open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lagenario

eta|300px|Kalabaso uzota kiel botelo
[eta|*Lagenaria siceraria var peregrina*  [Muzeo de Tuluzo]]
alternative=Lang Kürbs Fuchs 1543 375.jpg|eta|Lang Kürbs Fuchs 1543 375
**Lagenario** aŭ **botelkukurbo** (*Lagenaria siceraria*) estas grimpplanto, kultivata por sia frukto. Oni rikoltas la junajn fruktojn por manĝi kaj la maljunajn por sekigi kaj uzi kiel botelon, pipon ktp. La freŝa frukto kutime havas helan verdan ŝelon kaj blankan karnon.

La kalabaso estas unu el la unuaj kultivataj plantoj en la mondo, unue uzata ĉefe kiel ujo.

## Kuira uzo 
La kalabaso oftas en la kuirarto de suda Ĉinujo, fritata aŭ en supo. La ĉina nomo estas **hulu** aŭ **huzi**.

En Japanujo, kie oni nomas ĝin **kampyō**, oni vendas ĝin en sekigitaj marinitaj strioj. Oni uzas ĝin en vegetara *makizushi* (rul-suŝio).

En Italujo, ĝi estas nomata *cucuzza* (plurale *cucuzze*).

En Centra Ameriko, oni toastas la kalabasajn semojn kaj muelas ilin kun aliaj ingrediencoj (ekz rizo, cinamo, pimento ktp) por fari trinkon *horchata*. Ĝi estas loke konata ankaŭ kiel *morro* kaj *jícaro*.

Oni ankaŭ povas manĝi la ŝosojn, ĉirojn kaj foliojn.
[eta|uzado kiel muzikilo [korao)]]

## Aliaj kulturaj uzoj 
### Meksiko 
En la meksika kamparo, oni sekigas kaj elĉizas la kalabasan ŝelon por krei *bule*, por porti akvon.

### Suda Ameriko 
En Argentino, Urugvajo, Paragvajo kaj Brazilo, oni sekigas kaj elĉizas la kalabasan ŝelon por krei *mate*, tradicia ujo por populara teeca trinkaĵo (ankaŭ ĝi nomata *mate*) infuzata de la planto *yerba mate*. En Brazilo, ĉi tiu trinkaĵo estas nomata "ĉimarono" (el "chimarrão"), nova vorto en la Brazila-Esperanto vortaro.

### Ĉinujo 
La *wu luo* (kalabaso) estas praa sanrimedio. La kuracistoj portis medikamentojn en ĝi pro la supozeblaj potencoj por sanigi. La *wu luo* adsorbis malbonan terenergion *qi*, kiu alie malhelpus sanon. Ĝi estas tradicia sanigilo en *Feng Shui*.

### Okcidenta Papuo, Nov-Gvineo 
En la distrikto Okcidenta Papuo de Nov-Gvineo, la kalabasa ŝelo estas uzata por verki tradician viran vestaĵon kiu estas penisingo *koteko*. Oni uzas pezilon por longigi la frukton dum ĝi kreskas por ke ĝi havu taŭgan formon.

Alia frukto, el kiu oni faras penisingojn, estas lagenario.
[eta|kuiritaj kaj sukeritaj folioj estas uzata en Hindujo kontraŭ [iktero]]

## Vidu ankaŭ 
* Danioj
* listo de legomoj

Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Fruktolegomoj
Kategorio:Boteloj
Kategorio:Birma kuirarto
Kategorio:Ĉina kuirarto
Kategorio:Japana kuirarto
Kategorio:Havaja kuirarto
Kategorio:Filipina kuirarto
Kategorio:Itala kuirarto
Kategorio:Kukurbacoj
Kategorio:Koreaj legomoj
Kategorio:Kulturo de Meksiko
Kategorio:Indiana kulturo
Kategorio:Fumado
Ghida

**Ghida** [gida] (hungare: **Berettyódéda**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 343 loĝantojn (rumanoj), en 1992 203. Ĝi estis unue menciita skribe en 1386. Dum la turka submetiĝo ĝi senpopoliĝis. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Balc.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Călacea (Olcea)

**Călacea** [kəlaĉa] (hungare: **Bélkalocsa**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Salonta. En 1910 ĝi nombris 911 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 258. Ĝi estis unue menciita skribe en 1214. Ĝia loĝantaro estis hungara, sed dum la turka submetiĝo ĝi pereis. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Olcea.
  
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Bihor
Sfârnaș

**Sfârnaș** [sfırnaŝ] (hungare: **Berettyófarnos**) estas vilaĝo en Rumanio 20&nbsp;km nord-nordoriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al Sâniob.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris  337 loĝantojn (rumanoj), en 1992 299.

## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1332 kiel ekleziejo kun hungara loĝantaro, kiu dum la turka submetiĝo pereis. En ĝia reformita preĝejo troviĝas pentrita ligna baldakeno farita en 1750 de pli maljuna Lőrinc Umling Asztalos. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Trafiko
Sude de la vilaĝo preterpasas la Nacia Vojo DN19E, kiu ligas ĝin al Oradea, kaj la Transilvania Aŭtovojo (A3). La komunuma sidejo Ciuhoi situas ĉirkaŭ 2&nbsp;km oriente. La plej proksima fervoja stacio estas en Tămășeu, ĉirkaŭ 15&nbsp;km okcidente.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
*Pál Radó (1883 – 1944), verkisto

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Chiraleu

**Chiraleu** [kiraleu] (hungare: *Berettyókirályi*) estas vilaĝo en Rumanio sud-sudokcidente de Marghita. Administre ĝi apartenas al Chişlaz.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 605 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 654. 
## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1291. Dum la turka submetiĝo ĝi senpopoliĝis. En 1720 estis loĝita de 23 servutuloj. En 1773 oni registris ĝin kiel rumana vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)  
## Renomaj personoj
*Attila Papp: poeto, folkloristo
 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Bihor
Cohani

Cohani [kohanj] (hungare: **Berettyókohány** bertjokohanj) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Marghita. Administre ĝi apartenas al Abram.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 308 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 154 (rumanoj, 11% hungaroj). 
## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1454. Dum la turka submetiĝo ĝi senpopoliĝis. En 1773 oni registris ĝin kiel rumana vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Bihar vármegye*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.  
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Briheni

**Briheni** [brihenj] (hungare: **Berhény**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 512 loĝantojn (rumanoj), en 1992 463. Ĝi estis unue menciita skribe en 1588. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Lunca.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)  
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Bihor
Balc

**Balc** [balk] (hungare: **Bályok** [ba:jok], germane **Balkendorf** kaj **Klosthal**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Oradea. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Almașu Mare, Ghida, Săldăbagiu de Barcău.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 1347 loĝantojn (hungaroj); en 1992 1359. En 2002 el la 1.458 loĝantoj de la vilaĝo 973 (66,7 %) deklaris sin hungaroj, 476 (32,6 %) rumanoj.

## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1213. Dum la tatariro en 1241 ĝi pereis, kaj dum la turka submetiĝo senpopoliĝis, ĝia kastelo pereis. Ĝis 1919 kaj inter Dua Viena Arbitracio de 1940 kaj 1944 la loĝloko apartenis al la Hungara reĝlando ene de la habsburga monarkio Aŭstrio-Hungario respektive de 1940 al Hungario, kaj estis parto de la reĝa departemento (*Bihar vármegye*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapeŝto.

## Renomaj personoj 
*Géza Leiher (11-a de aprilo 1921), ĝardenkultivinto
*Károly Virág (13-a de decembro 1922), ref. eklezia verkisto

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Balc jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Harpio

eta|Mitologia harpio
[eta|[Amerika harpio]]

**Harpioj** laŭ la grekolatina mitologio estis teruraj virinoj kiuj venis flugantaj predi alies manĝon, kun diversaj apermanieroj ĉu virino kun flugiloj ĉu birdo kun virina kapo. Kutime ili rilatas al forporto de mortinto al Hadeso. Ĉiukaze tiu imago ĉiam rilatis teruron kaj terurigon. Por plia informo, vidu la artikolon: **Harpio (mitologio)**.

Pro tio oni uzis tiun nomon por grupo de amerikaj kaj alikontinentaj agloj konataj pro ties terura povo predi grandajn bestojn per siaj povegaj krifoj.

**Harpio** estas nomigo kiu povas, kiel menciite, rilati kun diversaj birdaj specioj, nome de grandaj kaj tre grandaj tropikaj arbaraj agloj, tio estas membroj de familio Akcipitredoj:

* Amerika harpio (*Harpia harpyja*)
* Novgvinea harpio (*Harpyopsis novaeguineae*)
* Filipina harpio aŭ Filipina aglo (*Pithecophaga jefferyi*), kiu estas simiomanĝanto.
* Soleca harpio (*Harpyhaliaetus solitarius*)
* Kronsoleca harpio (*Harpyhaliaetus coronatus*)
* Kresta harpio aŭ Krestaglo (*Morphnus guianensis*)

Tamen plej ofte tiun nomon **Harpio** oni uzas ĉefe por la unue menciita kiu estas la ununura specio de ties genro, Amerika harpio (*Harpia harpyja*), plej konata pro priskriboj, ĉeesto en bestoĝardenoj kaj multnombreco.

Kategorio:Ameriko
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Agloj
Kategorio:Harpioj
Kategorio:Romia mitologio
Alevato

**Alevato** aŭ **Alwato** estas planlingvo kreita de Stephen Pearl Andrews en 1862 aŭ 1871, Usono. Verŝajne li proponis la projekton kiel "Alevato" en 1862, kaj poste, en 1871, kiel pluevoluigita formo "Alwato".

Sociologo kaj anarĥiisto, Andrews deziris unuigi la mondon per unu lingvo "scienca", bazita sur la radikoj profundaj, kiuj, supozeble, apartenus al ĉiuj lingvoj. Tio estus parto de pli ampleksa projekto por la mondo: la Universologio.

## Bibliografio
Stephen Pearl Andrews
The primary synopsis of Universology and Alwato, the new scientific universal language,
New York: Dion Thomas, 1871 / Weston MA: M & S Press, 1971
224+ pp.

Kategorio:Planlingvoj
Cenaloș

**Cenaloș** [ĉenaloŝ] (hungare: **Biharcsanálos**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al Sâniob.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 507 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, slovakoj), en 1992 304 (22 % da hungaroj). 
## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1342. Ĝi havis hungaran loĝantaron, sed dum la turka submetiĝo ĝi senpopoliĝis. En 1773 oni registris ĝin kiel rumanan vilaĝon. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Sânmartin (Harghita)

**Sânmartin**  (hungare **Csíkszentmárton** , germane **Marten**) estas vilaĝo kaj komunumo en Rumanio sudoriente de Miercurea Ciuc. Administre apartenas al ĝi Cozmeni, Ciucani, Lăzărești, Valea Uzului. Ekde la 21-a de novembro 2007 la vilaĝo ekhavas tergasan (metanan) reton. En la vilaĝo funkcias artisttendaro portanta la nomon de la pentristo József Mátyás.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 034 loĝantojn, kaj en 1992 1 325 (99 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1333, kiel ekleziejo. Ĝi estis ĉikseĝa vilaĝo kaj de 1876 apartenis al departemento Csík. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Komunumoj de Sankta Marteno en Transilvanio 
La ceterajn en Hungara reĝlando vidu ĉe: Alsószentmárton

## Renomaj personoj 
* István Albert (11-a de oktobro 1893 – 1982): ĵurnalisto, rakontisto.
* János Antalfi, episkopo
* János Baka, instruisto
* Antal Becze (1842 – 1913): juristo, verkisto, vicprefekto en Ĉik-komitato.
* Katalin Daczó (n. 1965): ĵurnalistino, redaktorino
* Csaba Ferencz (n. 14-a de junio 1959): inĝeniero, ĵurnalisto.
* Menyhért Gábor Hajdu (n. 15-a de oktobro 1938): juristo, politikisto, ministro por sanaferoj.
* Tibor Horváth (n. ): apotekisto
* Mihály György (n. 6-a de septembro 1930): pentristo.
* Ernő Imecs (1856 – 1913): lokhistoriisto.
* Antal Jánosi (1954): grafikisto.
* János Szántó (n. 24-a de decembro 1924): sportĵurnalisto.
* Marcell Tamás (2-a de januaro 1838 – Nyírbátor, 22-a de novembro 1901): pastro, domestro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Fiziografia mapo de la distrikto 

Dosiero: Sanmartin jud Harghita.png|Situo en la distrikto
Dosiero: RO_HR_Sanmartin_6.jpg|Enirejo

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Birtin

**Birtin** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Birtin (Vadu Crișului), en distrikto Bihor
*Birtin (Vața de Jos), en distrikto Hunedoara
Belfir

**Belfir** (hungare: **Bélfenyér** [be:fenje:r]) estas vilaĝo en Rumanio sude de Oradea. Administre ĝi apartenas al Tinca.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1 551 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 539 (rumanoj, 81 % hungaroj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1552. Dum la turka submetiĝo ĝi senpopoliĝis. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* László Csák (n. 5-a de aŭgusto 1925): lingvisto.
* Irén Fodor (n. 10-a de januaro 1931): instruistino, libroredaktorino.

## Bibliografio 
* Fodor F.: *Az elnemsodort falu* (1942). hungare

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Globaqo

**Globaqo** (ankaŭ nomita, eble erare **Globago**) estas esperantido proponita en 1950 de Rusel Stewart Jaque (aŭ Russel) kaj filozofo George Arnsby Jones. Ĝi estas evoluigita formo de Olingo proponita antaŭ de Jaque. La projekto estis disvastigita ĝis 1958.

## Ekzempletoj
*La aqveho uri bela en la rio: *la boato estas bela en la rivero*.
*Ton arbon uri verda en qolo: *tiuj arboj estas verdaj laŭ koloro".
*La flava pomo uri dolcha: *La flava pomo estas dolĉa*.
*Tan babilerna jovinon uri noe lafata: *tiuj babilemaj junulinoj nenie estas silentaj*;
*Wol multe qu mi shuldi vu?: *Kiam mi ŝuldas al vi?'';
Kategorio:Esperantidoj
Belianská jaskyňa

Slovakio  > Geografio de Slovakio  > Slovakaj grotoj  > Belianská jaskyňa - Belianská groto
----

Belianská groto troviĝas en la plej orienta parto de Belianske Tatry, en altmontara karsta tereno. Enirejo en la groton troviĝas en norda deklivo de monto Kobylie (1 109 m), en alteco de 890 m super marnivelo.
Unuaj komencoj de konatiĝado kun la groto oni aljuĝas al orekspluatantoj, kiuj jam komence de la 18-a jarcento penetris en antaŭaĵon de la groto, pri kio atestas surskriboj el la jaroj 1718 kaj 1731. La malkovro restis longtempe sekretigita kaj nur en la jaro 1881 penetris en la groton ĝiaj malkovrantoj Július HUSZ kaj Johan Britz. Je pluaj malkovroj partoprenis ankaŭ A. Kalstein, I. Verbonský kaj pluaj. La groto estis alirebligata dum grandaj penadoj de la jaro 1882 ĝis la jaro 1884, uzante enirejon de la origina malkovro, kiu estas de tiu nuna je 80 m pli alte. Elektre ĝi estis prilumigita jam en la jaro 1896, tio estas 12 jarojn post malkovro de elektra ampolo.
La  groto ekestis per erozia kaj korozia agadoj de akvoj el glacimontoj kaj pere de atmosferaj pluvoj en malhelaj meztriasaj kalkŝtonoj, en lokoj de tavolaj kaj tektonikaj fendaĵoj. En evoluo de subteraj aeroj eblas observi kelkajn evolustadiojn.
La Belianska groto havas riĉan kaj buntkoloran karstan ornamaĵojn de diversaj formoj kaj grandecoj. Ĝi elstaras per grandiozeco de karstaj akvofaloj kaj de multeco de grotaj lagetoj. La pli grandaj areoj kiel Alta katedralo, Muzika salono kaj Katedralo de rompitaĵoj ekestis per forfalo de mineraloj sur kruciĝo de tektonikaj fendaĵoj. Al la plej belaj karstaj kreaĵoj kaj naturaj ornamaĵoj apartenas Turo de Pisa en Falinta katedralo, Karstaj akvofaloj en Katedralo de grandaj akvofaloj kaj en Muzika salono, Ŝtona vazo, Vaga ondo, Flava lageto en Alta katedralo, Ora lageto en Rabista kamero kaj plua aro da unikaj nomitaj kaj ne nomitaj grotaj formaĵoj.
El la tuta longeco de 1 752 m estas por publiko alireblaj 1 135 m kun alteca diferenco de 112 m. Trarigardo de la groto daŭras ĉirkaŭ 70 minutojn.
Al la groto gvidas irvojeto, ĉirkaŭ 1 km longa, el parkejo de Tatranská Kotlina, de vojo Altaj Tatroj – Pollando. La groto estas malfermita dum la tuta jaro.

Kategorio:Grotoj de Slovakio
Kategorio:Altaj Tatroj
Stâna de Vale

Stâna de Vale [stına de vale] (hungare: **Biharfüred**) estas kuracejo kaj ripozejo en Rumanio sudoriente de Oradea. Ĝi situas je 1 100 m. Oni komencis konstrui ĝin de 1882. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Budureasa.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)  
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Bihor
Măgura

**Măgura** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Măgura (Pietroasa) estas vilaĝo en distrikto Bihor.
*Măgura (Moieciu) estas vilaĝo en distrikto Brașov.
*Măgura (Zăvoi) estas vilaĝo en distrikto Caraș-Severin.
*Măgura (Mărtinești) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
*Măgura (Poiana Blenchii) estas vilaĝo en distrikto Sălaj.
*Măgura Ilvei estas vilaĝo en distrikto Bistrița-Năsăud.
Măgura (Pietroasa)

**Măgura (Pietroasa)** [məgura] () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Beiuş. En 1910 ĝi nombris 384 loĝantojn (rumanoj), en 1992 383. Ĝi estis unue menciita skribe en 1600. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Pietroasa.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Poiana (Criștioru de Jos)

**Poiana** [pojana] (hungare: **Biharmező**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Beiuș. En 1910 ĝi nombris 724 loĝantojn (rumanoj), en 1992 383. Ĝi estis unue menciita skribe en ĉirkaŭ 1600. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Criștioru de Jos.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Poiana

Poiana estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio, el kiuj pluraj mezepoke estis fonditaj de germanlingvaj setlantoj (transilvaniaj saksoj, banataj ŝvaboj aŭ ĉeĥaj germanoj) kaj tial origine de la mezepoko ĝis almenaŭ la disfalo de la regno Aŭstrio-Hungario en 1919, parte ĝis la fino de la 20-a jarcento, havis germanajn loknomojn:

* Poiana (Bistra), , estas vilaĝo en la komunumo Bistra de la distrikto Alba, Rumanio.
* Poiana (Sohodol), , estas vilaĝo en la komunumo Sohodol de la distrikto Alba, Rumanio.
* Poiana (Vârfurile) estas vilaĝo en la komunumo Vârfurile de la distrikto Arad, Rumanio.
* Poiana (Criştioru de Jos)  estas vilaĝo en la komunumo Criştioru de Jos de la distrikto Bihor, Rumanio.
* Poiana (Tăuteu),  estas vilaĝo en la komunumo Tăuteu de la distrikto Bihor, Rumanio.
* Poiana (Buchin)  estas vilaĝo en la komunumo Buchin de la distrikto Caraş-Severin, Rumanio.
* Poiana (Turda)  estas vilaĝo en la komunumo Turda de la distrikto Cluj, Rumanio.
* Poiana (Balşa)  estas vilaĝo en la komunumo Balşa de la distrikto Hunedoara, Rumanio.

* Poiana (Riva San Vitale) estas vilaĝo de la komunumo Riva San Vitale en la Distrikto Mendrisio en Svislando.

## Referencoj
Șauaieu

**Șauaieu** [ŝaŭajeŭ] (hungare: **Biharsályi** [biharŝa:ji]) estas vilaĝo en Rumanio sude de Oradea. Administre ĝi apartenas al Nojorid.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 766 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 388 (rumanoj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1291. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Imre Szacsvay, advokato, politikisto (Sályi, 1-a de novembro 1818 – Pest, 24-a de oktobro 1849).

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Kentung

**Kentung** aŭ **Monling** estas internacia planlingvo kreita de Kenneth Littlewood, de Leeds, ĉirkaŭ 1942.
 
La sintakso estas inspirata je la ĉina. La vortoj estas unusilabaj kiel en la ĉina, sed la radikoj devenas el la angla.
 
Specimeno:

*Ling et top pi-ken ad ploi il klar top bon: La lingvo plej facile lernebla estas certe la plej bona.

Kategorio:Planlingvoj
Sântelec

**Sântelec** - jen rumane, prononco [sıntelek] , hungare  **Biharszentelek**, germane **Heiligengeist** - estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 750 loĝantojn (plejparte rumanoj), en 1992 379, kaj en  estis  loĝantoj. Administre ĝi apartenas al la komunumo Hidișelu de Sus, hungare Harangmező, germane Glockendorf.

## Historio 
La loĝloko estis unue menciita skribe en 1435. Ĝis 1919 ĝi apartenis al la Hungara reĝlando ene de Aŭstrio-Hungario kaj estis parto de la departemento *Bihar vármegye*. 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)  

## Eksteraj ligiloj 
*  de la komunumo ()
* distrikta mapo  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Sântion

Sântion (sintion) (hungare: **Biharszentjános**) estas vilaĝo en Rumanio okcident-nordokcidente de Oradea. Administre ĝi apartenas al Borş.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1 347 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 453 (98% hungaroj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1215. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-19., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Géza Hajdu (*2-a de februaro 1947): aktoro.
* László Szilágyi (ĵurnalisto) (*27-a de oktobro 1950): ĵurnalisto, redaktoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Chiribiș

**Chiribiș** [kiribiŝ] (hungare: **Bisztraterebes** [bistraterebeŝ]) estas vilaĝo en Rumanio sude de Marghita. Administre ĝi apartenas al Tăuteu.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 448 loĝantojn (rumanoj), en 1992 778. 
## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1219. En mezepoko ĝi havis hungaran loĝantaron. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar). 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Budoi

**Budoi** [budoj] (hungare: **Bodonos**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 1 115 loĝantojn (slovakoj, hungaroj), en 1992 1 127. Ĝi estis unue menciita skribe en 1828. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Derna.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)  
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Bihor
Snorri Sturluson

**Snorri Sturluson**  (1178 – 23-a de septembro 1241) estis islanda historiisto, poeto, kaj politikisto.

Li estis filo de la ambicia, kverelema kaj ruza ĉefulo Sturla Þórðarson (Hvamms-Sturla) en Hvammur en la distrikto Dalir en okcidenta Islando. Unufoje la plej potenca ĉefulo Islanda, Jón Loftsson en Oddi en Rangárvellir en Sudislando, repacigis kverelojn inter Sturla kaj proksima ĉefulo. Li decidis favore al la alia ĉefulo, sed por akceptebligi la aferon al Sturla, li invitis al li edukigi filon de Sturla. Estis ofta kutimo tiutempe inter nobeloj, kaj ligis la familiojn. Do, ekde sia tria jaro Snorri plenkreskis en Oddi.

Tiutempe la bieno Oddi estis centro de islanda kulturo kaj literaturo. Tie Snorri lernis ĉio lernebla rilate al skribado islandlingva, skandinava literaturo (kiu ja tiam apenaŭ skribe ekzistis), historio k.t.p.

Kiel ankaŭ siaj fratoj, Þórður kaj Sighvatur, la relative malriĉa Snorri edziĝis al riĉa virino, kaj ekposedis multajn bienojn kaj potencon. Kaj kiel ankaŭ siaj fratoj, kaj baldaŭ nevoj, li diligente partoprenis en la multaj kruelaj malpacaj konfliktoj de la sekvintaj jardekoj (Sturlungaöld, *Epoko de Sturlidoj*). Baldaŭ li estis unu de la plej riĉaj kaj potencaj ĉefoj islandaj, kaj ankaŭ leĝdiranto en Alþing, sed tio estis la plej alte taksita publika ofico en Islando. Li vojaĝis multe en Norvegio kaj ankaŭ en Svedio.

Inter liaj plej gravaj verkoj (skribitaj sur bovidhaŭtoj - ne hobio por malriĉuloj) estis Edda (ofte nomata Snorra-Edda), kiu klarigas la ofte malfacilan vikingtempan poezion. Por tio necesas rakonti multe de la ĉarmaj, eksterordinaraj kaj ofte bonhumoraj legendoj kaj fabeloj de la antaŭkristana religio norda. Lia plej konata libro estas Heimskringla (Mondcirklo) (ĉ. 1218-1228), kiu kaj arte kaj science priskribas la historion de la norvegaj reĝoj ĝis 1177. Oni ankaŭ hipotezas ke Snorri skribis unu de la plej elstaraj anonimaj islandaj sagaoj, Sagao de Egill Skallagrímsson.

Dum sia komplika politika agado, Snorri iĝis reprezentanto de la norvega reĝo en Islando, kaj verŝajne tiumaniere evitis norvegan militatakon al Islando. Sed kiam li revenis islanden, li nenion faris favore al la reĝo. Tiu serĉis aliajn reprezentantojn en Islando. La unuaj estis nevo de Snorri, Sturla Sighvatsson, kaj sia patro (kaj frato de Snorri) Sighvatur Sturluson. Tiuj forpelis Snorri al Norvegio. Kiam li revenis, ili estis mortigitaj en batalo kontraŭ la potenca estro Gissur Þorvaldsson, kiu sekve iĝis la reĝa reprezentanto islande. Tiu antaŭa bofilo de Snorri ordonis mortigi Snorri en 1241.

## En Esperanto aperis 
* La Edda ĉe Mondialhttps://sites.google.com/site/librojenesperanto/tradukita-prozo/la-edda-de-snorri-sturluson 

Kategorio:Skaldoj
Kategorio:Islandaj historiistoj
Kategorio:Islandaj politikistoj
Kategorio:Islandaj poetoj
Kategorio:Historio de Islando
Kategorio:Fontoj de la ĝermana mitologio
Burda

**Burda** povas esti: 

*germana entreprena dinastio, kiu posedas la median konzernon Hubert Burda Media
**Aenne Burda (1909-2005), germana eldonistino
**Franz Burda (1903-1986), germana eldonisto
**Franz Burda (juna)
**Frieder Burda (1936-2019), germana artkolektisto 
**Hubert Burda (* 1940), germana arthistoriisto kaj eldonisto. 
*Muzeo Frieder Burda, Baden-Baden.
*Felix-Burda-fondaĵo, por preventi la intestan kanceron
*Premio Hubert Burda por juna liriko
*Hynek Burda, ĉeĥa zoologo.
*montaro, vidu Burda (montaro)
*adjektiva formo de burdo
*Burda (vilaĝo)
Borșa (Bihor)

**Borşa (Bihor)** [borŝa] (hungare: **Borostelek**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al Săcădat.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 700 loĝantojn (rumanoj), en 1992 270. 
## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1552. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar). A
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Bihor
Țigăneștii de Beiuș

**Țigăneștii de Beiuș** [cigəneŝtij de bejuŝ] (hungare: **Cigányosd** ciga:njoĵd) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Beiuș. Administre ĝi apartenas al Drăgănești.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 460 loĝantojn (rumanoj), en 1992 560. 
## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1692. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.  
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Borșa (Maramureș)

**Borșa** [borŝa] (hungare: **Borsa** [borŝa]), germane: **Borscha**) estas urbo en Rumanio sudoriente de Sighetu Marmației. Administre apartenas al ĝi la vilaĝo Băile Borșa.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 9 343 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj, rusinoj); en 1992 27 450 (rumanoj, hungaroj).

## Histotrio 
Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Máramaros vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Gravaj personoj 
* Zoltán Ferenczi (7-a de oktobro 1857 – Budapest, 31-a de majo 1927): literaturhistoriisto, bibliotekisto, ano de la Hungara Scienca Akademio (1917).
* Dalma Hámory Várnagy muzikkomponistino, verkistino mortinta en Marl

## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 

Dosiero: Borsa jud Maramures.jpg|Situo en la distrikto
Dosiero: ROU_MM_Borsa_CoA.png|La urba blazono
Dosiero: Borsa1.jpg|Borșa

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Burzuc

**Burzuc** - jen rumane, prononco , hungare **Borszeg** [BORŝeg], germane **Borzegg** [BORcek] - estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 1 196 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, en 1992 1 166, kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . Ĝi estis unue menciita skribe en 1421. Ĝis 1919 kaj inter 1939 kaj 1944 apartenis al Hungario kaj estis parto de la departemento *Bihar vármegye*. Administre ĝi apartenas al la komunumo Sârbi (Alsótótfalu, Gross-Ratzdorf).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)  

## Eksteraj ligiloj 
*  de la komunumo ()
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Țigăneștii de Criș

**Țigăneștii de Criș** [cigǝneŝtij de kriŝ] (hungare: **Cigányfalva**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al Brusturi.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 543 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 435 (rumanoj). 
## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1406. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Cetea

**Cetea** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Cetea (Galda de Jos) estas vilaĝo en Distrikto Alba.
*Cetea (Borod) estas vilaĝo en Distrikto Bihor.
Ciutelec

**Ciutelec** [ĉutelek] (hungare: **Cséhtelek** ĉe:telek) estas vilaĝo en Rumanio sud-sudoriente de Marghita. Administre ĝi apartenas al Tăuteu.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 895 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 008 (rumanoj, 14% hungaroj). 
## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1305. Ĝiaj unuaj loĝantoj estis verŝajne rutenoj. En 1406 ĝi estis rumana vilaĝo. Dum la turka submetiĝo ĝi pereis. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 Cséhtelek apartenis al Hungario (*Bihar (reĝa departemento)*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)  
## Gravaj personoj 
*Erzsébet Fráter (Cséhtelek, 1826 – Nagyvárad, 1875): edzino de Imre Madách. 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Bihor
Reghea

**Reghea** [regja] (hungare: **Csekenye**) estas vilaĝo en Rumanio orient-nordoriente de Marghita. En 1910 ĝi nombris 210 loĝantojn (rumanoj), en 1992 103. Ĝi estis unue menciita skribe en 1797. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szilágy vármegye). Administre ĝi apartenas al Viişoara.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)  
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Bihor
Săcădat

Săcădat estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Săcădat (Sovata) estas vilaĝo en Distrikto Mureş.
*Săcădat (Bihor) estas vilaĝo en Distrikto Bihor.
Bogei

**Bogei** [boĝej] () estas vilaĝo en Rumanio sude de Marghita. Administre ĝi apartenas al Tăuteu.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 508 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 188.

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1406. Je la fino de la 16-a jarcento estis loĝata grandparte de hungaroj. Dum la turka submetiĝo ĝi senpopoliĝis. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Parnaso

**Parnaso** estas 2.460 metrojn alta monto en Helenio situanta inter Focido kaj Dorio. Ĝi estis rigardata kiel la restejo de Apolono kaj de la Muzoj. En literaturo, tiel same kiel en poezio, oni konsideras tiun ĉi monton simbola patrujo de la poetoj.

Apude situis ankaŭ la orakola templo en Delfo dediĉita al Apolono.

## En Esperanto aperis 
* *De abrakadabra al zigurato 28 babiladoj pri vortoj* de Sten Johansson - elŝutebla

## Vidu ankaŭ 
* La Parnaso
* *Hainbund*

Kategorio:Montoj en Grekio
Franz Beckenbauer

**Franz Anton BECKENBAUER** (naskiĝis la 11-an de septembro 1945 en Munkeno; mortis la 7-an de januaro 2024) estis germana futbalisto kaj futbala trejnisto. De 1965 ĝis 1977 li partoprenis 104 matĉojn de la germana nacia futbala teamo, ekde 1971 kutime kiel ĝia kapitano.

En la jaroj 1972 kaj 1976 li elektiĝis Eŭropa futbalisto de la jaro.

Inter la jaroj 1998 kaj 2010 li membris en la estraro de la Germana Futbal-Asocio (DFB) kaj de 2007 ĝis 2011 estis funkciulo de la internacia futbala asocio FIFA. Krome li ekde la 1990-aj jaroj aktivis kiel sporta ĵurnalisto. Li estis prezidanto de la organiza komitato de la Futbala Mondpokalo 2006.

Kategorio:Germanaj futbalistoj
Kategorio:Trejnistoj de futbalo
Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj
Kategorio:Sportaj ĵurnalistoj
Betfia

**Betfia** (hungare: **Betfia**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 461 loĝantojn (rumanoj), en 1992 488. Ĝi estis unue menciita skribe en 1552. Ĝiaj unuaj loĝantoj estis hungaroj. En 1588 ĝi pereis. En 1773 oni registris ĝin kiel rumanan vilaĝon. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Bihar (reĝa departemento) vármegye*). Administre ĝi apartenas al Sânmartin.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Alessandro Pertini

**Alessandro PERTINI** ([ales**san**dro per**ti**ni] , (aŭ plej mallonge **Sandro**) ; naskiĝis la 25-an de septembro 1896 en Stella, mortis la 24-an de februaro 1990 en Romo) estis grava itala politikisto, elstarulo de la Itala Socialisma Partio kaj en kiu li agadis de 1918.

De 1978 al 1985 li estis la sepa prezidento de Italio.

Pertini, Sandro
Ĉiovendejo

[eta|300ra|Ĉiovendejo *Kaufhof* en [Frankfurto ĉe Majno]]
[eta|300ra|Ĉiovendejo *Bijenkorf* (Abelujo) en [Amsterdamo]]
**Ĉiovendejo** estas ega butiko kie oni vendas varojn ege diversajn podetale. Tia vendejo estas organizita laŭ fakoj aŭ sekcioj, ekzemple: virinaj vestaĵoj, mebloj, manĝaĵoj, sportiloj, infanludiloj ktp.

Por tiaj ege diversvaraj vendejoj foje oni uzas nomojn ne rilatajn al ilia diverseco sed al ilia egeco, ekzemple: **hipermerkato**, **butikego** aŭ **grandmagazeno**.

## Famaj ĉiovendejoj 
Plej famaj ĉiovendejoj kreiĝis je fino de 19-a kaj eko de 20-a jarcento en centro de grandaj urboj. Tiel ekzemple en 1907 malfermiĝis berlina *Kaufhaus des Westens* (mallongigita al *KaDeWe*, vendejo de Okcidento), ĝi estas plej ega vendejo de kontinenta Eŭropo kaj dum jardekoj estis simbolo por materiala riĉeco de Okcidenta Eŭropo.

Aliaj egaj vendejoj en Germanio estas *Galeria Kaufhof* en Kolonjo (36.000 m² da vendoareo), *Karstadt am Hauptbahnhof* (iama Hertie) en Munkeno (preskaŭ 40.000 m² da vendoareo) kaj *Breuninger-Haupthaus* en Stutgarto (35.000 m² da vendoareo), tamen tiu lasta prezentas malpli da diversaĵoj, ĝi ofertas ĉefe vestaĵojn kaj tial ne vere estas ĉiovendejo.

Plej famaj kompanioj kies afero estas ĉiovendejoj kutime fondadas "ĉenon" da ĉiovendejoj en multaj egaj urboj kaj ofte en kelkaj landoj.

## Konataj ĉiovendejoj 
Vaste konataj ĉiovendejoj estas:
* Ŝtata ĉiovendejo (GUM) en Moskvo;
* Pjongjanga Ĉiovendejo N-ro 1‎
* *Kaufhof* kaj *Karstadt* en Germanio
* *Manor*, *Globus*, *Jelmoli* kaj *Loeb* en Svisio;
* *El Corte Inglés* en Hispanio;
* *Gerngross*, *Kastner & Öhler* kaj *DEZ* en Aŭstrio.
* *De Bijenkorf*, *Vroom & Dreesmann* kaj *HEMA* en Nederlando
* *Printemps* kaj *Galeries Lafayette* en Parizo;
* *Harrods*, ''Liberty's* kaj *Selfridges* en Londono;
* *Macy's*, *Saks 5th Avenue* kaj *Bloomingdale's* en Novjorko;
* *Neiman Marcus* en Dalaso kaj aliaj usonaj urboj;
* *Takashimaya* kaj *Mitsukoshi* en Tokio.
* *La Samaritaine'' en Parizo.

## Vidu ankaŭ 
* Hipermerkato
* Superbazaro
* Wal-Mart

Kategorio:Vendejoj
Gustav Klimt

**Gustav KLIMT** ( – ) estis aŭstra simbolisma pentristo kaj unu el la plej ĉefaj membroj de la Viena secesio-movado. Liaj ĉefaj verkoj inkluzivas pentraĵojn, mozaikojn, murpentraĵojn, skizaĵojn kaj aliajn objektojn de arto, multajn videblajn ĉe la Viena secesio-Galerio. La ĉefa subjekto de Klimt estis la virina figuro, kaj liaj verkoj ofte havas erotikan stilon. Liaj krajonaj desegnoj estas ofte rigarditaj kiel lia plej bona heredo.

Dosiero:The Kiss - Gustav Klimt - Google Cultural Institute.jpg|
Dosiero:Gustav Klimt 039.jpg|Judita kun la kapo de Holoferno
Dosiero:KlimtPanna.jpg|Virgulinoj

## Vidu ankaŭ 
* La kiso (Gustav Klimt)
* Portreto de Adele Bloch-Bauer I
* Secesio (stilo)

Kategorio:Aŭstraj pentristoj
Kategorio:Ĉeĥdevenaj aŭstroj
Kategorio:Secesiaj pentristoj
Kategorio:Viena secesio
San Vicente de la Barquera

**San Vicente de la Barquera** [sanbiSENte delabarKEra] (Sankta Vincento de la Boatistino) estas municipo ĉe la okcidenta marbordo de Kantabrio, (Hispanio). La lim-municipoj estas Valdáliga, Herrerías kaj Val de San Vicente. Ties ĉefurbo, San Vicente de la Barquera, estas tre ligita al la maro, ĉe festoj kaj tradicioj, kiel la festo La Folía aŭ la procesio de la Virgulino *Carmen*. La naturaj pejzaĝoj ĉirkaŭ la municipo kaj pluraj monumentoj allogas multajn turistojn, ĉefe dum la somero. Proksimume 80% el la municipa areo troviĝas ene de natur-parko Oyambre kaj tial ekzistas pluraj leĝoj protektantaj la pejzaĝan kaj naturan valoron de la loko.

eta|maldekstre|200ra|San Vicente de la Barquera en Kantabrio.
La samnoma ĉefvilaĝo, San Vicente de la Barquera, estas unu el la plej popularaj marbordaj lokoj de la Kantabra Maro. En la malnova centro de la vilaĝo estas diversaj monumentoj deklaritaj protektinda kultura heredaĵo, ekzemple, la kirko Nuestra Señora de los Ángeles (unu el la plej gravaj religiaj gotikaj konstruaĵoj en Kantabrio), la ruinoj de la Domo de la familio Corro, la malsanulejo Hospital de la Concepción, la Turo de Preboste, restaĵoj de la ekse ĉirkaŭanta muro kaj ties pordegoj, kaj la Kastelo de la Reĝo (Castillo del Rey).

Ekstere de ĉi grupo de monumentoj estas la antikva konvento San Luis, la fortikaĵoj Santa Cruz de Suaz aŭ la kapelo de la Virgulino de la Barquera, kiu estas la plej tradicia.

## Geografio 
La municipo enhavas la jenajn loĝlokojn: Abaño, El Barcenal, La Acebosa, La Revilla, Los Llaos, Gandarilla, Hortigal, Santillán-Boria kaj San Vicente de la Barquera (ĉefurbo, kun 4158 loĝantoj ).

## Historio 
eta|maldekstre|La Kastelo de la Reĝo.
Estas restaĵoj de Bronzepoko kaj de romianoj.

En la Mezepoko, la teritorio estis reloĝata fare de la reĝo Alfonso la 1-a de Asturio meze de la 8-a jarcento. Tiam oni konstruis la kastelon, kaj ĉirkaŭ ĝi kreskis la urbo pere de markomerco kaj fiŝkaptado.

San Vicente floris el 1210, kiam Alfonso la 8-a havigis al San Vicente de la Barquera titolon de *villa* per sama foruo kiel al Donostio.

Meze de la 15-a jarcento la urbo dekadencis pro serio de incendioj kaj epidemioj. Poste ĝi rekuperiĝis kaj en la 18-a jarcento estis unu el la ĉefaj urboj de la regiono.

Kiel komarka ĉefurbo kaj kiel turisma urbo, ĝi pliigis sian loĝantaron el malpli ol 2 000 en la komenco de la 20-a jarcento ĝis nunaj pli ol 4 000 loĝantoj.

## Bildoj 

Skulptajxojelaenirejo.jpg|Skulptaĵo je la enirejo.
HavenodeSanVicente.jpg|Haveno de San Vicente.
Interno de la murego de San Vicente.jpg|Interno de la murego de San Vicente.
Ekstero de la murego de San Vicente.jpg|Ekstero de la murego de San Vicente.
PregxejodeSantaMaría.jpg|Preĝejo de Santa María.
SonorilturodelaPregxejo9.jpg|Sonorilturo de la preĝejo.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* San Vicente de la Barquera (stacidomo)
* El Barcenal (stacidomo)

[800ra|San Vicente de la Barquera je la sunleviĝo. Fone, la montoj en [Picos de Europa|maldekstra|eta]]


Kategorio:Municipoj de Kantabrio
Liniarbitrulo

dekstra|eta|300px|
En kelkaj pilkoludoj la matĉestro (arbitrulo) estas subtenata per unu aŭ pliaj **liniarbitruloj** (taĉisto).

## Futbalo 
En futbalo oni distingas inter "liniarbitrulo" kaj "vicmatĉestro".

La **vicmatĉestroj** (*asistantoj*) estas profesiaj matĉestroj, kiuj subtenas la matĉestron dum la gvidado de la matĉo. En ĉiu (internacia) matĉo estas du *asistantoj*, kiuj responsas pri unu de la du flanklinioj. Ili havas flagon, per kiu ili signalas al la matĉestro, kiam la pilko komplete transpasis la flanklinion kaj kiu teamo rajtas reekludi, kiam okazis ofsajda pozicio, kaj kiam okazis iu faŭlo, kiun la matĉestro ne povis vidi. 
La *asistanto* povas esti konsultata de la matĉestro por diri sian opinion pri neklara situacio. Krome la *asistantoj* helpas en preparo kaj administradaj laboroj. 
Se la *asistanto* signalas per flago, la matĉestro trafas - ĉu konsente, ĉu ne - la finan decidon laŭ propra opinio.
Ĝis 1996 **vicmatĉestroj** estis nomitaj "liniarbitruloj". La nuna esprimo pli taŭge reflektas la faktan rolon de tiuj oficialuloj. Foje ili erare estas nomataj "asistantoj de la matĉestro". La tri oficialuloj kutime prenas "diagonalan sistemon" por kontroli la tutan ludkampon: La *asistantoj* nur moviĝas ĉe la flanklinio de la maldekstra defenda, respektive la dekstra avana duono de la ludkampo, dum la matĉestro moviĝas ĉefe laŭ la alia diagonalo. 

**Liniarbitruloj** funkcias nur dum matĉoj de malaltaj klasoj, en kiuj la matĉestro restas sola sen subteno de neŭtralaj profesiaj asistantoj. Ambaŭ kluboj disponigu membron por helpi en la observado de la flanklinio. Tiuj "liniarbitruloj" nur signalu per flago, kiam la pilko forlasis la ludkampon. Ne necesas pasi matĉestran ekzamenon, por transpreni tiun taskon. *Liniarbitruloj* ne rajtas signali ofsajdon. 

En Aŭstrio "help-matĉestro" transprenas la kontrolon de la flanklinio dum matĉoj de malaltaj klasoj. Ili ĉiun trian jaron havas staĝon pri matĉestrado, sed ili ne estas plenrajtaj matĉestroj, sed membroj de unu el la ludantaj kluboj. Ili rajtas gvidi matĉojn de junuloj kaj de rezervo-teamoj kaj povas agi kiel *liniarbitruloj* dum matĉoj de la propra ĉefteamo. Tiam ili deĵoras en la avana zono de sia teamo kaj devas signali *ofsajdon*.

## Teniso 
En tenismatĉo **liniarbitruloj** poziciiĝas ĉe la rando de la ludkampo kaj vokas "Ekstere", kiam la pilko tuŝas la grundon ekster la ludkampo. En modernaj ludejoj ofte sensoroj en la grundo transprenas tiun taskon.

## Glacihokeo 
En glacihokeo estas du **liniarbitruloj**, kiuj ĉefe observas la bluajn liniojn por fajfe aŭ montre signali *ofsajdon*. Ili gvidas tiujn ekbatojn, kiuj ne okazas ĉe la centra ekluda punkto. Krome ili atentu pri malpermesataj longaj ŝotoj, malkorektaj interŝanĝoj de ludistoj kaj pretu konsulti la matĉestron pri klarigendas scenoj.

En malaltaj klasoj ofte mankas ĉefmatĉestroj. Tiam paro el samrajtaj matĉestroj gvidas la ludon. En altaj klasoj gvidado de du matĉestroj okazas nur, se gvidado far la ĉefmatĉestro montriĝas neebla dum aŭ mallonge antaŭ la matĉo.

Kategorio:Glacihokeo
Kategorio:Futbalo
Kategorio:Teniso
A Portuguesa

**A Portuguesa** (*La Portugala*, *La Kanto de Portugalio*) estas la nacia himno de Portugalio ekde 1910.

Ĝi estis farita en 1891 kiel revolucia kanto i.a. kontraŭ politiko de la reĝo, kiu aprobis traktaton kun Unuiĝinta Reĝlando (1890). Aŭtoro de teksto estas *Henrique Lopes de Mendonça* kaj melodion ekkomponis *Alfredo Keil*.

## Teksto de la himno 
## Eksteraj ligiloj 
* Teksto kaj MP3-melodio en paĝaro de la portugala registaro 

Portugalio
Kategorio:Naciaj simboloj de Portugalio
Kategorio:Kulturo de Portugalio
Roșiori

**Roșiori** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

* Roșiori (Valea Vinului),vilaĝo en distrikto Satu Mare.
* Roșiori (Bihor), vilaĝo kaj komunuma sidejo en distrikto Bihor.
* Roșiori (Mureș) (), komunumo en distrikto Mureş, apartenanta administre al Luduș.
* Roșiori, vilaĝo de la komunumo Vânători (Mehedinți) en distrikto Mehedinți.
Ceișoara

**Ceișoara** [ĉejŝŭara] ( [ĉesvara]) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 808 loĝantojn (rumanoj), en 1992 763. Ĝi estis unue menciita skribe en 1508. Ĝi estis rumana vilaĝo. Dum la turka submetiĝo ĝi senhomiĝis. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Ceica.

Ĉe la censo de 2002, el la 696 loĝantoj unu ne deklaris etnecon; ĉiuj aliaj deklaris sin rumanoj.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Ciocaia

**Ciocaia** [ĉokaja] (, ) estas vilaĝo en Rumanio nord-nordoriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al la komunumo Săcueni (Székelyhíd · Zickelhaid / Zeckelheid).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1338 en formo *Chokol*. En 1910 ĝi nombris 1 262 loĝantojn (hungaroj), en 1992 905 (rumanoj, 76% hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . Ĝis la Traktato de Trianon de 1919 ĝi apartenis al la Hungara reĝlando ene de la habsburga imperio Aŭstrio-Hungario kaj inter 1919 kaj 1944 denove apartenis al Hungario kaj estis parto de la historia departemento Bihar.

## Famuloj 
* Elek Fényes, statistikisto 

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  de la urba komunumo ()
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Dijir

**Dijir** [diĵir] ( diĵe:r) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Marghita. Administre ĝi apartenas al Abram.

## Loĝantaro 
En 1910 Dizsér nombris 546 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 estis nur 371 (rumanoj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1410. Ĝis 1944 Dizsér apartenis al Hungario (Bihar).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Etimologia internacia lingvo

**Etimologia internacia lingvo** aŭ *Langue internationale étymologique* estas filozofia apriora lingvo proponita de F. Reimann, Parizo, 1877. Tiu filozofia lingvo restis kiel teoria skizo. 

En ĝi, unu stabila serio de literoj estas formataj el la etimologia radiko de la vortoj, de tiuj serioj, oni montras la ideon kaj ĝiajn variaĵojn per la konstruo de l' vorto.

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Drăgoteni

**Drăgoteni** [drəgotenj] () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al Remetea (Bihor).

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 714 loĝantojn (rumanoj), en 1992 535.

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1552. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor