Deklaracio pri Virinaj kaj Civitaninaj Rajtoj

La **Deklaracio pri Virinaj kaj Civitaninaj Rajtoj** (franclingve *Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne*), ankaŭ konata pli mallongigite kiel la **Deklaracio de la Rajtoj de Virinoj**, estis verkita la 5-an de septembro 1791 fare de la franca feminisma dramisto kaj aktivulo, Olympe de Gouges; ĉi tio kaj respondas kaj korespondas kun la Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj. Publikigante tiun dokumenton, de Gouges esperis eksponi la fiaskojn de la Franca Revolucio en rekonado de seksa egaleco, sed efektive tiu ne faris daŭrantan efikon al la rezulto de la revolucio. Kiel rezulto de ŝiaj leteroj, inkluzive de tiu deklaracio, de Gouges estis procesigita, juĝita pro ŝtatperfido, kiu rezultigis ŝian tujan ekzekuton, dum la tagoj da teruro kiuj akompanis la revolucion. Laŭ tiu maniero, de Gouges iĝis unu el la tri virinoj kiuj estis ekzekutitaj sub la regado de teruro - kaj la ununura kiu estis ekzekutita por ŝia politika verko.

La **deklaracio de la rajtoj de virinoj kaj civitaninoj** kiun ŝi verkis havas grandan historian signifon pro sia pionireco. Ĝi sukcesis unuafoje enfokusigi la publikan tenton sur diversaj feminismaj temoj kaj tra la paso de la sekvantaj generacioj akiris grandan influon.

## Historia kunteksto 
### Antaŭaj provoj de egaleco 
La Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj estis adoptita en 1789 fare de la Nacia Konstituciiga Asembleo (france *Assemblée nationale constituante*), dum la la fruaj tagoj de la Franca Revolucio. La deklaracio, preparita kaj proponita fare de la Markizo de La Fayette, deklaris ke ĉiuj viroj "naskiĝas kaj restas liberaj kaj egalaj en rajtoj" kaj ke tiuj rajtoj estis universalaj. Tiu deklaracio iĝis centra kaj ŝlosila dokumento por la historio de la homaj rajtoj kaj klasika formuliĝo de la rajtoj de la individuo rilate al la ŝtato. La deklaracio elmontris faktajn konfliktojn en leĝoj kiuj traktis civitanojn malsame surbaze de sekso, raso, klaso aŭ religio. En 1791, novaj artikoloj estis aldonitaj al la franca konstitucio kiu etendis burĝajn kaj politikajn rajtojn al protestantoj kaj judoj, kiuj antaŭe estis persekutitaj en Francio.

En 1790, Nicolas de Condorcet kaj Etta Palm d'Aelders malsukcese apelaciis al la Nacia Asembleo por etendi burĝajn kaj politikajn rajtojn al virinoj. Kvankam dum la marŝo, la reĝo Ludoviko la 16-a finfine agnoskis la ŝanĝojn asociitajn kun la Franca Revolucio kaj jam ne kontraŭbatalis tiajn liberalajn reformojn, la gvidantoj de la revolucio ne rekonis ke virinoj estis la plej granda forto en la marŝo, kaj ne etendis naturajn rajtojn al virinoj.

En novembro 1789, en respondo al kaj *la Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj* kaj la malsukceso de la Nacia Asembleo rekoni la naturajn kaj politikajn rajtojn de virinoj, grupo de virinoj komencis peticion por etendi *egalecon* al virinoj, kaj petis al la Nacia Asembleo inkluzivi ankaŭ virinojn. Malgraŭ ke multe da peticioj estis plurfoje prezentitaj kaj reprezentitaj  al la Nacia Asembleo, ĉi tiu temo de virina egaleco neniam estis levita aŭ diskutita.

La Franca Revolucio ne kaŭzis la rekonon de la rajtoj de virinoj, kaj tio igis de Gouges publikigi la Deklaracion de Virinoj kaj Civitanrajtoj komence de 1791.

### **Politiko de de Gouge** 
eta|Olympe de Gouges
Olympe de Gouges estis franca dramisto kaj politika aktivulo kies feminismaj kaj kontraŭsklavecismaj verkaĵoj atingis grandajn spektantarojn. Ŝi komencis sian karieron kiel dramisto en la fruaj 1880-aj jaroj, kaj kiam la politikaj streĉitecoj de la Franca Revolucio konstruiĝis, ŝi iĝis pli engaĝita en aferoj de politiko kaj leĝo.

En 1788 ŝi publikigis *Réflexions sur les hommes négres*, kiu postulis kompaton por la malfacilaĵoj trafitaj de sklavoj en la francaj kolonioj. Por de Gouges ekzistis rekta ligo inter la absoluta monarkio en Francio kaj la institucio de sklaveco, ŝi argumentis ke "viroj ĉie estas egalaj... reĝoj kiuj simple ne deziras sklavojn; ĉar ili scias ke ili havas submetiĝemulojn ."  Ŝi venis al la atento de publiko kun la teatraĵo ''l'Esclavage des Noirs*, surscenigita ĉe la fama Comédie Française en 1785.

De Gouges verkis ŝian faman deklaracion baldaŭ post kiam la franca konstitucio de 1791 estis aprobita fare de Ludoviko la 16-a, reĝo de Francio, kaj dediĉis ĝin al lia edzino la reĝino Marie-Antoinette. La franca konstitucio markis la naskiĝon de la mallongdaŭra konstitucia monarkio kaj efektivigis civitanecon kiu baziĝas de statuso. Laŭ tiu konstitucio, civitanoj estis difinitaj kiel viroj pli ol 25-jaraĝaj, estis "liberaj" kaj pagis la devigan imposton. Ĉi tiuj civitanoj havis la rajton voĉdoni. Krome, *aktiva civitaneco* estis dunivela, kun tiuj kiuj rajtis voĉdoni kaj tiuj kiuj rajtis esti elekteblaj por ŝtatofico. Laŭ difino, virinoj ne ricevis rajtojn de aktiva civitaneco. Same kiel viroj kiuj ne povis pagi la balotimposton, infanoj, bienlaboristoj, kamparaj taglaboristoj kaj sklavoj, judoj, aktoroj kaj ekzekutistoj, ankaŭ virinoj havis neniujn politikajn rajtojn. Dum la transdono de suvereneco de la reĝo al la popolo, la nacia konstitucio malmuntis la malnovan reĝimon, sed de Gouges argumentis ke ĝi ne iris sufiĉe longen. Ĝi estis sekvita de ŝia Socia kontrakto (france *Contrat Social*, laŭnome de fama verko de Jean-Jacques Rousseau), proponanta geedziĝon surbaze de seksa egaleco.

## La Deklaracio 
La deklaracio estis publikigita en 1791 kaj estas bazita sur la Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj en 1789. Olympe de Gouges dediĉis la tekston al Marie-Antoinette, kiun ŝi priskribis kiel "la plej abomenan virinon". La deklaracio diris, ke "ĉi tiu revolucio efektiviĝos nur kiam ĉiuj virinoj rekonos sian malfeliĉan situacion, kaj la rajtojn, kiujn ili perdis en socio."

### Voko al ago 
De Gouges malfermas per deklaro kiu fariĝis fama citaĵo tra la jaroj: "Homo (viro), ĉu vi kapablas esti justa? Virino demandas: almenaŭ permesu al mi la rajton demandi. Diru al mi, kio donis al vi la suverenan rajton subpremi miajn samseksulinon?" Ĝi postulas, ke la Nacia Asembleo pridiskutu la deklaracion, por ke ĝi fariĝu parto de la nova konstitucio kadre de la franca juro.

### Enkonduko 
En la enkonduko al ŝia deklaracio, de Gouges reflektas la lingvaĵon de la Deklaracio pri Homaj Rajtoj kaj klarigas ke virinoj, same kiel viroj, havas rajtojn - kaj ke politikaj institucioj devus protekti tiujn naturajn rajtojn. Ŝi finas la enkondukon per sia deklaro, ke "la specio, kiu elstaras pro sia beleco kaj kuraĝo, kiel tiuj kiuj estas esprimita dum la doloroj de akuŝo, rekonas kaj deklaras, en la ĉeesto kaj sub la aŭspicioj de la Supera Estaĵo, la sekvajn rajtojn de virinoj kaj civitaninoj."  Ĉi tiu diraĵo iĝis konata kaj disvastiĝis al larĝaj publikoj.

#### Artikolo 11 
De Gouges deklaras en Artikolo 11 ke virino devas esti permesita identigi la patron de siaj infano/infanoj. Historiistoj kredas ke tio povis origini de la infanaĝon de de Gouges kiel ekstergeedzeca infano, kiu igis ŝin ekkompreni ke virinoj devus esti permesitaj postuli subtenon de patroj ankaŭ por ekstergeedzecaj infanoj.

#### Artikolo 12 
Ĉi tiu artikolo klarigas, ke la rekono de ĉi tiuj rajtoj por virinoj estas granda avantaĝo por la tuta socio, kaj ne nur utilus al tiuj kiuj estas protektitaj de ĝi. Laŭ ŝia biografiisto, Olivier Blanc, de Gouges "inkluzivis tiun paragrafon por klarigi al la viroj la avantaĝon kiun ili gajnos de ilia apogado de tiu deklaracio.

Laŭ la pripenso de de Gouge, la malbonfarto de registaro kuŝas en fiksitaj sociaj hierarkioj. Kio povas kuraci la aferon estas egalaj potenco-rilatoj kaj komuna virto, io kiu kongruas kun la daŭrigo de konstitucia monarkio. Geedziĝo laŭsupoze estas libervola unuiĝo de egalaj partneroj kiuj reciproke posedas kaj posedaĵon kaj infanojn kaj bredas ilin per konsento. Ĉiuj infanoj estas produktitaj dum tiu ĉi kuniĝo kaj havas la rajton je la nomo de sia patrino kaj patro, "de ĉia lito el kiu ili venas".

Male al de Gouge, Wollstonecraft postulas egaleco inter la seksoj en certaj lokoj de vivo sed ne eksplicite deklaras ke viroj kaj virinoj estas egalaj unu al la alian. Ŝiaj neklaraj deklaracioj pri la egaleco de la seksoj malfaciligis klasifiki ŝin kiel modernan feministon. Ŝia verko estis relative bone ricevita en Anglio.

#### Usono 
Kvankam ekzistis neniuj tujaj efikoj en Usono kun la publikigo de la deklaracio, ĝi estis vaste uzita en la modeloj de la *Deklaracio de Sentimentoj*, verkita fare de Elizabeth Cady Stanton kaj aliaj ĉe la konferenco de Senecaj Akvofaloj, okazigita en la somero de 1848. Same kiel tiu ĉi deklaracio, kiu estis verkita en la stilo de la Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj, tiu Deklaracio de Sentimentoj estis verkita laŭ la stilo kaj lingvaĵo de la Usona Deklaro de Sendependeco.

## Analizo 
[dekstra|eta|*La Debutante* (1807) de [Johann Heinrich Füssli; "Virino, la viktimo de viraj sociaj kongresoj, estas ligita al la muro, devigita kudri kaj gardita de guvernistinoj. La bildo reflektas vidojn de Mary Wollstonecraft en *La Rajtoj de Virinoj*".]]
*La'' deklaracio de De Gouges estis verkita en agresema kaj pika spirito uzante bataleman tonon. Por de Gouge, la plej grava esprimo de libereco estis la rajto je libera esprimo; Ŝi ekzercis ĉi tiun rajton dum sia tuta vivo.

De Gouges plejparte konsentis kun Jean-Jacques Rousseau en lia kompreno kiel la edukado de nacio povis ŝanĝi socion. Tamen, ŝi longe etendiĝis preter Rousseau laŭ sekso, kaj argumentis ke la malsukceso de socio eduki ĝiajn virinojn estis la sola kialo de korupto en registaro. Ŝia socia kontrakto, rekta alproprigo de Rousseau, deklaras ke la rajto en geedziĝo al egala posedaĵo kaj gepatraj rajtoj kaj heredo estas la nura maniero konstrui socion en harmonio.

Dum la Franca Revolucio, geedziĝo estis la centro de politika ekspluato. En ŝia socia kontrakto, de Gouges priskribas geedziĝon kiel "la tombon de fido kaj amo" kaj la lokon de "eterna tiraneco." La plej ofta loko de instituciigita seksa malegaleco, geedziĝo kreis la kondiĉojn por la disvolviĝo de virina malfidindeco kaj kapablo trompi. Ŝia socia kontrakto montras multajn similecojn al aliaj politikaj movadoj tra la mondo ekde la franca revolucio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Virinaj rajtoj en Francio
Kategorio:Virina situacio en Francio
Kategorio:1791
Kategorio:Historio de feminismo
vi