open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haĝi Dimitro

**Haĝi Dimitro** ()(1837- 1868) estis bulgara revoluciulo.
En Rumanio, li partoprenis al la organizado de armitaj liberigaj grupoj, kiuj celis puŝi la bulgaran popolon al ribeliĝo kontraŭ la turka subpremado. Kun Stefan Karaĝa, li revenis al Bulgario en 1868 kun 120 kunbatalantoj, kaj batalis ĝismorte kun sia taĉmento kontraŭ la turka armeo.

Ĥristo Botev, kiu spertis similan sorton 8 jarojn pli poste, dediĉis unu el siaj poemoj al la priskribo de lia morto.

## Eksteraj ligiloj 
* Haĝi Dimitro , poemo de Ĥristo Botev

Kategorio:Bulgaraj revoluciuloj
Kavitacio

**Kavitacio** estas formiĝo de vaporbobelo en likvaĵoj ĉe malalta premo.

La bolpunkto de likvaĵo dependas de la premo. Ju pli alta estas la premo, des pli alta estas la bolpunkto (*legu* premmarmito) kaj male. Ĉe konvene malalta premo, la bolpunkto ekz. de la akvo tiel malaltiĝas, ke ĝi venas sub la akvotemperaturon. Tiam estiĝas spontanaj vaporvezikoj. Se la premo denove altiĝas, ili disfalas kun estiĝo de mallaŭta krako.

## Kaŭzoj 
La plej ofta kaŭzo por kavitacio estas la rapide moviĝantaj objektoj en akvo kiel ekz. pumpaj radoj aŭ helico. Laŭ la leĝo de Bernoulli, la premo en ia likvaĵo estas ju pli malgranda, des pli alta estas la rapideco. Se la rapideco estas tiel granda, ke la premo venas sub la vaporiĝan premon de la likvaĵo, ĝi venas al gasforma stato kaj estiĝas kavitacio.

Oni povas ekigi kavitacion per ultrasono. Ĉe pli forta efiko eĉ estiĝas kavitaciaj eklumoj, kies efikon oni nomas sonoluminesko.

## Efikoj de la kavitacio 
### Kavitaciaj damaĝoj 
Se la kavitaciaj bobeloj kolapsas sur la surfaco de la solida korpo (ekz. plej ofte ĉe ŝipa helico), la ekstrema energio fandas punktoforme materialon kaj estiĝas etaj krateroj, malpliigante la efikecon de la objekto.

Ĝis la evoluo de la senkavitaciaj helicoj, la estiĝantaj krakoj ĉe submarŝipoj malkovris ilian situon. La senkavitacia helico havas long-tiratan finon, sed ĝi ne havas plu avantaĝon ĉe granda rapido.

### Apliko 
Oni purigas la surfacon de objektoj per kavitacio en la t.n. *ultrasona banejo* uzanta ultrasonon.

*vidu:* superkavitacio

Dosiero:Kavitation at pump impeller.jpg|
Dosiero:Cavitating-prop.jpg|
Dosiero:Usure par cavitation d'un impulseur de pompe centrifuge 02.jpg|

Kategorio:Fluaĵa dinamiko
Kategorio:Plantoj
Kategorio:Fiziko
Distrikto Wittenberg

La **distrikto Wittenberg** ( ) situas en la oriento de la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio. Ĝia administra sidejo estas la samnoma urbo Wittenberg. La distrikto kovras areon de 1 930 km², kaj fine de la jaro  ĝi havis  loĝantojn.

Najbaraj distriktoj estas norde Potsdam-Mittelmark kaj Teltow-Fläming de Brandenburgio, oriente Elbe-Elster same de Brandenburgio, sude distrikto Norda Saksio de Saksio, kaj okcidente Anhalt-Bitterfeld kaj la eksterdistrikta urbo Dessau-Roßlau. La 1-an de julio 2007 la distrikto cetere ampleksiĝis je la du komunumaroj *Coswig* (ekde 2010 la urbo Coswig) kaj *Wörlitzer Winkel* (ekde 2011 la urbo Oranienbaum-Wörlitz) el la tiam malfondinta distrikto Anhalt-Zerbst.


W
W
Stefan Karaĝa

**Stefan KARAĜA** (*bulgare **Стефан Караджа** *, realnome Stefan Todorov Dimov) (1840-1868) estis bulgara revoluciulo.

Li naskiĝis la 11-an de majo 1840 en la vilaĝo Iĉme, kiu hodiaŭ havas lian nomon, en la regiono de Jambol. Li estis la filo de unu el la plej malnovaj bulgaraj klanoj, la Binbelovoj.

Li ekziliĝis en Rumanio en 1862, kie li komencis sian revolucian agadon. Kun Haĝi Dimitro, li estris 120-homan taĉmenton, kiu revenis al Bulgario en 1868. Kaptita de la turka armeo, li estis pendumita.

Kategorio:Bulgaroj
Kategorio:Historio de Bulgario
Kompromisplanlingvo

**Kompromisplanlingvo**, laŭ Věra Barandovská-Frank, estas planlingvosistemo, kiu kombinas plurajn etnolingvojn. Aŭtoroj de kompromisplanlingvoj ne strebas pri la plej ebla internacieco, sed respektas lingvomaterialon, kiu, laŭ ilia vidpunkto, estas grava. Dum la zonaj planlingvoj kolektas materialon el unu lingvogrupo, la kompromis-projektoj kombinas materialon el diversaj grupoj. Tipa ekzemplo estas 'Anglo-franca' de George Henderson (1889), kiu uzas artikolon, pronomojn, adverbojn, prepoziciojn kaj konjunkciojn de la Angla kaj la reston de vortprovizo de la Franca. El la Angla kaj Hispana ĉerpas du projektoj: 'Anglo-Lat' de Robert Montero (1967) kaj 'Frendo' de Alonso Churrusca (1966).

Oni povas rigardi kiel kompromisplanlingvoj, ankaŭ intersistemajn planlingvojn, t. e., planlingvoj kiuj kombinas konscie du malsamajn sistemojn, kiel Esperanto kaj eŭroklono, ekzemple.

## Kelkaj aliaj ekzemploj de kompromisplanlingvoj
* Anglo-latina (Jonathan Swift)
* Azak (rilate al la hungara kaj al la turka lingvo)
* Compromiss-Sprache
* Nova ĉina-japana lingvo
* Romanova

Kategorio:Kompromisplanlingvoj
Kategorio:Planlingvoj
Miguel Ángel Revilla

**Miguel Ángel REVILLA ROIZ** estas hispana politikisto. Li estas prezidanto de Kantabrio (aŭtonoma komunumo de Hispanio). Li estras la Regionisman Partion de Kantabrio (PRC).

Li studis Ekonomion kaj diplomatiĝis pri Bankoj kaj Bursoj en la Universitato de Eŭskio. Li ankaŭ estas bankestro. Inter 1974 kaj 1982 li estris la filion de Banco Atlántico en Torrelavega. Plie, de 1979 ĝis 1982 li estis instruisto pri Ekonomiaj Strukturoj en Santandero kaj poste iĝis profesoro en la Universitato de Kantabrio. En 1978 li publikigis libron pri la kantabra ekonomio.

En 1976 li kreis la Asocion por la Defendo de la Interesoj de Kantabrio, kiu estis la unua, kiu defendis Kantabrion kiel unuprovincan regionon. El ĝi li fondis, en 1978, la Regionisman Partion de Kantabrio (PRC), por kiu ekde 1982 li estas deputito ĉe la Parlamento de Kantabrio. En 1988 dum PRC-kongreso li elektiĝis kiel partiestro kaj reelektiĝis en la sekvaj kongresoj.

Dum la oficperiodoj 1995-1999 kaj 1999-2003 li estis vicprezidanto kaj konsilanto pri Konstruo, Loĝado kaj Urbismo de la Registaro de Kantabrio, kiu konsistis tiam el koalicio inter ties partio kaj la Popola Partio (PP).

Post regiona baloto okazinta la 25-an de majo 2003, li kreis koalicion kun PSOE (Hispana Laborista Socialisma Partio) kaj la 27-an de junio 2003 li iĝis Prezidanto de Kantabrio, ĝis 2011, kiam nova baloto donis absolutan plimulton al Popola Partio. Post baloto en julio 2015, li iĝis denove prezidanto de Kantabrio.

Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Kantabraj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Kantabrio
Kategorio:Prezidantoj
Atlasa urso

alternative=Az atlasz-medvét így ábrázolta a római birodalom|eta|311x311ra|Romi-imperia Mozaiko de la Atlas-urso
La **Atlasa urso** (), alinome la "Nandi"-urso, estis la sola urso indiĝena al Afriko. Ĝi loĝadis en la Atlasa Montaro de Maroko al Libio; oni nun kredas ke la besto estas ekstermita. La lasta ekzemplero verŝajne estis mortigita de ĉasistoj en norda Maroko dum la 1840-aj jaroj.

Malgraŭ la supozo pri malapero de la Atlasa urso, ankoraŭ estas rakontoj pri ekvidoj de ursoj de tribanoj en norda kaj centra Afriko. Ĉi tiuj raportoj eble indikas la daŭran ekziston de la Atlasa urso. Oni priskribas ĉi tiun "Nandi"-urson kiel ruĝeca aŭ flaveca kaj 3.5 futoj alta, kun longa felo, mallonga vosto, longaj ungregoj, kaj dikaj gamboj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.endangeredspecieshandbook.org/persecution_roman.php  

Kategorio:Ursedoj
Kategorio:Formortintaj mamuloj
Budiko

**Budiko** (aŭ **Boŭdiko** aŭ **Boadicea**) estas la nomo de antikva reĝino en Britio. Ŝia edzo estis la reĝo de la Icenoj (kelta tribo), Prasutago (latine: Prasutagus); kiam li mortis, la Romia Imperiestro Nerono kaj ties filinoj heredis la regnon laŭ lia testamento, por certigi la pacon. Spite al tio, la romianoj atakis la reĝlandon kaj skurĝis la kaptitan Budikon kaj seksperfortis ŝiajn filinojn. Pro tio Budiko ekribelis kaj venĝis, detruante multajn romiajn urbojn. Ŝi detruis Kamulodunon (latine: *Camulodunum*, angle la nuna Colchester), Londinion (latine *Londinium*, nune Londono) kaj *Verulamio*n (St Albans). Ŝin venkis la romia provincestro Gajo Suetonio Paŭlino en 60, neniigante ŝian armeon.

Ŝi estis verŝajne venenita en 61 p. K. kaj entombigita en loko de la nuna londona stacidomo ''King's Cross Station*.

eta|300px|Statuo de Budiko, apud la Westminster Pier
En Londono oni starigis memoraĵon al ŝi.

## Budiko en la literaturo 
Konata estas la poemo *Boadicea* de Alfred Tennyson kaj la tragedio *Bonduca'' de John Fletcher. Krom tio ekzistas multaj historiaj romanoj kaj junularaj libroj pri ŝi. (http://www.hist-rom.de/themen/boudicca.html).

## Vidu ankaŭ 
* Listo de bataloj

Kategorio:Keltoj
Kategorio:1-a jarcento
Kategorio:Romia Imperio
Kategorio:Britaj reĝoj
Kategorio:Mortintoj en 61
Azia nigra urso

La Azia nigra urso (*Ursus thibetanus* aŭ *Ursus tibetanus*) estas alinome la Tibeta nigra urso, la Himalaja nigra urso, aŭ la luna urso.

## Priskribo 
Ĝi estas mezgranda nigra urso kiu normale montras distingan blankan aŭ kremkoloran "V" markon sur la brusto. Ĝi estas proksima parenco de la Amerika nigra urso. Oni kredas ke ambaŭ havas komunan eŭropan praulon. Ĝi kreskas al proksimume 130–190&nbsp;cm laŭlonge. Maskloj pezas 110–150&nbsp;kg kaj inoj pezas 65–90&nbsp;kg. Ĝi vivas proksimume 25 jarojn.

## Vivloko kaj disvastiĝo 
Tiu palearktisa kaj orientalisa specio loĝadas en arbaroj, kaj oni povas trovi ĝin en vasta areo trans Azio. Oni trovas ĝin i.a. en jenaj ekoregionoj : la alpa stepo de Karakorumo kaj okcidenta Tibeta Altebenaĵo, la amura herbeja stepo, la honŝuaj alpaj koniferaroj, la kvazaŭĉiamverdaj arbaroj de la bramaputra valo, la nordorient-barataj kaj birmaj pinaroj, la orient-himalajaj subalpaj koniferaroj kaj la zagros-montara arbarstepo.

Ĝi havas avantaĝon super sia konkuranto en iuj partoj de ĝia atingopovo, la pli granda kaj pli forta Bruna urso (*Ursus arctos*), ĉar la pli malgranda nigra urso povas grimpi por atingi nuksojn kaj fruktojn en arbojn.

## Vivmaniero 
La Azia nigra urso manĝas diversan dieton de fruktojn, berojn, gresojn, nuksojn, semojn, mielon, senvertebrulojn, fiŝojn, birdojn, ronĝulojn, kaj aliajn malgrandajn mamulojn. Viando estas nur malgranda parto de ĝia dieto.

La urso povas esti ege agresema kontraŭ homoj, kaj estas multaj raportoj da ursaj atakoj kaj mortigoj.

## Minacoj 
La urso mem estas minacata de detruado de arbaroj, en kiuj ĝi vivas. Farmistoj ankaŭ mortigas la ursojn pro la minaco al siaj brutaroj, kaj multaj ankaŭ malŝatas la ursojn ĉar ili malŝelas ligno-arbojn, malaltigante iliajn valorojn. Alia problemo estas ke ĉasistoj mortigas ursojn por ricevi iliajn gal-vezikojn, kiuj estas uzataj en tradicia ĉina medicino. Ĉinio kontraŭleĝigis la ĉasadon de la ursoj en la 1980j, kaj pro tio, nun estas farmoj por rikolti ursan galon. La ursojn estas konstante kaĝataj kaj bridataj dum tuboj ĉerpas galon de iliaj galvezikoj al ujoj. Subtenantoj de ĉi tiu praktiko diras ke, sen ĉi tiuj farmoj, la bezono por ursa galo instigus multe da neleĝa ĉasado kaj plu minacus la specion. Aliuloj asertas ke la farmoj estas kruelaj kaj malhumanaj, kaj ke artefarita ursa galo estas same efektiva kaj malpli multekosta.

## Subspecioj 
* *Ursus thibetanus formosanus* - en Tajvano
* *Ursus thibetanus gedrosianus* - en Irano kaj Pakistano
* *Urus thibetanus japonica* - en Japanio
* *Ursus thibetanus laniger* - en Afganio kaj suda Ĉinio
* *Ursus thibetanus mupinensis* - en sudŭesta Ĉinio
* *Ursus thibetanus thibetanus* - en Himalajo kaj Hindo-ĉinio
* *Ursus thibetanus ussuricu* - en nordorienta Ĉinio kaj la Koreia duoninsulo

Dosiero:Himalayanblackbear.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_thibetanus.html 
* http://www.animalsasia.org 
* http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2005/04/25/MNGFECEIVO1.DTL 
* http://www.greatbear.org/bears/asiaticbb.html  

Kategorio:Ursedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Opalo

**Opalo** estas gemo el lakteblanka aŭ blueta siliko kun ŝanĝkoloraj rebriloj.

Opledefeu2.jpg|Fajrokolora opalo kiel kruda formo
Opal Armband 800pix.jpg|Prilaborita opalo en juvelo
10-20MM_Tumble_Polished_Opalite.jpg|Sinteza opalo polurita je 10-20 mm

## Vidu ankaŭ 
* Bordo Opala
* Gemo
* Juvelo
* Sintezo

Kategorio:Gemoj
Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Silicia dioksido
Červenica

**Červenica** ( [voroŝvAgAŝ]) estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.

## Geografio 
Červenica situas sur deklivoj, fine de sakovojo el Opiná. Prešov troviĝas je 25, Košice je 30 km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1427 laŭ tiama hungara ortografio *"Vereswagas"*, tiam 62 familioj pagis impostojn. Inter la 16-a kaj 18-a jarcentoj oni minadis hidrargon, poste opalon ĝis 1922. En 1787 503 vilaĝanoj loĝis en 69 domoj, en 1828 536 vilaĝanoj en 70 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Vörösvágás 576 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Lemes, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Červenica 706 homoj, (484 slovakoj, 220 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika gotika preĝejo el la 14-a jarcento, en 1733 kaj en 1809 trakonstruita
* minejo

## Eksteraj ligiloj 
* Červenica sur mapo de Slovakio
* http://www.skg.sk/detail_country.php?f=3&section=0&city=%C8ervenica&lang=&lang=de 

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
eta|250ra|Panoramo en Červenica
eta|250ra|maldekstra|Mineja enirejo en Červenica

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
Punkto (interpunkcio)

La **punkto** estas la marko de interpunkcio plej ofte uzata ĉe la fino de frazoj en Esperanto kaj aliaj lingvoj. Ĝi indikas, ke la antaŭa frazo estis ĉeffrazo.

## Mallongigoj 
Oni povas uzi punkton en mallongigoj. Ekzemple, oni povas skribi *k.t.p.* anstataŭ *kaj tiel plu*. (Tamen, ankaŭ estas bona por skribi sen la punktoj: *ktp*.) Persono povas mallongigi sian nomon kun la unua litero kaj punkto. Ekzemplo estas J.R.R. Tolkien.

## Matematike 
Oni fojfoje uzas la punkton por grupigi la ciferojn de grandaj nombroj. Ili estas grupigitaj laŭ tri ciferoj. Tiel, miliono povas esti skribita jene: 1.000.000. En Esperanto oni tamen plej ofte uzas spacetojn por grupigi la ciferojn: 100 000 000.

Anglalingve oni uzas ĝin kiel decimalan markon (kontraste al Esperanto, kiu uzas komon).

## Komputike 
En komputiko la punkto estas ofte disigilo, utila en DNS en domajnaj nomoj kaj IP-adresoj.

Ĝi estas ASCII kaj Unikoda signo 46.

## Figura uzo 
Ĉar interpunkcie, punkto signas finon de frazo, figure oni uzas "Punkto" kiel interjekcia esprimo por fini diskuton aŭ disputon. Ekzempla frazo; "Jes, vi pravas. Punkto."

## Vidu ankaŭ 
* Dupunkto
* Bulmarko
* Tripunkto
* Punktokomo
* Punkta supersigno
* Dupunkta supersigno

Kategorio:Interpunkcio
Distrikto Bitterfeld

**ATENTU:** La 1-an de julio 2007 el la la malnovaj distriktoj Bitterfeld, Köthen kaj iuj komunumoj de distrikto Anhalt-Zerbst en la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio kreiĝis la nova distrikto Anhalt-Bitterfeld - germane *Landkreis Anhalt-Bitterfeld*. Ĉi-tie ankoraŭ priskribiĝas la malnova distrikto!

La '*** (germane: **Landkreis**) situas en la sudoriento de la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio. La urbo Bitterfeld estas la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 509,79 km² loĝas 93.927 homoj; do meznombre 184 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Saksio-Anhalto la koncerna nombro estas 124, en Germanio 231. En la sekvanta skema mapo la  estas signita per **5*'.

240px

Najbaraj distriktoj estas nordoriente Wittenberg (21), okcidente Köthen (10), sudokcidente Saalkreis (15), norde la eksterdistrikta urbo Dessau kaj en la sudoriento la saksa distrikto Delitzsch.



Kategorio:Distriktoj de Saksio-Anhalto malfonditaj dum 2007
Romanova

**Romanova** estas kompromisplanlingvo inter hispana, franca, itala kaj portugala lingvo proponita de David Crandall en 2000.

Patro nia:

Nustro Padre, cien es en el sielo, tuo nome deve ser santificado; tuo reno deve vener; tua voluntá deve ser fasida en la terra como tamben en el sielo. Da a nus oji nustro pan diario, i perdona nus de nustras dévidas como nus perdona nustros devedores, i no conduse nus a la tentasion, ma libra nus de la malidá. Amen.

*Patro nia, kiu estas en la ĉielo,
sankta estu Via nomo,
venu reĝeco Via,
estu volo Via,
kiel en la ĉielo, tiel ankaŭ sur la tero.
Panon nian ĉiutagan donu al ni hodiaŭ
kaj pardonu al ni ŝuldojn niajn
kiel ni ankaŭ pardonas al niaj ŝuldantoj;
ne konduku nin en tenton,
sed liberigu nin de la malvera,
ĉar Via estas la regado, la forto kaj la gloro eterne.
Amen!*
## Alia ekzemplo 
Bono di'a, i benvenido al Projeto Romanova! Si tu pode leser esto tecsto, donse la lingua nova ce nus clama Romanova sta funsionando multo bien! Nus ave produsido esta lingua con la speransa ce todos los parladores de las linguas roma'nicas modernas podera' comunicar eficasemente entre se. La lingua nova consiste de tres mil vocablos, mas o menos, i elo fu formado di vocablos prendidos di todas las cuatro linguas roma'nicas maiores: el espaniese, el fransiese, el italiese, i el portugalese.

*Saluton, kaj bonvenon al la Projekto Romanova! Se vi povas legi ĉi tiun tekston (supre), la nova lingvo, kiun ni nomis Romanova funkcias tre bone! Ni kreis ĉi tiun lingvon kun la espero, ke ĉiuj parolantoj de la modernaj latinidaj lingvoj povu komuniki efike inter si. La nova lingvo konsistas el tri mil vortoj, pli aŭ malpli, kaj ĝi estas konstruita el vortoj prenitaj el ĉiuj kvar ĉefaj latinidaj lingvoj: la itala, la hispana, la franca kaj la portugala.*

## Alfabeto
## Eksteraj ligiloj 
* Lecionoj pri Romanova en la angla 
* Romanova Lecionoj pri Romanova en Esperanto (members.aol.com)
* Romanova Lecionoj pri Romanova en Esperanto (espadiamapas.t35.com)

Kategorio:Planlingvoj
Kategorio:Kompromisplanlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Merbes-le-Château

**Merbes-le-Château** [MERb'-le-ŝaTO:] estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto *Thuin*.

Ekde 1977 la municipoj Fontaine-Valmont, Labuissière kaj Merbes-Sainte-Marie apartenas al Merbes-le-Château, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo  (france)
Damaĝa organismo

La esprimo **damaĝa organismo** aŭ **damaĝulo** (aŭ kelkfoje **plago**) estas komuna esprimo por organismoj (bestoj, plantoj, fungoj, mikroorganismoj) kiuj kaŭzas rimarkindan ĝenon aŭ danĝeron al aŭ personoj aŭ aliaj (gravaj) organismoj aŭ la tuta naturo.

## Damaĝo al personoj 
La ĉefaj manieroj damaĝi estas formanĝado de cerealoj aŭ aliaj kulturplantoj aŭ utilbestoj, ronĝado de konstruaĵoj, kaj transdonado de infektoj aŭ al personoj mem aŭ al iliaj utilplantoj aŭ utilbestoj. Ili aŭ kaŭzas ĝenon kaj ekonomian perdon, aŭ rekte endanĝerigas la sanon kaj vivon.

Damaĝaj organismoj aperas plej ofte en ne protektitaj kultivareoj. Ili povas plej rapide evolui en monokulturoj, neprizorgitaj per kemiaĵoj. Ekstrema klimato (varmego, sekego) malfortigas la plantojn kaj povas malfermi la pordon por la damaĝaj organismoj.

## Damaĝo al ceteraj organismoj kaj naturo 
Foje iu specio povas esti pritaksita kiel damaĝulo el vidpunkto de alia organismo (utila organismo, aŭ eĉ cetera organismo). Plejparte temas pri invadaj specioj. La ĉefaj manieroj damaĝi estas transdonado de infektoj, rekta manĝado de la trafitaj organismoj, iliaj idoj aŭ ovoj, aŭ formanĝado de ilia manĝaĵo, foje eĉ detruo de iliaj konstruaĵoj.

## Listo de specioj 
Listigeblas inter la damaĝantoj interalie la jenajn: 
* insektoj ("fiinsektaro"):
** afido
** akaro
** bostriko
** filoksero
** kverka pomposkarabo
** kverka procesia araneo?
** kverka vindanto
** abia aranea folivespo?
** pulo
** tripsoj (tizanopteroj)
** ordinara lignovermo
** blanka muŝo
** segilmuŝo de la specio *Diprion pini*
** noktuoedoj de la genroj *Panolis flammea* kaj *Bupalus piniaria*
** malgranda abifolia vespo
** pediko
** tineo
** noktopapilioj
** sponga araneo
** majskarabo
** terpoma skarabo
** termitoj
* fungoj (pli precize nur damaĝantoj)
** folieta fungo
** brulkrusta fungo
** kela fungo
** fitoftoro
** melduo
** nektria fungo
** tindra fungo
** vera larmofungo
** veruka fungo
* birdoj
** Ikteredoj
* mamuloj
** kuniklo (en Aŭstralio)
** homo
** maniso
** hejma muso
** rato
** vesperto

## Vidu ankaŭ
* Epidemio
* Invadaj specioj
* Katastrofo
* Plagokontrolo

Kategorio:Damaĝaj bestoj
Fletcher Christian

eta|maldekstre|Poŝtmarko el 1940 kun Fletcher Christian (dekstre)
[eta|maldekstre|[Clark Gable kiel Fletcher Christian en filmo el 1935]]
**Fletcher CHRISTIAN** [Fleĉer Kristjen] (naskiĝis la 25-an de septembro 1764, mortis la 20-an de septembro 1793 en Adamstaŭno).

Li naskiĝis en la farmloko Moorland Close, Eaglesfield, apud Cockermouth en Kumbrio Anglio, en prospera familio origina de la insulo Mankso. Li estis baptita en la kirko de Brigham. Lia patro mortis, kiam Fletcher estis 18-jara, post tio li fariĝis maristo por subteni sian familion.

Fletcher estis mastra maato sur la ŝipo Bounty dum la vojaĝo al Tahitio por akiri panfruktajn plantojn. Li transprenis la komandon de la *Bounty* de William Bligh en 1789 post ribelo sur la ŝipo.

Post la ribelo Christian, kun ok aliaj ribelintoj kaj ses viroj kaj dekunu virinoj el Tahitio, foriris orienten kaj finfine setlis sur la insulo Pitcairn. Tie lia edzino estis Maimiti aŭ Mauatua kaj precize Mauatua 'Isabella' Christian. Pro reciprokaj kvereloj multaj viroj perdis la vivon, inter kiuj Flecher Christian, sed posteuloj de li ankoraŭ vivas tie.

## Vidu ankaŭ 
* Ribelo sur la Bounty
* Thursday October Christian

Kategorio:Britaj maristoj
Kategorio:Piratoj
Kategorio:Britaj militistoj
Soignies

eta|maldekstra|300ra|
**Soignies** (france: [sŭANji] aŭ ) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto.

Ekde 1977 la municipoj Horrues, Casteau, Thieusies, Naast, Chaussée-Notre-Dame-Louvignies kaj Neufvilles apartenas al Soignies, la ĉefa municipo.

La rivero Zenne (nl) aŭ Senne (fr) havas fonton en Soignies.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)

Kategorio:Urboj de Henegovio
Kategorio:Urboj de Belgio
Raoul de la Grasserie

**Raoul de la GRASSERIE** (naskiĝis en 1839, mortis en 1914) estis franca juristo kaj lingvisto. Li estis ano de *Société générale des prisons* (Ĝenerala Societo de Malliberejoj) kaj "Lingvistika Societo de Parizo". Li proponis planlingvojn Apolema kaj Auca.

Kiel juristo li tre influis la modernajn ideojn pri la rajtoj je vivo kaj propraĵo.

Kiel lingvisto li studis indiĝenajn lingvojn kaj slangojn kaj influis la penson de Ferdinand de Saussure. Li estis la franca pioniro de sociolingvistiko.

Kategorio:Francaj juristoj
Kategorio:Francaj lingvistoj
Kategorio:Lingvokreintoj
Mons (Belgio)

eta|maldekstra|**Mons** Grand-Place.|250ra
**Mons** (jen france, ) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Mons ricevis la titolon en 1825. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto.

Komence de , ĝi havis  loĝantojn.

En 2015 Mons kune kun la ĉeĥia urbo Plzeň estis la du Eŭropaj Kulturaj Ĉefurboj.

La Eŭropa ŝoseo 19 vojas proksime.

## Urbodistriktoj 
La urbo konsistas el la jenaj distriktoj: *Ciply, Cuesmes, Ghlin, Flénu, Harmignies, Harveng, Havré, Hyon, Jemappes, Maisières, Mesvin, Mons, Nimy, Nouvelles, Obourg, Saint-Denis, Saint-Symphorien, Spiennes* kaj *Villers-Saint-Ghislain*. 

## Esperanto en Mons 
Kongreso por Internacia Ekonomio en 1905 en Mons esprimis la deziron, ke Esperanto estu instruata en lernejoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)

Kategorio:Urboj de Henegovio
Kategorio:Urboj de Belgio
Livermorio

**Livermorio** (latine *Livermorium*) estas ĥemia elemento en la perioda tabelo. Ĝi havas la simbolon **Lv** kaj la atomnumeron 116.

Ĝi ricevis sian nunan nomon la , kiam la Internacia Unio pri Pura kaj Aplika Ĥemio (IUPAĤ) nomumis ĝin omaĝe al Livermore, la kalifornia urbo kie situas la fizikesplorejo Lawrence Livermore National Laboratory.

## Historio 
En 1999 esplorantoj ĉe Lawrence Berkeley Nacia Laboratorio anoncis la eltrovon de elementoj 116 (iame nomita ununheksio) kaj 118 (vidu ununoktio), en papero eldonis en Fizika Revizio Leteroj. La sekvontan jaron, ili publikigis korekton post kiam aliaj esplorantoj ne sukcesis reakiri la rezultojn. En Junio 2002 la direktoro de la esplorejo anoncis ke la originala aserto de la eltrovo de ĉi tiuj du elementoj estis sur bazo de malveraj asertoj de la ĉefa kunlaborinto, Viktorio Ninov.

En Januaro 2001 la Komuna Instituto por Atoma Esploro, Dubna, eldonis rezultojn tio, ke priparolita la kadukiĝon de la izotopo Lv, kiu estis produktita en la reago de Cm kun Ca. Ĝi havas duonvivon de proksimume 0,6 milisekundoj (0,0006 sekundoj) kaj kadukis al flerovio. La  la instituto raportis sintezanta dua atomo, kaj ke la kvalitoj konfirmis regionon de "plibonigita" stabileco. Konfirmo de ĉi tiuj rezultoj plu atendatas.

Kategorio:Kemiaj elementoj
Ned Young

**Edward YOUNG** [edŭed jan] (ĉ. 1762– 25-a de decembro 1800), ankaŭ konata kiel **Ned Young**, estis brita maristo kaj kunfondinto de la kolonio "Pitkarna Insulo". 

Young naskiĝis en Anglio. Li devenis de povra familio, sed bone studis en la lernejo. Li aliĝis la ŝipanaro de ŝipo Bounty [baŭnti] kiel midŝipmano en 1787, kiam ĝi veturis de Anglio al Tahitio.

Kiam ŝipo Bounty foriris de Tahitio en 1789, pluraj maristoj (ankaŭ oficiroj, inkluzive de *Fletcher Christian*) ribelis kontraŭ kapitano *William Bligh*. Young dormis dum la ribelo kaj vekiĝis nur post ĝi; do li nek partoprenis en ĝi nek povis kontraŭi ĝin; li eĉ ne povis aniĝi al tiuj, kiuj kun kapitano Bligh foriris en boato. Tamen Young deklaris, ke li plene subtenis la ribelon kaj neniam reiros al Anglio. Kun ribelestro Fletcher li reiris al Tahitio, sed poste (kun sep pliaj ribeluloj kaj kelkaj lokanoj) ekiris por trovi nekonatan insulon, celante eviti la persekuton de la brita mararmeo. Ili atingis la Pitkarnan Insulon. 

En oktobro 1793 ekestis batalo inter la ribelintoj (angloj) kaj la kvar restantaj viraj tahitianoj. Kvin angloj, inkluzive de *Christian*, estis mortigitaj, same ĉiuj tahitiaj viroj. Young laŭdire dormis ankaŭ dum la pliparto de tiu ĉi batalo, kaj protektis lin la tahitiaj virinoj, pliparte helpantaj la anglojn. Young helpis ĉasi kaj mortigi tahitianon *Neho*.

La aliaj tri vivantaj angloj estis *Matthew Quintal*, *William McCoy* kaj *John Adams*. Young estis akceptita kiel estro de la insulo, Adams iĝis lia amiko kaj viculo; el iuj fontoj ŝajnas, ke la du estis egale potencaj. Kontraŭe McCoy kaj Quintal iĝis dependaj de alkoholo. McCoy mortis falante de roko, eble sinmortige, kaj Quintal minacis mortigi la tutan komunumon. Adams kaj Young mortigis Quintal por preventi tion kaj restis la nuraj vivantaj eks-ribeluloj. Intertempe ili havis idojn kun siaj tahitiaj edzinoj.

En 1799 Young havis astman infekton. Li konvertiĝis al kristanismo, same Adams kaj la aliaj insulanoj. Young instruis al Adams kaj pluraj infanoj legadon kaj skribadon de la angla lingvo. Kiam Young fine mortis pro astmo, Adams daŭrigis sian klerigan laboron.

Fine la insulo estis trovita de usonaj kaj britaj ŝipoj. Ĝis nun praidoj de Young vivas sur Pitkarna Insulo kaj Norfolkinsulo.

Kategorio:Kolonioj
Kategorio:Britoj
Kategorio:Maristoj
Teneso

**Teneso** (antaŭe: *Ununseptio*) estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Ts** kaj la atomnumeron 117.

Ĝi estis eltrovita en januaro 2010 de JINR kaj estas sinteze preparita elemento.

Malsuprenirante grupon 17, la metaleco de la elementoj pliiĝas; ekzemple, jodo jam elmontras metalan aspekton en la solida stato, kaj astato estas atendita esti metalo. Kiel tia, ekstrapolo bazita sur periodaj tendencoj antaŭdirus tenesino esti sufiĉe volatila metaloido.

## Kreo per fuzio 
* 24997Bk + 4820Ca → 297117??* → 294117?? + 3 10n
* 24997Bk + 4820Ca → 297117??* → 293117?? + 4 10n

## Nomo 
La 8-an de junio 2016 la IUTAK anoncis, ke la nomo teneso estis proponita. La nomo estas omaĝo al la usona ŝtato Tenesio. La 30-an de novembro 2016 la IUTAK aprobis la nomon "teneso" kaj la simbolon "Ts".

## Referencoj 
Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Halogenoj
Sivry-Rance

**Sivry-Rance** [sivri-rans] (*france:*[Sivry-Rance]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto *Thuin*.

Ekde 1977 la municipoj Grandrieu, Montbliart, Rance, Sautin kaj Sivry apartenas al Sivry-Rance, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)
* Kultura centro de Sivry-Rance  (france)
Listo de urboj de Svazilando

Ĉi tio estas listo de urboj de Svazilando

* Bigbendo
* Hlatikuluo
* Lavumisao
* Lobambao
* Mankayaneo
* Manzinio
* Mbabaneo
* Mhlumeo
* Nhlanganoo
* Pigspiko
* Sitekio
Listo de urboj de Srilanko

Jen malkompleta listo de urboj de Srilanko:
eta|Mapo pri Srilanko
* Kolombo (urbo)
* Dehivala-Maunt Lavinia
* Moratuva
* Kandi (Srilanko)
* Ĉavakaĉeri
* Ĝafna
* Trinkomali
* Sri Jayawardenapura Kotte
* Negombo
* Point Pedro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.statistics.gov.lk/index.asp 
* http://gazetteer.de 
* http://www.citypopulation.de/SriLanka_d.html 
* https://archive.is/20130630171258/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1126092799&men=gcis&lng=en&gln=xx&dat=32&srt=npan&col=aohdq&geo=-127 


Srilanko
Galo

**Galo** estas amara, verde flava likvo sekreciata de la hepato. Gala veziko kolektas la galon kaj intermite ekskrecias ĝin en la duodenon dum la digesto. Galo enhavas steroidan acidon, kiu agas en la digestado, precipe pri grasoj.

La komuna galdukto aŭ koledoko estas dukto de la gala vojo originita per la kuniĝo de la komuna hepata dukto kun la cista dukto kaj kiu elfluas en la dua parto de la duodeno. Ĝi estas tiel nomata ĉar kondukas (-doko) la galon (kole-) al la intesto.

Natria taŭrokoleato, taŭrokoleato de natrio, estas natria salo de taŭrokoleata acido, konjuga produkto de la koleata acido kaj taŭrino, kaj ĉefa komponaĵo en la galo de la karnomanĝaj bestoj.

## Vidu ankaŭ 
* Galaj acidoj
* Kolesterolo

Kategorio:Korpaj likvaĵoj
Kategorio:Digesta sistemo
Kategorio:Produktoj de organismo
József Szlávy

**SZLÁVY József** (elp. slA’vi jO’ĵef) (Győr, 23-a de novembro 1818 – Zsitvaújfalu 8-a de aŭgusto en 1900) estis hungara politikisto, ĉefministro, gardisto de la hungara krono, kiu servis komence en Vieno, pli poste en 1846-48 ĉe la hungara reĝa korta kamero de Buda.

Li akiris diplomon en 1844 kiel mineja inĝeniero en Selmecbánya. Lajos Kossuth igis lin direktoro de la uzinoj de Oravica, por organizi la produktadon por la liberecbatalo. Kiel ĉefministro, li baris la forvendon de la ŝtataj minejoj (fero, karbo), uzinoj (fero, ŝtalo) por financi la ŝtatan deficiton.

En 1848 li estis prezidanta sekretario ĉe DUSCHEK Ferenc, pro tio oni juĝis lin je 5-jara prizono, post 2 jaroj li liberiĝis. Ekde 1861 li retiriĝis de la politiko, poste iĝis konsilisto ĉe la Prefektujo (helytartótanács), sed li denove retiriĝis dum la provizorio (el la latina provisorium~provizora registaro en Hungario inter 1861-1867). En 1865 li iĝis departementestro de Bihar, en 1867 ŝtatsekretario de la enland'afera ministro, parlamentano; en 1869 komerca ministro. Inter 1872-1874 ĉefministro, inter 1873-1874 eĉ financa ministro, en 1873 vera interna sekreta konsilisto, ekde 1882 krongardisto kaj vicprezidanto de la supera ĉambro (1885) kaj pli poste ties prezidanto (1894-96, post morto de Miklós Vay). Ekde 1884 li estis membro de direktoraro de la Hungara Scienca Akademio.

bildo pri li 

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Hungario
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Krongardistoj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Kategorio:Hungaraj ministroj pri financo
Kategorio:Hungaraj ministroj pri agrikulturo
Kategorio:Hungaraj senatestroj
Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri minejoj
Thuin (Belgio)

**Thuin** (france: [tŭe]) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto *Thuin*.

La belfrido de Thuin apartenas ekde 1999 al la Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)
Demandosigno

La **demandosigno** estas la marko de interpunkcio, kiun oni metas ĉe la fino de demanda ĉeffrazo, ekzemple: "Kial la ĉielo estas blua**?**" Ĝi estas trovebla en multaj lingvoj, inkluzivante Esperanton.

Oni kredas, ke eble la marko devenas la latina vorto *quæstio* (demando) kiu estis mallongigita al 'Qo'. La majuskla kursiva 'Q' estis skribita supre de la minuskla 'o'. Ĉi-tiu marko evoluis al nia moderna simbolo.

center|eta|400px|Evoluo de la demandosigno

## Demandosigno en aliaj lingvoj 
En iuj lingvoj (ĉefe la hispana lingvo), demandaj ĉeffrazoj estu komencataj per inversa (surkapa, turnita) demandosigno ( **¿** ) kaj finataj per la tradicia demandosigno. En la greka, la punktokomo estas uzata anstataŭ nia demandosigno. En araba, la (spegule) inversa demandosigno (**&#1567;**) estas uzata.

## Tipografio 
Plej ofte oni ne metas spaceton antaŭ la demandosigno. Tamen kelkaj landoj (ĉefe Francio) kutimas uzi (eĉ postulas ke oni uzu) spaceton antaŭ tiu signo. Sed ĝi nepre estu "nedisigebla" spaceto (por eviti ke la demandosigno troviĝu komence de ligno), ĝenerale kun konstanta larĝeco, kaj pli malgranda ol la ordinara spaceto.

## Komputiko 
En Unikodo kaj ASCII, la demandosigno estas signo 63; la unikoda valoro de la surkapa demandosigno estas 191 kaj tiu de la araba demandosigno 1567. La demandosigno aperas en multaj programlingvoj. En C kaj aliaj programlingvoj, la demandosigno estas parto de la operacisimbolo ?:, kiu estas uzata por simpla alternativa valor-distingo. En BASIC ĝi estas mallongigo de la komando "PRINT", kiu vidigas tekston je ekrano aŭ printilo.

## Ŝako 
Laŭ ŝaka notado, la demandosigno indikas malsaĝan (dubindan) movon. Du demandosignoj indikas tre malsaĝan movon.

Kategorio:Interpunkcio
Szeghalom

**Szeghalom** [seghalom] estas urbo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés, en Distrikto Szeghalom, kies centro ĝi estas. En la loknomo halom signifas kurgano trovataj ĉe la urbo, szeg estas loko grandparte ĉirkaŭita de riveroj.
eta|maldekstre|Vido al kalvinana preĝejo en Szeghalom

## Geografio 
Szeghalom situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Berettyó, laŭ ĉefvojo Berettyóújfalu-Mezőberény, laŭ fervojo Gyomaendrőd-Püspökladány, krome estas linio al Vésztő. Mezőberény troviĝas 28, Gyomaendrőd 33, Püspökladány 39, Berettyóújfalu 45, Békéscsaba 48, Budapeŝto 197 km.

## Historio 
eta|Kalvinana kirko en Szeghalom
eta|Ponto tra Berettyó
La komunumo estas la plej praa en la departemento, menciita en la hungara prakroniko Bilda Kroniko. La unua mencio pri la loko venas el 1067, la fondiĝa dokumento de la abatejo Zásty.  Ĝi estis sidejo de distrikta ĉefpastoro en la 13-a jarcento, poste kampurbo ekde la 15-a jc, kun doganprena rajto. Dum la turkoj la urbeto pluvivis, en 1711 finfina setliĝo okazis. En 1794 kalvinana preĝejo, en 1926 gimnazio konstruiĝis. En 1891 ekfunkciis la fervojo Nagyvárad-Gyoma. En 1984 la komunumo urbiĝis.

## Vidindaĵoj 
* kasteloj de D'Orsay kaj de Kárász, la lasta estas studenthejmo
* Kalvinana preĝejo (Szeghalom)
* Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Szeghalom)

## Famuloj 
En Szeghalom naskiĝis:
* aktoro Jenő Ivánfi
* Imre Szabó (ministro)
* ministro László Maróthy
* Endre Gyökössy (poeto)
* István Boros (tablotenisisto)
* terposedanto András Péter
* violonĉelisto László Mező.

## Ĝemelurboj 
*  Trasaghis, Italio
*  Sâncraiu (Cluj), Rumanio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo de Szeghalom 
* distancoj

Kategorio:Szeghalom
Luna 3

La kosmosondilo **Luna 3** (ruse: *Луна-3*) estis lanĉita la 4-an de oktobro 1959 per porto-raketo "Vostok'" kaj donis la unuajn fotojn de la kaŝita flanko de Luno.

La lanĉa maso de la lasta etaĝo de la porto-raketo kun "Luna 3" estis 1553&nbsp;kg. La maso de la sondilo mem estis 278,5&nbsp;kg. Ĝi posedis radian kaj lum-orientiĝan sistemojn (ĉi-lasta orientiĝis laŭ Suno kaj Luno) kaj provizis sin per energio el sun-elektraj baterioj.

La 7-an de oktobro Luna 3 proksimiĝis ĝis 6200&nbsp;km al Luno kaj per du fotiloj (long- kaj mallong-fokusa) fotis preskaŭ duonon de la luna surfaco: triono estis sur la videbla flanko, du trionoj sur la fora, kaŝita. La kvalito de la fotoj ne estis tre bona, sed tamen ebligis esplori la unuajn detalojn sur la kaŝita flanko.

Montriĝis, ke la kaŝitaa flanko havas pli da kraterojn ol la videbla kaj nur du grandajn malhelajn surfacojn, kiuj ricevis la latinajn nomojn Mare Moscoviense (Moskvia Maro; tiam *Mare Moscovrae*) kaj Mare Desiderii (Maro de Deziro, ne plu uzata nomo).

Luna 3 atingis maksimuman distancon de 480.000&nbsp;km de Tero kaj tiam refalis al ĝi, forbrulante en la atmosfero. Ĝi neniam eniris en orbiton ĉirkaŭ la Luno.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri la sovetia programo de luna esploro en Esperanto 
* http://www.mentallandscape.com/C_CatalogMoon.htm 
* http://www.svengrahn.pp.se/trackind/luna3/Luna3story.html 
* http://nssdc.gsfc.nasa.gov/database/MasterCatalog?sc=1959-008A  
* http://www.lib.cas.cz/www/space.40/1959/008A.HTM 

Kategorio:Kosmosondiloj
Kategorio:Esplorado de Luno
Listo de urboj de Sankta-Kito kaj Neviso

Ĉi tio estas listo de urboj de Sankta-Kito kaj Neviso
* Bastero
* Kajono
* Ĉarlstaŭn
* Newkastlo 
* Sadlerso
* Sandipojntaŭn

Urboj
Sankta-Kito
Krisigno

La **krisigno** estas la marko de interpunkcio, kiun oni metas ĉe la fino de ordona ĉeffrazo, ekzemple: "Silentu**!**". Ĝi ankaŭ povas indiki krion, eksklamacion aŭ surprizon. Ĝi estas trovebla en multaj lingvoj, ankaŭ en Esperanto. 

Oni kredas, ke eble la marko devenas la latina vorto *io*, krio de ĝojo. Ĉi-tiu estis skribita kiel 'i' supren de 'o'. Ĉi-tiu marko evoluis al nia moderna simbolo.

## Tipografio
Plej ofte oni ne metas spaceton antaŭ la krisigno. Tamen kelkaj landoj (ĉefe Francio) kutimas uzi (eĉ postulas ke oni uzu) spaceton antaŭ tiu signo. Sed ĝi nepre estu "nedisigebla" spaceto (por eviti ke la krisigno troviĝu komence de linio), ĝenerale kun konstanta larĝeco, kaj pli malgranda ol la ordinara spaceto.

## Matematike 
Laŭ matematiko, la krisigno signifas la faktorialon de nombro. Tiel, *n!* signifas la produton de la entjeroj de 1 al *n*. Ekzemple, 4! estas 1 x 2 x 3 x 4 = 24.

## Komputike 
Laŭ komputiko, la krisigno estas ASCII kaj Unikoda signo 33. Multaj programlingvoj uzas la krisignon por variaj signifoj. Ĉefe, ĝi signifas logikan neon: *A != B* signifas *A ne egalas B*.

## Ŝako 
Laŭ ŝaka notado, unu krisigno indikas bonan movon. Du krisignoj indikas bonegan movon.

Kategorio:Interpunkcio
Listo de urboj de Sieraleono

Ĉi tio estas listo de urboj de Sieraleono:
* Binkolo
* Bo
* Bonteo
* Bumbano
* Bumbunao
* Falabao
* Fritaŭno
* Ĝuringo
* Kabalao
* Kajlahuno
* Kamakwieo
* Kamaluo
* Kamarono
* Kambiao
* Kenema
* Koiduo
* Koinduo
* Lungio
* Lunsaro
* Madinao
* Magburakao
* Makenio
* Mangeo
* Mano
* Matruo
* Momaligio
* Mojambao
* Pepelo
* Pendembuo
* Portloko
* Sefaduo
* Ŝengeo
* Sulimao
* Sumbariao
* Tajamao
* Tumbuo
* Woroduo
* Janao
* Jeleo
* Jengemao
* Jonibanao

URBOJ
Siera-Leono
50-a SAT-Kongreso 1977

dekstra|200px|emblemo de SAT
[eta|250px|Pri la urbo elstariĝu foto de la domaro *Fuggerei* el 1521, unu el la tutmonde plej fruaj sociaj loĝejaroj: la 140 loĝejoj por malriĉuloj daŭre disponiĝas je simbola lupago - en  la jara lupago estas 0,88 [Eŭro|€.]]
La **50-a Kongreso** de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) okazis en Aŭgsburgo dum somero 1977. Ĝin partoprenis 251 homoj. Post 1970 la asocio kongresis la duan fojon en la urbo, kaj en 1997 sekvis la tria, tiel ke nur en Parizo, la urbo de la centra oficejo de SAT, la asocio kongresis pli ofte. Motoro de la organiza teamo estis la engaĝita loka socialdemokrato kaj esperantisto Hermann Schmid.

## Prelegoj 
* Petro Levi: Esperanto kiel monda kulturlingvo el vidpunkto de franca komunisto 

77
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1977
Kategorio:Aŭgsburgo
Kategorio:1977 en Germanio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
Listo de urboj de Salvadoro

Ĉi tio estas listo de urboj en Salvadoro:
eta|dekstre|Mapo pri Salvadoro
* Chalatenango
* Cojutepekeo
* Jutianao
* La Uniono
* San Miguel de la Frontera
* **San-Salvadoro** (ĉefurbo)
* San-Vincenteo
* Santa Ana (Salvadoro)
* Santa Tecla
* Soyapango
* Tazumaol
* Usulutano


SALVADORO
51-a SAT-Kongreso 1978

dekstra|200px|emblemo de SAT
[eta|la urbodomo kaj malantaŭ ĝi turo de la loka katedralo de [Lekturo]]
La **51-a Kongreso** de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) okazis en Lekturo dum somero 1978, pli ekzakte de la 15-a ĝis 21-a de julio. Ĝin partoprenis 272 laboristoj el 13 landoj. Administre, la kongresa urbo estas parto de la suda departemento Gers kaj la regiono Okcitanio de Francio.

## Eksteraj ligiloj 
* Kongresa gvidrezolucio

78
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1978
Kategorio:1978 en Francio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Francio
Listo de urboj de Dominiko

Ĉi tio estas listo de urboj de Dominiko:

* Atkinsono
* Baruio
* Berekuao
* Kastlobruso
* Culihanto
* La Plano
* Mahauto
* Marigoto
* Point-Miŝelo
* Portsmoto
* Roseo 
* Sent-Ĝosefo
* Vieu-Kaso
* Weslio

Kategorio:Urboj de Dominiko
DOMINIKO
Harrisonburg (Virginio)

'''''*** - en Esperanto teorie esperantigebla **Harisonburgo*' - estas sendependa urbo en la kantono Rockingham () en la Usona subŝtato Virginio.

Harisonburgo situas en la Ŝenandoa-valo () kaj enhavas du universitatojn: Universitato James Madison (ŝtata) kaj Orienta Menonita Universitato (privata).

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ci.harrisonburg.va.us 
* http://www.hrchamber.org 
* http://photos.historical-markers.org/va-harrisonburg  
* http://www.harrisonburg.k12.va.us 

Kategorio:Urboj en Virginio
Oganesono

**Oganesono** (antaŭe nomita ***Ununoktio*** kun simbolo ***Uuo***) estas kemia elemento, kiu en la perioda tabelo havas la simbolon **Og** kaj la atomnumeron 118.

En 1999 esplorantoj ĉe Lawrence Berkeley Nacia Laboratorio anoncis en *Physical Review Letters* eltrovon de la elementoj 116 (vidu ununheksio-n) kaj 118. La sekvan jaron, ili eldonis retiriĝon, post kiam aliaj esplorantoj ne estis povintaj ripeti la rezultojn. En junio 2002 la direktoro de la laboritorio asertis, ke la originala raporto pri la eltrovo de ĉi tiuj du elementoj estis farita surbaze de datenoj, kiujn estis falsinta la ĉefa aŭtoro Viktorio Ninov, kiu tamen deklaris sin senkulpa.

En oktobro 2006 oni sukcesis produkti la elementon 118, pafante atomojn de kaliforniumo per kalcio-jonoj.

La nova nomo (omaĝe al Jurij Oganesjan kaj tio ke ĉiuj ĥemiaj elementoj en grupo 18 (VIII) finiĝas per -ono) estas **oganesono** (Og).

## Referencoj 
Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Nuklea fiziko
Distrikto Köthen

La **distrikto Köthen** (germane: **Landkreis**) ĝis la 1-a de julio 2007 situis en la orienta mezo de la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio. La urbo Köthen (Anhalt) estis la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 475,09&nbsp;km² en 2006 loĝis  homoj; do meznombre 144 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Saksio-Anhalto la koncerna nombro estas 124, en Germanio 231. En la sekva skema mapo la distrikto Köthen estas signita per **10**.

240px

Najbaraj distriktoj estis norde Schönebeck (17), Anhalt-Zerbst (2) kaj la eksterdistrikta urbo Dessau, la distriktoj Bitterfeld (5) en la oriento, Saalkreis (15) en la sudo kaj Bernburg (4) en la okcidento.



K
Mike

**Mike** estas vilaĝo en Hungario, en departemento Somogy kun ĉirkaŭ 700 loĝantoj.
eta|Blazono de Mike

## Geografio 
Mike situas apud rivereto *Rinya* (rinja).

## Historio 
La unuaj skribaj fontoj venis el 1213, kiam oni mencia la komunumon kiel *Mica*. En 1554, en turka imposta priskribo aperis la formo *Miske* kaj tiam oni notis ekziston de nur 5 loĝejoj. Oni setligis en la vilaĝon (senhoman pro bataloj) ekde la 18-a jarcento germanojn, pli poste hungarojn. En 1821 oni konstruis la kastelon Somssich, kies grafa posedanto fondis en 1838 lernejon. Tiutempe la komunumo havis rajton kiel kampurbo, kiu rajtigis por organizado de foiroj (6 foiroj/jaro).

Post 1977 ĉesis la sendependeco de la komunumo kaj ĝis la potenco-ŝanĝo (1989) ĝi apartenis al Kadarkút.

## Vidindaĵoj 
* grafa kastelo (en privata posedo)
* skulptaĵo de Sankta Vendel (Vendalino)
* malnova grenejo
* maŭzoleo (konstruigis en 1867 grafo SOMMSSICH Imre por sia filo Pongrác, mortinta 20-jare).

## Ekonomio 
Gravas la agrikulturo (terpomo, porko), kudra uzino.

## Famuloj 
* En Mike naskiĝis:
** József Somssich (pentristo).
* En Mike mortis:
** politikisto grafo Pongrác Somssich.

## Ĝemelurbo 
ekde 1994 Ingstetten, (nun parto de Schelklingen), kie oni nomis placon laŭ Mike.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.vendegvaro.hu/5-1715  
* http://www.gutenberg.org/etext/7423 

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Somogy
Distrikto Anhalt-Zerbst

**ATENTU:** La 1-an de julio 2007 la distrikto Anhalt-Zerbst malfondiĝis kaj ĝiaj komunumoj dispartiĝis al la novaj distriktoj Anhalt-Bitterfeld, Jerichower Land kaj Wittenberg. Ĉi-tie ankoraŭ priskribiĝas la malnova distrikto!

La **distrikto Anhalt-Zerbst** (germane: **Landkreis**) ĝis ties malfondo la 1-an de julio 2007 situis en la nordokcidento de la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio. La urbo Zerbst estis la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 1.131,69 km² loĝis 70.889 homoj; do meznombre 63 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Saksio-Anhalto la koncerna nombro estas 124, en Germanio 231. En la sekva skema mapo de la distriktoj antaŭ la administra reformo julio 2007 la distrikto Anhalt-Zerbst estas signita per **2**.

240px

Najbaraj distriktoj estis norde Jerichower Land (9) kaj Potsdam-Mittelmark (ĉi lasta en Brandenburgio), oriente Wittenberg (21), sude la eksterdistrikta urbo Dessau kaj la distrikto Köthen (10), en la okcidento la distrikto Schönebeck (17).




A
Anhalt-Zerbst

**Anhalt-Zerbst** povas esti:
* Princlando Anhalt-Zerbst: historia germana ŝtato
* Distrikto Anhalt-Zerbst: distrikto en Saksio-Anhalto ĝis 2007, sur esence la sama teritorio kiel la antaŭa princlando
Volvulo

**Volvulo** estas tordiĝo de intesta anso tiel, ke ĝi malhelpas trapason de solidaĵoj, likvaĵoj aŭ gasoj.

La procedo forigi volvulon nomiĝas *senvolvuligo*. Senvolvuligon oni povas fari endoskopio (per medicina sondilo).

Tamen, kiam pro denaska trolongeco de la intesto ĉi tiu emas volvuli en difinita punkto, preferindas operacio en kiu oni eltranĉas la malmankantan intesteron.

Kategorio:Gasoj
Kategorio:Likvaĵoj
Medicina sondilo

En medicino, **sondilo** estas ilo, ĝenerale tubforma, per kiu oni esploras vundojn, korpajn kanalojn, aŭ per kiu oni malplenigas aŭ purigas organajn kavaĵojn.

Eblas ankaŭ nutri senkonsciulon per sondilo enigita en la stomakon tra la ezofago.

Aliaj uzoj povas esti por biopsio aŭ por endoskopio (ekzemple por senvolvuligo).

Kategorio:Kirurgiaj instrumentoj
Kategorio:Iloj
Cockermouth

**Cockermouth** estas historia urbo en Kumbrio (Cumbria), Anglio, kie la Rivero Cocker enfluas la Riveron Derwent. Ĝi situas en la nord-okcidenta areo de la Laga Distrikto. Ĉi tiu loko emas plibonigi la vivon kaj karakteron de la urbo sen la negativa efiko de ricevi tro multajn turistojn. Multe de la arkitekta koro de la urbo restis grandparte neŝanĝita ekde la 18a kaj 19a jarcentoj.

Kategorio:Urboj de Kumbrio
Laredo

**Laredo** estas la nomo de kelkaj lokoj:
***Laredo**, en la usona ŝtato Teksaso.
***Laredo**, en la usona ŝtato Misurio
***Laredo**, en la hispana aŭtonoma regiono Kantabrio.

***Nuevo Laredo**, en Meksiko.

**Laredo** ankaŭ estas birda klaso:
***Laredoj** (*Larus*).
Aŭka lingvo

**Aŭka** estas amerika indiĝena lingvo studita de Raoul de la Grasserie advokato, ano de "Lingvistika Societo de Parizo" en la fino de 19-a jarcento. Li proponis, poste, artefaritan lingvon  Apolema. La studo de Grasserie pri Auca estis vigle kontraŭbatalata de Rudolf Lens.

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto