open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kirov (Kaluga provinco)

**Kirov** () estas urbo de Rusio. Ĝi situas en la Centra federacia regiono, en la Kaluga provinco kaj estas la administra centro de samnoma distrikto Kirov. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 29405.

La urbo estis fondita en jaro 1745.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1936.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
*Pesoĉnja (Песочня) inter 1745 kaj 1936.

La interurba telefona kodo estas 08456, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas ĉe rivero Bolva (Болва), kiu enfluas en riveron Desna (), en 2&nbsp;km de fervoja stacio Fajansovaja (Фаянсовая).

En jaro 1959 la urbo havis 23,6 mil loĝantojn, kaj en 2002 tenis pri 38,9 mil loĝantoj.

Kategorio:Urboj de Kaluga provinco
Kategorio:Distrikto Kirov
Kodinsk

**Kodinsk** () estas urbo en la Krasnojarska regiono de la Rusia Federacio (Rusio). Ĝi geografie situas en orienta Siberio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 04224501.

La urbo estis fondita en jaro 1977.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1989.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Kodinskij (Кодинский) ĝis 1989.

Diferenco inter la loka krasnojarska tempo (horzono UTC+07:00) kaj la moskva tempo estas 4 horoj.

La urbo estas ĉe rivero Angara (Ангара).

La urbo estis fondita en 1977 dum konstruado de akva elektrocentralo.

En la jaro 1979 la urbo havis 3,5 mil loĝantojn, jardekon poste estis 14 mil, kaj en 2002 estis 26,7 mil loĝantoj: aktuala nombro videblas komence de la teksto kaj en la informkesto.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Krasnojarska regiono
Kola

La vorto **Kola** povas signifi:

***Kola** estas urbo en Murmanska provinco en Rusio.
***Kola** estas rivero en Rusio.
***Kola** estas duoninsulo en Rusio.

***Kola** estas historia popolo en Sudameriko.

vidu ankaŭ kolao
Kolpino

**Kolpino** () estas urbo enkadre de Sankt-Peterburgo en Rusio.

La urbo estas ĉe rivero Iĵora () (enenfluaĵo de rivero Neva ()).

En la urbo estas fervoja stacio.

eta|maldekstra|500px|Troitsky-sobor Izhora rivero kaj ponto

Kategorio:Loĝlokoj Sankt-Peterburgo
Kirovsk

La nomo **Kirovsk** povas esti du urboj en Rusio:

* Kirovsk (urbo en Leningrada provinco)
* Kirovsk (urbo en Murmanska provinco)
Giuseppe Farina

**Giuseppe FARINA** ([ĜuZEPpe FaRIna], (*Nino*) ; naskiĝis la 30-an de oktobro 1906 en Torino, mortis la 30-an de junio 1966 en Chambéry) estis itala aŭtosportisto kaj piloto de Formulo 1.
alternative=GiuseppeFarina.jpg|eta|GiuseppeFarina
"Nina" Farina estis doktoro pri ekonomiko kaj nevo de la mondfama aŭto-dezajnisto Battista Farina *(Pininfarina).* Li ekis sian karieron en 1933 kun aŭto de firmao Alfa Romeo; en 1936 li fariĝis membro de la Alfa-Romeo-teamo. Kontraŭ la fortaj konkurantaj de Mercedes-Benz kaj Auto-Union li ne akiris Grandajn Premiojn, sed li venkis en kelkaj konkursoj de pli malfortaj aŭtoj (france *voiturettes*).

Post la dua mondmilito li konkursis per privata Maserati kaj venkis en la Granda Premio de Monako 1948. Ekde 1950 li, Luigi Fagioli kaj Juan Manuel Fangio membris en la teamo de Alfa Romeo; oni parolis pri la *teamo de la tri grandaj F-oj.* En 1950 li fariĝis la unua ĉampiono de la (tiam nova) Formulo 1. La lastan fojon li venkis en la Granda Premio de Germanio en 1953, havante 47 jarojn. En 1956 li finis sian karieron. Poste li laboris kiel aŭto-vendisto, kiel stir-instruisto kaj kiel aŭto-dezajnisto ĉe sia onklo.

Li mortis pro kolizio kun masto apud publika strato.

## Eksteraj ligiloj 
* Chicane F1 - Giuseppe Farina 

Farina, Giuseppe
Alberto Ascari

**Alberto ASCARI** ([al**ber**to a**ska**ri] ; naskiĝis la 13-an de julio 1918 en Milano, mortis la 26-an de majo 1955 en Monza) estis itala kurostiristo.

Unu el la plej grandaj F1-aj pilotoj, li estis ĉampiono de F1 en 1952 kaj 1953.

## Eksteraj ligiloj 
* Grand Prix History - Hall of Fame 
* Chicane F1 - Alberto Ascari
Mike Hawthorn

**John Michael Hawthorn** (naskiĝis la 10-an de aprilo, 1929 en Yorkshire, mortis la 22-an de januaro, 1959 en Farnham) estis F1-a piloto.

Ĉampiono de F1 en 1958.

Dosiero:Circuit de la Sarthe track map.svg|
Dosiero:Ferrari500.jpg|
Dosiero:Le Mans Unfall.svg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.grandprix.com/gpe/drv-maclan.html
* http://8w.forix.com/hawthorn.html 
* http://www.jmfangio.org/gp1955lemans.htm 
* http://talk.workunlimited.co.uk/fromthearchive/story/0,12269,1236515,00.html  

HAWTHORN, Mike
HAWTHORN, Mike
Jack Brabham

**Sir John Arthur BRABHAM** (naskiĝis  en Sidnejo, mortis  en Gold Coast, Queensland, Aŭstralio) estis eks-F1-a piloto, ankaŭ eks-konstruisto.eta|dekstra|Ĉampiono de F1 en 1959, 1960 kaj 1966.

## Vidu ankaŭ 
* Formulo Unu
* Juan Manuel Fangio

Kategorio:Pilotoj de F1
Kategorio:Aŭstralianoj
Florence Nightingale

**Florence NIGHTINGALE** (; Esperantigite **Florens Najtingejl**) (naskiĝis la 12-an de majo en Florenco, 1820, mortis la 13-an de aŭgusto, 1910 en Londono), brita flegistino. Ŝi estis filino de riĉa brita familio kaj estis pioniro de moderna flegado. Ŝia naskiĝtago iĝis je ŝia honoro la Internacia tago de flegado. Ŝia plej fama kontribuo okazis dum la Krimea Milito, kaj konigis ŝin kiel "Damo de la lampo", ĉar ŝi vizitis kaj prizorgis vunditajn soldatojn en malsanulejo kun petrola lampo enmane. Ŝi venis al Skutario (hodiaŭ turke: Üsküdar) en 1854, kie ŝi sukcesis plibonigi la nutradon kaj higienon de pacientoj. Pro siaj matematikaj talentoj ŝi uzis statistikon por plibonigi la flegadon. Ŝi skribis favore al virinaj rajtoj kaj verkis en facila Lingvo por esti pli vaste komprenata.

## Vidu ankaŭ 
*Mary Seacole
*Brita Merit-Ordeno
*3122 Florence

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.agnesscott.edu/lriddle/women/nightpiechart.htm 
* http://www.bbc.co.uk/history/discovery/medicine/nightingale_01.shtml 
* http://www.florence-nightingale.co.uk/stats.htm  
* http://www.noelcollection.org 

Dosiero:Florence Nightingale.jpg|
Dosiero:Florence Nightingale - Project Gutenberg 13103.jpg|

Kategorio:Florencanoj
Kategorio:Historio de medicino
Kategorio:Sanservo en Britio
Kategorio:Anglaj statistikistoj
Kategorio:Anglikanaj sanktuloj
Kategorio:Britaj sciencistoj
Kategorio:Flegistoj
Kategorio:Personoj sur britaj monbiletoj
Provinco Ĉako

eta|Situo de la provinco

**Chaco** - en Esperanto Ĉako - estas provinco de Argentino, situanta en la nordo de la lando. Ĝia nomo aludas al la regionego Granda Ĉako, en kies sudo troviĝas la provinco, kaj al la geografia regiono argentina Ĉaka Regiono, kies unu el tri provincoj ĝi estas.

* **Ĉefurbo:** Resistencia
* **Areo:** .
* **Loĝantaro:**  (2004)

Ĝi estas ebenaĵa areo, sude kun arbaro, pli norde kun arbustoj, kiel savano. La provincon trafluas la riveroj Bermejo kaj Guaycurú, kiuj ofte kaŭzas inundojn.

## Departementoj 
## Vidu ankaŭ 
* Insulo Cerrito

Ĉako
Provinco Ĉubutio

**Chubut** estas provinco de Argentino, situanta en la sudo de la lando.
eta|Situo de la provinco

## Datumoj 
* **Ĉefurbo:** Rawson
* **Areo:** .
* **Loĝantaro:**  (2001)
* **Lingvoj:** hispana, kimra

## Plej loĝataj urboj 
La ĉefaj urboj kaj centroj de ekonomia aktiveco troviĝas ĉe la atlantika marbordo. Comodoro Rivadavia estas la plej loĝata urbo de la provinco kun preskaŭ  loĝantoj, Trelew (kiu estas je pli ol  el maro), la dua kaj Puerto Madryn, la tria. Tiuj du lastaj kun ĉirkaŭ  loĝantoj. Inter tiuj tri urboj akumuliĝas preskaŭ la  el la provinca loĝantaro.

## Departementoj 
Departemento (Ĉefurbo)
# Biedma (Puerto Madryn)
# Cushamen (Leleque)
# Escalante (Comodoro Rivadavia)
# Florentino Ameghino (Camarones)
# Futaleufu (Esquel)
# Gaiman (Gaiman)
# Gastre (Gastre)
# Languiñeo (Tecka)
# Martires (Las Plumas)
# Paso de Indios (Paso de Indios)
# Rawson (Rawson)
# Rio Senguer (Alto Rio Senguer)
# Sarmiento (Sarmiento)
# Tehuelches (Jose de San Martin)
# Telsen (Telsen)

## Geografio 
La duoninsulo **Valdés** (hispane: *Península Valdés*) estas ĉirkaŭ 3.625 km² granda kaj situas en la marbordo de la provinco Chubut ĉe la Atlantiko. Ĝi estas naturprotektejo aldonita en 1999 al la monda heredaĵo de UNESKO. La golfo Nuevo (Nova Golfo) estas golfo sude de la Istmo Carlos Ameghino kiu kunigas la duoninsulon Valdés kun la kontinento. La istmo Carlos Ameghino sude, 5 km larĝa, separas ĝin el la golfo San José.

## Vidu ankaŭ 
* Golfo San Matias
* Punta Tombo

Ĉubutio
Provinco Kordobo (Argentino)

**Kordobo** (hispane *Córdoba*) estas provinco de Argentino, situanta en la mezo de la lando.
eta|Situo de la provinco

* **Ĉefurbo:** Kordobo
* **Areo:** .
* **Loĝantaro:**  (2001)

## Geografio 
* Sierras de Córdoba
* En la okcidenta centro de la provinco estas gravaj turismaj centroj ĉe la Valo Punija respektive Valo Punilla.

## Departementoj 
(parenteze la ĉefurboj)
# Calamuchita (San Agustín)
# Ĉefurbo Córdoba
# Colón (Jesús María)
# Cruz del Eje (Cruz del Eje)
# General Roca (Villa Huidobro)
# General San Martín (Villa María)
# Ischilín (Deán Funes)
# Júarez Celman (La Carlota)
# Marcos Júarez (Marcos Júarez)
# Minas (San Carlos)
# Pocho (Salsacate)
# Presidente Roque Saenz Peña (Laboulaye)
# Punilla (Cosquín)
# Río Cuarto (Río Cuarto)
# Río Primero (Santa Rosa de Río Primero)
# Río Seco (Villa de María)
# Río Segundo (Villa del Rosario)
# San Alberto (Villa Cura Brochero)
# San Javier (Villa Dolores)
# San Justo (San Francisco)
# Santa María (Alta Gracia)
# Sobremonte (San Francisco del Chañar)
# Tercero Arriba (Oliva)
# Totoral (Villa del Totoral)
# Tulumba (Villa Tulumba)
# Union (Bell Ville)

Aliaj urboj: Río Segundo, Pilar, Villa Carlos Paz
----

Kordobo
Provinco Corrientes

**Corrientes** estas provinco de Argentino, situanta en la nordo de la lando.
Ĝia nomo signifas "riveroj" kaj devenas de riveroj Paraná kaj Urugvajo.
eta|Situo de la provinco

* Ĉefurbo: Corrientes
* Areo: .
* Loĝantaro:  (2001)

## Departementoj 
(parenteze la ĉefurboj)
# Bella Vista (Bella Vista)
# Berón de Astrada (Berón de Astrada)
# Capital (Corrientes)
# Concepción (departemento) (Concepción Yaguareté-Corá)
# Curuzú Cuatiá (Curuzú Cuatiá)
# Empedrado (Empedrado)
# Esquina (Esquina)
# General Alvear (General Alvear)
# General Paz (Nuestra Señora del Rosario de Caá Catí)
# Goya
# Itatí (Itatí)
# Ituzaingó (Ituzaingó)
# Lavalle (Lavalle)
# Mburucuyá (Mburucuyá)
# Mercedes (Mercedes)
# Monte Caseros (Monte Caseros)
# Paso de los Libres (Paso de los Libres)
# Saladas (Saladas)
# San Cosme (San Cosme)
# San Luis del Palmar (San Luis del Palmar)
# San Martín (La Cruz)
# San Miguel (San Miguel)
# San Roque (San Roque)
# Santo Tomé (Santo Tomé)
# Sauce (Sauce)

Corrientes
Provinco Entre Ríos

**Interriverio** () estas Provinco de Argentino, situanta en la nordo de la lando. La nomo signifas en la hispana lingvo *inter riveroj*.
eta|Situo de la provinco

***Ĉefurbo:** Paraná
***Areo:** .
***Loĝantaro:**  (2001)

## Departementoj 
## Geografio 
* Malseka Pampo

Entre Ríos
Meznokta belulino

**Meznokta belulino** estas fantomo de brazila folkloro. Oni kredas, ke ŝi estas fantomo de bela virino, plej ofte kun ruĝaj aŭ blankaj vestoj. 

Ŝi ne aperas nokte, kaj malaperas meznokte. Tre bela, ŝi similas al vivanta junulino kaj ŝatas babili kun solaj viroj en trinkejoj. Ŝi sidas apud iun, babilas, dancas kaj trinkas. Ĉirkaŭ meznokte (00:00h), ŝi invitas al kunulo kuniri al ŝia hejmo. Ĉarmita, la viro entuziasme akceptas la inviton. Ili kune promenas kaj babilas ĝoje ĝis loko kun alta muro, kie ŝi diras: "ĉi tie mi loĝas, ĉu vi ne volas resti kun mi?". La sorĉo malaperas kaj la kunulo ekkomprenas ke ili estas antaŭ tombejo (en Brazilo, tombejoj havas altajn murojn). Antaŭ ol li povas diri ion, aŭdiĝas la meznokta sonoro de horloĝa sonorilo kaj la fantomo malaperas. 

Kategorio:Brazila folkloro
Kategorio:Fantomoj
Krakow

**Krakow** havas diversajn signifojn:

* **Krakow am See** estas komunumo en la distrikto Rostock de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio en Germanio.
* *Kraków* estas la pollingva nomo de la urbo '*Krakovo*.'
Kirovsk (urbo en Murmanska provinco)

**Kirovsk** () estas urbo en Murmanska provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 47412.

La urbo estis fondita en jaro 1929.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1931.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Ĥibinogorsk (Хибиногорск) ĝis 1934.

La interurba telefona kodo estas 81531, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas en suda limo de montaro Ĥibini (Хибины), sur bordo de lago Bolŝoj Vudjavr (Большой Вудъявр).

En la urbo estas fervoja stacio.

La urbo estis fondita en por elfosado de apatito.

En jaro 1959 la urbo havis 40,5 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 31,6 mil loĝantojn.

## Vidu ankaŭ 
* Kirovgrad
* Kirovo-Ĉepeck

Kategorio:Urboj de Murmanska provinco
Provinco Artvin

**Artvin** (, ) estas provinco de Turkio ĉe la Nigra Maro, kun areo de , ĉirkaŭ  loĝantoj. Ĝi situas en la nigramara regiono () de la lando. Administra centro de la provinco estas la samnoma urbo Artvin. La provinco havas limon kun Kartvelio. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Ĝiaj distriktoj estas Artvin, Ardanuĉ, Arhavi, Borĉka, Hopa, Murgul, Ŝavŝat kaj Jusufeli.

## Vidindaĵoj 
Interalie vidindas kelkaj antikvaj kartvelaj kristanaj preĝejoj, nun uzataj kiel moskeoj, kaj la pitoreska marbordo.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝaro de la provinca registaro

Kategorio:Nigra-Mara Regiono (Turkio)
Kategorio:Provincoj de Turkio
Romãozinho

**Romãozinho** [rhomaŭn**zin**njŭ] estas ulo de brazila folkloro.

Li estas knabo, filo de terlaboranto kaj jam naskis malbona kaj perfida. Li ĉiam amis malflegi bestojn kaj detrui plantojn. Foje, lia patrino ordonis al li porti la tagmanĝon al patro, kiu laboris en plantejo. Li iris malbonvole, kompreneble. Mezvoje, li manĝis kokinon, enmetis ĝiajn ostojn en ujo kaj portis al la patro. Kiam la patro vidis la ostojn anstataŭ manĝaĵon, li demandis ĉu tio signifus. Romãozinho, perfide, diris:

- Tion oni donis al mi... Mi pensas ke mia patrino manĝis kokinon kun viro kiu ĉiam iras al nia hejmo kiam vi ne estis tie, kaj sendis al vi nur la ostojn.

Frenezegita per rabio, la patro reiris tuj hejmen, tiris ponardegon kaj mortigis la edzino. Antaŭ morti, la patrino malbenis la filon kiu ridas dirante:

- Vi neniam mortis! Vi ne konos ĉielon aŭ inferon, eĉ ne ripozu ĝis ekzistis unu vivanto sur la Tero!

Romãozinho ridis antaŭ la malbeno kaj foriris. De tiam, la knabo neniam kreskis, marŝas tra la stratoj kaj faras petolaĵojn: li rompas tegmentajn tegolojn per ŝtonoj, ektimigas homojn kaj torturas kokinojn.

Ĝi estas iom simila al Ahasvero, ĉar neniam mortos por malbeno.

Kategorio:Brazila folkloro
Satana kapo

**Satana kapo** estas fantomo de brazila folkloro.

Oni diras, ke ĝi estas longhara kapo, kiu rulas ridante sur la planko. Ĝi povas aperi nokte kiel normala homo, kaj kiam homo alproksimiĝas ĝin, ties vestoj foriĝas, dum la kapo falas sur plankon ridante. Se la kapo tuŝas iun, tiu malsaniĝos kaj mortos. Kiam ĝi haltos antaŭ domo, pastro devas diri meson kontraŭ ĝi kaj loĝantoj devas preĝi dum naŭ noktoj, aŭ iu en tiu domo mortos. 
 
Ankoraŭ hodiaŭ, iuj tre timas ĝin en internaj regionoj de Brazilo. Oni ĉiam evitas paroli rekte pri ĝi.

Kategorio:Brazila folkloro
Bestia besto

**Bestia besto** estas brazila versio de la centaŭro. Oni kredas ke ĝi estas la demono mem kiu eliras inferon dum plenlunaj noktoj.

Ĝi havas ĉevalan korpon kaj homan torson, kuras tra vilaĝoj ĝis ĝi trovas tombejon kaj tie malaperas. La sono de ĝiaj hufoj estas sufiĉa por terurigi homojn. Sekvas ĝin aro de hundoj, kiujn ĝi vipas. Kiam ĝi trovas beston, la "bestia besto" vipbatas ĝin kruele.

Laŭ mito, malgraŭ ke ĝi estas terura, ŝajne ĝi estas sendanĝera al homoj. Kiam iu vidas vizaĝon de bestia besto, li freneziĝas por kelkaj tagoj, sed poste resaniĝas.

Kategorio:Brazila folkloro
Kategorio:Centaŭroj
Nigruleto de paŝtejo

**Nigruleto de paŝtejo** (portugallingve *Negrinho do pastoreio*) estas mito tre populara en suda regiono de Brazilo.

Laŭ folklora tradicio, li estis knabo, nigra sklavo, kies baptopatrino estis Sankta Maria. Lia posedanto estis tre kruela homo, kiu amis pli siajn ĉevalojn ol siajn sklavojn. Foje, beja virĉevalo fuĝis el la bieno, kaj la sinjoro ordonis al negruleto trovi ĝin. Dum multaj tagoj kaj noktoj li provis trovi la virĉevalon, sed ne sukcesis. Li revenis al bieno kaj sinjoro vipis lin ĝis kuri sangon de lia dorso, poste, la sinjoro enterigis lin en ejo de viandmanĝantaj formikoj. Nokte, la homoj de la bieno vidis grandan lumon kaj aŭdis laŭtan muzikon, ili ellitigis kaj vidis Marian apogante la negruleton super la formikejo.

Oni diras ke hodiaŭ la nigruleto helpas ĉiujn kiuj perdas ion. Ĝia festo estas ĉiu la 14-an de majo, prenante fortan sindonemon por rekuperi perditajn kaŭzojn.

Kategorio:Brazila folkloro
Papafigo

**Papafigo** vorto kiu signifas "hepatmanĝanto" en vulgara versio de portugala lingvo (erudicie estas "papa-fígado") estas nomo de infantimigulo de brazila folkloro.

Li estas normala viro kiu suferus raran malsanon, kaj, por survivi bezonas manĝi homajn hepatojn, pli ofte de infanoj. Ĝenerale li estas riĉulo, kaj li mem ne kaptas infanojn, sed aĉetas iliajn freŝajn kadravojn de siaj agentoj.

Vere, plenkreskuloj ne kredas tion, sed uzas la miton por timigi infanojn por ke ili ne parolu al nekonatuloj. Alie, la papafigo reprezentas la ekspluatado de riĉuloj kiuj kapablus eĉ manĝi la hepatojn de malriĉuloj se bezonus.

Ankaŭ estas brazila birdo, *Oriolus crassirestres* nomata **papafigo**.

Kategorio:Brazila folkloro
Kapriola kapro

**Kapriola kapro** (portugallingve *Cabra cabriola*) estas monstro de portugala  kaj brazila  folkloro, ĉefe konata en Pernambuko kaj Paraibo.

Laŭ legendo, ĝi estas malbonodora monstra kapro kiu elmetas fajron per buŝo kaj atakis infanojn kiuj promenis sole post krepusko. Ĝi ankaŭ enirus domojn por trovi petolajn infanojn por manĝi kantante:

Se la infanoj estas obeema, la monstro ne eniras hejmon.

