open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Postelwitz

**Postelwitz** estas vilaĝo kiu situas en Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro. Ĝi troviĝas ĉe la dekstra bordo de la rivero Elbo.

## Historio 
Laŭ sia deveno Postelwitz estas tipa ŝipista vilaĝo kun trabfakaj domoj. Multaj tradicioj ligiĝas al ĝi. La altaj helaj sabloŝtonaj rokomuroj malantaŭ la vilaĝo estas la spuroj de la iama ŝtonminado. La ŝtonrompejoj, kiuj ekfunkciis en la dua duono de la 16-a jarcento dum certa periodo estis la plej gravaj en la tuta montaro. De ĉi tie venis la ŝtonoj ne nur por la preĝejo de Bad Schandau, sed ankaŭ por famaj konstruaĵoj en Dresdeno, interalie por Zwinger, Kreuzkirche, Frauenkirche kaj Katholische Hofkirche.
La sekva historia bildkarto montras Postelwitz, parton de la tereno de la ŝtonminejoj (dekstre) kaj en la dekstra fono la rokregionon Schrammsteine.

Dosiero:Po 17 gr.jpeg

Ĉi sube estas plia vido al la ŝtonminejoj tiutempe ankoraŭ funkciantaj. Post la fino de la ŝtonrompado la restantaj ŝutmontoj estis rearbarigitaj.

Dosiero:Po 15 gr.jpeg

## Turismo 
Proksime de Postelwitz allogas pluraj turismaj celoj:

precipe la rokoregionoj
* Schrammsteine
* Affensteine

kaj la montoj
* Großer Winterberg
* Kleiner Winterberg
* Hohe Liebe

## Administra aparteno 
**Postelwitz** estas parto de la **komunumo** **Bad Schandau**, krom la samnoma ĉefloko al ĝi apartenas Krippen, Ostrau kaj Schmilka.

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Senperforto

[eta|***La*** aktivulo de senperforto: [Mohandas Karamchand Gandhi, 1944|alternative=|209x209ra]]**Senperforto** estas koncepto forĝita de Gandhi el la sanskrita vorto *ahimsa* (*a*: sen kaj *himsa*: perforto), estas metodo de politika batalado kontraŭ violento teoriita de Mohandas Karamchand Gandhi dum lukto por sendependigo de Hindio el Britia koloniorego.

Hindia proverbo, kiu klarigas la filozofion de senperforto:
:"La justulo devas simili je l'santal-ligno, kiu bonodorigas la hakilon per kiu ĝi estas batita."

La 2-a de oktobro, la naskiĝdatreveno de Gandhi, estas observata kiel Internacia tago de senperforto.

En sia mesaĝo okaze de la Monda Tago de Paco 2017 la katolika papo Francisko skribis : "Etiko de frateco kaj paca kunekzistado inter homoj kaj inter popoloj ne povas baziĝi sur la logiko de timo, perforto kaj fermiteco, sed ja sur tiu de respondeco, respekto kaj sincera dialogo"

## Personoj kaj movadoj kiuj inspiriĝis je senperforto 
eta|318x318px|Manifestacio kontraŭ nukleaj armiloj, Parizo, 1995|alternative=

* Ravi Shankar (barata spirita gvidanto)
* Joan Baez
* Vinoba Bhave
* Dom Helder Camara
* César Chávez
* Albert Einstein
* Gene Sharp
* Gush Shalom
* Tenzin Gyatso (la 14-a Dalai-lamao)
* Jeff Halper
* Khan Abdul Ghaffar Khan
* Thich Nhat Hanh
* Václav Havel
* Martin Luther King
* Nelson Mandela
* Ken O'Keefe
* Adolfo Pérez Esquivel
* Arundhati Roy
* Albert Schweitzer
* Lech Wałęsa
* Ken O'Keefe

## Organizoj
* Afrikusona Civilrajta Movado
* Instituto Albert Einstein en Bostono

## Esperanto 
Kiel parolantoj de la internacia lingvo Esperanto ni celas al edukado kaj publika konscio pri neperforto, ĉar neperfortan konduton oni lernas per pozitiva kunvivado kaj kunlaboro, per malferma interkonatiĝo kaj senbara renkontiĝo. Per Esperanto ni proponas ponton inter la lingvoj por kreskigi komprenon kaj estimon inter ĉiuj homoj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Aldo Capitini, trad. N. Rossi, Teknikoj de neperforto, Edistudio, Pisa, 2011, 186 p. en: Perforto, senperforto kaj vero-forto, recenzo de Renato Corsetti, revuo Esperanto, 1295 (10) oktobro 2015.

## Vidu ankaŭ 
* Internacia tago de senperforto
* Mohandas Karamchand Gandhi
*Arun Manilal Gandhi
*Lanza del Vasto
* Fastostriko
* Pacismo
* Lev Tolstoj
* Civila malobeo
* Neperforta rezisto
* Senperforta komunikado
* *Satyagraha*
* Surmonta Parolado

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cnvc.org 
* http://www.nonviolentpeaceforce.org 
* http://nvpdecade.org
* La manifesto de senperforto 
* pri eblo ke palestinoj transiru al senperforta lukto


Kategorio:Kulturo
Kategorio:Politiko
Kategorio:Filozofio
Khan Abdul Ghaffar Khan

**Khan Abdul Ghaffar Khan** aŭ **Bacha Khan** (1890 - 1988) estis patana politika kaj religia gvidanto, kiu partoprenis en la senperforta batalo kontraŭ la kolonia brita rego super Hindio. Li estas malprave tre malmulte konata, almenaŭ en okcidento.

Ghaffar Khan, kvankam pia islamano estis infanaĝe edukita en kristana lernejo.

Politika celo de Ghaffar Khan’s estis unua, sendependa kaj religie neŭtra Hindio. Lia senperforta organizaĵo *Ĥudaj Ĥidmatgar* (= dioservantoj) kreita dum jaroj 1920-aj, entenis ĝis 100 mil anojn. Multaj el ili iĝis famaj kontraŭante (foje mortante) la britregitaj polico kaj armeo. Ĝi dumtempe sukcesis superinflui politikon de la nord-okcidenta regiono de nuna Pakistano.

Barato atribuis al li la *Bharat Ratna*, plej alta barata oficiala ordeno, unu jaron antaŭ ol li mortis.

Kategorio:Senperforto
Thích Nhất Hạnh

eta|dekstra|Thích Nhất Hạnh
**Thích Nhất Hạnh** (, esperantige **TIK Njet Hang**) estis budhisma monaĥo vjetnama, pacoaktivulo kaj spirita instruisto. Li naskiĝis  en Hue (Vjetnamio) kaj mortis ). Li kreis la terminon "Engaĝita Budhismo" en sia libro *Vjetnamio: Lotus en Maro de Fajro*.

Sian senperfortan batalon li komencis dum la Vjetnama milito. Propolitika rifuĝinto en Francio de 1972 ĝis 2005, li estris Zen-an ordenon "ordre de l'Inter-Être" en vilaĝo en Dordonjo kaj vojaĝis internacie por paroladoj kaj retiriĝoj. Li estis aktiva en la pacmovado, promociante neperfortajn solvojn al konfliktoj kaj estas vegano kiel rimedo de neperforto al nehomaj bestoj. En 2005 Vjetnamio denove permesis lin viziti sian hejmlandon, kaj en 2018, malsaniĝinta, li reiris hejmen al sia origina monaĥejo apud Hue por pasigi tie siajn lastajn monatojn. Martin Luther King proponis lin kiel kandidaton por Nobelpremio pri paco jare 1967, sed ĝin li ne ricevis.

Kategorio:Vjetnamaj bikŝuoj
Kategorio:Senperfortaj aktivuloj
Constantin Brâncuși

**Constantin BRÂNCUȘI** [konstantin' brınkuŝj'] naskiĝis la 21-an de februaro 1876 en la vilaĝo Hobița, distrikto Gorj, en la suda Rumanio. Li estis la ĉefa skulptisto de Rumanio kaj unu el la ĉefaj skulptistoj de la 20-a jarcento.

En 1902 li forlasis sian denaskan landon por studi eksterlande kaj ekde 1904 li loĝis en Parizo ĝis sia morto la 16-an de marto 1957 en Parizo, kie li estis enterigita en la pariza tombejo de Montparnasse.

Li postlasis ampleksan verkaron, videblan en multaj muzeoj en Eŭropo (ekzemple *Centre Pompidou* en Parizo) kaj Norda Ameriko. Multaj el liaj verkaĵoj estas en privataj kolektoj.

Lia plej impona skulptaĵaro troviĝas en la sudrumania urbo Târgu Jiu. Inter tiuj skulptaĵoj estas

*- La tablo de la silento*,

*- La avenuo de la seĝoj*,

*- La pordego de la kiso*,

*- La senfina kolono*.

## En Esperanto 
Liaj aforismoj kaj mallongaj tekstoj aperis en Esperanto en broŝuro: *Aforismoj kaj tekstoj de Constantin Brâncuși*. Berkeley: Eldonejo Bero, 1993.

## Referencoj 

Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse
Schrammsteine

dekstra|300ra
**Schrammsteine** tiel nomiĝas unu el la plej sovaĝaj rokoregionoj en Elba Grejsmontaro. Etimologie la nomo signifas (dis)ŝiritaj rokoj, kio diras multon pri la progreso de la erozio. La unika kaj bizara rokomondo, kiun formas "Schrammsteine" kaj la apudaj Affensteine etendiĝas sur proksimume 12 km².

La antaŭa Schrammstein-regiono ("Vorderes Schrammsteingebiet"), kiu leviĝas laŭlonge de la deklivoj de rivero "Elbo" inter Postelwitz kaj Schmilka, estas aparte individua kaj okulkapta rokregiono. Ĉi tie proponas sin ĉirkaŭ 60 grimporokoj kaj multnombraj migrovojoj.
La vojo sur la kresto de la rokoformacio tiriĝas preskaŭ ĉiam en la sama alteco de 400 metroj super la maro kaj ofertas multajn imponajn panoramojn.
sed ankaŭ la malantaŭaj "Schrammsteine" invitas al abundo de neforgeseblaj vojoj kaj vidoj.

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Abida Parvin

eta|dekstra|Abida Parvin
**Abida PARVIN** estas pakistana kantistino de kavvali-a kanto. Ŝi studis ĉe la mondkonata Nusrat Fateh Ali Khan.

Tradicie nur viroj kantis sufian kanton, sed nun en pluraj landoj (ekzemple Monaĝat Julĉeva en Uzbekio) ankaŭ kelkaj virinoj kantas (en Pakistano vidu ankaŭ Teĝi Bhoĝvani), kaj post morto de Nusrat Fateh Ali Khan ŝi estas nun la plej admirata kaj furora kantisto en tiu ĝenro. Ŝia voĉo kaj kantstilo estas tre kortuŝaj kaj esprimivaj, malpli "brila" ol tiu lasta, sed pli dolĉa kaj intimagorda.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.pakistanipopmusic.co.uk/pakistani-singers/abida-parveen-3.htm  
* http://www.apnaorg.com/music/abida/index-1.php3 
* http://www.apnaorg.com/music/abida2/index-1.php3  
* http://www.apnaorg.com/music/shah/index-2.php3 
* http://www.muziq.net/albums/Abida_Parveen/  

Parvin, Abida
Napsiso

Napsiso estas firmo de Hispanio ekde 2003. Tiu ĉi firmo dediĉas liberan programaron kaj Linukso.

La fama produkto de Napsiso estas NTPV.

Servoj estas ekde Komputika Sekureco ĝis klusteroj.

## Eksteraj ligiloj 
*paĝo de Napsis (Hispania)

Kategorio:Libera programaro
Kategorio:Hispanaj firmaoj
Liem Tjong Hie

**LIEM Tjong Hie** (naskiĝis la 15-an de januaro 1906 en Semarang, Javo, mortis en aprilo 1991) estis javana esperantisto kaj universitata docento ĉe Universitas 17 Agustus 1945 en Semarang.

Li havis dek ok jarojn, kiam li iĝis delegito de UEA en 1924. En tiu jaro, li ankaŭ tradukis kaj eldonis la unuan libron en Esperanto pri Javo, *Javaj legendoj kaj fabloj*. En 1925, li fondis la revuon *Hinda Esperantisto* kaj ekredaktis ĝin. Li ankaŭ fondis la eldonejon kaj kursejon Centraal Esperanto-Bureau & -Instituut. En 1927, Liem tradukis kaj eldonis libron de Multatuli, *Historio de Saidjah kaj Adinda*. En 1929, Liem fondis la asocion Unuiĝo de Geesperantistoj en Nederlanda Hindujo. En decembro 1929, la Unuiĝo havis nur dek unu membrojn. Li tradukis ankaŭ *Fundamenton de Esperanto* en la indonezian.

Li restis delegito de UEA ĝis 1989.

## Verkoj 
* Liem Tjong Hie, *Javaj legendoj kaj fabloj* (1924).
** La unua libro en Esperanto pri Javo.
* Multatuli (Liem tradukis), *Historio de Saidjah kaj Adinda* (1927).
** Skanaĵo legebla ĉi tie.
* E. Ĉefeĉ (Liem tradukis al la malaja), *Ŝlosilo de Esperanto* (1929).
** Plilarĝita eldono en 1931, kiu estis ĝis 2015 la sola paperforma vortareto de la malaja.
* ESPERANTO EN ZIJN VERBREIDING. Eld. Esperanto Bureau en Instituut, Samarang, 1931.
* Liem Tjong Hie, *Apa itoe Esperanto* (1933).
** "*Kio estas tio, Esperanto?*" Eldonata de Centraal Esperanto-Bureau & -Instituut (Ekstremorienta Esperanto-oficejo kaj -Instituto).
* Hie Kiguj (pseŭdonimo de Liem), *La varma sudo kaj la frosta nordo* (Ĉinio 1966).
*SELAJANG PANDANG BAHASA ESPERANTO. 1960.
### Recenzoj
Pri ESPERANTO EN ZIJN VERBREIDING

----
Pri SELAJANG PANDANG BAHASA ESPERANTO

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanto en Indonezio: LIEM Tjong Hie  
* [Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=liem+tjong+hie&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Liem Tjong Hie en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

## Referencoj 
Kategorio:Indoneziaj esperantistoj
Kategorio:Javaj esperantistoj
Premiero

eta|Fine de la premiero de filmo: Donado de bukedoj al la filmaro
**Premiero**, el la franca *première* = "unua", estas la unua prezentado de spektaklo (teatraĵo, muzikalo, filmo) aŭ alia kultura prezentaĵo.
Filmoj ofte havas sian premieron dum filmfestivaloj (vidu ekzemple Festivalo de Cannes). Premieroj kutime ricevas altan atenton de la socio.

Premiero ofte estas impresa evento, al kiu ĵurnalistoj estas invititaj kovri la spektaklon en amaskomunikiloj, famuloj kaj elstaraj personoj en la taŭga arta kampo. Kiel kutime en ĉiu spektaklo, ankaŭ ĉe la fino de la premiero, la prezentistoj inklinacias la spektantaron, sed en la premiero, la kreintoj de la verko (dramisto, komponisto, reĝisoro ktp.) Kutime aliĝas al la prezentoj en ĉi tiu etapo.

Prapremiero (ankaŭ Kostumprovo aŭ ĝenerala provludo) estas la lasta provludo, fine de serio da provludoj, antaŭ la premiero de teatraĵo, opero, opereto aŭ koncerto. 

En viva prezentado antaŭ spektantaro, kiel teatra prezento, antaŭ la premiero, okazas la prapremiero (aŭ ĝenerala provludo) - plena prezentado de la spektaklo antaŭ limigita publiko, por ricevi fina reago antaŭ la premiero.

Alia uzado de la vorto: **premiero** = ĉefministro estas evitinda.

Kategorio:Teatro
Kategorio:Muziko
Kategorio:Filmo
Listo de kolombiaj esperantistoj

Jen la **listo de kolombiaj esperantistoj**:

* Abel de J. Rico
* Alfonso Londoño
* Alfonso Zamudio
* Anton Tomić
* Consuelo Polanco
* Diego Hoyos Escobar
* Diomar Chávez Obregón
* Edwin Vargas
* Gloria Granada
* Gonzalo Bermúdez
* Ismael (*"Mayo"*) López
* Ivan Camilo Quintero Santacruz
* Jairo del Río Ángel
* Jerley Sabogal
* Jorge Velasques
* José Joaquín Osorio
* Juan Sebastian Quintero Santacruz
* Leonor Calvo y Feijoo
* Libardo Mejía
* Luis Casas
* Luis Eduardo Palacios Toral
* Luis Felipe Saldarriaga
* Luis Fernando Martínez-Solís
* Luis Guillermo Restrepo Rivas
* Luis Jorge Santos Morales
* Luis Obando
* Manuel Ángel Muñoz
* Maximiliano Ramírez
* Miguel Cano Estrada
* Otto de Greiff Haeusler
* Patricia Cristancho
* Peter Preminger
* Rafael Mejía
* Ricardo Carrillo
* Rocío Sanclemente
* Rodrigo Ramírez
* Ruben Torres
* Santiago Álvarez Gutierrez
* Tirso Castrillón


Kolombiaj
Departemento Antjokio

**Departemento Antjokio** () estas departemento de Kolombio, lokiĝinta ĉe la nord-okcidento de la lando, ĝi limigas ĉe la nordo kun la Kariba maro, la departementoj Kordobo kaj Sukreo, ĉe la oriento kun la departementoj Bolivaro, Bojakao kaj Kundinamarko, ĉe la sudo kun Kaldaso kaj Risaraldo, kaj ĉe la okcidento kun Ĉokoo. Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĉefurbo estas la urbego Medellín (Medeĝino).

Ĝi iĝis departemento de Kolombio je la 1-a de januaro 1886.

## Ĉefaj urboj 
* **Medellín** (Medeĝino) ( 2248912 loĝantoj) 
* **Andes** ( 19602 loĝantoj) 
* **Apartadó** ( 122228 loĝantoj) 
* **Bello** ( 370832 loĝantoj) 
* **Carepa** ( 31437 loĝantoj) 
* **Carmen de Viboral** ( 23677 loĝantoj) 
* **Caucasia** ( 73202 loĝantoj) 
* **Chigorodó** ( 52664 loĝantoj) 
* **Copacabana** ( 54823 loĝantoj) 
* **El Bagre** ( 26846 loĝantoj) 
* **Envigado** ( 174828 loĝantoj) 
* **Girardota** ( 26297 loĝantoj) 
* **Itagüí** ( 216752 loĝantoj) 
* **La Ceja** ( 40369 loĝantoj) 
* **La Estrella** ( 29765 loĝantoj) 
* **Puerto Berrío** ( 34958 loĝantoj) 
* **Rionegro** ( 67832 loĝantoj) 
* **Sabaneta** ( 37462 loĝantoj) 
* **Santuario** ( 20572 loĝantoj) 
* **Segovia** ( 29658 loĝantoj) 
* **Turbo** ( 49153 loĝantoj) 
* **Yarumal** ( 27216 loĝantoj) 

Kromaj municipoj:
* *Guatapé* ( nur 8844 loĝantoj, sed grava vidindaĵo) 
* *Kaldaso* ( 5308 loĝantoj) 
* *Marinilla* ( 3455 loĝantoj) 
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato de 2005)

## Geografio 
* Kaŭko (rivero)
* Sinú (rivero)
* Cordillera Occidental (Kolombio)

## Transportoj 
La Metroo de Medellín (hispane *Metro de Medellín*), realnome *Metropola trajno de la Valo de Aburrá* (hispane *Tren metropolitano del Valle de Aburrá*), estas la metroa sistemo de la metropola areo de la Valo de Aburrá en Antjokio.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Registaro de Antjokio 
* Interreta Biblioteko de Antjokio 

Kategorio:Departementoj de Kolombio
Departemento Valo de Kaŭko

**Valo de Kaŭko** estas departemento de Kolombio. Ĉefurbo de la teritorio estas Kalio. La teritorio situas en la okcidento de la lando, borde de la Pacifika Oceano. Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

## Urboj 
* Santiago de Cali (Kalio)
* Palmira (Kolombio)
* Tuluá

## Vidu ankaŭ 
* Insulo Malpelo
* Kaŭko (rivero)
* Kaŭko-valaj sekaj arbaroj
* Cordillera Occidental (Kolombio)
* Natura Rezervejo Laguna de Sonso

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* taglibra retejo de la Kolombia Esperanto-ligo - Kalio ( kaj )

Kategorio:Departementoj de Kolombio
Jorge Eliécer Gaitán

[eta|Busto de Gaitán en [Medeljino (Kolombio)|Medeljino]]
**Jorge Eliécer GAITÁN** () estis kolombia politikisto kaj membro de la liberala partio. Li estis ministro pri Edukado (1938–42) kaj Laboro (1942–46). Li organizis novan kontraŭoligarkian politikan movadon, sed poste estis venkita en la prezidentaj voĉdonadoj de 1946 de la konservativulo Mariano Ospina Pérez. Li estis murdita, fakto kiu ekestigis energian popolan reagon (la '''').

Li estis rektoro de la Libera Universitato de Kolombio, ekde 1936 ĝis 1939. Li ricevis la katedron de kriminala juro ekde 1931 kaj instruis
ĝin tie ĝis sia murdo. Li estis urbestro de Bogoto ekde 1936, kaj ankaŭ li estis senatano plurfoje ekde 1929 ĝis 1948.

Gaitán forĝis sian reputacion kiel oratoro kaj defendema de popularaj kialoj danke al siaj fortagoj dum la debato pri la Amasmurdo de la Bananistoj dum 1928, farita de United Fruit Company, la tiama nomo por Chiquita Brands International.

Plej konataj frazoj:

"Mi ne estas viro, mi estas popolo"

"Ni tre fieras pri ĉi malnova indiĝena raso! Kaj ni malamas la oligarkion, kiu ignoras nin"

"Ĉi homa lavango militas, militos; kaj venkos konservativan oligarkion"

"La popolo superas siajn estrojn"

"Ĉu mi avancas, sekvu min. Ĉu mi haltas, puŝu min. Ĉu mi perfidas vin, mortigu min. Ĉu mi mortas, venĝu min"

Kategorio:Kolombiaj politikistoj
Ŝtono

[eta|290ra|[Ŝtonminejo.]]
eta|200ra|Muro el ŝtonoj.
**Ŝtono** estas kompakta objekto el mineralo aŭ rokaĵo. Laŭ geologio, **ŝtono** estas solida minerala maso, kiu ekestis dum la historia evoluo de planedo. Ĝi estas ofte uzata en materialo por konstruado, skulptado, kaj aliaj uzoj.

Laŭ Francisko Azorín **ŝtono** estas *Rokopeco. Malmola, minerala maso uzata por konstrui.* Li indikas etimologion el la greka *stia* (silik-ŝtono). Kaj li aldonas la terminojn *ŝtonisto*, por homo, kiu prilaboras ŝtonojn; *Ero de la Ŝtono*, por ero, kiam la homaro komencis prilabori ŝtonojn (eolita, paleolita, neolita periodo), natura ŝtono, artefarita ŝtono, kalkoŝtono, pumikŝtono, akriga ŝtono, postakriga ŝtono.

## Proverboj 
Ekzistas pluraj (17, kaj 15 pri bastono) proverboj pri ŝtono en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Angulŝtono
* Bazalto
* Gnejso
* Granito
* Kreto
* Mineralogio
* Roko
* Rozeta ŝtono
* Sabloŝtono
* Siliko
* Ŝtonepoko
* Ŝtoneto
* Ŝtonminejo
* Ŝtono de Tel Zayit
* Ŝtonrompejo
* Trakito
Erizipelo

eta|maldekstra|Erizipelo de vizaĝo
eta|Erizipelo de brakoj
eta|Erizipelo de piedoj
eta|maldekstra|Erizipelo de vizaĝo
eta|dekstra|Erizipelo de piedoj
eta|eta|maldekstra|Erizipelo de la dekstra piedo
eta|eta|maldekstra|Erizipelo de la dekstra piedo
[eta|140px|dekstra|Erizipelo de la piedo kun [edemo]]
**Erizipelo** (greke ερυσίπελας, *erisipelas*, "ruĝa haŭto") estas kontaĝa infekta malsano, kaŭzita de iu streptokoko kaj karakterizita per speciala inflamo de la haŭto kaj per ĝeneralaj simptomoj pli-malpli gravaj (febro, vomo, kapdoloro k.a). Plej ofte tiu inflamo situas sur la vizaĝo kaj komenciĝas ĉe iu natura aperturo (okulo, buŝo). Nuntempe jam kuracebla per penicilino, amoksicilino aŭ larĝefikaj antibiotikoj.

Ĝi daŭras ordinare 8-10 tagojn kaj la prognozo estas benigna. La kontaĝo okazas, ne tra la aero kiel ĉe la erupciaj malsanoj, sed per la manoj, tolaĵoj aŭ instrumentoj. Skrupulaj higienaj antaŭzorgoj estas do necesaj por eviti ĝin.

## Etiologio 
Erizipelon kaŭzas streptokoko (*Streptococcus pyogenes*). La infekto okazas pere de la vundo aŭ pro la malbone funkcianta sangocirkulado aŭ bakterioj aperas en la haŭto el la internaj centroj de infekt-malsanoj.

## La faktoroj de la risko 
La malsano aperas ĉefe ĉe la maljunuloj, novnaskitoj kaj infanoj. Pli granda risko de malsano aperas ĉe la personoj kun difektoj en la imuna sistemo, diabeto, haŭto-ulceroj, dermatomikozo, aŭ ĉe personoj kun difekta limfo-sistemo (ekzemple post la mastektomio, post la operacioj de pelvo kaj post la bajpaso) ankaŭ ĉe la alkoholuloj.

## Vidu 
* Rubeolo
* Porkerizipelo

Kategorio:Haŭtmalsanoj
Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj
Lajos Batthyány

Grafo **Németújvári BATTHYÁNY Lajos** (pron Batja’nji Lajoŝ) (10-a de februaro 1807, Pozono – 6-an de oktobro 1849, Budapeŝto) estis hungara grafo, liberpensanta politikisto, unua ĉefministro de Hungario, martiro de la hungara liberecbatalo en 1849. Lia filo estis Elemér Batthyány.

Li enpaŝis la armeon jam 16-jaraĝe, poste studis juron en la Zagreba Reĝa Akademio. Li poste rundvojaĝis en Eŭropo kaj alveninte hejmen, li enkondukis la modernan mastrumadon en siaj bienoj. Li alpaŝis la politikon je efiko de István Széchenyi kaj Wesselényi. Li estis gvidanto de la parlamenta grandnobela opozicio en la jaroj 1839-1840 kaj 1843-1844.

Ekde 1847 li estis prezidanto de la Opozicia Partio, kiu postulis burĝajn reformojn. La 17-an de marto en 1848 (2 tagojn post komenco de la liberecbatalo), Ferdinando la 5-a nomis lin ĉefministro. Li klopodis ĉiam por la sendependeco de Hungario per pacaj rimedoj, sed kiam tio evidentiĝis neebla, li redonis la komision pri la ĉefministreco (oktobre 1848). Li estis ano de la packomisiono, sendita komence de januaro 1849 al aŭstra areestro Windischgraetz. La generalmajoro ne akceptis lin, sed la 8-an de januaro arestis lin. La milita tribunalo en Olmutz juĝis lin je morto (je premo de Schwarzenberg), sed ofertis je amnestio. Poste oni transportis lin al Peŝto, kie oni transdonis lin al Haynau kaj juĝis lin al morto per pendumo. Li kaŭzis la 5-an de oktobre al si mem gravajn vundojn surkole per tranĉilo (kontrabandita fare de la edzino), tiel oni estis trudataj ŝanĝi la ekzekuton je mortpafo (li volis sin fakte memmortigi). Oni ekzekutis lin la 6-an de oktobro ĉe la muroj de la peŝta Novkonstruo.

Liaj lastaj vortoj estis: "Ek, ĉasistoj! Vivu la Patrujo!"

Sur la ekzekutejo oni poste konstruis lucernon (meĉujon) kun eterna lumo, nomata ĉiammeĉujo de Batthyány.

* Listo de hungaraj ĉefministroj
* Bertalan Szemere

[eta|maldekstra|180px|brusto en la [Nacia Historia Memorparko]]

Kategorio:Ĉefministroj de Hungario
Kategorio:Hungaraj martiroj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Kategorio:Hungaraj ministroj pri financo
Kategorio:Hungaraj grafoj
Jules Romains

**Jules Romains** (1885-1972) estas la verkistnomo de **Louis FARIGOULE** kiu naskiĝis la  en franca vilaĝeto apud Le Puy-en-Velay. Li estis instruisto pri filozofio kaj amiko de Stefan Zweig. Jules Romains verkis multajn teatraĵojn, inter kiuj *Knock* (1965) estas la plej fama.
Li estis ankaŭ membro de Internacia PEN-Klubo kaj Franca Akademio.

Li verkis ankaŭ romanojn, kies plej famaj estas liaj dudeksep volumoj de ĉefverko *Les Hommes de Bonne Volonté* (La bonvolemaj homoj) kaj la poezio *Vie unanime* (1908) kiu estas origino de unanimismo.

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Antrakso

**Antrakso** () estas grava profunda inflama absceso de la subhaŭto, kaŭzita de la bakterio *Bacillus anthracis*, tre infektema. Ĝi aperas ĉefe ĉe bestoj plantmanĝantaj. Homoj povas infektiĝi je tio per bestoj.

Simptomoj:
* forta febro
* ŝveliĝo de la lieno
* profunda inflama absceso de la subhaŭto

La tre rezistantaj sporoj restas infektokapablaj dum jardekoj en la tero. Oni vakcinas printempe la bestojn paŝtontaj sur herbejo.

Kuracebla per penicilino.

Dosiero:AnthraxBacteria.jpg|
Dosiero:Anthrax - inhalational.jpg|
Dosiero:Anthrax_PHIL_2033.png|
Dosiero:Bacillus anthracis Gram.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* 19-a de oktobro
* 2001
* Terorismo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cdc.gov/ncidod/dbmd/diseaseinfo/anthrax_g.htm 
* http://pathport.vbi.vt.edu/pathinfo/pathogens/Bacillus-anthracis.html  
* http://www.isracast.com/tech_news/230105_tech.htm  
* http://w3.spancity.com/yosri/PenyakitAntrax.htm  

Kategorio:Zoonozoj
Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj
Kategorio:Bakteriaj malsanoj de bestoj
Kategorio:Louis Pasteur
Gert Prokop

Literaturo > Germanlingva Literaturo > Gert PROKOP < Germana lingvo
----

**Gert PROKOP** [gert prokop] (naskiĝis la 11-an de junio, 1932, mortis la 1-an de marto, 1994) estis germana verkisto.

Naskiĝinte en Richtenberg apud Stralsund, li en la jaro 1950 transloĝiĝis al Orienta Berlino. Li laboris kiel ĵurnalisto kaj filmdokumentisto, kaj ekde 1971 li plene dediĉis sin al la verkado. Per krimromanoj, sciencfikciaj rakontoj kaj infanlibroj li ĉefe en Orienta Germanio gajnis grandan popularecon.

Gert Prokop finis sian vivon per suicido.

## Listo de verkoj 
* *Der Drache mit den veilchenblauen Augen* (infanlibro, 1973)
* *Einer muss die Leiche sein* (krimromano, 1976)
* *Der kleine Riese* (infanlibro, 1976)
* *Wer stiehlt schon Unterschenkel?* (sciencfikciaj rakontoj, 1977)
* *Die Maus am Fenster* (infanlibro, 1980)
* *Der Samenbankraub* (sciencfikciaj rakontoj, 1983)
* *Das todsichere Ding* (krimromano, 1986)
* *Die Phrrks* (sciencfikciaj rakontoj, 1988)
* *Null minus unendlich* (sciencfikciaj rakontoj, 1990)
* *So blond, so schön, so tot* (krimromano, eld. 1994)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.krimilexikon.de/prokop.htm
14 (nombro)

**Dek kvar (14)** estas la natura nombro kiu sekvas 13 kaj antaŭas 15.

La nombro **14** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 1110
* en okuma sistemo : 16
* en deksesuma sistemo : **E**

## En matematiko 
**Dek kvar** ne estas primo. 14 = 7·2

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 十四
* Majaa skribo: 20px

## Pri la nombro 14 
La atomnumero de Silicio.

En brazila folkloro la 14 absolute rilatas al kato, sed ĉiuj nombroj finitaj per 14 rilatas al papilio.

## Religion 
### Kristanismo 
La 14 helpantoj en mizero (latine *Quattuordecim auxiliatores*) estas grupo de katolikaj sanktuloj, kiujn kredantoj en (specifaj) mizeroj alvokas por helpo.

Kategorio:Naturaj nombroj
James Krüss

**James KRÜSS** (naskiĝis la 31-an de majo 1926, mortis la 2-an de aŭgusto 1997) estis germana verkisto.eta|dekstra|Lernejo nomita honore al James KrüssKiel filo de elektrikisto li naskiĝis sur la insulo Helgoland. Li studis por fariĝi instruisto, sed neniam laboris en tiu ĉi profesio, ĉar li post siaj unuaj literaturaj provoj preferis vivteni sin de la verkado.

La verkaro de James Krüss konsistas precipe el romanoj, rakontoj kaj radiodramoj por infanoj kaj junuloj. Ili krom fantastaj kaj humuraj elementoj ankaŭ montras socikritikajn trajtojn. Tion bonege elmontras la ruza oka strofo de la poemo *Das Königreich von Nirgendwo* (La Regno de Nenie), al kiu estas ligilo pli sube. Unu el liaj plej famaj verkoj estas la porinfana romano *Timm Thaler oder Das verkaufte Lachen*. Inspirite de la rakonto *La mirinda historio de Petro Schlemihl* de Adelbert von Chamisso li rakontas pri orfa knabo, kiu vendas sian ridon, por povi vivi sen materiaj zorgoj.

James Krüss mortis en Tafira Alta, Kanariaj Insuloj.

## Listo de verkoj 
* *Der Leuchtturm auf den Hummerklippen* (rakonto, 1956)
* *Mein Urgroßvater und ich* (romano, 1959)
* *Timm Thaler oder Das verkaufte Lachen* (romano, 1962) (filmigita en 2017)
* *Mein Urgroßvater, die Helden und ich* (romano, 1967)
* *Timm Thalers Puppen oder Die verkaufte Menschenliebe* (romano, 1979)
* *Nele oder Das Wunderkind* (1986)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Germanlingva retejo pri James Krüss

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj porinfanaj verkistoj
La mirinda historio de Petro Schlemihl

***La mirinda historio de Petro Schlemihl*** estas rakonto de Adelbert von Chamisso, kiu aperis en la jaro 1814. La germanlingva originalo havas la titolon *Peter Schlemihls wundersame Geschichte*.

## Enhavo 
Petro Schlemihl , la protagonisto, konatiĝas kun stranga sinjoro, kiu ofertas al li nekutiman negocon: Donu al mi vian ombron kaj vi ricevos monsaketon, kiu neniam malpleniĝos. Petro akceptas, sed mallonge poste li spertas, ke la riĉaĵo malfeliĉigas lin. Pro la mankanta ombro la homoj timas kaj forpuŝas lin, kaj fine eĉ la amatino lin forlasas. Li revidas la fremdan viron, kiu montriĝas esti la Diablo kaj redonus al Petro la ombron, se tiu vendus al li sian animon. Tiun negocon Petro Schlemihl rifuzas, li forĵetas la monsaketon kaj fuĝas. La reston de sia vivo li pasigas solece, sed kontente kiel natursciencisto.

## Esperanta traduko 
El la germana originalo Eugen Wüster tradukis la libreton Esperanten kaj titoligis ĝin *La mirinda historio de Petro Schlemihl*. Ĝi aperis en Lepsiko ĉe Ferdinand Hirt & Sohn en la jaro 1922. La 82-paĝa traduko konstituas volumon 7 en la serio Internacia Mondliteraturo. En 2007 Mondial prizorgis reeldonon.

### Recenzoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Plena teksto de la esperanta libro ĉe Project Gutenberg
* faksimilo - pdf-versio
* germanlingva teksto
* libro-servo de UEA
* *Enciklopedio de Esperanto*/L en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* Katalogo de CDELI
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Schlemihl, Petro
Kategorio:Diablo en fikcio
Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo
Kategorio:Eugen Wüster
Kategorio:Serio "Internacia mondliteraturo"
Kategorio:Eldonaĵoj de Mondial
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de CDELI
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Karl Gjellerup

**Karl** Adolph **GJELLERUP** (naskiĝis la 2-an de junio 1857, mortis la 11-an de oktobro 1919) estis dana verkisto.

Karl Gjellerup naskiĝis en Roholte, kiel filo de pastro. Li ekstudis teologion, sed influite de Georg Brandes kaj Charles Darwin li en la jaro 1878 forlasis la religian karieron.

Dum la sekvaj jaroj li vojaĝis tra Grekio, Rusio, Italio kaj Germanio. Ekde 1892 li ekloĝis en Dresdeno.

Lia verkaro respegulis influojn de la klasika epoko, sed ankaŭ de la budhismo kaj la kristanismo. En la jaro 1917 li kune kun Henrik Pontoppidan gajnis la Premion Nobel de Literaturo.

Karl Gjellerup mortis en Dresdeno.

## Listo de verkoj 
* *En idealist* (romano, 1878)
* *Germanernes Lœrling* (romano, 1882)
* *Brynhild* (dramo, 1884)
* *Minna* (romano, 1889)
* *Møllen* (romano, 1896)
* *Pilgrimen Kamanita* (romano, 1906)

## En Esperanto aperis 
La muelejo (parto). - En: *Dana Antologio*, - Haderslev: Libro-Servo de Centra Dana Esperantista Ligo, 1961 ; paĝoj 179–184

Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Danaj verkistoj
Leif Panduro

**Leif PANDURO** (naskiĝis la 18-an de aprilo 1923, mortis la 16-an de januaro 1977) estis dana verkisto.

Leif Panduro naskiĝis en Frederiksberg. Li studis en Kopenhago kaj poste laboris kiel dentkuracisto, ĝis kiam li en la jaro 1965 decidis plene dediĉi sin al la verkado.

Lia verkaro estas influita de la psikoanalizo. Leif Panduro mortis en Kopenhago.

## Listo de verkoj 
* *Rend mig i traditionerne* (romano, 1958)
* *Øgledage* (romano, 1961)
* *Fern fra Danmark* (romano, 1963)
* *Den gale mand* (romano, 1965)
* *Daniels anden verden* (romano, 1970)
* *Vinduerne* (romano, 1971)

Kategorio:Danaj verkistoj
Bertalan Szemere

**Szemerei SZEMERE Bertalan** (pron. Semere Bertalan) (1812-1869) estis hungara politikisto, unu el la gvidantoj dum la hungara batalo pri libereco en 1848-1849, ĉefministro de Hungario kaj ano de la Hungara Scienca Akademio. Lia nepo estis György Kürthy.

Li jam fruaĝe parlamentaniĝis (1832), en 1836 li faris grandan rundvojaĝon en Eŭropo kaj fine de la 1840-aj jaroj iĝis gvidanto de la liberala Opozicia Partio. Li estis ministro pri internaj aferoj de Hungario (inter aprilo kaj septembro 1848) dum la registaro de Batthyány Lajos; ekde la 8-a de oktobro 1848 li estis ano de la Patrujdefenda Komisiono. Li organizis an la norda parto de Hungario la armeon. Post la sentronigo de la Habsburga Monarĥio, li iĝis ĉefministro kaj ministro pri la internaj aferoj (inter majo kaj aŭgusto 1849). Post la malvenko de la hungara liberecbatalo, li rifuĝis al Turkio, dumvoje fosante la reĝajn simbolojn ĉe Orsava. Poste livivis en Parizo, Londono. Oni juĝis lin en lia foresto je morto (1851).

Li kverelis kaj forte malopiniis al Lajos Kossuth. Li proponis jam en 1860 la interkonsenton kun Aŭstrio. Li revenis Hungarion en 1865 freneziĝinte.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hungaraj ĉefministroj

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Hungario
Kategorio:Ministroj pri internaj aferoj de Hungario
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Jorge Amado

**Jorge Amado** (naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1912, mortis la 6-an de aŭgusto 2001) estis brazila verkisto.

Kiel filo de kakaoplantistoj li naskiĝis apud Itabuna, Bahia. En la havenurbo Ilhéus li pasigis sian junecon. De 1930 ĝis 1934 li studis juron en Rio de Janeiro. Lia unua romano *O País do Carnaval* aperis en la jaro 1931.eta|Jorge AmadoPro siaj komunismaj idealoj Jorge Amado ekde 1936 plurfoje estis arestita. En 1941 li devis forlasi Brazilon. Li trovis azilon en Argentino kaj Urugvajo; en 1945 li revenis al sia patrujo, sed fuĝis tri jarojn poste al Francio kaj Ĉeĥio. En 1952 li revenis hejmen.

En sia frua verkaro Amado precipe kritikis la socion. Fine de la 1950-aj jaroj li pli kaj pli forlasis la politikan temaron: Ironio kaj humuro, erotiko kaj la religiaj moroj de la afrikdevenaj brazilanoj iĝis gravaj eroj de lia verkaro, el kiu granda parto estas filmita.

Jorge Amado mortis en Salvador de Bahio.

## Listo de verkoj 
* *O País do Carnaval* (Lando de Karnavalo) (romano, 1931)
* *Cacau* (Kakao) (romano, 1933)
* *Suor* (Svito) (romano, 1934)
* *Jubiabá* (romano, 1936)
* *Mar morto* (Morta maro) (romano, 1936)
* *Capitães de areia* (Kapitanoj je sablo) (romano, 1937)
* *Vida de Luís Carlos Prestes* (Vivo de Luís Carlos Prestes) (biografio, 1942)
* *Terras do sem fim* (Landoj de senfino) (romano, 1943)
* *São Jorge dos Ilhéus* (romano, 1944)
* *Gabriela, cravo e canela* (Gabriela, kariofilo kaj cinamo) (romano, 1958)
* *Os velhos marinheiros* (La maljunaj maristoj) (romano, 1961)
* *Os pastores da noite* (La noktaj paŝtistoj) (romano, 1964)
* *Dona Flor e seus dois maridos* (Sinjorino Flor kaj siaj du edzoj) (romano, 1966)
* *Tenda dos milagres* (Tendo de mirakloj) (romano, 1969)
* *Tereza Batista, cansada da guerra* (Tereza Batista, laca per milito) (1972)
* *Tieta do Agreste* (Tieta el Agrestlando) (romano, 1977)
* *Tocaia Grande* (Granda gvatado) (romano, 1985)
* *O sumiço da santa* (La malapero de sanktulino) (romano, 1988)

## En Esperanto aperis 
*La Morto kaj la Morto de Kinkas Akvobleko*: novelo / El la portugala "A Morte e a Morte de Quincas Berro-d'Água" trad. Geraldo Pádua. - Chapecó: Eld. Fonto, 1984. - 111 p.

Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Membroj de Brazila Beletristika Akademio
Kategorio:Brazilaj komunistoj
Kategorio:Proleta literaturo
Růžovský vrch

**Růžovský vrch** () estas monto en Ĉeĥa Svislando, la ĉeĥa parto de Elba Grejsmontaro. Ĝi situas dekstraflanke de rivero Elbo proksime al la vilaĝoj Růžová, Srbská Kamenice kaj Kamenická Stráň.
Pro la preskaŭ ideala konusa formo ĝi efikas tre okulfrapa kaj estas facile rekonebla.
La kernon de la monto konsistigas bazalto de vulkana origino. Ĝi ĉe la montopiedo ĉirkaŭas grejso.
Růžovský Vrch estas kovrita de silvo, kiu parte tre similas al praarbaro. Ĉe la norda flanko fagoj dominas en la suba kaj aceroj en la pli alta parto de la deklivo. Ĉe la pli varma suda flanko kverko estas la dominanta specio.
En la jaro 1973 la monto kun ĉirkaŭanta areo de 118 hektaroj estis deklarita naturrezervejo.
Pro la arbokovro *Monto Roza* ne ofertas panoraman vidon. Kelkaj maldensaj lokoj de la montarbaro ebligas tre limigitajn vidojn. Proksime al la montsupro restoj de fundamento rememorigas pri gastejo, kiu ĉi tie estis konstruita en la jaro 1882 kaj forbrulis en 1931. Neniaj spuroj restis post la (1881, 1893 kaj 1904 sinsekve konstruitaj) tri turoj kun iam fama panoramo. Hodiaŭ la migranto povas konsoli sin per la profunda trankvilo, kiu regas ĉi tie.

## Panoramo
Kategorio:Růžová
Kategorio:Srbská Kamenice
Kategorio:Montoj en distrikto Děčín
Kategorio:Montoj en Elba Grejsmontaro
Kategorio:Rokformacioj en distrikto Děčín
Montarbaro

**Montarbaro** estas arbaro, kiu kreskas en mont(ar)regionoj ĝis la arbarolimo. La neĝoriĉaj klimataj kondiĉoj kun longaj vintroj kaj forta sunradiado influas la habiton de la arboj. Ne ĉiu arbospecio taŭgas por montarbaro. En la montarbaro de la Alpoj pino kaj lariko estas tre oftaj.

Montarbaro ankaŭ havas protektan funkcion por vilaĝoj kaj trafikaj vojoj en valoj. Depende de la topografiaj kondiĉoj ili malebligas, haltas aŭ bremsas lavangojn.

## Vidu ankaŭ
*Montano (ekologio)
Kategorio:Arbaroj
Kategorio:Flaŭro de la Alpoj
Trafiko

**Trafiko** estas:

* transportado de homoj, varoj aŭ informoj;

* komerca survoja aŭ surakva aŭ enaera interkomunikado kaj interŝanĝo:

* kvanto da transportitaj homoj, varoj aŭ informoj;
*surstrata merkatado de nelaŭleĝaj drogoj devenantaj de Narkotaĵŝakrado

* kvanto da bitokoj, transportitaj per komputila reto;

* nedeca ŝercvorto, kiu aludas seksumadon.

## Vidu ankaŭ
* Trafika malobservo
* Trafika psikologio

Kategorio:Komputiko
Kategorio:Transporto
26 (nombro)

**Dudek ses (26)** estas la natura nombro kiu sekvas 25 kaj antaŭas 27.

La nombro 26 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo: 11010
* en okuma sistemo: 32
* en deksesuma sistemo: **1A**

## en matematiko 
* 26 ne estas primo. 26 = 13·2

## laŭ skribo 
Ĉina skribo: 二十六

## pri la nombro 26 
La atomnumero de Fero.

Nombro ligita al Virŝafo en Brazila folkloro.

Kategorio:Naturaj nombroj
27 (nombro)

**Dudek sep (27)** estas la natura nombro kiu sekvas 26 kaj antaŭas 28.

La nombro 27 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 11011
* en okuma sistemo : 33
* en deksesuma sistemo : **1B**

## en matematiko 
* 27 ne estas primo. 27 = 3·3·3

## laŭ skribo 
Ĉina skribo: 二十七

## pri la nombro 27 
La atomnumero de Kobalto.

Kategorio:Naturaj nombroj
29 (nombro)

**Dudek naŭ (29)** estas la natura nombro kiu sekvas 28 kaj antaŭas 30.

La nombro 29 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 11101
* en okuma sistemo : 35
* en deksesuma sistemo : 1D

## en matematiko 
* 29 estas primo.

## laŭ skribo 
Ĉina skribo: 二十九

## pri la nombro 29 
* La atomnumero de Kupro.
* La cifero de la franca departemento Finistère.
* Unu el la nombroj rilataj al kamelo laŭ brazila folkloro.

Kategorio:Naturaj nombroj
Karl Friedrich Hieronymus von Münchhausen

Barono **Karl Friedrich Hieronymus von MÜNCHHAUSEN**  (naskiĝis la 11-an de majo 1720 en Bodenwerder, mortis la 22-an de februaro 1797 samloke) estis germana nobelo kaj oficiro, kiu famiĝis per rakontado de amuzaj kaj fantaziaj travivaĵoj.

## Biografio
Münchhausen naskiĝis en sia familia rezidejo Bodenwerder proksime de Hannover. Li estis edukata kiel paĝio ĉe la kortego de duklando Braunschweig kaj iam inter sia 17-a kaj 19-a jaro li eniris en armeon. Li servis en Rusio en milito kontraŭ turkoj (1737-1739), en 1739 li akiris la rangon de leŭtenanto kaj iom poste de kavaleria kapitano. En 1752 li revenis al sia bieno. Lia unua edzeco kun Jacobine von Dunten restis sen infanoj. Post ŝia morto en 1790 li edziĝis al juna virino, kiu mizerigis lian maljunecon. Li mortis en 1797 en Bodenwerder.

Post sia reveno al la hejma bieno li famiĝis en la ĉirkaŭaĵo kiel amuza rakontanto de siaj aventuroj, plenaj de fantazio, en kiuj li faris neeblaĵojn, pro kio li estis nomata "Mensogbarono". Li aranĝadis ĉasojn por siaj gastoj kaj estis invitata al festenoj kiel sprita amuzanto.

## Literaturo 
Inter la jaroj 1781-1783 aperadis rakontoj de Münchhausen en Berlina magazino "Vademekumo por gajaj homoj" (*Vade Mecum für lustige Leute*).

Legis tiun felietonon Rudolf Erich Raspe, filologo, bibliotekisto kaj ĵurnalisto. Tiu publikigis anonime en 1785 en Oksfordo anglalingvan libron "La Aventuroj de Barono Munchausen" (*The Adventures of Baron Munchausen*), en kiu li simpligis la nomon de la barono (forigis h), sed ankaŭ riĉigis liajn aventurojn per elpensaĵoj propraj aŭ el aliaj verkoj.

La libro iĝis populara, trovis imitantojn, inter kiuj la plej grava estis germana poeto Gottfried August Bürger. Li aldonis novajn aventurojn, kaj plibonigis la literaturan formon, danke al kio la rakonto famiĝis en la mondo. Klasikaj fariĝis ankaŭ ilustraĵoj de Gustave Doré.

La verko estis tradukita en multajn lingvojn. En Esperanto aperis minimume tri tradukoj kaj adaptoj:
* *La Vojaĝoj kaj mirigaj aventuroj de Barono Münchhausen* / el la angla trad. Jakob David Applebaum. - Berlino: Rudolf Mosse Esperanto-Fako, 1927. - 88 p. - (Biblioteko Tutmonda, numeroj 13a-14a).
* *Barono Mensogbabilulo kaj liaj plej bonaj aventuroj* / libere aranĝis Josef Bednář. - Brno: [proks. 1935]. - 48 p.
* *Per mirigaj aventuroj piprita vojaĝo de la barono Fonmunkhaŭzo* / Burgjero Gotfredo Aŭgusto, el la germana lingvo trad. Ŝulco Rikardo. - Paderborn: Esperanto-Centro, 1991. - 31 p.

## Sekvoj
Aperis ankaŭ pluraj filmoj, inter kiuj elstaris *The Adventures of Baron Munchausen*.

## Bildoj

Dosiero:Paul Gustave Doré (1832-1883) - Baron von Münchhausen (1862) - 009.jpg|
Dosiero:Munchausen by Gustave Dore (31030896).jpg|
Dosiero:Muenchhausen Kirchturm.png|

Kategorio:Germanaj baronoj
Kategorio:Literaturo de Germanio
Kategorio:Angla literaturo
Rudolf Erich Raspe

**Rudolf Erich RASPE** (1737-1794) estis germana filologo, bibliotekisto kaj ĵurnalisto, kiu kiel unua literature prilaboris la aventurojn de Barono Münchhausen, al kiuj donis perfektan literaturan formon germana poeto Gottfried August Bürger.

En 1737 Raspe naskiĝis en Hanovro. Li studis filologion kaj natursciencojn en la universitatoj en Göttingen kaj Leipzig. En la jaroj 1762-1766 li laboris kiel bibliotekisto en Hanovro, ekde 1767 li fariĝis profesoro en Collegium Carolinum de Kassel. En tiu tempo li verkis multajn sciencajn verkojn. En 1773 li aktivis ankaŭ kiel ĵurnalisto. En la Berlina maganizo *Vade Mecum für lustige Leute* (Vademekumo por gajaj homoj, 1781-1783) kaptis lian atenton ĉashistorietoj de Münchhausen. Li prilaboris ilin angle kaj anonime eldonis en Oksfordo en la jaro 1785. Raspe mortis en 1794 (unu fonto asertas, ke en 1799).

Lia verko estis ofte imitata, rerakontata, ilustrita (Gustave Doré) kaj filmita.

## En Esperanto aperis 
* La vojaĝoj kaj mirindaj aventuroj de barono Münchhausen. El la angla tradukis Jakob David Applebaum. Tyresö: Inko, 2002. 141 paĝoj. ISBN 91-7303-141-0.

## Eksteraj ligiloj 
* onlinebooks.library.upenn.edu
* munchausen.org 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj filologoj
Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj
Kategorio:Germanaj bibliotekistoj
Kategorio:Germanaj tradukistoj
Kategorio:Germanaj kemiistoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
28 (nombro)

**Dudek ok (28)** estas la natura nombro kiu sekvas 27 kaj antaŭas 29.

La nombro 28 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 11100
* en okuma sistemo : 34
* en deksesuma sistemo : 1C

## en matematiko 
* 28 ne estas primo. 28 = 7·2·2

## en fiziko 
28 estas la kvara magia nombro.

## laŭ skribo 
Ĉina skribo: 二十八

## pri la nombro 28 
La atomnumero de Nikelo.

Nombro kiu apartenas al Virŝafo laŭ Brazila folkloro.

La nombro da literoj en la esperanta alfabeto estas 28.

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Naturaj nombroj
Montara savoservo

eta|dekstre|230px|Montara savoservo pere de helikoptero.

**Montara savoservo** estas specialigita formo de savoservo.

Aldone al la medicina savo ĝia tasko estas, savi homojn per specialaj scioj, kapabloj kaj ekipaĵo el danĝeraj situacioj en la montaro. Tre ofte estas veterkondiĉoj kio malbonigas la situacion de savoto. Lastatempe tre utila rimedo por atingi la lokon kie kuŝas savoto estas helikoptero.

## Vidu ankaŭ 
* Kazimierz Dłuski
* Lavango

Kategorio:Montoj
Kategorio:Servoj
Arbarlimo

[eta|dekstra|300px|Sudflanko de la [Gotardpasejo rekte super la arbarolimo]]
La **arbarlimo**, aŭ **arbaro-limo**, estas tiu alteco, trans kiu kohera arbaro (do ne nur unuopaj arboj aŭ arbogrupuoj) ne plu prosperas (tio estas daŭre vivas) pro malvarmo, sekeco kaj tro mallonga kreskoperiodo. 
En la Alpoj - por doni ekzemplon - la arbarolimo situas en alteco inter 1600 kaj 2000 m s.m..

Pli alte ol la arbarolimo situas la arbolimo. **Arbolimo** estas tiu alteco, trans kiu arboj en la mont(ar)oj ne plu prosperas (tio ĉirilate signifas daŭre vivas) pro malvarmo, sekeco kaj tro mallonga daŭro de la kreskoperiodo. Oni uzas la nocion arbolimo ofte en senco de arbarolimo.

## Klimata arbarolimo 
Oni devas distingi inter klimata arbarolimo kaj loka arbarolimo. La klimata arbarolimo estas la atecsektoro, je kiu laŭ la geografia larĝo la arbarolimo devas situi. Pro lokaj faktoroj, kiel ventaliro, sekeco, suda aŭ norda situo ktp. tamen la loka arbaro- kaj arbolimoj povas ofte multe dependi. Bele videblas, ke ekzemple sude de la Alpoj kaj ĉe la nordaj valflankoj la arbarolimo situas multe pli alte ol norde de la montaro aŭ je sudaj valflankoj. Ankaŭ la ombroĵeto de najbaraj montoj evidente influas la arbarolimon. Oni tiel ekzemple sur la supra foto tre bone observi, ke la arbarolimo ne estas horizontala linio, sed ke la limo estas tute zikzaga.

## Vidu ankaŭ 
* Alpa klimato
* Kriplarbo
* Neĝolinio
* Montarbaro
* Montano (ekologio)
* Monto
* Nordokcident-himalajaj alpaj arbustaroj kaj herbejoj
* Antarkta Konverĝareo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.flec.kvl.dk/arboretet/greenland/danish/index.htm  

Kategorio:Botaniko
Kategorio:Klimato
Kategorio:Biomoj
Bosko

En poezia lingvuzo **bosko** estas sinonimo de arbareto.

[eta|dekstre|200ra|[Aleo en baroka bosko.]]
Por ĝardenisto aŭ pejzaĝarkitekto bosko estas bele aranĝita arbareto en parko. Precipe dum baroko boskoj estis kutimaj konsisteroj de parkoj. Ofte ĝi estis dediĉita al di(in)o el la antikvaj greka aŭ romia mitologioj, kiu eble tie estis reprezentita per skulptaĵo.

Laŭ Francisko Azorín **bosko** estas *Belaranĝita arbareto en parko.* Kaj li indikas etimologion el gota *bosch* kaj latina *boscus*.

## Notoj 
Kategorio:Plantoj
Kategorio:Arkitekturo
Coggeshall

dekstra|eta|250px|Lokiĝo de Coggeshall
**Coggeshall** estas urbeto en sudorienta Britio en la provinco Essex. Ĝi enhavas proksime 5.000 loĝantojn. Ĝi estas loko en Anglio kie naskiĝis William Harvey.

Kategorio:Urboj de Britio
Digitalo

**Digitalo** (*Digitalis* el plantagacoj) estas genro konsistanta el ĉirkaŭ 19 specioj, kiuj aperas en Eŭropo, okcidenta Azio kaj norda Afriko.

Ili havas grandajn cilindrecajn florojn, en kiujn eblas ŝovi homan fingron.
De tiu fakto venas ilia latina nomo *digitalis* (*digitus* = fingro), sed ankaŭ la nomoj en aliaj lingvoj, kiuj signifas "fingringo", "fingringa herbo" aŭ ion similan (, , nederlande *Vingerhoedskruid*; iom simila la angla *foxglove* = vulpa ganto).

La plantoj estas parte du-, parte multjaraj.
La dujara purpura digitalo (*digitalis purpurea*) en la unua jaro produktas nur bazajn foliojn kaj en la dua jaro tigon, kiu povas atingi pli ol du metrojn, kun folioj kaj floroj.

Pluraj specioj, precipe la purpura digitalo, estis kaj estas uzataj kiel medikamentoj por fortigi la funkciadon de malforta koro;
ĝi enhavas alkaloidojn nomatajn digitoksino (C41H64O13) kaj digitalino (C35H56O14), kiuj efikas stimule al la koro.
Tro forta dozo povas esti danĝera.
La stimula efiko estas jam longe konata al la popola medicino;
la unua kuracisto, kiu science priskribis ĝin, estis William Withering en la 18-a jarcento.

Kategorio:Floroj
Kategorio:Plantagacoj
Monogamio

**Monogamio** (de la greka: *mónos*: unusola kaj *gamos*: geedzeco), **Unuamemo** (ankaŭ **unuamoremo** aŭ **unuamismo**) estas la prefero por samtempe havi nur unu rilaton aman, koramikan, aŭ romantikan; oni ne ofte uzas la vorto krom por kontrasti kun pluramemo.

Tio validas por rilatoj kaj inter homoj kaj inter aliaj bestoj.

En la mondo de **bestoj**, la monogamio aludas la rilaton de la paro kiu pluhavas seksan ligon ekskludan dum la periodo de reproduktado kaj idozorgado. Ĉe **homoj**, la monogamio estas tipo de ama kaj seksa rilatoj ekskluda inter du homoj, kiuj pluhavas geedzan aŭ liberan ligon dum iu tempoperiodo aŭ dum vivo. La partianon de tiu tipo de rilato oni nomas *monogamia* aŭ *monogamiulo* pro sia emo, ĉu ĝi praktikas ĝin ĉu ne.

Inversa sistemo kie ekzistus diversaj tipoj de neekskludeco en paraj rilatoj same kaj inter homoj kaj inter bestoj nomiĝus poligamio.

Monogamio inter homoj estas afero studebla de diversaj sciencoj kiel Antropologio, Sociologio, Psikologio aŭ eĉ Historio. Ĉe bestoj la plej koncernataj sciencoj estus kaj la Biologio, la Etologio kaj la Zoologio. Por tiuj tre ofte la diferenco inter specioj rilatas ankaŭ iliajn emojn por Monogamio aŭ por Poligamio.

## Vidu ankaŭ 
* Nemonogamio

Kategorio:Antropologio
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Historio
Kategorio:Biologio