open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nevado Anallajsi

**Nevado Anallajsi** estas stratovulkano en Bolivio en Andoj. La dato de ties lasta erupcio estas nekonata, sed ties plej novaj lafofluaĵoj ŝajne erupciis el fendo en la norda flanko de la monto. La ĉefa kompono de la vulkano estas andezita kaj dacita. Ĝi superas altebenaĵo kiu estas komponita el ignimbrito. La vulkano kovras areon de 368.8 km² kaj estas 10.2 milionojn da jaroj aĝa baze sur sia erozia stato, kvankam aliaj ĉirkaŭkalkuloj indikas aĝon de 2.6 mj.

## Referencoj 
Kategorio:Andoj
Kategorio:Vulkanoj en Bolivio
Kategorio:Stratovulkanoj
Patilla Pata

**Patilla Pata** [paTIja] estas stratovulkano en la departemento Oruro en Bolivio. Ĝi situas en la Provinco Sajama, en la okcidento de la municipo Curahuara de Carangas, ĉe la landlimo kun Ĉilio. Patilla Pata kuŝas sudokcidente de la monto Jisk'a Kunturiri, nordoriente de la lago Q'asiri Quta *(Ĥasiri Ĥota)* kaj de la monto Qullqi Warani, okcidente de la malgranda lago Sura Pata, sudoriente de montoj Larancagua, Kunturiri kaj Milluni kaj sude de la malgranda lago nomita Ĉijar Kuta.

La rivero Junt'uma K'uchu (en ajmara ''junt'u* varma, *uma* akvo, *k'uchu* angulo, "angulo de varma akvo", *Junthuma Khuchu'') originiĝas sude de Patilla Pata. Ĝi fluas sudorienten kiel dekstra alfluanto de la rivero Sajama.

La dato de ties lasta erupcio ne estas klara, sed malverŝajne dum la Holoceno ĉar la monto estas tre glacikovrita. La kompono de la vulkano estas tre andezita, sed estas ankaŭ nombraj bazaltaj lafo-fluaĵoj.

## Referencoj 
Kategorio:Andoj
Kategorio:Vulkanoj en Bolivio
Kategorio:Stratovulkanoj
Tata Sabaya

**Tata Sabaya** estas stratovulkano en Bolivio. Ĝi situas en la norda pinto de Salar de Coipasa, kiu kuŝas en la Altiplano. Ĝi kuŝas ankaŭ ĉe la orienta pinto de linio de vulkanoj kiu startas ĉe Isluga okcidente, kaj pluas ĉe Cabaray. La dato de ties lasta erupcio estas nekonata, sed oni atribuas ĝin al la Holoceno pro la nova aspekto de la monto.

## Bibliografio 
* Godoy, B., Clavero, J., Rojas, C., y Godoy, E. (2012). Facies volcánicas del depósito de avalancha de detritos del volcán Tata Sabaya, Andes Centrales. Andean Geology, v. 39 (3), 394-406; ISSN 0718-7106
* de Silva, S.L.; Davidson, J.P.; Croudace, I.W.; Escobar, A. (1993). Volcanological and petrological evolution of Vol-cán Tata Sabaya, SW Bolivia. Journal of Volcanologyand Geothermal Research 55: 305-335.
* González-Ferrán, Oscar (1995). Volcanes de Chile. Santiago, Chile: Instituto Geográfico Militar. p. 640 pp. ISBN 956-202-054-1. (hispane; kun vulkanoj de Argentino, Bolivio, kaj Peruo)
De Silva, Shanaka L.; Peter Francis (1991). Volcanoes of the Central Andes. Springer-Verlag. p. 216 pp. ISBN 3-540-53706-6.

Kategorio:Andoj
Kategorio:Vulkanoj en Bolivio
Kategorio:Stratovulkanoj
Miĉinĉa

**Miĉinĉa**, **Michincha** aŭ *Cerro Minchincha* estas monto nome stratovulkano sur la landlimo inter Bolivio kaj Ĉilio. Ĝi estas parto de orient-okcidenta kresto de stratovulkanoj. Oriente kuŝas Olca. La nura historia aktiveco el la komplekso estis flanka erupcio el 1865-1867.

## Fontoj
* Siebert L, Simkin T (2002-). Volcanoes of the World: an Illustrated Catalog of Holocene Volcanoes and their Eruptions. Smithsonian Institution, Global Volcanism Program Digital Information Series, GVP-3, (http://www.volcano.si.edu ).

Kategorio:Andoj
Kategorio:Vulkanoj en Bolivio
Kategorio:Landlimoj
Kategorio:Vulkanoj en Ĉilio
Kategorio:Montoj en Ĉilio
Akotango

eta|La vulkanoj Akotango (maldekstre) kaj Kapurata (dekstre).
**Akotango** aŭ **Acotango** estas la centra kaj plej alta el la grupo de stratovulkanoj sur la landlimo inter Bolivio kaj Ĉilio. Ĝi estas 6 052 m alta. La grupo estas konata kiel Kimsaĉata kaj konsistas el tri montoj: Akotango, Umurata (5 730 m) norde kaj Kapurata (5 990 m) sude.

La grupo kuŝas laŭlonge de nord-suda liniigo. La Akotango estas tre eroziita, sed lafofluaĵo en ties norda flanko estas morfologie juna, sugeste ke Akotango estis aktiva en la Holoceno. Lasta esplorado sugestis ke la lafofluaĵo povas esti el Plejstoceno. Glacia aktiveco eksponis partojn de la interna vulkano, kiu estis hidroterme ŝanĝita. Glaciaj morenoj kuŝas je altitudo de 4 200 m sed nuna glaciĉapo troviĝas nur pasinte 6 000 m de altitudo.

La vulkano estas populara vojo por montogrimpistoj en la Nacia Parko Sajama kaj en la Nacia Parko Lauca. Grimpi la montopinton el la ĉilia flanko estas danĝera pro terminoj, tamen ĝi estas relative sekura grimpebla el la bolivia flanko. La suda ascendejo startas ĉe glaĉero kaj preterpasas abandonitan kuprominon.

Oni supozas ke Pedro Rosende, nome ĉilia esploristo, trovis la restaĵojn de faro en la pinto de Akotango. Pro tio, oni supozas ke la monto povis esti unu el la altaj inkaaj andaj sanktejoj. Tamen, pli da esplorado necesas por verigi tiun informon.

## Referencoj 
Kategorio:Andoj
Kategorio:Vulkanoj en Bolivio
Kategorio:Vulkanoj en Ĉilio
Kategorio:Landlimoj
Kategorio:Montoj en Ĉilio
Kategorio:Stratovulkanoj
Iruputunku

**Iruputunku** aŭ **Irruputuncu** estas vulkano en la komunumo Pica, Provinco Tamarugal, regiono Tarapakio, Ĉilio, same kiel ĉe San Pedro de Quemes, Provinco Nor Lípez, Potosiio, Bolivio. La montopinto estas 5 163 alta kaj havas du pintajn kraterojn — nome la plej suda 200 m larĝa havas aktivajn fumarolojn. La vulkano ankaŭ montras lafofluaĵojn, blok-cindrajn fluaĵojn kaj kelkajn lafokupolojn. La vulkano estas parto de la Anda Centra Vulkana Zono (CVZ).

La vulkano estis aktiva dum la Plejstoceno kaj Holoceno, kun ĉefaj erupcioj okazintaj antaŭ 258.2 ± 48.8 ka, antaŭ inter 55.9 ka kaj 140 ka kaj 1570 ± 900 antaŭ nuno (380 ± 900 p.K.), kio estis akompanita de formado de ignimbritoj. Historia vulkana aktiveco estas malpli klara; erupcio en 1989 estas konsiderita nekonfirmita. Erupciaj kolonoj ligitaj al freatomagma erupcia aktiveco estis observita la 26an de Novembro 1995 kaj la 1an de Septembro 2003. Oni observis ankaŭ sisman aktivecon en la Irruputuncu, kaj pliiĝantan fumarolan aktiveco liberigante 0.24–0.57 long ton/ks da sulfura duoksido lasis sulfurajn kuŝejojn en la aktiva kratero.

La Centra Vulkana Zono estas malmulte loĝata kaj plej vulkanoj ne estas sub studo, sed Irruputuncu estas rigardita de la ĉilia geologia servo SERNAGEOMIN. Eblo de produktado de geoterma energio el la vulkano estas studata.

## Referencoj 
Kategorio:Anda Vulkana Zono
Kategorio:Montoj en Bolivio
Kategorio:Landlimoj
Kategorio:Vulkanoj en Ĉilio
Kategorio:Montoj en Ĉilio
Kategorio:Stratovulkanoj
Kategorio:Aktivaj vulkanoj
Lumaj ventoj

**Lumaj ventoj,** origine hungare *Fényes szelek* estas kolora filmo en Hungario. La filmo estis prezentita ne nur en Hungario, sed ankaŭ en Svedio (1969), Aŭstralio (1970), Suomio (1970), Danio (1970).

## Premioj 
* la plej bona vira aktoro (1969) 
* premio de kritikistoj por la reĝisorado (1970)
* en Adelajdo

## Historia fono 
Ideo pri la popolaj kolegioj naskiĝis en la 1930-aj jaroj. Tio estis, ke la malriĉaj junuloj lernu en kolegioj. Naskiĝis ankaŭ movado pri tio en 1946 kaj ĝi finiĝis en la fino de la jardeko. En 1948 158 popolaj kolegioj funkciis, kie lernis 9500 mezlernejanoj aŭ studentoj. Tiu movado okazis nur en Hungario. Efiko de la movado estis granda en Hungario, ĉar estiĝis generacio, kiu baldaŭ laboris en la socialismo.

## Historio 
En 1947 popolaj kolegianoj eniras katolikan seminarion por disputi. Samtempe la komunista partio volas tujan rezulton, tial policano arestas kelkajn pastrajn lernantojn. Tio estas tro, tial la komunistoj faras ŝanĝojn en estraro de la kolegianoj. Du fraŭlinoj estas la novaj gvidantoj, kiuj jam pli kruele humiligas la estontajn pastrojn. Tio denove estas tro, ambaŭ fraŭlinoj estas eksigitaj, kiuj ne komprenas, kial la partio ne apogas ilin.

## Rolantoj 
* Andrea Drahota – Jutka
* Kati Kovács – Teri
* Lajos Balázsovits – Laci
* András Kozák – policano
* András Bálint (aktoro) – András
* József Madaras – pastro
* Adrienne Csengery – lernanto
* Jácint Juhász – Kovács
* Gyula Szersén – Kopre
* Gyula Szombathy – Feri
* István Uri - Pista
* Miklós Benedek, Tamás Jordán (aktoro), András Kern, Róbert Koltai - gimnaziantoj
* Gyula Áts, Péter Blaskó, Zsolt Körtvélyessy kaj aliaj

Kategorio:Hungaraj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1969
Kategorio:Dramaj filmoj
Árpád Csányi

**Árpád Csányi** [ĉAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csányi Árpád** estis hungara dekoraciisto.

Árpád Csányi http://artportal.hu/lexikon/muveszek/csanyi-arpad-4195  naskiĝis la  en Medgyesegyháza, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Árpád Csányi akiris diplomon en Industriarta Altlernejo en 1954, li lernis precipe de Gusztáv Oláh. Post siaj studoj li laboris en Operetoteatro (Budapeŝto), inter 1956 kaj 1968 en Teatro Csokonai (Debrecen). Ekde 1968 ĝis la pensiuliĝo en 1989 li kreis dekoraciojn en Nacia Teatro (Budapeŝto). Resume li kreis 430 teatrajn dekoraciojn, plejparte en la menciitaj teatroj, foje en aliaj teatroj, eĉ ankaŭ eksterlande. Liaj laboraĵoj estis videblaj ankaŭ en ekspozicioj. Li ricevis 4 premiojn inter 1960-1986.
 
## Elektitaj teatraj dekoracioj 
* Giuseppe Verdi: Aida (Debrecen, 1962)
* Ŝekspiro:
** Romeo kaj Julieto (Budapeŝto, 1971)
** Rikardo la 3-a (Kecskemét, 1973)
** La Venecia Komercisto
** Hamleto
** Makbeto
** Reĝo Lear
* Giuseppe Verdi:
** Rigoletto
** Aida
** Otelo
 
## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun fotoj 

Kategorio:Hungaraj dekoraciistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
János Csányi (aktoro)

**János Csányi** [jAnoŝ ĉAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csányi János** estas hungara aktoro, reĝisoro, teatrestro.

János Csányi http://www.imdb.com/name/nm1643759/ naskiĝis la  en Vác.

## Biografio 
János Csányi frekventis mezlernejojn en sia naskiĝurbo kaj Budapeŝto. Jam tiam li estis amatora aktoro. Post la abituriento li ricevis rolojn en Teatro de Nyíregyháza inter 1984-1986. Li akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1990, kie li lernis precipe de Gábor Zsámbéki kaj Gábor Székely (reĝisoro). En 1989 li iĝis membro de Fidesz. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Katona József, sed en 1991 li fondis Teatron Petőfi en Sopron. Spite la fondon li ne apartenis al iu ajn trupo, li laboris libere laŭ la okazoj. En la jaroj 2006 kaj 2007 li estis teatrestro de Teatro Csokonai (Debrecen). En 2009 li fondis instituton, poste li gvidis ĝin. Li ricevis premiojn en 1995 kaj 2000.

En 1987 li edziĝis, post 3 jaroj li havis filon. En 2007 li denove edziĝis, post 2 jaroj li havis filinon.

## Elektitaj teatraj roloj 
* Ödön von Horváth: *Kasimir és Karoline* - sendito; hararisto; policano; Hóhérsegéd; vundita oficiro
* William Shakespeare: *Epifanio: aŭ kiel vi volas* - Curio

## Elektitaj teatraj reĝisoraĵoj 
* Ŝekspiro:
** Somermeznokta sonĝo (1994, ankaŭ dekoraciisto, la spektaklo ricevis premiojn)
** Romeo kaj Julieta (2003)
* János Csányi: *A játék* (2000) 

## Aliaj laboroj 
* pluraj kinejaj kaj televiziaj filmoj

## Fontoj 
* [hungarlingva biografio](http://wikivisually.com/lang-hu/wiki/Cs%C3%A1nyi_J%C3%A1nos_(sz%C3%ADn%C3%A9sz)) 
* hungarlingva biografio kun foto 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Likankabur

eta|Pinto de Likankaburo.
**Likankabur** aŭ **Likankaburo**, **Licancabur** en la hispana, estas stratovulkano ĉe la limo inter Bolivio kaj Ĉilio, sude de la vulkano Sairecabur kaj okcidente de Juriques. Parto de Anda Centra Vulkana Zono, ĝi havas elstaran, 5 916 m altan konuson. La 400 m pinta kratero enhavanta la lagon Licancabur, nome kratera lago kiu estas inter la plej altaj lagoj en la mondo, estas ĉapo de la vulkano. Tri eroj de lafofluaĵoj eliras el la vulkano, kiu formiĝis sur ignimbrito el la Plejstoceno.

Likankaburo estis aktiva dum la Holoceno, post la glaciepokoj. Kvankam oni ne konas historiajn erupciojn de tiu vulkano, lafofluaĵoj etendaj al Laguna Verde estis datitaj el 13,240 ± 100 antaŭ nuno. La vulkano dekomence erupciis andeziton, kun malgrandaj kvantoj de dacito kaj bazalta andezito.

Ties klimato estas malvarma, seka kaj tre suneca, kun altaj niveloj de ultraviola radiado. Likankabur ne estas kovrita de glaĉeroj, kaj la vegetaĵaro kia remburplantoj kaj arbustoj troviĝas malalte en siaj deklivoj. Iam oni ĉasis ĉinĉilojn en la vulkano.

Likankabur estas konsiderata religia monto fare de la Atakamena popolo, rilate al la monteto Cerro Quimal en norda Ĉilio. Oni trovis arkeologiajn lokojn en ties deklivoj kaj en la pintokratero, kiu povus esti prahistoria gvatoturo.

## Referencoj 
Kategorio:Andoj
Kategorio:Montoj en Ĉilio
Kategorio:Vulkanoj en Bolivio
Kategorio:Vulkanoj en Ĉilio
Kategorio:Stratovulkanoj
Sándor Csányi (aktoro)

**Sándor Csányi** [ŝAndor ĉAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csányi Sándor** estas hungara aktoro. Lia edzino estis Réka Tenki.

Sándor Csányi http://www.thalia.hu/index.php/main/muveszeink/csanyi-sandor  naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Sándor Csányi frekventis mezlernejojn en sia naskiĝurbo. Post la abituriento li ricevis rolojn en Teatro Csiky Gergely (Kaposvár) inter 1994-1997, dum li plurfoje sensukcese kandidatiĝis en Teatra kaj Filma Altlernejo. Fine en 2001 li akiris aktoran diplomon, li lernis precipe de László Marton (reĝisoro). Post siaj studoj li aliĝis al malgranda trupo en Budapeŝto. Inter 2002-2012 li estis membro de Teatro Radnóti, poste li estas arta gvidanto de Teatro Thália (Budapeŝto). Li ricevis plurajn premiojn inter 2004-2013. Lia edzino naskis 2 gefilojn.

El lia geedziĝo naskiĝis filo en 2003. En 2012 li denove edziĝis, post 2 jaroj li havis filinon.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare: *Titus Andronicus* - Alarbus; Futár
* Ferenc Molnár: *Liliom* - titolrolo; Berkovics; policano; Ficsúr; Kádár
* Jenő Heltai: *Naftalin* - Dr. Szakolczay Bálint

## Elektitaj kinejaj filmaj roloj 
* *Sitiprinc* (1999)
* *Kontroll* (2003)
* *Kaland* (2011)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *Tóték* (2004)
* *Csak színház és más semmi* (2015)

## Fontoj 
* propra paĝo kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Transfuza medicino

eta|dekstra|120ra|
**Transfuza medicino** estas la fako de medicino, kiu traktas la produktadon, efikecon, sekurecon (aparte konsiderante la tielnomatan virusan malaktivigon) kaj tolereblecon de sango kaj histoj de alia homo ol la ricevanto, same kiel la tolereblecon de transplantadoj de organoj kaj praĉeloj de alia homo ol la ricevanto.

eta|maldekstra|200ra|

Transfuza medicino inkluzivas la kolektadon de sangoproduktoj por sangotransfuzo, la bontenadon de "sangobankoj", do stokejoj por medicinaj sangoproduktoj, kaj la provizon de sangproduktoj por la respektivaj specialaj kampoj, precipe en ĥirurgio, urĝeca medicino kaj onkologio. Krome, transfuzia medicino traktas imunologian hematologion kaj la diagnozadon de diversaj hematologiaj malsanoj.

Multaj institutoj de transfuzia medicino havas siajn proprajn sangodonacajn centrojn.

Aparte de tio, speciale la naciaj filioj de la internacia ruĝa kruco kaj de similaj urĝohelpaj institucioj helpas en kolektado de sufiĉaj sangoproduktoj por sangotransfuzo, kutime per sangodonacado de volontuloj.

eta|centra|280ra|

Kategorio:Transfuza medicino
Mappershain

** Mappershain ** estas komunumparto de la komunumo Heidenrod en la germana federacia lando hesa distrikto Rheingau-Taunus. Apud Kemel Mappershain estas kun alteco de 500 m la plej alta vilaĝo de la okcidenta Taunus.

## Geografia situo 
Mappershain situas en la okcidento de la Hintertaunus, nordokcidente de Kemel en la sudo de lar Kemeler Heide kiu apartenas al la *Zorner Hochfläche*, sur la akvodislimo inter Rejno kaj Lahn *(Kemeler Rücken)*. 500 metrojn nordokcidente de la vilaĝo staras la monto Mappershainer Kopf, (548 m), la plej alta monto de la okcidenta Hintertaunus. Ankaŭ nur 500 m for estas la fonto de la rivereto Wisper, kiu enfluas 30&nbsp;km sudokcidente apud Lorch en la Rejno. En la nordo de la teritorio de Mappershain fontas la rojo Dörsbach, kiu post 32&nbsp;km enfluas apud monaĥejo Arnstein en la riveron Lahn.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Mappershain okazis en la jaro 1260 kiel *Meinfrieshain* . La nomo staras por setlejo de iu *Meinfried*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ortsteil Mappershain im Internetauftritt der Gemeinde Heidenrod 
* Der Ortsteil auf der Webseite des Heimatvereins Heidenrod e. V.

Kategorio:Heidenrod
Kategorio:Distrikto Rheingau-Taunus
Kategorio:Iamaj municipoj de Hessen
Parinakota

eta|Parinakota kaj lago Chungará.
**Parinakota** aŭ **Parinacota** (en hispanigita literumado), **Parina Quta** aŭ **Parinaquta** (el ajmara *parina* flamengo, *quta* lago, "flamenga lago", tio estas la lago donas nomon al la vulkano) estas amasa dormanta stratovulkano ĉe la landlimo inter Ĉilio kaj Bolivio. Ĝi estas parto de la vulkanaro Paĝaĉata. La alia ĉefa konstruaĵo en tiu grupo estas la pinto el Plejstoceno Pomerape.

Unu el la plej spektaklaj erupciaj okazaĵoj en la pasinto de la vulkano okazis antaŭ 8,000 jaroj, kiam grava falo de la konstruaĵo produktis 6 km³ el rubolavango, kio blokis najbarajn drenejojn, kreante la lagon Chungará.

La vulkano kaj Pomerape suriras la teritoriojn de Nacia Parko Sajama (Bolivio) kaj de Nacia Parko Lauca (Ĉilio).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Andeshandbook: A Complete Description, history, place names and routes of Parinacota 
* Parinacota at SummitPost.org

Kategorio:Anda Vulkana Zono
Kategorio:Montoj en Bolivio
Kategorio:Vulkanoj en Bolivio
Kategorio:Vulkanoj en Ĉilio
Kategorio:Montoj en Ĉilio
Paruma

**Paruma** estas stratovulkano kiu staras sur la limo inter Bolivio kaj Ĉilio. Ĝi estas parto de kresto kiu enhavas kelkajn stratovulkanojn. Paruma kuŝas ĉe la orienta pinto de la kresto, kun Olca okcidente. La plej malnova vulkano Paruma staras oriente de Paruma. Paruma estis klare aktiva dum la Holoceno, kun multaj morfologie junaj lafofluaĵoj en ties flankoj. Ĝi ankaŭ havas persistajn fumarolojn. Unu lafofluaĵo partikulare etendas al 7 kilometroj sudoriente de la pinto. Historia aktiveco laŭlonge de la kresto estis limigita al unu erupcio el 1865 al 1867, kies karaktero ne estas precize konata.

## Fontoj
* "Olca-Paruma". Tutmonda Vulkanisma Programo. Smithsonian Institution. http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=355050 Alirita la 22an de Januaro 2017.

Kategorio:Andoj
Kategorio:Vulkanoj en Bolivio
Kategorio:Vulkanoj en Ĉilio
Kategorio:Montoj en Ĉilio
Kategorio:Stratovulkanoj
Pomerape

eta|Pomerape kaj deklivo, vidita el la sudo (Parinakotaj deklivoj).
**Pomerape** estas stratovulkano kiu staras sur la landlimo inter norda Ĉilio kaj Bolivio (departemento Oruro, Provinco Sajama, municipo Curahuara de Carangas). Ĝi estas parto de la vulkanaro Paĝaĉata, kune kun Parinakota sude. Ĝi estas el Plejstoceno.

La grimpado estas malfacila, foje kun deklivoj de 50+ gradoj de neĝo/rubo. Kampadejo estis establita je 5,300 m sur la kresto inter Parinakota kaj Pomerape. Depende eel la sezono, la ĉefa malfacilo povas esti *penitentes* (altaj glacinadloj), kiuj faras la ascendon fizike malfacila aŭ malebla.

## Referencoj 
Kategorio:Andoj
Kategorio:Vulkanoj en Bolivio
Kategorio:Vulkanoj en Ĉilio
Kategorio:Montoj en Ĉilio
Kategorio:Landlimoj
Kategorio:Stratovulkanoj
Kvadro (ŝtono)

[eta|Romanika preĝejo el kvadroŝtonaj muroj: [Sankta Brigida (Legden)]]
[eta|Murrestaĵoj kun kvadroj de la [burgruino Stierberg]]

**Kvadro** ankaŭ **kvadroŝtono**, **ŝtonkvadro**) estas faktermino el la arthistorio kaj konstruarto. Kvadro estas prilaborita naturŝtono en formo de matematika briko (ortangula paralelepipedo).

Kvadroj estas uzataj en domkonstruado kaj kun mortero, kaj sen mortero kiel sekmasonaĵo. Male al la masonado kun brikoj ĉiu ŝtono devas esti prilaborata de ŝtontajlisto. Por limigi la laboron, la formato de la ŝtonkvadroj estas multe pli granda ol tiuj de la brikoj. Ankaŭ estas pli facile ricevi la deziratan monumentan efikon. Tial oni uzis kvadrojn antaŭ ĉio ĉe sakralaj konstruaĵoj, sed ankaŭ ĉe kasteloj kaj burgoj. Ĉe burgoj ankaŭ pro fortego de tiaj ŝtonoj. Jam la piramidoj estis konstruataj el kvadroŝtonoj.

En la ternivela konstruado oni uzas kvadroŝtonojn ekzemple por la stratkonstruado kiel pavimoj kaj en akvotrafika konstruado ĉe varfoj kaj kluzoj respektive ĉe pontoj.

Oni distingas inter:

* rilate la prilaborado kaj la formo de la alrigarda surfaco kaj uzsurfaco:
** bosita kvadro, ankaŭ nomata “bosa kvadro”, vidu bosaĵo
** bosa kvadro
** diamantkvadro
** kusenkvadro: ŝtono prilaborita simile al kuseno
** korpokvadroj
** rustika kvadro, vidu bosaĵo
* laŭ la materialo oni distingas inter:
** rommpŝtonaj kvadroj, vidu rompŝtono
** granitkvadro, vidu granito
** abloŝtona kvadro aŭ grejsa kvadro, vidu sabloŝtono; vidu Elba grejsmontaro
* rilate al la uzo:
** angulkvadro,
** kvadromasonaĵo, se kompleta konstruaĵo estas el kvadroj

## Literaturo 
* *Quader*. In: Harald Olbrich (Hrsg.), Gerhard Strauss (Begr.): *Lexikon der Kunst. Bd. 5: Mosb–Q*. Neubearb. Seemann, Leipzig 1993, ISBN 3-363-00048-0.

## Vidu ankaŭ 
* bloko
* briko
* kvadro-puco

## Eksteraj ligiloj 
* *Wie ein Quader entsteht*.  Dom für Kinder, Metropolitankapitel am Hohen Dom zu Köln
* Rudolf Koch: *Notizen und Materialien zum mittelalterlichen Baubetrieb. Bearbeitung von Werkstein im Mittelalter: Quaderbearbeitung – Einleitung*.  Private Webseite auf der Website der Universität Wien, 1998/2005.

Kategorio:Konstrumaterialoj
Fortresopreĝejo de Óföldeák

**Fortresopreĝejo Sankta Maria Helpanto de Kristanoj** estas gotika romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Óföldeák.

## Historio 
Dokumento mencias en 1332 la vilaĝon kun preĝejo. Oni supozas, ke la nun videbla preĝejo konstruiĝis en la malfrua 15-a jarcento. Post jaroj defenda muro estis konstruita ĉirkaŭ la kirko kun turoj kaj bastionoj. (Ili jam malaperis, restis nur la preĝejo mem.) En fino de la la sekva jarcento la vilaĝo senhomiĝis pro la kontraŭturkaj bataladoj, nur en 1723 alvenis denove vilaĝanoj. La preĝejo baldaŭ estis trakonstruita, pro la trakonstruo la gotiko grandparte perdiĝis, sed tiam estis konstruita la kasona plafono. En 1845 inundo forviŝis la vilaĝon, la loĝantoj fondis novan vilaĝon iom for. La nova funkcio de la preĝejo estis grenejo, sed oni metis la moveblaĵojn al la nova preĝejo. Paŝo post paŝo iom da homoj revenis al la iama vilaĝo, eĉ oni refondis la vilaĝon. En 1874 la preĝejo estis jam pligrandigita, en 1924 renovigita, samtempe turo estis konstruita. Arkeologoj esploris la preĝejon ekde 1989, en la sekva jardeko plena renoviĝo okazis.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas sola sur supozebla kurgano en rando de la vilaĝo. Remparo kaj defenda muro ĉirkaŭas la preĝejon, sed hodiaŭ kaj la muro, kaj la remparo nur apenaŭ estas videbla. Origine la muro estis 5 metrojn alta, la remparo 6 metrojn larĝa, 3 metrojn profunda. Tra malgranda ponto estas alirebla fasado de la preĝejo. En mezo de la simetria fasado funkcias la pordo. La navo apogita kun pilieroj formas briko. La sakristio estas baroka el la 18-a jarcento. Interne la ĉefaltaro prezentas la iamajn hungarajn kermesejojn. Sub la sanktejo kripto estis konstruita en 1759.
eta|Interno de la preĝejo

## Fontoj 
* hungare
* hungare kun 2 fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj 
* hungare kun fotoj 

Dosiero:Óföldeák2.jpg|Aerfoto pri la fortresopreĝejo
Dosiero:Óföldeák2 045.jpg|La fasado
Dosiero:Oföldeákcivertan1.jpg|Vido al la fortresopreĝejo
Dosiero:Oföldeákcivertan4.jpg|La turo
Dosiero:Oföldeákcivertan5.jpg|Flanko de la preĝejo
Dosiero:Oföldeákcivertan3.jpg|La enirejo

Ofoldeak
Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Maria
Paĝaĉata

eta|FLTR: vulkanoj Pomerape kaj Parinakota.
**Paĝaĉata**, **Payachata** aŭ **Paya Chata** (el ajmara *pä, paya* du, el pukina *ĉata* monto, "du montoj") estas nord-suda vulkanaro, el kiu kelkaj eble aktivaj ĉe la landlimo inter Bolivio kaj Ĉilio, rekte norde de la lago Chungará. Tiu komplekso enhavas du pintojn, Pomerape norde kaj Parinakota sude. Ĉe la Bolivia flanko la vulkanoj estas situa en la Departemento Oruro, Provinco Sajama, municipo Curahuara de Carangas, kaj en la ĉilia flanko ili kuŝas en la regiono Arikio kaj Parinakotio, Provinco Parinacota.

## Referencoj 
## Literaturo
* "Nevados de Payachata". Tutmonda Vulkanisma Programo. Smithsonian Institution. http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=355012 Alirita la 22an de Januaro 2017.

## Eksteraj ligiloj
* Los Payachatas al Lago Chungará. 9an de Aŭgusto, 2008 

Kategorio:Anda Vulkana Zono
Kategorio:Montoj en Bolivio
Kategorio:Vulkanoj en Bolivio
Kategorio:Vulkanoj en Ĉilio
Kategorio:Montoj en Ĉilio
Kategorio:Landlimoj
Alpamaĝo

eta|Montogrimpistoj ĉe la sudokcidenta flanko de Alpamaĝo.
**Alpamaĝo** aŭ **Alpamayo** (eble el keĉua *allpa* tero, *mayu* rivero, "terrivero") aŭ **Ŝujturaĥu** estas unu el la plej videblaj montopintoj en la Blanka Montaro de la peruaj Andoj. Ĝi estas tiel nomita laŭ la rojo Alpamayo, kiu originiĝas je ties nordokcidento.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Alpamayo ĉe Summitpost
* Expedition to Alpamayo  - fotoj
* French Young Expedition to Alpamayo - fotoj kaj bona topografio
* Landscapes of the Soul  - Fotoj fare de Aŭstralia grimpisto al grimpistoj sur la Vojo Ferrari, kaj lia ascendo/descendo de 1987 laŭ la pli malfacila Franca Vojo.
* Climbing Alpamayo 2007 Franca Vojo, kun fotoj

Kategorio:Montoj en Peruo
Kategorio:Andoj
Artesonraju

dekstre|eta|283x283px|Artesonraju kaj najbaraj pintoj viditaj el pinto de monto Pisko.
**Artesonraju** estas montopinto situa en la Blanka Montaro en la peruaj Andoj. Ties pinto havas alton de 6 025 m

## Referencoj 
Kategorio:Montoj en Peruo
Kategorio:Andoj
Ĉumpe

**Ĉumpe** aŭ **Chumpe** (eble el keĉua *ĉumpi*: zono), **Jatunriti,** **Ñanaloma** aŭ **Yanaloma** estas monto en la montaro Vilkanota en Andoj de Peruo kun 6 106 m de alto. Ĝi situas en la Regiono Kusko, provinco Kanĉis, distrikto Pitumarka same kiel en la provinco Kispikanĉi, distrikto Okongate. Ĉumpe kuŝas norde de la Lago Sibinakoĉa.

## Referencoj
Kategorio:Montoj en Peruo
Kategorio:Andoj
Boso

[eta | hochkant=1.2 | fasado kun bosaĵo ĉe [Palazzo Medici Riccardi|Palazzo Medici-Riccardi en Florenco, ĉirkaŭ 1440]]

La **boso** aŭ **bosaĵo** (de la meza altgermana *bozen*= ‚bati‘) estas faktermino en konstrufako. Boso signifas la kruda aŭ prilaborita elstaraĵo sur la ekstera surfaco de naturŝtono ĉe muro. La prilaborado de tiaj ŝtonoj nomiĝas ‚bosi‘.
**Bosaĵo** estas masonaĵo el ŝtonkvadroj kies frontflanko estas malfajne prilaborita (bosita). Ĉe mezepokaj burgoj la bosoj estis prilaboritaj samforme.

Laŭ Francisko Azorín **boso** estas *Tipa reliefo lasita en la faco videbla de la ŝtonblokoj ĉe iaj konstruaĵoj.* Kaj li indikas etimologion el latina *bosse, bossa* (ĝibo). kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj *bosi*, nome reliefigi, prilabori boson, diamantpinta boso, krudlasata boso...

## Variantoj de la murbosado 
La boso origine estas por malebligi la forglitadon de la pezaj ŝtonoj de la levŝnuregoj. Jam dum la eŭropa antikvo kaj antaŭkolumba Ameriko oni uzis tiun teknikon por ornami la konstruaĵojn.

Oni distingas multajn specojn de *bosaĵo*:
* ĝibokvadroj havas glatan randon ĉirkaŭ la boso.
* kusenkvadroj estas kvadroŝtonoj kun glatigitaj bosoj
* diamantkvadroj havas piramidforman frontfacon.
Ĉiuj tipoj de bosaĵoj ankaŭ ekzistas kiel puco-masonaĵo.

## Bildaro 

dosiero:Bossage.png|bosoj en naturŝtono
dosiero:Bossage.demie.sphere.png|duonglobformaj bosoj kiel ornamaĵo de la masonaĵo
dosiero:Tur Südostecke.jpg|muranguloburgo La Tur
dosiero:Cagliatscha SWecke.jpg|muranguloburgo Cagliatscha

dosiero: Palazzo Strozzi 03.JPG | „remburbosaĵo“. Florenco, Palazzo Strozzi.
dosiero: Catane Université.jpg | pilastro kun diamantkvadro. Catania, universitato
dosiero: Pitti-Fassade.jpg|bosaĵo ĉe la Palazzo Pitti en Florenco
dosiero: Wiehlův dům Slaný z Divadelní ulice 02.JPG|Wiehl - domo No 560, Wilsonova strato, en Slaný,

## Vidu ankaŭ 
* Bosokvadro

## Notoj 
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Masonado
Misti

eta|Vulkano Misti.
**Misti**, konata ankaŭ kiel **Putina** aŭ Wawa Putina *(Guagua Putina)*,
estas stratovulkano el andezito, dacito kaj riolito situa en suda Peruo ĉe la urbo Arequipa. Kun sia sezona neĝo-ĉapo, simetria konuso, Misti staras je 5 822 m super marnivelo kaj kuŝas inter monto Ĉaĉani (6 075 m) kaj vulkano Piĉu Piĉu (5 669 m). Ties lasta erupcio okazis en 1985, 198 jarojn post sia antaŭa dokumentita erupcio.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Reinhard, Johan (2005). The Ice Maiden: Inca Mummies, Mountain Gods, and Sacred Sites in the Andes. Washington, D.C.: National Geographic Society. ISBN 0-7922-6838-5.

Kategorio:Montoj en Peruo
Kategorio:Andoj
Huandoi

eta|dekstre|250px|Huandoi.
**Huandoi** aŭ **Huandoy** (probable el keĉua *ŭantuj,* transpasi, porti, porti pezan ŝarĝon) aŭ **Tullparaju** (eble el la keĉua *tullpa* toska fajrejo, forno, *rahu* neĝo, glacio, monto kun neĝo,) estas monto situa ene de la Nacia Parko Huascarán en Ankaŝo, Peruo. Ĝi estas la dua plej alta pinto de la Blanka Montaro en Andoj, post Huascarán. Tiuj du montopintoj estas tre najbaraj, separate nur de la glacia valo Llanganuco (kiu enhavas la lagojn Llanganuco) je 3,846 msm.

Ĝi estas neĝo-ĉapa monto kun kvar pintoj aranĝitaj laŭ formo de fajrujo, nome la plej alta el kiuj estas 6,395 m. La kvar pintoj estas ĉiuj ĉirkaŭ 6,000 m, kaj estas la jenaj: La ascendo el la lagoj Llankanuku okazis unuafoje en 1976.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Huandoy  ĉe Peakware
* "Huandoy, Peru" ĉe Peakbagger

Kategorio:Montoj en Peruo
Kategorio:Andoj
Markio de Verono

eta
La **markio de Verono**, ankaŭ nomata **Verona markio**, **margrafujo de Verono**, aŭ **markio de Verono kaj Aquileia**, estis historia teritorio de la Sankta Romia Imperio en la mezepoko, kovranta proksimume la areon de la nordorienta Italio, kun la ĉefa urbo Verono.

En 952, imperiestro Otto la Granda forkaptis la markion disde la itala reĝo Berengaro la 2-a kaj donis ĝin kiel feŭdon al la dukoj de Bavario. Jam en 976 Otto la 2-a transdonis ĝin al la dukoj de Karintio anstataŭe. Ĝi ekzistis praktike ĝis la fondo de la Lombarda Ligo en 1167.

Kategorio:Historiaj regionoj en Italio
Kategorio:Veneto
Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio
Kategorio:Margraflandoj
Kategorio:Markioj
György Csík

**György Csík** [djordj ĉIk], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csík György** estis hungara kostumisto, dekoraciisto, universitata instruisto.

György Csík http://www.imdb.com/name/nm1370430/ naskiĝis la  en Csorna.

## Biografio 
György Csík frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1984. Li lernis ĉefe de Gábor Szinte (pentristo) kaj Márta Jánoskúti. Post la diplomo li laboris 4 jarojn en produktejo de filmoj, inter 1988–1996 Teatro Szigligeti (Szolnok). En la sekvaj jaroj li ne apartenis al teatro, sed li faris kostumajn kaj dekoraciajn laborojn ekzemple en Nacia Teatro (Pécs), Teatro Csokonai (Debrecen), Nacia Teatro (Szeged), Teatro József Attila. Li instruas en Universitato de Kaposvár kaj Hungara Belarta Universitato. Li ricevis plurajn premiojn inter 1993-2015.

## Elektitaj teatraj kostumaj, dekoraciaj laboraĵoj 
* William Shakespeare: Reĝo Lear (1986)
* Béla Bartók: Burgo de la Blubarbulo (1990)
* Giuseppe Verdi: Rigoletto (2000)
* Ferenc Erkel: Ladislao Hunyadi (opera versio, 2010)

## Elektitaj kinejaj kostumaj, dekoraciaj laboraĵoj 
* *Szerelem első vérig* (1986)
* *A kísértés* (2007)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj kostumistoj
Kategorio:Hungaraj dekoraciistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Márta Jánoskúti

**Márta Jánoskúti** [jAnoŝkUti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jánoskúti Márta** estas hungara kostumisto, universitata instruisto.

Márta Jánoskúti http://artportal.hu/lexikon/muveszek/janoskuti-marta-4912  naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Márta Jánoskúti frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Industriarta Altlernejo en 1966. Ŝi lernis precipe de Judit Schäffer. Ŝi planadis teatrajn kostumojn 4 jarojn en Teatro Szigligeti (Szolnok), poste en pluraj ĉefurbaj kaj provincaj teatroj, ankaŭ en subĉielaj teatroj. Foje-foje ŝi planadis en Francio, Hispanio, Jugoslavio. Ekde 1979 ŝi instruas en la menciita altlernejo. Ŝi ricevis plurajn premiojn inter 1985-1995, premion Kossuth en 2009. Ŝi estis nomumita "artisto de la nacio" en 2014.
 
## Elektitaj scenejaj laboraĵoj (kostumoj) 
* William Shakespeare:
** Hamleto
** Romeo kaj Julieta (en Kecskemét)
* Giuseppe Verdi: *Un balo in Maschera*			
* Béla Bartók: Burgo de la Blubarbulo 	
* Molière: La Mizantropo	

## Elektitaj kinejaj filmaj laboroj 
* *Minden kezdet nehéz* (1966)
* *Yerma* (1984)
* *Esti Kornél csodálatos utazása* (1995)
* *VII. Olivér* (2001)
* *Tréfa* (2009)

## Elektitaj televiziaj filmaj laboroj 
* *Tudós nők* (1975)
* *Isten madárkái* (1994)
* *Májusi zápor* (2009)

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Székesfehérvár (1989)
* Budapeŝto (2000, 2008)

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* Parizo (1965)
* Prago (1971, 1976, 1980, 1984)
* Novi Sad (1970, 1975, 1978)
 
## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj kostumistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
László Székely (dekoraciisto)

**László Székely** [lAslO sEkej], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Székely László** estas hungara dekoraciisto, universitata instruisto, grafikisto.

László Székely http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz24/200.html naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
László Székely frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, ekde 1950 li studis en Industriarta Altlernejo, sed pro nekonforma persono de la socialismo li akiris diplomon nur en 1961. Post la diplomo li komencis sian karieron en Teatro Gárdonyi Géza. Liaj sekvaj teatraj stacioj estis:
* Nacia Teatro (Szeged), samtempe subĉiela teatro en Szeged (1965-1971)
* Teatro Szigligeti (Szolnok) (1971-1978)
* Nacia Teatro (Budapeŝto) (1978-1983, 1990-1991)
* Teatro Katona József (1983-1990)
En tiuj jaroj li planadis dekoraciojn ankaŭ en pluraj aliaj provincaj teatroj, kiel gasto. Ekde 1978 li instruas ankaŭ en la Belarta Altlernejo, kie en 1991 li estis nomumita katedrestro kaj docento. Li ricevis 3 premiojn inter 1973-1994, premion Kossuth en 2012, li ricevis la titolon "artisto de la nacio" en 2014.

## Elektitaj teatraj dekoracioj 
* William Shakespeare: *Trojlo kaj Kresida*; Kiel plaĉas al vi; *Koriolano*
* Johann Wolfgang von Goethe: Faust
* Iván Markó: *Seherezádé* (baleto)
* Béla Bartók: Burgo de la Blubarbulo

## Elektitaj ekspozicioj 
* Szeged (1970)
* Szentes (1976)
* Nagykanizsa (1978)
* Prago (1991)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj dekoraciistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj grafikistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Illimani

[eta|Illimani, vidita el [El Alto.]]
eta|Illimani el supre.
**Illimani** (el Ajmara) estas la plej alta monto en la Reĝa Kordilero (parto de la Orienta Kordilero, submontaro de Andoj) de okcidenta Bolivio. Ĝi kuŝas ĉe la urboj El Alto kaj La Paz ĉe la orienta bordo de Altiplano. Ĝi estas la dua plej alta pinto en Bolivio, post Nevado Sajama, kaj la dekoka plej alta pinto en Sudameriko. La neĝolinio kuŝas je ĉirkaŭ 4 570 m super marnivelo, kaj troviĝas glaĉeroj ĉe la norda flanko je 4 983 m. La monto havas kvar ĉefajn pintojn; el kiuj la plej alta estas la suda pinto, Nevado Illimani, kiu estas populara ascendejo por montogrimpistoj.

Geologie, Illimani estas komponita ĉefe el granodiorito, entrudita dum la Kenozoiko en la sedimentaj rokaĵoj, kiuj formas la kernon de la Reĝa Kordilero.

Illimani estas tre videbla el la urboj El Alto kaj La Paz, kaj ĝi estas ties ĉefa markilo. La monto estis temo de multaj lokaj kantoj, ĉefe "Illimani", kun la jena rekantaĵo: "¡Illimani, Illimani, centinela tú eres de La Paz! ¡Illimani, Illimani, patrimonio eres de Bolivia!" ("Illimani, Illimani, vi estas sentinelo de La Paz! Illimani, Illimani, vi estas heredaĵo de Bolivio!")

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Illimani ĉe Peakware 

Kategorio:Andoj
Kategorio:Montoj en Bolivio
Kategorio:Glaĉeroj en Bolivio
Jerzy Vetulani

**Jerzy Adam Gracjan Vetulani** (naskiĝis la 21-an de januaro 1936 en Krakovo kaj mortis la 6-an de aprilo 2017 en Krakovo) – pola psiko-farmakologo kaj biokemiisto italdevena, profesoro de naturaj sciencoj, membro de Pola Scienca Akademio (PAN), Pola Akademio de Scipovoj kaj Scienca Societo Varsovia.

En la jaroj 1976–2006 gvidanto de Biokemia Fako, kaj nun vicprezidanto de Scienca Konsilio de Farmakologia Instituto de PAN en Krakovo. Aŭtoro de kelkcent sciencaj disertaĵoj kun internacia atingopovo, kunkreinto de hipotezo pri agad-mekanismo de kontraŭdepresiaj medikamentoj. En 1983 akiris internacian premion pro esplorado de mekanismoj pri elektroŝoko. Unu el la plej ofte citataj polaj sciencistoj pri biomedicino. Scienca populariganto, dum pli ol 20 jaroj ĉefredaktoro de la revuo "Wszechświat" (Universo).

Surscenulo, prezentisto, membro de opozicio en la periodo de Pola Popola Respubliko, membro de Solidareco.

Honora membro de Indian Academy of Neurosciences, honora doktoreco de Silezia Medicina Universitato kaj Medicina Universitato en Lodzo. Distingita per Ora Merit-Kruco kaj Kavalira Kruco de la Ordeno *Polonia Restituta*.

Adepto de oficialigo de mariĥuano kaj ĝenerala malpunigo pri narkotaĵoj, kritikisto de reprezalia narkotaĵa politiko en Pollando.

## Elektitaj laboraĵoj 
### Originalaj laboraĵoj en revuoj 
* Vetulani J, Sulser F. *Action of various antidepressant treatments reduces reactivity of noradrenergic cyclic AMP-generating system in limbic forebrain*. "Nature". 257 (5526), p. 495–496, 1975. DOI: 10.1038/257495a0 PMID: 170534.
* Vetulani J, Bednarczyk B. *Depression by clonidine of shaking behaviour elicited by nalorphine in morphine-dependent rats*. „Journal of Pharmacy and Pharmacology”. 29 (1), p. 567–569, 1977. DOI: 10.1111/j.2042-7158.1977.tb11401.x. PMID: 21267.
* Nalepa I, Vetulani J. *Involvement of Protein Kinase C in the Mechanism of in Vitro Effects of Imipramine on Generation of Second Messengers by Noradrenaline in Cerebral Cortical Slices of the Rat Neuroscience*. „Neuroscience”. 44 (3), p. 585–590, 1991. PMID: 1661384.
* Vetulani J, Antkiewicz-Michaluk L, Nalepa I, Sansone M. *A Possible Physiological Role for Cerebral Tetrahydroisoquinolines*. „Neurotoxicity Research”. 5 (1), p. 147–155, 2003. DOI: 10.1007/BF03033379.
* Antkiewicz-Michaluk L, Lazarewicz JW, Patsenka A, Kajta M, Zieminska E, Salinska E, Wasik A, Golembiowska K, Vetulani J. *The Mechanism of 1,2,3,4-Tetrahydroisoquinolines Neuroprotection: the Importance of Free Radicals Scavenging Properties and Inhibition of Glutamate-Induced Excitotoxicity*. „Journal of Neurochemistry”. 97 (3), p. 846–856, 2006. DOI: 10.1111/j.1471-4159.2006.03756.x. PMID: 16515537.

## References 
## Bibliografio 
* Andrzej Kobos, *Po drogach uczonych* (Laŭ vojoj de sciencistoj), 2-a volumo, Wydawnictwo PAU, Krakovo 2007, p. 491–524

## Eksteraj ligiloj 
* Piękno neurobiologii Beleco de neŭrobiologio
* Jerzy Vetulani en la bazo „Ludzie nauki” (Homoj de la scienco) en la portalo Nauka Polska (Pola Scienco) (OPI - Centro de Informo-Transformado).

Kategorio:Krakovanoj
Kategorio:Aktivuloj de Solidareco (Pollando)
Kategorio:Polaj biokemiistoj
Koropuna

dekstre|eta|314x314px|Aera vido de Koropuna el la sudo.
**Koropuna**, **Koropuno** aŭ **Coropuna** estas dormanta vulkano en la sudaj peruaj Andoj apartenantaj al la Centra Vulkana Zono; ties pinto atingas alton de 6 377 m super marnivelo. La vulkano, situa je 155&nbsp;km el Arequipa, estas ĉefe el lafofluaĵoj en sia fundamento formita de ignimbrito el Mioceno. Koropuna estis aktiva dum almenaŭ kvin milionoj da jaroj, kaj la kerno de la nuna konuso formiĝis dum la Plioceno kaj Plejstoceno.

La vulkano estas kovrita de dika glaciĉapo, la dua plej granda en tropikoj, kiu ekzistis ekde almenaŭ la Plioceno kaj havas suferinta kelkajn fazojn de etendo kaj maletendo. En 2016, la glaciĉapo estis retiriĝinta; unu ĉirkaŭkalkulo avertis ke ĝi malaperos ĉirkaŭ 2045. La retiriĝo de Koropunaj glaĉeroj minacas la akvan disponeblon de dekoj da miloj de loĝantoj, kaj la interagado inter vulkana aktiveco kaj la glaciaj efikoj generis kotofluaĵoj kiuj povus okazigi akcidentojn al ĉirkaŭaj setlejoj se la monto revenas al la vulkana aktiveco.

La monto estis konsiderata religia fare de Inkaoj, kaj oni malkovris nombrajn arkeologiajn kuŝejojn tie. La Inkaoj konstruis la plej altan irigacian sistemon en la mondo en Koropuna.

## Referencoj 
## Bibliografio 
*  304 pp.
*  640 pp. (also includes volcanoes of Argentina, Bolivia, and Peru)
*  216 pp.
* "Coropuna". Tutmonda Vulkanisma Programo. Smithsonian Institution. http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=354003 Alirita la 22an de Januaro 2017
* Reinhard, Johan (1999). "Coropuna: Lost Mountain Temple of the Incas." *South American Explorers Journal* 58: 5, 26-30.
* Reinhard, Johan (2005). *The Ice Maiden: Inca Mummies, Mountain Gods, and Sacred Sites in the Andes.* Washington, D.C.: National Geographic Society. ISBN 0-7922-6838-5.
* Ziólkowski, Mariusz (2008). "Coropuna y Solimana: Los Oráculos de Condersuyos." In *Adivinación y oráculos en le Mundo Andino Antiguo*, Curatola, Marco and Mariusz Ziólkowski (eds.), pp.&nbsp;121–159. Fundo Editorial de la Pontificia Universidad Católica del Perú, Lima.

## Eksteraj ligiloj 
* Coropuna ĉe Summitpost
* Maucallacta 
* Global Volcanism Program

Kategorio:Montoj en Peruo
Kategorio:Andoj
Manda Ophuis

**Manda OPHUIS** [≈ Ophojs] (Uithuizen la 27-an de novembro 1980) estas nederlanda kantistino kaj komponistino, kiu konatiĝis kiel la ĉefkantistino de la progresiva rok-bando Nemesea. Ŝi envolviĝis en muziko ekde junaĝo.

## Biografio 
En 1998, Manda komencis preni kantlecionojn. Ŝia instruisto estis studento je la konservatorio en Groningen kie ŝi estis allasita unu jaron pliposte.
Tie ŝi komencis preni kantlecionojn de Floor van Zutphen kiu restis ŝia kantinstruistino dum la tempo je la konservatorio (2000-2004).

En 2003 Manda komencis preni klasikajn kantlecionojn, ankaŭ kun studento de la sama konservatorio. Ŝi prenis tiujn lecionojn dum du jaroj.

Manda diplomiĝis en 2004.

In 2005 Manda trovis novan kantinstruiston en Kees Taal. Kees instruis ŝin pri spirado, resonanco kaj kiel uzi la tutan korpon kiel instrumento.

En 2011 Manda decidis ke ŝi volas iri pli vasta kaj komencis preni kantlecionojn ankaŭ de Setske Mostaert.

Je la 1-a de aŭgusto 2016 Manda decidis forlasi la bandon post 14 jaroj. Ekde tiam ŝi kontinuas labori kun infanoj.

## Persona vivo 
Dum la liberaj horoj, Manda kuiras, verkas kaj legas. Ŝiaj ĉefaj inspirfontoj estas Anneke van Giersbergen, Tori Amos, Christina Aguilera, kaj Kelly Clarkson.
La koramiko de Manda estas la gitaristo Hendrik Jan de Jong, kun kiu ŝi kunfondis la bandon Nemesea en septembro 2002.

## Referencoj 
Kategorio:Nederlandaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando
Kastelo de Zalaszentgrót

La **Kastelo de Zalaszentgrót** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Batthyány** [batjAnji]) estas historia monumento, interne lernejo en Hungario, en urbo Zalaszentgrót.
eta|maldekstre|Aerfoto pri la kastelo de Zalaszentgrót
eta|Kastelo de Zalaszentgrót

## Historio 
La unua mencio pri burgo en tiu loko okazis en 1299. Dum la kontraŭturkaj bataladoj ĝi estis grava fortikaĵo, dum 80 jaroj ĝi estis fortigita kvinfoje. En 1654 la nova posedanto estis Ádám Batthyány. En 1767 jam la fortikaĵo estis superflua, ĝi estis malkonstruita. La nun videbla malfrubaroka kastelo estis konstruita en 1787, sed oni profitis materialojn de la iama fortikaĵo. En la malfrua 19-a jarcento jam familio Károlyi havis la kastelon, tiam trakonstruo okazis. En 1947 la pli nova posedanto estis la ministerio pri religio kaj eduko. Post 3 jaroj speciala lernejo ekfunkciis. Intertempe en 1984 la kastelo plene renoviĝis.

## Konstruaĵo 
La unuetaĝa kastelo kun mansardoj kaj keloj situas sola en granda protektita parko en insulo de Zala (rivero). La konstruaĵo formas U-majusklon. En fino de la flankaj aloj po unu duetaĝaj turoj estas videblaj. La fasado estas simetria, la meza parto estas iomete reliefas, tie funkcias la enirejo. La plej supre granda timpano (arkitekturo) estas videbvla. En la malantaŭa fasado meze granda teraso kun 3 arkadoj reliefas, pli supre ankaŭ tie estas timpano. Interne en la 1800-aj jaroj oni aĉetis meblojn, el ili parte ankaŭ nun estas videblaj.

## Lernejo 
eta|maldekstre|La kastelo kun la parko
Interne speciala infanĝardeno, lernejo kaj faklernejo por handikapaj gejunuloj funkcias, ĉiuj lernantoj loĝas en la kastelo http://www.koncz-zgrot.sulinet.hu/ .

## Parko 
La parko konsistas precipe el ducentjaraj platanoj, krome estas ankaŭ sikomora acero, kverkoj, fraksenoj, tilioj, ulmoj, ordinaraj hipokastanoj, juglandoj, aceroj, betuloj, karpenoj, nigraj alnoj, diversaj pinoj, tujoj, taksusacoj, pluraj arbedoj.

## Fontoj 
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* http://www.zalaszentgrot.hu/index.php/varosunkrol/131-batthyany-kastely 

Dosiero:Zalaszentgrót, Batthyány-kastély műemléki táblája - 2010. 09. 28..jpg|Memortabulo pri la kastelo
Dosiero: Zalaszentgrót, Batthyány-kastély - Zrínyi Miklós és Batthyány Ádám találkozásának emléktáblája - 2010. 09. 28..jpg|Memortabulo pri renkontiĝo en la kastelo en 1651

Zalaszentgrót
Zalaszentgrót
Kategorio:Zalaszentgrót
Rupreĥto de Palatinato

Pluraj homoj estis nomataj **Rupreĥto de Palatinato**, , inter ili:
* Rupreĥto (Sankta Romia Imperio), 1352-1410, imperiestro
* Rupreĥto de Palatinato (Kolonjo), 1427-1480, ĉefepiskopo de Kolonjo, nepo de la antaŭa
* ...

*
Richard B. Spencer

**Richard Bertrand SPENCER** (naskiĝis la 11-an de majo 1978) estas usona blanka naciisto, konata pro sia disvastigado de blanksuperecismaj vidpunktoj. Li estas prezidanto de la blanknaciisma pensfabriko National Policy Institute ("nacia politika institucio") kaj de Washington Summit Publishers, sendependa eldonejo. Spencer diris, ke li malakceptas la priskribon "blanka superecisto," kaj priskribas sin kiel "identecano." Li proponas blankan hejmlandon por "senposedigita blanka raso" kaj alvokas "pacan etnan purigadon" por haltigi la "malkonstruadon" de la eŭropa kulturo.

Spencer kaj aliaj diris, ke li inventis la terminon "alt-right" (angla termino, mallonge signifante "alternativan dekstron"), kiun li opinias movado pri blanka identeco.

Spencer multfoje citis nazian propagandon kaj denuncis la judan popolon, kvankam li mem neis, ke li estas novnaziisto. Spencer kaj lia organizo ricevis signifan gazetaran atenton dum la semajno post la usona prezidenta elekto de 2016, kie, responde al sia krio "*Hail* Donald Trump, *hail* nia popolo, *hail* venko!" granda kvanto da liaj subtenantoj faris la nazian saluton, simile al la devizo Sieg Heil, uzata en la amasaj manifestacioj de la Nazioj. Spencer defendis ilian konduton, dirante, ke la nazia saluto estis farita laŭ spirito de "ironio kaj gajegeco."

## Referencoj 
Kategorio:Antisemitismo en Usono
Kategorio:Dekstra ekstremismo en Usono
Kategorio:Rasismo en Usono
NaturZoo Rheine

La **NaturZoo Rheine** estas bestoĝardeno en la urbo Rheine en Nordrejn-Vestfalio, Germanujo. Ĝi apartenas al apudurba ripozumejo kune kun la salkolekta muro Gottesgabe, la Monaĥejo Bentlage kaj la Arbaro Bentlage.

## Historio 
La NaturZoo malfermiĝis en 1937. Tiam ĉefe mezeŭropaj specioj kiel damao aŭ apro vivis en la bestoĝardeno. Tamen ankaŭ rezusoj kaj longvostaj makakoj tiutempe vivis en la bestoĝardeno. En 1965 ĝi ŝanĝis tion kaj komencis teni ekstereŭropajn speciojn. Ekde 1973 ĝi akiris bonan reputacion pro la nova scienca estro Wolfgang Salzert. Li estas respondeca por multaj novaj bestujoj kaj la klopodo en natur-konservado kaj -protektado. En 1974 malfermiĝis la unua simioarbaro de Germanujo. En 2004 donacoj kaj subteno de la urbo Rheine kaj de la lando Nordrejn-Vestfalio ebligis novan fokejon kaj pingvenejon.

## Hodiaŭ 
En la bestoĝardeno vivas ĉirkaŭ 1000 bestoj de ĉirkaŭ 100 specioj; precipe simioj kaj birdoj. La NaturZoo estas konata pro sia simioarbaro. Tiu estas ĉirkaŭbarita arbareto por magotoj. Vizitantoj povas eniri ĝin per kluzo. Tiu ebligas senperan renkontiĝon. Sed oni ne rajtas tuŝi aŭ manĝigi ilin. Ankaŭ vivas 50 geladoj en la bestoĝardeno. Tiu estas la plej granda grupo da geladoj en bestoĝardeno en la mondo. La grandeco bonegas por studi la konduton de la minacata specio. Ĝi plie tenas grandan grupon de blankaj cikonioj kaj ploceedoj. Ankaŭ kelkaj sovaĝaj cikonioj vivas samtempe en la bestoĝardeno. Aliaj bestoj estas ekzemple stepaj zebroj, longlipaj ursoj aŭ sumatraj tigroj.

La NaturZoo oferas interalie kondukadojn por grupoj kaj bestoĝardenolernejon por lernejanoj. En la bestoĝardeno troviĝas multaj lernludoj. Ĝi havas 35 laborantojn kaj ĉiujare proksimume 250.000 vizitantoj.

Kategorio:Bestoĝardenoj en Nordrejn-Vestfalio