Skripsa urieto

La **Skripsa urieto** (*Synthliboramphus scrippsi*) estas eta marbirdo membro de la familio de aŭkedoj. Ĝi troviĝas en la Kalifornia marfluo en Pacifika Oceano. Tiu aŭko reproduktiĝas en insuloj ĉe Kalifornio kaj Meksiko. Ĝi estas minacata de predantoj envenintaj al ĝiaj reproduktaj kolonioj kaj pro naftoverŝado.

Tiu specio kaj la Kalifornia urieto estis konsiderataj samspeciaj kaj estis konataj kolektive kiel *Ksantusa urieto* ĝis 2012. Ambaŭ specioj estas nun konsiderataj diferencaj bazite sur manko de pruvaro de interreproduktado en kunhavita nestokolonio en la insuloj San Benito, diferencoj en la vizaĝa modelo kaj en la bekoformo, kaj diferencoj en voĉo kaj genetiko.

## Aspekto kaj teritorio
Tiu specio estas malgranda blanknigra aŭko kun malgranda kapo kaj fajna akra beko. Ĝi similas al tre proksime rilata Kravera urieto, kun kiu ĝi kunhavas la distingon esti la plej sude vivantaj el ĉiuj aŭkoj. Ĝi reproduktiĝas en insuloj en la Kanalo de Kalifornio, en kiuj la plej grandaj kolonioj estas en la Insuloj Koronadoj http://www.ucsc.edu/news_events/text.asp?pid=1153 kaj Santa, kaj ankaŭ en kelkaj insuloj ĉe Baja California, kiel Insulo Guadalupe. Post la reprodukta sezono ĝi disiĝas norden al maro, kutime ĉe marbordo, tiom for kiom ĝis Brita Kolumbio.

## Kutimaro
thumb|maldekstre|Idoj de Skripsa urieto elnestiĝas al oceano ĝuste du tagojn aĝaj.
La urieto de Scripps manĝas surmare (sed averaĝe ne tiom malproksime de tero kiel la Kalifornia urieto), ofte en asocio kun grandaj pelagaj predfiŝoj kiel tinusoj, larvajn fiŝojn, kiel de anĉovoj, de sardinoj kaj de *Sebastes*-rokfiŝoj. Kiel ĉiuj aŭkedoj, ĝi estas flugilmovita plonĝisto, postkuranta predon sub la akvo per potencaj flugilbatoj. Estas iom da konjekto, ke ĝi povas manĝi kunlabore en paroj, ĉar ĝi estas preskaŭ ĉiam observita en paroj, eĉ for de la reprodukta sezono. Ĝi flugas bone, kaj povas ekflugi sen ekkurado.

Ĝi nestumas en izolaj disaj kolonioj sur aridaj insuloj, tipe en malgrandaj fendetoj kaj kavernoj kaj sub densaj arbustoj. Ĝi revenas al la kolonio nur nokte, tie demetas du ovojn, kiuj estas kovataj dum ĉirkaŭ unu monato. Kiel ĉe aliaj specioj de la sama urieta genro (ekz. la antikva urieto) la idoj estas tre frumaturaj, forlasas la neston ene de du tagoj post eloviĝo kaj kuras aktive al la maro, kie la gepatroj vokas ilin. Jam surmare, la familio naĝas al enmaraj akvoj.

Oni scias malmulte pri ilia tempo en maro pro malfacilaĵoj en studado de ili en tiu ĉi vivejo. Ino pafita ĉe Insulo Gvadalupo fine de junio estis ŝanĝinte siajn primarajn ĉefplumojn (flugilplumoj) kaj ne povis flugi.

## Statuso kaj konservado
Antaŭ la fino de la 20-a jarcento, la komplekso de la urieto de Xantus estis konsiderata kiel inter la plej endanĝerigitaj specioj de aŭko. Tio ŝanĝiĝis de tiam, sed ne ĉar la statuso de la nuna specio pliboniĝis, sed ĉar aliaj aŭkoj fariĝis pli maloftaj.

La Skripsa urieto estas plejparte minacata de naftopoluo, ĉar multe de ĝia populacio vivas proksime de la okupataj ŝipvojoj ligantaj Los-Anĝeleson al aliaj havenoj. Ĉar granda parto de ĝia malgranda populacio nestumas en tiu malgranda areo, ununura katastrofa naftopoluo povus havi vastajn implicojn. Ĝi estas ankaŭ minacata de enkondukitaj specioj kiel ratoj kaj sovaĝiĝintaj katoj; tiu minaco estis malpliigita lastatempe per klopodoj restarigi sian vivejon per forigo de enkondukitaj predantoj. En 2001 kaj 2002, Insulo Conservation, la Nacia Parko de la Kanalinsuloj, la Kalifornia Seevo de Fiŝkaptado kaj Ĉasado, la Fiŝkapta kaj Natura Servo de Usono, kaj la Nacia Oceana kaj Atmosfera Administracio forigis invadajn ratojn de Insulo Anakapa. Tiu fortostreĉo estis pagita fare de fonduso de naftopolua kompromiso.

## Referencoj
Kategorio:Aŭkedoj
Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Meksiko
Kategorio:Birdoj de Ameriko