open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gábor Baross

**Gábor Baross** [baroŝ], hungare **Baross Gábor,** Esperante **Gabrielo Baross** estis talenta hungara politikisto. La hungaroj nomumas lin simple feroministro. La fero celas ne nur la fervojon, sed ankaŭ firmon de fero.
eta|200ra|Pentraĵo pri Gábor Baross
[eta|220ra|Skulptaĵo de Baross ĉe centra [stacidomo de Budapeŝto en placo Baross]]

## Vivo 
Li naskiĝis en 1848 en Pruzsina kaj frekventis la lernejojn en Léva kaj en Esztergom, poste li estis universitatano en Budapeŝto. Li eklaboris - kiel oficisto - en Trencsén, dume li komencis politikadi. En 1875 li elektiĝis parlamentano. Ekde 1883 li iĝis vicministro, jam ekde 1886 ministro pri trafiko, baldaŭe ĝis sia morto ministro pri komerco.

## Homaj trajtoj 
Baross estis ege laborema, sed aŭtoritata persono, eĉ la opozicio estimis lin.

## Liaj agoj 
La plej menciinda laboro estis nova konvena tarifo por la fervojo en 1889, sed li estis la motoro pri evoluigo de haveno de Fiume. Laŭ la eksterlandaj spertoj li fondis Poŝtan Ŝparkason, kiu portis freŝan kapitalon al Hungara reĝlando. En 1892 jam en 3916 komunumoj havis ŝparkason. Menciindas, ke tiam la ŝparkasa servo uzis krom la hungaran ankaŭ aliajn 7 lingvojn. Nuntempe ĉie tiu servo ne ekzistas, nur en la oficiala lingvo. Baross unuigis poŝton kaj telegrafajn servojn, fondis lernejon por telefonistoj kaj telegrafistoj. Dum lia ofico la telefonado inter Budapeŝto kaj Vieno ekfunkciis. Post sia morto tuj ekfunkciis la navigado tra Fera Pordo. Lia entuziasma laboro plenumis ĝin.

Pro la senĉesa laborado li mortis en 1892.

## Memoro 
* stratoj, placoj lernejoj pri Baross en Budapeŝto kaj ankaŭ aliloke
* lia naskiĝloko prenis la nomon "Barossháza"

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri komerco
Kategorio:Hungaraj ministroj pri transporto
Mátyás Váradi

**VÁRADI Mátyás** [va:radi] estas hungara pastro, kuracisto. Li naskiĝis en 1638 en Sóvárad kaj mortis post 1684 en Kézdivásárhely. 

## Biografio
Mátyás Váradi lernis en Marosvásárhely, poste li pristudis teologion kaj medicinon en Koloĵvaro kiel studento de János Apáczai Csere, poste en Lejdeno, Utrecht, Franekero (Frjentsjer), kie li doktoriĝis en 1669. Ekde 1670 ĝis 1680 li estis pastro 1672, poste dekano en Kézdivásárhely. Ĉirkaŭ 1680 oni malpermesis al li por labori kiel pastro pro siaj kiliastaj konceptoj, tial li subtenis lin ekde tiam nur el sia kuracista agado. Li estis en tiu tempo landfama kuracisto. Liaj latinlingvaj verkoj pri la variolo kaj rubeolo, pli poste pri la ftizo estas gravaj limŝtonoj de la hungara medicinhistorio.

## Verkoj pli gravaj
**Dissertatio theologia de votis…* (Utrecht, 1666); 
**Disputatio medica de variolis et morbilis…* (Utrecht, 1667); 
**Égő szövétnek avagy ragyogó fáklya…* (Francker, 1668); 
**Disputatio Medica Inauguralis de Phthisi* (Francker, 1669).

## Literaturo
*Magyary-Kossa Gyula: *Magyar orvosi emlékek* (III., Bp., 1931); 
*Herepei János: *Adattár XVII. századi szellemi mozgalmaink történetéhez* (II., Bp. Szeged, 1966).
## Fontoj
*Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Károly Péterfi

**PÉTERFI Károly** [pe:terfi]  estis hungara reformista pastro, instruisto, filozofo, ano korespondanta de la Hungara Scienca Akademio (1834) naskita la 17-an de aprilo 1790 en Sóvárad kaj mortinta la 23-an de januaro 1873 en Marosvásárhely. 

## Biografio
Péterfi finis siajn studojn en Marosvásárhely kaj Vieno. Ekde 1815 ĝis 1817 li estis pastro en Marosvásárhely, ekde 1818 li  instruis en la reformita kolegio, poste li estis pastro ekde 1836 en Tordos, ekde 1850 en Déva, ekde 1855 denove en Marosvásárhely. Li pensiuliĝis en 1867. Li estis pioniro de la hungara estetika literaturo.

## Verkoj plej gravaj
**Az igaz filozófus kharaktere…* (Debrecen, 1820); 
**Filozófusok és filozófia históriája* (Marosvásárhely, 1838); 
**Alapfilozófia* (Nagyenyed, 1841); 
**Gyermekeim kegyeletes emlékeztetése néhai édes anyjok: Böszörményi Máriára* (Marosvásárhely, 1871);
**A vizsgálódó filozófiának systémája. Harmadik rész: Ízléstudománya vagy esztétika* (eldonis György Kristóf, Kolozsvár, 1940)

## Literaturo
*Koncz József: *A marosvásárhelyi ev. ref. collégium története* (Marosvásárhely, 1896); Kristóf György: *P. K. esztétikája* (Irod. tört. Közl. 1934).

## Fontoj
*Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Hungaraj filozofoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
László Péterfi

**PÉTERFI László** [pe:terfi] estis hungara profesoro, bibliotekisto naskita la 3-an de junio 1788 en Sóvárad kaj mortinta en oktobro 1848 en Borosbocsárd. Lia nobela antaŭnomo estis *kibédi*. 

## Biografio
László Péterfi studis en Marosvásárhely, poste li fariĝis bibliotekisto de Biblioteko Teleki. En 1810 kiel guvernisto de filoj de grafo Maximilian  Degenfeld li studis matematikon kaj fizikon en germanaj universitatoj. Li instruis en 1826 en ĉeflernejoj de Sárospatak, en 1829 de Nagyenyed. En 1848, kiam li iris al Borosbocsárd, la insurekciintaj rumanoj mortigis lin.

## Verkoj pli gravaj
**Oratio de politica regnantium populorumque magistra…* (Sárospatak, 1825); 
**A polgári társaságnak megújítása és tökéletesítése…* (Nagyenyed, 1831).

## Fontoj
*Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Otto Bässler

**Otto	Bässler**, ankaŭ literumita *Otto Bäßler*,  [besler] (naskita en Erbisdorf apud Freiberg (Saksio) en 1897; mortinta en 1981) estis germana komunisto kaj esperantisto, aktiva en la laborista movado. Ankaŭ lia edzino estis esperantisto.

En 1919 membriĝis al la ĵus fondita Komunista Partio de Germanio (KPG). Tiam Otto Bäßler konatiĝis kun sia estonta edzino Frieda. En 1924 li aniĝis al Ruĝa Frontbatalanta Ligo (RFL). Kiam oni en 1924 malpermesis la organon de KPG en Saksio „Sächsische Arbeiterzeitung“, Otto Bäßler kun Walter Kampfrad publikigis germanlingvan ekvivalenton, nutritan ekskluzive per informoj akiritaj pere de Esperanto, „Völkerspiegel“. Li estis preseja laboristo en Leipzig. Li direktis la SAT-gazetservon de 1925 ĝis 1930, sed poste eksiĝis el SAT kaj aliĝis al Internacio de Proleta Esperantistaro (IPE) kaj laboris por la Proleta Esperanta Korespondanto. Dum nazia periodo, Otto Bäßler daŭrigis aktivadi. Kelkfoje la Gestapo lin arestis en la koncentrejo Hohenstein kaj la malliberejo Oberstein.

## Eksteraj ligiloj
*"Politika aŭtobiografio" (unu tajpita paĝo en la germana el la jaro 1945)

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Habsburgo AG

## Pri la komunumo 
** Habsburgo** (alemane kaj germane **Habsburg**) estas komunumo en la distrikto Brugg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝia samnoma kastelo estis la prasidejo de la granda nobela dinastio de la Habsburgoj. La komunumo havis 427 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La vilaĝo Habsburgo situas oriente de la monto *Wülpelsberg* sur kies pinto situas la prakastelo de la Habsburgoj. La norda flanko de Wülpelsberg deklive falas al la valo de la rivero Aro (rivero), dum oriente kaj sude etendiĝas iomete oblikva altebenaĵo kun la nomo *Birrfeld*.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Habsburgo limas en nordo al Brugg, en oriento al Hausen, en sudo al Scherz, kaj en okcidento al Schinznach-Bad.

## Trafiko 
La komunumo Habsburgo situas flanke de la trafikvojoj. Ĝi atingeblas per loka trafikvojo ek de Brugg kaj Scherz, sur kiu ankaŭ cirkulas poŝtaŭto, kiu konektas la komunumon al la publika trafikreto.

La nacia svisa aŭtovojo A3 pasas en tunelo kun longeco de 1,2 km sub la komunumo. La plej proksima alveturejo al ĝi troviĝas en distanco de proksimume 4 km en Brugg.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Habsburgo datiĝas el la jaro 1027 kiel *Habesbur* kaj *Habesburch*.

Diversaj trovaĵoj indikas, ke en la loko jam en la bronzepoko kaj dum la tempo de la romianoj setlis homoj. Proksimume en la jaro 1020 Radbot, Grafo de Kletgovio, konstruigis la kastelon sur la monto Wülpelsberg, kiu laŭ la legendo portis la nomon *Habichtsburg* (en Esperanto: *Akcipitro-Kastelo*) kaj kiu poste fariĝis la prakastelo de la dinastio de la Habsburgoj. Kiam la Habsburgoj fariĝis grava reganta dinastio, la kastelo ne plu taŭgis kiel familia sidejo kaj estis pruntedonita al servantoj.

En la jaro 1415 la bernanoj konkeris Argovion kaj forĉasis la Habsburgojn el sia pralando. La loko ricevis plurfoje novajn posedantojn kaj falis en la jaro 1528 sub la administrado de la kamparvokto de Königsfelden. En marto 1798 Argovio estis liberigita dum la Helveta Revolucio de la berna servuteco kaj ek de tiam la vilaĝo Habsburgo apartenas al la nove fondita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Habsburgo
* Habsburgoj
* Kastelo Habsburgo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Habsburgo
* La komunumo Habsburgo en la Historia Leksikono de Svislando
Sq

***sq** estas la kodo de la albana lingvo laŭ ISO 639-2.
***SQ** estas la IATA-kodo de la flugkompanio Singapore Airlines.

Kategorio:2-literaj kombinaĵoj
Berikon

## Pri la komunumo 
** Berikon** estas urbo
komunumo en la distrikto Bremgarten de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 4491 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo situas sur la kulmino de la Mutschellen-Pasejo ĉe la limo kun Kantono Zuriko. La komunumo konsistas el la du vilaĝoj Oberberikon kaj Unterberikon, kiuj kunkreskis du la lastaj jaroj.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Berikon limas en nordo al Rudolfstetten-Friedlisberg im Norden, en oriento al Birmensdorf (Kantono Zuriko), en sudo al Oberwil-Lieli, en okcidento al Zufikon, kaj en nordokcidento al Widen.

## Trafiko 
Tra la komunumo pasas la mallarĝŝpura fervojo de Dietikon al Bremgarten. La stacidomo de Berikon situas ekzakte sur la Mutschellen-pasejkulmino. De tie eliras ankaŭ poŝtaŭtolinioj al Baden kaj Zuriko-Wiedikon.

## Historio 
eta|maldekstra|150ra|Preĝejo Sankt-Maŭricio en Berikon
La unua dokumenta mencio de Berikon datiĝas de la 28-a de junio 1153 kiel *Berchheim*.

En mezepoko Berikon apartenis al la Habsburgoj, kiuj en Berikon funkciigis tribunalon. Kiam la Svisa Ĵurkomunumo en 1415 konkeris la hodiaŭan Argovion, Berikon estis metita sub la suvereneco de la urbo Zuriko, kiu dividis la lokon en du partojn, nome Oberberikon, kiu estis atribuita al la *distrikto Keln* kaj Unterberikon, kiu fariĝis parto de la Grafejo Baden. Okaze de la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Argovio estis liberigita de la ĵurkomunuma servuteco. La du komunumoj nun estis atribuita al la Kantono Baden. En 1803 post la integriĝo de la Kantono Baden al la nova Kantono Argovio, la du komunumopartoj estis reunuigitaj. La civitanaj komunumoj ankoraŭ ĝis la jaro 1906 restis apartaj.

## Vidu ankaŭ 
* Berikon-Widen (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Berikon
* Berikon en la Historia Leksikono de Svislando
Villmergen

** Villmergen** (prononcu: *filmergn*; alemane: **Vellmärge**) estas komunumo en la distrikto Bremgarten de Kantono Argovio, Svislando. La komunumo estas konata, ĉar en ĝi okazis en la 17-a kaj 18-a jarcentoj la ''Militoj de Villmergen'. Ĝi havis 5508 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008, kiu nombro kreskis ĝis la 21-a de decembro 2009 al 5885.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Preĝejo de Villmergen
Villmergen situas ĉe la okcidenta marĝeno de la valo de la rivero Bünz ĉe la okcidenta piedo de la montoĉeno *Rietenberg*.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 11,94&nbsp;km², de kiuj 4,15&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 2,64&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 712 m s.m. sur la monto *Rietberg*, dum la plej malalta punkto troviĝas sur alteco de 408 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Bünz.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Villmergen limas en nordo al, en oriento al Wohlen, en sudo al Büttikon kaj Hilfikon, en sudokcidento al Egliswil, en okcidento al Seengen kaj Dintikon, kaj en nordokcidento al Hendschiken.

## Trafiko 
Villmergen estas konektita per buslinio de Wohlen al Meisterschwanden al la publika trafikreto. Norde de la vilaĝo ankoraŭ sur la teritorio de la komunumo krome situas la stacidomo  de la Svisaj Federaciaj Fervojoj.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas norde en distanco de proksimume 7&nbsp;km en Lencburgo.

## Historio 
eta|maldekstra|150ra|Memorŝtono pri la Bataloj de Villmergen
La unua dokumenta mencio de Villmergen datiĝas el la jaro 1185 kiel *Vilmaringen*.

En mezepoko Villmergen apartenis al la Kiburgoj, kiuj vendis ĝin en la jaro 1273 al la Habsburgoj.

En la jaro 1415 la lucernanoj konkeris la vilaĝon, sed en la jaro 1425 ili devis transdoni ĝin al la komuna posedaĵo de la Svisa Ĵurkomunumo kaj Villmergen fariĝis ĉefloko de voktejo en la tiel nomita Libera Distrikto. En la jaro 1529 la vilaĝo estis reformaciigita, sed post la 2-a Batalo de Kappel ĝi refariĝis katolika.

La 24-an de januaro 1656 en *Himmelrych* en Villmergen okazis la 1-a Batalo de Villmergen. La katolikaj lucernanoj kaj ties aliancanoj venkos kontraŭ la reformitaj bernanoj. La religia konflikto en la Svisa Ĵurkomunumo per tiu-ĉi batalo tamen ne ĉesis, kaj tial la 24-an de julio 1712 okazis la 2-a Batalo de Villmergen dum kiuj nun la reformitaj lokoj venkis.

En marto 1798 okaze de la Helveta Revolucio kun helpo de la francaj trupoj de Napoleono Argovio liberiĝis de la servuteco sub la Svisa Ĵurkomunumo, kiu ĉesis ekzisti kaj dum la kvin jaroj de la Helveta Respubliko ĝi apartenis al la distrikto Sarmenstorf de la Kantono Baden. Ekde la jaro 1803 Villmergen apartenas al la distrikto Bremgarten de la nova Kantono Argovio.

Kun valideco de la 1-a de januaro 2010 la najbara komunumo Hilfikon estis integrita al Villmergen.

## Vidu ankaŭ 
* Dottikon-Dintikon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Villmergen
Bradornoj

**Bradornoj** estas la membroj de **Bradornis**, kio estas genro de malgrandaj paserinaj birdoj de la granda familio de Muŝkaptuledoj.

Temas pri **grizbrunaj birdoj**, pli malhelaj supre ol sube, kun nigraj okuloj kaj helaj markoj ĉe tiuj.

## Specioj 
* Pala bradorno, *Bradornis pallidus*
* Malhela bradorno, *Bradornis infuscatus*
* Marikva bradorno, *Bradornis mariquensis*
* Griza bradorno, *Bradornis microrhynchus*

## Referencoj 
* ITIS entry
* **Del Hoyo**, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2006). *Handbook of the Birds of the World*. Volume 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers. Lynx Edicions. ISBN 84-96553-06-X.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ipacsfa

**Ipacsfa** [ipaĉfa] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.
eta|Blazono de Ipacsfa

## Bazaj informoj 
* Areo: 8 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 210
* Poŝtkodo: 7847
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
Ipacsfa situas sur ebenaĵo, fine de tre mallonga sakovojo. Harkány troviĝas 4, Siklós 10, Beremend 23, Villány 24, Kozármisleny 28, Pécs 30, Budapeŝto 225&nbsp;km.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1554 laŭ tiama hungara ortografio *"Ipacsfalu"*. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn, tamen ne senhomigĥis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Ipacsfa migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana baroka preĝejo el la 18-a jarcento

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Empidorno

La **Empidorno**  (*Empidornis semipartitus*) estas mezgranda paserina birdo de la familio de Muŝkaptuledoj, indiĝena el orienta Afriko.

## Aspekto 
Ĝi estas rimarkinda muŝkaptuledo de malfermaj areoj okcidente de la Granda Rifto, **arĝentogriza** (aŭ blugriza depende de la lumo) supre inklude vizaĝon kaj subvoston kaj **oranĝeca** sube. Tiuj du koloroj estas la ununuraj en laplumaro kaj dividiĝas per tre klare markata bordo. Junulo havas nigroborditajn helbrunajn punktojn en supraj partoj, kaj estas makulita sablokolore kaj nigre en gorĝo kaj brusto. La gamboj estas oranĝecaj kaj la kruroj malhelgrizaj; la okuloj kaj beko estas nigraj.

La voĉo konsistas el mallongaj frazoj iom turdecaj, foje kun fina noto pli altatona kaj fajna, *iii-sliŭa-iiii*; ankaŭ pli longa *iip-iip ĉua IIiip, iip-iip ĉerip ĉĉ ĉĉĉ eee*, plibeligita per babilado kaj notoj kiel *siip*.

## Referencoj 
*  Malplej zorgiga
* Dale A. Zimmerman, Birds of Kenya and Northern Tanzania, Princeton University Press, 1999
* **Del Hoyo**, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2006). *Handbook of the Birds of the World*. Volume 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers. Lynx Edicions. ISBN 84-96553-06-X.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo ĉe ADW 

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
San Sebastián de los Reyes

**San Sebastián de los Reyes** estas hispana urbo, en la Madrida Regiono, je 18 kilometroj de la urbo Madrido. 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Vidu ankaŭ 
* Alcobendas-San Sebastián de los Reyes (stacidomo)
* Baunatal (metroo de Madrido), nomata laŭ la partnera urbo Baunatal en Hesio, Germanio
* Hospital Infanta Sofía (metroo de Madrido)
* Reyes Católicos (metroo de Madrido)


Kategorio:Urboj de Hispanio
Kategorio:Madrida Regiono
Pala bradorno

La **Pala bradorno** (*Bradornis pallidus*) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Bradornoj.

Tiu specio estas ĝenerale bruna, **malhelbruna supre** ĉefe en flugiloj kaj vosto, kies plumoj havas helbrunajn bordojn. La gorĝo kaj resto de **subaj partoj estas sablokoloraj al helbrunaj**, ĉefe en centro dum en flankoj estas pli bruna nuanco. Estas ankaŭ hela okulringo. Okuloj, beko kaj kruroj estas nigrecaj.

Ĝi troviĝas en plej parto de Afriko en Saharo kaj sub Saharo nome en la jenaj landoj: Angolo, Benino, Bocvano, Burkino, Burundio, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Eritreo, Etiopio, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Kenjo, Malavio, Malio, Maŭritanio, Mozambiko, Namibio, Niĝero, Niĝerio, Ruando, Senegalio, Sieraleono, Somalio, Sudafriko, Sudano, Svazilando, Tanzanio, Togolando, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj (miombo), savanoj kaj arbustaroj. Ĝi estas pli komuna en Zimbabvo, Mozambiko, nordorienta Sudafriko, norda Bocvano kaj Namibio.

Ili manĝas ĉefe insektojn, kiujn ili kaptas el malalta ripozejo, el kiu ili saltas surgrunden. Ili povas ankaŭ aliĝi al birdaroj de miksitaj specioj, prenate predojn el folioj kaj branĉoj kaj foje dumfluge.

La nesto estas konstruita de la ino dum unu semajno, kaj konsistas el taso el longaj, malhelaj tigoj de herbaĉoj kun burĝonoj, herberoj, likenoj kaj sekaj folioj, kutime kovrita el fajnaj radiketoj kaj plumoj. Ĝi estas kutime situa inter bastonetoj el plej supraj branĉoj de malgranda arbo ĉirkaŭata de pli grandaj arboj, kutime ĉirkaŭ 2-3 m super grundo.

La reprodukta sezono estas el aŭgusto al januaro, ĉefe el septembro al novembro. La ino demetas 2-4 ovojn, kiuj estas kovataj nur de la ino dum ĉirkaŭ 14 tagoj. La idoj estas manĝigataj de ambaŭ gepatroj, plia kovado dum 5 tagoj kaj elnestiĝo okazas post 17 tagoj. Ili restas kun siaj gepatroj longe; estas informo de plej longa restado de jaro kaj duono.

## Referencoj 
* Hockey PAR, Dean WRJ kaj Ryan PG 2005. Roberts - Birds of southern Africa, 7a eld. The Trustees of the John Voelcker Bird Book Fund, Cape Town.
* http://www.biodiversityexplorer.org/birds/muscicapidae/bradornis_pallidus.htm 
* BirdLife International 2004. Bradornis pallidus . 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Malhela bradorno

La **Malhela bradorno** (*Bradornis infuscatus*) estas specio de insektomanĝanta birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Bradornoj.

Ĝi estas specio tre simila al la proksime parenca Pala bradorno, tio estas ĝenerale bruna specio, malhelbruna supre ĉefe en flugiloj kaj vosto, kies plumoj havas helbrunajn bordojn. La gorĝo kaj resto de subaj partoj estas sablokoloraj al helbrunaj, ĉefe en centro dum en flankoj estas pli bruna nuanco. Estas ankaŭ hela okulringo. Okuloj, beko kaj kruroj estas nigrecaj. La ĉefa distingilo estas ke la malhelbruna koloro de flugiloj kaj vosto estas pli malhela ol ĉe la Pala bradorno, kio kialigas la diferencajn nomojn de la specioj; ankaŭ en la latina scienca nomo *infuscatus* estas latina vorto por *malhela*.

Ĝi troviĝas en Suda Afriko nome en Angolo, Bocvano, Namibio kaj Sudafriko. Ties natura habitato estas seka savano.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Bradornis infuscatus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Bacerac

**Bacerac** estas unu el la 72 komunumoj de la meksika subŝtato Sonora, kiu estas la dua plej granda subŝtato de Meksiko kaj situas en la plej norda parto, kiu limas al Usono. La ĉefurbo de la komunumo estas Bacerac. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 26010.

## Geografio 
La komunumo havis en 2010 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1467 loĝantojn. El tiuj estis 761 viroj kaj 706 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1275,8&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1020 metroj super la marnivelo. La plej gravaj loĝlokoj (vilaĝoj) estas "San José de los Pozos", "Ciénaga de Horcones", "Agua Fría kaj Tamichopa. En Tamichopa vivas la etno de la Kikapuoj

## Klimato 
La klimato de la komunumo estas duonseka. En la komunumo jare falas averaĝe 560&nbsp;mm/m² de precipitaĵo. La temperaturoj estas ekstremaj kaj ili varias inter  inter la monatoj julio kaj septembro ĝis  inter oktobro kaj februaro. La averaĝa jara temperaturo estas .

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 854 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 812 scipovis legi kaj skribi kaj 41 personoj estis analfabetoj. Do 4,8 % de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 1188 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 5 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,42 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Bacerac  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Sonora
Bacoachi

**Bacoachi** estas unu el la 72 komunumoj de la meksika subŝtato Sonora, kiu estas la dua plej granda subŝtato de Meksiko kaj situas en la plej norda parto, kiu limas al Usono. Ĝi situas en la nordo de la subŝtato kaj ĉirkaŭ 195 km for de la urbo Hermosillo, kiu estas la ĉefurbo de Sonora. La ĉefurbo de la komunumo estas Bacoachi. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 26011.

## Geografio 
La komunumo havis en 2010 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1646 loĝantojn. El tiuj estis 834 viroj kaj 812 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1260,7 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1040 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
La klimato estas modeste seka kun pluvoj en somero. La plej alta temperaturo ĝenerale estas en majo kaj ĝi povas atingi 43ºC. La plej malalta temperaturo estas en januaro kie ĝi estas nur -4ºC.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1027 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 981 scipovis legi kaj skribi kaj 46 personoj estis analfabetoj. Do 4,48 % de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 1337 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 7 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,52 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Historio 
Bacoachi fondiĝis en la jaro 1649 de la kapitano Simón Lazo de la Vega.

## Eksteraj ligiloj 
*Bacoachi  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Sonora
Kaduna (urbo)

**Kaduna** estas milionurbo kaj universitata urbo en Niĝerio. Ĝi estas ĉefurbo de la samnoma subŝtato Kaduna Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La simbolo de Kaduna estas la krokodilo.
__NOTOC__
## Geografio 
Kaduna situas en valo de rivero (same tiel nomata Kaduna) en nord-centra parto de la lando. Islamanoj vivas plejparte en la norda urboparto kaj kristanoj en la suda urboparto. Kano (urbo) troviĝas je 220 km-oj.

## Historio 
La urbo estis fondita fare de la britoj en 1913 kaj iĝis regiona ĉefurbo inter 1917-1967. En 2000 religia tumulto okazis, sekve almenaŭ mil homoj mortis. Post 2 jaroj denove okazis tumulto, tiam diversaj preĝejoj kaj hoteloj estis bruligitaj kaj ankaŭ tiam homoj mortis. En 2009 ankaŭ tiu urbo gastigis la futbalan mondĉampionecon.

## Ekonomio 
Kaduna estas industria centro, kie oni produktas teksaĵojn, maŝinojn, ŝtalon, aluminion kaj kemiaĵojn.

## Trafiko 
Kaduna havas 2 flughavenojn, ĉefvojon kaj en 2009 fervojo konstruiĝis inter Abuĝo-Kano, kiu trairas Kadunon.

## Vidindaĵoj 
* katedralo omaĝe al Sankta Jozefo
* moskeoj
* Stadiono Ahmadu Bello de 1964

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj de Niĝerio
* Listo de milionurboj

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Niĝerio
Kategorio:Milionurboj
Kémes

**Kémes** [kEmeŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 510
* Poŝtkodo: 7843
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Kémes situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Villány-Sellye funkcianta ĝis 2007. Harkány troviĝas 14, Siklós 20, Sellye 25, Pécs 37&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko, poste romianoj vivis tie. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el la 11-a jarcento laŭ tiama hungara ortografio *"Kemus"*. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn, tamen ne senhomigĥis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Kémes migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario) havanta 2 turojn de 1831
* kalvinana preĝejo de 1812

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Rádfalva

**Rádfalva** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós. La loknomo signifas: vilaĝo de Rád.
eta|maldekstra|Ĉefplaco de Rádfalva
eta|Kalvinana preĝejo de Rádfalva

## Bazaj informoj 
* Areo: 13 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 200
* Poŝtkodo: 7846
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
Rádfalva situas sur ebenaĵo, fine de longa sakovojo. Harkány troviĝas 11, Siklós 17, Szentlőrinc 27, Kozármisleny 28 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1077 en formo *"Drawa"*. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. Vilaĝservoj estas la municipa administracio kaj migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana klasikisma preĝejo de 1840
* malnova tilio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Futbala mond-ĉampionado de ludantoj sub 17 jaroj (2009)

La **Futbala mond-ĉampionado de ludantoj sub 17 jaroj (2009)** okazis inter la 24-a de oktobro ĝis la 15-a de novembro 2009 en Niĝerio. La turniron rajtas partopreni nur futbalistoj pli junaj ol 17-jaraj. Titoldefendanto estis la nacia teamo de la gastiganto.

eta|dekstra|400px|Mapo, indikante la landojn de la kvalifikitaj teamoj

## Organizado 
La 21-an de majo 2009 FIFA admonis Niĝerion per la „flava karto“. En naŭ eblaj ludlokoj nur du stadioj estis preskaŭ finkonstruitaj (Abuĝo kaj Lagoso). Ĉar la turniro devas estis ludata en minimume ses stadioj, kvar stadioj ricevis lastan tempolimon (Kalabaro, Enugu, Ijebu-Ode kaj Kano) de unu monato. Se tiam la stato en nur unu de la stadioj ne plenumigintus la atendojn de FIFA, tiam la turniro estintus translokigita al alia lando. La kandidataj urboj Warri, Bauchi kaj Kaduno nun ne plu estis konsideritaj kiel ludlokoj.

## Ludlokoj 
## Kvalifika raŭndo 
## Gruplotado 
## La turnirdisvolviĝo 
### Antaŭraŭndo 
La antaŭraŭndon oni ludas en 6 grupoj kun po 4 teamoj. La 6 grupvenkantoj kaj duarangaj teamoj kaj la 4 plej bonaj triarangaj teamoj kvalifikiĝas por la okonfinaloj.

#### Grupo A 
 Loka horo

#### Grupo B 
 Loka horo

#### Grupo C 
 Loka horo

#### Grupo D 
 Loka horo

#### Grupo E 
 Loka horo

#### Grupo F 
 Loka horo

#### Triarangaj teamoj 
La kvar plej bonaj triarangaj teamoj atingas krom la unuarangaj kaj duarangaj teamoj la okonfinalon. La teamo de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kvalifikiĝos surbaze de la ĵust-ludo-regulo la okonfinalon. Kun nur kvin flavaj kartoj tiu teamo ricevis dum la antaŭraŭndo malpli da admonoj ol la samrangaj kaj sampoentaj teamoj el Nederlando kaj Brazilo.

### Finalraŭndo 
#### Okonfinalo 
 Loka horo

#### Kvaronfinalo 
 Loka horo

#### Duonfinalo 
 Loka horo

#### Eta finalo por la 3-a loko 
 Loka horo

#### Finalo 
 Loka horo

## Referencoj 
La artikolo baziĝas sur traduko de la artikolo en la germana vikipedio.

## Vidu ankaŭ 
* Futbala mond-ĉampionado de sub-17-ludantoj

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo de la FIFA-konkurso 

Kategorio:Sporto en Niĝerio
Kategorio:Futbalaj konkursoj
Kategorio:Futbalo en 2009
Enugu (urbo)

**Enugu** estas metropola urbo en la sudo de Niĝerio. Ĝi estas la ĉefurbo de la samnoma subŝtato Enugu. Laŭ oficiala proksimumado de marto 2022 en la urbego (dividita al tri administraj areoj: orienta, norda kaj suda) vivis  loĝantoj sur areo de 557 kvadrataj kilometroj, Laŭ la censo de marto 2006 tiam estis sume .

En la proksimeco oni trovis ferercojn kaj karbojn.

## Klimato 
 situas en tropika klimato. La averaĝa temperaturo estas ĉirkaŭ 23-26&nbsp;°C. Jare pluvas 1773&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj pluvas. La pluvo kulminas en septembro kaj malkulminas en decembro.

## Historio 
En 1967-1970 jaroj Enugu estis ĉefurbo de Biafro.

## Referencoj 
: - listaj informoj pri sunleviĝoj kaj sunsubiroj en la retejo *gaisma.com* ()

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj de Niĝerio
* Gvinea arbara-savana mozaiko

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* gvidilo pri la kulturo kaj lingvo de la igboj ()
* Bonvenon al Enugu ()
* pri la plej granda niĝeria altlernejo por kristanaj pastroj en Enugu ()

Kategorio:Urboj de Niĝerio
Kategorio:Enugu
Kategorio:Metropoloj
Ijebu-Ode

**Iebu-Ode** estas urbo en Niĝerio. Ĝi estas la dua plej granda urbo en Ogun ŝtato kaj enhavas 381&#160;966 loĝantojn.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj de Niĝerio

## Eksteraj ligiloj 
*  The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2008

Kategorio:Urboj de Niĝerio
Adorjás

**Adorjás** [adorjAŝ] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye.

## Bazaj informoj 
* Areo: 8 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 180
* Poŝtkodo: 7841
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Adorjás situas sur ebenaĵo, meze de sakovojo. Harkány troviĝas 17, Sellye 20, Siklós 23, Szentlőrinc 27&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1251 en latina formo *"Villa Azarias"*, kiu longe apartenis al fortikaĵo de Siklós. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Adorjás migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana malfrubaroka preĝejo de 1837
* paroĥo
* monumentoj pri falintoj dum la mondomilitoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Gateway Internacia Stadiono

**Gateway Internacia Stadiono** (aŭ ) estas plur-uza stadiono en niĝeria urbo Ijebu-Ode. Malfermita la , ĝi havas kapaciton por 14.500 rigardantoj. Dum la 13-a Sub-17-Futbalmondĉampionado (2009), ĝi gastigis 3 matĉojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Nigeria.com
Aix (Corrèze)

**Aix** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 371&#160;loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

La vilaĝo situas en la natura regiona parko Millevaches.

maldekstra|100px|Blazono de Aix.
__TOC__

## Geografio 
Aix etendiĝas sur 48,02&#160;km², kaj havis 371&#160;loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 8&#160;homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.

La regiono ĉirkaŭ Ussel ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Aix situas je alteco de 880&#160;metroj.

## Historio 
La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Aix antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Françoise Couzelas, kiu do fariĝis la loka urbestro.

## Administrado 
Aix apartenas al la kantono de Eygurande, kies ĉefurbo estas Eygurande. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Ussel, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Eygurande

Kategorio:Komunumoj de Corrèze
Kalabaro

**Kalabaro** aŭ **Calabar** estas grandurbo en Niĝerio. Ĝi estas ĉefurbo de Cross River ŝtato kaj enhavas 320&#160;862 loĝantojn.

## Klimato 
 situas en tropika klimato. La temperaturo varias inter 24 kaj 29&nbsp;. Jare pluvas po .

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj de Niĝerio

## Eksteraj ligiloj 
*  Kalabara universitato 

Kategorio:Urboj de Niĝerio
Tribunalo Russell

**Tribunalo Russell**, ankaŭ nomita **Internacia Tribunalo pri militkrimoj**, kaj **Tribunalo Russell-Sartre**, estis opinitribunalo kreita fare de Bertrand Russell kaj Jean-Paul Sartre en novembro 1966 sekve de la publikigo de la libro de Russell “**War Crimes in Vietnam**“ (Militkrimoj en Vjetnamio).

## Membroj de la Tribunalo 
Interalie :
* Bertrand Russell, matematikisto, filozofo, epistemologo, politikisto, moralisto, Honora prezidanto, Britio
* Jean-Paul Sartre, filozofo, verkisto, Plenuma Prezidanto, Francio
* Vladimir Dedijer, politikisto, historiisto, biografo de Tito, Direktoro kaj prezidanto de Sesioj, Jugoslavio
* Wolfgang Abendroth, politikologo, Germanio
* Gunther Anders, pensulo kaj eseisto, Pollando
* Mehmet Ali Aybar, fondinto kaj prezidanto de la Turka Laborista Partio, Turkio
* Lelio Basso, advokato, politikisto, Italio
* Simone de Beauvoir, verkistino, eseistino, filozofiistino, kunulino de Jean-Paul Sartre, Francio
* Lázaro Cárdenas del Río, politikisto, prezidento de Meksikio de 1934 ĝis 1940, Meksiko
* Stokely Carmichael, usona nigrula aktivulo, gvidanto de la Studenta Komitato de la neperfortaj studentoj kaj poste de la Partio de Nigraj Panteroj ("Black Panther Party"), li forlasis Usonon en 1969 kaj fariĝis konsilanto de Ahmed Sékou Touré en Gvineo, Usono
* Lawrence Daly, ĝenerala sekretario de la sindikato de ministoj, Britio
* David Dellinger, pacista kaj neperforta usona aktivulo, Usono
* Isaac Deutscher, poldevena angla ĵurnalisto kaj historiisto, biografiisto de Lev Trockij kaj Josif Stalin, Britio
* Haika Grossman, el Bjalistoko, gvidantino de retoj de rezistado en la Geto de Bjalistoko, Pollando.
* Gisèle Halimi, franca tunizidevena advokatino, feministino, politika aktivulino, Francio.

## Vidu ankaŭ 
* '''Tribunal d'opinion** / Tribunalo pri opinio).  http://fr.wikipedia.org/wiki/Tribunal_d%27opinion (+ )
* **Tribunal Russell sur le Congo** / Tribunalo Russel pri Kongo.  : http://fr.wikipedia.org/wiki/Tribunal_Russell_sur_le_Congo
* **Tribunal mondial sur l'Irak** / Monda Tribunalo pri Irako.
 http://fr.wikipedia.org/wiki/Tribunal_mondial_sur_l%27Irak (+ , , ).
* **Tribunal Russell sur la Palestine** / Tribunalo pri Palestino).  http://fr.wikipedia.org/wiki/Tribunal_Russell_sur_la_Palestine (+ )
* **BRussells Tribunal'''.  http://fr.wikipedia.org/wiki/BRussells_Tribunal  (+ ).

## Referencoj 
Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Internacia juro
Kategorio:Vjetnama milito
Drávapiski

**Drávapiski** [drAvapiŝki] estas tre malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.

## Bazaj informoj 
* Areo: 5 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 96
* Poŝtkodo: 7843
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Drávapiski situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, fine de mallonga sakovojo. Harkány troviĝas 15, Sellye 21, Siklós 24, Szentlőrinc 36, Pécs 42, Budapeŝto 236 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1177 en formo *"Pyspeky"*. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn, tamen ne senhomigĥis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En Drávapiski migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo

## Fontoj 
* distancoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Sámod

**Sámod** [ŝAmod] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye.

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 190
* Poŝtkodo: 7841
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Sámod situas sur ebenaĵo, fine de mallonga sakovojo, laŭ fervojo Villány-Sellye, kies funkciado finiĝis en 2007. Sellye troviĝas 18, Harkány 19, Siklós kaj Szentlőrinc po 25, Pécs 42, Budapeŝto 237 kilometrojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1244 en formo *"Samud"*. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Sámod migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1813

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
József Koncz

**KONCZ József** [konc] estis hungara historiisto naskita la 11-an de novembro 1829 en Bözöd kaj mortinta la 3-an de marto 1906 en Marosvásárhely.

## Biografio
József Koncz studis teologion en Kolozsvár kaj Nagyenyed, poste li estis instruisto en Marosvásárhely. Ekde 1858 li frekventis eksterlandajn universitatojn por du jaroj, poste denove instruis en la reformita kolegio de Marosvásárhely. Li priokupiĝis la aranĝadon de postrestaĵo de Teleki. Ekde 1896 li respondecis pri la Teleki-arkivo.

## Verkoj pli gravaj
* *Bethlen Gábor fejedelem végrendelete* (Marosvásárhely, 1878);
* *A marosvásárhelyi ev. ref. collegium könyvnyomdájának százéves története* (Marosvásárhely, 1887);
* *A marosvásárhelyi ev. ref. collégium története* (Marosvásárhely, 1896).

## Fontoj
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Géza Illyés (historiisto)

**ILLYÉS Géza** [ije:ŝ] estas rumania hungara hungara historiisto naskita la 4-an de septembro 1883 en Sóvárad kaj mortinta la 28-an de majo 1950 en Târnăveni. 

## Biografio
Géza Illyés abiturientiĝis en reformita kolegio de Marosvásárhely (1903), poste li studis teologion en Koloĵvaro. Li doktoriĝis pri historio kaj pedagogio. Ekde 1907 ĝis sia morto li estis pastro en Magyarkirályfalva. Inter 1941 kaj 1944 li prelegis historion en la akademia sekcio de la Kolegio Bethlen en Nagyenyed.

## Verkoj pli gravaj
**Milyenek voltak a pásztorok és a rektorok a XVII. században* (Nagyenyed, 1942).
**Az erdélyi ref. zsinatok emlékei végzései* (en manuskripto).
**Bethlen János* (Kolozsvár, 1929); 
**Bethlen Miklós* (Kolozsvár, 1930); 
**Gróf Mikó lmre* (Kolozsvár, 1931)
**Lorántffy Zsuzsann* (Református Család, 1931. 10, 11, 12. sz.)
**Petrőczy Kata Szidónia* (Református Család, 1932. 4. sz.)
**Bonyhai Simon György* (Az Út,1934. 8), 
**Apafi Mihály fejedelem* (Az Út, 1936. 10.)
## Fontoj
*Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pastroj
Detrakcio

**Detrakcio** estas speciala formo de la ablacio. Je tio lokorigina petro frostfiksiĝas al super ĝi fluanta glaĉero, kiu per sia plufluado elŝiras ĝin el la petrokomplekso kaj fortransportas ĝin.

## Fonto 
*Leser, Hartmut: Wörterbuch Allgemeine Geographie, Diercke Verlag, München 1997

Kategorio:Glaciologio
Kategorio:Erozio
Umbilika ŝnuro

eta|Umbilika ŝnuro de novnaskito, fermita per umbilika buko.
La **umbilika ŝnuro** (*funiculus umbilicalis*) estas multfoje tordita (ĉirkaŭ sia longa akso), ĉ. 50 cm longa (post plentempa gravedeco), (montro)fingrodika, grizkolora, mola feta aldonaĵo, kiu interkonektas la uteron kaj la embrion / feton. En la umbilika ŝnuro lokiĝas laŭlonge spirale du arterioj (umbilikaj arterioj) kaj unu vejno (umbilika vejno), kiujn ĉirkaŭas elasta, ĵelea materialo, la t.n. Wharton-ĵeleo, kiu fakte donas la materialon de la umbilika ŝnuro. Ĝia ĉefa tasko estas protekto de la angioj kontraŭ la kunpremo. La tri angioj transportas la nutraĵajn materialojn kaj la oksigenon al la embrio resp. al la feto: la vejno liveras oksigenriĉan, nutraĵ-abundan sangon al la feto, la arterioj reliveras al la patrina sangocirkulado sangon malriĉan je oksigeno kaj nutraĵaj materialoj. Pro la spirala lokiĝo de la sangovaskuloj (angioj), ili pli longas ol la umbilika ŝnuro mem, tiel per tiro (etendiĝo) de la umbilika ŝnuro, ili ne fermiĝas. La sango trafluanta la umbilikan ŝnuron tenas ĝin en streĉa stato, tiel ĝi nur malofte rompiĝas aŭ nodformas.

Post naskiĝo de la bebo, oni detranĉas la umbilikan ŝnuron (ĝenerale post 5-10 minutoj). La besta patrino mem tramordas la ŝnuron aŭ ĝi mem deŝiriĝas. La restaĵo de la umbilika ŝnuro defalas post 3-10 tagoj kaj estiĝas umbiliko en mezo de la ventro.

Novtempe, oni povas kolekti sangon de la umbilika ŝnuro, ĉar ĝi entenas t.n. praĉelojn.

## Aliaj uzoj de la esprimo 
En la kosmoesploro, se iu astronaŭto laboras ekster la kosmoŝipo kaj ĝi estas ligita al ĝi per vivtena kablo, tiam oni parolas pri umbilika ŝnuro. Similsence, se iu nura kablo vivtenas homon en iu ajn danĝera situo, oni povas simile paroli pri umbilika ŝnuro.

La metaforo uzo "detranĉi la umbilikan ŝnuron" signifas, ke infano forlasas la gepatran hejmon, la hejman helpon.

Kategorio:Anatomio
Kategorio:Embriologio
Saint-Sulpice-les-Bois

**Saint-Sulpice-les-Bois** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 85&#160;loĝantojn laŭ censa bilanco plenumita en 2019.

La vilaĝo situas en la natura regiona parko Millevaches.

__TOC__

## Geografio 
Saint-Sulpice-les-Bois etendiĝas sur 22,92&#160;km², kaj havis 85&#160;loĝantojn en 2019, tiel ke la loka loĝdenso estas po 3&#160;homoj laŭ kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.

La regiono ĉirkaŭ Ussel ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Saint-Sulpice-les-Bois situas je alteco de 956&#160;metroj.

## Historio 
La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Saint-Sulpice-les-Bois antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Gérard Moratille, kiu do fariĝis la loka urbestro.

## Administrado 
Saint-Sulpice-les-Bois apartenas al la kantono de Meymac, kies ĉefurbo estas Meymac. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Ussel, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Meymac

Kategorio:Komunumoj de Corrèze
Banu Ifran

La **Ifranedoj**, **Ifranoj** aŭ **Banu Ifran** aŭ eĉ **At Jefren** (en araba : **الإفرنيون، يفرن، بن إفران أو إفوراغس**) estas dinastio de Berberoj de la branĉo de Madghis (Medracen) kaj de Botr. Ili apartenas al la granda branĉo des Zenataoj. Ili formis la unuan islaman berberan dinastion kiu regos en la Magrebo. Laŭ kelkaj fakuloj, la vorto Afriko devenas el la pranomo de la tribo de la Ifranoj.

En la Magrebo la Ifranedoj faros insurekciojn kontraŭ la fremdaj okupantoj nome (romianoj, Vandaloj, Bizancanoj, ktp.). Ili engaĝiĝas ĉe la Kahina, en la 7-a jarcento kontraŭ la Omejoj. En la 8-a jarcento ili movadiĝis ĉe la dogmo de sufritoj kontraŭ la oficiala povo (omejoj kaj abasidoj). Poste, ili formas dinastion en la 10-a jarcento kontraŭ la Fatimidoj, la Ziridoj, la Omejoj, ktp. La Banu Ifran estos venkitaj de la Almoravidoj kaj la alianco de la Hilalianoj kun la Hamadedoj ĝis la fino de la 11-a jarcento.

La dinastio de la Ifrenedoj estis agnoskata kiel la ununura dinastio kiu defendis la Afrikanojn en la Magrebo .

## Referencoj 
Kategorio:Nord-Afriko
Kategorio:Historio de Alĝerio
Kategorio:Historio de Islamo
Kategorio:Eksaj landoj de Afriko
Opasnij jazik

**Opasnij jazik** - cirile опасный язык - estas ruslingva traduko kaj adapto de la historia studo *La Danĝera Lingvo* de Ulrich Lins pri la persekutoj kontraŭ Esperanto ekde 1887, en la originaj esperantlingva kaj germanlingva versioj samrajte pri la persekutoj precipe de stalinismo kaj de naziismo kontraŭ esperantistoj en la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj, en la rusa versio ampleksigite per pli da informoj pri la persekutoj jam en la monarkia Rusia Imperio kontraŭ la tiutempe nova internacia lingvo kaj ties subtenantoj.

* aŭtoro: Ulrich Lins
* tradukisto: Viktor Aroloviĉ, L. Vulfoviĉ, Ludmila Novikova
* eldonejo: Impeto
* jaro de kompilo kaj unua eldono: 1999
* jaro de la reeldono: 
* presejo: 
* formato: 574 paĝoj, 20 cm

## Recenzoj 
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Büttikon

## Pri la komunumo 
** Büttikon** estas urbo
komunumo en la distrikto Bremgarten de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 844 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Büttikon situas sur vasta altebenaĵo inter du brakoj de la montoĉeno *Lindenberg*. La areo de la komunumo etendiĝas sur 2,82&nbsp;km², de kiuj 0,95&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,28&nbsp;km² de setlejoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 571 m s.m. en loko, kiu nomiĝas *Nässi*, kaj la plej malalta punkto je 445 m s.m.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Büttikon limas en nordo al Wohlen, en oriento al Waltenschwil, en sudo al Uezwil, en sudokcidento al Sarmenstorf, on okcidento al Hilfikon, en nordokcidento al Villmergen.

## Trafiko 
Büttikon situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Per poŝtaŭtolinio al Wohlen kaj Uezwil la komunumo estas konektita al la publika trafikreto.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas proksimume 10 kilometrojn norde en Lencburgo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Büttikon datiĝas el la jaro 924 kiel Putinchova.

En mezepoko la dekono de la vilaĝo Büttikon devis esti pagita al la Monaĥejo Muri. Ek de proksimume 1260 ĝis 1415 Büttikon apartenis al la habsburga distrikto Lencburgo. En la jaro 1415 Argovio estis konkerita fare de la Svisa Ĵurkomunumo kaj atribuita al la voktejo Villmergen de la Libera Distrikto. En la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio Argovio estis liberigita de la ĵurkomunuma servuteco kun helpo de la francaj trupoj de Napoleono. Dum kvin jaroj Büttikon nun apartenis al la distrikto Sarmenstorf de la tiama Kantono Baden. Post ties integriĝo al la nova Kantono Argovio, la komunumo Büttikon estis atribuita al la hodiaŭa distrikto Bremgarten.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Büttikon
* Büttikon en la Historia Leksikono de Svislando