Mikaelo la 5-a (Bizancio)

**Mikaelo la 5-a la Kalfatristo** aŭ **Μιχαήλ Ε΄ Καλαφάτης** estis bizanca imperiestro kiu regis dum 129 tagoj, de la 13-a de decembro 1041 ĝis la 20-a de aprilo 1042.

Nevo de Mikaelo la 4-a, kies fratino Maria de  Paflagonio edziniĝis al admiralo kaj kalfatro nomita Stefano, Mikaelo montris neniun dankemon nek al Imperiestrino Zoe, kiu adoptis lin, nek al sia onklo Johano la Organotrofo, laŭ kies sugesto li ŝuldis la tronon. Reformisto, malestimata pro sia humila deveno, Mikaelo la 5-a aboliciis la privilegiojn de la kortega aristokrataro kaj celis efektivigi profundan reformon de la administrado.

Post ŝajnigado de plej granda respekto por siaj du bonfarantoj, li ekziligis ilin laŭ la konsilo de sia onklo Konstanteno. Sed dum la ekzilo de Johano la Orfanotrofo, malamata pro la impostŝarĝo trudita al la popolo, ne provokis reagon, tiu de Imperiestrino Zoe, la lasta postvivantino, kune kun ŝia fratino Teodora, de la makedona dinastio kun ĝia forta legitimeco, ekigis revolucion.

Mikaelo kaj lia onklo Konstanteno estis devigitaj fuĝi el Konstantinopolo, serĉante rifuĝon en la monaĥejo de Studio, kie, kaptitaj de la homamaso, ili havis siajn okulojn elŝiritajn kaj estis malliberigitaj en du malsamaj monaĥejoj la 21-an de aprilo 1042. Lia falo, detale rakontita de nuntempaj kronikistoj, ilustras la influon de la loĝantaro de la ĉefurbo sur la bizancan politikon en la 11-a jarcento.

## Originoj
Komence, nenio ŝajnis destini Mikaelon la 5-an por la imperia trono. Lia onklo, Johano, moknomita "la Orfanotrofo" aŭ "la Eŭnuko", sekvis karieron en la imperia administrado post forlaso de sia denaska Paflagonio.

[eta|maldekstre|300px|[Monaĥejo de Studio, Konstantinopolo, kie Mikaelo la 5-a estis enterigita.]]

[eta|dekstre|300px|Mapo de [Malgrandazio kun ĝiaj respektivaj temoj aŭ administraj regionoj.]]

eta|maldekstre|300px|Mapo de la Bizanca Imperio ĉirkaŭ la jaro 1025.

[eta|dekstre|250px|[:en:Zoe Porphyrogenita|Imperiestrino Zoe, kiu estis kun-regantino kun Romano la 3-a, Mikaelo la 4-a, Mikaelo la 5-a kaj Konstanteno la 10-a.]]

[eta|maldekstre|300px|Mikaelo la 5-a forpelas [:en:Zoe Porphyrogenita|Zoe al monaĥinejo.]]

[eta|dekstre|300px|La [Monaĥejo de Studio|monaĥejo Sankta Johano Studio, konstruita en 462 p.K., estas unu el la plej malnovaj pluvivaj bizancaj preĝejoj en Istanbulo (Konstantinopolo).]]

eta|maldekstre|250px|Islama konkero de Sicilio, dum la jaro 1000.

eta|maldekstre|300px|Mapo de la Bizanca Konstantinopolo.

Fariĝinte protonotario de Bazilo la 2-a (regis 976-1025), li alianciĝis kun Romano la 3-a Argiro (regis 1028-1034), kies parakoimomenos li fariĝis, antaŭ ol komenci eklezian karieron kaj fariĝi sinkelo, la posteno de ĝenerala sekretario de la Patriarko de Konstantinopolo, kiu ĝenerale estis destinita sukcedi lin. Li poste estis komisita pri la Orfejo Sankta Paŭlo en Konstantinopolo, tial lia moknomo "la Orfanotrofo".

Tre ambicia, Johano la Orfanotrofo estis decidita certigi, ke ĉiu membro de sia familio ricevu gravan postenon en la kortego. Liaj gefratoj konsistis el kvin viroj, el kiuj tri (Konstanteno, Georgo kaj li mem) estis eŭnukoj kaj tial neelekteblaj heredi la imperian tronon. Tio ne estis la kazo por la aliaj du fratoj, Niketo kaj Mikaelo, konataj kiel "la barbuloj". Georgo estis nomumita protovestiarios, dum Niketo kaj Konstanteno sinsekve fariĝis dukso (guberniestroj) de Antioĥio.

Koncerne Mikaelon, post esti prezentita al la Palaco fare de la Orfanotrofo kaj fariĝi amanto de Imperiestrino Zoe, li edziĝis al ŝi, fariĝante imperiestro sub la nomo Mikaelo la 4-a (reĝ. 1034–1041). Zoe, kune kun ŝia fratino Teodora, estis la lastaj reprezentantinoj de la makedona dinastio, kiu establis senprecedencan dinastian legitimecon ene de la bizanca politika ordo. Ilia mano tiel signifis la akiron de potenco, en la foresto de vira reprezentanto de ĉi tiu familio.

La fratino de Mikaelo la 4-a, Maria, edziniĝis al viro nomita Stefano, kiu komencis sian karieron kiel ŝipkalfatristo, kaj verŝajne amasigis konsiderindan riĉaĵon, sufiĉe por fariĝi membro de la imperia familio. Nomumita komandanto de la floto fare de Johano, li devus anstataŭigi Georgon Maniakon en Sicilio en 1038, sed li pruviĝis malbona oficiro kaj malsukcesis malhelpi la saracenan invadon.

La estonta Mikaelo la 5-a estis do la filo de ĉi tiu paro kaj sekve la nevo de Johano la Orfanotrofo. Li ricevus la malestiman kromnomon "Kalfatro" en memoro pri la humila deveno de sia patro.

## Adopto fare de Imperiestrino Zoe 
Suferante pri epilepsio ekde sia juneco, malsano pligravigita fine de lia vivo per ĝeneraligita edemo, Mikaelo la 4-a tamen entreprenis sukcesan kampanjon kontraŭ la bulgaroj en 1041. Tamen, li revenis elĉerpita, kaj fariĝis klare al la kortego, kaj precipe al Johano la Orfanotrofo, ke li estis preskaŭ mortonta.

Dezirante konservi kontrolon de la registaro kaj establi "Paflagian dinastion", Johano persvadis la imperiestron nomumi Mikaelon, filon de Stefano kaj Maria kaj tiam komandanton de la persona gvardio de Mikaelo la 4-a, "Cezaro", do la dua en la komando de la ŝtato kaj eventuala posteulo de la imperiestro.

Por solidigi sian legitimecon, ili sugestis al Imperiestrino Zoe, al kiu la potenco revenus post la morto de ŝia edzo, ke ŝi adoptu Mikaelon. Zoe akceptis ĉi tiun sugeston kaj, dum ceremonio ĉe la Preĝejo de Nia Sinjorino de Blakerno, levis lin al la digno de Cezaro, "pagante al li honoron kaj omaĝon kvazaŭ al filo de la Imperiestrino."

Laŭ Mikaelo Pselo, post kiam li fariĝis Cezaro, Mikaelo la 5-a daŭre vivis solecan vivon por ne ŝajni tro malkaŝe aspiranta al la trono. Li tenis sin sola dum oficialaj ceremonioj kaj ne sidis ĉe la imperia tablo, krom ĉe oficialaj bankedoj.

Liaj du fratoj, Konstanteno kaj Niketo, kiuj metis sian esperon por antaŭenigo en lin, eĉ zorgis elekti diskretan loĝejon por li ekster Konstantinopolo. Ne nur lia onklo, la imperiestro, ne atentis lin, sed Mikaelo povis iri al la Granda Palaco nur post alvoko.

Kiam Mikaelo la 4-a sentis sian finon alproksimiĝi, li abdikis kaj fariĝis monaĥo ĉe la monaĥejo de Sanktaj Kosmas kaj Damiano. Imperiestrino Zoe, kiu estis forlasita de la imperiestro, venis al li plorante, petegante lin akcepti ŝin unu lastan fojon, sed vane. Lia frato Johano, kiu restis liaflanke ĝis la fino, restis kun li dum tri tagoj post lia morto.

Timante, ke alia tronpostulanto povus aperi post kiam la morto de la imperiestro estus konata, Konstanteno kaj Niceto haste ellaboris imperian dekreton alvokante la novan Cezaron al la Palaco. Maltrankvila pri kiel la eventoj povus disvolviĝi, Johano la Orfanotrofo mem revenis al la Palaco, kie li estis akceptita de siaj fratoj per la plej granda flatado.

Ĉe la posta familia kunveno, Johano, konscia pri la alligiteco de la popolo al la makedona dinastio, instrukciis siajn fratojn kaj la estontan imperiestron fari nenion sen la aprobo de la imperiestrino. Obeante sian pli aĝan fraton, la fratoj tiam iris al Zoe kaj promesis al ŝi, ke Mikaelo estos imperiestro nur laŭnome, kaj ŝi retenos la bridojn de la potenco, krom se ŝi preferus regi nur per li, en kiu kazo li restus ŝia sindona servisto.

## Regado
Post la morto de Mikaelo la 4-a la 10-an de decembro 1041, la potenco transiris al Zoe, kiu respondecis pri la elekto de la nova imperiestro. Nur tri tagojn poste ŝi decidis favore al la juna Mikaelo, kies kapablon regi ŝi ŝajne rimarkis. Zoe tiam prezentis la estontan imperiestron al la homamaso atendanta ŝian decidon, kaj li estis kronita de Patriarko Aleksio la Studiito ĉe Hagia Sofia.

Dum la unuaj tagoj, eĉ semajnoj, la scenaro disvolviĝis kiel atendite, kun Mikaelo la 5-a ŝajniganta la plej grandan respekton al la Imperiestrino kaj la plej grandan amon por sia onklo Johano.

Tamen, tre rapide, Mikaelo la 5-a ŝanĝis direkton, altirante kritikon de nuntempaj kronikistoj. Dum Pselo estimis sian antaŭulon ĝis la punkto ke li facile senkulpigis liajn krimojn, li abomenis Mikaelon la 5-an, trovante nenion bonan en li.

Riproĉante lin pro la obskureco de lia origino, Pselo esperis, ke la potenco transformos la novan imperiestron: "Li havis nenion, kio konvenas al la trono, nenion konvene vestitan, nek la ĉevalon, nek la vestaĵojn, nek ion ajn el la aferoj, kiuj ŝanĝas homon. Kiel pigmeo, kiu ŝajnigas esti Heraklo kaj volas transformi sin en la bildon de la heroo [...] li surmetis la leonan haŭton, sed li estas superŝarĝita de la klabo."

Koncerne sian karakteron, Pselo ĉefe kritikas Mikaelon la 5-an pro lia hipokriteco: “Liaj vortoj estis tute kontraŭaj al liaj sentoj; […] kiom ajn kolera li estis kontraŭ multaj homoj, li parolis al ili afable […] kaj multajn el tiuj, kiujn li intencis submeti la sekvan tagon al la plej kruelaj torturoj, li akceptis la antaŭan nokton ĉe sia tablo kaj dividis la saman tason kun ili.”

Liaj unuaj viktimoj verŝajne estis ĝuste tiuj, kiuj kondukis lin al la povo. Pselo, sen ke eblus scii kie la realo finiĝas kaj la damnatio memoriae komenciĝas, prezentas lin kiel defendanton de kastrado kiel puno por siaj kontraŭuloj, inkluzive de membroj de sia propra familio, kio povus esti profunde ŝokinta la publikan opinion tiutempe.

Inter la aliaj kronikistoj de lia regado, Johano Skylitzes emfazis la netaŭgecon de Mikaelo por la povo, eĉ asertante, ke li ne kapablis agi memstare, foje kondukante al malkongruoj kun la rakonto de Pselo. Laŭ li, Mikaelo la 5-a duonsveniĝis ene de horo post sia kronado.

Baldaŭ, la imperiestro klare montris sian deziron esti sia propra mastro kaj regi sola. Li elektis kiel sian ĉefan konsiliston ne Johanon la Orfanotrofon, kiel faris lia antaŭulo, sed unu el siaj onkloj, Konstantenon, la serviston de la Lernejoj, al kiu li petis Zoe-n doni la plej altan honoron. Nu, Konstanteno jam delonge profunde ĵaluzis Johanon kaj plene intencis kaŭzi lian falon.

Post kverelo inter la du viroj dum manĝo kun la imperiestro, Johano furioze lasis la palacon, ne al sia loĝejo en Konstantinopolo, sed al unu el siaj posedaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj de la urbo. Li verŝajne kredis, ke la imperiestro alvokos lin reen kun pardonpetoj pro la konduto de Konstanteno. Efektive, kelkajn tagojn poste, imperia ŝipo alvenis al la haveno de lia loĝejo kun ordono por klarigi sian konduton antaŭ la imperiestro.

Sed kiam la ŝipo alproksimiĝis al la Granda Palaco, alia ŝipo alproksimiĝis, prenis la Orfanotrofon surŝipen, kaj portis lin en ekzilon sub la atenta okulo de la imperiestro, kiu observis la scenon el la palaca balkono. Li devis morti tie baldaŭ poste. Ĉar Johano estis tre nepopulara, oni ne atendis, ke ĉi tiu falo kaŭzu tumulton inter la loĝantaro.

Post tio, Mikaelo kastrigis ĉiujn membrojn de la familio de Johano, kiuj atingis puberecon. Tamen, la decido de Mikaelo distancigi sin de la plejparto de sia tuja familio estis severe kritikita, ĉar al li mankis ia ajn signifa subteno inter la bizanca politika elito kapabla subteni lian legitimecon.

Laŭ la konsilo de sia onklo Konstanteno, li liberigis el malliberejo multajn homojn, kiujn Johano malliberigis, kiel ekzemple Konstanteno Dalaseno, Mikaelo la 1-a Kerulario, kaj Georgo Maniako, kiun li nomumis katepano de Italio. Italio estis minacata de la Normandoj, kaj la araboj estis preskaŭ reprenontaj la fortikaĵojn, kiujn Maniako estis konkerinta en Sicilio.

Post konfidi la direkton de la aferoj al la eminenta juristo Konstanteno la 3-a Lejŝoŭdes, Mikaelo turnis sin kontraŭ la kortega aristokrataro, kiu, ŝajnigante submetiĝon al li, daŭre malestimis lian humilan originon kaj lian limigitan pretendon al la trono. Decidita venĝi sin, li humiligis ĉi tiun aristokrataron senigante ĝiajn membrojn de iliaj privilegioj tiel, ke ili timis pri siaj vivoj.

Li ankaŭ faris la eraron maldungi la Varengan Gvardion kaj anstataŭigi ĝin per "Skitoj", ĉiuj eŭnukoj, kies lojalecon li certigis per bonegaj promocioj. Per ĉi tiuj agoj, li volis montri, ke li "intencis esti gardata de la masoj prefere ol de la nobelaro". La homamaso entuziasme respondis al la falo de Johano, al la hontigoj truditaj al la nobeloj, kaj al la novaj liberecoj.

Dum la multaj procesioj, kiuj markis la oficialan vivon en Konstantinopolo, purpuraj ŝtofoj estis pendigitaj sur la fenestroj kaj tapiŝoj estis metitaj sub liajn piedojn: la imperiestro kredis sin fariĝi la "patro de la popolo". La eraro, kiu pruviĝus fatala, estis lia atako kontraŭ Imperiestrino Zoe.

## Falo
La lasta pluvivanta membro, kune kun ŝia fratino Teodora, de la makedona dinastio, al kiu la loĝantaro estis profunde ligita, Imperiestrino Zoe restis, malgraŭ sia kaprica naturo, ekstreme populara. Mikaelo la 5-a rapide ĵaluziĝis pri la statuso kaj populareco de la imperiestrino, kies nomo ĉiam estis menciita antaŭ la lia en publikaj aklamoj.

Baldaŭ, li rifuzis al ŝi eniron al la konsilia ĉambro kaj (eĉ pli malbone) aliron al la publika trezorejo, tenante ŝin, kiel Mikaelo la 4-a faris, sub strikta gvatado. Kvin monatojn post lia kronado, li uzis la paskajn festadojn por testi ŝian popularecon.

Disdonante malavarajn donacojn, li kredis, ke li sufiĉe certigis sian pozicion por seniĝi de la kuratoreco de Zoe, precipe ĉar, dum du procesioj — dum Paska dimanĉo kaj la sekva dimanĉo — li ​​profitis je demonstraĵoj de popola subteno, kiuj konvinkis lin pri la forto de lia potenco. En la nokto de la 18-a ĝis la 19-a de aprilo 1042, Mikaelo tonsurigis Zoe-n kaj sendis ŝin al monaĥejo sur Principo, unu el la Princaj Insuloj, sub la preteksto, ke ŝi konspiris por veneni lin.

Post informado al la Senato pri la kialoj de sia decido, Mikaelo legigis proklamon de la urba eparko (prefekto) en la Forumo de Konstanteno, anoncante la ekzilon de la imperiestrino pro ŝtatperfido kaj la detronigon de Patriarko Aleksio la Studiito, akuzita pri helpado de la imperiestrino en ŝiaj krimaj agadoj. Tamen, la patriarko sukcesis eskapi.

Tuj post la legado de ĉi tiu proklamo, voĉoj leviĝis el la homamaso, kiu nur la antaŭan tagon aplaŭdis Mikaelon la 5-an, postulante lian detronigon kaj anstataŭigon fare de Zoe, la legitima imperiestrino, devigante la eparkon rapide retiriĝi. Laŭ Georgo Kedreno, pli posta kronikisto de la eventoj, la homamaso deklaris: "Ni ne volas blasfemanton kaj kalfatranton kiel imperiestron, sed la legitiman heredanton, nian patrinon Zoe!"

Koncerne Ataliates (1020-1079), li observis, ke la homamaso ne disiĝis kiel kutime, kiam neniu gvidanto aperis, sed anstataŭe pli kaj pli kreskis. Jam la sekvan tagon, la prizonaj pordegoj komencis esti malfermitaj, dum la alireblaj posedaĵoj de Mikaelo la 5-a estis prirabitaj.

La imperiestro ja profitis je la rapida interveno de la soldatoj de sia onklo Konstanteno, kiuj sukcesis forpeli la tumultulojn dum tempo, sed ne sukcesis subpremi la ribelon.

Maltrankviligita de la turno de la eventoj, Mikaelo la 5-a alvokis Zoen reen al la palaco, insistante, ke ŝi restu monaĥino. Por subpremi la ribelon, li aperis ĉe la kathismo en la Hipodromo kun Zoe, kiu restis lojala al li. La vido de la maljunulino, kiun iuj jam ne rekonis en ŝia monaĥina kutimo, nur instigis la fervoron de la homamaso.

Nekapabla konstati la fidindecon de sia imperiestrino, la homamaso, eble post konsultado kun la patriarko kaj sub la gvido de generalo Konstanteno Kabazilo, marŝis al la monaĥejo Petrion por venigi la duan pluvivan membron de la dinastio, Teodora, kiu ankaŭ fariĝis monaĥino. Komence hezitema, ŝi estis devigita obei sub premo kaj, interŝanĝante sian monaĥinan kutimon kontraŭ luksa robo, estis kondukita al Hagia Sofia por esti proklamita imperiestrino.

La signifo de ĉi tiu evento estas konsiderinda, ĉar Teodora estis reenpostenigita kiel imperiestrino kontraŭ siaj komencaj deziroj, kaj probable kontraŭ la deziroj de Zoe, ĉar la du fratinoj havis komplikan rilaton. La tumultuloj tiel agis kiel gardantoj de makedona legitimeco, transcendante la preferojn de siaj rektaj reprezentantoj.

Ĉar la prezento de Zoe ne sukcesis trankviligi la homamason, Mikaelo la 5-a decidis rezisti, kio nur duobligis la fervoron de la loĝantaro. Ene de tridek ses horoj, la homamaso kaptis la Grandan Palacon kaj ĝiajn oficejojn, inkluzive de tiuj, kiuj gastigis la impostregistrojn, same kiel la palacojn de la civila aristokrataro.

Superŝarĝita, la Varenga gvardio estis senpova por protekti la imperiestron malgraŭ la interveno de Generalo Katakalon Kekaŭmeno. Laŭ Skylitzes, la tumultoj rezultigis 3 mil mortojn. Kronikistoj priskribis loĝantaron de ĉiuj aĝoj, rangoj kaj seksoj implikitan en la ribelo.

Laŭ Pselo, tamen oni povus distingi du grupojn: perfortan kaj sendisciplinan loĝantaron kaj pli moderan frakcion, favoran al la detronigo de Mikaelo la 5-a, sed en relativa ordo; grupo al kiu apartenis Pselo, kvankam ne eblas scii kiomgrade ĉi tiu disiĝo simbolis la malfidon de Pselo al popola venĝo.

Eksciinte, ke Teodora reakiris sian statuson kiel imperiestrinon, Mikaelo la 5-a kaj lia onklo Konstanteno fuĝis al la monaĥejo Studio por rifuĝi. Dume, Teodora, ankoraŭ ĉe Hagia Sofia, nomumis siajn ministrojn kaj certigis, ke Mikaelo estu detronigita. La homamaso ĉirkaŭ ŝi tiam moviĝis al la monaĥejon Studion, kie Mikaelo la 5-a kaj lia onklo staris apud la altaro.

Dum la tuta posttagmezo, la homamaso, respektante la sanktecon de la altaro, ne kuraĝis kapti la du virojn, al kiuj oni donis monaĥajn robojn. Tiun vesperon, la nova prefekto de la urbo, iu Campanarus, diris, ke li ricevis ordonojn de Imperiestrino Teodora por eskorti la imperiestron kaj lian onklon reen al la palaco kaj ke neniu damaĝo trafos ilin.

Kiam la du viroj rifuzis forlasi la preĝejon, la prefekto tiam ordonis al siaj viroj kapti ilin. Ili estis metitaj sur azenojn kaj kondukitaj al la Palaco sur la Meze, la ĉefa avenuo de Konstantinopolo. Alveninte ĉe la loko nomata "sigma", la ekzekutisto sendita de Teodora alproksimiĝis al la procesio, kaj al la du viroj estis elŝiritaj la okuloj.

Ĉi tiu ribelo montris la agadkapablon de la loĝantaro en Konstantinopolo, kiu tiam spertis rapidan demografian kaj ekonomian kreskon, kaj kie ekestis la apero de "burĝaro", konsistanta ĉefe de metiistoj kaj komercistoj.

Ligita al makedona legitimeco kaj avida je akirado de pli granda politika influo, precipe rilate al la tradicia aristokrataro, ĝia ribelo en 1042 reprezentis la enkorpigon de certa formo de popola potenco, kiun la posteuloj de Mikaelo, plej notinde Konstanteno la 9-a Monomaĥo, zorgis konservi.

En la 2010-aj jaroj, la greko-usona historiisto Anthony Kaldellis forte emfazis la gravecon de ĉi tiu evento, kiun li sentis tro ofte preterlasita al la dua plano en la bizanca politika historio. Li vidis ĝin kiel demonstradon de la politika rolo de la popolo, en ĉi tiu kazo la popolo de Konstantinopolo, pri la detronigo de reganto konsiderata malinda je la imperia ofico.

Tiurilate, bizancaj kronikistoj konfirmis la legitimecon de ĉi tiu ribelo, kiu fariĝis la instrumento de la lukto kontraŭ tirano, kiu, transirante siajn limojn kaj defiante la legitiman dinastion, povus esti forpelita de la povo.

Kvankam imperiaj historiistoj ofte estis singardaj pri la agadkapablo de la popolo, kaj Pselo, kiu faris la ribelon de 1042 centra elemento de sia Kronografio, kaj Ataliates kaj Skylitzes uzis terminojn rilatajn al klasika demokratio (demos, ekzemple) por rakonti ĉi tiun epizodon de popola ribelo.

Kaldellis ankaŭ emfazis la "universalan" naturon de la ribelo, kiu ŝajnis ampleksi ĉiujn segmentojn de la loĝantaro kaj tiel pravigi la ideon de kolektiva agado fare de popolo aŭ politika instanco jam ne respondeca al iu ajn aŭtoritato, eĉ imperia.

Baldaŭ post sia detronigo, Mikaelo la 5-a estis sendita al la monaĥejo Elemono sur la insulo de Ĥio. Lia onklo Konstanteno estis sendita al alia monaĥejo sur la insulo de Samoso.

La historio ne scias, kio fariĝis el ili poste, sed oni scias, ke Mikaelo la 5-a mortis en ĉi tiu monaĥejo la 24-an de aŭgusto 1042. Markita de tiraneco, la regado de Mikaelo la 5-a estis submetita al damnatio memoriae, kaj li rimarkinde forestas de la sinodiko ("historiaj raportoj") pri la Ortodokseco.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 24-an de aŭgusto
Kategorio:Mortintoj la 21-an de aprilo
Kategorio:Naskiĝintoj en 1015
Kategorio:Mortintoj en 1042
Kategorio:Naskiĝintoj en la 11-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 11-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Turkio
Kategorio:Mortintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo