open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Herisau

**Herisau** estas la ĉefkomunumo de la svisa Kantono Apencelo Ekstera. En 2003 la komunumo honoriĝis per la titolo Alpa urbo de la jaro.

## Urbo kiu ne volas esti urbo 
Herisau superis kun 15282 loĝantoj la 31-an de decembro 2007 konsiderinde la leĝan grandecon de urbo. Tio kaŭzis por la apencelanoj specon de konflikto, ĉar urbo en la kampara kantono Apencelo estis ĝis nun laŭ la apencela tradicio io simple ne imagebla.

## Sidejo de kantonaj aŭtoritatoj 
Herisaŭ estis ĝis 1997 kune kun Trogen kaj Hundwil unu el la tri kunsidejoj de la tiel nomita apencelekstera landkomunumo (Landsgemeinde), kie la popolo de la kantono kunvenis por preni la politikajn decidojn kaj elekti la registaron kaj aliajn aŭtoritatojn. La landkomunumo de Apencelo Ekstera 1997 estis malkreita.

## Ekonomio kaj trafiko 
Tra Herisaŭ pasas la linio de la Sud-Orient-Svisa Fervojo de Sankt-Galo al Lucerno. Dank al la akvoenergio Herisaŭ jam en la 18-a jarcento industriiĝis kaj allogis multajn gravajn entreprenojn. Memkompreneble ankaŭ la turismo ludas gravan rolon en Herisaŭ. Antaŭe la landkomunumo altiris ĉiun trian jaron grandan amason da eksterlandaj gastoj, kiuj ŝatas rigardi tiun spektaklon, kiam apencelanoj kun glavo kaj tradiciaj vestaĵoj celebras la solenan eventon, kie tamen kelkfoje povas okazi ankaŭ viglaj diskutoj kaj politikaj surprizoj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Herisaŭ datiĝas de la jaro 837. La loko apartenis ĝis 1433 al la Monaĥejo Sankt-Galo. En la apencelaj militoj ĝi tiam atingis la liberecon. Dum la reformacio Herisaŭ akceptis la protestantan kredon, tum la komunumo Apencelo restis katolika. En la kadro de la landdivido la protestantaj komunumoj de Apencelo falis al Apencelo Ekstera dum la katolikaj partoj formis ek de tiam Apencelon Internan. La ĉefkomunumo de la nova Kantono Apencelo Interna estis unue Trogen kaj nur poste Herisaŭ transprenis tiun-ĉi rolon.
En 1648 la komunumo Schwellbrunn kaj 1719 ankaŭ Waldstatt apartiĝis de Herisaŭ.

## Esperanto-movado 
La Revuo Esperanto raportas pri la fondo de Esperanto-Grupo Herisaŭ en la jaro 1923. La ĉefaj aktivuloj de tiu-grupo, kiu ekzistis dum pli ol 40 jaroj estis Eduard Graf kaj Helene Rietmann.

## Vidu ankaŭ 
* Herisau (stacidomo)
* Herisau Wilen (stacidomo)
* Schachen (Herisau) (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Herisau
* Herisau en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Komunumoj de Svislando
Kategorio:Kantonĉefkomunumoj de Svislando
Kategorio:Kantono Apencelo Ekstera
Kategorio:Urboj de Svislando
Kategorio:Esperanto-movado en Svislando laŭ lokoj
Ceglédbercel

**Ceglédbercel** [ceglEdbercel] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Cegléd. Bercel estas praturka nomo. En Hungario troviĝas ankaŭ urbo Cegléd kaj vilaĝo Bercel.
eta|maldekstra|Vilaĝdomo en Ceglédbercel

## Bazaj informoj 
* Areo:28&nbsp;km²
* Loĝantaro:4500
* Poŝtkodo: 2737
* Telefonprefikso: 53

## Geografio 
Ceglédbercel situas sur ebenaĵo, laŭ la ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Cegléd-Szolnok, inter Szolnok kaj Albertírsa. Budapeŝto estas je 60 km-oj.

## Historio 
La unua skriba mencio devenas el 1281. La turkoj faris senhoma la vilaĝon post la mezepoko, poste germanoj refondis ĝin. En 1804 la setlejo iĝis vilaĝo kaj municipo. En 1945 la rusoj forportis germandevenulojn por trudlaboro. En 1946 la germandevenuloj estis deportitaj al Germanio.
eta|Kulturdomo en Ceglédbercel
eta|Kuracejo en Ceglédbercel
En la vilaĝo germana aŭtonomio funkcias.

## Preĝejoj 
La romkatolika Preĝejo Johano Nepomuka (Ceglédbercel) konstruiĝis en 1801 (rekonstruiĝis en 2000). La turo estas 25 m-ojn alta. Ekde 1948 la kalvinanoj uzis kamparanan domon por preĝadi. Ili konstruis preĝejon en 2004.

## Vidindaĵoj 
* monumento de 1991

## Famuloj 
Apud Ceglédbercel mortis:
* agronomo János Hajnik
* pro trafika akcidento aktoro István Bubik
* halterlevisto Károly Ecser.

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Andreo Báthori

**Andreo BÁTHORY**, hungare *Báthory András* *somlyói*, (naskiĝis 1563 en *Szilágysomlyó / Șimleu Silvaniei*; mortis la  en *Csíkszentdomokos / Sândominic*, en Transilvanio) estis kardinalo, regnestro de Transilvanio kaj la filo de Margit Majláth kaj András Báthory (kapitano de Sathmar).

## Kariero 
Andreo Bathori plenkreskiĝis flanke de Stefano Báthori en reĝa kortego de Pollando. Jam junaĝe li fariĝis princo-episkopo en Varmio. En 1583 kaj 1586 li estis en Romo. En 1583 apostola protonotario kaj en 1584 li fariĝis kardinalo. La 30-an de marto 1599 li okupis la tronon de Transilvanio, ĉar lia nevo, Sigmundo Báthori abdikis favore al li. Mikaelo de Valaĥio, vojvodo de Valaĥujo, eluzis la internajn malamikecojn akrajn de regno kaj atakis ĝin. Kun helpo de sikuloj aliĝintaj al li apud Sibio ĉe Sellenberk la 18-an de oktobro 1599, Mikaelo venkis super Andreo. Andreo fuĝis al Moldavio, sed la sikuloj atingis kaj mortigis lin sur teritorio de Csíkszentdomokos.

## Bibliografio 
* Balló István: *B. A. fejedelem halála* (Csíkszereda, 1898).
* Áprily Lajos: *A bíboros* (dramo).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Andreo
Kategorio:Princoj de Transilvanio
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Princepiskopoj de Varmio
Kategorio:Hungaraj kardinaloj
Farmos

**Farmos** (farmoŝ) estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en subregiono de Nagykáta. La loknomo laŭ la historia skribmaniero estis Farnos kaj ne havas sencon en la hungara.
eta|maldekstre|Ĉefplaco kun la vilaĝdomo

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro:3427
* Poŝtkodo: 2765
* Telefonprefikso: 53

## Geografio 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ Budapeŝto-Nagykáta-Cegléd ĉefvojo, laŭ Budapeŝto-Nagykáta-Szolnok fervojo.

## Historio 
Pli frue sarmatoj, keltoj kaj avaroj loĝis tie. La tataroj kaj poste la turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1730 slovakoj refondis ĝin. En 1786 katolika preĝejo omaĝe al Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo konstruiĝis. En 1827 vilaĝdomo (tute rekonstruiĝis en 1932), en 1858 luterana preĝejo, en 1901 nobeldomo de Matolcsy (matolĉi) (nun estas muzeo) konstruiĝis.

Apud la vilaĝo kanolagoj troviĝas.

## Famuloj 
En Farmos naskiĝis:
* Sándor Gál (kemiisto)
* entomologo Zoltán Kaszab
* kanuisto Gábor Árva.
En Farmos mortis:
* apotekisto Miklós Matolcsy.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Farmos)

## Referencoj 
eta|maldekstre|Iama nobeldomo, nun muzeeto
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kristoforo Báthori

**BÁTHORI Kristóf**, *somlyói*  estis hungara vojevodo kaj princo de Transilvanio. Li naskiĝis en 1530 kaj mortis la 27-an de majo 1581 en Gyulafehérvár. Li estis la pli maljuna frato de Stefano Báthori.

## Kariero 
Kristoforo Báthori en 1557 komisiite de reĝino Izabela kiel sendito vizitis la francan reĝon. En 1565 li estis unu el la militestroj de Johano la 2-a. De 1571 ĝis 1576 li estis kapitano de Várad. De 1576 li regis Transilvanion je nomo kaj komisio de sia pli aĝa frato Stefano Báthori.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kristoforo
Kategorio:Princoj de Transilvanio
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Tápiószőlős

**Tápiószőlős** (tApiOsOlOŝ) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono de Cegléd. *Tápió* estas rojo, kunfluanto de rivero Zagyva, la cetero signifas en la loknomo: vitejo.
eta|150ra|Blazono de Tápiószőlős

## Bazaj informoj 
* 
* Areo:30&nbsp;km²
* Loĝantaro:3030
* Poŝtkodo: 2769
* Telefonprefikso: 53

## Situo 
Tápiószőlős situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo. Cegléd kaj Abony estas la plej proksimaj urboj.

## Historio 
Pli frue skitoj, sarmatoj kaj avaroj loĝis tie. La tataroj, poste la turkoj faris senhoma la vilaĝon. La kampoj apartenis poste al Tápiószele. Komence fondiĝis farmoj, la kamparanoj okupiĝis pri vinberkulto. Aro da farmoj ricevis la rangon vilaĝo en 1947.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Mikaelo de Valaĥio

**Mikaelo de Valaĥio**, "Mikaelo la Brava", rumane *Mihai Viteazul*, hungare *Vitéz Mihály* (naskiĝis en 1558, mortis (murdita de generalo Georgo Basta en Câmpia Turzii) la 9-an de aŭgusto 1601) estis reganto de Princlando Valaĥio inter 1593-1601, de Transilvanio en 1599-1600 kaj de Moldavujo en 1600.

## Kariero 
Helpe de sikuloj la 18-an de oktobro 1599 li venkis super Andreo Báthori, princo de Transilvanio, en batalo apud Șelimbăr. Dum sia regado li unuigis la tri regnojn sub rumana regado, kvankam tiu daŭris nur ses monatojn. La rumanoj konsideras lin rumana nacia heroo.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Princoj de Transilvanio
Kategorio:Regantoj de Valaĥio
Kategorio:Regantoj de Moldavio
Kategorio:Naciaj herooj
Újszilvás

**Újszilvás** (UjsilvAŝ) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono Cegléd. La loknomo signifas: nova-prunejo.
eta|150ra|Blazono de Újszilvás

## Bazaj informoj 
* Areo:39&nbsp;km²
* Loĝantaro:2660
* Poŝtkodo: 2768
* Telefonprefikso: 53

## Situo 
Újszilvás situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Cegléd kaj Abony estas la plej proksimaj urboj.

## Historio 
Post la turkoj farmoj fondiĝis sur la senhomaj kampoj. Aro da farmoj ricevis la rangon vilaĝo en 1930. La kamparanoj okupiĝis precipe pri fruktoj, tial la vilaĝnomo nomiĝis pri pruno.

La komunumo havas malnovan kaj novan kalvinanajn preĝejojn, sed estas ankaŭ romkatolika. La loĝantaro okupiĝas pri vinberoj, fruktoj kaj lupolo.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Tóalmás

**Tóalmás** (tOalmAŝ) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Nagykáta. La loknomo signifas: lago-pomejo. Pli frue nomiĝis Tótalmás, Tót signifas slovako.
300ra|eta|Kastelo de Andrássy en Tóalmás

## Bazaj informoj 
* Areo:39&nbsp;km²
* Loĝantaro:3360
* Poŝtkodo: 2259
* Telefonprefikso: 29

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero.

## Historio 
La unua mencio devenas el 1406 en formo *"Almas"*. El la mezepoko devanas la gotika preĝejo omaĝe al Sankta Andreo (poste barokiĝis) kaj ruinaĵo de terfortikaĵo. Kastelo de Andrássy (andrAŝi) kune kun parko en 1895, la vilaĝdomo en 1913 konstruiĝis.

## Vidindaĵoj 
* ruinaĵo de kastelo de Prónay
* Kastelo de Tóalmás
* Preĝejo Sankta Andreo (Tóalmás)

## Famuloj 
* En Tóalmás naskiĝis:
** aktoro János Csapó
** pentristo Sándor Brodszky.
* En Tóalmás mortis juristo Albert Prónay.

== Komunumoj pri *almás* (= poma aŭ pomarbaro) en Hungara reĝlando ==
Pro grandeco la tabelo ne havas la ceterajn komunumojn en Transilvanio, vidu ilin en Bălan (Sălaj)!

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Jay Gould

**Jay GOULD** (plennome **Jason GOULD**) (27-a de majo 1836, Roxburry, Novjorkio, Usono – 2-a de decembro 1892, Novjorko) estis usona riĉegulo, financisto kaj spekulanto, gvidanto de usona fervoja asocio, la plej senĝenaĉa "rabista barono" de la usona kapitalismo en la 19-a jarcento.

Li laboris komence kiel termezuristo en Novjorkio, poste funkciigis tanadan metiejon kaj en 1859 komencis spekuladi kun valorpaperoj de la pli grandaj fervojaj entreprenoj. Li plu spekulis dum la usona enlanda milito pri la fervojaj akcioj kaj en 1863 iĝis direktoro de la *Rensselaer and Saratoga Railway*. Li aĉetis kaj traorganizis la fervojon *Rutland and Washington Railway* kaj en 1867 iĝis direktoro de *Erie Railroad*.

Li kooperis en 1868 kun Daniel Drew kaj Jim Fisk kontraŭ Cornelius Vanderbilt, kiu volis akiri kontrolon pri *Erie-fervojo*. Gould komencis malpurajn financajn manipuladojn, ellasis falsajn akciojn, koruptis, kaŝaĉetis leĝfaristojn de Novjorkio, por ke ili leĝigu encirkuligon. Li fine akiris plimulton de la akcioj, post kio komencis denovan senemberasan spekuladon kun Fisk, William Boss Tweed kaj Peter Sweeney. Ili aĉetis grandkvante oron kaj tiel estigis mankon en la merkato kaj kiam la prezo de la oro (en 100 USD) egalis en papiro jam 163,5 USD, la ŝtata trezoro eldonis ormonon en valoro de 4 milionoj da usona dolaro. La prezo falis ĝis 133 dolaroj kaj multaj investistoj bankrotis. Tiu estis la fifama „nigra vendredo” (24-an de septembro 1869).

Gould tiam turnis sin al fervojaj linioj de la okcidento kaj komencis aĉeti akciojn de *Union Pacific Railroad* kaj en 1874 posedis jam la plimulton. Li aĉetis ankaŭ aliajn fervojajn liniojn tiel en 1881 la fervoja imperio de Gould estis la plej granda en la lando, kun reloj de 25.500, kio estis 15 % de la tuta fervoja linio en Usono.

Gould en 1881 akiris akcian plimulton en la *Western Union Telegraph Company*, post kiam per siaj propraj telegrafaj entreprenoj senkompate malfortigis tion. Li posedis inter 1879 kaj 1883 la gazeton *World* (sidejo kun Novjorko) kaj aĉetis ankaŭ entreprenon, kiu funkciigis la Novjorkajn altajn fervojojn.

Gould estis ĝismorte senkompata, senĝenaĉa kaj sola. Li postlasis posedaĵon en valoro de ĉ. 77 milionoj da USD.

Kategorio:Usonaj miliarduloj
Szentmártonkáta

**Szentmártonkáta** [sentmArtonkAta] estas grandvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Nagykáta. Szentmárton estas Sankta Marteno en la hungara lingvo.
eta|Preĝejo de Szentmártonkáta

## Bazaj informoj 
* Areo:52&nbsp;km²
* Loĝantaro:4810
* Poŝtkodo: 2254
* Telefonprefikso: 29

## Situo 
Szentmártonkáta situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Nagykáta-Cegléd, laŭ fervojo Budapeŝto-Nagykáta-Szolnok apud Nagykáta. La ĉefurbo estas 55, Cegléd 37 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenas el 1349. En 1839 tertremo, en 1875 incendio okazis. En 1882 fervojo, en 1883 lernejo konstruiĝis.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Marteno de Tours (Szentmártonkáta)
* Kalvinana preĝejo (Szentmártonkáta) de 1784, la turo estas 37 m-ojn alta
* nobeldomo de Battha

## Famuloj 
En Szentmártonkáta naskiĝis arkeologo István Gedai.

## Komunumoj de Sankta Marteno en Hungara reĝlando 
(Pro longeco en Transilvanio vidu ilin aparte: Csíkszentmárton!)

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Gyula Szabó (verkisto)

**SZABÓ Gyula** (sabO djula) rumania hungara verkisto naskita en Mereşti la 11-an de septembro 1930 kaj mortinta samloke la 21-an de decembro 2004.

## Biografio 
Post la loka bazlernejo, Gyula Szabó studis en mezlernejo de Cristuru Secuiesc kaj poste en Universitato Bolyai, kie li akiris diplomon de instruisto pri la hungara lingvo kaj literaturo. Inter 1954 kaj 1957 li estis kunlaboranto de la hungara redakcio de Állami Irodalmi és Művészeti Kiadó de Kluĵo, poste redaktoro de Utunk ĝis sia pensiiĝo (1992).

## Verkoj 
* *Gondos atyafiság* I-III., romantrilógio, Bk., 1955-1961 [2. reverk. eld., Bk., 1964];
* *Annyi baj legyen*, noveloj., Bk., 1956;
* *Fűhúzó április*, noveloj., Bk., 1961 [rumane: 1962];
* *A szülőföld szimfóniája*, raportaĵoj, Bk., 1961;
* *Szerelmünk havában*, noveloj., Bk., 1967;
* *Húgom, Zsuzsika*, romano., Bk., 1968;
* *Laczkó Rózsa balladája*, noveloj., Bk., 1968;
* *Gólya szállt a csűrre*, noveloj., memoraĵoj, konfesoj, Bk., 1974;
* *Tinta és tulipán*, kubana taglibro, Bk., 1977;
* *A sátán labdái*, historia romanserio r.-sorozat, I. *Függőleges veszedelmek*', Bk., 1978, II. *A romlás útjain*, Bk., 1979, III. *Órás fejedelem* Bk., 1980, IV. *Rozsda a kardon*, Bk., 1981;
* *Volt egyszer egy gyermekkor*, noveloj., Bk., 1979;
* *Mátyuska macskája*, elektitaj noveloj, 1984;
* *Három a tánc*, eseoj, Bk., 1985;
* *Társaim*, aŭtobiografia eseromano, Bk., 1988;
* *Ostorod volt-e Rodostó?*, historiaj apartraportaĵoj, Bk., 1991 [Bp., 1995];
* *A névtelen katona*, 1994;
* *Kegyetlen kegyelet*, romano., Kvár, 1996.
* *Képek a Kutyaszorítóból* (memuaro) I-II. Csíkszereda, 2000.
* *Képek a Kutyaszorítóból* (memuaro) III–IV. Csíkszerda, 2002.
* *Kényszerpályák* Albert Kiadó, 2004.
* *Az irredentizmus mámora* I. rememoraĵo (jaroj 1940 -1944)http://www.hargitakiado.ro/cikk.php?a=MjM3NQ== 
* *Az irredentizmus mámora* II. http://www.hargitakiado.ro/cikk.php?a=MjQwNQ==

## Bibliografio 
* *Szívszakadásig*. In memoriam Szabó Gyula, 2005.

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

S
Szabo Gy
Kariba kolombo

La **Kariba kolombo** (*Patagioenas caribaea*) estas mezgranda birdo de la familio de Kolombedoj kiu inkludas kolombojn kaj turtojn ene de la genro de Amerikaj kolomboj nome *Patagioenas*. La plej proksima parencoj estas la Strivosta kolombo kaj la Ĉilia kolombo, kiuj formas kladon ene de la genro *Patagioenas* por specioj kun fina vostostrio kaj brilega plumaro en siaj koloj.

## Disvastiĝo 
Ĝi estas endemio en Jamajko. Ties natura medio estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj arbaroj aŭ montarbaroj. La specio estas minacata de habitatoperdo. Ĝi malpliiĝis ekde la 19-a jarcento unue pro troa ĉasado kaj poste pro arbarhakado por homaj loĝejoj kaj terkulturejoj; lastatempe estas inter 3 000 kaj 10 000 ekzempleroj.

## Aspekto 
Ĝi estas granda (ĉ. 41 cm longa) kaj malhela kolombo. La plumaro estas blugriza ĉefe ĉe flugiloj kaj pli malhelgriza en flugilpintoj kaj vostopinto, sed kun rozkolora nuanco en la cetero de la korpo. En vosto estas nigra antaŭfina strio disde la griza komenca duono. La beko estas nigra kaj la kruroj estas ruĝaj. Plenkreskuloj havas verdecajn brilkolorojn dorse de la kolo kaj ĉe nuko. La okulringo estas ruĝa. La voĉo estas “kru-kru-kruuu”.
## Kutimoj 
Ili manĝas en grupoj fruktojn aŭ semojn. La neston oni konstruas alte en arbo.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Patagioenas caribaea. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24a de Julio 2007.
## Eksteraj ligiloj 
* Anglalingva ejo pri Kariba kolombo 

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Originala anglalingva mangao

**Originala Anglalingva mangao**(Angle: **Original English-language manga**, **OEL manga** ) estas termino por bildliteraturo, bildstrio kies lingvo de originala eldono en la angla kaj kies verkanto estas grande influata de Japanaj animacio kaj mangao. 
Ekster Usono, oni uzas **Amerimanga** por ili.

## Kompanioj 
* Studio Ironcat
* Tokyopop
* Kodansha
* Seven Seas Entertainment

## ankaŭ vidu 
* La nouvelle manga

Kategorio:Bildliteratura terminologio
*
František Tkadlík

**František Tkadlík** (naskiĝis la  – mortis la ) estis ĉeĥa pentristo kaj desegnisto, unu el la fondintoj de la ĉeĥa arto de la 19-a jarcento. Ekde 1836 la unua ĉeĥdevena direktoro de Akademio de figuraj artoj en Prago. Lia plej konata lernanto estas Josef Mánes.

## Verkaro 
La verkaro de Tkadlík, influtia precipe de Rafaelo kaj konceptita plejparte en stiloj de klasikismo kaj empiro, direktiĝis al lirikeco kaj sentemeco. Li dediĉis sin precipe al temoj el la ĉeĥa historio , al portreta pentrado kaj al religiaj temoj (madonoj, bibliaj motivoj).

