open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fran Novljan

**Franjo NOVLJAN** (naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1879 en Boljun (Istrio), mortis la 12-an de januaro 1977 en Zagrebo (Kroatio)) estis kroata gimnazia direktoro kaj esperantisto.

Novljan post studoj i.a. en Vieno estis fondinto de popol-universitatoj kaj aliaj klerigaj institucioj en sia hejm-regiono. Li lernis Esperanton en 1920 kaj dum jardekoj aktivis precipe sur la lerneja kampo, i.a verkinte tri Esperanto-lernolibrojn. Novljan postlasis plurajn verkojn ankaŭ en sia gepatra lingvo.

## Verkoj
* Esperanto u trideset lekcija  (1953)

## Literaturo
* **2002**: Pleadin, Josip. Biografia leksikono de kroatiaj esperantistoj. Đurđevac: Grafokom 2002, p. 108-109 (kun foto kaj multaj pliaj detaloj). ISBN 953-96975-0-6

Kategorio:Kroataj esperantistoj
Novspirito

**Novspirito** (Universala Blanka Frataro) estas religiema socialisma instruo de la bulgaro Petar Danov, laŭ kiu la senmorteco estas perdita kapablo de la vivo, kiu povas kaj devas esti reakirita per la revekiĝo de la konscio. Laŭ la instruo de Deunov ekzistas miloj da estaĵoj pli superaj kaj raciaj ol la homo - la Universala Blanka Frataro, - kiuj posedas ĉi tiun potencon; ili estas adeptoj de Dio kaj majstroj kaj gvidantoj de la homoj. La novspiritanoj vivas komunecan vivon; estas ilia opinio, ke pli gravas la kvalito de la anaro ol la kvanto, tial ili oficiale ne faras iun propagandon. Tamen kelkaj individuaj persono agas ankaŭ propagande je propra risko kaj kosto. Ankaŭ Esperanto estas adoptata kaj uzata: de 1928 aperis pli ol 25 prelegoj de Petar Danov en du serioj en la kolekto *Nova Kulturo.* De 1932 ĝis la Dua Mondmilito aperis en la sama eldono la gazeto *Frateco.*

## Biblioteko "NOVA KULTURO"
*Petro Danov, *La Alta idealo*, I-a jaro, n-ro 1, tradukis Dian, 1928.
* St. Vatralski, *La Blankaj Fratoj*, I-a jaro, n-ro 3, tradukis el la bulgara Dian, Burgas 1928, p. 24
* Petro Danov, *La elmontro de la Spirito. La talantoj*, II-a jaro, n-ro 2, Burgas 1930, p. 27
* Petro Danov, *La songhoj de Jozef. La leĝo de la servado. La graveco de la malgrandaj aferoj. La kanto de la vivo*, II-a jaro, n-ro 4-5, Burgas 1930, p. 36
* Petro Danov, *Paco al vi! La neceso ekkoni Dion. Kiom do, viro superas ŝafon! Okultaj sciencoj* (de K. Kuzmanov), II-a jaro, n-ro 6-7, Burgas 1931, p. 40
* A. Tomov, *Religio-filozofia vivkoncepto de Petro Danov*, Aldono al biblioteko "NOVA KULTURO", Burgas 1930, p. 27
### Recenzo de la revuo *Nova Kulturo*
Kategorio:Novaj religioj
Kategorio:Esoterismo
Esperanto-movado en Nov-Zelando

Esperanto jam ekzistis en Nov-Zelando ekde la komenco de la 20a jarcento. La Esperanto-movado de Nov-Zelando ĉiam aktivis en kontakto kun la Esperanto-movado de la plej proksima lando nome de Aŭstralio.

Estas listoj de novzelandaj esperantistoj en jenaj artikoloj:
* Ĝermolisto de novzelandaj esperantistoj
* Listo de nov-zelandaj esperantistoj

La romano de John A. Lee nome *Children of the Poor*, 1934, estis tradukita de Bertram Potts kiel *Infanoj de la malriĉuloj*. Ĝi temas pri la vivo de novzelanda malriĉulo.

* Desmond J.Langman (1923-2004), D kaj FD en Christchurch (Nov-Zelando), emerita ŝtatoficisto, mortis la 28-an de majo 2004.

## Vidu ankaŭ 
* Nov-Zelanda Esperanto-Asocio

## Notoj 
Nov-Zelando
Adolfo Augusto Nunes

**Adolfo Augusto NUNES** (prononco ) estis portugala bankoficisto, esperantisto kaj tradukisto, tre aktiva en la portugala Esperanto-movado. Li naskiĝis la 8-an de aprilo 1895 en Porto kaj mortis la 4-an de septembro 1986 en Lisbono, Portugalio.

Profesie li estis bankoficisto.

Li aŭtoris multajn artikolojn kaj tradukojn el la portugala. Li finpretigis manuskripton de Esperanto-portugala vortaro tuj antaŭ sia morto.

En *Antologio de Portugalaj Rakontoj*, eldonita en 1959, li tradukis tri rakontojn:
* *La patrino* de José Gomes Ferreira
* *Stigmato* de Mário Braga
* *Animo de antikva domo* de Natércia Freire

## Mencioj 
* *Enciklopedio de Esperanto*: Adolf August Nunes (nask. 8.4.1895)
* *Antologio de Portugalaj Rakontoj*: Adolfo Nunes
* *Esperanto, 1/1987: Adolfo Augusto Nunes (1895-4.9.1986)
*  Esperanto en Portugalio: 1986-09-04 forpaso de Adolfo Nunes

**Noto:** La nomo estas misskribita en *EdE'', kie mankas la fina "o" en ambaŭ personaj nomoj. Ankaŭ la prononcindiko de la familinomo estas misa; ĝuste: "nunŝ" (portugalie) aŭ "nunis" (brazile).

Kategorio:Portugalaj esperantistoj
Kategorio:Mortintoj en Lisbono
Amalia Núñez Dubús

La hispanino **Amalia NÚÑEZ DUBÚS** (elp. amalja nunjez dubus') - ŝi naskiĝis 1889 en Pamplono, strato Nagusia/Mayor,  mortis  1977 - estis telegrafistino kaj help-profesorino pri sciencoj. Ŝi lernis esperanton en 1911 kaj kontribuis al pluraj revuoj, interalie al *Literatura Mondo*, kaj al la esperantlingva  Poemantologio "Dekdu Poetoj" aperinta en 1934 ĉe la eldonejo Literatura Mondo sub redakto de Kálmán Kalocsay, kiu komentas ŝian poezion tiel:
"Kelkaj poemoj, kun sia senpova melankolio, aŭ ĉarma, mildvoĉa amrevemo, malkaŝas la poetinon. sed en la ceteraj nin surprizas filozofia profundo, morne subpentrita kosma meditado, severe bremsita humoro. Altaj temoj estas ellaboritaj kun la sugestio de alte serioza arto. Jen ekzemple la "rivero", en kies majeste ondantaj aleksandraj versoj disvolviĝas antaŭ ni la tuta homsorto en ĝisfine perfekte kondukita metaforo. Ĝi estas vere "granda" poemo. Sed ankaŭ la "virinaj" pecoj estas altklasaj. Ankaŭ ili estas konstruitaj sur ideo, sed la freŝa tono, sincereco, facileco de esprimo donas al ili sentan subpentron varman kaj senpere efektantan."

Komparu kun: Esperanto-verkistoj

## Eksteraj ligiloj 
*Ŝiaj poemoj en Dekdu Poetoj 
*[Verkoj de Amalia Núnez Dubús](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=amalia+nunez+dubus&vid=ONB&fn=search) en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Nur volu

***Nur volu***, plena titolo ***Nur volu! La festo de laboro kaj paco***, estas originale esperantlingva socialista ne-fikcia verko. Aŭtoro estis la sovetiano Elio Izgur (1881-1937), eldonis la publikaĵon SAT en unua eldono 1924 kaj dua eldono 1927, kaj presis ĝin la *Eldona Fako Kooperativa R. Lerchner, Leipzig, Germana Regno*. La libro havas 47 paĝojn. 

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la libro en la retejo *worldcat.org* ()
* *Enciklopedio de Esperanto*/N en sia originala formo en la Interreto ()
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Eldonaĵoj de SAT
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Nuntempaj rakontoj

***Nuntempaj Rakontoj***  estas 80-paĝa libro aperinta en 1922, kiu enhavas rakontojn de Georgi Stamatov, kiujn el la bulgara tradukis Ivan Krestanov. Ferdinand Hirt & Sohn eldonis la verkon kiel volumon 8 de la serio *Internacia Mondliteraturo*.

Estas ankaŭ eldono de 1935 de Ĉina Mondlingva Librejo, kiu aldonas al teksto ĉinan tradukon de farita de Kinkeno, en paralelaj kolumnoj. 

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Nuntempaj Rakontoj* ĉe Project Gutenberg
* *Enciklopedio de Esperanto*/N en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
* Katalogo de CDELI
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Kategorio:Verkoj el la esperantigita bulgarlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1922
Kategorio:Libroj de Georgi Stamatov
Kategorio:Libroj de Ivan Krestanov
Kategorio:Serio "Internacia mondliteraturo"
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Kategorio:Katalogo de CDELI
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Paul Nyssens

**Paul Nyssens** [nisens], estis belga esperantisto, verkisto kaj eldonisto de sciencaj kaj popularsciencaj libroj, kiu naskiĝis la 8-an de novembro 1870 en Antverpeno kaj mortis la 29-an de oktobro 1954 en Bruselo. Li fondis en 1906 Instituton (por homa kulturo) imitante Usonajn Institutojn. Li tradukis al la franca 9 usonajn librojn kaj verkis mem 14 francajn librojn; unu el ili li esperantigis: ,Bonhumoro', 1933. Pluraj liaj verkoj estis tradukitaj al aliaj lingvoj.

Li estis frato de Marguerite Nyssens.

## Verkoj
Paul Nyssens, *Bonhumoro* (Esperantigita de la aŭtoro mem laŭ la originala franclingva verko). Imprimerie A-J. Witteryck, Steenbrugge. 1933.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo pri la familio Nyssens, arkivigita en marto 2016 ()
* *Enciklopedio de Esperanto*/N en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).

Kategorio:Belgaj esperantistoj
Alfred Dreyfus

**Alfred DREYFUS**  (naskiĝis  en Mulhaŭzo — mortis  en Parizo) estis juddevena franca oficiro, pri kiu estiĝis la tiel-nomata Dreyfus-afero, kiu estis politikosocia krizo de la Franca Respubliko komenciĝinta fine de la 19-a jarcento.

## Dreyfus-krizo 
eta|dekstra|180px|Maloficirigo de Dreyfus.
Alfred Dreyfus estis filo de juda teksaĵ-entreprenisto el Mulhouse (Elzaso). Li studis de 1882 ĝis 1889 kaj iĝis profesia oficiro de la franca armeo. En 1894 li estis akuzita – intertempe kiel kapitano – je perfido de sekretoj al la Germana Imperio. Li estis juĝita fare de soldata tribunalo je ĝismorta ekzilo sur Diabloinsulo, Franca Gujano. En Francio okazis dum la proceso antisemitaj manifestacioj. La francan respublikon skuis la *Dreyfus-afero*. Baldaŭ montriĝis, ke la akuzoj uzis pruvojn falsitajn. Émile Zola kaj aliaj elpaŝis por la rehabilitado de Dreyfus. Mondkonata iĝis la letero de Zola ''J'accuse!* (france por *Mi akuzas*) al la franca prezidento, kiu aperis en la gazeto *L’Aurore*.

En 1899 la proceso estis denove redaŭrigita. Oni juĝis pri Dreyfus je 10-jara prizono pro *mildigaj cirkonstancoj*. La franca prezidento klinis sin antaŭ la internacia kritiko kaj post dek tagoj donis amnestion por Dreyfus. En 1906 la verdikto estis nuligita de la kasacia kortumo. Reiĝinte armeano li ricevis la kavalirecon de la Honora Legio. Alfred Dreyfus oficiris en la unua mondmilito kiel vickolonelo en la franca armeo. Malgraŭ la rehabilitado de Dreyfus, la krizo akre damaĝis la prestiĝon de la tria franca respubliko.

### Internacia signifo 
La skandalo montris, ke la tiutempa antisemitismo kreskis al pli granda danĝero ol antaŭe. Tiu evoluo ne haltiĝis, sed pluiĝis ĝis almenaŭ la komenciĝo de la Dua Mondmilito, iniciatita de la antisemita reĝimo en Nazia Germanio. Pri la rilato inter Dreyfus, la antisemitismo kaj la totalisma ŝtato skribis Hannah Arendt en sia libro *La originoj de totalismo*.

## Filmoj 
Pri Dreyfus kaj pri la Dreyfus-skandalo estis verkitaj pluraj filmoj:
* *Dreyfus* de Richard Oswald (1930)
* *The Life of Emile Zola* de Wilhelm Dieterle, kun Paul Muni kiel Zola kaj Joseph Schildkraut kiel Dreyfus (1937)
* *Prisoners of Honor* de Ken Russell (1991)
* *L’affaire Dreyfus* de Yves Boisset - duparta (1994)
* *J’accuse'' de Robert Bober kaj Pierre Dumayet (1998)

Kategorio:Francaj judoj
Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio
Kategorio:Antisemitismo en Francio
Kategorio:Francaj juĝaj kazoj
Kategorio:Oficiroj de la franca armeo
Kategorio:Francaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse
Kajeno

eta|maldekstra|250px|Place du Coq, Kajeno
eta

**Kajeno** (france *Cayenne*, ), estas la ĉefurbo kaj la plej granda urbo de Franca Gujano kun ĉirkaŭ 58 000 loĝantoj (stato 2007). Ĝi situas ĉe la norda pinto de la samnoma insulo.

Kajeno estis ekde 1852 ĝis 1948 franca punkolonio. Pri tiu punlaborejo temas popolkanto kiu nomiĝas Kajen.

## Kelkaj nomoj enhavas Kajenon 
* Porsche Cayenne: Aŭtotipo
* Kajena pipro
* Kajen (Ribelema kanto)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Franca Gujano
* Listo de urboj de Francio

Kategorio:Kajeno
Kategorio:Franca Gujano
Beatigo

**Beatigo** nomiĝas tiu proceso de Romkatolika Eklezio, kiam papo solene proklamas iaman kristanon beatulo, preskaŭsanktulo.

Dum la beatiga proceso la eklezio ekzamenas vivon, agojn kaj aljuĝitajn miraklojn de la kandidato. La proceso povas okazi ĝenerale 5 jarojn post morto de beatonto. La papo povas fari esceptojn kiel ĉe Johano Paŭlo la 2-a, kiam jam samjare komenciĝis la proceso.

## Vidu ankaŭ 
* Sanktigo
* Enkanonigo
* Mesio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.catholicherald.com/saunders/98ws/ws981112.htm  
* http://www.katolsk.no/info/jp2/beata.htm


Kategorio:Katolikismo
Norda Vento

***Norda Vento***  estas novelkolekto de Frigyes Karinthy. Ĝin tradukis el la hungara Károly Bodó. La 96-paĝa libro aperis en 1926 kiel numeroj 7/8 en la serio de Biblioteko Tutmonda ĉe Rudolf Mosse en Berlino. 

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/ N en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* Teksto de *Norda Vento*. 
* Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Verkoj el la esperantigita hungarlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Talero

La **talero** ( germane unue *Thaler* poste *Taler*, nederlande *Daalder*, , ĉeĥe kaj slovene *Tolar*,  kaj  ) estis pli granda monero el arĝento de pluraj, ĉefe historiaj germanlingvaj landoj. Ĝi enhavis 25-30 g da arĝento, kaj sekve korespondis al la valoro de 14-17 denaroj. Ĝi estis unue produktita en Sankt Joachimsthal (nun: Jáchymov) en la Bohema Ercmontaro. Ĝis 1907 unu talero valoris 3 markojn.

La nomo interalie pluvivas en la oficialaj valutoj
* 20ra slovena tolaro,
* 20ra aŭstralia dolaro kaj
* 20ra usona dolaro.

Dosiero:Thaler.jpg

**supre:** talero de Saksio-Altenburgo 1616 (malantaŭo), saksa talero "tri fratoj" de 1592 (malantaŭo)**meze:** aŭstra duobla talero el Hall (antaŭo) 1635**sube:** saksa talero de 1592 "tri fratoj" (antaŭo), usona kvarondolaro por komparo, aŭstra talero de Leopoldo la 1-a el Hall 1701 (antaŭo)

Talero estas monero kies memoro estis eternigita en filozofio, pro la uzo fare de Immanuel Kant kiel komparo kontraŭ la ontologia argumento (kiu celas pruvi ekziston de dio, dirante, ke imagita perfekteco (kredo je dio) ne eblus, se ne ekzistus reala perfekteco (do reala dio) kiel bazo de tiu populara ideo. Kant kontraŭdiris: *"Hundert wirkliche Thaler enthalten nicht das Mindeste mehr, als hundert mögliche."*(*) - "Cent veraj taleroj enhavas neniom pli ol cent eblaj taleroj. Per tio li celis esprimi, ke iu ideo povas reale ekzisti, tutegale ĉu la enhavo de la ideo reale ekzistas aŭ ne. La aserto, ke io ekzistas nenion aldonas al la koncepto de ĉi io. Laŭvorte: *""Sein" ist offenbar kein reales Prädicat, d. i. ein Begriff von irgend etwas, was zu dem Begriffe eines Dinges hinzukommen könne."* ("Evidente *ekzisto* ne estas reala predikato, tio estas koncepto de io, kiu povus aldoniĝi al la koncepto de realaĵo.")* Fonto: *I. Kant, Zweites Buch der Transzendentalen Dialektik der Kritik der reinen Vernunft*

Kategorio:Moneroj
Delto

**Delto** havas diversajn signifojn:

* **Delto (litero)** estas la kvara litero de la greka alfabeto (Δ, δ); en matematiko ĝi estas uzata por diferencoj kaj por la laplaca operatoro (tio estas: ekarto)
* **Riverdelto** estas riverfino en la formo de majuskla litero delto (triangulo), formita per forkiĝo de rivero, konsistanta el du aŭ pluraj brakoj, antaŭ enfluo en maron aŭ lagon

## Vidu ankaŭ 
* Delta
Ploče

eta|Haveno
**Ploče** (en la jaroj 1980-1990 Kardeljevo) estas havenurbo en kroata regiono Dalmatio. Ĝi situas ĉe Neretva-kanalo, 5 km norde de Neretva-delto kaj estas konata haveno ĉe Adriatiko. Ĝi havas 10.834 loĝantojn (stato: 2001) kaj apartenas al regiono Dubrovnik-Neretva.

La urbo etendiĝas ĝis bordo de Neretva kaj eĉ sur la riverdelton, kio donas al Ploče specifan atmosferon.

Specifaj manĝaĵoj de la regiono estas fiŝ-en-poto laŭ Neretva-metodo (*Neretvanski brodet*) kaj krad-rostita angilo.

Kategorio:Urboj de Kroatio
Kankro

La vorto **Kankro** povas signifi la jenan:

*Kankro (besto), rivera manĝebla dekpieda krustulo
*Kankro (konstelacio)
*Tropiko de Kankro latitudo

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri kancero.
Tropika klimato

[eta|250ra|Strando en [Naples (Florido) bordata de kokosarboj estas ekzemplo de tropika klimato. Kvankam ĝi kuŝas ĉe la subtropiko ĉirkaŭ cent mejlojn norde de Tropiko de Kankro, la varmaj akvoj de la Meksika Golfo havigas al ĝi ĉiumonate averaĝan temperaturon neniam sub  (), kio klasigas ĝian klimaton kiel tropikan.]]
**Tropika klimato** estas klimato tipe troviĝanta en la Tropikoj, kvankam ankaŭ kelkaj lokoj ekster la Tropikoj estas konsiderataj kiel havantaj tropikajn klimatojn. En la Klimata klasifiko de Köppen ĝi estas ne-arida klimato, en kiuj la dekdu monatoj havas averaĝajn temperaturojn de almenaŭ  (). Malkiel ekster la tropikoj, kie estas fortaj variadoj en la tago-longoj kaj temperaturoj, depende de la sezono, la tropika temperaturo restas relative konstanta tra la tuta jaro kaj la sezonaj variadoj estas dominataj de la precipitaĵo.

## Vidu ankaŭ 
eta|maldekstre|320ra|Tropika zono
- hel-roza parto de la simpligita mapo
* Arida klimato
* Humida klimato
* Klimata klasifiko de Köppen
* Subtropika klimato

Kategorio:Klimatologio
Tropiko de Kankro

dekstra|eta|400ra| Tropiko de Kankro estas la ruĝa linio

La **tropiko de Kankro** estas unu el la 5 grandaj latitudaj cirkloj. Ĝi estas paralela kun la latitudo kurante 23° 26' 22" norde de ekvatoro, kaj ĝi estas la plej norda latitudo, super kiu la suno povas direkte, vertikale aperi. Norde de tiu linio troviĝas la modera klimato, sude la tropika klimato. Tiu linio ricevis sian nomon, ĉar dum la somera solstico, kiam la suno aperis tagmeze direkte super kapo ĉe tiu latitudo, dum la suno ŝajne troviĝis en la zodiaka signo de Kankro (konstelacio). Nun la suno troviĝas dum la solstico en la zodiako Taŭro. La ŝanĝiĝo estas la precesio.

## Vidu ankaŭ 
* Tropiko de Kaprikorno - la suda tropiko
* Tropikoj
* Ekvatoro
* Polusa cirklo

Kategorio:23° N
Kategorio:Geografio
Tropiko de Kaprikorno

400ra|eta|Tropiko de Kaprikorno, linio ruĝa.
La **tropiko de Kaprikorno** estas unu el la 5 gravaj cirkloj de latitudo, kiuj karakterizas la teran mapon. Tiu latitudo estas paralela al 23° 26' 22" sude de ekvatoro, kaj ĝi estas la plej fora suda latitudo, ĉe kiu la suno povas aperi direkte, vertikale super kapo ĉe tagmezo. Ĝi estas la suda ekvivalento de tropiko de Kankro. Sub tiu linio aperas la modera klimata zono, norde la tropika klimata zono.

La linio havas jam dumiljaran nomon kaj derivas el tio, kiam la suno dum la vintra solstico aperis direkte super kapo, ĝi troviĝis en la zodiaka signo de Kaprikorno. Nun, la suno aperas en la konstelacio de Sagitario, ĉe ties suda parto. La ŝanĝiĝo estas la precesio.

## Vidu ankaŭ 
* Tropiko de Kankro - la norda tropiko
* Tropikoj
* Ekvatoro
* Polusa cirklo
* *Tropic of Capricorn*, la angla nomo por tropiko de Kaprikorno estas novelo de Henry Miller, unue publikigita en 1939; ĝi estis postsekvo de *Tropic of Cancer* (tropiko de Kankro).

Kategorio:23° S
Kategorio:Geografio
Precesio

[eta|Precesio de [giroskopo.]]
**Precesio** laŭ la difino de la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto estas specifa moviĝo de la rotacia akso de korpo, tiel ke la akso formas mantelon de konuso. Pri planedoj estas la progresado de la ekvinoksa punkto sur la ekliptiko: nome la precesio de ekvinoksoj. La precesia ciklo de la Tero havas periodon ć. 26 000-jaran.

Nutacio estas supermetita perioda eta moviĝo de la rotacia akso dum la precesio de korpo.

Oni povas aludi al jenaj glosoj:
* lunsuna precesio
* planeda precesio
* precesiperiodo
* precesia cirklo

## Vidu ankaŭ 
* Aksa dekliniĝo
* Argumento de la periapsido
* Milankoviĉ-cikloj

## Referencoj 
Kategorio:Astronomio
Kategorio:Klasika mekaniko
Ivan Merz

**Ivan MERZ** (naskiĝis la  en Banja Luka; mortis la  en Zagrebo) estas “Elstara laiko en la atesto de Evangelio” (papo Johano Paŭlo la 2-a).

Ivan Merz edukiĝis en libera ĉirkaŭaĵo. Gimnazion li finis en sia naskiĝurbo. Post la abiturientiĝo en la jaro 1914, dum tri monatoj li sekvis la armean akademion, post kio en la jaro 1915 li ekstudis juron ĉe la Viena universitato.

La unua mondmilito rompis lian studadon. Li estis mobilizita. La militteruraĵojn li travivis sur la batallinio en Italio inter la jaro 1916 kaj 1918. Post la milito li daŭrigis la studadon de la literaturo en Vieno en la jaro 1919 kaj poste en Parizo inter la jaroj 1920 kaj 1922

Post la fino de la studoj, en aŭtuno 1922 li venis al Zagreb kie li posteniĝis kiel profesoro pri la franca lingvo kaj literaturo ĉe la Episkopa klasika gimnazio. En la jaro 1923 li doktoriĝis ĉe la zagreba Filozofia fakultato kun la skriba traktaĵo verkita en la franca liongvo kun la temo pri influo de la liturgio al la francaj verkistoj.

Du jarojn, inter la jaroj 1923 kaj 1925 kiel la unua laiko en Kroatio li studis filozofion kaj teologion gvidata de la jezuitoj, tiel dezirante pli bone sin pretigi por la apostola agado.

Per la meditado, studado, kaj aparte per la sangado kaj flamo de la milito li komprenis la veran kristanan kredon. Li tute transdonas sin al Kristo doninte kiel laiko voton por la ĉiama virgeco.

Sian libertempon li dediĉis al la edukado de la junularo en la katolika organizaĵo *Hrvatski orlovski savez* kies moto estis *Ofero-Eŭkaristio-Apostolato*. Li estis unu inter la fondintoj de la liturgia movado en la kroata Eklezio.

Kiel intelektulo per vortoj kaj skribado li entuziasmigis la junularon kaj prenkreskulojn por Kristo kaj Eklezio.

Lia ĉefa karakterizo de la katolika intelektulo estis amo kaj sindono al la Eklezio. Kvankam li estis juna kaj laiko, oni rigardis lin kiel *kolonon de la Eklezio* en Kroatio.

Ivan Merz estis homo de viva kredo, sincera preĝo, memrezigno, ĉiutaga komunio, adorado, sindonema suferado, vasta eduko. Li mortis 32-jaraĝa, kiel sanktulo. De sur la mortolito li donis sian vivon kiel oferon al Dio por la kroata junularo. La procedo por lin proklami beata okazis en Romo, ĉe la vatikana Kongregacio por proklamo de la sanktuloj.

En la jaro 1958 startis la episkopa procedo por lia beatigo. En la jaro 1977 oni translokigis liajn mortrestaĵojn en la bazilikon de la Krista Koro en Zagrebo. Tiun preĝejon li regule vizitis, regule prenadis komunion, adoris kaj preĝis dum la lastaj ses jaroj de sia vivo. De la jaro 1986 la procedo daŭras en Romo. Gracoj kaj ellaŭdoj dank’ al lia porpreĝo multobliĝas.
La 5-an de julio en Vatikano, en ĉeesto de la Sankta Patro estis proklamita dekreto pri la heroecaj virtoj de Dia servanto Ivan Merz. Per tio li atingis la titolon *Venerabilis*.

Papo Johano Paŭlo la 2a beatigis lin en la jaro 2003 en Banja Luka.

Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Kroatoj
Kategorio:Zagrebanoj
Jenny Jugo

**Jenny JUGO**, origine: Eugenie WALTER (naskiĝis la 14-an de junio 1905, mortis la 30-an de septembro 2001) estis aŭstra aktorino.

Naskiĝinte en Mürzzuschlag, Steiermark, ŝi en la aĝo de 16 jaroj edziniĝis al la itala aktoro Emmo Jugo kaj transloĝiĝis al Berlino. Kvankam la geedzeco post unu jaro jam fiaskis, ŝi plu uzis la familian nomon Jugo.

En la jaro 1924 Jenny Jugo unuafoje aperis en mutfilmo. Aktorajn lecionojn ŝi prenis nur en la 1930-aj jaroj, kiam la sonfilmoj evoluis kaj postulis ankaŭ parolajn kapablojn. Dum la sekvaj jaroj ŝi brilis ĉefe en filmoj de la reĝisoro Erich Engel.

En 1950 Jenny Jugo edziniĝis al la aktoro Friedrich Benfer kaj retiriĝis el la aktorado. Ŝi mortis en Geretsried, Bavario.

## Listo de filmoj 
* *Die Puppe vom Lunapark* (1924)
* *Casanova* (1927)
* *Heute nacht – eventuell* (1930)
* *Wer nimmt die Liebe ernst?* (1931)
* *Herz ist Trumpf* (1934)
* *Allotria* (1935)
* *Pygmalion* (1935)
* *Unser Fräulein Doktor* (1940)
* *Die Gattin* (1943)
* *Träum nicht, Annette* (1948)
* *Königskinder* (1949)

Kategorio:Aŭstraj aktoroj
Skopjo

center|775px

eta|maldekstra|Vido al Skopjo
eta|maldekstra|Preĝejo en Skopjo
eta|maldekstra|Kurŝumli An
eta|maldekstra|Moskeo de paŝao Mustafa
eta|maldekstra|Malnova ŝtona ponto super la riveron *Vardar*
**Skopjo** (, ) estas ĉefurbo de Nord-Makedonio. Ĝi enhavas ĉirkaŭ  loĝantojn, almenaŭ la kvaronon de la landa loĝantaro: Laŭ la censo de septembro 2021 loĝis en la urba areo, nomata Granda Skopjo, entute 526 502 homoj., Ĝi estas ekonomia, industria, universitata, sporta kaj kultura centro de la lando.

Forta tertremo detruis la urbon en 1963. Post la tertremo oni konstruis la urbon kiel modernan centron kun vastaj stratoj kaj modernaj konstruaĵoj. En la centro de la urbo restis duondetruita "malnova fervoja stacidomo" sur kies muro pendas horloĝo, kiu montras "haltintan" tempon de la tertremo.

Malnova parto de urbo estas bone konservita kaj oni povas rigardi preskaŭ antaŭ jarcentan vivon en malvastaj stratetoj. Granda bazaro, situanta tie, nomiĝas Bitpazar.

La flughaveno Skopjo nomiĝas *Aleksandro la Granda*.

## Situo 
Skopje situas sur ambaŭ bordoj de la rivero Vardar sub la monto Vodno. La urbo estas longa ĉirkaŭ , sed malvasta.

Klimato estas severa kontinenta, kun varmegaj malsekaj someroj kaj malvarmaj vintoj kun multaj nebulaj tagoj. Meza jara temperaturo estas .

## Loĝantaro 
La urbo konsistas el 10 municipoj, kiuj kune enhavas inter 15 kaj 25 % de albanoj laŭ fontoj. Ekzistas grava komunumo de ciganoj, ĉefe en la municipo Šuto Orizari, kie la cigana kaj makedona lingvoj estas samrajtaj oficialaj komunikiloj.

## Servoj
* Holokaŭsta Memora Centro por la Judoj de Makedonio
* Universitato Sanktuloj Cirilo kaj Metodo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
Opština Šuto Orizari

## Eksteraj ligiloj 
 ()


Kategorio:Urboj de Nord-Makedonio
Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo
Janet Leigh

**Janet LEIGH** [ĜANet LI], origine: Jeanette Helen MORRISON (naskiĝis la 6-an de julio, 1927, mortis la 3-an de oktobro, 2004) estis usona aktorino.

Ŝi naskiĝis en Merced, Kalifornio. En la aĝo de 20 jaroj ŝin malkovris la filmentrepreno *Metro-Goldwyn-Mayer*.eta|dekstra|200px|Janet LeighŜia plej sukcesa filmo estis *Psycho* de Alfred Hitchcock. La sceno, en kiu ŝi estas murdita dum duŝado, fariĝis legendo. Janet Leigh pro ĝi gajnis la premion Golden Globe kaj ricevis nomumon por la Oskaro.

Kvar edzojn Janet Leigh havis. Ŝia tria edzo estis la aktoro Tony Curtis. La paro de 1951 ĝis 1962 estis kune kaj havis du idojn: Kelly Curtis kaj la aktorino Jamie Lee Curtis. En 1962 Janet Leigh edziniĝis kvaran fojon: Kun Robert Brandt ŝi restis kune ĝismorte.

Ŝi mortis en Beverly Hills, Kalifornio.

## Listo de filmoj 
* *Act of Violence* (1948)
* *Little Women* (1949)
* *The Naked Spur* (1952)
* *Scaramouche* (1952)
* *Houdini* (1953)
* *Rogue Cop* (1954)
* *Jet Pilot* (1957)
* *Touch of Evil* (1958)
* *The Vikings* (1958)
* *Psycho* (1960)
* *The Fog* (1979)
* *Halloween H 20 – 20 Years Later* (1998)

## Eksteraj ligiloj 
*  *(pri la filmo, en kiu ŝi ludis)*

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Mortintoj pro koratako
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Kategorio:Naskiĝintoj la 6-an de julio
Kategorio:Mortintoj la 3-an de oktobro
Erich Ponto

**Erich** Johannes Bruno **PONTO**  (naskiĝis la 14-an de decembro 1884, mortis la 4-an de februaro 1957) estis germana aktoro.

Erich Ponto naskiĝis en Lubeko. La aktoradon li lernis en Munkeno, kaj sian aktoran karieron li komencis en 1908, en la urba teatro de Passau, Bavario. De 1914 li laboris en Dresdeno, kie li en 1945 fariĝis teatra intendanto. Ofte li transprenis gastrolojn en Berlinaj teatroj, sed li neniam ekloĝis en la ĉefurbo.

En 1947 Erich Ponto forlasis Dresdenon por eklabori en Stutgarto; de 1950 ĝis 1953 li agis en Göttingen.

Sian filmdebuton Ponto havis en la jaro 1920. Post du ne tre altnivelaj mutfilmoj li ekde 1930 konvinkis la publikon per grandaj kaj malgrandaj roloj en aro da sonfilmoj.

Erich Ponto mortis en Stutgarto.

## Listo de filmoj 
* *Weib im Dschungel* (1930)
* *Das Mädchen Johanna* (1935)
* *Schneider Wibbel* (1939)
* *Hallo Janine!* (1939)
* *Kleider machen Leute* (1940)
* *Ich klage an* (1941)
* *Ein glücklicher Mann* (1943)
* *Der Engel mit dem Saitenspiel* (1944)
* *Die Feuerzangenbowle* (1944)
* *Zwischen Gestern und Morgen* (1947)
* *The Third Man* (1949)
* *Frauenarzt Dr. Prätorius* (1950)
* *Hokus Pokus* (1953)
* *Das fliegende Klassenzimmer* (1954)
* *Wenn wir alle Engel wären* (1956)
* *Robinson soll nicht sterben* (1956)

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Teatraj intendantoj
Esther Schweins

eta|Esther Schweins, 2012
**Esther SCHWEINS** [ester ŝvajns] (naskiĝis la 18-an de aprilo, 1970 en Oberhausen, Nord-Rejno-Vestfalio) estas germana aktorino.

Ŝi lernis la aktoradon en Karlsruhe kaj Bochum kaj komencis karieron en teatro kaj kabaredo. Popularecon ŝi en la jaro 1992 akiris per la satira televidserio *RTL Samstag Nacht*. Post la fino de tiu ĉi elsendo en 1998 ŝi daŭrigis sian sukcesan filmkarieron.

## Listo de filmoj 
* *Das Superweib* (1996)
* *Rosenkavalier* (1997)
* *Null Risiko und reich* (1997)
* *Drei Tage Angst* (1998)
* *Shrek* (2001, voĉa rolo en la germanlingva versio de la filmo)
* *Wann ist ein Mann ein Mann?* (2002)
* *Auch Engel wollen nur das Eine* (2002)

## Premioj gajnitaj 
* premio *Bambi* (1994)

Kategorio:Germanaj aktoroj
Jürgen Prochnow

**Jürgen PROCHNOW** [jirgen proĥno] (naskiĝis la 10-an de junio, 1941) estas germana aktoro.

Prochnow naskiĝis en Berlino. Post la abiturienta ekzameno li en Duseldorfo lernis en banko, sed elprovis sin apude en teatro. De 1963 ĝis 1966 li studis aktoradon en Essen, poste li agis en diversaj teatroj. Sian filmdebuton li havis en la jaro 1971. Ekde la 1980-aj jaroj li sukcese laboras ankaŭ en Usono.

## Listo de filmoj 
* *Zoff* (Germanio, 1971)
* *Einer von uns beiden* (Germanio, 1973)
* *Die Verrohung des Franz Blum* (Germanio, 1974)
* *Die verlorene Ehre der Katharina Blum* (Germanio, 1975)
* *Die Konsequenz* (Germanio, 1977)
* *Das Boot* (Germanio, 1979)
* *Dune* (Usono, 1984)
* *Beverly Hills Cop II* (Usono, 1987)
* *The Seventh Sign* (Usono, 1988)
* *A Dry White Season* (Usono, 1988)
* *Robin Hood* (Usono, 1991)
* *Body of Evidence* (Usono, 1992)
* *In the Mouth of Madness* (Usono, 1994)
* *Judge Dredd* (Usono, 1995)
* *The English Patient* (Usono, 1996)
* *Air Force One* (Usono, 1997)
* *Wing Commander* (Usono, 1999)
* *Davon stirbt man nicht* (Germanio, 2001)
* *Baltic Storm*, (Germanio, 2003)
* *Chain Reaction* (Germanio,2005)
* *The Da Vinci Code* (Usono, 2006)
* *La conjura de El Escorial* (Hispanio, 2008)

## Eksteraj ligiloj 
*  *(recenzo pri la filmo, kie li ludas)*

Kategorio:Germanaj aktoroj
Hans Leip

**Hans LEIP** [hans lajp] (naskiĝis la 22-an de septembro, 1893, mortis la 6-an de junio, 1983) estis germana verkisto.

Kiel filo de maristo li naskiĝis en Hamburgo. Li elprovis sin interalie kiel instruisto, pentristo kaj grafikisto kaj faris plurajn ŝipvojaĝojn. Ekde 1923 li vivtenis sin de la verkado.

Al lia verkaro apartenas romanoj kaj rakontoj, dramoj kaj poemoj, kiujn li grandparte mem bildigis. Grandan popularecon akiris lia poemo *Lili Marleen*, kiun li verkis en sia trista humoro antaŭ la soldatiĝo en la jaro 1915. Presite ĝi fakte aperis nur dek du jarojn poste, en 1937, en la poemaro *Die kleine Hafenorgel*. En 1938 Norbert Schultze kreis la melodion, kaj la radiostacio por germanaj soldatoj *Soldatensender Belgrad* regule disvastigis la kanton. Kvankam la teksto estas verkita el la perspektivo de soldato, la popularaj versioj estas kantataj de virinoj, ekz. Marlene Dietrich, kaj Lale Andersen, kiu per tiu ĉi kanto famiĝis.

Hans Leip mortis en Fruthwilen, Svislando.

## Listo de verkoj 
* *Godekes Knecht* (romano, 1925)
* *Jan Himp und die kleine Brise* (romano, 1934)
* *Die kleine Hafenorgel* (poemaro, 1937; en 1948 pli amplekse sub la titolo *Die Hafenorgel*)
* *Das Muschelhorn* (romano, 1940)
* *Ein neues Leben* (rakontoj, 1946)
* *Der große Fluß im Meer* (romano, 1954)
* *Glück und Gischt* (rakontoj, 1960)
* *Am Rande der See* (rakontoj, 1967)
* *Aber die Liebe...* (romano, 1969)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.abendblatt.de/daten/2002/07/22/49227.html 
* http://www.nzz.ch/2002/06/15/li/page-article7YW9C.html 
* http://www.hans-leip.de  

* Lili Marleen en Esperanto 

Leip
Til Schweiger

**Til SCHWEIGER** [til ŝvajger], plennome: Tilman Valentin SCHWEIGER (naskiĝis la  en Freiburg) estas germana aktoro.

Sian karieron li komencis en la germana televidserio *Lindenstraße*. Unuan ĉefrolon li prezentis en la filmkomedio *Manta, Manta*. Grandan popularecon li akiris per rolo en la komedio *Der bewegte Mann*.

Kun sia usona edzino kaj la kvar idoj Til Schweiger vivas en Germanio kaj en Usono.

## Filmaro 
[eta|300ra|sceno el la filmo [Keinohrhasen de decembro 2007]]

## Televido 
* *Lindenstraße* (televidserio, 1985)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Germanaj televidaktoroj
Kategorio:Filmoreĝisoroj
Kategorio:Germanaj reĝisoroj
Kategorio:Germanaj produktoroj
Kategorio:Germanaj scenaristoj
Kategorio:Germanaj manekenoj
Marcin Mielczewski

**Marcin MIELCZEWSKI** (naskiĝis ĉirkaŭ 1590(?), mortis en 1651) estis pola komponisto.

Liaj verkoj ligas renesancan kaj barokan stilon.
Inter liaj plej konataj verkoj troviĝas plejmulte sakralaj kaj pluraj *Canzona*. Ekz. *Triumphalis dies ; Benedictio et claritas* kaj diversaj mesoj "Missa triumphalis". La&#363; instrumentala muziko konatas *Canzona a 3*.

Kategorio:Polaj komponistoj
Lale Andersen

**Lale ANDERSEN** [lale ANdersen], origine: Lise-Lotte Helene Berta BUNNENBERG (naskiĝis la 23-an de marto 1905, mortis la 29-an de aŭgusto 1972) estis germana kantistino kaj aktorino.

Lale Andersen naskiĝis en Bremerhaven. En la jaro 1931 ŝi unuafoje en Berlino aperis sursceneje; poste ŝi laboris en teatroj de Zuriko kaj Munkeno. Grandan popularecon ŝi akiris per la kantado de la kanto *Lili Marleen*, kies tekston Hans Leip en la jaro 1915 verkis. Dum la Dua mondmilito ĝin disvastigis la radiostacio *Soldatensender Belgrad* por la soldatoj. Post la milito Lale Andersen sukcese turneis kiel kantistino de maristaj kantoj kaj kanzonoj. Interalie ŝi ankaŭ partoprenis en la Eŭrovido-Kantokonkurso 1961. En la jaro 1972 ŝi verkis sian membiografion *Der Himmel hat viele Farben* ("la ĉielo havas multajn kolorojn"). Rainer Werner Fassbinder en 1981 laŭ ĝi kreis la filmon *Lili Marleen*.

En 1972 Lale Andersen mortis en Vieno. Ŝia tombo troviĝas sur la insulo Langeoog, kie ŝi dum longa tempo vivis.

## Eksteraj ligiloj 
* germana retejo pri Lale Andersen
* konciza biografio germanlingva en la retejo *steffi-line.de*
* kovrilbildoj pri gramofondiskoj de ŝi
* Lili Marleen en Esperanto , en traduko de Renato Corsetti, kadre de la retejo de Pier Luigi Cinquantini ()
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Germanaj muzikistoj
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1961
Evelyn Hamann

**Evelyn HAMANN**  (naskiĝis la 6-an de aŭgusto 1942 en Hamburgo, mortis la 28-an de oktobro 2007 en Hamburgo) estis germana aktorino.

Ŝi studis aktoradon en Hamburgo kaj poste laboris ĉe diversaj teatroj. Grandan popularecon ŝi akiris kiel partnerino de Loriot en pluraj televidaj skeĉoj de li verkitaj. Ankaŭ en liaj filmoj *Ödipussy* (1987) kaj *Pappa ante portas* (1991) ŝi okupis ĉefajn rolojn. Ŝi konstante aperis en la germana televido, ekz. en la krimserio *Adelheid und ihre Mörder*.

Kategorio:Germanaj aktoroj
Karlo la 3-a (Britio)

Reĝo **Karlo la 3-a**, , naskita kiel **Charles Philip Arthur George MOUNTBATTEN-WINDSOR** (naskiĝis la 14-an de novembro 1948 en Palaco Buckingham, Londono) estas la reĝo de la Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Nord-Irlando kaj de la 14 aliaj Komunumaj Reĝlandoj.

Karlo estas la plej maljuna filo de la reĝino Elizabeto la 2-a kaj Philip Mountbatten, Duko de Edinburgo. Ĝis sia reĝiĝo en 2022 li estis konata kiel "Princo de Kimrio, Duko de Kornvalo, Grafo de Chester, Duko de Rothesay (Skotlando), Grafo de Carrick (Sk.), Barono Renfrew (Sk.), Lordo de la Insuloj, Princo kaj Granda Stevardo de Skotlando".

Kiel tronposteulo de la Unuiĝinta Reĝlando li ricevis tradicie la nomon "Princo de Kimrio", kio fakte signifas iom pli ol simpla princo. Karlo estis la 21-a portanto de la titolo, kiun li ricevis la 26-an de julio 1958, ceremonie nur la 1-an de julio 1969 en kastelo Caernarfon, Kimrio. Laŭregule oni alparolis lin kiel *His Royal Highness The Prince of Wales* ("Lia Princa Moŝto, La Princo de Kimrio"); en Skotlando kiel *His Royal Highness The Prince Charles, Duke of Rothesay* ("Lia Princa Moŝto La Princo Karlo, Duko de Rothesay")

Li edziĝis kun Lady Diana Spencer kaj havas du filojn: princoj William (*&nbsp;1982) kaj Harry (*&nbsp;1984). Li edziĝis la 9-an de aprilo en 2005 al Camilla Parker Bowles.

En 1989 li publikigis la libron *A Vision Of Britain* ("Vizio pri Britio").

Reĝo Karlo posedas produktofirmaon de keksoj (*"Duchy Originals"*), kies profiton li donacas por bonfaraj celoj.

Post la morto de sia patrino, reĝino Elizabeto la 2-a, la 8-an de septembro 2022, li iĝis la reĝo de Unuiĝinta Reĝlando kaj de 14 aliaj landoj. La 6-an de majo en 2023, li estis kronata.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de Karlo la 3-a (angle).

Kategorio:Britaj princoj
Kategorio:Skotaj dukoj
Kategorio:Anglaj dukoj
Kategorio:Dukoj de Kornvalo
Kategorio:Dinastio Windsor
Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)
Kategorio:Princoj de Kimrio
Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj
Kategorio:Britaj reĝoj
Skribilo

**Skribilo** estas ĉio, kio servas por skribi. Homoj faris kaj uzis multspecajn skribilojn:
eta|Tradiciaj ĉinaj skribiloj
* skribsurfacoj:
** argiltabulo
** vakstabulo
** ŝtofo: lino, silko...
** papiruso
** pergameno
** betulŝelo
** papero
* inkoj kaj aliaj spuraj substancoj
* strekiloj:
** kalamo
** grifelo
** peniko
** birda plumo
** krajono
** metalplumo
** fontoplumo
** globkrajono
** feltokrajono.

sur malmolaj surfacoj naturaj (ŝtono, eburo, osto) aŭ artaj (metalo, vitro, plasto, ekrano) oni ankaŭ skribas:

* reliefe, per skrapado aŭ ĉizado
* pentre, per farbo kaj peniko aŭ ŝprucilo
* per memgluaj literoj
* per lumĵeto.

## Vidu ankaŭ 
* Josef Laszlo Biro

Kategorio:Skribiloj
Listo de atletoj

Sporto>>atletiko>>Famaj atletoj

Tiu listo de famaj atletoj limitiĝas al sportistoj pri atletismo.

## Kurtdistanca kuro 
*Usain Bolt
*Carl Lewis
*Tim Montgomery
*Jesse Owens
*Irena Szewinska

## Longdistanca kuro 
*Azmeraw Bekele
*Abebe Bikila
*Lajos Gáll
*Tegla Loroupe
*Spiridon Louis
*Paavo Nurmi
*Lasse Virén
*Emil Zatopek

## Marŝo 
*Robert Korzeniowski

## Longosalto 
*Carl Lewis
*Jesse Owens
*Irena Szewinska

## Altosalto 
*Jolán Balázs
 
## Stanga altsalto 
*Jelena Isinbajeva

## Lancoĵeto 
*Éva Ráduly-Zörgő

## Globoĵeto 
*Andreas Krieger
*Tomasz Majewski

## Aliaj sportdisciplinoj 
*Listo de sportistoj

Kategorio:Atletiko
Kategorio:Atletoj
Kategorio:Listoj de sportistoj
Katja Flint

**Katja FLINT** [katja flint] (naskiĝis la 11-an de novembro, 1959) estas germana aktorino.

Naskiĝinte en Stadthagen, Malsupra Saksio, ŝi pasigis parton de sia infanaĝo en Usono. Ŝi fariĝis kosmetikistino, studis teatran sciencon kaj dancon. La aktoradon ŝi lernis en Munkeno. Ekde 1982 Katja Flint aperas en kino kaj televido.

En la jaro 1985 ŝi edziniĝis al la aktoro Heiner Lauterbach. Unu filo naskiĝis, sed la paro disiĝis en 1991. Ekde 2001 Katja Flint vivas kune kun la verkisto Peter Handke.

## Listo de filmoj 
* *Kolp* (1983)
* *Vergesst Mozart* (1985)
* *Leo und Charlotte* (1990)
* *Die Sieger* (1994)
* *Das Mädchen Rosemarie* (1996)
* *Widows – Erst die Ehe, dann das Vergnügen* (1998)
* *Marlene* (2000 – filmbiografio, Katja Flint en la rolo de Marlene Dietrich)
* *Il giovane Casanova* (2002)

Kategorio:Germanaj aktoroj
Avram Hershko

**Avram HERSHKO aŭ Avram HERŜKO** (n. 31-an de decembro 1937 kiel *HERSKÓ Ferenc* en Karcag, Hungario) kemia Nobel-premiito en 2004 pro siaj ĉelbiologiaj esploroj (malkombino de proteinoj).eta|dekstra|Avram HershkoLia avo (*HERSKÓ Sámuel*) translokiĝis el Tiszaszászfalu al Karcag, lia avino (*BRAUN Helén*) naskiĝis en la transilvania Oláhszentmiklós. Ili havis 6 infanojn, el kiuj nur 2 restis en Hungario. La patro de Avram HERSHKO (*HERSKÓ Mózes*) dum la mondmilito servis kiel trudlaboristo (en juda grupo) kaj poste venis en rusan militkaptejon ĝis 1947. Li vivis kun la familio ankoraŭ du jarojn en Budapeŝto kaj elmigris en 1950 al Israelo.

Kiam Avram Hershko estis sepjara, li estis deportita feliĉe ne al Aŭŝvico sed al Strasshof an der Nordbahn.

Li ricevis la Nobel-Premion pri Kemio en 2004 pro siaj ĉelbiologiaj esploroj (malkombino de proteinoj).

En 2001 li estis premiita per la Wolf-Premio pri Medicino.

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj kemiistoj
Kategorio:Hungaraj biokemiistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Israelaj judoj
Kategorio:Israelaj sciencistoj
Kategorio:Membroj de la Israela Akademio de Sciencoj kaj Beletroj
Kategorio:Wolf-premiitoj pri medicino
Jennifer Nitsch

**Jennifer NITSCH** [ĜEnifer niĉ] (naskiĝis la 10-an de decembro 1966 en Kolonjo, mortis la 13-an de junio 2004 en Munkeno) estis germana aktorino.

Naskiĝinte en Kolonjo ŝi fariĝis kosmetikistino kaj frue interesiĝis pri la aktorado. Famon ŝi gajnis per rolo de feministino en la filmkomedio *Allein unter Frauen* (= Sola inter virinoj). Blonda kaj kun iom raŭka voĉo, ofte komparata kun Sharon Stone, ŝi ĉiam prezentis tre fortajn, inteligentajn virinojn. Pluraj premioj konfirmis ŝian popularecon.

Jennifer Nitsch mortis falinte el la fenestro de sia loĝejo en Munkeno. Ĝis nun ne plene klaras, ĉu akcidento aŭ suicido estis la kaŭzo, sed oni supozas ĉi-lastan, ĉar la aktorino jam delonge suferis de psikaj problemoj kaj jam antaŭe montris intencojn fini sian vivon.

## Listo de filmoj 
**Bumerang, Bumerang* (1989)
**Allein unter Frauen* (1991)
**Nur eine kleine Affäre* (televida produktaĵo, 1994)
**Der Schattenmann* (televida produktaĵo, 1996)
**Frauen lügen nicht* (1998)
**Die letzte Chance* (televida produktaĵo, 1998)
**Ich pfeife auf schöne Männer* (televida produktaĵo, 2000)
**Das Geheimnis der Mittsommernacht* (televida produktaĵo, 2001)

## Premioj gajnitaj 
*Bayerischer Fernsehpreis (1994)
*Adolf-Grimme-Preis (1995)

Nitsch
Nitsch, Jennifer
Nitsch
Valga (Estonio)

**Valga** (foje esperantigita, **Valgo**) estas urbeto en suda Estonio. La urbo apartenas al la distrikto Valgamaa kaj estas ties administra centro. Valga havas proksime 15 000 loĝantojn. Ĝi estas ĝemelurbo de la urbeto Valka en norda Latvio.

## Esperanta signifo 
Esperante, ĝi estas konata kiel la loko kie Peeter Ernits propagandis Esperanton.

### Esperantistoj de Valga 
* Augustin Pung

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Valgo

Kategorio:Urboj de Estonio
Listo de urboj de Sauda Arabio

eta|dekstra|330px|Mapo de Sauda Arabio
* Abha
* Arar
* Baha
* Burajda
* Dammam
* Dahran
* Hafar-el-Batin
* Hail
* Hofufo
* Ĝido (Ĝiddah)
* Ĝizan
* Ĝubajl
* Ĥamis Muŝajt
* Ĥarĝ
* Ĥubar
* Janbu
* Kunfuda
* Kurejet
* Mekko
* Medino
* Mubaraz
* Muzamija
* Naĝran
* Rass
* **Rijado**
* Sakaka
* Ŝarura
* Taif
* Tabuk
* Unajza

## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.planning.gov.sa/indexe.htm  Ministerio de Ekonomio kaj Planado de Sauda Arabio
* http://www.citypopulation.de/SaudiArabia_d.html Aktuala kaj historia informo pri loĝantaro de urboj de Sauda Arabio
Irwin Rose

**Irwin A. Rose** (naskiĝis 16-a de julio 1926 en New York, Usono, mortis ) estis usona biokemiisto, kiu en la jaro 2004 ricevis la Nobelpremion pri kemio pro la malkovro de ubikvitino-direktita proteina degeneriĝo, kune kun Aaron Ciechanover kaj Avram Hershko.

Li doktoriĝis en 1952 en la Universitato de Ĉikago. Li estis specialisto ĉe *Department of Physiology and Biophysics* de *College of Medicine* de Universitato de Kalifornio en Irvine, Usono.

Kategorio:Usonaj biokemiistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Teodoro Kereszthegyi

Teodoro **KERESZTHEGYI,** hungare **KERESZTHEGYI Tivadar** (naskiĝis en 1932 en Budapeŝto, mortis la 11-an de novembro 2006 samurbe) estis hungara esperantisto, tradukanto kaj instruisto de Esperanto. Li estas ĉefe konata kiel prezidanto de la hungara sekcio de Mondpaca Esperantista Movado (MEM).

## Esperanto en Hungario 
[eta|200ra|Kovrilpaĝo de Turista kantaro, [Pécs, sen eldonjaro]]Li estis dumviva membro de HEA. individua membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA), membro de la Budapeŝta Medicina Esperanto-Fakgrupo, Amika Societo de Kolomano Kalocsaj, ILEI; li estis internacia komitatano de Mondpaca Esperantista Movado (MEM); dum pluraj jaroj li estis prezidanto de la Hungaria MEM-sekcio. Li estis honora membro de HEA, de la Esperanto-Asocio de Kecskemét kaj ĝia regiono. En 1983 li estis inter la fondantoj de grupiĝo nomita "Superintensa Esperanto-instrua Asocio" () aŭ "Fiŝklubo", samkiel ekzemple László Vizi kaj Péter András Rados. Ankaŭ tiu grupiĝo konsideras ĝin honora membro. Oni distingis lin dufoje per MEM-insigno. Li instruadis, organizis klubkunvenojn, prelegadis, estis redaktoro-eldonanto de la Hungaria MEM-Informilo.

### Kantaro 
Kereszthegyi estis kontribuanto kaj redaktanto de la *Turista Kantaro, Turista Kantaro 2, Triopa Kantaro, Kvara Kantaro*. La serio estas unika pro sia amplekso.

### Vidling 
Li estis ankaŭ kontribuanto de VIDLING (lingvo videbla kun ideografia skribo ,simila al piktograma skribo), kies iniciatinto estis prof-o Emeriko Mirko Marcetta kaj kiu prilaboris ĝin dum 14 jaroj.

## Referencoj 
Kereszthegyi, Teodoro
Kereszthegyi, Teodoro
Kereszthegyi, Teodoro
Aaron Ciechanover

**Aaron J. Ciechanover** (n. 1-a de oktobro 1947 en Ĥajfo, Israelo) estas israela biokemiisto, kiu ricevis en 2004 la Nobel-Premion pri Kemio pro la malkovro de ubikvitino-direktita proteina degeneriĝo, kune kun Avram Hershko kaj Irwin Rose.

Ciechanover doktoriĝis en 1981 ĉe *Technion* (*Israel Institute of Technology*) en Ĥajfo. Nuntempe li estas tie profesoro pri biokemio kaj direktoro de *Rappaport Family Institute for Research in Medical Sciences* ĉe *Technion*.

Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Israelaj kemiistoj