open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Centrazia paruo

La **Centrazia paruo** (***Parus bokharensis***) alinome **Buĥara paruo** (laŭ historia regiono de Buĥaro) estas paserina birdo de la familio de Paruedoj. Laŭ malsamaj sistematikoj ĝi estas konsiderata aŭ aparta specio, aŭ subspecio de granda paruo (*Parus major*) kun scienca nomo *Parus major bokharensis*. Ĝi troviĝas ĉefe en la landoj de Centra Azio, de kie devenas la nomo de la specio, nome Kazaĥio, sudazia Rusio, Taĝikio, Turkmenio kaj Uzbekio, krom aliaj sudaziaj landoj kiaj Afganio, Pakistano, Ĉino kaj Irano.

Ties natura habitato estas moderklimataj arbaroj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Parus bokharensis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Marko de GDR

eta|antaŭa flanko de monero je 1 marko de GDR el la jaro 1975
**Marko** (krom havi aliajn signifojn) estis la nomo de diversaj  en la Soveta okupacia zono de Germanio kaj la Germana Demokratia Respubliko (GDR) inter la jaroj 1948 kaj 1990. La moneroj kaj monbiletoj de tiu valuto eldoniĝis ekde la jaro 1948 de la "Germana Monbileta Banko" (*Deutsche Notenbank*, institucio de la fondiĝanta ŝtato GDR) kaj ekde la jaro 1968 de la "Ŝtata Banko de GDR" (*Staatsbank der DDR*). La sekvaj valutoj nomataj "Marko" estis eldonitaj sur la teritorio de GDR:

* **Deutsche Mark** ("germana marko", DM) de la "Germana Monbileta Banko" de la 24-a de julio 1948 ĝis la 31-a de julio 1964
* **Mark der Deutschen Notenbank** ("marko de la Germana Monbileta Banko", MDN) de la 1-a de julio 1964 ĝis la 31-a de decembro 1967
* **Mark** (M) de la Germana Demokratia Respubliko (ankaŭ "marko de GDR" aŭ germanlingve *Mark der DDR*) de la 1-a de januaro 1968 ĝis la 30-a de junio 1990.

La 1-an de julio 1990 en GDR ekvalidis kiel ŝtata valuto la germana marko, kiu antaŭe jam estis la ŝtata pagilo en okcidenta Germanio. Kvar monatojn pli poste, la 3-an de oktobro 1990, la federaciaj landoj de GDR aliĝis al la teritorio de Federacia Respubliko Germanio kaj la socialisma ŝtato GDR ĉesis ekzisti.

1 marko de GDR egalis al 100 pfenigoj (mallongigo "Pf.").

La marko de GDR estis "enŝtata valuto", do ne estis ŝanĝebla al alilanda valuto en interŝtata komerco aŭ internacia turisma trafiko. La transporto de moneroj aŭ monbiletoj de la valuto en la teritorion de GDR aŭ el ĝi estis strikte malpermesitaj. En internacia komerco la ŝtataj socialismaj entreprenoj de GDR kalkulis per kalkulaj unuoj korespondaj al la okcidenta germana marko (GDR-lingvaĵe nomataj "Valuta-Verrechnungseinheiten" respektive "Valuta-Mark"). Eksterlandaj valutoj en la vendejoj de GDR ne estis permesitaj. Esceptoj estis la okcident-valutaj vendejoj "Intershop", en kiuj varoj nur povis esti pagataj per valutoj de "kapitalismaj" valutoj el la ŝtatoj de la Okcidenta Bloko. Por feriaj vojaĝoj al aliaj landoj de la Orienta Bloko, GDR-civitanoj en limigita kvanto ankaŭ povis interŝanĝi privatan monon de la GDR-a enŝtata valuto al paralelaj aliaj enŝtataj valutoj de aliaj socialismaj ŝtatoj de la politika bloko. Turistoj el la ŝtatoj de la Okcidenta Bloko, kiuj post venko de la administraj malhelpoj sukcesis viziti la ŝtaton GDR, devis interŝanĝi difinitan sumon po tago (fiksitan de la Ŝtata Banko de GDR) de sia nacia valuto al la enŝtata valuto marko de GDR.

## Vidu ankaŭ 
* *Reichmark*

## Eksteraj ligiloj 
* informa reta paĝo pri moneroj de GDR 
* plia informa retejo pri moneroj de GDR
* Monbileto de Germana Demokratia Respubliko ()

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:GDR
Kategorio:Historio de Germanio
Montarparuo

La **Montarparuo** aŭ Verdadorsa paruo (***Parus monticolus***) estas paserina birdo de la familio de Paruedoj. 

Temas pri tipa paruo simila al la Granda paruo, sed tiu ĉi, krom la ĝenerala nigra kapo kun blanka vizaĝo, montras multe pli **larĝan nigran vertikalan strion**, ĉefe en brusto, kontraste kun la flavaj subaj partoj. Krome ĝi montras pli **ampleksan zonon de verda dorso**, kio foje nomigas la specion. Ĉi tie oni preferas kiel komunan nomon el la latina scienca nomo *monticolu*, kio signifas “loĝanto de montoj”, ĉar fakte loĝas en multaj montaraj regionoj, kvankam ne nur.

Ĝi troviĝas en sudorientaziaj landoj el Himalajo al plej sudorienta pinto kiaj Bangladeŝo, Butano, suda Ĉinio, norda Barato, Laoso, Birmo, Nepalo, Pakistano, Tajvano kaj Vjetnamo.

Ties natura habitato estas borealaj arbaroj, moderklimataj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj.

## Subspecioj 
Kvar subspecioj estis priskribitaj:

* *p.m. monticolus* - Vigors, 1831, trovita de norda Pakistano ĝis Nepalo kaj suda Tibeto
* *p.m. yunnanensis* - La Toche, 1922, trovita de la orienta Himalajo kaj nordorienta Hindio ĝis centra Ĉinio, Laoso kaj Mjanmao
* *p.m. legendrei* – Delacour, 1927, trovita en Vjetnama respubliko
* *p.m. insperatus* - Swinou, 1866, endemia de Tajvano

## Bildaro 

Image:Green-backed Tit- collecting nesting material I IMG 6796.jpg|Kolektante nestomaterialon ĉe Guna Pani en Kullu, distrikto de Himaĉal-Pradeŝo, Barato
Image:Green-backed Tit I IMG 6450.jpg|Ĉe Kasol en Kullu, distrikto de Himaĉal-Pradeŝo, Barato
Image:Green backed Tit I6 IMG 3971.jpg|Ĉe Simla, distrikto de Himaĉal-Pradeŝo, Barato
Image:Green-backed Tit (Parus monticolus) at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5814.jpg| Ĉe Jayanti en Rezervejo Tigro Buksa en Jalpaiguri distrikto de Okcidenta Bengalo, Barato
Image:Green-backed Tit (Parus monticolus) at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5811.jpg| Ĉe Jayanti en Rezervejo Tigro Buksa en Jalpaiguri distrikto de Okcidenta Bengalo, Barato

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Parus monticolus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Blankanuka paruo

La **Blankanuka paruo** aŭ *Blankflugila paruo*, *Parus nuchalis*, estas paserina birdo de la familio de Paruedoj. Ĝi estas endemismo de nordokcidenta kaj suda Barato.

Image:Parusnuchalis.svg|La distingaj nigraj flugilkovriloj apartigas klare la specion el aliaj paruedoj de la regiono
Image:Parusmajor.svg|La simila *Parus major stupae* havas distingajn grizajn flugilkovrilojn

Ĝi montras specialan plumaron iom malsimilan disde aliaj paruoj. Fakte ĝi montras nek flavajn subajn partojn nek verdon aŭ bluon en supraj partoj, sed nur **blankon kaj nigron**, kion aliaj paruoj montras nur en kapo, tiu specio montras en la tuta korpo. Eĉ la bildo en kapo malsimilas de aliaj paruoj, ĉar anstataŭ montri blankan vizaĝon enfermitan ene de ĉirkaŭaj nigraj partoj, tiu specio montras **blankan vizaĝon unuigitan al la subaj blankaj partoj**, kie kontrastas nigra vertikala longa kaj ne tro larĝa strio. Krome kontraste kun la nigra kapo estas tre rimarkinda **blanka vertikala makulo en nuko**, kio nomigas la specion, kaj kiu estas pli larĝa ol ĉe aliaj paruoj tiom ke eĉ ŝajnas ne blanka makulo en nigra zono sed ankaŭ nur nigraj vertikalaj flankaj zonoj kiuj kuniĝas al **nigraj dorso, ŝultroj, flugilkovriloj kaj centra vosto**, dum estas blankaj la flugilplumoj, kio havigas alian nomon por la specio, kaj la eksteraj vostoplumoj. La beko estas nigra kaj la gamboj grizaj.

Tiu orientalisa specio suferis rapidan malpliiĝon komence de la 21a jarcento, kio pludaŭras, krom la ege fragmentita populacio, kiel rezulto de la perdo, degradado kaj fragmentado de ties tropika dornarbusteja biotopo. La specio estas konsiderata kiel VU (Vundebla). La Statuso estas: Vundebla A1c; C1; C2a 

Tiu specio distribuiĝas en arbustejoj de la Kutĉ-Distrikto de Guĝarato en okcidenta Barato kaj ankaŭ en etaj areoj de suda Barato, ĉefe en la valo de la rivero Kaveri. Ili uzas malnovajn nestojn de pegoj por nestumado kaj ripozado.

Ili reproduktiĝas post la musonoj el majo al aŭgusto.

## Vidu ankaŭ 
* Sekaj deciduaj arbaroj de Katiarbar-Gir

## Referencoj

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Abertura

**Abertura** (Malfermo) estas municipo kaj loĝloko de Hispanio. Ĝi apartenas al la aŭtonoma komunumo aŭ regiono Ekstremaduro, al ties pli norda provinco Kacereso *(Cáceres)* kaj al la komarko *Tierra de Trujillo*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas *abertureños*. 

## Situo 
Abertura estas situa en la sudorienta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Tierra de Trujillo; je 74 km de Cáceres, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 62,71 km². 

## Ekonomio
Enspezofontoj estas precipe agrikulturo kaj brutobredado.

## Geografio 
La municipa teritorio estas ĉefe ebena, kun altitudo inter 380 kaj 430 m. La ĉefaj riveroj estas Búrdalo kaj Alcollarín.

## Demografio 
## Monumentoj 
* Preĝejo Johano la Baptisto (15-a jarcento)
* Ermitejo sankta Ana

## Festoj 
* Sankta Gregorio, la 9-a de majo
* Kamparfesto, la 25-a kaj 26-a de julio

## Referencoj 
eta|maldekstra|300ra|
Birs

**Birs** estas rivero en la nordo de Svislando kun longeco de 73&nbsp;km. La rivero pasas tra la kantonoj Berno, Ĵuraso, Soloturno kaj Bazelo Kampara. La akvokolekta areo de Birs etendiĝas sur 922,3&nbsp;km², kiuj plejparte situas en Svislando kaj etparte ankaŭ en Francio.

## Geografio 
La fonto de Birs troviĝas en la Ĵurasa Montaro sudokcidente de Tavannes ĉe la pasejo *Col de Pierre Pertuis* en la Berna Ĵuraso sur alteco de 765 m s.m.. Ĝi alfluas al Rejno en Birsfelden je alteco de 246 m s.m. La fonto de Birs estas riveregfonto, kiu estas la elfluejo de ampleksa, multkilometra kavernsistemo interne de la Ĵurasa Montaro, kie kolektiĝas pluvakvo. La rivero trapasas entute ok ĉenojn de la Ĵuraso, tiel ke impresaj ravinoj interŝanĝiĝas kun vastaj valkaldronoj.

## Historio 
Jam historie laŭlonge de la rivero Birs kondukis grava trafikvojo, kiu jam estis uzita en la paleolitiko kiel montris diversaj trovaĵoj. En romia epoko tra la valo pasis romia strato. La vojon en mezepoko la episkopoj de Bazelo sekurigis per diversaj kasteloj kaj fortikaĵo, kio fariĝis la bazo de ili regno. En la jaro 1444 ĉe la bordo de la rivero okazis la Batalo de Sankt-Jakob ĉe Birs. En la deknaŭa jarcento dum la industriiĝo estis konstruitaj laŭlonge de Birs diversaj fabrikoj, kiuj utiligis la akvoenergion de la rivero.

## Alfluantoj 
Gravaj alfluantoj de Birs estas Trame, Ruisseau de Chaluet, Challère, Raus, Scheulte, Sorne, Ruisseau de Mettembert, Lützel, Wahlenbach, Lüssel, Ibach, Chastelbach kaj Seebach.

## Komunumoj laŭlonge de Birs 
De la fonto ĝis la alfluo al Rejno laŭlonge de Birs situas la sekvantaj komunumoj: Tavannes, Reconvilier, Loveresse, Pontenet, Malleray, Bévilard, Sorvilier, Court, Moutier, Roches, Rebeuvelier, Courrendlin, Courroux, Delemonto, Soyhières, Liesberg, Bärschwil, Laufen, Zwingen, Brislach, Nenzlingen, Himmelried, Grellingen, Pfeffingen, Duggingen, Aesch, Dornach, Reinach, Arlesheim, Münchenstein, Muttenz kaj Birsfelden.

## Eksteraj ligiloj 
* La rivero Birs en la Historia Leksikono de Svislando
* Hidrologiaj datumoj de Birs 

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Kantono Ĵuraso
Kategorio:Kantono Soloturno
Kategorio:Kantono Bazelo Kampara
Kategorio:Riveroj de Ĵuraso
Kategorio:Alfluantoj de Rejno
Kategorio:Laufen (distrikto)
Kategorio:Arlesheim (distrikto)
Acebo

**Acebo** (Ilekso) estas municipo de Hispanio, en la provinco Kacereso kaj la regiono Ekstremaduro. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas *acebeños*. 

## Situo 
Acebo estas situa en la plej nordokcidenta pinto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Sierra de Gata, je altitudo de 500 m; je 110 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 170 km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 105,25 km². Ĝi estas ĉe la monto Jálama [ĤAlama] kiu estas 1.492 m alta.

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado. Oni produktas mielon kaj neindustrian (hejman) vinon nome *pitarra*.

 eta|maldekstra|
## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de Nta. Sra. de los Ángeles, de la 16-a jarcento, la Ermito de Kristo kaj la juda sinagogo.
* Ekzistas markita vojaro por praktiko de piedirado. Unu el la vojoj iras al **la cervigona**, akvofalo de pli da 60 m.
* 2 naturaj naĝejoj, nome *Jevero* kaj *Carreciá*.
* Eblas praktiki espeleologion en antikvaj abandonitaj minejoj de volframo kaj de stano. Eblas praktiki ankaŭ aliajn naturajn sportojn kiaj: montogrimpado, marŝado, ravinismo, cikloturismo, ktp.
* En la akvorezervejo de la *Prado de la Monja* (Herbejo de la Monaĥino) eblas fiŝkaptadi indiĝenajn trutojn krom aliajn fiŝojn kiel barbioj kaj *bogas*.

## Flaŭro 
La flaŭro estas formita ĉefe de pinoj, korkokverkoj, kaŝtanarboj kaj kverkoj, krom cisto, eriko, arbuto kaj lavendo, olivarboj, vitoj kaj oranĝarboj.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Cáceres
Garni

dekstra|geografia situo de Garni
eta|Garni
**Garni** (armene "Գառնի") estas vilaĝo de la armena provinco
Kotajko situanta je 32 km de Erevano, ĉefurbo de Armenio, tre fama pro ĝia fortikaĵa komplekso. Ĉar ĝi troviĝas ĉe la vojo al la fama monaĥejo Geghard
(7 km pli sudoriente), ricevas multajn vizitantojn.

## Historio 
En la tria jarmilo antaŭ Kristo estis konstruata la unua fortikaĵo en facila defendebla loko en unu de la kurboj de la rivero Azato. Ĝi estis konkerata en la 8-a jarcento a.K. de la urarta reĝo Argiŝto la 1-a kaj la loko fariĝis militbazo kaj somera reĝa rezidejo. Post tiu momento konstruiĝis pluraj konstruaĵoj kiel la reĝa palaco, la banejoj kaj la plej bone konservata konstruaĵo, templo simila al Partenono. Menciindas la publikaj banejoj kiuj troviĝas norde de la komplekso, kiu havis klimatizilon kiu ankoraŭ konserviĝas. La interna etaĝo estas dekoraciata per buntaj mozaikoj kun skribaĵoj kaj pentraĵoj de la greka mitologio kiaj Tetiso. En unu el la grekalfabetaj skribaĵoj kiuj ankoraŭ bone konserviĝas legeblas: ΜΗΔΕΝ ΛΑΒΟΝΤΕΣ ΗΡΙΑΣΑΜΕΘΑ ΚΑΝΕΝΑ ΝΕΚΡΟ ΔΕ ΜΑΣ ΕΔΩΣΕ Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΟΥΤΕ Ο ΩΚΕΑΝΟΣ (Ni ricevas ian ajn mortinton nek de la maro nek de la oceano).eta|maldekstra|Mozaiko de la planko de publika banejo de Garni kun la bildo de. Pentrata inter la 1-a kaj 3-a jarcentoj a.K.

### Templo de Garni 
La Templo de Garni estis konstruata en la 1-a jarcento p.K. de la reĝo Tiridates la 1-a de Armenio kaj eble financata per mono ricevata de la romia imperiestro Nerono dum lia vojaĝo al Romio. La templo eble estis dediĉata al la azia dio Mitrao. La plafono estas tenata de 24 kolonoj havantaj ĥoniajn kapitelojn kaj subterajn etaĝojn. Spite al aliaj grekoromiaj temploj, tiu templo estis konstruita el bazalto. En 1969 estis detruita de tertremo. La plejparto de la pecoj restis samloke ĝis ĝia rekonstruado inter 1969 kaj 1979.

[eta|Garni, [Kotajko]]
En la lastaj jaroj naskiĝis nova teorio inter kelkaj arkeologoj. Tiuj lastaj asertas ke la konstruaĵo ne estis vera templo sed maŭzoleo al armen-romia reganto, eble Sohaemus. En tiu kazo ĝi eble konstruiĝis ĉirkaŭ la jaro 175 kio estas unu jarcento pli frue ol tio indikita de la unua kaj plej akceptata teorio.

### Aliaj vidindaĵoj 
Post la adoptado de la kristanismo kelkaj preĝejoj kaj la palaco de la katolikoso ankaŭ konstruiĝis en tiu areo ĉirkaŭ la fortikaĵo, sed nuntempe estas ruinoj kiel la plimulto de la aliaj konstruaĵoj, escepte de la templo.

Aliaj vidindaĵoj de Garni ekster la fortikaĵa komplekso inkluzivas la preĝejojn al la Dipatrino kaj Mesrop Maŝtoc krom la ruinoj de la monaĥejo Havuc Tar kelkajn kilometrojn sudoriente de la vilaĝo.

La Gorĝo de Garni situas je 23 km oriente de Erevano kaj tuj ĉe Garni mem. Sur promontoro super la interkrutejo oni povas vidi la templon de Garni.

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Garni en Armenica.org  ()
* Descripción en Cilicia.com  ()
* Artículo de Garni en Armeniapedia.org ()

Kategorio:Kotajko
Kategorio:Urboj de Armenio
Kategorio:Historio de Armenio
Aceituna

**Aceituna** (Olivo) estas municipo de Hispanio, en la provinco Cáceres *(Kacereso)* kaj la regiono Ekstremaduro. La municipan nomon respegulas la blazono, kiu bildigas olivarban branĉon. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas *aceitunejos*. 

## Situo 
Aceituna estas situa en la nordokcidenta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Valo de Alagón, je altitudo de 472 m; je 98&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 158&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 40&nbsp;km².

## Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Limoj de la municipa teritorio 
Aceituna limas kun:

* Santa Cruz de Paniagua norde.
* Montehermoso sude.
* Pozuelo de Zarzón okcidente.
* Santibáñez el Bajo kaj Valdeobispo oriente.

## Historio 
Aceituna estis fondita en la 13a jarcento kiel domaro de la tiama Senjorlando de Galisteo.

Aceituna emancipiĝis kiel libera municipo en 1837, kun la resto de la vilaĝoj de la senjorlando.

## Demografio 
## Monumentoj kaj aliaj vidindaĵoj 
;Religia arkitekturo

* La **Preĝejo de Sankta Marina** kun duoncilindra absido el ŝtono kaj sendependa sonorilturo for de la templo.
* La **Ermito de Kristo**, de la 16a jarcento
* Antikve estis du pliaj ermitoj, tiu de la **Martiroj** kiu troviĝis kie estas aktuale la statuo de la tamburisto (antikve tombejo), kaj alia post la trapasejo de Sankta Petro, en la komuna kamparo, kie estis la ermito **de Sankta Petro**.

;Civila arkitekturo
* Statuo dediĉita al la tamburistoj (ludis tamburon per unu mano kaj fluton per la alia) de la municipo kaj de la tuta norda Ekstremaduro.

