open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sten Öfors

**Sten ÖFORS** (naskiĝis en 1922; mortis la 31-an de januaro 1987 en Stokholmo) estis sveda esperantisto.

Profesia presisto, li disponigis sian sperton al la Esperanto-movado: Interalie ĉiuj eldonaĵoj de la 65-a Universala Kongreso de Esperanto en Stokholmo en 1980 estis kompostitaj de li. Dum longa tempo li redaktis *Esperanto-Nytt,* informilon por neesperantistoj.

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Chiyonofuji Mitsugu

**CHIYONOFUJI Mitsugu** (japane: 千代の富士); naskiĝis la 1-an de junio 1955 sur la japana norda insulo Hokkaido) estas sumoisto.

Venkinte en 31 turniroj, li estas unu el la plej grandaj sumoistoj kaj rangas tuj post Taiho. Li ankaŭ estas la nura sumoisto, kiu venkis en pli ol mil bataloj dum sia profesia kariero. Lia kromnomo estis *"La lupo"* pro la rigardo, kiun li lanĉis al sia kontraŭulo antaŭ la batalo.

Kategorio:Japanaj sumoistoj
Paŭso

**Paŭso** (aŭ **traduka prunto** respektive **prunta traduko**) estas esprimo kreita en unu lingvo per traduko de esprimo el alia lingvo, tiel ke oni tradukis la unuopajn partojn. Kiel ekzemplo, la anglalingva kunmetita vorto *skyscraper* ("ĉielskrapilo"), kies signifo estas "altega konstruaĵo", estas paŭsita en multajn lingvojn, inkluzive de la franca (*gratte-ciel*), germana (*Wolkenkratzer*) kaj Esperanto (nubskrapulo). La esprimo *prunta traduko* ankaŭ estas paŭso de la germana vorto *Lehnübersetzung* (*Lehn-* prunt-, *Übersetzung* traduko).

Paŭsado estas unu speco de vortkreado en la komuna lingvo aŭ en terminologio.

Por pruvi, ke vorto aŭ vortumo estas vera paŭso, ne sufiĉas montri paralelajn esprimojn en du lingvoj, ĉar simila esprimo povas aperi en la lingvoj sendepende. Tio estas malpli probabla, kiam la pruntedona esprimo gramatike malsimilas la prunteprenan lingvon aŭ la paŭso enhavas malevidentan aŭ senlogikan metaforon.

Repruntado (el prunto aŭ preno) en lingvoscienco estas la procezo en kiu unu vorto veturas el unu lingvo al alia kaj poste reen al la origina lingvo en diferenca formo aŭ kun diferenca signifo. Tiu vojo estas indikata kiel A→B→A, kie A estas la origina lingvo, kaj povas sekvi multajn diversajn formojn.

## Ekzemploj el Esperanto 
* *Eldoni*, paŭso de similstrukturaj vortoj en la germana *herausgeben*, pola *wydawać* kaj la rusa *издать* (izdatj), *издавать* (izdavatj)
* *Elturni sin*, paŭso de la rusa *вывернуться* (vivernutjsja)
* *Eltrovi*, paŭso de la angla *find out* kaj de la germana *herausfinden*
* *Gruntbovo*, paŭso de la latina scienca nomo *Bos grunniens*

* *Interreto*, paŭso de la angla nomo *Internet*

* *Okulvitro*, esprimata paralele en kelkaj lingvoj
* *Terpomo*, paŭso de la franca nomo *pomme de terre*
* *Papera tigro* (falsa minacanto) fontas el la ĉina 紙老虎 (zhǐ lǎohǔ, papero + tigro).

## Vidu ankaŭ 
* Leksikologio

Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Vortoj
Ŝuldo

**Ŝuldo** estas aĵo, kiun debitoro (prunteprenanto, ŝuldanto) devas redoni al kreditoro (pruntedonanto, ŝuldato). Ŝuldo povas esti mono aŭ varo - esence io ajn valorhava.

## Specioj de ŝuldo 
Ekzistas diversaj specioj de ŝuldo (ekz. hipoteko, ŝuldatesto, obligacio). Kutima aĵo estas prunti grandan sumon de mono (por ekz. por aĉeti domon aŭ aŭton) kaj iom post iom amortizi ŝuldon (redoni ĝin al kreditoro) kaj kune pagi interezon. Ŝuldo povas pligrandiĝi, se debitoro ne amortizas ĝin.

## Senriskaj ŝuldoj 
Prunto al stabilaj financaj institucioj (ekz. grandegaj entreprenoj aŭ ŝtato) estas ofte nomata kiel senriska, ĉar la risko ke la ŝuldo ne estos redonata estas tiom malgranda, ke eblas trakti ĝin kiel nula.

## Nuligo de ŝuldo 
Se debitoro bankrotas, tre ofte ŝuldo estas nuligita (okaze, ke debitoro jam ne havas iujn posedaĵon kaj ne povas pagi liajn ŝuldojn).

## Efektoj de ŝuldo 
Por entreprenoj kaj mastrumaĵoj ŝuldo signifas ebleco fari ion (aĉeti, investi, ...), kion ili ne povas fari sen mono.

## Argumentoj kontraŭ ŝuldo 
Ekzistaj multnombraj argumentoj kontraŭ ŝuldoj sur persona, familia, socia kaj ŝtata nivelo. Ekonomika kritiko konverĝas al edukado de malegaleco.
Religia kritiko konverĝas al etikaj aĵoj rilataj al ŝuldo.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (25) proverboj pri ŝuldo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Obligacio
* Avalo
* Debeto

## Referencoj
PhotoREt

**PhotoREt** (mallongigo de *Photo Resolution Enhancement Technology*) estas teknologio far Hewlett-Packard por ses-kolora printado de fotaĵoj.

Por realigi la teknologion necesas al la tri bazaj koloroj (ruĝa, blua, flava) aldoni tri specialajn kolorojn: blueta, violeta kaj speciala nigra. La tri kromkoloroj estas pakitaj en apartan kartoĉon, kiu estas instalata anstataŭ kartoĉo kun nigra inko. La aldona kartoĉo estas titolata fotokartoĉo. PhotoREt permesas surpaperigi pli larĝan koloran gamon. Printiloj posedantaj la teknologion aŭtomate komprenas specon de uzataj kartoĉoj kaj ne bezonas apartan plilaboron.

Kategorio:Teknologioj de printado
PhotoREt III

**PhotoREt III** - (mallongigo de *Photo Resolution Enhancement Tehnology la 3-a generacio*) teknologio far **Hewlett-Packard** por 6-kolora printado de fotaĵoj. La teknologio permesas ŝpruci 7.3 milionojn gutojn dum sekundo, per 408 ŝpruciloj, ĉiu el kiuj produktas po 18000 gutojn dum sekundo. PhotoREt III permesas meti ĝis 29 gutojn en punkton, kio permesas atingi 3500 kolorojn por unu punkto. Printiloj posedantaj PhotoREt III povas sufiĉe rapide printi sur ajna papero. Por printi estas uzataj **fotokartoĉoj**

Kategorio:Teknologioj de printado
PhotoREt IV

**PhotoREt IV** - mallongigo de *Photo Resolution Enhancement Tehnology la 4-a generacio*) teknologio far **Hewlett-Packard** por 6-kolora printado de fotaĵoj. La teknologio permesas uzi plivastan koloran kampon. Minimuma kvanto de koloraj nuancoj estas 1244596. En reto po 300 p.e.c. ĉiu koloro havas 17 nuancojn (0-16 gutoj). Por blua kaj viola estas aldonkoloroj po 289 nuancoj. Uzante 6-koloran printadon estas posedataj 24 milionoj nuancoj en ĉiu punkto. Por realigi la teknologion printilo uzas aldonan fotokartoĉon.

Kategorio:Teknologioj de printado
Pec

eta|250px|maldekstra|Konstruaĵo de vendejo de nutraĵoj kaj gastejo
eta|250px|maldekstra|Domoj en suba parto de Pec.
eta|250px|maldekstra|Fiŝlago Mlýneček apud Pec.
eta|250px|maldekstra|Borderita domo apud ĉefŝoseo en Pec.
**Pec** estas municipo en sudokcidenta parto de distrikto Domažlice en Ĉeĥio, pentrinde metita sub monto Čerchov (la plej alta pinto de Bohemia Arbaro), sur kiu troviĝas Belvedero de Kurz. La vilaĝo, el tri flankoj ĉirkaŭita de arbaroj, estas malproksima 7&nbsp;km sudokcidente de Domažlice kaj 9&nbsp;km norde de limpasejo Folmava (ĝis Germanio). Vivas ĉi tie  ().

## Historio de la municipo 
Municipo Pec estas relative de maljuna dato - la unua skribmencio pri ĝi devenas el la jaro 1652 en konekso kun konstruaĵo de fornoj kaj metalurgiaj fornoj por prilaborado de fererco. Ĉirkaŭ la jaro 1805 tiu ĉi metalurgia uzino pereis kaj estis anstataŭigita per vitrofarista forno. En la 19-a jarcento loka loĝantaro okupiĝis precipe per lignohakado kaj produktado de ilaro kaj ŝuaro. En la jaro 1869 vivis en Pec 545 homoj, en la jaro 1910 poste 626. Dum la 1-a respubliko nombro de la loĝantoj malaltiĝis al 460 (1930) kaj Pec fariĝis ŝatata turisma somerrestadejo en Bohemia Arbaro. Post la dua mondmilito okazis forŝovo de tieaj germanoj, sed tiuj ne kreis plimulton de la loĝantoj de la municipo. Ĝis la jaro 1991 Pec estis alterne municipo de municipoj Chodov aŭ Trhanov.

## Loĝantaro 

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Municipoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Setlejoj en Bohemia arbaro
Kategorio:Setlejoj en Subbohemiaarbara montetaro
Rakunuo

dekstra|eta|Rako kun specimenaj komponentaj grandecoj inkluzive de A/V duona rakunuo
**Rakunuo** estas unuo de longo uzata por mezuri la alton de aparato muntebla en 19-cola rako. Unu rakunuo estas 44,45 mm (1,75 coloj), kaj la alto de aparato normale estas entjera nombro de rakunuoj. Oni uzas la mallongigon **U**, priskribante rakmunteblan komputilon kiel ekzemple **1U** aŭ **2U**.

Kategorio:Mezurunuoj de longo
19-cola rako

**19-cola rako** estas normigita speco de rako por munti elektronikajn aparatojn. Tiaj rakoj origine estis por telefona ekipaĵo, sed hodiaŭ ili estas uzataj ankaŭ por komputiloj kaj sonekipaĵo.

## Bildgalerio 

DL380sREAR.jpg|Rak-servilo vidata de malantaŭe
Wikimedia Foundation Servers-8055 08.jpg|Serviloj de Fondaĵo Vikimedio vidataj de antaŭe
Wikimedia Foundation Servers-8055 23.jpg|Serviloj de Fondaĵo Vikimedio vidataj de malantaŭe
Wikimedia Foundation Servers-8055 02.jpg|Serviloj de Fondaĵo Vikimedio vidataj de malantaŭe

Kategorio:Aparataro
Kategorio:Ujoj
Kalitriksedoj

eta|
**Kalitriksedoj** estas neotropisa familio   de okcidentaj simiuloj kiu enhavas la kalitriksojn kaj parencajn speciojn.

## Kalitriksa subfamilio (titioj) (*Callithricinae*) 
* Kalitriksa genro
** *Callithrix jacchus*
** *Callithrix flaviceps*
** *Callithrix chrysoleuca*
** *Callithrix penicillata*
** *Callithrix aurita*
** *Callithrix geoffroyi*
** *Callithrix argentata*
** *Callithrix humeralifer*
* Cebuela genro
** *Cebuella pygmaea*
* Leontopiteka genro
** *Leontopithecus rosalia*
** *Leontopithecus chrysomelas*
** *Leontopithecus chrysopygus*
* Tamarina genro (*Saguinus = Tamarinus*)
** *Saguinus oedipus*
** *Saguinus geoffroyi*
** *Saguinus leucopus*
** *Saguinus tamarin*
** *Saguinus midas*
** *Saguinus nigricollis*
** *Saguinus fuscicollis*
** *Saguinus labiatus*
** *Saguinus mystax*
** *Saguinus imperator*
** *Saguinus bicolor*
** *Saguinus martinsi*
** *Saguinus inustus*
## Kalimika subfamilio (*Callimiconinae*) 
* Kalimika genro
** *Callimico goeldii*

## Notoj 
## Referencoj 
Kategorio:Primatoj
Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa
Kategorio:Neotropisa faŭno
Cerkopitekedoj

**Cerkopitekedoj** (*Cercopithecidae*) estas familio de orientaj simiuloj, kiu enhavas ĉiujn simiojn en la Orienta Duonsfero kun vostoj.

## Sistematiko 
## Koloba subfamilio (*Colobinae*) 
* † Semnopiteka genro (*Semnopithecus*)
* † Mezopiteka genro (*Mesopithecus*)
* † Doliĥopiteka genro (*Dolichopithecus*)
* Prokoloba genro
** *Procolobus verus*
* Piliokoloba genro
** *Piliocolobus badius*
** *Piliocolobus waldroni*
* Blank-nigraj stumposimioj
** *Colobus polykomos*
** *Colobus vellerosus*
** *Colobus guereza*
** *Colobus angolensis* 
** *Colobus satanas*
** *Colobus pennanti*
** *Colobus preussi*
** *Colobus tholloni*
** *Colobus ellioti*
** *Colobus rufomitratus*
** *Colobus kirki*
* Presbita genro (piteko)
** *Presbytis obscura*
** griza presbito *Presbytis phayrei*
** *Presbytis cristata*
** *Presbytis pileata*
** *Presbytis potenziani*
** *Presbytis francoisi* 
** *Presbytis senex*
** *Presbytis johnii*
** *Presbytis melalophos* 
** *Presbytis aygula* 
** *Presbytis rubicunda* 
** *Presbytis frontata*
** blankkapa presbito *Presbytis leucocephalus*
** *Presbytis geei*
** longvosta presbito *Presbytis entellus* (hulmano)
* Pigatriksa genro
** *Pygathrix nemaeus*
** *Pygathrix roxellanae*
** *Pygathrix brelichi*
** *Pygathrix avunculus*
* Nazula genro (*Nasalis*)
** *Nasalis concolor*
** *Nasalis larvatus*

## Cerkopiteka subfamilio (*Cercopithecinae*) 
* Makaka genro
** *Macaca sylvanus*
** Porkovosta makako *Macaca nemestrina*
** Ursmakako *Macaca assamensis* 
** Rezuso *Macaca mulatta*
** tajvana makako *Macaca cyclopis*
** *Macaca radiata*
** *Macaca sinica*
** *Macaca fascicularis*
** Stumpovosta makako *Macaca arctoides*
** *Macaca thibetana*
** Japana makako *Macaca fuscata*
** *Macaca nigra*
* Teropiteka genro
** Gelado *Theropithecus gelada*
* Paviana genro (*Papio*)
** Hamadria paviano *Papio hamadryas*
** Cinocefalo *Papio cynocephalus*
** *Papio ursinus*
** *Papio anuhis*
** *Papio papio*
* Genro *Mandrillus*
** Mandrilo *Mandrillus sphinx*
** Senkolora mandrilo *Mandrillus leucophaeus*
* Cerkoceba genro
** *Cercocebus torquatus*
** *Cercocebus galeritus* 
** *Cercocebus atys*
** *Cercocebus agilis*
** *Cercocebus chrysogaster*
** *Cercocebus albigena*
** *Cercocebus aterrimus*
* Alenopiteka genro
** *Allenopithecus nigroviridis*
* Miopiteka genro
** *Miopithecus talapoin* 
** *Cercopithecus aethiops*
** *Cercopithecus petaurista*
** *Cercopithecus lomamiensis*
** *Cercopithecus erythrogaster*
** *Cercopithecus erythrotis*
** *Cercopithecus ascanius*
** *Cercopithecus cephus*
** *Cercopithecus campbelli*
** *Cercopithecus mona*
** *Cercopithecus denti*
** *Cercopithecus wolfi* 

## Referencoj 
Kategorio:Cerkopitekedoj
Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa
Kategorio:Familioj de mamuloj
Jonstonatolo

**Jonstonatolo** estas atolo en Nord-Pacifiko apartenanta al la Usonaj Malgrandaj Insuloj. Geografie ĝi konsideratas parto de Polinezio.

Jonstonatolo troviĝas ĉirkaŭ 1.150 km sudokcidente de Havajo.
La insularo estas 2,8 km² granda kaj havis ĝis 2004 ĉirkaŭ 317 loĝantoj.
Ĝi estas estrita de la usona aerarmeo.

Sur la atolo troviĝas multe da guano.

## Foto kaj mapoj 

Dosiero:Johnston Atoll.png|
Dosiero:Johnston Atoll-CIA WFB Map.png|

## Eksteraj ligiloj 
* Raketoeksperimentoj sur Jonstonatolo
* Arkivo pri nukleaj armiloj

eta|maldekstra|280px|Jonstonatolo

Kategorio:Jonstonatolo
Kategorio:Insuloj en Oceanio
Kategorio:Usono
Kategorio:Polinezio
Kategorio:Dependaj teritorioj
Cebedoj

**Cebedoj** estas neotropisa familio de okcidentaj simiuloj kiu enhavas la cebojn, la aotojn, la aluatojn, la sajmiriojn, la atelojn, kaj parencajn speciojn.

## Cebedoj (*Cebidae*) 
### Aota subfamilio (*Aotinae*) 
* Aota genro
** *Aotus trivirgatus*

### Kaliceba subfamilio (*Callicebinae*) 
* Kaliceba genro
** *Callicebus torquatus*
** *Callicebus moloch*
** *Callicebus personatus*

### Pitecia subfamilio (*Pitheciinae*) 
* Kakajaa genro
** *Cacajao calvus*
** *Cacajao rubicundus*
** *Cacajao melanocephalus*
* Pitecia genro
** *Pithecia monachus* 
** *Pithecia pithecia*
* Ĥiropeta genro
** *Chiropetes satanas*
** *Chiropetes albinasus*

### Aluata subfamilio (*Alouattinae*) 
* Aluata genro (bleksimioj)
** *Alouatta villosa*
** *Alouatta palliata*
** *Alouatta seniculus*
** *Alouatta fusca*
** *Alouatta belzebuth*
** *Alouatta caraya* 

### Ceba subfamilio (*Cebinae* aŭ Cebenoj) 
* Ceba genro
** *Cebus capucinus*
** *Cebus nigrivittatus*
** *Cebus albifrons* 
** *Cebus apella* 
** Kojnkrona kapuĉino, *Cebus olivaceus*

### Sajmiria subfamilio (*Saimiriinae* aŭ Sajmirienoj) 
eta|Ordinara saimirio aŭ sciura simio (*Saimiri sciureus*).
* Sajmiria genro
** *Saimiri oerstedi*
** *Saimiri sciureus*
** *Saimiri boliviensis*

### Atela subfamilio (*Atelinae*) 
* Atela genro
** *Ateles geoffroyi*
** *Ateles paniscus*
** *Ateles belzebuth* 
** *Ateles fuscipes*
* Braĥitela genro
** *Brachyteles arachnoides*
* Lagotriksa genro
** *Lagothrix lagotricha* 
** *Lagothrix flavicauda*

## Referencoj 
Kategorio:Primatoj
Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa
Kategorio:Neotropisa faŭno
As (Belgio)

**As** (nederlande, prononco laŭlitere) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. As situas en la provinco Limburgo, en la okcidento de la nederlandlingva Flandra Regiono - loke aldone ankaŭ parolatas variaĵoj de la proksime parenca limburga dialektaro. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Haselto.

Ekde 1977 la municipo Niel-bij-As apartenas al As, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)

Kategorio:Municipoj de la provinco Limburgo de Belgio
Bilzen

**Bilzen** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1386. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Tungro.

Ekde 1977 la municipoj Beverst, Eigenbilzen, Grote-Spouwen, Hees, Hoelbeek, Kleine-Spouwen, Martenslinde, Mopertingen, Munsterbilzen, Rijkhoven, Rosmeer kaj Waltwilder apartenas al Bilzen, la ĉefa municipo.

## Vidindaĵoj
* Kastelo Alden Biiesen

## Naskiĝis en Bilzen 
* Kim Clijsters, la , tenisludantino.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)

Kategorio:Urboj de la provinco Limburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Vejkinsulo

eta|300ra|Mapo
**Vejkinsulo** () estas atolo en Nord-Pacifiko apartenanta al la Usonaj Malgrandaj Insuloj.

Pretendas ĝian posedon la respubliko Marŝala Insularo, kiu situas proksime (sude).
La nomo de la insulo en la marŝala lingvo estas *Eneen-Kio*.

Ĝi estas vulkan-devena atolo kaj situas je du-triona distanco de Havajo al Marianinsuloj.

La maro dividas ĝin, precipe ĉe alta tajdo, en tri partojn, la V-forma Vejk-Insulo (striktasenca) kaj la plilongigaĵoj de ties brakoj, Vilks-Insulo (angle *Wilkes Island*, sude) kaj Pil-Insulo (*Peale Island*, norde).

## Geografio 
* Koordinatoj: 19,3° N 166,6° E
* Areo: 6,5 km²
* Bordolongo: 19,3 km
* Mara pretendo:
** ekskluziva utiligo: 200 marmejloj = 370,4 km
** teritoria suvereneco: 12 marmejloj = 22,2 km
* pleja alto: 6 metroj super meza marnivelo, sennoma

## Historio 
Je la 20-a de oktobro 1568 hispana ekspedicio sub *Álvaro de Mendaña de Neyra* trovis "malaltan nudan insulon de ĉirkaŭ 8 leŭgoj de periferio" kaj nomis ĝin laŭ Sankta Francisko ().
En 1796 britoj ĝin vizitis kaj nomis laŭ kapitano *William Wake*.
En 1841 la usona mar-armeo okaze de vizito nomis la du malpli grandajn insulojn laŭ *Titian Peale* (civilulo) kaj leŭtenanto *Charles Wilkes*.

Je la 17-a de januaro 1899 Usono aneksis la insulon.

En 1935 aviad-kompanio Pan American Airways konstruis aerodromon kaj vilaĝeton kiel bazon por flugoj inter Usono kaj Ĉinio; ĝi restis ĝis la unua japana aer-atako dum la Dua mondmilito.

Dum la milito Japanio konkeris la insulon kaj tenis ĝin ĝis la fino de la milito.

La aerodromo estas plu utiligata por armeaj flugoj kaj teknikaj krizoj; estas ĉirkaŭ 700 alteriĝoj jare.
De 1974 Usono uzas la insulon kiel testejon por raketoj (kontraŭ-raketaj bataliloj, re-enatmosferiĝo).

## Vidu ankaŭ 
* Ralo de Insulo Wake

## Eksteraj ligiloj 
* informoj de Charles-Stuart-Universitato 
* informoj de vojaĝagentejo *PacificIsland* 

Kategorio:Insuloj
Kategorio:Usono
Kategorio:Insuloj en Oceanio
Louis Paul Boon

**Louis-Paul BOON** (naskiĝis la  en Aalst, mortis la ) estis belga verkisto kaj pentristo.

## Vivo 
eta|Hans Kolfschoten, Louis Paul Boon, Hanny Michaelis & Jacques Presser (1967)
Profesie aŭtomobila pentristo, li forlasis la lernejon je 14 jaroj sed plu studis dum sia libera tempo dum kelkaj jaroj. Li ekaktivis en disidenta kristan-socialista partio, la "daensistoj", kaj publikigis sian unuan romanon en 1939. Post la milito, li aliĝis al la komunista partio, iĝis ĵurnalisto kaj kulturredaktisto en la gazeto **Rode Vaan** kaj redaktosekretario en **Front**. En 1954, li iĝis redaktoro de la socialista gazeto **Vooruit**.

Lia tuta verkaro estas markita per fortaj socialismaj idealoj kaj per la deziro plibonigi la homon. Li estis socie engaĝita aŭtoro, kaj denuncis netolereblajn sociajn situaciojn en siaj romanoj.
En 1967, li ricevis la premion *Constantijn Huygens* por sia tuta verkaro.

Li mortis la 10an de majo 1979 en Erembodegem, dum li laboris super sia lasta romano.

## Verkoj 
* *Het brood onzer tranen*, 1939
* *De voorstad groeit*, 1942
* *Abel Gholaerts*, 1944
* *Kapellekensbaan*, 1953
* *Zomer te Termuren*, 1956
* *Pieter Daens*
* *De zwarte hand*
* *Het jaar 1901*
* *De Kasteelheertjes*

## Rete legeblaj tekstoj esperante 
* La unua de majo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lpboon.net 

Boon
Boon
Boon, Louis Paul
Boon, Louis Paul
Signal-prilaborado

**Signal-prilaborado** estas prilaborado, plifortiĝo kaj interpretado de signaloj. Signaloj povas eliri el diversaj fontoj. Ekzistas diversaj specoj de signal-prilaborado, kiuj bazas sur tipo de signalo (vidu ekzemplojn malsupre)

* Prilaborado de cifereca signalo - por signaloj, kiuj estis diĝitigitaj. Prilaborado estas farita de ciferecaj cirkvitoj, mikroprocesoroj kaj komputiloj.
* Prilaborado de analoga signalo - por signaloj, kiuj ne estis diĝitigitaj.
* Prilaborado de sonaj signaloj - por elektraj signaloj reprezentantaj sonon.
* Prilaborado de voĉaj signaloj - por interpretado de diritaj vortoj.
* Prilaborado de videoaj signaloj - por interpretado de movantaj bildoj.

Kategorio:Signal-prilaborado
Kategorio:Matematiko
Transvestulo

**Transvestismo** estas vestiĝo kiel aliseksulo kiale de diversaj kaŭzoj (tialoj). Kialo de transvestismo ne estas ĉiam seksuala plezuro.

**Erotika transvestulo** estas viro, kiu ŝatas vesti sin virine pro sia (ofte erotika) plezuro kaj fetiĉo. Transvestulo ne estas transseksulo (transgenrulo) kaj ofte ne havas problemojn kun seksa identeco.

## Specoj de transvestismo 
Tie nur iuj specoj de transvestismo estas priskribitaj. Certe ekzistas aliaj specoj de transvestismo, kiuj ne estis listigitaj tie.

### Transvestismo nerilata al transseksismo 
* Nombraj kulturoj havas elementojn de rita transvestismo.
* Virinoj, kiuj volas atingi vir-dominantajn aŭ nurvirajn laborpoziciojn (profesiojn).
* Multe da filmoj, libroj, ktp uzas transvestismo kiel distingilo por diversaj efektoj.

### Transvestismo rilata al transseksismo 
Transseksaj homoj, kiuj tute ŝanĝis ilian sekson kaj vivas en alia seksa rolo ofte ne estas rilatigitaj al transvestismo.
* Reĝinjo

## Vidu ankaŭ 
* Reĝinjo
* Transgenrulo
* Transseksulo
* Socia sekso

Kategorio:Socia sekso
Psilocibo

**Psilocibo** (*Psilocybe*) estas genro de malaltaj bazidiofungoj, kiuj kreskas tutmonde. La nomo devenas de la greka ψιλος + κυβη kaj signifas *nudkapa*.

La psilociboj estas plej famaj pro la halucinogenaj proprecoj de kelkaj specoj de la fungo, kiuj enhavas halucinilojn psilocibino kaj psilocino kiuj estas alkaloidoj de la indola grupo.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Psilocibinaj fungoj
Kategorio:Mikologio
Joshua Abraham Norton

**Joshua Abraham NORTON** (naskiĝis ĉirkaŭ 1815, mortis la ) estis usona entreprenisto, loĝanta en Sanfrancisko.eta|Imperiestro Norton la 1-a de UsonoEn li 1859 proklamis sin mem kiel la unuan kaj nuran Imperiestron de Usono.

Kvankam li ne havis , kaj lia influo estis nura kun liaj ĉirkaŭuloj, li estis solene regalata en Sanfrancisko, kaj valuto en lia nomo estis honorata en la lokoj, kiujn li frekventis. Li korespondis kun Reĝino Viktorino de Britio, kaj anoj de Sanfrancisko nomigis lin "Sia Imperia Moŝto."

Kvankam ĝenerale li estis opiniata kiel frenezulo, aŭ almenaŭ strangulo, la anoj de Sanfrancisko (kaj multe de la mondo) en la 19-a jarcento celebris lian ĉeeston, lian humuron, kaj liajn farojn, precipe lian "mandaton" ke la Kongreso de Usono estu malunuigita per forto, kaj liajn dekretojn, kiuj petis ke ponto estu konstruita trans la Golfo de Sanfrancisko. Verkisto Mark Twain estis loĝanto en Sanfrancisko dum parto de la "reĝado" de Imperiestro Norton, kaj la Reĝo en *La Aventuroj de Huckleberry Finn* estas parte bazita pri Norton.

## Vidu ankaŭ 
* Diskordianismo

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Usonanoj
PhotoREt Pro

**PhotoREt Pro** estas teknologio de Hewlett-Packard por 8-kolora inkŝpruca fotoprintado. Por realigi la teknologion necesas uzi aldonan fotokartoĉon kaj specialan kartoĉon kun du aldonaj kolornuancoj de griza koloro kaj speciala nigra inko. Krom tio *PhotoREt Pro* tre precize mezuras dimension de guto, kiu povas atingi 4 pikolitrojn kaj meti 32 gutojn en punkton. Printilo posedanta *PhotoREt Pro* uzas samtempe tri kartoĉojn.

Kategorio:Teknologioj de printado
1 E-1 m

Por bildigi la grandecon de unu decimetro, tiu ĉi paĝo estas listo de iuj aĵoj longaj de inter 1&nbsp;decimetro&nbsp;(**dm**) kaj 1&nbsp;metro&nbsp;(**m**) (10−1—100&nbsp;m).
----
eta|320px|dekstra|DVD-disko.

*Distancoj pli mallongaj ol 1 dm
* 0,1 m estas:
** 1 decimetro (dm) (vidu ĉi tie pri signifoj de *deci-*, *centi-*, *mili-*).
** 10 centimetroj (cm).
** 100 milimetroj (mm).
** 3,9 coloj.
** flanko de kvadrato, kies areo estas 0,01 m2.
** streko de  kubo, kiu havas volumenon de 1 litro.
*10&nbsp;cm—ondolongo de la plej alta UHF-a radiofonia frekvenco, 3 GHz.
*10&nbsp;cm -- diametro de cerviko, dum komenco de la dua fazo de akuŝo.
*12&nbsp;cm—ondolongo de la ISM-a dissendo-frekvencoj ĉe 2,45&nbsp;GHz.
*12&nbsp;cm—diametro de DVD-disko.
*15&nbsp;cm—longo de homa peniso (laŭ D-ro Alfred Kinsey).
*15&nbsp;cm—alto de Liliputano el *La vojaĝoj de Gulivero* de Jonathan Swift.
*30,48&nbsp;cm—1 futo.
*89&nbsp;cm—meza plenaĝa alto de hobito, el la verkoj de J.R.R. Tolkien.
*90&nbsp;cm—meza longo de skerma rapiro.
*91,44&nbsp;cm—1 jardo.
*100&nbsp;cm—ondolongo de la plej malalta UHF-a radiofonia frekvenco, 300 MHz.
*100&nbsp;cm—1 metro.
*Distancoj pli longaj ol 1 m

## Referencoj 
Kategorio:Mezurunuoj de longo
Venceslao la 3-a (Bohemio)

eta|Venceslao la 3-a kun la reĝaj kronoj de Bohemio, Pollando kaj Hungario. Ilustraĵo en *Chronicon Aulae Regiae*, 1305–1339
**Venceslao**, ĉeĥe *Václav*, , (1289-1306) estis reĝo **Venceslao la 3-a** de Bohemio kaj **Venceslao la 2-a** de Pollando, kaj reĝo **Ladislao la 5-a** de Hungario. Li estis la lasta reĝo el la dinastio Premislidoj.

## Biografio 
* li naskiĝis la 6-an de oktobro de 1289.
* gepatroj: reĝo Venceslao la 2-a kaj Jitko Habsburga.
* **reĝo** ĉeĥa, pola kaj hungara, **margrafo** moravia, **duko** krakova.
* li parolis ĉeĥe, hungare, pollingve, germane kaj latine.
* 1289 – 1301 li estis edukata en praga reĝa kortego.
* 1301 en Hungario mortis Andreo la 3-a, lasta el dinastio Arpado, kaj la papo alproprumis al si rajton okupi la malplenan tronon. Tiam li destinis kiel reĝon Karolon la 1-an Roberton el Anjou, kio estis rifuzita de hungara nobelaro. Tial estis la saman jaron, do en 1301, elektita per parto de la hungara nobelaro kaj prelatoj gvidataj de hungara magnato Mateo Csák Trenĉina kiel la hungara reĝo Venceslao Premislido.
* la 27-an de aŭgusto de 1301 Venceslao estis kronita kiel la reĝo hungara kaj li ekregis en hungara urbo Buda kiel hungara reĝo Ladislao la 5-a.
* 1302 Venceslao la 3-a komencis batali kontraŭ papa kurio pri pludaŭro de la trono. Lia patro tiutempe postulis francan reĝon Filipon la 4-an, kiu staris ankaŭ kontraŭ la papo, pri alianco kaj tiu subtenita tiel de potenca dinastio, arestis papon Bonifacon. Li psike ne eltenis sian arestigon kaj baldaŭ post tio li mortis. Nova papo okupis politikon de iompostioma gvidigo de ĉiuj aliancoj de Venceslao al sia flanko.
* 1304 Venceslao la 2-a amasigis grandegan soldataron kaj li militiris al la filo helpi, sed kiam li renkontis la situacion senelireja ekkoninte, ke prepariĝas nova invado Bohemion, li forveturis la filon el la lando kunpreninte kun si ankaŭ kronad-emblemojn de Hungara reĝlando, per kio Premislidoj perdis ankaŭ la lastajn favorulojn.
* 1305 post morto de la patro Venceslao fariĝis ĉeĥa kaj pola reĝo.
* la 5-an de oktobro de 1305 li edziĝis al Piastidino Violo Teŝina, per kio li volis pluteni la polan reĝlandon, kiun endanĝerigis Ladislao la Ulnolonga.
* 1305 li fermis kontrakton kun imperiestro Albreĥto rezigninte favore al li pri regionoj de Cheb kaj Mejso.
* 1305 li transprenis siajn pretendojn sur hungaran tronon favore al bavariaj Vitelsbaĥoj kaj li transdonis orientan Pomerion al brandenburgaj Askanoj.
* 1306 estiĝis ĉeĥa versita eposo *Alexandreis*.
* aŭgusto de 1306 Venceslao ekiris al punmilitiro kontraŭ Ladislao la Ulnolonga.
* la 4-an de aŭgusto de 1306 Venceslao la 3-a en Olomouc estis murdita per nekonataj murdistoj, sed kiuj estis certe senditoj de romia reĝo Albreĥto. Venceslao mortis en la aĝo de 17 jaroj. Foriris en li reganto, al kiu saĝeco de sia patro kaj samtempe batalemo de sia avo Přemysl Otakar la 2-a cirkulis en la vejnoj. Per lia persono formortis laŭ vira heredolinio la premislida dinastio reganta en Bohemio pli ol 400 jaroj.

Kategorio:Hungaraj reĝoj
Kategorio:Premislidoj
Kategorio:Polaj reĝoj
Kategorio:Reĝoj de Bohemio
Kategorio:Princoj-elektistoj de Bohemio
Kategorio:Atencitoj
Olle Persson

**Olle PERSSON** (naskiĝis 1912 - mortis la 9-an de septembro 1987) estis multjara UEA-fakdelegito en Trelleborg, Svedio, kaj dumviva membro de UEA. Dum pli ol 40 jaroj li elstaris kiel loka kaj distrikta aktivulo.

Persson, Olle
Trygve Reisaeter

**Trygve REISAETER** (naskiĝis 1925 - forpasis la 21-an de aŭgusto 1987 en Odda, Norvegio) estis delegito kaj dumviva membro de UEA kaj prezidanto de la loka Esperanto-klubo dum multaj jaroj.
REISAETER, Trygve
R
R
Eva Støp-Bowitz

**Eva STØP-BOWITZ** (mortis la 17-an de julio 1987 76-jara en Oslo, Norvegio) estis esperantistino de 1931 kaj profesia desegnisto.

Ŝi i.a. faris la ilustraĵojn de Plena Ilustrita Vortaro, kaj membris en la Ekzamena Komisiono de Norvega Esperanto-Ligo pli ol 40 jarojn.

STØP-BOWITZ, Eva
Rudolfo la 1-a (Bohemio)

**Rudolfo de Habsburgo**,
ĉeĥe *Rudolf Habsburský*, nomata *Kaše*, (ĉ. 1282 - 1307),
estis duko de Aŭstrio kaj Stirio de 1298 ĝis 1306, kaj reĝo de Bohemio de 1306 ĝis 1307.

## Biografio 
* li naskiĝis en 1281 kiel la unua el la filoj de Albreĥto la 1-a.
* gepatroj: reĝo Albreĥto Habsburga kaj Elizabeto Tirola.
* **reĝo** de Bohemio kaj Pollando, **margrafo** de Moravio, **duko** de Aŭstrio kaj Stirio kaj sinjoro de regiono de Cheb.
* li parolis ĉeĥe, germane, latine.
* Habsburgoj venis unuan fojon al potenco en la Sankta Romia Imperio (1278 – 1291) de Rudolfo la 1-a kaj duan fojon (1298 – 1308) de Albreĥto la 1-a. Tiu provis konkeri Bohemion dum la regado de Venceslao la 2-a kaj evidente li staris en fono de murdo de Venceslao la 3-a. Post lia morto li realigis alvenon de sia filo Rudolfo la 3-a al la ĉeĥa trono (Rudolfo la 2-a estis frato de Albreĥto kaj li estis fariĝonta ankaŭ romia reĝo, sed li estis murdita).
* post 1298 post elekto kiel la romia reĝo Albreĥto Habsburga transdonis al Rudolfo duklandojn Aŭstrio kaj Stirio.
* la 16-an de oktobro de 1306 mallongtempe post la morto de Venceslao la 3-a, lasta Premislido, estis en Bohemio elektita kiel reĝo Henriko de Karintio, sed ĝuste en tiu ĉi tago estis de nobelaro elektita Rudolfo kiel la ĉeĥa reĝo.
* la unua edzino Blanka Franca.
* la 16-an de oktobro de 1306 en la tago de sia elekto al la ĉeĥa reĝo li edziĝis al vidvino post Venceslao la 2-a, Riĥenzino Pola, en kies persono estis konservita pretendo al la pola krono. Sed Pollandon tiutempe priregis Ladislao la Ulnolonga (ekde la jaro 1321 la pola reĝo).
* 1306 post sia alveno sur la ĉeĥan tronon Rudolfo transdonis Aŭstrion kaj Stirion al frato Frederiko, kiu estis okaze de lia morto agnoskita kiel lia sekvanto.
* 1307 Rudolfo donis al sia edzino kelke da urboj. La saman jaron ankaŭ okazis konfliktoj inter la reĝo kaj nobelaro. La reĝo en unu flanko klopodis ŝpari monon kaj en alia flanko lia patro faris el Bohemio arĝentan kaseton por sia germana politiko. Rudolfo vane klopodis malhelpi tion.
* la 4-an de julio 1307 Rudolfo la 1-a sieĝante urbon Horažďovice subiĝis al disenterio (en la loko, kie li mortis, estas hodiaŭ vilaĝo Svaté Pole).
* post lia morto Albreĥto vane klopodis trapuŝi filon Frederikon sur la ĉeĥan tronon, sed li sukcesis por mallonga tempo teni parton de Moravio. (Je unu jaro pli malfrue Albreĥto estis mortigita de Johano Parricido – filo de Rudolfo la 2-a kaj Anneto Přemyslidino.)

Kategorio:Dukoj de Aŭstrio
Kategorio:Reĝoj de Bohemio
Kategorio:Princoj-elektistoj de Bohemio
Kategorio:Habsburgoj
Jamie Oliver

eta|maldekstra|180px|Restoracio *Fifteen* de Oliver
**Jamie OLIVER** (naskiĝis la 27-an de majo 1975) estas brita kuiristo.

Liaj gepatroj posedis restoracion "The Cricketers" en Clavering (Essex), kie Jamie travivis sian infanaĝon. Jam kiel 8-jarulo li komencis helpi ĉe kuirado, kiel 16-jarulo komencis viziti lernejon "Westminster Catering College", kie li post tri jaroj finis sian studadon. Komence li laboris en "Neal Street Restaurant", de tie transiris al „River Café“, pri kiu foje informis televido. La sekvan tagon kontaktis lin kvin britaj televidoj, el kiuj "Optomen Television" rapide filmis kun li unuan parton de televida serio „Naked Chef“ (nuda kuiristo, kuiristo sen ĉapo), kiu estis tre sukcesa kaj daŭrigata ankaŭ eksterlande. La spektantoj vizitas kun lia motorciklo vendejojn, aĉetas materialojn por kuirado kaj poste partoprenas lian kuirarton. Li eldonis plurajn librojn, kiuj estis tradukitaj al multaj lingvoj. Siajn adorklubojn li havas en la interreto, kie li prezentas ankaŭ siajn receptojn.

## Libroj de Jamie Oliver 
* The Naked Chef
* Happy Days with the Naked Chef
* The Naked Chef Takes Off
* Jamie's Kitchen
* Jamie's Dinners

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de Jamie Oliver

Kategorio:Kuiristoj
Kategorio:Blogistoj
Kategorio:Britaj televidprezentistoj
Kategorio:Premiitoj de Premio Emmy
Kategorio:Itala kuirarto
Saito Eizo

Japana esperantisto
**SAITO Eizo** (naskiĝis en 1901, mortis la  en Kioto) estis japana esperantisto.

Li estis longtempe redaktoro kaj eldoninto de la japana beletra Esperantista revuo ''L'Omnibuso*.

Li eldonis kelkajn plurajn librojn, inklude de *La danĝera lingvo* (Ulrich Lins), *Historieto de la japana Esperanto-movado* (Miyamoto Masao) kaj *Mi amas...'' (Ueyama Masao).

Kategorio:Japanaj esperantistoj
Gertrud Weigelt

**Gertrud (Maria Mathilde Elisabeth) WEIGELT** (naskiĝis 4-7-1911 en La Plata, Argentino - mortis 1987 en Spiegel, Svislando) estis dumviva membro de UEA. Esperantistino de 1939. De 1956 ŝi estis berna fakdelegito pri bibliotekoj kaj vegetarismo. Ŝi prezidis la E-Societon en Berno (1958-59). Ekde 1959 kunlaborantino de la Feriaj kultursemajnoj "Esperanto kaj Geonismo" en Münchenwiler ap. Murten. Ŝatokupoj : Ĝardenado, tendumado, skiado.

Kategorio:Svisaj esperantistoj
Tom Hanks (sciencisto)

**Tom Hanks** estas sismologo, kiu kune kun Hiroo Kanamori en 1979 proponis la uzon de la momant-magnituda skalo por mezuri la fortecon de tertremoj.

Li faris detalajn esplorojn pri la nombro kaj forto de tertremoj en Kalifornio. Rezulto el liaj esploroj estas, ke la mezuma nombro kaj forto estis konstantaj en la 20-a jarcento.

Kategorio:Sismologoj
Jaén

**Jaén** (elp. Ĥaen', esperantigita kiel Ĥaeno) estas nomo de andaluza urbo, kiu nomigis aliajn urbojn kaj administrajn dividojn:

* Jaén (Andaluzio) estas tiu andaluza urbo, ĉefurbo de hispana Provinco de Jaén kaj de Aglomeraĵo Jaén kaj de komarko Jaén.
* Jaén (Peruo) estas provinco kaj distrikto en regiono de Cajamarca, kies ĉefurbo estas Jaén de Bracomoros.
* Jaén (Filipinoj) estas urbo en provinco Nueva Écija.

* Jaén (metrostacio) estas stacio de la Metroo de Granado en Granado, Hispanio.

Kategorio:Urboj de Andaluzio
Kategorio:Municipoj de Andaluzio
Kategorio:Provincoj de Andaluzio
Pieter Jan Wilhelmus Schilperoord

**Pieter Jan Wilhelmus SCHILPEROORD** (naskiĝis en 1911 - mortis la 27-an de julio 1987 en Londono du tagojn post sia 76-a naskiĝtago) estis esperantisto dum pli ol kvindek jaroj. Li denaske estis nederlandano kaj pasigis preskaŭ sian tutan vivon en Britio.

Pieter Schilperoord elstaris pro sia aktiveco en la propagando de Esperanto per modernaj aŭdvidaj rimedoj. Li estris la reklaman flankon de la 56-a Universala Kongreso en Londono, 1971, kaj i.a. produktis la popularan sonbendon *Londono en sono*. Kadre de la t.n. Grupo 5: Esperanto ĉe Radio kaj Televido, kiun li kunfondis en 1972, li realigis la kasedokurson *Jen nia mondo* (1974 kaj 1979). La kurso dissendiĝis ĉe la radioj de Britio, Aŭstralio kaj Usono, kaj krome aperis en la itala, islanda, sveda kaj finna. En 1974 Schilperoord produktis sondiskon de la deklamado de la fama rusa aktoro kaj esperantisto Nikolaj Rytjkov (1913-1973). Lia lasta projekto estis la kasedo kaj libro **Liza kaj Paŭlo**, kiun li ege deziris diskonigi ĉe la Universala Kongreso en Varsovio.

## En Esperanto aperis 
* Elektitaj eroj. Deklamanto Nikolaj Rytjkov. [Teddington (GB)]: Group Five, [1971] Sonkasedo kaj gramofondisko 30cm. 33 t/m. Monofona . 18 poemoj kaj prozaĵoj de Rytjkov, Kalocsay, Shakespeare, Boulton, Auld, Kurzens, Gorki, R. Rossetti, Ito Saburo, kaj Solĵenicin, de div. tradukintoj, registritaj en la Londona Esperanto-Klubo kaj dum la 56a Universala Kongreso de Esperanto. Kun biografiaj notoj de Marjorie Boulton. Registris P. Schilperoord; redaktis Reto Rossetti.

Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Sierra Nevada (Hispanio)

**Sierra Nevada** signifas "Neĝa Montaro" (aŭ "Neĝkovrita Montaro") en la hispana lingvo, kaj estas la nomo de pluraj montaroj en la mondo.

La unua montaro al kiu tiu ĉi nomo estis donita situas en suda Hispanio, inter la provincoj de Granado kaj Almerio en Andaluzio.

*Sierra Nevada* estas vera montoĉeno, kvankam tre mallonga (ĉirkaŭ 80 km), parto de la Betika Montĉenaro kaj ene de tiu en la Penibetika Montaro. Malgraŭ ĝia proksimeco al la maro, ĝi enhavas la plej altan monton en la Ibera duoninsulo, la *Mulhacén* (3479&nbsp;m), kaj la trian plej altan, la *Veleta* (3396&nbsp;m).

La Romianoj nomis tiun montaron *Mons Solarius* (Suna Monto). La araboj daŭrigis la uzon de simila nomo (*El-Sulayr*), sed ankaŭ komencis voki la montaron *Jabal at-Thalj*, t.e. "Monto de la Neĝo", kiu pluvivas en la nuna hispana nomo.

Ĝi estas tre favora loko por la praktikado de skiado. Granda parto de la montaro estas protektata kiel Nacia Parko.

Dosiero:Spain Sierra Nevada.jpg|
Dosiero:Sierra Nevada y la Alhambra desde San Nicolas.JPG|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cetursa.es 
* http://maps.google.com/maps?q=Granada,+Spain&ll=37.058465,-3.183975&spn=0.395104,0.726677&t=h&hl=en 
* http://www.caingram.info/Sierra_nevada.htm 
* http://waste.ideal.es/hielofosil.htm


Kategorio:Montaroj en Hispanio
Kategorio:Biosferaj rezervejoj
Administra divido de Hispanio

dekstra|375ra|Mapo de la hispanaj aŭtonomaj komunumoj

De post la Konstitucio aprobita en 1978, **Hispanio** estas malcentralizita unueca regno.

La baza divido estas la t.n. **Aŭtonoma Komunumo**. La vorto estas administracia termino, grupiganta du konceptojn kies diferenco ne ĉiam estas tute klara: la regiono kaj la nacio. Ĉar la vorto nacio estas uzata ankaŭ por la tuta Ŝtato, oni kelkfoje uzas la vorton *naciaĵo* (hispane *nacionalidad*), por aludi la naciojn/regionojn kun pli aparta personeco, pro lingvaj aŭ historiaj kaŭzoj.

Krome, oni plu konservas antikvan dividon, la **provincon**, similan al la franca departemento, da kiuj estas 50. Plejmulto el ili havas saman nomon al sia ĉefurbo.

En kelkaj regionoj ekzistas tradicia pli malgranda divido, la *comarca* (distrikto). En la insulaj regionoj, ĉiu insulo havas propran administracian aŭtoritaton (nomatan *cabildo* en Kanarioj kaj *consell insular* en Balearoj).

## Tabelo de provincoj 
En la sekva tabelo aperas ĉiuj provincoj de Hispanio, kun ĝia ĉefurbo kaj la aŭtonoma komunumo kiujn ili apartenas.
Tejdo

**Tejdo** () estas vulkano en la insulo de Tenerifo, Kanarioj.
Kun alteco de  m super marnivelo, ĝi estas la plej alta monto de Hispanio kaj de ĉiuj insuloj en Atlantiko.

La monto kaj la ĉirkaŭaĵoj estas protektitaj kiel **Nacia Parko**. Ĝi estas la plej vizitata parko en la lando.

Eblas supreniri ĝis . per telfero en malmultaj minutoj. Por atingi la pinton necesas speciala permeso, ne malfacile akirebla en la centraj oficejoj de la Parko en Santa Cruz de Tenerife.

## Aktiveco 
Tejdo estas ankoraŭ aktiva vulkano. La lasta grava aktivado okazis en 1909.

## Telfero 
La menciita telfero ekiras en alto de  metroj, atingebla per aŭto aŭ buso. Ĝi konsistas el du kontraŭdirekte veturantaj vagonoj, kiuj povas transporti po 38 personojn.

La supra stacio (*La Rambleta*) estas en alto de 3.555 metroj, la niveldiferenco do estas 1.199 metroj, Ĉar la veturado daŭras ĉ. 8 minutojn, la meza nivelrapido estas 2,5&nbsp;m/s. Laŭ la distanco inter la stacioj () la rapido estas 5&nbsp;m/s; la maksimuma rapido estas 8&nbsp;m/s. La motoroj havas povumon  ĉevalpovoj (880&nbsp;kW).

## Vidu ankaŭ 
* Eruptoj en Tenerifo
* Listo de la plej altaj montoj de ĉiu lando

## Eksteraj ligiloj 
* Nacia Parko de Tejdo 
* La Tejdo-telfero (de, en, es)

## Fotoj 

[eta|269ra|maldekstra|Tejdo el [Cañada de los Guancheros (2050&nbsp;m)]]
[eta|200ra|maldekstra|Satelita foto de insulo [Tenerife]]
200ra|eta|maldekstra|Tejdo 3D
200ra|eta|maldekstra|Montopinto de Tejdo 3D
eta|200ra|maldekstra|Ombro de la monto dum sunleviĝo

### Panoramo 
eta|771x771px|maldekstra|Panoramo Pico de Teide

Kategorio:Montoj en Kanarioj
Kategorio:Plej altaj punktoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 3000 kaj 3999 m
Kategorio:Tenerifo
Kategorio:Vulkanoj en Hispanio
Kategorio:Vulkanoj en Afriko
Kilian Ignaz Dientzenhofer

**Kilian Ignaz DIENTZENHOFER** [KILjan IGnac DINcenhofa], naskita la 1-an de septembro 1689 en Prago, mortinta tie la 18-an de decembro 1751, estis fama baroka arkitekto.

Li estis filo de la konstruista majstro *Christoph Dientzenhofer*. li studis en la Universitato de Karolo de Prago kaj poste en Vieno ĉe Johann Bernhard Fischer von Erlach kaj Johann Lucas von Hildebrandt. Li konstruis kaj planis multajn preĝejojn, ekz. ambaŭ preĝejon de Sankta Nikolao en Prago, sed ankaŭ nobelajn rezidejojn kaj fortikaĵojn, precipe en Bohemio, Moravio, Silezio kaj Hungario.

Dosiero:Karlsbad-Kirche.jpg|Preĝejo de Maria Magdalena en Karlovy Vary
Dosiero:Prague 07-2016 Old Town Square img4.jpg|Preĝejo de sankta Nikolao en Malnovurba placo en Prago
Dosiero:Praha 2005-09-15 St Nicholas.jpg|Preĝejo de sankta Nikolao en kvartalo Malgranda Urbo en Prago
DOsiero:Legnickie Pole church2.jpg|Preĝejo de sankta Jadwiga en Legnickie Pole en Pollando

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Arkitektoj de baroko
Kategorio:Aŭstraj arkitektoj
Kategorio:Ĉeĥaj arkitektoj 
Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 12-an de decembro
Parseko

[eta|dekstra|380px|Parseko:Sol - [SunoTierra - TeroP - punkto malproksima je 1 parsekoDistanco Suno-Tero - astronomia unuo (AU)]]
**Parseko** (mallongigo **pc**) estas mezurunuo, uzata en astronomio por esprimi distancojn de steloj, rilate al la Suno. Ĝi egalas al 206265 AU, aŭ 3,085&nbsp;68&nbsp;×&nbsp;1016&nbsp;m, aŭ 30,856&nbsp;8&nbsp;Pm&nbsp;(petametroj), aŭ 3,261&nbsp;6&nbsp;lj&nbsp;(lumjaroj). Ĝi ne estas SI-unuo. Ĝi respondas al la longo de latero de triangulo, kies la plej akuta angulo valoras unu angulan sekundon.

Unu mezurmetodo por taksi la distancon estas mezuri la angulan mezuron de la stelo dum unu tago, kaj ĝian angulan mezuron je duonjaro poste; la diferenco inter la du anguloj mezuritaj en angulaj sekundoj estas la duoblo de la esplorata akuta angulo. Ju pli tia angulo estas malgranda, des pli la stelo estas malproksima.

Unu **kiloparseko** (kpc) estas 1&nbsp;000 parsekoj.
Unu **megaparseko** (Mpc) estas 1&nbsp;000&nbsp;000 parsekoj.

## Vidu ankaŭ 
* Lumjaro
* Astrometrio
* Astronomia unuo

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Kategorio:Astronomiaj mezurunuoj
Katō Seiiti

**KATŌ Seiiti** (laŭ sistemo Kunrei, prononco [katō seiiĉi], laŭ sistemo Hepburn KATŌ Seiichi, naskiĝis en 1910; mortis la 5-an de decembro 1987) estis japana esperantisto,  oftalmologo kaj universitata profesoro, delegito kaj fakdelegito pri medicino en Macumoto (Nagano), Japanio.

Li estis rektoro kaj honora profesoro de la universitato Ŝinŝu (信州大学, d:Q1209029) en Macumoto. Inter liaj Esperantaj verkoj elstaras la fama *Manlibro pri oftalmologio* (1959, 2-a eldono 1963, 3-a eldono 1994) kaj la terminaro *Vortoj Uzataj en Medicino* (1962).

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1910
Kategorio:Mortintoj en 1987
Harald Juhnke

**Harald JUHNKE** [Haralt Junke], plennome: Harry Heinz Herbert JUHNKE (naskiĝis la 10-an de junio, 1929, mortis la 1-an de aprilo, 2005) estis germana aktoro kaj kantisto.

Kiel filo de polic-oficisto li naskiĝis en Berlino. En la jaro 1949 li unuafoje prezentis sin en teatro. Ekde la 1950-aj jaroj li gajnis popularecon ankaŭ kiel filmaktoro, kaj ekde la 1970-aj jaroj li ofte aperis en televidaj roloj kaj kiel kantisto: Plej fama estis lia versio de la kanto *My Way*, per kiu jam brilis lia idolo Frank Sinatra.

Dum liaj fruaj roloj estis ĉefe komediaj, Harald Juhnke poste pli kaj pli prezentis ankaŭ karakterajn rolojn. En la jaro 1995 li per la ĉefrolo en la filmo *Der Trinker* (= La drinkulo, filmigo de verko de Hans Fallada) esprimis la ombran flankon de sia propra vivo: alkoholmalsano.

La klaĉ-ĵurnaloj en Germanio regule raportis pri la lukto de la aktoro kontraŭ sia malsano. Disputojn elvokis libro verkita de lia edzino Susanne Juhnke (*In guten wie in schlechten Tagen*, 2003), kiu priskribis la kunvivon de la paro kvazaŭ inferon.

Harald Juhnke, kiu ekde decembro 2001 pasigis sian vivon ĉefe en hospitaloj, mortis la 1-an de aprilo 2005, de la sekvoj de sia malsano.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.harald-juhnke.gedenkbuch.info  
* http://www.reuters.com/newsArticle.jhtml?type=topNews&storyID=8063637"'German 
* http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=10712869 

Kategorio:Germanaj aktoroj
Lev Rafailoviĉ Zinder

**Lev Rafailoviĉ ZINDER** () (naskiĝis la  en Sankt-Peterburgo, mortis en 1995 en Sankt-Peterburgo) estis eminenta sovetia lingvisto.

Fininte Sankt-Peterburgan Ŝtatan Universitaton, Zinder la tutan vivon laboris tie (kun interrompo por la Granda Patria Milito (nomo de la Dua mondmilito en Rusio), interalie li estris la fonetikan laboratorion de la filologia fakultato. Dum longa tempo Zinder estis konservanto de tradicioj de la Leningrada fonologia skolo. Li faris multajn esplorojn en la kampoj de fonetiko, fonologio, germana lingvo, aplikata lingvistiko ka.

Kategorio:Rusiaj lingvistoj
Kategorio:Fonetikistoj
Kategorio:Personoj de Sankt-Peterburgo
Nordĝermana lingvaro

La termino **nordĝermana lingvaro** respektive **skandinava lingvaro** ne inkluzivas ĉiujn lingvojn parolatajn en Skandinavio, sed nur tiujn, kiuj devenas de la norda vario de la ĝermana lingvo parolita en la regiono dum la unua jarmilo post Kristo. Inter la nuntempe ankoraŭ vivaj lingvoj temas pri

* la dana,
* la feroa,
* la islanda,
* la norvega (ortografioj *bokmål* kaj *nynorsk*) kaj
* la sveda.

Dum la feroa kaj islanda lingvoj evoluis relative izolite, pro la insula situo de siaj loĝantoj, kontraste la dana, norvega kaj sveda lingvoj ĝis antaŭ nelonge estis tiom interkompreneblaj ke ŝajnis esti nur tri variaĵoj de unu sola skandinava lingvo. Dum la lastaj jardekoj de la 20-a jarcento la malsimilaĵoj kreskis, precipe inter la dana kaj la aliaj du. Tamen, norvegoj, svedoj kaj danoj ankoraŭ bone komprenas unu la aliajn. Tial eblas aserti, ke temas pri unu, iom-post-iome aliiĝanta dialektaro, kion oni pro potencecaj celoj oficialigis diversmaniere en la tri regnoj. Simila situacio ekestis en la 1990-oj en Balkana duoninsulo, kie oni alstrebis disigi la serbokroatan lingvon al unu lingvo serba kaj unu kroata. Vere, kvankam sufiĉe malsame sonas dialektoj dana kaj norvega, gramatike kaj vortoprovize malpli grandas la klafto ol tiu inter norda kaj suda dialektoj en Germanio.

## Historia superrigardo de la nordĝermana lingvaro 
Praskandinavia (mortinta)
:::> Malnovdana (mortinta) > Dana
:::> Malnovsveda (mortinta) > Sveda
:::> Pragotlanda (mortinta) > Gotlanda
::::(*Orient-Nordia lingvaro*)
:::> Norena (mortinta)
:::::> Norvega (bokmål kaj nynorsk)
:::::> Islanda
:::::> Feroa
:::::> Norna (mortinta)
:::(*Okcident-Nordia lingvaro*)

eta|maldekstra|180px

## Komparu 
* Okcidentĝermana lingvaro
* Orientĝermana lingvaro


Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Skandinavio