open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kontraŭtrusta akto de Sherman

La **Kontraŭtrusta Akto de Sherman** [Ŝerman] (angle *Sherman Antitrust Act*) estis la unua jurfonto por la usona konkura juro, kontraŭ limigo de la merkato per merkata monopolo.

## Historio 
La leĝo estis nomata laŭ John Sherman kaj ekvalida en 1890. Bazo por la leĝfarado estis la rapida evoluo de la ekonomio en Usono kaj samtempa estiĝo de monopoloj (ekz.. Standard Oil Company, Carnegie Steel Company, Accessory Transit Company) kiuj eluzis sian merkatan monopolan pozicion kaj pretendis altajn prezojn. Post akcepto de la leĝo, ĝi estis apenaŭ uzata, unuafoje la prezidento Theodore Roosevelt daŭrigis fortan aplikon de la akto.

La leĝon sekvis en 1914 la Akto de Clayton [Klejton], kiu kompletigis la leĝon kaj precizigis ĝin. 

## Enteno 
La leĝo entenis ĝeneralan malpermeson pri monopolformiĝo. Plue, la leĝo malpermesis la horizontalan kaj vertikalan merkatan interkonsenton. La leĝo ankaŭ donis eblecon pri trastrukturado, t.e. la monopola entrepreno povis esti dividita inter certaj antaŭkondiĉoj. La leĝo antaŭvidis punon en sumo de ĝis 5.000 USD kaj/aŭ enprizoniĝon ĝis unu jaro. Pli poste la puno iĝis altigita (stato 2005) ĝis 10 milionoj da USD por entrepreno kaj 1.000.000 US-$ kaj/aŭ 10-jara prizono por natura persono. 

## Ekzemploj 
* American Tobacco estis dividita en 1911.
* Standard Oil estis akuzita en 1906 kaj dividita en 1911.
* DuPont dividita en 1912 pro monopolo je eksplodaĵoj. 
* DuPont devis vendi en 1957 siajn partojn al General Motors.
* AT&T, akuzita en 1974,  dividita en 1982.
* IBM, akuzita en 1982, sed la proceso ĉesis.
* Microsoft akuzita en 1991, la proceso finiĝis en 1994 kun interkonsento.

## Vidu ankaŭ 
* Federal Trade Commission

Kategorio:Leĝdonaĵoj de Usono
Kategorio:Historio de Usono
Kategorio:Mikroekonomiko
Kategorio:Nafto
Kategorio:Politiko en 1890
Fizika persono

**Fizika persono** (**natura persono** aŭ **korpa persono** en aliaj lingvoj) estas jura esprimo pri iu homo en sia rolo kiel jura subjekto, tio estas kiel portanto de rajtoj (ebloj) kaj devoj. La jura subjekto, kiu ne estas homa individuo, estas nomata jura persono.

En pli fruaj jurdifinoj – ekz. la klasika romia juro – ekzistis ankaŭ homoj, kiuj ne estis juraj subjektoj, la sklavoj kaj kelkaj familianoj, kiuj devis obei al la ordonoj de la familia ĉefo (*pater familias*). Jure, tiuj homoj fakte estis en stato de aĵoj.

Kategorio:Juraj terminoj
Fraubrunnen

**Fraubrunnen** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo kaj ĉefloko de la distrikto Fraubrunnen kaj ekde la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Berno-Mezlando en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 1777 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Fraubrunnen situas inter Burgdorf kaj Soloturno ĉe la okcidenta flanko de la flotebenaĵo de la rivero Emme. Granda parto de la komunuma tereno estas kovrita de la marĉo *Fraubrunnenmoos*, kiun senakvigas la rivero Urtenen, kiu alfluas al Emme.

Al la komunumo Fraubrunnen apartenas krom la ĉefvilaĝo mem la vilaĝoj kaj setlejoj Bischof, Unterberg kaj Tubenmoos.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Fraubrunnen limas en nordo al Schalunen, Bätterkinden kaj Aefligen, en oriento al Rüdtligen-Alchenflüh kaj Lyssach, en sudo al Kernenried, Zauggenried kaj Grafenried, kaj en okcidento al Etzelkofen kaj Büren zum Hof.

## Trafiko 
Tra Fraubrunnen pasas tramlinio de la entrepreno *Regiontrafiko Soloturno-Berno*, kiu la komunumon bone konektas al la publika trafikreto. Kvin kilometrojn en oriento ĉe Kirchberg situas la plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Fraubrunnen datiĝas el la jaro 1267 kiel *Frouwenbrunnen*.

En la 13-a jarcento estis fondita de la Grafoj de Kiburgo en Fraubrunnen la cistercia Monaĥejo Fraubrunnen.

En la jaro 1406 la urbo Berno akiris la jurisdikcion pri Fraubrunnen, kaj post la formorto de la Kiburgoj, la vilaĝo definitive fariĝis berna posedaĵo. La posedaĵoj de la monaĥejo post la reformacio estis kunigitaj en la jaro 1528 al la voktejo Fraubrunnen, kaj la monaĥejo estis transformita al kastelo kaj fariĝis la sidejo de la vokto. Rolon, kiun ĝi plenumigis ĝis la Helveta Revolucio, kiam francaj trupoj rabis la kastelon kaj la malnova reĝimo ĉesis. Post la fino de la Helveta Respubliko Fraubrunnen fariĝis la ĉefloko de la nova ĉefdistrikto kaj en 1831 de la distrikto Fraubrunnen.

## Vidu ankaŭ 
* Distrikto Fraubrunnen
* Fraubrunnen (stacidomo)
* Büren zum Hof (stacidomo)
* Grafenried (stacidomo)
* Schalunen (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Fraubrunnen
* Fraubrunnen en la Historia Leksikono de Svislando
Jura persono

La **jura persono** estas jura fakesprimo, kiu signifas tian organizaĵon, kiu - simile al fizikaj personoj- estas jurkapabla: ĝi povas akiri en sia nomo rajtojn kaj alpreni devojn.

Grundformoj de juraj personoj estas la diversaj sociaj Asocioj, Societoj; Akciaj Kompanioj, Kompanioj kun limigita respondeco, Fondaĵoj, Kooperativoj ktp. Ties fondon, malfondon, funkciadon reguligas lokaj, landaj leĝoj.

Kategorio:Juraj terminoj
Fraubrunnen (distrikto)

La **distrikto Fraubrunnen** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 administra unuo de Kantono Berno. Ĝi havis 39569 loĝantojn la 31-an de decembro 2008. Ĝia ĉefloko estis la samnoma komunumo Fraubrunnen.

## Geografio 
La distrikto Fraubrunnen situas norde de la federacia urbo Berno kaj etendiĝas sura areo de 123,5 km² ĝis la meza valo de la rivero Emme en nordo. La suda parto de la distrikto kun la komunumoj Münchenbuchsee kaj Moosseedorf havas pli urbecan karakteron kaj apartenas al la aglomeraĵo de Berno, dum la norda parto en la Emme-Valo estas pli kampareca.

## Najbaraj distriktoj 
La distrikto Fraubrunnen limas en nordo al la distrikto Wasseramt (Kantono Soloturno), en oriento al la distrikto Burgdorf, en sudo al la distrikto Berno, kaj en okcidento al la distrikto Aarberg, distrikto Büren kaj la distrikto Bucheggberg (Kantono Soloturno).

## Trafiko 
En sudo tra la distrikto pasas la svisa aŭtovojo A6 kaj la trajnlinio de Berno-Lötschberg-Sempiono-Fervojo de Berno al Bielo. En nordoriento tra la distrikto pasas la etŝpura tramfa fervojo de Soloturno al Berno, kaj tute en oriento de la distrikto ĝin tuŝas la svisa aŭtovojo A1 kaj la fervojlinio de Soloturno al Burgdorf.

## Historio 
La historio de la distrikto estas forte konektita kun la historio de la cistercia Monaĥejo Fraubrunnen, kies posedaĵoj post la reformacio estis kunigitaj en la jaro 1528 al la voktejo Fraubrunnen. La monaĥejo estis mondigita kaj transformita al kastelo kaj ek de tiam nomiĝis Kastelo Fraubrunnen. Dum la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la kastelo estis rabita de francaj trupoj kaj la malnova voktejo malfondita. En 1803 okaze de la restaŭracio el la antaŭa voktejo fariĝis la ĉefdistrikto kaj en la jaro 1831 la distrikto Fraubrunnen. Kun efiko de la 1-a de januaro 2010 la distrikto Fraubrunnen estis dissolvita kaj ĝiaj komunumoj atribuitaj parte la la nova administra distrikto Emme-Valo kaj parte la la nova administra distrikto Berno-Mezlando.

## Komunumoj de la distrikto Fraubrunnen 
La distrikto Fraubrunnen konsistis en la jaro de ĝia malfondiĝo en 2009 el 27 komunumoj, el kiuj la komunumo Münchenbuchsee estis la plej granda. Jen la listo:

## Eksteraj ligiloj 
* La distrikto Fraubrunnen en la Historia Leksikono de Svislando
Unterberg

**Unterberg** signifas en la germana lingvo *suba monto*. Ĝi estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Unterberg (Seelisberg)** estas parto de la komunumo Seelisberg en Kantono Urio en Svislando.

* **Unterberg (Fraubrunnen)** estas parto de la komunumo Fraubrunnen en Kantono Berno en Svislando.

* **Unterberg SG** estas parto de la komunumo Berg de la elektodistrikto Rorschach en Kantono Sankt-Galo en Svislando.
Societo

**Societo** estas daŭra kuniĝo de pli-malpli multaj personoj sub komuna regularo, por atingi ian ajn komunan celon. 

* societo (sociologio), pli malpli ekvivalenta al nomoj klubo, asocio aŭ organizaĵo (vidu ankaŭ la terminon socio)

* societo (juro), profitcela organizaĵo
* societo (zoologio), nomata "bonsociemo"
Frutigen (distrikto)

La '*distrikto Frutigen* estis ĝis la 31-a de decembro 2009 administra unuo de Kantono Berno. Ĝi havis 18643 loĝantojn la 31-an de decembro 2008. Ĝia ĉefloko estis la samnoma komunumo Frutigen.

## Geografio 
La distrikto Frutigen situas en Berna Oberlando. Ĝia teritorio kongruas kun la valoj de la rivero Kander kaj ties flankaj riveroj Engstlinge kaj Chiene.

## Trafiko 
Tra la distrikto pasas la grava alptransira fervojlinio de la Berno-Lötschberg-Sempiono fervojoj. En Kandersteg estas la elirpunkto de la malnova Lögschberg-Tunelo kaj ek de 2007 en la distriktĉefloko Frutigen troviĝas la portalo de la Baza tunelo de Lötschberg, tra kiu pasas unu el la du plej gravaj fervojtransirejoj tra la Alpoj. Frutigen estas grava fervojnodo, de kie eliras ankaŭ fervojlinio al Zweisimmen. Tra la sudo de la distrikto pasas la svisa aŭtovojo A8. Planoj konstrui aŭtovojon tra la Gemmi-Pasejo per la Alpoiniciativo devinitive estis entombigitaj.

## Ekomonio 
La plej grava ekonomia sektoro en la distrikto Frutigen kiel en la tuta Berna Oberlando estas la turismo. Ĉirkaŭ Adelboden troviĝas grava vintrosportregiono, precipe por skiado kaj neĝtabulado.

## Historio 
En mezepoko de la 12-a ĝis la 14-a jarcento Frutigen estis senjorujo. En la jaro 1400 ĝi fariĝis post vendo fare de la lasta posedanto de la nobela familio *von Turn* berna voktejo, respektive *Kastlanei*, kiel tio nomiĝis en la loka alemana dialekto. Post la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Frutigen estis dum kvin jaroj distrikto de la Kantono Oberlando. Post la restaŭracio en la jaro 1803 ĝi fariĝis ĉefdistrikto kaj en 1831 distrikto de Kantono Berno.

## Komunumoj de la distrikto Frutigen 
La distrikto Frutigen konsistas (stato en 2009) el 7 komunumoj, el kiuj la ĉefloko Frutigen estas la plej granda. Urboj en la distrikto ne ekzistas. Jen la listo de la komunumoj:

## Eksteraj ligiloj 
* La distrikto Frutigen en la Historia Leksikono de Svislando

-
Dekdu-tabela leĝaro

La **Dekdu-tabela leĝaro** aŭ la **leĝo[j] de 12 Tabeloj** estas la plej valora memoraĵo de la romia juro, el la mezo de la 5-a jarcento a.K.

Estas du latinaj nomoj de ĉi tiu kodekso:

# «Duodecim tabularum leges» (plurnombra *leĝoj*)
# «Lex duodecim tabularum» (ununombra *leĝo*).

Fakte temas pri **leĝaro**, kaj tiu vorto ĝuste esprimas ambaŭ ideojn de la terminoj: ĝi estas aro da *pluraj leĝoj*; kaj ĝi prezentas *unu tuton* da antikva Roma juro.

## Historio 
Laŭ la romia tradicio, oni suspendis en 451 a.K. la kutiman, „konstitucian" ordon, do oni nomumis anstataŭ la konsuloj dek aŭtoritatajn patriciojn *(decemviri legibus scribundis consulari imperio*), kies tasko estis surskribo de la leĝoj. En la unua jaro pretiĝis dek tabeloj. En 450 a.K. enoficiĝis alia dekopo (tion pridubas kelkaj historiistoj) kaj oni pretigis plian du tabelojn. Ili kondutis sin poste kiel tiranoj kaj provis pluigi sian regadon, sed la popolo de Romo ribelis kontraŭ ili kaj restarigis la malnovan ordon.

En la tradicio multas la senbazaj detaloj, sed la leĝaro mem estas fidebla kaj la dato de estiĝo estas menciita en verko de Ovidio „Fasti". La leĝtabeloj estis videblaj publike ĝis ĉ. 390 a.K., sed ili neniiĝis dum la gaŭla atako. Oni freŝigis poste la tekston lingve, sed ĝi konservis iom da arkaikeco.

Laŭ Cicerono, la infanoj devis parkere scii la leĝojn. Ties kono estis tiel ĝenerala en la imperiestra epoko, ke teksto de la leĝoj estis pendigita sur foiro de Kartago en 254.

## Enhavo 
Oni povas vidi la efikon de la pli fruaj grekaj leĝoj – tiel leĝoj de Solono – kaj de aliaj antikvaj orientaj jurfontoj. Ties principo prezentas epokon, kiam limo de la antikva Romio estis la urbomuro kaj la teritorio trans la Tibero estis jam eksterlando. La leĝaro entenas multajn religiajn sankciumojn (ekz‑e, ofero de virŝafo okaze de hazarda murdo), kio indikas, ke tiutempe la juro ne disiĝis forte de la religio. La leĝo provis certigi ordon de la „riĉuloj" super la „malriĉuloj" (plebo), sed samtempe montris grandan elastecon, ĉar oni kalkulis je ŝanĝiĝo de la leĝoteksto: proklamis, ke tiu rezolucio estas leĝforta, kiun la popolo lastafoje akceptis.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Originala teksto de la tabeloj

Kategorio:Romia juro
József Torma

**TORMA József** estis hungara historiisto. Li estis naskita la 29-an de marto 1801 en Deĵo kaj mortinta la 19-an de januaro 1864 en Csicsókeresztúr. Li estis la patro de Károly Torma kaj Zsófia Torma.

## Biografio 
Post la fino de siaj studoj József Torma agadis ĉe la guberniejo de Transsilvanujo, poste en Marosvásárhely ĉe la reĝa juĝejo. Ekde 1832 li estis ĉefnotario kaj kasisto, ekde 1834 ĝis 1848 li reprezentis plurfoje sian departementon en la landkunveno de Transsilvanujo. En 1848 li estis deputito en Pest en la unua popolreprezenta landkunveno. En ĉirkaŭaĵo de Csicsókeresztúr li ofte faris fosadojn pri arkeologio.

## Verkoj pli gravaj 
* *Oklevelészeti naptár* (eldonis Torma Károly, Kolozsvár, 1879).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Niltavoj

**Niltavoj** estas membroj de ***Niltava***, genro de birdoj de la familio de Muŝkaptuledoj indiĝena de Azio.

Ĝi enhavas la jenajn speciojn:
* Davida niltavo (*Niltava davidi*)
* Granda niltavo (*Niltava grandis*)
* Malgranda niltavo (*Niltava macgrigoriae*)
* Sumatra niltavo (*Niltava sumatrana*)
* Ruĝecventra niltavo (*Niltava sundara*)
* Bunta niltavo (*Niltava vivida*)

Maskloj estas ĝenerale **tre bluaj**, ĉefe en supraj partoj, dum la subaj partoj ĉe kelkaj specioj estas tre oranĝaj kaj inoj estas ĝenerale brunaj, do temas pri evidentaj kazoj de seksa duformismo.

## Referencoj 
* **Del Hoyo**, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2006). *Handbook of the Birds of the World*. Volume 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers. Lynx Edicions. ISBN 84-96553-06-X.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Neĝkornico

[eta|De montgrimpanto en aprilo 1997 kaŭzita kornicrompiĝo sur la monto [Wildspitze sen gravaj konsekvencoj. La 4-an de aprilo 2009 je la sama loko montgrimpanto falmortis pro la rompiĝo de neĝkornico.
]]

**Neĝkornico** nomiĝas per venta neĝotransporto kaŭzita, forte densigita neĝodeponejo ĉe altebenaĵrando, montareĝo aŭ montarkresto en mez- aŭ altmontaro, rekte ĉe la lea (ventrokontraŭe situanta), pli kruta flanko de la eĝo, kun kejloforma superpendaĵo je la leflanko.

Neĝkornicoj estas trompegaj por montgrimpantoj, migrad- kaj ekstremskiantoj.

Dosiero:Wechte.jpg|Neĝkornico sur la monto Antaŭa Unnütze en Tirolo, Aŭstrio

## Fonto 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gudelius.de/wechte.htm

Kategorio:Montogrimpado
Kategorio:Neĝo
Granda niltavo

La **Granda niltavo** (***Niltava grandis***) estas birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Niltava* kiu enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj.

La masklo de tiu specio estas **tre blua ĝenerale** kun pli grizaj subaj partoj, malhelgrizaj flugiloj kaj **nigraj vizaĝo kaj gorĝo**. Estas tre rimarkindaj brilaj **helbluaj areoj en krono, ŝultro, vosto kaj flanka kolumo**. La ino estas ĝenerale bruna, do temas pri evidenta kazo de seksa duformismo, sed ĉiukaze ili montras iomete la bluan flankokolumon.

eta|300px|maldekstra|Masklo ĉe Monteto Fraser, Malajzio 1997
Ĝi troviĝas en la tuta sudorienta Azio nome en Bangladeŝo, Butano, Kamboĝo, Ĉinio, Barato, Indonezio, Laoso, Malajzio, Birmo, Nepalo, Tajlando kaj Vjetnamio.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj montararbaroj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Niltava grandis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo ĉe ADW 

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Emiliano Zapata (Hidalgo)

**Emiliano Zapata** estas unu el la 84 komunumoj de la meksika subŝtato Hidalgo, kiu situas en la centra Meksiko norde de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Emiliano Zapata (urbo). La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 13021.

Kaj la komunumo kaj la ĉefurbo nomiĝas laŭ la nacia heroo Emiliano Zapata.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 12309 loĝantojn. El tiuj estis 5900 viroj kaj 6409 virinoj. La komunumo havas surfacon de 36 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2500 metroj super la marnivelo.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* Emiliano Zapata  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Hidalgo
Malgranda niltavo

La **Malgranda niltavo** (***Niltava macgrigoriae***) estas birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Niltava* kiu enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj.

Estas tre simila specio al la Granda niltavo (*Niltava grandis*) krom la diferenco pri grando, tio estas birdo **tre blua ĝenerale** kun pli helgrizaj subaj partoj, **malhelbrunaj flugiloj kaj nigraj vizaĝo kaj gorĝo**. Estas tre rimarkindaj brilaj **helbluaj areoj en krono, ŝultro, vosto kaj flanka kolumo**. Ĉe tiu specio post la nigreca frunto, la krono aperas brile kaj multe pli helblua (preskaŭ blankeca) kaj same brilas la supra makzelo de la beko. Ankaŭ la aliaj helbluaj markoj en pugo kaj flanka kolumo aperas tre hele.

Ĝi troviĝas en Bangladeŝo, Butano, Ĉinio, Barato, Laoso, Birmo, Nepalo, Tajlando kaj Vjetnamio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Niltava macgrigoriae . 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Davida niltavo

La **Davida niltavo** (***Niltava davidi***) estas birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Niltava* kiu enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj.

Ĝi povus formi superspecion kun la specioj Ruĝecventra niltavo, *N. sundara*, kaj la Sumatra niltavo, *N. sumatrana*; iam jam estis konsiderata samspecifa kun unu aŭ ambaŭ el la menciitaj specioj. Ĝi estas monotipa, tio estas sen subspecioj.

La masklo havas malhelbluajn al **nigrecajn vizaĝon, gorĝojn kaj flugilojn**, dum la **krono, nuko, dorso, pugo kaj vosto estas malhelbluaj** sed kun tre brile helblua nuancoj en pugo, krono kaj **mallarĝa iomkoluma strio** inter la malhela vizaĝo kaj la ŝultroj. La supraj partoj estas tre **oranĝaj**, iom pli hele en ventro.

Ĝi troviĝas ĉefe en centra kaj suda Ĉinio, Kŭatuno, nordokcidenta Fuĝiano, kaj reproduktas ankaŭ en nordokcidenta Vjetnamio sed ankaŭ videblas kiel nereproduktantoj en Kamboĝo, Laoso, Tajlando . Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj aŭ montararbaroj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Niltava davidi. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Skulptaĵo de tergasmolekulo

eta|350ra| La *tergasmolekulo* (2009) en Kolham

La skulptaĵo **Tergasmolekulo** estas pligrandigo de molekulo de la ĉefa elemento (81,9 %) de tergaso CH4 (metano) sur loko nur kelkdek metrojn for de la loko, kie oni en 1959 por la unua fojo trovis tergason, en Kolham (komunumo Slochteren) en la provinco Groningen (Nederlando).

La skulptaĵo estis farita de skulptisto Marc Ruygrok, altas ok metrojn kaj troviĝas sur la meza vojbordero de ŝoseo A7 (E22) kaj konsistas el unu (blua) karbonatomo kaj kvar hidrogenatomoj. La skulptaĵo estas tie metita pro memoro al la kvindekjara jubileo de la unua trovo de teregaso en Slochteren. Ĝi estas donaco al la komunumo Slochteren de la Nederlandse Aardolie Maatschappij (Nederlanda Terolea Kompanio), la Gasunie kaj GasTerra.

Je la 16-a de junio 2009 reĝino Beatriks inaŭguris la skulptaĵon.

Koordinatoj:

Je sabato la 6-a de septembro 2025 la skulptaĵo estas translokigita al alia loko sube de la A7 apud Kolham.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo Groningen Gas 50  (nederlande/angle)
* Retejo Gas in beeld (nederlande)
* Retejo Marc Ruygrok  (nederlande/angle)

Kategorio:Skulptaĵoj
Kategorio:Kulturo de Nederlando
Kategorio:Konstruaĵoj en Groningo (provinco)
Aladár Kovách

**KOVÁCH Aladár** [kova'ĉ] estis hungara verkisto naskiĝinta la 2-an de januaro 1908 en Dés kaj mortinta la 14-an de aŭgusto 1979 en Vieno.

## Biografio 
Aladár Kovách pristudis en la Scienca Universitato Péter Pázmány literaturon kaj arthistorion, poste por unu jaro li estis studento de Sorbono. Kiel direktoro de la Nacia Teatro (Budapeŝto) ĝis 16-a de oktobro 1944, kiam li rezignis, la arkivon, kostumaron kaj scenejdekorciaron de la teatro li lokigis sub defendo de Svedujo. Ekde 1947 li vivis en Germanujo, Francujo kaj Aŭstrujo. Inter 1951-1953 li estis gvidanto de la literatursekcio de la hungarlingva dissendo de Radio Libera Eŭropo, poste kunlaboranto de hungara sekcio de franca radio, ekde 1960 de la internacia sekcio de la sama radio, poste ĉefkunlaboranto de revuo *Műhely*. Li verkis dramojn.

## Verkoj pli gravaj 
* *Téli zsoltár* (dr. Bad Wörishofen, Bajorország 1949);
* *A Mindszenty per árnyékában*. Dokumentumok, pásztorlevelek, rendőri utasítások, tiltakozások, jegyzetek (Innsbruck, 1949);
* *Magyarország története* (kun Elemér Bakó, München, 1951);
* *Die siebenbürgische Frage* (kun Gyula Zathureczky, München, 1965)

## Fonto 
* *Magyar Életrajzi Lexikon*

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Babarcszőlős

**Babarcszőlős** [babarcsOlOŝ] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós. En la loknomo szőlős signifas hungare: vinbera.

## Bazaj informoj 
* Areo: 4 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 110
* Poŝtkodo: 7814
* Telefonprefikso: 72
* Koordinatoj: 45°54′16″N 18°08'17″E

## Situo 
Babarcszőlős situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, fine de sakovojo. Urboj Harkány troviĝas je 12, Siklós 17, Kozármisleny 23, Szentlőrinc 24, Pécs kaj Sellye po 27, Villány 30 km-oj.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1332 en formo *"Popruzeuleuse"*. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Babarcszőlős migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* sonorilostablo el 1911, kapelo alkonstruiĝis en 1993

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Vidor Modor

**MODOR Vidor** estis hungara botanikisto, apotekisto. Li naskiĝis la 18-an de oktobro 1910 en Dés kaj mortis la 25-an de oktobro 1979 en Budapeŝto.

## Biografio 
Vidor Modor akiris apotekistan diplomon en 1933, pedagogian en 1936, eĉ li doktoriĝis pri natursciencoj en 1949 en Scienca Universitato Péter Pázmány. Ekde 1952 li estis katedrestro kaj docento pri botaniko en Veterinara Universitato de Budapeŝto.

## Verkoj pli gravaj 
* *Anatómiai vizsgálatok rendszertani szempontból néhány keresztes virágú növényen* (Bp., 1938);
* *Drogszövettani vizsgálatok* (Bp., 1943);
* *Növénytani jegyzet állatorvostan-hallgatók számára* (Bp., 1950-1974);
* *Baromfira érzékeny örökzöld növények leveleinek azonosítása szövettani alapon* (Bp., 1963).

## Fonto 
* *Magyar Életrajzi Lexikon*

Kategorio:Hungaraj botanikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Garé

**Garé** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.
eta|Suda parto de Garé

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 310
* Poŝtkodo: 7812
* Telefonprefikso: 72
* Koordinatoj: 45°55′08″N 18°11'35″E

## Situo 
Garé situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Urboj Harkány troviĝas je 10, Siklós 13, Kozármisleny 18, Pécs 23, Szentlőrinc 25, Villány 26 km-oj.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1329 laŭ tiama hungara ortografio *"Garee"*. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Garé migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Granda) Dipatrino de 1875
* kalvinana preĝejo de 1734

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Green Bay (Viskonsino)

**Green Bay** estas grandurbo, universitata urbo kaj diocezo en la usona subŝtato Viskonsino, en Kantono Brown. La urbego estas ĉefurbo de la kantono. *Green Bay* signifas en la angla "Verda golfeto".
eta|Golfo Green Bay

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: 145&nbsp;km²
* Loĝantaro: 105.809
* Supermara alteco: 177 m
* Horzono: UTC-6h (en somero UTC-5h )
* Poŝtkodoj: 54301-08, 54311, 54313, 54324, 54344
* Telefonkodo: 920

## Geografio 
eta|maldekstre|Urbodomo en Green Bay
eta|maldekstre|Juĝejo en Green Bay
Green Bay estas situa ĉe la suda fino de la golfeto kun la sama nomo. La golfeto de "Green Bay" estas parto de Lago Miĉigana. Green Bay ankaŭ estas la komenco de la rivero "Fox River". La urbego troviĝas sur montetaro en la norda landparto de Usono, en la orienta parto de la subŝtato. Milvokio troviĝas 180 km.

## Historio 
En tiu areo dekomence indianoj vivis. La unuaj eŭropanoj estis francoj alvenintaj en la 17-a jarcento. Ili fondis malgrandan komercostacion "La Baie des Puants" en 1634. Fortikaĵo estis alkonstruita en 1717. Ĝi urbiĝis en 1754 kaj brita dominado ekestis en 1761. Baldaŭe la urbeto prenis la nunan anglan loknomon. En 1783 la urbeto iĝis parto de Usono, la usona armeo konstruis fortikaĵon "Fort Howard" en 1816. Paperofabriko ekfunkciis en 1865. Najbaraj urbetoj, vilaĝoj aliĝis al Green Bay en 1854. En la 1850-aj jaroj alvenis multe da enmigrantoj, ekzemple belgoj, germanoj. La fervojo alvenis en la 1860-aj jaroj. Nun Green Bay estas industria grandurbo.

## Klimato 
En Green Bay la temperaturo averaĝe varias inter 1-13 °C. La varmo kulminas en julio averaĝe 27 °C, rekorde 40 °C. La malvarmo kulminas en januaro averaĝe -12 °C, rekorde -35 °C. La tutjsara precipitaĵo estas 749 mm. En ĉiuj monatoj oni mezuras precipitaĵojn. Ĝi kulminas en junio kaj malkulminas en februaro.

## Trafiko 
El Green Bay kuras aŭtovojoj kaj trajnoj al Miĉigano kaj Milvokio. La urbego havas havenon kaj flughavenon.
eta|dekstre|Katedralo en Green Bay
eta|dekstre|Urbomezo de Green Bay

## Vidindaĵoj 
* katedralo de Sankta Francisko
* Amuzparko
* botanika ĝardeno
* teatro Meyer
* Nacia fervoja muzeo
* muzeo Neville
* bestoĝardeno

## Fontoj 
* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Tiu ĉi artikolo tradukiĝis helpe de WikiTrans, estis prenitaj nur tiuj frazpartoj, kiuj estis sencohavaj el anglalingva Vikipedio

Kategorio:Urboj de Viskonsino
István Sinkovics

**SINKOVICS István** [ŝinkoviĉ] estis hungara historiisto, universitata profesoro naskita la 19-an de aŭgusto 1910 en Deĵo kaj mortinta la 19-an de aŭgusto 1990 en Budapeŝto.

## Biografio 
En 1934-36 István Sinkovics estis ano de *Bécsi Magyar Történetkutató Intézet* (Instituto Hungara pri Historiesploro de Vieno), ekde 1936 ĝis 1956 kunlaboranto de Tutlanda Arkivejo. Ekde 1969 li estis katedrestro pri hungara historio de Universitato Budapeŝto, en 1963-66 dekano. En 1973-76 vicprezidanto de *Magyar Történeti Társulat* (Hungara Historia Asocio).

## Verkoj pli gravaj 
* *A magyar nagybirtok élete a XV. sz. elején* (Bp., 1933);
* *Esterházy Pál nádor és az erdélyiek kereskedelmi társasága* (Bp., 1937);
* *Kossuth, az önálló pénzügyek megteremtője* (Bp., 1952);
* *Kossuth az első jelelős minisztériumban* (forráskiadvány, Bp., 1957);
* *Le „servage héréditaire” en Hongrie au 16-17 siècles* (Bp., 1963);
* *Erdély története* (Szamosközy István: Rerum Transylvanicarum, ford. Borzsák István; válogatta, bev., jegyzetekkel ellátta S. I. Bp., 1963, 1977, 1981); **Der kroatisch-slovenische Bauernaufstand im Jahre 1573* (Eisenstadt, 1973);
* *Rákóczi-tanulmányok* (szerk., Bp., 1976);
* *A Mohácsi Történelmi Emlékhely* (kun kunulaŭtoroj, Pécs, 1977);
* *Der Angriff der Osmanen in Donautal im XVI. Jahrhundert und der Abwehr* (Bp., 1975);
* *Az Eötvös Loránd Tudományegyetem története 1635-1985* (szerk., Bp., 1985);
* *A történetírás segédtudományai az Eötvös Loránd Tudományegyetemen* (1777-1986) (Levéltári Szle, 1987. 2. sz.)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Bosta

**Bosta** [boŝta], kroate **Boštin** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécs.
eta|Panoramo al Bosta

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 140
* Poŝtkodo: 7811
* Telefonprefikso: 72
* Koordinatoj: 45°57′01″N 18°12'39″E

## Situo 
Bosta situas sur mildaj deklivoj, laŭ traira flankovojo. Urboj Harkány kaj Kozármisleny troviĝas je 14, Siklós 15, Pécs 18, Szentlőrinc 24, Villány 25, Bóly 29 km-oj.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1192 jam ankaŭ tiam laŭ la nuna formo. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Bosta migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Sándor Kőrösi-Krizsán

**KŐRÖSI-KRIZSÁN Sándor** [koe:roeŝi-kriĵan] estis rumanuja hungara politikisto, ĵurnalisto, redaktoro, publicisto naskita la 27-an de februaro 1896 en Nagybánya kaj mortinta la 2-an de oktobro 1970 en Munkeno. Li estis edzo de goblenartistino Noémi Ferenczy.

## Biografio
En somero de 1916 Sándor Kőrösi-Krizsán iĝis rusa militkaptito kaj interkonatiĝis kun Viktor Aradi, Endre Sík, redaktis la semajngazeton hungarlingvan *Szibériai Vörös Újság*, poste iĝis sekretario de Béla Kun en Moskvo. Oni elpelis lin al Rumanujo, kaj oni fermis en malliberejon de Jilava. Poste en 1923 li iĝis kunlaboranto de gazeto Munkás de Dezső Jász en Bukareŝto. Li estis unu el gvidantoj de Rumana Komunista Partio. Li konsideris Rumanujon multinacian ŝtaton. En 1925 kune kun Viktor Aradi li redaktis la gazeton A Jövő Társadalma;  li estis kunlaboranto de unua jarkolekto de revuo Korunk. En 1927 li kontraŭis la diktaturon de Stalin kaj tial li perdis siajn oficojn en la partio. Komence de jaroj 30-aj li estis raportisto de Brassói Lapok, poste ĝia eksterpolitika redaktoro. En 1936 li translokiĝis Hungarujon kaj ekde 1941 li iĝis la raportisto de ĵurnalo Magyar Nemzet en Berlino. Ekde 1951 li estis ĉefredaktoro hungara de Radio Libera Eŭropo ĝis sia pensiuliĝo en 1965.

## Fonto
*Romániai Magyar Irodalmi Lexikon

Kategorio: Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio: Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Szalánta

**Szalánta** [salAnta], kroate **Salanta** estas unuigita vilaĝo en Hungario, en regiono *Suda* Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Pécs.

## Bazaj informoj 
* Areo: 17 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1250
* Poŝtkodo: 7811
* Telefonprefikso: 72
* Koordinatoj: 45°56′54″N 18°14'15″E

## Situo 
Szalánta situas sur deklivoj, laŭ ĉefvojo Pécs-Kroatio. Urboj Kozármisleny troviĝas je 12, Harkány 13, Siklós 14, Pécs 18, Villány 23, Szentlőrinc 26, Bóly 27 km-oj.

## Historio 
La unua mencio pri Szalánta devenis el 1192 laŭ tiama hungara ortografio *"Zolounta"*, pri *Németi* el 1240 en formo *"Nemti"*. En la 17-a jarcento bosnoj alvenis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝojn. En 1977 ambaŭ vilaĝoj unuiĝis. En 2001 vivis en Szalánta 55 % hungaroj, 32 % kroatoj, serboj kaj germanoj po 2 %-oj. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika malfrubaroka paroĥa preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario) de 1804 en vilaĝparto Németi
* romkatolika kapelo omaĝe al Koro de Jesuo de 1904

## Ĝemelkomunumo 
*  Strizivojna, Kroatio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Endre Barabás

**BARABÁS Endre** (pro. [baraba:ŝ]) estis rumania hungara pedagogia verkisto, ĵurnalisto. Li naskiĝis la 5-an de marto 1870 en Középajta kaj mortis la 25-an de majo 1945 en Budapeŝto.

## Biografio 
Endre Barabás de 1911 estis direktoro de Ŝtata Porinstruista Instituto de Cristuru Secuiesc de Székelykeresztúr, Koloĵvaro kaj Déva, ano de KZST. De 1918 li laboris en Budapeŝto, sed li estis kunlaboranto de la revuo Magyar Kisebbség kaj ties fratgazetoj en rumana kaj germana lingvoj. En majo de 1919 la rumanaj aŭtoritatoj arestis lin en Nagyszeben, poste oni malliberigis lin en Fogaraŝo, en novembro oni elpelis lin el Rumanujo. Li vivis plue en Budapeŝto, kie li unue estis kunlaboranto de la prescenzura oficejo, poste de Bocskai Társaság, Népies Irodalmi Társaság. Li fondis hejmon por studentoj el Transilvanio.

## Verkoj pli gravaj 
* *A székely kivándorlás és a Romániában élő magyarok helyzete* (Közgazdasági Szle., 1901., klny., Bp., 1901);
* *Az erdélyi és magyarországi román egyházak és iskolák élete és szervezete a világháború előtt* 1928. (hungare kaj rumane en Magyar Kisebbség);
* *Az erdélyrészi népfajok birtokaránya* (Közgazdasági Szle., 1905., klny., Bp., 1905);
* *Magyar tanulságok a bukaresti kiállításról* (Kolozsvár, 1906);
* *Románia nemzetiségi politikája és az oláhajkú magyar polgárok* (Közgazdasági Szle., 1908., klny., Bp., 1908; K. Barna Endre néven);
* *Románia mezőgazdasági és szociális helyzete* (Kolozsvár, 1909);
* *A romániai magyar kisebbség sérelmei* (Bp., 1922);
* *Erdély statisztikája* (Lugos, 1924);
* *A romániai magyar nyelvű oktatásügy első tíz éve 1918–28* (Lugos, 1929; németül 1929);
* *A romániai magyar nyelvű oktatás első tíz éve*, 1929. (hungare kaj germane sennome en Magyar Kisebbség).
* *A magyar és román kultúrpolitika irányai* (Bp., 1931);
* *A falukutatás és a tanítók* (Bp., 1935;
* *A magyar iskolaügy helyzete Romániában 1918–40–41* (Kecskemét, 1941)

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pedagogoj
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Dávid Molnos

**MOLNOS Dávid** [molnoŝ] estis hungara verkisto, instruisto naskita en 1778 en Nagyajta kaj mortinta la 16-an de aŭgusto 1836 en Koloĵvaro.
## Biografio
Dávid Molnos studis en Koloĵvaro, Vieno kaj Jena. Ekde 1802 li estis instruisto de unitariisma kolegio de Kolozsvár, ekde 1812 ĝis 1932 ĝia direktoro. Li publikis en Erdélyi Múzeum (1815 kaj 1816), korespondis kun Ferenc Kazinczy, tradukis el verkoj de Tucidido.

## Verkoj pli gravaj
**A vallásnak a nemzetek sorsába való béfolyásáról* (Kolozsvár, 1807).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio: Hungaraj verkistoj
Frigyes Mojszesz

**MOJSZESZ Frigyes** [mojses] estis rumanuja hungara sporthistoriisto, sportstatistikisto naskita la 15-an de januaro 1931 en Aita Mare/Nagyajta kaj mortinta la 11-an de junio 1987 en Rupea/Kőhalom/Reps.

## Biografio
Frigyes Mojszesz deziris verki la mondhistorion de piedpilko, kaj tial li korespondis ekde Montevideo ĝis Rejkjaviko, ekde Londono ĝis Tokio kaj Melburno interalie kun Sir Stanley Rous aŭ Victorio Pozzo, sed li povis publikigi nur du volumojn.

## Verkoj pli gravaj
**Turneele olimpice de fotbal, 1908-1968* (kun 50 propraj karikaturoj, 1968),
**Campionatele mondiale de fotbal, 1930-1974* (1975).

## Fonto
Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Homoj rilataj al futbalo
Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Feliks Stackeviĉ

**Feliks Stackeviĉ** (Фелікс Стацкевіч) - estas belorusia kaj rusia memuaristo, verkisto kaj pedagogo. Naskiĝis 2 decembro 1879, en urbo Ŝĉuĉin. Instruis latinan lingvon kaj estis direktoro de lernejo "Francisk Skorina" en Radoŝkeviĉi. Estas unu el fondintoj kaj redaktoro de revuo "Беларускi летапiс".

Verkis Esperanto-belorusan vortaron kaj tradukis en Esperanton libron de L. Petraĵickij "Teorio de leĝoj kaj moraleco" ("Тэорыя права і маральнасць").

Kategorio:Belorusaj verkistoj
Humoroj

***Humoroj*** estas poemokolekto fare de William Auld pri la vakuo de la vivo kaj la homa kapablo rezisti, eĉ humure. Ĝi aperis ĉe Eldonejo Stafeto en  1969. 

## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing* 

Kategorio:Esperanto-poeziolibroj‎
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Eldonaĵoj de Juan Régulo Pérez
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
András Vilmos Fogolyán

**FOGOLYÁN András Vilmos** [fogoja'n] *Andreas Phokolean* (6-a de decembro 1916, Sepsiszentgyörgy – 3-a de majo 1976, Venecio), estis hungara makitarista monaĥo, tradukisto el armena lingvo.

## Biografio 
Li pasigis la grandan parton de sia vivo en la klostro de insulo San Lazaro de Venecio. Li redaktis ekde 1946 la revuon *Mechitarista Család* pli poste kun titolo *Örmény Család*. Li tradukis al armena lingvo *Egri csillagok* (1962) de Géza Gárdonyi, *Az ember tragédiája* (1966) de Imre Madách kaj *A Pál utcai fiúk* de Ferenc Molnár.

## Fonto 
Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Armenoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Gábor József Kozák

**Gábor József KOZÁK** [gAbor jOĵef kozAk], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kozák Gábor József** estis hungara virtuoza violonisto, orkestrestro, komponisto.

Gábor József Kozák naskiĝis la 15-an de majo 1910 en Sepsiszentgyörgy (Hungara reĝlando, nuntempe Sfântu Gheorghe en Rumanio) kaj mortis la 20-an de oktobro 1978 en Budapeŝto).

## Biografio
Gábor József Kozák naskiĝis en cigana muzikista familio. Li lernis violonadi unue hejme, poste en muziklernejo de Budapeŝto. Lia plej grava instruisto estis Dezső Rados. Ekde 1927 li estis konstanta ĉeestanto en la muzikprogramoj de la Hungara Radio. Li muzikis en restoracioj de Gellért, Metropol, Nagyszálló, Spolarich, kaj kafejo Belváros. En 1936 li dirigentis orkestron kun mil muzikistoj, krome konstante la Popolan Orkestron de Hungara Radio. Inter 1953-1957 között li studis ĉe Leó Weiner. Li havis sukcesojn en dekdu ĉefurboj de Eŭropo kaj ankaŭ en Novjorko. Inter 1950-1958 li estis la primara violonisto de 56-membra orkestro. Li ankaŭ instruis kaj komponis kelkajn tre popularajn kantojn.

## Lia filma rolo 
* Aranyfácán (1929) - primara violonisto

## Aŭdebla muziko 
* https://indavideo.hu/video/Kozak_Gabor_Jozsef_Nyugdijba_megy_a_ven_cigany_Regi_nota_szol_a_huron

## Memorigiloj 
* reliefa memortabulo en Budapeŝto (2013)https://www.kozterkep.hu/21711/Kozak_Gabor_Jozsef_Budapest_2013.html

## Fontoj
* Leszner József: *Nótakedvelőknek*, 1986.
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj violonistoj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj orkestrestroj
Kategorio:Hungaraj ciganoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Transilvanianoj
János Ferenczi

**FERENCZI János** [ferenci] estis hungara reformita pastro, dekano, etnografia verkisto naskita la 22-an de marto 1789 en Középajta kaj mortinta la 25-an de aprilo 1868 en Dálnok. 

## Biografio
Inter 1811 ĝis 1815 János Ferenczi studis en Göttingen. Ekde 1815 li estis pastro en Dálnok, ekde 1857 dekano en Kézdivásárhely. Li publikis en *Mulattató* (Braŝovo) (1838–1839) artikolojn pri etnografio kaj historio de sikuloj en Háromszék. Li fondis per sia librokolekto la bibliotekon de reformita Kolegio Székely Mikó en 1859.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio: Hungaraj etnografoj
Kategorio:Transilvaniaj  hungaroj
Kategorio:Hungaraj kalvinanaj pastroj
Monaĥejo Keĉaris

**Keĉaris** (armene ***Կեչառիս***), aŭ **Keĉaruk**, estas monaĥejo kiu troviĝas en Tsaghkadzor, en la *marzo* Kotajko, en Armenio. Ĝi estis grava mezepoka studcentro konstruita inter la 11-a kaj la 13-a jarcento fare de diversaj familioj de la armena nobelaro. La monaĥa komplekso havas tri preĝejojn. Ĝi estis rekonstruita en la jaro 2001.

eta|280px|maldekstre|Monaĥejo Keĉaris
La monaĥejo estis grave damaĝita pro tertremo en 1927, la rekonstruado ne estis iniciatita de la Armena Soveta Socialista Respubliko ĝis la jaro 1980. Pluraj malfacilaĵoj laŭlonge de la lando bremsis la projekton dum jardeko kiam la Tertremo Leninakan skuis grandan parton de la lando en 1988, Sovetio malaperis en 1991, la milito en Karabaĥo ekiĝis, kaj Armenio estis blokita de la du tjurkaj najbaroj: Turkio kaj Azerbajĝano. Dume Armenio iom post iom rekuperiĝis de tiuj sinsekvaj katastrofoj, la rekonstruado de la monaĥejo Keĉaris finfine rekomenciĝis en 1998 kaj finis en 2000, danke al la bonvola donaco de armena mecenato loĝanta en Vieno, nomata Vladimir Harutjunjan, memore al liaj gepatroj Harutjun kaj Arsenik.

Kategorio:Armena Apostola Eklezio
Kategorio:Monaĥejoj de Armenio
Kategorio:Armena arto
Malika Ménard

**Malika MÉNARD** (naskiĝis  en Rennes) estas la 80-a ***Miss France*** (**Fraŭlino Francio**), elektita la , kun la skarpo de **Miss Normandio**.

## Biografio 
Malika Ménard estas 1.76 m alta, kaj estas blu-okula brun-harulino.

Ŝi deklaris, ke ŝiaj gepatroj estas francoj kaj ke ŝi havas nenian magreban devenon, malkonfirmante onidiron devenantan de paroloj de Geneviève de Fontenay antaŭ la elekto kaj de ŝia antaŭnomo.

En la momento de sia elekto, Malika Ménard estas studentino en 3-a jaro de juro en Universitato de Caen kaj volas fariĝi ĵurnalistino.

## Miss Francio 2010 
La prezidantino de la ĵurio estis komediistino Arielle Dombasle kaj la ĵurio konsistis el tajloro Jean-Paul Gaultier, aktoro Jimmy Jean-Louis, animacianto kaj komediisto Jean-Luc Reichmann, animaciantino Mareva Galanter, miss Francio 1999, aktoro Xavier Deluc kaj aktorino Farida Khelfa.

Malika Ménard estis la unua Miss Francio elektita de la nuraj telespektantoj. Ŝi akiris 34.0 % el la voĉdonoj de la publiko, antaŭ Miss Rodano-Alpoj (20.1 %), Miss Bretonio (18.4 %), Miss Provenco (16.1 %) kaj Miss Quercy-Rouerge (11.0 %).

La fina rezulto estas:
* 1-a daŭfenino: Virginie Dechenaud, 23-jara, Miss Rodano-Alpoj
* 2-a daŭfenino: Mélanie Craignou, 19-jara, Miss Bretonio
* 3-a daŭfenino: Émilie Corbi, 21-jara, Miss Provenco
* 4-a daŭfenino: Nathalie Ample, 19-jara, Miss Quercy-Rouergue
* 5-a daŭfenino: Cassandre Roland, 18-jara, Miss Orleano 
* 6-a daŭfenino: Tineffa Naïsso, 20-jara, Miss Franca Gujano

## Ŝiaj sinsekvaj elektoj 
* Miss Calvados 2009
* Miss Normandio 2009
* Miss Francio 2010

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Miss Francio
Kategorio:Naskiĝintoj en Francio
Kálmán Szász

**SZÁSZ Kálmán** [sa:s] estis rumanuja hungara farmaciisto, inventisto. Li naskiĝis la 7-an de oktobro 1910 en Sepsiszentgyörgy kaj mortis la 23-an de aŭgusto 1978 en Budapeŝto. 

## Biografio
Kálmán Szászi laboris en sia naskiĝurbo (1933–1936) kaj Nagysomkút, ekde 1939 ĝis 1944 li estis laboratorigvidanto de fabriko Dr. Wander Gyógy- és Tápszergyár en Budapeŝto. Inter 1945 kaj 1953 li laboris en kuracilfabriko Richter Gedeon Kőbányai Gyógyszerárugyár, ekde 1954 li estis gvidanto de la plantkemia sekcio. Li havas 12 eltrovaĵojn. 

## Verkoj pli gravaj
**Diffúziós folyamatok vizsgálata gyógynövények oldószeres kivonásánál* (kandidátusi értekezés; Bp., 1965.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kemiistoj
Kategorio: Rumanujaj hungaraj kemiistoj
Kategorio:Hungaraj farmaciistoj
1825: Komploto

**1825: Komploto** estas bildrakonto pri decembrista provo reformi la caran Rusion.

* aŭtoro: E. Dobrovolskij, Yu. Makarov
* tradukisto: Elena Ŝevcenko, Ludmila Novikova
* pentristo: V. Alekseev
* pentristo de tiparo: L. Poljakov
* eldonejo: Progreso (Moskvo, Sovetunio)
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1989
* jaro de la reeldono:
* presejo:
* formato: 160 paĝoj, 24 cm
* recenzoj:

La libro estas la unua el serio de tri bildrakontoj, kiuj bildigis la vojon de la rusia monarkio al Sovetunio: la dua volumo havas la titolon "1905: Prologo" kaj la tria la titolon "Rusia revolucio de 1917: Kiel tio okazis?". Aparte pri la tria volumo necesas atentigi ke ĝi forte prezentas la bolŝevikan perspektivon de la eventoj en 1917.

## Eksteraj ligiloj 
* koncizaj informoj pri *1905: Prologo* en katalogo de la libroservo de UEA ()

Kategorio:Verkoj el la esperantigita ruslingva literaturo
Kategorio:Bildliteraturo en Esperanto
Spitaka tertremo

La **Spitaka tertremo** estis tertremo je 7.2, kiu skuis la urbon Leninakan, hodiaŭ nomata Gyumri, kiu okazis la , je la 11:41 loka horo (7:41 UTC) en la regiono Spitak, Armena SSR, Sovetunio.

Inter pluraj projektoj kun la celo kolekti monon por helpi la viktimojn rekonstrui la damaĝatan regionon menciindas la surdiskigo de muziko nomata Rock Aid Armenia kiu estis organizata de diversaj muzikbandoj de la tuta mondo. Inter la partoprenintaj artistoj elstaras Emerson, Lake & Palmer, Gary Moore, Black Sabbath, Asia, Mike & the Mechanics, Rush, Deep Purple, Bon Jovi, Iron Maiden, Led Zeppelin, Foreigner, Pink Floyd, Queen, Yes, Whitesnake inter aliaj. Alia projekto estis entreprenita de Charles Aznavour, armendevena franco kiu ankaŭ arigis grandan nombron de famkonataj kantistoj kaj kolektis monon per la kanto *Pour toi Arménie* per kiu ankaŭ li kuraĝigis la armenojn plu labori.

Laŭ kalkuloj oni estimas ke ĉ. 50 mil personoj forpasis en tiu ĉi tertremo, unu el la plej mortigaj de la historio.

Malgraŭ la streĉoj de la Malvarma Milito, sovetia gvidanto Miĥail Gorbaĉov formale petis al Usono humanisman helpon post kelkaj tagoj de la tertremo, la unua tia peto ekde la fino de la 40-aj jaroj. Cent dek tri landoj sendis konsiderindajn kvantojn da humanitara helpo al Sovetunio en la rekupero, serĉteamoj kaj kuracaj provizoj. Privataj donacoj kaj helpo de neregistaraj organizaĵoj ankaŭ havis grandan parton de la internacia klopodo. Dum transportado de iuj el ĉi tiuj provizoj al la regiono, sovetia aviadilo portanta 9 ŝipanojn kaj 69 armean personaron, kaj transportan aviadilon el Jugoslavio, ambaŭ estis detruitaj en apartaj incidentoj.

La komisionon pri likvidado de la sekvoj de la tertremo estris la vic-prezidanto de la Konsilio de Ministroj de Sovetunio Boris Ŝĉerbina.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj de la zono de la tertremo 
* Raporto de la BBC pri tiu tago
* Tertremo en Armenio en 1988 

## Galerio 

Armenia1.jpg
Ruins in Spitak after the 1988 earthquake.jpg
Armenia3.jpg
Armenia4.jpg
Armenia5.jpg
Armenia6.jpg
Armenia8.jpg
Armenia9.jpg
Armenia10.jpg

#1988
Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Katastrofoj en 1988
Kategorio:Tertremoj en la 20-a jarcento
Monaĥejo Hajravank

La **monaĥejo Hajravank** aŭ **Ajravank**, () estas armena monaĥejo kiu troviĝas en la *marzo* Gegharkunik, proksime de la vilaĝo Hajravank en Armenio. 

250px|maldekstre|eta|Monaĥejo Hajravank
250px|maldekstre|eta|Monaĥejo Hajravank
Ĝi estis konstruita sur roka monteto ĉe la lago Sevan. Ĝia ĉefa preĝejo estis konstruita fine de la 9-a jarcento kaj komencoj de la 10-a. Iom pli malfrue estis aldonata *gavito* al la monaĥa komplekso. La plej proksima vilaĝo estas Sevan, je 22 km nordokcidente. Ĝi estas samepoka kun la monaĥejo Sevanavank kaj venas de la 9-a jarcento. Nuntempe staras nur la preĝejo, la gavito kaj la tombejo. La komplekso estas kovrata de likenoj kiuj donas al ĝi unikan ruĝ-oranĝan koloron. Kelkaj ĥaĉkaroj estis aldonitaj al la okcidenta fasado de la gavito.

## Vidu ankaŭ 
* Lago Sevan
* Gegharkunik
* Armena arkitekturo

Kategorio:Monaĥejoj de Armenio
Kategorio:Armena Apostola Eklezio
Kategorio:Gegharkunik
Sámuel Pataki (1765-1824)

**PATAKI Sámuel** estis hungara kuracisto, ĉefkuracisto de Transsilvanujo. Li naskiĝis la 16-an de februaro 1765 en Koloĵvaro kaj mortis la 2-an de aprilo 1824 Koloĵvaro. Li estis la patro de kuracisto Dániel Pataki.

## Biografio
Sámuel Pataki studis en Gotingeno, Vieno kaj Peŝto. Li ricevis diplomon de kuracisto en 1794. Li aplikis unuafoje en Koloĵvaro la variolvakcinon. Li havis elstarajn meritojn en malvenko de ĥolerepidemio en 1814 en Transsilvanujo.

## Verkoj pli gravaj
**Descriptio physicochemica aquarum mineralium Transsylvaniae…* (Pestini, 1820).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio: Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Dezső Elekes

**ELEKES Dezső** [elekeŝ] estis hungara statistikisto, demografo, universitata profesoro.
Dezső Elekes naskiĝis la 11-an de novembro 1889 en Kézdivásárhely kaj mortis la 8-an de aprilo 1965 en Budapeŝto.

## Biografio 
Elekes pristudis juron en Universitato Koloĵvaro, poste ekde 1918 li servis ĉe la Centra Ofico pri Statistiko de Hungarujo. En 1942 li iĝis eksterordinara profesoro. Kiel prezidanto de la ofico en 1947 li reprezentis Hungarujon en la kunsido de *Instituto Internacia pri Statistiko* en Washington. Li redaktis la revuon Magyar Statisztikai Szemle. En 1924 li gajnis la amatoran ŝakĉampionadon de Budapeŝto.

## Verkoj pli gravaj 
* *A Dunavölgyi kérdőjel. A Duna környéki Közép-Európa gazdasági problémája* (Bp., 1934);
* *Budapest szerepe Magyarország szellemi életében* (Bp., 1938).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj statistikistoj
Kategorio:Hungaraj demografoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj ŝakistoj