open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1877

eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.
**1877** estis normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1877 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*L. L. Zamenhof atentis la surskribojn *Shvejcarskaja* (Pordistejo) kaj *Konditorskaja* (Sukeraĵejo) kaj ekhavis ideon pri vortderivsistemo.
*Clarence Bicknell alvenis Italion.
*La italo Schiaparelli proklamis esti trovinta kanalojn (*canali*) sur Marso.
*Kreita Monoglotiko
*Fonografo kreita.
*4-a de marto : Rutherford B. Hayes iĝis prezidanto de Usono.
*10-a de majo: Rumanio proklamis sian sendependon de Otomana Imperio
*12-a de aŭgusto: Asaph Hall malkovris Fobon.

## Naskiĝoj 
* 15-a de januaro: Viktoro Polgár, frua franca-hungara esperantisto (m. 1933)
* 25-a de januaro: Peter Zoffmann, dana esperantisto (m. nekonata)
* 7-a de februaro: Godfrey Harold Hardy, brita matematikisto (m. 1947)
* 17-a de februaro: André Maginot, franca soldato kaj membro de parlimento (m. 1932)
* 11-a de aprilo: Ivan Ŝirjaev, esperantisto de Rusio (m. 1933)
* 12-a de marto: Julius Glück, germana esperantisto (mortis ĉirkaŭ 1942)
* 17-a de marto: Fran Kolar, kroata esperantisto (m. 1927)
* 15-a de aprilo: Georg Kolbe, germana skulptisto (m. 1947)
* 28-a de majo: Maksimilian Voloŝin, rusia verkisto kaj pentristo (m. 1932)
* 7-a de junio: Charles Glover Barkla, brita fizikisto (m. 1944)
* 11-a de junio: Pierre Dejean, franca esperantisto (m. nekonata)
* 30-a de junio: Julio Mangada Rosenörn, hispana esperantisto (m. 1963)
* 2-a de julio: Hermann Hesse, germana verkisto kaj pentristo (m. 1962)
* 16-a de julio: Henri Favrel, franca esperantisto (m. nekonata)
* 11-a de septembro: Feliks Dzerĵinskij, soveta politikisto
* 12-a de novembro: Frederic Pujulà i Vallès, kataluna esperantisto (m. 1963)
* 7-a de decembro: Ludwig Krysta, ĉeĥa esperantisto (m. nekonata)
* 25-a de decembro: Josep Albagés Ventura, kataluna esperantisto (m. nekonata)
* 31-a de decembro: Viktor Dyk, ĉeĥa verkisto (m. 1931)

## Mortoj 
*4-a de januaro: Cornelius Vanderbilt, usona entreprenisto (n. 1794)
*6-a de majo: Johan Ludvig Runeberg, finna poeto (n. 1804)
*3-a de junio: Ludoviko de Köchel, aŭstra muzikologo (n. 1800)
*4-a de oktobro: Eduard Devrient, germana verkisto kaj aktoro (n. 1801)
*31-a de decembro: Gustave Courbet, franca pentristo (n. 1819)
1583

**1583** estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1583 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Italio: Galileo inventas la pendolon.
* Gregoria kalendaro lanĉita en Bavario, katolika Germanio
* Arkangelsko fondita.
* Unua mencio pri Măgureni (Cerneşti).

## Naskiĝoj 
* 9-a de septembro: Girolamo Frescobaldi, Itala komponisto

## Mortoj
1687

**1687** estis normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1687 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Britio : Apero de la majstroverko *Principia* de Isaac Newton.
* Vulkano Citlaltepetl eruptis.
* Reigen detronigita, Higashiyama iĝis imperiestro de Japanio.
* Sulejmano la 2-a iĝis estro de Osmanida imperio.
* Oni ĉesigis la juron de hungaroj pri la libera reĝoelekto kaj deklaris en leĝo la eternan reĝecon de la Habsburgoj en Hungario.

## Naskiĝoj 
* 27-a de januaro: Johann Balthasar Neumann, germana arkitekto (m. 1753)
* 12-a de oktobro: Silvius Leopold Weiss, germana komponisto (m. 1750)

## Mortoj 
* 28-a de januaro: Johannes Hevelius, pola astronomo (n. 1611)
* 1-a de septembro: Henry More, brita filozofo (n. 1614)
1592

**1592** estis superjaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1592 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Italio: Galileo translokiĝas al la universitato de Padova.
* Klemento la 8-a iĝis papo.

## Naskiĝoj 
* 28-a de marto: Johano Amoso Komenio
* Petrus Jonæ Helsingius,  sveda kleriko kaj pastoro (m. 1663)

## Mortoj 
* 1-a de julio: Marc Antonio Ingegneri, itala komponisto
* 13-a de septembro: Michel de Montaigne
* Annibale Zoilo, itala komponisto
* Paolo Boi, itala ŝakludisto.
1564

En la jaro **1564** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Maksimiliano la 2-a iĝis imperiestro de Sankta Romia Imperio.
* Unua mencio pri Sălniţa.

## Naskiĝoj 
* 6-a de februaro: Christopher Marlowe
* 15-a de februaro: Italio: Galilejo.
* dum aprilo: Anglio: Ŝekspiro.
* 25-a de oktobro: Hans Leo Hassler, Germana komponisto

## Mortoj 
* 18-a de februaro: Mikaelanĝelo
* 25-a de julio : Ferdinando la 1-a
* 3-a de septembro: Julius von Pflug, historiisto kaj episkopo de Naumburg (n. 1499)
1593

**1593** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1593 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Italio: Galileo inventas termometron.
* Finiĝis en Francio militoj pri religio.

## Naskiĝoj 
* 19-a de marto: Georges de La Tour, franca pentristo (m. 1652)
* 3-a de aprilo: George Herbert, angla poeto (m. 1633)
* 8-a de julio: Artemisia Gentileschi, itala pentristino (m. 1656?) 
* 22-a de septembro: Matthäus Merian, svisa-germana eldonisto (m. 1650)
* Toyotomi Hideyori, filo kaj heredonto de ministro Toyotomi Hideyoshi (m. 1615)
*  Nicolaus Olai Campanius, sveda sacerdoto (m. 1624)

## Mortoj 
* Simono Budny, belorusa verkisto kaj religia aganto (n. ~1530)
* 30-a de majo: Christopher Marlowe, angla verkisto (n. 1564)
* 11-a de julio: Giussepe Arcimboldo, itala pentristo (n. 1527)
* Ogimachi, imperiestro de Japanio
1604

La jaro **1604** post Kristo estas superjaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron) en kiu okazis, interalie:

## Eventoj 
* Italio : Galileo malkovras la leĝon pri falaĵoj.
* Kreita en Portugalio la *Conselho Ultramarino* (Transmara Konsilo) organo kiu regis koloniojn ĝis 1833.
* Unua mencio pri Nepos.
* 9-a de februaro: Claudio Acquaviva kreis la *Provincia Jesuítica del Paraguay* (Jezuitan Provincon de Paragvajo).
* 17-a de junio: Ĉilio, tertremo.
* 1-a de novembro: unua prezentado de Otelo, la maŭro de Venecio de Ŝekspiro
* 24-a de novembro: Ĉilio, tertremo.
* Stefano Bocskai iĝis princo de Transilvanio.

## Naskiĝoj 
* 4-a de januaro : Jakob Balde
* 19-a de marto : Johano la 4-a, 20-a reĝo de Portugalio (m. 1656)
* 17-a de junio: Johann Moritz von Nassau-Siegen
* Junio : Friedrich von Logau
* Francesco Foggia, itala komponisto

## Mortoj 
* 29-a de februaro: John Whitgift (Ĉefepiskopo de Kanterburo);
* 5-a de majo: Klaudio Merulo;
* 25-a de majo: Kornelio Becker;
* 31-a de aŭgusto: Giovanni Ancina;
* 8-a de oktobro: Janus Dousa, nederlanda historiisto, juristo, poeto, filologo, ŝtatestro kaj unua bibliotekisto de la Universitato de Lejdeno (n. 1545)
* 24-a de oktobro: Za Dengel;
* 23-a de novembro: Francisko Barocius;
1589

**1589** estis normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1589 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Italio: Pizo: Matematik-profesoriĝas Galileo.
* Norvegio: La trupoj de dana reĝo Kristiano la 4-a bruldetruas Oslon, rebabtante ĝin "Christiania" laŭ la reĝo.
* Rusio: Estis fonditaj la urboj Civilsk kaj Istra (urbo).

## Naskiĝoj 
* 20-a de junio: Fedor Borisoviĉ Godunov, caro de Rusio (m. 1605)
* 15-a de aŭgusto: Gabrielo Báthori, reganto de Transilvanio (m. 1613)
* Adriaen van de Venne, nederlanda pentristo (m. 1662)

## Mortoj 
* 5-a de januaro: Katerino de Mediĉo, reĝino de Francio (n. 1519)
* 4-a de aprilo: Benedikto la Afrikano, itala sanktulo (n. 1526)
* 1-a de aŭgusto: Jacques Clément, monaĥo kaj murdisto de franca reĝo Henriko la 3-a (n. 1567)
* 2-a de aŭgusto: franca reĝo Henriko la 3-a
1632

**1632** estis superjaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1632 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Italio: Galileo libre proklamas sian konsenton kun Koperniko rilate al la galaksi-modelo.
* Rembrandt peitris unu el siajn aŭto-portetron.
* Batalo de Maastricht.

## Naskiĝoj 
* 8-a de januaro: Samuel Pufendorf, germana juristo, filozofo, ekonomikisto, ŝtatestro kaj historiisto (m. 1694)
* 29-a de januaro: Johannes Georgius Graevius, nederlanda historiisto, juristo kaj klasika filologo el germana deveno. (m. 1703)
* 29-a de aŭgusto: John Locke, angla filozofo
* 24-a de oktobro: Antoni van Leeuwenhoek, nederlanda sciencisto kaj konstruisto de mikroskopoj.
* 24-a de novembro: Baruĥ Spinozo, nederlanda filozofo (m. 1677)
* 28-a de novembro: Jean-Baptiste Lully, itala komponisto.
* baptita 31-a de decembro: Johannes Vermeer: nederlanda pentristo (m. 1675)
* Kaspar von Stieler, germana poeto

## Mortoj 
* Francisco de Silos
* Gustavo la 2-a Adolfo
* 25-a de aŭgusto: Thomas Dekker, angla dramisto (n. ĉirkaŭ 1572)
1633

**1633** estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1633 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*12-a de aprilo: Eŭropo: La Eklezio kondamnas je Galileo, devigante lin nei siajn teoriojn pri la kosmo.
*Vladislavo la 4-a (Pollando) surtroniĝis.

## Naskiĝoj 
*23-a de februaro: Samuel Pepys
*15-a de majo: Sébastien Le Prestre de Vauban, franca militarkitekto
*6-a de septembro: Sebastian Knüpfer, germana komponisto
*7-a de septembro: Catharina Regina von Greiffenberg
*8-a de septembro: Ferdinando la 4-a
*14-a de oktobro: Jakobo la 2-a, reĝo de Anglio (m. 1701)
*Go-Komyo, imperiestro de Japanio

## Mortoj 
*1-a de marto: George Herbert
*Tamás Borsos hungara diplomato (n. 1566)
1638

**1638** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1638 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Italio: Galileo verkas libron pri fiziko.
*La kalifo Murad la 4-a de Otomana imperio rekonkeris Irakon.
*Delhi iĝis ĉefurbo de Mogola Imperio.
*Tiszaújváros detruita de turkoj.

## Naskiĝoj 
*5-a de septembro : Ludoviko la 14-a, franca reĝo.
*Maindert Hobbema: Nederlanda pentristo.
*Antonio Vivaldi

## Mortoj 
*12-a de aŭgusto: Johannes Althusius, germana teologo (n. 1557)
*Alessandro Piccinini, itala komponisto
*Vincento Karduĉo, itala pentristo (n. 1576)
*Zacharias Janssen
*Adien Brower, nederlanda pentristo
1571

En la jaro **1571** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 7-a de oktobro: la Batalo de Lepanto;
* Stefano Báthory iĝis princo de Transilvanio;

## Naskiĝoj 
* 15-a de februaro: Michael Praetorius, germana komponisto (m. 1621)
* 18-a de oktobro: Wolfgang Ratke, germana pedagogo (m. 1635)
* 27-a de decembro: Johano Keplero, germana astronomo (m. 1630)

## Mortoj 
* 25-a de marto: Giovanni Animuccia, itala komponisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1514)
* 28-a de oktobro: William Parr (1-a grafo de Essex), frato de Catherine Parr, la sesa edzino de Henriko la 8-a (Anglio) (n. ĉirkaŭ 1512)
* 24-a de novembro: Jan Blahoslav, ĉeĥa teologo (n. 1523)
* Martim Afonso de Souza, portugala esploristo (n. 1500)
* Titu Kusi Jupanki, imperiestro de la Inkaoj (n. 1529)
* Petrus Vulcanius, belga erudiciulo kaj humanisto (n. 1503)
1596

**1596** estis superjaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1596 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Germanio: En sia libro *Mysterium Cosmographicum* defendas Kepler Galileon.
* Ludolph Van Ceulen kalculis 32 ciferojn de pi.

## Naskiĝoj 
* Francio: Kartezio
* Imperiestro de Japanio Go-Mizuno
* Heinrich Scheidemann, Germana komponisto

## Mortoj 
* Francis Drake
1601

**1601** estis normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1601 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj
*Sigismundo Báthory iĝis nura princo de Transilvanio;
*Granda malsato en Rusio;

## Naskiĝoj
*14-a de februaro: Francesco Cavalli, itala komponisto (m. 1676)
*20-a de aŭgusto: Pierre de Fermat, franca juristo kaj matematikisto (m. 1665)
*22-a de septembro: Anna de Aŭstrio, reĝino de Francio (m. 1666)
*Delphin Strungk, germana komponisto (m. 1694)

## Mortoj
*25-a de februaro: Robert Devereux, 2-a Grafo de Essex, angla kortegano (n. 1566)
*14-a de oktobro: Tycho Brahe, dana astronomo kaj astrologo (n. 1546)
*9-a de aŭgusto: Mikaelo de Valaĥio, reginto de Valaĥio, Transilvanio, kaj Moldavio (n. 1558)
1612

**1612** estis superjaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1612 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Ĉeĥio : La luteranoj forpuŝiĝas el Prago.
* Matiaso la 2-a de Hungario fariĝis imperiestro Matiaso la 1-a de la Sankta Romia Imperio

## Naskiĝoj 
* 8-a de februaro: Samuel Butler, angla satira poeto (m. 1680)
* 2-a de aŭgusto: Saskia van Uylenburgh, modelulino kaj edzino de Rembranto (m. 1642)
* Michał Boym, pola jezuito, misiisto en Ĉinujo, aŭtoro de Flora Sinensis ( m. 1659 )
* Peter Stuyvesant
* Louis Le Vau

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Ochlenberg *Ochliberg* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Mortoj 
* 20-an de januaro : Rudolfo la 2-a
* 24-a de majo: Robert Cecil, 1-a Grafo de Salisbury, angla politikisto (n. 1563)
* 5-a de junio: Hans Leo Hassler, Germana komponisto
1621

**1621** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1621 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Germanio : libron *Epitome Astronomiae* eldonas Kepler.
*Filipo la 4-a (Hispanio) surtroniĝis.
*Gregorio la 15-a iĝis papo.
*Luberci fondita.
*la 21-an de junio: En Prago estis ekzekutitaj nobeloj -vidu Malnovurba ekzekuto en Prago

## Naskiĝoj 
*31-a de marto: Andrew Marvell, angla poeto (m. 1678)
*8-a de julio: Jean de La Fontaine, franca poeto (m. 1695)
*8-a de septembro: Ludoviko la 2-a de Bourbon-Condé, franca generalo dum la Tridekjara Milito (m. 1686)
*3-a de decembro: Bohuslav Balbín, ĉeĥa historiisto (m. 1688)
*Bjarni Gissurarson, islanda poeto (m. 1712)
*Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen, germana verkisto (m. 1676)

## Mortoj 
*15-a de februaro: Michael Praetorius, germana komponisto (n. 1571)
*31-a de marto: Filipo la 3-a, reĝo de Hispanio kaj Portugalio (n. 1578)
*21-a de junio: Kryštof Harant, ĉeĥa nobelo kaj verkisto (n. 1564)
*16-a de oktobro: Jan Pieterszoon Sweelinck, nederlanda komponisto (n. 1562)
*Francesco Soriano, itala komponisto
1630

**1630** estis normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1630 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Fondo de Cambridge en Masaĉuseco (en nuna Usono).
*Nederlando invadis Pernambukon.
*Georgo Rákóczi la 1-a iĝis princo de Transilvanio.
*Palaco de Wallenstein finkonstruita.
*Erupcio de Citlaltepetl.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Oberhof kiel *Oberhoff* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
* 29-a de majo: Karlo la 2-a, reĝo de Anglio (m. 1685)
* 10-a de julio: Anders Spole, sveda matematikisto kaj astronomo (m. 1699)
* 13-a de septembro: Olof Rudbeck, sveda sciencisto (m. 1702)
* Josefa de Óbidos, portugala pentristo (m. 1684)

## Mortoj 
* 12-a de junio: Giovanni Francesco Anerio, itala komponisto
* 26-a de julio: Duko Karlo-Emanuelo la 1-a de Savojo (n. 1562)
* 15-a de novembro: Keplero, germana astronomo (n. 1571)
* 25-a de septembro: Ambrogio Spinola, hispana generalo (n. 1569)
* 11-a de decembro: Franciscus Dousa, nederlanda klasika erudiciulo (n. 1577)
* Alessandro Grandi, itala komponisto (n. 1586)
* Salomone Rossi, komponisto (n. 1570)
1619

**1619** estis normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro **1619** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Germanio : libron *Harmonici Mundi* eldonas Kepler.
*Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio) surtroniĝis.

## Naskiĝoj 
*24-a de februaro: Charles Le Brun, franca pentristo (m. 1690)
*6-a de marto: Cyrano de Bergerac, franca verkisto (m. 1655)
*6-a de aŭgusto: Barbara Strozzi, itala komponistino (m. 1677)
*29-a de aŭgusto: Jean-Baptiste Colbert, ministro pri financoj de Francio (m. 1683)
*Francis Lodwick, angla filologo kaj lingvisto (m. 1694)
*Johann Rosenmüller, germana komponisto (m. 1684)
*Juan García de Zéspedes, meksika komponisto (m. 1678)

## Mortoj 
*20-an de marto: Matiaso la 1-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (n. 1557)
*Hans Lippershey, nederlanda lensfaristo kaj inventisto (n. 1570)
1837

**1837** estis normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1837 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 26-a de januaro : Miŝigano fariĝas la 26-a ŝtato de Usono.
* 5-a de februaro: NGC 2559 eltrovita.
* 4-a de marto : Martin Van Buren iĝis prezidento de Usono.
* 8-a de junio: NGC 5397 eltrovita.
* 13-a de aŭgusto: Granda inundo de la rivero Emme en Svislando.
* Anglio : Charles Darwin eldonas libron pri sia vojaĝo per HMS Beagle.
* Viktorino (Britio) surtroniĝis.
* Tokugawa Ieyoshi iĝis ŝoguno.
* Peru-Bolivia Konfederacio akiris sian konstitucion.

## Naskiĝoj 
* 27-a de januaro: Marko Zamenhof, patro de L. L. Zamenhof (m. 1907)
* 24-a de februaro: Rosalía de Castro, hispana verkistino (m. 1885)
* 18-a de marto: Grover Cleveland, prezidento de Usono (m. 1908)
* 17-a de aprilo: J. P. Morgan, usona banka kaj fervoja magnato (m. 1913)

## Mortoj 
* 20-a de januaro: Adam Afzelius, sveda botanikisto (n. 1750)
* 24-a de januaro: Joseph Sabine, brita advokato kaj naturalisto (n. 1770)
* 4-a de februaro: John Latham, angla ornitologo (n. 1740)
* 10-a de februaro: Aleksandr Puŝkin, rusa verkisto kaj poeto (n. 1799)
* 13-a de februaro: Mariano José de Larra, hispana verkisto (n. 1809)
* 19-a de februaro: Georg Büchner, germana dramisto (n. 1813)
* 31-a de marto: John Constable, brita pentristo (n. 1776)
* 12-a de majo: Evaristo da Veiga, brazila poeto, politikisto, filologo, libroeldonisto, himnisto kaj ĵurnalisto (n. 1799)
* 20-a de majo: Johan Afzelius,  profesoro pri kemio, metalurgio kaj apoteko de la Universitato de Upsalo (n. 1753)
1858

**1858** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1858 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*11-a de majo: Minesoto fariĝis la 32-a ŝtato de Usono.
*28-a de julio: Unua transatlantika telegrafo inter Irlando kaj Novlando
*Britio: Alfred Russel Wallace kaj Charles Darwin ambaŭ anoncas siajn eltrovojn pri natura evoluado.
*Sankta Maria aperus en Lourdes.
*Tokugawa Iemochi iĝis ŝoguno.

## Naskiĝoj 
*1-a de januaro: Thibaw Min, lasta reĝo de Birmo (m. 1916)
*15-a de januaro: Giovanni Segantini, itala pentristo (m. 1899)
*22-a de januaro: Beatrice Webb, brita ekonomikistino (m. 1943)
*12-a de marto: Josef Eiselt
*18-a de marto: Rudolf Diesel
*23-a de aprilo: Max Planck
*2-a de septembro: János Fadrusz, hungara skulptisto (m. 1903)
*16-a de septembro: Andrew Bonar Law, ĉefministro de Britio (m. 1923)
*19-a de oktobro: Honoratus Bonnevie
*27-a de oktobro: Theodore Roosevelt
*20-a de novembro: Svedio: Selma Lagerlöf
*22-a de decembro: Giacomo Puccini
*25-a de decembro: Karel Emanuel Macan
*30-a de decembro: Eduard Mybs

## Mortoj 
*7-a de aŭgusto : Carlo Cordero de Montezemolo
* 28-a de oktobro : Ida Pfeiffer
* 17-a de novembro : Robert Owen
-322

En la jaro **322 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: Quintus Fabius Maximus Rullianus kaj L. Fulvius L.f. Curvus iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Grekio : Aristotelo.

|
-323

En la jaro **323 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: C. Sulpicius Ser.f. Longus kaj Q. Aemilius (Aulius) Q.f. Cerretanus iĝis konsuloj.
* Kaŭkazo iĝis parto de Seleŭkio.

## Naskiĝoj 
* aŭgusto: Aleksandro la 4-a (Makedonio), filo de Aleksandro la Granda, naskiĝinta du monatojn post la morto de la patro (laŭ iuj historiistoj ankaŭ maksimume duonan jaron pli poste)

## Mortoj 
* 10-a de junio : Aleksandro la Granda en Babilono.

Roxana with Alexander IV Aegus the son of Alexander the Great.jpg|
-367

En la jaro **367 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Aristotelo ekiras Atenen por studi en la Akademio.
* Leĝo Licinia kiu dividis la konsulado de Romo inter nobeloj kaj malnobeloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-344

En la jaro **344 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Grekio: Aristoteles translokiĝas al Lesbos por studi maran biologion.
* Romio: C. Marcius L.f. Rutilus kaj *Titus Manlius Imperiosus Torquatus* iĝis konsuloj.

Titus Manlius Torquatos LACMA M.88.91.302.jpg|
|
-335

En la jaro **335 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Helenio
** Ateno
*** Aristotelo starigas lernejon.
*** *Lysikrates* (Lisikrato) venkas en konkurso kaj ordonas monumenton ankoraŭ ekzistanta: la Monumento de Lisikrato
** Tebo ribelas kontraŭ Aleksandro la Granda kaj estas detruita.
*Romio: M. Atilius Regulus Calenus kaj M. Valerius M.f. Corvus iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
1836

**1836** estis superjaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1836 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 6-a de marto: Meksikoj konkeras la Misiejon Alamon.
* Anglion revenas Charles Darwin
* 15-a de junio : Arkansaso fariĝis la 25-a ŝtato de Usono.
* Abinsk (Rusio) fondita.
* Peru-Bolivia Konfederacio estiĝis.
* NGC 7368 eltrovita.

## Naskiĝoj 
* 14-a de januaro: Henri Fantin-Latour, franca pentristo (m. 1904)
* 25-a de januaro: František Věnceslav Jeřábek, ĉeĥa dramverkisto (m. 1893)
* 27-a de januaro: Leopold von Sacher-Masoch, aŭstra verkisto (m. 1895)
* 2-a de februaro: Afonso Celso de Assis Figueiredo, brazila profesoro pri Civila Juro (m. 1912)
* 17-a de februaro: Gustavo Adolfo Bécquer, hispana verkisto (m. 1870)
* 17-a de majo: Virginie Loveling, flandra verkistino (m. 1923)
* 27-a de majo: Jay Gould, usona riĉegulo kaj gvidanto de usona fervoja asocio (m. 1892)
* 11-a de julio: Antônio Carlos Gomes, brazila operkomponisto (m. 1896)
* 12-a de julio: Franklin Dória, brazila advokato, politikisto, oratoro, magistratano kaj poeto (m. 1906)
* 25-a de septembro: James Macleod, kanada juĝisto (m. 1894)

## Mortoj 
* 24-a de februaro: Dániel Berzsenyi, hungara poeto (n. 1776)
* 7-a de aprilo: William Godwin, angla politika filozofo, ĵurnalisto kaj romanverkisto (n. 1756)
* 28-a de majo: Antonín Rejcha, ĉeĥa komponisto (n. 1770)
* 10-a de junio: André Marie Ampère, franca fizikisto (n. 1775)
* 28-a de junio: James Madison, prezidento de Usono 1809-1817 (n. 1751)
* 6-a de novembro: Karlo la 10-a (Francio), reĝo de Francio (n. 1751)
870

En la jaro **870** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Alpnach kiel *Alpenacho* (hodiaŭ komunumo en Kantono Obvaldo en Svislando).
*Dällikon (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
*Siblingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo en Svislando).
*Würenlos kiel *Wirchilleozha* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
*Aleksandro la 3-a orient-romia imperiestro
*Romano la 1-a orient-romia imperiestro

## Mortoj 
*Arabujo : al-Kindi
1856

**1856** estis superjaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1856 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Bahá'u'lláh, la profeto fondinta de la Bahaa Kredo, kiu ermitiĝis dum du jaroj en la Kurdistano sur la monto Sar-Galú ĉe la urbo Sulaymáníyyih (Takyiy-i-Mawláná), revenas al Bagdado (Irako) je la 19-a de marto por gvidi la baban komunumon.
* Kimrio : Evan James skribas Hen Wlad Fy Nhadau.
* La komunumo Unterägeri en Kantono Zugo, Svislando ricevis propran preĝejon laŭ la planoj de Ferdinand Stadler.

## Naskiĝoj 
* 15-a de majo: L. Frank Baum, usona verkisto de *La mirinda sorĉisto de Oz* (m. 1919)
* 25-a de majo: Louis Félix Marie Franchet d'Esperey, franca generalo kaj marŝalo (m. 1942)
* 10-a de julio: Nikola Tesla, serba fizikisto, inventisto kaj elektro-inĝeniero (n. 1943)
* 26-a de julio: George Bernard Shaw, islanda verkisto kaj nobelpremiita pro literaturo en 1925 (m. 1950)
* 27-a de aŭgusto: Ivan Franko, ukraina verkisto (m. 1916)
* 29-a de septembro: Franz Zwach, aŭstra-germana esperantisto (m. 1928)
* 4-a de oktobro: Herman Boucon, franca esperantisto (m. nekonata)
* 29-a de novembro: Theobald von Bethmann Hollweg, kanceliero de Germanio (m. 1921)
* 11-a de decembro: Georgij Pleĥanov, rusia marksisma teoretikulo (m. 1918)
* 18-a de decembro: Joseph John Thomson, brita fizikisto (m. 1940)
* 28-a de decembro: Woodrow Wilson, prezidento de Usono (m. 1924)

## Mortoj 
* 12-a de januaro: Ľudovít Štúr, slovaka verkisto (n. 1815)
* 17-a de februaro: Heinrich Heine, germana verkisto (n. 1797)
* 24-a de februaro: Nikolaj Ivanoviĉ Lobaĉevskij, rusa matematikisto
* 25-a de junio: Max Stirner, germana filozofo (n. 1806)
* 11-a de julio: Josef Kajetán Tyl, ĉeĥa verkisto (n. 1808)
* 29-a de julio: Karel Havlicek Borovsky, ĉeĥa ĵurnalisto kaj satira poeto (n. 1821)
* 14-a de aŭgusto: William Buckland, angla geologo (n. 1784)
* 19-a de oktobro: Said ibn Sultan, sultano de Omano (n. 1790)
1225

En la jaro **1225** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Aegerten kiel *villa Egerdon* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
* Buchs kiel *Buhse* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
* Fräschels kiel *Frescin* (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando).
* Hochwald kiel *in villa Honwalt* (hodiaŭ urbo en Kantono Soloturno en Svislando).
* Lützelflüh kiel *Lucelfluo* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
* Muttenz kiel *Muttence* (hodiaŭ urbo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
* Thônex kiel *Tonnay* (hodiaŭ urbo en Kantono Ĝenevo en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Italio : Sankta Tomaso de Akvino.
* Sankta Isabel de Francio
* David la 4-a Narin reĝo de Kartvelio

## Mortoj 
*
1274

En la jaro **1274** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Fondita Vila-Real en Katalunio.
* Kameyana detronigita, 7-jaraĝa Go-Uda iĝis imperiestro de Japanio.
* Unua mongola invado al Japanio.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* 18-a de aŭgusto: Grellingen jam sub la hodiaŭa nomformo *Grellingen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
*Ebersecken kiel *Eberseche* (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
*Luchsingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Glaruso en Svislando).
* Mühlau kiel *Mulnowe* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
* Porumbeşti (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
* Rickenbach kiel *Richenbah* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 7-a de marto: Tomaso de Akvino, itala teologo (n. 1225)
* 15-a de aŭgusto: Robert de Sorbon, franca teologo (n. 1201)
1323

En la jaro **1323** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Vatikano: Eklezio sanktuligas Tomason de Akvino
* Litovio: Vilno iĝas ĉefurbo.
* Lumturo de Aleksandrio detruita de tertremo.
* 12-a de aŭgusto: La Traktato de Notenburgo difinas la limon inter Svedio kaj Rusio

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Ederswiler kiel *Ernswilre* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).
*Eggiwil kiel *Eggenwile* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Păingeni (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
*Şelimbăr (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
*Valea Mare (Fârliug) (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
*Zunzgen kiel *Zunzkon* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
1567

En la jaro **1567** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Vatikano: Eklezio doktorigis jam sanktuligitan Tomaso de Akvino.
* Dua Franca milito pri religio ekis.
* Turkoj bruligis Mádon.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Sântimbru
* Sâmbriaş
* Pava
* Eremitu
* Caşinu Nou
* Ghineşti.

## Naskiĝoj 
* 15-a de decembro: Christoph Demantius, germana komponisto (m. 1643)
* Samuel de Champlain, franca esploristo (m. 1635)
* Jacques Clément, monaĥo kaj murdisto de franca reĝo Henkriko la 3-a (m. 1589)

## Mortoj 
* 12-a de novembro: Anne de Montmorency;
* Henry Stuart, lord Darnley, edzo de skota reĝino;
* Gómez Pereira, hispana kuracisto kaj filozofo (proksima dato)
1244

En la jaro **1244** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Eŭropo : Parizen vojaĝas Tomaso de Akvino studcele.
*Oni planis la 7-an Krucmiliton.
*Kujo Yoritsugu iĝis ŝoguno.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Alvaneu kiel *Aluenude* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Bättwil kiel *Betwilre* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
*Därligen kiel *Tedningen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Deitingen kiel *Teytingen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Epsach kiel *Ebza* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*La Punt kiel *Ponte* (hodiaŭ frakcio de la komunumo La Punt Chamues-ch en Kantono Grizono en Svislando).
*Oltingen jam sub la hodiaŭa nomo (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
1879

eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.
**1879** estis normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1879 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*L. L. Zamenhof finis gimnazion kaj forventuris Moskvon por studi en universitato.
*Gvineo-Bisaŭo fariĝas Portugala kolonio.
*Johann Martin Schleyer publikigis sian mondolingvon Volapukon.
*Batalo de Isandhlwana.
*Wilhelm Wundt fondis la unuan laboratorion, kiu estis ekskluzive dediĉita al psikologia esploro.
* 24-a de aprilo: la Aŭstro-Hungara imperio: en Vieno estis solene konsekrita la Votivkirche

## Naskiĝoj 
* 1-a de januaro: E. M. Forster, brita verkisto (m. 1970)
* 5-a de januaro: Jack Norworth, usona kantisto kaj vodevilisto (m. 1959)
* 12-a de januaro: Carl Wictor Sjögren, sveda esperantisto (m. nekonata)
* 28-a de januaro: Francis Picabia, franca pentristo (m. 1953)
* 14-a de aprilo: James Branch Cabell, usona verkisto (m. 1958)
* 1-a de marto: Aleksandr Stambolijski, ĉefministro de Bulgario (m. 1923)
* 2-a de marto: Peeter Ernits, estona esperantisto (m. nekonata)
* 4-a de marto: Bernhard Kellermann, germana verkisto (m. 1951)
* 14-a de marto: Albert Einstein, germana fizikisto (m. 1955)
* 27-a de marto: Sándor Garbai, hungara politikisto (m. 1947)
* 2-a de aprilo: Jacint Comella Mora, kataluna esperantisto kaj pentristo (m. nekonata)
* 12-a de aprilo: Ralph Eliot, brita esperantisto (m. 1926)
* 6-a de junio: Artur Degen, germana esperantisto (m. nekonata)
* 19-a de julio: Eŭgeno Lanti, fondinto de Sennacieca Asocio Tutmonda (m. 1947)
* 1-a de aŭgusto: Massimo Pilotti, itala juristo, prezidanto de la Kortumo de la Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo (m. 1962)
* 14-a de aŭgusto: John Maclean, skota politikisto (m. 1923)
* 20-a de aŭgusto: Robert William Seton-Watson, brita historiisto (m. 1951)
* 31-a de aŭgusto: Alma Mahler, aŭstra pentristino kaj komponistino (m. 1964)
* 9-a de oktobro: Max von Laue, germana fizikisto (m. 1960)
* 1-a de novembro: Pál Teleki, ĉefministro de Hungario (m. 1941)
* 7-a de novembro: Lev Trockij, revoluciulo de la Rusa Enlanda Milito (m. 1940)
* 19-a de novembro: Josef Barvíř, pionira ĉeĥa esperantisto (m. 1955)
* 18-a de decembro: Paul Klee, svisa pentristo (m. 1940)
* 31-a de decembro: Tódor Kovács, hungara esperantisto (m. nekonata)
* Josef Vávrovský, ĉeĥa esperantisto (m. 1946)
* Georgo K. Davidov, rusia esperantisto (m. nekonata)
* Everardo Backheuser, brazila inĝeniero kaj esperantisto (m. 1951)
* Vicente Inglada Ors, hispana esperantisto (m. 1949)
* Ottó Ámon, hungara ĵurnalisto, esperantisto (n. 1921)

## Mortoj 
*8-a de januaro: Baldomero Espartero, hispana politikisto (n. 1793)
*3-a de marto: László Paál, hungara pentristo (n. 1846)
*4-a de marto: Pietro Fanfani, itala filologo kaj verkisto (n. 1815)
*13-a de marto: Adolf Anderssen, germana ŝakludisto (n. 1818)
*30-a de marto: Thomas Couture, franca pentristo (n. 1815)
*17-a de septembro: Eugène Viollet-le-Duc, franca arkitekto (n. 1814)
*5-a de novembro: James Clerk Maxwell, brita fizikisto (n. 1831)
* 30-a de decembro: Araújo Porto-Alegre, brazila verkisto, pentristo, arkitekto, diplomato, ĵurnalisto kaj instruisto (n. 1806)
1273

En la jaro **1273** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Eŭropo: Tomaso de Akvino havas vizion pri Dio. Finverkas *Summa Theologiæ*.
*Rudolfo la 1-a de Habsburgo iĝis reĝo de Sankta Romia Imperio.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Brunegg kiel *Brunegge* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Buus kiel *Bus* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
*Cordău (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
*Däniken kiel *Tennikon*(hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
*Eckwil kiel *Echwile* (hodiaŭ vilaĝo en la komunumo Mägenwil en Kantono Argovio en Svislando).
*Leutwil kiel *Lutwile* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Lupfig kiel *Lupfanch* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando). 
*Matt kiel *Mattun* (hodiaŭ komunumo en Kantono Glaruso en Svislando).
*Mönthal kiel *Muenuntal* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando). 
*Mülligen kiel *Mulinon* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Nojorid (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
*Rütschelen kiel *Ruschole* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Tägertschi kiel *Tegersche* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*17-a de decembro: Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi, islama poeto, teologo, kaj mistikulo (n. 1207)
386

En la jaro **386** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Aŭgusteno fariĝis kristano.
* Sankta Hieronimo translokiĝis al Betlehemo.
* Eko de Nordaj dinastioj en Ĉinio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
387

En la jaro **387** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Afriko: Aŭgusteno baptatas.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
397

En la jaro **397** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Afriko: Aŭgusteno ekverkas sian plej popularan libron Konfesoj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
410

En la jaro **410** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romon invadas barbaroj sub gvido de Alariko.
* Ataulfo iĝis reĝo de visigotoj en Hispanio.
* Romo oficiale agnoskis la konkeron de Hispanion al svedoj.

## Naskiĝoj 
* Proklo;

## Mortoj 
* Hanzei Imperiestro de Japanio
430

En la jaro **430** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* La Heftalitaj Hunoj atakas Persion.
* sieĝo de urbo Hippone en Romia Afriko far la Vandaloj.

## Naskiĝoj 
* Atanazio la 1-a orient-romia imperiestro

## Mortoj 
* 28-a de aŭgusto: Aŭgusteno de Hipono, frua kristana filozofo kaj sanktulo (n. 354)
1884

eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.
**1884** estis superjaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro **1884** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 1-a de januaro: Fondita la Brazila Spiritisma Federacio
* 23-a de marto : Cearao malpermesis sklavecon.
* 1-a de majo : Eko de ĝenerala striko en Usono, kiu atingis okhoran labortagon, festata tutmonde kiel Tago de la Laboro, precipe en socialismaj landoj.
* 19-a de aŭgusto: NGC 6288 eltrovita.
* 22-a de septembro: NGC 6891 eltrovita.
* Kreita planlingvo Blaia Zimodal
* Unua Volapukista Kongreso en Friedrichshafen.
* Namibio iĝas Germana kolonio kun nomo Germana Sudokcidenta Afriko.
* Aŭstrio-Hungario:
* Observa turo konstruita en monto Klinovec.
* Ekkonstruo Urba Teatro de Karlovy Vary.
* Fondo de Unuiĝo kanada de rugbe-piedpilko.
* Fondita la Eklezio de Testigoj de Jehovo.

## Naskiĝoj 
* 2-a de januaro: Paul Boulet
* 7-a de januaro: Juan BARCELO ANDREU
* 13-a de januaro: János Mattis Teutsch, pentristo
* 5-a de februaro: Josep Carner, kataluna poeto (m. 1970)
* 25-a de marto: Montagu Christie Butler
* 13-a de marto: Oskar Loerke
* 24-a de marto: Wilhelm Reich, malkovrinto de la orgono
* 12-a de aprilo: Otto Meyerhoff, biokemiisto nobelpremiota en 1922.
* 27-a de aprilo: Emile Borel
* 8-a de majo: Harry S. Truman, tridek-tria prezidento de Usono.
* 14-a de majo: Claude Dornier, projektisto de flugmaŝinoj.
* 28-a de majo: Edvard Benes, politikisto.
* 20-a de junio: Johannes Heinrich Schultz
* 21-a de junio: Claude Auchinleck, brita soldato
* 7-a de julio: Lion Feuchtwanger
* 12-a de julio: Amedeo Modigliani, artisto
* 15-a de julio: Agnes Bøgh-Høgsted
* 23-a de julio: Emil Jannings, aktoro
* 26-a de julio: Aldous Huxley, brita verkisto
* 5-a de aŭgusto: Modesto Eugenio Carolfi
* 6-a de aŭgusto: Kenneth Scott Latourette, usona historiisto pri Kristanismo (m. 1968)
* 13-a de aŭgusto: János Mattis Teutsch
* 24-a de aŭgusto: Ágost Marczell
* 29-a de aŭgusto: Ehm Welk, verkisto
* 5-a de oktobro: Georges Warnier
* 11-a de oktobro: Friedrich Bergius, germana kemiisto (m. 1949)
* 31-a de oktobro: Jean Couteaux
* 10-a de novembro: Zofia Nałkowska, pola verkistino (m. 1954)
* 29-a de novembro: Claudius Colas
* 14-a de decembro: Erich Ponto
* 19-a de decembro: Antonín Zápotocký, ĉeĥoslavaka prezidento
* František Vaněk, ĉeĥa esperantisto
* SIFO
* Manuel Ferraz de Campos Sales

## Mortoj 
* 19-a de marto: Elias Lönnrot, finna kuracisto (n. 1802)
* 2-a de majo: Adelino Fontoura, brazila verkisto (n. 1859)
* 12-a de majo: Bedřich Smetana, ĉeĥa komponisto (n. 1824)
* 12-a de aŭgusto: Giuseppe De Nittis, itala pentristo (n. 1846)
* 11-a de novembro: Alfred Edmund Brehm, germana zoologo (n. 1829)
* 29-a de decembro: Vincent Dunin-Marcinkieviĉ, belorusa verkisto (n. 1808)
1544

En la jaro **1544** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Sayri Túpac iĝis "kaŝa" inkao;
* Anglio reestabligas rilatojn al Katolika eklezio;
* Rusio konkeras Kazanon;

## Naskiĝoj 
* 19-a de januaro: Francisko la 2-a, reĝo de Francio (m. 1560)
* 11-a de marto: Torquato Tasso, itala poeto (m. 1595)
* Robert Garnier, franca dramisto kaj poeto (m. 1590)

## Mortoj 
* Manku Kapak la dua "kaŝa" inkao
1825

**1825** estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1825 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Bolivio sendependiĝas de Hispanujo.
*John Quincy Adams iĝis prezidento de Usono.
*Manuel José Arce iĝis prezidento de Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko.
*Portugalujo agnoskas la sendependon de Brazilo, Johano la 6-a iĝis honora imperiestro de Brazilo.
*New Harmony fondita.
*La 27-an de septembro - La unua moderna fervojo en la mondo, la Stockton kaj Darlington fervojo, malfermiĝas en Anglio.

## Naskiĝoj 
*18-a de februaro: Mór Jókai, hungara verkisto (m. 1904)
*21-a de marto: Aleksandr Moĵajskij, rusa mara subadmiralo kaj pioniro de aviado (m. 1890)
* 26-a de junio: Francisco Otaviano, brazila advokato, ĵurnalisto, diplomato, politikisto kaj poeto (m. 1889)
*11-a de oktobro: Conrad Ferdinand Meyer, svisa verkisto (m. 1898)
*25-a de oktobro: Johann Strauss (filo), aŭstra komponisto (m. 1899)
*2-a de decembro: Petro la 2-a, imperiestro de Brazilo (m. 1891)
*Eli Keller, usona pensilvanigermana poeto (m. 1919)
*Elisha P. Ferry, unua ŝtatestro de Vaŝingtonio (m. 1895)

## Mortoj 
* 16-a de aprilo: Johann Heinrich Füssli, brita kaj svisdevena pentristo kaj verkisto (n. 1741)
* 13-a de oktobro: Maksimiliano la 1-a Jozefo, duko de Bavario (n. 1756)
* 19-a de novembro: Aleksandro la 1-a, imperiestro de Rusujo (n. 1777)
* 29-a de decembro: Jacques-Louis David, franca pentristo (n. 1748)
1804

**1804** estis superjaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1804 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Francio : majo : Fino de la *Unua Franca Respubliko* pro la puĉo de Napoléon Bonaparte.
* Francio : 2-a de decembro : Napoléon Bonaparte, dumviva ĉefkonsulo de Francio, proklamigas sin *Imperiestro de la Francoj* (Napoleono la 1-a) kaj tiel estigas la *Unuan Francan Imperion*, kiu daŭros ĝis 1814.
* 12-a de decembro : Hispanio deklaras militon kontraŭ Britio.
* Haitio sendependiĝas de Francio.
* Fondita la Framasona "Granda Oriento de Portugalio"
* Francisko la 1-a (Aŭstrio) nomis sin imperiestro por malhelpi, ke Napoléon Bonaparte iel transprenu la estrecon de la Sankta Romia Imperio.
* Novoaleksandrovsk fondita.

## Naskiĝoj 
* 5-a de februaro: Johan Ludvig Runeberg, svedlingva finnlanda poeto (m. 1877)
* 7-a de februaro: John Deere, usona algrikultura inventisto (m. 1886)
* 14-a de marto: Johann Strauss (Patro), aŭstra komponisto
* 5-a de aprilo: Matthias Schleiden, germana botanikisto (m. 1881)
* 30-a de aprilo: Maciel Monteiro, brazila kuracisto, poeto, ĵurnalisto, oratoro, politikisto kaj diplomato (m. 1868)
* 1-a de julio: George Sand, franca verkistino (m. 1876)
* 4-a de julio: Nathaniel Hawthorne, usona verkisto (m. 1864)
* 8-a de septembro: Eduard Mörike, germana poeto (m. 1875)
* 3-a de oktobro: Allan Kardec, franca edukisto kaj responsulo pri la bazaj spiritismaj libroj (m. 1869)
* 21-a de novembro: Wilhelm Waiblinger, germana poeto (m. 1830)
* 23-a de novembro: Franklin Pierce, prezidento de Usono (m. 1869)
* 21-a de decembro: Benjamin Disraeli, brita verkisto kaj ŝtatestro (m. 1881)

## Mortoj 
* 12-a de februaro: Immanuel Kant, germana filozofo (n. 1724)
* 26-a de marto: Wolfgang von Kempelen, hungara inventisto (n. 1734)
* 9-a de aprilo: Jacques Necker, svisa financisto (n. 1732)
* 12-a de julio: Alexander Hamilton, unua financa ministro de Usono (n. 1755)
* 2-a de oktobro: Jacques Necker, franca inventisto de la unua aŭtomobilo (n. 1725)
* 2-a de decembro: Philippe Lebon, franca kemiisto (n. 1767)
354

En la jaro **354** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
Papa deklaro ordonis la feston de naskiĝo de Jesuo Kristo je la 25-a de decembro (je la tago de pagana feto de solstico)

## Naskiĝoj 
* 13-a de novembro: Aŭgusteno de Hipono, frua kristana filozofo kaj sanktulo (m. 430)

## Mortoj
1838

**1838** estis normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1838 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Honduro sendependiĝas de Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko;

## Naskiĝoj 
* 6-a de januaro: Max Bruch, germana komponisto (m. 1920)
* 16-a de januaro: Franz Brentano, germana filozofo (m. 1917)
* 12-a de februaro: Aristides Lobo, brazila juristo, politikisto, respublikana ĵurnalisto kaj aboliciisto (m. 1896)
* 15-a de majo: Nicolae Grigorescu, rumana pentristo (m. 1907)
* 2-a de septembro: Liliuokalani, reĝino de Havajo (m. 1917)
* 11-a de septembro: Adam Asnyk, pola poeto kaj dramisto (m. 1897)
* 25-a de oktobro: Georges Bizet, franca komponisto (m. 1875)
* 29-a de novembro: Giovanni Losi, misiisto en Sudano (m. 1882)
* 11-a de decembro: Emil Rathenau, germana industriisto (m. 1915)
* 26-a de decembro: Clemens Winkler, germana kemiisto (m. 1904)

## Mortoj 
* 6-a de aprilo: José Bonifácio de Andrada e Silva, brazila naturalisto kaj politikisto (n. 1763)
* 17-a de majo: René Caillié, franca esploristo (n. 1799)
* 28-a de julio: Bernhard Henrik Crusell, finnlanda muzikisto (n. 1775)
* 21-a de aŭgusto: Adelbert von Chamisso, franca natursciencisto kaj verkisto (n. 1781)
-276

En la jaro **276 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romo konkeris Ankonon.

## Naskiĝoj 
* Eratosteno

## Mortoj 

|
-195

En la jaro **195 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romianoj invadis la centron de Iberio, el siaj du novaj provincoj en orienta marborda parto de la duoninsulo, Hispania Citerior kaj Hispania Ulterior, kreitaj nur 2 jarojn pli frue.
* Hanibalo, venkita de Romio, fuĝis aŭ laŭ aliaj fontoj estis ekzilita de Romio al la helenisma Seleŭkida Imperio en Levantenio.
* Aristofano iĝis estro de Biblioteko de Aleksandrio.

## Mortoj 
* Eratosteno
1643

**1643** estis normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1643 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Meysho detronigita, Go-Komyo iĝis imperiestro de Japanio.
* Ludoviko la 14-a (Francio) surtroniĝis.
* Batalo de Rocroi.

## Naskiĝoj 
* 4-a de januaro (Laŭ la Gregoria kalendaro): Isaac Newton (laŭ la Julia kalendaro, li naskiĝis dum 1642.)
* 10-a de decembro: Johann Adam Reincken, germana komponisto

## Mortoj 
* 1-a de marto: Girolamo Frescobaldi, itala komponisto
* 2-a de marto: Robert Greville (2-a Barono Brooke), generalo de parlamento armeo dum la angla enlanda milito (n. 1607)
* 20-a de aprilo: Christoph Demantius, germana komponisto
1742

**1742** estis normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1742 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Anders Celsius unue proponis la Celsian skalon;
* Karlo la 6-a Albrecht iĝis imperiestro de Sankta Romia Imperio;
* 1-a Silezia Milito finis;
* Choryně disrabita;

## Naskiĝoj 
* 1-a de julio: Georg Christoph Lichtenberg, germana natursciencisto (m. 1799)
* 16-a de aŭgusto: Tiradentes, brazila revoluciulo (m. 1792)
* 9-a de decembro: Carl Wilhelm Scheele, germana-sveda farmakolo (m. 1786)
* 16-a de decembro: Gebhard Leberecht Von Blücher, prusa generalo ĉe la Batalo de Waterloo (m. 1819)

## Mortoj 
* 14-a de januaro: Edmond Halley, brita astronomo (n. 1656)
* 29-a de junio: Joseph Emanuel Fischer von Erlach, aŭstra arkitekto (n. 1693)
* 28-a de julio: Antonio Vivaldi, itala komponisto (n. 1678)
1656

**1656** estis superjaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1656 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Afonso la 6-a (Portugalio) surtroniĝis sub la regenteco de Luísa de Gusmão;
*Zainsk fondita;

## Naskiĝoj 
*8-a de novembro: Edmond Halley, brita astronomo kaj plurfaka sciencisto (m. 1742)

## Mortoj 
* Francesco Turini, itala komponisto
* 19-a de marto: Georgius Calixtus, luterana teologo kaj profesoro pri teologio de la Universitato de Helmstedt (n. 1586)
* 12-a de julio: Marko Aŭrelio Severino, itala kuracisto, kirurgo, anatomo kaj profesoro pri medicino kaj kirurgio (n. 1580)
* 6-a de novembro: Johano la 4-a, 20-a reĝo de Portugalio (n. 1604)
1738

**1738** estis normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1738 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*
## Naskiĝoj 
* 21-a de januaro: Ethan Allan, Usona patrioto (d. 1789) 
* 15-a de novembro: William Herschel, germana-angla sciencisto, astronomo, komponisto (m. 1822)

## Mortoj 
* 5-a de februaro: Joseph Süß Oppenheimer, germana juda bankisto (n. 1692)
* 11-a de junio: Caspar Bartholin, la Juna, dana kuracisto kaj anatomiisto (n. 1655)
1792

**1792** estis superjaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1792 p.K. okazis interalie :

## Eventoj 
* 25-a de aprilo: Rouget DE LISLE verkas kanton por rejna armeo, pli konata kiel Marseljezo
* 18-a de majo: Borso de Novjorko (NYSE) estis fondita.
* 1-a de junio: Kentukio fariĝis la 15-a ŝtato de Usono.
* 13-a de oktobro: Konstruado komenciĝis por la Blanka Domo ĉe Vaŝingtono.
* Princo Johano iĝis regento de Portugalio.
* Francio : Septembro : Ludoviko la 16-a (Francio) detronigita. Komenco de la Unua Franca Respubliko. Ĝi finiĝos en majo 1804. Daŭro: malpli ol 12 jarojn (kvar konstitucioj).
* Francisko la 2-a Jozefo Karlo iĝis la lasta imperiestro de Sankta Romia Imperio.
* 1-a Koalicia milito ekis.

## Naskiĝoj 
* 13-a de majo: Papo Pio la 9-a (m. 1878)
* 4-a de aŭgusto: Percy Bysshe Shelley
* 1-a de decembro: Nikolaj Ivanoviĉ Lobaĉevskij, rusa matematikisto
* John Herschel

## Mortoj 
* 24-a de majo: Jakob Michael Reinhold Lenz
* 21-a de aprilo: Tiradentes
* Gustavo la 3-a de Svedio (murdita)
* Leopoldo la 2-a imperiestro de Sankta Romia Imperio
1650

**1650** estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1650 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Bamako fondita.

## Naskiĝoj 
* 14-a de novembro: Vilhelmo la 3-a, reĝo de Anglio (m. 1702)
* *dato nekonata*: Johann Jacob Walther, germana komponisto (m. 1704)

## Mortoj 
* 11-a de februaro: René Descartes, franca filozofo (n. 1596)
* 19-a de junio: Matthäus Merian, svisa-germana eldonisto (n. 1593)
* 24-a de novembro: Manuel Cardoso, portugala komponisto (n. 1566)
* 25-a de septembro: Ambrogio Spinola, hispana generalo (n. 1569)
1637

**1637** estis normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).
En la jaro 1637 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Francio: Kartezio publikas faman verkon *La Géométrie*.
*Brazilo: Johann Moritz von Nassau-Siegen enoficiĝis kiel nederlanda koloniestro.
*Ferdinando la 3-a (Sankta Romia Imperio) surtroniĝis.
*Novij Oskol fondita.
*Mád bruligita de turkoj.

## Naskiĝoj 
*8-a de decembro: Bernardo Pasquini, itala komponisto
*Go-Sai imperiestro de Japanio
*Buxtehude, Dietrich, germana Komponisto

## Mortoj 
*2-a de aprilo: Ferdinando la 2-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (n. 1578)
*6-a de aŭgusto: Ben Jonson, angla dramisto kaj poeto (n. 1572)
*Pedro Nunes, portugala pentristo (n. 1578)
1758

**1758** estis normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1758 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Astronomiisto Charles Messier komencis sian katalogon.
* Konstruita unua industria zinka rafinejo en Bristolo, Anglio.
* Lineo nomas hundon *Canis familiaris*.
* Klemento la 13-a iĝis papo.

## Naskiĝoj 
* 28-a de aprilo: James Monroe, 5-a prezidento de Usono
* 6-a de majo: Robespiero, franca revoluciisto
* 29-a de septembro: Horatio Nelson, brita admiralo.
* Go-Momozono imperiestro de Japanio

## Mortoj 
* Papo Benedikto la 14-a
* 5-a de decembro: Johann Friedrich Fasch, Germana komponisto