Siberia saksikolo

La **Siberia saksikolo** aŭ **Azia saksikolo** (***Saxicola maurus***) estas ĵus agnoskita specio de birdo el la Muŝkaptuledoj, iam konsiderata de la Turdedoj en la genro *Saxicola*. Ĝi reproduktiĝas en moderklimata Azio kaj plej orienta Eŭropo kaj vintras en tropikoj de la Malnova Mondo.

## Aspekto, sistematiko kaj taksonomio 
[eta|maldekstra|Tri aspektoj de masklo en vintra plumaro ĉe [Hodal (Faridabad, Harjano, Barato)]]
eta|maldekstra|Ino ĉe Hodal (Faridabad, Harjano, Barato)
[eta|200ra|Siberia saksikolo, masklo en [Nacia Parko Keoladeo, Raĝasthano, Barato]]
Ĝi similas al sia plej proksima parenco vivanta nome la Eŭropa saksikolo (*S. rubicola*), sed ĝi estas tipe pli malhela supre kaj pli pala sube, kun blanka pugo kaj pli blankaj subaj partoj kun malpli da oranĝa en brusto. La masklo en reprodukta plumaro havas **nigrajn suprajn partojn kaj kapon** (sen la brunecaj nuancoj de la Eŭropa saksikolo), **rimarkindajn blankajn kolumon, flugilmakulon kaj pugon**, kaj etan areon de oranĝa en gorĝo.

La ino havas palbrunajn suprajn partojn kaj kapon, blankajn kolzonojn (ne tutan kolumon), kaj palan, nestrian rozecflavecan pugon. Maskloj en vintra plumaro estas intermezaj inter someraj maskloj kaj inoj, kun superokula strio kiel tiu de la Brungorĝulo (*S. rubetra*); el tiu specio kaj la ino li povas esti distingita pro la tuta blanka kolumo.

### Sistematiko kaj taksonomio 
Estas 5 aŭ 6 subspecioj, kun la *S. m. maurus* (jam priskribita supre) kaj la dubinda distinga kaj tre simila *S. m. stejnegeri* kiu troviĝas en norda kaj centra Azio. La suda *S. m. variegatus* (okcidente de Kaspia maro), *S. m. armenicus* (orienta Turkio al Irano), *S. m. indicus* (Himalajo) kaj la *Turkmenia saksikolo* *S. m. przewalskii* (sudokcidenta Ĉinio) distingiĝas pro pli larĝaj blankaj areoj en la plumaro.

Pasinte *S. maurus* estis kutime inkludita en *S. torquatus* kiel parto de la "Komuna saksikolo", sed tiu scienca nomo nuntempe estas limigita al la Afrika saksikolo. Analizoj de DNA, kvankam ne seneraraj, kune kun pruvoj pre morfologio, kutimaro kaj biogeografio konfirmas la suspekton ke tiu birdo estas distinga specio. La Eŭropa saksikolo estas ĝia okcidenta frata specio en la stirpo de saksikoloj en Eŭrazio; ties prauloj separiĝis dum la Malfrua Plioceno aŭ Frua Plejstoceno, antaŭ ĉirkaŭ 1.5-2.5 ma komende de la Kvaternara glaciepoko.

La scienca nomo signifas "malhela rokoloĝanto". *Saxicola* devenas el la latina *saxum*, roko + *incola*, loĝanto, dum *maurus* estas latina por el greka *maúros* (μαύρος) "nigra" (vidu "Maŭroj"), reference al la malhela koloro de la supraj partoj kompare kun la *S. rubicola*.

## Distribuado kaj ekologio 
La reprodukta teritorio kovras plej parton de moderklimata Azio, el ĉirkaŭ latitudo 71°N en Siberio sude de Himalajo kaj sudokcidenta Ĉinio, kaj okcidenten al orienta Turkio kaj la Kaspia maro. Ĝi reproduktiĝas ankaŭ en pleja nordoriento de Eŭropo, ĉefe en Rusio sed eventuale tiom okcidenten kiom ĝis Finnlando.

La vintra teritorio de la migrantaj birdoj estas el suda Japanio suden al Tajlando kaj Barato, kaj okcidente al nordorienta Afriko. Dum migrado, malgrandaj nombroj atingas tiom okcidenten kiom ĝis okcidenta Eŭropo, kaj escepte tiom orienten kiom ĝis Alasko en Nordameriko.

Kvankam ĝi ne estas ankoraŭ konsiderata distinga specio de la IUCN, ĝi estas disvastigata kaj komuna kaj ne estus konsiderata minacata specio.

## Notoj 
## Referencoj 
* Outram Bangs (1932): Birds of western China obtained by the Kelley-Roosevelts expedition. *Fieldiana Zoology* **18**(11): 343-379. Plena teksto ĉe Internet Archive
* BirdLife International (BLI), 2008, 147527, Saxicola torquatus, 12a Majo 2009.
* Inskipp, Carol; Inskipp, Tim & Sherub (2000): The ornithological importance of Thrumshingla National Park, Bhutan. *Forktail* **14**: 147-162. PDF fulltext 
* Robertson, Iain (1977): Identification and European status of eastern Stonechats *British Birds* **70**: 237-245.
* Stoddart, Andy (1992): Identification of Siberian Stonechat *Birding World* **5**(9): 348-356.
* Urquhart, Ewan & Bowley, Adam (2002): *Stonechats. A Guide to the Genus Saxicola*. Helm Identification Guides, London. ISBN 0-7136-6024-4
* Wink, M.; Sauer-Gürth, H. & Gwinner, E. (2002): Evolutionary relationships of stonechats and related species inferred from mitochondrial-DNA sequences and genomic fingerprinting. *British Birds* **95**: 349-355. PDF fulltext
* Wittmann, U.; Heidrich, P.; Wink, M. & Gwinner, E. (1995): Speciation in the Stonechat (*Saxicola torquata*) inferred from nucleotide sequences of the cytochrome b-gene. *Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research* **33**(2): 116-122.  HTML abstract 

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko