open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pistolo

eta|dekstra|Pistolo Sig-Sauer P-220 
**Pistolo** estas facile portebla malpeza pafarmilo, fabrikata por uzeblo per unu sola mano.

Ĝenerale la efektiva pafdistanco de pistoloj estas 50m.

La diferenco kun revolvero estas ke la kartoĉoj ne estas en turniĝanta cilindro sed en aparta ingo kiun oni ŝovas en la kolbo de la armilo.

## En filmoj
* *The Mexican*

## Vidu ankaŭ 
* Startpafilo

## Referencoj 
Kategorio:Armiloj
Kategorio:Pafiloj
Petäjävesi

**Petäjävesi** estas komunumo en la provinco Meza Finnlando de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiutempa gubernio Okcidenta Finnlando. La areo de komunumo estas 495.55 km² el kiu 37.59 km² estas akvo. Petäjävesi havas 3,691 loĝantojn (2003).

La malnova ligna preĝejo de Petäjävesi, konstruita en 1763–1765, apartenas al la listo de mondaj heredaĵoj de Unesko.

Petäjävesi signifas en la finna *pina lago* kaj pino aperas ankaŭ en ĝia blazono.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo 

eta|maldekstra|260px|La malnova preĝejo de Petäjävesi
[eta|maldekstra|260px|La loka lago [Ala-Kintaus]]

Kategorio:Komunumoj de Meza Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Okcidenta Finnlando
Koria otido

La **Koria otido**, *Ardeotis kori*, estas granda afrotropisa birdo de familio Otidedoj kaj ordo Otidoformaj loĝanta en Afriko el Etiopio ĝis Sudafriko.

## Aspekto 
La Koria otido estas ĉefe helgriza kaj bruna dorse kun nigra kresto, malhela kaj mallarĝa kolumo ĉebruste kaj flavaj kruroj. La Koria otido longas 90-130 cm kaj altas 60-90 cm. Mezaveraĝe la Koria otido pezas 18 kg, sed ĝi povas atingi eĉ 34 kg, kio igas ĝin la plej granda kaj peza otido.

## Reproduktado 
La Koria otido kunhavas similajn reproduktokutimojn kun aliaj otidoj, tio estas, la virseksulo klopodas allogi kelkajn inojn per spektakla ceremonio kaj ŝveligo de blankaj plumoj. Kuniĝas kun ili kaj lasas ilin zorgi pri nesto, ovoj kaj idoj. La inoj konstruas neston surgrunde kaj kovas la ovojn, krom eta foriro por manĝoplukado. Kiam la idoj eloviĝas, la patrino alportas al ili mildan manĝaĵon.

## Kutimoj 
La Koria otido estas granda kaj peza birdo, kiu evitas flugi se eblas. Ĝi estas preskaŭ ĉiam surgrunde, plukante semojn kaj lacertojn el kio konsistas plej granda parto de ĝia dieto.

Tre ofte la Koria otido troviĝas kune kun abelmanĝuloj rajdantaj sur ties dorso dum ĝi piediras. Tiele la abelmanĝuloj povas kapti insektojn kiuj eksaltas aŭ ekflugas ĝenitaj de la proksimeco de la otidoj.

## Referencoj 
*  

## Eksteraj ligiloj 
* Kori Bustard filmoj

Kategorio:Otidedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko
Domanio

**Domanio** (science: *dominium* aŭ *regio*) estas taksonomia rango proponita de Carl Woese en 1990 por engrupigo de la regnoj de la tradicia biologia klasado.

Laŭ la sistemo proponita de Woese, estas tri domanioj:
* bakterioj
* arĥeoj
* eŭkariotoj

## Eksteraj ligiloj 
* (fr)Arbre de la vie 
* (fr)Treebase 
* (fr)Projet Tree of Life
* (fr)Méthodes de Classification Phylogénétique

Kategorio:Taksonomiaj rangoj
Akro

**Akro** povas signifi
* **Akro** aŭ akreo estas angla mezurunuo
* Akro (portugale: *Acre*) estas subŝtato de Brazilo
* **Akrao** aŭ **Akro** estas ĉefurbo kaj plej granda urbo de Ganao
Düppenweiler

**Düppenweiler** [D*U*pnvajla] estas loĝloko de la komunumo Beckingen kiu troviĝas en la distrikto Merzig-Wadern de la federacia lando Sarlando (germane Saarland) de Germanio. Fine de marto 2019 la loĝloko havis  loĝantojn.

[eta|maldekstra|250ra|historia [kuprominejo]]
eta|maldekstra|250ra|mineja ujo por kuproerco
eta|maldekstra|250ra|la loka kirko

## Partnera komunumo 
 Düppenweiler havas partneran komunumon en Loreno, Francio, kiu nomiĝas Étain.

## Muzeoj 
* Dorfmuseum = Muzeo vilaĝa
* Historisches Kupferbergwerk = Historia kuprominejo

## Famaj personoj 
* Beata Fratino *Blandine Merten*

## Partnera komunumo 
* Étain en Loreno, Francio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Sarlando
Algirdas

[eta|Grandduko Algirdas sur la monero 50 [lidoj]]
**Algirdas**, , beloruse *Альгерд*, (naskiĝis en 1296, mortis la 24-an de majo 1377) estis la filo de Gediminas kaj inter la jaroj 1345 ĝis 1377 kiel grandduko regis la mezepokan regnon Grandprinclando Litovio.

Origine la patro intencis nur heredigi parton de la regno al Algirdas. Sed la filo senpostenigis sian pli junan fraton, la granddukon Jaunutis (kies nomo signifas „junuleto“, eble malbona antaŭsigno) en Vilno. Dum tiu kampanjo li kunlaboris kun alia frato, Kęstutis, kiu gvidis la litovan armeon gardanta la limojn de Litovio al la ŝtato de la Ordeno de germanaj kavaliroj en Prusio sudokcidente kaj Livonio norde, ĉar Kęstutis same nekontentis pri la regado de Jaunutis. Por la resto de la vivo de Algirdas la kunlaboro kun Kęstutis restis konstanta, kaj ili dividis la regadon de la regno tiel ke Kęstutis kontrolis la okcidenton kaj Algirdas, kiel formala supera reganto, la orienton.

Algirdas pliampleksigis la areon de la litova regno koste de la rusia regno de Moskvo kaj ties supera potenco, grandega tatara-mongola regno, kiu ampleksis interalie la hodiaŭan sudan Rusion. Dum la jaro 1363 li venkis tri tatarajn armeojn en batalo ĉe rivero Bug kaj firme integrigis la teritorion de Kievo kaj ĉirkaŭaĵo (do la kernon de la hodiaŭa Ukrainio) en la litovan regnon. Post tio, la litova regno okcidente etendiĝis ĝis malantaŭ Volinio, hodiaŭ en la okcidento de moderna Ukrainio, sude ĝis malantaŭ Kievo kaj oriente ĝis la limo de la granddukejo Moskvo. Sub Algirdas la litova regno ankaŭ trifoje batalis kontraŭ rusa armeo de la ambicia moskva grandduko *Dmitri Donskoi* – du el tiuj tri militoj nur finiĝis rekte antaŭ la fortikaĵo Kremlo en la centro de Moskvo.

La politika programo de Algirdas estis reunuigi la dukejojn de la antaŭa slava Kieva Regno kadre de la litova ŝtato.

Kontraŭ la militema Ordeno de germanaj kavaliroj en Prusio, kies deklarita celo estis konkeri ĉiujn baltajn landojn, la armeoj de Algirdas kaj Kęstutis estis malpli sukcesa. Dum la jaro 1348 la litova armeo ĉe rivero ’’Streva’’ malvenkis en signifa batalo, kaj ankaŭ dum la sekvaj jaroj ne eblis sukcese defendi la litovan teritorion kontraŭ atakoj de la ordeno. Dum la jaro 1362 la germanaj kavaliroj eĉ detruis la fortikaĵon de Kaŭnaso (Kovno), en la plej centra parto de Litovio.

Posteulo de Algirdas iĝis lia filo Jogaila.

Kategorio:Historio de Belorusio
Kategorio:Regantoj de Litovio
Kategorio:Historio de Litovio
Kategorio:Historio de Pollando
Kategorio:Mezepoko
Kategorio:14-a jarcento en Litovio
Arvid Agren

**Arvid AGREN**  (naskiĝis la 25-an de junio 1887 en  Västmanland) estis sveda esperantisto.

Profesie telefonriparisto en Eskilstuna. 

Esperantisto de 1906. Kunfondinto de Klubo Esperantista de la laboristoj en Stockholm. Propagandisto kaj kursgvidado. Li ankaŭ tradukis por la Sveda Antologio.

## Tradukoj
*Hjalmar Söderberg: **La pelto;  Blom** [Trad. Arvid Ågren, Eskil Johansson]. - En: Sveda antologio : Unua parto, vol II. ;  p.327 - 339)

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Mirek Topolánek

**Mirek TOPOLÁNEK** (naskiĝis la 15-an de majo 1956 en Vsetín) estas ĉeĥa politikisto, prezidanto de politika partio Civitana Demokrata Partio.

Topolánek de 4-a de septembro 2006 ĝis 26-a de marto 2009 estis ĉefministro de Ĉeĥio.

Li estis unu el patronoj de la 65-a Internacia Junulara Kongreso en Liberec.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Mirek Topolánek  (cz, en, fr)

Kategorio:Ĉefministroj de Ĉeĥio
Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj
Hindia otido

La **Hindia otido** (kaj laŭ la scienca nomo *Ardeotis nigriceps* ankaŭ Nigrakapa otido) estas birdo el la familio de Otidedoj kiu troviĝas en Barato -ĉefe en okcidenta parto- kaj eble en Pakistano.

## Aspekto 
Estas granda birdo - 122&nbsp;cm la masklo kaj 92&nbsp;cm la femalo; tiu pezas ĉirkaŭ 18&nbsp;kg-, bruna dorse kaj blanka ĝenerale kaj ĉefe sube, sed en tiu otido ambaŭ koloroj estas pli puraj kaj videblaj ol en aliaj samfamilianoj. Krome ili havas nigrajn kreston kaj antaŭajn pintoflugilojn.

Ambaŭ seksoj estas similaspektaj sed maskloj havas pli grandan kreston kaj larĝan nigran strion trabruste.

## Reproduktado 
Nestoj troviĝas surgrunde kaj maskloj ne partoprenas kovadon aŭ idozorgadon. Ununura ovo estas demetata de la ino. La idoj restas ĉe patrino ĝis la venonta reprodukta sezono.

## Kutimoj 
Tiuj orientalisaj birdoj loĝas en sekegaj aŭ sekaj herbejoj. Ili manĝas skarabojn, saltulojn, semojn kaj sekajn fruktojn.

## Populacio 
La populacio estas supozata ĉirkaŭ malpli ol mil birdoj. La ĉefa minaco estas malpliigo de medio. Tiu birdo troviĝas en barataj ŝtatoj Raĝastano kaj Madhja Pradeŝ. Rifuĝejoj Gatigaon kaj Karera en Madhja Pradeŝ havis iam similan populacion sed nuntempe ne tiom en rifuĝejo Karera en Ŝivpuria distrikto. Eta populacio de tiu specio ankoraŭ loĝas ĉe rifuĝejo Nanaj ĉe Solapuro en Maharaŝtro.

## Literaturo 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Narmad-valaj sekaj deciduaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* ARKive - bildoj kaj fimoj de Hindia otido *(Ardeotis nigriceps)* 
* BirdLife Species Factsheet 

Kategorio:Faŭno de Barato
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Otidedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Bucuru

**Bucuru** [bukuru] (hungare: **Bukuruhavas**) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Cugir.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto
* Administracia mapo de distrikto 
 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Alba
Bocșitura

**Bocșitura** [bokŝitura] (hungare: **Boksiturahavas**) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al la regiono Transilvanio, al la distrikto Alba kaj al la komunumo Cugir. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis .

Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1913.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Feliso

, *Felis silvestris*]]
***Feliso*** estas genro de katoj en la feliseda familio.

Inter specioj de ĉi tiu genro estas:
* Ĉina dezerta kato, *Felis bieti*
* Ĝangala kato, *Felis chaus*
* Sabla kato, *Felis margarita*
* Nigrapieda kato, *Felis nigripes*
* Sovaĝa kato, *Felis silvestris*
** Eŭropa sovaĝa kato, *Felis silvestris silvestris*
** Barata dezerta kato, *Felis silvestris ornata*
** Afrika sovaĝa kato, *Felis silvestris lybica*
** Kaŭkaza sovaĝa kato, *Felis silvestris caucasica*
** Hejma kato, *Felis silvestris catus*
* Angora kato
* Persa kato
* palasa kato
* fiŝa kato

Inter specioj iam metitaj en ĉi tiu genro sed nun konsiderata ne aparteni al ĝi estas:
* Karakalo, *Caracal caracal*
* Kato de Pallas, *Otocolobus manul*
* Oceloto, *Leopardus pardalis*
* Margajo, *Leopardus wiedii*
* Pumo, *Puma concolor*

Inter fikciaj specioj apartenantaj al la felisa genro estas:
* *Felis sapiens* de la komedia sciencfikcia televidpromgramo Red Dwarf

Kategorio:Katoj
Kategorio:Genroj de mamuloj
Biržai

**Biržai**  estas urbeto en la nordo de Litovio, proksime de la limo al Latvio. Ĝi apartenas al samnoma subdistrikta komunumo Biržai, kaj ekde 1995 ĝis 2010 ankaŭ apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Panevėžys. En  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio en  rezultigis loĝdenson de  loĝantoj/km². Biržai situas ĉe la lago Širvenos kaj estas tradicia bierfareja urbo.

La loko skribe unuafoje menciiĝis dum la jaro 1415 okaze de vizito de la litova grandduko kaj pola reĝo Jogaila. Ĝis la 16-a jarcento la urbo apartenis al la nobela familio *Radvila* kaj dum ties influo estis centro de la reformacio en Litovio, kiu tamen fine ne konvinkis multajn litovojn ŝanĝi de katolikismo al protestantismo. La urbajn rajtojn Biržai oficiale ricevis dum 1589. Dum la jaro 1804 la urbo vendiĝis al la poldevena grafo *Tiškevičius*, kiu ĉi tie dum la 19-a jarcento starigis kastelon, kiu ĝis hodiaŭ bone konserviĝis.

## Gefiloj 
* Mantas Kvedaravičius, reĝisoro

## Partneraj urboj 
* 20px|border Werder en Germanio
* , eblas ankaŭ kontaktoj en Esperanto

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj)

Kategorio:Distrikto Panevėžys
Kategorio:Urboj de Litovio
Medicina Universitato en Poznano

La **Medicina Universitato Karol Marcinkowski en Poznań** () estas instituto de supera klerigo en la pola urbo Poznano.

Ĝi estis fondita en 1919 kaj havas kvar fakultatojn: du medicinajn, unu farmakologian kaj unu san-sciencan. La rektoro de la universitato laŭ la stato de 2025 estas *Zbigniew Krasiński*.

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de la universitato, en la pola 

Universitato de Medicinaj Sciencaj
Poznan
Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1919
Gutenberg

**Gutenberg** havas diversajn signifojn:

* **Gutenberg (apud Bad Kreuznach)** estas komunumo en distrikto Bad Kreuznach en Rejnlando-Palatinato en Germanio.
* Johannes Gutenberg, germana metalfaristo kaj inventisto
* Projekto Gutenberg, projekto kolekti nekopirajtitaj verkoj
* Biblio de Gutenberg, unua presaĵo de Biblio

Vidu ankaŭ:
* la komunumon Gutenberg en Stirio, Aŭstrio
Federacia Meritkruco (Germanio)

dekstra|senkadra
La **Federacia Meritkruco** (, mallonge **Bundesverdienstkreuz**) estas ordeno de Federacia Respubliko Germanio pro elstaraj meritoj en politiko, ekonomiko, kulturo aŭ honorofica agado.

Ĝin enkondukis la 7-an de septembro 1951 la tiama Germana prezidento Theodor Heuss:
:"*Ĝi estu donata pro faroj, kiuj servis en la sfero de politika, ekonomika-sociala kaj spirita laboro al la rekonstruo de la patrujo, kaj estu agnosko al ĉiuj, kies agado kontribuas al la paca suprenevoluo de Federacia Respubliko Germanio".*

La ordeno, kiu ekzistas en 9 ŝtupoj, estis inter 2015 kaj 2020 donata ĉiujare al proksimume 1000 ĝis 1400 personoj. Ekde 1951 ĝis la 31-a de decembro 2022 entute 262.532 homoj ricevis ĝin, inter ili ankaŭ kelkaj esperantistoj; nur kelkaj el ili ĉefe pro Esperanto-aktivaĵoj:

* Heinz M. Bleicher
* Elsbeth Bormann
* Adolf Burkhardt
* Bernhard Eichkorn
* Helmar Gunter Frank
* Joachim Giessner
* Zsófia Kóródy
* Rokuro Makabe
* Bernhard Maurer
* Karl Otto Schmidt

* Kurt Schönrich
* Theodor Speckmann

## Eksteraj ligiloj 
* Raporto pri transdono de la meritkruco al Bernhard Maurer

## Referencoj
Kinnula

**Kinnula** estas komunumo en la norda parto de la provinco Meza Finnlando de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiutempa gubernio Okcidenta Finnlando. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El la areo, 34,89 km² estas akvo. La teritorio havas komunan limon kun .

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Meza Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Okcidenta Finnlando
Komunumo Rokiškis

**Rokiškis** estas subdistrikta komunumo en la nordo de Litovio, 60 kilometrojn norde de Utena kaj proksime al la limo al Latvio - ĝia administra centro estas la samnoma urbo *Rokiškis*. Komunumo kaj urbo ekde 1995 ĝis 2010 apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Panevėžys. Dum la jaro 2005, la komunumo havis 40 000 loĝantojn (en 2014 estis 32 750 kaj en  ,), kaj la urbo 16 000 (en 2011 14 350 kaj en 2020 11 765). Pliaj urboj de la komunumo estas Obeliai kaj Pandėlys.

La regiono estas kampara, kaj produktiĝas aparte multe da bovina lakto. Nacie famaj estas la diversspecaj fromaĝoj de Rokiškis.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj)

Kategorio:Distrikto Panevėžys
Kategorio:Komunumoj de Litovio
BOZ

**Boz** estas nomo de pluraj lokoj kaj havas ankaŭ plian signifon.

* **Boz (Doștat)** estas vilaĝo en Distrikto Alba en Rumanio.
* **Boz (Brănișca)** estas vilaĝo en Distrikto Hunedoara en Rumanio.
* **Boz** estas franca komunumo en la departemento Ain.
* **boz** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
* Ĝi estas mallongigo de komunumo Bergen op Zoom en Nederlando.
* Ĝi estas anglalingva mallongigo de la *Banko de Zambio* (*Bank of Zambia*).
Boz (Doștat)

**Boz** (hungare: **Buzd**], germane: **Bußd**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Sebeș. En 1910 ĝi havis 1069 loĝantojn (rumanoj, germanoj), en 1992 estis 371, kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . Ĝia unua mencio skriba estas el 1290 (laŭ aliaj 1295); ĝi estis servutula vilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre ĝi apartenas al la regiono Transilvanio, al la distrikto Alba kaj al la komunumo Doștat.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Bildoj 

Dosiero:BozAB 9.JPG|La ortodoksa preĝejo
Dosiero:BozAB_12.JPG|La unitariisma preĝejo
Dosiero:Boz (1964).jpg|La fortikaĵ-preĝejo en 1964
Dosiero:BozAB 4.JPG|La fortikaĵ-preĝejo en 2009

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto
* Administra mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Medveș

**Medveș** [medveŝ] (hungare: **Nagymedvés**, germane: **Medwesch**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Aiud. Administre ĝi apartenas al Fărău.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 528 loĝantojn (hungaroj); en 1992 — 223.

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1288. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj 
* István Tűri popolmuzikestro

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Sânbenedic

**Sânbenedic** (sinbenedik) (hungare:**Magyarszentbenedek**, germane:**Benedikt**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Aiud. Administre ĝi apartenas al Fărău.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 979 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 373 (rumanoj, 36% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1332. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, al departemento Alsó-Fehér. La unitariisma preĝejo havas pentritan lignan baldakenon farita en 1707 de nekonata pentristo.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Komunumoj pri Sankta Benedikto de Nursio en Hungara reĝlando 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Federacia Rezerva Bileto

dekstra|250px|eta|Federaciaj Reservaj Biletoj, sen seriaj numeroj
**Federacia Rezerva Bileto** (en angla: **Federal Reserve Note**) estas monbileto de Usono. La bileton emisiiĝis por la Federacia Rezerva Sistemo (*Federal Reserve System*) en sumoj de unu, kvin, dek, dudek, kvindek, kaj cent dolaroj.

La Federacia Rezerva Sistema estis kreita en 1913 per la Federacia Rezerva Akto, kiu donis aŭtoritatecon emisii la biletojn. Antaŭe, la Usona Departemento de la Trezorejo emisiis Biletojn de Unuiĝintaj Ŝtatoj.

Hodiaŭ, la prezon de la usona dolaro ne estas ĉenerita al la prezo de iu varo aŭ artiklo (por ekzemplo, oro aŭ arĝento. Pro tio, Federaciaj Rezervaj Biletoj (kaj ĉiaj usonaj monbiletoj, ekde 1973) ne povas esti elpagitaj per io de valoro.

## Vidu ankaŭ 
* Usona unudolara monbileto
* *In God we trust*

## Eksteraj ligiloj 
* Faktoj pri usonaj monbiletoj, de la Federacia Rezerva Banko de Sanfrancisko 

Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Usono
Palaco de Rudygier en Bjalistoko

La **Palaco de familio Krusenstern**, poste de familioj Rüdiger kaj Lubomirski, konstruita de barono Aleksandro Krusenstern en la duono de la 19-a jarcento en novklasikisma stilo. Dum la 2-a mondmilito ĝi estis bjalistoka sidejo de la ĉefo de la tiama t.n. civila administracio de la distrikto Bjalistoko, Erich Koch. La palaco estis bruligita en 1944 kaj rekonstruita en la jaroj 1956-1957. Ĝi staras en la kvartalo Dojlidy kaj estas ĉirkaŭita de 19-jarcenta parko. Hodiaŭ ĝi estas la sidejo de Altlernejo de Publika Administracio.

   

Rudygier
Kategorio:Historiaj monumentoj en Bjalistoko
Transepto

dekstra|250ra|eta|Transepto markita rozkolore.
[eta|Suda transepto ĉe la Abatejo Kilcooly, [Graflando Tipperary, Irlando.]]
**Transepto** aŭ **transversa navo** estas tiu parto de kristana krucoforma preĝejo, kiu ortangule kruciĝas kun la ĉefa navo kaj formas la brakojn de la kruco. 
La spaco kie sin renkontas ĉefa kaj transversa navoj nomiĝas navokruciĝo.

Laŭ Francisko Azorín **transepto** estas *Navo, kiu krucigas la ĉefan ĉe la krucforme planigitaj temploj.* Li indikas etimologion el la latina *transeptum*, el *trans + septum* (transa septo).

## Vidu ankaŭ 
* navo
* kirko
* ĥorejo
* absido
* romaniko
* gotiko
* renesanco
* baroko

## Piednotoj 
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Dojlidy

**Dojlidy** estas industria kaj loĝeja kvartalo de Bjalistoko, iama vilaĝo kaj bieno. En ĝi funkcias bierfarejo, ligna industrio kaj prilaborado de fiŝoj. Ĉe la rivero Biała estas ripozlokoj. Dojlidy estas aligita al Bjalistoko en 1954.

## Vidu ankaŭ 
* Palaco de Rudygier
* Palaco de Hasbach

Kategorio:Bjalistoko
Norda Kablando

[eta|300px|Mapo de [Sud-Afriko vidigas la 5 distriktojn de Norda Kablando]]
**Norda Kablando** estas provinco de Sud-Afriko. (, , ) estas la plej granda kaj plej malabunde loĝata provinco de Sud-Afriko. 

La ĉefurbo kaj plej granda urbo estas Kimberley. Alia grava urbo estas Orania.

La provinco stariĝis kiam dum 1994 oni dividis la antaŭan Kabprovincon je tri novaj provincoj: Okcident-, Orient- kaj Nord-Kabo. Aliaj gravaj lokoj estas Upington, Canarvon, Colesberg, De Aar, Kuruman kaj Springbok. Astronomia observejo troviĝas je Sutherland, la plej varma urbeto en Sud-Afriko.

Kategorio:Provincoj de Sud-Afriko
Aleksandro (Pollando-Litovio)

eta|250px|Aleksandro Jogajlido
eta|dekstra|Aleksandro, grandduko de Litovio kaj reĝo de Pollando (portretita de *Jan Matejko*)

**Aleksandro Jogajlido** (naskiĝis la 5-an de aŭgusto 1461, mortis la 19-an de aŭgusto 1506) estis Reĝo de Pollando kaj Grandduko de Litovio kaj estis la kvara filo de Kazimiro la 4-a. Li elektiĝis kiel Grandduko de Litovio okaze de la morto de sia patro (1492), kaj kiel Reĝo de Pollando post la morto de sia frato Johano la 1-a Alberto (pole *Jan I Olbracht*) (1501).

La litova kaj pola nobelo **Aleksandro**, el la dinastio de *Jogajlidoj* (Jagelonoj), ekde la jaro 1492 estis grandduko de Litovio kaj ekde 1501 ankaŭ reĝo de Pollando.

La kvara filo de la pola reĝo Kazimiro la 4-a post ties morto elektiĝis grandduko de Litovio, dum lia frato Johano la 1-a iĝis reĝo de Pollando. Post la morto de Johano, Aleksandro ankaŭ iĝis pola reĝo. Li estis geedziĝinta kun Helena, la filino de la rusia caro Ivano la 3-a. Tamen dum la regado de Aleksandro plurfoje okazis militaj konfliktoj inter Pollando-Litovio kaj la rusia regno de Moskvo, sekve de kiuj Litovio dum la jaro 1503 devis cedi teritoriojn al Rusio.

Aleksandro komencis sian regadon per speciala rajto, donante la rajton pri gravaj ŝtataj decidoj ekskluzive al senato, kies prezidanto estis la monarko.

maldekstra|eta|Aleksandro en la senato
Dum la jaro 1505 kadre de senata kunsido en la urbo Radom, interkonsentiĝis aldono kun titolo *Nihil Novi* al la konstitucio. Tiu aldonaĵo signifis limigon de la decidopovo de la reĝo, kiu sekve nur kun jeso de la parlamento Sejmo povis fari gravajn decidojn. Tiel ekestis politika sistemo, kiu nomatas *nobela respubliko*.

Aleksandro mortis en aĝo de 45 jaroj en Vilno kaj estas entombigita en la tiuurba katedralo de sankta Stanislao.

Kategorio:Jogajlidoj
Kategorio:Polaj reĝoj
Kategorio:Regantoj de Litovio
Kategorio:Historio de Belorusio
Kategorio:Historio de Litovio
Kategorio:Historio de Pollando
Nordokcidenta Provinco (Sud-Afriko)

La **Nordokcidenta Provinco** ( [nuərtˈvɛs], , ) estas provinco de Sud-Afriko. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun  (en tio la kvar distriktoj apartenas al la norde najbara ŝtato Bocvano). La administra centro de la provinco estas la urbo Mahikeng.

## Vidu ankaŭ 
* Bofutacvano

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Provincoj de Sud-Afriko
Komunumo Kupiškis

**Kupiškis** estas subdistrikta komunumo en la nordo de Litovio - ĝia administra centro estas la samnoma urbo *Kupiškis*. Komunumo kaj urbo ekde 1995 ĝis 2010 apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Panevėžys. En  en la komunumo vivis , el ili proksimume triono en la samnoma urbo mem. Plia urbeto de la komunumo, de proksimume 1000 loĝantoj, estas Subačius.

Dum la jaro 1529 la urbo Kupiškis unuafoje skribe menciiĝis, kaj la formalajn urbajn rajtojn ĝi ricevis en 1791.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj) 

eta|maldekstra|200px|la centra preĝejo de Kupiškis

Kategorio:Distrikto Panevėžys
Kategorio:Komunumoj de Litovio
Heria

**Heria** (hungare: **Hari**, germane: **Harrendorf**) estas vilaĝo en Rumanio orient-sudoriente de Ocna Mureş. Administre ĝi apartenas al Fărău.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 696 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 383 (rumanoj, 15 % hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1274. Ĝis 1919 Hari apartenis al Hungario, (Alsó-Fehér). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Panevėžys (subdistrikto)

La subdistrikta komunumo **Panevėžys** (, ankaŭ nomata "kampara komunumo Panevėžys") situas en la nordo de Litovio, apartenas al la distrikto Panevėžys kaj ĉiuflanke ĉirkaŭas ties ĉefurbon Panevėžys, laŭ kiu ankaŭ nomiĝas la subdistrikta komunumo, sen ke la urba komunumo Panevėžys apartenus al la subdistrikta komunumo (kvankam tie eĉ troviĝas la komunuma administrejo). En  en la komunumo vivis , La sola loĝloko kun urba statuso ene de ĝia teritorio nomiĝas *Ramygala* kaj havas 1 700 loĝantojn; krome ekzistas 8 urbetoj kaj 752 vilaĝoj.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj) 

Kategorio:Distrikto Panevėžys
Kategorio:Komunumoj de Litovio
Komunumo Jurbarkas

**Jurbarkas** (germane *Georgenburg*, ) estas subdistrikta komunumo, kaj ene de ĝi la sola urbo, borde de la rivero Nemunas en la okcidento de Litovio. Komunumo kaj urbo ekde 1995 ĝis 2010 apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Tauragė. En  en la komunumo vivis , el ili proksimume triono en la urbo mem.

Origine ĉi tie la Ordeno de germanaj kavaliroj konstruis fortikaĵon, kiun ĝi dediĉis al la sankta Georgo - tial la nomo *Georgenburg*. Skribe la fortikaĵo unuafoje menciiĝas dum la jaro 1259. Post la granda batalo de litova-pola armeo kontraŭ la ordeno en 1410 la germanaj kavaliroj forlasis al fortikaĵon, kaj ekde 1422 la regiono apartenis al Litovio. Dum la jaro 1611 la intertempe granda loĝloko, kiu kreiĝis apud la fortikaĵo, formale ricevis urbajn rajtojn.

## Partneraj rilatoj 
La komunumo havas partnerajn rilatojn interalie kun
* 20px la urbodistrikto Lichtenberg de Berlino en Germanio

## Rilatoj al Esperanto 
Borde de la rivero Nemunas situas la komunuma loĝloko *Smalininkai* (germane *Schmalleningken*), kie en 1986 okazis la 23-aj Baltiaj Esperanto-Tagoj. La loĝloko en relative pitoreska pejzaĝo daŭre estas ŝatata ferioloko, kaj borde de la rivero en sovetuniaj tempoj samkiel nun situas pluraj someraj porinfanaj feriejoj.

## Galerio de iuj komunumaj vilaĝoj 

Eržvilkas vilaĝa impreso.jpg|vilaĝa impreso en Eržvilkas
Eržvilkas katolika kirko.jpg|la ligna katolika kirko tie

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj)

Kategorio:Distrikto Tauragė
Kategorio:Komunumoj de Litovio
Komunumo Pasvalys

**Pasvalys** (litove plennome *Pasvalio rajono savivaldybė*) estas subdistrikta komunumo en la nordo de Litovio - ĝia administra centro estas la samnoma urbo *Pasvalys*. Komunumo kaj urbo ekde 1995 ĝis 2010 apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Panevėžys. En  en la komunumo vivis , el tio en la urbo 6 361.

Ĉe Pasvalys en la riveron *Muša* enfluas la riveretoj *Lėvuo* kaj *Pyvesa*, sed la urbo havas sian nomon de tute eta rojo kun la nomo *Svalia*, kiu tie enfluas la rivereton *Lėvuo*. La plej granda parto de la urbo troviĝas je la dekstra bordo de tiu rivereto. En la centro de la urbo, rekte ĉe la rivera bordo, troviĝas la placo de Vytautas la Granda, kie situas kulturejoj, la regiona muzeo kaj sportejoj.

La urbo ekzistas almenaŭ ekde la frua 13-a jarcento, kaj ricevis urbajn rajtojn dum la jaro 1546.

## Esperanto 
Estas gastiganto de Pasporta Servo en Pasvalys.

## Strukturo 
La komunumo konsistas el
* 2 urboj – Joniškėlis kaj Pasvalys;
* 7 urboj – Daujėnai, Kriklinii, Krinčinas, Pumpėnai, Pušalotas, Saločiai kaj Vaškai;
* 398 vilaĝoj.

Populacio de plej grandaj komunumopartoj kun loĝantaro en 2021 (inter krampoj en 2001):
* Pasvalys&nbsp;– 6451 (8709)
* Joniškėlis&nbsp;– 2080 (1477)
* Pumpėnai&nbsp;– 661 (952)
* Saločiai&nbsp;– 683 (913)
* Pušalotas&nbsp;– 538 (885)
* Vaškai&nbsp;– 455 (688)
* Mikoliškis&nbsp;– 402 (617)
* Ustukiai&nbsp;– 432 (615)
* Narteikiai&nbsp;– 319 (603)
* Pajiešmeniai&nbsp;– 463 (603)

## Gasodukta eksplodo komence de 2023 
La 13-an de januaro 2023 iom post la 17-a horo, eksplodo okazis ĉe gasodukto de Litovio al Latvio proksimume kvin kilometrojn okcidente de Pasvalys. Kiel antaŭzorgo, la tuta vilaĝo de Valakėliai estis evakuita kaj ekspresvojo barita. Loĝantoj de pli foraj loĝlokoj alvokiĝis fermi ĉiujn fenestrojn kaj resti hejme. La sekvan tagon la dukto ankoraŭ arde flamis, kvankam oni tuj fermis la gasenmeton kiam la eksplodo okazis. Ekzistas du paralelaj duktoj en sufiĉa distanco unu el la alia, kaj la alia dukto povis pluliveri gason al Latvio. Komenciĝis enketoj, ĉu la eksplodo povus esti rezulto de sabotaĵo, sed respondo al tiu demando ankoraŭ ne estas.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj)

## Referencoj 
Kategorio:Distrikto Panevėžys
Kategorio:Komunumoj de Litovio
Kaliksto la 3-a

**Kaliksto la 3-a** (naskiĝinta kiel **Alfons de Borja** je  – ) estis Papo de la Katolika Eklezio de  ĝis sia morto.

Li estis filo de Domènec de Borja, sinjoro de Canals. Li apartenis al familio de la malalta nobelaro Valencilanda, kiu akiris pli altan rangon apogante la reĝon Petron la 3-an dum la Milito de la Unio. Li doktoriĝis pri juro interna kaj kanona en Lleida. En tiu urbo li estis katedrulo pri teologio kaj kanoniko de la katedralo. Li estis konsilanto de la reĝo Alfonso la 3-a de la Kataluna-Aragona Konfederacio, prezidanto de la konsilio de sankta Klara, en Napolo, kaj reĝa ambasadoro en la konsilio de Konstanco.

En 1429 li akiris la rifuzon pri la tiaro de Klimento la 8-a (Gil Sanxis Munyós), en Peñíscola. Por rekompenci, li estis nomumita episkopo de Valencio fare de la papo Marteno la 5-a (1429-1458), posteno kiu estis ligota al lia familio dum pli ol jarcento.

Traktinte la repaciĝon inter Alfonso la 4-a kaj la papo Eŭgeno la 4-a, ĉi tiu nomumis lin kardinalo en 1444. Li estis elektita papo en 1445 antaŭ la nereduktebla disdividiĝo de kardinaloj inter partizanoj de la familio Colonna kaj de la familio Orsini, kiuj sin disputis la elekton, kaj li daŭrigis la pacigan politikon komencitan de sia antaŭulo Nikolao la 5-a kun la Paco de Lodi.

En 1458 li rifuzis agnoski la rajtojn sur Napolo de Ferdinando, naturala filo de Alfonso la 4-a, kaj ĉi tie li plifirmigis la rajtojn de la Sankta Seĝo.

Pro la alpreno de Bizanco fare de la turkoj (1453), li provis organizi grandan krucmiliton kiun predikis Giovanni da Capistano. Kun la helpo de Hungario kaj de János Hunyadi, guberniestro de Kroatio, komisiita al la papa legato Juan de Carvajal, li reakiris Beogradon (1456) kaj, kun helpo de Alfonso la 4-a, liberigis Albanion (1457). li kardinaligis siajn nevojn Roderic de Borja (estontan papon Aleksandron la 6-an) kaj Lluís Joan de Milà. Ĉi tiun li faris ĝenerala kapitano de la pontifikaj ŝtatoj.

Ĉi tiu nepotismo kaj la protektado kiun li ofertis al la familioj Borja, Llançol kaj Milà, krom multegaj katalunoj metitaj en altajn postenojn de la Eklezio, kreis antipation de la romanoj kontraŭ li, kiuj vokis *"O Dio, la Chiesa di Roma in mani dei catalani!"* ("Ho Dio, la Eklezio de Romo en manoj de la katalunoj!").

## Vidu ankaŭ 
* Listo de papoj

Kategorio:Borgia
Șilea

**Șilea** [ŝilea] (hungare: **Magyersülye** aŭ **Magyarszentbenedek**, germane: **Bruckbad**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Aiud. Administre ĝi apartenas al Fărău.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 924 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 490 (rumanoj, 29 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1319. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Komunumo Šilalė

**Šilalė** estas subdistrikta komunumo en la okcidento de Litovio - ĝia administra centro estas la samnoma urbo *Šilalė*. Komunumo kaj urbo ekde 1995 ĝis 2010 apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Tauragė, kaj situas 30 kilometrojn norde de la distrikta ĉefurbo Tauragė. En  en la komunumo vivis , el tio komence de 2020 en la urbo mem 4 640.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj) 

Kategorio:Distrikto Tauragė
Kategorio:Komunumoj de Litovio
Komunumo Mažeikiai

**Mažeikiai** estas subdistrikta komunumo en la nordokcidento de Litovio - ĝia administra centro estas la samnoma urbo *Mažeikiai*. Komunumo kaj urbo ekde 1995 ĝis 2010 apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Telšiai. La komunumo troviĝas 46 kilometrojn norde de la distrikta ĉefurbo Telšiai. En  en la komunumo vivis , el ili en la urbo mem proksimume du trionoj.

Krom Mažeikiai ankoraŭ du pliaj loĝlokoj en la komunumo, *Seda* (1300 loĝantoj) kaj *Viekšniai* (2300), historie havas urban statuson.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj) 

eta|maldekstra|200px|Memorejo en la naskiĝloko de la litova aŭtoro kaj kulturulo *Dionizas Poška* (1765 - 1830) en la subdistrikta komunumo Mažeikiai, subkomunumo Šerkšnėnai

Kategorio:Distrikto Telšiai
Kategorio:Komunumoj de Litovio
Norbert Wójtowicz

**Norbert WÓJTOWICZ** (naskiĝis la 1-a de decembro de 1972 en Płock) estas pola historiisto kaj teologo. Li estas diplomito ĉe la universitato de Vroclavo kaj Papa Fakultato de Teologio en Vroclavo. En 2003 doktoro pri historio („Stereotyp masona w Polskiej myśli politycznej 1918-1939”). Li kompletigis superajn studojn en Ĵurnalismo (1999), Oligophrenopedagogy (2006) kaj Resocialization (2009). En 2000 esploro scholarschip de La De Brzezie Lanckoroński Fundamento en Londono. En 2000-2002 esploro don de Pola Komitato de Scienca Esploro "La stereotipo de framasonismo en Pola politika penso 1918-1939". Li defendis Doktorecon tezon titolitan "Stereotipon de Framasono en Pola politika penso 1918-1939" en la Instituto de Historio, universitato de Vroclavo.

Li estis instruado ĉe la Universitato de Vroclavo (Instituto de Historio), Universitato Lernejo de Fizika edukado en Vroclavo (Seĝo de Humanismaj Fundamentoj de Fizika Kulturo), Mezlernejo sur Paweł Włodkowic en Płock kaj Papa Fakultato de teologio. De 2006 lia labor en La Instituto pri Nacia Memoro (IPN), kaj ekde 2008 membro de la Estraro de la "Bulteno de la Instituto pri Nacia Memoro" ("Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej").

Membro de la Pola Heraldriko Socio (pl. Polskie Towarzystwo Heraldyczne), Ukraina Heraldriko Socio (uc. Українське геральдичне товариство), Internacia Asocio de Amatoro Heroldoj (en. International Association of Amateur Heralds), Asocio por la Avanco de Defendo (pl. Towarzystwo Wiedzy Obronnej), Societas Scientiarum Plociensis (pl. Towarzystwo Naukowe Płockie) kaj Pola Huguenot Socio (pl. Polskie Towarzystwo Hugenockie). Membro de Komerca administrado de la Mondo Esploro Konsilantaro sur Polusoj Eksterlande (pl. Światowa Rada Badań nad Polonią). Membro de La Granda Fako de Pollando de La militistaro kaj Hospitaller Ordo de St. Lazaro de Jerusalemo kaj Supera de La militistaro kaj Hospitaller Ordo de St. Lazaro de Jerusalemo en Pli malalta Silesia, Leŭtenantolazaro de IGCO, Ĉefa CSLI kaj Komandanto Subcorps Pli malalta Silesian Voivodeship CSLI. "Vartisto de la Leĝoj" de la Organizaĵo de la Polaj Monarĥistoj (pl. Organizacja Monarchistów Polskich) kaj Kanceliero de la Collegium Heraldicum Concordiae. Delegito Ĝenerala por Pollando de la "Nobla Dinastio. Caputo Familio Asocio".

## Listo de verkoj 
* 1997: *Sztuka królewska. Historia i myśl wolnomularstwa na przestrzeni dziejów*.
* 1999: *Wielki Architekt Wszechświata. Teologiczna krytyka masońskich wizji Boga*.(Granda Arkitekto de la Universo. Teologiaj kritikantoj de Framasonaj konceptoj de Dio).
* 2005: *Kampania antymasońska 1938*. (Kontraŭframasona kampanjo en 1938)
* 2005: *Rozmowy o masonerii*.(Konversacio pri framasonismo)
* 2006: *Masoneria. Mały słownik*. (Framasonismo. malgranda leksikono)

En 2005 gajnis la premion pri literaturo *Złote Pióro „Wolnomularza Polskiego”* (Oro Plumo de "Pola Framasono") http://www.wolnomularstwo.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=201&Itemid=32

Kategorio:Polaj historiistoj
Kategorio:Polaj teologoj
Kategorio:Vroclavanoj
Kategorio:Framasonoj
Monaĥino

**Monaĥino** estas virino vivanta la monaĥan manieron de la vivo. De tempo al tempo tiu ĉi vorto estas intermiksata kun vorto ordenulino, sed tio ne estas ĝuste, ĉar ne ĉiuj ordenulinoj vivas per la monaĥa vivo kaj ne ĉiuj monaĥinoj estas ordenulinoj. Monaĥinoj ekzistas ankaŭ en orientaj (aziaj) religioj, kiel estas budhismo, taoismo aŭ ŝintoismo. La tradicioj diferenciĝas ankaŭ pro grado de graveco kaj rajtigo, kiujn ili donas al la virinoj, ekz. en Tajlando la virinaj membrinoj de monaĥejoj ne estas konsiderataj kiel ĝuantaj la samajn rajtojn kiel la viraj monaĥoj, dum en Japanio ili estas konsiderataj kiel plene egalrajtaj.

[eta|250px|[Romkatolika eklezio|Romkatolika ordena fratino en Krakovo]]
[eta|250px|Ordenulino en [klostro, 1930; fotografita de Doris Ulmann]]
**Ordena fratino** (el la latina *regula*), estas membro de kristana virina eklezia ordeno. Per signifo simila vorto monaĥino markas devene pli mallarĝe membrinon de ordeno vivanta en monaĥeja klaŭsuro kaj postulanta tiel nomatajn famajn promesojn, temis do pri virina kontraŭulo de monaĥo (el la malnovsupragermana *munich*, devene tra la latina *monicus*, *monachus* el la greka *monachós* estas ermito, ununura, sola). Paralele al la vortuzo en kristanismo, ankaŭ en aliaj lingvoj kiel ekzemple budhismo kaj taoismo ekzistas monaĥinoj respektive monaĥoj.

Kiel **novulino** estas markata virino, kiu ankoraŭ ne metis ordenajn promesojn kaj kiu prepariĝas al laŭleĝa membreco en la ordeno. Ordenulinon oni kutime alparolas "fratino" aŭ "honorinda fratino". La virinan socion de ordenaj fratinoj gvidas *patrino estra* aŭ en kelkaj ordenoj *abatino*.

Same kiel viraj monaĥoj la ordenaj fratinoj devas direktiĝi per evangeliaj konsiloj de malriĉeco, pureco kaj ebeemo, al kiuj ili devligas sin per ordenaj promesoj kaj konservi ordinon, regulon de sia ordeno. Ili kutime vestas sin en vestojn tipaj por donita ordeno aŭ kongregacio.

## Kristanaj monaĥinoj 
Kristanaj monaĥinoj ekzistas precipe en eklezio romkatolika kaj ortodoksa. Plej ofte ili faras karitatan agadon en malsanulejoj, resanigejoj, orfejoj, en hospitaloj por korpe kaj anime malsanaj aŭ ili instruas kaj edukas infanojn en lernejoj kaj aliaj ekipaĵoj. Ĉiuj ordenaj fratinoj dediĉas sin krom tio al preĝado kaj al kontemplo, tio estas ĉefa plenigo de agado por membrinoj de kontemplaj ordenoj.

## Kelkaj famaj monaĥinoj 
[eta|maldekstra|[Sankta Elizabeto de Rusio]]
* Sankta Elizabeto de Rusio
* Sankta Agnes de Ĉeĥio
* Hōjō Masako
* beatigita Patrino Tereza
* Dorothy Stang
* Mary Ward
* Jeanine Deckers

## Rilataj temoj 
* monaĥo
* monaĥismo
* Bhikkhuni


Kategorio:Religiuloj
Kategorio:Ordenaj fratinoj
Kategorio:Ekleziaj titoloj
Kategorio:Asketismo
Sam Walton

[eta|maldekstra|300ra|La unua vendejo de Sam WALTON en [Bentonville, Arkansaso.]]
**Samuel Moore WALTON** (naskiĝis la 29-an de marto 1918 kaj mortis la 6-an de aprilo 1992) estis usona negocisto kiu fondis la podetalajn vendejojn Wal-Mart kaj Sam's Club.

Walton naskiĝis en Kingfisher, Oklahomo, en farmo. Li studis en la universitato de Misurio en Columbia, Misurio. Post kiam li diplomiĝis, li laboris por la podetala vendejo JC Penney. De 1943 ĝis 1945, Walton estis oficisto en la Usona Armeo; post kiam li elfaris en la Armeo, li aĉetis vendejon en Newport, Arkansaso.

La unua vendejo *Wal-Mart* malfermis en 1962 en Rogers, Arkansaso. Hodiaŭ, Wal-Mart Stores Inc. havas 1.6 milionon da dungitojn kaj gajnis profiton de 11 231 000 000 dolaroj.

Laŭ la negoca gazeto *Forbes*, inter 1985 kaj 1988 Walton estis la plej riĉa persono de Usono. La filo Rob Walton daŭrigis la gvidadon de la konzernego inter la jaroj 1992 kaj 2015: kiam la filo pensiiĝis en 2015, li estis vicigita la 12-a plej riĉa homo tutmonde kun posedo de 39,1 miliardoj da usonaj dolaroj.

Kategorio:Usonaj entreprenistoj
Kategorio:Usonaj miliarduloj
László Polgár (pedagogo)

eta|eta|dekstra|László Polgár kun tri siaj filinoj
**László POLGÁR** (naskiĝis la 11-an de majo 1946 en Gyöngyös) estas hungara instruisto kaj patro de la konataj ŝakludistinoj Suzanna Polgár, Zsófia Polgár kaj Judit Polgár.

Li starigis la teorion, ke genieco dependas unuavice ne de la denaskaj biologiaj ecoj, sed estas rezulto de edukado. Li opinias, ke ĉiu sana infano povas esti edukata al geniulo aŭ almenaŭ al elstara homo.

Por pruvi sian teorion, li dediĉis sin plene al la edukado de siaj tri filinoj, kiujn li edukadis hejme anstataŭ ol sendi ilin al lernejo. Li elektis ŝakon kiel objekton de la trejnado, ĉar tie la kapabloj estas bone mezureblaj laŭ la rezultoj de turniroj. Kaj efektive ĉiuj tri filinoj fariĝis eksterordinare talentaj ŝakludistinoj.

Nuntempe li vivas kun sia edzino Klara en Budapeŝto.

## Esperanto 
border|maldekstra|40px
La tuta familio Polgár parolas Esperanton.

## Verkoj 
* *Eduku geniulon. Libro pri unika pedagogia eksperimento kaj vivovojo de la mondfamaj fratinoj ŝakmondĉampionoj.* Tradukita de Jozefo Horváth, 2004

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo pri la libro "Eduku geniulon"
* Pri edukado de geniuloj (recenzo pri *Eduku geniulon!* de László Polgár) el *Monato*

Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Hungaraj ŝakistoj
Kategorio:Hungaraj edukistoj
Kategorio:Ŝakverkistoj
Listo de belorusaj esperantistoj

* Valex Bujak
* Paŭlo Mikaelo Kirjuŝin
* Aleksandr Koval
* Janka Maŭr
* Sergeo Novik-Pjajun
* Adam Paŭlukavec
* Alek. Petroviĉ Pocelujevskij
* Dimitrij Sneĵko
* Efim Feofanoviĉ Spiridoviĉ


Belorusaj
TANEF

**TANEF** (mallongigo de **T**urisma **A**socio de **N**aturamikoj - **E**speranto-**F**ako) estis la Esperanto-sekcio de la Naturamika Internacio ĝis 2005. 

Jam en 1921 aktivis en la loka grupo Montreux-Vevey de la naturamikoj la esperantisto s-ro Hiltpolt, danke al kiu naturamika kabano super la Lago Lemano ekhavis la Esperantan nomon "Frateco". En 1931 esperantistaj naturamikoj el Germanio kaj Francio renkontiĝis okaze de la inaŭguro de la naturamika domo Molkenrain en la montaro Vogezoj; ili verkis rezolucion, kiu rekomendis al la membroj la uzon de Esperanto. Tiun ĉi rezolucion publikigis la germanlingva gazeto *Naturfreund*. La Enciklopedio de Esperanto de 1934 plurloke mencias Esperanto-grupon aŭ Esperanto-sekcion de la internacia organizaĵo Naturamikoj, en kiu ekzemple aktivis la hungaro Alfréd Klein.

Pro la politika situacio en la 1930-aj jaroj la asocio TANEF tamen formale povis fondiĝi nur post la Dua Mondmilito. La fondo okazis kadre de la Universala Kongreso 1951 en Munkeno. Kiel unua prezidanto elektiĝis Hermann Wagner, kiu poste fariĝis honora prezidanto. 

La gazeto de TANEF estis *La Migranto*, kiu aperis de 1950 ĝis decembro 2005. TANEF kunlaboris ĉefe kun SAT, ĉe kiu ĝi deponis sian bonhavon post la malfondo en 2006 (tamen parto estis donita al UEA).

La naturamika movado en Esperantio resurektis en 2010, per la fondo de "Esperanta Naturamikaro", societo registrita en Hispanio, oficiale akceptita de Naturamika Internacio kiel partnera membro ekde oktobro 2012, kaj kiel plena membro ekde oktobro 2017. ENa aliĝis dekomence al la Pakto por la Esperanta Civito.

## Literaturo
*Hermann Wagner, *Die Weltsprache Esperanto*, eldonita de *Touristenverein "Die Naturfreunde"*, 1964, 55 p.

## Eksteraj ligiloj
* La Migranto : kelkaj PDF de la jaroj 1999, 2004, 2006 en gazetoteko
* Informoj pri TANEF  ĉe uea.org
* Germana sekcio de TANEF (en la germana)
* Artikolo pri malfacilaĵoj de TANEF  (de Radio Polonia)
* Internacia Federacio de Naturamikoj
* Esperanta Naturamikaro ene de Esperantio.net

Kategorio:Esperanto-asocioj
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Turismo
Naturamikoj

**Naturamikoj** (germane: ***Naturfreunde International*** aŭ mallonge **NFI**, angle *Friends of Nature International*) estas internacia organizaĵo kiu aktiva en la kampoj de ekologio, kulturo kaj turismo.

*Naturamikoj Internacie* havas ĉirkaŭ 500.000 membrojn en 21 landoj. Ekzistas ankaŭ internacia junulara sekcio.

## Historio 
Ĝi estiĝis el la laborista movado fondita en 1895 en Vieno. La membroj de la iama Libera Naturamika Asocio dum la dua mondmilito intersalutis germanlingve per "*Berg Frei*" (Monto libera), kiu estis pli ol simpla saluto, sed konfirmo de ribelado kontraŭ la nazia reĝimo, de libero simbolita per tiuj vagadoj meze de la libera naturo.[eta|144x144ra|Emblemo de [Esperanta Naturamikaro (ENa).]]

### Naturamikoj kaj Esperanto 
Laŭ *Enciklopedio de Esperanto* de 1934 (artikolo "sporto"), "en preskaŭ ĉiuj urboj ekzistas naturamikaj grupoj kaj multaj el ili uzas Esperanton kiel helplingvo dum siaj eksterlandaj ekskursoj". La enciklopedio same plurloke mencias intergrupan Esperanto-sekcion de la internacia organizaĵo Naturamikoj, en kiu ekzemple aktivis la hungaro Alfréd Klein.

En 1949 la centra komitato de Naturamikaro Internacia decidis aldoni la Esperanto-vortojn La Naturamikoj en la internaciaj kotizvinjetoj. Dum multaj jaroj la naturamikoj uzis Esperanton sur siaj membromarkoj. Ankoraŭ hodiaŭ la membrolibro de la germanaj naturamikoj estas dulingva (germana-esperanta). Pro manko de propra revuo esperantistoj rajtis aperigi artikolojn en Esperanto en la nederlandlingva revuo *De Natuurvriend* kaj la germanlingva revuo *Aufstieg.* Fine de 1950 realiĝis propra revuo: *La Migranto* de kiu unu portas la Esperanto-nomon 'Frateco'. Lupreni ilin povas kaj individuoj kaj grupoj.

Ekzistas ekde oktobro 2012 ankaŭ naturamikara domo   en Malago, Hispanio. kiu estas samtempe la sidejo de la Esperanta Naturamikaro. Ĝi funkcias kiel oficiala sidejo de ENa, dum la nemoveblaĵo mem apartenas al Fondumo Pro Esperanto, la "banko" de la Esperanta Civito.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*Karl Renner
*La migranto
*Wandervogel

## Eksteraj ligiloj 
* Internacia Naturamika Junularo
* Esperanta Naturamikaro
* Naturamikoj sur verdaj vojoj
* Naturamikaraj domoj - superrigardo ()
* Esperanta Civito
* Fondumo Pro Esperanto

Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Internaciaj mediprotektaj organizaĵoj
Kategorio:Ŝatantaroj
Kategorio:Turismo
Kategorio:Ekologia turismo
Komunumo Joniškis

**Joniškis** - "urbo de sankta Johano" - estas subdistrikta komunumo en la nordo de Litovio, 40 kilometrojn norde de Šiauliai kaj 14 kilometrojn sude de la limo al Latvio - ĝia administra centro estas la samnoma urbo *Joniškis*. Komunumo kaj urbo ekde 1995 ĝis 2010 apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Šiauliai. Dum la jaro 2020, la komunumo havis 20 726 loĝantojn, kaj la urbo 8 261. Plia urbo de la komunumo nomiĝas *Žagarė*.

Joniškis situas ĉe internacie frekventata fervoja linio kaj strato de Šiauliai al Riga, kiu ligas la baltajn landojn. Ekde 2005 la aŭta kaj kamiona trafiko ne plu fluas tra la urbocentro, sed pasas distance.

La urbo skribe unuafoje menciiĝis dum 1523 kaj dum 1616 ricevis la formalajn urbajn rajtojn. La urba blazono cetere ne montras, kiel eblus pensi laŭ la nomo de la urbo, la sanktan Johanon, sed la arkianĝelon Mikaelo, kiu venkas drakon. Ke la urbo havas kristanan nomon kaj blazonon, estas escepto en Litovio, kiu pli longe ol iu alia lando de Eŭropo estis nekristana, kaj kies loĝantoj ekbaptiĝis nur ekde la 14-a jarcento.

## Partnera urbo 
* 20px Sulingen en Germanio

## Konataj lokuloj 
* Interalie en la komunuma vilaĝo *Kriukai* (jide *Kruk*) naskiĝis la cionisma aktivulo Hillel Kook aŭ alinome Peter Bergson (1915-2001)

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj) 

Kategorio:Distrikto Šiauliai
Kategorio:Komunumoj de Litovio
Transgreso

**Transgreso** estas iompostioma longedaŭra antaŭeniro de la maro kaj sekva submariĝo de iuj regionoj pro altiĝo de la marnivelo kaj/aŭ malaltiĝo de la kontinento. (PIV 2005)

Kategorio:Geologio
Kategorio:Marborda geografio
Kategorio:Sedimentologio
Montekarlo

de Montekarlo, sidejo ankaŭ de la Opero de Montekarlo]]
**Montekarlo** (france: *Monte Carlo*), en Monako, estas inter ĝiaj ses kvartaloj fame konata, ankaŭ en beletro, pro sia monludejo kaj pro sia Palaco de la Princo de Monako.

En ĝi estas ankaŭ la komenca kaj fina punkto de la Grand-Premio de Monako.

## Famuloj 
* En Montekarlo mortis István Gyulai (kuristo).

## Vidu ankaŭ 
* Monaco-Monte-Carlo (stacidomo) 


Kategorio:Distriktoj de Monako