open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Françoise d'Aubigné

[280px|eta|dekstre|Portreto fare de [Pierre Mignard (1694)]]
'''Françoise D'AUBIGNÉ**, **markizino de Maintenon''' (naskiĝis la 27-an de novembro 1635 en Niort - mortis la 15-an de aprilo 1719 en Saint-Cyr-l'École), plikonata kiel ***Madame de Maintenon*** (esperante "Sinjorino Maintenon") estis sekreta amantino kaj edzino de la franca reĝo Ludoviko la 14-a. Ili kaŝe edziĝis post la morto de la reĝino Maria Teresa de Hispanio, verŝajne je la 9-a de oktobro 1683.

La kreskinta malfavoro de Françoise Athénaïs de Rochechouart de Mortemart (*Madame de Montespan*) kaj la morto de la reĝino ebligis al Sinjorino Maintenon akiri grandan influon sur la reĝo. La edziĝo restis sekreta, kvankam multaj korteganoj de Versailles suspektis ion. La markizino, tre diotima, favoris pian kaj severan etoson ĉe la kortego. Kune kun Jacques Bossuet, ŝi estris aŭtentan "partion de la diotimuloj".

Ŝi retiriĝis nur tri tagoj antaŭ la morto de la reĝo en 1715, al Saint-Cyr-l'École.

## Vidu ankaŭ 
* Ludoviko la 14-a
* Madame de Montespan
* Louise de La Vallière
* Angélique de Fontanges

Kategorio:Francaj markizoj
Antologio de portugalaj rakontoj

***Antologio de Portugalaj Rakontoj*** estas 223-paĝa libro, kompilita de Manuel de Seabra kaj eldonita en Lisbono en 1959 kiel "eldono por memorfesti la centjaron de Zamenhof, fare de grupo de admirantoj de Zamenhof". 

Al tiu antologio kontribuis kiel tradukistoj ok portugalaj esperantistoj: Alberto Pedro da Silva, Adolfo Nunes, Carlos Custódio Costa, António de Macedo, Virgílio Campos Portela, Bigotte de Almeida, Luzo Bemaldo kaj Saldanha Carreira.

## Enhavo 
* Manuel de Seabra: Antaŭparolo
* Domingos Monteiro : Noktidoj (tr. Alberto Pedro da Silva)
* José Gomes Ferreira : La patrino (tr. Adolfo Nunes)
* José Rodrigues Miguéis : Kaŝita kristfesto (tr. Alberto Pedro da Silva)
* Branquinho da Fonseca : La anĝeloj (tr. Carlos Custódio Costa)
* Castro Soromenho : Samba (tr. António de Macedo)
* Manuel Mendes : La negro Saul (tr. Virgílio Campos Portela)
* Fernando Namora : Ventotagoj (tr. Bigotte de Almeida)
* Manuel da Fonseca : Panduono kun memorelvokoj (tr. Bigotte de Almeida)
* Carlos de Oliveira : Ŝtormo (tr. António de Macedo)
*Mário Braga : Stigmato (tr. Adolfo Nunes)
*Miguel Torga : Donĵuano (tr. Luzo Bemaldo)
* Manuel do Nascimento : Nenio grava (tr. Saldanha Carreira)
* Natércia Freire : Animo de antikva domo (tr. Adolfo Nunes)
* Maria da Graça Freire : La arbo ostiĝinta (tr. António de Macedo)
## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Portugalaj rakontoj
Kategorio:Verkoj el la esperantigita portugallingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Angura kapro

eta|altdekstre|Plenkreskinta ekzemplero.
**Angura kapro** estas hejma kapro el la turka urbo Ankara, kies malnova nomo estis *Angora*. La lano de la angura kapro nomiĝas mohajro (neniam *angura lano*! - vidu sube); ĝi estas tre fama kaj altkvalita.

La tiel nomita angura kuniklo ricevis sian nomon pro la simileco de sia lano (angura lano) kaj de tiu de la angura kapro.

## Bildgalerio 
## Vidu ankaŭ 
* Hejma kapro
* Hejmbesto
* apro
* Mohajro

Kategorio:Kapraj rasoj
Kategorio:Kaproj
Kategorio:Ekonomio de Turkio
Stokholm-sindromo

La **Stokholm-sindromo** aŭ **Sindromo de Stokholmo** aŭ **Stokholma sindromo** estas psikologia fenomeno - laŭ la scienco - kiu aperas ĉe viktimo de ostaĝpreno, forrabo, dum longtempa kunesto kaj kiam la viktimo havas pozitivan emocian rilaton al la forrabisto, ostaĝprenisto. Tio povas kulmini eĉ en tio, ke la viktimo montras kompaton aŭ eĉ reciprokan amon al la forrabinto.

La nomo venas el eventoj de 1973, kiam okazis ostaĝa dramo en Stokholmo. Du armitaj homoj atakis bankon kaj ostaĝis 4 dungitojn dum 5 kaj duontagoj. Dum tio, la ostaĝoj tiom ekŝatis la ostaĝintojn, ke post la liberiĝo ili parte defendis la konduton de la krimuloj kaj kritikis la agadon de la polico dum la jura proceso.

Stokholm-sindromo aperas ne nur okaze de kidnapo, ostaĝiĝo, sed ĉe sektanoj, regule batitaj edzinoj kaj korpe aŭ spirite mistraktitaj infanoj. Laŭ la psiĥologio, la Stokholm-sindromo estas formo de sindefendo. La viktimo scias, ke lia sorto estas en mano de la kidnapinto, tial ŝi/li provas atingi, ke la koncernulo estu kontenta kun ŝi/li, ĉar tiel ŝi/li havas pli da ŝanco por travivi la aferon. Por tio, ŝi/li necesas iom konsenti kun la situo de la reganta persono. Se la teroro tro multe daŭras, la viktimo tiel transprenas vidpunkton de la atakinto, ke ŝi/li ne povas disiĝi de la krimulo.

Kategorio:Socia psikologio
Kategorio:Psikaj malsanoj
Kategorio:Stokholmo
Merino

eta|Netondita merinoŝafo
eta|Merinokamparoŝafoj
**Merino** aŭ **merinoŝafo** estas ŝafraso devena el Hispanio, kiu havas tre altkvalitan merinolanon.

La bestoj estas tonditaj ĝis la haŭto kaj donas de 2 ĝis 4 kilogramoj da lano (lavita) ĉiujare. La plej bonaj bestoj donas ĝis 10 kilogramoj da merinolano.

La romianoj alportis ŝafojn al Hispanio kaj la maŭroj evoluigis la ŝafbredadon pli kaj pli dum la 6-a jarcento. La rezulto de tiu bredado estis pli kaj pli fajna ŝaflano.

Fine tiel oni atingis dum la 14-a jarcento la merinoŝafon kiel krucigo de malgranda azia ŝafraso kaj la afrika marbordoŝafo. Tiam eksportado de merinoj estis malpermesita je mortpuno de la hispana reĝoj. Tial Hispanio povis ĝis la 18-a jarcento negoci tutmonde la faman tiel nomitan *hispanan lanon*.

Dum la 18-a jarcento la unuaj merinoj alvenis en Germanio, kie oni krucigis la merinoŝafojn kun hejmaj rasoj. Tiel bredis Rudolf Behmer la merinokamparoŝafon kaj ekde 1860 la merinokarnoŝafon.
Kun pli ol 30 % de la tuta ŝafaro la merinokamparoŝafo estas la plej ofta ŝafraso en Germanio. En Bavario tiu procentaĵo estas ĉirkaŭ 70 %.

La tondita ankoraŭ kunligita lanvestaĵo pezas 3 ĝis 5 kilogramoj, sed duono de la pezo konsistas el malpuraĵoj, graso, ŝvito kaj vegetaĵrestoj.

Per alportado de merinoj al Aŭstralio kaj Novzelando fare de eŭropaj koloniistoj, tiuj landoj iĝis la plej grandaj lanproduktantoj tutmondaj. La parto de merinolano pri la jara monsumo atingas ĉirkaŭ 40 %. Preskaŭ 100 % el ĝi venas de la aŭstrala merinoŝafo.

## Vidu ankaŭ 
* Rambouillet Merino

Kategorio:Ovio
Kategorio:Ŝafoj
Madame de Montespan

**Françoise DE ROCHECHOUART, "Mademoiselle DE MORTEMART"** (naskiĝis la 5-an de oktobro 1640 en Lussac-les-Châteaux - mortis la 26-an de majo 1707 en Bourbon-l'Archambault), plikonata kiel ***Madame de Montespan*** (esperante *Sinjorino Montespan*) estis la favorita amantino de la franca reĝo Ludoviko la 14-a ekde 1667 ĝis 1679.

Ŝi havis sep infanojn kun la reĝo (*vidu Ludoviko la 14-a#Infanoj*). Inter tiuj ĉi, ses estis oficiale agnoskitaj de Ludoviko kaj kvar fariĝis plenkreskuloj.

Post skandalo, Sinjorino Montespan spertis malfavoron, kaj estis progresive anstataŭita de Françoise d'Aubigné, markizino de Maintenon.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ludoviko la 14-a
* Françoise d'Aubigné
* Louise de La Vallière
* Angélique de Fontanges

Kategorio:Francaj markizoj
Kaŝmirkapro

La **Kaŝmirkapro** estas fenotipo de la hejmkapro, kiu estas unu el la lankaproj. En la devenregiono de la Himalajo kaj Pamiro (kaj ne de Kaŝmiro, de kiu ĝi havas tamen la nomon)  tiu longorela kaj kornita kapro ekzistas en la koloroj griza, blanka, nigra kaj bruna. En Eŭropo oni bredas preskaŭ nur blankajn bestojn, ĉar la blanka lano povas esti ĉiel kolorigita. Ĝia pezo povas esti 70 kg por la virseksulo kaj 50 kg por la inseksulo.

Kaŝmirkaprojn, inter kiuj ekzistas ĉirkaŭ 20 subtipoj, karakterizas longa, fajna sublano. La lano estas plej fajna ol la plej maldika ŝaflano kaj nombras inter la plej maldikaj bestharoj (la plej maldikajn harojn havas interalie la moska ovibovo kaj la vikuno).

En la industrilandoj la bestoj estas tonditaj, alie la sublano estas deŝirita aŭ elkombita. Ĉiujare ĉiu besto donas inter 150 kaj 200 gramojn da lano. La dua lanugo, nomata *kaŝmiro*, kiu estas uzata en la fabrikado de vestaĵoj. La tutmonde plej granda kaŝmirlanproduktanto estas Ĉinio kaj Mongolio la dua. Grandaj farmoj por kaŝmirproduktado ekzistas ankaŭ en Aŭstralio kaj Novzelando; en Eŭropo la plej multaj ekzistas en Skotlando.

## Vidu ankaŭ 
* Angorakapro

## Eksteraj ligiloj 
* Vestoj 
* Kaŝmirbredejo 

Kategorio:Dorlotbestoj
Kategorio:Kaproj
Kategorio:Faŭno de Himalajo
Kategorio:Lano
Herman Teirlinck

**Herman Louis Cesar TEIRLINCK** [TERlink] (naskiĝis en Sint-Jans-Molenbeek la , mortis en Lot la ) estis flandra verkisto kaj poeto.

Teirlinck estis la filo de la merita flandra verkisto Isidoor Teirlinck. En sia unua tempo li estis epigono de Stijn Streuvels sed poste li trovis propran vojon, allogata de l' bruego de la moderna urbo. La fantazio ludas en lia verko pli grandan rolon ol en tiu de Streuvels, sin foriganta ankoraŭ pli de la pttra naturalismo de Cyriel Buysse. Lia verko estas kelkfoje "ludo kun la vivo" kaj liaj personoj «siluetoj» pli ol homoj. Neniu tamen al li forrifuzas lian lokon inter la kvar aŭ kvin plej bonaj stilistoj. Post la milito li celis precipe la modernigon de la teatro, serĉante kuniĝon kun la popolo, plisimpligante la strukturformojn de la ludaĵo, laŭ mezepoka ekzemplo, kaj pliĝeneraligante la karakterojn i.a. per uzo de alegorio. La rezultato estas tre interesa sed ne kapablas tute kontentigi: «la interno ne estas tiel forta ke ĝi povu animi tute kaj proporcie la eksteron.»

## En Esperanto aperis 
* La kanto de Peer Lobbe (en *Belga Antologio*, 1928); tradukis Maurice Boeren
* Mi servas (unua akto, en *Belga Antologio*, 1928); tradukis Jan van Schoor
* La popleto sur la monto (en *La Belga Sonorilo*, 1906); tradukis F. de Roy
* Sinjoro Serjanszoon (manuskripto de Cesar Vanbiervliet)

Kategorio:Flandraj verkistoj
Kategorio:Nederlandlingvaj verkistoj
Ŝirlano

**Ŝirlano** estas reuzita, do el malnovaj teksaĵoj farita recikligoprodukto. Kaj uzitaj lanenhavantaj teksaĵoj kaj forĵetaĵoj de la teksaĵindustrio taŭgas por la prilaborado. Pro la mallongeco de ŝirlanofibroj eblas fabriki nur malaltkvalitaj teksaĵoj. En Germanio estas leĝe malpermesita uzi ŝirlanon kiel ero de tondolanaj artikloj.

Dum la fabrikado la fibroj estas elŝiritaj el la origina teksaĵo. Tial la fibroj iĝas malpli longaj kaj laŭ la devenmaterialo oni distingas malsamajn kvalitojn.

Ŝirlano klasifikeblas jene:
#**Zephir**: >50&nbsp;mm fibrolongeco, farita el molaj trikaĵoj
#**Shoddy**: ŝirlano el pli malmolaj trikaĵoj
#**Golfers**: farita el trikaĵoj de inaj puloveroj kaj similaj
#**Thybet**: el lanoteksaĵo, fibrolongeco malpli ol 50&nbsp;mm
#**Mungo**: tre mallonga fibro el lanteksaĵo
#**Alpaka**, **Ekstrakto**: tre mallonga fibro el lanomiksaĵteksaĵo

Kategorio:Materialoj
Tuko

**Tuko** estas peco da glata teksaĵo uzata por iu celo.

Ĝi povas havi enteksitajn aŭ printitajn ornamaĵojn.
Tukoj ekzistas el la plej diversaj materioj kaj kvalitoj:
* silko
* lano
* kotono
* lino
* kanabo
* urtikoj
* ktp.

## Ekzemploj
* antaŭtuko
* bantuko
* buŝtuko
* kaptuko
* koltuko
* kovrotuko aŭ vualo
* littuko aŭ litotuko
* mantuko
* mortotuko
* naztuko
* polvotuko
* poŝtuko
* sekigtuko
* tablotuko
* viŝtuko
* zontuko

## Vidu ankaŭ
* ŝtofo
* teksaĵo
* drapo

Kategorio:Teksaĵindustrio
Bělá pod Pradědem

**Bělá pod Pradědem** estas municipo en Ĉeĥio en distrikto Jeseník. Vivas ĉi tie  (). La municipon kreas lokaj partoj Adolfovice, Domašov, Bělá kaj Filipovice. Ĝi etendiĝas proksime de Jeseník, 14&nbsp;km ĝis montoselo Červenohorské sedlo (1013 m) (Ruĝmonta selo) sur ambaŭ bordoj de rivereto Bělá.

En proksima ĉirkaŭaĵo eblas trovi vicon da interesaj lokoj - Lázně Gräfenberg, Lipová-lázně, Velké Losiny, Karlova Studánka, kavernoj Na Pomezí kaj Špičák, skicentrejoj kaj turismaj centrejoj sur Červenohorské sedlo, Ramzová, Praděd ka.

La municipo proponas riĉan elekton de enloĝigejoj en objektoj de hotela tipo, en pensionoj kaj en privateco.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
Bělá pod Pradědem membriĝas en kvar partojn( samtempe bazaj setlejunuoj), kiuj situas en du katastraj teritorioj:
* *Adolfovice* (3496,06 ha) – Adolfovice
* *Domašov u Jeseníku* (5716,64 ha) – Domašov, Bělá kaj Filipovice

La parto Domašov mem ankoraŭ dividiĝas en partojn Dolní Domašov () kaj Horní Domašov ().

## Rilataj temoj 
* Praděd


Kategorio:Municipoj en distrikto Jeseník
Kategorio:Setlejoj en Hrubý Jeseník
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jeseník
Lavmaŝino

eta|200ra|Moderna lavmaŝino
eta|Historia lavmaŝino
**Lavmaŝino** estas maŝino por lavi vestaĵojn, tukojn, littukojn kaj aliajn hejmajn ŝtofojn. Kutime, tiu termino estas nur por maŝinoj, kiuj uzas ĉefe akvon por la lavado. Seka purigado estas ĉefe afero de faka industrio kaj tiujn maŝinojn oni ne nomas *lavmaŝinoj*.

## Historio 
## Modernaj maŝinoj 
Ekzistas ĉefe du tipoj da modernaj lavmaŝinoj: por enmeti la lavotaĵojn per la supro aŭ per la fronto.

La ŝargmetodo desupra estas la plej populara en Usono, Azio kaj Aŭstralio. La lavotaĵoj estas enmetitaj en cilindron kun vertikala akso kie troviĝas movilo centra helicforma.
Kovrilo fermas la tuton.

La frontŝargebla modelo, la plej disvastigita en Eŭropo, havas cilindron kun horizontala akso. Oni ŝargas ĝin per ronda vitra frontpordeto. La cilindron oni nomas ankaŭ *tamburo*. La movado estas kreita per rotacio alternativa al unu direkto kaj la alia kaj per gravito. La vestaĵoj estas levitaj en la tamburo kaj refalas denove. Tiel moviĝas la vestaĵoj kaj akvo kaj lavpulvoro eniras inter la fibroj. Ekzistas ankaŭ malpli disvastigata modelo kun horizontala akso kaj supera ŝargado per pordeto en la cilindro. Tiuj maŝinoj kutime estas pli malgrandaj.

## Energifontoj 
Ĉiuj lavmaŝinoj funkcias helpe al tri malsamaj energifontoj. Ili uzas mekanikan energion, varmecon kaj kemian agadon. La mekanika energio estas donita al vestaĵoj pere de la rotacio de la movilo (desupra ŝargado) aŭ per la rotacio de la tamburo (frontŝargado). La varmeco estas donita per la akvo. Multaj frontŝargeblaj maŝinoj havas elektran hejtilon kiu preskaŭ boligas la akvon. La kemia agado venas de la lavpulvoro kaj aliaj kemiaj aldonaĵoj. La frontŝarĝeblaj maŝinoj uzas lavpulvorojn kiuj liberigas malsamajn kemiajn erojn laŭ la temperaturo. Tial malsamaj makuloj kaj malpurigaĵoj estas purigataj dum la varmigo de la akvo. Por tiaj maŝinoj necesas uzi lavpulvorojn kiuj donas malmulte da ŝaŭmo, ĉar la rotacio aldonas aeron inter la fibroj, kio povas malhelpi bonan purigadon.

## Komparo inter la tipoj 
Komparaj testoj montras ke frontŝargeblaj lavmaŝinoj ĝenerale estas pli efikaj por purigi vestaĵojn, uzas malpli da akvo kaj energio ol desupre ŝargeblaj maŝinoj. Uzante malpli da akvo, ili uzas ankaŭ malpli da lavpulvoro aŭ uzante la saman kvanton da lavpulvoro plialtigas la kemian agadon. Estas ankaŭ eble instali sekigmaŝinon super la lavmaŝino.

La maŝinoj kun horizontala cilindro finas ciklon pli rapide kaj estas malpli kostaj. Ili ebligas ankaŭ la elprenon de vestaĝoj ĉiumomente (ekzemple por vestaĵoj kiuj ne necesas eltordon).

## Konektebleco 
La plej modernaj lavmaŝino havas USB-konektilojn aŭ WiFi-aliron por konekti ilin al hejma reto aŭ interreto.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri funkciado de lavmaŝino 
* Historio kaj informoj pri lavmaŝinoj  (france)
* Kiel funkcias lavmaŝinoj  

Kategorio:Higieno
Kategorio:Lavado
Kategorio:Hejmo-maŝinoj
Ginučiai

200px|eta|dekstra|akva muelejo en Ginučiai
**Ginučiai** estas malgranda vilaĝeto sen monda signifo ie en la oriento de Litovio, sed… ĝi estas inter la plej belaj vilaĝetoj de la Aŭkŝtajtia Nacia Parko, eble la plej bela, kaj estas nomata la "koro de la parko". La vilaĝeton ĉirkaŭas arbaroj kaj du pitoreskaj lagoj, kiujn ligas rivereto. La loĝantoj fieras pri aparte aĝa kverka arbaro, kiun ili nomas "giria", kio signifas "arbarego".

## Eksteraj ligiloj 
* interreta informilo  ()

Kategorio:Aŭkŝtajtio
Kategorio:Vilaĝoj de Litovio
Momozono

**Momozono** (桃園天皇, naskiĝis la 14-an de aprilo 1741; mortis la 31-an de aŭgusto 1762) estis la 116-a Imperiestro de Japanio. Li estis filo de la Imperiestro Sakuramachi.

Kategorio:Japanaj imperiestroj
Sakuramachi

**Sakuramachi** (桜町天皇, naskiĝis la 8-an de februaro 1720; mortis la 28-an de majo 1750) estis la 115-a Imperiestro de Japanio. Li regis de 1735 ĝis 1747. Du el liaj gefiloj regis post li: unue Imperiestro Momozono kaj poste lia filino Imperiestrino Go-Sakuramachi.

Kategorio:Japanaj imperiestroj
Komei

**Kōmei** (japane: 孝明天皇, naskiĝis la 22-an de julio 1831; mortis la 30-an de januaro 1867) estis la 121-a Imperiestro de Japanio. Lia regno komencis la 10-an de marto 1846 kaj finis per lia morto je la 30-a de januaro 1867. Lia naskiĝnomo estis Osahito ( japane: 統仁) kaj lia titolo estis Hiro-no-miya ( japane: 煕宮).

Dum lia regno Japanio devige malfermiĝis al eksterlando. Komei malakceptis tiun politikon de la ŝoguna reĝimo kaj kontraŭ Traktato de Kanagaŭa. La aŭtoritato de la ŝoguna reĝimo malpligrandiĝis tial kaj ĝi provis plifortigi la rilaton inter la imperiestra kortumo kaj la ŝoguno. Pro tio geedziĝis princino *Kazu no miya*, fratino de Komei, kaj la ŝoguno Tokugawa Ienari.

Komei subite mortis 35-jara de variolo. Oni supozas ke li estis mortigita de anoj de la movado *Sonno joi*, ĉar li akceptis la politikon de la ŝoguna reĝimo.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1831
Kategorio:Mortintoj en 1867
Kategorio:Japanaj imperiestroj
Tra la Mondo

**Tra la Mondo** povas rilati al tiuj ĉi esperantaj aferoj:

* la 2017 ekeldonita revuo *Tra la mondo*
* la internacia legolibro *Tra la Mondo*
* la frua esperanta (1905-1908), bele ilustrita gazeto *Tra La Mondo*
* la libro *Tra la Mondo per Biciklo kaj Esperanto* de Lucien Péraire
*  [eble la sama kiel la ilustrita gazeto supre]
Jean Larcher

**Jean Larcher** (naskiĝis en 1947 - mortis en 2015) estis franca belskribisto.

## Vivo 
Jean Larcher estis filo de tipografiisto, naskita en Reno.  Li studis en pluraj artlernejoj en Parizo kaj iĝis sendependa kaligrafiisto.  Li elmontras siajn verkojn ekde 1973 en Francio kaj aliaj landoj.  Li ankaŭ gvidas lecionojn kaj staĝojn pri kaligrafio.

## Verko 
Jean Larcher estis precipe konata kiel praktikanto de la *angla stilo*, kiun oni kromnomas ankaŭ *kuprogravura stilo*. Li ornamas ĝin per densaj arabeskoj. Sed li ankaŭ kompetentas pri multaj aliaj stiloj de eŭropa kaligrafio. Lia stilo estis vigla, preskaŭ peza, kaj li prezentas verkojn faritajn spontane, sen retuŝoj. 

Kategorio:Kaligrafio
Vidnava

**Vidnava** (, ) estas urbo troviĝanta en norda parto de distrikto Jeseník en Ĉeĥio. Nordo kaj oriento de la urbo kreas ŝtatlimon kun Pollando, okcidente ĝi najbaras kun vilaĝo Velká Kraš. La urbo konsistas el la loka parto Vidnava kaj la loka parto Krasov. En  la urbo havis . La estiĝo de la urbo datiĝas en la komencon de la dua duono de la 13-a jarcento, la unua skribmencio estas el 1291. Laŭ la urbo nomiĝas Vidnava malaltebenaĵo.

## Historio 
### Ŝtonepoko 
Vidnava havas riĉan kaj movitan historion. La unuaj signoj de enloĝigo estas dokumentitaj jam en frua ŝtonepoko, pri kio atestas trovitaĵoj de iloj el fajro-ŝtonoj. La unua skribmencio pri urbo, fondita sur regula aksa bazplano, devenas el la jaro 1291. Jam tiam Vidnava estis signifa administra centrejo de regiono kaj centrejo de metia produktado.

### La estiĝo de la nomo de vilaĝo 
Nomo **Wydna**, **Vidna** apartenis al rivereto, sur kiu estis fondita la samnomata urbo. Ĝi estas derivata de slava radiko *vid*-, kiu estas ankaŭ en verbo *vidět* (*vidi*). Wydna markis puran akvon, en kiu ĉio estas videbla. Germanaj almigrintoj plilongigis -i kaj fine de la 14-a jarcento ili ŝanĝis en diftongon -ei. La finaĵo -au estis aldonita al la nomo analogie laŭ nomoj kiel *Schónau* logante pli poste al interpretado, *Weidenau* estas kunmetita el *Weide* (saliko) kaj *Aue* (herbejo). Tiu ĉi erara interpretaĵo venis ankaŭ en urban blazonon. La ĉeĥa nomo Vidnava apogas sin je latinigita formo el fino de la 13-a jarcento.

### Mezepoko 
La promesigan evoluon de la urbo, en kiu prosperis komerco kaj metioj, interrompis en la 14-a jarcento husanaj militiroj kontraŭ ilia plej granda kontraŭulo - episkopo el Vroclavo. En 1428 la urbo estis konkerita de husanoj kaj forbruligita. a falo de la urbo daŭris ĝis komenco de la 16-a jarcento, kiam ĝi iom post iom komencis leviĝi el la antaŭaj plagoj. Okazis ekfloro de metia produktado, la urbo akiris rajton por kuiri bieron por la vasta ĉirkaŭaĵo (1529).

La florantan urbon trafis en la jaro 1574 katastrofa incendio, kiu, krom preĝejo, paroĥejo kaj lernejo, situantaj iom flanke de la urba kerno, forbruligis la tutan urbon. Dum la tridekjara milito la urbo estis kelkfoje okupita de svedoj, evitis al ĝi eĉ ne epidemio de variolo kaj pesto. Profunden en la historion de la Vidnava trafis ankaŭ militaj kaj politikaj eventoj ĉirkaŭ du militoj je Silezio en la jaroj 1741 - 1745. Per vroclava paco estis destinitaj novaj limoj de Silezio, kiuj senpere tuŝis ankaŭ Vidnavon farigante el ĝi limregionan urbon, fortranĉita de riĉaj vilaĝoj situantaj oriente de ĝi.

## Loĝantaro
## Memorindaĵoj 
Al la plej signifaj historiaj memorindaĵoj de la urbo apartenas konstruaĵo de kastelo kun renesanca arkitekturo el duono de la 16-a jarcento kun konservitaj volboj kaj multnombraj arkitektonaj detaloj.

## Rilataj artikoloj 
* Sudetgermana ribelo
* Vidnavaj marĉoj

## Pluaj fotoj 

Vidnava (Weidenau) - city center2.JPG|Urbocentro


Kategorio:Municipoj en distrikto Jeseník
Kategorio:Urboj en distrikto Jeseník
Kategorio:Urboj en Ĉeĥa Silezio
Kategorio:Setlejoj en Vidnava malaltebenaĵo
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Bude Borjan

**Bude BORJAN** (4-an de majo 1904 en Kričke, distrikto Drniš – 8-an de julio 1941) estis kroata esperantisto. Gimnazion li frekventis en Split, Agronomian fakultaton en Zagrebo. Kiel gimnaziano li estis membro de komunista junularo en Split. Post sia translokiĝo al Zagrebo, en 1923 aktivis politike en Akademia Klubo “Galilej” kaj en Klubo de studentoj marksistoj.

Li tre malfacile ricevis postenon, unue en Božjakovina, poste en Vrginmost (1930) kiel distrikta agronomo, post tio en Vrbosko (1931). Pro politika agado ofte arestita, laste antaŭ okupado de la lando (1941), kiam li estis sendita al malliberejo Lepoglava. Li estis tre elstara esperantisto. Esperantistiĝis en 1922 en Split, aktivis en Akademia Esperanto-Klubo en Zagrebo. Estis membro de ekzamena komisiono, fakdelegito de IEL por agronomio, kune kun samideanoj Granđa kaj Demetrović (fine de 1939) li estis membro de la redakta komitato de “La Suda Stelo”. Li estis konata pro principaj, ideologiaj verkoj en “La Suda Stelo” dum la malkvietaj jaroj 1938-1940. La plej granda zagreba societo portas lian nomon. Sian vivon li finis kiel viktimo de ustaŝa reĝimo la 8-an de julio 1941, kiam li estis pafmortigita en Zagrebo. 

## Referencoj 
Kategorio:Kroataj esperantistoj
Bătești

**Bătești** [bəteŝtj] (hungare: **Vadpatak**) estas vilaĝo en Rumanio 2 aŭ 3&nbsp;km sudokcidente de Făget. En 1910 ĝi havis 532 loĝantojn (rumanoj); en 1992 485 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1597. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al la urbo Făget.

En Bătești estas la ligna preĝejo "Cuvioasa Paraschiva", historia monumento.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Distrikto Timiș
Begheiu Mic

**Begheiu Mic** [begeju mik] (hungare: **Bázosd**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Lugoj. Administre ĝi apartenas al Făget (Timiș).
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 585 loĝantojn (rumanoj); en 1992 612 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1690. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Bunea Mică

**Bunea Mică** [bunja mikə] () estas vilaĝo en Rumanio, kiu kunkonstruiĝis kun Bunea Mare.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Gladna Română

**Gladna Română** [gladna romınə] (hungare: **Galadna**, germane: **Wallachisch Gladna**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 752 loĝantojn (rumanoj); en 1992 457 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1454. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Fârdea.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Temerești

**Temerești** [temereŝtj] (hungare: **Temeres**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Lugoj. Administre ĝi apartenas al Făget (Timiș).

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 886 loĝantojn (rumanoj); en 1992 614 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1514. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Lugojel

**Lugojel** [lugoĵel] (hungare:**Lugoshely**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 1 416 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 719 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1631. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Gavojdia.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Marcel Mauss

**Marcel MAUSS** (10-a de majo 1872 - 10-a de februaro 1950) estis franca socisciencisto plej bone konata pro sia rolo en prilaboro kaj daŭrigo de la heredaĵo de sia onklo Émile Durkheim kaj la *Année Sociologique*. Lia plej konata verko estas *La donaco*, pri reciprok- kaj donac-bazaj ekonomioj de necivitaj popoloj.

## Vidu ankaŭ 
* Antropologio
* Strukturismo
* Claude Lévi-Strauss
* Bronisław Malinowski

Kategorio:Francaj sociologoj
Hisiaș

**Hisiaș** [hisjaŝ] (hungare: **Hosszúág**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 674 loĝantojn (rumanoj); en 1992 115 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1488. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Ghizela.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Antikodono

**Antikodono** estas la sektoro de molekulo de transiga RNA, kiu konsistas el tri nukleotidoj kaj kongrue rekonas komplementaran tri-nukleotidan sektoron de molekulo de matrica RNA (kodono). Specifa interago kodono-antikodono okazas en ribosomoj dum tradukado garantias pravan envicigon de aminoacidoj en polipeptidan ĉenon.

## Vidu ankaŭ 
* RNA
* DNA
* Nukleotido

Kategorio:Molekula biologio
Timoro

[eta|180ra|Pejzaĝo ĉe [Maubisse (Orienta Timoro)]]
eta|180ra|Altecoj de la insulo
eta|180ra|Politika mapo de insulo Timoro
[eta|180ra|Mapo de insulo Timoro de [Antonio Pigafetta]]
**Timoro** estas la plej insulo en la suda ekstremo de la Malaja Insularo, kun areo granda je 30.777 km² per kiu ĝi estas la 44-a plej granda insulo en la mondo.

La insulo estas dividita inter la sendependa ŝtato de Orienta Timoro kaj Okcidenta Timoro, parto de la indonezia provinco Orientaj sudorientaj insuloj. Orienta Timoro antaŭe estis portugala kaj Okcidenta Timoro estis nederlanda kolonio. Timoro estis okupita fare de Japanio de 1942 ĝis 1945 kaj Okcidenta Timoro iĝis parto de Indonezio post la Indonezia Milito de Sendependeco en 1949, dum Orienta Timoro estis portugala ĝis la deklaro de sendependeco en 2002.

## Lingvoj 
La oficialaj lingvoj de Orienta Timoro estas la tetuna kaj la portugala, kaj en Okcidenta Timoro, la indonezia. La indonezia estas ankaŭ vaste parolata kaj komprenata en Orienta Timoro.

## Historio 
Lige kun la malordoj en la patrujo en 1974, la portugaloj ne plu povis regi Orientan Timoron. La 28-an de novembro 1975 Orienta Timoro deklaris sin sendependa ŝtato (same kiel la aliaj iamaj portugalaj kolonioj faris). Tamen, Indonezio invadis la landon la 7-an de decembro 1975 kaj deklaris la areon integrigita. Dum la rezultinta batalo pri libereco, 200 000 homoj estis mortigitaj. En referendumo en 1999, 78,5% de la orient-timoroj voĉdonis por sendependeco, kiu estis realigita la 20-an de majo 2002. Tamen Okcidenta Timoro restas dominata de Indonezio.

## Ekologio 
Biogeografie la insulo troviĝas en la aŭstralazia ekozono laŭ la tipologio ellaborita fare de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Kune kun la apuda insulo Vetaro, Timoro konstituas unu ekoregionon: la foliarbarojn de Timoro kaj Vetaro. Tiu ĉi apartenas al la biomo de la tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj.

### Faŭno
#### Birdoj 
* Timora arbustobirdo
* Timora blua muŝkaptulo
* Timora bubuko
* Timora imperikolombo
* Timora kukolkolombo
* Timora muŝkaptulo
* Timora stumpovostulo
* Timora verda kolombo

## Literaturo 
* Miguel Faria de Bastos, *La plej granda ekstermejo en la mondo*, Lisboa, 1998, 67 paĝoj, 24 cm, ISBN/ISSN 9729471347 (eo, pt, en)
* F. J. Ormeling, *The Timor Problem. A geographical interpretation of an underdeveloped island*. Groningen 1955; dua eld. 1957 (en)

Kategorio:Insuloj en Azio
Kategorio:Indoneziaj insuloj
Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano
Kategorio:Geografio de Orienta Timoro
Louise de La Vallière

eta|dekstra|300px|Louise de La Vallière kune kun siaj infanoj
**Louise Françoise DE LA BAUME LE BLANC**, fraŭlino kaj pliposte **dukino de La Vallière** (naskiĝis en Tours 6-an de aŭgusto 1644 – mortis en Parizo 7-an de junio 1710) estis la unua amantino de la franca reĝo Ludoviko la 14-a.

Ludoviko unue simulis intereson por la juna fraŭlino, por ke la kortego forgesu lian ambaŭsencan rilaton kun la edzino de sia propra frato, Filipo de Francio. Sed la reĝo fine korinkliniĝis por Louise, kiu mem sekrete amis Ludovikon. La sekvinta rilato, kvankam kiel eble plej diskreta, indignigis la plej diotimajn korteganojn, interalie Jacques Bossuet. La reĝo, kvankam tre diotima ĝis tiam, rifuzis komuniiĝi ekde 1663.

Nicolas Fouquet, kiu volis akiri aliancanon proksiman de la reĝo, oferis al Louise multan monon. Sed la juna virino rifuzis kaj eĉ informis la reĝon. Tio plifortigis la koleron de Ludoviko kontraŭ la ministro pri financoj.

Ŝi havis kvar infanojn kun la reĝo, el kiuj du fariĝis plenkreskuloj kaj estis oficiale agnoskitaj de Ludoviko (vidu Ludoviko la 14-a#Infanoj).

Kategorio:Francaj nobeloj
Maria Mancini

**Maria MANCINI** (naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1639 en Romo – mortis la 8-an de majo 1715), filino de Geronima Mazarini kaj Michele Mancini, estis la nevino de la kardinalo Jules Mazarin.

Kondukita de sia onklo el Romo al la franca kortego, Maria Mancini estis verŝajne la unua aŭtenta (kaj platona) amo de la juna franca reĝo Ludoviko la 14-a. En julio 1658, post la sieĝo de Dunkirko, Ludoviko ricevis gravan malsanon, kaj Maria, pensinta ke li rapide mortus, manifestis sian korinklinon per famaj larmoj. Tiuj alvokis la atenton de la juna reĝo, samkiel pliposte la kulturo kaj la cerbo de tiu fraŭlino.

Kiam la kortego revenis al Fontainebleau, Maria Mancini fariĝis la centro de la atento de ĉiuj, prezidis la festojn kaj la balojn. Maria estis « preciozulino », ĉar ŝi aldonis al sia rilato kun la reĝo multan romantikan fantazion. La patrino de la reĝo, Anno de Aŭstrio, samkiel la ĉefministro Mazarin kontraŭis edziĝon, ĉar tio estus neakceptebla misedziĝo por la reĝo kaj traktadoj jam okazis rilate al la hispana princino, Maria Teresa de Hispanio. Plie, Maria ne ŝatis sian onklon, kaj tiu ĉi konsekvence ne interesiĝis pri la akiro de reĝina nevino.

La trudita malproksimigo de Maria el la kortego, unue al La Rochelle kaj pliposte al Hiers-Brouage, inspiris faman verson al Jean Racine en la tragedio *Berenica* :

: « *Imperiestro vi estas, sinjoro, kaj vi ploras !* » (4-a Akto, 5-a Sceno)

En 1661, Maria akceptis edziĝi la princon Lorenzo Colonna, ĉar Ludoviko ne oponis ŝian eliron el Francio. Si enloĝiĝis en Romo, sed ŝia edziĝa rilato rapide difektiĝis. Post tri filoj, Maria opiniis, ke ŝi estis liberigita el sia edziĝa devo, kaj ekfrekventi galantulojn. Kvankam ŝia edzo estis malfidela si mem, li ne povis akcepti tian konduton de sia edzino. Maltrankvila (prave aŭ ne ?) pro sia vivo, Maria forlasis ŝiajn edzon kaj infanojn por traveturi Eŭropon, kune kun sia fratino Hortense Mancini, dukino de Mazarin, kaj sia frato Philippe Mancini, duko de Nevers.

Ŝi mortis en 1715, kaj Ludoviko la 14-a ĉiam rifuzis revidi ŝin.
Velká Kraš

**Velká Kraš** (, ) estas nomo por grupo da vilaĝoj en Ĉeĥio en distrikto Jeseník. Vivas ĉi tie  ().

La nomo **Kraš** estas derivita de slava persona nomo Kras, kiu poste estis transprenita ankaŭ en germanan *Krosse*. Ĉar estis kelke da Kraš-oj, ili estis diferencigataj per diversaj predikativoj, ekz. *Velká* (Granda) (en la 14-a jarcento ankaŭ eble *Henčova* = *de Henč*), *Malá* (Malgranda) (ankaŭ eble *Siegfriedova* = *de Siegfried*) kaj *Fojtova* (*de Fojt*). Ankaŭ eblas, ke temis devene pri unu granda vilaĝo, kiu pli poste apartiĝis je kelke da vilaĝoj. Velká Kraš ensumigis ekde la jaro 1869 devene memstarajn administrajn vilaĝojn **Velká Kraš**, **Malá Kraš**, **Fojtova Kraš** kaj **Hukovice** (); ĉiuj ĉi vilaĝoj havis ĝis la plej nova epoko propran katastron. En la jaroj 1976 ĝis 1990 Velká Kraš estis portempe aligita al Vidnava.

Grupo da vilaĝoj kun la komuna aŭ unuopa nomigo Kraš etendiĝas en ĉirkaŭaĵo de rivereto Vidnávka, kiu fluas el Rychleba montaro unue tra Žulová al nordo kaj ĉe Hukovice ĝi turniĝas al oriento al Vidnava kaj al limo kun Pollando.

En la plej malnovaj skribdokumentoj estas indikataj kelke da Kraš-oj kaj malfacile estas distingeble, kiu estis la plej malnova. Tio validas kiel pri dokumento por vidnava vilaĝestro, kiu estas metata en la jaron 1290, sed kiu priskribas staton proksimume en la jaroj 1256 - 1266, tiel pri listo de vilaĝoj de vroclava episkopujo el 1284, kie estas indikitaj kvar Kraš-oj.

Dum la tridekjara milito ĉiuj vilaĝoj estis prirabitaj kaj parte dezertigitaj. Post la jaro 1848 kaj post unuiĝo en unu administran vilaĝon Velká Kraš apartenis juĝeja distrikto Vidnava kaj al politika distrikto Frývaldov. Post la estiĝo de Ĉeĥoslovakio Velká Kraš havis la saman sorton kiel ceteraj germanaj vilaĝoj en regiono de Frývaldov. Unue ĉi tie havis la plej grandan influon kristanaj socialistoj, poste samideanoj de K. Henlein. Dum la Dua Mondmilito estis en la loko establitaj du pli malgrandaj militkaptitejoj. Post nova enloĝigo industriaj entreprenoj, kiuj ĉi tie estis antaŭe, pludaŭris nur parte.

## Loĝantaro 
## Rilataj artikoloj 
* Sudetgermana ribelo
* Krasov, eksa vilaĝo, nun parto de urbo Vidnava
* Fervojlinio Lipová Lázně – Javorník ve Slezsku

## PLuaj fotoj

Velká Kraš - hospodářské objekty v okolí nádraží v místní části Hukovice (Haugsdorf) (stav červenec 2023).jpg|Velká Kraš
Velká Kraš - rozložitý objekt čp. 189 v okolí nádraží v místní části Hukovice (Haugsdorf) (stav červenec 2023).jpg|Velká Kraš
Velká Kraš.JPG|Velká Kraš
Trains to Vidnava and Jesenik (810 161 0) in Nova Kras.jpg|Velká Kraš, trajnoj al Vidnava kaj Jeseník
Velká Kraš - nádraží (stav červenec 2023) (2).jpg|Velká Kraš, stacidomo


Kategorio:Municipoj en distrikto Jeseník
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jeseník
Kategorio:Setlejoj en Žulova montetaro
Kategorio:Setlejoj en Vidnava malaltebenaĵo
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Mikulovice

**Mikulovice** estas nomo por pluraj municipoj de Ĉeĥio.

*Mikulovice (distrikto Jeseník) - municipo situanta en distrikto Jeseník
*Mikulovice (distrikto Pardubice) - municipo situanta en distrikto Pardubice
*Mikulovice (distrikto Třebíč) - municipo situanta en distrikto Třebíč
*Mikulovice (distrikto Znojmo) - kampurbo situanta en distrikto Znojmo

;aŭ partoj de municipoj
* Mikulovice (Klášterec nad Ohří) – parto de urbo Klášterec nad Ohří en distrikto Chomutov
* Mikulovice (Nová Ves v Horách) – parto de municipo Nová Ves v Horách en distrikto Most
Kocher (rivero)

[eta|300px|rivera ŝtupo en [Schwäbisch Hall]]
La rivero **Kocher** [koĥer] havas du fontoriverojn: La blanka Kocher havas siajn fontojn en la urboparto Unterkochen de urbo Aalen dume la nigra Kocher fontas en Oberkochen. En Unterkochen ili kunfluas kaj de tie la rivero nomas nur Kocher ĝis ĝi fluas post 182 km en la riveron Neckar.

Kategorio:Riveroj en Germanio
Kategorio:Riveroj en Baden-Virtembergo
Jacques Bénigne Bossuet

[eta|dekstra|250px|Portreto de Bossuet, fare de [Hyacinthe Rigaud.]]
**Jacques Bénigne BOSSUET** (naskiĝis la 21-an de septembro 1627 en Franxault, estis baptita la 27-an de septembro 1627 en Dijon; mortis la 12-an de aprilo 1704 en Parizo) estis franca ekleziulo, predikisto kaj verkisto.

Devena de nobela familio, li komencis sian studadon ĉe la Jezuitoj de Dijon kaj finpretigis ĝin en Parizo je sia dekkvina jaro, kie li havis interalie Nicolas Cornet kiel majstro. Li fariĝis ekleziulo en 1652, post brila performanco kiu alvokis la atenton de pluraj gravaj personoj, precipe Ludoviko de Bourbon-Condé (la « granda Condé »). Bossuet sekve komencis sian karieron en Metz.

Ofte alvokita al Parizo, Bossuet ekobtenis bonfamon pro siaj brilaj predikoj kaj pro siaj panegiroj de la sanktuloj. Li predikis antaŭ la franca reĝo Ludoviko la 14-a kaj la patrino de tiu ĉi, Anno de Aŭstrio. Li plie kaŭzis la konverton de multaj protestantoj, interalie tiun de Henri de Turenne.

Bossuet fariĝis la guvernisto de la nova franca *Dauphin*, Ludoviko de Francio, filo de Ludoviko la 14-a kaj de Maria Teresa de Hispanio. Kune kun Françoise de Maintenon, li cetere estis eminenta ano de la « diotima partio » ĉe la kortego, kaj tiel ofte indigniĝis pri la multaj amantinoj de la reĝo.

## Verkoj 
eta|*Oeuvres*, 1852
* ''Exposition de la doctrine de l'Eglise*.
* *Discours sur l'Histoire universelle* (1681)
* *Histoire des variations des Églises protestantes* (1688)
* *Défense de la Tradition et des saints Pères* (1693)
* *Maximes et réflexions sur la comédie* (1694)
* *La Politique tirée de l'Écriture sainte* (1709)
* *Traité de la connaissance de Dieu et de soi-même* (1741)
* *Sermons* (1772)
* *Oraison funèbre de Henriette-Marie de France*

## Bibliografio 
* Victor Vaillant, *Etudes sur les sermons de Bossuet*, 1851
* Thérèse Goyet, *L'Humanisme de Bossuet, le goût de Bossuet'', 1965

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj episkopoj
Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Michel Ancel

**Michel Ancel** (n. 1972) estas franca kreinto de videoludoj. Li estas renoma por lia nekutima karakteroj kaj humoro. Lia kreintis la videoludoj Rayman kaj Beyond Good and Evil.

Kategorio:Kavaliroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)
Kategorio:Videoludoj
Angélique de Fontanges

**Marie Angélique DE SCORAILLE, dukino de Fontanges** (naskiĝis en 1661 – mortis en 1681) estis fama amantino de la franca reĝo Ludoviko la 14-a.

Ŝi naskiĝis ene de la kastelo de Cropières, en Aŭvernjo. Ŝia patro estis leŭtenanto de la reĝo tie. Mirigita pro ŝia beleco, kuzino de ŝia patro proponis elkonduki la junan fraŭlinon al Parizo por prezenti ŝin ĉe la kortego de la kastelo de Versailles. Angélique rapide ekscitis la atenton de Ludoviko, kaj fariĝis unu el la favoritaj amantinoj de la reĝo en 1678. Marie Angélique, laŭ la reĝo mem, estis « bela kreitulo ».

Ilia rilato restis sekreta ĝis la printempo 1679, kiam ŝi estis oficiale agnoskita kiel reĝa amantino. Je la fino de la sama jaro, Angélique akuŝis senvivan knabon, kaj malfacile penis resaniĝi. Iom paradokse, la ricevo de la honora titolo « dukino de Fontanges » kongruis kun la komenco de ŝia malfavoro ĉe la reĝo. Ŝi finfine retiriĝis al la monaĥinejo de Port-Royal, kie ŝi mortis je la 28-a de junio 1681. Ŝi estis apenaŭ 20 jarojn aĝa.

Kategorio:Francaj nobeloj
Svetozar Ĉoroviĉ

**Svetozar ĈOROVIĈ** (serbe *Светозар Ћоровић*; naskiĝis la  en Mostar; mortis la  en Mostar) estis unu el la plej eminentaj verkistoj el Hercegovino.

Li verkis unue patriotajn poemojn kaj ankaŭ dramojn. Plej gravaj estas liaj romanoj kaj noveloj, kiuj realisme priskribas la vivon kaj la religian kaj socian problemaron de sia hejmregiono. Lia ĉefverko estas *Stojan Mutikaša,* romano pri la evoluo de kamparana knabo al burĝa parvenuo.

Svetozar Ĉoroviĉ fondis gazeton *Zora* kaj redaktis gazeton *Narod.*

## En Esperanto aperis 
* *Sur la rivero,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 13–17. Tradukis Branko Miljko kaj Mustafa Tandir.

Kategorio:Bosnaj verkistoj
Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Kategorio:Serbaj verkistoj
Kategorio:Serbaj dramistoj
Norberto Bobbio

**Norberto BOBBIO** (18-a de oktobro 1909 - 9-a de januaro 2004) estis itala filozofo pri juro kaj politiksciencoj kaj historiisto pri politika pripensado. Li ankaŭ verkis periode por la torina ĵurnalo *La Stampa*. Bobbio estis liberala socialisto laŭ la penstradicio de Piero Gobetti, Carlo Rosselli, Guido Calogero kaj Aldo Capitini. Li estis ankaŭ forte influita de Hans Kelsen kaj Vilfredo Pareto.eta|Norberto Bobbio

Kiel emerĝas el liaj sennombraj verkoj, Norberto Bobbio estis laiko en la senco ke li rifuzis konfesi religion kiun ajn nutrante tamen respekton kaj admiron por konfesantoj de religio. Ĉi-rilate citeblas lian pensaĵon (Norberto Bobbio e M. Viroli, *Dialogo intorno alla Repubblica*, Laterza 2001): "La laika vivkoncepto havas grandan dignecon, sed ĝi ne pelas plenumi karitatajn verkojn. Mi ne plenumas karitatajn verkojn. Unu afero estas paroli, alia afero estas agadi [...]. Tamen la momento de la agado, la momento de la ofero de si mem, de sia vivo, de la forlaso de ĉiuj mondaj avantaĝoj por sin tute dediĉi al la aliaj kiuj suferas, al la malsanuloj, tion mi vidas en personoj kiuj havas religian inspiron. Estas limo. Unu afero estas esti bone, eĉ karitatemaj, alia afero estas la senkondiĉa dediĉo al la aliaj; dediĉi la tutan vivon al aliaj. Mi perceptas iun mankon en la fakto ke mi ne estas religia ĉar mi vidas ke la religiemaj personoj sendube havas ion plian ol mi".

Kategorio:Italaj filozofoj
Kategorio:Politikscienco
Der Arbeiter-Esperantist

***Arbeiter Esperantist*** aŭ ***Der Arbeiter Esperantist*** estis la nomo de diversaj revuoj de la germana laborista movado.

La unua *Der Arbeiter Esperantist* estis fondita de la komercisto Leopold Schlaf kiel organo de la fondiĝanta Germana Laborista Esperanto-Asocio (GLEA). Ĝi aperis monate, kaj la unua numero estis publikigita en aŭgusto de 1910. Aperis ok numeroj ĝis aprilo 1911. Plejparte germanlingva. En 1911 estis eksigata Schlaf, kaj la nova estraro eldonis apartan revuon *Antaŭen*.

Post *Antaŭen* (junio 1911-julio 1914), dum la Unua mondmilito eldoniĝis *Zirkular* (februaro 1915 ĝis oktobro 1918) poste denove *Antaŭen* (majo-decembro 1919), poste *Der Deutsche Arbeiter-Esperantist* (januaro-decembro 1920), poste denove *Der Arbeiter-Esperantist* (jan. 1921 - dec. 1927), poste *Arbeiter-Esperantist* (januaro 1928-1933).  

De 1924 ĝis 1927 la redaktoro de *Der Arbeiter-Esperantist* estis Adolf Sproeck.

## Literaturo 
Detlev Blanke. Germana Laborista Esperanto-Asocio 1911-1933 - Historia skizo. En: Ilustrita historio de la Laborista Esperanto-Movado. Dortmund: Fritz-Hüser-Institut 1993, p. 19-32.

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Laborista Esperanto-movado
Kategorio:Esperanto-movado en Germanio
Georg Simmel

**Georg SIMMEL** (1-a de marto 1858 - 28-a de septembro 1918) estis unu el la unua generacio de germanaj socisciencistoj. Simmel naskiĝis en Berlino kaj tie li vivis la plejmulton de sia vivo. Post la frua morto de lia patro, gardanto estis elektita por li. Liaj studoj estis pioniraj je la koncepto de socia strukturo. Lia plej fama verko hodiaŭ estas verŝajne *La filozofio de mono*.

Kategorio:Sociscienco
Petar Koĉiĉ

**Petar KOĈIĈ** (serbe *Петар Кочић;* naskiĝis la  en Stričići ĉe Banja Luka; mortis la  en Beogrado) estis serba verkisto el Bosnio.

Post la frua morto de la patrino de Petar Koĉiĉ lia patro fariĝis ortodoksa pastro. Petar unue lernis en monaĥejo Gomionici, ekde 1891 en Banja Luka kaj ekde 1895 en gimnazio en Sarajevo. Pro lia serba naciismo oni farigis lin de tiu lernejo; li abiturientiĝis en 1899 en Beogrado. Poste li studis en la filozofia fakultato de Universitato de Vieno. Ekde tiam li publikigis siajn verkojn. Dum mallonga tempo li estis instruisto en Skopje; poste lin dungis serba eldonejo *Prosvjeta* en Sarajevo, sed maldungis post striko.

En 1907 li fondis gazeton *Otadžbina* in Banja Luka. Krome li fondis kontraŭaŭstrian, naciisman kaj sociarevolucieman politikan grupon; en 1910 li estis elektita membro de la bosnia parlamento. Li estis malliberigita pro sia kontraŭregistara agado. Jam antaŭ la unua mondmilito li ekhavis nervan malsanon; li mortis en Beograda mensmalsanulejo.

Koĉiĉ verkis satirojn kontraŭ arogantaj kaj ofendantaj oficistoj de la aŭstra registaro, kiuj nur malbone regis la lokan lingvon. Plej konata estas lia drama satiro *Melo antaŭ tribunalo* (1908). Krome li verkis novelojn, ofte pri perfortemaj originaluloj el sia bosna hejmregiono.

## En Esperanto aperis 
* *Melo antaŭ tribunalo (Jazavac pred sudom),* Zagreb 1973, 32 paĝoj. (Internacia Kultura Servo 5.) Tradukis Nedjeljko Korasiĉ.
* *La ĉefpopo de Mraĉaj,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 18–22. Tradukis Branko Miljko kaj Mustafa Tandir.
* *Mrguda*. Trad. Boriŝa Miliĉeviĉ. Banja Luka, 1996. 14 paĝoj. ISBN 86-82895-01-3. Dua eld.: Banja Luka, 2019. 24 paĝoj. ISBN 978-99976-649-5-2.

Kategorio:Bosnaj verkistoj
Kategorio:Jugoslavaj verkistoj
Kategorio:Serbaj verkistoj
Kategorio:Serbaj politikistoj
Kampino

**Kampino** povas signifi
* **Kampino** estas la esperantigo de la urbo *Campinas* (origina nomo en la portugala) en Brazilo.
* Kampino, flandre respektive nederlande *Kempen*, estas geologia regiono en la nordo de Belgio kaj la sudo de Nederlando.
* Kampino estas neotropisa ekoregiono el la amazonia biomo?
Flotado

**Flotigado** estas apartiga procedo kun larĝa industria eluzado dum apartigo de mineraloj el ties ercoj, dum purigado de karbo aŭ de poluakvoj kaj reciklado de plastoj. La unua flotata mineralo estis grafito. Jam en la j. 1877 flotis ĝin fratoj Bessel. La unua fazo de ercflota procedo estas pistado de erco kaj poste sekvas kunakva muelado en
kugla muelilo. En la ŝlamon estas poste enmiksitaj flotaganto (ekzemple petroleo) kaj ŝaumkreanto (diversaj saponecaj solvaĵoj). La flotado okazas en flotmaŝinoj laŭbezone kunigataj en teĥnologiajn tutojn. Dum la flotprocedo enmiksiĝas aero. La apartiga procedo baziĝas je diferencaj rilatoj de miksaĵpartoj al la akvo. La hidrofobaj eretoj de mineralo, tegitaj per flotaganto, estas portataj per aero supren, kie ili kreas ŝaŭmon, la hidrofilaj senfruktaj eretoj restas ĉefunde kaj forlasas la flotprocedon kiel forfalaĵo. La ŝaŭmo estas forfrotata por plua rafinado aŭ fine estas senakvigita kaj sekigita.

Kategorio:Industrio