open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1337

En la jaro **1337** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Portugalanoj alvenis al Insuloj Kanarioj.
* Tlatelolko fondita de aztekoj.
* Eko de la Centjara milito, inter Anglio kaj Francio, finis 1453.
* Francesco Petrarca translokiĝis al Vaucluse apud Avignon.
* Novembro: Okaze de la Batalo de Cadzand, la trupoj de la angla reĝo Eduardo la 3-a atikis la sendefendan insuleton Cadzand kaj rabmurdis la sendefendan loĝantaron. La celo de la atako estis demonstracio de la angla potenco por timigi Francion.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Cetea (Galda de Jos) (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
* Wallenried kiel *Essert* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
* La Côte-aux-Fées kiel *La Costa des Faies* (hodiaŭ komunumo de Kantono Neŭŝatelo en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 8-a de januaro: Giotto, itala pentristo (naskiĝis ĉirkaŭ 1267)
* 30-a de junio: Eleanora de Clare, edzino de Hugo Despenser (la pli juna) (n. 1292)
* Angelo Clareno

[eta|maldekstra|250px|Batalo de [Cadzand]]
1445

En la jaro **1445** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Roşia (Bihor) (hodiaŭ komunumo en Rumanio).

## Naskiĝoj 
*Sandro Botticelli (1444/5-1510), itala pentristo *(Naskiĝo de Venuso)*, Florenco, Italio
*Hayne van Ghizeghem, franco-flandra komponisto

## Mortoj 
* Oswald von Wolkenstein, vaganta kantisto kaj komponisto de la malfrua mezepoko
1510

En la jaro **1510** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Unua mencio pri Poiana (Arad)
* La Monaĥejo Sankt-Galo akiris la voktrajtojn pri Balgach, komunumo en Kantono Sankt-Galo, Svislando.

## Naskiĝoj 
* 30-a de marto: Antonio de Cabezón, hispana komponisto (m. 1566)
* 22-a de julio: Aleksandro de Mediĉo, duko de Florenco (m. 1537)

## Mortoj 
* 17-a de majo: Sandro Botticelli (1444/5-1510), itala pentristo *(Naskiĝo de Venuso)* mortis en Florenco, Italio
18-a jarcento

eta|320ra|
La **18-a jarcento** komenciĝis la  kaj finiĝis la .

 

## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Naskiĝintoj en la 18-a jarcento
* :Kategorio:Mortintoj en la 18-a jarcento
1267

En la jaro **1267** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Jeseník fondita.
*Jan la 1-a iĝis duko de Brabanto.
*Ĉefurbo de Mongola Imperio translokigita de Karakorumo al ĉirkaŭaĵoj de nuna Pekino.

## Unuaj dokumentaj mencioj
*Aetingen kiel *Etinge* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
*Dupuş (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
*Fraubrunnen kiel *Frouwenbrunnen* (hodiaŭ komunumo kaj distriktĉefloko en Kantono Berno en Svislando).
*Lőrinci  (hodiaŭ urbo en Hungario).
*Rubigen kiel *Rubingen* (hodiaŭ komunumo de Kantono Berno en Svislando).
*Stein ĉe Rejno (hodiaŭ urbo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando).

## Naskiĝoj 
*Italio : Florenco : Giotto.
*Go-Uda imperiestro de Japanio

## Mortoj
1582

**1582** estas normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1582 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Enkonduko de la Gregoria kalendaro. Unuavice lanĉita en  Iberio, Italio, Francio, Pollando, Luksemburgo, Nederlando, Mississippi Valo (Usono) kaj Kanado (escepto Nov-Skotio, Novlando kaj Hudsona Golfo).
*Batalo de Temmokuzan.

## Naskiĝoj 
*Gregorio Allegri, itala komponisto

## Mortoj 
*4-a de oktobro: Sankta Tereza
1587

**1587** estis normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1587 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Gregoria kalendaro lanĉita en Hungario.
* En Ĝenevo oni ekis fabriki horloĝojn.
* Laŭ Galega legendo, la ĉefepiskopo de Santiago, Sankta Klemento, pro la ebleco de atakoj de anglaj piratoj, senditaj de sir Francis Drake al la galega marbordo por destrui Santiagon, kovris la relikvojn de Sankta Jakobo kiu tiel restis dum 300 jaroj.
* Sigismondo la 3-a (Pollando) surtroniĝis.

## Naskiĝoj 
* 26-a de februaro: Stefano Landi, itala komponisto
* 18-a de septembro: Francesca Caccini, Itala komponistino

## Mortoj 
* 8-a de februaro: Maria Stuart, skota reĝino
1584

**1584** estis superjaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1584 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Gregoria kalendaro lanĉita en Aŭstrio kaj Svislando.

## Naskiĝoj 
* 25-a de decembro: Margareto de Aŭstrio, reĝino de Hispanio kaj Portugalio (m. 1611)
* William Baffin, angla maresploristo (m. 1622)
* Francis Beaumont, angla dramisto (m. 1616)
* Antonio Cifra, itala komponisto (m. 1629)

## Mortoj 
* 28-a de marto: Ivano la Terura, rusa caro (n. 1530)
1752

**1752** estis superjaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1752 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Gregoria kalendaro lanĉita en Anglio kaj kolonia Usono.
* Muldita la Libereca sonorilo.

## Naskiĝoj 
* 24-a de januaro: Muzio Clementi, itala komponisto (m. 1832)
* 19-a de novembro: George Rogers Clark, usona revolucia militestro

## Mortoj 
*
1753

**1753** estis normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1753 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Gregoria kalendaro lanĉita en Svedio, Suomio kaj Japanio.
* Brita Muzeo starigita.
* Publikita unua versio de Biblio tradukita al Portugala lingvo.
* Lineo eldonis *species plantarum*.

## Naskiĝoj 
* 9-a de februaro: Václav Matěj Kramerius, ĉeĥa patrioto kaj verkisto (m. 1808)
* 26-a de marto: Benjamin Thompson, usona-angla fizikisto kaj elpensisto (m. 1814)
* 13-a de junio: Johan Afzelius,  profesoro pri kemio, metalurgio kaj apoteko de la Universitato de Upsalo (m. 1837)
* 15-a de aŭgusto: John Fryer, ribelanto de la marŝipo Bounty (m. 1817)
* 29-a de oktobro: Charlotte Stuart, angla nobelino (m. 1789)

## Mortoj 
* 4-a de aŭgusto: Gottfried Silbermann, germana konstruisto de orgenoj (n. 1683)
* 19-a de aŭgusto: Johann Balthasar Neumann, germana arkitekto (n. 1687)
1828

**1828** estis superjaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1828 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Rusa-turka milito ekis.
* Princo Mikaelo, la fiulo, la sangfojfa, la tirano, ktp. regento de Portugalio urzurpis la tronon kaj renversis la reĝinon Maria la 2-a (Portugalio), la Bona Patrino.
* Granda Kolombio invadis Peruon.
* Friedrich Wöhler trovis berilion.
* NGC 97 eltrovita.

## Naskiĝoj 
* 8-a de februaro: Jules Verne, franca verkisto (m. 1905)
* 20-a de marto: Henrik Ibsen, norvega dramisto (m. 1906)
* 5-a de majo: Albert Marth, germana astronomo (m. 1897)
* 12-a de majo: Dante Gabriel Rossetti, brita poeto kaj pentristo (m. 1882)
* 15-a de majo: Friedrich Müller, rumana teologo (m. 1915)
* 9-a de septembro: Lev Tolstoj, rusa verkisto (m. 1910)

## Mortoj 
* 5-a de januaro: Kobayashi Issa, japana hajkisto (n. 1763)
* 15-a de aprilo: Francisco de Goya, hispana pentristo (n. 1746)
* 22-a de septembro: Ŝaka, tribestro kaj ŝtatestro de la Zuluoj (proksima dato) (naskiĝis ĉirkaŭ 1787)
1700

**1700** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1700 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Gregoria kalendaro lanĉita en Danio, Norvegio kaj protestanta Germanio.
* Rusio alianciĝis al Turkio;
* Komenciĝis la Granda Nordia Milito de Rusio, Danio kaj Saksio kontraŭ Svedio.
* Fondita Artjomovsk.
* Reĝo Filipo la 5-a (Hispanio) estis kronita en Madrido pro la lasta volo de la antaŭa reĝo Karolo la 2-a (Hispanio). Komenciĝas tiam la Sukceda Milito de Hispanio (en kiu partoprenis landoj kiel Anglio, Danio, Aŭstrio, Italio, Francio, Nederlando, Bavario ktp.)
* Klemento la 11-a iĝis papo.

## Naskiĝoj 
* 8-a de februaro: Daniel Bernoulli, svisa matematikisto kaj fizikisto (m. 1782)
* 24-a de novembro: Johann Bernhard Bach (la pli juna), germana komponisto (m. 1743)
* Giovanni Battista Sammartini, itala komponisto (proksima dato) (m. 1775)
* Oleksa Dovbuŝ, ukraina popola heroo (m. 1745)

## Mortoj 
* 12-a de majo: John Dryden, angla verkisto (n. 1631)
* 6-a de aŭgusto: Johann Beer, germana poeto (n. 1655)
* 15-a de septembro: André Le Nôtre, ĝardenisto de franca reĝo Ludoviko la 14-a (n. 1613)
* 23-a de septembro: Nicolaus Adam Strungk, germana komponisto (n. 1640)
* 1-a de novembro: Karlo la 2-a, reĝo de Hispanio (n. 1661)
11-a jarcento

La **11-a jarcento** komenciĝis la  kaj finiĝis la .

 

## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Naskiĝintoj en la 11-a jarcento
* :Kategorio:Mortintoj en la 11-a jarcento
1-a jarcento a.K.

La **1-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 100 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1 antaŭ nia erao.

[eta|200px|la romia imperiestro [Aŭgusto (statuo en Munkeno)]]

## Epokoj 
* En sudorienta Azio ekestas la unua granda regno, Funan, rekta antaŭaĵo de la posta kmera reĝlando de Angkor.
* La Ĉina Imperio post la morto de la granda imperiestro *Ŭu* el la dinastio Han pli kaj pli disfalas. Fine de la jarcento la fakta potenco estas en la manoj de la ambicia kortuma oficisto *Ŭang Mang*.

## Eventoj kaj evoluoj 
* La Romia Respubliko transformiĝas al la Romia Imperio. En la imperio konstruiĝas ne nur giganta reto de inter-regionaj stratoj, sed ankaŭ multaj akvoduktoj cele al bonkvalita provizo de la pligrandiĝantaj urbegoj je akvo.
* Dum la batalo de *Carrhae* de la jaro -53 la romia armeo detruige malvenkas kontraŭ la Parta Imperio, kontraste tamen dum la sekva jaro -52 en la batalo de Alesia ĝi venkas la militon kontraŭ la keltoj de Gaŭlio.
* Fondiĝas multaj novaj romiaj urboj, interalie dum la jaro -16 la urbo Treviro, sekvajare la urbo Aŭgsburgo kaj dum la jaro -12 Bonno en la romie konkerita parto de Ĝermanio.

## Personaĵoj 
* Jesuo, fondinto de la kristanismo
* Marko Antonio, romia armeestro kaj politikisto
* Aŭgusto, romia imperiestro
* Tiberio, romia imperiestro
* Kleopatra, egiptia reĝino
* Julio Cezaro, romia armeestro, imperiestro kaj verkisto
* Marko Tulio Cicerono, romia politikisto, filozofo kaj verkisto
* Horacio, romia poeto
* Ovido, romia poeto
* Vergilio, romia poeto
* Albio Tibulo, romia poeto
* Katulo, romia poeto
* Strabono, greka historiisto kaj geografo
* Spartako, romia gvidanto de sklava revolto
* Vitruvio, romia arkitekto, inĝeniero kaj verkisto
* Lukrecio, romia poeto kaj filozofo
* Publio Kvintilio Varo, romia armeestro kaj politikisto

## Vidu ankaŭ 
* Kial ne estas jaro 0
2-a jarcento a.K.

La **2-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 200 kaj finiĝis la 31-an de decembro 101 antaŭ nia erao.

[eta|200px|la [kartago|kartaga armeestro Hanibalo]]

## Eventoj kaj evoluoj 
* La Romia Respubliko ekspansiis orienten kaj konkeris interalie Makedonion. Kadre de la Tria Punika Milito la konkuranta potenco Kartago dum la jaro -146 estis detruige venkata. En la nordo de la imperio tamen la romianoj malvenkis kontraŭ la cimbroj.
* La Parta Imperio konkeris grandajn partojn de Persio kaj Mezopotamio.
* La ĉina imperiestro *Ŭu* el la dinastio Han deklaris la konfuceismon ŝtata religio kaj iniciatis la grandan ĉinan ekspansion. La tempo de lia regado estis la kulmino de ĉina potenco dum la antikva epoko.
4-a jarcento a.K.

La **4-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 400 kaj finiĝis la 31-an de decembro 301 antaŭ nia erao.

[eta|200px|[Platono]]

## Eventoj kaj evoluoj 
### Okcidenta Mediteraneo 
* -396: La armeo de Romio sukcesis detrui la etruskan ĉefurbon Vejo.
* -396: La keltoj sub gvido de *Brennus* konkeris Romon.
* -367: La ne-nobeloj ("pleboj") gajnis politikan influon en Romio kaj de tiu jaro nomumis unu el la du respublikaj konsuloj.

### Orienta Mediteraneo kaj okcidenta Azio 
* -387: Finiĝis la Milito de Korinto.
* -387: Platono fondis sian akademion, filozofian lernejon, en Ateno.
* -371: La greka urbo Teboj venkis la urbon Sparto kaj iĝis la gvida urboŝtato en antikva Grekio.
* -360: *Nektanebos la 2-a* ekregis kiel lasta egipti-devena faraono de antikva Egiptio.
* -359: *Filipo la 2-a* iĝis reĝo de Makedonio.
* -356: *Herostratos* bruligis la Templon de Artemiso en Efezo.
* -338: La makedona armeo venkis aliancon de la urboj Ateno kaj Teboj.
* -337: Ekestis la "Korintia Ligo": Ĉiuj grekaj urboj krom Sparto rekonis la makedonan reĝon *Filipo la 2-a* kiel hegemonia reganto de Grekio.
* -336: Aleksandro la Granda post la murdiĝo de Filipo iĝis reĝo de Makedonio.
* -335: Aristotelo en Ateno fondis sian lernejon, la "Lykeion" - la liceoj de multaj postaj jarcentoj transprenis tiun nomon. Samjare *Darius la 3-a* iĝis grandreĝo de Persio, kaj Aleksandro la Granda konkeris Trakion.
* -334: Aleksandro la Granda komencis la militan atakon kontraŭ la Persa Imperio kun 5.000 rajdantaj kaj 30.000 piediraj soldatoj. Lia armeo venkis ĉe *Granikos*.
* -333: La makedona armeo venkis la persan sub ties grandreĝo *Darius la 3-a* en la batalo de *Isos*.
* -331: Aleksandro la Granda en Egiptio fondis la urbon Aleksandrio kaj en Memfiso kroniĝis la nova faraono de antikva Egiptio.
* -323: En Babilono Aleksandro mortis sen heredantoj, kaj en lia imperio ekestis interna milito pri la plua gvidado de la regno.
* -301: Post la batalo de *Ipsos* la divido de la aleksandra imperio estis definitiva.

### Azio 
* -360: En Ĉinio konstruiĝis la kanalo *Ĉang-Jiang*. Pluregis la orienta dinastio Zhou.
6-a jarcento a.K.

La **6-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 600 kaj finiĝis la 31-an de decembro 501 antaŭ nia erao.

En Okcidenta Azio, la unua duono de ĉi tiu jarcento estis superregata de la Nov-Babilona Imperio, kiu leviĝis al potenco malfrue en la antaŭa jarcento post sukcese ribelado kontraŭ Asirion regado. La Regno de Judujo finiĝis en 586 a.K. kiam babilonaj trupoj sub Nebukadnecar la 2-a kaptis Jerusalemon, kaj forigis la plej grandan parton de ĝia loĝantaro al siaj propraj landoj. Babilona regado estis finita en la 540-aj jaroj fare de Kiro la Granda, kiu fondis la Persan Imperion anstataŭe. La Persa Imperio daŭre disetendiĝis kaj kreskis en la plej grandan imperion kiun la mondo konis tiutempe.

En la ferepoka Eŭropo, la kelta ekspansio estis en progreso. Inter la 8-a kaj 6-a jarcentoj antaŭ nia erao regis parton de orienta kaj centra Eŭropo la Hallstatt-kulturo, dum Norda Eŭropo ankoraŭ troveblas en la malfrua Bronzepoko. Ĉinio estis en la Periodo de Printempo kaj Aŭtuno.

*Mediteraneo: Komenco de greka filozofio, floras dum la 5-a jarcento a.K.
*Orienta Azio: la printempa kaj aŭtuna periodo. Konfuceismo, Leĝismo kaj Mohismo floras. Laŭzio fondas Taoismon.
*Okcidenta Azio: Dum la Persa imperio, Zoroastro aŭ alinome *Zarathustra*, fondis Zoroastrismo, dualisma filozofio. Ĉi tiu ankaŭ estis la tempo de la babilona kaptiteco de la antikvaj judoj.
*Antikva Hindio: Budho kaj Mahavira fondis Budhismon kaj Ĝajnismon respektive
*La malkresko de la olmeka civilizo en Centra Ameriko

## Eventoj 
* la 16-an de marto 597 a.K. - Babilonio konkeras Jerusalemon, malliberigas multajn judojn kaj sendas ilin al la Babilona ekzilo.
* 594 a.K. - Gvidantoj de Ateno komisias Solonon revivigi la urban konstitucion.
* 593 a.K. - Ekzilo de Sapfo kaj Alkajo de Mitileno en Sicilio.
* 590 a.K. - Armeo de la medoj invadas la Reĝlandon de Urartu, kaŭzante ĝian falon.
* 539 a.K.: Ciro la Granda konkeras Babilonon, enkorpigante Nov-Babilonan Imperion kaj igante la Aĥemenidan Imperion la plej granda en tiama mondo

## Naskiĝoj kaj mortoj 
* Vardhamana Mahavira, fondinto de ĝajnismo, (599–527).
8-a jarcento a.K.

eta|140ra|
La **8-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 800 kaj finiĝis la 31-an de decembro 701 antaŭ nia erao.

## Epokoj 
* La olmekoj en Mezameriko establas unuajn urbajn centrojn.
* La jarcento  apartenas al la klasika periodo de fruaj meksikaj urboŝtatoj kiel *Tlatilco* kaj *Cuicuilco*.

## Eventoj 
### Okcidenta Azio 
* 787: La jaro estis uzata en Egiptologio de la 19-a jarcento kiel ebla komenco de la 23-a dinastio en antikva Egiptio. Atribuite al reĝa skribisto en antikva Egiptio, "granita sarkofago n-ro 23" en la Brita Muzeo havas la stelkonstelacion de la 29-a de decembro 787 antaŭ nia areo.
* 747: la unua jaro de la regado de Nebukadnecar, reĝo de Babilono, laŭ la astronomo Ptolemeo, kiu uzis ĉi tiun daton kiel la komencon de siaj astronomiaj mezuradoj, tiel markante novan epokon karakterizitan per la sistema konservado de kronologie precizaj historiaj registroj.
* 715 : La ŝtato Medio estas fondita.
* 707 aŭ 706: La nova ĉefurbo kaj ĉefurbo de Asirio, Dur-Ŝarukin, estas inaŭgurita.
* 701: Sieĝo de Jerusalemo fare de la Asirianoj
7-a jarcento a.K.

La **7-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 700 kaj finiĝis la 31-an de decembro 601 antaŭ nia erao.

La Nov-Asiria Imperio daŭre regis la Proksiman Orienton, do okcidentan Azion, dum ĉi tiu jarcento, havante eksternorme grandan potencon super najbaraj ŝtatoj kiel Babilono kaj Egiptio. En la lastaj du jardekoj de la jarcento, aliflanke, la imperio komencis malimpliki kiam multaj malamikoj faris aliancojn kaj faris militon de ĉiuj flankoj. La asiroj finfine forlasis la mondan scenejon konstante kiam ilia ĉefurbo Ninevo estis detruita en 612 antaŭ nia erao. Tiuj ĉi eventoj estigis la Nov-Babilona Imperio, kiu regos la regionon dum granda parto de la sekva jarcento.

La Dinastio Zhou daŭras en Ĉinio kaj la Lasta Periodo de antikva Egiptio komenciĝas en Egiptio kun la 26-a dinastio komenciĝanta kun la kronado de *Psametiko la 1-a*.

La ŝtato *Văn Lang* (per ĉinaj karaktroj 文郎) en Vjetnamio ankaŭ verŝajne estas formita ĉirkaŭ la tempo.
9-a jarcento a.K.

La **9-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 900 kaj finiĝis la 31-an de decembro 801 antaŭ nia erao.

[eta|200px|nuntempaj ruinoj de la urbo [Kartago]]

## Epokoj 
* En Mezeŭropo komenciĝis la ferepoko.

## Eventoj kaj evoluoj 
* Dum la jaro -853 okazis la *batalo de Karkar* ĉe la rivero Orontes inter asiria armeo sub reĝo Salmanasar la 3-a kaj siria kaj juda koalicio.
* Dum la jaro -841 en Ĉinio reĝo Li el dinastio Zhou forpeliĝis el la ĉefurbo. Temas pri la unua ekzakte jare fiksebla dato en la historio de Ĉinio.
* Dum la jaro -841 en Norda Afriko fondiĝis la urbo Kartago.
* Ĉirkaŭ la jaro -800 la iberoj unuafoje havis komercajn kontaktojn kun la fenicianoj kaj grekoj.

## Personaĵoj 
* Reĝoj de Asirio estis *Asur-Nasirpal la 2-a* (883 ĝis 859 a.K.) kaj *Salmanasar la 3-a* (858 ĝis 824 a.K.)
* Judion regis la reĝoj *Asa* (910 ĝis 869 a.K.), *Joŝafat* (872 ĝis 848 a.K.), *Joram* (848 ĝis 841 a.K.), *Ahasja* (841 ĝis 835 a.K.) kaj *Jois* (835 ĝis 796 a.K.).

* Reĝoj de Israelo estis *Baesa* (909 ĝis 886 a.K.), *Ela* (886 ĝis 886 a.K.), *Simri* (885 a.K.), *Omri* (885 ĝis 874 a.K.), *Ahab* (874 ĝis 853 a.K.), Ahasja (853 ĝis 852 a.K.), *Joram* (852 ĝis 841 a.K.), *Jehu* (841 ĝis 814 a.K.) kaj *Joahis* (814 ĝis 798 a.K.).
* Sarduro la 1-a, reĝo de Urarto
11-a jarcento a.K.

La **11-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 1100 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1001 antaŭ nia erao.

[eta|200px|elfosita [urnotombejo el la malfrua bronzoepoko en la botanika ĝardeno de Marburgo, Germanio]]

## Eventoj kaj evoluoj 
* Inter -1099 kaj -1066 *Ramseso la 11-a* estis faraono de antikva Egiptio, en la lando regis interna milito kaj finiĝis la 20-a dinastio
* Inter ĉirkaŭ -1050 aŭ -1025 ekestis la arto de "protogeometria" ceramiko en antikva Grekio, kiu sekvis la stilon de mikenea arto. Komenciĝis la "geometria epoko".
* La grekoj fondis novajn koloniojn, kaj interalie dum -1053 nove fondis la antaŭe detruitan urbon *Milet*
* Anoj de la "urnotombeja kulturo" de la malfrua bronzoepoko vivis en Mezeŭropo kaj perfektiĝis en minado kaj prilaboro de metaloj
* fenicoj fondis kolonion en la suda marbordo de Iberio kaj ekestis la nuna urbo Kadizo
* En antikva Ĉinio finiĝis la dinastio Ŝang kaj komenciĝis la dinastio Zhou

## Personaĵoj 
* Samuelo estis juda profeto, priskribita en la tanaĥo
* En Asirio regis la reĝoj *Ŝamŝi-Adad la 4-a, Aus-Nasirpal la 1-a, Salmanasar la 2a* kaj *Asur-nirari la 4a*
* *Ramseso la 11-a* estis faraono de antikva Egiptio

## Inventaĵoj kaj malkovroj 
* Ĉirkaŭ la jaro -1100 en antikva Ĉinio ekestis la unua kompaso kaj
* dum la dinastio Ŝang en la lando unuafoje skribaj karaktroj ĉiziĝis sur ostojn.
12-a jarcento a.K.

La **12-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 1200 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1101 antaŭ nia erao.

eta|250ra|

## Eventoj kaj evoluoj 
* Komence de la 12-a antaŭkrista jarcento detruiĝas multaj mikenaj centroj sur la kontinenta parto de Grekio kaj sur la preskaŭinsulo Peloponezo, interalie Piloso kaj Mikeno mem. Sekvo estas ekonomia krizo en Grekio kaj forta reduktiĝo de la enloĝantaro de kelkaj regionoj.
* Ĉirkaŭ la jaro -1200 fenicoj fondas komercajn koloniojn sur la teritorio de la hodiaŭa lando Portugalio.
* Ĉirkaŭ la jaro -1200 unuaj homoj aperis sur la insulo Nauro.
* Inter -1194 kaj -1186 detruiĝas la signifa komerca centro *Ugarit* en Sirio.
* Proksimume dum la jaro -1180 kolapsas la imperio de la Hititoj.
* En antikva Egiptio regas la faraono *Ramseso la 3-a* - dum -1177 lia armeo venkas ŝiparmeon de ne tute klara identeco, kiu de la Mediteranea Maro atakis la imperion.
* La filiŝtoj ekloĝas en la marborda ebenaĵo de Palestino.

## Personaĵoj 
* Nebukadnezar la 1-a (ankaŭ literumita Nebukadrezar kaj Nebuĥadnezar) estis reĝo de Babilonio
* *Ramseso la 3-a* regis kiel egiptia faraono
* *Supiluliuma la 3-a* estis la lasta hitita grandreĝo kaj
* *Tiglatpilesar la 1-a* signifa reĝo de Asirio
13-a jarcento a.K.

La **13-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 1300 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1201 antaŭ nia erao.

[eta|200px|la Leona Pordego en [Mikeno]]

## Eventoj kaj evoluoj 
* Dum -1274 la egipta armeo sub faraono Ramseso la 2-a batalis  la batalon de Kadeŝo kontraŭ la armeo de la hititoj. Temis pri la dua plej granda batalo en la historio de la antikva Egiptio. La egiptianoj fine retiriĝas, kaj
* dum -1269 sekvis pripaca traktato inter la egiptoj kaj la hititoj - temis pri la unua pripaca kontrakto historie pruvita.

## Kulturo 
* Ĉirkaŭ la jaro -1250 la egiptia faraonino *Nefertari* ludis la ludon *Senet*, antaŭaĵo de la hodiaŭa damludo - en ŝia tombejo eterniĝis desegnaĵo pri tiu ludado.
* Ĉirkaŭ la sama jaro en antikva Grekio konstruiĝis la Leona Pordego en Mikeno, la ĉefa pordego de masiva urba remparo

## Personaĵoj 
* Vivis la hitita grandreĝo *Hatuŝili la 3-a*,
* kaj la egiptaj faraonoj *Ramseso la 1-a*, Ramseso la 2-a kaj *Sethos la 1-a*

## Inventoj kaj malkovroj 
* Jam ekde la jaro -1250 la egiptoj kapablis el kvarco kaj planta cindro produkti blokojn da vitro.
14-a jarcento a.K.

La **14-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 1400 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1301 antaŭ nia erao.

[eta|200px|busto de [Nefertito, la edzino de faraono Eĥnaton (Amenhotep la 4-a)]]

## Epokoj 
* Inter la jaroj -1469 kaj -1340 daŭris la imperio Mitano, la plej grava ŝtato de la Huritoj, inter la imperio de la Hititoj nordokcidente kaj Mezopotamio sudoriente.
* En antikva Ĉinio regis la dinastio Ŝang.

## Eventoj kaj evoluoj 
* Dum la jaro -1338 kreiĝis la fama busto de Nefertito, la edzino de faraono Eĥnaton (Amenhotep la 4-a)
* Dum -1340 la hititoj konkeris kaj detruis la antikvan urbon *Qatna* en la nuna norda Sirio
* En antikva Grekio ekestis la sagao pri la *Argonaŭtoj*

## Personaĵoj 
* *Thutmosis la 4-a* estis egipta faraono (* -1412, † -1364).
* Eĥnaton (aŭ Aĥnaton, origine Amenhotep la 4-a), estis egipta faraono de la 18-a dinastio kaj fondanto de la unua monoteisma religio.
* Tra la jarmiloj aparte konata ankaŭ restis Nefertito, lia ĉefa edzino.
* La verkisto *Kikkuli* el la kulturo Mitanni (vidu supre) skribis la unuan eseon pri bredado de ĉevaloj.
* *Josuo* estis la posteulo de Moseo - vidu la artikolon pri la libro Josuo de la torao.
* *Pan Geng* estis aparte bonfara reĝo de Ĉinio (-1402 ĝis -1374).
* Ankaŭ *Xiao Xin* (-1374 ĝis -1353),
* *Xiao Yi* (-1353 ĝis -1325) kaj
* *Wu Ding* estis reĝoj de Ĉinio ( -1325 ĝis -1266).

## Unuopaj jaroj
15-a jarcento a.K.

La **15-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 1500 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1401 antaŭ nia erao.

[eta|200px|statuo de la egipta [faraono|faraonino Hatŝepsut en la Metropola Muzeo de Nov-Jorko]]

## Eventoj kaj evoluoj 
* Dum la jaro -1457 en la *Batalo de Megido* la egiptanoj venkis la sirianojn
* Inter la jaroj -1450 kaj -1425 grekoj el Mikeno konkeris la minoan civilizon de la insulo Kreto, la insularon Cikladoj, kiuj antaŭe estis regitaj de la minooj kaj la ĝis tiam same minoan urbon Mileto en Malgrandazio

## Personaĵoj 
* Vivis Hatŝepsut, la plej konata egipta faraonino kaj
* *Tutmosis la 3-a*, egipta faraono de la 18-a dinastio.
* En antikva Ĉinio regis la reĝoj *Qiang Jia* (-1491--1466) kaj *Qie Ding* (-1466--1434) kaj *Nan Geng* (-1434--1409).

## Unuopaj jaroj
7-a jarcento

eta|400px|Regnoj tutmonde en la 7-a jarcento
La **7-a jarcento** komenciĝis la  kaj finiĝis la .
La tutmonda loĝantaro estas taksata inter 200 kaj 300 milionoj.
En Eŭropo stabiliĝas la ĝermane-romie regataj regnoj de la frankoj, visigotoj kaj langobardoj, estiĝintaj el la popolmigradoj.
Post la ekesto de islamo sekvis la islama ekspansio, kiu profunde ŝanĝis la situacion en Proksima Oriento kaj Mediteraneo. Antaŭe la greka-romia kulturo unuigis la ŝtatojn ĉirkaŭ la Mediteraneo, sed nun ne plu. Kontraste, ekde la 7-a jarcento, la Mediteraneo pli fariĝis limo inter kristana nordo kaj islama sudo. Eŭropo nun estis en la Frua Mezepoko. La orient-romia imperio perdis pli ol duonon de sia areo al la islamaj konkerantoj. La islamanoj sub la unuaj kvar (la "justaj") kalifoj kaj poste la Umajada dinastio konkeris vastan imperion ekde norda Afriko ĝis okcidenta Azio.

En la Hinda subkontinento regis pluraj konkurencantaj princlandoj. La reganto *Harshavardhana* sukcesis unuigi multon de norda Hindio sub sia regado kaj subtenis budhismon, sed post lia morto meze de la jarcento lia regno disfalis, kaj hinduismo plifortiĝis.

Ĉinio gajnis potencon kaj influon sub la dinastio Tang, kaj kulture signife influis la aliajn regnojn de Orienta Azio.

En Centra Ameriko floris la regno de la Majaoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Naskiĝintoj en la 7-a jarcento
* :Kategorio:Mortintoj en la 7-a jarcento
1824

**1824** estis superjaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1824 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Unuaj Luteranaj eklezioj en Brazilo.
*25-a de julio unuaj germanoj alvenitaj al Brazilo por anstataŭigi nigrajn sklavulojn.
*Karlo la 10-a (Francio) iĝis reĝo de Francio.
*Batalo de Junín, en Peruo gvidita de Bolivar kontraŭ Hispanio.
*Portugalio akceptis la sendependecon de Brazilo.
*Brazilo akiris sian unuan konstitucion.
*Ardon (Rusio) fondita.
*Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko akiras konstitucion.

## Naskiĝoj 
*2-a de marto: Bedrich Smetana, ĉeĥa komponisto (m. 1884)
*24-a de junio: William Thomson ("Lordo Kelvino"), inventisto de la absoluta sistemo por temperaturo (n. 1907)
*27-a de julio: Alexandre Dumas (filo), franca verkisto (m. 1895)
*21-a de novembro: Hieronymus Theodor Richter, germana kemiisto (m. 1898)

## Mortoj 
* 19-a de aprilo: Lord Byron, angla romantikisma verkisto (n. 1788)
* 16-a de septembro: Ludoviko la 18-a, reĝo de Francio (n. 1755)
10-a jarcento a.K.

La **10-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 1000 kaj finiĝis la 31-an de decembro 901 antaŭ nia erao.

[eta|200px|[Salomono renkontas la reĝinon de Ŝeba]]

## Eventoj kaj evoluoj 
* En -980 fondiĝis la Etiopia Imperio, kiu daŭris ĝis la jaro 1974, kaj ampleksis rekordajn 2 954 jarojn.
* Dum la jaroj -961 aŭ -960 Salomono iĝis reĝo de Izraelo kaj Judio kaj
* inter -957 kaj -951 konstruiĝis la salomona Templo de Jerusalemo
* Inter -945 kaj -924 *Ŝeŝonk la 1-a* estis faraono de antikva Egiptio kaj fondis la 22-an dinastion, kiu daŭris ĝis la jaro -715
* Dum -926 la juda imperio definitive dividigis en la du partaj reĝlandoj Izraelo norde kaj Judio sude:
* Inter -931 kaj -913 *Rehabeam* estis la unua reĝo de Judio kaj inter -931 kaj -910 *Jerobeam la 1-a* de Izraelo;
* inter -913 kaj -910 *Abija* estis la dua reĝo de Judio kaj inter -910 kaj -909 *Nadab* de Izraelo; kaj
* inter -910 kaj -869 *Asa* la tria reĝo de Judio kaj inter -909 kaj -886 *Baŝa* de Izraelo.

## Personaĵoj 
* *Hiram* estis reĝo de Tiro (*999 a.K., † 935)
* Salomono estis juda reĝo, paralele vivis lia duonfrato Absalom - ambaŭ filoj de reĝo Davido.
428

En la jaro **428** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Nestorio fariĝas Patriarko de Konstantinopolo. Li perforte subpremas herezon en la kristana eklezio, sed ankaŭ ekis prediki novan herezon: nestorianismo.
*Genseriko iĝis reĝo de vandaloj en Iberio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Teodoro de Mopsuestio, instruisto de Nestorio
431

En la jaro **431** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Koncilio de Efeso: kondamnas nestorianismon, agnoskas la doktrinon de la *Theotokos*, eksigas Nestorion.
* Batalo de Sirio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
451

En la jaro **451** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Koncilio de Kalcedono: deklaras la Kalcedonan Kristologion pri la naturo de Jesuo Kristo.
* La Hunoj sub Atilo estis venkobatitaj de Aetio en la Katalaŭnaj Kampoj.
* Turismundo iĝis reĝo de visigotoj en Hispanio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
350

En la jaro **350** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Konstancio iĝis romia imperiestro;

## Naskiĝoj 
* Teodoro de Mopsuestio en Antioĥio, Sirio.

## Mortoj 
* Konstanto, romia imperiestro
392

En la jaro **392** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* La romia Imperiestro Teodozio disigis la Romian Imperion en Okcidenta kaj Orienta
* Teodoro de Mopsuestio fariĝas episkopo de Mopsuestio, Kilikio en Anatolio.

