open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chechiș (Bălan)

**Chechiș** [kekiŝ] (hungare: **Kettősmező**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Zalău. En 1910 ĝi havis 1438 loĝantojn (rumanoj); en 1992 705 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1350. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Bălan.

Chechiș situas ĉe la rumana nacia vojo DN1G, kiu ligas ĝin al Bălan.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Leksiko

La **leksiko** de iu lingvo estas la tuto de ĝiaj leksemoj, do de la signifo-portantaj morfemoj. Ĝi kontrastas kun la gramatiko.

La leksiko de Esperanto estas ĝia radikaro. Radikoj kiaj "arb" aŭ "skrib" apartenas al la leksiko, sed ne gramatikaj finaĵoj kiaj "-o" aŭ "-as", nek funkciaj vortoj kiel artikoloj, konjunkcioj, pronomoj kaj prepozicioj, nek vortoj kiaj "arbo", "skribas", "ĉerizarbo" aŭ "skribilo". Tiaj formas la vortaron aŭ vortotrezoron de la lingvo. Pri multaj lingvoj tiu distingo inter leksiko kaj vortotrezoro ne ekzistas, ekzemple ĉar ili havas nek vortan gramatikon (fleksion, aglutinecon) nek kunmetadon de vortoj. Alia kialo povas esti, ke la kunmetado de vortoj en iuj lingvoj estas ne libera, sed tiom forte konvencia, ke kunmetitaj vortoj havas la karakteron de radikoj.

Tiaj diferencoj malfaciligas la komparon de la leksikoj de diversaj lingvoj, eĉ laŭ la nura grandeco.

La esplorado de leksiko baziĝas sur la analizo de korpusoj, kolektoj de reale uzataj tekstoj aŭ konversacioj.

Ĉar la leksiko de lingvo evoluas, ĝia priskribo kutime rilatas al certa tempo. La evoluon esploras la tratempa lingvistiko. Kontraŭe al la leksiko la ne-leksika parto de lingvo estas relative stabila; nur malofte aperas novaj prepozicioj, konjunkcioj, sufiksoj aŭ pronomoj. Bona ekzemplo estas la malfacileco enkonduki seksneŭtralan pronomon (komparu hiismo, riismo) aŭ sufikson (iĉismo).

## Vidu ankaŭ 
* Glosaro
* Leksika unuo
* Terminaro
* Vortaro
* Vortprovizo

Kategorio:Leksikoj
Kategorio:Lingvoscienco
Ferdinand Hodler

**Ferdinand HODLER** (la 14-an de marto 1853 – la 19-an de majo 1918, civitano de Gurzelen (Kantono Berno) estis unu el la plej konataj svisaj pentristoj de la 19-a jarcento.

Hodler naskiĝis en Berno sed transloĝiĝis al Ĝenevo 18-jara por komenci sian karieron kiel pentristo. La verkoj de Hodler konsistis el pejzaĝoj kaj portretoj, kun vigla realismo. En la lasta jardeko de la 19-a jarcento lia verkado evoluis al kombino de diversaj artaj skoloj, inkluzive de simbolismo *art nouveau*. Li disvolvis stilon, kiun li nomis *paralelismo*, kies trajto estis la grupigo de figuroj simetrie aranĝitaj, sugestante riton aŭ dancon.

Lia filo estis Hector Hodler (1887-1920), kunfondinto de Universala Esperanto-Asocio (UEA). Ties patrino estis Augustine Dupin (1852–1909). Ferdinand Hodler volis, ke lia filo Hector fariĝu ankaŭ pentristo; tamen Hector okupiĝis nur pri Esperanto. Ferdinand pagis Hector, por ke Hector havu artan instruon kun sia patro. Tio okazis, kaj daŭre ĝis sia morto en 1920 Hector ricevis monan subtenon de sia patro. Konklude oni povas konstati, ke Ferdinand estas la unua mecenato de la Esperanto-Movado kaj de UEA. Ferdinand abunde pentris la montojn de la Alpoj sidante apud la lito de sia filo, kiu kuŝis en hospitalo en Leysin, kantono Vaŭdo.

En 1898 Hodler edziĝis al Berthe Jacques.

En 1914 li kondamnis la barbaraĵojn de germana atako al Reims. Pro tio la germanaj muzeoj forigis verkojn de Hodler.

En la sama jaro lia amorantino Valentine Godé-Darel havis diagnozon de kancero kaj multajn horojn Hodler pasigis apud ŝia lito, pentrante notindan serion de bildoj pri ŝia sufero. Ŝia morto en 1915 profunde tuŝis Hodler kaj li mortis en Ĝenevo postlasante plurajn nefinitajn verkojn, kiuj bildigas la urbon.

Granda kvanto de verkoj de Ferdinand Hodler troviĝas en Sarajevo, en Bosnio. Pri tio verkis Spomenka ŠTIMEC en sia libro *Hodler en Mostar* (romano 2006). Danke al kontribuo de la svisa ambasadejo la Arta Galerio de tiu urbo ricevis renovigon post la balkana milito (1992).

Ferdinand Hodler estis rivalo de Philippe Robert, pentristo, pranevo de Léopold Robert kaj avo de Mireille Grosjean-Robert.

Ferdinand_Hodler_009.jpg|Portreto de Louise-Delphine Duchosal
Ferdinand_Hodler_003.jpg|Lemano vidata de Chexbres

Kategorio:Svisaj pentristoj
Universala gramatiko

**Universala gramatiko** estas teorio lingvistika, laŭ kiu ĉiuj homaj lingvoj havas la samajn gramatikajn principojn, denaske posedatajn de ĉiuj homoj.

Tri lingvistoj, kiuj forte kontribuis al tiu teorio, estas Noam Chomsky, Edward Sapir kaj Richard Montague. Elementaj formoj de la teorio estas troveblaj jam tre frue; foje oni konsideras Roger Bacon kiel fondinton de la ideo.

Aplikante la generan-transforman gramatikon oni longe supozis, ke la universala gramatiko konsistus el aro da reguloj ebligantaj al lingvo-lernantaj infanetoj fari kaj juĝi hipotezojn pri la perceptata lingva materialo. Tiu vido estis forlasita, kiam evoluis la teorio pri principoj kaj parametroj (Chomsky, 1981), kies hipotezo estas, ke la bazaj lingvaj reguloj, denaskaj, devas esti pli detalaj ol nura konkluda kaj analiza sistemo. Infano dum lingvoakiro povas baziĝi sur tiu forta sistemo kaj lernas nur la valorojn de iuj parametroj, per kiuj la lingvoj diferencas (ekzemple, ĉu ekzistas artikoloj, ĉu antaŭ aŭ malantaŭ la substantivo, ktp.).

Pli novaj sintaksaj teorioj (Chomsky, 1995) asertas, ke la diferencoj inter lingvoj limiĝas al la leksiko, ke gramatikaj parametroj koncernas nur ecojn de funkciaj leksikaj elementoj kaj lingvo-akiro estas nura akiro de leksiko. Tiu teorio tamen forte dependas de la difino de leksemo; se oni, kontraŭe al la tradicio, metas la tutan gramatikon en tiun difinon, la teorio perdifine pravas.

Parton de siaj principoj la universala gramatiko povas derivi el esploroj pri lingvaj universalaĵoj, kiuj strebas identigi komunajn ecojn de ĉiuj lingvoj. "Absolutaj" universalaĵoj, kiuj validas senkondiĉe, estas verŝajne parto de la universala gramatiko; ekzemple la konstato, ke ĉiu frazo havas eksplicitan aŭ implicitan subjekton (se oni ĝuste difinas "implicita"). Alia kategorio, la "implicaj universalaĵoj", havas la formon "se lingvo estas/havas *x*, ĝi estas ankaŭ *y*"; tiaj universalaĵoj do ne validas absolute, sed ili parte povas esti transformitaj al absoluta formo. 

## Rivalaj teorioj 
La plej forta rivalo de la universala gramatiko kaj ĝiaj posteaĵoj en la pasinteco estis la kondutismaj teorioj de lingvo-lernado. Burrhus Frederic Skinner, tre konata reprezentanto de kondutismo, en sia libro *verbal behavior* (1957) neas, ke necesas iu denaska lingva regulsistemo, kaj asertas, ke parolado estas lernata same kiel aliaj formoj de konduto.

Nuntempe komputikaj lingvistoj kiuj kredas je statistikaj metodoj estas la ĉefaj kontraŭuloj de la teorio. Ili ofte pridubas la nativismon de la teorio (do ili havas pli empirisman sintenon). Krome, oni povas pridubi, ĉu formala teorio entute povas priskribi naturajn lingvojn. Alia punkto estas filozofia, ĉu oni devus priskribi lingvon nur kiel sintakson, sen atento pri semantiko.

* Konektismo aŭ la teorio de neŭraj retoj - klopodas klarigi lingvon per modeloj de la cerbo.
* Emergentismo - klopodas klarigi lingvon kiel spontanan fenomenon el sufiĉe organizita sistemo.
* Kognitiva lingvistiko aŭ enkorpigita lingvistiko.

## Vidu ankaŭ 
* Generativa lingvistiko
* Malriĉo de la stimulo argumento

Kategorio:Lingvoscienco
Leksemo

**Leksemo** estas signifo-portanta morfemo en iu lingvo. La tuto de la leksemoj konsistigas la leksikon de la lingvo.

La leksemoj de Esperanto esence estas ĝiaj radikoj, ekzemple "akv-" kaj "trink-". Elementoj kun gramatika funkcio ne estas leksemoj, ekzemple:
* artikoloj
* finaĵoj
* konjunkcioj
* pronomoj
* prepozicioj

Ankaŭ kunmetitaj vortoj ne estas leksemoj. Estas diskuteble, ĉu kunmetaĵoj kun "-um-", kies signifo ne estas precize difinita per la elementoj, estas propraj leksemoj.

Kelkaj afiksoj, kiuj havas propran signifon kaj estas uzeblaj kiel memstaraj vortoj, estas kalkuleblaj kiel leksemoj, ekzemple "-ism-" aŭ "-ind-", ĉar "ismo" kaj "inda" estas memstaraj vortoj.

Estas ankaŭ **kompleksaj leksemoj**, kiuj estas aro da vortoj kiu ĉiam aperas kunigitaj kaj havas apartan signifon kaj funkcias kiel ununura vorto, ekzemple "verda stelo". Kiam, en Esperanto, oni diras "la verda stelo brilas", oni ne pensas en iu ajn stelo kiu estas verda, sed komprenas la aron "verda stelo" preskaŭ kiel unu vorton, kiu signifas "emblemo de Esperanto". Tiu okazas en ĉiuj aliaj lingvoj, en kiuj multaj sprimoj ne signifas simple laŭ la kunigo de la signifoj de la vortoj. Ekzemple *hijo/a de puta* en la hispana lingvo, signifas laŭlitere "fil(in)o de putino", sed oni uzas ĝin kiel esprimo de insulto, ĝojo aŭ miro, kiel oni povas legi en la Don Kiĥoto.

## Vidu ankaŭ 
* Glosaro
* Leksika unuo
* Terminaro
* Vortaro
* Vorto kaj Vortelemento en Esperanto
* Vortprovizo
* Vikidatumoj:Leksikografiaj datumoj

Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Vortoj
József Béres

**BÉRES József** [BE:reŝ JO:ĵef] (Záhony, 7-an de februaro 1920 – 26-an de marto 2006) estis hungara esploristo kun Széchenyi-premio, eltrovinto de la Béres-guto.
eta|Memortabulo pri József Béres
Li komence laboris kiel fabrika laboristo en segadejo de Záhony, poste inter 1938–1940 lernis ĝardenadon en Kecskemét. Li soldatservis ekde 1941 kaj revenas el la fronto nur en 1945. En la bataloj paraliziĝis liaj ŝultro kaj la maldekstra brako. Li edziĝis en 1947 kun instruistino Katalin Papp. Li abiturientiĝas en 1948, inter 1948–1950 laboras kiel kooperacia afergvidanto en Záhony, poste konstruindustria laboristo en Nyírmada.

Li gvidis inter 1954–1963 laboratorion de la Ŝtata Agrikultura Maŝinarejo, en Kisvárda. Dumtempe (1961–1965) li studis en la Agrarscienca Universitato de Gödöllő kaj fiplomiĝas kiel agrarinĝeniero en 1965. Li estis scienca kunlaboranto (1964–1989) de la Njirŝega (*Nyírség*) Agrikultura Eksperimenta Instituto, ano de la Scienca Konsilio de la instituto. Li havis larĝ-spektran interesrondon: li vizitis kursojn (1955–1972) pri grundscienco, analitiko, talajgenetiko, mapfarado, uzinekonomio, malsanoj, medioprotekto; kemiigo, mineral-mastrumado de la grundoj.

Li promociis pri ĝenerala vivscienco kaj agrobiokemio kun *Summa cum laude* en 1968. Li laboris inter 1973–1976 en la laboratorio de la Kiŝvarda Distrikta Hospitalo kiel en dua posteno.

Li ellaboris en 1972 la medicinaĵojn enhavante spurelementojn kaj kiu iĝis konata pli poste kiel *Béres-guto*. Li luktis ĉiam por ties rekonigo kiel Donkiĥoto. Kvankam miloj petegis lin pri la medikamenton, la instancoj minacis lin per prizono okaze de disvastigo de la guto. Tiu situo tre turmentis lin kaj oni iniciatis kontraŭ li juĝproceon en 1975 pro akuzo de sorĉado (trompado). Spite al tio, la gutoj ricevas en 1976 patenton kaj surmarketiĝas ekde 1978 kiel medikamentefika preparaĵo. Oni deklaris ĝin en 2000 oficiale medikamento. La medikamento efikas je la imunsistemo kaj bonefikas en kuracado de tumoraj malsanoj.

Dum la lastaj jaroj, li vivis retiriĝante en Kisvárda kiel prezidento de la entreprena grupo kaj kiel honora prezidento de la fondaĵo, portanta lian nomon.

Oni prezentis en 1987 la dokumentaran filmon „Az utolsó szó jogán” (surfilmigita fare de Ferenc Kósa en 1976 kaj 1986).

## Eksteraj ligiloj 
* mallonga biografio

Kategorio:Hungaraj inventistoj
Kategorio:Hungaraj biokemiistoj
Kategorio:Hungaraj kuracistoj
C-3PO

**C-3PO** estas fikcia roboto en la filma serio de Star Wars. Ĝi estas la protokola roboto, tradukisto "parolanta 6 milionojn da lingvoj", servanta en "homaj-robotaj kontaktoj", farita de Anakin Skywalker sur planedo Tatooine.

Ĝi ofte estas videbla kun sia kamarado, roboto R2-D2. C-3PO travivas multajn aventurojn, servas al Padmé Amidala. Post multaj jaroj Princino Leia Organa sendas ilin al Tatooine por trovi Obi-Wan kiu povus helpi al la Ribela alianco. Venditaj al Luke Skywalker, la robotoj komencas novajn, eksterordinarajn aventurojn.

Kategorio:Roluloj de Star Wars
Kategorio:Fikciaj androidoj
Ilchester

Tiu ĉi artikolo estas pri vilaĝo en Anglio. Ekzistas ankaŭ alia Ilchester en Marilando.
----
**Ilchester** estas vilaĝo kaj paroĥo en Somerset (Anglio) kaj situas ĉe rivero Yeo 8 km norde de Yeovil. Ĝi havas ĉ. 2.000 loĝantojn.

Preter la vilaĝo iras aŭtovojo A303. Aliflanke de la rivero situas vilaĝo Northover, al kiu kondukas ŝtona ponto. Por la loka ekonomio gravas granda fabriko de fromaĝo (*Ilchester Cheese*).

En la romia tempo tie estis fuorto nomata *Lindinis*, kiu protektis romian vojon. En mezepoko la loko portis la nomon *Givelcestre*, kiu signifas "kastelo ĉe Ivel" (tiama nomo de la rivero). Iom antaŭ 1200 Henriko la 2-a donis al ĝi aŭtonomecajn rajtojn laŭ la modelo de Winchester. En la 18-a jarcento ĝi estis ĉefloko de Somerset; post la disvastiĝo de fervojo la manko de fervoja stacio malgravigis ĝin, kaj urbo Taunton prenis la ĉeflokan rolon.

En la vilaĝo troviĝas historia muzeo.

Proksime de Ilchester kredeble naskiĝis Roger Bacon.

## Eksteraj ligiloj 
* Situa mapo de hotelo en Ilchester 
* Turismaj informoj 

Kategorio:Anglio
Distrikto Neu-Ulm

La germana **distrikto Neu-Ulm** situas ĉe la okcidenta rando de la distriktaro Ŝvabio, borde de la rivero Iller, kiu tie estas la limo al Baden-Virtembergo. Najbaraj distriktoj estas Günzburg oriente, Unterallgäu sude, Biberach plus la eksterdistrikta urbo Ulm okcidente kaj Alb-Donau norde. La tri lastaj situas en Baden-Virtembergo.

Fine de  la distrikto havis  loĝantojn.


Kategorio:Distriktoj de Bavario
Neu-Ulm
Evelyn Baring Cromer

**Evelyn Baring CROMER**, 1-a earlo, **Siro Evelyn Baring** (naskiĝis , Cromer Hall, Norfolk, Anglio – mortis , Londono), brita registara oficisto kaj diplomato. Li estis fakta reganto de Egiptio dum 24 jaroj kiel brita komisiito kaj ĉefkonzulo. Lia regado helpis moderniĝon de Egiptio.

Li soldatservis ĝis 1872, kiam lia kuzo, Lordo Northbrook proponis al li iĝi lia privata sekretario en Hindio. Li havis reputacion tie kiel elstara oficisto. Li tie konkludis, ke oni ne donu memregistaron al la koloniaj popoloj, sed oni devas enkonduki reformojn per diktatorecaj metodoj. Por tio necesis laŭ li nur firma financa sistemo.

Baring veturis unuafoje al Egiptio en 1877, kie li laboris kiel brita reprezentanto en la Egipta Ŝatŝulda Komisiono. Pro malinterkunsento kun la egipta subreĝo, li hejmenveturis al Anglio kaj reveturis nur en 1879 post foriĝo de la subreĝo. Tiam li agadis kiel ŝuldkontrolisto, sed ekde 1880 laboris en Hindio dum tri jaroj pri financoj-respondeca membro de la subreĝa konsilio.

Post kiam la britoj okupis Egiption en 1882, Baring (dumtempe Siro) revenis en Egiption kiel plenpotenca brita registara komisiito kaj ĉefkonsulo.

Li efektivigis larĝan administran reformon, apogis konstruon de akvumaj instalaĵoj kaj aliajn investojn en la agrikulturo. Egiptio reakiris je 1887 la pagipovecon.

La nova reĝo Abbas Hilmí (ekde 1892) provis liberiĝi el sub la kaŝita protektorato kaj apogis la naciismajn movadojn. Baring timigis lin provizore.

Okazis en junio de 1906 (aŭ 1907), ke oni murdis en incidento britan oficiron (aŭ li mortis nature) en la egipta vilaĝo Dinsvei. Oni kruele punis la kamparanojn, kio ekis skandalon en Britio. La nova liberala registaro volis pli mildan politikon en Egiptio, Baring - kvankam dum la evento estis en libertempo - demisiis en 1907. En Anglio li ĉefe verkis kaj batalis por la libera komercado en la supera ĉambro.

Kategorio:Anglaj nobeloj
Kategorio:Britaj diplomatoj
Kategorio:Britaj politikistoj
Carl von Clausewitz

**Carl Philipp Gottlieb von CLAUSEWITZ**  (naskiĝis la   en Burg, proksime al Magdeburg, Prusio; mortis la  en Breslau, Silezio) estis prusa generalo, kiu deklaris sin en siaj verkoj por la totala milito, precipe en la verko "Pri la milito". En tiu tipo de milito la militiro devas okazi kontraŭ tuta teritorio, ĉiu havaĵo kaj ĉiu loĝantaro de la malamiko.

Clausewitz venis el malriĉa familio, soldatservis ekde 1792, dum la rejna militiro (1793–94) li akiris rangon de oficiro. En la sekvaj jaroj li servis en garnizonoj kaj lernis dumtempe. En 1801 li ekstudis en la Berlina Militistara Akademio, kie lernis multe de Gerhard von Scharnhorst, lia apoganto.

Li servis en la Jena-a militiro (1806), sed la francoj kaptis lin ĉe Prenzlau kaj li hejmenvenis nur en 1808 al Prusio. Post kiam Napoleono atakis Rusion, li demisiis kaj ekservis ĉe la rusoj kaj elstaris kiel generalstaba oficiro (1812).

En 1818 li iĝis generalo kaj direktoro de la Militistara Akademio. En tiu pozicio li havis tempon verki kaj tiel akiri famon. Li akcentis la spiritajn faktorojn, la hazardajn eventojn, kritikon pri militaraj problemoj.

Li argumentis, ke la defenda pozicio estas la pli forta pozicio en aspekto de politika kaj militara vidpunkto.

Antaŭ ol fini la grandan verkon *Pri la milito*, oni translokigis al Breslau, poste al prusaj fortoj. Li malsaniĝis je ĥolero kaj mortis baldaŭ en Breslau. Liajn verkojn publikigis la vidvino.

Lia fama diro: „La milito estas nenio alia, ol daŭrigo de la politikaj kontaktoj per apliko de aliaj metodoj”.

Kategorio:Prusaj generaloj
Kategorio:Germanaj militverkistoj
Kategorio:Germanaj nobeloj
Kategorio:Germanaj militistoj de la Napoleonaj militoj
Kategorio:Filozofoj de milito
Kategorio:Germanaj verkistoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Germanaj filozofoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Militaj teoriistoj
Antonov An-124

eta
**Antonov An-124 Ruslan** (NATO raportnomo: **Condor**) estis evoluigita en la 1970-aj jaroj kiel granda transporta aviadilo por la Soveta armeo de Sovetunio.

La unua testflugo okazis la 26-an de decembro 1982 kaj la aviadilo iĝis kun la maksimuma starta maso de pli ol 400 tunoj la plej granda aviadilo de la mondo. Ĝi estis prezentita publike la 28-an de majo 1985 en la Pariza aerospektaklo. Kompare al Lockheed C-5, ĝi havis pli mallongan korpon, malpli grandan malplenan mason kaj pli grandan portkapaciton.

Pluevoluo de An-124 estas la pli granda An-225 Mrija.

En 2005 oni planis produktadon de 11 ekzempleroj. Nun oni uzas dismonde ĉ. 49 el la tipo.

## Teknikaj informoj 
## Antonovaj modeloj 
## Eksteraj ligiloj 
* diversaj variantoj de An-124 

Kategorio:Aviadiloj de Antonov
Sumatra elefanto

La **sumatra elefanto** (*Elephas maximus sumatrensis*) estas subspecio de la azia elefanto el elefantedoj. Kiel la nomo sugestas, la elefanto vivas nur en Sumatro. La sumatra elefanto estas malpli granda ol la hindiaj subspecioj kaj ĝi estas ekstreme danĝerigita besto.

La populacio de ili estas kalkulita je 2000 – 2700 sovaĝaj elefantoj (alia fonto 350-400). 65% de la elefantoj mortas pro homa persekuto (el tio 30% estas venenigo).

maldekstra|eta|300ra|

Kategorio:Elefantedoj
Aurélio Buarque de Holanda

**Aurélio Buarque de Holanda Ferreira** (3-a de majo 1910 - 28-a de februaro 1989) estis literaturkritikisto, vortaristo, filologo, profesoro, tradukisto kaj eseisto brazila.

Li estis elektita kiel "senmortulo" de Brazila Beletristika Akademio la 4-an de majo 1961, ekokupante la seĝon 30.

## Libroj 
* *Dois Mundos* (1942).
* *O Romance Brasileiro de 1752 a 1930*, revido de brazilanaj noveloj (1952).
* *Enriqueça o Seu Vocabulário*, Kolektoj de tekstoj el ''Seleções de Reader's Digest* (1958).
* *Território Lírico*, eseoj pri poezio (1958).
* *Vocabulário Ortográfico Brasileiro* (1969).
* *O Chapéu de Meu Pai*, reviziita mallongigita eldonaĵo de *Dois Mundos*, (1974).
* *Novo Dicionário da Língua Portuguesa*, moknomita "*Aurelião*" (1975).
* *Minidicionário da Língua Portuguesa*, moknomita "*Miniaurélio*" (1977).
* *Dicionário Aurélio Infantil da Língua Portuguesa*, porinfana vortaro kun bildoj de Ziraldo (1989).

## Artikoloj kaj eseoj 
* *Linguagem e Estilo de Eça de Queirós*, eseoj pri portugala verkisto Eça de Queirós; en *Livro do Centenário de Eça de Queirós* (1945).
* *Enriqueça o Seu Vocabulário*, monataj tekstoj en *Seleções de Reader's Digest* (1950–1958).

## Tradukaĵoj kaj kritikaj eldonoj 
* *Mar de Histórias*, kun Paulo Rónai, antologio de rakontoj el monda literaturo; volumo I (1945), volumo II (1951), volumo III (1958), volumo IV (1963), volumo V (1981).
* *Poemas de Amor*, poemaĵoj de Amaru pri amo.
* *Pequenos Poemas em Prova*, poemaĵoj de Charles Baudelaire.
* *Contos Gauchescos e Lendas do Sul*, rakontoj pri brazila sudokcidento de Simões Lopes Neto (1949).
* *Roteiro Literário do Brasil e de Portugal'', kun Álvaro Lins, an antologio de portugallingva literaturo (1956).

## Triviala 
* Li estis onklo de Chico Buarque, populara brazila kantisto.

Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Membroj de Brazila Beletristika Akademio
Mírzá Músá

***Mírzá Músá***, titolita ***Áqáy-i-Kalím*** (?-1887) estis la sola vera frato de ''Bahá'u'lláh*, signifante ke ili havis la saman patrinon. *Shoghi Effendi* nomis lin unu el la 19 Apostoloj de *Bahá'u'lláh*.

La vivo de *Mírzá Músá* estis tiel nedisigeble interligita kun tio de *Bahá'u'lláh* mem, ke sia vivo kaj fono spelugas la vivon kaj vojaĝojn de *Bahá'u'lláh*. Li estis integra parto de la korespondado inter *Bahá'u'lláh* kaj la bahaanoj. Li spertis la samajn enprizonigon, ekzilon, atakojn, kaj malhonorajn cirkonstancojn, kiujn *Bahá'u'lláh* kaj *`Abdu'l-Bahá* spertis. En la historio de la Bahaa Kredo, *Mírzá Músá* staras kiel lojala kaj tutfidela sekvanto ĝis la fino.

*Bahá'u'lláh* uzis Sian fraton *Mírzá Músá* kiel ekzemplon por montri Sian respektemon al la leĝo. Kiam oficiulo esprimis heziton puni unu el la sekvantoj de *Bahá'u'lláh*, kiu faris krimon, Li respondis:

"Diru al li, ke neniu en tiu ĉi mondo povas pretendi rilaton al Mi krom tiuj kiuj, en ĉiuj siaj faroj kaj sia konduto, sekvas Mian ekzemplon, tiamaniere ke ĉiuj popoloj de la tero estus senpovaj malebligi al ili fari kaj diri tion kio estas deca kaj akceptebla... Tiu ĉi frato de Mi, tiu ĉi *Mírzá Músá*, kiu devenas de la sama patrino kaj patro kiel Mi Mem, kaj kiu de sia plej frua infaneco akompanis Min, se li farus agon kontraŭe al la interesoj de la ŝtato aŭ religio, kaj sia kulpo estu pruvata sub via rigardo, plaĉus al Mi kaj Mi ŝatus vian agon, se vi ligus liajn manojn kaj ĵetus lin en la riveron droni, kaj malakceptus konsideri la propeton de iu ajn liaflanke." (*Shoghi Effendi*, *God Passes By* (Dio preterpasas), p. 133)

## Familio 
*Mírzá Músá* havis du edzinojn. La unua estis *Fát&#803;imih-S&#803;ult&#803;án Khánum*. Ŝiaj infanoj estis:
:1) *Liqá'iyyih*
:2) *Mírzá Majdi'd-Dín*
:3) * 'Alí-Rid&#803;á*

La dua edzino estis *Havva Khánum*. Ŝiaj infanoj estis:
:1) *Kamál*
:2) *Jamíl*
:3) *Fu'ád*

La filo de *Mírzá Músá*, *Mírzá Majdi'd-Dín* (m. 1955) iamtempe transskribis la Epistolojn de *Bahá'u'lláh*, sed finfine fariĝis "la plej timeginda malamiko de *'Abdu'l-Bahá*, pro sia subtenado al sia kuzo kaj bofrato *Mírzá Muh&#803;ammad `Alí'', la ĉefrompanto de la Interligo de Bahá'u'lláh. Li estis tiu kiu legis la ''Kitáb-i-'Ahd* de *Bahá'u'lláh* antaŭ la familio post la forpaso de *Bahá'u'lláh*. *Mírzá Majdi'd-Dín* edziniĝis al *Samandíyyih* (m. 1904/1905), filino de *Bahá'u'lláh*. Ili havis du infanojn: (1) *Zarangíz* kaj (2) *Maryam*. Ĉiuj idoj de *Mírzá Músá'' fariĝis interlig-rompantoj.

Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Bahaa Sankta Familio
Kategorio:Apostoloj de Baha'u'llah
Jukums Vācietis

**Jukums VĀCIETIS** (naskiĝis la 11-an de novembro 1873, mortis la 28-an de julio 1938) (, **Joaĥim Joaĥimoviĉ VACETIS**) estis latva sovetia armea komandanto. Li estis la rara ekzemplo por gravaj sovetiaj gvidantoj, kiuj ne estis anoj de la bolŝevika partio.

Li ekis sian karieron en la Imperia Rusio, ekde 1891. Dum la 1-a mondmilito, li komandis la 5-an latvan fusilan regimenton (kiel kolonelo), kiu helpis la sovetian registaron post la oktobra revolucio. Ekde aprilo 1918 li estis komandanto de la Ruĝa latva fusila divizio. Ekde julio ĝis septembro de 1918 li komandis la orientan fronton. Li estis la unua komandanto en la sovetia armeo, kiu membris en la Revolucia Militara Konsilo (4-an de septembro, 1918 - 8-an de julio, 1919). Oni arestis lin en julio pro falsaj akuzoj pri aneco en la kontraŭrevolucia Blanka Gvardio, sed oni baldaŭ liberigis lin.

Li iĝis en 1922 instruisto de Militista Akademio (pli poste Militista Akademio Frunze).

Oni arestis lin la 29-an de novembro 1937 kiel "membro de la Latva Faŝista Organizo en RKKA" kaj ekzekutis lin en 1938. Li estis rehabilitita en 1957.

Kategorio:Rusiaj politikistoj
Kvazulu-Natalo

[eta|upright=1.25|Mapo de [Sud-Afriko vidigas la 11
distriktojn de KvaZulu-Natalo]]
**KvaZulu-Natalo** (ofte nomata **KZN**) estas sud-afrika provinco. Ĝi ricevis tiun nomon en 1994, ĝis kiam ĝi estis nomata simple **Natalo**. Ĝi limiĝas norde kun Mozambiko, Svazilando kaj la provinco Mpumalanga; okcidente kun Lesoto kaj la Liberŝtato; sude kun Orienta Kablando.

## Distriktoj 
La provinco havas 11 distriktojn:
* Amajuba
* Zululando
* Umkhanyakude
* uThungulu
* Umzinyathi
* Uthukela
* Umgungundlovu
* iLembe
* eThekwini
* Ugu
* Sisonke

## Servoj 
* Universitato Kvazulu-Natalo
* Universitato de Zululando

## Vidu ankaŭ 
* Hluhluwe–iMfolozi Parko
Deja

**Deja** [deĵa] (hungare: **Désháza**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Cehu Silvaniei. Administre ĝi apartenas al Sălăţig.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 729 loĝantojn (hungaroj); en 1992 1 252. 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1343. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (*Szilágy*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Gravaj personoj 
*Imre Hunyadi (*?): ceramikisto.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Roger Casement

200ra|eta|maldekstra|Roger Casement
Siro **Roger David CASEMENT** (n. la  en Kingstown en Irlando, m. la  en Londono) estis elstara brita registara oficisto, kiun oni ekzekutis pro perfido kaj kiu iĝis tiel plej grava martiro de la irlanda ribelo kontraŭ la brita regado.

Casement estis brita konsulo en portugala Orienta Afriko (nun Mozambiko; 1898–1900), poste en Angolo (1898–1900), en la Libera Ŝtato Kongo (1901–04) kaj en Brazilo (1906–11). Li senvualigis la kruelan ekspluatadon de la lokaj laboristoj fare de la blankaj komercistoj en Kongo kaj apud rivero Putumayo en Peruo. Tio alportis por li mondan famon. Laŭ raporto pri Kongo en 1904, oni traorganizis la tiean belgan administradon (1908), pro la raporto pri Putumayo li iĝis Siro (nobelo, 1912).

Li hejmenveturis al Irlando en 1912 pro malsaniĝo. Kvankam li estis el ulstera protestanta familio, li ĉiam simpatiis kun la romkatolikaj irlandaj naciistoj. Li helpis fine de 1913 fondi la Irlandajn Naciajn Voluntulojn. En julio de 1914 li vojaĝis al Novjorko por akiri apogon kontraŭ la britoj. Kiam komenciĝis la unua mondmilito, Casement esperis helpon de Germanio, tial li vizitis Berlinon, novembre de 1914. Tie li spertis, ke la germanoj ne kuraĝas militiri por Irlando kaj eĉ la irlandaj militkaptitoj ne apogas lin.

Casement provis trovi germanajn oficirojn por gvidi la Paskan ribelon (1916), sed sensukcese. Li veturis per germana submarŝipo (12-an de aprilo) al Irlando, sed li malfruis, la ribelo komenciĝis. Oni arestis lin (24-an de aprilo), kondamnis lin al ekzekuto kaj ekzekutis lin. Laŭ liaj trovitaj memorlibroj, li estis samseksema. Li ricevis ŝtatan entombigon en Irlando, en 1965.

## Literaturo 
* Brian Inglis: Roger Casement (1973)
* B. L. Reid: The Lives of Roger Casement (1976)
* Roger Sawyer: Casement, the Flawed Hero (1984)

Kategorio:Britaj diplomatoj
Kategorio:Konvertitoj de protestantismo al romkatolikismo
Kategorio:Indiĝenaj rajtoj
Kategorio:Homrajtaj aktivuloj
Kategorio:GLAT-poetoj
Joseph Caillaux

**Joseph-Marie-Auguste CAILLAUX** (naskiĝis la , en Le Mans, kaj mortis la , en Mamers) estis franca politikisto, iniciatinto de la ĝenerala enspezimposto. Li kontraŭis la unuan mondmiliton, pro tio oni enprizonigis en 1920 (pro ŝtatperfido).

Lia patro estis Eugène Caillaux, konservativa politikisto, ministro en 1874–75-kaj 1877.

Li akiris juran diplomon en 1886 kaj iĝis vic-impostinspektoro en la financa ministerio. Li iĝis ano de la parlamento en 1898.

Li estis financa ministro en 1899–1902 kaj 1906–1909. Li enkondukis gravajn financajn reformojn, sed ne sukcesis enkondukigi la ĝeneralan enspezimposton.

Li servis en 1911 ses semajnojn en registaro de Ernest Monis, poste li iĝis ĉefministro la 27-an de junio.

Ĉar li cedis pri teritorioj - favore al la germanoj - en la krizo de Maroko, oni pridemandis lian patriotecon. Pro tio li demisiis en januaro de 1912.

Gaston Calmette - redaktoro de gazeto *Le Figaro* - ekis gazet-militiron kontraŭ li. Kiam Calmette minacis publikigi amleterojn de Caillaux kaj edzino – originale amatino – , edzino de Caillaux pafmurdis la ĵurnaliston.

Post eko de la unua mondmilito, Caillaux iĝis gvidanto de la maldekstra opozicio. Ĉar li havis amikan kontakton kun germanaj agentoj, oni akuzis lin je patrujperfido kaj arestis lin la 4-an de januaro 1918. Post longa hezitado li ekstaris antaŭ la juĝistaron nur en februaro de 1920. Kvankam oni liberparolis pro patrujperfido, sed oni juĝis lin je 3-jara senliberigo pro „danĝerigo de la ekstera sekureco de la ŝtato". Oni mildigis pli poste la juĝon, sed malpermesis partoprenon en publikaj aferoj.

Danke al amnestio de 1924, Paul Painlevé nomumis lin financa ministro (aprilo de 1925). En januaro de 1927 oni elektis lin al la senato, baldaŭ iĝis membro de la supera ĉambro.

Caillaux apogis traktadajn iniciatojn de Daladier kun Hitler (1938–1939). Post okupo de Francio en 1940, li retiriĝis al provinca bieno. Li ne apogis la Reĝimon de Vichy.

Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Francaj ministroj pri kultoj
Antônio Austregésilo

**Antônio Austregésilo RODRIGUES LIMA** [an**to**njŭ aŭstre**ĵe**zilŭ ho**dri**gjz **li**ma] (naskiĝis je la 21-a de aprilo 1876 en Recifo, kaj mortis je la 23-a de decembro 1960 en Rio-de-Ĵanejro) estis brazila kuracisto, instruisto kaj eseisto. Grava neŭrologiisto, li kreis la unuan lernejon pri neŭrologio en Brazilo, fondis la Brazilajn Arĥivojn pri Medicino kaj la Arĥivojn Brazilajn pri Neŭrologio kaj Psikiatrio, prezidis Akademion Nacian de Medicino kaj Societon Brazilan de Neŭrologio kaj reprezentis Brazilon en pluraj kongresoj internaciaj pri neŭrologio. Krome li estis korespondanta membro de Akademio de la Sciencoj de Lisbono, de Akademio Medicina de Parizo kaj de Akademio Medicina de Nova Jorko. Antônio Austregésilo ankaŭ estis la tria okupanto de Seĝo 30 de Brazila Beletristika Akademio, kies fondinto estas Pedro Rabelo (1868–1905). Krom grandnombraj verkoj pri medicino kaj psikologio li skribis eseojn, kiuj evidentigis lian kvaliton kiel verkisto, kun literatura inklinemo al simbolismo. Preskaŭ ĉiuj liaj verkoj estis tradukitaj al la hispana lingvo.

## En Esperanto 
* La frenezeco de Fraŭlino Floro, rakonto (traduko de Haroldo Leite Pinto, en *Antologio de Brazilaj Rakontoj*).

## Eksteraj ligiloj 
* Brazila Beletristika Akademio 
* Biografieto 

Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Membroj de Brazila Beletristika Akademio
Nord-Amerika Konfederacio

La **Nord-Amerika Konfederacio** (NAK) estas fikcia registaro en la alternativa historio kreita de L. Neil Smith en la romano *The Probability Broach* kaj sekvaĵoj. Ĝi estas bazita sur la Artikoloj de Konfederacio, sed kun pli forta emfazo je individua libereco. Ekde la "komenco" de *The Probability Broach* en 1986, la NAK inkluzivas la tutan Nord-Amerikan kontinenton (kun la usonaj ŝtatoj, la Respubliko Teksaso, kaj diversajn sendependajn ŝtatojn de Meksiko kaj Kanado), Antarkton, kaj la ĉefajn koloniitajn asteroidojn.

Kategorio:Fikciaj landoj
Kategorio:Fikciaj registaroj
Kategorio:Alternativa historio
Kategorio:Nordameriko en fikcio
Sudafrika rando

La **sudafrika rando** estas la nacia valuto de Sud-Afriko. Unu rando estas dividita je cent *cendoj*. La internacia valuta kodo laŭ la normo ISO 4217 estas ZAR.

La nomo "rando" devenas de Witwatersrand, montaro sur kiu Johanesburgo estas konstruita kaj kie la plejmulto el la oraj rezervoj estis trovitaj. La monunuo estis unue enkondukita en 1961, samtempe al la starigo de la Sud-Afriko.

Ĝi estas la monunuo de la *Komun-Mona Areo* inter Sud-Afriko , Namibio (kie paralele oficialas la namibia dolaro), Svazilando (kie paralele oficialas la svazilanda lilangenio) kaj Lesoto (kie paralele oficialas la lesota lotio).

## Vidu ankaŭ 
* Krugerrando

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la centra banko de Sud-Afriko 

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Sud-Afriko
Enspezimposto

eta|280px|Enspezimposto laŭ landoj en 2005
eta|280px|Maksimuma enspezimposto laŭ landoj en 2008

**Enspezimposto** estas tiu imposto, kiun alŝarĝas iu publika instanco je enspezo de la personoj aŭ kompanioj. Tiu imposto kutime estas progresiva, signifante ke ju pli granda la salajro des pli granda la imposto. Enkondukita dum la unua mondmilito, en la evoluintaj landoj la enspezimposto estas la ĉefa enspeza fonto de la ŝtato. Kutime laŭleĝe de la ŝtata jurisprudenca impostsistemo, ĉiuj enspezoj kaj ankaŭ mongajnoj, foje eĉ heredo, estas imposteblaj, do ne nur salaruloj pagas la imposton sed ankaŭ entreprenoj.

## Kompaniimposto 
Oni kalkulas el la pura profito, varias laŭ landoj. Ĝi estis enkondukita en 1909 en Usono.

La kompaniimpostoj plej ofte estas konstantaj, ne progresivaj.

## Persona enspezimposto 
Ĝi estas rekta imposto de personoj, plej ofte progresiva, diversa laŭ landoj.

Ĝin unuafoje enkondukis Britio en 1799 per leĝo por financi militon kontraŭ Napoleono. Poste oni foje uzis, foje ne uzis ĝin.

Enkonduko okazis en Hungario en 1850, en Usono en 1913.

Enspezimposto ne estis alŝarĝita en la t.n. socialismaj landoj. Ĝin anstataŭis en tiu epoko pli alta vendimposto.

## Negativa 
Negativa enspezimposto (ankaŭ konata kiel "laborsubvencio") estas subvencio, kiun la ŝtato regule pagas al malriĉaj laboristoj, por suplementi iliajn enspezojn kaj tiel instigi partoprenon en la labormerkato. La bezono de subvencio fontas el la fakto, ke je malaltaj enspezaj niveloj, senimpostigo ne gravas, ĉar ili eĉ ne atingas la impostan sojlon. Negativa enspezimposto kuniĝas al aliaj iloj, kiuj venis por certigi minimuman enspezon, inkluzive de minimuma salajro kaj enspezkomplemento. Negativa enspezimposto estas konsiderata de ĝiaj propagandantoj kiel alternativa ideo al senkondiĉaj stipendioj.

La ideo de negativa enspezimposto estis disvolvita en la 1940-aj jaroj de brita politikisto Juliette Reese-Williams, kaj en 1962 la ekonomikisto Milton Friedman daŭre faris tion en sia libro *Capitalism and Liberty*.

Ekde 2003 en la Unuiĝinta Reĝlando estis donita subvencio nomata Working tax credit, Laborimposta kredito, kiun la ŝtato pagas al malaltaj salajruloj, kaj ĝiaj principoj similas al tiuj de negativa enspezimposto.

Kategorio:Impostoj
Cuceu

**Cuceu** [kuĉeu] (hungare **Kucsó**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Zalău. Administre ĝi apartenas al Jibou.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 096 loĝantojn (rumanoj); en 1992 estis 539 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1388. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szilágy).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Viile Jacului

**Viile Jacului** [viile ĵakuluj] (hungare: **Szállásszöllőhegy**) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Creaca.
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Sălaj
Aleksandr Kolĉak

**Aleksandr Vasiljeviĉ KOLĈAK** () (naskiĝinta la , Sankt-Peterburgo, la Rusia imperio — mortinta la , Irkutsko, Rusio) estis rusa esploristo de la norda poluso, mararmea oficiro, komandanto de la siberiaj kontraŭbolŝevikaj fortoj dum la rusa enlanda milito, 1919-20. Estis kaptita kaj ekzekutita de bolŝevikoj.

Kolĉak partoprenis en la rusaj nordpolusaj ekspedicioj de 1900-1903 kaj 1908-1911 kiel hidrologo. En la rusa-japana milito de 1904-1905, li komandis torpedoŝipon.
[eta|maldekstra|La ŝipo "Zarja", komandata de Aleksandr Kolĉak en la nordpolusa ekspedicio dum la jaroj 1908-1911 (kiel [hidrologio|hidrologo)]]
Dum komenco de la unua mondmilito, Kolĉak estis komandanto de la direkta ŝipo de la balta floto. En aŭgusto de 1916, li komandis jam kiel general-leŭtenanto la militŝiparon en la Nigra maro. Post la februara revolucio de 1917, oni demisiigis lin en junio de 1917 kaj li veturis al Usono, poste en Manĝurio provis kunorganizi la blankajn fortojn. Li veturis en oktobro de 1918 al Omsk, kie li iĝis militara ministro de la kontraŭbolŝevika registaro. Per militista puĉo la 18-an de novembro 1918, Kolĉak akiris plenpotencon. Lin riĉe helpis Britio kaj Francio kaj liaj trupoj atingis la urbon Kazan kaj trans la rivero Volgo.

Post la komencaj sukcesoj, liaj taĉmentoj estis daŭre venkataj. La 14-an de novembro 1919, la Ruĝa Armeo okupis la urbon Omsk, tiam Kolĉak fuĝis al Irkutsk, kie la 4-a de januaro 1920) akiris la potencon de menŝevika grupo. Kolĉak estis devigita demisii kaj metis sin sub protektan ombrelon de la antantaj fortoj. La ĉeĥaj trupoj transdonis lin al registaroj de Irkutsk, kiuj pludonis lin al la bolŝevikoj, kiuj postrapida enketado ekzekutis lin kaj la kadavron ĵetis en la riveron Angara.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Preclík, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. kniha, 219 pages., vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná, Czechia) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, ISBN 978-80-87173-47-3, pages 11-99, 101-102, 124–125, 128, 129, 132, 140–148, 184–190.

Kategorio:Rusaj esploristoj‎
Kategorio:Rusiaj admiraloj
Kategorio:Rusiaj generaloj
Kategorio:Rusiaj monarkiistoj
Kategorio:Homoj de la Rusa-japana milito
Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito
Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Regantoj de Rusio
Kategorio:Esploristoj de Arkto
Kategorio:Rusiaj oceanografoj
Kategorio:Rusiaj hidrografoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Mortintoj en Rusio
Kategorio:Pafekzekutitoj
Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio
Armand Hammer

**Armand HAMMER** (n. 21-an de majo 1898, Novjorko, Usono - m. 10-an de decembro 1990, Los Angeles, Kalifornio) estis usona naftomagnato, entreprenisto kaj artkolektisto. Li estis la sola homo, kiu havis konatecon al Lenin kaj Ronald Reagan.

## Familio 
Lia prapraavo, Vladimir, estis konstruisto de militista ŝiparo de cero Nikolao la 1-a. Ties filo ŝanĝis al komercado kun salo, ĝis kiam la deponitan salon ĉe la Kaspia maro forviŝis la akvo. Tiam la familio iĝis senmona, la familio elmigris al Usono.

Lia patro estis kuracisto kaj maldekstrulo, kiu nomis sian filon laŭ inspiro de la simbolo de la socialisma partio "Arm & Hammer".

## Komencaj komercistaj jaroj 
Kvankam li studis kuracadon, sed neniam praktikis sian profesion. Kiam lian patron - Julius - oni enprizonigis en 1919 je du jaroj en prizono Sing Sing - pro nepermesita aborto je edzino de rusa diplomato -, la medikamenta uzino de la patro preskaŭ bankrotis. La filo, Armand ekhelpis en la uzino kaj tio sukcesis tiel bone, ke la 12-membra uzino iĝis 1500-membra dum kelkaj jaroj. Antaŭ la diplomitiĝo, li jam kolektis la unuan milionon da USD.

En 1921 li vojaĝis al Sovet-Rusio, por doni kuracistan helpon por viktimoj de la malsatego. Tiam mem Vladimir Iljiĉ Lenin persvadis lin, ke li pli prefere uzu lian negocajn kapablojn. Li estis la unua eksterlandano, kiu ricevis koncesion en la bolŝevika Rusio.

Li ricevis en 1925 koncesion pri la krajono-produktado kaj baldaŭ lia firmao iĝis la plej granda liveranto de malmultekostaj, fidindaj krajonoj en la Sovetunio. Fine de la 1920-aj jaroj, la sovetoj elaĉetis la entreprenajn negocojn kaj Hammer reveturis en 1930 al Usono plene kun pentraĵoj, juvelaĵoj kaj aliaj artaĵoj. Tiuj trezoraĵoj estis pli frue posedaĵoj de la cara familio Romanov, sed la sovetoj suferis je mono tiel vendis ilin.

## Ekde la 1930-aj jaroj 
En la 1930-aj jaroj, Hammer vendis plimulton de la pentraĵoj kaj komencis bovobredadon, viski-produktadon (kaj barelojn por la viskio).

Ĉar li laciĝis en la negocoj, decidis retiriĝi en 1956, sed amiko persvadis lin financi riskajn boradojn de du naftoputoj en Bakersfield, Kalifornio. La naftoputoj estis en posedaĵoj de la antaŭ-bankrota Occidental Petroleum Corporation. Hammer investis kaj abrupte la putoj elŝprucis nafton. Tiam la investisto kreskigis kapitalan proporcion en Occidental kaj eĉ en 1957 li iĝis ĉefgvidanto kaj ĝenerala direktoro. Je meze de la 1960-aj jaroj, la jara malneta enspezo de la Occidental superis 650 milonojn da usonaj dolaroj. Li ankaŭ ekis profitdonajn naftoentreprenojn en Libio (tiujn oni poste ŝtatproprigis) kaj ankaŭ produktadon de kemiaĵoj, tiel la jara enspezo de Occidental en 1970 superis 2 miliardojn da USD.

Ĉar li havis personajn kaj negocajn kontaktojn kun la sovetoj, en la mildiĝo de la 1970-aj jaroj, Hammer kaj ties entreprenoj havis gvidantan rolon en plilarĝigo de la sovetaj-usonaj komercaj rilatoj.

Li fondis en 1990, en Los Angeles la Armand Hammer Museum of Art and Cultural Center kaj tie li lokigis plimulton de lia kolektaĵaro.

Lia pranepo estas la aktoro Armie Hammer.

Kategorio:Usonaj entreprenistoj
Husia

**Husia** (hungare: **Hosszúújfalu**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Jibou. Administre ĝi apartenas al Jibou.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 411 loĝantojn (rumanoj); en 1992 272 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1405. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szilágy).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Andrej Ĵdanov

**Andrej Aleksandroviĉ Ĵdanov** ()
(naskiĝis la 26-an de februaro 1896 en Mariupol, nun en Ukrainio — mortis la 31-an de aŭgusto 1948 en Moskvo, nun en Rusio) estis soveta politikisto, unu el la gvidantoj de la Sovetunia Komunista partio kaj ĉefa apoganto de la dogma kulturpolitiko, nome Socialisma realismo.

## Biografio 
Li aliĝis al la bolŝevika partio en 1915. Post la oktobra revolucio de 1917, li faris rapidan partian karieron kaj, post la mortigo de Sergej Kirov, anstataŭis lin kiel la "unua sekretario" de la urba partia komitato (ĉefa politika gvidanto de la urbo). Li estis strikta kunlaboranto de Iosif Stalin kaj iĝis membro de la Politika Komitato en 1939. Inter 1941 kaj 1944, li direktis la defendon de la urbo kontraŭ la atakantaj nazioj. En la jaroj 1944-1947 Ĵdanov estris la kontrolkomision de aliancanoj en Finnlando.

Postmilite li direktis la kulturan vivon de la Sovetunio en ideo de ekstrema ideologia rigoro direkte al la hegemonio de la Socialisma realismo. Oni kreis per lia gvido la Kominformon (1947).

Li mortis en 1948 inter nebulaj cirkonstancoj. Verŝajne malamikoj de Ĵdanov — Georgij Malenkov kaj Lavrentij Berija — iniciatis purigon en Leningrado (kondamnis pli ol 2000 homojn interalie multajn kunlaborantojn de Ĵdanov). La morto de Ĵdanov mem iĝis preteksto por la fifama "kazo de kuracistoj": multaj homoj estis akuzitaj (9 ĉefaj akuzitoj kaj multaj ligitaj kun ili) pri venenigo de partiaj altranguloj, tamen post la morto de Stalin la kazo estis fermita, neniu ricevis punon.

Ĵdanov estis entombigita ĉe la muro de moskva Kremlo, la plej prestiĝa tombejo de Sovetunio.

## Interesaj faktoj 
Omaĝe al Ĵdanov multaj objektoj portis lian nomon en Sovetunio, inkluzive de la urbo, kie li naskiĝis (Mariupol), la Leningrada Ŝtata Universitato, strato kaj distrikto en Moskvo ka. Dum Perestrojko la komunista partio proklamis sian malaprobon al la agoj de Ĵdanov, kaj ĉiuj objektoj portintaj lian nomon estis alinomitaj (1988).

La filo de Ĵdanov, elstara kemiisto Jurij Ĵdanov, post morto de sia patro parenciĝis al Stalin, edziĝinte al lia filino Svetlana Allilujeva.

Kategorio:Rusiaj politikistoj
Kategorio:Sovetiaj politiko
Kategorio:Urbestroj de Sankt-Peterburgo
Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio
Kategorio:Mortintoj en Moskvo
Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro
RPG-29

La **RPG-29** estas rusa manuzebla kontraŭtanka armilo, grenado-lanĉilo. Ĝi estis ekuzita en 1989, en la rusa armeo. Ĝi estis sukcese uzita en la Israela-Libana krizo de 2006, fare de Hizbulaho.

## Specifikaĵoj 
eta|300ra|dekstra|RPG-29 lanĉilo kun PG-29V grenado

* **kalibro:** 105&nbsp;mm
* **lanĉa maso:** 11.5&nbsp;kg
* **efika distanco:** 500 m
* **funkcia temperaturo:** -50&nbsp;°C ĝis 50&nbsp;°C
* **penetra kapablo:**
** **kiraso:** 750&nbsp;mm
** **ŝtalbetono aŭ briko:** 1.500&nbsp;mm
** **fortikaĵo el grundo:** 3.700&nbsp;mm

Kategorio:Armiloj
Uileacu Șimleului

**Uileacu Șimleului** [ujljaku ŝimleuluj] (hungare: **Somlyóújlak**) estas vilaĝo en Rumanio norde de șimleu Silvaniei. Administre ĝi apartenas al la komunumo Măeriște.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 680 loĝantojn (hungaroj); en 1992 516 (rumanoj, 82&nbsp;% da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1240. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szilágy*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Gravaj personoj 
* Ferenc Szilágyi (4-a de oktobro 1762 – Kolozsvár, 4-a de decembro 1828): klasikfilologo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero:RO SJ Uileacu Simleului 2.jpg|Reformitula preĝejo
Dosiero:RO SJ Uileacu Simleului 3.jpg|Dulingva nomŝildo

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Ralf Wolter

dekstra|300ra|eta|Ralf Wolter kiel Sam Hawkens
**Ralf WOLTER** naskiĝis la 26-an de novembro 1926 en Berlino kiel filo de humuristo, akrobatisto kaj kantisto. Li vizitis aktoran akademion en la nask-urbo kaj li komencis sian aktoran karieron en diversaj berlinaj teatroj same kiel en kabareto "Schall und Rauch". En la jaroj 1954 ĝis 1958 li estis membro de kabareto "Rauchfang" kaj li rolis apud konataj kolegoj kiel Ruth Stephan, Wolfgang Müller, Edith Hancke kaj Günter Pfitzmann. Ralf venis al filmo en 1951, ni povis ekvidi lin en satira komedio "Die Frauen des Herrn S.". Danke al sia humuro kaj talento li baldaŭ rolis en multnombraj komedioj kaj muzikfilmoj kaj li fariĝis ŝatato de publiko.

Neforgesebla fariĝis lia rolo de Sam Hawkens en filmoj de May. Unuafoje li rolis en la jaro 1962 en La trezoro sur Arĝenta lago, sekvis filmoj Winnetou I, Old Shatterhand (ambaŭ en 1963), Winnetou III (1965), en 1966 Winnetou und das Halbblut Apanatschi kaj en 1968 Winnetou und Shatterhand im Tal der Toten. Kiam en 1964 Artur Brauner bezonis Haĝi Halef Omar-on por sia filmo Der Schut, tuj estis klare, ke povas roli lin nur Ralf Wolter. En 1965 li ankoraŭ rolis en filmoj de May Durchs wilde Kurdistan kaj Im Reich des silbernen Löwen. En filmoj Der Schatz der Azteken kaj Die Pyramide des Sonnengottes li rolis Andreas Hasenpfeffer-on.

En la jaro 1966 li filmis komune kun Lex Barker vesternon "Wer kennt Jonny R.?". En la paso de sia kariero li filmis ĉirkaŭ 120 kinofilmojn. En 1996 Wolter filmis sian lastan filmon "Kondom des Grauens", en kiu li rolis profesoron Boris Smirnoff. En lastaj jaroj li dediĉis sin precipe al teatro. Krome li estis alvokita por paroligado de filmoj ("Asterix in Amerika" aŭ "Winnetoons", kie li paroligas sian Sam Hawkens-on).

Kategorio:Aktoroj en filmoj de Karl May
Țăudu

**Țăudu** [cəudu] (hungare: **Cold**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Zalău. Administre ĝi apartenas al Almașu.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 492 loĝantojn (rumanoj); en 1992 266 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skriba estis en 1334. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szolnok-Doboka). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Huseni

**Huseni** [husenj] (hungare: **Krasznahosszúaszó**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Şimleu Silvaniei. Administre ĝi apartenas al Crasna.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 326 loĝantojn (rumanoj); en 1992 524 (rumanoj, 31% ciganoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1257. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 la vilaĝo apartenis al Hungario, (Szilágy). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
Inău

Inău estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Inău (Someş-Odorhei) estas vilaĝo en Distrikto Sălaj.
*Inău (Târgu Lăpuş) estas vilaĝo en Distrikto Maramureş.