Natria azido

**Natria azido**, **azido de natrio** aŭ **NaN3** estas neorganika kombinaĵo el nitrogeno kaj natrio, senkolora salo, gasestiganto en multaj aersakaj sistemoj. Ĝi estas deirpunkto por preparado de aliaj azidaj komponaĵoj, ĉi jona substanco estas alte akvosolvebla kaj tre serioze toksa. Ĝiaj solvaĵoj enhavas minimumajn kvantojn da HN3, kiel priskribita laŭ la sekva ekvilibro:

N3 + H2O\overrightarrow{\leftarrow} HN3 + OH K = 104.6

## Reakcioj 
Theodor Curtius (1857-1928) kaj Johannes Thiele (1865-1918) disvolvis procezon pri produktado de natria azido, kie iu nitrita estero konvertiĝas al natria azido per uzo de hidrazino. Ĉi-metodo utilas por laboratoria preparado de natria azido, kiu okazas en du etapoj:

* Produktado de etila nitrito kaj natria sulfato pere de natria nitrito kun etanolo kaj sulfata acido:**2 NaNO2 + 2 C2H5OH + H2SO4 → 2 C2H5ONO + Na2SO4 + 2 H2O**
* Produktado de natria azido pere de reakcio inter hidrazino, etila nitrito kaj natria hidroksido:
**C2H5ONO + N2H4-H2O + NaOH → NaN3 + C2H5OH + 3 H2O**

* Alia plej ordinara sintezo de natria azido estas la Procezo Wislicenus, kiu okazas en du etapoj kun amoniako. En la unua etapo, la amoniako konvertiĝas al sodamido:
* Preparado de sodamido ekde metala natrio kaj amoniako anhidra:
\mathsf{2\;Na + 2\;NH_3 \rightarrow 2\;NaNH_2 + H_2 \uparrow}

* Kaj poste reakcio de sodamido kun nitrogena protoksido:
\mathsf{2\;NaNH_2 + N_2O \rightarrow NaN_3 + NaOH + NH_3}

* Alia metodo estas pere de reakcio inter la sodamido kaj natria nitrato:
\mathsf{NaNO_3 + 3\;NaNH_2 \rightarrow NaN_3 + 3\;NaOH + NH_3 \uparrow}

* Hidrazino kaj sodamido reakcias por produktado de natria azido:
\mathsf{NaNO_2 + N_2H_4 \rightarrow NaN_3 + 2\;H_2O}

* Per varmigo, nitra azido malkomponiĝas en natrion kaj amoniakon kun granda varmoeligo:
\mathsf{2\;NaN_3 \rightarrow 2\;Na + 3N_2}

* Alia metodo konsistas je reakciigi natrian nitraton kaj sodamido:
\mathsf{NaNO_3 + 3\ NaNH_2 \rightarrow NaN_3 + 3\;NaOH + NH_3}

* Same oni povas sintezi pere de reakcio de hidrazino kaj "natria azido":
\mathsf{NaNO_2 + N_2H_4 \rightarrow NaN_3 + 2\,H_2O}Oni povas prepari amonian azidon ekde reakcio inter amonia klorido kaj natria azido:

\mathsf{NH_4Cl + NaN_3 \ \xrightarrow\ NH_4N_3 + NaCl}

Traktado de natria azido kaj fortaj alkaloj rezultas en korespondanta acido, la azida acido:

\mathsf{H_2SO_4 + NaN_3 \ \xrightarrow\ HN_3 + NaHSO_4 }

Natria azido ne povas fandiĝi, tamen ĝi rapidege malkomponiĝas en metala natrio kaj nitrogena gaso ĉirkaŭ . Ĉi-konduto uzatas en la sistemo de aersako, kiam elektra malŝarĝo ekpafita per fizika trafo en aŭtomobiloj varmigas la salon kun liberigo de nitrogeno kaj ekspansiante la aersakon. La metala natrio estigita estas potenca danĝero al uzantoj, kaj en aŭtomobiliaj aersakoj ĝi konvertiĝas, per reakcio kun aliaj reagantoj, tiel kiel KNO3 kaj SiO2, en inertan vitraĵon de alkala silikato.

Natria azido same uzatas en organikan sintezon por enkonduko de la funkcia grupo azida per forigo de halogenido. La funkcia grupo poste povas konvertiĝi al amino per reduktado kun LiAlH4, aŭ terciara fosfino samkiel "trifenilfosfino" en la Reakcio de Staudinger.

Natria azido povas malkomponiĝi per traktado kun acida solvaĵo de natria azido:

\mathsf{2\;NaN3 + 2\;HNO_3 \ \xrightarrow\ 3\;N_2 + 2\;NO + 2\;NaOH}

## Literaturo 
* Clinical Environmental Health and Toxic Exposures, John Burke Sullivan, Gary R. Krieger
* A Comprehensive Guide to the Hazardous Properties of Chemical Substances, Pradyot Patnaik
* Mutation Breeding: Theory and Practical Applications, A. M. van Harten
* The Preparatory Manual of Explosives, Jared Ledgard
* Encyclopaedia of Occupational Health and Safety: Guides, indexes, directory, Jeanne Mager Stellman

## Vidu ankaŭ 
* **Kaliazido**

## Referencoj 
Kategorio:Natriaj kombinaĵoj
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj