Ultra-transformita manĝaĵo

[eta|[Bovlo da *Froot Loops*, cerealaĵo, kiu estas ultra-prilaborita.]]
**Ultra-prilaboritaj manĝaĵoj** (akronime **UPF**) estas industrie produktitaj manĝaĵoj desegnitaj por esti longdaŭraj, bongustaj, manĝpretaj kaj facile konsumeblaj. Ĉi tiuj manĝaĵoj estas aparte profitodonaj por fabrikantoj ĉar ili povas esti produktitaj aŭtomate el longdaŭraj ingrediencoj kun difinitaj ecoj. Ultra-prilaboritaj manĝaĵoj ofte enhavas multajn ingrediencojn, kiujn tipa konsumanto ne identigus kiel manĝaĵojn kaj ne estas vendataj individue. 

## Superrigardo kaj esploro 
[eta|Koridoro de ultra-prilaboritaj manĝaĵoj en [superbazaro]]
[eta|[Nestlé estas unu el la plej gravaj distribuistoj de ultra-prilaboritaj nutraĵoj en la mondo, kun ĉeesto en 188 landoj.]]
Temas pri grupo de prilaboritaj manĝaĵoj karakterizitaj per relative komplikaj metodoj de produktado. Ne ekzistas simpla difino de UPF, sed ili estas ĝenerale komprenataj kiel industria kreaĵo derivita de natura manĝaĵo aŭ sintezita de aliaj organikaj komponaĵoj. La rezultantaj produktoj estas desegnitaj por esti tre oportunaj kaj hiperbongustaj, ofte per manĝaldonaĵoj kiel konserviloj, kolorigiloj kaj aromoj. UPF-oj ofte spertis procezojn kiel muldado/eltrudado, hidratigo aŭ fritado. 

Ultra-prilaboritaj manĝaĵoj unue fariĝis ĉieaj en la 1980-aj jaroj, kvankam la termino "ultra-prilaborita manĝaĵo" akiris elstarecon pro artikolo de brazilaj esploristoj en 2009 kiel parto de la klasifiksistemo *Nova 4*.  En la sistemo, UPF-oj inkluzivas plejparton de la pano kaj aliaj amasproduktitaj bakaĵoj, frostigitan picon, tujajn nudelojn, aromigitan jogurton, frukto- kaj laktotrinkaĵojn, dietajn produktojn, bebmanĝaĵojn, kaj plejparton de tio, kio estas konsiderata rubmanĝaĵo. La difino konsideras ingrediencojn, prilaboradon kaj kiel produktoj estas surmerkatigitaj;  nutra enhavo ne estas taksata.  Ekde 2024, esplorado pri la efikoj de UPF-oj rapide evoluas.

Ekde la 1990-aj jaroj, vendoj de UPF konstante pliiĝis aŭ restis altaj en la plej multaj landoj. Kvankam naciaj datumoj estas limigitaj, en 2023, Usono kaj Britio gvidas la konsumajn rangojn, kun 58% kaj 57% de ĉiutagaj kalorioj respektive. Konsumo varias vaste inter landoj, intervalante de 25% ĝis 35%. Ĉilio, Francio, Meksiko kaj Hispanio falas en ĉi tiun intervalon, dum Kolombio, Italio kaj Tajvano havas konsumnivelojn de 20% aŭ malpli.  Metaanalizo de 2024 publikigita en *The BMJ* identigis 32 studojn, kiuj asociis UPF kun negativaj sanrezultoj, kvankam ĝi ankaŭ notis eblan diversecon inter subgrupoj de UPF. La specifa mekanismo de la efikoj ne estis klara.

Kelkaj esploristoj kritikis la koncepton de "ultra-prilaboritaj manĝaĵoj" kiel malbone difinitan, kaj la klasifiksistemon kiel tro fokusitan sur la tipo prefere ol la kvanto de konsumita manĝaĵo.  Aliaj esploristoj, plejparte en la nutroscienco, kritikis la mankon de atribuitaj mekanismoj por la sanefikoj, fokusante sur kiel la nunaj esploraj pruvoj ne provizas specifajn klarigojn pri kiel ultra-prilaboritaj manĝaĵoj influas korpajn sistemojn.

## Klasifiksistemo *Nova 4* 
eta|202x202ra|Etikedo por Nova grupo 4, 'ultra-prilaboritaj manĝaĵoj'
Zorgoj pri ultra-prilaboritaj manĝaĵoj ekzistis ekde la komenco de la Industria Revolucio. En 2009, teamo gvidata de epidemiologo Carlos Augusto Monteiro formulis precizan difinon de ultra-prilaboritaj manĝaĵoj. Ĝi nun estas konata kiel la "Nova 4". 

La Nova Klasifiko () estas dokumento kiu klasifikas malsamajn tipojn de ultra-prilaboritaj nutraĵoj. Laŭ ĝi, ekzistas 4 malsamaj niveloj.

* Nova 1 - Neprilaboritaj aŭ minimume prilaboritaj manĝaĵoj
* Nova 2 - Manĝaĵo kun prilaboritaj ingrediencoj
* Nova 3 - Pretmanĝaĵoj
* Nova 4 - Ultra-prilaborita manĝaĵo

Laŭ la Nova klasifiko (Nova 4), ultra-prilaborita manĝaĵo estas manĝaĵo, kiu enhavas altan kvanton da glukozo-fruktoza siropo kaj hidrogenigitaj oleoj. Plej multaj el ili inkluzivas sukeranstataŭaĵojn kiel fruktozo, laktozo, koncentritaĵo (d:Q1355665), dolĉigiloj kaj viskozigiloj (d:Q911138).

## Informaĵoj 

Dosiero:Ultra-processed_food_as_a_%25_of_household_purchases_(en).svg|Ultra-prilaboritaj nutraĵoj kiel procento de domanaraj nutraĵaĉetoj en iuj eŭropaj landoj, 2018.
Dosiero:Ultra-processed_foods_are_more_affordable_than_less_processed_alternatives.svg|Ultra-prilaboritaj manĝaĵoj estas pli pageblaj ol malpli prilaboritaj alternativoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Manĝofabrikado

## Eksteraj ligiloj 
* [*Kiel usonaj junaj plenkreskuloj komprenas kaj konceptigas Ultra-Prilaboritajn Manĝaĵojn*](https://cdn.nutrition.org/article/S2475-2991(24)01202-2/fulltext). En: Aktualaj Evoluoj en Nutrado Volumo 8, Julio 2024 (Malferma Aliro)

Kategorio:Nutraĵindustrio
Kategorio:Nutrado
Kategorio:Rapidmanĝejoj