open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prakantonoj

140ra|dekstra
[eta|300ra|dekstra|Mapo de la [Svisa Ĵurkomunumo kun la historiaj prakantonoj en la jaro 1315]]

La **prakantonoj** estas la tri unuaj kantonoj de la Svisa Konfederacio, Urio, Ŝvico kaj Unterwalden (konsistanta el la du duon-kantonoj Nidvaldo kaj Obvaldo), kiuj unuiĝis en la jaro 1291 al la Svisa Ĵurkomunumo.

Ĝenerale oni difinas, ke la dato de ilia unuiĝo estis la 1-a de aŭgusto 1291, la dato de la subskribo de la Konfederacia Letero. Tamen jam antaŭ tio inter la prakantonoj ekzistis densa reto da interkonsentoj pri kunlaboro kaj helpo, sen ke unuopa momento povus klare esti nomita **la** fondomomento de la Svisa Ĵurkomunumo.

El la konfederacio de tiuj prakantonoj dum la sekvaj jarcentoj per pliaj interkonsentoj pri kunlaboro kaj helpo, sed parte ankaŭ per milita ekspansio, evoluis alianco de 13 suverenaj ŝtatoj kun ties regnataj kaj servutaj teritorioj, el kiuj Napoléon Bonaparte post la franca invado en la jaro 1798 formis la Helvetan Respublikon, el kies heredaĵo en la jaro 1848 formiĝis la hodiaŭ Svislando.

## Vidu ankaŭ 
* Helveta Respubliko
* Svisa Ĵurkomunumo
* Svislando

Kategorio:Historio de Svislando
Kantono Glaruso

**Glaruso** (; ; itala: *Glarona* kaj romanĉe: *Glaruna*) estas svisa kantono, do membroŝtato de la Svisa Federacio. Ĝi situas iom oriente de la centro de Svislando. Ĝia ĉefkomunumo nomiĝas same kiel la kantono Glaruso.

Laŭ la stato de  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografio 
La teritorio de la kantono Glaruso egalas pli-malpli al la nutro regiono de la rivero Linto ĝis inkluzive la Valenlago. Ĝia plej alta monto kun 3614 m estas Tödi, la plej malalta punkto de la kantono estas la Valenlago je 414 m super la marnivelo.

## Trafiko 
Trajne la kantono Glaruso estas atingebla nur de la lintebenaĵo tra la trafiknodo Ziegelbrücke en hora intervalo. Ekde la 12-a de decembro 2004 en duhora kadenco Glaruso estas ligita ankaŭ per rekta trajnlinio al Zuriko, kiu tiel atingeblas en 58 minutoj.
Strate vi povas atingi Glaruson elirante de la aŭtoŝeso de Zuriko al Koiro. Per la montara pasejo Klausen vi povas okcidente en somero ankaŭ atingi la kantonon Urion. Vintre tiu vojo tamen estas pro la neĝo barita kaj tiam la kantono estas fakte nur de la orienta flanko alirebla.

## Politiko 
La kantono Glaruso estas unu el la lastaj du kantonoj en Svislando, kiu estas regita far la landkomunumo (germane: Landsgemeinde). Tio estas asembleo de ĉiuj voĉdonrajtaj loĝantoj de la kantono. En ĉi-tiu asembleo povas estis decidita pri ĉiuj leĝo-proponoj per publika voĉdono kaj dum ĝi estas elektita la registaro de la kantono.

## Administra subdivido kaj komunumoj 
En Kantono Glaruso ne ekzistas administra subdivido en formo de distriktoj. La kantono konsistis ĝis la 31-a de demcembro 2010 el la sekvantaj 25 komunumoj:
Betschwanden  Bilten  Braunwald  Elm  Engi  Ennenda  Filzbach  Glaruso  Haslen  Linthal  Luchsingen  Matt  Mitlödi  Mollis  Mühlehorn  Näfels  Netstal  Niederurnen  Oberurnen  Obstalden  Riedern  Rüti  Schwanden  Schwändi  Sool

Per la glarusa komunumreformo estis decidita kunigi ĉiujn komunumojn al nur 3 grandkomunumoj, nome Glaruso Sudo, Glaruso kaj Glaruso Nordo. Tiu reformo efektiviĝis kun valideco de la 1-a de januaro 2011.

### Glarusa komunumreformo 
La glarusa komunumreformo baziĝas sur la decido de la Landkomunumo de la 7-a de majo 2006 redukti la nombron de la komunumoj en la kantono al 3. La surpriza decido, kiu baziĝis sur spontanea propono de malkontenta civitano, estis konfirmita de ĉiuj tribunalaj instancoj ĝis la Federacia Tribunalo. Ĉi-lasta verdiktis, ke ĝi pri la decido mem ne estas kompetenta, sed ĉar la plendantoj nur plendis pri la enhavo de la decido kaj ne pri la fakto, ĉu la Landkomunumo entute estis decidokompetenta, ĝi pro formalaj kialoj ne povas verdikti, kaj tial la decido validis, ĉar la templimo por formala plendo pasis. Okaze de eksterordinara Landomunumo de la 25-a de novembro 2007, la decido de la popolo estis konfirmita, kaj estis decidita, ke la decido realiĝos kun efiko de la 1-a de januaro 2011.

## Vidu ankaŭ 
* Schabziger (fromaĝo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj paĝoj de la kantono, germanlingvaj
Natan Ben-Cion Ĥavkin

**Natan Ben-Cion ĤAVKIN** (hebree: נתן בן-ציון חבקין; naskiĝis la 20an de januaro 1874 - mortis la 18an de novembro 1957 en Israelo) estis israela esperantisto kaj vegano.

Li naskiĝis en la urbo Ĥotimsk en la distrikto Mogilev en Rusio (ĉi-tempe Belorusio) en juda familio. Lia patro estis Israel Ĥavkin, kaj lia patrino estis Zabuŝa (de Lipŝic-familio). Lernis en tradicia jeŝiva lernejo. Kiam li maturiĝis li moviĝis al Odeso, kie li lernis en gimnazio kaj eklernis desegnon. En Odeso li ekkonis la Cionistan movadon kaj ekpensis pri elmigrado al la lando de Israelo (tiama Palestino). Li eĉ ĉeestis en la dua cionista kongreso en 1898. Tamen, post la renkontiĝo kun la grava juda verkisto Mendale Moĥer Sfarim (Mendale la Librovendisto) li ekinteresiĝas pri pli kosmopolitaj aferoj, kaj malfruigis sian enmigradon. Tiam li lernis Esperanton en sia naskiĝlando Rusio

En 1897 li moviĝis al Munkeno en Germanio, kie li eklernis grafikan arton. Post kiam lia lernado finiĝis li loĝis en Munkeno kaj establis fabrikon por zinkografaĵoj. Tie li fariĝis vegetarano, kaj poste, en 1912. esperantisto.

En 1918 aperis kolekto de liaj german-lingvaj artikoloj pri vegetarismo, sub titolo »Mensch und Tier« (Homo kaj besto). En 1920 li komencis publikigi esperantan aldonon »Hebrea Esperantisto« en revuo, kiun li eldonis.

En 1921 li translokiĝis al Jerusalemo en Israelo kaj laboris kiel presartisto. Li estas rigardata – kune kun Isĥak Muĉnik – kiel fondinto de la Esperanto-movado en Palestino. Li ankaŭ fondis en 1926 "la hebrean veganistan asocion". Li provis fondi komunumon de veganoj en Jerusalemo, sed ne sukcesis.

La 26-an de junio 1952 la izraelia registaro registris kiel kultura asocio »Zamenhof-Fondon«, kies sekretario-kasisto estis N. B. Ĥavkin, kiu cetere dediĉis al tiu fonduso ĉiujn eventualajn profitojn de lia invento pri scienca ornamfarado »Ornamografio«. La celo estis »eternigi la memoron de D-ro Eliezer Zamenhof, kreinto de Esperanto per konstruo de Esperanto-templo kaj lernejo Hebrea-esperanta je nomo de D-ro Zamenhof en Jerusalemo«.

En 1954, Ĥavkin reorganizis la vegetaranan Esperanto-movadon. Li estas honora prezidanto de TEVA. Post aktivaj korespondoj kaj klopodoj li sukcesis eldoni en januaro 1955 la unuan kajeron, stencilitan, numeritan »Jaro XX, no la por memorigi, ke aperis alia revuo »Vegetarano« dum 19 jaroj inter 1913, kiam fondis ĝin Oskar Bunemann, kaj 1937. En tiu unua numero de la nova serio, li preeizigis kial laŭ li vegetarismo estas grava mondpaciga faktoro. Per la revuo N. B. Ĥavkin provas disvastigi ornamografion, kies profitojn li dediĉis al ĝi, sed sen sukceso.

## Literaturo 
* Josef Kohen-Cedek: *Natan Ben-Cion Ĥavkin (ekzemplo de homa vivo)*. Tel Aviv: Esperanto-Ligo en Israelo, 1976, 15 p.
* A. Andriu: *Forpasis la patro de Vegetarano*. Vegetarano j. 22 n2. vintro 1957. p. 12.

Ĥavkin, Natan Ben-Cion
Sublimado

[eta|200ra|Sublimiĝanta [jodo]]
eta|dekstra|200ra| --Simpla aparato por sublimado--
 Frida akvo cirkulas en malvarma fingro.
**1** Enirejo de malvarmiganta akvo **2** Elirejo de malvarmiganta akvo **3** Vakuo/Gaso-produktado **4** Sublimada kamero **5** **Sublimata miksaĵo** **6** Puriganta konsistaĵo **7** Ekstera hejtado
**Sublimado** estas procezo dum kiu solidaĵo gasiĝas sen antaŭe fandiĝi. Por sublimi, necesas specifaj premoj kaj temperaturoj. Ili devas esti sub la triobla punkto, en la fazodiagramo.

Malsublimado nomiĝas deponado.

## Etimologio 
La vorto sublimi venas el latina lingvo, el *sub* (supren aŭ al) kaj *limen* (limo). *Sublima* signifas plej alta aŭ nur plej, kaj *sublimo* estas io plej alta. Sublimado ankaŭ povas signifi emocie sublimi.

## Uzo 
Sublimado povas uziĝi por purigi. Tamen, la plejpartaj uzoj estas aliaj. Senfrostaj frostigiloj uzas ventumilon kaj malvarmegan temperaturon por krei sublimadon, kiun malekzistigas froston, bedaŭrinde glacion ankaŭe.

Kelkaj printiloj uzas sublimadajn farbojn. Varmigilo uziĝas por sublimigi la farbon, solidiĝiganta ĝin sur la paperon, do reguligi la proporcion inter primaraj koloroj.

## Vidu ankaŭ 
* Fazodiagramo
* Liofilizado
* Vaporiĝo
[eta|centre|[Faza diagramo de akvo (P = premo, T = temperaturo). La koloritaj sagoj rilatas al frostigado (blua) kaj sublimado (ruĝa). La proporcioj estas intence ŝanĝitaj por faciligi komprenon.]]

Kategorio:Fazaj ŝanĝoj
Triobla punkto

[eta|350ra|dekstra|En tipa [fazodiagramo, la rando inter gaso kaj likvaĵo estas de la triobla punkto al la krita punkto. La punktita verda linio donas la anomalian konduton de akvo.]]

Laŭ fiziko, la **triobla punkto** (pli trafe: **trifaza punkto**) estas tiuj temperaturo kaj premo, ĉe kiuj la tri fazoj de substanco (la gasa, la likva, kaj la solida) povas kunekzisti en ekvilibro.

## Vidu ankaŭ 
* Fandopunkto
* Frostopunkto
* Bolpunkto
* Krita punkto (varmodinamiko)
* Rosopunkto
* Leidenfrost-punkto
* Ekvacio de Clausius-Clapeyron

Kategorio:Termodinamiko
Kategorio:Fizika kemio
Helène Giroud

**Hèlene GIROUD** [elen' ĵiru'], svisino, profesoro en blindullernejo en Lyon. Naskiĝis en 1867 en Basel (Svisio). Ŝi estis la unua blinda Esperantistino, kaj la unua profesorino en la mondo (dum la lern-jaro 1895-96). De Jeanne Ranfaing-Zabilon d’Her  ŝi ellernis Esperanton en 1895 sen libro, nur buŝe, kaj ŝi verkis libreton en brajlo. Ŝi instruis la plej bonajn gelernantojn de sia klaso, kaj daŭrigis dum multaj jaroj tiun propagandan taskon ĉe blinduloj.

Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistaj blinduloj
Kantono Ŝvico

**Kantono Ŝvico** (germane **Schwyz** [ŝvic], france *Schwytz* [ŝvic], itale *Svitto* [zvito], romanĉe *Sviz* [ŝvic]) estas unu de la 26 federaciaj ŝtatoj de Svislando, kiuj nomiĝas kantonoj. Ŝvico apartenas al la svisaj prakantonoj kaj estas unu el la t.n. *Kvar Arbaraj Landoj* (*Vier Waldstätten*: Ŝvico, Urio, Untervaldo kaj Lucerno), kiuj ĉirkaŭas la Kvarkantonan Lagon, kiu germane nomiĝas *Vierwaldstättersee*. 

Laŭ la stato de  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².  Ĝia ĉefurbo estas Ŝvico, laŭ kiu nomiĝas la kantono.

Oni parolas en la Kantono Ŝvico lokan dialekton de la alemanan lingvon, oficiala lingvo estas la germana. La ĉefa religio de la kantono estas tradicie la katolika, sed nuntempe tie loĝas ankaŭ multaj protestantoj kaj islamanoj. 

## Historio 
Ŝvico estas, kune kun Urio kaj Untervaldo, unu el la tri prakantonoj, kiuj unuiĝis la 1-an de aŭgusto 1291 en la Svisa Ĵurkomunumo, kiu konstante kreskis per aliĝo de novaj kantonoj kaj en la jaro post fazo de napoleona Helveta Respubliko kaj restaŭriĝo de la ĵurkomunuma federacio en la jaro 1848 transformiĝis en la nuntempan Svisan Konfederacion). La nomo Svislando mem (germane: *Schweiz*, alemane: **Schwyz**) devenas de *Ŝvic* kaj la svisa flago de la flago de Ŝvic.

## Geografio 
La Kantono Ŝvico estas montara kantono. Ĝi situas inter la Kvarkantona Lago en okcidento kaj la Lago de Zuriko en oriento. Rimarkindaj estas la montoj Mythen, kies du ĝemelaj pintoj estas kvazaŭ simbolo por la Kantono. Sed la pli alta pinto estas la *Bös Fulen* ( 2 802 metron alta). En la mezo de la kantono troviĝas la artefarita Lago de Sihl, kies baraĵo utiligas la akvon de la rivero Sihl por produkti elektron por la Svisaj Federaciaj Fervojoj.

## Administra divido 
La kantono estas subdividita en 6 distriktojn, nome:

## Vidindaĵoj 
Vizitinda estas la ĉefurbo Ŝvico, kie troviĝas la Svisa Federacia Arkivejo, en kiu estas konservita la Federacia Letero, per kiu la germana imperiestro koncedis al la Svisa Ĵurkomunumo la ŝtatan sendependecon ene de la Germana imperio.
En la Kantono Ŝvico troviĝas la fama benediktana monaĥejo Einsiedeln, kiu estas la plej grava katolika pilgrimejo en Svislando pro la Nigra Dipatrino, kies statuo mirakle postdaŭris la kompletan bruliĝon de la monaĥejo en mezepoko.

## Trafiko 
Tra Kantono Ŝvico pasas la svisa aŭtovojo A4, kiu konektas Zurikon kun la gotarda aŭtovojo A2, kaj ĉe ĝia nordorienta flanko ankaŭ la svisa aŭtovojo A3 de Zuriko al Koiro. Same tra la kantono pasas la du gravaj linioj de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko tra la Gotardo-Fervojotunelo al Tiĉino kaj de Zuriko al Koiro respektive Buchs kaj Aŭstrio. Krome de oriento al okcidento la linio se la Svisaj Sudorientaj Fervojoj de Sankt-Galo al Lucerno.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la kantono, germanlingvaj
* paĝoj de la kantono, anglalingvaj 

Ŝvico
-
Kantono Bazelo Kampara

La **Kantono Bazelo Kampara** estas unu el la 26 federaciaj ŝtatoj de Svislando, kiuj nomiĝas kantonoj. Ĝia ĉefurbo estas la komunumo Liestal. 

Laŭ la stato de  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Liestal, kiu tamen laŭ grandeco estas nur la sesa komunumo de la kantono.

## Nacilingvaj nomoj 
Nacilingvaj nomoj de la kantono en la lingvoj de la Svisa Konfederacio estas germane Basel-Landschaft, france Bâle-Campagne, itale Basilea Campagna kaj romanĉe Basilea-Champagna.

## Geografio 
Kantono Bazelo Kampara situas sude de la urbo kaj Kantono Bazelo Urba al kiel aglomeraĵo ĝia norda parto kun tre urba karaktero apartenas. La suda kaj orienta parto de la kantono havas kontraste kamparan aspekton kaj situas en la Ĵurasa Montaro. La nordorientan limon formas la rivero Rejno, kiu ankaŭ estas la landlimo kun Germanio. En nordokcidento la kantono limas al Francio. Tiel Kantono Bazelo Kamparo, komplete disigas Kantonon Bazelon Urban de la cetera Svislando.

### Riveroj kaj lagoj 
Dum Kantono Bazelo Kampara estas kantono, kiu ne disponas pri gravaj lagoj, ĝian kamparon karakterizas malaltaj montoj kaj riveroj. Plej grava estas la rivero Rejno, kiu kvazaŭ estas la vivvejno de ambaŭ bazelaj kantonoj. Ĝi senakvigas la tutan kantonon, do la tuta kantona teritorio apartenas al la rejna akvokolekta regiono. La ĉefaj alfluantoj de Rejno en Bazelo Kampara estas Birs, Birsig kaj Ergolz kun ties alfluanto Frenke.

## Historio 
La **Kantono Bazelo Kampara** estas duonkantono kiu estiĝis en la jaro 1833 per la bazela kantondisiĝo el la iama Kantono Bazelo. En la jaro 1995 la antaŭe berna distrikto Laufen aliĝis al la kantono kiel kvina distrikto.

## Administra divido 
Kantono Bazelo Kampara konsistas el la 5 distriktoj Arlesheim, Laufen, Liestal, Sissach kaj Waldenburg. Vidu ankaŭ sub:
* Distriktoj de Kantono Bazelo Kampara

## La urboj kaj komunumoj de Kantono Bazelo Kamparo 
La 31-an de decembro 2008 en la kantono ekzistis la sekvantaj 10 urboj kun pli ol 100 loĝantoj. Kun la escepto de la ĉefurbo Liestal, ili ĉiuj apartenas al la aglomeraĵo de la urbo Bazelo.
* Liestal - (*loĝantoj:* 13&nbsp;422; kantonĉefurbo)
* Allschwil - (*loĝantoj:* 19&nbsp;179)
* Reinach - (*loĝantoj:* 18&nbsp;868)
* Muttenz - (*loĝantoj:* 17&nbsp;242)
* Pratteln - (*loĝantoj:* 15&nbsp;152)
* Binningen - (*loĝantoj:* 14&nbsp;533)
* Münchenstein - (*loĝantoj:* 11&nbsp;833)
* Birsfelden - (*loĝantoj:* 10&nbsp;409)
* Oberwil - (*loĝantoj:* 10&nbsp;368)
* Aesch - (*loĝantoj:* 10&nbsp;105)

En tute la kantono (stato de 2009) konsistas el 86 komunumoj.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la kantono, germanlingvaj
* turismaj paĝoj de la kantono, germanlingvaj

Bazeolo Kampara
-
Kantono Bazelo Urba

La **Kantono Bazelo Urba** estas unu el la 26 administraj unuoj de Svislando, kiuj nomiĝas kantonoj. Ĝia teritorio estas la urbo Bazelo. 

Laŭ la stato de  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La nacilingvaj nomoj de la kantono en la lingvoj de la Svisa Konfederacio estas
, ,  kaj romanĉe **Basilea-Citad**.

## Geografio 
La Kantono Bazelo Urba situas en la nordo de Svislando ambaŭflanke de la rivero Rejno. Ĝia teritorio formas la sudan finon de la Supra Rejna Malaltebenaĵo.

## Administra subdivido kaj komunumoj 
La Kantono Bazelo Urba ek de 1889 ne havas distriktojn. La kantono konsistas (stato je la 31-a de majo 2010) el tri komunumoj, nome la kantonĉefurbo Bazelo kun 169560 loĝantoj, Riehen kun 20725 loĝantoj kaj Bettingen kun 1215 loĝantoj.

## Historio 
eta|100px|maldekstra|neoficiala komuna blazono de Bazelo Urba kaj Kampara
La historio de la kantono estas forte ligita kun la historio de la urbo Bazelo, kiu aliĝis en la jaro 1501 al la Svisa Ĵurkomunumo.

La hodiaŭa duonkantono Bazelo Urba, kiu konsistas krom el la urbo Bazelo nur el du pliaj komunumoj, ekestis dum la jaro 1833, kiam okaze de la bazela kantondisiĝo de la tiama kantono Bazelo sendependiĝis la nuna kantono Bazelo Kampara. La kantono Bazelo Urba ĝis la jaro 2006 havis paragrafon en sia konstitucio, kiu antaŭvidis reunuiĝon. Plurfoje, laste dum la jaro 1969, la loĝantoj de ambaŭ kantonoj voĉdonis pri tia reunuiĝo: ĉiam la urbanoj voĉdonis por kaj la kamparanoj kontraŭ, timante tro grandan influon de urbaj interesoj en komuna kantono.

## Trafiko 
La Kantono Bazelo Urba disponas pri bonega transportsistemo. Unuflanke la loka tram- kaj busreto de Bazelo zorgas pri la fajna distribuo, aliflanke la Svisaj Federaciaj Fervojoj la Germana Fervojo kaj la Nacia Societo de la Francaj Fervojoj zorgas por la regionaj, naciaj kaj internaciaj konektoj sur la reloj. La internacia Flughaveno Bazelo-Mulhouse-Freiburg konektas la urbon kaj kantonon Bazelo al la mondo, kaj la internacia Rejnhaveno estas la svisa portalo al la Norda Maro.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Kantono Bazelo Urba

Bazelo Urba
-
Kantono Friburgo

La **Kantono Friburgo** (oficiale en la franca lingvo **État de Fribourg** kaj en la germana lingvo **Staat Freiburg**) estas unu el la 26 administraj unuoj de Svislando, kiuj nomiĝas kantonoj. 

Laŭ la stato de  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas la urbo Friburgo

Nacilingvaj nomoj de la kantono en la lingvoj de la Svisa Konfederacio estas germane Freiburg, france Fribourg, itale Friburgo kaj romanĉe Friburg.

## Geografio 
La Kantono Friburgo situas en la okcidento de Svislando kaj etendiĝas de la Lago de Neŭŝatelo en nordoriento tra la Svisa Mezlando kaj la Svisaj Antaŭalpoj ĝis al la Alpoj. En nordoriento la kantona teritorio ne estas kohera sed konsistas el tri eksklavoj sen rekta konekto kun la ĉefteritorio kaj la preskaŭeksklavo Saint-Aubin FR, kiu nur en unu angulo estas ligita al la cetera kantono. La ĉefa rivero en la kantono estas Sarino, kiu fontas en la Bernaj Alpoj kaj tiam trafluas la tutan Kantonon Friburgo de sudo al nordo por mallonge antaŭ ĝia alfluo al Aro denove elflui el la kantona teritorio. En nordo sur la kantona teritorio situas ankaŭ pli ol duono de la Lago de Morato. La alia grava rivero, kiu fluas tra friburga teritorio estas Broye, tamen la rivero mem plej parte situas sur vaŭda teritorio, kiu tranĉas Kantonon Friburgon en plurajn pecojn.

## Najbaraj Kantonoj 
Kantono Friburgo troviĝas komplete interne de Svislando. En nordo kaj oriento ĝi limas al Kantono Berno, en sudo kaj okcidento kaj ankaŭ en nordo al Kantono Vaŭdo, kaj en nordokcidento aliflanke de la Lago de Neŭŝatelo al Kantono Neŭŝatelo.

## Lingvoj 
En la kantono la franca lingvo, kiun denaske parolas iom pli ol 60 procentoj, kaj la germana, kiun denaske parolas iom malpli ol 30 procentoj, estas samrange oficialaj.

## Administra divido 
Surbaze de la konstitucio de 1848 la kantono estas administre dividita en 7 distriktojn.

* Vidu la detalan artikolon: **Distriktoj de Kantono Friburgo**

## Historio 
La historio de Kantono Friburgo estas forte ligita kun la historio de la kantona ĉefurbo Friburgo, kiun fondis Bertoldo la 4-a de Zeringo en la jaro 1157.

Post la Burgonjaj Militoj, kiujn Friburgo partoprenis kiel aliancano de Berno la urba ŝtato liberiĝis de la savoja regado kaj estis akceptita en la jaro 1481 kiel plenrajta membro de la Svisa Ĵurkomunumo.

## Politiko 
La Granda Konsilio de Friburgo (france: *Grand Conseil du Canton de Fribourg*, germane: *Grossrat des Kantons Freiburg*) estas la plej alta leĝodona instanco de la svisa kantono Friburgo. Ĝi estas, laŭ la konstitucio de la 16-a de majo 2004, la parlamento kaj konsistas el 110 membroj elektitaj por kvinjara mandato.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la kantono, franc- kaj germanlingvaj
* turismaj paĝoj de la kantono 

Friburgo
Kategorio:Kantono Friburgo
Kantono Lucerno

La **Kantono Lucerno** (La nomo de la kantono en la oficialaj lingvoj de la Svisa Konfederacio estas , , kaj itale kaj romanĉe **Lucerna**) estas unu el la 26 federaciaj ŝtatoj de Svislando, kiuj nomiĝas kantonoj. 

Laŭ la stato de  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas la samnoma urbo Lucerno.

## Geografio 
La Kantono Lucerno situas en la centro de Svislando. Ĝia teritorio apartenas parte al la Alpoj, parte al la Antaŭalpoj kaj parte al la Svisa Mezlando. Laŭ proporcio de la areo la Mezlando estas la plej granda parto. La mezlandaj regionoj de Lucerno tamen ne estas ebenaj sed montetaj. Tipa ekzemplo estas la distrikto Entlebuch.

La plej alta punkto de la kantono estas kun alteco de 2349 m s.m. la monto Brienzer Rothorn kaj la plej malalta punkto estas kun 406 m s.m. *Honauer Schachen* ĉe la limo al Kantono Zugo.

### Lagoj 
Komplete sur la terene de la kantono situas la lagoj Rotsee, Lago de Baldegg, Lago de Sempach, Mauensee kaj Soppensee. Krome parto de la Kvarkantona Lago, nome la Lago de Lucerno, kaj de la Lago de Zugo kaj de la Lago de Hallwil troviĝas en Kantono Lucerno.

### Riveroj 
La plej gravaj riveroj en la kantono estas Reuss, Eta Emme, Wigger, Luthern, Suro, Pfaffneren kaj Entlen.

### Montoj 
Signifaj montoj estas Pilato, Rigi (sur la limo al Kantono Ŝvico) kaj Brienzer Rothorn (sur la limo kun la kantonoj Berno kaj Obvaldo).

## Najbaraj kantonoj 
Kantono Lucerno ne havas limon kun eksterlando. Ĝi limas en okcidento kaj sudokcidento al Kantono Berno, en nordo kaj nordoriento al Kantono Argovio, en oriento al la kantonoj Ŝvico, Obvaldo kaj Nidvaldo.

## Trafiko 
Tra la Kantono Lucerno pasas unu el la du ĉefaj trajnlinioj al Gotardo, nome de Bazelo tra Olten kaj Lucerno. Alia ĉeflinio estas la konekto de Lucerno tra Zugo al Zuriko. Krome ekzistas la linio de la Svisaj Sudorientaj Fervojoj de Lucerno tra Rapperswil al Sankt-Galo, la fervojlinio tra Entlebuch kaj Emme-Valo al Berno, kaj la linio al Lencburgo.

Pasas tra la Kantono Lucerno la naciaj aŭtoŝoseoj A2 de Bazelo al Gotardo, A14 de Baar al Lucerno kaj A8 de Lucerno tra Brünig-Pasejo kaj Interlaken al Spiez.

## Historio 
En la jaro 750 post Kristo estis fondita *Luceria*, el kiu evoluis la urbo Lucerno. En la jaro 1290 la reĝo Rudolfo la 1-a de Habsburgo koncedis al Lucerno la statuson de aŭstria landurbo. En la jaro 1332 Lucerno aliĝis al la Svisa Ĵurkomunumo. Kun la helpo de la ĵurkomunumanoj Lucerno liberiĝas en la jaro 1386 per la Batalo de Sempach de la regno de la Habsburgoj. La hodiaŭaj limoj de la kantono korespondas proksimume al la tiamaj limoj de la urba ŝtato Lucerno.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la kantono, germanlingvaj
* turismaj paĝoj de la kantono, germanlingvaj 

Lucerno
Kategorio:Kantono Lucerno
Kantono Ĝenevo

eta|dekstra|300px|La komunumoj de Kantono Ĝenevo
eta|dekstra|300px|Kampara ĝeneva pejzaĝo apud *Avusy*

La **Kantono Ĝenevo** estas unu el la 26 federaciaj ŝtatoj de Svislando, kiuj nomiĝas kantonoj. 

Laŭ la stato de  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia sidejo estas la urbo Ĝenevo. 

## Nomo 
La oficiala nomo de la kantono estas **Respubliko kaj Kantono Ĝenevo** (en la franca lingvo: **République et Canton de Genève**; en la germana lingvo: **Republik und Kanton Genf**; en la itala lingvo: **Repubblica e Canton Ginevra**; en la romanĉa lingvo: **Republica e Chantun Genevra**; en la angla lingvo: **Republic and Canton of Geneva**).

## Lingvoj 
La oficiala lingvo de Kantono Ĝenevo estas la franca.

## Geografio 
Kantono Ĝenevo formas la plej sudokcidentan finon de Svislando. Ĝi estas preskaŭ komplete ĉirkaŭigita de Francio. La kantono disponas pri 103 kilometra limo al la francaj departementoj Ain kaj Haute-Savoie kaj nur 4,5 kilometra limo al la svisa Kantono Vaŭdo.

La Kantono situas ĉe la sudokcidenta fino de la Lago Lemano, kie la rivero Rodano elfluas el ĝi direkte al Mediteraneo. La alia grava rivero en Kantono Ĝenevo estas Arve, kiu alfluas al Rodano en la kantonĉefurbo Ĝenevo alfluante de Chamonix. La kantono situas en la tiel nomita *Ĝeneva Baseno* (en la franca lingvo *Cuvette Genevoise*) inter la Ĵurasa montaro en nordo kaj la Alpoj en sudo.

## Historio 
La Kantono Ĝenevo estis kreita en la jaro 1815 el la urbo Ĝenevo, ties servutaj teritorioj kaj el la iamaj francaj kaj savojaj teritorioj, kiujn al ĝi aljuĝis al Viena Kongreso. La aristokrata reĝimo de Ĝenevo konservis sian povon ankoraŭ ĝis la liberala revolucio la 7-an de oktobro 1846. En la sekvanta jaro Ĝenevo donis al si novan kantonan konstitucion kaj akceptis en la jaro 1848 la novan federacian konstitucion de Svislando. Ek de tiam Ĝenevo apartenis al la liberalaj kantonoj de Svislando.

## Komunumoj 
La kantono Ĝenevo konsistas el 45 komunumoj. La aŭtonomiaj rajtoj de la ĝenevaj komunumoj estas tamen kompare al la komunuma aŭtonomio en Alemanio relative modesta.

### La plej gravaj komunumoj 
(stato je la 31-a de decembro 2007)

### Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Kantono Ĝenevo
* Eliraĵo (geografio)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Kantono Ĝenevo
* La Kantono Ĝenevo en la Historia Leksikono de Svislando

Ĝenevo
-
Rafael de San Millán

** Rafael de SAN MILLÁN ALONSO** (naskiĝis la 27-an de aprilo 1866 en Madrido - mortis la 7-an de majo 1924) estis hispana esperantisto.

Profesie li estis kuracisto. Li kunlaboris kun Julio Mangada en la organizado de la hispana movado, kaj specife de tiu en Madrido.

Li ankaŭ verkis originalan poezion. „Liaj poemoj, ne tiel flegitaj kiel tiuj de Mangada, do stile ankoraŭ iom primitivaj, kaj ofte kun neplene ellaborita enhavo....“ (*Esperanto en Perspektivo*, p. 150)

## Verkoj 
* *Tri Rakontoj kaj Kelkaj Versaĵoj* (1914)

* *Ŝipopereo* (1921)
* *Mia Poezio* (1932)

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Lapine

**Lapine** estas lepora fikcilingvo kreita de Richard Adams por sia romano Watership Down en 1972. En tiu romano, leporoj estas inteligentaj roluloj.

## Eksteraj ligiloj 
http://www.langmaker.com/featured/lapine.htm 

Kategorio:Fikcilingvoj
Minsaigo

**Minsaigo** (民際語) estas termino en la Japana Esperanto-movado. Ĝin kreis supoze Miyamoto Masao en la 1980-aj jaroj.

Minsaigo estas kunmetita vorto el *min* (民, popolo aŭ civito) + *sai* (際, inter) + *go* (語, lingvo) koncernanta internacian lingvon kiu siavice estas tradukita kiel **Kokusaigo**, 国際語 = *koku* (国, nacio) + *sai* (際, inter) + *go* (語, lingvo).

Oni uzas ĝin diverssignife kaj ne ekzistas konkreta konsento pri la signifo kaj la difino de la vorto. Tamen ŝajne la Japanaj Esperanto-movadanoj uzas ĝin por Esperanto prefere al *internacia lingvo* kiu en Japanio nuntempe pensigus pri la angla lingvo (tiel la movadanoj konsideras).

Iuj tradukas la vorton Minsaigo kiel **transnacia lingvo** aŭ **transpopola lingvo**, tamen aliaj simple tradukas ĝin kiel **internacia lingvo**.

## Ekzemploj
Jen estas ekzemploj de klarigo per la vorto *Minsaigo* pri Esperanto por ne-esperantistoj kaj komencantoj.

*Esperanto estas *Minsaigo* prefere al internacia lingvo.
**Minsaigo* estas lingvo per kiu popoloj komunikas reciproke trans etnoj kaj landoj.

## Bibliografio
* Miyamoto Masao, *Komunikado en la tera epoko: Esperanto kiel transnacia lingvo* 日本エスペラント図書刊行会 ISBN 4-930785-50-2

Kategorio:Esperanto-movado
Lindiga

**Lindiga** estas projekto de planlingvo, ŝajne fikcilingvo de H. Miller kiu komencis ĝin en 2002. La lingvo estas ergativa, la sinktakso estas VOS aŭ VSO.

## Ekzemploj 
*Ijasku miese sêreng (la muso manĝis kelkan da fromaĝo).
*Ijasku sêreng miese (la muso manĝis fromaĝon).

## Eksteraj ligiloj 
http://www.io.com/~hmiller/lang/Lindiga/index.html 

Kategorio:Planlingvoj
Litaja

**Litaja** estas fikcilingvo kreita de Samnr Richter, kiel parto de historserio pri fikciaj estuloj nomitaj *Xlel-soen*. Ŝajne ĝi uzas gramatikon de la angla kun apriora vorprovizo, kvankam la fantazia morfologio de la lingvo foje modifas eĉ la sintakson.
## Eksteraj ligiloj 
https://web.archive.org/web/20021114045000/http://www.geocities.com/lykosha/tongue/index.html

Kategorio:Fikcilingvoj
Max Scheler

**Max SCHELER** (naskiĝinta en 22-a de aŭgusto 1874, mortinta en 19-a de majo 1928) estis germana filozofo kaj fenomenologo.

Depost kiam li konatiĝis kun Edmund Husserl (1908), li komencis filozofi per metodoj de li. Li fondis kun li jarlibron kaj komencis diskuti pri fenomenoj kiel pri prezentoj de veraj estoj. Tial lia filozofio ŝanĝis fenomenologion kiel nova formo de tiu filozofio kaj sociologio de sciaro. Laŭ li la objektivaj valoroj estas la valoroj de reala mondo. Ili povas esti eĉ intuiciaj kaj emociaj. Laŭ Scheler ekzistas ankaŭ la hierarkio de valoroj, kie estas la valoroj superaj (religiaj) kaj ceteraj. Pri tiu filozofio oni opinias, ke ĝi estas kristana. Plej gravaj filozofoj sin apogintaj sur li estis Karol Wojtyła, Dietrich von Hildebrand kaj Károly Mannheim.

Kategorio:Kristanaj filozofoj
Kategorio:Germanaj filozofoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Fenomenologoj
Kategorio:Filozofoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Germanaj judoj
Kategorio:Judaj filozofoj
Kategorio:Munkenanoj
Liva

**Liva** estas arta lingvo kreita de Claudio T. Gnoli en 1995. La projekto estas apriora, kun tre fortaj logikaj emoj. La fonetiko estas klare influita de peninsulaj latinidaj lingvoj. Ĝi havas regulajn tabelvortojn, kiuj iom memorigas pri Esperanto. Ŝajne la aŭtoro estas lingvisto kaj bone konas la historion kaj problemon de artefaritaj lingvoj, sekve la projekto estas interesa laŭ lingvoscienca vidpunkto.

## Eksteraj ligiloj 
* Liva. A logical language 

Kategorio:Artaj lingvoj
Șaula

**Șaula** [ŝaŭla] ( [ŝarvaŝar]) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Huedin. Administre ĝi apartenas al Izvoru Crișului.

eta|300ra|Preĝejo de Șaula

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 289 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 208 (hungaroj).

En la censo de 2002 la 208 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn:

La samaj nombroj da loĝantoj indikis la hungaran respektive la rumanan lingvojn kiel preferatajn lingvojn.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1219 en latina formo *"villa Shulusth"*, poste en 1391 en hungara formo *"Salwasara"*. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Sárvásár apartenis al Hungario (*Kolozs*).

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Șaula)

## Fontoj 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* István Lakatos (14-a de septembro 1904 – Cluj-Napoca, 3-a de septembro 1993), publicisto

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Șoimeni (Păuleni-Ciuc)

**Șoimeni**  (hungare: **Csíkcsomortán** ) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Miercurea Ciuc. Administre ĝi apartenas al la komunumo Păuleni-Ciuc.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 706 kaj en 1992 514 loĝantojn (97 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1506. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Csík*). En 1661 ĝi estis atakita de turkoj-tataroj kaj en 1694 de tataroj. En 1764 tie kunvenis la sikuloj kontraŭstarantaj al organizado de landlimgardistaro kaj de tie ekiris al Siculeni.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Antal Becze, 10-a de septembro 1937 – Hungarujo, 31-a de majo 1991): instruisto pri matematiko, ĉefinspektoro pri instruado, kulturorganizanto, lokhistoriisto.
* László Csomortáni Gál (n. 1978): skulptisto, pentristo.
* Béla Ferencz, (12-a de julio 1905 – Debrecen, 19-a de novembro 1967) verkisto, ĵurnalisto.
* István Orbán (oficisto) (20-a de aŭgusto 1900 – Temeŝvaro aŭ Arad, 1-a de septembro 1958) oficisto, ekzekutita en proceso de Szoboszlay.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Harghita

## Notoj 
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Gligorești

**Gligorești** [gligoreŝtj] ( [ŝossentmarton]) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Luna.

Gligorești havas haltejon ĉe la fervoja linio inter Războieni kaj Târgu Mureș; la haltejo tamen situas en la apuda distrikto Mureș.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 552 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 532 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Măguri

Măguri estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Măguri (Măguri-Răcătău) estas vilaĝo en Distrikto Cluj.
*Măguri (Lugoj) estas vilaĝo en Distrikto Timiş.
Șutu

**Șutu** [ŝutu] () estas vilaĝo en Rumanio 18&nbsp;km sude de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi nombris 417 loĝantojn (rumanoj), en 1992 145. Ĝia unua skriba mencio estis en 1456. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye). Administre ĝi apartenas al Ciurila.

Inter Șutu kaj ĝia komunuma ĉefloko Ciurila pasas la Transilvania Aŭtovojo (A3).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Măguri (Măguri-Răcătău)

**Măguri (Măguri-Răcătău)** [məgurj] ( samoŝfoe:) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi nombris 1 567 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 033. Ĝia unua skriba mencio estis en 1805. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Kolozs vármegye*). Administre ĝi apartenas al Măguri-Răcătău.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Silviu Bogdan (*8-a de septembro 1923): scenejdekoraciisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Hășdate (Gherla)

**Hăşdate (Gherla)** [hǝŝdate] () estas vilaĝo en Rumanio sude de Gherla. En 1910 ĝi nombris 296 loĝantojn (rumanoj), en 1992 309. Ĝia unua skriba mencio estis en 1339. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Gherla.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Fundătura

Fundătura estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Fundătura (Iclod) estas vilaĝo en Distrikto Cluj.
*Fundătura (Luduş) estas vilaĝo en Distrikto Mureş.
*Fundătura (Gârbou) estas vilaĝo en Distrikto Sălaj.
***Fundătura (Mureş)**
Hășdate

**Hășdate** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Hășdate (Săvădisla) estas vilaĝo en la komunumo Săvădisla distrikto Cluj.
*Hășdate (Gherla) estas vilaĝo en la urbo Gherla en distrikto Cluj.

*Hășdate estas rivero en distrikto Cluj.
Fundătura (Iclod)

Fundătura (Iclod) (fundatura) () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Gherla. En 1910 ĝi nombris 879 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 716 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1269. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka). Administre ĝi apartenas al Iclod.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Sânnicoară (Apahida)

**Sânnicoară (Apahida)** [sınnikŭarə] () estas vilaĝo en Rumanio oriente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Apahida.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 386 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 378 (rumanoj, 3% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1363. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Kolozs*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Tărpiu (Jichișu de Jos)

**Tărpiu** [tərpiu] () estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Dej. Administre ĝi apartenas al Jichișu de Jos.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 283 loĝantojn (rumanoj), en 1992 151. 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1261 (laŭ iuj en 1440). Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka). 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Sălișca

**Sălișca** [səliŝka] ( [seleĉke], germane: *Winddorf*) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Dej. Administre ĝi apartenas al Câțcău.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 612 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 593 (rumanoj, 13 % da hungaroj).
En la censo de 2002 la 613 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn:

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1405. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Mănăstirea

Mănăstirea estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Mănăstirea (Mica) estas vilaĝo en distrikto Cluj.
*Mănăstirea (Ghelari) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
*Mănăstirea (Giulești) estas vilaĝo en distrikto Maramureș.
Sălicea

**Sălicea** [sǝliĉa] () estas vilaĝo en Rumanio sud-sudokcidente de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi nombris 669 loĝantojn (rumanoj), en 1992 326. Ĝia unua skriba mencio estis en 1297. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye). Administre ĝi apartenas al Ciurila.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Sânmărghita (Mica)

**Sânmărghita (Mica)** [sınmərgita] ( (sentmargita), germane: *Margarethen*) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Dej. En 1910 ĝi nombris 1 441 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 180 (rumanoj, 40% hungaroj). Administre ĝi apartenas al Mica (Dej).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en ĉirkaŭ 1330. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, al departemento Szolnok-Doboka.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Komunumoj de Sankta Margareta en Hungara reĝlando 
## Renomaj personoj 
* Márton Fülöp (n. 20-a de aprilo 1961) operkantisto.
* Hugó Mund (25-a de aŭgusto 1892 - Buenos Aires, 1-a de novembro 1961): pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Sânmărtin (Chinteni)

**Sânmărtin (Chinteni)** [sınmǝrtin] () estas vilaĝo en Rumanio norde de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Chinteni.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 260 loĝantojn (rumanoj), en 1992 249.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1440. La hungara vilaĝo en 1660 pereis. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, Kolozs.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Komunumoj de Sankta Marteno en Transilvanio 
La ceterajn en Hungara reĝlando vidu: Alsószentmárton

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Corneni

**Corneni** [kornenj] () estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Gherla. En 1910 ĝi nombris 318 loĝantojn (rumanoj), en 1992 196. Ĝia unua skriba mencio estis en 1275. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Aluniș.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Ptilonorinkedoj

eta|250ra|*Ptilonorhynchus violaceus* (masklo)

La **Ptilonorinkedoj** (*Ptilonorrhynchidae*) estas familio el la ordo de la Paseroformaj birdoj.

Ekzistas proksima parenceco al la Paradizeedoj (*Paradisaeidae*). Kiel tiuj la Ptilonorinkedoj troviĝas en Nov-Gvineo, la najbaraj insuloj kaj en Aŭstralio. La neatentige koloraj maskloj konstruas laŭbon, tielnomatan amludan placon, per kiu ili provas allogi inon. La plej multaj specioj estas poligamiaj.

Ptilonorinkedoj multan tempon pasigas sur la grundo. Sed ili kovas sur arboj. Sian nutraĵon ili serĉas sur la grundo kaj sur arboj kaj arbustoj. Ili disponas pri forta beko kaj fortaj kruroj. La plumaro de la inoj estas plejparte bruna aŭ griza. La maskloj estas neatentige koloraj, sed la maskloj de kelkaj specioj posedas atantofrapan kapkufon kaŝitan en la kapoplumoj, kiun ili dum la amdanco mallongan tempon starigas.

## Konstruo de la laŭboj 
eta|250ra|laŭbo de la *Ptilonorhynchus violaceus*; ĉirkaŭ la laŭbo estas distribuitaj bluaj trinktubetoj kaj plastikbotelaj fermiloj

La laŭbokonstruo varias de specio al specio. Ju pli malmulte atentiga estas la plumarkoloro de la masklo, des pli pompa estas lia laŭbo. La laŭbokonstruado havas la avantaĝon, ke la maskloj pro manko de bunta plumaro pli facile eskapas manĝegomalamikojn. La laŭbo estas konstruata sur ebena placo meze de densejo.

La ptilonorinked masklo konstruas aleon el starigeblaj interplektitaj branĉetoj. Ĉirkaŭ la laŭbo li disdonas florojn, berojn aŭ aliajn kolorajn objektojn. Li preferas la bluon. Kaj li kolektas ankaŭ plastikon, vitron kaj paperon. Krome li farbas la murojn de la laŭbo per miksaĵo el salivo kaj plantosuko. Kiam iu ino ekinteresiĝas, la masklo komencas danci. Dancante li alterne batas po unu flugilon malsupren kaj denove levas ĝin. Levante ĝin li krome pufigas la plumaron. Post sukcesa kopulacio la ino konstruas pelvetoforman neston sur arbo.

## Genroj kaj specioj 
* *Ailuroedus*
** *Ailuroedus crassirostris*
** *Ailuroedus melanotis*
** *Ailuroedus buccoides*
** *Ailuroedus dentirostris*
* *Amblyornis*
** *Amblyornis flavifrons*
** *Amblyornis macgregoriae*
** *Amblyornis inornatus*
** *Amblyornis subalaris*
* *Archboldia*
** *Archboldia papuensis*
** *Archboldia sanfordi*
* *Chlamydera*
** Guta klamidero, *Chlamydera guttata*
** *Chlamydera maculata*
** *Chlamydera nuchalis*
** *Chlamydera cerviniventris*
** *Chlamydera lauterbachi*
* *Prionodura*
** *Prionodura newtoniana*
* *Ptilonorhynchus*
** *Ptilonorhynchus violaceus*
* *Sericulus*
** *Sericulus chrysocephalus*
** *Sericulus aureus*
** *Sericulus bakeri*

Kategorio:Paseroformaj
Sumurducu

**Sumurducu** [sumurduku] () estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Sânpaul (Cluj).

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 289 loĝantojn (rumanoj, ciganoj), en 1992 137.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1262. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Liberarbo

eta|250px|Liberarbo
**Liberarbo** estis arbo, kiuj estis plantita, iom en la maniero de la majoarboj dum la Franca revolucio de 1789 kaj denove dum la franca revolucio de 1848 kiel simboloj de la novkonkerita libero.

## Vidu ankaŭ 
* Friga ĉapo
* Laikarbo

Kategorio:Simboloj
Kategorio:Franca Revolucio
Kategorio:Arboj
Franca revolucio de 1848

eta|La lukto ĉe la Barikadoj - 1848
La **Franca revolucio de 1848** okazis en la jaro 1848 en Eŭropo estis kromnomita "La printempo de l' popoloj", ĉar ĝi vidis sinsekvon de revolucioj, ĉu demokrataj (kaj kun la unuaj socialismaj sopiroj) ĉu naciliberigaj (vidu la apartajn artikolojn). La unua de tiuj movadoj estis la Franca Revolucio, kiu komenciĝis en februaro de la jaro 1848.

La Konstitucio de 1848 estis la konstitucio aprobita la 4an de novembro 1848 fare de la Nacia Asembleo, nome konstitucifara institucio de la Dua Respubliko de Francio. Por ties redakto estis elektitaj 16 delegitoj kiuj studis la strukturon de la nova konstitucio. Inter ili estis Alexis de Tocqueville aŭtoro de la eseo *De la démocratie en Amérique*, kiu tiom influis por la disvolvigo de la demokratio en Eŭropo. 

## Sociaj fenomenoj 
* Virinismo
* Socialismo

## Gravaj rolintoj 
* Barbès
* Louis Blanc
* Ludoviko-Napoleono Bonaparte
* Duko de Chambord
* Alphonse de Lamartine
* Ledru-Rollin
* Raspail

## Vidu ankaŭ 
* ''L'Éducation sentimentale''


Kategorio:Revolucioj de 1848
Ĝiro

**Ĝiro** estas transpago de mono el konto de unu persono al konto de alia, ĉe kiu la paganto rekte taskigas la bankon.

Tio estas la plej simpla metodo de konta transpago. Ĝi estas principe la plej sekura, ĉar la paganto ne bezonas transdoni al la ricevonto iun rajtigon (ekz. ĉekon), kiu povas veni en malĝustajn manojn. Tamen ĉiu pagometodo havas siajn riskojn kaj sekurigilojn. La informo pri la alveno de pago devas tamen iel atingi la ricevanton. Tio en pli fruaj tempoj estis konsiderinda malavantaĝo, sed en epoko de elektroniko ne plu grava problemo.

Origine oni uzis paperajn ĝirilojn kun kopioj por la paganto, la banko kaj la ricevonto. Pli kaj pli oni aŭ skanas la ĝirilojn (kaj aŭtomate interpretas la literojn kaj ciferojn), tiel ke ne necesas kopioj, aŭ la kliento mem donas la taskon elektronike (ekz. per interreto). Ĉi-lasta metodo estas tre kostoŝpara kaj tial pli kaj pli populariĝas, sed havas siajn proprajn defiojn certigi la identecon de la taskanto.

Ĝiri ankaŭ estas ŝanĝi la direkton de veturilo.

Kategorio:Mono
Debetkarto

eta|Debetkarto
**Debetkarto** estas karto (samforma kiel kreditkarto), kiun oni uzas por permesi al iu debeti konton de la kartoposedanto. Male al kreditkarto ne okazas iu antaŭfinancado, do la mono devas tuj esti disponebla sur konto de la paganto.

Debetkartoj estiĝis paralele en Usono kaj Eŭropo. En Usono ili estiĝis el kartoj por depreni kontantan monon el bankaŭtomato. Tiun funkcion debetkartoj ankoraŭ hodiaŭ aldone havas, ankaŭ en Eŭropo, kie la precipa  fonto estas la *eŭroĉekkarto*, kiu utilis por garantii elpagon de eŭroĉeko ĝis certa sumo.

## Vidu ankaŭ  
* Monkarto

Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Pagsistemoj
Cătălina (Panticeu)

**Cătălina (Panticeu)** [kətəlina] ( sentkatolnadorna) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Gherla. En 1910 ĝi nombris 276 loĝantojn (rumanoj), en 1992 105. Ĝia unua skriba mencio estis en 1320. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka vármegye*). Administre ĝi apartenas al Panticeu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Busento

**Busento** estas rivero en Kalabrio (Italio). Ĝi fontas en montaro *Sila* kaj ĉe urbo Cosenza enfluas en riveron Crati [*Krati*], en alto de 238 m super marnivelo. Ĝia latina nomo estis *Bucentinus*.

Laŭ legendo en rivero Busento troviĝas la tombo de la visigota reĝo Alariko la 1-a.

Kategorio:Riveroj en Italio