open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unicum

eta|Botelo de "Unicum".
"**Unicum**" estas speciala alkohola trinkaĵo en Hungario, kun kuraca efiko, konsistanta el trempaĵo kaj distilaĵo de pli ol 30 kuracherboj. Ĝi estas amara likvoro kaj de 2015 hungaraĵo.

Laŭ legendo, en 1790 la tiama reĝo József la Dua havis doloran stomakan malsanon, kaj unu el liaj kuracistoj, d-ro Zwack preparis iun digestan trink-miksaĵon el pluraj, amaraj kuracherboj - kiu efikis magie. Tiam la imperiestro diris al li (germane): "D-ro Zwack, das ist ein Unicum." (Sinjoro Zwack, ĉi tio estas unika!) - kaj tiu vorto restis kiel nomo de la trinkaĵo. Posteulo de la doktoro, s-ro József Zwack malfermis distilejon en 1840 en Budapeŝto, kiu estis sufiĉe diversa de tiutempe funkciantaj trinkaĵ-fabrikoj. En 1895, la firmao ricevis la altrangan titolon "Imperiestra kaj reĝkortega provizanto", kaj la firmao posedis tiam la plej grandan alkohol-distilan kapaciton en Meza Eŭropo.

Post la Dua mondmilito, en socialismo oni forprenis, ŝtatigis la fabrikon. La familio Zwack sukcesis eskapi el la lando, kaj kunporti la veran, sekretan recepton de la trinkaĵo, kiu estas trempa kaj distila miksaĵo de 40 kuracherboj. La familio instaliĝis en Italio, kaj en 1969 konstruis tie novan fabrikon. Sen la vera recepto, en la hungaria fabriko oni povis produkti nur iun Unikum-imitaĵon, sen la veraj kuracaj efikoj kaj ne kun la vera gusto. La hungara fabriko eksportis sian imitaĵon al la tiama socialisma mondo, kaj la itala fabriko liveris la trinkaĵon al la okcidenta, kapitalisma mondo.

Dum la eŭropaj politikaj ŝanĝoj inter 1987-89 s-ro Péter Zwack estis inter la unuaj, kiu revenis al Hungario, kaj li re-aĉetis sian fabrikon de la hungara ŝtato. Post la reunuiĝo, oni malmuntis la italian fabrikon, kaj oni liveras Unikumon al la mondo el la Budapeŝta fabriko en la fama, sfera botelo, tradicie uzata de 200 jaroj. Dum la produktado la trinkaĵo maturiĝas dum 6 monatoj en kverkaj bareloj.

La recepto ankaŭ hodiaŭ estas forta sekreto, ĝin konas nur kelkaj membroj de la familio Zwack. Pro la kuraca efiko en la komenca periodo oni sur la botelo uzis ankaŭ la ruĝan krucon, la emblemon de la internacia organizaĵo Ruĝa Kruco, sed poste pro licencaj financaj kialoj oni rezignis pri tio. Nun oni uzas nur similaĵon. Lastatempe en kelkaj landoj (ekz. Kanado) la trinkaĵo estas havebla ankaŭ en apotekoj.

La famo de la kurac-trinkaĵo Unikum ĉirkaŭiris la mondon, kaj nun oni eksportas ĝin al ĉiu kontinento. Krom la baza, tradicia trinkaĵo ekzistas ankaŭ tri aliaj versioj: kun aldona pruno (*Unicum szilva*), kun kafo (*Unicum barista*) kaj kun Tokaja asuo (*Unicum Riserva*). La lasta estas vera specialaĵo, ja ĝi estas iu kombinaĵo de Unikum kaj la fama, hungara unika vino, koncentrita, 6-putna Tokaja asuo.

En la fabriko ekzistas ekspoziciejo, muzeo - kaj oni ebligas ankaŭ viziton al la funkcianta, produkta kelo por interesiĝantoj, kie oni povas ne nur rigardi, sed ankaŭ gustumi ĉiujn specojn de Unikum.

## Eksteraj ligiloj 
* Zwack-muzeo

Kategorio:Alkoholaĵoj
Kategorio:Hungara kuirarto
Kategorio:Herbaj likvoroj
Kategorio:Kulturo de Hungario
(159495) 2000 UV16

**(159495) 2000 UV16** estas marsrenkonta kaj terrenkonta amora asteroido malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Orbito 
Ĝi ne estas malproksima de la orbita resonanco 2:1 kun Marso.

Ĝia discentra orbito krucas tiun de Marso kun febla orbita klineco.

Kvankam rigardita kiel terrenkonta asteroido, ĝi ne pasas tre proksime de la Tero.

* Ĝia marsa MOID estas 0,05906 astronomia unuo (8,835 milionoj da km).
* Ĝia tera MOID estas 0,20311 astronomia unuo (30,384 milionoj da km).
* La  ĝi pasis al 0,09831 astronomia unuo (14,707 milionoj da km) de Marso.
* La  ĝi pasos al 0,05908 astronomia unuo (8,838 milionoj da kilometroj) de la ruĝa planedo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Amoraj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
La trezoro de Erokeriherria

***La trezoro de Erokeriherria*** estas la unua esperantlingva verko publikigita de Vicente Costalago. Ĝi estis korektita de Claude Gacond.

## Rakonto  
La teksto rakontas pri la vojaĝo de kvar junuloj por trovi la trezoron de la markizo de Erokeriherria. Ili trovas iun informon en la kastelo de Erokeriherria kiu direktos ilin al Hungario kaj al Rumanio.

## Eksteraj ligiloj 
* libraj informoj en la paĝo *lulu.com*, arkivigite laŭ la stato de decembro 2022

Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2022
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Tibor Schön

**Tibor Schön** [ŝOn], pli komplete *Tibor Moses Schön*, laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schön Tibor,** hebree **טִיבּוֹר מֹשֶׁה שֶיְן** estis hungardevena naĝisto, arkitekto.

 naskiĝis la  en Győr (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario), li mortis la  en Hajfo (Israelo).
 
## Biografio 
 devenis el dulingva hungara-germana juda familio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1927, poste li akiris arkitekturan diplomon en Reĝa Teknikuniversitato József en 1930. Pli poste li iris al Parizo (kie lia frato jam vivis) kaj li studis modernajn konstruteknikojn kaj stilojn. Post du jaroj li revenis kaj laboris en sia naskiĝurbo kiel specialisto de betona tekniko. En 1933 kiel naĝisto konkursanta eksterlande li ne venis reen en Hungarion kaj li elektis novan landon Palestinon. Li trovis loĝejon kaj arkitekturan postenon en Hajfo, ankaŭ tie li okupiĝis pri betonkonstruaĵoj. Li edziĝis en 1937, lia edzino naskis 2 filinojn en 1938 kaj 1943, li vidviĝis en 1978. Pli frue en 1965 la geedza paro vizitis Győr.

### Sporta kariero 
 dum la studentaj jaroj estis naĝisto kun signifaj rezultoj, krome estis ankaŭ akvopilkisto. Dum la palestina periodo li same estis naĝisto, sed en 1943 li malsaniĝis, poste la kuracistoj malpermesis lin de la naĝado.

## Fontoj 
* traduko el la Germana Vikipedio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Israelaj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Israelaj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj judoj
István Szívós (pli aĝa)

**István Szívós (pli aĝa)** [iŝtvAn sIvOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szívós István** estis hungara naĝisto, akvopilkisto, olimpiano, olimpika ĉampiono, trejnisto. Lia filo estis István Szívós, lia nepo estis Márton Szívós.

István Szívós naskiĝis la  en Szeged, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
István Szívós ekde 1939 estis tornisto, post 2 jaroj li laboris en la ĉefurba trafika firmao. En 1942 li estis soldato en la 2-a mondmilito. Inter 1951-1975 li havis postenon en la sindikato. Li edziĝis en 1946. Li ricevis premiojn inter 1948-1952.

### Sporta kariero 
István Szívós en la jaro 1931 li estis naĝisto kaj akvopilkisto en sia naskiĝurbo. Inter 1935-1958 li estis akvopilkisto en pluraj ĉefurbaj sportkluboj. Li estis hungara ĉampiono en 1943 kaj 1953, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1940-1957 64-foje. Kiel naĝisto li estis hungara ĉampiono trifoje (1939, 1941, 1944). Li estis akvopilkista olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1948, Hungario en la Somera Olimpiko 1952 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1956 kun oraj kaj arĝenta medaloj, krome en eŭropa ĉampionumo li estis la unua en 1954. Li estis trejnisto inter 1957-1970 ankaŭ eksterlande, krome li estis arbitraciisto.

## Memorigiloj 
* memorejo kun reliefo en Szigliget (2012)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj trejnistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
The Champion (filmo, 1915)

***The Champion*** ("La Ĉampiono") estas mallonga silentfilmo de Charlie Chaplin el 1915. Ĉefrolas Charlie Chaplin, Edna Purviance kaj Leo White.

## Temo 
Promenante kune kun sia buldogo, Charlie trovas "bonŝanc"-hufumon ekzakte kiam li preterpasas trejnejon reklamantan por bokso-partnero "kiu povas preni baton." Post spektado de aliaj perdantoj, Charlie metas la hufumon en sian ganton kaj venkas. La trejnisto preparas Charlie por kontraŭbatali la mondĉampionon. Hazardludanto volas ke Charlie forĵetu la batalon. Li kaj la filino de la trejnisto enamiĝas.

## Rolularo 
* Charlie Chaplin: Defianto
* Edna Purviance: Filino de trejnisto
* Ernest Van Pelt: Spike Dugan
* Lloyd Bacon: Dua bokso-partnero / Arbitraciisto
* Leo White: Hazardludanto
* Carl Stockdale: Bokso-partnero
* Billy Armstrong: Bokso-partnero
* Paddy McGuire: Bokso-partnero
* Bud Jamison: Bob Uppercut, ĉampiono
* Ben Turpin: Bokseja vendisto

## Video 

The Champion 1915 CHARLIE CHAPLIN EDNA PURVIANCE.webm|*The Champion*

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1915
Kategorio:Filmoj de Charlie Chaplin
Kategorio:Usonaj mallongaj silentfilmoj
Kategorio:Usonaj nigrablankaj filmoj
Bostona terhundo

La **Bostona terhundo** estas raso de hundo kreita en Usono en la 1870-aj jaroj kaj nomita la Bostona Buldogo. Ĝi estis kreita de kruciĝo inter la nun formortinta Blanka Angla Terhundo kaj la Angla Buldogo. Por plia plibonigo, la francaj buldogoj poste estis krucitaj. En 1878 ĝi estis prezentita ĉe spektaklo en Bostono kaj ricevis la nomon *Boston Terrier* fare de la *American Kennel Club* en 1891. En 1927 ĝi venis al Eŭropo. Ĝi malofte restis tie dum longa tempo, sed en la lastaj jaroj kreskis la nombro de hundidoj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hundorasoj

## Eksteraj ligiloj 
* FCI-Standard N°140 Boston Terrier

Kategorio:Hundorasoj
Schipperke

La **Schipperke** estas la nomo de raso de hundo.

Ĝi estas malgranda nigra hundo de belga origino, de la Brusel-Lovena regiono. Ĝia nomo devenas de la nederlanda "malgranda navigisto". Ĝi estis hundo vivanta sur barĝoj kaj kunulo de boatistoj.

Ĝi estas la plej malgranda konata ŝafhundo kaj bonega ĉasisto de musoj kaj diversaj ronĝuloj. La vosto estas alta, prefere mallevita dum ripozo, levita dum moviĝado, sed foje estas parte aŭ tute forestanta.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hundorasoj

## Eksteraj ligiloj 
* FCI-Standard N°83 Schipperke

Kategorio:Hundorasoj
Blanka terhundo de West Highland

La **Blanka terhundo de West Highland** estas raso de hundo, kiu havas blankajn, densajn, ondetajn "duoblajn" mantelojn kiuj estas veterrezistaj en origino. Kun grandeco de ĝis 28 cm, ili povas atingi pezon de 8 ĝis 10 kg. La vosto devas esti 13 ĝis 15 cm longa kaj stari vertikale. La oreloj estas malgrandaj, vertikalaj, ne tro malproksimaj unuj de aliaj.

Tiuj hundoj estis origine breditaj por ĉasado en la Altebenaĵoj. Ilia blanka felo faciligis ilin ekvidi inter rokoj kaj arbustaroj. Krome, la blanka terhundo de West Highland estis hardita, rezistema terhundo kiu ne timis renkonti vulpojn kaj melojn. De ilia skota patrujo, la raso kutimas al severa vetero, kaj la hundoj povas havi problemojn en la somera varmo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hundrasoj

## Eksteraj ligiloj 
* FCI-Standard N°85 West Highland White Terrier

Kategorio:Hundorasoj
Pomeria ŝpico

La **Pomeria ŝpico** (aŭ "Nano Spitz") estas raso de malgranda hundo; ĝi kutime pezas de 1.4 ĝis 3kg kaj laŭ rasa norma stato ĝi staras de 18 ĝis 24cm; ĝia mantelo povas esti blanka, nigra, bruna, oranĝa, griz-ombreca kaj de aliaj koloroj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hundorasoj

## Eksteraj ligiloj 
* FCI-Standard N°97 Toy Spitz/Pomeranian

Kategorio:Hundorasoj
Tormento

***Tormento*** estas romano de la hispana verkisto Benito Pérez Galdós publikigita en 1884.​ Ĝi estas unu de tiuj kiuj malfermas la ciklon de la "Novelas españolas contemporáneas" (nuntempaj hispanaj romanoj), kunhavanta rolulojn kun *El doctor Centeno*, kiu antaŭas, kaj *La de Bringas*, kiu sekvas, kio supozigas, ke la aŭtoro eble intencis krei trilogion. Ĉiuokaze la triopo disvolvigas agadon en tio kio konatiĝis kaj studiĝis kiel Madrido galdosa. La titolo de la romano havas propran signifon per si mem, nome *turmento*, kiun suferas la protagonistino, kaj funkcias ankaŭ kiel aludo al la protagonistino mem.

## Intrigo
La agado de la romano okazas en Madrido dum la finaj monatoj de 1867 kaj la unuaj de 1868, nome en la periodo antaŭa al eltronigo de la reĝino Isabel la 2-a kaj la eko de la periodo nomita "Revolucia Jarseso".​ En tiu historia kadro rakontas Galdós, per tono preskaŭ humora en sia literatura debuto per iela ritmo de felietono kaj feliĉa fino, la malfacilaĵojn de la esperpenta triopo formita de juna orfino (Amparo Sánchez Emperador, alinome "Tormento"), sieĝata de la "sakrilegia pasio" de maldeca pastro (Pedro Polo Cortés), kaj savita de elaĉeta riĉa migrinto en Ameriko (Agustín Caballero). La am/tormenta triangulo estas komplementara per kvara rolulo, Rosalía Pipaón, konata kiel "la de Bringas" edzino de malriĉa malaltnivela funkciulo Francisco de Bringas, reprezentantoj de la vivmaniero super la realaj ebloj fare de la madrida burĝaro de la epoko. En la strukturo false felietona de la romano, Rosalía de Bringas estas la "maliculo", kiu klopodas allogi la eks-migrinton Agustín por unu de siaj filinoj, kaj forĵeti la fratinojn Amparo kaj Refugio (Sánchez Emperador) al stratvivaĉo.​ 

## Pliaj informoj
En 1974, oni premieris kinan version samnoman, reĝisorita de la hispana Pedro Olea; kun Ana Belén kiel Amparo kaj Concha Velasco kiel Rosalía de Bringas.

## Notoj
## Bibliografio
* Casalduero, Joaquín (1951). Vida y obra de Galdós. Madrid: Gredos. ISBN 8424905776.
* Comellas, Mercedes (2010). *Literatura y comunicación*, ed. Entre historias fingidas y verdaderas: (el) Tormento de Galdós. Madrid: Castalia. pp. 131-182.
* Plá, Carlos; Benito, Pilar; Casado, Mercedes; Poyán, Juan Carlos (1987). *El Madrid de Galdós*. Madrid: El Avapiés. ISBN 8486280257.
* Kelkaj aŭtoroj kaj Francisco Caudet (1988). *Madrid de Galdós en Madrid* (katalogo de ekspozicio). Madrid: Comunidad de Madrid. ISBN 8445100203.

Kategorio:Libroj aperintaj en 1884
Kategorio:Hispanlingvaj romanoj
Kategorio:Libroj adaptitaj al kino
Kategorio:Kulturo de Madrido
(159504) 2000 WO67

**(159504) 2000 WO67** estas malgranda, malhela marsrenkonta kaj terrenkonta apolona asteroido, rigardita kiel potence danĝera objekto.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 27-an de novembro 2000 en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Orbito 
Ĝi estas proksima de la orbita resonanco 2:1 kun Marso.

Ĝia tre discentra orbito ekstere tanĝas tiun de la Tero kaj krucas tiun de Marso kun febla orbita klineco.

* Ĝia marsa MOID estas 0,14359 astronomia unuo (21,481 milionoj da km).
* Ĝia tera MOID estas 0,04893 astronomia unuo (7,320 milionoj da km).
* La  ĝi pasis al 0,03896 astronomia unuo (5,828 milionoj da km) de la Tero.
* La  ĝi pasos al 0,10039 astronomia unuo (15,018 milionoj da km) de nia planedo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

* 

Kategorio:Apolonaj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Potence danĝeraj objektoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Kapelo Sankta Jozefo (Oroszlány)

La **kapelo laboristo Sankta Jozefo** estas sakrala konstruaĵo en Hungario, en urbo Oroszlány.

## Historio 
La kapelo estis konstruita en 1876 kun financa apogo de la loka grafo. La loĝantoj estis grandparte luteranoj, sed vivis en la iama vilaĝo ankaŭ katolikoj, kiuj uzis la kapelon. Dum la frua socialismo la vilaĝo iĝis minista urbo, samtempe alvenis homoj, inter ili multe da katolikoj. En 1958 oni alkonstruis teretaĝan alon al la maldekstre flanko de la kapelo. La origina kapelo iĝis nur antaŭĉambro. Depost konstruado de nova kirko en la urbo la kapelo kontinue estas uzata. En 2022 modernigaj laboroj okazis.

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo situas sola en korto en la historia urboparto (tio estas la iama vilaĝo). Tamen la enirejo kaj la alo rekte kuŝas laŭ la trotuaro. La fasado de la origina kapelo estis simetria, meze la enirejo funkcias, la plej supre malferma firstotureto altiĝas kun 2 sonoriloj. La kapelo dekstre havas solan fenestron, la alo 7 fenestrojn.

## Vidu, aŭdu ankaŭ 
* sonorado

## Fontoj 
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto

Oroszlány
Oroszlány
Oroszlány
Heldburg

**Heldburg** estas urba komunumo en Germanio, kiu ekestis komence de la jaro 2019 el la antaŭaj komunumoj Bad Colberg-Heldburg, Gompertshausen kaj Hellingen. Ĝi troviĝas en la distrikto Hildburghausen de la federacia lando Turingio, kaj krome estas la administra centro de komunumaro, do grupiĝo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna plenumo de iuj administraj servoj, nomata *Verwaltungsgemeinschaft Heldburger Unterland*. Fine de la jaro [[]] la komunumo havis  loĝantojn.

## Historio 
La unua mencio de Heldburg estis en la 17.10.837 ene de *Codex Eberhardi*: tie Sigibald, testamenta efektivigisto de grafo Asis, transdonis havaĵojn en Heldburg kaj aliloke al la abatejo de Fulda. La en 1317 unue menciita citadelo estis rezidejo de la grafoj de Hennebergio, post kiuj eksuverenis en 1353 la burggrafoj de Nurenbergo kaj en 1374 la Wettin-oj. Urborajtaj privilegio estis cedidtaj en decembro 1394. La konsilantaro (mencio ekde 1396) zorgis parte pri la juĝotaj nesuperaj aferoj. En la 16-a jarcento venis ĉirkaŭfortikado por Heldburg. La preĝejo Nia kara Sinjorino apartenis mezepoke al la landa kapitularo de Koburgo, ene de la episkopujo de Würzburg.

Inter 1557 kaj 1700 oftis la ĉasado de sorĉistinoj.

La enloĝantaro ĉefe laboris agrikulture kaj komerce. Ĉirkaŭ 1833, kiam kalkuliĝis 1185 enloĝantoj, multaj elmigris al Norda Ameriko. En 1922 oni enkorpigis al Heldburg la komunumon Einöd. Post fondo de GDR, Heldburg kaj najbara Ummerstadt fariĝis ties plej sudaj urboj. Enpaŝaj restriktoj kialigis izoliĝon kaj ekononomian/trafikan malgravecojn. En 1952 *(Aktion Ungeziefer)* kaj 1961 *(Aktion Kornblume)* forpelo de tujaj ĉelandlimuloj eĉ pliakriĝis la situaciaĉon.

En marto 1993 ses memstaraj komunumoj (Bad Colberg, Gellershausen, Heldburg kun Einöd, Holzhausen, Lindenau kaj  Völkershausen) decidis krei la novan komunumon Bad Colberg-Heldburg. De la 1.1.2019 Hellingen kaj Gumpertshausen kaj Bad Colberg-Heldburg konsistigas la urbon Heldburg.

## Vidindaĵoj
*Apotekista Turo
*memorigloko Billmuthausen
*Domo Happach
*Kastelo Heldburg kun la Germana Burgomuzeo

## Elstaruloj
*Georg Schubart - filozofo, historiisto, juristo

## Literaturo
Norbert Klaus Fuchs: *Das Heldburger Land – ein historischer Reiseführer* (la lando de Heldburg – historia gvidilo); Bad Langensalza, eldonejo Rockstuhl, 2013, ISBN 978-3-86777-349-2

Dosiero:Veste heldburg.jpg|Kastelo Heldburg
Heldburg-Veste-Französischer-Bau.jpg|parto de la kastelo
Dosiero:Veste Heldburg 01.jpg|kaj alia parto
Dosiero:Heldburg - Forsthaus - 2016.jpg|la forstista domo
Heldburg-Happachsches-Haus.jpg|Domo Happach

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
## Notoj
Kategorio:Distrikto Hildburghausen
Kategorio:Urboj de Turingio
Zhang Shugao kaj la sanganta arbo

**"Zhang Shugao kaj la sanganta arbo"** estas antikva ĉina legendo pri detruo de demona arbo. Ĝi estis plej antikve atestita en *Ĝenerala signifo de kutimoj kaj moroj*, verkita ĉirkaŭ 195 de Ying Shao. Ĝi aperas ankaŭ en *Registroj de spiritoj* de Gan Bao, *Arbaro de perloj de kolektoj de la leĝo* de Daoshi, la *Vasta notaro de Taiping*, kaj *Biografioj pri mirindaj aferoj* de Cao Pi. Ĝi estas unu el pluraj ĉinaj legendoj pri arboj en kiuj demonoj loĝas.

## Resumo 
La ĉi-suba resumo rilatas al la versio en *Registroj de spiritoj*.

Zhang Shugao aĉetas terenon, kie staras giganta arbo kies ombro damaĝas la grenojn. Li sendas serviston por forhaki ĝin. Kiam la servisto hakas, sango fluas el la arbo. Li timegas, sed Zhang kolere sentencas, "Arba sevo ĉiam estas ruĝa, tio estas nenio eksterordinara!" kaj venas por mem kontroli la hakadon. Pluraj malgrandaj demonoj, "nek homoj nek bestoj", sed kun aspekto de maljunuloj, venas el la arbo. Zhang mortigas ĉiujn. Poste oni sukcesas forhaki la arbon, kaj neniu supernaturaĵo ĝenas Zhang plu.

## Analizo 
Lu Zhang citas ĉi tiun rakonton kiel ekzemplon, ke la rilato inter homoj kaj spiritoj en *Registroj de Spiritoj* dependas pli de la subjektiva sinteno de la homo ol de la esenca karaktero de la spirito.

## Notoj 
Kategorio:Fikciaj arboj
Kategorio:Ĉina folkloro
Pál Pók

**Pál Pók,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pók Pál** estis hungara akvopilkisto, naĝisto, olimpiano, fremdultrafikisto.

 naskiĝis la  en Eger, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
 akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös. Baldaŭ li estis gvidanto ekzemple de amuzejo, hotelo. Lia edzino naskis filinon, kiu estis naĝisto.

### Sporta kariero 
 komence estis naĝisto kaj akvopilkisto en sia naskiĝurbo. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1948 kun arĝenta medalo. Inter 1952-1961 li sportis en pluraj ĉefurbaj kluboj sen signifaj rezultoj.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* datenaro

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kastelo Paules

**Paules** estas neloĝata loĝloko, kiu apartenas al municipo Erla, de la komarko Cinco Villas, en provinco Zaragozo, de la historia hispana regiono Aragono. Apude de *Paules* (en la aragona lingvo Paúls) staras interesa kastelo en tre bona stato.

## Loknomo 
La origino de la loknomo **Paules** estas evoluo en latinida lingvo de la latina vorto PALUS (lago), tra *paludis* aŭ *padulis*. En 1065 la formoj "Padulis" kaj "Paduls" estas dokumentitaj. 

## Geografio 
La alteco de *Paules* sur la marnivelo estas 392 m, kaj ĝia distanco al la aragona ĉefurbo, Zaragozo, estas iom pli ol 65 km. 

La palaco prezidas la grupon de domoj kaj helpkonstruaĵoj por la laboristoj de la bieno Paúles. La domoj, ligitaj unu al la alia, estas aranĝitaj ambaŭflanke laŭ larĝa kaj rekta strato, kiu ŝajne (laŭ fronta vidpunkto) estas preskaŭ fermita ĉe unu fino per la fasado de la palaco.  Tiu malgranda vilaĝeto estis konstante loĝata ĝis la 1950-aj jaroj, kvankam hodiaŭ ĝi daŭre funkcias kiel foja loĝejo, kaj ekzistas bienoj proksime. 

Ĝi estis unu el la grandaj agrikulturaj bienoj, de ĉirkaŭ tri mil hektaroj, kie oni kunhavis vivon kun la kamplaboristoj. Li havis propran lernejon, kaj la pastro ĉeestis dimanĉe kaj feriaj tagoj por celebri meson en la preĝejo alkroĉita al la kastelo, sed en 1950, per divido de la bieno inter la heredantoj, oni finis la vivon de ĝoja agado en Paules, forlasante ĝiajn malplenajn domojn. 

## Historio 
Ĝia ekzisto estas dokumentita ekde la jaro 1092, kiam ĝi estis donacita de la aragona reĝo Sancho Ramírez al monaĥejo "San Juan de la Peña", kune kun aliaj preĝejoj en la areo, kaj ĝi estis parto de regno de la grafoj "Luna" dum la 17-a jarcento. En 1926 ĝi spertis gravegan reformon faritan de la familio Ena. 

En 1610 la kastelo "Paúles" apartenis al Martín Sancho, el "Castellar". 

## Monumentoj 
* La kastelo-palaco "Paúles", estis unue fortikaĵo, kiu jam ekzistis en la 11-a jarcento kaj estis alikonstruita en palaco en la 19-a jarcento. De la malnova kastelo konserviĝas ĉambro kovrita de lignaj traboj subtenataj de pintaj arkoj kaj kiu havas du sagfendojn. Ankaŭ la turbazo ŝajnas respondi al la origina konstruo.  

## Estas menciinde 
La kastelo-palaco "Paules" estas en listo de kasteloj konsiderataj "Konstruaĵoj de Kultura Intereso de la Aragona Heredaĵo". 

## Vidu ankaŭ 
* Aragona regioneto Cinco Villas. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kastelo Paules. https://www.youtube.com/watch?v=cwcZJOtslBE
* Paules vidita de supre. https://www.youtube.com/watch?v=ZxFNiSjDacM

Kategorio:Loĝlokoj de provinco Zaragozo
Kategorio:Historio de Aragono
István Magas

**István Magas** [iŝtvAn magaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Magas István** aŭ *Magas A. István* estas hungara akvopilkisto, olimpiano, ekonomikisto, altlerneja instruisto.

 naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1970, poste li akiris ekonomikan diplomon en Ekonomika Universitato Károly Marx en 1975. Post la diplomo li havis posteneton en la sama loko. Ekde 1984 li instruis en pluraj usonaj universitatoj ĝis 1992, poste li instruis en la ekonomika universitato en rango docento. Li kandidatiĝis ĉe Hungara Scienca Akademio en 1991, doktoriĝis en 2013. En la universitato li habilitiĝis en 2003. Lia edzino naskis 2 gefilojn. Li ricevis ŝtatan premion en 1983.

### Sporta kariero 
 ekde 1965 naĝis en centra lernejo, kiel junulo, li akiris kelkajn medalojn. Inter 1970-1984 li estis akvopilkisto en ĉefurba sportklubo, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1971-1980 117-foje. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1972 kun arĝenta medalo, krome en eŭropa ĉampionumo li estis la unua en 1977.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* sporta dateno
* koncerna teksto 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Géza Kiss (naĝisto)

**Géza Kiss** [kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kiss Géza** estis hungara akvopilkisto, naĝisto, olimpiano, trejnisto. Lia origina familia nomo estis Klein ĝis 1912, liaj familiaj nomvariantoj estis *Drippey* ĝis 1922, foje Drippei.

Géza Klein naskiĝis la  en Pálfalva (nuntempa urboparto de Salgótarján), li mortis la  en Budapeŝto.
 
## Biografio 
Géza Kiss maturiĝis en gimnazio en 1901, poste li estis oficisto ĝis la pensiuliĝo en 1924. Tamen baldaŭ li havis postenojn en pluraj firmaoj.

### Sporta kariero 
Géza Kiss estis sportisto en pluraj ĉefurbaj sportkluboj inter 1896-1907. Komence li estis futbalisto, sed li estis partoprenanto en la unua akvopilka matĉo en 1899, poste ankaŭ en la unua matĉo kontraŭ alia nacio, eĉ li estis neoficiala hungara ĉampiono inter 1901-1903. Kiel naĝisto li estis hungara ĉampiono kvinfoje inter 1903-1906. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1904 kun arĝenta kaj bronza medaloj en naĝado, krome en Inter-Olimpiko 1906 li estis la unua en stafeta rapida 4x 250 m. Ekde 1907 li estis akvopilkista arbitraciisto, ankaŭ trejnisto de naĝistoj ĝis 1912, poste li havis postenon en la sporta vivo ĝis 1928.

## Liaj libroj 
* *A magyar főiskolai sport hőskorából* (1935)
* *Manno Miltiades* (1938)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj trejnistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
(159518) 2001 FF7

**(159518) 2001 FF7** estas tre malgranda, malhela marsrenkonta kaj terrenkonta amora asteroido malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo *Lowell Observatory Near-Earth-Object Search* (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, proksime de Flagstaff (Arizono, Usono).

## Orbito 
Ĝi estas proksima de la orbita resonanco 1:3 kun Marso.

Ĝia discentra orbito krucas tiujn de Marso kaj de la Tero sed ĝia tre granda orbita klineco tenas ĝin malproksima de la orbitoj de ambaŭ planedoj.

* Ĝia marsa MOID estas 0,25695 astronomia unuo (38,439 milionoj da km).
* Ĝia tera MOID estas 0,34245 astronomia unuo (51,230 milionoj da km).
* La  ĝi pasis al 0,35759 astronomia unuo (53,495 milionoj da km) de la Tero.
* La  ĝi pasos al 0,33490 astronomia unuo (50,100 milionoj da km) de nia planedo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Amoraj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001
Romantika romano

**Romantika romano** estas subĝenro de kortezama romano, kutime fiksita en la sama tempo kun ĝia verkado. En la 20-a jarcento la termino “romantika romano” estis apartigita de “vivromanoj” en okcidenta literaturo.  

La romantika romano estas la plej granda subĝenro de la kortezama romano, kaj romantikaj romanoj enkadriĝas en la periodo en kiu ili estis verkitaj, kiu kutime reflektas la socian moralon de sia tempo. Heroinoj de romantikaj romanoj verkitaj antaŭ 1970 kutime ĉesas roluli kiam ili geedziĝas aŭ havas infanojn, dum la romanoj verkitaj post 1970 kutime enhavas intrigon en kiu la rolulinoj funkcias kaj en kariero kaj havas familion samtempe. 

Ĉar romantikaj romanoj kreskis por enhavi pli kompleksajn kaj realismajn intrigojn, la linio inter tiu subĝenro kaj la ĝenro de porvirina fikcio malklariĝas. Ĝenerale, la romantika romano temigas la evoluan rilaton inter du ĉefroluloj kun kontentiga emocia fino. Alivorte, "vivas feliĉe por ĉiam."

Laŭ la organizo "Romanaj Verkistoj de Ameriko" (RWA), ĉi tiu kampo inkluzivas verkojn, kiuj traktas la periodon ekde la 1950-aj jaroj. 

## Vidu ankaŭ 
* Kortezama novelo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Romancaj ĝenroj
Kategorio:Literaturaj ĝenroj
Kategorio:Fikcio laŭ ĝenroj
Kategorio:Romanoj laŭ ĝenroj
Françoise Bourdin

**Françoise BOURDIN** (naskiĝis en 1952 en Parizo, mortis ) estis franca roman-verkistino.

## Biografio 
Bourdin naskiĝis en Parizo, Francio. Ŝia patro Roger Bourdin kaj ŝia patrino Géori Boué estis ambaŭ profesiaj operkantistoj. Kiel infano ŝi interesiĝis pri verkado. Ŝi jam akiris sian ĵokeo-licencon kiam ŝi estis 18-jara, antaŭ ol ŝi perdis sian unuan amon en vetkura akcidento jaron poste. Ŝi komencis sian romanon, *Les soleils mouillés*, kiam ŝi estis 20-jara. Bourdin malpliigis sian verkadon kiam ŝi havis infanojn. Ŝi revenis al verkado kiam ŝi estis 40-jara kun *Les sirènes de Saint-Malo*.

## Verkaro 
* *Les Soleils mouillés*, éd. Julliard, 1972
* *De vagues herbes jaunes*, 1973
* *Sang et Or*, 1991
* *Mano à Mano*, éd. Denoël, 1991; éd. Belfond, 2009
* *Les Vendanges de juillet*, éd. Belfond, 1994, 520 paĝoj
* *Juillet en hiver*, 1995
* *Terre Indigo *, éd. TF1 1996
* *La Camarguaise*, 1997
* *Comme un frère*, 1997
* *Nom de jeune fille*, 1999
* *Les Vendanges de juillet*, 1999
* ''L'Homme de leur vie*, éd. Belfond, 2000; éd. Pocket, 2004
* *Le Secret de Clara*, éd. Belfond, 2000; éd. Pocket, 2004
* *L'Héritage de Clara*, éd. Belfond, 2001
* *L'Héritier des Beaulieu*, éd. Belfond, 2003, 320 paĝoj
* *Les Sirènes de Saint-Malo*, éd. Belfond, 2006, 333 paĝoj
* *Les Bois de Battandière*, éd. Belfond, 2007, 312 paĝoj
* *Une nouvelle vie*, éd. Belfond, 2008, 348 paĝoj
* *La Maison des Aravis*, éd. Belfond; éd. Pocket, 2004
* *Un été de canicule*, éd. Belfond; éd. Pocket, 2004
* *Les Années passion : Le roman d'une femme libre*, éd. Belfond; éd. Pocket, 2004
* *Un mariage d'amour*, éd. Belfond; éd. Pocket, 2004
* *Choix d'une femme libre*, éd. Belfond; éd. Pocket, 2005
* *Rendez-vous à Kerloc'h*, éd. Belfond; éd. Pocket, 2006
* *Objet de toutes les convoitises*, éd. Belfond; éd. Pocket, 2006
* *Une passion fauve*, éd. Belfond; Pocket, 2007
* *Bérill ou la passion en héritage*, éd. Belfond; Pocket, 2007
* *L'Inconnue de Peyrolles*, éd. Belfond; éd. Pocket, 2008
* *Un cadeau inespéré*, éd. Belfond; éd. Pocket, 2008
* *Une nouvelle vie*, éd. Belfond, 2008 
* *Dans le silence de l'aube*, éd. Belfond, 2008 
* *Sans regrets*, éd. Belfond, 2009, 
* *Un soupçon d'interdit* éd. France Loisirs, (Réf : 412544), 2009
* *D'espoir et de promesse*, éd. Belfond, 2010, 
* *Les Landes en héritage*, tome 1 : *Des grondements de l'océan*, éd. Belfond, 2011, 
* *Le Testament d'Ariane*, éd. Belfond, 2011
* *Dans les pas d'Ariane * éd. Belfond, 2011
* *Serment d'automne*, éd. Belfond, 2012, 
* *BM Blues*, éd. Belfond, 2012, 105 paĝoj
* *D'eau et de feu*, éd. Belfond, 2013
* *Galop d’essai*, éd. Belfond, 2014, 
* *La promesse de l'océan*, éd. Belfond, 2014, 
* *Un nouveau départ pour changer de vie'', éditions Omnibus, 2014, 

## Referencoj 
Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj verkistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Francaj verkistoj de la 21-a jarcento
Akademio de Finnlando

La **Akademio de Finnlando**, ankaŭ **Finna Akademio** (oficiale: , ), estas scienca organizaĵo de Finnlando fondita en 1947 kaj bazita en Helsinko.

Ĝi estas ŝtatiniciata organo por scienco kaj esplorado en Finnlando kaj raportas al la Ministerio pri Edukado kaj Kulturo (*petus- ja kulttuuriministeriö/Undervisnings-och kulturministeriet*). La jura bazo estas leĝo de 1947. Ĝi komencis sian laboron en 1948 kaj komence ekzistis ĝis 1969, hodiaŭ konata kiel la "Malnova Akademio". En 1970 ĝi estis lanĉita denove sub la sama nomo.

La akademio ne nur kunvenigas plej bonajn finnajn sciencistojn, plej altnivela scienca esplorado estas subtenata de efikeco-orientita longperspektiva financado kiel parto de la finna "Elstara Initiativo". Ĝi ankaŭ klopodas por establi internaciajn kontaktojn kaj funkciigas duflankajn esplorajn programojn kun partneroj kiel ekzemple la akademia servo *Deutscher Akademischer Austauschdienst* (DAAD) de Germanio ekde 1993. Kiel formo de esplorfinancado, la Akademio de Finnlando aljuĝas provizorajn, prestiĝajn postenojn kiel "akademia profesoro" (*akatemiaprofessor/akademiprofessor*) kaj "akademia esploristo" (*akatemiatutkija/akademiforskare*), apud financitaj projektoj subtenantaj eksajn studentojn post akiro de sia doktoriĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Akademio

Helsinko, Akademio
Kategorio:Helsinko
Modeemi

***Modeemi** ry* estas asocio de studentoj kaj entuziasmuloj de datumprilaboro, do baze de komputiko, fondita en 1977 kaj funkcianta ene de la Teknologia Universitato de Tampere en Finnlando.

Ĝia celo estas altigi la konscion pri diversaj, ĉefe Unikso-bazitaj programaroj kaj aparataroj inter universitataj studentoj proponante al ĝiaj membroj multflankan gamon de aparataroj por uzi. La asocio ankaŭ publikigis plurajn rilatajn librojn, ekz. Gvidilon pri Unikso.

Krom membrokotizoj, la asocio financas siajn agadojn per vendado de nutraĵoj kaj vendado de libroj. La averaĝa nombro da membroj estas 150–200.

Tra la jaroj, la agado de la agado de la asocio variis de asocio kun kelkcent aktivaj membroj al pli malmultaj.

## Eksteraj ligiloj 
*Asocia retejo ()

Kategorio:Finnaj asocioj
Kategorio:Studentaj organizaĵoj
Kategorio:Tampere
Linda de Suza

**Linda de Suza**, naskiĝnome **Teolinda Joaquina de Sousa Lança** (naskiĝis  en Beringel, Portugalio, mortis  en Gisors, Francio) estis franca-portugala kantistino.

## Albumoj 
* 1978: *La fille qui pleurait / Un Portugais* (Carrere 67.320)
* 1979: *Amália / Lisboa* (Carrere 67.429)
* 1980: *Face à face*
* 1981: *Vous avez tout changé* (Carrere : 67.809)
* 1981: *Em Português* (Carrere 67.835)
* 1982: *L’Étrangère* (Carrere 67.909)
* 1983: *Comme vous* (Carrere 66.029)
* 1984: *La Chance* (Carrere 66.178)
* 1984: *Profil*
* 1985: *Rendez-le moi* (Carrere 66.290)
* 1986: *La Valise en carton : la comédie musicale* (Carrere 66.346 - LP / 96.346 - CD)
* 1989: ''Qu'est-ce que tu sais faire ?* (comptine pour enfants, Adès)
* 1991: *Simplement vivre''

## Referencoj 
Kategorio:Portugalaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Oszkár Csuvik

**Oszkár Csuvik** [oskAr ĉuvik], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csuvik Oszkár** estis hungara-brita-aŭstrala akvopilkisto, naĝisto, olimpiano, trejnisto, librotenisto. Lia nomo estis en la brita periodo **Oscar Fleming**, en Aŭstralio ekde 1964 **Oscar Charles**. Lia bofrato estis Sándor Tarics.

 naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Sidnejo.
 
## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en 1943, poste li studis unu kaj duonjaron en Scienca Universitato Péter Pázmány. En 1948 li disidis al Britio, sed post 2 jaroj li translokiĝis al Sidnejo. En la ekstersporta vivo li laboris en firmaoj. Intertempe li akiris librotenistan licencon en 1960. Lia edzino naskis 2 filinojn. Li ricevis premiojn inter 1948-1998.

### Sporta kariero 
 inter 1940-1948 estis naĝisto kaj akvopilkisto en pluraj sportkluboj en Budapeŝto kun elstaraj rezultoj. Li estis hungara ĉampiono kvarfoje en naĝado, en 1943 akvopilka ĉampiono, dum li apartenis al la hungara nacia akvopilka teamo en 1948 sesfoje. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1948 kun arĝenta medalo. Pli poste jam sub brita flago li estis brita ĉampiono en 1949 en akvopilko, eĉ li estis membro de la brita nacia teamo (1949–1950). Fine sub aŭstrala flago li estis akvopilka olimpiano en Aŭstralio en la Somera Olimpiko 1952, intertempe li estis aŭstrala akvopilka ĉampiono trifoje inter 1951-1953, samtempe li apartenis al la aŭstrala nacia teamo. Inter 1968-1980 li estis trejnisto de aŭstrala teamo, samtempe de nacia teamo. Lia teamo estis okfoje akvopilka ĉampiono.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* anglalingva biografio
* hungarlingvaj datenoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj
Kategorio:Britaj akvopilkistoj
Kategorio:Aŭstralaj akvopilkistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Aŭstralaj trejnistoj
Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj antaŭ la socialismo
Kategorio:Aŭstralaj librotenistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kari Sajavaara

**Kari Antero Sajavaara** (naskiĝis la 18-an de januaro 1938 en Pieksämäki, mortis la 24-an de oktobro 2006 en Jyväskylä) estis finna doktoro pri angla filologio kaj profesoro pri aplikata lingvistiko. Li havis longan karieron en la anglalingva fako de la Universitato de Jyväskylä, ĝis en 1996 li fariĝis direktoro de la Aplikita Lingva Esplorcentro de tiu universitato. En 2003 li retiriĝis de tiu ĉi posteno. Li estis unu el la plej fortaj efikantoj en Universitato de Jyväskylä.

Sajavaara kompletigis sian diplomon en 1965 kaj sian doktorecon en 1967 en Universitato de Helsinko. Li laboris kiel esplora asistanto ĉe la Akademio de Finnlando ĝis 1969, kiam li estis vokita kiel asistanta profesoro al la Universitato de Jyväskylä, kie li havis 37-jaran karieron, komencante en 1979 kiel profesoro. Li estis alvojaĝanta esploristo en la Universitato Johns Hopkins en Usono en 1992 kaj en la universitato *Macquarie* en Sidnejo, Aŭstralio en 1994. Sajavaara loĝis en siaj lastaj jaroj en Kortemäki en Jyväskylä. Li mortis subite pro malsaneca konvulsio. Lia filo Timo Sajavaara estas profesoro pri fiziko en Universitato de Jyväskylä.

## Premio Kari Sajavaara 
La Centro por Aplikata Lingvo-Esplorado kaj la Lingva Eduka Politiko-Reto ĉiujare donas la premion Kari Sajavaara en rekono de multmerita esplorado kaj socie efika laboro en la kampo de aplikata lingvoesplorado. La rekona premio estas donita ĉiujare en januaro lige kun la memorprelego de Kari Sajavaara en Jyväskylä.

## Vidu ankaŭ 
*Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando.

## Referencoj 
Kategorio:Finnaj lingvistoj
Piero Manzoni

**Piero Manzoni** (naskiĝis la 13-an de julio 1933 en Soncino, Kremono; mortis la 6-an de februaro 1963 en Milano, per korinfarkto ne fininte la 30-an vivjaron) - plena nomo ***Conte Meroni Manzoni di Chiosca e Poggiolo*** (do grafo *Manzoni* de *Chiosca* kaj *Poggiolo*) - estis itala artisto. Manzoni estas konsiderita pioniro de koncepta arto. Lia laboro estis prezentita ĉe la 4-a arta ekspozicio *documenta* de 1968 en Kassel, kvin jarojn post lia morto, kaj ĉe la Venecia Bienalo en 1972.

## Vidu ankaŭ 
* koncepta arto
* Internacia Ekspozicio de Nenio
* Enrico Castellani

Kategorio:Italaj artistoj
Enrico Castellani

**Enrico Castellani** (prononco , naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1930 en Castelmassa, Rovigo, Italio; mortis la 1-an de decembro 2017) estis itala pentristo, artisto de reliefoj kaj reprezentanto de koncepta arto. Li vivis kaj laboris ekde 1975 en Celleno apud Viterbo, Italio.

## Vivo kaj laboro 
Enrico Castellani studis pentraĵon kaj skulptaĵon ĉe la artakademio *Académie royale des Beaux-Arts de Bruxelles* kaj arkitekturon ĉe la artlernejo *École de La Cambre*, ambaŭ ĝis 1956 en Bruselo.

En 1957 Enrico Castellani revenis al Italio. Li translokiĝis al Milano, kie li establis artajn kontaktojn kun la reprezentantoj de la avangardo en Italio tiutempe, inkluzive de Lucio Fontana, Piero Manzoni, *Vincenzo Agnetti* kaj *Agostino Bonalumi*. Castellani formas proksiman amikecon kun Piero Manzoni. Li ankaŭ konatiĝis kun Yves Klein kaj interŝanĝis ideojn kun la germanaj artistoj el *ZERO*.

Enrico Castellani partoprenis en la famaj *Vesperaj Ekspozicioj* en Düsseldorf en 1957 kaj 1958. Ĉi tiuj ekspozicioj ankaŭ ricevis multe da atento en Italio. En 1958 Enrico Castellani iĝis membro de la artista grupo "*Movimento Arte Nucleare*". Tiu grupo ankaŭ inkludis Piero Manzoni, Lucio Fontana, Francis Picabia kaj Agostino Bonalumi.

Piero Manzoni kaj Enrico Castellani malfermis la *Galleria Azimut* en Milano en decembro 1959 (kiu ekzistis ĝis julio 1963, kvin monatojn post la surpriza morto de Piero Manzoni) kaj publikigis la unuan numeron de ilia revuo *Azimuth*. Unu celo de Azimuth estis peri la mesaĝon ke la celo de arto estas ne imiti. Ĉiu verko devus nur rilati al si mem kaj reprezenti sian propran realecon kaj aŭtentikecon.

En 1959, Castellani kreas sian unuan *Superficie Nera* ("nigraj surfacoj"). Tiuj estis verkoj en kiuj li traktis kanvason per najlomaŝino. Farante tion, li kreis relief-similan strukturon sur la surfaco de ĉi tiuj monokromataj-blankaj bildoj kaj tiel kreis fortan lum- kaj ombro-efekton. Castellani plue evoluigis tiun teknikon en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj kaj ankaŭ komencis uzi aliajn materialojn, ekzemple aluminio.

Enrico Castellani partoprenis multajn ekspoziciojn tutmonde. Liaj verkoj estas parto de la kolektoj de gravaj muzeoj kaj galerioj. En 1964, 1966 kaj 2003 li estis invitita al la Venecia Bienalo (en 1964 li ekspoziciis en ĉambro kun Getulio Alviani). En 1968 li partoprenis en la 4-a arta ekspozicio *documenta* de 1968 en Kassel.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* koncepta arto
* Internacia Ekspozicio de Nenio

Kategorio:Italaj artistoj
Getulio Alviani

**Getulio Alviani** (prononco , naskiĝis la 5-an de septembro 1939 en Udine; mortis la 24-an de februaro 2018 en Milano) estis itala pentristo, objektartisto, reprezentanto de optika arto kaj kinetika arto.

## Vivo kaj laboro 
De infanaĝo, Alviani montris grandan talenton por dezajno (fasonado) kaj geometriaj desegnaĵoj. Li komencis sian edukon en Venecio ĉe la loka artlernejo, sed baldaŭ havis nur malmulte da intereso pri siaj studoj, kaj anstataŭe komencis pasigi siajn posttagmezojn studante klasikajn ĉefverkojn en la muzeoj de Venecio. Li ankaŭ komencis fari pli malgrandajn verkojn por lokaj arkitektoj kaj artistoj kiel ekzemple kolorakvafortoj. Liaj unuaj artaj verkoj estis la *dratoj*, inspiritaj per supraj elektraj kurentkonduktiloj.

Li estis fascinita per poluritaj aluminiaj surfacoj kiujn li vidis en fabriko kie li laboris: post plia polurado kaj abrazio de la surfacoj, ili iĝis lia varmarko *Superfici a testura vibratile* ("surfacoj je vibranta teksturo") kaj alportis al li internacian rekonon.

