Razilbeka aŭko

**Razilbeka aŭko** (*Alca torda*) aŭ **razilbekulo** estas specio de holarktisaj marbirdo el familio Aŭkedoj. Ĝi estas la ununura membro de la genro *Alca*, kaj pro tio iam ĝi nomiĝas simple **aŭko**; la saman vorton, tamen, oni ankaŭ povas uzi por aliaj aŭkedoj, interalie por fama formortinta granda aŭko kaj por vivanta malgranda aŭko, kiuj estas signife malsamaj de la razilbekulo, do nomi ĝin tiel estas nerekomendinde. 

Razilbeka aŭko estas relative granda birdo, 38-43 cm longa, kun enverguro de 60-69 cm. Ĝi kapablas flugi.

## Aspekto 
eta|maldekstre|220ra|En Islando.
Razilbekuloj estas nordatlantikaj akvobirdoj el la ordo de Ĥaradrioformaj, kun larĝa flankebena beko, pinta vosteto kaj kruroj malantaŭe lokiĝintaj. Plenkreskuloj estas nigraj supre kaj blankaj en brusto kaj ventro. La larĝa nigra beko finas per larĝa kaj malakra pinto. La vosto estas pinta kaj pli longa ol tiu de Urio; dumnaĝe ĝi aperas levata. Vintre la nigra vizaĝo blankiĝas. Krome estas aliaj mallarĝegaj blankaj strioj laŭlonge de la supra bekobazo, transe antaŭ la bekopinto kaj preskaŭ fine de la dorso antaŭ la vostokomenco. La kapo estas fortika kaj la kolo mallonga kaj dika. Junuloj havas blankan vizaĝon, ne tiom larĝan bekon kaj sen blankaj strioj.

## Disvastiĝo kaj kutimoj 
Ties reprodukta medio estas insuloj, rokaj strandoj kaj klifoj en marbordoj de norda Atlantiko, en orienta Norda Ameriko kaj tiom sude kiom ĝis Majno en Usono kaj en okcidenta Eŭropo el nordokcidenta Rusio al norda Francio. Ili kutime nestumas en kolonioj kaj la ino demetas la ovojn sur roko aŭ grundo.

Nordamerikaj birdoj migras maren kaj suden el la Grand Banks de Novlando ĝis Nova Anglio. Ankaŭ Eŭraziaj birdoj vintras mare, kun kelkaj translokiĝante tiom suden kiom ĝis okcidenta Mediteraneo.

Tiuj birdoj manĝas per subnaĝado. Ili nutras sin ĉefe per fiŝoj, kiel sablofiŝoj, haringoj kaj ermelinoj, kaj ankaŭ kaptas krustulojn kaj marvermojn.

[eta|250px|maldekstre|Aŭko, [Røst, Norvegio]]
[dekstre|eta|250px|Aŭko kaj Urioj, [Runde (Norvegio)|Runde, Norvegio]]

## Loĝejoj 
eta|*Alca torda*
Lokoj kie oni konas ĉeeston de Aŭkoj:
* Insuloj Staple, Farne, okcidentaj kaj nordorientaj Britaj Insuloj – ĉefe dum reprodukta sezono el majo ĝis mezjulio. Ref per mapo: RSPB.org.uk
Grímsey, Islando (66°N lat)

## Evoluado kaj prahistoriaj specioj 
Kvankam Aŭko estas la ununura vivanta specio, la genro *Alca* havis plian diversecon en la Plioceno. Laŭ nuna kono la genro ŝajnas estis evoluinta en okcidenta Norda Atlantiko aŭ la nuna Karibo, kun prauloj atingintaj la tiaman ankoraŭ malferman Istmo de Panamo dum la Mioceno (Bédard, 1985). Oni trovis fosiliojn de:
* *Alca antiqua* (Malfrua Mioceno/frua Plioceno ĉe Lee Creek Mine, Usono)
* *Alca* sp. ( Malfrua Mioceno/frua Plioceno ĉe Lee Creek Mine, Usono) - eble *A. Stewarti*
* *Alca stewarti* (frua Plioceno ĉe Belgio)
* *Alca ausonia* (Yorktown frua Plioceno ĉe Lee Creek Mine, Usono - Meza Plioceno ĉe Italio).
* *Alca* sp. (Puerto de Mazarrón Plioceno ĉe El Alamillo, Hispanio) - eble *A. antiqua* aŭ *A. ausonia*

## Referencoj 
Kategorio:Aŭkedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Holarktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Skotlando