Turismundo

**Turismundo** aŭ gotike:**𐌸𐌰𐌿𐍂𐌹𐍃** estis visigota reĝo de el la Baltinga dinastio inter 451 ĝis 453. La nomo devenas de la Baltingoj, vorto kiun Jordaneso tradukis kiel aŭdacan, kiel epiteton por rilati al la genfamilio de Alariko la 1-a.

## Origino
[eta|maldekstre|400px|Korpo de [Teodoriko la 1-a (418-451)|Teodoriko la 1-a estas portata sur batalkampo.]]

eta|maldekstre|300px|Ikonografia bildo de Turismundo, gota reĝo.

[eta|maldekstre|400px|Eŭropo en 451, ĉe la morto de [Teodoriko la 1-a (418-451)|Teodoriko la 1-a. En bruna koloro la visigota regno de Tuluzo.]]

[eta|dekstre|300px|[Flavio Aecio,romia generalo.]]

[eta|maldekstre|300px|Portreto de [Teodoriko la 1-a (418-451)|Teodoriko la 1-a, murdita dum la Batalo de la Kataluniaj Ebenaĵoj, en la 20-a de junio 451.]]

[eta|dekstre|300px|Turismundo estis murdita de [Teodoriko la 2-a (453-466)|Teodoriko la 2-a.]]

Laŭ la Hispana Biografia Vortaro, de la Reĝa Akademio de Historio, Turismundo estis la plej aĝa filo de la visigota reĝo Teodoriko la 1-a kaj Pedoka, filino de Alariko la 1-a, kaj tial frato de Teodoriko la 2-a, Eŭriko kaj Frederiko (420-463).

Laŭ la Hispana Biografia Vortaro, Teodoriko la 1-a estis visigota kortegano, de la Domo de Baltingoj, parenca al Valio. Kelkaj fontoj asertas ke li estis la filo de la visigota reĝo Valio (385-418), dum aliaj fontoj asertas ke li estis la ekstergeedza filo de la visigota reĝo Alariko la 1-a.

Tamen, neniu ĉeffonto konsultita (Jordaneso, Olimpiodoro de Tebo (380-425), Hidacio aŭ Izidoro de Sevilo) apogas ĉi du tezojn.

## Biografio
Sub minaco de la hunoj de Atilo, lia patro, Teodoriko la 1-a, revenis al la romia alianco. En 451, Atilo forlasis Panonion kun armeo taksita je proksimume 500 mil viroj. Dum Paska dimanĉo, li transiris la Rejnon kaj invadis Regnum Belgiae, daŭrigante al Orleano, kie Sangibano (rex Alanorum), reĝo de la Alanoj, kiu regis la regionon, bonvenigis Atilon. Sed la romia generalo Flavio Aecio, kun sia aliancano Teodoriko la 1-a, antaŭiris lin, devigante la perfidajn Alanojn aliĝi al ili.

La Hunoj tiam, alfrontitaj al la bone defenditaj muroj, retiriĝis orienten. La decida batalo okazis sur ebenaĵo inter Châlons-sur-Marne] kaj Trojo, konata kiel la Batalo de la Katalaŭnaj Kampoj, 451. Fine, la Romanoj de Aecio kaj la Gotoj, gvidataj de lia patro, Teodoriko la 1-a, kiu perdis sian vivon, kaj Turismundo, venkis la Hunojn de Atilo, devigante ilin forlasi la teritoriojn de la imperio.

Post kiam la korpo de Teodoriko la 1-a estis trovita, Turismundo estis aklamita reĝo sur la batalkampo de la Katalaŭnaj Kampoj. Post kiam li estis elektita reĝo, li incitis la Gotojn ataki por venĝi la morton de sia patro. Sed Aecio haltigis lin, sukcesante konvinki Turismundon por reveni al Tuluzo por malhelpi siajn fratojn, kiuj konspiris por preni la potencon.

La okazaĵo estis raportita de Hidacio, Izidoro de Sevilo kaj Jordaneso.
Ekzistas du versioj pri la morto de Teodoriko: laŭ la unua, la visigota reĝo falis de sia ĉevalo kaj estis piedpremita ĝis morto. La dua versio implikas la patronon de Jordaneso, la ostrogoton Guntiges (kies sekretario li estis), kies filo Andagis mortigis Teodorikon per lanco. Ĉiukaze, la batalo estis gajnita danke al tio, ke la visigota armeo trovis dignan posteulon en la filo de Teodoriko la 1-a, Turismundo.

Turismundo daŭrigis la nacian politikon jam adoptitan de sia patro, havante, eble por la unua fojo, vizion pri la visigota regno sendependa de Romo, "politiko kontraŭa al la romia paco." Ĉi tiu politiko igis lin kontraŭi la romian generalon Aecio.

Turismundo submetis la Alanojn de la Orléans-regiono, gvidatajn de reĝo Sangibano, planante etendi la regnon preter la Luaro. Li poste provis, malsukcese, submeti Arles-on (kiun li levis el la sieĝo sub premo de Tonancio Fereolo (390-475), Pretora Prefekto de Gaŭlio, en 453), sed estis devigita reveni al sia patrujo ĉar liaj fratoj Teodoriko kaj Frederiko, ŝajne instigitaj de Aecio mem, komencis ribelon. Post pluraj kolizioj, en 453, Turismundo estis asasinita de sia frato Teodoriko la 2-a, kiu sukcedis lin.

La Herimanni Augiensis Chronicon raportas, ke Turismundo estis mortigita en 452 kaj sukcedita de sia frato Teodoriko. La Chronica Regum Visigotthorum raportas, ke li regis dum tri jaroj (Thurismodus regnavit annos III).

Kaj la ["Chronicon Albeldense"](https://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0800-0900__Auctor_Incertus__Chronicon_Albeldense_(Dulcidio_Salmaticensi)__MLT.pdf.html) kaj la "De origine Gothorum" de Izidoro de Sevilo raportas, ke Turismundo estis mortigita de siaj fratoj Teodoriko kaj Frederiko (a Theuderic and Frigdaric est fratribus interfectus), dum episkopo Hidacio raportas, ke li estis murdita de la du fratoj kaj Teodoriko sukcedis lin (Thorismo Rex Gothorum, spirans hostilia, Theuderic and Frederico fratribus jugulatur, cui Theudericus succedit in regno). Fine, Jordaneso raportas, ke Turismundo, en sia tria jaro de regado, malsaniĝis kaj, dum li estis kuracata, iu Askalko mortigis lin, kaŭzante lian sangadon ĝis morto, kaj post lia morto, lia frato Teodoriko sukcedis lin (Theoderidus germanus eius Vesaegotharum in regno succedens).

Malgraŭ lia mallonga regado, kiu finiĝis tiel tragedie, lia heroa konduto en la Batalo de la Katalaŭnaj Kampoj verŝajne igis Turismundon legenda figuro en la postaj gotikaj kaj ĝermanaj epopeoj. Tiel Herwig Wolfram identigis kun Turismundo la eposan rolulon kun la sama nomo, kiun la posta gotika tradicio faris la avo de Amalo Eŭtariko (mortinta ĉirkaŭ 519).

Ĉi-lasta estis la filo de Viderico aŭ Vidimiro (460-517), iu Amalo loĝanta en Panonio kiu elmigris al la gota kortego de Tuluzo, kie, laŭ Wolframo, li edziĝis al Berimunda, kiu estis balta filino de reĝo Turismundo.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 420
Kategorio:Mortintoj en 453
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en Francio
Kategorio:Visigotaj regantoj
Kategorio:Visigotaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Visigota Imperio
Kategorio:Historio de la Gotoj

## Literaturo 
* Edward Gibbon, *History of the Decline and Fall of the Roman Empire*, Chapter 35.

Kategorio:Visigotaj reĝoj