## Festoj 
En Aceituna oni celebras la jenajn festojn:

* Sankta Sebastiano, 20a, 21a kaj 22a de januaro.
* Sankta Marina (18a de julio)
* Festo de *los Quintos*
* *Las Alborás*

Kategorio:Municipoj de Cáceres
Acehúche

**Acehúche** [azeUĉe] (Natura olivarbo) estas municipo de Hispanio, en la provinco Cáceres *(Kacereso)* kaj la  regiono Ekstremaduro. En la municipa blazono, montrata en la informkesto supre dekstre, videblas supre maldekstre la kruco de la Ordeno de Alcántara kaj dekstre la olivarbo kiu nomigas la vilaĝon. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas *acehucheños*. 

## Situo 
Acehúche estas situa en la nordokcidenta parto de Ekstremaduro inter la komarkoj aŭ distriktoj nome Valo de Alagón kaj Tierra de Alcántara, je altitudo de 341 m kaj en la norda flanko de la rivero Taĵo; je 65&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 125&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 91,06&nbsp;km².

## Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Historio
Ĝi estis domaro de la vilaĝo de Alcántara ĝis ĝia disiĝo en 1572. Ĝis 1873 la oficiala nomo de la vilaĝo estis *El Aceúche*.

## Limoj de la municipa teritorio 
* Pescueza norde.
* Portaje oriente.
* Alcántara kaj Portezuelo sude.
* Ceclavín okcidente.

## Demografía 
Videblas ke dum la 20a jarcento duoniĝis la populacio de la vilaĝo kaj dum la dua duono de tiu jarcento preskaŭ trioniĝis, ĉar suferis elmigrado kiel plej parto de la vilaĝoj el la regiono kaj el la provinco.

## Monumentoj 
* Preĝejo de Sankta Johano Baptisto
* Ermito de Sankta Maria
* Ermito de *Nuestra Señora de Fátima*
* Ermito de Kristo

## Festoj 
* *Las Carantoñas*, 20a kaj 21a de januaro, honore de Sankta Sebastiano, deklarita festo de regiona turisma intereso.
* Unua semajnfino de aŭgusto.
* Kamparfesto de la Virgulino de Fátima, unua dimanĉo post la Sankta Semajno.
* *La Machorrita*, la 23a kaj 24a de decembro.

Kategorio:Municipoj de Cáceres
Valo de Alagón

**Valo de Alagón** aŭ *Vegas del Alagón* en la hispana estas komarko de la provinco Kacereso en la regiono Ekstremaduro de Hispanio. Ĝia ĉefurbo, kiel administra centro, estas la municipo de Coria. Laŭ la stato de  en la komarko vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Nomo 
La oficiala nomo de la komarko estas *Valo de Alagón*, kvankam kiel nomo por natura komarko estas iom erara, ĉar la rivero Alagón ne situas inter montoj en tiu komarko, kaj pro tio temas ne tiom pri valo, sed pri ĉerivera ebenaĵo.

## Situo kaj limoj 
La komarko lokas nordokcidente de la provinco de Cáceres. Limas kun:

* Sierra de Gata nordokcidente.
* Tierras de Granadilla norde
* Oliva de Plasencia kaj Plasencia oriente.
* Portugalio okcidente.
* Alcántara sudokcidente.
* Garrovillas de Alconétar kaj Cañaveral sudoriente.

## Administra organizado 
La komarkon administras la Asocio por la Disvolviĝo de la Valo de Alagón (ADESVAL), fondita en 1994 kaj kiu enhavas 26 municipojn:

* Aceituna
* Acehúche
* Aldehuela de Jerte
* Cachorrilla
* Calzadilla
* Carcaboso
* Casas de Don Gómez
* Casillas de Coria
* Ceclavín
* Coria
* Galisteo
* Guijo de Coria
* Guijo de Galisteo
* Holguera
* Huélaga
* Montehermoso
* Morcillo
* Pescueza
* Portaje
* Portezuelo
* Pozuelo de Zarzón
* Riolobos
* Torrejoncillo
* Valdeobispo
* Villa del Campo
* Zarza la Mayor

*Alagón* estas ankaŭ submunicipo de la komarko (parto de la miunicipo Galisteo), krom 15 aliaj subvilaĝoj en la komarko.

## Vidu ankaŭ 
* Komarkoj de Ekstremaduro

## Eksteraj ligiloj 
* Asocio por la Disvolviĝo de la Valo de Alagón
* Neoficiala retejo de la Valo de Alagón
* Manfarado de Alagón 

Alagon
Albalá

**Albalá** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *albareros*. La censita populacio en 2008 estis de 814 loĝantoj.

## Situo 
Albalá estas situa en la centra parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Sierra de Montánchez, je altitudo de 502 m; je 43&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 38,17&nbsp;km².

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado. Iam tradiciaj industrioj kaj minejoj de volframo.

## Nomo 
Historie aperis kiel ***Albalat*** (nomo de araba deveno) inter 1860 kaj 1920, kiel ***Albalá*** ekde 1930 kaj kiel ***Albalá del Caudillo*** ekde 1960 pro ŝanĝo dum la diktaturo. Ekde la 14a-12-2001, la oficiala nomo reestis la sama adoptita en 1930: ***Albalá*** .

## Demografio 
En la jena tabelo montriĝas la demografia evoluo de Albalá ekde 1842, kaj jare inter 1996 kaj 2008, laŭ la informoj de la datumoj de la INE.

Konstatindas, ke la populacio kvaroniĝis ekde la 1960-aj jaroj pro la ĝenerala elmigrado el la regiono kaj la ruiniĝo de la lokaj industrio kaj agrikulturo.

## Historio 
### Mezepokodia 
En 1229 la reĝo kastilia-leona Alfonso la 11-a konkeris la kastelon de Montánchez kaj cedis ĝin al la Superulo de la Ordeno de Santiago. Tiu dividos la teritorion en 14 domaroj kiuj formos la vilaĝoj dependaj de Montánchez el kio Albalá formis parton.

Post 1250 oni markis la limojn kaj Albalá ricevis surfacon de 38&nbsp;km² situaj en ebenaĵo. Limas norde kun Torremocha, oriente kun Valdefuentes, sude kun Montánchez kaj okcidente kun Alcuéscar. La unuajn domojn oni konstruis el granito ĉirkaŭ la ermito dediĉita al la patronoj Joaĥino kaj Ana formante placon kvadratan. La fasadoj havis portalon de eniron kun arkoj de stilo de la romaniko. Nur fine de la 18a jarcento oni ekkonstruis domojn kun kameno.

### Moderna epoko 
Komence de la 19a jarcento sub la reĝado de Jozefo Bonaparte la loĝantoj de Albalá suferis la okupadon de la franca armeo ekde la 16a de majo de 1809 ĝis la 10a de julio de 1812 kiam ĝi estis liberigita de la alianca armeo de britoj, hispanoj kaj portugaloj favora al la reĝo Ferdinando la 7-a ankoraŭ ekzilita. La loĝantaro ĵuris la Konstitucion de 1812.

Dum la reĝado de Isabel la 2-a, en 1839, pligrandiĝas la populacio kaj la domoj estas jam 438. La riĉo de agrikulturo kaj brutobredado pligrandiĝas per produktado de tritiko, sekalo kaj kikeroj, vino kaj olivoleo. Oni rikoltas glanojn de anzino kaj korkokverko por la brutobredado. La industrio funkcias per 16 tanejoj. Krome estas industrio tekstila, 6 panfarejoj kaj oleomuelilo.

Meze de la 19a jarcento pro la desamortización la ekleziaj bienoj vendiĝas kaj la novaj terposedantoj akiris pli kaj pli terojn kaj domojn, kaj ekkontrolis la lokan politikon ĉar ili kontrolis ankaŭ la plej parton de la agrikulturo, brutobredado kaj industrio, dum perdis la klerularo la iaman influon.

## Notoj 
Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Haŭmeo

[eta|Kio estas nanaj planedoj? Video de la jutuba kanalo [Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]
**Haŭmeo** aŭ **Haumeo** (simbolo: 16px|🝻), formale **(136108) Haumea**, estas planedoido ("nana planedo", nome kubevano) en la Kujper-zono, kun maso triona al tiu de Plutono. Ĝi estis trovita en 2004 de teamo estrita de Mike Brown de la Kalifornia Instituto de Teknologio ĉe la Observejo Palomar en Usono, kaj en 2005 de teamo estrita de J. L. Ortiz ĉe la Observejo Sierra Nevada en Hispanujo, kvankam iuj dubas pri la dua trov-pretendo. La 17-an de septembro, 2008, la Internacia Astronomia Unio (IAU) nomis ĝin kiel ĝi estu nanplanedon, pro Haŭmeo (havajlingve *Haumea*), la havaja diino de infanonasko.

Pro sia ekstrema angullongiĝo ĝi unikas inter la preterneptunaj objektoj (PNO-j). Kvankam oni ankoraŭ ne rekte observis ĝian formon, kalkuloj bazitaj sur ĝia lumkurbo sugestas ke ĝi estas elipsoido, kun ĝia pli granda akso duope pli longa ol la malpli granda. Tamen, oni kredas ke ĝia gravito sufiĉas, por ke ĝi ekripozis en prembalanco, kaj do konformas al la difino de planedoido ("nana planedo"). Oni pensas, ke la angullongiĝo, kune kun nekutime rapida rotacio, granda denso, kaj granda reflektopovo (pro surfaco de kristaleca akvo-glacio) rezultiĝas de grandega kolizio, kiu lasis Haŭmeon kiel la plej grandan membron de koliziitaro, kiu inkluzivas kelkajn grandajn PNO-jn kaj ĝiajn du prisciatajn lunojn.

Ĝin orbitas du lunoj, Hiiako kaj Namako.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Haumea (Le système solaire à portée de votre souris – *La Sunsistemo musklake atingebla*) 


Kategorio:Plutonoidoj
Kategorio:Nanoplanedoj
Kategorio:Malkovrita de Michael E. Brown
Kategorio:Malkovrita de Chad Trujillo
Kategorio:Malkovrita de David L. Rabinowitz
Juchitlán

**Juchitlán** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo estas Juchitlán. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 052.

## Geografio 
**Juchitlán** apartenas al la regiono Sierra de Amula kiu situas relative okcidente interne de la subŝtato. Al tiu regiono apartenas entute 11 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5282 loĝantojn. El tiuj estis 2472 viroj kaj 2810 virinoj. La komunumo havas surfacon de 403,88 km². La meza alteco estas 1290 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 21,5 C. En la komunumo estas 622,7 mm da precipitaĵo jare. eta|maldekstra|270px|Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.

## Sociogeografio 
En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1808 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1605 scipovis legi kaj skribi kaj 201 viroj estis analfabetoj. Do 11.12 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 2052 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1878 sciis legi kaj skribi kaj 173 virinoj estis analfabetoj. Do 8,43 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Juchitlán vivis 5388 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 5 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,093 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Juchitlán  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Jalisco
Felsőnyárád

**Felsőnyárád** [felŝOnjArAd] estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Kazincbarcika. Felső signifas: supra.
300px|eta|Abatejaj ruinoj de Felsőnyárád

## Bazaj informoj 
* Areo: 12 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 157 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.3288/20.5985
* Loĝantaro: 1060
* Poŝtkodo: 3721
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Felsőnyárád situas sur deklivoj, ĉe kunfluejo de 2 rojoj, laŭ flankovojoj. Rudabánya troviĝas 8, Kazincbarcika 12, Miskolc 30 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1299 en formo *"Nyaragh"*. En la 14-a jarcento abatejo konstruiĝis. Post la mezepoko la turkoj faris senhoma la vilaĝon. La refondiĝo okazis en 1687. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Jesuo
* kalvinana preĝejo
* ruino de la abatejo

## Famuloj 
En Felsőnyárád naskiĝis:
* biologo Lajos Csík
* kalvinana episkopo Bertalan Kun.

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.vendegvaro.hu
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Aethelwulf (Wessex)

eta|dekstra|Fikcia portreto de Aethelwulf
eta|dekstra|Ringo eble donata de Aethelwulf al lojala sekvanto
**Aethelwulf** (n. ĉ.795, mortis la ) estis reĝo de Wessex ekde 839.

## Vivo 
Li estis la plej aĝa filo de Egbert (Wessex). En 825 li konkeris Kent kaj regis ĝin sub sia patro. Post la morto de Egbert en 839, Aethelwulf iĝis reĝo de Wessex, Cornwall, Kent kaj Essex: fakte de tuta suda Anglio. Li konfidis la orientan parton de sia regno al sia plej aĝa filo Athelstan.

Aethelwulf estis piulo kiu longe deziris pilgrimi al Romo. En 853 li sendis tien sian plej junan filon, Alfredon, kaj li mem sekvis lin en 855. Li faris malavarajn donacojn al la preĝejoj kaj ekleziuloj de Romo. Dum lia foresto lia plej aĝa filo Ethelbald servis kiel regento de Wessex, kaj ties frato Ethelbert estis regento de Kent. La sekvantan jaron Aethelwulf revenis, post edziĝi al Judita, filino de Karlo la 2-a (Francio). Laŭ la anglosaksa historiisto Asser, Ethelbald verŝajne partoprenis komploton kontraŭ sia patro, kies nova edzino povus naski rivalajn heredontojn. Por eviti enlandan militon, Aethelwulf permesis ke Ethelbald regu la okcidentan parton de Wessex.

Li mortis la 13-an de januaro 858, kaj entombiĝis unue en Steyning. Poste lia kadavro estis translokigata al Winchester, kie la ostoj ankoraŭ restas.

## Edziĝoj kaj idoj 
Aethelwulf edziĝis unue al nobelino de sia kortego, Osburga, kiu mortis ĉirkaŭ 854. Ili havis ses gefilojn el kiuj kvar iĝis reĝoj de Wessex:
* Athelstan, kiu verŝajne mortis antaŭ 856 kaj regis Kent sub sia patro
* Ethelbald (Wessex)
* Ethelbert (Wessex)
* Ethelred (Wessex)
* Alfredo la Granda
* Aethelswith (filino), kiu edziĝis post 853 al Burgred, reĝo de Mercia: en 874 ŝi kaj Burgred fuĝis al Romo pro dana invado.

Aethelwulf kaj lia dua edzino Judita ne havis idojn.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de Wessex
Kategorio:Mortintoj en 858
Judita de Flandrio

**Judita de Flandrio** (n. oktobron 844, m. 870) estis filino de Karlo la 2-a (Francio) kaj edzino de du reĝoj de Wessex kaj de Baldueno la 1-a (Flandrio).

Kiam ŝi havis nur dekdu jarojn ŝia patro edzigis ŝin al Aethelwulf, reĝo de Wessex, Anglio, kiu haltis ĉe la kortego de Karlo dum sia reveno de pilgrimado al Romo. Laŭ la anglosaksa historiisto Asser, la dua filo de Aethelwulf Ethelbald verŝajne partoprenis komploton kontraŭ sia patro, kies nova edzino povus naski rivalajn heredontojn. Por eviti enlandan militon, Aethelwulf permesis ke Ethelbald regu la okcidentan parton de Wessex.

En januaro 858 Aethelwulf mortis kaj Ethelbald sekvis lin kiel reĝo. La saman jaron Ethelbald edziĝis al Judita. La eklezio protestis kaj en 860 la edziĝo estis nuligata. Nelonge post tio Ethelbald mortis.

Judita vendis siajn bienojn en Wessex kaj revenis al Francio, kie ŝia patro, kolerega pro ŝia edziĝo al Ethelbald, devigis ŝin eniri monaĥinejon ĉe Senlis (Oise), dirante ke ŝi estu "sub reĝa kaj episkopa kuratoreco, kun ĉiuj honoraj taŭgaj al reĝino, ĝis ŝi edziĝus laŭ la maniero preskribata de la apostolo, t.e. taŭge kaj laŭleĝe". Tamen ĉirkaŭ Kristnasko 860 Judita forkuris kun Baldueno la 1-a (Flandrio), al kiu ŝi tuj edziĝis. Denove ŝia patro koleris, kaj komandis siajn episkopojn ekskomuniki la paron. Ili fuĝis al Lotaro la 2-a (Lotharingia) antaŭ ol peti la subtenon de la papo, kiu persvadis ŝian patron agnoski la edziĝon, kaj konsenti al dua edziĝa ceremonio ĉe Auxerre en 863.

Karlo la 2-a konfidis al Baldueno la graflandon de Flandrio, kiun li sukcese defendis kontraŭ vikingoj.

Judita mortis en 870.

## Filoj 
Judita kaj sia tria edzo Baldueno havis almenaŭ tri filojn:
* Karlo, n. post 863, kiu mortis june
* Baldueno la 2-a (Flandrio) (ĉ.865-918)
* Raoul (ĉ.869-896) kiu iĝis grafo de Cambrai ĉirkaŭ 888 kaj en 896 estis mortigata de Herberto la 1-a, grafo de Vermandois

Kategorio:Britaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Kategorio:Mortintoj en 870
Steyning

eta|dekstra|Antikvaj konstruaĵoj en Steyning
eta|dekstra|Verŝajna tombŝtono de Aethelwulf, reĝo de Wessex
**Steyning** estas malgranda urbo en Sussex, Anglio. Laŭ la 2001-a censo, ĝi enhavas ĉ. 2800 loĝantojn.

En 858 Aethelwulf (Wessex) entombiĝis ĉe Steyning, sed poste lia kadavro estis translokigata al Winchester.

Dum la anglosaksa epoko Steyning iĝis grava haveno, kaj estis reĝa monfarejo. Eduardo la Konfesanto donis la urbon al la normanda abatejo de Fécamp, sed en 1052 Godvino (Wessex) forpelis la normandajn monaĥojn kaj forprenis Steyning por li mem. Antaŭ ol invadi Anglion, Vilhelmo la Konkerinto ĵuris ke li redonos la urbon al la abatejo de Fécamp, kaj tion li ja faris. Tamen sekvis disputo kun Vilhelmo de Braose, lordo de la najbara kastelo de Bramber. La monaĥoj verkis falsajn dokumentojn kaj, post tuttaga proceso, sukcese gajnis siajn celojn: Vilhelmo de Braose devis cedi plurajn rajtojn kaj aranĝi la translokigon de la mortintoj de Bramber al la tombejo de Steyning.

Dum la 14-a jarcento la Rivero Adur, kiu fluas tra Steyning, eksiltiĝis kaj la prospero de Steyning ege malpliiĝis.

Steyning estis la lasta angla urbo kie sorĉistino ŝtiparumiĝis.

La aktoro Laurence Olivier loĝis en Steyning, kie li mortis en 1989.

Kategorio:Urboj de West Sussex
Nereo

Laŭ la helena mitologio, **Nereo** estis unu el la titanoj, la unua filo de Ponto, personigo de la maro, kaj Gaja, personigo de la tero. Nereo estis la dio de la maro, longan tempon antaŭ Posejdono. Li aspektis kiel maljunulo, pli saĝa kaj pacema ol la posta Posejdono.
Li loĝis funde de la maro, en prilumita groto. Kelkfoje li eliris el tiu ŝirmejo, kaj helpis la teranojn. Tiel li indikis al Heraklo la vojon por iri en la ĝardeno de la Hesperidinoj.maldekstra|180px|eta|Nereo, Doris, Okeano kaj la Gigantoj en muzeo de Berlino180px|eta| Tetiso
Nereo edziĝis kun Doriso. Ŝi estis nimfo de la oceano, unu el la 3000 filinoj de Okeano kaj la titanino Tetiso. Doris naskis 50 filinojn, kiuj nomiĝis la nereidinoj. Ili personigis la ludantajn ondojn de la maro. Iliaj brustoj estis virinaj sed ili havis fiŝvostojn. Ili kantadis kaj dancadis por distri sian patron en la groto. Ili kutime rajdis tritonojn, kiuj estis la idojn de Tritono aŭ marĉevalojn. La nereidinoj helpis la pereantajn maristojn.

Inter la plej famaj nereidinoj, ludas gravan rolon Tetiso, Galateo kaj Amfitrito.

## Vidu ankaŭ 
* 4660 Nereo

Kategorio:Dioj de la helena mitologio
Kategorio:Idaro de Geo
Kategorio:Maraj dioj
Kategorio:Maraj dioj de la helena mitologio
Kategorio:Metamorfozoj en la helena mitologio
Kategorio:Orakolaj dioj
Kategorio:Pontidoj
Felsőtelekes

**Felsőtelekes** [felŝOtelekeŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Kazincbarcika. Felső signifas: supra kaj faras diferencon de la alia Telekes, telek signifas: parcelo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 246 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.4068/20.6358
* Loĝantaro: 800
* Poŝtkodo: 3735
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Felsőtelekes situas sur malebenaĵo, laŭ flankovojoj. Rudabánya troviĝas 5, Kazincbarcika 22, Miskolc 42 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la kuprepoko, bronzepoko kaj ferepoko. La unua mencio devenis el 1272 en formo *"Telekes"*. Dum la turka erao la vilaĝo ne senhomiĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, kuracejo, apoteko, poŝto, futbalejo, kafejeto, vendejo, bierejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Eta) Dipatrino
* monumento
* Mineja lago (Rudabánya)

## Ĝemelkomunumo 
*  Dlhá Ves, Slovakio

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.vendegvaro.hu
* w.felsotelekes.hu
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Burgred

**Burgred** estis la lasta sendependa anglosaksa reĝo de Mercia, Anglio de 852 al 874.

En 852 aŭ 853 li petis la helpon de Aethelwulf (Wessex) kontraŭ la nord-kimroj. Aethelwulf konsentis, kaj sekvis sukcesa kampanjo. La alianco plifortiĝis per la geedziĝo de Burgred kaj Aelthelswith, filino de Aethelwulf.

En 868 Burgred petis la helpon de Ethelred (Wessex) kaj Alfredo la Granda kontraŭ la danoj, kiuj okupis Nottingham: tamen la anglosaksoj ne forte batalis, kaj la danoj restis en Mercia. En 874 ili forpelis Burgred de sia regno kaj nomumis Ceolfwulf la 2-a subreĝo: li fuĝis, kune kun Aelthelswith, al Romo, kie (laŭ la anglosaksa kroniko li mortis kaj entombiĝis "en la preĝejo de Sankta Maria, en la kolegio de la angloj".

En 2003 arkeologoj eltrovis arĝentajn monerojn datantajn de la regado de Burgred en Jorkŝiro, ĉe sito kiu eble estis la unua vikinga ŝip-entombiĝo en Anglio.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de Mercia
Felsővadász

**Felsővadász** [felŝOvadAs] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szikszó. La loknomo signifas: supra-ĉasisto.
eta|maldekstre|Kastelo Rákóczi en Felsővadász

## Bazaj informoj 
* Areo: 19 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 168 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.3707/20.9217
* Poŝtkodo: 3814
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Felsővadász situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Szikszó troviĝas 18, Encs kaj Edelény po 30, Miskolc 40 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la paleolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio devenis el 1279, pli frue ĉasistoj de la reĝo vivis tie. Zsigmond Rákóczi aĉetis la kampojn en 1517, sekve la familio komencis uzi la antaŭnomon "Felsővadászi". En la 16-a jarcento burgo konstruiĝis, kiun la turkoj okupis kaj bruldetruis en 1567. Vilaĝservoj estas lernejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika mezepoka preĝejo omaĝe al Sankta Jozefo, en 1601 kaj 1697 renoviĝis, turo konstruiĝis en 1862
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Naskiĝo de Dipatrino
* Kastelo Rákóczi (Felsővadász) trakonstruita el la iama burgo, nun lernejo
* muzeeto

## Famuloj 
* naskiĝis en Felsővadász ĉirkaŭ en 1544 kaj mortis en 1608 duko de Transilvanio Sigmundo Rákóczi (1544-1608)
* naskiĝis en Felsővadász advokato, verkisto, akademiano László Bártfay

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.vendegvaro.hu
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Nereidinoj

Laŭ la helena mitologio, la **Nereidoj** estis la 50 filinoj de Nereo kaj Doriso.

maldekstra|180px|eta| Tetiso forrabita de Peleo Inter la plej famaj nereidinoj estis la nimfo Tetiso, nepino de la titanino same nomita Tetiso. Ŝi edziniĝis kun Peleo. Ŝi naskis Aĥilon. Por doni al sia bebo senmortecon, ŝi enakvigis lian tutan korpon en Stikson, sed bedaŭrinde, ŝi ne mergis la tendenon de lia kalkano.

dekstra|180px|eta|Galateo, Gustave Moreau
Galateo estis alia fama nereidino. Polifemo, unu el la Ciklopoj enamiĝis en ŝin. La Ciklopoj estis gigantoj kun unu sola okulo meze de la frunto. Galateo unue rifuzis ami lin, ĉar li estis tre malbela. Tamen kiam ŝi aŭdis, ke li estas la filo de Posejdono, ŝi kelkfoje vizitis lin, kaj de li havis tri infanojn.

maldekstra|180px|eta|Doris portas la torĉojn al la geedziĝfesto de Posejdono kaj Amfitrito
Amfitrito estis alia nereidino. Dum kiam ŝi ludis sur la strando, Posejdono vidis ŝin, kaj enamiĝis en ŝin. Sed ŝi fornaĝis kaj rifuĝis ĉe Atlaso. Li serĉis kaj trovis ŝin. Li sendis delfenon, kiel mesaĝiston. Ĝi persvadis ŝin pri la sincera amo de Posejdono. Ŝi edziniĝis, kaj fariĝis diino de la maro. Nuntempe la Delfeno naĝas kiel konstelacio en la nokta ĉielo.

Pro la ĵaluzo de la nereidinoj koncerne Kasiopeon, okazis dramo en la vivo de Andromedo. Sed bele finis la rakonto ĉar Perseo savis ŝin kontraŭ la marmonstro Keto.

## Vidu ankaŭ 
* Grizdorsa petrelo
* Monumento de la Nereidinoj
Elspezo

**Elspezo** estas ĉiu mono, kiun oni pagas pro ricevita varo aŭ servo. 

## Vidu ankaŭ 
*Enspezo
*Spezo

## Proverboj 
Ekzistas pluraj (5, kaj 8 pri enspezo) proverboj pri elspezo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
* 

## Referencoj 
Kategorio:Ekonomiko
Tajvana paruo

La **Tajvana paruo** (***Parus holsti***) estas paserina birdo de la familio de Paruedoj. 

Ĝi estas endemia de Tajvano.

Tiu birdo estas ege simila al la parencaj specioj nome Flavvizaĝa paruo kaj Flavnigra paruo, kun kiuj kunhavas similan kontraston inter ĝeneralaj koloroj flava kaj nigro, sed ĉe tiu specio **hegemonias flava**, de kie venas la nomo, kaj la distribuo estas pli homogena, nome flava sube kaj nigra supre. Pli precize estas **flavaj la frunto**, kun mallarĝa vertikala nigra strio, **vizaĝo kaj ĉiuj subaj partoj**, sed iom pli blankece en suba ventro, dum estas homogene **nigraj la kresto, nuko kaj dorso**, dum flugiloj kaj vosto estas nigrecaj, sed montras iom de malhelblua nuanco. La iriso estas malhelbruna kaj la beko kaj gamboj malhelgrizaj.

La natura biotopo de tiu orientalisa specio estas la moderklimataj arbaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de Tajvano

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife International 2004. Parus holsti . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on 26 July 2007.

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Endemiismoj
Machlolophus

***Machlolophus*** estas genro de birdoj de la familio de Paruedoj kiu estas agnoskata de kelkaj fakuloj, kia la *Handbook of the Birds of the World* (Gvidlibro de la tutmondaj birdoj) ĉe Interreta Birdokolekto (2004–2007). Ĝi antaŭe estis konsiderata kiel subgenro de *Parus*).

Depende de la fakulo aŭ institucio, ĝi enhavas nur la specion nome Tajvana paruo, *Machlolophus holsti* aŭ *Parus holsti* aŭ tiun specion kaj 4 aliajn speciojn:

* Genro: *Machlolophus*, 5 specioj:
** *Machlolophus nuchalis*, Blanknuka paruo
** *Machlolophus holsti*, Tajvana paruo
** *Machlolophus xanthogenys*, Flavnigra paruo
** *Machlolophus aplonotus*,
** *Machlolophus spilonotus*.

Tajvana paruo estas endemia de Tajvano, dum la Flavnigra paruo troviĝas en la montoj de la Hinda subkontinento.

## Referencoj 
* Harrap kaj Quinn, *Tits, Nuthatches and Treecreepers* ISBN 0-7136-3964-4
* IOC World Bird List 11.2, 2021

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Paruedoj (scienca nomo)
Kategorio:Birdoj de Azio
Spezo

**Spezo** laŭ PIV estas operacio, per kiu monsumoj estas transigataj de unu kaso al alia, de unu konto al alia kaj simile. **Spezoimposto** sekve estas imposto, kiu en kelkaj landoj estas kalkulata ne laŭ la profitoj de firmo, sed laŭ la sumo de ties spezoj. Firmoj kutime destinas parton de sia kapitalo (la spezokapitalon) kovri la regulajn aĉetojn kaj vendojn. Antaŭspezo estas sumo, kiun oni spezas provizore antaŭ la konkludo definitiva de la negoco.

Monsumoj venantaj de ekstere al la konto de firmo, privatulo aŭ familio, nomatas enspezoj, kaj responde monsumoj pagataj el la propra konto al aliulo nomatas elspezoj.

Kategorio:Ekonomio
Deutsche Telekom

La konzerno **Deutsche Telekom AG** kun sidejo en Bonno, Germanio, estas la plej granda entrepreno pri telekomunikado en Eŭropo. Ĝi ekestis el la privatigo de la branĉo pri telekomunikado de la antaŭe ŝtata poŝta entrepreno de Germanio *(Deutsche Bundespost)*.

La entrepreno havas teknikajn retojn de pluraj sistemoj, interalie ISDN, DSL, satelita komunikado kaj gigabita eterreto, por la funkciigo de informaj kaj komunikaj servoj, ekzemple telefonoj (kablaj kaj radiaj), kaj komputilretaj servoj. Tutmonde la konzerno laŭ la stato de la jaro 2007 havas proksimume 244.000 dungitojn kaj laŭ konzernaj informoj dum tiu jaro havis spezojn de 62,5 miliardoj da eŭro.

[eta|maldekstra|100px|la [televida turo de Berlino dum la Futbala Mondpokalo 2006]]
Krome temas pri unu el la plej gravaj vivtenantoj de radiosendejoj en Germanio. En la novaj federaciaj landoj en la oriento ĉiuj radiosendejoj komplete apartenas al la konzerno, kaj en la "malnova", okcidenta parto de FRG ĉiuj programoj de la privataj radiostacioj, de du naciaj ŝtataj radiostacioj kaj de la televida kanalo *ZDF*' dissendiĝas pere de elsendejoj de la konzerno.

La ŝtato Germanio rekte havas 14,83 procentaĵojn de la akcioj, kaj pere de la bankaro *KfW* pliajn 16,87 procentaĵojn. La usona kapitala entrepreno *Blackstone* posedas pliajn 4,39 procentaĵojn. La restajn 63,91 procentaĵojn de la akcioj havas privataj akciuloj. .

eta|maldekstra|400px|naciaj entreprenoj de la konzerno *Deutsche Telekom* tutmonde

## Referencoj 
Kategorio:Telekomunikado en Germanio
Kategorio:Germanaj firmaoj
Kategorio:Bonn
Akcjabrskia distrikto

**Akcjabrskia distrikto** - (, ). Administracia subdivido en Homela regiono, Belorusio. Situas en nordokcidenta parto de regiono. Areo estas 1400 da km 2. Estis fondita la 28-an de junio 1939 (kun alia ĉefurbo) kaj eniris en Palesjea regiono. Inter la 20-a de septembro 1944 kaj la 8-a de januaro 1954 eniris en konsisto de Babrujska regiono, poste - en Homela regiono. La 25-an de decembro 1962 jaro estis likvidita, la 30-an de julio 1966 jaro estis refondita. En la distrikto estas eldonata la gazeto "Ruĝa oktobro".

## Loĝlokoj kaj administracia subdivido 
Ĉefa urbo de distrikto kaj pli granda loĝloko estas urbeto Akcjabrski. Ĉiom da loĝlokoj estas 28. La distrikto estas subdividita je 8 vilaĝaj sovetoj.

## Naturo 
Averaĝa temperaturo estas: en januaro: -6,30de celsio, en julio +18,40. Vegetaĵara periodo estas 195 da tagoj. Sub arbaroj estas 55 % de areo.
Kvanto de precipitaĵoj estas 627 da mm jare.
Riveroj: Trjemlja, Pciĉ kun flankriveroj: Arjesa kaj Njeratoŭka.

## Agrokulturo 
Terpomplantado, cerealplantado, furaĝplantado, ŝafbredado (por viando kaj lino).

## Elfosaĵoj 
Nafto.

## Komunikado 
Per fervojo inter Ĵlobin kaj Rabkor (vilaĝo ĉe Akcjabrski), per aŭtovojoj inter Hlusk (en Mahiljova regiono) kaj Azariĉi, inter Pariĉi kaj Kapatkjeviĉi.

Kategorio:Homela regiono
Kategorio:Distriktoj de Belorusio
Füzér

**Füzér** [fuzEr] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Sátoraljaújhely.
eta|maldekstra|Fortikaĵo de Füzér
## Situo 
Füzér situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, fine de mallonga sakovojo. La rando tuŝas la slovakan landlimon, kiu estas la plej norda punkto de Hungario. Sátoraljaújhely troviĝas 26, Miskolc 95 km.

## Historio 
Posedanto de la kampoj estis banuso Bánk inter 1205-1209, pri kiu nacia dramo temas. La fortikaĵo konstruiĝis antaŭ 1235, kiu longe estis departementejo. En 1526 oni tie gardis la hungaran kronon 2 jarojn. Post liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la vilaĝo senhomiĝis. Ĝis Traktato de Trianon Füzér estis distriktejo.

## Vidindaĵoj 
* katolika Preĝejo Stefano la 1-a (Füzér) el la romanika erao
* kalvinana preĝejo el la 18-a jarcento
* sur eksvulkano ruino de Fortikaĵo de Füzér, ene Kapelo en Fortikaĵo de Füzér

## Fontoj 
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.vendegvaro.hu
eta|maldekstre|Fortikaĵo de Füzér de supre
eta|Kapelo de fortikaĵo en Füzér
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Füzérkomlós

**Füzérkomlós** [fuzErkomlOŝ] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Sátoraljaújhely. En la loknomo komló signifas: lupolo.
eta|Katolika kirko de Füzérkomlós
eta|Kalvinana kirko de Füzérkomlós

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 217 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.5125/21.4572
* Loĝantaro: 380
* Poŝtkodo: 3997
* Telefonprefikso: 47

## Situo 
Füzérkomlós situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Sátoraljaújhely troviĝas 22, Miskolc 90&nbsp;km-ojn. La tutlanda turista vojeto trairas la vilaĝon.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la paleolitiko. La unua mencio devenis el 1270 en formoj *"Comlous"* kaj *"Kumlovs"*. En 1910 laŭ la popolnobrado vivis en Füzérkomlós 282 homoj, (escepte unun ĉiuj hungaroj).

En Füzérkomlós migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Kruco
* kalvinana preĝejo

## Famuloj 
* instruisto Ignác Gábor

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.vendegvaro.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén