open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Belvedero Diana

eta|300px|dekstra|Vidturo Diana kaj stacio de kablotramo
**Belvedero Diana** estas 35 metrojn alta kaj estis konstruita antaŭ la unua mondmilito en la jaroj 1913-14 kaj apartenas al la plej ŝatataj celoj de promenadoj. La belvedero staras sur "Altaĵo de amikeco", kiu atingas 556 metrojn super marnivelo. Proksime estas la Rokaro de Cerva Salto kaj la Belvidejo de Petro la granda. La vidturo estis malfermita solene kune kun la apuda restoracio la 27-an de majo 1914. En la turo estas 150 ŝtupoj supren al la teraso, oni povas uzi ankaŭ lifton. En la jaroj 1997-8 estis la vid-turo ankaŭ rekonstruata kaj la 30-an de januaro 1998 ĝi fariĝis denove celo de turismaj promenoj. Apud la turo estas restoracio - same nomata Diana, kie oni povas agrable restadi - ripozi kaj refreŝiĝi. Ĝi estis konstruita dum la jaroj 1912-14 laŭ projekto de karlovara inĝeniero Breinl. Al la vidturo kaj restoracio Diana, kiuj troviĝas sur la altaĵo de amikeco oni konstruis ankaŭ en la jaroj 1911-12 la kablotramon por pli facila vizito. Projektis ĝin svisa inĝeniero H. H. Peter el Zürich. Komenca stacio estas malantaŭ la Grand-hotelo Pupp en Mariánská-strateto, kiu troviĝas 389 m super marnivelo. La trako estas longa 452 metrojn kaj alteca diferenco de la trako estas 167 m. La supera stacio sur la Altaĵo de Amikeco estas 555 metrojn super marnivelo. La meza stacio ĉe Cerva Salto estas 473 m super marnivelo. En la jaroj 1963-65 oni rekonstruis la trakon. Malgraŭ kelkaj riparoj la kablotramo ĉesis funkcii en la jaro 1980 kaj post longa ĝenerala rekonstruo denove ekfunkciis la 20-an de decembro 1988. Ankaŭ la vidturo Diana estis en la jaroj 1997-8 rekonstruata kaj ĝi estas vera dominanto de la urbo.

Kategorio:Belvederoj en Karlovy Vary
Kategorio:Belvederoj en Slavkova arbaro
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Regiono Karlovy Vary
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1914
Virginio (apartigilo)

* **Virginio** estas virina nomo, prefere dirata **Virginia**.
* **Virginio** estis brita kolonio en Nordameriko. Post la sendependiĝo, ĝi dividiĝis inter:
** **Virginio**, la  10-a ŝtato de Usono.
** **Okcidenta Virginio**, la  35-a ŝtato de Usono.
* **50 Virginio** estas asteroido.
Vajomingo

**Vajomingo** ( [ŭaj-O-ming]) estas usona subŝtato. Ĝi fariĝis la 44-a subŝtato de Usono je la 10-a de julio 1890. La ĉefurbo estas Cheyenne, eventuale (pruvinde) esperantigebla kiel Ŝajeno. Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .  ekde la  estas la guberniestro de Vajomingo.

Vajomingo estis la unua usona ŝtato, kiu donis voĉdon-rajtojn al virinoj, la 10-an de decembro 1869. En 1925, Nellie Tayloe Ross fariĝis la unua virina ŝtatestro en Usono, post la morto de sia edzo.

La ŝtato estas plej konata pro siaj naturaj elstaraĵoj, inter kiuj estas Nacia Parko Yellowstone, la plej aĝa kaj granda usona nacia parko kaj loko de la gejsero *Maljuna Fidelulo*. Alia natura vizitindaĵo estas la Turo de Diablo aŭ Devils Tower, nome monolito en nordorienta Vajomingo, kiu altas 386 metrojn super la ĉirkaŭanta plataĵo en la valo de la rivero Belle Fourche.

## Urboj 
* Ŝajeno (ĉefurbo)
* Kaspero
* Verda Rivero
* Rokaj Fontoj
* Ĝileto
* Evanstano
* Laramio
* Kodio
* Landero
* Ŝeridano
* Ĝaksono
* Ralinzo
* Vamsutero
* Glenŝtonego
* Doglaso
* Pindalo
* Rivertono
*Farsono
*Edeno

## Naturo 
* Nacia parko Yellowstone
* Vajominga bufo

## Servoj 
* Universitato de Vajomingo

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Vajomingo en la angla

Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Viskonsino

**Viskonsino** ( [ŭis-KAN-sn]) estas usona subŝtato. Ĝi fariĝis la 30-a subŝtato de Usono la 29-an de majo 1848.

En la fruaj jaroj de la 19-a jarcento, la ŝtaton setligis kultivistojn el Usona Nov-Anglio, kaj malfrue germanaj, skandinaviaj, polaj kaj nederlandaj.

La loĝantaro estis de 5 771 337 (en 2015). La ĉefurbo estas Madisono.  ekde la  estas la guberniestro de Viskonsino.

La rivero Viskonsino estas alfluanto de la rivero Misisipo en Viskonsino. Proksimume 692 km longa, ĝi estas la plej longa rivero de la ŝtato. 

## Grandaj urboj 
* Blankakvo (*Whitewater*)
* Kenoŝo (*Kenosha*)
* Madisono (*Madison*)
* Milvokio (*Milwaukee*), hejmo de bierfarejoj (Miller kaj kelkaj aliaj).
* Racino (*Racine*)
* Verda Golfeto (*Green Bay*), hejmo de la Usona piedpilko teamo "Green Bay Packers".
* Eau Claire
*Ninao (*Neenah)*

## Pli malgrandaj urboj 
* Green Lake
* Muskego
* Sheboygan
* Two Rivers
* Waukesha

## Kantonoj 
Entute ekzistas 72 kantonoj (aŭ distriktoj) en Viskonsino. Pri la jenaj jam ekzistas apartaj e-lingvaj artikoloj:

* kantono Adams
* kantono Ashland
* kantono Barron
* kantono Bayfield
* kantono Brown
* kantono Buffalo
* kantono Burnett
* kantono Calumet
* kantono Chippewa
* kantono Clark
* kantono Columbia
* kantono Crawford
* kantono Dane
* kantono Dodge
* kantono Door
* kantono Douglas
* kantono Dunn
* kantono Eau Claire
* kantono Florence
* kantono Fond du Lac
* kantono Forest
* kantono Grant
* kantono Green
* kantono Green Lake
* kantono Iovao
* kantono Iron
* kantono Jackson
* kantono Jefferson
* kantono Juneau
* kantono Kenosha
* kantono Kewaunee
* kantono La Crosse
* kantono Lafayette
* kantono Lincoln
* kantono Marquette
* kantono Milwaukee
* kantono Monroe
* kantono Oneida
* kantono Polk
* kantono Portage
* kantono Price
* kantono St. Croix
* kantono Taylor
* kantono Trempealeau
* kantono Vernon
* kantono Vilas
* kantono Walworth
* kantono Washburn
* kantono Washington
* kantono Waukesha
* kantono Waupaca
* kantono Waushara
* kantono Winnebago
* kantono Wood

## Famaj viskonsinanoj 
* Orson Welles, filmisto el Kenosha.
* Frank Lloyd Wright, arkitekto el Richland Center.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Virgulininsuloj

La **Virgulininsuloj** aŭ lastatempe ankaŭ **Virgulinsuloj** estas insularo en la Kariba Maro. Ili havas areon de 505 kvadrataj kilometroj. Ili estas dividitaj inter Portoriko, Usono kaj Britio.

La insuloj estis trovitaj de Kristoforo Kolumbo kaj nomitaj de li kiel *Santa Ursula y las Once Mil Vírgenes* (mallongigite *Las Vírgenes*), memorigante pri mezepoka legendo pri Sankta Ursulo de Kolonjo.

La indiĝena loĝantaro kiu vivis en la insuloj je la malkovro fare de la hispanoj estis tute formortinta kiel rezulto de malsanoj, sklaveco kaj masakroj. La nunaj loĝantoj estas plejparte posteuloj de afrikdevenaj sklavoj, kiuj estis alportitaj por labori en la sukerplantejoj.

La usona dolaro estas la leĝa valuto en ambaŭ partoj de la Virgulininsuloj (kaj la usona kaj la brita).

La insuloj najbaraj al la centra insulo Porto-Riko, kiuj apartenas al la teritorio de Porto-Riko, estas nomitaj de la lokanoj la "Hispanaj Virgulininsuloj", sed ili ne estas inkluditaj en la mapoj de la insularo.

## Vidu ankaŭ 
* Britaj Virgulininsuloj 
* Usonaj Virgulininsuloj
* Hispanaj Virgulininsuloj

## Referencoj 

Kategorio:Dividitaj regionoj
Valda Vinař

**Valda VINAŘ**, ankaŭ nomata "Valdemar Vinar" (naskiĝis la  en Kaposvár, Hungario, mortis la  en Prago, Ĉeĥoslovakio) estis ĉeĥa reĝisoro, poeto kaj Esperanto-verkisto, aŭtoro de multaj originalaj poemoj kaj rakontoj, premiita en Belartaj Konkursoj. Liaj gepatroj estis ĉeĥoj kaj nur dumvojaĝa hazardo kaŭzis, ke Valdemar surmondiĝis en la hungara lando.

Jam dum siaj studentaj jaroj li surprizadis per sia neordinara poeta kaj verkista talentoj. Fininte siajn studojn li fariĝis redaktoro, pli poste li dediĉis sin plene al teatra laboro. Li estis aktoro, poste reĝisoro en Liberec, Plzeň kaj fine en Cheb, kie li vivis eĉ pensiumiĝinte.

Vinař fariĝis esperantisto en 1949. Li laboris kiel perfekta tradukanto kaj kiel same perfekta aŭtoro de originalaĵoj. Ĉefe dum la lastaj jaroj de sia vivo Vinař pliriĉigis la esperantan literaturon per signifoplenaj verkoj, por kiuj li gajnis premiojn en la internaciaj konkursoj: en Stokholmo 1980 la duan premion por literaturo pro sia monologa rakonto „La insulo de neresanigeblaj“, duan premion en la Literatura Konkurso en Zaragosa (Hispanio) por la historia rakonto „La astronomia horloĝo en Prago“, en pola Bydgoszcz dum la literatura konkurso je temo „La paco“ estis premiita lia felietono „Nefinpentrita kato“, kaj la lasta premio, pri kiu li nur eksciis, sed kies frukton li ne plu povis ĝui, estis la „Natura floro“ en la 21-aj Internaciaj Floraj Ludoj en Barcelona pro lia originala poemo „Edeno retrovota“.

Libroforme aperis "Ĉeĥaj Fabeloj", fabeloj de Božena Němcová kaj Karel Jaromír Erben. Originala satiro apokrifforma "La Skandalo pro Jozefo". Plua originala teatraĵo-monologo "Ĉerande de l' Abismo". Eminenta poemtradukanto.

## Verkoj 
* **Voĉoj de malproksime. Parafrazoj laŭ motlvoj el la poezio de primitivaj popoloj.** (La unua prezentado okazis 28. 6. 1950 en Hradec Králové. Hradec Králové, [Esp. klubo] 1950. 9 fol. 28,5 x 20,7. Stencilita.)
* **Ĉeĥaj fabeloj** (kun bildoj de Josef Lada. Laŭ popolaj temoj en Esperanto libere rakontas... Tenmori, Kôzôji, Aiĉiken, Amo-Akademio 1962. 74 p., 5 kol. il. 18,5 x 13.
* **La skandalo pro Jozefo** (ĈEA, Panoramo, 70 p.)
** **La skandalo pro Jozefo** (KAVA-PECH, 2001)
* **Skandál kolem Jozefa** (enĉeĥigis Renata Mauserová, KAVA-PECH 2001)
### Recenzoj
Pri *La skandalo pro Jozefo*

## Manuskriptoj 
* **La insulo de neresanigeblaj**
* **Ĉu instrui - ĉu lernigi?**
* **Edeno retrovota**
* **Interkompreniga hororo**
* **Nefinpentrita kato**
* **La astronomia horloĝo en Prago**
* **Ĉerande de l‘ abismo**
* **Nad propastí** (en la ĉeĥan tradukis Jiří Mašek)
* **Inkubo**
* **La distra edzo**
* **Edeno retrovota**

* František Lázecký: **Pri kaleŝo, kiu veturas sen ĉevaloj**
* Jiří Karen: **Tiam venu**
* Bohumil Hrabal: **Kunikloj en fortepiano**
* Bohumil Hrabal:**La anĝelecaj okuloj**
* A. Gladilin: **Střelec gólu** (el Esperanto ĉeĥigis V. Vinař)

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj de kaj pri Valda Vinař en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
## Referencoj 
Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Stokholmanoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
Vaŝingtonio

**Vaŝingtonio** (angle *Washington* [ŬOŜ-i*ng*-tn], laŭ George Washington. Foje nomata **Vaŝintonio**) estas usona subŝtato. Ĝi estas en la nordo de la pacifika marbordo apud la kanada landlimo, kaj fariĝis la 42-a ŝtato de Usono je la 11-a de novembro 1889. La loĝantaro estis de 6,724,540 en 2010.

Antaŭ ŝtatiĝo, la registaro de la kolonio donis voĉdon-rajton al virinoj, sed ĉe ŝtatiĝo la usona parlamento deklaris ke virina voĉdon-rajto estas kontraŭ la konstitucio.

La vulkano Monto Saint Helens erupciis en 1980 mortigante 61 homojn.

En la balotado de la 2-a de novembro 2004, malpli ol 0,1% da voĉoj disigis la du ĉefkandidatojn, la Demokrato Christine Gregoire kaj la Respublikano Dino Rossi. Gregoire inaŭguriĝis je la 12-a de januaro, 2005. (La Demokrato John Kerry venkis en la ŝtato rilate al la usona prezidenteco.)

## Geografio 
La ŝtato Vaŝingtonio estas la plej nordokcidenta de la kunapudaj ŝtatoj de Usono, nome okupante ties angulon, kun la plej sudokcidenta parto de Kanado kaj la Pacifika Oceano oriente. Sude estas la ŝtato Oregono kaj oriente Idaho.

Lago Roosevelt (angle *Lake Roosevelt* aŭ, pli formale, *Franklin Delano Roosevelt Lake*) estas baraĵlagego en Vaŝingtonio. Ĝi kovras surfacon de 320 km², inkluzive de partoj de kvin kantonoj (Ferry, Stevens, Lincoln, Okanogan, kaj Grant) kaj etendiĝas 270 km de la landlimo inter Usono kaj Kanado ĝis Baraĵo de Grand Coulee. Ĝia bordo longas pli ol 970 km.

*Whidbey Island* (kutime Vidbejo en Esperanto) estas insulo en Vaŝingtonio, ĉe la norda ekstremaĵo de Puĝeta Fjordo. Ĝi estas la plej granda insulo en Vaŝingtonio, kaj formas la plej grandan parton de sia kantono, Island County.

Montpasejo Snoqualmie (angle *Snoqualmie Pass*) estas montpasejo tra kiu pasas la ŝoseo I-90 trans la Kaskadan Montaron inter la okcidenta kaj orienta partoj de la ŝtato Vaŝingtonio. La plej alta punkto en la montpasejo situas 919 metrojn super la marnivelo.

## Urboj 
**Ĉefurbo:** Olympia 
**Plej granda urbo:** Seattle
**Aliaj urboj:** Colfax, Spokeno (Spokane), Takomo (Tacoma), Belvjuo (Bellevue), Kirklando (Kirkland), Jakimao (Yakima), Belingamo (Bellingham), Sedro-Vulio (Sedro-Woolley), Valavalo (Walla Walla), Pullman, Vankuvero (Vancouver), Evereto (Everett), Bremertono (Bremerton), Redmondo (Redmond), Venaĉio (Wenatchee), Elenzburgo (Ellensburg), Portaŭnsendo (Port Townsend), Portanĝeleso (Port Angeles), Mosealagurbo (Moses Lake), Kenmoro (Kenmore), Bothelo (Bothell), Lago-Arbaro-Parko (Lake Forest Park)

## Kantonoj 
* Okanogan
* Stevens

## Ekonomio 
En agrikulturo elstaras la vinproduktantaj areoj de Naches Heights.

## Vidu ankaŭ 
* Vaŝingtona Ŝtata Universitato

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de Vaŝingtonio en la angla 

## Referencoj 
Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Vilhelmo

**Vilhelmo** estas vira persona nomo, kiu konsistas el la ĝermanaj partoj *will-* (protekti) kaj *-helm* (kasko). Nomo de franka tradicio, bone dokumentata en Francio ekde la 8-a jarcento, ĝi difuziĝis tra Eŭropo ekde la Mezepoko pro la kulto al la multnombraj sanktuloj, kiuj havas tiun ĉi nomon, kaj ankaŭ pro la prestiĝo de kelkaj historiaj personegoj tiel nomitaj.

Esperanta karesformo: ***Vilĉjo***.

## Nacilingvaj formoj 
* Guglielmo (itale)
* Guillaume (france)
* Guillermo (hispane)
* Guillem (katalune)
* Wilhelm (germane, svede, pole)
* William 
* Vilhelm (norvege, finne)
* Viljalm (dane)
* Vilém (ĉeĥe)
* Willem (nederlande)
* Guilherme (portugale)
* Вильям (ruse)
* Guilielmus (latine)
* Vilmos (hungare)
* Vilhjálmur (islande)

## La plej famaj Vilhelmoj 
* Vilhelmo la Konkerinto
* Wilhelm Tell
* Vilhelmo Ŝekspiro
* Princo Vilhelmo
* ... kaj multe da reĝoj.

## Vilhelmoj (esperantistoj) 
* Vilmos Austerlitz
* Vilmos Bleier
* Vilmos Benczik

## Vilhelmoj (elekto) 
* Vilmos Aba-Novák, pentristo
* Vilmos Apor, episkopo
* Vilmos Batthyány, episkopo
* Vilmos Böhm, ministro
* Vilmos Komor, dirigento
* Vilmos Nagy, nagybaczoni, kolonelo
* Vilmos Rubányi, dirigento
* Vilmos Schulek, kuracisto
* Vilmos Tátrai, violonisto
* Vilmos Zsigmond, kameraisto
* Vilmos Zsigmondy, inĝeniero
* Vilmos Zsolnay, ceramikisto

## Regantoj 
:*Vidu: Listo de regantoj nomataj Vilhelmo*

## Fontoj 
* *Diccionario de nombres propios* de Roberto Faure Sabater, Madrido : Espasa, 2002.
* *Словарь русских личных имен* de N.A. Petrovskij, Moskvo : Sovjetskaja Enciklopedija, 1966.
* *Nasze Imiona* de Bogdan Kupis, Varsovio : Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1991.
* *Mil e tal nomes próprios* de Ana Belo, Cascais (Portugalio) : Pergaminho, 1997.
* *Словарь английских личных имен* de A.I. Ribakin, Moskvo : Russkij Jazik, 1989.

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Mihály Vörösmarty

eta|dekstra|200px
**VÖRÖSMARTY Mihály** (naskiĝis la 1-an de decembro, 1800 Kápolnásnyék, mortis la 19-an de novembro, 1855 Pest (urbo)) estis hungara poeto, redaktoro kaj tradukisto. Lia filo estis Béla Vörösmarty.

## Biografio 
Li naskiĝis en malriĉiginta nobela familio, li havis ok gefratojn. Li lernis ekde 1811 Székesfehérvár, ekde 1816 Pest, kie li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1820, advokatan diplomon post 4 jaroj. Intertempe li estis ĉefamilia edukisto. Li neniam iĝis juristo. Li edziĝis en 1843, poste 3 gefiloj naskiĝis. Dum la hungara revolucio de 1848 li estis parlamenta deputito, sed li rifuzis esti instruisto en la universitato.

Li estis unu el la fondintoj de Societo Kisfaludy, same Athenaeum (revuo), kie liaj poemoj ofte aperis. Li estis ankaŭ membro de la parlamento kaj de Hungara Scienca Akademio.

## Listo de verkoj 
* *Csongor és Tünde* (teatra ludo) / 1831
* *Szózat* ("Proklamo", poemo) / 1836

## En Esperanto aperis 
Al la espero (kanto)

Pensoj en biblioteko ; La maljuna cigano. En: Tutmonda sonoro / Eldonita de Kálmán Kalocsay ; p.428 - 432, vol. 2

Proklamo ; En la Gutenberg-albumon ; Pensoj en biblioteko ; Antaŭparolo ; La maljuna cigano / Trad.: Kálmán Kalocsay, Ferenc Szilágyi
En: Hungara antologio. 1983 ; p.64 - 71

Ilonjo bela / Trad.: Eŭgeno FUCHS. -
Szeged: La Hungara Esperantisto, 1919. - 7
p. - (Biblioteko de la "Hungara Esperantisto" ; 1)

## Vidu ankaŭ 
* Placo Vörösmarty
* Vörösmarty tér (metrostacio)

Vorosmarty, Mihály
Vorosmarty
Vika Sentenco

**La Vika Sentenco** (angle, *Wiccan Rede*), estas multversia proverbo de la novpaganisma religio Viko. 

Estas multaj manieroj traduki ĉi tiun tekston, eble pro tio ke eĉ en ties originala lingvo, ekzistas multaj versioj iometete nesamaj. 

## Esperantaj versioj de la Vika Sentenco 
Jen la du plej oftaj tradukitaj formoj de la Vika Sentenco :

* "*Se vi damaĝas neniun, faru kion vi volas.*"
* "*Se ne malutilas al iu ajn, faru kion vi volas.*" 

## Pri la Sentenco kiel ĝi estas uzata inter Vikanoj 
Gravas rimarki ke la Vika Sentenco ne estas leĝo laŭ la kutima senco, ĉar Viko estas religio sendogma. La Sentenco plejparte estas gvidilo. 

Estu bone notita ke la 'Sentenco' mem povas diferenci de la Libro de Ombroj de unu viĉo al la Libro de Ombroj de alia. Ankaŭ aliaj pli longaj formoj kaj malplilongaj formoj de la Vika Sentenco ekzistas. Populara mallonga formo estas 'Malutilu neniun', aŭ 'Damaĝu neniun', (Angle *Harm none*).

### Interpretoj de la Sentenco 
La Sentenco similas al la Ora Regulo, kredo kiu troviĝas je preskaŭ ĉiu religio. Ne ĉiuj Vikanoj honoras al la Sentenco: Gardnerismanaj Vikanoj plej preferas la Ordonon de la Diino. Ties enhavaĵo "Konservu puran vian plej altan idealon; Permesu ke nenio haltigu vin aŭ alidirektigu vin, ĉar Mia estas la sekreta pordo kiu malfermiĝas al la pordo de juneco." estas tiel uzata.

Ekzistas iom da debato en novpaganismaj kaj vikanaj komunumoj pri la signifo de la Sentenco. La debato plej temas pri ĉu fakte estas la Sentenco nur konsilaĵo- sugestaĵo- aŭ ĉu estu interpretita kiel ordono.
  
La malakcepto de specifaj admonoj kaj malpermesoj pri sinkonduto, ekzemple tiuj kiuj ekzistas en la Judeo-Kristanaj dek ordonoj igas la karakteron de la Vika Sentenco esti iomete malsama al aliaj religiaj tekstoj kiel, ekzemple, la Sankta Biblio aŭ la Korano. 

La Sentenco estas nur gvidilo kiun ĉiu homo devas por si mem interpreti por ĉiu situacio, kaj, nekiel la Abrahamaj religioj, kiuj agoj fakte 'malutilas', (kaj tiuj kiuj ne) ne estas specife listigitaj en la Sentenco. Kio malutilas do dependas de individua interpreto. 

Esence, la Sentenco povas interpretiĝi kiel signifanta ke ĉiu sekvu sian veran volon, anstataŭ provi ekhavi ĉiujn etajn volataĵojn- kaj ke, dum farante tion, oni estu sekura ke siaj agoj ne malutilas al iu ajn. Tiel, la Sentenco povas esti teksto kiu kuraĝigas Vikanojn, zorgi mem pri siaj agoj, kaj agnoski la prikulpecon de siaj agoj.

### Interpretoj de "Malutilu al Neniu" 
Ekzistas multaj eldonitaj opinioj pri kiel oni decidu kio apartenas al 'malutili neniun'. Silver Ravenwolf, ekzemple, kredas ke malgraŭ tio ke bridi malbonfarantulon estas, kelkmaniere, 'malutili' al ili, ne tion fari povas okazigi eĉ pli da malbonaĵoj; Oni devas zorgante pri pensi, kaj prefere agplano troviĝos kiu malplej domaĝos al ĉiuj.

Kelkaj homoj uzas reviziitan version de la Vika Sentenco kiu inkluzivas la vortojn "Se ja malutilas, faru kion vi devas."

## Vidu ankaŭ 
* Novpaganismo
* Viko
* Ordono de la Diino

Sentenco
Venceslaa Placo

300ra|eta|Venceslaa Placo
**Venceslaa Placo** (ĉeĥe: ), kies amplekson difinis Karolo la 4-a mem, estas la plej granda placo de Prago kaj ekde sia fondiĝo ĝi estas centro de la komerca vivo.

Ĝi ludis gravan rolon en la historio de Prago; ekz. en 1848 oni celebris tie tri naciajn Pentekostajn mesojn, kiuj iniciatis la ekflagron de revolucio. Ankaŭ en la 20-a jarcento la placo estis scenejo de gravaj politikaj manifestaĵoj. La domoj de la placo devenas el la lasta kvarono de la 19-a kaj el la 20-a jarcentoj. Supre fermas la placon monumenta novrenesanca konstruaĵo, la Nacia muzeo, kiun oni konstruis laŭ la planoj de arkitekto *Josef Schulz* en la jaroj 1885-1890.

[eta|250ra|Monumento de [Sankta Venceslao, malantaŭ ĝi Nacia muzeo]]
Sub la Muzeo, iomete pli proksime al centro de la placo, staras Monumento de Sankta Venceslao, eminenta verko de la skulptisto Josef Václav Myslbek el la jaroj 1912-1913, formanta optikan kulminon de la tuta placo.

La supera duono de la Venceslaa placo havas ankaŭ tri novajn konstruaĵojn, kiuj reprezentas la nuntempan ĉeĥan arkitekturon, ili estas nome: la *"Domo de nutraĵoj"* (Dům potravin), la moderna *hotelo "Jalta"*, kaj la *"Domo de la modo"* (Dům módy). Menciinda estas plue *la novrenesanca domo* de arkitekto A. Wiehl sur angulo de strato Vodičkova, kun fasado ornamita per pentraĵoj de L. Novák laŭ proponoj de Mikoláš Aleš kaj de arkitekto J. Fanta.
[maldekstre|eta|300ra|Venceslaa Placo dum vespero - supre kun [Nacia muzeo (Prago)|Nacia muzeo]]

## Vidu ankaŭ
*Jan Palach

Kategorio:Placoj en Prago
Kategorio:Sankta Venceslao
Kategorio:Nova Urbo (Prago)
Vilao Ameriko

eta|Vilao Ameriko
**Vilao Ameriko** (, strato *"Ke Karlovu"*) estas ĉarma barokstila somera restadejo de Kilian Ignaz Dientzenhofer. La origine barokstila ĉirkaŭa parko en 1793 trakonstruiĝis al angleca pejzaĝa parko. En ĝi staras statuoj el la verkejo de Matthias Bernhard Braun (Matyáš Bernard Braun). Nuntempe la vilao entenas muzeon pri Antonín Dvořák.

Kategorio:Konstruaĵoj en Nova Urbo (Prago)
Kategorio:Barokaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Vilaoj en Ĉeĥio
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Prago
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1720-1729
Kategorio:Aperis en 1720
Vendredo

[eta|*Venuso en banejo*, oleopentraĵo de [John William Godward]]
**Vendredo** estas la sesa tago de la semajno (la kvina laŭ internacia normo ISO 8601), kiu sekvas ĵaŭdon kaj antaŭvenas sabaton. En multaj mondopartoj ĝi estas la kvina kaj lasta tago de la laborsemajno. Vendredo estas la ŝabato de la islamanoj.

## Etimologio 
Tiu nomo venas el la franca *vendredi*, kiu siavice venas de la latina *Veneris dies*, tago de la diino Venuso. El tiu venas ankaŭ la vortoj hispana *viernes* kaj itala *venerdì*.

En la ĝermanaj lingvoj ĝi havas komunan radikon, kiu videblas ekzemple en la angla nomo *Friday*, germana nomo *Freitag* aŭ sveda nomo *fredag*. Laŭ unu teorio, oni tie kopiis la ideon, uzante la nomon de la nordĝermana diino Frigg anstataŭ Venuso. Laŭ alia teorio, la ĝermanaj nomoj por vendredo estas nomitaj ne laŭ Frigg, sed laŭ Freja, diino de amo kaj amoro, kaj tiel paralela al la greka diino Afrodito kaj la romia diino Venuso.

Pro la ligo de la tago al diino de amo kaj amoro, vendredo estis feliĉa tago en la greka, romia kaj ĝermana kulturoj antaŭkristanaj. Sed ekde la morto de Jesuo Kristo en vendredo, tiu tago pro la disvastiĝo de kristanismo fariĝis tago malbonaŭgura.

## Titoloj, esprimoj, eventoj kun vendredo 
* **Sankta Vendredo** estas la vendredo antaŭ Pasko

## Vidu ankaŭ 
* Gregoria kalendaro

Kategorio:Tagoj de la semajno
Vicente Fox Quesada

**Vicente FOX QUESADA** [biSENte FOKS keSAda] (naskiĝinta ) estis prezidento de Meksiko inter la jaroj 2000 kaj 2006.

Li naskiĝis en Meksikurbo kiel eta infano lia familio translokiĝis al ranĉo San Cristóbal (Sankta Kristoforo), en la ŝtato Guanajuato. Li studis administradon ĉe la Iberamerikana Universitato, en Meksikurbo, kaj poste diplomiĝis en la Lernejo pri Negocado de Universitato Harvard.

En 1964 dungiĝis ĉe Coca-Cola de Meksiko, kie post kelkaj jaroj li fariĝis prezidanto por Meksiko kaj Latinameriko.

Li poste translokiĝis denove al Guanajuato, kie li ekaktivis en politiko, entreprenoj kaj socia agado.

[200ra|maldekstre|eta|[Cuauhtémoc Cárdenas kun Vicente Fox.]]
Li membriĝis al Partio de Nacia Agado (PAN) en la jardeko de 1980 kaj, en 1988, estis elektita deputito por la tria Distrikto de la urbo León, ŝtato Guanajuato.
En 1991 Fox prezentis sin kiel kandidaton por guberniestro de la ŝtato, sed li malvenkis. En 1995, li denove partoprenis eksterordinaran balotadon, kaj estis elektita guberniestro per granda plimulto.

En 2000, li estis elektita prezidento kaj tiel fariĝis la unua, de la nuntempa Meksiko, kiu ne apartenas al Revolucia Institucia Partio.

Dum sia oficado, li regis kun malplimulto en la Parlamento. Malgraŭ siaj promesoj kreskigi la ekonomion, reformi la ŝtaton, atingi pacon kun la revoluciaj zapatistoj kaj forigi la korupton, la ĝenerala opinio estas ke liaj veraj atingoj estis relative magraj.

Eĉ la renovigo de la demokratio parte fiaskis, kiel pruvas la forta kontestado okaze de la novaj prezidentaj balotoj en 2006, kie okazis diversaj malregulaĵoj, kaj sekve la malvenkinta kandidato Andrés Manuel López Obrador ne akceptis la rezulton.

La ofico de Fox finis en novembro 2006.

Kategorio:Prezidantoj de Meksiko
Valiso kaj Futuno

**Valiso kaj Futuno** () estas transmara kolektivo de Francio en Oceanio. La teritorio konsistas el la insuloj Valiso, kaj 230 km foraj Futuno kaj Alofi.
Tiu teritorio havas apartan statuson, kiu agnoskas la regpovon de ĝiaj tri reĝlandoj (unu en Valiso, kaj du en Futuno), kaj oficialan katolikan religion.

* **Landkodo:** WF.
* **Nacia nomo:** Collectivité d'outre-mer de Wallis et Futuna.
* **Areo:** 142 km².
* **Loĝantaro:** 
* **Administra centro:** Matauto.
* **Lingvoj:** franca , valisa, futuna.
* **Valuto:** pacifika franko aŭ *CFP-franko* (valuta kodo XPF).

centra|eta|Valiso kaj Futuno en la mapo

## Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Polinezianoj
Vieques

**Vieques** ([BJEkes]) estas insulo-municipo de Puerto-Riko kaj geografie parto de la Hispanaj Virgulininsuloj.

Malgraŭ ke la insulo estas enloĝata, dum pluraj jaroj usona mararmeo uzas ĝin por provoj, dum kiuj uziĝas bomboj kaj napalmo sur la plaĝo. Kiam estas disputoj pri la provoj, la usona registaro donas pli da mono al Vieques por ke oni ne plendu. La protestado kontraŭ la provoj kreskas, kaj nun eĉ kelkaj usonaj registaranoj ankaŭ protestas.

Kategorio:Insuloj en Porto-Riko
Val-d'Oise

**Val-d’Oise** [] estas franca departemento en la regiono Francilio. Ĝi troviĝas norde de Parizo kaj ĝia numero estas 95. Ĝi etendiĝas sur  kaj havas  loĝantojn.

La departemento tute enhavas 185 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Argenteuil
* arondismento Sarcelles
* arondismento Pontoise

## Geografio 
Ĝi enhavas multe da novaj urboj kiel Cergy kiu estis konstruita inter la jaroj 1960 kaj 1980. Tiuj urboj plenigis antaŭan agrikulturan regionon kies ĉefurbo estis Pontoise. Kvankam granda parto de tiu malgranda departemento estas okupata de urboj, oni ankoraŭ povas vidi kelkajn arbarojn (Écouen, L'Isle-Adam, Cormeilles, Beauchamp, Taverny) kaj lagojn kie estas kelkaj plezurhavenoj.

## Ekonomio 
Turismo havas ankaŭ grandan signifon: monaĥejoj de Royaumont kaj Maubuisson, Nacia Muzeo pri la Renesanco en Écouen, arkeologiaj fosaĵoj en Guiry-en-Vexin, kaj la urbo Enghien-les-Bains. La ĉefurbo estas Cergy-Pontoise.

## Ĉefaj urboj 
* Pontoise
* Cergy
* Sarcelles
* Ecouen
* Gonesse
* Herblay-sur-Seine
* Pierrelaye
* Bouffemont
* Taverny
* Montigny-lès-Cormeilles
* Saint-Ouen-l'Aumône
* Osny

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Val-d'Oise


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1968
Kategorio:Departementoj de Francio
Vodko

eta|Vodkon oni drinkas malvarma!
La alkoholaĵo **Vodko** (ruse *водка*) estis inventita verŝajne de la araboj sed furoris danke al la popoloj de Orienta Eŭropo (ĉefe rusoj kaj poloj). Kutime estas distilita el terpomoj aŭ grajnoj kiel sekalo kaj tritiko.

La nomo devenas el "akveto" (*voda* signifas akvo en multaj slavaj lingvoj, kaj el la kredo, ke vodko estas samtiel necesa por la vivo kiel la akvo). La vorton *vodko* la unuan fojon oni uzis pollingve en la jaro 1405 en tribunala dokumento de Sandomierz. La ukraina nomo por la drinkaĵo estas horilko.

Norme vodko enhavas 40% da alkoholo, sed la alkoholenhavo dependas de la speco.

Por plibonigi efekton, antaŭ drinkado, vodkon necesas malvarmigi.

## Eŭropunia leĝo 
Ĉiujare tutmonde oni aĉetas vodkon kontraŭ ĉirkaŭ 9 miliardoj eŭroj kaj eldrinkas ĉirkaŭ 4,7 miliardojn da litroj. Ĉefa lando-produktanto de vodko estas Rusio (57% de la tuta kvanto).

Kiam Eŭropa Komisiono komencis prilabori difinon de la vorto "vodko", eŭropuniaj landoj, kiuj famas pro tiu alkoholaĵo (inter alie Pollando, Finnlando, Litovio, Latvio, Estonio kaj Svedio) kontraŭis la novan leĝoproponon. Laŭ ili vodkon oni devas produkti el terpomoj, grajnoj (ĉefe sekalo) aŭ betoj. Tamen la Komisiono akceptis, ke ankaŭ alkoholaĵoj, faritaj el aliaj krudaĵoj, ekz. bananoj, maizo kaj vinberoj, povas nomiĝi "vodko".

## Piednotoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Alkoholaĵoj
Vivien Leigh

eta|245ra|Leigh en trajlero el *Gone with the Wind* (1939)
**Vivien LEIGH** [VIvien li], aŭ realnome: **Vivian Mary HARTLEY** (naskiĝis la 5-an de novembro, 1913, mortis la 8-an de julio, 1967) estis brita aktorino.

Vivien Leigh naskiĝis en Darjeeling, Barato. Ekde 1920 la familio ekloĝis en Anglio. Kiel 19-jarulino ŝi edziniĝis kaj jaron poste naskiĝis la filino *Suzanne*. En 1940 la geedzoj disiris, kaj ŝia dua edzeco kun la aktoro Laurence Olivier estis divorcita en la jaro 1960.

La aktora kariero de Vivien Leigh komenciĝis en la teatro, kie ŝi rapide famiĝis. Dum sia tuta vivo ŝi bone kombinis la teatran kaj la filman laboron, ekzemple aperante en filmroloj, kiujn ŝi antaŭe estis prezentinta en teatraĵoj. Ŝia plej fama rolo sendube estas tiu de *Scarlett O’Hara* en la usona filmo *Gone with the wind*. El 1.400 aspirantinoj (i.a. stelulinoj kiel Katharine Hepburn kaj Bette Davis) ŝi, kiu en Usono estis preskaŭ nekonata, fine ricevis la rolon, premiotan unu jaron poste per Oskaro.

La aktorino mortis en Londono pro tuberkulozo.

## Listo de filmoj 
* *Fire over England* (1937)
* *Gone with the Wind* (1939)
* *Caesar and Cleopatra* (1946)
* *Anna Karenina* (1948)
* *A Streetcar Named Desire* (1951)
* *Ship of Fools* (1965)

## Listo de Premioj 
* 1940 *Oskaro* pro la ĉefrolo en *Gone with the Wind*
* 1952 *Oskaro* pro la ĉefrolo en *A Streetcar Named Desire*

## Vidu ankaŭ 
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktorino
Kategorio:Premio Ora Globo
Kategorio:Premio BAFTA
Kategorio:Britaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 5-an de novembro
Kategorio:Mortintoj la 8-an de julio
Vento de Santa Ana

La **vento de Santa Ana** estas varma, seka vento kiu blovas tra suda Kalifornio tipe dum malfrua aŭtuno kaj vintro.

La Santa Ana estas ekzemplo de vento de Föhn, la rezulto de altnivela aerpremo ĉe la alta, seka Granda Baseno inter la montaroj Sierra Nevada kaj Rockies. Aero puŝiĝas malsupren laŭ la montoj ĝis la pacifika marbordo je la okcidento; la aeramaso varmiĝas dum falo pro kunpremo, kaj plue varmiĝas kaj sekiĝas tra la dezertoj de sudokcidenta Kalifornio ĝis ĝi atingas la basenon de Los-Anĝeleso je ĉirkaŭ 60 km/h.

Tia kuniĝo el vento, varmo, kaj seko estas fifame helpema al fajro.

Simila fenomeno en Kolorado nomiĝas la vento de Chinook.

Santa Ana
Virginia Woolf

**Virginia WOOLF** [verĝinja ŭulf] (naskiĝis la 25-an de januaro 1882, mortis la 28-an de marto 1941) estis angla modernista verkistino kaj feministino. Ŝi estas konsiderita unu el la plej gravaj verkistoj de la 20-a jarcento, kaj unu el la pioniroj en la uzo de la konscifluo kiel rakontilo en verkado de romano.

Ŝi naskiĝis en Londono. Ŝia origina nomo estis **Adeline Virginia Stephen**; la nomon Woolf ŝi uzis ekde sia edziniĝo al Leonard Woolf en la jaro 1912.

Virginia ne vizitis lernejon, sed estis instruata en sia intelektula hejmo. Post la morto de sia patrino (en la jaro 1895) ŝi suferis unuan nervokolapson, duan fojon ŝi malsaniĝis en 1904, post la morto de sia patro. Ekde 1905 ŝi verkis artikolojn kaj recenzojn por diversaj ĵurnaloj; sian unuan romanon ŝi publikigis en 1915. Ŝi estis grava reprezentantino de la Grupo Bloomsbury, t.e. renoma rondo de verkistoj, artistoj kaj sciencistoj.

Daŭre atakata de nervomalsanoj Virginia Woolf finis sian vivon per suicido.

Théorie de Stéphane Schmutz sur le flux de conscience. 10.000pts

## Listo de verkoj 
* *The Voyage Out* (romano, 1915)
* *Night and Day* (romano, 1919)
* ''Jacob's Room* (romano, 1922)
* *Mrs Dalloway* (romano, 1925)
* *To the Lighthouse* (romano, 1927)
* *Orlando* (romano, 1928)
* *A Room of One's Own* (eseo, 1929)
* *The Waves* (romano, 1931)
* *Flush: a biography* (biografia romano, 1933)
* *The Years* (romano, 1937)
* *Three Guineas* (eseo, 1938)
* *Between the Acts'' (romanfragmento, eld. 1941)

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj de Virginia Woolf (en la angla)


Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Feminismaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Vesta

**Vesta**, kiel Hestia en Grekio, estas la romia diino de la hejmo kaj hejtejo. Ŝi estas la filino de Saturno kaj Rea kaj la fratino de Jupitero.[eta|Monero stampita dum la regado de [Nerono: la reverso priskribas la kultan statuon de Vesta, tenanta bovlon kaj sceptron, ene de sia heksastila templo.]]Laŭ Francisko Azorín **Vesta** estas *Roma diino, filino de Kronoso k. Rea, ŝi simbolis la hejmofajron k. estis reprezentita ikonografie per ĉasta junulino kun torĉo ĉe la mano.* Li indikas etimologion el la greka *Hesta*, kaj de tie la latina *Vesta*.

En Romo, ses vestalaj virgulinoj (se unu malrespektis sian devon de virgeco ŝi estis mortigota) vestitaj en blanko prizorgis eternan flamon. Ĉiu romia domo normale havis daŭran fajron dediĉita al Vesta.

Ŝia festotago, la Vestalia, estis la 9-a de junio.

## Vidu ankaŭ 
* 4 Vesta
* Templo de Vesta
* LADA Vesta

## Notoj 
Kategorio:Dioj pri fajro
Kategorio:Diinoj de la romia mitologio
Kategorio:Virgaj dioj
Vertebruloj

La **vertebruloj** (latine *Vertebrata*) estas subfilumo de animaloj kies spino konsistas el vertebroj (endoskeletaj elementoj laŭlonge de la notokordo kaj flanke al la "spina kordo"), kaj kelkajn aliajn ecojn. Ili estas la plej junaj (ekde ordovicio), sed plej evoluintaj animaloj kun simetria korpo, bonegaj organoj de sensoj kaj plej perfekta nerva sistemo.

* 24-a de julio, 2004, BBC News: la plej malgranda fiŝo de la mondo Citaĵo: "...La plej malgranda, malpeza vertebrulo estis priskribita de usonaj sciencistoj. La nomo de tiu minifiŝo estas tena bebofiŝo [*Schindleria brevipinguis*] kaj grandas nur ĉirkaŭ 7mm..."

Ĉi-dekstre estas montrata la tradicia klasifiko de vertebruloj.

## Tradiciaj klasigoj 
Laŭ Lamarko, Aristotelo jam dividis la bestojn jene:
* Animaloj kun sango, nome
** Vivonaskaj kvarpieduloj
** Ovonaskaj kvarpieduloj
** Fiŝoj
** Birdoj
* Sensangaj animaloj
** Moluskoj
** Krustacoj
** Testacoj
Jam en 1794 Lamarko plibonigis tiun klasigon laŭ enhavo de sango, kiam ankoraŭ oni ne sciis kio ĝi estas, jene:
* Animaloj kun vertebroj aŭ vertebruloj,
* Animaloj sen vertebroj aŭ senvertebruloj.

Tiu ĉi lasta klasigo oni uzis dum multaj jardekoj. Sed jam antaŭe Lineo distribuis bestojn jene:
* 1a grado (koro kun du ventrikloj kaj sango ruĝa kaj varma), nome
** mamuloj
** birdoj
* 2a grado (koro kun unu ventriklo kaj sango ruĝa kaj malvarma), nome
** amfibioj (reptilioj)
** fiŝoj
* 3a grado (malvarma likvaĵo anstataŭ sango)
** insektoj
** vermoj.

## Vertebroj 
Laŭ Lamarko posedo de spino indikas, ke oni havas perfektigitan skeleton kaj organizan planon de ĝi devenan; temas pri superaj animaloj, dum la malsuperaj animaloj malposedas perfektigitan skeleton kaj organizan planon, nome senvertebruloj.

## Klasikaj libroj 
Lamarko (Lamarck), *Filozofio zoologia*, 1809. SAT-Broŝurservo, 1987. Tradukis Valo.

## Referencoj
Vilém Blodek

**Vilém BLODEK** (3-an de oktobro, 1834 – 1-an de majo, 1874) estis ĉeĥa komponisto, kies opero *En la puto* estis esperantigita de Tomáš Pumpr kaj elsendata post la milito de Verda Stacio.

Blodek studis en la Praga konservatorio flutadon kaj komponadon. Poste li laboris kiel muzik-instruisto, koncerta pianisto, ĥorestro kaj ekde 1860 li fariĝis profesoro de flutado en la Praga konservatorio. Lia kreado estas originale lirika, poezia kaj koloreca.

## Listo de verkoj 
* Koncerto D maĵora por fluto kaj orkestro
* Simfonio in d
* Clarissa (opero)
* En la puto (V studni, opero)
* Zítek (opero nefinita)
* kantoj, flut-komponaĵoj, preĝeja muziko
* *Škola pro flétnu* ("Lernolibro de flutado")

## Eksteraj ligiloj 
* Pli da informoj en Esperanto
* Elŝuteblaj komponaĵoj en midi-formo (aŭskulteblaj kaj transformeblaj al muziknotoj) ĉe Classical Archives (eblas senpage registriĝi kaj elŝuti 5 komponaĵojn potage) - serĉu sub komenca litero de la familia nomo de la komponisto

Kategorio:Ĉeĥaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj romantikaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj operkomponistoj
Vítězslav Novák

maldekstra|eta
**Vítězslav Novák** [vitjeslav novak] (naskiĝis la 5-an de decembro 1870 en Kamenice nad Lipou - mortis la 18-an de julio 1949 en Skuteč) estis ĉeĥa komponisto, reprezentanto de la ĉeĥa moderno de la 20-a jarcento.

Li orientiĝis al malfrua romantikismo, inspirita de moravia kaj slovakia popola kanto. Aŭtoro de simfonioj, operoj, kantatoj. En la jaroj 1909 - 1940 profesoro de majstra lernejo de la praga konservatorio.

## Simfonioj 
* **V Tatrách** (En la Tatra-montaro)
* **Toman a lesní panna** (Toman kaj driado)
* **Slovácká suita** (Slovakia suito)
* **Serenáda D dur** (Serenado D maĵora)

## Operoj 
* **Zvíkovský rarášek** (Demoneto de Zvíkov)
* **Karlštejn** (Karlův Týn)
* **Lucerna** (Lanterno)
* **Dědův odkaz** (Heredo post la avo)

## Kantatoj 
* **Bouře** (Ŝtormo)
* **Svatební košile** (Nupto-ĉemizo)

## Konĉertoj por piano 
* **Pan** (Pajno)

Kategorio:Ĉeĥaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj muzikpedagogoj
Kategorio:Ĉeĥaj pianistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 5-an de decembro
Kategorio:Mortintoj la 18-an de julio
Vango

eta|Vango de knabino
**Vango** (*bucca*) estas karna flankparto de la vizaĝo. La du vangoj flankas la buŝon, kaj subtenas ilin la zigimoj.

Vestado - Felo

**Vango** - felo el vangaj partoj de la bestkapo

Tekniko

**Vango** estas ĉiu el la du flankaj kaj plataj partoj aŭ pecoj de aparato, maŝino.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (4) proverboj pri vango en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Vangokaveto

## Referencoj 
Kategorio:Anatomio
Verda planto

**Verdajn plantojn**, ***Chlorobionta***, ***Chloroplastida*** aŭ ***Viridiplantae***, konsistas fotosintezaj organismoj kiuj enhavas **klorofilojn a kaj b**, stokas ties fotosintezajn produktojn sub la formo **amelo** (interne de kloroplastoj ligitaj per duopa membrano, en kiuj ĝi estas produktita), kaj havas **ĉel-murojn** konsistantaj el **celulozo**.

Ĉi tiu grupo inkludas **verdajn algojn** kaj **ter-plantojn**.

## Sistematiko 
La nuna sistematiko similas al:

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Plantoj
Kategorio:Archaeplastida
Voltmetro

eta|Analoga voltmetro
**Voltmetro** estas cifereca aŭ analoga mezurilo de potencialdiferenco, aŭ tensio, inter du punktoj, ekz. en elektraj cirkvitoj. La kunligo al cirkvito estas ĉiam paralela. Ĝi estis nomata pro la itala fizikisto Alessandro Volta.

## Vidu ankaŭ 
* Plurmezurilo

Kategorio:Mezuriloj
Kategorio:Elektrotekniko
William Thomson

**William THOMSON** (naskiĝis la 24-an de junio 1824, mortis la 17-an de decembro 1907) estis matematika fizikisto, kiu faris gravan laboron en la scienco de temperaturo. Li naskiĝis en Belfasto, Irlando. Pro liaj bonfaroj, li iĝis la unua Barono Kelvino de Largs, pli konata kiel **Lordo Kelvino**. Li enteriĝis en Abatejo Westminster, Londono.

Meritoj:
* Absoluta sistemo pri temperaturo (kelvino)
* Spegulo *galvanometer*
* submaraj telegrafaj kabloj
* kaj plu.

Li ricevis la Reĝan medalon de la Reĝa Societo de Londono en 1856 kaj la Medalon Copley en 1883. Li iĝis honora membro de Hungara Scienca Akademio en 1873.

Li estis prezidanto de la Reĝa Societo de 1890 ĝis 1895.
 
## Vidu ankaŭ 
* Thomson-efiko
* Kelvino
* 8003 Kelvin
* Henri Victor Regnault
* Peter Tait

Kategorio:Irlandaj fizikistoj
Kategorio:Irlandaj matematikistoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
William Shatner

**William SHATNER** (naskiĝis la  en Montrealo, Kanado) estas produktoro, reĝisoro, verkisto kaj aktoro.

Shatner ekstudis komercon en la Universitato McGill en Montrealo, sed poste studis aktoradon. En 1956 li transloĝiĝis al Novjorko. Tie li laboris por televido kaj ĉe *Broadway.* Post kiam li aktoris en kelkaj televidaj filmoj, filmproduktoroj ekinteresiĝis pri li.

Dosiero:Star Trek William Shatner.JPG|William Shatner en la rolo de *kapitano Kirk* en la serio Star Trek(foto de inter 1966 kaj 1969)
Dosiero:Leonard Nimoy William Shatner De Forest Kelley Star Trek 1969.JPG|Spock, Kirk, kaj McCoy en *Star Trek*

La unuan sukceson kiel aktoro Shatner havis en la filmo *La fratoj Karamazov* (1958). Vere mondfama li fariĝis en la 1960-aj jaroj pro la rolo de *Captain James T. Kirk* en la sciencfikcia televidserio Star Trek.

Menciinde ankoraŭ estas, ke li unufoje en sia aktora kariero uzis Esperanton: en la rolo de la juna soldato *Marko* en la filmo Incubus (1965). En tiu filmo evidentiĝis lia franclingva akĉento.

Shatner flue parolas la francan lingvon krom iom da Esperanto.

## Aliaj filmoj 
* *Judgment at Nuremberg* (1961)

## Eksteraj ligiloj 
* 79 faktoj pri Shatner  
* recenzo pri la tute esperantlingva filmo *Incubus* ()

Kategorio:Kanadaj aktoroj
Kategorio:Kanadaj distristoj
Kategorio:Kanadaj reĝisoroj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Kategorio:Kanadaj verkistoj
Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Anglaj kebekianoj
Kategorio:Aktoroj de Star Trek
Vojtěch Rakous

**Vojtěch RAKOUS** (propranome **Adalbert Österreicher**, poste li uzadas korektan nomon **Adalbert Östreicher**) estis juda verkisto vivinta en Ĉeĥio.

Li naskiĝis la 8-an de decembro 1862 en Starý Brázdím proksime al Brandýs ĉe Elbo kaj Prago (Ĉeĥio, Mezbohemio). Li enkreskis en malriĉa juda familio kun 16 gefratoj. Lia gepatra lingvo estis ĉeĥa lingvo. Li vizitadis nur dum unu jaro judan lernejon en Brandýs ĉe Elbo. Aŭtodidakto. Vendisto, kolportisto. En Prago li eklegis ĉeĥan beletron (ekzemple librojn de Jan Neruda) kaj fariĝis ĉeestanto de ĉeĥa-juda movado. La movado klopodis pri bonajn rilatojn inter judoj, kiuj dum multe da generacioj vivis en Bohemio kaj parolis ĉeĥe, kaj ĉeĥoj. Vojtěch Rakous publicis siajn unuajn rakontojn en ĉeĥa humurista gazeto „Paleček“ („Fingreto“) en la jaro 1885. En la jaro 1895 Vojtěch Rakous edziĝis al Emilie Neumannová kaj translokiĝis en Pragon, kie li ekvendis ŝuojn en Prago-Libeň. Li havis filon Josef kaj filinon Božena.

Li publicis precipe en gazetoj de ĉeĥa-juda movado.
Herooj de liaj rakontoj estis judoj, precipe malriĉaj homoj, judaj etkamparanoj, kolportistoj, vendistoj. La plej konataj personoj de liaj rakontoj estas maljunaj judaj geedzoj Modĥe kaj Rezi.

Signifo de verko de Vojtěch Rakous konsistas en humurista prezentado de mondo de kamparaj judoj, kiuj vivis en Mezbohemio.

Vojtěch Rakous mortis la 8-an de aŭgusto 1935. Li estis enterigita en juda tombejo en Ďáblice (Mezbohemio).

## Verkoj 
* Doma (Hejme), 1897
* Vojkovičtí a přespolní (Loĝantoj de Vojkovice kaj transkampaj homoj), 1910
* Na rozcestí (En disvojiĝo), 1914.

### En Esperanto aperis liaj rakontoj 
* **Pri la homo nescianta, kiam li naskiĝis** (tradukis Alfred Weiner), Ĉeĥoslovaka antologio 1935, p.&nbsp;218
* **La geavoj** (tradukis Miloš Lukáš)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj judoj
William Penn

**William PENN** (14-a de oktobro 1644 - 30-a de julio 1718), filo de admiralo Sir William Penn kaj Margaret Jasper, kvakero, fondinto de Pensilvanio. La reĝo Karlo la 2-a de Anglio donacis al Penn la terpecon de la estonta Pensilvanio pro ŝuldo al admiralo Penn.

En 1672 Penn edziĝis al Gulielma Maria Springett, kiu mortis en 1694. Li poste edziĝis al Hannah Callowhill en 1696.

## Bildaro 

Dosiero:1958 William Penn.jpeg|Artikolo fare de Edmond Privat

## Bibliografio 
Privat, Edmund 1958 : William Penn, proponinto de Eŭropa Parlamento, represaĵo el *La Praktiko*, Kvakera Esperantista Societo, Ventnor, 15 p.

Kategorio:Britoj
Kategorio:Protestantismo
Kategorio:Usonanoj
Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Kvakeroj
Wilhelm Conrad Röntgen

**Wilhelm Conrad RÖNTGEN** (Esperante: *Rentgeno*) (naskiĝis la 27-an de marto 1845 en Lennep (nun parto de Remscheid), mortis la 10-an de februaro 1923 en Munkeno) estis germana fizikisto.

La ĉefa merito de Röntgen estas la eltrovo de nevideblaj radioj, kiuj trapenetras preskaŭ ĉiun solidan materialon. Li faris tiun ĉi malkovron en la jaro 1895, dum sia laboro en la universitato de Würzburg. Pro la nekonata karaktero de la malkovrita radiado, li alnomis ĝin per la litero X, kaj tiu nomo, iksradioj plu restas kiel identigilo de lia malkovro, apud la ankaŭ uzata *rentgenaj* radioj.

Tiu malkovro malfermis tutan novan kampon de esplorado, kaj dum la sekvaj jaroj oni trovis kaj esploris plurajn novajn tipojn de radiado.

En la jaro 1901 li estis honorata per la unua disdonata Nobel-premio pri fiziko.

La al li ofertatan nobeltitolon li rifuzis, same kiel la patentigon de sia malkovro; ĉi-lastan li faris, ĉar li ne volis malhelpi la utiligon de siaj eltrovoj en la tekniko kaj la medicino.

Ĝis nun la *rentgenaj* radioj estas vaste uzataj por la sciencaj esploroj de atomoj, molekuloj kaj kristaloj, same kiel por la diagnozo kaj la terapio de malsanoj. La danĝerajn kromefikojn de la radioj oni intertempe povas redukti, per tekniko nomata radiada protekto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* 6401 Roentgen (nomo de asteroido omaĝe al li)

Kategorio:Mortintoj en Munkeno
Kategorio:Eksperimentaj fizikistoj
Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Universitato de Gießen
William H. Harrison

**William Henry HARRISON**  (naskiĝis la 9-an de februaro 1773 en Virginio, kaj mortis la 4-an de aprilo 1841 en Vaŝingtono) estis la naŭa prezidento de Usono. Li estis la unua usona prezidento, kiu mortis en ofico. Lia administrado, kiu daŭris 31 tagojn, estas la plej mallonga el la usonaj prezidentoj.

Harrison estis Episkopano kaj serioza studanto de la Biblio. En 1795 en Ohio li edziĝis kun Anna Tuthill Symmes, la filino de juĝisto. La paro havis dek gefilojn, el kiuj naŭ travivis infanecon.

Li mortis 68-jaraĝa pro pneŭmonio, kelkajn tagojn post sia inaŭgura prelego (sen ĉapo kaj mantelo) en la malvarma marta vetero de Vaŝingtono. Post lia morto ne estis tuj klare ĉu la vic-predizento fariĝu prezidento.

Harrison estas la avo de la 23-a usona prezidento Benjamin Harrison.

## Vidu ankaŭ 
* Kontraŭ-framasona partio

Kategorio:Prezidantoj de Usono
Walter Matthau

**Walter MATTHAU** (naskiĝis la 1-an de oktobro 1920 en Novjorko, mortis la 1-an de julio 2000 en Santa Monica, Kalifornio) estis usona aktoro.

Li ĉefe brilis per sia komedia talento, ofte kun Jack Lemmon kiel filmpartnero. eta|dekstra|180ra|Walter Matthau

## Listo de filmoj 
* *Charade* (Usono, 1963)
* *The Fortune Cookie* (Usono, 1965)
* *The Odd Couple* (Usono, 1967)
* *Hello, Dolly* (Usono, 1968)
* *The Front Page* (Usono, 1974)
* *California Suite* (Usono, 1978)
* *Pirates* (Francio, 1986)
* *Grumpy Old Men* (Usono, 1993)
* *Grumpier Old Men* (Usono, 1995)

## Listo de premioj 
* Oskaro por *The fortune cookie* (1965)

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktoro