open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kipra silabaro

La **Kipra silabaro** estis antikva skribsistemo uzita en la insulo Kipro por literumi la antikvgrekan lingvon kaj foje ankaŭ la eteokipran lingvon. Ĝi evoluis el la kipra-minoa silabaro, siavice derivita el la Linia A.

Ĝi estis uzita eble ekde la 11-a jarcento a.K. ĝis la 1-a jarcento a.K., sed jam ekde la fino de la 4-a jarcento a.K. ekperdis gravon kaj estis iom post iom anstataŭita de la alfabeta skribmaniero.

Ĝi konsistis el 56 signoj, kiuj reprezentis silabojn komponitajn de po unusola vokalo aŭ de po unu konsonanto sekvita de po unu vokalo. En tiu tipo de skribmaniero ne estis uzitaj ideogramoj.

## Bibliografio 
* Luis García Iglesias. Los orígenes del pueblo griego. Madrid, Síntesis, 2000. ISBN 84-7738-520-3.
* Pierre Carlier. Homero. Madrid, Akal, 2005. ISBN 978-84-460-2151-3.
* Alberto Bernabé y Eugenio R. Luján. Introducción al griego micénico, pp.75-77. Zaragoza, Universidad de Zaragoza, 2006. ISBN 84-7733-855-8.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri la Kipra silabaro.
* Omniglot.com - Cypriot Syllabary.
* Ancientscripts.com - Cypriot.
* Bildo en Kipra silabaro

Kategorio:Lingvoj de Kipro
Kategorio:Skribsistemoj
Katedralo Nia-Damo de Rueno

[eta|dekstra|Katedralo Nia-Damo de Rueno([uesto|uesta fasado)]]
La **katedralo Nia-Damo de Rueno** (, kaj oficiale . la primaseja katedralo Nia-Damo-de-la-Ĉielenpreno en Rueno) estas la plej prestiĝa monumento en la urbo Rueno. Ĝi estas la sidejo de la ĉefepiskopujo de Rueno, ĉefurbo de la eklezia provinco Normandio. La ĉefepiskopo de Rueno portanta la titolon primaso de Normandio, lia katedralo havas la rangon je primasejo.

Ĝi estas konstruaĵo de gotika arkitekturo, kies unuaj ŝtonoj datiĝas de la Alta Mezepoko. Ĝi havas la apartaĵon, maloftan en Francio, por la konservado de ĝia ĉefepiskopa palaco kaj la ĉirkaŭaj aneksaj konstruaĵoj devenantaj de la sama periodo.

## Uesta fasado 
Konsiderata "la plej homa el katedraloj" pro la manko de simetrio de ĝia uesta fasado, ĝi estas konata tutmonde, precipe pro la pli ol 28 pentraĵoj de la serio "Katedraloj de Rueno", pentritaj de Claude Monet.

Ĝi ankaŭ estas la katedralo, kiu laŭ la larĝo de sia uesta fasado je 61,60 metroj tenas la rekordon por Francio.
 
### Lanterna turo 
Kiel la plej multaj religiaj konstruaĵoj en normanda gotiko, la katedralo havas "lanternan turon" super la navokruciĝo. Ĝia ligna spajro kovrita per plumbo laŭ renesanca stilo kronis ĝin sed estis detruita de fulmo-fajro en 1822. Ĝi nun estas superita de gisa spajro konstruita de 1825 ĝis 1876, kiu altiĝas al 151 metrojn alteco. La katedralo Nia-Damo de Rueno estas la plej alta en Francio kaj estis la plej alta konstruaĵo en la mondo en la fino de sia konstruado en 1876, kaj restos tia ĝis 1880, detronigita de la Katedralo de Kolonjo (157 metrojn alta). Ĝi tamen restas la tria plej alta kirko en la mondo, superita nur de tiuj de Ulm kaj Kolonjo. 

### Flankaj turoj 
La norda turo estas la Turo Sankta Romano (tiu nomo estas omaĝe al iu malnova episkopo de Rueno) kun 82 metrojn alteco; ĝi estas sonorilturo, kies la kariljono havas 64 sonorilojn.

La suda turo estas la Turo de Butero kun 75 metrojn alteco; ĝia nomo estas supozita origini el la koloro de ĝiaj ŝtonoj.

### Portaloj 
La norda portalo estas la Portalo Sankta Johano, omaĝe al Sankta Johano la Baptisto kaj Sankta Johano la Evangeliisto.

La centra portalo estas la Portalo Nia Damo.

La suda portalo estas la Portalo Sankta Stefano.

## Historio
## Dimensioj
## Arkitekturo
### Ekstere
### Interne
Rueno
Rueno
Rueno
Kategorio:Rueno
Transporta akcidento en Rychaltice

**Transporta akcidento en Rychaltice** estas evento, kiu okazis la 1-an de majo 1900 en tiu ĉi municipo situanta norde en Moravio. Ĝi estas la unua aŭtomobila akcidento sur teritorio de mez-Eŭropo, dum kiu okazis morta vundiĝo. Enkadre de Eŭropo, eĉ eble en la mondo, tia ĉi transporta akcidento okazis en la jaro 1898 sur anglaj ŝoseoj. Sur la loko de la akcidento en Rychaltice, municipo Hukvaldy, sub kiu Rychaltice falas, planas konstrui monumenton rememoriganta tiun ĉi malfeliĉon.

## Priskribo de la evento 
Marde la 1-an de majo 1900 veturis sur ŝoseo ĝis Rychaltice aŭtomobilo NW Präsident, kiun ŝoforis Leopold Sviták. Pluaj pasaĝeroj estis unu el konstruistoj de la veturilo Jan Kuchař, kiu sidis sur antaŭa sidloko, kaj seruristo Viktor Bayer kun desegnisto Romuald Brauner, kiuj sidis sur malantaŭa sidloko. Onidire ili celis ĝis Místek.

La ŝoseo ĝis Rychaltice antaŭ la municipo akre sinkas kaj tiu ĉi sektoro estas finita per akra vojkurbiĝo al ponteto trans rojo Ondřejnice. Kovraĵon de la veturejo kreis ŝtona pavimo, la tiel nomataj kataj kapoj. Kiam la aŭtomobilo estis veturanta malsupren el monteto, enveturinte en la vojkurbiĝon ĉe domo n-ro 53 ĝi renversiĝis kaj ties vojaĝantoj estis elĵetitaj eksteren el ĝi. Kelkejn plie la renversiĝinta veturilo surkuŝis. Surloke mortis konstruisto Jan Kuchař, ĉar li kunpuŝiĝis per la kapo rekte kun piedŝtono ĉe la ŝoseo. Gravajn vundiĝojn pli havis Viktor Bayer kaj ŝoforo Leopold Sviták, al kiu bielo de la motoro diserigis la kruron per tia maniero, ke kuracistoj devis amputi ĝin al li. Sole Romuald Brauner eliris el la akcidento nevundita.

Unusignifan destinon de kaŭzo de la akcidento malhelpis decido de direktoro de aŭtomobilfabriko en Kopřivnice, kiu fabrikis la veturilon, kiu lasis la averiitan aŭtomobilon transveturigi en sian fabrikon kaj tie dismunti. Aŭtomobila historiisto Karel Rosenkranz konjektas, ke malantaŭ la akcidento staris teknika difekto. Laŭ lia opinio eble la ŝoforo dum la veturado elvicigis la rapidecumon kaj sekve poste en proporcie alta rapideco ektiris je permana bremso, kion verŝajne ne eltenis stria bremso lokigita sur unu el la malantaŭa radoj. La veturanta veturilo tiel komencis bremsi sole per unu rado, kio alkondukis ĝin en gliton.

Al ŝoforo Leopold Sviták minacis pro mortigo de homo juĝeja solvado. Sed tiu ne okazis, al kio onidire helpis kromparolo de favoranto de aŭtomobiloj barono Theodor von Liebieg.

Kategorio:Ŝoseaj transportaj akcidentoj
Kategorio:Tatra
Kategorio:Hukvaldy
Kategorio:Eventoj en 1900
Atika (dialekto)

eta|dekstre|250px|Distribuado de la grekaj dialektoj ĉirkaŭ la jaro 400 a.n.e. La atika helviola en la numero 6 ĉe Ateno kaj norde de la Egea Maro.
**Atika** estas dialekto de la antikva greka lingvo kiu estis parolita en la regiono Atiko. Estas la dialekta varianto de la antikva greka kiu estas ĝenerale studata en la lernejoj kiel lingvo de la Antikva Grekio kaj tiukadre ĝi povas esti konsiderata kiel **atika lingvo** aŭ kiel "la" antikva greka lingvo.

Kun la iona dialekto ĝi formas la ion-atikan dialektaran grupon, kies plej rimarkinda trajto estas la paso de [a:] (longa alfo) al [e:] (eto): τιμή anstataŭ τιμά. Ĝi diferencas, tamen, disde la jonia en tio ke la [a:] (longa alfo) ne pasas al [e:] (eto) post la fonemoj [e], [i] kaj [r]: γενέα, οἰκία, χώρα. La dialekta trajto plej propra de la atika dialekto rilate al ĉiuj la aliaj dialektoj konsistas en la ekzisto de la konsonanta grupo [tt] (duobla taŭo) kie aliaj dialektoj havas [ss] (duobla sigmo): πράττω, anstataŭ πράσσω. Laŭlonge de la siglo 5-a jarcento a. K. kaj venontaj la atika dialekto anstataŭis la aliajn dialektojn de la klasika greka, kio kreis la dialekton koinean, el kiu derivas la postaj variantoj de la greka.

Oni konsideras, ke la verkisto kiu uzas plej puran varianton de atika dialekto estas Aristofano, ĉar li surscenigis rolulojn de la popolo.

## Vidu ankaŭ 
* Dialektoj de la antikva greka

## Bibliografio 
* Duhoux, Yves (1983). Introduction aux Dialectes Grecs Anciens. Lounain-la-Neuve: Cabay. ISBN 2-87077-177-0.
* Buck, Carl Darling (1955). The Greek Dialects. The University of Chicago Press.

Kategorio:Klasikaj lingvoj
Kategorio:Greka lingvo
Aŝaro

eta|Guĝarata manga aŝaro
eta|Aŝaro de lotusradiko, citrono, karoto, juna mango, kaj verda kapsiketo
[eta|[Kareo de aŝaro kaj kapraĵo]]
En hinda kuirarto, **aŝaro** (, , ) estas spicita peklaĵo de legomoj kaj fruktoj.

## Priskribo 
La aŝaro estas farata kaj manĝata diversmaniere en Suda Azio (Barato, Pakistano, Bangladeŝo, Nepalo).

Por aŝaro, oni povas uzi diversajn legomojn aŭ fruktojn. Jen kelkaj ofte uzataj ingrediencoj:
* citrono
* mango, speciale la juna, ne plene dolĉiĝinta kaj tial acida mango
* melongeno
* zingibro
* lotusradiko
* karoto
La legomo aŭ frukto estas peklita en spicoj. Jen kelkaj ofte uzataj spicoj:
* Spica kapsiketo
* sinapsema oleo
* arakida oleo
* salo
* kruda kansukero
* fenkolo
* kumino
Kaj tiel plu.

Tradicie, la aŝaro estas farata dum somero, kaj estas fermentigita en sunlumo dum du semajnoj, kovrita de muslino.

Aŝaro estas ofte uzata en kareoj, por spici viandon.

## Etimologio 
La nomo devenas per hindaj lingvoj de la persa  *ācar* “peklaĵo”.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Barata kuirarto
Kategorio:Pakistana kuirarto
Kategorio:Kondimentoj
Dobratice

**Dobratice** (, ) estas municipo en Ĉeĥio situanta en&nbsp;distrikto Frýdek-Místek en&nbsp;Moraviasilezia regiono. Vivas ĉi tie  ().

## Geografio 
Dobratice situas sur rando de Moraviasileziaj Beskidoj. Sude de Dobratice troviĝas montetoj Malá Prašivá, Prašivá, Čupel kaj Kyčera. Ĝi najbaras kun municipoj Vyšní Lhoty, Komorní Lhotka, Vojkovice, Horní Tošanovice, Dolní Tošanovice, Nošovice kaj Nižní Lhoty.
Tra la municipo kondukas fervojo (Frýdek-Místek - Český Těšín), rapideckomunikilo R 48, el kiu ne estas rekta alligo al Dobratice.
La plej signifa fluanto de Dobratice fontanta sur Prašivá estas evidente Lučina (antaŭe Lucina), kiu en Ostrava enfluiĝas ĝis Ostravice.

## Historio 
Dobratice evidente estiĝis du regado de reĝo Jiří z Poděbrad. La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1580. La hodiaŭa municipo estiĝis per kunigo de municipoj Dobratice kaj Bukovice en la jaro 1850. La 8-an de oktobro 1865 estis konsektita preĝejo de sanktaj Jakobo kaj Filipo kaj estis fondita paroĥejo Dobratice.

Ekde la jaro 1920 Dobratice apartenis en distrikton Český Těšín. Post Munkena interkonsento en la jaro 1938 Dobratice estis alligita al Pollando. Dum la germana okupado ĝi estis konsisto de Germana imperio. Post la milito ĝi apartenis en distrikton Místek, en 1960-aj jaroj en nove estiĝinta distrikto Frýdek-Místek. En la jaro 1980 Dobratice estis alligita sub centra municipo Dobrá kaj oi arkis ĝi ankaŭ kiel *Dobrá 2 – Dobratice*. Ekde la jaro 1990 Dobratice estas denove memstara.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Gastejo Harenda

## Pluaj fotoj 

Hostinec Harenda - panoramio.jpg|Dobratice, gastejo Harenda
Dobratice, okres Frýdek-Místek (7).JPG|Dobratice
Dobratice, okres Frýdek-Místek (8).JPG|Dobratice
Dobratice, okres Frýdek-Místek (2).JPG|Dobratice


Kategorio:Municipoj en distrikto Frýdek-Místek
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Frýdek-Místek
Kategorio:Setlejoj en Subbeskida montetaro
Kategorio:Setlejoj en Teŝinio
(98153) 2000 SY68

**(98153) 2000 SY68** estas troja asteroido de Jupitero malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Ĝi orbitas ĉe la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, ĝi do estas ano de la tiel nomata « Troja Tendaro ».

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Pastelo

[eta|[Glicirizaĵo|Glicirizaĵaj pasteloj]]
**Pastelo** ( , , ) estas malgranda bombono, farita el solidiĝinta dika likvo.

**Pastelo** uzatas ankaŭ pri lentoforma solida kuracilo, ofte sukera, kiun oni lasas fandiĝi en la buŝo.

## Priskribo 
Pastelo estas malgranda dolĉa, ordinare ronda bombono, kiun oni lasas fandiĝi en la buŝo.

Por fari pastelon, oni verŝas dikan sukeran siropon en muldilon, kaj lasas ĝin hardiĝi kaj sekiĝi. Pro la maniero de farado, la pastelo facile fandiĝas en la buŝo.

Pastelo povas esti gustigita diversmaniere: frukte, glicirize, ktp.

Kelkaj specoj de pasteloj estas medikamentoj; tian medikamenton oni metas en la buŝon kaj lasas ĝin forsolviĝi en salivon.

## Etimologio 
La nomo *pastelo* estas latinida. Ĝi devenas de  “pasteto”, diminutivo de  “pasto”. La nomo rilatas al la maniero de farado, en kiu oni uzas tre dikan, pastecan siropon.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Kuraciloj
Iona (dialekto)

eta|dekstre|250px|Distribuado de la grekaj dialektoj ĉirkaŭ la jaro 400 a.n.e. La Iona malhelviola en la numero 5 en la centro.
eta|dekstra|200px|Situo de la antikva Ionio.

**Iona** estas dialekto de la antikva greka lingvo kiu estis parolita en la regiono Ionio. La insuloj de la centro de la Egea Maro kaj la insulo Eŭbeo. Kun la atika dialekto ĝi formas la ion-atikan dialektaran grupon, kies plej rimarkinda trajto estas la paso de [a:] (longa alfo) al [e:] (eto): τιμή anstataŭ τιμά. Ĝi diferencas, tamen, disde la atika en tio ke en tiu la [a:] (longa alfo) ne pasas al [e:] (eto) post la fonemoj [e], [i] kaj [r]: γενέα, οἰκία, χώρα. 

La iona dialekto ŝajne etendiĝis en Grekion tra la Egea maro dum la epoko de la invadoj fare de dorioj, ĉirkaŭ la 11-a jarcento a.K. kaj tiel ĝi alvenis okcidenten, en la sudon de Italio, de Gaŭlio kaj en la oriento de Hispania per la koloniigoj fare de Foceo. 

## Vidu ankaŭ
* Dialektoj de la antikva greka

## Bibliografio
* Duhoux, Yves (1983). Introduction aux Dialectes Grecs Anciens. Lounain-la-Neuve: Cabay. ISBN 2-87077-177-0.
* Buck, Carl Darling (1955). The Greek Dialects. The University of Chicago Press.

Kategorio:Klasikaj lingvoj
Kategorio:Greka lingvo
Dialektoj de la antikva greka

eta|dekstre|250px|Distribuado de la grekaj dialektoj ĉirkaŭ la jaro 400 a.n.e. La atika helviola en la numero 6 ĉe Ateno kaj norde de la Egea Maro. La iona malhelviola en la numero 5 en la centro.
La Antikva greka lingvo en la klasika antikveco, antaŭ la disvolvigo de la komuna kojnea greka de la Helenisma periodo, estis dividita en kelkaj variaĵoj.

Plej el tiuj variaĵoj estas konataj nur el surskriboj, sed kelkaj el ili, ĉefe la eola, la doria, kaj la iona, estas ankaŭ reprezentataj en literatura kanono kun la dominanta atika formo de la literatura greka.

## Historio 
La fontoj, fruaj formoj kaj frua evoluo de la helena lingva familio estas ne bone komprenataj, pro la manko de tiutempa indikaĵo. Estas kelkaj teorioj pri kiaj helenaj dialektaj grupoj eble ekzistis inter la diverĝo de la frua grekeca parolo de la komuna hindeŭropa lingvo (ne post 2000 a.K.), kaj ĉirkaŭ 1200 a.K. Ili havas la saman ĝeneralan konturon sed diferencas en iuj detaloj. La nura atestita dialekto de ĉi tiu periodo estas la mikena, sed ĝia interrilato kun la historiaj dialektoj kaj la historiaj cirkonstancoj de la tempo implicas, ke la ĝeneralaj grupoj jam ekzistis en ia formo.

La gravaj dialektaj grupoj de la antikva greka periodo povas esti konsiderataj kiel evoluintaj ne pli malfrue ol 1100 a.K., dum la tempo de la doraj invadoj, kaj ili unue aperis precize dokumentitaj en alfabeta skribaĵo komence de la 8-a jarcento a.K..

## Klasigo 
Iu norma formulaĵo por la dialektoj estas:
[eta|305px|Distribuo de Grekaj dialektoj, ĉirkaŭ [-400.]]

* Okcidenta grupo
** Nordokcidenta greka
** Dora
* Ne-okcidentaj grupoj
** Eolia grupo
*** Egea/Azia aeola
*** Tesalia
*** Beotia
** Ionia-Atika grupo
*** Atika
*** Eŭbea kaj kolonioj en Italio
*** Ciklada
*** Azia iona
** Arkado-Kipra
*** Arkadia
*** Kipra
*** Pamfilia

## Vidu ankaŭ 
* Ponta greka lingvo

## Notoj 
## Bibliografio 
* Duhoux, Yves (1983). Introduction aux Dialectes Grecs Anciens. Lounain-la-Neuve: Cabay. ISBN 2-87077-177-0.
* Buck, Carl Darling (1955). The Greek Dialects. The University of Chicago Press.

Kategorio:Klasikaj lingvoj
Kategorio:Greka lingvo
(98333) 2000 SC295

**(98333) 2000 SC295** estas tre malgranda, meze hela marsrenkonta asteroido malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo *Lincoln Near-Earth Asteroid Research* elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).

## Orbito 
Ĝi estas en orbita resonanco 10:3 kun Jupitero.

Ĝia discentra orbito ekstere malproksime tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,195037 astronomia unuo, tie estas 29,177 milionoj da km.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Eemshaven

eta|Situo (plej maldekstra haveno Ee)
eta|Fervoja finstacio Eemshaven
[eta|La pramo 'Münsterland' de [Borkum]]
La **Eemshaven** (Emshaveno) estas transŝarĝa haveno, situante en la municipo Het Hogeland en la provinco Groningen kaj estas la plej granda marhaveno de Nord-Nederlando. Ĝi situas je la okcidenta marbordo de la Emsbuŝo, marbranĉo en kio la rivero Emso elfluas en la Nordmaron.

## Havenoj 
La haveno estas CEMT-klaso Va kaj konsistas el 4 basenoj. Samkiel la haveno de Delfzijl la Emshaveno estas administrata de Groningen Seaports. La akvonivelo varias kutime de NAP −12,80 m ĝis NAP −10,80 m. La haveno havas trafikgvidan sistemon. La blokokanalo de la Trafikservo Emshaveno estas marifono VHF-kanalo 1. Ĉiuj ŝipoj devas dum alveno kaj foriro sinanonci tie.

## Fervoja stacio 
Ekde la 28-a de marto 2018 funkcias fervoja stacio Eemshaven, la plej norda stacio de Nederlando.
Per tio la haveno havas interligon kun la fervoja reto de la lando kaj eksterlando.

## Referencoj 
Kategorio:Marhavenoj
Kategorio:Havenoj de Nederlando
Tombako

eta|Otomana tombaka kruĉo sur telero
eta|“Bronza” medalo de la Moskvaj Olimpiaj Ludoj de 1980, fakte tombaka
La **tombako** estas flava alojo de kupro kaj zinko. Ĝi estas uzata anstataŭ oro en medaloj, ornamaĵoj, kaj dekoracio.

## Priskribo 
Tombako estas familio de alojoj, plejparte kupraj, kun 5–20% da zinko. Jen kelkaj specoj de tombako:
* **CuZn15**: 85% kupra, 15% zinka. Orkolora, facile martelebla.
* **CuZn10**: 90% kupra, 10% zinka. Simile martetlebla kiel CuZn15, sed pli ruĝa.
* **Emajla tombako**: 95% kupra, 5% zinka. Emajlebla.

Kelkfoje, oni povas aldoni kelkajn elcentojn da aliaj elementoj, kien plumbo, stano, arseno ktp.

## Uzo 
La tombako estas ofte uzata kiel anstataŭigaĵoj por oro; tial, la vorto *tombako* estas kelkfoje uzata por imitaĵaĉo. Krom tio, historie oni uzis tombakon por kirason kaj butonon.

La “bronzaj” medaloj de Somera Olimpiko 1980 en Moskvo estis fakte tombakaj. Dum la Dua Mondmilito, Kanado faris kvincendajn monerojn el tombako, anstataŭ la origina pura nikelo, pro manko de nikelo.

## Etimologio 
La vorto *tombako* devenas de la indonezia vorto '''' “kupro”, kaj origine priskribis la tombakaĵojn, ekzemple gongojn, faritajn en Indonezio kaj venditajn de la koloniintaj nederlandanoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bronzo
* Latuno
* Metalurgio

Kategorio:Alojoj
Tamtamo

eta|dekstra|Tamtamo en orkestro
eta|Tamtamfrapiloj
**Tamtamo** estas metala frapinstrumento, pendigita en aero, simila al gongo.

## Priskribo 
La tamtamo estas origine Azia frapinstrumento, konsistanta el granda metala disko, pendigita en aero per ŝnuro. Ĝi estas frapata per granda frapilo.

La tamtamo aspektas simile al la gongo. Tamen, la sono de la tamtamo konsistas el kontinua gamo de frekvencoj, tiel ke la tono ne estas certa, malsimile al la gongo..

La nomo *tamtamo* estas ankaŭ kelkfoje uzata kiel ĝenerala nomo de diversaj Afrikaj frapinstrumentoj, kiuj ne estas metalaj, uzataj por sendi mesaĝojn foren.

## Historio 
La metala tamtamo devenas de Azio. François-Joseph Gossec estis la unua Eŭropa komponisto, kiu uzis la tamtamon; li uzis ĝin en 1791, por la *Funebra marŝo* () komponita por la morto de Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau. Post Gossec, aliaj komponistoj (Luigi Cherubini, Daniel Steibelt, Gaspare Spontini ktp.) ekuzis la tamtamon en Eŭropa klasika orkestra muziko.

## Referencoj 
Kategorio:Frapinstrumentoj
Davito

eta|Boato surakvigata de davitoj el ŝipo
En naŭtiko, **davito** () estas aparato, uzata por surakvigi boaton aŭ enakvigi ankron el ŝipo.

## Priskribo 
Davito estas uzata por diversaj celoj. Ofte, oni uzas daviton por surakvigi savboatojn el sinkanta ŝipo. Oni ankaŭ uzas daviton por enakvigi tre pezan ankron ne facile ĵeteblan. Davito estas ankaŭ uzata por savi homon flosantan sur akvo.

File:Brosen lifeboats scandinavia.jpg|Gravita davito sur ŝipo *MS Scandinavia*
File:Bossoir a gravité.jpg|Gravita davito
File:Davits-starbrd.png|Gravita davito portanta savboaton en la Norda maro
File:Freefall lifeboat.JPG|Davito portanta savboaton sur *Spring Aeolian*
Dosiero:Dinghy.jpg|Davito por surakvigi boaton

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Ŝiperoj
(98361) 2000 SG361

**(98361) 2000 SG361** estas malgranda, malhela troja asteroido de Jupitero, malkovrita la 23-an de septembro 2000 en la kadro de la astronomia kampanjo *Lowell Observatory Near-Earth-Object Search* elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).

Ĝi estas ano de la tiel nomata « Troja Tendaro » : ĝi orbitas en la najbaraĵo de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, ĝi do

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Afanopetalacoj

La **afanopetalacoj** () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo oksalidaloj (*Oxalidales*). Ĝi enhavas ununuran genron (afanopetalo) kaj 2 speciojn, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Oxalidales* Bercht. & J.Presl - oksalidaloj
****Aphanopetalaceae* Doweld - afanopetalacoj
*****Aphanopetalum* Endl. in Endlicher & Fenzl - afanopetalo

## Referencoj
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Plantofamilioj
Stanislavice

(, ) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Český Těšín en&nbsp;distrikto Karviná. Ĝi troviĝas proksimume 6&nbsp;km okcidente de Český Těšín. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 158&nbsp;adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Stanislavice** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,97&nbsp;km².

## Historio 
La unuaj mencioj pri vilaĝo Stanislavice () estas el la jaro 1440. Stanislavice estis devene konsisto de posedaĵo de teŝinaj princoj. Ĝis hodiaŭaj tagoj estas konservita la tn. Dolní dvůr (*Malsupra korto*), kiu superis mastrumadon kaj de la loka Unueca agrikultura kooperativo, kaj de entrepreno Ŝtataj bienoj Karviná. Nuntempe ĝi estas uzata por entreprenado kaj dank' al tio ĝi estas almenaŭ minimume retenata. Al la pereinta Horní dvůr (*Supra korto*) dominis malfrue baroka kastelo el la jaro 1775. Tiu estis "avancita" de la loka Unueca agrikultura kooperativo je kortbirdarejo kaj post totala devastado ĝi estis en la jaro 1967 detruita. Konservita restis nur kapeleto de Johano Nepomuka el la 18-a jarcento.

Post integro al Český Těšín, farita al la 1-a de januaro 1975, la municipo estis des pli multe neglektata. La plej videbla rezulto estas plena devastado de kulturdomo. Paradokse plej bone retenata memorindaĵo estas tiel tanko – donaco de soldata formacio el urbo Martin, kiu estis meze de la municipo lokigita en la jaro 1968 (pli poste estis al ĝi alkonstruita bazo).

## Loĝantaro
## Pluaj fotoj 

CZE Český Těšín Stanislavice Základní škola.JPG|Stanislavice, baza lernejo
CZE Český Těšín Stanislavice Silnice I⁄11, 2.JPG|Stanislavice, ŝoseo
Kaple sv. Jana Nepomuckého.jpg|Kapeleto de sankta Johano Nepomuka

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Karviná
Kategorio:Český Těšín
Kategorio:Setlejoj en Subbeskida montetaro
Kategorio:Setlejoj en Teŝinio
Wos

eta|maldekstre|Wos.
**Valentín OLIVA**, (Bonaero, Argentino; 23a de januaro 1998) konata artisme kiel **Wos**, estas argentina repisto kaj liberstilisto.

La 9an de aŭgusto 2019 li publikigis sian unuan debutdiskon, "Canguro", kie li kritikas argentinajn politikistojn kaj la ideon de "meritokratiismo". La koncerna albumo estas publikigita komence de oktobro 2019 sub la titolo "Karavano", kun sep kantoj nome *Canguro*, *Melon Vino*, *Fresco*, *Pantano*, *Luz Delito*, *Okupa* kaj *No va a bajar*.

Kategorio:Argentinaj kantistoj
Kategorio:Repo
Christian Nodal

**Christian Jesús González NODAL** (Caborca, Sonora, 11-a de januaro 1999) estas meksika kantisto kaj kantverkisto. Lia debuta solodisko, "Adiós amor", publikigita en 2016 en la diskentrepreno Fonovisa, ricevis pli ol 910 milionoj da vizitoj en YouTube, per kiu li famiĝis en diversaj amaskomunikiloj kaj en Meksiko kaj en Usono.
eta|210px|Christian Nodal.
Li devenas el familio de muzikistoj.

En 2017 li publikigis sian unuan albumon nome "Me Dejé Llevar". En 2019 li publikigis sian duan albumon nome, AHORA.

## Notoj 
Kategorio:Meksikaj kantistoj
Zoltán Gulyás

**Zoltán Gulyás** [gujAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gulyás Zoltán** estis hungara arkitekto, altlerneja instruisto.

Zoltán Gulyás naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  (laŭ hungara Vikipedio la mortotago estas la 16-a) en Budapeŝto.

## Biografio 
Zoltán Gulyás maturiĝis en luterana gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris arkitekturan diplomon en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1952. Post siaj studoj li laboris en pluraj ŝtataj entreprenoj. Li estis memservanto en rekonstruado de Pjongjango (1954-1956). Hejmenveninta li studis en majstrolernejo. Paŝo post paŝo li akiris pli altajn postenojn. Inter 1960-1968 li estis asistanto en la teknikuniversitato, poste li instruis jardekon en la majstra lernejo. En la jaroj 1963 kaj 1964 li studvojaĝis al Londono. En 1988 li pensiuliĝis. Li ricevis premion en 1962.

## Elektitaj planitaj konstruaĵoj 
* medicina universitato (Pjongjango, 1955)
* restoracieto en Hévíz (1966–69)
* loĝdomo en Budapeŝto en la mezepoka kvartalo (1973–1974, kun Péter Reimholz)
* lernejo en Révfülöp (1976–1981)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kristóf Hamon

**Kristóf Hamon** [kriŝtOf], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hamon Kristóf** estis hungara masonisto, konstrumajstro (laŭ nuna senco arkitekto). Lia origina nacieco estas nekonata.

Kristóf Hamon naskiĝis ie en Ĉeĥio, Habsburga Imperio ĉirkaŭ 1693, li mortis la  en Buda (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio).
 
## Biografio 
Pri fruaj vivoj de Kristóf Hamon mankas informoj. Ekde 1748 li estis masonisto en Buda. Li edziĝis kaj pere de tio li akiris membrecon al la masonista gildo en Buda kiel majstro en 1731. Post 2 jaroj li estis ankaŭ plenrajta burĝo de Buda. Ekde 1737 li estis membro de la urba konsilantaro en la ses dek membra asembleo. Ekde 1745 li havis la rangon arkitektura majstro de Buda. Li estis entombigita en tiu kirko, kiun li jam ne povis finkonstrui. Lia filo same estis masonisto.

## Elektitaj planitaj-konstruitaj konstruaĵoj 
* kapelo Sankta Johano en Budaörs (1738)
* Preĝejo Sankta Anna (Víziváros) kun monaĥinejo (de 1740 ĝis sia morto)
* Preĝejo Vizito de Maria (Újlak) (de 1745 ĝis sia morto)

Church of St Anne in Budapest I. district.jpg|Preĝejo Sankta Anna
Roman Catholic Church in Újlak, Budapest 02.JPG|Preĝejo Vizito de Maria

## Fontoj 
* hungarlingva biografieto
* hungarlingvaj datenoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj masonistoj
Polen

**Polen** (Pollando) estas setlejo en la municipoj Delfzijl kaj Het Hogeland en la provinco Groningen.

Ĝi konsistas el kelkaj antaŭaj laboristaj dometoj kaj situas je la dormodigo de Vierburen.

Ĝi ricevis sian nomon  pro la izolita situo rilate al la ceteraj loĝlokoj en la antaŭa municipo Bierum.

Polen - Tweehuizerweg.jpg
Polen - dijkcoupure.jpg
Polendijkpad - panoramio.jpg

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Groningo
Kalvinana preĝejo (Álmosd)

La **Kalvinana preĝejo** estas Monumento historia (ankaŭ la defenda muro) en vilaĝo Álmosd (Hungario).

## Historio 
Supozeble la katolika kirko estis konstruita en tiu loko en la 13-a jarcento. Depost 1552 defenda muro el brikoj estis konstruita ĉirkaŭ la kirko fare de István Dobó. La muro apartenis al la defenda linio de Várad. En nekonata jaro la kirko kalviniĝis. En 1751 oni konstruis lignan preĝejturon, sed li estis ŝanĝita al klasikisma ŝtonturo en 1824. Intertempe en 1805 kaj inter 1822-1824 trakonstruaj laboroj okazis. Inter 1872-1882 la interna parto estis trakonstruita konforma al la kalvinismo. En 1910 muzeologoj komencis esplori la preĝejon, sed pro la 1-a mondmilito tio ne estis finita.

## Konstruaĵo 
La kirko situas sola en la preĝeja korto ĉirkauita per muro. La turo estas kvadrata kaj plene reliefas en la fasado. Sub la kirko estas suba parto en la kela nivelo, sed la enirejo estas entombigita. Ankaŭ nun mankas la arkeologia esploro.

## Fontoj 
* hungare kun foto
* hungare kun foto 
* hungare kun fotoj
* hungare

Almosd
Siti Nurhaliza

**Siti Nurhaliza** (naskonome **Siti Nurhaliza binti Tarudin**), (naskiĝis la  en Kampung Awah, Temerloh, Pahango, Malajzio) estas malajzia kantisto, aktorino, kantverkisto, muzikproduktisto, kaj entreprenisto. Ŝia debuta disko "Jerat Percintaan" ricevis multajn premiojn kaj ĝis 2005 estis vendita je pli ol 800 000 ekzempleroj en Malajzio. Ŝi kantis kaj kantoregistris en pluraj lingvoj, kiel malajzia, java, angla, mandarena, araba, urdua, kaj japana.

## Diskaro 
* 1996: *Siti Nurhaliza 1*
* 1997: *Siti Nurhaliza 2*
* 1997: *Cindai*
* 1998: *Adiwarna*
* 1999: *Seri Balas*
* 1999: *Pancawarna*
* 2000: *Sahmura*
* 2001: *Safa*
* 2002: *Sanggar Mustika*
* 2003: *E.M.A.S*
* 2003: *Anugerah Aidilfitri*
* 2004: *Prasasti Seni*

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Malajziaj kantistoj
Kategorio:Malajziaj aktoroj
Kategorio:Malajziaj entreprenistoj
Kategorio:Malajziaj islamanoj
Kategorio:Anglalingvaj kantistoj
Kategorio:Malajziaj televidistoj
Ferenc Hatlaczky

**Ferenc Hatlaczky** [hatlacki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hatlaczky Ferenc** estis hungara kajakisto, arkitekto, trejnisto. Lia malofta familia nomvarianto estis *Hatlaczki*, lia moknomo estis "barack" (=abrikoto).

Ferenc Hatlaczky naskiĝis la  en Vecsés, li mortis la  en Budapeŝto.
 
## Biografio 
Ferenc Hatlaczky frekventis bazlernejon en sia naskiĝurbo, maturiĝis en gimnazio en Budapeŝto, finee li akiris arkitekturan diplomon en Konstrua kaj Trafika Teknikuniversitato de Budapeŝto. Li estis sportisto ekde 1950, ofte okazis, ke li iris al la universitato sur la Danubo per kajako. Inter 1953-1959 li apartenis al la hungara elektita teamo. En 1959 li forlasis la kajakadon kaj li estis trejnisto. En 1983 li establis kajakistan sportklubon en Göd. Dum la sportado li estis ankaŭ duona arkitekto, sed post la sportkariero jam plena arkitekto. Li projektis ankaŭ sportŝipojn kaj remilojn. Li ricevis 2 premiojn en 1954.

## Elektitaj planitaj konstruaĵoj 
* meblovendejo en Miskolc
* sportekzercejo en Dunavarsány

## Elektitaj sportaj rezultoj 
* olimpia arĝenta medalo en 1956 (Melburno): sola kajako 10 000 m
* monda ĉampiono (1954) kaj trifoje atingis la duan lokon
* ĉampiono de Eŭropo (1959, Duisburg)
* hungara ĉampiono 15-foje inter 1953-1959 individue aŭ teame.

## Memorigiloj 
* memortabulo en Vecsés

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* http://kajakkenusport.hu/hir/80_eves_lenne_hatlaczky_ferenc_elso_k1-es_vilagbajnokunk/
* hungaraj ĉampionoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj kajakistoj
Kategorio:Hungaraj trejnistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
98494 Marsupilami

'*98494 *Marsupilami'''* estas

asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la franca amatora astronomo Jean-Claude Merlin elde sia observatorio proksime de Le Creusot (Saône-et-Loire, Francio).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la Marsupilami : petolema, manĝema kaj vostsvinganta rolulo de bildliteraturo kreita de la belga bildliteraturisto André Franquin (1924–1997). La Marsupilami aperis unuafoje en januaro 1952 en *Le Journal de Spirou'', kie ĝi blekis sian unuan " Houba ! "

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Jean-Claude Merlin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Al-Shymaa Kway-Geer

**Al-Shymaa Kway-Geer** (pole: Al-Shaymaa Kwegyir; naskiĝis la 8-an de aprilo 1960) estas tanzania aktivulino favore al homrajtoj de albinoj. La 8-an de aprilo iĝis membro de tanzania parlamento, nomumita de prezidento de Tanzanio Jakaya Kikwete. La nomumo estis kaŭzita de emo plibonigi situacion de tanzaniaj albinoj, kiuj iĝas viktimoj de kripligoj kaj murdoj flanke de kredantoj pri magiaj povoj de iliaj korpopartoj, traktataj kiel talismanoj. 

## Vidu ankaŭ
* Ĉasado kontraŭ albinoj en Tanzanio
* Kabula Nkalango Masanja

## Bibliografio
* ADD International: First albino MP appointed in Tanzania , ()
* Inter-Parliamentary Union: UNITED REPUBLIC OF TANZANIA Bunge (National Assembly), ()

Kategorio:Naskiĝintoj en 1960 
Kategorio:Tanzaniaj politikistoj 
Kategorio:Tanzanianoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en Tanzanio
Rambaud (Altaj Alpoj)

**Rambaud** (jen france kaj okcitane) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Altaj Alpoj (france *Hautes-Alpes*, okcitane *Auts Aups*), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura ( ). Fine de  en la komunumo vivis . Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Gap* kaj al la kantono ''''.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Vidu ankaŭ 
* komunumoj de Hautes-Alpes

eta|maldekstra|300ra|la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Kategorio:Komunumoj de Hautes-Alpes
Camille Rogister

**Camille ROGISTER** (naskiĝis la  en Hodimont (nun parto de Verviers), mortis la  en Ensival (nun parto de Verviers) estis belgo, aŭtodidaktulo, kiu dum granda parto de sia vivo loĝis kaj laboris en Svislando kaj Francio.
eta|300px|Slipo pri Camille Rogister.

Komence laboristo en ŝpinindustrio, li iĝis oficisto kaj eksperto pri librotenado. Li ekloĝis en Svislando en 1916 kaj samjare aliĝis al UEA. Li estis ĉeflibrotenisto ĉe banko kaj pensiiĝis en 1955.

Dum la Dua Mondmilito li helpis la centran oficejon de UEA, speciale la servon de interhelpo por faciligi la fuĝon de persekutitaj judoj al Svislando. Tiam li loĝis apud Genève, sed sur franca teritorio. Laŭ ordono de la okupacia aŭtoritato, li devis reiri al Belgio. Li denove loĝis en Francio (Haute-Savoie) inter 1956 kaj 1959.

Li lernis Esperanton en 1909 okaze de la unua Belga Esperanto-Kongreso en Verviers. Li estis sekretario de la samjare en Verviers fondita klubo *Verda Stelo*. En 1909-1910 li partoprenis en polemiko en loka gazeto *Le Travail* kun Henri Angenot, urba bibliotekisto kaj sekretario de la loka idista klubo *Pioniro*.

Sub la pseŭdonimo *Retsigor* li kontribuis al la satira revuo La Pirato.

Laŭ peto de Eŭgeno Lanti li reviziis la duan eldonon de la Plena Vortaro (komuna kaj faka partoj). Post la milito Gaston Waringhien komisiis lin korekti la matematikan, ĥemian kaj fizikan partojn de la Plena Vortaro, cele al la tria eldono. Tion li faris kun helpo de P.H. Mooij kaj T.K. Slade. Ankaŭ kun la helpo de Mooij li kompilis la reeldonon de Proverbaro Esperanta de Zamenhof.

## Referencoj 
Kategorio:Belgaj esperantistoj
Rambaud

**Rambaud** povas aludi al
* Rambaud (Hautes-Alpes), komunumo de Francio en la departemento Altaj Alpoj (france *Hautes-Alpes*, okcitane *Auts Aups*),
* La Chapelle-Rambaud, komunumo de Francio en la departemento Alta Savojo.

Krome povas temi pri familia nomo.
Rochebrune

La nomo **Rochebrune** (jen france, okcitane *Ròchabruna*) povas interalie rilati al la francaj komunumoj

* Rochebrune (Drôme) kaj 
* Rochebrune (Altaj Alpoj).
(98554) 2000 WP6

**(98554) 2000 WP6** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo *Lincoln Near-Earth Asteroid Research* elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).

## Orbito 
Ĝia discentra orbito ekstere tanĝas tiun de Marso. Ĝia marsa MOID estas 0,167165 astronomia unuo, tie estas 25,008 milionoj da km.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Nepero

La **nepero** (simbole **Np**) estas mezurunuo por la karakterizo de niveloj kaj mezuroj.

## Difino 
Supozu ke ekzistas du amplitudoj A_1 kaj A_0, kaj konsideru la rilatumon A_1/A_0. La nombro de **neperoj** respondanta al tiu rilatumo estas la natura logaritmo de tiu rilatumo inter amplitudoj:
:\text{nombro de neperoj} = \ln \frac{A_1}{A_0} = \log_{\mathrm e}\frac{A_1}{A_0}
Alivorte, unu **nepero** respondas al la rilatumo inter du amplitudoj, kiu egalas 10.

Alternative, oni povas mezuri rilatumojn inter povumoj, kiuj estas proporciaj al la kvadratoj de la amplitudoj. Se la povumoj estas P_1 kaj P_0, tiaj ke
:\frac{P_1}{P_0} = \frac{A_1^2}{A_0^2},
do
:\text{nombro de neperoj} = \frac12\ln \frac{P_1}{P_0}
Alivorte, unu **nepero** estas la logaritmo de la rilatumo inter du povumoj kiu egalas \mathrm e^2=7,\!389\cdots.

## Konverto al aliaj unuoj 
La belo (mezurunuo) (simbole B) estas mezurunuo, kiu reprezentas la rilatumon inter du amplitudoj kiu egalas (\ln10)/2 (aŭ rilatumon inter povumoj de \ln10).
:\text{nombro de beloj} =  \frac12\ln10\ln\frac{A_1}{A_0}
Tial, jen la konverto inter belo kaj nepero:
:1\,\mathrm{Np} = \frac2{\ln(10)}\,\mathrm{B} \approx 8,\!6859\times10^{-1}\,\mathrm{B}
:1\,\mathrm{B} = \frac12\ln(10)\,\mathrm{Np} \approx 1,\!1513\,\mathrm{Np}

La decibelo (simbole dB) estas mezurunuo, kiu reprezentas la rilatumon inter du amplitudoj kiu egalas (\ln10)/20 (aŭ rilatumon inter povumoj de (\ln10)/10).
:\text{nombro de beloj} =  \frac1{20}\ln10\ln\frac{A_1}{A_0}
Tial, jen la konverto inter belo kaj nepero:
:1\,\mathrm{Np} = \frac{20}{\ln(10)}\,\mathrm{dB} \approx 8,\!6859\,\mathrm{dB}
:1\,\mathrm{dB} = \frac1{20}\ln(10)\,\mathrm{Np} \approx 1,\!1513\times10^{-1}\,\mathrm{Np}

## Historio 
La nepero estis nomita laŭ John Napier (Esperantigite, Johano Nepero). La nepero estis difinita en 1922 de la Usona firmao Bell Telephone Laboratories, origine angle literumita '**; poste la literumo estis ŝanĝita al **' en 1929.

La simbolo de la nepero estas majuskla (Np), pro la ĝenerala regulo ke la simbolo de mezurunuo nomita laŭ propra nomo estas majuskla (malgraŭ ke la nomo de la mezurunuo mem estas minuskla).

## Referencoj 
Kategorio:Mezurunuoj
Friedrich von Berchtold

Grafo **Friedrich Carl Eugen Vsemir von BERCHTOLD**, barono *von Ungarschitz* (en ĉeĥa: Bedřich Karel Eugen Všemír Berchtold hrabě z Uherčic) (25a de oktobro 1781 – 3a de aprilo 1876), estis German-parolanta bohemia kuracisto kaj botanikisto devena el Aŭstrio.

## Biografio 
Berchtold naskiĝis en Stráž nad Nežárkou () (nune en Distrikto Jindřichův Hradec), en la Aŭstria Imperio.

Li gradiĝis el medicina altlernejo en 1804, post kio li praktikis medicinon kaj dediĉis multon de sia tempo al botaniko kaj al natura historio. Li finfine abandonis la regulan medicinan praktikon kaj veturis tra Eŭropo, Mezoriento kaj Brazilo. Li kunaŭtoris kelkajn esplorartikolojn kun la botanikistoj fratoj Carl Borivoj Presl kaj Jan Svatopluk Presl, kiel grava taksonomia verko, *O Prirozenosti Rostlin*.

Arda proponanto por la ĉeĥa nacia revivado, Berchtold partoprenis en la establado de la Praga Nacia Muzeo. Li mortis en 1876 en Buchlau (nune Buchlovice), Moravio (nune parto de la Ĉeĥa Respubliko).

La genro *Berchtoldia* C.Presl (sin. *Chaetium* Nees) estis nomita liahonore.
dekstra|eta|Memortabulo de Berchtold en municipa oficejo en la vilaĝo Tučapy (Tábor Distrikto), Ĉeĥa Respubliko.

## Kelkaj verkoj 
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Parta listo de artikoloj de Berchtold - en WorldCat
* Berchtold biografio  en Ĉeĥa Radio

Kategorio:Ĉeĥaj botanikistoj
Kategorio:Germanaj botanikistoj
Jan Svatopluk Presl

**Jan Svatopluk Presl** (4a de septembro 1791 – 6a de aprilo 1849) estis bohemia natursciencisto.

Li estis la frato de la botanikisto Karel Bořivoj Presl (1794–1852). La Ĉeĥa Botanika Societo rememoris la du fratojn nomante sian ĉefan publikaĵon *Preslia* (fondita en 1914). Li estas la aŭtoro de ĉeĥa scienca terminaro de variaj branĉoj de scienco, kiel la ĉeĥa kemia nomenklaturo. Li estis la kunverkisto de grava ĉeĥa taksonomia verko, nome *O Přirozenosti Rostlin*.

## Kelkaj verkoj 
* 
* 

Kategorio:Ĉeĥaj botanikistoj
Kategorio:Terminologoj
98722 Elenaumberto

**98722 Elenaumberto** estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la itala astronomo Gianluca Masi elde la Observatorio *Bellatrix* en Ceccano (Italio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en porĉiama dankemo al *Elena Persichilli* kaj *Umberto Masi*, gepatroj de la malkovrinto, kiuj subtenis lin dum la 26 lastaj jaroj, de la komenco de lia intereso por la astronomio, ĝis lia profesia engaĝiĝo en tiu ĉi scienco.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Gianluca Masi
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Belo (apartigilo)

**Belo** povas signifi la jenon:
* **Belo** estas abstrakta koncepto pri bonaj aspekto aŭ kvalito.
* **Belo** estas mita reĝo de Egiptio.
* **Belo** estas logaritma mezurunuo.
* **Belo** estas antikva mezorienta titolo aŭ dinomo.

## Vidu ankaŭ 
* BEL (apartigilo)
* Bělá (apartigilo)
* Belá (apartigilo)
Attila Ferenczfy-Kovács

**Attila Ferenczfy-Kovács** [ferencfi-kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ferenczfy-Kovács Attila** estas hungara arkitekto pri internaj spacoj, dekoraciisto, arkitekto, pentristo.

Attila Ferenczfy-Kovács naskiĝis la  en Pécs.
 
## Biografio 
Attila Ferenczfy-Kovács akiris arkitekturan diplomon en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1974. Post siaj studoj li laboris 4 jarojn en arkitektura firmao en sia naskiĝurbo, poste en filma produktejo en Budapeŝto. Intertempe en 1979 li konstruis propran modernan familian domon en Budakeszi. Depost la socialismo ekde 1991 li estas privata artisto. Plej ofte li havas taskojn en la teatroj kaj filmoj. Li ricevis premiojn inter 1982-2002, lastfoje premion Kossuth. Li estas eksedziĝinta kun 3 gefiloj.

## Elektitaj planitaj konstruaĵoj 
* propra moderna familia domo en Budakeszi

## Elektitaj filmaj dekoracioj 
* *Szerencsés Dániel* (1981)
* *Édes Emma, drága Böbe* (1992)
* *Másnap* (2003)

## Elektitaj teatraj dekoracioj 
* Richard Wagner: *Ring* (Torino, 1986-1988)
* Giuseppe Verdi: *Trubadur* (Viena Ŝtata Operejo, 1993)
* Ŝekspiro: Hamleto (Nacia Teatro (Miskolc), 1994)
* Claudio Monteverdi: *Orfeo* (2005, Palaco de Artoj, 2005)

## Elektitaj verkoj en internaj spacoj 
* kafejo, amuzejo, restoracio (1996)
* muzeo en Budapeŝto (2002)
* muzeo en Hódmezővásárhely (2005) 

## Elektitaj pentraĵoj 
* *Vörös kerítés* (1990)
* *Insta Face ID* (2020)

## Elektitaj ekspozicioj sole 
* Budapeŝto (1974, 1986, 1995)
* Venezio (1984)
* Novjorko (1992) 
* Ljubljano (1995)

## Elektitaj ekspozicioj grupe 
* Helsinko (1981)
* Novjorko (1990, 1993)
* Arthalo Budapeŝto (1992, 1995)
* Prago (1995)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj arkitektoj pri internaj spacoj
Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj dekoraciistoj
Kategorio:Hungaraj pentristoj
Akaniacoj

La **akaniacoj** () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo brasikaloj (*Brassicales*). Ĝi enhavas 2 genrojn kaj 2 speciojn, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Brassicales* Bromhead - brasikaloj
****Akaniaceae* Stapf - akaniacoj
*****Akania* Hook. f. - akanio
******Akania bidwillii* (Hend. ex Hogg) Mabb. - bidvila akanio
*****Bretschneidera* Hemsl. - breĉnejdero
******Bretschneidera sinensis* Hemsl. - ĉinia breĉnejdero

## Referencoj
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Plantofamilioj
Nacia Parko Tarangire

La **Nacia Parko Tarangire** () estas protektita areo en Tanzanio.

La Nacia Parko Tarangire estas la sesa plej granda en Tanzanio post Ruaha, Serengeti, Mikumi, Katavi kaj Mkomazi. La nomo de la parko devenas de la rivero Tarangire, kiu trairas la parkon, estante la sola fonto de akvo por sovaĝbestoj dum la seka sezono. Dum ĉi tiu etapo miloj da bestoj migras al la Nacia Parko Tarangire el Manyara.

Ĝi situas mallongan distancon sudoriente de lago Manyara kaj kovras areon de proksimume  kvadrataj kilometroj. La pejzaĝo kaj vegetaĵaro tre varias kun miksaĵo ne trovebla aliloke norde de la cirkvito de *safari*. La monta pejzaĝo estas plena de baobaboj, densaj arbustoj kaj alta herbo.

## Bildgalerio 

Zebras in Tanzania 0748 Nevit.jpg|Zebroj
Adansonia digitata Baobab-2.jpg|Baobabo
Ephippiorhynchus senegalensis -Tanzania-8.jpg|Afrika jabiruo
Tarangire 2012 05 28 1776 (7468562080).jpg|Elefantoj
Giraffe - Tarangire National Park - Tanzania-4 (35071795026).jpg|Ĝirafoj

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Naciaj parkoj de Tanzanio
* Sovaĝbestoj de Tanzanio

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Tradukfonto 
Kategorio:Naciaj parkoj de Tanzanio
Kategorio:Protektitaj areoj kreitaj en 1970
Batidacoj

La **batidacoj** () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo brasikaloj (*Brassicales*). Ĝi enhavas ununuran genron (batido) kaj 2 speciojn, des pli ke la vorto "bato" jam ekzistas en Esperanto ("la ago bati", kaj "mezurunuo de kapacito").

En Esperanto, la nomo de la familio rekte elvenas de ĝia tipa genro, aldonante "-acoj" ĉe la fino de ties radiko. Tio klarigas la Esperantan terminon "batidacoj", laŭ la PIV-a modelo *Amaryllis* > amarilido > amarilidacoj, kvankam tiu termino malsimilas la sciencan latinan nomon *Bataceae*.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (2 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Brassicales* Bromhead - brasikaloj
****Bataceae* Mart. ex Perleb - batidacoj
*****Batis* P. Browne - batido

## Referencoj
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Plantofamilioj
Róbert Fleischl

**Róbert Fleischl** [flejŝl], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fleischl Róbert** estis hungara arkitekto.
eta|Memortabulo pri Róbert Fleischl
Róbert Fleischl naskiĝis la  en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio), li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Róbert Fleischl devenis el juda familio. Li maturiĝis en luterana gimnazio jam en Budapeŝto, poste li akiris arkitekturan diplomon en Reĝa Teknikuniversitato József en 1888. Post la diplomo li trejnis sin laŭvice en atelieroj de Győző Czigler, Antal Weber kaj Ignác Alpár. En 1891 li fondis propran arkitekturan firmaon, sed inter 1892-1894 lia kunarkitekto estis la germandevena György Brüggemann. Li edziĝis en 1902, lia edzino naskis 2 gefilojn (ambaŭ iĝos arkitektoj).

## Elektitaj planitaj konstruaĵoj 
* loĝdomoj en Budapeŝto ekde 1891
* kemia uzino en Kőbánya (1901)
* poŝta stacio (1910, nun lernejo, Budapeŝto)
* domoj en kolonio Wekerle
* mineja oficejo (1926, Dorog)
* kulturdomo (1928, Dorog)

Sion Izraelita Jótékonysági Egyesület háza (1894). - Budapest, Erzsébet körút, 26.JPG|loĝdomo (1894)
Puskás telecommunications school, Puskás telecommunications school, 2017 Ferencváros.jpg|Poŝta stacio
F.VIII. típusú ház, Pannónia út 6, Baross utca sarok, 2018 Wekerletelep.jpg|Domo en kolonio Wekerle
Miner Monument and the former Salgótarján Coal Mines Plc. HQ, 2017 Dorog.jpg|Oficejo en Dorog

## Memorigiloj 
* memortabulo en Dorog

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Zoltán Gáthy

**Zoltán Gáthy** [gAti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gáthy Zoltán** estis hungara arkitekto.
eta|Subskribo en la biblioteko (Zoltán Gáthy)
Zoltán Gáthy naskiĝis la  en Lipótvár (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Leopoldov en Slovakio), li mortis la  en Budapeŝto (Hungario).

## Biografio 
Zoltán Gáthy antaŭ ol diplomiĝi finbatalis la 1-an mondmiliton, poste li akiris arkitekturan diplomon en Reĝa Teknikuniversitato József en 1919. Post siaj studoj li faris nur porokazajn laborojn. En 1923 li ricevis arkitekturan taskon en Dorog (tiam minista vilaĝo), poste restis tie ĝis 1941. En tiu periodo li projektis pli ol 200 konstruaĵojn en la vilaĝo aŭ en la najbareco. Dum la socialismo li projektis ĉefe industriajn konstruaĵojn.

## Elektitaj planitaj konstruaĵoj 
* sportejo en Dorog (1923-1925)
* naĝejo en Dorog (1923)
* biblioteko de Dorog (1924)
* urbodomo de Dorog (1927)
* muziklernejo en Dorog
* Preĝejo Sankta Barbara (Dorog) (1927)
* minista kolonio en Csolnok (1938)
* produktejo pri cemento Vác
* produktejo pri aluminia oksido en Mosonmagyaróvár

Gáthy Zoltán Városi Könyvtár.JPG|Biblioteko de Dorog
Dorog városháza.JPG|Urbodomo de Dorog
Dorog zeneiskola.JPG|Muziklernejo
Saint Barbara church by Zoltán Gáthy, 2017 Dorog.jpg|Preĝejo

## Memorigiloj 
* strato kaj biblioteko en Dorog

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Budapeŝtanoj