open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kuriumo

**Kuriumo** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Cm** kaj la atomnumeron 96. Ĝi estas rara tero kaj elemento en la aktinoida serio. Kuriumo estas arĝent-kolora posturania radioaktiva metala elemento kiun oni povas fari bombardante plutonion per alfaradioj. Ĝi estas nomata laŭ Marie kaj Pierre Curie. Sciencistoj kiuj ankaŭ implikiĝis kun Seaborg (1912-1999) en la eltrovo de kuriumo estis - Albert Ghiorso (1915-2010), Ralph A. James (1920-1973).

Ĝi estas radioaktiva, kemie aktiva, elektro-pozitiva substanco kiu havas specifajn magnetajn ecojn. Ĝia rezistiveco pliiĝas kune kun la kliniĝanta temperaturo. Kuriumo estis unue izolita en videblaj kvantoj tiel kiel hidroksido en 1947. Plejmulto el la kuriumaj kombinaĵoj estas senkoloraj aŭ iomete flavaj. Se kurio eniras la korpon ĝi akumuliĝas en la ostoj, kaj tial ĝi estas tre toksa ĉar ĝia radiado detruas la mekanismojn je produktado de ruĝĉeloj. Kurio estas radioaktiva rara tero metalo.

## Referencoj 
Kategorio:Aktinoidoj
Kategorio:Marie Curie
Berkelio

**Berkelio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Bk** kaj la atomnumeron 97. Ĝi estas rara tero kaj elemento en la aktinoida serio. Berkelio estas posturania radioaktiva metala elemento kiun oni povas fari per bombardo de americio per alfaradioj. Berkelio ricevis sian nomon pro la kalifornia urbo Berkeley (Berkelio), kie en decembro 1949 ĝi estis unue trovita en la Universitato de Kalifornio.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Aktinoidoj
Kategorio:Metaloj
Ejnŝtejnio

**Ejnŝtejnio** estas kemia elemento en la perioda tabelo, kies simbolo estas **Es** kaj la atomnumero — 99. Ĝi estas en la elementa grupo "rara tero". Apartenas al la aktinoida serio. Ejnŝtejnio estas posturania radioaktivega metala elemento, kiun oni povas produkti bombardante plutonion per neŭtronoj. Ĝi ankaŭ estis trovita en la rubo de la unua atombomba kratero.

La elemento estis nomita omaĝe al Albert Einstein.

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Aktinoidoj
Kategorio:Metaloj
Kategorio:Albert Einstein
Fermio

**Fermio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Fm** kaj la atomnumeron 100. Ĝi estas rara tero kaj elemento en la aktinoida serio. Fermio estas posturania radioaktivega metala elemento kiu oni povas fari de bombardi plutonion per neŭtronoj. Ĝi estis nomita pro la fizikisto, Enrico Fermi.

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Aktinoidoj
Kategorio:Metaloj
Mendelevio

**Mendelevio** (jama *Unilunio*) estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Md** (antaŭe *Mv*) aŭ *Unu* kaj la atomnumeron 101. Ĝi estas rara tero kaj elemento en la aktinoida serio. Mendelevio estas transurania radioaktivega metala elemento, kiun oni povas fari bombardante ejnŝtejnion per alfaradioj. Ĝi estis nomita omaĝe al la kemiisto, Dmitrij Mendelejev.

## Rimarkindaĵoj 
Esploroj montras, ke mendelevio havas iom stabilan dupozitivan (II) oksidostaton, krom la pli tipa (en aktinoidoj) tripozitiva (III) stato.
Md-256 estis uzita por esplori la kemiajn trajtojn de ĉi elemento en akva solvaĵo.
Ne estas ceteraj uzoj por mendelevio, kaj apenaŭaj kiomoj da ĝi estis produktitaj iam.

## Historio 
Mendelevion unue sintezis la teamestro Stanley G. Thomson kaj Albert Ghiorso, Glenn T. Seaborg, Bernard Harvey kaj Greg Choppin je eka 1955.
La teamo produktis Md-256 (duonvivo da 76 minutoj), kiam ili bombardis celon el ejnstejnio-253 per alfaradioj (heliumaj atomkernoj) en la 60-cola ciklotrono ĉe Radiolaborejo Berkeley en Kalifornio; Md-256 estis sintezita po unu atomo.
La elemento 101 estis la naŭa transurania elemento laŭ sintezdato.

## Izotopoj 
15 radioizotopoj de mendelevio estas esploritaj.
Plej stabilaj estas Md-258 kun duonvivo da 51,5 tagoj, Md-260 kun 31,8 tagoj kaj Md-257 kun 5,52 horoj.
La ceteraj radiaktivaj izotopoj havas duonvivojn da malpli ol 97 minutoj, kaj la plimulto da malpli ol 5 minutoj.
Tiu ĉi elemento havas 1 izomeron, 258m-Md (t½ 57 minutoj).
La atommaso de la izotopoj de mendelevio rangas inter 245,091 unuoj de atommaso (Md-245) kaj 260,104 unuoj (Md-260).

## Referencoj 
* Los Alamos National Laboratory - Mendelevium  
* *Guide to the Elements - Revised Edition*, Albert STWERTKA, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1
* It's Elemental - Mendelevium  

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Eksteraj ligiloj 
* http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Md.html 
* WebElements.com - Mendelevium 

Dosiero:Md-TableImage.svg|
Dosiero:Wide_Periodic_Table.svg|

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Aktinoidoj
Kategorio:Metaloj
Kategorio:Dmitrij Mendelejev
Listo de grekaj esperantistoj

## C 
* Gladys Cosmetto

## K 
* Ionanis Kaloumenos
* Kostas Kiriakos
* G. Demetrio Konstantopoulos
* Sokratis Kusurakis

## M 
* Roksano Manoussou 
* 
* Georgios Miggas

## P 
* E. Stavro Patsuris
* Maria Pontika
* Laskaris Polizoidis

## S 
* Sokratis Sakellaropoulos
* Spiros Sarafian
* Johano Spathiris
* Anakreon Stamatiadis

## T 
* Angelos Tsirimokos
* Periklis Tsausoglou

## Z 
* Konstantinos Zakariadis

Grekaj
Pjotr Vrangel

**Pjotr Nikolajeviĉ VRANGEL**, , (naskiĝis la 15-an de aŭgusto 1878 — mortis la 25-an de aprilo 1928), barono, estis unu el la gvidantoj de la kontraŭrevolucio en suda Rusio, general-leŭtenanto (1917).

Akirinte diplomon de minada inĝeniero (1901), Vrangel volontulis ĉe kavaleria regimento kaj en 1902 estis promociita ĝis oficiro. Vrangel partoprenis en la Rusa-Japana milito. En 1906 li aliĝis al la puna ekspedicia taĉmento sub gvido de generalo A. N. Orlov en la Balta regiono.

En 1910 Vrangel diplomiĝis en la Akademio de la Ĝenerala Stabejo. Li estis komandanto de kavaleria unuo dum la Unua mondmilito. Post la Oktobra Revolucio, Vrangel iris al Krimeo kaj tie aliĝis aŭguste de 1918 al Blanka Voluntula Armeo. Unue li komandis la kavalerian divizion, poste printempe de 1919 – la Kaŭkazian armeon, poste en decembro de 1919 kaj en januaro de 1920 – la tutan blankulan Voluntulan Armeon.

Post la konflikto kun Anton Denikin Vrangel decidis iri eksterlanden. La 4-an de aprilo 1920 li elektiĝis ĉefkomandanto de la tiel nomata rusa armeo de Krimeo. Post malvenko en Norda Tavrio kaj Krimeo, Vrangel fuĝis kun plimulto de sia armeo el Rusio (14-a de novembro 1920). En 1924 li fondis la t. n. Rusan Tutmilitan Union ().

Vrangel verkis rememorojn nomatajn "Notoj" (), kiuj estis publikigitaj en la magazino "Blanka Afero" () de la Blanka movado en Berlino en 1928.

Kategorio:Germanaj baltoj
Pjotr
Kategorio:Rusiaj generaloj
Kategorio:Rusiaj monarkiistoj
Kategorio:Homoj de la Rusa-japana milito
Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito
Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Mortintoj pro tuberkulozo
Listo de barataj esperantistoj

* Henry Josef Cmi
* Naren Dholokia
* Sinha Laksmiswar
* J. T. Jesudasan

* Abdul Salam Fareed Syed
* Teresa de Almeida
* Aŝvinikumar

* Probal Dasgupta

* Seoti Prakash

* Ranganayakulu
* Arikapalli Giridhar Rao

* Yashovardhan Singh
* Lakshmiswar Sinha

## Vidu ankaŭ 
* Ĝermolisto de barataj esperantistoj


Barataj
Engadino

eta|supra Engadino
**Engadino** estas valo en la svisa kantono Grizono, tra kiu fluas la rivero Eno (germane *Inn*, romanĉe *En*), kaj kie oni parolas ĉefe la romanĉan lingvon, nome ties dialekton *Vallader*.
Oni distingas la *Supran Engadinon* de Sankta Maŭrico ĝis S-chanf konsistante el komunumaro kun sama nomo disde la *Suba Engadino* de Zernez ĝis la pasejo Finstermünzpass [finstamincpas'], ĉe kiu la rivero Eno transfluas al Aŭstrio konsistante el la tri komunumaroj Ramosch, Suot Tasna kaj Sur Tasna.

Jam *Finstermünzpass*, la plej malalta loko de la valo, havas altecon de 1188 metroj super marnivelo.
Pro la alteco la kondiĉoj por neĝaj sportoj estas tre bonaj, sed ne ĉiam eblas libera uzo de la ŝoseoj. Tial gravas la reto de la Retia Fervojo (*Rhätische Bahn*, *Viafier retica*, RhB),
kies etŝpuraj trajnoj trairas la tutan valon, escepte de la lasta peco inter Scuol kaj Finstermünzpass, kie la valo estas tre malvasta.
Per konstruado de la fervoja tunelo Vereina inter Sagliains kaj Klosters oni certigis tutjare sekuran ligon de Engadino al Pretigovio kaj la valo de Rejno.

Suba Engadino estas fama pro la Svisa Nacia Parko, kiu kovras grandan parton de la suda valflanko. La kultura centro, kvankam ne la ĉefloko de la Supra Engadino estas la fama kuracloko Sankt-Maŭrico, kie dufoje okazis la Vintraj Olimpikoj nome en 1928 kaj 1948.

## Eksteraj ligiloj 
*Vegetaĵara mapo de supra Engadino, Svisujo , 1:50'000 en germana, angla kaj en romanĉa lingvo, kaj en GIS, junio 2010 ISBN 978-3-033-02480-9
* Retia Fervojo, filmeto
* Vegetaĵara mapo
* Turisma retejo pri Engadino kaj Sankt-Maŭrico

Kategorio:Valoj en Svislando
Civila servo

**Civila servo** nomiĝas la deviga laborperiodo, kiun en aro da landoj plenumas junuloj, kiuj rifuzis militservon.

Tia reguligo ekzistas interalie en jenaj ŝtatoj:
Aŭstrio, Brazilo, Germanio, Italio, Rusio, Svislando kaj aliaj.

En kelkaj landoj, kiel Germanio, tiu estas (respektive "estis", vidu sube) grava afero, ĉar multaj junuloj pro pacisma sinteno ne volas militservi, sed en aliaj landoj, kiel Brazilo, ĝi apenaŭ ekzistas kiel rajto, ĉar tie militservo estas rigardata kiel grava ŝanco por akiri vivrimedojn kaj profesion kaj eĉ ne estas sufiĉaj vakoj por ĉiuj, kiuj volas militservi.

Ekde la fino de la Malvarma Milito en 1991, iom post iom en multaj ŝtatoj forpreniĝis la deviga militservo, kaj kadre de tio ankaŭ neniiĝis la anstataŭa, deviga civila servo: En Belgio tio jam okazis en 1992, en Germanio en julio 2011.

## Vidu ankaŭ 
* Konscienceca obĵeto#Civilservado

Kategorio:Pacismo
Kategorio:Armeo
Generalleŭtenanto

**Generalleŭtenanto** aŭ **general-leŭtenanto** estas grava soldata rango en multaj armeoj. La rango estas pli suba ol generalo sed pli supra ol generalmajoro.

## Bundeswehr 
La **generalleŭtenanto** estas generala rango. Ĝi estas la dua plej alta rango en la Bundeswehr. Ties ekvivalento ĉe mararmeo estas la vicadmiralo, (ĉe aerarmeo kiel aermarŝalo). La ranga vicordo estas:

* Brigada generalo (1 stelo)
* Generalmajoro (2 steloj)
* **Generalleŭtenanto** (3 steloj)
* Generalo (4 steloj)

En la Bundeswehr, generalleŭtenanto estas inspektoroj de la trupoj kaj la komandanto de la korpusoj.

## Wehrmacht 
En la Wehrmacht estis la plej suba rango la [eta|dekstra|100px|Epoleto de generalleŭtenanto en la [Wehrmacht]]
* Generalmajoro, poste sekvis:
* Generalleŭtenanto
* Generalo (de kavalerio, de artilerio, de infanterio, de tankaj trupoj, = armil-generaloj)
* Supra generalo – hodiaŭ 4-stela generalo
* Ĉefgeneralo

- En aliaj landoj la generalleŭtenanto estas estro de armea korpuso.

## Historio 
En la 17-a jarcento, la generalleŭtenanto estis la plej alta oficira rango. La rangoj desupre estis:
* Generalleŭtenanto
* Batalkampa marŝalo
* Generalkolonelo de la teknikaj trupoj
* Generalo de la kavalerio
* Submarŝalo (hodiaŭ generalleŭtenanto)
* Generalmajoro

Konataj generalleŭtenantoj de la 17-a jc, estis:
* Octavio Piccolomini
* Raimund von Montecuccoli
* Karl IV. von Lothringen
* Ludwig Wilhelm von Baden
* Eugen von Savoyen

## Usono, Britio, Argentino, Francio 
En la usona kaj brita armeo, mararmeo kaj aerarmeo, la generalleŭtenanto estas 3-stela generalo, dum estas 4-stela generalo en argentina kaj franca armeo.

Dosiero:US Air Force O9 shoulderboard.svg|Epoleto de generalleŭtenanto en usona aerarmeo
Dosiero:Slovenska vojska genpodpol.jpg|Epoleto en Slovakio
Dosiero:Teniente General del Ejército Argentino.png|Epoleto de generalleŭtenanto de argentina armeo
Dosiero:Army-FRA-OF-08.svg|Generalo de armea korpuso (''Général de corps d'armée''), Francio
Listo de kroataj esperantistoj

* Dušan Adnadj
* Antonija Albert
* Franjo Andlar
* Ivan Anišić
* Josip Anschau
* Dragutin Balagoviĉ
* Jovan Bamburaĉ
* Alfons Bertoli
* Danica Bedekoviĉ
* Bude Borjan
* Lucija Borčić
* Ivo Borovečki
* Višnja Branković
* Mato Brčić Kostić
* Marica Brletić
* Dalibor Brozović
* Niko Bubalo
* Vilim Buk
* Franjo Debić
* Marko Demetrović
* Vukašin Dimitrijević
* Gabrijel Divjanoviĉ
* Julio Domac
* Predrag Đakoviĉ
* Ante FERENČIĆ
* Stijepo Ferri
* Ivan Flanjak
* Zlata Flego 
* Srđan Flego
* Petar Giunio
* Marinko Gjivoje
* Ivo Godek
* Tomo Gregurek
* Ante Grgurina
* Franjo Gruić
* Tma Havana
* Zora Heide
* Zlatko Hinšt
* Nikolaj Hohlov
* Franjo Homar
* Aleksandar Hrstić
* Anja Hurčak
* Nevenka Imbert
* Roger Imbert
* Dragutin Iskra
* Zdenka Ivek
* Ankica Jagnjić
* Mehmed Jakupović
* Fran Janjić
* Vida Jerman
* Antun Jorgovanić
* Antonija Jozičić
* Ivo Knauss
* Fran Kolar
* Emilija Lapenna
* Ivica Lešković
* Velimir Lukež
* Duŝan Maruzzi
* Juraj Mautner
* Jelena Manojloviĉ
* Rene Matouŝek
* Fran Novljan
* Zdenka Novljan
* Oton Pancer
* Rade PETKOVIĆ
* Marko Petrović
* Zvonko Rehorić
* Ivo Rotkvić
* Angela-Lela ROTKVIĆ
* Mladen Šerment
* Radoslav Škalamera
* Antun Ŝimunić
* Mavro Ŝpicer
* Spomenka Štimec
* Vladimir ŠTRUCELJ
* Zlatko Tišljar
* Josip Velebit
* T. Velniĉ
* Josip Vranić

Kroataj
Ruterfordio

**Ruterfordio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Rf** kaj la atomnumeron 104. Ĝi estas la unua de la transaktiniidoj. Ĝi estas ege radioaktivega sinteza elemento, kaj estis nomita omaĝe al la fizikisto Ernest Rutherford.

eta|maldekstra|180ra
eta|maldekstra|180ra

## Vidu ankaŭ 
* Aktinoido
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rf/index.html 
* http://periodic.lanl.gov/elements/104.html  
* http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Rf.html 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Rf/key.html 

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj
Listo de latvaj esperantistoj

* Aleksandrs Aizputitis
* Mirdza Burgmeisters
* Ints Ĉaĉe
* Eduards Dancis
* Nikolaj Danovskij
* Ernest Drezen
* Edgars Grots
* Talivaldo Indra
* Milda Jakubcová
* Eduards Jaunvalks
* Ludmila Jevsejeva
* Augusts Kazoks
* Peter Kadik
* Peteris Kikauka
* Karlis KRAUJINŜ
* Nikolajs Kurzens
* Lidija Lange
* Nikolajs Lapiņš
* Rudolfs Libeks
* Elvira Lippe
* Janis Loja
* Ervins Mozerts
* Aleksandrs Strautmanis
* Kriŝjanis Strazds
* Rudolfs Ŝtamers

Latvaj
Listo de ĉiliaj esperantistoj

* Luis Enrique Sepúlveda Cuadra
* José Antonio Vergara
*Hector Campos Grez
*Daniel Zanelli Chávez
*Jorge Tachauer Szabó
*Marcos Salas
*Francisco Conejera
*Sofia Acevedo

*
Ĉiliaj
Anton Denikin

**Anton Ivanoviĉ DENIKIN** () (la 16-an de decembro, 1872 — la 8-an de aŭgusto, 1947) estis armea oficiro en la Rusia imperio antaŭ kaj dum la Unua mondmilito. Sekve de la Oktobra Revolucio, li estis ano de la kontraŭrevoluciaj Blankaj fortoj dum la Rusa Enlanda Milito.

## Biografio 
eta|dekstra|180px
Li naskiĝis en Varsovio kiel filo de malaltranga oficiro. Lerteco kaj necedema ambicio helpis al li forlasi povran vivon kaj fari brilan karieron. Li estis edukita ĉe la Kieva Milita Lernejo kaj ĉe la Akademio de la Generalstabo. Li servis unue aktive en la Rusa-Japana milito.

En aŭgusto en 1914, Denikin estis generalmajoro kaj komandanto de la Kieva armea distrikto. Li batalis en Galicio, en 1916, Rumanio en la Brusilov-ofensivo. Sekve de la Februara Revolucio, li fariĝis staboĉefo de Miĥail Alekseev, poste Aleksej Brusilov kaj fine Lavr Georgeviĉ Kornilov. Denikin apogis la aŭdacan provon de sia komandanto (Kornilov Okazo septembre en 1917 kaj estis arestata kaj enprizonigata kune kun li.

Pro la Oktobra Revolucio, Denikin kaj Kornilov fuĝis al Novoĉerkask en suda Rusio por renkontiĝi kun aliaj caristaj oficiroj kaj oficiroj de Voluntula Armeo, komence komandita far Alekseev.

Kornilov estis murdita en aprilo de 1918 proksime al Jekaterinodar kaj la Voluntula Armeo estis ekkomandata far Denikin. Liaj trupoj retiriĝos pro la bolŝevika kontraŭ-ofensivo al la areoj de rivero Don. Li gvidis la finan atakon de la sudaj blankaj fortoj — aŭdacan atakon por okupi Moskvon somere de 1919. Pro la troa fortostreĉo de sia armeo, li suferis decidan malvenkon oktobre ĉe Orel, nur 400&nbsp;km sude de Moskvo. La blankaj fortoj de suda Rusio estis en konstanta retiriĝo kaj agadis en marto de 1920 nur en Krimeo. Ekde januaro ĝis aprilo de 1920 li nominale estis **Supera Reganto de Rusio**.

Denikin abdikis pri sia pozicio aprile favore al Pjotr Nikolajeviĉ Vrangel kaj ekzilis al Francio kaj poste en 1945 al Usono. Li publikigis du librojn *The Career of a Tsarist Officer: Memoirs, 1872-1916* kaj *The Russian Turmoil*.

Li mortis en Ann Arbor en 1947.

## Reentombigo en Rusio 
Oni reentombigis liajn restaĵojn en 2005 kun solena ĉeesto de la moskva urbestro Jurij Luĵkov kaj la ĉefpatriarĥo de Moskvo.

## Vidu ankaŭ 
* Rusia enlanda milito

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.russianorthodoxchurch.ws/01newstucture/pagesen/news05/denikin.html 
* http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai2/index.html 
* http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai/index.html 
* http://militera.lib.ru/research/slobodin_vp/index.html

Kategorio:Naskiĝintoj en 1872
Kategorio:Mortintoj en 1947
Kategorio:Mortintoj en Usono
Kategorio:Mortintoj pro koratako
Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj
Kategorio:Rusiaj monarkiistoj
Kategorio:Homoj de la Rusa-japana milito
Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito
Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Rusiaj generaloj
Kategorio:Rusdevenaj usonanoj
Dubnio

**Dubnio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Db** kaj la atomnumeron 105. Ĝi estas ege radioaktivega sinteza elemento kies pli stabila izotopo havas duonvivon de malpli ol 16 horoj. Ĝi estis nomita pro Dubna, Rusio kie ĝi estis unue estis sintezita.

Unue, dubunio estis nomata *unnilpentio*. Dum la Malvarma milito, en Usono ĝi estis nomata *hahnium* (la origino de tiu nomo estas Otto Hahn, germana kemiisto). Aliflanke, en USSR ĝi estis nomata *Nielsbohrium* (la origino de tiu nomo estas Niels Bohr, dania fiziksto).

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj
Listo de nov-zelandaj esperantistoj

Jen **listo de esperantistoj de Novzelando**:

*Rita Aagaard
*G. Aldridge
*Erwin Gerhard Bernfeld
*Clifford H. Brown
*Patricia De Cleene
*Ernest Ralph Dearnley
*Lewis Edmund Dust
*George Gordon
*Robert Harding
*W.F. Harris
*Nelson Hill
*Sylvia Hill
*Johano Lowe King
*William H. King
*Desmond J. Langman
*Vernon Joseph Leck
*Ellen Lymburn
*József Major
*Eva Major
*Walter Thomas May
*David MacGill
*D. J. Munro
*Eileen F. Olsen
*Georgo Leo Pivac
*Bertram Potts
*Mateo Jack Ravelich
*Ross G. Robbins
*Philip SUNDE
*Francis Alfred Tocker
*Lila Wiltshire
*Arturo Wiltshire
*Jeannie Wilson
*J. Whtte

## Vidu ankaŭ
*Ĝermolisto de novzelandaj esperantistoj
Howard Keel

**Howard KEEL**, origine: Harold Clifford LEEK (naskiĝis la 13-an de aprilo, 1919 en Gillespie, Ilinojo, mortis la 7-an de novembro, 2004) estis usona aktoro.

Li famiĝis en la 1950-aj jaroj, pro roloj en diversaj muzikaloj. Krome li aperis en vakeraj filmoj. En la 1980-aj jaroj li populariĝis pro la rolo de Clayton Farlow en la televidserio *Dallas*.

Howard Keel mortis de kancero.

## Listo de filmoj 
* *Annie Get Your Gun* (1950)
* *Pagan Love Song* (1950)
* *Show Boat* (1951)
* *Calamity Jane* (1953)
* *Kiss Me, Kate* (1953)
* *Seven Brides For Seven Boys* (1954)
* ''Jupiter's Darling* (1955)
* *Waco* (1966)
* *The War Wagon'' (1967)
* Dallas (televidserio) (1981-1991)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Movies/11/07/keel.obit.ap/index.html  
* http://www.imdb.com/name/nm0444476 

Keel
Keel, Howard
Keel
Leŭgo

eta|Ŝtono kun leŭgaj distancoj
Leŭgo ( *leuga/leuca*) estas malnova unuo por mezuri distancon, uzata neoficiale en pluraj ŝtatoj de suda kaj meza Ameriko. La longeco de leŭgo egalas al la distanco kiun persono aŭ ĉevalo povas iri en unu horo; ĝi povas varii inter 4,2 kaj 6,7 kilometroj. Ekzemple en Argentino unu leŭgo estas 5 kilometroj. En kamparaj partoj de Meksiko oni aplikas tiun ĉi unuon ankoraŭ en tradicia maniero; leŭgo sur pado en montara tereno do povas esti pli mallonga ol sur bona vojo en ebeno.

En antikva Romio unu leŭgo estis tri mejloj.

La hispana leŭgo (*legua*) egalis al 2,6 mejloj aŭ 4,19 kilometroj. Reĝo Filipo la 2-a aboliciis ĝin en la jaro 1568.

La franca leŭgo (*lieue*) ekzistas en multaj variaĵoj, tamen ĉiuj proksimumas 4 km.

## Vidu ankaŭ 
* *Dudek mil leŭgoj sub la maro*, romano de Jules Verne

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Stanisław Essigman

**Stanisław ESSIGMAN** (naskiĝis en 1868 en Varsovio) estis pola esperantisto, dentkuracisto kaj multjara delegito de UEA. Agema esperantisto en lokaj aferoj. Prezidanto de la postkongreso en Varsovio je 1927. Prezidis la solenan inaŭguron de la Z-monumento (sur la tombo).
Dum la dua mondmilito Essigman estis en varsovia geto, kie li plu laboris kiel dentisto ĉe la strato Nowolipie 78. La , kiam la nazioj likvidis la teksaĵfarejon de Rochlich, Essigman kaj lia edzino Tekla mortigis sin per kalia cianido.

## Referencoj 
Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistaj kuracistoj
Kategorio:Sinmortigintaj esperantistoj
Vandana Shiva

**Vandana SHIVA** (naskiĝis la  en Dehradun, Barato) estas socia kaj ekologia aktivulino, sciencistino, virinismulino.

Ekde jaroj 1970, ŝi partoprenis la movadon Ĉipko, konsistantan el virinoj brakumantaj arbotrunkojn cele malhelpi ties forhakadon.

Ŝi formiĝis kiel fizikisto pri atoma fiziko, sed, kiel ŝi diris, "tro laŭte aŭdante en internaciaj kunvenoj ĉiujn mensogojn pri agrikulturo de mia lando" ŝi komencis aktiviĝi tiukampe kaj fine diris al si "mi daŭrigos miajn prifizikajn esplorojn pli poste", sed de 20 jaroj ŝi tion ne faris.

En 1982 ŝi fondis la Esplorfonduson por Scienco, Teĥnologio kaj Ekologio (angle RFSTE). En 1991 ŝi fondis la movadon Navdanya Baratskala por protekti diversecon kaj integrecon de la vivantaj riĉfontoj, precipe la lokaj semoj, t. e. la naturaj semoj de Hindio. En decembro 1999 ŝi estis en Seattle apud José Bové, kaj en 2000 en Millau.

Ŝi luktas kontraŭ la intensa kapitalisma agrikulturo regata de la Transnaciaj firmaoj, la GMOj, kaj Patentigo de vivantaĵoj. Ŝia principo fontas el tio, ke "ĉia agrikulturo devas submetiĝi je du ekzamenoj: ekzameno ekologia, kaj ekzameno laŭ Homaj Rajtoj".

Laŭ ŝi "la movado pri ekologia agrikulturo estas ja la movado de civita socio internaciskale, kiu trabatas la vojon al estonto; ĝi estas la plej granda senperforta movado de la planedo". "Mi opinias", ŝi diris, "ke la movado ekologia agrikulturo estas remetanta sur la piedoj mondon, kiu paŝas kapmalsupre ĉiamaniere."

Ŝi ankaŭ diris: "ni iel aranĝis, ke nia movado konsistas en laŭdo al diverseco."

## Verkaro 
eta|Vandana Shiva 2007
(tre nekompleta, temas nur pri la france tradukitaj)
* Moralo kaj agro-industrio (1997)
* Ekolog-virinismo (1999)
* Manĝaĵa terorismo, kiel multnaciaj firmaoj malsatigas Trian Mondon (2001)
* La akvo-milito (2003)
* Vivo ne estas varo (2004)

## Vidu ankaŭ 
Amrita Bhumi

## Eksteraj ligiloj 
* ret-ejo de Navdanja 
* Esperantigo de intervjuo kun Vandanda SHIVA (arkivigite laŭ stato de novembro 2022)
* artikoloj far Vandana SHIVA (angle)
* [pri patentigo(https://eo.wikipedia.org/wiki/Patentigo_de_vivanta%C4%B5oj) de semoj (angle)] 
* fotoj pri ŝi
* alia intervjuo de ŝi, kie ŝi vastigas kaj profundigas sian idearon 
* intervjuo hispane

Kategorio:Barato
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Alimondismo
Kategorio:Barataj pacistoj
Listo de serbaj esperantistoj

* A. AGORIĈ
* Drag Andonoviĉ
* Mika ANDRIĈ
* Savo ARSENlĆ
* Ferenc Fodor
* Elizabeta Harangozo
* Milica Hrnčić
* Ĉedomil Huber
* P. Jovan Jovanoviĉ
* Duŝanka Kaĉareviĉ
* Radomir KLAJIĈ
* Milan Markoviĉ
* Stevan Minja
* Duŝan Mirković
* Dančika Nikolić
* Milivoje Pavlović
*Radojica Petrović
* Boĵidar Popoviĉ
* Ludmila Popoviĉ
* Vesna Skaljer-Race
* Nedeljka Subotić
* Stanislav Tomac
* Stevan S. Živanović
* Miodrag Petrović
* Gvozden Sredić

Serbaj
KKE

**KKE** havas plurajn signifojn:

***kke** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Seminario de Esperanto de KKE**
***Kultura Kooperativo de Esperantistoj**
Listo de peruaj esperantistoj

Jen listo de esperantistoj el Peruo:

* Ildefonso M. Núñez Beltrán
* Janet de Skotte
* Frederiko Villareal

Peruaj
Kategorio:Peruaj esperantistoj
Carlos Lima Melo

**Carlos LIMA MELO** (naskiĝis la  en Crateús; mortis la  en Gojanjo), estis brazila kuracisto, aktiva homeopatiisto kaj esperantisto, kunfondinto de la Brazila Esperantista Junulara Organizo en 1965, de kiu li fariĝis ĝia unua ĝenerala sekretario, unu el la kreintoj de la infanejo Bona Espero, kaj dumviva membro de la Universala Esperanto-Asocio, de kiu li ankaŭ estis fakdelegito pri medicino kaj homeopatio. Li estis ano de la Redakta Komitato de Medicina Heroldo.

## Vivo 
En la komenco de 1970-aj jaroj kreis la "naturan metodon" kaj gvidis kursojn en Natal, Caruaru, Maceió, Valença kaj Rio Largo. En 1975 gajnis internacian medicinan premion per monografio originale verkita en Esperanto.

## Verkoj 
* Natura metodo

## Referencoj 
Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Brazilaj kuracistoj
César Barros Leal

**César BARROS LEAL** (**se**zarh **ba**rhuz **le**al) /'sεzəR 'baRŭz le'ał/ estas brazila esperantisto kaj advokato naskiĝinta en 1950.

Kunfondinto en 1965 de Brazila Esperantista Junulara Organizo. Profesoro de Fakultato pri Juro de Federacia Universitato de Cearao. Prokuroro de Ŝtato Cearao kaj publika tradukisto de la hispana lingvo. Ano de Brazila Akademio de Kriminala Juro kaj de Nacia Konsilantaro pri Kriminala kaj Prizona Politiko. Scienca Konsilanto de Latinamerika Instituto de UNO por Prevento kontraŭ Krimo kaj Zorgo de Krimulo.

## Verkoj 
* *Idade da Responsabilidade Penal*
* *Prisão: Crepúsculo de uma Era*
* *Violência e Vitimização*
* *A Violência Multifacetada*
* *A delinqüência juvenil seus fatores exógenos e prevenção*

Li estas akademiano de la Beletristika Akademio de Cearao.

## En Esperanto 
Okaze de la 87-a UK en sia loĝurbo Fortalezo, 2002, César Barros Leal aperigis kaj donacis al ĉiu kongresano ekzempleron de la Esperanto-versio de sia libro *Enprizonigo: krepusko de erao*.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Brazilaj juristoj
Listo de skotaj esperantistoj

120px|dekstre
Jen **listo de gravaj skotaj esperantistoj** kaj aliaj kiu loĝas aŭ iam loĝis en Skotlando.

## A
* Edward D. Anderson
* Euphemia Anderson
* John Anderson
* William Auld

## B
* Jane Baird
* James G. Baxter
* John Beveridge
* Lois Beveridge
* David Bisset
* Jean Anna Brown (-1919, edzino de Sidni Bond)
* George Douglas Buchanan
* John Buchanan
* Annie L. Burgess
* Haldane Burgess

## C
* M. Campbell
* Janet Caw
* A. Christen
* William Clarke
* James Connolly
* Alexander Coutts
* Andrew Craig
* George Cunningham
* Walter Currie

## D
* Pastro Henry Dawtrey
* Agnes Burton Deans
* R. N. de Pinto
* John Dinwoodie
* George Dickinson

## E
* Alex Easson
* John Esslemont

## F
* Arthur Dawson Foote
* John Islay Francis
* Tom C. Fraser
* John Fred/J.H. Fred

## G
* Patrick Geddes
* Albert Goodheir
* Ruth Goodheir
* Thomas Gorrie
* William Guy

## H
* Peter Harvey
* William Harvey
* Andrew David Haxton
* James T. Haxton
* John Hunter

## J
* Gerald C. Jervis
* M. C. Jolly

## K
* David Kelso
* R. W. Kenerdine
* Kenneth C. Kerr
* John William Dods Kirkland
* James Knight

## L
* Francis Allan Lawrie
* Sian Leitch
* William Lees
* John Leslie
* Pastro John Linster (?Lister, RC)
* Amy Lavinia Lowndes

## M
* Charles Ballantine Mabon
* A. N. Macalister
* J. F. McArthur, BA Oxon
* Alasdair MacCaluim
* Agnes Gibson Macfarlane
* John Edgar McFadyen
* David MacGill
* Samuel McIlwraith
* Girvan MacKay/Garbhan MacAoidh
* Hester A. McKellar
* Pastro MacKenzie (en Japanio)
* D-ro D. H. MacPhail
* Frank Maitland
* William W. Mann
* Severiano Marina
* Hugh Martin
* Thomas Alexander Maxwell
* William Morrison
* E. S. Muir
* Robert Murray

## N
* Stanley D. Nisbet

## O
* Caroline Oxenford (1865-1919)

## P
* William Main Page
* D-ro Pollock
* John Boyd Primmer

## R
* Albert C. Rainier
* James Robbie
* James Rodger
* Donaldson S. Rose
* Cezaro Rossetti
* Reto Mario Rossetti

## S
* Charles Saroléa
* Charles H. H. Satchell
* J. C. Scott
* Andrew Edward Scougal
* Watson Senior
* Florence Elizabeth Sexton
* R. F. Sibbald
* J. D. Simpson
* Pat Sinclair
* Alfred A. Slidders
* Maxwell H. Smith
* Ivie Ferguson Somerville
* Phenias J. Sopher
* Robert Stevenson
* George Arthur Sutherland

## T
* Harry Tahl
* J. Taylor
* William Peirson Tervet (1879-1948)
* Duncan C. Thomson
* Mary D. Thomson
* David Ritchie Tullo
* Mary Tweedie

## V
* Simon Varwell

## W
* Richard W. Waddy
* J. H. Wallace
* John Mabon Warden
* George William WIGHT
* Andrew Wilson

## Y
* Maude Yuile
* Thomas Yuile

## Vidu ankaŭ
* Neil Salvesen


Skotaj
Brazila Kongreso de Esperanto

eta|518x518ra|Partoprenantoj de 4-a Brazila Kongreso de Esperanto dum pikniko en la parko Weiss, en la urbo Juiz de Fora, Minas-Ĝerajso, 1911.
La **Brazila Kongreso de Esperanto** (**BKE**) estas nacia kunveno de membroj de Brazila Esperanto-Ligo kaj brazilaj esperantistoj ĝenerale, kiu okazas ekde 1907. Depost 1984, tiu serio de kongresoj fariĝis ĉiujara.

## Ekzempla enhavo de la 53-a BKE 
Dum la du ĉefaj tagoj estos Libroservo kaj Gufujo tuttage.

Dum unu el tiuj tagoj oni donos intensivan kurson de Esperanto, dum la alia tago okazos kurso pri tridimensia fotografio, kunsido pri Spiritismo, prezento de poezia libro fare de la aŭtorino, artaj prezentoj kaj portugallingva prelego pri Esperanto.

Kaj dum tiuj du tagoj okazos samtempe en tri ĉambroj entute tridek prelegoj aŭ kunsidoj. Vidu kelkajn titolojn: “ILEI: brazila sekcio”. “Kunsido por sciencamikoj kaj sciencemuloj”, “La studo pri Esperanto kiel scienca temo el la lingvistika vidpunkto”, “Facilaĵoj kaj malfacilaĵoj de Esperanto”, “Poeziumado: vojo al plej alta lingvonivelo”, “Astrologio: ĉu scienco aŭ arto?”, “Mitologio de la Oriŝaoj”, “Feminismo, nigra kaj GLAT-a movadoj”.

Ankaŭ estas planitaj meso, kurado en parko kaj – kiel en ĉiuj kongresoj – artaj vesperoj.

## Listo de Brazilaj Kongresoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* aktualaj informoj pri la ĵus lasta aŭ sekva kongreso, ekzemple arkivigite pri la 58-a kongreso en novembro 2024 kaj la 57-a kongreso en novembro 2023 
* koncizaj informoj pri la 50-a Brazila E-kongreso en januaro 2015 en la retejo de BEL  
* "Ĉu vi emas promeni en Rio?" - e-lingva sonartikolo de Paŭlo Sergio Viana varbanta esperantistojn al Rio, okaze de la Somera Olimpiko 2016, sed ankaŭ jam pli frue pro la Futbala Mondpokalo en junio 2014, survoje al la UK en julio tiujara en Bonaero, kaj pro la jubilea, 50-a Brazila E-kongreso en januaro 2015


Kategorio:Esperanto en 1907
Guanabara Esperanto-Junularo

**Guanabara Esperanto-Junularo** estis asocio fondata en 1965 en Brazilo, el kiu originis Brazila Esperantista Junulara Organizo.

Kiam en 1965 samtempe en Rio-de-Ĵanejro kaj en Fortalezo ekestis planoj fondi brazilan sekcion de TEJO, la du grupoj decidis dum la 19-a Brazila Esperanto-Kongreso 1965 en Rio-de-Ĵanejro, ke prefere oni ne tuj fondu tutlandan asocio, sed aktivigu la lokan agadon. Tiel fondiĝis *Guanabara Esperanto-Junularo* (en Rio-de-Ĵanejro) kaj *Ceará-a Esperanto-Junularo* (en Fortalezo).

Ambaŭ publikigis bultenojn, nomitaj respektive *Meteoro* kaj *Verda Maro*.

En 1967 dum kunveno en Santos Dumont (Minas-Ĝerajso) oni decidis, ke la grundo nun estas preparita por fondo de tutlanda asocio, kaj provizore fondis BEJO-n.

Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Brazilaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Junularaj Esperanto-asocioj
Cearaa Esperanto-Junularo

**Cearaa Esperanto-Junularo** - en siaj publikaĵoj ofte literumita *Ceará Esperanto-Junularo*, foje ankaŭ *Ceará-a Esperanto-Junularo* - estis asocio fondata en 1965 en la subŝtato Cearao de Brazilo. Sian centran adreson ĝi havis en Fortalezo. Kune kun la Guanabara Esperanto-Junularo en Rio-de-Ĵanejro el ĝi originiĝis Brazila Esperantista Junulara Organizo. La organizaĵo *Cearaa Esperanto-Junularo* intertempe ne plu ekzistas.

## Vidu ankaŭ 
☆ Cearaa Esperanto-Asocio

Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Brazilaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto-movado en Cearao
An-Arbaro

**An-Arbaro** () estas urbego en Miĉigano, Usono. Ĝi estas la kantona sidejo de Kantono Vaŝtenavo kaj la hejmo de la Universitato de Miĉigano.
eta|Loko de An-Arbaro en Kantono Vaŝtenavo (maldekstra) kaj en Miĉigano (dekstra)

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: 
* Loĝantaro:  (en 2011)
* Supermara alteco: 
* Horzono: UTC-5h (en somero UTC-4h)
* Poŝtkodoj: 48103-48109, 48113
* Telefonkodo: 734
eta|dekstre|510px|
eta|maldekstre|Urbomezo en An-Arbaro
eta|maldekstre|Vido en An-Arbaro

## Geografio 
An-Arbaro situas sur montetaro en norda parto de Usono, en sudorienta parto de Miĉigano kaj en meza parto de la kantono proksime al Detroit.

## Historio 
An-Arbaro estis fondita en 1824 kaj post 3 jaroj ĝi estis jam administra centro de la kantono. En 1833 An-Arbaro oficiale iĝis urbeto. Post 3 jaroj la universitato trovis en la urbeto konvenan lokon. En la 1960-aj jaroj multaj homoj protestis kontraŭ la Vjetnama milito, oni akiris reputacion kiel centro por liberala politiko.

## Klimato 
En An-Arbaro la temperaturo averaĝe varias inter 5-. La varmo kulminas en julio averaĝe 28, rekorde . La malvarmo kulminas en januaro averaĝe . Jare oni mezuras precipitaĵojn po 954 mm. En ĉiuj monatoj oni mezuras precipitaĵojn.

## Trafiko 
An-Arbaro havas malgrandan, municipan flughavenon. Internacia flughaveno de Detrojto troviĝas proksimume 40 km. La grandurbo estis grava relonabo, precipe por varotrafiko de 1878 ĝis 1982. La pasaĝeroj povas uzi trajnon ekde 1837. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.
eta|dekstre|Suda Universitato Avenuo en An-Arbaro
eta|dekstre|Ĉefstrato de An-Arbaro

## Famuloj 
En An-Arbaro mortis:
* Anton Denikin
* Eero Saarinen
* László Kiss (statistikisto).

## Vidindaĵoj 
* Stadiono Miĉigano

## Interesaĵoj 
En An-Arbaro astronomoj en la observejo oni trovis inter aliaj 94 Aurora, 101 Helena, 128 Nemesis, 161 Athor, 104 Klymene, 121 Hermione, 179 Klytaemnestra, 175 Andromache, 174 Phaedra.

## Ĝemelurboj 
*  Tübingen, Germanio (1965)
*  Hikone, Japanio (1969)
*  Belizurbo, Belizo (1967)
*  Peterborough (Ontario), Kanado (1983)
*  Juigalpa, Nikaragvo (1986)
*  Dakaro, Senegalo (1997)
*  Remedios, Kubo (2003)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ci.ann-arbor.mi.us  
* http://www.goodspeedupdate.com/naked-mile-data-4-10-03.html  
* http://hvcn.org 
* http://www.annarborisoverrated.com 
eta|maldekstre|Universitato de Miĉigano

Kategorio:Urboj de Miĉigano
Hikone

**Hikone** ( [hikone-ŝi]) estas urbego ĉe la bordo de la lago Biŭa en Japanio. Ĝi situas en la orienta parto de la gubernio Ŝiga, en la regiono Kansajo (ankaŭ nomata *Kinki*), kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun .

La plej fama konstruaĵo de la loko estas la kastelo, kiun oni konstruis 1603-1622. Ĝi estas unu el la plej malnovaj kasteloj en Japanio.

## Historio 
eta|maldekstre|300ra|
eta|maldekstre|300ra|
La urbo fondiĝis la 11-an de februaro 1937.

## Vizitindaĵoj 
* Kastelo de Hikone

## Esperanto-movado 
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

## Eksteraj ligiloj 
*  () 
* Turisma Asocio de Hikone  () 

Kategorio:Urboj de Japanio
Norma

La vorto **Norma** havas plurajn signifojn:
* **Norma** ĝenerale estas adjektivo de substantivo "normo"
* **Norma (opero)** estas opero komponita de Vincenzo Bellini
* **Norma (Italio)** estas komunumo en Italio
* **Norma stato** estas referenca stato en ĥemio
* **Norma** estas latina nomo de konstelacio Ortilo
* **555 Norma** estas asteroido.
Brigada generalo

**Brigada generalo** estas oficira rango de generalo. En multaj armeoj ĝi estas la plej malsupra generala rango. Ofte ĝin simbolas unu ora stelo (aŭ du laŭ la lando) aŭ simila simbolo.

Foje oni uzas por tiu rango la esprimon "**brigadestro**" aŭ "**brigadisto**" por indiki, ke li komandas brigadon.

Kie ekzistas ĝendarmaro, ĉi tiu ofte posedas analogan kaj samnoman rangon.

## Germana armeo 
La **brigada generalo** estas la plej suba generala rango ĉe la Bundeswehr.
La ranga vicordo estas:

* Brigada generalo (1 stelo)
* Generalmajoro/Divizia generalo (2 steloj)
* Generalleŭtenanto (3 steloj)
* Generalo (4 steloj)

La titolo "Brigada generalo" venas el la anglo-usona areo, kie la plej suba generala rango nomiĝas *Brigadier General*.

Ĝi estis enkondukita en 1955/56 en *Bundeswehr*, por unuecigi la rangojn ene de NATO.

Unu brigado estas komandita laŭregule fare de brigada generalo. La brigado (konsistanta el 1.400 – 4.200 soldatoj) estas armeo enhavanta ĝenerale du infanteriajn regimentojn.

Dosiero:Army-USA-OF-06.svg|

Kategorio:Soldataj rangoj
Ladina lingvo

alternative=Ladin.JPG|eta|278x278ra
eta|275x275px|Ladinlingva surskribo: *Na bona ustaria, na bella compagnia, düc la chir gion, vedli y jogn* (bonan gastejon, belan kunul(ar)on serĉas ĉiuj, maljunaj kaj junaj)La **Ladina** (*ladin* ladine) estas latinida lingvo parolata en diversaj partoj de norda Italio, precipe en la valoj *Gherdëina* (Gröden) kaj *Badia* (Gadertal) en Sudtirolo, en la valo *Fassa* en Trentino, en *Anpëz* (Cortina d'Ampezzo) kaj en la valo *Fodom* en la Provinco Belluno.
Oni taksas, ke ĝi havas ĉirkaŭ 30.000 parolantojn. Kune kun la retoromanĉa lingvo kaj la friula lingvo ĝi apartenas al la retolatina lingvaro.

Aŭdeblis kanto en la ladina dum la *Eurovision minorities languages 2022* 

## Referencoj 
## Literaturo 
* Paul Videsott, *Ennebergisches Wörterbuch*, Universitätsverlag Wagner, Innsbruck 1998, ISBN 3-7030-0321-9
* Paul Videsott, *Ladinische Familiennamen – Cognoms Ladins*, Universitätsverlag Wagner, Innsbruck 2000, ISBN 3-7030-0344-8
* Paul Videsott, *Rätoromanische Bibliographie*, Bozen University Press, Bolzano, 2011, ISBN 978-88-604-6045-5
* Rut Bernardi, Paul Videsott, *Geschichte der ladinischen Literatur*, Bozen University Press, Bolzano, 2013, 3 vol., ISBN 978-88-6046-060-8
* Paul Videsott, *Bibliografia ladina. Bibliographie des ladinischen Schrifttums. Bibliografia degli scritti in ladino. Bd. 1: Von den Anfängen bis 1945. Dalle origini al 1945*, Bozen University Press, Bolzano, 2013, ISBN 978-88-6046-066-0 (con Rut Bernardi e Chiara Marcocci)
* Paul Videsott, *Vocabolar dl ladin leterar / Vocabolario del ladino letterario / Wörterbuch des literarischen Ladinischen*, Bozen University Press, Bolzano, 2020, ISBN 978-88-6046-168-1
* Paul Videsott, *Manuale di linguistica ladina*, De Gruyter, Berlin/Boston, 2020, ISBN 978-3-11-051962-4 (con Ruth Videsott e Jan Casalicchio)
* Paul Videsott, *Les Ladins des Dolomites*, Armeline, Crozon, 2023, ISBN 978-2-910878-47-4

## Vidu ankaŭ 
* Ladino, alia nomo de la judhispana lingvo
* Latinida lingvo
* Ladinio

## Eksteraj ligiloj 
* Novaĵoj pri la ladina lingvo  en « *Ladina Norma – Ladina Dolomitana* » – la norma skriba lingvo.
* La oficejo pri ladinlingvoplanado .
* Ladinlingva provvikipedio
* Survey Ladins 
* Semajna gazeto *La Usc di Ladins* ("La voĉo de la ladinanoj")

Kategorio:Romanĉa lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Italio
Seborgio

**Seborgio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Sg** kaj la atomnumeron 106. Ĝi estas ege radioaktivega sinteza elemento kies pli stabila izotopo havas duonvivon de malpli ol 21 sekundoj. Ĝi estis nomita pro la usona kemiisto Glenn T. Seaborg.

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sg/index.html 
* http://periodic.lanl.gov/elements/106.html  
* http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Sg.html 

Kategorio:Metaloj
Kategorio:Kemiaj elementoj
Djula

**Djula** estas ne memstara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv, en municipo de Ĉornotisiv.

## Situo 
Djula situas ĉe piedoj de la Avas-monto, laŭ rojo. Vinohradiv troviĝas je 20 km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1337 laŭ tiama hungara ortografio *"Giula"*. En 1717 la tataroj tie batalis kontraŭ la loĝantoj. En 1867 pro epidemio multe da infanoj mortis. Ĝis Traktato de Trianon Szőlősgyula apartenis al Hungara reĝlando, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis pro la unua Arbitracio de Vieno. Ekde 1945 Julivci apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio, kiel Djula. Nuntempe vivas tie 1355 loĝantoj, el kiuj 1321 estas hungaroj.

## Vidindaĵoj 
La kalvinana preĝejo konstruiĝis en la 15-a jarcento, ĝi apartenas ekde 1580 al la kalvinana eklezio. Ĝia turo estis malkonstruita en 1955 post fulmobato. La ligna sonorilostablo estis konstruita en 1977. Memore al la gulaga deportado en 1990 oni faris monumenton.

## Famuloj 
* Ada Csiszár
* Bella Sipos

## Fontoj 
* ukraina kaj hungara paĝoj

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Boriumo

**Boriumo** aŭ **borio** estas kemia elemento en la perioda tabelo, kiu havas la simbolon **Bh** kaj la atomnumeron 107. Ĝi estas ege radioaktivega sinteza elemento, kies la plej stabila izotopo (Bh-270) havas duonvivon je proksimume unu minuto. Ĝi estis nomita referencante al la dana fizikisto Niels Bohr.

## Referencoj kaj notoj 

eta|maldekstra|180px

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj
Hasio

**Hasio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Hs** kaj la atomnumeron 108. Ĝi estas ege radioaktivega sinteza elemento, kies plej stabila izotopo (Hs-265) havas duonvivon de malpli ol 2 milisekundoj. Ĝi estis nomita pro germana ŝtato de Hesio (latine *Hassia*), kie la elemento estis unue sintezita.

Ĝi estas unue sintezita en Darmŝtato en la jaro 1984 per kunfandiĝo de
plumbo kaj fero.

Oni ekspektas ke Hasio havu vaporiĝeman tetroksidon same kiel osmio. Verŝajne sep molekuloj de HsO{}_4 estas sintezitaj en eksperimento. (Vidu: Nature 418, 859-861 (2002)).

Dosiero:Hs-TableImage.svg|
 

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Hs/index.html 
* http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Hs.html 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Hs/key.html 
* http://www.biltek.tubitak.gov.tr/periyodik.html

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj
Elemento de grupo 3

**Elemento de grupo 3** estas kemia elemento de grupo 3 de la perioda tabelo, kiu inkluzivas la rarajn terojn (la lantanoidojn kaj aktinoidojn).

* skandio (21)
* itrio (39)
* lantano (57) ĝis lutecio (71)
* aktinio (89) ĝis laŭrencio (103)

Ĉiuj elementoj en ĉi tiu grupo havas tri elektronojn en la plej ekstera elektrona ŝelo.

Kategorio:Kemiaj elementoj
Polivinil-klorido

eta|strukturo de polivinil-klorido
[eta|[Reciklaj kodoj|Recikla kodo por polivinil-klorido.]]
**Polivinil-klorido** aŭ **PVC** estas vaste uzata plasto. Oni produktas ĝin el ties unumero (monomero) vinila klorido.

Ĝi estas uzata en domflankoj, gramofondiskoj, tubaroj, vestoj, remburado, ktp.

## Polimerado 
Dosiero:Vinyl chloride Polymerization V1.svg

## Malavantaĝoj 
PVC enhavas kloron. Dum kutima uzo ĝi estas forte bindita kaj ne povas kaŭzi iun ĉagrenon. Sed okaze de troa altiĝo de temperaturo aŭ forbruligado de la materialo la kloro liberiĝas, ekzemple en formo de klorida acido (HCl).

Kategorio:Polimeroj
Kategorio:Dielektriko
Kategorio:Plasto
Kategorio:Termoplasto
Britaj Insuloj

La **Britaj Insuloj** konsistas el Britio kaj Irlando, eventuale ankaŭ de la ĉirkaŭantaj insuletoj (Manksinsulo, Hebridoj, Orkadoj, Ŝetlando), dividitaj inter la du ŝtatoj Respubliko de Irlando kaj Britio. Pro la etne favoriga priskribo ("Britaj" kaj ne ekzemple "Irlandaj" insuloj), iuj ekuzis la novan terminon Insuloj de la Nord-Atlantiko, kvankam tiu termino vere ampleksas pliajn teritoriojn ol la supre menciitajn.

Dosiero:LocationBritishIsles.png|
Dosiero:Cloud-free Europe ESA17486464 (British Isles).jpeg
Dosiero:Wyspy brytyjskie.gif|
Dosiero:UK MAPS.jpg|
Prolaktino

dekstra|200ra

**Prolaktino** aŭ **laktogena hormono** aŭ **luteotropa hormono** (**LTH**) estas gonadotropa hormono produktiĝanta en la B-ĉeloj de la hipofizo. Ties tasko ĉe viroj ne klaras, ĉe virinoj ĝi stimulas la sekrecion de la progesterono kaj la rezervon de la lutea (flava) korpo (corpus luteum). Ĝi antaŭhelpas dum la gravedeco la antaŭprepariĝon de la mama glanda sistemo por la suĉado kaj ĝi regulas dum la suĉado la sekrecion de lakto. La reguligo de la sekrecio okazas tra la hipotalamaj centroj per sangocirkulado.

Kategorio:Hormonoj
Roberto Passos Nogueira

**Roberto PASSOS NOGUEIRA** /Ro'bεRtŭ 'pasŭz no'gejrə/ estas brazila esperantisto. Naskiĝis en 1949, Esperantisto de 1965. Kunfondanto, en 1965 de Brazila Esperantista Junulara Organizo. Instruis Esperanton (inkluzive de literaturo kaj lingvistiko) en la Kurso de la Federacia Universitato de Cearao, 1967-71. Verkis originalan kaj tradukan poezion, eseojn pri esperanta beletro kaj lingvistiko. 

## Verkoj
* *Vojo kaj vorto* (poemoj originalaj kaj tradukitaj, 1972).

Passos Nogueira, Roberto
Geodezio

[eta|[Teodolito]]
**Geodezio** estas fako de la geofiziko, per kiu oni studas la formon kaj dimensiojn de la Tero. Tiamaniere povas aspekti respondo de sciencisto. Populare dirite geodeziistoj estas tiuj homoj, kiuj fabrikas mapojn. 

## Historio
Jam en fora pasinteco homoj volis ekkoni grandecon de ilia domo, ĝardeno, kampo, vilaĝo, urbo, regiono, lando kaj tuta Tero. Tiel sinsekve estiĝis unue desegnitaj mapoj de konataj lokoj, pli poste eĉ la mezuritaj. Nuntempe oni povas renkonti mapojn en diversaj sferoj de homa agado. Kiam oni volas konstrui domon, fervojon, akvokondukilon aŭ tunelon, unue oni bezonas sufiĉe detalan mapon. Se plaĉas turismi piede, bicikle, aŭtomobile, oni bezonas mapon por trovi ĝustan vojon al la celo. Eĉ registaraj oficistoj bezonas mapojn de sia lando aŭ distrikto.

Unu el plej ŝatataj infanlibroj estis certe geografia atlaso, plena de belaj, koloraj mapoj. Ĝi forportis al nekonataj landoj, kie vivis herooj de ĵus legataj aventuremaj libroj. 

## Priskribo
Sed oni revenu al nocio "geodezio". Ĝi dividiĝas al tnm. "geodezio ebenaĵa aŭ praktika", kiu solvas kutimajn detalajn postulojn en ebeno, kaj "geodezio supera", kiu solvas taskojn sur globo (sfero) aŭ elipsoido. Ĝusta solvado de ĉi tiuj taskoj baziĝas sur perfekta scio de matematiko kaj ekvilibriga kalkulado. Problemon, kiel ĝuste desegni mapon de kurbigita tera surfaco al ebeno, solvas matematika projekciado. Kaj fine problemojn de kvalitaj koloroj kaj bona legebleco solvas kartografio. Dum terena mezurado oni kutime dividas terenon al unuopaj punktoj, kiuj formas kadron de estonta mapo.

Baza geodezia tasko estas difini reciprokan pozicion de unuopaj punktoj de tera surfaco. Temas pri spaca tasko, ĉar la punktoj ne troviĝas en ebeno, sed sur la neebena tera surfaco. Tial por difini la pozicion oni bezonas tri spacajn koordinatojn. Por simpligi la taskon oni evoluigis unue pozician mezuradon, kiu estas ĝis nun praktikata en katastro. Supermaran alton oni difinis per nivelado. Tio estas simpla metodo por kompari altecon de proksimaj punktoj. Oni ofte vidas termezuriston kun mezurlato. Hodiaŭ oni evoluigis sufiĉe precizan metodon de samtempa mezurado de situo kaj alto per elektrooptika distancmezurilo. Ĝi grave simpligis kaj plirapidigis terenajn mezuradojn. Aperis ankaŭ metodo de mezurado laŭ artsatelitoj (GPS).

## Organizoj
* Internacia Asocio por Geodezio
* Internacia Federacio de Geodeziistoj
* Internacia Unio de Geodezio kaj Geofiziko

## Vidu ankaŭ 
* Kartografio
* Termezurado
* Topografio

## Eksteraj ligiloj 
* http://geodesia.ufsc.br/arquivo/1997/03/medina.pdf
* http://www.fig.net
* http://www.mapref.org
* http://www.iag-aig.org