Ruĝa falaropo

La **Ruĝa falaropo** (ankaŭ nomata *Griza falaropo* en Eŭropo pro ties vintra plumaro), *Phalaropus fulicarius*, estas eta vadbirdo de la genro *Phalaropus* kaj la familio de Skolopedoj.

## Disvastiĝo 
Tiu falaropo reproduktiĝas en la marĉoj kaj ĉemaraj tundroj de arktaj regionoj de Norda Ameriko - nordaj Alasko, Kanado, Groenlando- kaj Eŭrazio, tio estas Islando, arktaj insuloj kaj norda Siberio. Ĝi estas migranta birdo kaj, malkutime por vadbirdo, ĝi migras ĉefe tra maraj vojoj kaj vintras enmare en tropikaj oceanoj, tio estas de Peruo kaj norda Ĉilio en Ameriko kaj ĉirkaŭ Senegalio al Gvineo kaj ĉe Namibio en Afriko.

## Aspekto 
eta|maldekstre|220ra|Ino en reprodukta plumaro
eta|maldekstre|220ra|Nereprodukta plumaro
La Ruĝa falaropo estas ĉirkaŭ 21&nbsp;cm longa kun enverguro de 37 ĝis 40&nbsp;cm kaj havas retajn fingrojn kaj rektan bekon, kiu estas iomete pli dika ol tiu de la Ruĝkola falaropo. La reproduktanta ino estas ĉefe brik-ruĝa escepte kapo kaj dorso. Tiu estas helbruna kun nigraj grandaj makuloj kiel tiuj de Skolopo, Galinago aŭ tegoloj; ĉe ties suba parto aperas blanka linio kiel bordo. La vizaĝo montriĝas kiel blankega makulo ĝis la kolalto kie komencas la ruĝo, ambaŭ makuloj kuniĝas ĉenuke; ĉe krono, fronto kaj ĉirkaŭ la beko estas nigra larĝa strio. La beko estas flava kaj ĉepinte nigra.

La reproduktanta masklo estas senkolora similaĵo de la ino. Junuloj estas helgrizaj kaj brunaj supre kun palaj subaj partoj kaj malhela makulo ĉirkaŭ okulo. Vintre la plumaro estas ĉefe griza supre kaj blanka sube, sed la nigra okulmakulo plurestas. La beko estas nigra vintre. La kruroj estas flavecaj. Dumfluge la pintakraj flugiloj aperas nigre sube kun blanka centra strio ĉebaze; supre la birdo aperas somere kun ruĝa korpo kaj blankaj vizaĝo kaj flugiloj.

## Seksoj 
eta|300ra|Vintrejoj.
[eta|Ovoj de *Phalaropus fulicarius* - [MHNT]]
La tipaj birdaj sekso-roloj estas inversigitaj ĉe la tri falaropoj. Inoj estas pli grandaj kaj brilkoloraj ol maskloj. La inoj persekutas la masklojn, konkurencas pro nestaj teritorioj kaj defendos agreseme la nestojn kaj la elektitajn partnerojn ĉar foje demetas duneste. Kiam la ino demetis la brunverdajn ovojn, ŝi komencas sian sudenan migradon forlasinte la masklon kiu kovos dum preskaŭ tri semajnoj kaj zorgos la idojn. Ŝi demetas tri ĝis ses ovojn en surgrunda nesto ĉe akvo. La idoj ĉefe manĝas ili mem kaj kapablas flugi 18 tagojn post eloviĝo.

## Manĝado 
Por manĝado la Ruĝa falaropo kutimas naĝi laŭ eta rapida cirklo formante etan akvokirlon. Tiu kutimo, oni supozas, ke helpas manĝado pro suprenigado de manĝeroj el funfo de neprofunda akvo. Tiele la birdo atingos la centron de la kirlo per sia beko plukante etajn insektojn aŭ krustulojn. Ili foje flugas por kapti insektojn dumfluge. En malferma oceano ili troviĝas en zonoj kie kuniĝantaj maraj fluoj produktas kirlojn kie ili troviĝas ofte ĉe grupoj de balenoj. For de la reprodukta sezono, ili ofte vojaĝas laŭ aroj.

## Kutimoj 
Tiu specio estas ofte maltimida kaj alproksimigebla.

La voĉo estas mallonga *bik*.

## Aliaj 
La Ruĝa falaropo estas unu el la specioj protektitaj de internacia traktato por *Protektado de Afrikeŭraziaj Migrantaj Akvobirdoj* (AEWA).

## Referencoj 
* *Shorebirds* de Hayman, Marchant kaj Prater ISBN 0-395-60237-8
** 

## Eksteraj ligiloj 
* - USGS: Informo pri **Ruĝa falaropo** 
* - **Ruĝa falaropo** ĉe Suda Dakoto
* - eNature.com - **Ruĝa falaropo** 

Kategorio:Skolopedoj
Kategorio:Arktaj birdoj