open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rosso Fiorentino

**Giovanni Battista di Jacopo** (naskiĝis la 8-an de marto 1495 en Florenco kaj mortis la 14-an de novembro 1540 en Parizo), konata kiel **Rosso Fiorentino** (signifanta "ruĝa Florencano" en la itala) aŭ **Il Rosso**, estis itala pentristo, en oleo kaj fresko. Li apartenis al la Skolo de Florenco kaj estis gravulo de la frua manierismo en Florenco.

## Biografio 
[eta|maldekstra|*Pala dello spedalingo* de Rosso Fiorentino (1518) 172x 141,5 cm, [Uffizi, Florenco.]]
eta|maldekstra|Rosso Fiorentino. *Dekrucigo.* 1521. Oleo sur ligno. 375 × 196 cm. Pinacoteca Comunale di Volterra, Italio.
Naskiĝinta en Florenco kun la ruĝaj haroj kiu donis lin lian kromnomon, Rosso estis unue formita en la laborejo de Andrea del Sarto kiel lia samtempulo Jacopo da Pontormo. En 1518 Rosso realigis en Florenco gravan altareron nomatan ''''Pala dello spedalingo"*, kiu origine estis destinita al la preĝejo *"Ognisanti"*. Prilaborante tiun altareron Rosso  inspiriĝis rigardandante skulptaĵojn, ekzemple la labori de Donatello.

[eta|La putto kiu ludas, Oleo sur ligno,39x47 cm, [Uffizi, Florenco]]
En 1521 li translokiĝis al Volterra, kie en la sama jaro li realigis la bildon de la *Dekrucigo de Kristo*, de multaj konsiderata kiel lia majstroverko. En Volterra li realigis ankaŭ alian faman bildon, nome tiun de la *Putto kiu ludas''. 

Fine de la jaro 1523 Rosso translokiĝis al Romo, kie li vidis la laborojn de Michelangelo, Rafaelo kaj aliaj Renesancaj artistoj.  Tio influis lian artisman stilon.

Post la Disrabado de 1527 Rosso fuĝis de Romo, unue al Perugia kaj sekve, vokita de la reĝo Francisko la 1-a, al Francio kie li alvenis en 1531. Li estis dungita kiel estro de la reĝaj laborejoj pri pentrado kaj ornamado kaj laboris precipe en la Kastelo de Fontainebleau. En 1532 ankaŭ  Francesco Primaticcio estis vokata al Fontainebleu kaj kunlaboris kun  Rosso en la ornamado de la kastelo. Ili estas konsiderataj kiel fondintoj de la "Unua Skolo de Fontainebleau", kiu iĝis la centro de la Manierismo norde de la Alpoj.
En 1540 Rosso mortis (laŭ nepruvita aserto de Vasari, estis memmortigo) kaj  Primaticcio estris la laborojn de ornamado en Fontainebleau.

## Galerio 

File:Rosso Fiorentino - A Young Man - WGA20114.jpg|Juna Viro
File:Rosso Fiorentino 003.jpg|
File:Rosso Fiorentino 004.jpg|
File:Rosso fiorentino, sposalizio della vergine e santi, 1523, 02.jpg|
File:Fontainebleau interior francois I gallery 02.JPG|Elefanto, Château de Fontainebleau (c. 1536)
File:Fontainebleau interior francois I gallery 03.JPG|Diana, Château de Fontainebleau
File:Rosso Fiorentino 001.jpg|
File:The Holy Family with the Infant Saint John the Baptist.jpg|La Sankta Familio

Kategorio:Italaj pentristoj de la 15-a jarcento
Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento
Kategorio:Manierismaj pentristoj
Pierre Michaux

eta|maldekstre|Ernest Michaux kaj la Michaudine velocipedo.
**Pierre MICHAUX** (Bar le Duc, 25-a de junio de 1813 - Parizo, 1883) estis franca forĝisto kaj fabrikisto de pecoj por kaleŝoj kaj unu el ĉefaj disvolvigintoj de la biciklo kun pedaloj. Kun sia filo Ernest, li estis inventisto de la moderna biciklo en 1861. Aliaj fontoj indikas, ke tiu rolo povas esti same atribuita al Pierre Lallement.

En 1868 li formis partnerecon kun la fratoj Olivier laŭ sia propra nomo, **Michaux et Cie** ("Michaux kaj kompanio"), kiu estis la unua entrepreno kiu fabrikis biciklojn kun pedaloj je granda skalo, nome maŝino kiu tiam estis nomata velocipedo aŭ "Michaudine".

## Vidu ankaŭ 
* Biciklo

## Notoj 
Kategorio:Francaj inventistoj
Kategorio:Francaj entreprenistoj
Kategorio:Bicikloproduktaj firmaoj en Francio
Kategorio:Historio de biciklado
Annie Romein-Verschoor

**Anna Helena Margaretha ROMEIN-VERSCHOOR**, konata kiel **Annie ROMEIN-VERSCHOOR** (naskiĝis la  en Nijmegen, mortis la  en Amsterdamo) estis nederlanda verkisto kaj historiisto.

## Biografio 
Annie Verschoor naskiĝis sub la adreso Burghardt van den Berghstraat 107 (tiam 89) en Nijmegen. Ŝi plenkreskis sur Javo kaj en Den Helder. Ŝi studis literaturon kaj historion ĉe la Universitato de Lejdeno. En 1920 ŝi geedziĝis kun la historiisto Jan Romein. Ŝiaj multaj verkoj pri literatursociologio kaj kulturhistorio ĝenerale estis marksismaj orientitaj.

En 1935 Romein-Verschoor kompletigis sian disertaĵon *Vrouwenspiegel* ( Virina Spegulo), literatursociologia studo pri nederlandaj romanistinoj post 1880. Ĉi tiu libro estis premiita la D-ro Wijnaendts Francken-premion. En 1947 ŝi verkis *Slib en Wolken* ( Koto kaj Nuboj), resumo de nederlanda literaturo post 1880. La libro estis samjare tradukita al la franca kaj en 1950 al la angla. Sekvis la libron studo pri tendenca literaturo, nomata *De vruchtbare muze* ( La fekunda muzo) en 1949. Historiajn verkojn ŝi plejparte verkis kun sia edzo inter 1934 kaj 1940.

En 1948 ŝi verkis romanstilan biografion pri Hugo de Groot, *Vaderland in de verte* ( Patrujo en la foro). En *Met eigen ogen* ( Kun propraj okuloj) ŝi en 1953 priskribis studan vojaĝon al Indonezio. Inter 1970 kaj 1971 ŝi eldonis en du partoj la memuaron *Omzien in verwondering* ( Mirante rigardi reen) pri sia vigla vivo de bataleme maldekstra engaĝiĝo kaj streboj por la emancipiĝo de virinoj.

