open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fear and Loathing in Las Vegas (filmo)

**Fear and Loathing in Las Vegas** (*Timo kaj abomeno en Lasvegaso*), aperinta en 1998, estas unu el la plej konataj filmoj de Johnny Depp, en kiu li ilustris sian talenton pri aktorado. En tiu filmo montriĝas aventuro de du amikoj sur vojo el oriento ĝis okcidento de Usono por sekvi motorciklan vetkuradon. Tiu filmo montras konsumon de diversaj drogoj kaj iliajn efektojn sur la korpo kaj vizioj.

La filmo komenciĝas per sceno, en kiu Johnny Depp, post gluti drogojn, vidas imagajn vespertojn kaj provas ĉasi ilin per muŝfrapilo.

Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1998
Kategorio:Ŝosefilmoj
Forpaso de Baha'u'llah

dekstra|eta|200px|Maŭzoleo de *Bahá’u’lláh*
La '''Forpaso de Bahá'u'lláh'*, profeto kiu fondis la Bahaan Kredon, okazis la 29-an de majo 1892 (2-a de *Dhi'l-Qa'dih* 1309 p.H.), ok horojn post la sunsubiro, en sia Vilao de *Bahjí* apud la palestina urbo Akko (* 'Akká*, nun en la norda parto de Israelo ), kien li estis ekzilita ekde la 31-a de aŭgusto 1868 (12-a de *Jamádíyu'l-Avval* 1285 p.H.).

Li mortis nature kaj kviete dum sia 75-a jaro post tri-semajna malsano. Oni tuj sendis telegramon al la Sultano de la Osmanida imperio * 'Abdu'l-H&#803;amíd* la 2-a por anonci la eventon kaj peti tujan entombigon sur la areo de la vilao. La komenco de la telegramo tekstis: "La suno de *Bahá' *subiris…"

La entombigo de *Bahá'u'lláh* okazis iom post la sunsubiro dum la sama tago de lia forpaso en la plej norda ĉambro de la vilao de *Bahjí*. Tiu maŭzoleo de *Bahá'u'lláh* fariĝis por la bahaanoj la plej sankta loko en la mondo kaj la Kiblo, al kiu ili sin turnas por plenumi siajn ĉiutagajn ritajn "devigajn" preĝojn.

Dum unu tuta semajno multaj homoj el plej diversaj landoj, religioj kaj sociaj niveloj amasiĝis ĉe la vilao por partopreni la funebradon de tiom estimata eminentulo.

Naŭ tagojn post lia forpaso oni malsigelis kaj legis publike la testamenton, kiun propramane skribis *Bahá'u'lláh* kaj kiun li titolis "La Libro de Mia Interligo" (*Kitáb-i-'Ahdí*). En tiu testamento *Bahá'u'lláh* elektis sian plej maljunan filon * 'Abdu'l-Bahá' 'Abbás'' (arabe: "Servanto de Bahá' "), kiel la "Centron de sia Interligo" por gvidi la bahaan komunumon kaj kiel la unusolan interpretiston senararan de la siaj skribaĵoj.

La bahaanoj ĉiujare memorfestas tiun tagon, kiu estas por ili aparte sankta kaj senlabora.

Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Historio Bahaa
Tebo (Egiptio)

[eta|dekstra|180ra|Templo en [Karnako]]

**Tebo** (malnovegipe: **Uaset**, greke: Θῆβαι - Thēbai, ĉe Homero **Centpordega**; laŭ K. Bein **Teboj**; ankaŭ konata per la nomo **Veseto**) - antikva urbo en Alta Egiptio, apud Nilo, ĉirkaŭ 800 km sude de la hodiaŭa Kairo.

## Historio 
Dum la frua Meza Ŝtato (la 11-a dinastio) Tebo iĝis ĉefurbo de Egiptio. La funkcion perdis dum regado de la 12-a dinastio, kaj reakiris ĝin komence de la Nova Ŝtato (dekoka egipta dinastio). Ĉefa templo de Tebo estis la templo de Amono, nomata Ipet-sut, hodiaŭ Karnako, kune kun akompanataj al ĝi kultaj areoj de dio Montu (malnova diaĵo de Tebo, forigita de sia funkcio de la ĉefdio per Amono) kaj diino Mut (la partnerino de Amono). Dum preskaŭ 1500 jaroj preskaŭ ĉiu reĝo de Egiptio postlasis en Karnako sian spuron.

Hodiaŭ ampleksa arkeologia loko troviĝas sur ambaŭ bordoj de rivero Nilo. Sur la orienta bordo troviĝas nuntempa vilaĝo Karnako kaj urbo Luksoro kun restaĵoj de templaj kompleksoj de dio Amono, en dezerto sur la okcidenta bordo de Nilo estas proksimume 8 km longa zono de nekropoloj kun tomboj kaj restaĵoj de postmortaj temploj (ekz. Dér el-Bahrí, Dér el-Medine, Dra Abůn-Naga kaj Valo de reĝoj).

## Tebo en Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venonta ĉiĉerono estas Akenatono kiu montras interesaĵojn el Afriko dekomence el Egiptujo, kaj kompreneble unu el ĉefaj rimarkindaĵoj (kaj unuaj) estas Tebo:

## Vidu ankaŭ 
* Luksoro
* Karnako
* Valo de reĝoj
* Tebo (Grekio)
* Tebaido (kristana ermitujo)
* egiptaj hieroglifoj

## Notoj 

Kategorio:Malaperintaj urboj
Kategorio:Urboj de Antikva Egiptio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Egiptio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Egiptio
Kategorio:Paĝoj kun uzo de vikiaj hieroglifoj
Ĵeleo

eta|Ĵeleo de pomo
**Ĵeleo** estas suko elpremita el fruktoj, kiu, sukerite kaj malvarmiĝinte, fariĝis duonsolida, elasta kaj glueca maso kiel gelateno.

## Vidu ankaŭ 
* Flaŭno
* Gelatenaĵo
* Konfitaĵo
* Marmelado
* Sandviĉo kun ternuksbutero kaj ĵeleo

Kategorio:Desertoj
Kategorio:Nutraĵo
Genealogio de Báb

Laŭ la Kroniko de Nabil, la **Genealogio de Báb** pruvas, ke li estis *Siyyid*; tio signifas, ke li estis praido de la Profeto *Muh&#803;ammad* tra lia filino *Fat&#803;imih* kaj lia nepo *H&#803;usayn*  :

''Siyyid Mírzá 'Alí-Muh&#803;ammad*, kiu poste titoliĝis *Báb* kaj fondis la babismon, naskiĝis en la persa urbo *Shíráz* la 20-an de oktobro 1819 (1-a de *Muh&#803;arram* 1235 p.H.).

Lia patro estis *Mírzá Muh&#803;ammad Rid&#803;á*, filo de *Mírzá Abu'l-Fath&#803;*, filo de *Mírzá Ibráhím*, filo de *Mírzá Nas&#803;ru'lláh*, kiu estis ŝirazana komercisto kaj praido de la 3-a Imamo *H&#803;usayn*.

Lia patrino estis *Fat&#803;imih Bagum*, filino de *Mírzá Muh&#803;ammad H&#803;usayn*, filo de *Mírzá 'Ábid*, kiu estis ŝirazano kaj praido de la 3-a Imamo *H&#803;usayn*.

Notinde estas, ke neniu samtempano de la *Báb* kontestis al li tiun titolon, eĉ liaj plej akraj malamikoj…

*Báb* havis almenaŭ du edzinojn :
* la unua kaj ĉefa estis *Khadíjih-Bagum*, kiu havis preskaŭ la saman aĝon kiel la *Báb* kaj kiu edziniĝis kun li en la 25-a de aŭgusto 1842 (18-a de *Rajab* 1258 p.H.). Post nelonge ŝi naskis al li filon *Ah&#803;mad*, kiu bedaŭrinde mortis tuj post sia malfacila naskiĝo en 1843 (1259 p.H.). Post la ekzekuto de *Báb* ŝi neniam plu denove edziniĝis kaj mortis la 15-an de septembro 1882 (2-a de *Dhi'l-Qa'dih* 1299 p.H.) en Ŝirazo. Ŝi havis du fratojn *H&#803;áji Mírzá Abu'l-Qásim* kaj *H&#803;áji Mírzá Siyyid H&#803;asan*. La idaro de tiuj du bofratoj de *Báb*, same kiel la idaro de liaj patrinaj onkloj, estas titolitaj *Afnán* ("branĉetoj") de la bahaanoj. 
* lia edziĝo kun la dua, *Fát&#803;imih*, ne estas precize konata sed oni scias, ke *S&#803;ubh&#803;-i-Azal*, kiun *Báb* enoficigis kiel la "nominalan" estron de la baba komunumo post sia morto, edziĝis "portempe" (*muta'a*) kun ŝi vidviniĝinta dum la dujara ermitiĝo de *Bahá'u'lláh''.   

## Vidu ankaŭ 
* Genealogio de Baha'u'llah

## Notoj 
Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Historio Bahaa
Kategorio:Bahaa Sankta Familio
Laro (Irano)

**Laro** - , prononco  - estas urbo de Irano. Ĝi apartenas al la provinco Farso kaj estas la centro de ĉirkaŭa distrikto *Lārestān* (). Laŭ la censo de  en la urbo vivis , kaj en la koresponda distrikto *Lārestān* laŭ la sama censo de 2016 vivis 213 920 loĝantoj sur areo de 14 203 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Konsiderante la fakton, ke vere tre limigita nombro de urboj ricevis esperantigon en la mapoj de la Poŝatlaso de la mondo, la elekto konsidereblas aparta honorigo, kaj sekve nepre estu almenaŭ komenca esperanta paĝo pri la urbo en Vikipedio.

## Referencoj 

300ra|eta|centra|

Kategorio:Urboj de Irano
Zorka Janů

**Zorka Janů** (propranome Zora Babková) estis ĉeĥa aktorino. Ŝi naskiĝis la 9-an de julio 1921 en Štěchovice, kie ŝiaj gepatroj libertempis. Ŝia je sep jaroj pli aĝa fratino estis aktorino Lída Baarová. Zorka estis pli bela kaj pli talentema ol ŝia fratino. Sed ŝi havis depresojn, kiuj kun aliĝanta aĝo malboniĝis, kaj sentojn de senbezona memsubtaksado.

En filmo ŝi debutis en la jaro 1933 kiel dekdujara knabineto en komedio *Madla z cihelny* de reĝisoro Vladimír Slavínský. Post kvar jaroj ŝi revenis antaŭ filma kamerao en malgrandaj roloj de studentinoj kaj junulinoj. La unuan grandan rolon ŝi kreis en filmo *Ohnivé léto* (1939), kie ŝi rolis kiel jam egalvalora kunulino kun sia fratino Lída. Plej multe da filmoj ŝi poste rolis en la jaro 1940.

Dum la dua mondmilito ŝi suferis pro problemoj de sia fratino, kiu estis konata kiel amantino de Joseph Goebbels, la nazia ministro de propagando. Al malfeliĉaj amoj al la edziĝinta František Kožík kaj al aktoro Karel Höger ankoraŭ aliĝis duboj pri si mem. Ŝi ne kredis al sia bonega aktora arto kaj al sia bela aspekto. Ŝi pensis, ke ŝi estas dika, kaj ŝi tenis drastajn malsategojn - dum kelke da monatoj ŝi manĝis sole unu kukurbon ĉiutage. Sekve de tio komencis ŝveligi ŝia vizaĝo kaj ŝi suferis pro depresivaj doloroj de la kapo. Fine de la jaro 1940 ŝi tial forveturis en nervan sanatorion, sed en februaro de 1941 ŝi estis denove en Prago kaj ŝi rolis en teatro. Ŝia lasta filmo, kie ŝi rolis, estis en la jaro 1944 filmo *Kluci na řece*.

Ŝi studis ankoraŭ pluajn du ludojn, sed en septembro de 1944 germanoj fermis ĉeĥajn teatrojn. Proksimiĝis la fino de la milito, kiun Zorka ĝojatendis, ĉar poste ŝi jam povis libere ludi kaj ŝi estis ankaŭ maldekstrule orientita. Sed post la milito ĉio estis tute alie: Lída, la fratino de Zorka, estis kulpigita pro kunlaborado kun germanoj kaj la tuta familio estis persekutita. Oni rigardis je Zorka kiel je "fratino de tiu perfidulino Baarová" (kio memkompreneble ne estis vero). Ŝi estis maldungita el la ŝatata teatro kaj eĉ ne kolegoj volis ŝin enlasi en la teatron. Aktoro Václav Vydra mem malebligis al ŝi enpaŝi: *"Vi ne devas eniri internen! Fratino de Lída Baarová ne apartenas inter la ĉeĥajn aktorojn!"*

La depresoj komenciĝis malboniĝi, fratino Lída estis en malliberejo, la patrino mortis je apopleksio dum demand-esploroj en oktobro de 1945 kaj la patro perdis la kruron. Ŝi vidis unusolan elirpunkton en memmortigo. Ŝi provis trinki benzinon, sed tio faris al ŝi nenion. Baniĝinte en la unua etaĝo de la familia vilao la 24-an de marto 1946 ŝi elsaltis el fenestro, ŝi falis sur malmolan betonan ŝtuparejon kaj ne supervivis... Ŝi estas entombigita kun sia patrino, la patro (li mortis en la jaro 1965) kaj fratino Lída (ŝi mortis nur en la jaro 2000) en familia tombo en tombejo en Prago.

Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Janů, Zorka
Janů, Zorka
Janů, Zorka
Janů, Zorka
Janů, Zorka
Janů, Zorka
La stepa lupo

***La stepa lupo*** (*Der Steppenwolf*) estas eble la plej fama romano de Hermann Hesse, kiu kombinis la aŭtobiografian stilon kun iuj elementoj de fantasto, en la fino de la verko. La libro estas iel reflekto de la profunda spirita krizo de la aŭtoro en la 1920-aj jaroj.

## Historio 
Komence de 1924, Hesse edziĝis kun dua edzino, la kantistino Ruth Wenger. Tamen la verkisto eliris el Bazelo kaj poste forlasis sian edzinon, dum lia aflikto kreskis kaŭze de lia izoliĝo.

En 1926 Hesse publikigis libron de poezio titolita *La krizo*, kiu estas anonco de *La stepa lupo*.

## Resumo 
Harry Haller estas maljuna, malsana viro. Li skribas manuskriptojn pri sia vivo kaj siaj ekzistadaj problemoj: soleco kaj izoliĝo. Harry Haller kreas la nomon *stepa lupo* por si mem. Dum la definitiva krizo, Haller konas Hermine, kiu invitas lin vivi novajn spertojn.

Kategorio:Germanlingvaj romanoj
Kategorio:Verkoj el la germanlingva literaturo
Kategorio:Verkoj de 1927
Kategorio:Libroj de Hermann Hesse
Kategorio:Literaturo pri morto
Komunumo de Kristo

**Komunumo de Kristo** estas internacia kristana eklezio de mormona tradicio, fondita en 1830 kaj reorganizita en 1860. La Eklezio havas 250.000 membrojn. Sidejo de la Eklezio estas en Independence. Komunumo de Kristo neniam praktikis poligamion nek sekretajn templajn interligojn (postmorta bapto kaj cetera). La eklezio kredas je la Triunuo, je valoroj kaj profesio de ĉiuj komoj, Ciono. Komunumo de Kristo subtenas pacon kaj pacemajn rilatojn kun la plimulta loĝantaro de la areo. La Prezidento (Profeto) estas la gvidanto de la Eklezio. Estas du specoj de la pastreco: Aarona kaj Melkicedeka.

## Sakramentoj 
Komunumo de Kristo praktikis ok Sakramentojn:

* Bapto
* Konfirmacio
* Beno de Infanoj
* Eternula Noktomango
* Matrimonio
* Unkto
* Ordino
* Evangelista Beniĝo

## Sanktaj Skriboj 
Eklezio akceptas tri Sanktulaj Skriboj:

* La Biblio
* La Libro de Mormon
* La Doktrino kaj Interligoj

## Nomaro de Prezidentoj 
* Joseph Smith (1830-1844)
* Joseph Smith III (1860-1914)
* Frederick M. Smith (1915-1946)
* Israel A. Smith (1946-1958)
* W. Wallace Smith (1958-1978)
* Wallace B. Smith (1978-1996)
* W. Grant McMurray (1996-2004)
* Stephen M. Veazey (2005- )

## Vidu ankaŭ 
* Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj

## Eksteraj ligiloj 
* Komunumo de Kristo

Kategorio:Religio
Kategorio:Mormonismo
Kategorio:Eklezio
Apeksa konsonanto

**Apeksa konsonanto**, aŭ pli klare **langopinta konsonanto**, aŭ fakĵargone **apikalo** estas parolsono farita per ŝtopado (obstrukco) de la aerpasejo per la pinto (apekso) de la lango. Tio kontrastas kun la laminalaj konsonantoj, produktataj per ŝtopado per la klingo de la lango (kio estas tuj super kaj malantaŭ la apekso).

## En diversaj lingvoj 
Ĉi tio ne estas tre ofta distingo, kaj ĝi tipe koncernas nur frotsonojn kaj afrikatojn. Do
* multaj specoj de la angla (eng) havas aŭ apeksajn aŭ laminalajn parojn de [t]/[d]. Tamen,
* iuj specoj de la araba (ara), inkluzive de la Hadrama araba, realigas la parolsonon [t] kiel laminalon, sed [d] kiel apikalon.
* La eŭska (eus) uzas tiun distingon por alveolaraj frotsonoj, simila al la serbokroata (hbs).
* La normĉina (mandarina ĉina) (cmn) uzas ĝin por postalveolaraj frotsonoj (la "alveolo-palata" kaj "retrofleksa" serioj).
* La st'at'imcetsa (lil) uzas ĝin kiel dua trajto por kontrastigi veligitajn kaj ne-veligitajn afrikatojn.

## Piednotoj 
## Vidu ankaŭ 
* Loko de artikulacio
* Koronala konsonanto
* Laminala konsonanto
* Listo de fonetikaj temoj

Kategorio:Konsonantoj
Glotizita konsonanto

**Glotizita konsonanto** (aŭ **ploziv-glota konsonanto** aŭ **glotaligita konsonanto**) estas konsonanto produktata kun grava partopreno (moviĝo, fermiĝo) de gloto.

Glotaligita konsonanto povas esti ejektiva (elĵeta, ĉe la movo de la gloto supren) kaj injektiva (enspira, ĉe la movo de la gloto malsupren). La ejektivoj estas preskaŭ ĉiam senvoĉaj plozivoj aŭ afrikatoj, la injektivoj estas preskaŭ ĉiam voĉaj plozivoj.

IFA markas glotaligitecon per apostrofo: [k’], [p’] kaj tiel plu.

## Glotizitaj konsonantoj en lingvoj 
Multaj lingvoj de Afriko, Ameriko, Kaŭkazio kaj Siberio havas ejektivajn glotalizitajn konsonantojn. Versimile, nur du hindeŭropaj lingvoj havas tiajn sonojn: la armena kaj la oseta (tion oni klarigas per longaj kontaktoj kun kaŭkaziaj lingvoj aŭ eĉ per kaŭkazia lingva substrato).  Inter la tjurkaj lingvoj nur dialekto de la kumika lingvo havas tiajn sonojn, same pro la longa kontakto kun kaŭkaziaj lingvoj.

La injektivaj glotaligitaj konsonantoj estas renkonteblaj nur en la lingvoj de Afriko kaj Sud-Orienta Azio.

## Vidu ankaŭ 
* Glotaligo

Kategorio:Konsonantoj
Eburmevo

La **Eburmevo**, *Pagophila eburnea*, estas birdo, eta mevo, sed ne de la plej ofta genro *Larus*, sed la ununura specio en sia genro *Pagophila*. 
## Disvastiĝo 
Ĝi reproduktiĝas en la alta Arkto kaj havas ĉirkaŭpolusan disvastiĝon tra Gronlando, nordorientaj insuloj de Kanado kaj en Eŭrazio en la nordaj insuloj de Norvegio, Rusio kaj nordokcidentaj insuloj de Siberio. Ĝi estas la plej polusa inter la mevoj.

Tiu birdo migras nur mallongajn distancojn suden en aŭtuno; la plej granda parto de la loĝantaro vintras en nordaj latitudoj borde de la glacia regiono, kvankam kelkaj birdoj atingas pli mezvarmajn areojn eĉ ĝis Britio aŭ pli rare Italio.

## Aspekto 
eta|300px|maldekstre
eta|250px|maldekstre|Dumfluge. 
Tiu specio estas facile identigebla. Ĝi estas 40–45&nbsp;cm longa, ĝi havas enverguron de 108–120&nbsp;cm kaj pezon de 448-687 g, kaj diferencigan formon, ĉefe stare, pli kiel kolombo ol tiu de la mevoj de la genro *Larus*, sed plenkreskulo havas komplete blankan plumaron, kaj ne havas la grizan dorson de aliaj mevoj. La kapo estas rondeca kaj eta. La okuloj estas nigraj kaj grandaj kaj havas ruĝecajn ringojn. La maldika kaj mallonga beko estas flaveca kun blueca bazo kaj ruĝa aŭ oranĝa pinto kaj la kruroj estas mallongaj kaj nigraj. Stare ĝi ŝajnas havi longajn flugilojn. Junuloj havas grizajn aŭ nigrajn makulojn en vizaĝo, flugiloj kaj vosto. Ili havos plenkreskulan plumaron post du jaroj.
 
## Kutimoj 
La voĉo estas akra *eeeer* aŭ *kieeeer*.

La Eburmevo, *Pagophila eburnea*, reproduktiĝas en arktaj marbordoj aŭ klifoj en kolonioj de ĝis 150 paroj. La ino demetas 1 ĝis 3 verdecajn ovojn en grunda nesto kovrita de musko, likenoj aŭ algoj. Ambaŭ gepatroj kovas.

Tiu birdo manĝas fiŝojn kaj krustulojn, sed ĝi estas ankaŭ oportunema kadavromanĝulo, ofte trovita ĉe kadavraĵoj de fokoj aŭ focenoj. Ŝajne ĝi sekvas blankajn ursojn kaj aliajn predantojn por manĝi restaĵojn de ties predoj -eĉ ekskrementojn- aŭ povas ataki pli grandajn mevojn, se necese, por kleptoparaziti.

Ĝi preskaŭ neniam ripozas surakve, sed ĝi povas naĝi.

## Referencoj 
## Fontoj 
*  
* *Seabirds* de Harrison, ISBN 0-7470-1410-8
* 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.oiseaux.net/oiseaux/charadriiformes/mouette.blanche.html

Kategorio:Mevoj
Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Arktaj birdoj
Ĝorĝtaŭno

**Ĝorĝtaŭno** () estas la nomo de tuta fasko da urboj de la mondo.

La sekvaj "Ĝorĝtaŭnoj" estas la solaj tiunomaj urboj de sia lando:
* Ĝorĝtaŭno (Ascension) situas sur la insulo Ascension en la suda Atlantika Oceano
* Ĝorĝtaŭno (Gambio), Gambio, ankaŭ nomiĝas *Janjanbureh*
* Ĝorĝtaŭno (Gujano) estas la ĉefurbo de la ŝtato Gujano en Sudameriko
* Georgetown (Trinidado)
* Ĝorĝtaŭno (Ontario), Kanado
* La urbo Ĝorĝtaŭno, Trinidado kaj Tobago hodiaŭ havas la nomon Mount Saint George
* Ĝorĝtaŭno (Kajmaninsuloj) estas la ĉefurbo de la Kajmaninsuloj
* Ĝorĝtaŭno (Penango) estas la administra centro de la insulo Penango en Malajzio
* Ĝorĝtaŭno (Britio), Britio

Krome en Aŭstralio, Kanado kaj Usono ekzistas po pluraj urboj kun tiu nomo.

En Aŭstralio:
* Ĝorĝtaŭno (Sudaŭstralio), subŝtato Sudaŭstralio
* Ĝorĝtaŭno (Tasmanio, subŝtato Tasmanio
* Ĝorĝtaŭno (Kvinslando), subŝtato Kvinslando

En Kanado:
* Ĝorĝtaŭno (Ontario), Ontario
* Ĝorĝtaŭno (Insulo de Princo Eduardo), Insulo de Princo Eduardo

En Usono:
* Ĝorĝtaŭno (Alabamo), ŝtato Alabamo
* Ĝorĝtaŭno (Arkansaso), ŝtato Arkansaso
* Ĝorĝtaŭno (Delavaro), ŝtato Delavaro
* Ĝorĝtaŭno (Chatham County, Georgio), ŝtato Georgio
* Ĝorĝtaŭno (Quitman County, Georgio), ŝtato Georgio
* Ĝorĝtaŭno (Idaho), ŝtato Idaho
* Ĝorĝtaŭno (Ilinojo), ŝtato Ilinojo
* Ĝorĝtaŭno (Floyd County, Indianao), ŝtato Indianao
* Ĝorĝtaŭno (St. Joseph County, Indianao), ŝtato Indianao
* Ĝorĝtaŭno (Iovao), ŝtato Iovao
* Ĝorĝtaŭno (Kalifornio), ŝtato Kalifornio
* Ĝorĝtaŭno (Kentukio), ŝtato Kentukio
* Ĝorĝtaŭno (Koloradio), ŝtato Koloradio
* Ĝorĝtaŭno (Konetikuto), ŝtato Konetikuto
* Ĝorĝtaŭno (Luiziano), ŝtato Luiziano
* Ĝorĝtaŭno (Majno), ŝtato Majno
* Ĝorĝtaŭno (Marilando), ŝtato Marilando
* Ĝorĝtaŭno (Masaĉuseco), ŝtato Masaĉuseco
* Ĝorĝtaŭno (Misisipio), ŝtato Misisipio
* Ĝorĝtaŭno (Novjorkio), ŝtato Novjorkio
* Ĝorĝtaŭno (Ohio), ŝtato Ohio
* Ĝorĝtaŭno (Pensilvanio), ŝtato Pensilvanio
* Ĝorĝtaŭno (Vaŝingtonio), ŝtato Vaŝingtonio
* Ĝorĝtaŭno (Suda Karolino), ŝtato Suda Karolino
* Ĝorĝtaŭno (Tenesio), ŝtato Tenesio
* Ĝorĝtaŭno (Teksaso), ŝtato Teksaso
* Ĝorĝtaŭno (Vaŝingtono, Distrikto Kolumbio), Distrikto Kolumbio
* Ĝorĝtaŭno (Viskonsino), ŝtato Viskonsino

Krome ekzistas tiunoma lago en la usona ŝtato Teksaso.
Alveolo-palatalo

eta|maldekstra|Sagitala sekcio de alveolo-palatala frikativo
En fonetiko, **alveolo-palataloj** (aŭ **alveolo-palataj konsonantoj**, aŭ pleonasme **alveolo-palatalaj konsonantoj**) estas palataligitaj postalveolaraj frikativoj, artikulaciataj per la lango malantaŭ la alveolara kresto, kaj la korpo de a lango levita al la palato.

Ili similas al palato-alveolaraj kaj retrofleksaj frikativoj, sed estas laminalaj anstataŭ apikalaj aŭ subapikalaj kiel estas la retrofleksaj frikativoj, kaj estas pli plene palataligitaj ol la "kupolaj" palato-alveolaraj frikativoj.

## Troviĝo en lingvoj 
Alveolo-palatalaj siblantoj troveblas en ĉinaj lingvoj kiaj la normĉina (mandarina) (cmn), hakaa (hak), kaj wu (wuu), aldone al la abĥaza (abk), pola, rusa, sveda, ubiĥa (uby), japana, korea, kaj serba. Kinnauri uzas alveolo-palatalan nazalon.

## Transskribado per IFA 
La alveolo-palatalaj konsonantoj en la Internacia Fonetika Alfabeto estas:

*Notu:* La tabelo montras nur siblantojn. En sinologiaj cirkloj oni uzas simbolojn por alveolo-palatalaj plozivoj (), nazaloj (), kaj likvidoj (), sed tiuj ofte prezentas simplajn palatalajn aŭ palataligitajn konsonantojn, kaj do ne estas agnoskitaj de la IFA.

## Piednotoj 
## Vidu ankaŭ 
* Loko de artikulacio
* Listo de fonetikaj temoj

Kategorio:Konsonantoj
Libera Loko

**Libera Loko** estas metodo konveni homojn por konferenco aŭ kunveno. Ankaŭ nomata kiel "malkonferenco", oni komencas kun malplena horaro kaj dume partoprenantoj metas diskuttemojn sur la horaro pri kiuj oni havas pasion. Poste oni diskutos tiujn temojn laŭ kvar leĝoj kaj unu principo:

# Tiuj kiuj venas estas la ĝustaj homoj
# Tio kio okazas estas la sola afero kiu povis okazi
# Kiam ĝi finiĝas estas la ĝusta tempo
# Kiam ĝi finiĝas, ĝi finiĝas

Cetere estas "La Leĝo de Du Piedoj". Tio signifas ke oni rajtas tre libere movi de unu grupo al alia. La ideo estas ke se oni ne sentas sin "utila" en iu grupo, tiu movu al alia grupo.

Kategorio:Komunikado
Kategorio:Konferencoj
Lajosmizse

**Lajosmizse** [lojoŝmiĵe] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en la departemento Bács-Kiskun en Hungario.

## Geografio 
Lajosmizse situas inter Kecskemét kaj Budapeŝto, proksime de ekspresvojo M-5. La fervojo inter Budapeŝto kaj Kecskemét pasas tra ĝi.

## Historio 
Lajosmizse posedas la rangon de urbo de la jaro 1993. Ĝia plej malnova konstruaĵo estas la Puszta-preĝejo; ĝi ekestis en la 13-a jarcento, sed restas de ĝi nur ruinoj.

En Lajosmizse troviĝas la firmao *Hidroglóbusz Kft.*, kiu produktas akvoturojn por tuta Hungario. Oni profitas mineralakvon "Mizse".

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Ludoviko (Lajosmizse) (1896)
* Kalvinana preĝejo (Lajosmizse)
* muzeo
* Proksime de la urbo troviĝas ĉevalejoj, kie oni prezentas al turistoj rajdistajn spektaklojn.

## Famuloj 
* En Lajosmizse naskiĝis:
** pentristo Ernő Bujdosó.
* En Lajosmizse mortis:
** aktoro Ferenc Bessenyei.

## Ĝemelaj urboj 
Inter la ĝemelaj urboj de Lajosmizse estas
*  Jászberény, Hungario

## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo
eta|maldekstre|180ra|

Kategorio:Lajosmizse
Kategorio:Vinvilaĝoj
Gebhard Leberecht von Blücher

eta|dekstra|250ra|Gebhard Leberecht von Blücher
**Gebhard Leberecht von BLÜCHER** (naskiĝis la  en Rostock, mortis la  en Kąty Wrocławskie), princo de Wahlstatt, estis prusa generalo kiu gvidis la prusan armeon kontraŭ Napoléon Bonaparte ĉe la Batalo de Waterloo en 1815.

## Vivo 
[eta|Blücher-ŝtono monte ĉe [Naumburg (Saale)]]
Estante filo de hesio-kasela oficiro li soldatiĝis ĉe la svedoj je la komenco de la Sepjara milito. Arestite en 1760 li eniris la prusan regimenton husaran kie li servis ĝis 1770 kaj denove ekde 1787. En 1793 li gvidis ĝin lertege kontraŭ la francoj. En 1806 li devis kapitulaci kun 6000 viroj apud Ratekau. Post la packontrakto de Tilsit (1807) li iĝis ĉefkomandanto en Pomerio kaj centra figuro de ĉiuj aviduloj je forpelo de la okupantaj francaj trupoj. Pro tio li devis laŭ komisio de Napoleono Bonaparte retiriĝi.

En 1813 Blücher metitis je la pinto de la armeoj batalantaj en Silezio; liaj trupoj batalis do en Lützen, Bautzen kaj Chojnów kaj venkis en la 26-a de aŭgusto la korpuson de marŝalo Jacques MacDonald ĉe la rivero Kaczawa/Katzbach. En la 3.10.1813 li sukcese transiris la Elbon proksime de Wartenburg, venkis en la 16.10. apud Möckern la armeon de Marmont kaj enmarŝis Lepsikon unue en la 19.10. Pro lia rapideco oni kromnomis lin "La marŝalo antaŭen". En la 1.1.1814 li transiris apud Kaub la Rejnon kaj malvenkigis Napoleonon en la 1.2. apud La Rothière, en la 9.3. apud Laon. Post la akiro sturma de Montmartre Blücher ebligis la enmarŝon de la monarkoj en la franca ĉefurbo en la 31.3.1814.

La reĝo prusa titoligis lin "princo de Wahlstatt" (hodiaŭ Legnickie Pole en Pollando) en la 3.6.1814 pro la venko de ĉe Kaczawa/Katzbach. Kvankam Napoleono venkis lin ankoraŭfoje en 1815 proksime de Ligny en la 16.6., li decide finis la ĝeneralan venkon de la aliancanoj kontraŭnapoleonaj en la 18.6. apud Belle-Alliance. Do sekvis en la 7.6.1815 lia dua okupo de Parizo. Post la fino de la militoj li retiriĝis je siajn bienojn en Malsupra Silezio. Por li nomitis multaj stratoj en Germanio kaj diversaj taĉmentoj, ekz. la kvina prusia husara regimento (»Fürst Blücher von Wahlstatt«).

## Fonto 
* ''Brockhaus' Kleines Konversations-Lexikon'', kvina eldono, volumo 1. Leipzig 1911, p. 224, (interrete tie ĉi)

## Eksteraj ligiloj 
* Ligiloj che DDB
* Biografio che Prusia kroniko
* Hejmpaĝo de la Blücher-muzeo en Kaub

Kategorio:Germanaj nobeloj
Kategorio:Germanaj militistoj
Kategorio:Prusio
Kategorio:Marŝaloj
La Courneuve

**La Courneuve** estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Seine-Saint-Denis kaj en la regiono Francilio. Ĝi havas proksimume 35 000 loĝantojn, kiujn oni kutime nomas *Courneuviens*.

## Geografio 
La Courneuve estas unu el la proksimaj nordaj ĉirkaŭurboj de Parizo, kaj spertis industrialigon ekde la 19-a jarcento pro la ĉeesto de pluraj fervojoj. La marĉa grundo de la vilaĝo estis trafluita de la rivero Croult, alfluanteto de la Sejno. Oni aliformigis la riveron en kloakon ekde de la komenco de la 20-a jarcento, sed oni nuntempe konsideras remalkovri ĝin.

La Courneuve havas landlimojn kun la komunumoj Aubervilliers, Saint-Denis, Stains, Bobigny, Le Bourget, Dugny, Drancy kaj Pantin.

eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Historio 
La Courneuve estas relative malriĉa kaj tumultema ĉirkaŭurbo de Parizo. Dum vizito al La Courneuve, la tiama ministro pri internaj aferoj Nicolas Sarkozy deklaris, ke volis tiun ĉirkaŭurbon „per Kärcher purigi“. Tiun eldiron trovis multaj partoprenantoj de tumultoj en Francio en 2005 kiel ofendon.

## Vidindaĵoj 
La **muzeo de la legomaj kultivejoj** prezentas depost 1982 la agrikulturan heredaĵon de la komunumo en malnova farmodomo. La **parko de La Courneuve** estas la tria plej vasta parko de la Pariza Regiono (400 ha), post la bosko de Boulogne kaj la bosko de Vincennes.

## Publika transporto 
* Metroo
** 
**  (projekto)
* Trajno
** 
**  (fermita al pasaĝeroj)
* Tramo
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Seine-Saint-Denis
* Listo de urboj de Francio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo 


Kategorio:Komunumoj de Seine-Saint-Denis
Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Francilio priservataj de metroo
Dorothy Henderson

**Dorothy Henderson**  (1900-1986) estis kanada esperantistino kaj mecenato de Esperanto.

El ĉiuj ĉambroj en la domo de UEA la unua, kiu en 1963 ricevis "donacanton", estis la "Kanada Ĉambro", kiu servas kiel biblioteko. S-ino Henderson ne nur pagis por la ĉambro, por la rajto doni al ĝi nomon, ŝi ankaŭ donacis la por tiu biblioteko aparte kreitan ligno-skulptitan meblaron, en kies seĝoj troviĝas la blazonoj de ĉiuj kanadaj provincoj. (Revuo Esperanto 1963/5)

Filino de kunfondinto de General Motors, nun giganta internacia entrepreno, ŝi ja disponis pri pli da mono ol la plej multaj homoj. Tre malofte riĉuloj disdonas sian monon tiel malavare kiel Dorothy Henderson. Ne nur asocioj kaj multaj individuoj en Esperantujo ricevis monon de ŝi. Ŝi same malavare subtenis la Asocion por Unuiĝintaj Nacioj, sian eklezion kaj multajn individuojn.

Ŝi aŭdis Esperanton la unuan fojon kiam Eizo Itoo, la konata japana Oomotano, faris paroladon al la mondfederistoj en Toronto, kiun Vilma Eichholz interpretis anglen. Poste ŝi vizitis s-inon Eichholz por detale informiĝi pri Esperanto, kaj petis ŝin, instrui ŝin kaj ŝiajn amikojn. S-ino Eichholz en la komenco timis havi postuleman, pli ol 60-jaran milionulinon en la kurso, sed montriĝis, ke ŝi estis la plej diligenta el ĉiuj. Kursofine ŝi jam donis  siajn Esperantajn poemojn por korekto!

S-ino Henderson prenis privatajn Esperanto-lecionojn de Agnes Nii,la fratino de Hilda Dresen, kaj poste pasis la ekzamenon por kursgvidanto kaj ankaŭ instruis Esperanton. Ŝi verkis ok publikigitajn librojn [anglalingvajn] kaj multajn artikolojn, en kiuj ŝi ofte menciis Esperanton. Pri ŝiaj impresoj pri 46-a U.K. ŝi sukcesis aperigi grandan artikolon en grava Kanada ĵurnalo.

Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Dalio

***Dalio*** estas plantgenro el la familio de la Asteracoj, kiu ampleksas dekon da specioj, kiuj indiĝenas en Meksiko.
[eta|180px|maldekstra|[Pompono|Pompona dalio]]
eta|maldekstra|Hibrido de dalio

La kultivitaj dalioj, kiel ni nun konas ilin, estas preskaŭ senescepte hibridoj. La dalioj estis enkondukitaj en Eŭropo  ĉirkaŭ 1800.

La nomo *Dalio* deriviĝis de la sveda botanikisto Andreas Dahl (1751-1789), disĉiplo de Linnaeus. Pionira dalikulturada en Germanujo estis Christian Deegen.

eta|dekstra|*Ĝardena* dalio
eta|maldekstra|*Ĝardena* dalio
eta|dekstra|*Ĝardena* dalio
eta|maldekstra|*Ĝardena* dalio (*kakta dalio*)
eta|dekstra|*Ĝardena* dalio (*kakta dalio*)
eta|maldekstra|*Ĝardena* dalio
eta|dekstra|*Ĝardena* dalio

## Eksteraj ligiloj 
* Nederlanda Dalia Unuiĝo

Kategorio:Floroj
Kategorio:Asteracoj
Christie W. Roberts

**Christie W. Roberts**, naskita en 1905, mortinta la , estis kanada esperantisto.

Christie loĝis en Rose Valley (Rozvalo) en Saskaĉevano, vilaĝo proksimume cent mejloj (160&nbsp;km) norde de Regina. Tie li estis estro de magazeno, juĝisto, kaj mortenketisto.

Ĉiujare li parolis pri Esperanto al la studentoj en la lasta klaso de la loka lernejo, kaj instruis al tiuj, kiuj interesiĝis. Ĉiujare, kiam ili finis la lernejon, la studentoj foriris al la grandaj urboj por labori. Denove estis neniu en Rozvalo, kun kiu Christie povis paroli Esperanton.

La Kanada Esperanto-Asocio (KEA) refondiĝis en printempo 1958, kaj la unua kongreso estis en hotelo Berkely en Montrealo en julio 1959. Por ĉeesti ĝin, Christie kaj lia edzino Minerva veturis aŭtomobile 2100 mejlojn.  Sur la flankoj de lia aŭtomobilo estis anglalingva teksto: "Learn ESPERANTO, the international language" (Lernu Esperanton, la Internacian Lingvon).

La ĉefa kontribuanto en la distra vespero de la unua kongreso de KEA estis Christie Roberts, kies prezento de magio mistifikis nin. Kiam li estis junulo, Christie estis profesia magiisto kaj veturis de urbo al urbo por fari prezentojn. Kiam li devis elekti inter vivo kiel ĉiam-veturanta magiisto aū edziĝo al Minerva, li edziĝis kaj fariĝis magazenestro.

Post la magia prezento pli surprizis nin konversacio inter Christie kaj lignokapa Esperantisto "Rusty". Temas ne pri estrarano, sed pri pupo. Ni eksciis, ke Christie Roberts estis ankaŭ ventroparolisto.

Christie kaj Minerva havis du filinojn. Kiam ambaŭ filinoj edziniĝis kaj denove estis libera spaco en la domo, ges-roj Roberts adoptis orfojn.

Post emeritiĝo ges-roj Roberts transloĝiĝis al Kelowna, en la Okanaga Valo de Brita Kolumbio. Dum jaroj Christie kolektis ŝtonojn, tranĉis, poluris kaj muntis ilin. Li decidis fari tion komerce, kaj ekster sia domo, apud totemo, aperis signo "Christie's Green Star Rock Shop" (Verdstela Rokbutiko). Ili ankaŭ faris ceramikaĵojn por vendi, kaj estis tiom da interesiĝo, ke dumvintre ili gvidis kursojn por instrui al aliaj kiel fari tion.

En la lastaj jaroj de sia vivo Christie multe suferis pro dolorego en la dorso. Malgraŭ esploroj en hospitalo oni ne sukcesis trovi la kialon, kaj ne povis kuraci lin. Christie liberiĝis de la doloro, kiam li mortis la 12-an de januaro 1976, havante nur 71 jarojn.

Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Hosni Mubarak

eta|Hosni Mubarak.
**Hosni MUBARAK** (plena nomo: **Muhamad Hosni Said Mubarak**) estis prezidento de Egiptio de 1981 ĝis la 11-a de februaro 2011.

Li naskiĝis la 4-an de majo de 1928. Lia kariero komenciĝis en la aviadilaj fortoj de la egipta armeo, kie li atingis la supran postenon en 1972. En 1975 li fariĝis la vic-prezidanto de Egiptio. En 1981, kiam Anwar al-Sadat estis murdita, Mubarak prenis lian lokon kiel prezidanto.

Li estas konsiderata forta gvidanto, kiu regas sian landon jam de 28 jaroj. Tamen li estas ofte kritikata eksterlande pro la manko de demokratio en Egiptio. Mubarak estis "konfirmita" de la popolo en kvar malsamaj balotoj, en 1987, 1993, 1999 kaj 2005. Tamen, la unuaj tri balotoj fakte estis referendumoj, ĉar mankis aliaj kandidatoj, kaj la rezultoj estas tre dubindaj. En 2005 estis elekto kun aliaj kandidatoj, sed tamen necesas diri, ke laŭ multaj observantoj la balotoj estis trompaj en pli ol unu maniero, kaj ĉiukaze en la amaskomunikiloj mankis vera debato antaŭ la balotoj.

En januaro de 2011, amasaj manifestacioj kontraŭ lia registaro ekardis en Kairo kaj aliaj egiptaj urboj. La 1-an de februaro, la maljuniĝinta Hosni Mubarak anoncis ke li ne petos reelekton en balodado okazonta en septembro. Krome li promesis konstituciajn reformojn, sed liaj samlandanoj postulis pli profundajn ŝanĝojn sekve de la Araba printempo — movado ekdisvastiĝinta tra tiu regiono. La 11-an de februaro 2011, la vicprezidanto Omar Suleiman anoncis ke Mubarak rezignis la estradon kaj ke la supera konsilio de la armeo regos la landon. Mubarak akompane de sia familio fuĝis al sia feridomo apud la Ruĝa Maro.

Poste Mubarak estis arestita kaj juĝita pro la mortigo de kontraŭ-registaraj manifestaciantoj. La 2-an de junio 2012, la kortumo juĝis lin kulpa pri neglekto de sia devo malhelpi la mortigon de centoj da homoj ribelintaj kontraŭ li. Oni kondamnis lin al tutviva malliberiĝo kune kun lia antaŭa ministro pri internaj aferoj Habib Al-Adly.

En 2015, Mubarak kaj liaj du filoj estis kondamnitaj al tri jaroj pro akuzoj pri koruptado. Post ses jaroj de malliberiĝo, la supera kortumo senkulpigis lin pri la mortigo de manifestaciantoj kaj oni liberigis lin en 2017. Li mortis la .

## Vidu ankaŭ 
* Protestoj en Egiptio en 2011

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la ŝtatestraro
* Oficiala retejo pri voĉdonado por Mubarak 

Kategorio:Egiptaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Egiptio
Fronto Polisario

La **Fronto Polisario** aŭ **Polisario** (en la araba, جبهة البوليزاريو), hispanlingva akronimo por *Frente **Po**pular de **Li**beración de **Sa**guía el Hamra y **Rí**o de **O**ro* (Wādī ad-Dahab) (Popola Fronto por la Liberigo de *Saguía el Hamra* kaj *Río de Oro*) estas ribelanta politika kaj milita movado el Okcidenta Saharo, kiu celas ĝian sendependecon de Maroko kaj la memdisponon por la sahara komunumo.

Polisario estas la heredanto de la **Movado por la Liberiĝo de la Saharo** de la 1960-aj jaroj, direktita de Bassiri, murdita de la hispana armeo dum la diktaturo de Franko.

[eta|Manifestacio de Polisario en [Valencio (Hispanio)|Valencio (11 Nov 2006)]]
Grupo da studantoj, gviditaj de El-Uali Mustafa Sajid, konsistigas la Polisarion la 10-a de majo de 1973 celante atingi sendependecon de la teritorio okupita de Hispanio. La 20-an ekas la unuaj perarmilaj luktoj; temas pri geril-milito, la unua organizita en dezerto.

Post la paktoj de 1975, la gerilo daŭre luktas kontraŭ la najbaraj landoj kiuj disdonis al si la teritorion. Tiel, la 5-a de aŭgusto de 1979 ĝi sukcesis devigi al Maŭritanio forcedi sian eron el Okcidenta Saharo al la Polisario, sed ĉi tiu ne estis agnoskita de Maroko, kiu aneksis tiun landeron.

Ekde 1975, la organizaĵo restas en Tinduf, alĝeria teritorio. Tiu sama jaro, Unuiĝintaj Nacioj agnoskas la movadon. Februare de 1976 Polisario proklamas la **Araban Saharan Demokratian Respublikon (ADSR)** en Tifariti, en la landero ne okupita de Maroko, kaj tuj konsiderita de diversaj landoj kiel registaro en ekzilo. ASDR estas membro de OUA. Estis agnoskita kiel ŝtato de 85 landoj, plejparte afrikaj aŭ latin-amerikaj. Aliaj multaj ŝtatoj ne agnoskas ASDR-on sed tute jes la Polisario kiel legitima reprezentanto de la saharanoj.

Luktoj daŭris ĝis la 6-a de septembro de 1991, kiam oni interkonsentis pafado-ĉeson post la starigo de la marokaj muroj.

MINURSO (Misio de Unuiĝintaj Nacioj por la Referendumo de Okcidenta Saharo) estas institucio komisiita prizorgi pafado-ĉeson kaj starigi referendumon, ankoraŭ ne plenumita.

Polisario regas la okcidenta landero post la muroj (ok entute), sed parto de la teritorio estas praktike senhoma kaj la plejparto de siaj trupoj restas en Alĝerio.

En Tinduf estas organizitaj la kampoj de saharaj rifuĝintoj. De kelka tempo disponis pri preskaŭ 500 marokaj soldatoj milit-kaptite, kelkaj ekde pli ol 25 jaroj, sed ili estis liberigitaj post internaciaj premoj speciale de Usono.

La tradicia subteno de Libio malkreskis.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝaro de la Fronto Polisario, hispanlingve 

Kategorio:Okcidenta Saharo
Kategorio:Separismo
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1973
Kategorio:Movadoj de nacia liberigo
Labial-palatalo

En fonetiko, la **labialigita palatala alproksimanto** estas konsonanto kun du strictiĝoj en la parola vojo (?? en:*vocal tract*): kun la lango ĉe la palato, kaj la lipoj *rondigitaj*.

La labialigita palatala alproksimanto identigita de la Internacia Fonetika Alfabeto estas:

Tiu sono ne estas ia duoble artikulaciata *labial-palatalo*, sed anstataŭe rondigita palatalo, kio signifas ke ĝi havas sekundaran labialan artikulacion. Tio kongruas kun tio ke ĝi estas la duonvokala ekvivalento de , kiu ankaŭe havas palatalan artikulacion kun sekundara labialigo.

Ĝis kiom sciate, la konsonanto plej proksima al duoble artikulaciata labial-palatala konsonanto estas la labial-postalveolaraj konsonantoj de la jela lingvo (Yélî Dnye) de la insulo Rossel.

## Vidu ankaŭ 
* Loko de artikulacio
* Dorsalo
* Listo de fonetikaj temoj

Kategorio:Labialaj konsonantoj
Kategorio:Konsonantoj
Uvular-epiglotalo

**Uvular-epiglotalo** (aŭ **uvul-epiglota konsonanto** aŭ peonasme **uvular-epiglotala konsonanto**) estas duoble artikulaciata konsonanto prononcata per samtempa farado de uvulara konsonanto kaj epiglotala konsonanto.

Ekzemplo estas la "uvulara" plozivo /q/ en la somala (som), kiu fakte estas senvoĉa uvular-epiglotala plozivo , kiel en  'ellasi fumon'.

## Vidu ankaŭ 
* Loko de artikulacio
* Dorsalo
* Listo de fonetikaj temoj

Kategorio:Konsonantoj
Kategorio:Duoble artikulaciataj konsonantoj
Radikalo (fonetiko)

**Radikaloj** (aŭ **langradikaj konsonantoj**, aŭ pleonasme **radikalaj konsonantoj**) artikulaciiĝas per la radiko (bazo) de la lango en la gorĝo.  Ili inkluzivas la faringala kaj epiglotala lokoj de artikulacio. Glotalaj konsonantoj fojfoje ankaŭ estas konsiderataj kiel radikaloj, sed estas pli ĝuste priskribi ilin kiel havantaj neniun lokon de artikulacio krom sia fonado.

La terminon *radikalo* oni inventis por senambiguigi la vorton *faringalo*, kiu estis komencinta signifi iun ajn konsonanton artikulaciatan en la gorĝo, ĉu la artikulaciilo estas la malantaŭo de la lango (*"alta" faringalo*), aŭ ĉu la epigloto (*"malalta" faringalo*).  Tamen, *radikalo* ankoraŭ ne tute konkeris la terenon, kaj *faringalo* estas ankoraŭ ofte uzata en tiu pli ampleksa senco.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de fonetikaj temoj
* Loko de artikulacio

Kategorio:Konsonantoj
Hidroelektra centralo

[eta|300ra|A - rezervujo, B - [elektra centralo, C - turbino, D - generatoro, E - enlasejo, F - kondukilo, G - altatensiaj dratoj, H - rivero]]

**Hidroelektra centralo** (aŭ **Akvoelektra centralo**) estas elektra centralo, kiu uzas fluantan aŭ falantan akvon por movigi turbinon; (Hidraŭlika turbino). Ili troviĝas en rojoj kaj riveroj kun jes aŭ ne artefarita baraĵo. La niveldiferenco kaj la fluokvanto estas difinaj por la funkciado.

En Suda Ameriko tri kvaronoj de la elektra energio venas de hidroelektraj centraloj. La uzo de akvoforto (ankaŭ nomata "blanka karbo") ne alportas poluadon aŭ danĝeran radioaktivan restaĵon.

La aserto, ke "hidroelektraj centraloj estas rigardataj kiel produktiloj de verda energio" certe ne en ĉiuj kazoj validas. Precipe la grandaj projektoj de bariloj, plej aktuale la Baraĵo Tri Gorĝoj, kaŭzas severajn detruojn de la naturo kaj ofte okazas deviga translokigo de la enloĝantaro. La kalkulo, ĉu la gajno el la produktado de elektro, vere rekompensas al la detruaj sekvoj, ne ĉiam okazas honeste.

Kutime kun la akvobarilo estas ligitaj aliaj funkcioj (akvumo de agrikultura grundo, provizo de pura akvo por la industrio), kiuj ne ĉiam kaj ĉiumomente harmonias kun maksimuma produktado de elektra energio. La barilo retenas nutran ŝlimon kaj sablon, kiu estas bezonata en la malsupraj regionoj de la rivero kaj anstataŭenda per artefaritaj kemiaj produktoj.

Grandegaj neuzitaj kapacitoj troviĝas en la malgrandaj kaj adaptitaj projektoj, kiuj liveras elektran kurenton por vilaĝoj kaj malgrandaj urboj multe pli malmultekoste ol sunpaneloj.

## Listo de kelkaj gravaj hidroelektraj centraloj 
* Funkciantaj:
** Hoover Dam, Usono, finpretigita en 1936, 2 074 Megavato (MW)
** Itaipu, Brazilo/Paragvajo, finpretigita en 1983, 12 600 MW
** Akvorezervejo Yacyretá, Argentino/Paragvajo, 3 200 MW
** Guri, Venezuelo, finpretigita en 1986, 10 300 MW
** Grand Coulee Dam, Usono, finpretigita en 1942, en 1980 plivastigita al 6 900 MW
** Ŝuŝenkoje, Rusio, finpretigita en 1983, 6 400 MW
** Churchill Falls, Kanado, finpretigita en 1971, 5428 MW, plivastigita al 9 252 MW
** Sluis- en Stuwcomplex Amerongen Nederlando
** Centralaro de la golfo James, Kanado, 16 500 MW
** Centralaro Manic-Outardes, Kanado, 10 500 MW
** Baraĵo Tri Gorĝoj, Ĉinio, unua kurento julio 2003, finpretigita en 2011, 18 200 MW

## Vidu ankaŭ 
* Akvobaraĵo
* Akvoenergio
* Baraĵlago 
* Hidraŭliko
* Hidroelektro
* Hidroelektra centraleto
* Marflua centralo
* Vortica elektra centralo
* Renoviĝanta energio
Labialo

**Labialoj** (aŭ **lipaj konsonantoj** aŭ pleonasme **labialaj konsonantoj**) estas konsonantoj artikulaciataj aŭ per ambaŭ lipoj (**bilabiala** artikulacio), aŭ per la malsupra lipo kaj la supraj dentoj (**labial-dentala** artikulacio).  

En la angla  estas bilabiala nazala sonoranto,  kaj  estas bilabialaj haltaj konsonantoj *(plozivoj)*,  kaj  estas labial-dentalaj frikativoj.

*Bilabialaj frikativoj* kaj la *bilabiala alproksimanto* ne ekzistas en la norma angla, sed ja troviĝas en multaj lingvoj. Ekzemple, la hispana konsonanto literumata per *b* aŭ *v* estas prononcata kiel voĉa *bilabiala alproksimanto* inter vokaloj.

Lipa rondigo, aŭ **labialigo** ankaŭ povas akompani aliajn artikulaciojn.  La angla  estas labialigita velara alproksimanto.

Labialaj konsonantoj dividiĝas en du sublokojn de artikulacio:

* bilabialaj konsonantoj
* labial-dentalaj konsonantoj
 
## Vidu ankaŭ 
* Loko de artikulacio
* Listo de fonetikaj temoj
 
*
Kategorio:Konsonantoj
Dorsalo

**Dorsaloj** (aŭ **langodorsaj konsonantoj**, aŭ pleonasme **dorsalaj konsonantoj**) estas artikulaciataj per la meza korpo de la lango (la "dorso").  Ili kontrastas kun koronalaj konsonantoj artikulaciataj per la fleksebla antaŭo de la lango, kaj kun radikalaj konsonantoj artikulaciataj per la radiko de la lango. 

La dorso de la lango povas kontakti grandan regionon de la plafono de la buŝo, de la malmola palato (tiel-nomitaj palat(al)aj konsonantoj), tra la mola velo malantaŭe (vel(ar)aj konsonantoj), ĝis la uvulo ĉe la malantaŭo de la buŝa kavaĵo (uvul(ar)aj konsonantoj).  Tiuj distingoj ne estas akre klaraj, kaj fojfoje oni notas pli fajnajn gradojn, kiaj *pre-palatala, pre-velara,* kaj *post-velara*. 

Pro tio, ke la pinto de la lango povas kurbiĝi por ankaŭ kontakti la malmolan palaton farante retrofleksajn konsonantojn per kontakto inter la langa dorso kaj la palato, tiuj fojfoje nomatas *dorso-palat(al)aj.*

## Ekzemploj 
* angle
** La plej ofta prononco de la angla litero *G* (kiel en *the **g**arden* aŭ *to **g**rab*) estas dorsala, voĉa velara plozivo.  
** La prononco de la literoj *K, Q,* kaj foje *C* (kiel en *the **c**ake* aŭ *to **c**rawl*) simile estas dorsala, senvoĉa velara plozivo. 
** Du anglalingvaj alproksimantoj, *Y* kiel en ***y**ellow* kaj *W* kiel en ***w**hite,* ankaŭ estas dorsalaj konsonantoj, palatala kaj labialigita velara respektive.
* germane
** La sono *CH*, trovata ankaŭ en la skotangla *lo**ch**,* estas dorsala frikativo.
 
## Vidu ankaŭ 
*Loko de artikulacio
*Listo de fonetikaj temoj 

Kategorio:Konsonantoj
Koronalo

**Koronaloj** (aŭ **koronalaj konsonantoj**) artikulaciiĝas per la fleksebla antaŭa parto de la lango.  Nur la koronalaj konsonantoj divideblas en apikalan (uzante la langan pinton), laminalan (uzante la langan klingon), kupolan (per la lango buligita), aŭ subapikalon (per la lango kurbita retroen), aldone al kelkaj malpli oftaj lango-formoj, ĉar nur la antaŭo de la lango havas tian lertecon, tian malplumpecon.  Koronaloj ankaŭ havas alian dimension, sulkecan, per kio oni faras siblantojn en kombinaĵo kun la supraj lango-formoj. 

Koronalaj lokoj de artikulacio inkluzivas la dentalajn konsonantojn ĉe la supraj dentoj, la alveolarajn konsonantojn ĉe la supra gingivo (la alveolara kresto), la diversajn postalveolarajn konsonantojn (kupolan palato-alveolaran, laminala alveolo-palatalan, kaj apikalan retrofleksan) tuj malantaŭ la gingive kovritaj alveoloj, kaj la verajn retrofleksajn konsonantojn kurbigitajn retroen kontraŭ la malmola palato.

(Al la suba listo mankas langolabialaj, alveolo-palatalaj kaj retrofleksaj konsonantoj)

## Vidu ankaŭ 
* Apikala konsonanto
* Laminala konsonanto 
* Loko de artikulacio
* Listo de fonetikaj temoj  

Kategorio:Konsonantoj
Górnośląskie Zagłębie Węglowe

**Górnośląskie Zagłębie Węglowe** (mallonge **GZW**, traduko el la pola: *Supra Silezia Baseno Karba*) estas urba industria aglomeraĵo en historia regiono Silezio kaj en Zagłębie Dąbrowskie.

GZW konsistas el Górnośląski Okręg Przemysłowy (ĉirkaŭ Katowice) kaj Rybnicki Okręg Węglowy (ĉirkaŭ Rybnik) en Pollando kaj malgrandparte en Zagłębie Ostrawsko-Karwińskie en Ĉeĥio.

GZW situas en polaj provincoj Silezio kaj Malgrandopolio ĉe riveroj Vistulo kaj Odro.

## Industrio
En la regiono estas multa karba industrio.

Kategorio:Geografio de Silezio
Kategorio:Geografio de Pollando
Kategorio:Geografio de Ĉeĥio
Rybnicki Okręg Węglowy

**Rybnicki Okręg Węglowy** (mallonge **ROW**, laŭvorte *de Rybnik Ĉirkaŭejo Karba*) estas industria regiono en Silezio (provinco de Pollando) en Pollando.

Ĝia areo estas 1300 km².

Ĝia loĝantaro estas 659000.

La centra urbo estas Rybnik. La aliaj granda urboj estas Jastrzębie-Zdrój, Racibórz, Żory, Wodzisław Śląski.

Kategorio:Silezia provinco
Brusela dialekto

[dekstra|eta|260px|Disvastiĝo de la brabanta dialekto laŭ [Jo Daan]]
La **Brusela lingvo** aŭ la **Brusela dialekto** estas nomo de brabanta dialekto kiun oni parolas en Bruselo.

Ekde la malfrua 19-a jarcento tiu dialekto iom post iom estis anstataŭigita per la franca lingvo - interalie pro la franciĝo de Bruselo - kaj post la Dua Mondmilito malmulte ankaŭ per la nederlanda lingvo. Pro tio nuntempe nur malgranda parto de la brusela populacio ankoraŭ parolas la tradician dialekton.

## Literaturo 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Lingvoj de Belgio