open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spirito

**Spirito** estas supernatura estaĵo, ofte, sed ne ekskluzive, ne-fizika ento; kiaj fantomo, feo aŭ anĝelo. La konceptoj de personaj spirito kaj animo, ofte ankaŭ koincidas, ĉar ambaŭ estas kontrastitaj aŭ donas ontologian prioritaton super la korpo kaj ambaŭ estas komprenitaj kiel survivantaj al la korpa morto en kelkaj religioj, kaj "spirito" povas ankaŭ havi la signifon de "fantomo", t.e. manifestado de spirito de mortinta persono. En anglalingvaj Biblioj, "la Spirito" (kun majuskla "S"), specife aludas al la Sankta Spirito.

**Spirito** estas unu el la 3 flankoj (partoj) de homa persono: korpo - animo - spirito. Nemateria komenco de homo, kiu havas por la kredantoj la saman naturon kun Dio. Spirito diferencas homon de aliaj kreaĵoj (animaloj), kiuj havas animon, sed ne havas spiriton. Diference de materia animo, kiu malaperas post homa morto ("iras en la teron"), spirito "revenas al Dio, kiu donis ĝin". Spirito ebligas por homo specialajn spiritajn fenomenojn: kredo, konscienco k.a.

En la nereligia uzo "spirito" kaj "animo" ofte estas sinonimoj.

## Vidu ankaŭ 
* Fantomo
* Intelekto
* Menso
* Racio
* Spiriteco
* Spiritismo
* Spirito (alidirektilo)
* Spiritualismo

## Proverbo 
Ekzistas 4 proverboj pri spirito en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Referencoj 
## Bibliografio 
* François, Alexandre (2008), "Semantic maps and the typology of colexification: Intertwining polysemous networks across languages", in Vanhove, Martine, From Polysemy to Semantic change: Towards a Typology of Lexical Semantic Associations, Studies in Language Companion Series, 106, Amsterdam, New York: Benjamins, pp. 163–215
* Baba, Meher (1967). Discourses. San Francisco: Sufism Reoriented. ISBN 1-880619-09-1.

.

Kategorio:Religiaj konceptoj
Kategorio:Spiritismo
Kategorio:Filozofiaj konceptoj
Gnomo

**Gnomo** estas folklora estulo ligita al naturo. Ili estas malgrandaj. Laŭ spiritismo, gnomo estas folklora nomo por frivolaj spiritoj. En alkemio, gnomoj estas elementaj spiritoj de tero. Tiel ilin eknomis Paracelso. [eta|*Gnom mit Zeitung und Tabakspfeife* – ”Gnomo kun ĵurnalo kaj pipo” – de la germana pentristo [Heinrich Schlitt.]]Ili vivas subtere, kaj travojaĝas la teron, tiel facile kiel ni iras sur la tero. Ili gardas trezorojn. Gnomoj malŝatas sunlumon; ili povas aliformigi sin al ŝtonoj, aŭ bufoj.

Laŭ PIV, gnomo estas malgranda elementa feo de la tero, gardanto de minaj trezoroj.

En kelkaj fabeloj (Wil Huygen, *Gnomes*) suna lumo ne estas danĝera al gnomoj; ili ne gardas trezorojn. Ili ankoraŭ gardas naturon kaj animalojn, kaj vivas subtere. Ili surhavas pintajn ĉapelojn, ruĝajn por virgnomoj, kaj brunajn aŭ verdajn por gnominoj.

## Ĝardenaj gnomoj 
Ĝardenaj statuoj ofte estas gnomoformaj, vidu: Ĝardena nano.

## Vidu ankaŭ 
* Elfo
* Feo
* Koboldo
* Silfo
* Banŝio

Kategorio:Mitologiaj kreitaĵoj
Kategorio:Folkloraj estaĵoj
Moravia karsto

[eta|300px|maldekstra|[Punkvaj kavernoj: Unu el la plej popularaj kavernoj en la regiono]]
**Moravia karsto** estas karsta teritorio en meza Moravio kreita de devoniaj kalkŝtonoj, kaj ĝi estas konsisto de geomorfologia tutaĵo de Drahana montetaro, situanta inter granodiorita Adamovská vrchovina (Adamovská-montetaro). Tio estas abunde vizitata turisma regiono kun karstaj aperaĵoj – profundaj karstaj kanjonoj kun montroj de temperatura inverto kaj vegetaĵinverto, kun mergriveroj, blindaj kaj duonblindaj valoj, grotoj kaj plataĵoj kun enborejoj, abismoj kaj raraj specioj de floro kaj faŭno. La karsta teritorio estas 24&nbsp;km longa kaj preskaŭ 6&nbsp;km larĝa. Moravian karston eblas pli detale dividigi en partojn norda, meza kaj suda. La tn. Suchdol-plataĵoj kreas la nordan parton, Rudice-plataĵoj kreas la mezan kaj Ochoz-plataĵoj poste la sudan.

**Suchdol-plataĵoj** en la norda parto de Moravia karsto konsistas el la tuta vico de partaj plataĵoj. En la karstaj plataĵoj entranĉiĝas precipe du ĉefaj fluoj – Sloup-rojo kaj Blanka akvo, kiuj respondecas pri estiĝo de la profundaj karstaj kanjonoj. Sloup-rojo ĉe vilaĝo Sloup perdiĝas en subteran grotsistemon, kies konsisto estas publike alireblaj Grotoj de Sloup-Ŝoŝuvka. Simile ankaŭ Blanka akvo trafalas sin en blinda valo sub Holštejn kaj sur supraĵo ĝi lasas sen akvo Sekan ravinon, ankaŭ kun vico da grotoj. Ambaŭ fluoj kuniĝas en la subterejo kreante riveron Punkva kaj ankaŭ plietaĝan grotsistemon, kies konsisto estas ankaŭ Grotoj de Punkva. En la grotsistemo estas kontaktita ankaŭ la fundo de 138,7 m profunda abismo Macoĥa, situanta en mallarĝiĝanta plataĵo inter ambaŭ ravinoj. Tiu ĉi plataĵo, nomiĝanta Insuleca, ŝanĝiĝas en Macoĥa-plataĵon kun abismo kaj direkte al la kontakto de ambaŭ ravinoj en mallarĝan montodorson Rostro.

**Rudice-plataĵoj** en la meza parto de Moravia karsto estas proksimume limigitaj per valoj de riveroj Punkva kaj Svitava. La plej ampleksa grotsistemo estiĝis en mergrivereto Jedovnický, kiu perdiĝas en subterejon.

En la suda parto de Moravia karsto, inter profundaj valoj de rivero Svitava kaj rivereto Říčka, situas **Ochoz-plataĵoj**, kreataj per plataĵoj Babická kaj Hádecká, reciproke apartigitaj per malaltaĵo nomata Řícmanicko-ochozská. Valo de Říčka sub Ochoz kun Groto de Ochoz kaj Pekárna estas la plej riĉa je grotoj.

Oni povas veturi al Moravia karsto el urboj Blansko al la norda kaj la meza partoj, Adamov, Bílovice nad Svitavou, Brno kaj Vyškov al la suda parto.


Kategorio:Geografio de distrikto Blansko
Kategorio:Geografio de distrikto Brno-provinco
Kategorio:Drahana montetaro
Kategorio:Geomorfologiaj subtutaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Montetaroj en Ĉeĥio
Kategorio:Karstaj regionoj en Ĉeĥio
Blansko

**Blansko** estas urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta en meza Moravio en valo de rivero Svitava, ĉe kunfluejo de mergrivero Punkva, 18&nbsp;km de urbo Brno.

## Historio
Blansko estas elirloko por vojaĝoj al la norda parto de Moravia karsto, ĉe kies okcidenta flanko ĝi situas. Blansko fariĝis urbo en la jaro 1905, sed la unuaj mencioj devenas pri ĝi el la jaro 1131. Vilaĝo Staré Blansko (Malnova Blansko) situis en ĉirkaŭaĵo de hodiaŭa paroĥeja preĝejo sur la dekstra bordo de Svitava, en la 2-a duono de la 13-a jarcento olomouca episkopo Bruno el Schauenburg fondis sur monteto sur la maldekstra bordo de Svitava Novan Blanskon. Blansko ne estis fondita kiel urbo, kaj tio montriĝas en ties neregula bazplano.

La urbo etendiĝas sur deklivo de la valo, sur monteto super hodiaŭa placo situas kastelo. En urbocentro elkreskis modernaj konstruaĵoj, inter kiuj estiĝis novaj spacoj. Fondo de ferfabriko kaj maŝinfabriko, konstruo de fervojo kaj en nelasta vico ankaŭ avantaĝa situo por la vojaĝoj al Moravia karsto kontribuis por evoluo de Blansko. La kastelo sur loko de eksa burgo estis komence de la 17-a jarcento alikonstruita renesance. Kreas ĝin kvar aloj kun pilieraj arkadoj, kiuj fermas kortegon, la enirej-alo estas pli alta, duetaĝa. El la devena gotika burgo el la 15-a jarcento konserviĝis cilindra bastiono. En la kastelo estas muzeo, kies ekspozicioj estas celitaj parte al historio de esploroj de la grotoj de Moravia karsto parte al artprilaborado de gismetaloj el ĉi tiea gisejo.

Vico da memorindaĵoj de Blansko koneksas kun evoluo de ferindustrio, kiu ĉi tie havas forajn radikojn. En la proksima ĉirkaŭaĵo de la urbo estis dum arkeologia esploro trovitaj gisfornoj, en kiuj oni fandis ferercon kaj fabrikis feron jam en la 8-a jarcento. La unua novtempa metalurgia uzino estiĝis fine de la 17-a jarcento. La metalurgia produktado en la uzinoj en Blansko unue celis al artaj objektoj el gismetalo, ĉi tie eĉ estiĝis specialigita ateliero por gisado de figuraj plastikaĵoj. Alia interesaĵo de Blansko estas konstruaĵo de maŝinindustrio Adast, kiu estas konstruita en duono de la 19-a jarcento en stilo de tudora gotiko, laŭ modelo de kastelo Miramare en Triesto.

Alirvojo ĝis Moravia karsto estas profunda valo de rivero Punkva. Ties parto antaŭ la kunfluejo kun Svitava estas nekarsta, la valo estas profundigita parte eĉ en granodiorito kaj ĝi nomiĝas Valo de Arnoštov, ĉi tie situas parto de Blansko nomata Arnoštov. Antaŭ vojo ĝis la valo de Punkva kaj Moravia karsto eblas interkonatiĝi kun geologia konsisto de la ĉirkaŭaĵo de Blansko en inundita minejo antaŭ stacidomo Blansko-Macocha. Krutaj rokmuroj kun glataj tektonaj speguloj kreas granodioriton, sur kiu sedimentas sablozaj sedimentoj.

## Loĝantaro 

Kategorio:Municipoj en distrikto Blansko
Kategorio:Urboj en distrikto Blansko
Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro
Kategorio:Urboj en Moravio
Vivoaganto

**Vivoaganto**, laŭ Spiritismo, estas io, kio agas per vivoforto sur la materio. Spirito estas vivoaganto de homo.

Kategorio:Spiritismo
Vivoforto

**Vivoforto** (latine "vis vitalis") estas fonto de intima aktiveco de estuloj, tiu kiu donas al ili la vivon. La neorganaj estaĵoj estas ĉiuj, kiuj ne posedas vivoforton. La ideo, laŭ kiu tio ekzistus kaj estus la diferenco inter vivaĵoj kaj neorgana naturo, estis flegita de kelkaj pensuloj dum la 19-a jarcento. Pro la progesoj de biologio kaj bioĥemio hodiaŭe oni pensas ĝin malvera (aŭ sensignifa). Vidu vivoprincipon.

Kategorio:Filozofio
Koboldo

**Koboldo** estas folklora estulo. Laŭ spiritismo, koboldo estas folklora nomo por frivolaj spiritoj.

En la ĝermana mitologio koboldoj estas etaj demonoj.
En la fantasta literaturo koboldoj ofte aperas kiel homsimilaj, sed ne homaj figuroj, konsiderinde malpli alta ol homo. Foje oni atribuas al ili la kapablon nevidebliĝi. Iuj priskribas ilin kiel profunde malicajn.

La nomo de la kemia elemento kobalto devenas de la vorto koboldo, ĉar kobalta erco similas feran ercon, sed ne estas fande purigebla; tial oni pensis, ke koboldo malhelpas la procezadon de la erco.

eta|meza|Ĝardena koboldo

## Vidu ankaŭ 
* Feo
* Gnomo
* Banŝio (estaĵo)
* Elfo
* Anĝeloj
* Kapao
* Tengu


Kategorio:Mitologiaj kreitaĵoj
Kategorio:Ĝermana mitologio
Kategorio:Folkloraj estaĵoj
Kategorio:Mistifikuloj
Spirita hierarkio

## Laǔ spiritismo
**Spirita hierarkio** estas klasigo de spiritoj, farita de Allan Kardec, kaj bazita sur ilia grado de progreso. La spiritoj estas klasigitaj laŭ tri ordoj: 1a ordo: Puraj spiritoj; 2a ordo: Bonaj spiritoj; 3a ordo: Neperfektaj spiritoj. La t.n. *ordoj* dividiĝas je pluraj klasoj. Ĉi tiu klasigo ne estas absoluta. Laǔ La Libro de la Spiritoj, "la spiritoj ne eterne apartenas al sama ordo; ĉiuj progresas, trapasante la diversajn gradojn de la *spirita hierarkio*."
## Vidu ankaŭ
*Monda Spiritisma Asocio
## Eksteraj ligiloj
* Spiritismaj libroj senpage elŝuteblaj el la retejo de  Brazila Spiritisma Federacio
## Referencoj
Kategorio:Spiritismo
Instinkto

**Instinkto** estas senrezona intelekto kiu ebligas al estaĵoj prizorgi siajn bezonojn. Oni ne povas difini ian limon inter instinkto kaj intelekto, t. e., indiki kie finiĝas unu kaj komenciĝas la dua ĉar ili ofte sin miksas.

Instinkto diferenciĝas de intelekto per tio, ke ĝia manifestiĝoj estas preskaŭ ĉiam spontaneaj, dum tiuj de intelekto rezultas de decido. En la instinktaj agoj estas nek pripenso, nek planado, nek intenco.

La manifestiĝoj de instinkto diversas laŭ la specoj kaj bezonoj. Ĉe estaĵoj, kiuj konscias kaj perceptas la eksterajn aferojn, instinkto kuniĝas kun intelekto. Estas pro instinkto, ke la planto serĉas la aeron, sin turnas al la lumo, direktas radikoj al la akvo kaj al la nutra grundo; ke la floro alterne sin malfermas kaj fermas laŭbezone; ke la grimpoplantoj volviĝas ĉirkaŭ ia apogilo aŭ al ĝi alkroĉiĝas per ciroj. Per la instinkto la bestoj estas avertitaj pri tio kio ilin povas utili aŭ noci; serĉas, laŭ la sezono, la favorajn klimatojn; konstruas sen antaŭa lernado pli aŭ malpli lerte, laŭ la specio, molajn kuŝejojn kaj ŝirmejojn por sia idaro. Pro la instinkto, la seksoj reciproke sin altiras; la inoj kovas siajn idojn kaj ĉi tiuj serĉas la patrinan mamon.

eta|maldekstra|180raĈe la homo, la instinkto superregas nur en la komenco de la vivo; la infano instinkte faras siajn unuajn movojn, prenas sian manĝon, krias por esprimi siajn bezonojn, imitas la voĉsonon, provas paroli kaj paŝi. Eĉ ĉe la plenkreskuloj certaj agoj estas instinktaj: nome la nevolaj movoj por eviti ian riskon, por eskapi ian danĝeron, por teni la korpan ekvilibron, same kiel la papelbrumo por malpliintensigi la troan lumbrilon, ktp.
eta|maldekstra|180ra

## Vidu ankaŭ 
* Etologio
* Instinkta nutrado
* Intuicio
* Psikologio
* Racio
* Volo
* Charles Darwin

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sparknotes.com/biology/animalbehavior/instinct
* http://www.bbc.co.uk/science/humanbody/tv/humaninstinct

Kategorio:Etologio
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Psikologio
Superaj spiritoj

Laŭ spiritisma religio, **Superaj spiritoj** estas la dua klaso en pli alta ordo de Spirita hierarkio. Ili estas perfektaj en pli alta rango, laŭ konoj, moralaĵo, ktp, kaj estas la pli proksimaj al Dio.
Panteismo

**Panteismo**, aŭ *tutdiismo*, estas doktrino laŭ kiu ĉiuj korpoj en la naturo estas partoj de Dio kaj konsistigas, kune, Dion mem. Laŭ tio, Dio ne estas tute individua estulo aŭ Li estus la rezultanto de ĉiuj fortoj kaj intelektoj de la universo kunigitaj.

Estas pluraj formoj de panteismo, kelkaj estas dubsencaj kaj egalas al ia ateismo.

## Vidu ankaŭ 
* Spinozo
* Amikoj de la Vero, panteisma movado fondita en 1958 en Finnlando
* Agnostikismo
* Asatro
* Diismo
* Hinduismo
* Imanento
* Kabalo
* Monismo
* Monoteismo
* Naturalismo
* Politeismo
* Tao
* Spinozismo

## Eksteraj ligiloj 
* Karl Christian Friedrich Krause
* Liberpensuloj
* Constance E. Plumptre|Plumptre, Constance E., *General Sketch of the History of Pantheism* ( Ĝenerala skizo de la historio pri panteismo)oj panteismo, Cambridge University Press, 2011 (represo, originale publikita en 1879 ),  rete
Sadová

**Sadová** estas municipo en orienta Ĉeĥio, nord-okcidente al Hradec Králové. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1086.

Sadová konatiĝis pro la batalo de Sadová, kiu en 1866 (la 3-an de julio 1866) decidis la prusia-aŭstrian militon inter Prusio kaj Aŭstrio. En germanlingvaj landoj tiu batalo pli konatiĝis kiel *batalo de Königgrätz/Hradec Králové*.

## Loĝantaro 

Kategorio:Municipoj en distrikto Hradec Králové
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Hradec Králové
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
Kategorio:Teritorio de batalkampo ĉe Hradec Králové
Batalo ĉe Hradec Králové

La **Batalo ĉe Sadová**, nomata ankaŭ **batalo ĉe Hradec Králové** aŭ **batalo ĉe Königgrätz**, okazis je la 3-a de julio 1866 sur monteto Chlum apud Hradec Králové/Königgrätz en Ĉeĥio kaj decidis la Prusan-Aŭstrian Militon inter Prusio kaj Aŭstrio favore al Prusio, kiu jam antaŭe venkis en la batalo de Langensalza.

Prusio en tiu batalo tre efike uzi modernan teknikon, precipe sian nadloprajman fusilon kaj la avantaĝojn de telegrafo kaj fervojo.

La prusa venko sekuris la hegemonion de Prusio super Germanio kaj kelkajn jarojn poste la kreon de la Germana Imperiestra Regno, kaj ankaŭ estis unu el la kaŭzoj de la Francia-Prusia Milito de 1870/71, komencita sub la slogano "venĝo por Sadova", kvankam Francio ne batalis ĉe Sadova.

Dosiero:Battle of Koniggratz MKL Bd. 9 1890 (130812142).jpg|
Dosiero:1866 prinz-friedrich-karl-bei-koeniggraetz 1b-640x428.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Chlum, tie okazis la decida kunpuŝiĝo
* Adolf von Bonin - generalo en tiu ĉi batalo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.preussenchronik.de/episoden/007090.jsp 
* http://historische-uniformen.de/Truppen/1GRzF/1GRzF.htm  


Hradec Kralove

Hradec Králové
Kategorio:19-a jarcento en Germanio
Kategorio:Prusia-Aŭstria milito
Hradec Králové
Girish Karnad

**Girish KARNAD** (naskiĝis la  en Matheran, Maharaŝtro, Barato; mortis la , en Bengaluro, Barato) estis unu el la plej bone konataj dramistoj en la lando. Li ankaŭ faris multon en la filma mondo kiel scenaristo, aktoro kaj reĝisoro.

Junaĝe, studante unue en Dharwad [dharvad] en Karnatako, kaj poste en Oksfordo en Britujo, li revis pri literatura famo per la angla poezio. Sed lia unua granda sukceso venis nek en la angla nek en lia hejma lingvo, la konkana. La dramo *Yayati* [jajati; 1961) estis verkita en lia adopta lingvo, la kanara. La dramo, kiu reverkas epizodon el la epopeo *Mahabharato* por esprimi modernan dilemon, estis ege sukcesa. Tiu esplorado de la nuno per la klasika materialo iĝis lia stiltrajto. "La pasinteco ne malaperis. Ĝi estas ĉi tie, en mi" -- tion, kion diras karaktero en lia 1994 dramo *Agni Mattu Male* ("La Fajro kaj la Pluvo"), oni povas diri ankaŭ pri Karnad mem.

Dramoj: *Yayati (1961); *Tughlaq* (/tuglak/ 1964); Hayavadana*(1972; bazita de la novelo "Translokitaj Kapoj" de Thomas Mann*; Naga-Mandala ("Ludo kun Kobro"*, 1988)*; Taledanda* (1990);* Agni Mattu Male* (1994);* Odakalu Bimba ("Amaso da Rompitaj Figuroj", 2005)*

Plue estis elstara kariero en la filma mondo: *Samskara* ("Funebraj Ritoj", 1970, kanara); *Vamsha Vriksha* (kanara); *Kaadu* ("La Arbaro", 1973, kanara); *Godhuli* (hindia); *Ondanondu Kaaladalli* (1978, kanara); *Utsav* ("La Festo", 1984, hindia); *Cheluvi* ("La Floranta Arbo", 1972, kanara).

Dokumentarioj: filmo pri la kanara poeto D. R. Bendre en 1973; *Kanaka-Purandara* (1988, anglalingva) pri du mezepokaj poetoj kanarlingvaj de la religia movado Bhakti; *La Lampo en la Niĉo* (1989, anglalingva) pri la sufiismo kaj la movado Bhakti.

Li ankaŭ rolis en filmoj de konataj reĝisoroj kiel Satyajit Ray, Mrinal Sen kaj Shyam Benegal.

Honorita per la registaraj premioj Padma Shri (1974) kaj Padma Bhushan (1992). Gajnis la premion Gjanpith por 1998.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.imagi-nation.com/moonstruck/clsc79.html 
* http://www.frontlineonnet.com/fl1603/16031170.htm Ampleksa enkonduko (anglalingva) al la verkaro de Karnad
* http://www.soas.ac.uk/Religions/comeandmeet/2000/karnad.htm  Anglalingva eseo pri Karnad
* http://www.rediff.com/news/2002/sep/04spec.htm Omaĝo de Karnad al B. V. Karanth

Kategorio:Gjanpith-laŭreatoj
Kategorio:Barataj verkistoj
Kategorio:Barataj reĝisoroj
Kategorio:Kanaraj verkistoj
Pavano

[eta|Homoj dancante pavanon en la kortego de [Henriko la 3-a (Francio)]]
***Pavane***, estas renesanca danco dancita en la kortegoj de Hispanio, Italio kaj Francio, kun karaktero solena, lenta, antaŭenirantara, fara de grandsinjoroj kaj grandsinjorinoj kun longaj roboj tranantaj ĝistere, kio ne eblas ĉiaj movoj, ties nomo devenas de komparo kun la movoj de la pavo.

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Kategorio:Danco
Vaganteco

Laŭ spiritismo, **vaganteco** estas "la stato de Spiritoj vagantaj, t.e. ne enkarniĝintaj, dum la intertempoj de iliaj enkorpaj ekzistadoj." 

Aliaj konceptoj troviĝas ankaŭ en la ceteraj verkoj la Allan Kardec, kiel La Libro de la Spiritoj. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ
* Monda Spiritisma Asocio

## Eksteraj ligiloj 
* Spiritismaj libroj senpage elŝuteblaj  el la retejo de Brazila Spiritisma Federacio, inkluzive de *La libro de la mediumoj*
* Spiritisma prelegoserio konsistanta el 14 temoj 

Kategorio:Spiritismo
Kategorio:Postmorto
Tranco

[eta|Per speciala danco tranciĝinta [Derviŝo el Sudano]]
En psikologio, **tranco** estas stato dormosimila, kun reduktita perceptemo kontraŭ la okazaĵoj de la ĉirkaŭaĵo, superrego de nekonscia moviĝo (aŭtomatismoj), manko de intencitaj, konsciaj movoj. Trancoj apartenas al la simptomoj de histerio, kaj ilin povas estigi hipnoto.

Religiaj statoj de tranco estas nomataj **ekstazo**.

En spiritismo, tranco estas stato en kiu restas la mediumo dum la komuniko kun Spiritoj.

## Vidu ankaŭ 
* Por-aĝiĝa tranco

Kategorio:Psikologio
Neperfektaj spiritoj

**Neperfektaj spiritoj** estas ordo de spiritoj laŭ la spirita hierarkio ellaborita de Allan Kardec en La Libro de la Spiritoj. Karakterizas ilin i.a. "regado de la materio super la spirito; inklino al malbono; neklereco, fiero, egoismo kaj ĉiaj malnoblaj pasioj devenantaj de tiuj."
## Klasoj
Oni povas disdividi ilin en kvin *ĉefajn* klasojn
*Nepuraj spiritoj
*Frivolaj spiritoj
*Pseǔdo-kleraj spiritoj
*Neŭtralaj spiritoj
*Frapantaj kaj malordigemaj spiritoj
## Vidu ankaŭ
*Bonaj spiritoj
*Puraj spiritoj
*Monda Spiritisma Asocio

## Eksteraj ligiloj
* Spiritismaj libroj senpage elŝuteblaj el la retejo de  Brazila Spiritisma Federacio
Kategorio:Spiritisma terminaro
## Referencoj
Vivoprincipo

**Vivoprincipo**, aŭ vivo-animo, estus fluida principo de materia organa vivo (vivoforto), kia ajn estas tie origino, komuna al ĉiuj vivantaj estaĵoj ekde la vegetaĵoj ĝis la homoj. La vivoprincipo estas mova forto de organaj korpoj. La vivoprincipo estas ideo ligita al kelkaj skoloj, ĉefe de 19-a jarcento, hodiaŭ, biologio ne plu pensas pri tio. Tamen la vivoprincipo kaj ĝia flueco estas tre grava al akupunkturo kaj ĉina medicino, homeopatio kaj alia skoloj.

Kategorio:Filozofio
Kategorio:Biologio
Emancipiĝo (spiritismo)

**Emancipiĝo**, aǔ **liberiĝo de la animo**, estas spiritisma termino per kiu oni klarigas la portempan *liberiĝon* de animo for de la korpo. Laǔ spiritismo tia fenomeno fariĝas ekzemple dum la dormo, kio klarigus ekz. la pli aǔ malpli klaran rememoron, kiun oni konservas post vekiĝo.
## Citaĵo
"Kvankam, dum la vivo, la Spirito estas alĉenita al la korpo per la perispirito, li tamen tia ne troviĝas en tiel sklava maniero, ke li ne povus plilongigi sian ĉenon kaj transportiĝi malproksimen, kiel sur la Tero, tiel ankaŭ sur iu ajn loko en la spaco. La Spirito ja kontraŭvole estas ligita al sia korpo, ĉar
lian normalan vivon karakterizas libereco, dum la korpa vivo egalas tiun de servutulo ligita al la tero.
La Spirito do sentas sin feliĉa, lasante sian korpon, same kiel la birdo, lasanta sian kaĝon, kaj pro tio li kaptas ĉiujn okazojn por liberiĝi, tiucele profitante ĉiujn momentojn, kiam lia ĉeesto ne estas necesa por la interrilata vivo. Tiel ekestas la fenomeno nomata liberiĝo de la animo, kiu ĉiam okazas dum la dormo. Ĉiufoje, kiam la korpo ripozas kaj la sensoj restas neaktivaj, la Spirito elliberiĝas.

## Vidu ankaŭ
*Bazaj verkoj de Spiritismo
*Monda Spiritisma Asocio
## Eksteraj ligiloj
* Spiritismaj libroj senpage elŝuteblaj el la retejo de  Brazila Spiritisma Federacio, inkluzive de *La Libro de la Spiritoj*
## Referencoj
Kategorio:Spiritisma terminaro
Fontaine-les-Grès

**Fontaine-les-Grès** estas franca komunumo en la departemento Aube en la regiono Champagne-Ardenne.

Ĝiaj geografiaj koordinatoj estas .

En Fontaine-les-Grès naskiĝis Fernand Doré.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=92641 
* http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&codgeo=10151&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR&quelcas=LISTE  
* http://www.quid.fr/communes.html?mode=query&req=Fontaine-les-Grès 
* http://www.lion1906.com/Pages/ResultatProximiteCoord.php?RadLat1=0.845165994050099&RadLong1=0.0682229812094041 

Kategorio:Komunumoj de Aube
Perispirito

**Perispirito**, laŭ Spiritismo, estas ligilo altenanta la animon al la korpo; meza principo inter materio kaj spirito; duonmateria envolvaĵo de la spirito. Kiam la animo estas kunigita kun la korpo, dum la vivo, ĝi havas duoblan envolvaĵon: unu estas peza, maldelikata kaj detruebla, kiu estas la korpo; la dua, fluideca, malpeza, nedetruebla, nomata *perispirito*. Tiu termino estis kreita de Allan Kardec en lia verko La Libro de la Mediumoj.

Estas do en la homo tri esencaj partoj: 1.e la animo aŭ Spirito, la inteligenta principo, kie loĝas la penso, la volo kaj la morala sento; 2.e la korpo, materia envolvaĵo, kiu metas la spiriton en rilatoj kun la ekstera mondo; 3.e la perispirito, fluideca, malpeza envolvaĵo, kiu funkcias kiel ligilo inter la spirito kaj la korpo.

Per helpo de sia perispirito la spirito agadas sur sian vivantan korpon; ĝi estas ankoraŭ per tiu sama fluido, ke li manifestiĝas kaj agadas sur inertan materion, produktas bruojn, movas tablojn kaj aliajn objektojn, kiujn ili levas, renversas aŭ transportas. Tiu fenomeno havas nenion surprizigan, se oni konsideras, ke inter ni la plej potencaj motoroj troviĝas en la maldensaj kaj eĉ nepeseblaj fluidoj, kiel la aero, la vaporo, la elektro. Ĝi estas ankaŭ per helpo de sia perispirito, ke la Spirito igas la mediumojn skribi, desegni aǔ paroli. Ne havante mem tuŝeblan korpon por materie agi, kiam li volas manifestiĝi, la spirito uzas la korpon de mediumo, kies organojn li prunteprenas kaj uzas kvazaŭ ili estus lia propra korpo; ĉi tion li faras per la fluideca emanaĵo, kiun li verŝas sur ĝin.

## Bibliografio pri perispirito en Esperanto
*Interrilatoj spirito-materio de Jorge Andréa.

Kategorio:Spiritismo
Troyes

**Troyes** [trŭA] estas mezgranda franca urbo, lokita en la departemento Aube kaj en la regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Ĝi estas la prefektejo de la departemento, kaj havas proksimume 60 000 loĝantojn.

La loĝantojn de Troyes oni kutime nomas *Troyens* kaj *Troyennes*. La urbo estas trafluata de Sejno, kaj situas 160 kilometrojn sudoriente de Parizo.

## Historio 
eta|Malnova strateto en Troyes
En 1285 la urbo iĝis franca danke al la edziĝo de Filipo la 4-a kun Johana de Navaro.

## Esperanta vivo 
Fernand Doré fondis en 1904 la Esperanto-grupon de Troyes, kiun li prezidis ĝis sia morto. Interalie, en 1907 L. L. Zamenhof kun sia edzino vizitis la urbon kaj ties Esperanto-grupon. Pliajn informojn pri la historio de Esperanto en la urbo donas ekstervikipedia artikolo listigata fine de la paĝo. La grupo en 2001 ŝanĝas sian nomon al **Esperanto 10**, laŭ la nacia numero de la departemento, videbla interalie sur ĉiu aŭta licencplato.
* 8 Rue de la Mission – 10000 TROYES
* http://esperanto10.free.fr(http://esperanto10.free.fr) 

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 40 voĉdonojn (0,33 % de voĉoj) en 2004, 26 voĉdonojn (0,25 % de voĉoj) en 2009 kaj 34 voĉdonojn (0,30 % de voĉoj) en 2014.

En ĉiuj partneraj urboj de Troyes ekzistas Esperanto-grupoj, kaj regule okazas internaciaj renkontiĝoj de la esperantistoj el tiuj urboj.

## Partneraj urboj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Aube
* Listo de urboj de Francio
* Troyes (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  
* aparta turisma retejo de la urbo Troyes 
* retejo pri la historio de Esperanto en la departemento Aube kaj ties ĉefurbo Troyes
Guano

**Guano** estas sterko de maraj birdoj (ĉefe kormorano) de Sud-Ameriko, tre forta grasigaĵo.

Ĝi estas nitrogena kaj fosforacida sterko, kiun oni kolektas en la guanejoj ekzistantaj en la pluvo-malriĉa zono de Sud-Ameriko, ĉe marbordo.

Guano estis la sola bazmaterialo de insula Respubliko Nauro, kiu donis la ĉefan monenspezon por la insulo ĝis la jaro 2000.

Dosiero:Guano.jpg|
Dosiero:Chincha guano islands.JPG|
Dosiero:Phalacrocorax bougainvillii1.jpg|
Dosiero:DSCN5766-guano-glantz crop b.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.guano.com 
* http://www.american.edu/TED/ice/guano.htm 
* http://encarta.msn.com/encyclopedia_761570790_9/Peru_(country 
* http://www.gutenberg.org/dirs/etext98/hcpru10.txt  

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Geologio
Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Ornitologio
Kategorio:Produktoj de organismo
Dumdumo

eta|1870-desegnaĵoj de kuglo por pafilo «Hollow Point» bildigas ĝin antaŭ pafo (1, 2) kaj post reakiro el ĉasaĵo (3, 4, 5), montrante vastiĝon kaj fragmentiĝon.
**Dumdumo** estas tia pafaĵo, kies pinto estas iomete forigita, tiel ke ĝiaj limoj estas akraj. Alia tipo de dumdumo ekestas, kiam oni entranĉas la ŝelon de la pafaĵo, tiel ĝi disfermiĝas aŭ platiĝas (depende de la tranĉo) aŭ disvastiĝas la homa korpo.

La normala kugla aŭ ŝelohava (longa) pafaĵo trakuras la homan korpon kaj ne kaŭzas ŝirvundojn, vundegojn.

Dumdumo kaŭzas grandajn vundojn nekuraceblajn, ĉar ne eblas (aŭ ne eblis en la 19-a jarcento) eligi la kuglon el la korpo kaj ĝi emas kaŭzi infekton; eĉ se vundito ne mortas tuj post la pafo, li ofte mortas pli poste. Pro tio la Konvencio de Hago (el la jaro 1899http://www.geocities.com/~worldwar1/default-dumdum.html) malpermesis dumdumojn (’’ĉiujn pafaĵojn, kiuj en la homa korpo disiĝas aŭ platiĝas’’) por eterno por ĉiu armeo, escepte de uzo por ĉaso aŭ ĉe la koloniaj militoj. La deklaracion ne subskribis Usono kaj Unuiĝinta Reĝlando, kiu lasta uzis ilin en la posta Bur-milito (1900).

Ekde la akcepto de la Deklaracio en Hago (1899) la armeoj rajtas batali teorie nur per plene kovritaj pafaĵoj... 

Nuntempe oni kelkfoje permesas uzi dumdumojn en ĉasado.

## Strukturo 
La dumduma pafaĵo estas longa, ŝelohava pafaĵo, malfermita ambaŭfine kaj ne entenanta eksplodaĵon aŭ ion alian (sed ankaŭ tiel ŝirvundas). Oni komence detranĉis la finon kaj la interna plumbo restis en ĝi (Barato), tiel ĉe altrafo la plumbo elŝoviĝis en la vundon kaj kaŭzis grandajn ŝirvundojn. Tiam la nikela ŝelo ĉirkaŭprenis la plumban internan kernon (pleniĝaĵon), sed ne centprocente, ĉar ĉe la fino la plumbo libere elŝutiĝas.

## Historio 
La unuajn dumdumojn produktis Britio en Barato en la vilaĝa produktejo de Suda Dumdumo proksime al Kalkato, de kiu venas la nomo de la pafaĵoj. Britio uzis ĝin onidire unuafoje amase en Sud-Afriko en la Bur-milito de 1900, sed verŝajne vere unuafoja uzo okazis en Barato en la ekprodukta lando (fine de la 19-a jarcento), poste en Sudano kontraŭ la ribelantaj triboj. La pafaĵoj uzitaj en Sudano havis kavan pinton (tiuj en Barato estis plenaj je plumbo).

Kategorio:Armiloj
Kategorio:Municioj
Conrad Russell

**Conrad RUSSELL, la 5a Erlo Russell** (naskiĝis la 15-an de aprilo, 1937, mortis la 14-an de oktrobro, 2004) estis brita historiisto kaj politikisto, kaj pranepo de Lordo John Russell, brita ĉefministro el la 19a jarcento.

Li edukiĝis ĉe Eton kaj Merton College, Oksfordo, kaj estis monde konata spertulo pri brita historio de la 17-a jarcento, verkinte multege pri parlamentaj luktoj el tiu periodo. Li estis ankaŭ fervora liberalulo, el longa familio linio de liberaluloj.

## Akademia Kariero 
Russell estis elstara historiisto pri la originoj de la Angla Civila Milito.
Li estis Lekciisto pri Historio ĉe Bedford College, Universitato de Londono, 1960-1979; Profesoro pri Historio ĉe Universitato Yale, Usono, 1979-1984; Astor-Profesoro pri Brita Historio ĉe Universitata Kolegio Londono 1984-1990; kaj Profesoro pri Brita Historio ĉe King's College London de 1990 ĝis sia emeritiĝo en 2003.

## Politika Kariero 
Kiam li estis juna, Russell ŝanceliĝis inter la Laborista Partio kaj la Liberaluloj, tiam tre malfortaj. En 1966 li estas parlamenta kandidato por la Laborista Partio en norda Londono, sed ne sukcesis gajni.

En 1987 li fariĝis la 5a Erlo Russell, kiam mortis lia duonfrato John Conrad Russell. Li estis la unua parlamentano de la Liberala Demokratia Partio, tuj post kiam kreiĝis la partio en 1988 pro kunfandiĝo inter la Liberala Partio kaj la Sociala Demokratia Partio. En la parlamento, li parolis por sia partio pri internaj aferoj, junularaj aferoj, kaj pensioj.

En 1999, forlasis la parlamenton ĉiuj krom 92 *heredaj lordoj* (t.e. ĉiuj kiuj ricevis sian titolon pro siaj antaŭuloj, ne pro propra merito). Russell elektiĝis en la unua loko en la listo de sia partio por resti en la parlamento, kvankam li senĉese argumentis por forigi la neelektitan House of Lords (Ĉambro de lordoj) kaj ĝin anstataŭigi per elektita senato.

Li ofte kontribuis al debatoj, kaj lin alte respektis ĉiuj partioj en la parlamento. En 1996 li ricevis la premion *Lordo de la Jaro*.

Li estis vicprezidanto de la Liberaldemokrata Junularo kaj Studentoj 1993-1994 kaj honora prezidanto de la Liberaldemokrata Historia Grupo 1998-2004.

## Verkoj 
* *Crisis of Parliaments: English history 1509-1660* (1971)
* *Origins of the English Civil War* (redaktita, 1973)
* *Parliaments and English politics* 1621-1629 (1979)
* *Unrevolutionary England, 1603-1642* (1990)
* *Fall of the British monarchies, 1637-1642* (1991)
* ''An Intelligent Person's Guide to Liberalism'' (1999)

Kategorio:Humanistoj
Kategorio:Russell-familio
Kategorio:Britaj historiistoj
Trutnov

**Trutnov** () estas urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta en Bohemio en valo de rivero Úpa.

## Historio 
Koloniigita staplovilaĝo estiĝis ĝis tempo de regado de reĝo Přemysl Otakar la 2-a, dokumentita sub nomo Úpa ĝi estas al la jaro 1260. La nomo *Nový Trutnov* unuafoje aperas en dokumento de reĝo Venceslao la 2-a en la jaro 1301. La vilaĝo ĉe komercvojo ĝis Silezio estis avancigita je urbo en la jaro 1340 kaj ĝis la 16-a jarcento Trutnov estis poste doturbo de la ĉeĥaj reĝinoj. En la jaro 1421 konkeris la urbon husanoj, en la jaroj 1642 kaj 1647 forbruligis ĝin svedoj, en la 18-a jarcento trafis ĝin pesta epidemio. Pleje ĝi estis trafita de multaj incedioj, kiuj parte forviŝis la historian aspekton de la urbo. Sur monteto Šibeník estis en la jaro 1868 starigita gismetala monumento, rememoriganta prus-aŭstrian batalon el la jaro 1866.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
Trutnov konsistas el 21 partoj situantaj sur 17 katastraj teritorioj:

* k. t. *Babí* – Babí
* k. t. *Bezděkov u Trutnova* – Lhota (parto)
* k. t. *Bohuslavice nad Úpou* – Adamov, Bohuslavice
* k. t. *Bojiště u Trutnova* – Bojiště, Nový Rokytník (parto)
* k. t. *Debrné* – Libeč (parto)
* k. t. *Dolní Staré Město* – Dolní Staré Město
* k. t. *Horní Staré Město* – Horní Staré Město
* k. t. *Lhota u Trutnova* – Lhota (parto)
* k. t. *Libeč* – Libeč (parto)
* k. t. *Oblanov* – Oblanov
* k. t. *Poříčí u Trutnova* – Poříčí
* k. t. *Starý Rokytník* – Nový Rokytník (parto), Starý Rokytník
* k. t. *Střítež u Trutnova* – Nový Rokytník (parto), Střítež
* k. t. *Studenec u Trutnova* – Studenec
* k. ú. *Trutnov* – Dolní Předměstí, Horní Předměstí, Kryblice, Střední Předměstí, Vnitřní Město
* k. t. *Volanov* – Volanov
* k. t. *Voletiny* – Voletiny

## Vidindaĵoj 
Granda kvadrata placo estas borderita per renesancaj kaj barokaj domoj kun arkadoj. Devena renesanca urbodomo estis renovigita pseŭdogotike. En sudokcidenta angulo de la placo estas en pavimo tabulo kun dato 27. 6. 1866, kiam okazis la batalo ĉe Trautenau kaj en la placo estis arestita 19 urbodomanoj. Apud la placo situas preĝejo kun 24 m alta navo kaj 63 m alta turo kun kvar sonoriloj. En la proksimeco de la preĝejo konserviĝis restaĵoj de remparoj el ruĝa grejso.

Proksime 15&nbsp;km de la urbo ni povas viziti Rokojn ĉe Adršpach-Teplice kun burgo Adršpach. En la ĉirkaŭaĵo de la urbo troviĝas ankaŭ fuortoj, kiuj apartenas inter linion de ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj.

## Famuloj 
* Karl Heinz Ritschel, ĵurnalisto

## Vidu ankaŭ
* Artileria fuortaro Stachelberg ĉe Babí
* Pionirara grupa komandantejo VI Trutnov

## Pluaj fotoj

Trutnov, Krakonošovo náměstí (1).jpg|Gigantmontarula placo 
Trutnov, centrum UFFO.jpg|Kultura kaj socia centro Uffo (2008–2010) en placo Republiky
Trutnov, radnice (1).jpg|Malnova urbodomo el strato Horská ulice
Uffo Horn (2).jpg|Urbaj parkoj, monumento de poeto Uffo Horn


Kategorio:Municipoj en distrikto Trutnov
Kategorio:Urboj en distrikto Trutnov
Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Karkonoŝa cismontaro
Kategorio:Setlejoj sur Úpa
Prusia-Aŭstria milito

eta|dekstra|ruĝaj: Aŭstra flanko; bluaj: Prusa flanko; verdaj: neŭtralaj landoj
La **Prusa-aŭstra milito** de 1866, alinome **Germana milito** aŭ **Interfrata milito**, temis pri la hegemonio en Germanio. Ĝi finiĝis (armee per la Batalo de Sadová) venke al Prusio kaj ĝiaj aliancanoj, malvenke al Aŭstrio (kaj ties aliancanoj). Sekve de ĝi la Germana Ligo, loza unuiĝo post la Unua Germana Regno, estis dissolvita; Prusio de Aŭstrio transprenis la politikan hegemonion en Germanio.
Rezulto estis la *malgranda germana solvo*, t.e. germana federacio sen Aŭstrio, vd. ankaŭ Demando pri Germanujo kaj Du respondoj al la demando. Ĝi ankaŭ estas konsiderata kiel la dua el tri Militoj de Germana Unuiĝo.

## Antaŭhistorio 
La originoj de la milito kuŝis en la konflikto inter Prusujo kaj Aŭstrujo pri la dominanteco ene de la Germana Federacio, kaj la fina kaŭzo de la milito estis la disputo pri la administracio de la regionoj Ŝlesvigo kaj Holstinio, kiujn Aŭstrujo kaj Prusujo komune akiris en la Dania-Germana Milito (kiu konatiĝis kiel unua milito kondukinta al la germana unuiĝo), en kiu ili ambaŭ estis batalintaj kontraŭ Danujo. La registaro de Prusujo konsideris, ke milito en 1866 probable finus bone por ĝi, ĉar Aŭstrujo suferis en ega financa krizo kaj Francujo deklaris sian neŭtralecon, se Prusujo militus kontraŭ Aŭstrujo. Krome, Bismarck, la prusa ĉefministro, kapablis aliancigi sian landon kun la Itala reĝlando, kiu havis malbonajn rilatojn kun Aŭstrujo, ĉar la aŭstroj posedis la regionon Veneto, kiu ĝis 1814 ankoraŭ estis parto de la Reĝlando Italujo. La 8-an de Aprilo 1866, Prusujo kaj Italujo estigis trimonatan aliancon kontraŭ Aŭstrujo.

La 9-an de Junio, prusaj soldatoj enmarŝis en Holstinion, kaj tiam la aŭstraj diplomatoj rememorigis la aliajn ŝtatojn de la Germana Federacio pri ties devigo, defendi la federacion kontraŭ atakantoj. La 14-an de Junio, la parlamento de la Federacio akceptis kun naŭ kontraŭ ses voĉoj la aŭstran postulon, ke la Federacio mobilizu sian armeon kontraŭ Prusujo. Prusujo siavice opiniis, ke tio estu detruo de la Federacia Konstitucio, kaj deklaris la Federacion kiel dissolvata. La oficiala sindissolvo sekvis la 23-an de Aŭgusto en Augsburg.

## Aliancoj 
Aŭstrio formale reprezentis la Germanan Ligon kaj batalis kune kun Bavario, Badeno, Virtembergo, Hanovro, Hesio-Darmstadt, Elekta Hesio, Nassau kaj kelkaj ŝtatetoj.

Surflanke de Prusio estis Italio, Oldenburgio, Meklenburgo, Brunsvigo kaj kelkaj turingiaj ŝtatetoj.

## Vidu ankaŭ 
* Paco de Prago (1866)
* Batalo ĉe Hradec Králové

## Referencoj 

Kategorio:Historio de Aŭstrio
Kategorio:Konfliktoj en 1866
Kategorio:19-a jarcento en Germanio
Kategorio:Militoj de la 19-a jarcento
Kategorio:19-a jarcento en Prusio
Ŝereo

dekstra|300ra|eta|Ŝereo-kelo
**Ŝereo** (hispane *jerez*, angle *sherry*, france *xérès*) estas tia hispana vino produktata en la regiono ĉirkaŭ Jerez (pr. ĥereθ', ĥeres' aŭ ĥere'), Andaluzio, Hispanio.

Ĝi estas ellaborata en la andaluzaj municipoj Jerez de la Frontera, El Puerto de Santa María kaj Sanlúcar de Barrameda.

Estas almenaŭ kvar tipoj da ŝereo:
* **Fino:** nedolĉa helflava kun nukseca gusto.
* **Manzanilla:** la plej klara kaj nedolĉa el la kvar, ofte kun iom pli amara gusto.
* **Amontillado:** sukcenkolora kun milda aromo.
* **Oloroso:** la plej dolĉa kun malhela koloro, ofte trinkata kiel desertvino.

## Teritorio *Marco de Jerez* 
maldekstra|eta|Marco de Jerez.

En 1933 fondis la institucio *Consejo Regulador* de la Nomo de Origino Jerez-Xérès-Sherry, la unua hispana vina regulkunsido.

La vino ŝereo estas ellaborata nur en la municipoj Jerez de la Frontera, El Puerto de Santa María kaj Sanlúcar de Barrameda. Tiuj tri municipoj en provinco Kadizo estas la vinproduktanta teritorio nomita *Marco de Jerez*.

Tiu teritorio de produktado (sed ne ellaborado) de la vino enestas ankaŭ aliaj municipoj ĉe la provincoj Kadizo (Chiclana de la Frontera, Chipiona, Puerto Real, Rota kaj Trebujena) kaj Sevilo (Lebrija).

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de oficiala institucio pri la vino ŝereo 

## Referencoj 
Kategorio:Hispanaj vinoj
Sireno (mitologio)

eta|Pentraĵo de John Waterhouse.
[eta|Sireno sur kahelo en la [Monumento al Malkovroj de Lisbono.]]
**Sireno** (el la malnovgreka vorto *Σειρήνα*, kiu signifas "tiuj, kiuj ligas kaj malligas") estas legenda estaĵo kun kapo kaj brusto de virino (aŭ foje viro) kaj fiŝvosto anstataŭ kruroj, vivanta en la maro. Kvankam laŭ la originala grek-romia legendo, oni parolis pri estaĵo kun virina kapo kaj brusto sed birdaj kruroj kaj vosto. Nune, kutime oni priskribas ilin kun fiŝa vosto.

Kelkaj lingvoj havas nomojn malsamajn por la du estaĵoj kaj tial ekzistas la vortoj *sireno* kaj *marvirino*.

Iuj maristoj asertas iam vidi sirenojn; sed plej probablas ke ili ja vidis la marbeston, kiun oni ankaŭ nomas sirenoj.

La greka verko *La Odiseado*, raportas ke Odiseo devis ŝipe preterpasi sirenojn, kiuj havis allogajn kaj muzikajn hipnotajn voĉojn. Li volis aŭskulti ilin kaj petis al sia maristaro, ke oni katenu lin. Poste Odiseo ordonis al ili, ke ili ŝtopu siajn orelojn por ne aŭskulti la sirenojn kaj tiel ne esti kaptitaj.

Sirenoj aperas en multaj literaturaj kaj kinaj verkoj. Unu el la plej famaj estas "La Marvirineto" de Hans Christian Andersen.

## En Esperanto 
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 39-an ĉapitron *Fabelo el Irlando* al komentoj pri la lando; poste ŝi rakontas fabelon pri sireno.

## Vidu ankaŭ 
* Sireno (fiŝvirino)
* La marvirineto
* La marvirineto (1989)
* Amabieo
* 1009 Sireno
* *Sirens* (sirenoj) estas filmo de 1994, bazita sur la vivo de la artisto Norman Lindsay, verkita kaj reĝisorita de John Duigan, kun agado okazanta en Aŭstralio dum la intermilita periodo.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La Marvirineto de Hans Christian Anderson  


Kategorio:Mitaj akvaj estaĵoj
Kategorio:Mitaj hibridoj
Kategorio:Folkloraj estaĵoj
Pinglo

eta|dekstra|Rondkapa pinglo
**Pinglo** estas fajna najlo, metala stangeto pinta ĉe unu ekstremo kaj provizita per kapo ĉe la alia. Pinglo uzatas por pike fiksi paperojn, ŝtofojn ktp. plejofte atendante kudradon.

Kutime pinglo estas el metalo, sed unuaj pingloj estis faritaj el ostoj aŭ ligno.

Ankaŭ samformaj juveloj kun ornamitaj kapoj nomiĝas pingloj.

## Homfaritaj pingloj 
eta|Sendanĝeraj pingloj
eta|Prempinglo
* **rondkapa pinglo** havas globforman kapon, anstataŭ najlforman, kaj tiel estas pli facile uzebla.
* **sendanĝera pinglo** aŭ fibolo uzatas por provizora kunteno de teksaĵoj, vindoj aŭ bandaĝoj. La pinto de la sendanĝera pinglo estas kaŝita kaj malhelpas vundigon. La sendanĝera pinglo ne mem malfermiĝas, necesas kunpremi ĝin.
* ĉapelpinglo, tre longa pinglo por fiksi ĉapelon al hararo
* dentopinglo aŭ dentpurigilo
* frizpinglo, ĉirkaŭ kiu oni volvas hartufojn por frizi ilin
* harpinglo, uzata por fiksi virinajn harojn
* perkutpinglo, movebla parto de la perkutilo, kiu frapas la prajmon
* prempinglo, mallonga pinglo kun larĝa plata aŭ globforma kapo por enpiki mane
* akupunktura pinglo
* kravata pinglo

## Naturaj pingloj 
[eta|maldekstra|[Folio|Abipingloj]]
**Pinglo** estas ankaŭ la samforma, maldika, iomete rigida, pinta folio de koniferoj ekz. de abio, piceo, lariko, pino. Tiu folio vivdaŭras ĝenerale 3-5 jarojn, malofte eĉ 10 (*Araucaria imbricata*).

La folio estas plata kun du paralelaj kanaloj ĉe abio aŭ kun centra ripo ĉe taksuso, angule rombeca ĉe piceo (*pinus, larix*) aŭ skvamoforma (*Cupressus*). En la folio troviĝas plej ofte unu vejno.
La folioj staras unuope, duope aŭ plurope.

## Proverboj kaj esprimoj 
* *sidi sur pingloj* - maltrankvile atendi la ĉeson de malkomforta aŭ embarasa situacio
* kudriltrueto - *"Estas pli facile por kamelo iri tra trueton de kudrilo, ol por riĉulo eniri la regnon de Dio."* (biblio: Mat 19,24)

## Vidu ankaŭ 
* Marpinglo - fiŝoj el familio *Syngnathidae*
* Rokpinglo - sola pinta roko
* Pinglofolia arbaro
* Kudrilo
* Kanulo
* Injektilo
* Fibolo
* Trikilo
* Stifto
* Klemo - ilo por kunigi elektran cirkviton

Kategorio:Iloj
Kategorio:Kudrado
Kategorio:Plantomorfologio
Pektino

eta|dekstra|Polvo de pektino, farita el fruktoj
**Pektino** estas struktura acida heteropolisaĥarido enhavata de la ĉelmuroj de surteraj plantoj.

## Priskribo 
Pektino konsistas el karbonhidratoj, polisaĥaridoj troviĝantaj en plantsukoj.

La pektino entenas tri polisaĥaridojn (galaktano, arabano, galakturonan-metilestero), kiuj ligiĝas kemie.

La galaktano konstruiĝas el ĉ. 120 D-galaktopiranozoj al ĉenforma polisaĥarido. La arabano estas malgranda polisaĥarido el L-arabofuranozoj.

La plej tipa ero de la pektino estas la galakturonano, kiu estas la metil-estera derivaĵo de la pektina acido. La pektina acido konstruiĝas el D-galakturonacidaj partoj per alfa-1,4-ligo.

Pektino iĝas flavbruna per klor-zink-jodido kaj iĝas ruĝa per rutenioruĝo (amonia rutenia oksiklorido).

## Biologia rolo 
Pektino troviĝas en ĉiu surtera planto, en la primara ĉelmuro, en la interĉelejo. Ĝi grandkvante troviĝas en la karnaj histoj de la plantoj, en la karnecaj fruktoj (pomo, citrono) kaj en la karoto.

Multaj bakterioj, fungoj, radifungoj povas foruzi la protopektinon, la pektinon kaj la pektinan acidon, la polisaĥaridojn kiel fonton de la karbono kaj energio. En la procezo partoprenas la jenaj enzimoj:
* pektinmetilesterazo: el pektino, estigas pektina acido
* poligalakturonidazo: malkombinas la glikozidajn ligojn de la galakturonacidaj unuoj

Karakteriza malkombina organismo estas, en senaera medio, *Clostridium pectinovorum*. En aerhava medio, aktivas la fungoj en la malkombina procezo.

## Homa uzo 
La malkomponiĝo de pektino gravas praktike ĉe la ruado de lino kaj kanabo por produkti fibrojn.

Pektino estas ankaŭ uzata kiel ingredienco en homaj manĝaĵoj pro sia ĝeligpovo, en fruktaj konfitaĵoj, ĵeleoj, ktp. Ĝi estas ankaŭ uzata kiel neaktiva ingredienco en diversaj medikamentoj.

## Historio 
La pektino estis unue izolita kaj priskribita en 1825 de la franca kemiisto Henri Braconnot. La nomo “pektino” devenas de la helena vorto *pēktikós* () “solidiĝinta”.

## Vidu ankaŭ 
* Amilopektino

Kategorio:Polisaĥaridoj
Aleno

La **aleno** estas rekta aŭ kurba pika (en moderna epoko, ŝtala) stangeto uzata de ekz. ledlaboristo, ŝuisto, selisto ks. por bori truojn en ledo, plasto, ligno aŭ alia malmola materialo por ebligi stebon. 

La plej frutempaj alenoj en la ŝtonepoko estis faritaj el osto.

Louis Braille akcidente elpikis sian dekstran okulon per aleno kaj poste fariĝis tute blinda.

## Referencoj 
Kategorio:Manlaboriloj
Ostrov

**Ostrov** (slave: insulo) estas nomo de pluraj geografiaj lokoj.

* **Ostrov** estas nomo por vilaĝoj kaj urbo en diversaj distriktoj en Ĉeĥio.
** **Ostrov (distrikto Benešov)** (municipo situanta en distrikto Benešov)
** **Ostrov (distrikto Havlíčkův Brod)** (municipo situanta en distrikto Havlíčkův Brod)
** **Ostrov (distrikto Chrudim)** (municipo situanta en distrikto Chrudim)
** **Ostrov (distrikto Karlovy Vary)** (urbo situanta en distrikto Karlovy Vary)
** **Ostrov (distrikto Příbram)** (municipo situanta en distrikto Příbram)
** **Ostrov (distrikto Ústí nad Orlicí)** (municipo situanta en distrikto Ústí nad Orlicí)

;partoj de municipoj
* Ostrov (Malšín), ankaŭ *Ostrov na Šumavě* – parto de municipo Malšín en distrikto Český Krumlov
* Ostrov u Stříbra – parto de municipo Kostelec en distrikto Tachov

loko, kie Ostrov aperas en la nomo

* Ostrov u Macochy - kampurbo en distrikto Blansko
* Ostrov nad Oslavou - kampurbo en distrikto Žďár nad Sázavou

* **Ostrów** estas nomo por urboj en Pollando.
** **Ostrów Wielkopolski** (inter 1815–1918 Ostrowo) estas urbo en Pollando.
** **Ostrów Lubelski** estas urbo en Lublinio en Pollando.
** **Ostrów Mazowiecka** estas urbo en Mazovio en Pollando.
* **Ostrov** estas la nomo de du vilaĝoj en Rumanio:
** **Ostrov (Arad)** komunumo en Distrikto Arad
** **Ostrov (Râu de Mori)**, Distrikto Hunedoara.
* **Ostrov** estas la nomo de urboj en Rusio:
** **Ostrov (urbo en Rusio)** () estas urbo en Pskova provinco en Rusio
** **Sosnovij Ostrov** (Pina insulo, ) estas antaŭa nomo de urbo **Ĥvalinsk** () en Saratova provinco en Rusio.
* **Ostrov** estas la nomo de du vilaĝoj en Slovakio:
** **Ostrov (distrikto Piešťany)** (municipo situanta en distrikto Piešťany),
** **Ostrov (distrikto Sobrance)** (municipo situanta en distrikto Sobrance).