open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Henri Lefebvre

**Henri LEFEBVRE** (naskiĝis la 16-an de junio 1901, mortis la 29-an de junio 1991 en Navarrenx) estas franca marksisma intelektulo, sociologiisto kaj filozofo.

Li naskiĝis en Hagetmau, sudokcidente de Francio. Li studis filozofion en la pariza Universitato (Sorbono), diplomiĝis en 1920. De 1930 ĝis 1940, li profesoras pri filozofio; en 1940, li aliĝas al la franca "rezistomovado". De 1944 ĝis 1949, li direktoras la radiostacion *Radiodiffusion française* ("franca radiodissendo") en Tuluzo.

En 1962, li ekprofesoras sociologion en la strasburga Universitato.

Li mortis en 1991. En sia omaĝo, la revuo *Radical philosophy* ("radikala filozofio") skribas:

:*la plej verkema el la marksismaj francaj intelektuloj mortis en la nokto de la 28a ĝis la 29a de junio 1991, nelonge post sia 90a naskiĝtago. Dum lia longa kariero, lia laboro estis plurfoje moda aŭ ne, laŭ la epokoj, kaj influis ne nur la disvolviĝon de filozofio, sed ankaŭ tiun de sociologio, de geografio, de politikaj sciencoj kaj de literatura kritiko.* http://www.radicalphilosophy.com/default.asp?channel_id=2191&editorial_id=9838 

Kategorio:Francaj filozofoj
Kategorio:Francaj marksistoj
Helvetoj

La **Helvetoj** estis kelta tribo en Sudgermanio kaj Nordsvisio, kiu estis konata depost la 3-a jarcento a. K.

Antaŭ sia enmigrado en la regionon de hodiaŭa Svisio ili loĝis en regiono inter Rejno, Danubo kaj Majno. De la Helvetoj deduktas sin la latinaj nomoj de Svisio, *Confoederatio Helvetica* kaj *Helvetia*, kaj de la Helveta Respubliko. Sed tio estas moderna nomado. En antikveco ne ekzistis nomo por la regiono de hodiaŭa Svisio.

Laŭ Cezaro ekzistis en 60 a. K. tri partaj triboj: La Verbigenoj (apud Rejno), la Tigurinoj (inter Avenches kaj Ĝenevo) kaj ne nomita tribo.

## Historio 
[250px|eta|Mapo de [Gaŭlujo en 58 a. K., kun pozicio de Helvetio en oriento de *Gallia Celtica*]]
La unuafoja citado estas enskribo sur etruska ostrako de Mantovo. La vorto *eluveitie* nomas eble etruskan viron, kiu originis el Helvetoj.

Laŭ la greka geografo Ptolemeo la Helvetoj vivis en 100 a. K. en regiono inter Danubo, Rejno kaj Majno. Ĉar la ĝermanaj triboj enmigris, la Helvetoj evitis al Nordokcidenta Svisio.

La helvetaj Tigurinoj kaj Tojgenoj vagis kun Cimbroj kaj Teŭtonoj. La Teŭtonoj estis neniigitaj apud Arausio en 102 a. K., post tio ankaŭ perdiĝas la spuroj de la Tojgenoj. La Tigurinoj migris kun Cimbroj. Post batalego kontraŭ la romia imperio, kiu ekstermis la Cimbrojn en 101 a.K., la Tigurinoj migris al la Lago Lemano.

La romia imperio sub Cezaro almilitis Gaŭlion kaj kun tio Helvetion. Post tio la teritorio dividiĝis inter la romiaj provincoj Germania Superior kaj Raetia.

Post dormtempo la Alamanoj invadis de nordo kaj la Burgundoj de sudo en la 3-a kaj 4-a jarcentoj. La Burgundoj subigis la Helvetojn ekde la 5-a jarcento.

## Referencoj 
Kategorio:Keltoj
Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Historio de Svislando
Pasvorto

**Pasvorto** estas sekreta signoĉeno kiun la uzanto (persono aŭ programo) devas prezenti por ricevi la rajton aliri komputilan risurcon. Foje la termino ankaŭ estas uzata en pli ĝenerala senco, ekzemple en la rakonto de Ali Baba kaj la 40 ŝtelistoj por malfermi eniron al kavo per la vortoj "Sesamo malfermiĝu".

Pasvorto plej ofte estas ligita al uzantonomo, kiu identigas kiu aŭ kio volas havi aliron al certa loko aŭ informero. Pasvorto estas sekreta, kaj uzantonomo estas kutime publika.

Enigon de uzantonomo kaj pasvorto oni kutime nomas "ensaluti" aŭ "saluti"; forlason de sesio oni nomas "elsaluti" aŭ "adiaŭi".

## Sekureco de pasvorto 
Malbonintenca kodumulo povas kaŝe ekhavi aliron al sekretaj informoj se tiu persono ekscias la pasvorton. Tial pasvorto en profesia medio estas ofte komplika kaj regule ŝanĝata. Averaĝa komputilo povas trovi pasvorton de 5 signoj ene de kelkaj horoj. Pasvorton de 6 signoj retrovi daŭras kutime kelkajn tagojn. Por esti pli certa, ofte pasvorta signoĉeno konsistas el kombino de teksto kaj ciferoj, minusklaj kaj majusklaj literoj kaj de aliaj simboloj.

## Eksteraj ligiloj 
* KP177 Pasvortoj. Pasvortoj kaj pli modernaj rimedoj por protekti sian ciferecan identecon, epizodo de la podkasto Kern.punkto, aperinta 2020-02-10 

## Vidu ankaŭ 
* Diceware

Kategorio:Komputila sekureco
Muonio

**Muonio** (pli malnova nomo: **Muonionniska**) estas komunumo en la Laponia provinco de Finnlando, mallonge en finna Laponio. Ĝi situas rekte ĉe la landlimo de Finnlando al Svedio, ĉe Muonio-rivero kiu fluas ĉe la landlimo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Komunumoj de finna Laponio
Pello

**Pello** (ĝis la jaro 1949 *Turtola*) estas komunumo en la Laponia provinco de Finnlando, mallonge en finna Laponio, apud la rivero Torneälven, kie estas la landlimo de Finnlando al Svedio. La najbaraj komunumoj en Finnlando estas Kolari, Rovaniemi kaj Ylitornio, en Svedio Pajala kaj Övertorneå. La komunumo estas fondita en 1867. Antaŭe ĝi apartenis al Ylitornio. La landlimo inter Pello kaj Svedio estas en Tornionjoki. En Pello situas ankaŭ lago Pellojärvi. En Pello estas nur unu setlejo, kirkvilaĝo de Pello, kiu havis 1735 loĝantojn fine de la jaro 2022.

Pello signifas ankaŭ vilaĝon, kiu estas dividata inter Finnlando kaj Svedio. La finnlanda parto (orienten el Torneälven) estas administra centro de la finnlanda komunumo Pello (kirkvilaĝo de la komunumo Pello) ekde 1949, kiam la administra centro estis movigita el Turtola al Pello, ĉar la finnlanda parto de la vilaĝo Pello estis kreskinta klare pli granda pri sia loĝantaro ol la vilaĝo Turtola. Samtempe la nomo de la tuta komunumo estis ŝanĝita el Turtola al Pello. La svedia parto de la vilaĝo Pello (okcidenten el Torneälven) apartenas al Komunumo Övertorneå.

## Famuloj 
*Paavo Lipponen (n. 1941).

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Komunumoj de finna Laponio
Oksikoko

**Oksikoko** striktasence estas specio de vakcinio (*Vaccinium oxycoccos*).

Larĝasence, oksikoko estas la nomo de grupo de vakciniaj specioj ampleksanta la vakcinian subgenron *Oxycoccus*. Laŭ tiu senco, estas kvar specioj de oksikokoj: 
* **Ordinara oksikoko** (*Vaccinium oxycoccos* aŭ *Oxycoccus palustris*); kreskas en vasta areo de Norda Eŭrazio kaj Norda Ameriko
* **Amerika oksikoko** (*Vaccinium macrocarpon*); kreskas nur en okcidenta parto de Norda Ameriko
* **Malgranda oksikoko** (*Vaccinium microcarpum*); malpli granda, kreskas nur en nordaj Eŭropo kaj Azio
* **Monta oksikoko** (*Vaccinium erythrocarpum*'* aŭ *Oxycoccus erythrocarpus''); kreskas en sudorienta Nordameriko kaj orienta Azio

La fruktoj de oksikoko estas tradicie plukitaj por manĝado, elpremigi ties sukon aŭ elfari konfitaĵon. Ili havas gravajn sanigajn efikojn. En Usono oksikokoj estas industrie kultivataj kaj rikoltataj. Por tiu kultivado necesas aparta tekniko por eviti la nefrostadon de la burĝonoj, kaj la permaŝina rikoltado, per kalkulita inundo de la alcelaj kultivejoj. Bone flegata planto de oksikoko povas doni fruktojn dum cent jaroj. Pluraj milionoj da litroj da oksikokosuko estas tiel produktataj.

Dosiero:Colander.jpg|Oksikokoj
Dosiero:Oxycoccus palustris fruits.jpg 
Dosiero:VacciniumOxycoccos.jpg 

Kategorio:Erikacoj
Kategorio:Holarktisa flaŭro
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Beroj
Adamo de Bremeno

**Adamo de Bremeno** (latine *Adamus Bremensis*, germane *Adam von Bremen*) estis germana historiisto el la 11-a jarcento. Li verkis gravan verkon pri episkopoj de Hamburgo–Bremeno, en kiu li donas valorajn informojn pri la tiutempa imperiestra politiko. Tiu verko estas ankaŭ grava geografia fontolibro de la mezepoko.

Li estis frankdevena, studis en la bamberga episkopa lernejo. La episkopo Adalberto translokigis lin en 1066 aŭ 1067 al la bremena episkopa kapitulo. Adamo iĝis en 1069 gvidanto de la bremena episkopa lernejo.

Post morto de Adalberto (1072), Adamo komencis verki la kvarvoluman verkon *Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum* (Historio de la hamburga–bremena ĉefepiskopujo). Li priskribas en la tri unuaj volumoj vigle kaj nehumile la personecon kaj agadon de la ĉefepiskopo, kaj detale skizas ankaŭ la siatempan germanan politikan vivon. La kvara volumo estas la „priskribo de la nordaj insuloj”, kaj prezentas Rusiojn, la baltajn popolojn, Skandinavion, Islandon kaj Gronlandon. Tiu volumo entenas la unuan mencion de Vinlando, hodiaŭa Nordameriko, atingita de la vikingo Leif Eriksson.

Kategorio:Germanaj historiistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 11-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 11-a jarcento
Kamemoro

eta|Bero de kamemoro ankoraŭ nematuriĝinta.
**Ĥamemoro** aŭ **Kamemoro** (*Rubus chamaemorus*), esperante ankaŭ *ĥamemoro* aŭ *marĉa rubuso* aŭ **flava nanorubuso**, estas specio de frukto el la genro Rubuso, kiu kreskas en marĉoj en norda Eŭropo.

Ĝi estas moltiga staŭdo (plurjara planto), diklina (unuseksa) planto. Ĝi vivas en la malvarmetaj regionoj en la norda hemisfero. Ĝiaj unujaraj, sendornaj ŝosoj altas 10-20 cm. La folioj estas lobaj, la randoj estas puntaj.

Pinte de la ŝosoj situas la floroj (diametro de 1,5-2 cm) kun 5 blankaj petaloj. La floroj floras en majo, polenadas ilin insektoj (ĉefe muŝoj, himenopteroj).

La frukto estas komence verda kaj malmola, duonmature ruĝa, mature orflava kaj sukoriĉa. Oni povas rikolti la frukton de julio ĝis septembro. Strikte en la botanika senco, ĝia bero ne estas bero sed estas plurfrukto de multaj drupetoj.

La maturiĝinta frukto riĉas je C-vitamino, kostas dekoble kompare al frago. Oni faras el ĝi siropon, marmeladon, likvorojn, jogurton aŭ frostodeponas ĝin.

Kategorio:Rozacoj
Kategorio:Beroj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Karesuando

eta|200px|Kirko de Karesuando
**Karesuando** (Finne *Kaaresuvanto*, Samee *Karesuanto*, *Gárasavvon* aŭ *Karasavvon*) estas la plej norda kirkovilaĝo de Svedio situante ĉe la Muonio rivero. En 2005 ĝi havis loĝantaron de 313 homoj.

Karesuando estas la plej norda punkto sur la Eŭropa ŝoseo E45.

Je la Finnlanda flanko de la rivero, situas la finna Kaaresuvanto. Ĝi havas ĉirkaŭ 400 loĝantojn.

eta|maldekstra|400px|La ligna kirko de Karesuando

Kategorio:Urboj de Svedio
Kategorio:Sameio
Kaaresuvanto

**Kaaresuvanto** (samee: Garasavvon) estas vilaĝo en la komunumo Enontekiö en Laponia gubernio Finnlando.

## Vilaĝo 
Ĝi situas ĉirkaŭ la sablecaj bordoj de la neŝipirebla rivero Konkamma meze en vasta marĉo. Ĝi estas la plej granda loĝloko norde de Muonio ĉe la samnoma rivero kaj estas rekonebla kiel vilaĝo (centra konstruaĵaro). La plejmulto de la vilaĝoj en la ĉirkaŭaĵo ne estas pli ol malgrandaj setlejoj.

Kaaresuvanto atingeblas per buso el Muonio kaj per aŭto tra la E8. Ankaŭ el Svedio tra la fino (komenco) de la E45 kaj sveda aŭtovojo 45. Ĝi formas duopan vilaĝon kun la sveda Karesuando; atingebla tra ponto trans la rivero; la (antaŭa) doganejo situas meze sur la ponto. La plej gravaj vizitindaĵoj de la vilaĝo estas ties sovaĝa rivero kaj la naturpejzaĝoj (promenitineroj). Pluen al la nordo nur Markkina (10 km) kaj Kilpisjärvi (112 km) povas esti konsiderataj kiel lokoj kie homoj permanente loĝas.

eta|maldekstra|Nomŝildo en la sveda- kaj samea lingvo
eta|maldekstra|Pramo de Karesuando al Kaaresuvanto en 1972
eta|Limtransirejo inter Karesuando kaj Kaaresuvanto
eta|Enirejo de Kaaresuvanto tuj malantaŭ la limo

Kategorio:Sameio
Pelkosenniemi

**Pelkosenniemi** estas komunumo en la Laponia provinco de Finnlando, mallonge en finna Laponio. Ĝi situas en meza parto de Finnlanda Laponio kaj tie troviĝas ankaŭ turisma centro de Pyhätunturi-monto. La vilaĝo Suvanto estas unu el malmultaj, kiuj ne estis forbruligitaj dum la Laponia milito. La komunumo ricevis sian nomon laŭ Paavali Pelkonen, la unua finna loĝanto de la loko. Pelkosenniemi apartenis al Sodankylä, ĝis la komunumoj Pelkosenniemi kaj Savukoski estis distingitaj el Sodankylä en 1916.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Komunumoj de finna Laponio
Eckerö

**Eckerö** estas komunumo en Alando, aŭtonoma provinco de Finnlando. Ĝi konsistas el pluraj insuloj kaj insuletoj de la Alanda insularo, tre proksime okcidente de la plej granda insulo Kontinenta Alando de la insularo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan akvan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

maldekstra|eta|280ra|
maldekstra|eta|280ra|

Kategorio:Komunumoj de Alando
Laponia milito

eta|250px|Germana retiriĝo el Finnlando.
eta|250px|Detruita vilaĝo Ivalo.

**Laponia milito** estas parto de Dua Mondmilito kaj ĝi okazis inter Finnlando kaj Germanio de 15-a de septembro 1944 ĝis 27-a de aprilo 1945.

Kiam Finnlando faris armisticon kun Sovetio la 4-an de septembro 1944 inter punktoj estis forpelo de germanaj trupoj el Finnlando. Germanaj trupoj troviĝis en norda parto de Finnlando. Komence ne temis pri vera milito, ĉar germanaj trupoj retiriĝis dum finnaj trupoj etendiĝis. Germanoj transportis la civilan loĝantaron al Svedio.

Tamen Sovetaj aŭtoritatuloj volis, ke finnoj komencu verajn militajn agojn kontraŭ germanoj. Finnaj trupoj atakis al Tornio la 28-an de septembro kaj vera milito komenciĝis. Por puni la atakojn germanaj trupoj forbruligis plejparton el konstruaĵoj de Laponio. Finnaj trupoj kaptis grandan parton el suda Laponio dum la aŭtuno, sed dum la vintro 1944-1945 la fronto stabiliĝis en nord-okcidenta parto de Finnlando. Germanaj trupoj lasis la teritorion de Finnlando ĉe Kilpisjärvi la 28-an de aprilo 1945.
eta|maldekstra|Finnaj trupoj en Laponia milito.
eta|Starigo de Finna flago en landlima punkto de tri ŝtatoj.

Kategorio:Militoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Sameio
Kategorio:Dua Mondmilito
Kategorio:Militoj de Finnlando
Kategorio:Militoj de Germanio
Kategorio:1944 en Finnlando
Kategorio:1945 en Finnlando
Kategorio:1944 en Germanio
Kategorio:1945 en Germanio
Vakua varmoizolado

**Vakua varmoizolado** (mallonge el la angla : VIP *"vacuum insulated panel"*) estas varmoizoladon per vakuo. La vakua izolaĵo konsistas el kelkcentimetraj paneloj kaj el poroza, premeltena, vakuebla pleniga kerno (premita pulvo, vitrofibroj aŭ poroza ŝaŭmo) kiu estas lutita en vakuan kameron, kiu apenaŭ permesas varmoradiadon. Oni povas uzi ĝin ĉe konstruaĵoj aŭ fridaj transportoj.

La varmokondukto de la VIP-oj estas tre malgranda: 0,004 - 0,008 W/(mK). Ĝi estas produktita de 2-4 cm anstataŭ la tradicia 20–35&nbsp;cm.

Kategorio:Varmo
Asteriks gladiatoro

**Asteriks gladiatoro** estas la dua esperantolingva bildstria libro pri aventuroj de Asteriks kaj liaj amikoj, kaj la unua el plurvoluma serio kiun en Zagrebo produktis la eldonejo Izvori ("Fontoj"). La originala verko de René Goscinny kaj Albert Uderzo (desegnaĵoj) aperis en la franca en 1964.

Kategorio:Asteriks
Kategorio:Bildliteraturo en Esperanto
Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
Asteriks kaj Kleopatra

***Asteriks kaj Kleopatra*** estas bildstria libro pri aventuroj de Asteriks kaj liaj amikoj en Antikva Egiptio. La originala verko de René Goscinny kaj Albert Uderzo (desegnaĵoj) aperis en la franca en 1963. Tradukis la faman verkaĵon *Nedjeljko Korasić* (Nedjeljko Korasiĉ).

## Teknikaj indikoj 
Sur la titolpaĝo la du verkistoj detale notis (en iom intence malnoveca literaro, kiu ŝajnas "pseŭdogreka"), kiuj materialoj necesis por la kreado de la bildstria libro:

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* Asteriks kaj Kleopatro en *Catawiki* ()
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Libraro Ludovika

Kategorio:Asteriks
Kategorio:Antikva Egiptio en fikcio
Kategorio:Kleopatro
Kategorio:Bildliteraturo en Esperanto
Kategorio:Bibliografio de Esperanto
Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
Kategorio:Libroj de Nedjeljko Korasiĉ
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Libraro Ludovika
Asteriks kaj la Normanoj

**Asteriks kaj la Normanoj** estas bildstria libro pri aventuroj de Asteriks kaj liaj amikoj kun la normanoj. La originala verko de René Goscinny kaj Albert Uderzo (desegnaĵoj) aperis en la franca en 1966. Tradukis Nedjeljko Korasiĉ.

* aŭtoro: René Goscinny
* tradukisto: Nedjeljko Korasiĉ
* eldonejo:Izvori
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1996
* jaro de la reeldono: 
* presejo: 
* formato: 
* recenzoj: 48 paĝoj, 29 cm

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Asteriks
Kategorio:Bildliteraturo en Esperanto
Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
Kategorio:Libroj de Nedjeljko Korasiĉ
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Seula Esperanto-Kulturcentro

**Seula Esperanto-Kulturcentro** (mallongigo **SEK**) estis fondita en la jaro 1991 en Seulo, Koreio por disvastigi Esperanton kaj riĉigi la Esperanto-kulturon. La origina unua kaj ankoraŭ nuna prezidanto estas LEE Jung-kee.

## Internacia Renkontiĝo per Esperanto
SEK kaj Esperanto-Populariga Asocio de Japanio komune okazigas **Internacian Esperanto-Renkontiĝo**-n ĉiujare alterne jen en Koreio jen en Japanio. En la jaro 2018, ĝia 27-a renkontiĝo okazis en Japanio.

En la jaro 2006 Seula Esperanto-Kulturcentro kaj Zhaozuang Esperanto-Asocio okazigis la 1-an **Internacian renkontiĝon en Zhaozuang**.

Krom tiuj ĉi eventoj, SEK estas preta bonvenigi alilandajn samideanojn, kiuj volas konatiĝi kun koreaj samideanoj. Por alilandaj gastoj SEK prezentas gastigantojn kaj aranĝas kunsidon por reciproka kulturinterŝanĝo.

## Ĉiumonata kurso de Esperanto 
SEK okazigas monatan kurson ĉiumonate por civitanoj, kiuj volas lerni Esperanton. En la jaro 2018, decembre, la kurso rekordis per 320-a klaso de Esperanto; la instruado nun daŭris senpaŭze tra 27 jaroj.

## Kultivado de Esperanto-kulturo 
SEK okazigas monatan kanto-kunsidon en la kafejo LaŭliAn, kies mastro estas la esperantista muzikisto Laŭli. Sub lia gvido, ĉiumonate esperantistoj kunsidas kaj kantas kantojn en Esperanto.

Krome en la Kulturcentro troviĝas biblioteko  kun ĉ. 600 Esperanto-libroj, sonbendoj kaj gazetoj, kaj libroservo kun propra retejo.

## Eksteraj ligiloj
* Retejo de la Seula Esperanto-Kulturcentro ( kaj iom )
* retejo de la kulturcentra libroservo ( kaj iom )

Kategorio:Esperanto-domoj
Kategorio:Esperanto-movado en Sud-Koreio
Kategorio:Esperanto-movado en Seulo
Kategorio:Organizaĵoj en Sud-Koreio
Kategorio:Esperanto en 1991
Asteriks ĉe la olimpiaj ludoj

**Asteriks ĉe la olimpiaj ludoj** estas bildstria libro pri aventuroj de Asteriks kaj liaj amikoj en la olimpiaj ludoj. La originala verko de René Goscinny kaj Albert Uderzo (desegnaĵoj) aperis en la franca en 1968. Tradukis J.-F. Cousineau kaj P. Lagrange.

**Titolo de la libro**

* aŭtoro: René Goscinny kaj desegnis Albert Uderzo
* tradukisto: Jean François Cousineau, Patrick Lagrange
* eldonejo: Izvori
* jaro de kompono kaj unua esperantlingva eldono: 1996
* formato: 48 paĝoj, 29 cm
## Aludo al la nuntempo 
 en Meksiko, kie internacie ekfamiĝis la bildstria kajero]] 

La franca originalo aperis en februaro 1968, dum ĵus aktivis la Vintra Olimpiko 1968, kaj internacie ekdisvastiĝis dum la Somera Olimpiko 1968 duonjaron pli poste en Meksiko. Baza temo de la volumo estas, ĉu estas permesate en olimpiaj ludoj uzi la mirindan eliksiron de la samvilaĝanoj de Asteriks, kiu donas superhomajn fortojn, aŭ ĉu tio konsiderendus maljusta dopado. Kompreneblas ke la sekreta trezoro de la gaŭloj ne permesatas ĉi-tie. Tre saĝas la inteligenta malgranda gaŭlo, kiu permesas ke aliaj sportistoj ŝtelu la kaldronon de la mirinda eliksiro, sed enmiksigis plian substancon kiu poste blue kolorigas la langojn de tiuj kiuj kontraŭregule dopis sin: la temo de dopado en olimpiaj ludoj kaj kiel eblas pruvi la kontraŭleĝan dopadon en la jaro  estas same aktuala kiel en la fikcia antikva epoko de Asteriks!

## Eksteraj ligiloj 
* *Asteriks ĉe la olimpiaj ludoj* en la retbutiko de Flandra Esperanto-Ligo ()
* Asteriks ĉe la Olimpiaj Ludoj (arkivigite laŭ stato de 2010, kompreneble same )

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon Asteriks ĉe la olimpiaj ludoj (filmo)

Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
Kategorio:Asteriks
Kategorio:Bildliteraturo en Esperanto
Kodumulo

eta| - estas la emblemo de kodumula movado, proponita de Eric Raimond
**Kodumulo** aŭ **kodrompisto** (angle: *hacker*) estas programisto kiu tiel bone regas programlingvon aŭ operaciumon ke li povas sen peno verki programojn. Plejofte en praktiko estas persono kiu inventas teknologion, ellaboras, realigas, testas kaj plibonigas ĝin. Kodumuloj trovas nekonvenciajn, sed efikajn solvojn por cimoj kaj diversaj aliaj komputilaj problemoj pere de disponeblaj rimedoj.

Kodumuloj ne ĉiam laboras same "oficiale". Foje okazas ke ili aliras komputilajn sistemojn por pruvi ke ekzistas sekuriga problemo. Plej ofte tion kodumulo faras ĝuste por helpi solvi tiun "sekurigan truon". Se kodumulo misuzas sian konon, oni parolas pri retpirato aŭ **kodrompisto** (angle: *cracker*). Kodumuloj provas aktive kontraŭi piratojn.

Ofte kodumuloj subtenas la ideon de libera programaro aŭ eĉ al ĝi aktive kunlaboras.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Eric S. Raymonds Hacker howto 
* Challenges to entertain your mind and progress in the computer security (Hacker-Challenge)  

Kategorio:Interreto
Retpirato

**Retpirato** aŭ kodrompisto (angle: *cracker*) estas persono kiu tra loka reto aŭ interreto atingas malproksimajn komputilojn kaj damaĝas ilian enhavon, programojn, aŭ nelice uzas ilin por propraj celoj.

Oni ne konfuzu retpiraton kun kodumulo (angle: *hacker*). Retpiratoj estas malbonintencaj, kaj kodumuloj volas male kontribui pozitive al plibonigo de sistemoj, montrante kie cimoj troviĝas.

Regas en la publika opinio la ideo ke iu ajn komputilo ligita al interreto (eĉ de la registaro) estas senprobleme alirebla de retpiratoj. Tiu ĉi ideo datiĝas de la 1980-aj jaroj, kiam komputiloj estis grandskale enkondukitaj kaj la graveco de sekurigo estis forte subtaksita. Eĉ junuloj siatempe sukcesis aliri komputilajn retojn de militistoj. Nuntempe tamen plej multaj sistemoj estas vere bone sekurigitaj kaj malofte piratoj plu havas aliron.

## Vidu ankaŭ 
* Behzad Qasemi

Kategorio:Interreto
KOBRA

**KOBRA** (aŭ KoBrA) estas artista movado kiu kreiĝis en 1948 kaj malaperis en 1951. Ĝi ekestis kiel reago kontraŭ la "absurda disputo" inter abstraktismo kaj figurismo.

Ĝia nomo estas pruntita de la unuaj literoj de "Kopenhago, Bruselo, Amsterdamo" de kie originas la fondintoj: Christian Dotremont, Joseph Noiret, Asger Jorn, Karel Appel, Constant Corneille (Guillaume Cornelis van Beverloo), Pierre Alechinsky, Pol Bury, Henry Heerup, Egill Jacobsen, Carl-Henning Pedersen, Jacques Doucet kaj Jean-Michel Atlan.

Ĝi referencas al norda popolarto, al praarto, al la infanaj desegnaĵoj, al esprimismo kaj al superrealista aŭtomatismo. Venintaj el la superrealismo — tial tre implikitaj en la komunista movado — la Kobra-anoj disiĝas el la komunistoj kiam ĉi tiuj elektas la socialisman realismon. Inklinante al eksperimentado kaj viveco, ili tiam proksimiĝas al liberecana poezieco.

La movado dissolviĝas en 1951, unuflanke pro disopiniiĝoj kaj rivalecoj, aliflanke pro la malsano de la du ĉefaj anoj, Jorn kaj Dotremont; tiel, Kobra, ja laboratorio de artaj spertoj, poste utilos al ĝermo de la individuecoj. Tamen Christian Dotremont, teoriisto kaj ĝenerala sekretario de la movado dum ties trijara ekzistado, restos por la grupanoj ligilo inter ili. Ĝiaj ideoj influos Situaciistan Internacion.

Kategorio:Artaj movadoj
Kategorio:Mallongigoj
Kumlinge

**Kumlinge** estas komunumo en Alando, aŭtonoma provinco de Finnlando. Ĝi konsistas el pluraj insuloj kaj insuletoj de la Alanda insularo, proksime de la plej granda insulo Kontinenta Alando de la insularo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan akvan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

maldekstra|eta|280ra|

Kategorio:Komunumoj de Alando
Mali (urbo)

dekstra|250px|Situo de Mali en Gvineo
eta|270px|Mali

**Mali** estas urbo en norda parto de Gvineo, en la montaro Fouta–Djallon, 1400 m super la marnivelo. Ĝi estas komerca centro de la regiono (bovo, rizo, mili, oranĝo, arakido). La urbon kaj la proksiman cement-fabrikon provizas per energio la akvocentralo, konstruita 29&nbsp;km sud-sudokcidente de mali, sur alflua rivero Koumba (Tantoun). La urbon apudas montara regiono, kie vivas muslimaj fulanikoj kaj dialonkoj.

Ĝi estas administra centro de distrikto Mali.

Kategorio:Gvineo
Federacio Malio

**Federacio Malio** estis unuiĝo de du okcident-afrikaj aŭtonomaj teritorioj (Sudana Respubliko kaj Senegalo) fine de la franca kolonia epoko. La federacio ekvalidis la 4-an de aprilo 1959, sendependiĝis de Francio la 20-an de junio 1960 (sed restis membro de la Franca Komunumo), poste malfondiĝis la 20-an de aŭgusto de 1960, post eliĝo de Senegalo. Ambaŭ landoj iĝis sendependaj, Senegalo restis membro de la Franca Komunumo, la Sudana Respubliko alprenis la nomon Respubliko Malio.

Kategorio:Eksaj respublikoj de Afriko
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1959
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1960
Constant Nieuwenhuys

**Constant Anton NIEUWENHUYS** (naskiĝis en Amsterdamo la 21-an de julio 1920, mortis en Utrecht la 1-an de aŭgusto 2005) estis nederlanda artisto.

Kutime pli konata per la nomo Constant, li fundis "Experimentele Groep Holland" en 1948 kun Corneille, Karel Appel kaj sia frato Jan Nieuwenhuys. Li ankaŭ partoprenis en la movadoj KoBrA kaj Situaciista Internacio.

Kategorio:Situaciismo
Kategorio:Nederlandaj artistoj
Frisoj

eta|Frisa loĝ- kaj lingvoloko
[eta|200px|La loko (hodiaŭ [Nederlando) kie troviĝis la ĝermanaj triboj (A. = **Frisoj**)]]

La **Frisoj** estas ĝermana gento, kiu loĝas apud la Norda Maro en Nederlando, Germanio kaj Danio. En Germanio kaj Nederlando ili estas agnoskitaj kiel nacia minoritato.

## Historio 
La Frisoj unuafoje estis menciitaj de Plinio la pli maljuna, kiam ili alianciĝis kun romia generalo Drusus por militiro en 12 a. K.. Sed en la jaroj 28 ĝis 47 la Frisoj kontraŭstaris romian ekspluaton.

Informoj de 4-a ĝis 7-a jarcento estas raraj, kaj estas necerte, ĉu la prafrisoj estis la sama popolo kiel la Frisoj en 7-a jarcento. Eĉ povus esti, ke la Frisoj ne estis ĝermana popolo, sed nur ĝermanigitaj de la Angloj kaj Saksoj.

En fino de 6-a jarcento ili okupis la marbordon okcidente ĝis la riverbuŝo de Vezero kaj en 7-a jarcento ĝis Bruĝo. Ĉi tio plej granda ekspansio nomiĝas *Frisia Magna*.

Poste la Saksoj disvastiĝis en okcidento kaj la Frankoj en oriento. Fine Karolo la Granda almilitis la frisan teritorion 785 post la venko kontraŭ la Saksoj por la franka regno. Li koncedis aŭtonomion al la Frisoj. Plue li notigis la antikvan leĝon de Frisoj, la Lex Frisionum. Sub la franka regado la Frisoj kristaniĝis.

Ĉirkaŭ 800 la Frisoj koloniigis la nordfrisajn insulojn inter Eiderstedt kaj Sylt. Eble en 11-a jarcento ili koloniigis la sudjutlandon inter riveroj Eider kaj Vidå.

eta|La frisaj landoj, ĉirkaŭ 1300. Inter la 12-a kaj 14-a jarcento la imperio agnoskis la *"frisan liberecon"*, do grandpartan aŭtarkion. La Frisoj forpelis la frankajn grafojn kaj mem administris siajn landojn. Ili nur subiĝis al la franka regnestro. La frisaj landoj ne estis administritaj feŭdalisme, sed egalrajte, kio estis unika en tiutempa Eŭropo.

Ĝis la fondiĝo de Hanso la Frisoj estis la plej elstaraj markomercistoj en Norda Maro. 1744 la lasta frisa princo Carl Edzard mortis kaj poste Prusio (sub Frederiko la Granda) elproprigis Frislandon.

## Hodiaŭ 
Hodiaŭ ekzistas tri regionoj, kie loĝas Frisoj:
* La okcidentfrisoj loĝas inter IJsselmeer kaj Lauwers en aŭtonoma provinco Frislando. La Provinco havas 600000 loĝantoj.
* La orientfrisoj loĝas apud germana marbordo de Malsupra Saksio, de nederlanda bordo ĝis Vezero, sed ili multe fragmentiĝis. La nombro de orientfrisoj estas malcerta, sed ne pli ol 500000.
* Ĉirkaŭ 50000 nordfrisoj loĝas en Ŝlesvigo-Holstinio, ekzakte en okcidento de Nordfrislando kaj Helgolando.

La Frisoj havas proprajn lingvojn, el kiuj 2 verŝajne estingiĝos. Ekzistas 400000 okcidentfrisaj, 10000 nordfrisaj kaj 2000 orientfrisaj lingvanoj.

## Frisaj dukoj 
* Sibbelt ???-???
* Ritzard ???-???
* Aldegisel ???-680
* Radbod 680–719
* Poppo 719–734

## Vidu ankaŭ 
* Holstein Frisa
Asger Jorn

**Asger JORN** (naskiĝis la 3-an de marto 1914, mortis la 1-an de majo 1973) estis dana artisto. Li naskiĝis en Verjum, en dana Jutlando, kun la nomo **Oluf Jørgensen**. Li estas frato de Jørgen Nash, same artisto. En 1936, li alvenis en Parizon por aliĝi al la akademio de Fernand Léger. Dum la nazia okupado de Danio, Jorn estis aktiva komunisto en la rezistomovado kaj partoprenis en la artista grupo Høst.

Post la milito, la liberaj kritikeblecoj estis limigitaj en la komunista medio, pro pli centralizema politika aŭtoritato. Juĝante ĝin malakceptinda, Jorn disiĝis el la dana komunista Partio sed restis komunisto sian tutan vivon. Li estis unu el la fondintoj de KOBRA, en 1948. Li estis motoro por la kunfandiĝo de Literista Internacio kaj Londona Psikogeografia Komitato, kiuj formis Situaciistan Internacion en 1958.

En 1961, li forlasis Situaciistan Internacion por fondi Skandinavan Instituton pri Komparata Vandalismo. Lia filozofia sistemo naskis, kiel praktikan realigon, la disvolviĝon de la triflanka futbalo.

Kategorio:Situaciismo
Kategorio:Danaj artistoj
Kategorio:Danaj skulptistoj
Kategorio:Artistnomoj
Solyma

**Solyma** estas grupo kun ses viraj solistoj kaj ĥoro (entenante ok infanoj). La grupo ekestis fine de la 1990-aj jaroj, unua profesia albumo aperis en 1999. Ili kantas en kvin lingvoj: hebree,  jide, latine, greke kaj arabe.
Kune liaj voĉoj kaj la uzado de la tradiciaj muzikaj instrumentoj ili ankaŭ uzas muzikajn sintetizilojn.
La stilo aproksimiĝas de la ERA.

Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2010-2019
Eŭropa bizono

La **eŭropa bizono** (*Bison bonasus*), estas boveda mamulo, kiu vivas en Eŭropo, nuntempe plejparte nur en Pollando kaj Belorusio, pli ekzakte en la praarbaro de Bialowieza. Ĝi estas simila al la amerika bizono, kun kiu ĝi estas krucigebla. Kelkfoje oni traktas ilin unu specio.

15ra Kelkfoje en esperantlingvaj vortaroj malĝuste oni nomas ĝin *uro*, kiu estas nomo de alia, formortinta besto.

## Karakterizaĵoj 
La eŭropa bizono estas la plej granda kaj peza kontinenta mamulo de Eŭropo, post formorto de la uro. Ĝi estas la plej lasta reprezentanto de la sovaĝe vivintaj bovospecioj en Eŭropo.

Ĝi havas longon de 330&nbsp;cm, postkolon de ĝis 2&nbsp;m kaj pezon ĝis 1 tuno. Ĝi estas malhelbruna, la junaj bovoj, bizonidoj havas ruĝetan felon. La kapo estas mallonga, portas karakterizan mentonan barbon. Ĝi portas kapon sube, evidente sub postkolo.

La eŭropa bizono - kompare al la amerika - havas pli mallongan felojn, pli altan postkolon, pli longajn kavkornojn kaj voston. Ambaŭ specioj estas samgrandaj, kvankam la amerika bizono aspektas kiel pli fortika.

## Disvastiĝo 
La originala disvastiĝo etendiĝis de Hispanio tra Mez-Eŭropo ĝis en okcidenta Siberio kaj entenis ankaŭ Brition kaj sudan Skandinavion. En tiu areo, ĝi vivis en la arboj kaj sur stepoj, malfermaj paŝtejoj. Ĝi iĝis loĝanto de la arbaroj nur pro la homa ĉasado, persekuto. La lasta libere vivanta bizono estis kaŝ-ĉasita en 1921 en Pollando.

Hodiaŭ, tiuj palearktisaj bizonoj videblas en zooparkoj kaj kelkaj resovaĝigitaj en Arbaro de Bialowieza, ekzemple en la Nacia Parko Białowieża.

La specio estas listigata en la Internacia Unio por la Konservo de Naturo kun la statuso **endangerigita** (**EN**).

## Vidu ankaŭ 
* Mezeŭropaj miksaj arbaroj

Kategorio:Bizono
Bis
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Pollando
Kategorio:Naciaj simboloj de Pollando
Lentano

**Lentano** (*Lantana*) estas genro da plantoj el la familio de la verbenacoj.

## Priskribo 
Temas pri arbustoj kaj grimpoplantoj, en malmultaj kazoj ankaŭ pri herboj kaj arbetoj. La tigoj ofte estas haraj aŭ iom pingletaj. 

La floroj grupiĝas en densaj infloreskoj. La unuopaj floretoj havas mallongajn tigetojn, kaj la centra floreto elstaras el inter la ĉirkaŭaj, kiuj formas kalikon. La florfolioj povas havi preskaŭ ĉiujn kolorojn: ekzistas blankaj, flavaj, ruĝaj, bluaj kaj violkoloraj. La fruktoj havas unu aŭ du semojn kaj iom memorigas pri rubusoj. Ili dissemiĝas pere de birdoj. 

## Disvastiĝo 
La plej multaj el la proksimume 150 specioj kreskas en la tropikaj kaj subtropikaj regionoj de Ameriko, kelkaj ankaŭ el tropikaj regionoj de Afriko. Iuj specioj tamen pro homa influo transportiĝis al aliaj varmaj regionoj de la tero. 

Dosiero:Lantanaflowers.jpg|*Lantana camara*
Dosiero:Lantana montevidensis4.jpg|*Lantana montevidensis*

### Eksteraj ligiloj 
* Flaŭro de Zimbabvo - Lentano
* Flaŭro de Ĉinio - Lentano

Kategorio:Verbenacoj
Johano la 23-a (kontraŭpapo)

**Johano la 23-a** (ĉirkaŭ 1370 – 22-a de decembro 1419 en Florenco), propranome **Baldassare Cossa**, estis kontraŭpapo (1410 – 1415), sekvanto de Aleksandro la 5-a, elektita fare de la koncilio de Pizo.

Kardinalo Cossa prezidis al la Piza koncilio (1409), kies celo estis finigo de papa skismo, kiu ekzistis jam ekde la jaro 1378. Kardinaloj detronigis du ĝisnunajn papojn, la romian Gregorion la 12-an kaj la avignonan Benedikton la 13-an kaj nova kapo de eklezio ili elektis Petron Philargo, kiu akceptis la nomon Aleksandro la 5-a. Sed pro tio la skismo pliprofundiĝis. La ĝisnunaj papoj nome ne rezignis pri sia pontifiko, kio gvidis al estiĝo de tripapeco.

Kontraŭpapo Johano la 23-a ne estu konfuzenda kun papo Johano la 23-a (1958 – 1963). La fakto, ke dum pli ol 500 jaroj neniu papo akceptis la nomon Johano, estas verŝajne sekvo de konfliktigaj faroj kaj roloj de tiu ĉi kontraŭpapo. La decido de papo Johano la 23-a ne akcepti la nomon Johano la 24-a estas komprenebla kiel konfirmo de tio, ke Baldassare Cossa ne estis laŭleĝa papo. Johano la 23-a onidire elektis la nomon Johano krom alia ankaŭ tial, por ke li purigu ĝin post 500 jaroj.

Li estis entombigita en la baptejo Sankta Johano en Florenco. La tombo de kontraŭpapo Johano la 23-a, ene de la baptejo, estas rimarkinda monumento.

## Vidu ankaŭ 
* Tombo de kontraŭpapo Johano la 23-a

Kategorio:Kontraŭpapoj
Moruo

**Moruo** (*Gadus morhua*) laŭ PIV estas specio de gado, genro de marfiŝoj. Moruoj estas koneblaj per fadeno sub la malsupra lipo kaj per hela flanka linio. Ilin oni manĝas precipe peklitajn kaj sekigitajn.

Moruo estas la plej grava specio de la monda fiŝmerkato. Ĝi oftas en la norda parto de la atlantiko. Moruo pezas 5-10, malofte eĉ 40 kg. Ĝi demetas frajon printempe en la akva temperaturo de 4-6 C. Ina fiŝo demetas ĉirkaŭ 5 milionojn da frajo-ovetoj, kiuj havas la diametron de 1,5 mm. La frajo-ovetoj havas pli malgrandan specifan pezon ol la akvo, tiel ili supreniĝas al la akva surfaco. La 5 mm longaj larvoj koviĝas post 2-4 semajnoj kaj manĝas planktonojn. La plenkreska moruo manĝas ĉion.

 dum vizito al la Muzeo pri Fiŝkaptado de Ílhavo. Vorto "moruo" en Esperanto.]]

## Eksteraj ligiloj 
* Germanlingva artikolo pri la maloftiĝo de moruoj en la maroj

Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Gadedoj
Korporaciismo

**Korporaciismo** signifas reciprokan sendependecan rilaton inter la akciuloj (dungintoj) kaj laboristoj (dungitoj, sindikato) kaj aliflanke la ŝtato. Ĉiu socia tavolo estas ordigita en korporaciojn, kiuj estas subigitaj al la ŝtato kaj ili reprezentas politike la korporacianojn (dungintojn kaj dungitojn). La korporaciisma sistemo estiĝis inter la du mondmilitoj en Italio, sed ĝi fakte nur respegulis la volon de la diktatoro. Tion oni nomas klasika korporaciismo. La moderna (nova) korporaciismo devas teorie baziĝi sur libervola membriĝo en korporacioj.

## Antaŭuloj de la klasika korporaciismo 
* kongregaciismo en la puritana Nov-Anglio
* distribuismo en Germanio (porparolanto estis Adam Heinrich Müller)
* gildosocialismo en Anglio

## Elformiĝo de la klasika korporaciismo 
La teorion de la korporaciismo plej bone ellaboris Othmar Spann (1878–1950) aŭstra ekonomikisto kaj Giuseppe Toniolo (1845–1918), konsilisto de papo Leono la 13-a.

Ĉar Benito Mussolini kaj kunuloj necesis apogo de la sindikatisma sekcio de la Nacia Partio en 1919, Milano, ili apogis la korporaciajn ideojn. La praktika provo de la korporaciismo ebliĝis post enpotenciĝo de Mussolini (1922). Ĉar la dungintoj ne volis membriĝi en la saman korporacion kiel la laboristoj, iel ili formis apartan korporacion por la dungintoj kaj por la dungitoj (en ĉiu grava branĉo de la produktado). Ili ellaboris kolektivajn laborkontraktojn, kiuj estis devigaj en la produkta branĉo. Tion aŭspiciis korporacia ministerio.

La komunaj korporacioj (sindikataj organoj) estiĝis en 1934 per leĝo. Oni kreis 22 korporaciojn por la tuta ekonomio kaj eĉ por la kulturo. Oni kreis en 1936 Konsilion de la Korporacioj. Tio apenaŭ ekfunkciis, tuj formortis pro la komenciĝantaj militoj.

## Literaturo 
* Ulrich von Alemann (Hrsg.), Erhard Forndran (Hrsg.), *Interessenvermittlung und Politik.* Westdeutscher Verlag 1983
* U. v. Alemann, R. G. Heinze, *Verbände und Staat. Vom Pluralismus zum Korporatismus.* Opladen 1979
* Heidrun Abromeit, *Interessenvermittlung zwischen Konkurrenz und Konkordanz.* Opladen 1993, S. 146-176

## Vidu ankaŭ 
* Kontraŭkorporaciismo
* Solidaro

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Politiko
Ritmenbluso

**Ritmenbluso** (el la angla *rhythm and blues* "ritmo kaj bluso"; ofte mallongigita kiel **R&B**) estas speco de muziko kreita el bluso per aldono de forta danca ritmo en la 1940-aj jaroj en Usono. Eminentaj ritmenblusaj muzikistoj inkluzivas Louis Jordan, Ray Charles, Fats Domino, kaj B. B. King.

La ritmenbluso naskis poste rokenrolon.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de pop-muzikaj grupoj

* Listo de plej vendantaj muzikistoj


Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Kategorio:Bluso
Kategorio:Usona muziko
Fariba Nuri Maĝd

**Fariba NURI MAĜD** estas irana esperantistino naskigita en 1967. Esperanton ŝi lernis ĉe Aref Azari. Ŝi aktivadis en IREJO kaj dum 3 jaroj estis ĝia vicprezidanto.
En 1998 ŝi partoprenis en Cseh-seminario en la Internacia Esperanto-Instituto en Hago, Nederlando, kaj pasigis la seminariojn A kaj B. 

En 2001 ŝi akiris ŝtatan permesilon eldoni dulingvan revuon en la persa kaj Esperanto sub la nomo: Payam-e Sabzandishan (Irana Esperantisto). Ŝi estas ĉefrespondeculino de la revuo *Irana Esperantisto*. Ŝi estas fakdelegito de UEA pri persa literaturo kaj virinaj aferoj ekde 1997 en Teherano.

Kategorio:Iranaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1967
Gadedoj

**Gadedoj** (*Gadidae*) estas familio de marfiŝoj, el la ordo de gadoformaj.

Al la gadedoj apartenas la genroj kaj specioj

* *Gado*
** Moruo aŭ "atlantika gado": *Gadus morhua*
** Pacifika gado: *Gadus macrocephalus*
** Groenlanda gado: *Gadus ogac*
* *Gaidropsarus*
** *Gaidropsarus mediterraneus*
** *Gaidropsarus vulgaris*
* *Melanogrammus*
** Eglefino *Melanogrammus aeglefinus* (angle *Haddock*, germane *Schellfisch*, svede kaj finne *Kolja*)
* Merlango: *Merlangius* (angle *Whiting*, france *Merlan*, germane *Wittling*)
** *Merlangius merlangus*
* *Micromesistius*
** *Micromesistius poutassou*
* * Molva*
** *Molva molva* (angle *ling*, germane *Leng*)
* *Pollachius* (angle *pollock*, germane *Seelachs, Köhler*)
** *Pollachius pollachius*
** *Pollachius virens* 
* *Trisopterus*
** *Trisopterus luscus*
** *Trisopterus esmarkii* (germane *Stintdorsch*)
** *Trisopterus minutus* (germane *Zwergdorsch*)
* *Theragra*
** *Theragra chalcogramma* (angle *Alaska pollock*, germane *Alaska-Seelachs*)
Abaurregaina/Abaurrea Alta

thumb|180px|Abaurrea Alta

**Abaurregaina/Abaurrea Alta** (*Abaurregaina* estas la eŭska nomo, *Abaurrea Alta* estas la hispana; ambaŭ estas oficiale agnoskataj) estas municipo kaj loĝanthavanta loko, kiu kuŝas en la provinco kaj aŭtonoma komunumo de Navaro en norda Hispanio. Ĝi troviĝas proksimume 70 km for de la provinca ĉefurbo, Pamplono.

La municipo havas areon de proksimume 20,9 km², kaj kun meza alteco de 1039 m estas la plej alta municipo en Navaro. La loĝantaro estas 150 homoj.n

## Eksteraj ligiloj
* Oficiala Municipa Retpaĝo  (en la hispana kaj la eŭska)
* Abaurregaina/Abaurrea Alta en la Enciklopedio Bernardo Lasa - Auñamendi (en la hispana)

Kategorio:Municipoj de Navaro
Socialismo kun homa vizaĝo

**Socialismo kun homa vizaĝo** (ĉeĥe: *socialismus s lidskou tváří*, slovake: *socializmus s ľudskou tvárou*) estis politika programo anoncita per Alexander Dubček kaj liaj kolegoj kiam li fariĝis prezidanto de la Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio en januaro 1968. Ĝi estis procezo de milda demokratiĝo kaj politika liberaliĝo kiu ankoraŭ povigus la Komunistan Partion konservi realan regpovon.

## Origino
La programo estis provo venki la senreviĝon de la ĉeĥoslovaka popolo kun la politika kaj ekonomia situacio tiuepoka. Kiel sugestas la nomo, la planno estis spiri novan vivecon en la idealojn de socialismo, kiu perdis popularan subtenon pro la registara politiko de la antaŭaj du jardekoj. Ĝi neniam intencis rekrei merkatan kapitalismon. La postvenintaj evoluoj estis nomiĝonte la Praga printempo.

## Programo
La programo komence elvokis pli grandan partoprenon de la popolo en loka kaj landa politiko sub la ombrelo de la Komunista Partio, por pli granda libereco de la gazetaro kaj de kulturo, kaj emfazis la bezonon de persona agado ekonomie. La plej malamitaj reprezentantoj de la antaŭa regnostilo estis ellasita.

La programo kontemplis nek la ekziston de sendependaj politikaj partioj nek privata posedeco de kompanioj. Partopreno en Orientaj Blokaj strukturoj ne estis kontestita. La okazaĵoj de la Praga Printemo, precipe ilia rapideco kaj pliserioziĝo, preterpasis la originan programon, surprizante kaj konsternante ĝiajn aŭtorojn.

## Subpremo
La Sovetunio timis perdi kontrolon de la lando kaj invadis Ĉeĥoslovakion je la 21-a de aŭgusto, 1968, kun 200.000 trupoj kaj 5000 tankoj. La liberaligaj reformoj estis eliminitaj ŝtup-post-ŝtupe, kaj la lando eventuale reiris al la centrigita skemo kun la Komunista Partio, kiu organizis ĉiun aspekton de politika kaj ekonomia vivo. La plejparto de la influaj homoj engaĝiĝintaj en la programo perdis ilian politikan regnopovon kaj estiĝis celoj de persekuto.

## Rezulto
La nur travivinta ŝanĝo estis la federaliĝo de la lando (per la kreo de la Ĉeĥa Socialista Respubliko kaj la Slovaka Socialista Respubliko en 1969). La Komunista Partio baldaŭ nomis "socialismon kun homa vizaĝo" kiel "provo detrui la avantnaĝojn de socialista socio kaj repreni la malnovan sistemon de homekspluatado" kaj akuzis okcidentan imperialismon kaj elmigrintoj de la komenco kaj flegado de la programo.

En 1987 la Sovetunia estro Miĥail Gorbaĉov agnoskis, ke sia liberaliga politiko de *glasnost* kaj *perestrojko* ŝuldis multon al la *socialismo kun homa vizaĝo* de Dubček. Kiam demandita tion, kio estis la diferenco inter la Praga Printempo kaj siaj propraj reformoj, Gorbaĉov respondis, "Deknaŭ jaroj."

Kategorio:Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Komunismo
Wageningen (Surinamo)

**Wageningen** estas urbeto en Surinamo en la Distrikto Nickerie. Ĝi estas la ĉefa centro por rizkreskigado.

Kategorio:Urboj de Surinamo
Årslev

**Årslev** estas urbeto en centra Danio, sur la insulo de Fyn (en Esperanto *Fueno*). Ekde 2007 ĝi post administra reformo troviĝas en la komunumo Faaborg-Midtfyn, antaŭe temis pri memstara komunumo.

## Eksteraj ligiloj 
* komunumo Årslev  (en la dana)

Kategorio:Urboj de Danio‎
Paĥra

[eta|300px|Rivero Paĥra apud [Podolsk]]
**Paĥra** () estas rivero en Moskva provinco de Rusio, dekstra alfluanto de Moskva. Ĝia longeco estas 135 km, areo de baseno - 2580 kv.km. Paĥra glaciiĝas en novembro aŭ decembro kaj restas sub la glacio ĝis malfrua marto aŭ aprilo. Ĝiaj ĉefaj alfluantoj estas Moĉa kaj Desna. Ĉe Paĥra situas Gorki Leninskije kaj Podolsk.

Kategorio:Riveroj en Moskva provinco
Kategorio:Riveroj en Moskvo
Kategorio:Distrikto Podolsk
Kategorio:Podolsko
Kategorio:Domodedovo
Kategorio:Distrikto Vidnoje
Kategorio:Distrikto Ramenskoje
Lemland

**Lemland** estas komunumo en Alando, aŭtonoma provinco de Finnlando. Geografie disputeblas ĉu ĝi apartenas al la insulo Kontinenta Alando (,  aŭ *Ahvenanmanner*), la plej granda insulo de la Alanda insularo kaj la plej granda mara insulo de Finnlando, aŭ ĉu estas propra insulo: fakte Lemland kaj Kontinenta Alando dividiĝas per mara kanalo, superpontita per strata ponto, sed tiu kanalo estas artefarita kaj tia konstruita akvovojo fakte n signifas ke el natura preskaŭinsulo geografie iĝus plena insulo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

maldekstra|eta|280ra|
maldekstra|eta|280ra| 

Kategorio:Komunumoj de Alando
Kökar

**Kökar** estas insulo en la aŭtonoma provinco Alando () de Finnlando. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  (95&nbsp;% el tiuj svedparolantoj) sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan akvan limon kun . Ĉefa loĝloko de la komunumo estas la vilaĝo *Karlby*. Kiel sur la tuta Alando, la oficiala lingvo estas la sveda.

## Komunuma nomo 
La komunuma nomo aperas unuafoje en teksto de dana velisto de la 13-a jarcento. Tiam la franciskana klostro plej verŝajne jam funkciis sur Kökar. La nomo estis skribita kiel *Thiyckækarl*, kiu eble aludis pri dikaj insulanoj.

## Trafiko 
Kökar estas atingebla ene de Alando per pramŝipoj de la haveneto *Galtby* en la komunumo Pargas aŭ de la haveneto *Långnäs* en la komunumo Lumparland.

## Vidindaĵoj 
* La preĝejo Sankta Anna estis konstruita en 1784 je loko de la franciskana klostro. Tie ekzistas ankaŭ muzeo, ligita al la preĝejo.
* *Otterböte* estas bronzeepoka setlejo, kiu estis konstruita ĉ. 1150–1050 a. K.. Ĝi esti malkovrita en 1918.
* *Källskär* estas malgranda insulo kaj konata vidindaĵo sude de Kökar.

eta|maldekstra|160px|Tombo de franciskana monaĥo ĉe muro de la kirko de Kökar

## Vilaĝoj 
Finnö, Hellsö, Karlby, Kyrkogårdsö, Österbygge kaj Överboda.

## Konataj insulanoj 
* Ulla-Lena Lundberg

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la komunumo Kökar ()
* paĝoj de la Alanda Muzeo pri historio de la Franciskanaj monaĥoj en Kökar  ()

Kategorio:Komunumoj de Alando
Kategorio:Maraj insuloj en Finnlando
Kategorio:Insuloj en la Balta maro
Sottunga

**Sottunga** estas komunumo en Alando, aŭtonoma provinco de Finnlando. Sottunga estas la plej malgranda komunumo de Finnlando laŭ loĝantaro. La komunumo situas plejparte sur samnoma insulo, sed havas ankaŭ dekojn da aliaj insuloj. Sottunga havas multe ekonomiajn problemojn. Tial la provinca registaro de Alando anoncis, ke oni ligos ĝin al iu el siaj najbaraj komunumoj antaŭ la finnlanda parlamenta baloto 2019. Tamen la komunumo estas plu sendependa en la jaro 2025.

Alando, aŭtonoma provinco de Finnlando. Ĝi konsistas el pluraj insuloj kaj insuletoj de la Alanda insularo, proksime de la plej granda insulo Kontinenta Alando de la insularo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan akvan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

maldekstra|eta|280ra|

Kategorio:Komunumoj de Alando
Kategorio:Maraj insuloj en Finnlando
Kategorio:Insuloj en la Balta maro
Haukipudas

**Haukipudas** estas eksa komunumo de Finnlando en provinco Norda Ostrobotnio. Aŭtunaj tagoj de EAF okazis en Haukipudas en 2006. La komunumo estas ligita al urbo Oulu en 2013. La 31-a de decembro 2022 la nuna urbodistrikto havis 19 053 loĝantojn. La areo estis 1 023,60 km².

## Partneraj urboj 
* 20ra Steinheim (Germanio)
* 20ra Busko-Zdrój (Pollando)
* 20ra Szigetszentmiklós (Hungario)
* 20ra Specchia (Italio)

La internaciaj partneraj urboj en Eŭropo, do ĉiuj krom Chmielnik, estas interligitaj inter si, do ankaŭ ekzemple Specchia kaj Haukipudas, tiel ke pli facilas fari internaciajn ĝemelurbajn renkontiĝojn kaj festojn, kun partopreno de urbanoj el pli ol du diverslandaj ĝemelaj urboj.

Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando