open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Internacia asocio de franclingvaj urbestroj

La **Internacia asocio de franclingvaj urbestroj** (franclingve: *Association internationale des maires francophones*) estis kreita en 1979, kun 20 fondintaj urboj, per la initiato de la urbestroj de Parizo kaj Kebeko, Jacques Chirac kaj Jean Pelletier. 

## Celo 
La asocio kunigas kaj establas rilatojn inter la urbestroj kaj estroj de la ĉefurboj kaj metropoloj kie la franca lingvo estas la oficiala lingvo.
Ĝi celas faciligi la efektivigon de projekto, la komunikiĝo de laboro kaj konoj, provizante internacian podion por la franclingvaj urboj.

## La prezidanteco 
* La prezidanteco de la asocio estas farita de la urbestroj de Parizo :
** 1979-1995 : Jacques Chirac
** 1995-2001 : Jean Tibéri - Jacques Chirac estas honora prezidanteco
** 2001- ... : Bertrand Delanoé

## Evoluigo 
La asocio estas la ilo de la Internacia Organizaĵo de la Franclingvio por la malcentrigita kunlaboro.
En 2007, ĝi enhavas 166 urbojn el 46 landoj.
Ĝi decidis en 2004 ĝia malfermo por la naciaj asocioj de urboj, kiuj povas akiri la statuson de observantoj, kaj maksimumigi la nombron de urboj po lando al 10.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala ttt-ejo (franclingve)

Kategorio:Franclingvio
Fiorentino

**Fiorentino** [akvaviva] estas municipo ("kastelo") de San-Marino. Ĝi havas areon de 6,57 km² kaj, laŭ takso de 2006, 2245 loĝantojn. Situante sude en la lando ĝi limas al la municipoj Chiesanuova, San-Marino, Borgo Maggiore, Faetano kaj Montegiardino kaj kun la italaj municipoj Monte Grimano kaj Sassofeltrio (provinco Pesaro e Urbino).

Ĝia blazono montras tri florojn (*fior[e]* = floro en la itala lingvo).

Komence de la 11-a jarcento Fiorentino apartenis al la grafoj de Carpegna, poste ĝi transiris en la posedon de dinastio Malatesta. En 1463 ĝi estis konkerita de San-Marino, kiu aneksis ĝin kun la konsento de papo Pio la 2-a kaj detruis ĝian kastelon por eviti, ke ĝin reakiru la Malatest-anoj.

Ekzistas du futbalaj kluboj: S. P. Tre Fiori (tri floroj) kaj F. C. Fiorentino.

Kategorio:Municipoj de San-Marino
Baskula ponto

eta|Animacia ilustraĵo pri la funkcioj de baskula ponto en trafika sistemo
**Baskula ponto** (ankaŭ nomata *klapponto*, *tirponto* ka) estas speco de levponto kiu malfermiĝas per leviĝo de kontraŭpezitaj "folioj" aŭ "klapoj". Tiaj pontoj estas tre ofte renkontataj tie, kie ŝoseoj aŭ fervojoj devas transpasi navigeblan kanalon aŭ riveron.

## Historio 
[dekstra|eta|La [Tura Ponto, Londono, Britio.]]
La ĝenerala principo ekzistas jam de antikvaj tempoj, sed nur ĉirkaŭ 1850 la inĝenierarto ebligis apliki ĝin praktike al longegaj, pezegaj pontoj. La unua grava baskula ponto estis la *Ponto Blagojaĉevskij* en Sankt-Peterburgo, poste nomita *Ponto Nikolajevskij* kaj nun *Ponto Leŭtenanto Ŝmit*, trans la rivero Neva, konstruita en 1850.
[eta|maldekstra|[Universitata Ponto (Seatlo)|Universitata Ponto, Seatlo]]

## Vidu ankaŭ 
* Ponto Pegasus

Kategorio:Pontoj laŭ tipoj
Banŝio (estaĵo)

**Banŝio** (el la irlanda *bean sí*, [ˈbæn.ʃi] laŭ IFA, t.e. *Virino de la fea monteto*) estas legenda estulo en irlanda, skotlanda kaj kimria folkloro kutime rigardita kiel mortiga omeno.

## Etimologio 
Ekzistas multaj nomoj laŭ la regiono, kaj banŝioj nuntempe estas plej fama sub la angligo **Banshee**.

* Irlando : *Bean Si*, *Bean Chaointe*, *Badhbh*
* Skotlando : *Bean Sith*, *Caointeach*
* Kimrio : *Cyhyraeth*, *Gwrach y Rhibyn*

Ĉiuj tiuj nomoj devenas de la maljuna irlanda lingvo *ben síde* kiu signifas "fea virino". *Ben* estas virino kaj *síde* (kiu poste fariĝos *Sídhe* en la irlanda kaj *Sìth* en la skotgaela) aludis unue al teraj montetoj kies loĝantoj estis supernaturaj estuloj, similaj al elfoj aŭ feoj en alilandaj mitaroj. Poste, la senco evoluis kaj *Sídhe* nomis tiujn loĝantojn mem. Laŭ la malsamaj fontoj, ilis estus ĉu prauloj, ĉu spiritoj de la naturo, ĉu la keltaj gedioj mem.

## Mitaro 
Tradicie, kiam vilaĝano mortis en Irlando, virino kantus lamentadon dum la funebro. Tiajn virinojn oni nomas *caoineadh* ([ˈkiːnʲə] aŭ [ˈkiːnʲuː] en la irlanda, angligita *Keeners*). Laŭlegende, por la mortintoj de kvin gravaj irlandaj familioj: O'Grady, O'Neill, O'Brien, O'Connor, kaj Kavanagh, la plorkanto estus farita de fea ino. Kiam pluraj banŝioj aperis samtempe, ĝi aŭguris la morton de famulo aŭ sanktulo. La fabelo kelkfoje temas pri virino kiu, kvankam nomita feino, estis fantomo, kutime de aparta murdita ino aŭ de bebino kiu mortis tuj postnaske.

Banŝio povas bunte aspekti, sed plejofte estas blanke aŭ grize vestita kaj havas longajn kaj helajn harojn kiujn ŝi aranĝas per arĝenta kombilo (tamen, laŭ la klerulo Patricia Lysaght, tio estas konfuzo kun sirenaj mitoj). Tial, se oni vidas kombilon kuŝanta surgrunde, oni neniam pluku ĝin, ĉar ĝi alportas malbonŝancon. Banŝio povas ankaŭ aperi sub la formo de korniko aŭ ruĝgorĝulo.

## Literaturo 
* Évelyne Sorlin, *Cris de vie, cris de mort : les fées du destin dans les pays celtiques.*, Helsinki : Suomalainen Tiedeakatemia, 1991.

Kategorio:Folkloraj estaĵoj
Kategorio:Kelta mitologio
Kategorio:Feoj
Kantono Cowlitz (Vaŝingtonio)

**Kantono Cowlitz** [kAŭlec] (angle: *Cowlitz County*) estas administra unuo en sudokcidenta Vaŝingtonio. Ĝia administra sidejo estas en la urbo Kelso, kaj la plej granda urbo en la kantono estas Longview. La surfaca areo de la kantono estas 3 021 km², el kio 72 km² estas akvo. En 2000 loĝis 92 948 homoj en la kantono laŭ la tiujara usona censo.

## Historio 
La parlamento de Vaŝingtona Teritorio kreis la kantonon la .

## Vidu ankaŭ 
Kantonoj de Vaŝingtonio

## Eksteraj ligiloj 
Oficiala kantona retejo

Cowlitz
Kantono Columbia (Vaŝingtonio)

**Kantono Columbia** [Kalambiə kAŭnti] (angle: *Columbia County*) estas administra unuo en la suda parto de Vaŝingtonio. La nomo de la kantono venis de la rivero Kolumbio. Ĝia administra sidejo situas en la plej granda urbo de la kantono, Dayton. La surfaca areo de la kantono estas 2 262 km², el kio nur 12 km² estas akvo. La loĝantaro, laŭ la usona censo de 2000, konsistis el 4 064 homoj.

## Historio 
La parlamento de Vaŝingtona Teritorio kreis Kantonon Columbia la  el parto de Kantono Walla Walla.

## Vidu ankaŭ 
Kantonoj de Vaŝingtonio

Columbia
Kantono Whatcom (Vaŝingtonio)

**Kantono Whatcom** [hŭAtkam] (angle: *Whatcom County*) estas administra unuo en la nordokcidenta parto de la usona ŝtato Vaŝingtonio. La administra sidejo estas en la plej granda urbo, Bellingham. La surfaca areo de la kantono estas 6 484 km², el kio 995 km² estas akvo. Laŭ la usona censo, en 2000 la kantono havis 166 814 loĝantojn.

## Historio 
La parlamento de Vaŝingtona Teritorio kreis Kantonon Whatcom la .

## Lokoj 
* Blaine (Vaŝingtonio)

## Vidu ankaŭ 
Kantonoj de Vaŝingtonio

Whatcom
Troodontedoj

**Troodontedoj** (*Troodontidae*) estas familio de birdo-similaj teropodaj dinosaŭroj, pri tiu oni supozis, diverstempe, parencecon kun preskaŭ ĉiu grava grupiĝo de celurosaŭroj.

## Taksonomio 
* **Infraordo Deinonychosauria**
** **Familio Troodontedoj (Troodontidae)**
*** *Borogovia*
*** *Byronosaurus*
*** ?*Jinfengopteryx*
*** ?*Koparion*
*** *Mei*
*** *Saurornithoides*
*** *Sinornithoides*
*** *Sinusonasus*
*** *Sinovenator*
*** *Tochisaurus*
*** *Troodon* - Troodonto
*** *Urbacodon*

Kategorio:Plumhavaj dinosaŭroj
Troodonto

**Troodonto** (*Troodon* = "vundanta dento") estis iom malgranda, birdo-simila dinosaŭro kiu vivis dum la malfrua kretaceo. Malkovrita en 1855, ĝi estis inter la unuaj dinosaŭroj malkovritaj en Nordameriko.

La troodonto prenas sian nomon de siaj segilecaj dentoj, kvankam povas esti ke ĉi tiuj estis adaptaĵo por herbovora dieto.

Kategorio:Kretaceaj dinosaŭroj
Kategorio:Nordamerikaj dinosaŭroj
Kategorio:Troodontedoj
Diagonalo

En geometrio, **diagonalo** estas linio kunigata du nenajbarajn verticojn de plurlatero, pluredro aŭ hiperpluredro.

En matematiko, aldone al ĝia geometria signifo, diagonalo estas ankaŭ uzata en matricoj por signifi subaron de elementoj laŭ diagonala linio.

## Plurlateroj 
En plurlatero, diagonalo estas streko kuniganta du nenajbarajn verticojn.

Ĉiu *n*-flankita plurlatero *(n≥3)* havas
:\frac{n(n-3)}{2}\, 
diagonalojn, ĉar ĉiu vertico havas diagonalojn al ĉiuj la aliaj verticoj escepte de si kaj la du najbaraj verticoj, aŭ *n-3* diagonalojn.

Pro tio, triangulo ne havas diagonalojn; kvarlatero havas du diagonalojn, kunigantajn kontraŭajn parojn de verticoj.

Ĉe ĉiu konveksa plurlatero ĉiuj diagonaloj estas en la plurlatero, sed ĉe nekonveksaj plurlateroj iuj diagonaloj estas ekster la plurlatero.

## Pluredroj 
eta|dekstra|250px|B'D' estas *edra diagonalo* kaj A'C estas *spaca diagonalo*
**Edra diagonalo** de pluredro estas diagonalo sur unu el ĝiaj edroj, en kontrasto al spaca diagonalo pasanta tra eno de la pluredro.

Kvaredro ne havas iujn ajn diagonalojn.

Briko havas 12 edrajn diagonalojn kaj 4 spacajn diagonalojn. Brikaj edraj diagonaloj povas havi supren ĝis tri malsamajn longojn, la spacaj diagonaloj ĉiuj havi la saman longon.

Regula dekduedro havas 60 edrajn diagonalojn kaj 100 spacajn diagonalojn.

## Matricoj 
Ĉe kvadrata matrico, la **ĉefdiagonalo** aŭ **ĉefa diagonalo** estas la diagonala linio de elementoj de la supro-maldekstra al subo-dekstra angulo. Ekzemple, la identa matrico havas elementojn 1 sur la ĉefdiagonalo, kaj 0 aliloke. La diagonalo de supro-dekstra al subo-maldekstra angulo estas iam nomata kiel la **kontraŭdiagonalo**. Diagonala matrico estas tiu kies ĉiuj elementoj krom tiuj sur la ĉefa diagonalo estas nuloj.

## Ne matematikaj uzoj 
En inĝenierarto, *diagonala kuniga krampo* estas trabo uzata kiel kuniga krampo en ortangula strukturo por kontraŭstari fortojn kiuj penas misformigi la ortangulon en paralelogramon. Praktike la diagonalaj kunigaj krampoj estas ofte koneksaj ne al la anguloj de la ortangulo sed ie proksime, kvankam ili la plej bone funkcias se ili estas koneksaj ĝuste al la anguloj.

## Vidu ankaŭ 
* Jordana normala formo

## Eksteraj ligiloj 
* Diagonaloj de plurlatero kun interaga animacio
* Plurlatera diagonalo je MathWorld
* Diagonalo de matrico ĉe MathWorld.

Kategorio:Geometrio
Kategorio:Hiperpluredroj
Kategorio:Matrica teorio
Northwest Folklife

eta|dekstra|Esperanto-kantistoj Reiff Olsen kaj Haruo kaj Pavlina Ros' koncertetas ĉe Northwest Folklife, la
**Northwest Folklife** (angle, signifas *Nordokcidenta Popolvivo* laŭvorte) estas festivalo de popolkantado kaj popoldancado, kaj de aliaj popolaj artoj, okazanta ĉiujare (ekde 1971) fine de majo en Seatlo, Vaŝingtonio, Usono. La festivalo daŭras kvar tagojn ĉe la t.n. Seatla Centro (la iama tereno de la mondfoiro *Ekspozicio Jarcento 21*). La festivalon kreis la Seatla Folklora Societo, la Usona Nacia-Parka instanco, kaj aliaj organizaĵoj dediĉitaj al la konservado de lokaj kaj etnaj kulturoj.

En 2007 por la unua fojo aperos Esperanta kantado inter la programeroj, sub la titolo "Kantu Seatlo! presents *Kantu Kanade: Across the 49th in Esperanto*"; la ĉi-jara temo de la festivalo ja estas la 49a grado de latitudo, t.e. la landlimo inter Usono kaj Kanado.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

Kategorio:Vaŝingtonio
Kategorio:Seatlo

Kategorio:Etnomuzikologio
Kategorio:Festivaloj
Popolkanto

***Rim.:** La antaŭa enhavo de tiu ĉi artikolo estas movita al Revolucia Kanto.*
eta|220px|Kovrilpaĝo de Milda fifro jam eksonis (popolkantoj); Sofio, 1986, trad: Ljuba Bojaĝieva
**Popolkanto** estas kanto, kiu estas propraĵo (spirita, se ne jura) de la popolo. Ĝi povas esti anonima verko, aŭ eventuale ĝi tiom furoris, ke en postaj generacioj ĉiuj ĝin konas kvankam la aŭtoron oni forgesis. Aŭ ĝi povas esti nova verko en stilo pruntita el popolaj kantokutimoj, aŭ intence celanta la etoson de la aŭtentaj popolaj verkoj. Ĝi estas unu el la specoj de kanto, kiuj apartenas al la temaro de la folkloro. Ĝi havas ian voĉan enhavon, kio pli specifigas ĝin ol popola muziko, kie troviĝas pli detalaj informoj.
eta|200px|maldekstra|Kovrilpaĝo de Hungaraj popolkantoj

Kategorio:Etnografio
Kantoj
Kategorio:Kantaj formoj
Georg Wilhelm Dietrich Saxer

**Georg Wilhelm Dietrich Saxer** (mortinta en marto 1740 en Lübeck) estis komponisto kaj orgenisto de la Nordgermana Orgenskolo.

Ekde 1737 ĝis 1740 Saxer estis orgenisto ĉe la preĝejo *Jakobikirche* en Lübeck; la lastnomita dato eble estas lia mortojaro.

En la manuskriptkolekto *Leipziger Sammelhandschrift II. 2. 51* de Saxer konserviĝis tri orgenverkoj konsistantaj ĉiuj el preludo kaj fugo, kiuj havas jenajn titolojn:
* *Prelude ex E*..
* *Praeludium ex F*
* *Praeludium ex D.fis*

Apel priskribas tiujn pecojn kiel *„vere brilantaj, kvankam kelkfoje iomete sekaj“* kaj taksas la preludon en D-maĵoro kiel la plej perfekta.

## Literaturo 
* Willi Apel: *Geschichte der Orgel- und Klaviermusik bis 1700.* Bärenreiter, Kassel 1967, S.&nbsp;623–624

Kategorio:Germanaj barokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj orgenistoj
Kategorio:Nordgermana Orgenskolo
Hipsilofodontedoj

**Hipsilofodontedoj** (*Hypsilophodontidae*, familia nomo formita surbaze de la genronomo *Hypsilophus* = "alt-kresta dento") estas familio de malgrandaj ornitopodaj dinosaŭroj kun longeco de 1-2 metroj. Oni trovis iliajn fosiliajn restaĵojn en rokoj de Azio, Aŭstralio, Eŭropo, Nordameriko, kaj Sudameriko de la ĵurasia kaj kretacea ekopoj. Oni tradicie kalkulas inter la hipsilofodontedoj preskaŭ ĉiujn dupiedajn ornitiskiojn krom la igvanodontoj, kaj iuj fruaj filogenetikaj analizoj trovis ĝin esti natura grupo, sed lastatempaj studoj montris ke la grupo estas plejparte parafileta kaj la taksonoj en ĝi reprezentas serion kondukanta al igvanodontioj. Sekve, la sola certa membro de la familio nuntempe estas Hipsilofodonto (*Hypsilophodon*). Ĉi tiu parto de la dinosaŭra familia arbo komplikiĝas pro manko de esplorado.

## Referencoj
Hasan Dağ

**Hasan Dağ** aŭ **Hasan Dağı** estas neaktiva vulkano situante en la Niğde kaj provincoj Aksaray (regiono Kapadokio) en Turkio.

Ĝi estas 3.268 metrojn alta kaj do la dua plej alta monto en Anatolio. Oni povas atingi la monton nur piede post seshora migrado. La pinto ofertas mirindan vidon al Taŭruso, la anatolia altebenaĵo kun Lago Tuz kaj Kapadokio.

## Vidu ankaŭ 
* Sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* "spektakla monto Hasan", paĝoj anglaj

Kategorio:Stratovulkanoj
Kategorio:Montoj en Turkio
Kategorio:Montoj kun alteco inter 3000 kaj 3999 m
Hela glareolo

La **Hela glareolo** aŭ **Malgranda glareolo** (*Glareola lactea*, laŭ kio ĝi estus *Laktoglareolo*), estas eta vadbirdo de la familio de glareoloj nome Glareoledoj el la ordo de Karadrioformaj.

La hela glareolo estas loĝanta birdo kiu reproduktiĝas en Barato, okcidenta Pakistano kaj sudorienta Azio. Ĝi reproduktiĝas en ŝtonetaj aŭ sablaj bordoj de riveroj, kie la ino demetas 2-4 ovojn en grunda truo. Reproduktaj zonoj inkludas etajn regionojn de norda Karnataka kaj norda Kerala ĉe Kannur.

## Aspekto 
eta|maldekstre|220ra|Hela glareolo.
eta|maldekstre|220ra|Hela glareolo.
Tiu specio estas nur 165-185 cm longa, kun enverguro de 150-160 cm. Pro ties malgrando la hela glareolo konfuziĝas dumfluge iome kun hirundoj aŭ hirundinidae.

Temas pri vadbirdo de tre specifa konturo. La Hela glareolo havas mallongajn krurojn, longajn pintajn flugilojn kaj mallongajn forkoformajn vostojn. Ili havas mallongajn bekojn kio estas adaptiĝo al aera manĝado; pli precize la beko estas mallonga, dika ĉebaze kaj meze kaj tre akrapinta subenkurba; krome ĝi estas nigra, kaj iomete ruĝa en komenco de ambaŭ makzeloj. La kapo, dorso kaj la flugiloj estas grizaj. La ventro kaj la pugo estas blankaj. La gorĝo kaj iome la brusto havas foje flavecajn nuancojn. Videblas nigra strieto el la beko ĝis la nigra okulo. La kruroj estas nigrecaj. Surgrunde tiu birdo estas gracie preskaŭ unukolora helgriza; de tie la nomo kaj ankaŭ la scienca latinlingva nomo (*lactea*, lakta).

La flugiloj estas grizaj supre kun nigraj pintoj kaj nigroblankaj strietoj en malantaŭa bordo; sube estas ĉefe nigraj. La vosto estas blanka kun nigra fina triangulo.

## Kutimoj 
Ties plej nekutima eco inter birdoj klasitaj kiel vadbirdoj estas ke ili ĉasas ties predojn inter insektoj dumfluge kiel hirundedoj, kvankam ili povas manĝi ankaŭ surgrunde per rapida kurado. Ties mallongaj bekoj estas adaptiĝo al aera manĝado.

La ino demetas 2-4 ovojn en grunda truo.

Tiuj estas birdoj de malferma kamparo kaj estas vidataj ofte apud akvo vespere gvatantaj insektojn.

## Referencoj 
## Fontroj 
* 

Kategorio:Glareoledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Sadismo

**Sadismo** estas psiĥoseksa perturbo, kiam la persono atingas seksan kontentiĝon, se li/ŝi kaŭzas doloron je alia(j) persono(j).  La esprimo venas el nomo de la 18-a jarcento franca verkisto Markizo de Sade, ĝin elformis en fino de la 19-a jarcento la germana psiĥologo Richard von Krafft-Ebing. La markizo detale priskribis tiujn seksajn kutimojn, kiujn li mem praktikis. 

La sadismo ofte pariĝas kun masoĥismo, kiu estas malo de la sadismo (sadomasoĥismo). Ĉe masoĥismo, la suferita doloro kaŭzas seksan ekscitiĝon. Plimulton de la malsanuloj karakterizas ambaŭ perturbo. La sadisto ne ĉiam serĉas por si maŝohistan partneron, ĉar la kontraŭado, subiteco de la viktimo povas esti por li/ŝi ĝoj-fonto.

La grando de sadisma perforto varias de milda doloro kaŭzita per seksa ludo ĝis brutaleco kaŭzanta gravan vundiĝon aŭ eĉ morton. 

La kontentiĝon, seksan ĝojon de la sadisto kaŭzas ne tiel la dolorigo de la viktimo, sed ties pŝiĥa sufero, subiteco kaj humiligo.

## Vidu ankaŭ
* homa sekseco
* Sadomasoĥismo
* Leopold von Sacher-Masoch

Kategorio:Parafilio
Provinco Niğde

**Niğde** estas provinco  en Turkio. Ĝi situas en la administra regiono Centra Anatolio de la lando.  Ĝia ĉefurbo estas Niğde.

La provinco havas limojn kun la provincoj Kayseri, Adana, Mersin, Konya, Aksaray kaj Nevşehir.  Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Distriktoj 
La provinco havas jenajn distriktojn *(İlçe)*:

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la provinco ()
* multaj fotoj el la provinca ĉefurbo ()

Kategorio:Centra Anatolio
Kategorio:Provincoj de Turkio
Kategorio:Provinco Niğde
Kantono Walla Walla

**Kantono Walla Walla** [ŭalaŭAla] (angle: *Walla Walla County*) estas administra unuo en la sudorienta parto de la usona ŝtato Vaŝingtonio. La kantona administra sidejo situas en la plej granda urbo, la samnoma Walla Walla. La kantono havas surfacan areon de 3 365 km², el kiu 74 km² estas akvo. En 2000, laŭ la usona censo, la kantonon enloĝis entute 55 180 homoj.

## Historio 
La parlamento de Vaŝingtona Teritorio kreis la kantonon la .

## Urboj 
* Waitsburg

## Vidu ankaŭ 
Kantonoj de Vaŝingtonio

## Eksteraj ligiloj 
Oficiala kantona retejo

Walla Walla
Masoĥismo

**Masoĥismo** estas psiĥoseksa perturbo, ĉe kiu la personon sekse ekscitas nur la travivitaj suferoj, doloroj. La nomo de la esprimo venas el la aŭstra kavaliero Leopolt de Zaĥer-Mazoĥ, kiu detale priskribis, kian ĝojon donis al li, kiam oni lin batis, humiligis, subigis. La dimensio de la doloro varias de la rita hontigo ĝis al skurĝado. 

La masoĥisto ĝenerale influas la situon kaj haltigas la mistrakton antaŭ gravaj vundiĝoj. La doloro pliintensigas la seksan ekscitiĝon, kio estas la celo de la masoĥisto. 

La masoĥismo malofte aperas memstare, pli ofte ĝi aperas kun sadismo. Ekzistas personoj, kiuj ŝanĝas la rolon, iufoje agadas kiel sadistoj, alifoje kiel masoĥistoj. 

Oni uzas la esprimon ankaŭ en pli ĝenerala senco por tiuj personoj, kiuj intence serĉas kaj eĉ ĝuas la humiligajn, dolorigaj situojn. 

## Vidu ankaŭ
* Sadomasoĥismo

Kategorio:Parafilio
Pliešovská kotlina

[maldekstra|eta|600px|Rigardo je la suda parto de la valkaldrono de montaro [Javorie. Dekstre protektita areo Gavúrky, meze vilaĝo Babiná, maldekstre parto de la vilaĝo Sása. Malantaŭ Montaro de Štiavnica kun la plej alta monto **Sitno** (meze)]]

**Pliešovská kotlina** (*Valkaldrono de Pliešovce*) estas geomorfologia tuteco en la meza Slovakio, parto de geologia teritorio Slovenské stredohorie. Sude ĝi limas kun Krupinská planina, okcidente kun Štiavnické vrchy, norde kun Kremnické vrchy kaj oriente kun Javorie. La plej norda parto de ĝi trafluas rivero Hron tra mezo mallarĝa rivereto Neresnica. La plej alta punkto de valkaldrono estas monto *Hrádok (539, 9 m super m.n.)* ĉe Pliešovce, la malplejalta punkto kuŝas en valo de Hron (270, 3 m super m.n.). En valkaldrono troviĝas tiuj vilaĝoj : Pliešovce, Sása, Bzovská Lehôtka, Babiná, Dobrá Niva, Podzámčok, Breziny, Bacúrov, Dubové, Ostrá Lúka kaj Budča.

## Protekto de naturo 
Sur la teritorio, de valkaldrono inter vilaĝoj Sása kaj Dobrá Niva kuŝas loko nomita Gavúrky, kie estas protektita ensemblo de malnovegaj arboj precipe kverkoj.

Kategorio:Valkaldronoj en Slovakio
Kategorio:Slovaka mezmontaro
Kategorio:Geografio de Regiono Banská Bystrica
Kategorio:Distrikto Zvolen
Thierry Saladin

**Thierry SALADIN** (naskiĝinta la 6-an de marto 1955 en Marsejlo) estas franca esperantisto kaj kuracisto. En 2004 li kunlaboris kun la nova politika partio Eŭropo - Demokratio - Esperanto, poste kandidatiĝis kiel la ĉefreprezentanto de sia regiono (sudokcidenta francio).

Li estas la aŭtoro de tri libretoj, tamen kun la helpo de Zohra Boubker rilate la du unajn :

* L’espéranto: l’essentiel*. (Kion nepras scii pri la lingvo Esperanto) : prezo: 3,5€.

"Phrases usuelles pour se débrouiller en espéranto*. (Utilaj frazoj por elturniĝi en Esperanto) : prezo: 3,5€.

" l’Imagier français-espéranto". (Franc-Esperanta bildaro) prezo: 3,5€.

Ankaŭ li kuntradukis kun André Cherpillod, la *Mateo Falkono'' originale de Prosper Mérimée.

## Eksteraj ligiloj 
Prelego en 2014

## Referencoj
Saladin
Saladin
Distrikto Heidekreis

La **distrikto Heidekreis** (aŭtokodo *HK*, , prononco ) situas en la federacia lando Malsupra Saksio, en la nordokcidento de Germanio. Administra centro estas la urbo Bad Fallingbostel. La distrikto havas areon de 1873 km², kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn. Ĝi apartenas al la metropola regiono Hamburgo. Ĝis la 31-a de julio 2011 la distrikto cetere nomiĝis *Landkreis Soltau-Fallingbostel*.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retaj paĝoj de la distrikto, germanlingvaj 


Kategorio:Distriktoj de Malsupra Saksio
Ian Hodder

**Ian Hodder** (naskiĝis la 23-an de novembro 1948 en Bristol, Britio) estas brita arkeologo. Li instruas en la Universitato Stanford en Usono.

Li ĉefe laboris pri la 9.000 jarojn maljuna neolitika urbo Çatal Höyük en Turkio kaj estas la estro de la arkeologia projekto, kies celo estas konservi la ejon kaj prezenti ĝin al la publiko.

## Verkoj 
* *Spatial analysis in archaeology* (1976, with C. Orton)
* *Symbols in action. Ethnoarchaeological studies of material culture* (1982)
* *The Present Past. An introduction to anthropology for archaeologists* (1982)
* *Reading the Past. Current approaches to interpretation in archaeology* (1986) (revised 1991 and, with Scott Huston, 2003)
* *The Domestication of Europe: structure and contingency in Neolithic societies* (1990)
* *Theory and Practice in Archaeology* (1992) (Collected papers)
* *On the Surface: Çatalhöyük 1993-95* (1996) As editor, Cambridge: McDonald Institute for Archaeological Research and British Institute of Archaeology at Ankara. ISBN 0-9519420-3-4.
* *The Archaeological Process. An introduction* (1999)
* *Archaeology beyond dialogue* (2004) (Collected papers)
* ''The Leopard's Tale: Revealing the Mysteries of Çatalhöyük* (2006)

## Bibliografio 
* Balter, Michael. *The Goddess and the Bull: Çatalhöyük: An Archaeological Journey to the Dawn of Civilization.* New York: Free Press, 2004 (hardcover, ISBN 0-7432-4360-9); Walnut Creek, CA: Left Coast Press, 2006 (paperback, ISBN 1-59874-069-5).

## Eksteraj ligiloj 
* Ttt-ejo ĉe Stanford University
* Curriculum vitae (PDF, 56K)
* Intervjuo kun la *Society for California Archaeology'' en 1999 

Kategorio:Studentoj de la Universitato de Londono
Kategorio:Britaj arkeologoj
La zaporoĵaj kozakoj skribas leteron al la turka sultano

[eta|[Ilja Repin:La zaporoĵaj kozakoj skribas leteron al la turka sultano (al Mehmedo la 4-a)|499x499ra]]
**La zaporoĵaj kozakoj skribas leteron al la turka sultano** (al Mehmedo la 4-a) estas pentraĵo de Ilja Repin.

## Historia fono 
Mehmedo la 4-a volis etendi sian imperion en 1675 je teritorio de la zaporoĵaj kozakoj. Antaŭ ol militiri, li sendis leteron – laŭ kutimo de la epoko – al gvidanto de la kozakoj, petante ilian cedon kaj proponante indulgan traktadon okaze de senbatala cedo. La sultano listigis siajn pompajn, orientajn titolojn.

La kozakoj respondis per kruda, vulgara letero, en kiu ili tuŝis ĉiun titolon de la sultano. Ĉu la turka sultano fakte ricevis la leteron aŭ tiu estis nur sarkasma ridindigo de la letero, hodiaŭ jam ne estas pruvebla. La originala letero ne postrestis, nur kopioj.

Tiel respondis la kozakoj (la teksto estis tradukita el la hungara, kaj tute malsamas al la angla kaj germana versioj; gravas la stilo):

Kategorio:Pentraĵoj de la Ŝtata Rusa Muzeo
Kategorio:Pentraĵoj pri historiaj temoj
Kategorio:Pentraĵoj de Ilja Repin
Kategorio:Kozakoj
Kategorio:Verkoj de 1891
Bokeo

200px|eta|dekstra|Bildo kun bokeo

**Bokeo** (de la japana ぼけ [boké], neklara, eksterfokusa) estas tekniko en la fotografio en kiu oni metas la atenton de la rigardanto de la foto al difinita parto de la bildo, kiu estas tute enfokusa, dum la cetero de la bildo, plej ofte la fono, estas komplete eksterfokusa.

Plej ofte bokeo estas atingita per uzado de tre granda diafragmo, kio rezultas en tre malgranda kampa profundo. La ĉefan eron de la foto, kiun oni volas montri al la rigardanto, troviĝas ene de la profundo de kampo, dum la cetero troviĝas ekster ĝi.

## Lingva rimarketo 
Mike Johnston, iama eldonisto kaj redaktoro de la magazino *Photo Techniques*, asertas, ke li estas la unua, kiu uzis la vorton en la angla. Li aldonis la literon *h* al la japana *boke* por montri al anglalingvanoj, kiel prononci ĝin (do kiel *boke* kaj ne kiel *boŭk*). Multaj lingvoj, inter kiuj la franca kaj hispana, transprenis la formon kun *h* rekte el la angla, kvankam transpreno el la japana (kio en la franca kaj hispana donus *boqué*) estus multe pli logika kaj pravigebla. La rusa lingvo uzas la formon *Боке* [boké]. En Esperanto tre malofte aperas la formo *bokeho*, sendube rekte transprenita el iu eŭropa lingvo, anstataŭ el la japana. Ekzistas neniu etimologia pravigo por tiu formo.

Kategorio:Fotado
Caroline Herschel

eta|250px|Caroline Herschel
**Caroline** Lucretia **HERSCHEL** (naskiĝis la 16-an de marto 1750 en Hanovro, mortis la 9-an de januaro 1848 samloke) estis germana astronomino. Ŝi subtenis la laboron de sia frato William Herschel, sed ankaŭ brilis per memstaraj esploroj, ekz. la malkovro de pluraj kometoj.

Caroline Herschel pasigis sian junaĝon en Hanovro. La patro, la militarmuzikisto Isaak Herschel, ebligis al siaj idoj muzikan edukadon, oni multe muzikis en la familio, sed ankaŭ praktikis filozofion kaj astronomion.

En la jaro 1772 la patro mortis, kaj la 22-jara Caroline ekloĝis en Bath, Anglio, kie ŝia frato William Herschel jam laboris kiel orgenisto kaj koncertestro. Li bezonis ŝian helpon en la dommastrumado, sed ankaŭ volis doni al ŝi la eblecon, komenci karieron kiel kantistino. Mallonge poste ŝi jam okupis gvidajn rolojn en koruso kaj gajnis bonan reputacion kiel kantistino, sed krome ŝi ŝatis la alian pasion de sia frato: la astronomion.

Ŝi helpis al sia frato konstrui teleskopojn kaj lernis la teoriajn bazojn por la observado de la ĉielo. Grava evento estis por ŝi la malkovro de la planedo Urano far ŝia frato William en la jaro 1781. William Herschel subite estis fama sciencisto, kaj ŝi devis decidi, ĉu ŝi daŭrigu sian kantistan karieron en Bath aŭ iĝu scienca asistantino de sia frato, kiu en la urbo Slough ricevis postenon kiel astronomo de la rego George III. Ŝi decidis ĉi-lastan, iĝis dungitino de la reĝo kaj gajnis salajron de 50 pundoj jare.

En la jaro 1783 ŝi malkovris tri nebulozojn kaj inter 1786 kaj 1797 ok kometojn. En 1797 ŝi publikigis indekson al la katalogo de John Flamsteed, kiu ampleksis 561 stelojn (''Catalogue of Flamsteed's Stars, not Inserted in the British Catalogue*).

En la jaro 1822 William Herschel mortis. Kelkajn semajnojn poste Caroline Herschel revenis al Hanovro kaj daŭrigis siajn astronomiajn agadojn. Ŝi ordigis la materialon de sia frato kaj ebligis al lia filo John Herschel daŭrigi la patrajn laborojn.

Aro da renomaj sciencistoj vizitis ŝin en Hanovro. Ŝi gajnis plurajn altrangajn honorojn, i.a. en 1828 la oran medalon de la *Royal Astronomical Society*, kies honora membro ŝi iĝis en 1835.

En la aĝo de 97 jaroj Caroline Herschel mortis en Hanovro. Neniu el la kometoj, kiujn ŝi malkovris, estis nomata laŭ ŝi, sed kratero sur la luno kaj unu planedeto *281 Lucretia'' ricevis ŝian nomon.

Kategorio:Germanaj astronomoj
Colin Renfrew

**Andrew Colin Renfrew**, **barono Renfrew of Kaimsthorn** (naskiĝis la 25-an de julio 1937, mortis la 24-an de novembro 2024) estis brita arkeologo, fama pro sia verko pri datigo pere de karbono 14, la prahistorio de lingvoj, arkeogenetiko kaj la malhelpo de ŝtelado el arkeologaj ejoj.

Colin Renfrew kreis la Renfrew-hipotezon, kiu diras, ke pra-hind-eŭropanoj vivis 2000 jarojn antaŭ kurgoj en Anatolio, la nuna Turkio, poste ili disvastiĝis al Grekio, sekve al Italio, Sicilio, Korsiko, la mediteraneaj marbordoj de Francio, Hispanio kaj Portugalio.

## Verkoj 
* Renfrew, A.C., 1972, * The Emergence of Civilisation: The Cyclades and the Aegean in The Third Millennium BC*, London.
* Renfrew, A.C., 1973, *Before Civilisation, the Radiocarbon Revolution and Prehistoric Europe*, London: Pimlico. ISBN 0-7126-6593-5
* Renfrew, A.C. and Wagstaff, Malcolm (editors), 1982, * An Island Polity, the Archaeology of Exploitation in Melos*, Cambridge: Cambridge University Press.
* Renfrew, A.C., (editor), 1985, * The Archaeology of Cult, the Sanctuary at Phylakopi*, London: British School at Athens and Thames & Hudson.
* Renfrew, A.C., 1987, *Archaeology and Language: The Puzzle of Indo-European Origins*, London: Pimlico. ISBN 0-7126-6612-5
* Renfrew, A.C. and Bahn, P., 1991, *Archaeology: Theories, Methods and Practice*, London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-28147-5
* Renfrew, A.C., 2000, *Loot, Legitimacy and Ownership: The Ethical Crisis in Archaeology*, London: Duckworth. ISBN 0-7156-3034-2
* Renfrew, A.C., 2003, *Figuring It Out: The Parallel Visions of Artists and Archaeologists*, London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-05114-3
* Ernestine S. Elster and Colin Renfrew (eds), Prehistoric Sitagroi : excavations in northeast Greece, 1968-1970. Vol. 2, The final report. Los Angeles, CA : Cotsen Institute of Archaeology, University of California, Los Angeles, 2003. Monumenta archaeologica 20.
* Colin Renfrew, Marija Gimbutas and Ernestine S. Elster (eds.), Excavations at Sitagroi, a prehistoric village in northeast Greece. Vol. 1. Los Angeles : Institute of Archaeology, University of California, 1986.

## Eksteraj ligiloj 
* Department of Archaeology, University of Cambridge
* McDonald Institute for Archaeological Research

Kategorio:Anglaj arkeologoj
Kategorio:Paleolingvistoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de Rusia Akademio de Sciencoj
Fumo

eta|250px|Fumo ĉe arbara incendio
eta|Fumo ĉe enurba incendio
[eta|[Fumo|Fumiĝanta rubujo en urbo Kaliningrad, Rusio.]]
**Fumo** estas speco de vapora nebulo enhavanta materiajn solidajn erojn kaj eliĝanta el brulanta korpo.

## Danĝeroj 
Fumvenenado estas ofta mortokaŭzo dum incendioj. Plej ofte la morto survenas pro termikaj vundoj kun sufokado kaj pulmodomaĝoj.

## Vidu ankaŭ 
* Fumado
* Tabako
* Fajrobrigado

## Proverbo 
[eta|Fumo el [stoplo: *Kie fumo leviĝas, tie fajro troviĝas.*]]
Ekzistas pluraj (7, kaj 13 pri fajro) proverboj pri fumo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Nova lumo al lignofumo 
* Kemia enhavo de lignofumo
* Sanproblemoj pro eretoj 
* Burning Issues Public Education Site
Kopta Eklezio

[eta|Kopta ortodoksa kruco kun la tradicia skribaĵo: [Jesuo Kristo, filo de Dio]]La vorto **Kopto** rilatas al membro de unu el la **Koptaj eklezioj**, t.e. membro de la tradicia kristana komunumo de Egiptio. Origine, la vorto signifis simple "egiptianon", sed nuntempe ĝi signifas specife "egiptan kristanon".

Estas malinterkonsento pri la nombro de kristanoj en Egiptio. Laŭ koptaj fontoj, estas 15–20 milionoj da egiptaj kristanoj, sed laŭ la egipta registaro temas pri nur 4 milionoj. Ĉiuokaze, la kristanoj en Egiptio estas minoritato en islama lando, sed tamen ili reprezentas la plej grandan kristanan komunumon en la Mezoriento. 95 % de la koptoj apartenas al la Kopta ortodoksa eklezio, dum la aliaj estas dividitaj inter la kopta katolika kaj diversaj koptaj protestantaj eklezioj.

Nuntempe multaj koptoj elmigras de Egiptio al aliaj landoj, ofte ĉar ili sentas sin minacataj de islama fundamentismo. Laŭ multaj esploroj, ankoraŭ restas iom da diskriminacio kontraŭ kristanoj en Egiptio.

Kristanismo estis enkondukita en Egiptio de Sankta Marko la evangeliisto, kaj jam en la 3-a jarcento post Kristo, plimulto de la egiptoj estas kristanoj. Kiam la araboj invadis la landon en la jaro 641, ili kunportis Islamon. Kvankvam ili toleris aliajn religiojn, kristanoj estis devigataj pagi specialajn impostojn, kaj estis traktataj kiel duarangaj civitanoj. Dum la postaj jarcentoj multaj konvertiĝis al Islamo.

## La kopta kiel nura religia lingvo 
[eta|La Kopta ortodoksa [katedralo Sankta Marko en Aleksandrio, Egiptio]]
Kiel teologia-politika potenco, la araba en Egiptio aŭ sufokis dum jarcentoj aŭ malpermesis la koptan lingvon kiel lingvafrankao, reduktante ĝin al pure liturgia uzo.eta|dekstra|Kopta monaĥejo malantaŭ la Valo de l'Reĝoj, Egiptio

## Eklezioj apud la Kopta ortodoksa eklezio 
Pli ol 95% da egiptaj kristanoj estas membroj de la Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio, unu el *Orientaj ortodoksaj eklezioj*. Tiu kopta eklezio reprezentas la plej grandan kristanan kolonion en Mezoriento, kaj havas proksimume 4 ĝis 8 milionojn da aliĝantoj en Egiptio, plus 3 ĝis 4 milionojn eksterlande. La Kopta ortodoksa eklezio estas estrata de la *Papo de Aleksandrio kaj Patriarko de la tuta Afriko ĉe la sankta apostola sidejo de Sankta Marko la evangeliisto*, la papo Shenouda la 3-a ekde 1971. Fratineklezioj kuniĝis en Armenio, Etiopio, Eritreo, Barato, Libano kaj Sirio.

Aliaj praegiptaj kristanoj aliĝas al la Kopta katolika eklezio, la Kopta evangelia eklezio aŭ diversaj koptaj protestantaj eklezioj. Ne-praegiptaj populacioj estas grandnombre trovitaj en la urbaj regionoj de Aleksandrio kaj Kairo, kaj estas membroj de la Grek-Ortodoksa eklezio de Aleksandrio, la Katolika Grek-Melkita eklezio, la Armena apostola eklezio, la Romkatolika eklezio, la Episkopa eklezio en Jerusalemo kaj Mezoriento, la Maronita eklezio, la Ĥaldea katolika eklezio, la Siria katolika eklezio aŭ la Siria ortodoksa eklezio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Grek-Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio
* Katolika Grek-Melkita eklezio
* Katolikismo
* Koptoj
* Ortodoksismo
* Protestantismo

Kategorio:Kopta Eklezio
Kategorio:Kristanismo en Egiptio
Ŝtupetaro

eta|dekstra|150ra|Ŝtupetaro
eta|dekstra|150ra|Faldebla ŝtupareto
eta|dekstra|150ra|Fajrobrigadaj ŝtupetaroj

**Ŝtupetaro** aŭ **eskalo** estas ilo el du longaj stangoj kunigitaj per transversaj bastonoj, sur kiuj oni metas la piedon por supren aŭ malsupren iri.

La ŝtupetaroj kiel regulo estas porteblaj iloj, pretigataj por plenumi certan taskon.

## Ĉefaj tipoj de ŝtupetaroj 
# Malpeza portebla ŝtupetaro, kiun oni almetas al muro.
#* Tia ŝtupetaro povas esti ŝovofolda.
# Ŝnura penda ŝtupetaro.
# Ŝtupetaro en formo de tabulo kun albatitaj laŭlarĝe tabuloj aŭ lignoblokoj.
# Ŝtupetaro, kiu en malfaldita formo aspektas kiel izocela triangulo: sur ĝiaj flankoj troviĝas unu aŭ du ŝtupetaroj (unuflanka aŭ duflanka supreniro), inter ili por firmeco de la konstrukciaĵo proksime al la supro oni malfaldas placeton (se ĝi estas), destinitan por apogo de la piedoj. Altecon de la ŝtupetaro oni konsideras aŭ laŭ la lasta ŝtupo, aŭ laŭ la placeto. Fidindeco de tia ŝtupetaro dependas de disfaldita angulo: ju pli larĝe ĝi estas disfaldita, des pli stabila kaj sekve fidinda ĝi estas.
# Ŝiraĵo kun formo de eskalo, en maŝoŝtofo ekzemple en nilonŝtrumpo.

## Unuaj ŝtupetaroj 
Unua bildo, kiu similas al ŝtupetaro estis trovita en mezolitika kaverno (antaŭ ĉ. 10.000 jaroj) en la distrikto de Valencio en Hispanio. Sur la muro estis desegnitaj du nudaj homoj grimpantaj kun korboj sur, plej verŝajne, herba ŝtupetaro.

## Uzoj 
Ŝtupetaroj uzatas en bibliotekoj, dum riparaj laboroj, ĉe aranĝo de turistaj itineroj, en apudurbaj domoj.

## Vidu ankaŭ 
* Ŝtuparo
* Rulŝtuparo
* Fajrobrigado
* Fiŝretŝtrumpoj

Kategorio:Iloj
Dhoom 2

***Dhoom 2*** (Hindi: धूम 2, Urdu: ٢ ﺩﻬﻭﻡ, Tamil: தூம் 2) estas filmo farita en 2006 en Bollywood. La registoro estas Sanjay Gadhvi. Kiel aktoroj, oni trovas Hrithik Roshan, Aishwarya Rai, Abhishek Bachchan, Uday Chopra kaj Bipasha Basu. La filmo estas sekvo de la alia barata filmo *Dhoom*. Ĝi aperis je la kinoj la 24-an de novembro 2006.

## Aktoroj 
* Hrithik Roshan ... Aryan/Mr. A
* Abhishek Bachchan ... ACP Jai Dixt
* Aishwarya Rai ... Sunehri
* Uday Chopra ... Inspector Ali Akbar
* Bipasha Basu ... ACP Shonali Bose / Monali Bose
* Rimi Sen ... Sweety Dixit

## Muziko 
La filmo havas 6 kantojn faritajn el Pritam. La muziko estis prezentita je la 19-a de oktobro 2006 per Yash Raj Music :

* *Crazy Kiya Re* - Sunidhi Chauhan & rap: Ravi Khote
* *Touch Me* - K.K. & Alisha Chinai
* *My Name Is Ali* - Sonu Nigam & Bipasha Basu
* *Dil Laga Na* - Sukhbir, Soham Chakraborty, Jolly Mukherjee, Mahalaxmi Iyer & Suzanne D'Mello & rap: Ravi Khote
* *Crazy Remix* - Sunidhi Chauhan
* *Dhoom Again* - Vishal Dadlani & Dominique Cerejo

Kategorio:Barataj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2006
Kategorio:Detektivaj filmoj
Ĥalkolitiko

**Ĥalkolitiko** (el la greka: *khalkos*, kupro kaj *lithos*, ŝtono) aŭ **eneolitiko** aŭ **kuproepoko** estas la tempoperiodo inter epokoj de ŝtono kaj bronzo.

La epokon karakterizas kutimaj ŝtonaj kaj aldonaj kupraj iloj (de ĉirkaŭ -2300 ĝis -1800 en okcidenta Eŭropo).

eta|maldekstre|Reproduktaĵo de bovlo el Los Millares kun la tipaj *okuloj* de Ĥalkolitiko de SOr Iberio.

Los Millares estas arkeologia loko okupita en Ĥalkolitiko 17&nbsp;km norde de Almería, en la municipo de Santa Fe de Mondújar, Andaluzio, Hispanio. La komplekso estis uzata el la fino de la kvara jarmilo ĝis la fino de la dua jarmilo a.K. kaj probable eltenita de ĉirkaŭ 1000 personoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://science.orf.at/science/urban/60008 


Kategorio:Neolitiko
Kategorio:5-a jarmilo a.K.
Kategorio:4-a jarmilo a.K.
Kategorio:3-a jarmilo a.K.
Kategorio:2-a jarmilo a.K.
Bahaa fasto

La **Fasto** estas unu el la centraj ritoj religiaj de la bahaanoj.

## Kial fasti 
''Bahá'u'lláh*, la fondinto de la Bahaa Kredo, asertas, ke la leĝoj pri fasto kaj preĝado estas gracoj senditaj de Dio al la homoj, por ke ili povu alproksimiĝi al Li.

Por la bahaanoj la fasto ĉefe estas tempo de meditado kaj preĝado, de spirita revigliĝo, dum kiu ili klopodas strebi al la necesaj reordigoj en sia persona vivo, al la renoviĝo kaj al la revigliĝo de la spiritaj fortoj, kiujn ĉiuj posedas. Ĝia signifo kaj celo estas baze spirita kaj nevolaj lezoj de la fastoreguloj ne nuligas la faston. *'Abdu'l-Bahá'' diris : 

"Fasto estas simbolo. Fasto signifas abstinadon de voluptaj deziroj. Korpa fasto estas simbolo de tiu abstinado, kaj estas memorigilo. Tio estas, kiel homo sin detenas de korpaj apetitoj, li devas ankaŭ sin deteni de mem-apetitoj kaj mem-deziroj. Sed nura sindeteno de manĝo havas nenian influon je la spirito. Ĝi estas nur simbolo, nur memorigilo. Alie ĝi havas nenian valoron. Tiucela fasto ne signifas kompletan abstinadon de manĝo. La regulo de la vivo koncerne manĝon estas : manĝu nek tro multe nek tro malmulte. Modereco estas necesa. En Hindujo estas sekto kies anoj praktikas ekstreman abstinadon, kaj iom post iom malpliigas sian nutraĵon ĝis fine ili preskaŭ nenion manĝas. Sed ilia intelekto suferas. Homo ne estas kapabla servi al Dio per la cerbo aŭ korpo se li estas malfortigita pro manko de nutraĵo. Li ne povas vidi klare." ("Baha'u'llah kaj la nova epoko", citita de f-no *E. S. Stevens* en *Fortnightly Review*, junio 1911 ) 

## Kiam fasti 
La fasta periodo daŭras 19 tagojn kaj koincidas kun la lasta monato titolita'' 'Alá' *( علاء = Alteco) de la bahaa jaro. Ĝi okazas ĉiujare je la unuaj tagoj de marto post la festa periodo de *Ayyám-i-Há* ĝis la novjara festo de *Naw-Rúz* je la printempa ekvinokso, kiu povas okazi de la 20-a ĝis la 22-a de marto laŭ la jaro . La bahaanoj fastas de la sunleviĝo ĝis la sunsubiro  kaj rajtas détermini tiujn tempojn per horloĝo .

Ĉar la monato de fasto finiĝas je la marta ekvinokso, la fasto okazas ĉiam en la sama sezono, nome, printempe en la norda hemisfero kaj aŭtune en la suda ; do ne dum ekstrema varmego de somero aŭ dum ekstrema malvarmo de vintro, kiam ĝi povus kaŭzi malfacilaĵojn. Je tiu sezono, la tempodaŭro inter sunleviĝo kaj sunsubiro estas pli malpli egala en ĉiuj loĝataj partoj de la terglobo, nome de la 6-a ĝis la 18-a horoj.

## Kiel fasti 
Dum la fastado bahaanoj nek trinkas nek manĝas  nek fumas  de la sunleviĝo ĝis la sunsubiro.

Tiu religie deviga fasto preskribita en la *Kitáb-i-Aqdas* (la "Plej Sankta Libro" de *Bahá'u'lláh'') koncernas nur homojn plenkreskajn kaj plensanajn; ne devas fasti tiuj, kiuj estas :
*junuloj malpli ol 15-jaraj 
*maljunuloj pli ol 70-jaraj  
*malsanuloj 
*virinoj, kiuj menstruas , gravedas aŭ mamnutras 
*vojaĝantoj 
*homoj pene fizike laborantaj .

## Referencoj 
* Bahá'u'lláh (1992). *The Kitáb-i-Aqdas: The Most Holy Book*, Bahá'í Publishing Trust, Wilmette, Illinois, USA. ISBN 0-85398-999-0. Interrete legebla angle, france kaj arabe.

Fasto Bahaa
Fasto Bahaa
Roka glareolo

La **Roka glareolo** (*Glareola nuchalis*, laŭ kio ankaŭ *Nukoglareolo*, reference al la blanka subokula strio, kiu atingas la nukon), estas eta vadbirdo de la familio de glareoloj nome Glareoledoj el la ordo de Ĥaradrioformaj.

## Disvastiĝo 
La ** Roka glareolo** estas loĝanta birdo kiu reproduktiĝas en Afriko, en du malsimilaj teritorioj nome kelkaj landoj de la golfo de Gvineo kaj valo de rivero Kongo kaj sudoriente.

## Aspekto 
maldekstra|eta|Bildo de Keulemans|alt=GalactochryseaKeulemans.jpg
maldekstra|eta|Roka glareolo|alt=GalactochryseaKeulemans.jpg
Temas pri vadbirdo de tre specifa konturo. La roka glareolo havas mallongajn krurojn, longajn pintajn flugilojn -pli malhelaj ĉepinte- kaj forkoformajn vostojn. Ili havas mallongajn bekojn kio estas adaptiĝo al aera manĝado; pli precize la beko estas mallonga, dika ĉebaze kaj meze kaj tre akrapinta subenkurba; krome ĝi estas nigra, kaj iomete ruĝa en komenco de ambaŭ makzeloj. La kapo, brusto, dorso kaj la flugiloj estas grizaj. La ventro kaj la pugo estas blankaj. Videblas nigra strimakulo el la beko ĝis la nigra okulo kaj -la plej karaktera eco- ĝi iĝas tutblanka strio malantaŭ la okulo kaj ĝis la nuko. La kruroj estas ruĝecaj. Surgrunde tiu birdo estas gracie preskaŭ unukolora malhelgriza.

## Kutimoj 
Ties plej nekutima eco inter birdoj klasitaj kiel vadbirdoj estas ke ili ĉasas ties predojn inter insektoj dumfluge kiel hirundedoj, kvankam ili povas manĝi ankaŭ surgrunde per rapida kurado. Ties mallongaj bekoj estas adaptiĝo al aera manĝado.

La ino demetas 2-4 ovojn en grunda truo.

Tiuj estas birdoj de malferma kamparo kaj estas vidataj ofte apud akvo vespere gvatantaj insektojn.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
*Bildo ĉe ADW
* Rock pratincole – Speciteksti en *The Atlas of Southern African Birds*.

Kategorio:Glareoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Neolitiko

**Neolitiko** (el la greka: νεο, nova, juna kaj λιθος, ŝtono) estas prahistoria epoko (de la 8-a ĝis meze de la 5-a jarmilo antaŭ nia erao en Azio, ĝis fine de la 3-a jarmilo antaŭ nia erao en okcidenta kaj norda Eŭropo), dum kiu oni uzadis ilojn el poluritaj ŝtonoj.

Ekzistas du malsamaj difinoj:
* Laŭ la kvalito de la iloj kaj armiloj, ĝi estas la kulturo de la poluritaj ŝtonoj, karakterizita de altvaloraj iloj, kiuj konsistas el zorge prilaborita ŝtona klingo aŭ pinto kaj ligna aŭ osta tenilo. Laŭ tia difino ne ekzistas mezolitiko.
* Laŭ ekonomia formo, ĝi estas produkta ekonomia formo kun ŝtoniloj, kiu pro agrikulturo kaj/aŭ bredado distingiĝas de la mezolitiko de kolektantoj kaj ĉasantoj, kiuj jam havis altvalorajn ilojn.

[eta|maldekstra|La [neolitiko: Hakilo el polurita ŝtono.]]

## Kulturoj 
* Liniceramika kulturo
* Ŝnurceramika kulturo

## Vidu ankaŭ 
* *Homo sapiens*
* Stonehenge
* Silbury Hill
* Unuaj agrokulturistoj
* Antaŭceramika neolitiko
* Funelpokalkulturo
* Historio de la mondo
* Mehrgarh

## Eksteraj ligiloj 
* www.jungsteinsite.de Fakliteraturo pri neolitiko
* Kulturoj de la ŝtonepoko 
* Pri neolitiko en Oberfranken
* Bildoj de ŝtontombejoj kaj menhiroj en Germanio

!
Kategorio:Prahistorio
Kategorio:Arkeologio
Kategorio:8-a jarmilo a.K.
Kategorio:7-a jarmilo a.K.
Kategorio:6-a jarmilo a.K.
Kategorio:5-a jarmilo a.K.
Kategorio:4-a jarmilo a.K.
Kategorio:3-a jarmilo a.K.
Risort-funkciiga radioaparato

eta|Risort-funkciiga radioaparato
**Risort-funkciiga radioaparato** estas radioaparato, kiu estas funkciigita per risorto, simila tiuj en la horloĝo, sed en la radio ĝi ŝargas elektran generatoron. Ĝi ofte havas aldonajn elektrajn fontojn el sunĉeloj, baterioj.

Ĉar ĝi ne bezonas lokan kurenton, sed mem produktas ĝin, ĝi celas uzkampon en senelektraj areoj.

La moderna Risort-funkciiga radioaparato estas patentita dizajno de Trevor Baylis, de la kompanio Baygen. 

## Vidu ankaŭ 
* Alternativa teknologio
* Konvena teknologio
* Senbateria radioaparato
* Dinamo
* Elektra generatoro
* memŝargita aparato

## Eksteraj ligiloj 
* Baygen Radio

Kategorio:Radio
Aŭstralia glareolo

La **Aŭstralia glareolo** (*Stiltia isabella*), estas eta vadbirdo de la familio de glareoloj nome Glareoledoj el la ordo de Ĥaradrioformaj, sed ĝi estas la ununura glareolo kiu ne apartenas al genro *Glareola* sed al genro *Stiltia*.

## Disvastiĝo
La aŭstralia glareolo estas loĝanta birdo kiu reproduktiĝas en Aŭstralio nome en nordokcidento, nordo, centro kaj suden ĝis ĉirkaŭ Adelajdo kaj vintras en la tuta Norda Teritorio - ĉefe nordoriente - kaj for de Aŭstralio en suda insuloj kaj regionoj de Indonezio kaj Novgvineo. Movoj okazas ne nur pro sezonoj sed ankaŭ pro okazantaj aŭ neokazantaj pluvoj.

## Aspekto
eta|maldekstre|220ra|Aŭstralia glareolo
Temas pri vadbirdo de tre specifa konturo, sed pli svelta ol la glareoloj de la genro *Glareola*. Ĝi havas mezlongajn krurojn kaj kolon, longajn pintajn flugilojn - pli malhelaj ĉepinte - kaj forkoformajn vostojn. Ili havas mallongajn bekojn kio estas adaptiĝo al aera manĝado; pli precize la beko estas mallonga, dika ĉebaze kaj meze kaj tre akrapinta subenkurba; krome ĝi estas nigra ĉepinte kaj ruĝa ĉebaze. La kapo, brusto, dorso kaj la flugiloj estas helbrunaj. Pli precize reproduktuloj havas ruĝbrunan unuan parton de la ventro kaj blankan duan parton pli sube. La kruroj estas verdbrunecaj.

## Kutimoj
Ilia plej nekutima eco inter birdoj klasitaj kiel vadbirdoj estas ke ili ĉasas siajn predojn inter insektoj dumfluge kiel hirundedoj, kvankam ili povas manĝi ankaŭ surgrunde per rapida kurado. Iliaj mallongaj bekoj estas adaptiĝo al aera manĝado.

La ino demetas 2-4 ovojn en grunda truo.

Ilij estas birdoj de malferma kamparo kaj estas vidataj ofte apud akvo vespere, gvatantaj insektojn.

Kategorio:Glareoledoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Abaua lingvo

La **abaua lingvo** estas  papua lingvo, parolata en provinco Sandaun de Papu-Nov-Gvineo, precipe sur la bordoj de la rivero Sepik. 

En la jaro 2002 la nombro de parolantoj estis taksata inter 4500 kaj 5000. Ĉi tiu nombro ne estis malkreskinta kompare al la nombro ĉirkaŭ 1970.

Kategorio: Sepika lingvaro
Kategorio: Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio: Lingvoj de Papuo-Nov-Gvineo