open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
György Gazsó

**György Gazsó** [djordj gaĵO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gazsó György** estis hungara aktoro.

György Gazsó http://www.imdb.com/name/nm0311131/ naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
György Gazsó studis inter 1976–1981 en la Arbarista Universitato, poste li lernis aktoradon en studio de Nacia Teatro (Budapeŝto) en la sekvantaj 2 jaroj. Post siaj studoj li estis membro de Teatro de Kecskemét inter 1983–1986. Liaj sekvantaj signifaj teatraj stacioj estis:
* Nacia Teatro (Szeged) (1986–1988)
* Teatro Hevesi Sándor (1988–1992)
* Teatro Szigligeti (Szolnok) (1992–1994)
* Teatro de Nyíregyháza (1994–2001).
Li pasis pli longan tempon en la Nacia Teatro en Budapeŝto inter 2003–2009, poste li aliĝis al trupo de Teatro Radnóti. Li konstante ricevas ankaŭ filmajn rolojn. Li ricevis premiojn inter 1999-2003.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Reĝo Lear - Cornwall; Edmund
** Hamleto - la 3-a aktoro
** La Venecia Komercisto - Shylock
** Rikardo la 3-a - Lord Hastings
** Henriko la 4-a - titolrolo
* Anton Ĉeĥov: Tri fratinoj - Andrej; Kuligin
* Molière: Tartufo - titolrolo

## Elektitaj kinejaj filmaj roloj 
* *A három nővér* (Tri fratinoj) (1991)
* *Sorstalanság* (Sensorteco) (2005)
* *Isztambul* (2011)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* ‘‘Família Kft.’‘ (1992)
* ‘‘Fekete fehér’‘ (2006)
* ‘‘Munkaügyek’‘ (2012)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Dorottya Géczy

**Dorottya Géczy** [dorotja gEci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Géczy Dorottya** estis hungara aktoro, voĉoaktoro, televizia anoncisto, kanzonisto.
[eta|Dorottya Géczy en [2015]]
Dorottya Géczy http://www.imdb.com/name/nm0350724/ naskiĝis la  en Budapeŝto kaj mortis la 3-an de aprilo 2023.

## Biografio 
Dorottya Géczy frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Teatra Akademio en 1949. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Miskolc). Ekde 1951 ŝi estis membro de diversaj malgrandaj teatroj en Budapeŝto. Ŝi estas konata ankaŭ kanzonisto kaj ŝi longe estis anoncisto de malgranda televizio. Ŝi faris koncertojn ekzemple en Aŭstrio, Svislando, Francio, Germanio, Israelo. Ŝi ricevis premion en 1985. Ŝia unua edzo estis István Rozsos, post la vidviĝo ŝi denove edziniĝis, poste ŝi naskis filon en 1968.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare: *Epifanio: aŭ kiel vi volas* - Olivia
* Mór Jókai-Földes: *A kőszívű ember fiai* - Edit
* Molière: Tartufo - Marianna
* Ferenc Molnár: *A hattyú* - Symphorosa

## Elektitaj filmaj roloj 
* ‘‘Déryné’‘ (1951)
* ‘‘Gyalog a mennyországba’‘ (1959)
* ‘‘Álmodozások kora’‘ (1964)
* ‘‘Egy kis hely a nap alatt’‘ (1973)
* ‘‘Szereposztás’‘ (1991)
* ‘‘Kabarémúzeum’‘ (2006)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Claudia Cardinale kaj aliaj

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj
* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Hungaraj kanzonistoj
Kategorio:Hungaraj anoncistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Viktor Suĥorukov

**Viktor Suĥorukov** estas rusia aktoro, Popola artisto de Rusio (2008). Li aperis en pli ol kvindek filmoj kaj televidaj programoj ekde sia premiero en 1974. Kelkaj el liaj roloj plej konataj estis reĝisoritaj de la tiama reĝisoro Aleksei Balabanov, kiel ĉe *Feliĉaj tagoj*, *Pri monstroj kaj homoj*, *Frato* kaj *Frato 2*.

Kategorio:Sovetiaj aktoroj
Kategorio:Rusiaj aktoroj
Kategorio:Rusiaj voĉoaktoroj‎
Andrea Dovizioso

**Andrea DOVIZIOSO** (naskiĝis la 23-an de marto 1986 en Forlimpopoli) estas itala motorciklisto, mondĉampiono, uzanta motorciklon Ducati.

Komencas en Klaso 125 en 2001 per Aprilia kiel *wildcard*. De 2002 ĝis 2004 konkurencas per Honda kaj en 2004 estas mondĉampiono. De 2005 ĝis 2007 konkurencas per Honda en Klaso 250. En 2008 konkurencas en MotoGP per la Honda kun la teamo JiR. De 2009 ĝis 2011 konkurencas kun la oficiala teamo. En 2012 ŝaltilas al la Yamaha, kontraktita de la teamo Tech 3. En 2013 ŝaltilas al la Ducati.

## Rezultoj en MotoGP 
Kategorio:Italaj motorciklistoj
Kategorio:Pilotoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Aziaj salamandroj

alternative=Paradactylodon gorganensis04.jpg|eta|Paradactylodon gorganensis04
**Hinobiedoj** (*Hynobiidae*) aŭ **Aziaj salamandroj** estas familio de primitivaj salamandroj kiu troviĝas tra tuta Azio, kaj en Eŭropa Rusio. Ili estas tre proksime rilataj al la gigantaj salamandroj (de familio Kriptobranĥedoj), kun ili formas la subordon *Cryptobranchoidea*. Ĉirkaŭ duono de la hinobiedoj estas unikaj de Japanio.

Hinobiedaj salamandroj praktikas eksteran fekundadon, aŭ frajado. Kaj, malkiel aliaj salamandraj familioj kiuj reproduktas interne, maskloj de hinobiedoj zorgas pri la ovosakojn pli ol inoj dum la reproduktado. La ino demetas du ovosakojn samtempe, el kiuj ĉiu enhavas ĝis 70 ovojn. Patra zorgado estas komuna.

Kelkaj specioj havas tre malgrandajn pulmojn, aŭ eĉ ne havas pulmojn. Larvoj povas foje havi malgrandajn eksterajn brankojn se ili vivas en malvarma kaj tre oksigen-riĉa akvo.

## Taksonomio 
Tiu familio havas la jenajn genrojn:
* *Batrachuperus*
* *Hynobius*
* *Liua*
* *Onychodactylus*
* *Pachyhynobius*
* *Paradactylodon*
* *Pseudohynobius*
* *Protohynobius*
* *Ranodon*
* *Salamandrella*
** Siberia salamandro

## Referencoj 
Kategorio:Salamandroj
Estragolo

**Estragolo** estas aromata terpenoida etero, izomero de la anetolo, natura organika kemiaĵo enhavanta en la centro la strukturon de la fenilpropreno. Ĝi estas forta oksidigagento kaj ĝia kemia strukturo komponiĝas per iu nukleo de benzeno ligita en la pozicioj 1,4 al unu grupo metokso kaj alia grupo propenilo.

## Proprecoj 
Ĝi troviĝas en pluraj arboj kaj plantoj, inklude de la terebintino aŭ pinoleo, anizo, Foeniculum vulgare, laurus nobilis, Artemisia dracunculus, Syzygium anisatum, Clausena anisata kaj Ocimum basilicum. Ĝi uzatas por preparado de odoraĵoj. La estragolo estas volatila substanco vaste trovata en plantoj el la familio lamiacoj, apiacoj, magnoliacoj krom aliaj. La estragolo ĉeestas en la ĉefaj partoj de la esencoleo kie li troviĝas kune kun vasta gamo da aliaj konstituantoj.

## Historio 
Antikvaj herbalistoj tia kia Plinio la Maljuna kredis ke la fenkolo, kiu enhavas estragolon, estas bona por la vidado. Multaj herbalistoj laŭdis la fenkolon pro ĝia kapableco helpi la homojn perdi pezon, kaj la antikva greka nomo por la planto "marathon" (kiu signifas maldikiĝi) atestas tion. Por la grekoj, fenkolo donis longvivecon, forton kaj kuraĝon.

La romianoj kultivis fenkolon pro ĝiaj ŝosoj, kiuj estis uzataj kiel vegetaloj ofte akompanataj de fiŝo, kaj la aromaj semoj, kiuj estis aprezataj kiel spicaĵoj kaj kuraciloj. La fenkolo baldaŭ akiris bonan reputacion kiel helpilo por vidado, ĉar Plinio konstatis ke la serpentoj manĝadis ĝin dum forpelo de la propra haŭto, kaj ili plibonigas la vidadon kun la suko kiun ili estigas per frotado kontraŭ la plantoj.

## Literaturo 
* Cameo Chemicals
* Chemicalland21
* Scielo
* Herbcraft
* Nature word
* Hindawi
* Perfumers' World
* Botanical Safety Handbook, Michael McGuffin
* Essential Oil Safety: A Guide for Health Care Professionals, Robert Tisserand, Rodney Young
* The Healing Trail: Essential Oils of Madagascar, Georges M. Halpern

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Illustration_Anethum_graveolens0.jpg|Aneto
Anethole-3D-balls.png|Anetolo
Anisole-3D-balls.png|Anizolo
Apiol-3D-balls.png|**Apiolo**
Basil-Basilico-Ocimum_basilicum-albahaca.jpg|Bazilio
Elemicin-3D-balls.png|**Elemikino**
Artemisia_dracunculus1.jpg|Estragono
Eugenol 3D.png|Eŭgenolo
Isoeugenol3D.png|Izoeŭgenolo
Methyl isoeugenol 3D.png|Metila izoeŭgenolo
Methyl-eugenol-3D-balls.png|Metila eŭgenolo
Fenchone structure2.png|Fenĉono
Propenylbenzene 3D.png|Fenilpropeno
Ravensara aromatica.png|**Ravensara aromatica**
(R)-Linalool molecule ball.png|Linalolo
Myristicin-3D-balls.png|miristikino
Laurus_nobilis_MHNT_Fleurs.jpg|Nobla laŭro
Illustration_Foeniculum_vulgare0.jpg|Foeniculum vulgare
(1S)-(−)-beta-pinene-from-xtal-3D-balls.png|β-pineno
Clausena_anisata02.jpg|**Clausena anisata**
Safrole-3D-balls.png|**Safrolo**
Chavicol-3D-balls.png|Ŝavikolo
Vanillin 3D ball.png|Vanilino

## Vidu ankaŭ 
* Anetolo
* Izoestragolo
* Fenĉolo
* Felandreno
* Fenkolo
* Cineolo

## Referencoj 
Kategorio:Aromataj kombinaĵoj
Sámuel Radnótfáy Nagy

**Sámuel Radnótfáy Nagy** [ŝAmuel radnOtfAi nafj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Radnótfáy Nagy Sámuel** estis hungara oficisto, teatrestro.
eta|
Sámuel Radnótfáy Nagy http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz22/34.html naskiĝis en 1803, li mortis la  en Pest (urbo).

## Biografio 
Sámuel Radnótfáy Nagy post lernado li laboris en kancelierejo de Transilvanio, baldaŭ li havis la titolon kortega konsilisto. Ekde 1862 ĝis sia morto li estis teatrestro de Nacia Teatro (Pest). En tiu periodo li estis forte kritikita fare de ĵurnalistoj, tamen li havas meritojn. Li faris stabilajn financajn buĝetojn por la teatro, ĉar li havis apogojn de la kortego, li enkondukis devige la somerajn paŭzojn, li plibonigis la kulisojn, kostumojn. En 1865 li eldonis la unuan regularon de la teatro. Li fondis fondaĵon por la malriĉaj aktoroj. Liaj vicestroj estis Ferenc Erkel kaj Ede Szigligeti kaj estis jam ankaŭ 3 salajritaj reĝisoroj. Kelkfoje li tradukis.

## Liaj tradukaĵoj 
* Feuillet: *A kísértés* (1862)
* Fredro: *Az egyetlen leány* (1869)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj oficistoj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kalverstraat

[eta|dekstra|250px|Kalverstraat, kun la ĉefa enirejo al la vendejaro [Kalvertoren.]]
La ** Kalverstraat** estas negoca komerca strato de Amsterdamo, nome ĉefurbo de Nederlando. Ĝi estas nomita laŭ la *kalvermarkt* ("merkato de bovidoj") kiu okazis tie ĝis la 17a jarcento.

La Kalverstraat estas la plej multekosta vendeja strato en Nederlando, kiu enspezas ĝis 3000 eŭrojn por kvadrata metro (2016). En 2009 ĝi estis la 17a plej multekosta strato en la mondo mezurite laŭ luprezoj. La Kalverstraat estas ankaŭ la plej multekosta strato en la nederlanda versio de la ludo Monopolo.

La strato ekas ĉe Placo de Dam kaj finas post ĉirkaŭ 750 metrojn ĉe la turo Munttoren ĉe la placo Muntplein. Tiu turo estis iam pordego en la mezepokaj urbomuregoj. Post la muroj estis konstruitaj, la strato inter Spui kaj Munttoren iĝis *Byndewyck*. Tiu parto de la kvartalo, el 1486 al 1629, havis *veemarkt* (bovomerkato). Poste, la strato ekhavis la nomon *Kalverstraat*, laŭ la bovomerkato.

En 1345 oni diris ke okazis miraklo pri eŭkaristio en hejmo inter Kalverstraat kaj Rokin. Tiu okazaĵo estas rememorata pere de la ĉiujara procesio *Stille Omgang*. Oni konstruis kapelon, nome Heilige Stede, sur la loko de la supozata miraklo. La strato Heiligeweg konektis Kalverstraat kun tiu pilgrima kapelo, kaj kun Leidsestraat.

La pentristo Piet Mondrian loĝis en Kalverstraat 154 el 1892 al 1895. La unua vendejo de la vendejĉeno HEMA malfermiĝis en Kalverstraat en 1926. La 7an de Majo, 1945, ebriaj germanaj soldatoj pafis el la fenestroj de konstruaĵo de la angulo de Kalverstraat kun la placo Dam kaj mortigis 19 civilulojn kiuj estis celebrantaj sian liberigon el la Nazioj kaj la finon de la Dua Mondmilito. Incendio la 9an de Majo, 1977, okazigis 33 mortojn.

La Amsterdam Museum situas en iama orfejo inter Kalverstraat kaj Nieuwezijds Voorburgwal.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kalverstraat.nl , retejo de Kalverstraat angle

Kategorio:Geografio de Amsterdamo
Kategorio:Vendejoj en Nederlando
Kategorio:Stratoj en Nederlando
Stille Omgang

eta|Bildo kiu montras la miraklon el 1518 de van Jacob Cornelisz, en Oostsanen.
***Stille omgang*** ("Silenta Promenado" aŭ ĉirkaŭpromenado) estas neformala ceremonio kiu utilis kiel surogato por la romkatolikaj procesioj kiuj estis malpermesitaj post la Reformacio en Nederlando en la 16a jarcento. La plej granda kaj plej bone konata estas la *Stille Omgang* de Amsterdamo, kiu estas ankoraŭ celebrata ĉiujare en Marto.

Tiu marŝo rememoras la **Miraklon de la Hostio** supozite okazinta la 15an de Marto 1345, nome miraklo pri Eŭkaristio kiu konsistis el mortanta viro kiu vomitis post ricevo de la Komunio kaj de la lasta sankt-oleado. La Hostio estis tiele, laŭ la liturgia regulado, metita en fajro, sed mirakle restis sentuŝe kaj povis esti rekuperita el la cindroj la venontan tagon. Tiu miraklo estis tuj agnoskita de la municipo de Amsterdamo kaj de la episkopo de Utreĥto, kaj oni konstruis grandan pilgriman kapelon, nome la *Heilige Stede* ("Sankta Loko"), sur la loko kie estis estinta la domo, kaj ankaŭ la Heiligeweg ("Sankta Vojo") kiel grava pilgrimejo al ĝi.

La *Stille Omgang* forfalis el la individua praktiko ekde la 17a jarcento, sed ĝi estis revivita laŭ kolektiva formo en 1881, imitante la manieron de la mezepoka procesio por la Miraklo. Dum la 1950-aj jaroj ĝis 90 000 katolikoj, el la tuta Nederlando, marŝis la Silentan Promenon, nune kutime ĉirkaŭ 5 000 people (2016) partoprenas en ĝi, post diservo en unu el la preĝejoj de Amsterdamo. Tiu marŝo ĉiam okazas la nokton de Sabato al Dimanĉo post la komenco de la *Mirakelfeest*, kiu estas la unuan merkredon post la 12a de Marto.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Peter Jan Margry (1988) Amsterdam en het Mirakel van het Heilig Sacrament. Van middeleeuwse devotie tot 20e-eeuwse stille omgang. Amsterdam: Polis.
* Charles Caspers en Peter Jan Margry (2006) Identiteit en spiritualiteit van de Amsterdamse Stille Omgang. Hilversum: Verloren.
* Charles Caspers en Peter Jan Margry (2017) Het Mirakel van Amsterdam. Biografie van een Betwiste Devotie. Amsterdam: Prometheus.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de Stille omgang 
* History Amsterdam Miracle/Stille Omgang nederlande

Kategorio:Kristanismo en Nederlando
Kategorio:Pasko
Kategorio:Katolikaj festoj
Kategorio:Amsterdamo
Kategorio:Procesioj
Kategorio:Mirakloj
Kategorio:Eŭkaristio
Salamandroidea

[eta|alt=Danube crested newt|[Danuba krestotrituro (*Triturus dobrogicus*), nome nova salamandro de la familio Salamandredoj.]]
[eta|dekstre|*Palaeoplethodon hispaniolae* de la familio [Pletodontedoj konservita en sukceno.]]
La subordo ***Salamandroidea*** de amfibioj enhavas la antaŭenirintajn salamandrojn. La membroj de tiu subordo troviĝas tutmonde escepte ĉe Antarkto, suda Saharo, kaj Oceanio.

Ili diferencas el la kriptobranĥedoj ĉar ili havas fuziitajn antaŭartiklajn ostojn en la malsupra makzelo, kaj ĉar ili uzas internan fekundosistemon. Ĉe salamandredoj, la masklo demetas sakon de spermo, nome spermujo, kaj la ino kaptas ĝin kaj enmetas ĝin en sia kloako kie la spermo estas stokita ĝis la ovoj estas demetataj. La plej granda familio en tiu grupo estas la Pletodontedoj, nome la senpulmaj salamandroj, kiu enhavas 60% el ĉiuj salamandraj specioj. La familio Salamandredoj inkludas la verajn salamandrojn kaj ofte la nomo "trituro" estas donita al la membroj de ties subfamilio Pleurodelenoj.

## Taksonomio 
Tiu subordo enhavas la jenajn familiojn:
* Ambistomatedoj
* Amfiumedoj
* Dikamptodontedoj
* Pletodontedoj
* Proteedoj
* Rjakotritonedoj
* Salamandredoj

## Referencoj 
Kategorio:Salamandroj
Oude Kerk (Amsterdamo)

eta|dekstre|La *Oude Kerk* estis fondita en 1306.
La 800-jaraĝa ***Oude Kerk*** ("malnova preĝejo") estas la plej malnova konstruaĵo de Amsterdamo, Nederlando, kaj la plej malnova paroĥa preĝejo, fondita ĉ. 1213 kaj sanktigita en 1306 fare de la episkopo de Utreĥto al Sankta Nikolao kiel sia sankta patrono. Post la Reformacio en 1578 ĝi iĝis preĝejo de kalvinismo, kio ĝi plue estas nuntempe. Ĝi staras en De Wallen, nuna ĉefa ruĝluma distrikto de Amsterdamo. La placo ĉirkaŭ la preĝejo estas la *Oudekerksplein*, kiu nomiĝas laŭ la preĝejo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oude Kerk – oficiala retejo nederlande
* Oude Kerk congregation – Protestanta kongregacio de Oude Kerk nederlande
* Typisch Amsterdams – Oude Kerk  – historio kaj arkitekturo de Oude Kerk. nederlande
* Amsterdam Oude Kerk Organs – informaro kaj detaloj pri la orgenoj de Oude Kerk kaj ties historio

Kategorio:Konstruaĵoj en Amsterdamo
Kategorio:Monumentoj en Nederlando
Amsterdam
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Nederlando
Emanuel de Witte

eta|260px|"Interno de preĝejo", de Emmanuel de Witte ĉ. 1660.
eta|260px|maldekstre|*Portreto de familio en interno*. En la pentraĵo surmura videblas la intereso por perspektivo.

**Emanuel de WITTE** (1617–1692) estis nederlanda priperspektiva pentristo. Kontraste al Pieter Jansz Saenredam, kiu emfazis arkitekturan akuratecon, De Witte interesiĝis plie al la atmosfero de liaj internoj. Kvankam malmultajn, de Witte produktis ankaŭ ĝenropentraĵojn.

## Fontoj 
* E. P. Richardson, *De Witte and the imaginative nature of Dutch art* in *Art Quarterly* I, 1938, S. 5 ff.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo pri De Witte en Delft
* La Rijksmuseum pri De Witte 
* Verkoj kaj literaturo pri Emanuel de Witte
* Vermeer and The Delft School ekspozicia katalogo
* La laktistino de Johannes Vermeer, ekspozicia katalogo
* Dutch and Flemish paintings from the Hermitage, ekspozicia katalogo

Kategorio:Nederlandaj pentristoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Ora jarcento de Nederlando
Mentono (kemio)

**Mentono** estas nature okazanta organika komponaĵo, terpenoida cikla ketono kaj la plej abunde trovata en naturo el la kvar eblaj stereoizomeroj. Ĝi strukture rilatas al la mentolo kiu posedas sekundaran alkoholon anstataŭ iu karbonila grupo. Mentono uzatas en parfumejo kaj kosmetikaĵoj pro ties karakteriza odoro je mento kaj freŝeco. En la naturo, mentono okazas ĉefe kiel pesticido.

## Okazejo 
Mentono estas la ĉefa konstituanto en la esencoleoj de Mentha pulegium, Pipromento, Mentha arvensis, Pelargonium, krom aliaj. En la plejmulto el la esencoleoj ĝi ĉeestas en malmultaj kvantoj. Jen kial ĝi estis unue sintezita en 1881 per oksidigo de la mentolo, antaŭ ol esti trovata kiel esencoleo en 1891.

### Sintezo 1 
* "Mentano", en ĉeesto de kalia permanganato, oksidiĝas al **mentolo**, kiu cetere oksidiĝas al **mentono**:

### Sintezo 2 
* Mentano estiĝas per reduktigo de la mentolo, kiu cetere estas reduktita el la **mentono**:

## Historio 
Mentono estis unue priskribita de la japana kemiisto Moriya, en 1881. Poste ĝi estis sintezita per hejtado de mentolo kun kromiata acido. Mentono estis fundamenta kiel unu el la plej grandaj malkovroj de la organika kemio en 1889.

Ernst Otto Beckmann (1853-1923) malkovris ke dissolvante mentolon en koncentritan sulfatan acidon, nova ketona derivaĵo estiĝas. Koincide, la produkto estigis egalan materialon sed kun kontraŭa optika rotacio. La kvaredra karbono estis malkovrita nur antaŭ dekkvin jaroj.

Beckmann rimarkis ke tio devas esti rezulto de inversio en la konfiguracio de la nesimetra karbonatomo apud la karbonila grupo (tiuepoke oni kredis ke temis pri la karbono ligita al la grupo metila, anstataŭ la izopropila grupo) kaj li defendis ke tio okazas kaŭze de perado de iu enola taŭtomerio en kiu la nesimetra karbonatomo posedis trigonan strukturon (aŭ platan) anstataŭ la kvaredran geometrion. Ĉi-tio estis unu el la unuaj ekzemploj pri dedukto de nedetektebla peraĵo en mekanismo de reakcio respondeca pri la rezulto de la reakcio.
350px|eta|center|Reakcioj de la mentolo

## Literaturo 
* Toxnet
* Nist National Institute of Standards and Technology
* Organic Sintheses
* Ayurvedic oils
* The Encyclopedia of Herbs: A Comprehensive Reference to Herbs of Flavor and ..., Thomas De Baggio, Arthur O. Tucker
* Leung's Encyclopedia of Common Natural Ingredients: Used in Food, Drugs and ..., Ikhlas A. Khan, Ehab A. Abourashed
* Journal of Chemical Education
* Chemical Book
* Chest of Books
* Taylor & Francis Online

## Vidu ankaŭ 
* Ernst Otto Beckmann (1853-1923)
* Herbert Charles Brown (1912-2004)

## Referencoj 
Kategorio:Terpenoj
Kategorio:Ketonoj
Reĝa Palaco de Amsterdamo

[eta|La reĝa palaco ĉe la [placo Dam.]]
La **Reĝa Palaco de Amsterdamo** () estas unu el tri palacoj en Nederlando kiuj estas je la dispono de la monarko laŭ Leĝo de la Parlamento.

Ĝi konstruiĝis dekomence kiel urbodomo dum la ekonomie plej prospera epoko de la urba historio, inter la jaroj 1648 kaj 1665, de la riĉiĝintaj urbaj civitanoj, nome dum la Ora jarcento de Nederlando. Kiam la franca armeo de Napoleono estis konkerinta Nederlandon kaj li donis al si la titolon "reĝo de Holando", li alproprigis al si la palacon kaj nomis ĝin sia "reĝa palaco". Ĝi iĝis la rezidejo de la reĝo Louis Bonaparte. Kiam la franca armeo forpeliĝis en 1813, la palaco estis redonata al la urbanoj, sed en 1939 la reĝa familio de Nederlando aĉetis ĝin kaj sekve ĝi reiĝis reĝa palaco. La reĝa familio tamen uzas la konstruaĵegon nur por iuj reprezentaj festoj - ĝi loĝas en la palacoj *Huis ten Bosch* rande de kaj *Paleis Noordeinde* centre de Hago.

La palaco situas  en la okcidenta flanko de la Placo Dam en la centro de Amsterdamo, kontraŭ la Nacia Monumento kaj ĉe la Nieuwe Kerk.

## Eksteraj ligiloj
*

Kategorio:Konstruaĵoj en Amsterdamo
Kategorio:Monumentoj en Nederlando
Kategorio:Palacoj en Nederlando
Taŭtomerio

**Taŭtomerio** aŭ **dinamika izomerio** estas aparta kazo pri funkcia izomerio en kiu du izomeroj restas en dinamika kemia ekvilibro. Ĉi-reakcio ordinare rezultas en la relokigo de unu protono. Kvankam ĉi-koncepto povas ŝajni iom komplika, la taŭtomerio estas fundamenta por la konduto de la aminoacidoj k nukleataj acidoj, du el la plej gravaj konstrublokoj de la vivo. La kemia reakcio pri reciproka konvertiĝo nomatas taŭtomerigo.

## Ekzemploj 
La plej ordinaraj kazoj de taŭtomerioj estas:

Kategorio:IzomerioAlpqppqpever
Lqp
Streĉado

alternative=Streĉado dum jogo-ekzercado. Jogo permesas pli bone ekkoni sian korpon kaj tiun de la partnero.|maldekstra|eta|Streĉado dum jogo-ekzercado. Jogo permesas pli bone ekkoni sian korpon kaj tiun de la partnero.
**Streĉado** estas speco de fizika taŭgeca ekzercado en kiu muskolo (aŭ muskolara grupo) estas streĉita intence ĝis ĝia plejplena longeco por akceli elastecon de la muskolo 

Tio ĉi helpas al persono havi pli bonan kontrolon de siaj muskoloj kaj esti pli fleksebla.

Multaj atletoj kaj dancantoj streĉas intence antaŭ aŭ post kiam ili ekzercadas por plibonigi la sportrezultojn kaj redukti vundon.

## Referencoj 
Kategorio:Korpekzercado
Concertgebouw

eta|Fasado de *Concertgebouw*.
eta|La organo de *Concertgebouw*.
eta|La *Concertgebouw* en 1902
La **Reĝa Koncertejo** (, []) estas koncertejo en Amsterdamo, Nederlando. La nederlandlingva termino "concertgebouw" laŭvorte tradukeblas al "koncertdomo" aŭ al "koncertejo".

La 11an de Aprilo 2013, okaze de la 125a jariĝo de la konstruaĵo, la reĝino Beatrikso havigis la reĝan titolon "Koninklijk" al la konstruaĵo, same kiel ŝi faris antaŭe (en 1988) por la Reĝa Koncertdoma Orkestro. Pro ties altaj bonkvalitoj rilate al la akustiko, la granda aŭlo ("Grote Zaal") de la *Concertgebouw* estas konsiderata unu el la plej bonkvalitaj koncertejoj en la mondo, kun lokoj kiaj la Symphony Hall de Bostono kaj la Musikverein en Vieno.

Ĝi servas kiel la hejmo de la Reĝa Koncertdoma Orkestro

## La Aŭloj 
La longo de la Granda Aŭlo estas 44 metroj, ĝia larĝo estas 28 metroj, ĝi altas 17 metrojn kaj ĝi havas 2037 sidlokojn. La reverbera tempo en la Granda Aŭlo estas 2,8 sekundoj sen spektantaro kaj 2,2 sekundoj kun spektantaro, figuro kiu igas la aŭlon precipe taŭga por verkoj de la Malfru-Romantika periodo, kiel ekzemple tiuj de Gustav Mahler.

La Malgranda-Aŭlo ("Kleine Zaal") estas plejparte uzita por ĉambramuzikaj koncertoj. Ĝia formo estas elipsa, 20 metrojn longa, 15 metrojn larĝa kaj 478 sidlokoj.

La Spegulo-Aŭlo ("Spiegelzaal"), nomita laŭ la speguloj sur ĝiaj pordoj, situas sub la malgranda aŭlo kaj estas simila en grandeco. Ĝi estas uzata interalie por radioregistradoj.

## Nomoj de komponistoj en la ĉefa ejo 
En la ĉefa ejo, montriĝas la nomojn de la jenaj 46 komponistoj sur balkonaj kornicoj kaj surmure:

## Bildaro 

Dosiero:A.L. van Gendt Concertgebouw 0.jpg|Arkitekturaj desegnoj, date de 1888.
Dosiero:Jacob Olie - Concertgebouw Amsterdam 10 november 1902.jpeg|La *Concertgebouw* en 1902.
Dosiero:Concert18.jpg|La ĉefa ejo (*Grote Zaal*) de la *Concertgebouw*.
Dosiero:Concertgebouw, Ámsterdam, Países Bajos, 2016-05-30, DD 22-24 HDR.jpg|La *Concertgebouw* nokte, 2008.
Dosiero:Concertgebouw-july2010.jpg|Koncerto de piano en la ĉefa ejo, Julio 2010.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la *Concertgebouw*
* Arkivo de la *Concertgebouw* ĉe la Amsterdamaj Urbarkivoj

Kategorio:Koncertejoj en Nederlando
Kategorio:Konstruaĵoj en Amsterdamo
Kategorio:Monumentoj en Nederlando
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Nederlando
Kanalo Amsterdamo–Rejno

eta|280px
La **Kanalo Amsterdamo–Rejno** aŭ *Amsterdam-Rijnkanaal* estas kanalo en Nederlando kiu estis konstruita por konekti la havenurbon Amsterdamo al la ĉefa ŝipa arterio de Rejno. Ties fluejo sekvas ĝenerale sudorientan direkton dum ĝi fluas tra la urbo Utreĥto al Wijk bij Duurstede kie ĝi kuniĝas al la branĉo de la rivero Lek de la Rejno kaj poste sekvas al la rivero Waal ĉe Tiel, kun branĉo, nome *Kanalo Lek*, al la Lek ĉe Nieuwegein.

Fervojaj pontoj (kun plej proksimaj trajnstacioj ĉe okcidenta kaj orienta bordoj):

* inter Diemen/Diemen-Zuid kaj Weesp
* inter Maarssen kaj Utrecht Centraal
* inter Vleuten kaj Utrecht Centraal
* inter Culemborg kaj Houten
* inter Tiel kaj Kesteren

## Bildaro 

Tussen Driemond en Weesp, brug over Amsterdam Rijnkanaal foto4 2011-10-23 13.42-2.JPG|Inter Driemond kaj Weesp, fervoja ponto trans la kanalo
2007-04-18 19.24 Utrecht, brug over Amsterdam-Rijnkanaal.JPG|Utreĥto, de Demkabrug trans la kanalo
Utrecht, de Meernbrug foto1 2013-07-07 08.50.jpg|Utreĥto, de Meernbrug trans la kanalo
AmsterdamRijnkanaal.air.jpg|la kanalo ĉe Rijswijk (Gelderland)

Kategorio:Kanaloj en Nederlando
Kategorio:Geografio de Amsterdamo
Kategorio:Rejno
Nieuwe Kerk (Amsterdamo)

eta|Sunhorloĝo, sonorilturo kaj gotika fenestro.
La ***Nieuwe Kerk*** (nederlande: [ˈniʋə ˈkɛrk], Nova Preĝejo) estas preĝejo de la 15-a jarcento en Amsterdamo, Nederlando, situa ĉe la Placo Dam, proksime al la Reĝa Palaco.

La *Nieuwe Kerk* jam ne plu estas uzata por religiaj servoj sed ĝi estas uzata kiel ekspoziciejo. Ĝi estas uzata ankaŭ por koncertoj de orgeno. Estas kafejo en unu el la konstruaĵoj ligitaj al la preĝejo kiu havas enirejon al la preĝejo (dum malfermaj horoj). Estas muzea vendejo ĉe la enirejo kiu vendas poŝtkartojn, librojn, kaj donacojn rilate al la preĝejo kaj al ties ekspozicioj.

La preĝejo estas uzata ankaŭ por ceremonioj koncernaj al la nederlanda reĝa familio.

Ĝi origine estis katolika preĝejo (kaj nomiĝis "Preĝejo de Nia Sinjorino"), kaj poste ĝis la jaro 1979 nederlanda-reformita kirko. Ĝi ekfunkciis en 1409, kaj finkonstruiĝis, fine en renesanca stilo, en 1540. La preĝejaj turoj neniam finkonstruiĝis, ilian konstruadon oni ĉesis en 1563. Trifoje la kirko forbruliĝis, sed ĉiam en origina stilo rekonstruiĝis.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Nieuwe Kerk Amsterdam

Kategorio:Konstruaĵoj en Amsterdamo
Kategorio:Monumentoj en Nederlando
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Nederlando
Munttoren

La ***Munttoren*** ("Monfareja Turo") aŭ simple ***Munt*** estas turo en Amsterdamo, Nederlando. Ĝi staras sur la aktiva placo Muntplein, kie kuniĝas la rivero Amstel kaj la kanalo Singel, ĉe la flormerkato kaj la orienta pinto de la vendeja strato *Kalverstraat*.

La turo estis origine parto de *Regulierspoort*, nome unu el la ĉefaj pordegoj de la amsterdama mezepoka urbomurego. La pordego, konstruita en la jaro 1480, konsistis el du turoj kaj gvardiejo.

## Referencoj 
Kategorio:Konstruaĵoj en Amsterdamo
Kategorio:Turoj en Nederlando
Kategorio:Pordegoj en Nederlando
Schellingwoude

**Schellingwoude** estas iama vilaĝo en la provinco Nord-Holando, Nederlando. Ĝi situis en la municipo de Amsterdamo, ĉe la norda bordo de la akvejo IJ. Ĝi estas nune kvartalo de la urbo Amsterdamo. Schellingwoude estis separata municipo inter 1817 kaj 1857, kiam ĝi kuniĝis al Ransdorp.

## Bildaro 

File:Oranjesluizen luchtfoto.png|Aera vido
File:Oranjesluizen woningen hulppostkantoor.JPG|domoj kaj poŝtoficeja helpejo
File:Schellingwouderbrug.jpg|Ponto

## Referencoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Eksaj municipoj de Nord-Holando
Kategorio:Geografio de Amsterdamo
Muntplein (Amsterdamo)

La **Muntplein** (laŭvorte "placo de la monfarejo") estas placo en la centro de Amsterdamo. La placo estas fakte ponto — nome la plej larĝa ponto en Amsterdamo — kiu trapasas la kanalon Singel je la punkto kie ĝi fluas en la riveron Amstel. Ĉiuj pontoj en Amsterdamo estas nombritaj, kaj Muntplein havas la numeron 1.

Muntplein estas nomita laŭ la turo Munttoren (aŭ simple Munt) kiu staras sur tiu placo. Tiu turo estis iam parto de unu el la tri ĉefaj mezepokaj urbopordegoj. En la 17a jarcento, ĝi provizore funkciis kiel monfarejo, el tie la nomo. La gvardejo ligita al la turo ne estas la originala mezepoka strukturo sed aldonaĵo de la 19-a jarcento. Oni aldonis subpasejon al la konstruaĵo dum plinovigo de 1938–1939.

La nomo "Muntplein" datas el 1917. La placo estis origine konata kiel Schapenplein ("ŝafoplaco") kaj, el 1877 al 1917, kiel Sophiaplein (poste reĝino Sofia, unua edzino de Vilhelmo la 3-a).

La placo estas aktiva intersekcio de ses stratoj. Ĝi formas la plej suda pinto de la vendeja strato Kalverstraat kaj la ĉefa strato Rokin. La orienta pinto de la flosanta flormerkato (Bloemenmarkt) kun la kanalo Singel estas ĝuste sude de la placo. Ses tramo-linioj (4, 9, 14, 16, 24 kaj 25) haltas ĉe Muntplein, sed nur kiam oni veturas suden.

La konstruaĵo de Muntplein en la kruciĝo de Kalverstraat kaj Rokin estas frua desegno fare de elstara nederlanda arkitekto Hendrik Petrus Berlage.

## Fotaro 

Image:Muntplein (Amsterdam).JPG|Muntplein vidita el la vendeja strato Kalverstraat.
File:Munttoren Amsterdam.jpg|Muntplein kaj Munttoren vidita el la rivero Amstel.
Image:Hildo Krop Vrouwe Fortuna.jpg|Statuo de Fortuno en Rokin ĉe Muntplein.
Image:De Nederlanden van 1845 Berlage Muntplein.jpg|Konstruaĵo desegnita de Hendrik Petrus Berlage ĉe Muntplein.
File:Muntplein tracks, Amsterdam.jpg|Vido de tramtrakoj ĉe Muntplein.

## Fontoj 
* Tiu artikolo estas bazita sur la nederlandlingva vikipedia artikolo pri Muntplein

Kategorio:Geografio de Amsterdamo
Kategorio:Placoj en Nederlando
Kategorio:Pontoj en Nederlando
Religia persekutado

[eta|dekstra|Laŭ la tradicio, la komencaj kristanoj utilis kiel nutraĵo por leonoj en la [Koloseo de Romo.]]
[eta|Dum la Nazia regado, [Judoj estis devigitaj survesti flavajn stelojn kiuj identigis ilin kiel judoj. Ili estas etno-religia grupo sed la Nazia persekutado baziĝis sur supozita rasdiferencoj.]]
**Religia persekutado** estas la sistema mistraktado de individuo aŭ grupo de individuoj kiel reago al ties religiaj kredoj aŭ aliĝoj aŭ al manko de tio.

La tendenco de socioj aŭ grupoj ene de socio aliigi aŭ subpremadi diferencajn sub-kulturojn estas ripetita afero en la homa historio. Krome, ĉar la religio aŭ manko de religio de persono ofte determinas je grava etendo ties moralon, mondorigardon, mem-konscion, kondutojn al aliuloj, kaj ĝenerale la personan identecon, religiaj diferencoj povas esti gravaj kulturaj, personaj, kaj sociaj faktoroj.

Religia persekutado povas esti okazigita de religia maltoleremo (t.e. la ĉikanado al praktikantoj de aliaj religioj diferencaj el tiu de la subpremantoj) aŭ de la ŝtato mem kiam ĝi vidas partikularan religian grupon kiel minaco al siaj interesoj aŭ sekureco. Je socia nivelo, tiu malhumanigo de partikulara religia grupo povas tuj rezulti en violento aŭ aliaj formoj de persekutado. Ja, en multaj landoj, la religia persekutado rezultis en tiom enorma violento ke ĝi estis konsiderata atako kontraŭ la homaj rajtoj.

## Vidu ankaŭ 
* Ateismo
* Genocido
* Inkvizicio
* Politika subpremado
* Religia milito
* Religia segregacio

## Bibliografio 
* John Coffey (2000), Persecution and Toleration in Protestant England 1558-1689, Studies in modern History, Pearson Education


Kategorio:Religia plurismo
Malonata acido

**Malonata acido** aŭ **propanodioata acido** estas dukarboksilata acido kies derivitaj saloj kaj esteroj estas konataj kiel malonatoj. La nomo devenas el la greka vorto "μᾶλον" (malon) kies signifo estas pomo.

La malonata acido kaj ĝiaj esteroj karakteriziĝas pri vasta gamo da kondensiĝaj produktoj. Ili estas gravaj perantoj en la sintezo de la vitaminoj B1 kaj B6, barbituratoj, Nesteroidaj kontraŭinflamaj drogoj (aŭ NSAIDs), agrokemiaĵoj, gustigaj kaj odordonaj komponaĵoj.

## Proprecoj 
Malonata acido estas blanka, kristaleca substanco, tre solvebla en akvo, alkoholoj kaj eteroj, stabila sub ordinaraj kondiĉoj je temperaturo, premo kaj konserviĝo, kaj facile malkomponiĝas per hejtado. La akva solvaĵo estas inter milde kaj forte acida. Malonata acido ne estas akordigebla kun oksidigagentoj, reduktagentoj kaj bazoj.

Ĝi estas nek toksa en la aero, nek danĝera por mara kaj surtera transportadoj. Malonato de hidrogeno kelkfoje uzatas dum traktado de ostoporozo en viroj. Unu el la derivaĵoj de la malonata acido, ekzemple, la cinamata acido estiĝas per kondensiĝa reakcio inter la benzaldehido kaj la malonata acido en piridina medio.
[500px|eta|center|Sintezo de la [cinamata acido pere de la kondensiĝa reakcio de Knoevengal]]

## Historio 
La malonata acido estis unue estigita en 1858 de la franca kemiisto Victor Dessaignes (1800-1885) pere de oksidigo de la malikata acido kun kalia dukromiato. La malikata acido estis unue izolita el la pomsuko far Carl Wilhelm Scheele, en 1785, kiu pli malfrue ricevis tiun nomon de Lavoisier.

En 1836, Théophile-Jules Pelouze izolis la maleatan acidon kaj en 1838 Justus von Liebig malkovris la empiriajn formulojn de la fumarata kaj maleata acidoj, kvankam Liebig kredis ke la pli alta fando-punkto de la fumarata acido estis pro tio ke ĝi estis polimero de la maleata acido. August Kekulé sukcesis redukti ambaŭ acidojn al sukcenata acido hejtante ĉiu el ili kun jodida acido kaj ankaŭ per agado de natria amalgamo en solvaĵoj de la respektivaj acidoj.

## Literaturo 
* Organic Chemistry, Marye Anne Fox, James K. Whitesell
* Advanced Organic Chemistry: Reaction Mechanisms, Reinhard Bruckner
* Chemical Demonstrations: A Handbook for Teachers of Chemistry, Bassam Z. Shakhashiri
* Organic Chemistry, William Brown, Christopher Foote, Brent Iverson, Eric Anslyn
* Plant Cell Biology: From Astronomy to Zoology, Randy O. Wayne
* Chemical Book
* Chemicalland21
* Encyclopaedia Britannica
* Cameo Chemicals

## Vidu ankaŭ 
* Okzalata acido
* Sukcenata acido
* Fumarata acido
* Victor Dessaignes (1800-1885)
* Théophile-Jules Pelouze (1807-1867)
* Carl Wilhelm Scheele (1742-1786)

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Pyridoxine_structuur.png|Piridoksino
Zimts%C3%A4ure_-_Cinnamic_acid.svg|Cinamata acido
Maleic-acid-2D-skeletal-A.svg|Maleata acido
%C3%84pfels%C3%A4ure3.svg|Malikata acido
Asparaginsäure - Aspartic acid.svg|Aspartata acido

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Jordaan

eta|Eerste Leliedwarsstraat.
**Jordaan** estas kvartalo de la urbo Amsterdamo, Nederlando. Ĝi estas parto de la kvartalaro *Amsterdam-Centrum*. Tiu areo bordas kun la kanaloj Lijnbaansgracht okcidente, Prinsengracht oriente, Brouwersgracht norde kaj Leidsegracht sude. La iama kanalo Rozengracht (nune malfosigita) estas la ĉefa trafikvojo tra la kvartalo.

Origine kvartalo de laborista klaso, Jordaan iĝis unu el la plej multekostaj, altnivelaj lokoj en Nederlando. Ĝi estas hejmo de multaj artaj galerioj, ĉefe de moderna arto, kaj disponas ankaŭ pri specialaj vendejoj kaj restoracioj. Okazas merkatoj regulare ĉe Noordermarkt, Westerstraat (nome Lapjesmarkt tekstila merkato) kaj Lindengracht.

Rembrandt pasis la lastajn jarojn de sia vivo en Jordaan, ĉe la kanalo Rozengracht. Li estis entombigita en la preĝejo Westerkerk, ĉe la angulo de Rozengracht kaj Prinsengracht, ĝuste trans Jordaan. La Hejmo de Anne Frank, kie Anne Frank kaŝiĝis dum la Dua Mondmilito, situas en la rando de Jordaan, ĉe la kanalo Prinsengracht.

## Eksteraj ligiloj 
* Jordaan INFO

Kategorio:Geografio de Amsterdamo
Kategorio:Urbaj kvartaloj de Nederlando
Kornél Gelley

**Kornél Gelley** [gelei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gelley Kornél** estis hungara aktoro, voĉoaktoro.

Kornél Gelley http://www.imdb.com/name/nm0312432/ naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Kornél Gelley frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Teatra Akademio en 1954. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro de Kecskemét, sed en la sekva jaro li estis membro de Teatro Szigligeti (Szolnok). Inter 1961 kaj 1982 li apartenis al Nacia Teatro (Budapeŝto), poste li estis fondinta membro de Teatro Katona József. Li ofte ricevis ankaŭ filmajn rolojn. Li ricevis 3 premiojn inter 1965-1982.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Reĝo Lear - duko Alban
** Romeo kaj Julieta - Capulet
** Somermeznokta sonĝo - Demetrius
** Rikardo la 2-a - duko York
** Henriko la 4-a - Bardolph
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - apostolo Petro; imperiestro Rudolf

## Elektitaj kinejaj filmaj roloj 
* La kaporalo kaj la aliaj
* *Filoj de la ŝtonkora homo*
* Nuda diplomato

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *Bors* (serio)
* *A lőcsei fehérasszony*
* ''La tragedio de l' homo'' (televizia versio)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Peter O'Toole, Charlton Heston, Jean Rochefort kaj aliaj

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj
* datenoj kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Nigra globicefalo

La **nigra globicefalo** (*Globicephala melas*) estas la plej ofta specio de la genro *Globicephala* (signifanta: globa kapo). Ĝi estas granda delfeno aŭ eta baleno, longa ĝis 8-9 m. En pluraj lingvoj ĝi estas ankaŭ nomata pilota baleno aŭ pilota delfeno.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Delfenoj
Frederik Hendrikbuurt

eta|*Pipe Dream,* Cephas Stauthamer (1965)eta|maldekstre|Frederik Hendrikplantsoen aŭtune

**Frederik Hendrikbuurt** estas kvartalo en la okcidenta distrikto de Amsterdamo, Nederlando kaj situas inter la kanalo *Singelgracht* kaj *Kostverlorenvaart*. La kvartalo, konata surloke laŭ kromnomo "Fred", centras en la parko Frederik Hendrikplantsoen kaj estis planita dum la lasta kvarono de la 19a jarcento kiel kunfluejo de verdaj spacoj kaj loĝejoj iom aparte el la surloĝata distrikto Jordaan. La konstruado de la kvartalo estis ĉefe kompletigita je la komenco de la Dua Mondmilito (1940).

Laŭ tradicio nomigi altnivelajn areojn laŭ elstaraj figuroj, la kvartalo estas nomata laŭ Frederik Hendrik van Oranje (1584 - 1647); Princo de Oranje, Grafo de Nassau, guberniestro, kapitana-generalo kaj almiral-generalo de la Nederlanda Respubliko.

Inter la 17a kaj fino de la 19a jarcentoj la areo estis la "Segomueleja Areo". Nome estis multaj mueliloj por segi lignaĵojn, por ŝipkonstruado kaj loĝejoj. La restanta ventomuelilo "de Otter" povas ankoraŭ troviĝi laŭlonge de Kostverlorenvaart.

Kategorio:Geografio de Amsterdamo
Kategorio:Urbaj kvartaloj de Nederlando
Bingerbrück

**Bingerbrück** estas ekde 1969 urboparto de Bingen am Rhein, kiu situas maldekstre de la rivero Nahe kaj de la Rejno. Ekzistas du pontoj al Bingen, inter tiuj la historia Drusus-ponto. En Bingerbrück komencas la Binger Wald (arbaro de Bingen kaj parto de la Soonwald). Ĝi estas granda arbara regiono.

## Historio 
### Prahistorio 
Romia setlado ne estas certa, sed dum la konstruado de la fervoja linio en la 1850aj jaroj oni trovis tomban kampon.

### Mezepoko 
eta|maldekstre|ruino de la monaĥejo Rupertsberg kun Drusus-ponto
Hildegard von Bingen ekloĝis en 1150 kun 18 aŭ 20 monaĥinoj de la monaĥejo Disibodenberg en la de ŝi fondita monaĥejo Rupertsberg. Ĉi tie estiĝis la religia centro de la okcidento. La abatejo estis detruita dum la tridekjara milito en 1632 fare de la svedoj. La konvento sub la abatino Anna Lerch von Dirmstein disiĝis, kelkaj monaĥinoj iris al Kolonjo, aliaj al Majenco kaj Luksemburgo. La abatino revenis en 1636 de Kolonjo, restis mallonge en Bingen kaj iris en la monaĥinejo Eibingen. Ĝi ne sukcesis rekonstrui Rupertsberg, sed dum la unua koalicia milito inter la Unua franca respubliko, Prusio kaj Aŭstrio inter 1792 kaj 1797 ĉiu konstruaĵo de la monaĥinejo komencis detruiĝi.
eta|“Hildegard-Gedächtniskirche“ en Bingerbrück

### Post al Viena kongreso 
En la jaro 1816 Bingen fariĝis parto de la nova provinco Rejnhesio, kies limo estas la Rejno kaj Nahe tiu nova provinco apartenis al la grandduklando Hesio. La teritorio de Rupertsberg fariĝis parto de la prusa preĝejovilaĝo Weiler, kiu estis administrataj de la urbestrejo Waldalgesheim.

### Konstruo de la fervojo 
eta|maldesktre|hochkant|memortabulo memore al la el Bingerbrück deportitaj judoj
eta|maldekstre|bildo de Bingerbrück fotita de la monto Scharlachkopf

## Bildaro 

dosiero:Heilige Berta -1532 Holzschnitt v. Jacob Köbel.jpg|Berta (7a/8a jarcento), patrino de Rupert,en la katolika preĝejo
dosiero:Heiliger Rupert-1532 Holzschnitt v. Jacob Köbel.jpg|Rupert von Bingen (~ 712–732), pilgrimanto al Romo kaj bonfaranto
dosiero:Hildegard-1532 Holzschnitt v. Jacob Köbel.jpg|Hildegard von Bingen (1098–1179)mistikulino kaj abatino de la monaĥinejo Rupertsberg
dosiero:Fallersleben Marke.JPG|August Heinrich Hoffmann von Fallersleben (1798–1874)

## Literaturo 
* *Hundert Entwürfe aus dem Wettbewerb für das Bismarck-National-Denkmal auf der Elisenhöhe bei Bingerbrück-Bingen*. Herausgegeben im Auftrag der Denkmals-Ausschüsse. Düsseldorfer Verlags-Anstalt, Düsseldorf, 1911. Digitalisierte Ausgabe der Universitäts- und Landesbibliothek Düsseldorf

## Vidu ankaŭ 
* Binger Mäuseturm

## Eksteraj ligiloj 
* www.bingerbrueck.de
* Heimatverein Bingerbrück
* konciza portreto de Bingerbrück  ĉe SWR televido 
* Geschichtliche Informationen zu Bingerbrück bei regionalgeschichte.net

Kategorio:Bingen am Rhein
Kategorio:Iamaj komunumoj de Rejnlando-Palatinato
Naziaj koncentrejoj

[eta|dekstre|Usonaj soldatoj rigardas amason de kadavroj ĵus trovitaj en la ĵus liberigita [koncentrejo Buchenwald en aprilo 1945.]]
[eta|[Gvatoturo en la koncentrejo Buchenwald, foto de la jaro 1983.]]

## Historio 
La unuaj (Naziaj) koncentrejoj estis establitaj en Germanio komence de marto 1933 tuj post Hitler iĝis Kanceliero kaj lia Nazia Partio ricevis la kontrolon de la polico pere de la Regna Internoministro Wilhelm Frick kaj la Prusia Internoministro Hermann Göring. Uzitaj por enprizonigi kaj torturi politikajn opoziciantojn kaj sindikatajn organizantojn, la koncentrejoj dekomence tenis ĉirkaŭ 45,000 prizonulojn.

La SS (organizaĵo) (SS) de Heinrich Himmler ekkontrolis la policon kaj la koncentrejojn tra tuta Germanio en 1934–35. Himmler etendis la rolon de la koncentrejoj por teni la tiel nomitajn "ras-nedezireblajn elementojn" de la germana socio, kiaj judoj, krimuloj, samseksemuloj, kaj ciganoj. La nombro de personoj en la koncentrejoj, kiu estis falinta al 7,500, rekreskis al 21,000 komence de la Dua Mondmilito kaj pintis je 715,000 en Januaro 1945.

La koncentrejoj estis administrataj ekde 1934 de la *Inspektion der Konzentrationslager* kiu en 1942 estis enmetita en la *SS-Wirtschafts-Verwaltungshauptamt* kaj estis gvardiita de *SS-Totenkopfverbände* (SS-TV).

Fakuloj pri Holokaŭsto markas distingon inter koncentrejoj (priskribitaj en tiu artikolo) kaj ekstermejoj, kiuj estis establitaj de Nazia Germanio por la industri-nivela amasmurdo de judoj el la getoj pere de gas-ĉambroj.

Nazia Germanio aŭ fakte Tria Regno havis koncentrejojn (ekstermejojn) (, KZ aŭ KL) tra la teritorioj kiujn ĝi kontrolis antaŭ kaj dum la Dua Mondmilito.

250px|eta|maldekstra|
[eta|240px|Ŝuoj en la [ekstermejo en Auschwitz (Aŭŝvico)]]
[eta|La memorŝtono de [Janusz Korczak kaj infanoj de la varsovia Domo de Orfoj en la koncentrejo (ekstermejo) Treblinka]]
[eta|La [maŭzoleo kaj gvatoturo en la koncentrejo Majdanek]]

## Plej fifamaj 
* Koncentrejo Dachau
* Auschwitz (Aŭŝvico (koncentreja komplekso))
* Koncentrejo Sachsenhausen
* Buchenwald
* Theresienstadt / Terezín
* koncentrejo Sobibor

### Aliaj 
* Koncentrejo Flossenbürg
* Koncentrejo Neuengamme
* Koncentrejo Ohrdruf

## Vidu ankaŭ 
* Listo de naziaj koncentrejoj
* *Maus*
* Masakro de Piaśnica

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Browning, Christopher R. (2004). The Origins of the Final Solution : The Evolution of Nazi Jewish Policy, September 1939 – March 1942. Comprehensive History of the Holocaust. Lincoln: University of Nebraska Press. ISBN 0-8032-1327-1.
* Evans, Richard J. (2003). The Coming of the Third Reich. Penguin Group. ISBN 978-0-14-303469-8.
* Evans, Richard J. (2005). The Third Reich in Power. New York: Penguin Group. ISBN 978-0-14-303790-3.
* Evans, Richard J. (2008). The Third Reich at War. New York: Penguin Group. ISBN 978-0-14-311671-4.


Kategorio:Holokaŭsto
Kategorio:Genocidoj
Kategorio:Militkrimoj
Kategorio:Dua Mondmilito
Dos Aguas

**Dos Aguas**, aŭ **Dosaigües** en kataluna valencia, signife *du akvoj*, estas komunumo de Hispanio en Provinco Valencio. Ĝi situas en la baseno de la rivero Júcar [ĤUkar]. Ĝi havis 394 loĝantojn (en 2016).
eta|maldekstra|Situo en Valencilando
[eta|meza|Situo en la [komarko Bunyol]]

Kategorio:Urboj de Valencilando
Héctor Barberá

**Héctor BARBERÁ** (naskiĝis la 2-an de novembro 1986 en Dos Aguas) estas hispana motorciklisto.

De 2002 ĝis 2004 konkurencas en Klaso 125 per Aprilia. En 2005 ŝaltilas en Klaso 250 konkurencante per Honda; de 2006 ĝis 2009 konkurencas por Aprilia. En 2010 ŝaltilas en MotoGP, konkurencante por Ducati kontraktita de Aspar Team. En 2012 konkurencas per Ducati de Pramac Racing. En 2013 kontraktita el Avintia Racing, kondukante FTR, en 2014 kondukas Avintia kaj tiam Ducati.

## Rezultoj en MotoGP 
## Notoj 
Kategorio:Hispanaj motorciklistoj
Kategorio:Pilotoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio
Bódog Orczy

Barono **Bódog Orczy** [orci], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete **Orczy Bódog Félix** estis hungara komponisto, teatrestro. Lia nobela antaŭnomo estis *orci*, lia filino estis Emma Orczy.

Bódog Orczy http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz18/49.html naskiĝis la  en Tarnaörs, li mortis la  en Londono.

## Biografio 
Bódog Orczy estis altnivele edukita hejme, tiutempe li interesiĝis pri la muziko. En 1863 li edziĝis. Post 3 jaroj li komponis operon kun teksto de Farkas Deák. La opero-uverturo estis prezentita en 1867. Li estis teatrestro de Nacia Teatro (Pest) inter 1870 kaj 1873. Li tuj forigis Ferenc Erkel kaj Ede Szigligeti. Tio kaj ankaŭ aliaj novaĵoj faris konfliktojn, fine li abdikis. Li strebis multe por konstruo de Budapeŝta Ŝtata Operejo. Ekde 1881 ĝis sia morto li vivis en Londono.

## Elektitaj komponaĵoj 
* *A renegát* opero prezentita en 1881 en Londono, li mem dirigentis
* *Sisyphus, king of Ephyra* opero neniam prezentita

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildoj

Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Hungaraj baronoj
Tony Garnier (muzikisto)

**Tony Garnier** (naskita la 18-an de aŭgusto, 1956 en Saint Paul, Minesoto) estas usona basgitaristo, plej konata kiel akompanisto al Bob Dylan, kun kiu li ludis ekde 1989. Li estas Dylan-a plej longtempa muzika akompanado.

eta|dekstra|Tony Garnier en 2015

Krom labori kun Dylan, Garnier estis registrita kun Tom Waits, Loudon Wainwright III, Paul Simon, Marc Ribot, Eric Andersen kaj Chris O'Connell, ekskantistino de *Asleep at the Wheel*, kun kiu li ankaŭ ludis kaj registris de 1976 ĝis 1978, kaj *The Lounge Lizards*. Li ankaŭ ludis kun Robert Gordon en la fruaj 1980-aj jaroj. Li ankaŭ estis longtempa akompanisto por David Johansen en lia Buster Poindexter persono, kaj ankaŭ estis nelonge membro de la *Saturday Night Live* bando.

Lia muzika heredaĵo devenas el la *Camelia Brass Band* en Nov-Orleano, gvidita de lia avo, D'Jalma Garnier, (ankaŭ literumita Ganier dum kun *Camelia Brass Band*), legenda frua ludisto de ĵazo notita sur la *Preservation Hall Roster* en Nov-Orleano.

Antaŭ aliĝado al la bando de Dylan, en 1989, Tony ludis bason por la filmoj de Jim Jarmusch, plej precipe *Down By Law* (Malsupren de Leĝo) filmita en Luiziano. Li aperis en Bob Dylan-a 2003 filmo *Masked and Anonymous*.

Kategorio:Usonaj basistoj
Kategorio:Vivantaj homoj