## Naskiĝoj 
* Markiano orient-romia imperiestro

## Mortoj 
* Valentiniano la 2-a lasta romia imperiestro de unuigita imperio.
533

En la jaro **533** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Dua Koncilio de Konstantinopolo
* 2 januaro - Johano la 2-a fariĝis papo
* Belisarius, generalo en la servo de Ĝustinio la 1-a, alteriĝis en norda Afriko kaj atakis la Vandalojn
* 13 septembro - Batalo de Ad Decimium. Belisarius venkas la Vandalojn de Gelimer. Gelimer forlasas Kartagon
* 15 decembro - Batalo de Tikameron komenciĝas
* Decembro - La batalo de Tikameron. Belisarius venkas novan vandalan armeon, estre de Gelimer kaj Caco. Caco mortis dum la Ĉiakavaleria batalo kaj Gelimer forkuras al la montoj de Numidion
* Feodebert la 1-a fariĝas reĝo de Aŭstrasio

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Feuderik la 1-a reĝo de Aŭstrasio
1869

eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.
**1869** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

## Eventoj 
* Zamenhof eniris en la Bialistokan realan gimnazion; sed post du monatoj li devis eliri pro grava malsano.
* La Sueza Kanalo solene inaŭguratas. Geologie, Afrik-Eŭrazio ĉesas ekzisti, donante al la mondo du kontinentojn Afriko kaj Eŭrazio.
* Usono : Utaho : La unua transkontinenta fervojo en Usono kompletiĝis kiam la du flankoj kunvenis en Promontory Point kaj tie enbatis oran spikon.
* Eldonita la unua brazila bildstrio: *As Aventuras de Nhô-Quim & Zé Caipora* de Angelo Agostini.
* Francisco Correia Vasques kreis muzikon "Zé Pereira".
* Thomas H. Hŭley kreis teorion (kaj vorton) pri agnosticismo.
* 5-a de januaro Armeo de Trilanda Alianco eniris Asuncionon (Milito de la Trilanda Alianco).
* Japanio: La privilegioj de daimioj estis abolitaj. 
* 4-a de marto: Ulysses S. Grant iĝis prezidento de Usono.
* 15-a de septembro: Brazila leĝo malpermesas vendon de sklavoj publike;
* Aleksandrovsk-Saĥalinskij (Rusio) fondita.

## Naskiĝoj 
* 4-a de januaro: Charles Crane, urbestro de Honolulu (m. 1958)
* 22-a de januaro: Alice-Leontine Farges, franca esperantistino (m. nekonata)
* 21-a de februaro: Pjotr Nilus, rusa impresionista pentristo kaj verkisto (m. 1943)
* 8-a de marto: Josef F. Khun, ĉeĥa esperantisto kaj idisto (m. 1928)
* 18-a de marto: Neville Chamberlain, ĉefministro de Britio (m. 1940)
* 23-a de marto: Calouste Gulbenkian, armena naftokomercisto kaj filantropo (m. 1955)
* 25-a de aprilo: Macuda Cuneĵiro, japana esperantisto (m. 1931)
* 27-a de junio: Emma Goldman, usona anarkiisto (m. 1940)
* 21-a de septembro: Carlo Airoldi, itala maratonisto (m. 1929)
* 2-a de oktobro: Mohandas K. Gandhi, barata politikisto (m. 1948)
* 18-a de oktobro: Johannes Linnankoski, finna verkisto (m. 1913)
* 7-a de novembro: Delfim Moreira, prezidanto de Brazilo (m. 1920)
* 11-a de novembro: Gaetano Bresci, itala anarkiisto (m. 1901)
* 22-a de novembro: André Gide, franca verkisto kaj tradukisto (m. 1951)
* 30-a de novembro: Gustaf Dalén, sveda fizikisto (m. 1937)
* 31-a de decembro: Henri Matisse, franca pentristo (m. 1954)

## Mortoj 
* 8-a de marto: Louis Hector Berlioz, franca romantika komponisto (n. 1803)
* 31-a de marto: Allan Kardec, franca edukisto kaj responsulo pri la bazaj spiritismaj libroj (n. 1804)
* 28-a de julio: Jan Evangelista Purkyně, ĉeĥa natursciencisto (n. 1787)
* 8-a de oktobro: Franklin Pierce, prezidento de Usono (n. 1804)
1885

eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.
**1885** estis normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1885 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* L.L. Zamenhof decidis ke Esperanto estas preskaŭ preta.
* Januaro: L.L. Zamenhof fariĝis kuracisto kaj forveturis en la vilaĝon Vejseje, por komenci kuracistan praktikon.
* Aprilo: L.L. Zamenhof decidis reveni Varsovion kaj fariĝi okulkuracisto.
* Sudano: Kartumon konkeras Al-Mahdi.
* Kreita Pasilingvo
* María Cristina iĝis regentino de Hispanio.
* Grover Cleveland iĝis prezidento de Usono.
* Hubert Schmetz iĝis regnestro de Moresnet.
* Bogdanoviĉ fondita.
* NGC 4735 eltrovita.

## Kulturaj eventoj 
* Germanio : Publikiĝo de *Tiel parolis Zaratustro* de Nietzsche.

## Naskiĝoj 
* 21-a de januaro: Umberto Nobile, itala aviadisto (m. 1978)
* 18-a de januaro: Jacint Bremon Masgrau, kataluna esperantisto (m. 1960)
* 31-a de januaro: Antoni Czubrinsky, pola esperantisto (m. nekonata)
* 1-a de februaro: Rudolf Michael Frey, aŭstra esperantisto (m. nekonata)
* 7-a de februaro: Sinclair Lewis, usona verkisto (m. 1951)
* 17-a de februaro: Romano Guardini, itala teologo (m. 1968)
* 17-a de aprilo: Karen Blixen, dana verkistino (m. 1962)
* 24-a de aprilo: Erna Morena, germana aktorino (m. 1962)
* 26-a de julio: André Maurois, franca verkisto (m. 1967)
* 15-a de aŭgusto: Edna Ferber, usona verkistino (m. 1968)
* 11-a de septembro: D. H. Lawrence, brita verkisto (m. 1930)
* 7-a de oktobro: Niels Bohr, dana fizikisto (m. 1962)
* 11-a de oktobro: François Mauriac, franca verkisto (m. 1970)
* 16-a de oktobro: Dorando Pietri, itala maratonisto (m. 1942)
* 2-a de novembro: Harlow Shapley, usona astronomo (m. 1972)
* 11-a de novembro: George S. Patton, usona ĉefgeneralo dum la Dua Mondmilito (m. 1945)
* 15-a de novembro: Frederick Handley Page, pioniro de aviadilo-dizajno (m. 1962)
* 25-a de novembro: Mirĵakip Dulatuli, rusia kazaka poeto kaj naciisto (m. 1935)
* 28-a de novembro: René Ladevèze, franca esperantisto (m. 1913)
* 5-a de decembro: Louise Bryant, usona marksistino kaj verkistino (m. 1936)

## Mortoj 
* 25-a de novembro: Alfonso la 12-a, reĝo de Hispanio (n. 1857)
* 30-a de aprilo: Jens Peter Jacobsen, dana verkisto (n. 1847)
* 22-a de majo: Victor Hugo, franca verkisto (n. 1802)
* 15-a de julio: Rosalía de Castro, hispana verkistino (n. 1837)
* 23-a de julio: Ulysses S. Grant, prezidento de Usono (n. 1822)
* 19-a de septembro: James A. Garfield, prezidento de Usono (n. 1831)
* 16-a de novembro: Louis Riel, metisa revoluciulo en Kanado (n. 1844)
1768

**1768** estis superjaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1768 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* La unua volumo de la unua eldono de la *Encyclopaedia Britannica*.

## Naskiĝoj 
* 12-a de februaro: Francisko la 1-a, imperiestro de Aŭstrio (m. 1835)
* 18-a de aprilo: Jean-Baptiste Debret, franca pentristo (m. 1848)
* Tecumseh, indiana tribestro (proksima dato) (m. 1813)

## Mortoj 
* 18-a de marto: Laurence Sterne, angla verkisto (n. 1713)
* 3-a de marto: Nicola Porpora, itala komponisto (n. 1686)
* 8-a de junio: Johann Joachim Winckelmann, germana arkeologo kaj verkisto (n. 1717)
* 31-a de oktobro: Francesco Maria Veracini, itala komponisto (n. 1690)
1813

**1813** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1813 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 21-a de januaro: Batalo de Raisin River inter Usono kaj Britio.
* 20-a de februaro: Batalo de Salta - Argentino.
* 24-a de februaro: Usona batalŝipo USS Hornet frakasis la britan batalŝipon HMS Peacock.
* 12-a de majo: Aprobo de 'Reglamento de Gobierno' (provizora Konstitucio de Paragvajo).
* 27-a de majo: usona armeo atakis kaj kapturis la britan gardaron de Fort George.
* 7-a de aŭgusto: Simón Bolívar eniris pace en Karakaso (Venezuelo).
* 30-a de aŭgusto: Indiĝenoj venkis la usonan soldataron de Fort Mims (Alabamo - Usono).
* 5-a de oktobro: Batalo de Thames inter Usono kaj Britio.
* 16-a de oktobro ĝis 19-a de oktobro: Okazis la Batalo de Leipzig.
* 8-a de decembro: Unua prezentado de la 8-a Simfonio de Ludwig van Beethoven.
* Eŭskio: Donostio fajre detruiĝas.

## Naskiĝoj 
* 18-a de marto: Friedrich Hebbel, germana verkisto (m. 1863)
* 19-a de marto: David Livingstone, skota misiisto kaj Afriko-esploristo (m. 1873)
* 22-a de majo: Richard Wagner, germana komponisto (m. 1883)
* 12-a de julio: Claude Bernard, franca fiziologo (m. 1878)
* 5-a de aŭgusto: Ivar Aasen, norvega sciencisto kaj poeto (m. 1896)
* 9-a de oktobro: Giuseppe Verdi, itala komponisto (m. 1901)
* 17-a de oktobro: Georg Büchner, germana verkisto (m. 1837)

## Mortoj 
* 11-a de februaro: Anders Gustaf Ekeberg, sveda naturalisto kemiisto kiu malkovris tantalon (n. 1767)
* 10-a de aprilo: Joseph-Louis de Lagrange, itala matematikisto, fizikisto, astronomo (n. 1736)
* 22-a de junio: Anton Graff, svisa pentristo (n. 1736)
* 5-a de oktobro: Tecumseh, indiana tribestro (naskiĝis ĉirkaŭ 1768)
* 24-a de decembro: Go-Sakuramachi, imperiestrino de Japanio (n. 1740)
1896

eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.
**1896** estis superjaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1896 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
### Esperantujo 
*26-a de oktobro : unua katolika diservo kun Esperantaj kantoj.
*Baggi de ARAUJO kaj Cristiano Kraemer eklernis Esperanton.
*Apero de Esperanto-grupo en Narva.

### Mondo 
*Fondita Asino (Rusio);
*Fondita la Automobile-Club de Parizo.
*Kreita planlingvo Central Dialekt
*4-a de januaro : Utaho fariĝis la 45-a ŝtato de Usono.

## Naskiĝoj 
*12-a de januaro: David Wechsler, usona psikologo pri intelekto (m. 1981)
*4-a de februaro: Friedrich Glauser
*18-a de februaro: André Breton, franca poeto
*5-a de marto: Kandrat Krapiva, belorusa verkisto, poeto, dramisto, lingvisto
*15-a de marto: Hellwig Flasch
*15-a de marto: Alexander William Thomson
*8-a de aprilo: Alfred Schauhuber
*16-a de aprilo: Tristan Tzara
*5-a de majo: Carlos Domingues
*15-a de majo: Victor Vlad Delamarina, rumana verkisto
*3-a de junio: Micuiŝi Icumu
*4-a de junio: Stringer Davis
*6-a de junio: Henry Allingham, eble la plej aĝa viro de la mondo kiam li mortis en 2009
*9-a de junio: Richard Friedenthal
*1-a de julio: Uda Shintaro, japana inventisto (m. 1976)
*22-a de septembro: Zdeněk Štěpánek
*23-a de novembro: Klement Gottwald, ĉeĥoslovaka prezidento
*24-a de oktobro: Leopold Dreher
*28-a de oktobro: Ivan H. Krestanov
*7-a de novembro: Miĥas Ĉarot, belorusa poeto (m. 1937)
*2-a de decembro: Jaume Grau Casas
*6-a de decembro: Elisabeth Lübek
*27-a de decembro: Carl Zuckmayer
*Nikolaj Jakovleviĉ Incertov
*Ralph Bonesper

## Mortoj 
*29-a de marto: Leó Frankel, hungara komunista revoluciulo (n. 1844)
*20-a de majo: Clara Schumann, germana pianistino kaj komponistino (n. 1819)
*23-a de majo: José Asunción Silva, kolombia poeto (n. 1865)
*1-a de julio: Harriet Beecher Stowe, kontraŭsklavisma verkistino (n. 1811)
* 23-a de julio: Aristides Lobo, brazila juristo, politikisto, respublikana ĵurnalisto kaj aboliciisto (n. 1838)
*10-a de aŭgusto: Otto Lilienthal, germana inĝeniero (n. 1848)
*16-a de septembro: Antônio Carlos Gomes, brazila operkomponisto (n. 1836)
*23-a de septembro: Ivar Aasen, norvega sciencisto kaj poeto (n. 1813)
*10-a de decembro: Alfred Nobel, sveda kemiisto kaj inventisto (n. 1833)
1380

En la jaro **1380** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Skandinavio : Uniiĝas Danio kaj Norvegio sub Dania rego.
*Italio : Batalo de Chioggia.
*Rusio : Kulika batalo.
*Karlo la 6-a (Francio) surtroniĝis.
*En la Batalo de Sörenberg entlebuĥanoj luktis kontraŭ obvaldanoj apud Sörenberg pri paŝtejrajtoj.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Ferden kiel *Verdan* (hodiaŭ komunumo en Kantono Valezo en Svislando).
*Sörenberg (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Flühli en Kantono Lucerno en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*13-a de julio: Bertrand du Guesclin, oficiro de la franca armeo (n. 1320)
*16-a de septembro: Karlo la 5-a, reĝo de Francio (n. 1338)
*Komyo kontraŭ-imperiestro de Japanio
1897

eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.
**1897** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

Okazis interalie:

## Eventoj 
### Esperantujo 
* Clarence Bicknell lasis Volapükon kaj ekesperantiĝis.
* Fondita en Louhans la unua Esperanto-Klubo de Francio.
* Unua Esperantisto en Santos.

### Mondo 
* William McKinley iĝis prezidento de Usono.
* Unua Cionista Kongreso.
* Kreita Novromano.
* Conceição do Araguaia kaj Nagano (urbo) fonditaj.

## Naskiĝoj 
* 2-a de februaro: Malanjuk Eŭhen, ukraina poeto (m. 1968)
* 4-a de februaro: Ludwig Erhard, kancielero de germanio 1963–1966 (m. 1977)
* 11-a de februaro: Emil Post, pola matematikisto kaj frua komputikisto  (m. 1954)
* 19-a de februaro: Norbert Barthelmess, germana esperantisto (m. 1987)
* 1-a de marto: Shoghi Effendi Rabbání, la "Gardanto" de la Bahaa Kredo (m. 1957)
* 27-an de marto: Czesław Pruski, pola esperantisto (m. 1941)
* 17-a de aprilo: Thornton Wilder, usona verkisto (m. 1975)
* 18-a de aprilo: Božena Sklenčková, ĉeĥoslovaka esperantistino (m. nekonata)
* 18-a de majo: Frank Capra, itala-usona filmreĝisoro (m. 1991)
* 22-a de majo:  Robert Neumann, aŭstra verkisto (m. 1975)
* 31-a de majo: Lajos Kökény, hungara esperantisto (m. 1985)
* 12-a de junio: Anthony Eden, ĉefministro de Britio (m. 1977)
* 13-a de junio: Paavo Nurmi, finna atleto, longdistanca kuristo (m. 1973)
* 19-a de junio: Sándor Szathmári, hungara esperantlingva verkisto (m. 1974)
* 11-a de julio: Gregorio Fuentes, kuba markapitano (m. 2002)
* 24-a de julio: Amelia Earhart, usona pilotino (m. 1937)
* 2-a de aŭgusto: Oohaŝi Kaiziro, japana esperantisto (m. 1983)
* 11-a de aŭgusto: Enid Blyton, angla verkistino (m. 1968)
* 10-a de septembro: Adele Astaire, usona dancistino (m. 1981)
* 15-a de septembro: Miloš Lukáš, ĉeĥa esperantisto (m. 1976)
* 25-a de septembro: William Faulkner, usona verkisto (m. 1962)
* 26-a de oktobro: Jakobo Ŝapiro, pola esperantisto (m. nekonata)
* 30-a de novembro: Vadim' Victor Obrastsoff, kanada esperantisto (m. nekonata)

## Mortoj 
* 14-a de februaro: Pantelejmon Kuliŝ, ukraina verkisto (n. 1819)
* 19-a de februaro: Jozefo Wasniewski, pionira pola esperantisto (n. 1859)
* 17-a de marto: Vittorio Bottego, itala esploristo (n. 1860)
* 19-a de marto: Antoine d'Abbadie, franca geografo kaj esploristo (n. 1810)
* 3-a de aprilo: Johannes Brahms, germana komponisto (n. 1833)
* 17-a de junio: Sebastian Kneipp, germana pastro kaj naturkuracisto (n. 1821)
* 18-a de junio: Eloy Gonzalo, hispana milita heroo (n. 1868)
* 28-a de julio: Janka Luĉina, belorusa poeto (n. 1851)
* 2-a de aŭgusto: Adam Asnyk, pola poeto kaj dramisto (n. 1838)
* 5-a de aŭgusto: Albert Marth, germana astronomo (n. 1828)
* 8-a de aŭgusto: Jacob Burckhardt, svisa historiisto de arto kaj kulturo (n. 1818)
* 16-a de decembro: Alphonse Daudet, franca verkisto (n. 1840)
1842

**1842** estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1842 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*
## Naskiĝoj 
* 25-a de februaro: Karl May, germana verkisto (m. 1912)
* 2-a de marto: Enrique Gaspar y Rimbau, hispana diplomato kaj verkisto (m. 1902)
* 18-a de marto: Stéphane Mallarmé, franca poeto (m. 1898)
* 4-a de aprilo: Édouard Lucas, franca matematikisto (m. 1891)
* 18-a de aprilo: Antero de Quental, portugala verkisto kaj politikisto (m. 1891)
* 16-a de junio: Paul Lafargue, franca marksisma verkisto (m. 1911)
* 24-a de junio: Ambrose Bierce, usona ĵurnalisto (mortis ĉirkaŭ 1914)
* 25-a de junio: Eloy Alfaro, prezidento de Ekvadoro (m. 1912)
* 15-a de septembro: Theodor Fuchs, aŭstra esperantisto, geologo kaj paleontologo (m. 1925)
* 21-a de septembro: Abd-ul-Hamid la 2-a, sultano de la Osmanida imperio (m. 1918)
* 26-a de septembro: Saxton Payson, usona esperantlingva verkisto (m. 1932)
* 27-a de oktobro: Clarence Bicknell, brita esperantisto (m. 1918)
* 12-a de novembro: John William Strutt Rayleigh, brita fizikisto (m. 1919)
* 27-a de novembro: Petro Kropotkin, rusa anarĥiisto (m. 1921)

## Mortoj 
* 23-a de marto: Marie-Henri Beyle, pli bone konata kiel pseŭdonimo Stendhal, franca poeto (n. 1783)
* 11-a de aprilo: Sándor Kőrösi Csoma, hungara lingvisto (n. 1784)
* 23-a de majo: José de Espronceda, hispana poeto (n. 1808)
* 28-a de julio: Clemens Brentano, germana poeto (n. 1778)
* 20-a de oktobro: Grace Darling, heroino kiu helpis savi homojn post ŝiprompiĝo (n. 1815)
487

En la jaro **487** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* La Kartvela eklezio fariĝas memstara.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Kenzo (顕宗天皇, Kenzō-tennō), imperiestro de Japanio, la 2-an de junio post regado de nur 2 jaroj kaj 4 monatoj

|
|
1872

eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.
**1872** estis superjaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1872 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Oskaro la 2-a iĝis reĝo de Svedio-Novergio;
* Skandinavia valuta unio estiĝis.
* La kongreso de Sankta-Imjero naskis la Anarkiistan Internacion
* Aŭstro-Hungara imperio: komenciĝis konstruado de la Urbodomo de Vieno

## Naskiĝoj 
* 15-a de januaro: Arsen Kocojev, elstara osetlingva verkisto (m. 1944)
* 8-a de februaro: Theodor Lessing, germana filozofo (m. 1933)
* 29-a de februaro: Kabe (Kazimierz BEIN), pionira esperantisto (m. 1959)
* 29-a de februaro: Feodor A. Postnikov, rusa-usona esperantisto (m. 1952)
* 7-a de marto: Piet Mondriaan, nederlanda pentristo (m. 1944)
* 20-a de marto: Béla Bicsérdy, hungara-usona vegetarano (m. 1951)
* 29-a de marto: Henry William Hetzel, usona esperantisto (m. 1951)
* 31-a de marto: Michele Arabeno, itala esperantisto (m. nekonata)
* 8-a de majo: Bertrand Russell, brita filozofo (m. 1970)
* 1-a de julio: Louis Blériot, pionira franca aviadisto (m. 1936)
* 4-a de julio: Calvin Coolidge, usona prezidento 1923-29 (m. 1933)
* 12-a de julio: Emil Hácha, ĉeĥoslovaka prezidento (m. 1945)
* 12-a de julio: John Merchant, brita esperantisto (m. nekonata)
* 16-a de julio: Roald Amundsen, norvega esploristo (m. 1928)
* 3-a de aŭgusto: Haakon la 7-a, reĝo de Norvegio (m. 1957)
* 11-a de aŭgusto: Walter Currie, skota esperantisto (m. nekonata)
* 24-a de aŭgusto: Wijtze Nutters, nederlanda esperantisto (m. 1926)
* 12-a de oktobro: Ralph Vaughan Williams, brita komponisto (m. 1958)
* 19-a de novembro: Alberto Alessio, itala matematikisto kaj esperantisto (m. 1944)
* 16-a de decembro: István Réti, hungara pentristo (m. 1945)
* 17-a de decembro: Valdemar Langlet, sveda esperantisto (m. 1960)
* 24-a de decembro: Francisko Valdomiro Lorenz, ĉeĥa esperantisto (m. 1957)
* 28-a de decembro: Pío Baroja, hispana verkisto (m. 1956)
* Vitold Konstantinoviĉ Tenisov, rusia esperantisto (m. nekonata)
* Alexandru Vaida-Voevod, rumana politikisto (m. 1950)

## Mortoj 
* 21-a de januaro: Franz Grillparzer, aŭstra dramverkisto (n. 1791)
* 31-a de majo: Friedrich Gerstäcker, germana verkisto (n. 1816)
* 18-a de julio: Benito Juárez, prezidento de Meksiko (n. 1806)
* 19-a de aŭgusto: Karlo la 15-a, reĝo de Svedio kaj Norvegio (n. 1826)
* 24-a de decembro: William John Macquorn Rankine, skota inĝeniero kaj fizikisto (n. 1820)
* 31-a de decembro: Aleksis Kivi, finna verkisto (n. 1834)