open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gŭangdongo

**Gŭangdongo** (, aŭ Kantonio) estas provinco en la centra sudo de Ĉinio.

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Kantono.

## Lingvo 
Guangdong estas la hejmlando de la kantona lingvo aŭ *Yue*. En la oriento, je la landlimo al Fujian, estas parolataj dialektoj, kiuj apartenas al la Min-lingvo, ĉefe la lingvo Teochew (潮州话 chaozhouhua) en la urboj Ĉaoĝou kaj Ŝantou. Ankaŭ Haka homoj vivas en Guangdong, kiuj parolas sian apartan Hakaan lingvon. La plimulto de la loĝantoj de Mejĝou parolas la Hakaan. Ankaŭ la kantona lingvo havas kelkajn dialektojn.

Ĉar multaj homoj el aliaj provincoj enmigris, la norma ĉina lingvo krom kantona sin establis kaj estas komprenata de preskaŭ ĉiuj loĝantoj de la provinco. Homoj kun iom alta edukado ankaŭ parolas ĝin.

## Urboj, kuntiritaj areoj 
* Kantono (Ĉinio) (ĉefurbo, subprovincnivela, prefektujnivela)
* Cinjuan (Gŭangdongo) (prefektujnivela)
* Ĉaoĝou (prefektujnivela)
* Ĉejan (prefektujnivela)
* Donguan (prefektujnivela)
* Foŝan (prefektujnivela)
* Ĝanczjan (prefektujnivela)
* Ĝaoĉin (prefektujnivela)
* Ĝonŝan (prefektujnivela)
* Ĝuhaj (prefektujnivela)
* Hejuan (prefektujnivela)
* Hujĝou (prefektujnivela)
* Janczian (prefektujnivela)
* Junfu (prefektujnivela)
* Maoming (prefektujnivela)
* Mejĝou (prefektujnivela)
* Ŝantou (prefektujnivela)
* Ŝanvej (prefektujnivela)
* Ŝaoguan (prefektujnivela)
* Ŝenĝeno (prefektujnivela)
* Ljangĝou (distriktonivela)

Asteroido 3048 Guangzhou en sia honoro estis nomita.


Kategorio:Provincoj de Ĉinio
Györköny

eta|dekstra|300ra|Panoramo de Györköny
eta|dekstra|300ra|Panoramo de Györköny
eta|dekstra|300ra|Panoramo de Györköny
eta|dekstra|300ra|Panoramo de Györköny
**Györköny** (djorkonj), germane **Jerking** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Transdanubio**, en departemento Tolna, en subregiono de Paks. La historia germana nomo estis **Jörging**.

## Bazaj informoj 
* Areo: 31,6 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.6342/18.6992
* Loĝantaro: 1030
* Poŝtkodo: 7045
* Telefonprefikso: 75

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo. Simontornya troviĝas 21, Paks 19 km-ojn for.

## Historio 
Pli frue romianoj loĝis en Györköny. La unua mencio devenis el la 13-a jarcento. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste germanoj refondis ĝin en 1718. Iliaj posteuloj estis deportitaj al Germanio post la 2-a mondmilito.

Vilaĝservoj estas aŭtonomio de germanoj, biblioteko, kulturdomo, interretejo, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* Luterana preĝejo (Györköny) de 1796, en 1930 renovigita
* muzeo (Dorfmuseum) pri vivo de germaneco
* pli ol 300 da vinkeloj laŭvice
* gastejo nomata Venturus (moderna, tamen kun malnovaj germanaj mebloj)

## Famuloj 
* en la vilaĝo naskiĝis verkisto Lajos Tolnai

## Ĝemelkomunumoj 
*  Eckartsweier, Germanio
*  Willstätt, Germanio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Karel Poupeye

**Karel (ankaŭ: Charles) POUPEYE** (naskiĝis la  en De Panne, mortis la ) dum preskaŭ duona jarcento laboris ĉe juĝejo. Krome, li ekde sia studenta tempo aktivis en la Esperanto-movado, interalie kiel prezidanto de la Bruĝa Grupo Esperantista.

## Juneco 
Lia patro Firmin estis loka bierfaristo. La patrino, Helena Plettinck, estis filino de la tiama vilaĝestro de Meulebeke. Post ŝia frua morto en 1909 li eniris la familion de sia onklo, Leopold Plettinck, tiam ĉefo-aktuaro ĉe bruĝa juĝejo. Dum la unua Mondmilito li denove loĝis kun sia patro en Bruselo, kiu intertempe reedziĝis. Post la milito la familio ekloĝis en Sint-Kruis, apud Bruĝo.

## Kariero ĉe juĝejo 
Li estis dungita kiel oficisto ĉe juĝejo en Bruĝo. En 1922 li iĝis vic-aktuaro de la Pacjuĝejo (3a kantono) de Bruĝo kaj poste ĉefo-aktuaro de la Pacjuĝejo en Torhout. De 1946 ĝis la pensiiĝo li estis ĉefo-aktuaro de la Pacjuĝejo de Bruĝo (2a kantono).

## Esperantisto 
Ekde la juneco li konatiĝis kun Esperanto. Li donis multajn Esperanto-kursojn en la tiama ‘Hôtel du Cornet d’Or’, la kunvenejo de la Bruĝa Grupo Esperantista. Li verkis en Esperanto, partoprenis internaciajn kongresojn kaj dum longa tempo estis prezidanto de la bruĝa grupo.

## Bildaro 

Dosiero:1926 Esperantistenliefde.jpg|*Esperantistenliefde*, 1926, nederlandlingven tradukita de Karel Poupeye
Dosiero:1952 Nacia Kongreso (Bruĝo).jpg|Poupeye : meze, antaŭe, Nacia Kongreso en Bruĝo, 1952
|Poupeye, dekstre, ĉirkaŭ 1965
Dosiero:1983 Karel Poupeye.jpeg|Memormesaĝo pri Karel Poupeye 
Dosiero:1983 Parolado Poupeye 1.jpeg|Entombigparolado 
Dosiero:1983 Parolado Poupeye 2.jpeg|Entombigparolado
Dosiero:Poupeye_1.jpg|Tombo de Karel Poupeye kaj lia edzino Gabrielle Hinderyckx (1904-1987) en la bruĝa tombejo de Steenbrugge
Dosiero:Witteryck 2.jpg|Detalo de la tombo de Karel Poupeye kaj edzino

## Referencoj 
Kategorio:Flandraj esperantistoj
Gyulaj

**Gyulaj** [djulaj] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Dombóvár.

## Bazaj informoj 
* Areo: 71 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.506/18.295
* Loĝantaro: 1110
* Poŝtkodo: 7227
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
La vilaĝo situas inter mildaj deklivoj kaj ebenaĵo, fine de sakovojo. Tamási troviĝas 18, Dombóvár 22 km-ojn for.

## Historio 
Post la turkoj hungaroj kaj serboj fondis po unu vilaĝojn. La hungaroj okupiĝis precipe pri vinkulturoj, iom aparte vivis la serboj, kiuj estis bredistoj. La hungara nomo estis Gyula, la serba estis Jovánca. Ili fine unuiĝis, la nomo iĝis Gyulaj. Nuntempe la vilaĝo havas tutlandan famon, kie estas impona ĉasejo, precipe la damaoj famas.

Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, lernejo, infanĝardeno, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Jesuo de 1752

## Famuloj 
En Gyulaj naskiĝis bestokuracisto János Csek.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Bolo-tranĉilo

eta|dekstra|400px|diversaj bolo-tranĉiloj
**Bolo-tranĉilo** estas longa tranĉilo simila al maĉeto, uzata en ĝangaloj de Indonezio, Filipinoj, kaj en la sukerplantejoj de Kubo. Oni uzas ĝin ĉefe por purigi vegetaĵojn por agrikulturo aŭ vojfarado.

Oni uzis tiujn tranĉilojn ankaŭ kiel armilojn dum jarcentoj.

Kategorio:Tranĉiloj
Osvaldo Pugliese

**Osvaldo Pedro Pugliese** (Bonaero, 2-a de decembro 1905 - 25-a de julio 1995) estis argentina tango-muzikisto.

"Recuerdo" (1924) kaj "La yumba" (1946) estis du el la plej gravaj tangoj de Pugliese.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Malabia - Osvaldo Pugliese (metroo de Bonaero)

## Eksteraj ligiloj 
* Maloficiala retejo 
* Maloficiala retejo 

Kategorio:Argentinaj komunistoj
Kategorio:Argentinaj muzikistoj
Kategorio:Bonaeranoj
Kategorio:Tango
Polixéna Wesselényi

**WESSELÉNYI Polizéna** (veŝele:nji) estis hungara vojaĝskribistino naskita en 1801 kaj mortinta en Aranyosgyéres la 1-an de septembro 1878. Ŝi estis nevino de pli juna Miklós Wesselényi.

## Biografio 
Polixéna Wesselényi en 1835 faris pli longan vojaĝon en Italujo kaj Svislando kaj ŝi konatiĝis kun vojaĝisto John Paget János Paget, disiĝis de sia edzo László Bánffy barono kaj ŝi edziniĝis al li en 1836. Ŝia vojaĝtaglibro prezentas sin kiel eminenta artkomprenintino, originstila verkistino kaj kiel frua hungara adeptino de virinemancipiĝo.

## Verkoj 
* *Olaszhoni és schweizi utazás*http://mek.oszk.hu/06200/06251/#

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Wesselenyi, P
Elafuro

**Elafuro** (*Elaphurus davidianus*, ankaŭ **Milu** (pinjino:mílù,ĉine:麋鹿) en Ĉinio kaj **Davida cervo**) estas tre distinga specio de cervo natura el rivervaloj de Ĉinio. Ili manĝas ĉefe herbon kaj akvoplantojn. Ĝi estas la nura vivanta membro de la genro *Elaphurus*. Baze sur genetikaj komparoj, la Davida cervo estas proksime rilata al la cervoj de la genro *Cervus*, kio kondukis multajn fakulojn sugesti enmeton de *Elaphurus* en *Cervus*, aŭ demeton de *Elaphurus* al subgenron de *Cervus*.

thumb|maldekstre |Elaphurus davidianus
La unuan ekzempleron de elafuro sendis al Eŭropo el Ĉinio la sciencisto Robert Swinhoe.

## Notoj 
Kategorio:Cervedoj
Pedicelo

***Pedicelo*** (el la latina *Pedicellus*, tenileto) signifas diversajn mallongajn fadenformajn strukturojn:

* Pedicelo estas nomo de la **flortigo**.

* Bestoscience, pedicelo estas la dua membro de la anteno de insektoj.

Kategorio:Senvertebra anatomio
Kategorio:Biologio
Kategorio:Plantomorfologio
Izmény

**Izmény** [izmEnj] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Bonyhád.
eta|Blazono de Izmény

## Bazaj informoj 
* Areo: 14 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.31/18.4171
* Loĝantaro: 550
* Poŝtkodo: 7353
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, fine de sakovojo. Bonyhád troviĝas 11, Dombóvár 27, Szekszárd 28 km-ojn for.

## Historio 
Onidire la vilaĝnomo ricevis la nomon pri turka militestro (?) Izmir, kiu tie faris tendaron. Germanoj fondis la vilaĝon post la turka erao. Iliaj posteuloj estis deportitaj post la 2-a mondmilito, dume rifuĝintaj hungaroj alvenis.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, gastejo Carolina kaj migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* luterana baroka preĝejo de 1785
* vilaĝmuzeo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Jágónak

**Jágónak** [jAgOnak], germane **Jagenak** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Dombóvár. La loknomo ne havas sencon en la hungara.
eta|Blazono de Jágónak

## Bazaj informoj 
* Areo: 15 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.3137/18.0922
* Loĝantaro: 300
* Poŝtkodo: 7357
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
La vilaĝo situas en montetaro sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Dombóvár troviĝas 11, Kaposvár 28, Pécs 38, Szekszárd 67, Budapeŝto 180 km http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=9326&i2=9566 .

## Historio 
Post la turkoj germanoj fondis la vilaĝon. Iliaj posteuloj estis deportitaj post la 2-a mondmilito.

En Jágónak migra poŝto kaj migra biblioteko servas, la lernejo kaj infanĝardeno funkcias en Kaposszekcső.

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo

## Fontoj 
* http://www.kaposszekcso.hu/jagonak_telepules_bemutatasa.html 

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
János Paget

**PAGET János** *John Paget esquire* estis angladevena hungara bienulo, vojaĝverkisto, verkisto, naskita en Loughborough en 1808 kaj mortinta en Aranyosgyéres la 10-an de aprilo 1892.

## Biografio 
[eta|300px|Olaszhoni es Schweizi utazas, [1842]]
János Paget havigis diplomon de kuracisto en Edinburgo, poste li studvojaĝis en Francujo kaj Italujo. Li konatiĝis en 1835 kun eksedzino de László Bánffy barono, Polixéna Wesselényi. Li alvenis en Transilvanujon, edziĝis al ŝi kaj ili loksidiĝis en Aranyosgyéres, kie li mastrumadis. En 1835 – 36 li travojaĝis Transilvanujon kaj Hungarujo kaj verkis libron. En 1847 li ricevis hungaran civitanecon. Li amikiĝis kun István Széchenyi. Li partoprenis en la hungara revolucio de 1848, tial post 1849 li fuĝis Anglujon. Li revenis en 1855 kaj per modernaj metodoj li organizis en la sia bieno modelmastrumon. Li estis fondintano de la Erdélyi Gazdasági Egylet kaj li faris multe ĉefe por la hungara vinkulturo. Li tradukis plurajn verkojn anglan lingvon.

## Verkoj 
* *Hungary and Transylvania…* (London, 1839).

## Literaturo 
* Kovács János: P. J. esquire életirata (Kolozsvár, 1893);
* Gál István: P. J. angol asszimiláns (Magy. Nemzet, 1940. 67. sz.);
* Ruffy Péter: Egy angol származású magyar hazafi (Magy. Nemzet, 1964. 186. sz.).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Paget, J
Michelle Wild

**Michelle Wild**, artistnomo de **Katalin Vad** (naskiĝis la  en Sátoraljaújhely, Hungario) estas hungara pornografia aktorino.

Michelle Wild naskiĝis kaj kreskis en Sátoraljaújhely . Ŝi komencis labori je telefonlineo erotika kaj kiel dancistino erotika. Ŝi ludis unue kiam ŝi estis 21-jara kiel Katia en la filmo *Sex Opera* (Antonio Adamo). Michelle Wild laboris kue direktoroj kiel Kovi, sub la industrio *Private*, en filmoj kiel *Brides & Bitches* kaj *The Sex Secrets of the Paparazzi*. Ankaŭ kun John Leslie (*Crack Her Jack 1*) kaj Rocco Siffredi (*Animal Trainer*). Michelle Wild aperas ĉe pli ol naŭdek filmoj pornaj.

Ŝi gajnis premion kiel la plej bone aktorino en la Festivalo Erotika el Bruselo. La sama jaro, *Private* produktis la duondokumentan filmon *The Private Life of Michelle Wild*.

Michelle Wild naskis knabinon en 2004 kaj retiriĝis de la kino porna en 2005.

Kategorio:Hungaraj pornoaktoroj
Aŭtonomaj regionoj de Ĉinio

eta|Mapo de la aŭtonomaj regionoj de Ĉinio (angle)
**Aŭtonomaj regionoj de Ĉinio** aŭ **AR **( 自治区 aŭ 自治區, pinjine zìzhìqū) estas administraj unuoj de Ĉinio. Ili havas pli da aŭtonomeco ol provincoj, kaj la estro de aŭtonomaj regionoj nomiĝas prezidanto anstataŭ guberniestro.

## Aŭtonomaj regionoj de Ĉinio 
* Ŝinĝango‎
* Gŭangŝjio
* Interna Mongolio
* Ningŝjao
* Tibeto

## Vidu ankaŭ 
* Administra divido de Ĉinio

Kategorio:Aŭtonomaj regionoj de Ĉinio
Kategorio:Administraj unuoj de Ĉinio
Mór Orbók

**ORBÓK Mór** estis hungara pedagogo, ekde 1896 direktoro de porinstruista lernejo de Kolozsvár naskita la 24-an de aprilo 1853 kaj mortinta en Budapest la 9-an de majo 1930. Liaj filoj estis Attila Orbók kaj Lóránd Orbók. 

## Biografio 
Li havigis diplomon de instruisto en 1877 en Budapeŝto, poste li estis lernejdirektoro en Galgóc, ekde 1883 instruisto de la ŝtata porinstruista lernejo de Pozsony, ekde 1896 direktoro de porinstruista lernejo de Kolozsvár. Lia grava novigo estis la instruado de abelbredado kaj fruktoprodukatado. Li estis iniciato de establo de Felvidéki Közművelődési Egyesület. Li verkis plurajn lernolibrojn.
 
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon
Koloraturo

**Koloraturoj** (lat. *color* = „kolor(ig)o“) estas en la kantado ornamaĵoj laŭ formo de tonpasaĝoj kaj ankaŭ tonsaltoj. Koloraturoj estas melismaj, do havas plurajn tonoj sur unu tekstosilabo.

La principon de ornamado ĉirkaŭludanta la esencan melodion muzikistoj jam evoluigis ekde la mezepoko. Kulmino estis la diminuado de la 17-a jarcento. Ĝis ĉi tiu epoko la kolorurado estis  maniero de improvizado. En la malfrubaroka ario oni tiam intensigis la virtuozan kantadon ĝisekstreme, kaj la paso de la kantado esti pli kaj pli elkomponata, same  kiel ankaŭ en la Viena klasiko.

## Vidu ankaŭ 
*Koloratursoprano
*Kantado

Kategorio:Voĉa muziko
Kalaznó

**Kalaznó** [kalaznO] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Tamási.
eta|Blazono de Kalaznó

## Bazaj informoj 
* Areo: 18 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.5019/18.4788
* Loĝantaro: 210
* Poŝtkodo: 7194
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
Kalaznó situas en valo de rojo, fine de sakovojo. Tamási 26, Bonyhád troviĝas 28, Szekszárd 36, Pécs 70, Budapeŝto 156 km.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1332 en formo *Kalanso*. Post la turka erao germanoj refondis la vilaĝon en la 18-a jarcento. Iliaj posteuloj estis deportitaj post la 2-a mondmilito al Germanio, dume alvenis rifuĝintaj hungaroj.

Vilaĝservo estas migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* luterana preĝejo de 1790

## Famuloj 
En Kalaznó naskiĝis:
* filologo Tamás Köves-Zulauf
* kuracisto Béla Halász.

## Fontoj 
* oficiala paĝo
* distancoj 

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Zoltán Veress (pentristo)

**VERESS Zoltán** (vereŝ) estis hungara pentristo, restarigisto naskita en Koloĵvaro la 29-an de januaro 1868 kaj mortinta Budapeŝto la 20-an de decembro 1935. Li estis la pli aĝa frato de kuracisto, pentristo Elemér Veress.

## Biografio 
Li studis en Munkeno kaj Budapeŝto. Li pentris ĉefe ĝenrojn. En 1902 li partoprenis en grupa ekspozicio en Koloĵvaro. Li laboris ĉe restaridago de freskoj en Pécs, Győr, kaj en Budapeŝto (preĝejo Matiaso).

## Libro 
* *A képnézés és képalkotás művészete* (La arto de pentraĵrigardo kaj pentraĵkreado).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kisdorog

**Kisdorog** [kiŝdorog] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, Distrikto Bonyhád.
eta|dekstra|Panoramo de Kisdorog

## Bazaj informoj 
* Areo: 20 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.3885/18.4985
* Loĝantaro: 860
* Poŝtkodo: 7159
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
Kisdorog situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj.

## Historio 
Kisdorog estis loĝata dum la bronzepoko, poste keltoj kaj romianoj alvenis. La unua mencio devenis el 1334. Post la turka erao germanoj fondis la vilaĝon. Iliaj posteuloj estis deportitaj post la 2-a mondmilito al Germanio, dume alvenis rifuĝintaj hungaroj. Kisdorog famas pri bredado de bovoj.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno.

## Vidindaĵoj 
* katolika klasikisma preĝejo omaĝe al Sankta Laŭrenco kune kun paroĥo el la 18-a jarcento
* kastelo de Dőry (dOri) de 1790
* kripto de familio Dőry

## Famuloj 
En Kisdorog naskiĝis Mihály Mayer (episkopo).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Imre Koródy Keresztély

**KORÓDY KERESZTÉLY Imre** (koro:di kereste:j) hungara ŝakisto, ano de mondĉampiona teamo (1936). Li naskiĝis en Gyulafehérvár 1905 kaj mortis en Budapest la 21-an de januaro 1969.

## Biografio 
Koródy Keresztély estis 18 jaraĝe ano de la Budai Sakkozó Társaság (Ŝakista Asocio de Buda). Li partoprenis malofte en individuaj konkursoj. Li estis fama precipe pro siaj fulmludoj. En la Nacia Majstrokonkurso malantaŭ Géza Maróczy li havigis la majstrotitolon (1932). En Munkeno li estis ano de gajninta hungara teamo kun 70% rezulto (1936). Post 1945 li estis frontŝakisto de sindikato de publikdungitoj, poste de la teamo de la Urbkonsilantara Sportrondo de Budapeŝto.

## Literaturo 
*K. K. I. (Magy. Sakkélet, 1969. 3. sz.).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Koródy Keresztély, I
Koródy Keresztély, I
Koródy Keresztély, I
Korody K. I.
Zoltán Tibori Szabó

**TIBORI SZABÓ Zoltán** (sabo:) estas rumanuja hungara ĵurnalisto, historiisto naskita en Alba Iulia la 25-an de decembro 1957.

## Biografio 
Zoltán Tibori Szabó finis teknikuniversitaton en Kluĵo en 1983 kaj en Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo en 1984. Li laboris kiel inĝeniero pri matalurgio, poste li iĝis ĵurnalisto en Kluĵo de ĵurnalo Igazság, ekde decembro de 1989 de la Szabadság, kies li estis ĉefredaktoro inter 1990 kaj 1997.

## Libroj 
* *Teleki Béla egyénisége*, 1993;
* *Ferenczy Júlia*, 1999;
* *Zsidók menekülése és mentése a magyar-román határon 1940-1944 között*, 1999;
* *Frontiera dintre viaţă şi moarte* Refugiul şi salvarea evreilor la graniţa româno-maghiară (1940-1944) Editura Compania, 2005;
* *Árnyékos oldal* Zsidó identitástudat Erdélyben a holokauszt után, Koinónia Kiadó, 2008.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Paco kaj Justeco

eta|220px|Jubileo de "Paco kaj Justeco" en 1987.
**Paco kaj Justeco** estas, apud la Bruĝa Grupo Esperantista, unu el la du bruĝaj Esperanto-asocioj..

## Origino de la grupo 
En 1937 la flandra turisma organizo VTB organizis Esperantokurson, ĉeestatan de kvardeko da junuloj 20- ĝis 30-jaraĝaj. Post la kurso la grupo decidis resti kune kaj aliĝi al Flandra Esperanto-Ligo. Jam en 1938 la grupo organizis la jarkongreson de la Ligo en Bruĝo.

Dum 1940, la unua jaro de la milito, la grupo rajtis organizi kurson, sed la postan jaron, pro la aperigo de regularo pri junularaj grupoj, la juna Esperantogrupo devis malaperi. Oficiale, oni rezignis, sed kaŝe oni daŭrigis la laborojn kaj eĉ sekrete eldonis revuon.

La grupo nomiĝis ‘Paco kaj Justeco’. Tio estas ne nur nomo, sed ankaŭ programo, kiu bone kongruas kun la ideologio de la Esperantomovado, kiu ĉiam kontraŭis Naci-socialismon.

Kompreneble, granda aktiveco eblis nur post la milito. Tiam krom laborkunvenoj kaj kurso ankaŭ estis studgrupo kaj okazis pens- kaj aliaj sportoj: ŝako, volejbalo, teatro kaj popoldanco.

Dum la unuaj jaroj post la milito la grupo havis prezentadojn en pluraj kongresoj, inter aliaj en Gento, Antverpeno, Lieĝo, Hilversum kaj Roterdamo.

Unu el la faktoroj kiuj kontribuis al la kunrestado de la membroj sendube estas la fakto ke estis ne malpli ol 11 geedziĝoj ene de la grupo.

eta|250px|maldekstra|Nacia Kongreso, Bruĝo 1952.

## Bibliografio 
* Verstraeten, Jules 1977 : Toespraak bij 75e verjaardag Brugse Esperanto-groep, FelixArchief, Antwerpen, document 2233-181, 2 blz.

Kategorio:Belgaj Esperanto-asocioj
Butch Cassidy

**Butch Cassidy** (13-an de aprilo 1866 – ĉirkaŭ novembro de 1908), naskita kiel **Robert LeRoy Parker** estis fifame konata fervoja kaj banka rabisto.

En filmo *Butch Cassidy and the Sundance Kid* rolis lin Paul Newman.

Kategorio:Krimuloj
Kategorio:Filmaj roluloj
Azaro

**Azaro** () estas specio de ĉiamverdo el la Piperaloj (Piperales).

## Priskribo 
La planto fariĝas 15cm granda kaj havas plejofte du renformajn malhelverdajn brilantajn foliojn. Ĝi floras en majo/junio sed la violkoloraj sonorilformaj floroj restas grandparte kaŝitaj sub la folio.

Azaro disvastiĝis kiel kuracherbo el meza- kaj suda Eŭropo kaj okcidenta Azio.

Ofte ĝi estas konfuzata kun *Asarum caudatum* aŭ *Asarum canadense*.

## Homa uzo 
En la 19-a jarcento la rizomo de diversaj specioj de la Azaro estis prilaboritaj kiel diurezigilo kaj laksigilo. La plejmulto tamen enhavas aristoloki-acido kaj pro tio estas nefrotoksa (venena po la renoj) kaj kancerogena.

## Specioj 
* Asarum europaeum subsp. caucasicum
* Asarum europaeum subsp. europaeum
* Asarum europaeum subsp. italicum

Image:Asarum europaeum 170406.jpg| Asarum europaeum
Image:Asarum_caudatum_10990.JPG| Asarum caudatum
Image:Asarum canadense.jpg| Asarum canadense

## Referencoj 
Kategorio:Aristolokiacoj
Hemicircus

***Hemicircus*** estas genro de birdoj de la familio de Pegedoj kaj tribo Picinae kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en suda Azio.

Ĝi enhavas la jenajn speciojn:
* Genro *Hemicircus* (Provizore en Malarpicini)
** Grizokra pego, *Hemicircus concretus*
** Kordorsa pego, *Hemicircus canente*

Kategorio:Pegedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kordorsa pego

eta|maldekstra|220px|El Tajlando

La **Kordorsa pego** (***Hemicircus canente***) estas specio de birdo de la familio de Pegedoj kaj tribo Picinae kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en sudorienta Azio.

## Habitato 
Pli precize ĝi troviĝas en Barato, Bangladeŝo, Birmo, Tajlando, Kamboĝo, Laoso kaj Vjetnamio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj arbaroj.

## Priskribo 
Temas pri eta, unikforma, **nigroflaveca** (okra) pegedo kun granda, elstara kurva kresto sur kapo kaj tre mallonga vosto, eksterordinare ĉe pegedoj. Ĝi havas ĉefe nigrajn suprajn partojn kaj helajn subajn partojn, sed la unika bildo estas en dorso kio montras korforman flavan bildon kun korformaj nigraj punktoj en suba parto kaj en ŝultroj. La pugo estas flaveca kaj la flugilplumoj montras helan striadon. La gorĝo estas helflava. Masklo havas nigran kapon ĝis sub la okulo kaj al la nuko, dum inoj havas blankecan aŭ helflavan frunton.

## Fonto 
* BirdLife International 2004. Hemicircus canente. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. 27a Julio 2007.

Kategorio:Pegedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Funkcio Ω

La skribmaniero *Ω( )* kun majuskla greka litero Ω havas du signifojn en matematiko:

* *f = Ω(g)* signifas ke la funkcio *f* dominas na *g* en iu limigo, vidu en granda O.

* *Ω(n)* estas la tuteca kvanto de primaj faktoroj de nenegativa entjero *n*, kalkulante ilin kun oblecoj.

Se

n = \prod_{i=1}^{\omega(n)} p_i^{\alpha_i}

do

\Omega(n) = \sum_{i=1}^{\omega(n)} \alpha_i

kie *ω(n)* estas kvanto de malsamaj primaj faktoroj de *n*.

Ekzemple:

: 16=24, tiel *Ω(16)=4* kaj *ω(16)=1*.
: 19 estas primo, tiel *Ω(19)=1* kaj *ω(19)=1*.
: 24=23·31, tiel *Ω(24)=3+1=4* kaj *ω(24)=2*.
: 180=22·32·51, tiel *Ω(24)=2+2+1=5* kaj *ω(24)=3*.

*Ω(n)* por *n = 1, 2, 3, ...* estas 0, 1, 1, 2, 1, 2, 1, 3, 2 ... .

*  - vico *Ω(n)*

Kategorio:Primoj
Dyaus Pita

En la historia veda religio **Dyaus Pitar** estas la patro de la ĉielo, edzo de Prithvi kaj patro de Agni kaj Indra (Rigvedo 4.17.4).

Lia origino povas esti spurita ĝis la ĉiela dio **Dyeus* de la prahindeŭropa religio, kiu aperas en la greka lingvo kiel *Zeŭso patēr* (akuzativo *Día*, genitivo *Diòs*), en la latina lingvo kiel Jupitero (de la arkaika latina termino *Iovis pater*, "patro de la ĉielo"), en la slava mitologio kiel *Rod* aŭ *Div*, kaj en la nord-ĝermana mitologio kiel Tyr.

En la sankta verko Rigvedo, Dyaus Pitar aperas en la himnoj 1.89, 1.90, 1.164, 1.191 kaj 4.1.

En la rigveda himno 1.89.4b, *Pitar Dyaus* "patro ĉielo" aperas flanke de *Mata Prithvi* "patrino tero".

Laŭ la himno 10.90 (puruṣa sūkta), oni skribas ke Dyaus estis kreita el la kapo de la praestaĵo ***Puruŝa***.

En la historia arto, li aperas en du diversaj formoj: kiel ruĝa taŭro kiu muĝas tondron, aŭ kiel nigra ĉevalo dekorita per perloj, kiuj simboligu la stelojn.

## Literaturo 
* Thomas Oberlies, *Die Religion des Rgveda*, Vieno 1998 

Kategorio:Hinduismo
Duuma komo

La **duuma komo** aŭ **duuma punkto** estas la duuma ekvivalento de la dekuma komo. Ĝi estas uzata en tekstaj prezentoj de duumaj nombroj por dispartigi la entjerajn ciferojn (ĉe kiuj la valoroj prezentita estas obloj de nenegativaj potencoj de 2) de la frakciaj ciferoj (ĉe kiuj la valoroj prezentitaj estas obloj de negativaj potencoj de 2).

Ekzemplo:
La duuma nombro 10111,101 havas jenaj ciferoj:

Kaj la valoro (dekuma) tiel estas:
:
\begin{align}
10111,\!101_2
&= 1 \times 2^4 + 0 \times 2^3 + 1 \times 2^2 + 1 \times 2^1 + 1 \times 2^0 + 1 \times 2^{-1} + 0 \times 2^{-2} + 1 \times 2^{-3} \\
&= 1 \times 16 + 0 \times 8 + 1 \times 4 + 1 \times 2 + 1 \times 1 + 1 \times 0,\!5 + 0 \times 0,\!25 + 1 \times 0,\!125 \\
&= 16 + 0 + 4 + 2 + 1 + 0,\!5 + 0 + 0,\!125 \\
&= 23,\!625_{10}
\end{align}

## Vidu ankaŭ 
* Glitkomo
* Pozicia nombrosistemo

Kategorio:Komputila aritmetiko
Kategorio:Nombrosistemoj
Duelementa aro

En matematiko, **duelementa aro** aŭ **duera aro** aŭ **duuma aro** estas aro kun precize du malsamaj elementoj, aŭ, ekvivalente, aro kies kardinala nombro estas 2.

Ekzemploj:

* Aro {1, 2} estas duelementa.
* Aro {1, 1} estas ne duelementa, ĉar ĝi estas la sama aro kiel {1}, kaj tial estas unuelementa aro.

En aksioma aroteorio, la ekzisto de duelementaj aroj estas konsekvenco de la aksiomo de malplena aro kaj la aksiomo de parigo. De la aksiomo de malplena aro sekvas ke ekzistas aro \emptyset = \{\}. De la aksiomo de parigo sekvas ke ekzistas aro
\{\emptyset, \emptyset\} = \{\emptyset\}, kaj tial ekzistas aro \{\{\emptyset\}, \emptyset\}s. Ĉi tiu lasta aro havas du elementojn.

## Vidu ankaŭ 
* Malplena aro
* Unuopo
* Bulea domajno - duera aro kun signifoj de la eroj "malvero" kaj "vero"
* Spaco de Sierpiński - certa topologia spaco kun du eroj
* Orda duopo (ordigita duopo)
* Duvalenta rilato

Kategorio:Aro-teorio
Interpolo de Birkhoff

En matematiko, **interpolo de Birkhoff** estas vastigaĵo de polinoma interpolo. Temas pri problemo de trovado de polinomo *p* de grado *d* tia ke

: p^{(n_i)}(x_i) = y_i \qquad\mbox{for } i=1, \ldots,d 

kie la datumaj punktoj *(xi, yi)* kaj la nenegativaj entjeroj *ni* estas donitaj, kie *p(n)* signifas la *n*-an derivaĵon. Ĝi malsamas de hermita interpolo en tio ke eblas doni derivaĵojn de *p* je iuj punktoj sen dono de la subaj derivaĵoj aŭ la polinoma valoro mem.

Kategorio:Interpolo
Kategorio:Polinomoj
Blinda signala apartigo

En signal-prilaborado, **blinda signala apartigo**, ankaŭ sciata kiel **blinda fonta apartigo**, estas apartigo de aro de signaloj el aro de miksitaj signaloj, sen informo aŭ kun tre malgranda informo pri fontaj signaloj aŭ pri la miksanta procezo.

Blinda signala apartigo fidas sur la supozo ke la fontaj signaloj estas ne-redundaj. Ekzemple, la signaloj povas esti reciproke statistike sendependaj. Blinda signala apartigo tial apartigas aron de signaloj en aron de la aliaj signaloj, tia ke la reguleco de ĉiu rezultanta signalo estas maksimumigita, kaj la reguleco inter la signaloj estas minimumigita (kio estas ke statistika sendependeco estas maksimumigita).

Ĉar portempaj redundoj (statistikaj regulecoj en la tempa domajno) estas *kungluitaj* tiamaniere en la rezultantajn signalojn, la rezultantaj signaloj povas esti pli efike malkoaguligitaj ol la originalaj signaloj.

Estas malsamaj manieroj de blinda signala apartigo:

* Analizo al precipaj konsisteroj
* Singulara valora malkomponaĵo
* Sendependa komponanta analitiko
* Dependa komponanta analitiko
* Nenegativa matrica faktorigo
* Malalte komplikeca kodigo kaj malkodigo

## Vidu ankaŭ 
* Faktoriala kodo
* Fonta apartigo
* Malkoaguligo
* Principo de maksimumo de informo
* Adapta filtrado

## Eksteraj ligiloj 
* Blinda fonta apartigo 

Kategorio:Signal-prilaborado
Flughavenoj de Milano

Estas tri proksimaj flughavenoj, kiuj utilas por transporti malproksimajn alveturantojn al Milano, la jenaj:
* Milan Linate, la plej proksima, je nur 7 km de la urbo.
* Milan Malpensa, utila por atingi la nordan Lago de Como.
* Milan Bergamo, pli proksima de la interesa urbo Bergamo.

Kategorio:Transporto en Milano
Milano

Kategorio:Konstruaĵoj en Milano
Bloka ĉela aŭtomato

**Bloka ĉela aŭtomato** estas speciala speco de ĉela aŭtomato, en kiu la krado de ĉeloj estas dividita en ne-interkovrantajn blokojn, kaj ĉiu bloko estas evoluigata sendepende laŭ iu regulo, kiu bildigas statojn de ĉeloj en la bloko je tempo *t−1* al iliaj novaj statoj je tempo *t*. Por permesi propagon de la informo tra blokaj randoj, malsamaj disdividantaj skemoj estas alternigataj kun tempo, tiel ke ĉeloj, kiuj estis apartigitaj per bloka rando je tempo *t*, povas esti en la sama bloko je tempo *t+1*.

La plej simpla disdividanta projekto estas verŝajne la najbaraĵo de Margolus, en kiu la krado estas dividita en 2-ĉelajn blokojn en 1D (unu dimensio) aŭ 2×2 kvadratojn en 2D, aŭ 2×2×2 kubojn en 3D kaj tiel plu. La disdivido estas ŝovita je unu ĉelo laŭ ĉiu dimensio je alternaj tempaj paŝoj.

Se la regulo por evoluado de ĉiu bloko estas reigebla, ankaŭ la tuta aŭtomato estas reigebla. Blokaj ĉelaj aŭtomatoj estas kutime uzataj por realigi kradajn gasojn kaj la aliajn kvazaŭ-fizikajn simuladojn, pro tio ke estas facile elekti regulojn, kiuj, kune kun reigebleco, realigas diversajn konservadajn leĝojn (konservado de kvanto de partikloj, konservado de momanto, kaj tiel plu).

## Eksteraj ligiloj 
* Wolfram, Stephen, 2002. A New Kind of Science , pp. 459–464. ISBN 1-57955-008-8.

Kategorio:Signal-prilaborado
Teoremo de Bolyai-Gerwien

En geometrio, **teoremo de Bolyai-Gerwien** statas ke se estas donitaj du simplaj plurlateroj de egala areo, eblas tranĉi la unuan en finie multajn plurlaterajn pecojn kaj reordigi la pecojn por ricevi la duan plurlateron.

"Reordigo" signifas aplikon de movo kaj turnado al ĉiu plurlatera peco aparte.

Malsimile la solvaĵo de la cirklo-kvadratiga problemo de Tarski, la aksiomo de elekto ne estas postulita por la pruvo, kaj la malkomponaĵo kaj reordigo povas reale esti farita *fizike*.

## Pli altaj dimensioj 
La analoga frazo pri pluredroj en tri dimensioj, sciata kiel hilberta tria problemo, estas malvera, kiel estas pruvite de Max Dehn en 1900.

## Historio 
Farkas Bolyai, patro de Janos Bolyai, la unua formulis la demandon. Gerwien pruvis la teoremon en 1833, sed fakte William Wallace pruvis la saman rezulton jam en 1807.

Laŭ aliaj fontoj, Farkas Bolyai kaj Gerwien sendepende pruvis la teoremon en 1833 kaj 1835, respektive.

## Eksteraj ligiloj 
* Teoremo de Wallace-Bolyai-Gerwien
* Ekzemplo de la teoremo de Bolyai-Gerwien de Sándor Kabai, Ferenc Holló Szabó kaj Lajos Szilassi

Kategorio:Diskreta geometrio
Kategorio:Eŭklida ebena geometrio
Kategorio:Matematikaj teoremoj
Colaptes

Colaptes estas genro de birdoj de la familio de Pegedoj kaj tribo Picinae kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en Ameriko. *Colaptes* devenas el la antikva greka verbo *kolapto*, bekofrapi.

Probable la plej fama membro de la genro Colaptes estas la Brustornama pego, *Colaptes auratus*, konata en partoj de suda Usono kiel 'Yellowhammer' (flava martelo). Tiu birdo estas la ŝtata birdo de Alabamo, kaj la ŝtata kromnomo estas la 'Yellowhammer State' (Flavmartela Ŝtato).

## Taksonomio 
Tiu genro povas esti dividita en du grupoj: Tiuj de la subgenro *Colaptes* estas sveltaj kaj pli surteremaj specioj kun kutime kolormarkitaj kapopintoj. Ili ĉeestas la tutan Amerikon escepte en polusaj regionoj. Tiuj de la subgenro *Chrysoptilus* estas pli arbaraj specioj; preskaŭ ĉiu havas ruĝan nukon kaj diferenckoloran kronon. Ili troviĝas en Sudameriko; grupo de tri specioj iam oni supozis, ke apartenas al *Piculus* tra la mezamerika Cordillera norden ĝis Meksiko (Benz *et al.*, 2006).

* '*Subgenro *Colaptes'''*
** Brustornama pego, *Colaptes auratus*
** Brustomakula pego, *Colaptes chrysoides*, *chrysoides* signifas kvazaŭ oro.
** Fernandina pego, *Colaptes fernandinae*, endanĝerita birdo indiĝena en Kubo. Fernandina estis iama nomo de Kubo.
** Ĉilia pego, *Colaptes pitius*. La specifa nomo devenas el la birda karaktera alvoko, kiu sonas kiel "pitiu-pitiu-pitiu".
** Anda pego, *Colaptes rupicola*. La specifa nomo signifas “loĝanto de rokaro”..
** Kampopego, *Colaptes campestris*. La specifa nomo signifas ”kamparano”, pro la preferata habitato, tio estas malferma kamparo.

* *'Subgenro *Chrysoptilus*'*
** Nigrokola pego, *Colaptes atricollis*. La specifa nomo signifas “malhelkola”.
** Punktobrusta pego, *Colaptes punctigula*. La specifa nomo signifas “punktita gorĝo” de *punctatus* kaj *gula*.
** Verdonigra pego, *Colaptes melanochloros*. La specifa nomo signifas “nigra kaj verda” el la antikva greka *melanos* kaj *ĥloros*.
*** Orbrusta pego, *Colaptes melanochloros melanolaimus*. La suda subspecio de la Verdostria pego estas foje konsiderata diferenca specio.
** Orverda pego, *Colaptes rubiginosus*. La specifa nomo signifas “rustoplena” pro la koloro de la flugiloj kaj dorso.
** Grizkrona pego, *Colaptes auricularis*. La specifa nomo signifas”orela” pro la bildo de la kapo de la specio.
** Skarlatdorsa pego, *Colaptes rivolii*, kiu ricevas la nomon pro François Victor Massena, duko de Rivoli.

## Referencoj 
* Benz, Brett W.; Robbins, Mark B. & Peterson, A. Townsend (2006): Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree. *Molecular Phylogenetics and Evolution'' **40**: 389–399. 

Kategorio:Pegedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Flughaveno Milano Malpensa

*Milan Malpensa*, (MXP) laŭ mallongigo, estas la plej granda kaj grava flughaveno proksima de Milano. La alveturantoj povas poste veturi per rapida trajno. Krom la alveno al Milano, la flughaveno taŭgas por atingi la turismajn nordajn lagojn, kiel tiun de Como. La flughavena teritorio etendiĝas al la areoj de la komunumoj Cardano al Campo, Casorate Sempione, Ferno, Lonate Pozzolo, Samarate, Somma Lombardo kaj Vizzola Ticino, kaj la akcepteja konstruaĵo atingeblas ekde Somma Lombardo.

## Vidu ankaŭ 
* Malpensa Express
* Malpensa T1 (stacidomo)
* Malpensa T2 (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo pri la milanaj flughavenoj 


Kategorio:Flughavenoj de Milano
Libro (grafeoteorio)

eta
En grafeoteorio, **libro** (kutime uzata notacio: *Bp*) estas fendebla grafeo konsistanta el *p* cikloj havantaj komunan lateron, kiun oni nomas la "bazo" de la libro. Por la plej granda libro enhavata en *G* oni ofte uzas notacion *bk(G)*.

Antaŭe, la libro estadis skribata kiel *Ke(2, p)*. Estu *K(m, n)* la plena dukolora grafeo kun ampleksoj de la koloraj partoj *m* kaj *n*. Tiam *Ke(m, n)* estas difinita kiel *K(m, n)* kun superflua latero en la unua dispartigo. Ĝi povas ankaŭ esti konsiderata kiel plena trikolora grafeo *K(1, 1, p)*.

## Ecoj 
Ĉi tie *r(Bp, Bq)* estas la nombro de Ramsey inter du libroj.

* Se *1≤p≤q*, tiam *r(Bp, Bq)=2q+3* (pruvita de Rousseau kaj Sheehan).
* Ekzistas konstanto *c=o(1)* tia, ke, se *cp ≤q *, tiam *r(Bp, Bq)=2q+3*.
* Se *p≤q/6+o(q)* kaj *q* estas granda, tiam *r(Bp, Bq)=2q+3*.
* Estu *C* konstanto kaj *k = Cn*. Tiam ĉiu grafeo kun *n* verticoj kaj *m* lateroj enhavas *Bk*. (???)

Kategorio:Grafeteorio
Bulea domajno

En matematiko kaj abstrakta algebro, **bulea domajno** estas aro konsistanta el akurate du eroj (duera aro) kun interpretadoj de la eroj *malvero* kaj *vero*. En matematiko kaj teoria komputiko, bulea domajno estas kutime skribata kiel {0, 1} aŭ \{\bot, \top\}.

La algebra strukturo kiu nature konstruiĝas sur bulea domajno estas la bulea algebro kun du eroj. La komenca objekto en la kategorio de baritaj kradoj estas bulea domajno. La spaco de Sierpiński, kiu estas certa topologia spaco kun du eroj, similas al bulea domajno.

En komputiko, **bulea variablo** estas variablo kiu prenas valorojn de iu bulea domajno. Iuj programlingvaj enhavas rezervitajn vortojn aŭ simbolojn por la eroj de la bulea domajno, ekzemple en Paskalo *false* por *malvero* kaj *true* por *vero*. Tamen, multaj programlingvoj ne havas la bulean datumspecon en la severa senco. En C aŭ BASIC, ekzemple, "malvero" estas prezentita per la nombro 0 kaj vero estas prezentita per la nombro 1 (en C) kaj -1 (en BASIC), kaj ĉiuj variabloj kiuj povas preni ĉi tiuj valorojn povas ankaŭ preni la aliaj nombrajn valorojn.

**Bulea esprimo** estas esprimo kies rezulto estas bulea valoro, kio estas, "vero" aŭ "malvero". Ekzemple, la valoro por *5 > 3* estas *vero*, la valoro de "kate estas birdo" estas *malvero*.

## Vidu ankaŭ 
* Bulea valoro
* Buleo-valora funkcio
* Bulea datumspeco
* Duera aro
* Spaco de Sierpiński

Kategorio:Bulea algebro
Nigra voja ludo

La **nigra voja ludo** (ankaŭ sciata per diversaj aliaj nomoj, ekzemple **briko**) estas du-ludanta tabulludo.

Ĝi estis inventita de Larry Black en 1960.

## Reguloj 
La nigra voja ludo estas ludata sur tabulo disdividita en kvadratojn. Ĉiu kvadrato komence estas malplena kaj dum la ludado povas esti plenigita per unu el la sekvaj konfiguroj:

Ĉi tiuj kaheloj estas la tri manieroj kunigi la flankojn de la kvadrato en paroj. La unuaj du estas
kaheloj de la kahelaro de Truchet.

Unu flanko de rando de la tabulo estas destinita al esti starto de la vojo. La ludantoj alterne plenigas la kvadratojn ĝuste post la fino de la aktuala vojo per unu el la tri konfiguroj pli supre, etendante la vojon. La vojo povas reveni al antaŭe plenigita kvadrato kaj sekvi laŭ la ankoraŭ neuzata segmento de ĉi tiu kvadrato. Ludanto kiu la unua venigas la vojon al rando de la tabulo malvenkas la ludon.

## Strategio 
La unua ludanto havas venkan strategion sur ĉiu ortangula tabulo kun almenaŭ unu para longo de flanko. Imagu la tabulon kovritan per domenoj. La unua ludanto devus ĉiam ludi tiel ke la fino de la vojo trafas sur mezon de iu el la domenoj.

Se ambaŭ flankoj de la tabulo estas de nepara longo, la dua ludanto povas venki per uzo de domena kahelaro inkluzivanta ĉiujn kvadratojn krom tiu unu je kiu estis la unua movo de la unua ludanto (??? ĉi tiu domena kahelaro de ĉiuj kvadratoj krom unu povas ne ekzisti).

## Vidu ankaŭ 
* Trax

Kategorio:Tabulludoj
Kategorio:Matematikaj ludoj
Borela lemo

En matematiko, **borela lemo** estas grava rezulto pri diferencialaj ekvacioj en partaj derivaĵoj nomita pro Émile Borel.

Estu *U* malfermita aro en la eŭklida spaco ***R**n*, kaj *f0, f1, ...* estu vico de glataj, komplekso-valoraj funkcioj sur *U*. Tiam ekzistas glata funkcio *F(t, x)* difinita sur ***R**&times;U* kun kompleksaj valoroj, tia ke

:\left(\frac{\partial^k}{\partial t^k}F\right)(0, x) = f_k(x),

por ĉiu *k=0, 1, 2, ...*, kaj *x* en *U*.

Konstrua pruvo de ĉi tiu rezulto estas donita de Golubitsky en 1974.

Kategorio:Partaj diferencialaj ekvacioj
Kategorio:Lemoj
Interpola formulo de Brahmagupta

En trigonometrio, la **interpola formulo de Brahmagupta** estas speciala okazo de la dua ordo de la interpola formulo de Neŭtono-Stirling, kiu kalkulas la valorojn de sinuso je malsamaj intervaloj, interpolante la sinusan tabelon. La formulo estis ellaborita per Brahmagupta en 665, kiu estis poste elvolvita per Neŭtono kaj Stirling ĉirkaŭ mil jaroj poste al riveli la pli ĝenerala interpola formulo de Neŭtono-Stirling.

La interpola formulo de Brahmagupta estas:

: r \sin\theta = \frac{\triangle\theta}{h} \left(\left(\frac{D_{p+1} + D_p}{2}\right) + \frac{\triangle\theta}{h}\left(\frac{D_{p+1} - D_p}{2}\right)\right) 

kie \theta estas la angulo, D_p estas la diferenco de la unua ordo inter du sinusaj valoroj, kaj D_{p+1} - D_p estas la diferenco de la dua ordo inter du diferencoj de la unua ordo.

Kategorio:Trigonometrio
Kategorio:Interpolo
Dumagia kubo

En matematiko, **dumagia kubo** estas magia kubo kiu ankaŭ restas magia se ĉiuj ĝiaj nombroj estas kvadratigitaj.

En 1934, Cazalas provis sed malsukcesis konstrui dumagian kubon. David M. Collison konstruis dumagian kubon de ordo 25 en nepublikigita papero. En 2000 John Hendricks publikigis perfektan magian kubon de ordo 25 kies kvadrato estas duonperfekta magia kubo; ĝi havas ordon 25 kaj magian konstanton 195325.

En januaro de 2003, Christian Boyer esploris dumagian kubon de ordo 16, la kubo mem estas perfekta magia, sed ĝia kvadrato estas nur duonperfekta magia. Ĉi tiu estis rapide sekvita per la alia dumagia kubo de ordo 16 kiu mem estas perfekta kaj ĝia kvadrato estas duonperfekta, dumagia kubo de ordo 32 ĉe kiu ambaŭ la baza kubo kaj ĝia kvadrato estas perfektaj, kaj dumagia kubo de ordo 27 ĉe kiu la baza kubo estas perfekta sed ĝia kvadrato estas duonperfekta.

La dumagiaj kuboj de ordo 16 de Boyer estas la plej malgrandaj sciataj dumagiaj kuboj, kaj lia kubo de ordo 32 estas la unua sciata perfekta dumagia kubo ankaŭ kies kvadrato estas perfekta.

## Vidu ankaŭ 
* Magia kubo
* Trimagia kubo
* Multmagia kubo
* Magia kvadrato
* Dumagia kvadrato
* Trimagia kvadrato
* Multmagia kvadrato

Kategorio:Magiaj kvadratoj
Týr

**Tyr** aŭ en la norena lingvo **Týr** -  - estas la dio de duelo kaj de heroa gloro en la nord-ĝermana mitologio, kaj kutime estas portretita kiel viro kun nur unu brako. En la islandaj sagaoj *Edda*, li estas aŭ portretita kiel filo de Odino (en la proza versio de la verko *Edda*) aŭ kiel filo de Hymir (en la versa versio), dum la origino de lia nomo kaj la probabla rilato al la dio "Tuisto", menciita en la verko "Germania" de Tacito sugestigas ke li origine estis konsiderita la patro de la dioj kaj la ĉefo de la ĝermana diaro. La angla vorto "tuesday" por mardo fakte estas "Tyr's Day" – la tago de Tyr.

Korespondaj nomoj en aliaj ĝermanaj lingvoj estas en la gota ***Tyz*** , la anglosaksa ***Tīw*** kaj en la malnovaltgermana ***Ziu***, ĉiuj de la praĝermana vorto ***Tîwaz**. La norena nomo iĝis en la norvega *Ty*, en la sveda *Ti*, kaj en la dana *Tyr*, dum ĝi restis *Týr* kun vokala akcento en la moderna islanda kaj feroa lingvoj.

Kategorio:Ĝermana mitologio
Kategorio:Militaj dioj
Kategorio:Fikciaj handikapuloj
Kategorio:Azoj
Nokto de la longaj tranĉiloj

La **nokto de la longaj tranĉiloj** (germane *die Nacht der langen Messer*) (longtranĉila nokto) estis likvido de la faŝisma gvidanto Ernst Röhm, liaj konfiduloj kaj aliaj opoziciuloj, fare de la Hitler-konfida organizo SS.

La masakro, amasa arestado okazis inter la 30-a de junio kaj 2-a de julio 1934, laŭ ordono de Adolf Hitler, gvidanto kaj kanceliero de la Tria imperio. Ĝi okazis por stabiligi la potencon de Hitler kaj likvidi la maldekstran, socialismeman flankon de la partio.

Hitler ordonis al la elita gardantaro SS, ke ili masakru ĉ. 150 membrojn de la SA kaj ties gvidanton Ernst Röhm. La SA estis duonmilitista nazia organizo, kiu helpis Hitleron al la enpotenciĝo. Hitler evidentigis en tiu nokto, ke li ne toleras iun ajn rivalon aŭ politikan opozicion en sia imperio kaj atendas senkondiĉan fidelecon.
Hitler leĝigis la murdojn la 3-an de julio per dekreto, retrovalide.

## La konflikto 
Koncize dirite: Röhm kaj lia 'SA' montris signojn de obstineco kaj iĝis tro potencaj, per kio ili estis potenciala danĝero.
Hitler klopodis unuflanke limigi la senbridan potenc-kreskon de 'SA', interalie per forpreni ilian kriz-okazan policorajton en Prusio. Aliflanke li konsciis, ke la 'NSDAP' devis kompromisi kun Röhm. Fine, oni nomumis Röhm, je konsolo, en decembro 1933 'ministro sen monbiletujo'.

## La likvidoj 
Kelke da SA-estroj estis arestitaj en kunveno, sed Röhm estis arestita en sia lito, same kiel Edmund Heines, kiu kunestis kun 18-jara membro de la Hitlerjugend. La afero estas tiom konata, ke ĝi iĝis ĉeftemo de multaj libroj kaj filmoj (*La Caduta Degli Dei*).

## Viktimoj 
* Ferdinand von Bredow
* Georg von Detten
* Karl Ernst
* Fritz Gerlich
* Alexander Glaser
* Hans Hayn
* Edmund Heines
* Peter von Heydebreck
* Edgar Julius Jung
* Gustav Ritter von Kahr
* Kuno Kamphausen
* Eugen von Kessel
* Erich Klausener
* Hans Koch
* Fritz von Krausser
* Adalbert Probst
* Hans Ramshorn
* Ernst Röhm
* Paul Röhrbein
* Alfons Sack
* Elisabeth von Schleicher
* Kurt von Schleicher
* Willi Schmid
* Ludwig Schmitt
* August Schneidhuber
* Johann Konrad Schragmüller
* Emil Sembach
* Patro Bernhard Stempfle
* Gregor Strasser
* Gerd Voß

Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito
Kategorio:Politiko de Nazia Germanio
Kategorio:Politiko en 1934
Kategorio:SS
Kategorio:Nazia terminologio
Ostankina bieno

eta|Ostankino en 1858, pentris V.Raev
eta|maldekstra|Sankta Triunuo preĝejo en Ostankino
eta|maldekstra|Memora tabulo ĉe Ostankina palaco
eta|preĝejo kaj palaco en Ostankino

La nomon Ostankino historiistoj interpretas el la rusa lingvo kiel "La lasta restejo". Dum jarcentoj la areo ĉe Moskvo estis kovrita per densaj, netraireblaj arbaroj, kiujn plejparte konsistigis kverkoj. En la 18-a jarcento posedanto de la areo iĝis la grafo Nikolao Petroviĉ Ŝeremetev, al kiu plaĉis la loko pro saniga klimato kaj la bela lago.

Por somera restado tie li ordonis konstrui la nehajtigatan palacon kaj renovigi tiean preĝejon de Sankta Triunuo el la 17-a jarcento. La ordonon perfekte realigis liaj rusaj servutuloj A.Mironov kaj P.Argunov laŭ projekto far Camporesi, Brenna kaj Starov. La teatro en Ostankina bieno havis plej modernajn teknikajn instalojn de tiama epoko, kiuj aparte funkcias ĝis nun. Legendo diras, ke inaŭguro okazis somere de la jaro 1798. Por okulfrapi caron Paŭlo la Unua, invititan al la festeno, la grafo ordonis neplene segi kelkajn arbojn kaj ĉirkauŝnuri tiujn. Dum alveno de cara ĉaro la arbojn oni faligis en ambaŭ­ malajn flankojn kaj tuj malkovriĝis la blankroza palaco kaj la brikkolora preĝejo, kies belaj siluetoj speguliĝis sur la laga supraĵo.

Trupon de la teatro konsistigis liaj geservutuloj, inter kiuj plej bela kaj talenta estis fraŭlino Praskovja Kovaljova (surscene oni nomis ŝin Ĵemĉugova - [Perla], pro tiamaj kutimoj). La grafo enamiĝis al ŝi kaj neniel sukcesis malvarmigi sian pasion. Do, post iom da tempo okazis edziĝo kaj plue gravedeco de la novedzino. Bedaŭrinde la patrino ne ekvidis sian bebon, ĉar ŝi mortis baldaŭ post nasko.

La ligna stukita palaco estis destinita ĉefe por somera ripozo kaj dum vintro ĝi estis malplena. Du jarcentoj kompreneble tre difektis apartajn elementojn de la konstruaĵo kaj do ĝi bezonas permanentajn renovigon kaj riparojn. Nun en ĝi funkcias muzeo prezentanta tiaman vivon inkluzive teatrajn spektaklojn, kiujn ĉeestas geaktoroj vestitaj je kostumoj el la 18-a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.museum.ru/museum/ostankino/ ttt-ejo de la muzeo , 
* http://www.msk-guide.ru/page_143.htm  historio de la bieno 
* http://riverpilgrim.livejournal.com/207731.html#cutid1 fotoj de la bieno faritaj el TV turego

Kategorio:Muzeoj en Moskvo
Kategorio:Konstruaĵoj en Moskvo
Kategorio:Distrikto Ostankinskij (Moskvo)
La karnjona Ĉarto

**La karnjona Ĉarto** estas ia doktrina kaj ideologia programo de la prapatro de la Belga Socialista Partio kaj de la Komunista Partio de Belgio: la Belga Laborista Partio (: *Parti Ouvrier Belge*; : *Belgische Werkliedenpartij*), starigita en 1885.

## Historio 
La ĉefa redaktoro estis Emile Vandervelde, kiu inspiriĝis de la Enciklopediistoj (Diderot, Voltero, ktp.) kaj de la grandaj principoj naskiĝintaj el la Franca Revolucio de 1789, kaj de marksismo. Unue, la kongreso devis okazi en Monso en Belgio, sed pro sangelverŝa bataleto de la 17-a de aprilo 1893, dum kiu la monsa civita gardantaro pafis al borinaj  ministoj, kiuj volis penetri en la urbon, oni decidis, laŭ la volo de la borinoj, transloki la kongresan sidejon de la Belga Laborista Partio al Karnjono. La ĉarto estis aprobita la 26-an de marto 1894, post du tagoj da laboro, de la federacioj de la Belga Laborista Partio kunigitaj por ilia 10-a kongreso en Karnjono .

Kategorio:Socialismo
Kategorio:Historio de Belgio
Kategorio:Politiko de Belgio