Filipiko

**Filipiko Bardano** aŭ **Φιλιππικός Βαρδάνης** estis mallonge bizanca imperiestro kaj uzurpisto ekde la 11-a de decembro 711 ĝis la 3-a de junio 713. Lia vera nomo estis Bardano aŭ Vardaniso (Βαρδάνης, armene Վարդան), kaj li devenis de altranga armena familio, kiu servis siajn antaŭulojn.

Generalo sub Justiniano la 2-a, kaj nutrante imperiajn ambiciojn, li estis ekzilita, unue sub Tiberio la 3-a kaj poste dum la dua regado de Justiniano. Estis dum ĉi tiu dua ekzilo, ke li estis metita ĉe la kapo de ribelo, kiu komenciĝis en la malproksima posedo de Ĥersoneso en bizanca Krimeo. De tie, li sukcesis konkeri Konstantinopolon kaj ekzekuti sian antaŭulon.

Lia mallonga regado de dek sep monatoj revivigis kristologiajn polemikojn meze de kreskanta ŝanceliĝado en la sinteno de la imperiestroj pri teologiaj aferoj. Krome, li plejparte ne kapablis kontraŭstari la eksterajn minacojn al sia imperio, inkluzive de intensigitaj omajadaj atakoj en Anatolio kaj premo de la bulgaroj en Trakio.

Printempe de 713, milita ribelo finigis lian delikatan regadon, sed estis civilulo, Anastazio la 2-a, kiu prenis la potencon.

## Fontoj
La regado de Filipiko okazis dum periodo de relativa malabundeco de dokumentaj fontoj. Teofano estas la ĉefa aŭtoro, kiu kovras ĉi tiun epokon, kvankam li skribis longe post la morto de Filipiko. Lia kroniko, kaj la multe pli posta de Mikaelo la Siriano, prezentas lin kiel kultan kaj elokventan viron. Teofano eĉ emfazas la kontraston inter la inteligenteco de liaj paroladoj kaj la malhonoro de lia konduto, juĝante lin kulpa pri adulto kaj herezo.

[eta|maldekstre|250px|Ikonografia bildo de Filipiko Bardano, Imperatorum Romanorum, [1559, Jacobus Strada (1507-1588)
]]

eta|dekstre|300px|La mutiligo de la bizancaj imperiestroj Justiniano la 2-a kaj Filipiko.

[eta|maldekstre|300px|Filipiko (maldekstre) arestante [:en:Tiberius (son of Justinian II)|Tiberion (filon de Justiniano la 2-a) por ekzekuto. Sceno el la 12-a-jarcenta Manasses Chronicle.]]

[eta|dekstre|300px|Mapo de la Bizanca Grekio: Justiniano la 2-a estis ekzilita al [:en:Cephallenia (theme)|Cefalonio de Tiberio la 3-a.]]

[eta|maldekstre|300px|[Tria koncilio de Konstantinopolo (680-681).]]

eta|dekstre|250px|Unua Prabulgara Imperio.

[eta|maldekstre|250px|Laŭ la frumezepoka armena historiisto [Moseo de Ĥoreno, la familio Mamikonjan venis el Ĉinio.]]

[eta|dekstre|300px|Unu el la rektaj kaŭzoj de la "Ribelo de Nika" estis publika malkontento pri la politikoj realigitaj sub [Justiniano la 1-a.]]

[eta|dekstre|250px|[Proksima Oriento.]]

[eta|maldekstre|300px|[Kaŭkaza Albanio.]]

La fontoj ĝenerale estas malamikaj al li pro lia aliĝo al Monotelitismo, doktrino konsiderata hereza de liaj samtempuloj kaj eĉ pli de pli postaj akademiuloj. Nikeforo la 1-a dediĉas plurajn pasaĵojn al li en sia [Breviarium](https://www.google.com.br/books/edition/Sancti_Nicephori_patriarchae_Constantino/FXQTAAAAQAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Saint+Nicephorus+(Patriarch+of+Constantinople.)%22&printsec=frontcover), verŝajne dividante la saman fontmaterialon kiel Teofano, nun perdita sed certe verkita de samtempulo de Filipiko. Konsiderante la fortajn opiniojn de Nikeforo kaj precipe Teofano kontraŭ Filipiko, ĉi tiu perdita fonto ŝajne estis estinta malamika al li.

Aliflanke, la brita historiistino Judith Herrin elstarigis alian fonton: la Parastaseis syntomoi chronikai, anonima teksto kiu fokusiĝas sur diversaj konstruaĵoj kaj statuoj en Konstantinopolo sed foje klarigas certajn aspektojn de la bizanca historio. Ĉi tiu kolekto da diversaj tekstoj, verŝajne verkita en la 8-a jarcento, aŭ eĉ dum la regado de Filipiko por iuj partoj, estas precipe favora al la imperiestro, kiu estas priskribita kiel afabla, preskaŭ naiva.

Eble li estis manipulita por promocii Monotelitismon, kiel maniero senkulpigi lin de lia herezo. Laŭ hipotezo prezentita de Benjamin Anderson (1936-2015), ĉi tiu grandanimeco povas esti klarigita per la sociaj originoj de la aŭtoroj de ĉi tiu teksto, kiuj devenis de la malnova aristokrataro kontraŭata de Justiniano la 2-a, kiun Filipiko renversis, tiel fariĝante aliancano de ĉi tiu socia klaso.

Kiel ofte okazas en la bizanca historio, eksteraj perspektivoj de la Imperio povas esti alvokitaj, kiel ekzemple Mikaelo la Siriano, 12-a-jarcenta siria aŭtoro kies opinio pri Filipiko estas sufiĉe ekvilibra, aŭ Movses Kaghankatvatsi, kiu skribas laŭ armena vidpunkto kaj permesas pli precizan komprenon pri la rilatoj inter la Imperio kaj la popoloj de Kaŭkazo dum ĉi tiu periodo. Koncerne okcidentajn aferojn, precipe rilatojn kun la papeco, tiujn povas klarigi la Liber Pontificalis.

## Etna origino
Filipikos ofte estas konsiderata de modernaj historiistoj kiel armeno surbaze de sia adoptita nomo, Bardano (helenigita formo de "Vardan"). Ĉi tiu nomo, fakte, kondukas la genealogon Christian Settipani ligi Bardano-on al la familio Mamikonjan per lia patro, Nikeforo, patricio en 668, la jaro de lia morto. Nikeforo estis la filo de Bardanius, konsulo, kaj lia edzino, nekonata filino de Valentinus, kaj la nepo de Artavasdo] (611-687) kaj lia edzino — filino de generalo Filipikos (floris 580-610) kaj lia edzino Gordia — kiuj devenis de armena kolonio en Pergamono. Ĉi tiu lasta figuro eble estis filo de Vardano la 3-a Mamikoniano.

Tamen, laŭ la usona historiistino Nina Garsoïan (1923-2022), verkistino pri mezepoka Armenio, la teorio, ke Bardano kaj aliaj armen-bizancaj nobeloj devenas de la familio Mamikonian, kiom ajn "alloga ĝi povas esti, ne povas esti pruvita pro manko de fontoj." Krome, Wolfram Brandes ankaŭ refutas la teorion pri pergamona origino.

Li kredas, ke tio estas misinterpreto de teksto de Agatono la Diakono, kiu anstataŭe devus legi, ke Nikeforo, la patro de Filipiko, estis el persa-armena deveno, el la armenaj provincoj tradicie sub persa regado. Ĉiukaze, Filipiko ŝajnas esti la unua ekzemplo de armena eminentulo, kiu sukcesis leviĝi al la supro de la bizanca imperia hierarkio.

## Imperiaj pretendoj kaj ribelo
Kvankam la originoj kaj fruaj jaroj de Filipiko estas plejparte nekonataj, Teofano rakontas antaŭdiron faritan al li de ermito el la monaĥejo de Kalistrato, verŝajne dum la unua regado de Justiniano la 2-a. La ermito supozeble garantiis al li imperian destinon kaj instigis lin rekonsideri la Sesan Koncilion (680-681).

Dufoje, en 695 dum la ribelo de Leoncio kaj poste en 698 dum tiu de Tiberio la 3-a Apsimaro, Filipiko esprimis surprizon, ke aliaj supreniris al la imperia trono antaŭ li, sed la ermito laŭdire kuraĝigis lin esti pacienca. Tamen, Filipiko ŝajne parolis pri ĉi tiu imperia ambicio al aliaj, tiom ke Tiberio la 3-a aŭdis pri ĝi kaj elektis ekzili lin al Kefalonio, sed ne antaŭ ol vipi kaj tonsurigi lin. Estas ankaŭ eble, ke li estis procesita ĉirkaŭ 703, menciita sen preciza dato de la Parastaseis. Li revenis el ekzilo nur post la reveno de Justiniano en 705.

Bardano aperas pli eksplicite en la fontoj en 710, dum la ribelo en Ĥersono, imperia teritorio en Krimeo. La sinsekvo de eventoj estas sufiĉe kompleksa, ĉar Justiniano unue provis forpeli la Ĥazarojn, kiuj okupis la urbon. La floto, kiu iris al la regiono, estis gvidata de Maŭro kaj Stefano Asmikto, sed inkluzivis aliajn oficirojn, inkluzive de Bardano, eble por esti ekzilita tien, kaj la spatarios Helias.

Kronikoj malamikaj al li ĝuis raporti pri furioza kampanjo de subpremo kontraŭ la urbo, kiu estis lasita sub la regado de Helias. Estas pli probable, ke la imperiestro celis puni tiujn membrojn de la loka elito, kiuj eble kunlaboris kun la Ĥazaroj.

Tamen, tuj kiam la imperia floto foriris, evidente sen Bardano, kelkaj loĝantoj, kune kun Helias, denove turnis sin al la Ĥazaroj, devigante Justinianon sendi alian floton, gvidatan de la patricio Georgo kaj la eparko (prefekto) Johano. Sed ili falis en kaptilon kaj estis ekzekutitaj. Estas probable, ke la urbo, atendante alian atakon, preferis malkaŝe ribeli.

La urbo turnis sin al Bardano kiel kandidato por la imperia trono, probable en septembro 711. Laŭ la franca historiisto Mikaël Nichanian, tia elekto povas esti klarigita per la statuso de Bardano kiel politika kontraŭulo, lia deveno proksima al aristokrataj rondoj, kaj eble lia konsiderinda milita sperto.

Dum la somero, Justiniano la 2-a sendis novan floton sub la komandon de la patricio Maŭro. Ĉe ĝia alveno, tio laŭdire igis Bardano-on fuĝi al la Ĥazaroj. Samtempe, kun la araboj atakantaj la orientan limon, Justiniano mem forlasis la ĉefurbon ĉe la kapo de armeo, kiu atingis Sinopon.

Sed ĉe Ĥersoneso, Bardano faris interkonsenton kun la Ĥazara ĥagano, kaj Maŭro trovis sin klare nekapabla preni kontrolon de la urbo. Maŭro akiris la liberigon de Bardano de la Ĥazaroj, ŝajne kontraŭ granda monsumo. Timante reveni kaj alfronti la koleron de Justiniano la 2-a, Maŭro ŝanĝis flankon, kaj li kaj liaj trupoj ankaŭ proklamis Bardano-on imperiestron sub la nomo Filipiko, greka familia nomo konsiderata pli konvena kiel pretendanto al la Imperio. Probable en oktobro, la floto ekiris al Konstantinopolo.

## Regado
### Perforta potenco-preno
Eksciinte pri la turno de la eventoj, Justiniano la 2-a rapide returnis. Kiam li alvenis sur la azian bordon de la Bosporo, Filipiko kaj Maŭro jam eniris Konstantinopolon, ŝajne sen multe da opozicio.

Ili ekzekutis la ĉefajn oficistojn de la kortego de Justiniano la 2-a. Lia sesjara filo, Tiberio la 4-a, estis trenita de la altaro el la Preĝejo de Sankta Maria en Blakerno, malgraŭ la petoj de lia avino Anastazia (650-711), edzino de Konstanteno la 4-a, kaj murdita de Maŭro kaj "spatarios" konata kiel Johano Strouthos.

Filipiko ankaŭ sendis virojn gvidatajn de Helias por surteriĝi ekster la tendaro de Justiniano la 2-a proksime de Kalcedono. Ĉi tiuj viroj sukcesis altiri parton de la trupoj de la detronigita imperiestro, kapti lin kaj senkapigi lin. La kapo de Justiniano, transdonita al Filipiko, estis sendita al Raveno kaj Romo, dum unu el liaj lojalaj sekvantoj, Barasbakourios, ankaŭ estis ekzekutita. La preciza dato de ĉi tiuj eventoj ne estas tute klaraj, sed la fakta renverso de Justiniano okazis en la 4-an aŭ la 24-an de novembro.

## Artaj kaj ikonografiaj aspektoj
Unika aspekto pri la regado de Filipiko, kiel priskribita en la Parastaseis, estas lia ŝajna ligo al antikva kaj pagana arto. Ĉi tio evidentiĝas en enketo, kiun li mendis por esplori la morton de kortega eminentulo, la kartulario Himerius, kiu mortis dum inspektado de la kolekto de statuoj konservitaj en la distrikto Kynegion, verŝajne por la celo katalogi ilin. Li laŭdire ordonis la entombigon de la statuo asociita kun ĉi tiu morto.

La Patria de Konstantinopolo (Bonno, 1843), pli posta kaj foje malpli fidinda fonto, ankaŭ atribuas al Filipikos la detruon de du statuoj en la haveno de Sofio (Konstantinopolo), pro paganaj aŭguraj surskriboj. Krome, li mem prezentis sin en la Banejoj de Zeŭksipo, famaj pro ilia riĉa ornamado, kaj lia portreto, ĉu mozaiko aŭ pentrita statuo, ŝajnas estinti alte estimata de bizancaj artistoj.

Ĉi tiu elekto je prezentiĝi tiele certe ligiĝas al formo de la imperia propagando, kiu estis sufiĉe ofta tiutempe, precipe en loko tiel simbola kaj proksima al la centro de potenco kiel la Banejoj de Zeŭksipo, longe famaj pro ĝia kolekto de imperiaj statuoj, parto de kiuj estis detruitaj dum la Nika-tumultoj en la 13-a de januaro 532.

En la ikonografio de Filipiko, tia kia ĝi aperas sur la sigeloj kaj moneroj asociitaj kun li, li distingiĝas per portado de sceptro kronita per aglo. Pli tradicie, li portas la loroson kaj la globon kun kruco, la tradicia simbolo de la imperia potenco, dum li forlasas la reprezentadon de Kristo sur moneroj, tiel rompante kun sia antaŭulo.

La greka arkeologistino Vasilika Penna (1951-2018) kaj la bizancistino Cécile Morrisson interpretis ĉi tiujn variojn kaj specifajn trajtojn kiel distingajn elementojn en periodo de intensa konkurenco pri supera potenco. Tiel, Anastazio la 2-a, kiu ekregis en 713, adoptis la klamidon anstataŭ la loroson.

## Religia politiko
Simile al aliaj armenoj servantaj la bizancanojn, Filipiko favoris Monotelitismon, doktrinon elpensitan sub Heraklio por unuigi la Grekan Ortodoksan Eklezion kun la Monofizitoj, kiuj estis la plimulto en certaj regionoj de la kristana Proksima Oriento. Tamen, ĉi tiu doktrino estis kondamnita kiel hereza de la Tria koncilio de Konstantinopolo en 680.

Du monatojn post sia eniro en Konstantinopolo, Filipiko detronigis Patriarkon Kiro de Konstantinopolo (667-712), kiu defendis la konkludojn de la koncilio, kaj anstataŭigis lin per Johano la 6-a (671-715) de Konstantinopolo, kiu konsentis kun li. Laŭ imperia edikto, Filipiko malkonfesis la decidojn de la Sesa Koncilio, ordonante ke ĝiaj aktoj, konservitaj en Konstantinopolo, estu bruligitaj, kaj dekretis Monotelitismon kiel la solan rajtigitan doktrinon.

Pure bizanca koncilio tiam estis kunvokita: la plimulto de la episkopoj subskribis la imperian edikton, inkluzive de la estonta Patriarko Germano la 1-a (634-730) de Konstantinopolo, kiu tiam estis Metropolito de Kiziko. Por certigi, ke neniu miskomprenu ĉi tiun radikalan ŝanĝon, li forigis memoran surskribon de la Sesa Koncilio el la Miliona Pordego, fronte al la imperiestra palaco, anstataŭigante ĝin per bildigo de la imperiestro kaj Patriarko Sergio (565-638), iama defendanto de la Monotelitismo.

Ĉi tiu doktrina elekto de Filipiko povas esti klarigita per deziro unuigi kristanojn kontraŭ la ĉiam pli urĝa islama minaco. Tamen, la ideo, ke lia armena deveno klarigas tian elekton, devas esti moderigita. Efektive, ĉi tiu doktrino kompreneble ne estis unuanime akceptita inter la armenoj kaj estis prefere evoluigita ene de la Bizanca Imperio kiel kompromisa formulo. Pluraj aspektoj de la ekstera politiko de Filipiko reflektas ĉi tiun zorgon kun alianco kun kristanoj.

Ekzemple, li certigis la liberigon de la filoj de la Princo de Kaŭkaza Albanio, kiuj tiam estis ostaĝaj ĉe la kortego de Konstantinopolo. Ili revenis al sia patrujo kun fragmento de la Vera Kruco kiel diplomatia donaco. Tamen, ene de la Imperio mem, li adoptis multe pli aŭtoritatisman sintenon kaj provis devigi la tie loĝantajn armenojn rekoni la aŭtoritaton de la Eklezio de Konstantinopolo, sub minaco de elpelo. La rezulto estis elmigrado de armenoj, kiuj ĉesis vidi Bizancon kiel sian protektanton, al la arabaj landoj.

Ĝenerale, historiistoj notas la aliĝon de certaj religiaj figuroj al ĉi tiu movado iniciatita de Filipiko, kiel ekzemple la subteno de Germano (634-730) aŭ Andreo de Kreto (650-712). En ĉi tiu tumulta periodo, markita per militaj danĝeroj, estas tentige vidi la malfeliĉojn de la Imperio kiel sekvon de certaj imperiaj elektoj, precipe la troa antaŭenigo de la kanonikaj doktrinoj de la Koncilio de Kalcedono kaj la totala malakcepto de Monofizitismo kaj ĝiaj branĉoj.

Pli ĝenerale, la movado de Filipiko povas esti vidata kiel parto de la pli vasta tendenco de la Imperio rekte al teologia hezito. La apero de la ikonoklasmo, ankaŭ parte pelita de la deziro regeneri la Imperion turmentitan de dubo kaj malvenko, baldaŭ provizas alian ilustraĵon de tio.

## Itala politiko
En Romo, la pozicio de la imperiestro provokis furiozan opozicion, kontraŭ kunteksto de kreskanta divido inter la du polusoj de la kristanaro. Papo Konstanteno, kiu renkontiĝis kun Justiniano la 2-a tuj antaŭ la surtronigo de Filipiko por glatigi rilatojn kun Konstantinopolo, ricevis leteron de la imperiestro.

Konsiderante ĉi tiun leteron provokema kaj enhavanta herezajn terminojn, Konstanteno reagis malpermesante la reproduktadon de la bildo de la imperiestro sur moneroj, la uzon de lia regado en datigaj dokumentoj, kaj eĉ la inkludon de lia nomo en ekleziaj preĝoj. Krome, li ordonis, ke bildoj ne nur de la Sesa Koncilio, sed ankaŭ de la kvin antaŭaj koncilioj, estu metitaj en la Bazilikon de Sankta Petro.

Teologiaj malkonsentoj pri la naturo de Kristo tiele trovis esprimon en la adopto aŭ ekskludo de certaj bildoj. Krome, parto de la romia loĝantaro kontraŭstaris la nomumon de Filipiko en 713 de nova Duko de Romo, Petro. Ili preferis la tiaman Dukon, Kristoforon, kaj urbaj tumultoj erupciis, necesigante papan intervenon por subpremi la maltrankvilon, montrante ke Konstanteno ne estis preta por kompleta rompo kun Konstantinopolo. Fine, la konflikto solviĝis nur post la detronigo de Filipiko.

Dum la rilatoj kun Romo estis teruraj, Filipiko ŝajne klopodis gajni favoron ĉe Raveno, la ĉefurbo de la bizanca Italio kaj celo de severa subpremo sub Justiniano. Tiel, lia ribelo en Ĥersoneso estis akompanata de la liberigo de Felikso, la ĉefepiskopo de la itala urbo, kiu estis blindigita kaj ekzilita al Krimeo fare de Justiniano. Felikso revenis al Raveno, kie li informis la imperiestron, ke la trezoroj de la loka preĝejo estis prirabitaj de la soldatoj de Justiniano. Laŭ Agnelo de Raveno (794-846), Filipiko aranĝis la reakiron de la ŝtelitaj havaĵoj kaj ilian redonon al Italio.

## Lukto kontraŭ la bulgaroj kaj la araboj
La mallonga regado de Filipiko vidis la eksteran situacion de la Imperio plimalboniĝi, kaj liaj militaj agoj ofte estis kritikitaj pro sia neefikeco, aŭ eĉ sia foresto.

Profitante la konfuzon kaŭzitan de la ŝanĝo de registaro en Konstantinopolo, arabaj trupoj, komandataj de Maslama ibn Abd al-Malik (685-738), penetris profunde en Malgrandan Azion en 712, prirabante la urbojn Amasio kaj Gangres en armeniaka temo, kaj Misthia en anatolika temo. Ili travintris en ĉi-lasta regiono, kaj printempe de 713 ili tute detruis la urbon Antioĥio en Pisidio, kiu neniam reakiriĝis.

Iom post iom, la araba premo sur la Imperio pliiĝis, kaj Konstantinopolo aperis pli kaj pli kiel estonta celo por islamaj atakoj. Dume, la bulgara ĥano Tervelo, serĉante venĝon pro la murdo de sia iama aliancano Justiniano, deklaris militon kontraŭ Filipiko. Laŭ la Agatono la Diakono, li ankaŭ reagis al la ĉesigo de tributpagoj fare de Filipiko.

Post senprobleme transiri Trakion, montrante la malfortecon de la bizancaj defendoj en Eŭropo, Filipiko atingis la muregojn de Konstantinopolo post prirabado de la riĉaj vilaoj de la konstantinopola elito en la tuja ĉirkaŭaĵo de la ĉefurbo, poste li retiriĝis kun granda rabaĵo.

La imperiestro ne havis alian elekton ol revoki trupojn de la Opsikiona temo en Malgranda Azio al Eŭropo, sub la komando de la "strategos" (generalo) Georgo Borafo, por defendi la montpasejojn kondukantajn al Trakio. La usona bizancisto Walter Emil Kaegi (1937-2022) elstarigis la efikon de ĉi tiu decido en tre malforta milita kaj politika kunteksto. Dum la Imperio luktis por defendi siajn limojn sur du frontoj, la translokigo de la pli grandaj kaj pli spertaj aziaj trupoj instigis ribelojn kaj alportis ilin rekte en kontakton kun Konstantinopolo, samtempe substrekante la militajn malfortojn de la tempo.

## Falo
Tiu ĉi trupmovado havis katastrofan efikon sur Filipiko. La Opsikiona kontingento, klare favorita de Justiniano la 2-a, verŝajne nutris indignon kontraŭ li. Georgo Burafo, aliancita kun patricio nomita Teodoro Miakio, decidis fini la regadon de Filipiko. Sabate, la 3-an de junio, antaŭtagmeze de Pentekosto, li sendis armeon al Konstantinopolo komandata de unu el siaj oficiroj, Rufo. La urbo tiam estis en stato de granda ekscito, festante la Ludojn okazigitajn por memorfesti la datrevenon de sia fondo.

Post la venko de la Verduloj, Filipiko kaptis la okazon publike ĝui la banejojn de Zeŭksipo antaŭ ol tagmanĝi kun kelkaj el la eminentuloj de la urbo, membroj de antikvaj devenoj. La preciza naturo de tiu ĉi socia klaso estas diskutata, sed eblas vidi ilin kiel heredantojn de malnova romia aristokrataro ekzilita al la Bizanca Imperio, aŭ eble kiel posteulojn de la unuaj grandaj familioj establitaj en la urbo. Filipiko eble provis konvinki ilin por firmigi sian delikatan legitimecon, kvankam lia antaŭulo ŝajnas esti batalinta kontraŭ tiu sama socia klaso.

Baldaŭ poste, la ribeluloj, enirante la urbon tra la Ora Pordego, surprizis Filipikon en la palaco, en la 7-a de junio 713, dum li dormetis. Ili kaptis lin, kondukis lin al la Hipodromo, kaj eltiris liajn okulojn en la ornatorio (la vestĉambro) de la Verduloj. Ĉi tiu kripligo, farita de la perfidinto Rufo, por ĉiam malhelpis lin regi.

Ĉi tio estis la unua fojo, ke blindigo estis uzata kontraŭ iama imperiestro, anstataŭigante la mutiligon de la nazo, kiu ĝis tiam estis praktikata por marki viron kun imperia malindeco. Ĉi tiu evoluo verŝajne klariĝas per la fakto, ke Justiniano sukcesis reakiri la potencon malgraŭ la perdo de sia nazo.

En dediĉita artikolo al la temo, la brita historiistino Judith Herrin ekzamenis la cirkonstancojn de ĉi tiu puĉo, gvidata de relative malgranda sed aparte influa branĉo de la armeo, el la prestiĝa Opsikion-korpuso, kies translokigo al Eŭropo eble kaŭzis la ribelon.

Krome, la fakto, ke la kripligo de Filipiko okazis en loko asociita kun la Verduloj, aŭ ligita al ili, implicas la implikiĝon de ĉi tiu grupo en la komploto. Dum Alan Cameron (1938-2017) asertas, ke la rolo de ĉi tiuj grupoj fariĝis ĉefe simbola tiutempe, Judith Herrin preferas vidi ĝin kiel pruvon de ilia kunkulpeco.

Ŝi ankaŭ elstarigas la rapidan konsekron de Artemio kiel imperiestro, subtenata de pluraj influaj rondoj en la ĉefurbo, kiuj eble sciis pri la evento.

Simile, la kronologio de la eventoj restas parte mistera, ĉar la ludoj memorfestantaj la fondon de la urbo kutime okazas la 11-an de majo, kaj la puĉo okazis la 3-an de junio. Eblas, ke la du eventoj estis apartaj aŭ ke la ludoj estis prokrastitaj je kelkaj semajnoj.

Ĉiukaze, estas probable, ke la celo de la komploto estis proklami Georgon Burafon kiel imperiestro, sed la konspirantoj perdis kontrolon de la eventoj. Ĉi tiu turnopunkto sugestas la aktivan partoprenon de konstantinopolaj elementoj en la komploto kontraŭ Filipiko, kies renverso ne ŝuldiĝis nur al la iniciato de la Opsikionaj trupoj.

La sekvan tagon, la "protasekretis" ("Unua Sekretario") de Filipiko, Artemio, estis proklamita imperiestro de homamaso kolektita en Hagia Sofia, prenante la nomon Anastazio la 2-a. Ĉi-lasta punis la konspirantojn laŭ la leĝo de reprezalio: la 10-an de junio, Teodoro Miakio estis blindigita kaj ekzilita. Georgo Borafo suferis la saman sorton la 17-an, sed Rufo ŝajne estis savita. Koncerne Filipikon, li estis ekzilita al la urba monaĥejo de la Dalmatoj, kie li laŭdire mortis la 20-an de januaro 714 laŭ la Chronicon Altinate, aŭ 715 (laŭ Grierson).

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 20-an de januaro
Kategorio:Naskiĝintoj en 659
Kategorio:Mortintoj en 714
Kategorio:Naskiĝintoj en la 7-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 8-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Pergamo
Kategorio:Mortintoj en Kroatio
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo