Ŝanhaja lingvo

**La ŝanhaja** lingvo aŭ dialekto (ĉina simpligita: 上海话, ĉina tradicia: 上海話, pinjino: shànghǎihuà, la ŝanhaja: [zɑ̃̀hɛ́ ɦɛ̀ɦò]), ankaŭ konata kiel la **Hu** lingvo aŭ dialekto (ĉina simpligita: 沪语, ĉina tradicia: 滬語, pinyin: hùyǔ, la ŝanhaja: [ɦùɲỳ]), estas variaĵo de la Vua parolata en la centraj distriktoj de Ŝanhajo kaj ĉirkaŭaj lokoj. Ĝi klasifikiĝas je parto de la Ĉinotibeta lingvaro. La ŝanhaja, kiel alia variaĵoj de Vua, ne estas reciproke komprenebla kun aliaj variaĵoj de la ĉina, kiel la norma ĉina.

La ŝanhaja apartenas al la Tajhu Vua subgrupo kaj enhavas vortaron kaj esprimojn el la tuta regiono Taihu Wu de suda Ĝjangsuo kaj norda Ĝeĝjango. Kun preskaŭ 14 milionoj da parolantoj, la ŝanhaja estas ankaŭ la plej granda variaĵo de Wu. Oni uzas ĝin por interkomunikado trans la tuta regiono de la Jangzia Riverdelto.

La ŝanhaja havas multajn vokalojn [i y ɪ ʏ e ø ɛ ə ɐ ɑ ɔ ɤ o ʊ u] (dek du el kiuj estas fonemoj) kaj konsonantojn. Kiel aliaj dialektoj de la Tajhu Vua, la ŝanhaja havas voĉajn komencliterojn [b d ɡ ɦ z v dʑ ʑ]: nek la kantona nek la nordĉina havas voĉajn plozivojn aŭ afrikatojn. La ŝanhaja tonaro estas ankaŭ grave malsama de aliaj variaĵoj de la ĉina, pli simile al la japanaj akcentoj, kun du-tona kontrasto (alta kaj malalta), ol al lingvoj kun kontura tono kiel la nordĉina aŭ la kantona.

## Sonoj 
Laŭ la ĉina silaba strukturo, ŝanhajaj silaboj dividiĝas en komencaĵojn kaj finaĵojn. La komencaĵo estas la unua parto de la silabo, la finaĵo sekvas la komencaĵon. La ŝanhaja ankaŭ havas tonojn.

### Komencaĵoj 
### Finaĵoj 
La vokaloj de la ŝanhaja:

Ĉiuj eblaj finaĵoj en la ŝanhaja reprezentataj de Internacia Fonetika Alfabeto.

**Silabaj daŭrigaĵoj:** [z̩] [m̩] [ŋ̩] [l̩]

La transskriboj uzataj supre estas ĝeneralaj, kaj oni rimarku la jenon pri vera elparolo:

#### Tonkunmetaj ŝanĝoj 
Tonkunmetaj ŝanĝoj (en multaj lingvoj nomataj "sandhi") estas procezo, en kiu apudaj tonoj ŝanĝiga multe en konektita elparolado. Simila al aliaj dialektoj de la norda vua, la ŝanhaja havas du tipojn de tonkunmeta ŝanĝo: vorta kaj fraza.

Vorta tonkunmeta ŝanĝo en la ŝanhaja estas maldekstre-forta, kaj montras regadon de la unua silabo al la sono de la tuta vortgrupo. Rezulte la tonoj de silaboj krom la plej maldekstra silabo havas neniun efikon al la tono de la vortgrupo. Oni nomas tiun efikon tonetendo (T1-4) aŭ tonmovo (T5, escepte de 4- kaj 5-silabaj kunmetaĵoj, kiuj povas sperti kaj etendo kaj movo). Jen la eblaj tonkombinaĵoj:

Ekzemple, du silaboj de la vorto *Ĉinio*, elparolate unuope, havas tonojn T1 kaj T4:  kaj . Tamen, elparolate kune, la T1 de  etendas al la kunmetaĵo rezultante en . Simile, la silaboj de komuna vorto por *malsaĝa* estas:  (T5),  (T1), and  (T2). Tamen, kune ili montras la T5-movon, en kiu la unuasilaba T5 moviĝas al la fina silabo en la grupo: .eta|La biblio en latinigita ŝanhaja lingvo
Latinigo de la ŝanhaja estis unue kreita de protestantaj anglaj kaj usonaj misiistoj dum la 1800-aj jaroj, inkluzive Joseph Edkins. Oni uzis tiun latinigan sistemon ĉefe por tradukoj de la biblio, aŭ por angla-ŝanhajaj vortaroj por helpi la fremdaj misiistoj lerni la ŝanhajan. Sistemo de fonetikaj simboloj similaj al ĉinaj hanzioj nomata "Nova fonetika karaktero" kreiĝis de usona misiisto Tarleton Perry Crawford.

## Komunaj vortoj kaj frazoj 
*Rimarku: Ĉina skribo por la ŝanhaja ne estas norma kaj estas montrata nur kiel ekzemplo. Internacia fonetika alfabeto estas por la meztempo de la moderna ŝanhaja lingvo (), kiel parolata de personoj havantaj inter 20 kaj 60 jaroj.*

## Referencoj 
Kategorio:Lingvoj de Kanado
Kategorio:Lingvoj de Usono
Kategorio:Lingvoj de Honkongo
Kategorio:Lingvoj de Tajvano
Kategorio:Lingvoj de Ĉinio