Grandbeka buteo

La **Grandbeka buteo** (*Buteo magnirostris*) estas relative malgranda rabobirdo troviĝanta en Latinameriko. Tiu voĉema specio estas ofte la plej komuna rabobirdo en siaj teritorioj. Ĝi havas multajn subspeciojn kaj estas foje lokigita en la monotipa genro *Rupornis* anstataŭ en *Buteo*.

## Aspekto 
La Grandbeka buteo estas 31 – 41&nbsp;cm longa kaj pezas 250 – 300 g. Maskloj estas ĉirkaŭ 20% pli malgrandaj ol inoj, sed aliflanke ambaŭ seksoj estas similaj. Ĉe plej subspecioj, la suba brusto kaj subaj partoj estas striecaj brune kaj blanke, kaj la vosto havas 4 aŭ 5 grizajn striojn. Oni agnoskas kutime 12 subspeciojn kaj estas grava variado de plumaro inter tiuj. Depende el la subspecio, la Grandbeka buteo estas ĉefe bruna aŭ griza. Estas komune observi nuancon de ruĝeca (tio estas, hela ruĝec-bruna koloro) en flugiloj, ĉefe dumfluge. Ties alvoko estas tre altatona penetra krio. La okuloj de plenkreska Grandbeka buteo estas blankecaj aŭ flavaj. Kiel sugeste de sia specifa nomo (*magni* = granda; *rostri* = beko), ties beko estas relative granda.
* *B. m. griseocauda* Ridgway, 1873 – Meksiko (sude el Colima, Nuevo León kaj Tamaulipas, escepte Jukatano kaj Tabasco) suden al nordokcidenta Kostariko kaj okcidenta Panamo (Ĉirikio).
* *B. m. conspectus* (Peters, 1913) – sudorienta Meksiko (Tabasco kaj Jukatano) kaj norda Belizo.
* *B. m. gracilis* (Ridgway, 1885) – Cozumel kaj insulo Holbox, ĉe Jukatano (Meksiko).
* *B. m. sinushonduri* Bond, 1936 – Insuloj Bonacca kaj Roatán, ĉe Honduro.
* *B. m. petulans* van Rossem, 1935 – sudokcidenta Kostariko kaj deklivaro al Pacifiko de okcidenta Panamo al rivero Tuira, kaj apudaj insuloj.
* *B. m. alius* (Peters & Griscom, 1929) – San José kaj San Miguel, ĉe Perlinsuloj (Golfo de Panamo).
* Nomiga *B. m. magnirostris* (Gmelin, 1788) – Kolombio suden al okcidenta Ekvadoro, orienten al Venezuelo kaj Gujanoj, kaj suden al Brazila Amazonio (Rivero Madeira orienten al atlantika marbordo).
* *B. m. occiduus* (Bangs, 1911) – orienta Peruo, okcidenta Brazilo (sude de Amazono, okcidente de rivero Madeira) kaj norda Bolivio.
* *B. m. saturatus* (P. L. Sclater & Salvin, 1876) – Bolivio, tra Paragvajo kaj sudokcidenta Brazilo (sudokcidenta Mato Grosso) al okcidenta Argentino (suden al La Rioja).
* *B. m. nattereri* (P. L. Sclater & Salvin, 1869) – nordorienta Brazilo suden al Bahia.
* *B. m. magniplumis* (Bertoni, 1901) – suda Brazilo, norda Argentino (Misiones) kaj apuda Paragvajo.
* *B. m. pucherani* (J. & E. Verreaŭ, 1855) – Urugvajo kaj nordorienta Argentino (suden al Bonaera Provinco).

## Teritorio kaj habitato 
La Grandbeka buteo estas komuna tra sia teritorio: el Meksiko tra Centrameriko al plej parto de Sudameriko oriente de Andoj. Ĝi troviĝas el marbordoj de norda Karibio de Sudameriko suden al nordorientaj partoj de Argentino. Kun la ebla escepto de densaj pluvarbaroj, la Grandbeka buteo estas bone adaptata al plej ekosistemoj de sia teritorio. Ĝi estas ankaŭ urba birdo, kaj estas eble la plej komuna specio de buteo vidata en diversaj urboj tra siaj teritorioj – aŭ eble almenaŭ la plej videbla, ĉar ĝi iĝas agresema dum reproduktado kaj estis konstatita atakanta homojn preterpasantajn ĉe la nesto.

## Manĝo 
La dieto de la Grandbeka buteo konsistas ĉefe el insektoj, skvamuloj, kaj malgrandaj mamuloj, kiaj junaj individuoj de Blankatufa simio kaj similaj malgrandaj simioj kiuj estas ĉasataj tre ofte. Ili kaptas ankaŭ malgrandajn birdojn, sed malpli ofte ol ĝeneralistoj kiaj la rilata, sed pli granda Blankavosta buteo, aŭ birdoj specialistoj kiaj la pli malproksime rilata Plumbofalko. Ĝi kuniĝas al Miksitaj kunmanĝantaroj dum ĉasado en malferma habitato de cerado: ili malakceptas ke aliaj buteoj venu tro proksime, sed konsideras ili malpli minaco ol la malgranda Amerika turfalko.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Frisch, J.D. & Frisch, C.D. (2005). *Aves Brasileiras e Plantas que as Atraem* [*Brazilian birds and plants attractive to them*] – fieldguide. Dalgas Ecotec, São Paulo [Portugale]. ISBN 85-85015-07-1
* 
* de Lyra-Neves, Rachel M.; Oliveira, Maria A.B.; Telino-Júnior,Wallace R. & dos Santos, Ednilza M. (2007): Comportamentos interespecíficos entre *Callithrix jacchus* (Linnaeus) (Primates, Callitrichidae) e algumas aves de Mata Atlântica, Pernambuco, Brasil [Interspecia kutimaro inter *Callithrix jacchus* (Linnaeus) (Callitrichidae, Primates) kaj kelkaj birdoj de la Atlantika Arbaro, Pernambuko, Brazilo]. *Revista Brasileira de Zoologia* **24**(3): 709–716 [Portugale kun angla resumo].  PDF plena teksto.
* Pereira, José Felipe Monteiro (2008). *Aves e Pássaros Comuns do Rio de Janeiro* ["Komunaj birdoj de Rio de Janeiro"]. Technical Books Editora, Rio de Janeiro [Portugale]. ISBN 978-85-61368-00-5
* Ragusa-Netto, J. (2000): Raptors and "campo-cerrado" bird mixed flock led by *Cypsnagra hirundinacea* (Emberizidae: Thraupinae). *Revista Brasileira de Biologia* **60**(3): 461–467 [Angla kun portugala resumo].  PDF plena teksto.

## Eksteraj ligiloj 
* Filmetoj de Grandbeka buteo ĉe Internet Bird Collection
* Grandbeka buteo
* Poŝtmarkoj (el Brazilo, Nikaragvo, Surinamo) kun mapo
* Fotaro de Grandbeka buteo  VIREO
* Photo-Super High Res ; Article  chandra.as.utexas.edu

Kategorio:Buteoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko