open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĵurio

eta|Pentraĵo "La ĵurio" de John Morgan (1861)
**Ĵurio** estas aro da civitanoj (elektitaj por verdikti en tribunalo pri la kulpeco de akuzito,), kiuj kune juĝas, kvankam ili ne estas fakaj juĝistoj, sed ili apogas sin nur sur la decido de sia konscienco.

La ideo estas pri tio, ke normalaj homoj havas racion kaj pro tio povas decidi, ĉu la kulpigita(j) homo(j) estas vere kulpa(j) aŭ ne. Kvankam grandecon de la puno kutime difinas profesiaj juĝistoj.

La ĵurio verdiktas nur pri la fakto, la juĝistoj decidas pri la leĝa puno.

## Vidu ankaǔ 
*Anglosaksa juro

Kategorio:Juro
Marko (nomo)

**Marko** estas vira persona nomo en Esperanto.

## Deveno kaj signifo 
Marko devenas origine el la ofta latina nomo *Marcus* [elparolu *markus*] (kun signifo de "dediĉita al la (romia) bataldio Marso"). En la Roma Imperio ĝi estis ofta nomo al homoj naskiĝantaj en marto (monato, apartenanta al la dio Marso). Pli poste ĝi fariĝis nomo de multaj kristanaj sanktuloj.

## Nomtago 
En pluraj landoj, kie ekzistas la kutimo de nomtagoj, la nomtago de Marko estas la 25-a de aprilo - la mortodato de sankta Marko la evangeliisto (mortis en 68 en Aleksandrio), la sankta patrono de Markoj.

## Konataj nomportantoj 
Ordigitaj laŭalfabete.

### Ĝenerale konataj 
* Marko la evangeliisto, unu de la verkistoj de evangelio pri la vivo de Jesuo. Onidire li travojaĝi Italion kaj ekde tiam la nomo fariĝis populara en tiu lando, precipe en la regiono de Venecio, kie situas la fama baziliko de sankta Marko.
* Marc Andreessen, usona entreprenisto, kunfondinto de Netscape Navigator, pli poste Netscape Communications 
* Marko Antonio, romia politikisto kaj militestro
* Marko Aŭrelio, romia imperiestro
* Marc Chagall, rusa pentristo
* Mark David Chapman, atencinto de John Lennon
* Mark Cuban, usona entreprenisto kaj miliardulo
* Mark Hamill, usona aktoro konata pro sia rolo en la Stelmilitoj
* Mark Knopfler, brita muzikisto
* Marcello Mastroianni, itala aktoro
* Marko Polo, venezia mondvojaĝanto
* Marcel Proust, franca verkisto
* Marcel Reich-Ranicki, eminenta germana literaturkritikisto
* Mark Rothko, ekspresionisma pentristo
* Mark Shuttleworth, unua afrika kosmonaŭto
* Mark Spitz, usona olimpika sportisto
* Mark Twain, vernome Mark Twain, usona verkisto
* Markku Uusipaavalniemi, finna glitsxtonludisto.

### Esperantistoj 
* Marek Blahuš, ĉeĥa esperantisto
* Marko Demetrović, kroata esperantisto
* Mark Fettes, usona esperantisto
* Marko Naoki Lins, germana esperantisto
* Marko Zamenhof, patro de L. L. Zamenhof, la iniciatinto de esperanto
* Ziko Marcus Sikosek, originala nomo de Ziko van Dijk, germana esperantisto, historiisto kaj arĥivisto de UEA
* Kraljeviĉ Marko, unua originala proza verko en esperanto

## Variantoj 
### Viraj 
* Marc (franca, angla)
* Marcel (franca)
* Marcello (itala)
* Marcelo (hispana)
* Márk (hungara)
* Marco (itala, hispana)
* Marcos (argentina)
* Marek (ĉeĥa, pola, slovaka)
* Mark (mallonga formo, angla, rusa)
* Markus, Markku, Marko (finna)
* Marko (serba/kroata, esperanta)
* Marku (estona)
* Marx, Marzell, Küsu (svis-germana)

### Virinaj 
* Marcella
* Marcellina
* Marcolina
* Marcelle
* Markéta (ĉeĥa)

## Parencaj nomoj 
Kun la latina nomo Marcus estas parencaj la jenaj pliaj nomoj: Marcian, Marcion, Marcius.

Ankaŭ rilata al la milita dio Marto estas la nomo Martin, en Esperanto Marteno.

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Percepto

**Percepto** estas scio, kiun ni akiras pri la ekstera mondo pere de niaj sensorganoj, aŭ psika procezo pri ni mem pere de niaj internaj sensaĵoj:, kiu kreas subjektivan koheran bildon de rigardata objekto.
Oni eligas sekvajn specojn de percepto:
* vida
* aŭda
* tuŝa
* gusta
* flara
* bela
* dolora
* tempa
* spaca
* varma

La kvin unuaj estas perceptataj de la kvin sensoj.

## Vidu ankaŭ 
* Propriocepto
* Senso


Kategorio:Psikologio
Kategorio:Sciofontoj
Kategorio:Subjektiva sperto
Kategorio:Vero
Kongrueco

Ĝeneralsence, **kongrueco** estas interkonformeco inter diversaj tipoj de (ne nepre materiaj) entoj. 

* En psikologio, **kongrueco** estas kohera stato de psiko, kiam homo povas esti sincera. Ĉe kongrueca homo ĉiuj partoj de psiko laboras kune por unu celo. Kongruecon aŭ ĝian foreston pli facile rimarki ekstere de psiko ol memstare. Ĉi tiun terminon komencis uzi Carl Rogers. Ekzemploj de malkungrueca konduto: flatado, trompo.
* En modula aritmetiko, du pozitivaj entjeroj '*kongruas  laŭ modulo *n* *', se ili havas saman reston post dividado per *n*. Oni ankaŭ rajtas diri, ke ili estas kongruaj module *n*, se ilia diferenco estas oblo de *n*.

Kategorio:Psikologio
Kategorio:Aritmetiko
Nelsona Piliero (Dublino)

La **Nelsona Piliero** (, gaele: *Colún Nelson*) estis piliero kun statuo de Horatio Nelson, kiu staris centre de strato ''O'Connel Street* en Dublin. Ĝi estis konstruita en 1808, tri jarojn post la morto de admiralo Nelson, por honori lin.

La pli konata Nelsona Kolono en Londono estis starigita nur en 1849. Probable la rapido en la starigo de la piliero celis ne nur honori la admiralon, sed ankaŭ demonstri la britan superecon super Irlando, tiam plene dependa de Britio kaj de 1801 eĉ parto de la Unuigita Reĝlando (sendependa nur en 1921).

La piliero estis dorika kolono alta 36,9 metrojn (121 futojn). Ĝi portis statuon 3,9 metrojn (13 futojn) altan, skulptitan de Thomas Kirk el Cork. La suma alto de 40,8 metroj restas konsiderinde sub la pli ol 60 metroj de la londona kolono.
La tuton planis kaj desegnis Francis Johnson. La piliero interne havis spiralan ŝtuparon, kiu permesis atingi belvidan platformon. Origine la enirejo estis subtera, sed en 1894 G. P. Baxter aldonis superteran enirejon.

## La detruo de la piliero 
En la nokto de la 7-a al la 8-a de marto 1966 grupo da IRA-anoj metis bombon al la piliero, kiu eksplodis je la 2-a horo matene. Ĝi faligis la statuon sur la straton kaj disĵetis grandajn ŝtonpecojn, sed ne vundis homojn. Proksime staranta taksiisto *Steve Maughan* tamen perdis sian taksion, kiu estis detruita. Inter la atencintoj estis Joe Christle, advokato; ilia intenco eble estis memorigi la kvindekan datrevenon de la Paska Ribelo.

Dum kelkaj tagoj miloj da homoj pilgrimis al la loko por bonetose admiri "La Stumpon".

Du tagojn poste pioniroj-soldatoj de la Irlanda Armeo eksplodigis la stumpon, ĉar rekonstruado estis taksita tro danĝera. La fakule aranĝita eksplodo rompis multajn fenestrojn proksimajn kaj kaŭzis pli da detruo ol la origina atenco.

La rompaĵoj de la monumento estis transportitaj al la deponejo *East Wall*. La plato kun la monumenta surskribo estis portita al la ĝardeno de domo *Butler* en Kilkenny.

## La Turo de la Lumo 
En 2003 oni konstruis en la loko de la iama piliero novan monumenton 123 metrojn altan, nomatan gaele *An Túr Solais* (Turo de la Lumo) aŭ angle *Monument of Light* (Monumento de Lumo).

## La evento en kantoj 
Kelkaj kantoj estis verkitaj pri la evento, ĉiuj el la irlanda vidpunkto, do ĝojaj pri la forigo de brita simbolo.

* *Up went Nelson in old Dublin*
* *Lord Nelson* de *Tommy Makem*
* *Nelson's Farewell* (la adiaŭo de Nelson) de *Joe Dolan''

Kategorio:Dublino
Jasenovac

**Jasenovac** estas urbeto en Centra Kroatio, en la suda parto de la regiono Sisak-Moslavina, ĉe la kuniĝo de la riveroj Sava kaj Uno. Ĝi havis 2.391 loĝantojn en 2001.

Ĝia nomo signifas "frakseno" aŭ "fraksena arbaro".

## Historio 
Dum la dua mondmilito, Jasenovac gastigis la plej grandan ekstermejon el Balkanio, sub la gvido de la ustaŝa reĝimo. La ĉefa parto de la tendaro situis proksime al la urbo Jasenovac, ĉirkaŭ 100 kilometrojn sudoriente de Zagrebo.

Kategorio:Urboj de Kroatio
Orgasmo

**Orgasmo** estas kulmino de la seksumado, kiam oni ricevas plej profundan seksan plezuron.

Ĉe virinoj kaj ĉe viroj orgasmoj diferencas:
# Viro ne povas ejakuli (t. e. lanĉi spermon interne de virino) sen orgasmo. Ĉe virinoj orgasmo signifas nur "dankon" pro tio, ke ŝi konsentas naski, virino povas gravediĝi eĉ sen orgasmo. Pro tio, ke ĉe viroj forigi spermon estas necesa afero, viroj povas ellasi spermon dumdorme, tion oni nomas "nokta polucio".
# Virino kutime bezonas pli da tempo por atingi orgasmon ol viro. Pro tio ofte viro devas helpi, t. e. plezurante tuŝi virinon dum la seksumado. La plej fama maniero estas franzi.
Virino povas voli kelkajn orgasmojn. Viro laciĝas post orgasmoj kaj ofte kapablas nur por unu seksumado
# Virino povas atingi orgasmon per kelkaj manieroj (punkto G, klitoro, mamoj, ktp.). Viro atingas ĝin precipe nur per sia kaco.

Viro povas senti apudiĝon de orgasmo. Tio gravas, se li ne volas gravedigi virinon. Iuj viroj ĉesigas la seksumadon kontraŭkoncipecele.

Orgasmon oni povas atingi ankaŭ sola sen kunseksumanto (t. e. per Sinmasturbado).

Antaŭe oni taksis kiel "frigido" aŭ seksade malvarmega la ĉiujn virinojn, kiuj ne povas ricevi orgasmon. Laŭ nuna kondicio estas seksade malvarmegaj nur tiuj virinoj, kiuj neniom povas ĝui pri la seksado.

Pro tio, ke orgasmo estas celo de seksumado (se oni seksumas ne por naski sed por ĝoji), iuj anoj de religioj konsideras la seksumon diabla, nomas orgasmon "drogo" kaj eĉ diras, ke ĝi detruas la cerbon.

Taoistoj kontraŭas la trian diferencon inter virina orgasmo kaj vira orgasmo. Ili opinias, ke lanĉo de spermo ne estas necesa ĉe orgasmo kaj proponas trejni la povon orgasmi sen ejakulo. Nun ĉi tiun teorion aktive vastigas en Usono taoisto Mantak Chia.

En franca literaturo, *La petite mort* ("malgranda morto") estas fama termino, en pura lingvo, por orgasmo.

Dosiero:Podkowiński-Szał uniesień-MNK.jpg|Wladislaw Podkowinski, „La Folie“ (1894) : Orgasmo estas prezentita kiel erupcia forto
Dosiero:Otto Mueller Stehendes Liebespaar (klein).jpg|Otto Mueller, Starantaj geamantaj (1919)

## Vidu ankaŭ 
* Sekso
* Punkto de Gräfenberg
* POIS (simptomaro je postorgasma malbonfarto)
* Orgasma festotago
* Malvola orgasmo

Orgasmo
Kategorio:Seksologio
Kategorio:Homa seksumado
Kategorio:9-a oficiala aldono
Buzuluk

**Buzuluk** () estas urbo en la Centra federacia regiono de Rusio: ĝi estas la industria, agrikultura kaj kultura centro de okcidenta parto de la Orenburga provinco. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km²., unu el la plej malnovaj urboj en teritorio de la vasta stepa regiono.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 53412.

La urbo estis fondita en jaro 1736.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1781.

La interurba telefona kodo estas 35342, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 52°46' norde, longitudo 52°16' oriente.

La urbo estas apud Uralo ĉe riveroj Samara (Самара), Buzuluk (Бузулук) kaj Domaŝka (Домашка).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 54.8 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 87.3 mil loĝantojn.

## Historio 
Buzuluk estis fondita kiel fortikaĵo en la jaro 1736. En la urbo naskiĝis unu el la unuaj marŝaloj de Sovetunio – Aleksandr Iljiĉ Jegorov.

Pola Armeo en Sovetunio: la 7-an de decembro 1941 en la urbo aperis revuo "Orzeł Biały" (Blanka Aglo. Pollando batalanta Oriente) - la tria porsoldata revuo, post Francio (kies redakcio transiris al Britio) kaj Kanado.

11.12.1941: Armea generalo Władysław Sikorski komencis 4-tagan inspekton de polaj militistaj tendaroj kun akompano de soveta komisaro pri eksterlandaj aferoj

En la jaroj 1942–1943 en Buzuluk estis formita la 1-a ĉeĥoslovaka armea korpuso, kies komandanto estis Ludvík Svoboda, pli malfrua prezidento de Ĉeĥoslovakio.

## Vidu ankaŭ 
* Ludvík Svoboda
* Pola Armeo en Sovetunio

## Ligiloj 
* Paĝaro de la urbo (ru)

Kategorio:Urboj de Orenburga provinco
Jodoigne

'''''' (: [joDŬANj], valone , nederlande ) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1985. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1976 la municipoj Dongelberg, Jauchelette, Lathuy, Mélin (: Malen), Jodoigne-Souveraine (: Opgeldenaken), Piétrain (: Petrem), Saint-Jean-Geest (: Sint-Jans-Geest), Saint-Remy-Geest (: Sint-Remigius-Geest) kaj Zétrud-Lumay (: Zittert-Lummen) apartenas al Jodoigne, la ĉefa municipo.

Apudaj municipoj estas i.a. Hélécine, Orp-Jauche, Ramillies, Beauvechain kaj la flandra Hoegaarden. La rivereto Grote Gete (rivero) trafluas Jodoigne.

Kategorio:Urboj de Valona Brabanto
Kategorio:Urboj de Belgio
Dolaro

**Dolaro** estas:

* Monunuo en pluraj landoj: **Dolaro (monunuo)**
** Aŭstralia dolaro
** Fiĝia dolaro
** Honkonga dolaro
** Kanada dolaro
** Mongola dolaro
** Novzelanda dolaro
** Singapura dolaro
** Tajvana dolaro
** Usona dolaro
* Urbo en Britio: **Dolaro (urbo)**
* **Dólar** estas hispana vilaĝo
Dolaro (urbo)

**Dolaro** (,  aŭ ) estas urbo en Clackmannanshire en Skotlando (Britio). 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La reĝino Maria la 1-a de Skotlando iam loĝis tie. Ĝi estis ankaŭ la loĝloko de la fama esperantista poeto William Auld.

## Etimologio 
La nomo de la urbo ne devenas de la dolaro; probable ĝi estas pli malnova ol tiu vorto. En la skot-gaela lingvo la vorto ĝi signifas "ĉe-rivera herbejo". Eble la nomo devenas de aliaj gaelaj aŭ pikt-gaelaj vortoj, ekzemple:
* *Doilleir*, malluma kaj malserena loko
* *Dol* (kampo) + *ar* (semotaŭga)
* *Dol* + *ar* (alta)

## Referencoj 
## Bildaro 

Dolllartown.jpg||Skizo de urbo Dolaro en 19-a jarcento de Wang Tao
RumblingPark.jpg|Skizo de la  Ponta Parko "Rumbling" en 19-a jarcento de Wang Tao
Dollarmap1945.png|Mapo de Dolaro de 1945
Bank Hill, Dollar.jpg|Kráľ SEAT en aŭtuno 
Playfair Building profil gauche.jpg|
Castlecampbell.jpg|
Carved tree trunk in Dollar, Clackmannanshire, Scotland, UK - 20091108.jpg

Kategorio:Urboj de Skotlando
Hoogeveen

Dosiero:Loudspeaker.svg**Hoogeveen** (Alta Torfejo) () estas urbo kaj municipo en la provinco Drento (*Drenthe*) en Nederlando. Fine de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La plej maljuna vivanta homo en la mondo (inter 29-a de majo 2004 kaj 30-a de aŭgusto 2005), S-ino *Hendrikje van Andel-Schipper*, loĝis en Hoogeveen.
Ŝi naskiĝis je la 29-a de junio 1890 kaj mortis je la 30-a de aŭgusto 2005.

eta|300px|maldekstra|Municipejo en Hoogeveen

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Drento
Kategorio:Municipoj de Drento
Rydułtowy

[eta|maldekstra|180ra|[Ŝutmonto en Rydułtowy]]
**Rydułtowy** (pole ekde 1926, antaŭe pole 1922-1925 **Rydułtowy Górne** kaj **Rydułtowy Dolne**, ĝis 1922 germane **Ober-Rydultau** kaj **Nieder-Rydultau**) estas urbo en Silezio (provinco de Pollando) en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Rydułtowy en la distrikto Wodzisław.
maldekstra|eta|300ra|Rydułtowy
eta|180ra|maldekstra|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.rydultowy.pl

Kategorio:Urboj de Silezia provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Adolf Branald

**Adolf BRANALD** (naskiĝis la  en Prago - mortis la  samloke) estis ĉeĥa verkisto de historiaj romanoj por junularo pri famaj personoj aŭ okazaĵoj (ekz. pri historio de aŭtomobiloj, aviado, teatro ks.).

Li naskiĝis en aktora familio kaj spertis multajn profesiojn, antaŭ ol li fariĝis verkisto.

## Verkoj 
* *Stříbrná paruka* (Arĝenta peruko, 1947)
* *Severní nádraží* (Norda stacidomo, 1949)
* *Lazaretní vlak* (Lazareta trajno, 1950)
* *Chléb a písně* (Pano kaj kantoj, 1952)
* *Hrdinové všedních dnů* (Herooj de la ordinaraj tagoj, 1953)
* *Tisíc a jedno dobrodružství* (Mil kaj unu aventuro, 1955)
* *Dědeček automobil* (Avo aŭtomobilo, 1955) - filmita
* *Vandrovali vandrovníci* (Vagadis la vagantoj, 1956)
* *Král železnic* (La reĝo de fervojoj, 1959)
* *Skříňka s líčidly* (Ŝminkujo, 1960)
* *Ztráty a nálezy* (Perdoj kaj trovoj, 1961)
* *Vizita* (Ĉefkuracista kontrola vizito, 1967) - filmita
* *Důvod k zabití* (Motivo por mortigo, 1969)
* *Valšík z Longerina* (Valso el Longerino, 1972)
* *Zlaté stíny* (Oraj ombroj, 1980)
* *My od divadla* (Ni de la teatro, 1983)
* *Zrození velkoměsta* (Naskiĝo de grandurbo, 1985)
* *My od filmu* (Ni de la filmo, 1988)
* *Andělské schody* (Anĝelaj ŝtuparoj, 1990)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj romanistoj
Kategorio:Ĉeĥaj infanaj aktoroj
Kategorio:Aktoroj de mutaj filmoj
Kogno

**Kogno**, aŭ **kognicio**, estas mensa procezo, per kiu oni prilaboras informaĵon. Ekzemploj estas percepto, atento, memoro, pensado kaj imago.

La termino kogno, aŭ kognicio, priskribas la fenomenon de la homa scio (kono aŭ informo, kiu estas posedata kaj konscie havebla al la homo) kaj la procezoj de ĝia akirado, procezado kaj aplikado-realizado. Tiu termino ankaŭ priskribas paralelajn fenomenojn ĉe aliaj sufiĉe altevoluaj bestoj kaj ĉe la studtemo de artefarita inteligenteco. Ĝin studas la kognoscienco.

La fenomenoj kiuj inkluziviĝas en la koncepto kogno jenas inter aliaj: pensado, percepto, kompreno, lernado, aŭskulto-koncentriĝo, memoro, kreeco, prezentado de scio, konkludado, decidado, kaj problemsolvado. Foje ankaŭ la subkonscio estas parto de la kogno, kiam oni parolas pri subkonscia kono, subkonscia lernado, aŭ tiutipa penso. La ekzercoj helpas la retenon kaj plibonigon de la kognaj kapabloj.

## Vidu ankaŭ 
* Gnoseologio
* Intelekta malkapablo


Kategorio:Psikologio
Jan Knappert

**Jan KNAPPERT** (naskiĝis la  en Heemstede, mortis la 30-an de majo 2005 en Hilversum, Nederlando) estis internacie fama universitata profesoro pri la svahila lingvo, esperantisto kaj aŭtoro de "vortaro esperanto svahila / kamusi kiesperanto kiswahili" (1983, dua eldono 1996).

Knappert estis profesoro ĉe la universitato de Loveno (Flandrio), lektoro ĉe la Departemento de Afrikaj Lingvoj de la *School of Oriental and African Studies* de la Londona universitato kaj ĉe pluraj universitatoj afrikaj. Esperantisto de 1936, li prelegis en TEJO-seminarioj en la 1970-aj jaroj. Li estis ankaŭ rektoro de la Internacia Kongresa Universitato (IKU) de la 73-a UK 1988 en Roterdamo.

Li aŭtoris multajn verkojn pri la svahila lingvo kaj kulturo kaj pri afrika mitologio en diversaj etnolingvoj, i.a. anglalingvan gramatikon de la "literatura svahila" (1999). Lia Esperanto-vortaro estas la unua vortaro en kaj el afrika lingvo.

Knappert ankaŭ ebligis al Gerrit Berveling partopreni en internacia interreligia plurtaga kolokvo en Francujo, kie partoprenis el Meza Oriento (ekzemple Turkujo, Jordanio, Egiptujo kaj Israelo), Nord-Afriko (ekzemple Maroko, Alĝerio), Okcidenta Eŭropo (ekzemple Britujo, Nederlando, Francujo) kaj la Balkana regiono (pluraj partoj de tiama Jugoslavio) viroj kaj virinoj ĉu kristanaj ĉu islamaj, kiuj profesie aktivis en diplomatio, universitatoj aŭ pastra aŭ imama medio.

## Verkoj 
* 1958: *Het Epos Van Heraklios* (nederlanda eldono kaj laŭvorta traduko; disertaĵo en la universitato de Leiden)
* 1969: "The Utenzi wa Katirifu or Ghazwa ya Sesebani", *Afrika und Übersee*, volumo LII, 3-4, 81-104.
* 1977: *het Epos van Heraklios. Uit het Swahili vertaald in het oorspronkelijke metrum*. Amsterdam: Meulenhoff (nederlanda traduko en la originala metriko).
* 1977: *Myths and Legends of Indonesia*. Singapuro: Heinemann Educational Books (Asia) Ltd.
* 1983: *kamusi kiesperanto kiswahili / vortaro esperanto svahila*. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. ISBN 92 9017 027 1 (2-a ampleksigita eldono samloke 1996)
* 1989: *The A-Z of African Proverbs* Londono: Karnak House.
* 1990: *African Mythology*. Londono: The Aquarian Press.
* 1991: *Indian Mythology; an Encyclopedia of Myth and Legend*. Londono: eldonejo HarperCollins.
* 1997: Lexikon der afrikanischen Mythologie : Mythen, Sagen und Legenden von A - Z. Weyarn : Seehamer. ISBN 3-932131-25-8
* 1997: Lexikon der indischen Mythologie : Mythen, Sagen und Legenden von A - Z. Weyarn : Seehamer. ISBN 3-932131-23-1
* 2001: *The Book of African Fables*. Novjorko: eldonejo Edwin Mellen Press.
* 2003: *The A-Z of African Love Songs*. London: Karnak House.
* 2005: *Swahili Culture Book I and II*. Novjorko: Edwin Mellen Press.

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Ali B. Milani

**Ali B. MILANI** (naskiĝis 1913 - mortis la 25-an de marto 2005 en Sidnejo) estis aŭstralia esperantisto kaj iama UEA-fakdelegito pri la Bahaa Kredo.

Li naskiĝis en Turkmenio kaj aktivis por Esperanto en bahaaj rondoj en Britio, Usono kaj Aŭstralio.

Li gvidis korespondan kurson kaj partoprenis en multaj UK-oj.

Milani, Ali B.
Milani, Ali B.
Milani, Ali B.
Dukato

[eta|221x221px|Venecia dukato de [dogo Michele Steno (1400)]]
eta|Aŭstra ora dukto
**Dukato** estis ora monero uzata en diversaj partoj de Eŭropo de la mezepoko ĝis la komenco de la 20-a jarcento. Dukatoj havis or-enhavon de 986/1000 kaj mason de 3,537 gramoj.

La dukaton enkondukis la respubliko de Venecio en 1284 sub doĝo *Giovanni DANDOLO* (1280–1289). Tiu monero montris averse la doĝon surgenua antaŭ Sankta Marko (la patrono de Venecio) kaj malaverse Jesuon Kriston kaj la surskribon "SIT T XPE DAT Q T – REGIS ISTE DVCAT". Tio signifas  " signifante, "estu al vi, Kristo, donita, tiu ĉi duklando, kiun vi regas". Pro tiu surskribo la vorto "ducatus" [dukAtus] iĝis nomo de pluraj veneciaj moneroj, ankaŭ arĝentaj, sed poste la signifo reduktiĝis al la oraj. Alia nomo por la dukato estis zekino.

Dukatoj poste estis stampitaj de aliaj ŝtatoj (kun aliaj bildoj, sed la sama pezo), ĝis post la Unua Mondmilito. En Germanio ĝi estis deklaria "imperia pagilo" (*Reichsmünze*) en 1559; ĝia jura stato en Aŭstrio estas pridisputata. En 1857 la Germana Doganunio nuligis la oficialan statuson de la dukato, kaj en 1858 Aŭstrio deklaris, ke ĝi ne (plu?) estas oficiala pagilo.

Dukatoj estas nun komercataj nur laŭ la materia valoro de la oro kaj eventuala kolektista valoro.

## Vidu ankaŭ 
* Itala florino
* Dinaro
* Kipper und Wipperzeit
Kategorio:Monunuoj
Idiomaĵoj en la nederlanda lingvo

Jen iuj Idiomaĵoj en la nederlanda lingvo:

; **het regent pijpestelen** (laŭvorte "pluvas piptubojn") : pluvegi

; **het is hondeweer** (laŭvorte "estas hundovetero") : estas malbelega vetero

; **met de deur in huis vallen** (laŭvorte "fali kun la pordo en la domon") : sen enkonduko diri ion

; **van een mug een olifant maken** (laŭvorte  "fari el kulo elefanton") : ekscitiĝi pri bagatelo

; **de kerk midden in het dorp laten** (laŭvorte  "lasi la kirkon en la mezo de la vilaĝo") : ne volu ŝanĝi ĉion 

## Vidu ankaŭ 
Ankaŭ vidu la pentraĵon *Nederlandse Spreekwoorden* (*Nederlandlingvaj proverboj*) el 1559 de P. Bruegel kiu ilustras 126 proverbojn kaj idiomaĵojn de la nederlanda kulturo.

Kategorio:Idiomaĵoj
Okcidentfrisaj insuloj

La **Okcidentfrisaj insuloj** (, ) estas barieraj insuloj en la Norda Maro, antaŭ la plej norda parto de la nederlanda marbordo. Ili situas 5 ĝis 10 kilometrojn norde de la kontinento, inter la havenurbo Den Helder de Norda Holando okcidente kaj la enfluejo de la rivero Ems oriente. Orienta daŭrigo estas la orientfrisaj insuloj de Germanio. La teritorio inter la sudaj insulaj bordoj kaj la kontinento apartenas al la vadomaro.

De okcidento al oriento temas pri la insuloj

## Loĝataj 
* Texel
* Vlieland
* Terschelling
* Ameland
* Schiermonnikoog

Memorhelpilo TV-TAS' (Televido Taso)

## Neloĝataj 
* Noorderhaaks aŭ Razende Bol
* Richel
* Griend
* Rif
* Engelsmanplaat
* Simonszand
* Rottumerplaat
* Rottumeroog
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px

## Vidu ankaŭ 
* Orientfrisaj insuloj
* Nordfrisaj insuloj
* Frisa lingvaro
* Frisaj Insuloj
Ota Pavel

**Ota PAVEL**, propranome **Ota POPPER** (naskiĝis la 2-an de julio 1930 en Prago - mortis la 31-an de marto 1973 en Prago) estis ĉeĥa sporta ĵurnalisto kaj verkisto de rakontoj pri la naturo. Pluraj el ili estis filmitaj.

La infanaĝon li travivis en Buštěhrad kaj Prago. Kiel infano, li kutimis partopreni fiŝkaptajn vojaĝojn, kaj tiel konatiĝis kun la mondo de akvo, maraj bestoj kaj la metio de fiŝkaptado; Tiele akvaj estaĵoj kaj fiŝkaptado formas ĉefan elementon en liaj rakontoj.

Dum la dua mondmilito li laboris en minejo de Kladno, dum liaj patro kaj du fratoj estis malliberigitaj en koncentrejo. En la jaroj 1945-1947 li studis komercan mezlernejon en Prago, sed abiturientan ekzamenon li povis plenumi nur en 1960.

Ekde 1949 li laboris kiel sporta redaktoro en la Ĉeĥoslovaka Radio, poste en la gazetoj *Stadion* kaj *Československý voják* (Ĉeĥoslovaka soldato). En 1964 li psike malsaniĝis, kio kaŭzis ankaŭ lian fruan morton.

Liaj aŭtobiografiaj rakontoj, publikigataj en diversaj gazetoj, estis kolektitaj en pluraj libroj laŭ siaj temoj.

## Verkoj 
* *Plná bedna šampaňského* (Plena kesto da ĉampano, 1967)
* *Smrt krásných srnců* (Morto de belaj kapreoloj, 1971)
* *Pohár od Pánaboha* (Pokalo donace de Disinjoro, 1971)
* *Syn celerového krále* (Filo de celeria reĝo, 1972)
* *Jak jsem potkal ryby* (Kiel mi renkontis fiŝojn, 1974)
* *Pohádka o Raškovi* (Fabelo pri Raška, 1974)
* *Veliký vodní tulák* (Granda akva vagulo, 1980)

## Filmoj laŭ liaj rakontoj 
* *Kapři pro wehrmacht* (Karpoj por wehrmacht, 1975, reĝisoro Karel Smyczek)
* *Zlatí úhoři* (Oraj argiloj, 1979, reĝisoro Karel Kachyňa)
* *Smrt krásných srnců* (Morto de belaj kapreoloj, 1986, reĝisoro Karel Kachyňa)

## En Esperanto 
Liajn rakontojn tradukis Marie Břehová, kelkaj ŝiaj tradukoj aperis dise tra gazetaro, sed multaj atendas en manuskriptoj.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Kategorio:Ĉeĥaj romanistoj
Kategorio:Sportaj ĵurnalistoj
Kategorio:Judaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj judoj
Rumana leo

eta|dekstra|1-lea bileto
**Leo**  estas la nacia rumana valuto, unuafoje uzata en 1867. En la rumana la nomo estas *leu*  kaj signifas "leono". La pluralo estas *lei* . Ĝi estis reskalita je la 1-a de julio 2005: 1 nova leo egalis 10000 malnovajn; unu eŭro valoris 3,6 leojn. Je la 18-a de novembro 2019 unu eŭro valoras 4,7697 leojn.

La bildoj sur la novaj biletoj egalas tiujn de la malnovaj (kiuj restis validaj ĝis 2006-12-31), por faciligi la ŝanĝon. Tute nova estas bileto de 500 leoj; la malnovaj biletoj atingis nur 1.000.000.

La valuta kodo de la nova valuto estas **RON**, tiu de la antaŭa estis **ROL**. Unu leo egalas al 100 *bani* (centimoj; *bani* estas kutima rumana vorto por "mono").

La nomo "leono" devenas de holandaj taleroj, kiuj estis uzataj en Rumanio en la 17-a jarcento kaj kiuj portis bildon de leono. Saman nomon portas la valuto de Moldavio, kulture kaj lingve proksime ligita kun la nuna Rumanio.

eta|dekstra|bileto de 500.000 malnovaj leoj
eta|dekstra|malnova monbileto de 1 000 000 leoj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* www.bnro.ro paĝoj de la Nacia Banko de Rumanio (en la rumana kaj angla lingvoj)
* Current legal tender pictures (en la angla lingvo)
* Site with historical and current Romanian coins (en la angla lingvo)
* The Banknotes of Romania (en la angla kaj germana lingvoj)
* The Banknotes of the Socialist Republic of Romania (en la angla kaj germana lingvoj)

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Rumanio
Texel

**Texel** [] (frise: Tessel; esperantigo: Teselo) estas insulo kaj municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, en la okcidenta parto de la lando, kaj ankaŭ estas parto de Okcidenta Frislando. Komence de  en la municipo vivis . La areo estas 585,96&nbsp;km² el kiu la plej granda parto (416,14&nbsp;km²) estas (interna- kaj ekstera) akvo, la terareo estas nur 170&nbsp;km². La averaĝa longeco de Teselo estas 20&nbsp;km kaj la averaĝa larĝeco 8&nbsp;km. De la laboranta loĝantaro de pli ol 3500 homoj proks. 17% laboras en la agrikulturo.

## Historio 
La unuaj loĝantoj de Teselo eble estis el la Meza ŝtonepoko (8000-4500 a. K); arkeologoj trovis indikojn por tio. En 1415 Teselo (la tuta insulo) ricevis urborajtojn. Pro tio la insulo, almenaŭ laŭ areo, estas la *plej granda urbo de Nederlando*.

La Kartvela ribelo de Teselo (en nederlanda: *Opstand der Georgiërs*) (5a de aprilo 1945 – 20a de majo 1945) estis insurekcio de la 882a Infanteria Bataliono *Königin Tamara* (Reĝino Tamar aŭ Tamara) de la Kartvela Legio de la Germana Armeo staciita en la Germani-okupita insulo Texel. La bataliono estis formita de 800 kartveloj kaj de 400 germanoj, kun ĉefe germanaj oficiroj. Ĝi estis unu el la lastaj bataloj en Eŭropo en la Dua Mondmilito.

## Esperanto 
Apud la centro de Den Burg estas Esperanto-monumento (vidu Listo de ZEO-j en Nederlando) inaŭgurita la 30-an de majo 1935 .

eta|maldekstra|300ra|satelita foto

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
Zulia

**Zulia** estas nordokcidenta subŝtato en Venezuelo ĉe la Golfo de Venezuelo, la plej grava produktanta ŝtato de petrolo kaj bovina lakto en la lando. Ĝia surfaco estas , en ĝi estas la plej granda lago de Sudameriko, la Lago de Marakajbo (hispane *Maracaibo*), .

La ĉefurbo estas Marakajbo (proks. 2 milionoj da loĝantoj). Aliaj urboj: Ciudad Ojeda, Cabimas, Lagunillas, Santa Bárbara, La Villa del Rosario.

Riveroj: Zulia, Catatumbo, Limón, Escalante. Plej alta monto: Manatará  metroj sur la marnivelo en la montaro Perijá.

Kategorio:Subŝtatoj de Venezuelo
Sanmarineca Universitata Sesio

**SUS** (**Sanmarineca Universitata Sesio**) estas scienca konferenco, dum kiu AIS San-Marino okazigas kursojn kaj ekzamenojn por akiro de akademia grado. Ĝi daŭras kutime unu semajnon kaj ofte okazas ĉirkaŭ la novjara festo de San-Marino je la 3-a de septembro.

SUS-oj estas la plej altrangaj inter la studadsesioj de AIS. Ili havas sian nomon de la regno San-Marino, la unua, kiu donis al AIS la rajton doni akademiajn gradojn. Intertempe AIS okazigis pli ol 20 SUS-ojn en jenaj landoj:
* San-Marino
* Pollando
* Ĉeĥio/Ĉeĥoslovakio
* Slovakio
* Rumanio
* Bulgario
* Bosnio kaj Hercegovino

SUS 28 okazis en aŭgusto 2005 en Karlovo (Bulgario),
SUS 29 en aŭgusto/septembro 2006 en Komárno (Slovakio)
kaj SUS 30 en la respubliko San Marino kaj en Rimini (Italio)
en septembro 2007.
En aŭgusto/septembro 2008 okazis prova SUS en Banja Luka (Bosnio kaj Hercegovino).

Ĉiuj studfinaj ekzamenoj dum SUS okazas en Esperanto. La ekzamena komitato konsistas el ses docentoj, inter kiuj devas esti reprezentataj tri lingvoregionoj kaj almenaŭ unu alia sekcio ol tiu de la ekzamena fako. Dum la ekzameno la studento prelegas pri sia disertaĵo aŭ scienca verko kaj poste defendas ĝin en diskuto. La gradoj akireblaj estas tiuj de bakalaŭro, magistro, doktoro kaj habilitdoktoro (instruanta doktoro). Ili havas la latinajn nomojn *baccalaureata/baccalaureatus*, *magistra/magister*, *doctor* kaj *doctor habilitatus* kaj estas mallongigataj kiel *Bac.*, *Mag.*, *Dr.* kaj *Dr. habil.*

Dum ĉiu SUS okazas ankaŭ "Forumo pri Akademiaj Rekomendoj", kiu publike diskutas aktualan temon gravan ĝenerale aŭ por AIS. Enkonduke al la konferenco okazas kursoj pri Esperanto por helpi partoprenantojn, kiuj ankoraŭ ne flue uzas tiun lingvon. Kutime okazas ankaŭ enkondukaj kursoj pri la loka(j) lingvo(j).

## Eksteraj ligiloj 
* Listo de la ĝisnunaj SUS-oj
* SUS 28
* SUS 29
* SUS 30
* Bosnia ProvSUS

Kategorio:AIS
György Ferencz

D-ro **FERENCZ György** (naskiĝis 1908 - mortis la 30-an de januaro 2005 en Budapeŝto) estis juristo, esperantisto ekde 1926.

Li aktivis en la Esperanto-movado unue en sia junaĝo. Membro de UEA ekde 1928, delegito 1932-1934.  En 1964 li reaktiviĝis kaj denove aliĝis al UEA en 1970. Li aktivis precipe kiel instruisto en la Esperanto-fako de la universitato ELTE en 1977-1978. 

Li estis honora membro de HEA ekde 1991.

Multajn artikolojn pri juraj temoj li publikigis en Hungara Vivo kaj aliaj gazetoj.

FERENCZ, György
FERENCZ, György
Pola marko

**Pola marko** (*marka polska, mallongigo: mp.*) estis landa monunuo en la t.n. Regenta Reĝlando Pollando (, en vikidatumoj) inter 1916 kaj 1918 kaj en la Dua Pola Respubliko inter 1918 kaj 1924. Ĝi estis anstataŭigita en 1924 (post fondo de la nova centra banko *Bank Polski*, en vikidatumoj) - okaze de hiperinflacio – per orbaza zloto, per ŝanĝa kurzo de 1&nbsp;Złoty = 1.800.000 polaj markoj. 1&nbsp;dolaro valoris 5,18 zlotoj (Złoty).

La emisio de **moneroj** estis planita, sed pro la inflacio ne okazis.

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Historiaj monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Pollando
Kategorio:Historio de Pollando
Lado

[eta|Lado el [ladskatolo]]
**Lado** estas maldika folio, farita kutime de ŝtalo kaj ofte kovrita per zinko aŭ stano kontraŭ rustado.

Laŭ Francisko Azorín **lado** estas *Metalo en folioj; precipe stanita fera folio.* Li indikas etimologion el la latina *latus* (ampleksa, etendita). Kaj li aldonas la esprimojn *plumba lado*, *kupra lado*, *galvanizita lado*, *ferlado*, *onda lado*, *ladisto* kaj *ladistejo*.

Lado estas ofte uzata por tegmentoj kaj ankaŭ por diversaj ujoj kiel siteloj.

Por kunigo de detaloj faritaj el lado oni kutime faldas iliajn randojn specialmaniere.

## Vidu ankaŭ 
* Ladisto
* Ladskatolo
* Lameno

## Notoj 
Kategorio:Mekanika inĝenierado
Kategorio:Materialoj
Dissenda televido

**Dissenda televido** estas televido, kiu sendas sian signalon per radiofonio.

Historie la teĥnologio uzanta analogajn signalojn estis la unua, ekde la fino de la 1920-aj jaroj. Sed de post 2006 surtera analoga signalo estas forigata en eŭropaj landoj. La unua en Eŭropo surtera cifereca televido ekfunkciis en Britio en 1998. De 2015 neniu lando en Eŭropo uzos analogan surteran televidon.

Por ricevi la signalon la ricevilo kaj la sendilo devas esti en rekta videbleco. Pro ĉi tio, kaj pro tio ke la Tero estas globo, por sendi signalon de la dissenda televido en grandan areon oni devas konstrui tre altajn turojn. Tiaj turoj nun estas en multaj urboj.

## Vidu ankaŭ 
* radio (komunikilo)
* radioondo

Kategorio:Televido
Skanado

**Skanado** estas maniero priskribi bildon per signalo. Aparato kiu skanas estas nomata skanilo.

Problemo estas pro tio, ke bildo havas du dimensiojn, sed signalo havas nur unu dimension - tempon.

Oni disdividas la bildon je multaj paralelaj linioj. Unue oni la unuan linion igas signalon de la komenco ĝis la fino, poste la duan, poste la trian ktp ĝis la lastan.

Ordo de prilaboro de la linioj povas esti diversa. En la plej simpla varianto oni skanas la bildon ekde unu rando ĝia la alia, ĉiujn liniojn unu post la antaŭa.

En televido oni uzas ankaŭ skanadon tra unu linio, kiam unue estas skanita duono da linioj (numeroj 0, 2, 4, 6, ...) ekde unu rando ĝia la alia, kaj poste estas skanita la alia duono da linioj (numeroj 1, 3, 5, 7, ...) en la sama direkto.

## Vidu ankaŭ 
* Skanilo
* Optika signorekono

## Eksteraj ligiloj 
* 3D-skanado  

Kategorio:Komputiko
Vilhelmo la 1-a de Oranje-Nassau

**Vilhelmo la 1-a de Oranje-Nassau** (; naskiĝis la 24-an de aprilo 1533, mortis la 10-an de julio 1584) estis iniciatinto kaj gvidanto de la nederlanda ribelo kontraŭ Filipo la 2-a de Hispanio. Li estis nomata ankaŭ "Vilhelmo la Silentulo", kaj "patro de la patrujo".

La ribelo estas historie konata kiel la okdekjara milito kaj rezultigis sendependan Nederlandon. Kronikoj el la 16-a jarcento foje nomas ĝin "la ribelo". Nuntempa historia literaturo kutime parolas pri la okdekjara milito aŭ pri "la nederlanda ribelo".

Unu el la plej konataj eldiroj de Vilhelmo de Oranje estis: "Mi ne povas aprobi, ke princoj regu la konsciencon de siaj subuloj kaj forprenas de ili la liberecon de fido kaj diservo." Tion ĉi li eldiris je la 31-a de decembro 1564 en la nederlanda ŝtata konsilio *Raad van State*. Ili igis la konflikton kun la hispania reĝo (Filipo la 2-a) eksplicita.

La (franclingva) moto de la princo estis *Je maintiendrai* (= Mi firmtenos aŭ Mi konservos). Fine de sia vivo la princo uzis tiun moton kun aldono: ''Je maintiendrai l'honneur, la foy, la loi de Dieu, du Roy, de mes amis et moy.* ("Mi konservos la honoron, la fidon, la leĝon de Dio, de la reĝo, de miaj amikoj kaj mian.")

Vilhelmon oni juĝas diverse. La konata historiisto *Jan Romein'' kalkulas lin inter la heredigantojn de la civilizo. Kiel ajn, Vilhelmo de Oranje staras ĉe la bazo de la nederlanda nacio.

La 10-an de julio 1584 la franco Balthasar Gerards murdis Vilhelmon per pistolpafoj en la Prinsenhof en Delft.

## Vidu ankaŭ 
* 12151 Oranje-Nassau, asteroido kun lia nomo
* Wilhelmus, la nederlanda nacia himno

Kategorio:Oranje-Nassau
Kategorio:Nederlandanoj
Kategorio:Homoj de la Okdekjara milito
Kategorio:Guberniestroj en la Nederlanda Respubliko
Kategorio:Atencitoj
Buso

Vorto **Buso** aŭ **Bus** havas plurajn signifojn:

* **bus** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3
* **Buso aŭ aŭtobuso** estas transportilo destinita por veturigi multajn pasaĝerojn sur stratoj
** Trolebuso -- publika elektra veturilo dependa de dudrata troleo supre de strato
** Elektrobuso -- publika elektra veturilo ne bezonanta troleon
* **Komputila buso** estas interna kanalo kunliganta komputilajn elementojn
* **Yosa Buson**
* **Buso Renkin** estas mangao
Lifto

**Lifto** estas aparato, kiu estas destinita por levi kaj mallevi aĵojn kaj pasaĝerojn en vertikala ŝakto.

Laŭ Francisko Azorín **lifto** estas *Aparato por suprenlevi personojn aŭ objektojn, al la diversaj etaĝoj de domo aŭ konstruo.* Li indikas etimologion el la latina *elevare* (levi).

## Konsisto 
eta|dekstre|Skemo.
Ĝi konsistas el:
* Ŝakto kun pordoj en ĉiu etaĝo;
* Kajuto kun pordoj;
* Kablo;
* Motoro kun meĥanika kondukilo;
* Kontraŭpezilo;
* Rega aparato.

(Ŝakto ne estas montrita)

* 1 - Motoro kun meĥanika kondukilo;
* 2 - Kajuto;
* 3 - Pordoj;
* 4 - Kablo;
* 5 - Kontraŭpezilo.
eta|dekstre|Pralifto desegnita de la germana inĝeniero Konrad Kyeser (1405).
La kajuto pendas en la ŝakto per la kablo. La kablo iras tra la kondukilo kaj en la alia fino de la kablo pendas kontraŭpezilo. La motoro per la kondukilo povas movi la kajuton.

La rega aparato regas pordojn de la kajuto kaj la motoron.

Operacio de lifto estas en tiu ordo:
* Oni mendas lifton per butono ĉe la pordoj de la ŝakto;
* La kajuto moviĝas per la motoro ĝis tiu etaĝo, de kiu oni ĝin mendis;
* Malfermiĝas pordojn de la kajuto kaj de la ŝakto en tiu etaĝo, kie estas la kajuto;
* Oni eneniras en la kajuton;
* Oni mendas alian etaĝon per butono en la kajuto;
* Fermiĝas pordoj de la kajuto kaj de la ŝakto en tiu etaĝo, kie estas la kajuto;
* La kajuto moviĝas per la motoro ĝis la alia etaĝo;
* Malfermiĝas pordoj de la kajuto kaj de la ŝakto en tiu etaĝo, kie estas la kajuto;
* Oni eliras el la kajuto;
* Fermiĝas pordoj de la kajuto kaj de la ŝakto en tiu etaĝo, kie estas la kajuto.

dekstra|eta|Paternosterlifto

Speciala tipo da lifto estas la paternosterlifto. Ĝi konsistas el senfina ĉeno kun kajutoj sen pordo kiu daŭre malrapide movas.

## Elevatoro 
Laŭ Plena Vortaro, kontraŭe al la angla lingvo, **elevatoro** havas alian signifon ol **lifto**, kaj estas aparato por suprenlevi pezajn ŝarĝojn, varojn, eĉ ŝipojn.

Ankaŭ Francisko Azorín agnoskas la terminon **elevatoro** kiel *Levigilo, lifto por ŝarĝoj, por varoj.* Kaj li indikas etimologion el la latina *elevare* el *ex + levare* (fore levi).

## Vidu ankaŭ 
* Kosmolifto
* Argano
* Lifto de Monte de San Pedro

## Notoj
Taksio

[eta|dekstra|Taksio [Austin FX4 en Londono]]
**Taksio** estas kutime malgranda aŭtomobilo (en kelkaj landoj ankaŭ motorciklo, aŭ alia venturilo), kiu estas destinita por veturigi pasaĝerojn.

Taksio diferenciĝas de aliaj aŭtomobiloj ĉefe per maniero de uzado.

Taksio apartenas al taksia firmao aŭ individua entreprenisto. En taksio estas stiristo, dungita per tiu firmao, aŭ aŭtonoma entreprenisto. Tiu, kiu volas ĝin uzi, mendas taksion, iras al taksihaltejo, aŭ simple haltigas ĝin sur strato. Poste la uzanto diras, kien ĝi volas veturi kaj taksio veturigas ĝin al tiu loko. En multaj landoj, pli ol unu homo povas vojaĝi samtempe al malsamaj celoj, en aliaj nur unu homo, aŭ homgrupo vojaĝas vice.
En multaj lokoj, la taksioj havas taksimetrilon, kiu montras la kostojn.

Antaŭ aŭ post la veturo la uzanto pagas al la stiristo por la veturo.

Por taksio estu pli facile distingebla de aliaj aŭtomobiloj, ĝi kutime havas specialan signon sur sia tegmento - nigraj kvadratetoj sur flava aŭ oranĝkolora fono, aŭ simple la vorto "taksio" en nacia lingvo.

En multaj urboj, oni uzas ankaŭ specialan koloron (ĝenerale flavan), por distingi ilin de aliaj veturiloj.

La homo, kiu profesie stiras taksion nomatas **taksiŝoforo** aŭ **taksiisto**.

En sudaziaj landoj kiel ekzemple en Nepalo cirkulas *pedaltaksioj* (*Rickshawala*).

## Bild-galerio 

Taksio-flava.jpg|Flava taksio
Taksio.jpg|Taksio kaj speciala signo sur ĝia tegmento, kiu distingas taksion disde aliaj aŭtomobiloj

## Vidu ankaŭ 
* Austin 12/4 LL Taksio
* Austin FX3
* Austin FX4
* TX1
* TXII
* TX4
* Taxi (filmo)

## Eksteraj ligiloj 
* Magical Taxi Tour (karitato)


Kategorio:Transportaj rimedoj
Poŝtejo

eta|Poŝtejo
**Poŝtejo** aŭ **poŝtoficejo** estas oficejo de papera poŝto, en kiu uzantoj de la poŝto povas fari diversajn operaciojn.

Kutime la uzantoj tie povas
* Aĉeti kovertojn, poŝtmarkojn, poŝtkartojn kaj aliajn aĵojn por uzadi la poŝton;
* Paki sendaĵojn;
* Sendi poŝtkartojn, leterojn, banderolojn;
* Mendi abonkestojn;
* Aboni ĵurnalojn kaj revuojn;
* Ricevi sendaĵojn *"ĝis eldemando"* kaj ĉiujn aliajn, se poŝtistoj ne alportis ilin laŭ la adreso;
* Sendi kaj ricevi rimesojn.

Ankaŭ tie fizike lokiĝas abonkestoj.

Ankaŭ tie estas ĉambroj, kie la poŝtistoj prilaboras la sendaĵojn. Ili mezuras pezon de la sendaĵoj, stampas ilin, algluas diversajn markojn kaj kartetojn, sigelvaksas kaj ekspedas ilin. Laŭbezone respektive laŭtradicie ekzistas ankaŭ specialaj, portempaj ekspedejo, ekz. advente/kristnaske poŝtejo Christkindl en Malsupra Aŭstrio.

Kategorio:Poŝto
Ŝirmilo

**Ŝirmilo** estas barilo, kiu protektas ion de io alia.

Jen kelkaj ŝirmiloj:
*Elektromagneta ŝirmilo;
*Kontraŭlavanga ŝirmilo;
*Lampŝirmilo;
*Kotŝirmilo ni trovos ĝin sur aŭtomobiloj, motorcikloj, trotiloj, traktoroj, sed sur ŝipoj ni trovus ĝin vane.
*Bruŝirmilo
*Vizaĝoŝirmilo
Kontraŭlavanga ŝirmilo

[eta|275px|dekstra|Kontraŭlavanga ŝirmilo sur aŭtovojo ĉe [Faros en Krimeo, Ukrainio, 2004.]]
eta|275px|dekstra|La sama ŝirmilo el alia vidpunkto.
**Kontraŭlavanga ŝirmilo** estas ŝirmilo sur vojo, kiu protektas ĝin de eblaj lavangoj.

Ĝi estas uzata kiam la vojo estas sur sufiĉe abrupta deklivo de monto kaj konsistas ĉefe el tegmento.

Kategorio:Iloj
Koverto

eta|500px|Koverto

**Koverto** estas ebena papera saketo por enenmeti en ĝin paperaĵojn kaj dokumentojn. Kovertojn oni uzas por sendado per papera poŝto aŭ simple por konservi malgrandajn paperaĵojn.

Koverto ankaŭ havas kovrilon, kiun oni povas faldi kaj alglui, tial ke ne eblos elŝovi enhavon sen tranĉi aŭ ŝiri la koverton.

Por sendi per poŝto oni devas alglui al la koverto poŝtmarkojn kaj surskribi adresojn. Eblas aĉeti kovertojn ankaŭ jam kun printita poŝtmarko. Ĝi kostas pli multon, ĉar pagante kontraŭ ĉi tia koverto oni samtempe pagas kontraŭ poŝta servo, kiu povas sendi ĉi tiun koverton sen aldona pago. Sed tia koverto kun printita poŝtmarko ofte taŭgas nur por sendi leteron en la lando, por sendi eksterlanden oni devas malgraŭe alglui ordinarajn poŝtmarkojn.

## Dimensioj de kovertoj 
La plej grandaj kovertoj estas malmulte pli grandaj ol A4 (210*297 mm), do en tiuj kovertoj eblas enenŝovi paperojn de dimensio A4 sen faldado.

Estadas ankaŭ diversaj malpli grandaj kovertoj. Dimensioj de tiaj kovertoj aperis historie kaj havas diversajn tradiciojn.

Kategorio:Poŝto
Kontaktrelo

**Kontaktrelo** aŭ **kurentorelo** estas sistemo de alkondukto de elektro al la fervojaj vagonoj. Kutime ĝi estas uzata en metroo.
Ankaŭ la nomo "*tria relo*" estas uzata. Sed tiu formulado estas konfuzebla kun trirelaj trakoj.

[eta|upright=1.5| flanka kurentorelo de [metroo de Amsterdamo;Amsterdamo; subtera fervojo;Nederlando ]]

[eta|upright=1.5|Modelo de kurentorelo de [Metroo de Munkeno; Munkeno; Germanujo; subtera fervojo]]

[upright=1,5|eta|dekstra|Kurentoreloj de Urba fervojo de Hamburgo; [Hamburgo, Germanujo]]

## Kontaktrelo flanke de la trako 
Flanke de trako lokiĝas mem kontaktrelo - fera trabo, kiu estas konektita kun unu borno de subcentralo, la alia borno estas konektita kun du ĉefaj reloj.

La trabo estas muntita per specialaj krampoj sur ŝpaloj de la trako je ia alto tiel, ke elektroprenilo de la vagono povas tuŝi ĝin desube. Desupre kontaktrelo estas kovrita per izolita kovrilo por malpligrandigi danĝeron por homoj.

Tria relo povas esti de ĉiu flanko de la trako, do ĉiu vagono devas havi po elektroprenilon de ĉiu sia flanko.

## Kurentorelo en tunelo kaj stacio 
[eta|plafona kurentorelo kun [Pantografo (kurentoprenilo) en ĉefa stacio de Berlino; Berlino]]
En tuneloj kaj stacioj oni povas uzi kurentorelojn en plafono, la kurentorelo estas la supertraka kontakta lineo.

En la malfruaj jaroj de 1980 oni faras provoj kun trajno de 160&nbsp;km/h kun plafona kurentorelo de 1&nbsp;km longo en tunelo de Sempiono (Sempiono VS). Pro pli granda fervoja profilo pro rula strato oni ne volis rekonstrui la tunelon. Antaŭ tiu provo oni rulis kun plafona kurentorelo ĝis 110&nbsp;km/h en Svisujo, kaj internacie kun 80&nbsp;km/h.

Una prova sektoro de 3&nbsp;km longo en malsupra aŭstria tunelo "Sittenberg" estis en jaro 2004 allasi por 200&nbsp;km/h.

Meza aŭgusto 2004 oni rulis kun 260&nbsp;km/h kun ICE S en la 3&nbsp;km prova sektoro. La departementoj de Aŭstrio kaj de Svisujo eble volis allasi la sistemon por la rapido 250&nbsp;km/h.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tunelo de Simplono

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Fervojo
Kategorio:Metrooj
Cisterna vagono

[eta|300px|cisternovagono en [Usono, produktita per nitado]]
[eta|300px|Cisternovagono por [lakto, produktita per veldado, post la dua mondmilito]]

**Cisterna vagono** (ankaŭ kanistra vagono) estas varvagono, destinita por veturigado de likvaĵoj. Ĝi havas grandan cilindran cisternon kiel korpon (lokigitan laŭ longo de la vagono). Finoj de la cisterno estas duonelipsoidaj por ke ili estu pli firmaj.

En tiaj vagonoj oni kutime veturigas:
* Sulfatacidon;
* likvan tergason;
* likvan naftogason;
* Nafton;
* Produktaĵojn de nafto (ekzemple benzino aŭ dizeloleo).

Tamen ankaŭ ekzistas specifaj Cisternaj vagonoj por likvaj nutraĵoj, ekzemple
* minerala akvo
* aŭ freŝa lakto.

La cisterna vagono havas kutime 8 aŭ 16 radojn. La unuan cisternan vagonon ekuzis kompanio de Emanuel Nobel en 1883.

Kategorio:Fervojaj vagonoj
Ordinara varvagono

eta|Varvagono
**Ordinara varvagono** aŭ **ordinara kargovagono** estas fervoja varvagono, destinita por transporti diversspecajn varojn. Ĝenerale ĝi havas plankon, 4 murojn, tegmenton, kaj pordojn en la mezo de ĉiu flanko.

Tiu tipo de vagono estis tre ofte uzata por deporti homojn al koncentrejoj kaj ekstermejo dum la holokaŭsto, kaj tiel por la viktimoj kaj iliaj posteuloj la vidindaĵo estas mense forte ligita al la okazaĵoj de la holokaŭsto.

## Vidu ankaŭ 
* Kargotrajno

Kategorio:Fervojaj vagonoj
Duonvagono

eta|420px

**Duonvagono** estas fervoja vagono, destinita por veturigi grandajn aĵojn aŭ ŝutaĵojn.

Ĝi havas plankon, 4 murojn, sed ne havas tegmenton.

Oni ŝarĝigas kaj disŝarĝigas ĝin de supro kaj ankaŭ povas esti eblo disŝarĝi ŝutaĵojn de malsupro.

Kategorio:Fervojaj vagonoj
Platforma vagono

**Platforma vagono** estas fervoja vagono, destinita por vetrurigi grandajn aĵojn.
eta|
Ĝi havas plankon kaj 4 malaltajn muretojn, kaj ne havas tegmenton.

Oni ŝarĝigas kaj disŝarĝigas ĝin de supro. Ankaŭ eblas malaltigi la muretojn, tiam aŭtomobiloj povas veturi en ĝi.

Kategorio:Fervojaj vagonoj
Vagono por ŝutaĵoj

dekstra|280ra|eta|Vagonoj por ŝutaĵoj en  (Portugalio)
**Vagono por ŝutaĵoj** estas fervoja vagono, destinita por veturigi ŝutaĵojn.

Oni ŝarĝas ĝin desupre. Por malŝarĝi ĝin oni malfermas truojn en malsupro de vagono kaj la ŝarĝo elŝutiĝas.

Kategorio:Fervojaj vagonoj
Faligpova vagono

**Faligpova vagono** estas fervoja varvagono, destinita por veturigi ŝutaĵojn, kaj ĝi povas meme faligi sian ŝarĝon flanken de la trako per levado de unu flanko de karoserio.

Por levi la ujon ofte estas uzataj cilindro kun piŝto, kiuj estas plinigitaj per aero je premo. Ĉi tio estas uzata ĉar lokomotivo ĉiam jam havas aeran bremsan sistemon, kaj per valvoj eblas alidirektigi la aeron de la sama pumpilo.

Se ekstera temperaturo estas minusa la ŝutaĵoj povas kunfrostiĝi kaj tiam estas sufiĉe malfacile kaj danĝere malŝarĝi la vagonon.

Kategorio:Fervojaj vagonoj
Malvarmiguja vagono

**Malvarmiguja vagono** estas fervoja vagono, destinita por vetrurigi varojn, kiuj bezonas malvarmon por ne damaĝiĝi, precipe manĝaĵojn.

Ĝi havas malvarmigilon, kiu malvarmigas ĉiun enon de la vagono krom, eble, speciala aparta ĉambreto por akompanistoj.

Kategorio:Fervojaj vagonoj