Meza potenco

[eta|Gvidantoj de la [Grupo de la 20 (industriaj kaj sojlaj landoj)|G20- landoj kaj aliaj ĉeestantaj la G20-pintkunvenon en Vaŝingtono en 2008. La plej multaj membroj de la G20 estas mezaj potencoj, dum kelkaj estas grandaj potencoj.]]**Meza potenco** estas ŝtato tro granda aŭ tro influa por esti konsiderata ordinara ŝtato, sed ankaŭ tro malgranda aŭ tro malforta por esti granda potenco. Tia ŝtato povas esti regiona potenco, sed estas konsiderata meza potenco tutmonde.

Mezpotencaj ŝtatoj estas studobjekto en politika scienco kaj geografio, sed universale akceptita difino de la terminoj "potenca" aŭ "mezpotenca" ne troveblas. Iuj verkoj konsideras ŝtatojn kun loĝantaro de pli ol 15 milionoj kaj areo de pli ol 5 000 km² kiel mezpotencojn.

Fine de la 16-a jarcento, la itala politika pensulo Giovanni Botero dividis la mondon en tri specojn de ŝtatoj: *grandissime* (grandaj potencoj), *mezano* (mezaj potencoj), kaj *piccioli* (malgrandaj potencoj). Laŭ Botero, *mezano* aŭ meza potenco "havas sufiĉan forton kaj aŭtoritaton por stari memstare sen bezono de helpo de aliaj." 

## Koncepto 
La potenco de malsamaj ŝtatoj ofte estas taksata surbaze de iliaj militaj kapabloj kaj ekonomia forto. Tiel, mezaj potencoj estas logike ŝtatoj, kiuj estas nek tro "grandaj" nek tro "malgrandaj" ekonomie. Ĝenerale, por doni malglatan ideon, ili estas rangigitaj inter la tridek plej grandaj ekonomioj en la mondo sen nepre esti inter la supraj dek. Tamen, la influo de tia ŝtato povas dependi de aliaj faktoroj, kiel ekzemple ĝia supereco en aparta kampo (kultura aŭ scienca, ekzemple).

Tamen, kun la fino de la Malvarma Milito kaj la ascendo de evolulandoj, la graveco de ĉi tiuj ŝtatoj iom malpliiĝis, ĉar la du ĉefaj rivalaj frakcioj (NATO kaj la Varsovia Pakto) naskis aliajn aliancojn aŭ unuojn, kiel la Eŭropa Unio, kiu estas asembleo de nacioj, inkluzive de mezaj potencoj (Nederlando, Svedio kaj Hispanio).

Ĉi tiun terminon unue uzis en Kanado William Lyon Mackenzie King kaj Louis St-Laurent por priskribi naciojn, kiuj retenis aŭ evoluigis signifan influon post la Dua Mondmilito. Tiel, ekzemple, Kanado nuntempe estas konsiderata meza potenco, ĉar ĝi aktive partoprenas en la internacia komunumo.

Efektive, Kanado estas unue kaj ĉefe membro de diversaj aliancoj kiel NATO kaj NORAD. Krome, ĝi nuntempe estas la nacio, kiu plej multe partoprenis en UN-misioj (humanitaraj misioj aŭ pacmisioj) kaj sentis sian ĉeeston per agado por solvi krizojn malproksime de sia influsfero (kiel ekzemple la krizo de la Sueza Kanalo).

Ĉar Kanado ne estas iama kolonia potenco kaj konservas neŭtralan sintenon pri ĉi tiu afero, ĝi ankaŭ sukcesis akiri influon inter pli malgrandaj ŝtatoj, aktive defendante iujn el iliaj interesoj kun aliaj membroŝtatoj de Unuiĝintaj Nacioj kaj antaŭenigante multpolusan mondordon. Krome, mezaj potencoj ĝenerale estas la landoj plej dediĉitaj al plurflankismo (d:Q1413574).

## Taksado 
Ne ekzistas ununura modelo, laŭ kiu teoriuloj konsentas difini, kiuj ŝtatoj estas mezaj potencoj. Kelkaj akademiuloj uzas la malnetan enlandan produkton (MEP) kiel la determinan faktoron por klasifiki ŝtaton kiel tutmondan mezan potencon. Ekonomie, mezaj potencoj estas tiuj, kiuj ĝenerale ne povas esti konsiderataj mondpotencoj, sed ankaŭ ne povas esti konsiderataj malgrandaj ekonomioj. Tamen, la ekonomio ne ĉiam estas la determina faktoro en ĉi tiu koncepto. El pli originala perspektivo, meza potenco estas tiu, kiu havas certan tutmondan influon, sed ne estas domina en iu ajn areo. Aliflanke, ĉi tiu uzado ne estas universala, kaj kelkaj difinas mezajn potencojn kiel tiujn naciojn aŭ ŝtatojn, kiuj havas signifan regionan potencon, sed ne tutmondan potencon.

La tabelo malsupre montras liston de landoj, kiujn akademianoj kaj fakuloj nomis mezaj potencoj. Kelkaj studoj konsideras Ĉinion, Francion kaj Rusion superpotencoj anstataŭ mezaj potencoj pro iliaj pozicioj en la Konsilio de Sekureco de UN kaj iliaj elspezoj por nukleaj armiloj. Aliaj ankaŭ inkluzivas Germanion, Brazilon, Japanion kaj Italion pro ilia signifa tutmonda ekonomia influo. La breĉo inter la listo de mezaj potencoj kaj superpotencoj montras, ke ne ekzistas intelekta konsento.

### Listo de supozitaj mezaj potencoj 
*  Sudafriko
* Alĝerio
* Sauda Arabio
* Argentino
* Aŭstralio
* Aŭstrio
* Brazilo
* Ĉilio
* Danio
* Hispanio
* Finnlando
* Hungario
* Indonezio
* Irano
* Meksiko
* Maroko
* Peruo
* Pollando
* Portugalio
* Rumanio
* Svedio
* Svisio
* Turkio
* Ukrainio
* Vjetnamio

## En Esperanto aperis 
* "La fino de la agrabla fikcio: Mark Carney nomas la novan realon" en la Esperanta Retradio la 20-a de februaro 2026, verkis kaj produktis Aaron Chapman.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Iniciato de Mezaj Potencoj

Kategorio:Politikaj esprimoj
Kategorio:Konceptoj de politikaj sciencoj
Kategorio:Teorioj pri internaciaj rilatoj
Kategorio:Milita terminologio
Kategorio:Listo de arkivitaj paĝoj de Retarkivo