open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albanoj

alternative=Ilustracja|eta|Virinoj en albanaj naciaj kostumoj
alternative=Marubi photograph man and woman from Elbasan.jpg|eta|Virino kaj viro en albanaj naciaj kostumoj
**Albanoj** estas nacio vivanta en sudorienta Eŭropo. Antaŭuloj de la hodiaŭaj albanoj estas laŭ iuj teorioj hindoeŭropaj iliroj (sed ekzistas ankaŭ teorioj pri traka aŭ alia deveno de la albanoj). En la 5-a kaj la 6-a jarcentoj tra la sama teritorio trairis visigotoj, hunoj kaj ostrogotoj, en la frua mezepoko rivalis pri ĝi bizanca imperio, turkoj, bulgaroj kaj serboj. En 1468 estis subpremita 15 jaroj daŭranta rezisto subgvide de heroo Skanderbeg kaj la teritorio de la hodiaŭa Albanio fariĝis parto de Osmanida imperio. En 1881 turka armeo subpremis la unuajn klopodojn je sendependeco de la lando, post balkana milito ĉi tie en la jaro 1913 estiĝis princlando - Albanio, sed certa parto de la albanoj restis ekster ties teritorio. Ilia nombro hodiaŭ faras ĉirkaŭ 8 milionoj, ili vivas plimulte en Albanio, en Kosovo kaj en apudaj teritorioj de Nord-Makedonio, Grekio kaj la centra Serbio. Ilia lingvo estas la albana, kio estas memstara hindoeŭropa lingvo. 

Inter signifaj albana personecoj apartenas batalintoj el la 15-a jarcento kiel ekz. Skanderbeg, plu verkisto Ismail Kadare, pentristo Ibrahim Kodra, komponisto Simon Gjoni, portanto de Nobel premio Ferid Murad, olimpika atleto Klodiana Shala, romkatolikisma misiistino Patrino Teresa kaj papo Klemento la 11-a. PLuaj bone konataj unuopuloj estas ministeria prezidanto de Osmanida imperio Ferhat Pasha, kaj Muhammad Ali (paŝao), vicreĝo de Egiptio. John Belushi kaj lia frato Jim Belushi havis albanan devenon, tiuj transloĝiĝis en Usonon post la Dua Mondmilito. Usona aktorino Eliza Dushku estas ankaŭ filino de albana patro kaj dana patrino.

## Rilataj temoj 
* Albanologio
* Granda Albanio

## Povus interesi vin 
* Al Bano

Image:Ethnic groups in Albania 1913 (138699859).jpg
Image:EthnicAlbania1911.jpg
Image:Ethnic composition of Albania, municipality data of 1989 census.gif
Image:AlbaniansOutsideAlbania.png
Image:Albanians in Europe.jpg

Kategorio:Etnoj
Distrikto Bunda

**Bunda** estas distrikto en la regiono Mara en la nord-oriento de Tanzanio.
 
Ĝi havas kvar suberojn: Kenkombyo, Nansimo, Serengeti kaj Makongoro.

La ĉefurbo estas Bunda-urbo, 70 km sude de Musoma kaj okcidente de la Nacia Parko Serengeti.

Laŭ la censo de 2002, la loĝantaro de la distrikto estas 260 000. 

## Municipoj 
La municipoj de la distrikto estas:

* Bunda-urbo
* Butimba
* Guta
* Hunyari
* Igundu
* Iramba
* Kabasa
* Kisorya
* Kunzugu
* Mcharo
* Mihingo
* Mugeta
* Namhula
* Nansimo
* Neruma
* Nyamuswa
* Salama (la signifo de la vorto estas: *paco*)
* Sazira
* Wariku

## Esperanto
En Salama estas Esperanto-grupo kaj Esperanto-klaso ĉe Salama Secondary School.

### Esperantistoj
*Mramba Simba
*Sylivester N. Nyinyimbe 

Kategorio:Geografio de Tanzanio
Iperito

eta|200px|Kemia formulo C4H8Cl2S
eta|Iperito

**Iperito** (**mustarda gaso**) estas venengaso (kemia armilo).
La kemia formulo estas C4H8Cl2S.

Kategorio:Kemiaj armiloj
Esperanto-klubo de Jyväskylä

**Esperanto-klubo de Jyväskylä** estas societo, kiu ligas esperantistojn en urbo Jyväskylä kaj en regiono Meza Finnlando. Ĝi estis fondita en 1964. Al ĝi apartenas nuntempe ĉ. 40 membroj. Laŭ la stato de 2007 en la 2000-aj jaroj la prezidanto de la klubo estis Seija Kettunen. Pli frue, kiel klubaj prezidantoj funkciis  Marjatta Linjama, Matti Lehtinen, Aimo Rantanen kaj Terttu Tyynelä.

La klubo havis en dua duono de 1980-aj jaroj propran gazeton, kiu nomiĝis *Maldormemulo*.

## Maldormemulo 
*Maldormemulo* estis gazeto de Esperanto-klubo de Jyväskylä de 1985 ĝis 1989. La gazeto estis plene en Esperanto. La gazeton redaktis Matti Lahtinen (la unua numero) kaj Jukka Pietiläinen. Maldormemulo aperis kvarfoje jare. Kiam Esperantolehti komencis aperi fine de 1989 la Maldormemulo estis malfondita.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝoj de la Esperantoklubo de Jyväskylä, arkivigita laŭ la stato de aprilo 2016 ()

Kategorio:Jyväskylä
Jyväskylä
Ise monogatari

**Ise Monogatari** (japane 伊勢物語, esperantigate *La rakontoj de Ise*) estas japana kolekto de rakontoj en versformo kaj prozo, verkita en la klasika japana dum la Heian-epoko. Ĝi originis komence de la 10-a jarcento kaj estas kolekto de 125 epizodoj el la vivo de la protagonisto kaj pri ties vojaĝaj, oni ofte identigas lin kun la poeto Ariwara no Narihira (825 - 880). La verko influis multe la klasikan literaturon japanan.

Ĉiuj epizodoj enhavas unu aŭ plurajn enmetojn lirikajn (*waka* kun 5-7-5-7-7 ), kiuj estas kadrigataj kaj komentariataj kun prozaj pasaĝoj. La skizoj ĉiufoje komencas kun la vortoj *"mukashi otoko"* ("Iam estis viro..."). Tio incitis multajn interpretojn dum la lastaj 1000 jaroj. Malgraŭ tio, nedeterminataj estas multfoje okazejoj, datoj kaj personoj.

Ekde la Kamakura-epoko ĝis hodiaŭ tradiciiĝas standardversio kun 125 epizodoj, kion originis *Fujiwara no Teika* (1162 - 1241). Diferencoj al tekstoj de fragmentoj el pli fruaj jaroj permesas konkludojn pri la ekestigo kaj distvastigo de la verko.

Pri la nomo *Ise* ekzistas pluraj nocioj. Estas certe ke la verko jam dum la 10-a jarcento tiel nomiĝis. En la *Genĵi monogatari* de Murasaki Shikibu en la ĉapitro 'konkurso pri bildoj'' ĝi jam estas citita laŭ sia nomo "malnova" literaturo.

## Eksteraj ligiloj 
* Bitversio de l’Ise monogatari

Kategorio:Verkoj el la japanlingva literaturo
Vekilo

**Vekilo** estas gazeto de Esperanto-Societo Antaŭen de Tampere. Vekilo estas fondita en 1963 kaj ĝi aperis ĝis 2002 kvarfoje ĉiujare, sed ekde 2003 nur du foje. La gazeto aperis de 1963 ĝis 1968 kaj denove kelkaj numeroj en 1970-1972. Nova komenco estis en jaro 1978. Ekde 1980 Vekilon redaktas Veli Hämäläinen kaj Sylvia Hämäläinen. Antaŭaj redaktoroj estis Niku Tumi, Erkki Mänty, Erkki Rasku kaj Rainer Arvola.

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Press TV

**PRESS TV** (**Press TV**) estas 24-hora satelita prieventa televido, fondita fare de la Irana registaro. Ĝia sidejo estas en Teherano kaj ĝi elradias novaĵelsendojn en la angla lingvo helpe de 26 internaciaj korespondantoj kaj pli ol 400 staboj ĉirkaŭ la mondo.

La televido celas esti la islama Fox News.

## Vidu ankaŭ 
* Al-Ĝazira

## Eksteraj ligiloj 
* Press TV  - oficiala retpaĝo

Kategorio:Irana televido
Kategorio:Televidkanaloj
Le Chambon-sur-Lignon

**Le Chambon-sur-Lignon** estas franca komunumo kun ĉ. 2600 loĝantoj en departemento Haute-Loire, kiu situas en Auvergne.

La hugenota urbeto en la centra masivo ĉe rivero Lignon estis konata pro siaj enormaj helpoj al la judoj, kiujn minacis la nazioj kaj la reĝimo de generalo Philippe Pétain.

## Loko de la alfuĝo 
Ekde 1942, la loĝantoj akceptis - laŭ iniciato de la pastro André Trocmé, lia edzino Magda kaj aliaj civitanoj - judojn, kiujn minacis transportado al la neniiga lagero. La judoj estis kaŝitaj en la propraj loĝejoj, komunaj konstruaĵoj, kamparanaj kortoj, en la ĉirkaŭo. Se la patrolo de nazioj proksimiĝis, ĉiuj judoj devis fuĝi provincen. Se la patrolo estis for, la loĝantoj iris en la arbaron kaj kantis difinitan kanton, kiu montris por la judoj, ke la danĝero estas for. 

La loĝantoj certigis eĉ necesajn dokumentojn, manĝokuponojn kaj apogis eĉ la limtrapason al Svislando. Kelkaj loĝantoj estis arestitaj kiel Daniel Trocmè, kuzo de la pastro kaj kiu mortis en Majdanek.

En la ĉirkaŭo de Chambon-sur-Lignon travivis tiel 3000 ĝis 5000 personoj. En 1990, la registaro de Israelo rekonis la tutan regionon kiel „Justuloj inter la popoloj“.

## Personoj 
Inter la travivintoj estis la matematikisto Alexander Grothendieck. 

## Literaturo 
Philip Hallie: Lest innocent blood be shed: The story of the village of Le Chambon and how goodness happened

## Eksteraj ligiloj 
* la komunumo (fr)

Chambon-sur-Lignon
Élise Chassaing

**Élise Chassaing** naskiĝis en Clermont-Ferrand estas ĵurnalistino kaj prezentistino de televido.

## Biografio 
Diplomita de la universitata instituto pri ĵurnalismo de Bordeaux en junio de 2003, , ŝi laboris por la monata ĵurnalo *Lyon Capitale* kaj prezentis la rubrikon kinan de la franca televidelsendo *Télématin* de la televidkanalo France 2.

De septembro de 2006 al junio de 2008, ŝi prezentis en ARTE la televidelsendon *La Ĵurnalo de la Kulturo* (*Le Journal de la Culture* franclingve, *Arte Kultur* germanlingve) alterne kun Annette Gerlach kaj Gustav Hofer.

Dum la kina festivalo de Cannes de 2008, ŝi estis dungita por prezenti surscene de Croisette.

Ekde septembro de 2008, ŝi alvenas ĉe Canal+ por prikina kroniko en *Le Grand Journal*.

En septembro de 2009, ĉiam ĉe Canal +, ŝi presentas la ĉiusemajnan magazinon pri kino, ''L'Hebdo cinéma'', postvenante Daphné Roulier.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Francaj ĵurnalistoj
Marmito

[eta|200px|Marmito el [1890 kun movebla tenilo.]]
**Marmito** estas granda argila aŭ metala kuirvazo kun du ansoj aŭ alia tenilo.

Ĝi ĉiam havas kovrilon kaj kelkfoje ĝi posedas piedojn.

La vorto venas el la franca lingvo kie ĝi estas substantivigo de la adjektivo *marmite*, « hipokrita », (ĉar ĝia enhavo restas kaŝita).

La Hugenotoj uzis marmiton sen piedoj por kaŝe kuiri viandon dum la periodo de fasto por eviti skandalon.

## Vidu ankaŭ 
* Premmarmito
* Marmite

## Referencoj 
Kategorio:Kuiriloj
Kalamata

**Kalamata** () estas urbo de Grekio. Ĝi troviĝas sur la preskaŭinsulo Peloponezo en la historia pejzaĝo kaj nuna administra provinco Mesenio kaj dum la jaro 2001 havis 57.620 loĝantojn. Jam dum la antikva epoko la urbo, kiu tiam nomiĝis *Farai*, estis centra loĝloko.

Nun Kalamata estas la administra centro kaj la plej granda haveno de la provinco Mesenio. La urbo situas sub impona mezepoka fortikaĵo, kiun dum la 13-a jarcento konstruis frankaj kruckavaliroj. Ĉe la norda flanko de la fortikaĵo troviĝas eta bizanca preĝejo. Sub la fortikaĵo situas la historia urbocentro kaj monaĵinejo kun la nomo *Kalogreon*, kie ekde multaj generacioj teksiĝas famaj silkaj ŝtofoj. Inter la multaj preĝejoj de la urbo la apostola preĝejo el la 13-a jarcento estas la plej aĝa - en ĝi dum la jaro 1821 oficiale deklariĝis la komenco de la batalo pri libereco kontraŭ la Otomana Imperio. Krome la urbo disponas pri arkeologia, etnografia kaj arta muzeoj, kaj aldone pri granda bibliotekoj de 60.000 libroj. Kulminoj de la kultura vivo de Grekio ĉiujare estas la someraj festivaloj en la amfiteatro de la fortikaĵo, kun koncertoj kaj teatraĵoj.
## Lokaj esperantistoj
*Stathi Qehaef;

Kategorio:Urboj de Grekio
Kategorio:Geografio de Peloponezo
Artfajraĵo

eta|
eta|
eta|.
**Artfajraĵo** aŭ **piroteknikaĵo** estas eksplodema aŭ bruligebla materialo uzata por spektado, amuzado.

La unuaj artfajraĵoj (raketoj) estis preparitaj en la antikva Ĉinio. Ili disvastiĝis okcidenten, en la mezepokan Eŭropon, kun la armeaj eksplodaĵoj kaj oni komisiis - en paca tempo - armeajn piroteknikistojn por organizi, pretigi solenajn aŭ venkajn artfajrojn. Oni enkondukis en la 19-a jarcento kunuzon de ekz. magnezio kaj aluminio, kiuj igis la artfajraĵojn pli allogaj, mirindaj.

Estas du ĉefaj tipoj de artfajraĵoj: tiuj, kiuj brulas kun flamo (per kalia nitrato, antimonaj saloj, sulfuroj), kaj tiuj, kiuj eligas fajrerojn (per kalia nitrato, sulfuro kaj fajne draŝita lignokarbo, aliaj aldonaĵoj).

Por la kolora artfajraĵo necesas kalia klorato aŭ kalia perklorato, dum la koloron donas diversaj metalaj saloj.

## Festivaloj 
* L'International des Feux Loto-Québec (Montrealo, Kebekio, Kanado)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Fajraĵa raketo
* petardo
* Fajraĵo - komponaĵo de Igor Stravinski
* Pulvo

Kategorio:Amuzo
Kategorio:Pirotekniko
Marseille-Saint-Charles (stacidomo)

**Marseille-Saint-Charles** estas la ĉefa stacidomo por vojaĝantoj en Marsejlo. Tiun finan stacidomon konstruis la inĝeniero Paulin Talabot. Ĝi situas sur rando de altebenaĵo proksime de la urbocentro, kie antaŭe situis kamparaj bienoj. Provizoraj konstruaĵoj estis inaŭguritaj la  por la fervoja kompanio de Avinjono al Marsejlo; oni finis la definitivan stacidomon nur plurajn jarojn poste.

Oni atingas ĝin per ŝtuparego konstruita en 1928 kaj registrita kiel historia konstruaĵo.

La stacidomo Marseille-Saint-Charles longtempe estis la deviga trairejo por vojaĝantoj kiuj celas Afrikon kaj Mezorienton. Tie ili haltis nokton antaŭ ol enŝipiĝi la morgaŭon. De tiu epoko restas ŝildoj de pluraj hoteloj sur la bulvardo de Ateno.

* Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de linio Paris-Lyon - Marseille-St-Charles (830000).
* Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de linio Marseille-St-Charles - Vintimille (frontière) (930000).
* Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de linio L'Estaque - Marseille St-Charles (939001).
* Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de linio  Marseille-St-Charles - Marseille-Joliette (938000).

## Interkonektoj 
*  ''''  

## Vidu ankaŭ 
* Renfe-SNCF en Cooperación

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* Muzikvideo: C'est Ma Life de DJ Abdel

Kategorio:Stacidomoj de Francio
Kategorio:Fret SNCF
Kategorio:Fervojaj stacioj en Bouches-du-Rhône
Kategorio:Transporto en Marsejlo
Lingvoinsulo

**Lingvoinsulo** estas relative malgranda homogena lingvo- kaj setlejo-komunumo, kiu estas komplete ĉirkauata de alilingva regiono.

Lingvoinsuloj rezultas el specifa historio de setlado
* almigrado de malgranda grupo en alilingvan regionon - ekzemple
** katalunoj en Sardion
** francoj el regiono Poitou en Kanadon - hodiaŭ kaĵun-francaj (akadiaj) lingvoinsuloj 

* almigrado de granda dominanta grupo kun posta preskaŭ kompleta asimiliĝo de la origina popolo al la nova lingvo - ekzemple 
** katalunoj en Sardion

La esprimo *lingvoinsulo* nur aplikeblas, se la koncerna lingvo (aŭ tre parenca formo de ĝi) estas ankoraŭ parolata en regiono ekster la insulo. 
En la daŭra evoluo multaj lingvoinsuloj pereis aŭ hodiaŭ estas minacataj. Grava faktoro por konservi lingvoinsulon estas forta kultura identeco, kiun donas religia identeco de la *insula popoleto* - ekzemple la Pensilvangermana dialekto.

Ekzemploj por lingvoinsuloj (nur eta specimenaro el abundaj okazoj):
* Saterland
* Bruselo (Belgio)
* Islenos
* Palenquero
* Ŝvaba Turkio

Dosiero:BelgiumBrussels.png|La plejparte Franclingva enklavo de Bruselo
Dosiero:Romania harta etnica 2011.PNG|Lingvoinsuloj en Rumanio
Dosiero:Лужицкие сербы на карте Германии.svg|Soraba lingvo teritorio en Germanio

## Lingvoinsuloj en Ĉeĥoslovakio 
Hřebečsko (germane: Schönhengstgau) estas historia regiono en Bohemio kaj Moravio. Ĝi iam estis la plej granda germanlingva lingvoinsulo en Ĉeĥoslovakio.

## Lingvoinsuloj en Italio 
* **Walser** - alemana-germana
* **Ladino-Dolomitici** - ladina lingvo
* **Cimbri** - cimbra lingvo
* **Carnici Bavaresi** - aŭstro-bavaroj
* **Carrara** - emilia lingvo
* **Arbëreshë** - albana lingvo
* **Moliški Hrvati** - kroata lingvo
* **Puglia** - arpitana lingvo
* **Occitani valdesi** - okcitana lingvo
* **Grecanici Bovesia**, **Grecìa Salentina** - greka lingvo
* **Gallo-siculi ** - lombarda lingvo
* **Alghero** - kataluna lingvo
* **Tabarchini** - ligura lingvo
* **Loguodoresi Luras** - galureza lingvo (sarda-korsa)
* '''Isili - l'idioma Romaniska dei Ramai** - romaa lingvo
* **Isola di San Lazzaro degli Armeni ** - armena lingvo
* **Terra Brigasca ** - brigasca lingvo (ligura-okcitana)
* **Trieste istrorumeni''' - istrorumena lingvo

## Ligiloj 
pli da informoj pri lingvaj minoritatoj en Italio: 
* el la itala vikipedio 
* italiaj lingvoinsuloj 
pli da informoj pri germanaj lingvoinsuloj en la mondo: 
* Sprachinselverein  (österr. Sprachinseln)
* Plautdietsch-Freunde e.V. (zu den Sprachinseln der Russlandmennoniten)


Kategorio:Lingvogeografio
Piloso

eta|250px|la (supozebla) bankuvo de *Nestoro*, antikva reĝo de Piloso
**Piloso** (, latinliterigite ofte *Pylos*) estas la nomo de du lokoj en la pejzaĝo Mesenio ĉe la sudokcidenta marbordo de la preskaŭinsulo Peloponezo en Grekio. En la pli malnova el la du lokoj troviĝas la restaĵoj de granda palaco el la mikena epoko. La dua loko famiĝis dum la klasika epoko de Antikva Grekio pro la tiea venko de la armeo de la urbo Ateno super tiu de la konkuranta urbo Sparto dum la *Peloponeza Milito*. Krom la nomo *Πύλος*, greke por "pordego", la du lokoj ne havas komunaĵojn.

La antikva urbo el la mikenea epoko, kiu elfosiĝis fare de germanaj arkeologoj dum la jaro 1952, situas proksime de la hodiaŭa loĝloko *Ano Englianos* 9 kilometrojn de la golfeto de *Navarino*. La arkeologioj ĉi tie malkovris la ne defendocele fortigitan palacon de reĝo el la mikenea epoko. Ili donis al la ampleksaj palacaj ruinoj la nomon "palaco de Nestoro", laŭ la samnoma reganto super la legenda regno Piloso, kiun mencias la poeto Homero en sia eposo Iliado. Ĉu la ruinoj apud *Ano Englianos* estas la "Piloso" de Homero, ne sendube klaras: La germanaj arkeologoj klare pruvis, ke la loko havis la antikvan nomon "Pulos" kaj estis la ĉefurbo de granda regno, kiu kovris la tutan Mesenion, sed la topografiaj informoj de Homero en la verkoj Iliado kaj Odiseado pri la palaco de Nestoro pli korespondus al pli eta palaco proksime de la hodiaŭa laoĝloko *Kakovatos* en la pejzaĝo Trifilio tuj norde de Mesenio. Ĉiukaze la antikva regiona ĉefurbo ĉe la hodiaŭa *Ano Englianos* detruiĝis komence de la 12-a jarcento antaŭ Kristo kaj ne daŭre pluloĝiĝis. Post la 8-a jarcento homoj tute forlasis la lokon kaj ĝi forgesiĝis.

La loko el la klasika epoko de la Antikva Grekio situis en la roka antaŭmontaro ĉe la norda marbordo de la *Golfeto de Navarino*. La loko havas elstaran rolon en la kronikoj pri la *Peloponesa Milito* inter la armeo de la urbo Ateno kaj tiu de la konkuranta urbo Sparto dum la *Peloponeza Milito*. La atena armeo okupis la lokon kaj malliberigis spartan soldataron sur la apuda insulo *Sfakteria*. La malliberulojn oni transportis al Ateno. La zorgo de la spartanoj pri la malliberigitoj estis esenca kialo, subskribi la pacon de *Nikias* dum la jaro 421 antaŭ Kristo. Ĝis la jaro 409 antaŭ Kristo la atena armeo en Piloso havis garnizonon.

Kategorio:Historio de Grekio
Kategorio:Mesenio
Sikeloj

[eta|250ra|la praaj triboj de Sicilio, antaŭ la tempo de la [fenicio|fenicia kaj greka koloniigo de la insulo]]
La **Sikeloj** (latine: *Siculi*; greke: *Σικελοί*) estis unu el tri triboj kiuj loĝis en Sicilio antaŭ la alveno de grekaj koloniistoj. Ili estas la nomdonantoj por la insulo, do *Sicilio = lando de Sikeloj*.

Aliaj nomoj de la *Sikeloj* estas **Siceloj** aŭ *Sikuloj* (evitinde por ne intermiksi kun sikuloj aŭ sikeloj el Hungario).

Laŭ Tukidido (IV, 2) la sikeloj origine loĝis en Italio (kiu ricevis sian nomon pro Sikela reganto *Italos*) kaj konkeris Sicilion de la venkitaj Sikanoj, kiuj estis forpelitaj al okcidento kaj sudo de la insulo.

En la 8-a jarcento a.K. grekaj koloniistoj konkeris ilian landon kaj forpelis la Sikelojn al la (malfacile setligebla) mezo de la insulo.

La **sikela lingvo** ŝajne estis hindeŭropa lingvo, sed oni konas nur tre malmultajn vortojn el ĝi.

Povas esti ke la sikeloj estas tribo, kiu laŭ egiptaj fontoj estas aliancita marpopolo nomita ŝekeleš.

## Eksteraj ligiloj 
* "Arkaika Italio: la sikeloj" (teksto angla)

Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Historio de Sicilio
Granda Grekio

La **Granda Grekio** (, ) estis historia regiono kun antikv-grekaj kolonioj, lanĉitaj dum la antikvo (ekde la 8-a jarcento antaŭ nia erao), enteninta parte teritorion de la moderna suda Italio (Apenina duoninsulo)

La grekaj kolonioj de Sicilio ne estas konsiderataj kiel parto de Granda Grekio.

Dum la 3-a—2-a jarcentoj antaŭ nia erao, la urboŝtatoj de Granda Grekio estas forglutitaj fare de la Romia Respubliko.

Kategorio:Urboj de Antikva Grekio
Kategorio:Granda Grekio
Istmo de Korinto

149px|eta|
La **Istmo de Korinto** estas mallarĝa strio da grundo, kiu ligas la preskaŭinsulon Peloponezo kun la kontinenta parto de Grekio. Okcidente de tiu istmo troviĝas la Golfo de Korinto, kaj proksime de ĝi la urbo Korinto, laŭ kiu nomiĝas kaj la istmo kaj la golfo.

Ŝipoj dum la antikva epoko pasis la rokan istmon per tio, ke oni trenis ilin sur sledoj de unu marbordo al la alia. Jam dum la 7-a jarcento antaŭ Kristo la antikvaj grekoj provis konstrui kanalon, por faciligi tiun vojon, sed fine ĉesis la projekton sensukcese. Same rezignis la armeo de la Romia Imperio post pluraj provoj. Ekde la 19-a jarcento, ekzakte ekde la jaro 1893, finfine ekzistas tia kanalo, kiu tranĉas la istmon, kaj la ŝipa paso nun tute facilas (legu Korinta kanalo).

## Vidu ankaŭ 
* Istmaj Ludoj

Kategorio:Geografio de Grekio
Kategorio:Korintio
Kategorio:Geografio de Peloponezo
Korinto

eta|maldekstra|250px|Korinta kanalo
eta|250px|maldekstra|Puto de *Peirene* en la antikva urbo Korinto
eta|maldekstra|250px|Vido al Akrokorinto
**Korinto** (greke Κόρινθος, do *Kórinthos*) estas urbo en Grekio, kiu dum la jaro 2001 havis 36.555 loĝantojn. Ĝi havas plurmiljaran historion kaj estis grava urba centro dum ĉiuj epokoj en la historio de la antikva Grekio.

La urbo troviĝas ĉe la Istmo de Korinto, mallarĝa strio da grundo, kiu ligas la preskaŭinsulon Peloponezo kun la kontinenta parto de Grekio. Okcidente de tiu istmo troviĝas la Golfo de Korinto. La urbo estas la dua plej granda urbo de la Peloponezo kaj la administra centro de la provinco Korintio (Κορινθία, do *Korinthía*). Ĝi ĉiuflanke krom ĉe la golfa marbordo ĉirkaŭiĝas de montoj.

Korinto situas proksimume 78 kilometrojn okcidente de Ateno. Ŝipoj dum la antikva epoko pasis la rokan istmon per tio, ke oni trenis ilin sur sledoj de unu marbordo al la alia. Ekde la 19-a jarcento ekzistas kanalo, kiu tranĉas la istmon, kaj la ŝipa paso tute facilas.

## Historio 
* Batalo de Korinto (146 a.K.)
* Ligo de Korinto

## Vidindaĵoj 
* Arkeologia Muzeo de Antikva Korinto


Kategorio:Urboj de Grekio
Kategorio:Municipoj de Peloponezo
Kategorio:Historio de Grekio
Kategorio:Korintio
Moskeo Kutubia

eta|250px
La **Moskeo Kutubia** (, angle Koutoubia; portugale Kutubijja) estas la plej granda moskeo en Marakeŝo, Maroko. La minareto estis konstruita sub regado de la Almohad-a kalifo Yaqub al-Mansur (1184-1199) kaj estis uzata kiel modelo por Giraldo de Sevilo kaj por la Hassan-turo de Rabat.

La nomo venas el la araba *al-Kutubijjin* por la libraro, ĉar ĝi estis uzata fare de vendistoj de la manuskriptoj.

La turo altas 69 m, larĝas 12,8 m, entenas ses ĉambron unu super la alia kaj pinte la muezinejon.

La moskeo estas apud la alia plej grava altiro de la urbo, nome placo Ĝemaa el Fna.

## Bildaro 

Image:MoroccoMarrakech KoutoubiaMosqueTop.jpg
Image:MoroccoMarrakech KoutoubiaMosqueSunset.jpg

Kutubia
Kategorio:Marakeŝo
Argos

**Argos** (greke 'Άργος) kun la greka litero Omega estas vorto kaj tradicia nomo de la greka lingvo, kiu havas la signifon "hela". Ĝi korespondas al la latinigita variaĵo **Argus** kaj kontrastas al la simila greka vorto Argon **αργό(ν)** kun la greka litero Omikron, kiu havas la signifon "malvigla".

La nomo **Argos** priskribas la sekvajn aĵojn:

## Lokoj 
* la plej malnova urbo de Eŭropo, en Antikva Grekio, centro de la mikenea kulturo: vidu Argo
* antikva urbo ĉe la Golfo de Ambrakio en la regiono Akarnanio: vidu Argos Amfiloĥikon
* la ebenaĵo de Tesalio: vidu Argeios
* la regiono en Antikva Grekio, super kiu regis Agamemnono

## Personoj en la greka mitologio 
*Vidu en Argo*
* la filo de Zeŭso kaj *Niobe*, filino de *Phoroneus* vidu Arguso
* *Argos Panoptes*, la "ĉionvidanto", giganta monstro kun multegaj okuloj ĉe la tuta korpo Argos (giganto)
** relate al tio la vortumo *Argos-okuloj*
* la hundo de Odiseo: Argos (hundo)
* la konstruisto de la ŝipo Argo, kun kiuj la legendaj Argonaŭtoj serĉis la oran ŝafofelon: vidu Argos (Argonaŭto)
* la filo de Jazono kaj Medea

## Pliaj signifoj 
Krome la vorto estas la nomo de pluraj modernaj teknikaj inventaĵoj, industriaj entreprenoj, sociaj organizoj kaj komputilaj programoj.
Verdtiga giganta bambuo

***Phyllostachys viridis*** [filostakis viridis] aŭ **verdtiga giganta bambuo**, estas specio de bambuo, en genro *Phyllostachys* (filostakio).

## Priskribo 
Ĝi atingas 9-12 m inter favoraj cirkonstancoj. La tigoj atingas diametron de 6-10 cm, havas helverdan koloron kaj ĉe la nodoj blankajn ringojn. Ĉe la maljunaj specoj, la tigo estas malhelverda.

Ĝi bezonas multe da akvo kaj nutraĵo.

## Homa uzo 
Oni ofte plantas ĝin kiel ornamplanton, kies fortaj tigoj povas servi kiel bariloj, planta muro. Ĝi toleras malvarmon ĝis -20-23&nbsp;°C, la burĝonoj havas agrablan guston.  Ĝi toleras eĉ la duonombrajn lokojn.

Kategorio:Bambuzoideoj
Mesenio

**Mesenio** () ĝis administra reformo efektivita komence de 2011 estis administra provinco en la moderna ŝtato Grekio. 

Dum la antikva epoko la teritorio estis floranta regno. Ĝi troviĝas en la sud-okcidento de la preskaŭinsulo Peloponezo. En la eposoj Iliado kaj Odiseado de Homero la regiono aparte konatiĝis pro la mita reĝo Nestoro de Piloso. Ĉefurbo de la regno dum la antikva epoko estis la urbo *Meseno*, ankoraŭ hodiaŭ ekzistanta. Centro de la moderna regiono tamen estas la signife pli granda urbo Kalamata. 

Laŭ komparo kun aliaj regionoj de Grekio, Mesenio havas relative multe da akvo kaj samtempe varman, sunoriĉan klimaton kaj fekundan grundon, tial ke fruktoj kaj legomoj - ankaŭ por la eksporto al aliaj ŝtatoj - bone kreskas.


Kategorio:Geografio de Peloponezo
Kategorio:Provincoj de Grekio
Francia-Prusia Milito

eta|400x400ra|Bildokunmetaĵo
[eta|240px|Konkero de Lichtenberg en [Alzaco dum 1870]]
La Imperio Francio deklaris la **Francian-Prusian Militon** de la jaroj 1870 kaj 1871 al la Reĝlando Prusio, la ĉefa forto en la Nordgermana Federacio. Kialo por la deklaro pri milito la 19-an de julio 1870 estis konfliktoj pri la elekto de sekva reĝo de Hispanio kun sekva pritrakto de la afero kiun la franca imperiestro taksis ofenda.

[eta|maldekstra|Proklamo de imperiestro Vilhelmo en la kastelo [Versailles apud Parizo, 18-an de januaro 1871. La sudgermanaj ŝtatoj tiutempe jam estis aliĝintaj al la Nordgermana Federacio kiu fariĝis la Germana Regno.]]
La ŝtatoj de suda Germanio, kiuj ankoraŭ dum 1866 militis kontraŭ Prusio, solidariĝis laŭ siaj kontraktoj pri armea interhelpo kun la Nordgermana Federacio. La imperiestro de Francio, Napoleono la 3-a, reagis surprizite. Napoleono estis kaptita post la batalo de Sedan, la 2-an de septembro. Sed en Parizo establiĝis nova respubliko kiu daŭrigis la militon. Nur komence de la jaro 1871, post la fondiĝo de la dua imperiestra Germana Regno, do la politike konservativa kunligo de la unuopaj feŭdaj ŝtatoj de Germanio al unueca ŝtato, la armeaj bataloj en Francio finiĝis. Kontrakto pri paco subskribiĝis la 10-an de majo 1871 - gravaj trajtoj de ĝi estis, ke Francio restis feŭda ŝtato, kaj cedis la laŭkulture parte germanajn, parte francajn limregionojn Alzaco kaj Loreno al la Germana Regno.

En tiu kunteksto ankaŭ menciiĝas la ribelo de la Pariza Komunumo, kiu celis ŝanĝon de la politika sistemo en Francio for de la feŭda sistemo: Ĝi komenciĝis la 28-an de marto 1871, do du monatojn post la kapitulaco de Parizo, kaj finiĝis la 28-an de majo de tiu jaro, do 18 tagojn post la subskribo de la kontrakto pri paco inter Francio kaj la Germana Regno. Klare do ĝi ligiĝis al la ŝtata potenco-vakuo, kiu ekestis pro la perdita milito.

## Bataloj 
* Batalo de Sedan

## Vidu ankaŭ 
* franca-germana malamikeco (d:Q542355)


Kategorio:Milita historio de Germanio
Kategorio:Milita historio de Francio
Kategorio:Konfliktoj en 1870
Kategorio:Konfliktoj en 1871
Kategorio:19-a jarcento en Prusio
Julio de 2007

## 2-a de julio 
* Sep hispanaj turistoj kaj unu jemena ŝoforo mortas en terorista atenco en Jemeno.

## 3-a de julio 
* Kyuma Fumio, Japana Ministro pri Defendo eksiĝis pro sia miskomento pri atombombadoj de Hiroŝimo kaj Nagasako.

## 4-a de julio 
* Alfrontiĝoj en Pakistano inter la polico kaj islamistoj en la *Ruĝa Moskeo* de Islamabado.

## 5-a de julio 
* La Internacia Olimpika Komitato anoncis, ke la Vintra Olimpiko en 2014 okazos en rusia ĉemara urbo Soĉi (Krasnodara regiono).

## 7-a de julio 
* La tutmonda koncerto Live Earth okazis tra dek du landoj por komuniki pri la tutmonda varmiĝo.

## 10-a de julio 
* La Ruĝan Moskeon sturmis la pakistana armeo.

## 17-a de julio 
* La flugo *3054 TAM*, kunportante 176 personojn, kraŝis ĉe kerosena deponejo de la flughaveno de San-Paŭlo.

## 16-a de julio 
* Tertremo je Richter-skalo 6.8 okazis en Niigata-Prefektujo en Japanio. Mortis minimume naŭ homoj (ĉiuj en Kashiwazaki) kaj pli ol 800 estis vundataj.
* 90-km² nubo de blanka fosforo minacas 10&nbsp;000 loĝantojn en Ukrainio

## 21-a de julio 
* Pratibha Patil fariĝis la unua prezidentino de Barato.

## 22-a de julio 
* Francio: En akcidento de aŭtoĉaro apud Grenoblo mortis 26 polaj pilgrimantoj.
* Turkio: la partio *Justico kaj disvolviĝo* gajnis la parlamentan baloton per granda plimulto.

## 24-a de julio 
* Bulgaraj flegistinoj estas liberigitaj kaj alvenis Sofion kun Cécilia Sarkozy, edzino de Nicolas Sarkozy per aviadilo de la Franca Prezidento.

## 25-a de julio 
* La biciklista teamo *Rabobank* forigas sian kuriston Michael Rasmussen, flavan ĵerzon de Tour de France.

## 29-a de julio 
* Mortis Michel Serrault, franca aktoro.
* Alberto Contador gajnis la biciklistan tri-semajnan kuron Tour de France.
* En Ĝakarto, ĉefurbo de Indonezio, okazis finalo de la Azipokala Futbala Konkurso de 2007. La iraka teamo per 1 kontraŭ 0 venkis la sauda-arabian, kaj akiris la ĉampionecon je la unua fojo.
* Okazis baloto por duono de Ĉambro de Konsilistoj de Japanio. La koalicio de LDP kaj Nova Komeito perdis siajn seĝojn kaj DP iĝis la plej granda partio de la ĉambro.

## 30-a de julio 
* Mortis Ingmar Bergman, sveda reĝisoro.
* Mortis Michelangelo Antonioni, itala filmisto.

## 31-a de julio 
*  La Misio de Unuiĝintaj Nacioj kaj Afrika Unio en Darfuro estas establita.

07
Razdolno (Razdolna distrikto, Krimeo)

**Razdolno** (antaŭ 1944 nomata *Ak-Ŝejĥ*, , , ) estas
urbotipa loĝloko en la nord-okcidenta parto de Krimeo, administra
centro de la Radzolna distrikto. La loĝloko
situas 7 kilometrojn for de la Nigra maro kaj 134 kilometrojn for de Simferopolo.

Ekonomie la loĝloko estas agrikultura centro, ĉiuj ĝiaj entreprenoj
rilatas al la agrikultura sektoro. En Razdolno estas busa stacio, kiu ligas
la loĝlokon al grandaj urboj de Krimeo.

En la loĝloko estas 2 mezlernejoj, infanĝardeno, distrikta hospitalo, distrikta
kultur-domo, muzik-lernejo, regionstuda muzeo.

Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Razdolna distrikto (Krimeo)
Novoselovsko (Razdolna distrikto, Krimeo)

**Novoselovsko** (antaŭ 1944 nomata *Frajdorf*, , , ) estas
urbotipa loĝloko en Aŭtonoma Respubliko Krimeo. Administre ĝi
apartenas al la Radzolna distrikto kaj troviĝas
en la okcidenta parto de la Krimea duoninsulo en ties stepa parto.

Novoselovsko estas agrikultura centro, buse ligita al Razdolno
kaj al Eŭpatorio.

Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Razdolna distrikto (Krimeo)
Nekropolo de Pantaliko

La **Nekropolo de Pantalika** estas unu el la grandaj nekropoloj de Sicilio kaj entenas pli ol 5.000 tombojn. Ĝi situas en Ibleaj montoj inter la urbetoj Ferla kaj Sortino, distanco al Siracusa ĉ. 35&nbsp;km.

En 2005 UNESKO nomumis ĝin Monda Heredaĵo kune kun urbo Siracusa.

**Historio:** Pantalika funkciis de la 13-a jarcento a.K. ĝis la 6-a jarcento a.K.. Ĝi estis la ĉefurbo de Sikeloj. En la 8-a jarcento a.K. komenciĝis la greka koloniigo de Sicilio - kaj malprospero por Pantalika.

La plej malnovaj el la *"kamerotomboj"* datiĝas el la jaro 1270, la plej novaj el la 8-a jarcento a.K.. En la unuaj jarcentoj p.K. oni evidente utiligis la tombojn kiel loĝejojn.

La tombokameroj ĉirkaŭigas la reĝan palacon de la Sikeloj ("anaktoro"), la solan loĝdomon, kiu estis elfosita de la Sikela urbo. La elfositaj trovaĵoj estis portitaj al la Arkeologia museum de Siracusa. Temas pri ceramikaĵoj, metalaj objektoj kaj objektoj de la ĉiutaga vivo de la loĝantoj.

## fontoj 
## ligiloj 
* Syracuse and the Rocky Necropolis of Pantalica (paĝo de UNESKO Mondheredaĵa Komitato - en angla lingvo)

Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Sicilio
Kategorio:Nekropoloj
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Italio
Kategorio:Sicilio
Kategorio:Historio de Italio
Perekopa terkolo

**Perekopa terkolo** (, , ) estas la terkolo, kiu konektas la Krimean duoninsulon al la kontinento. Samtempe la terkolo dividas la Azovan maron (pli ĝuste, ĝian golfon Sivaŝo) disde la Nigra maro (pli ĝuste, disde la *Perekopa golfo*, kiu estas la plej orienta parto de la Karkinita golfo de la Nigra maro).

La Perekopa terkolo estas la plej norda parto de Krimeo. Ĝia longeco estas 30 km, la larĝeco estas 7 ĝis 9 km.

Antaŭe la terkolo havis aliajn nomojn: la helena geografo Strabono nomis ĝin *Istm* (tradukite - simple *istmo*, *terkolo*), la ĝenovanoj nomis ĝin *Zuĥalo*, en la krime-tatara lingvo tiu teritorio nomiĝas *Or*. Jam en la antikva tempo ĉi tie ekzistis signifaj defendaj konstruoj - la t.n. Perekopa fosaĵo.

Sur la Perekopa terkolo troviĝas la Armjanska municipo de Aŭtonoma Respubliko Krimeo. La plej grandaj loĝlokoj ĉi tie estas la urbo Armjansko kaj la vilaĝo *Perekop*, kiu situas sur la loko de la samnoma historia urbo, kiu estis detruita dum la Rusia Enlanda milito.

Tra la terkolo pasas unu el la du transportaj arterioj (aŭto- kaj fer-vojo), kiuj ligas Krimeon al la kontinento.

Kategorio:Istmoj
Kategorio:Geografio de Krimeo
Kategorio:Azova maro
Kategorio:Nigra maro
Nekropolo

[eta|250px|[Etruskoj|Etruska nekropolo de Banditaccia, en Cerveteri, Italio.]]
[eta|250px|Nekropolo - atleta tombo ([Taranto), Italio.]]
eta|350px|Nekropolo de Pantalika

**Nekropolo** estas granda tombejo aŭ enterigejo (el la greka *nekropolis* "urbo de mortintoj"). Ĉi faktermino estas ĉefe uzata por enterigejoj ĉe la centroj de antikvaj kulturoj. Nuntempaj tombejoj devas esti aparte grandaj aŭ famaj por esti *nekropolo*.

Laŭ Francisko Azorín **nekropolo** estas *Tombarejo similanta, pro siaj vojoj k. konstruaĵoj, urbo de mortintoj.* Li indikas etimologion el la greka *nekro + polis* (morto urbo).

## Listo de nekropoloj 
### Alĝerio 
* Nepasa

### Aŭstrio 
* Imperiestra Kripto (Vieno)

### Aŭstralio 
* Karrakatta Cemetery (Perth)
* Melbourne General Cemetery (Melbourne)

### Bosnio kaj Hercegovino 
* Radimlja

### Bulgario 
* Varna Nekropolo, Varna

### Ĉinio 
* Terakota Armeo en maŭzoleo de Unua Imperiestro de Qin-dinastio
* Tomboj de Ming-Dinastio

### Kroatio 
* Stara Novalja

### Kubo 
* Tombejo Kristoforo Kolumbo, (Havano)
* Nekropolo San Carlos Borromeo, (Matanzas)

### Kipro 
* Antikva Amatuso, Limasol

### Egiptio 
* Kairo
* Piramidoj de Gizo, Gizo
* Memfiso, Memfiso
* piramidaro de Sakaro, nekropolo de Memfiso
* Amon-Oazo en Siŭa

### Francio 
* Alyscamps, de Romia ĝis mezepoko en (Arles)
* Panteono de Parizo
* Père Lachaise (Parizo)
* nekropolo de francaj reĝoj en Baziliko de Saint-Denis en Saint-Denis ĉe Parizo

### Israelo 
* Bet Ŝearim ĉe Maro Kineret

### Italio 
* Cerveteri (etruska)
* Lipari (Eolaj Insuloj)
* Locri, la antikva greka *Lokroi Epizephyrioi*
* Nekropolo de Pantaliko
* Taranto

### Malajzio 
* Nirvana Memorial Park

### Malto 
* Hypogeum of Ħal-Saflieni

### Maroko 
* Chellah

### Pakistano 
* Makli Hill (Thatta)

### Peruo 
* Paracas

### Rusio 
* Nekropolo ĉe Ruĝa Placo kaj Kremlomuro

### Grand-Britio 
* Brookwood Cemetery
* London Necropolis railway station

### Usono 
* Colma, California

### Vatikanurbo 
* Katakomboj en Romo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tombejo
* Maŭzoleo
* Katakombo
* Kripto

Kategorio:Tombejoj
Kategorio:Kulturo
Sivaŝo

**Sivaŝo**, foje nomata ankaŭ **Putra maro** (,
, ), estas golfo ĉe la
okcidenta parto de la Azova maro. Ĝi dividas la Krimean duoninsulon
disde la materiko kaj servas ankaŭ kiel la limo inter Aŭtonoma Respubliko Krimeo
kaj la Ĥersona provinco de Ukrainio. Sivaŝo konsistas el multaj (pli ol 10)
negrandaj golfoj, tial oni povas rigardi ĝin ankaŭ kiel golfo-sistemon.

[maldekstre|eta|250ra|La golfo Sivaŝo vidata el kosmo. Per la ciferoj estas indikitaj: 1 - la [Karkinita golfo de la Nigra maro; 2 - la Perekopa golfo; 3 - la Perekopa terkolo; 4 - la okcidenta parto de Sivaŝo; 5 - la orienta parto de Sivaŝo; 6 - la Arabata terlango; 7 - la Azova maro; 8 - la Ĉongara markolo; 9 - la Heniĉeska markolo]]
maldekstre|eta|250ra|Sovetiaj soldatoj transirantaj Sivaŝon dum la Dua Mondmilito
La pli granda parto de Sivaŝo estas dividita disde la Azova maro fare de la longa
kaj mallarĝa Arabata terlango (la komunikiĝo okazas per la *Heniĉeska markolo*).
Disde la Nigra maro Sivaŝo estas barita fare de mallarĝa Perekopa terkolo.

La areo de la akvosurfaco de la golfo estas ĉirkaŭ 2&nbsp;560&nbsp;km² (la tuta areo, se kalkuli
ankaŭ la tersurfacon, atingas 10 mil km²), la longeco de la golfo - ĝis 200&nbsp;km, la maksimuma
larĝeco atingas 35&nbsp;km. Tuta Sivaŝo estas dividita je la Okcidenta kaj Orienta partoj
fare de ĝia relative mallarĝa parto, konata kiel Ĉongara markolo.

La tuta golfo estas tre malprofunda: la maksimuma profindeco atingas 3 metrojn, dum la
averaĝa profundeco estas nur 0,5-1 metro. Pro tia malprofundeco ĝiaj akvoj somere
tre varmiĝas kaj fiodoras (pro kio la golfo ricevis la nomon "Putra maro"). Pro la sama
kialo la saliteco de la akvo estas tre granda (ĝis 80 promiloj). La supozata kvanto de la saloj estas ĉirkaŭ 200 milionoj
da tunoj. La bordoj de la golfo estas malaltaj, iom deklivaj, marĉecaj kaj salaj. Somere
la akvo-nivelo en la golfo signife malaltiĝas.

La mineralaj saloj de Sivaŝo estas uzataj de kelkaj apude situantaj ĥemiaj uzinoj. La tuta
teritorio de la golfo estas agnoskita kiel "marĉejo de la internacia graveco".

Sivaŝo estas konata ankaŭ pro la fakto, ke dum la Rusia interna milito ĝi estis neatendite
trapasita fare de la Ruĝa Armeo dum la "Perekop-Ĉongara operaco".

## Eksteraj ligiloj 
* Pri Sivaŝo  (ruse)

Kategorio:Geografio de Krimeo
Kyuma Fumio

**KYŪMA Fumio** (久間章生 [kjūma fumio]; 4-a de decembro 1940 - ) estas Japana politikisto. Li naskiĝis en Minamiŝimabara en la Nagasaka Prefektujo.[eta|200px|dekstra|Kyuma kaj [Robert Gates]]

Kyuma diplomiĝis ĉe la jura fakultato de Universitato de Tokio en 1964 kaj eklaboris ĉe Ministerio pri Agrikulturo. En aprilo 1971, li elektiĝis parlamentano de la Nagasaka Prefektujo kaj li laboris dum 9 jaroj kiel membro de Liberala Demokrata Partio (LDP). En novembro 1997, li iĝis ĝenerala direktoro pri defendo.
En januaro 2007, kiam la "agentejo pri defendo" iĝis la ministerio pri defendo, li iĝis ministro pri defendo.

Tamen, la 3-an de julio 2007, li eksiĝis pro sia diro pri atombombado: tri tagojn antaŭe, li diris, ke la atombombadoj kontraŭ Hiroshima kaj Nagasaki estis neeviteblaj por ŝtopi la Duan Mondmiliton. Tiujn parolojn multaj japanoj ne povis akcepti : Japanio estas la ununura lando, kiu suferis pro atombombado, kaj multaj viktimoj ankoraŭ suferas pro tio. Laŭ la gazeto *Asahi Shimbun*, Kyuma piedpremis la fundamentojn de la postmilita japana socio, kiu havas kontraŭmilitan konstitucion. Pro tio, liaj paroloj ekigis krizon en Japanio. Poste li klarigis sian eksiĝon, dirante ke li ne volis esti konsiderata "minuso" de la ministraro.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1940
Kategorio:Japanaj politikistoj
Kategorio:Ministroj pri defendo
Kolumbia Montaro

La **Kolumbia Montaro** (; 50° 45' N; 118° 41' W) estas montaro en Brita Kolumbio (Kanado) kaj parte en Montano, Idaho, kaj Vaŝingtonio (Usono). La montaro etendiĝas sur 135.952 km². Oriente de la montaro estas la Rok-montara Tranĉeo, sude estas la rivero Kootenai, kaj okcidente estas la rando de la Enlanda Altebenaĵo. Sepdek kvin procentoj de la montaro lokiĝas en Kanado kaj la restantaj dudek kvin procentoj estas en Usono. La plej alta monto en la montaro estas Monto Sir Sanford kiu havas altecon de 3519 m.

## Montaroj 
La **Kolumbia Montaro** konsistas el la sekvaj kvar grandaj montaroj:

* Montaro Cariboo
* Montaro Monashee
* Montaro Selkirk
* Montaro Purcell (Montaro Percell en Usono)

## Montoj 
La sekvaj estas dek plej altaj montoj en la Kolumbia Montaro http://www.peakbagger.com/range.aspx?rid=131:

* Monto Sir Sandford (3519 m) (Montaro Selkirk)
* Monto Sir Wilfrid Laurier (3516 m) (Montaro Cariboo)
* Monto Farnham (3493 m) (Montaro Purcell)
* Monto Jumbo (3437 m) (Montaro Purcell)
* Howser Spire (3412 m) (Montaro Purcell)
* Monto Delphine (3406 m) (Montaro Purcell)
* Monto Sir John Abbott (3398 m) (Montaro Cariboo)
* Monto Hammond (3387 m) (Montaro Purcell)
* Monto Dawson (3377 m) (Montaro Selkirk)
* Eyebrow Peak (3362 m) (Montaro Purcell)

## Montopasejoj 
La sekvaj montopasejoj troviĝas ene aŭ rande de la Kolumbia Montaro.

* Montopasejo Cedarside (riveroj Frejzero kaj Kolumbio, 800m)
* Canal Flats (riveroj Kolumbio kaj Kootenay)
* Montopasejo Rogers (inter Revelstoke kaj Golden)
* Montopasejo Kootenay (inter Trail kaj Creston)
* Agla Pasejo (inter Revelstoke kaj Sicamous)
* Montopasejo Monashee (sur Provinca ŝoseo 6 (Brita Kolumbio))
* Montopasejo Bonanza (inter Nakusp kaj Nova Denvero)
* Mirtela Pasejo (inter Christina Lake kaj Castlegar/Rossland)

## Vidu ankaŭ 
* Kaskad-montaraj leaj arbaroj
* Pacifika Montaro

## Fontoj 
* http://www.peakbagger.com/range.aspx?rid=131 Peakbagger.com
* http://bivouac.com/ArxPg.asp?ArxId=1634 Canadian Mountain Encyclopedia

Kategorio:Montaroj en Brita Kolumbio
Kategorio:Montaroj en Idaho
Kategorio:Montaroj en Montano
Kategorio:Montaroj en Vaŝingtonio
Olešná

**Olešná** povas esti pluraj lokoj en Slovakio aŭ Ĉeĥio:

**En Ĉeĥio**:
* Olešná (distrikto Beroun) - municipo en Ĉeĥio, en distrikto Beroun
* Olešná (distrikto Havlíčkův Brod) - municipo en Ĉeĥio, en distrikto Havlíčkův Brod
* Olešná (distrikto Pelhřimov) - municipo en Ĉeĥio, en distrikto Pelhřimov
* Olešná (distrikto Písek) - municipo en Ĉeĥio, en distrikto Písek
* Olešná (distrikto Rakovník) - municipo en Ĉeĥio, en distrikto Rakovník

… aŭ partoj de municipoj:
* Olešná (Blansko) – parto de urbo Blansko en distrikto Blansko
* Olešná (Kozlov) – vilaĝo en municipo Kozlov en distrikto Havlíčkův Brod
* Olešná (Načeradec) – vilaĝo en municipo Načeradec en distrikto Benešov
* Olešná (Nezvěstice) – vilaĝo en municipo Nezvěstice en distrikto Plzeň-sudo
* Olešná (Němčovice) – vilaĝo en municipo Němčovice en distrikto Rokycany
* Olešná (Nové Město na Moravě) – vilaĝo, parto de urbo Nové Město na Moravě en distrikto Žďár nad Sázavou
* Olešná (Podlesí) – vilaĝo en municipo Podlesí en distrikto Ústí nad Orlicí
* Olešná (Stráž) – vilaĝo en municipo Stráž en distrikto Tachov

...aŭ rivero
* Olešná (alfluanto de Ostravice) - rivero en norda Moravio alfluanto de rivero Ostravice

**En Slovakio**:
* Olešná (distrikto Čadca) - vilaĝo en Slovakio, en distrikto Čadca
Raková

**Raková** povas esti pluraj lokoj en Slovakio aŭ Ĉeĥio:

* Raková (distrikto Čadca) – municipo en distrikto Čadca
* Raková (distrikto Rokycany) – municipo en distrikto Rokycany
* Raková u Konice – municipo en distrikto Prostějov
* Raková (Zádveřice-Raková) – parto de municipo Zádveřice-Raková en distrikto Zlín

## Vidu ankaŭ 
* Rakovo
The New Republic

***The New Republic*** (Esperantigite *La Nova Respubliko*) estas centr-maldekstra redaktrevuo eldonata en Usono, kiu inkluzivas artikolojn pri la politiko, artoj, kaj libroj. La revuo havas pli ol 65 000 da abonantoj. Ĝia nuna redaktoro nomiĝas Martin Peretz.

## Vidu ankaŭ
* Edmund Wilson

Kategorio:Usonaj gazetoj
Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
Deventer

eta|dekstra|250ra|Deventer kun la Sankta Lebuinuskirko
eta|dekstra|250ra|Stacidomo en Deventer
eta|dekstra|250ra|La teatro de Deventer
eta|dekstra|250ra|Satelitfoto Deventer kaj ĉirkaŭaĵo
eta|250ra|dekstra|Sunsubiro, vidaĵo al la Lebuinuskirko
Dosiero:Loudspeaker.svg**Deventer** () (esperantigite: **Deventero**) estas malnova hansourbo kaj municipo en la orienta parto de Nederlando kaj en la sudokcidenta parto de la provinco Overiselo. Deventer ricevis, kiel unu el la unuaj nederlandaj urboj, urborajtojn en la jaro 965. La urbo situas ĉe la rivero IJssel. Fine de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Esperanto 
En Deventer estas Zamenhoffplein (placo) (vidu: Listo de ZEO-j en Eŭropo)

### Esperantistoj 
* Charles van der Wal

## Famuloj 
En Deventer instruis, poste mortis hungara sciencisto László Csernák.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Overiselo
Kategorio:Municipoj de Overiselo
Kategorio:Hansourboj
Tesla, Inc.

[eta|dekstra|Ĉefoficejo en [Palo Alto, Kalifornio]]
eta|Tesla Model S

**Tesla, Inc.** (**Tesla Motors** ĝis februaro de 2017) estas usona kompanio, kiu fabrikas elektrajn aŭtomobilojn, fondita de Martin Eberhard kaj Marc Tarpenning kaj estas financita de inter aliaj fondinto de PayPal, Elon Musk, en 2003.

La nomo venas de la fizikisto Nikola Tesla.

En 2006 ĝi prezentis la prototipon de elektra sportaŭto apud la flughaveno de Santa Monica por potencaj klientoj, la Tesla Roadster. La aŭto ne havas konvencian eksplodmotoron.

Pliposte la kompanio anoncis ke la produktado de la planitaj 100 aŭtoj estis tute elĉerpita. La aŭtoj parte estos produktataj ĉe la Lotus-fabriko en Hethel Britio.

Je la 26-a de marto 2009 Tesla Motors inaŭguris la Tesla Model S, prototipo de elektra sportsedano. La starto de la seriproduktado komenciĝis en 2012. Oni prezentis en 2012 la tipon Tesla Model X, kies produktado komenciĝis en 2014. La Tesla Model 3 estis prezentita en 2016.

Ĉar la firmao Tesla Motors grandigis sian produktan paleton kun bateriproduktado (Tesla Gigafactory, Tesla Powerwall), superŝarĝila sistemo (Tesla Supercharger) kaj aĉetis en 2016 la sunĉelproduktan firmaon SolarCity, oni decidis alinomi la firmon al **Tesla, Inc.** en februaro de 2017.

## Vidu ankaŭ
* Tesla Roadster
* Tesla Model 3
* Tesla Model X


Kategorio:Elektraj veturiloj
Kategorio:Usonaj aŭtomobilfabrikoj
Marc Antonio Ingegneri

'''Marc'Antonio Ingegneri** (ankaŭ prononcite **Ingegnieri**, **Ingignieri**, **Ingignero**, **Inzegneri'*; naskiĝinta ĉ. 1547 mortinta je la 1-a de julio, 1592) estis itala komponisto de la malfrua renesanco. Li naskiĝis en Verona kaj mortis en Cremona. Kvankam li plejparton de sia vivo li pasigis laborante en norda Italio, oni konsideras lin kiel membro de la Roma Skolo de polifonia sakrala muziko pro sia stila simileco al Palestrina. Li ankaŭ famis kiel instruisto de Claudio Monteverdi.

Oni ne scias multe pri sia frua vivo, sed verŝajne li devenas el familio rezida en Venecio kaj ŝajnas, ke li studis ĉe Cipriano de Rore en Parmo kaj Vincenzo Ruffo en Verona. Iam ĉ. 1570 li translokiĝis al Cremona kaj perlaboris reputacion kiel komponisto kaj instrumentmuzikisto. Eble li estis orgenisto, kaj oni scias, ke li estis arĉinstrumentisto. En 1581 li iĝis *maestro di cappella* [kapelmajstro] de la tiea katedralo, kaj evidente restis en tiu ĉi posteno dum la resto de sia vivo. Estas certa, ke dum tiu ĉi periodo li instruis Claudio Monteverdi, kiu iĝis grava pro la transiro al la baroka epoko.

Ingegneri estis intima amiko de episkopo Nicolò Sfondrato, la posta papo Gregorio la 14-a, kiu estis ege okupita pri la reformoj de la kontraŭreformacio kaj la Koncilio de Trento, kaj tiu ĉi influo estas rimarkebla en sia muziko, kiu kutime montras plisimpligon kaj klarecon de la stilo de Palestrina. Tamen lian libron de 27 *Responsoria* oni longtempe misatribuis al Palestrina. Sed kelkaj el liaj muzikaĵoj malagnoskas la verdiktojn de la reformo ekigitaj de la koncilio; ege fifama estas kvarvoĉa moteto *Noe noe*, kiu estas duobla kanono kun invertado, kiu necesigas eksterordinare precizan aŭdkapablon por percepti la tekston: kaj komprenebleco de la teksto estis unu el la postuloj, kiujn starigis la Trenta Koncilio antaŭ ĉiuj komponistoj de sakrala polifonia muziko.

Liaj mesoj estas simplaj, mallongaj kaj relative homofoniaj, ofte superantaj Palestrina pro ilia klareco kaj simpleco. Liaj madrigaloj inklinas al konservemo, sincere malagnoskante la novigaĵojn de komponistoj kiel Luzzaschi kaj Marenzio, kiuj samtempe eksperimentis kun vigla kromatiko kaj vortelpentrado.

Li verkis du librojn de mesoj en 1573 kaj 1587, almenaŭ tri librojn de motetoj (kelkaj el ili malaperis) kaj ok librojn de madrigaloj ekde kvar ĝis ses voĉoj.

## Fontoj
* "Marc Antonio Ingegneri", en *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, eld. Stanley Sadie. 20 vol. Londono, Macmillan Publishers Ltd., 1980.  ISBN 1-56159-174-2
* Gustave Reese, *Music in the Renaissance*Novjorko, W.W. Norton & Co., 1954.  ISBN 0-393-09530-4
* Denis Arnold, *Monteverdi.''  Londono, J.M. Dent & Sons Ltd, 1975.  ISBN 0-460-03155-4

## Eksteraj ligiloj 
*

Ingegneri, Marc Antonio
Ingegneri, Marc Antonio
Ingegneri, Marc Antonio
Ingegneri, Marc Antonio
Ingegneri, Marc Antonio
Ingegneri, Marc Antonio