Tahirih

***l Jináb-i-Ṭáhirih*** (arabe طاهره "La Pura") aŭ '''''Qurratu'l-'Ayn*** (arabe قرة العين "Konsolo de la Okuloj") aŭ ***Zarrín-Táj*** estis titoloj de ***Fáṭimih Baraghání'''* (n. en 1817-18, m. en 1852), kiu estis influa poetino kaj teologino de Babismo (el kiu kreskis poste la Bahaa Kredo) en Persio, (Irano).

Kiel juna knabino ŝi estis private edukita de ŝia patro kaj montris sin kompetenta verkisto. Dum adoleskaĝo ŝi edziniĝis al la filo de sia onklo, kun kiu ŝi havis malfacilan rilaton. En la fruaj 1840-aj jaroj ŝi intense studis la instruojn de Ŝejĥo Ahmad kaj komencis sekretan korespondadon kun lia posteulo Sajid Kazim Raŝti. Tahirih vojaĝis al la ŝijaisma sankta urbo Karbalo por renkonti Kazim Raŝti, sed li mortis kelkajn tagojn antaŭ ol ŝia alveno. En 1844, ĉirkaŭ 27 jaroj, ŝi konatiĝis kun la instruoj de Báb kaj akceptis liajn religiajn asertojn. Ŝi frue gajnis renomon kaj infamion pro sia fervora fido kaj "sentima devoteco". Poste ekzilita el Irano, Tahirih instruis sian kredon preskaŭ ĉiumomente. La persa klerikaro malamis ŝin kaj strebis malliberigi ŝin por meti finon al ŝia misia laboro. Ŝi batalis kun sia familio laŭlonge de sia vivo, kiu volis ke ŝi revenu al la tradicia kredo de la familio.

Tahirih estas probable pli memorata pro sia ekspono en kunveno dum la Konferenco de Badaŝto. La inaŭguro kaŭzis abundan diskutadon kaj Báb nomis ŝin *La Pura* por montri sian subtenon al ŝi. Ŝi baldaŭ estis arestita kaj metita en domareston en Teherano. Kelkajn jarojn poste, meze de 1852 ŝi estis kaŝe ekzekutita pro sia kredo je Babismo. Ekde ŝia morto, baba kaj bahaa literaturoj veneradas ŝin je la nivelo de martiro, priskribita kiel "la unua virino kiu estis martiro". Kiel elstara babano (ŝi estis la deksepa disĉiplo aŭ "Litero de la Vivanto" de Báb) ŝi estas alte estimata de bahaanoj kaj bajananoj kaj ofte menciata en bahaa literaturo kiel ekzemplo de kuraĝo en la lukto por la virinaj rajtoj. Ŝia naskiĝdato estas necerta ĉar la registrolibro estis detruita okaze de ŝia ekzekuto.

## Fruaj jaroj 
maldekstre|250ra|eta|Domo de Tahirih en Kazvin.
Tahirih naskiĝis kiel *Fátimih Baraghání'' en Kazvin, Irano (proksime al Teherano. Ŝia patrino devenis el persa nobela familio, kies frato estis la imamo de la Ŝaha Moskeo de Kazvin. Ŝia patrino, kiel Tahirih, kaj ĉiuj ŝiaj fratinoj studis en Salehijo, la salehija madraso kie ŝia patro estis establita en 1817, kiu inkludis virinan sekcion. La onklo de Tahirih, Mulla Muhammad-Taqi Baraghani, estis ankaŭ muhtahido kies povo kaj influo regis la kortegon de Fath-Ali Ŝaho Kaĝaro.. La historiisto Nabil-i-A'zam citis ke ŝi naskiĝis en 1817, dum aliaj asertas pri pli frua dato, en 1814. Ŝia nepo sugestas tre postan daton, je 1819. Shoghi Effendi kaj William Sears sugestas la jaron 1817, kaj aliaj verkistoj konsentas pri tio. Tio ĉi estas subtenata de asertoj de kronikisto de la 19-a jarcento, kiu skribis ke Tahirih estis "tridek ses jaraĝa" kiam ŝi estis mortigita laŭ la luna kalendaro. Post intervjui Tahirih la familio kaj la familioj de samtempuloj same kiel legado de dokumentoj pri ŝia vivo, Martha Root kredis ke la plej preciza naskiĝdato estis inter 1817 kaj 1819. Tiuj konkludoj aperis en pluraj libroj kaj artikoloj, sed la evidenteco ne donas definitivajn indicojn.

La fratoj Baraghani migris el obskura vilaĝo proksime de Kazvin al la urbo kie ili faris siajn fortunojn en klerikaj lernejoj. Ili baldaŭ atingis altrangajn poziciojn en la klerikaro kaj en la kortego de la ŝaho de Persio kaj eĉ en la religiaj sektoroj de Kazvin. La fratoj estis ankaŭ implikitaj en la komercado amasigante grandan riĉecon kaj reĝan favoron. Ŝia patro estis elstara kaj respektata kleriko, kiel same estis lia plej aĝa onklo kiu edziĝis al filino de la monarko. La du pli junaj onkloj de Tahirih ne estis tiel altrangaj kiel la pli maljunaj sed ankoraŭ ili havis konvenan potencon en la kortego. Ŝia onklino estis renoma poetino kaj kaligrafiistino en reĝaj rondoj kaj verkis registarajn dekretojn per ŝia "bela mano". Je la tempo de ŝia naskiĝo, la Baraghani-oj estis unu el la plej respektataj kaj potencaj familioj en Persio.

### Eduko 
[eta|Tahirih pilgrimis kaj predikis en la sankta urbo [Karbalo, nun en Irako.]]
Tahirih estis bone edukita kompare precipe kun aliaj knabinoj el ŝia epoko. Ŝi ricevis la permeson entrepreni islamajn studojn, kaj estis konata pro la kapablo parkeri la Koranon same kiel bona komprenanto de religia juro. Samtempuloj kaj modernaj historiistoj komentas la maloftan fizikan belecon de Tahirih. Kortegano priskribis ŝin kiel "lunvizaĝa", kun "hararo kiel mosko" dum unu el la lernantoj de ŝia patro scivolis kiel virino tiel bela povas esti tiel inteligenta, George Curzon skribis "beleco kaj la ina sekso ankaŭ pruntedonis ilian konsekron al la nova kredaro kaj la heroismo… la bela sed fatala poetino de Kazvin". Brita profesoro Edward Granville Browne kiu parolis al granda nombro de ŝiaj samtempuloj skribis ke ŝi estis fama pro sia "mirinda beleco". La aŭstra kuracisto de la ŝaho ankaŭ citis ŝian belecon. 'Abdu'l-Bahá kaj Bahiyyih Khanum notis ŝian belecon en pluraj babiladoj kaj skribaĵoj. La eduko de Tahirih kun ŝia patro igis ŝin tre kredema kaj tio firmiĝis dum la resto de ŝia vivo. Tio ankaŭ igis ŝin malsata pri scio kaj okupigis ŝin en legado kaj skribado de religiaj kaj alispecaj verkoj. Ŝia formala eduko finiĝis kiam ŝi estis proksimume dek tri aŭ dek kvar jaraĝa, kiam ŝi estis alvokita de la patro por gefianĉiĝo aranĝita de la onklo kaj la patro.

### Geedziĝo kaj postaj sekvoj 
[maldekstre|eta|[Sajid Kazim Raŝti]]
Kvankam Tahirih montriĝis kapabla verkisto kaj poetino,. Komence Tahirih retenis sian novan religian kredon en kaŝiteco, por ke la familianoj ne sciu. Tamen kun sia ĵus trovita kredo, estis malfacile por ŝi observi la rigidan religian doktrinon de la familio kaj komencis malkaŝe batali kontraŭ ili. La religia streĉiteco kondukis al Tahirih peti permeson al siaj patro, onklo kaj edzo por pilgrimi al la sanktaj lokoj de Karbalo. Kiam pli malpli ŝi aĝis 26 jarojn, en 1843, Tahirih disiĝis de sia edzo kaj akompanata de sia fratino, restis en Karbalo. Ŝia vera celo por la pilgrimado estis la renkonto kun sia instruisto Sajid Kazim. Ŝi iĝis la deksepa disĉiplo aŭ "Litero de la Vivanto" de la Báb, kaj rapide iĝis konata kiel unu el liaj plej famaj sekvantoj. Male al la aliaj Literoj de la Vivanto, Tahirih neniam renkontis la Báb. Dum ŝi loĝis en la hejmo de Sajid Kazim, ŝi komencis anonci la novan religion de la Báb, Babismo, kaj altiris multajn ŝejĥismanojn al Karbalo. La angla orientalisto Edward Granville Browne priskribis Tahirih-on kiel "la apero de tia virino kia Qurratu'l 'Ayn estas en ĉiu lando kaj en ĉiu aĝo malofta fenomeno, sed en lando tia kia Irano, tio estas ne mirindaĵo sed preskaŭ miraklo. Pro ŝia virto kaj mirinda beleco, ŝiaj unikaj intelektaj trajtoj, ŝia fervora elokventeco, ŝia sentima pieco kaj ŝia glora martiriĝo, ŝi elstaras kiel nekomparebla kaj senmorta inter ŝiaj samlandaninoj. Eĉ se la religio de Báb ne havus alian pretendon je grandeco, sufiĉus se ĝi kreus tian heroinon kia Qurratu'l 'Ayn".

### Poezio 
Post sia konvertiĝo al la baba kredo, la poemoj de Tahirih floris. Kiam Tahirih estis mortigita, malfavoraj familianoj detruis ŝiajn ceterajn poemojn, dum aliaj estis dise en Irano. Oni sugestis ke Tahirih havis malmultan intereson presi la poemojn. `Abdu'l-Bahá memoras ke kiam li estis kvinjaraĝa Tahirih kantis tiujn poemojn al li per sia bela voĉo. Edward Granville Browne akiris ŝiajn poemojn pere de la kontakto kun bahaanoj, babanoj kaj azalanoj kaj eldonis ilin en sia libro *Unu jaro inter la persoj*.

Lastatempe kelkaj fakuloj asertis eltrovi novajn poemojn atribuitajn al Tahirih, sed ĉi tio ankaŭ estis diskutita. En 2008 kaj 2011 anglalingvaj tradukoj de pli fruaj nekonataj poemoj estis eldonitaj, inkluzive de longa poemo nomata *La deziro de Adamo* pri la deziro de Adamo kaj de ĉiuj aliaj pasintaj profetoj vidi la maturaĝon de la homaro. Iuj islamaj fakuloj provis senkredigi ŝiajn verkojn ĉar ili konsideras ŝin suspekteme inteligenta virino.

### Reveno al Irano 
Dum ŝia vojaĝo reen al Kazvin, Irano, ŝi malkaŝe instruis la Baban kredon, inkluzive de haltoj en Kirand kaj Kermanŝaho, kie ŝi debatis kun la gvida ĉefkleriko de la urbo. Aqa `Abdu'llah-i-Bihbihani, en ĉi tiu punkto, skribis al la patro de Tahirih petante ke ŝiaj parencoj forpelu ŝin el Kermanŝaho. Ŝi poste vojaĝis al la malgranda vilaĝo Sahneh kaj poste al Hamedan, kie ŝi renkontis siajn fratojn, kiuj estis senditaj por peti ŝian revenon al Kazvin. Ŝi konsentis reveni kun siaj fratoj post fari publikan deklaron en Hamedan pri la Báb. Ŝiaj patro kaj onklo estis aparte timigitaj pro ŝia konduto ĉar ĝi povus alporti malhonoron al la prestiĝa familio Baraghani. Reveninte al Kazvin en julio 1847 ŝi rifuzis vivi kun sia edzo kiun ŝi konsideris nekredanto, kaj anstataŭe ŝi restis kun sia frato Neniam estis evidenteco pri la identeco de la murdinto, nenia pruvo pri impliko de Tahirih aŭ manko de ĝi. Kun ŝia aresto la fortega influo de la patro konvinkis la aŭtoritatulojn ke anstataŭ mortigi Tahirih-on, ŝi estu enprizonigita en sia hejmo. La patro retenis ŝin per domo-aresto en sia kelo, destinante siajn servistinojn por agi kiel spionoj. Kvankam interpretita kiel kruela ago en intervjuoj kun familianoj de Tahirih, unu el ili asertis ke ĉi tio estis farita el vera timo pro ŝia sekureco. Lia patro estis konvinkita de la senkulpeco, sed ŝia edzo estis perforte kontraŭ ŝi. Li argumentis, ke Tahirih devas esti juĝata pro la murdo de sia onklo. Ŝia patro absolute rifuzis citante ke Tahirih neniam forlasos sian hejmon. Tamen, aŭtoritatuloj arestis energie Tahirih-on kaj unu el ŝiaj servistinoj, kun la espero, ke ŝi atestu kontraŭ ŝi.

En sia juĝo Tahirih estis pridubita horon post horo pri la murdo de ŝia onklo, en kiu ŝi neis ajnan implikaĵon. Por ekzerci premon sur ŝin, Tahirih estis minacita esti markita kiel estis ŝia servistino. Tamen, ĝi falis post la konfeso de la murdinto mem. Tahirih revenis hejmen, ankoraŭ mallibera, kaj estis tenata sub fermita gvidado.
Tiu akuzo endanĝerigis ŝian vivon, kaj tra la helpo de Bahá'u'lláh, ŝi eskapis al Teherano. Tahirih restis en la hejmo de Bahá'u'lláh en la privata saloneto de lia edzino Asiyih Khanum, kaj estis Tahirih kiu puŝis la nocion, ke estu armita ribelo por savi la Báb-on kaj krei la ripozon . Alia fonto diras ke ne estis dubo, ke elstaraj babaj gvidantoj volis plani armitan ribelon.

Babanoj estis dividitaj iom inter tiuj kiuj vidis la movadon kiel rompo kun islamo, centrita ĉirkaŭ Tahirih, kaj tiuj kun pli singardema alproksimiĝo, centrita ĉirkaŭ Quddus. Kiel ago de simbolismo, ŝi deprenis sian tradician vualon antaŭ kunveno de la homoj en unu okazo kaj iu svingis glavon sur alian. La inaŭguro kaŭzis ŝokon kaj konsternon inter la homoj ĉeestantaj. Antaŭ tio, multaj konsideris Tahirih-on kiel la paradigmon de pureco kaj la spiritan revenon de Fatima Zahra , la filino de la profeto Mahometo. Multaj kriegis pro hororo pri la fenomeno, kaj unu homo estis tiel panike ŝokita ke li tranĉis sian gorĝon kaj, kun sango verŝante el lia kolo, forkuris el la sceno. Tahirih tiam leviĝis kaj komencis paroladon pri la ripozon de Islamo. Ŝi citis el la Korano, "Vere, inter ĝardenoj kaj riveroj, la pia restado en la sidejo de vero, en la ĉeesto de la potenca Reĝo", tiel proklamante mem la Vorton kiun la *Kajmo* devus eldiri en la tago de juĝado. La inaŭguro kaŭzis grandan polemikon, ke eĉ kelkaj el la babanoj forlasis sian novan kredon.

La konferenco de Badaŝto estas konsiderita de babanoj kaj bahaanoj kiel signifa momento kiu pruvis ke islama ŝario estis abrogita kaj anstataŭigita per Baba leĝaro. La inaŭguro tamen kondukis al akuzoj pri senmoraleco de islamaj klerikoj de la epoko, kaj poste de kristana misiisto
La Báb respondis al la akuzoj de senmoraleco apogante sian pozicion kaj subtenis la nomon kiun Bahá'u'lláh donis al ŝi en la konferenco: *la Pura* (Tahirih). Kiuj havis personan kontakton kun ŝi laŭdis ŝian karakteron kaj konduton kaj modernaj inaj erudiciuloj reviziis tian akuzon kiel parto de obstaklo kiun alfrontas virinoj en tiu mondareo.

## Malliberigo kaj morto (1848-1852) 
eta|Malliberejo de Tahirih en Teherano
Post la konferenco en Badaŝto Tahirih kaj Quddus vojaĝis al la provinco Mazandarano kune, kie ili poste disiĝis pro persekuto. Ekzistas kelkaj kontraŭdiraj raportoj pri la kialo de tiu persekuto. Laŭ Lisan al-Mulk ĝi ŝuldiĝis al ilia restado en la samaj gastejoj, kaj uzado de la sama publika banejo. En malsama rakonto la babanoj estas persekutitaj fare de kontraŭ-babaj loĝantoj de vilaĝoj tra kiuj ili pasis. Finfine, kiam ili alvenis en Barfuruŝo (en Mazendarano), ili ricevis iun tranoktejon ĉe la babanoj.

Proksimaj vilaĝanoj atakis la babanojn kaj dum tiu tempo Tahirih estis kaptita, kaj metita sub hejmareston en Teherano en la domo de Mahmud Ĥan . Ŝiaj agoj terurigis la delegitaron kaj estis viditaj kiel malkonvenaj por virino.

Post la fina konferenco, la delegitaro revenis kaj komencis redakti edikton per kiu Tahirih estis deklarita herezulo, kaj tio implicis la mortkondamnon. Tahirih tiam estis limigita al unu ĉambro en la hejmo de la urbestro. Ŝi foruzis siajn lastajn tagojn en preĝado, meditado kaj fastado. "Plori ne", ŝi rakontis la edzinon de la urbestro, "la horo kiam mi devas esti kondamnita por sufersperti martirecon rapide alproksimiĝas".

### Ekzekuto 
eta|Martirigo de *Ṭahirih*
Du jarojn post la ekzekuto de Bab, tri babanoj, agante proprainiciate, provis murdi Naser al-Din Ŝahon kiam li revenis el ĉasado al sia palaco ĉe Niyávarfin. La provo malsukcesis, sed estis la kialo por akra kaj kruela persekuto kontraŭ la babanoj kaj Tahirih estis kulpigita pro ŝia aneco al ĉi tiu movado. Ŝi estis ekzekutita eĉ antaŭ la planita dato. Tahirih kisis la manojn de la mesaĝisto, vestis sin en nupta vesto, ornamis sin parfume kaj diris siajn preĝojn., la kuracisto de la ŝaho, estis ĉeestinto en la ekzekuto kaj priskribis ĝin kiel: "Mi estis atestanto de la ekzekuto de *Qurret el Ayn*, kiu estis ekzekutita de la milit-ministro kaj siaj helpantoj; la bela virino eltenis sian malrapidan morton kun superhoma forto". 'Abdu'l-Bahá laŭdis Tahirih-on skribante ke ŝi estis "virino ĉasta kaj sankta, signo de superado de beleco, brula marko de la amo al Dio". The Times je la 13-a de oktobro 1852 raportis la morton de Tahirih, priskribante ŝin kiel la "Justa Profetino de Kazvin", kaj la "Leŭtenanto de Báb".

## Heredaĵo 
Tahirih estas konsiderita kiel unu el la plej elstaraj virinoj de la baba religio kaj grava figuro en ĝia evoluo Shahrnush Parsipur menciis ŝin en speco de genealogio de virinaj verkistoj el kiuj ŝi estis inspirita.
Tre frua okcidenta raporto pri Tahirih estiĝis la 2-an de januaro 1913 kiam 'Abdu'l-Bahá, tiam estro de la Bahaa Kredo, parolis pri virina balotrajto al la Ligo por Ina Libereco. Parto de lia parolado kaj posta raporto pri ĝi en la preso notis menciojn pri Tahirih al la organizo.

## En fikcio 
Tahirih estis fokuso de kelkaj verkistoj de la Bahaa Kredo en fikcio. Pola-rusa dramisto Isabella Grinevskaja skribis la prezentaĵon *Báb* bazita sur la vivo kaj okazaĵoj de la fondinto de la Baba Kredo kun fokuso sur la personeco de Tahirih. Ĝi estis ludita en Sankt-Peterburgo en 1904 kaj denove en 1916/7, kaj laŭdita de Lev Tolstoj kaj aliaj recenzistoj tiutempaj.

Proksimume en 1908 Constance Faunt Le Roy Runcie provis publikigi romanon pri la Báb kaj pri la "fama persa poetino Zerryn Taj" (alia el la nomoj de Tahirih).

Bahiyyih Nakhjavani publikigis sian verkon *La virino kiu legadis tro* en 2007. Ĝi rakontas la vivon de Tahirih. La verkisto adoptas la rotaciantajn vidpunktojn, de patrino, fratino, filino kaj edzino respektive, por spuri la efikon de la agoj de tiu virino sur ŝiaj samtempuloj kaj legi ŝiajn profetajn komprenojn koncerne ŝian epokon, kaj eble nian ankaŭ.

Nazanin Afshin-Jam ludis la rolon kiel Tahirih en filmo de Jack Lenz nomita *Revo de Mona* pri la vivrakonto de Mona Mahmudnizhad.

Sarah Bernhardt la plej konata franca aktorino el ŝia epoko, petis al du el siaj verkistoj Catulle Mendès kaj Henri Antoine Jules-Bois skribi prezentaĵon pri Tahirih kaj la babanoj por ŝi ludi sur scenejo.

## Referencoj 
## Literaturo 
* "Tahirih in History, Studies in the Bábí and Bahá'í Religions, Vol. 16: Perspectives on Qurratu'l-'Ayn From East and West" (*Ṭáhirih* en historio, Studoj pri la baba kaj bahaa religioj), eldoninto Sabir Afaqi (2004), eldonejo Kalimat Press, Los-Anĝeleso, Usono, ISBN 1-890688-35-5
* "Tahirih La Persane: L’aurore de la femme" (Tahirih la persanino: la matenruĝo de la virino) de Christiane Marciano, eldonejo *du Lys*, 2010, 293 paĝoj, ISBN 978-2-903693-73-2 (konciza prezento )
* "The Báb: The Herald of the Day of Days" (la *Báb*, Heroldo de la Tago de'l Tagoj), de Hasan M. Balyuzi (1973), eldonejo George Ronald, Oksfordo, Britio, ISBN 0-85398-048-9
* "Tahirih: A Portrait in Poetry, Selected Poems of Qurratu'l-'Ayn" (Poemoj de *Ṭáhirih*) en traduko de Amin Banani (2004), Kalimat Press, Los-Anĝeleso, Usono, ISBN 1-890688-36-3
* "God Passes By" (Dio preterpasas) de *Shoghi Effendi* (1944), ''Bahá'í Publishing Trust*, Wilmette, Ilinojso, Usono, ISBN 0-87743-020-9
* "The Dawn-Breakers: Nabíl’s Narrative" (La Herooj de la Nova Tagiĝo: Kroniko de *Nabíl*) de *Nabíl-i-Zarandí* (*Nabíl-i-A'ẓam*) kaj *Shoghi Effendi* (tradukinto) (1932), *Bahá'í Publishing Trust*, Wilmette, Ilinojso, Usono, ISBN 0-900125-22-5
* "Tahirih, The Pure" (*Ṭáhirih*, la Pura) de *Martha L. Root*, Kalimat Press, Los-Anĝeleso, Usono (2000), ISBN 1-890688-04-5
* "La femme qui lisait trop" ("La virino kiu legis tro") de *Bahiyyih Nakhjavani*, eldonejo *Actes Sud*, Francio, 2007, ISBN 978-2-7427-7036-6

## Eksteraj ligiloj 
* "God Passes By" (Dio preterpasas) de *Shoghi Effendi* ()
* h-net.org - kompilado de la skriboj persaj kaj arabaj de *Ṭáhirih*
* Traduko de la poezio de *Ṭáhirih* al la angla lingvo fare de Martha Root
* Biografio de *Ṭáhirih* el *Memorials of the Faithful* ("Memoroj pri la kredoplenaj") de * 'Abdu'l-Bahá* ()
** germana traduko en la verkaĵo *Vorbilder der Treue: Erinnerungen an frühe Gläubige* ("modeloj de fido: memoroj pri fruaj kredantoj"), Hofheim-Langenhain 1987, ISBN 3-87037-195-1, paĝoj 232–245
* Virinoj en la Bahaa Kredo - el *Religion and Women* de Dr. Susan S. Maneck
* Kroniko de *Nabíl* de *Nabíl-i-Zarandí* (*Nabíl-i-A'ẓam'') esperantigita de Roan Orloff-Stone

 

Kategorio:Literoj de la Vivanto
Kategorio:Literaturo de Irano
Kategorio:Ekzekutitaj personoj de Irano
Kategorio:Teologio
Kategorio:Irano
Kategorio:Babismo