Ora konuro

**Ora konuro**, alinome **ora aratingo**, aŭ simple **ora papago** (*Guaruba guarouba*) estas mezgranda papago el subfamilio de neotropisaj papagoj, natura en Amazona baseno kaj ĝenerale enlanda norda Brazilo. Ĝi estas la sola specio en monotipa genro ***Guaruba***. Ĝi ankaŭ apartenas al netaksona grupo de konuroj, uzata plejparte en birdobredada kulturo.

La birdo ricevis sian  pro la kolorigo de sia plumaro, kiu estas plejparte ore flava, kun nur verdaj marĝenoj de flugiloj. Ĝia natura habitato estas iom pli sekaj kaj altaĵaj Amazoniaj pluvarbaroj, kaj ĝi estas minacata pro senarbarigo de la regiono kaj pro inundoj. Historie multaj birdoj estis kaptataj kaj vendataj al homoj kiel kompaniaj dombirdoj, kaj ili iĝis popularaj en birdobredado pro sia ĥarizma aspekto, inteligenteco kaj amuza konduto. Nun la specio estas listita en Apendaĵo I de CITES, kaj kaptado de sovaĝaj birdoj por iu celo estas kontraŭleĝa.

## Taksonomio
La Oran konuron listigis en 1633 la nederlanda geografo Joannes de Laet en sia *History of the New World*. Li havigis la lokan nomon kiel *Guiarubas*. De Laet inkludis tiun papagon en la franclingva traduko de 1640 de sia libro. La vorto *Guiarubas* venas el la Tupia lingvo: *Guarajúba* signifas "flava birdo". La oran konuron priskribis ankaŭ la germana natursciencisto Georg Marcgrave en 1648 en sia *Historia Naturalis Brasiliae*. Marcgrave havigis la lokan nomon kiel *Quiivbatvi*. Baze sur la priskribo de Marcgrave, la ora konuro estis inkludita en la verkoj de  Francis Willughby en 1678, John Ray en 1713, kaj Mathurin Jacques Brisson en 1760. En 1779 la franca polimato, Grafo Buffon, inkludis priskribon baze sur konservita specimeno en sia *Histoire Naturelle des Oiseaux*. Oni publikigis apartan bildon baze sur la specimeno.

Kiam en 1788 la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin reviziis kaj etendis la verkon de Carl Linnaeus nome *Systema Naturae* li inkludis la oran konuron kaj citis la antaŭaj verkoj kiel la priskribo de Buffon de "Le Guarouba". Li metis ĝin kun la aliaj papagoj en la genron *Psittacus* kaj stampis la duvortan nomon *Psittacus guarouba*. 

Iam klasita kiel *Aratinga guarouba*,  la ora konuro estas nun la nura specio metia en la genron *Guaruba* kiun enkondukis en 1830 la franca natursciencisto René Lesson. La diferencaj literumadoj de la nomoj de la genro kaj de la specio rezultis el la diferencaj literumadoj uzitaj de Lesson kaj de Gmelin kaj pro la reguloj de la Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo. Lesson dekomence uzis *Guarouba*, sed en postaj paĝoj li ŝanĝis tion al *Guaruba*. La specio estas monotipa: oni ne agnoskis subspeciojn. Ĝi estas ankaŭ proksime rilata al la *Leptosittaca branicki*, (Anda konuro).

## Aspekto
La ora papago estas 34–36 cm longa kaj ĉefe flava kun verda koloro en la eksteraj flugiloj kaj kun tute flava vosto. Ĝi havas grandan kornokoloran (grizan) bekon, palrozkolorajn nudajn okulringojn, brunajn irisojn kaj rozkolorajn krurojn. Maskloj kaj inoj havas identan eksteran aspekton. Junuloj estas pli senkoloraj kaj havas malpli flavan kaj pli verdan plumaron ol plenkreskuloj. La kapo kaj kolo de la junulo estas plejparte verdaj, la dorso estas verdflava, la supra flanko de la vosto estas plejparte verda, la brusto estas verdeta, la okulringoj estas palgrizaj, kaj la kruroj estas brunaj.

## Distribuado kaj habitato
Oni taksas, ke ĝia teritorio estas limigita al ĉirkaŭ 174 000 km2, inter la riveroj Tokantinso, malsupra Ŝinguo, kaj Tapajozo en la Amazona baseno sude de la rivero Amazono en la ŝtato Pará, norda Brazilo. Pliaj registroj troviĝas en apuda norda Maranhão. La birdoj en studo de 1986 uzis du malsamajn vivejojn dum la jaro; dum la ne-reprodukta sezono, kiu koincidis kun la seka sezono, ili okupis la altan arbaron. Dum la reprodukta sezono, ili forlasis la altan arbaron kaj eniris malfermajn areojn ĉe la rando de la arbaro, kiel ekzemple kampojn uzatajn en agrikulturo. En naturo, ili havas varian dieton, manĝante fruktojn kiel mango, nanco kaj asaio, florojn, burĝonojn, semojn (inkluzive de tiujn de *Croton matouensis*), kaj kultivplantojn, precipe maizon.

### Reproduktiĝo 
]]
Oraj aratingoj havas reproduktan meĥanikon tre raran inter birdoj kaj preskaŭ unikan inter papagoj: la tiel nomatan kooperativan reproduktiĝon. En ĝi reproduktantaj paroj ricevas helpon ne certa kvanto de senparaj birdoj, kiuj partoprenas en nutrado kaj protekto de la idoj.

Ora konuro iĝas sekse fekunda en la aĝo de tri jaroj. La pariĝa sezono komenciĝas en novembro kaj daŭras ĝis februaro. Kiel kutimas por papagoj, tiuj ĉi birdoj konstruas neston en arbotruoj, elektante altajn arbojn kaj pliprofundigante la truojn per siaj bekoj laŭnecese. La averaĝa ovaro konsistas je kvar blankaj 37.1–29.9&nbsp;mm longaj ovoj. La gepatroj kovas la ovojn laŭvice dum ĉirkaŭ 30 tagoj, kaj dum tiu ĉi periodo ili agrese gardas la nestejon. 

Junaj birdoj de 3 ĝis 6 jaraĝaj ofte havas nefekundigitajn ovarojn. Nur inter la aĝoj de 6 kaj 8 ili komencas fari ĉiun ovaron fekunda. En kapteco oni observis, ke oraj papagoj povas rekomenci reproduktiĝon, se oni forprenis iliajn idojn.

Tuj post eloviĝo idoj estas senhelpaj kaj kovritaj je blanka lanugo. Post ĉirkaŭ unu semajno ĝi iĝas malhela kaj pli malpli densa. Je la fino de la tria semajno komencas disvolviĝi la flugilaj plumoj. Adoleskaj birdoj estas aktivaj kaj ludemaj, sed ofte malamikemaj kaj agresemaj kontraŭ samaĝaj samspecianoj.

Granda instanco de habitatdetruo kaj amasa relokigo de oraj aratingoj estas konstruo de akvobaraĵo Tucuruí en subŝtato Parao, Brazilo, inter 1975 kaj 1984. En tiu periodo pli ol 35,000 sovaĝaj bestoj estis forpuŝitaj el la habitato, kiu tiam konsideratis "unu el la plej riĉaj kaj diversaj en la mondo". Krome, pro la akvobaraĵo ĉirkaŭ 2875&nbsp;km2 de pluvarbaro estis inundita kaj dispartigita je ~1,600 izolitaj kaj preskaŭ senarbaraj insuletoj.

Konserva programo por restarigo de sovaĝa populacio de oraj papagoj estas organizata far la registaro de Brazilo en kunlaboro kun fonduso Parrots International, fonduso Lymington, Universitato de San-Paŭlo kaj aliaj. En ĝi oni kreskigas junajn birdojn en kapteco kaj reintegrigas ilin en sian naturan habitaton kun helpo de lokanoj kaj indiĝenuloj de Nord-Eosta Brazilo.

## Bildaro 

File:Parrots in captivity (Vol. 3. PL. 10) Golden, or Queen of Bavaria's Parrot (8528370616).jpg|Ora konuro
File:Golden Conure Guaruba guarouba Feeding 2134px.jpg|Manĝante en kaptiteco ĉe *National Aviary*, Pittsburgh
File:Golden Conure Guaruba guarouba Eating 2550px.jpg|Kapodetalo
File:Golden Conure Guaruba guarouba Tail 2640px.jpg|Vostodetalo
File:Golden Conure Guaruba guarouba Tail Closeup 2800px.jpg|Detalo de ekstera verda flugilo
File:Golden Conure Guaruba guarouba 1750px.jpg|Ĉe *National Aviary*, Pittsburgh
File:Guaruba guarouba -Vogelpark Walsrode-6a.jpg|Ĉe Weltvogelpark Walsrode

## Referencoj 
## Literaturo
* 
* Juniper & Parr (1998). *A Guide to the Parrots of the World*. Pica Press, East Sussex. 
*Fundación ProAves

## Eksteraj ligiloj
* AvianWeb - Konservostatuso de araoj
* CITES birdoregularo 
*Species factsheet at BirdLife International

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Brazilo