Betulo

La **betulo** (*Betula*) estas holarktisa genro el la familio de la betulacoj.

Ĝeneralaĵoj: Betuloj estas "pioniraj specioj" t. e. ili estas la unuaj arboj kiuj kreskas en malriĉaj, malvarmaj terenoj, kaj post ruinigadoj, kiel fajregoj, ili elportas tre malriĉajn grundojn, malvarmajn klimatojn, sed bezonas multe da lumo, do se poste la arbokomunumo riĉiĝas kaj pleniĝas ili malaperas. Ili vivas relative mallonge: ĝis 100 jarojn. En alteco de montaro aŭ en arktaj regionoj, post kie eĉ la pinofitaj arboj ne plu kapablas kreski, restas antaŭ la nura herbejo aŭ Tundro zono de betularbaro.

250ra|eta|maldekstra|Someraj folioj de alegana betulo.

Ĉefaj specioj:
Eŭropo kaj Siberio :
* *Betula pubescens* - lanuga betulo
* *Betula pendula* - penda betulo - kun branĉoj gracie pendiĝemaj
* *Betula nana* - nana betulo - la plej nordekreskanta, apenaŭ arbustalta
Norda Ameriko :
* *Betula alleghaniensis* - alegana betulo
* *Betula papyrifera* (kies arboŝelo utilis al la Indianoj por fari boatojn)
* *Betula nigra* - nigra betulo
Orienta Azio:
* *Betula platyphylla* - orientazia betulo

Herne Halde Constantin birches.jpg|betulo sur ŝutmonto
BirkenwaldFinnland.jpg|betularo en Suomujo
Birkenallee.JPG|betula aleo en matena nebulo inter Steinheim kaj Kicklingen distrikto Dillingen an der Donau, Germanujo
Birken im Herbst.jpg|pendaj betuloj kun aŭtuna foliaro
Birke Winter Kleinstadt-1981m09-02.jpg|betulo en eturba vintra pejzaĝo
Kalmthoutse Heide in February.jpg|betuloj sur erikejo en Kalmthout
Birke 0314.jpg|betuloj proksime de Rodenbostel, Malsupra Saksio, Germanujo

[eta|hochkant|Borke der [Rote China-Birke|Roten China-Birke (*Betula albosinensis*)]]
eta|hochkant|ritidomo de *Betula costata*
eta|hochkant|ritidomo de *Betula dahurica*
eta|hochkant|ritidomo de *Betula ermannii*
eta|hochkant|ritidomo de *Betula lenta*
eta|hochkant|ritidomo de *Betula nigra*
eta|hochkant|ritidomo de *Betula platyphylla*
[eta|hochkant|ritidomo de [himalaja betulo (*Betula utilis*)]]

## Sistematiko kaj disvastigo 
La genra nomo *Betula* estis unuafoje publikigita en 1753 fare de Carl von Linné en *Species Plantarum*, 2, p. 982f. La genro *Betula* apartenas al la subfamilio de la Betuloideae ene de la familio de la Betulaceae.

La ĝis 100 betulaj specioj kreskas en vastaj regionoj de la norda hemisfero, en Eŭropo, en Nordameriko (precipe ĉe la orientaj marbordoj) kaj en Azio ĝis Japanujo .

Ekzistas 35 ĝis 100 specioj en la genro (*Betula*):
* ruĝa ĉina betulo (*Betula albosinensis* BURKILL): ĝi hejmiĝas en la nordo kaj mezo de Ĉinujo.
* flava betulo (*Betula alleghaniensis* BRITTON, sin.: *Betula lutea* auct.): Ĝi hejmiĝas en orienta Kanado kaj Usono.
* *Betula alnoides* BUCH.-HAM. EX D.DON: Ĝi disvastiĝas de Himalajo ĝis la sudo de Ĉinujo.
* *Betula* ×*alpestris* FR. (= *Betula nana* × *Betula pubescens*)
* *Betula* ×*aurata* BORKH. (= *Betula pendula* × *Betula pubescens*, sin.: *Betula* ×*atrata* DOMIN, *Betula* ×*obscura* KOTULA)
* *Betula ashburneri* MCALL. & RUSHFORTH: la regiono de ĝia disvastigo etendiĝas de Butano ĝis Siĉuano kaj Junano.
* *Betula* ×*avatshensis* KOM. (= *Betula ermanii* × *Betula pendula* subsp. *mandshurica*)
* *Betula baschkirica* TZVELEV: Ĝi hejmiĝas en la eŭropa parto de Rusujo.
* *Betula bomiensis* P.C.LI: Ĝi hejmiĝas en la sudorienta parto de Tibeto.
* *Betula* × *bottnica* MELA: Ĝia hejmregiono estas norda Eŭropo.
* blua betulo (*Betula* ×*caerulea* BLANCH. = *B. papyrifera* var. *cordifolia* × *B. populifolia*)
* *Betula calcicola* (W.W.Sm.) P.C.LI: Ĝia hejmregiono estas Ĉinujo.
* *Betula celtiberica* ROTHM. & VASC.: Ĝia hejmregiono estas la nordokcidento de Hispanujo.
* *Betula chichibuensis* H.HARA: Ĝia hejmregiono estas Honŝuo en Japanujo.
* *Betula chinensis* MAXIM., sin.: *Betula fargesii* FRANCH., *Betula ceratoptera* G.H.LIU & Y.C.MA, *Betula jiaodongensis* S.B.LIANG: la hejmregiono estas Ĉinujo.
* *Betula cordifolia* REGEL: Ĝia hejmregiono estas orienta Kanado kaj Usono.
* *Betula coriaceifolia* V.N.VASSIL.: Ĝia hejmregiono estas Mezazio.
* avelfolia betulo (*Betula corylifolia* REGEL & MAXIM.): Ĝia hejmregiono estas Honŝuo en Japanujo.
* korea betulo (*Betula costata* TRAUTV.): Ĝia hejmregiono estas Koreujo kaj la ekstrema oriento de Rusujo.
* *Betula cylindrostachya* LINDL. EX WALL. (sin.: *Betula fujianensis* J.ZENG, JIAN H.LI & Z.D.CHEN): Ĝia hejmregiono etendiĝas de Himalajo ĝis Ĉinujo.
* *Betula dahurica* PALL.: Ĝia hejmregiono estas Ĉinujo.
* *Betula delavayi* FRANCH. (sin.: *Betula forrestii* (W.W.SM.) HAND.-MAZZ.): Ĝia hejmregiono estas la suda Tibeto, la sudokcidenta Siĉuano, la nordokcidenta Junano kaj la okcidenta Hubejo en Ĉinujo.
* *Betula* ×*dugleana* LEPAGE (= *Betula glandulosa* × *Betula neoalaskana*)
* *Betula* ×*dutillyi* LEPAGE (= *Betula glandulosa* × *Betula minor*)
* *Betula* ×*eastwoodiae* SARG. (= *Betula glandulosa* × *Betula occidentalis*)
* Ermana betulo, ankaŭ nomata ora betulo kaj kamĉatka betulo (*Betula ermanii* CHAM., inkl. *Betula lanata* (REGEL) VASSILCZ.; sin.: *Betula ganjuensis* KOIDZ., *Betula paraermanii* V.N.VASSIL., *Betula shikokiana*NAKAI): Ĝia hejmregiono estas Ĉinujo.
* *Betula falcata* V.N.VASSIL.: Ĝia hejmregiono estas Mezazio.
* *Betula fargesii* FRANCH.: Ĝia hejmregiono estas Ĉinujo.
* *Betula fruticosa* PALL., sin.: *Betula fusca* PALL. EX GEORGI, *Betula divaricata* LEDEB., *Betula middendorffii* TRAUTV. & C.A.MEY.: Ĝia hejmregiono estas Ĉinujo, Koreujo, Mongolujo kaj Sibirio.
* glanda betulo (*Betula glandulosa* MICĤ.): La regiono de ĝia disvastigo estas de Sibirio al Mongolujo kaj al Nordameriko.
* *Betula globispica* SHIRAI: Ĝia hejmregiono estas Honŝuo en Japanujo.
* *Betula gmelinii* BUNGE (sin.: *Betula apoiensis* NAKAI): Ĝia hejmregiono estas Ĉinujo.
* ĉerizfolia betulo (*Betula grossa* SIEB. & ZUCC., sin.: *Betula ulmifolia* SIEB. & ZUCC.): Ĝia hejmregiono estas la suda kaj meza Japanujo.
* *Betula gynoterminalis* Y.C.HSU & C.J.WANG: DĜia hejmregiono estas la nordokcidento de Junano.
* *Betula halophila* CHING: Ĝia hejmregiono estas Ĉinujo.
* *Betula* ×*heptopotamica* V.N.VASSIL. (= *Betula fruticosa* × *Betula pubescens*)
* *Betula honanensis* S.Y.WANG & C.L.CHANG: Ĝia hejmregiono estas Henano.
* *Betula* ×*hornei* E.J.BUTLER (= *Betula papyrifera* × *Betula nana*)
* arbusta betulo (*Betula humilis* SCHRANK; sin.: *Betula fruticans* PALL. orth. var.): Ĝia hejmregiono estas de meza Eŭropo trans Kaŭkazio, Kazaĥujo, Sibirio kaj la norda Mongolujo ĝis Ĉinujo.
* *Betula insignis* FRANCH.: Ĝia hejmregiono estas la suda Ĉinujo.
* *Betula* ×*jackii* C.K.SCHNEID. (= *Betula lenta* × *Betula pumila*)
* *Betula karagandensis* V.N.VASSIL.: Ĝia hejmregiono estas Mezazio.
* *Betula klokovii* ZAVER.: Ĝia hejmregiono estas Ukrainio.
* *Betula* ×*koehnei* C.K.SCHNEID. (= *Betula papyrifera* × *B. pendula*)
* *Betula kotulae* ZAVER.: Ĝia hejmregiono estas Ukrainio.
* sukera betulo (*Betula lenta* L., inkl. *Betula uber* (ASHE) FERNALD): Ĝia hejmregiono estas la oriento de Kanado kaj Usono.
* *Betula litwinowii* DOLUCH.: Ĝia hejmregiono estas la oriento kaj nordoriento de Turkujo ĝis norda Irano.
* *Betula luminifera* H.J.P.WINKL.: La hejmregiono estas Ĉinujo.
* tilifolia betulo, ankaŭ nomata bronza betulo, imperiestra betulo (*Betula maximowicziana* Regel): Ĝia hejmregiono etendiĝas de la sudaj Kuriloj ĝis la nordo kaj mezo de Japanujo.
* Kaŭkaza betulo (*Betula medwediewii* REGEL):La hejmregiono estas de la nordoriento de Turkujo ĝis la nordokcidento de Irano.
* *Betula megrelica* SOSN.: Ĝia hejmregiono estas okcidenta Kartvelio.
* *Betula michaŭii* SPACH: La hejmregiono estas la oriento de Kanado.
* *Betula microphylla* BUNGE: Ĝia hejmregiono estas Mezazio ĝis nordokcidenta Ĉinujo kaj de la suda Sibirio ĝis la norda Mongolujo.
* *Betula ×minor* (TUCK.) FERNALD (= *Betula cordifolia* × *Betula glandulosa*)
* nana betulo, ankaŭ nomata polus betulo (*Betula nana* L., sin.: *Betula exilis* SUKACZEV): Ĝia hejmregiono estas la subaktejo kaj la montaroj de Eŭropo. Ĝi troviĝas ankaŭ en meza Eŭropo.
* nigra betulo, ankaŭ nomata rivera betulo (*Betula nigra* L.): La hejmregiono estas la meza kaj orienta Usono
* akva betulo (*Betula occidentalis* HOOK., sin.: *Betula fontinalis* SARG.)
* *Betula ovalifolia* RUPR. (sin.: *Betula extremiorientalis* Kuzen. & V.N.VASSIL., *Betula paishanensis* NAKAI, *Betula tatewakiana* M.OHKI & S.WATAN.): DĜia hejmregiono estas Ĉinjo, Koreujo, Rusujo kaj Japanujo.
* papera betulo, ankaŭ nomata Kanu-betulo aŭ amerika blanka betulo (*Betula papyrifera* MARSHALL, sin.: *Betula excelsa* AITON, *Betula lyalliana* KOEHNE nom. nud., *Betula kenaica* W.H.EVANS): Ĝia hejmregiono estas la subakta Ameriko.
* *Betula* ×*paramushirensis* BARKALOV (= *Betula ermanii* × *Betula pumila*)
* pendanta betulo, ankaŭ ordinara betulo, sabla betulo, trista betrulo, veruka betulo aŭ blanka betulo (*Betula pendula* ROTH, sin.: *Betula verrucosa* EHRH., *Betula tristis* WORMSK. EX LINK, *Betula aetnensis* RAF. EX J.PRESL & C.PRESL, *Betula ferganensis* V.N.VASSIL.): Ĝia hejmregiono estas la moderaj zonoj de Eŭrazio kaj Nordafrika.
* *Betula platyphylla* SUKACZEV (sin.: *Betula japonica* SIEB. EX H.J.P.WINKL. nom. nud., *Betula mandshurica* (REGEL) NAKAI, *Betula szechuanica* (C.K.SCHNEID., C.-A.JANSSON), *Betula austrosichotensis* V.N.VASSIL. & V.I.BARANOV, *Betula neoalaskana* SARG., *Betula resinifera* BRITTON): Ĝia hejmregiono estas Sibirio ĝis Japanujo, Alasko kaj Kanado.
* *Betula* ×*plettkei* JUNGE (= *Betula nana* × *Betula pendula*)
* griza betulo, ankaŭ nomara poplafolia betulo (*Betula populifolia* MARSHALL): Ĝia hejmregiono estas sudokcidenta Kanado ĝis nordokcidenta Suda Karolino.
*Betula potamophila* V.N.VASSIL.: Ĝia hejmregiono estas Mezazio
* *Betula potaninii* BATALIN (sin.: *Betula jiulungensis* P.C.LI EX Q.LIN): Ĝia hejmregiono estas Ĉinujo (Gansuo, Ŝanĝio kaj Siĉuano).
* *Betula psammophila* V.N.VASSIL.: Ĝia hejmregiono estas Mezazio.
* marĉa betulo, kurbbranĉa betulo (*Betula pubescens* EHRH., sin.: *Betula alba* L., *Betula czerepanovii* N.I.ORLOVA, *Betula tortuosa* LEDEB.): Ĝia hejmregiono estas Grenlando kaj Eŭrazio. Ĝi troviĝas ankaŭ en Mezeŭropo.
* amerika arbusta betulo (*Betula pumila* L.): La hejmregiono estas Nordameriko.
* *Betula* ×*purpusii* C.K.SCHNEID. (= *B. glandulifera* × *B. lutea*, sin.: *Betula ×murrayana* B.V.BARNES & DANCIK)
* Kaŭkaza arbusta betulo (*Betula raddeana* TRAUTV.): La hejmregiono estas Kaŭkazio.
* *Betula* ×*raymundii* LEPAGE (= *B. populifolia* × *B. pumila* var. *glandulifera*)
* *Betula saksarensis* POLOZHIJ & A.T.MALZEVA: Ĝia hejmregiono estas Ĥakasio en Sibirio.
* *Betula* ×*sandbergii* BRITTON (= *B. glandulifera* × *B. papyrifera*)
* *Betula × sargentii* DUGLE (= *Betula glandulosa* × *Betula pumila*)
* *Betula saviczii* V.N.VASSIL.: La hejmregiono estas Mezazio.
* fera betulo (*Betula schmidtii* REGEL): Ĝia hejmregiono estas Ĉinujo.
* *Betula sunanensis* Y.J.ZHANG: Ĝi hejmiĝas en la ĉina provinco Gansuo.
* Siĉuana betulo (*Betula szechuanica* (C.K.SCHNEID.) C.-A.JANSSON, sin.: *Betula rockii* (REHDER) C.-A.JANSSON): Ĝia hejmregiono estas la sudorienta parto de Tibeto
* *Betula tianschanica* RUPR. (sin.: *Betula dolicholepis* OVCZ., CZUKAV. & SHIBKOVA, *Betula jarmolenkoana* GOLOSK., *Betula kirghisorum* SAV.-RYCZ., *Betula korshinskyi* LITV., *Betula margusarica* V.N.VASSIL., *Betula ovczinnikovii* V.N.VASSIL., *Betula pamirica* LITV., *Betula procurva* LITV., *Betula regeliana* V.N.VASSIL., *Betula saposhnikovii* SUKACZEV, *Betula seravschanica* V.N.VASSIL., *Betula schugnanica* (B.Fedtsch.) LITV., *Betula tadzhikistanica* V.N.VASSIL., *Betula turkestanica* LITV., *Betula tuturinii* V.N.VASSIL.): Ĝia hejmregiono estas de Mezazio ĝis Mongolujo.
* *Betula × uliginosa* DUGLE (= *Betula pendula* subsp. *mandshurica* × *Betula glandulosa*)
* *Betula* ×*utahensis* BRITTON (= *Betula occidentalis* × *Betula papyrifera*)
* himalaja betulo (*Betula utilis* D.DON, sin.: *Betula chitralica* BROWICZ, *Betula kunarensis* BROWICZ kaj *Betula pyrolifolia* V.N.Vassil., sin.: *Betula jacquemontii* SPACH): Kun pluraj subspecioj. Ĝia hejmregiono estas de Afganio ĝis Ĉinujo.
* *Betula × winteri* DUGLE (= *Betula pendula* subsp. *mandshurica* × *Betula papyrifera*)
* *Betula wuyiensis*J.B.XIAO: Ĝia hejmregiono estas Ĉinujo.
* *Betula × zimpelii* JUNGE (= *Betula humilis* × *Betula pendula*)
* *Betula zinserlingii* V.N.VASSIL.: Ĝia hejmregiono estas Mezazio.

## Vidu ankaŭ 
* Apalaĉaj miksaj mezofitaj arbaroj
* Arkta marborda tundro
* Miksaj atlantikaj arbaroj
* Nordokcident-himalajaj alpaj arbustaroj kaj herbejoj
* Okcident-eŭropaj foliarbaroj
* Sarmataj miksaj arbaroj
* Skandinavaj marbordaj koniferaroj

Kategorio:Betulacoj
Kategorio:Holarktisa flaŭro
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro