open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Koreoj

[eta|Tradicia korea [Nupto|geedziĝa vestaro]]

**Koreoj** estas etno loĝanta precipe en Koreio kaj Manĉurio.

## Deveno 
Estas evidente ke, en formado de korea popolo partoprenis 3 grupoj de triboj: paleoazia, altaja kaj aŭstronezia, sed ĉefrolis praaltajaj triboj. Dum la mezo de 1-a jarmilo a.K. en suda Manĝurio kaj norda Koreio ekzistis ŝtato **Ĉoson** (de tie venas la memnomo de koreoj). En 10a jc formiĝis unueca korea etno.

## Okupoj 
Tradicia okupo de koreoj estas plugista agrokulturo. Ĉefkulturo estas rizo, en montaraj regionoj oni semas ankaŭ maizon. Grava teknika kulturo estas kotono, kanabo, tabako. Brutbredado estas suplementa okupo. Unu el antikvaj branĉoj de agrokulturo - bredado de silkraupoj. Ĉe marbordaj regionoj oni okupiĝas pri fiŝkaptado, alie - pri diversaj tradiciaj metioj.

## Kuirarto 
Ĉefmanĝaĵo estas rizo kun diversaj spicoj, ankaŭ viando, precipe porkaĵo, fiŝo, legomoj. Ĝis antaŭnelonga tempo ĉe koreoj estis postrestaĵoj de gentaj rilatoj. Ĉiuj, portantaj la saman familian nomon, oni konsideris parencoj. Ĉiuj homoj krom persona kaj familia nomoj, havis ankaŭ gentan nomon - pon ("radiko"). Moderna sistemo de parenceco estas anglatipa.

## Religio 
Tradicia vero estas animismo kaj ŝamanismo. En 4-6 jc Koreon penetris budhismo. En malfrua mezepoko grandan influon havis konfuceanismo. De 19-a jc aperis ankaŭ kristanismo, sed ĝi ne povis disvastiĝi forte. Nordkoreoj estas ĉefe ateistaj.

## Diasporo 
[eta|maldekstre|Lokaj koreoj dum etna festivalo. [Tjumeno, Rusio. 2019]]

Danke al longdaŭra amasa elmigrado formiĝis granda korea diasporo el 7,3 milionoj da homoj. Proksimume 84,5% de la koreoj eksterlande loĝas en kvin landoj: Ĉinio, Usono, Japanio, Kanado kaj Uzbekio. Ilin sekvas Brazilo, Rusio, Kazaĥio, Vjetnamio, Filipinoj kaj Indonezio. 

Korea diasporo en la landoj de Centra Azio aperis en 1937, kiam ĉiuj  koreoj, loĝintaj en la Fora Oriento de Sovetunio, estis devige senditaj al Kazaĥa kaj Uzbeka SSR, ĉar la registaro timis ke ili povus helpi la malamikon dum la eventuala milito inter Sovetunio kaj Japanio. 

Iuj el la deportitoj transloĝiĝis al la najbara Kirgiza SSR, kie nun loĝas  koreoj. Koreoj en Kirgizio estas plejparte kristanoj (ortodoksuloj, katolikoj kaj protestantoj). Kelkdek apartenas al eta budhana komunumo en Kirgizio, konsistanta el proksimume 120 membroj. Ekde la 2000-aj jaroj pluraj koreoj en Kirgizio konvertiĝis al islamo Alia nomo de la popolo estas **Hanoj** (ne konfuzu kun la ĉinaj Hanoj) devene de sud-korea 한민족 (*Han-minjok*).

## Referencoj 
Kategorio:Etnoj
Kampo

**Kampo** estas vorto kun multaj rilataj signifoj.
*En ĝenerala media senco, **kampo** estas pli-malpli ebena terloko.
*En historia senco, **kampo** estas loko, kie io okazis: ekzemple, batalkampo.
*En agrikulturo, **kampo** estas kulturata aŭ kulturebla terpeco.
*En teamaj sportoj (aparte en la pilkoludoj ekzemple futbalo) **kampo** (ludkampo, ludejo) estas la areo, sur kiu la ludo okazas.
*En ĝenerala intelekta senco, **kampo** estas studobjekto aŭ tutaĵo de abstraktaj aferoj (ekz. kampo de laborado, de aktiveco).
*En priskriba aŭ desegna senco, **kampo** estas limigita fono, ekz. la blanka kampo sur flago.
*En algebro, **kampo** estas komuta korpo*.
*Fiziko prenas sian sencon de **kampo** de la matematika branĉo vektora kalkulo, kie fizika kampo estas spaco en kiu valoro (skalara, vektora, aŭ tensora) atribuiĝas al ĉiu punkto. Fiziko aldonas la koncepton, ke kelkaj kampoj estas apartaj formoj de materio.
*En informadiko, **kampo** estas loko, kie oni povas meti informeron aŭ datumon.

Laŭ Francisko Azorín **Kampo** estas *Ebena areaĵo. Fono de la monera, medajla aŭ ŝilda bildo.* Li indikas etimologion el la latina *campus* (kampo). Kaj li aldonas terminojn kiel *kamparo*, por aro de sinsekvaj kampoj; kiel la *malo de urbo*; *kamposankto'', por tombarejo, nekropolo.

## Aliaĵoj
* István Nemere: **Sur kampo granita**. Budapeŝto: Hungara Esperanto-Asocio, 1983. 125p.
***Kampo (elektro)**
***Kampo (elektromagneto)**
***Kampo (magneto)**

## Notoj
Kvanto

**Kvanto** estas filozofia kategorio, unu el karakteroj de materio, esprimanta eksteran determinon de la objekto: ĝian grandon, nombron, volumenon, nivelon de la evoluo de ecoj ktp. La ŝanĝo de kvanta determino, atinganta ĝis ia grado, kaŭzas la ŝanĝon de la kvalito.

Kvanto de apartaj objektoj estas priskribata per nenegativa entjero: 0 - neniu objekto estas, 1 - sola objekto estas, ktp.

La rilataj konceptoj de **kvanto** estas:

* Grando
* Mezuro
* Nombro
* Funkcio
* Transformo
* Strukturo
* Statistiko
* Datumprilaboro

## Proverbo 
Ekzistas proverboj pri kvanto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
*  
* 

## En Esperanto aperis 
* Unesko-Kuriero n-ro 1 (Jan-Mar 2023) "Matematiko kvantas"

## Referencoj
Kunlabora Konsilio de la Golfo

**Kunlabora Konsilio de la Golfo (KKG)** (ankaŭ nomita la Kunlabora Konsilio de la Arabaj Ŝtatoj de la Golfo) estas organizaĵo de ses ŝtatoj en la Persa Golfo: Barejno, Kuvajto, Omano, Kataro, Sauda Arabio, kaj la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj.

Pri la teksto de la Ĉarto de la KKG, konsentis la eksterlandaj ministroj de la ses landoj je la 4a de februaro 1981 en Riado, Sauda Arabio.  Subskribis la ĉarton la ŝtatestroj de tiuj landoj je la 25-a de majo 1981 en Abu-dabio, en la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, je kiu tempo formale estiĝis la KKG.

La celoj de la KKG, kiel deklaritaj en la Ĉarto, estas instigi kunlaboron, integriĝon, kaj interligon inter la membraj ŝtatoj en ĉiuj kampoj por atingi unuecon inter ili; pli profundigi kaj pli fortigi la rilatojn, ligojn, kaj vastecon de kunlaboro kiuj ekzistas inter la popoloj; formuli regulojn en diversaj kampoj, inter aliaj, ekonomiaj kaj financaj aferoj, agrikulturo, industrio, komerco, dogano kaj komunikado, edukado kaj kulturo, sociaj kaj sanaj aferoj, informo kaj turismo, kaj leĝkreaj kaj administraj aferoj; stimuli sciencan kaj teknologian progresojn en diversaj kampoj, establi sciencajn esplor-centrojn kaj realigi komunajn projektojn, kaj kuraĝigi kunlaboron inter privataj organizaĵoj.

