Maksencio

**Marko Aŭrelio Valerio Maksencio** (naskita ĉirkaŭ 278; mortis la 28-an de oktobro 312) estis uzurpanto kaj romia imperiestro.

Filo de la antaŭa okcidenta reganto, Maksimiano, li sin proklamis Aŭguston en Romo la 28-an de oktobro 306, same kiel Konstanteno la 1-a faris kelkajn monatojn antaŭe. Li regis Italion kaj Nord-Afrikon, kaj kelkfoje Hispanion, ĝis la 28-a de oktobro 312. Male al Konstanteno, tamen, li ne estis agnoskita kiel imperiestro de la plej alt-ranga Aŭgusto Galerio kaj tial devis konduki eternan internan militon dum sia regado.

Samtempe, li dediĉis konsiderindan atenton al Italio, sia plej grava potencobazo, kaj mendis monumentajn konstruaĵojn en sia ĉefurbo, Romo. Kvankam Konstanteno la 1-a estis edziĝinta al sia pli juna fratino Faŭsta (289-326), Maksencio mortis ĉe la Batalo de Ponto Milvio luktante kontraŭ la armeo de sia bofrato.

## Vivo
## Ascendo
Maksencio naskiĝis ĉirkaŭ 278. La preciza jaro estas nekonata. Li estis la filo de la estonta imperiestro Maksimiano, kiu venis el Malsupra Panonio, kaj lia edzino Eŭtropia, kiu venis el Sirio.

En 285, Maksimiano estis levita al kun-imperiestro fare de Diokleciano kaj komisiita pri la administrado kaj sekureco de la okcidenta duono de la Romia Imperio. Ekde 293, Konstancio la 1-a kaj Kajo Galerio, kiel "junaj imperiestroj" (Cezaro), kompletigis la regado-sistemon de Diokleciano per entute kvar imperiestroj, la tiel nomata Tetrarkio.

Ĉu Maksencio estis aŭ ne konsiderata heredonto de la trono tiutempe estas necerta. La fakto, ke li estis menciita kiel posteulo en funebra panegiro de 289 kaj ke li edziĝis kun Valerja Maksimila, la filino de imperiestro Kajo Galerio, frue (probable ĉirkaŭ 293), plue plifortigante iliajn familiajn ligojn al la regantaj kunimperiestroj, konfirmas ĉi tiun teorion.

Tamen, la fakto, ke ni ne scias pri altaj civilaj aŭ militaj oficoj plenumitaj de Maksencio, argumentas kontraŭ ĉi tio, same kiel la fakto, ke Diokleciano ŝajne malakceptis dinastian sinsekvon en la Tetrarkio principe ekde la komenco. Maksencio kaj Valerja Maksimila havis du filojn: Valerio Romulo (ĉ. 293–309) kaj pli junan filon, kies nomo nun estas nekonata.

En 305, Diokleciano abdikis, devigante Maksimianon fari la samon. La antaŭaj junaj imperiestroj Konstancio kaj Kajo Galerio samtempe leviĝis al la rango de Aŭgustoj (superaj imperiestroj). Kvankam la du plenkreskaj filoj de imperiestroj, Maksencio kaj Konstanteno, la filo de Konstancio, estis disponeblaj por transpreni la bridojn de la registaro, ambaŭ estis preterlasitaj sub la Tetrarka sistemo (kiu, kiel menciite, ne antaŭvidis dinastian sinsekvon), kaj Severo kaj Maksimino Daja estis nomumitaj Cezaroj anstataŭe.
[eta|maldekstre|400px|Ruinoj de la [:en:Circus of Maxentius|Cirko de Maksencio.]]

[eta|maldekstre|400px|La [Batalo de Ponto Milvio okazis la 28-an de oktobro 312 inter la armeoj de la Imperiestroj Konstanteno la Granda kaj Maksencio.]]

eta|maldekstre|400px|La Baziliko de Maksencio en la Roma Forumo. Kompletigita de lia malamiko Konstanteno, ĝi estis unu el la plej imponaj konstruaĵoj de antikvaj tempoj.

[eta|dekstre|400px|Konstanteno la Granda estis venkita dum la [Batalo de Ponto Milvio|Batalo sur la Ponto Milvio, kun la helpo de Licinio kaj Maksimino.]]

La kristana historiisto Laktancio (en sia veroko Pri la morto de la persekutantoj) atribuis ĉi tiun elekton al la malamo de Galerio al Maksencio kaj lia prefero por kandidatoj, kiujn li povus pli facile influi. Tamen, la deklaroj de Laktancio pri tio estas nefidindaj, ĉar li mem malestimis Galerion. Estus pli kredinde, ke Diokleciano, kiel jam menciite, ne volis permesi rektan sinsekvon, ĉar li deziris provizi al ambiciaj viroj neperfortan vojon al la imperia trono.

Tamen, kiam Konstancio mortis en 306, la armeo en Britio unupartie proklamis lian filon Konstantenon la nova imperiestro la 25-an de julio. Galerio decidis kontraŭ interna milito kaj anstataŭe konfirmis baldaŭ poste Konstantenon kiel Cezaro super Britio, Gaŭlio kaj Hispanio. Tio starigis la precedencon por la leviĝo de Maksencio al la imperia trono, kio okazis kelkajn monatojn poste.

## La Leviĝo al la Imperio
Eĉ ekde la tiel nomata Krizo de la Tria Jarcento, la urbo Romo jam estis perdinta multon el sia antaŭa graveco kiel imperia rezidejo, tendenco kiu daŭris sub la Tetrarkio. Nominale, ĝi ankoraŭ estis la centro de la imperio kaj la sidejo de la Senato, sed la imperiestroj uzis urbojn pli oportune situantajn proksime al la limoj, kiel Treviro, Milano, Tesaloniko, Nikomedio aŭ Antioĥio, kiel iliajn konstantajn rezidejojn. Ili malofte plu vizitis Romon.

Post kiam Diokleciano jam estis signife reduktinta la imperian gvardion sidantan en Romo, la Pretora gvardio, novaĵoj atingis Romon en 306, ke la Pretoranoj estus tute retiritaj kaj ke ankaŭ Romo estos submetita al la perkapa imposto pagigita tra la tuta imperio, kaj tiel Romo estus metita sur egalan bazon kun aliaj urboj. Tio kaŭzis maltrankvilon inter la loĝantaro kaj la trupoj restantaj tie. Kelkaj oficiroj alproksimiĝis al Maksencio, kiu tiutempe loĝis en propraĵo apud Romo, kaj proponis al li la imperian tronon.

Oni evidente supozis, ke Galerio, konfirminte Konstantenon en la ofico, ne povus rifuzi rekonon al la filo de la imperiestro, Maksencio. Maksencio akceptis, promesis al la trupoj en la urbo donacojn (monajn donacojn), kaj estis oficiale proklamita Aŭgusto en la Okcidento la 28-an de oktobro 306.

“Tiam li (Maksencio) varbis Lukianon, oficiston respondecan pri la porkaĵa provizo por la publika trezorejo al la popolo de Romo, same kiel la tribunojn Marceliano kaj Marcelo, kaj la soldatojn ĉe la kortego, kiuj estis nomitaj la Pretora Gvardio. Estis fare de ĉi-lastaj, ke li estis levita al la imperia trono, promesante, ke li rekompencos tiujn, kiuj faris tion por li, per riĉaj donacoj.”

– Zosimo, 2.9.3.

La uzurpo ŝajne okazis sen granda sangoverŝado (Zosimo mencias nur unu viktimon). La urba prefekto transfuĝis al la flanko de Maksencio kaj konservis sian oficon. La konspirantoj verŝajne ankaŭ kontaktis Maksimianon, kiu retiriĝis al loĝejo en Lukanio, por persvadi lin reveni al aktiva politiko kiel imperiestro. Maksimiano, tamen, komence rifuzis.

## Jaroj da Regado
Maksencio estis agnoskita en centra kaj suda Italio, en la afrikaj provincoj, kaj sur la insuloj Sicilio, Sardio kaj Korsiko. Norda Italio, tamen, komence restis sub la regado de Aŭgusto Severo, kiu tiutempe loĝis en Milano. Komence, Maksencio evitis adopti la imperian titolon Aŭgusto kaj nomis sin princeps invictus, "nevenkita reganto", ŝajne esperante, ke Galerio rekonu lin, kiel li antaŭe faris kun Konstanteno (en Afriko, Maksencio, tiel kiel Konstanteno, titolis sin Cezaro sur moneroj).

Galerio, tamen, malakceptis tion: Li volis malhelpi pliajn uzurpojn post la surtronigo de Konstanteno kaj Maksencio. Konstanteno havis senkontestan kontrolon sur la teritorioj de sia patro kaj tiel ankaŭ de la Rejna armeo, unu el la plej gravaj militfortoj de la imperio, kaj Galerio povis aserti, ke, en lia kazo, tio estis la normala sinsekvordo de la Tetrarkio: La Aŭgusta ("supera imperiestro") Konstancio mortis, la antaŭa Cezaro ("malgranda imperiestro") Severo sukcedis lin, kaj Konstanteno fariĝis la nova Cezaro.

Kun Maksencio, neniu el ĉi tiuj kondiĉoj validis: Ne estis mortinta imperiestro por anstataŭigi lin, kio signifis, ke li estus la kvina (imperiestro), kaj li posedis nur limigitan militpotencon. Tial ŝajnis, ke la uzurpo de Maksencio povus esti subpremita relative facila. Printempe de 307, Aŭgusto Severo marŝis al Romo kun armeo.

La plimulto de ĉi tiu armeo, tamen, konsistis el soldatoj, kiuj antaŭe servis dum jaroj sub la patro de Maksencio, Maksimiano (250-310). Maksimiano poste estis persvadita de Maksencio denove surmeti la imperian purpuron. Supozeble, tamen, Maksimiano sekrete estis malkontenta pri lia devigita abdiko, almenaŭ tio estas kio liaj pli postaj agoj sugestas.

Kiam Severo atingis Romon, granda parto de liaj trupoj transfuĝis al Maksimiano, kiu memorigis la soldatojn pri sia pasinteco kiel sukcesa generalo, kaj al Maksencio, kiu provizis grandajn monsumojn. Severo retiriĝis kun la resto de sia armeo al Raveno, kie li baldaŭ kapitulacis al Maksimiano. Maksencio tiam ekposedis nordan Italion ĝis la Alpoj kaj orienten ĝis la Istria duoninsulo, kaj nun ankaŭ nomis sin Aŭgusto, ĉar repaciĝo kun Galerio klare ne plu eblis.

Jam en la somero de 307, Galerio mem provis subpremi la uzurpon kaj ankaŭ alvenis en Italion kun armeo. Maksencio enfortikigis sin en Romo, urbo kiun Galerio ne plu havis rimedojn por sieĝi kaj ne povis fidi je la apogo de siaj trupoj.

Dum la intertraktadoj, Maksencio ripetis tion, kion li jam estis atinginta kun la armeo de Severo: kun grandaj subaĉetoj kaj la aŭtoritato de la antaŭa imperiestro Maksimiano malantaŭ li, li persvadis multajn el la soldatoj de Galerio transfuĝi al lia flanko. Galerio tiam estis devigita retiriĝi. Estis probable ke Severo estis mortigita de Maksencio, dum la invado de Galerio, kvankam la cirkonstancoj de lia morto ne estas tute certaj. Poste, la regado de Maksencio super Italio kaj Afriko estis firme establita.

Ankoraŭ en 307, Maksencio klopodis konservi bonajn rilatojn kun Konstanteno, probable ankaŭ por akiri lian subtenon en la batalo kontraŭ Galerio. Por tiu celo, Maksimiano vojaĝis al Gaŭlio tiun someron por aranĝi geedziĝon inter Konstanteno kaj lia filino Faŭsta, la fratino de Maksencio. Malgraŭ (aŭ pro) la parencecaj ligoj tiel establitaj, Konstanteno restis neŭtrala en la konflikto inter Galerio kaj Maksencio.

Post la reveno de Maksimiano el Gaŭlio, malkonsento ekestis inter patro kaj filo en aprilo 308. Tamen, Maksencio ne estis menciita en la geedziĝa parolado. Ĉe milita kunveno en Romo, Maksimiano provis detronigi sian filon, eĉ prenante de li la purpuran robon. La ĉeestantaj soldatoj tamen subtenis Maksencion, devigante Maksimianon forlasi Italion. Li fuĝis al Gaŭlio por aliĝi al sia bofilo, Konstanteno.

Ĉe la imperia konferenco de Carnuntum en la aŭtuno de la sama jaro, kiun Diokleciano ankaŭ ĉeestis, al la forestanta Maksencio denove estis rifuzita rekono kiel legitima imperiestro. Licinio estis nomumita Aŭgusto anstataŭ Severo, kies misio estis preni mezurojn kontraŭ Maksencio.

Fine de 308, la trupoj de la afrikaj provincoj ribelis kaj proklamis Domicion Aleksandron imperiestron de Kartago. La perdo de Nordafriko metis Maksencion en malfacilan situacion, ĉar lia ĉefurbo, Romo, dependis de grensendaĵoj el ĉi tiuj provincoj.

Tamen, nur en 310 Maksencio sukcesis sendi armeon sub la komando de sia Pretora Prefekto, Rufio Voluziano, kiu venkis Domicion Aleksandron kaj subpremis la ribelon. La ribelemaj provincoj estis severe punitaj.

Rekompence, Maksencio perdis Istrion al Licinio en la sama jaro, kiu tamen ne povis daŭrigi la kampanjon ĉar li devis transpreni la defendon de la Danuba limo anstataŭinte Galerion kiu estis morte malsana. Hispanio estis perdita al Konstanteno, kiel pruvas monertrovaĵoj el la unua duono de 310.

La filo de Maksencio, Valerio Romulo, kiun li nomumis kiel sian posteulon, mortis en 309 kun la aĝo de proksimume 14 jaroj. Maksencio diigis lin (divus) kaj entombigis lin en maŭzoleo sur la tereno de sia vilao sur la Vojo Apja.

Post la renovigita provo de Maksimiano reakiri la imperian kronon, por kiu li intrigis kontraŭ Konstanteno, kaj lia posta morto en 310, la rilatoj de Maksencio kun Konstanteno rapide malboniĝis. Konstanteno formis aliancon kun Licinio post la morto de Galerio en 311, kaj ŝajnis nur tempodemando antaŭ ol unu el la du imperiestroj denove kontraŭus Maksencion.

Maksencio provis protekti sin per formado de alianco kun Aŭgusto Maksimino Daja, la plej alt-ranga imperiestro tiutempe. Kvankam tio finfine donis al Maksencio, kiu estis kondamnita kiel uzurpanto, faktan rekonon ene de la Tetrarka sistemo kiel kun-imperiestro en la Okcidento, tio finfine montriĝis milite neefika.

## Morto
Printempe de 312, Konstanteno transiris la Alpojn kun armeo de proksimume 40 mil viroj. Kvankam iom nombrosuperita de la trupoj de Maksencio, lia armeo estis konsiderinde pli lerta en batalo. En pluraj bataloj, precipe ĉe Torino kaj Verono, Konstanteno venkis la armeon de Maksencio kuŝantan en norda Italio; ĉe Verono, la Pretora Prefekto de Maksencio, Ruricio Pompejano, ankaŭ estis murdita.

Fine de oktobro, la armeo de Konstanteno atingis la antaŭurbojn de Romo. Oni atendis, ke Maksencio enfortikigus sin en Romo kaj atendus la sieĝon, kiu estus signife pli multekosta kaj kosta por la atakanto. Maksencio estis sukcesinta per ĉi tiu taktiko kontraŭ kaj Severo kaj Galerio. Surprize, eble pro premo de la romia loĝantaro, kiu ne volis elteni longedaŭran sieĝon, li decidis alfronti Konstantenon en malferma batalo ĉe la Ponto Milvio la 28-an de oktobro 312.

La batalo okazis norde de la urbo, kelkajn kilometrojn ekster la muroj kaj laŭlonge de la Vojo Flaminja sur la kontraŭa bordo de la Tibro. Maksencio eble intencis ĉirkaŭi la malamikon, tamen, se tio estis lia plano, ĝi malsukcesis, ĉar la atakantoj sukcesis trarompi liajn liniojn. Laŭ Laktancio, Konstanteno batalis sub la signo de la kristana kruco, kiu antaŭe aperis al li en sonĝo.

Li venkis la trupojn de Maksencio, kiuj retiriĝis en la urbon. Provante transiri la Tibron, Maksencio falis en la riveron kaj sin dronis. Lia korpo estis retrovita, kaj lia kapo estis portita en Romon la sekvan tagon kiel mortopruvo al Konstanteno. La Pretora Gvardio, kiu restis lojala al Maksencio ĝis la fino, estis dissolvita.

## Insigno
En 2005, elfosadoj sur la Palatina Monto elterigis la imperiajn insignojn de Maksencio, kiuj ŝajne estis entombigitaj preskaŭ 1700 jarojn antaŭe. Ligo al la morto de la imperiestro en batalo estas tre probabla. Ŝajne, liaj potencaj insignoj devis esti kaŝitaj de la venkintoj. Kvankam la insignoj de la romiaj regantoj estas bone konataj el skribaj kaj bildaj fontoj, ĉi tiu estas la sola kazo ĝis nun, en kiu la originaloj efektive estis trovitaj.
xxx
## Enlanda Politiko
Ni estas malbone informitaj pri la internaj aferoj rilate al la regado de Maksencio, ĉar neniu fonto provizas detalajn raportojn, kaj la plej multaj raportoj estas forte influitaj de la pli posta propagando de la venkinto, Konstanteno.

La pozicio de Maksencio baziĝis, unuflanke, sur la prestiĝo de Romo, kiu ankoraŭ estis agnoskita kiel la vera ĉefurbo de la imperio kaj kies "conservator" ("protektanto") kiel li prezentis sin.

Komence, li havis nur malgrandan armeon je sia dispono, ĉefe la imperiajn gvardiojn (Pretorajn Gvardiojn) kaj urbajn milicojn starantajn en Romo. Tamen, post la kampanjoj de Severo kaj Galerio, lia armeo kreskis konsiderinde pro transfuĝoj, kaj fine, post la rekonkero de Nordafriko, li ankaŭ retiris la tieajn trupojn por protekti Italion.
xxx
Kompare kun siaj rivaloj, la milita povo de Maksencio neniam estis aparte granda. Tio estis ĉar al li mankis aliro al iu ajn el la tri ĉefaj mobilizaj areoj de la romia armeo laŭlonge de la Rejno, de la malsupra Danubo kaj de la Eŭfrato. Anstataŭe, li regis teritorion, kiu tradicie havis malaltan koncentriĝon de trupoj kaj ne inkluzivis iujn ajn el la gravaj rekrutadaj areoj.

Unu kialo por la leviĝo de Maksencio al la imperia trono estis la planita impostado de Romo. Sekve, la loĝantaro de la ĉefurbo verŝajne daŭrigis ĝuante pri privilegioj. Tamen, Maksencio bezonis grandajn monsumojn por financi la malavarajn donacojn al la soldatoj (precipe la subaĉetojn pagitajn al la trupoj de Severo kaj Galerio), sian publikan bildon, la ampleksan konstruprogramon en Romo, kaj laste, la ĝeneralan defendon de sia imperio.

Aparte, la komence bona rilato kun la Senato ŝajnas streĉiĝi pro la "libervolaj" kontribuoj de ĉi tiu klaso. Kelkaj eminentaj senatanoj, inkluzive de la jam menciita Pretora Prefekto Voluziano, daŭrigis siajn karierojn senĝene sub Konstanteno post la morto de Maksencio, kion iuj interpretis kiel indikon, ke partoj de la Senato subtenis Konstantenon. La monproduktado de multaj moneroj kun malpli bona metalenhavo ankaŭ servis por kolekti monprovizon, praktikon, kiun la imperiestro komencis jam en la kriza jaro 307.

La perdo de Afriko kaj la rezultaj limigoj pri grenprovizoj kondukis al malsatego en Romo, kaj maltrankvilo en la urbo laŭdire postulis 6 mil vivojn (laŭ fontoj malamikaj al Maksencio). Nek unu el ĉi tiuj eventoj certe kontribuis por la populareco de Maksencio.

La konstruprogramo de Maksencio estis ampleksa, precipe konsiderante lian mallongan regadon. En Romo, li restaŭris la Templon de Venuso kaj Romo kontraŭ la Koloseo, li konstruis la komplekson de la Vilao Maksencio sur la Vojo Apja, inkluzive de cirko kaj maŭzoleo, kaj komencis la konstruadon de la Baziliko de Maksencio en la Roma Forumo, kiun poste kompletigis Konstanteno. Ekster la ĉefurbo, lia ampleksa programo pri konstruado de ŝoseoj en Italio estas aparte rimarkinda.

En siaj religiaj politikoj, Maksencio montris sin kiel sindediĉa al la tradiciaj dioj, kiuj memorigis pri la antaŭa grandiozeco de Romo; Heraklo kaj Marso, la protektantaj diaĵoj de lia patro, estis aparte elstaraj. Tamen, li montris toleremon al kristanismo kaj finis ĉian persekutadon en sia parto de la imperio.

Dum lia regado, la konsekvencoj pri la persekutado de Diokleciano kondukis al kelkfoje sangaj konfliktoj ene de la kristana komunumo, devigante Maksencion en 309 sinsekve forpeli du romiajn episkopojn, Marcelon la 1-an kaj Eŭzebion, el la urbo. Tamen, li ne malhelpis la faktan praktikadon de religio, male, li eĉ redonis iujn el la konfiskitaj posedaĵoj al la Eklezio kaj permesis la elekton de episkopoj denove.

La akuzoj pri malamika tradicio (precipe de Eŭzebio de Cezareo), ke Maksencio estis brutala persekutanto de la kristanoj, estas pruveble malveraj kaj celis pravigi la agojn de la pli posta venkinto, Konstanteno.

## Sekvoj
Post la venko de Konstanteno, Maksencio estis sisteme demonigita kaj portretita kiel kruela, sangavida kaj nekompetenta tirano. Ĉi tiu influo de oficiala propagando ankaŭ kondukis al lia inkludo inter la persekutantoj en la pli posta kristana tradicio, kvankam nuntempaj fontoj kiel Laktancio ne mencias tion.

Ĉi tiu kalumnio lasis ĝian spuron sur ĉiuj pluvivaj fontoj, kaj kristanaj kaj paganaj, kaj formis la bildon de Maksencio ĝis la 20-a jarcento. Nur pli ampleksa uzo de ne-literaturaj fontoj kiel moneroj kaj surskriboj, kaj pli kritika ekzameno de skribaj raportoj pri la regado de Maksencio, kondukis al revizio pri la takso de ĉi tiu imperiestro.

## Referencoj 
Kategorio:Romiaj imperiestroj