Marko Kornelio Fronto

**Marko Kornelio Fronto** aŭ **Marcus Cornelius Fronto** estis eminenta oratoro, gramatikisto, retorikisto kaj advokato dum la regado de Hadriano. De berbera deveno, li naskiĝis en Cirta (nuntempa Konstantino, Alĝerio) en Numidio. Li estis sufekta konsulo por la nundinio ("mandatoperiodo") de julio-aŭgusto 142 kun Gajo Laberjo Prisko (117-149) kiel sia kolego. Imperiestro Antonino Pia nomumis lin tutoro al siaj adoptitaj filoj, la estontaj imperiestroj Marko Aŭrelio kaj Lucio Vero.

## Vivo
Fronto naskiĝis kiel romia civitano en la jaro 99 en la numidia ĉefurbo, Cirta. Li priskribis sin kiel libianon el la nomadaj libianoj. Lin edukis kiel infano la greka pedagogo Aridelo.

Poste, li daŭrigis sian edukadon en Romo kun la filozofo Atenodoto kaj la oratoro Dionizo. Li baldaŭ akiris tian famon kiel advokaton kaj oratoron, ke oni konsideris lin malsupera nur al Cicerono. Li amasigis grandan riĉaĵon, konstruis belegajn konstruaĵojn kaj aĉetis la famajn ĝardenojn de Mecenaso (69 a.K. - 8 a. K.).

En 142 li estis konsulo dum du monatoj (aŭgusto kaj septembro), sed rifuzis la prokonsulecon de Azio pro malsano. Liaj lastaj jaroj estis amarigitaj pro la perdo de ĉiuj siaj infanoj krom unu filino.

Liaj talentoj kiel oratoro kaj retoriko estis tre admirataj de siaj samtempuloj, el kiuj kelkaj poste estis konsiderataj kiel formantoj de lernejo nomita Frontoniani laŭ li; lia celo en sia instruado estis enstampi la precizan uzon de la latina lingvo anstataŭ la artefaritaĵoj de la 1-a-jarcentaj aŭtoroj kiel Seneko la Juna kaj instigi la uzon de "neserĉataj kaj neatenditaj vortoj", troveblaj per diligenta legado de antaŭ-Ciceronaj aŭtoroj.
eta|maldekstre|400px|Verko:Korespondado de Marko Aŭrelio Antonino kaj Marko Kornelio Fronto.

eta|maldekstre|400px|Romia legio.

[eta|maldekstre|400px|Antonia Pesto:La anĝelo de morto frapanta pordon dum la pesto de Romo. Kuprogravuraĵo de [:en:Jules Gabriel Levasseur|Jules Gabriel Levasseur laŭ Jules Delaunay (1828-1891). .]]

Li kritikis Ciceronon pro neatento al tiu rafinado, kvankam li admiras liajn leterojn senrezerve. Li eble mortis fine de la 160-aj jaroj kiel rezulto de la Antonina Pesto, kiu sekvis la Partian Militon, kvankam mankas decida pruvo. Charles Reginald Haines (1876-1935) asertas, ke li mortis en 166 aŭ 167.

## Pluvivaj verkoj
Ĝis 1815, la solaj ekzistantaj verkoj atribuitaj (erare) al Fronto estis du gramatikaj traktaĵoj, De nominum verborumque differentiis ("Pri la diferencoj inter substantivoj kaj verboj", 1512) kaj Exempla elocutionum ("Ekzemploj de Esprimoj") (ĉi-lasta estante vere de Arusianus Messius).

En tiu jaro, Angelo Mai malkovris en la Ambrozia biblioteko en Milano palimpsestan manuskripton, sur kiu estis origine skribitaj kelkaj el la leteroj de Fronto al siaj imperiaj lernantoj kaj iliaj respondoj. Kvar jarojn poste Mai trovis plurajn pliajn foliojn el tiu ĉi manuskripto en Vatikano.

Tiuj ĉi palimpsestoj origine apartenis al la fama monaĥejo de Sankta Kolumbano, en Bobjo, kaj estis verkitaj de la monaĥoj per la aktoj de la Unua Koncilio de Kalcedono (451).

La leteroj el la Ambrozia palimpsesto, kune kun la aliaj fragmentoj, estis publikigitaj en Romo, en 1815. La Vatikanaj tekstoj estis aldonitaj en 1823, same kiel la fino de lia Dankfesto por la kartaganoj el alia Vatikana manuskripto.

Nur en 1956 Bernhard Bischoff (1906-1991) identigis trian manuskripton (konsistantan el ununura folio) kiu enhavis fragmentojn de la korespondado de Fronto kun Vero, kiuj superis la Milanan palimpseston; tamen, la efektiva manuskripto estis unue publikigita en 1750 fare de Don Tassin, kiu konjektis, ke ĝi eble estis verko de Fronto.

Ĉi tiuj fragmentoj seniluziigis la romantikajn akademiulojn, ĉar ili ne egalis la grandan reputacion de la verkisto, parte ĉar la instruoj de Fronto, kun sia emfazo pri studado de antikvaj verkistoj serĉante frapajn vortojn, ne konformis al la tiama modo (Italio, kie ne nur Mai sed ankaŭ Leopardi entuziasmiĝis pri ili, estis escepto), parte ĉar ili ne subtenis la supozon, ke Fronto estis saĝa konsilisto de Marko Aŭrelio (efektive, ili enhavas neniun spuron de politika konsilo), kaj parte ĉar liaj oftaj plendoj pri malbona farto, precipe tiuj kolektitaj en la 5-a libro de Ad Marcum Caesarem, vekis pli da ĉagreno ol kompato.

Ĉi tiuj negativaj juĝoj estis renversitaj post kiam Fronto estis legita laŭ tio, kio li estis, anstataŭ tio, kio li ne estis, kiel jam observita en la simpatia traktado de Dorothy Brock, Studies in Fronto and his Age (Kembriĝo: Kembriĝa Universitata Eldonejo, 1911).

La plejparto de la leteroj konsistas el korespondado kun Antonino Pia, Marko Aŭrelio kaj Lucio Vero, en kiu la karaktero de la lernantoj de Fronto aperas en tre favora lumo, precipe pro la amo, kiun ili ambaŭ ŝajne konservis por sia malnova majstro. Estas ankaŭ leteroj al amikoj, ĉefe rekomendleteroj, sed inkluzive de unu (Ad amicos 1. 19) en kiu la stranga Fronto (ego epistulas invitissime scribo, "Mi skribas leterojn tre kontraŭvole.") plendas pri la provoj de Aŭlo Gelio havigi kopiojn de siaj skribaĵoj por publikigo.

(Fronto aperas en kvin ĉapitroj de la Atikaj Noktoj, kvankam esprimante gustojn, kiuj foje ŝajnas pli proksimaj al tiuj de Gelio ol al tiuj montritaj en la leteroj.) La kolekto ankaŭ enhavas traktaĵojn pri elokventeco, kelkajn historiajn fragmentojn, kaj literaturajn bagatelaĵojn pri tiaj temoj kiel la laŭdo pri fumo kaj polvo, pri neglekto, kaj disertaĵon pri Ariono. Krome, fragmento de parolado estis konservita de Minucio Felikso (Oktavio 9. 6–7) en kiu Fronto akuzas la kristanojn pri incestaj orgioj.

Marko Aŭrelio, en siaj Meditadoj, diras nenion pri la retorika instruado de Fronto. Kvankam skribante en la greka, li eĉ ne mencias sian instruiston pri greka retoriko kaj delongan amikon Herodo Atika.

Li tamen agnoskas, ke Fronto instruis lin pri la malvirtoj de la tiraneco kaj la manko de amo en la romia supera klaso; ĉar la unuaj estis ordinaraj, eble ekzistas kaŝita referenco al la vivo sub Hadriano, kiun Fronto retrospektive asertas esti timinta anstataŭ ami, sed la dua estas konfirmita de la rimarko pri la majstro, ke ne ekzistas latina ekvivalento por la greka philóstorgos, signifanta "amema".

La leteroj inter Aŭrelio kaj Fronto, kiuj rivelas la intiman naturon de ilia rilato, estas la solaj amleteroj, kiuj pluvivas el la antikveco.

La editio princeps estis de Mai, kiel priskribita supre; la norma eldono estas la Teubner-teksto de M. van den Hout (Lepsiko, 1988). La Loeb Classical Library presis eldonon de la korespondado de Fronto kun angla traduko de Charles Reginald Haines (1856-1935) en du volumoj (1919–1920). Van den Hout ankaŭ publikigis plenskalan komentaĵon en la angla (Lejdeno, 1999).
## Verkaro
* De Vocabulorum differentijs, 1566
* Relikvoj, 1816
* M. Cornelii Frontonis Epistulae, 1816
* M. Cornelii Frontonis reliquiae, iterum ed. Barthold Georg Niebuhr, 1816
* M. Cornelii Frontonis Reliquiae ab Angelo Maio, 1816
* M. Cornelii Frontonis et M. Avrelii Imperatoris Epistulae, 1823
* [Selections from the works of Fronto lately discovered by Monsignore Mai, Librarian of the Vatican; translated by J. Mc Quige], 1824
* Selections from the works of Fronto lately discovered by Monsignore Mai, Librarian of the VaticanSelections from the works of Fronto lately discovered by Monsignore Mai, Librarian of the Vatican, 1824
* Dialogus de Oratoribus, 1830
* Observationes in Frontonem nuperrime Lipsiae editum, 1867

## Vidu ankaŭ
* Marcus Claudius Fronto (120-170) romia senatano, konsulo kaj generalo, mortis en Batalo.
* Aŭlo Gelio (125-180) romia juristo
* Kvinto Aŭrelio Simako (345-402)
* Philipp Karl Buttmann (1764-1829)
* Ludwig Friedrich Heindorf (1774-1816)
* Barthold Georg Niebuhr (1776-1831)
* Angelo Mai (1782-1854) kardinalo, filologo kaj bibliotekisto de la Vatikano.
* Petrus Hofman Peerlkamp (1786-1865) nederlanda klasika filologo
* Thomas Hewitt Key (1799-1875) angla klasika erudiciulo
* Henry Ellis Allen (1808-1874) irlanda klasika filologo
* Carel Gabriel Cobet (1813-1889) nederlanda klasika filologo
* Samuel Adrianus Naber (1828-1913) nederlanda klasik filologo
* Edward Champlin (1948-2024) usona klasikulo

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 99
Kategorio:Mortintoj en 159
Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 2-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Kategorio:Mortintoj en Italio
Kategorio:Romiaj verkistoj
Kategorio:Romiaj gramatikistoj
Kategorio:Romiaj latinistoj
Kategorio:Romiaj retorikistoj
Kategorio:Historio de Romo
 

## Eksteraj ligiloj
*leteroj de li
## Notoj