## Premioj 
* 1937 - D-ro Wijnaendts Francken-premio pro *Vrouwenspiegel*
* 1948 - Fikciopremio de la komunumo Amsterdama pro *Vaderland in de verte*
* 1970 - Constantijn Huygens-premio pro ŝia tuta verkaro
* 1977 - J.P. van Praag-premio

## Verkoj 
* 1928 - *Aan de Oedjoeng* (porknabina libro)
* 1934 - [kun Jan Romein] - *De Lage Landen bij de zee*
* 1935 - *Vrouwenspiegel* (disertaĵo) (originala titelo *De Nederlandsche romanschrijfster na 1880*)
* 1938-1940 - [kun Jan Romein] - *Erflaters van onze beschaving* (kvar volumoj)
* 1947 - *Slib en wolken: Stromingen en gestalten van de nieuwste Nederlandse literatuur*
* 1948 - *Vaderland in de verte* (romano)
* 1949 - *De vruchtbare muze: Tendens en engagement in de literatuur*
* 1953 - *Met eigen ogen*
* 1957 - *Spelen met de tijd* (eseoj)
* 1962 - *Zedelijkheid en schijnheiligheid* (eseo)
* 1970-1971 - *Omzien in verwondering* (du volumoj)
* 1974 - *Ja vader, nee vader* (eseoj)
* 1975 - *Drielandenpunt* (eseoj)
* 1979 - *Spelen met de tijd* (eseoj)
* 1981 - *Vrouwen, wijsheid* (kritikoj kaj eseoj) [kuniĝita kaj prizorgita de Claire Rappange; antaŭparolo de Emma Brunt]

## Eksteraj ligiloj 
*  Biografieto en *Digitaal Vrouwenlexicon Nederland*
*  Annie Romein-Verschoor en *Yad Vashem*

Kategorio:Marksismaj historiistoj
Kategorio:Marksismaj feministoj
Kategorio:Nederlandaj justuloj inter la popoloj
Kategorio:Nederlandaj sociologoj
Kategorio:Nederlandaj historiistoj
Kategorio:Virinoj en historio
Kategorio:Naskiĝintoj la 4-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 5-an de februaro
33538 Jaredbergen

'*33538 *Jaredbergen'''* estas tre malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo « LINEAR » (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Jared Randolph Bergen*, kiu gajnis la duan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2016 pro sia projekto pri bestoscienco. Li estis lernanto ĉe la *Sayville High School'' de West Sayville (Nov-Jorkio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
James Starley

**James STARLEY** (21a de Aprilo 1830 – 17a de Junio 1871) estis angla inventisto kaj patro de la industrio de bicikloj. Li estis unu el la plej plinovigaj kaj sukcesaj fabrikantoj de bicikloj kaj tricikloj. Liaj inventoj estas la diferencialo kaj la pliperfektigo de bicikla ĉeno.

Li estis teknikema gvidanta dungito de kudromaŝin-fabriko, ricevis Michaux-radilon kaj trovis ĝin tro peza kaj malfacile uzebla. Li kreis novan biciklomodelon en 1868, kiu estis vendita kiel "Ariel" ekde septembro 1871. Ĝi havis tutkaŭĉukajn radojn kun dratspokojn. La antaŭrado (diametro 125 cm) estis aparte pli granda ol ĝis tiamaj kaj multe pli granda ol la malantaŭa rado (diametro 35 cm). Sur la internacia ekspozicio de 1871 en Parizo Starley montris altradilon, kies antaŭrado havis diametron de 2,50 metroj. Lia celo estis montri al la publiko la forton de drataj spokoj.

## Notoj 
Kategorio:Anglaj inventistoj
Kategorio:Britaj biciklodezajnistoj
Bicikla ĉeno

eta|Biciklaj ĉenoj.
[eta|maldekstre|Bicikla ĉeno kaj [pinjono.]]
**Bicikla ĉeno** estas transmisia ĉeno kiu transigas energion el la pedaloj al la direkto-rado de biciklo, tiele alpelante ĝin. Plej biciklaj ĉenoj estas faritaj el purkarba aŭ aloja ŝtalo, sed kelkaj estas nikelo-kovritaj por eviti ruston, aŭ simple pro estetiko.

Kategorio:Biciklopartoj
Kategorio:Ĉenoj
Francesco Primaticcio

**Francesco Primaticcio** kun la kromnomo **il Bologna** (Bologna la  - Parizo 1570) estis itala pentristo, arkitekto kaj dekoraciisto de manierismo. Li estis kunfondinto kune kun Rosso Fiorentino de la unua Skolo de Fontainebleau.

## Biografio 
Li estis lernanto de Giulio Romano kaj ties kunlaboranto en la ornamado de la Palaco Te en Mantova. Li estis tre influita ankaŭ de la fruaj verkoj de Parmigianino, kies rafinita eleganteco aparte evidentiĝas en liaj belaj desegnoj.
[eta|maldekstra|*La rabado de Helena*, [1530-1539]]
En 1532, dudek-ok jaraĝa, invitita de la reĝo Francisko la 1-a de Francio, li venis al la kastelo de Fontainebleau  kie li laboris kun Rosso Fiorentino. Post la morto de Rosso en 1540, Primaticcio fariĝis la estro de la teamo taskita pri  la ornamado de la ĉambroj de reĝo kaj reĝino en la kastelo de Fontainebleau, kiu restis la ĉefa loko de liaj aktivecoj por longa tempo. Kun aro da kunlaborantoj li ornamis la tutan kastelon kun freskoj, statuoj kaj stukaĵoj, inter kiuj elstaras la kameno ornamita (c. 1535), la Ora Pordego, la pavilono de Pomona, la "Salle de Bal", la galerio de Odiseo kaj la galerio de Henriko la 2-a.  Bedaŭrinde, granda parto de lia verkaro estis detruita aŭ grave damaĝita kaj malbeligita per restaŭraĵoj aŭ aliaj intervenoj.

Primaticcio laboris por kvar reĝoj: Francisko la 1-a , Henriko la 2-a, Francisko la 2-a kaj Karlo la 9-a.
La disvastigo de liaj modeloj en la formo de printaĵoj estis fundamenta por la disvastigo en Francio de la itala manierismo, kiu malfermis novan ĉapitron en la franca kaj eŭropa arto kiu daŭris en la dekoka jarcento.

## Primaticcio arkitekto 
eta|*La kapelo de la sankta romia imperio*
Primaticcio laboris ankaŭ kiel arkitekto, kaj certe kun granda kompetenteco, ĉar en 1559 , li estis nomumita "*surintendent des Batiments du roi*" ("la inspektoro de la reĝaj konstruaĵo"), anstataŭigante Philibert de l'Orme. Rekonstrui ĉi tiun parton de lia aktiveco estas malfacile, precipe pro la detruo de la ĉefaj verkoj, kiujn la dokumentoj atribuas al li, inter ili la Rotondo de la Parlamento kaj la diversaj konstruaĵoj konstruitaj por la grafo de Guisa.

## Notoj 
Kategorio:Manierismaj pentristoj
Kategorio:Mortintoj en Parizo
Kategorio:Italaj arkitektoj de la 16-a jarcento
Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento
Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj
Eugène Meyer

[eta|maldekstre|Biciklo de Eugène Meyer ĉirkaŭ 1870 ekspoziciita en la Wielermuseum en [Roeselare, Belgio.]]
**Eugène MEYER** estis franca mekanikisto konsiderata kiel farinto de gravaj kontribuoj al la disvolvigo de la invento de la biciklo. Li ricevis francan patenton por spokohavaj radoj en 1868 kaj nuntempe oni supozas ke li estis kiu dekomence estis respondeca por fari la altradan biciklon ebla kaj amplekse konata.

Li kurkonkuris siajn proprajn biciklojn por promocii ilin kaj lokiĝis la 10a en la konkurenco de 1869 Paris-Rouen.

## Notoj 
Kategorio:Francaj inventistoj
Kategorio:Francaj elstaruloj de la 19-a jarcento
Kategorio:Homoj de Alzaco
Akrigilo

[eta|*El afilador*, oleo sur tolo de 68 × 50 cm, pentrita de [Francisco de Goya|Goya ĉirkaŭ 1790. Belarta Muzeo (Budapeŝto).]]
**Akrigilo** estas plej ofte rondoforma akriga ŝtono uzata por akrigi ferajn ilojn, kaj ĉefe tranĉilojn kaj tondilojn. Tiu akrigiloj estas kutime faritaj el sabloŝtono.

Akrigilaj maŝinoj kutime havas pedalojn por rapidigi kaj malrapidigi la ŝtonon kaj kontroli la akrigan procezon. Fakte oni supozas, ke tiu invento kontribuis al la apliko de la pedaloj al la senpedala biciklo por atingi la utilegan inventon de la moderna kunpedala biciklo. Poste oni kunigis ambaŭ kaj tiele vaganta akrigisto povis uzi sian biciklon por movigi la mekanismon de la akrigilo.

## Notoj 
Kategorio:Popolaj inventoj
Kategorio:Metaloprilaborado
Kategorio:Tranĉiloj
Kategorio:Ŝtonoj
Pinjono

eta|dekstre|Bicikla ĉeno ĉirkaŭ pinjono.
**Pinjonoj** aŭ **dentradetoj** estas malgrandaj radoj ligitaj al la bicikloĉeno. Temas pri du, unu ĉe la malsupra pinto de la ĉefa triangulo de la kadro kaj alia pli malgranda ĉe la akso de la malantaŭa rado. Je la apero de la montobicikloj, anstataŭ nur unu radeto estas fakte radetaro kiu kontribuas al la elekto de la taŭga rapido aŭ potenco (inverse proporcia).

En aliaj mekanismoj estas similfunkciantaj aparataroj.

## Vidu ankaŭ 
* Transmisia ĉeno

Kategorio:Biciklopartoj
Kategorio:Dentradoj
JCDecaux

**JCDecaux Group** estas unu el la plej grandaj entreprenoj por surstrata reklamado de la mondo, konata speciale pro la uzado de subteniloj kiel reklamekranoj aŭ markezoj de bushaltejoj. La entrepreno estis fondita en 1964 en Liono (Francio) fare de Jean-Claude Decaux. Aktuale ĝi funkcias en pli ol 40 landoj kaj havas pli ol 6.900 dungitoj. Ties centra sidejo troviĝas en Neuilly-sur-Seine, urbo proksima al Parizo.

Kategorio:Amaskomunikilaj firmaoj en Francio
Kategorio:Reklamo
Kategorio:Pruntobiciklaj firmaoj
Orry-la-Ville - Coye (stacidomo)

**Orry-la-Ville - Coye** (plennome **Orry-la-Ville - Coye-la-Forêt**) estas franca stacidomo sur linio Paris-Nord - Lille, situanta en komunumo Orry-la-Ville, apud Coye-la-Forêt, en departemento , en regiono Hauts-de-France.

Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF) priservata de trajnoj de la reto  Hauts-de-France kaj de linio D de RER.

Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de la linio Paris-Nord - Lille (272000).

320px|centra|eta|Skemo de vojoj

## Interkonektoj 
* Departementa reto Sud-Oise, linioj ekspluatataj de Keolis Oise (Senlis):
** linio 13 en direkto al  tra Orry-la-Ville, La Chapelle-en-Serval kaj Pontarmé, veturanta de lundo ĝis vendredo inter la 7:30 kaj la 20:05. Sabate, ir-revena veturo dum lerneja periodo.
** ligne 14 en direkto al Chantilly tra Coye-la-Forêt kaj Lamorlaye, veturanta de lundo ĝis vendredo inter la 6:55 kaj la 20:05. Sabate, ir-revena veturo dum lerneja periodo.
* Bus-reto CIF:
** lerneja buslinio 50 de Viarmes ĝis .

## Vidu ankaŭ 
* RER de Francilio
* RER de Francilio D
* Stacidomoj de RER de Francilio
* Orry-la-Ville

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Stacidomoj de Francio
Kategorio:RER de Francilio D
Kategorio:Fervojaj stacioj en Oise
Kategorio:Orry-la-Ville
Thomas McCall

**Thomas McCall** (1834–1904) estis skota ĉaristo rilata kun la historio de la invento de biciklo.

Li konstruis, en 1869, du versiojn de du-rada velocipedo kun leviloj kaj stangoj kiuj movas krankon en la malantaŭa rado (English Mechanic 5/14/1869 kaj 6/11/1869).

En la 1880-aj jaroj li rilatis kun riĉa komercisto James Johnston kaj lia onklo Kirkpatrick MacMillan kaj tiam li kontraŭ ricevo de mono atribuis la proprajn McCall desegnojn al MacMillan kaj datigis ilin el 1839.

## Bibliografio 
* N. Clayton: The First Bicycle, in: The Boneshaker #113, spring 1987, pp. 25–29
* H. E. Lessing: Around Michaux - myths and realities, in: Proc. of the 2nd ICHC, Saint Étienne 1991, pp. 21–29
* Obituary in Kilmarnock Standard, April 9, 1904

Kategorio:Skotaj inventistoj
Tomasz Hudziec

**Tomasz Hudziec** (naskiĝis la 3-an de decembro 1965 en Vroclavo) estas pola eksa aktoro.

Li ekaktoris en infana aĝo, per la psikologia filmo *Nauka latania* ("Lernante flugi") de la reĝisoro *Sławomir Idziak* kaj internacie precipe konatiĝis per la samjare farita kineja filmo *Zmory* ("Fantomoj"), kiu internacie prezentiĝis ekde aprilo 1979, aparte en germanlingva versio nomata *Gespenster* - la scenaro disvolviĝas antaŭ la unua mondmilito en parto de Pollando sub aŭstra okupado kaj centras junan knabon en elementa lernejo kiu poste kreskas iĝi ribelema, poezia kaj tre pensema adoleskanto en la sama lernejo kiam la nacia movado al liberigo ĝermiĝas. Poste li ankoraŭ aktore elstaris en kvin pliaj kinejaj filmoj, publikigitaj en 1980, 1981, 1986, 1987 kaj 1991.

Inter la jaroj 1986 kaj 1987 li studis en la Fako de Aktorado kaj Pupteatrado de la Ŝtata Teatra Altlernejo (PWST) en Vroclavo (1985-1987), sed ne diplomiĝis.

En la jaroj 1987-1988 li agis ĉe la Moderna Teatro (*Teatrze Współczesnym*, "samtempeca teatro") en Vroslavo. 

## Eksteraj ligiloj 
*  

Kategorio:Polaj aktoroj
Ármin Glatter

**Ármin Glatter,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Glatter Ármin** estis hungara pentristo. Lia filo estis Gyula Glatter.

Ármin Glatter https://budapestaukcio.hu/glatter-armin/festo  naskiĝis la  en Szepsi (Hungara reĝlando, nuntempa Moldava nad Bodvou en Slovakio), li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ármin Glatter devenis el juda familio. Li studis juron en Universitato de Vieno kaj Reĝa Universitato de Budapeŝto, poste pentradon en Reĝa Modela Desegna Lernejo (1882-) kaj en belarta akademio de Munkeno (1886-), fine en Rusa Imperio, Italio, Parizo. Lia plej grava instruisto en Budapeŝto estis Károly Lotz. Intertempe ekde 1888 li ekspoziciis en Budapeŝto. En 1897 li establis privatan pentristan lernejon, en 1901 li partoprenis en establado de artista Klubo Fészek (ankaŭ nun funkcianta). Li pentradis plej ofte ĝenrojn pri virinoj. Li havis edzinon, kiu naskis 2 gefilojn.

## Elektitaj pentraĵoj 
* vidu la subajn bildojn!

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildoj 
* hungarlingva biografio 

Ármin Glatter - Woman in the armchair.jpg|Sidanta virino
Ármin Glatter - A Girl and a Broom.Jpeg|Fraŭlino
Ármin Glatter - Liseuse.jpg|Leganta koketa virino
Ármin Glatter - Sewing woman.jpg|Kudranta virino
Ármin Glatter - Nähende Frau 1900.jpeg|Kudranta virino (1900)
Ármin Glatter - 01.jpg|Virino leganta libron
Ármin Glatter - Woman reading.jpg|Leganta virino

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Gábor Gerhes

**Gábor Gerhes** [gerheŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gerhes Gábor** estis hungara fotisto, pentristo, grafikisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.
eta|Sentitola arta kreaĵo de Gábor Gerhes
Gábor Gerhes https://budapestaukcio.hu/gerhes-gabor/festo  naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Gábor Gerhes ne frekventis artan altlernejon, supozeble pedagogian altlernejon. Ekde 1985 li ekspozicias. Inter 1990 kaj 1995 (poste inter 2004-2006) li havis plurajn stipendiojn. Li vizitis artistkoloniojn (1997: Paks, 1999: Szeged, 2001: Makó, 2005: Miskolc. Inter 2000 kaj 2006 li instruis en arta mezlernejo en Óbuda, inter 2006–2015 en Arta Universitato Moholy-Nagy, ekde 2010 en Universitato Metropolitan. Li estas arta gvidanto en eldonejo. Li ricevis premiojn inter 1992-2014.

## El solaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1985, 1989, 1994, 2003, 2012)
* Parizo (1990)
* Pécs (1999)
* Berlino (2008)

## El kolektivaj ekspozicioj 
* Zuriko (1987)
* Budapeŝto (1988, 1992, 1997, 2008, 2010)
* Berlino (1990, 1999, 2006, 2008)
* Parizo (1992)
* Arthalo Budapeŝto (1993, 1994, 2000, 2004, 2010)
* Londono (2005)

## Elektitaj artaj kreaĵoj 
* Áldás többen
* Lyukas felhő
* Az öröklét foglya

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildoj
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj fotistoj
Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj grafikistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Pierre Lallement

**Pierre LALLEMENT** (en franclingva prononco: [lalmɑ̃]; 25a de Oktobro, 1843 – 29a de Aŭgusto, 1891) estas konsiderita de kelkaj kiel inventisto de la kunpedala biciklo.

Ŝajne estis li kiu aldonis krankon al aparato kiu jam ekzistis kaj kiun li vidis, nome ludilo kun formo de ĉevalo aŭ veturilo durada (kun du radoj en linio) kiu estis pelita per piedirado surgrunde.

Li kunlaboris en Parizo kun Pierre Michaux (alia supozata inventisto de biciklo) kaj la fratoj Olivier. Poste li translokiĝis al Usono, kie li eniris en luktado pri patentoj pri la nova veturilo biciklo.

## Notoj 
## Fontoj 
* Charles E. Pratt, "Pierre Lallement and his Bicycle," in Outing and the Wheelman: An Illustrated Monthly Magazine of Recreation, vol. 3, October 1883 - March 1884 (Boston: The Wheelman Company, 1884), 4-13. Google Books: disponebla rete, alirita la 27an de Aprilo 2018
* Frederic D. Schwarz, "Behind the Wheels",  en Invention and Technology Magazine (Winter 1994)

Kategorio:Francaj inventistoj
Kategorio:Francaj entreprenistoj
Kategorio:Historio de biciklado
33544 Jerold

'*33544 *Jerold'''* estas tre malgranda, treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la usona amatora astronomo Charles W. Juels elde la Observatorio de Fountain Hills (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan kuraciston kaj kirurgon *Jerold Z. Kaplan'', kiu kuracas homojn trafitajn de vundoj kaj brulvundoj en Norda Kalifornio. Li estas edukisto pri la prevento de la brulvundoj kaj uzas la medicinan hipnoton. Adoleskuloj, li kaj la malkovrinto, per ties refraktoro de 60&nbsp;mm, ofte rigardis la ĉielojn.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Charles W. Juels
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Verda vojo

[eta|Viadukto super la rivero [Guadiana, nome Verda Vojo de la Valo de Guadiana kaj Villuercas.]]
**Verda vojo** estas la nomo kiun ricevas la vojoj por piedirantoj kaj biciklistoj en natura medio rezulte de la rearanĝo de infrastrukturoj jam ne plu uzataj, ĉefe antikvaj fervojoj sen aktuala servo aŭ trenvojo laŭlonge de riveroj. Tiaj vojoj ekzistas en multaj landoj de la mondo.

La verdaj vojoj havas specialajn trajtojn: maksimuma alireblo, facileco kaj sekureco. Ili estas taŭgaj lokoj por helpi la moveblon elteneblan kaj la praktikon de la promenado kaj la bicikloturismo, speciale altiraj por personoj kun limigita moveblo (infanoj, maljunuloj, malplikapabluloj ktp). Tiuj infrastrukturoj iĝis tre konvenaj spacoj por la distrado kaj ĉeesto de ĉiaj civitanoj, kie oni povas praktiki sanigajn kutimojn kiuj plibonigu ties bonfarton kaj plialtigu ties vivkvaliton. Samtempe, ili havigas kroman profiton al la areoj trapasataj: helpas la teritorian kongruigon kaj la sociekonomian nivelon de la ruraj areoj.

## Eksteraj ligiloj 
* (esperanto) Verdaj vojoj en la mondo

### Hispanio 
* Vías verdes.com (Fondumo de la hispanaj fervojoj)
* Vías Verdes de España
* Retejo de la registaro de Balearoj pri la Verda Vojo de Manacor-Artá 

Kategorio:Naturaj zonoj
Kategorio:Bicikla infrastrukturo
Kategorio:Ŝosea infrastrukturo
LIGO (astronomio)

alternative=Aera foto de la LIGO-ejo en Livingston, Usono.|eta|300x300ra|Aera foto de la LIGO-ejo en Livingston, Usono.
La **Lasera Interferomezurilo Gravitonda Observatorio** (, mallongigita **LIGO**) estas grandskala fiziko-eksperimento kiu celas rekte detekti kosmajn gravitajn ondojn de astrofizika origino kaj pristudi gravitondajn observojn kiel astronomia ilo.

LIGO temas pri LIGO estas la plej granda kaj plej ambicia projekto iam ajn kiun la usona Nacia Scienca Fondumo (NSF) subvenciis por alporti plibonigojn al LIGO kiuj kreskigu la sentivecon, permesante al la kunlaborprojekto inter Caltech, MIT kaj multaj aliaj altlernejoj kaj universitatoj, fari la unuan detekton de gravitaj ondoj.

## Principo 
alternative=LIGO spaco-observatorioj.|eta|300x300ra|LIGO spaco-observatorioj.
LIGO konsistas el du identaj detektiloj, unu en Livingston (Luiziano) la alia sur la Hanford-ejo en Richland (Vaŝingtono). Ekstertera signalo estas registrita en ambaŭ detektiloj kun tre malgranda tempo-diferenco. Tiuj du grandaj detektiloj funkcias kiel observatorioj por eltrovi gravitajn ondojn helpe de lasera interferometrio. Ĉi tiuj gravitaj ondoj povas detekti ŝanĝon en la 4-kilometra spegula interspacigo de malpli ol dekmile la ŝarĝdiametro de protono, ekvivalente al la mezurita distanco inter la Tero kaj la Proksima Centaŭro (4.0208x10*13*km) kun precizeco pli malgranda ol la larĝeco de homa haro.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de LIGO (LSC)
* Physicists Announce the Detection of Gravitational Waves; YouTube
* LIGO Gravitational Wave Observatory; YouTube

## Referencoj 
Kategorio:Observatorioj en Usono
Gyula Glatter

**Gyula Glatter** [djula glater], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Glatter Gyula** estis hungara pentristo, altlerneja instruisto. Lia patro estis Ármin Glatter.
eta|Pentraĵo de Gyula Glatter: 2 knabinoj
Gyula Glatter http://www.elib.hu/04000/04093/html/szocikk/11744.htm naskiĝis la  en Munkeno (Germana Regno), li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Gyula Glatter devenis el juda familio. Li akiris diplomon en Reĝa Modela Desegna Lernejo en 1904, poste li plulernis en belarta akademio en Munkeno, baldaŭ en Artistkolonio (Nagybánya) kaj Artistkolonio (Szolnok), fine en majstrolernejo de Gyula Benczúr. Post siaj studoj li estis konata portretisto, sed pli malofte li pentradis ankaŭ pejzaĝojn kaj aĵpentraĵojn. Li havis ateliero en Dömös. Li ricevis 4 hungarajn premiojn inter 1908-1921, poste francan premion en 1927.

## Elektitaj ekspozicioj 
* Arthalo Budapeŝto (unue en 1908, laste en 1928)
* Venecio, Munkeno, Vieno

## Elektitaj pentraĵoj 
* portretoj pri Miklós Bánffy, Albin Csáky, Károly Huszár-Pufi, János Mikes (episkopo), József Róna
* vidu la apudan kaj subajn bildojn!

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildoj 
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio

Glatter Portrait of a Woman.jpg|Virina portreto
Glatter Girl with White Collar.jpg|Knabino kun blanka koliero
Glatter Stretching Nude.jpg|Vekiĝinta virino
Glatter Sitting Female Nude.jpg|Sidanta nudulino
Glatter Embroidering Girl.jpg|Brodanta knabino
Glatter Portrait of a Woman from Szolnok 1908.jpg|Virino el Szolnok
Glatter Girl Sitting in front of the Mirror.jpg|Sidanta knabino antaŭ spegulo
Glatter Field with a Flock of Sheep and Clouds.jpg|Kampo kun ŝafoj kaj nuboj

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Aleksio Aleksejeviĉ German

**Aleksio Aleksejeviĉ GERMAN** (, naskiĝis la 4-an de septembro 1976) estas rusia filmreĝisoro kaj scenaristo.

## Biografio 
Aleksio Aleksejeviĉ German naskiĝis la 4-an de septembro 1976 en Leningrado (Sovetunio) en la familio de la reĝisoro Aleksio Jurijeviĉ German, do en Rusio li estas ofte nomata "Aleksio Herman La juna", kaj scenaristo Svetlana Karmalita. Li estas ankaŭ nepo de la verkisto Jurij German.

En 2001 li diplomiĝis ĉe la reĝisora fakultato de VGIK (laborejo de Sergio Solovjov kaj Valerio Rubinĉik) kaj eklaboris en la filmostudio Lenfilm.

En 2015 lia filmo *"Sub elektraj nuboj"* partoprenis en la konkurado de la Berlina Internacia Film-Festivalo. La filmo gajnis la Arĝentan Urson por plej bona arta laboro (kameraistoj Eŭgeno Privin kaj Aleksandro Miĥalĉuk) kaj la premion por atingoj pri reĝisorado ĉe la Aziaj-Pacifikaj Premioj.

## Filmoj 
* 2003 — *La lasta trajno*
* 2005 — *Garpastum*
* 2008 — *Papera Soldato*
* 2009 — *Kurta cirkvito* (parto "Kim")
* 2011 — *El Tokio* (mallongdaŭro)
* 2015 — *Sub elektraj nuboj*
* 2018 — *Dovlatov*

## Referencoj 
Kategorio:Rusiaj filmoreĝisoroj‎
Bicikla infrastrukturo

[eta|maldekstre|Bicikla infrastrukturo instalata en [Ĉikago, Ilinojso, Usono.]]
[eta|Signalo de [verda vojo, borde de kanalo en Nordhorn, Germanio.]]
[eta|maldekstre|Biciklohaltejo en Nacia Parko Hoge Veluwe, [Nederlando.]]
[eta|Biciklistoj uzas apartan relon tra tro uzata interŝanĝejo en [Londono je pinta horo.]]
**Bicikla infrastrukturo** referencas al ĉia infrastrukturo kiu povas esti uzata de bicikloj, biciklistoj kaj por biciklado. Tio inkludas la saman reton de ŝoseoj kaj stratoj uzeblaj per motorcikloj, escepte ĉe tiuj ŝoseoj el kiuj biciklado estis malpermesita (ekz., multaj aŭtoŝoseoj), plus aldonaj biciklovojoj kiuj ne estas disponeblaj al motoraj vehikloj, kiaj biciklovojoj, bicikloreloj, biciklopadoj (verdaj vojoj) kaj, okaze de permeso eĉ trotuaroj, plus instalaĵoj kiel biciklohaltejoj kaj specialaj trafik-signaloj.

La maniero laŭ kiu la reto de publikaj vojoj estas dezajnita, konstruita kaj administrata povas havi gravan efikon sur la utileco kaj sekureco de biciklado. La bicikla vojaro povas havigi al la uzantoj pli rektan, konvenan itineraron kiu minimumigi nenecesan prokraston kaj barakton cele al atingo de ties destinoj. Setlejoj kun densa reto de interkonektitaj stratoj tendencas esti ebla instalo de biciklaj medioj. Ĉio rezultas en pli profita medio por la tuta loĝantaro.
Moray

**Moray** (jen angle kaj skote, , , norene *Mýræf*) estas unu el la 32 lokaj administraj regionoj ("konsiliaj areoj") de Skotlando. Administra centro estas la urbo Elgin. 

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio ampleksas la plejparton de la historiaj britaj graflandoj (en Skotlando nomata *ŝiro*) *County of Moray* kaj *Banffshire*.

La konsilia regiono bordas la regionojn Highland okcidente kaj Aberdeenshire oriente. 

Kategorio:Ŝiroj de Skotlando
Kategorio:Konsiliaj areoj de Skotlando
Elgin

**Elgin** (jen angle, , ) estas la ĉefurbo de la administra regiono *Moray* de Skotlando. Laŭ la censo de 2011 la urbo havis  loĝantojn. La urba historio komenciĝis en la 12-a jarcento, kiam Davido la 1-a fondis ĝin kiel fortikigita loĝloko kaj konstruigis kastelon okcidente de ĝi.

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Urboj de Skotlando
Paradizo estas trafikŝtopiĝo sur la 405

**Paradizo estas trafikŝtopiĝo sur la 405** (Angle : *Heaven Is a Traffic Jam on the 405*) estas mallonga dokumenta filmo pri pentristo Mindi Alper, direktita de Frank Stifel.
La filmo estis nomumita por premion de Internacia Asocio de dokumentaj filmistoj (plej bona mallonga filmo). En 2018, la filmo gajnis la premio "Oscar" en la kategorio "Plej bona mallonga dokumentario".

## Enhavo 
'"Paradizo estas trafikŝtopiĝo sur la 405"' estis farita supre de pli ol 20 horoj da intervjuoj inter la kinreĝisoro Frank Stivala kaj la rolulo de la filmo, Mindi Alper. Mindi estas 56-jaraĝa pentristo, suferanta pro akuta depresio. Lian internan maltrankvilon kaj psikologian traŭmaton li montras en buntaj pentraĵoj kaj grandaj skulptaĵoj el papier-mache.

## Premioj kaj nomumoj 
## Referencoj 
Kategorio:Biografiaj dokumentaj filmoj
Kategorio:Biografiaj filmoj pri artistoj
Kategorio:Usonaj mallongaj filmoj
Kategorio:Usonaj dokumentaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Oskar-premiitoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2016
Highland (konsilia areo)

**Highland** (aŭ *Highlands* en la angla, en la skota: *Heilan*, en la skotgaela: ''A' Ghàidhealtachd*, en Esperanto "Alta Lando", ofte plurale nomata "Altaj Landoj") estas unu el la 32 lokaj administraj regionoj ("konsiliaj areoj") de Skotlando. Ĝi estas la plej larĝa administra regiono en Skotlando kaj en Britio, tamen ĝi kovras **nur parton** de la geografia regionego Altaj Landoj, kies nomon ĝi portas. Administra centro estas la urbo Inverness.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi estis la 7-a plej loĝata konsilia areo laŭ la brita censo de 2011.

La teritorio ampleksas la plejparton de la historiaj britaj graflandoj (en Skotlando nomata *ŝiro*) *Inverness-shire* kaj *Ross and Cromarty*, ĉion de *Caithness, Nairnshire* kaj *Sutherland* kaj malgrandajn partojn de *Argyll* kaj * Moray'' -
sekve ĝi ne kovras la tutan areon de la tradicia pejzaĝo Altaj Landoj, kies nomon ĝi portas.

La areo dividas limojn kun la konsiliaj areoj de Aberdeenshire, Argyll kaj Bute, Moray kaj Perth kaj Kinross. Tiuj konsiliaj areoj, kaj tiuj de Angus kaj Stirling, ankaŭ havas zonojn de la geografia regionego Altaj Landoj de Skotlando ene de iliaj administraj limoj.

[eta|maldekstra|300ra|[Inverness (la ĉefurbo)]]

## Vidu ankaŭ 
* Ben Nevis (monto)
* Skye (insulo)
* Thurso (urbo)

Kategorio:Ŝiroj de Skotlando
Kategorio:Konsiliaj areoj de Skotlando
Biciklokadro

[eta|dekstra|Ŝtala biciklokadro de [montobiciklo.]]
eta|dekstre|300px|Diagramo de biciklo.
**Biciklokadro** estas la ĉefa komponanto de biciklo, al kiuj kaj radoj kaj aliaj komponantoj estas ligitaj. Biciklokadroj postulas estu fortaj, rigidaj kaj malpezaj, kaj pro tio ili kombinas diferencajn materialojn kaj formojn. Teknologio specifa estis disvolvigita laŭlonge de la historio kaj laŭlonge de la apero de novaj biciklomodeloj por plibonigi la uzadon de bicikloj.

La granda majoritato de modernaj bicikloj havas **biciklokadron** kun rekta sidloko kiu aspektas multe kiel la unuaj ĉen-movataj bicikloj. Tiuj vertikalaj bicikloj preskaŭ ĉiam montras la diamantoforman kadron, nome ĵaluzio konsista el du trianguloj: nome antaŭa triangulo kaj malantaŭa triangulo. La antaŭa triangulo konsistas el antaŭtubo, supra tubo, malsupra tubo, kaj seltubo. La antaŭtubo enhavas la aparataron kiu ebligas ke la forko turniĝu milde por stirado kaj ekvilibro. La supra tubo konektas la antaŭtubon al la seltubo pinte, kaj la malsupra tubo konektas la antaŭtubo al la akso de la pedaloj. La malantaŭa triangulo konsistas el la seltubo, la selforko kaj la baza forko. La bicikloĉeno funkcias paralele, konektante la pedalan akson al la malantaŭa akso, kie funkcias la irado de la malantaŭa rado. La selforko konektas la pinton de la seltubo al la malantaŭa akso.

Historie, la kadroj de bicikloj por virinoj havis supran tubon kiu konektis en la mezo de la seltubo anstataŭ ĉe la pinto, rezulte en pli malalta aspekto kontraŭ pli sekura struktura integreco, ĉar tiu sistemo metas fortan pezon en la seltubon, kaj tiele la biciklokadraj partoj estas tipe malforte flekseblaj. Tiu dezajno, referencata kiel porvirina kadro aŭ malferma kadro, ebligas la rajdant(in)on rajdi kaj malrajdi laŭ pli digna maniero eĉ vestante jupon aŭ robon. Dum kelkaj porvirinaj bicikloj plue uzas tiun kadrostilon, estas ankaŭ variaĵo, nome miksa, kiu disigas la supran tubon flanke en du pli fajnaj pintotuboj kiuj subtenas la seltubon kaj konektas kun la malantaŭa forko. Tiu facileco rajdi kaj malrajdi estas aprezata ne nur de virinoj, sed ankaŭ de viroj kiuj uzas longajn vestojn (kiel pastroj aŭ tradicivestaj islamanoj) kaj ankaŭ de ĉiaj personoj kun limigita fleksebleco por ajna problemo ĉe artikloj.

Porvirinaj kadroj estis tre popularaj parte pro praktikaj tialoj kaj parte pro sociaj moroj tiamaj. Dum plej el la historio de la populareco de bicikloj virinoj vestis longajn jupojn, kaj tiele la malalta framo estis pli komfortaj ol tiuj kadroj kun supra tubo. Krome, estis konsiderata "nevirineca" ke virinoj malfermu siajn krurojn por ekrajdi aŭ malrajdi - eĉ en pli konservemaj tempoj aŭ medioj (kaj foje eĉ ankoraŭ) virinoj kiuj rajdas biciklojn estas fifamitaj kiel nemoralan aŭ maldecaj. Tiuj praktikoj estis similaj al la malnova praktiko ĉevalrajdi selflanke.

## Notoj 
Kadro
33550 Blackburn

'*33550 *Blackburn''''' estas malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  far'de la teamo de la astronomia kampanjo « LINEAR » (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Lee Blackburn*,kiu gajnis la duan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2016 pro sia projekto pri energio. Li estis lernanto ĉe la *Lawrence High School* de Cedarhurst (Nov-Jorkio, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Kvara Kabineto Orbán

La **Kvara Kabineto Orbán** estis la dekunua registaro depost fino de la socialismo. Tiu kabineto nun gvidas la landon Hungario ekde 2018. 
eta|Ĉefministro Viktor Orbán en 2018
## Historio 
La pli frua Tria Kabineto Orbán perdis 2/3 da plimulto, tial celo en la baloto de 2018 estis ne nur la eventuala venko, sed ankaŭ reakiro de 2/3 plimulto en la parlamento. Tiu plimulto laŭ la konstitucio rajtis ŝanĝi iu ajn leĝojn. Antaŭ baloto diversaj koruptoj okazis, eĉ Eŭropa Unio kritikis tion. Dum la balota kampanjo la sola temo estis la aziaj-afrikaj rifuĝantoj, pri kio la registaro timigis la loĝantaron. La opozicio ne povis kuniĝi, ili nenion lernis, fine Orbán reakiris la 2/3-on. Ŝajnas, la nova ministro provos modernigi la landan sanstaton, la ceteraj vivkondiĉoj restos senŝanĝaj.

Spite la furoran venkon duono de la ministroj ŝanĝiĝis. Orbán deklaris la novan kabineton familiamika.

## Listo de membroj 
* ** Viktor Orbán – ĉefministro **
* Zsolt Semjén – vicĉefministro, respondeculo pri nacipolitiko, eklezioj, minoritatoj
* Gergely Gulyás - ministro pri politika informado
* Antal Rogán - ministro pri kancelario
* Péter Szijjártó – ministro pri eksteraj aferoj kaj ekstera ekonomio
* Sándor Pintér – vicĉefministro, ministro pri enlandaj aferoj
* László Trócsányi – ministro pri justico; ekde 2019 Judit Varga (juristo)
* Mihály Varga – vicĉefministro, ministro pri financo
* Miklós Kásler - ministro pri homa resurso (komprenu: superministro pri sano, eduko, kulturo, sporto)
* László Palkovics – ministro pri novigo kaj teknologio
* István Nagy (agronomo) – ministro pri agrikulturo kaj urboevoluo
* Tibor Benkő - ministro pri defendo (profesio kolonelo)
* János Süli - titulara ministro pri konstruado pri atomcentralo en Paks
* Andrea Bártfai-Mager (sola ministrino) - titulara ministro pri manipulado de naciaj havaĵoj

## Vidu ankaŭ
* Unua Kabineto Orbán
* Dua Kabineto Orbán
* Tria Kabineto Orbán

## Fontoj 
* hungare kun fotoj
* hungare

Orban 4 
Kategorio:Viktor Orbán
Kategorio:Aperis en 2018
33553 Nagai

'*33553 *Nagai''''' estas tre malgranda tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la japana amatora astronomo Tomimaru Okuni elde la observatorio de Nan'jo (gubernio Jamagata, Japanio).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la urbo Nagai (japane : 長井市, *Nagai-shi*) en gubernio Jamagata, proksime de kiu falis meteorŝtono de 1,8&nbsp;kg la .

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tomimaru Okuni
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Bicikla forko

100px|dekstra|eta
La **bicikla forko** estas peco de biciklo (respektive motorciklo) formata per tubo de direkto kaj brakoj kiuj subtenas la nabon de la antaŭa rado. La tubo de direkto de la forko subtenas la akson de la stirilo al la antaŭtubo de la kadro. La tubo de direkto estas metita en la antaŭtubo pere de aro de buloj, kiu ebligas la artikladon por turniĝo de la direktiga rado.

Por kur-bicikloj la plej taŭga materialo estas plej ofte aluminio (alojoj 6061 aŭ 7005), sed abundas ankaŭ la karbonfibro en plej bonkvalitaj bicikloj. Ties grando estas ĉiam de 25″ (590 mm/650A) aŭ 27″ (622 mm/700C) kaj ĝis 26″ (584 mm/650B).

Por montobicikloj la forkoj estas iom pli mallongaj kaj larĝaj ol tiuj por ŝoseo ĉar estas preparitaj ĝenerale por radoj de 26″ (559 mm). Ili estas el aluminio aŭ ŝtalo kaj ili povas disponi el suspensio.

Estas du kromaj forkoj en biciklo. La baza forko kunigas la du kankrojn. La sela forko aŭ selforko subtenas la pezon de la selo (kaj de la rajdanto) al la akso de la malantaŭa rado.

## Notoj 
forko
Rapidmalpliigilo

maldekstre|eta|Malantaŭa dentradetaro de biciklo.
eta|250ra|Ilustraĵo el *Army Service Corps Training on Mechanical Transport*, (1911), Fig. 112. Transmisio de movo kaj forto pere de dentradaro.
**Rapidmalpliigilo** aŭ *kongruigilo* estas mekanika sistemo formita per muntitaj dentradoj sur kadro tiele ke la dentoj de la dentradoj kongruas.

La transmisio de rotacio inter kontaktantaj dentoradoj povas esti datitaj el la Meĥanismo de Antikithera de Antikva Grekio kaj el la sud-indikanta ĉaro de Ĉinio. Ilustraĵoj de la sciencisto de la Renesanco nome Georgo Agrikola montras kongruigilojn kun cilindraj dentoj. La plibonigo de evolventaj dentradoj havigis normigan desegnon de rapidmalpliigilo kiu havigas konstantan rapidproporcion.

Ĉe bicikloj rapidmalpliigiloj aŭ kongruigiloj proporciigas kaj ekvilibrigas la rilaton inter rapido kaj fortoneceso, tio estas niveligas la forton postulitan por la diversaj terenoj trairotaj, depende de la deklivo, firmeco, atabileco, malsekeco ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Transmisia ĉeno

Kategorio:Mekanismoj
Kategorio:Transmisio
Kategorio:Dentradoj
Hanna Chrzanowska

**Hanna Helena Chrzanowska** (blazono *Korab*; naskiĝis la 7-an de oktobro 1902 en Varsovio, mortis la 29-an de aprilo 1973 en Krakovo) – pola flegistino, bonfaranta aktivulino, verkistino, pedagogino, instruktoro kaj antaŭulo de la familia, doma kaj paroĥa flegarto, viceprezidantino kaj membrino de la Ĉefa Estraro de Pola Asocio de Profesiaj Flegistinoj, ĉefredaktorino de la revuo "Pielęgniarka Polska" (Pola Flegistino), kunorganizantino de Pola Flegad-Asocio, beatigita de la Katolika Eklezio.

## Vivo 
**Jaroj de la infaneco**

Ŝi devenis de Mazovio. Naskiĝis ĉe la str. Senatorska 38, en familio de nobeloj blazono *Korab* kiel filino (la dua infano) de Ignacy, blazono *Pobóg* kaj Wanda Szlenkier. Ŝia familia domo ĉe la str. Senatorska estis belaspekta rezidejo, palaco, kiu post la unua mondmilito iĝis sidejo de la itala ambasado. La domo estis plenigita de belaj objektoj, havis sian oranĝejon, kaj baloj okazigataj en ĝi memorigis i.a. pentristoj, ekz. Wojciech Gerson. Malgraŭ sufiĉa riĉeco la familio ne estis indiferenta al la sorto de bezonuloj. Ŝia patro estis profesoro de filologio kaj historiisto pri literaturo en Jagelona Universitato en Krakovo, kiu flanke de la patrino estis parencita kun Joachim Lelewel kaj Henryk Sienkiewicz, kaj la patrino estis filino de konata en Varsovio familio de industriistoj. Ŝi havis pli aĝan je du jaroj fraton Bogdan. Valoras aldoni, ke ŝia familio famis pro filantropio (i.a. ŝia onklino, flegistino Zofia Szlenkierówna fondis en Varovio ).

## Publikaĵoj 
Junece komencis skribi versaĵojn, kaj poste sub la pseŭdonomo Agnieszka Osiecka tri romanojn: *Blua ŝlosilo* (1934), *Kruco sur sabloj* (1938) kaj F*lamanta neĝo*. Krome ŝi estas aŭtorino de kelkaj libroj pri flegarto:

* *Miłosierdzie Skargi* (Mizerikordo de Skarga). Krakowskie Zakłady Graficzne i Wydawnicze, Krakovo 1936.
* Kune kun Teresa Kulczyńska, *Zabiegi pielęgniarskie* (Flegado), Polskie Stowarzyszenie Pielęgniarek Zawodowych w Warszawie (Pola Asocio de Profesiaj Flegistinoj en Varsovio), Krakovo 1938, unua eldono
* *Pielęgniarstwo w otwartej opiece zdrowotnej* (Flegarto en malfermita sana prizorgo), Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich (Ŝtata Fako de Kuracistaj Eldonejoj), Varsovio 1960, unua eldono
* Sub redakto de Izabela Ćwiertnia: *Rachunek sumienia pielęgniarki*, Eldonejo Arbor, Krakovo 2002, ISBN 83-915612-2-4

## Vidu ankaŭ 
* Danuta Siedzikówna
* Przemysław Paweł Grzybowski

## Bibliografio 
* Aleksandra Jędrysik, *Hanna Chrzanowska – prekursorka pielęgniarstwa rodzinnego* Hanna Chrzanowska - antaŭulino de la familia flegado), en: Śląska Akademia Medyczna – Wydział Opieki i Oświaty Zdrowotnej. Kierunek: Pielęgniarstwo, docplayer.pl, 2004.

## Eksteraj ligiloj 
* Służebnica Boża Hanna Chrzanowska (strona poświęcona osobie Służebnicy Bożej Hanny Chrzanowskiej) Servistino de Dio (paĝo dediĉita al Hanna Chrzanowska), hannachrzanowska.pl

Kategorio:Polaj pedagogoj
Kategorio:Polaj beatuloj‎
Kategorio:Poloj de la 20-a jarcento
Kategorio:Benediktanoj
Kategorio:Mortintoj pro kancero
Kategorio:Polaj romkatolikoj
Kategorio:Varsovianoj
Kategorio:Krakovanoj
Josef Groll

**Josef GROLL** (naskiĝis la  en Vilshofen an der Donau, mortis la  samloke) estis bavara bierfaristo, plej bone konata pro sia invento de la biero Pilsner, kaj konata de kelkaj kiel "la patro de la Pils". La unua biero *pale lager* en la mondo, nome lia Pilsner Urquell estis tre sukcesa, kaj utilis kiel inspiro por pli ol du trionoj el la biero produktita en la mondo nuntempe.

## Notoj 
Kategorio:Germanaj bierfaristoj
Kategorio:Bavaroj
Charles Saroléa

**Charles Saroléa** (naskiĝis la 25-an de oktobro 1870 en Tongeren, mortis la 11-an de marto 1953 en Edinburgo estis belga akademiulo, publicisto kaj presisto.

## Vivo 
Charles Saroléa estis por longa periodo profesoro pri la franca lingvo ĉe la Universitato de Edinburgo. Post kiam Ludoviko Zamenhof sendis al la Edinburga Universitato Duan Libron de l' Lingvo Internacia, kiu eldoniĝis komence de 1888, la universitato esprimis sian dankon al la sendinto, kaj tiam pri Esperanto en la universitato interesiĝis li kaj la kolega profesoro Patrick Geddes, biologo kiu ankaŭ famiĝis kiel progresema teoriisto pri urboplanado kaj edukado.

Profesoro Saroléa verkis librojn pri ampleksa gamo de temoj pri internaciaj aferoj, kaj krome ankaŭ redaktis de 1912 ĝis 1917 la publikaĵon *Everyman*, literaturan revuon favora al la doktrino de distributismo.

En 1915, la belga registaro sendis lin al Usono por subteni la verecon de novaĵoj pri militkrimoj rilate al la germana okupacio de Belgio. La misio ne sukcesis, ĉar Saroléa en nediplomatia maniero emocie kaj publike atakis la neŭtralecon, kiun Usono observis en tiu tempo koncerne la Unuan Mondmiliton.

Kategorio:Belgaj filologoj
Kategorio:Belgaj diplomatoj
Kategorio:Belgaj bibliofiloj
Kategorio:Britaj ĵurnalistoj
Jan Sztaudynger

**Jan Izydor Sztaudynger** (naskiĝis la 28-an de aprilo 1904 en Krakovo, mortis la 12-an de septembro 1970 samloke) estis pola poeto, aŭtoro de komediaj poemetoj, satiristo, teoriisto de pupteatro, tradukisto.

## Vivo 
Jan Sztaudynger naskiĝis en familio german- kaj francdevena. De la germana familia branĉo devenas la origino de la familia nomo, kiu historie germanlingve estis *Staudinger*. Jan estis filo de la gepatroj Izydor Jan Józef kaj Anna el domo Kokowska.

Li frekventis la Modelan Ekzerc-Lernejon ĉe la Instruista Seminario en Krakovo. Post eksplodo de la unua mondmilito li evakuiĝis kun la gepatroj al Brno en Moravio, kie li daŭrigis la lernadon en Privataj Polaj Gimnaziaj Kursoj. En 1915 eklernis en la Dua Gimnazio je la nomo al Reĝo Johano Sobieski en Krakovo. Post ĝia fino kaj abituro li ekstudis la polan kaj germanan filologiojn en la Jagelona Universitato de Krakovo. En 1923 li finis unujarajn Pedagogiajn Studojn, unu jaron poste doktoriĝis pri filozofio surbaze de la laboraĵoj: *Rilato de Stefan Garczyński al religio* kaj *Influo de Goethe al Garczyński*.

Post fino de la studoj Sztaudynger iĝis instruisto de la pola lingvo en gimnazio je la nomo al Ladislao la 2-a Jogajlo en Dębica, kaj post soldatservo en Substandardista Lernejo de Infanterio en Zaleszczyki (Podolio) translokiĝis al Bydgoszcz, kie lekciis dum duonjaro en Vira Instruista Seminario. En 1930 li translokiĝis al Poznano, kie dum kvar jaroj li lekciis en Instruista Seminario de nomo "Ewaryst Estkowski". Edziĝis al Zofia Jankowska, en 1933 naskiĝis filino Anna. En 1934 iĝis lekciisto de Ŝtata Fakultata Lernejo, kie lekciis (1938–1939) pri pupteatro.

Post eksplodo de la dua mondmilito kune kun la familio estis arestita de germanoj, setligita en tranzita koncentrejo en distrikto Sandomierz. En Opatów partoprenis sekretan instruadon sur la gimnazia nivelo.

## Konata aforismo 
[eta|dekstra|La memor-tabulo en [Krakovo str. Długa – kie loĝis Jan Sztaudynger dum la jaroj 1908–1929]]
[eta|maldekstra|La tombo de Jan kaj Zofia Sztaudynger en la Tombejo de la Savanto (Salwatorski) en [Krakovo]]
Konata citaĵo de li estas la aforismo
* "Malpermeso - la plej bona propagando." (esperantigis Georgo Handzlik)

## Bibliografio 
* S.W. Balicki, *Sztaudynger nieznany* (Sztaudynger nekonata), "Życie Literackie" (Literatura Vivo), nr 10, 1974, p. 8–9

## Eksteraj ligiloj 
* Słownik Biograficzny Ziemi Jeleniogórskiej: Jan Izydor Sztaudynger Biografia Vortaro de Jelenia Góra-regiono

Kategorio:Polaj poetoj
Kategorio:Polaj satiristoj
Kategorio:Polaj tradukistoj
Kategorio:Aforismistoj
Kategorio:Krakovanoj
Kategorio:Francdevenaj poloj
Kategorio:Germandevenaj poloj
Inverclyde

**Inverclyde** (jen angle, ) estas unu el la 32 lokaj administraj regionoj ("konsiliaj areoj") de Skotlando. Ĝi apartenas al la historia historia brita graflando (en Skotlando nomata *ŝiro*) *Renfrewshire*, kiu nuntempe ankoraŭ pluekzistas kiel registra distrikto kaj historia "leŭtenanta areo". Administra centro estas la urbo Greenock. 

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La konsilia regiono bordas la regionojn North Ayrshire kaj Renfrewshire.

Kategorio:Ŝiroj de Skotlando
Kategorio:Konsiliaj areoj de Skotlando