open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vuk Karadžić

**Vuk Stefanović Karadžić** (Вук Стефановић Караџић) (naskiĝis la 7-an de novembro 1787, mortis la 7-an de februaro 1864) − serba pensiisto, verkisto kaj sciencisto de la 19-a jarcento.

Li reformis ortografion kaj skribon - cirilan alfabeton kaj enkondukis al la serbokroata lingvo la principon *Skribu tiel kiel vi diras, legu tiel kiel estas skribite*. Fiksitaj de li principoj validas ĝis nun. Li verkis la unuan vortaron de la serba lingvo (la unua eldono 1818, la dua 1852) imitante jam ekzistantan en la scienco *Słownik języka polskiego* (Vortaro de la pola lingvo) de Samuel Linde. Ankaŭ tradukis Novan testamenton (1847). Li havas signifan kontribuon al la serba antropologio kaj etnografio. Lia portreto troviĝas en dekdinara monbileto.

## Vidu ankaŭ 
* Ljudevit Gaj, ortografia pioniro de la kroata lingvo

Kategorio:Literaturo de Serbio
Kategorio:Serboj
Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de novembro
Kategorio:Mortintoj la 7-an de februaro
6505 Muzzio

'*6505 *Muzzio''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  elde la Observatorio Félix Aguilar en la provinco de San Juan (Argentino).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la argentina astronomo Juan Carlos Muzzio, direktoro de la Instituto pri Astrofiziko de La Plata.

## Orbito 
Kun granda duonakso de preskaŭ ekzakte 3,2 , ĝi orbitas ĉe la konvencia limo inter la "meza" kaj la "ekstera" asteroida zono.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio Félix Aguilar
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1976
Salomon Luria

**Salomon ben Jechiel LURIA** (hebree: שלמה לוריא), (naskiĝis en 1510 en Brześc Litewski, mortis la 7-an de novembro 1573 en Lublin) estis aŝkenaza rabeno, konanto kaj komentisto de halaĥo kaj Talmudo, kabalisto.

## Vivo 
Lia familio devenis de Alzaco. Li estis filo de rabeno kaj talmudisto de Słuck. Unue lernis en Poznań ĉe sia avo, poste en Lublin kaj pliposte en juda lernejo en Ostróg (Rivna provinco) ĉe rabeno Kalman Haberkasten, kies filinon Lipka nuptis.

Salomon Luria komence estis rabeno en Bresto kaj poste superulo de la juda lernejo en Ostróg. Li estis ĉefa rabeno en Volinio. En 1555 iĝis ĉefa rabeno en Lublin, kaj en 1567 pola reĝo Sigismondo la 2-a atribuis al li la titolon rektoro de la tiutempa juda lernejo.

Li estis enterigita en juda tombejo en Lublin.

Honore al li oni nomis en Lublin la plej grandan kaj ĉefan sinagogon de juda komunumo.

## Vidu ankaŭ 
* Jicĥak Kaduri
* Baal Ŝem Tov
* Gershom Scholem
* Gaono de Vilno

Kategorio:Polaj rabenoj
Kategorio:Talmudistoj
6810 Juanclariá

'*6810 *Juanclariá'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  elde la Observatorio Félix Aguilar en la provinco de San Juan (Argentino).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la argentina astronomo *Juan José Clariá Olmedo'', direktoro de la Observatorio de Kordobo inter 1995 kaj 1998, fakulo pri la strukturo de la galaksioj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio Félix Aguilar
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1969
Péter Fehérvári

**FEHÉRVÁRI Péter** [fehe:rva:ri] estas rumania hungara aktoro, kantisto, dancisto. Li naskiĝis en Sfântu Gheorghe la 17-an de marto 1983. 

## Biografio
Péter Fehérvári akiris diplomon de aktoro en UBB de Kluĵo en 2005. Li estas ano de la movarta teatro Studio M de Sfântu Gheorghe.

## Fontoj
* *Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj kantistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj dancistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
András Sófalvi

**SÓFALVI András** [so:falvi] estas rumania hungara muzeologo, arkeologo, lokhistoriisto. Li naskiĝis en Odorheiu Secuiesc la 22-an de aŭgusto 1973. 

## Biografio
András Sófalvi akiris diplomon pri arkeologio-historio en ELTE de Budapeŝto en 2000. Inter 1998 kaj 2002 li laboris en Hungario, poste li laboras en la Muzeo Haáz Rezső de Odorheiu Secuiesc. Liaj esplortemoj estas: la mezekoka historio de Sikullando kaj Transilvanio] kaj la Sud-Transdanubio dum la popolmigradoj kaj en mezepoko. 

## Fontoj
**Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2010.
*Biografiaj indikoj

Kategorio:Rumanujaj hungaraj arkeologoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj muzeologoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj lokhistoriistoj
PSY (kantisto)

**Bak Ĝe-sang** (Hangul: 박재상, Korea latinigo: Park Jae-sang) (naskiĝis ) estas sud-korea repisto, plej bone konata sub sceneja nomo, **PSY** [sai] (Hangul: 싸이). Lia stilo konsideratas esti parto de la ĝenro K-popo, mallonge por «korea popmuziko».

## Diskaro 
### Albumoj 
### Unuopaĵoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* PSY - GANGNAM STYLE (강남스타일) M/V
* PSY - GENTLEMAN M/V 

Kategorio:Repkantistoj
Kategorio:Sudkoreaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 31-an de decembro
Mihály András

**ANDRÁS Mihály** [andra:ŝ] estas rumania hungara popopoldancisto, koreografo. Li naskiĝis en Beclean (Bistrița-Năsăud) la 7-an de julio 1964. 
## Biografio
Mihály András akiris diplomon de koreografo en 1993 en Hungara Dancarta Altlernejo de Budapeŝto. Li instruas popoldancon de 1979. De 1985 li iĝis profesia dancisto de Ŝtata Ensemblo *Vadrózsák* de Sfântu Gheorghe, de 1988 li estis organizinto kaj dancisto de Ensemblo Stúdió Néptánc kaj de 1995 gvidanto de Hargita Nemzeti Székely Népi Együttes de Miercurea Ciuc.
## Fontoj
**Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj koreografoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj dancistoj
Universitato de Havajo

eta|300ra|
La **Universitato de Havajo** (, mallongigite UH) estas publika, co-eduka kolegio kaj universitata sistemo kiu asignas akademiajn titolojn de bakalaŭro, magistro kaj doktoro. Ĝi konsistas el tri universitataj kampusoj, sep kampusoj de komunumaj kolegioj, centro de profesia trejnado, tri universitataj centroj, kvar edukaj centroj kaj diversaj aliaj esploroj instalaĵoj distribuita tra ses insuloj en la usona subŝtato de Havajo. La ĉefa administra oficejo situas en universitata kampuso en la kvartalo Manoa de la urbo Honoluluo.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la Universitato de Havajo (angle)

Kategorio:Universitatoj en Havajo
Kategorio:Honoluluo
Observatorio Bassano Bresciano

La **Observatorio Bassano Bresciano** estas astronomia observatorio situanta en la komunumo de Bassano Bresciano en provinco de Breŝo, Italio. Ĝia MPC-kodo estas **565**.

Ĝi estis oficiale inaŭgurita la . Tamen, ĝiaj unuaj agadoj datiĝas de 1983, kiam estis publikigita en la *Minor Planet Circulars* astrometriaj mezuroj faritaj per teleskopo kun spegulo de 15&nbsp;cm de diametro.

## Instrumentoj 
La ĉefa instrumento estas Schmidt-teleskopo de 42&nbsp;cm de diametro, kun korekta plato de 32&nbsp;cm de diametro kaj fokusa distanco de 100&nbsp;cm. Ĝi estas sur evatoriala montaĵo, komandata per komputilo kaj sub kupolo de 5 metroj. Ĝi ekfunkciis en 1989 kaj, de tiam, estis iom post iom plibonigita. Hodiaŭ la observatorio estas plene aŭtomata kaj motor-hava, tio estas, ke ĝi povas aŭtomate labori tranokte sen homa ĉeesto kaj esti teleregata. Sur ĉi-tiu teleskopo estas kamerao kun lumkaptilo CCD *Starlight HX516*.

La observatorio ankaŭ havas  de 25&nbsp;cm de diametro kaj fokusa distanco de 130&nbsp;cm.

## Agado 
La observatorio estas malfermita al la publiko je okazo de gravaj astronomiaj eventoj.

Post longa tempo, dum kiu la ĉefaj esploroj temis pri astrometrio de la asteroidoj kaj kometoj, la observatorio praktikis la fotometrion de asteroidoj kaj de . En 2011, la observatorio kuniĝis al la "*Gamma-ray Coordinates Network*", reto da observatorioj, kiuj ricevas noticojn pri  per satelitoj kapablaj detekti gama-radiadojn. Ankaŭ en 2011, la observatorio komencis esplorojn pri supernovaoj, kaj, ekde januaro 2012, aniĝis al la *Italian Supernovae Search Project*.

## Malkovroj 
## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*   oficiala TTT-ejo de la observatorio
*   Osservatorio Bassano Bresciano, el la paĝaro de *Italian Supernovae Search Project*

Bassano Bresciano
Kategorio:Provinco Brescia
Árpád Gál

**GÁL Árpád** [ga:l] estis rumania hungara komponisto, dirigento. Li naskiĝis en Odorheiu Secuiesc la 8-an de aŭgusto 1935 kaj mortis en Miercurea Ciuc la 6-an de septembro 1972.
## Biografio
Árpád Gál akiris diplomon pri muzikkomponado kaj de dirigento en 1965 en Konservatorio Gheorghe Dima de Kluĵo. Li estis de 1970 la dirigento kaj komponisto de Hargita Dal- és Táncegyüttes de Miercurea Ciuc.

## Fontoj
*Hungara vikipedio

Kategorio:Rumanujaj hungaraj dirigentoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Jonkvilo

La **Jonkvilo** (*Narcissus jonquilla*) estas floro el la genro de la narcisoj (*Narcissus*) el la familio de la Amarilidacoj (Amaryllidaceae). La botanikisto John Blanchard metis ĉi tiun specion en la sekcio *Jonquillae*.
eta|maldekstra|Jonkviloj
eta|maldekstra|Jonkviloj

## Priskribo 
La jonkvilo estas svelta narciso, kiu povas atingi alton ĝis 40 centimetroj kaj per tio estas unu el la plej longaj narcisoj.

eta|maldekstra|Jonkviloj

Kategorio:Amarilidacoj
Centra provinco de Kenjo

La **centra provinco** (svahile *Mkoa wa Kati*, angle *Central Province*) estis unu el sep provincoj de Kenjo, ĝis ĉiuj provincoj laŭ nova konstitucio de aŭgusto 2010 malfondiĝis. La provinco kovris areon de 13 236 kvadrataj kilometroj kaj laŭ kalkulo de 2007 ĝi havis 4 145 000 loĝantojn, kio rezultigas loĝdenson de 313 homoj po kvadrata kilometro. Administra centro estis la urbo Nyeri. La provinco plu dividiĝis je sep distriktoj.

Kiel la nomo indikas, la areo de la eksa provinco situis en la centro de la lando, norde de la nacia ĉefurbo Najrobio. La averaĝaj temperaturoj pro la pli alta situo iom pli malvarmas ol en aliaj partoj de la lando. La teritorio de la antaŭa centra provinco estis kaj plu estas signifa kafokultiva regiono.

Kategorio:Provincoj de Kenjo
Fiŝaro

[eta|dekstra|Tiuj [akanturedoj estas en fiŝaro. Ili naĝas iome sendepende, sed tiele ili restas konektataj, formante socian grupon.]]
[eta|dekstra|Tiuj [blustria lutjano|blustriaj lutjanoj estas en lerneja fiŝaro. Ili naĝas ĉiuj en la sama direkto laŭ kunordigita sistemo.]]
En biologio, ĉiu ajn grupo de fiŝoj kiuj restas kune pro sociaj tialoj estas **fiŝaro**, kaj se la grupo naĝas krome en la sama direkto laŭ kunordigita sistemo, ili estas menciataj en kelkaj lingvoj kaj de kelkaj fakuloj kiel **lerneja fiŝaro**. Ĉirkaŭ unu kvarono de fiŝoj ariĝas siajn tutajn vivojn, kaj ĉirkaŭ unu duono de fiŝoj ariĝas parton de siaj vivoj.

Fiŝoj ricevas multan profiton el ariĝada kutimaro kaj ĉefe defendon kontraŭ predantoj (danke al pli bona predantodetektado kaj per solvo de la ŝanco de individua kapto), plibonigante la sukceson en manĝado, kaj pli altan sukceso trovi partneron. Verŝajne la fiŝoj ankaŭ profitas el la armembreco danke al pliiganta efiko en hidrodinamiko.

Fiŝoj uzas multajn trajtojn por elekti arpartenrojn. Ĝenerale ili preferas pli grandajn fiŝarojn, fiŝarajn partnerojn de siaj propraj specioj, fiŝarajn partnerojn similajn laŭ grando kaj aspekto al ili mem, sanajn fiŝarajn partnerojn, kaj parencajn (se agnoskataj).

La "rarefiko" permesas ke ĉiu ajn fiŝarmembro kiu elstaras pro aspekto estu prefere celita de predantoj. Tio povas klarigi kial fiŝoj preferas ariĝi kun individuoj kiuj similas al si mem. La rarefiko tiele tendencu homogenigi la fiŝarojn.

## Priskribo 
[eta|dekstra|Subakva filmeto de fiŝaro de haringoj migrantaj je alta rapideco al siaj ovodemetejoj en la [Balta Maro]]
**Aligaĵo** de fiŝoj estus la ĝenerala termino por kolekto de fiŝoj kiuj ariĝis kune en iu loko. Fiŝaliĝoj povas esti ĉu strukturitaj aŭ nestrukturita. Nestrukturita aligaĵo povus esti grupo de miksitaj specioj kaj grandoj kiuj ariĝis hazarde ĉe iu loka resursofonto, kiaj de manĝo aŭ de nestolokoj.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Camazine S, Deneubourg JL, Franks NR, Sneyd J, Theraulaz G kaj Bonabeau E (2003) *Self-Organization in Biological Systems.* Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11624-2 – especially Chapter 11
* Godin, JJ (1997) *Behavioural Ecology of Teleost Fishes* Oxford University Press. ISBN 978-0-19-850503-7
* Krause, J (2005) *Living in Groups* Oxford University Press. ISBN 978-0-19-850818-2
* Partridge BL (1982) "The structure and function of fish schools" *Scientific American*, **246**(6) 114–123.
* Pitcher TJ kaj Parish JK (1993) "Functions of shoaling behaviour in teleosts" In: Pitcher TJ (eld) *Behaviour of teleost fishes*. Chapman and Hall, New York, pp 363–440
* Wootton, RJ (1998) *Ecology of Teleost Fishes* Springer. ISBN 978-0-412-64200-5

Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Etologio
Marborda provinco de Kenjo

La **marborda provinco** (svahile *Mkoa wa Pwani*, angle *Coast Province*) estis unu el sep provincoj de Kenjo, ĝis ĉiuj provincoj laŭ nova konstitucio de aŭgusto 2010 malfondiĝis. La provinco kovris areon de  kvadrataj kilometroj kaj laŭ kalkulo de 2007 ĝi havis    loĝantojn, kio rezultigas loĝdenson de po 33 homoj laŭ kvadrata kilometro. Administra centro estis la urbo Mombaso. La provinco plu dividiĝis je sep distriktoj.

Kiel la nomo indikas, la areo de la eksa provinco situis ĉe la marbordo de la Hinda Oceano, en la sudoriento de la lando. La loĝantoj apartenas al la miĝikendaoj, la svahiloj kaj al multaj pliaj etnoj. 

## Setlejoj
* Faza
* Mwabaya Nyundo
Orienta provinco de Kenjo

La **orienta provinco** (svahile *Mkoa wa Mashariki*, angle *Eastern Province*) estis unu el sep provincoj de Kenjo, ĝis ĉiuj provincoj laŭ nova konstitucio de aŭgusto 2010 malfondiĝis. La provinco kovris areon de 154 354 kvadrataj kilometroj kaj laŭ kalkulo de 2008 ĝi havis 5 456 190 loĝantojn, kio rezultigas loĝdenson de po 35 homoj laŭ kvadrata kilometro. Administra centro estis la urbo Embu (Kenjo). La provinco plu dividiĝis je dek tri distriktoj.

Kiel la nomo indikas, la provinco situis tendence en la oriento de la lando, almenaŭ oriente de la nacia ĉefurbo Najrobio. *Pli* oriente tamen ankoraŭ situis la nordorienta provinco de Kenjo, lime de Somalio kaj ne vere pli norde ol la orienta provinco. Ĉe la norda flanko la areo de la eksa orienta provinco limis je Etiopio.

## Vidu ankaŭ 
* Isiolo

Kategorio:Provincoj de Kenjo
Embu

**Embu** povas temi pri
* la urbo Embu en  aŭ
* la urbo Embu en .

En iuj lingvoj, ankaŭ la etno de *embuoj* respektive la *embua lingvo* el la bantua lingvaro, ambaŭ rilataj al la regiono de la kenja urbo, simple nomatas *Embu*.
6506 Klausheide

'*6506 *Klausheide'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de la Monto Palomar en kantono San Diego, norde de San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la germana mineralogiisto kaj geokemiisto *Klaus Heide'', profesoro ĉe la Friedrich-Schiller-Universitato Jena. Li aplikis teknikojn per elsendoj de gasoj kaj mas-spektroskopio por la studoj de la tektitoj, de la alfrapaj vitraĵoj kaj de la ŝtonaj meteorŝtonoj. Li faris gravaj esploroj pri la veterdisfalo de la meteorŝtonoj trovitaj sur tero.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
Nordorienta provinco de Kenjo

La **nordorienta provinco** (svahile *Mkoa wa Kaskazini-Mashariki*, angle *North-Eastern Province*) estis unu el sep provincoj de Kenjo, ĝis ĉiuj provincoj laŭ nova konstitucio de aŭgusto 2010 malfondiĝis. La provinco kovris areon de 126 186 kvadrataj kilometroj kaj laŭ kalkulo de 2008 ĝi havis 1 410 342 loĝantojn, kio rezultigas loĝdenson de po 11 homoj laŭ kvadrata kilometro. Administra centro estas la urbo Garissa. La provinco plu dividiĝis je kvar distriktoj.

Kiel la nomo indikas, la provinco situis en la oriento de la lando, ankoraŭ pli oriente ol la orienta provinco de Kenjo, kiu ja orientas de la nacia ĉefurbo Najrobio, sed fakte troviĝas en la oriente centra landoparto. Norde la nordorienta provinco limis je Etiopio, oriente je Somalio. La plej multaj loĝantoj etne estis somaloj. La averaĝa klimato de la provinca teritorio estas seka kaj varmega.

Kategorio:Provincoj de Kenjo
6577 Torbenwolff

'*6577 *Torbenwolff'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Schelte J. Bus elde la Observatorio de la Monto Palomar en kantono San Diego, norde de la urbo San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la dana mara biologo *Torben Wolff'', kiu partoprenis al la Profundaj Maraj Galateaj Ekspedicioj Ĉirkaŭ la Mondo (1950–1952) kaj aliaj gravaj oceanaj ekspedicioj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
Embu (Kenjo)

**Embu** estas urbo de la afrika ŝtato Kenjo. Ĝi situas ĉe la suda flanko de la Monto Kenja, la dua plej granda monto de Afriko, kaj estas la administra centro de la orienta provinco de Kenjo. La urbo laŭ la stato de 1999 havis 41 092 loĝantojn. Embu situas proksimume 120 kilometrojn nordoriente de la nacia ĉefurbo Najrobio.

Kategorio:Urboj de Kenjo
6579 Benedix

'*6579 *Benedix'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Gretchen K. Benedix'', konservistino de la kolekto da meteorŝtonoj en la Muzeo pri natura historio de Londono. Ŝiaj studoj pri la "primitivaj akondritoj" provizis novajn informojn pri la procezoj de fandiĝo kaj alfrapo ĉe la malgrandaj planedoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981
Marpoluado

[eta|300px|dekstra|Dum Marpoluado povas esti evidenta, kiel ĉe [marrubo montrita tie, estas ofte la nevideblaj poluantoj kiuj kaŭzas plej damaĝon.]]

**Marpoluado** okazas kiam damaĝa, aŭ eventuala damaĝa efiko, povas rezulti el la eniro en la oceano de kemiaĵoj, industria, agrikultura aŭ rezideja rubo, bruo, aŭ el la etendo de invadaj organismoj. Plej fontoj de marpoluado estas entere bazataj, sed povas deveni ankaŭ el ŝipoj. La poluado ofte devenas el nepreciza fonto, kiaj el agrikultura fluo kaj vento kiu blovas rubaĵojn kaj polvon.

Multaj eventualaj toksaj kemiaĵoj algluiĝas al fajnaj eroj kiuj estas prenataj de planktono kaj bentosaj animaloj, plej el kiuj estas ĉu ujoj aŭ filtromanĝantoj. Tiele la toksaĵoj koncentriĝas ene de la oceanaj manĝoĉenoj. Multaj eroj kombiniĝas kemie sen oksigeno, kio kaŭzas ke estuaroj iĝas senoksigenaj.

Kiam pesticidoj estas aligitaj al la mara ekosistemo, ili tuj estas enmetitaj al la maraj manĝoretoj. Post tio, tiuj pesticidoj povas kaŭzi mutaciojn, same kiel malsanojn, kiuj povas esti damaĝaj al homoj same kiel al la tuta manĝoreto.

Venenaj metaloj povas ankaŭ esti enmetitaj en la maraj manĝoretoj. Tio povas kaŭzi ŝanĝojn en la hista materialo, biokemio, kutimaro, reproduktado, kaj forigo de kresko de la mara vivaro. Krome, multaj manĝokomponaĵoj havas altan enhavon de fiŝfaruno saŭ similaj fiŝdevenaĵoj. Tiele la maraj venenaĵoj povas esti transpasataj al teraj animaloj, kaj aperas poste en viando kaj laktaj produktoj.

## Historio
## Devenoj
## Tipoj
## Vidu ankaŭ 
*Plasta poluo

Kategorio:Manĝado
Kategorio:Mara ekologio
Kategorio:Poluado
Nyang’oma Kogelo

**Nyang’oma Kogelo** estas urbeto en Kenjo, kun ĉ. 3600 loĝantoj en distrikto Siaya de Provinco Nyanza. Ĝi iĝis konata kiel naskiĝloko de la pli maljuna Barack Obama, patro de la 44-a prezidento de Usono, Barack Obama. La urbeton helpis la fameco kaj oni aligis la urbeton al la elektra reto kelkajn tagojn post la sukcesa kandidatiĝo en 2008. 

## Infrastrukturo 
Nyang’oma Kogelo havas bazlernejon (*Senator Obama Primary School*) kaj mezlernejon (*Senator Obama High School*). Ekzistas ankaŭ resaniga centro kaj ekde 2008 policejo.

Kategorio:Urboj de Kenjo
6580 Philbland

'*6580 *Philbland'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la brita sciencisto *Philip A. Bland*  de la *Imperial College London'' (Imperia kolegio de Londono). Li partoprenis al pluraj studoj pri planedoj kaj meteoroidoj. Lia reto de fotografiaj observadoj de meteoroj alportis klarigojn pri la ligitecon inter meteorŝtonoj kaj asteroidoj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981
Troa fiŝkaptado

[eta|300ra|400 tunoj de *Trachurus murphyi* kaptitaj de ĉilia [ŝipo]]
eta|300 px|dekstra|Troa fiŝkaptado ĉe Usono 2010

**Troa fiŝkaptado** estas la agado de fiŝkaptado kiam la fiŝaj populacioj estas elprenitaj ĝis neakcepteblaj niveloj. Elĉerpiĝo, malaltaj biologiaj kreskindicoj, kaj kritikaj malaltaj biomasaj niveloj (ekz. pro polulacia malpliiĝo) rezultas el troa fiŝkaptado. Ekzemple, troa fiŝkaptado de ŝarkoj kondukis al falo de tutaj maraj ekosistemoj.

La kapablo de fiŝarejo por rekuperiĝi el troa fiŝkaptado dependas el ĉu la kondiĉoj de la ekosistemo taŭgas por tiu rekupero. Drastaj ŝanĝoj en specikomponoj povas rezulti en ekosistema ŝanĝo, kie alia ekvilibro dependas el specikompono diferenca el tiu kiu ekzistis antaŭ la malpliiĝo de la origina fiŝarkvanto. Ekzemple, kiam trutoj estas troe fiŝkaptitaj, karpoj povas esti anstataŭantoj tiom kiom neeblas por trutoj re-setliĝi per reprodukta populacio.

## Ekzemploj 
Ekzemploj de troa fiŝkaptado ekzistas en areoj kiaj la Norda Maro de Eŭropo, la Novlandaj Grandaj Benkoj de Nordameriko kaj la Orientĉina Maro de Azio. En tiuj lokoj, troa fiŝkaptado ne nur rezultis katastrofa por la fiŝarkvantoj sed ankaŭ por la fiŝkaptistaj komunumoj kiuj dependas el ties rikolto. Kiel ĉe aliaj elprenaj industrioj kiaj forstado kaj ĉasado, ankaŭ fiŝkaptejoj suferas el ekonomia interagado inter trouzado kaj elteneblo aŭ daŭripovo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Fiŝkaptejo

Kategorio:Fiŝkaptado
Kategorio:Ekologiaj katastrofoj
Kicapa Duoninsulo

eta|260px|Kicapa Duoninsulo, Washington state
La **Kicapa Duoninsulo** kuŝas okcidente de Seattle, Vaŝingtonio, Usono, trans la Puĝeta Fjordo. La kanalo Hood separas la Kicapan Duoninsulon el la resto de la Olimpia Duoninsulo. Ĝi enhavas la tuton de la Kantono Kicapo escepte la teritoriojn de la insuloj Bainbridge kaj Blake, same kiel la nordorienta parto de la Kantono Mason kaj la nordokcidentan parton de la Kantono Pierce. La plej alta pinto de la Kicapa Duoninsulo estas la monto Gold (oro). Estas du armeejoj el la ŝiparmeo usona en la duoninsulo nome *Puget Sound Naval Shipyard* kaj *Naval Base Kitsap*. La ĉefa urbo de la duoninsulo estas Bremerton.

Kategorio:Duoninsuloj en Usono
Kategorio:Vaŝingtonio
Gould (nomo)

**Gould** (/gu:ld/) estas anglalingva familinomo.

## Familinomo 
* Glenn Gould (1932-1982), kanada pianisto.
* John Gould (1804-1881), brita ornitologo.
* Stephen Jay Gould (1941-2002), usona paleontologo kaj biologo.
Kapustin

**Kapustin** (Ruse: Капустин) povas esti:
## Familinomo
* Anton Kapustin (1971-), rusdevena usona teoria fizikisto 
* Leonid Grigorjeviĉ Kapustin (m. en 1992), sovetia oficiro kaj esperantisto, pri kiu mankas ĉia pli detala informo
* Nikolaj Kapustin (1937–2020), rusa komponisto kaj pianisto
Pacifika jardeka oscilado

eta|300px|Pozitiva fazo de la Pacifika jardeka oscilado kaj tutmonde.
La **Pacifika jardeka oscilado** (PJO) estas modelo de klimata varieblo en Pacifiko kiu ŝanĝas laŭ fazoj de almenaŭ inter-jardeka skalo, kutime ĉirkaŭ 20 al 30 jaroj. La PDO estas detektata kiel varma aŭ malvarma surfaca akvo en la Pacifika Oceano, norde de 20°&nbsp;N. Dum "varma", aŭ "pozitiva", fazo, la okcidenta Pacifiko iĝas malvarma kaj parto de la orienta oceano varmiĝas; dum "malvarma" aŭ "negativa" fazo, okazas la mala modelo.

La **Pacifika jardeka oscilado** ricevis sian nomon el Steven R. Hare, kiu konstatis ĝin dum studado de la produktado de salmo kaj ties rezultoj en 1997.

La ĝisnuna hipotezo estas, ke la PDO estas kaŭzata de "bruna bruo" el El-Ninjo (ENSO) kombine kun stokastika atmosfera efiko.

La sekvenco de la PJO estis rekonstruita ĝis 1661 pere de arbo-ringaj kronologioj en Baja California area.

## Notoj 
Kategorio:Pacifiko
Kategorio:Klimato
Placo Széchenyi (Makó)

**Placo Széchenyi** [sEĉEnji] estas granda kaj impona placo de urbo Makó.
eta|Aerfoto pri "Placo Széchenyi" en Makó
eta|Hotelo "Korona"
eta|Palaco sur la placo

## Historio 
La placo estis iam bazarejo kaj ĝi formiĝis ĉe renkontiĝoj de vojoj el Arad, Szeged kaj Hódmezővásárhely. Laŭ la placo estas videblaj imponaj domoj, ekzemple malnova urbodomo, nova Urbodomo de Makó, hotelo nomata "Korona", domo pri ŝparkaso. Tie oni trovis lokon por skulptaĵo pri Lajos Kossuth.

En 2004 Imre Makovecz trakonstruis la placon. Estiĝis promenejo kun fontano, ornamputo kaj florobedoj. Ekde 2009 estas videblaj 2 novaj skulptaĵoj. Antaŭ nova domo nomata "Puntodomo" oni metis parkon de skulptaĵoj, kie ekzemple pri Joseph Pulitzer.

Pri la placo skribis Géza Féja:
"La ĉefplaco estas tia bela, kvazaŭ estus granda lago. La granda ebenaĵa spiro etendiĝas en la placo."

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
eta|maldekstre|Urbodomo de Makó

Széchenyi
Béla Karácsonyi

**Béla Karácsonyi** [karAĉonji], laŭ la hungara skribmaniero **Karácsonyi Béla** estis hungara historiisto, klasika filologo, profesoro, instruisto, membro de Hungara Scienca Akademio.

Béla Karácsonyi naskiĝis la  1919 en Budapeŝto. Li mortis la  1995 en Szeged.

## Biografio 
Béla Karácsonyi studis en Reĝa Universitato Péter Pázmány en Budapeŝto inter 1937-1942. Poste li ekinstruis en mezlernejo, dume li verkis lernolibron. Inter 1950-1972 li instruis en Scienca Universitato de Szeged, poste li gvidis la universitatan bibliotekon ĝis la emeritiĝo en 1989, sed li ne interrompis la instruadon. Li ricevis premion Kossuth en 1949, inter 1929-1964 ankaŭ aliajn premiojn.

## Verkaro (elekto) 
* *A magyar nép története az Árpád-korban* (Historio de la hungara popolo dum dinastio Árpád) 1951
* *Az 1514. évi magyarországi parasztháború* (La hungara kamparana milito en 1514) 1952
* *Mohácsi csata* (Batalo en Mohács) 1952
* *Deliberatio Gerardi Moresanae aecclesiae episcopi Supra hymnum Trium puerorum* 1999
* *Retroversio : latin grammatika a gyakorlatban* (Latina gramatiko en la praktiko) 2000

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj klasikaj filologoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj
Gyula Moravcsik

**Gyula Moravcsik** [djula moravĉik], laŭ la hungara skribmaniero **Moravcsik Gyula** (naskiĝis la  1892 en Budapeŝto, mortis la  1972 samloke) estis hungara filologo, sciencisto pri Bizanco, pedagogo, ordinara membro de Hungara Scienca Akademio (1945). Lia filo estis M. Gyula Moravcsik.

## Biografio 
Gyula Moravcsik frekventis universitaton Reĝan Universitaton en Budapeŝto. Li ankaŭ studvojaĝis al Parizo, Romo, Munkeno. En 1914 li akiris diplomon, poste li soldatiĝis, baldaŭ li estis militkaptito en Rusio. Hejmenveninta en 1920 li instruis en gimnazio, ekde 1924 li instruis en universitato. Li partoprenis en kongresoj pri Bizanco kaj li esploris en Grekio kaj Usono. Li ricevis premion Kossuth en 1949, inter 1932-1972 ankaŭ aliajn (eĉ greka, bulgara kaj germana) premiojn. Li membriĝis ankaŭ al bulgara, bavara, orientgermana, aŭstra, serba kaj greka akademioj.

## Verkaro (elekto) 
* *Szent László leánya és a bizánci Pantokrator-monostor* 1923
* *A magyar szent korona görög feliratai* (Grekaj surskriboj de la hungara sankta krono) 1935
* *Bizánc és a magyarság* (Bizanco kaj la hungareco) 1953
* *Die byzantinische Kultur und das mittelalterliche Ungarn* 1955
* *Byzantium and the Magyars* 1970

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj klasikaj filologoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
István Kudor Duka

**KUDOR DUKA István** estas rumania hungara pentristo. Li naskiĝis en Huedin la 2-an de februaro 1974. 
## Biografio
István Kudor Duka pristudis pentradon inter 1985 – 1992 en la Academia de Arte Vizuale „Ion Andreescu” de Kluĵo. De 2001 li lekcias en la sama universitato. 
## Fontoj
*Biografiaj indikoj 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Oratoro

**Oratoro** en esperantlingvaj vortaroj kiel PIV aŭ Reta Vortaro estas

# homo, kiu kutimas publike paroladi: juĝeja, politika, eklezia oratoro, respektive
# tiu, kiu parolas en la nomo de kolegoj: li estis la oratoro de la grupo.

La vorto konatiĝis aparte en la latina formo *orator* ("parolisto") en la Romia Imperio. En la klasika teorio de retoriko (de la greka vorto por oratoro, Ρήτορας [Retoras]), la vorto oratoro estas fakvorto por "strategia komunikisto". Sekve la retorika praktiko estas "la rego de sukcesorientitaj komunikaj metodoj" (laŭ *Joachim Knape*, origine germane *die "Beherrschung erfolgsorientierter strategischer Kommunikationsverfahren"*). Homo en rolo de oratoro komunikas por konvinki la aŭskultantaron pri la graveco kaj subtenindeco de certa celo, greke nomata τέλος, do *"telos"*. Dum retorikisto estas tiu kiu instruas publikan paroladon, oratoro estas tiu kiu publike praktikas ĝin.

En la pli novaj teorioj de retoriko kaj amaskomunikado la instanco de oratoro ne plu ligiĝas nepre al individua persono kaj al la situacio de voĉa parolado, sed uzatas en pli vasta kaj pli abstrakta senco. Tiel ekzemple tuta redakcio de politika gazeto povas transpreni la funkcion de oratoro. Iuj sciencistoj sistemon de pluraj homoj en komuna funkcio de oratoro nomas "oratoran kolektivon".

## Etimologio 
La vorto devenas de la hindeŭropa pralingvo kaj de ties vortbazo *or- ("prononci ritan formulon"). El tio interalie kreskis la latina verbo *orare* ("paroli antaŭ kortumo aŭ asembleo", "porparoli", "pledi") kaj la substantivo *orator* ("parolisto"). En la malnovfranca lingvo de la 14-a jarcento el tio iĝis la vorto *orateur*, kaj en la anglo-franca lingvo de tiu epoko la vorto *oratour*. En la angla lingvo la vorto dokumentiĝas ekde la jaro 1374, en la signifo "iu kiu pledas aŭ argumentas por idea celo", kaj tiulingve la morderna signifo de la vorto "publika parolisto", atesteblas ekde proksimume la jaro 1430. Simile ankaŭ aliaj eŭropaj kaj poste ekstereŭopaj lingvoj prenis ĝin el la latina lingvo post la fino de la antikva epoko.

### Modernaj oratoroj 
En la 20-a jarcento interalie elstaras la sekvaj publikaj parolistoj (sendepende de politika orientiĝo):

* Winston Churchill
* Charles de Gaulle
* Joseph Goebbels
* Adolf Hitler
* Benito Mussolini
* Franklin D. Roosevelt
* Daniel Webster
* William Jennings Bryan
* Frederick Douglass
* Ralph Waldo Emerson
* Patrick Henry
* John F. Kennedy
* Martin Luther King - *I Have A Dream ("Mi havas Revon")*
* Abraham Lincoln
* Richard M. Nixon
* Barack Obama
* Ronald Reagan
* Malcolm X

### Esperantistoj 
Elstaras:
* Zamenhof
* Ivo Lapenna
* Claude Piron

## Vidu ankaŭ 
* Oratora Angulo
* Oratora Konkurso
* Oratorarto
* Oratorio

Kategorio:Retoriko
Lajos Ligeti

**Lajos LIGETI** [lajoŝ], laŭ la hungara skribmaniero **Ligeti Lajos** estis hungara lingvisto, filologo, profesoro, verkisto, tradukisto, ordinara membro de Hungara Scienca Akademio (1947).

Lajos Ligeti naskiĝis la  1902 en Balassagyarmat. Li mortis la  1987 en Budapeŝto.

## Biografio 
Lajos Ligeti frekventis universitaton en Budapeŝto kaj li doktoriĝis en 1925. Inter 1925-1928 li plulernis al Parizo, poste li vojaĝis al Ĉinio, Japanio kaj Afganio. En 1931 li ekinstruis en la Universitato de Budapeŝto. Li estis dum du jardekoj vicprezidanto de Hungara Scienca Akademio, dume li fondis aŭ redaktis fakrevuojn. Li donacis sian grandegan bibliotekon al universitato de Szeged. Li ricevis premion Kossuth en 1949, krome ankaŭ aliajn premiojn.

## Elektitaj disĉiploj 
* Mária Ferenczy

## Verkaro (elekto) 
* *Rapport préliminaire ďun voyage ďexploration fait en Mongolie Chinoise 1928–1931* 1933
* *Afgán földön* (En Afganio) 1938
* *Catalogue du Kanjur mongol imprimé* 1944
* *A magyar nyelv török kapcsolatai és ami körülöttük van* 1979

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj filologoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
6508 Rolčík

'*6508 *Rolčík'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice, en tiama Ĉeĥoslovakio (nun en Ĉeĥa Respubliko).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la ĉeĥa optikisto *Viktor Rolčík'' (1884–1954), fabrikanto de teleskopoj. En 1937, li fabrikis la teleskopon kun spegulo de 0,31 m de la Observatorio Kleť.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Antonín Mrkos
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1982
Mezepoka juda preĝdomo en Buda

La **mezepoka juda preĝdomo en Buda** estas nun muzeo, kiu prezentas vivon de judoj ĝis fino de la turka okupado.
eta|Mezepoka juda preĝdomo en Buda

## Historio 
Judoj kaj ankaŭ aliaj popoloj venis al Buda post invado de la tataroj en 1241. Laŭ la kutimoj la judoj formis propran kvartalon inter la urbomuroj. Dum la longa historio la judoj estis ĉiam viktimoj de diskriminacioj kaj perfortoj, tamen en la 16-a jarcento en Buda vivis la plej granda juda komunumo en Hungario tiutempe disigita al 3 partoj. Latina dokumento mencias "Synagoga Judeorum"-on en la 14-a jarcento, kiun arkeologoj trovis sub la pavimoj. Ankaŭ la tombejo estis trovita, la plej malnova tomboŝtono montras la datumon 1278. La restaĵoj estis kovritaj per ruinaĵoj, ja kelkfoje okazis sieĝoj. Oni trovis gravuraĵon sur la preĝdomo: (שא kaj פ), signifanta: "1541, la templo estas 80 jara". La mezepoka juda preĝdomo troviĝis laŭ strato "Táncsics Mihály" nro 26 kaj havas la nomon "Malgranda Mendel domo". Ĝi estis preĝdomo de judoj dum dominado de turkoj. La muzeo prezentas kelkajn restaĵojn ankaŭ el la "granda sinagogo de Buda". Pentraĵoj restis el la 17-a jarcento.

## Fontoj 
* germana Vikipedio

Kategorio:Sinagogoj en Budapeŝto
J
Insulo Agattu

[eta|300px|Mapo de la okcidentaj [Aleutoj, Agattu estas markata **2**.]]
eta|300px|Marmapo de Agattu
**Agattu** (en aleuta Angatŭ̂}) estas insulo de la insularo Near en la okcidenta pinto de la Aleutoj. Kun terareo de 221.59&nbsp;km², Agattu estas unu el plej grandaj neloĝataj insuloj de Aleutoj. Ĝi estas la dua plej granda el la Near aŭ Sasignanoj, post Attu. Ĝi estas vulkana kaj konsiderinde montara. Tiu senarba insulo havas terenon el tundro kiu atingas alton de 632 m super marnivelo. Ties longo estas 19.7&nbsp;km dum ties larĝo estas 30&nbsp;km.

## Notoj 
Kategorio:Insuloj en Alasko
Katalin Bitay

**BITAY Katalin** estas rumania hungara grafikistino. Ŝi naskiĝis en Baia Mare la 18-an de junio 1963. 
## Biografio
Katalin Bitay finis grafikarton en 1988 Arta Instituto de Kluĵo kaj de 1994 ŝi instruas en Universitato de Arto kaj Dezajno de Kluĵo.

## Fonto
*Biografiaj indikoj 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Attila Weisz

**Attila Weisz** [atila vejs], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Weisz_Attila** estas rumania hungara arthistoriisto. Li naskiĝis en Târgu Mureș la 19-an de oktobro 1975.

## Biografio
Attila Weisz pristudis historion kaj arthistorion inter 1995 kaj 1999 en UBB de Kluĵo. De 2000 li lekcias en la Universitato de Arto kaj Dezajno de Kluĵo.

## Fonto
*Biografiaj indikoj 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj arthistoriistoj
István Havadi Nagy

**HAVADI NAGY István** estas rumania hungara filozofo, universitata instruisto. Li naskiĝis en Kluĵo la 19-an de februaro 1953. 
## Biografio
István Havadi Nagy pristudis filozofion inter 1975 kaj 1979 en UBB de Kluĵo kaj li lekcias de 1993 en la Universitato de Arto kaj Dezajno de Kluĵo.
## Fonto
*Biografiaj indikoj 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj filozofoj
Detlef Gröger

. Li doktoriĝis en 1957. Detlef Gröger laboris ĉefe pri ergotoalkaloidoj.

## Notoj kaj referencoj 
* Vivo
* Premio
Nacia Parko Pù Mát

**Nacia Parko Pù Mát** () – nacia parko en la provinco Nghệ An en Vjetnamio, ĉirkaŭ 130 km de urbo Vinh apud la Vjetnama golfo.

La parko estis fondita la 8-an de novembro 2001 kaj okupas areon de . Tie ĉi kreskas 2461 specioj de plantoj. Inter 241 specioj de mamuloj 5 estas endemioj unikaj en Hindoĉinio. Nombro de turistoj vizitantaj ĉiujare la parkon egalas al ĉ. 1000 personoj.
Kategorio:Naciaj parkoj de Vjetnamio
Monticello (Virginio)

**Monticello** (), proksime de la urbo Charlottesville en la usona subŝtato Virginio, estis la kampara bieno de Thomas Jefferson, la 3-a prezidanto de Usono kaj aŭtoro de la Usona Deklaro de Sendependeco. La bienan vilaon li mem planis en klasikisma stilo. Kune kun la universitato de Virginio, kies centran konstruaĵon same planis Thomas Jefferson, la organizaĵo UNESKO en 1987 deklaris la bienon Monticello monda kultura heredaĵo.

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Usono
Kategorio:Virginio
Kategorio:Muzeoj en Usono
Kategorio:Thomas Jefferson
Ĉotedoj

**Ĉotedoj** aŭ **Kotedoj**, en latina scienca nomo *Cottidae*, estas familio de fundoloĝantaj fiŝoj de la klaso Aktinopterigoj, ordo Skorpenoformaj, subordo *Cottoidei*. Estas ĉirkaŭ 300 specioj en 70 genroj de ĉotedoj, kiuj estas ĉefe maraj kaj troviĝas en neprofundaj marbordaj akvoj en nordaj kaj arktaj regionoj. La plej alta diverseco estas en la Norda Pacifiko.

## Referencoj 
Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Kotidedoj
Germana Doganunio

La **Germana Doganunio**,  , estis dogana unio inter pluraj germanaj ŝtatoj, do interkonsento pri libera (sen-dogana) varokomerco inter la membro-ŝtatoj kaj komuna dogana politiko kontraŭ ne-membro-ŝtatoj. Ĝi plifaciligis la komercon sur la teritorio de ĝiaj membroŝtatoj kiu antaŭe estis dividita en multegajn teritoriojn inter si dividitajn per doganaj barieroj.

La ekonomia unuiĝo de Germanio antaŭis la politikan unuigon de Germanio en 1871 sub gvido de Prusio. Partoprenis en ĝi la plej multaj germanaj ŝtatoj kiuj membris en la Germana Federacio, tamen kun la grava escepto de Aŭstrio.

Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Liberkomercaj traktatoj
Kategorio:Doganunioj
Kategorio:Aperis en 1834
6509 Giovannipratesi

'*6509 *Giovannipratesi'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Henri Debehogne kaj de la itala astronomo Giovanni de Sanctis elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Giovanni Pratesi'' mineralogiisto fakulo en meteorŝtonoj kaj impaktitaj rokaĵoj. Li estas direktoro de la Muzeo pri Natura Historio de la Universitato de Florenco kaj estis la fondinto kaj direktoro de la Muzeo pri Planedosciencoj en Prato ĝis 2012. Li rekonis kaj klasifikis du .

## Ecoj 
Ĝi estas de spektra klaso "Ch", tie estas "karboneca": riĉa je organikaj komponaĵoj, anhidraj silikatoj , hidrataj argiloj, magnetito kaj sulfidoj. Ĝia komponiĝo estas verŝajne proksima de tiu de la praa suna nebulozo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henri Debehogne
Kategorio:Malkovrita de Giovanni de Sanctis
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1983
6541 Yuan

'*6541 *Yuan'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Dah-Ning Yuan*, ĉefa sciencisto ĉe la *Jet Propulsion Laboratory''. Li ludis gravan rolon por la determinado de la tera gravita kampo per la ĝemelaj satelitoj de la misio "GRACE".

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henri Debehogne
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1984
Arbara marmoto

**Arbara marmoto** (*Marmota monax*) estas ronĝulo el familio de sciuredoj, apartenanta al genro de marmotoj. Ĝi estas iom aparta inter marmotaj specioj: dum ĉiuj aliaj marmotoj preferas montarajn areojn, stepojn kaj herbejojn, la arbara marmoto estas plej kutima en malaltebenaĵaj arbaroj. La specio troveblas en vastaj areoj de Norda Ameriko, aparte en centra kaj nord-okcidenta Usono. La plej nordaj populacioj estas en Alasko, dum la plej sud-orientaj troveblas en Georgio.

## Priskribo 
La arbara marmoto estas la plej granda sciuredo en sia geografia vivareo. Averaĝa speciano estas inter 40 kaj 65&nbsp;cm longa, inkluzive 15-cm'an voston, kaj pezas inter 3 kaj 5&nbsp;kg. En areoj kun malmultaj naturaj malamikoj kaj grandaj kvantoj de luzerno, kiu estas plej oportuna nutraĵo por arbaraj marmotoj, ili kreskas ĝis 80&nbsp;cm kaj 14&nbsp;kg. Samkiel ĉiuj aliaj marmotoj, ili estas bone adaptitaj por fosado, kun siaj fortaj kaj mallongaj limboj kaj kurvitaj, fortaj ungegoj. Malsimile al aliaj sciuredoj, arbara marmoto havas kurvitan vertebraron, simile al tiu de talpoj. Vosto de arbara marmoto estas pli mallonga rilate al la korpo ol ĉe ĉiuj aliaj sciuredoj — nur ĉ. ¼ de korpa longo. Arbaraj marmotoj vivas en sufiĉe malvarma klimato kaj ili havas dulaminan felon: densan grizan subfelon kaj pli longan superfelon, kiu donas al la marmoton ĝian karakteran "frostitan" aspekton.

## Travivo 
En naturo vivdaŭro de arbaraj marmotoj estas ne pli ol ses jarojn, averaĝe du aŭ tri. En kaptiveco, tamen, ekzistas raportoj pri arbaraj marmotoj, kiuj travivis 9-14 jarojn. Naturaj malamikoj de arbaraj marmotoj estas lupoj, kojotoj, rufaj linkoj, ursoj, grandaj akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj kaj hundoj. Idoj estas ankaŭ ofte manĝataj fare de serpentoj, kiuj facile eniras la ternestojn.

## Dieto 
eta|maldekstra|Manĝanta marmoto
Plejparte arbaraj marmotoj estas herbovoruloj kaj plejparto de ilia dieto konsistas je herboj kaj beroj, inkluzive kultivitajn plantojn kiam tiuj estas atingeblaj. Aldone, la marmotoj manĝas larvojn, lokustojn kaj aliajn insektojn, helikojn kaj aliajn malgrandajn animalojn. Arbaraj marmotoj kutime manĝas nuksojn, ekzemple fruktojn de hikorio, tamen, malsimile al sciuroj, la marmotoj ne enterigas nuksojn por estonto. Akvon marmotoj atingas parte el sukecaj folioj kaj parte rekte de akvujoj.

## Ternestoj 
Arbaraj marmotoj konstruas profundajn sistemojn de ternestoj, kiujn ili uzas por dormo, brediĝo kaj protekto de idoj kaj por hiberniĝo. Averaĝe arbara marmoto movas ĉ. 1 m3 aŭ 320&nbsp;kg da grundo dum elfoso de ternesto. La ternestoj estas tre komplikaj, kun 2 ĝis 5 eliroj por evito de rabobestoj kaj multaj subgrundaj "ĉambroj". Suma longo de ĉiuj tuneloj en ternesto de arbara marmoto povas atingi 14 metrojn kaj ĝia maksimuma profundo estas ĝis 1.5 m. Pro tio grandaj populacioj de marmotoj povas kaŭzi danĝeron por agrikulturo kaj eĉ minaci domajn fundamentojn. Kvankam arbaraj marmotoj estas ĝenerale pli solecemaj ol aliaj marmotaj specioj, ekzistas observoj de kelkaj individuoj loĝantaj en la sama ternesto.

## Referencoj 
Kategorio:Sciuredoj
Kategorio:Mamuloj de Nordameriko
Kolektivo

**Kolektivo** (de la latina verbo *colligere* - kolekti - respektive la adjektivo *collectivus* - *kolekt[at]a*) en esperantlingvaj vortaroj kiel PIV aŭ Reta Vortaro estas 

En specifa nuanco, **kolektivigo** - pri tio vidu apartan artikolon - estas "la (perforta) kunligo de antaŭe individuaj agrikulturaj produktounuoj al ŝtataj aŭ kooperativaj produktounuoj, do la kunigon de agrikulturaj areoj, uzinoj al kolektivaj aŭ ŝtataj uzinoj". 

En sama senco, ideologie, **kolektivismo** laŭ difino de PIV estas "socia sistemo, kiu starigas la kolektivan proprecon de ĉiuj produktrimedoj, anstataŭigas la kapitalistan konkuradon per socia organizo de la laboro, kaj dispartigas la kolektivajn produktojn proporcie je la kvanto de la plenumita laboro". 

## Vidu ankaŭ 
* Kolektivigo en Sovetunio
* Kolektivisma anarkiismo
* Kolektiva nekonscio
* Kolektiva puno
* Kolektiva inteligento

Kategorio:Sociologio
6550 Parléř

'*6550 *Parléř''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice, en tiama Ĉeĥoslovakio (nun en Ĉeĥa Respubliko).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la germandevena arkitekto Petr Parléř (aŭ Peter Parler, 1333–1399), kiu gvidis la konstruon de la katedralo de sankta Vito en Prago. Ankaŭ liaj praidoj estis arkitektoj famaj en Germanio kaj Ĉeĥio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Antonín Mrkos
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
Guana kormorano

La **Guana kormorano** aŭ **Guana tufkormorano** (*Phalacrocorax bougainvillii* aŭ *Leucocarbo bougainvillii*) estas birdospecio membro de la familio de kormoranoj nome Falakrokorakedoj. Ĝi troviĝantas en marbordoj de la Pacifikaj marbordoj de Peruo kaj norda Ĉilio. La Argentina populacio de la patagoniaj marbordoj de Atlantiko ŝajne iĝis formortinta. Post reproduktado ili disiĝas suden al sudaj partoj de Ĉilio kaj norden al Ekvadoro, kaj estis registritaj ankaŭ tiom for norde kiom ĝis Panamo kaj Kolombio – probable kiel rezulto de amasa disiĝo pro malabundo de manĝo la jarojn de El Niño. Ties ĉefaj habitatoj estas neprofundaj marakvoj kaj rokaj marbordoj.

La Guana kormorano estas simila laŭ koloro al la Magelana kormorano, *Phalacrocorax magellanicus*, sed pli granda, mezure 78&nbsp;cm el bekopinto al vostofino. Ties beko estas grizeca kun iome da ruĝo ĉebaze. La vizaĝa ĉirkaŭokula haŭtaĵo estas ruĝa kun verda  okulringo. Ĝi havas rozkolorecajn piedojn. La kapo, kolo kaj dorso estas nigraj same kiel la eksteraj partoj de la femuroj. La gorĝomakulo, brusto kaj ventro estas blankaj. La beko estas rekta, longa, kun hokoforma pinto en supra makzelo, kaj kornokolora (inter flaveca kaj helgriza). En reprodukta plumaro ĝi havas malmultajn blankajn plumojn en flankoj de kapo kaj kolo.

Reproduktado okazas la tutan jaron kaj ĉefe novembre kaj decembre. La nesto estas konstruita el guano sur ebenaj surfacoj en ĉebordaj insuloj aŭ foraj ĉefteroj. Estas ĝis 3 nestoj por kvadrata metro en altadensaj kolonioj. La ino de la Guana kormorano demetas 2 aŭ 3 ovojn proksimume 63x40 mm laŭ grande.

Ili manĝas ĉefe la speciojn de la Perua anĉoveto, *Engraulis ringens*, kaj de la Perua peĥerejo, *Odontesthes regia*, kiuj abundas en la malvarma Humboldta Marfluo. La Guana kormorano estas la ĉefa produktanto de guano, kio estas la tialo de la komuna nomo.

Habitatoperdo kaj degradado krom trofiŝkaptado rezultis en rapida malpliiĝo de la populacio je ĉirkaŭ 30% el ĉirkaŭkalkulataj 3 milionoj da birdoj en 1984. Tiu specio estis listata kiel NT (*near threatened*, preskaŭ minacata) de IUCN.

La scienca nomo rememoras la francan esploriston Louis Antoine de Bougainville.

## Referencoj 
*  Kriterioj kial tiu specio estas preskaŭ minacata
*
*
*
*

Kategorio:Kormoranoj
Kategorio:Falakrokorakedoj
Kategorio:Pelikanoformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Perua peĥerejo

***Odontesthes regia*** estas fiŝo apartenanta al la familio Aterinopsedoj, komune konata en la surloka hispana kiel "pejerrey" (**peĥerejo**), "pejerrey marino," aŭ, eble pli internacie, kiel "sea silverside" (mara arĝentoflankulo).

Temas pri epipelaga specio kiu distribuiĝas el marbordoj de Pacifiko en norda Peruo al la regiono Ajseno, en Ĉilio (Dyer, 2000). La specio ludas gravan rolon ekonomie kiel freŝa baza manĝo (Froese & Pauly, 2005). Kvankam la familio Aterinopsedoj inkludas 104 speciojn (13 genroj), nur 17 specioj estis citogenetike studitaj ĝis nun, pro kio citogenetikaj studoj en tiu grupo estas ankoraŭ malabundaj.

## Referencoj 
Kategorio:Aterinopsedoj
Kategorio:Manĝeblaj fiŝoj
Kategorio:Faŭno de Peruo