi, dum 17-a jarcento. La ĉefaj aŭtoroj de grafologio estas Max Pulver, Michel de Grave kaj Alfred Binet.

La bazoj de grafologio ne estas tute neraciaj, kiel tiuj de astrologio, sed mankas sciencaj pruvoj por apogi ĝiajn konkludojn. Sekve, ĝi estas rigardata kiel pseŭdoscienco pro sia metodo, aŭ manko de tiu, ne pro sia teorio aŭ studobjekto. Estas dekoj da skoloj de grafologio, kiuj ofte kontraŭdiras unu la alian.

Kelkaj grafologistoj kredas ke se iu ŝanĝas sian skibmanieron, li ankaŭ ŝanĝos sian psikologiajn traitojn. Do, se iu estas agresema, li eble povus lerni skribi per malpli da forto sur la skribilo kaj iĝi malpli agresema. Tion oni nomas grafoterapion. Multaj el ili kredas ankaŭ ke oni povas diagnozi malsanojn per grafologio.

Esperantistoj havis en *Grafologia Revuo* sian "intermitan gazeton" por vulgarigo de la grafologio, sub la redakto de konata hispana folkloristo kaj esperantisto Joan Amades. La unua (kaj verŝajne sola) numero aperis en Barcelono en Januaro 1913.

Kategorio:Pseŭdoscienco
Tolna (urbo)

**Tolna** estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Tolna, kies administra centro ĝi estas. La saman nomon Tolna havas ankaŭ la departemento.
eta|maldekstre|

## Situo 
Tolna situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Bátaszék. Szekszárd troviĝas 13, Bátaszék 30, Pécs 65, Budapeŝto 132 km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la romianoj. En 1055 jam estis tie fortikaĵo. En la 15-a jarcento Tolna havis la titolon kampurbo. Oni aranĝis tie departementajn kunvenojn eĉ tutlandajn parlamentojn. Antaŭ la turkoj la urbo ricevis la rangon libera reĝa urbo. La turkoj faris la komunumon preskaŭ senhoma. Poste alvenis germanoj kaj la urbo denove iĝis kampurbo. En 1745 incendio okazis, la urbeto malgraviĝis.
eta|

## Vidindaĵoj 
* paroĥa preĝejo Ĉieliro de Maria (Tolna) de 1773, la turo estas 53 m-ojn alta
* preĝejo Johano Baptisto (Tolna (urbo)) en Mözs
* golgoto kaj kapelo
* kastelo de Festetics (feŝtetiĉ)

## Famuloj 
* en Tolna naskiĝis:
** reĝo **Géza la 2-a (Hungario)**
** kameraisto János Tóth
** arkeologo Mór Wosinsky
** arkitekto pri internaj spacoj Margit Potyondi
** fremdultrafikisto Csilla Szalók
** kolonelo Alois Allnoch
** komponisto János Fusz
** kuracisto Stefánia Halász
** pentristo Géza Szily
* en Tolna mortis:
** kalvinana episkopo Sámuel Patai P.

## Famaj nomportantoj 
* Miklós Tolnai

## Galerio 

Tolna 0199.JPG|Panoramo en urbo Tolna
Tolna 0198.JPG|Panoramo en urbo Tolna

## Ĝemelurboj 
*  Bodegraven, Nederlando
*  Stutensee, Germanio
*  Székelyudvarhely, Rumanio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* "tavolsag.hu" distancoj

Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Tolna (urbo)
István Horváth (poeto)

**HORVÁTH István** (horva:t) estis rumania hungara poeto, verkisto naskita Magyarózd la 9-an de oktobro 1909 kaj mortinta la 5-a de januaro 1977 en Kluĵo.

## Biografio 
István Horváth en 1920 komencis la kolegion de Aiud, sed pro materialaj malfacilaĵoj li ne povis fini ĝin, tial li estis memlerninto. Ekde 1921 li laboris kiel agrikultura partulo en Marosdég, kiel servisto en sia naskiĝvilaĝo, en Kluĵo kaj Bukareŝto. Inter 1926 kaj 1940 li mastrumadis hejme; dume li estis tagsaljristo, fabriklaboristo. En septembro 1940 li transloĝis en Koloĵvaron,kie li estis okazlaboristo, ekde novembro helpservisto en la Universitata Biblioteko de Kluĵo. Elde 1942 li estis universitata suboficisto en Filozofia Instituto. Ekde aŭtuno 1945 ĝis 1949 li fariĝis redaktoro de gazeto de MNSZ, Falvak Népe. Ekde 1956 ĝis 1959 li gvidis la poemrubrikon de Utunk. Pro grava malsano en 1962 oni pensiumis lin. Li mortis pro aŭtomobiltrapaso kaj li estas entombigita en sia naskiĝvilaĝo.

## Ĉefaj verkoj 
* Kórház, romano, Kvár, 1939;
* Az én vándorlásom, poemoj., Kvár, 1943;
* Kipergett magvak, rakontoj., , 1944;
* Nehéz szántás, v., Kvár, 1945;
* A kacsa és a kakas, Bk., 1947;
* Ózdi népmesék, Bk., 1948;
* Jegenye, népmese, Bk., 1948;
* Az okos macska. Malozsavölgyi és csángóvidéki népmesék [Sipos Bellával], Bk., 1948;
* Árad a falu, v., Bk., 1949;
* Bomlik a rügy, v., Bk., 1950;
* A szürke kos, elb., Bk., 1950;
* Törik a parlagot, r., Bk., 1950;
* A csere, elb., Bk., 1951;
* Új betűvel, v., Bk., 1951;
* Szépülő hazánk tájain, v., Bk., 1952;
* Balogh Eszti hajnala, ifj. r., Bk., 1954;
* Válogatott versek, Bk. 1954;
* Csali gróf, r., Bk., 1955;
* Zölderdő fia, mesék, Bk., 1955;
* Dicsekedő Habakuk, gyv., Bk., 1956;
* Pacsirta rebben fel, v., Bk., 1956;
* A szürke kos, mesék, elb., Bk., 1957;
* Krizantémok, v., Bk., 1960;
* Tücsökhegedű, gyv., Bk., 1961;
* Fenséges adósság, vál. v., Bk., 1962;
* A tavasz harangja, gyv., Bk., 1964;
* Tanúként, v., Bk., 1964;
* Horváth István legszebb versei, Bk., 1967;
* Harmat a fűszálon, v., Bk., 1968;
* Nyomok porban, hóban, elb., Bk., 1969;
* Egy gyöngyszem, két gyöngyszem. Ózdi népmesék, Bk., 1970;
* Magyarózdi toronyalja, szociogr., Kvár, 1971;
* Tornyot raktam. Összegyűjtött versek 1941-1970, Bk., 1972;
* Kiáltás halál ellen, v., Kvár, 1973;
* Visító csend, v., Bk., 1975;
* Az idő vízesése, v., Bk., 1977;
* Örvénylő harmatcseppek, elb., Kvár, 1976;
* Kipergett magvak. Novellák, vallomások, önéletrajzi regényrészletek, [s. a. r., utószó Cseke Péter], Bk., 1981;
* Az erdő leánykája, gyv., Bk., 1982;
* Ütközők között, vál. v., 1983;
* Leválthatatlan őrszem, vál. v., 1983; Harmatgyöngy, gyv., Bk., 1989;
* A tenger hangja(i), novellák, Kvár, 1991;
* Bűnhődés büntetlenül, 1992.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Algokulturo

[eta|dekstra|240px|Algokulturo ĉe la [kibuco Ketura en la dezerto de Negevo (Israelo)]]
**Algokulturo** estas la kulturo de algoj. Ĝi okazas grandskale, ekzemple en Japanio.

Algoj estas kulturitaj ne nur por produkti nutraĵojn kaj kosmetikojn, sed ankaŭ por biodizeloleo.

Hans Gaffron kreis jam en 1939 procedon por produkti hidrogenon el verdaj algoj de la genro *chlamydomonas reinhardtii*.

Algoj utilas ankaŭ por purigi akvon kaj kiel sterko.

## Vidu ankaŭ 
* Agaragaro
* Norio
* Spirulino

## Eksteraj ligiloj 
Algokulturo de spirulino

Kategorio:Akvokulturo
Kategorio:Biobrulaĵoj
Imre Horváth

**HORVÁTH Imre** estis hungara poeto naskita en Margitta la 4-an de novembro 1906 kaj mortinta en Oradea la 11-an de aprilo 1993. Lia vivkunulino estis la petino Viktória Diamandy.

## Biografio 
La familio de Imre Horváth en majo 1914 transloĝis en urbon Deĵo kaj en 1923 en urbon Oradea. En 1925 li tie finis la mezlernejon. Por kelkaj monatoj li estis oficisto. En septembro 1927 li iĝis redaktoro de Estilap, sed ekde somero 1928 por du jaroj li estis senlaborulo. En 1930 li estis kunlaboranto de Szatmári Újság, poste de Szamos. En julio 1931 denove laboris ĉe *Estilap*, de januaro 1932 ĉe Erdélyi Lapok. Inter 1933 kaj 1937 li estis ĵurnalisto en Arad ĉe Reggel, poste ĉe Aradi Közlöny. En 1938–39 li laboris ĉe gazeto Magyar Lapok.

## Verkoj 
* Örvény felett, v., Arad, 1934;
* Hangtalan beszéd, v., Arad, 1936;
* Adj kertem több virágot, v., Nagyvárad, 1939;
* Elszánt kötelesség, v., Nagyvárad, 1939;
* Zenei pillanat, v., Nagyvárad, 1940;
* Vita nélkül, vál. v., Nagyvárad, 1941;
* Tavaszi ág, v., Nagyvárad, 1942;
* A sárga láz, v., Bk., 1945;
* Vérrel és korommal, v., Bk., 1947;
* Amit az idő parancsol, vál. v., Bk., 1949;
* Békét követel az élet, v., Bk., 1951;
* Válogatott versek, Bk., 1954;
* Száll a gépünk, gyv., Bk., 1954;
* A legnagyobb madár, verses képeskönyv, Bk., 1955;
* Csupa titok, gyv., Bk., 1957;
* Köztetek élek, v., Bk., 1958;
* Hősök hitével. Összegyűjtött versek 1932-1959, Bk., 1960;
* Legszebb versei, Bk., 1963;
* Őszi remény, v., Bk., 1964;
* Versek [bev. Kántor Lajos], Bk., 1965;
* Szürke szivárvány, v., Bk., 1967;
* Túl a számokon, v., Bk., 1968;
* Háromszázharminchárom aforizma, Bk., 1969;
* Szertelen ábécé, verses képeskönyv, Bk., 1969 ;
* Janus-arcú órák, v., Bk., 1971;
* Árnyékváltás, v., Bk., 1973;
* Virágok mestersége, aforizmák, Bk., 1976 ;
* Balzsam tündér postája, v., Bk., 1977;
* Felhők számadója, gyv., Bk., 1978 ;
* Együtt a tükörben, v., Bk., 1979;
* Kipergett magvak, elb., emlékezések, Bk., 1981;
* Betűkre bízom, v., Kvár, 1982;
* Kíváncsiak cinkosa, aforizmák, Bk., 1982; Ha a
* Ha a múzsa táncra kérne..., élmények, reflexiók, Bk., 1984;
* Megrövidült végtelen, v., Bk., 1987;
* Szavak trónusa, aforizmák, Bp., 1993;
* Aki vagyok. Költői hagyaték, v., Nagyvárad, 1996.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Andaluzo

**Andaluzo** estas homo loĝanta en aŭ naskita en Andaluzio**.

Estas ankaŭ **andaluza dialekto'*, kiu rilatas al ĉiuj elparoloj de la hispana en Andaluzio.

## Historio
La nomo devenas el la araba Al-Andalus, arabe: الأندلس), kiu estis la nomo de la parto de Iberio regata de islamanoj de 711 ĝis 1492. Oni kutime konsideras la nomon originanta el "Vandalicia"; tiu estus la nomo donita al la Baetica, romia provinco de suda Iberio, post ol la vandaloj ĝin trairis voje al Nordafriko en la 5-a jarcento. Sed aliaj teorioj ekzistas, kaj lingvistoj substrekas ĝian malcertan etimologion. Ekzemple, kelkaj subtenas ke ĝi devenas de la latina *Atlanticum*. La nomo *Andalucía'' estis uzata en la kastilia ekde 13-a jarcento, prenante ĝin rekte de la araba adjektivo por Andaluso, por nomi la lastaj islamanaj teritorioj el Iberio sude de Bruna Montaro.

## Referencoj
Kategorio:Andaluzio
Bátaszék

**Bátaszék** [bAtasEk] germane **Badescheck** estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Szekszárd.
eta|maldekstre|240ra|Kapelo en Bátaszék

## Geografio 
Bátaszék situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Pécs, fine de fervojo el Budapeŝto. Szekszárd troviĝas je 25 km-oj.

## Historio 
Pli frue loĝis tie laŭvice keltoj, romianoj, sarmatoj, hunoj, avaroj kaj slavoj. En 1142 abatejo fondiĝis. Post la turkoj germanoj alvenis. En la 18-a jarcento baroka kapelo omaĝe al Nepomuka Sankta Johano, en 1902 novgotika paroĥa preĝejo omaĝe al Dipatrino (Granda) konstruiĝis. Turo de la lasta preĝejo estas 83 m-ojn alta. Bátaszék urbiĝis en 1995.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Bátaszék)
* Kapelo Sankta Urbano (Bátaszék)
* Kalvaria kapelo (Bátaszék)

## Famuloj 
En Bátaszék naskiĝis kaj mortis:
* István Egyed Hermann
En Bátaszék naskiĝis:
* advokato Lajos Báttaszéki
* Lajos Kovács (aktoro)
* fizikisto Lajos Makai
* komponisto Jenő Zádor
* muzikinstruisto János Goll
* zoologo Vidor Tafner.

## Famaj nomportantoj 
* Lajos Báttaszéki

## Ĝemelkomunumo 
 Tekovské Lužany, Slovakio

## Referencoj 
eta|maldekstre|300ra|Malnova domo en Bátaszék


Kategorio:Vinvilaĝoj
Grazalema

eta|Placo de la Urbodomo
**Grazalema** estas vilaĝo kaj municipo en provinco Cádiz, Andaluzio, Hispanio. En 2006 tie loĝis 2.243 geloĝantoj. Ĝia surfaco estas 121 km², do loĝdenso estas 18,4 loĝ./km². La vilaĝo situas ĉe .

## Historio 
La vilaĝo *Grazalema* estis fondita de andalusaj islamanoj. En 1485 ĝi estis konkerita de kastilia armeo komandata de la duko Arcos

## Vidu ankaŭ 
* Sierra de Grazalema, natura parko ĉirkaŭanta la vilaĝon kaj enhavanta aliajn vilaĝojn kaj municipojn de la provinco Cádiz.
* José Sánchez Rosa, instruisto kaj anarkiisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Grazalema – Geografia Informo de la Registaro de Andaluzio
* Urbodomo de Grazalema

Kategorio:Urboj de Andaluzio
Kategorio:Urboj de Hispanio
Unuiĝintaj ŝtatoj de Afriko

[300ra|dekstra|eta|[Afriko]]
La **Unuiĝintaj ŝtatoj de Afriko** estas nomo de probabla federacio de afrikanaj nacioj, kiu estis proponita de Kwame Nkrumah. Se Unuiĝintaj ŝtatoj de Afriko aperus, ĝi estus la plej granda ŝtato en la tuto mondo, kaj tria nombro de loĝantaro en la tuta mondo.

## Vidu ankaŭ 
* Afrika Unio

## Ligiloj 
* Unuiĝintaj ŝtatoj de Afriko 
* Unuiĝintaj ŝtatoj de Afriko: blogo  

Kategorio:Kontinentaj unioj
Kategorio:Afrika Unio
Kategorio:Panafrikanismo en Afriko
Kategorio:Proponitaj landoj
Kategorio:Neaperintaj ŝtatoj
Arcos de la Frontera

eta|200px|dekstra|Municipo Arcos de la Frontera en la provinco Kadizo
[dekstra|eta|250px|Arcos de la Frontera ([Cádiz)]]
**Arcos de la Frontera** estas vilaĝo kaj municipo en provinco Cádiz, Andaluzio, Hispanio. En 2005 tie loĝis 29.420 geloĝantoj. Ĝia surfaco estas 528&nbsp;km², do loĝdenso estas 55,7 loĝ./km². La vilaĝo situas ĉe .

Ĝi situas en altebenaĵo apud rivero Guadalete je alteco de 185 m super la marbordo kaj je 67&nbsp;km de la provinca ĉefurbo, Kadizo.

## Historio 
dekstra|eta|200px|Strata bildo de Arcos
La vilaĝo *Arcos de la Frontera* (**Arkoj de la Landlimo**) estis fondita por andalusaj islamanoj. Kastilia armeo konkeris la urbon dum 13-a jarcento, kaj de tiam estis landlimo (hispane, *frontera*) inter la regnoj Kastilio kaj Granado, ĝis fino de la 15-a jarcento.

## Vizitindaĵoj 
* Kastelo de Arcos. 15-a jarcento.
* Preĝejo de Santa María de la Asunción. 16-a kaj 17-a jarcentoj.
* Convento de S. Agustín. 16-a kaj 17-a jarcentoj.
* Preĝejo de San Pedro. 16-a ĝis 18-a jarcentoj.
* Urbodomo. 17-a jarcento.
* Preĝejo de San Francisco. 16-a kaj 17-a jarcentoj.
* Preĝejo de la Caridad. 16-a kaj 17-a jarcentoj.

## Aliaj vilaĝoj en la municipo 
* Jédula estas la plej granda lokkomunumo (*pedanía*) kun 2400 loĝantoj, kaj troviĝas je 10&nbsp;km ueste de Arcos.
* Junta de los Ríos
* La Pedrosa
* El Descansadero

## Eksteraj ligiloj 
* Urbodomo de Arcos de la Frontera
* Arcos de la Frontera - Soci-Geografia Informo de la Registaro de Andaluzio

Kategorio:Urboj de Andaluzio
Kategorio:Urboj de Hispanio
Koloniestroj de Brazilo

Portugalaj **kolonietroj** estris Brazilon ekde 1549 ĝis 1808, kiam Rio-de-Ĵanejro iĝis ĉefurbo de Portugalio. Ili havis la titolon *Governador-Geral* (Ĝenerala Koloniestro) aŭ *Vice-Rei* (Vicreĝo), laŭ ili estis aŭ ne gravaj nobeloj.

Kategorio:Historio de Brazilo
Angam-tago

[eta|240px|Nauranoj en Arenibek, [1896]]
**Angam-tago** (angle: *Angam Day*) estas nomo de ferio festita ĉiun 26-an de oktobro sur Nauro. Ĝi memorigas pri la dato, kiam la insulo unufojon post la koloniiĝo atingis denove popolon de 1.500 loĝantoj.

## Etimologio 
*Angam* estas naura vorto, kiu signifas *feston*, *jubileon*, *atingon de komuna celo*, *triumfon super ĉiaj malfacilaĵoj* kaj ankaŭ *revenon hejmen*.

## Historio 
[dekstra|eta|240px|Nauro atakata de [usono|usona bombaviadilo]]

### Antaŭ Angam 
Censo estas okazigita en 1919, post kiam la germanoj forlasis la insulon kaj britoj transprenis la mandaton pri Nauro, fare de la oficiro Griffith, aŭstralia administranto. Li sekve deklaris en kunveno kun tribestroj, ke la nombro de nauranoj estis alarmige malalta, kaj se nauranoj supervivu kiel etno, tiam la nombroj estu almenaŭ 1.500. Oni deklaris, ke kiam la popolo atingos 1.500, la tago estos nomata *Angam-tago*, ĝi estos publika ferio kaj memorigita ĉiujare. La bebo, kiu atingos la celon estos nomata *Angam-bebo* kaj ricevos donacojn kaj honorojn.

### Unua Angam 
Post 13 jaroj la naura popolo atingis 1.500 pro la naskiĝo de la unua Angam-bebo la 26-an de oktobro 1932, la knabino Eidegenegen Eidagaruwo.

Dum la japana okupado dum la dua mondmilito, 1.201 nauranoj estis transportitaj al la insuloj Truk (nomita nun Ĉuuk). Nur 737 nauranoj supervivis kaj revenis hejmen post la milito kaj kuniĝis kun la ĉirkaŭ 400 supervivantoj sur Nauro. La Angam-knabino estis inter tiuj, kiuj mortis sur Ĉuuk kaj neniam revenis hejmen.

### Dua Angam 
Post la fino de la dua mondmilito la popolo de Nauro strebis denove atingi la nombron de 1500 anoj.

La 31-an de marto 1949 fine naskiĝis Bethel Enproe Adam, la dua Angam-bebo, de Kenye kaj Clarence Adam en Boe sur Nauro. Malgraŭ tio la oficiala data de Angam-tago restis la 26-a de oktobro.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nauranoj

Kategorio:Nauro
Kategorio:Festoj
István Nagy (verkisto)

eta|István Nagy
**NAGY István** [pr. nadj] estis rumanuja hungara verkisto naskiĝinta en Kolozsvár la 22-an de februaro 1904 kaj mortinta samloke la 24-an de aprilo 1977.

## Biografio 
István Nagy naskiĝis en laboristfamilio, kaj post la fino de kvina klaso prilernis lignaĵistmetion. Jam ekde 1920 li partoprenis en laboristmovado. Li laboris en Bukareŝto, Brăila kaj Galaţi. Reveninte Koloĵvaron li iĝis meblisto. Plurfoje li estis en malliberejoj (Jilava kaj Doftana). En 1940 li estis deviglaboristo kaj oni internis lin Karakalon . En 1943 li partoprenis la konferencon de Szárszó. Post 1945 li estis deputito kaj inter 1948-1952 instruisto kaj rektoro de Bolyai Tudományegyetem de Kluĵo. Liajn unuajn verkojn publikis la revuo *Korunk*. En 1936 kun sia dramo (*Özönvíz előtt*) li gajnis la konkurspremion de Erdélyi Helikon. Li estis la kunlaboranto de *Magyar Csillag*, *Kelet Népe*, a *Szabad Szó* kaj *Népszava* .

## Verkoj 
* Földi Jánost bekapta a város, kisregény, Kolozsvár, 1932
* Nincs megállás, regény, Kolozsvár, 1933
* Vékony az ajtó, novellák, Kolozsvár, 1934
* Külváros, Kolozsvár, 1939
* Oltyánok unokái I. Kolozsvár, 1941, I-II. Budapest, 1941
* A szomszédság nevében, regény, Budapest, 1941
* A Boldog utcán túl, elbeszélések, Budapest, 1943
* Bérmunkások, munkásjellemek, Kolozsvár, 1945
* Özönvíz előtt, dráma, Kolozsvár, 1945)
* Ember a jég hátán, kisregény, Kolozsvár
* A gyár ostroma, színdarab, Kolozsvár, 1947
* Réz Mihályék kóstolója, regény, Budapest, 1946
* Erdélyi úton, cikkgyűjtemény, Kolozsvár, 1947
* Minden jog a szerzőé, kisregény, 1950
* A legmagasabb hőfokon, regény, 1951
* Egy év a harmincból, regény, 1951
* Ünnep a mi utcánkban, novellák, 1952
* A mi lányaink, regény, 1954
* Huszonöt év I-II., karcolatok, novellák, elbeszélések, 1956
* A harc hevében, irodalmi vallomások és észrevételek, Marosvásárhely, 1957
* Hetedhét országon keresztül Indiába, riportkönyv, 1957
* Szívesen, máskor is, novellák, 1959
* Ácsék tábort vernek, ifjúsági regény, 1961
* Íróavatás, vallomások, 1961
* Nézd meg az anyját, vígjáték, 1964
* Szépségverseny, novellák, 1964
* Városi hétköznapok, regény, 1964
* Sáncalja, önéletrajzi regény I., 1968
* Ki a sánc alól, önéletrajzi regény II., 1969
* Hogyan tovább? önéletrajzi regény III., 1971
* Az aranykakas krónikája. A Dermata cipő- és bőrgyár története, Kolozsvárm 1971
* Szemben az árral, önéletrajzi regény, IV. 1974.

## Bibliografio 
* Sőni Pál: *Nagy István*, monografio, 1977.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Nagy, I.
Nagy, I.
Kálmán Szőcs

**SZŐCS Kálmán** (ŝoe:ĉ) estis rumania hungara poeto. Li estis naskita en Târgu Mureș la 18-an de septembro 1942 kaj mortis en Târgu Mureş la 20-an de aŭgusto 1973.

## Biografio
Kálmán Szőcs siajn studojn faris en sia naskiĝurbo. Post la fino de la Pedagogia Altlernejo de sia naskiĝurbo en la fako pri rumana-hungara lingvoj (1963) li instruis en Praid, poste de 1965 li estis redaktoro de ĵurnalo Vörös Zászló. Li memmortigis.

## Volumoj
*Lelkemben gyermekkórusok, v., Bk., 1965; 
*Csöndes kiáltvány, v., Bk., 1967; 
*Papírhajók, v., Bk., 1968; 
*Új Kolumbusz, v., Kvár, 1971; 
*Születésnapok, d., Mvh., 1971; 
*Játékaim, v., Bk., 1972; 
*Megjött a tornatanár, vidám játék egy felvonásban, Mvh., 1972; 
*Töklámpás, v., Bk., 1974; 
*A legszebb éneket kerestem, elektitaj poemoj, eld., enkond. László Csiki, Bk., 1977; 
*Küldj milliárd palackot, elekt. poemoj Mvh., 1995.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Sinmortigintoj
Pirogo

en Malio]]

**Pirogo** estas simpla tradicia boato. Pirogo estas trunkoboato, kies flankoj estis plialtigitaj per aldonitaj bretoj. Tiaj boatoj ekzistis kaj daŭre ekzistas en la plej diversaj partoj de la mondo. 

## Etimologio
.]] 
La vorto *pirogo* devenas de la franca *pirogue* [pirog'], kiu devenas de la hispan-kariba *piragua*.

## Uzo
Famaj estas ĉefe grandaj militpirogoj de la sudmaraj insulanoj, kiuj transportis ĝis 40 batalantojn kaj estis antaŭenpuŝitaj per korformaj pagajoj.

Per pirogoj homoj vojaĝis longdistance. Tiel oni supozas, ke Madagaskaron atingis setlantoj per pirogoj el Indonezio kaj Borneo antaŭ ĉirkaŭ 2000 jaroj.

Kategorio:Boatoj
Simontornya

**Simontornya** [ŝimontornja] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Tamási. La loknomo signifas: turo de Simono.
eta|maldekstre|Urbodomo de Simontornya

## Situo 
Simontornya situas sur ebenaĵo, laŭ bordoj de Sió, laŭ ĉefvojo Dunaföldvár-Dombóvár, laŭ fervojo el Budapeŝto-Dombóvár. La komunumo havas fervojan kaj vojan pontojn.

## Historio 
Pli frue loĝis tie dum la neolitiko, poste sekvis keltoj kaj romianoj. En 1273 *Simon* konstruis loĝoturon, kiujn poste ofte trakonstruis kaj alkonstruis. La turkoj havis la fortikaĵon inter 1543-1686. En 1704 liberecbatalantoj de Rákóczi okupis ĝin.

Simontornya urbiĝis en 1995. En la urbo aŭtonomio de ciganoj funkcias.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sanktaj Simono kaj Judaso (Simontornya)
* Kalvinana preĝejo (Simontornya)
* Kastelo de Simontornya
* fiŝkaptista lago

## Famuloj 
En Simontornya naskiĝis:
* Zoltán Beck (etnografo)
* kemiisto Ede László
* premonstrata monaĥo Ferenc Ervin Fáy.
En Simontornya mortis: franciskano Aurél József Ángyán.

## Ĝemelurboj 
*  Miercurea Nirajului, Rumanio (1998)
*  Marpingen-Urexweiler, Germanio (2000)
*  Steinberg-Wernesgrün, Germanio (2000)
*  Milies, Grekio (2000)

== Komunumoj pri *torony* (= turo) (ankaŭ deklinacie) en Hungara reĝlando ==

## Referencoj 
eta|maldekstre|
Mandato de la Ligo de Nacioj

**Mandato de la Ligo de Nacioj** estas teritorio starigita per la **artikolo 22** de la pakto de la Ligo de Nacioj, la 28-an de junio 1919.

La koncernitaj teritorioj estis antaŭ la unua mondmilito aŭ kolonioj de la germana imperio aŭ posedaĵoj de la otomana imperio. La mandatoj estis konfiditaj al Unuiĝinta Reĝlando, al Francio, Belgio, Aŭstralio, Novzelando, Japanio kaj Sud-Afriko.

Kiam ekvalidis la Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj fine de 1945, la mandatoj de la Ligo de Nacioj, krom tiuj de la sudorienta Afriko, iĝis teritorioj sub gvidado de Unuiĝintaj Nacioj, kiel decidite dum la Jalta konferenco.

## Artikolo 22 
Artikolo 22 de la pakto de la Ligo de Nacioj (subskribita la 28an de junio 1919 kiel Parto I de la Traktato de Versajlo), reliefigante la tri mandatajn klasojn.

Ruĝa: Klaso A (eks Otomana)

Blua: Klaso B (eks Germana Centra Afriko)

Flava: Klaso C (eks Germana Sudokcidenta Afriko kaj Pacifiko)

## Mandatoj 
* Brita Kameruno
* Brita Togolando
* Mandato de Suda Pacifiko
* Tanganiko
Kłodnica

eta|Rivero Kłodnica
**Kłodnica** () estas maldekstra alfluanto de Odro. Ĝi fontas en Supra Silezio kaj proksime al Katowice-Murcki, kiu estas hodiaŭ urboparto de Katowice (). La rivereto longas ĉ. 76 km kaj fluas en nordokcidenta direkto. Ĝi trafluas arbarajn regionojn.

Apud Kłodnica troviĝas la urboj Gliwice (germane *Gleiwitz*), Ujazd (*Ujest*) kaj Kędzierzyn-Koźle (*Kandrzin-Cosel*). Ĝi alfluas la Odron post la urbo Koźle (*Cosel*).

En valo de Kłodnica estis konstruita de 1792 ĝis 1812 la kanalo de Klodnitz (germane *Klodnitzkanal*, pole ekde 1945 *Kanał Kłodnicki*), kiun anstataŭis la kanalo de Gleiwitz (post 1945 pole nomata *Kanał Gliwicki*), konstruita de 1934 ĝis 1939.

Klodnica
Kopro

[eta|dekstra|240px|Sekigata kopro (Puka Puka, [Tuamotu-insularo)]]
**Kopro** estas la sekigita kerna karno de kokosoj, el kiu oni preparas kokosoleon.
La vorto devenas de *koppara* el la malajala lingvo kaj signifas *sekigitaj kokosoj*.

## Produktado 
Koproproduktado havas plurajn etapojn. Unue la kokosoj estas senŝeligataj kaj distranĉataj. La kokosfibroj utilas kiel remburaĵo por matracoj. La distranĉitaj kokosduonoj estas varmigataj en forno aŭ hejtata ĉambro por eltiri el la pulpo ĉian malseketecon. Post malvarmiĝo la pulpo, kiun oni nomas nun kopro, facile disiĝas de la ŝelo. La ŝeloj estas uzataj por produkti ujojn, butonojn, ringojn aŭ turismaĵojn.

La kopro estas raspata aŭ premata en oleomuelilo kaj la oleo kolektata. Koprorestoj iĝas bestaj nutraĵoj.

## Ekonomia signifo 
La Filipinoj estas la en la mondo plej granda fabrikanto de kokosoleo, kun jara kvanto de 1,4 milionoj da tunoj (1998). 85 % de la produktaĵo estas eksportata. Estas granda konkurenco inter kokosoleo kaj palmoleo produktata de Malajzio kaj Indonezio.
Tiel en decembro 1998 la prezo de kokosoleo situis je 770 US-$/t FOB *(free on board)*, tiu de palmoleo je 625 US-$/t FOB.

Koproprezoj estas tiom maltaj sur la monda merkato, ke kokosistoj ne kapablas supervivi nur per koproproduktado. Agrikulturisto povas gajni per bieno ĉirkaŭ 3 hektarojn granda monate 5000 pesojn (ĉ. 90 eŭrojn, en decembro 2001). Senbiena laboristo gajnas ĉirkaŭ 150 pesojn tage, t.e. eĉ ne 3 eŭrojn. Por superi la oficialan malriĉeclimon kokoskulturisto devus gajni almenaŭ 145 ĝis 180 eŭrojn monate, t.e. 8.000 ĝis 10.000 pesojn - nur tiam li kapablus plenumigi bezonojn de la ĉiutaga vivo. Tiel agrikulturisto kun kvar gefiloj devus gajni la duoblon por certigi lernejan viziton de la gefiloj.

Kategorio:Nutraĵo
Gusta sistemo

La **gusta sistemo** estas la sensa sistemo de la nerva sistemo, kiu permesas al organismo sensi kaj apartigi iujn kemiaĵojn laŭ gusto. La ĉefa organo por gusto estas la lango. La gusta sistemo estas ofte priparolata kun la flara sistemo, ĉar ambaŭ de la sistemoj tradukas kemiajn signalojn al percepto.

Ekzistas kvin ĉefaj kategorioj de la sensiloj (gustpunktetoj) sur la lango: saleco, acideco, amaro, dolĉo, kaj umamo.

En homoj, la senso de gusto estas kunmetita per tri de la dekdu kraniaj nervoj. La vizaĝa nervo (VII) portas gustajn sensaĵojn de la postaj du trionoj de la lango; la faringa nervo (IX) portas gustan sensaĵojn de la posta unu triono de la lango. Ankaŭ branĉo de la vago (X) portas iujn gust-sensaĵojn de la poston de la buŝa kavaĵeto.

Kategorio:Homa anatomio
Ŝĉio

eta|300ra|Telero da ŝĉio
**Ŝĉio** (ruse *щи*), aŭ varma brasika supo estas unua menuo de rusa kuirejo jam pli ol mil jaroj kaj kvankam ĝia gusto dumtempe tre ŝanĝiĝis, ĝi supervivis multe da diversaj periodoj ĝis la hodiaŭaj tagoj. Ĝi estis neniam ligita sole al unu socia klaso, ĝi estis la supo por ĉiuj. Sed memkompreneble ŝĉioj ne estis supoj por ĉiuj la samaj - supoj pli riĉaj je ingrediencoj oni diris *riĉaj*, kaj male *malriĉajn* ŝĉiojn oni kuiris sole el brasiko kaj cepo. Sed la riĉaj kaj la malriĉaj ŝĉioj ligis al la sama tradicio, kaj tial ili ne tro diferenciĝis en gusto. La unika gusto de tiu ĉi brasika supo estis atingita per tio, ke ĝin oni kuiris ofte en neordinara rusa forno.

La pli riĉa varianto de ŝĉio enhavas 6 ingrediencojn: brasiko, viando (escepte eĉ fiŝoj aŭ fungoj), karoto aŭ radiko de petroselo, aromaj herboj (cepo, celerio, ajlo, pipro kaj aneto) kaj acida aldonaĵo (kremo, pomoj). La unua kaj la lasta aldonaĵoj estas bezonaj. En kelkaj regionoj la ŝĉion oni kuiras ankaŭ el rumekso.

**Verda ŝĉio (Legoma supo el rumekso)**

**Ingrediencoj** por 4 porcioj: spinaco - 400g; rumekso - 200g; 1 karoteto; kompleta petroselo - 25g; 1 cepbulbo; 3-4 terpomoj ; 2 ovoj; 1 manĝkulero da faruno; 2 manĝkuleroj da seba butero; 100g da acidkremo; 3 laŭraj folioj; 6 pizoj da piprarbedo; salo laŭguste; vianda buljono aŭ akvo - 1,5 litroj.

**Preparo**: bone purigitajn en akvo spinacon kaj rumekson boligu 2-3 minutojn. Senakvigu, muelu kaj brezu ilian pureon kune kun seba butero, acidkremo kaj miksaĵo el faruno kun buljono dum 15-20 minutoj. Bone distranĉitajn cepbulbojn, radikon de petroselo kaj karoteton fritu sur aparta pato ĝis kiam koloro de cepo iĝos kvazaŭ ora. En bolantan buljonon metu distranĉitajn kiel lobetoj terpomojn.

Post 15 minutoj metu la pureon kaj enhavon de la aparta pato. Kuiru 15 minutojn. Antaŭ 5 minutoj ĝis fino aldonu laŭrajn foliojn, salon kaj pizojn de piprarbedo. En ĉiun teleron metu acidkremon, distranĉitajn verdan petroselon kaj aneton, duon de dura ovo kaj peceton de viando.

## Vidu ankaŭ 
* Barĉo
* Kvaso
* Okroŝko
* Pelmenio
* Uĥao

Kategorio:Supoj
Kategorio:Rusa kuirarto
MIT-permesilo

Call the pes

## La enhavo de la permesilo 
Jen estas unu el la permesiloj en la angla:

 Copyright (c)  

 Permission is hereby granted, free of charge, to any person
 obtaining a copy of this software and associated documentation
 files (the "Software"), to deal in the Software without
 restriction, including without limitation the rights to use,
 copy, modify, merge, publish, distribute, sublicence, and/or sell
 copies of the Software, and to permit persons to whom the
 Software is furnished to do so, subject to the following
 conditions:

 The above copyright notice and this permission notice shall be
 included in all copies or substantial portions of the Software.

 THE SOFTWARE IS PROVIDED "AS IS", WITHOUT WARRANTY OF ANY KIND,
 EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO THE WARRANTIES
 OF MERCHANTABILITY, FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE AND
 NONINFRINGEMENT. IN NO EVENT SHALL THE AUTHORS OR COPYRIGHT
 HOLDERS BE LIABLE FOR ANY CLAIM, DAMAGES OR OTHER LIABILITY,
 WHETHER IN AN ACTION OF CONTRACT, TORT OR OTHERWISE, ARISING
 FROM, OUT OF OR IN CONNECTION WITH THE SOFTWARE OR THE USE OR
 OTHER DEALINGS IN THE SOFTWARE.

Kategorio:Permesiloj
Urbestro de Londono

[eta|180ra|La urbestra oficejo estas je [Urba Halo (Londono)|Urba Halo, apud Tamizo proksime de Tower Bridge]]

Londono havas du urbestrojn.

La "**Mayor of London**" de post 2000 estas ĉefurbestro de Granda Londono. La unua okupanto de ĉi tiu rolo inter la jaroj 2000 kaj 2008 estis la socialisto Ken Livingstone. Lin de 2008 ĝis 2016 sekvis la konservativulo Boris Johnson kaj ekde 2016 Sadiq Khan, la unua pakistandevena kaj unua islama urbestro de Londono.

La "**Lord Mayor of London**" (Lordo-Urbestro de Londono) estas urbestro de la eta urbocentra kvartalo City of London (Civito Londono). Ĉi tiu ofico ekzistas de la mezepoko.

Kategorio:Administrado de Londono
Kategorio:Urbestroj de Britio
Ukronio

**Ukronio**, **alternativa historio**-literaturo aŭ **tempolinio** estas formo de la sciencfikcia ĝenro, subĝenro de spekulativa fikcio. En ĉi tiu subĝenro, la rakonto okazas en mondo kie historio deviis de sia konata kurso. Kelkaj konsideras la subĝenron speco de sciencfikcio, prezentante realecon malsaman ol tiu, kiun ni konas. 

En historiaj studoj, tiaj penseksperimentoj, kiuj tamen rilatas al historiaj fontoj, nomiĝas kontraŭfakta historio.

La rakontoj en ĉi tiuj verkoj okazas en mondo, kie la kurso de monda historio je iu punkto (ĉe la tiel nomata *diverĝpunkto*) deviis de tio, kion ni scias. Dum sciencfikcio funkcias kun la potencialo, kontraŭfakta historio funkcias kun la neracia, tiel prezentante la demandon: "Kio povus esti se...?" aŭ "Kio okazintus se historio evoluintus alimaniere?". La ĝenro disvolviĝis precipe en anglalingva literaturo post la Dua Mondmilito.

Verkoj okazantaj en tempoj, kiuj estis, por ilia aŭtoro, la estonteco, sed kiuj jam pasis (ekz., *1984* de George Orwell) ne estas klasifikitaj kiel alternativa historio, krom se la priskribita bildo de la estonteco rezultas el malsama kurso de eventoj en la pasinteco rilate al la dato de la verko (Cyril M. Kornbluth, *Two Destinies* ; Isaac Asimov, *The End of Eternity*). Alternativaj historioj ofte ankaŭ enhavas elementojn karakterizajn por sciencfikcio aŭ fantasto, kiel ekzemple tempovojaĝado, supernatura interveno en la kurso de historio, aŭ invado el la kosmo. Ekzemploj de romanoj klasifikitaj kiel alternativa historio inkluzivas *The Man in the High Castle* de Philip K. Dick, *Fatherland de* Robert Harris, *The Plot Against America* de Philip Roth, *The Tales of Alvin Maker* de Orson Scott Card, *Ice* de Jacek Dukaj.

Alternativa historio ankaŭ aperas en filmoj kaj televidserioj, kiel ekzemple *Inglourious Basterds* de Quentin Tarantino, *The Embassy de* Juliusz Machulski, *The Man in the High Castle* ( Amazon, bazita sur la romano de Philip K. Dick), *1983* ( Netflix ), *The Plot Against America* (HBO, bazita sur la romano de Philip Roth).

Ekde 1996, la Sidewise Premio por Alternativa Historio estas aljuĝata en Usono por la plej bona longa kaj mallonga formo en alternativa historio.

## En Espernato aperis 
* BA32 kaj BA33: *Prezento* (Jesper Lykke Jacobsen). Imagiva kaj bonhumora ukronio, laŭ kiu Esperanto neniam ekzistis (kiel kelkaj asertas) ĉar en diversaj momentoj ŝlosilaj situacioj por la lingvo fakte iris en alia direkto.
* BA40: Carlo Menzinger di Preussenthal (retejo): *Irenoj kaj ranoj - ukronia rakonto* (tradukis Massimo Acciai Baggiani)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* literaturo pri alternativa historio (d:Q16681629)
* romano pri alternativa historio (d:Q26225470)
* bildstrioj pri alternativa historio (d:Q16657177) 
* filmo pri alternativa historio (d:Q20656352)
* televida serio pri alternativa historio (d:Q112254601)
* videoludo pri alternativa historio (d:Q16681627)

## Eksteraj ligiloj 
* AlternateHistory.com
* Alternativa historio en televidaj tropoj (TV Tropes, d:Q2537428)

Kategorio:Alternativa realo
Kategorio:Literaturaj ĝenroj
Kategorio:Fikcia historio
Kategorio:Sciencfikciaj ĝenroj
Kategorio:Spekulativa fikcio
Galeazzo Ciano

**Gian Galeazzo CIANO** [galeAco ĉAno], grafo de Cortellazzo kaj Buccari, naskita la  en Verono, ekzekutita samurbe la , estis itala diplomato kaj politikisto. Li estis ambasadoro kaj ministro pri eksteraj aferoj.

Ciano estis filo de admiralo Costanzo Ciano kaj de 1930 edzo de Edda Mussolini, filino de Benito Mussolini; li havis kun ŝi tri gefilojn, Fabrizio, Raimonda kaj Marzio.

Ciano post diplomiĝo pri juro ekservis en la itala ambasadejo en Rio-de-Ĵanejro. Post reveno en Italion en 1935 li iĝis ministro pri gazetaro kaj propagando. Li volontule partoprenis la militon en Etiopio kiel bomb-aviadilisto, kaj estis ordenita. En 1936 li iĝis ministro pri eksteraj aferoj anstataŭ Dino Grandi, kiu eble estis tro pacema por Benito Mussolini.

Ciano provis malhelpi tro intiman alianciĝon de Italio kun Germanio, sed tamen devis la  subskribi la "Ŝtalan Pakton" kun tiu lando. Tiel li devis akcepti ankaŭ la ekpartoprenon de Italio en la Dua Mondmilito je la .

Kiam Mussolini estis arestita la , Ciano malferme aniĝis ties kontraŭulojn kaj provis trovi rifuĝejon por sia familio. Germanio tamen je la  ekstradiciis lin al la Sociala Respubliko Itala, kiu en Verono akuzis lin kaj aliajn pro ŝtatperfido kaj kondamnis al morto. La  li kaj kvar aliaj estis mortpafitaj en la pafejo de Verono. Li mortis ne tuj, necesis pafi dufoje en lian kapon.

Oni multe diskutis, ĉu Mussolini ne volis aŭ ne povis savi sian bofilon; kelkaj argumentas, ke per pardono aŭ indulgo li estus perdinta ĉian prestiĝon en la faŝisma respubliko.

Post lia morto lia edzino rifuĝis en Svislandon, portante kun si liajn politikajn taglibrojn, kiujn poste publikigis la koresponda raportisto Paul Ghali de la usona gazeto *Chicago Daily News*.

Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Politikistoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Pafekzekutitoj
Ventroparolado

[eta|250ra|Ventroparolisto [Edgar Bergen kun lia pupo.]]
**Ventroparolado** estas tia parolo, kiu ŝajnigas, ke la parolo venas ne de la videbla parolanto sed de alia aĵo aŭ de pli fore.

La ventroparolanto ofte deformas sian voĉon kaj parolas pli alt-voĉe. Oni klarigis pli frue la teĥnikon per movado de la ventraj muskoloj dum enspiro, tiel venas la esprimo mem.

Fakte, la ventroparolanto same formas la voĉon, sed la artisto malrapidigas la elfluanta aero, dum ŝanĝas la voĉon per mallarĝigo de la laringo. Li/ŝi movas la buŝon nur minimume, retiras la langon kaj movas nun ties pinton. Pro tiuj streĉiĝas la voĉkordoj kaj la estiĝanta voĉo iĝas pli malklara. Ju pli premo efikas je la voĉkordoj, des pli fora ŝajnas la parolo.

La ventroparolanto ofte uzas pupon dum la spektaklo. Tiam li/ŝi movas buŝon de la pupo, dum sia buŝo restas ŝajne senmova. Tiel la iluzio iĝas plena, ke la pupo parolas. Kiam la ventroparolanto agadas surscene sen pupo, li/ŝi direktas la publikan atenton per vanga aŭ korpa mimiko al tiu aĵo, kiun ŝi/li volas ŝajnigi kiel fonton de la parolo.

## Historio 
La ventroparolado estis konata jam dum la antikveco en Egiptio, Israelo, famis eĉ la greka atena Eurikles.

La unua ventroparola artisto estis Louis Brabant, ĉambristo de Francisko la 1-a, franca reĝo (16-a jc.). Saman rolon havis Henry King, en la kortego de la angla reĝo Karlo, komence de la 17-a jc. La teĥniko perfektiĝis en la 18-a jarcento.

Gravaj ventroparolistoj estis la usona Edgar Bergen, la hispana Señor Wences, kaj la franca Robert Lamouret.

Kategorio:Teatro
Kategorio:Pupoj
Kategorio:Ventroparolado
Pamela Sargent

**Pamela Sargent** (naskiĝis la 20-an de marto 1948) estas usona verkistino kaj eldonisto de feminista sciencfikcia romanoj.

Ŝi frue komencis skribadi kiam ŝi studis por magistreco je klasika filozofio, kiun ŝi sukcese trapasis. Ŝi estis rimarkita pro romanaro sia koncerne la teroformigo de Venuso kiun oni kutimas kompari kun la romanserio de Kim Stanley Robinson pri Marso, kiu estas pli nova. Ŝi kunlaboris kun Georges Zebrowski pri kelkaj romanoj de Star Trek. Ŝi ankaŭ verkis kelkajn ukroniojn. Ŝi pritraktis multajn temojn, kun varia sukceso. Ŝi estas konsiderita «feministo» ĉar ŝi eldonis malsamajn antologiojn por valorigi verkistinajn kontribuojn al sciencfikcio; Sed ankaŭ ĉar kelkaj el siaj verkoj pritraktas la rolojn de viroj kaj virinoj en la socio, kiel ekzemple *The Shore of Women* (La Marbordo de la Virinoj) en kiu viroj kaj virinoj vivadas en du limdifinitaj areoj sen neniam vidi unu la alian, la virinoj izolitaj en malgrandaj enmurigitaj poŝoj sed posedante teknologiaro, kaj la viroj vojmigrante en vasta sovaĝa vivmedio kie ili devas lukti por postvivi. Okaze de tiu libro, ŝi tuŝas la povrilatojn inter la homaj genroj, la primaraj instinktoj intrinseka al ĉiuj homoj sed klopodas pluesti akceptema al legantoj per amrakonto.

Por la ensemblo de sia verkaro, Pamela Sargent ricevis Premio Nebulozo.

## Bibliografio 
### Libroj 
### Antologioj 
* *Women of Wonder* (1975)
* *More Women of Wonder* (1976)
* *Bio-Futures* (1976)
* *The New Women of Wonder* (1978)
* *Afterlives* (1986) kun Ian Watson
* *Women of Wonder: The Classic Years* (1996)
* *Women of Wonder: The Contemporary Years* (1996)
* *Conqueror Fantastic* (2004)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (angle)

Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Croydon

**Croydon** (elparolu: krójdn) estas urbo kaj distrikto de Granda Londono. La loko Croydon ekzistis antaŭ 962. La municipo kreiĝis en 1883, kaj pligrandiĝis en 1965 kiam oni aldonis al ĝi la urban distrikton Coulsdon kaj Purley. Laŭ la stato de , en la nuna urbodistrikto ("London Borough of Croydon") vivis  loĝantoj sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La flughaveno Croydon estis antaŭe la plej grava flughaveno de Londono, kaj funkciis ĝis 1959.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distriktoj de Londono
The Half-Hour News Hour

***The Half-Hour News Hour*** (Esperante: La Duon-Hora Horo da Aktualaĵoj) estis usona televida serio, kiu aperis je la kanalo Fox News de 18-a februaro al 27-a de septembro en la jaro 2007. La programo estis prezentita kiel, "The Daily Show por konservativoj" de sia kreinto Joel Surnow, kiu ankaŭ estas unu el la kreintoj de la televida serio 24. Recenzoj pri la programo estis preskaŭ tutaj negativaj kaj FOX nuligis la programon en septembro 2007.

Kategorio:Usonaj televidaj serioj
The Daily Show

**The Daily Show** (*La Taga Programo*) estas premio-gajnanta usona televida serio, kiu liveras satirajn vidpunktojn pri la novaĵoj. Ĝia prezentisto estis la amuzisto Jon STEWART, kiu estas prezentinta ekde 1999, kun multaj "raportistoj". Aliaj prezentistoj estis Craig KILBORN (ekde 1996 ĝis 1998) kaj Trevor Noah (ekde 2015 ĝis 2022).

La programo estas tre populara, kaj de la komenco, multaj famuloj kaj politikistoj (ekzemple, usonaj eksprezidentoj Bill CLINTON kaj Jimmy CARTER) aperas en la programo.

## *The Daily Show* kaj Esperanto 
En la epizodo de la 21-a de aprilo 1999, Mo ROCCA prezentis raporton pri la kinofilmo *Incubus*, kun intervjuo kun William SHATNER.

## Eksteraj ligiloj 
* Mo ROCCA kaj William SHATNER pri *Incubus* (plejparte en la angla, ligilo funkcias sole en Usono)

Kategorio:Usonaj televidaj programoj
Kategorio:Televidaj programoj de Comedy Central
Aventura ludparko

**Aventura ludparko** (The Adventure Playground, der Abenteuerspielplatz, 冒険遊び場 [Bouken-asobiba]) estas pli aventura kaj pli danĝera parko ol ordinara parko. En la ludparko, geknaboj povas ludi memstare, konstruas ludejojn libere, kaj faras ludon per ruboj, lignoj, krudaj materialoj.

En la ludparko, geknaboj ofte konstruas kaŝejojn, faras fajron kaj kuiras simplan manĝaĵon. Tiaj ludoj vigligas imagon de geknabojn.

Kategorio:Amuzparkoj