open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nikomedo la 4-a

**Nikomedo la 4-a Filopator** (en greka: Νικομήδης) estis la reĝo de Bitinio de ĉ. 94 a.K. ĝis la 74 a.K. Li estis la unua filo kaj sukcedanto de Nikomedo la 3-a de Bitinio kaj Nisa kaj havis fratino same nome Nisa.

La frato de Nikomedo la 4-a, nome Sokrato Ĥresto, helpita de Mitridato la 6-a, venkis super la armeo de Nikomedo la 4-a en 90 a.K., kaj Nikomedo la 4-a estis devigita foriri al Italio. Li estis reelpostenigita tronen fare de Manio Akvilio pro la granda influo de Romo en la regiono.

Nikomedo la 4-a estis denove remetita tronen en Bitinio en 84 a.K.

## Notoj 
Kategorio:Reĝoj de Bitinio
Ariovisto

**Ariovisto** estis estro de Sueboj kaj de aliaj aliancanaj Ĝermanoj en la dua kvarono de la 1-a jarcento a.K. Li kaj liaj sekvantoj partoprenis en milito en Gaŭlio, helpante la Arvernojn kaj la Sekvanojn venki super siajn rivalojn, nome Aeduoj. Ili poste setlis en grandaj nombroj en teritorioj konkeritaj en Gaŭlio, nome en la regiono Alzaco. Ili estis venkitaj tamen en la Batalo de Vosgoj kaj devigitaj retiriĝi trans la rivero Rejno en 58 a.K. fare de Julio Cezaro.

Kategorio:Ĝermanaj regantoj
Kategorio:Ĝermanaj batalantoj
Kategorio:Sueboj
Kategorio:Homoj de la Gaŭla milito
Kajo Helvio Cinna

**Kajo Helvio Cinna**, aŭ en latina *Gaius Helvius Cinna*, estis influa neoterika poeto de la fina epoko de la Romia Respubliko, iom pli aĝa ol la generacio de Katulo kaj Kalvo. 

Post la murdo de Julio Cezaro, popolaj homoj atakis la domojn de la murdistoj de Cezaro por mortigi ilin. La popoltribuno kaj poeto Gaius Helvius Cinna estis mortbatita de la popolaĉo sur la strato, ĉar pro lia nomo oni konfuzis lin kun Lucius Cornelius Cinna, kiu iom antaŭe malbone parolis pri la mortinto.

## Bibliografio
* Weichert, J A: Poetarum Latinorum Vitae (1830)
* Kiessling, A: De C. Helvio Cinna Poeta in Commentationes Philologicae in honorem T. Mommsen (1878)
* Otto Ribbeck, Geschichte der romischen Dichtung, i. (1887)

Kategorio:Romiaj poetoj
Kategorio:Homamasa psikologio
Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento a.K.
Sosigeno el Aleksandrio

**Sosigeno el Aleksandrio** (en greka: Σωσιγένης ὁ Ἀλεξανδρεύς) estis Greka astronomo el Ptolemea Egipto kiu, laŭ la Romia historiisto Plinio la Maljuna, estis konsultita de Julio Cezaro por la dizajno de la Julia kalendaro.

Oni scias pri lia figuro ĉefe el la verko *Naturalis Historia* de Plinio la Maljuna. Laŭ tiu, Sosigeno laboris ekzemple pri la orbito de Merkuro.

## Notoj 
Kategorio:Helenaj astronomoj
Kategorio:Julia kalendaro
Kategorio:Aleksandrio
Commentarii de bello civili

**Commentarii de Bello Civili** (Komentoj pri la Enlanda Milito), aŭ pli simple *Bellum Civile*, estas rakonto verkita de Julio Cezaro pri lia milito kontraŭ Pompeo kaj la Senato. Ĝi estas pli mallonga ol sia similaĵo pri la Gaŭla Milito, nur tri libroj longa, kaj eble nefinita, kaj ĝi kovras la okazaĵojn de 49-48 a.K. el tuj antaŭ la invado fare de Cezaro de Italio sekve de la malvenko de Pompeo en la Batalo de Farsalo kaj foriro al Egipto kun Cezaro persekutanta. Ĝi finiĝas kun la murdo de Pompeo, kaj la klopodoj de Cezaro por peri inter rivalaj postuloj al la Egipta trono, kaj la komenco de la Aleksandria Milito.

Kategorio:Romia historiografio
Kategorio:Enlandaj militoj
Kategorio:Romia Respubliko
Kategorio:Libroj aperintaj en la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Latinlingvaj libroj
Kategorio:Verkoj de Julio Cezaro
Róbert Šwierkiewicz

**Róbert Šwierkiewicz** [ŝvjerkjeviĉ?], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Šwierkiewicz Róbert** estis hungara pentristo, grafikisto.

Róbert Šwierkiewicz  naskiĝis la  en Pécs kaj mortis la 25-a de aprilo 2019.

## Biografio 
Róbert Šwierkiewicz frekventis belartan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li studis 2 jarojn en Belarta Altlernejo de Budapeŝto. Lia ĉefinstruisto estis Ferenc Lantos. Li ne ligiĝas al artaj stiloj, li ŝatas krei sendepende. Ekde la 1990-aj jaroj li interesiĝas pri la india kulturo kaj arto. Li ricevis premiojn inter 1980-1993. Li havis stipendiojn en 1998 kaj 2000.

## El solaj ekspozicioj 
* Pécs (1967, 1979)
* Budapeŝto (1972, 1976, 1982, 1994, 2001)
* Krakovo (1977)
* Kaposvár (1985)
* Parizo (1986)
* Frankfurto ĉe Majno (1996)

## El kolektivaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1976, 1987, 1992)
* Pécs (1977, 1980)
* Helsinko (1991)

## Elektitaj pentraĵoj, grafikaĵoj 
* A csend szubsztanciája
* Önportré (1961, grafito, kreto)
* Férfiballon-hölgytartály (litografiaĵo)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildo

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj grafikistoj
Marko Minucio Termo

**Marko Minucio Termo**, aŭ en latino *Marcus Minucius Thermus*, estis pretoro en 81 a-K. kaj propretoro de la Romia provinco Asia la venontan jaron, sukcedante al Murena. La kapto de Mitileno okazis dum lia regado; Mitileno ribelis kontraŭ Romo kaj estiĝis supozoj ke aktive aŭ flanke helpis la tiel nomitajn piratojn en la regiono. Suetonio atribuis al Termo la venkon, sed la sieĝo eble estis estrita de aŭ kunordige kun L. Licinio Lukulo. Oni scias malmulte pli pri lia vivo aŭ kariero.

## Notoj 
## Bibliografio 
* T. Corey Brennan, The Praetorship in the Roman Republic (Oxford University Press, 2000), vol. 2, p. 557.

Kategorio:Romiaj politikistoj
Kategorio:Pretoroj de Romia Respubliko
Kategorio:Homoj de Romia Respubliko
Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento a.K.
Lucio Kornelio Cinna

**Lucio Kornelio Cinna** (aŭ en latino, *Lucius Cornelius Cinna*; Romo, ĉ. 130 a.K. - Ankono, 84 a.K.) estis elstara romia politikisto de la 1-a jarcento a.K. Kvankam li estis de altranga familio, li apartenis al la partio de la popolanoj, nome aliancano de Gajo Mario kaj malamiko de Lucio Kornelio Sulao. Pretoro dum la epoko de la Interaliancana milito romia, post la marŝo de Sulao al Romo okazigis sangelverŝan puĉon kun Mario, kaj post ties morto li iĝis la estro de la popolanoj. Li estis konsulo kvar sinsekvajn fojojn, el 87 al 84 a.K., en tio kion la klasikaj fontoj konsideris tiranio. Li mortis konsekvenco de militista ribelo kiam li preparis ekspedicion por batali kontraŭ Sulao.

## Notoj 
Kategorio:Romiaj politikistoj
Kategorio:Romiaj militistoj
Kategorio:Romiaj respublikaj konsuloj
Johannes Jacob Stunder

**Johannes Jacob Stunder** [jakob], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj hungaraj personaj nomoj **Stunder János Jakab** estis dana pentristo. Lia nomo slovake estas *Ján Jakub Stunder*.

Johannes Jacob Stunder  naskiĝis la  en Kopenhago (Danio), li mortis la  en Neusohl (Habsburga Imperio, Hungara reĝlando).

## Biografio 
Johannes Jacob Stunder studis en la fruaj 1780-aj jaroj en belarta akademio en sia naskiĝurbo. Lia majstro estis Johan Edvard Mandelberg. Li studvojaĝis en la italaj ŝtatoj en 1784. Li pentradis en Vieno (1791-1793), kie Ferenc Kazinczy invitis lin al Hungario, kie li pentradis ĝismorte. Lia unua stacio estis Pest (urbo). En 1797 li edziĝis en Leutschau, lia edzino estis luterano, sed la nacieco estas nekonata. Ekde 1807 li vivis en Neusohl. Li pentradis pejzaĝojn, portretojn, ekleziajn kaj mitologiajn temojn. Li ricevis danan postmortan premion en 1870.

## Elektitaj pentraĵoj 
* portretoj pri József Czauczik, Mihály Csokonai Vitéz, ktp
* altara bildo en Leutschau

## Fontoj 
* hungarlingva biografieto kun bildoj
* hungarlingva biografieto

## Referencoj 
Kategorio:Danaj pentristoj
Kapelo Sankta Kruco (Kisapáti)

**Kapelo Sankta Kruco** estas romkatolika monumento historia en Hungario, en vilaĝo Kisapáti. Ĝi estas la plej malnova konstruaĵo de la vilaĝo.

## Historio 
La romanika preĝejo estis menciita en 1245, tamen la identeco ne estas tutcerta. Laŭ arkeologoj oni konstruis ĝin en la 13-a jarcento. Tiutempe la vilaĝo etendiĝis en tiu ĉi loko. Gotika trakonstruo okazis en 1414 kaj oni alkonstruis sakristion supozeble post jardekoj. En la 17-a jarcento la plena vilaĝo ŝanĝis lokon al la nuna loko, nur la preĝejo restis. Oni supozas, ke la forlasita preĝejo jam estis ruina pro la kontraŭturkaj bataloj, tamen oni renovigis ĝin en 1772. En la 19-a jarcento la preĝejo ne estis uzata kaj denove ruiniĝis, ja la vilaĝo havis preĝejon en la nova loko. En 1958 post arkeologiaj esploroj - kiel kapelo - ĝi plene renoviĝis, denove en 1991.

## Konstruaĵo 
La kapelo situas sola ĉe piedo de monto en proksimeco de vitejoj. Ĝi havas 3 partojn: la navo estas kuŝanta brikoforma, la apuda absido estas staranta brikoforma kaj iomete malpli larĝa, ol la navo. La sakristio troviĝas malantaŭ la navo. La enirejo funkcias en mezo de la laŭlonga navoflanko. Interne restis la altara ŝtono el la romaniko, arkeologoj trovis ankaŭ spurojn de freskoj.

## Fontoj 
* https://mno.hu/migr_1834/a-kisapati-szent-kereszttemplom-626390 
* hungare kun fotoj
* hungare kun 3 fotoj 
* http://www.templomrom.hu/veszprem/kisapati/album/index.html 

Kisapáti
Kisapáti
Kategorio:Kisapáti
Bartholomäus Bernhardi

[eta|Bartholomäus Bernhardi, reformisto el [Vorarlbergo]]
**Bartholomäus BERNHARDI** (aliaj nomoj: *Veldkirchius, Velcurius*; naskiĝinta la  en Schlins/Distrikto Feldkirch, mortinta la  en Kemberg) estis luterana predikisto aŭstra.

## Vivo 
Post kiam li studis kun pluraj samlandanoj (ekz. kun la frato Johannes Bernhardi kaj Johann Dölsch) en Erfurto kaj ekde 1504 en Wittenberg kun posta surloka magistriĝo, li eksacerdotiĝis kaj estis ordinita en Koiro. Baldaŭ li revenis al Wittenberg kie li iĝis profesoro pri fiziko kaj filozofio. En 1512 li iĝis dekano de la filozofia fakultato, en 1518 eĉ rektoro. Teologie li ŝajne jam frue adoptis la luterajn opiniojn kontraŭskolastikismajn kio evidentiĝis en la imponaj tezoj *De viribus et voluntate hominis* kiujn li defendis en la 25.9.1516 antaŭ Lutero kaj Andreo Karlostado. Ankaŭ dum la kvereloj pri indulgenco en 1517 Bernhardi tuj apogis Luteron. Dum la sekvintaj jaroj li estis elektita de la altlernejo al preposto kaj paroĥestro de Kemberg kie li ne nur tuj ekpropagandis por protestantismo sed ankaŭ edziĝis al kemberganino. Lia argumento por tiu kanonikjura kontraŭleĝaĵo estis tradicioj praekleziaj permesintaj la geedzecon ankaŭ al pastroj. Sekve kelkaj nomis lin la unuan geedziĝintan reformitan sacerdoton. Ĉiuokaze tiu ĉi paŝo ja furoris kaj igis la ĉefepiskopon de Magdeburg, Albrecht von Brandenburg postuli fare de la princo elektista de Saksio la ekstradicion de Bernhardi antaŭ la tribunalon eklezian.

Kiel memdefendon Bernhardi verkis skribitaĵon korektitan de Filipo Melanktono kun la titolo *Apologia pro M. Bartholomaeo praeposito, qui uxorem in sacerdotio duxit* kiu plureldone aperis en Erfurto kaj Wittenberg en 1521 kaj 1522. Poste ĝi plurfoje estis represita en diversaj verkoj melanktonaj kaj luteraj. Ankaŭ Karlostado prenis la bernhardi-an historion kaj similajn kazojn argumentiloj kontraŭ celibato kaj religiaj votoj. Ĉar la ĉefepiskopo malakceptis la sindefendon de Bernhardi li adresis helpopeton fare de Frederiko la 3-a (Saksio). Ties persona protekto fine savis Bernhardi kontraŭe al aliaj samfarintoj.

De liaj malfruaj vivojaroj nur malmulto estas konata. En 1540 lia filino edziniĝis al la predikisto Matthias Wandel el Hammelburg. Bernhardi mem suferis malbonan traktadon fare de hispanoj dum la batalo de Mühlberg.

## Fonto 
"Bernhardi, Bartholomäus" fare de Julius August Wagenmann, en: *Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften*, vol 2 (1875), p. 459–460, kio legeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Germanaj reformistoj
Kategorio:Germanaj luteranaj pastroj
Kategorio:Vorarlbergo
Kategorio:Aŭstraj teologoj
Kategorio:Germanaj romkatolikaj pastroj
Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto
Antoni Głowacki

**Antoni Głowacki** (naskiĝis la 10-an de februaro 1910 en Varsovio, mortis la 27-an de aprilo 1980 en Velingtono en Nov-Zelando), pola subkolonelo, majoro de Reĝa Aerarmeo, flug-aso de la Dua Mondmilito.

## Vivo 
Post teknikumo aliĝis al Lernejo de Wawelberg kaj Rotwand en Varsovio. En la aĝo de 18 jaroj ricevis laboron kiel laboratoria gvidanto en fabriko de Philips. Aviadan lernadon komencis apud Lodzo, poste ektroviĝis en Supera Oficira Lernejo de Aer-Fortoj en Dęblin.

Dum la germana invado en Pollandon batalis en taĉmento de aviada rekognosko de Varsovia Kiras-Motora Brigado. Januare 1940 atingis Brition, kie komencis kursojn pri bombaviadiloj. Petis tamen translokigon al ĉasaviadiloj. Aŭguste 1940 transiris al 501-a ĉasaviadila skadro "County of Gloucester", flugis en Hurricane.

La 24-an de aŭgusto 1940 dum unu tago en 3 batalflugoj pafalterigis 5 germanajn aviadilojn (kiel unusola polo). Semajnon poste estis paftrafita, devige surgrundiĝis frakasinte sian aviadilon (Hurricane SD-A), kaj mem grave vundiĝis. Novembre 1941 aliĝis al la fama Skadro 303. Duone de 1943 transiris al 308-a ĉasaviadila skadro "Ziemia Krakowska" (Krakova Tero), poste al 309-a ĉasaviadiista-rekognoska skadro "Ziemia Czerwieńska". Li flugis en 307-a skadro de „Lwowskie Puchacze” (Gufoj de Lvovo), kaj fine trafis al 302-a ĉasaviadilista skadro, kie fine de la milito estis en rango de subkolonelo.

Post la milito ektroviĝis en Nov-Zelando, estis instruktoro en aviada bazo Ohakea. En 1960 transiris al civila aviado.

## Distingoj 
* Arĝenta Kruco de Milita Ordeno *Virtuti Militari*
* Batal-Kruco
* Distinguished Flying Cross
* Distinguished Flying Medal

## Vidu ankaŭ 
* Jan Zumbach
* Witold Urbanowicz
* Josef František
* Stanisław Skalski
* Francis Gabreski

## Eksteraj ligiloj 
* Mateusz "Biszop" Biskup: Antoni Głowacki

Kategorio:Polaj pilotoj
Kategorio:Polaj flug-asoj
Kategorio:Flug-asoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Polaj militistoj de la Dua Mondmilito
Anda lupeno

La **Anda lupeno** (*Lupinus mutabilis*) estas plantospecio el la genro de la Lupenoj (*Lupinus*). Ĝi estas kultivata en Andoj (precipe en Bolivio, Peruo kaj Ekvadoro) pro la manĝebla, fagosimilaj semoj. Tie ĝi nomiĝas keĉue **tarwi** aŭ **tawri** ( kaj *tauri*) kaj nomata en la hispana kiel **chocho** aŭ **altramuz**.

## Priskribo 
La Anda lupeno kreskas vertikale kaj kiel unujara planto. Ĝi havas fortajn kaj kalvajn tigojn. Ĝi estas multe disvastigita kaj kreskas ĝis 1,0 ĝis 1,5&nbsp;m. La planto havas profundan pivotradikon kaj „rizobiojn“. La stipuloj defalas. La folitigo longas 4 ĝis 8&nbsp;cm..

La tigoj de la floraroj longas ĝis 10&nbsp;cm. La floraro havas kvar florojn. La duseksaj kaj zigomorfaj floroj longas 18 ĝis 20&nbsp;mm. La sepalo havas ne malofte flavan dorsflankon. La petaloj estas blankaj, violkoloraj kaj helbluaj, purpuraj kaj malruĝaj. La flugiloj estas tre larĝaj. La ovolo havas tri ĝis kvin semojn.

La ĉ. 8&nbsp;cm kaj 16 16&nbsp;mm larĝaj fruktoj estas nigraj, rondaj ĝis ovalaj kaj havas grandecon de 0,8 bis 1,8 cm.

La kromosomnombro estas 2n = 48.

eta|Anda lupeno (*Lupinus mutabilis*)

## Utiligado 
Tiu plantspecio estas kultivata en sia hejmregiono.

## Fontoj 
* J. Francis Macbride: *Flora of Peru*, volumo XIII, Teil III, Nummer 1, Botanical Series, Field Museum of Natural History, Chicago, USA, 1943, paĝo 492–493.
* http://www.genres.de/leguminosen/a-lupine.htm 

Kategorio:Lupenoj
Kategorio:Plantoj de Bolivio
Kategorio:Plantoj de Ekvadoro
Kategorio:Plantoj de Peruo
Kategorio:Perua kuirarto
Kategorio:Agrokultivaĵoj
Ringorajdado

eta|Ringorajdado en Danlando.
[eta|Statuo de ringorajdanto en [Middelburg, Nederlando.]]
**Ringorajdado** estas ĉevalsporto ĉe kiu la partoprenantoj devas piki siajn lancojn tra ringo.

La partoprenantoj tiam sidas sur ĉevalo aŭ staras sur ĉaro (plej ofte kariolo) antaŭ kiu estas jungita ĉevalo. La ringo pendas per magneto al rubando kiu estas fiksata super la irejo. La partoprenanto trarajdas per sia ĉevalo sub la rubando kaj klopodas piki sian lancon tra la ringo. Dum la konkurso la ringoj fariĝas pli kaj pli malgrandaj. Je la fino de la konkurso la rajdanto kun la plej multaj ringoj venkas.

Ĉe la ringorajdado plej ofte okazas folkloro. Dum la folkloro la rajdanto sur la ĉevalo portas jakon kiu similas al uniformo. Se la ringorajdantoj sidas sur ĉaro, ili ofte surhavas tradiciajn vestojn.

Ĉiujare en aŭgusto en Oldeberkoop, komunumo Ooststellingwerf, Nederlando, oni organizas ringorajdan konkurson.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉevalrajdado

Kategorio:Sporto
Kategorio:Folkloro
Kategorio:Germana folkloro
Kategorio:Ĉevaloj
Geomuso

alternative=Geomys bursarius.jpg|eta|Geomys bursarius
**Geomuso** (*Geomys*) estas mamulo el la ordo de ronĝuloj, familio de geomusedoj, foje kun apenaŭ videblaj oreloj, vivanta sur la stepoj, kie ĝi fosas reton da galerioj. Estas naǔ specioj en la genro. La tipa teritorio estas Nordameriko, ĉefe en Usono kaj kelkaj specioj en Meksiko.eta|desktre|Detalo de la elstaraj dentoj kaj fosungegoj de *Geomys pinetis*.

## Specioj 
* ***Geomys***
** *Geomys arenarius*
** *Geomys attwateri*
** *Geomys breviceps*
** *Geomys bursarius*
** *Geomys knoxjonesi*
** *Geomys personatus*
** *Geomys pinetis*
** *Geomys texensis*
** *Geomys tropicalis*

Kategorio:Ronĝuloj
Carlos Alvarado Quesada

**Carlos ALVARADO Quesada** (Provinco San-Joseo, 14-a de januaro de 1980) estas verkisto, ĵurnalisto kaj politikisto. Li estis prezidanto de Kostariko ekde 2018 ĝis 2022.

Li estas Magistro de la Universitato de Sussex.

## Arta kariero
Dum siaj jaroj en la universitato Alvarado estis kantisto de diversaj bandoj de progresiva roko, inter kiuj Dramática. ​Lia ĉefa arta intereso estis tamen literaturo kaj studis ĵurnalismon por sekvi la itineron de unu de liaj preferataj verkistoj, nome Ernest Hemingway.​

Li publikigis en 2006 la rakontantologion *Transcripciones Infieles*, kaj saman jaron li ricevis la Premion *Joven Creación* de la Eldonejo Costa Rica per la romano *La historia de Cornelius Brown*.​ En 2012 li publikigis la historian romanon *Las Posesiones* kiu portretas la malhelan historian periodon en Kostariko dum kiu la registaro konfiskis propraĵojn de germanoj kaj italoj dum la Unua Mondmilito. Pli ĵusa estis *Temporada en Brighton*.​

## Politika kariero
Kategorio:Kostarikaj ĵurnalistoj
Kategorio:Kostarikaj verkistoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Kostarikaj ministroj
Kategorio:Kostarikaj politikistoj
Kategorio:Kostarikaj politologoj
Kategorio:Prezidantoj de Kostariko
Sofia sanigejo

La iama **Sofia sanigejo por tuberkulozuloj** (germane: *Sophienheilstätte für Schwindsüchtige*) en Bad Berka-München funkciis ĝis 1994. Ĝia inaŭguro okazis en 1898; ĝia situo estas vere tre idilieca. 
eta|Vido de sude

## Historio 
La kliniko starigitis post la fondiĝo en la 14.10.1898 per subteno de la grandduka familio de Saksio-Vajmaro-Eisenach en arbara medio supre de München apud Bad Berka, Distrikto Weimarer Land. Nomitis ĝi por la mallonge antaŭe mortinta vajmara granddukino Sofio de Oranje-Nassau. La ejo unue servis kiel kuracejo por suferantoj je tuberkulozo. Ĝis 1911 la litaro atingis la nombron de 200. Ekde 1924 okazis ŝanĝo de la kuracejo je klinika sanigejo por povi praktiki novajn sanigmetodojn kaj operaciojn ĉi-konektitajn. Sekve estiĝis modernaj traktadejoj, laboratorioj kaj lokoj uzotaj por la nova teknologio de ikso-radioj.

En 1934 Adolf Tegtmeier nomumitis estro de la sanigejo kaj ja helpegis ĝian renomon. En 1945 li sukcese malhelpis la ŝanĝon de la komplekso en sovetian epidemilazareton. En 1945 Kastelo Tonndorf en Tonndorf enkorpigitis en la tuberkulozsanigejon kaj modernigitis ankaŭ ekde 1950. Danke al  la responda GDR-ministerio kaj Tegtmeier antaŭenpuŝitis la faro de novkonstruaĵo kun 570 litoj sur Harth-monto kaj tial estiĝis la nuna ejaro, centra kliniko por la traktado de pulmonaj malsanoj kaj tuberkulozo. La malnova konstruaĵo daŭre servis por la sekcioj de urologio kaj ortopedio. Inter 1992 kaj 1994 ĉio koncentriĝis en la centran ejon kaj la historia ejo malplenigitis en 1994. De tiam ĝi bedaŭrinde kadukiĝis.

En 2002  la nemoveblaĵon akiris la entreprengrupo *Unternehmensgruppe Dr. Marx*; tamen investoj ne sekvis. En 2015 formiĝis nova investanta grupo al kiu apartenis ankaŭ kelkaj anoj de Bad Berka por restaŭri la Sofian sanigejon laŭ la monumentprotektadaj leĝoj. En 2018 ankoraŭ neniaj seriozaj restaŭradkomencoj videblis.

Dum GDR-tempo troviĝas parto de la kliniko ankaŭ en la eksa sanatorio Kastelo Harth.

## Referencoj 
Kategorio:Malsanulejoj en Germanio
Kategorio:Bad Berka
Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Turingio
Kategorio:Malsanulejoj en Turingio
38083 Radamanto

**38083 Radamanto** estas transneptuna objekto malkovrita la  de teamo de la *Deep Ecliptic Survey* elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Orbito 
Ĝia orbita periodo (245,413 jaroj) estas proksima de tiu de Plutono (247,741 jaroj); pro tio ĝi komence estis kredita esti plutoneno t.e. en orbita resonanco 2/3 kun Neptuno.(164,887 jaroj); sed nun, ĝi ne plu estas rigardita kiel plutonenon.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la reĝo Radamanto, filo de Zeŭso kaj Eŭropa. Pro sia justa kaj lojala vivo, li postmorte estis nomumita juĝisto de la mortintoj kaj reganto de Elizeo, belega regiono de la submondo, kie tiuj, ke la dioj favoris, pasas postmortan vivon.

## Noto kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Transneptunaj objektoj
Kategorio:Malkovrita de Deep Ecliptic Survey
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Justyna Krzyzanowska

**Justyna Krzyzanowska** aŭ **Justyna Chopin** (**Tekla Justyna Krzyżanowska**, **Justyna z Krzyżanowskich Chopinowa**), naskiĝinta en 1782 en Długie (Pollando) kaj mortinta en 1861 en Varsovio, estis la patrino de Frédéric Chopin. 

La patrino de Fryderyk Chopin, Justyna Tekla Krzyżanowska, devenis de malriĉiĝinta nobla familio el Kujavio. Ŝi fasciniĝis pri muziko, precipe popola, kaj ludis la fortepianon. Krom Fryderyk, ŝi naskis tri pliajn infanojn — la filinojn Ludwika Jędrzejewiczowa, Izabela Barcińska kaj Emilia. 

Kategorio:Frédéric Chopin
Kategorio:Polaj nobeloj
Żelazowa Wola

**Żelazowa Wola** [ʐɛlaˈzɔva ˈvɔla] estas vilaĝeto en komunumo Sochaczew, distrikto Sochaczew, Mazovia Provinco, en orient-centra Pollando. Ĝi kuŝas ĉe la rivero Utrata, je ĉirkaŭ 8 kilometroj nordoriente de Sochaczew kaj je 46 km okcidente de Varsovio. Żelazowa Wola en 2021 havis 63 loĝantojn.

[eta|maldekstra|Monumento de Fryderyk Chopin en [Żelazowa Wola (projektita de J. Gosławski).]]
La vilaĝo estis la naskoloko de la pianisto kaj komponisto Frédéric Chopin. Krome ĝi estas konata pro sia pitoreska pejzaĝo de Mazovio, inklude nombrajn serpentecajn rojojn ĉirkaŭitajn de salikoj kaj montetoj.

## Notoj 
Kategorio:Frédéric Chopin
Kategorio:Mazovia provinco
Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Brochów

**Brochów** [ˈbrɔxuf] estas vilaĝo en Gmina Brochów, Distrikto Sochaczewski, Mazovia Provinco, en orient-centra Pollando.

Ĝi estas la sidejo de Gmina Brochów kaj kuŝas je ĉ. 11 kilometroj norde de Sochaczew kaj je 52 km okcidente de Varsovio.

**Brochów** havas 400 loĝantojn.

En la preĝejo de Brochów geedziĝis la 2an de Junio 1806 Mikołaj Chopin kaj Justyna Krzyżanowska, kiuj estos gepatroj de la estonta komponisto Frédéric Chopin. Frédéric estis baptita tie la 23an de Aprilo 1810.

## Notoj 
Kategorio:Frédéric Chopin
Kategorio:Urboj de Mazovia provinco
38070 Redwine

'*38070 *Redwine''''' estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  far'de la teamo de la astronomia kampanjo LONEOS elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).

## Orbito 
Ĝi estas en orbita resonanco 3:5 kun Marso.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Kelley K. Redwine*, okup-terapiistino en Tucson (Arizono) kaj edzino de *Shawn Hermann*, kiu laboris por la programo LONEOS en Flagstaff dum 1998-1999.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Frederiko de Utreĥto

**Frederiko**, sanktulo de la Katolika Eklezio, estis episkopo de Utreĥto, Nederlando. Naskiĝis ĉ. 790, mortis en Utreĥto, 838. Li vivis en nobela familio de Frislando, li estis elektita episkopo de Utreĥto en 820, post la morto de la episkopo Rikfredo.

Ŝajne li estis malavara kun la malriĉuloj, gastema kun la veturantoj, kaj zorgema en siaj vizitoj al la malsanuloj. Li estis dediĉita al la vivo de preĝado. Poste trairas la teritorion kiu estis fidita al li. Ĉie laboros por la reformo de la moroj de siaj diocezanoj, kaj ĉefa li faris tion en la insulo Walcheren, kie ŝajne regis malmoralo. Trairinte la tutan diocezon, unu tagon, dum li estis dirante meson, estis atakita de du krimuloj kiuj murdis lin.

Li estis kanonizita ne longe post sia morto. Lia festo estas la 18-a de julio.

Kategorio:Katolikaj sanktuloj
Kategorio:Frankaj sanktuloj
Kategorio:Frankaj episkopoj
Kategorio:Nederlandaj sanktuloj
Kategorio:Nederlandaj religiuloj
Kategorio:Episkopoj de Utreĥto
Kategorio:Kristanaj sanktuloj de la 9-a jarcento‎
Kategorio:Frisoj
Maria Fjodorovna

**Maria Fjodorovna** () aŭ **Maria Feodorovna** (26-a de Novembro 1847 – 13-a de Oktobro 1928), konata antaŭ sia edziniĝo kiel **Princino Dagmar de Danio**, estis princino de Danio kaj imperiestrino de Rusio kiel edzino de la imperiestro Aleksandro la 3-a (regis 1881–1894). Ŝi estis la dua filino de la reĝo Kristiano la 9-a de Danio kaj de Louise de Hessen-Kassel; ŝiaj gefratoj estis la reĝino Aleksandra de Unuiĝinta Reĝlando, la reĝo Frederiko la 8-a de Danio kaj la reĝo Georgo la 1-a de Grekio. Ŝia plej aĝa filo iĝis la lasta monarko de Rusio, imperiestro Nikolao la 2-a de Rusio, kiu estis murdita dek jarojn antaŭ ŝia morto.

⚭Maria Fjodorovna
Kategorio:Danaj nobeloj
Kategorio:Danaj princinoj
Kategorio:Caredzinoj de Rusio
Kategorio:Dinastio Glücksburg
Kategorio:Konvertitoj de protestantismo al ortodoksismo
Nicolas Chopin

**Nicolas CHOPIN** (en pola: Mikołaj Chopin; 15a de Aprilo 1771 – 3a de Majo 1844) estis instruisto de la Franca lingvo en Pollando regata de Prusio kaj de Rusio, kaj patro de la pola fama komponisto Frédéric Chopin.

Nicolas Chopin estis francdevena, venigita al Pollando de Marainville en Loreno. Laŭ kelkaj indikoj polaj historiistoj opinias, ke li eskapis el Francio pro la partoprenado en la fuŝa *afero de la kolĉeno de la reĝino*. Junaĝe li venis al Pollando dum la regado de Stanislao Aŭgusto Poniatowski. Li batalis por la sendependeco de la nova patrujo en la Insurekcio de Kościuszko. Ĝis la morto li nomiĝis polo poligante sian nomon al Mikołaj Choppen, aŭ Szopen. Li ne kontaktis plu kun sia familio en Francio. Li estis malpopulara pro sia malamo al la persono de Napoleono Bonaparte. Kune kun sia edzino, polino Justyna Tekla Krzyżanowska, siajn gefilojn li edukis kiel polojn. Unue li estis prizorganto de infanoj en la domo de familio Łączyńscy, loĝante en Żelazowa Wola, kie naskiĝis Fryderyk. Nicolas Chopin transloĝiĝis al Varsovio, kie li instruis en *Liceo de Varsovio* la francan lingvon kaj francan kulturon.

## Notoj 
Kategorio:Frédéric Chopin
Kategorio:Francaj instruistoj
Kategorio:Polaj instruistoj
Kategorio:Polaj oficiroj
Kategorio:Instruistoj de lingvoj
Kategorio:Partoprenantoj de la Insurekcio de Kościuszko
Szafarnia

**Szafarnia** [ʂaˈfarɲa] estas vilaĝo en la administracia distrikto Gmina Radomin, ene de la Distrikto Golub-Dobrzyń, Kujavia-Pomeria Provinco, en nord-centra Pollando. Ĝi kuŝas je 6 kilometroj oriente de Golub-Dobrzyń kaj je 36 km oriente de Toruń.

**Szafarnia** havas 280 loĝantojn.

## Notoj 
Kategorio:Kujavio-Pomerio
Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Antoni Radziwiłł

**Princo Antoni Henryk Radziwiłł** (Pola prononco: [radʑiˈviw]; 13a de Junio 1775 – 7a de Aprilo 1833) estis Pola kaj Prusia nobelo, aristokrato, muzikisto kaj politikisto. Dekomence hereda Duko de Nieśwież kaj Ołyka, kiel branĉo de la familio Radziwiłł li tenis ankaŭ la honoran titolon *Reichsfürst* de la Sankta Romia Imperio. Inter 1815 kaj 1831 li agadis kiel Duko-Guberniestro (pole: *książę-namiestnik*, germane: *Statthalter*) de la Granda Duklando de Posen, nome aŭtonoma provinco de la Regno Prusio kreita el teritorioj de Granda Pollando aneksitaj en la Dispartigoj de Pollando-Litovio.

Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Polaj komponistoj
Kategorio:Romantikaj komponistoj
Kategorio:Vilnanoj
Kategorio:Radziwiłł-familio
Groslay (stacidomo)

**Groslay** estas franca stacidomo sur linio  - Le Tréport-Mers, situanta en  Groslay, departemento Val-d'Oise, regiono Francilio.

Malfermita en 1877 de "Compagnie des chemins de fer du Nord", temas hodiaŭ pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF) priservata de trajnoj de linio H de Transilien.

Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de la linio Épinay-Villetaneuse - Le Tréport-Mers (325000).

## Interkonektoj 
*  Valmy 37
*  Busval d'Oise 95.02

## Vidu ankaŭ 
* Transilien
* Transilien H
* Stacidomoj de Transilien
* Groslay

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Stacidomoj de Francio
Kategorio:Transilien H
Kategorio:Fervojaj stacioj en Val-d'Oise
Kategorio:Groslay
(38084) 1999 HB12

**(38084) 1999 HB12** estas transneptuna objekto de la disa disko malkovrita la  de la usonaj astronomoj Marc W. Buie kaj Robert L. Millis elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak proksime de Tucson (Arizono, Usono).

Ĝi estas en orbita resonanco 2:5 kun Neptuno kaj 1:5 kun Urano.

## Noto kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Transneptunaj objektoj
Kategorio:Malkovrita de Marc W. Buie
Kategorio:Malkovrita de Robert L. Millis
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Gyula Szabó (pentristo)

**Gyula Szabó** [djula sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó Gyula,** laŭ slovaka ortografio **Julius Szabo** estis hungara-ĉeĥoslovaka pentristo, grafikisto.

Gyula Szabó  naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Prago.

## Biografio 
Gyula Szabó frekventis mezlernejon en Losonc, kie li travivis Traktaton de Trianon, li perdis la hungaran ŝtatanecon. Li private lernis pentradon de Ferenc Gyurkovits, en 1933 li lernis krei afiŝojn en Prago. Lia afiŝo atingis la unuan lokon en konkurso. En 1937 li sukcese debutis en ekspozicio en Bratislavo. Helpe de stipendio li studis 2 jarojn en Academie Julien en Parizo. Inter 1942-1944 li estis desegna artisto en uzino en Ipolyság (tiam apartenanta al Hungario). Post la 2-a mondmilito li kreis plej ofte grafikaĵojn. Inter 1955 kaj 1968 li vojaĝis al Mediteraneo, Irako, Ĉinio, tiuj areoj donis longe temojn al li. Kelkfoje li ankaŭ poemadis. Li ricevis 3 premiojn inter 1963- 1967.

## El solaj ekspozicioj 
* Bratislavo (1949, 1957, 1966, 1986
* Brno (1964)
* Hungara Nacia Galerio (1971)
* Salgótarján (1985)
* Budapeŝto (1992, 1998)

## Elektitaj pentraĵoj 
* Önarckép palettával
* Csikósok
* A festő világa
* Nyári táj
* Kék akvárium

## Elektitaj grafikaĵoj 
* *Ecce Homo* (1945-1946)
* *Föld népe* (1954)
* *Emberek a hegyen* (1956-1957)
* *Forradalom-élet, Forradalom-szerelem* (1962)
* *Csontfigurák* (1970)

## Elektitaj libroilustraĵoj 
* Pablo Neruda: Kieš prebudí sa drevorubec (1951)
* Zsigmond Móricz: Légy jó mindhalálig (1954)
* Oscar Wilde: Salome (1957)
* Rainer Maria Rilke: Piesne o láske a smrti (1968)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio 

## Referencoj 
Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pentristoj
Kategorio:Ĉeĥoslovakaj grafikistoj
Kategorio:Ĉeĥoslovakaj ilustristoj
Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj grafikistoj
Kategorio:Hungaraj ilustristoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj hungaroj
Radziwiłł

[eta|250ra|*[Frédéric Chopin ludante antaŭ la familio Radziwiłł en ties salono de Berlino*, fare de Henryk Siemiradzki (1887).]]
**Radziwiłł** , , estas la nomo de unu el la plej antikvaj kaj riĉaj familioj de la nobelaro pol-litova.

La unuaj historiaj atestiloj pri la familio Radziwiłł datas el la 14-a jarcento, kies membroj estis konataj el 1518 kiel «princoj Radziwiłł», nome titolo de la Sankta Romia Imperio.

Nikolao Radziwill, nome la unua de la familio datita historie, ricevis bapton en 1368 kun Jogajlo, granda duko de Litovio kiu poste, estante jam reĝo Ladislao la 2-a de Pollando, li nomumis lin palacano de Vilno. Konvertita al la kristanismo li adoptis Sanktan Nikolaon kiel patrono kaj decidis, ke ĉiuj naskitoj en la familio portos la nomon de tiu sanktulo.

## Anoj 
Kelkaj konataj familianoj:
* Antoni Radziwiłł, 1775 – 1833
* Marcelina Radziwiłł, 1817 − 1894
* Barbara Radziwiłł, dua edzino de reĝo Sigismondo la 2-a


Kategorio:Litovaj nobelaj familioj
Kategorio:Polaj nobelaj familioj
Bronzaĵoj de Riace

eta|altdekstre=1.5|Bronzaĵoj de Riace

La **militistoj** aŭ **bronzaĵoj de Riace** estas du antikvaj bronzaj skulptaĵoj, kiujn oni taksas el la 5-a jarcento a.K., proksimume 460 por la t.n. *Militisto A* kaj 430 por la *Militisto B*. Ili estas konservataj en la Nacia Muzeo de la Granda Grekio en Reggio di Calabria. Ili estas inter la raraj grandformataj grekaj bronzaĵoj bone konservitaj.

La statuoj estis malkovritaj en 1972 en la marbordo de Riace, en Kalabrio, probable inter dronintaj ŝiprestaĵoj. Iliaj figuroj estas starantaj barbohavaj nuduloj iom pli grandaj ol la natura skalo (ĉ. 1,98 m altaj).

Ili estis faritaj laŭ la teĥniko de vaksoperda gisado. La hararo estis aparte modlita kaj poste veldita al la kapo.
La strukturo el fero de la statuoj trairas la piedojn kaj tio estis uzita por fiksi la bazon. Plumbo estis enmetita en la internaĵon. Aliajn metalojn oni uzis por doni koloran impreson: por la lipoj estas inkrustita kupro kaj al la dentoj oni aplikis folion el arĝento. La okuloj de la Militisto A estas el eburo kun kavaĵo kie troviĝis malaperinta iriso el alia materialo.

## Bibliografio 
*  Bernard Holtzmann, « Le Monde grec », ĉe Bernard Holtzmann (dir.), ''L'Art de l'antiquité*, t.&nbsp;1 : *Les Origines de l'Europe'', Gallimard et RMN, kol. « Manuels d'histoire de l'art », Parizo, 1995, p.&nbsp;243.
*  Paolo Moreno, *Les Bronzes de Riace*, Gallimard, Parizo, 2000.
* Alberto Angela, *I Bronzi di Riace. L’avventura di due eroi restituiti dal mare*, Rizzoli, 2014.

## Eksteraj ligiloj 
*  Il mistero dei Bronzi di Riace resiste alle indagini

Riace
Riace
Kategorio:Arkeologiaj artefaktoj
Kategorio:Granda Grekio
Ziraldo

eta|Statuo en urbo Caratinga kun la bildo de *La Knabo Frenezeta* de Ziraldo
**Ziraldo Alves Pinto**, konata simple kiel **Ziraldo**, (Caratinga, la  - Rio-de-Ĵanejro, la ) estis brazila desegnisto, kartunisto, aŭtoro de bildstrioj, ĵurnalisto kaj verkisto aktiva ekde 1954.

Politike aktiva, li kunfondis kaj gvidis la kontraŭkulturan semajnan gazeton *O Pasquim* (1969-1991), kiu fariĝis la ĉefa eldonaĵo kun kritikoj al la militista diktaturo en Brazilo (1964-1985) ĝis la restarigo de demokratio.

Li estas plej konata pro la bildstria serio *Turma do Pererê* (1959-1976) kaj la porinfana libro *O Menino Maluquinho* (1980), kiun li mem transformis en bildstrian serion (1989-2007).

Liaj verkoj aperis en pluraj internaciaj eldonaĵoj, kiel la francaj revuoj *Plexus* kaj *Planète*.

Lia filino, filmproduktisto Daniela Thomas (n. en 1959), kaj lia filo Antonio Pinto, komponisto de filmmuzikoj (n. en 1967), ankaŭ estas artistoj kun internacia kariero.

## Ziraldo kaj Esperanto 
*O Menino Maluquinho* estis tradukita en Esperanton de tiam 13-jara brazila E-denaskulo, Cristóvão Resende, sub la titolo *"La Knabo Frenezeta"* kaj eldonita en Brazilo laŭ instigo de Ziraldo mem ĉe la eldonejo Melhoramentos. Ziraldo helpis la reklamadon de la libro (kaj de Esperanto) per partopreno kun Cristóvão en intervjuoj ĉe popularaj televidaj programoj.

## En Esperanto Aperis
***Knabo frenezeta, La**.  Tradukis Kristoĉjo Resende. Eld. Melhoramentos, São Paulo. 1998. 106 paĝoj.
***Flicts**.  el la portugala esperantigis Kristoĉjo Resende. Eld. Melhoramentos, São Paulo, 1999, 50 paĝoj. 

### Recenzoj
Pri *La Knabo frenezeta*.

----
Pli **Flicts**

## Premioj 
* 1990 : Premio Yellow-Kid « Vivo dediĉita al la ilustrado », aljuĝita de la organizantoj de la Festivalo de Lucques, pro la verkaro.
* 2008 : Iberamerika Premio Quevedos pri grafika humuro, pro la verkaro
* 2015 : Premio Haxtur pri humuro, pro liaj gazetaraj desegnaĵoj

## Eksteraj ligiloj 
* 
*  Ziraldo.

## Referencoj 
Kategorio:Bildstrioj
Kategorio:Brazilaj ĵurnalistoj
Kategorio:Brazilaj humuristoj
Kategorio:Brazilaj karikaturistoj
Kategorio:Brazilaj desegnistoj
Kategorio:Brazilaj verkistoj
Silvio Pellico

**Silvio Pellico** (Saluzzo, 1789 — Torino, ) estis itala verkisto.

## Biografio 
Post la lernojaroj, li vojaĝis al Lyon, Francio, por komercaj aktivaĵoj. Reire al Italio en 1809, kaj ekloĝis en Milano. Li konatiĝis kun poeto Vincezo Monti kaj kun la verkisto Niccolò Foscolo, pli konata laŭ la nomo Ugo Foscolo. Ekde 1812 li komencis verki, aparte por teatro. Liaj teatraĵoj estis inspiritaj de la klasika tragedio, sed pli forte ligitaj al romantika enhavo.

Lia liberala kaj respublika sinteno kondukis lin al prizono en 1820, pro akuzo aparteni al la movado Karbonarismo. Li estis kondamnita al mortopuno sed la puno estis transformita al trudlaboro dum 15 jaroj, kiun li devis travivi en la Fortikaĵo de Špilberk (Moravio). La imperiestro lin pardonis kaj li estis liberigita en 1830.

En Torino li restis dum iom da tempo ĉe Palazzo Barolo kiel gasto, Pellico tute forlasis siajn politikajn kaj eĉ beletrajn aktivaĵojn. Markizino Barolo sukcesis por li laborpostenon kiel bibliotekisto. Li tamen neniam forgesis siajn prizonulajn spertojn, redonitajn en lia plej notinda libro, nome *Le mie prigioni* (Miaj prizonoj), de 1832.

## Verkoj 
**Francesca de Rimini* (1814)
**Le mie prigioni* (1832)
### En Esperanto aperis
''Pri la devoj de l' Homoj.'* Esperanta traduko de D-ro A. Tellini. Eldonita de A. Paolet, S. Vito al Tagliamento, 1922.  94 paĝoj: 12 x 16 cm.

## Eksteraj ligiloj 
*  Silvio Pellico en Projekto Gutemberg
*  en *Domínio Público'' 

Kategorio:Italaj dramistoj
Kategorio:Italaj verkistoj
Kategorio:Homoj de la unuiĝo de Italio‎
Ferenc Wieser

**Ferenc Wieser** [vizer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Wieser Ferenc** estis hungara arkitekto.
eta|Memortabulo pri domo, kie estas menciita Wieser
Ferenc Wieser  naskiĝis kaj mortis en Pest (urbo) en 1812, respektive en 1869.

## Biografio 
Ferenc Wieser akiris diplomon en politekniko en Vieno, poste en 1834 li plulernis en arkitekta fakultato en Akademio de Belartoj de Vieno. Post siaj studoj li laboris en firmao de József Hild. Iom poste pro la gildaj kutimoj li vagadis (komprenu studvojaĝis) en eŭropaj landoj, ĉefe en Anglio. Hejmenveninta en 1842 li iĝis ordinara membro de la arkitekta gildo. Li planadis multajn konstruaĵojn en sia naskiĝurbo.

## Elektitaj arkitektaĵoj 

Pichler Ferenc háza (Wieser Ferenc, 1857), 2017 Lipótváros.jpg
Akademia Italia, Lipótváros, 2016 Budapest.jpg

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* la dateno hungare estas legebla en la 96-a paĝo

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Lycium chinense

**Ĉina goji-bero**, **Licio ĉina** aŭ science **Lycium chinense** estas plantospecio el la genro de la licioj (*Lycium*) el la familio de Solanacoj (*Solanaceae*). Ĝi hejmiĝas vaste en Eŭrazio.

## Priskribo 
eta|maldekstre|habito
eta|folioj kaj burĝonoj
eta|fruktoj

La ĉina licio, en Ĉinujo ***gǒuqǐ*** 枸杞 = gouqi, kreskas kiel memstara vertikala grimpanta dornohava arbusto. La planto kreskas 0,5 ĝis 1 metron. La folioj longas 5 ĝis 25&nbsp;mm.

La floroj estas duseksaj kun duopa perianto. La sepaloj estas sonorilformaj kaj harecaj. La purpuraj petaloj estas kunkreskintaj al 9 ĝis 12&nbsp;mm longa tubero kaj la kronlaboj estas pli mallongaj aŭ samlongaj.

La maturaj ruĝaj beroj longas 7 ĝis 15&nbsp;mm kaj larĝas 5 ĝis 8&nbsp;mm. Ili estas ovoformaj kaj enhavas multajn semojn.

La kromosomnombro estas 2n = 24, 36 aŭ 48.

## Disvastiĝo 
La ĉina licio estas disvastigita de Eŭropo trans sudokcidenta Azio kaj de Pakistano trans Nepalo kaj Ĉinujo ĝis Koreujo, Tajvano, kaj Japanujo. Ĝi estas neofito en Germanujo.

## Sistematiko 
La unua publikigo de *Lycium chinense* okazis fare de Philip Miller.

La ĉina licio distingiĝas en du vario:
* *Lycium chinense* MILL. VAR. *CHINENSE*
* *Lycium chinense* VAR. *POTANINII* (POJARKOVA) A.M.LU

eta|ĉina licio, sekigitaj fruktoj

## Uzado 
La beroj de la ĉina licio estás kune kun la ordinara licio (*Lycium barbarum*) konata kiel *gojiberoj*. La acide amaraj beroj estas aldonitaj en verdan teon. En la ĉina medicino la planto plibonigas la vidkapablon.

## Literaturo 
* Rachel A. Levin et al.: *Evolutionary Relationships in Tribe Lycieae (Solanaceae).* In: D. M. Spooner, L. Bohs, J. Giovannoni, R. G. Olmstead, D. Shibata (Hrsg.): *Solanaceae VI: Genomics meets biodiversity. Proceedings of the Sixth International Solanaceae Conference.* ISHS Acta Horticulturae 745, Juni 2007, ISBN 978-9066054271, S.&nbsp;225–239.
* *Lycium chinense* in der Flora of China, Vol. 17.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Thomas Meyer: Bocksdorn Datenblatt mit Bestimmungsschlüssel und Fotos bei *Flora-de: Flora von Deutschland* (alter Name der Webseite: *Blumen in Schwaben*)
* Datenblatt mit Fotos.
* *Lycium chinense* bei Useful Tropical Plants, abgerufen am 31. März 2018.

## Referencoj 
Kategorio:Solanacoj
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Józef Elsner

**Józef Antoni Franciszek ELSNER** (foje *Józef Ksawery Elsner*; bapta nomo, *Joseph Anton Franz Elsner*; 1a de Junio 1769 – 18a de Aprilo 1854) estis komponisto, muzikinstruisto, kaj muzikteoriisto, aktiva ĉefe en Varsovio. Li estis unu el la unuaj komponistoj en Pollando kiu enkondukis elementojn de popola muziko en siaj verkoj.

Elsner komponis multaj simfoniajn, ĉambrajn, soloajn, kaj voĉ-instrumentajn verkojn, kaj ankaŭ verkojn por la scenejo, kiel ĉirkaŭ 100 religiajn verkojn (mesojn, ofertoriojn, oratoriojn, kantatojn), ok simfoniojn, tri konĉertojn, tri baletojn, kaj 38 operojn. Li estis eble plej bone konata kiel la ĉefa piano-instruisto de la juna komponisto Frédéric Chopin.

## Notoj 
## Bibliografio 
* "Elsner, Józef," Encyklopedia Polski, Kraków, Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński, 1996, p. 154.

Kategorio:Polaj komponistoj
Kategorio:Polaj muzikistoj
Kategorio:Frédéric Chopin
Kategorio:Klasikepokaj komponistoj
Kategorio:Romantikaj komponistoj
François-Joseph Fétis

**François-Joseph Fétis** (25a de Marto 1784 – 26a de Marto 1871) estis Belga muzikologo, komponisto, instruisto kaj unu el la plej influaj muzikkritikistoj de la 19a jarcento. Lia enorma kompilaĵo de biografiaj informoj en la *Biographie universelle des musiciens* restas grava fonto de informo nuntempe.

Lia talento por kompono manifestiĝis je la frua aĝo de sep jaroj, kaj naŭjara li jam estis orgenisto ĉe Saint Waltrude, Mons. En 1800 li iris al Parizo kaj kompletigis siajn studojn ĉe la Konservatorio kun majstroj kiaj Boïeldieu, Jean-Baptiste Rey kaj Louis-Barthélémy Pradher.

En 1821 li estis nomumita profesoro de la Pariza Konservatorio. En 1827 li fondis la gazeton *Revue musicale*, nome unua serioza gazeto en Francio dediĉita nur al muzikaj temoj. Fétis restis en la Francia ĉefurbo ĝis 1833, kiam je peto de la reĝo Leopoldo la 1-a, li iĝis direktoro de la Reĝa Konservatorio de Bruselo kaj la reĝa kapelmajstro.

## Notoj 
Kategorio:Romantikaj komponistoj
Kategorio:Belgaj komponistoj
Kategorio:Valonoj
Kategorio:Belgaj bibliotekistoj
Kategorio:Belgaj bibliofiloj
Kategorio:Belgaj muziksciencistoj‎
Kategorio:Belgaj muzikaj kritikistoj‎
Kategorio:Muzikhistoriistoj
Kategorio:Membroj de la Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj
38086 Beowulf

'*38086 *Beowulf''''' estas apolona asteroido, malkovrita la  far'de la teamo de la astronomia kampanjo LONEOS elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, en Flagstaff (Arizono, Usono).

Ĝi estas en orbita resonanco 10:9 kun Marso. Ĝia discentra orbito krucas tiujn de Venuso, Tero kaj Marso. Ĝi estas teknike venusrenkonta, marsrenkonta kaj terrenkonta asteroido sed pro ĝia orbita klinangulo, ĝi restas nedanĝere malproksima de Tero kaj de Marso:

* Ĝia venusa MOID estas 0,106068 AU, tie estas 15,868 milionoj da km.
* Ĝia tera MOID estas 0,385669 AU, tie estas 57,695 milionoj da km.
* Ĝia marsa MOID estas 0,396199 AU, tie estas 59,271 milionoj da km.

## Nomo 
Ĝi estis nomita laŭ la skandinava batalinto Beowulf, kies aventurojn priskribas unu el la plej malnovaj restantaj frua anglosaksaj tekstoj de la 6-a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Apolonaj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Venusrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Delfina Potocka

**Delfina Potocka**, denaske **Komar** (Marto 1807 – 2a de Aprilo 1877), Pola grafino, estis amikino kaj muzo de la Polaj elmigrintaj artistoj Frédéric Chopin kaj Zygmunt Krasiński. Ŝi famiĝis pro sia beleco, inteligento kaj artaj kapabloj. Tamen, la supozita amafera korespondado inter Chopin kaj Potocka, kiun Paulina Czernicka postulis kiel malkovrita en Pollando en la 1940-aj jaroj, estis pruvita fraŭdo.

## Notoj 
Kategorio:Potocki-familio
Kategorio:Polaj komponistoj
Kategorio:Polaj nobeloj
Kategorio:Frédéric Chopin
Krakova

[eta|300px|dekstra|Folk dancers in traditional costumes from [Kraków (regarded as Polish national costumes).]]
eta|dekstra|250px|Krakowiak rhythm on score.
La **Krakova**, aŭ en pola *Krakowiak*, estas rapida, sinkopa Pola popola danco en duobla tempo el la regiono de Krakovo kaj de Malgranda Pollando. La popola vesto por tiu danco iĝis la nacia vesto de Pollando, ĉefe la *rogatywka* kun plumoj de pavo sur la pinto.

Ĝi iĝis populara balĉambra danco en Vieno (*"Krakauer"*) kaj en Parizo ("*Cracovienne"*) kie, kun la *polonaise* kaj la *mazurka*, ĝi markis la senton de Romantismo de simpatio al pitoreska, dista kaj subpremata nacio. En Rusio *krakowiak* aperis en la verko de Miĥail Glinka nome *Vivo por la Caro* (1836) kaj ekde tiam ĝi iĝis identigebla simbolo de Poloj kaj de la Pola kulturo en la Rusia Imperio, ĉefp pro la ĉapo *rogatywka*.

La unua presita *Krakowiak* aperis en la albumo de Franciszek Mirecki por piano, "Krakowiak-oj proponitaj al la virinoj de Pollando" (Varsovio, 1816).

Frédéric Chopin produktis *bravura*n konĉerton *krakowiak* en sia Granda Konĉerto *Rondo à la Krakowiak en F maĵora* por piano kaj orkestro (Op.&nbsp;14, 1828). Ankaŭ la lasta movimento de sia unua pianokonĉerto montras tiun dancon.

## Referencoj 
*  

Kategorio:Popola muziko
Kategorio:Kulturo de Pollando
Kategorio:Krakovo
Kategorio:Klasika muziko
Kategorio:Polaj dancoj
Adolf Gutmann

**Adolphe GUTMANN** (origie *Wilhelm Adolf Gutmann*) (12a de Januaro 1819 – 27a de Oktobro 1882) estis germana pianisto kaj komponisto kiu estis disĉiplo kaj amiko de Frédéric Chopin.

Li ludis, en koncerto kun Chopin, Charles-Valentin Alkan kaj Pierre-Joseph Zimmerman, la transskribon de Alkan de parto de la Sepa Simfonio de Beethoven dum koncerto en 1838. Chopin dediĉis al Gutmann sian Scherzo, Op. 39, publikigita en 1839.

Gutmann agis kiel kopiisto por nombraj verkoj de Chopin, kaj kiel kuriero por porti leterojn de Chopin al lia familio en Varsovio. Serio de Etudes (Op. 12) de Gutmann estis dediĉita al Chopin. Li ĉeestis dum la morto de Chopin kaj konservis la glason el kiu Chopin trinkis sian lastan akvon. Gutmann mortis en La Spezia.

Liaj verkoj estis tre popularaj liaepoke; sed poste iom forgesiĝis. Menciindas jenaj:
* *Nocturne Lyrique*
* *Nocturne No.7,* Op.20
* *Deux Nocturnes,* Op.8
* *Deux Nocturnes,* Op.16
* *Notturno grazioso,* Op.51

## Notoj 
Kategorio:Frédéric Chopin
Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Germanaj klasikaj pianistoj