### Temoj el la ĉeĥa historio 
* *Reveno de Sankta Adalberto al la patrujo*,
* *Sankta Venceslao kaj Sankta Ludmila dum la meso*

### Portretoj 
* *Portreto de la gepatroj de Tkadlík*
* *Portreto de grafo Otakar Černín*
* *Portreto de lingvisto Josef Dobrovský*
* *Portreto de historiisto František Palacký*

### Religiaj temoj 
* *Moseo sur la monto*
* *Inundo*
* *Madono kun ŝpinilo*
* *Madono kun infano en la pejzaĝo*
* *Kristo en Emaŭzo*
* *Pieto*
* *Kristo*
* *Sankta Johano Baptisto en la dezerto*
* *Morto de Sankta Rozalia*

### Aliaj temoj 
* *Studo laŭ Rafaelo*
* *Enyó (Epilogo de Napoleono)*
* *Itala pejzaĝo*

(retligo al la bildoj en la fonduso de la Nacia galerio en Prago)

## Referencoj 
## Literaturo 
* Kramář, Vincent: František Tkadlík, krajinář. F. Venera, Brno 1937.
* Petrová, Eva: František Tkadlík, Praha 1960.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj
Editura de stat pentru literatură şi artă

**Editura de stat pentru literatură şi artă** [Libroeldonejo ŝtata por literaturo kaj arto] estis rumanuja libroeldoneja entrepreno por eldoni belestristikajn kaj literaturhistoriajn verkojn.
## Historio
Oni fondis ĝin 1948 en Bukareŝto kun rumana kaj hungara sekcioj en Kluĵo, mallongtempe kun hungara filiredakcio ankaŭ en Târgu Mureş (1954-58). De 1960 ĝi nomiĝis Editură pentru Literatură.

## Hungara subsekcio
Inter 1948 kaj 1950 ĉefredaktis János Aszódy , de 1950 Ferenc Szemlér , de majo 1957 ĝis julio 1958 Imre Robotos, de 1962 Béla Szász. La gvidantoj de hungara sekcio estis Jolán Bonyháti, poste József Méliusz, Géza Domokos, Attila Kővári, József Fassel, Pál Bodor. Tie laboris antaŭ 1950 László Salamon, Jenő Kiss, Árpád Páll. De 1950 la gvidantoj de filiredakcio estPális László Földes, poste Sándor Kacsó , kaj apud ili laboris Andor Bajor; teknikredatoro estis Samu Tóth. En Târgu Mureş gvidis la sekcion Balázs Lajos, redaktis László Kocziány  kaj Szász Béla. Tie laboris ankoraŭ János András, András Bodor, Emma Botár, Endre Bustya, Judit B. Sztripszky, Gabriella Csire, Gyula Dávid, Károly Engel, György Fáskerthy, Irén Fodor, Sándor Fodor, Endre Haász, Mária Kacsir, Judit Kacsó, György Kerekes, Éva Keresztesi, Judit Konsza, Erzsébet Kovács, Gusztáv Láng, Aladár Lászlóffy, László Lőrinczi, Péter Marosi, Pál Sőni, Gyula Szabó, János Székely. 
## Fonto
*Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Libroeldonejoj en Rumanio
Kevin Rudd

**Kevin Michael RUDD** (naskita la 21-an de septembro 1957 en Nambour) estas Aŭstralia politikisto kaj eksa ĉefministro.

Li iĝis la partiestro de la Aŭstralia Laborista Partio je  kaj, je , iĝis la 26-a ĉefministro de Aŭstralio (elektita la ). Je , li trovis, ke li jam perdis la subtenon el sia partio, kiu elektis Julia Gillard kiel la novan partiestron kaj ĉefministron. Post la nacia elektado en Aŭgusto 2010, Rudd iĝis ministro por fremdaj aferoj.

## Agoj kiel ĉefministro 
Dum sia unua tago post la enoficiĝo li ratifis la Protokolon de Kioto.

La  Rudd proklamis kiel pardonpetan tagon kaj oficiale, nome de la registaro, petis pardonon de la aŭstraliaj indiĝenoj pro la maljustaĵoj, kiujn ili suferis de koloniigintoj kaj enmigrintoj. Pluraj antaŭuloj liaj rifuzis tian pardonpeton, dirante, ke ili persone ne kulpas. La registaro malakceptis la proponon de la Aŭstraliaj Verduloj por pagi kompenson al la Aborigenoj.

### Ekonomia politiko 
Dum la financa krizo de 2008 Rudd daŭre stimulis la ekonomio fiskale, laŭ kejnsismo. Grandparte pro tio la aŭstralia ekonomia ne iris en recesion, kiam la ekonomioj de multaj aliaj landoj malkreskis dum 2008 kaj 2009. La IMF kaj la OECD subtenis tiun stimuladon fiskalan, sed la plualtigitaj federalaj ŝuldoj estis konsideritaj de la amaskomunikilaro kiel nerespondeco.

Julia Gillard ĉefe daŭrigis tiun ekonomian politikon.

### Samseksa geedzeco 
Rudd longtempe oponis leĝdoni por samseksa geedzeco, kvankam li forigis kelkajn leĝojn diskriminaciajn kontraŭ samseksemuloj.

Je majo 2013 li anoncis ke li ŝanĝis sian opinion kaj subtenis permesi samseksan geedzecon.

## Ceteraĵoj 
Rudd flue parolas la mandarenan ĉinan.

## Referencoj 
Kategorio:Ĉefministroj de Aŭstralio
Kategorio:Aŭstraliaj politikistoj
Kategorio:Anglikanoj
Araba ĉevalo

eta
La **araba ĉevalo** estas la plej frue plibonigita ĉevala raso. Ĝi estas ŝatata pro ties rapideco, elteno, beleco, inteligento kaj karesa konduto.

La raso estis elbredita en Arabio, antaŭ la 7-a jarcento a.K. Ĝiaj bonaj proprecoj helpis en plibonigo de aliaj modernaj, malpezaj ĉevalrasoj.

La araba ĉevalo estas relative malgranda ĉevalo, kun malgranda kapo, elstarantaj okuloj, larĝaj nazotruoj kaj okulfrapa ŝultroalto kaj mallonga dorso. Ĝi havas ĝenerale nur 23 vertebrojn, dum aliaj rasoj 24. Ĝia ĝenerala alto estas ĉ. 152 cm, pezo 360–450 kg. Ĝiaj kruroj estas fortaj, la hufoj fajnaj. La hararo, vosto kaj la kolhararo estas bela, silka.

Ĝia reprezenta koloro estas la griza, sed ekzistas aliaj koloroj. La plej famaj ĉevalaroj el tiu raso troviĝas en Saud-Arabio, proksime de Naĝal.

## Araba Ĉevalo en la Arto 
Kategorio:Ĉevalrasoj
Kategorio:Bestobredado
Novjorka Filharmonio

La **Novjorka Filharmonio** aŭ la *Novjorkaj Filharmoniuloj* aŭ *Novjorka Filharmonia Orkestro* (angle: *New York Philharmonic Orchestra*) estas nomo de simfonia orkestro fondita en Novjorko en 1842 sub nomo "Philharmonic Symphony Society of New York".

Ĝi apartenas al la plej malnovaj orkestroj de la mondo kaj la plej malnova orkestro de Usono. La orkestro estas tradicie kalkultata al la *Big Five*.

Post kiam la orkestro en 1962 translokiĝis el Carnegie Hall en Avery Fisher Hall (Lincoln Center), daŭras iom post iom diskutoj por retranslokiĝi en Carnegie Hall.

## Dirigentoj 
* Alan Gilbert (ekde 2009)
* Lorin Maazel (ekde 2002)
* Kurt Masur (1991–2002)
* Zubin Mehta (1978–1991)
* Pierre Boulez (1971–1977)
* George Szell (1969–1970)
* Leonard Bernstein (1958–1969)
* Dimitri Mitropoulos (1949–1958)
* Leopold Stokowski (1949–1950)
* Bruno Walter (1947–1949)
* Artur Rodzinski (1943–1947)
* John Barbirolli (1936–1941)
* Arturo Toscanini (1928–1936)
* Willem Mengelberg (1922–1930)
* Ignatz Waghalter (1924–1925)
* Josef Stransky (1911–1923)
* Gustav Mahler (1909–1911)
* Wassili Safonow (1906–1909)
* Walter Damrosch (1902–1903)
* Emil Paur (1898–1902)
* Anton Seidl (1891–1898)
* Theodore Thomas (1877–1891)
* Leopold Damrosch (1876–1877)
* Carl Bergmann (1855–1876)
* Theodore Eisfeld (1848–1865)
* Ureli Corelli Hill (1842–1847)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.newyorkphilharmonic.org 
* http://nyphil.org/

Filharmonio
Carnegie Hall

eta|ĉefenirejo
***Carnegie Hall*** [karneĵi ho:l] estas fama koncertejo ĉe angulo de la Novjorka 7-a avenuo kaj 57-a strato.

Ĝi estis konstruita en itala novrenesanca stilo, laŭ planoj de William B. Tuthill, malfermis la pordojn en 1891 kaj ekportis la nomon de la tiama konstruiganto, posedanto, industriisto Andrew Carnegie. En la solena malferma semajno, la gasta dirigento estis Ĉajkovskij kaj ekde tiam ĉiu grava usona kaj eksterlanda muzikisto ludis tie. La halo estis longtempe hejmo de la Novjorka Filharmonio, ĝis la muzikgrupo translokiĝis en la 1960-aj jaroj en la Lincoln Center.

Oni preskaŭ malkonstruis ĝin en 1959, ĉar ĝi ne estis profitdona, sed la violonartisto Isaac Stern kaj mecenatoj Jacob kaj Alice Kaplan ekis sukcesan kampanjon por savi tion. La konstruaĵon aĉetis en 1960 urbo de Novjorko.

La konstruaĵo estis en 1986 tute renovigita kaj oni rekte alkonstruis 60-etaĝan loĝejan kaj burokonstruaĵon (1987-1989), nomatan „Carnegie Hall Tower“.

Kategorio:Koncertejoj
Kategorio:Konstruaĵoj en Novjorko
Saguaro

**Saguaro** aŭ **giganta kakto** aŭ **kandelabra kakto** (*Cereus giganteus*) estas alta kakto el kaktacoj (*Cactaceae*), origine kreskante en Meksiko kaj Usono (en Arizono kaj Kalifornio). Kelkaj sciencistoj, la genron *Cereus* dividas al pluraj aliaj genroj, tiel ono povas renkonti la nomon ***Carnegiea gigantea***.

La surfaco de la juna saguaro estas ripa kaj kolona, plenkreske ĝi disiĝas en alto de ĉ. 5 m al kvin-ses branĉoj. Ĝi komence malrapide kreskas – dum la unuaj dek jaroj nur 2 cm po jaro –, sed kiam ĝi atingas la alton de 2–3 m, la kreskorapido atingas la 10 cm/jaro. La unuaj floroj de la saguaro aperas en aĝo de 50–75 jaroj.

La plenkreskaj gigantaj kaktoj povas atingi la alton de 15 m kaj aĝon de 150–200 jaroj, kiam ili formortos plej ofte pro tio, ke pro vento aŭ inundo aperas surface la radikoj. Ĝiaj radikoj situas proksime al la surfaco kaj abunde disetendiĝas por kolekti akvon el granda areo.

La supergrunda maso de la kakto povas atingi 9000 kg. La floroj evoluas sur la trunko kaj sur pinto de la branĉoj. La floroj havas blankan koloron, ili ekfloras nokte kaj sekvatage restas malfermitaj. La fruktoj estas ruĝaj kaj estas gravaj manĝaĵoj por la indianoj de Meksiko, kiuj same uzas la elsekiĝintajn restaĵojn de la kakto.

## Vidu ankaŭ 
* Nutristin-arbo
* Sonora-dezerto
* Velura prozopo

Kategorio:Kaktoj
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Zaltbommel

Dosiero:Loudspeaker.svg**Zaltbommel** ()
estas fortresurbo kaj municipo en la Bommelerwaard en la nederlanda provinco Gelderland. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj (de kiu 2,34 km² estas akvo), kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La teritorio havas komunan limon kun . La urbo mem havas iom pli ol 12 000 loĝantojn. Zaltbommel situas iom sude de la rivero Waal.

eta|260ra|maldekstra|Sankta Martenokirko

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Municipoj de Gelderlando
Jean Van Hamme

**Jean VAN HAMME** (naskita 1939 en Bruselo) estas belga verkisto kaj scenaristo.

## Liaj romanoj 
* Largo Winch

## Liaj bildstrioj 
(Tekstoj verkitaj de Jean Van Hamme, bildoj desegnitaj de aliaj)
* Thorgal (kun Grzegorz Rosinski, Graza kaj Yves Sente)
* Largo Winch (kun Philippe Francq)
* XIII (kun William Vance)
* Western (kun Grzegorz Rosinski)
* Le grand pouvoir du Chninkel *La granda povo de la Chninkel* (kun Grzegorz Rosinski)
* Histoire sans héros *Rakonto sen heroo* (kun Dany)
* S.O.S. bonheur *S.O.S. feliĉon* (kun Griffo)
* Lady S. (kun Aymond)

## Internaj ligiloj 
* Largo Winch (filmo)

Kategorio:Belgaj verkistoj
Kategorio:Belgaj bildliteraturistoj
Netolereco de laktozo

**Netolerateco de laktozo** (aŭ *netolero (netolerado) de laktozo, laktosukero*) estas digesta problemo, en kiu oni ne povas digesti la laktosukeron pro manko aŭ apenaŭ produktado de la malkombina enzimo, la laktazo.

En Azio kaj Afriko la netolero de la laktosukero trafas plimulton de la loĝantaro (90% aŭ pli), dum en okcidenta Eŭropo, Aŭstralio kaj Norda Ameriko nur 5 ĝis 15% (ĉe blankuloj).

La netolero de laktosukero estas ne miksebla kun laktosentemo, en kiu lakto kaŭzas alergion.

La netoleratecon de laktozo povas kaŭzi enzima manko pro genetika heredo aŭ ĝi elformiĝas post kelkaj malsanoj (provizore post uzo de antibiotikoj).

Kategorio:Sindromoj en gastroenterologio
Lignito

eta|Brunkarbo el malsupraluzacia minejo Welzow-Süd
eta|Lignito.
eta|250px|Brikoj el lignito
La **lignito** aŭ **brunkarbo** estas tipo de minerala karbo formita pro premado de torfo kaj ligno, iĝante materialo facile diserigebla, en kiu ankoraŭ videblas kelkaj vegetalaj strukturoj. Ĝi estas nigra aŭ malhelbruna kaj ofte prezentas similan teksturon al la ligno, el kiu ĝi devenas.

Ĝia enhavo de karbono varias inter 60 % kaj 75 %, kaj ĝi enhavas multe malpli da akvo ol la torfo.

La **lignito** estas bruligaĵo mezkvalita, facile bruligebla pro sia granda enhavo de vaporiĝantaj restaĵoj, sed kun varmiga povo relative malalta (inter 10 kaj 20 MJ/kg). Tiu mineralo havas karakteron tian, ke ĝi ne produktas koakson, kiam ĝi brulas en fermitaj ujoj.

Kromaj ecoj estas la relativa maso 1,20 g/cm³ kaj la hejt-valoro de 25,122 ĵuloj aŭ 6,000 kalorioj. La reflektiveco de vitrinito atingas 0,25. Ekzistas gravaj kuŝejoj en Germanio, Usono, Rusio, Grekio, Aŭstralio, Turkio, Pollando, Ĉeĥio, Ĉinio, Hispanio, ktp. Ĝi estas uzata ĉefe por esti bruligata kaj produkti elektron.

La variaĵo nigra kaj brila nomiĝas Gagato; ĉar ĝi estas malmola, oni povas ĝin poluri kaj tajli. Ĝi estas uzata en juvelarto kaj ornamaĵoj.

La Luzacia lignita regiono - germane *Lausitzer Braunkohlerevier*, suprasorabe *Łužiski brunicowy rewěr* - estas lignitominada teritorio en la sudoriento de la federacia lando Brandenburgio kaj en la nordoriento de la federacia lando Saksio de Germanio.

## Vidu ankaŭ
* Brunkarba minejo

## Referencoj 
* Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

Kategorio:Geologio
Kategorio:Mineraloj
Walid Jumblatt

**Walid JUMBLATT** (naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1949) estas nuntempe la gvidanto de la Progresema Socialisma Partio (PSP) de Libano kaj la plej grava Druza politikisto de Libano.

Walid Jumblatt estas la filo de Kamal Jumblatt, la fondinto de la Progresema Socialisma Partio, kiu en la praktiko ĉiam reprezentis la interesojn de la druza komunumo. En 1977 Kamal estis murdita, kaj lia filo Walid transprenis la gvidadon de la organizaĵo. Dum la Libana civila milito, la PSP fariĝis unu el la plej fortaj paramilitaj organizaĵoj, kaj ĝi batalis ĉefe kontraŭ la maronitaj fortoj, kaj kune kun la Sirianoj kaj la Palestinanoj. Dum la milito, Walid Jumblatt subtenis la Sirian intervenon en Libano, sed post la morto de la prezidanto Hafez Al-Assad en 2000, li komencis kampanji por la fino de la Siria regado de Libano. Nuntempe, li estas forte kontraŭ la Siria influo en Libano, kaj post la murdo de la kontraŭ-Siria politikisto Rafik Hariri en 2005, multaj timas ke Jumblatt povus esti en danĝero.

Kategorio:Libanaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1949
Kosmocentro

eta|400px|*Kennedy Space Center*, eble la plej konata kosmocentro.

**Kosmocentro** estas loko dediĉita al kosmonaŭtika agado, ĉu private ĉu publike. Ĝiaj agadoj povas rilati al:
* Esplorado
* Fabrikado de partoj de la kosmoveturiloj
* Lanĉo de kosmoveturiloj
* Regado de la orbitantaj kosmoveturiloj

En ĉi tiu listo ne aperas la lokoj kiuj nur estas dediĉitaj al lanĉo de raketoj, tio estas, la kosmodromoj.

## Barato 
* Vikram Sarabhai Space Centre
* Space Applications Centre
* Satish Dhawan Space Centre

## Belgio 
* Centre spatial de Liège
* Euro Space Centre

## Britio 
* Surrey Space Centre
* British National Space Centre

## Germanio 
* European Space Operations Centre
* Hubble European Space Agency Information Centre
* European Astronaut Centre

## Francio 
* Centre Spatial Guyanais
* Centre National d'Études Spatiales
* Centre spatial de Cannes Mandelieu

## Japanio 
* Tanega%C5%9Dima-Kosmocentro
* Uchinoura Space Center

## Kanado 
* John H. Chapman Space Centre

## Nederlando 
* European Space Research and Technology Centre

## Norvegio 
* Norwegian Space Centre

## Rusio 
* Babakin Science & Research Space Centre
* Titov Main Test and Space Systems Control Centre

## Sud-Koreio 
* Naro Space Center

## Usono 
* Kennedy Space Center
* Goddard Space Flight Center
* Lyndon B. Johnson Space Center
* Jet Propulsion Laboratory
* Marshall Space Flight Center
* John C. Stennis Space Center

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kosmaj agentejoj
* Kontrolcentro de kosmaj flugoj
* Kosmodromo


Kategorio:Kosmoesploro
Ludu kun ni!

***Ludu kun ni!*** estas propedeŭtika Esperanta lingvo-kurso por infanoj, kreita fare de Elisabetta Vilisics Formaggio kun antaŭparolo de profesoro Helmar Frank, ilustrita de Anna Formaggio. Ĝi estis unue eldonita en 1994, kaj daŭrigo estis eldonita en 2000. Ĝi havas 150 paĝojn en du volumoj.

La verko utiligas la Paderbornan metodon kaj sin adresas al la infanoj de la elementa lernejo. La unua volumo por la unuaj klasoj kaj la dua por la tuj pli aĝaj infanoj.

Ĝi estis utiligita por la projekto FUNDAPAX, organizita de ERA kaj kunfinancita de UNESKO, projekto kiu kunmetis pli ol cent lernejoj en la mondo. "Ludu kun ni!" estas ankaŭ rekomendita de la Prezidanto de la Itala Esperanto-Instituto (prof. Fabrizio Pennacchietti) kaj de la Asocio de la japanaj instruistoj. Ambaŭ libroj, abunde kolore ilustritaj, reprezentas do la solan ekzemplon sur la libromerkato, de lernolibroj kiuj instruas esperanton ankaŭ cele al la lerno de fremda lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Teatro Kalgaria

**Teatro Kalgaria** () estas teatra aktoraro en Kalgario (Alberto); ĝi fondiĝis kiel profesia aktoraro en 1968.

La aktoraro havis sian komencon en la 1940-aj jaroj, kiam lernantoj de Betty Mitchell, instruistino de teatrarto ĉe Mezlernejo Western Canada, fondis amatoran aktoraro kun la nomo "Workshop 14." En la 1960-aj jaroj la grupo kuniĝis kun dua amatora aktoraro, la "Musicians' and Actors' Club" (MAC), kaj tiel fariĝis "MAC 14" sub direktado de Kenneth Dyba. La 1-an de julio 1968 MAC 14 fariĝis Teatro Kalgaria, plene profesia aktoraro, kaj Christopher Newton ricevis la postenon de unua Reĝisoro, kaj li rapide famiĝis pro elstara artismo.

La posteulo de Newton fariĝis Clark Rogers en 1971, kaj lin rapide sekvis Harold G. Baldbridge en 1972, kaj Rick McNair en 1979. Sub reĝisora gvidado de McNair, Teatro Kalgaria rekoniĝis kiel grava prezentanto de novaj kanadaj teatraĵoj; ĝi prezentis premierojn de teatraĵoj verkitaj de John Murrell, W.O. Mitchell, kaj Sharon Pollock. Ĉi-lasta fariĝis reĝisoro de la aktoraro en 1984 sed, kiel Rogers, restis nur unu jaron en tiu posteno. Tiutempe Teatro Kalgaria fariĝis la endoma aktoraro en moderna teatro en la Kalgaria Centro por Interpretaj Artoj. Dezajnita kunlabore kun Teatro Kalgaria, la Teatro Max Bell kreiĝis kiel speciala loko por teatroj spektakloj: ĉiu sidloko estas ne pli ol 20 metrojn for de la scenejo, tiel ke spektantoj povas ĝui tian intiman akordon kun la aktoroj kiu pligrandigas la magian sperton de viva teatro.

En 1991 Brian Rintoul venis al Teatro Kalgaria kiel ĉefa enscenigisto. Rintoul reĝisoris por Teatro Kalgaria en la Centro QR kelkajn teatraĵojn, inter ili "On Golden Pond" kaj "Betrayal" jam antaŭ ol enposteniĝi. En 1996 oni nomumis James Brewer Aganta Art-Direktoro, kaj Richard C. Dennison, la Fondintan Administranton, Ĝenerala Direktoro. La 18-an de junio 1997 oni nomumis Ian Prinsloo Art-Direktoro de la aktoraro, post deĵoro ĉe Festivalo Shaw sub la gvidado de Christopher Newton. La 10-an de julio 1997 Tom C. McCabe nomumiĝis Prezidanto de la aktoraro. Fine de la teatra sezono de 2004-05 oni nomumis Dennis Garnhum la 10-a Art-Direktoro de Teatro Kalgaria la 27-an de julio 2005.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Aktoraroj en Kanado
Kategorio:Kulturo (Kalgario)
Dulatero

100px|eta|Degenera dulatero kun du koincidantaj lateroj kunigantaj du la samajn verticojn
En geometrio **dulatero** estas plurlatero kun du lateroj kaj du verticoj.

Dulatero devas esti regula ĉar ĝiaj du randoj estas la sama longo. Ĝi havas simbolo de Schläfli {2}.

En eŭklida ebeno kaj hiperbola ebeno dulatero estas ĉiam degenera (kun nula ena areo).

## Sur sfero 
Sur sfero (en sfera geometrio), nedegenera dulatero povas ekzisti se la verticoj estas antipodaj punktoj. Tiela dulatero estas ankaŭ nomata **luno** aŭ **ŝpino**. Tiam ĝiaj lateroj estas duonoj de du ĉefcirkloj. La ena angulo de la sfera dulatera vertico povas esti ĉiu angulo inter 0 kaj 2π (aŭ 360 gradoj). (Oni povas ankaŭ difini lunon kiel parto de sfera surfaco kunmetita inter du duonplanoj kiuj eliras de unu diametro de l' sfero.)

La areo de ĉi tiu dulatero estas
:2R2α ,
:kie *R* estas radiuso de la sfero,
::α estas la ena angulo ĉe ĉiu el verticoj (aŭ la duedra angulo, se oni difinas dulateron per duonplanoj). Se ĉi tiu angulo egalas al 2π la luno kovras la tutan sferon kaj la area formulo por la sfera luno donas *4πR2* kio estas la surfaca areo de la tuta sfero.

[eta|Lumanta kaj malhela partoj de la [Luno (astronomio). En diversaj tempoj eblas ambaŭ variantoj je tio kiu el la du partoj estas lumanta kaj kiu estas malhela.]]
La lumanta videbla parta de la Luno (astronomio) estas sfera luno. La unua el la du intersekcantaj ĉefcirkloj estas la rando apartiganta la lumantan duonon de la Luno de la malhela duono. La dua ĉefcirklo estas tiu kiu apartigas la duonon videblan de la Tero de la nevidebla duono. Vidata orta projekcio de ĉi tiu sfera luno havas unuon el la arkoj elipsan.

## En pluredroj 
Dulatero estas konsiderata kiel degeneri edro de pluredro, sed ĝia topologia ekzisto povas iam esti utila en konvertadoj de pluredroj.

Ĉiu pluredro povas esti topologie modifita per anstataŭigo de latero per dulatero. Ĉi tiu operacio adicias unu lateron kaj unu edron al la pluredro, kvankam la rezulto estas geometrie identa. Ĉi tiu transformo ne ŝanĝas la eŭleran karakterizon (χ=V-L+E).

Dulatero kiel edro povas ankaŭ kreiĝi per geometria kolapsigo de kvarlatera edro per movo de paroj de verticoj al koincido en la spaco. Ĉi tiu dulatero povas tiam esti anstataŭigita per sola latero. Tiam la pluredro perdas unu edron, du verticoj, kaj tri laterojn, ne ŝanĝante la eŭleran karakterizon.

## Vidu ankaŭ 
* Duedro - degenera pluredro kun 2 edroj.
* Duvertica pluredro - degenera pluredro kun 2 verticoj.

## Referencoj 
* 
* http://eom.springer.de/D/d032390.htm A. B. Ivanov en *Enciklopedio de matematiko* pri dulatero ( ISBN 978-1-55608-010-4 )

Kategorio:Plurlateroj
Interna energio

**Interna energio** en termodinamiko - (signifata per U aŭ Eint) 
estas parto de energio de sistemo kiu dependas de ĝia interna stato. Ĝi (interna energio) estas sumo de energio de interkorpusklaj fortoj kaj enkorpuskulaj fortoj de sistemo kaj varma energio de movado.

Estas unu el parametroj de termodinamikaj potencialoj. Laŭ unua leĝo de termodinamiko estas samsignifa funkcio de stato.

Mezurunuo de interna energio estas J

## Formuloj 
U=TS-pV+ \sum_{i=1}^{N}{\mu_i N_i} 

dU=TdS-pdV+\sum_{i=1}^{N}{\mu_i dN_i}

do:

:T = \left( \frac{\partial U}{\partial S} \right)_{p,N_1,\dots,N_N} - temperaturo

:p = - \left( \frac{\partial U}{\partial V} \right)_{V,N_1,\dots,N_N} - premo

:\mu_i = \left( \frac{\partial U}{\partial N_i} \right)_{p,N_1,N_{j \neq i},N_N} - kemia potencialo

Kategorio:Termodinamiko
Laboro (fiziko)

eta|200px|\vec{s}=\vec{r}
**Laboro** en fiziko estas skalara produto de vektoro de forto kaj vektoro de transloko, Se forto estas konstanta kaj translacio estas rekta:
: W = \vec{F}\cdot\vec{r} = F\cdot r\cdot \cos\angle(\vec{F},\vec{r})
En tute:
: W_L = \int_{L} \mathrm{d} W  =\int_{L} \mathbf{F} \cdot \mathrm{d}\mathbf{r} 
*L* estas kurbo laŭlonge kiu movas forto.
Ĉi tiu formulo ofte estas nomata **mekanika formulo**.

## Unuoj de mezurado 
Ĉar energio estas la kapablo realigi laboron, la unuoj uzataj por mezuri la kvanton de la laboro estas identaj al la unuoj uzataj por mezuri la energion.

La baza kohera SI-unuo por ambaŭ estas la ĵulo (simbolo **J**), kiu estas ekvivalenta al **N·m = kg·m2·s−2**.
Derivitaj laborunuoj ofte uzataj (precipe en la kampo de elektro) estas la vatsekundo (**Ws**) kaj la kilovathoro (**kWh**).
La baza CGS laborunito estas la ergo (simbolo **erg**), kiu estas ekvivalenta al **dyn·cm = g · cm2 / s2**.

Malnoviĝinta unuo ankoraŭ uzata sur la kovraĵoj de pakumitaj manĝaĵoj en vendejoj estas la kalorio (simbolo **cal**). Nesciencistoj kutime uzas la vorton kalorio mise en la senco de kilokalorio, do ekz-e legas inskribon sur manĝaĵopakumo "450 kcal" kiel "tio manĝaĵo enhavas 450 kaloriojn" anstataŭ korekte "450 kilokaloriojn" (t.e. 450000 kalorioj). Notu, ke la kalorio havas plurajn iomete diferencajn difinojn kaj ke jam en 1948 la 9a Ĝenerala Konferenco pri Mezuroj kaj Pezoj en Parizo eksvalidigis la kalorion kiel unito de la varmo (kaj tiel malrekte ankaŭ kiel laborunito) favore al la ĵulo.

Konvertado: 1 ĵulo = 107erg = 0,239 cal.

## Termodinamika laboro 
En termodinamiko laboro estas difinata kiel:
:W =-\int p\,\mathrm{d}V
kie:
:p - premo
:V - volumeno
Ĉi tiu formulo oni povas facile derivi el mekanika formulo:
Se oni multiplikas kaj dividas per surfaco (simbolo **S**) oni obtenas:
: W
= \int_{L} \mathrm{d} W  =\int_{\Delta r} \mathbf{F} \cdot \mathrm{d}\mathbf{r}
=\int_{\Delta r} {\frac {S} {S}} \mathbf{F} \cdot \mathrm{d}\mathbf{r}
=\int_{ \Delta r} \underbrace{\frac {\mathbf{F}} {S}}_{p} \cdot \underbrace{S \cdot \mathrm{d}\mathbf{r}}_{\mathrm{d}\mathbf{V}}
=\int_{ \Delta V} {p} \cdot \mathrm{d}\mathbf{V}

Minuso en difino dependas ĉu oni kalkulas laboro kiu faras gaso ĉu oni kalkulas laboro kiu ĉirkaŭaĵo faras sur gaso.

## Laboro de elektra kurento 
Laboro de elektra kurento estas kunaĵo de tensio kaj elektra kurentintenso de kurento kaj tempo en kiu kurento kuras.
: W = U \cdot I \cdot \Delta t \,
kie:
:U - tensio
:I -elektra kurentintenso
: \Delta t -tempo

## Vidu ankaŭ 
* energio
* fizika grando
* kineta energio
* potenciala energio
* povumo

Kategorio:Energio (fiziko)
Kategorio:Forto
Kategorio:Klasika mekaniko
Kategorio:Mekanika inĝenierado
Kategorio:Termodinamiko
Paramotoro

eta|Paramotoristo
**Paramotoro** estas unu el plej populara speco de aersporto. Tiu speco de glisparaŝuto kun motorizita helico malantaŭ la piloto vaste populariĝas en tuta mondo depost 1980-aj jaroj.

Kategorio:Aerosportoj
Mjagmar Altanceceg

**Altanceceg, Mjagmar** (n. 1967) estas tre aktiva esperantistino en Mongolio. Ŝi estas studentino ĉe Tokia Universitato studanta fremdajn lingvojn. Ŝia ĉef-verko estas la kompakt-disko "esperanto en unu semajno" (kune kun Klevo Lendon).

Kategorio:Mongolaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1967
Gormley

**Gormley** estas komunumo en Jorka Regiono en Ontario (Kanado). Ĝi estas en la municipoj Richmond Hill kaj Whitchurch-Stouffville.

## Lernejoj 
* *Whitchurch Highlands Public School*
* *Richmond Green High School*

Kategorio:Komunumoj en Ontario
Yukon

**Yukon** estas la angla nomo de pluraj geografiaj lokoj en Ameriko. Ĝi estas esperantigebla per **Jukono**. Yukon (Jukon) povas esti:

Provinco:
* Jukonio, administra areo en Kanado. 

Urboj kaj komunumoj en Usono:
* Yukon (Arkansas)
* Yukon (Missouri)
* Yukon (Oklahoma)

Riveroj:
* rivero Jukono, longante 3185 km en Nord-Ameriko (Alasko, Kanado)
Nord-Pacifika Fervojo

La **Nord-Pacifika Fervojo** (anglalingve ***Northern Pacific Railway***) estis fervoja reto lokita en nord-centra Usono. La reto kovris tre larĝan areon, kaj inkludis multajn fervojojn en Idaho, Minesoto, Montano, Nord-Dakoto, Oregono, Vaŝingtonio kaj Viskonsino. La sidejo de la kompanio troviĝis unue en Brainerd (Minesoto) kaj sekve en Saint Paul (Minesoto).

La Nord-Pacifika fervojo estis mapita la 2-an de julio 1864, kiel la unua norda transkontinenta fervojo de Usono. La usona registaro cedis al la kompanio proksimume 47 milionojn da akroj, por ke ĝi alportu fervojaron al ankoraŭ ne ekonomie disvolvitaj landoj. Josiah Perham estis elektita kiel ĝia unua prezidento la 7-an de decembro 1841

La Nord-Pacifika Fervojo kununuiĝis kun la *Spokane, Portland and Seattle Railway* la 2-an de marto 1970.

Kategorio:Fervojaj linioj en Ameriko
Brazila Esperantista Junulara Kongreso

Dum la 2-a Esperanto-Seminario de Kultura Kooperativo de Esperantistoj en Santos Dumont estis fondata BEJO. Tiu estas konsiderata la unua kongreso de BEJO, kiu lastatempe nomiĝis **Brazila Esperantista Junulara Kongreso** (BEJK). Ekde 1993, BEJK okazas samtempe kun Brazila Kongreso de Esperanto.

En 2002, pro la okazo de la 58-a Internacia Junulara Kongreso (58-a IJK) en Pato Branco, BEJK ne okazis.

## Listo de BEJKoj
*Santos Dumont - 1967
*Nova Friburgo - 1968
*São Paulo - 1969
*Natal -  1982
*Iporá - 1983
*Promissão - 1984
*Cuiabá - 1985
*Porto Alegre - 1986
*Fortaleza - 1987
*São José dos Campos - 1988
*Campina Grande - 1990
*Tupã - 1991
*Barra do Garças - 1992
*São Paulo - 1993
*Natal - 1994
*Juiz de Fora - 1995
*Ribeirão Preto - 1996
*Curitiba - 1997
*Salvador - 1998
*Campo Grande - 1999
*Petrópolis - 2000
*Brasília - 2001
*Belo Horizonte - 2003
*Maceió - 2004
*Porto Alegre - 2005
*Campinas - 2006
*Rio de Janeiro - 2007
*Fortaleza - 2008
*Juiz de Fora - 2009
*Campo Grande - 2010
*São Paulo - 2011
*Brasília - 2012
 

  
Kategorio:Esperanto-movado en Brazilo
Sigmundo Báthori

**Sigismondo BÁTHORI**, hungare **BÁTHORI Zsigmond**, *somlyói* (naskiĝis 1573 en Várad; mortis la 27-an de marto 1613 en Prago) de la familio Báthory de Somlyó estis princo de Transilvanio. Li estis filo de Kristoforo Báthori, frato de Stefano Báthori.

## Biografio 
[eta|240ra|[Guruslău 1601]]
Sigismondo Báthori surtroniĝis post morto de sia patro en 1581, sed memstare ekregis nur en 1588. Laŭ konsiloj de sia onklo Stefano Bocskai kaj la jezuito Carillo Alfonz en 1594 li malligiĝis disde turkoj kaj ekzekutigis la magnatojn kontraŭulajn inter ili, Baltazaro Báthori, al kiu li transdonis sian tronon. La 28-an de januaro 1595 kun imperiestro Rudolfo la 2-a li faris ligon kontraŭturkan. Per la transilvania armeo li reprenis disde turkoj Lippa kaj Jenő, sekve kunagante kun Mikaelo de Valaĥio la 28-an de oktobro ĉe Giurgiu batis la armeon de grandveziro; sed la 26-an de oktobro 1596 ĉe Mezőkeresztes la kuniĝintaj transilvaniaj kaj hungaraj armeoj li perdis la batalon. Vidinte ke li estas senkapabla defendi sian landon kontraŭ kolero de turkoj, en 1597 li transdonis ĝin al la imperiestro. Sian decidon li ekpentis kaj la 20-an de aŭgusto 1598 reokupis la tronon. En marto 1599 li denove abdikis favore al sia nevo, kardinalo Andreo Báthori. Post lia morto li denove elektigis sin reganto la 4-an de februaro 1601. Li ricevis ankaŭ la subtenon de nobelaro, sed la 3-an de aŭgusto ĉe Magyargoroszló la armeoj de Basta kaj Mikaelo de Valaĥio malvenkis lin. En julio 1602 li denove abdikis kaj definitive forlasis Transilvanion kaj plu vivis en Ĉeĥujo. Lia regado havis ege negativajn rezultojn sur Transilvanion.

## Bibliografio 
### Beletristikaĵoj kaj komponaĵoj 
* András Fáy: *A két Báthori* (tragedio, Pest, 1827);
* Zsigmond Kemény: Gyulai Pál (romano, Pest, 1847);
* Lajos Bibó: B. Zs. (dramo, Bp., 1927);
* László Passuth: Sárkányfog (romano., Bp., 1960),
* Zoltán Horusitzky: B. Zs. (opero, Bp., 1955).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Sigmundo
Kategorio:Princoj de Transilvanio
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Sileziaj dukoj