open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Portland (apartigilo)

La nomo **Portland** havas diversajn signifojn:

## Aŭstralio 
* Portland (Nov-Sudkimrio)
* Portland (Viktorio)

## Kanado 
* Kanalo Portland
* Portland, Ontario

## Irlando 
* Portland (North Tipperary)

## Nov-Zelando 
* Portland (Northland)
* Insulo Portland

## Usono 
* Portland (Arkansaso)
* Portland (Kolorado)
* Portland (Konektikuto)
* Portland (Indianio)
* Portland (Iovo)
* Portland (Kentukio)
* Portland (Majno)
* Portland (Miĉigano)
* Portland (Misurio)
* Portland (Nov-Jorko)
* Portland (Norda Dakoto)
* Portland (Ohio)
* Portland (Oregono)
* Portland (Pensilvanio)
* Portland (Tenesio)
* Portland (Teksaso)

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Flughaveno Portlando
* Portland-rozoj
* Portland Timbers, profesia futbala teamo en la urbo
* Portland Trail Blazers, profesia basketbala teamo en la urbo
* Portlanda cemento

Kategorio:Geografio de Aŭstralio
Kategorio:Geografio de Nov-Zelando
Kategorio:Geografio de Britio
Kategorio:Geografio de Irlando
Kategorio:Geografio de Usono
Freneza sciencisto

eta|Stereotipo de freneza sciencisto, kiu aperas en bildliteraturo
La **freneza sciencisto** estas stereotipo de sciencisto, kiu aperas en la verkoj de fikcioj. Li (aŭ ŝi) povas esti maliculo kaj danĝera, aŭ servanto (laŭ- aŭ kontraŭ-vole) de maliculo, krimulo, malamika regno...

Sub-specio de freneza sciencisto estas la distrita sciencisto, bonvolema, sed kiu, pro siaj distriĝemo kaj nesingardemo, estigas katastrofojn.

La freneza sciencisto estas montrita kiel obsedata pri scienco: li kredas ke la scienco estas ĉiopova kaj superas moralon. Li mastrumas altajn teknologiojn tre antaŭenirantajn sur la nuntempa epoko. Li tute mankas je komuna senso; kreas mortigivajn armilojn, substancojn aŭ kreitaĵojn sen pripensi la konsekvencojn, faras danĝerajn eksperimentojn sur homaj kobajoj (foje eĉ sur si mem), neglektas ĉiujn antaŭprotektojn... tiu, kiu kuntrenas tragediojn.

Ne estas facile determini kiu povas esti konsiderata freneza sciencisto, kaj tre ofte pro diversaj tialoj; tiele oni povas aludi al Nikola Tesla, Albert Einstein, Leonardo da Vinci ktp.

## Motivoj 
La motivoj de la frenezaj sciencistoj povas esti:
* La nura scienco : la freneza sciencisto faras esplorojn kaj eksperimentojn nur por pruvi, ke siaj teorioj estas pravaj, kaj rebati al siaj kolegoj kiuj mokis aŭ malrespektis lin.
* Megalomanio: la freneza sciencisto volas pruvi, ke li estas plej granda geniulo el la mondo, kaj esti admirata (aŭ timata) de la tuta mondo.
* Avido de riĉeco : la freneza sciencisto estas krimulo, serĉanta rabi monon aŭ riĉaĵojn.
* Venĝemo : la freneza sciencisto dediĉis sian vivon por sin venĝi kontraŭ potenca malamiko aŭ ŝtato.
* Idealismo: la freneza sciencisto sincere kredas esti trovinte la recepton de la universala feliĉo kaj li klopodas fariĝi *Mastro de la Mondo* por apliki sian recepton al la tuta homaro.

## Frenezaj sciencistoj en literaturo 
En 1816, kun Frankenŝtejno de Mary Shelley, kaj en 1896 La Insulo de la D-ro Moreau de H. G. Wells, aperas doktoroj, por kiu scienca eksperimento pasas antaŭ moralo. La Kapitano Nemo, en Dudek mil leŭgoj sub la maroj de Jules Verne (1869) estas obsedata de venĝo kontraŭ la Brita imperio. Dr-o Jekyll de Robert Louis Stevenson (1886) provas sur li-mem drogon, kiu liberas liajn malbonajn instinktojn.

En la 20-a jarcento, la unuaj superfiuloj" aperas en la popularaj romanoj (sciencfikcio, fantasto...) : Dr-o Cornelius (Gustave Le Rouge, 1911), Fantomas (Pierre Souvestre kaj Marcel Allain, 1911), Dr-o Fu Manchu (Sax Rohmer, 1912),
Sinjorino Atomo, (André Caroff, 1964) aŭ, pli parodie, Furax, (Pierre Dac kaj Francis Blanche, 1951).

En la bildliteraturo kaj kinarto, la frenezaj sciencistoj estas plej oftaj malamikoj de la superherooj aŭ de la spionoj, kiel James Bond.

## Noto kaj referencoj 
Kategorio:Tipaj roluloj
*
Belgoroda provinco

**Belgoroda provinco** () estas provinco de okcidenta Rusio en la Eŭropa parto de la lando. Ĝi fondiĝis en 1954. La provinco situanta sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj havas 25 distriktojn kaj unusolan urban distrikton. Ekde 2006 en la provinco 337 municipoj funkcias (unusola urbega municipo, 28 urbaj municipoj, 21 distrikta municipoj, 287 vilaĝaj municipoj). La plej alta punkto estas . La regiono estas grava minloko por fererco en Rusio.
eta|265px|Preĝejo de Belgorod

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La administra centro estas la samnoma urbo  Belgorod.

* Aŭtokodo: 31
* Etnoj:
** rusoj 
** ukrainoj 
** kaj aliaj

La plej gravaj urboj estas Belgorod () (samtempe mina kaj industria centro), Starij Oskol () (industria centro), Gubkin (), Ŝebekino () (ĥemia centro), Aleksejevka ().

Administra divido de Belgoroda provinco konsistas el 19 administraj distriktoj kaj 3 urboteritorioj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|center|766x766px|Abatejo Ĥolki
Brjanska provinco

La **Brjanska provinco** () estas provinco de okcidenta Rusio en la Eŭropa parto de la lando. Ĝi fondiĝis en 1944. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografia informo
La provinco situanta sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj havas 27 distriktojn kaj 7 urbajn distriktojn. Ekde 2006 en la provinco 287 municipoj funkcias (7 urbegaj municipoj, 30 urbaj municipoj, 223 vilaĝaj municipoj). La plej alta punkto estas 288 m. La provinco situas proksime de la fifama Ĉernobil.
eta|300px|Panoramo de Brjansk

* Sidejo: Brjansk
* Horzono: UTC+3 (somere UTC+4)
* Aŭtokodo: 32
* Etnoj:
** rusoj 1404 mil
** ukrainoj 20 mil
** belorusoj 8 mil
** kaj aliaj

La plej gravaj urboj estas Brjansk (424&nbsp;100) (samtempe industria centro), Klinci (66&nbsp;100) (industria centro) kaj Fokino (cementoproduktoj). Inter aliaj setlejoj menciindas ekuzemple Suzemka.

## Vidindaĵoj
* La Svenska monaĥejo (ruse Свенский Свято-Успенский монастырь) estas virseksa ortodoksa klostro situanta apud vilaĝo Suponevo, sur alta dekstra bordo de Desna. Ĝi estas arkitektura monumento havanta tutlandan, federalan signifon.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Astraĥana provinco

eta|265px|Enfluejo de Volga
**Astraĥana provinco** () estas provinco de suda Rusio en la Eŭropa parto de la lando. Ĝi fondiĝis en 1717 kiel sudorienta pinto de la tiama Imperio kaj ties limoj ege ŝanĝis el 1919 ĝis 1957 de kiam havas la nunajn limojn. Tiu provinco limas kun Kazaĥio. La plej parto de la loĝantaro praktikas aŭ deklaras sin ene de la Ortodoksa Eklezio, sed estas grava islama minoritato de kazaĥoj kaj tataroj kiuj atingas kvaronon (25 %). Ene de la provinco estas la lago Baskunĉak, kiu estas la ĉefa provizejo de salo por Rusio.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Datumoj 
* Sidejo: Astraĥano
* Horzono: UTC+3 (somere UTC+4)
* Popoloj:
** rusoj 70 %
** kazaĥoj 14 %
** tataroj 7 %
** ukrainoj 1 %
** kaj aliaj

## Urboj 
Urboj de la provinco estas:
* Aĥtubinsk
* Kamizjak
* Ĥarabali
* Narimanov
* Znamensk

## Geografio 
Rin-dezerto (ruse Рын-пески, kazaĥe Нарын құмы, Narın qumı) estas dezerto en la Astraĥana provinco. Ĝi situas norde de la Kaspia maro kaj sudoriente de la Ĉevolga Altaĵo, inter la subaj riverfluoj de Volgo kaj Uralo.

## Ekonomio 
Astraĥana minejo estas la unika laŭ kapacito de libera gaso gasokondensata minejo kiu situas en Astraĥana provinco, 60 km norde de la urbo Astraĥano kaj estas parto de la Ĉekaspia naftogasa provinco. Ĝi estis malkovrita en 1976 kaj ekspluatata ekde 1986. La minejo liveras gason al la Astraĥana gasa uzino.

## Vidu ankaŭ 
* Naturrezervejo Astraĥano
Denisova hominido

La **Denisova hominido** estas homspecio, kies restaĵojn oni trovis en Altajo (Rusio). La restaĵo estas la tria (ekstera) fingromembro (*Phalanx distalis*) de la malgranda fingro de iu individuo el genro *homo*. Ĝi estas ĝis ties malkovro nekonata specio, kiu vivis – laŭ analizo de la fosilio – antaŭ 48.000 ĝis 30.000 jarojn. La restaĵojn trovis rusaj sciencistoj en 2008 en la Denisova kaverno en suda Siberio. La unua scienca priskribo de la fosilio okazis en marto de 2010 en la fakĵurnalo Nature.

La esplorista grupo de Johannes Krause kaj Svante Pääbo de Max-Planck-Instituto por Evolucia Antropologio en Lepsiko sukcesis sekvenci la mitokondrian DNA de la trovitaĵo. La diskonigo de la rezultoj de la DNA-analizo kaŭzis dismondan ekscitiĝon, ĉar la fosilio estis pruvaĵo pri nekonata parenca hominido al Neandertala homo kaj la *Homo sapiens*.

## Hibridigo de Denisovano kun Neandertalo
Genetikaj analizoj faritaj en 2013, komparante Denisovanon kun Neandertalo malkovrita ĉe la sama loko, rivelis lokan hibridigon, kiu kontribuis ĝis 17% de Neandertala genaro al la Denisovana genaro, kaj ankaŭ donis pruvojn de hibridigo kun alia, ankoraŭ nekonata, arkaika homaro.

En 2018, DNA de ostofragmento trovita en la Kaverno Denisova, tiu de adoleska knabino, kiu mortis ĉirkaŭ la aĝo de 13 jaroj antaŭ proksimume 90 000 jaroj, montris, ke ŝi estis hibrido de Neandertala patrino kaj Denisovana patro. Ĉi tio estas la unua rekta pruvo de unua-grada hibridigo inter homaj specioj.
Oni nomis tiun adoleskan knabinon Denny.

Dosiero:Denisova 4 Denisovan molar 3.jpg|Denisova molaro
Dosiero:Spread and evolution of Denisovans.jpg|La amplekso kaj evoluo de la denisovaj hominidoj
Dosiero:Denisova Cave pendants notched bones.jpg|Objektoj el la Kaverno Denisova
Dosiero:Denisova-11.jpg|Objektoj el la Kaverno Denisova

## Vidu ankaŭ 
* Neandertala homo

Kategorio:Paleontologio
Kategorio:Homa evoluo
Belga blankblua bovo

[eta|Bovo post [cezara sekco]]
eta|Blanka virbovo
eta|Nigrablanka virbovo de la raso
La **belga blankblua bovo** estas karakterizata per ties forta muskolaro.

## Karakterizaĵo 
Tiu bovoraso havas la frotan t.n. karnotipon kaj la duuzan tipon (lakto kaj karno). La bovoj estas blankaj, nigra-blankaj aŭ blublankaj. La belga blankblua bovo havas naturan mutacion en la geno, kiu kodas muskolkresko-baran proteinon miostatino. La detranĉita miostatino ne kapablas direkti la muskolkreskon, tiu mutacio ankaŭ baras la grasiĝon, kio kondukas al ekstreme malgrasa karno. Ĝia tromuskolita aspekto estas nomata ankaŭ „duobla-lumbulo“, karakterizaĵo, kiun havas la piemonta bovo. La bovoj plej ofte ne kapablas naski idojn kaj bezonas cezaran sekcon. En kelkaj landoj, la bredado de tiu raso estas malpermesita.

Kategorio:Bovorasoj
Prymnesium parvum

eta|*P. parvum*, Mikrofotografioj
eta|*P. parvum*, Ilustraĵo
***Prymnesium parvum***, aŭ **ora** aŭ **ruĝa algo**, estas haptofito el la filumo *Prymnesiophyta*. La specio estas flagela algo, kiu produktas toksinon, kiu povas mortigi fiŝojn, sed havas apenaŭ efikon je brutoj kaj homo.

Tiu algospecio aperas ĉie en akvoj, kie miksiĝas la rivera kaj la mara akvo. Ĝin priskribis unuafoje N. Carter en 1937, en Anglio. Pri la venena akvoflorado de Prynesium parvum aperis la unuaj informoj en komenco de la 20-a jarcento, kiam en kelkaj partoj de la anglia rivero Thurne okazis orbruniĝo de la akvo, poste okazis amasa fiŝsmortado.

## Biologio 
*Prymnesium parvum* kreskas en saleco de 0,1&nbsp;% ĝis 10&nbsp;% kun optimumo ĉe 0,3&nbsp;% ĝis 6&nbsp;%. La algo produktas dimetilsulfoniopropionaton (DMSP) kaj aliajn, ankoraŭ nekonatajn, poliolojn. Ĝia medio devas havi temperaturon inter 2&nbsp;°C kaj 30&nbsp;°C. Oni observis kreskon je pH-valoro de 5,8, sed la tipa ĉelo preferas pli altajn pH-valorojn. La organismo ŝatas la tre lumajn mediojn, sed tro forta lumo povas obstakli la kreskadon (fotoinhibicio). La organismo kapablas kreski heterotrofe en mallumo, en ĉeesto de glicerolo kaj trafo je bakterio, specife, se fosfato estas limigita. Oni pli frue starigis hipotezon, ke *Prymnesium parvum* akceptas fosfaton per konsumado per bakterio. *Prymnesium parvum* povas uzi diversajn tipojn de la nitrogenfontoj, inkluzive amonion, nitraton, aminoacidojn (kio evidente dependas de la pH), kreatinon, sed ĝi ne kapablas uzi urinon. La algo bezonas la vitaminojn B12 kaj B1 por kreski, ĝi povas toleri akvon ĝis klorenteno de 25 ĝis 625&nbsp;mg/kg.

La veneno, produktita de la algo, detruas ĉelmembranon de unuĉeluloj: la ĉelo iĝas malmoviĝema, poste perdas sian formon kaj malkonstruiĝas.

La toksinproduktado de la algo komenciĝas okaze de media streso. La toksino kaŭzas internan sangumadon de la fiŝoj ĉe la brankioj.

La plej granda damaĝo de la algo okazis en 1985, en rivero Pecos en Teksaso. Oni notis morton de pli ol 100.000 fiŝoj, entute mortis 17,5 milionoj.

## Protektado 
Oni povas protekti la fiŝojn kontraŭ la algo *Prymnesium parvum* en malgrandaj lagoj per likva amonio, amonia sulfato kaj kupra sulfato. La proponita kvanto ekzemple el amonia sulfato estas 10&nbsp;mg/kg. Se la temperaturo kaj la pH-valoro estas altaj, la amonio detruas la algojn.

La apliko de la kupra sulfato ne dependas de la temperaturo nek de pH-valoro.

## Vidu ankaŭ 
* algokulturo

Kategorio:Algoj
Nacia Parko Congaree

**Nacia Parko Congaree** aŭ **Nacia Parko Kongario** () estas Nacia Parko kiu enhavas la plej grandan etendon de praarbaro de mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj restantan en Usono. Situa en Suda Karolino, tiu Nacia Parko de 89 km² ricevis tiun nomigon en 2003 kiel fino de kampanjo kiu ekis en 1969. La densaj arboj kreskantaj en ĉi tiu inundebena arbaro estas kelkaj de la plej altaj en la Orienta Usono, formanta unu el la plej alta natura kanopeo restanta en la mondo. La Rivero Kongario fluas tra la parko. Ĉirkaŭ 60.70 km² aŭ ĉirkaŭ 70 % de la parko estas deklarita *U.S. Wilderness Area* (usona natura areo).

Congaree
Kategorio:Suda Karolino
Samara provinco (Rusio)

La **Samara provinco** () estas provinco de suda Rusio en la Eŭropa parto de la lando.  

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La ĉefurbo estas Samara.  

Ĝi fondiĝis en 1928. 

* Horzono: UTC+3 (somere UTC+4)

* Etnoj:
** rusoj 84 %
** tataroj 4 %
** ĉuvaŝoj 3 %
** kaj aliaj

La plej gravaj urboj estas: Samara (1 143 000 loĝantoj); Toljatti (704 800); Sizranj (181 400); Novokujbiŝevsk (111 800). Laŭ nombro de loĝantoj iom pli malgrandaj, sed tamen menciindaj kaj kun propra esperantlingva vikipedia artikolo, estas la loĝlokoj Ĉapajevsk, Ĵigulovsk, Kinel, Neftegorsko, Oktjabrjsk, Otradnij kaj Poĥvistnevo.

La Kondurĉa (; ) estas rivero in Samara Oblasto kaj Tatarstano.
Karlismaj Militoj

**Karlismaj Militoj** estas esprimo kutime uzata por aludi al la tri hispanaj enlandaj militoj de la 19a jarcento per kiuj kontraŭstaris la partianoj de la karlistoj (absolutistoj), siavice, sed ne nur, partianoj de Carlos María Isidro de Borbón kaj ties heredantoj, kaj de la liberaloj, partianoj siavice de la diversaj registaroj de Isabel la 2-a de Hispanio kaj ties heredanto, siavice nevino de tiu.

* Unua Karlisma Milito (1833-1840)
* Dua Karlisma Milito (1846-1849)
* Karlisma Insurekcio: (1860)
* Tria Karlisma Milito (1872-1876).
* Ĉar la karlistoj aktivege partoprenis en la Hispana Enlanda Milito jam en la 20a jarcento tre ofte oni konsideras fare de kelkaj historiistoj tiun militon kiel Kvara Karlisma Milito.

## Notoj 
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Militoj de Hispanio
Kategorio:19-a jarcento en Hispanio
Karlo Maria Isidro de Burbono

**Karlo Maria Isidro de Burbono** aŭ en la hispana origine **Carlos María Isidro Benito de Borbón y Borbón-Parma** (naskiĝis la  en Madrido; mortis la  en Triesto), grafo de Molina kaj *infanto de Hispanio*, estis la unua pretendanto karlista al la hispana trono, laŭ la nomo de **Carlos V** (Karlo la 5-a) kontraŭ la leĝaj heredorajtoj de sia nevino Isabel. Li estis la dua filo de Karlo la 4-a kaj Maria Luiza de Parma kaj frato de Fernando la 7-a. Li estis konata ankaŭ kiel **Don Carlos**.

Lia pretendo al la trono de Hispanio estis la komenco de la Unua Karlisma Milito.

## Bibliografio 
* John Francis Bacon. *Seis años en España*. Bilbao, 1838
* Alfonso Barrés de Molard. *Memoires sur la guerre de la Navarre et des Provinces basques*. París, 1842
* Luis Bordas. *Hechos históricos y memorables acaecidos en España desde la última enfermedad de Fernando VII hasta la conclusión de la guerra de los siete años*. Barcelona, 1846
* Fernando Fernández de Córdova. *Mis memorias íntimas*. 4 tomos. Madrid, 1886–1889
* Luis Fernández de Córdova. *Memoria justificativa...* París, 1837
* *Galería militar contemporánea*. 2 tomos. Madrid, 1846
* Félix Lichnowsky. *Recuerdos de la guerra carlista* (1837–1839). Madrid, 1942
* Adolfo Loning. *Das spanische Volk in seinen Ständen, Sitten und Gebräuchen mit Episoden aus dem Karlistischen Erbfolgekriege*. Hannover, 1844
* Isidoro Magués. *Don Carlos e i suoi Difensori*. Florencia, 1837
* Panorama Español. *Crónica contemporánea*. 4 tomos. Madrid, 1842–1845
* Antonio Pirala. *Historia de la guerra carlista y de los partidos liberal y carlista*. Segunda edición. 6 tomos. Madrid, 1867–1871
* Guillermo von Rahden. *Andanzas de un veterano de la Guerra de España*. Pamplon, 1965
* Augusto von Goeben. *Cuatro años en España*. Pamplona, 1966
* Jaime del Burgo. *Para la Historia de la Primera Guerra Carlista*. Pamplona, 1981

Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Hispanaj nobeloj
Kategorio:Burbonoj
Kategorio:Karlismaj militoj
Carlos Arias Navarro

**Carlos ARIAS Navarro** (Madrido, Hispanio, 11an de decembro de 1908 – samloke, 27an de novembro de 1989), estis unu de la hispanaj politikistoj plej konataj de la periodo de la diktatoreco de la generalo Francisco Franco. Li ricevis la titolojn de Markizo kaj de *Grande de España*. Dum la Hispana Enlanda Milito li partoprenis en subpremado kaj amasmortigado de opoziciantoj en Malago kie oni parolis pri pli da 4.300 mortoj. Poste li iĝis guberniestro de la Leono (1944), kaj poste en Tenerife kaj Navaro.

Post diversaj postenoj en ekzekutivaj taskoj li estis urbestro de Madrido en la 1960-aj jaroj.

Post la morto pro atenco fare de ETA kontraŭ Luis Carrero Blanco li iĝis Prezidanto de la Registaro de Hispanio dum Francisco Franco ankoraŭ estis la ŝtatestro.

## Notoj 
Kategorio:Frankistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Hispanio
Kategorio:Urbestroj de Madrido
Público

***Público*** [pUbliko] estas reta ĵurnalo de Hispanio apartenanta al la grupo *Display Connectors*. La ĵurnalo sidejas en Madrido kaj estas de nacia nivelo.  Ideologie ĝi estas maldekstra.

La ĵurnalo ankaŭ ekzistis papere kaj laŭ pago inter septembro de 2007 kaj februaro de 2012.

Estas alia papera ĵurnalo samnoma en Portugalio.

## Kelkaj pecoj rilataj al vikipediaj artikoloj
(En la hispana lingvo)
* Europa busca restringir el uso de pesticidas que están matando en masa a las abejas de lucía villa, pri abeloj
* Una reconstrucción 3D desvela que el Homo erectus no era esbelto ni ligero pri *Homo erectus*, praloĝanto de Afriko
* La pandemia abre la oportunidad de apostar por la alimentación como derecho y no como negocio de Núria Rius, pri agrikulturo kaj nutrado post la pandemio de Covid-19
* El mundo no está preparado para el impacto de la crisis climática en el agua dulce de Emma Farge kaj Cecile Montovani, pri malfrostigo de glaĉeroj en Alpoj
* Argelia se enfrenta a una cita electoral mientras se intensifica la represión contra el Hirak de Marc Español, pri balotado en Alĝerio
* Acuerdo UE-Mercosur Nara Baré: "Todos los productos exportados a Europa vienen regados de sangre indígena" de Ivo Alho Cabral, pri Interkonsento EU-Mercosur kaj indiĝenoj kiuj postulas protekton de rivero Amazono
* Arsuaga: "No corremos el riesgo de dejar de ser europeos, sino de ser alemanes" Tre interesa intervjuo al Juan Luis Arsuaga pri liaj personaj opinioj pri evolucio.

## Eksteraj ligiloj 
(en la hispana)
* Retejo de *Público*
* Pri *Público* 
* Recenzo en elconfidencial.com
* Recenzo en Periodistas 21
* Recenzo en *Periodista digital*

Kategorio:Hispanaj gazetoj
Chýšť

Municipo **Chýšť** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, en milde ondiĝinta pejzaĝo inter riveroj Cidlina kaj Elbo, ĉe ŝoseo n-ro 36 inter Chlumec nad Cidlinou kaj Pardubice, 7&nbsp;km sudoriente de urbo Chlumec nad Cidlinou, 12&nbsp;km nordokcidente de urbo Lázně Bohdaneč, nur 2&nbsp;km de elveturejo n-ro 68 el aŭtoŝoseo n-ro D11 (E67). Vivas ĉi tie  ().

## Loĝantaro 
## Vidindaĵoj 
* Monumento al falintoj en la unua mondmilito
* Humilejo
* Ligna kampanileto
* Centra kruco sur tombejo

## Literaturo 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en j. 2004.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝoj de mikroregiono Bohdaneč  

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
Luis Carrero Blanco

**Luis CARRERO Blanco** (Santoña, Kantabrio, 4a de marto 1904 – Madrido, 20a de decembro 1973) estis militisto kaj politikisto de  Hispanio.

## Biografio kaj kariero
Li okupis diversajn postenojn en la registaroj de Franco. Li mortiĝis pro atenco fare de ETA kiam li estis Prezidanto de la Registaro de Hispanio dum la fina epoko de tiu diktatoreco, kiam Franco intencis ke tiu reĝimo pludaŭru eĉ post sia morto. 

Post la morto de Luis Carrero Blanco, estis Carlos Arias Navarro kiu iĝis ĉefministro, sed li tute ne sukcesis eviti la disfalon de la frankisma reĝimo.
[eta|maldekstre|250px|*Monumento al Carrero Blanco* en [Santoña (Kantabrio).]]
## Notoj
Kategorio:Ĉefministroj de Hispanio
Kategorio:Frankismo
Kategorio:Homoj de la Hispana Enlanda Milito
Kategorio:Hispanaj admiraloj
Kategorio:Frankistoj
Kategorio:Falangistoj
IJK 2002

La **58-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis inter la 21-a kaj la 26-a de julio 2002 en la urbo Pato Branco de Brazilo. La kongreson partoprenis 100 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato.

## Vidu ankaŭ 
* UK 2002

## Eksteraj ligiloj 
* paĝo pri la IJK en la retejo de Brazila EJO 

58-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Brazilo
Kategorio:2002 en Brazilo
IJK 1999

eta|240px|fortikaĵo de Veszprém
La **55-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis dum somero 1999 en la urbo Veszprém de Hungario. La kongreson partoprenis 500 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato.

Dum la kongreso, je 11a de aŭgusto, okazis tuta suneklipso. La temo de la kongreso estis 'Komunikado en la informsocio.', la maskoto de la IJK estis Informuso.

## Eksteraj ligiloj 
*retejo pri la IJK '99 en Veszprém, Hungario

## Vidu ankaŭ 
* UK 1999

55-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hungario
Kategorio:1999 en Hungario
IJK 1998

eta|160px|urboturo de Rijeko
La **54-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis dum somero 1998 en la urbo Rijeko de Kroatio, ekzakte jardekon post la lasta IJK en Kroatio, kiu en somero 1988 okazis en Zagrebo. La kongreson partoprenis 378 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato.

## Eksteraj ligiloj 
*Dokumentoj kaj fotoj pri la 54-a IJK 1998 en Rijeko 

## Vidu ankaŭ 
* UK 1988

54-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Kroatio
Kategorio:1998 en Eŭropo
Leopoldo Calvo Sotelo

**Leopoldo CALVO SOTELO y Bustelo** (naskiĝis la 14-an de aprilo 1926 en Madrido, mortis la 3-an de majo 2008 en Pozuelo de Alarcón, Madrido) estis hispana politikisto kaj Prezidanto de la Registaro de de Hispanio el februaro de 1981 al decembro de 1982. Kvankam li ne estis aristokrato dekomence, li ricevis titolon de Markizo kaj "Grande de España" inter aliaj.

Li devenis el familio de politikistoj, universitatano, doktoro, estrarano de diversaj entreprenoj, membro de la Parlamento de la reĝimo de Francisco Franco kaj ties ministro dum la 1970-aj jaroj je la fina epoko de la reĝimo, li iĝis grava membro de la partio UCD kiu iĝis unua pova partio dum kaj post la disfalo de la diktatoreca reĝimo. Kiam la Parlamento estis voĉdonanta la anstataŭon de la ĝistiama prezidento nome Adolfo Suárez por enirigi la prezidentecon de Calvo-Sotelo, okazis malsukcesa puĉo kiu intencis inversigi la transiron al demokratio kio estas konata kiel 23-F ĉar okazis la 23an de februaro de 1981. En 1982 li perdis la ĝeneralan balotadon kaj komencis la registado de la ĝistiama opozicianta partio PSOE.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj de Leopoldo Calvo-Sotelo

Kategorio:Hispanaj nobeloj
Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Hispanio
Kategorio:Hispanaj deputitoj
IJK 1997

eta|160px|la preĝejo *Santa Maria sopra Minerva* de Asizo
La **53-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis dum somero 1997 en la urbo Asizo de Italio. La kongreson partoprenis 470 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato. Aparte nekutima evento estis la prezento de esperantlingva muzikalo pri la vivo de Francisko de Asizo al ĉiuj kongresanoj.

## Vidu ankaŭ 
* UK 1997

53-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Italio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1997
Kategorio:Asizo
Kategorio:1997 en Italio
IJK 1996

eta|200px|Diskuto kun ministrino Gerlinde Kuppe dum la IJK 1996
La **52-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis dum somero 1996 en la loĝloko Güntersberge de Germanio, organizite fare de Germana Esperanto-Junularo, en historia urbeto de la mezalta montaro Harco centre de la lando. La kongreson partoprenis 360 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato.

Por montri kontinuecon, la aktivuloj de GEJ intence organizis la Internaciajn Junularajn Kongresojn de IJK 1974 (Monastero), IJK 1985 (kastelo Eringerfeld) kaj 1996 intence en intervalo de ĉiam 11 jaroj - laŭ tiu logiko la sekva IJK en Germanio devintus okazi en 2007, pri kio la junaj esperantistoj de tiu jaro tamen ne plu atentis.

## Vidu ankaŭ 
* UK 1996

52-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
Kategorio:Germana Esperanto-Junularo
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1996
Kategorio:1996 en Germanio
IJK 1971

eta|240px|Edinburgo vidita el la kastelo
La **27-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis dum somero 1971 en la urbo Edinburgo de Skotlando (Britio). La kongreson partoprenis 150 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato.

## Vidu ankaŭ 
* UK 1971 en Londono
* UK 1926 en Edinburgo
* IJK 1947 en Ipswich

27-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Britio
Kategorio:Esperanto-movado en Edinburgo
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1971
Kategorio:1971 en Britio
IJK 1970

[eta|160px|La [horloĝa turo en Graz.]]
La **26‑a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de la Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) okazis en aŭgusto 1970 en Graz, Aŭstrio. La kongreson partoprenis 200junaj esperantistojgrandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30jaroj. Kiel ankaŭ en aliaj junularaj Esperanto‑kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj, kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties Komitato.

## Vidu ankaŭ 
* UK 1970

26-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Aŭstrio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1970
Kategorio:Graz
Kategorio:1970 en Aŭstrio
IJK 1968

eta|240px|vidaĵo de Tarragona
La **24-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis dum somero 1968 en la urbo Tarragona de Katalunio, Hispanio. La kongreson partoprenis 130 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato.

## Vidu ankaŭ 
* UK 1968

24-a IJK
Kategorio:Esperanto-movado en Katalunio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Katalunio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1968
Kategorio:1968 en Hispanio
Jaroslav

:*Tiu ĉi artikolo temas pri municipo en distrikto Pardubice. Pri parto de municipo Javornice temas artikolo Jaroslav (Javornice).*

Municipo **Jaroslav** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, 8&nbsp;km sudoriente de urbo Holice, ĉe ŝoseo n-ro 305 inter Borohrádek kaj Skuteč. Vivas ĉi tie  (). La vilaĝon Jaroslav ankaŭ tratranĉas la ŝoseo n-ro 35 inter Hradec Králové kaj Vysoké Mýto.

## Loĝantaro 
## Vidindaĵoj 
Ĉirkaŭa pejzaĝo estas milde ondoforma, arbarriĉa. Vastaj arbaroj etendiĝas al nordo ĝis Rychnov nad Kněžnou. En la regiono estas multaj agrablaj turismaj kaj cikloturismaj signitaj vojoj taŭgaj por sportado kaj ripozado.

En la vilaĝo Jaroslav troviĝas monumento al viktimoj de la unua mondmilito. Iom malantaŭ la vilaĝo estas memorŝtono al en la Dua Mondmilito ĉi tie falinta soveta soldato.

## Bibliografio 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en j. 2004.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝoj de mikroregiono Ĉirkaŭaĵo de Holice 

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
Kategorio:Setlejoj en Orlica tabulo
IJK 1967

eta|240px|tipaj domoj de Roterdamo en la urboparto Delfshaven
La **23-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis dum somero 1967 en la urbo Roterdamo de Nederlando. La kongreson partoprenis nur 90 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato.

Origine la kongreso estis planita en Israelo, sed pro la Sestaga milito, kiu erupciis la 5-an de junio 1967 inter Israelo sur unu flanko kaj Jordanio, Egiptio kaj Sirio sur la alia flanko, lastmomente necesis trovi novan lokon por la IJK. Tiu neceso lastmomente improvizite organizi novan kongreson kaj iom pli limiĝi al la organizaj kunvenoj de TEJO ol en aliaj kongresoj, kaŭzis la kompare malaltan nombron de partoprenantoj en la tiujara IJK. Fine en Israelo nur en 1986 sukcesis gastigi Internacian Junularan Kongreson.

## Vidu ankaŭ 
* UK 1967

23-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Nederlando
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1967
Kategorio:Eventoj en Roterdamo
Kategorio:1967 en Nederlando
Novosibirska provinco

**Novosibirska provinco** () estas provinco en Siberio (Rusio). 

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĝi fondiĝis en 1937.

* Sidejo: Novosibirsk
* Horzono:
* Aŭtokodo:
* Popoloj:
** rusoj 
** germanoj  
** ukrainoj 
** tataroj 
** kaj aliaj

La plej gravaj urboj estas: Novosibirsk ; Berdsk ; Iskitim ; Kujbiŝev ; Barabinsk ; Karasuk ; Tatarsk ; Obj (urbo) .
IJK 1964

eta|240px|kanalo en Amsterdamo
La **20-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis en somero 1964 en la urbo Amsterdamo de Nederlando. La kongreson partoprenis 200 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ĝia komitato.

## Referencoj 
:[1] [2] antaŭanonco pri la kongreso en la gazeto *De Volkskrant* ()

## Vidu ankaŭ 
* UK 1964

20-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Nederlando
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1964
Kategorio:Eventoj en Amsterdamo
Kategorio:1964 en Nederlando
IJK 1963

eta|220px|ĉefstrato de Vraca
La **19-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis dum somero 1963 en la urbo Vraca de Bulgario. La kongreson partoprenis 550 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato. Inter la Internaciaj Junularaj Kongresoj de la jardeko 1955 ĝis 1965, ĝi estis la senkonkurence plej sukcesa - oni ankoraŭ forte konsciis pri ĝi en 1993, kiam la 49-a IJK estis same okazigita en Vraca honore al la kongreso de 1963.

## Vidu ankaŭ 
* UK 1963

19-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Bulgario
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1963
Kategorio:1963 en Bulgario
IJK 1962

eta|150px|la turo de la sankt-maria preĝejo en Ystad estas urba simbolo
La **18-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis dum somero 1962 en la urbo Ystad de Svedio. La kongreson partoprenis kompare malalta nombro de nur 70 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato.

## Vidu ankaŭ 
* UK 1962

18-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Svedio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1962
Kategorio:1962 en Svedio
Unión de Centro Democrático

**Unión de Centro Democrático** (Unio de Demokrata Centro) (**UCD**) estis politika alianco (partiaro) kaj poste politika partio en
Hispanio de centro aŭ dekstra flanko, depende de la konsideroj, kies estro estis Adolfo Suárez.

Ĝi fondiĝis kiel politika koalicio maje de 1977 por klopodi elpreni la povon post la disfalo de la reĝimo de Francisco Franco, kies sekvantoj estis multaj el la tiama fondantoj. La koalicio grupigis 16 novbakitajn partiojn. Samjare aŭguste la koalicio iĝis politika partio.

Tiu partio regis en Hispanio el 1977 al 1982.

Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Politikaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1977
IJK 1959

[eta|250px|Plantado de Jubilea Kverko en [Sopot dum IJK]]
250ra|eta|Memorŝtono
La **15-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis dum somero 1959 en la urbo Gdańsk (ĝis 1945 germane *Danzig* kaj esperantlingve *Dancigo*) de Pollando. La kongreson partoprenis 300 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato. La kongreso intence estis okazigita en Pollando por honorigi la tiujaran 100-jaran naskiĝtagon de L. L. Zamenhof, kiu festiĝis kaj en la IJK kaj en la samjara Universala Kongreso de Esperanto en Varsovio.

## Vidu ankaŭ 
* UK 1959
[eta|maldekstra|250px|la historia havena [Gruo (maŝino)|grua pordego de Gdańsk, simbolo de la urbo]]

15-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Pollando
Kategorio:Aranĝoj de PEJ
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1959
Kategorio:Gdansko
Kategorio:1959 en Pollando
Sverdlovska provinco

**Sverdlovska provinco** () estas provinco meze de Rusio inter Eŭropo kaj Azio, tamen en la Azia flanko. 

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Sverdlovsk. 

Ĝi fondiĝis en 1934. 

La horzono estas UTC+6.

## Geografio
La plej gravaj urboj estas: Jekaterinburg ( loĝantoj); Niĵnij Tagil (); Kamensk-Uralskij (); Pervouralsk (); Serov (). 

Lozva (ruse Лозьва) estas rivero en Sverdlovska provinco. Ĝi apartenas al akvokolekta areo de Obo. Per kunfluo de Lozva kaj Sosva – ĉirkaŭ 12 km norde de urbeto Gari - estiĝas la rivero Tavda, maldekstra alfluanto de Tobol. Alia grava rivero estas Ĉusovaja.

La Konĵakovskij-monto (ruse Конжаковский Камень) estas monto en la norda Uralo.

### Setlejoj
* Bajanovka
* Viĵaj

## Loĝantara konsisto
* Popoloj:
** rusoj 
** tataroj 
** ukrainoj 
** kaj aliaj
Laŭ censo en 2020 estis ankaŭ 31 Esperanto-parolantoj.

### Homfarita katastrofo 
Okazis homfarita katastrofo - liberigo de antrakso-sporoj el sekreta laboratorio en la armea urbo Sverdlovsk-19, rezulte de kiu centoj da homoj mortis (la preciza nombro estas nekonata), kaj miloj da pluvivantoj, poste iĝis handikapitaj, kaj ĉefe ne pro mortigaj sporoj, sed pro la kromefikoj de dubindaj vakcinoj.

## Referencoj
Maria Luiza de Parmo

**Maria Luiza de Parmo** aŭ **Maria Luiza de Burbono-Parmo**,  (naskiĝis  en Parmo; mortis  en Romo) estis progeedza reĝino  de Hispanio kiel edzino de Karlo la 4-a. Ŝi estis nepino de Ludoviko la 15-a (Francio), fratino de Ferdinando (Parma) kaj kuzino de la francaj reĝoj Ludoviko la 16-a (Francio), Ludoviko la 18-a (Francio) kaj Karlo la 10-a (Francio). Oni konsideras ŝin kiel la lasta reĝino de la Antikva Reĝimo en Hispanio.

Kategorio:Hispanaj princinoj
Kategorio:Hispanaj reĝedzinoj
Kategorio:Burbonoj
Kronado

[eta|*Jean Fouquet*. Kronado de [Karlo la 6-a (Francio)|Karlo la 6-a en la katedralo de Reims (la 4-an de novembro 1380).]]
**Kronado** aŭ **Kronigo** estas ceremonio, dum kiu oni kronas personon, kiu ricevas tiel specifan potencon. Simbolo de tiu potenco estas la krono. Kronado okazas pli malfrue, ol la komenco de regado (morto aŭ abdiko de antaŭulo, elekto).

## Ĝenerale 
Oni enoficigas (surtronigas) monarĥojn, tiel reĝojn kaj imperiestrojn, same reĝinojn kaj imperiestrinojn per la kronado. Tio estas tradicio en multaj monarĥioj, sed ekz. en Hispanio mankas simila tradicio.

En Mezepoko la reĝoj kroniĝas preskaŭ tuj, post tagoj aŭ kelkaj semajnoj. La kialo estis kredo, ke la kronado faras reĝon leĝa kaj donas gracon al li. Ekzemple, vera franca reĝo devis kroniĝi en Katedralo de Reims kaj esti ŝmirita per krismo el Sankta Ampolo. Bizancaj imperiestroj estis kronataj je Pasko. Male, en Novepoko oni kondukis funebron antaŭ kronado, kiu daŭris monatojn (ĝis jaro). La kronadoj okazis en printempo aŭ somero.

Tre ofte estas supera instanco kiu kronas la reĝon, ekzemple Papo aŭ simila. Tamen, kelkaj reĝoj prenis kronon el lia handoj kaj kroniĝis mem (Napoleono, samkiel multaj britaj kaj rusaj monarĥoj). En la landoj kie la kronado gravas, tre ofte oni artigas la momenton ekzemple per pentraĵoj. Vidu ekzemple la pentraĵon La kronigo de Napoleono de Jacques-Louis David (1806) pri la ceremonio de la Kronigo de Napoleono la 1-a (1804).

Se la reĝo jam havis edzinon, ŝi estis kronata kun li (dum malpli pompa ceremonio). Se kronita reĝo edziĝis, ŝia edzino kroniĝis aparte. Edzo de la reginta reĝino ne kroniĝis ordinare, se oni ne deklaris lin ankaŭ reginta.

La papoj estis kronataj per speciala tiaro ĝis 1963. La kronado de Pio la 12-a estis la unua kronado, kiun oni dissendis per radio. La lasta kronita papo estis Paŭlo la 6-a, kiu ĉesis surhavi la tiaron kelkajn semajnojn post sia kronado, kaj metis ĝin persone sur altaron de la baziliko de Sankta Petro, kiel gesto de humileco.

Nuntempe en Eŭropo oni konservas kronadojn nur en Britio; Elizabeto la 2-a estas la nura eŭropa kronita monarĥo. La aliaj monarĥioj uzas simpligitajn ceremoniojn, kie povas ĉeesti levo sur tronon aŭ preĝeja servo, sed kie mankas metado de krono kaj ŝmirado.

## Vidu ankaŭ 
* Kronado de monarko de Britio

Kategorio:Politiko
Kategorio:Monarkio
*
Kategorio:Ceremonioj
Bufedo

eta|Matena bufedo
eta|Fiŝ-bufedo
**Bufedo** estas meblo provizita per manĝaĵoj disponeblaj por invititoj aŭ klientoj ĉe teatro, balo, stacidomo. Bufedo estas ankaŭ tiu ejo, kie staras tiu instalaĵo.

Anstataŭ la kutima menusekvo (ekz. antaŭmanĝo, ĉefmanĝo, deserto), kiujn oni portas al la gastoj, en bufedo ĉiu manĝaĵo estas samtempe aranĝita sur apartaj tabloj kaj la gastoj povas servi sin laŭplaĉe. Oni povas diferencigi inter malvarma kaj varma bufedo.

La bufedo disvastiĝis en la 17-a jarcento el Francio tra tuta Eŭropo. La tuta tradicio reiras al la stara akcepto (fingronutraĵo).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Verŝotablo

Kategorio:Mebloj
Kategorio:Manĝoj
Grand Dictionnaire Espéranto-Français

La ***Grand Dictionnaire Esperanto-Français*** [Granda Vortaro Esperanto-Franca] estis eldonita unuafoje en 1957 de Esperantista Centra Librejo (Parizo). Ĝin redaktis Gaston Waringhien (antaŭparolo ). Antaŭa tia vortaro estis *Dictionnaire Complet Esperanto-Français*  de Émile Grosjean-Maupin eldonita en 1910. 
* 1-a eldono, Esperantista Centra Librejo, **1957**, 367 p.
* 2-a eldono,  SAT-Amikaro, **1976**, 368+16 p. 
* 3-a reeldono, SAT-Amikaro , **1994**, 443 p. Reviziis Paul Signoret kun André Albault 

## Recenzo 
*Recenzo  de la 1a eld. fare de Ferenc Szilágyi en Norda Prismo 1958. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-franca vortaro

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Esperanto-Franca Vortaro
Kategorio:Franca lingvo
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Paul Signoret

**Paul SIGNORET** (1922-2017), esperante **Paŭlo Sinjoreto**, estis franca Esperantisto kaj Esperanto-vortaristo, loĝanta apud Souillac (Lot, Francio).

Signoret redaktis Sennaciecan Revuon ĝis 1996. Li estis reviziinto kaj  reaktualiginto de la 3-a reeldonado (1995) de *Grand Dictionnaire Espéranto-Français* verkita de Gaston Waringhien kaj kunlaborinto de NPIV (2002) pri botaniko. En 2010 li fintradukis *"Traktaĵo pri Ateologio"* de Mikaelo Onfrajo, eldonita de la Eldona Fako Kooperativa de SAT.

Li ankaŭ francigis la artikolojn de HORI Jasuo pri Fukushima, kaj kontribuis al la kreado de esperantaj subtitoloj por la filmo "Taking Roots" pri la vivo de Wangari Maathai.

Partoprenis en En la mondon venis nova lingvo, festlibro por Ulrich Lins.

## Eksteraj ligiloj 
* Prezento de la libro *Traktaĵo pri Ateologio*, E-traduko eldonita de la Eldona Fako Kooperativa de SAT aŭguste 2010 

Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
IJK 1956

eta|220px|la fiŝista haveno de Büsum
La **12-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) de TEJO okazis dum somero 1956 en la urbo Büsum de norda Germanio, fiŝista kaj feria urbeto borde de la Norda Maro. La kongreson partoprenis 173 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO, interalie de ties komitato.

## Vidu ankaŭ 
* UK 1956

12-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1956
Kategorio:1956 en Germanio
IJK 1954

eta|200px|ĉefstrato de Hilversum
La **10-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK), tiam ankoraŭ nomata **Internacia Junular-Kunveno**, de TEJO okazis dum somero 1954 en la urbo Hilversum de Nederlando. La kongreson partoprenis nur 90 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel la tiama TEJO-bulteno *La juna vivo* indikas, la junulara Esperanto-movado tiujare troviĝis en krizo, kion respegulas la malgranda nombro de IJK-anoj en tiu kaj la antaŭa jaro. Tamen ankaŭ en la IJK de 1954, kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO. Kaj abundis ekskursoj: Al Amsterdamo, Roterdamo kaj la registara urbo Hago, kie la kongresanoj interalie vizitis la miniaturan urbeton *Madurodam*, sed ankaŭ al la bordo de la Norda Maro en Scheveningen.

## Fonto 
*La Juna Vivo* aprilo 1954, paĝoj 90 ĝis 94, kun ampleksa antaŭkongresa raporto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* UK 1954

10-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Nederlando
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1954
Kategorio:1954 en Nederlando
IJK 1952

eta|200px|la vasta konstruaĵaro de la akvomuelejo de Ry, konstruita en 1578
La **8-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK), tiam ankoraŭ nomata **Internacia Junular-Kunveno**, de TEJO okazis dum somero 1952 en la urbo Ry de Danio. La kongreson partoprenis 108 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO

## Vidu ankaŭ 
* UK 1952


08-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Danio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1952
Kategorio:1952 en Danio
Chrtníky

Municipo **Chrtníky** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, sub norda rando de montareto Železné hory, 0,5&nbsp;km sude de urbeto Choltice. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua mencio pri Chrtníky estas el la jaro 1397, kiam ĝi apartenis al Choltice kaj en pluaj jaroj kun ĝi dividis sian sorton.

## Loĝantaro
## Vidindaĵoj 
En la komunumo estas **monumento** al viktimoj de la unua mondmilito kun surskribo "Por memoro al falintaj soldatoj en la mondmilito 1914 - 1918 donacas la civitanoj"

## Naturo 
**Ravino ĉe Chrtníky** estas malprofunda valo laŭlonge de rivereto Struha sude super la vilaĝo. En deklivo de la monteto Mezihoří estas diabazaj rokoj. En la monteton entrudas subĉiela minejo por produktado de frakasaĵo en bitumajn ŝoseetegojn. En regiono ĉirkaŭ la vilaĝo situas kelkaj fiŝlagoj iam apartenantaj al la sinjorejo Choltice.

## Literaturo 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en j. 2004.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝaro de mikroregiono Submontaro de Železné hory 

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Setlejoj en Svitava montetaro
Kategorio:Setlejoj en Fera montaro
Ram Narayan

**Ram Narayan** (hindie: ; IAST: ) (naskiĝis la 25-an de decembro 1927 -9-an de novembro 2024), ofte nomata per la titolo Pandit, estas barata muzikisto kiu popularigis la arkoforman instrumenton *sarangi* kiel soloa instrumento en klasika muziko kaj estas la unua fama ludanto de *sarangi*.

Li akompanis kantistojn en Lahoro, sed post la disdivido de Hindio, li translokiĝis al Delhio, kie plue muzikis. Poste, en 1949, li translokiĝis al Mumbajo por labori por la kinindustrio. El 1956 sukcesis muziki kiel soloisto kaj dum la 1960-aj jaroj koncertis en Usono kaj Eŭropo kaj instruis muzikistojn. Ankoraŭ tion faris komence de la 21a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* https://ramnarayansarangi.com 
* Ram Narayan ĉe All Music

Kategorio:Barataj muzikistoj
IJK 1950

[eta|220px| Konstanco vidita de la [Bodenlago]]
La **6-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK), tiam ankoraŭ nomata **Internacia Junular-Kunveno**, de Tutmonda Junular-Organizo okazis de la 28-a de julio ĝis la 4-a de aŭgusto 1950 en la urbo Konstanco de Germanio, borde de la trilanda Bodenlago. La kongreson ĉeforganizis Michel Schmidt. Partoprenis 420 junaj esperantistoj – grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj – el 17 landoj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO.

## Vidu ankaŭ 
* UK 1950

## Fontoj 
06-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
Kategorio:1950 en Germanio
IJK 1948

eta|160px|la ventomuelejo *Groetermolen* en Groet
La **4-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK), tiam ankoraŭ nomata **Internacia Junular-Kunveno**, de TEJO okazis dum somero 1948 en la loĝloko Groet de Nederlando, kie jam okazis la entute unua IJK de 1938. La kongreson partoprenis 285 junaj esperantistoj - grandparte studentoj, lernejanoj kaj junaj laboristoj sub 30 jaroj. Kiel en aliaj junularaj Esperanto-kongresoj, okazis variaj prelegoj kaj diskutrondoj pri la kongresa temo, kulturaj eventoj kaj organizaj kunvenoj de TEJO. 

## Vidu ankaŭ 
* UK 1948

04-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Nederlando
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1948
Kategorio:1948 en Nederlando