Kastelo Goldenstein

thumb|Kastelo Goldenstein (Elsbethen)
**Kastelo Goldenstein** (germane: *Schloß Goldenstein*) troviĝas proksime de la Elizabeta Kirko de Elsbethen, en Aŭstrujo. Kastele estas privata meza lernejo nun. En septembro 2025 enloĝis ĝin tri monaĥinoj.
## Historio 
Arkivaj dokumentoj ĉi-prie ne ekzista antaŭ la 15-a jarcento. La unua posedanto konata estis Hans von Haunsperg (1417); li havis multajn postantojn ĝis kiam Raimund Anton Meinrad von Rehlingen vendis la tuton en 1710 al la arkiabatejo Sankta Petro. Ties monakoj utiligis ĝin en la jarcentoj 18-a kaj 19-a kiel administradejon kaj ripozumlokon. De 1897 ĝin havas la aŭgustenanaj monakinoj de la kongregacio *CBMV* instalintaj ene kaj klostron kaj lernejon. 

Dum la 18-a jarcento estis multaj renovigoj ene kaj malenne. Ankaŭ la pentristo Franz Xaver König aktiis en kvar ĉambroj kaj en la refektorio. En 1790 nova meblaro alvenis. Ne nur abatoj benediktanaj sed ankaŭ familianoj, profesoroj, nobeloj kaj vizitantoj el najbaraj grafujoj gastis tie ĉi. La komponisto Michael Haydn oftege pasigis la vendredojn kaj sabatojn tie ĉi. Kiam la ordenaninoj de Rastatt rifuzis kontrolon fare de ŝtataj aŭtoritatoj, ili transloĝiĝis al Elsbethen: tiam la tuta kastelkomplekso estis en plorinda stato. Peto ilia rajti malfermi lernejon kaj enpostenigi ses instruistinojn kun germanaj diplomoj estis aprobita en 1878. En marto 1897 oni interkonsentis pri havaĵa dispartigo inter la ordenaninoj kaj la arkiabatejo je Salcburgo. Inter la lernintaro estis ankaŭ la fama aktorino Romy Schneider, kiu lernantis tie ĉi inter 1949 ĝis 1953. 

En oktobro 2025 preposto Markus Grasl de la Konvento Reichersberg nomumiĝis apostola komisaro por Goldentein. Vintre 2023 la tri oldaj inaj kongregacianoj transloĝiĝis, pro pli taŭga zorgiĝo, al Oberalm (Kastelo Kahlsperg). Gazetare legeblis ke temis pri mallibervola devo. Grasl kaj Christine Rod, la ĝenerala sekretariino de la aŭstra religia ordenaro, devis komenti tion. En septembro 2025 la trio tamen senpermese reiris al Goldenstein.

## Arkitekturo
Kastelo Goldenstein troviĝas iom alte sur roka monteto en la nordo de la vilaĝosimila setlejo Elsbethen (hodiaŭ Goldensteinstraße). La kastela komplekso konsistas el turforma, oketaĝa ĉefkonstruaĵo kun preskaŭ kvadrata horizontala projekciaĵo. Antaŭ la enirfasado kuŝas kvadrata interna korto, kiu estas limita sude per la kapelokonstruaĵo el la jaroj 1926/27 kaj oriente kaj okcidente per duetaĝaj alaj konstruaĵoj. La ĥora seĝaro de la kapelo devenas el la iama aŭgustena monaĥejo en Hallein. La aloj estis konstruitaj en 1882 de la ĉefkonstruisto Valentin Ceconi. En 1908 la kastelo estis pligrandigita nordoriente: tio hodiaŭ estas uzata kiel lernejo.  

La ĉeffasado simplas. Tri simetrie aranĝitaj fenestro-aksoj dividas la kvinetaĝan fasadon. Pliaj tri etaĝoj troviĝas sub la kruta tegmento kun rompitaj karnizoj. Per duparta ŝtuparo kaj tra ronda portalo oni eniras en la internon de la kastelo. La larĝa, volta mezkoridoro karakterizas la internan strukturon de la konstruaĵo ĝis la tria etaĝo.  En la teretaĝo la baroka formolingvo estas rekonebla en kelkaj konservitaj stukaj ornamaĵoj; ankaŭ pordo kun bildigo de dua ŝtupara supro prezentas barokan elementon. En ĉi tiu etaĝo troviĝas ankaŭ la kastela kapelo, kiu hodiaŭ servas kiel refektorio. Ankaŭ estas tie stokejo por la havaĵoj de la lernantinoj. 

En la unua etaĝo troviĝas la Verda Ĉambro, kies meblaro kaj ekipaĵo devenas de ĉ. la jaro 1600 (kasona ligna plafono, pordoj) Ankaŭ artkolekteto troviĝas ĉi tie, inkluzive la pentraĵo *Anonciĝo de Mario*, verko de Martin Schongauer. 

La dua etaĝo enhavas klaschambrojn, la buroon de la internulejo, deponejon kaj la sportan kaj pianan ĉambrojn. En la koridoro pendas ŝtalgravuraĵoj de Antonio Picciani (1805) kun scenoj el la vivo de lia papa moŝto Pio la 6-a.  

En la tria etaĝo parte konserviĝis la mebloj el la tempo ĉirkaŭ 1600. El ĉi tiu epoko devenas la plankotavolo el marmoro de Adnet kaj la kasonplafono de la Kavalira salono, kiu hodiaŭ servas kiel studĉambro. La t.n. Feina ĉambro estas uzata por metiumado, la *Anĝela salono* kiel klaschambro. La kvara kaj kvina etaĝoj estas modestaj, preskaŭ asketaj servante ĉefe kiel loĝejo por la lernantinoj; ili estas similas dormejojn klostrajn. La lastaj tri etaĝoj pretas por stokado   

En la korto troviĝas fontana aranĝo kun marmora kadro, kiu portas la blazonon de la urbo Salcburgo kaj la jarindikon 1598. La flankaj aloj de 1882 servas kiel dormejoj kaj kiel kantino por la lernantinoj. La pordego kaj la akceptejo troviĝas ankaŭ tie. En la manĝejo pendas malnovaj bildoj kaj portretoj de la posedantoj de Goldenstein same kiel kvar bildoj kun vido de la kastelo kaj ties ĉirkaŭanta pejzaĝo. Pentris ilin la akvarelisto Louis Walle el Berleburg en 1830.   
## Literaturo 
* "Schloß Goldenstein" - ĉe: Paul Buberl, Franz Martin : *Die Denkmale des politischen Bezirkes Salzburg,* tria parto,  Schroll, Vieno 1916, p. 52–66 (PDF)
* Adolf Hahnl: "Die Landsitze der Äbte von St. Peter" - ĉe: Amt der Salzburger Landesregierung – Kulturabteilung (eld.): *Das älteste Kloster im deutschen Sprachraum. St. Peter in Salzburg. 3. Landesausstellung, 15. Mai – 26. Oktober 1982. Schätze europäischer Kultur,* Salzburg 1982, p. 54–58

## Eksteraj ligiloj 
* *Burgen-Austria*
* regiona *SalzburgWiki*
* hejmpaĝo lerneja
* hejmpaĝo kongregacia - sur la paĝaro de Konvento Reichersberg 

## Notoj 
Kategorio:Distrikto Salzburg
Goldenstein 
Goldenstein 
Kategorio:Aperis en la 15-a jarcento