open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Milito de hispana sukcedo

eta|306x306ra|Batalo de Malpalka, turnopunkto en la milito, la 11-an de septembro, 1709
La **milito de hispana sukcedo** (1701 - 1714) estis milito inter Ludoviko la 14-a (Francio) kaj koalicio da eŭropaj regnoj sekve de la alveno al la hispana trono de lia nepo. Ĝin finis la Traktato de Utrecht.

En 1712 Ludoviko antaŭvidis eblan malvenkon. Li eĉ proponis sin meti kape de sia armeo kaj tie morti batalante, aŭ fuĝi el Parizo. La lasta forta urbo, kiu defendis la reĝlandon, estis Douai, sieĝata de la Princo Eŭgeno de Savojo. Danke al informo de burĝo el Douai, marŝalo VILLARS sukcesis surprize sturmi la provizejon de la koalicia armeo en Marchiennes.

## Disvolviĝo 
La batalo de Brihuega okazis en la 8-a de decembro 1710. La ariergardo de la armeo aliancan kiu estis retiriĝanta el Madrido, komponita de la trupoj de Britio estritaj de Lord James Stanhope, estis atakita kaj venkita de la franc-hispana armeo estrita de Louis-Joseph de Vendôme, Duko de Vendôme. Tamen la aliancanoj perdis ĉirkaŭ milon da soldatoj, dum la britoj ĉirkaŭ 600.

[eta|center|upright=2|Eŭropo ĉe la komenco de la [Milito de hispana sukcedo, 1700.]]

## Vidu ankaŭ 
* Batalo de Malplaquet
* Traktato de Utrecht
* Sieĝo de Barcelono

## Listo de rolantoj 
* Princo Eŭgeno de Savojo
* Duko de Marlborough
* Lady Churchill
* Reĝino Anna
* Marŝalo de Villars

Dosiero:Charles II of Spain.jpg|
Dosiero:Meléndez, Miguel Jacinto - Philip V, king of Spain, in suit of hunt - Google Art Project.jpg|
Dosiero:Johann_Gottfried_Auerbach_004.jpg|
Dosiero:Parador de Cardona 2.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://es.wikisource.org/wiki/Pacto_de_G%C3%A9nova 
* http://oll.libertyfund.org/ToC/0028.php  
* http://www.chivalricorders.org/royalty/bourbon/france/success/sucprt1.htm 
* http://www.spanishsuccession.nl/ .


Kategorio:1701
Kategorio:1702
Kategorio:1703
Kategorio:1704
Kategorio:1705
Kategorio:1706
Kategorio:1707
Kategorio:1708
Kategorio:1709
Kategorio:1710
Kategorio:1711
Kategorio:1712
Kategorio:1713
Kategorio:1714
Kategorio:Militoj de la 18-a jarcento
Kategorio:Konfliktoj en 1700-1709
Kategorio:Konfliktoj en 1710-1719
Kategorio:18-a jarcento en Hispanio
Americana

'''''' (oficiale ) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Campinas kaj en la samnoma mikroregiono Campinas. 

eta|300px|maldekstra|Avenuo "Brazilo"
eta|300px|maldekstra|Urbestrejo
eta|300px|maldekstra|Historia Muzeo
Laŭ la stato de  en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun Limeira, Cosmópolis, Paulínia, Nova Odessa kaj Santa Bárbara d'Oeste.

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la . La subŝtata ĉefurbo San-Paŭlo situas en distanco de 126 kilometroj. 

En ĝi estas strato nomita omaĝe al Francisko Valdomiro Lorenz.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de San-Paŭlio	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 
* municipa konsilantaro  () 
* urba festo () 
* Asocio de Municipoj de San-Paŭlio (same )

Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio
Bredene

**Bredene** (*nederlande*, proksimuma prononco [BRE:d'ne]) estas municipo en Belgio. Ĝi situas borde de la Norda Maro, kaj pro la lokaj plaĝoj estas populara feriejo: Bredene havas multajn kampadejojn kaj ankaŭ unu strandon por naturistoj. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ostendo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande; turismaj informoj en nederlanda, franca, germana kaj angla)
Lago Tahoe

eta|250px|Lago Tahoe

**Lago Tahoe** estas lago en Usono, inter Nevado kaj Kalifornio. Ĝi estas la dua plej profunda (501 m) lago en Usono (post Kratera Lago en Oregono) kaj la deksepa plej profunda en la mondo. Ĝi havas areon de 495 km2.

Ĝi estas en la montaro *Sierra Nevada*, do estas tre alta, je 1897 m.

## Vidu ankaŭ 
* Grabeno

Tahoe
La juna verkisto

**La juna verkisto** (1999) estas lernolibreto (32-paĝa) verkita de Sylla Chaves kun bildoj de Karlo Teodoro. Estas la dua volumeto de kolekto Facilaj Legaĵoj eldonita de Asocio Esperantista de Rio-de-Ĵanejro. La precipa celo de tiu verko estas ekzercadi la novulojn en la uzo de la 700 plej uzataj vortelementoj en Esperanto, ne nur kiel simplaj vortoj, sed ankaŭ kiel parto de multaj plurelementaj vortoj.

## Vidu rete ĉe 
http://www.kke.org.br/esperanto/libroj_kaj_revuoj/la_juna_verkisto.php 

Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1999
Esperanto Modelo

***Esperanto Modelo*** (ankaŭ ***Esperanto-Modelo*** laŭ la unua paĝo) estas legolibro formita de originalaj tekstoj de L. L. Zamenhof, selektitaj kaj komentariitaj de Ismael Gomes Braga, eldonita de FEB en 1938 (3-a eldono en 1991, eldonloko Braziljo, ĝis 10.000 kopioj). La verko havas partojn en Esperanto, sed precipe en la portugala. Ĝian antaŭparolon verkis Antonio Caetano Coutinho, sub la titolo *Notas sobre o Esperanto no Brasil até 1906* ("Notoj pri Esperanto en Brazilo ĝis 1906"), kie li skribis precipe pri sia propra sperto kaj vidpunkto.

*Esperanto Modelo* funkciis siatempe precipe kiel komplemento al lernolibro *Esperanto sem mestre*, unu el la precipaj lernolibroj de Esperanto en la portugala.

## Eksteraj Ligiloj
*Esperanto Modelo en la katalogo de UEA, 2a eldono
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1991
Kategorio:Libroj de Ludoviko Lazaro Zamenhof
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-movado en Brazilo
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Primeiro Manual de Esperanto

**Primeiro manual de Esperanto** (Unua manlibro de Esperanto) estas adapto de franca esperanto-lernolibro eldonita de Librarie Centrale Esperantiste, farita por la popoloj portugallingvaj unue de Murillo Furtado (en 1906) kaj poste de Ismael Gomes Braga.

Tiu verketo de ĉirkaŭ 70 paĝoj havis pli ol 200 mil ekzemplerojn eldonitajn kaj pli ol 10 eldonojn. Ĝi estis, kaj estas, tre grava por disvastigado de Esperanto en Brazilo per memlernado. La libro enhavas naŭ lecionojn kaj prezentas kiel ekzemplojn nur leterojn de Zamenhof kaj historion de Esperanto verkitan de la aŭtoro mem. La gramatika parto estas tro peza kaj la metodo ne tiom pedagogia, tial estas malfacile kredi, ke la verko atingis tiel grandan sukceson kaj utilecon al Brazila movado.
## Recenzoj
{{citaĵo|Fro la sistemo akceptita, ĝi estas tre taŭga por la lernado sen la helpo de profesoro. Bedaŭrinde, ankoraŭ tiu ĉi libro entenas diversajn preserarojn, precipe en la portugala-esperanta vortareto (*afiar, akr*' anstataŭ *akrig*' ; ''afastar, forir' *anst. *forig'* ; *algures*, *io* anst. *ie* ; *amarellado, flava* anst. *dubeflava* ; *assassinar, pereigi* anst. *mortig'* ;* baile, dancad'* anst. *balo*; *garrafão, karafo* anst.
*botelego* ; *sino, kloŝ'* anst. *sonorilo*, k. a.).
Ankaŭ ni opinias, ke la radikoj devas esti akompanataj de ilia karakteriza finiĝo (*akr-a* kaj ne *akr*}, kiel oni vidas en la germanaj vortaroj. Tiel oni estus evitinta, ke Sro Lima D’Azevedo nomas sian komercejon — *Magazen' Esperanto'' (rua Luiz Gama, 12), kaj pli facile oni memorus pri la senco adjektiva, verba aŭ substantiva de ĉiu radiko, kio ne estas sen graveco por la devenigado (senlaca, nelacIGebla!).
De l' aŭtoro mem ni scias, ke li posedas kaj senpage dissendos liston da farotaj korektoj. Malgraŭ tiuj mankoj, la broŝuro estas rekomendinda, la erarojn de l’ vortaro neniel malutilante al tiu, kiu atente tralegis la gramatikon.|Brazila Esperantisto 1907 n03 jun.}}

Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Esperanto-movado en Brazilo
Kategorio:Libroj de Ismael Gomes Braga
Veterano?

**Veterano?** estas la unua libro en Esperanto originale verkita de brazilano kaj presita en Brazilo. Kvankam gravaj verkoj jam estis presitaj en Brazilo, ili estis tradukoj aǔ lernolibroj. Dum 16 jaroj *Veterano?* restis la sola originala verko en Esperanto aperinta en Brazilo; nur en 1953 aperis la dua, nome *Ivan la Sesa*, de Geraldo Mattos. La tria, ankaŭ de Geraldo, estis la romano *La Nigra Spartako*, eldonita du jarojn post *Ivan la Sesa*. Temas pri respondoj dum la UK en 1937 kaj aliaj artikoloj, verkitaj de Ismael Gomes Braga. En la unua parto de la libro, la aŭtoro respondas al la demandaro por la "Festo de la Veteranoj", aranĝita en la Ora Jubilea Kongreso de Esperanto en Varsovio. Preskaŭ ĉiuj respondoj estas enkondukitaj per kongrua strofo de Zamenhof. Tiuj respondoj donas detalojn por la historio de la Esperanto-movado. En la dua parto, pli ampleksa, troviĝas kvindeko da mallongaj verkaĵoj de la aŭtoro el diversaj epokoj de lia esperantista vivo.
## Recenzoj
## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* [Recenzo el la gazeto La Lampiro(https://eo.wikipedia.org/wiki/La_Lampiro), 2007]
* [*Veterano?* en la libroservo de UEA(https://eo.wikipedia.org/wiki/UEA)]
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-movado en Brazilo
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Tamizo

**Tamizo** () estas rivero en suda Anglio kiu trafluas Londonon.
Ĝi fontas ĉe Cirencester en la montetoj de la Cotswolds, fluas orienten al Oxford (kie ĝi nomiĝas Isis), poste suden al Reading kaj tiam ĝi meandras tra Londono. Ĉe Southend-on-Sea ĝi elfluas kun larĝa estuaro en la Nordan Maron.

La Bariero ĉe Tamizo, en angla *Thames Barrier*, estas retirebla bariersistemo super la rivero Tamizo, kiu estis desegnita por eviti, ke la ĉerivera ebenaĵo de plej el la Granda Londono estu inunditaj de escepte altaj tajdoj kaj ŝtormoj venantaj el la Norda Maro.

La Tamiza Tunelo (angle ***Thames Tunnel***) estas subakva tunelo kiu kuras sub la rivero Tamizo en Londono. Ĝi estas 11 metrojn larĝa, 6 metrojn alta kaj 396 metrojn longa kaj situas 23 metrojn sub la akvosurfaco (mezurita ĉe fluso). Konstruita inter 1825 kaj 1843, la tunelo estis la unua tunelo estanta kompletigita sub navigebla rivero.
Ferenc Erdey

**Ferenc ERDEY** (Módos nuntempa Jaŝa Tomicj, 13-a de majo 1895 - Budapeŝto, 31-a de decembro 1966) estis kunprezidanto de la antaŭmilita Hungara Esperanto-Federacio, profesoro de Teologia Akademio, iama Faka Delegito.

Erdey Ferenc estis ankaŭ romkatolika dogmatika akademia instruisto, filozofo. En 1918 li doktoriĝis pri teologio kaj filozofio en la svislanda fribourga universitato. Post lia pastriĝo, li ne povis hejmenveturi pro la unua mondmilito, li laboris en Svislando kiel pastro dum du jaroj. Ekde 1920 kaplano de Jánoshalma, ekde 1923 filozofia instruisto de la seminario de Kalocsa; en 1931 li akiris diplomon en la budapeŝta scienca universitato pri privata instruado. Ekde 1939 li laboris kiel spirita direktoro de la centra pastroinstruejo, ekde 1946 universitata instruisto, ekde 1953 instruisto de la filozofia fakultato de la Centra Dogmatika akademio.

Ĉefaj terenoj de lia laboro: prilaboro de Summa de Tomaso de Akvino el vidpunkto de la kristana filologio, precipe el metafizika kaj kosmologia vidpunkto; prijuĝo de la mezepoka filologiaj branĉoj.

## Verkoj 
* Synopsis Philosophiae Scholasticae (I-VII. Bp.-Torino); Kant valláserkölcsi világnézete (Bp., 1929)
* Mi irányítsa a modern gondolkodást? (Kalocsa, 1929)
* Szellemi élet a XIII. században és Szent Tamás (Bp., 1930)
* Új utak erkölcstani tanításunk rendszerében (Bp., 1938)
* Bölcselet válsága a középkorban (Bp., 1944): Paĝoj el la religio kaj dogmohistorio - historio (esperante, Bp., 1944)
* Filosophio de la Sporto (Bp., 1948, esperante)
* Aszketika és misztika (Bp., 1952)
* Encidopedia teologica (I-II. Bp., 1953).

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Hungaraj teologoj
Tarashankar Bandyopadhyaya

**Tarashankar BANDYOPADHYAYA** [taraŝankar bandjopadjaja] (naskiĝis la 23-an de julio 1898 en Labpur, Birbhum, Okcident-Bengalo, Barato; mortis la 14-an de septembro 1971 en Kolkato, Okcident-Bengalo) estis ĉefe romanisto kaj novelisto en la bengala lingvo.

En siaj ĉ. 130 libroj, li esploris la temojn de konflikto inter la tradicio kaj la moderna epoko, la ŝanĝiĝantaj kamparaj kondiĉoj barataj dum la fruaj jardekoj de la 20-a jarcento, konflikto inter hinduaj kaj islamanaj komunumoj, la milito, la malsatego, kaj la sociaj malegalecoj. Liaj verkoj iĝis kaj iĝas la bazo de pluraj filmoj kaj televidserioj: lia novelo “Ĝalsaghar” (La muziksalono, 1932), ekzemple, estis la bazo de filmo (1958) de la sama titolo de Satyajit Ray satjaĝit re.

Pro sia romano *Ganadevata* (La voĉo de popolodio, 1942) li gajnis en 1966 la premion Gjanpith, la plej prestiĝa belarta premio de la barata registaro. Li verkis sekvaĵon, *Panĉagram* (Kvin vilaĝoj, 1943). Krom tiuj du konataj romanoj, en 1952 li verkis la romanon *Arogja Niketan* (La kuracejo, 1952) pro kiu li gajnis en 1955 belartan premion starigita memore de Rabindranath Tagore.

## Eksteraj ligiloj 
* anglalingva biografieto

Kategorio:Bengalaj verkistoj
Kategorio:Barataj verkistoj
Kategorio:Barataj scenaristoj
Kategorio:Gjanpith-laŭreatoj
Fumgaso

Teknologio > fumgaso 
Fumgaso konsistas precipe el 
karbona dioksido, sulfura dioksido, nitrogenaj oksidoj kaj akvovaporo. Se la brulo okazas nekomplete, ankaŭ aliaj gasoj povas formiĝi grandakvante, ekzemple karbona monooksido kaj hidrogeno.

Kategorio:Teknologio
Blankenberge

'''''' (nederlande: [BLANk'nberĥe], aŭskultu () estas banurbo en Belgio, en la provinco Okcidenta Flandrio, situanta ĉe la marbordo de la Norda Maro. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. Ekde 1977 la municipo Uitkerke apartenas al Blankenberge, la ĉefa municipo.

Blankenberge estas unu el la gravaj banlokoj ĉe la marbordo.

## Feriejo 
Blankenberge estas populara belga ĉemara feriejo. Ĝi estas ofta celloko por tagekskursoj, ĉar ĝi havas bonajn fervojajn konektojn al la centro de Belgio.

La fervoja stacidomo situas vidalvide de la butikuma strato kiu kondukas piedire al la strando en ĉ. kvaronhoro.

La fervoja stacidomo proksime de la strando havas rektan ligon kun Bruselo. Ĉiuj lokoj laŭlonge de la belga marbordo (la plej longa tramlinio en la mondo) atingeblas per tramo (*Kusttram*). Ĝi etendiĝas laŭlonge de la Norda Maro de De Panne, proksime de la franca landlimo, ĝis Knokke-Heist, ĉe la rando de la landlimo kun Nederlando.

Ĉiujare de junio ĝis aŭgusto, la Festivalo de la sablo-skulptaĵo okazas sur la strando de Blankenberge. Proksime de la urbo situas la naturrezervejo *De Fonteintjes* kun riĉaj orkideoj.

## Vidindaĵoj 
* **Strando** kun ora sablo en longeco de 3,3 km. Preskaŭ nenio restas de la origina marborda pejzaĝo ĉar ĝi estis artefarite restrukturita.
* **Pier**, 350-m longa artdekorstila moleo, strukturo unika laŭlonge de la belga marbordo.
* **Veljaĥtejo** (iama fiŝkapta haveno). En la 20-a jarcento, la nombro da fiŝkaptistoj daŭre malkreskis kaj post Dua Mondmilito, moderna jaĥtejo estis konstruita.
* ***Sea Life Marine Park*** (Mara Vivo - Marparko) prezentas en ĉirkaŭ tridek akvarioj la faŭnon de la Norda Maro kaj aliaj oceanoj.
* **Paravang** - eleganta ventoŝirmilo laŭ la Leopold Park, konstruita en 1908. La tegmento estis konstruita en la novgotika stilo.
* **Centro Belle Epoque**, tri vilaoj en la arkitektura stilo (Art Nouveau) de tiu periodo.
* **Fiŝkaptista dometo de Majutte**, la plej malnova konservita konstruaĵo el la 18-a jarcento.

## Lokaj famuloj 
* Pieter Aspe, verkisto.
* Frans Masereel (1889-1972), lignogravuristo

## Ĝemelurbo 
Rethel, Francio

## Filmo 
La drama filmo *Total Eclipse* estis filmita en Blankenberge. La filmo temas pri la pasia kaj perforta samseksema rilato inter la du francaj poetoj Paul Verlaine kaj Arthur Rimbaud.

## Bildgalerio 

Dosiero:Blankenberge Paravent R03.jpg|alt=|Blankenberge - Paravent
Dosiero:Gerardus Mercator sand sculpture.JPG|alt=Mercator - sabloskulptaĵo
Dosiero:Kustlijn Blankenberge.jpg|alt=|Kusttram -
Dosiero:Pier Blankenberge R02.jpg|alt=|Blankenberge - Pier (moleo)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Fiŝkaptista dometo de Majutte

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo (nederlande, france, germane kaj angle)
* Turisma oficejo en retejo de Facebook

Kategorio:Urboj de Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Askio

**Askio** estas komputila kodo por la baza latina alfabeto (majuskla kaj minuskla), la eŭropaj ciferoj, kelkaj interpunkciaj signoj kaj 32 reg-signoj.

La vorto venas de la angla mallongigo *ASCII*, kiu signifas *American Standard Code for Information Interchange* (= Usona norma kodo por informo-interŝanĝo).

La kodo uzas la kod-numerojn 0 ĝis 127, reprezenteblajn per sep bitoj. Ĝi estis oficiale enkondukita en 1968 per la usona normo *ANSI X3.4*. Kiel ĝia kreinto estas konsiderata Robert William Bemer.

Ĉar Askio ne enhavas diakritajn signojn, bezonatajn en multaj latinliteraj lingvoj, oni enkondukis variantojn de Askio, kiuj anstataŭigis kelkajn koderojn per diakritaj literoj, precipe la ortajn kaj kunigajn krampojn, la tildon, la vertikala kaj la descenda stango. Tiuj modifitaj kodoj ne povis esti interkongruaj. Tial oni enkondukis unue diversajn 8-bitajn kodojn kaj poste Unikodon kaj
ISO 10646.

La ok-bitaj kodoj de la familio ISO 8859 kaj Unikodo estas laŭ la kodnumeroj (ne nepre laŭ la enkodigo) kongruaj kun Askio. Tial la tabelo de ISO 8859-3 utilas ankaŭ por Askio.

La frua universala disponebleco kaj la simpleco de Askio igis kelkajn homojn uzi ĝin por produkti grafikaĵojn, tiel nomatan aski-arton.
eta|maldekstra|180px|95 printeblaj askiaj signoj kun numeroj 32(= spaceto) ĝis 126

## ASCII-tabelo 
La sekva tabelo enhavas askiajn kodojn ĝis 127. Kodoj super 127 estas askiaj etendoj. La suba etendo nomiĝas Windows-1252, kiu estas tre simila al la kodaro Latin-1 (ISO-8859-1). La kodo 127 (20ra, kiu celas forigi karaktron dekstre de la kursoro) kaj la kodoj sub 32 ja apartenas al ASCII, sed ne estas aperigeblaj surekrane (nek surpapere, kompreneble), ĉar ilia celo estas regi la komunikmedion; oni nomas ilin stirsignoj.

### Windows-1252a askia etendo 
## Vidu ankaŭ 
* Unikoda alfabeto
* 3568 ASCII

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.tablaascii.com/ 
* http://www.iana.org/assignments/character-sets 
* http://www.ecma-international.org/publications/standards/Ecma-006.htm 
* http://www.wps.com/projects/codes/index.html  
* http://www.itscj.ipsj.or.jp/ISO-IR/001.pdf  

Kategorio:Signokodoj
Kyjov

**Kyjov** estas urbo en Ĉeĥio kun , situanta en suda Moravio, en sudorienta montarpiedo de montarregiono Chřiby, en valo de rivereto Kyjovka, kiu estas la dekstra alfluanto de rivero Moravo. Vivas ĉi tie  (). Kyjov estas turisma elirloko en sudan parton de Chřiby.

## Historio 
Kyjov estas unue menciata en la jaro 1126, en la jaro 1130 ĝi estas staplovilaĝo. En la 12-a jarcento estis pro merito de abato Mikaelo konstruita preĝejo de sankta Martino kaj tiu ĉi rapida ascendo montriĝis en la jaro 1201 per avancigo je urbeto kaj en la jaro 1548 pro merito V. Benecký je reĝa urbo. La sekvanta etapo de evoluo de la urbo kulminis en konstruado de renesanca urbodomo (1526). Pestkolono el la 17-a jarcento staranta en placo estas baroka. Komplikan evoluon travivis renesanca kastelo, kies konstruadon komencis en la 16-a jarcento Jan Kuna el Kunštát. La kastelo estis kelkfoje alikonstruata, ekde la jaro 1928 ĝi estas patrujgrafia muzeo. El ekleziaj konstruaĵoj necesas mencii barokan, devene monaĥinejan preĝejon de sankta Virgulino Mario el la jaroj 1713–1720 kun orizita marmoraltaro kaj kun statuoj de sanktaj Cyrilo kaj Metodo. En la urbo estas partujaj kaj folkloraj tradicioj (famaj popolkostumoj el Kyjov, ĉiujare etnografiaj solenoj).

En la ĉirkaŭaĵo troviĝas spuroj post minado de lignito el la 2-a duono de la 19-a jarcento.

## Loĝantaro 
## Vidu ankaŭ 
* Rajdo de la reĝoj


Kategorio:Municipoj en distrikto Hodonín
Kategorio:Urboj en distrikto Hodonín
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Vinkultivada subregiono Moravia Slovakio
Kategorio:Setlejoj en Kyjova montetaro
Kopirajta simbolo

La **kopirajta simbolo ©** estas la simbolo de protekto de aŭtorrajto. Ĝi konsistas el cirklo ĉirkaŭ litero "C" kaj deriviĝas la la komenca litero de la angla vorto *copyright* = kopirajto.

"©" havas la numeron 169 (deksesume A9) en la kodo ISO 8859-1 kaj Unikodo, sed ne estas ekzemple en ISO 8859-3. En HTML ĝi estas reprezentebla per "&amp;copy;". La tipografia sistemo LaTeX produktas ĝin el la enigo "\copyright ". Kie la ĝusta simbolo ne estas disponebla, oni foje uzas "(C)" aŭ "COPR".

 "malan" simbolon — simbolon de copyleft (kopilefto, kopilaso, rajtocedo), kiu estas spegulaĵo de la aŭtorrajta simbolo.

Kategorio:Simboloj
Rapida Vojo al legado kaj kanto en Esperanto

***Rapida Vojo al legado kaj kanto en Esperanto*** estas lernileto (32-paĝa) de Sylla Chaves kun bildoj de Karlo Teodoro akompanata de kasedo aŭ CD kaj ŝlosilo en la portugallingvo. Tiu verketo estas unual de serio Facila Legaĵo eldonita de Asocio Esperantista de Rio-de-Ĵanejrio. Ĝiaj unuaj dek ĉapitroj (jes, dek!) estas uzeblaj por preparo de Esperantaj legantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Kantoj
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Lázně Kynžvart

**Lázně Kynžvart** [Lazne KINĵvart] estas urbo kaj banloko en Ĉeĥio, situanta 5&nbsp;km de urbo Mariánské Lázně, en distrikto Cheb. Vivas ĉi tie  ().

## Historio
Ĝi estiĝis el vilaĝeto en subburgejo en la 13-a jarcento, ĝi situis en vojkruciĝo de vojoj, ekde mezepoko oni minis en la ĉirkaŭaĵo stanon. Ekde la jaro 1630 ĝi estis posedaĵo de Metternich-idoj. En la 19-a jarcento okazis en la urbo evoluo de banlokaj aferoj, per la fondo de la banloko la posedantoj volis konkurenci al Mariánské Lázně. Sed fontoj estis konataj jam ekde la 16-a jarcento. En la jaro 1862 Kynžvart akiris statuton de banloka urbo. Da historiaj memorigaĵoj estas malmulte, plimulto estis neniigita dum pereiga incendio en la jaro 1865.

Devene gotika preĝejo de sankta Marketo en la supra parto de placo estis denove konstruita en la jaro 1506 kaj reguligita en 1870. En la urbocentro konserviĝis kelke da empiraj burĝaj domoj. Post la jaro 1862 komencis kreski la banloka parto de la urbo. El tiu tempo estas objekto de Nova banloko (1862) kaj kelkaj grandareaj vilaoj konstruitaj en historiigantaj stiloj. La plej konata fonto, la fonto de Richard, tegmentita per pavilono, fontas meze de parko. Ekde la jaro 1952 la banloko servas sole al infanaj pacientoj, ĉi tie oni kuracas malsanojn de spirorganoj kaj haŭtmalsanojn.
maldekstra|eta|Kastelo Kynžvart
Okcidente de la urbo, meze de la parko, staras signifa memorigaĵo – kastelo, neforgeseble kunigita kun familio de Meternich-anoj. Ĝi estis konstruita en loko de pli malnova konstruaĵo el la 16-a jarcento, sian hodiaŭan klasicisman aspekton ĝi ricevis en la jaroj 1820–1833. Pietro Nobile ellaboris la projekton por kanceliero Klement Václav Lothard Eusebius Metternich, la aŭtoro de Sankta Alianco, kiu gvidis en la kastelo vicon da diplomataj traktadoj. Eĉ signifaj personecoj de kulturvivo (Johann Wolfgang von Goethe en 1818 kaj 1822) vojaĝis ĉi tien al li. Metternich koncentris en la kastelo multe da artaĵoj, armiloj, porcelano kaj kuriozaĵoj. La objekto estis alirebligita en la jaro 2000 post longdaŭra renovigo. Eksterordinare valora estas ĉi tiea libroŝranko kun 24&nbsp;000 volumoj. En kabineto de la kuriozaĵoj estas eĉ egipta mumio malnova 3&nbsp;500 jarojn.

La nature pejzaĝan parkon (300 ha) kun fiŝlagoj plenigas etaj konstruaĵoj (teejo, arbara kapelo, ĉina pavilono, monumento de du imperiestroj, kruco de princidino Pascallina ka.). Al la kastelo apartenis pliaj konstruaĵoj (bierfarejo, forĝejo, kortego, muelejo).

Super la urbo (proksimume 1,5&nbsp;km) ni trovas ruinojn de burgo Kynžvart, fondita de reganto por ŝirmado de limoj (germane: Königswart = Gardo de reganto) proksimume en la 1-a duono de la 13-a jarcento. En la jaro 1647 la burgo forbruliĝis dum sieĝado de svedoj, ekde tiu tempo ĝi estas en ruinoj.

## Loĝantaro
## Famuloj 
En tiam nomata *Königswart* naskiĝis speleologo Adolf Schmidl.


Kategorio:Municipoj en distrikto Cheb
Kategorio:Urboj en distrikto Cheb
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Banlokoj en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en Slavkova arbaro
Kategorio:Setlejoj en Subbohemiaarbara montetaro
Kategorio:Geoparko Egerio
Kategorio:Setlejoj en PPR Slavkova arbaro
Kolumbio (rivero)

[eta|maldekstre|200px|Kvar lokomotivoj BNSF GE C44-9W trenantaj miksan ŝarĝotrajnon ĉe la bordo de la rivero **Kolumbio**, inter [Kennewick (Vaŝingtonio)|Kennewick kaj Wishram, Vaŝingtonio, Usono.]]
La **Rivero Kolumbio** estas la plej granda rivero laŭ volumeno enfluanta la Pacifikon el Nordameriko. Ĝiaj fontoj estas en la Rok-Montaro en Brita Kolumbio, kaj ĝi trafluas la orientan parton de Vaŝingtonio. La lastaj 480&nbsp;km konsistigas la ŝtatlimon inter Vaŝingtonio kaj Oregono. Ĝi enfluas la Pacifikon ĉe Astoria (Oregono).

La Kolumbio estas granda fonto de hidroelektra povumo, kun multaj digoj.

La Multnoma popolo (angle, *Multnomah*) estis la indiĝenaj loĝantoj de la regiono laŭ la bordoj de la rivero Kolumbio, kie nun situas la grandurbo Portlando (Oregono) kaj ĝiaj transrivera antaŭurbo Vancouver (Vaŝingtonio). Ili parolis dialekton de la supra ĉinuka lingvo.

La Rivero Methow (prononcu [ˈmɛthaʊ], proksimume "METhaŭ") estas alfluanto de la Rivero Kolumbio en la norda parto de Vaŝingtonio,

Kategorio:Riveroj en Brita Kolumbio
Kategorio:Riveroj en Oregono
Kategorio:Riveroj en Vaŝingtonio
Konfesio

eta|500x500ra|Ĉefaj religioj kaj konfesioj en la nuntempa mondo
**Konfesio** estas religia komunumo posedanta sian kredon, kulton kaj organizon:

Kelkaj gravaj konfesioj

(pli detale ĉe la unuopaj konfesioj)
* kristanaj konfesioj
** katolikismo
** ortodoksismo
** kalvinismo
** protestantismo
* islamaj konfesioj
** sunaismo
** ŝijaismo
** ahmadismo

## Komparu kun 
Eklezio, eksterkonfesia lernejo

## Vidu ankaŭ 
* Listo de Religioj
* Skismo

Kategorio:Religio
Un chien andalou

***Un chien andalou*** (*Andaluza hundo*) estas superrealisma mallonga filmo de eksperimenta kinarto fare de Luis Buñuel kaj Salvador Dalí.

## Resumo 
Produktita en Francio en 1928, la filmo kaj elvenas kaj kritikas la tiaman francan avangardan filmmovadon. Konforme kun avangarda formo, ĝi prezentas serion da ŝajne neligitaj, kelkfoje ofendaj, scenoj kiuj klopodas ŝoki la filmvidantojn. Kontraŭe, la filmo konservas la avangardan tradicion, emfazante *enhavon* same kiel kinan formon: surprizaj fotilaj (kameraaj) anguloj, filmtrukoj, ktp.

## Intrigo 
"*Un chien andalou* konsistas el deksep minutoj da bizaraj kaj superrealaj bildoj, kiuj povus aŭ ne povus signifi ion..." IMDb.

La filmo ekas per sceno, en kiu la okulo de vivanta virino estas distranĉata per razilo, kaj kontinuas kun serio da superrealaj scenoj: homo frapetas tranĉitan manon en la strato per sia kano; homo trenas du koncertpianojn, kiuj enhavas mortajn kaj putrantajn azenojn, la ŝtonplatojn de la Dekalogo kaj vivantajn sacerdotojn; formikoj malmergiĝas el truo en la manplato de iu; la puba hararo de virino fiksiĝas al vizaĝo de iu.

## Kritikoj 
[eta|250ra|La [Atroposo|krania papilio, uzita en unu de la plej memoritaj momentoj de *Un chien andalou*.]]
Laŭ certaj kritikistoj, *Un chien andalou* estas komprenebla kiel tipa Buñuel-a kontraŭburĝa, kontraŭklerika peco. Ekzemple, la homo trenanta pianon, azenojn kaj sacerdotojn povas signifi, ke la progreso de homo al sia celo malfaciliĝas per la bagaĝo de konvencia socio, kiun li devas porti.

Alia interesa penso estas, ke la distranĉo de la okulo povas kompreniĝi kvazaŭ Buñuel "atakas" la spektantojn de la filmo. Buñuel mem rolas la homon kun la razilo.

Alia interpretado, baziĝas sur la temo de la "senbremsa amo" (laŭvorte:"freneza amo"), ŝatata temo de la surperrealismo. La ofta uzo de *liebestod* de *Wagner* laŭlonge de la filmo, tion substrekas. Pri la okulo distranĉita, la "ŝlosilo" estus: *Amo estas blinda, oni malfermu ĝiajn okulojn*....Neniu "oficiala" deklaro, nek de Dali, nek de Buñuel apogas tiun ideon, sed la vort-ludoj estas verŝajnaj: ne maloftis tiaj vort-ludoj en la verkoj de la superrealistoj, ekz.: "*nous nous cajolions*" (ni nin karesadis) estas la titolo de du desegnoj de Marcel Duchamp kiu prezentas vartistino kaj leona kaĝo (en la franca, vartistino estas popole nomata "*nounou*" kiu fonetike egalas "*nous nous*" kaj leona kaĝo estas "*cage aux lions*" fonetike egalas al "*cajolions*")

## Literaturo 
* IMDb *Internet Movie Database* - anglalingva interreta filmdatenaro. (IMDb 2005-12-01)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1929
Kategorio:Mallongaj filmoj
Kategorio:Superrealismo
Kategorio:Franca eksperimentaj filmoj
Imst

**Imst** estas komunumo de Aŭstrio, kiu troviĝas en la valo de rivero Inn (*Oberinntal*). Ĝi apartenas al la federacia lando Tirolo - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono Tirolo - kaj estas la administra cento de samnoma distrikto Imst. Komence de [[]] en la komunumo vivis . 

## Geografio 
La komunuma teritorio ampleksas areon de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la orientaj Alpoj. Averaĝa alteco de la komunumo estas  metroj super la marnivelo. 

## Trafiko 
Imst jam estis grava trafika punkto ĉe *Via Claudia Augusta* en la romia epoko. En la Imsta raveno troviĝas la fervojo *Imst-Pitztal* de Arlbergbahn.

## Ekonomio 
La industrion karakterizis ekde la 15-a, 16-a jarcento la minado, en la 18-a, 19-a jarcento la teksaĵ-industrio. Tiutempe vendis birdobredistoj en la tuta Eŭropo la tie breditajn kantobirdojn. La komponisto Carl Zeller verkis pri tio opereton.

Nuntempe la agrikulturo perdis la gravecon kaj aperis la aventura turismo somere kiel raftingo kaj kanjonumo.

## Historio 
La loko jam loĝiĝis en la bronza epoko. En Imst estiĝis en 1949 la unua SOS-Infanvilaĝo de la mondo.

## Putoj 
La provizado de la urbo per trink- kaj alia akvo okazis el publikaj putoj, el kiuj en 2004 ankoraŭ 35 beligas la urbon. El la 35 putoj, 18 estas historiaj, al sanktuloj konsekritaj putoj, kiujn oni zorge renovigis. Tiuj putoj servis pli frue ne nur por la civitanoj, sed por brutoj (precipe bovoj).

## Elstaruloj
*Elmar Lechner (n. 1944), pedagogi-historia esploristo

## Bildaro 

Dosiero:Map at imst.png|Situo en Aŭstrio
Dosiero:Map at-7 imst.png|Situo en Tirolo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Turisma asocio

Kategorio:Urboj de Aŭstrio
Kategorio:Komunumoj de Tirolo
Kategorio:Distrikto Imst
Ioannis Kaloumenos

**Ioannis KALOUMENOS** (en greka alfabeto Ιωάννης Καλούμενος, mortis novembre 1969) estis greka esperantisto kaj unu el la ĉefaj pioniroj de la greka Esperanto-movado.

Malnova membro de UEA, li fariĝis UEA-delegito en 1951 kaj membro de la komitato de UEA en 1967. Li estis prezidanto kaj poste honora prezidanto de Helena Esperanto-Asocio kaj same prezidanto de *Helena Esperanto-Instituto*. Multfoje li salutis la Universalajn Kongresojn nome de Grekio.

Kategorio:Grekaj esperantistoj
Atrofio

[eta|Infano kun atrofio pro [poliomjelito]]
**Atrofio** signifas la malkreskon de la (homa) korpo. Plej konata formo estas la muskola, vidonerva atrofio.

La muskola atrofio aperas ekzemple dum la longtempa spacoveturado, pro tio la astronaŭtoj devas sin ekzerci, sporti tage 5-6 horojn, sed tio povas nur bridi la atrofiiĝon kaj ne halti ĝin. Post reveno de longtempa kosma vivo, la kosmonaŭtoj apenaŭ povas piediri, oni ofte portas ilin al fortigejo.

Kategorio:Patologio
Komoró

**Komoró** (komorO) estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Záhony.

## Bazaj informoj
* Areo: 12 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1410
* Poŝtkodo: 4622
* Telefonprefikso: 45

## Situo
situo en Hungario 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Nyíregyháza-Záhony. Kisvárda troviĝas 10 km-ojn for.

## Historio
Oni menciis unuafoje la vilaĝon en 1308 en formo **Villa Komoro**. La nomo *komoró* venas el la slava "kulo, kuloriĉa". Posedantoj de la kampoj ofte ŝanĝiĝis dum la historio. La loko de Komoro estis multfoje inundita ĝis konstruo de la digoj en 1857 (ĝis tiam seka areo estis nur la orienta parto de la loko).

La vilaĝo havis la gloran epokon dum la socialismo, kiam la apudfervoja komunumo partoprenis al liverado inter Sovetunio kaj Hungario. Komoró apartenas al la ranĝostacio de Záhony.

## Vidindaĵo
* Kalvinana preĝejo (Komoró) (kun mezepokaj partoj), en 1801 kaj poste plurfoje estis renovigita.

## Fontoj
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
Priscilla Presley

maldekstre|eta
**Priscilla PRESLEY** (24-a de majo 1945 en Brooklyn, New York; naskiĝis kiel Beaulieu) estas usona aktorino.

Ŝi konatiĝis en 1959 kiel 14-jara kun la 10 jarojn pli aĝa Elvis Presley en Wiesbaden (Germanio). Ili geedziĝis en 1967 kaj divorcis en 1973.

Ilia komuna filino estas la kantistino Lisa Marie Presley.

Ŝia sola rimarkinda apero kiel aktorino estis en la TV-serio Dallas kaj en la filma serio *La nuda armilo*.

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Elvis Presley
Donald Duncan

eta|*English-Esperanto Chemical Dictionary*, 1956.
**Donald R. DUNCAN** (naskiĝis 1907; mortis la 25-an de decembro 1969 en Teddington, Britujo) estis brita kemiisto kun akademia titolo de "doktoro" (*Ph.D.*, *B.Sc.*) kaj esperanta terminologo pri sia fako.

Duncan estas konata kiel aŭtoro de *Angla-Esperanta Kemia Vortaro*, (1956). Li estis fakdelegito de Universala Esperanto-Asocio (UEA) pri kemio ekde 1936, prelegis en Internacia Somera Universitato (ISU) dum Universalaj Kongresoj kaj regule kontribuis al Scienca Revuo.

## Verkoj (elekto) 
* **1937**: *Kemio* (Kuwahara Tosihide, D. R. Duncan, O. Mendoza Otamendi. En: Internacia Konferenco "Esperanto en Moderna Vivo". 1937, p. 71 - 76)
* **1950**: *Proponoj pri Kemia Nomenklaturo*, kun noto de W. P. Roelfs: Ankoraŭ pri kemia nomenklaturo. En: *Scienca Revuo*, 1-a jaro 2/1950 (5), p. 39-40
* **1955**: *Kolorfotografado* (En: Internacia Somera Universitato - Elektitaj prelegoj: 1949-1954. 1955, p. 58-63)
* **1956**: *English-Esperanto Chemical Dictionary* (1956, 56 p.)

## Traduko 
* **1960**: Vivian, Charles: *Amuzo per Scienco*

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj de kaj pri Donald R. Duncan en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Artikoloj  de kaj pri Donald R. Duncan en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
* Kemiaj terminaroj  en Ockey, Edward; Sutton, Geoffrey, *Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2002*, Rotterdam: UEA 1992-2002

Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1907
Kategorio:Mortintoj en 1969
Tokiaj specialaj kvartaloj

**Specialaj kvartaloj** (特別区 [toku-becu-ku]) estas kvartaloj de la urbego Tokio en Japanio. Ĉi tiujn metropolajn kvartalojn difinas la 1-a sekcio de 281-a artikolo de Loka Aŭtonoma Juro. En la jaro 2004 en la Tokia Metropolo ekzistas 23 kvartaloj (japane: "東京２３区 [tō-kjō niĝū-san ku]").

Kvartaloj (区 [ku]) estas fonditaj en multaj aliaj urboj en Japanio. Ĝis 1943 la kvartaloj en la urbo Tokio ne diferencis de la kvartaloj de la urboj Osako kaj Kioto. En 1943, kiam Tokia Gubernio (東京府 [Tōkjō-fu]) kaj Tokia Urbo (東京市 [Tōkjō-ŝi]) kunfandiĝis en Tokian Metropolon (東京都 [Tōkjō-to]), la kvartaloj lokiĝis sub la rekta kontrolo de la metropola registaro. Ekde la 1970-aj jaroj, la specialaj kvartaloj de Tokio oficis konsiderinde plialtan laboron, ol kvartaloj en Urbo aldifinita de registara dekreto. Ĉiu speciala kvartalo havas sian propran elektitan kvartalestron (区長 [ku-ĉō]) kaj kvartalkonsilion (区議会 [ku-gikai]).

## Kvartaloj de Tokio 
eta|dekstre|320ra

23 Tokiaj kvartaloj laŭ municipa kodo:

# Ĉijoda
# Ĉuo
# Minato
# Ŝinĝuku
# Bunkjo
# Tajto
# Sumida
# Koto
# Ŝinagaŭa
# Meguro
# Ota
# Setagaja
# Ŝibuja
# Nakano
# Suginami
# Toŝima
# Kita
# Arakaŭa
# Itabaŝi
# Nerima
# Adaĉi
# Kacuŝika
# Edogaŭa

## Vidu ankaŭ 
* Loka Aŭtonoma Juro

*
Danielle Riley Keough

**Danielle Riley KEOUGH** (29-a de majo 1989, Usono) estas modelino, filino de la aktorino Lisa Marie Presley kaj de la muzikisto Danny Keough.

Ŝi aperis en 2004 kiel modelo kaj rilkoltis tuj grandan sukceson, kvankam ŝi estis tiam nur 15-jara.

Danielle volas ne uzi kaj eluzi la nomon de sia avo Elvis Presley. Por ŝi klaras, ke lian patron frakasis la drogaĉoj kaj preskaŭ ankaŭ ŝian patrinon. Ŝi havas bonan rilaton kun sia patro Danny. Por ŝi estas ekzemplo ankaŭ Nicolas Cage, la tria edzo de sia patrino.

## Eksteraj ligiloj 
* hungare pri ŝi

Keough
Lisa Marie Presley

**Lisa Marie PRESLEY** (naskiĝis la  en Memfiso, mortis la 12-an de januaro 2023 en Los-Anĝeleso) estis usona kantistino.

Ŝi naskiĝis naŭ monatojn post la geedziĝa festo de la gepatroj Elvis Aron Presley kaj Priscilla Ann Beaulieu, kaj estis naŭjaraĝa kiam ŝia patro mortis en Graceland. Sed ŝi tiutempe ne vivis tie, ĉar ŝiaj gepatroj jam pli frue divorcis (1973) kaj dise vivis.

Lisa-Marie edziniĝis kvinfoje, interalie kun Danny Keough (unue), la aktoro Nicolas Cage kaj la kantisto Michael Jackson. Ŝi havas du gefilojn, filinon Danielle kaj filon Benjamin.

En 2004 aperis sur la merkato ŝia unua albumo *To whom it may concern*, kiu estas tre persona albumo pri la morto de ŝia patro kaj pri ŝiaj edzinecoj.

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lisapresley.de  
* Oficiala retejo
* http://www.laut.de/wortlaut/artists/p/presley_lisa_marie/index.htm 

Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Popkantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de februaro
Kategorio:Elvis Presley
Karl Rove

**Karl "Ŝinko" ROVE** (*Karl Kristjan Rov*) (25-a de decembro 1950) estas partia strategiisto ĉe la Respublikana Partio de Usono.

Li instruis ĵurnalismon ĉe *Lyndon B. Johnson School of Public Affairs* kaj ĉe la Universitato Teksaso kaj estis prezidanto de la firmao *Karl Rove and Company*, kiu okupiĝis pri la publika laboro. Rove kunlaboras jam pli ol 30 jarojn kun la familio de George W. Bush kaj gvidis ĉiun elektan kampanjon de Bush.

Rove estas famigata pro sia politika sento kaj taktiko: tiel aperas ekzemple informoj pri la kontraŭuloj per anonimuloj aŭ per tria persono, kiel la fifama akuzo de *Swift Boat Veterans* (Boatistaj Veteranoj de la Vjetnama milito), kiuj akre atakis kontraŭulon de Bush, Kerry dum la elekta kampanjo en 2004.

Oni rigardas lin, kiel ekestigon de *valoro*-kampanjo en la baloto de 2004, kiu movigis milionojn da kristanoj por baloti al Bush. Li tiam eluzis la tiaman populariĝantan permeson de la samseksula edziĝo.

Bush nomumis lin en la balotvenka parolo de 2004 kiel arkitekton de sia balota venko.

## Vidu ankaŭ 
* Condoleezza Rice

## Eksteraj ligiloj 
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3987237.stm - BBC: Drawing up blueprints for Bush victory
* http://www.theatlantic.com/doc/prem/200411/green - The Atlantic Monthly: Karl Rove in a Corner (tre detala)

Kategorio:Usonaj politikistoj
Őrbottyán

**Őrbottyán** [OrbotjAn] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Vác.
eta|maldekstre|Vojo en Őrbottyán

## Geografio 
Őrbottyán situas 30 kilometrojn nord-oriente de la ĉefurbo, sur malebenaĵo, laŭ fervojo Budapeŝto-Veresegyház-Vác, laŭ flankovojoj, Veresegyház estas en la najbareco.

La regionon ĉirkaŭas montetoj (Montetaro Gödöllő), kaj ĝi estas riĉa je vivantaj akvoj: riveretoj, lagoj - eĉ kelkaj familiaj domoj havas propran, naturan lageton en siaj ĝardenoj.

Al Őrbottyán oni povas alproksimiĝi per trajno (de la Stacidomo Nyugati en Budapeŝto), aŭ per aŭtobuso (de Újpest Városkapu).

## Historio 
En 1970 Őrbottyán estiĝis per kuniĝo de du historiaj vilaĝoj "Őrszentmiklós" [orsentmikloŝ] kaj Vácbottyán [vacbotjan]. La unuigita komunumo urbiĝis en 2013.

La loko estas preferata far loĝantoj de la budapeŝtanoj, kiuj dezirante por si mem kvietan, senbruan loĝlokon, volonte elektas ĉi tiun lokon.

Őrbottyán estas tiu urbo, en kiu la sonorilegoj de la preĝejoj (ĝi havas 5 preĝejojn) ne nur sonas, sed ankaŭ estas surloke produktataj. Ĉi tie vivas kaj laboras la unusola mez-eŭropa (en senco de larĝa Karpat-baseno) sonoril-faristo, Miklós GOMBOS. Li daŭrigas la familian tradicion, lerninte la malfacilan profesion de sia patro, Lajos GOMBOS, kaj farante la sonorilegojn (ĉefe el bronzo) por la preĝejoj de la tuta lando.
eta|Fiŝkaptista lago en Őrbottyán

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Nikolao (Őrbottyán)
* Preĝejo sanktaj Petro kaj Paŭlo (Őrbottyán)
* Kalvinana preĝejo (Őrbottyán)
* fiŝkaptista lago

## Famuloj 
* En Őrszentmiklós naskiĝis hidrologo Elemér Sajó.
* En Őrszentmiklós mortis instruisto Károly Sajó.
* En Őrbottyán mortis aktoro Tibor Kárpáti.

== Komunumoj pri *őr* (= sentinelo) en Hungara reĝlando ==
Post alveno de hungaroj la sentineloj gardis ankaŭ internajn limojn inter la gentoj.

## Fontoj 
* www.orbottyan.hu
* pri la vilaĝo pli detale 

Orbottyan
Orbottyan
Paris Hilton

**Paris Whitney HILTON** (* 17-a de februaro 1981 en Novjorko, Usono) estas filino de Richard Hilton kaj Kathy Richards-Hilton, kiuj ambaŭ produktis televidajn seriojn  kiel *The Fear Factor* aŭ  veramuzon *The Good Life*. Paris havas pli junan fratinon Nicky kaj 2 pli junajn fratojn Baron kaj Conrad Hilton.

La praavo de Hilton, Conrad Hilton († 1979), fondis la hotelimperion en 1919 en Teksaso, en 2004 la imperio entenas ĉ. 3.000 hotelojn en 80 diversaj landoj. Paris kaj Nicky Hilton iam heredos la tutan Hilton-Imperion kaj tiel iĝos la plej riĉaj virinoj de la mondo.

Ŝi lernis en la Canterbury School en Connecticut, en la Buckley School en Sherman Oaks, Kalifornio kaj lastfoje en Dwight School en New York City. La lernadon ŝi finis 16-jaraĝa kaj jam 19-jaraĝa ŝi komencis publik-malferme la altsocian vivon.

Ŝi estis fotomodelo por modogazetoj kaj por kelkaj mododizajnistoj. Ŝi ankaŭ sukcesis kunludi en kelkaj ne tro konataj filmoj. Ŝi akiris sukceson nur kun la serio: *The Simple Life*, kie ŝi kun ŝia amikino Nicole Richie vizitis la urbetan Usonon. Ŝia rolo tie estis granda nacia kaj internacia sukceso. Ŝi elprovis sin kiel kantistino kun la debuta albumo Screwed. *Heiress Records*.

Ŝi kun ŝia fratino Nicky Hilton vivĝuas grandan lukson. Ŝi estas iomete narcisma, ekshibicia, ĉar ekz. ŝi permesis surretigi pornografian filmon pri sia seksumado kun Rick Salomon. Ŝi prenis el la profito procenton.

Paris Hilton malrespektis plurfoje trafikajn regulojn (ŝi kondukis eĉ ebrie), pro kio oni deprenis la stirpermesilon. Tamen ŝi poste stiris aŭtomobilon sen permesilo kaj sen lumo. Pro tio oni kondamnis ŝin je 45-taga restado en prizono en 2007, kion ŝi komencis plenumi ekde la 4-a de junio.  Li jam liberiĝis la 7-an de junio pro medicina kialo kaj la restantan 40 tagojn li volis plenumi en hejmaresto, sed la juĝisto ekzamenis ŝian medicinan staton kaj revenigis ŝin en la prizonon.

## Filmografio 
* 2005: House of Wax, Paige Edwards.

## Eksteraj ligiloj 
* biografio
* Paris Hilton Lyrics

Hilton, Paris
Hilton, Paris
Hilton, Paris
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Meritokratio

**Meritokratio** (merito kaj el la greka *κρατείν* "regi") signifas la regadon de merituloj laŭ siaj meritoj en diversaj branĉoj de la socio. Meritokratio signifas, ke ĉiun gvidantan pozicion plenumas la plej meritaj homoj.

## Literaturo 
* Richard J. Herrnstein: *Chancengleichheit - eine Utopie? Die IQ-bestimmte Klassengesellschaft.* Stuttgart: Deutsche Verlags-Anstalt 1974, ISBN 3-421-02662-9 (angle: I.Q. in the meritocracy). **germane**
* Michael Young: *Es lebe die Ungleichheit: Auf dem Wege zur Meritokratie*. Düsseldorf: Econ 1961. **germane**

## Vidu ankaŭ 
* Elitismo
* Teknokratio
* ŝancoegaleco, utopio, IK,
* Demokratio, Neegaleco, Gerontokratio

## retpaĝo 
* Gravas nur la montrita plenumo/germane 

## Vidu ankaŭ 
* Nepotismo
* Socia moviĝeblo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.worldwidewords.org/topicalwords/tw-mer1.htm 

Kategorio:Politiko
Kategorio:Reĝimoj
Kvanzao

**Kvanzao** (**Kwanzaa** [kŭanza]) estas festosemajno de Afrik-Usonanoj anstataŭ aŭ aldone al Kristnasko (okazas inter 26-a de decembro kaj 1-a de januaro). La festotago ne havas veran Afrikan tradicion; sed ĝi estis elpensita kaj enkondukita ekde 1966 laŭ propono de Maulana Karenga, Usona sociologo. Kvanzao ne estas religia festo, sed "kultura festotago".

La nomo *kwanzaa* venas el la svahila lingvo, el *matunda ya kwanza* [matunda ja kŭanza], kio signifas *unuajn fruktojn*. Oni aldonis kroman *a* (en la esperantigo: *o*) por sepliterigi la vorton, tiel ke ĉiu litero simbolus po unu el la Sep Principoj de Negreco, *Nguzu Saba*. Tiuj estas:
* *Umoja* [umoĝa] (Unueco),
* *Kujichagulia* [kuĝiĉagulja] (Memdecido),
* *Ujima* [uĝima] (Komunumaj laboro kaj respondeco),
* *Ujamaa* [uĝama] (Afrika socialismo),
* *Nia* (Celo),
* *Kuumba* (Kreativeco), kaj
* *Imani* (Kredo).

Dum Kvanzao, homoj flamigas kandelojn en *kinara* (kandelingaro), montras tradician afrikan arton, kaj pripensas la sep gvidajn principojn.

La festo okazas dum 7 tagoj, de la 26-a de decembro ĝis la 1-a de januaro ĉiujare. La 31-an de decembro okazas festa manĝado en familia rondo.

Multaj el la tradicioj de Kvanzao estas bazitaj sur rikolto-festoj en diversaj afrikaj kulturoj.

## Historio  
La Movado por Civitanaj Rajtoj estis politika movado en Usono de 1954 ĝis 1968, kiu agadis kontraŭ la diskriminacio pro raso. Kvankam sklaveco en Usono finiĝis jam en 1865, la vivo estis ankoraŭ tre malfacila por multaj nigraj usonanoj. Por ili estis malfacile trovi laboron, edukiĝi en universitato, aĉeti domon, eĉ esti servataj en restoracio. Danke al la agado de la Civitan-rajta Movado finfine ekestis leĝoj, laŭ kiuj ne plu estis permesate trakti homojn malegale pro ilia haŭt-koloro.

Kvanzao estis kreita en 1966 de Maulana Karenga, profesoro pri afrik-rilataj studoj. (Afrik-rilataj studoj okupiĝas ĉefe pri la historio, kulturo kaj politiko de afrik-devenaj popoloj ekster Afriko, kaj ankaŭ en Afriko mem.)

D-ro Karenga deziris starigi kutimon laŭ kiu afrik-usonanoj povos festi siajn proprajn atingojn. La ferio festas afrikan kulturon kaj antaŭenigas unuecon en la afrik-usona komunumo.

Kvanzao ne estas religia festo, sed okazo por pripensi la pasintecon kaj antaŭĝoji pri la estonteco. Ĝi ofte estas festata per renkontiĝoj inter amikoj kaj familioj, kiuj kune manĝas kaj ĝuas muzikon, dancadon, kaj aliajn kulturajn tradiciojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala kvanza-paĝo (angle).

Kategorio:Festoj
Kategorio:Decembro
Harry Fineman

**Harry FINEMAN** estis kanada juda esperantisto. Li naskiĝis en 1893 kaj mortis en aĝo de 76 jaroj la 17-an de novembro 1969 en Montrealo. Harry Fineman estis la aŭtoro de juda-Esperanta kaj Esperanta-juda vortaro (1966) - la vorto juda ĉi-tie celas la jidan aŭ judgermanan lingvon.

## Verkaro
* *Plena Esperanto-juda vortaro kaj plena juda-Esperanto vortaro*: kaj suplementoj (Montreal, 1966. - 149, 316 p.)

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Harry Fineman en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko ()

Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Montrealanoj
Kategorio:judaj esperantistoj
Frederick Douglas Murphy

**Frederick Douglas MURPHY** (mortis 64-jara la 2-an de januaro 1970) estis brita esperantisto kaj prezidanto de Skolta Esperantista Ligo.

Li estis aktiva ankaŭ en KELI kaj Brita Esperantista Asocio. En 1967 li ricevis la plej altan honorigsignon de la skolta movado pro servoj al ĝi dum 38 jaroj. Membro de UEA kaj ĝia delegito li estis dum pli ol 30 jaroj. Lia altstatura figuro estis konata vidaĵo en multaj kongresoj landaj kaj internaciaj.

Li estis predikanto, instruisto de Esperanto kaj verkis la tekston de la populariĝinta kanto La lingvo por ni.

## Verkoj
**Taglibraj Notoj pri la Historio de la Esperanta Movado en Ipswich, 1919-1939.* (1939)
**Orjubileo de Skolta Esperantista Ligo : 1918 - 1968* (Ipswich: Murphy, 1968. - 15 p. : ilustr.)

### Recenzoj
Pri 'Taglibraj Notoj pri la Historio de la Esperanta Movado en Ipswich''

Murphy, Frederick
M
M