Muskolo

eta|La homa muskola sistemo, ĉe la plej ekstera tavolo, antaŭe kaj poste.
La **muskoloj** de la korpo ebligas la movon de la bestoj kaj la malgrandigon de kavaj organoj.
* **Glataj muskoloj** (**visceraj muskoloj**) formas la muskolan tavolon de la kavaj organoj kaj aktiviĝas nevole.
* **Striaj muskoloj** (**skeletaj muskoloj**) aktiviĝas vole per la centra nerva sistemo.
* **Kora muskolo**

La korpo de la homo enhavas 640 muskolojn (depende de kalkulmetodo, inter 639 kaj 850).

Muskoloj kaj skeleto determinas la formon de la homa korpo.

## Proprecoj de la muskola histo 
alt=Computer generated animation of a beating human heart|thumb|maldekstre|Kuntiriĝo kaj malstreĉiĝo de la kora muskolo.
La muskola histo estas formata per ĉeloj nomitaj miocitoj kaj havas kvar ĉefajn proprecojn kiuj diferencigas ĝin de la ceteraj histoj:
* Elektra eksciteblo. La muskola histo ricevas elektrajn impulsojn de la nerva sistemo kaj reagas al tiuj generante movon.
* Kuntiriĝeblo. Ĝi estas difinebla kiel la kapablo mallongigi okazigita de tensio nomita "forto de kuntiriĝo". Se la tensio okazigita superas la rezistadon, okazas movo kiu estos diferenca depende de la loko en kiu estas la muskolo.
* Etendiĝeblo. Ĝi estas difinebla kiel la kapablo etendiĝi ne suferante damaĝon. Tiu propreco povas esti observata en la muskola tavolo de la stomako kiu ege disetendiĝas kiam la stomako pleniĝas je manĝaĵoj dum la procezo de digesto.
* Elasteco. Tiu propreco referencas la kapablon de la muskola histo reveni al sia origina longeco post la procezo de kuntiriĝo aŭ post ties etendiĝo.

Se oni komparas la muskolan histon kun aliaj kistoj kiel la tejido osta histo kiu formas la ostojn, oni povas facile kompreni la gravon de tiuj kvar proprecoj. La osta histo tute ne estas ekscitebla elektre, ne havas kapablon kuntiriĝi aŭ varii je formo. Ĝi ankaŭ ne estas etendebla: se ĝi suferas plilongigon, ĝi rompiĝas kaj ekestas frakturo.

## Tipoj de muskola histo 
### Stria aŭ skeleta muskola histo 
thumb|Mikrofotografio de skeletmuskolaj fibroj.
La stria aŭ skeleta muskola histo estas respondeca pri la movado de la skeletoj kaj aksa kaj apendica kaj de la bontenado de la korpa sinteno aŭ pozicio. Pere de la strimuskolo oni povas realigi la volontajn movojn, movi la torson kaj la membrojn, piediri, salti, kuri, levi objektojn, maĉi kaj movi la okulojn en ĉiuj direktoj. Ĉiu stria aŭ skeleta muskolo fiksiĝas en la ostoj pere de fibraj longiĝoj nomitaj tendenoj kaj estas ĉirkaŭita per membrano kiu ricevas la nomon de "aponeŭrozo".

### Glatfibra muskolo 
thumb|maldekstre|230ra|Diagramo en kiu oni observas la mekanismon de kuntiriĝo de la glatfibra muskolo.
La glatfibra muskolo disdiference de la skeleta muskolo ne partoprenas en la volontaj movoj. Ĝi troviĝas en la murtavolo de la kavaj internaj strukturoj, inklude ĉe la muroj de la digesta tubo, de la gala veziko, de la sangaj vaskuloj, la spirtuboj, bronkoj, ureteroj, urina veziko kaj utero. Ekzistas ankaŭ glatfibra muskolo en la haŭto asocia al la harfolikloj kaj en la okulo kie ĝi havas la funkcion kuntiriĝi kaj dilati la pupilon kaj ebligi la fokusigon variigante la formon de la kristalino. Ĝi ricevas tiun nomon ĉar se oni observas per mikroskopo montraĵon de histo, ne estas videblaj strioj, pro kio oni nomas ĝin glata. La glataj muskoloj de la organismo realigas funjciojn ege gravaj kaj kuntiriĝas aŭ disetendiĝas aŭtomate reage al nervaj stimuloj generitaj per la aŭtonoma nervosistemo.

### Kora strihisto 
Ĝi estas de modifita strihava naturo kaj de nevolonta kontrolo. Ĝi ekzistas nur en la koro kaj generas la movojn per kiuj tiu organo impulsas la sangon laŭlonge de la kardiovaskula sistemo.

Tiel la 75% de la totala volumeno de la koro estas formata de muskolo. La kora muskola histo havas kelkajn specialajn karakterojn, kaj tiukadre la ĉeloj kiuj komponas ĝin estas branĉigitaj kaj disponas de apartaj strukturoj nomitaj "intermetitaj diskoj" kiuj kunigas la pintojn de du najbaraj miocitoj, tiel ke la organo kuntiriĝas sinkronece.

La regulado de la forto kaj rapideco de kuntiriĝo estas nevolonta kaj realiĝas pere de la aŭtonoma nerva sistemo. La simpata nerva sistemo funkciigas pozitivan agadon pliigante la frekvencon de la kuntiriĝoj, dum la stimulo fare de la parasimpata nerva sistemo realigas la malan agadon.

## Muskola kuntiriĝo 
La kuntiriĝeblo estas la propreco kiun havas la muskolaj fibroj por mallongiĝi kaj dikiĝi. Tio eblas ĉar ĉiu ĉelo enhavas nombrajn filamentojn kiuj estas formataj per du diversaj proteinoj nomitaj "aktino" kaj "miosino", el kiuj ambaŭ estas tipoj kiuj havas diferencan aspekton, la filamentoj de aktino estas maldikaj kaj helkoloraj, dum tiuj de miosino estas dikaj kaj malhelkoloraj. Ili alterniĝas inter si, interplektitaj kvazaŭ interligitaj manofingroj. 

Laŭ la modelo de la glata filamento, ripozostate la muskola fibro montras moderan gradon de koincido inter la filamentoj de aktino kaj miosino, dum en stato de kuntiriĝo la koincido pliiĝas, kaj se okazas muskola plilongiĝo la koincido malpliiĝas kaj povas eĉ iĝi nula.
thumb|300px|centre|Mekanismo de kuntiriĝo en la strimuskolo.

## Tipoj de kuntiriĝo 
thumb|maldekstre|Tipoj de kuntiriĝo.
thumb|maldekstre|La izometrika aŭ statika kuntiriĝo ne generas movon, sed ekzistas tensio en la muskolo kaj energia kosto.
La skeletaj muskoloj estas kunigitaj per siaj pintoj al la ostoj pere de tendenoj. Pro tio ekzistas rezistado kiun la muskolo devas venki por povi mallongiĝi. Kiam la rezistado estas supera al la tensio establita en la funkciigita muskolo, tiu ne kapablas mallongiĝi kaj ne okazas movo, dum kiam la rezistado estas malsupera al la tensio generita okazas mallongiĝo kiu estos des pli rapida ju malpli granda estu la ŝarĝo. La termino "kuntiriĝo" esta uzita tiukuntekste por aludi al disvolvigo de tensio en la muskolo, sed tio ne implikas necese, ke tiu mallongiĝas, ĉar tio dependas de la ekzistanta ekstera rezistado. Baze sur tio eksponita povas ekzisti variaj tipoj de kuntiriĝoj, depende ĉu ili generas aŭ ne generas movon:

* Izometrika aŭ statika kuntiriĝo. En tiu tipo de kuntiriĝo la tensio de la muskolo ne superas la venkenda rezistado. La muskolo ne malpliigas sian longon kaj oni ne generas movon, kvankam ja ekzistas energia kosto.

thumb|dekstre|220ra|La izotonika aŭ dinamika kuntiriĝo generas movon.
* Izotonika aŭ dinamika kuntiriĝo. Diference de la izometrika aŭ statika kuntiriĝo, la muskolo mallongiĝas aŭ plilongiĝas. La izotonikaj kuntiriĝoj estas la plej oftaj en la ĉiutaga aktiveco kaj en la plimulto de la sportoj, ĉar normale la muskolaj tensioj kutime okazigas mallongiĝon aŭ plilongiĝon de la muskolaj fibroj de difinita muskolo. Ĝi povas esti de du tipoj: ĉu koncentrita aŭ ekstercentra.

** Izotonika koncentrita kuntiriĝo. Ekzistas alproksimiĝo inter la artiklaj segmentoj, kio okazigas pozitivan rezulton. La aplikita forto estas pli granda ol la venkenda rezistado. Okazas mallongiĝo de la muskolo.

** Izotonika ekstercentra kuntiriĝo. En tiu tipo de kuntiriĝo, ekzistas apartigo de la artiklaj segmentoj, kio okazigas negativan rezulton. La aplikita forto estas pli malgranda ol la venkenda rezistado. Okazas plilongiĝo de la muskolo.

Oni povas difini aliajn tipojn de kuntiriĝoj kiuj reale estas nur la kombinaĵo de la tri bazaj tipoj antaŭe listigitaj:
* Aŭksotonika kuntiriĝo. Ĝi kombinas la izotonikan kuntiriĝon kun la izometrika kuntiriĝo sed en diferenca proporcio. Ekzemplo de tiu kuntiriĝo povas estis la pezlevado sur benko.

* Izokineta kuntiriĝo. Estas tipo de dinamika kuntiriĝo kun fiksa rapideco kaj venkenda rezistado de varia tipo. Ĝi estas kombinaĵo de tri tipoj de kuntiriĝo; unuarange ekstercentra kuntiriĝo, poste minimuma tempo de izometrika kaj fina tempo de koncentrita kuntiriĝo.

## Skeleta muskola fibro 
thumb|Miofibreto kun sarkomero limigita per du Z-strioj.
La muskola strifibro estas longeca ĉelo kun formo de cilindro. Ĝi havas 50-mikran diametron kaj povas atingi longon de kelkaj centimetroj. Ĝi estas la rezulto de la kuniĝo de kelkaj ĉeloj, pro kio ĝi montras nombrajn kernojn en sia periferio (plurkerna ĉelo). Ĝi estas ĉirkaŭita per membrano nomata "sarkolemo", dum la interna areo (citoplasmo) nomiĝas "sarkoplasmo". 

La muskola atrofio aperas ekzemple dum la longtempa spacoveturado, pro tio la kosmonaŭtoj devas sin ekzerci, sporti tage 5-6 horojn, sed tio povas nur bridi la atrofiiĝon kaj ne halti ĝin. Post reveno de longtempa kosma vivo, la kosmonaŭtoj apenaŭ povas piediri, oni ofte portas ilin al fortigejo.

Kramfo estas subita, nevola, dolora spasmo (kuntiriĝo de muskoloj) daŭranta kelkajn sekundojn aŭ minutojn. Difino de kramfo estas pli malvasta ol difino de muskola spasmo. Spasmoj inkludas ajnan nevolan nenormalan muskolan kuntiriĝon, dum kramfoj estas daŭraj kaj doloraj. La plej komuna kaŭzo de kramfoj estas intensaj fizikaj ekzercoj, ekzemple dum sporto, kiuj postulas grandan muskolan streĉiĝon. Perforta aŭ subita movo kaj nekutima pozicio de membro povas okazigi kramfojn. Dumnoktaj kramfoj de la piedoj aŭ kruroj, kiuj subite komenciĝas, estas tre komunaj. Menciindas la kramfoj atribueblaj al la varmo, kiuj trafas la membrojn kaj la abdomenan parieton de homoj laborantaj en varmega medio, multe ŝvitas kaj trinkas abundan akvon. Ili ŝuldiĝas al la perdo de natrio, kaj oni povas ilin preventi aŭ mildigi trinkante akvon iom salitan. Pro la sama kaŭzo povas prezentiĝi ankaŭ kramfoj, kiam la korpo perdas multan akvon pro malsano (lakso, vomado ktp.). Kramfoj povas ankaŭ okaziĝi pro manko de kalcio, kalio kaj magnezio.

## Bildaro 

Dosiero:Skeletal muscle.jpg|Detaloj de skeleta muskolo
Dosiero:Genga 19.jpg|Genga: Anatomio por uzo kaj inteligenteco de dezajno serĉita ne nur pri la korpo kaj pri la homaj muskoloj
Dosiero:Muskelreiz-glatt.svg|Reago de glata muskolo al elektra stimulo
Dosiero:Muskelreiz-herz.svg|Reago de kora muskulo al elektra stimulo

## Vidu ankaŭ 
* Homa anatomio
* Masaĝo
* Metabolo
* Muskola sistemo
* Nia Korpo. Anatomio kaj fiziologio de la homo por laikoj
* Proteino

## Notoj 
## Bibliografio
* Bokor József (eld.). *Izom, A Pallas nagy lexikona*. Arcanum : FolioNET Kft. ISBN 963 85923 2 X (1998). 
* Walter Boron, Emile L. Boulpaep ISBN 1-4160-2328-3 (2005, Elsvier Inc.) *Textbook of Medical Physiology* – Chapter 9: Cellular Physiology of Skeletal, Cardiac and Smooth Muscle. 
* Donáth Tibor: *Anatómiai Nevek* (Medicina Kiadó 2005) ISBN 963-243-178-7, ISBN 963-242-178-7
* Happonen, Holopainen, Sariola, Sotkas, Tenhunen, Tihtarinen-Ulmanen, *Venäläinen: Bios 4 – Ihmisen biologia*, s. 92. Helsinki: WSOY, 2005. ISBN 978-951-0-27632-7
* Henry Gray: *Anatomy of the Human Body* (Bartleby.com; Great Books Online)
* Kauranen, Kari: *Lihas – rakenne, toiminta ja voimaharjoittelu*. Liikuntatieteellinen seura, 2014. ISBN 978-952-5762-00-6
* V. Ranga; I. Teodorescu Exarcu. *Anatomia și fiziologia omului*, Editura Medicală, București 1970
* Sweeney, Lauren (1997). ''Basic Concepts in Embryology: A Student's Survival Guide*, 1st Paperback. McGraw-Hill Professional. ISBN 9780070633087.
* Szentágothai János – Réthelyi Miklós: *Funkcionális Anatómia* (Medicina Kiadó 1989) ISBN 963-241-789-5.)
* *Берёзов Т. Т., Коровкин Б. Ф.* Биологическая химия: Учебник. — 3-е изд., перераб. и доп.- М.: Медицина, 1998. — 704 с.: ил. — (Учеб. лит. для студентов мед. вузов). ISBN 5-225-02709-1.
* *Сапин М. Р., Билич Г. Л.'' Анатомия человека: учебник в 3 т. — М.: ГЭОТАР-Медиа, 2007. — Т. 1. — 608 с. — ISBN 978-5-9704-0600-7 (т.1).


Kategorio:Anatomio
Kategorio:Fiziologio
Kategorio:Homa korpo