open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
American Idol

***American Idol*** (markonomo, tradukebla kiel *Usona Idolo*) estas usona televida spektaklo, prezentita en televida reto de la amaskomunikila kompanio Fox. Ĝi estas la usona vario de la brita *Pop Idol* (adaptita en multaj landoj kiel *(Lando)... serĉas Superstelulon*). *American Idol* estas plej sukcesa televida spektaklo de Usono, kiu atingis dum la lasta sezono averaĝe 31 milionojn spektaklojn. Multaj partoprenantoj atingis mondajn sukcesojn kiel Kelly Clarkson, Carrie Underwood, Clay Aiken, Jennifer Hudson kaj Jordin Sparks.

La serio translokiĝis al ABC en 2018.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo 

Kategorio:Usonaj televidaj serioj
Kategorio:Usonaj muzikaj konkursoj
Kategorio:Televidaj programoj de Fox Broadcasting Company
Kategorio:Televidaj programoj de American Broadcasting Company
Frýdlant

:*Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en regiono Liberec. Pri aliaj signifoj temas paĝo Frýdlant (apartigilo).*

eta|maldekstra|250ra|Kastelo Frýdlant
eta|maldekstra|250ra|Ponteto trans rivero Smědá (neniigita dum inundo en aŭgusto de 2010)
**Frýdlant** estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas en norda Bohemio, Regiono Liberec, distrikto Liberec, rande de Jizera montaro, en montetaro nomata Fridlanta montetaro. En  ĝi havis .

La ĉefa vidindaĵo estas samnoma ampleksa komplekso de gotika burgo kaj renesanca kastelo, pro sia valoro proklamita kiel Nacia kultura memorindaĵo de Ĉeĥio.

## Partoj de urbo 
* Albrechtice u Frýdlantu ()
* **Frýdlant** ()
* Větrov () – ĝi dividiĝas en bazajn setlejunuojn Dolní kaj Horní Větrov, U Nádraží, Pod Špičákem (te. Polní Domky), Zátiší (te. Nichtovy Domky)

Domaroj kaj solejoj:
* Hág (ankaŭ Háj; ger. , eventuale )
* Zámecký Okres
* Bažantnice ()
* Údolí (ankaŭ Jäklovo Údolí; ger. , eventuale )
* Harta ()
* Tongrund ()
* Polní Domky ()
* Větrov-Zátiší (ankaŭ Nichtovy Domky; ger. )
* Filipov ()

## Loĝantaro 

Kategorio:Urboj en distrikto Liberec
Kategorio:Municipoj en distrikto Liberec
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Fridlanta montetaro
ŠK Slovan Bratislava

**Š.K. Slovan Bratislava** estas futbalteamo kies sidejo troviĝas ĉe Tehelné pole.

Kategorio:Futbalo en Slovakio
Kategorio:Bratislavo
Kategorio:Futbalteamoj
Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en la 20-a jarcento
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1919
Kossi Efoui

**Kossi EFOUI** (n. 1962 en Anfoin, Togolando) estas togolanda verkisto.

Li studis filozofion en la universitato de Lomé kaj partoprenis en protestoj kontraŭ la reĝimo de la iama toga prezidento Gnassingbé Eyadéma. El tiuj politikaj aktivecoj sekvis, ke li devis forlasi sian hejmlandon. Hodiaŭ li vivas en franca ekzilo.

Li skribas dramojn kaj romanojn kaj laboras kiel raportisto, precipe por la franclingva semajna revuo *Jeune Afrique* (Juna Afriko). Panafrikismo kaj la tielnomata Négritude de la franclingve administrata Afriko pregas lian mondbildon. Por sia verko *La Fabrique des cérémonies* li ricevis en la jaro 2002 la premion ''Grand Prix littéraire de l'Afrique noire*.

## Verkaro 
* *Solo d'un revenant*, romano, Eldonejo Seuil, 2008, Prix Tropiques 2008, Prix Ahmadou Kourouma 2009
* *Io* (tragedio), teatro, Eldonejo Le bruit des autres, 2007
* *Volatiles*, rakontoj, Eldonejo Joca Seria, 2006
* *La Fabrique de cérémonies*, romano, Eldonejo Seuil, 2001
* *L'entre-deux rêves de Pitagaba*, teatro, Eldonejo Acoria, 2000
* *La Polka*, romano, Eldonejo Seuil, 1998
* *Le Petit Frère du rameur*, teatro, Eldonejo Lansman, 1995
* * La Malaventure*, teatro, Eldonejo Lansman, 1993
* * Le carrefour'', teatro, Eldonejo L'Harmattan, 1989

## Vidu ankaŭ 
* Biografio - bibliografio de Kossi Efoui pri Afrology (Afrikologio)

Kategorio:Togolandaj verkistoj
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Togolando
Sarah Baartman

eta|Sarah *Saartjie* Baartman
**Sarah Baartman** aŭ Saartjie Baartman (ĉ. 1789 ĉe rivero Gamtoos , Sud-Afriko - 29-an de decembro 1815 in Paris) akiris mondfamon en Eŭropo kiel la *Hotentota Venuso*, france *Vénus hottentote*.

## Biografio 
Ŝi apartenis al „hotentotoj“, kojsanoj, havis 6 gefratojn kaj ŝi naskis infanon, kiu poste mortis. Ŝia patrino mortis kiam Sarah aĝis unu aŭ du jarojn. Lia patro estis murdita, kiam li pelis bovojn al Kaburbo.

maldekstra|eta|150ra|Karikaturo el la 19-a jarcento, troigante la anatomiajn proprecojn
Ŝin rimarkis la angla ŝipa kuracisto Alexander (aŭ William) Dunlop en korto de la bura Peter Caezar en Kabolando, kie ŝi laboris kiel domhelpistino. Hendrick Caezar kunprenis ŝin kaj ŝian fraton en 1810 al Londono kaj prezentis ŝin kiel la *Hotentotan Venuso*. Ŝia precipa allogaĵo estis la ekzota aspekto, la trograndiĝo de la pugo (graspugeco) kaj la onidiro (ĉar nemontrita), ke ŝiaj internaj vulvaj lipoj (nimfoj) (*labia minora*) estas suben plilongiĝintaj, pendantaj („hotentota antaŭtuko“). Kvankam la Afrika Instituto volis ŝin hejmenliveri, ŝi kontraŭis tion, ĉar ŝi ricevis proporcion el la enspezoj. Ŝi kapablis paroli fremdajn lingvojn.

Post malpermeso de ŝia publika gapomontrigo en Londono, Hendrick Caezar veturis tra la angla provinco. Ŝi estis baptita la 1-an de decembro 1811 en Manchester. Ŝi estis ekspoziciita ekde 1815 en Parizo, kie kaŭzis ĉefe sciencan interesiĝon. Ŝi estis nude prezentita en Jardin des Plantes antaŭ kunvenintaj kuracistoj, anatomoj kaj natursciencistoj kaj portretita fare de profesiaj grafikistoj. Ŝi mortis fine de 1815 verŝajne pro pulmito.

## Postmortaj eventoj 
[dekstra|eta|300ra|Tombejo de Sarah Baartmans en Hankey, [Ostkap, Sud-Afriko]]

La anatomo Georges Cuvier sekciis ŝin kaj konservis la skeleton, cerbon kaj seksajn aparatojn, post kiam oni faris gipsan kopiaĵon de la korpo. Tiu (pentrite) same la skeleto estis ekspoziciita en Muséum national d'histoire naturelle de Parizo, el kiu ili estis transportitaj al Musée de l'Homme.

La restaĵoj de Sarah Baartman estis transdonitaj al Sud-Afriko en majo de 2002 kaj entombigitaj la 9-an de aŭgusto samjare ĉe *Hankey* ĉe rivero Gamtoos en areo *Baviaanskloof*. La ĉetomban parolon gvidis sudafrika prezidento Thabo Mbeki. La gipsa kopiaĵo de *Vénus hottentote* estas plu videbla en ''Musée de l'homme''.

La sorto de Sarah donos ekzemplon ankaŭ por parencoj de „Eskimo de Novjorko“, Minik Wallace, kies kruroj estis transdonitaj al Gronlando en 1993 fare de American Museum of Natural History.

## Vidu ankaŭ 
* Angelo Soliman
* Minik Wallace
* Etnocentrismo

Kategorio:Naskiĝintoj en 1789
Kategorio:Sudafrikanoj
Oswald de Northumbria

**Oswald** (n. ĉirkaŭ 604, m. la 5-an de aŭgusto 642) estis anglosaksa sanktulo kaj reĝo de Northumbria en Anglio de 634 ĝis sia morto. Li estis filo de Aethelfrith, kiu unuigis la regnojn Deira kaj Bernicia por krei Northumbria.

## Frua vivo 
[eta|maldekstra|12-jarcenta murpentraĵo de Sankta Oswald, en la katedralo de [Durham]]
En 616 Raedwald, reĝo de East Anglia, venkis Aethelfrith kiu mortis dum la batalo. Edwin, bofrato de Aethelfrith, kies malamiko li estis, estis subtenata de Raedwald kaj gajnis la tronon de Northumbria. Oswiu kaj Oswald, kun siaj sekvantoj, fuĝis al Skotlando kaj Irlando. En ekzilo ili aŭ konvertiĝis al kristanismo aŭ edukiĝis kiel kristanoj. Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, Oswiu iĝis flua parolanta de la irlanda lingvo.

## Altroniĝo 
En 633 Edwin mortis dum batalo kontraŭ Penda, reĝo de Mercia, kaj Cadwallon ap Cadfan, kimra reĝo. Sekvis iom da konfuzo en Northumbria. Eanfrith mallonge regis Bernicia. En 634, post la mortigo de Eanfrith, armeo de Oswald venkis kaj mortigis Cadwallon proksime al Hexham. Antaŭ la batalo, Oswald starigis lignan krucon kaj preĝis antaŭ ĝi: liaj konsilantoj ĵuris baptiĝi post la batalo. Oswald reunuigis Deira kaj Bernicia, tiel iĝante reĝo de Northumbria.

## Regado kaj kristanismo 
Laŭ la Anglosaksa Kroniko kaj la anglosaksa historiisto Bede, Oswald estis la plej potenca anglosaksa reĝo de Anglio, kvankam rilatoj kun Mercia estis iom tiklaj.

Oswald forte subtenis kristanismon kaj venigis misiistojn, kiel Sankta Aidan, el Iona por konverti la paganojn de sia regno. Li faris malavarajn donacojn al malriĉuloj. Bede rakontis ke, unu paskon, dum Oswald kaj Aidan manĝis kun "arĝenta telero de delikataĵoj antaŭ si", eniris servisto nomumita de Oswald por fari donacojn al malriĉuloj: la servisto diris ke en la stratoj amaso da senhavuloj petegis almozdonacojn de la reĝo, kaj tuj Oswald donis sian manĝaĵojn al ili kaj eĉ disrompigis la arĝentan platon por ke la pecetoj estus fordonataj. Aidan ekkaptis la dekstran manon de la reĝo, dirante, "ĉi tiu mano neniam pereu", kaj, laŭ Bede, eĉ post morto la dekstraj mano kaj brako de Oswald ne putriĝis.

Oswald estis baptopatro de Cynegils, reĝo de Wessex, kaj edziĝis al ties filino Kyneburga.

## Morto 
En 642 Oswald estis mortigata dum batalo kontraŭ Penda, pagana reĝo de Mercia. Lia kadavro estis dismembrigata kaj pecoj metataj sur palisoj. Oni raportis miraklojn okazintajn ĉe lia mortloko, kaj post nelonge li estis venerata kiel sanktulo kaj martiro.

Lia filo Aethelwald estis ankoraŭ knabo, kaj Oswiu, frato de Oswald, heredis Bernicia dum Deira portempe sendependiĝis sub Oswin.

Oswiu kolektis kaj entombigis la restaĵojn de Oswald. Lia kapo estis entombigata en la katedralo de Durham; la ostoj, aŭ en Lindsey aŭ en Bamburgh. En 909 la ostoj estis kaptataj de la reĝo de Mercia kaj reentombigata en la katedralo de Gloucester. Eble unu brako estis poste portata al la abatejo de Peterborough, kie ankoraŭ estas kapelo dediĉita al Oswald.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri la kristana sanktulo Oswald de Worcester.

Kategorio:Reĝoj de Northumbria
Kategorio:Anglosaksaj sanktuloj
Kategorio:Mortintoj en 642
Koffi Kwahule

**Koffi Kwahulé** estas verkisto el Ebur-Bordo, premiita en 2006 per la premio *Prix Ahmadou Kourouma* pro sia romano *Babyface* (eldonejo Gallimard) kaj per la premio *Grand Prix Ivoirien des Lettres 2006 *.

## Verkaro 
* **Ubu roi de Jarry** (eseo, Bertrand Lacoste, 1993).
* **Cette vieille magie noire**, (teatro, eldonejo Lansman, 1993).
* **Pour une critique du théâtre ivoirien contemporain**, (eseo, l’Harmattan, 1996).
* **...et son petit ami l’appelait Samiagamal**, (teatro, en: Brèves d’ailleurs, Actes-Sud Papiers, 1997).
* ** Bintou** (teatro, eldonejo Lansman, 1997).
* **Fama** (teatro, eldonejo Lansman, 1998).
* **Il nous faut l’Amérique !** (teatro, eldonejo Acoria, Paris 1997).
* **La Dame du café d’en face** (teatro, eldonejo Théâtrales, 1998).
* **Jaz** (teatro, eldonejo Théâtrales, 1998).
* **La Jeune fille au gousset** (rakonto, en  revuo Africultures n° 10, 1998).
* **Les créanciers** (teatro, en Voci Migranti, Lunaria, Rome 2000).
* **Village fou ou Les Déconnards** (teatro, eldonejo Acoria, Paris 2000).
* **P’tite-Souillure** (teatro, eldonejo Théâtrales, 2000).
* **Big Shoot** (teatro, eldonejo Théâtrales, 2000).
* **Une si paisible jolie petite ville**, (teatro, en Théâtres en Bretagne n°10, 2001).
* **El Mona**, (teatro, en « Liban, écrits nomades 1 », Eldonejo Lansman, 2001).
* **Goldengirls** (teatro, en “ Théâtre Public ” n° 169-170).
* **Veillée d’armes** (rakonto, en Babel heureuse, eldonejo L’Esprit des Péninsules, Paris, 2002).
* **Western** (rakonto, revuo “ Le Paresseŭ ” n° 35, 2003).
* **Ces gens-là** (teatro, en revuo Siècle 21, mai 2003).
* **Le Masque boiteŭ** aŭ *Histoires de soldats* (teatro, eldonejo Théâtrales, 2003).
* **Scat** (teatro, en 5 petites comédies pour une Comédie, eldonejo Lansman, 2003).
* **Blue-S-cat** (teatro, eldonejo Théâtrales 2005).
* **Misterioso – 119** (teatro, eldonejo Théâtrales, 2005).
* **Brasserie** (teatro, eldonejo Théâtrales, 2006).
* **Babyface** (romano, eldonejo Gallimard, Coll. « Continents noirs, 2006).

## Eksteraj ligiloj 
* Interview de Koffi Kwahulé 
* Koffi Kwahulé sur theatre-contemporain.net

Kwahule,Koffi
Grengiols

**Grengiols** estas svisa komunumo de la Distrikto Orienta Rarono en Alta Valezo, tio estas la germanlingva parto de Kantono Valezo. La 31-an de decembro 2009 la komunumo havis 481 loĝantojn.

## Geografio 
La komunumo Grengiols troviĝas en aerdistanco proksimume 156 km oriente de Ĝenevo kaj 120 km sude de Zuriko. Ĝi situas en la supra valo de rivero Rodano. Sur la komunuma teritorio alfluas la rivero Binba al Rodano. La komunuma teritorio etendiĝas en sudo ĝis la alpa montĉeno markanta la Italan landlimon, kaj kulminas sur la monto "*Helsenhorn*" sur alteco de 3274 m s.m..

## Najbaraj komunumoj 
La najbaraj komunumoj estas norde: Betten kaj Martisberg; nord-oriente: Lax kaj Ernen; oriente: Binn; sude: Baceno kaj Varzo ambaŭ en itala Piemonto;
sud-okcidente Ried-Brig kaj Termen; okcidente: Bister kaj Mörel-Filet.

## Apartaĵoj 
Grengiols estas konata pro specio de tulipo (*Tulipa grengiolensis*);
kiu kreskas nur en tiu komunumo.

## Folkloro 
Pro la mallarĝeco de la valo, la urbo ne vidas la sunon dum pli da unu monato en la jara fino. De 1998 la loĝantoj festas ĉiun trian jaron, en novembro, "*Sunnetreelleta*". Oni rulas radon kun diametro de tri metroj, kiu simbolas la sunon.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Grengiols datiĝas el la jaro 1052 kiel *Graneirolis*.
La komunumo forburliĝis preskaŭ komplete en la jaro 1799, kiam la aŭstria armeo retiriĝis.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Grengiols (stacidomo)
* Betten Talstation (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Grengiols
Crawley

**Crawley** [kroli] estas urbo en la provinco West Sussex en Sud-Orienta Anglio. Ĝi situas 45 km sude de Londono kaj 29 km norde de Brighton kaj estas la plej norda urbo de la provinco.

Crawley situas ĉ. 5 km sude de flughaveno London Gatwick; kiel tiu ĉi, ĝi altas iom pli ol 60 metrojn super marnivelo.

De 1973 Crawley estas ĝemela urbo de Dorsten en Germanio.

Kategorio:Urboj de West Sussex
Talito

eta|180ra|maldekstre|Talito kovras la kapon dum preĝado. La franĝoj servas por la 613 permesoj kaj malpermesoj, je kiuj judo devas sin teni.
La **talito** aŭ **juda preĝtuko** estas juda rita akcesoraĵo. La talito estas kvarangula tuko el lano, kotono aŭ silko. Ĝi grandas ĉirkaŭ 120 x 45 ĝis 200 x 120 cm, estas blanka aŭ kremkolora, ornamita per nigraj aŭ bluaj strioj. Specifaĵo de la talito estas la cicito. Tiu estas kvar longaj blankaj fadenoj el lano, kiu estas plurfoje nodita. Sur ĉiu kvar anguloj de la talito troviĝas tiu cicito.

La religiaj judoj uzas ĝin ekde aĝo de ĉirkaŭ 13 kaj nur ĉe la matena preĝo. Laŭ aŝkenaza tradicio, ĝin rajtas uzi nur geedziĝintaj viroj kaj fianĉoj. Ĉe liberalaj judoj, ĝin povas uzi eĉ virinoj kaj la talito estas pli ornamita, kolorigita.

Kategorio:Religiaj akcesoraĵoj
Kategorio:Hebreaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Judismo
Cunit

eta|Cunit
**Cunit** estas municipo de la komarko de Baix Penedès, provinco de Taragono, Katalunio, Hispanio.

## Vidu ankaŭ 
* Cunit (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Urboj de Katalunio
Minik Wallace

**Minik Wallace** (1887 - 29-an de oktobro 1918) estis inuita junulo, kiu estas kunprenita — kun sia patro kaj 4 parencoj — en 1897 fare de polusa esploristo Robert Peary al Novjorko. Ili estis lokigitaj en la kela etaĝo de la American Museum of Natural History por antropologiaj esploroj kiel vivantaj objektoj. La esplorojn gvidis la tiea kuratoro Franz Boas.

Post kiam la parencoj kaj la patro mortis pro tuberkulozo, oni trompis la junulon per falsa enterigo. William Wallace — gvidanta kunlaboranto de la muzeo — adoptis la orfon en sia familio. Kvankam la knabo estis prezentita en la publikaj dokumentoj kiel Minik Peary Wallace, ne ekzistas dokumentaj pruvoj pri la jura adoptado. Kiam la 16-jarulo eksciis, ke skeleto de lia patro estas ekspoziciita en la muzeo, li perdis ĉiun fidon. Minik reveturis en 1909 al Gronlando, sed ne povis realkutimiĝi al loka vivo kaj revenis en Novjorkon en 1916. Li mortis tie la 29-an de oktobro 1918 kiel arbara laboristo en North Stratford, New Hampshire, pro hispana gripo. Oni entombigis lin tie.

La kanadano Kenn Harper publikigis informojn pri tiu historio en la 1980-aj jaroj kaj tiel la American Museum of Natural History sentis sin deviga transporti la restaĵojn de la mortinta inuito de Novjorko al lia hejmo, kie oni entombigis ilin en 1993.

La romano *Minik* de Ralf Isau rakontas pri la vivo de Minik.

## Eksteraj ligiloj 
* La filmo *Minik* 

Kategorio:Naskiĝintoj en 1887
Kategorio:Gronlandanoj
Avikamoj

La **avikamoj** konstituas etnon de Ebur-Bordo, loĝanta precipe en la Regiono de lagunoj kaj je la bordo de la Golfo de Gvineo, proksime al la urbo Grand-Lahu.

Ili estas parto de la etnaro Akanoj. La avikama lingvo apartenas al la kvaaj lingvoj.

Kiel la aliaj loĝantoj de la marbordo, ili produktas kaj vendas palmoleon, sed ankaŭ vivas de la fiŝkaptado.

## Literaturo 
*  James Stuart Olson, « Avikam », in *The Peoples of Africa: An Ethnohistorical Dictionary*, Greenwood Publishing Group, 1996, p. 45 
*  Lohou Abby Ahikpa, *Légende et histoire du peuple Avikam ou Brignan*, Abidjan, 1985, 87 p.
*  Gérard Dumestre et Laurent Duponchel, ''Proverbes de Côte-d'Ivoire* : fascicule 1 : *Proverbes abé et avikam'', Université d'Abidjan, Institute de linguistique appliquée, Abidjan, 1972, 122 p.
*  Michel Galy, « Le corps fragile : écologie du corps et syncrétisme médical chez les Avikam, lagunaires de Côte d'Ivoire », in *Sciences sociales et santé*, 1991, vol. 9, n° 1, p. 5-19

## Eksteraj ligiloj 
* Le peuple Avikam 
* Dohonlattier 

Kategorio:Etnoj
Avikamoj
Avikamoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Ebur-Bordo
Monto Nimbao

eta|220px|Pejzaĝo apud Monto Nimbao.
Situanta je la trilanda angulo de Ebur-Bordo, Gvineo kaj Liberio, la **monto Nimbao** (*Mont Nimba*, ankaŭ nomata Monto Richard-Molard), riĉa je erco de fero, estas la kulmino de Okcidentafriko (1752 m). La montopinto situas ekzakte je la limo inter Gvineo kaj Ebur-Bordo kaj distancas 9,4 km de la limo al Liberio.

La dua nomo de la monto memorigas la geografon *Jacques Richard-Molard*, kiu sur ĝi en la jaro 1951 sekve de falo mortis.

## Vidu ankaŭ 
* Gvineaj montarbaroj

Kategorio:Montoj en Afriko
Aké Loba

**Gérard Aké LOBA**, (naskiĝis la 15-an de aŭgusto 1927 en la kvartalo *Abobo Baoule* de Abiĝano) estas ebur-borda verkisto. Pro lia plej grava verko, ''Kocumbo, l'étudiant noir* (*Kocumbo,la nigra studento*) li ricevis en 1961 la premion *Grand prix littéraire d'Afrique noire* (Granda premio literatura de Nigra Afriko).

Li estis de 1985 ĝis 1990 ankaŭ deputito kaj estro de sia kvartalo.

## Verkaro 
* 1960 : *Kocumbo, l’étudiant noir*, Parizo, Flammarion
* 1966 : *Les fils de Kouretcha*, Bruselo, Editions de la Francité
* 1973 : *Les Dépossédés*, Bruselo, Editions de la Francité
* 1992 : *Le Sas des parvenus'', Parizo, Flammarion

Kategorio:Eburbordaj verkistoj
Sinus pudoris

eta|pligrandiĝinta labio
**Sinus pudoris** aŭ **hotentota antaŭtuko** estas genetike difinita karakterizaĵo de kelkaj kojsonaj grupoj, kies virinoj havas plilongiĝintan labia minora, pendante ĝis kvar coloj ekster la vulvo, se ili estas en staranta pozicio. Oni komence pensis ĝin aparta organo, tiel ĝi havis nomon en la franca «tablier» (esperante «antaŭtuko»).

Tiu trajto estis unuafoje priskribita en 17a jarcento, sed estis larĝe dokumentita en la lasta parto de la 18-a kaj en la 19-a jarcento.

Image:khoisan.apron.jpg|Kojsanaj virinoj kun pendanta, videbla labio

## Vidu ankaŭ 
* Graspugeco

Kategorio:Anatomio
Cheikh Hamidou Kane

**Cheik Hamidou Kane** estas senegala verkisto. Li naskiĝis en Matam, Senegalo, en 1928.

## Verkaro 
* Hamidou Kane, Cheikh Hamidou Kane, Roger Mercier et Monique Battestini, *Cheikh Hamidou Kane, écrivain sénégalais*, Nathan, Paris, 1965, 64 p.
* Annie Moriceau et Alain Rouch, ''"L'Aventure ambiguë" de Cheikh Hamidou Kane. Étude critique'', Nathan, Paris, 1983, 95 p. 

## Eksteraj ligiloj 
* Prezentado de la libro en Africultures
* Intervjuo 
* Intervjuo 2002 

Kategorio:Senegalaj verkistoj
Loremo

La **Loremo** estas aŭtomobilo de la firmao *Loremo AG* el Marl, Germanio. La ekproduktado de la elektra aŭto plurfoje estas anoncita ekde la jaro 2001 sed ĉiufoje prokrastita.

Loremo estas mallongigo de **Lo**w **Re**sistance **Mo**bile (malalte rezista aŭtomobilo)
La disvolviĝo de la prototipo okazas en la Industriparko Dorsten en Marl.
Laŭ aktuala stato (2009) la Loremo plej frue ekde 2011 estos liverebla.

eta|Interno de la Loremo

## Planitaj datumoj 
Kategorio:Elektraj aŭtomobiloj
Moringo

[250px|eta|[Zigomorfaj floroj de *Moringa oleifera*]]
[250px|eta|*[Moringa ovalifolia*]]
[250px|eta|*[Moringa hildebrandtii*]]
**Moringo** (*Moringa*) estas la sola genro de familio Moringacoj (*Moringaceae*) kun 13 specioj. La botanika nomo venas el la barata Malankara- (*Malabar-*)-regiono uzata nomo por specio  *Moringa oleifera*: „Moringo“.

## Priskribo 
La plantaj specioj estas falfoliaj, malgrandaj arbustoj aŭ arboj kun sukulentaj, tubero- aŭ rapoformigaj radikoj aŭ „botelarboj“ kun sukulentaj, ŝveliĝintaj (dikiĝintaj) trunkoj. Ili entenas en la sukulentaj partoj sinapolean glikozidon, kiu odoras forte kiel armoracio. La arbustaj formoj havas nur tre malmultajn branĉojn, kiuj resekiĝas dum la seka periodo, sed en humida sezono rapide kreskas el la rezervaj radikoj. La tenilaj folioj turniĝas konforme al la suno kaj estas 2-3-foje kunmetitaj kun plenrandaj, ofte kun etaj folieroj.

La infloreskoj estas panikloj kaj konsistas el multaj floroj. La ambaŭseksaj, kvinnombraj floroj estas zigomorfaj malforte ĝis forte. La kalikoj estas taso- aŭ tuboformaj. La kvin kalikaj folieroj malsamas. La frukto estas kapsulo, la grajnoj entenas 30-50% de oleo.

Moringo estas ekstreme tolera al sekeco kaj ties folioj estas riĉaj je proteinoj, necesaj aminoacidoj. Tiel oni povas la foliojn uzi kiel furaĝon por la bestoj.

La 13 specioj estas la jenaj:
* *Moringa arborea*
* *Moringa borziana*
* *Moringa concanensis*
* *Moringa drouhardii*
* *Moringa hildebrandtii*
* *Moringa longituba*
* *Moringa oleifera*
* *Moringa ovalifolia*
* *Moringa peregrina*
* *Moringa pygmaea*
* *Moringa rivae*
* *Moringa ruspoliana*
* *Moringa stenopetala*

Kategorio:Brasikaloj
Kulm (distrikto)

La **distrikto Kulm** estas administra unuo de Kantono Argovio. Ĝi havis 37063 loĝantojn la 31-an de decembro 2007. Ĝia ĉefloko estas Unterkulm.

## Geografio 
La distrikto Kulm situas en la Svisa Mezlando en la sudo de Kantono Argovio meze inter Araŭo kaj Lucerno. La orientan limon de la distrukto formas la Lago de Hallwil. Krome la distrikton trafluas de nordo al sudo en ĝia centro la rivero Wyna kaj en oriento la rivero Suro, ambaŭ alfluantoj de Aro. La distrikto etendiĝas sur areo de 101,35&nbsp;km².

## Trafiko 
La tri valoj de la kantonoj atingeblas per tri fervojlinioj, nome en oriento la Seetalfervojo de Svisaj Federaciaj Fervojoj, kiu sekvas la bordon de la Lago de Hallwil kaj kondukas de Lencburgo al Lucerno, en la centro la etspura Wynatal-Fervojo, kies suda fina haltejo troviĝas en Reinach kaj en okcidento la Suhrental-Fervojo, kies suda finhaltejo estas Schöftland.

## Historio 
La distrikto Kulm kreiĝis en la jaro 1798 dum la Helveta Revolucio kiel distrikto de la helveta kantono Argovio kaj poste ek de 1803 restis distrikto de la nova svisa Kantono Argovio. La komunumo Unterkulm kontraŭvole en la jaro 1803 fariĝis distriktĉefloko. La konstruo de distriktoficejo tamen estis realigita nur en la jaro 1834.

En mezepoko de 1415 ĝis 1798 la regiono estis servuto de Berno kaj formis parton de la kamparvoktejo Lencburgo. En la jaro 1528 la regiono kontraŭ la rezisto de la loĝantaro estis reformigita.

## Komunumoj de la distrikto Kulm 
La distrikto Kulm konsistas el 17 komunumoj (stato en 2009), kies plej granda estas Reinach. Jen la aktuala listo:

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la distriktoficejo Kulm 
* La distrikto Kulm en la Historia Leksikono de Svislando
Unterkulm

**Kulm** estas komunumo kaj ĉefloko de la distrikto Kulm de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 2903 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Unterkulm situas en la valo de la rivero Wyna en la nordo de la distrikto Kulm.

La areo de la komunuma teritorio mezuras 8,88&nbsp;km²,kiuj 3,50&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 1,07&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur 653 m s.m. sur la kulmino de *Hochwacht*, la plej malalta punkto ĉe la bordo de Wyna sur 435 m s.m.

## Najbaraj komunumoj 
Unterkulm limas en nordo al Gränichen, en oriento al Teufenthal, en sudoriento al Dürrenäsch, en sudo al Oberkulm, en sudokcidento al Schlossrued kaj Schöftland, en okcidento al Hirschthal, kaj en nordokcidento al Muhen.

## Trafiko 
Unterkulm disponas pri du haltejoj ĉe la etŝpura tramfervojo *Wynentalbahn* [Wyna-Valo-Fervojo] de Araŭo tra Reinach al Menziken.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 estas Araŭo-Oriento, kiu situas norde en distanco de proksimume 6 kilometroj de la vilaĝo-centro.

## Historio 
eta|maldekstre|Merkato en Unterkulm
La unua dokumenta mencio de Kulm datiĝas el la jaro 1045 kiel *Chulenbare*, la unua mencio, kiu rilatas nur la Unterkulm sen Oberkulm datiĝas el la jaro 1303 per la vortumo *ze Nideren-Kulme*.

Ĝis la jaro 1566 la du vilaĝoj Unterkulm kaj Oberkulm formis impostodistrikton, tamen ilia disiĝo en du komunumoj supozeble jam antaŭ tiu dato okazis. En mezepoko regis en Unterkulm unue la Lencburgoj, poste la Kiburgoj kaj fine la Habsburgoj.

Post la konkero fare de Berno en la jaro 1415 la vilaĝo apartenis ĝis la Helveta Revolucio al la kamparvoktejo Lencburgo. En 1798 ĝi fariĝis ĉefloko de la helveta distrikto Kulm kaj poste ek de 1803 ĉefloko de la samnoma argovia distrikto.

## Vidu ankaŭ 
* Oberkulm
* Unterkulm (stacidomo)
* Unterkulm Nord (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Unterkulm
* Unterkulm en la Historia Leksikono de Svislando
Virino sur la Luno

La scienc-fikcia filmo ***Virino sur la Luno*** (originala germana titolo ***Frau im Mond***) estas la lasta mutfilmo de reĝisoro Fritz Lang kaj unu el la lastaj germanaj mutfilmoj. La premiero okazis la 15-an de oktobro 1929 en la berlina kinejego *UFA-Palast am Zoo* (UFA-palaco ĉe la Zoologia ĝardeno de Berlino). Ĝi verkiĝis verkita en nigrablanka arto, kiel ĉiuj filmoj de tiu epoko. La filmo estis ne nur reĝisorita sed ankaŭ produktita de , kaj pri la scenaro respondecis . 

## Evento 
La luneksperta profesoro Georg Manfeldt (Klaus Pohl) supozas akvon, oksigenon kaj grandan ortrovejon sur nevidebla flanko de la Luno. Oni priridas lin pro lia teorio kaj neglektas en la scienco. Nur la inĝeniero kaj flugfabrik-posedanto Wolf Helius (Willy Fritsch) kredas je tio. Li kaj la inĝeniero Windegger (Gustav von Wangenheim) kaj ties amatino, la astronomia studentino Friede Velten (Gerda Maurus) laboras pri realigo de la unua luna ekspedicio. En la „Helius-fabriko“ estiĝas la impona raketo nome „Friede“, en kiu Helius, Windegger, Manfeldt kaj Velten volas flugi.

La krimulo Turner (Fritz Rasp) trudas sian kunflugon per bombatakoj kaj provizora ŝtelo de la konstruaj planoj. Li volas antaŭprepari – je komisio de suspektindaj komercistoj – la komercan ekspluatadon de la luna orrezervo. Krom tio kunflugas la juna Gustav (Gustl Stark-Gstettenbaur), filo de stiristo de Helius, kiel kaŝpasaĝero.

La flugo sukcesas, sed sur la Luno komenciĝas fatalaj okazoj. Ĉe surluniĝo, disiĝas la raketa pelilo kaj merĝas en la lunsablo; krom tio ili perdas la akvorezervojn. Windegger – kiu montriĝis psiĥe labila antaŭ la starto – kaŭzas per siaj panikaj troreagoj malcertecon en la ekspedicio. Poste okazas mortiga akcidento al Profesoro Manfeldt, post kiam li trovas kavon – per serĉa bastoneto – kaj oron.

Fine okazas pafado kaj oni mortigas Turner-on – kiu volis akiri potencon super la raketo – kaj misvojita kuglo trafas oksigenan ujon kaj detruas unu. Kiel konsekvenco, Helius kaj Windegger ĵetas ludkubon, por decidi, kiu restu sur la Luno, ĉar la restanta oksigeno ne sufiĉas por reveturo de ĉiu pasaĝero. Windegger malgajnas, sed Helius – kiu malfeliĉe enamiĝas je Friede Velten – restas libervole sur la Luno. Li narkotas Windegger kaj Friede Velten kaj lasas la junulon stiri la raketon. La raketo postlasas la Lunon sen Helius, kiu restas tie kun la espero, ke li estos savita. Je lia surprizo ankaŭ Friede restis, por formi komunumon.

## Interesaĵoj 
* teknika konsilisto estis profesoro Hermann Oberth, pioniro de la raketa esploro
* oni uzis la retrokalkuladon ĉe la starto (dek, …tri, du, unu, nulo)
* el komerca vidpunkto, la filmo ne estis sukceso
* ĉe la premiero partoprenis Albert Einstein
* Fritz Lang en la 1960-aj jaroj estis plurfoje invitita al usona kosmoesploro kiel honora gasto, danke al sia filmo
* oni eldonis sur DVD la filmon, kiu cetere postrestis en bona stato
Ĉefaj aktoroj - resume - estis .

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1929
Kategorio:Germanaj filmoj
Kategorio:Sciencfikciaj filmoj
Kategorio:Luno en fikcio
Kategorio:Kosmoflugo en fikcio
Kategorio:Fikciaj kosmoveturantoj
Sunda Markolo

eta|300ra|Situo de Sunda Markolo
**Sunda Markolo** () estas markolo inter la indoneziaj insuloj Javo kaj Sumatro. Meze de Sunda Markolo troviĝas la vulkana insulo Krakatoa, kaj pli al nord-oriento, je la pli mallarĝa parto de la markolo, la insulo Sangiang. Sunda Markolo estas ligilo inter Java Maro kaj Hinda Oceano.

## Projekto de ponto 
Dum la 1960-aj jaroj de la 20-a jarcento, oni proponis la konstruadon de ponto tra Sunda Markolo, ideon kion oni ankaŭ reprenis dum la 1990-aj jaroj. En oktobro de 2007 la projekto estis anoncita kiel tuj plenumonta, kun difino de dato de eko kaj de fino de la lavoroj. Por faciligi la superpontadon de la markolo, oni volas uzi la insulojn de Ular, Sangiang kaj Prajurit. La ponto havos altecon de ĉirkaŭ 70 metrojn super marnivelo, por permesi la pasadon de ĉiaj tipoj de ŝipoj.

## Historio 
La Batalo en Sunda markolo estis marbatalo de la Pacifika Fronto en la Dua Mondmilito. En la nokto de 28a de Februaro al la 1a de Marto 1942, la aŭstralia malpeza krozoŝipo *Perth* kaj la usona peza krozoŝipo *Houston* frontis pli fortan ŝiparon de la Imperia Japana Ŝiparmeo. Post akra batalo de kelkaj horoj, ambaŭ ŝipoj de Aliancanoj estis sinkigitaj. Kvin japanaj ŝipoj estis sinkigitaj, tri el ili pro elamika pafado.

### 2018 
Je la 22-a de decembro 2018 okazis cunamo en la Sunda Markolo inter la Indoneziaj insuloj Javo kaj Sumatro, eble pro erupcio de la Anak Krakatoa-vulkano. La marbordaj areoj de la provincoj Lampung kaj Banten estis trafitaj, kie mortis kaj vundiĝis centoj da viktimoj.

## Bildaro 

Dosiero:Sunda Strait Map.png|Mapo de Sunda Markolo de 1729.
Dosiero:Java - Straat Soenda straat - 1883 - RA Sandick 1890.jpg|Malnova mapo de Sunda Markolo.

Kategorio:Indoneziaj insuloj
Kategorio:Hinda Oceano
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Komatsu D575

eta|Komatsu D575
**Komatsu D575** „Superdozo“ estas la plej granda skrabmaŝino de la mondo.

Ĝin produktas la firmao Komatsu Ltd. (Japanio). Ĝia apliko estas limigita je ekspluato de karbo en diversaj regionoj de Usono, precipe en Pensilvanio, Idaho kaj Okcidenta Virginio. La dizelmotoro havas volumenon de 46,3 litroj kaj povumon de 1167 ĈP (858 kW) ĉe 1800 U/min. La fuelujo povas enteni 2.100 litrojn da dizeloleo. La buldozo pezas 150 tunojn.

## Eksteraj ligiloj 
* teknika folio 

Kategorio:Buldozoj
Kategorio:Minejaj maŝinoj
Willy Kokouvi

**Willy Y. KOKOUVI** (naskiĝis la 3-an de januaro 1980 en Agoué, urbeto forke inter Benino kaj Togolando, en departemento Mono) estas togolanda esperantisto kaj eks-sekretario de la Verda Kaŭzo.

## Esperanto 
S-ro Kokouvi esperantiĝis en 1995 kaj fariĝis sekretario de la Verda Kaŭzo ekde 1998 sub la gvidado de s-ro Leon Afodzima. En 2001, li fariĝis sekretario de JOTE (Junularo organizo de Togolandaj Esperantistoj).

## Diversaj Verkoj 
Elekto:
* *La koko kantas* (2001)
* *Perspectives on self-determination in French and British Togoland: from partition to failed reunification - 1919-1956 * (2009)

Li nuntempe estas profesoro pri historio de moralaj, politikaj kaj filozofiaj ideoj.

K
Ĝemaa el Fna

[800px|centre|[Placo Ĝemaa el Fna, ĝenerala vidaĵo.]]

La **Placo de Ĝemaa el Fna** () estas la ĉefa placo kaj la plej fama loko de la urbo maroka de Marakeŝo. Ĝi kuŝas je malmultaj metroj de la Moskeo Kutubia, kaj tiel hegemonias ties minareto. Ĉirkaŭ la placo estas ankaŭ kelkaj moskeoj, ne tiom gravaj, kiuj kunutilas kun Kutubia.

maldekstre|eta|270ra|Placo Ĝemaa el Fna, parta vidaĵo.
eta|270 px|maldekstre|Placo Ĝemaa el Fna, parta vidaĵo.
Diversaj hipotezoj klopodas klarigi la devenon de la nomo de la placo; laŭ kelkaj ĝi signifas "asembleo de nuligo", ĉar estis la loko kie oni ekzekutis la deliktulojn; oni same sugestas, ke la aludo al "asembleo" aŭ "renkonto" estas makabra aludo al la fakto, ke oni elmontris tien la fortranĉitajn kapojn de la ekzekutitoj ĉirkaŭ la placo, kvazaŭ kunvenante. Malironie nuntempe estas ĉe la placo policejo kiu estas akuzata de torturejo de opoziciantoj. Aliaj teorioj indikas, ke, ĉar la vorto *jâmiʻ* signifas ankaŭ ĉefa moskeo, povus signifi "loko de la detruita moskeo", alude al la moskeo de almoravidoj kiu tre verŝajne estis tie.

La placo estas de grandega dimensio kaj estas ĉirkaŭata ĉiuflanke, escepte unu, de la medino plenplena de placbazaroj klasitaj laŭ ties ĉefa aktivado. En la bordoj de la placo setlis multaj kafejoj, kiel la fma kafejo Francio, kaj restaŭracioj ĉiukategoriaj, kiuj malfermas siajn terasojn al la spektaklo de la monumenta scenejo.

Ĉio en Marakeŝo turnas ĉirkaŭ Ĝemaa el Fna. Miloj da personoj rendevuas tie kreante koloraron, kulturon kaj negocon. Rakontistoj, surstrataj instruistoj, serpentosorĉistoj, dancistoj, dentistoj kiuj eĉ reuzas uzitajn dentojn, vendistoj de sukoj, akrobatistoj, leterverkistoj, akvovendistoj... kaj senfina kvanto kaj kvalito de aktivuloj kaj diversaj personoj kuniĝas kaj plenplenigas kaj la placon kaj la apudajn stratetojn ĉefe je la alproksimiĝo de la nokto.

La surstrataj manĝovendejoj inondas nokte parton de la placo, lumigita de centoj de lumetoj kaj inondita de fumo kun multegaj diversaj odoroj.

En 2001 Unesko nomumis Ĝemaa el Fna kiel Parola Monda heredaĵo de Unesko.

## Kuriozaĵoj 
* Alfred Hitchcock filmis en Ĝemaa el Fna scenojn de sia filmo *La troscianta viro*.
* Esther Freud priskribis la placon en la 1970-aj jaroj en sia romano *Hideous Kinky*.
* La hispana verkisto Juan Goytisolo ofte mencias tiun placon en siaj verkoj kaj libraj kaj artikolkolektaj.

Kategorio:Maroko
Kategorio:Placoj
Cristina Ali Farah

**Cristina ALI FARAH** (n. 1973 en Verono, en Veneto) estas itala-somalia verkistino nuntempa.

## Verkaro 
* « Ai confini del verso. Poesia della migrazione in italiano », (Je la landlimoj de la verso. Poezio de la migrado) *Le Lettere *, Florence, 2006.
* *A New Map: The poetry of Migrant Writers in Italy*, (Nova mapo: Poezio de verkistoj enmigrintaj al Italio), tekstoj kolektitaj de Mia Lecomte kaj Luigi Bonaffini, Green Integer, Los Angeles, 2007.
* *Madre piccola* (Malgranda patrino), Frassinelli , 2007.

Kategorio:Somaliaj verkistoj
Kategorio:Italaj verkistoj
Bitsch

**Bitsch**  estas komunumo en la distrikto Orienta Rarono en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 859 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

## Geografio 
La komunumo Bister situas en Supra Valezo, tio estas la germanlingva parto de la kantono, ĉe la bordo de la rivero Rodano apud la alfluejo de ĝis norda alfluanto Masa, kiu formas la okcidentan komunumlimon kun Naters. La komunumo troviĝas en aera distanco de 146 kilometroj okcidente de Ĝenevo kaj 146 kilometroj sudokcidente de Zuriko. La komunumo konsistas el la vilaĝo Bitsch kaj la setlejoj Ebnet, Sattel, Eiche kaj Wasen.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 4,02 km², de kiuj 32,7% estas kovritaj de arbaro, 31,7% servas por agrikulturo kaj 11,5% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Bitsch limas en nordo kaj oriento al Riederalp, en sudo al Termen, kaj en okcidento al Naters.

## Trafiko 
Tra Bitsch pasas la kantona ĉefvojo n-ro 19 de Brigo trans Furko-Pasejo al Andermatt. Pere de la stacidomo ĉe la trajnlinio de la Matterhorn-Gotthard-Fervojo la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Bister datiĝas el la jaro 1373 kiel komunumo de vilaĝanoj. Dum mezepoko ĉi formis kun Ried-Mörel kamparanan gildon kaj kvartalon de la Dekono Orienta Rarono. En la jaro 1799 apud la ponto de Massaboden okazis batalo inter la francaj trupoj kaj la defendantoj de la malnova feŭda reĝimo. En Bitsch estis konstruita en 1898 la Kanalo Hennebique, kiu estas la plej malnova kanalo el betono en Svislando.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bitsch (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Bitch en la Historia Svisa Vortaro (germane, itale, france)
Magyaratád

**Magyaratád** [madjaratAd] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Somogy, en subregiono de Kaposvár. Simila komunumo estas Nagyatád.

## Bazaj informoj 
* Areo: 19&nbsp;km²
* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 970
* Poŝtkodo: 7463
* Telefonprefikso: 82

## Situo 
Magyaratád situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Igal troviĝas 11, Kaposvár 18, Dombóvár 25 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1279 en formo *"Echad"*, kiu en 1332 havis preĝejon. Post la mezepoko la turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj vilaĝanoj el la grandbieno. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto, kuracejo, vendejo, etbanko.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika paroĥa preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo
* kalvinana klasikisma paroĥa preĝejo de 1845
* statuo de Johano Nepomuka de 1794
* nobeldomo de Kacskovics [kaĉkoviĉ] kun parko de 1912
* monumento pri falintoj

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* http/maps.google.com
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.gyaloglo.hu
* w.nagyvofely.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Somogy
Lakócsa

**Lakócsa** [lakOĉa], kroate **Lukovišće** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Barcs.

## Bazaj informoj 
* Areo: 25&nbsp;km²
* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 620
* Poŝtkodo: 7918
* Telefonprefikso: 82

## Situo 
Lakócsa situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Sellye troviĝas 15, Barcs kaj Szigetvár po 24 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1376 laŭ tiama hungara ortografio *"Lakocha"*. Post la mezepoko la turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1863 incendio okazis. En 1950 kolĥozo nomata Haladás (=Progreso) formiĝis. Vilaĝservoj estas kultura centro de kroatoj, poŝto, lernejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al (Serpa) Dipatrino de 1737
* paroĥo de 1855
* tipa kroata loĝdomo

## Famuloj 
* naskiĝis en Lakócsa:
** advokato Mihály Hompola
** kuracisto József Fodor (kuracisto)

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* http/maps.google.com
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu
* www.barcsikisterseg.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Somogy
Kereki

**Kereki** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Siófok. Simila komunumo estas Nagykereki. Kerek signifas: ronda.
eta|300px|Panoramo de iama fortikaĵo de Kereki

## Bazaj informoj 
* Areo: 14&nbsp;km²
* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 550
* Poŝtkodo: 8618
* Telefonprefikso: 84

## Situo 
Kereki situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo, aŭtoŝoseo M7 preteriras. Balatono troviĝas 7, Balatonföldvár 9, Tab 14, Lengyeltóti 30 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1193 laŭ tiama hungara ortografio *"Querequi"*, pri la fortikaĵo el 1336. En 1540 la hungaroj detruis la fortikaĵon por la turkoj ne uzu ĝin. Baldaŭe la turkoj faris senhoma la vilaĝon. Vilaĝservoj estas kuracejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* ruino de la fortikaĵo
* romkatolika klasikisma preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1830
* sonorilostablo por kalvinanoj
* skulptaĵo pri Miklós Horthy de 2012

## Fontoj 
* https://hu.wikipedia.org/wiki/Kereki
* http/maps.google.com
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Somogy
Surimi

eta|dekstra|300ra|Telero da nekuirita fiŝa surimio, preta por postkuirado
eta|Surimiaj bastonetoj
**Surimi** aŭ **surimio** (japane 擂り身) estas kuiraĵo el fiŝpasto.

Ĝi estas farita el fiŝoj kaj uzata por diversaj kuiraĵoj per malsamaj kuirmanieroj.

Jen kelkaj ekzemploj:

* rostita... Ĉikuŭa (竹輪)
* vaporkuirita... Kamaboko (蒲鉾), fiŝkolbaso (魚肉ソーセージ)
* boligita... Hanpen (ハンペン,半片), Cumire (つみれ)
* fritita... Sacumaage (薩摩揚げ)

Kategorio:Japana kuirarto
Kategorio:Ĉina kuirarto
Jean-Luc Raharimanana

Jean-Luc **Raharimanana** (naskiĝis en Antananarivo la 26-an de junio 1967) estas madagaskara verkisto skribanta en franca lingvo.

En sia gepatra lando li skribis sian unuan pecon, *Le prophète et le président* (La profeto kaj la prezidento), sed ĝi ne povis sursceniĝi, kaŭze de la politika situacio.

Poste li venis al Francio por studi etnolingvistikon. Li estis ĵurnalisto, instruisto, verkis rakontojn, teatropecojn kaj romanojn. En stilo kaj agresa kaj lirika li en ili priskribas la korupton kaj la malriĉecon kiuj furiozas sur lia insulo, dum li memorigas la dolororiĉan historion de la lando.

Raharimanana partoprenis en multaj aranĝoj kaj laborrenkontiĝoj de verkistoj. Pluraj el liaj verkoj estis tradukitaj en la germanan, anglan, italan kaj hispanan.

## Verkoj 
* *Le prophète et le président*, teatro (1989)
* *Le lépreux et dix-neuf autres nouvelles* (Hatier, 1992)
* *Rêves sous le linceul* (Le Serpent à Plumes, 1996)
* *Le puits*, teatro (Actes Sud Papier, 1997)
* *Lucarne* (Le Serpent à Plumes, 1999)
* *Nour, 1947*, romano (Le Serpent à Plumes, 2001)
* *Landisoa et les trois cailloux*, por la junularo (Edicef, 2001)
* ''L'arbre anthropophage*, rakonto (Joëlle Losfeld, 2004)
* *Madagasacar, 1947'', fotoalbumo (Vents d'ailleurs, 2007)

## Eksteraj ligiloj 
* Pli kompleta noto

Kategorio:Malagasaj verkistoj
Sherilyn Fenn

**Sherilyn FENN** (naskita la 1-an de februaro 1965 en Detroit; plennome *Sheryl Ann Fenn*) estas usona aktorino.

Ŝi estas la plej juna infano de Arlene Quatro, kiu estas fratino de muzikistino Suzi Quatro kaj en 1968 forlasis la fratinan muzikgrupon por prizorgi la infanojn. Ŝi translokiĝis kun la patrino en aĝo de 17 al Los Angeles, kie ŝi studis aktoradon en *Lee Strasberg Theatre and Film Institute.*

Ŝia filma kariero komenciĝis per kelkaj B-filmoj, inter ili *Interceptor* (1986), *Zombie High* (1987) kaj *Two Moon Junction* (1988). En la filmo „Just One of the Guys” (1985) ŝi havis etan rolon. Sherilyn Fenn iĝis konata, post kiam David Lynch donis al ŝi en 1989 la daŭran rolon de la alloga Audrey Horne en la televida serio *Twin Peaks*. Ŝi aperis same en alia filmo de Lynch (Wild at Heart (1990)) kiel virino, kiu suferis aŭtomobilan akcidenton. Ŝi ludis ankaŭ en filmigo de verko de Steinbeck, la *Pri homoj kaj musoj* (reĝisoro: Gary Sinise).

Ŝi ludis ĉefrolon en la tre malbone reĝisorita filmo *Boxing Helena*, poste ĉefe en televidaj filmoj. Ŝia sekva sukceso estis la ĉefrolo en la televida serio”Rude Awakening” en 1998–2001.

## Personaĵoj 
Sherilyn Fenn estis geedziĝanta (1994-1997) kun Toulouse Holliday, de kiu ŝi naskis filon *Myles* en 1993.
Por eluzi sukceson en Twin Peaks, li estis kovrilpaĝa virino en decembro de 1990 ĉe usona magazino Playboy. La eldonaĵo enhavis artikolon kaj nudajn fotojn pri ŝi. En 1991, la eldonaĵo People listigis sin inter la 50 plej belaj homoj.

## Filmografio (elekto) 
* 1985: *Just One of the Guys*
* 1986: *The Wraith*
* 1987: *Zombie High*
* 1988: *Two Moon Junction*
* 1989: *Twin Peaks* (TV)
* 1990: *Wild at Heart*
* 1991: *Diary of a Hitman*
* 1992: *Of Mice and Men*
* 1993: *Boxing Helena*
* 1993: *Fatal Instinct*
* 1996: *The Assassination File*
* 1998: *Outside Ozona*
* 1998: *Rude Awakening* (TV)
* 2002: *$windle*
* 2003: *The United States of Leland*
* 2005: *Deadly Isolation*

Kategorio:Naskiĝintoj en 1965
Kategorio:Usonaj aktoroj
Conquista, Córdoba

**Conquista** [konKISta] estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Córdoba, sude de Hispanio.
La areo de la municipo estas 39 km2 kie loĝas 485 geloĝantoj, do loĝdenso estas 12.4 loĝ./km2.
Conquista situas je 96 km de la provinca ĉefurbo Córdoba.

## Demografio
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA, 2007) la 485 geloĝantoj de la municipo **Conquista** estas 254 inoj kaj 231 viroj. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 2, 2 inoj kaj 0 viroj, kaj mortis 10, 8 inoj kaj 2 viroj. Tiel la natura kresko estis -8 (-1.6%). La laborkapabla loĝantaro estis 175 homoj (36.1%).
 
## Eksteraj ligiloj
*Conquista - Statistikoj en *Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía*.
*La veterprognozo en *Conquista*  

## Referencoj
Kategorio:Municipoj de Andaluzio
Kategorio:Geografio de Andaluzio
Adamuz

**Adamuz** estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Córdoba, sude de Hispanio.
La areo de la municipo estas 333 km2 kie loĝas 4469 geloĝantoj, do loĝdenso estas 13.4 loĝ./km2.
Adamuz situas je 32 km de la provinca ĉefurbo Córdoba.

## Demografio 
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA, 2007) la 4469 geloĝantoj de la municipo **Adamuz** estas 2195 inoj kaj 2274 viroj. En la 333-kvadratkilometra teritorio estas 2 vilaĝoj, Adamuz kaj Algallarín, kie kune loĝas 4316 geloĝantoj, kaj aliaj 153 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. En Algallarín loĝas preskaŭ mil geloĝantoj. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 51, 23 inoj kaj 28 viroj, kaj mortis 34, 14 inoj kaj 20 viroj. Tiel la natura kresko estis 17 (0.4%). La laborkapabla loĝantaro estis 2123 homoj (47.5%).
 
## Eksteraj ligiloj 
*Adamuz - Statistikoj en *Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía*.
 
## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Andaluzio
Kategorio:Geografio de Andaluzio
Aguilar de la Frontera

**Aguilar de la Frontera** estas urbeto kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Córdoba, sude de Hispanio.
La areo de la municipo estas 167 km2 kie loĝas 13653 geloĝantoj, do loĝdenso estas 81.8 loĝ./km2.
Aguilar de la Frontera situas je 50 km de la provinca ĉefurbo Córdoba.

## Demografio 
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA , 2007) la 13653 geloĝantoj de la municipo **Aguilar de la Frontera** estas 6842 inoj kaj 6811 viroj. En la urbeto loĝas 13568 geloĝantoj, kaj aliaj 85 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 143, 55 inoj kaj 88 viroj, kaj mortis 120, 48 inoj kaj 72 viroj. Tiel la natura kresko estis 23 (0.2%). La laborkapabla loĝantaro estis 6055 homoj (44.3%).

## Partnera komunumo 
*  Verneuil-sur-Seine en Francilio, Francio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Aguilar de la Frontera  - Statistikoj en *Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía*.

Kategorio:Municipoj de Andaluzio
Kategorio:Geografio de Andaluzio
Trinidad

**Trinidad** (hispane, signifo "triunuo") estas interalie la nomo de
* 20ra Trinidad (Bolivio) kaj
* 20ra Trinidad (Kubo).
Alcaracejos

**Alcaracejos** estas vilaĝo kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Córdoba, sude de Hispanio.
La areo de la municipo estas 176 km2 kie loĝas 1500 geloĝantoj, do loĝdenso estas 8.5 loĝ./km2.
Alcaracejos situas je 74 km de la provinca ĉefurbo Córdoba.

## Demografio 
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA , 2007) la 1500 geloĝantoj de la municipo **Alcaracejos** estas 763 inoj kaj 737 viroj. En la vilaĝo loĝas 1421 geloĝantoj, kaj aliaj 79 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 13, 5 inoj kaj 8 viroj, kaj mortis 31, 16 inoj kaj 15 viroj. Tiel la natura kresko estis -18 (-1.2%). La laborkapabla loĝantaro estis 554 homoj (36.9%).

## Eksteraj ligiloj 
* Alcaracejos  - Statistikoj en *Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía*.

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Andaluzio
Kategorio:Geografio de Andaluzio
Ivan Regen

**Ivan (Janez) REGEN** (konata ankaŭ kiel **Johano Regen**) (naskiĝis la 9-an de decembro 1868; mortis la 27-an de julio 1947) estis slovena biologo, konata pro siaj studoj pri bioakustiko.

## Bibliografio 
Regen naskiĝis en la vilaĝo Lajše (en la nuna Slovenio) kaj multe interesiĝis infanaĝe pri insektbruoj. Lia familio ne kapablis pagi studojn al li, tial li ekstudis en la loka seminario por kiu li ricevis subvencion. Iom post iom li ŝparis monon por la studkostoj en Vieno.
Tie li studis naturhistorion ĉe la universitato de Vieno sub Karl Grobben, Sigmund Exner kaj Carl Friedrich Wilhelm Claus. Li doktoriĝis en 1897 kaj eklaboris kiel altlerneja instruisto, unue en Vieno kaj poste en Hranice na Moravě en Moravio.
Fine post rekomendo de Exner li ricevis denove postenon en Vieno, kie li laboris ĝis emeritiĝo en 1918.

## Verko 
## Referencoj 
Kategorio:Slovenoj
Kategorio:Entomologio