Kampopasero

**Montpasero**, **Montopasero** aŭ **Kampopasero**, *Passer montanus*, estas malgranda birdo de la familio de Paseredoj kaj plej tipa genro de paseroj. Ĝi havas tre markatajn brunajn kronon kaj nukon, kaj nigran makulon en ĉiu pure blanka vango. Ambaŭ seksoj havas similajn plumarojn, kaj junuloj estas pli senkolora versio de plenkreskulo.

Tiu palearktisa birdo troviĝas kaj reproduktiĝas en plej parto de moderklimataj Eŭropo escepte de norda Skandinavio, kaj en Azio tra Centra Azio kaj suda Siberio al Sudorienta Azio, kie ĝi nomiĝas Arbopasero, ĝis Japanio kaj Indonezio. Ĝi estis enmetita ankaŭ ien kiel ekzemple en Usonon, kie ĝi estas konata kiel Eŭrazia arbopasero aŭ **Germana pasero** por diferencigi ĝin el la indiĝena nerilata Nordamerika kampopasero. Ĝi havas kelkajn agnoskitajn subspeciojn, sed kun malmulta variado tra tiom ampleksa teritorio.

La nesto de la Kampopasero estas fuŝa nesto konstruita en natura kavaĵo, truo en konstruaĵo aŭ granda nesto de pigo aŭ de cikonio. La tipa ovaro estas de 5 aŭ 6 ovoj kaj eloviĝo okazas post du semajnoj. Tiu pasero manĝas ĉefe semojn, sed ili konsumas ankaŭ senvertebrulojn, ĉefe dum la reprodukta sezono. Kiel ĉe aliaj malgrandaj birdoj, infektado fare de parazitoj kaj malsanoj, kaj predado fare de rabobirdoj damaĝas tiun specion, kies tipa vivodaŭro estas ĉirkaŭ du jaroj.

La Kampopasero estas disvastigata en urboj de orienta Azio, sed en Eŭropo ĝi estas birdo de maldensa arbaro kaj malferma kamparo, dum la Dompasero reproduktiĝas en pli urbaj areoj. La etenda teritorio kaj granda populacio de la Kampopasero certigas, ke ĝi ne estas endanĝerita tutmonde, sed estis grandaj malpliiĝoj en la populacioj de okcidenta Eŭropo, parte pro ŝanĝoj en farmaj praktikoj rilate la pliiĝanta uzado de herbicidoj kaj perdo de vintraj stoplejoj. En orienta Azio kaj okcidenta Aŭstralio, tiu specio estas foje konsiderata plago, kvankam ĝi estas ankaŭ amplekse traktata ĉe orienta arto.

## Migrado 
Ĝi estas parte migranta kaj nordaj populacioj ĉefe de centra Siberio migradas suden. For de la reprodukta periodo povas krei je la lokoj, kun sufiĉo de manĝaĵo, grupojn de miloj de individuoj.

## Aspekto 
[eta|350px|maldekstre|Kampopaseroj ĉe [Birdomanĝejo.]]
La Kampopasero estas tre simila al dompasero. Ĝi malsamas per mallarĝa blanka kolstrio, pli malgranda nigra makulo sur la gorĝo kaj tre blanka vango kun nigra makulo ĉe orelareo. Gekreskuloj similas, ĉe dompasero ambaŭ seksoj malsamas.

La Kampopasero estas 12.5–14&nbsp;cm longa, kio faras ĝin ĉirkaŭ 10 % pli malgranda ol la Dompasero. Ĉe plenkreskuloj **krono kaj nuko estas tre brunaj, kaj estas renforma nigra orelmakulo en ĉiu purblanka vango**; mentono kaj gorĝo estas nigraj, dum supraj partoj estas helbrunaj, nigre striecaj, kaj la brunaj flugiloj havas du distingajn mallarĝajn blankajn flugilstriojn. La kruroj estas palbrunaj, kaj la beko estas plumboblua somere, kaj iĝas preskaŭ nigra vintre. Ties kontrasta vizaĝobildo faras tiun specion facile identigebla en ĉiuj plumaroj; Plenkreskuloj kaj junuloj de Kampopasero faras malrapidan kompletan plumoŝanĝadon aŭtune, kaj montras pliiĝon en korpomaso spite malpliiĝon en stokita graso. La ŝanĝo en maso estas kaŭzata de pliiĝo en sangovolumo por elteni aktivan plumokreskon, kaj ĝenerale de pli alta akvoenhavo en korpo.

La Kampopasero ne havas verajn kantojn, sed ties voĉoj inkludas ekscititan serion de alvokoj *cĉip* fare de neparigataj aŭ pariĝantaj maskloj. Alia unusilaba ĉirpado estas uzata en sociaj kontaktoj, kaj la flugalvoko estas akra *tek*.

## Taksonomio 
eta|alt = page from an old book|Priskribo de la Dompasero kaj la Kampopasero el la *Systema naturae*

La malnovmonda genro de paseroj aŭ *Passer* estas grupo de malgrandaj paserinaj birdoj kiuj verŝajne originiĝis en Afriko, kaj kiu enhavas 15–25 speciojn depende de la fakulo. Ties membroj troviĝas tipe en malfermaj, maldensaj arbaraj habitatoj, kvankam kelkaj specioj, notinde la Dompasero (*P. domesticus*) adaptiĝis al homaj setlejoj. Plej parto de specioj de la genro estas tipe 10–20&nbsp;cm longaj, ĉefe brunecaj aŭ grizecaj birdoj kun mallongaj kvadrataj vostoj kaj fortikaj konusformaj bekoj. Ili estas ĉefe surgrunde semomanĝantaj, kvankam ili konsumas ankaŭ senvertebrulojn, ĉefe dum reproduktado.
Genetikaj studoj montras ke la Eŭrazia kampopasero diverĝis el aliaj eŭraziaj membroj de sia genro relative frue, antaŭ la speciigo de la Dompasero, de la Flava pasero kaj de la Hispana pasero. La eŭrazia specio ne estas proksime rilata al la Nordamerika arbopasero (*Spizella arborea*), kiu estas membro de la grupo de Amerikaj paseroj.

La scienca nomo de la Kampopasero devenas el du latinaj vortoj: nome *passer*, "pasero", kaj *montanus*, "montana" (el *mons* "monto"). sed, kun la Dompasero, ĝi estis tuj movata el la familio de Fringedoj al la nova genro *Passer* kreita de franca zoologo Mathurin Jacques Brisson en 1760. La komuna nomo de la Kampopasero devenas el ties preferata habitato kie ĝi uzas truojn de arbo por nestumado, kio havigas al si en la angla nomon *Tree sparrow* (Arbopasero), kiu same kiel la scienca nomo *montanus* ne taŭgas por priskribi la habitatajn preferojn de la specio, dum la germana nomo *Feldsperling* ("Kampopasero") pli taŭgas.

### Subspecioj 
[eta|Nomiga *P. m. montanus*[:File:Tree-Sparrow.jpg|Origina bildo renversita]]
Tiu specio varias malmulte laŭ aspekto tra sia granda teritorio, kaj la diferencoj inter la ok subspecioj agnoskataj de Clement estas malmultaj. Almenaŭ 15 aliaj subspecioj estis proponitaj, sed estas konsiderataj intermezaj inter la listitaj rasoj.
* *P. m. montanus*, la nomiga subspecio, havas teritorion tra Eŭropo escepte sudokcidenta Iberio, suda Grekio, kaj iama Jugoslavio. Ĝi reproduktiĝas ankaŭ en Azio orienten al rivero Leno kaj suden al la nordaj regionoj de Turkio, la Kaŭkazo, Kazaĥio, Mongolio kaj Koreio.
* *P. m. transcaucasicus*, priskribita de Sergei Aleksandroviĉ Buturlin en 1906, reproduktiĝas el suda Kaŭkazo orienten al norda Irano. Ĝi estas pli senkolora kaj griza ol la nomiga raso. Temas pri loĝantaj birdoj ĉe plej parto de ties etenda teritorio, sed plej norde reproduktantaj populacioj migras suden vintre, kaj malgrandaj nombroj eliras el suda Eŭropo al Nordafriko kaj Mezoriento. La usona populacio estas foje menciata kiel "Germana pasero", por distingi ĝin el kaj la indiĝena Amerika kampopasero kaj la multe pli disvastigata "angla" Dompasero.

eta|maldekstre|Urba nesto sub tegmento de ligna domo en Japanio
En Aŭstralio la Kampopasero ĉeestas en Melburno, urboj de centra kaj norda Viktorio kaj kelkaj centroj de la regiono Riverina de Novsudkimrio. Ĝi estas malpermesata specio en Okcidenta Aŭstralio, kie ĝi ofte alvenas per ŝipoj el Sudorienta Azio.

Spite sia scienca nomo, *Passer montanus*, tiu ne estas tipe monta specio, kaj atingas nur 700 m en Svisio, kvankam ĝi reproduktiĝis je 1,700 m en norda Kaŭkazo kaj tiom alte kiom ĝis 4,270 m en Nepalo.

Kiam la Kampopasero kaj la pli granda Dompasero koincidas en la sama areo, la Dompasero ĝenerale reproduktiĝas en urbaj areoj dum la pli malgranda Kampopasero nestumas kampare. La Kampopasero estas rura en Eŭropo, sed estas urba birdo en orienta Azio; en suda kaj centra Azio, ambaŭ specioj de *Passer* povas troviĝi ĉe urboj kaj vilaĝoj. En Aŭstralio la Kampopasero estas ege urba birdo, kaj estas la Dompasero kiu uzas pli naturajn habitatojn. Tiu specio povas nestumi en jam neuzita kupolnesto de pigo, aŭ en ĉu ankoraŭ uzata ĉu neuzata elbastoneta nesto de granda birdo kiaj la Blanka cikonio, la Blankvosta maraglo, Fiŝaglo, Nigra milvo aŭ Griza ardeo. Ili foje klopodas preni la neston de aliaj birdoj kiuj reproduktiĝas en truoj aŭ fermitaj lokoj, kiaj la Kamphirundo, Murhirundo, Bordhirundo aŭ la Eŭropa abelmanĝulo.

Paroj povas reproduktiĝi ĉu izole ĉu en izolaj kolonioj, kaj pretas uzi nestoskatolojn. Laŭ hispana studo, skatoloj faritaj el miksaĵo de ligno kaj ia cemento (lignocemento) havis multe pli altan okupadindicon ol la lignaj skatoloj (76.5% respektive 33.5%), kaj birdoj kiuj nestumas en lignocementaj lokoj havis pli fruajn ovodemetadojn, pli mallongan kovadoperiodon kaj pli da reproduktoklopodoj por jaro. Ovokvanto kaj idokondiĉoj ne diferencas inter tipoj de nestoskatoloj, sed reprodukta sukceso estis pli alta en lignocementaj skatoloj, eble ĉar la sintetikaj nestoj estis  pli varmaj ol la lignaj.

Masklo alvokas el ĉenesta loko printempe por proklami posedon kaj allogi inon. Li povas ankaŭ alporti nestomaterialon al la nestotruo.

[Lignocementa [nestoskatolo|eta|maldekstra]]
La nesto konstruiĝas el herbo, lano aŭ aliaj materialoj kaj kovriĝas per plumoj, Tipa ovodemetado estas de 5 aŭ 6 ovoj (rare pli da 4 en Malajzio), ili estas 20 al 14&nbsp;mm grandaj kaj pezas 2.1 g, el kiuj 7 % estas konko. Inoj kiuj seksumas ofte tendencas ovodemeti pli da ovoj kaj havas pli mallongan kovadon, tiele seksumofteco povus esti indikilon de la para reprodukta kapableco. Estas grava nivelo de promiskueco; en hungara studo, pli da 9 % de idoj estis zorgataj de eksterparaj maskloj, kaj 20 % de ovaroj enhavis almenaŭ unu eksterparan junulon.

Hibridado inter la Kampopaseroj kaj la Dompaseroj konstatiĝis en multaj partoj de la mondo kaj masklaj hibridoj tendencas simili al la Kampopaseroj, dum inoj havas pli da simileco kun la Dompasero. Ankaŭ reprodukta populacio de Orientaj Ghatoj de Barato, eble enmetita, Natura hibridado kun la Hispana pasero, *P. hispaniolensis* estis konstatita en Malto en 1975.

Plenkreskuloj uzas varion de humidejoj por kaptado de senvertebruloj por idomanĝigado, kaj akvaj lokoj ludas gravan rolon en havigo de taŭga diverseco kaj disponeblo de taŭga senvertebrula predaro por permesi sukcesan idozorgadon dum la longa reprodukta sezono de tiu multreprodukta specio. Grandaj areoj de iam okupata farmejo ne plu havigas tiun disponeblon de senvertebruloj pro sekvo de intensa agrikulturo, kaj disponeblo de kroma semomanĝo en 1&nbsp;km de la nestoloko ne influas la nestolokan elekton, aŭ la nombron de ido zorgataj.

La risko de predado influas manĝostrategiojn. Studo montris pliiĝantan distancon inter ŝirmo kaj manĝodisponeblo kaj ke birdoj vizitis manĝejon en pli malgrandaj aroj, pasis malpli da tempo tie kaj estis pli viglaj kiam ili estis pli malproksime de ŝirmo. Tiuj paseroj povas manĝi kiel "produktantoj", serĉe manĝon rekte, aŭ kiel "profitantoj", ĝuste per aliĝo al membroj de alia aro kiuj jam estis malkovrintaj manĝon. Profitantoj estis 30 % pli ofte ĉe eksponitaj manĝolokoj, kvankam tio ne ĉar malpliiĝo de kontraŭpredanta viglo. Ebla klarigo povus esti ke pli riskaj lokoj estas uzataj de individuoj kun pli malaltaj grasorezervoj.

eta|250px|maldekstre|Kampopasero.

### Survivado 
Predantoj de la Kampopasero inkludas varion de akcipitroj, falkoj kaj strigoj, kiaj la Nizo, Noktuo, kaj foje Orelstrigo kaj eĉ Blanka cikonio.

Ŝajne ĝi ne suferas gravan riskon de predado dum la aŭtuna plumoŝanĝado, spite havo de malpliaj flugilplumoj tiam. Nestoj povas esti rabataj de eŭraziaj pigoj, garoloj, neĝmusteloj, ratoj, katoj kaj konstriktaj serpentoj kiaj la Hufuma serpento.

eta|Nizo estas disvastigata predanto.
Multaj specioj de laŭsoj estas en tiuj birdoj kaj en ties nestoj, kaj oni konstatis akarojn de la genro *Knemidocoptes* infestantajn populaciojn, rezulte en vundoj en kruroj kaj fingroj. Parazitado de idoj fare de la larvoj de kaliforedoj *Protocalliphora* estas grava faktoro en idomortindico. Ovogrando ne influas idomortindicon, sed idoj el grandaj ovoj kreskas pli rapide.

Kampopaseroj suferas ankaŭ bakteriajn kaj virusajn infektojn. Bakterioj montriĝis kiel grava faktoro en malsukceso ĉe eloviĝo kaj ĉe idomortindico, kaj amasmortoj pro infektoj de *Salmonella* konstatiĝis en Japanio. Oni trovis parazitojn de birda gripo en sango de multaj populacioj, kaj birdoj de Ĉinio portis stamon de gripo H5N1 kiu estis ege mortiga por kokidoj.

La imuna reago de Kampopaseroj estas malpli forta ol tiu de la Dompaseroj kaj tio proponiĝis kiel faktoro por la pli granda invada povo de tiu lasta. La Dompaseroj kaj la Kampopaseroj estas la plej oftaj viktimoj de ŝoseomorto sur ŝoseoj de Centra, Orienta kaj Suda Eŭropo. La maksimuma konstatita aĝo estis de 13.1 jaroj, sed tri jaroj estas la tipa vivodaŭro.

Kvankam la Kampopasero etendis sian teritorion en Fenoskandion kaj orientan Eŭropon, la populacioj ege malpliiĝis en multe de okcidenta Eŭropo, tendenco kiu similas ĉe aliaj farmobirdoj kiaj la Alaŭdo, Grenemberizo kaj la Vanelo. El 1980 al 2003, nombroj de komunaj farmobirdoj falis je 28%. Falo de populacioj ŝajne estis klare akra en Britio, kie estis malpliiĝo de 95% inter 1970 kaj 1998, kaj Irlando, kiu pluhavas nur 1,000–1,500 parojn. La granda malpliiĝo ĉe Kampopaseroj probable rezultas el agrikulturaj intensigo kaj specialigo, ĉefe pro pliiĝa uzado de herbicidoj kaj tendenco al aŭtunaj rikoltoj (kontraŭ printempaj rikoltoj kiuj produktas stoplejojn vintre). Ŝanĝo el miksa al specialigita farmado kaj pliiĝanta uzado de insekticidoj malpliiĝis la kvanton de insekta manĝodisponeblo por idoj. La konsumo de insektoj fare de Kampopaseroj kondukis al ties uzado en agrikulturo por kontroli fruktarbajn plagojn kaj ĉefe ĉe la Asparaga skarabo, *Crioceris aspergi*.
[eta|maldekstre|300px|Detalo el verko de [Hokusai nome *Suzume Odori*]]

La Kampopasero estis pentrita en ĉina kaj japana arto, ofte sur planta tigo aŭ en fluganta aro, La flugilfrapado de tiu birdo inspiris tradician japanan dancon, nome *Suzume Odori*, kiu estis pentrita de artistoj kiaj Hokusai.

En Filipinoj, kie ĝi estas konata kiel *maja*, la Kampopasero estas la plej komuna birdo en urboj, kaj multaj urbaj filipinanoj konsideras ke ĝi estas la nacia birdo. La iama nacia birdo de Filipinoj (estis la Filipina aglo ekde 1995) estas fakte la Nigrakapa lonĥuro, alia specio ankaŭ konata kiel *maja*, sed specife diferencigita en la popolaj nomoj kiel "mayang pula" ("ruĝa maja").

## Referencoj 
## Literaturo 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
" [Pariĝantaj Kampopaseroj](http://www.thailex.info/wikipedia/THAILEX/THAILEXENG/LEXICON/tree%20sparrow%20(นกกระจอกบ้าน).htm)
* ARkive  Fotoj, filmeto.
* Krania bildo 
* Aĝoj kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta 
* Filmetoj, fotoj kaj sonoj  ĉe Internet Bird Collection

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Paseredoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko