Malaperinto

eta|304x304ra|Anoncafiŝo petante la helpon de publiko trovi la malaperinto, kun klara vizaĝbildo, nomo, aĝo, kie ŝi aŭ li estis laste vidita, kaj eble aliaj personaj identigitaj detaloj
[dekstra|eta|250x250ra|[Fotografio|Fotoj de malaperintaj personoj post la Atencoj de la 11-a de septembro 2001, prenita en Manhatano la 18-an de septembro 2001.]]
[dekstra|eta|333x333ra|Memora signo por la arestitoj kaj la malaperintoj, kiuj estis malaperitaj fare de la  [Proceso de Reorganización Nacional|armea ĥunto en Argentino (), inter la jaroj 1975 kaj 1979. La ŝildo staras ĉe la enirejo de la Muzeo de la Torturitoj kaj la Malaperintoj, situanta en konstruaĵo kiu estis uzita fare de la sekreta polico por torturi kaj malaperigi  homojn.]]
[eta|248x248ra|Fotoj kaj priskriboj de malaperintaj post la [Puĉo en Ĉilio en 1973|puĉo en Ĉilio la 11-an de septembro 1973 .]]
**Malaperinto** estas homo, kies loko estas nekonata, kaj precipe tiu, kiu malaperas subite kaj sen ŝajna kialo. Diversloke ekzistas proceduroj laŭ kiuj kelkaj el la malaperantoj estas deklaritaj mortaj kies loko de entombigo estas nekonata.

Ĝenerale la situacio estis malaperanta rilatas al militoj, katastrofoj, rifuĝintoj delokitoj aŭ kidnapoj, sed ĝi ankaŭ inkluzivas homojn kiuj estas perditaj, eskapintaj neplenaĝuloj aŭ eblaj viktimoj de kidnapoj, kazoj kiujn la polico traktas. Precipe, la termino inkluzivas la dekojn da miloj da viktimoj de malvola malapero. Ĉi tio estas konsiderinda socia problemo, kun malsamaj implicoj depende de la lando.

Oni distingas inter tiuj, kiuj mankas en la milito kaj tiuj, kiuj mankas en la civila vivo, kvankam la mankantoj en la milito nur inkluzivas soldatojn por kiuj estas nekonate ĉu ili mortis, estis disigitaj aŭ kaptitaj. Do oni forte distingas inter **perdita persono** kaj malaperinta homo. Tiel, malapero estas rilata al malvola malapero, kiu havas pli specifan juran kadron, kaj la malaperintaj personoj inkluzivas, ekzemple, soldatojn " perditaj en batalo ", pri kiuj oni ne scias ĉu ili estas mortaj aŭ ne estis kaptitaj de la malamiko, same kiel tiuj homoj perditaj en natura areo aŭ kaptitaj de derompaĵoj, en kies situo teamoj kun serĉo kaj savhundoj ĝenerale partoprenas

Ekzistas oficialaj organizaĵoj dediĉitaj al lokalizado de perditaj aŭ malaperintaj homoj, kiel la Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco en la kazo de individuoj malaperintaj dum milito,  aŭ privataj asocioj, kiel la Avinoj de Placo Majo, destinitaj al la serĉo de infanoj kiuj estis submetitaj al malvolaj malaperoj dum la milita diktaturo (1976-1983) en Argentino.

## Kriterioj 
Ne ĉiam estas klaraj kriterioj por malaperinta persono. Ekzemple, por iuj homoj povas daŭri longan tempon (kelkaj tagoj aŭ eĉ kelkaj semajnoj) antaŭ ol iu rimarkas lian foreston kaj demandas sin kie estas tiu ĉi homo, dum por aliaj ilia foresto estas rimarkita preskaŭ tuj. Karakterizaĵoj de malaperinto estas ĉiukaze, ke la persono aŭ aĵo ofte estas nespurebla de unu momento al la sekva, sen ŝajna kialo aŭ ke iu scias kie la koncerna persono povus esti trovita. La polico kutime uzas la sekvajn kriteriojn por malaperinta persono:

* La persono certe malaperis neatendite el sia propra sekura medio
* Estas nekonate kie la persono estas nun
* Estas je la intereso de la malaperinto mem, ke li aŭ ŝi estas trovita.

## Kialoj kaj kaŭzoj 
Kialoj kaj kaŭzoj de malapero povas esti :

* Forlasante pli-malpli laŭvole:
** Infano forkuranta de hejmo.
** Iu, kiu volas ekloĝi aliloke sub nova identeco. Ekzemple, eskapi de situacio hejme aŭ profiti de pli bonaj vivkondiĉoj ĉe la nova loĝloko.
** Kaŝiĝi ĉar oni estas persekutata aŭ estas en danĝero esti deportita.
* Esti viktimo de kidnapo, kaj esti kaŝita kaj tenita kaptita; Se oni scias, ke tio estas, oni ne plu diras, ke ĝi mankas, sed la loko estas kutime nekonata.
* Pensigi la eksteran mondon, ke oni estas viktimo de kidnapo.
* Ne povi reveni pro akcidento, krimo aŭ perdiĝo. Malkovro de la vivanta persono aŭ kadavro povas esti pli malfacila se persono falis en akvon (kaj dronis aŭ estas en granda lago aŭ maro sur aŭ pendanta de io flosanta, aŭ naĝanta), aŭ estas en malproksima areo, aŭ ne estas aŭ malpli videbla ĉar ĝi falis en truon aŭ fendeton, aŭ estis kovrita de neĝo/grundo.
* Manki ankaŭ estas problemo kiam oni perdiĝas en civilizo:
** de infano
** Pro demenco aŭ alia mensa aŭ psikologia kondiĉo, vi ne plu konas vian vojon hejmen kaj ne povas identigi vin
* Precipe en la kazo de murdo, sed ankaŭ se kunulo kulpas pri ies morto aŭ timas esti kulpigita, ankaŭ eblas ke la kriminto/kunulo kaŝas la kadavron aŭ alie malaperigas ĝin.
** Okazis ankaŭ, ke patro, kiu murdis siajn du filojn kaj finfine sinmortigis, kaŝis la kadavrojn kiel ekstra venĝo kontraŭ sia eks, lasante ŝin en tormentiga nescio kiel eble plej longe.
* Morto malproksime de hejmo (kiel ĉe feria celo ), sen identigo de la kadavro.
* Sinmortigo

## Trovi malaperinton 
Depende de la kazo kaj la informoj kolektitaj, estas determinite kie la malaperinta persono povus esti se li aŭ ŝi daŭre vivas kaj/aŭ kie la kadavro povus esti se la malaperinta persono estas forpasinta. Kie oni serĉas, kompreneble, parte dependas, ĉu oni serĉas vivantan homon aŭ kadavron. Trovi vivantan personon estas iel pli grava kaj urĝa ĉar li povas manki de manĝaĵo, akvo, aero, ktp. kaj/aŭ en aliaj teruraj cirkonstancoj. Tamen, granda valoro ankaŭ estas ofte alfiksita al trovado de kadavro, por konfirmi la morton, kaj en la kazo de murdo, por akiri indicojn kiuj helpas identigi la kriminton.

Indicoj/indikoj, ke iu estis en certa loko en certa tempo, inkluzivas:

* Deklaro de atestanto
* Registritaj fotilbildoj de la persono aŭ lia aŭto
* Uzu debetkarton, kreditkarton, publiktransportan blatkarton ktp
* Registrita tranoktado en hotelo, ktp., luo de aŭtomobilo.
* Poŝtelefona komunika aparato, kiu komunikas kun/per specifa ĉelturo en difinita tempo. Ĉi tio ne postulas ajnan agon de la malaperinta persono, ekzemple poŝtelefono nur bezonas esti ŝaltita. Pli preciza poziciigado eblas se GPS-datumoj estis transdonitaj.

Indicoj/indikoj, ke iu estis al certa loko, inkluzivas:

* Forlasitaj aĵoj
* Piedsignoj

Se iu malaperas en tre malproksima areo, se nekonata persono estis ie, estas bona ŝanco ke ĉi tiu estis la malaperinta persono.

Indikoj, ke kadavro estas entombigita en aparta loko, inkluzivas:

* Deturnita grundo (sed povus ankaŭ inkludi entombigitan dorlotbeston), ankaŭ detektebla de la aero. 
* Varma radiado, konstatebla el la aero (komence ĉar la korpo ankoraŭ estas varma, poste ĉar la kadavro komencas putriĝi  )

La polico foje alparolas la publikon, ekzemple per televida programo. Ekzistas ankaŭ foje civitanaj iniciatoj helpi kun la serĉo.  La ​​polico ŝatus ke tio okazu interkonsiliĝante kun ili, ekzemple por ne forviŝi ajnajn spurojn kaj indikojn .

Ne ĉiuj informoj estas donitaj al la publiko, ekzemple por protekti privatecon kaj malhelpi krimulojn utiligi ĝin, inkluzive de la efiko redukti la eblecojn kapti suspektaton kun scio pri la kriminto. Fonta konfuzo ankaŭ povas okazi: homoj pensas, ke ili vidis ion en la reala vivo, sed ĝi estis en la amaskomunikilaro. Tamen, foje estas kolero inter civitanoj, kiuj serĉas informojn pri tio, kion ili konsideras nenecese kaŝitaj.

## Organizo 
Perdatoj povas esti raportitaj al la polico, post kio oni kutime komencas serĉon. Se ne estas indikoj, ke la malaperinta persono pro krimo aŭ estas en danĝero, ni kutime atendas 24 horojn post la raporto antaŭ ol komenci serĉon. En praktiko, tri kvaronoj de la homoj raportitaj malaperintaj estas trovitaj ene de tiuj 24 horoj. Tamen, se estas verŝajne ke la malaperinta persono estas en danĝero, tuj ago estas prenita.

La komuna agado en okazo de malaperinto estas ofte peti homojn, ke ili atentu pri la malaperinton. Ekzemple, bildoj de la persono estas distribuitaj proksime de lokoj kie li/ŝi estis laste vidita. Ekzistas ankaŭ specialaj retejoj kaj televidprogramoj kiuj atentas malaperintajn personojn, kiel *Missing*. Tiuj postlasitaj (familianoj, amikoj kaj konantoj) ankaŭ povas kontakti la Helplinion de Malaperintaj Personoj. Ĉi tiu organizaĵo subtenas tiujn postlasitajn kiuj malaperis sur emocia kaj praktika nivelo.

Specialaj proceduroj validas por mankantaj infanoj ĉar ili estas pli en risko, inkluzive de kidnapo. La Avizo AMBER estis kreita por ĉi tiu celo, interalie. Krome, estas la tasko de la forta brako revenigi sub ĉi tiun aŭtoritaton neplenaĝulojn, kiuj retiriĝis de leĝa aŭtoritato (gepatro aŭ kuratoro) .

En multaj landoj, malaperinta persono estas oficiale deklarita morta se ili ankoraŭ ne estis trovitaj sep jarojn post kiam ili malaperis. Foje, la familio devas peti tion mem kaj tio povas esti farita post tiom da jaroj de malaperado. En iuj kazoj, kie oni povas supozi, ke iu mortis (ekzemple aviadilkatastrofo), tio ankaŭ povas esti farita pli frue.

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Komisiono pri Malaperintoj
* Malaperigo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Centro por Malaperintoj
* lostnmissing.com
* Familylinks.icrc.org 20a de januaro 2022, ĉe la  Retejo por homoj serĉanta familiajn membrojn Malaperinta pro konflikto aŭ natura katastrofo. Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco.
* Malaperintoj kaj nesolvitaj kazoj
* Senpaga reteja servo por la familioj de la malaperintoj

Kategorio:Malaperintaj personoj
Kategorio:Neklarigitaj malaperoj
Kategorio:Nesolvitaj krimoj
Kategorio:Kriminologio