open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rastina

eta|dekstra|Rastina situas en la mapo en la verda municipo
dekstra|eta|300ra|Ortodoksa preĝejo de Rastina
**Rastina,** serbe **Растина,** hungare **Haraszti** aŭ **Rasztina** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Sombor.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 560
* Poŝtkodo: 25283
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Rastina situas sur ebenaĵo laŭ la hungara landolimo, fine de sakovojo. Iam estis vojo al Bácsszentgyörgy sed la limo sen trapasejo baras la veturadon. Sombor troviĝas 22 km-ojn for.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el la 14-a jarcento en formo *Haraszti*. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Rastina 566 da homoj, (serboj 543 (96 %), kroatoj 7 (1 %), hungaroj 3 (1 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* nova ortodoksa preĝejo

== Komunumoj pri *haraszt* (= filiko) en Hungara reĝlando ==

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Drono

eta|Ilustra fotografio montras tipan pozicion de droninta homo
**Drono** estas la morto per enspiro de fluaĵo, kio kaŭzas interrompon de la absorbo de oksigeno (spirado). Tiu ĉi mortado estas la plej ofta kaŭzo ĉe mortintaj infanoj. La prompta ekkono de dron-danĝero kaj scio pri la necesaj agoj fare de la savanto estas grava afero por la ŝanco supervivi.

En historio estis multaj kazoj de kolektivaj dronoj aŭ dronoj de gravaj personoj, kio poste eniris en mitologion. Ekzemple unu el la plej antikvaj estus la tutmonda dronado post diluvo kion rakontas multaj mitologioj, inter ili la plej konata eble la Biblio, kiu rakontas ankaŭ la dronon de la egipta armeo en la tempo de Moseo. Pli proksime al nia epoko unu el la civilaj okazaĵoj pli katastrofa inter dronoj pro vrako estas tiu de la ŝipo "Titanic", kiu famiĝis unue pro la traktado en amaskomunikiloj (ĉefe ĵurnaloj) pro la granda nombro de mortintoj kaj poste pro filmoj.

## Vidu ankaŭ 
* ŝippereo
* sukuro
* artefarita spirado

## Figuraj signifoj 
* "droni": esti grave okupata per io, ekz. "droni en larmoj"
* "droni en": esti superŝutata per io, ekz. "droni en detaloj"

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri drono en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Unua helpo
Kategorio:Morto
Dubo

**Dubo** estas intelekta statuso inter kredo kaj neekredo kaj inkluzivas malcertecon aŭ la mankon de fido. La definitiva neado de kredokonfeso (ekz. ateismo) ne estas "dubo".

"Metoda dubo" karakterizas procedon, kiun René Descartes aplikas en siaj Meditadoj pri Unua Filozofio. La aplikanto de tiu ĉi filozofio dubu pri ĉio, kio povas esti erara.

## Psikologio 
## Filozofio 
## Religio 
* La dubo de Sankta Jozefo
* La dubo de Tomaso

## Vidu ankaŭ 
* Demando
* Skeptikulo
* "*Cogito ergo sum*" ("Mi pensas tial mi estas") de René Descartes, filozofio sur radikala dubo
* FUD (*Fear, Uncertainty and Doubt* = angoro, malcerteco kaj dubo), celita batalado kontraŭ rivalo
* Logiko

## Proverbo 
Ekzistas proverboj pri dubo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Percepto
Kategorio:Emocioj
Kategorio:Decida teorio
Morgan Spurlock

eta|dekstra|Morgan Spurlock
**Morgan Valentine SPURLOCK** (naskiĝis , mortis la 23-an de majo 2024) estis sendependa usona dokumenta filmisto, televida produktoro kaj scenaristo. Li verŝajne estas plej konata pro sia dokumenta filmo *Super Size Me* (*Granddimensiigu min*), en kiu li montris la sanefikojn de la nutraĵo de McDonald's per, dum unu monato trifoje en tago, manĝi la nutraĵon.

Spurlock naskiĝis en Parkersburg Okcidenta Virginio, sed li grandiĝis en Beckley en la sama ŝtato. Poste li loĝis en Novjorko.

Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Veluro

[eta|dekstra|Velura kortega vestaĵo (burgo [Meersburg ĉe la Konstanca Lago)]]

**Veluro** estas ŝtofo produktata per teksado. Dua vefto- aŭ varpo-fadeno estas enmetita.  
Tiu ĉi fadeno formas maŝojn, kiuj rezultigas post sia distranĉado la karakterizan fenotipon. La deir-materialo povas esti silko, kotono, tolo, lano aŭ plastoj, ekz.: poliestero, nilono.
En Eŭropo veluro jam aperis en la 13-a jarcento en Italio kiel kovrilo (ekz. por kusenoj) aŭ por pomp-vestaĵo.

Laŭ Francisko Azorín **veluro** estas *Silka, kotona aŭ lana ŝtofo kun mallonga k. densa vilo, ĉu sur la tuta teksaĵo, ĉu nur sur la ornamoj aŭ sur la fono.* Li indikas etimologion el la latina *vellus, velluris* (lano).

## Figuraj signifoj
* Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989 ("Velura revolucio")
* The Velvet Underground ("Velura Subgrundo") usona rokmuzika bando, parta kunlaborado de Andy Warhol

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri veluro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## Referencoj 
Kategorio:Materialoj
Kategorio:Teksaĵindustrio
Pieco

**Pieco** karakterizas la religian konduton de homo, lian pensmanieron kaj lian agadon rilate al Dio. Pieco signifas praktiki religion sincere kaj volonte. La agado kaj la pensado obeu la religiajn ordonojn. Preteksti tion sed agi kontraŭe nomiĝas ”hipokriteco”. ”Bigota” estas homo ekscese fervora en plenumo de la eksteraj religiaj devoj, pedante kaj afekte pia.

En konfucea filozofio, *xiào*, ”filpieco”, estas virto de respekto al propraj gepatroj kaj prauloj. La konfucea klasikaĵo *Ksiao Ĝing* aŭ *Klasiko de Ksiao*, supozeble verkita ĉirkaŭ la periodo Kin-Han, estis historie la aŭtoritata fonto de la konfucea doktrino de *xiào.*

## Proverboj 
Ekzistas pluraj proverboj pri pieco en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Spiriteco
* Religio
* Mistikismo
* Fido
* Pietismo

Kategorio:Religiaj konceptoj
Kategorio:Virtoj
Frans Sammut

**Frans SAMMUT** (naskiĝis en Malto en 1945, mortis en 2011) estis malta verkisto. Li profesie estis lernejdirektoro. Li studis en Zebbug Primary School, St Aloysius College, St Michael's Teacher Training College, Universitato de Malto (B.A., S.Th. Dip., M.Ed.) kaj Perugia Universitato (Diploma to teach Italian abroad).eta|Malta's Modern National Author, Frans Sammut, and the Maltese Flag - late 1960s/early 1970s

Dum la fino de la 1960-aj jaroj, li kunfondis la *Moviment Qawmien Letterarju* (Literatura renaskiĝa movado). Poste li servis kiel Sekretario de la *Akkademja tal-Malti* (Akademio de la malta lingvo).

Li publikigis multajn verkojn, interalie romanojn *Il-Gagga* (1971) (La kaĝo), *Samuraj* (1974), kaj *Il-Holma Maltija* (1994, 2012) (La malta revo). En 1991 li gajnis la Registaran literaturan medalon por *Paceville*. Li ankaŭ verkis novelarojn: *Labirint* (1967) (Labirinto), *Newbiet* (1998) (Sezonoj) and *Hrejjef Zminjietna* (2000).

## Esperanto 
Liajn verkojn oni konsideras kiel klasikaĵojn en la malta lingvo. En 2007 aperis en Esperanto *La malta revo* tradukita de Carmel Mallia ĉe Mondial . La libro enscenigas Mikiel Anton Vassalli (1764 – 1829), kiu estas konsiderata kiel la Patro de la malta lingvo. La originalan version de *La malta revo* aklamis *The Times* kiel la plej bona beletra verko iam verkita en la malta lingvo. La esperantan version juĝis Marjorie Boulton kiel "kolosan laboron".

## Nefikciaj verkoj 
Inter liaj nefikciaj verkoj estas *Ir-Rivoluzzjoni Franciza: il-Grajja u t-Tifsira* (1989) (La Franca Revolucio: Historio kaj kompreno), ''Bonaparti f'Malta*(1997) (Bonaparte à Malte, *Bonaparto en Malto*), and *On the Da Vinci Code* (2006), dulingva (angla kaj malta) komento pri la mondfama libro de Dan Brown. En 2002, li ankaŭ eldonis la leksikonon de Mikiel Anton Vassalli.

Li verkis libreton por pluraj kantistoj kun sukceso. Hodiaŭ lernejdirektoro, li laboris inter 1996 kaj 1998 kiel kultura konsilisto por la ĉefministro de Malto.

eta|Government of Malta Literary Prize given to Frans Sammut in 1991 for the novel * Paceville *

eta|Government of Malta Literary Prize given to Frans Sammut in 1995 for * Il-Ħolma Maltija ''

## Eksteraj ligiloj 
* www.franssammut.info
* http://www.youtube.com/watch?v=KoI4Kq1hFx0
* http://www.youtube.com/watch?v=V5J5_HUyq6s
* http://www.youtube.com/watch?v=LeDQ3q7AAYo&feature=related

## Referencoj 
Kategorio:Maltaj verkistoj
Kategorio:Eldonaĵoj de Mondial
Disputo

eta|Disputo inter judaj kaj kristanaj akademiuloj (1483)
**Disputo** (latine: *disputare* = tratranĉi, taksi el ĉiuj flankoj) estas kverel- aŭ instru-konversacio.
Ĉiu partio defendas sian opinion kaj argumentas pri ĝia praveco.

Disputo estis retorika ekzercado en la mezepokaj universitatoj en Eŭropo laŭ la modelo de la verkoj pri logiko fare de Aristotelo.

## Interreligiaj disputoj 
Signifa kategorio da disputoj okazis laŭlonge de la mezepoko inter kristanaj kaj judaj teologoj kiel formo de kaj teologia kaj filozofia debato kaj kristana prozelitismo. Ofte, la kristana flanko estis reprezentita de lastatempa konvertito el la judismo.

La nura maniero por la juda flanko "venki" estis devigi remiso tirante la kristanan flankon en pozicion en kiu estis necese nei la verecon de la Malnovan Testamenton por venki, farante herezon. Ĉar "gajno" de debato povus bone endanĝerigi la sekurecon de la juda komunumo ĝenerale, politikaj konsideroj certe eniĝis en kion judaj disputantoj publike diris aŭ sindetenis de dirado. Oficialaj protokolaj transskriboj de ĉi tiuj procedoj, krome, eble ne precize sekvis tion, kio fakte okazis; en kelkaj lokoj kion ili registras ne estis la disputado tiel kiel ĝi okazis, sed kristana polemika revizio kunmetita post la fakto.

## Ĉe la kortego de Akbar la Granda 
vidu ankaŭ Akbar (romano)

Akbar la Granda, la tria en sinsekvo de islamaj Mughal-imperiestroj en Barato (1542-1605), montris netolereman sintenon direkte al hinduoj kaj aliaj religioj dum la fruaj jaroj da lia regado, sed poste ekzercis toleremon direkte al ne-islamaj kredoj renversante kelkajn el la striktaj leĝoj de ŝario.

Li tiam komencis serion de religiaj debatoj kie islamaj akademiuloj diskutus religiajn aferojn kun hinduoj, jainoj, zoroastrianoj kaj portugalaj katolikaj jezuitoj. Li traktis tiujn religiestrojn kun granda konsidero, sendepende de ilia kredo, kaj honoris ilin.

## Vidu ankaŭ 
* Arbitracio
* Debato
* Dialogo
* Diskuto
* Komuniko
* Konversacio
* Kritiko
* Polemiko
* Disputo pri la universalaĵoj
* Disputo pri la Sankta Sakramento

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri poŝoj en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

* *De gustibus non est disputandum*

## Referencoj 
Kategorio:Komunikado
1520-aj jaroj

La **1520-aj jaroj** estas la jardeko de jaroj 1520 al 1529.

## Eventoj 
### Ameriko 
* Ribeloj de sklavoj en Hispaniolo, Porto-Riko, Sankta Marta kaj Panamo. La hispaniaj aŭtoritatoj starigas milicon komisiitan postkuri la fuĝintajn sklavojn.

* 1521: Hispanio venkas la aztekojn kaj detruas Tenochtitlán.

### Eŭropo 
* Sesa milito de Italio (1521 -1525)
* Malbonaj rikoltoj en 1527, 1528 kaj 1529.
* 1521: Germana regna kunveno ("Reichstag") en Worms; Martin Luther komencas traduki la Novan Testamenton.
* 1524 - 26: Kamparana milito en Germanio
* 1525 Batalo de Pavio
* 1529: Hispanio kaj Portugalio per la kontrakto de Zaragoza dividas la mondon en du influsferojn.

## Gravuloj 
### Ŝtatestroj 
#### Azio 
* Sultano Selim la 1-a de Otomana Imperio, (1465 - 1520)
* Sultano Sulejmano la 1-a (1520 – 1566), filo de Selim la 1-a

#### Eŭropo 
* Francisko la 1-a de Francio (1515 - 1547)
* Karlo la 5-a de la Sankta Romia Imperio (1519 – 1555)

### Aliaj eminentuloj 
## Mortintoj 
* Selim la 1-a, la 20-an de septembro 1520 en Konstantinopolo
Flamo

[eta|Diversaj flamoj de [Bunsen-bruligilo]]
**Flamo** estas la ejo de brulantaj aŭ alie ekzoterme reagantaj gasoj kaj vaporoj, en kie radiado videbla estas emisiita. La koloro kaj la temperaturo de flamo dependas de la speco de brulaĵo.
Signifa parto de la flam-koloro estas kaŭzita per :
* oranĝkoloro: pro fulgeroj 
* turkiskoloro: pro aktivigitaj C2 kaj CH-radikaloj. 

## Vidu ankaŭ 
* Fajro
* Brulaĵo
* Lumo
* Torĉo

Kategorio:Fajro
Camille Claudel (filmo)

***Camille Claudel*** estas  franca filmo de Bruno Nuytten, aperinta en 1988.

## Temo 
Biografio de skulptistino **Camille Claudel**, fratino de poeto, dramaturgo kaj diplomato Paul Claudel kaj egerio de Rodin.

## Komentaro 
Projekto volita kaj inicita de Isabelle Adjani, ankaŭ kun-produktoro de la filmo, reĝisorita de ŝia tiama kunulo Bruno Nuytten, la filmo kontribuis konatigi la verkon de Camille Claudel. Pluraj biografioj estis verkitaj pri ŝi, tamen la filmo estas ĉefe adaptita de la libro verkita de ties pranevino Reine-Marie Paris, nepino de Paul Claudel.

## Teĥnikaĵoj 
* Titolo: *Camille Claudel*
* Reĝisoro: Bruno Nuytten
* Scenaro: Bruno Nuytten kaj Marilyn Goldin adaptita de libro de Reine-Marie Paris
* Produktado: Isabelle Adjani kaj Christian Fechner
* Foto-direktoro: Pierre Lhomme
* Kostumoj: Dominique Borg
* Dekoroj: Bernard Vezat
* Daŭro: 175 minutoj (2h55)
* Aperdato en Francio: 

## Rolularo 
* Isabelle Adjani: Camille Claudel
* Gérard Depardieu: Auguste Rodin
* Laurent Grévill: Paul Claudel
* Alain Cuny: Louis-Prosper Claudel
* Patrick Palmero: Fotisto

## Rekompencoj 
* 1989: César por plej bona filmo: *Camille Claudel*, reĝisorita de Bruno Nuytten
* 1989: César por plej bona aktorino: Isabelle Adjani, por *Camille Claudel*
* 1989: César por plej bona foto: Pierre Lhomme, por *Camille Claudel*
* 1989: César por plej bonaj kostumoj: Dominique Borg, por *Camille Claudel*
* 1989: César por plej bona dekoro: Bernard Vezat, por *Camille Claudel*
* 1989: Berlinale premio por virina interpretado al Isabelle Adjani, por *Camille Claudel*.

## Eksteraj ligiloj 
* Camille Claudel en IMDB

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Premio César
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1988
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Biografiaj filmoj
Amerika trifingra buntpego

eta|300px|Ilustraĵo
La **Amerika trifingra buntpego**, *Picoides dorsalis*, estas birdo de la genro ***Picoides*** kaj mezgranda buntpego, tio estas pego, kie ĉefas la koloroj nigra (ĉefe supre) kaj blanka (ĉefe sube), sed ankaŭ aliaj (ĉikaze flava) en markoj ĉekape.

Tiu buntpego havas longon de 21 cm kaj enverguron de 38 cm kaj ege similaspektas kun la Nigradorsa buntpego, kiu same estas trifingra. Ĝis ĵuse, ĝi estis konsiderita kiel sama specio kiel la Trifingra buntpego, (*P. tridactylus*).

## Aspekto 
Plenkreskuloj estas **nigraj en kapo, flugiloj kaj pugo**, kaj blankaj el la gorĝo al la ventro; la flankoj kaj la dorso estas blankaj kun nigraj strioj kaj pro tio tiu ĉi specio montras **specifan bildon de vertikalaj zonoj** el blanka ventro al sama blanka zono, nome unue flanka strizono, poste nigra flugilzono, poste dorsa strizono, poste nigra flugilzono, poste flanka strizono. La vosto estas nigra kun blankaj eksteraj plumoj striitaj je nigro.

Maskla plenkreskulo havas **flavan fruntkapon** meze de blankeca strizono kiel montro de seksa aparteno, dum inoj kaj junuloj montras nur la blankecan strizonon, pro kio la kapo ne estas nur nigra. Krome la okuloj estas ruĝecaj kaj de ili ekas mallarĝa blanka strio al la nuko, sed ĝi ne atingas tiun ĉar preskaŭ tie subeniras al kola mallarĝa blanka strio

## Disvastiĝo 
eta|maldekstra|240px|Tutmonda distribuo
La reprodukta habitato estas konifera arbaro ĉefe tra okcidenta Kanado (sed ankaŭ tra la tuta orienta kaj centra), Alasko kaj mezokcidenta Usono tiom sube kiom ĝis Novmeksikio kaj Arizono. Tiu birdo estas kutime konstanta loĝanto, sed nordaj birdoj povas moviĝi suden kaj birdoj de altaj niveloj povas moviĝi al pli malaltaj niveloj vintre.

## Kutimoj 
La ino demetas 3 al 7 sed plej ofte 4 ovojn en nestotruo de morta konifero aŭ foje en vivanta arbo aŭ eĉ fosto. La paro elfosas novan neston ĉiujare.

eta|dekstra|200px|Foto kie videblas la apogo sur vosto
La **Amerika trifingra buntpego** manĝas sur koniferoj serĉe de lignoborantaj larvoj de skaraboj kaj aliaj insektoj. Ili povas manĝi ankaŭ fruktojn kaj arbosevon.

Tiuj birdoj ofte moviĝas en areoj kun grandaj kvantoj da insekt-infestitaj arboj, ofte post arbarincendio aŭ inundo. Tiu birdo ŝajne lasas vojon al Nigradorsa buntpego, kie la du specioj konkurencas pro la sama habitato.

## Sub-specioj 
* *P. d. dorsalis*, nome okcidenta raso.
* *P. d. fasciatus*, nome rokmontara raso.
* *P. d. bacatus*

## Referencoj 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo 
* Informaro pri Amerika trifingra buntpego  - USGS Birdidentigejo
* Amerika trifingra buntpego – Birdoj kaj Birdumo ĉe Suda Dakoto
* Fotoj de Amerika trifingra buntpego  VIREO

Kategorio:Pegedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kolut

eta|dekstra|Kolut situas en la mapo en la verda municipo
eta|dekstra|300px|Preĝejo de Kolut
**Kolut,** serbe **Колут,** hungare **Küllőd,** germane **Kolluth** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Sombor.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km
* Supermara alteco: 83-99 m
* Loĝantaro: 1710
* Poŝtkodo: 25274
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Kolut situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Sombor.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1261 en formo *Kollut*. Antaŭ la turkoj estis tie abatejo kaj eta fortikaĵo. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1925 brikofarejo ekfunkciis. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Kolut 1710 da homoj, (serboj 1359 (80 %), jugoslavianoj 133 (8 %), kroatoj 128 (8 %), hungaroj 28 (2 %) kaj aliaj).

## Famuloj 
En la iama Küllőd naskiĝis hungara muzika instruisto Lőrinc Kesztler.

## Trilanda punkto Hercegszántó-Kolut-Batina 
Ĝis Traktato de Trianon la punkto troviĝis en interna parto de Hungara reĝlando, poste nova limo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj aperis. Pro sendependiĝo de Kroatio alvenis la tria limo ĉe la Danubo. La tri komunumoj situas for de la simbola punkto.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo
* fiŝlago

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Eŭfrozino de Polack

eta|dekstra|200px|Eŭfrozino de Polack
**Eŭfrozino de Polack** (, ) estis belorusa sanktulino. Ŝia laika nomo estis Predslava. Ŝi naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 1101 kaj mortis la 23-an aŭ 25-an de majo 1167.

Eŭfrozino estis nepino de polocka princo Vseslav Braĉislavoviĉ (de lia filo Svjatoslav-Georgij), kaj kieva princo Vladimir Monomaĥ (de lia filino Sofia). En 1113 ŝi fariĝis monaĥino, poste (post 1116) ekloĝis en monaĥa ĉambro en Polocka Sofia Katedralo, kie ŝi komencis en templa libroreskribejo reskribi kaj eble traduki librojn. Ĉirkaŭ 1124 ŝi ricevis de episkopo terenon ĉe Polocko (propraĵo de la katedralo), kie ŝi fondis virinan monaĥejon (Polocka Spaso-Eufrozina monaĥejo), kie ĉirkaŭ 1132 jaro estis konstruita preĝejo. En 1158 jaro mendis en Konstantinopolo kopio de ikono de Dipatrino Odigitrio Efesa por najbara monaĥejo, laŭ ŝia mendo estis farita relikvujo en formo de kruco - Kruco de Eŭfrozino de Polack. Ĉe fonditaj de ŝi monaĥejoj funkciis lernejoj (por lernado de legado, skribado, notlegoscio, eble helena lingvo), librejoj, libroreskribejoj, ikonpentrejoj, hospico. Ŝi mem verkis kaj verkis preĝojn kaj predikojn. En maljuna aĝo ŝi veturis en pilgrimado al Jerusalemo, kie ŝi havis aŭdiencon ĉe la Patriarko de Jerusalemo Luko. Laca pro vojaĝo ŝi malsanis kaj mortis. Estis entombigita en monaĥejo de Sankta Feodosio (ĉe Jerusalemo), En 1187 ŝia relikvo estis transportita al Kievo, en 1910 al Polock. Ŝia honorado komenciĝis en la fino de la 12-a jarcento.

Kategorio:Abatoj
Kategorio:Sanktuloj
Staniŝiĉ

eta|dekstra|Staniŝiĉ situas en la mapo en la verda municipo
dekstra|eta|300ra|Ortodoksa preĝejo de Staniŝiĉ
dekstra|eta|300ra|Katolika preĝejo de Staniŝiĉ

**Staniŝiĉ** (staniŝitj), serbe **Станишић,** slave **Stanišić** hungare **Őrszállás,** germane **Donauwachenheim** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Sombor. Historiaj nomoj estis germane: Steinsitz, Tannenschütz, Wachenheim, Tanaschitz, Stanischitz, Stanischitsch, hungare: Örs, Bathteremhelye, Sztanesity, Sztanisity, Sztanisics

## Bazaj informoj 
* Alto super marnivelo: 90-105 m
* Loĝantaro: 4800
* Poŝtkodo: 25284
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Staniŝiĉ situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Sombor troviĝas 22 km-ojn for.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1339 en formo *Wrs*. Post la turka erao alvenis serboj kaj ŝvaboj fondintaj 2 apudajn vilaĝojn. Alvenis ankaŭ hungaroj kaj slovakoj. En 1811 la du vilaĝoj unuiĝis, kies nomo estis Sztanisics, ekde 1904 Őrszállás. En 1910 loĝis en Őrszállás 7086 da homoj, (germanoj 5206 (73 %), hungaroj 1266 (18 %), serboj 557 (8 %) kaj aliaj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Zombor, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Staniŝiĉ 4808 da homoj, (serboj 3511 (73 %), kroatoj 367 (8 %), hungaroj 363 (8 %), jugoslavianoj 140 (3 %) kaj aliaj).

Vilaĝservoj estas lernejo, poŝto, biblioteko.

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa preĝejo de 1772
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta nomo de Dipatrino de 1815, la turo estas 47 m-ojn alta, en 1961 renoviĝis
* katolika tombeja kapelo, renoviĝis en 2006

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Márton Debreczeni

**DEBRECZENI Márton** (debreceni) estis hungara inĝeniero pri minejoj, poeto naskita en Magyargyerőmonostor la 25-an de januaro 1802 kaj mortinta en Kolozsvár la 18-an de februaro 1851.

## Biografio 
De 1813 Márton Debreczeni lernis en reformita kolegio de Kolozsvár, en 1822 li finis la juron kaj ekstudis teologion, sed ĉesis kaj en 1826 li finis en Selmecbánya la fakon pri minado kaj laboris en Radna, poste en Sibio. En 1848 li estis konsilanto en financministerio de Lajos Kossuth.
Li loksidiĝis en Kolozsvár post la liberecbatalo. Li estis la moderniginto de metalugio metala kaj fera en Transilvanio kaj pioniro de la mekanigo de minado kaj metelurgio. Li havis plurajn raciigojn interalie la t. n. *Debreczeni-puliblovilo*

## Verkoj 
* D. M. Költői művei (I–II. Bp., 1903).

## Literaturo 
* Fülöp Áron: D. M. és a kióvi csata (Szatmár, 1887);
* Kohlmann Dezső: D. M. élete és működése (Sopron, 1901);
* Jenő Faller: D. M. bányamérnök élete és munkássága (Koh. L. 1952. 2. sz.).
* Benkő Samu - Debreceni Droppán Béla - Szabó Levente, *Debreceni Márton*, Erdélyi Múzeum Egyesület, Kolozsvár, 2003.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Debreczeni, M
Debreczeni, M
Debreczeni
Tifoido

**Tifoida febro** (aŭ tifoforma febro) estas epidemia malsano, kiu trafas pleje 15- ĝis 30-jarulojn; malpli ofte 1-ĝis 1 5-jarulojn. Post la 30-a jaro ĝi grade maloftiĝas. Post inkubacio aperas invadaj simptomoj: senapetiteco, intensa soifo, muskolaj kaj kapdoloroj, lakso, kelkfoje mallakso, vertiĝoj (kapturnoj), sendormeco, laciĝo ktp. Sekvas kontinua febro (39-), daŭranta 2 aŭ 3 semajnojn. Stuporo, malvigleco, surdeco, kiuj karakterizas la staton de la paciento, dependas pli de la intenseco de la toksiĝo ol de la febro mem. La lakso estas la plej konstanta intesta simptomo, kiu daŭras ofte ĝis la senfebriĝo. Meteorismo (abdomena ŝvelo, kaŭzata de intestaj gasoj), pligrandiĝo de la hepato kaj lieno, bronkito kaj relative malrapida pulso estas aliaj simptomoj de tiu malsano, kiu ordinare evoluas dum 20-30 tagoj. La senfebriĝo ĝenerale okazas grade, kaj la paciento resaniĝas post 3- ĝis 8-semajna konvalesko. La komplikaĵoj ne maloftas, kaj povas trafi iun ajn organon.

Akcidentoj kiel interna sangelfluo kaj intesta perforado kun peritoneito, kiuj povas okazi en la kuro de la tifoida febro, estas tre gravaj kaj ofte kondukas al morto. La prognozo dependas de la antaŭa sanstato de la paciento, de ties reagokapablo kaj speciale de la aplikata kuracado.

## Vidu ankaŭ 
* Tifo

Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj
Zoltán Finta

**FINTA Zoltán** estis rumanuja hungara poeto, ĵurnalisto naskita en Nagyajta la 7-an de aprilo 1896 kaj mortinta en Budapeŝto la 6-an de oktobro 1947.

## Biografio 
Zoltán Finta finis la mezlernejon en Erzsébetváros, poste li studis medicinon en Kluĵo, sed pro milito tiu interrompiĝis. De 1921 li estis ĵurnalisto ĉe Ellenzék kaj Keleti Újság. En 1924-25 li estis respondantredaktoro de Népújság en Kluĵo. Li publikis valorajn verkojn en ties literatura rubriko. En la dua parto de la 20-aj jaroj li estis kunlaboranto de Temesvári Hírlap, en la 30-aj jaroj de Brassói Lapok. En 1940 li redaktis la gazeton Keleti Újság. De 1926 li estis ano de la Kemény Zsigmond Társaság, poste kunlaboranto de revuo Erdélyi Helikon.

## Volumoj 
* *Bort, búzát, békességet* (poemoj, Temesvár, 1926);
* *Jancsi és Juliska* (rakontoj, Kolozsvár, 1929);
* *Kőkereszt* (romano, kun Emil Huszár, Brassó, 1934);
* *Minden férfi gazember* (romano, Brassó, 1934);
* *Valaki ismeretlen* (poemoj, Kolozsvár, 1942).

## Literaturo 
* Hegyi Endre: *Egy verseskötet margójára* (Pásztortűz, 1942. 7. sz.);
* Marosi Ildikó: *A marosvásárhelyi Kemény Zsigmond Társaság levelesládája* (Bukarest, 1973).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Finta, Z
Finta, Z
Finta, Z
Finta, Z

Finta, Z
Gakovo (Sombor)

eta|dekstra|Gakovo situas en la mapo en la verda municipo
dekstra|eta|300px|Ortodoksa preĝejo de Gakovo

**Gakovo,** serbe **Гаково** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Sombor.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2200
* Poŝtkodo: 25282
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Gakovo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, la hungara limo estas proksime.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Tie alvenis precipe germanoj en 1768. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. Poste la germanoj estis deportitaj. En 2002 loĝis en Gakovo 2201 da homoj, (serboj 1805 (82 %), kroatoj kaj jugoslavianoj po 101 (5 %), hungaroj 46 (2 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* ortodoksa preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Aleksa Ŝantiĉ (Sombor)

eta|dekstra|Aleksa Ŝantiĉ situas en la mapo en la verda municipo

**Aleksa Ŝantiĉ,** serbe **Алекса Шантић,** slave **Aleksa Šantić**, hungare **Hadikkisfalu** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Sombor. La vilaĝo prenis la nomon de poeto en 1924.

## Bazaj informoj 
* Alto super marnivelo: 120 m
* Loĝantaro: 2170
* Poŝtkodo: 25212
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Aleksa Ŝantiĉ situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, fervojo Subotica-Sombor preteriras.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1468 en formo *Sara*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1923 la vilaĝo refondiĝis fare de serbaj volontuloj. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Aleksa Ŝantiĉ 2172 da homoj, (serboj 1630 (75 %), kroatoj 129 (6 %), hungaroj 124 (6 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Safari

**Safari** estas retumilo de Apple.

## Operaciaj sistemoj 
Safari funkcias per jenaj operaciaj sistemoj:

### Apple 
* Apple Mac OS X V.10.5 Leopard
* Apple Mac OS X V.10.4.11 aŭ supera

### Windows 
* Windows XP
* Windows Vista
* Windows 7

Minimumaj rekvizitoj: 256 Mb da memoro, procesoro Pentium 500 Mhz aŭ supera.

Safari ne administras propran prokurilon sed tiun uzatan de Internet Explorer.

Kelkaj programoj, interalie CyberDOCS, ne funkcias per Safari.

## Versioj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Senpaga versio estas elŝutebla de:
* http://www.apple.com/safari/

Kategorio:Apple
Kategorio:Mac OS programaro
Kategorio:TTT-legiloj
József Gagyi

**GAGYI József** (gadji) estas rumanuja hungara poeto, sociesploristo naskita en Târgu Mureş la 26-an de aprilo 1953. Li estas la edzo de Katalin Bara, la patro de sociesploristino Ágnes Gagyi.

## Biografio 
József Gagyi la mezlernejon finis en sia naskiĝurbo, la fakon pri hungara-franca lingvoj en Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo en 1978. Li instruis en mezlernejoj de Miercurea Ciuc, Vlăhiţa ĝis marto 1990. Inter 1990 kaj 1996 li estis redaktoro de revuo Művelődés, poste kunlaboranto de KAM kaj de 2002 li estas doktoro, docento de Universitato Sapientia en Târgu Mureş. 

## Verkoj 
**Karnyújtásnyira fémek*, poemoj, Bk., 1987; 
**Egy más mellett élés*. A magyar-román, magyar-cigány kapcsolatokról, studaĵoj, red., Csíkszereda, 1996.
**Jelek égen és földön*. Hiedelem és helyi társadalom a Székelyföldön. Helyzet könyvek. Csíkszereda 1998. 180 p.
**A krízis éve a Székelyföldön: 1949*' Pro Print könyvkiadó Csíkszereda, 2004. 
**Örökített székelykapu*. Hagyomány, örökség, örökségesítés egy székelyföldi faluban. Mentor könyvkiadó Marosvásárhely, 2004.  
**Földosztók, Önellátók, Gyarapodók* – A dekollektivizáció emberei. Mentor Kiadó, Marosvásárhely, 2007.
**Fejezetek Románia 20. századi történetéhez*, Mentor Kiadó, 2009.
## Fonto
*Retpaĝo de aŭtoro http://gagyi.adatbank.transindex.ro/belso.php?a=oneletrajz&k=13  

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj sociologoj
István Ferenczi (geologo)

**Ferenczi István** hungara geologo: Zalatna, 21-a de oktobro 1890 – Washington, 27-a de novembro 1966. 

## Biografio 
Li studis en Universitato Ferenc József (1914) kaj estis asistanto de Gyula Szádeczky-Kardoss ĝis 1918, pli poste li laboris en la Geologia Instituto. Ekde 1937 li instruis en la Universitato de Debrecen kaj estis direktoro de Minerala kaj Geologia Instituto. En 1940–45 en la Universitato de Szeged kaj gvidis la Geologian Instituton. Post la dua mondmilito li elmigris Usonon. Unu jaron li estis en Charlottsville, poste tri jarojn li lekciis en Raleigh.

## Verkoj 
**Zalatna környékének geológiai viszonyai* (Múz. Füz., az Erdélyi Nemzeti Múz. Ásványtárának Értesítője, 1913. II., 1. füzet); 
**Geomorfológiai tanulmányok a Kismagyaralföld D-i öblében* (klny., Bp., 1924); 
**Adatok az Ipoly-medence… földtani ismeretéhez* (A Földtani Int. 1933–35. évi jelentése, II., 1939); 
**A Zempléni szigethegység földtani viszonyai* (A Földtani Int. 1939–40. évi jelentése, I., 1943).
Sándor Ferenczi (arkeologo)

**FERENCZI Sándor** (ferenci) estis rumanuja hungara arkeologo naskita en Zalatna la 1-an de oktobro 1884 kaj mortinta en Sovetunio, ? junio 1945. Li estis patro de István Frenczi kaj historiisto Géza Ferenczi.

## Biografio 
Sándor Ferenczi studis en kolegio Kun en Szászváros, poste en 1912 ekstudis en Universitato Ferenc József, sed pro la unua mondmilito li povis fini nur en 1920. Li havigis diplomon de instruisto pri latino-historio en la Universitato Ferdinand la 1-a. Li laboris en la katedro pri antikscienco kiel praktikanto, asistanto. Li doktoriĝis en 1937. Ekde 1941 li estis konservisto en muzeo, poste universitata bibliotekisto de Koloĵvaro

## Verkoj 
**Az énlaki rovásírásos felirat* (Kolozsvár, 1936); 
**Az egykori Kászonszék régészete. A kászon székelyek letelepülése és eredete* (Kolozsvár, 1938); 
**Cetăti antice din judeţul Ciuc* (‚Csík megye ókori várai’, Kolozsvár 1939); 
**Az erdélyi dákok pénzeiről* (Kolozsvár, 1944); 
**Aşezările dacice din Munţii Orăştiei* (A szászvárosi hegyek oláh települései’, kun Constantin Daicoviciu, Bukarest, 1951).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj arkeologoj
Gmünd (Malsupra Aŭstrio)

**Gmünd** [Gmind] (Malsupra Aŭstrio) estas distrikta ĉefurbo en nordokcidenta Waldviertel (Arbara Regiono).
Gmünd situas sur la 15-a meridiano, rekte limtuŝas Ĉeĥan Respublikon. La unua jarcento de la komunumo estis trankvila. Pli rapidan evoluon alportas nur konstruo de fervoja linio de la imperiestro Francisko Jozefo. Jam la 1-an de novembro 1869 oni malfermas al trafiko la unuan parton Eggenburg-Gmünd-České Budějovice, post du jaroj la linio estas ekspluatata ĝis Prago (Ĉeĥa Respubliko). Ekde tiam prosperis industrio ŝtonhakista, vitrofarista kaj teksa.

## Vidindaĵoj 
eta|La Urboplaco de Gmünd.
**Urba paroĥeja preĝejo**, konstruita en 13-a jarcento estas konsekrita al Sankta Stefano. En la 15-a jarcento la romana preĝejo estis detruita, sed oni denove konstruis ĝin en gotika stilo. Internaĵo de la preĝejo estas trakonstruita en baroka stilo.

**Evangelia preĝejo** estis en la jaro 1911 inaŭgurita. La financan rimedojn pliparte donacis Societo de Gustav Adolf, parte estis kolektitaj per privataj kolektoj.
[eta|Kastelo Gmünd. Enirejo de la [Urboplaco al la Kastelparko.]]
**Kastelo** certe estas la plej malnova konstruaĵo en la urbo. Ĝia aspekto estis kelkfoje ŝanĝata per alkonstruoj kaj trakonstruadoj. Ankaŭ la posedantoj dum la tempo foje ŝanĝiĝis. En 1985 Habsburga-Lotringa havaĵadministrejo vendis la kastelon al loĝeja kompanio. Apuda parko, en kiu oni povas vidi multajn botanikajn unikaĵojn, estis aĉetita de la urba komunumo Gmünd.

**Grafitiaj domoj** sur la urba placo devenas el 16-a jarcento, surprizigaj per multekostaj fasadoj kaj pinakloj.

eta|Preĝejo je la Sankta Koro en Gmünd.

## Muzeoj 
**Malnova urbodomo, urba muzeo** estas en la jaro 1988 renovigita en origina stato kaj nun servanta kiel urba muzeo. Urba muzeo montras la evoluon historian kaj ekonomian de la urbo.

**Malnova forĝejo - muzeo "por enrigardi"** estas tipa malnovstila forĝejo, vivinta precipe per enspezoj por hufumado de ĉevaloj kaj fabrikado de lignaj radoj por veturiloj.

**Muzeo de la ŝtonoj**. Sub la gvida ideo "Ŝtonoj parolas" la muzea parto "Ŝtonhakisto kaj lia gildo" peras vivan superrigardon pri ŝtonhakado kaj arto prilabori ŝtonon de tempo ĉirkaŭ 2000 antaŭ nia erao ĝis fine de 20-a jarcento.

**Vitrofarista muzeo** montras la historion ekde apero de vitrofarejoj en la apudlima aŭstria-ĉeĥa regiono, metiistan ilaron de la vitrofaristoj kaj artproduktojn el 17-a ĝis 20-a jarcentoj.

## Ĝemelurboj 
* : Sarreguemines

## Vidu ankaŭ 
* České Velenice, ĉeĥa najbara urbo
* Halámky
* Tušť
* Vitorazio
* Okcidenta Vitorazio

## Eksteraj ligiloj 
* Naturpark Blockheide , germane
* Sole-Felsen-Bad Gmünd, germane

Kategorio:Urboj de Aŭstrio
Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio
Kategorio:Setlejoj dividitaj pro ŝtatlimo
Kategorio:Setlejoj sur Lužnice
Kategorio:Vitorazio
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Aŭstrio kaj Ĉeĥio
Taĝikoj

eta|Infanoj en tradiciaj vestoj
[eta|Kelkaj taĝikoj el [Afganio]]
**Taĝikoj** estas la loĝantoj de Taĝikio, eta lando en centra Azio, eksa soveta respubliko. La **taĝikoj** parolas la taĝikan lingvon (kaj la rusan) kiu estas lingvo parenca al la persa kaj majoritate estas muzulmanoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kizilbaŝoj


Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Iranlingvaj etnoj
Turkmenoj

[alternative=Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (200).jpg|eta|Mezazia turkmena junulo en tradicia vesto rajdanta ĉevalon de tipo [aĥalteko]]
La **turkmenoj** estas la plej granda etno de la ŝtato Turkmenio, eksa sovetia respubliko en Centra Azio. Ilia lingvo, la turkmena, estas parenca al aliaj tjurkaj lingvoj.

Grandaj malplimultoj de turkmenoj ankaŭ vivas en Rusio (33.500), Azerbajĝano, Taĝikio (20.487), Uzbekio (121.578) kaj en Irano (2 milionoj, el ili ĉirkaŭ 800.000 etnaj turkmenoj en norda Irano), nordokcidenta Afganio (ĉirkaŭ 400.000 en la provincoj Faryag kaj Baghlan). Signifaj turkmenaj malplimultoj ankaŭ ekzistas en nordokcidenta Irako (ĉ. 300.000), en norda Sirio kaj eta malplimulto en Jordanio. Proksimume 150.000 turkmenoj ankaŭ vivas en la anatolia parto de Turkio.

La turkmenoj de Turkmenio parolas kaj la turkmenan kaj rusan lingvojn la ĉefa kredo de turkmenoj estas islamo kaj poste la ortodoksa kristanismo.

## Vidu ankaŭ 
* Turkmena kuirarto

Kategorio:Etnoj en Azio

Kategorio:Tjurklingvaj etnoj
Gmünd

**Gmünd** [gmind] (de la germana vorto *Gemünde,* kiu signifas "riverbuŝo") estas la nomo de:

* Schwäbisch Gmünd, Germanio
* Gmünd (Malsupra Aŭstrio), Aŭstrio
* Gmünd en Karintio, Aŭstrio
Kirgizoj

alternative=Kyrgyz people.png|eta|Kelkaj famaj Kirgizoj
[eta|Kirgiza knabino el vilaĝo en [Van province]]
La **kirgizoj** estas la plej granda etno loĝanta en Kirgizio (eksa respubliko de USSR) kun pli ol 5 milionoj da homoj enlande aŭ eksterlande ĉefe en Rusio pro laboro. La lingvoj de la kirgizoj estas kaj la kirgiza kaj la rusa pro devigo paroli la rusan dum la sovetia epoko. La plimulto de la kredantoj estas muzulmanoj kaj minoritate ortodoksaj kristanoj.

Loĝante ankaŭ en Ŝinĝango, **ĥalĥazoj** estas agnoskitaj kiel unu el 55 nacimalplimultoj en Ĉina Popola Respubliko.

## Vidu ankaŭ
* Epopeo de Manas

## Referencoj 
Kategorio:Etnoj en Azio

Kategorio:Tjurklingvaj etnoj
István Ferenczi (arkeologo)

**FERENCZI István** (ferenci) estis rumanuja hungara arkeologo naskita en Kluĵo la 15-an de aprilo 1921 kaj mortinta en  Kluĵo la 8-an de majo 2000. Li estis filo de arkeologo Sándor Ferenczi, pli aĝa frato de historiisto Géza Ferenczi. 

## Bioliografio 
Post la fino de la reformita kolegio de Kluĵo István Ferenczi studis la fakojn pri historio-geografio Bolyai Tudományegyetem kaj li estis unue asistanto kaj iom da tempo li laboris en la Historia Instituto de Kluĵo, poste de 1963 li estis sekciestro de Historia Muzeo de Kluĵo. Li publikis unue en revuo Erdélyi Múzeum (1941-43). Liaj studoj aperis en hungara, rumana, germana, itala, angla, franca lingvoj en revuoj: *Acta Musei Napocensis*, *Apulum*, *Crisia*, *Dacia*, *Tibiscus*, *Sargetia*, *Fasti Archaeologici*, *Revista Muzeelor şi Monumentelor*.

## Verkoj ĉefaj 
**Régészeti megfigyelések a Limes Dacicus észak-nyugati szakaszán* (ETF 129. Kv. 1941);
**Csíkkarcfalvi régiségek* (ETF 165. Kv. 1943); 
**Micia* (kun Oct. Floca kaj L. Mărghitan, en rumana lingvo, Déva 1970).

 

Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Kategorio:Mortintoj en Rumanio
Popoloj de Sovetunio

La **Popoloj de Sovetunio** estis centoj ene de 15 sovetiaj respublikoj: Rusio, Ukrainio, Belorusio kaj Moldavio (orient-eŭropaj respublikoj), Litovio, Latvio, Estonio (baltaj respublikoj), Armenio, Azerbajĝano kaj Kartvelio en Kaŭkazio. Kazaĥio, Uzbekio, Taĝikio, Kirgizio, Turkmenio en centra Azio.

La ĉefaj popoloj estis rusoj, ukrainoj, belorusoj, latvoj, litovoj, estonoj, armenoj, kazaĥoj, taĝikoj, uzbekoj, moldavoj, kirgizoj, azeroj, turkmenoj, ĉuvaŝoj, ĉeĉenoj, judoj kaj multaj aliaj.

## Lingvoj 
Preskaŭ ĉiuj popoloj havas sian propran lingvon multaj el ili uzas la kirilan alfabeton kvankam la lingvo ne apartenas al la slava familio (la lingvo de la centraziaj respublikoj) pro influo de la rusigo dum la stalina diktaturo. Moldavoj parolas la rumanan en moldava varianto. Litovoj kaj latvoj parolas baltajn lingvojn, estonoj ugrofinnan lingvon, parenca al la finna kaj hungara lingvoj.

## Religio 
La plimulto apartenas al la ortodoksa religio en Rusio, Ukrainio, Belorusio, Moldavio kaj rusoj loĝantaj en eksaj sovetiaj respublikoj; islama en kelkaj partoj de Rusio (Tartario kaj Ĉeĉenio) kaj la centraziaj respublikoj, juda (la juda komunumo kun centoj da miloj), armena apostola en Armenio, Kartvelio kaj Azerbajĝano kaj uniataj katolikoj en Ukrainio.
Francaj Antiloj

eta
La **Francaj Antiloj** estas insuloj en Karibio (Ameriko) kiuj historie estis konkeritaj kaj nuntempe apartenas al Francio ne kiel kolonioj sed kiel transmaraj departementoj. Ili estas Martiniko, Gvadelupo, Saint-Barthélemy kaj Saint-Martin (la franca parto de la insulo Sent-Martino, kies alia parto apartenas al Nederlando).
La plimulto de ĝiaj enloĝantoj estas afrikdevenaj aŭ francoj, estas katolikoj aŭ luteranoj kaj parolas la francan aŭ kreolan lingvojn. Tiuj ĉi insuloj estas "tera paradizo" por pluraj miloj da turistoj kiuj vizitas ilin ĉiujare, sed ankaŭ frontas gravajn sociajn problemojn, interalie ĉar ilia ekonomio ankoraŭ funkcias sub novkoloniisma planteja modelo.

## Eksteraj ligiloj 
* Bilanco pri la ĝenerala striko en Francaj Antiloj , el Sennacieca Revuo, 2009.

Kategorio:Antiloj
Antiloj
Ukazo

**Ukazo**  (dekreto) estis edikto en la cara Rusio, fare de la cara registaro, ekz pri la ortodoksa eklezia gvidanto (patriarĥo), kun leĝa forto.

Post la oktobra revolucio, la registaraj ediktoj estis nomumitaj "dekreto" *(декрет)*.

Laŭ konstitucio de la Rusia Federacio el 1993, *ukazo* estas dekreto de prezidento kun leĝa forto, sed li/ŝi ne rajtas malvalidigi ekzistantajn leĝojn, sen aprobo de la dumao.

## Referencoj 
Kategorio:Juro en la Rusia Imperio
Kategorio:Sovetia juro
Kategorio:Juro en Rusio
Kategorio:Fontoj de juro
Géza Ferenczi

**FERENCZI Géza** (ferenci) estas rumanuja hungara arkeologo, muzeologo naskita en Kluĵo la 22-an de junio 1924 kaj mortis en Odorheiu Secuiesc la 24-an de februaro 2007. Li estas filo de Sándor Ferenczi, pli juna frato de István Ferenczi. Li estas la patro de verkistino Enikő Ferenczi.

## Biografio 
Géza Ferenczi post la fino de la reformita kolegio en sia naskiĝurbo havigis diplomon pri historio en Bolyai Tudományegyetem de Kluĵo. Inter 1954 kaj 1974 li estis direktoro de la muzeo Haáz Rezső Múzeum, de 1976 muzeologo en muzeo de Csíki Székely Múzeum. Li esploris ĉefe la historion de la Sikullando. Li publikis pri daka-roma kaj mezepoka arkeologio, pri etnografio en rumana, hungara kaj germana fakrevuoj plejparte kune kun sia pli aĝa frato. Li publikis en Korunk (1971-72) pri epoko de Árpád kaj en Keresztény Magvető (1971-72) pri runskribaĵoj de Énlaka. Kune kun sia frato li pritraktis la trovitaĵojn de sikulalaj runskribaĵoj en volumo *Művelődéstörténeti tanulmányok* (1979).

## Fonto 
* RMIL

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Cabaiguán

**Cabaiguán** estas municipo de Sancti Spíritus, provinco en la centra regiono de Kubo. La plimulto de la  loĝantoj de Cabaiguán estas posteuloj de miloj da hispanoj el Kanariaj Insuloj, kiuj enmigris en Kubon dum la hispana interfrata milito de 1936 ĝis 1939.

Kategorio:Urboj de Kubo
Kategorio:Provinco Sancti Spíritus
Oĉakiv

**Oĉakiv** (; ) estas ukrainia havenurbo en Mikolajeva provinco, kun ĉ. 10.000 loĝantoj. 

Oĉakiv estis fortikaĵo de la Otomana Imperio ĉe la kunfluo de Dnepr-Bug-Liman, ĝis ĝin konkeris Rusio en 1788.

La fama fabela rajdado sur kanonkuglo de Barono Münchhausen okazis ĉe konkero de la fortikaĵo.

Kategorio:Urboj en Mikolajeva provinco
Kategorio:Havenurboj de Ukrainio
Potjomkina ŝtuparo

eta|300px|Potjomkina ŝtuparo sur poŝtkarto el la 19-a jc.
La **Potomkina ŝtuparo** () estas subĉiela ŝtuparo kun 192 ŝtupoj en la ukrainia havenurbo Odeso ĉe la Nigra maro.

La ŝtuparo longas 142 m kaj kondukas de la interna urbo al la haveno. Ĝi estis konstruita perspektive: sube ĝi larĝas , plej supre , tiel oni povas rigardi ĝin - de la supra parto - kiel samlarĝan sur la tuta longo. Se oni rigardas ĝin desube, ĝi ŝajnas esti plo longa ol en realo. La ŝtuparo havas altodiferencon de 30m kaj havas dek platpartojn.

## Historio 
La ŝtuparo estis konstruita de 1837 ĝis 1841 fare de arkitekto Francesco Boffo.

Ĝi iĝis konata internacie ekde 1925 danke al filmo de Sergej Eisenstein „kirasŝipo Potjomkin“, en kiu grava sceno estas kiam infanĉaro subrulas la ŝtuparon.

## Vidu ankaŭ 
* Funikularo de Odeso
* Prizrak brodit po Evrope, filmo kiu same montras masakron sur la ŝtuparo

## Eksteraj ligiloj 
* 192 ŝtupoj - foto-raportaĵo 

Kategorio:Ŝtuparoj
Kategorio:Konstruaĵoj en Odeso
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1840-1849
Kategorio:Aperis en 1841
Baĉki Monoŝtor

**Baĉki Monoŝtor,** serbe *Бачки Моноштор [baĉki monoŝtor],* slave *Bački Monoštor,* kroate **Monoštor**, hungare **Monostorszeg** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Sombor.
eta|dekstra|Baĉki Monoŝtor situas en la mapo en la verda municipo
eta|dekstra|Preĝejo de Baĉki Monoŝtor

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 3920
* Poŝtkodo: 25272
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Baĉki Monoŝtor situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Danubo-branĉo, fine de ĉefvojo de Bezdan. Sombor troviĝas 15 km-ojn for.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj slava fortikaĵo estis kontraŭ la Danubo-branĉo. La hungaroj en 896 okupis ĝin kaj iĝis urbo kaj departementejo en 1000, kies nomo estis **Bodrog** (ne miskomprenu kun la rivero). Ankaŭ monaĥejo formiĝis tie. En 1241 la tataroj okupis la fortikaĵon kaj tute detruis ĝin. La turkoj faris senhoma la urbon. Nur en la 18-a jarcento iomete for kroatoj, germanoj kaj hungaroj fondis vilaĝon. En 1910 loĝis en Monostorszeg 5690 da homoj, (kroatoj en majoritato, germanoj kaj hungaroj en minoritato). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Apatin, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 1944 la rifuĝinta germana armeo sensukcese volis bruldetrui la vilaĝon. Memore al tio la preĝejo iĝis kermesejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika pilgrimloka preĝejo omaĝe al apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo

## Famuloj 
En la iama Monostorszeg naskiĝis:
* pastro-agronomo Sámuel Mokry
* hidrologo Endre Mokry.

## Komunumoj pri *monostor* en Hungara reĝlando 
(Monostor signifas: abatejo.)

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Somera Olimpiko 1896/lukto

maldekstra|75px
eta|Antaŭ finalo, maldekstre Schuhmann

Lukto dum Somera Olimpiko 1896 okazis 10-a kaj 11-a de aprilo. Partoprenis kvin (5) sportistoj el kvar ŝtatoj. Krom du Greko, ceteraj sportistoj prartoprenis en aliaj sportoj.

Ne ekzistas divido per maso. Kaj reguloj estis simila al hodiaŭa klaskika lukto, sed ne estis limtempo por unuobla duelo. Oni permesas kelkaj kaptgambo.

## Wyniki 
### kvaronfinalo 
En unua duelo luktas greko Stephanos Christopoulos kaj hungaro Momcsilló Tapavicza. venkis greko, ĉar hungaro unua estis laca kaj subigis.

En dua duelo antaŭa triobla olimpika ĉampiono en gimnastiko, germano Carl Schuhmann senprobleme venkis ĉampionon en halterlevo Launceston Elliot.

Dua greko Georgios Tsitas havis feliĉan sorton.

### duonfinalo 
Schuhmann sen duelo.

Duelo inter du grekoj. Venkis Tsitas

### finalo 
Finala duelo komencis 10-a de aprilo, sed post 14 minoutoj estis interrompita pro krepusko. Duelo estis finigita 11-a de aprilo. Kaj venkis Schuhmann.

## Medaloj
Béla Lukács

**LUKÁCS Béla** [lukaĉ bela] estis hungara politikisto kaj ministro naskita la  en Zalatna kaj mortinta la 7-an de januaro 1901 en Budapeŝto.
eta|Béla Lukács

## Biografio 
Béla Lukács pristudis juron en Budapeŝto kaj laboris kelkajn jarojn ĉe la financkortumo, poste en la financministerio. En 1872 li iĝis deputito Deákpartia. En 1886 li iĝis la prezidanto-direktoro de reorganizitaj Hungaraj Ŝtatfervojoj, ekde 1884 kun titolo kaj karaktero ministerikonsilanta, de 1887 ŝtatsekretario pri publiklaboraj kaj trafikaj aferoj, resp. de 1889 komercafera ŝtatsekretario. De la 16-a de julio 1892 ĝis la 15-a de januaro 1895 li estis ministro pri komercaferoj en registaroj de Gyula Szapáry kaj Sándor Wekerle. En la 1900-jara mondekspozicio de Parizo li estis la registarkomisaro de la hungara sekcio. La 16-an de majo 1899 oni elektis lin vicprezidanto de la Liberala Partio. Li memmortigis.

## Verkoj 
* *A magyar keleti vasút* (Kolozsvár, 1870);
* *Az 1848 – 49-iki pénzügy* (Pest, 1871);
* *Ausztria és Magyarország pénzügyei és adórendszere* (Bp., 1876);
* * Államháztartás és adózás Angol- és Franciaországban* (Bp., 1884; li ricevis la grandpremion de MTA pro ĝi).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri komerco
Kategorio:Hungaraj ministroj pri transporto
Kategorio:Hungariaj armenoj
Sándor Pataky

**PATAKY Sándor** estis rumanuja hungara pentristo. Li naskiĝis en Arad la 26-an de julio 1880 kaj mortis samloke la 22-a de marto 1969.

## Biografio 
En 1901 Sándor Pataky studis en Modeldesegnlernejo de Budapest ĉe majstroj Bertalan Székely, Gyula Aggházy, Róbert Nádler. Li studvojaĝis en Vieno, Dresdeno, Venecio, Florenco kaj Munkeno. Dum la unua mondmilito li servis en la fronto de Balkano kaj li pentris portretojn pri la militkaptitoj. En 1921 li laboris en Artistkolonio de Baia Mare kaj en Baia Sprie. En 1929 li laboris en Tapolca.

## Ekspozicioj 
* Arad, Temeŝvaro, Oradea, Kluĵo, Braŝovo.
* 1969 - retrospektiva ekspozicio, Arad.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Pataky, S
Pataky, S