## Referencoj 
Kategorio:Brazila folkloro
Klin (Moskva provinco)

**Klin** () estas urbo en Moskva provinco, Rusio. La urbo estis fondita en la jaro 1317 kaj havas statuson de urbo ekde la jaro 1781. La urbo havis 53,3 mil loĝantojn en jaro 1959 kaj 83,2 mil loĝantojn en 2002.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo. La interurba telefona kodo estas 09624, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 46437.

La urbo estas ĉe rivero Sestra (), alfluanto de Dubna (). En la urbo estas fervoja stacio (malfermita en 1851).

Kategorio:Urboj de Moskva provinco
Kategorio:Distrikto Klin
Universitato de Novkastelo (Novsudkimrio)

La **Universitato de Novkastelo** en Novkastelo en aŭstralia ŝtato Novsudkimrio, fondita en 1965, havas studentaron kun iom pli ol 20,000 membroj laŭ 2004 statistiko. Ili oferas pli ol 150 diplomotaj kaj diplomitaj kursoj, liveritaj pere de iliaj kvin fakultatoj: Komerco kaj Leĝo, Edukado kaj Artoj, Inĝeniero kaj Konstruita Ĉirkaŭaĵo, Sano, kaj Scienco kaj Informatiko.

Ekzistas du ĉefaj kampusoj, kiuj ambaŭ gajnis naciajn premiojn por arĥitekturo kaj simpatia ekologia administrado. La pli granda kampuso ĉe Callaghan kurŝas ĉ. 12&nbsp;km for de la centro de Novkastelo sur natura boŝa loko. Alia kampuso estas ĉe Ourimbah ĉe la Centra Marbordo, ĉirkaŭ duonvoje inter Novkastelo kaj Sidnejo, kie ĉirkaŭ 1,800 studentaj ĉeestas.

La Ourimbah Kampusa estas noveca modelo kie servicoj kaj infrastrukturo estas dividitaj inter edukado-provizantoj. La kunligo titolita **La Centra Marbordo Kampusoj** estas kunligo inter:
* La Universitato de Novkastelo
* TAFE-NSK - Huntera Instituto
* Centra Marbordo Komunuma Kolegio
* konektita kun la Centra Marbordo Konservatorio de Muziko

La Universitato de Novkastelo ankaŭ ekzistas ĉe du aliaj lokoj ene de la Novkastela C.K.D. Lernejo pri Muziko kaj Konservatorio estas lokigitaj inter la Civika Teatro distrikto, kaj Lernejo pri Leĝo, Leĝa Centro, kaj Diplomitula Lernejo pri Komerco estas lokigitaj en Universitata Domo, grava "Art-deco"
The University of Newcastle also has a presence on two other sites within the Newcastle C.B.D. School of Music and Conservatorium are located in the Civic Theatre precinct, while School of Law, Legal Centre, and Graduate School of Business are located in University House, a landmark art-deco grejsa konstruaĵo rekte kontraŭ Civika Parko.

La Universitato originas de la Novkastela Universitata Kolegio, unue establita en 1951 ĉe la sito de Novkastela Teĥnika Kolegio. Post konsiderinda lutado je la loka nivelo, la tute sendependa Universitato de Novkastelo establiĝis en 1965. La studentaro ĉiujare celebras la datrevenon de la sendependiĝo de la institucio je *Aŭtonoma Tago*.

La Universitato estas membro de Innovative Research Universities Australia (IRU Australia).

## Eksteraj ligiloj 
* Universitato de Novkastelo
* 50a Datreveno de Universitata Edukado en Novkastelo 1951-2001 
* Opus  - Universitato de Novkastelo studenta gazeto
* Centra Marbordo Kampusoj 

Novkastelo (Novsudkimrio)
Kategorio:Novsudkimrio
Provinco Ordu

**Ordu** estas provinco en la norda parto de centra Turkio. Ĝi situas en la nigramara regiono (turke *Karadeniz Bölgesi*) de la lando, do sude de la Nigra Maro. Administra centro de la provinco estas la samnoma urbo Ordu. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

* Distriktoj (*ilĉoj*): Ordu (centro), Akkuş, Aybastı, Çamaş, Çatalpınar, Çaybaşı, Fatsa, Gölköy, Gülyalı, Gürgentepe, İkizce, Kabadüz, Kabataş, Korgan, Kumru, Mesudiye, Perşembe, Ulubey kaj Ünye.

## Vidindaĵoj 
Moskeoj kaj vidindaj fontanoj en la urbo.

Ĉe la Nigra Maro estas belaj naturaj plaĝoj.

298 diversaj kulturaj kaj naturaj lokoj estas registritaj kiel "heredaĵo" en Ordu.

## Festoj kaj specialaj tagoj 
Ĉiuoktobre en la urbo Kabataş /kabaTAŜ/ okazas Miela Festivalo.

## Eksteraj ligiloj 
* provinca estraro ()
* fotoj el Ordu fare de Dick Osseman
* Ordum.com reta urba portalo ()

Ordu
Ordu
Konduktanto

**Konduktanto** estas materialo aŭ korpo, kiu bone konduktas varmon, elektron, sonon kaj aliajn formojn de energio.

Pri elektro, konduktantoj estas substancoj, kiuj bone konduktas elektran kurenton, do havantaj malgrandan rezistancon; ili konsistas ĉefe el metaloj (tiel ekzemple en konduktiloj) kaj elektrolitoj.

## Vidu ankaŭ 
*Konduktado (elektro)
*Konduktilo
*Duonkonduktanto
*Superkonduktanto
*Elektra konduktivo
*Termika konduktivo
*Varmokondukto
*Dielektriko
*Izolaĵo

## Referencoj 
Kategorio:Elektro
Kategorio:Substancoj
Strando

.]]
**Strando** aŭ **sablobordo** aŭ **banbordo** aŭ **plaĝo** estas relative plata ĉeborda linio (ĉe rivero, lago aŭ maro) kovrita per sablo, gruzo aŭ ŝtonetoj, kaj tiel ofte taŭga por naĝado aŭ similaj aktivecoj.

## Strando kaj plaĝo 
Kelkaj opinias ke "strando" kaj "plaĝo" ne estas perfektaj sinonimoj, kaj "strando" estas geologiaĵo dum ke "plaĝo" estas sama ejo sed vidpunkte de turismo kaj ripozo. Plaĝoj estas ofte speciale aranĝitaj: kuŝejoj, vendejoj, duŝejoj komfortigas ripozlokon. Ĉar sablaj plaĝoj estas pli popularaj, oni foje konstruas artefaritajn sabloplaĝojn (alportante sablon el alia loko por kovri bordon de akvujo). Kelkaj sciencistoj emfazas, ke strando ne estas nur la videbla superakva parto, sed ankaŭ la subakva, ĉirkaŭ 10 metrojn profunden. La superakva kaj la subakva partoj de la strando formas unuecan sistemon de moviĝantaj ŝtoneroj (sableroj). Ĉiukaze "strando" kaj "plaĝo" malsamas al bordo kiu povas esti klifa kaj do maltauĝa por aliri akvon por naĝado.

Buccoo1.jpg|eta|240px|Plaĝo ĉe rifo en insulo Tobago
Plaĝo fore de la centro de Palanga.jpg|Strando en Palanga (Litovio)
Bretagne Finistere BaiedesTrepasses 15001.jpg|Strando en Bretonio (Francio)
Strand Katwijk.jpg|Strando en Katwijk (Nederlando)
Hvar beach the only wave.jpg|Malkaŝemeco de akvo sur la plaĝo insulo de Hvar, (Kroatio)
Malediven Wasserbungalow (28800500816).jpg|Strando en Maldivoj

## Vidu ankaŭ 
* Marbanejo
* Marbordo
* Nudisma plaĝo
* Sabloburgo 

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Maro
Kategorio:Geologio
Kategorio:Oceanografia terminologio
Kategorio:Libera tempo
Sen Eliro

***Sen Eliro*** (france : *Huis Clos*) estas franca, ekzistadisma teatraĵo de Jean-Paul Sartre, verkita en 1944.

La teatraĵo estas esperantigita de Roger Bernard kaj, kune kun la teatraĵo *La Respektema Prostituitino*, kaj eldonita de la Esperantaj Francaj Eldonoj el Marmande (Francujo) en 1964.

## Enhavo 
En la franca, la nomo signifas "Fermata Aperturo," sed en angla, tre ofta traduko "No Exit" signifas "Sen Elirejo." La tuto estas kompleta komplemento kaj kontrasto, ĉar *Sen Eliro* estas tute abstrakta verko dum *La Respektema P...* estas tute konkreta afero de vivo en suda Usono. Nur kvar personoj rolas en tiu teatraĵo; kaj unu el ili estas tie dum nelonge.

La teatraĵo komenciĝas kun iu kiu gvidas viron nomatan Garcin en grandegan hotelon. Tiu hotelo estas Infero; kaj la aŭdantaro baldaŭ; konsciiĝos pri tio. Ili eniras en ĉambron. La ĉambro havas neniujn fenestrojn; kaj ekzistas en ĝi nur unu pordo. Eniras baldaŭ ankaŭ du virinoj, kiuj nomiĝas Inès kaj Estelle. Ili atendas torturiston; sed la torturisto neniam venas. Ili do ekkonscias, ke ili estas tie por torturi unu la aliajn. Fine, oni diras la faman frazon, "la inferon konsistigas la aliuloj!"

Temas pri abstrakta teatraĵo kie ŝajne la roluloj estas mortintoj kiuj por eterne torturos unu la alian per sia propra estado... poreterna.

## Eksteraj ligiloj 
*  Pri la estiĝo de *Sen Eliro*.
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Kategorio:Ekzistadismo
Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Kategorio:Fikciaj hoteloj
Kirillov

**Kirillov** () estas urbo en Vologda provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 19228501.

La urbo estis fondita en jaro 1397 kiel loĝejo ĉe monaĥejo Kirillo-Belozerskij (Кирилло-Белозерский).

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1776.

La interurba telefona kodo estas 81757, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur bordoj de lagoj Siverskoje (Сиверское) kaj Dolgoje (Долгое).

En jaro 2002 la urbo havis 8,2 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Vologda provinco
Kozelsk

[eta|maldekstra|180px|Sieĝo de Kozelsk en 1238 far [Batua Ĥano]]
**Kozelsk** () estas urbo en Rusio. Ĝi situas ĉe rivero Ĵizdra *(Жиздра),* kiu fluas en riveron Oka *(Ока),* 72 kilometrojn sud-okcidente de Kaluga. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 12,1 mil loĝantojn, en 2002 kalkulis 19,9 mil.

## Historio 
La unuaj mencioj pri la loko devenas de 1146. Kozelsk estas tiam menciita kiel parto de Ĉernihova Princlando. La urbo famiĝis dum invado de mongoloj sub gvido de Batua ĥano printempe 1238. Loĝantoj, aŭdinte pri pli frua amasbuĉado fare de mongola armeo, defendis sin malespere dum 7 semajnoj, mortigante ĉirkaŭ 4000 da mongolaj soldatoj. Post konkero mongoloj preskaŭ tute detruis la urbon kaj ekstermis ĉiujn defendantojn kun ilia teoria gvidanto Vasil, dek-duaĝa filo de la princo Titus. Dum la jaroj 1446 - 1494 Kozelsk, post disfalo de la Ora Hordo, kiel unu el princlandoj de la supra fluo de rivero Oko, fariĝis mallongtempe parto de la Granda Duklando de Litovio. Ekde 1494 estis konkerita de soldatoj de la Granda Duklando de Moskvo kaj fariĝis parto de Rusio.

La plej bone konata konstruaĵo de Kozelsk estas 18-jarcenta monaĥejo, Optina Ermitejo. Tie dum la jaroj 1939 - 1940 funkciis soveta internigejo por poloj. Militservaj kaj rezervaj oficiroj kune kun substandardistoj de Pola Armeo post anekso de orientaj partoj de Pollando fare de Sovetunio la 17-an de septembro 1939 fariĝis militkaptitoj. Inter la 1-a ĝis 4-a de novembro ĉiuj polaj militkaptitaj-oficiroj estis dislokitaj en sovetaj urboj Kozelsk kaj Starobilsk, funkciuloj de polico, limgardistoj kaj prizongardistoj en Ostaŝkov. Inter aprilo kaj majo 1940 NKVD transportis ĉirkaŭ 4500 al arbaro apud Katin, kie dispafis ĉiun per kuglo malfronte de la kapo dum tiel nomata masakro de Katin.

## Konindaj personoj 
* Janina Lewandowska
* Zdzisław Peszkowski
* Stanisław Swianiewicz
* Franciŝak Umjastoŭski

## Vidu ankaŭ 
* Pola Milita Tombejo en Katin

## Bibliografio 
* *Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów* (Katina krimo lume de dokumentoj), Gryf, Londono 1982.

## Eksteraj ligiloj 
* Jan Bober, Za drutami obozów sowieckich. Wspomnienia. Opracował, wprowadzenie i przypisy sporządził Krzysztof Halicki, Łódź 2016, s. 272 Krzysztof Halicki – Academia.edu

Kategorio:Urboj de Kaluga provinco
Kategorio:Distrikto Kozelsk
Kategorio:Masakro de Katin
Kategorio:Urboj de Rusio
Peter Agre

**Peter Courtland AGRE** [PIter KORTland EJger], (naskiĝis la  en Northfield, Minesoto) estas usona biologo. En 2003 li partigis kune kun Roderick Mackinnon [mak-KIN'n] la Nobelpremion pri kemio, pro sia eltrovo de *akvotuboj* (proteinoj kiuj formas porojn en biologiaj ĉeloj).

Agre naskiĝis doktoriĝis pri medicino en 1974 ĉe Universitato Johns Hopkins [ĝonz HOPkinz], Baltimore, Marilando. Ekde julio 2005, li estas Vic-Kanceliero de Universitato Duke [djuk], Durham, Nord-Karolino.

## Eksteraj ligiloj 
* Nobelpremio retpaĝaro 
* Retpaĝo pri D-ro Agre ĉe Universitato Duke  (angle).

Kategorio:Usonaj biologoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Usonaj kemiistoj
Kategorio:Mikrobiologoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Alamoa

**Alamoa** aŭ **Alemoa** (populara formo de "alemã", t. e., "germanino") estas fantomo de brazila folkloro, loka versio de sireno. Laŭ legendo ĝi estas belega blonda virino, kiu dancas senveste sur la plaĝoj sub la lumo de fulmoj dum ŝtormoj. Ŝi altrudas virojn kaj kondukis ilin al apudmaraj kavoj. Tie, kiam ili eniras kavon, ŝi transformiĝis en skeleto.

Kategorio:Brazila folkloro
Kategorio:Fantomoj
Kategorio:Mitaj akvaj estaĵoj
Wernher von Braun

**Wernher Magnus Maximilian Freiherr von BRAUN** (23-a de marto 1912 - 16-a de junio 1977) estis unu el la ĉefuloj pri la disvolvado de raketa teknologio kaj en Germanio kaj en Usono. Originale, germana sciencisto gvidanta la raketan programon de Nazia Germanio antaŭ kaj dum la Dua mondmilito, li eniris Usonon fine de la milito tra la tiam sekreta Operation Paperclip (Operaco Paperklipo). Li fariĝis naturalizita usona civitano kaj laboris sur la usona interkontinenta raketa programo antaŭ aliĝado al NASA. Hodiaŭ oni ĝenerale rigardas lin la patro de la usona kosma programo.

Kategorio:Usono
Kategorio:Germanio
Kategorio:Teknologio
Kategorio:Raketoj
Alan Kay

**Alan KAY** [*alan kej*] (naskiĝis la 17-an de majo 1940) estas komputikisto, laŭreato de la Premio Turing de la jaro 2004.

Alan Kay estas aŭtoro de la *avo de tekokomputiloj* Dynabook, programlingvoj Smalltalk kaj Squeak, pioniro de grafika interfaco kaj aŭtoro de virtuala maŝino Open Croquet (komence Tea). Laboris en XEROX PARC, Apple, Walt Disney, HP Labs. Alan Kay estas aŭtoro de la jena frazo: *TabletPC - estas unua komputilo, simila al Dynabook, kiu estas tiel bona, ke ĝin eblas kritiki*.
eta

Kategorio:Usonaj komputikistoj
Kategorio:Turing-Premiitoj
Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Taco

**Taco** [**ta**kŭ], estas brazila versio de kriketo, ankaŭ nomata **bétis** aŭ **bétia**. Ĝi ne estas rigardata kiel sporto, sed kiel simpla infanludo.

Estas du teamoj po du ludantoj, ĝenerale sur strato. Sur fino de ambaŭ pli longa flanko de la ludokampo troviĝas je 3 bastonoj tiu aro de bastonoj nomiĝas *casa* (domo).

Ĉe la kriket-maĉo vicostaras la teamoj alterne sur la bata flanko  kaj la kapta flanko. La bata flanko provas akiri pli grandan nombron de kuroj, do fakte poentojn. Por tio troviĝas je unu batanto de la teamo je ambaŭ domoj. Unu ĵetanto de la kapta flanko ĵetas el la mezo de la ludokampo pilkojn al batanto. Poste la ĵetanto ŝanĝas kaj ĵetas al la alia batanto.

La batanto havas la celon, rebati la ĵetintan pilkon malproksimen, por ke li havu sufiĉe da tempo por alkuri la alian domon. Lia partnero sur la alia flanko devas ŝanĝi la flankon. Ambaŭ devas atingi la respektivan alian lokon, antaŭ ol la kapta flanko ĵetas la pilkon sur domo tiel, ke faligu la bastonojn. La ĵetanto ankaŭ povas provi faligi la domon de kontraŭloj per pilko.  

La teamo kiu disfalos la tri bastonojn de kontraŭa domo, gajnas la maĉon.

Kategorio:Folkloro
Kategorio:Ludoj
John Glenn

**John Herschel GLENN Jr.** (naskiĝis  en Cambridge, Ohio, mortis  en Columbus, Ohio) estis usona kosmonaŭto, piloto por la usona Marine Corps (Marsoldataro), kaj politikisto. Li estis la tria usonano kiu flugis en la kosmo kaj la unua usonano kiu orbitis ĉirkaŭ la Tero. Poste li servis kiel Usona Senatano de Ohio (1974-1999)

John Glenn Mercury (small).jpg|
JohnGlenn.jpg|
Dosiero:John Glenn.jpg|
Mercury 6, John H Glenn Jr.jpg|

Kategorio:Usonaj kosmonaŭtoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 18-an de julio
Kategorio:Mortintoj la 8-an de decembro
Perua sulo

La **Perua naivulo** *(Sula variegata)* estas granda marbirdo (70-75 cm) de la familio de Suledoj. Ĝi estas la dua plej abunda marbirda specio kiu loĝas en la Perua marbordo kaj la dua plej grava guano-produktanta marbirdo.

## Disvastiĝo 
La disvastiĝo de tiu specio dependas de la malvarma Humboldta Marfluo, kie estas la anĉovo *Engraulis ringens*, kion ĉefe manĝas la Perua naivulo, do, ties areo iras ekde suda Ekvatoro ĝis norda Ĉilio, havante ĉefe en peruaj insuloj siajn reproduktajn koloniojn. Ĉiukaze ili migras suden marte aŭ aprile kaj revenas septembre aŭ oktobre. Tamen kelkaj restas por nestiĝi ĉe marbordo au centraj insuloj. Ĝi estas endemia birdo de la Perua marfluo kaj tiele ties distribuado estas limigita al la okcidenta marbordo de Sudameriko el Punta Pariñas (4.6° S) en Peruo al Koncepciono en Ĉilio (Harrison 1988). Dum la meso de la 20a jarcento, la populacio de Perua naivulo atingis 3 milionojn da birdoj (Tovar *et al*. 1987). Laŭ la oscilado de El Niño en 1982–83 restis malpli ol 0.2 milionoj da birdoj. La populacio de Perua naivulo rekuperiĝis ekde 1984 kaj atingis en 1996 pli ol 2.6 milionoj da birdoj. La oscilado de EN 1997–98 startis post plej naivuloj finis la reproduktan sezonon kaj kaŭzis sudenan migradon de birdoj. La nombro de Peruaj naivuloj en Peruo malpliiĝis tra 1997 en ĉirkaŭ 87.1% pro tiu tialo; kelkaj birdoj estis trovitaj mortintaj laŭlonge de la marbordo.

## Aspekto 
[eta|maldekstra|Nesto de Perua naivulo farita el [guano kaj grundo]]
Kapo, kolo, brusto kaj subaj partoj estas tre blankaj. Flugiloj, dorso kaj vosto iom malhelbrunaj sed klarvideble makulitaj blanke. La kruroj estas blugrizaj kaj la beko purpurblua ĝis malhelgriza.

## Reproduktado 
Ili nestiĝas la tutan jaron ĉe klifoj kaj rokoj en simplaj nestoj kie la ino demetas plej ofte 2 al 3 helbluajn ovojn (61x42 mm); foje malpli (ĝis nur 1) aŭ plie (4), sed malofte. La ĉefa reprodukta sezono ĉiukaze okazas dum la aŭstrala printempa-somera periodo (Septembre al Marto) kaj plej paroj klopodas reproduktiĝi duan fojon dum la jaro depende de la manĝodisponeblo.
Ambaŭ gepatroj kovas dum proksimume 4 al 5 semajnoj; la tuta patra zorgado daŭras ĉirkaŭ 3 monatoj. La ido manĝas fiŝojn duondigestitajn per enmeto de beko en gorĝo de patro (regurgito). La reprodukta sukceso dependas de la manĝodisponeblo kaj estas rilata al la koloniloko, la kolonigrando kaj al la tempo de reproduktado.

## Kutimoj 
Vidita de malproksime, tiu birdo povus simili al mevo, sed flugas pli flugilfrape kaj plonĝas maren vertikale de alte. Fiŝkaptas ĉu sole ĉu 2 aŭ 3ope ĉu are de 20 aŭ 30 ekzempleroj, kunlabore.

Ilia fekaĵo kune kun tiu de kormoranoj estas guano, kion peruanoj tradicie produktas kiel valora sterko.

## Eksteraj ligiloj 
* Perua naivulo ĉe Internet Bird Collection
* Perua naivulo 
* Poxtmarkoj  (de Peruo-2 eldonoj) kun teritoria mapo
* Fotaro de Perua naivulo  VIREO

Kategorio:Suloj
Kategorio:Suledoj
Kategorio:Suloformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Joe Hisaishi

eta|dekstra|230px|Hisaiŝi Ĝo
**Joe HISAISHI** (japane: 久石譲, prononcata kiel ) estas japana komponisto.

Li naskiĝis la 6-an de decembro 1950 en Nakano, gubernio Nagano. Lia vera nomo estas FUJISAWA Mamoru (藤澤 守 ), kaj li elektis sian pseŭdonimon "久石譲" kies alternativa legmaniero estas "kuiŝi ĝo", kiu similas al la nomo de usona ĵazmuzikisto Quincy Jones (). Tamen, li ne speciale ŝatis lin kaj la nomo ne havis profundan signifon.

Li precipe komponas muzikon por filmoj; ekde lia unua provo en tiun ĝenron en 1984 kun *Naŭsika el la Venta Valo* de la filmreĝisoro Miyazaki Hayao (), li komponis la muzikon por preskaŭ la tuta verkaro de Miyazaki.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Japana desegnita filmo
* Animeo
* Sen to Chihiro no Kamikakushi - "La vojaĝo de Ĉihiro", laŭvorte 'La mistera malapero de Ĉihiro kaj Sen'
* Le Petit Poucet (filmo) - "La malgranda Fingreto"
* Kaze no Tani no Naushika (filmo) - "Naŭsika el la Venta Valo"
* Majo no takkyūbin - "eksprespoŝto per sorĉistino", alilingve ofte nomata 'livera' aŭ 'kuriera servo de Kiki' resp. 'Kiki, la eta sorĉistino'

## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj )
* ne-oficiala aldona retejo, kreita en 2002 kaj lasta arkivigita en aŭgusto 2024 (, iomete )
* biografia prezento de li en la retejo pri la filmo "Naŭsika el la Venta Valo" ()

Kategorio:Japanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Japanaj dirigentoj
Kategorio:Japanaj komponistoj de filmmuziko
Raŭmo

**Raŭmo** (, ) estas urbo kaj komunumo de iom pli ol  loĝantoj je la okcidenta bordo de Finnlando, 92 kilometroj norde de Turku, kaj 50 kilometroj sude de Pori. Tutekzakte, laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Raŭmo apartenas al la provinco Satakunta de Finnlando, kaj ĝis la jaro 2009 ankaŭ apartenis al gubernio Okcidenta Finnlando. Ĝi ricevis urborajtojn je la 17-a de majo 1442 (tiam sub regado de Svedio), Raŭmo estas konata pro ĝia bonkvalita punto (ekde la 18-a jarcento) kaj la antikva ligna arkitekturo de ĝia centro (Malnova Raŭmo, Vanha Rauma), kiu estas loko sur la listo de mondaj heredaĵoj de Unesko. En Finnlando Raŭmo estas konata ankaŭ pri sia escepte stranga dialekto, kiu ofte estas malfacilete komprenebla por aliaj finnoj.

eta|maldekstra|300ra|Raŭmo en 2012

## Geografio 
Kampara komunumo de Raŭmo estas eksa komunumo ligita en Raŭmon en 1993. Kodisjoki estas eksa komunumo ligita en Raumon en 2007 kaj Lappi Tl en 2009.
Laŭ la stato de , la teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj . 

eta|maldekstra|180px|

## Konstruitaj lingvoj en Raŭmo 
En Raŭmo estis volapuka klubo en 19-a jarcento. Ĝi publikigis kelkajn anoncojn pri siaj kunvenoj vintre 1886-1887 en la loka gazeto *Rauman Lehti*.

Inter esperantistoj Raŭmo estas konata aparte pro la Manifesto de Raŭmo kaj la Raŭmismo, kiuj ekestis en la 36-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO okazinta en la urbo.

## Vidu ankaŭ 
*  Malnova Raŭmo
* Kampara komunumo de Raŭmo
* Raŭma dialekto
* Manifesto de Raŭmo
* asteroido 1882 Raŭmo, nomata laŭ la urbo

220ra|eta|maldekstre|

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala urba retejo (nun  kaj ) ...
* sed almenaŭ ĝis 2013 ankaŭ en Esperanto (jen arkivigite)
* Saliko: artikolo pri Raŭmo el *Monato* 2005/11, paĝo 17
Alan B. Shepard Jr.

dekstra|200px
**Alan Bartlett SHEPARD, Jr.** (18-a de novembro, 1923 – 21-a de julio, 1998) (Subadmiralo, Usona Mararmeo, Emerita) estis la la unua usona kosmonaŭto en kosmo je la 5-a de majo, 1961, kvankam lia unua flugo estis nur suborbita. Li faris duan kosman flugon kiel komandanto de Apollo 14 inter la 14-a de januaro kaj la 9-a de februaro, 1971.

Li ĉeestis la bazan kaj mezan lernejojn de East Derry en lia naskiĝurbo Derry Novhampŝiro; gajnis Bakulaŭreco de Scienco de la Usona Marmilita Akademio ĉe Annapolis (Marilando), Honora Magistreco de Artoj de Kolegio Dartmouth en 1962, Honora Doktoreco de Scienco de Miami University (Miami-a Universitato) en Oxford, Ohio en 1971, kaj Honora Doktoreco de Homartoj de Franklin Pierce College (Franklin Pierce-a Kolegio) en 1972. Li ankaŭ diplomiĝis de United States Naval Test Pilot School (Usona Marmilita Lernejo por Testaj Pilotoj) en 1951 kaj usona Naval War College (Mararmea Milita Kolegio), Newport, Rhode Island (Novhaveno, Rod-Insulo) en 1957.

Liaj religiaj spertoj estis en Kristana Scienco.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio ĉe NASA (angla)
* http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/alsj/a14/shepstep.au 
* http://history.nasa.gov/40thmerc7/shepard.htm

Kategorio:Usonaj kosmonaŭtoj
Kategorio:Usonaj pilotoj
Kategorio:Programo Apollo
Nazka sulo

La **Nazka naivulo** aŭ **Rozbeka naivulo** (*Sula granti* aŭ *Sula dactylatra granti*) estas granda birdo de la familio de Suledoj, antaŭe konsiderata subspecio de la Maskonaivulo, sed lastatempe konsiderata sendependa specio de naivulo. Ĝis 1998 ĝi estis konsiderata subspecio de la Maskosulo (*Sula dactylatra*). Ties nomo devenas el areo situanta en la regiono Ika, en la suda marbordo de Peruo, konata pro la Nazca-linioj kaj la alkoholaĵo nome pisko.

## Disvastiĝo 
eta|maldekstre|250px|Plenkreskulo.
Ĝi loĝas en la marbordoj de la orienta Pacifika Oceano, insularo Galapagoj, la insulo Malpelo, la insulo Klipertono kaj la insuloj Lobos de Afuera. La Insuloj Revillagigedoj ĉe Baja California povas esti la plej nordokcidenta limo de ties reprodukta teritorio.

La teritorio estas sufiĉe ampleksa kaj la nombro de individuoj estas relative alta (pli ols 20.000&nbsp;km² kaj ĉ. 30.000 ekzempleroj en 2008) pro kio la IUCN konsideras la specion Malplej Zorgiga (“Least Concern“).

## Aspekto 
[eta|maldekstre|250px|Plenkreskulo en insulo [Española, Galapagoj.]]
Estas granda sulo (81 ĝis 91&nbsp;cm longa) kun enverguro de 152&nbsp;cm kaj pezo de 1500 g. Plenkreskuloj estas tre blankaj krom flugoplumoj kaj vosto nigraj same kiel griznigra masko brida ĉirkaŭ la bazo de la beko (flava ĉepinte kaj **rozkolora** ĝenerale) kaj ĉirkaŭ la okuloj same flavaj. Kruroj estas grizverdecaj. La inoj estas pli grandaj.
La flugiloj dumfluge aspektas klare en ties subaj partoj blankaj antaŭe kaj nigraj malantaŭe.

Krom la rozkolora beko tiu specio povas konfuziĝi kun la Maskonaivulo, *Sula dactylatra*, sed tiu neniam venas al malvarma zono de Humboldta Marfluo kie vivas *S.granti*, en peruaj kaj ekvatoraj insuloj, ĉefe en fama kolonio de insularo Galapagoj.

## Taksonomio 
La **Nazka naivulo** estis iam konsiderata kiel subspecio de la Maskosulo sed ĝi estas nune agnoskata kiel separata specio. Ili diferencas laŭ ekologio kaj morfologio same kiel pro analizoj de DNA. La **Nazka naivulo** kunloĝas kun la Maskonaivulo en la insulo Klipertono, kie ili povas rare hibridiĝi. Patrinoj demetas du ovojn, kelkajn tagojn aparte. Se ambaŭ ovoj eloviĝas, la plej aĝa ido pelas sian fraton for el la nestareo, kaj lasas ĝin mortiĝi pro soifo aŭ malvarmo. La patra naivulo ne intervenas kaj la plej juna ido nepre mortiĝas. Oni demetas du ovojn kaze ke unu estus detruita aŭ formanĝita, aŭ la unua ido mortiĝas tuj post la eloviĝo, la dua ovo povu produkti idon.

Plenkreskuloj kiuj malsukcesas reproduktiĝi, ofte serĉas idojn en siaj kolonioj, kaj dum tiuj vizitoj ili ofte bekomordas, plumaranĝas aŭ eĉ klopodas kopulacii kun idoj. La kaŭzoj de tiu kutimaro ne estas ankoraŭ komprenitaj.

## Bildaro 

Dosiero:Nazca booby chick and egg.jpg|Plenkreskulo kun ido kaj ovo
Dosiero:Nazca-dorsal.jpg|Dorsa vidaĵo
Dosiero:Nazca-Booby1.jpg|Ventra vidaĵo
Dosiero:Nazca Booby (Galapagos).jpg|Nazka sulo, portreto
Dosiero:Nazca booby (Sula granti) -Espanola -Galapagos2.jpg|En insulo Española (Galapagoj)

## Referencoj 
Kategorio:Suledoj
Kategorio:Suloformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Tera atmosfero

[eta|280ra|[Temperaturo (ruĝa) kaj logaritmo de premo (blua) de norma atmosfero 1976 ĝis 90&nbsp;km alto]]
[eta|280ra|[Temperaturo (ruĝa) kaj molmaso (verda) de atmosfero ĝis 600&nbsp;km alto]]

La **tera atmosfero** estas la aertavolo, kiu ĉirkaŭas la planedon Tero. La Tera atmosfero konsistas de gasoj kiel nitrogeno (78,09 %), oksigeno (20,95 %), argono (0,93 %), karbona dioksido (0,0333 %) kaj malmulte nobla gaso (heliumo, neono, kriptono, ksenono), enhavas ankaŭ metano, hidrogeno, oksido kaj suboksido de nitrogeno, ozono kaj aliaj. La miksaĵo estas homogena ĝis ĉirkaŭ 80 km da altitudo.

La maso de la tera atmosfero estas ĉirkaŭ 5,1015 tunoj.

La meza atmosfera premo ĉe la mara nivelo estas 1013,25 hektopaskaloj (=Normaj kondiĉoj). Supren (altnivelen) la premo malpli-iĝas.

## Disdivido de la tera atmosfero 
# troposfero (al ĉirkaŭ 12 km), ejo de la gravaj veteraj procezoj, kun lim-tavolo: tropopaŭzo;
# stratosfero (12 – 50 km), kemikaj kaj fizikaj ozonaj procezoj, kun lim-tavolo: stratopaŭzo;
# mezosfero (50 – 85 km), limiganta tavolo: mezopaŭzo;
# termosfero (85 – 500 km)
# jonosfero (85 – 1000 km), ejo kie ekestas polusaj lumoj;
# eksosfero (500 – 2000 km)
# (kosma spaco)

## Bildaro 

Dosiero:Atmo camadas.svg|Tavoloj de la tera atmosfero
Dosiero:Atmosphäre Dichte 600km.png|Logaritmaj kurboj de denso (ruĝa) kaj premo (blua) laŭ la altitudo.

## Vidu ankaŭ 
* Atmosfera absorbo kaj difuzo
* Atmosfera elektro
* Aero
* Klimato
* Linio de Kármán
* Oksigeno
* Tutmonda varmiĝo
* Ĉielo
* Meteologio
* Ozona tavolo
* Atmosfero ĉe aliaj astroj

## Eksteraj ligiloj 
* http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html  el la NASA
* http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/221.htm 
* https://web.archive.org/web/20041030214502/http://www.oma.be/BIRA-IASB/Public/Research/Thermo/Thermotxt.en.html 
* http://nssdc.gsfc.nasa.gov/space/model/models_home.html#atmo  el la NASA

Kategorio:Tera atmosfero
Socialista laborista partio de Britio

eta|maldekstra|180ra|Logoo
La Socialista laborista partio de Britio (angle : Socialist Workers Party = SWP) estas la pli granda komunista revolucia partio de Britio.

Ĝi estas trockiista. Ĝi estas ligita al la koalicio Respect kiu havas unu parlamentanon kaj konsiliojn. Chris Harman estas membro de ĝi.

Kategorio:Komunismo
Kategorio:Politikaj partioj de Britio
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1950
Aŭstralia sulo

La **Aŭstralia sulo** aŭ pli precize **Aŭstralazia sulo** (*Morus serrator*) estas oceania aŭstralazia specio de birdoj el la genro de moroj de la familio de suledoj.

## Aspekto
eta|maldekstre|250px|dumfluge
Temas pri granda marbirdo (84-95 cmj) mezaveraĝe de 90 cmj. Ili similas al la aliaj suledoj, tio estas blankaj birdoj kun nigraj flugilpintoj kaj vostopinto kaj flaveta kapo (ĉefe el orelareo al nuko kaj kolflankoj, sed ne tiom en frunto), konusforma fortika beko helbluecgriza kun nigraj bordoj, bridoj kaj ĉirkaŭokulo kun blua okulringo. La piedaj membranoj estas malhelaj. La junuloj estas brunaj, makulecaj pli malhelaj supre, blankiĝas dum 3 aŭ 4 jaroj kaj akiras plenkreskan plumaron je la 5a jaro. Ĝi diferenciĝas de la Kaba sulo per malpli granda nigra gorĝa makulo. Ĝi havas samajn kolorojn kaj similan aspekton kiel la Norda sulo.

## Kutimaro
Ili reproduktiĝas oktobre kaj novembre. Kovas ambaŭ gepatroj dum unu monato kaj duono kaj la ido restas ĉeneste ĝis 100 tagoj. Ili reproduktiĝas en ĉe marbordaj insuloj de aŭstraliaj ŝtatoj Viktorio kaj Tasmanio kaj en Novzelando. Ili videblas ekde sudokcidenta Aŭstralio ĝis Novzelando. Ili normale reproduktiĝas en grandaj kolonioj de marbordaj insuloj. Grava escepto estas la protektata kolonio en la kontinento ĉe Kabo Kidnappers (5000 paroj). Estas kontinentaj kolonioj ankaŭ en Muriwai kaj Terlango Farewell. La sulaj paroj povas resti kune dum kelkaj sezonoj. Ili plenumas prilaboritajn salutritojn ĉeneste, etende siajn bekojn kaj kolojn al ĉielo kaj per mildaj bekofrapoj. Plenkreskuloj povas resti ĉe la kolonioj, dum la junuloj disiĝas.

Tiuj birdoj estas plonĝomanĝantoj kaj spektaklaj fiŝkaptistoj, kiuj plonĝas en la oceano je altega rapido. Ili manĝas ĉefe kalmarojn kaj manĝofiŝojn kiuj ariĝas ĉe la surfaco.

La nombroj de la Aŭstralazia sulo pliiĝis ekde 1950, kvankam kelkaj kolonioj malaperis kaj aliaj malpliiĝis laŭ grando.

## Referencoj
## Bildaro

File:Cape Kidnappers Gannet Colony.jpg|Junulo, Kabo Kidnappers
File:Australasian Gannets (Morus serrator), Cape Kidnappers colony.ogv |Filmeto de brua kolonio
File:Muriwai gannets.JPG|Densa kolonio ĉe Muriwai
File:Australian Gannet 2.jpg|Ĉe la Zoo de Melburno

Kategorio:Suledoj
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono