Gramatiko de la angla

**Gramatiko de la angla** estas la maniero kiel signifoj estas koditaj per vortigoj en la angla lingvo. Ĉi tio inkludas strukturojn de vortoj, sintagmoj, propozicioj, frazoj, kaj la strukturon mem de kompletaj tekstoj.

Ekzistas varioj historiaj, sociaj, kulturaj, kaj regionaj de la angla lingvo. Por devioj de la gramatiko priskribita ĉi tie, vidu je dialektoj de la angla lingvo.

Moderna angla estas larĝe abandoninta sian fleksian kazsistemon favore al analizaj konstruoj. La personaloj retenas morfologian kazon pli ol aliaj vortklasoj, kies funkcion indikas vortordo, prepozicioj, kaj la posesivo.

Vortklasoj komune distingitaj en la angla estas naŭ: substantivoj, determinativoj, pronomoj, verboj, adjektivoj, adverboj, prepozicioj, konjunkcioj kaj interjekcioj.

## Vortklasoj kaj frazoj 
Substantivoj, verboj, adjektivoj, kaj adverboj formas apertan klason, t.e. klasoj kiuj volonte akceptas novajn membrojn; la aliaj klasoj estas konsideritaj kiel fermitaj. Interjekcioj ne estas traktataj ĉi tie ĉar ili ne formas parton de propozicio nek strukturon de frazo.

Anglaj vortoj ĝenerale ne estas markitaj, tial ne ĉiam estas eble tuj distingi klasojn inter si. Plue, la majoritato de vortoj apartenas al pluraj vortklasoj. Ekzemple, *run* servas jen kiel verbo jen kiel substantivo, kiuj estas rigardataj kiel du diferencaj leksemoj. Leksemoj povas esti inflektitaj por esprimi la diversajn kategoriojn, ekzemple, *runs*, *runny*, *running*, k.c. Iuj substantivoj povas esti kaj nombraj kaj nenombraj. Nombraj substantivoj ĝenerale havas singularajn kaj pluralajn formojn. En la plejparto de cirkonstancoj, la pluralo estas formita per aldono de «*-[e]s*» al la singularo, tamen ekzistas neregulaj pluraloj (*woman/women*, *foot/feet*», kc.), inkludante kazojn kie la singularo kaj pluralo estas identaj (*sheep*, *series*, kc.). Certaj substantivoj povas esti uzataj kun pluralaj verboj, malgraŭ forme singularaj («*The government were...*»); ĉi tio estas formo de *constructio ad sensum*, kiu estas pli ofta en britia ol usona angla.

Anglaj substantivoj ne estas markitaj laŭ kazo, kiel en aliaj lingvoj, sed ili havas posesivajn formojn per aldono de «''-'s*» (*John's*, *children's*) aŭ per nur la apostrofo, se la fina fonemo estas /s/ aŭ /z/ («*the dogs' owners*», «*Jesus' love*»). Pli ĝenerale, la posesiva finaĵo povas esti aplikita al substantivaj sintagmoj («*the man you saw yesterday's sister*»). La posesivo povas esti uzita kiel aŭ determinativo (*John's cat*) aŭ substantiva sintagmo (*John's is the one next to Jane's*).

#### Substantivaj sintagmoj 
Substantiva sintagmo estas sintagmo kiu funkcias gramatike kvazaŭ substantivo en frazoj, ekzemple kiel subjekto aŭ objekto de verbo.

Substantiva sintagmo en la angla tipe prenas la sekvan formon (n.b. ke ne ĉiuj elementoj estas bezonitaj):
:

En ĉi tiu strukturo:
* La determinativo povus esti artikolo aŭ ekvivalenta vorto. En multaj kuntekstoj, necesas ke substantiva sintagmo inkludu ian determinativon.
* Epiteto(j) inkludas adjektivojn kaj iujn adjektivajn sintagmojn, kaj substantivajn epitetojn. Adjektivaj epitetoj kutime lokas antaŭ substantivaj adjunktoj.
* Komplemento, aŭ suplemento,

Multaj substantivoj kiuj mencias rolojn kaj profesiojn povas referenci kaj masklan kaj femalan subjekton.

Ĉe la pleonasma pronomo povas okaziĝi inversio, «*Is there a test today?*» kaj «*Never has there been a man such as this*». Ĝi ankaŭ povas aperi sen logike koresponda subjekto en mallongaj frazoj aŭ kiel demanda partikulo, «*There wasn't a discussion, was there? There was.*»

*There* en tiaj frazoj estis kelkfoje analizita esti adverbo aŭ pleonasma predikato anstataŭ pronomo. Tamen, ĝia idento kiel pronomo estas pli kohera kun ĝia funkcio en inversiaj frazoj kaj kiel demanda partikulo.

Pro tio, ke *there* povas esti deikta adverbo, frazo kiel «*There is a river*» povas havi unu el du signifoj: aŭ «*a river exists*» (pronomo), aŭ «*a river is in that place*» (adverbo). Parole, la adverba *there* ricevus streson, sed ne la pronomo.

#### Ceteraj pronomoj 
Aliaj pronomoj ofte estas forme identaj al determinativo, specife kvantigantoj kiaj *many*, *a little*, *a bit*, kc. Foje, la pronoma formo diferencas, kiel ĉe *none*, kies determinativaj formoj estas *no*, *nothing*, *everyone*, *somebody*, ktp. Multaj ekzemploj estas karakterizitaj kiel indefinitaj pronomoj.

### Verboj 
La bazan formon de angla verbo ĝenerale ne markas finaĵo, kvankam ekzistas iuj sufiksoj kiuj estas ofte uzataj por formigi verbojn, kiaj *-ate*, *-fy*, kaj *-ise/ize* (britia kaj usona variantoj, respektive). Multaj verboj ankaŭ enhavas prefiksojn, kiaj *un-*, *out-*, *over-*, and *under-*. Ĉi tiuj ne fleksias laŭ persono nek nombro,.

Verban sintagmon gvidas predikato, kies objektoj kaj komplementoj ĝin sekvas. Rekta objekto antaŭas aliajn komplementojn, sed se ĉeestas nerekta objekto esprimita sen prepozicio, tiu lata antaŭas la rektan objekton: «*give **me** the book right now*, sed *give the book **to me** right now*.

Por informoj pri adjektoj kaj partikulaj verboj, vidu Konjugacio de la angla.

### Adjektivoj 
Kiel aliaj vortklasoj, adjektivoj ĝenerale ne povas esti identigitaj per sia formo, sed multaj formiĝas el substantivoj per sufikso kiaj *-al*, *-ful*, *-ic*, *-ish*, *-ous*, ktp., aŭ el aliaj adjektivoj per prefikso kiaj *dis-*, *un-*, *over-* ktp.

Adjektivoj povas esti uzitaj atribue en substantiva sintagmo (*the big house*) aŭ predikate (*the house is big*).

#### Komparado 
Multaj adjektivoj havas komparativan kaj superlativan formojn, formitaj per *-er* kaj *-est*, respektive; ekz-e, por la adjektivo *fast*, la komparativo kaj superlativo estas *faster* kaj *fastest*. Adjektivoj maloftaj aŭ longaj anstataŭe uzas foje *more* aŭ *most* (*the beautiful city*, *the more beautiful city*, *the most beautiful city*). Certaj adjektivoj estas sengradaj Adjektivoj povas esti modifitaj per antaŭa adverbo aŭ adverba sintagmo.

Komplementoj sekvantaj la adjektivon povas inkludi:
* Prepozician sintagmon: *proud of him*, *angry at the screen*, *keen on breeding toads*;
* Infinitivan sintagmon: *anxious to solve the problem*, *easy to pick up*;
* Adjekton: *certain that he was right*, *unsure where they are*.

Adjektiva sintagmo povas inkludi modifantojn kaj antaŭ kaj post la adjektivo: *very difficult to put away*.

### Adverboj 
Adverboj servas larĝan gamon da funkcioj. Ili tipe modifas verbojn (aŭ verbajn sintagmojn), adjektivojn (aŭ adjektivajn sintagmojn), aŭ aliajn adverbojn (aŭ adverbajn sintagmojn). Tamen, adverboj kelkfoje ankaŭ kvalifikas substantivajn sintagmojn (***only** the boss*; ***quite** a lovely place*), pronomojn kaj derterminantojn (***almost** all*), prepoziciajn sintagmojn (***halfway** through the movie*), aŭ plenajn frazojn por aldoni kuntekstan komenton (***Frankly**, I don't believe you*). Ili povas ankaŭ indiki rilaton inter sintagmoj aŭ frazoj (*He died, and **consequently** I inherited the estate*).

Por adverbaj partikuloj kiuj formas verbojn, vidu Konjugacio de la angla.

#### Adverbaj sintagmoj 
Adverba sintagmo agas kvazaŭ adverbo en frazo. Komuna formo de adverba sintagmo estas prepozicia sintagmo, kiu konsistas el prepozicio kaj sia objekto: *in the pool*; *after two years*; *for the sake of harmony*.

### Prepozicioj 
Prepozicioj estas fermita vortklaso, ekz-e *in England*, *under the table*, *after six pleasant weeks*, *between the land and the sea*. Prepozicia sintagmo povas esti uzita kvazaŭ komplemento aŭ postmodifanto de substantivo aŭ substantiva sintagmo, kiel *the man in the car*, *the start of the fight*; aŭ kvazaŭ komplemento de verbo aŭ adjektivo, kiel *deal with the problem*, *proud of oneself*; aŭ ĝenerale kvazaŭ adverba sintagmo.

La angla permesas uzadon de abandonita prepozicio kiu povas okazi en interogativaj aŭ rilativaj sintagmoj kie la tiukoncerna pronomo kiu estas la komplemento de la prepozicio estas skuita al la komenco de la sintagmo kaj tiel abandoninte la prepozicion. Ĉi tia strukturo estas evitata en iuj formalaj registroj. Ekzemple:
* *What are you talking **about**?* (alternative: ***About** what are you talking?*)
* *The song that you were listening **to**...* (alternative: *The song **to** which you were listening ...*)
Notu ke en la dua ekzemplo, la rilativo *that* povintus esti ekskludita.

Abandonita prepozicioj povas okazi en la pasivo, kie la komplemento en prepozicia sintagmo povas nuliĝi same kiel ĉe rekta objekto de verbo: *it was looked at*; *I will be operated on*; *get your teeth seen to*. La sama fenomeno povas okazi ĉe certaj uzoj de infinitivaj sintagmoj: *he is nice to talk to*; *this is the page to make copies of*.

### Konjunkcioj 
Konjunkcioj esprimas variajn logikajn rilatojn inter partoj de la frazo.

La principaj kunordigaj konjunkcioj estas: *and*, *or*, *but*, *nor*, *so*, *yet*, kaj *for*. Ĉi tiuj konjunkcioj povas esti uzitaj en multaj gramatikaj kuntekstoj por ligi unuojn de egala stato gramatika,; *two or three buildings*.
* Sintagmojn aŭ frazojn: *We came, **but** they wouldn't let us in. They wouldn't let us in, **nor** would they explain what we had done wrong.*

Ekzistas ankaŭ korelativaj konjunkcioj, kiam unu konjunkcio korelacias kun alia antaŭ la menciitaj unuoj ligitaj. Kelkaj oftaj subordigaj konjunkcioj, aparte de la plej ofta *that*, estas:
* (tempo): *after*, *before*, *since*, *until*, *when*, *while*;
* (kaŭzo): *because*, *since*, *now that*, *as*, *in order that*, *so*;
* (opozicio aŭ koncedo): *although*, *though*, *even though*, *whereas*, *while*;
* (kondiĉo): *if*, *unless*, *only if*, *whether or not*, *even if*, *in case (that)*;
* (interogativo): *whether*, *where*, *when*, *how*, ktp.

Subordiga konjunkcio ĝenerale komencas propozicion, kvankam pluraj povas sekvi kvalifikajn adverbojn, kiaj *probably because ...*, *especially if ...*. La konjunkcio *that* povas esti ellasita: *she told us (that) she was ready*.

## Negacio 
Verba negacio tipe okazas per la vorto *not* antaŭ la negaciita verbo, kaj post helpoverbo (*I go/I do not go*).
Kun helpoverboj, la negacia *not* ofte kuntiriĝas (*don't*, *can't*, *isn't*, ktp.), kaj en inversio, la subjekto povas sekvi la kuntiriĝon (*Should he not pay?* aŭ *Shouldn't he pay?*).

Aliaj elementoj kiaj substantivaj sintagmoj, adjektivoj, adverboj, infinitivaj sintagmoj kaj participaj sintagmoj, povas esti negaciitaj per simpla *not* antaŭ si: *not the right answer*, *not interesting*, *not to enter*, *not noticing the train*, ktp.

Ĉe negacio de negativoj, *not* ne estas uzita, malkiel en aliaj lingvoj: *I saw nothing* aŭ *I didn't see anything*, sed ne **I didn't see nothing*. La angla ne havas duoblan negacion kiel pozitivon. Negativoj povas esti negaciitaj per *not* uzante ties korespondajn indefinitivojn.

## Propozicia kaj fraza strukturoj 
Tipa frazo enhavas unu sendependan propozicion. Propozicio tipe enhavas subjekton kaj predikaton.

### Vortordo 
Vortordo estas preskaŭ ekskluzive *subjekto-verbo-objekto*. La formo *objekto-subjekto-verbo* ekzistas, sed plej ofte en la futuro aŭ kontraste kontraŭ la konjunkcio *but*: *Rome I shall see!*, *I hate oranges, but apples I'll eat!*.

### Demandoj 
Simile al aliaj okcidenteŭropaj lingvoj, demandoj povas formiĝi per inversio, sed apenaŭ okazas krom ĉe kopulo, ĉefe *be*. Se kopulo ne ĉeestas, la helpoverbo *do* plenumas tian rolon, ekzemple:
* She can dance. → Can she dance?
* I am sitting here. → Am I sitting here?
* The milk goes in the fridge. → Does the milk go in the fridge?

Demandoj formitaj per interogativo simile formiĝas per inversio:
* I go. → Where do I go?
* He goes. → Who goes?

Negativaj demandoj formiĝas simile sed, se la verbo inversiita havas kuntiriĝan formon kun *not'', tiam estas eble inversii la subjekton kaj la kuntiriĝon:
* John is going. (+)
* John is not going. / John isn't going. (-)
* Isn't John going? / Is John not going? (-&?)

## Sintakso 
## Plua legado 
### Gramatikaj libroj 
* 
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Konjugacio de la angla
* Fonologio de la angla
* Ununombra they

## Eksteraj ligiloj 
* The Internet Grammar of English at the UCL
* English Grammar at the British Council
* English Grammar Guide at EF Education First
* English Grammar 101 - Online Grammar Lessons
* Modern English Grammar by Daniel Kies
* Linguapress online English grammar
* Lingolia English Grammar

## Notoj kaj referencoj