Unuiĝinta Ekonomia Konsento subskribiĝis en novembro 1981 kaj ratifiĝis en 1982.  Inter ĝiaj celoj estas libera merkato inter membraj ŝtatoj de ĉiuj produktoj agrikulturaj, bestaj, industriaj, kaj naturaj de nacia origino.

En 1984, stariĝis la Golfa Investa Korporacio kiu celas solidarigi ekonomiajn aktivaĵojn de la membraj ŝtatoj en akrikulturo, komerco, industrio, minado, kaj ĝenerala investado.  Ĝi rajtas partopreni, prunti por, kaj starigi kun-evoluajn projektojn en membraj ŝtatoj kaj en aliaj arabaj landoj.

La Golfa Normigada Organizo kreiĝis En novembro 1992 kiam la Organizo de Normigado kaj Mezuroj de Sauda Arabio transformiĝis en regionan organizon servantan ĉiujn membrajn ŝtatojn de KKG.

La Patent-Oficejo de KKG kreiĝis en decembro 1992 por realigi patentajn regulojn kaj servojn de la Konsilio.

La Komerca Arbitracia Centro kreiĝis en decembro 1993 por findecidi disputojn komercajn inter la civitanoj de KKG-landoj kaj inter la civitanoj kaj eksterlandanoj.

## Eksteraj ligiloj
* *La TTT-ejo de KKG en la araba  http://www.gcc-sg.org*

Kategorio:Golfoj
Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj

La **Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj** (KLEG) estas la dua plej granda centro de la Esperanto-movado en Japanujo, fondita en 1951.

## Ligiloj kun aliaj grupoj 
Al ĝi aliĝas 17 esperantaj grupoj en la regiono Kansajo, tio estas la regiono entenanta urbojn Osako, Kioto kaj Kobeo kaj aliaj. Ĝia centra oficejo estas en Toyonaka.

## Agadoj 
Ĝi havas libroservon. Ĝi kaj Kjuŝua Esperanto-Ligo kaj Esperanto-Ligo de Tyûgoku kaj Sikoku kune eldonas la monatan gazeton *La Movado* du-lingve, kies redakto-centro estas en KLEG.

Ĝi okazigas ĉiujare Kongreso de Esperantistoj en Kansajo.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj

Kategorio:Japanaj Esperanto-asocioj
Kolĥido (lando)

**Kolĥido** (kartvele კოლხეთი *Kolĥeti*, ) aŭ, evitinde, **Kolĉido** estis antikva lando sur la orienta marbordo de la Nigra Maro kaj en la Kaŭkazia regiono. La teritorioj de antikva Kolĥido konformas al la nuntempaj Kartvelaj regionoj: Samegrelo kaj Gurio, kaj parte - Abĥazio kaj Aĝario.

Laŭ helena legendo, ĝi estis la hejmo de Ajeto kaj Medea, la lando kie la oran ŝaffelon serĉis Jazono kaj la Argonaŭtoj. Grekaj komercaj centroj estis establitaj en Kolĥido, tamen la lando restadis sendependa ĝis konkero (ĉ. 100 a.K.) kaj tenis nelonge Mitridato la 6-a de Ponto. Post la epoko de Trajano al la fino de la Romia imperio, Romio havis konsiderindan influon sur la regiono.

En la centro troviĝas la fekunda valo de la Fasis Rivero (la moderna Rioni). Post la unuiĝo de la teritorioj de antikva Kolĥido kaj Iberio estiĝis Kartvela ŝtato.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Foliarbaroj apud Nigra Maro kaj de Kolĥido
* Kolĥida hedero
* Historio de Kartvelio
* Ponto (geografio)
* Iberio (Kaŭkazio)

Dosiero: Vani Archaeological Site and Museum, Colchis, Georgia.jpg |

Dosiero:Caucasus03.png|


Kategorio:Historio de Kartvelio
Kategorio:Lokoj de la helena mitologio
Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Kategorio:Aperis en la 2-a jarmilo a.K.
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 2-a jarcento a.K.
Kura

eta|dekstra|300px|*La Kura en Tbilisi*
**Kura** — antikva *Cyrus*, kartvele *Mtkvari*, estas rivero, ĉirkaŭ 1364 km longa, la ĉefa rivero en Kartvelio kaj Azerbajĝano. Surfaco de la akvokolekta areo estas 188 mil kv.km. Ĝi fontas en nordoriento de Turkio, apud urbo Kars, kaj fluas nordorienten, poste sudorienten en Kartvelio kaj alfluas al Kaspia Maro.

Sur la rivero funkcias akvoenergiaj centraloj apud Mcĥeta, Tbilisi kaj Mingeĉaur; la ampleksa akvorezervujo ĉe Mingeĉaur estas ankaŭ uzata por irigacio. La ĉefa enfluanto de Kura estas: Araks, ankaŭ - Liaĥvi, Aragvi, Ĥrami, Alazani. Kura estas ŝipebla ĉirkaŭ 480 km kontraŭflua.

La rivero fluas tra la urboj Borĝomi, Gori, Mcĥeta, Tbilisi (ĉefurbo de Kartvelio), Rustavi, k.a.

## Vidu ankaŭ 
* Akvaĵoj en Azerbajĝano

Kategorio:Riveroj en Azio
Kategorio:Riveroj en Kartvelio
Kategorio:Riveroj en Azerbajĝano
Karel Hynek Mácha

**Karel Hynek MÁCHA**  (naskiĝis la  en Prago, mortis la  en Litoměřice) estis ĉeĥa poeto, la plej elstara reprezentanto de la ĉeĥa romantikismo en la unua duono de la 19-a jarcento. Lia poezia verko *Máj* apartenas al fundamentaj valoraĵoj de la ĉeĥa poezio. Karel Hynek Mácha mortis en la aĝo de nuraj 26 jaroj, baldaŭ post fino de siaj studoj, pro akuta pneŭmonio, kiu forprenis lin el la frontloko de la renaskiĝanta ĉeĥa literaturo.

## Verkaro 
Postlasinte la revemon de la antaŭa sentimente patriotisma generacio li ĝisvenis al revolucia kontesto de malnovaj iluzioj kaj al konsciiĝo pri la profundaj konfliktoj en la vivo de la novtempa homo. Ĉi tiujn konfliktojn li travivas en sia poezio subjektive kiel individuan destinon de soligita ekstersociigito. Tiu ĉi lia mondrigardo reliefiĝas en pluraj prozaĵoj; en historiaj prozoj: rakonto *Křivoklad*, el nefinita ciklo *Ekzekutisto*; en kelkaj nefinitaj dramoj, lirikaj *Bildoj el mia vivo*, akravide observantaj la samtempan socian realecon, ekz. en la rakonto *Márinka*, kaj en lirike-epikaj poemrakontoj kaj en la prozaĵo *Ciganoj*. Lia ĉefverko fariĝis la poemo *Majo* (1836), omaĝo al beloj de la naturo kaj pozitivaj valoroj de la vivo, kiun li traplektis kun vivsorto de ribelulo pereanta tragike sen ajna ebleco ŝanĝi sian faton. Majstra poeta imagivo de Mácha kaj lia aparta sento por la sonbelo de la verso akcelis la impresivon kaj insiston de lia subjektiva klopodo pri vereca vido de homa sorto en la sufoka atmosfero de la Metterniĥa Aŭstrio. Lia poezio fariĝis simbolo, al kiu aniĝis la poetoj grupiĝintaj ĉirkaŭ la almanako *Máj* ("Majo") en la jaro 1858.

### Listo de verkoj 
Dum lia vivo aperis:
* *Křivoklad* (1834, reĝa kastelo Křivoklát en suda Bohemio)
* *Máj* (1836, Majo)

Postmorte estis eldonitaj jenaj verkoj:
* *Rozbroj světů* (Malpaco de mondoj)
* *Pouť krkonošská* (Pilgrimo al la montaro Krkonoše)
* *Večer na Bezdězu* (Vespero en la kastelruino Bezděz)
* *Márinka* (Marinjo)
* *Cikáni* (Ciganoj)

### Tradukoj en Esperanto 
En Esperanto aperis tradukoj de la poemo Máj:
* **Majo** (tradukis Tomáš Pumpr en 1946–1957, eldonis ĈEA 1998)
* **Majo** (tradukis Josef Rumler, propra eldono 1999)

## Vidu ankaŭ 
* Máj
* Máj (almanaĥo)
* Májovci
* Lago de Mácha

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Karel Toman

**Karel TOMAN**, propranome **Antonín BERNÁŠEK** (naskiĝis la 25-an de februaro 1877 en Kokovice u Slaného - mortis la 12-an de junio 1946 en Praha) estis ĉeĥa lirika poeto.

Li ne finis studadon de juro en Prago, ŝanĝis diversajn profesiojn kaj partoprenis boeman vivon inter artistoj kaj anarkiistoj. Li vojaĝis al Vieno, Berlino, Nederlando, Anglio, Parizo, Dalmatio. Post milito laboris kiel bibliotekisto. Siajn versojn li publikigis en diversaj revuoj.

## Poezio 
* **Pohádky krve** (Fabeloj de la sango, 1898)
* **Torzo života** (Torso de la vivo, 1902)
* **Melancholická pouť** (Melankolia migrado, 1906)
* **Sluneční hodiny** (Sunhorloĝo, 1913)
* **Verše rodinné a jiné** (Versoj familiaj kaj aliaj, 1918)
* **Měsíce** (Monatoj, 1918)
* **Hlas ticha** (La voĉo de l' silento, 1923)
* **Stoletý kalendář** (Centjara kalendaro, 1926)
* **Rostlo stranou** (Kreskis flanke, 1930)

## Esperantigita 
* **Monatoj** (tr. Jaroslav Mráz, 1999)
* **Advento** (tr. Rudolf Hromada, manuskripto)
* **Aŭtuno** (tr. Rudolf Hromada, Esperantista, 1/1951, p.&nbsp;3; Intima triptiko, p.&nbsp;11)
* **Kanto** (tr. Rudolf Hromada, manuskripto)
* **Majo** (tr. Jiří Kořínek, Fonto, 20, 1982/5, p.&nbsp;4)
* **Malnova alegorio de aŭtuno** (tr. Rudolf Hromada, Intima triptiko, p.&nbsp;12)
* **Marto** (tr. Rudolf Hromada, *Nica Literatura Revuo, 3/1961, p.&nbsp;151; Intima Triptiko, s. 8)
* **Sentimentalaj drinkuloj** (tr. Jaroslav Mráz, Tagiĝo, 1954/X)
* *'Sur la pont' d' Avignon'* (tr. Stanislav Kamaryt, *Literatura Mondo*, 1932, II, p.&nbsp;12)
* **Versoj** (tr. Stanislav Kamaryt, *Ĉeĥoslovaka Antologio'', p.&nbsp;284)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kaŭkazo

**Kaŭkazo** (, ) estas montara sistemo  inter la Nigra kaj Kaspia maroj, kiu dividas Kaŭkazian regionon en du partojn: norda kaj suda. La antikvaj araboj nomis la Kaŭkazon *djabal al-asun* aŭ 'monto de lingvoj', ĉar Kaŭkazo estas ne nur loko, kie oni parolas la plej multajn lingvojn proporcie al la areo, sed ankaŭ unu el la lokoj, kie loĝas la plej multaj popoloj en la mondo.

## Deveno de la nomo 
La nomo "Kaŭkazo" devenas el greka vorto "kaŭkasos". Supozeble, mem la greka termino originas de malnovirana "kapkah", kio signifas "granda monto", aŭ de hetita "kazkaz" — nomo de tribo, kiu loĝis ĉe la suda bordo de la Nigra Maro.

Ekzistas ankaŭ aliaj etimologiaj provoj, aparte multaj — la amatoraj surbaze de lokaj lingvoj.

## Granda kaj Malgranda Kaŭkazo 
Kaŭkazo dividiĝas je du partoj: Granda Kaŭkazo kaj Malgranda Kaŭkazo. Ofte per *Kaŭkazo* oni subkomprenas nur la *Grandan Kaŭkazon*.

**Granda Kaŭkazo** havas longon pli ol 1100 km, larĝon ĝis 180 km. Ĝian akson konsistigas Ĉefa aŭ Akvodivida Montoĉeno kaj Flanka Montoĉeno, kiujn akompanas multaj laŭlongaj kaj laŭlarĝaj montoj kun alteco 4000-5000 m. La plej alta monto estas Elbruso kun , ĝi estas konsiderata ankaŭ la plej alta monto de Eŭropo. Grandan Kaŭkazon oni dividas en tri partojn: okcidenta — de marzono ĝis Elbruso, centra — inter montoj Elbruso kaj Kazbek, orienta — orienten de Kazbek. Ĝi havas gravan modernan glaciadon — areo ĉirkaŭ 1430 km.

Granda Kaŭkazo estas ofte konsiderata la natura limo inter Azio kaj Eŭropo (la alia malofte renkontata en literaturo limo estas pli norde, en Kuma-Maniĉa valo).

**Malgranda Kaŭkazo** situas en Suda Kaŭkazio, norde de Armena plataĵo. Kuniĝas kun Granda Kaŭkazo per Surami (Liĥi) montoĉeno. Longeco ĉirkaŭ 600 km. Alteco ĝis 3724 m (monto Gjamiŝ).

## Bildgalerio 

Dosiero:Kavkasioni.JPG|Montaro Kaŭkazo
Dosiero:VittfarneGeorgien 155.jpg|Somere en montara regiono Svanetio (Kartvelio)
Dosiero:Village Soli.jpg|Vilaĝo Soli

## Referencoj 

Kategorio:Montaroj en Rusio
Kategorio:Montaroj en Armenio
Kategorio:Montaroj en Azerbajĝano
Kategorio:Montaroj en Kartvelio
Karel Jaromír Erben

**Karel Jaromír ERBEN** (naskiĝis la  en Miletín; mortis la  en Prago) estis ĉeĥa poeto kaj historiisto, la unua arkivisto de la urbo Prago.

Li multe helpis al ekkono de diverseco, beleco kaj riĉeco de ĉeĥoslovaka popola poezio. Kolektinte popolajn kantojn kaj fabelojn de slavaj nacioj (folkloraj ĉeĥaj kantoj kaj rimaĵoj, elektitaj mitoj kaj legendoj naciaj de aliaj branĉoj slavaj), li aplikis siajn spertojn en baladaro *Bukedo*, unu el plej bonaj kolektoj de baladoj en la mondliteraturo.

## En Esperanto aperis 
* *Ĉemizoj por edziĝa festo.* Tradukis Miloš Lukáš. En: *Ĉeĥoslovaka Antologio*, Budapest, *Literatura Mondo*, 1935.
* *Bukedo el ĉeĥaj naciaj mitoj.* Tradukis Tomáš Pumpr. Praha, Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka Respubliko, 1938. 93 paĝoj. Rete legebla Inter kiuj Tagmezulino.
* *Kristnaska Tago* Tradukis Josef Rumler, propra eldono.

### Specimeno 
**TAGFEINO**

Staras bub' ĉe benkorando,
krias kun plej verva ard'. . . 
»Mutu!« laŭtas la komando. 
»Do silentu, vi bastard'!

Jam tagmezon aŭdas ja mi, 
patro venos el okup', 
kaj pro vi jen ĉesas flami
en la forn', vi aĉa bub'!

Jen husaro, koko, ĉaro; 
ludu, ludu do, karul'. . . !« 
Sed la tuta ludilaro
krak...! krak...! flugas al angul'

kaj la krio plu refrenas. . . 
»Vi fripon', vi ŝokas min! - - 
Tagfeino por vi venas!! 
Aŭdu, mi jam vokas ŝin: 

Prenu mian aĉan filon , 
Tagfeino, prenu nur. . . ! « -
Sed jen aŭdu: La ŝlosilon
iu turnas en serur'.

Bruna, ĝiba in-staturo 
kun bastono en la man', 
kun kap-tuk', kun kurba kruro, 
voĉo kiel uragan'.

»Donu idon!« - »Kristo mia! 
Pro la pek' ne punu min!« 
Kvazaŭ morto-vent' glacia 
spirus ĵus: jen Tagfein'!

Kaj ŝi tablon jam proksimas, 
kiel ombro ŝovas sin. . . 
La patrin' terure timas 
knabon kaŝas en la sin'

kaj lin al si firme premas
kun horora rerigard'. 
La Feino plu iremas, 
plu iremas sen ekhalt'. -

La Feino jam atakas, 
jam la knabon prenas ŝi. . . 
»Kristo, helpu!« filon brakas 
la patrin' kaj svenas ŝi.

Jen: unu- du- tri-. . . avizas 
la tagmezon son-agord'; 
klinko klakis, pordo disas, 
patro staras en la pord'.

Kuŝas la patrino svene, 
knabon premas al la mam'. . . 
Ŝin li vekis - kvankam pene -
sed la knab' ne spiris jam. 
### Recenzoj
Pri *Bukedo el Ĉeĥaj Naciaj Mitoj*

Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj arkivistoj
Kategorio:Ĉeĥaj etnografoj
Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Kategorio:Ĉeĥaj juristoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la pola lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la rusa lingvo
Kategorio:Tradukistoj al la ĉeĥa lingvo
Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de novembro
Kategorio:Mortintoj la 21-an de novembro
Kaj Tiel Plu

eta|Kaj Tiel Plu apud la sidejo de Vinilkosmo, aŭgusto de 2025
**Kaj Tiel Plu** estas profesieca grupo, kiu ludas popolkantojn ĉefe el Katalunio, sed kun Esperanto-teksto.

La grupo debutis en 1986 en Internacia Junulara Festivalo kiel duopo de Pep Tordera kaj Xevi Rodon. Sekvis kelkaj disaj aperoj ĉefe en junularaj aranĝoj en Hungario, Nederlando, Italio, Francio, Okcitanio, Eŭskio kaj, kompreneble, en Katalunio. Dume, la grupo triopiĝis kaj kvaropiĝis per la aniĝoj de Jomo Milla kaj Carles Vela. Sekvis kelkaj koncertoj sub diversaj grupnomoj (Kordoj, Kataluna kvaropo, Kaj Tiel Plu). En 1989 la ensemblo eldonis *Fajreroj (1-a Kataluna kantareto)*.

Ekde 1992 maloftis la koncertoj (koincide kun la migrado de Pep al Usono). Kadre de la Universala Kongreso en Montpeliero en 1998, la teamo reformiĝis kun pluraj koncertoj, la eldono de du albumoj kaj regula koncertado en ne-esperantistaj medioj.

Iliaj kvar albumoj ''Sojle de la klara temp'* (2000), *Plaĉas al mi* (2004), *Surplacen venu vi* (2009) kaj *Je la kvara* (2025) enhavas kantojn okcitanajn, sefardajn, jud-katalunajn, tradiciajn katalunajn, kaj eĉ kanton el la hispana enlanda milito.

## Nunaj membroj 
* Anna Maria Sánchez - perkutiloj
* Carles Vela i Aulesa - flutoj kaj voĉo
* Elena Milla Saldón - perkutiloj kaj voĉo
* Ferriòl Macip i Bonèt (Farri) - violono, perkutiloj kaj voĉo
* Isaac Barrera i Vila (Fosi) - kontrabaso
* Josep Maria Milla i Saldon (Jomo) - flutoj, mandolino, voĉo, perkutiloj kaj ronktamburo
* Xavier Rodon i Morera (Xevi) - ĉefa voĉo, gitaro kaj mandolino

### Kunlaborantoj 
* Lucia Rolet - gambovjolo
* Pau de Nut - violonĉelo

### Pasintaj membroj 
* Pep Tordera - gitaro kaj voĉo
* Núria Ollé - voĉo
* Lluís Bosch - perkutiloj
* Antonio Alberca (Jirafo) - perkutiloj
* Mónica - voĉo kaj tamburino
* Roberto López - perkutiloj
* Luz Vázquez Souto - voĉo kaj fluto
* Javier Muñoz i Cotoré - violono
* Carles Badia i Bosc - basgitaro
* David Minguillon - basgitaro
* Àngel Ribas Martí - akordiono

## Diskaro 
* 2000 - *Sojle de la klara temp'*
* 2004 - *Plaĉas al mi*
* 2009 - *Surplacen venu vi*
* 2025 - *Je la kvara*

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* Kaj Tiel Plu en KAFE
* Kaj Tiel Plu dum koncerto organizita de EKC en Tuluzo
* Kaj Tiel Plu ĉe Deezer
* informoj kaj pluraj MP3-dosieroj en brazila retejo (). Arkivigite de la originalo je 2015-09-20. Alirita 2025-10-13.

### Recenzoj 
*  Recenzo pri la KD *Surplacen venu vi*.
*  Recenzo pri la KD *Plaĉas al mi*.
*  Recenzo pri la KD *Plaĉas al mi''.

## Referencoj 

Kategorio:Esperantaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1989
KAVA-PECH

**KAVA-PECH** (mallongigo el la ĉeĥa *Kongresová a vzdělávací agentura Petra Chrdleho*, ) estas agentejo situanta en Dobřichovice (Ĉeĥio), posedata de la ĉeĥa esperantisto Petr Chrdle. Ĝi estis registrita kiel laŭleĝa eldonejo en 1992, tial ĝi tridekjariĝis en 2022. Ĝis tiam ĝi eldonis 235 librojn sub propra ISBN, el kiuj ĉirkaŭ duono tuŝas Esperanton.

La agentejo eldonas librojn en diversaj lingvoj, inter ili multajn esperantlingvajn (lernolibrojn, vortarojn, beletron, fakan literaturon; ankaŭ sub propra ISBN, laŭmende ĝi produktis ekz. PIV 2005). Precize pro tiuj libroj en Esperanto ĝi sukcesis kiel ĉeĥa eldonejo eksporti siajn librojn en plej eble granda nombro de landoj kiu ebligis la mencion en 2016 en la ĉeĥa libro de rekordoj.

Ĝi organizas ankaŭ karavanojn al Universalaj Kongresoj de Esperanto kaj diversajn aliajn aranĝojn kiel IBIRE, KAEST, EKOTUR, InPaSem, aŭ por aliaj organizoj, ekz. OSIEK. KAVA-PECH prezentas siajn aktivecojn ankaŭ en interreto.

La agentejo prizorgas komune kun ĈEA ankaŭ retpaĝaron de la ĉeĥa esperantistaro.

## Eldonaĵoj 
*(la listo ne estas kompleta)*
* Biblio, editorita de IKUE kaj KELI, aperis en 2006
* Chrdle P., Chrdlová S.: *Esperantem za tři měsíce.* (lernolibro por ĉeĥoj)
* Čapek K.: *Milito kontraŭ Salamandroj.*
* Kraft K., Malovec M.: *Esperanta-ĉeĥa vortaro.*
* Kraft K.: *Ĉeĥa-esperanta vortaro.*
* Malovec M.: *Gramatiko de la ĉeĥa lingvo.*
* Chrdlová S., Malovec M.: *Baza ĉeĥa konversacio.*
* Frank H.: *Propedeŭtika valoro de la Internacia Lingvo / Propedautická hodnota mezinárodního jazyka.*
* Kavka J.: *Kontribue al PIV. Homonimoj en Esperanto konsiderataj nomenklature.
* Urbanová E.: *Peza vino / Těžké víno.*
* *Karolo la IV-a: Propra biografio.*
* Havel V.: *Aŭdienco.*
* Bent Jensenius: *Bonvenon en nia mondo* (2009, dua eldono 2014)
* Kafka F.: *Sonĝo kaj aliaj rakontoj.*
* Hašek J.: *Ne nur soldato Švejk.*
* Schnitzler A.: *Sonĝonovelo.*
* Chrdle P.: *Profesia uzo de Esperanto kaj ĝiaj specifaj trajtoj.*
* Chrdle P.: *La stato kaj estonteco de la internacia lingvo Esperanto.*
* Maxwell D., Preotu M., Tacu A. P. (red): *Lingvo kaj kibernetiko.*
* Vogelmann B.: *La Nova Realismo.*
* Phillippe B.: *Badenlanda Legendaro de la Konstanca Lago.''
* d' Arbaud, Joseph: *La Besto de Vakareso.*
* *Studoj pri interlingvistiko* (Festlibro por Detlev Blanke)
* Středa L.: *Terminaro de feloj.*
* Váňa V.: *Rakontoj ne nur ŝercaj.*
* Vítězslav Nezval: Manon Lescaut. En Esperanton trad. J. Kořínek. 2022. 195p. 21cm. Bind. (ISBN 9788088326236). Sepakta dramo verkita laŭ la samtitola romano de Prévost Abbé.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de KAVA-PECH (ĉeĥe, angle, germane, esperante)
* Ĉeĥa Esperanto-Asocio – retpaĝaro de ĉeĥa esperantistaro

Kategorio:Esperanto-eldonejoj
Kategorio:Esperanto-movado en Ĉeĥio
Kategorio:Ĉeĥaj eldonejoj
Kategorio:Dobřichovice
KEF

**KEF** havas plurajn signifojn:

* **kef** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
* **Kultura Esperanto-Festivalo**
* **Kataluna Esperantista Federacio**
Kartvela literaturo

Riĉa kaj diversflanka estas **kartvela literaturo**. Ĝi havas tre longan historion, sed la plej malnova ĝis nun atingita verkaĵo estas datita de 4-a jarcento ... Tio estas hagiografia verko de Jakob Ĥucesi "**La martiro de Sankta Ŝuŝaniko**". Pro la senĉesaj invadoj kaj ruinigitaj militoj estas klarigebla tiu fakto, ke estas perdita multaj literaturaj monumentoj, des pli de antaŭkrista periodo.

Post disvastigo de kristanismo en Kartvelio estis necesa traduki kartvelen sanktan libron kaj sendube en la unua duono de kvina jarcento aperis unua versio de Evangelio. Kio koncernas al Biblio, ĝia perfekta traduko estas datita de sesa jarcento. Religia soifo, kiu de 5-a jarcento ornamis landon per sennombraj preĝejoj kaj monaĥejoj, disŝiris landlimojn kaj enpenetris Bizantian imperion. Inter la plej konataj fremdlande situantaj monaĥejoj menciindas Monaĥejo de Sankta Kruco en Jerusalemo (Israelo), Monaĥejo de Sankta Ketevano en Sinaja monto (Egipto) kaj Monaĥejo de Iverianoj en Atona monto (Grekio).

Kartvela literaturo enhave estis ne nur religia. Ĝi havas ankaŭ bonegajn specimenojn de poezio kaj prozo. Nacia literaturo sian apogon atingis en 11-12 jarcentoj. Tiu periodo estas konsiderinda kiel Ora epoko. Ĝuste en tiu tempo, dum regado de Reĝino Tamar, vivis kaj agadis fama poeto Ŝota Rustaveli. Civilizo de feŭda Kartvelio baziĝas sur tri kolonoj - **Evangelio**, "**La kavaliro en la panterfelo**" kaj "**Kronikoj de Kartli**". La unua el ili servis al firmigo de nacia kredo, la poemo de Ŝota Rustaveli simbolis senmortecon de la popolo kaj la tria - fariĝis unu el fundamentoj de nacia konscio kaj unueco.

De mezjarcentoj kartvela literaturo ĉirkaŭkaptis ĉiujn genrojn. Ĝi trapasis primitivan kaj klasikan periodojn, al kiuj sekvis nova kaj modernaj epokoj. La plej konataj verkistoj estis:
* Ŝota Rustaveli
* Sulĥan-Saba Orbeliani
* David Guramiŝvili
* Ilia Ĉavĉavadze
* Akaki Cereteli
* Nikoloz Barataŝvili
* Vaĵa-Pŝavela
* Konstantine Gamsaĥurdia
* Galaktion Tabidze,
kies verkaĵoj estas tradukitaj en multaj lingvoj de la mondo. Ekzistas ankaŭ tradukaĵoj en Esperanto.

Kategorio:Literaturo de Kartvelio
Kore

**Kore** estas sesopa rokgrupo de Nantes, Francio kiu kantas en Esperanto. Ĝis nun ili eldonis nur du KD-ojn.
La bando koncertis en diversaj festivaloj en Tuluzo (KAFE), Strasburgo (IJK), kaj Angulemo. 
Kris daŭrigis sian vojon sola por verki kaj poluri sian stilon antaŭ ol kuniĝi kun François Tijou, kromnomita “Fiks”, gitaristo, kaj lia amiko David Hadjadj, multinstrumentisto kaj aranĝisto el Parizo. El tiu nova kunlaborado, deko da titoloj estis registritaj en 2007, kio nun faras de Kore muzika triopo en studio, kaj sesopo da muzikistoj diverstendencaj sursceneje. 

La neŭtrala lingvo, kun latinslavaj sonorecoj, deklinaciata per tekstoj ofte aŭtobiografiaj, donas al la bando veran identecon. 
Laŭ la maniero de mitaj bandoj, Kore distingiĝas per lingva, muzika, kaj voĉa originalecoj kiu komplete forestas de la aktualaj scenejoj tre avidataj! Tio estas bedaŭrinda, ĉar Kore deziregus malkovrigi sian varietean popmuzikon tiom al la ĝenerala publiko kiom al la tutmonda esperantistaro.

## Anaro 
* Kris Spitzer - voĉo
* Luk Baudet - gitaro
* Erik Mouton - klavaro
* Stéfan Rama - basgitaro
* Ricardo Guinée - frapinstrumento
* Mark Spitzer - kromvoĉo

## Diskaro 
* 2000 - ''Kia viv'*
* 2007 - *Tielas Vivo''

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* 

Kategorio:Esperantaj muzikaj grupoj
Kalkulo

**Kalkulo** estas matematika aŭ logika formala sistemo.

Foje oni uzas la vorton *kalkulo* kiel mallongigo por infinitezima kalkulo.

Jen gravaj kalkuloj:
* Infinitezima kalkulo - Branĉo de matematiko, kiu entenas la diferencialan kaj integralan kalkulojn, kaj pritraktas la infinitezimojn.
** Diferenciala kalkulo - Branĉo de matematiko, kiu sin bazas sur la nocioj diferencialo kaj derivaĵo, kaj okupiĝas pri solvado de diferencialaj ekvacioj.
** Integrala kalkulo - Branĉo de matematiko, kiu okupiĝas pri kalkulado de integraloj kaj malderivaĵoj, kaj pri solvado de diferencialaj ekvacioj.
* Probablokalkulo - Branĉo de matematiko, kiu okupiĝas pri modeligo de hazardo.
* Bulea kalkulo
* Propozicia kalkulo
* Predikatkalkulo
* Lambda-kalkulo aŭ *λ-*kalkulo

Laŭ Francisko Azorín **Kalkulo** estas *Operacio per nombroj.* Li indikas etimologion el la latina *calculus* (ŝtoneto). Kaj li aldonas terminon *kalkuli*, por *operacii per nombroj*.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (16) proverboj pri kalkulo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj
Kultura Arta Festivalo de Esperanto

eta|300px|Reklambildo por KAFE

La **Kultura Arta Festivalo de Esperanto (KAFE)** estas festivalo de originala Esperanto-kulturo kiu okazis en Tuluzo, Francio, en 2000, organizita de Floréal Martorell (de EUROKKA) kaj la Esperanto-Kultur-Centro en Tuluzo. La festivalo daŭris kvin tagojn : dum la tago estis diversaj kulturaj kaj distraj programoj, ludoj por infanoj, literaturoj kunsidoj, ĥora trejnado kaj eĉ iuj prezentoj. Vespere estis po du ĝis kvar programeroj : prezentaĵoj muzikaj, kaj teatraj. Iuj artistoj prezentis plurajn programerojn, ĉu plurfoje la saman, ĉu partoprenis en pluraj spektakloj kun foje malsamaj kunludantoj. Ĉeestis entute ĉ. 200 homoj (inkluzive artistojn kaj organizantojn).

;Prezentiĝis
* muzikgrupoj : La Kompanoj, Kore, Dolcxamar, Ĵomart kaj Nataŝa, Persone, Ĉalaparta (Rafa Blanco), Kajto, Esperanto Desperado, Kaj Tiel Plu, ĥorkanta koncerto post la staĝo gvidita de Zdravka Bojĉeva kun helpo de Marie-Pol Rabiller;
* unuopaj artistoj : Kim, Solotronik, Ĵak Lepŭil', JoMo, Jacques Yvart, F-ino Emily Barlaston;
* teatroj : Teatro Espero (Jerzy Fornal), la Krizalido (Solen')
* literaturoj programoj kun D-ro André Albault, Liven Dek (Miguel Gutiérrez Adúriz)

## 2a KAFE 
Estis anoncite en 2005 ke oni organizos KAFE-n denove en la jaro 2006, sed la plano ne realiĝis.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de KAFE-2000
* Retejo de KAFE-2006

Kategorio:Esperanto-kulturo
Kuirarto

eta|300px|Naturo provizas ĉiajn manĝaĵojn
**Kuirarto** estas specifa aro de kuiradaj metodoj kaj tradicioj, ofte ligita kun loko. Kuirarto estas precipe influita de la manĝmaterialoj kiuj estas haveblaj, loke aŭ per komerco. Fortan influon en kuirarto povas havi ankaŭ religiaj leĝoj.

## Manĝmaterialoj 
* Manĝaĵo
** Pano
** Supo
** Salato
** Legomo
** Tortiljo
** Viando
** Kuko
** Dolĉaĵo
* Spicoj
* Saŭco
* Oliv-oleo (kaj aliaj oleoj, pluigenda)
* Trinkaĵo

## Kuirteknikoj kaj manieroj 
* brogi
* rosti
* brezi
* friti
* pikli
* boli
* baki
* premkuiri
* infuzi

## Kuiriloj 
* Forno
* Uoko

## Manĝ-ideologioj 
: Movado "Malrapida Nutraĵo" (angle: Slow Food) - Vegetarismo - Veganismo - Kanibalismo - Nutra tabuo

## Kuirarto laŭ nacioj kaj mondoreginoj 
:Arabkulturaj kuirartoj
:Argentina kuirarto
:Armena kuirarto
:Brazila kuirarto
:Brita kuirarto
:Ĉeĥa kuirarto
:Ĉina kuirarto
:Egipta kuirarto
:Filipina kuirarto
:Finnlanda kuirarto
:Franca kuirarto
:Germana kuirarto
:Greka kuirarto
:Hindia kuirarto
:Hispana kuirarto
:Hungara kuirarto
:Indonezia kuirarto
:Irana kuirarto
:Itala kuirarto
:Japana kuirarto
:Kaĵuna kuirarto
:Kartvela kuirarto
:Korea kuirarto
:Kuba kuirarto
:Latinamerika kuirarto
:Libana kuirarto
:Magreba kuirarto
:Maroka kuirarto
:Mediteranea kuirarto
:Meksika kuirarto
:Nederlanda kuirarto
:Otomana kuirarto
:Portugala kuirarto
:Rusa kuirarto
:Surinama kuirarto
:Turka kuirarto
:Ukraina kuirarto
:Usona kuirarto
:Venezuela kuirarto
:Vjetnama kuirarto

## Kuirist(in)oj 
:Paul Bocuse
:Auguste Escoffier
:Nigella Lawson
:Jamie Oliver
:Sergio Herman
:Sara La Fountain

## Literaturo 
Maria Becker-Meisberger, *Internacie kuiri,* 184 paĝoj, 2000, eld. Flandra Esperanto-Ligo, ISBN 9071205347

## Vidu ankaŭ 
* Dastarĥano
* Sanscienco
* Nutrado
* Subĉiela kuirado
* Manĝometo
* Mediteranea dieto

## Eksteraj ligiloj 
* Gastronomia terminaro kun fakterminaro por kelneroj kaj kuiristoj, aŭtoro Erhard Urban, Eld. Universala Esperanto-Asocio, jarlibro 1958 dua parto. En Esperanto, angla, franca kaj ĉeĥa. pp. 99-221.
* Bonan apetiton (veganaj kaj vegetaranaj receptoj) 
* Kuirlibro:Kuirvortaro en VikiLibroj
Kombinatoriko

**Kombinatoriko** estas branĉo de la matematiko, en kiu oni studas la ekziston kaj konstruon de diversaj kombinaĵoj kaj aranĝoj de elementoj laŭ difinitaj reguloj, kaj serĉas la nombrojn da kombinoj kaj aranĝoj de diversaj tipoj.

Ekzemploj de tiaj kombinoj estas *aranĝaĵoj*, *kombinaĵoj* *permutaĵoj*, blok-skemoj kaj *Latinaj kvadratoj*. Apero de ĉefaj nocioj kaj evoluo de kombinatora analizo okazis paralele kun aliaj branĉoj de matematiko, tiaj kiaj estas algebro, nombroteorio, probabloteorio, kun kiuj ĝi havas proksimajn rilatojn. Estiĝo de kombinatoriko, kiel matematika scienco, estas ligita kun la verkoj de Blaise Pascal kaj Pierre De Fermat. Ĉi tiuj verkoj, fariĝintaj bazo por la teorio de probabloj, samtempe enhavis principojn por la determino de nombro de kombinaĵoj por finia aro.

La gravan rolon en la evoluo de kombinatoraj metodoj plenumis Gottfried Wilhelm Leibniz, Jakob Bernoulli kaj Leonhard Euler. De la 50-aj jaroj de la 20-a jarcento intereso pri kombinatoriko reviviĝas pro la impeta evoluo de komputiko, cibernetiko, diskreta matematiko, teorio de planado kaj informteorio.

La ĉefaj konceptoj de kombinatoriko estas:

* **Faktorialo** - la produto 1·2·3·...·n; ĝi estas signita per la simbolo **n!** La faktorialo de 5 estas:
:**5!=1·2·3·4·5=120**

* **Permutaĵo** - Ĉiu el la eblaj diversaj manieroj vicigi la elementojn de certa aro. La diversaj permutaĵoj de la elementoj **a, b, c** estas: **abc, acb, bac, bca, cab, cba**. La nombro de eblaj permutaĵoj de n elementoj estas ĉiam n! .
* **Aranĝaĵo** - Ĉiu el la diversaj manieroj fari ordigitan liston de **k** elementoj el aro de **n** elementoj (do, du aranĝoj estas samaj nur kondiĉe ke inter la du listoj ekzistu diferenco aŭ pri la loko, aŭ pri la identeco de almenaŭ unu elemento). La nombron de tiaj aranĝaĵoj esprimas la formulo

: A(n,k) = n(n-1)(n-2)(n-3)...(n-m+2)(n-k+1) =  \frac{n!}{(n-k)!} 

* **Kombinaĵo** ( aŭ *kombinacio*) - de **k** el **n** elementoj. Aro de **k** elementoj, elektita el la aro da **n** elementoj: la eblaj kombinacioj de 2 el la 4 elementoj **a, b, c, d** estas: **ab, ac, ad, bc, bd, cd**. La K de **k** el **n** estas la nombro de la aranĝaĵoj dividita de la nombro de permutaĵoj en **k**:

{n \choose k} = \frac{n!}{k! (n-k)!} 

* **Latina kvadrato** - aranĝo de **n** simboloj en kvadrato kun **n** horizontalaj linioj kaj **n** vertikalaj linioj, tiel ke, ĉiu simbolo aperas ĝuste unu fojon en ĉiu horizontala linio kaj ĝuste unu fojon en ĉiu vertikala linio.

## Vidu ankaŭ 
* Permutaĵoj kaj kombinaĵoj
* Kombinaj principoj
* Inkluziveco-ekskluda principo
* Listo de kombinatorikaj temoj
Kiribato

**Kiribato** estas lando en Oceanio, en la Pacifika Oceano. La teritorio de la lando konsistas el multaj insuloj de Mikronezio kaj Polinezio dislokitaj en granda areo norde kaj sude de la ekvatoro.

## Geografio 
eta|maldekstra|Vidaĵo de Abaiang, tipa insulo de Kiribato
Kiribato estas lando en la Pacifiko kies teritorio etendiĝas je pli ol 2000 km kaj ĝia ekskluziva ekonomia zono estas pli granda ol tera surfaco de Barato. Inter ĝiaj 33 insuloj elstaras Kristnaskinsulo kiel la plej granda atolo en la mondo, situanta nurajn 2000 km for de la Havajo. Situo kaj grandeco de Kiribato faras ĝin unu el ŝlosilaj landoj de la regiono.

Biogeografie la insularo de la Gilbertoj troviĝas en la pacifika ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF) kaj en mara ekoregiono. Al la ŝtata teritorio krom la Gilbertoj apartenas la Liniaj Insuloj, la Feniksa Insularo kaj la kompare izolita insulo Banaba.

### Distriktoj 
* Maiana

## Etimologio 
La landonomo devenas de la nomo de kapitano kaj esploristo Thomas Gilbert, kiu konigis tiujn insulojn al eŭropanoj. Pro fonologiaj kaj ortografiaj trajtoj de la kiribata lingvo, la insulanoj transskribis *Gilbert* en la kiribatan kiel *Kiribati* [ˈkiɾibas]. Ĝia malnova nomo estas "Gilbertaj insuloj" (*Gilbert Islands*).

## Kulturo 
* Kiribata lingvo

## Politiko 
### Interna politiko 
En aprilo 2020 opozicio gajnis plimulton en la parlamento, ricevinte 23 lokojn, dum nombro de la deputitoj de la reganta partio malkreskis de 31 ĝis 22. Tamen la 22-an de junio kiel prezidanto estis reelektita Taneti Maamau, konata kiel forta subtenanto de proksimaj ligoj kun Ĉinio. Li ricevis 26 053 voĉojn, dum lia kontraŭulo Banuera Berina — nur 17 866. La ĉefa diskuto inter la kandidatoj koncernis rilatojn kun Ĉinio.

### Ekstera politiko 
Kiribato apartenas al la Brita regnaro kaj al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de ĉi-momente 77 ŝtatoj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

En septembro 2019 la prezidanto Taneti Maamau nuligis agnoskon de Tajvano kiel la sendependa ŝtato kaj baldaŭ aliĝis al la ĉina iniciato "Zono kaj Vojo". Tiu decido, sekvinta similan antaŭnelongan decidon fare de la Salomonaj insuloj, malkreskigis nombron de la landoj, agnoskantaj Tajvanon kiel sendependan ŝtaton ĝis 15. Ĉinio bonvenigis la decidon kaj proponis larĝan kunlaboron al la oceania nacio.

## Vidu ankaŭ 
* Robert Louis Stevenson


Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1979
Kolekto 2000

**Kolekto 2000** estas la nomo de projekto lanĉita de la diskeldonejo Vinilkosmo, ekde printempo 1998 ĝis la jaro 2000. Temas pri kompaktdiska kolekto.  La celo estis aperigi dum tiu periodo serion de dek KD-oj de diversaj Esperanto-artistoj.

Jen la diskoj en la serio:
# JoMo kaj Liberecanoj: *JoMo kaj Liberecanoj*
# Jacques YVART: *Jacques Yvart kantas Georges Brassens*
# Persone: *...sed estas ne*
# Solotronik: *Polimorfia Arkiteknia*
# Merlin: *Por La Mondo*
# La Porkoj: *Ŝako*
# Kajto: *Masko*
# La Kompanoj: *Survoje*
# Kore: ''Kia viv' *
# Dolĉamar: *Lingvo intermonda''

## Vidu ankaŭ 
* Elektronika kompilo
* Esperanto Subgrunde kompil'
* Vinilkosmo-kompil'

Kategorio:Aperis en 2000
Kategorio:Esperanto-muziko
Kategorio:Esperanto en 2000
Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono

eta|280ra|Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko en mapo de la mondo
eta|280ra|Mapo de Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
[eta|180ra|[Sigelo de Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko]]
eta|180ra|La 1-a flago de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
eta|180ra|La 2-a flago de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
eta|180ra|La 3-a flago de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
eta|180ra|La marista flago de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko

La **Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko** (angle *Confederate States of America*) estis nacio kiu kreiĝis el la sudaj ŝtatoj de Usono kiuj secesiis el la Unio (la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko) dum la Usona Enlanda Milito kaj ekzistis ĝis sia malvenko en tiu milito.

La ĉefurbo estis Richmond, en la ŝtato Virginio. La nura prezidento estis Jefferson Davis.

La Konfederacia Armeo estis la militfortoj de la Konfederaciitaj Ŝtatoj kiuj luktis dum la Usona Enlanda Milito (1861–1865).

## Gravaj datoj 
* 20-a de decembro, 1860 - Suda Karolino secesiis el la Unio.
* Februaro, 1861 - Konstitucia Kongreso preparis provizoran konstitucion kaj elektis anojn al provizora registaro.
* 11-a de marto, 1861 - Konstanta konstitucio ratifiĝis.
* 18-a de februaro, 1862 - Konstanta parlamento establiĝis.

## Secesiintaj ŝtatoj 
* Alabamo
* Arkansaso
* Florido
* Georgio
* Luiziano
* Misisipio
* Norda Karolino
* Suda Karolino
* Tenesio
* Teksaso
* Virginio

## Gravaj homoj 
* Robert E. Lee - generalo
* Jefferson Davis - prezidento
* Alexander Hamilton Stephens - vicprezidento

## Vidu ankaŭ 
* Profunda Sudo
* Sklaveco
* Unio (Usona Enlanda Milito)
* Usona Konstitucio
* Abraham Lincoln
* *Sons of Confederate Veterans*
* Filmo *The Birth of a Nation*

Kategorio:Eksaj landoj de Nordameriko
Kategorio:Historio de Usono
Kategorio:Rasismo en Usono
Kategorio:Usona Enlanda Milito
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1861
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1865
Kolegio Principia

**Kolegio Principia** estas diplom-nivela lernejo kristanscienca. Ĝi situas en Elsah, Ilinojso, Usono. La Kolegio enhavas 550 studentojn, ĉiuj kristansciencistoj, el 21 landoj kaj 40 usonaj ŝtatoj plus Vaŝingtono. La kampuso situas ĉe deklivo rekte norde de la rivero Misisipo, dividite de ĝi nur per la ŝtata rapidvojo 100.

Principia havas alian terenon en la urbo Sankta-Luizo, Misurio, kie estas varta, elementa, submeza, kaj meza lernejoj kaj ankaŭ korporaciaj oficejoj.

La konata Esperanta pedagogo Duncan Charters profesoras en tiu ĉi kolegio.

## Eksteraj ligiloj 
* The Principia: A School and College for Christian Scientists  (anglalingva, oficiala TTTejo)

Principia
Principia
Kategorio:Kristana Scienco
Kentukio

**Kentukio** ( [kenTAki]) estas la 15-a subŝtato  de Usono. Kentukio iam estis parto de Virginio. Dek konstituciaj kongresoj okazis ĉe la kortumejo de Konstitucia Placo en Danville, Kentukio, inter 1784 kaj 1792. En 1790, kentukiaj delegitoj akceptis la preskribojn de Virginio por apartiĝo, kaj la ŝtata konstitucio verkiĝis ĉe la fina kongreso en aprilo 1792. La 1-an de junio, 1792, Kentukio iĝis la 15a ŝtato de la unio kaj Isaac Shelby, heroo de la usona revolucio, elektiĝis kiel la unua ŝtatestro de la Regno de Kentukio.

Ŝtata Birdo: Kardinalbirdo
Ŝtata Floro: Solidago (angle, *Goldenrod*)
Ŝtata Ĉefurbo: Frankfort

Kentukio, ankaŭ konata kiel "La Bluherba Ŝtato", apudas Okcidenta Virginio, Virginio, Tenesio, Misurio, Ilinojo, Indianao, kaj Ohio. Estas kvar ĉefaj regionoj: la Montaro Cumberland kaj Ebenaĵo Cumberland en la sudoriento, la nord-centra Bluherba Regiono, kaj la okcidenta Ebenaĵo Pennroyal.

Kentukio kaj ĝia loĝantaro eble estas plej konataj pro siaj purrasaj ĉevaloj kaj ĉevalvetkuroj, lokaj distilejoj, kaj senbrida fanatikemo por basketbalo de la Universitato de Kentukio. Kentukio estas la hejmo de la fama Kentukia Ĉevalvetkuro.

La plej granda urbo en Kentukio estas Louisville (esperantigita kiel *Luizvilo*) kiu ankaŭ havas la plejgrandan metropolan loĝantaron.

## Rimarkindaj kentukianoj 
* Ali, Muhammad, (1942-2016), boksisto
* Clooney, George (1961-), filmaktoro
* Cruise, Tom (1962-), filmaktoro
* Davis, Jefferson (1808-1889), prezidanto de Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
* Depp, Johnny, (1963- ) filmaktoro
* Lincoln, Abraham, (1809-1865) la 16-a prezidanto
* Lynn Loretta, (1932- ) kantisto
* Taylor, Zachary (1784-1850), la 12-a prezidanto
* Warren, Robert Penn, (1905-1989) poeto

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de Kentukio en la angla 
* retejo de la Kentukia Turisma departamento en la angla 

Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Kulta filmo

alternative=A black and white still of Judy Garland from The Wizard of Oz|eta|Judy Garland kaj ŝia ikoneca rolo kiel Dorothy Gale fariĝis gravaj en samseksema kulturo.
eta|Kelkaj adorantoj de The Rocky Horror Picture Show alivestis sin en la vestaĵoj de siaj plej ŝatataj roluloj
**Kulta filmo** aŭ **kultfilmo**  estas filmo kiu allogas obsedan sekvantaron, kiu eble respondas al la filmo malkiel la plejparto de la socio.  Ne eblas pli precize difini la terminon, ĉar ĝi estas vaste uzata por tre diversaj filmoj, de la ĝenroj sciencfikcio, hororaj filmoj, nekutimaj muzikaj filmoj, ktp.

Multaj kultaj filmoj estas karakterizitaj de originaleco, novigo kaj rompo de konvencioj. Foje la reago de la spektantaro al kultaj filmoj ne estas tio, kion atendis la produktoroj,

kvankam plejparte filmoj, kiuj fariĝis kultaj filmoj, komencis sian vojon kun nekutimaj elementoj aŭ enhavo (foje eĉ subfosaj kiel ekzemple la filmo "Hairspray" de John Waters kun la dragisto Devine).

La filmo kiu estas konsiderita de multaj filmkritikistoj kaj spektantoj de la plej rimarkinda kulta filmo estas "Rocky Horror Picture Show", reĝisorita de Jim Sherman. Ĉi tiu filmo estas ree kaj denove traspektata tra la mondo por la ĝuo de siaj sekvantoj, kiuj emas kanti la kantotekston per kandellumo, danci la dancojn kaj foje eĉ vestiĝi kiel roluloj de la filmo. Aliaj filmoj, kiuj estas vaste konsiderata kultecaj, estas la filmoj de la bando de Monty Python kaj precipe "Monty Python's Life of Brian", "American Pie", "There's Something About Mary", "The Big Lebowski", "The Room", "Pulp Fiction", "This is Spinal Tap", "Serial Mom", "The Blues Brothers" kaj la fimoj de "Star Wars".

Aliaj filmoj, kiuj akiris la statuson de kultaj filmoj, estas superrealismaj filmoj pri elektronika muziko, droguzo kaj diversaj halucinoj, kiel la brita "Trainspotting", "Midnight Cowboy", "Blood In Blood Out" kaj "Requiem for a Dream".

En Rusio, famis la kulta filmo "*Kin-dza-dza!*", vortoj kaj frazoj por rusa slango.

La kulta statuso de filmo aŭ aktoro povas esti tre malsama inter malsamaj socioj.  Ekzemple, la Brita komedia film-aktoro Norman Wisdom estis kulta ikono en Albanio dum la komunismaj jaroj, tempo kiam lia familie-agrabla stilo certigis ke li ne estis kulta en Britio. Sed nun, post multaj jaroj, liaj filmoj akiras nostalgian kultecon.

## Ekzemploj
Kelkaj filmoj konsiderataj kultaj:

:Army of Darkness
:Batalklubo
:Brazil
:El Topo
:Incubus
:La Bredejo (Пасека)
:The Blues Brothers
:The Matrix
:Monstroj, de Tod Browning
:Mortinto, de Jim Jarmusch
:Possession de Andrzej Żuławski,1981
:Rocky Horror Picture Show

Kategorio:Kino
Kolektado

eta|220px|alt=text|Albumo uzita por kolektado de poŝtmarkoj
[eta|[Kuriozaĵkabineto nome kolekto de kuriozaĵoj de privatulo, Frans la 2-a Francken, 1625, Kunsthistorisches Museum, Vieno, Aŭstrio]]
**Kolektado** de objektoj estas unu el la ĉefaj ŝatokupoj. Kelkaj kolektantoj koncentriĝas al specialaj temoj, kiel ekzemple francaj poŝtmarkoj el la 19-a jarcento aŭ bildkartoj pri sudeŭropaj lumturoj. Aliaj kolektas ĝenerale kaj amplekse, ekz. poŝtmarkojn el ĉiuj landoj kaj pri ĉiuj temoj. Kolektaĵoj kutime estas bone ordigitaj kaj registritaj.

Kolektero (aŭ **kolektaĵo**) estas ajna objekto konsiderata havanta valoron aŭ intereson por kolektanto (ne necese mone valora aŭ antikva). Estas nombraj tipoj de kolekteroj kaj terminoj por aludi al tiuj tipoj. Antikvaĵo estas kolektaĵo kiu estas antikva, kaj plej verŝajne granda parto de ties valoro ŝuldas al tio. **Kuriozaĵo** estas malgranda, kutime fascina aŭ malkutima aĵo serĉegite fare de kolektantoj. **Fabrikita kolektaĵo** estas aĵo farita specife por personoj kiuj kolektas ilin.

Objektoj de kolektado (kolektaĵoj) estas ekzemple:

## Vidu ankaŭ 
* Kolektero
* Muzeo
* Privata kolekto
* Scienca kolekto
* Aŭkcio
* Kuriozaĵkabineto
* Malsana kolektemo

## Notoj 

Kategorio:Ŝatokupoj
Kentukia Ĉevalvetkuro

La **Kentukia Ĉevalvetkuro** (aŭ *kentucky Derby* en la angla) estas por amantoj de kurĉevaloj fama vetkuro kiu okazas ĉe Churchill Downs en la usona ŝtato Kentukio. Ĝi estas la unua, kaj plej mallonga de tri famaj vetkuroj kiuj okazas en Usono. La tri vetkuroj — Kentukia Ĉevalvetkuro, Vetaĵo Preakness, kaj Vetaĵo Belmont — konsistigas la Trioblan Kronon. En Usono, eĉ inter ne-interesitoj pri ĉevalkonkursoj, la kulturo de la Kentukia Ĉevalvetkuro estas vaste konata. Multaj homoj organizas festojn por rigardi la vetkuron televide kaj trinki mentjulepojn, alkoholaĵo ligita al la Kentukia Ĉevalvetkuro. Ĉe tiaj festoj, kaj antaŭ la komenco de la vetkuro, oni aŭdigas la kanton *My Old Kentucky Home* (*Mia Malnova Kentukia Hejmo*), kiu fariĝis la oficiala kanto de la ŝtato de Kentukio.

La Kentukia Ĉevalkonkurso okazas ĉiujare ekde 1875. La gajninto de la unua vetkuro estis Bonaventure, antaŭ spektantaro de 10,000 homoj la 17an de majo 1875.

## Eksteraj ligiloj 
* *TTT-ejo de la Kentukia Ĉevalvetkuro http://www.kentuckyderby.com*
* *TTT-ejo de la Muzeo de la Kentukia Ĉevalvetkuro http://www.derbymuseum.org/*
* *TTT-ejo de la vetkurejo Churchill Downs http://www.churchilldowns.com*
* *TTT-ejo de la Festivalo de la Kentukia Ĉevalvetkuro http://www.kdf.org/*

eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Sporto en Usono
Ĉevalvetkuro
Kategorio:Ĉevalvetkuroj