Mateo Aŭrogalo

**Matthäus Aurogallus Commutoviensis** aŭ **Matthäus Goldhahn** (1488-1560) estis germana humanisto, teologo, reformisto, filologo, lingvisto, hebreisto, erudiciulo, gramatikisto, tradukisto de la Malnova Testamento, rektoro kaj profesoro pri la hebrea en la Universitato de Wittenberg. Li estis amiko de Marteno Lutero kaj asistanto de Melanktono.

## Biografio
En 1515 li ricevis sian diplomon pri Bakalaŭro. En 1519 li enmatrikuliĝis en la Universitato de Wittenberg, kie Filipo Melanktono instruis la hebrean, la latinan kaj la grekan. Unu el liaj ĉefaj verkoj estas iu Kroniko pri la Dukoj kaj Reĝoj de Bohemio. Li estis konsiderata homo trankvila kaj amikema. En 1521, Georgo Spalatino (1484-1545) lin indikis kiel sukcedanto de Mateo Adriani (1475-1521) -- kiu tute ne havis simpation al Lutero pro religiaj kialoj -- en la katedro pri la hebrea, kie Jakob von Jonas (1500-1558) kaj Ambrosius Moibanus (1494-1554) estis liaj lernantoj. Aŭrogalo forte interesiĝis pri la studo de la Aramea lingvo postbiblia, kaj pli malfrue li rekomendis la studon de la Targum al la studentoj pri kristana teologio.

Ekde 1531, iu "Collegium Biblicum" en Wittenberg en la revizio de lia biblia traduko. En la grupo partoprenis ne nur Melanktono kaj Aŭrogalo, sed ankaŭ Caspar Cruciger (1504-1548), Justus Jonas, la maljuna (1493-1555) kaj Johano Bugenhageno (1485-1558).

Krom la ekstrema zorgo rilate al la ekzegezaj demandoj, la kleruloj, devenintoj el pluraj partoj el Germanio, plej multe klopodis por ke la tradukservo povus esti komprenata en pluraj regionoj de Germanio.

## Elektita verkaro
**Hebräisch und chaldäisch Grammatik (1523-25, 1531)
* "Compendium Hebreae Grammatices per Mattheum Aurigallum" (sic!) zu Wittenberg bei dem Drucker von Melanchthon’s „Hieremiae prophetae Threni“ (Johann Gronenberg, Grüneberg, Viridimontanus?). Vgl. Krause in Petzholdt’s N. Anz. f. Bibl. 1525
* "Grammatica hebraeae chaldaeaeque linguae" (1525)
* Institutio puerilis literarum graecarum. (Compendium hebraeae grammatices ..., 1525, Philippus Melanchthon, Matthaeus Aurogallus
**Hebräisch historisch-geographisches Reallexicon* (1526–1539)
* "Liber de hebraeis urbium regionum ... nominibus ex V. T. collectis" (1526)
* De Hebraeis, Vrbivm, Locorvm, Popvlorvmqve Nominibvs, E Veteri Instrvmento ..., 1526
* De Hebracis urbium, locorum, populorumque nominibus e veteri instrumento ..., 1526
* [De Hebraeis, Urbium, Regionum, populorum, fluminum, montium, & aliorum ..., 1539
* Dictionarium trilingue: in quo scilicet Latinis vocabulis in ordinem ..., 1543, Sebastian Münster, Matthaeus Aurogallus
**Chronik der Herzöge uund Könige von Böhmen''

## Literaturo
* Allgemeine Deutsche Biographie
* [Apophthegmatum libri I - V: Ordinis 4t.](http://books.google.com.br/books?id=VJuEjOo9v-sC&pg=PA18&lpg=PA18&dq=Matth%C3%A4us+Aurogallus+(1490-1543)&source=bl&ots=_sfeCGf6s8&sig=cLHR8Kr_KUM3fncmaL7mnGyUf8E&hl=pt-BR&sa=X&ei=EKqqU-3bHdijqAan3oGwCA&ved=0CDgQ6AEwAw#v=onepage&q=Matth%C3%A4us%20Aurogallus%20(1490-1543)&f=false) - eldonisto Tineke ter Meer
* Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon
* Landmarks in the History of the German Language, Geraldine Horan,Nils Langer,Sheila Watts
* CERL Thesaurus
* Christian Cyclopedia
* Společnost Křestanů a Židů 
* Calvin and Luther: The Continuing Relationship, R. Ward Holder
* Apophthegmatum libri I - V: Ordinis 4t. 4, Tineke ter Meer
* IdRef
* Johann Gottlob Wilhelm Dunkels ...
* [Hebrew Bible, Old Testament: From the Renaissance to the Enlightenment 1300 ..., Magne Sæbø
* Library of Congress
* Neue Deutsche Biographie
* Personensuche
* The Oxford History of Historical Writing: Volume 3: 1400-1800, José Rabasa, Andrew Feldherr, Daniel Woolf, Masayuki Sato, Grant Hardy
* Post-reformation Digital Library
* Samvel Gedge IX 
* Philip Melanchthon and the English Reformation, John Schofield
* Společnost Křesťanů a Židů 
* Ein internationales Handbüch zur Übersetzungforschung, Harald Kittel
* WorldCat Identities

## Vidu ankaŭ

S.M._degli_angeli,_chiostro_della_sacrestia_18_Ambrogio_Traversari,_Pietro_Francavilla,_angeli.JPG|Ambrogio Traversari(1386-1439)
Pope_Julius_II.jpg|Julio la 2-a(1443-1513)
Johannes_Reuchlin_-_Imagines_philologorum.jpg|Johannes Reuchlin(1455-1522)
Jan_Vil%C3%ADmek_-_Bohuslav_Hasi%C5%A1tejnsk%C3%BD_z_Lobkovic.jpg|Bohuslavo Lobkovic de Hasenŝtejno(1461-1510)
Portret van Frederik III de Wijze, keurvorst van Saksen, RP-P-OB-1278.jpg|Frederiko la Saĝa(1463-1525)
Kostelec_nad_Labem,_Komensk%C3%A9ho_sq_3.jpg|Johano Ŝleĥta(1466-1525)
CoA Città di Venezia.png|Antonio Giustiniani(1466-1524)
Holbein-erasmus.jpg|Erasmo de Roterdamo(1467-1536)
02_Lucca_seen_from_Torre_Guinigi.jpg|Ksanto Pagnino(1470-1541)
Matth%C3%A4us_Adriani_(1475-1521).jpg|Mateo Adriani(1475-1521)
Johannes_Oecolampadius.jpg|Johano Okolampado(1482-1531)
Martin_Luther,_1529.jpg|Marteno Lutero(1483-1546)
Lucas_Cranach_I_-_Georg-Spalatin.jpg|Georgo Spalatino(1484-1545)
Nikolaus Gerbelius Icones Imperatorum (1485-1560).png|Nikolao Gerbelo(1485-1560)
Lucas Cranach (I) - Johannes Bugenhagen.jpg|Johano Bugenhageno(1485-1558)
Jan_Sk%C3%A1la_z_Doubravky.jpg|Johannes Dubravius(1486-1553)
Portrait_of_the_Cosmographer_Sebastien_Munster_WGA.jpg|Sebastian Münster(1488-1552)
CommunesBelgique-Arlon.svg|Matthias von Held(1490-1563)
DEU Nürnberg COA (klein).svg|Joseph Klug(1490-1552)
DEU Deggendorf COA.svg|Georg Rörer(1492-1557)
Justus-Jonas-18.jpg|Justus Jonas, la maljuna(1493-1555)
Ambrosius Moibanus (1494-1554).png|Ambrosius Moibanus(1494-1554)
PhilippMelanchthon.jpg|Philipp Melanchthon(1497-1560)
Zikmund_Hruby_z_Jeleni_1861.jpg|Sigismund Gelenius(1497-1554)
DEU Hofheim (Unterfranken) COA.svg|Jakobo Kurio(1497-1572)
Wappen_at_goetzis.png|Jakob von Jonas(1500-1558)
Hippocrates_title_page_Froben.jpg|Hieronymus Frobenius(1501-1563)
Caspar-Cruciger-2.jpg|Caspar Cruciger(1504-1548)
Paul-Fagius.jpg|Paŭlo Fagiuso(1504-1549)
DEU Nürnberg COA (klein).svg|Johann Funck(1518-1566)
Coat_of_arms_of_Mainz-2008_new.svg|Johann Gronenberg(1523-1525)
Sigmund_Feyerabend.jpg|Sigmund Feyerabend(1528-1590)
Biblia sacra, cum universis Franc. Vatabli.png|François Vatable(1495-1547)
Vaclav_Hajek_z_Libocan_1861.jpg|Venceslao Hajeko(1553-1553)
Zedler_-_Luthers_s%C3%A4mtliche_Schriften.jpg|Johann Heinrich Zedler(1706-1751)
PANZER.JPG|Georg Wolfgang Panzer(1729-1805)
DEU Hamburg COA.svg|Walter Friedensburg(1855-1938)

## Referencoj

Kategorio:Germanaj humanistoj
Kategorio:Germanaj filologoj
Kategorio:Germanaj lingvistoj
Kategorio:Germanaj tradukistoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj hebreistoj
Kategorio:Ĉeĥaj hebreistoj
Kategorio:Bohemianoj