open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andropaŭzo

**Andropaŭzo** (latine *climaterium virile*) estas vorto kreita analogie al menopaŭzo, kaj indikas la malpliigon de produktado de viraj hormonoj ĉe maljunuloj. Ties simptomoj estas ofte konfuzaj kaj malprecizaj, ĉar male al menopaŭzo, ĝi ne okazas al ĉiuj individuoj, kaj ne al ĉiuj kun la sama intenso. Plej ofte prezentiĝas malforteco, palpitacioj, elĉerpiĝo, incitiĝemo, deprimeco, maltrankvileco, ŝvitemo, kongestatakoj ktp. Ofte indikas malkapablon aŭ malemon al seksa vivo.
Male al menopaŭzo, kiu estas normala fenomeno de virina vivo, andropaŭzo povas esti rigardata kiel malsano.

Kategorio:Andrologio
Kategorio:Plenkreskeco
Prostato

eta|Angla diagramo pri la posicio de la prostato
**Prostato** estas vira glando. La prostato troviĝas inter la urin-vezika cerviko kaj la uretro. Kvankam ĝi estas akcesora genera glando, pro apudeco ĝi povas forte influi sur la vezikon kaj ties funkciojn. Hipertrofio de prostrato estas ofta ĉe maljunuloj.

La prostata hipertrofio (nenormala trograndiĝo de tiu glando) estas renkontata precipe ĉe maljunaj viroj, kiuj suferis de kronika prostatito. Ĝi manifestiĝas komence per malfacila kaj ofta urinado (pisado) dumnokte; poste la veziko ne povas malpleniĝi komplete, kaj la malfacila ofta urinado intensiĝas kaj aperas eĉ dumtage. Se la paciento ne submetiĝas al trafa kuracado, la veziko disstreĉiĝas kaj sekve la kvanto da urino, kiu postrestas en ĝi post urinado pliiĝas; la simptomoj antaŭe menciitaj pliintensiĝas kaj aperas novaj: digestaj perturboj, difektŝanĝo de la ĝenerala stato kaj eĉ grava difekto de nutrado. Kelkaj komplikaĵoj povas aperi: urinreteno, poguta malreteno, hematurio, infektoj ktp.

## Vidu ankaŭ 
Prostata masaĝo (sub anusa seksumado, pegado)


Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Ekzokrinaj glandoj
Lipcani

**Lipcani** [lipkanj] estas malgranda vilaĝo en Moldavio, Besarabio, proksime al areo kie la limoj de Ukrainio, Moldavio kaj Rumanio renkontiĝas. Lipcani situas sur la bordoj de la rivero Prut, kiu formas la limon al Rumanio. La limo al Ukrainio daŭras kelkajn kilometrojn norde. Lipcani foras ĉ. 40 km de la urbo Ĥotin.

Aliaj nomformoj de Lipcani: *Lipkanı* (*Липканы* ruse ), *Lipkon* (*ליפקאַן‎* jide).

La nomo de la vilaĝo venas de tio, ke tie setlis Lipka-tataroj en 1699. Ĝi iĝis en 1812 parto de Rusio. En 1904, fervoja linio interligis Lipcani kaj Novoselica.

La loko apartenis inter la du mondmilitoj al Rumanio. La teritorion akiris Rusio en 1940. La konkerantaj germanaj fortoj murdis dum la dua mondmilito judojn de la vilaĝo.

La vilaĝo venis fine de la dua mondmilito al Sovetunio (1944), post malfondo de Sovetunio al Moldavio.

Kategorio:Vilaĝoj de Moldavio
Jaremĉe

**Jaremĉe** (, ) estas urbo de Ukrainio. Ĝi apartenas al la Ivano-Frankivska provinco, en la okcidenta parto de la lando. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La loko estas konata pro la kuracakvo kontraŭ tuberkulozaj malsanoj. Ĝia karesnomo estas "Perlo de la Karpatoj", ĉar ĝin ĉirkaŭas arbaraj, pitoreskaj montaraj pintoj.

Ĝi estis fondita fine de la 18-a jarcento, kadre de la aŭstria imperio ene de la kronlando Galicio. Post mallonga interveno de novembro 1818-novembro 1919 en la Okcident-Ukraina Popola Respubliko ĝi okupiĝis inter 1919 kaj 1939 de la Dua Pola Respubliko. Tiam ĝi estis populara turisma centro, kiu graviĝis ĉiujare. Sekve de 1939-1991 la urbo kaj ĉirkaŭa regno sekve de la sekreta aldona protokolo de la Molotov-Ribbentrop-pakto (krom mallonga okupo fare de nazia Germanio kadre de la dua mondmilito) estis en Ukraina SSR de la ruse dominita Sovetunio, ekde 1977 konsideriĝas urbo de provinca signifo, kaj ekde 1991 estas parto de la sendependa respubliko Ukrainio. 

Spektebla estas en la loko pluraj historiaj lignaj ortodoksaj preĝejoj kaj fervoja viadukto super valo de Prut (30 m).

La parlamento de Ukrainio decidis la 14-an de decembro 2006 ŝanĝi la nomon **Jaremĉa** al "Jaremĉe". La decido okazis laŭ urba referendo, rekomendoj de la urba kaj provinca konsilioj.

## Vidu ankaŭ 
* Jaremĉe (stacidomo)
* Listo de urboj en Ukrainio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Urboj en Ivano-Frankivska provinco
Malsano de Basedow

**Malsano de Basedow**, ankaŭ nomata **malsano de Graves** aŭ **malsano de Graves-Basedow** estas malsano en tiroido. Malkrovis ĝin Robert James Graves kaj Karl Adolph von Basedow sendepende ĉirkaŭ 1840.

La Basedowa malsano estiĝas, kiam la hipertrofiita (trograndiĝinta) tiroida glando enverŝas en la sangon sian sekreciaĵon tro abundan aŭ difektŝanĝitan. Aperas tiam simptomoj de nerva toksiĝo ĉe la komenco: maltrankvileco, palpitacioj, incitiĝemo, sendormeco, malvigleco. Poste aperas konstanta tro rapida pulso; mola, sendolora, ofte pulsanta strumo (kropo); elstarantaj okuloj, kaj tremantaj manoj. La fizionomio estas karakteriza: fiksa rigardo, tro vasta interpalpebra aperturo, senpalpebrumado. Kiam la paciento rigardas malsupren, la supra palpebro ne sekvas la okulon, kiel ĉe sana homo, sed restas senmova. La okuloj estas brilaj kaj malsekaj. Kiam la eksoftalmio (troelstarantaj okuloj) estas tre granda, povas okazi inflamo kaj eĉ detruo de la korneo.

La haŭto estas malseka kaj ŝvitema. Kelkfoje aperas iom da febro. Malgraŭ bona apetito la paciento kontinue malgrasiĝas. Liaj haroj ofte defalas kaj liaj ungoj iĝas rompiĝemaj. La kora aktiveco kreskas kaj ties batado povas atingi ĝis 160 ĉiuminute, ne malkreskante dum la ripozo. Oftaj laksoj intensigas la malgrasiĝon. Glikozo en urino povas aperi post enstomakigo de malgranda kvanto da sukero. La nerva maltrankvilo manifestiĝas per angoro, agitiĝo kaj tremantaj movoj, naŭzo, kordoloro, ŝvitatakoj kaj kramfoj, kiuj povas konduki eĉ al mensa perturbo. Pro muskola atrofio povas prezentiĝi gamba malforteco. Sen trafa kuracado, aparte en malfavoraj vivkondiĉoj, la morto fine alvenas pro kora trolaciĝo.

Kategorio:Malsanoj de tiroido
Kategorio:Tiroido
Kategorio:Aŭtoimunaj malsanoj
Siret

**Siret** (, , , Seret, ) estas urbeto en la plej norda parto de Rumanio. Ĝi situas en la distrikto Suceava kaj en la historia regiono Bukovino. Laŭ la stato de  en la urbeto vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km²; en 2002 estis 9 400 loĝantoj. Ekde la fino de la Dua Mondmilito, la limo al unue Ukraina SSR, ekde 1991 la Respubliko Ukrainio, situas rekte ĉe la norda limo de la komunumo; de la komunumocentro ĝis la limpasejo estas 4 kilometroj norden. En la sama direkto, en distanco de 40 kilometroj, nun en Ukrainio, situas la urbo Ĉernivco (rumane Cernăuţi, germane Czernowitz aŭ Tschernowitz, hungare Csernyivci, hebree צ'רנוביץ, Cernobic kaj jide טשערנאוויץ, Tŝernovic), la tradicia ĉefurbo de la regiono Bukovino. Pro tiu pozicio hodiaŭ Siret estas limurbo al Ukrainio kaj gravas kiel limpasejo.

## Historio 
La urbo estis unuafoje menciita en 1340. En la mezepoko, la urbo gravis en la Princlando Moldavio. Kiel parto de Norda Moldavio, Siret en 1775 iĝis parto de Aŭstrio, pli poste parto de la kronlando Bukovino.

## Personoj 
* Vasile Andru (* 1942 † 2016), rumana verkisto, vizitis tie mezlernejon
* Elisabeth Axmann (* 1926 † 2015), germana verkistino, naskiĝis tie
* Marian Simion Florea (* 1847 † 1907), rumana teologo kaj etnografo, estis pastro tie inter 1877 kaj 1883
* Edgar Hilsenrath (* 1926 † 2018), jud-germana verkisto, kaŝis sin dum la dua mondmilito tie, ĉe la geavoj
* Leo Katz (* 1892 † 1954), jud-aŭstra verkisto, naskiĝis tie
* Elisabeta Lipă (* 1964), rumana remistino (kvarfoja olimpika venkinto), naskiĝis tie

## Partneraj urboj 
Partneraj urboj de la komunumo interalie estas (elektiĝis ĉiuj urboj pri kiuj jam estas Esperantaj artikoloj)

*  Altea, Valencilando, Hispanio
*  Bad Kötzting, Bavario, Germanio
*  Bellagio, Lombardio, Italio
*  Chojna kaj Dębica, Pollando
*  Granville, Normandio, Francio
*  Holstebro, Danio
*  Houffalize, Valonio, Belgio
*  Judenburg, Stirio, Aŭstrio
*  Karkkila (Högfors), Finnlando
*  Kőszeg, Okcidenta Transdanubio, Hungario
*  Marsaskala, Malto
*  Meerssen, Nederlando
*  Prevezo (Πρέβεζα), Grekio
*  Prienai, Litovio
*  Sherborne, Dorset, Anglio
*  Sigulda, Latvio
*  Sušice, Ĉeĥio
*  Zvolen, Slovakio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Biserica Nasterea Sf. Fecioare Maria din Siret18.jpg|
Fosta primărie a orașului Siret.JPG|
Biserica Sfântul Onufrie din Mănăstioara-Siret20.jpg|
Siret Holocaust memorial, Holon cemetery, Israel.jpg|

Kategorio:Urboj de distrikto Suceava
Kategorio:Urboj de Rumanio
Fumio Hayasaka

**Fumio Hayasaka** (jap. 早坂 文雄, 19-a de aŭgusto 1914 - 15-a de oktobro 1955) estis japana komponisto.

Loĝante en Sapporo, Hayasaka estis memlerninto. Komence, li estis orgenludisto por la loka preĝejo. Siaj unuaj komponaĵoj (precipe preludoj) en la juneco montris jam altan lertecon. Li komencas komponi por la japana kino en 1938. Dum siaj dek kvin jaroj de aktiveco, li laboras kun la pli grandaj nomoj de la japana kino, nome Kenji Mizoguchi kaj precipe Akira Kurosawa, kaj estis konsiderita kiel unu el la pli grandaj komponistoj vivintaj. Sia pli elstara verko estas certe la titola muziko de la filmo *Sep samurajoj* (1954). Sia brilanta kariero finiĝis abrupte kiam Hayasaka mortis pro tuberkulozo kun 41 jaroj en Tokio, meze en la laboroj kun Kurosawa. La skolano de Hayasaka, Masaru Sato, kontinuigis lian vivoverkon.

Hayasaka kombinis la moder-modernan okcidentan muzikon kun la sonkoloroj de la japana muziko.

Kategorio:Japanaj komponistoj
Kategorio:Japanaj komponistoj de filmmuziko
Bingu wa Mutharika

**Bingu wa Mutharika** (naskiĝinta la  en Kamoto, mortinta la 5-an de aprilo 2012 en Lilongwe) estis ekonomikisto kaj Prezidanto de Malavio.

## Vivo 
Mutharika naskiĝis kiel filo de katolika bazlerneja instruisto. Li studis en Universitato Delhi en Barato, kie li diplomiĝis. Li laboris en publika servo de Malavio.

Li eklaboris en 1978 en la Unuiĝintaj Nacioj, kie li estis direktoro pri komerco kaj evolufinancado por Afriko. Li ŝanĝis al UN, ĉar li kontraŭis registaron de Hastings Kamuzu Banda. Post kiam Banda estis devigita liberaligi la landon, Mutharika kunfondis la partion United Democratic Front, kiu venkis en la unuaj plurpartiaj parlamentaj elektoj en 1994.

Tiutempe, Mutharika estis apoganto de UDF-gvidanto, prezidento Bakili Muluzi. Li baldaŭ kritikis ekonomian politikon de Muluzi kaj forlasis la UDF kaj en 1997 fondis propran partion (United Party (UP)). Lia partio malsukcesis en 1999 kaj Mutharika malfondis UP kaj aliĝis denove al UDF, post kiam li ricevis la postenon por gvidi la Centran Bankon de Malavio. Li iĝis ministro (2002) pri ekonomia planado kaj evoluo kaj Muluzi nomumis lin al sia posteulo.

Lia partio venkis la parlamentajn elektojn la  kontraŭ opozicianto John Tembo.

Li neglektis la okcidentajn proponojn kaj ekapogis la propran agrikulturon (prezon de agrokemiaĵoj). Tiel en 2007 ĉesis la malsato en Malavio kaj la lando eĉ povis eksporti nutraĵojn.

## Notoj 
Kategorio:Malaviaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Malavio
Kategorio:Malaviaj ekonomikistoj
Kategorio:Malaviaj romkatolikoj
Kategorio:Konvertitoj de kalvinismo al romkatolikismo‎
Jakovlev UT-2

La **Jakovlev UT-2** estis soveta edukaviadilo. Ĝi servis dum la dua mondmilito - krom Po-2 - kiel norma pilot-eduka aviadilo.

Jakovlev evoluigis ĝin en 1935 sub la nomo **AIR-20**, el la AIR-10.
Ĝi konsistis el ŝtofo-streĉitaj ŝtaltubaj ĉeloj kaj liberporta port-surfaco. Ĝi estis subflugila aviadilo el ligno, kiu estis streĉita per ŝtofo. La gvidilo estis ekipita en normala versio per streĉiloj.

La UT-2 posedis rigidan poŭpan irradon kun poxupa sporno. Oni povis alkonstrui eĉ naĝhelpilojn. Tiu versio estis **VT-2**.

Oni konstruis la UT-2 originale ŝanĝi la tipon de Po-2, sed UT-2 ne povis komplete plenumi tion. Oni produktis el ĝi ĝis 1948 ĉ. 7.243 pecojn.

La UT-2 estis uzata krom la Sovetunio en Hungario, Pollando kaj Jugoslavio.

## Teknikaj datenoj 
eta|UT-2

Kategorio:Civilaj aviadiloj
Kategorio:Militaj aviadiloj
Kategorio:Aviadiloj de Jakovlev
Aŭstra imperio

La Aŭstra Imperio (), estis multetna centra eŭropa Granda Potenco, ekzistanta de 1804 ĝis 1867. Regata de la Habsburg-dinastio, ĝi estis unu el la plej grandaj kaj plej popolriĉaj ŝtatoj en Eŭropo, malantaŭe Francio kaj Rusio.

Antaŭ la proklamo de la Aŭstra Imperio, la Arkiduko de Aŭstrio, kaj Sankta Romia Imperiestro, Francisko la 2-a regis pri multaj laŭleĝe sendependaj regnoj sub sia regado. Sekvante la kronadon de Napoleono Bonaparte kiel Imperiestro de la francoj, Francisko unuigis aŭstrajn havaĵojn en unuigitan registaron. Ĝi estis unu el la ĉefaj membroj de la Kontraŭ-Napoleona Koalicio, kvankam de 1809 ĝis 1813 ĝi estis aliancano de Napoleono. Post la Napoleonaj Militoj, Aŭstrio iĝis la prezidanto de la Germana Konfederacio (germane: Deutscher Bund) kaj furioza rivalo al Prusio.

La Aŭstra imperio estis markita de malstabileco pro sia multetna kaj aŭtoritatema naturo, post la Eŭropaj Revolucioj de 1848 ĝi preskaŭ kolapsis antaŭ ol ekstera helpo stabiligis la imperion sufiĉe. Ĝi konkuris kun Prusio pri domineco super la aliaj germanlingvaj ŝtatoj, ĉefe pri la "Germana Demando" antaŭ ol la temo estis solvita en 1866 kun la Aŭstro-Prusia Milito. En 1867 la imperio estis anstataŭigita per la Aŭstra-Hungara Imperio, kiu mem daŭrigus por pliaj 50 jaroj

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Aŭstrio
* Cislajtio
* Translajtio
* Germana Aŭstrio
* Blazonoj de Aŭstrio
* Imperiestro de Aŭstrio
* Landopartoj de Aŭstrio-Hungario
* Reĝlando Bohemio
* Reĝlando Galicio kaj Lodomerio


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1804
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1867
Ike Turner

**Ike Wister TURNER** ( – ) estis usona muzikisto, bandestro, talent-serĉisto, muzik-produktisto, plej konata pro sia laboro kun sia iama edzino Tina Turner kiel duono de la dueto Ike kaj Tina Turner. Kun kariero de pli ol 5 jardekoj, la repertuaro de Ike Turner inkluzivis bluzon, ĵazon, soulon, rokon, kaj funkon. Kune kun sia eks-edzino, li estis induktita en la *Rokenrola Halo de Fameco* en 1981.

Kategorio:Usonaj muzikistoj
Kategorio:Ĵazmuzikistoj
Kategorio:Soulaj muzikistoj
Kategorio:Blusaj muzikistoj
Kategorio:Funkaj muzikistoj
Kategorio:Usonaj gitaristoj
Kategorio:Usonaj pianistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 5-an de novembro
Kategorio:Mortintoj la 12-an de decembro
Gotard-tunelo

La **Gotard-tunelo** estas la unua fervoja tunelo tra la Gotardmontaro, kiu trapasas la tutan alpan ĉenon. La Gotard-tunelo ligas la kantonon Tiĉino kun la kantono Urio. Dum longa tempo ĝi estis kun sia longeco de 15 003 m la plej longa tunelo tra la Alpoj, ĝis tiun rolon transprenis la tunelo de Simplono.

## Vojo 
maldekstre|eta|200ra|Montara tranĉo laŭlonge de Gotard-tunelo
De la norda tunelenirejo je alteco de 1106 m en Göschenen la tunelvojo supreniras dum ĉirkaŭ 8&nbsp;km ĝis la disiĝpunkto je alteco de 1151 m. Post du kilometroj sekvas interne en la tunelo la kantonlimo inter Tiĉino kaj Urio kaj post pliaj kvin kilometroj sekvos la suda tunelenirejo je alteco de 1142 m super la marnivelo apud Airolo. La trajnveturado tra la tunelo daŭras nuntempe proksimume 9 minutojn.

## Konstruo 
eta|250ra|maldekstra|Mermorejo por la mortintaj gotard-tunel-laboristojLa konstruo de la tunelo komenciĝis la 13-an de septembro 1872. Norde la enirejo situas en Göschenen; la suda enirejo situas en Airolo. Ĝis ĝia malfermo la 22-an de majo 1882 daŭris preskaŭ 10 jarojn. La konstruado kostis multajn homajn vivojn, kaj la laborkondiĉoj de la ĉefe italaj ministoj estis teruraj. 177 laboristoj mortis dum la konstrulaboroj, multaj pro falantaj rokoj aliaj pro akcidentoj de la minejtrajnoj. En tiu cifero ne inkluzivas la viktimoj de labormalsanoj. Je la 27-a de julio 1875 en Göschenen ribelis la laboristoj. Ili strikis blokante la tunelenirejon kaj postulis unu frankon pli altan salajron tage. Alvokita milictrupo de 21 soldatoj el Altdorf pafis al la strikantaj laboristoj. Kvar laboristoj mortis kaj pluraj estis vunditaj. 80 laboristoj forveturis post ĉi-tiuj eventoj.

## Gotarda Baza Tunelo 
Gotarda Baza Tunelo estis decidita en 1996, la borado de la tunelo finiĝis en 2011 kaj ekuziĝis en decembro 2016. Ĝi estas  longa. La norda enirejo situas en Erstfeld; la suda enirejo situas en Biasca. Ĝi estas la plej longa fervojtunelo en la mondo. Ĝis 2016 la plej longa tunelo estas Sejkan (tunelo) en Japanio, inter Honshu kaj Hokkaido, kiu longas je . La inaŭguro de la Gotarda Baza Tunelo okazis la unuan de junio 2016 en ĉeesto de la kompleta Federacia Konsilio, de François Hollande, prezidanto de Francio, Angela Merkel, kanceliero de Germanio, Matteo Renzi, prezidanto de Italio. Dum la konstruado, kiu daŭris 17 jarojn, mortis 9 laboristoj.

## Vidu ankaŭ 
* Sankt-Gotardo (montpasejo)
* Friedrich Moritz Stapff
* Gotardo-aŭtovojtunelo

Kategorio:Fervojaj tuneloj en Svislando
Kategorio:Kantono Urio
Kategorio:Kantono Tiĉino
Pálháza

**Pálháza** [pAlhAza] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Sátoraljaújhely. La loknomo signifas: domo de Paŭlo. Pálháza estas la plej malgranda hungara urbo. 
eta|maldekstre|Fervojeto en Pálháza

## Geografio 
Pálháza situas en malebenaĵo, laŭ flankovojoj, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Sátoraljaújhely troviĝas 16, Sárospatak 28, Miskolc 88, Budapeŝto 256 km.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1389. La husanoj, poste la turkoj ofte suferigis la vilaĝon. En 1711 pesto kaj incendio okazis. Segilmuelejo ekfunkciis en  1875, poste ankaŭ arbara fervojeto. En 1958 oni komencis minadi bonkvalitan kaolinon. Pálháza ricevis la rangon urbo en 2005.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Pálháza) 2002
* Kalvinana preĝejo (Pálháza) 1826
* grek-katolika 1979

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Pálháza
George Alan Connor

**George Alan CONNOR** (naskiĝis en 1895 en Waterbury, Nebrasko, mortis en 1973) estis presisto, instruisto kaj profesia funkciulo de Esperanto-Asocio de Norda Ameriko.

Connor perlaboris sian vivon kiel printisto dum li estis en *normal school* en La Crosse, Viskonsino. Li servis en Vaŝingtono en la usona armeo. En la *New York City schools* li instruis grafikarton. Inter 1930-32 li ĉeestis en Sovetunion por komercaj kialoj.

Reveninte el Sovetunio, li sentis forte la bezonon de internacia lingvo. Li lernis Esperanton, instruis ĝin kaj vojaĝis viziti esperantistojn tra Sovetunio kaj okcidenta Eŭropo. Doris Tappan, kiun li edzinigis en 1944, ekinstruis Esperanton ricevinte sian magistran diplomon de Universitato Kolumbio.

Ekde la mezo de la 1940-aj jaroj la Connor-oj koncentriĝis pri la varbado en Usono kaj en Ameriko. Ili aktivis en Novjorko, en Esperanto-Asocio de Norda Ameriko. Ili kolektis Esperanto-librojn; post la morto de Connor lia edzino donis al la biblioteko de la universitato de Oregon kolekton kun tri mil libroj (unuoj-kun-aŭtoro) kaj 475 revuojn (seriaĵojn). Ili vojaĝis ankaŭ al suda Ameriko, ekzemple Brazilo.

Connor estis ĝenerala sekretario de EANA, redaktoro de *American Esperanto Magazine* kaj ankaŭ estrarano de Universala Ligo.

George Allen Connor atakis en *American Esperanto Magazine* la Universalan Esperanto-Asocion kaj precipe ties estraranon Ivo Lapenna, pro komunismemo aŭ manko de kontraŭkomunismemo. Sekve UEA eksigis lin kiel individuan membron kaj kun li ankaŭ la Esperanto-Asocion de Norda Ameriko, kiun li praktike estris kiel ĝenerala sekretario. Connor kaj EANA anticipis tion per propra eksiĝo.
## Verkoj
*kun Doris Tappan Connor: **Say it in Esperanto** . Eld. Dover Publications Inc. ; Novjorko, 1959.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de liaj libroj donitaj al biblioteko
* Reta tombejo de George Allen Connor

Kategorio:Historio de UEA
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Hudba z Marsu (muzikgrupo)

**Hudba z Marsu** (esperante: *Muziko el Marso*) estas slovaka skaa, roka kaj punka muzikgrupo.

## Historio 
En lernejo Štofo interkonatiĝis kun Macho kaj Vešpík. Ili fondis lernejan muzikgrupon *Miru mir*. Poste (ankoraŭ en lernejo) ili renomis ilian muzikgrupon al *Hudba z Marsu* laŭ ĉeĥa filmo Hudba z Marsu. Ĉi tiun nomon oni uzas ĝis nun. Ilia unua koncerto estis en Trnava en 1996.

La unua albumo eldoniĝis en 1998 kaj ili nomigis ĝin *Supervýlet*. Famaj kaj ŝatitaj kantoj el Supervýlet estis *Klára a Gogo* kaj *Je to leto*.

Dua albumo (*Cosmodisk*) oni eldonis en 2001. Kanto *Šakalík* preskaŭ popoliĝis. Al kanto *Astronaut* ili faris ankaŭ videon.

Poste kvarjara paŭzo kaj ŝanĝoj inter membroj en 2005 oni eldonis ilia ĝis nun lasta albumo *Trávnice*. Tre ŝatitaj kantoj estis *Výberové vibrácie* (ankaŭ video) kaj *Fialový kvet*. En *Fialový kvet* gastis *Barbora Koláriková (kromnomita Bábo)* el muzikgrupoj Chill On The Sun kaj Fairy Tail kaj *Palo Smolka*, kunkantisto kaj manaĝero de Zuzana Smatanová.

## Membroj 
* František Kosír (Ferdo) - trumpeto
* Peter Kadlic (Maco) - akordiono, klavaro
* Matúš Sitár (Matúš) - basgitaro
* Róbert Szegény (Sigi) - perkutinstrumentoj
* Michal Štofej (Štofo) - ĉefa voĉo, gitaro

### Pasintaj membroj 
* Marek Čechvala (Macho) - basgitaro
* Marek Vešper (Vešpík) - gitaro
* Tomáš Zámožík (Tom) - klavaro
* Katka Štefunková (Katka) - voĉo

## Diskografio 
* 1998 - Supervýlet
* 2001 - Cosmodisc
* 2005 - Trávnice
* 2009 - Idoli

### Iliaj kantoj en aliaj albumoj 
* 1999 - Top hity 4 Ska - reggae music (kanto *Rege*)
* 2000 - Punk rock made in Slovakia (kanto *Slečna*)
* 2002 - Demovnica (kanto *Compuphonic*)
* 2008 - FreshStyle (Disco) (kanto *Šakalík*, video *Astronaut*)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Slovakaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2010-2019
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1996
Atabego

**Atabego** (turke Atabey) estis turka nobela titolo, donita al administrantoj de pli malproksimaj provincoj. Mencio pri la uzado de la titolo atabego unuafoje aperis ĉe selĝukaj turkoj.

Kategorio:Titoloj

Kategorio:Historio de Turkio
Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio

eta|120|Konstruaĵo de la Tribunalo
La **Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio** estis speciala tribunalo kreita la  per rezolucio 827 de la Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj. Ĝia sidejo estis en Hago (Nederlando). Ĝi esploris kaj punis krimegojn faritajn ek de 1991 en la teritorio de iama Jugoslavio, precipe kadre de la militoj pri Jugoslavio kaj Kosovo.

La tribunalo konsistis el tri ĉambroj unuagradaj kaj unu apelacia ĉambro. Laborlingvoj dum la kunsidoj estis la angla kaj franca. Atestantoj kaj akuzatoj rajtis paroli en sia propra lingvo. Ĉiuj dokumentoj estis disponeblaj en la lingvoj bosna, kroata kaj serba.

Ĝi procesis kontraŭ 161 personoj.

La tribunalo ĉesis ekzisti la 31-an de decembro 2017).

## Vidu ankaŭ 
* Jugoslavaj Militoj
*Slobodan Praljak

Kategorio:Jugoslavio
Kategorio:Historio de Bosnio kaj Hercegovino
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Internacia juro
Garomo

**Garomo** estas familio de tabulludo kaj/aŭ lertecludo kune havantaj meĥanikojn kun bilardo. Tutmonde tiu ĉi ludo nomiĝas iom alie, barate kaj nepale eĉ ***fingra bilardo***.

## Deveno 
[Du infanoj kaj [monaĥino garomon ludantaj en Barato|eta|maldekstra]]
La deveno estas necerta. La plejparto el la fontoj sugestas ke tiu ĉi ludo havas baratan devenon. Sed aliaj fontoj indikas Ĉinion kiel devenlokon. Jemeno, Etiopio, Zimbabvo kaj Nordafriko ankaŭ estas sugestitaj eblaj devenaj regionoj. Okcidente, kie la ludo ofte similas bilardajn ludojn, eblus ke ĝi nedepende evoluis.

## Ekipo 
eta|La deknaŭ garomdiskoj estas metitaj ene de la ekstera cirklo.
La ludo ludatas sur lakita tavolligna tabulo kutime estanta 74 cm larĝa kaj longa. La anguloj ligas unu la alia per lignaj bufroj. La garomdiskoj estas diskoj kompareblaj kun hokedisko. La ludcelo estas bati aŭ puŝi per fingro relative pezan diskon – nomata *puŝilo* – tiel ke ĝi puŝu malpli pezajn diskojn por ke ili glitu en unu el kvar angulaj truoj. Ĉiam estas du grupoj de malsame kolorigitaj garomdiskoj, kutime nigre kaj blanke (aŭ simple nekolore). La du grupoj indikas la du ludistojn aŭ teamojn. Plia garomstono estas ruĝkolora kaj nomiĝas *reĝino*.
eta|dekstra|Garomdiskoj kaj du puŝiloj antaŭ ludkomenco. La reĝino meze situas.

## Regularo 
La ludcelo estas entruigi la proprajn garomdiskojn pli frue ol la kontraŭulo entruigas la siajn. Se propra disko estas entruigita, la koncerna ludisto denove rajtas puŝi. La ludgajnanto ricevas tiom multe da poentoj, kiom multe da diskoj la kontraŭulo ne entruigis. Se la ludanto entruigis la reĝinon, li ricevas tri pliajn poentojn. Ekde kiam ludisto havas 22 poentojn, la reĝinaj poentoj ne plu validas por tiu ĉi.

La reĝino estas neludebla antaŭ ol almenaŭ unu propra disko estas entruigita. Plie, la reĝino konfirmendas per propra disko. Tio signifas ke propra disko entruigendas je la sama puŝo aŭ plej malfrue je la sekvanta puŝo. Se la ludisto malsukcesas pri tio, la reĝino estas remetita sur la tabulmezo.

Oni metas la puŝilon tiel sur la tabulon, ke ĝi tuŝas la du bazajn liniojn, kiujn oni havas rekte antaŭ si mem. Ankaŭ la kontraŭulaj diskoj rekte alludeblas. Plie, oni ne rajtas dorsen puŝi la puŝilon.

La gajnanto estas la ludisto gajninta 25 poentojn.

## Fontindiko 
Tiu ĉi artikolo estas tradukita el la angla kaj la germana vikipediaj versioj.

Kategorio:Lertecludoj
Kategorio:Tabulludoj
Buĉaĉ

eta|200px|Rivero Stripa en Buĉaĉ, 2005
[eta|200px|Monumento al ukrainia poeto [Taras Ŝevĉenko, 2016.]]
[eta|175px|la malnova urbohalo de Buĉaĉ, kunlaboro de [Bernard Meretyn (arĥitekto) kaj Jan Jerzy Pinzel (skulptisto).]]
**Buĉaĉ** (; ; ; ) estas malgranda urbo situanta ĉe rivero Stripa (alfluanto de la rivero Dnestro) en Ternopila provinco, okcidenta Ukrainio. Ĝi estas administra centro de Buĉaĉa distrikto. Ĝi situas 135 km sude de Lvivo, en historia regiono de Galicio.

La urbo havis ĉ. 12.500 loĝantojn en 2001.

## Historio 
La unua mencio de Buĉaĉ okazis en 1260, tiutempe la areon regis poloj, judoj, armenoj. La teritorion de duono de la 14-a jarcento regis Pollando. La urbon konkeris en 1772 kaj 1775 la turkoj. La urbon aneksis en 1772 Aŭstrio - dum la unua dispartigo de Pollando - kaj posedis ĝis 1918.

La plej grava industrio komence de la 20-a jarcento estis uzino kun 200 laboristoj (ĉefe junulinoj), kiuj produktis lignajn ludilojn.

La urbo estis parto de la Okcidenta Ukrainio post la dua mondmilito, la urbon ricevis Pollando en 1923.

Komence de la dua mondmilito, Orientan galicion aneksis Sovetunio, tiel ankaŭ Buĉaĉon. En 1941, la areon invadis germanoj kaj murdis dum du deportoj 3100 judojn en ekstermejo Bełżec. Kadre de sia holokaŭsto murdis surloke ĉ.  judojn. Poste Sovetunio forpelis germanojn kaj kadre de ekziligoj en Sovetunio en la jaroj 1945-46 deportis  polojn kaj 239 judojn.

Ekde 1991, la urbo apartenas al la sendependa Ukrainio. En 2007 laŭ iniciato de loĝantoj estis konstruita monumento al Stepan Bandera.

## Famaj personoj 
* Alicia Appleman-Jurman
* David Heinrich Müller, ŝemidologo
* Emanuel Ringelblum
* Lee Strasberg, aktoro
* Mina Rosner
* Samuel Josef Agnon, nobelpremiita prozisto
* Simon Wiesenthal, ĉasisto de naziaj militkrimuloj
* Vilhelmo Francisko de Habsburgo-Loreno, politikisto

## Vidu ankaŭ 
* Buĉaĉ (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* geocities.com — Buĉaĉ


Kategorio:Urboj en Ternopila provinco
Franjo Tuđman

**Franjo TUĐMAN** [] (naskita la  en Veliko Trgovišće, mortinta la  en Zagrebo; alternativa skribo: Tudjman) estis oficiro, historiisto kaj politikisto. Je la  li estis elektita kiel prezidento de la jugoslavia subrespubliko Kroatio. Post la sendependiĝo de Kroatio li estis elektita ties unua prezidento, je la .

En 1995 Tuđman por Kroatio subskribis la Interkonsenton de Dayton, per kiu ekestis sendependa, federacia ŝtato Bosnio kaj Hercegovino.

Je la  li estis reelektita kiel prezidento; tia li restis ĝis sia morto. Je tiu tempo estis konsideroj akuzi lin ĉe la Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio; ties akuzo kontraŭ Ante Gotovina nomas Tuđman "parto de krima asocio", kiu celis perfortan kaj definitivan forpelon de la serboj el regiono Krajina. Sed la morto de Tuđman nuligis tiajn konsiderojn.

Tuđman estis membro de la Kroata Akademio de la Sciencoj kaj politik-scienca profesoro de la universitato de Zagrebo.

Kategorio:Kroataj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Kroatio
Krucistaj ŝtatoj

eta|300px|dekstra|Proksima Oriento en 1135 kun la turkaj, la arabaj kaj la krucistaj ŝtatoj.

eta|300px|Sekvantulaj ŝtatoj post la konkero de Bizanca imperio fare de la krucistoj
**Krucistaj ŝtatoj** estis aro de feŭdaj senjorujoj de okcidenteŭropa stilo, konstruitaj fare de krucistoj en periodo de krucmilitoj en Sankta Lando, Anatolio kaj Mediteraneo.

## Vid-al-vide al islamo 
La unuaj kvar krucistaj ŝtatoj estiĝis sur Proksima Oriento senpere post la unua krucista ekspedicio:
* **Edessa graflando**, estis la unua el la krucistaj ŝtatoj, ekzistanta en la jaroj 1098 - 1144, la unua grafo el Edessa estis Baldueno de Bouillon.
* **Antioĥia princlando** estis fondita en la jaro 1098 kaj falis en la jaro 1268. La unua antioĥia princo estis Bohemundo de Tarent.
* **Tripola graflando**, (Tripolo, urbo en Libano kaj ne ĉefurbo de Libio, estis fondita en la jaro 1104, la urbo mem estis konkerita je kvin jaroj pli poste kaj falis en la jaro 1288, la unua grafo el Tripolo estis Bernard el Toulous.
* ***Jerusalema reĝlando*** estis fondita en la jaro 1099 kaj falis en la jaro 1291 kun la falo de Akko, lastaj fortikaĵoj en la manoj de kristanoj, poste la krucistoj el Sankta Lando definitive elpelitaj. La unua reprezentanto de la nova ŝtato estis Godefroi de Bouillon, sed nur kun titolo *Ŝirmanto de Sankta tombo*. Post lia morto en 1100 estis kronita kiel reĝo jerusalema lia malpli aĝa frato Baldueno de Bouillon, la grafo el Edisija. La reĝlando dividiĝis en multajn feŭdajn senjorujojn, el kiuj la plej gravaj estas la jenaj kvar:
** Galilea princlando
** Graflando Jaffa kaj Askalon
** Senjorujo Oultrejordain
** Sidona senjorujo
Armena reĝlando en Kilikio ne estis pure krucista reĝlando. La reĝlanda statuso estis al tiu ĉi lando donita fare de papo Inocento la 3-a. Sur ties tronon pli poste venis krucista dinastio Lusignan, kiuj alproksimigis ĝin al okcidenta Eŭropo.

## Kipro 
Dum la tria krucmilito estis fondita **Kipra reĝlando**. La angla reĝo Rikardo la 1-a Leonkora konkeris Kipron de Bizanca imperio de ĉi tiea greka reganto Izako Komnennos survoje al Sankta Lando. El la eksa bizanca provinco estis kreita krucista reĝlando, sur kies trono eksidis en la jaro 1192 Guy de Lusignan, la eksa jerusalema reĝo. La reĝlando pereis, kiam la lasta reĝino vendis ĝin al venecianoj. Pli poste la insulo estis aldirita al Ordeno de templanoj, sed ĝi neniam servis al ili kiel bazejo.

## Rilataj temoj 
* Krucmilitoj
* Latina imperio

Kategorio:Krucmilitoj

Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Guillaume Legrant

**Guillaume Legrant** (**Guillaume Lemacherier**, **Le Grant**) (ĉ. 1405 – 1449) estis franca komponisto el la frua renesanco, kiu aktivis en Flandrio, Italio kaj Francio. Li estis unu el la unuaj komponistoj, kiuj skribis polifonie por diferenci inter pasaĝoj por sola kaj pluraj voĉoj en ĉiu parto.

## Vivo 
Neniu estas konata pri lia frua vivo, sed lia vera nomo (Lemacherier) sugestas francan devenon. Unuan fojon li estas menciita en ekleziaj registroj en 1405, kiam li estis kantisto en Bourges. Tie en 1407 li iĝis subpastro kaj li restis en Bourges ĝis 1410. La sekvaj ok jaroj enhavas neniun registraĵo pri liaj aktivecoj, sed li estis en Romo oktobre 1418, kiam li aniĝis la papan kapelon kiel kantisto, tiutempe sub papo Martino la 5-a; li restis tie ĝis 1421. Dum kiam neniu muzika aktiveco lia estas dokumentita en Francio, li tamen akiris tie prebendojn en la diocezo de Rouen. Ĉar li tenis unu finfine ĝis 1449, oni supozas, ke li tiam ankoraŭ vivis.

Ĉiuj liaj profanaj verkoj transvivantaj havas la formon de *virelaio,* unu el la *fiksaj formoj*.

## Verkoj 
Virelaioj (ĉiuj por tri voĉoj)

* ''Pour l'amour de mon bel amy*
* *Ma chiere mestresse et amye*
* *Or avant, gentilz fillettes*
* *La doulce flour* (prezentita en CMM kiel instrumenta peco)

Mesfragmentoj (ĉiuj por tri voĉoj)

* *Gloria*
* *Credo* (I)
* *Credo* (II)

## Fontoj 
* Craig Wright: "Guillaume Legrant", Grove Music Online, eld. L. Macy (atingo 16-an de junio 2007), (subscription access)
* Nigel Wilkins: "Virelai", Grove Music Online, eld. L. Macy (atingo 16-an de junio 2007), (subscription access)
* Gustave Reese, *Music in the Renaissance*. Novjorko, W.W. Norton & Co., 1954. ISBN 0393095304
* Howard Mayer Brown, *Music in the Renaissance''. Prentice Hall History of Music Series. Englewood Cliffs, Nov-Ĵerzejo; Prentice-Hall, Inc., 1976. ISBN 0-13-608497-4

## Referencoj 
Kategorio:Renesancaj komponistoj
Kategorio:Francaj komponistoj
Kategorio:Franc-flandra skolo
Listo de formoj de registaro

750px
**Signifo de unuopaj koloroj:** 

* **blua** - prezidentaj respublikoj
* **verda** - prezidentaj respublikoj kunigita kun parlamento
* **flava** - prezidentaj respublikoj, duonprezidenta sistemo
* **oranĝa** - parlamentaj respublikoj
* **ruĝa** - parlamentaj konstituciaj monarkioj, en kiuj la reganto ne havas personan plenuman potencon
* **lila** - konstitucia monarkio
* **purpura** - absolutisma monarkio
* **bruna** - respublikoj, kies konstitucio garantias rajton de registaro nur al unusola partio 
* **oliva** - soldataj diktaturoj

Kategorio:Politiko
Deniero

[eta|[Karolo la Granda, la fondinto de monunuo deniero]]
**Deniero** estis franka kaj poste ankaŭ franca monero, kiu estiĝis kaj komencis validi dum regado de Karolo la Granda komune kun kontista sistemo, kiam dek du denieroj egalis al unu souo kaj dudek souoj egalis al unu franca livro.

[eta|maldekstra|300px|historia deniero (ambaŭ flankoj), el la franka monfarejo en [Tuluzo (farita inter 793 kaj 812)]]

Kategorio:Historiaj monunuoj
Giancarlo Judica Cordiglia

**Giancarlo JUDICA CORDIGLIA** ([gian**kar**lo judika cordija] ; naskiĝis la 30-an de septembro 1971 en San Maurizio Canavese) estas itala dramisto, aktoro, dublisto, teatroestro, kinoaktoro kaj televidoaktoro.
Kukulio

La **Kukulio** (*Zenaida meloda*) estas konata ankaŭ kiel **Okcidenta perua turto**, kaj estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu estas loĝanto kaj reproduktanto en Peruo laŭ ideo de tiu dua nomigo. La vorto *Kukulio* devenas el la hispanlingva kaj antaŭe indiĝena vorto *Cuculí* kiu respegulas onomatopee la kanton de la specio. Ĝi estis unue priskribita en 1843 fare de la svisa natureciencisto Johann Jakob Barono Tschudi. Ĝi estas klasita kiel Ne Minacata (tio estas, "Malalta Zorgo") en la IUCN Internacia Ruĝa Listo. 

Ĝi estas tre parenca de la nordamerika Blankflugila turto (*Zenaida asiatica*), sed nun ĝi estas konsiderata kiel aparta specio fare de ornitologoj pro genetikaj kaj kutimaraj diferencoj (Johnson & Clayton, 2000). 

## Aspekto 
eta|maldekstre|250px|*Zenaida meloda* en Limo, Peruo.
La specio estas iom pli malgranda ol la Rokkolombo (28 cm). Tiuj turtoj estas brungrizaj supre kaj grizaj sube, kun rimarkinda blanka flugilmakulo kiu aperas kiel brila blanka dunlumo dumfluge kaj videblas ankaŭ ripoze kiel flugilbordo kaj longa, malhela marko ĉe suba vizaĝo. Plenkreskuloj havas bluajn (preskaŭ indigajn) bekon kaj makulon, senpluman haŭtaĵon ĉirkaŭ ĉiu okulo. La kruroj kaj piedoj estas ruĝaj, sed la okuloj, malkiel ĉe la *Z. asiatica*, estas brunaj.

Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli helaj ol plenkreskuloj. Ili ne havas okulringon kaj ties kruroj kaj piedoj estas brunecrozkoloraj. 

## Ĉefaj medioj 
* 1.5 Arbaro - Subtropika/Tropika seka
* 1.6 Arbaro - Subtropika/Tropika malseka
* 11.6 Subtropika/Tropika seka tre degradita arbaro (IUCN Ruĝa Listo).

## Teritorio 
La indiĝena teritorio ampleksiĝas laŭlonge de la marbordaj ebenaĵoj de la Pacifiko el suda Ekvadoro tra la tuta Peruo al norda Ĉilio. Tiu ĉi specio ĝuas ampleksan teritorion, proksimume de 187 000 km. La tuta loĝantaro ne estis nombrita, sed oni supozas, ke ĝi estas tiom granda ke oni povas priskribi la specion kiel 'ofta' en almenaŭ malgrandaj partoj de sia teritorio. En Peruo estas protektita kaj ofta eĉ en kelkaj urboj eĉ pli ol aliaj kolomboj. Tutmonda loĝantaro ne estis kalkulita ankoraŭ, sed oni supozas, ke la specio ne alproksimiĝas al sojloj de la malpliigaj kriterioj de la IUCN Internacia Ruĝa Listo (tio estas malpliiĝo de pli ol 30 % en dek jaroj aŭ tri generacioj). Pro tiuj kialoj, la specio estas konsiderata kiel Ne Minacata aŭ Malalta Zorgo. (IUCN Ruĝa Listo). 

## Alia 
La kveralvokoj de tiu ĉi specio donas al ĝi la nomon *Cuculí* [kukuLI] en Peruo, pro ties melodia *hu-hu-VU... hu-hu-VU-hu*. Al lokaj hispanlingvanoj tio sonas kiel *ku-ku-LII*.

## Bildaro

Image:West Peruvian Dove RWD2.jpg
Zenaida meloda.jpg|Lima, Peruo

## Referencoj 
* Johnson, Kevin P. & Clayton, Dale H. (2000). "A Molecular Phylogeny of the Dove Genus *Zenaida*: Mitochondrial and Nuclear DNA sequences." *Condor* **102**(4): 864-870. PDF plena teksto. 

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Kategorio:Birdoj de Peruo
Peisey-Nancroix

**Peisey-Nancroix** estas komunumo de Francio, kiu troviĝas en la departemento Savoie kaj la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.

## Monumentoj
* La Plumbo- kaj arĝento-minejo ekspluatata de la 17-a ĝis la 18-a jarcento. En tiuj konstruaĵoj estis instalita la unua sidejo de la franca minolernejo inter 1802 kaj 1814. Ekzistas nun piedpado por malkovri la arkeologion de la ejo (*palaco de la mino kaj rondirejo de la arĝentaj montoj*).

* La preĝejo de la Sankta Triunuo kaj ties sonorilturo, la plej alta de *Tarentaise*. Ĝiaj sep  retabloj, inter kiuj tiu de la ĉefa altaro estis skulptita kaj orumita de  Jacques-Antoine Todesco kaj Jean-Baptiste Guallaz.

* La kapelo *Nia Damo de Vernettes*, konstruita komence de la 18-a jarcento apud mirakla fonto je alto de 1.816 m. Ĝi estas maria sanktejo en savoje baroka stilo. La muraj prentraĵoj estas de Luca Valentino (1733) kaj renovigitaj plurfoje. La ĉefa retablo estis konstruata inter 1739 kaj 1743 de Joseph-Marie Martel kaj dediĉita al *Nia-Damo-de-kompato*. La flankaj altaroj (1750) estas dediĉitaj al Johano la Baptisto kaj al Sankta Nikolao. Granda pilgrimado okazas tie ĉi la 16-an de julio.

## Eksteraj ligiloj
* Turisma oficejo de Peisey-Vallandry
* Peisey-Nancroix ĉe IGN
* Peisey-Nancroix ĉe Insee
* Peisey-Nancroix ĉe Quid
* Lokalizo de Peisey-Nancroix sur mapo de Francio
* Mapo de Peisey-Nancroix ĉe Mapquest

eta|maldekstra|300px|la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Kategorio:Urboj de Rodano-Alpoj
Kategorio:Komunumoj de Savoie
Paradiski

dekstra|300px|eta|Parto de la skiejo

**Paradiski** estas skiejo en Savoie, Francio. Ĝi estis kreita en decembro 2003 per kunigo de la teritorioj de La Plagne kaj Les Arcs per la telfero Vanoise Express. Ĝin administras la Kompanio de la Alpoj.

Ĝi havas:
* 29 kurejojn nigrajn (altnivelajn),
* 66 kurejojn ruĝajn,
* 132 kurejojn bluajn
* 12 kurejojn verdajn.
La tuta skiejo reprezentas 425 km da kurejoj kun 65.381 m da malsuprenaĵoj, 559 neĝokanonojn, 202 hektarojn da kurejoj.

Fine de 2007, la Vanoise Express estis fermita pro kabloproblemoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo

Kategorio:Vintra sporto
Kategorio:Sporto en Francio
Fatimida kaliflando

La araba **dinastio de Fatimidoj** regis inter la jaroj 909 kaj 1171 en Norda Afriko (Magrebo kaj Egiptio) kaj Sirio. Ĝi estis reprezentanto de ŝijaista direkto de islamo.

## Fondo de la fatima kaliflando 
La fatimidoj ne agnoskis superecon de bagdada kalifo, la reganto de kredantoj, kaj ili komencis uzi mem tiun ĉi titolon en la jaro 909. Ili priregis iom post iom nordan Afrikon inkluzive de la riĉa kaj strategie signifa Egiptio, Sicilio, Sirio, Palestino kaj okcidentan parton de Araba duoninsulo kaj realigis tiel sian superecon en granda parto de la islama mondo. En la jaro 969 ili fondis en Egiptio novan sidejurbon de ŝijaisma kalifo Kairon. En la 90-aj jaroj de la 10-a jarcento ili klopodis disvastigi sian potencon el Halepo kaj Antioĥio en la bizancan parton de Sirio, sed tion malebligis al ili bizanca imperiestro Basileios la 2-a Bulgaroktonos.

## Kalifoj 
# Abū Muḥammad, ʿAbdallāh, al-Mahdī billāh
# Abūʾl-Qāsim, Muḥammad, al-Qāʾim bi-amriʾllāh
# Abū ṭ-Ṭāhir, Ismāʿīl, al-Manṣūr bi-naṣriʾllāh
# Abū Tamīm, Maʿadd, al-Muʿizz li-Dīn Allāh
# Abūʾl-Manṣūr, Nizār, al-ʿAzīz billāh
# Abū ʿAlī, al-Manṣūr, al-Hākim bi-amriʾllāh
# Abūʾl-Ḥasan, ʿAlī, aẓ-Ẓāhir li-ʾIʿzāz Dīn Allāh
# Abū Tamīm, Maʿadd, al-Mustanṣir billāh
# Abūʾl-Manṣūr, Nizār, al-Muṣṭafā li-Dīn Allāh
# Abūʾl-Qāsim, Aḥmad, al-Mustaʿlī billāh


Kategorio:909
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 900-909
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1170-1179
Kategorio:1171
Jean Japart

**Jean Japart** (aktiva ĉ. 1474; 1481) estis Nederlanda polifoniisto de la renesanco, aktiva en Italio. Li estis ŝatata kiel komponisto de kanzonoj kaj povus esti amiko de Josquin Desprez.

## Vivo 
Nenio estas konata pri lia vivo kun escepto, kiu rilatas al mallonga periodo dum la malfruaj 1470-aj jaroj. Eble li naskiĝis en Pikardio. Inter 1474 kaj 1476 li estis unu el la membroj de la ĥoro de la domo de Sforza en Milano, ĥoro kiu kunigis kelkajn el la plej bonaj kantistoj kaj komponistoj de Eŭropo, inter ili ankaŭ Alexander Agricola, Loyset Compère kaj Johannes Martini. Post la murdo de Galeazzo Sforza en 1476 Japart forlasis Milanon samkiel la plej multaj muzikistoj de la ĥoro. Japart translokiĝis al Ferrara, kie li tuj trovis dungitecon ĉe Ercole la 1-a de Este. Ne nur li iĝis unu el la plej bone pagataj kantistoj ĉe la kortego, sed krome la duko donis al li domon en Ferrara. Ĉ. 1481 li forlasis Ferrara, kaj poste oni nenie trafas sur ajna spuro lia.

## Verkaro 
De Japart estas konservitaj 23 kanzonoj. Unu malaperinta komponaĵo de Josquin Desprez, ''Revenu d'oultrements, Japart* ofte estas menciita kiel pruvo, ke ambaŭ komponistoj estis amikigitaj. Se tio ĉi estus la kazo, ili verŝajne renkontiis unu la alian en Milano post 1481, ĉar Josquin laŭdokumente ne estis trovebla en Italio antaŭ 1484.

Stile la muziko de Japart estas influita de tiu ĉi de Busnois, unu el la komponistoj de la unua generacio de nederlandaj polifoniistoj, la t.n. burgonja skolo. Li estis fervora praktikanto de la ĝenro de la kvodlibeto, la sagaca interplektado de diversaj konataj kantoj, kiuj ĉiuj estas cititaj per la kapverso kaj ofte ankaŭ per la melodia materialo. Li skribis ankaŭ enigmokanonojn; komponaĵoj je kiuj la kantistoj estas subigitaj indikojn en la partituro, kiel ili realigu la muzikon. Ekzistas ekz. kanto, kiun oni nur povas realigi, se unu el la voĉoj estas transponita duodecimon pli malalte kaj poste estas kantata retromove. Kiam enigmokanono estas solvita, la partoj konformas senmanke unu kun la alia sen vundi la regulojn de la kontrapunkto; reguloj kiujn en la 15-a jarcento priskribis verkoj de teoriistoj kiel Tinctoris.

La muziko de Japart evidente estis treege demandata, ĉar diversaj el siaj kanzonoj chansons estis denove presitaj far‘ Petrucci kaj ankaŭ per tio spertis ampleksan disvastiĝon.

Interesa strangaĵo en la verkaro de Japart estas la ununura al li atribuita nederlandlingva kanto, "De tusch in busch", nur destinita de nederlanda tekstkapo. La sama komponaĵo estas ankaŭ atribuita laŭ alia fonto al Jacob Obrecht, sed kun alia tekstkapo, nome "Tmeiskin was jonc, jonc wel van passe". Ankaŭ ĉiuj aliaj plurvoĉaj versioj de "De tusch in busch/Tmeiskin was jonc" estas sentekste postlasitaj. 

## Referencoj 
* "Japart, Jean", *Grove Music Online*, eld. L. Macy (atingo 10-a de januaro 2005), grovemusic.com (subscription access).
* Jan Willem Bonda, *De meerstemmige Nederlandse liederen van de vijftiende en zestiende eeuw''.  Hilversum, malaperinta, 1996.  ISBN 90-6550-545-8

Japart, Jean
Japart, Jean
Japart, Jean
Japart, Jean
Szentistván

**Szentistván** [sentiŝtvAn] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Mezőkövesd. La loknomo signifas: Sankta Stefano.
eta|Katolika kirko de Szentistván
## Bazaj informoj 
* Areo: 51&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2670
* Poŝtkodo: 3418
* Telefonprefikso: 49

## Situo 
Szentistván situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo el Mezőkövesd, kiu estas proksime.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj loĝis tie dakoj kaj sarmatoj. Apud la grandvilaĝo etendiĝas restaĵoj de Remparo de Ĉorso. En 1315 preĝejo omaĝe al *Sankta Stefano* konstruiĝis, pri kio la komunumo ricevis sian nomon. La turkoj faris senhoma la vilaĝon.

La komunumo famas pri ornamaj popolkostumoj, tiun regioneton la hungaroj nomas Matyóföld (Matjofold) (=landeto de Matyó). Matyóföld konsistas el Mezőkövesd, Mezőkeresztes kaj Szentistván. Inter la triopo troviĝas milita flughaveno, kiun deviglaboristoj konstruis dum la frua socialismo.

## Vidinddaĵoj 
* Preĝejo Stefano la 1-a (Szentistván)

## Komunumoj pri Stefano la 1-a (Hungario) en Hungara reĝlando 
Ili manifestis kunlaboradon en 1997 en Szentkirályszabadja.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Bazilo la 2-a

**Bazilo la 2-a** nomata **Bulgaroktono** aŭ *Bulgarobatanto* (proksimume 958 - 15-a de decembro 1025) estis unu el la plej signifaj bizancaj imperiestroj, militisto kaj armeestro. Li regis en la jaroj 976 - 1025 kaj finis la regadon de Makedona dinastio. Li atingis teritorian floron de Bizanco en eksa amplekso de bordoj de Savo kaj Danubo ĝis Eŭfrato.

Kategorio:Mortintoj en 1025
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Baziliko de la Sankta Tombo

eta|maldekstra|220ra|
eta|maldekstra|220ra|

**Baziliko de la Sankta Tombo**, ankaŭ nomata **Baziliko de Dia Tombo**, en orientaj eklezioj ankaŭ **Preĝejo de Resurekto** (, [Naos tis Anastaseos];  [Surp Harutyun];  [Agdgomis Tadzari]; ) estas kristana preĝejo interne de konstruaĵoj de Malnova Urbo de Jerusalemo. La preĝejo situas sur loko, kiun plimulto de loĝantoj adoras kiel Golgoton aŭ Kalvarion, kie laŭ Nova testamento estis krucumita Jesuo Kristo. Tiu ĉi preĝejo estas grava pilgrima loko jam ekde la 4-a jarcento. Hodiaŭ ĝi prezentas tre gravan pilgriman lokon por vico da kristanismaj eklezioj.

Kategorio:Religiaj konstruaĵoj en Jerusalemo
Sankta Tombo
Kategorio:Jesuo
Kategorio:Kristana kvartalo (Jerusalemo)
Kategorio:Rotondoj
Krampo

La vorto **krampo** havas plurajn signifojn:

* **Krampo** estas metalpeco, kutime el kuprita aŭ zinkita ŝtalo, por kunligi paperfoliojn aŭ similaĵojn.
* **Krampo** estas interpunkcia marko.
* **Krampfermilo**
Golgoto

[eta|280px|[Baziliko de Sankta tombo]]
**Golgoto** (ankaŭ **monto de Kalvario**) estas loko, kiu tiam troviĝis ekster Jerusalemo, kaj kie laŭ la Biblio estis krucumita Jesuo Kristo. Ĝia preciza situo estas dokumentata ekde almenaŭ la 4-a jarcento.

Laŭ Francisko Azorín **Kalvario** estas *Serio de pentraĵoj aŭ skulptaĵoj reprezentante la vojon kiun Jezuo sekvis de la tribunalo ĝis la montopinto kie estis krucumita.* Li indikas etimologion el *Kalvario*, propra nomo de Jeruzalema monto kaj de tie la latina *calvaria*.

## Notoj 

Kategorio:Pilgrimejoj
Kategorio:Jesuo
Kategorio:Geografio de Jerusalemo
Zengi

**Imád ad-Dín Atabego Zengí **, pli poste ankaŭ nomata **al-Malik al-Mansúr** (la venkinta reĝo; turke , arabe ; naskiĝinta 1085 - mortinta la 14-an de septembro 1146) estis Aq Sunqur al-Hajib, guberniestro en Aleppo dum regado de Malik Ŝaho la 1-a. La patro de Zengi estis en la jaro 1094 pro perfido ekzekutita kaj Zengi estis nomumita guberniestro en Mosulo. Laŭ legendo la patrino de Zengi estis aŭstra margrafino Ida von Formbach-Ratelnberg, kiun turkoj militkaptis.

## Rilataj temoj 
* Krucmilitoj
* Araba kaliflando
* Krucistaj ŝtatoj
* Saladin
* Ĝihado

Kategorio:Turkaj militistoj
Kategorio:Atabegoj
Kategorio:Historio de Turkio
Kategorio:Historio de Sirio
Kategorio:Historio de Irako
Kategorio:Personoj de krucmilitoj (islamanoj)
Kategorio:Naskiĝintoj en 1085
Kategorio:Mortintoj en 1146
Hiperemio

**Hiperemio** estas nedaŭra sanga kongesto en la konjunktivo kaj okazas ofte pro fremdaj korpoj, polvo, vento, fumo, tro brila lumo (en plaĝoj, neĝo kc.), aŭ akompanas la akutan korizon kaj la fojnofebron. Kronika formo rezultas el neĝustitaj refraktaj difektoj, devio de la okulharoj, fuma atmosfero, alkoholismo, trouzado de la okuloj, speciale ĉe nesufiĉa lumigado. Ĝi ankaŭ povas akompani la nazan kataron, blefariton kaj obstrukcon de la nazolarma dukto. La paciento plendas pri sekecsento, varmo kaj jukado, okula laciĝado, larmelfluo, lumtimo kaj palpebra pezsento. Ĝi ne estas mem malsano, sed simptomo, sekve, oni devas kuraci la kaŭzojn de ĝi.

Kategorio:Simptomoj