open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Codex Leicester

eta
La **Codex Leicester** (kodekso Lejkester) estas aro de ĉefe sciencaj skribaĵoj de Leonardo da Vinci. Ĝi estas nomita laŭ Thomas Coke, kiu iĝis unua grafo de Leicester kaj aĉetis la kodekson en 1717.

## Enhavo de la kodekso 
La kodekso konsistas el 18 paperfolioj, ĉiu folio estas faldita unufojon kaj ambaŭ flankoj estas surskribitaj. Entute la dokumento enhavas do 72 paĝojn.

La aparta eco de la manuskripto estas la inversa skribo, t.e. ke necesas meti ĝin antaŭ spegulo por legi la tekstojn.

## Ekde la 20-a jarcento 
Nuntempe ĝi apartenas al Bill Gates, kiu aĉetis ĝin adjudike en 1994 kontraŭ la sumo de ĉirkaŭ 30 milionoj da usonaj dolaroj.

La kodekso estas ekspoziciata ĉiujare en alia loko. Tiel en 2004 ĝi estis en la kastelo Chambord.

## Vidu ankaŭ 
* Codex Atlanticus
* Leonardo da Vinci

## Eksteraj ligiloj 
* La kajeroj de Leonardo da Vinci

Kategorio:Bill Gates
Kategorio:Sciencaj ilustritaj manuskriptoj
Kategorio:Verkoj de Leonardo da Vinci
Kategorio:Libroj aperintaj en la 16-a jarcento
Codex Atlanticus

La **Codex Atlanticus** (Kodekso Atlantiko) estas notkajeroj de Leonardo da Vinci, kiu troviĝas en la ambrosia biblioteko de Milano kaj en Windsor. Ĝi estas datumita inter 1478 kaj 1518.

La desegnoj estas gluitaj sur grandaj folioj por formi la tiel nomatan kodekson. La dokumento similas al atlaso. Pompeo Leoni de Arezzo dispartigis la foliojn en du manuskriptoj, el kiuj unu enhavas sciencajn kaj teknikajn desegnaĵojn kaj la alia botanikajn kaj anatomiajn.

## Vidu ankaŭ 
* Codex Leicester
* Leonardo da Vinci

## Eksteraj ligiloj 
* La kajeroj de Leonardo da Vinci

Kategorio:Sciencaj ilustritaj manuskriptoj
Kategorio:Verkoj de la 15-a jarcento
Kategorio:Leonardo da Vinci
Ombro

eta|240px|Ombroj sur la strando
[eta|240px|Ombroj de [sferoj, Leonardo da Vinci, 1492]]
**Ombro** estas

#  pli malpli plena manko de lumo, en loko, kiun maldiafana korpo ŝirmas kontraŭ la lumo;
#  tiu malluma parto, konsiderata kiel reproduktanta la formon de maldiafana korpo.

## Proverbo 
Ekzistas 2 proverboj pri ombro (kaj 6 pri lumo) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Parto de la sciencaĵoj pri koloroj de Goethe "Koloraj ombraj" ()

Kategorio:Arto
Kategorio:Scienco
William Wordsworth

**William WORDSWORTH** (naskiĝis la 7-an de aprilo 1770 en Cockermouth, Britio; mortis la 23-an de aprilo 1850 en Rydal Mount, Britio) estis brita poeto kaj gvida membro de la angla romantika movado, kiun li iniciis en 1798 per la *Lyrical Ballads* (Lirikaj poemoj) kunverkitaj kun Samuel Taylor Coleridge.
Lia ĉefverko estas la frua aŭtobiografa poemo *The Prelude* (La preludo). En 1843 li estis poetokronado.

## Literaturo 
* Stephen Gill (eldonisto): *The Cambridge companion to Wordsworth*. Cambridge University Press 2003. ISBN 0-521-64116-0
* John L. Mahoney: *William Wordsworth, a poetic life*. Fordham University Press, Novjorko 1996. ISBN 0-8232-1715-9
* John Williams: *William Wordsworth, a literary life*. Macmillan, Basingstoke 1996. ISBN 0-333-57418-4

## Eksteraj ligiloj 
* To Toussaint Louverture - poemo de William Wordsworth 
* El lia verko (angle kaj germane)

Kategorio:Britaj poetoj
Kategorio:Viroj
Plinio

Du romiaj verkistoj, onklo kaj nevo, havis la saman nomon **Plinio**:
* **Plinio la Maljuna** (23-79), aŭtoro kaj natursciencisto romia, aŭtoro de la grandega enciklopedio *"Natura Historio"*
* **Plinio la Juna** (61-114), verkisto romia, konata pro siaj *korespondaĵoj* kun la imperiestro Trajano.
Radojica Petrović

**Radojica PETROVIĆ** (cirile *Радојица Петровић*; naskiĝis ; mortis la 8-an de marto 2026) estis serba esperantisto, matematikisto kaj emerita instruisto pri komputiko kaj komputika didaktiko, kiu loĝis en Ĉaĉak. Ekde 1991 li estis membro kaj ekde 2001 estrarano de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI). Dum la oficperiodoj 2003-2006 kaj 2006-2009 li estis prezidanto de ILEI kaj ĝia observanto ĉe la Estraro de UEA. Ekde 2010 li estis estrarano pri konferencoj de ILEI. Krome li estis prezidanto de Serbia Esperanto-Ligo, kaj komitatano A de la Landa Asocio en la komitato de UEA. Li instruis en E-kursoj por komencantoj kaj progresantoj kaj gvidis metodikajn seminariojn por E-instruistoj en Serbio kaj eksterlande. Li verkis fakartikolojn kaj prelegis en internaciaj fakaj konferencoj pri interkultura pedagogio de Esperanto, metodologio de prikomputila kaj perkomputila lernado kaj instruado kaj komputile subtenataj kvalitmastrumaj sistemoj en la lingvoj Esperanto, serba kaj angla.

## Vidu ankaŭ 
* Interkultura komunikado
* Interkultura edukado

## Eksteraj ligiloj 
* Radojica Petrović

Kategorio:Serbaj esperantistoj
Kategorio:Matematikistoj
Kategorio:Instruistoj
Beatles for Sale

***Beatles for Sale*** (Esp. "Beatles Vendotaj") estis la kvara albumo de the Beatles. La albumo estis eldonita je la 4-a de decembro 1964. La plejmulto de la albumo aperis en ''Beatles '65'' en Usono.

## Kantolisto 
Flanko 1:
# "No Reply"
# "I'm a Loser"
# "Baby's in Black" 
# "Rock and Roll Music"
# "I'll Follow the Sun"
# "Mr. Moonlight"
# "Kansas City/Hey, Hey, Hey, Hey"

Flanko 2:
# "Eight Days a Week"
# "Words of Love"
# "Honey Don't"
# "Every Little Thing"
# "I Don't Want to Spoil the Party"
# "What You're Doing"
# "Everybody's Trying to Be My Baby"

Kategorio:Albumoj de The Beatles
Robin Williams

**Robin McLaurin WILLIAMS** (naskiĝis la , mortis la ) estis populara usona komikulo kaj aktoro kiu gajnis Akademian Premion por subtena rolo en la filmo *Good Will Hunting* de 1997. Kiel aktoro, li estis stelulo de filmo, televido, kaj teatro.

## Vivo aktora
Post la finfrekvento de mezlernejo en Larkspur, Kantono Marin, li studis teatran sciencon ĉe *Marin College* kaj aktore trejnitis ĉe *Juilliard School* en Novjorko, kvankam li volis studi politikajn sciencojn iam.

Unuafoje li famiĝis per la prezentado de eksterterulo en la televida serio *Mork and Mindy* (1978-1982). Post la ekrana debuto en *Popeye* (1980) li ludis la ĉefrolon en *The World According to Garp* (1982), filma versio de la samtitola furorromano de John Irving.

La sekvontaj filmoj *The Survivors* (1983), *Moscow on the Hudson* (1984), *The Best of Times* (1985), kaj *Club Paradise* (1986) tamen nur de malmultaj kinejvizitantoj aprezis.

En 1987 oni proponis lin por la atribuo de Oskar-premio post lia reprezento de ekscita radia moderiganto ĉe usona armea radistacio dum la Vjetnama milito en la filmo *Good Morning, Vietnam*, same por liaj seriozaj roloj en *Dead Poets Society* (1989; Peter Weir) kaj *The Fisher King* (1991; Terry Gilliam).

Nombriĝas inter aliaj filmaj sukcesoj de aktoro, kiu aparte brilas per vortaj spritaĵoj, ekzemple la verkoj *The Adventures of Baron Munchhausen* (1988), *Awakenings* (1990; flanke de Robert De Niro), *Hook* (1991; kie li ludas la adoltan Peter Pan), *Aladdin* (1992), kaj *Mrs. Doubtfire* (1993).

La per multekostaj specialaj efektoj ekipita fantazia-aventura filmo *Jumanji* (1995) finance malsukcesis. Pro la aktora faro en la dramo *Good Will Hunting* (1997) Williams finfine ricevis Oskar-premion.

Sekvis i.a. la Disney-a produktaĵo *Flubber* (1997), *What Dreams May Come* (1998), *Patch Adams* (1998), *Jakob the Liar* (1999; laŭ la romano de Jurek Becker), kaj *Insomnia* (2002).

## Morto
La  la 63-jaraĝa aktoro estis trovita morta en sia apartamento. Laŭ la kuracistoj, la kaŭzo de lia morto estis "sinmortiga senspireco". Williams batalis kontraŭ deprimo lastatempe kaj ekis reloĝecan programon. Dimanĉnokte, lia edzino vidis lin viva en ilia domo. Sekvan matenon ŝi telefonis la policon kaj diris ke ŝia edzo ne plu spiras.

## Filmaro 
### Televido 
## Vidu ankaŭ
* *Robin Williams: Come Inside My Mind*

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj humuristoj‎
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Premiitoj de Ora Globo
Kategorio:Oskar-premiitoj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktoro
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Kategorio:Sinmortigintoj
Help! (albumo)

***Help!*** (Esp: "Helpu!") estis la kvina albumo de the Beatles. La unua duono de la albumo aperis en la filmo *Help!* stelanta the Beatles. En Usono, la albumo estis sonospuro kun enmetitaj instrumentaj trakoj. La kanto "Yesterday" estas la plej registrita kanto en la mondo.

## Brita traka listo 
Flanko 1:
# "Help!"
# "The Night Before"
# "You've Got to Hide Your Love Away"
# "I Need You"
# "Another Girl"
# "You're Going to Lose That Girl"
# "Ticket to Ride"

Flanko 2:
# "Act Naturally"
# "It's Only Love"
# "You Like Me Too Much"
# "Tell Me What You See"
# "I've Just Seen a Face"
# "Yesterday"
# "Dizzy Miss Lizzy"

## Usona traka listo 
eta|dekstra|200px|Usona kovero
(*) Instrumenta

Flanko 1:
# "Help" (kun "James Bond enkonduko")
# "The Night Before"
# "From Me to You Fantasy*
# "You've Got to Hide Your Love Away"
# "In the Tyrol"*

Flanko 2:
# "Another Girl"
# "Another Hard Day's Night"*
# "Ticket to Ride"
# "The Bitter End/You Can't Do That"*
# "You're Gonna Lose That Girl"
# "The Chase"*

Kategorio:Albumoj de The Beatles
Bigoso

eta|250px|Tradicia pola bigoso
**Bigoso** () estas tradicia pola (kaj litova) manĝaĵo farita ĉefe el brasiko kaj viando, kiun probable alportis al Pollando Ladislao la 2-a. Ĝi estas konsiderata nacia plado en Pollando.

Estas konataj multaj manieroj por prepari bigoson. Povas esti diferencaj kelkaj aldonaĵoj, spicoj aŭ nur alie sekvas aldonado de ingrediencoj. Tamen la bazaj ingrediencoj de tradicia bigoso estas ĉiam samaj: saŭrkraŭto kaj freŝa brasiko (ofte nur saŭkraŭto, sed tiam la manĝaĵo estas tro acida), diversaj viandaĵoj kaj kolbasoj (kvalito de viandaĵoj plejparte decidas pri gusto de bigoso), sekfungoj, sekprunoj, cepo kaj spicoj. La tutaĵo estas brezata kiel eble plej longe (ju pli longe, des pli bone) dum kelkaj tagoj kun paŭzoj. Kelkfoja aldonado de ruĝa vino plibonigas bigoson. Bone preparita manĝaĵo estas nigra bruna, densa kaj ne devas elflui akvo el ĝi. La bigoso estas pikanta, iom acida kaj ne tro dolĉa, kaj odoras je fumaĵita viando, prunoj kaj ev. ĉasviandaĵo.

En malnova pola kuirarto al bigoso estis aldonata mielo aŭ dolĉa vino. Oni ankaŭ ofte preparadis tn. **bigoson kun vivukrio** - poto kun brezata bigoso estis ĉirkaŭgluita de pasto. Laŭta "eksplodo" de kovrilo (pro alta aerpremo) signifis, ke la manĝaĵo estas preta.

Oni ofte aldonas al bigoso karvion, majoranon, pimenton, tomatan pureon kaj prunojn - freŝajn, sekigitajn aŭ kiel konfitaĵoj.

Tradicie, bigoson oni manĝas kun pano trinkante vodkon.

En la pola lingvo la vorto *bigos* signifas ankaŭ: *malordo*, *tumulto*.

## En Esperanto 
En *Sinjoro Tadeo* de Adam Mickiewicz troviĝas laŭdo pri bigoso:
:*Sed eĉ sen tiaj spicoj bonegas aparte*
:*Bigoso, ĉar el bonaj legomoj ĝi arte*
:*Kunmetiĝas: Hakita brasiko acida,*
:*Kiu laŭ la proverbo, mem en buŝon iras;*
:*Fermite en kaldrono, per sino humida,*
:*Ĝi kovras elektitajn pecojn de viandoj,*
:*Kaj varmiĝas, ĝis fajro el ĝi pleneltiras*
:*Nutrajn sukojn kaj ŝprucas brogaĵo el randoj,*
:*Kaj aero ĉirkaŭe per aromo spiras. (...)*

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Artikolo pri la pola bigoso en la retejo La Balta Ondo, aŭgusto 2019

Kategorio:Pola kuirarto
Kategorio:Polaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Brasikaĵoj
Diamantina

''''* (prononcata "*Ĝiamanĉina*" [dʒiamɐ̃ˈtʃinɐ], oficiale ) estas urba municipo en la centro de la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Vale do Jequitinhonha* (foje esperantigita: *Valo de Ĵekitinjonja*) kaj estas la administra centro de samnoma mikroregiono *Diamantina'', ĉe latitudo 18°14'56" suda kaj je longitudo 43°36'00" okcidente, je altitudo de 1113 metroj super marnivelo. 

Laŭ la stato de  en la urba municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

La loko oficiale iĝis municipo la 6-an de marto 1838. Ĝi estas naskiĝloko de iama brazila prezidento Juscelino Kubitschek.

*Diamantina* signifas en la portugala "diamanteca", sed ankaŭ iĝas nomo de virino.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

eta|maldekstra|260ra|

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Finna liberiga armeo

**Finna liberiga armeo** (**FLA**), respektive **Finna popola armeo**, prezentis armitajn fortojn formale subigitaj al Finna popola registaro de Kuusinen, subtenanta Ruĝan Armeon dum invado ĝis Finnlando. La armeo estiĝis mallongtempe antaŭ Vintra milito en novembro de 1939, ĝi pereis en la jaro 1940 post tio, kiam Stalin rezignis pri sia plano al armea konkero de la tuta Finnlando.

Teorie ĝi estis prezentonta armeon de finnaj volontuloj, kunmetita el ruĝaj finnoj, kiuj fuĝis en Sovetunion post nesukcesita ribelo el la jaro 1918. Sed fakte tiun ĉi karakterizon plenumis sole nerimarkebla ondo de rekrutigitoj. Plimulto de ties membroj estis perforte rekrutigita el loĝantoj de Karelio kaj neniam havis ion komunan kun Sovetunio. Tiuj ĉi rektutoj plimulte plenkore malamis Sovetunion kaj Ruĝan Armeon. Se ili havis okazon, ili mortigis siajn komisarojn kaj aŭ ili fuĝis aŭ ili volonte amase kapitulacis. Kiel militkaptitoj ili poste tre diligente kunlaboris kun finnoj montrante klopodon akiri en Finnlando politikan rifuĝejon. Sed ricevis ĝin sole malgranda parto de ili.

Sume FLA estis de gvidantaro de Ruĝa Armeo taksita kiel absolute nefidinda kaj absolute neuzebla. Kampaj komandantoj, al kiuj ĝi estis alligita, markis ĝin kiel balasto kaj kiel spiona servo de malamiko.

Kategorio:Armeoj
Kategorio:Historio de Finnlando
Kategorio:Vintra milito
Kategorio:20-a jarcento en Finnlando
Divisa Nova

eta|Igreja Matriz de Divisa Nova
''''* estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Sul e Sudoeste de Minas* kaj en la mikroregiono *Alfenas''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Hjalmar Fridolf Siilasvuo

[eta|maldekstra|Kolonelo **Siilasvuo** (dekstre) dum [batalo sur vojo el Raate.]]
**Hjalmar Fridolf Siilasvuo**, konata sub kromnomo **Sivu** (1892 - 1947) estis finna generalo, konsiderata kiel la plej bona el la finnaj kampaj komandantoj de la dua mondmilito.

Dum Vintra milito li gvidis la rapide formitan nekompletan 9-an infanterian divizion, kun kiu li unue en batalo ĉe Suomussalmi neniigis la 44-an armean korpuson de Ruĝa Armeo (inkluzive de la superelita 44-a divizio de "Stalin", respektive "Blua" divizio) kaj sekve li transŝovis kun ĝi en regionon de Kuhmo, kie li finis ĉirkaŭigon de la 54-a infanteria divizio de Ruĝa Armeo.

Dum februaro kaj marto li poste plutenis la ĉirkaŭgon kontraŭ liberigaj provoj de la 33-a infanteria kaj elita skiista brigado de Balin (kiu estis en la batalo tute neniigita).

Pli grandan parton de daŭriga milito li gvidis la 3-an armean korpuson de Finna armeo unue en la norda Finnlando (1941) kaj poste (1944) sur Karela istmo, kie li havis grandan kvocienton en la finna venko en ĉefa batalo en regiono Tali-Ihantala.

En Laponia milito li gvidis taĉmentojn elpremantaj germanojn el la norda Finnlando kaj Laponio.

La 21-an de decembro 1944 li ricevis Krucon de Mannerheim.

Li estas patro de generalo Ensio Siilasvuo.

Kategorio:Finnaj generaloj
Kategorio:Kavaliroj de Kruco de Mannerheim
Kategorio:Oulu
Kategorio:Helsinkanoj
Vojo el Raate

**Vojo el Raate** estas vojo en orienta parto de la teritorio de urbo Suomussalmi, kuniganta la propran Suomussalmi-on kun limregiona sidejo Raate. Dum Vintra milito ĝi fariĝis batalkampo, sur kiu estis ludinta dua parto de batalo ĉe Suomussalmi: la batalo sur la vojo el Raate (iam ĝi estas konsiderata kiel memstara batalo). En tiu ĉi kunpuŝiĝo ĉi tie estis tute neniigita la 44-a infanteria divizio de Ruĝa Armeo, kromnomata Blua, respektive la divizio de Stalin.

Kategorio:Finnlando
Nigra supo

**Nigra supo** (*pole: czernina, kaŝube: czôrnina*) estas specife pola manĝaĵo. Ĝiaj ingrediencoj estas ĉefe: buljono kaj anasa aŭ koka sango (malofte oni uzas porkan sangon).
Unikan guston de nigra supo kaŭzas sukero kaj vinagro, miksitaj por ke la sango ne koaguliĝu. Krom la bazaj ingrediencoj, aldonataj estas ankaŭ pruna siropo, piroj en vinagro kaj sekigitaj fruktoj (prunoj, piroj aŭ ĉerizoj) kaj mielo.

La nigran supon oni manĝas kun nudelo aŭ bolitaj terpomoj. La manĝaĵo estas diskutinda - havas multajn ŝatantojn, sed por multegaj homoj ĝi estas abomena ĉefe pro uzita sango.

La sango-supo, iam donita ĉe tablo al fraŭlo, svatiĝanta al fraŭlino, signifis rifuzon. En Sinjoro Tadeo la manĝaĵon ricevis Jacek:

:*Horeŝoj al Soplico fraŭlinon ne donis!*
:*Ili al Jacek la nigran supon proponis!*

Kategorio:Pola kuirarto
Kategorio:Supoj
Filiberto la 1-a de Savojo

**Filiberto la 1-a de Savojo** kromnomita "la Ĉasisto" (france : *Philibert Ier de Savoie dit "le Chasseur"* kaj itale : *Filiberto I di Savoia detto "il Cacciatore"* ) naskiĝis en la tiama ĉefurbo de la Savojaj Ŝtatoj *Chambéry* (Ŝamberio) je la 7-a de aŭgusto 1465 kaj mortis en *Lyon* (Ljono) je la 22-a de septembro 1482.

Li estis la filo de la 3-a duko Amadeo la 9-a de Savojo (1435-1472) kaj de lia edzino Jolando de Francio (1434-1478), kiu estis la filino de la franca reĝo Karlo la 7-a kaj de Maria de Anĵuo .

Post la morto de sia patro en 1472 li heredis la Domestrecon de Savojo kaj fariĝis la 4-a duko de Savojo, princo de Piemonto, grafo de Aosto de Morianio (*Maurienne*) kaj de Nico. Sed ĉar tiam li estis sepjara infano, lia patrino fariĝis regentino.

Lia patrino edzigis lin en 1474 kun lia dujara kuzino Blankino Maria Sforzo (1472-1510), kiu estis la filino de la duko de Milano Galeaco Mario Sforzo kaj de Bonino de Savojo. Kompreneble ŝi naskis al li neniun gefilon.

La regentino hezitis inter la tradicia alianco de Savojo kun svislandanoj kaj profita alianco kun la burgonja potenco kreskanta. Ĉar ŝi timis aliancon inter la dukoj de Burgonjo kaj de Milano, ŝi elektis aliancon kun la duko de Burgonjo Karlo la Temerara.

Sekve la franca reĝo Ludoviko la 11-a provis eksoficigi ŝin kaj anstataŭigi ŝin per ŝia bofrato Filipo de Breso.

Sekve ankaŭ eksplodis konflikton kun la svislandanoj, kiu venkis la savojan trupojn kaj konkeris la landojn de Valezo kaj de Vaŭdo. La svislandanoj ankaŭ venkis la burgonjajn trupojn dum la Batalo de Gransono kaj la Batalo de Morato en 1476. El tiu katastrofo rezultis, ke la duko Karlo la Temerara malalianciĝis, kaptis kaj prizonigis la savojan regentinon, kiu sukcesis liberiĝi post kelkaj monatoj sed rapide mortis en Ŝamberio dum 1478.

La franca reĝo Ludoviko la 11-a savis la duklandon sed, kvankam la Savojo rekuperis la landon de Vaŭdo, ĝi definitive perdis la landon de Valezo kaj sian influon en la svislandaj regionoj.

Estiĝis lukto por la regpovo ĉirkaŭ la juna duko, ĝis kiam Filipo de Breso finfine fariĝis la unusola "protektanto" de sia nevo, kiun li forkondukis al Ljono.

Tie mortis la juna duko en 1482, eble venenigita. La Domestrecon de Savojo heredis lia frato Karlo la 1-a de Savojo, kaj lia vidvino reedziniĝis kun la estonta imperiestro de Aŭstrio Maksimiliano la 1-a (1459-1519). Li estas entombigita en la Abatejo Hautecombe sed lia intestaro restis en Ljono.

## Eksteraj ligiloj 
* Arkivejoj de Savojo  en la franca lingvo.
* Genealogio de la savoja dinastio 

Kategorio:Dinastio de Savojo
Lento

**Lento** (*Lens*) estas genro de herboj kun alternaj, pare plume kunmetaj folioj finiĝantaj per ĉiroj aŭ pintoj po unu, kun malgrandaj, blankaj aŭ bluetaj floroj kaj kun mallongaj, plataj guŝoj 1-2-semaj. Estas 4 specioj el la Mediteranea regiono, Okcidenta Azio kaj Afriko, el kiuj la plej grava estas kultiva lento (*L. culinaris*).

La nomo **lento** ankaŭ uziĝas por la semo de la kultiva lento.

eta|none|Tri diversaj lentoj

Ĝi estas malfermfrukto jam konata en la epoko de la Malnova testamento.

Lentoj fakte estas la sekigitaj semoj de la planto kaj ekzistas semoj en diversaj koloroj kaj grandecoj.
La plantoj bezonas multe da varmo por bona maturiĝado.

## Vidu ankaŭ 
* Zagros-montara arbarstepo

Kategorio:Legomoj
Kategorio:Fabacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Hi-Brazilo

**Hi-Brazilo** (**Hy-Brazil** kaj aliaj variaĵoj: «O'Brasil», nun irlanda familinomo, kaj «Hy Bressail») aŭ simple **Insulo de Brazilo** estas mitologia insulo de Atlantiko ligita al legendo de Sankta Brendano kaj al legendo de feliĉa insulo komuna al ĉiuj hindeŭropaj kulturoj (Atlantido, Avalono, Insulo de Hisperidoj, Antilio, Drogio, Emparedada, Estotilando, Grocelando, ktp.).

Mezepokaj mapoj montras ofte la Insulon Hi-Brazilon, samekiel Antilion, la Insulon de Sankta Brendano, la Sep Urbojn kaj la Feliĉajn Insulojn. Meze de 14-a jarcento Hi-Brazilo ofte aperas en Norda Atlantiko centre kaj okcidente.

Tiu nomo "Brazilo" antaŭ 1500, laŭ kelkaj studantoj, nuligus la teorio laŭ, kiu la nomo *Brazilo* por la lando signifus "fajrruĝa". Por ili, la lando ricevis sian nomon pro la legendo, simile al Antiloj, kiuj ricevis sian nomon pro la legenda Antilio.

La serĉo al Hi-Brazilo estis konstanta. Unue okcidente de Irlando, post proksime al Acoroj, kie la nuna insulo Terceira ricevis tiun nomon antaŭ 1500.

## Kartografio 
Tiu insulo, laŭ Paulo Pereira, aperis el keltaj legendoj kaj iris al kartografio en 13-a jarcento. Ĝi aperis en Katalunio (1325-1330), post en mapo de Dulcert en 1339, en mapo de fratoj Pizagani (ĉ. 1375-1378), en mapo de veneca kartografo Andrea Bianco (1436) (kiu havas aldonoj rilataj al novaj maraj vojaĝoj). La insulo aperis en mapo de Atlantiko de Zuane Pizzigano kaj en anonima mapo nomata "Mapo de Weimar" ambaŭ de 1424, kiu ankaŭ montras la realajn Acoroj kun la mitologiajn insulojn Antilio, Satana, Sajo kaj Imano. Tiuj nomoj de insuloj aperis denove en mapo de ĝenova kartografo Battista Beccario (1435) sed klare rilatas al Acoroj, kiujn li nomis "nove malkrovitajn insulojn". Bartolomeu Pareto (1455) kaj (Gracioso Benincasa) (1470 kaj 1482) ankaŭ nomas Acorojn per nomo "Brazilo". Portugala historiisto Armando Cortesão, pro tiuj mapoj, sugestis ke eŭropanoj konis Acorojn, aŭ eĉ Antiljon aŭ eĉ Ameriko antaŭ 14-a jarcento.

Eĉ post la nomo "Brazilo" esti fiksita kiel nomo de nuna lando, la mitologia "Hi-Brazilo" aperis en la mapo de Fernão Vaz Dourado en 1568.

## Bibliografio 
PEREIRA, Paulo, Enciclopédia dos Lugares Mágicos de Portugal, vol. 8, Lisboa, 2006

## Eksteraj ligiloj 
http://ogrunho.wordpress.com/2006/11/26/ilha-brazil.

Kategorio:Historio de Brazilo
Kategorio:Irlanda mitologio
Kategorio:Lokoj de la kelta mitologio
Kategorio:Mitaj insuloj
Kategorio:Fantomaj insuloj en la Atlantiko
Kategorio:Makaronezio
Menyhért Lónyay

Grafo **LÓNYAY Menyhért** (n. 6-an de januaro 1822, Nagylónya – m. 3-an de novembro 1884, Budapeŝto) estis hungara politikisto, prezidanto de la Hungara Scienca Akademio, ĉefministro de Hungario en 1871–72. eta|dekstra|Menyhért LónyayLi studis filologion, juron, ekonomion, diplomiĝis en 1839 pri filologio, poste plustudis en eksterlando. Li iĝis en 1843 parlamenta komisiito de Bereg.

Li apartenis al la nobela reforma opozicio, liaj politikaj ideoj proksimis al tiuj de la centristoj gvidataj de József Eötvös. Li estis parlamentano ankaŭ en la reforma parlamento de 1847–48, sed li estis pli modera ol la Kossuth-grupo.

Li laboris ekde septembro de 1848 kiel financministeria konsilisto, poste agadis kiel financafera ŝtatsekretario de la Szemere-registaro. Li vivis inter 1849 kaj 1850 en elmigrado. Li ricevis en 1850 reĝan amnestion, hejmenvenis kaj ekagadis en la ekonomia vivo. Li estis fondinto de la Unua Hungara Asekura Asocio, *Elsõ Magyar Biztosító Társaság*, kaj la Hungara Bienkredita Instituto, *Magyar Földhitelintézet*, kaj eĉ prezidanto de la posta. Li agadis eĉ kiel financa konsilanto de Ferenc Deák kaj Gyula Andrássy. Li estis por mallonga tempo la kunredaktoro de la Budapesti Szemle, poste kunlaboranto ĉe Politikai Hetilap de Eötvös.

Li estis celkonscia politikisto, ofte tro perforta, ne okupiĝante pri la populareco. Kiel rekonata financa aŭtoritato, li estis financministro ekde februaro de 1867 en la Andrássy-registaro, poste ekde 1870 li estis komuna (monarĥia) financministro. Li estis ekde la 14-a de novembro 1871 hungara ĉefministro kaj ministro pri militistaj aferoj. Lia ĉefa celo estis la fortigo de la Deák-partio, tiel li uzis por tio ĉiun rimedon dum la parlamentaj elektoj de 1872. Li helpis al mandato siajn parencojn, konatojn, fidulojn, kiuj formis apartan ĉ. 70-membran grupon en la registara partio. La opozicio akre atakis lian financan politikon kaj personan tuŝeblecon . Oni akuzis lin en novembro de 1872 en la parlamento je malfermita koruptado. Plimulto de la partio turniĝis kontraŭ li, tial li abdikis la 4-an de decembro 1872. Li ricevis en 1871 grafan titolon.

Li estis membro de la Hungara Scienca Akademio (HSA), ekde 1858 kiel koresponda, ekde 1861 kiel ordinara memro. Li estis ekde 1861 vicprezidanto de HSA, ekde 1871 ĝis sia morto en 1884 ties prezidanto.

Kategorio:Ĉefministroj de Hungario
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj grafoj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Kategorio:Hungaraj ministroj pri financo
Kategorio:Hungaraj aristokratoj
Gyula Andrássy

Grafo **ANDRÁSSY Gyula** [andraŝi djula] (n. 3-an de marto 1823, Olahpatak, nun Vlachovo en Slovakio – m. 18-an de februaro 1890, Volosco, Istrio, Aŭstra-hungara imperio (hodiaŭ Kroatio) estis hungara ĉefministro kaj eksterafera ministro de Aŭstrio-Hungario (1871–1879). Fervora apoganto de Germanio, li en 1879 – kun la germana imperia kanceliero Otto von Bismarck – formis la aŭstran-germanan aliancon, kiu iĝis grava punkto en la eksteraj aferoj de Aŭstrio, ĝis la fina kolapso de la Monarĥio en 1918. Liaj fratoj estis Aladár Andrássy kaj Manó Andrássy.

Andrássy iĝis membro de la hungara parlamento unuafoje en 1847 kiel ano de la radikala reformpartio de Lajos Kossuth. Li batalis en la revolucio de 1848–49 kontraŭ Aŭstrio, kiel komandanto de bataliono. Li fuĝis eksterlanden post la malvenko de la revolucio. Dum lia foresto, oni juĝis lin je morto kaj simbole pendumis lin, sed li ricevis en 1857 amnestion kaj hejmenvenis. Post tio li apogis Ferenc Deák dum la traktadoj, kiuj kondukis al la aŭstra-hungara interkonsento de 1867. Oni nomumis lin ĉefministro kaj ministro pri militistaj aferoj (la 17-an de februaro 1867), kaj la finaj konstitucijuraj traktadoj inter Hungario kaj Aŭstrio okazis per lia gvidado. Ĉar li vidis minacon por Hungario en la slavaj popoloj, Andrássy forte apogis la dualismon kaj kontraŭis planon de Karl Siegmund von Hohenwart (1871), kiu pligrandigus la konstitucian staton de la landoj de la ĉeĥa krono. Li daŭre plibonigis la rilatojn kun Germanio, kiun li rigardis kontraŭpezo al Rusio, dum li kontraŭis la detruon de Turkio, ĉar tio signifus la troan fortiĝon de la slavaj popoloj. Ĉefe je lia firma deklaro Aŭstrio-Hungario restis neŭtrala dum la germana-franca milito de 1870–71.
[eta|maldekstre|[Kabineto Andrássy]]
Kiam Francisko Jozefo rezignis pri revenĝa politiko kontraŭ Prusio, Andrássy iĝis ministro pri eksteraj aferoj de la imperio (14-an de novembro 1871). La internacia pozicio de Aŭstrio-Hungario grave fortiĝis dum lia agado. Li volis eviti la kreskon de la slava loĝantaro en la Monarĥio, evitante, ke nur la Rusa Imperio eluzu la Balkan-krizon ekintan en 1875. Tiel li interkonsentis en la Berlina Kongreso de 1878, ke Aŭstrio aneksu Bosnion-Hercegovinon. Tiu decido estis malpopulara en Aŭstrio kaj Hungario, kaj kondukis al la demisio de Andrássy (8-an de oktobro 1879). Unu tagon antaŭ sia demisio, li subskribis la malbonŝancan aŭstran-germanan aliancon, kiu interligis la du imperiojn ĝis fino de la unua mondmilito.

Post sia retiriĝo, Andrássy agadis plu kiel membro de la Supera Ĉambro. Lia samnoma filo Gyula Andrássy (pli juna) estis same elstara politikisto.

## Memorigiloj 
* Universitato Andrássy
* avenuo Andrássy en Budapeŝto

Kategorio:Ĉefministroj de Hungario
Andrássy
Kategorio:Hungaraj framasonoj
Kategorio:Hungaraj grafoj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Divinolândia de Minas

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Vale do Rio Doce* (do "Valo de Rivero Dolĉa") kaj en la mikroregiono *Guanhães''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Mannerheim

eta|dekstra|Carl Gustaf Emil Mannerheim
**Mannerheim** estas la nomo de finnland-sveda nobela familio. Plej fama familiano estis **Carl Gustaf Emil Mannerheim** (1867–1951), marŝalo kaj prezidanto de Finnlando.

Kelkaj familianoj:

* Carl Erik Mannerheim (1759-1837), finna diplomato kaj politikisto
* Carl Gustaf Mannerheim (1797-1854), finna nobelo kaj entomologo, filo de la antaŭa
* Carl Robert Mannerheim (1835-1914), finna grafo kaj ĉambelano, filo de la antaŭa
* **Carl Gustaf Emil Mannerheim** (1867-1951), finna politikisto, diplomato kaj armeestro, filo de la antaŭa
* Sophie Mannerheim (1863-1928), signifa personeco de finna sanitaro, fratino de la antaŭa

Nomitaj laŭ marŝalo Mannerheim:
* Kruco de Mannerheim
* Mannerheim-linio
* *Mannerheimintie*, bulvardo en Helsinko


Kategorio:Germanaj familiaj nomoj
Kategorio:Nobelaj familioj de Svedio
Kategorio:Finnaj nobeloj
Giovanni Battista Sammartini

**Giovanni Battista Sammartini** (* 1700 aŭ 1701 en Milano; † 15-a de januaro 1775 samloke) estis orgenisto, ĥordirektisto, instruisto kaj dumvive la plej grava malfrubaroka komponisto de sia hejmurbo.

## Vivo 
En sia frua periodo li konmponis muzikon por liturgia uzo. Li estis kapelestro ĉe pluraj preĝejoj de Milano kaj influis per sia stilo Christoph Willibald Gluck, kiun li instruis ekde 1736 ĝis 1741. Fine de sia vivo, en la jaroj 1770 kaj 1771 li aŭskultis la koncertojn de Wolfgang Amadeus Mozart en Milano ĉe ties unua vojaĝo tra Italio je ties provo, trovi daŭran dungitecon en Milano.

Ofte oni intermiksas lin kun sia frato Giuseppe (1695-1750), ankaŭ produktema komponisto, kies nomo havas la samajn komencliterojn.

## Lia graveco 
Sammartini estis produktema komponisto de operoj, simfonioj (pli ol sepdek), konĉertoj kaj ĉambromuziko. Liaj simfonioj indikas la komencojn de ŝanĝo ekde overturo simpla kaj mallonga al nova seriozeco kaj tema disvolviĝo, kio aŭguras la verkarojn de komponistoj kiel Haydn kaj Mozart. Krome li verkis, eklezian muzikon, tri operojn, sonatojn, arĉinstrumentkvartetojn kaj arĉinstrumentkvintetojn.

La verkoj de Sammartini en libraj resp. sonregistraj eldonoj aŭ estas numerita de li mem opusnumero aŭ per J-C numeroj laŭ Jenkins-Churgin katalogo. Newell Jenkins la unuan fojon eldonis kelkajn el la verkoj de Sammartini inkluzive de magnifikato (li ankaŭ eldonis verkojn de Vivaldi, Paisiello kaj Boccherini kaj aliaj).

## Elekto de liaj verkoj 
* Operoj:
** Memet, triakta drama
* Sonatas:
** Por orgeno
** Por violonĉelo
** Por violono
** Por fluto
** Triosonatoj (ekz. por fluto, violono kaj figurita baso)
* Konĉertoj:
** Por violonĉelo and piccolo
** Por fluto
** Por violono
* Symphonies:
** 70 aŭ pli

## Fontoj kaj Literaturo 
* Churgin, Bathia y Jenkins, Newell. *Thematic Catalog of the Works of Giovanni Sammartini: Orchestral and Vocal Music*. Cambridge: publicado por la American Musicological Society (Harvard University Press, 1976). ISBN 0674877357.
* Cattoretti, Anna, ed., *Giovanni Battista Sammartini and his musical environment*, Brepols, Turnhout, 2004. ISBN 2-503-51233-x.

Sammartini, Giovanni Battista
Sammartini, Giovanni Battista
Sammartini, Giovanni Battista
Sammartini, Giovanni Battista
Jean-François Gigoux

**Jean-François GIGOUX** (naskiĝis la 8-an de januaro 1806 en Besançon, Francio; mortis la 12-an de decembro 1894 en Besançon) estis franca pentristo kaj ilustristo.

Kategorio:Francaj pentristoj
François-Guillaume Ménageot

**François-Guillaume MENAGEOT** (naskiĝis en 1744 en Londono, Britio; mortis en 1816 en Parizo, Francio) estis franca pentristo.

Li laboris en la franca akademio en Romo de 1769 ĝis 1774 antaŭ ol iĝi historia pentristo de la reĝa akademio en Parizo en 1777.[eta|dekstra|240px|*La morto de [Leonardo da Vinci*, François-Guillaume Ménageot]]En 1781 li pentris interalie la 278 x 357&nbsp;cm grandan bildon *"La morto de Leonardo da Vinci"*, kiu troviĝas nun en la muzeo de la urbestrejo de Amboise.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio (angle)
* Verkoj de Ménageot

Kategorio:Francaj pentristoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj
Francesco Melzi

[eta|dekstra|Vertumnus kaj Pomona, Francesco Melzi ([1518-1522)]]
**Francesco MELZI** (naskiĝis ĉirkaŭ 1491 en Milano, Italio; mortis ĉirkaŭ 1570 en Vaprio d'Adda, Italio) estis itala pentristo, disĉiplo de Leonardo da Vinci. Li akompanis lin en Francion kaj restis apud li ĝis lia morto. Li heredis parton de la posedaĵoj de Leonardo.

Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj
Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento
John Grand-Carteret

**John GRAND-CARTERET** (naskiĝis la 6-an de majo 1850 en Parizo, Francio; mortis en aŭgusto 1927 en Parizo, Francio) estis franca verkisto kaj ĵurnalisto.

Li laboras kiel ĵurnalisto en Ĝenevo kaj poste en Parizo. Li laboris sub la pseŭdonimo ''d'Historicus*. Grand-Carteret estis fama kolektisto de gravuraĵoj.

li estas avo de Jean Albert Grand-Carteret, franca pentristo.

## Verkoj 
* *Les almanachs français : bibliographie-iconographie des almanachs, années, annuaires, calendriers, chansonniers, étrennes, états, heures, listes, livres d'adresses, tableaŭ, tablettes et autres publications annuelles éditées à Paris (1600-1895)* (La francaj jarlibroj). Parizo, J. Alisié, 1896.
* *L'Histoire, la vie, les mœurs et la curiosité par l'Image, le Pamphlet et le document (1450-1900)*. Parizo, Librairie de la curiosité et des beaux-arts, 1928, 5 volumes.
* *Les mœurs et la caricature en Allemagne* (1885)
* *La France jugée par l’Allemagne* (1886)
* *La femme en Allemagne* (1887)
* *Les mœurs et la caricature en France* (1888)
* *Bismarck en caricatures* (1890)
* *Crispi, Bismarck et la triple alliance en caricatures* (1892)
* *Wagner en caricatures* (1892)
* *Les caricatures sur l’alliance franco-russe* (1898)
* *L’affaire Dreyfus et l’image* (1898)
* *La montagne à travers les âges* (1902-1904)
* *La femme en culot'' (1899)
* ...

Grand-Carteret, John
Grand-Carteret, John
Balancado de Luno

[eta|dekstra|Animacio de aspekto de Luno dum unu monato. [Fazo de Luno|Fazoj de Luno ne estas montritaj.]]
**Balancado de satelito** (ofte temas pri Luno) aŭ **libracio** estas malrapida oscilo (reala aŭ ŝajna) de satelito. Kvankam rivolua periodo de Luno ĉirkaŭ Tero egalas al rivolua periodo de Luno ĉirkaŭ ĝia akso, la balancado donas eblecon vidi en diversaj tempoj de monato iomete diversaj partoj de lunsurfaco, kaj do de Tero entute videblas 59% de lunsurfaco. Tio okazas pro tio, ke Luno turniĝas ĉirkaŭ ĝia akso kun konstanta rotacrapido, sed ĉirkaŭ Tero kun nekonstanta, ĉar Luno iros laŭ ne cirkla, sed elipsa orbito.

Kategorio:Luno
Teritorio

[eta|Teritorioj en la areon ĉirkaŭ [Strasburgo en la 17-a jarcento]]
**Teritorio** estas areo sub posedo de besto (inter ili homo) aŭ socia grupo, de organizaĵo aŭ eĉ ŝtato. Oni uzas, sekve, la vorton en biologio, psikologio, sociologio, geografio ktp. Estas, krome, multaj metaforaj uzoj de la vorto *teritorio* (ekzemple, la nocio "**teritorio**" specifa al la ludo goo), sed ĉiuj rilatas al areo, parto de pli granda spaco sub influo de individuo aŭ individueca aĵo.

Politike, teritorio estas tera surfaco de Ŝtato, suverena aŭ ne. Laŭ internacia juro, teritorio estas nepra kondiĉo por agnosko de ŝtato, pro tio, Vatikano bezonis akiri kaj konservi sian tre etan teritorion. Krom tera surfaco, la tiea aera spaco kaj la apudaj maraj akvoj estas partoj de ŝtata teritorio.

En geopolitiko, oni uzas la vorton *teritorio* por dependaj ŝtatoj.

Multaj landoj nomas "teritorioj" kelkajn specojn de siaj administraj partoj. Ekzemple, Kanado kaj Norvegio nomas kelkajn partojn de siaj landoj kun relative malmultaj loĝantoj "teritorioj" (ekz. Nordokcidentaj Teritorioj). "Teritorioj" nomiĝas ankaŭ la dependaj teritorioj de Usono, kiuj estas sub administrado de Usono, sed ne estas parto de iu el ties 50 subŝtatoj aŭ de Federacia Distrikto Kolumbio. Ankaŭ Aŭstralio, Francio kaj Unuiĝinta Reĝlando nomas kelkajn insulojn kaj insularojn "teritorioj", ktp.

Brazila konstitucio nomas "teritorioj" teoriajn provincojn, kiujn Brazila registaro povus krei, sed kiuj ne ekzistas.

## Vidu ankaŭ 
* Tereno

## Referencoj 
Kategorio:Geografio
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Internacia juro
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Teritorioj
Grandaj finnoj

Konkurso **Grandaj finnoj** (finne: *Suuret suomalaiset*) okazis en Finnlando en decembro de 2004. Ĝiaj modeloj estis respondaj programoj *Unsere Besten* (Germanio) kaj *Great Britons* (Britio). Rigardantoj kaj aŭskultantoj de YLE elektis en ĝi 100 la plej grandajn finnojn (finnoj en la senco "finnlandanoj", ne en la senco "etnaj finnoj"). Venkinto estis finna nacia heroo kaj unu el la fondintoj de Finnlando marŝalo Mannerheim.

## 100 la plej grandaj finnoj en la jaro 2004 
# Carl Gustaf Emil Mannerheim (104 244 voĉoj)
# Risto Ryti (80 790 voĉoj)
# Urho Kekkonen (57 456 voĉoj)
# Adolf Ehrnrooth (27 477 voĉoj)
# Tarja Halonen (26 536 voĉoj)
# Arvo Ylppö (22 136 voĉoj)
# Mikael Agricola (15 974 voĉoj)
# Jean Sibelius (15 397 voĉoj)
# Aleksis Kivi (7 622 voĉoj)
# Elias Lönnrot (6 099 voĉoj)
# Matti Nykänen 
# Väinö Myllyrinne 
# Ville Valo
# Lalli
# Väinö Linna 
# Linus Torvalds
# Pertti "Spede" Pasanen
# Pentti Linkola
# Tove Jansson
# Veikko Hursti
# Paavo Nurmi
# Minna Canth
# Juho Kusti Paasikivi
# Johan Vilhelm Snellman
# Hertta Kuusinen
# Arto Saari
# Miina Sillanpää
# Väinö Tanner
# Lucina Hagman
# Cristfried Ganander
# Mika Waltari
# Mika Häkkinen
# Alvar Aalto
# Eugen Schauman
# Tapio Rautavaara
# Eino Leino
# Jaakko Pöyry
# Otto Ville Kuusinen
# Juice Leskinen
# Anders Chydenius
# Uno Cygnaeus
# Jari Litmanen
# Katri Helena Kalaoja
# Fanni Luukkonen
# Anneli Jäätteenmäki
# Karl Fazer
# Kaarlo Juho Ståhlberg
# Mauno Koivisto
# Helene Schjerfbeck
# Reino Helismaa
# Jorma Ollila
# Lauri Törni
# Georg Henrik von Wright
# Arndt Pekurinen
# Tauno Palo
# Akseli Gallen-Kallela
# Johan Ludvig Runeberg
# Kyösti Kallio
# Paavo Ruotsalainen
# Lars Levi Laestadius
# Lasse Virén
# Helvi Sipilä
# Yrjö Kallinen
# Artturi Ilmari Virtanen
# Nils-Aslak Valkeapää
# Armi Kuusela
# Pehr Evind Svinhufvud
# Aki Kaurismäki
# Kalle Päätalo
# Paavo Lipponen
# Aurora Karamzin
# Sakari Topelius
# Alli Vaittinen-Kuikka
# Simo Häyhä
# Jaakko Ilkka
# Arto Javanainen
# Leena Palotie
# Karita Mattila
# Veikko Hakulinen
# Helle Kannila
# Olavi Virta
# Hannu Salama
# Irwin Goodman
# Laila Kinnunen
# Arvi Lind
# Kirsti Paakkanen
# Larin Paraske
# Mathilda Wrede
# Erno Paasilinna
# Antti Tuisku
# Annikki Tähti
# Elisabeth Rehn
# Esa Saarinen
# Maiju Gebhard
# Kalevi Sorsa
# Aksel Airo
# Lauri Ylönen 
# Raimo Helminen
# Armi Ratia 
# Veikko Sinisalo 

*Grandaj finnoj
Kategorio:Finnaj televidaj programoj
Lawrence of Arabia

***Lawrence of Arabia*** (esperante: Laŭrenco de Arabio) estas filmo produktita en 1962 de reĝisoro David Lean kaj produktisto Sam Spiegel kiu gajnis multajn premiojn, inkluzivante Akademian Premion por plej bona filmo. Aperas en la filmo steluloj Peter O'Toole, Omar Sharif, Alec Guinness, Anthony Quinn, Jack Hawkins, José Ferrer, Anthony Quayle kaj Claude Rains.

La filmo estas bazata pri la vivo de T. E. Lawrence (1888-1935), soldato de la Brita Armeo, kiu agis kiel interkonsilanto dum la Araba Ribelo de 1916-18. La filmo montras siajn aventurojn en Arabio dum la Unua Mondmilito, ĉefe siajn atakojn de Akabo kaj Damasko, kaj sian kunlaboron kun la Araba Nacia Konsilio. Ĝi temas aferojn kiel la emocian lukton de Lawrence pri perforto de milito, sia persona identeco ("Kio estas vi?" estas ofte aŭdita en la filmo.) kaj sia dividita fideleco inter Britio kaj sia novaj amikoj en la arabaj triboj.

La filmo estas malnormala pro manko de parolantaj roloj por virinoj. Ĝi ankaŭ estis filmita uzanta Filmon 77mm.

La filmo estas ofte listigita inter la plej bonaj filmoj iame faritaj. Vidu ekzemple ĉe *Sight & Sound*. Ĝi estis la tria plej alte rangita filmo inter la Pintaj 100 Britaj filmoj. 

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* Informo ĉe imdb.com (angla)
* 

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1962
Kategorio:Britaj filmoj
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Militaj filmoj
Kategorio:Filmoj laŭ veraj faktoj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo
Kategorio:Filmoj de David Lean
Junianus Justinus

**Junianus JUSTINUS** estis roma historiisto, kiu probable vivis meze de la 2-a jarcento (laŭ kelkaj nur dum la 3-a aŭ 4-a jarcento.
eta|maldekstre|*Epitome historiarum Trogi Pompeii*

Oni scias nenion pri lia vivo. Li estas la aŭtoro de *Historiarum Philippicarum libri XLIV*, verko, kiu laŭ la antaŭparolo estas kolekto de la plej gravaj partoj de la granda *Historiae pillippicae et totius mundi origines et terrae situs* de Pompeius Trogus el la epoko de la imperiestro Aŭgusto.

La verko de Trogus perdiĝis, sed la *prologi* aŭ tekstresumoj de Plinio la pli maljuna kaj aliaj daŭre ekzistas.

La verko de Justinus estis ofte uzita dum la mezepoko, kiam oni foje konfuzis lin kun Justino la martiro.

## Eksteraj ligiloj 
* The Latin Library: Justin (latine)
* Forum Romanum: Justin (latine, angle, france kaj foje hispane)

Kategorio:Viroj
Kategorio:Romiaj historiistoj
Kategorio:Latinlingvaj historiistoj
Kategorio:Romiaj verkistoj
Dom Cavati

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Vale do Rio Doce* (do "Valo de Rivero Dolĉa") kaj en la mikroregiono *Caratinga''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

La municipo fondiĝis la 30-an de decembro 1962. Ĝi situas ĉe latitudo 19°22'26" suda kaj je longitudo 42°06'21" okcidente, je altitudo de 350 metroj super marnivelo.

Estas multa elmigrado. La ekonomio baziĝas sur agrikulturo kaj komerco.

*Dom Cavati* aludas en la portugala al la nomo de iama episkopo *dom João Batista Cavati* (1892-1987).

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
La Sorĉisto de Oz

***The Wizard of Oz*** estas fantasta muzikala filmo produktita en 1939 de reĝisoro Victor Fleming kaj produktoro Mervyn LeRoy. Aperas en la filmo steluloj Judy Garland, Frank Morgan, Ray Bolger, Jack Haley, Bert Lahr, Billie Burke kaj Margaret Hamilton.

La filmo estas bazata de la 1900-a verko de L. Frank Baum, *The Wonderful Wizard of Oz* tradukita kiel *La mirinda sorĉisto de Oz* de Donald Broadribb en 1996. En ĝi, lerta usona knabino estas transportita per tornado al magia lando de sorĉistoj, parolanta birdotimigilo, stana lignohakisto, malkuraĝa leono, kaj aliaj.

En la filmo debutis Judy Garland, 17-jaraĝa, kun la tre famiĝinta korŝira kanto *Over the rainbow*.

Ĝi estis unu el la plej famaj filmoj inter la unuaj, kiuj uzis la revolucian sistemon Teknikoloro.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (angle)
* Informo ĉe imdb.com (angle)
*  (*Over The Rainbow*) – teksto: E. Y. Harburg, muziko: Harold Arlen, trad.: Pejno Simono

Kategorio:L. Frank Baum
Kategorio:Muzikaj filmoj
Kategorio:Aventuraj filmoj
Kategorio:Fantastaj filmoj
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1939
Oz
Oz
Kategorio:Ŝosefilmoj
Poludnica

**Poludnica** havas plurajn signifojn. Bv. elekti:

# Poludnica (feino) (originala signifo) estas feino, esperante Tagmezulino.
# Poludnica (monto) estas monto en montaro Malaltaj Tatroj en la Liptov-regiono.
# Poludnica (esperanto-aranĝo) estas renkontiĝo de Esperantistoj-vojaĝantoj en la Liptov-regiono.
# Poludnica (popola ensemblo) estas popola ensemblo en vilaĝo Závažná Poruba en la Liptov-regiono.
# Poludnica (hotelo) estas hotelo en civito Liptovský Ján en la Liptov-regiono.
Amadeo la 9-a de Savojo

**Amadeo la 9-a de Savojo** kromnomita "la Beatulo" (france: *Amédée IX de Savoie dit "le Bienheureux"* kaj itale : *Amedeo IX di Savoia detto "il Beato"* ) naskiĝis en *Thonon-les-Bains* je la 1-a de februaro 1435 kaj mortis en *Vercelli* je la 30-a de marto 1472.

Li estis la filo de la 2-a duko Ludoviko la 1-a de Savojo (1413-1465) kaj de lia edzino kun Anno de Luzinjano (*Anne de Lusignan* 1419-1462), kiu estis la filino de Januso de Luzinjano (*Janus de Lusignan* 1375-1432) , reĝo de Kipro kaj de Jerusalemo, kaj de lia edzino Karlino de Burbono (*Charlotte de Bourbon* 1388-1422).

Li edziĝis en *Clippe* dum 1452 kun Jolando de Francio (1434-1478, kiu estis la filino de la franca reĝo Karlo la 7-a kaj de Maria de Anĵuo. Ŝi naskis al li 10 gefilojn :
* Ludoviko (1453).
* Anno (1455-1480), kiu edziniĝis en 1478 kun la reĝo Frederiko la 4-a de Napolo (1452-1504).
* Karlo (1456-1471), princo de Piemonto.
* Maria (m1511), kiu unue edziniĝis en 1478 kun la grafo Filipo de *Bade-Hachberg* (1454-1503) kaj poste kun ''Jacques d'Assay du Plessis*.
* Ludovikino (1461-1503), kiu edziniĝis en 1479 kun la princo de Oranĝo Hugo de Ŝalono. Vidviniĝinte, ŝi monaĥiniĝis ĉe la Klaraninoj kaj estis titolita "beatulino" en 1839.
* Filiberto (1465-1482), kiu fariĝis la 4-a duko Filiberto la 1-a de Savojo.
* Bernardo (1467).
* Karlo (1468-1490), kiu fariĝis la 5-a duko Karlo la 1-a de Savojo.
* Ĵakvo-Ludoviko (1470-1485), kiu fariĝis grafo de Ĝenevio kaj markizo de *Gex* (Ĵeks).
* Johano-Klaŭdo Galeaco (1472).

Post la morto de sia patro en 1465, li heredis la Domestrecon de Savojo kaj fariĝis la 3-a duko de Savojo, princo de Piemonto, grafo de Aosto, de Morianio kaj de Nico. Sed ĉar li estis epilepsiulo malsanema kaj religiema, li forlasis la regadon al sia edzino, kiu energie rolis kiel regentino ekde 1466 kontraŭ la intrigoj de la ribelemaj nobeloj savojaj kaj de sia bofrato Filipo de Breso.

Li mortis kaj estas entombigita (kun sia edzino) en *Vercelli''. La Romkatolika Eklezio titolis lin beatulo en 1677.

## Eksteraj ligiloj 
* Arkivejoj de Savojo  en la franca lingvo
* Genealogio de la savoja dinastio 

Kategorio:Dinastio de Savojo
Kategorio:Beatigitoj
Enmigrado en Usonon

La libera **enmigrado en Usonon** daŭris de malkovro de Ameriko ĝis 1882, kiam aperis la unuaj limigaj leĝoj.

Ekde historia komenco de Usono, la enmigrantoj certigis la laborforton, kapitalon kaj scion. La nombro de la enmigrantoj estis ĝis 1780 entute 500.000, poste ĝis 1845 estis averaĝe po 100.000 personoj jare, post finiĝo de la interna milito kaj danke al la eksploda evoluo, la nombro de la enmigrantoj estis ekde 1880 ĝis 1914 ĉ. 500.000 ĉiujare. rekorda jaro estis 1907, kiam trapasis la limon 1,2 milionoj da homoj.

En 1882 alvenis 789.000 homoj en Novjorkon, ĉefe anglosaksoj, germanoj. Oni kalkulas, ke en la 19-a jarcento enmigris la Usonon ĉ. 19 milionoj da homoj. Oni notas la enmigrantoj ekde 1820.

Komence (18-a jc.) la elmigrantoj estis ofte kontraktitaj servutuloj t.e. iu pruntis monon por ilia elmigradaj kostoj, kiun ili forlaboris dum 4-5 jaroj, tiel repagante la prunton (tiel ne aperis la sklaveco norde). 

## Limigo de la enmigrado- kronologio
Fine de la 19-a jarcento aperis konkurado inter la laborantoj, por la bonaj bienoj, agroj, tiel novaj enmigrantoj ne estis elkore bondezirataj fare de kelkaj socitavoloj.

*1875: oni malpermesis enmigradon de putinoj, krimuloj,
*3-an de aŭgusto 1882: la kongreso akceptas leĝon, kiu postulas 50 cendojn fare de la nove alvenantoj; malpermesis enmigradon por imbeciluloj, por personoj kiuj *danĝerigas bonstaton de Usono*; por ĉinoj je 10 jaroj
*1892: plilongigo de malpermeso por ĉinoj je pluaj 10 jaroj
*1904: malpermeso por ĉinoj por nedifinita tempo
*1917: kontrolo de la skrib- kaj legkapablo
*1921 (21-an de majo): unua diskriminacia leĝo: 3%-a kvoto po jaro (el iu nacio en Usono), laŭ la popolnombrado de 1910
*1924: 2%-a kvoto
*1929: kvoto de 150.000 personoj el tuta Eŭropo; proporcio laŭ popolnombrado de 1920
*fermo de Ellis Island, tra kiu alvenis la enmigrantoj 
*1965: oni ĉesigis la kvotosistemon