Li elmontris siajn aluminiajn surfacojn ĉe la ekspozicio *Nove Tendencije* en Zagrebo en 1961, kune kun aliaj artistoj kiuj sekvis similan vojon: esplorante la eblecojn de dinamika interago inter arto kaj la spektanto. Li komencis viglan interŝanĝon de ideoj kun artistoj kiel ekzemple *Julio Le Parc, Alberto Biasi, François Morellet* kaj Enrico Castellani, kaj aktive kunlaboris en la studioj de la *Groupe de Recherche d’Art Visuel* en Parizo.

Post translokiĝo al Milano en 1963, li amikiĝis kun Piero Manzoni kaj Lucio Fontana kiuj tre interesiĝis pri lia laboro kaj aĉetis kelkajn el siaj "surfacoj". En 1964 li estis invitita al la Venecia Bienalo por ekspozicii en ĉambro kun Enrico Castellani. En 1968 li partoprenis en la 4-a arta ekspozicio *documenta* de 1968 en Kassel.

En 1965 li partoprenis en la ekspozicio *The Responsive Eye* ĉe la Muzeo de Moderna Arto (MoMA) en Novjorko, kune kun la tutmonde plej famaj artistoj de la kinetika arto. Lia laboro estis tiel sukcesa ke MoMA elektis ĝin kiel la kovrilbildon por la venonta ekspozicio de la muzeo: *The New Acquisitions*.

En la 1970-aj jaroj li vojaĝis al Sudameriko, kaj laŭ peto de *Jesús Rafael Soto* li estis metita en la respondecon de la *Muzeo de Moderna Arto* de Ciudad Bolívar. Li ankaŭ denove partoprenis la Venecian Bienalon 1984, 1986 kaj 1993.

Ekde 2000 li partoprenis en multaj gravaj ekspozicioj de Italio, Germanio, Aŭstrio kaj Argentino.

Alviani vivis kaj laboris en Milano.

## Referencoj 
Kategorio:Italaj artistoj
Liard

La rivero **Liard** de nordamerika boreala arbaro fluas tra Jukonio, Brita Kolumbio kaj Nordokcidentaj Teritorioj, Kanado. Ĝi ekfluas ene de la montoj Saint Cyr kaj de la montaro Pelly en sudorienta Jukonio, ĝi fluas  sudorienten tra Brita Kolumbio, markante la nordan randon de la Roka Montaro kaj poste turnas nordorienten reen en Jukonion kaj en la Nordokcidentajn Teritoriojn, kaj ekfluas en la riveron Makenzio ĉe Fort Simpson, Nordokcidentaj Teritorioj. La rivero drenas proksimume  de boreala arbaro kaj de marĉo "muskeg".

La valo de la rivero Liard estas traira areo de la bizonoj de la Nacia Park-Rezervejo Nahanni.

## Notoj 
Kategorio:Riveroj en Kanado
UNIFIL

**Portempaj Fortoj de la Unuiĝintaj Nacioj en Libano**, ,
, , , estas pacmisio de la Unuiĝintaj Nacioj (UN) establita la 19-an de marto 1978 per rezolucioj 425 kaj 426 de la Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj, por konfirmi israelan retiron de Libano kiun Israelo invadis kvin tagojn antaŭe kaj por certigi ke la registaro de Libano restarigos sian efikan aŭtoritaton en la areo. La konflikto de Suda Libano en 1978 venis en la kunteksto de palestina ribelo en Suda Libano kaj la Libana Enlanda Milito.

Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj
Amanda Gorman

**Amanda S. C. Gorman** (naskiĝis la 7-an de marto 1998) estas usona poetino kaj aktivulino. Ŝia verkaro fokusas temojn de subpremado, feminismo, rasismo, marĝenigo kaj la afrika diasporo. Gorman estis la unua persono esti nomita *National Youth Poet Laureate* (Laŭreato Nacia Junulara Poeto). Gorman studis sociologion ĉe la Universitato Harvard kaj verkis por la studenta novaĵletero (*The Edit*) de la New York Times.

Amanda Gorman estas la fondinto kaj administra direktoro de *One Pen One Page*, kiu disponigas senpagajn kreivajn verkadajn programojn por malfavorataj gejunuloj.

Ŝi diras, ke ŝi volis fariĝi junulara delegito ĉe la Unuiĝintaj Nacioj en 2013, post ĉeesto al parolado de pakistana virina aktivulino Malala Yousafzai, gajninto de la Nobel-premio pri paco en 2014.

En 2017, Gorman diris ke ŝi ambicias partopreni en la vetkuro por la usona prezidenteco en 2036 kaj ŝi poste ofte ripetis ĉi tiun esperon.

En 2020, Gorman prezentis "*Earthrise*", poemo fokusante la klimatan krizon.

En 2021, ŝi prezentis sian poemon *"The Hill We Climb"* (La monteton kiun ni surgrimpas) ĉe la inaŭguro de la usona prezidento Joe Biden.

## Lingvo kaj identeco 
En 2019, la usona modorevuo Vogue notis ke Gorman estas "inspirita de ikonoj kiel Maya Angelou, Meghan Markle, kaj Michelle Obama", dirante: "Modo alportas klaran vidan estetikon al lingvo. Kiam mi prezentas sur scenejo, mi estas ne nur pensante pri mia vestaĵo, sed kion mia T-ĉemizo *Wakanda Forever* kaj flava jupo diras pri mia identeco kiel poeto".

## Minaco al maljusteco 
En marto 2021, Gorman diris, ke ŝi estis rase profilita fare de sekurgardisto proksime de sia hejmo, kaj pepis poste en Twitter, "Li foriris, neniu pardonpeto. Ĉi tio estas la realo de nigraj knabinoj: Unu tagon oni nomas vin ikono, la sekvan tagon minaco". Ŝi poste pepis, "Iusence, li pravis. *I Am a Threat (Mi estas minaco)*: minaco al maljusto, al malegaleco, al nescio. Iu ajn kiu parolas la veron kaj vivas kun espero estas evidenta kaj mortiga danĝero al la ekzistantaj potencoj".

## Verkaro en traduko 
* *Was wir mit uns tragen – Call Us What We Carry: dulingva eldono (germana-angla)* kune kun *The Hill We Climb – Den Hügel hinauf (dulingva angla-germana)*, traduko al la germana de Kübra Gümüşay, Hoffmann kaj Campe, Hamburg 2022, ISBN 978-3-455-01172-2.
* *Change. Eine Hymne für alle Kinder* (angla originalo: *Change Sings: A Children’s Anthem),* traduko al la germana de Joy Denalane kaj Daniela Seel, Hoffmann und Campe, Hamburg 2021, ISBN 978-3-45501-266-8.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Amanda Gorman
* "*Unity With Purpose. Amanda Gorman and Michelle Obama Discuss Art, Identity and Optimism *" (Unueco kun celo.' Amanda Gorman kaj Michelle Obama diskutas arton, identecon kaj optimismon), intervjuo kun Michelle Obama, Time, la 4-an de februaro 2021.

## Referencoj 
Kategorio:Romkatolikaj aktivuloj
Kategorio:Usonaj verkistoj de la 21-a jarcento
Kategorio:Studentoj de universitato Harvard
Kategorio:Afrik-usonanoj
Kategorio:Deklamistoj