Nengatua lingvo

La **Nengatua Lingvo** (ofte literumita **nheengatu**, kiu laŭ la tupia signifas "bona lingvo"; aŭ portugale nomita per *língua geral da Amazônia* kaj *língua geral amazônica*, ambaŭ el kiuj signifas "Amazonia Ĝenerala Lingvo"; aŭ eĉ latine per *lingua brasilica*, kiu signifas "Brazila Lingvo") estas Amerikaindiĝena lingvo en la Tupi-Gvarania sub-familio.

Ĝi estas aktuale parolata de ĉirkaŭ 30 000 homoj en la regiono *Supra Rio Negra* de la ŝtato Amazonio, en la Brazila Amazono, kaj en najbaraj partoj de Kolombio kaj Venezuelo. Ĝi estas la indiĝena lingvo de la rura (malurba) loĝantaro de tiu areo, kaj ĝi estas ankaŭ uzata kiel komuna lingvo de komunikado inter indianoj kaj ne-indianoj, kaj inter indianoj de malsamaj triboj. Ĝia uzo estas ankaŭ rimedo por iuj el la aŭtoktonaj popoloj, kiuj jam perdis siajn originalajn lingvojn por atesti sian etnan identon, kiel ĉe la Baré-oj, la Arapaço-j, kaj aliaj.

En 2003, ĝi gajnis la statuson oficiala lingvo flanke de la Portugala en la municipo *São Sankta Gabrielo da Cachoeira*, kiu estas pli granda ol kelkaj usonaj ŝtatoj, sed maldense priloĝata.

## Historio 
La Nengatua lingvo originas en norda Brazilo en la 17-a jarcento kiel lingvafrankao (interlingvo) normigita de jezuitoj el la vortoprovizo kaj prononco de la dialekto *tupinambá*, kiu estis adaptitaj en gramatikan kadron bazitan sur la Portugala. Multajn pruntaĵojn el tiu lingvo kaj el la Hispana oni utiligis por la multaj objektoj kaj konceptoj fremdaj al la *tupinambá*. La jezuitoj nomis sian kreaĵon *ie’engatu*, kio signifas "bona lingvo", sed erudiciuloj hodiaŭ nomas ĝin la Malnova Tupia.

Je la zenito de sia prospero en la 18-a jarcento, ĝi estis la domina parolata lingvo tute tra la vasta teritorio de Brazilo, flanke al sia proksime parenca suda respektivaĵo, la *língua geral paulista*, ĉar ĝi estis uzata ne nur de indianoj kaj misiistoj sed ankaŭ kiel ĉiutaga lingvo far setlintoj Eŭropdevenaj. Ĝia malkresko baldaŭ komenciĝis, tamen, ĉar enmigrado el Portugalio multiĝis, kaj ĝi suferis severan baton kiam ĝin forbaris la Markizo de Pombal pro ĝia asocio kun la Jezuitoj,kiujn li forpelis el ĉiuj Portugaliaj teritorioj.

La travivo mem de la Nengatua lingvo, eĉ en multe malkreskinta stato, estas surpriza, kaj provizas indikaĵon de la imanenta forteco de la lingvo, ĉar ĝi suferis jarcentojn de subpremado, kaj ankaŭ ĉar la homoj de la *Supra Rio Negra* originale parolis lingvojn ne parencajn al ĝi.

## Parenceco 
Krom la supre menciita *língua geral paulista*, nun estingiĝinta, la Nengatua lingvo estas ankaŭ proksime parenca al la Paragvaja Gvarania, kiu, tute ne estingiĝinta, estas male la plej larĝe parolata lingvo en tiu lando kaj unu de ties oficialaj lingvoj. Laŭ iuj fontoj, la Nengatua lingvo kaj la Gvarania estas reciproke interkompreneblaj.

## Vidu ankaŭ 
* Tupia lingvo
* Malnova Tupia
* Língua Geral
* Gvarania
* Tupia popolo

## Referencoj 
* Instituto Socio-Ambiental 
* Raporto pri la Nhengatu-a ĉe Ethnologue

## Eksteraj ligiloj 
* Nheengatu: léxico, textos, midia e outros ligiloj 
* INPA - Núcleo de Pesquisas em Ciências Humanas e Sociais 
* "Uma breve história da língua tupi, a língua do tempo que o Brasil era canibal"
* "Nheengatu e dialeto caipira" 
* Etnolinguistica.Org: lista de discussão sobre línguas indígenas sul-americanas
* artikolo de la gazeto *New York Times*

Kategorio:Tupi-gvarania lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo