open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Londona Biblio

La **Londona Biblio** estas la Esperanta eldono de la Biblio eldonita en 1926 de la Brita kaj Alilanda Biblia Societo komune kun la Nacia Biblia Societo de Skotlando en Edinburgo. La Malnovan Testamenton tradukis L.L. Zamenhof el la hebrea, kaj la Novan Testamenton tradukis komitato de anglaj kaj skotaj pastroj el la malnova greka. Ĉio estis ankaŭ redaktita de la anglaj kaj skotaj pastroj, sed ŝajnas, ke la redaktoroj ne multe ŝanĝis la tekston de Zamenhof. Ludovikito poste eldonis faksimile la manuskripton de Zamenhof, ebligante komparon.

## Ekesto 
Pli da informoj pri la ekesto kaj tradukintoj de la Londona Biblio troviĝas en la artikolo pri la Biblio.

## Lingvaj kaj tradukaj aspektoj 
Ne nur el religia, literatura kaj kultura vidpunkto la Londona Biblio pro ĝia granda disvastiĝo estis kaj estas grava, sed ankaŭ el lingva perspektivo. Jam *Plena Vortaro de Esperanto* (PV, 1930/1934) abunde citas el ĝi kaj uzas ĝin kiel modelan referenc-verkon pri "ĝusta kaj imitinda" Esperanto. En *Plena Ilustrita Vortaro* (PIV), 1970, 2002, 2005) ĝia modela karaktero eĉ fariĝis pli granda kaj eble la plej ofte citata unuopa referenc-verko (indikita per "X"). 

La terminaraj diskutoj pri ĝustaj tradukoj en la Londona Biblio bone reflektas la diversajn tendencojn en Esperanto, ĉu plivastigi "neologismojn" el eŭropaj lingvoj, ĉu limigi sin al la Fundamentaj kaj oficialaj vortoj kaj laŭeble esprimi novajn konceptojn per kunmetaĵoj, vd. 

* Wackrill, Alfred Edward. (**1913**).Raporto pri la novaj vortoj uzitaj de la tradukintoj de la "Nova Testamento". En: Oficiala Gazeto Esperantista 6-a jaro 1913, n-ro 1 (56), p. 1-14. Kun enkonduka letero de Théophile Cart, Direktoro de la Akademia Sekcio pri la Komuna Vortaro Esperanta, kiu pledas kontraŭ "akuzi", "heziti" kaj "menso".

En 1958 aperis propono por nove traduki kelkajn partojn de la Malnova Testamento: Douglas Bartlett Gregor. La Esperanta traduko de la malnova testamento - dek-biblia konkordanco de 518 diskutindaj versoj (Scheveningen: Heroldo de Esperanto 1958, XII, 57 p., kiu estis vigle diskutata, vd. ekzemple 

* Kohen-Cedek, Josef (**1959**). La Malnova Testamento en tradukoj Esperanta kaj alilingvaj. Recenzo pri D.B. Gregor: "La Esperanta traduko de la Malnova Testamento...". En: Scienca Revuo 11-a jaro, 1959, n-ro 3 (43), 104-115

* Cherpillod, André (**1959**). La Esperanta Traduko de la Malnova Testamento de D.B. Gregor. En: Franca Esperantisto 27-a jaro, 1959, n-ro 185, p. 93

Pliaj diskutoj okazis en la iama faka periodaĵo Biblia Revuo, vd. ekzemple 
* Rust, G. (1970). Leteroj pri la Esperanto-Biblio. En: Biblia Revuo 1970/1, p.&nbsp;7-41 

Komparu ankaŭ la klarigojn en Biblia Vortaro 1975/1984. 

## Vidu ankaŭ
* Esperantaj tradukoj de la Biblio

Kategorio:Biblio
Kategorio:Esperanto-movado en Edinburgo
Kategorio:Esperanto-movado en Londono
Ci

La literkombino **Ci** aŭ **CI** havas plurajn signifojn:

***Ci** estas ununombra pronomo en Esperanto, sed ĝi ekzistas nur teorie kaj estas preskaŭ neniam praktike uzata.
***CI** estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Ebur-Bordo.
***.ci** estas nacia domajno de la alta nivelo de Ebur-Bordo.
***CI** estas kodo de provinco Carbonia-Iglesias de Italio.

## En Esperanto aperis 
* *De abrakadabra al zigurato 28 babiladoj pri vortoj* de Sten Johansson elŝutebla

## Vidu ankaŭ 
* CIA (apartigilo)
* Cio estas formo de la ĉina poezio
IJK 2006

eta|150px|dekstra|Maskoto de la 62-a IJK
La **62-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) okazis en la jaro 2006 en Sarajevo, de la 6-a ĝis la 13-a de aŭgusto. Aliĝis 379 partoprenantoj el 43 landoj https://web.archive.org/web/20060829235936/https://www.tejo.org/ijk/2006/aligxintoj.php. En 2006, la IJK estis la plej granda esperanta junulara kongreso.

## Sarajevo 
Sarajevo estas la ĉefurbo de Bosnio kaj Hercegovino. Krom la diversaj teatrodomoj, muzeoj kaj kulturaj institucioj, Sarajevo havas riĉan kaj interesan kulturan kaj amuzan vivon. Ĉiujare la urbo gastigas diversajn internaciajn kulturfestivalojn, el kiuj plej gravaj estas: Sarajeva filma festivalo (SFF), Sarajeva ĝezmuzika festivalo, someraj kulturaj festivaloj "Novurbaj tagoj" kaj "Baŝĉarŝiaj noktoj", teatra festivalo de novkreaĵoj "MESS", kultura festivalo "Sarajeva vintro" kaj Monda televida festivalo de orienta muziko.

Oni ofte komparas la urbon kun Jerusalemo, ĉar ĝi enhavas la estrejojn de islamanoj, la Serban ortodoksan eklezion kaj la Sarajevan Superepiskopejon de la Romkatolika eklezio en Bosnio kaj Hercegovino.

La tramuleto estis elektita kiel la maskoto de la kongreso, ĉar Sarajevo estis la unua lando en Eŭropo kie oni ekuzis tramojn en la jaro 1885. Post 33 jaroj ekde la antaŭa IJK denove Sarajevo gastigis junajn esperantistojn el la tuta mondo.

## La kongresejo kaj loĝantejo 
La Sarajevo Lernejo por Blinduloj estis la kongresejo por la plejparto de la kunvenoj, kursoj kaj seminarioj. Ĝi havas belan ĝardenon kaj sportan terenon kaj estas luita ĉar ĝi situas nur 5-minuta piedirado de la Studento-domo, kiu iĝis la loĝantejo. Profesoro Branko Miljko, la aktuala prezidanto de Esperanto-Ligo de Bosnio-Hercegrovino estas ankaŭ la prezidanto de la urba blindula organizo kaj la du organizoj ofte kunlaboras.

La Studento-Domo  en nova loĝkvartalo de Sarajevo, Nedžarići, povas akcepti mil gastojn samtempe kaj laŭ la Loka Kongresa Komitato, ĝiaj ĉambroj estas modernaj kaj ili havas aŭ du aŭ tri litojn kaj ĉiuj havas necesejon kaj lavkuvon. Ĝi situas 2km de la flughaveno en strato Aleja Bosne Srebrene apud la Misio de la Unuiĝintaj Nacioj, do estas rekomendita ke oni uzas taksion, kiu devus kosti ĉirkaŭ 5 markoj. La domo enhavas modernan manĝejon, kiu estas taŭga por vegetaranoj. La 29-an IJK-n estis samloke en 1973.

## Eksteraj ligiloj 
* IJK 2006 Oficiala Retopaĝo
* Listo de aliĝintoj 
* Fotoj el IJK 2006 
* Yahoo! Diskuto grupo pri IJK 
* Tutmonda Esperantista Junulara Organizo


62-a IJK
Kategorio:Esperanto-movado en Sarajevo
Kategorio:2006 en Eŭropo
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Bosnio kaj Hercegovino
Kategorio:21-a jarcento en Bosnio kaj Hercegovino
Vortprovizo

**Vortprovizo** estas leksika bazo de iu lingvo, dialekto aŭ alia lingva esprimformo (ĵargono, ktp).
La vortprovizo konsistas el radikvortoj (tablo, bela, kuri), derivaĵoj (surtabligi, beleco, kuradi), kunmetaĵoj (tablotuko, belvidejo, kuratingi), vortgrupoj (kompleksaj tempoj, dufera trioksido, egaligo de kunkudroj) kaj fiksitaj frazeologiaĵoj (tion li ne afiŝos, droni en revoj, ne restis ŝtono sur ŝtono, ĉiu vulpo sian voston laŭdas). En ĝi estas propraj nomoj (Rembrandto, Jozefo, Romo, Eŭropo), fakvortoj (glicerino, ŝafto, vulkanizi) kaj poetismoj (stalono, mava).

En Esperanto, la vortradikoj estas klaseblaj en kvar kategoriojn:

* oficialaj vortoj (fundamentaj) – radikoj, kiuj aperis en Fundamento de Esperanto, aprobita en 1905 dum la unua Universala Kongreso en Bulonjo ĉe Maro en Francio (ĉirkaŭ 2640 vortradikoj enkalkulante finaĵojn kaj afiksojn).

* oficialaj (oficialigitaj) – ĉi tiujn vortradikojn aprobis la Akademio de Esperanto per siaj oficialaj aldonoj al la Fundamento.

* neoficialaj – radikoj, kiujn provis enkonduki unuopaj aŭtoroj en siaj tekstoj (libroj, gazetoj), kaj kiuj batalas por akceptiĝo kaj oficiala aprobo (la t.n. neologismoj).

* fakaj – radikoj, kiuj estis enkondukitaj por la bezono de la fakstilo en diversaj sciencaj, teĥnikaj, artismaj kaj sportaj branĉoj; multaj el ili neniam estos oficialigitaj, tamen ili ne estas neologismoj, ili simple havas specialan taskon en la lingvo; precize difinitaj fakvortoj estas nomataj terminoj.

Kategorio:Vortoj
Veksilologio

[eta|220ra|Flago de la *[Internacia federacio de flagosciencaj asocioj*. Ĝi bildigas ŝkotnodon en du flavaj ŝnuroj.]]
**Veksilologio** aŭ **flagoscienco** estas help-scienco de historioscienco, okupiĝanta pri flagoj, standardoj kaj similaj insignoj.

La termino estiĝis el la greka „logos“ (vorto) kaj latina „vexillum“ (veleto, eta velo), kiu signifas la unuan flagosimilan distingilon en Eŭropo, nome la standardon de romiaj legianoj. Ĝi estis enkondukita de la usona flagoscienco Whitney Smith en 1959.

En la milita historio la oficiroj portis dum bataloj diversajn bastonojn kaj sceptrojn, kiuj montris ilian rangon kaj helpis je distanco doni komandojn. Oficiroj de romaj legioj portis sur bastono skulptaĵojn de agloj, lupoj, porkoj, ursoj aŭ ĉevaloj, la egiptaj emblemojn de falko, ibiso, hundo, la asirianoj emblemojn de ĉevaloj, taŭroj, arkpafantaj reĝoj k.s. Mongoloj preferis ĉevalvostojn.

Tamen tiuj signoj estis malgrandaj, malbone videblaj je granda distanco, kaj samtempe pezaj, malfacile manipuleblaj. Tial oni komencis uzi tukojn sur bastonoj. Uzi malpezan teksaĵon estis avantaĝe ankaŭ tial, ke ĝi bone montris kiel blovas la vento, kio en batalo povas havi sian gravecon.

## Esperanto-komunumo 
En la 2000-aj jaroj formiĝis grupo de esperantistoj, interesiĝantaj pri veksilologio, kiuj nomis sin la Veksilologia Esperantista Tutmonda Organizo. Ekde decembro 2018 ĝi aperigas rete trimonatan gazeton *Vento*, kies nomo formiĝis el komencaj literoj de la organizo.

## La kvin leĝoj de veksilologio 
* la flago simplu, infanoj devas povi parkere skribi ĝin
* uzu signoplenajn simbolojn
* uzu 2-3 kolorojn
* neniom da literoj aŭ numeroj
* estu klara, aŭ rilata

## En Esperanto aperis 
* Jaroslav Klement: *Heraldiko. Veksilologio. Terminaro en Esperanto.* (České Budějovice, loka grupo de ĈEA, 1979)

## Vidu ankaŭ 
* Internacia federacio de flagosciencaj asocioj
* Heraldiko
* Heraldikaj koloroj
* Internacia signala kodaro

## Eksteraj ligiloj 
* Vento: Veksilologia revuo en Esperanto  
* Ji&#345;í PATERA: Ĉeĥa Respubliko: Tridek jaroj de la Veksilologia Klubo en Prago el Monato (gazeto) (2002/10, p. 23)
* Flags of the World *(angle)*
* Vexilla mundi permesas vidi evoluon de ĉiu landa flago.
* Deutsche Gesellschaft für Flaggenkunde e. V.
* Veksikologia glosaro *(germane)*

## Referencoj 
Kategorio:Heraldiko
Kategorio:Flagoj
George Dalgarno

eta|Title page of Dalgarno's Ars Signorum (1661).
**George Dalgarno** (1626-1687) estis skota intelektulo interesata pri lingvistikaj problemoj. Naskiĝis en Aberdeen, li poste laboris en Oxford en kunlaboro kun John Wilkins, kvankam ambaŭ disiĝis pro siaj opinioj en 1659. Dalgarno estas la aŭtoro de *Didascalocophus or the Deaf and Dumb man&#8217;s tutor* (1680), kiu proponis tute novan lingvan sistemon al surduloj. La sistemo estas ankoraŭ uzata en Usono.

Dalgarno estis ankaŭ interesata pri filozofia planlingvo kaj proponis planlingvon nomatan Ars Signorum en 1661.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cce.ufsc.br/~espanhol/projborges/tlon.htm 

Kategorio:Skotaj aŭtobiografoj
Kategorio:Skotaj filozofoj
Kategorio:Skotaj verkistoj
Kategorio:Skotaj instruistoj
Kategorio:Skotaj lingvistoj
Kategorio:Lingvokreintoj
Ajurvedo

**Ajurvedo** (angle: Ayurveda) estas tradicia hinduisma medicino de Barato kiu (laŭ la tradicio) estas rivelita de la kosma spirito Brahmao. Ayurveda havas religie inspiritan vizion pri ĉio kiu rilatas al la *tuta sano* de kopro kaj spirito. Estas ampleksa sistemo de medicinaj preskriboj kaj praktikaj agoj, ne ĉiam subtenataj de moderna (medicina) scienco.

## Terminologio 
La vorto Ayurveda estas kunigo de la vorto āyus - vivo aŭ vivoprincipo - kaj veda. Ĝi referencas al konosistemo. "Ayurveda" tial povas esti tradukita kiel la "kono pri la vivo".

## Historio 
Pri la ekesto de Ajurvedo oni ne certas, sed favorantoj asertas ke ĝi evoluis antaŭ pli ol trimil jaroj en Barato. Ajurvedo origine baziĝas sur malnovaj tekstoj en sanskrita lingvo, la Charaka Samhita kaj la Susruta Samhita. La Charaka Samhita estas ĉefe longa, filozofia teksto, kompletigita kun granda kvanto da higienaj kaj medicinaj informoj. La Susruta Samhita kontraŭe estas ĉefe konata pro ĝiaj multaj priskriboj de . Malgraŭ la fakto ke tiuj ĉi tekstoj daŭre estas la bazo de Ajuredo, aferoj evoluis. Komercaj rilatoj kun la Ĉina Imperio, kontaktoj kun Persio tra la Moghul-dinastio (16-a kaj 17-a jarcento) kaj poste kun Anglio kaj la resto de la 'okcidenta' mondo regule influis ajurvedajn praktikojn surbaze de la tiamaj opinioj pri malsano kaj farto.

Okazis reciproka influo inter Ajurvedo kaj aliaj sistemoj kiel la Sweda, kiu baziĝas sur la tibeta budhismo.

## Vidu ankaŭ 
* Hinda azadiraĥto

Kategorio:Alternativa medicino
Kantarelo

**Kantarelo** (*Cantharellus cibarius*) estas manĝebla fungo kun iomete pipra gusto.

## Aspekto 
La 3 – 10&nbsp;cm larĝa ĉapelo de la kantarelo estas dum juneco konveksa, poste funelforma kun iometa enrulita rando. La koloro de la ĉapelo varias de blankeca ĝis ovoflava kaj eĉ oranĝa. La ovoflavaj dekuraj kvazaŭlamenoj je la subo de la ĉapelo estas neregule forkitaj kaj trairas al la stipo. La 3 – 8&nbsp;cm longa stipo havas la saman koloron kiel la ĉapelo kaj fariĝas pli mallarĝa je la subo. La blanka karno havas la odoron de abrikotoj.

## Vidu ankaŭ 
* Penda betulo

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Manĝeblaj fungoj
Kategorio:Mikologio
Francisco Gavidia

**Francisco Antonio GAVIDIA GUANDIQUE** (naskiĝis  en San Miguel, mortis  en San-Salvadoro) estis salvadora poeto, dramaturgo, verkisto, historiisto, ĵurnalisto kaj instruisto. En 1909 li kreis la planlingvon Salvador.

Francisco Gavidia naskiĝis en Cacahuatique, departemento San Miguel, Salvadoro. Li publikis poemojn kaj iĝis konata poeto en sia lando. Oni konsideras lin la patro de la Salvadora teatro.

Kategorio:Salvadoraj verkistoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Salvadoraj historiistoj
Kategorio:Salvadoraj filozofoj
Kategorio:Salvadoraj ĵurnalistoj
Kategorio:Lingvokreintoj
Kondorcet-balotado

**Kondorcet-balotado** estas balotsistemo, kiu kongruas kun la Kondorcet-kriterio, kiu estas : « Se elekto estas preferata de plimulto ol ĉiuj aliaj elektoj, do tiu elekto devas esti elektita ». Tiel, la Kondorcet-gajnanto gajnas ĉiujn aliajn kandidatojn en duelo.

Tia kandidato ne ĉiam ekzistas. Tio estas la Kondorcet-paradokso. Ekzemple, se oni preferas A ol B, B ol C, kaj C ol A, tiam neniu el la tri kandidatoj venkas samtempe ĉiujn aliajn kandidatojn. Tial, ekzistas multaj metodoj por elekti kandidato.

Kondorcet-balotado prenas sian nomon de Nikolao de Condorcet, 18a-jarcenta franca matematikisto kaj filozofo.

## Kondukto de baloto 
### Balotiloj 
Por baloti, ĉiu balotanto klasas la kandidatoj laŭ ilia ordo de prefero.

### Balotkalkulado 
Por trovi la gajnanto, oni simulas ĉiujn duelojn. Se kandidato venkas kontraŭ ĉiuj aliaj kandidatoj, li estas la Kondorcet-gajnanto do li gajnas la elekton.

#### Kazo kie ne estas Kondorcet-gajnanto 
Se ne estas Kondorcet-gajnanto, oni devas uzi alian metodon aldone.

Ekzemploj de Kondorcet-balotadoj estas: 

* Copeland-metodo
* Minimax-metodo
* Paroranga metodo
* Schulze-metodo

## Ekzemplo 
Supozu, ke:

* 32 balotantoj preferas A pli ol B pli ol C
* 33 balotantoj preferas B pli ol A pli ol C
* 34 balotantoj preferas C pli ol A pli ol B

Se ĉiu voĉdonas per siaj veraj preferoj, tiam venkas A, ĉar 66 el 99 balotantoj preferas A super B, kaj 65 el 99 preferas A super C. Kun majoritata balotsistemo venkus C, kaj kun Alternativ-voĉdona metodo venkus B.

Kategorio:Balotsistemoj
Chełm

**Chełm** (beloruse, ukraine, ) estas urbo en la administra provinco Lublinio en orienta Pollando. Ĝi estas urbo kun rajto de distrikto (eksterdistrikta urbo): tamen ĝi funkcias kiel administra centro por la samnoma distrikto Chełm, kiu ĉirkaŭas la urban komunumon. En  en la urbo vivis .

La urbo situas 24&nbsp;km de la limo kun Ukrainio kaj 50&nbsp;km de la limo kun Belorusio, apud bordo de Uherka, maldekstra alfluanto de rivero Bug.

La komunumo ricevis la urban rajton en 1233, ĝi apartenis ekde 1377 al Pollando, ekde 1795 al la Aŭstra Imperio, fine akiris ĝin la Rusa Imperio (1815). En 1939 duono de la loĝantoj estis judoj. Dum la Dua Mondmilito, tie funkciis du germanaj kaptitejoj, en kiuj mortis ĉirkaŭ 90.000 homoj. La plimulto de la lokaj judoj pereis en ili de la germanaj nazioj. Oni elkriis en Chełm la novan Polan Respublikon la 22-an de julio 1944.

Antaŭ la holokaŭsto tiu ĉi urbeto servis kiel simbolo de "malsaĝula urbeto" en la popola humura literaturo de la judoj.

La urbo estas fervoja kaj komerca centro. Gravas la minerala-minado, lignoprilaboro, mueleja industrio, biero-, cement- kaj maŝinproduktado. Chełm estas membro de eŭropa ligo de mezgrandaj urboj, nomata *Eurotowns*.

## Internacia kunlaboro 
*  Knoxville, Tenesio, Usono
*  Morlaix, Francio
*  Sindelfingen, Germanio
*  Utena, Litovio

## Bibliografio 
* Paweł Kiernikowski, *Miasto Chełm w okresie międzywojennym (1918-1939)* (Urbo Chełm dum intermilita periodo (1918-1939)), Stowarzyszenie Rocznik Chełmski, Chełm 2007, Biblioteka Rocznika Chełmskiego, 1-a volumo, ISBN 978-83-922585-1-3.
* Witold Zbigniew Sulimierski, *Oświata i życie kulturalno-społeczne Chełma w latach 1864-1939* Klerigo kaj kultur-socia vivo de Chełm en la jaroj 1864-1939, Stowarzyszenie Rocznik Chełmski, Chełm 2008, Biblioteka Rocznika Chełmskiego, 2-a volumo, ISBN 978-83-922585-2-0.
* Andrzej Henryk Rybak, *Stalag 319. Międzynarodowy obóz jeniecki w Chełmie w latach 1941-1944* (Stalag 319. Internacia militkaptitejo en Chełm en la jaroj 1941-1944), Stowarzyszenie Roczniki Chełmski, Chełm 2009, Biblioteka Rocznika Chełmskiego, 3-a volumo, ISBN 978-83-922585-4-4.

## Vidu ankaŭ 
* Lublina Provinco
* Distrikto Chełm
* Historioj el Ĥelmo

Dosiero:Chełm Brama Uściłuska.jpg|
Dosiero:Rozeslaniaapostolow.jpg|
Dosiero:Dworzec kolejowy.jpg|
Dosiero:Dworzec kolejowy 2.jpg|
Dosiero:Stołpie 1916.jpg|
Dosiero:Górka katedralna.jpg|
Dosiero:Wysoka górka.jpg|
Dosiero:Kolumny.jpg|
Dosiero:Klasztor bazylianow.JPG|
Dosiero:Bazylikanmp.jpg|
Dosiero:Wieza.jpg|
Dosiero:Chełm Brama Uściłuska.jpg|
Dosiero:Rozeslaniaapostolow.jpg|
Dosiero:Chełm Panorama.jpg|
Dosiero:Rbazy.jpg|
Dosiero:Chełm Panorama widok na zachód.jpg|
Dosiero:Cmentarz prawosławny gora chelmska (13).JPG|
Dosiero:Rpil.jpg|
Dosiero:Studniazchelma.JPG|
Dosiero:Rsapost.JPG|
Dosiero:Kruch.JPG|
Dosiero:Chełm Brama Uściłuska (2).jpg|
Dosiero:Chelm cerkiew.jpg|
Dosiero:Chelm bazylika.jpg|
Dosiero:Panorama chelma by nycz.jpg|

Kategorio:Urboj de Lublina provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Marĝeno

[eta|300px|Marĝenoj en la lasta paĝo de [15-a jarcento|15ajarcenta inkunablo.]]
En skriba dokumento **marĝeno** estas rezervita spaco apud grafika objekto.
En la ordinara senco, marĝenoj estas la spacoj rande de la tuta paĝo. Sed ĝi validas ankaŭ pri unuopaj grafikaj objektoj, ekzemple pri bildo, kiun izolas blankaj spacoj. Ĉar grafikaj objektoj estas pliofte kvaranguloj, oni distingas supran, dekstran, malsupran kaj maldekstran marĝenojn. Tamen, senfona bildo estas ekzemplo de objekto kun malpli simpla formo, kiu povas havi unu solan ĉirkaŭmarĝenon.

En kajeroj aŭ libroj oni parolas pri interna kaj ekstera marĝenoj, prefere ol dekstra kaj maldekstra. La interna marĝeno estas tiu, kiu kuŝas rande de la bindaĵo. Ĝi do estas dekstra sur maldekstra paĝo kaj inverse. La ekstera marĝeno estas la kontraŭa flanko, kiu limas la kajeron mem. Oni kutime difinas la internan marĝenon pli granda, ĉar la bindaĵo kunmordas, kaj sekve parte kaŝas ĝin.

En iuj komputilaj programoj, en kiuj grafikaj objektoj prezentiĝas kvazaŭ ili estus sur tavoloj, oni oportunigis la desegnon de dokumentoj distingante **elŝovo**n (padding) de marĝeno. La elŝovo ankoraŭ estas parto de la objekto: ekzemple, se alineo havas fonan koloron, tiu koloro etendiĝas ĉirkaŭ la alineo tiom, kiom ampleksas la elŝovoj; male la ankoraŭ pli eksteraj marĝenoj de la alineo restas senaj je ĝia koloro.

## Vidu ankaŭ 
* Amplituda (amplifa) marĝeno kaj faza marĝeno
* Krommarĝeno

Kategorio:Tipografio
1 E-6 m

Por bildigi la grandecon de unu mikrometro, tiu ĉi paĝo estas listo de iuj aĵoj longaj de inter 1&nbsp;mikrometro&nbsp;(**μm**) kaj 1&nbsp;milimetro&nbsp;(**mm**) (10−610−3&nbsp;m).
----
[eta|dekstra|320px|[roso|rosa araneaĵo]]

Unu mikrometro egalas al 0,000&nbsp;001 metro. Unu metro egalas al 1.000.000 mikrometroj.

Vidu ĉi tie pri signifoj de *nano-*, *mikro-*, *mili-*.

*Distancoj pli mallongaj ol 1 μm
* 1 mikrometro estas:
** 0,000&nbsp;001&nbsp;m.
** 0,000&nbsp;1&nbsp;cm.
** 0,001&nbsp;mm.
** 1.000&nbsp;nm.
*1,55 μmOndolongo de lumo en optika fibro.
*6 μmLongo de antraksa bakterio.
*7 μmDikeco de fadenero da araneaĵo (aranea reto).
*15 μmDikeco de fibro de silko.
*80 μmMeza dikeco de homa haro (limiĝas inter 18 al 180 μm).
*340 μmProksimuma grando de la punkto ĉe la fino de tiu ĉi frazo.
*500 μmDiametro de homa ovoĉelo.
*Distancoj pli longaj ol 1 mm

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Varberg (urbo)

dekstra|300ra
**Varberg**, havenurbo en Svedio, estiĝis ĉirkaŭ fortikaĵo, kies la plej malnova parto devenas el la 13-a jarcento. Ĝi situas en  la historia provinco aŭ regiono Halland, proksimume 85 km sude de Göteborg, kaj estas la centro de samnoma komunumo Varberg, svede oficiale *Varbergs kommun*, unu el ses komunumoj de la moderna provinco Hallands län. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La urbo estas membro de eŭropa ligo de mezgrandaj urboj, nomata *Eurotowns*.

Ekde duono de la 11-a jarcento Halland estis dana gubernio. Grafo el Halland reprezentis danan ŝtaton. En la paso de jarcentoj Halland kaj kun ĝi ankaŭ Varberg apartenis alterne al Danio kaj Svedio. Ekde fino de la tridekjara milito ĝis la jaro 1645 gubernio Halland apartenas al Svedio. En la 14-a jarcento la fortikaĵo en Varberg transiris en la manojn de sveda reĝo Magnus Erikson, kiu alikonstruinte ĝin al reĝa burgo kreis el Varberg potenceman centron. Nun ĉi tie troviĝas muzeo, restoracio kaj kafejo.

Industria revolucio de la 19-a jarcento kaj en la paso de la 20-a jarcento alportis al Varberg evoluon de industrio, en Varberg estis haveno, ŝipfarejo kaj fervojo kontribuis al granda evoluo de komerco. Oni eksportis de ĉi tie metalurgiajn produktojn, ŝtonon, sed ankaŭ grenon kaj produktojn de agrikultura produktado. Ĉi tie estis ankaŭ malgranda fabriko, fabriko por mebloj, evoluis metioj.

Banlokaj aferoj komencis en Varberg sian tradicion antaŭ pli ol 200 jaroj. La unuaj publikaj banlokoj estis konstruitaj en proksimeco de la haveno jam en jaro 1822. Krizo de la 1990-aj jaroj dampis la industrian evoluon, malaperis la ŝipfarejo. La urbo aliorientiĝis ĉefe al servoj, evoluas plu banlokaj aferoj, vojaĝtrafiko kaj informatiko.

Urbo Varberg konstruis universitaton por klerigado de fakaj manaĝeroj en la vojaĝtrafiko kaj banlokaj aferoj kaj la universitato estis inaŭgurita en septembro de 2003.

Kategorio:Halando
Kategorio:Urboj de Svedio
Kusacu-Onsen

**Kusacu-Onsen** (草津温泉 [kusacu-onsen]; Hepburn-Transskribo: **Kusatsu-Onsen**) estas onsen, termofonto, en la urbeto Kusacu en  la gubernio Gunma de Japanio.

En la nordo-okcidenta parto, troviĝas la monto Kusacu-Ŝirane (2.162 m).

## Onsen-karakterizaĵoj 
* Forte acida akvo (ĉ. pH 2). Iuj akvoj entenas sulfuron.
* Ekzistas 6 ĉefaj fontoj. Iuj hoteloj havas proprajn fontojn. 

## Transporto 
### Fervojo 
*JR Orienta-Japanio: La stacio Naganohara-Kusatsu de la linio Agatsuma estas la plej proksima stacio. Estas 30 minutoj de la stacio ĝis la onsen per buso.

## Vidu ankaŭ 
* La futbalklubo The Spa Kusatsu Gunma per sia nomo indikas pri la termofonto.

Sainokawara Park 02.JPG|la parko *Sainokawara*
湯畑.jpg|varma akvo fluas de lageto al pli suba baseno
Foot bath (45481787472).jpg|pieda banejo
A Source Of Kusatsu Hot Spring (169719817).jpeg|unu el la varmaj fontoj

Kategorio:Akvo en Japanio
Kategorio:Kulturo de Japanio
Kategorio:Banejoj
Amudarjo

**Amudarjo** () estas rivero en Centra Azio, kiu fluas de Pamiro ĝis Aralo. En la klasika antikveco ĝi nomiĝis **Oksuso** (greke *oksus*).

Pro tio, ke la akvo de Amudarjo estas uzata por akvigo de kampoj en Uzbekio kaj aliaj landoj, nur tre malmulte da akvo atingas la Aralan maron. Senakvigo de Amudarjo kaj Sirdarjo iĝis la ĉefaj kialoj de forsekigo de la Arala maro.

Karakum-kanalo portas 13 km³ da akvo ĉiujare de la rivero Amudarjo trans la samnoma dezerto Karakumo.

## Vidu ankaŭ 
* kanalo Koŝ Tepa

Dosiero:Aral map.png|
Dosiero:Amu darya delta.jpg|

Kategorio:Riveroj en Azio
Kategorio:Riveroj en Afganio
Kategorio:Riveroj en Taĝikio
Kategorio:Riveroj en Uzbekio
Kategorio:Riveroj en Turkmenio
Kategorio:Internaciaj riveroj
Muelejo

[eta|Ventmuelejoj en [Okcidenta Siberio (1910)]]
[eta|[Rembrandt van Rijn]]
eta|Nederlanda vimplo por mueleja malferma tago
**Muelejo** estas konstruaĵo en kiu estas muelilo kun turniganta mekanismo kiu povas esti uzata por mueli, premi aŭ marteladi grenojn aŭ aliajn krudaĵojn, segi lignon, levi ŝarĝon aŭ pumpi akvon por generi elektron. Muelejo povas esti funkciigita per la vento (ventomuelejo ), akvo ( akvomuelejo ), la muskolforto de homoj ( manmuelejo , tretmuelejo ) kaj bestoj ( ĉevalmuelejo ) aŭ per motoro.  Muelejo povas esti propulsita de vento (ventmuelejo, ventoturbino), akvo, elektro aŭ muskolforto de homoj (manon, paŝradon) aŭ bestoj (azeno, bovo, ĉevalo, tretmuelejo). 

Plej multaj nuntempaj muelejoj funkcias per *mueliloj* en formo de ventoturbinoj kiuj transformas la ventenergion al enloĝeje uzebla elektra energio.. 

## Muelejoj laŭ propulso 
manmuelejo - ĉevalmuelejo - tretmuelejo - akvomuelejo - ventmuelejo - ventakvomuelejo

## Ventomuelejoj 
### Ventomuelejoj laŭ starloko 
altaĵa muelejo - remparmuelejo

### Ventomuelejoj laŭ konstruo 
ĉapturnulo - surtera muelejo - pivota muelejo - platforma muelejo - turmuelejo

## Muelejoj laŭ funkcio aŭ produkto 
grenmuelejo - mustardmuelejo - spicmuelejo - ventoturbino (ventmortorejo, ventgeneratoro)

## Muelejoj laŭ origino 
ĉina ventomuelilo

## Proverbo 
Ekzistas 7 proverboj pri muel(il)o en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Akvorado
* Alo
* Padelo
* Pseŭdomuelejo
Cassino

**Cassino** - prononco  - estas urbo en centra Italio, origine konata kiel *Casinum*, kaj ĝi estis konsiderata ĉiam kiel sankta loko. La urbo troviĝas proksimume 120&nbsp;km de Romo direkte al Napolo. Du cent jaroj antaŭ Kristo havis en la urbo sian vilaon ankaŭ romia imperiestro Marko Aŭrelio.

La urba komunumo situas en la regiono Latio kaj en la provinco Frozinono. Komence de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta [[]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj .

Mondfama estas la monaĥejo *Monte Cassino*, troviĝanta sur pinto de monto proksimume 520 metrojn super la urbo Cassino, kiun fondis en la jaro 529 sankta Benedikto. Samtempe li ĉi tie fondis monaĥejan ordenon de benediktanoj. En prekristanaj tempoj ĉi tie staradis templo de dio Apolono. La monaĥejo fariĝis signifa centrejo de klereco, kulturo kaj arto kun ampleksa biblioteko kaj raraj kolektaĵoj. Komence de la Dua Mondmilito la kolektejoj estis forveturigitaj kaj kaŝitaj en Vatikano. Pro sia signifa strategia situo super kuniglinio ĝis Romo estis la monaĥejo okupita de la armeo de nazia Germanio, kaj armeoj de aliancanoj - usonanoj, britoj kaj el aliaj landoj de la brita Komunumo de Nacioj, sed ankaŭ polaj kaj brazilaj soldatoj konkeris poziciojn de la germanoj ekde duono de majo de 1944 dum la Batalo de Monte Cassino. La monaĥejo, en kiu serĉis kaŝejon multe da fuĝintoj el vicoj de civila loĝantaro, estis tute detruita, temis pri la 5-a plej granda batalo de la Dua Mondmilito, dum kiu falis pli ol 100.000 soldatoj. La monaĥejo estis denove renovigita en la jaro 1952. Organizo de Unuiĝintaj Nacioj donis al la urbo Cassino honoran titolon **La urbo de paco**.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas
* Cavarzere, Veneto, Italio
*  Falaise (Kalvadoso), Francio
*  Karlovy Vary, Ĉeĥio
*  Kolbuszowa, Tychy kaj Zamość en Pollando
*  Senglea, Malto
* Leno, Lombardio, Italio
*  Olinda, subŝtato Pernambuko kaj urbaro de Recife, Brazilo
* Ortona, Abruco, Italio
*  la urbodistrikto Steglitz-Zehlendorf de Berlino en Germanio
*  Užice (), Serbio
* Venafro, Moliso, Italio

eta|maldekstra|300px|

## Cassino kaj Esperanto 
Fine de aŭgusto 2009 okazis en Cassino la 76-a Itala Kongreso de Esperanto.

## Vidu ankaŭ 
* Cassino (stacidomo)
* Batalo de Monte Cassino
* la urso Wojtek, kiun la polaj soldatoj de generalo Władysław Anders adoptis kiel kamarado en la batalo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Latio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Frosinone
Kategorio:Urboj de Italio
Provinco Plovdiv

La provinco **Plovdiv** ) estas unu el la 28 administraj regionoj (*област*) de Bulgario. Ĝi situas en la centro de la lando kaj portas la nomon de sia ĉefurbo Plovdiv. La provinco kovras areon de 5 973 kvadrataj kilometroj. Veturiloj registritaj en ĝi rekoneblas per la regiona aŭtokodo PB (do fakte "rv", bulgaraj aŭtokodoj uzas nur literojn kiuj ekzistas kaj en la latina kaj la cirila alfabetoj, kaj tio rezultigas foje iom nekutimajn kodojn).

## Komunumoj
La regiono dividiĝas en 18 administrajn komunumojn:
* Asenovgrad
* Brezovo
* Ĥisarja
* Kalojanovo
* Karlovo
* Kriĉim
* Kuklen
* LÂki
* Marica
* Plovdiv
* Parvomaj
* Peruŝtica
* Rakovski
* Rodopi
* Sadovo
* SÂedinenje
* Sopot
* Stambolijski

## Vidu ankaŭ 
* Provincoj de Bulgario

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


P
Limburga lingvo

La **limburga lingvo** estas kolekta nomo por serio de ĝermanaj lingvovariecoj parolataj en Limburgo ambaŭflanke de la belga-nederlanda landlimo, do en belga kaj nederlanda Limburgo, en Norda Brabanto, krome en la belga municipo Voeren kaj en Nordrejn-Vestfalio en Germanio. La lingvo apartenas al la okcidentĝermana lingvaro kaj kadre de ĝi grupiĝas en la malaltfranka lingvaro.

## La lingvo 
### Gramatiko 
Ne ekzistas norma limburga lingvo, kvankam ja estis regule provoj krei norman skribitan limburgan lingvon. Kvankam ĉiuj dialektoj limburgaj havas la saman frankan radikon, la varieco estas granda. Por nederlandlingvano la lingvo sonas iom germanece pro la gramatika strukturo kaj la akĉento.

# ik loop - ich loup
# jij loopt - doe löps
# hij loopt - hae löp

Malkiel la norma nederlanda parolado, la limburga lingvo distingas inter vira, ina kaj neŭtra gramatikaj genroj. Komparu:

# viro - 'ne miens
# virino - 'n vrów
# infano - e kindj

### Fonologio 
Se kompariĝis limburga lingvo kun nederlanda lingvo pri la fonologio, trafis ke en multaj kognatoj limburga vorto havas postalveolaran frikativon dum nederlanda vorto havas alveolaran:

# sjtad (limb)/ stad (ned), "urbo"
# oetsjpraok (limb)/uitspraak (ned), "elparolado"

eta|maldekstra|180px|
eta|meza|La areo de limburga lingvo

## Aliaj projektoj 
## Vidu ankaŭ 
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj
* Lingva familio

Kategorio:Malaltfranka lingvaro
Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Nederlando
Kategorio:Lingvoj de Belgio
Kategorio:Lingvaj minoritatoj
Malabo

**Malabo** estas la ĉefurbo de Ekvatora Gvineo. Ĝi situas en la norda parto de la insulo Bioko (antaŭe insulo de Fernando Poo), en 3°45' Nordo, 8°45' Oriento.

La loĝantaro kreskis tre rapide en la lastaj dek jaroj. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La urbo kiel tia estis fondita en 1827 de la britoj kun la nomo **Port Clarence**, por tie lokigi malliberigitajn sklavojn. Kvankam plejmultaj poste iris al Sieraleono, la posteuloj de aliaj ankoraŭ loĝas en la insulo, kie ili estas nomataj *fernandinos*, kaj parolas propran pidĝinan lingvon.

Kiam la insulo revenis al hispana kontrolo ĝi estis rebaptita al **Santa Isabel** (*Sankta Izabela*). Kiam la lando fariĝis sendependa en 1969 la urbo fariĝis ĉefurbo, anstataŭ la antaŭa kolonia ĉefurbo Batao, en la kontinento, kaj en 1973 ĝi ricevis sian nunan nomon ene de la kampanjo de prezidento Francisco Macías Nguema por krei *aŭtentajn* afrikajn nomojn.

Oni modifis ankaŭ la etnan konsiston de la insulo, kiam la prezidento tie lokigis anojn de sia tribo, la fangoj, kaj mortigis multajn bubiojn, la ĝis tiam majoritatan etnon.

Post la malkovro de petrolo en la lando la loĝantaro tre kreskis, kaj oni fondis interalie flughavenon.

## Vidindaĵoj 
## Servoj 
* Nacia Universitato de Ekvatora Gvineo

## Eksteraj ligiloj 
* http://allafrica.com/stories/200212160112.html
* http://www.sonairsarl.com/scheduleDSTon_en.shtml
* http://www.houstonairportsystem.org/news/?id=100

Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Urboj de Ekvatora Gvineo
Bioko

**Bioko** estas insulo en la okcidenta marbordo de Afriko, en la Gvinea Golfo. Ĝi estas parto de Ekvatora Gvineo.

Ĝi estas 70&nbsp;km longa kaj ĉirkaŭ 30&nbsp;km larĝa. En ĝi situas la landa ĉefurbo Malabo.

Ĝia majoritata etno estas la bubioj. Bioko estis malkovrita de eŭropanoj 1472, fare de la portugala navigisto Fernão do Pó, kaj tial li portis ĝis antaŭ nelonge la nomon *Fernando Poo*, laŭ la hispanlingva varianto de la nomo de la malkovrinto.

La insulo kun la resto de la nuna lando apartenis en Hispanio el 1778, post la Traktato de El Pardo, interŝanĝe de teritorio en Ameriko.

Dosiero:Limbe view with Bioko.jpg|
Dosiero:Annobón Bioko.PNG|
Dosiero:Equatorial_Guinea-CIA_WFB_Map.png|

## Vidu ankaŭ 
* Monto-kamerunaj kaj biokaj montarbaroj
* *Piĉinglis*

**
**
**
**
**
**
**
**
**
**
**
**
**
**
**
**
**
**
'''
Ajolo

**Ajolo**, propalingve **Aiola** (1995-2004) aŭ **Ayola** (post 2004), estas esperantido proponita de fizikisto doktoro Richard W. Stimets en 2002 post preskaŭ 50 jaroj de planado. En 2002 kaj 2003 oni kondukis somerajn kursojn pri Aiola. La Aiola Research Group (ARG) estas responsebla grupo pri la projekto.
Unua versio de Aiolo aperiĝis en 1995, estas novaj versioj ĝis 2004. La projekto estis influita de Loglano kaj de Interlingvao. Lasta versio havas gramatikon kiu klare emas al modelo de Loglano, influon de Interlingvao oni ne fortis sentas. 
Ajolo estas facile legebla por lerta Esperantisto sen antaŭa studo.

## Gramatiko
Laŭ la aŭtoro, gramatiko de **Ajolo** estas "simpla kaj logika" celante minimigi dusencojn.

### Alfabeto kaj prononco
Ĝi uzas latinan alfabeton kaj forigis ĉapelitajn literojn. 

*La alfabeto de Ajolo: a b c d dj dz e f g h i j k l m n o p r s t tc ts u v w y z

*La nomoj de la literoj en Ajolo: (a beu coi dau dju dzo e fe go he i jo  koi le me na o pe rai sai tai tci tse u veu woi yai zau) 

*C havas sonon /ŝ/;
*Dj havas sonon /ĝ/ (/d/ + /ĵ/);
*Dz havas sonon /dz/;
*J havas sonon /ĵ/;
*L havas sonon /ł/;
*Tc havas sonon /ĉ/ (/t/ + /ŝ/);
*W havas sonon /ŭ/;
*Y havas sonon /j/;

### Morfologio
La verbsistemo de Ajolo estas tre simila al Esperanto. Substantivoj ne varias laŭ akuzativo, adjektivoj tute ne varias. La pluralon oni faras per -i.

Derivo ŝajnas tre influita de Ido, kvankam la aŭtoro ne agnoskas rekte tiun influon.

### Vortprovizo
La aŭtoro klopodis konstrui maksime rekoneblan vortprovizon. Tiu ideo, ŝajnas esti la ĉefa influo de Interlingvao, sed la vortprovizo estas tre simila al tio de Esperanto kaj Ido.

## Specimenoj
#*La brazilai kulturo estintas formazata no nuru kyu portugalanoi, kioi donis alu la payiso daza pluste komuna religiono ce lingwo, mau anku kyu nativa amerikanoi, multa afrikanoi ce alia kolonizoi jidelu Europe, Mezan Oston ce Azia*.

Traduko: La brazila kulturo estas formita ne nur de portugalanoj, kiuj donis al la lando ĝian plej komunan religion kaj lingvon, sed ankaŭ de nativaj amerikanoj, multaj afrikanoj kaj aliaj kolonizantoj de tuta Eŭropa, Meza Oriento kaj Azio.

#*Ke vivau Ayola!* (Ke vivu Aiola!);

## Eksteraj ligiloj
*http://www.aiola.org/ 
*http://www.aiola.org/aiola/aiola.html 

Kategorio: Esperantidoj
Sepultura

**Sepultura** estas brazila muzikgrupo de draŝa metalroko, ĝi naskiĝis en 1984, kiel ludeco per la fratoj Max kaj Igor Cavalera en Belo Horizonto. Unue ĝi estis kun aliaj partoprenantoj kaj hodiaŭ havas grandan fanklubon en tuta mondo. La muzikoj temas pri politiko kaj religio.

## Grupanoj 
* **Andreas Kisser** - gitaro (1986-)
* **Derrick Green** - kanto, gitaro (1997-)
* **Paulo Jr.** - baso (1984-)
* **Jean Dolabella** - bat-muzikilo (2006-)
* Max Cavalera - kanto, gitaro (1984-1996)
* Igor Cavalera - bat-muzikilo (1984-2006)
* Jairo Guedes - gitaro (1984-1986)

## Lumdiskoj 
* Bestial Devastation (EP, 1985) *Besta destruo*
* Morbid Visions (1986) - *Primortaj vizioj*
* Schizophrenia (1987)
* Beneath the Remains (1989) - *Sub la restoj*
* Arise (1991) - *Leviĝu*
* Chaos A.D. (1993) - *Ĥaoso p.K.*
* Roots (1996) - *Radikoj*
* Against (1998) - *Kontraŭ*
* Nation (2001) - *Nacio*
* Revolusongs (EP, 2002) - *Revoluciaj kanzonoj*
* Roorback (2003)
* Live In São Paulo (2005)
* Dante XXI (2006)
* *A-Lex* (2009)
* *Kairos* (2011)
* *The Mediator Between the Head and Hands Must Be the Heart* (2013)
* *Machine Messiah* (2017)
* *Quadra* (2020)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sepultura.com.br 
* http://www.sepultribe.com 
* http://www.sepularmy.net  

Kategorio:Brazilaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1984
Ĵongo

[eta|Ĵongo en [Brazilo.]]
eta|direita|Vovó Maria Joana Rezadeira parolas pri ĵongo en intervjuo por la "Art Programo de A al Z", de TV Educativa. Bildo de Fundação Centro Brasileiro de TV Educativa.
**Ĵongo** (portugale: ***jongo***) estas tradicia brazila danco- kaj muzikostilo laŭ 6/8-a takto, ankaŭ konata je la nomo *Caxambu*. Ĝi originas en Afriko, eble en Angolo.Ĵongon dancas viroj kaj virinoj duope. Ĝi venis al Brazilo dum la epoko de sklavoj. Multaj el ĝiaj temoj estas ludoj kun ĵargono mokanta la sklavigantojn.

Ĵongo apartenas al la antaŭuloj de sambo, kiu tiun ĉi plejparte flankenŝovis. Ankoraŭ ekzistas malmultaj tradiciaj grupoj, kiuj muzikas kaj dancas ĝin, ĉiuj en la federacieroj Rio-de-Ĵanejrio, San-Paŭlo, Espirito-Santo kaj Minas-Ĝerajso.

## Literaturo 
* Carneiro, Edison. “Samba de umbigada.” In: *Folguedos Tradicionais*. Rio-de-Ĵanejro: Funarte/INF, 1982 [1961].
* Dias, Paulo. “A outra festa negra.” En: István Jancsó & Iris Kantor (orgs.) *Festa: cultura e sociabilidade na América Portuguesa*. San-Paŭlo: Hucitec/Edusp/Fapesp/Imprensa Oficial, 2001.
* Pacheco, Gustavo. “Jongos.” En: Colin Palmer (ed.) *Encyclopedia of African-American Culture and History: The Black Experience in the Americas*. Novjorko: Macmillan, 2005.
* Ribeiro, Maria de Lourdes Borges Ribeiro. *O Jongo*. Rio-de-Ĵanejro: Funarte, 1984.
* Stein, Stanley J. *Vassouras, a Brazilian Coffee County, 1850-1900*. Princeton: Princeton University Press, 1986.

Kategorio:Dancoj de Brazilo
Kategorio:Stiloj de brazila muziko
Tajmuraz Mamsurov

**Tajmuraz MAMSUROV** (osete *Мамсыраты Таймураз*, ) de la 7-a de junio 2005 ĝis la 7-a de junio 2015 estis la prezidanto de la respubliko Nord-Osetio, parto de la Rusia Federacio.

Tajmuraz Mamsurov naskiĝis la 13-an de aprilo 1954 en Beslano. Laŭ profesio inĝeniero-konstruisto, ekde oktobro 2000 ĝis sia enposteniĝo kiel estro de la respubliko li estis ĉefo de la nord-osetia parlamento.

Jam kiel estro de la respubliko li iĝis fama per i. a. malpermeso de vetluda komerco. Antaŭe malgrandaj ludsalonoj kaj kazinoj tre multiĝis en la respubliko, kaŭzante multajn homojn dependaj de ludoj. Komence de la jaro 2006 en du ludsalonoj okazis eksplodoj, kiuj mortigis du kaj vundis dekojn. Post la eksplodoj Mamsurov ordonis fermi ĉiujn ludejojn. Pli poste, tamen, la arbitra juĝejo de la respubliko agnoskis tiun decidon nevalida (nekongrua kun la federacia leĝaro) — la ludejoj parte ekfunkcios denove ĝis enpraktikigo de pli fleksebla federacia leĝo (jam ekfunkciinta).

Mamsurov estas edziĝinta, li havas tri filinojn kaj filon.

Kategorio:Rusiaj politikistoj
Kategorio:Personoj de Nord-Osetio
Kategorio:Politikistoj de Nord-Osetio
Kategorio:Prezidantoj de Nord-Osetio
Variacio

**Variacio** estas aldona ornamo al muzika temo, tiel farita, ke konserviĝas la elementoj de la koncerna temo (PIV).

Per modifo de la baza temo estiĝas memstara komponaĵo aŭ memstara parto de komponaĵo.

Kategorio:Muzikaj formoj
Varianto

**Varianto** estas io diferenca per la formo, ne per la enhavo aŭ esenco. 

## En literaturo 
Iomete diferenca teksto, liverita de alia manuskripto aŭ eldono.

## En lingvistiko 
Ĉiu el la diversaj formoj de la sama lingva unuo (libera aŭ kondiĉita varianto).

## En arkitekturo 
Diferenca formo de iu tipa konstruo. Laŭ Francisko Azorín **varianto** estas *Iom diferenca formo de tipa verko.* Li indikas etimologion el la latina *variare* (varii).

## Pri ŝako 
En iu donita punkto de ŝaka partio, ĉiu el la eblaj movoj, per kiuj oni atingas unu saman rezulton.

## En biologio 
Iome diferenca planto, ..., ekzemple natura kaj kultivita olivarbo; ĉi tie sinonimo de vario.

## En matematiko 
Nomo de objekto, kiu povas ŝanĝiĝi laŭ iu konteksto; ĉi tie sinonimo de variablo.

## Notoj
Kalkulilo

dekstra|250px

**Kalkulilo** aŭ **poŝkalkulilo** estas elektronika aparato per kiu oni povas fari aritmetikajn kalkulojn. kalkulilo plejofte funkcias per pilo, sed ĝi povas ankaŭ esti ekipita per sunĉeloj. Kalkulilo ne estas ĝenerale programebla komputilo, kvankam per kelkaj tipoj oni povas programi simplajn funkciojn.

Kvankam hodiaŭ ĉiuj kalkuliloj funkcias elektronike, ĝis la 1970-aj jaroj preskaŭ ĉiuj kalkuliloj funkciis per mekanika sistemo jes aŭ ne propulsita per elektromotoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Kalkulila Muzeo

## Vidu ankaŭ 
* Abako
* Aritmometro
* Glitkalkulilo
* Mekanika kalkulilo
* Olivetti

Kategorio:Kalkuliloj
Kategorio:Matematikaj iloj
Kategorio:Oficeja aparataro
Kategorio:Komputiko
Varieto

**Varieto** estas laŭ komunuza lingvo:

* malgranda vario, malgranda ŝanĝeto.

Historio

* mezepoka paĝio, servanta nobelon por iĝi kavaliro.

Tekniko

* ŝtala stango kun kubutforma ekstremaĵo, servanta por teni senmova la prilaboratan lignopecon sur la stablo. Ĝi estas nomata ankaŭ **tenpeco**.
Varpo

eta|La ruĝa fadeno (1) estas la varpo, la blua fadeno (2) estas la vefto
**Varpo** estas aro de la paralelaj (laŭlongaj) fadenoj, inter kiujn teksisto intermetas la vefton por fari teksaĵon. 

Tia aranĝado de fadenoj antaŭ veftado estas nomata **varpado**. Unuopaj fadenoj estas **varperoj**. 

**Varpopringo** estas speciala ringo, ĉirkaŭanta la varperojn kaj helpanta al la interpaso de vefto.

## Vidu ankaŭ
* Teksado

Kategorio:Materialoj
Kategorio:Teksado
Kategorio:Teksaĵoj
Romanice

**Romanice** estas esperantido proponita de anonimulo. Ĝi estas evoluigita formo de Románico.

## Gramatiko 
Ĝia gramatiko estas simila al Románico, ĉefe laŭ prononco, escepte ke en la ifinitivo, kiel en Ido, la forta silabo estas la lasta: a*mar*, skrip*tar*.

La difina artikolo estas LE kaj la "ĝenerala" artikolo estas EL.

La neŭtra substantivo finas per -e, ina per -a kaj vira per -o: filie/filio/filia: (fila homo/filo/filino); oni povas uzi la sufiksojn -ech- kaj -is- por indiki ĝenron en kunmetitaj vortoj: puereche/puerise (knabeco/knabineco).

La primitivaj adjektivoj finas per -e (nigre = nigra), kaj la derivataj finas per -ice (aque/aquice = akvo/akva). Oni povas, kiel en la angla lingvo, nur meti substantivo antaŭ alia por adjektivigi: aque sporte (akva sporto).

Adverboj finas per -im.

Pronomoj estas mi (mi), tu (ci), ilo (li), ila (ŝi), ile (ĝi), nos (ni), vos (vi), iles (ili). La refleksiva estas *su*. La posedaj formoj estas: mie, tue, lio, lia, lie, nostre, vestre, ilore.

Kondiĉa modo estas formata de -ereb-: skripterebin (skribus). Oni faras imperativon per -az: skriptaz (skribu).

## Ekzemplo 
Babela turo (Genezo 11: 1-9)

Ben le tere esin di un lingue et plusim un parlemanuarie. 

Et quando iles vadeschin de le oriente, iles inkontrin planure en le paese Shinar, et habiteschin ilice. 

Et iles dichin un ad altere: Venaz, nos fachaz laderes et kocinaz iles en foke. Et iles usuin laderes vice di petres, et bitumine vice di cemente. 

Et iles dichin: Venaz, nos konstruktaz por nos civitate et ture, kuye supre extensan ad le cele, et nos celebraz nostre nomine ante kam nos divisecun tra le tote tere. 

Ben le Domino deschensin por vidar le civitate et le ture, qui le filios di Adam edifikin, 

et ilo dichin: Eklo, un esan le popule, et esan un lingue por omni; et eklo que iles kominiciin fachar, et iles jamaes cesun sue projekte uske quando iles kompletun sue labore. 

Venaz dunke, nos deschensaz, et ilice nos konfusaz ilore lingue, por ke nuli ek iles komprensaz le parle di altere. 

Et asice le Domino divisin iles ek ilice tra le tote tere, et iles cesin edifikar le civitate. 

Et pro equile on nominan ile Babel, pro ke ilice esin konfusite le lingue di le tote tere; et de ilice le Domino dispersin omni sur le superficie di le tote regione. 

## Ekstera ligilo 
http://www.homunculus.com/babel/aromanice.html

Kategorio:Esperantidoj
Umbando

**Umbando** estas religio, kiun influas katolikismo, spiritismo, kaj afrika-brazilaj religioj. La komenco de la umbanda movado estis inter la unua kaj la dua duonoj de 19-a jarcento, kune al kandombleo.

La nigruloj en la sklavejoj kantis kaj dancis preĝante al Oriŝaoj, sed la blankuloj pensis, ke ili preĝas al iliaj katolikaj sanktuloj. Inter la festoj ili komencis ricevi animojn de la tielnomataj Olda-Nigruloj, kiu rektigis ilin helpante spirite kaj por plibonigo en la troa doloro de la korpo.

## Links 
* Centro Espírita Casa de Jurema 
* Templo Sagrado de Umbanda 

Kategorio:Religio

Kategorio:Afrika Kulto
Kristano

eta|350px|Famaj kristanoj el la tuta mondo.
**Kristano** estas konfesanto de kristanismo, sekvanto de Jesuo Kristo. Ne ekzistas preciza difino de kristano.

## Etimologio 
La Termino lingviĝis en Antiokio en la cirkonstancoj de la ekagado de Paŭlo kiel misiisto, kaj ĝi naskiĝis kiel kromnomo eble malestima (Agoj de la Apostoloj 11,26, kie kristanoj estis nomataj χριστιανούς).

En la nova testamento vorto troviĝas plue en la samaj Agoj (26, 28) kiam en la jaro 58 pK Herodo Agripo adresiĝis al Paŭlo dirante: *“En mallonga tempo vi konvinkos min fariĝi kristano”.* Ĝi atingis vastan uzon ĉar ĝi estis registrita ankaŭ en 1Pt 4,16 kaj en verkoj de Plinio, Tacito, Suetonio kaj la leteroj de Ignaco el Antioĥio.

El *kristano* ĝermis Kristanismo kun ties vorta kortego

Kristano estas ankaŭ persona nomo, diverslingve adaptita.

Kategorio:Kristanismo
Tjaskero

eta|300ra|Tjaskero en Germanio
**Tjaskero** aŭ **Ĉaskero** estas la plej malgranda ventpumpejo en Eŭropo.

Tjaskero ne havas dentradojn kontraŭe al 'normalaj' muelejoj. Sur la akso al kiu fiksiĝas la aloj , estas malgranda Arkimeda ŝraŭbo ĉirkaŭita de speco de cilindra barelo.

Estas du tipoj nome fosto- kaj stablotjaskero.

En Nederlando ankoraŭ estas 25 tjaskeroj, el kiuj 11 en Frislando.

Kategorio:Ekonomio de Eŭropo
Kategorio:Ventmuelejoj
Bulgara levo

[eta|300px|Malantaŭa flanko de la monbileto de unu "nova" bulgara levo el la jaro [1999]]
La **bulgara levo** (bulgare: *лев* [lev] = leono) estas la valuto de Bulgario.

Centono de levo nomiĝas *стотинка* [sto**tin**ka], de *сто* = cent. La nomo levo venas de la bulgara nacia besto, la leono, kiu estis stampita sur la unua moneroj.

Ĝis 1999 validis la (nun tiel nomata) malnova levo (kodo laŭ ISO 4217: BGL). La 5-an de julio 1999 ĝin anstataŭis nova levo (BGN), kies kurzo al la eŭro estas ŝtate garantiita laŭ tiu de la eksa germana marko (1 eŭro = 1,95583 levoj). Cirkulas moneroj de 1, 2, 5, 10, 20 kaj 50 centonoj kaj de 1 levo, kaj biletoj de 1, 2, 5, 10, 20, 50 kaj 100 levoj.

Bulgario celas al enkonduko de la komuna eŭropa valuto eŭro, kvankam la momento laŭ la stato de 2015 ankoraŭ ne precize fiksiĝis.

Ankaŭ la nomo de la najbarlanda rumana valuto, leŭo, deriviĝas de la vorto por leono.

## Monbiletoj 
La monbiletoj montras jenajn portretojn:
* 1 levo: sanktulo *Ivan Rilski*
* 2 levoj: patrulo *Paisij Ĥilendarski*, bulgara historiografo
* 5 levoj: *Ivan Milev*, pentristo
* 10 levoj: *Petr Beron*, enciklopediisto
* 20 levoj: *Stefan Stambolov*, politikisto
* 50 levoj: *Penĉo Slavejkov*, poeto kaj verkisto
* 100 levoj: *Aleko Konstantinov*, verkisto

## Historie 
En 1948 la valoro de unu levo povas esti ĉirkaŭkalkulata jene: ĵurnalo kostis 5 levojn, 1 kg da pano 25 levojn, 1 kg da terpomoj el 20 al 40 levojn, 1 l da lakto el 70 al 80, 1 paro da ŝuoj 2,200, poŝtkarto 3; taga salajro estis el 250 al 500 levoj.

## Referenco 
Elin Pelin, Elektitaj rakontoj, Bulgara Esperantista Kooperativo, Sofio, 1948. paĝoj 93.

## Vidu ankaŭ 
* la paĝon pri la jam pretaj bulgaraj eŭro-moneroj

## Eksteraj ligiloj 
* Bulgara Nacia Banko
* Catálogo y Galería de los billetes en Bulgaria

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Bulgario