Mandajismo

eta|180px||Mandaja Darfaŝ aŭ "mandaja kruco", simbolo de Mandeismo.
**Mandajismo** aŭ **mandajanismo** (arabe: مَنْدَائِيَّة‎, *Mandāʾīyah*), konata ankaŭ kiel **sabianismo** (arabe: صَابِئِيَّة‎, *Ṣābiʾīyah*) estas religio el Proksima Oriento, origininta el la regiono de la rivero Jordano. La mandajismo estas religio kaj monoteisma kaj gnostika kun kosmologio forte duisma. Ties sekvantoj, mandajistoj, adoras bibliajn figurojn Adamo, Habelo, Set, Enoŝ, Noa, Ŝem, Aram kaj speciale Johano la Baptisto. La mandajistoj estis kalkulitaj inter la ŝemidaj popoloj kaj parolas dialekton de la orienta aramea konata kiel "mandaja" lingvo. Oni diras, ke la nomo de la "mandajismo" devenas de la aramea (aramea *מַנְדַּע, /manda/, ‘[ni] scias’)* kio signifas “konon,” kiel la greka vorto *gnosis*. Porokaze, kaj erare, la mandajistoj estas nomataj “kristanoj de Sankta Johano,” post ilia dekomenca renkonto kun katolikaj misiistoj meze de la 16-a jarcento.

eta|maldekstra|240ra|
En la Korano la Sabianoj (arabe: الصَّابِئُون‎, aṣ-Ṣābiʾūn) estas menciitaj trifoje kun judoj kaj kristanoj. La plej parto de fakuloj nuntempe kredas, ke tiu termino referencas al la ŝebaistoj, religia abrahama grupo kiu sekvis Kriston kaj kiu ne estis rilata kun la mandajistoj (kiuj malakceptas Jesuon). La konfuzo inter la du grupoj okazas ĉefe inter kiuj ne parolas araban, por kiuj la korana vorto *aṣ-Ṣābiʾūn* (el la radiko ص ب أ) ŝajnas simila al la vorto *Ṣubba* (el la radiko ص ب ب).

Laŭ plej multaj fakuloj, la mandajismo originiĝis ie en la unuaj tri jarcentoj de la komuna erao, ĉu en Mezopotamio sudokcidente ĉu en la areo siri-palestina. Tamen, kelkaj fakuloj estis adoptinta la perspektivon ke la mandajismo estas pli antikva kaj datas de tempoj antaŭkristanaj.

[eta|Mandajisma Beth Manda (Maŝĥanna) en [Nasirija, suda Irako en 2016.]]
La religio estas praktikata ĉefe ĉirkaŭ la riveroj Karun, Eŭfrato kaj Tigriso kaj la riveroj kiuj ĉirkaŭas la fluejon de la rivero Ŝatt al-Arab, parto de la sudo de Irako kaj de la Provinco Ĥuzestano en Irano. Oni kredas, ke estas inter 60 kaj 70 mil mandajistoj en la mondo. Ĝis la iraka milito, preskaŭ ĉiuj mandajistoj loĝis en Irako. Multaj irakaj mandajistoj estis fuĝintaj el sia lando ekde tiam pro la nestabileco kreita de la usona invado al Irako en 2003 kaj la posta okupacio fare de la armitaj fortoj de Usono, same kiel la rilata pliigo en la sektarisma violento fare de ekstremismaj islamanoj. Por 2007, la nombro de mandajistoj en Irako estis malpliiĝinta al proksimume 5000. de Nicolas Siouffi, siria kristano kiu estis vickonsulo de Francio en Mosulo en 1887, kaj la brita kulturantropologino Lady E. S. Drower. Estas pli antikva priskribo, sed tre antaŭjuĝa de la franca vojaĝisto Jean-Baptiste Tavernier en la 1650-aj jaroj.

Fondita sur gnostikaj bazoj, la mandajismo aligis elementojn de diversa deveno. Ĝi estas sekvata de kredantoj en kelkaj zonoj de Irako, Irano, kaj aliaj landoj kien ili venis pro persekutadoj aliloke. Ĝi estas estrata de la pastra kasto de la nazoreanoj (nomoj per kiu ili estis same konataj). Tiu pastra kasto subdividiĝas en du tipoj, la inicitoj al plej alta nivelo nomitaj *ganzibra* (trezoristoj) kaj aliaj pli malaltrange inicitaj, nomitaj *tarmidia* (lernantoj) kaj ili uzas kiel liturgia lingvo orientan dialekton de la aramea nuntempe komprenita nur de pastroj. La mandaja alfabeto montras paralelecon kun la elimajkaj skribaĵoj de Tang-i-Sarwäk en Provinco Ĥuzestano (2-a jarcento).

## Notoj 
## Fonto 
* Charles Harold Dodd: *Interpretación del cuarto evangelio*. Senloke: Cristiandad, 2004. ISBN 84-7057-448-5.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la Unio de Mandaja Asocio, tutmonda organizaĵo por religianoj ( kaj ()
* ¿Qué es el mandeísmo? ()
* Monografía sobre el mandeísmo ()

Kategorio:Gnostikismo
Kategorio:Monoteismo
Kategorio:Abrahamaj religioj