open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arbosoriko

La **arbosoriko** (*Tupaia glis*, "tupajo ordinara") estas specio el la ordo de tupajuloj kaj familio de tupajedoj, kaj loĝas en la plej suda parto de la ĉina ĉeftero, t.e. en la orienta parto de Junano, Gŭangŝjio kaj Hajnano.

## Priskribo 
Ĝi aspekte tre similas al la sciuro, sed ĝia buŝo estas pinta kaj maldika, kaj la vosto plata kaj larĝa. Ĝi longas 16-20 centimetrojn, pezas 120-180 gramojn kaj ĝia vosto estas longa je 15-18 centimetroj. Ĝi havas mallongajn kaj rondajn orelojn kaj fortajn krurojn, sur kiuj troviĝas po kvin fingroj, kies ungoj estas kurbaj kaj akraj; kaj senhara estas ĝia karna plando. Inter ĝiaj dentoj ne troviĝas rimarkinda diferenco kaj ĝiaj incizivoj estas akraj. Ĝi estas kovrita de olivgrizaj haroj, escepte de brunflavaj kaj grizbrunaj haroj ĉe la abdomeno; kaj sur la flankoj de ĝia kolo troviĝas du brunflavaj vertikalaj mallarĝaj strioj.

## Disvastiĝo 
La arbosorikoj vivas en la tropika kaj subtropika zonoj, de ebenaĵoj ĝis montetoj 1 000 metrojn super la marnivelo. Ili ofte vidiĝas ĉe rando de arbaro kaj piedo de monto kaj loĝas en arbotruo aŭ terkavo.

## Vivmaniero 
Ili vigliĝas en tago, precipe en frumateno kaj vesperkrepusko, kaj aktivadas inter velkintaj kaj putrintaj folioj kaj branĉoj. Ili serĉas manĝaĵojn en falintaj arboj kaj ŝtonamasoj. Satmanĝinte, ili eligas krion de "kvivit, kvivit". Ĝenerale, ili saltadas nur inter malaltaj arbobranĉoj kaj lianoj, sed ne povas kiel sciuro grimpi sur branĉojn de altaj arboj aŭ saltadi inter ili. Renkontinte malamikojn, ili tuj sin kaŝas inter branĉetojn. Kiel aliaj musoj ili havas siajn difinitajn vojliniojn. Tiu orientalisa specio ne timas homojn. Laŭdire, ĝi eĉ restis senmova, kiam oni fotis ĝin en la distanco de nur unu paŝo for de ĝi. Kelkfoje ĝi kaŝe eniras en domon por ŝtelrigardi. Ĝi manĝas ĉefe insektojn kaj samtempe ankaŭ birdetojn, birdovojn kaj malgrandajn musojn; iafoje ĝi sin nutras ankaŭ per sovaĝaj fruktoj, junaj folioj kaj semoj. Lokanoj diris, ke la arbosoriko ŝatas trinki akvon kaj sin bani en ĝi. Ĝi estas enfermiĝema, nervoza kaj batalema sed facile bredebla. La arbosorikino konstruas neston en arbotruo aŭ en terkavo por tie naski. La pariĝo okazas ĉiun printempon. Ĝenerale, la arbosorikino naskas 3-4 idojn unufoje ĉiujare. La gravedeco daŭras ĉ. 50 tagojn. Ĝi mamnutras siajn idojn 40 tagojn. Ili maturiĝas post tri-kvar monatoj.

## Referencoj 
Kategorio:Tupajedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Alberto la Granda

**Alberto la Granda** (, konata ankaŭ kiel **Sankt-Magnus**) naskiĝis ĉirkaŭ 1200 en Lauingen ĉe Danubo (Germanio) kaj mortis la  en Kolonjo. Li estis filozofo kaj teologo, la unua granda kristana aristotelano de la Mezepoko.

En sia tempo li estis nomata Albert el Lauingen, grafo *von Bollstädt*.

Alberto en 1223 studis la artojn en Padovo; aliĝinte al la dominikana ordeno li ekstudis teologion kaj estis ordinita pastro. Li studis en Hildesheim, Freiburg im Breisgau, Regensburg kaj Strasburgo. De 1236 ĝis 1238 li okupis la oficon de ĉeflegisto en la dominikana monaĥejo en Freiburg.

Ĉirkaŭ 1240 li ekstudis en Parizo kaj akiris la magistrecon pri teologio. Dum tri jaroj de instruado li intense okupiĝis pri Aristotelo kaj juda-araba filozofio. En 1248 li iris al Kolonjo por tie estri la ĵus kreitan *studium generale* (superfaka studado). Lia plej grava lernanto kaj disĉiplo estis Tomaso de Akvino.

En 1254 Alberto estis elektita provincestro de la germanlingva ordena provinco *Teutonia*. Dum la sekvaj jaroj li iradis (preskaŭ ĉiam piede) tra Germanio por viziti la sidejojn de la ordeno kaj firmteni la monaĥejan disciplinon.

Laŭ peto de papo Aleksandro la 4-a li en 1260 estis nomumita episkopo de Regensburgo. Malvolonte li transprenis tiun taskon; la postan papon Urbano la 4-a li petis pri liberigo de sia ofico. Urbano plenumis tiun deziron kaj komisiis Alberton varbi en Germanio pri la ideo de krucmilita kampanjo. En 1263 kaj 1264 li propagandis pri kampanjo al la Sankta Lando en Germanio kaj Bohemio.

En 1264 li povis rekomenci sian instruistan agadon, en Würzburg kaj Strasburgo. En 1270 li revenis al la dominikana monaĥejo de la S-ta Kruco en Kolonjo kaj tie restis ĝis sia morto en 1280. Li estis entombigita en la kripto de la kirko de Sankta Andreo en Kolonjo.

En 1931 li estis sanktigita kaj deklarita doktoro de la Eklezio. Samjare fondiĝis en Bonn Instituto Albertus Magnus. Pio la 12-a en 1941 nomumis lin patrono de la natursciencistoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://wikisource.org/wiki/Author:Albert_the_Great  
* http://www.albertus-magnus-institut.de 
* http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/HistSciTech/HistSciTech-idx?type=turn&entity=HistSciTech000900240135&isize=L 
* http://www.newadvent.org/cathen/01264a.htm 

Kategorio:Germanaj entomologoj
Kategorio:Germanaj kemiistoj
Kategorio:Germanaj alkemiistoj
Kategorio:Germanaj teologoj
Kategorio:Germanaj astrologoj
Kategorio:Germanaj filozofoj
Kategorio:Naturfilozofoj
Kategorio:Katolikaj filozofoj
Kategorio:Skolastikistoj
Kategorio:Malkovrintoj de kemiaj elementoj
Kategorio:Komentistoj de Aristotelo
Kategorio:Episkopoj de Regensburgo
Kategorio:Germanaj muzikteoriistoj
Kategorio:Doktoroj de la Eklezio
Kategorio:Dominikanoj
Kategorio:Germanaj romkatolikaj sanktuloj
Kategorio:Universitato de Kolonjo
Kategorio:Tomaso de Akvino
Otavoj

La **Otavoj** (sialingve, *Odaawa* aŭ *Aniŝinabe*; , ) estas indiĝena gento de Nordameriko. Aniŝinabeka gento estas parenca al la oĵibvoj. Ilia lingvo, la otava, anas en la algonkina lingvaro.

Nun estas proksimume 15 000 otavoj vivante en Ontario, Miŝigano kaj Oklahomo.

La Rivero Otavo kaj la kanada ĉefurbo Otavo nomiĝas laŭ ili.

Kategorio:Indianaj etnoj en Kanado
SeaMonkey

**MarSimio **(laŭvorta traduko de la anglalingva vorto **SeaMonkey**: Sala salikoko) estas libera retumilo, postantaĵo de Mozilo. MarSimio enhavas en ĝi plurajn programojn inkluzive de TTT-legilo (por HTTP kaj FTP), mesaĝilo por retpoŝto kaj novaĵgrupoj, paĝverkilo, i.a.

En marto 2005, organizaĵo mozila decidis ĉesigi la disvolviĝon de la programo Mozilo kaj anstataŭigi ĝin per Fajrovulpo, sed gastigi postantaĵon fare de la komunumo. Post pluraj monatoj, la stirantaro en julio akiris la varmarkitan nomon SeaMonkey (la kodnomo de Mozilo) kaj komencis uzi ĝin por la programo.

SeaMonkey 1.0 (hipoteze ekvivalento de Mozilo 1.8) estis eldonata je la 30-a de januaro en 2006.

## MarSimio kaj Esperanto 
MarSimio jam ekzistas (neoficiale) en Esperanto. La ligilon vi trovos malsupre sub "Eksteraj ligiloj". Aktuala versio en Esperanto: 2.0.11.

Dosiero:SeaMonkey (es).png|hispana versio
Dosiero:Seamonkey 1.0 Screenshot meph666.png|germana versio de sistemo Vindozo 2000

## Eksteraj ligiloj 
* — elŝutpaĝo
* MarSimia Vikio
* MarSimio en la retejo CZilla.cz 
* MarSimio en Esperanto  (neoficiala, ofte malnova)

Kategorio:Liberaj retumiloj
Kategorio:Mozilo
Flandra Regiono

eta|300px|La kvin provincoj
La **Flandra Regiono** estas la norda ŝtata federaciano de Belgio. Plej ofte la regiono estas simple nomata **Flandrio**, ĉar la Regiono estas parto de la belga strukturo de *Komunumoj kaj Regionoj*. La oficiala lingvo estas la nederlanda. Ĉar tuj post la ŝtata reformo en 1980 la flandraj institucioj estis kunfanditaj, en praktiko ne ekzistas apartaj servoj, nek registaro de la Flandra Regiono. La rajtigoj de la Regiono estas registritaj en la Belga konstitucio kaj la speciala leĝo pri la reformoj de la institucioj. La Regionoj precipe respondecas pri aera planizado, medio, natura protektado, enloĝigo, akvopolitiko, energiopolitiko kaj laborigo.

## Provincoj de la Flandra Regiono 
* Antverpeno **(1)**
* Flandra Brabanto **(4)**
* Limburgo **(2)**
* Okcidenta Flandrio **(5)**
* Orienta Flandrio **(3)**

## Trafiko kaj transporto 
La flandra transportkompanio De Lijn respondecas pri la transporto per buso kaj tramo ene de la Flandra Regiono. La Flandra Regiono ankaŭ administras la regionajn vojojn en Flandrio.

## Vidu ankaŭ 
* Flandrio
* Listo de flandraj komunumoj
* Ŝtata reformo (Belgio)

Kategorio:Geografio de Flandrio
Kategorio:Regionoj de Belgio
Rozkruca Parko

**Rozkruca Parko** situas en San-Joseo, Kalifornio, Usono kaj estas nun la sidejo de la *Anglalingva kaj Hispanlingva Grandloĝioj por la Amerikoj* de la Rozkruca Ordeno, AMORC. Ĝi estas plej konata al ne-rozkrucanoj pro la Rozkruca Egipta Muzeo kiu situas en ĝi.

La parkon konceptis la unua Imperatoro de AMORC, Harvey Spencer Lewis, en 1927 kaj nun ĝi ampleksas plenan urboblokon. Krom la Rozkruca Egipta Muzeo, la plej konataj konstruaĵoj estas la Grand-Templo, la Esplor-biblioteko kaj la Planetario. La arkitekturo estas harmonia kombinaĵo de egipta kaj maŭra stiloj.  

En 2004 la *Rozkruca Pac-Ĝardeno* estis finkonstruita kaj malfermita.

## Eksteraj ligiloj 
Rozkruca Parko (oficiala retejo - angla)

Kategorio:Parkoj
Kategorio:Kalifornio
Tetraono

La **tetraono** estas genro (Tetrao spp.) el la ordo de kokoformaj birdoj kaj familio de tetraonedoj kiu havas 18 speciojn, kiuj vivas en la kontinentoj de Eŭropo kaj Azio kaj en la norda parto de Nord-Ameriko. Oni povas konsideri tiun grupon de birdoj ankaŭ kiel subfamilio de Tetraonenoj.

La familio de tetraonedoj estas holarktisa.  

Tiu genro *Tetraono* enhavas siavice 4 speciojn.

## Specioj 
* Tetro, *Tetrao tetrix*
* Kaŭkaza tetro, *Tetrao mlokosiewiczi*
* Urogalo, *Tetrao urogallus*
* Nigrabeka urogalo, *Tetrao parvirostris*

La specioj el kiuj oni trovis fosiliojn ene de tiu genro estas multaj:

* *Tetrao conjugens* (komenco de Plioceno de centra Eŭropo)
* *Tetrao rhodopensis* (komenco de Plioceno de Dorkovo, Bulgario)
* *Tetrao partium* (komenco de Plioceno - fino de Plejstoceno de sudorienta Eŭropo)
* *Tetrao macropus* (fina Plioceno - komenco de Plejstoceno de Hungario)
* *Tetrao praeurogallus* (komenco - mezo de Plejstoceno de orienta Eŭropo)
* *Tetrao tetrix longipes* (Plejstoceno de okcidenta Eŭropo)

## Vidu ankaŭ 
* Tetro (*Lyrurus*)
* Bonazio (*Tetrastes bonasia*)
* Kanada tetrao, (*Bonasa umbellus*)

Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Holarktisa faŭno
Kategorio:Tetraonedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Listo de flandraj municipoj

Tiu ĉi listo enhavas la 308 municipojn de la belga Flandra Regiono kaj la 19 municipojn de la Brusela Ĉefurba Regiono, do ĉiujn municipojn de la Nederlandlingva Komunumo de Belgio. 

Vidu ankaŭ: :Kategorio:Urboj de Belgio 

Kategorio:Belgio
Positio Fraternitatis Rosae Crucis

La **Positio Fraternitatis Rosae Crucis** estas dokumento de la Rozkruca Ordeno, AMORC kaj la kvara rozkruca manifesto. Ĝi estis publikigita dum la mondkongreso de AMORC en 2001 en Gotenburgo, Svedio.

La *Positio* priskribas la problemojn de la nuna stato de la mondo kaj la rozkrucan utopion:

* Politikistoj estas humanismaj kaj servas la socion.
* Sciencistoj estas spiritualismaj.
* Mizero kaj malriĉeco ne plu ekzistas.
* Monda registaro ekzistas kaj laboras por la interesoj de la tuta homaro.
* Spiriteco estas vivmaniero.
* Ekzistas Universala Religio bazita sur kono de Diaj leĝoj, kaj ne sur kredo.
* La trajtoj de homaj rilatoj estas amo, amikeco kaj frateco.

## Eksteraj ligiloj 
* Positio Fraternitatis Rosae Crucis  

Kategorio:Manifestoj
Kategorio:Rozkrucismo
Nigrakola longvosta fazano

eta|300px|
La **Nigrakola longvosta fazano** aŭ Strivosta fazano (*Symaticus humiae*) estas specio de la ordo de kokoformaj birdoj kaj familio de fazanedoj. Temas pri rara kaj malmulte konata fazano. La scienca nomo rememoras Mary Ann Grindall Hume, edzino de la brita naturalisto en Barato Allan Octavian Hume.

Ĝi loĝas en la okcidenta kaj suda montoregionoj de Junano en Ĉinio, kaj vidiĝas ankaŭ en norda Tajlando, norda Birmo, Asamo de Barato kaj Pakistano.

El la kvin specioj de longvostaj fazanoj la Nigrakola estas la plej bela kaj granda arbara fazano. Ĝi longas ĝis 90&nbsp;cm kaj pezas 1&nbsp;kg. Ĝian tutan korpon kovras kaŝtanbruna plumaro. Ĝia kapo estas grizbruna, la haŭto ĉirkaŭ la okuloj estas nuda kaj malhelruĝa, la irisoj brunecoranĝaj, la beko flaveca, la gorĝo kaj kolo metalecbluaj al nigrecaj; la supraj dorso kaj brusto surhavas koloron de kupra sulfido, la malsupra dorso, lumbo, supraj kovraj plumoj de la longa vosto kaj la malsupra brusto estas nigrecbrunaj, kun sablokoloraj kaj brunblankaj makuletoj; ambaŭ ŝultroj surhavas larĝajn blankajn makulojn, la flugiloj estas malhelbrunaj, ankaŭ kun blankaj makuloj, la ventro brunruĝa kaj la malsupraj kovraj plumoj de la vosto nigraj. La vosto estas sufiĉe longa, je ĉ. 50&nbsp;cm, grizkolora kun transversaj strioj nigraj kaj brunaj, kiuj estas alterne vicigitaj, la eksteraj vostoplumoj sin prezentas plejparte kaŝtanaj. La femala birdo havas korpan plumaron de kaŝtanbruna koloro, ŝia verto estas flavbruna, la supra korpo estas kun nigraj transversaj strioj kaj la supra dorso kun lancoformaj blankaj makuloj. Ŝia gorĝo estas blankeca, la ventro sablokolora kaj la vosto blankapinta.

Tiuj orientalisaj birdoj loĝas sur vastaj herbejoj aŭ en maldensaj arbaroj de pinoj kaj kverkoj sur rokoriĉaj montodeklivoj 1,000-3,000 m. super la marnivelo. Ili ofte vagadas pare aŭ grupe por serĉi manĝaĵojn. Ili flugas malalte kaj malrapide.

La dieto konsistas ĉefe el vegetala materialo. Manĝas glanojn, berojn, semojn, arbajn radikojn, junajn foliojn kaj ankaŭ vermojn, araneojn kaj aliajn insektojn. Ili malofte krias kaj la obtuza krio estas apenaŭ aŭdebla, tial oni nomas la birdon *muta koko*.

Aprilo kaj majo estas ilia pariĝa tempo. Ili ne konstruas neston kaj la birdinoj demetas ovojn en natura terkavo aŭ kaverneto, kie amasiĝas velkintaj folioj, bastonetoj, plumoj aŭ sekaj herboj. Ĝenerale, ili kovas ĉiufoje 6-8 ovojn, sed foje eĉ 3 al 12, kiuj similas al kokaj ovoj sed estas iom malpli grandaj, kun koloroj blanka aŭ malhelflava.

La birdoj estas tre malmultaj kaj la plumoj tre belaj, ĝuste pro tio oni devas bone protekti ilin. Ĝis nun ili neniam montriĝis en ĉinaj zooj.

Pro pliiĝanta habitatoperdo, fragmentata populacio kaj troa ĉasado por manĝo, la **Nigrakola longvosta fazano** estas konsiderata kiel preskaŭ minacata ĉe la Ruĝa Listo de IUCN de minacataj specioj. Ĝi estas listita en Apendico I (1) de CITES.

## Vidu ankaŭ 
* Centra-hindoĉinaj sekaj arbaroj

## Referencoj 
*  Preskaŭ Minacata.

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet 
* Ruĝa Listo de IUCN

Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Fazanedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Nigra presbito

La **nigra presbito** (*Presbytis francoisi*) el la ordo de primatoj kaj familio de cerkopitekedoj vivas en Gŭangŝji kaj Gujĝoŭ de Ĉinio kaj ankaŭ en la Hindoĉina Duoninsulo. La presbito havas maldikan kaj longan korpon kun malgranda kapo, longaj brakoj, kruroj kaj vosto. Sur ĝia kapo troviĝas tufo da nigraj haroj. Ĝi estas kovrita de nigra hararo, escepte de la strioj da blankaj haroj ĉe ambaŭ vangoj de buŝanguloj ĝis subo la oreloj. Ĝi longas je ĉ. 50 centimetroj kaj pezas 10 kilogramojn, kaj ĝia vosto estas 80 centimetrojn longa. 

La nigraj presbitoj loĝas en arbaroj de la tropika kaj subtropika zonoj kaj ĝenerale aktivadas kaj serĉas nutraĵojn sur arboj. Ili estas spritaj kaj facilmovaj kaj lertas en grimpado kaj saltado. Ili kutime vivas laŭ familio, kiu konsistas el unu plenaĝa virsimio kaj tri aŭ kvar simiinoj kaj iliaj idoj. La nigraj presbitoj vivantaj en Gŭangŝji de Ĉinio pliparte loĝas en arbaroj sur kalkoŝtonaj montoj, sur kies krutaĵoj troviĝas multaj kavernoj kaj fendoj. Nokte ili ofte dormas en tiuj kavernoj kaj fendoj aŭ en arbaroj, frumatene ili ekagas por serĉi kiel manĝaĵojn foliojn, sovaĝajn fruktojn, burĝonojn kaj florojn. Tagmeze, kiam fariĝas varmege, ili ripozas en ombroj de densaj arboj. En vespero ili denove ekagas por serĉi nutraĵojn kaj revenas al siaj loĝlokoj post satmanĝado. Ĝenerale ili agas sur arboj kaj malofte surtere. Ili iras kvarpiede, sed kelkfoje ankaŭ kuras per la postaj kruroj laŭ arbobranĉoj, saltante de unu arbo al alia. Krom folioj, floroj kaj fruktoj, ili manĝas ankaŭ insektojn. Ĝenerale ili malofte trinkas akvon, ĉar iliaj manĝaĵoj estas akvoriĉaj, kaj nur en vintro aŭ en senpluva tempo ili iras trinki ĉe rivereto aŭ ĉe akvofonto. La nigra presbito povas generi en la tuta jaro. Post kiam la presbitino gravedas kvin aŭ duonan monatojn, ĝi naskas unu idon, kiu estas kovrita tutkorpe de helflava hararo.

Kategorio:Primatoj
Siberia lagopo

La **Siberia lagopo** aŭ **Falcipeniso** (*Falcipennis falcipennis* aŭ *Dendragapus falcipennis*) estas mezgranda birdo de la ordo kokoformaj kiu vivas en nordorienta Azio, nome en Siberio, de kie devenas la komunlingva nomo. Ĝi estas tre simila al la Kanada lagopo de Nordameriko, al kiu ĝi estas tre proksime rilata.

## Disvastiĝo 
La Siberia lagopo ĉefe loĝas en arbaroj de piceo, abio, lariko kaj pino. Ties teritorio estas pleja sudorienta Rusio en Siberio, kaj malgranda populacio iam loĝis en neloĝata malproksima nordorienta Ĉinio, kie ili estas probable formortintaj. Temas pri teritorio en la malgranda Ŝingan-montaro kaj malsupra baseno de la rivero Hejlongĝjango de nordorienta Ĉinio. Ĉefe ili vivas en la regiono inter la supra baseno de la rivero Leno kaj la rivero Usuli kaj Saĥaleno.

## Aspekto 
eta|maldekstra|200ra|
eta|290ra|dekstra|Masklo dum ekflugo.(Foto: Franz Hafner)
Ĝiaj flugplumoj aspektas falĉile.

La plumoj de la birdino tre similas al tiuj de la virbirdo, sed estas multe pli malhela kaj bruneca.

Por la reprodukta sezono la masklo faras memmontradajn ceremoniojn kiuj montras la ĉefajn karakterojn. Temas pri nigreca birdo kiu havas la subajn partojn tre markatajn per blankaj makuloj disponitaj horizontale el suba brusto suben. En dorso estas pli malgrandaj kaj pli malabundaj blankaj markoj. La vosto estas malhelbruna al nigreca kun rimarkindaj blankaj plumopintoj. La brusto kaj la kapo estas nigraj, sed en la kapo videblas tre **markata ruĝa superokula marko** kaj blanka traokula strio.

## Kutimaro 
[eta|290ra|maldekstra|Taŭga [biotopo (Foto: Franz Hafner)]]
La Siberia lagopo falcipenisoj vivas en abiaroj, picearoj kaj falfoliaj pinaroj, kie kreskas ankaŭ rubusoj, riboj kaj aliaj berodonaj arbedoj kaj herboj, aŭ en montaj arbaroj inter kampoj kaj herbejoj.

Ili vivas unuope, manĝas ĉefe vegetaĵojn inkl. de ŝosoj, burĝonoj, semoj, beroj k.a.

La nesto estas konstruita surgrunde per pajloj, bastonetoj kaj tigetoj. La ino demetas ĉirkaŭ 6 vojn kremokolorajn iom punktecajn.

## Konservostatuso 
eta|290ra|dekstra|Ovoj en nesto (Foto: Franz Hafner)
La Siberia lagopo estas klasata kiel Tutmonde Minacata fare de Birdlife International pro habitatoperdo kaŭzata de pliiĝanta espluatado de arbaroj kaj pro arbarincendioj. Konservoklopodoj gravas por malpliigi la riskon de tiu palearktisa specio.

## Vidu ankaŭ 
* Lagopo
* Kanada lagopo
* Siberia piceo

## Referencoj 
*  Preskaŭ Minacata.

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet 

Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Tetraonedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Ĉina giganta salamandro

alternative=Velemlok čínský zoo praha 1.jpg|eta
La **ĉina giganta salamandro** (*Megalobatrachus davidianus* aŭ *Andrias davidianus*) estas amfibio el la ordo de urodeloj kaj familio de kriptobranĥedoj en la genro *Andrias*, kiu troviĝas en la norda, suda kaj sudokcidenta partoj de Ĉinio. [eta|**Ĉinaj gigantaj salamandroj** (*Andrias davidianus*) vendotaj en restoracio de [Ĝeĝjango, Ĉinio. Ili estas en la luksa manĝokomerco kaj faras ilin alloga celo por ŝtelĉasado.]]Ĝi estas la plej granda el la amfibioj en Ĉinio kaj en la mondo. Ĝi longas unu metron, maksimume 2 metrojn kaj pezas 40-50 kilogramojn. Ĝi havas platan kaj larĝan kapon, grandan buŝon, multajn malmolajn segilformajn dentojn sur la makzeloj, malgrandajn okulojn, platan kaj dikan korpon kaj verukoj sur la ventro kaj dorso, mallongajn kaj dikajn membrojn kun kvar dorso, mallongajn kaj dikajn membrojn kun kvar fingroj sur ĉiu antaŭa membro kaj kvin membrane interligitaj piedfingroj sur ĉiu malantaŭa membro, kaj longan kaj platan voston. Ordinare ĝi estas bruna kun nigraj makuloj sur la dorso kaj ĝia ventro helbruna aŭ blanka. La koloro varias laŭ medio. La haŭto estas glata kaj malseketa kun glueca sekreciaĵo. Ĝia krio similas al ploro de bebo, pro tio ĝi nomiĝas ankaŭ *beba fiŝo*.

La ĉina giganta salamandro vivas en klaraj kaj malaltteperaturaj montriveretoj 200-1 000 metrojn super la marnivelo. Tage ĝi sin kaŝas en kavernoj kaj nokte aktivadas unuope. Ĝi estas feroca kaj karnovora. Ĝi nutras sin ĉefe per salikokoj, kraboj, fiŝoj, ranoj, serpentoj, musoj, birdoj k.a. Por kapti nutraĵon, nokte ĝi atendas kun pacienco ĉe la bordo. Kiam ĝi trovas celaĵon, ĝi tuj atakas kaj englutas ĝin. Ĝi havas fortan digestadon kaj eltenemon kontraŭ malsato. Longtempa malsato ne povas rimarkeble perdigi ĝian korpopezon. Ĝi vintrodormas de novembro ĝis la venonta aprilo. La salamandrino demetas ĉiufoje pli ol 300 ovojn ĉenformajn en majo kaj junio. La kovado daŭras tri semajnojn. La novnaskito manĝas nur vegetalojn kaj post du jaroj ĝi ekprenas akvajn insektojn, salikoketojn kaj krabetojn. Ĝi kreskas malrapide. Tri-jara ĝi longas nur 20&nbsp;cm. kaj maturiĝas post kvin jaroj.

## Ĉe homoj 
La ĉina giganta salamandro havas altan ekonomian valoron. Pro grandkvanta kaptado ĝi jam alproksimiĝas al pereo en nemalmultaj lokoj, tial nepre necesas severa protektado al ĝi.

La granda, tute akvoloĝanta Ĉina giganta salamandro, specio kiu estis malpliiĝanta draste ĉefe pro persekutado kiel nutrofonto kaj por tradicia medicino, estas indiĝena de la basenoj de la Flava Rivero kaj de aliaj ĉinaj riveroj. Ĝi estas bredata en grandaj nombroj en kelkaj partoj de Ĉinio kaj genetikaj studoj montris, ke la kaptita salamandraro estas ĉefe indiĝena de la baseno de la Flava Rivero. Ĉar tiuj estis ofte liberigitaj reen en la naturo, la flavrivera tipo de Ĉina giganta salamandro estas disvastigita en aliaj partoj de Ĉinio, kio iĝas genetika problemo por la aliaj tipoj.

## Referencoj 
Kategorio:Salamandroj
Reĝino

**Reĝino** povas esti:
* Reĝino reganta – ina monarko, kiu regas en sia propra rajto kun la sama statuso al reganta reĝo.
* Reĝino regenta – ina monarko, kiu regas provizore, dum la reginta reĝo estas senkapabligita aŭ mortinto, sed la heredanto ŝajna estas minora. 
* Reĝedzino – edzino de reganta reĝo.
* Reĝina vidvino – la vidvino de forpasinta reginta reĝo
* Reĝina patrino – patrino de reganta reĝo aŭ reĝino 

## Reganta reĝino 
En la historio, virinaj reĝoj estis ne tre oftaj, ĉar en multaj reĝlandoj la heredaj reguloj aŭ tute malpermesis al virinoj heredi la tronon, aŭ nur permesis en tre specialaj cirkonstancoj (ekz-e manko de ajna ebla vira heredunto).

Vidu: Listo de monarĥinoj

## Reĝedzino 
Kiel virinaj reĝoj estis maloftaj en la historio, tiel viraj reĝedzoj estis ankaŭ malofte. Cetere, kiam reganta reĝino edziniĝis, ofte ŝi devis rezigni ŝian tronon al li. Do, reĝedzinoj estas oftaj.

Vidu: Nereganta reĝino

## Apartagilo
* Reĝino (Saskaĉevano), urbo en Kanado
* Queen, rokgrupo


Kategorio:Nobelaj titoloj
Kategorio:Monarkio
Konuro

[eta|[Suna konuro]]
[eta|[Nendaj-konuro]]
**Konuroj** (angle kaj france *conure*) estas netaksona grupo de malgrandaj kaj mezgrandaj papagoj kun mallonga korpo kaj relative longa vosto. Oni ĝenerale uzas tiun ĉi terminon por anoj de kelkaj genroj en familio de neotropisaj papagoj el subfamilio *Arinae*. Estiel nescienca termino, la vorto "konuro" estas plejparte uzata en birdobredada kulturo, sed ĝi jes aperas en sciencaj verkoj, aparte kiel parto de kutimaj nomoj de certaj genroj kaj specioj.

## Genroj 
Iam ĉiuj birdoj nomataj konuroj estis unuigitaj en unu parafiletikan genron *Conuropsis*. Poste pro disvolvo de metodoj de filogenetiko, aparte de molekula filogenetiko, la genro estis dispartigita je kelkaj novaj genroj, iuj el kiuj eĉ ne estas tre parencaj. Jen la (probable nekompleta) listo de genroj kies specioj estas nomataj konuroj:
* *Aratinga* — aratingoj aŭ veraj konuroj
* *Pyrrhura* — ruĝavostaj konuroj
* *Eupsittula* — brungorĝaj aratingoj aŭ konuroj
* *Psittacara* — palbekaj aratingoj aŭ konuroj
* *Conuropsis* — unu specio, Karolina konuro (formortinta)
* *Cyanoliseus* — unu specio, Patagonia konuro
* *Enicognathus* — smeraldaj konuroj
* *Guaruba* — unu specio, ora aratingo aŭ konuro
* *Leptosittaca* — unu specio, Anda konuro
* *Ognorhynchus* — unu specio, ororela konuro
* *Thectocercus* — unu specio, blukrona aratingo aŭ konuro

## Referencoj 
Kategorio:Papagoj
Kategorio:Papagoformaj
Frato

**Frato** estas viro (aŭ pli ĝenerale besto), kiu havas la saman gepatron, kiun havas la antaŭe priskribita homo.

Frato estas relativa nocio. Ĉiam oni povas diri nur ke la unua estas frato de la dua, sed oni ne povas diri ke iu estas simple frato.

Ankaŭ estadas diversaj okazoj pri tio, kiam fratoj havas la sama(j)n:
*ambaŭ gepatrojn;
*nur patron, oni konsideras ilin *duonfratoj* ;
*nur patrinon, oni konsideras ilin *duonfratoj*.

## *Frato* en religia senco
Ankaŭ la vorto **frato** povas signifi ne biologia rilato, sed religia aŭ morala parenceco. Ĝenerale monaĥoj estas nomataj *fratoj*. En kelkaj eklezioj, sektoj, aŭ religiaj grupoj, ĉefe kristanaj, samreligianoj nomas sin *fratoj* aŭ *kunfratoj*.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (15, kaj nur unu pri fratino) proverboj pri frato en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Fratino
* Bofrato
* Bofratino
* Frateco (Aragona Esperanta Societo)
* Parenceco
* *Libereco, Egaleco, Frateco*
* Vikivortaro: ,
Tragopano

**Tragopano** estas genro de birdoj en la familio de Fazanedoj. Ili estas nomataj ankaŭ "kornofazanoj" pro la du brilkoloraj, karnecaj kornaĵoj sur la kapo, kiuj povas rektiĝi dum la amindumaj dancoj. La genro havas 5 agnoskitajn speciojn.

## Specioj 
* Nigrakapa tragopano, *Tragopan melanocephalus*
* Karmezina tragopano aŭ Satirusa tragopano *Tragopan satyra*
* Ĉina tragopano aŭ Teminka tragopano *Tragopan temminckii*
* Grizabdomena tragopano aŭ Blankaventra tragopano, *Tragopan blythii*
* Flavventra tragopano, Kabota tragopano aŭ Flavabdomena tragopano *Tragopan caboti*

eta|maldekstra|Kapoj de masklaj tragopanoj

## Priskribo 
Ĉiuj estas endanĝeritaj. Kiel rekonebla karaktero estas belaj gorĝobildoj kiuj diferencigas la speciojn.

La scienca nomo aludas al la kornaĵoj, ĉar temas pri komponaĵo de *tragus* (virkapro) kaj la senhonta duonkapra diaĵo *Pajno* (kaj ĉe la kazo de la Satirusa tragopano, aldonante la kompanojn de Pajno por plia emfazo). Ties kutimo de nestumado en arboj estas unika inter fazanedoj.
eta|Ovoj de tragopanoj kaj de aliaj fazanoj

## Notoj 
Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Fazanedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Tilototritono

alternative=Emperornewt2.jpg|eta|316x316ra|Emperornewt2
La **tilototritono** (*Tylototriton* spp.) estas el la ordo de urodeloj kaj familio de salamandredoj. Sube estas ĝiaj ses specioj: La daljang-a tilototritono (*T. Taliangensis*) troviĝas en Siĉŭan, Ĉinio. Ĝi havas brunnigran koloron sur la dorso, mandarinan koloron ĉe la malantaŭo de la kapo kaj verukojn sur la korpoflankoj. La ĝenhaj-a tilototritono (*T. Chinhaiensis*), kun brunnigra dorso kaj 12 verukoj malgrandaj sur la korpoflankoj, loĝas en Ĝenhaj de Ĝeĝjang-provinco, Ĉinio. La andersona tilototritono (*T. Andersoni*) vivas en Hajnan-insulo. Ĝi estas kun brunnigra dorso, larĝa kaj malalta kilo ĉe la kapoflankoj, 12-16 verukoj sur la korpoflankoj kaj ruĝeta koloro sur verukoj kaj sulketoj de la supraj vostonaĝiloj kaj sen planda elstaraĵo. La nevusa titotritono (*T. Asperrimus*), kun brunnigra dorso, 12-16 verukoj sur la korpoflankoj, fortika kilo sur la kapoflankoj kaj planda elstaraĵo, troveblas en Gansu, Siĉŭan, Gujĝoŭ, Gŭangdong kaj Gŭangŝji. La veruka tilototritono (*T. Verrucosus*) de Junnan havas klarajn oranĝkolorajn makulojn sur la dorso, 14-16 tuberajn verukojn kaj oranĝkolorajn dorson, kapflankojn kaj membrojn. La gujĝoŭ-a tilototritono (*T. Kweichowensis*) vivas en okcidenta Gujĝoŭ. Densaj verukoj vidiĝas sur ĝiaj korpoflankoj. La malantaŭa flanko de la kapo, ungoj kaj piedfingroj estas oranĝkoloraj. 

Plimulto de la nomitaj bestoj estas en cilindra formo, kun fortikaj membroj, el kiuj la antaŭaj membroj havas po kvar fingrojn kaj la malantaŭaj kvin fingrojn. Ili moviĝas helpe de svingo de la korpo kaj vosto. Dum naĝado ili alkroĉas la apendicojn al sia korpo. Surtere ili antaŭen moviĝas puŝate de la malantaŭaj membroj. Ilia haŭto estas maldelikata. Ili vivas en malseka loko mobrata de densaj arboj sur la monto. Tage ili sin kaŝas en rokfendoj aŭ sub falintaj folioj kaj iras serĉi nutraĵon nokte. Ili estas karnovoraj. Ili faras internan fekundiĝon. La bestoj enprenas la sperman veziketon en la kloakon. Ili demetas ovon en printempo. La idoj kun eksteraj brankoj kutime vivas en akvo. Ili kreskigas unue la antaŭajn membrojn kaj poste la malantaŭajn sen evidenta metamorfozo.

Kategorio:Salamandroj
Fratino

**Fratino** estas virino, kiu havas la saman gepatron, kiun havas la antaŭe priskribita homo (antropologie nomata *ego*).

Fratino estas relativa nocio. Ĉiam oni povas diri nur ke la unua estas fratino de la dua, sed oni ne povas diri ke iu estas simple fratino.

Ankaŭ estadas diversaj okazoj pri tio, kiam fratinoj havas la sama(j)n :
*ambaŭ gepatrojn ;
*nur patron, oni konsideras ilin *duonfratinoj*;
*nur patrinon, oni konsideras ilin *duonfratinoj*.

## *Fratino* en religia senco
Ankaŭ la vorto **fratino** povas signifi ne biologian rilaton, sed religian aŭ moralan parencecon. Ĝenerale monaĥinoj estas nomataj *fratinoj*. En kelkaj eklezioj, sektoj, aŭ religiaj grupoj, ĉefe kristanaj, samreligianoj nomas sin *fratinoj* aŭ *kunfratinoj*.

## Vidu ankaŭ
*Frato
*Bofrato
*Bofratino
* Fratinoj Gonzáles
*Vikivortaro: , 

Kategorio:Familio
Justa uzo

**Justa uzo** (honora uzo; ) signifas jurdoktrinon de la anglousona kopirajta sistemo, kiu permesas iagradan uzon, citadon de subkopirajtaj materialoj (bildo, teksto, sono) — sen permeso de la aŭtoro — se tio ne damaĝas la interesojn de la aŭtoro.

«Justa uzo» estas fakfrazo kun speciala signifo.

Lawrence Lessig skribis en sia libro «Libera kulturo», ke praktike la koncernaj leĝoj estas tiel malklaraj, kaj ilia malobservo tiel severe punata, ke por multaj kreuntoj «justa uzo» preskaŭ ne eblas. Li nomis la situacion, kiam ĉia ajn kreo postulas, ke la kreonto ricevu permeson de iu — kaj kontraŭ kiu «justa uzo» devus protekti — «permeskulturo» ().

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Vikipedio:Regularo pri justa uzo
* Publika havaĵo
* Libera programaro

Kategorio:Juro pri intelekta proprieto
Jacksonville (Florido)

center|eta|650px|

**Ĵaksonvilo** () estas metropolo en Kantono Duval en subŝtato Florido en Usono. Ĝi estas kantona ĉefurbo.

En 2004 Ĵaksonvilo havis 777.704 censitajn loĝantojn kaj areon de 2.264,5 km² (13 % el ĝi estas akvo). Per tiu ĉiu areo ĝi estas la plej granda urbo en la 48 koneksaj ŝatoj de Usono. (Urbo Anchorage en Alasko havas pli grandan areon.) Laŭ loĝantaro ĝi estas la plej granda urbo en Florido kaj la 13-a plej granda en Usono. Ĝia aglomeraĵo havas pli ol milionon da loĝantoj.

Ĉiuj teritorioj de Kantono Duval estas konsiderataj partoj de Jacksonville; tamen ekzistas kvar apartaj municipaj administracioj en *Baldwin*, *Neptune Beach*, *Atlantic Beach* kaj *Jacksonville Beach*.

Ĵaksonvilo origine havis la nomon *Cowford* (= bova vadejo), ĉar Sanktjohana Rivero tie estas mallarĝa kaj permesis transirigon de bovaroj. En 1822 la urbo ricevis la nomon de la unua teritoria guberniestro de Florido, Andrew Jackson, kiu poste iĝis la 7-a prezidento de Usono.

## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo
* Pri ĝia historio (en)

Kategorio:Urboj de Florido
Kategorio:Metropoloj
Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Aminoalkoholo

**Aminoalkoholo** estas kemia kombinaĵo, en kiu troviĝas kaj la hidroksila kaj la (-OH) kaj la aminogrupo (-NH2).

## Aminoalkoholoj 
* Etanolaminoj
* Heptaminolo
* Izoetarino
* Norepinefrino
* Propanolaminoj
* Sfingozino

Kategorio:Aminoj
Kategorio:Alkoholoj
Aminosukero

En la kemio, **aminosukero** entenas primaran aminogrupon en loko de la hidroksila grupo.

Kutimaj ekzemploj por tio estas

* Galaktozamino
* Glukozamino
* Sialika acido

Kategorio:Aminosukeroj
Werdau

**Werdau** (prononcu ) estas urba komunumo en Germanio, kiu ekde 1990 estas parto de la federacia lando Saksio. Ĝis la 31-a de julio 2008 ĝi estis la administra centro de la distrikto Zwickauer Land; ekde la 1-a de aŭgusto 2008 tiu distrikto kun najbaraj distrikto kaj eksterdistrikta urbo kunfandiĝis al nova distrikto Zwickau, kaj la urbo estas parto de tiu nova distrikto. Fine de  la urbo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon interalie kun Neukirchen oriente, Zwickau oriente, Lichtentanne sudoriente, Fraureuth sude, Mohlsdorf-Teichwolframsdorf en la najbara distrikto Greiz okcidente kaj Langenbernsdorf nordokcidente.

Inter 1952 ĝis 1990 la loĝloko apartenis al la distrikto Karl-Marks-urbo de orienta Germanio. 

## Esperanto en Werdau 
Hermann Albrecht Naumann enkondukis Esperanto-kursojn en la mezlernejoj de Werdau en 1920 kaj 1922.

## Eksteraj rilatoj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra| 

Kategorio:Distrikto Zwickau
Kategorio:Urboj de Saksio
Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Saksio
Heterocefalo

**Heterocefalo** aŭ **nuda talpo-rato** https://web.archive.org/web/20030713034208/http://www.xs4all.nl/~pilger/wfp/mamulu8.htm (*Heterocephalus glaber*) estas tute eksternorma ronĝulo el orienta Afriko. Ĝi estas malvarmsanga mamulo (la sola konata); ĝia socia strukturo pli similas al la sociaj (t. n. eŭsociaj) insektoj ol al tipaj ronĝuloj. Ĝia haŭto ne entenas la ĥemiaĵon "Substanco P", kiu estas bezonata por transmisii akran doloron al la centra nerva sistemo. Ĝiaj longegaj supraj incizivoj (tranĉodentoj) elhaŭtiĝas super la supra lipo, tiel ke ĝi povas ronĝadi sen malfermi la buŝon. Ĝi ŝajne ĝuas ronĝadi betonon. Kaj ĝi povas vivi pli ol 20 jarojn – senkompara aĝo por malgranda ronĝulo. Jen, el neŭtrala vidpunkto, tute malnormala ronĝulo.

La heterocefalo loĝas en sekaj terenoj de Kenjo, Etiopio kaj Somalio, proksime de la ekvatoro. Ĝi manĝas ĉefe radikojn kaj tuberojn (ekzemple batatojn) kaj estas rigardata kiel foriginda pro la damaĝo, kiun ĝi kreas ĉe agrokampoj.

Kolonio de heterocefaloj (meze ĉ. 75 individuoj) kreas longan serion de tuneloj kun dise kavigitaj ĉambroj. La heterocefalo fosas ĉefe per la malantaŭaj piedoj, per kiuj ĝi malantaŭen balaas. La kolonio havas (simile al abeloj kaj formikoj) nur unu fekundan inon, la "reĝinon", al kiu servadas la ceteraj kolonianoj. La reĝino estas la plej longa membro de la kolonio; due rangas la generantaj viruloj (maskloj). La ceteraj membroj servas kiel soldatoj (gardante la enirejojn en la tunelaron), rikoltantoj, nutrantoj ktp.

La heterocefaloj estas preskaŭ blindaj kaj imunaj al la dolorego de brulvundoj kaj tranĉoj, sed ili havas akrajn sensojn pri aŭdo kaj flaro, kaj bone sentas tertremojn kaj premojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Heterocephalus_glaber.html Paĝo pri besta diverseco
* http://www.news.cornell.edu/releases/Aug99/rat_mamm.hrs.html Multampleksa artikolo de universitato Cornell

Kategorio:Ronĝuloj
Christian Rosencreuz

**Christian ROSENCREUZ**  (ankaŭ *ROSENKREUZ* aŭ *ROSENKREUTZ*, "Kristiano Roza Kruco"; 1378–1484) estas la legenda fondinto de la Rozkruca Ordeno, nun ĝenerale rigardata kiel literatura fikciulo kreita de germana luterana teologo Johann Valentin Andreae (1568–1654).

Kvankam la nomo Christian Rosencreuz ne estas malkaŝita ĝis la tria rozkruca manifesto, *Nuptiae Chymicae*, li estas la heroo de la unuaj du rozkrucaj manifestoj, *Fama Fraternitatis* kaj *Confessio Fraternitatis*, nomata simple "Frato R.C."

Laŭ legendo, Christian Rosencreuz malkovris kaj lernis la antikvajn esoterajn sciojn dum pilgrimado en la Oriento en la 15-a jarcento. Li poste fondis kaj ekestris mistikan frataron, la "Frataron de la Rozkruco". Sub lia gvido estis konstruita templo nomata la "Templo de la Sankta Spirito". 120 jarojn post lia morto (kiu okazis en plena sekreteco), alia rozkruca Frato malkovris lian kadavron, kiu estis perfekte konservita - kiel C.R.C. antaŭdiris - en ĉambro kiun li estis konstruinta kiel kompendion de la universo.

## Vidu ankaŭ 
* *Fama Fraternitatis*
* *Confessio Fraternitatis*
* *Nuptiae Chymicae*
* Rozkrucismo

## Referencoj 

Kategorio:Germanaj alkemiistoj
Kategorio:Kristanaj kabalistoj
Kategorio:Germanaj mistikuloj
Kategorio:Literaturaj roluloj
Kategorio:Fikciaj germanoj
Kategorio:Fikciaj religiuloj

Kategorio:Fikciuloj de la 15-a jarcento
Unial

**Unial** estas nomo de du planlingvoj:

**Unial*, Esperantido de Weisbart
**Unial* de Henrik Molenaar, plej evoluigita formo de l' Universal de la sama aŭtoro

## Vidu ankaŭ
*Uniala
Bellevue (Vaŝingtonio)

**Bellevue** (elparolu [BEL-vju]; esperante, ***Belvjuo***) estas la plej granda orienta antaŭurbo de Seatlo, Vaŝingtonio, Usono. Ĝi havas pli ol  loĝantojn, kaj estas kvina urbo en Vaŝingtonio laŭ la nombro de loĝantoj. Antaŭ 50 jaroj ĝi estis malgranda rura komunumo kun beraj kultivejoj.

Dosiero:Map of USA highlighting Washington.png|
Dosiero:WAMap-doton-Bellevue.PNG|
Dosiero:Bellevue park skyline.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ci.bellevue.wa.us/
Árpád Abonyi-Nagy

**ABONYI-NAGY Árpád** [abonji-nadj a'rp'd] (1916-2???) Esperantisto ekde 1932. Li estis sekretario de la urba Esperanto-grupo en Békéscsaba, unu el la fondintoj de la kooperativa Esperanto-movado en Hungario kaj redaktoro de ties revuo *Kooperativa Stelo*. Librotenisto, pensiita en 1976. Inter liaj verkoj en manuskripto: Historio de la Esperanto-teatro. HEA-komitatano 1963/73. UEA-FD en Békéscsaba ekde 1981. Li estis distingita per Pro Esperanto de HEA en 1986.

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Patrino

**Patrino** aŭ **matro** estas la virina generinto de infano. Plejparto da animaloj (inkluzive de homoj) estas generitaj de patrino kaj patro. Ĉe homoj, patrina rilato povas havi biologian, socian, aŭ leĝan signifon, laŭ la rilato. Biologia patrino naskis infanon. La karesvorto uzata de infanoj por nomi sian patrinon estas *panjo*.

La patrino de edzo aŭ edzino estas bopatrino.

Dosiero:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Rest (1879).jpg|
Dosiero:Andrea Solario 002.jpg|
Dosiero:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Maternal Admiration (1869).jpg|
Dosiero:Sikkim 1.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Patrino Tero
* Patrofiguro
* Tago de patrinoj

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (12, kaj 6 pri patro) proverboj pri patrino en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj pri patrinoj 

## Referencoj 
Kategorio:Patrineco
Kategorio:Familio
Ernő Csiszár

**Ernő CSISZÁR**, hungare **CSISZÁR Ernő** [ĈIsa:r ERnoe], foje en Esperanto **Ernesto Csiszár** (naskiĝis la 29-an de decembro 1940 en Zádorfalva, mortis la 26-an de majo 2017 en Várpalota) estis hungara gimnazia instruisto pri historio kaj geografio kaj esperantisto. Li estas aparte konata pro plurjara ĉeforganizado de la Renkontiĝoj de Esperantistaj Familioj (REF) kaj pro sia sindediĉo al la temo pri dulingva denaska edukado, en kiu unu el la lingvoj estas Esperanto. Li kun sia edzino Zsuzsa Csiszár kreskigis du filinojn, ambaŭ kiel denaskajn esperantistojn, Nóra kaj Pálma Csiszár. En 1995 li publikigis la libron *Dulingve - pli simple* pere de Universala Esperanto-Asocio (UEA). Csiszár estis distingita de Hungara Esperanto-Asocio (HEA) per la Honorinsigno de HEA en 1987.

## Vivo 
Ernő Csiszár naskiĝis la 29-an de decembro 1940 en la vilaĝo Zádorfalva kaj studis historion kaj geografion en la Universitato de Debrecen. Li eklaboris kiel gimnazia instruisto en la urbeto Abaújszántó, naskiĝloko de Kolomano Kalocsay, kie li ankaŭ ekkonis sian estontan edzinon Zsuzsa Csiszár. En 1969 kune kun Zsuzsa li eklernis Esperanton de László Molnár. En 1970 li ekinstruis en gimnazio de la urbo Várpalota. La gimnazia direktoro subtenis Esperanton, kaj tiel Csiszár povis instrui krom historio kaj geografio ankaŭ la lingvon internacian. Li verkis metodikajn artikolojn kaj adaptis lernolibron de la Zagreba metodo al la hungara lingvo.
Ernő kaj Zsuzsa geedziĝis en 1972. Ili edukis siajn du filinojn, Nóra (1974) kaj Pálma (1975), kiel desnaskulojn. La familio rolis kiel gastigantoj en Pasporta Servo, kaj dum jardeko la paro organizis la Renkontiĝojn de Esperantistaj Familioj (REF) kaj ankaŭ junularajn renkontiĝojn.
En 1987 Hungara Esperanto-Asocio lin distingis per la Honorsinsigno de HEA, kaj en 1995 UEA publikigis lian libron *Dulingve - pli simple* kiel duan numeron de la serio "Kajeroj por multlingveco".
Csiszár mortis la 26-an de majo, 77-jaraĝa. La entombigo de lia korpo, kiel same al tiu de la edzino, okazis en la tombejo de Szalafő, apud la urbeto Őriszentpéter, kie okazis pluraj REF-oj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* *Dulingve - pli simple* en la Katalogo de UEA
* [Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=ernö+csiszar&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Ernő Csiszár en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Arĝenta fazano

La **Arĝenta fazano**, *Lophura nycthemera* el la ordo de kokoformaj birdoj kaj familio de fazanedoj troveblas ĉefe en arbaroj, ĉefe de montoj, de kontinenta Sudorienta Azio, precize en multaj provincoj de orienta kaj suda Ĉinio, en orienta Birmo, norda kaj centra Tajlando kaj la Hindoĉina Duoninsulo. Estas enmetitaj populacioj de Havajo kaj en kelkaj lokoj de kontinenta Usono.

La masklo estas nigrablanka, dum la ino estas ĉefe bruna. Ambaŭ seksoj havas nudan ruĝan vizaĝon kaj ruĝajn krurojn (kio separas ĝin el la grizeckrura Kalifazano). Ĝi estas komuna en Birdobredado, kaj ĝenerale restas komuna en naturo, sed kelkaj el la subspecioj (ĉefe *whiteheadi* el Hajnano, *engelbachi* el suda Laoso, kaj *annamensis* el suda Vjetnamio) estas raraj kaj minacataj. aŭ *Gennceus*. Nune la ĉefaj fakuloj lokigas la Arĝentan fazanon en *Lophura*.

La Arĝenta fazano estas proksime rilata al la Kalifazano kaj oni scias ke ambaŭ specioj inter si hibridiĝas. La situo de la taksonoj *lineata* kaj *crawfurdi* okazigis polemikon, ĉar kelkaj fakuloj traktis ilin kiel subspeciojn de la Kalifazano kaj aliaj kiel subspeciojn de la Arĝenta fazano. Ili havas grizecajn krurojn kiel ĉe la Kalifazano, sed ties plumaro estas pli proksima al tiu de kelkaj subspecioj de la Arĝenta fazano. Aldone, kiel ĉe la Arĝenta fazano, *lineata* kaj *crawfurdi* troviĝas oriente de la rivero Iravadio, grava zoogeografia barilo, dum ĉiuj aliaj subspecioj de la Kalifazano troviĝas okcidente de tiu rivero (*oatesi*, subspecio de la Kalifazano, estis foje konstatita oriente de tiu rivero,). Baze sur analizoj de DNA, oni ĵus konfirmis, ke *lineata* kaj *crawfurdi* estu konsiderataj kiel subspecioj de la Kalifazano.

Kun tiuj du kiel subspecioj de la Kalifazano, la Arĝenta fazano havus 15 subspeciojn.

## Aspekto 
eta|maldekstra|250px|Arĝenta fazano montranta fajnan striecon super blankega ĝenerala plumaro
Tiu estas specio kun tre evidenta kaj klara kazo de seksa duformismo.

La virbirdo estas blanka kun multe da nigraj fajnegaj strioj sur la supra korpo ĉefe ĉe flugiloj kaj vosto. Sur ĝia kapo estas blunigra plumtufo kaj estas ankaŭ similkolora strizono el gorĝo al subaj partoj. Ĝia longa vosto estas plejparte blanka. La birdino estas olivecbruna tutkorpe kun nigraj plumoj sur la nuko.

Pli precize temas pri relative granda fazano, kies maskloj ĉe la plej grandaj subspecioj havas totalan longon de 120 al 125&nbsp;cm, inklude voston de ĝis 75&nbsp;cm, dum maskloj de la plej malgrandaj subspecioj rare atingas 70&nbsp;cm de totala longo, inklude voston de ĉirkaŭ 30&nbsp;cm..

## Vidu ankaŭ 
* Centra-hindoĉinaj sekaj arbaroj

## Notoj 

Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Fazanedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Zeloto

**Zeloto** estis ano de hebrea teokratia partio, kiu volis perforte instali sur la tero la regnon de Dio kaj uzadis la terorismon kiel religian procedon. Zelotoj batalis kontraŭ la Romia okupacio, provinco Judeo kaj poste Palestino .

Metafore estas zeloto fervora kaj obstina adepto de ia religio aŭ doktrino.

**Futbalaj zelotoj** estas preskaŭ fanatikaj admirantoj de iu futbala teamo, kiuj entuziasme akompanas siajn futbalistojn al iliaj matĉoj. Ili estas armitaj per klubaj flagoj, laŭte aklamas kaj kuraĝigas sian teamon. Bedaŭrinde ofte ili ankaŭ kaŭzas interbatiĝojn kun la zelotoj de la rivala klubo aŭ trairas la urbon detruante montrofenestrojn de vendejoj kaj kantante la kluban himnon.

## Vidu ankaŭ 
* fano
* huligano

## Referencoj 
Kategorio:Judismo
Kategorio:Sporto
Michaëlle Jean

**Michaëlle JEAN** (naskiĝis en 1957 en Haitio) estis la 27-a ĝenerala guberniestrino de Kanado, komisiito de Elizabeta la 2-a. Ŝi oficis de la 27-a de septembro de 2006 ĝis la 1-a de oktobro 2010.

Ŝi estas haitidevena virino, kiu fuĝis kun siaj gepatroj en 1968 de Haitio al Kebekio. Ŝi fariĝis ĵurnalisto ĉe Radio-Kanado. Ŝin nomumis en aŭgusto de 2005 je la ceremonia posteno la kanada ĉefministro Paul Martin.

Ŝi studis en la universitato de Ottawa, poste en Italio. Michaëlle Jean iĝis la unua landkonata kolorhaŭta radia kaj televida raportisto en Kanado.

Ŝi havas adoptitan filinon (Maria-Eden el Haitio).

Ŝi sekvis Adrienne Clarkson-n, la unuan azianon en tiu ĉi posteno.

La 30-an de novembro 2014 en Dakaro, Senegalo, ŝi elektiĝis kiel ĝenerala sekretario de Franclingvio (Francophonie). Unua virino en tiu posteno, unua ne afrika ĝenerala sekretario. Ŝi sekvas Sinjoron Abdou Diouf el Senegalo.

## Vidu ankaŭ 
* Guberniestro ĝenerala de Kanado

Dosiero:Personal Coat of Arms of Governor General of Canada Michaëlle Jean.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20061212132839/http://www.cbc.ca/canada/story/2005/09/25/jean_citizenship_20050925.html
* http://www.gg.ca/media/doc.asp?lang=e&DocID=4516  
* http://www.gg.ca 
* https://web.archive.org/web/20050805233630/http://www.cbc.ca/news/background/governorgeneral/michaelle_jean.html 

Kategorio:Ĝeneralaj guberniestroj de Kanado
Kategorio:Kamaradoj de la Ordeno Kanada
Tajpilo

eta|Smith Premier el 1889.
eta|Olivetti Valentino el 1969.
[eta|[Mignon (tajpilo) modelo 2 el 1906]]
**Tajpilo** aŭ **skribmaŝino** estas meĥanika aparato provizita per klavoj, per kiu oni povas meti literojn sur papero. Antaŭ la invento de la tajpilo oni skribis leterojn kaj ankaŭ oficialajn dokumentojn per mano, ofte fare de skribistoj. Ekde la apero de la komputilo, kaj speciale de la tekstprilaborilo, la tajpilo preskaŭ ne plu estas uzata.

## Historio 
La tajpilo estis inventita en 1867 de Christopher Sholes, Carlos Glidden kaj Samual W. Soule. La patento estis vendita kaj alvenis ĉe E. Remington and Sons (kiu de origine faris kudromaŝinojn). La unua komerca tajpilo estis farita de Remington je la 1-a de marto 1873 en Ilion, Nov-Jorkio.

Ekde meze de la 20-a jarcento oni uzis ankaŭ la elektrajn tajpilojn. Ili havis elektromotoron, sekve oni nur tuŝis la butonojn. Iom simila maŝino estis la telekso. Fine de la 20-a jarcento la komputiloj transprenis taskojn de la maŝina skribado.

## Tajpilo en Esperanto 
Ne estas konataj multaj tajpiloj per kiuj oni povas tajpi Esperantajn literojn kun la ĝustaj supersignoj. Montriĝis ke ekzistas muzeo en Nederlando kiu pretas akcepti tiun tajpilon por sia kolekto, nome la Muzeo de Mekanikaj Heredaĵoj (nederlande: *Mechanisch Erfgoed Centrum*) en Dronten.

## Bildaro

Dosiero:Schreibmaschinen-Typen.jpg|Tajpmarteloj
Dosiero:Typenzylinder Mignon Modell 4, Bj. 1924 (2009-02-09).jpg|Tajpcilindro
Dosiero:IBM-Kugelkopf (2. Generation).jpg|Tajpglobo
Dosiero:Triumph-Adler Daisy wheel Cubic PS-92800.jpg|Tajprado

## Vidu ankaŭ
* Olivetti
* Undervud
* Underwood
* Telekso

## Referencoj 
Kategorio:Mekaniko
Kategorio:Skribo