open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Charlotte

eta|650ra|centre|

**Charlotte** estas metropolo en Usono, en ŝtato Norda Karolino, en departemento Macklenburg, kies departementejo estas. Neoficiale oni uzas ankaŭ nomojn "The Queen City", "The QC", "The Hornet's Nest", "Crown Town".
thumb |Charlotte, North Carolina (2019)
eta|300ra|Nokta panoramo de Charlotte
eta|300ra|Interna urboparto de Charlotte

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 
* Loĝantaro: 
* Horzono: EST (UTC-5)
* Alto super marnivelo: 229 m
* Telefonkodo: +1 704, 980

## Historio 
Charlotte fondiĝis en 1768. Precipe germanoj evoluigis la komunumon por industria kaj komerca centroj. En 1775 oni tie proklamis la sendependecon de Anglio. Dum la Usona enlanda milito inter Nordo kaj Sudo Charlotte estis grava bazo de la sudistoj. Tie okazis lasta kunsido de kabineto de Jefferson Davis.

## Ekonomio 
En la urbo estas sidejoj de gravaj entreprenoj, kiel Honeywell.

## Ĝemelurboj 
*  Arequipa, Peruo
*  Krefeld, Germanio
*  Baoding, Ĉinio
*  Voroneĵ, Rusio
*  Limoges, Francio
*  Breslau, Pollando
*  Kumasi, Ganao

## Konataj urbanoj 
* Britt Robertson (aktorino)

## Vidu ankaŭ 
* *Bank of America*
* Submarŝipo USS Charlotte (SSN-766)

Kategorio:Urboj de Norda Karolino
Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Kategorio:Metropoloj
Lupo Alberto

**Lupo Alberto** estas bildstria heroo kreita de la itala Silver en 1971.
Laŭ la intencoj de la aŭtoro, li reprezentas la 'komunan' homon, kun siaj vivceloj kaj iom da malbonŝanco. Li ĉiam klopodas kapti la kokinon Marta, kiu estas lia fianĉino, sed la gardhundo Moseo strebas malpermesi tion. Ĝuste el tiaj bataloj originis la unuaj bildstrioj.

La nomo Lupo Alberto estas omaĝo al la itala aktoro **Alberto Lupo**, fama precipe pro televidaj dramoj.

## La bieno McKenzie 
En la bieno McKenzie homo preskaŭ neniam aperas, sed li bone estas anstataŭigita per bestoj. Laŭnome, ŝajne la bieno estas briteca, kaj ankaŭ la domoj kaj ĉiuj konstruaĵoj aperantaj en la bildstrioj pensigas tiel; tamen, la parolmaniero kaj la situacioj pritraktitaj estas tute tipaj italaj.

## Itallingva versio 
## Alilingvaj versioj 
Aventuroj de Lupo Alberto jam estis publikigitaj en: Argentino (*Editorial Atlantida* kaj revuo *Belliken*), Francio (*Glenat*), Grekio, Germanio (*Wolfgang Kruger Verlag*), Hispanio (*Ediciones B / Grupo Z* kaj *Norma Editorial* kaj ĵurnalo *El Paìs*) kaj Norvegio.

## Esperantlingva versio 
En 2010, projekto RoMEo aperigis komikslibreton 144-paĝan, kiu prezentas la unuajn bildstriojn (redesegnitaj de Silver laŭ pli moderna stilo), elekton de la plej amuzaj unupaĝaj rakontoj kaj du desegnoj speciale faritaj, pere de Silver kaj de juna itala komiksisto, "*Grillo*". Aldone, iuj paĝoj prezentas la historion de Silver kaj de liaj "kreitaĵoj", kaj la plej gravajn rolulojn de la bieno.

## Aliaj medioj 
* En la 90-aj jaroj, aperis komputilludo "*Lupo Alberto - The Videogame*", produktita de la itala kompanio *Idea*.
* Ek de 1997, estis realigita tv-serion pri Lupo Alberto, kunproduktaĵo itala-franca. La serio daŭris du jarojn.
* Lupo Alberto aperis en multaj reklam-kampanioj, kutime pri porsociaj bataloj (por la uzo de kondomoj, kontraŭ AIDS ktp).
* Ekde la fino de la 90-aj jaroj, la italaj *Artena* kaj *Biembi* produktadis multajn varojn inspirigitaj de la bestoj de la bieno McKenzie.

## Vidu ankaŭ
* Itala skolo de bildliteraturo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 
* Oficiala blogo 
* Oficiala retejo de la tradukista projekto RoMEo 

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Itala bildliteraturo
Kategorio:Bildliteraturo en Esperanto
Alberto
Kategorio:Humuraj bildstrioj
Lecanoromycetes

**Lecanoromycetes** estas fungoj el la subfilumo *Pezizomycotina*. Ili ĉefe simbiozas kun verdalgoj en likenoj.

## Priskribo 
Iliaj teleomorfoj formas ĉefe periteciojn kun dutunikaj askoj kaj parafizoj. Iliaj anamorfoj, se ili ekzistas, formas piknidiojn.

## Sistematiko 
* Akarosporomicetedoj
** ordo *Acarosporales*
* Ostropomicetedoj
** ordo *Agyriales*
** ordo *Baeomycetales*
** ordo *Ostropales*
** ordo *Pertusariales*
* Lekanoromicetedoj
** ordo *Lecanorales*
** ordo *Peltigerales*
** ordo *Teloschistales*
* *incertae sedis*
** ordo *Candelariales*
** ordo *Umbilicariales*

## Fontoj 
### Notoj kaj referencoj 
### Eksteraj ligiloj 
* Ning Zhang, Gi-Ho Sung: Lichinomycetes. Versio de la 19-a de marto 2007 , in: The Tree of Life Web Project

Kategorio:Askofungoj
Kategorio:Mikologio
Dilove

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Raĥiv en Transkarpatio
**Dilove** (,  [delovoje; *la Afereca*], , ,  [terebeŝfejErpatak]) estas unuigita vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Raĥiv.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 352 m
* Loĝantaro: 2670
* Poŝtkodo: 90625
* Telefonprefikso: +380 3132

## Situo 
Dilove situas laŭ Tiso laŭ ĉefvojo Uĵhorodo-Raĥiv, laŭ la rumana landlimo, laŭ neuzita fervojo Sighetu Marmaţiei-Raĥiv. La lasta urbo troviĝas je 17 km-oj.

## Historio 
eta|300px|Kolono prezentata mezon de Eŭropo
La unua mencio okazis en 1615 laŭ hungara ortografio *"Tribusfalva"*. En 1861 ferofabriko ekfunkciis, kiu baldaŭe iĝis vitrofarejo. Tiutempe la apuda vilaĝo "Fejérpatak" kaj Tribusfalva unuiĝis. En 1901 la nova loknomo iĝis grandvilaĝo *Terebesfejérpatak*. En 1910 vivis tie 2251 homoj, (1316 rutenoj, 611 hungaroj, 217 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Rahó, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion por rutenoj, kies parto estis ankaŭ tiu ĉi vilaĝo. En 1944 la Ruĝa Armeo okupis la komunumon kaj tuj deportis hungarojn kaj germanojn. Ekde 1945 Delove apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio, kiel Dilove. En 1968 ŝtonminejo pri marmoro ekfunkciis, ekde 1976 oni prilaboras loke la marmoron.

## Vidindaĵoj 
* monto 1940 m-ojn alta
* grekokatolika ligna preĝejo omaĝe al Dipatrino (Virga Maria) de 1750
* romkatolika kapelo de 1990
* kolono montranta mezon de Eŭropo de 1887 (pli detale vidu: Kruglij)

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Kvasi

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Raĥiv en Transkarpatio

**Kvasi,** ukraine **Кваси,** slovake **Kvásy,** hungare **Tiszaborkút** [tisaborkUt] estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Raĥiv.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 560 m
* Loĝantaro: 1790
* Poŝtkodo: 90640
* Telefonprefikso: +380 3132

## Situo 
Kvasi situas laŭ Nigra Tiso en valo inter montoj 1000-1900 m-ojn altaj, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Raĥiv-Lviv. Raĥiv troviĝas je 14 km-oj.

## Historio 
eta|300px|Panoramo de Kvasi
Supozeble la vilaĝo fondiĝis en la 18-a jarcento. La loĝantoj okupiĝis pri arbohakado. En 1910 vivis tie 1227 homoj, (rutenoj en majoritato, hungaroj kaj germanoj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon Tiszaborkút apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Rahó, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion por rutenoj, kies parto estis ankaŭ tiu ĉi vilaĝo. Ekde 1945 Kvasi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
* ligna grekokatolika preĝejo de 1860
* kuracakvo kaj kurachoteloj

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Hans Scholl

**Hans SCHOLL** estas la nomo de:

* Hans Scholl  (1918 - 1943), germana rezistanto kontraŭ la Naziismo, ano de la Blanka rozo;
* Hans Scholl, nuntempa germana astronomo.
Burĉela lamprotorno

La **Burĉela lamprotorno** aŭ **Burĉela brilsturno** (***Lamprotornis australis***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj.

Ĝi estas tre simila al la proksima parenco la Mevesa lamprotorno aŭ Mevesa brilsturno (*Lamprotornis mevesii*), tio estas temas pri tre malhelblua birdo kun metalecaj briloj ĉefe purpuraj ĉe ŝultroj kaj bronzkoloraj aŭ eĉ violaj en suba dorso kaj pugo (sed ankaŭ diference de la parenco tre **fortaj verdecaj briloj en brusto kaj flugiloj**). La longa vosto kaj ankaŭ la flugilplumoj havas longajn horizontale striecajn plumojn. La vizaĝo kiel ĉe aliaj samgenranoj estas nigra, sed ne rimarkindas irisoj kiuj estas malhelaj. La nigreca beko estas pli fajna ol ĉe aliaj samgenranoj. Ankaŭ la kruroj estas nigrecaj.

Ĝi troviĝas en suda Angolo, al centra kaj orienta Namibio, orienten al sudokcidenta Zambio, nordokcidenta Zimbabvo, Bocvano, Mozambiko, kaj norda Sudafriko.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Lamprotornis australis.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Akravosta lamprotorno

La **Akravosta lamprotorno** aŭ **Akravosta brilsturno** (***Lamprotornis acuticaudus***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj. Ĝi povas formi superspecion kun la parenca *L. chloropterus*.

Temas pri tre **nigreca brilsturno kun bluaj briloj** ĉefe en supraj partoj kaj brusto. La vixaĝo estas nigra kaj la iriso malhela ne rimarkindas. Ankaŭ la beko kaj la kruroj estas nigrecaj. Plej elstara distingilo estas la **mallarĝa kaj pinteca vosto** (ne tre longa) kio nomigas la specion ankaŭ en la latina scienca nomo kie “acuticaudus” estas kunmetaĵo de du radikoj signifaj respektive “akra” kaj “vosto”.

Ĝi troviĝas en Angolo, Bocvano, Demokratia Respubliko Kongo, Namibio, Tanzanio kaj Zambio.

Oni agnoskas du subspeciojn nome:
* *acuticaudus* (Bocage, 1869) - centra Angolo (suden al suda kaj centra Huíla), suda DRKongo, okcidenta kaj norda Zambio kaj sudokcidenta Tanzanio. 
* *ecki* (Clancey, 1980) - suda Angolo, nordorienta Namibio kaj pleja nordokcidenta Bocvano. 

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Lamprotornis acuticaudus .   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Golmud

**Golmud,** laŭ simpligita ĉina skribo **格尔木,** laŭ tradicia ĉina skribo **格爾木,** laŭ mongola skribo **ᠭᠤᠤᠯᠮᠤᠳ,** pinjine ''Gé'ěrmù,* laŭ poŝto *Golmot'' estas distriktonivela urbego en la provinco Ĉinghajo en Ĉina Popola Respubliko. La loknomo signifas: riveroj. 
eta|maldekstre|

## Loĝantaro 
Sur tiu administra areo vivas  laŭ censo de 2020. Plimulto de la loĝantoj (90%) estas urba loĝantaro.

## Geografio 
La administra surfaco estas  km², tiel ĝi estas nomata plej granda urbo de la mondo. La urba centro kuŝas en ĉirkaŭ 72 km². La areo situas izolite en alto de ĉirkaŭ 2.800 m en centra, suda parto de dezerta baseno Tsaidam inter la Montaro Kunlun kaj sala lago Qarhan. Ĉirkaŭ la urbocentro troviĝas ĉirkaŭ 20 diversgrandaj salaj lagoj. La sekvaj grandaj urboj estas Lasao (1.165 km), Ŝjinino (781 km) kaj Dunhuang (524 km). Ĉefurbo Pekino troviĝas 1915, Ŝanhajo 2511 km aere laŭ https://www.distancefromto.net/.

## Historio 
En la antikvaj tempoj ĝi estis nomada areo. En 1949 la Komunista Partio transprenis la kontrolon. Urbo Golmud estis establita la 14-an de junio 1980.

## Ekonomio 
Golmud estas plej grava liveranto de kalio-magneziosaloj en Ĉinio. Krom tio ekzistas tie nafto- kaj tergas-troviĝejoj.

## Trafiko 
eta|maldekstre|
La urbego situas ĉe la Ĉinghaj-Tibeta fervojo, kiu longas 1.956 km kaj komenciĝas en Ŝjinino kaj finiĝas en Lhasa. La etapo Golmud-Lhasa longas 1.142 km. Golmud havas flughavenon kaj plurajn stacidomojn.

## Klimato 
Hajdun havas malvarman aridan klimaton laŭ klimata klasifiko de Köppen: BWk kun longaj, malvarmaj vintroj kaj varmaj someroj. Jare pluvas laŭ la alteco inter 31-47&nbsp;mm, iomete somere pli ofte. La averaĝaj neĝtagoj jare estas inter 11-16. La areo ricevas iomete pli,ol 3 mil horojn da sunbrilo ĉiujare.

## Ĝemelurboj 
* 
* 
* 

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Distriktonivelaj urboj de Ĉinio
Superba lamprotorno

La **Superba lamprotorno** au **Superba brilsturno** (***Lamprotornis superbus***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj. Ene de tiu genro formas apartan grupon la kvar specioj kiuj krom la ĝenerala brilblua koloro montras **ruĝecajn subajn partojn** kiuj estas la jenaj: Superba lamprotorno, Hildebranda lamprotorno, Ŝelia brilsturno kaj Ruĝecventra lamprotorno.

Tiu specio (la unua taksonomie en tiu grupo) povas komune troviĝi en Orienta Afriko, nome en Etiopio, Somalio, Ugando, Kenjo kaj Tanzanio.

## Aspekto 
Tiu specio estas 18 al 19&nbsp;cm longa. Plenkreskuloj havas nigran kapon kaj irizecajn bluecajn al verdecajn dorson, supran bruston, flugilojn kaj voston. La **ventro estas ruĝoranga**, separata el la blua brusto per blanka strio. La suba ventro kaj subvostaj kovriloj estas tre purblankaj kontraste inter la ruĝeca supra ventro kaj la nigreca vostofino. La beko kaj la kruroj estas nigrecaj. Diferencoj kun aliaj brilsturnoj estas krom la subaj partoj la brilo pli rimarkinda nur en flugiloj kaj iom en brusto, sed la aliaj bluaj paroj ne estas tiom brilaj. La vosto estas mallonga. En la nigra vizaĝo ege rimarkindas la blankaj irisoj. La limo inter la nigra kapo kaj bluaj nuko kaj gorĝareo estas tre markataj kaj ne svagaj kiel ĉe aliaj brilsturnoj. La bela kolorkompono havigas al la specio la nomon en esperanto kaj en la latina scienca nomo samsignife.

Junuloj havas pli senkoloran plumaron kun nur sugesto de blanka brustostrio. Ties irisoj estas brunaj, poste grizecblankecaj kaj poste plenkreske blankaj.

## Kutimaron 
La Superba lamprotorno havas longan kaj laŭtan kanton konsistan el trilado kaj babilado. Meztage ili elsendas pli mildan kanton de ripetataj frazoj. Estas kelkaj akraj alvokoj, la plej komplika el kiuj estis priskribita kiel ĉirpa "skerrrriii-ĉerrrruu-ĉerriiiit''."

Tiu specio manĝas ĉefe surgrunde.

## Bildaro 

Bildo:Lamprotornis superbus -Wilhelma Zoo, Stuttgart, Germany -family-8a.jpg|Familio ĉe bestoĝardeno Wilhelma, Stuttgart, Germanio. La pli palkolora junulo estas inter du plenkreskuloj
Bildo:Dreifarbenglanzstar 2007-09-01 199.jpg
Bildo:Superb_Starling_London_Zoo_08-10-05.jpg
Bildo:Superb_Starling,_Ngorongoro.jpg|Ngorongoro, Tanzania

## Literaturo 
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 51889, Lamprotornis superbus, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga.
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Filmetoj, fotoj kaj sonoj ĉe Internet Bird Collection

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Holz

**Holz** signifas en la germana lingvo ligno.

Ĝi estas geografia nomo por la sekvantaj lokoj:
* **Holz (Niederhünigen)** estas parto de la komunumo Niederhünigen de la administra distrikto Berno-Mezlando en Kantono Berno en Svislando.
* **Holz (Ruswil)** estas parto de la komunumo Ruswil de la distrikto Sursee en Kantono Lucerno en Svislando.
* **Holz (Winznau)** estas parto de la komunumo Winznau de la distrikto Gösgen en Kantono Soloturno en Svislando.
* **Holz (Unterbäch)** estas vilaĝo de la komunumo Unterbäch de la Distrikto Okcidenta Rarono en Kantono Valezo en Svislando.
Hildebranda lamprotorno

La **Hildebranda lamprotorno** aŭ **Hildebranda brilsturno** (***Lamprotornis hildebrandti***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj. Ene de tiu genro formas apartan grupon la kvar specioj kiuj krom la ĝenerala brilblua koloro montras ruĝecajn subajn partojn kiuj estas la jenaj: Superba lamprotorno, Hildebranda lamprotorno, Ŝelia brilsturno kaj Ruĝecventra lamprotorno.

Ĝi formas superspecion kun kaj estis iam inkludata en la sama specio de Ŝelia brilsturno, kiu estas migranta specio kun teritorio el Etiopio kaj Somalio al Kenjo. Ambaŭ specioj estis iam kombinataj en superspecio kun la Ruĝecventra lamprotorno de Okcidenta Afriko. Tiu specio ricevas nomon el Johannes Hildebrandt, germana kolektanto kiu akiris la unuajn specimenojn.

## Distribuado kaj vivejo 
La Hildebranda lamprotorno troviĝas en Kenjo kaj Tanzanio, kie ĝi okupas malferman kamparon el 500 al 2200 m. Ties biotopo estas malfermaj arbaro kaj dornarbaro. Tiu afrotropisa specio estis ofte konsiderata kiel nekomuna, sed ĝi varias el sufiĉe komuna al sufiĉe nekomuna. Ĝi ne estas konsiderata minacata fare de la IUCN, kaj estis listita kiel Malplej zorgiga. Ties vivejo ne estas minacata kaj ĝi loĝas en kelkaj protektitaj areoj.

Ties kanto estas malrapida malaltatona "ĉ-rak ĉ-rak ĉii-ĉii-ŭii ĉii-ŭii rak rak rak". Ili havas ankaŭ alarmalvokon, "ĉu-ee" kaj kontaktalvokon, "ĉule".

## Kutimaro 
[upright|eta|Nematura birdo en [Kenjo]]
La dieto de Hildebranda lamprotorno estas kombino de insektoj kaj fruktoj, kaj ŝajne insektoj estas la plej grava parto. Ili manĝas skarabojn kaj akridojn kaj kaptas flugantajn termitojn. Semoj el frukto troviĝis en la stomakoj de kelkaj birdoj, ekzemple tiuj el *Carissa edulis*, *Euclea*, *Rhus* kaj *Apodytes dimidiata*. Ili kutime manĝas surgrunde, en paroj kaj malgrandaj aroj, kaj sekvas grandajn mamulojn kaj kaptas predojn elpelitajn pro ties movo. Ili ankaŭ kuniĝas al miksitaj kunmanĝantaroj de aliaj sturnoj.

La Hildebranda lamprotorno estas sezona nestumanto, kun birdoj kiuj nestumas el marto al majo kaj el oktobro al decembro, kvankam en kelkaj partoj de Kenjo la sezono estas el majo al julio. Ili kutime reproduktiĝas en paroj sed oni konstatis kooperativan reproduktadon foje. Ĝi estas kavonestumanto, kiu konstruas sian neston el plantofibroj en abandonita nesto de pego en arbo. Kie tio ne eblas oni konstatis nestumadon en truo de baril-, lampo- aŭ telegrafofosto. Ĝi konkurencas kun la Granda lamprotorno por nestolokoj. Oni scias malmulte pri ties nestokutimo, kvankam oni scias ke la ovodemetadoj estas de 3 al 4 ovoj. Ambaŭ gepatroj implikiĝas en manĝigado de idoj. La nestoj de tiu specio estas parazitataj de la Tufkukolo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ŝelia brilsturno

La **Ŝelia brilsturno** aŭ **Ŝelia lamprotorno** (***Lamprotornis shelleyi***) estas afrotropisa specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj. Ene de tiu genro formas apartan grupon la kvar specioj kiuj krom la ĝenerala brilblua koloro montras ruĝecajn subajn partojn kiuj estas la jenaj: Superba lamprotorno, Hildebranda lamprotorno, Ŝelia brilsturno kaj Ruĝecventra lamprotorno.

Ĝi povas formi superspecion kun la iame konsiderata sampecifa nome *L. hildebrandti*; ambaŭ estis foje kombinataj en superspecio kun la *L. pulcher*. Ĝi estas monotipa.

Ĝi estas tre simila al la proksime parenca Hildebranda lamprotorno, tio estas, kun kapo malhelblua kiel plej parto de supraj partoj, la flugiloj estas bronzverdaj kun bluaj flugilplumoj, la gorĝo kaj supra brusto estas brilpurpuraj. La **meza brusto, supra ventro kaj suba ventro estas ruĝecoranĝaj** sen pli hela parto kiel ĉe la Hildebranda lamprotorno. La iriso estas oranĝeca, kaj beko kaj kruroj estas nigraj. Maskla kaj ina plenkreskuloj estas identaj laŭ ekstera aspekto.

Ĝi troviĝas en suda Etiopio, norda Kenjo, nordokcidenta Somalio, sudorienta Sudano kaj Tanzanio.
## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Lamprotornis shelleyi.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ruĝecventra lamprotorno

La **Ruĝecventra lamprotorno** aŭ **Ruĝecventra brilsturno** (***Lamprotornis pulcher***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj. Ene de tiu genro formas apartan grupon la kvar specioj kiuj krom la ĝenerala brilblua koloro montras ruĝecajn subajn partojn kiuj estas la jenaj: Superba lamprotorno, Hildebranda lamprotorno, Ŝelia brilsturno kaj Ruĝecventra lamprotorno. Ene de tiu grupo tiu specio okupas la plej okcidentan kaj ampleksan teritorion en la regiono de Sahelo kaj de la Golfo de Gvineo ĝis Kameruno sude kaj ĝis Etiopio orienten.

Ĝi troviĝas en Burkino, Kameruno, Ĉado, Eburbordo, Eritreo, nordokcidenta Etiopio, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, suda Malio, suda Maŭritanio, Niĝero, Niĝerio, Senegalio, centra Sudano kaj Togolando.

Ĝi estas specio tre simila al la Superba brilsturno, tio estas, plenkreskuloj havas nigran kapon kaj irizecajn bluecajn al verdecajn dorson, supran bruston, flugilojn kaj voston. La ventro estas ruĝoranga, separata el la blua brusto per blanka strio. La suba ventro kaj subvostaj kovriloj estas tre purblankaj kontraste inter la ruĝeca supra ventro kaj la nigreca vostofino. La beko kaj la kruroj estas nigrecaj. Diferencoj kun aliaj brilsturnoj estas krom la subaj partoj la brilo pli rimarkinda nur en flugiloj kaj iom en brusto, sed la aliaj bluaj partoj ne estas tiom brilaj. La vosto estas mallonga. En la nigra vizaĝo ege rimarkindas la blankaj irisoj. Diferencoj kun la Superba brilsturno estas ke ĉe tiu specio la limo inter la nigra kapo kaj bluaj nuko kaj gorĝareo estas tre markataj dum ĉe tiu ĉi estas **pli svagaj** kiel ĉe aliaj brilsturnoj; krome la brilo de flugiloj kaj brusto estas ĉe tiu ĉi pli verdeca kaj markata ol ĉe la Superba brilsturno. La bela kolorkompono havigas al la specio la nomon en la latina scienca nomo kie “pulcher” signifas simple “bela”.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Lamprotornis pulcher . 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Purpurkapa lamprotorno

La **Purpurkapa lamprotorno** aŭ **Purpurkapa brilsturno** (***Lamprotornis purpureiceps***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj.

Ĝi troviĝas en Angolo nordorienten al Ugando, kaj norden tra Respubliko Kongo kaj Demokratia Respubliko Kongo al la landoj de la Golfo de Gvineo nome Benino, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Gvineo kaj Niĝerio.

Ĝi estas kiel ĉe aliaj brilsturnoj nigreca al malhelblua birdo kun **metalecaj bluaj briloj** ĉefe en brusto kaj supraj partoj. La kapo estas nigreca kun purpuraj nuancoj kio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *purpureiceps* same signifas.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Lamprotornis purpureiceps.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kuprovosta lamprotorno

La **Kuprovosta lamprotorno** aŭ **Kuprovosta brilsturno** (***Lamprotornis cupreocauda***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj.

Tiu specio estas malhelblua kiel ĉiu en la genro kun pli purpura kapo, kiel ĉe la proksima parenco la Purpurkapa lamprotorno, kie rimarkindas blankaj irisoj. Ne estas tiom da metalecaj briloj kiom ĉe aliaj samgenranoj kaj la vosto estas bruna, kio havigas al la specio la nomon.

Ĝi troviĝas en landoj de la Golfo de Gvineo nome en Eburbordo, Ganao, Gvineo, Liberio kaj Sieraleono. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Lamprotornis cupreocauda.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
*Bildoj ĉe ADW

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Cinnyricinclus

***Cinnyricinclus*** estas malgranda genro de relative malgrandaj sturnoj de la familio de Sturnedoj. Ili troviĝas en arbaraj habitatoj de subsahara Afriko.

Estas pridiskutoj pri la certigo pri kiuj specio estu ene de tiu genro, ĉar foje oni agnoskas nur la *Cinnyricinclus leucogaster* kaj foje oni aldonas la aliajn du speciojn.

## Specioj 
* Abota sturno (*Cinnyricinclus femoralis*)
* Violdorsa sturno (*Cinnyricinclus leucogaster*)
* Ŝarpa sturno (*Cinnyricinclus sharpii*)

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Sturnedoj (scienca nomo)
Kategorio:Birdoj de Afriko
Istrorumana lingvo

La **istrorumana** lingvo estas latinida lingvo. Ĝi estas parolata en kelkaj vilaĝoj en Kroatio nome en orienta Istrio. Ĝi rilatas al la rumana, la arumana, kaj la meglenorumana.

Laŭ la censoj de la komenco de la 21a jarcento ĝi estas parolata nur de 500 al 1000 personoj ĉiutage kaj nur ĉirkaŭ 3000 povas paroli ĝin flue. Ĝi estas endanĝerita lingvo.

Tiu populacio alvenis tiom for de la rumana teritorio ĉirkaŭ la 11a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* Istrorumanaj tekstoj  en Vikifontaro
* http://www.istro-romanian.com 

Kategorio:Balkanlatinida lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Kroatio
Bloomington (Indianio)

**Bloomington** [BLU-min-ton] (iam, "Blumintono" inter Esperantistoj) estas la ĉefurbo de kantono Monroe en Indianio. Laŭ la stato de la censo  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi situas ĉe . La Indiania Universitato situas en Bloomington.

## Famuloj 
* Hoagy Carmichael, ĵaza kantverkisto kaj kantisto
* Bobby Helms, kontrea kantisto
* Alfred Kinsey, seks-scientisto kaj fondinto de Instituto Kinsey de seksologio
* John Mellencamp, rokenrola kantisto
* Elinor Ostrom, politika sciencistino kaj Nobel-premiito

* en Bloomington mortis:
** hungara violonisto Ede Zathureczky
** hungardevena pianisto György Sebők
** hungardevena violonĉelisto János Starker
** hungara-usona lingvisto Thomas Albert Sebeok
** hungara-usona lingvisto Dénes Sinor

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la urbo de Bloomington
* Ĉambro de komerco de Pligranda Bloomington
* Bloomington kaj la Ĉirkaŭaĵo 
* Bloomingpedia - La propra urba vikio de Bloomington (ekde julio 2005)


Kategorio:Urboj de Indianio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1818
Kosivska Poljana

**Kosivska Poljana** (,  [kasOmezO]) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Raĥiv.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 11 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 450 m
* Loĝantaro: 4220
* Poŝtkodo: 90621
* Telefonprefikso: +380 3132

## Situo 
Kosivska Poljana situas laŭ rojo inter montoj. Tiso troviĝas 10, Raĥiv 47 km-ojn.

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon Kaszómező apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Rahó, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion por rutenoj, kies parto estis ankaŭ tiu ĉi vilaĝo. Ekde 1945 Kosivska Poljana apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Hoverla

**Hoverla** () estas la plej alta monto en Ĉornohora, kiu estas la plej alta punkto de Ukrainio.

Proksimume nur dum 1 monato la pinto estas senneĝa. Tie troviĝas monumento kiu prezentas la altecon. Tiutempe turistoj ofte grimpas ĝin, kiel ekzemple Viktor Juŝĉenko. Ĉe la piedo fontas Prut kaj proksime troviĝas vilaĝo Hoverla.

## Eksteraj ligiloj 
* Hoverla in Buzz.if.ua 

Kategorio:Montoj en Ukrainio
Kategorio:Geografio de Ivano-Frankivska provinco
Kategorio:Geografio de Transkarpata provinco
Kategorio:Plej altaj montoj de ĉiu lando
Kategorio:Montoj kun alteco inter 2000 kaj 2999 m
Mjombaro

[eta|220px|Mjombaro en la [Nacia Parko de Suda Luangwa, Zambio.]]
**Mjombaro** estas tipo de arbara savano en la suda parto de Afriko. Biome ĝi apartenas al tropikaj kaj subtropikaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF) kaj de la Nacia Geografia Societo. Ĝia karakteriza kaj superreganta arbogenro estas mjombo (*Brachystegia*), kun 21 specioj. La loke kaj internacie konata termino *miombo* rilatas kaj al genro kaj al vegetaĵaro. La vorto originas el la bantua lingvaro. Ankaŭ la arbogenroj isoberlinio (*Isoberlinia*) kaj julbernardio (*Julbernardia*), kun respektive 3 kaj 2 specioj, estas kundominantaj.

## Disvastiĝo 
La mjombaro etendiĝas tra Zimbabvo, Zambio, Mozambiko, Angolo, Demokratia Respubliko Kongo, Tanzanio kaj Malavio. Kun areo de ĉirkaŭ 5 milionoj da kvadrataj kilometroj, la mjombaroj havas la plej grandan etendiĝon de seka duonarbaro en la mondo.

## Priskribo 
[eta|220px|maldekstra|Mjombaro en la nordo de la Nyika-[Altebenaĵo ( Malavio ).]]
La mjombaro karakteriziĝas de tiuj specioj kiuj vegetas en duonaridaj regionoj. Rekonmarko de la arboj estas ke siaj folioj dum mallonga periodo ŝanĝiĝas al or-ruĝaj koloroj, kiuj kaŝas la subkuŝantan klorofilon, tiel ke okazas dum aŭtuno en la Norda duonglobo. La verda koloro de la folioj revenas kiam ekas la pluva sezono. La libro "The Miombo Transition: Woodlands & Welfare in Africa", CIFOR (1996), ISBN 979-8764-07-2, korektita de Bruce M Campbell estas norma referenco pri la priskribo de la mjombaroj kaj pri ilia utilo por la homo kaj la bestaro de la savano.

## Faŭno 
Kelkaj bestospecioj troviĝas hejme en tiuj malfermaj arbaroj kaj kelkaj el tiuj eĉ ricevas nomon danke al tia arbartipo ekzemple la birdospecioj miomba kalamonasto (*Calamonastes undosus*), Angola rokturdo aŭ miomba rokturdo (*Monticola angolensis*), ktp.

## Mjombaraj ekoregionoj 
* Angolaj mjombaroj (Angolo, Demokratia Respubliko Kongo)
* Centra-zambezaj mjombaroj (Angolo, Burundo, Demokratia Respubliko Kongo, Malavio, Tanzanio, Zambio)
* Orientaj mjombaroj (Malavio, Mozambiko, Tanzanio)
* Sudaj mjombaroj (Malavio, Mozambiko, Zambio, Zimbabvo)

## Vidu ankaŭ 
* Arbara-savana mozaiko
* Centraj kaj orientaj mjombaroj
* Nacia Parko Mosi-oa-Tunya
* Zambezaj inunditaj herbejoj

## Eksteraj ligiloj 
*  Ekoregiono AT0706 : Orientaj mjombaroj (WWF)

Kategorio:Afrotropisaj ekoregionoj
Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj
Kategorio:Biomoj
Tulsa

**Tulsa** estas grandurbo en Usono, en subŝtato Oklahomo. La kromnomo estas "urbo de petrolo".

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 
* Supermara alteco: 
* Horzono: UTC-6
* Telefonkodo: +1 918

## Situo 
Tulsa situas laŭ ambaŭ bordoj de Arkansaso (rivero).

## Historio 
Dum erao de indianoj estis tie komunumo "Tulsy" (=malnova urbo). En la 1890-aj jaroj oni fondis tie komercan lokon. Tulsa komencis evolui ekde 1901 pro malkovro de nafto. En 1921 okazis ribelo.

## Vidindaĵoj 
* Tulsa Bestoĝardeno

## Famuloj 
* Lowell Fulson

## Ĝemelurboj 
## Referencoj 
eta|centre|770x770ra|Panorama vido de Centennial Parko kaj la urbocentro, vidante okcidenten

Kategorio:Urboj de Oklahomo
Mevesa lamprotorno

La **Mevesa lamprotorno** aŭ **Mevesa brilsturno** (***Lamprotornis mevesii***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj. Ĝi formas superspecion kun la samgenrajn *L. caudatus* kaj *L. purpuroptera*.

## Aspekto 
Temas pri tre malhelblua birdo kun metalecaj briloj ĉefe purpuraj ĉe ŝultroj kaj bronzkoloraj en suba dorso kaj pugo. La **longa vosto havas longajn horizontale striecajn plumojn**. La vizaĝo kiel ĉe aliaj samgenranoj estas nigra, sed ne rimarkindas irisoj kiuj estas malhelaj. La nigreca beko estas pli fajna ol ĉe aliaj samgenranoj. Ankaŭ la kruroj estas nigrecaj.

## Disvastiĝo 
Tiu afrotropisa specio troviĝas en suda Angolo, norda Bocvano, suda Malavio, nordorienta kaj orienta Mozambiko, norda Namibio, norda Sudafriko, orienta Zambio kaj ĉefe en Zimbabvo kie ĝi estas komuna.

Oni agnoskas tri subspeciojn kiuj estas la jenaj:
* *benguelensis* (Shelley, 1906) - sudokcidenta Angolo (Bengelo suden al Namibio), eble reprezentas separatan specioj, diferenca el aliaj pro plumaro kaj habitato; necesas pli da studado.
* *violacior* (Clancey, 1973) - sudokcidenta Angolo (centra kaj suda Huílo suden al Kunene kaj okcidenta Kuando Kubango) kaj nordokcidenta Namibio.
* *mevesii* (Wahlberg, 1856) – pliej sudorienta Angolo, plej nordorienta Namibio, norda Bocvano, suda kaj orienta Zambio, suda Malavio (Rivero Ŝire), Zimbabvo (escepte altaj teroj), okcidenta kaj sudokcidenta Mozambiko kaj pleja norda Sudafriko (Provinco Norda Limpopo).

## Kutimaro 
Ili ĝenerale preferas malferman, sezone inunditajn vivejojn kun disaj arboj kiaj Mopaneo (*Colosphermum mopane*), Baobabo (*Adansonia digitata*), Anarbo (*Faidherbia albida*), Febra akacio (*Acacia xanthophloea*), Ombreldorno (*Acacia tortillis*) kaj Kombreto (*Combretum imberbe*).

Ili manĝas ĉefe insektojn suplemente kun fruktojn kaj florojn, kaj ĉefe surgrunde, ofte kaptante predojn ĝenitajn de grandaj mamuloj kiaj la afrika elefanto (*Loxodonta africana*). Oni konstatis ke ili manĝis jenon: inter insektoj skaraboj, termitoj, fruktoj kaj floroj *Faidherbia albida* (Anarbo), *Diospyros mespiliformis* ktp.

La nesto estas konstruata de ambaŭ gepatroj, konsista el taso el mortinta plantomaterialo tipe en arbokavaĵo ĉirkaŭ 1-4 metroj supergrunde. Ankaŭ ĉe barilfosto kaj aerumtuboj, ofte reuzante la saman neston dum kelkaj reproduktaj sezonoj, kiuj daŭras el novembro al aprilo. La ino demetas 3-5 ovoj, kiuj kovas nur la ino dum ĉirkaŭ 18 tagoj (almenaŭ kaptivece). Ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn kaj elnestiĝo okazas post ĉirkaŭ 23 tagoj (ankaŭ en kaptiveco).

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Lamprotornis mevesii. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Pfeffikon

**Pfeffikon** estas komunumo en la distrikto Sursee en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 721 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Pfeffikon situas inter la valoj Wynental kaj Seetal sur la orienta deklivo de Stierenberg kun bela vido al la Lago de Hallwil. La komunumo komplete kunkreskis kun la argoviaj najbarkomunumoj Menziken kaj Reinach, kun kiuj ĝi formas aglomeraĵon.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,49&nbsp;km², de kiuj 51,0% estas kovritaj de arbaro, 38,9% servas por agrikulturo kaj 10,1% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
Pfeffikon limas en nordo kaj oriento al Reichnach (AG), en sudo al Menziken (AG), kaj en okcidento al Rickenbach.

## Trafiko 
Pfeffikon estas konektita al la publika transportreto per du buslinioj, nome la poŝtaŭtolinio de Beromünster tra Pfeffikon al Beinwil ĉe la lago kaj linio de Pfeffikon al Rickenbach.

Pfeffikon situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 situas oriente en distanco de 16 kilometroj en Sursee, al la svisa aŭtovojo A1 norde en distanco de 21 kilometroj en Lencburgo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Pfeffikon datiĝas el la jaro 1045 kiel *Faffinchouen*.

Dum mezepoko en Pfeffikon regis la Habsburgoj. La malalta jurisdikcio apartenis al la Abatejo Beromünster, tio ankaŭ plu daŭris, kiam en la jaro 1415 la urbo Lucerno akiris la regadon pri la *Mikaela Distrikto*, kiun administris la abatejo. Per la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la abateja administrado finiĝis. La komunumo nun dum la kvin jaroj de la Helveta Respubliko apartenis al la helveta distrikto Beromünster por poste en la jaro 1803 per la meditacia akto esti atribuita al la distrikto Sursee de Kantono Lucerno. Ĉar la ekonomio de la komunumo Pfeffikon estas komplete ligita kun la argoviaj najbarkomunumoj oni nuntempe diskutas pri ŝanĝo al la distrikto Kulm en Kantono Argovio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Pfäffikon

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Pfeffikon 
* Profilo de la komunumo sur la kantona retejo
* Pfeffikon en la Historia Leksikono de Svislando
Hans Scholl (astronomo)

**Hans SCHOLL** estas germana astronomo.

Li nun laboras en la Observatorio de la Côte d'Azur en Nico (Francujo).

En 1999, li partoprenis en la teamo de Matthew J. Holman, kiu malkovris tri el la satelitoj de Urano : Prospero, Setebo kaj Stefano.

Oni donis lian nomon al la asteroido 2959 Scholl.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de Hans Scholl

Kategorio:Germanaj astronomoj
Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Kategorio:Malkovrintoj de lunoj
Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo

[eta|dekstre|[Usona bubalo]]
**Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo** estas angla frazo. Ĝi estis uzita en 1972 de William J. Rapaport. Ĝi signifas "Tiuj Bufalaj bubaloj, kiuj estas timigataj de Bufalaj bubaloj, timigas Bufalajn bubalojn".

[maldekstra|320px|eta|[Sintakso|Sintaksarbo:

PN = Propra nomo ( proper noun) 
N = substantivo ( noun) 
V = verbo ( verb)
NP = substantiva frazo ( noun phrase)
RC = relativa subpropozicio ( relative clause)
VP = verba frazo ( verb phrase) 
S = frazo ( sentence)
]]

Kategorio:Langotordiloj
Kategorio:Anglaj vortoj kaj esprimoj
XChat

**XChat** estas libera IRC-kliento uzanta GTK+. Ĝi estas disponebla por uniksaj sistemoj, Vindozo kaj Mac OS X (*XChat Aqua*). La vindoza versio estas fermita, sed ekzistas senpagaj neoficialaj versioj.

Kategorio:Interreta relajsa babilo
Kategorio:Libera programaro
Kategorio:Linuksa programaro
Violdorsa sturno

La **Violdorsa sturno** aŭ Ametista sturno (***Cinnyricinclus leucogaster***) estas relative malgranda specio de sturno de la familio de Sturnedoj. Ĝi estas foje konsiderata la ununura specio de la genro Cinnyricinclus kaj foje unu el tri specioj.

Tiu specio estas klara ekzemplo de seksa dimorfismo kaj troviĝas disvastigite en arbaroj de subsahara Afriko pli precize sude de Senegalio okcidente kaj ĝis Sudano orienten.

## Aspekto 
La masklo havas kapon kaj gorĝareon (supra brusto) de tre irizeca metaleca purpura koloro kiu pluas al la dorso kaj ĝis la vosto. Flugiloj havas brilojn kaj purpurajn kaj malhelbluajn. El meza brusto al la ventro estas tre blankaj kaj foje iom hele striecaj. Ino havas korpoformon sed ŝi estas malpli rimarkinda ol la masklo kaj havas brunecajn kapon kaj dorson striecajn je blanko kaj pli brunajn flugilojn kun blankaj subaj partoj tre striecaj malhelbrune. La irisoj estas flavaj. La beko kaj kruroj estas nigrecaj. Junuloj ege similas al inoj.

La nomoj en Esperanto kaj en kelkaj aliaj lingvoj aludas al tre bele purpura aŭ viola brilo de la maskla dorso, dum la latina scienca nomo *leucogaster* estas komponaĵo de du radikoj el la antikva greka kiuj signifas respektive “blanka” kaj “ventro”.

## Subspecioj 
Oni agnoskas tri subspeciojn kiuj estas la jenaj:
* *leucogaster* (Boddaert, 1783) - reproduktiĝas el Senegalio orienten, sude de Saharo kaj norde de Ekvatoro al Sudano, eble ankaŭ al Eritreo, Etiopio kaj nordokcidenta Somalio; nereproduktnata ankaŭ en marbordaj areoj, Gabono, RKongo kaj norda DRKongo, kaj suden al Kenjo. 
* *arabicus* (C. H. B. Grant kaj Mackworth-Praed, 1942) - reproduktiĝas en suda Arabia Duoninsulo (suda Jemeno orienten al sudokcidenta Omano); probable ankaŭ al Eritreo, Ĝibutio, norda Etiopio, orienta Sudano kaj nordokcidenta Somalio. 
* *verreaŭi* (Bocage, 1870) - reproduktiĝas el suda DRKongo kaj Angolo suden al centra Namibio kaj, oriente, el suda Kenjo kaj okcidenta Tanzanio suden al Bocvano, nordorienta Sudafriko kaj Mozambiko; for de la reprodukta sezono estas pli disvastiga.

## Kutimaro 
Ili preferas arbarajn areojn kie estas abundaj fruktoj kaj vivas ankaŭ en kampoj kaj ĝardenoj. Ili loĝas ankaŭ en sekaj arbustaj areoj kie estas figarboj. En naturo ili preferas figojn sed ankaŭ kaptas insektojn dumfluge. En bestoĝardenoj ili manĝas tropikajn fruktojn kaj vegetalojn.

Tiuj birdoj estas monogamaj. La ovodemetado varias amplekse pro la etenda geografiaj ebloj, sed okazas el oktobro al marto. La nesto situas en arbotruoj mezalte supergrunde. Ĝi estas konstruita ĉefe el verdaj folioj. La ino demetas 2-4 palbluajn ovalajn ovojn kun ruĝecbrunajn punktojn. La ino kovas dum 2 semajnoj. Ambaŭ seksoj zorgas la idaron dum 3 semajnoj, kaj manĝigas ilin per ĉefe insektoj. Elnestiĝo okazas iom poste.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Cinnyricinclus leucogaster .   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
2073

**2073** estos normala jaro komenciĝanta dimanĉe (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2073 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj
* Parta suneklipso, la 7-an de februaro, videbla en  Ĉinio, Japanio Siberio kaj Alasko.
* Plena suneklipso, la 3-an de aŭgusto, videbla en Patagonio.
* 23-an de julio: Pasado de Merkuro elde Venuso: (Merkuro pasas ekzakte inter Venuso kaj Suno).

## Naskiĝoj
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Teoremo pri bonordigo

En matematiko, la **teoremo pri bonordigo** aŭ **teoremo de Zermelo** (laŭ Ernst Zermelo ) asertas ke ĉiu aro povas esti provizita per bona ordo. Aro *X* estas bone ordigita se ĉiu ne-malplena subaro de *X* havas malplej grandan elementon sub la elektita ordigo.

La teoremo pri bonordigo estas ekvivalenta al la aksiomo de elekto, en la senco ke ĉiu el ili kune kun la aksiomoj de Zermelo-Fraenkel estas sufiĉa por pruvi la alian, en unuaorda logiko. (La samo validas por la lemo de Zorn.) En duaorda logiko, tamen, la teoremo pri bonordigo estas strikte pli forta ol la aksiomo de elekto: el la teoremo pri bonordigo oni povas dedukti la aksiomon de elekto, sed el la aksiomo de elekto oni ne povas inferi la teoremon pri bonordigo.

Bona ordo estas grava ĉar pro ĝi ĉiu aro povas esti konsiderata per la potenca tekniko de transfinia indukto. La teoremo pri bonordigo havas sekvojn kiuj povas ŝajni paradoksaj, kiel ekzemple la paradokso de Banach-Tarski.

## Historio 
Georg Cantor konceptis la teoremon pri bonordigo kiel "ĉefprincipon de penso". Plejparto de matematikistoj tamen trovis malfacila la ideon provizi per bonordo, ekzemple, la aron ℝ de ĉiuj reeloj. En 1904, Gyula Kőnig diris, ke li pruvis ke ĉi tia bonordo ne povas ekzisti. Tamen kelkajn semajnojn poste Felix Hausdorff trovis eraron en la pruvo. 

Ernst Zermelo enkondukis la aksiomon de elekto kiel "nekritikeblan logikan principon" por pruvi la teoremon pri bonordigo.

## Vortumo kaj skizo de pruvo 
Por ĉiu aro *X*, ekzistas bona ordo kun domajno *X*.

La teoremo pri bonordigo facile sekvas el la lemo de Zorn. Prenu la aron *A* de ĉiuj bone ordigitaj subaroj de *X*. Strikte parolante, ĉiu elemento de *A* estas ordigita duopo *(a, b)* kie *a* estas subaro de *X* kaj *b* estas ordigo de *a*. *A* povas esti parte ordigita per daŭrigo. Ĉi tio signifas, ke oni difinas *E≤F* se *E* estas komenca segmento de *F* kaj la ordigo de la membroj en *E* estas la sama kiel ilia ordigo en F. Se *E* estas tutece orda aro en *X*, tiam la kunaĵo de la aroj en *E* povas esti ordigita laŭ maniero kiu igas ĝin daŭrigo de ĉiuj aroj en *E* kaj, tial, superan baron de *E*. Oni povas tial uzi la lemon de Zorn por konkludi ke *A* havas maksimuman elementon *M*. *M* devas esti egala al *X*. Se *X* havas elementon *x* kiu ne estas en *M*, ekzistas aro kun la sama ordo kiel *M* krom kun *x* post ĉiuj aliaj membroj de *M*. Ĉi tiu aro estus daŭrigo de *M*, kio estas kontraŭdiro.

La aksiomo de elekto povas esti pruvita pere de la teoremo pri bonordigo jene: Por fari elektofunkcion de kolekto de aroj *E*, prenu la kunaĵon de la aroj en *E* kaj nomu ĝin *X*. Ekzistas bona ordo de *X*, kaj do ĉiu aro en *E* havas plej malgrandan elementon laŭ tiu ordo. La elekto-funkcio povas elekti la plej malgrandan elementon de ĉiu membro de *E*.

## Vidu ankaŭ 
* Bona ordo
* Bon-orda principo

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Matematikaj teoremoj
Kategorio:Aro-teorio
Kategorio:Ordoteorio
Abota sturno

La **Abota sturno** (***Cinnyricinclus femoralis***) estas relative malgranda specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj de la genro Cinnyricinclus.

## Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas en tre malgranda teritorio (5,100 km²) de suda Kenjo kaj norda Tanzanio, kie ĝi estas rara. Ties natura biotopo estas la subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj.

Ĝi estas minacata pro habitatoperdo ĉar ties arbara habitato malpliiĝas kaj laŭ etendo kaj laŭ kvalito, kio sugestas ke ankaŭ ties malgranda populacio (2,500 al 10,000) probable malpliiĝas kaj pro tio ĝi estas konsiderata "Vundebla". Ĝi videblas en montararbaroj de Monto Kenjo ĉe Naro Moru kaj Embu, aŭ plie en Kerita (Gatamaiju), parto de la *Kikuyu Escarpment Forest*, ĉe Nairobi kie videblis aroj de ĝis 40 individuoj. En Tanzanio ĉe Monto Kilimanĝaro kaj Kindoroko. 

Ili povas fari sezonajn movojn.

## Nomo 
La nomo de tiu afrotropisa specio rememoras al William Louis Abbott (1860-1936), usona naturalisto kaj kolektanto, kiu studis la naturon de la Orientaliso.

## Priskribo 
Ĝi estas 16-18 cm longa, malgranda sturno de arbaroj, kun nigraj kapo kaj brusto kaj blankaj subaj partoj kaj flavoranĝa iriso. Ĝi estas simila al la parenca Violdorsa sturno, sed pli malhela kaj la kolora supra brusto subeniras centre okupante la tutan bruston. La Pigosturno, *Speculipastor bicolor*, havas rimarkindajn blankajn flugilmakulojn kaj loĝas en multe pli sekaj arbaroj. 

La voĉo esta muzikeca kaj fajfeca, kies melodio supren- kaj subeniras. La kanto estas mallonga kaj altatona. 

Ĝi estas gregema escepte dum la reprodukta sezono, kiam ĝi nestumas en arbokavaĵoj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Cinnyricinclus femoralis.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

## Vidu ankaŭ 
*Orientafrikaj montarbaroj

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ŝarpa sturno

La **Ŝarpa sturno** (*Cinnyricinclus sharpii*) estas relative malgranda specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj de la genro Cinnyricinclus.

Ĝi troviĝas en Orienta Afriko nome en Burundo, Demokratia Respubliko Kongo, Etiopio, Kenjo, Ruando, Sudano, Tanzanio kaj Ugando.

Ĝi estas simila specio al la samgenraj Violdorsa sturno kaj Abota sturno, tio estas temas pri birdo kun purpuraj al nigrecaj kapo kaj dorso kun blankaj subaj partoj kaj flavecaj irisoj. Diferenciĝas pro pli etenda blanka areo kiu okupas ankaŭ la mentonon kaj gorĝareon kaj iom sablokolora nuanco en ventro.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Cinnyricinclus sharpii.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Hans Scholl (rezistanto)

**Hans Fritz Scholl** (naskiĝis la 22-an de septembro 1918, en Ingersheim (hodiaŭ, Crailsheim), mortis la 22-an de februaro 1943, en Munkeno) estis germana rezistanto kaj studento pri medicino, li estis rezistanto kontraŭ la Naziismo kaj ĉefa ano de la grupo "la Blanka rozo".

Kvankam lia patro malŝatis la nazian reĝimon, Hans Scholl aniĝis la hitleran junularon sed, seniluziigita, foriris el la movado kelkajn jarojn poste. Li aniĝis la (malpermesitan) movadon Jungenschaft, kaj pro tio li estis arestita de la Gestapo en 1937 kaj malliberita dum kelkaj semajnoj.

En 1939 li komencis lerni pri medicino en Munkeno kaj, kiel soldato en roto de studentoj, estis sendita, la  sur la orientan fronton por deĵori kiel armea flegisto. Tie li konstatis la kruelecon de la germanaj militistoj kontraŭ la judoj en Pollando kaj Rusio.

Inter la fino de 1941 kaj la mezo de 1942 li frekventis la socialistan eldoniston Carl Muth, kaj inspiriĝis el la predikoj de Clemens August von Galen, episkopo de Münster.

Kun Alexander Schmorell li fondis la grupon "la Blanka rozo" en la printempon 1942 kaj komencis disdoni unuajn flugfoliojn en kiuj ili eksplicite denuncis la Holokaŭston.

La , Hans kaj sia fratino Sophie Scholl estis arestitaj en la Munkena universitato, post disdono de flugfolioj kaj sekve al denunco fare de la pordisto.
Ili estis juĝitaj kaj kondamnitaj al mortopuno la  kaj ekzekutitaj per gilotino la saman tagon, spite al la germana juro, kiu trudis tempintervalon de 99 tagoj antaŭ la ekzekuto de kondamnito.

La dramon de la gefratoj Scholl kaj de sia grupo pritemas filmoj:
* *Blanka rozo* (orig. *Die Weiße Rose*, 1982) de Michael Verhoeven,
* *Kvin lastaj tagoj* (orig. *Fünf letzte Tage*, 1982) de Percy Adlon kaj
* *Sophie Scholl - La lastaj tagoj* (orig. *Sophie Scholl - Die letzten Tage*, 2005) de Marc Rothemund.

## Eksteraj ligiloj 
*  Kiu estis Hans Scholl 
*  Hans Scholl, germana rezistanto
*  Biografie de Hans Scholl 

Kategorio:Germanaj rezistantoj
Kategorio:Germanoj kondamnitaj al mortpuno
Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento