Lajsana albatroso

La **Lajsana albatroso**, *Phoebastria immutabilis*, estas granda marbirdo kiu loĝas en Norda Pacifiko. Tiu malgranda albatroso (kompare kun samfamilianoj de la familio de Diomedeedoj) nome dukolora meveca membro de la grupo de la albatrosoj estas la dua plej komuna marbirdo en Havajo, kun ĉirkaŭkalkulata populacio de 2.5 milionoj da birdoj, kaj estas nune pliiganta (aŭ eble re-pliiganta) sian teritorion al novaj insuloj. La Lajsana albatroso estis dekomence priskribata kiel *Diomedea immutabilis* fare de Lionel Walter Rothschild, en 1893, baze sur specimeno el la Lajsana Insulo.

## Etimologio 
Ĝi estas tiele nomata pro Lajsano, unu el ties reproduktaj kolonioj en la Nordokcidentaj havajaj insuloj.

## Aspekto 
La Lajsana albatroso estas averaĝe 81&nbsp;cm longa, kaj havas enverguron de 195 al 203&nbsp;cm. Maskloj, kiuj pezas 2.4 al 4.1&nbsp;kg, estas pli grandaj ol inoj, kiuj pezas 1.9 al 3.6&nbsp;kg. Tiu albatroso havas nigrec-grizajn supraflugilojn, dorson, supran pugon, kaj voston, kaj ties kapo, malsupra pugo, kaj subaj partoj estas blankaj. Ĝi havas nigran makulon ĉirkaŭ la okulo, kaj ties subflugila bildo varias inter individuoj, ĉar kelkaj havas pli mallarĝajn nigrajn bordojn kaj varieblajn kvantojn de nigro en subflugilaj kovriloj. Fine ties beko estas rozkoloreca kun malhela pinto. Junuloj havas grizan bekon kaj malhelan supran pugon.

## Kutimaro 
eta|Lajsana albatroso kun ido en Midvejo.
eta|La almenaŭ 62-jaraĝa ino "Wisdom" kun sia ido, en marto 2011. Ŝi ankoraŭ reproduktiĝis en 2026 estante ĉirkaŭ 75-jaraĝa (prie vidu sube fine de Reproduktado).
La Lajsana albatroso estas kutime silentema birdo, sed foje ili povas esti observataj elsendantaj longajn sonojn kiel "muu", descendajn henojn, aŭ krakadoj. Ino de Lajsana albatroso konata kiel "Wisdom" (saĝo) estas la plej aĝa konata natura birdo en Usono aŭ eĉ la Norda Hemisfero. "Wisdom" estis ringita de priserĉisto de United States Geological Survey en 1956, kaj en Februaro de 2013 ĝi estis vidata idozorgade novan idon en Midvejo (prie vidu sube fine de Reproduktado). Ĉar Lajsanaj albatrosoj ne povas reproduktiĝi ĝis ili estas kvinjaraĝaj, ĉe 2013 "Wisdom" estis ĉirkaŭkalkulita kiel almenaŭ 62-jaraĝa kaj la plej aĝa konata natura birdo en la mondo (prie vidu sube fine de Reproduktado).

### Reproduktado 
La Lajsana albatroso estas kolonia, kaj nestumas sur disaj malgrandaj insuloj kaj atoloj, ofte en grandaj nombroj, kaj konstruas diferencajn stilojn de nestoj depende el la ĉirkaŭoj, game el simplaj truoj en sablo

La ununura ovo estas blankeca, kaj povas havi punktetojn. Ambaŭ birdoj kovas la ovon; la masklo la unua. Kovado daŭras ĉirkaŭ 65 tagojn, kaj estas sekvata de kelkaj semajnoj de plua kovado, post kio ambaŭ gepatroj estas for ĉe la maro por havigi manĝon por la kreskonta ido. La idoj postulas ĉirkaŭ 160 tagojn antaŭ elnestiĝo. Tiu tempinvestado fare de la gepatroj povus klarigi la longan pariĝadon; ambaŭ gepatroj volas esti certaj ke ankaŭ la alia estas serioza. La ido estas nutrata per stomakoleo fare de la gepatroj.

[eta|maldekstra|Restoj de Lajsana albatroso enhavanta ingestitan [marrubon kiu plenigis ĝian stomakon kaj ne permesis la birdon plumanĝi.]]
Oni scias, ke la Lajsana albatroso kaj la Nigrapieda albatroso povas hibridiĝi. Kiel ĉe ĉiuj albatrosoj, ankaŭ la Lajsana albatroso estas longviva birdo. La plej aĝa konata vivanta birdo, nome ino Wisdom, estas almenaŭ 62-jaraĝa. Ŝi ĵus elovigis sanan idon kiu eble estas ŝia 35a. La plej longa vivodaŭro konfirmita por natura marbirdo estis reprodukta masklo de Lajsana albatroso kiu estis ringita antaŭ 53 jaroj. Aliaj albatrosoj povus egali aŭ eĉ superi tiun rekordon sed estas malmultaj konfirmoj de tre aĝaj albatrosoj.

Lastatempa esploro malkovris, ke Wisdom, supozeble almenaŭ 62-jaraĝa estas vere jam 75-jara kaj ankoraŭ reproduktiĝas. Ŝia dumjara partnero Akeakamai malaperis ĉirkaŭ 2022, sed Wisdom plue partoprenis en pariĝceremonioj kun aliaj maskloj. Tiel ĝis 2026 Wisdom demetis inter 50 kaj 60 ovojn, el kiuj ĉirkaŭ 30 idoj atingis ekflugon. Tio estis gravega atingo por tiu tiom minacata birdospecio.

### Manĝo 
La Lajsana albatroso manĝas ĉefe cefalopodojn, sed ankaŭ povas manĝi fiŝojn, krustulojn, kaj aliajn senvertebrulojn.

## Konservado 
La IUCN klasis la Lajsanan albatroson kiel vundebla pro drastaj malpliiĝoj en populacioj; tamen ĵusaj studoj montris, ke la populacio eble rekuperiĝas. La Lajsana albatroso, nome komuna specio, ne ankoraŭ rekuperiĝis el ampleksa ĉasado kiu okazis komence de la 1900-aj jaroj, Tiu amasbuĉado kondukis al klopodoj por protekti la specion (kaj aliajn) kio kondukis eventuale al la protektado de la Nordokcidentaj Havajaj Insuloj. La specio estas ankoraŭ vundebla por multhokadaj fiŝkaptejoj, kaj la ingesto de flosantaj plastaĵoj. Sovaĝiĝintaj katoj predas nestantajn birdojn kaj idojn ĉe kelkaj el la novkoloniigitaj insuloj. En kelkaj lokoj formikoj el la genro *Pheidole* estas minaco al junaj albatrosoj.

La Lajsana albatroso havas loĝan teritorion de 38,800,000&nbsp;km² kaj reproduktan teritorion de 3,500&nbsp;km² kun populacio de 1,180,000 maturuloj ĉirkaŭkalkulitaj en 2006. La nordokcidentaj Havajaj Insuloj suferis malpliiĝon de 32% ĉe reproduktuloj el 1992 al 2002. Tamen, la lastaj tri jaroj vidis rekuperon kiu stabiligis la periodon inter 1992 kaj 2005.

Sciencaj studoj montris ke la idoj de Lajsana albatroso manĝas plumbo-bazajn farberojn elpelitajn el 95 malnovaj konstruaĵoj de la insulo; kaj ĝis 10,000 idoj, aŭ 5 % el la elnestiĝantaj idoj, povas mortiĝi ĉiujare pro ekspono al plumbo-bazaj farbo. Multaj Lajsanaj albatrosidoj kiuj nestumas je kvin metroj de la konstruaĵaj strukturoj montras kondiĉon referencita kiel "droopwing" (flugilfalo) kiu komune manifestiĝas pro la albatrosida nekapablo por levi siajn flugilojn, kiu pluas surgrunde rezulte en rompitaj ostoj kaj malfermaj vundoj. Albatrosidoj kun flugilfalo neniam kapablos flugi, kaj mortiĝos pro malsatego aŭ senakvigo. Ankaŭ aliaj albatrosidoj en proksimeco al la konstruaĵoj suferas damaĝajn efikojn el la plumboekspono. Tiuj idoj havas sangajn plumbokoncentrojn kiuj kaŭzas imunologiajn, neŭrologiajn, kaj renajn malkapablojn, signife en malpliiĝo de ties eblojn survivi.

La Usona Ministerio pri Enlandaj Aferoj (DOI en angla) ĉirkaŭkalkulas je 5.6 milionoj da usonaj dolaroj estas necesaj por purigi la venenan plumbofarbon el Midvejo. La 95 konstruaĵoj, posedo de la federala registaro, devas esti forigitaj el ĉiu plumbobaza farbo, kaj la sablareoj ĉirkaŭ tiuj malnovaj konstruaĵoj devas esti zorgege kribrita por forigi la plumbobazajn farberojn. Kiam la stabanaro de American Bird Conservancy prezentis la danĝeregon de tiu kreskanta minaco al jam endanĝerita birdospecio al funkciuloj de DOI, tiuj respondis, ke la nova Nacia Marmonumento de la Nordokcidentaj Havajaj Insuloj ne havas federalajn fondusojn dediĉitajn al tiu operaco. Plie la funkciuloj de DOI asertis, ke la nuna federala buĝeto por la tuta nacia naturrifuĝeja sistemo estus nesufiĉa por eviti la kontinuan ingeston de plumbobazaj farberoj fare de la Lajsanaj albatrosidoj.

## Bildaro 

Dosiero:LAAL adult sky call.jpg|Alvokanta plenkreskulo
Dosiero:Laysan Albatross RWD3.jpg|Ĉe Kilauea, Kauai, Havajo
Dosiero:Laysan Albatross RWD1.jpg|Ĉe Kilauea, Kauai, Havajo
Dosiero:Laysan Albatross RWD4a.jpg|Ĉe Kilauea, Kauai, Havajo
Dosiero:Laysan Albatross RWD5.jpg|Ĉe Kilauea, Kauai, Havajo
Dosiero:Laysan Albatross RWD8a.jpg|Ĉe Princeville, Kauai, Havajo
Dosiero:Laysan Albatross RWD8c.jpg|Ĉe Princeville, Kauai, Havajo
Dosiero:Laysan_pair_and_chick.jpg

## Referencoj 
## Literaturo 
* 
*  ()
* del Hoyo, J.; Elliot, A.; Sargatal, J., eds (1992) Handbook of the Birds of the World, *Volume One Ostrich to Ducks*, ISBN 84-87334-10-5
* 
* 
* Flint, E. (2007). "Hawaiian Islands National Wildlife Refuge and Midway Atoll National Wildlife Refuge - annual nest counts through hatch year 2007".
* 
* 
* 
* Naughton, M. B.; Romano, M. D.; Zimmerman, T. S. (2007). "A Conservation Action Plan for Black-footed Albatross (Phoebastria nigripes) and Laysan Albatross (P. immutabilis)" (1.0 ed.).
* 
* 
* Robertson, C. J. R. (2003). "Albatrosses (Diomedeidae)". In Hutchins, Michael; Jackson, Jerome A.; Bock, Walter J. et al. Grzimek's Animal Life Encyclopedia. 8 Birds I Tinamous and Ratites to Hoatzins. Joseph E. Trumpey, Chief Scientific Illustrator (2 ed.). Farmington Hills, MI: Gale Group. pp.&nbsp;113–122. ISBN 0-7876-5784-0.
* 
* 
* Waid, Robert, 2005 ed. ''The Majestic Albatross - Images of Kauai's Beloved Seabird''
* Whittow, G. Causey. (1993). Laysan Albatross (Diomedea immutabilis). In The Birds of North America, No. 66 (A. Poole and F. Gill, Eds.). Philadelphia: The Academy of Natural Sciences; Washington, D.C.: The American Ornithologists’ Union.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj de Lajsanaj albatrosoj http://tsuru-bird.net/image.htm Copyright 2009 Monte M. Taylor
* BirdLife International: Lajsana albatroso
* Bildoj de Lajsanaj albatrosoj ĉe jostimages.com 
* Wisdom, la Midveja Albatrosa historio, nome la plej aĝa konata natura birdo en la mondo. 

Kategorio:Diomedeedoj
Kategorio:Albatrosoj
Kategorio:Procelarioformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Pacifiko