Kaliptorinko de Latham

La **Kaliptorinko de Latham** (*Calyptorhynchus lathami*) konata ankaŭ kiel **Brilnigra kakatuo**, estas granda nigra kakatuo indiĝena de Aŭstralio. Ĝi estas la plej malgranda membro de la subfamilio *Calyptorhynchinae* (Kaliptorinkenoj), kiu troviĝas en orienta Aŭstralio. 

Plenkreskaj brile nigraj kakatuoj povas atingi 50 cm de longo. Ili estas sekse dimorfaj. Maskloj estas nigrecbrunaj, escepte de siaj elstaraj subfinaj ruĝaj vostobendoj; la inoj estas malhelbrunaj kun distinga flava marko ĉirkaŭ la kolo kaj elstara subfina vostobendo ruĝa kun nigraj strioj. Tri subspecioj estis agnoskitaj, kvankam tio estis ĵus kontestita, kun detala morfologia analizo de Saunders kaj Pickup 2023 trovanta, ke ekzistas klino en korpaj dimensioj tra la latitudina gamo de la specio, kun la birdoj el la nordo de la teritorio pli malgrandaj ol la birdoj en la sudo. Saunders kaj Pickup argumentis, ke sen diferencigo en bekomorfologio, malmulta diferenco en genetika konsisto, neniuj diferencoj en plumarpadrono aŭ koloro, kaj neniuj diferencoj en dieto, ne estas pravigo por subdividi la specion.

## Taksonomio
La Kaliptorinko de Latham estis priskribita de la nederlanda natursciencisto Coenraad Jacob Temminck en 1807. La scienca nomo honorigas la anglan ornitologon John Latham.

La plej proksima parenco de la Kaliptorinko de Latham estas la Kaliptorinko de Banks; la du specioj formas la genron *Calyptorhynchus*. Ili distingiĝas de la aliaj nigraj kakatuoj de la genro *Zanda* pro malsama vostokoloro kaj kapbildo, granda seksa dimorfismo, kaj diferencoj en du vokotipoj de junuloj, nome pepanta petega voko kaj vokaligo dum glutado de manĝaĵo.

### Subspecioj
Tri subspeciojn proponis Richard Schodde *et al.* en 1993, kvankam en 2002 fakulo pri papagoj Joseph Forshaw montris rezervojn pro ilia tre minimumaj diferencoj. La detala analizo fare de Saunders kaj Pickup (2023) de la specio tra ties teritorio montris, ke ne estas diferenco en bekomorfologio, malmulta diferenco en genetika konstruo, neniu diferenco en plumarmodelo aŭ koloro, kaj neniu diferenco en dieto, kio apogis la rezervojn de Forshaw kaj ili konkludis, ke la specio estas monotipa. 

**C. l. lathami*: (rara) orienta subspecio troviĝanta en sudorienta Kvinslando kaj Mallacoota en Viktorio, kun izolaj areoj en la Nacia Parko Eungella en centra Kvinslando kaj Riverina kaj arbaro Pilliga. Ĝi estas asocia kun arbaroj de *Casuarina*.
**C. l. erebus*: troviĝanta en centra Kvinslando el Eungella proksime de Mackay, Kvinslando, sude ĝis Gympie. estis listigita de la Registaro de Aŭstralio kiel endanĝerigita. Limigita en la norda kaj okcidenta partoj de la insulo, la populacio estis tiom malalta kiom nur 158 individuoj iam, sed rekuperiĝis ĝis ĉirkaŭ 370 en 2019. kaŭzante avertojn de sciencistoj, ke la daŭra vivebleco de ĉi tiu subspecio en la naturo povus esti kondamnita, ĉar ĝia malfortiĝanta nutraĵprovizo de kverkoj suferias detruon pro la incendioj. Je la 6a de januaro 2020, almenaŭ 170 000 hektaroj (unu triono de la insula areo) estis bruligitaj. Fojaj paŭzoj en la vetero havigis almenaŭ provizoran helpon kontraŭ la arbarfajroj; plena takso de la stato de la Kanguru-Insula subspecio kaj ĝia subtena ekosistemo okazos post kiam la daŭranta arbarfajra krizo pasos. Fidinda financado por la sukcesa programo por protekti ĉi tiun subspecion - ĉefe kontraŭ predado fare de la Vulpoposumo
 - finiĝis antaŭ pluraj jaroj.

## Aspekto
Kiel la parenca ruĝvosta nigra kakatuo, ĉi tiu specio estas sekse dimorfa. La maskla brilnigra kakatuo estas ĉefe nigra kun ĉokoladbruna kapo kaj rimarkindaj ruĝaj makuloj. La ino estas pli svage malhelbruna, kun flavaj makuloj en la vosto kaj kolumo. La vosto de la ino estas strihava, dum la vosto de la masklo estas makulhava. Plenkreskulo kreskos ĝis ĉirkaŭ 46–50 cm longa. La birdoj troviĝas en malfermaj arbaroj kaj densarbaroj, kaj kutime manĝas semojn de la kverko (*Casuarina* spp.).

## Referencoj
### Cititaj tekstoj
* 
*
* Flegg, Jim. *Birds of Australia: Photographic Field Guide* Sydney: Reed New Holland, 2002. ()
* Garnett, S. (1993) *Threatened and Extinct Birds Of Australia*. RAOU. National Library, Canberra. ISSN 0812-8014
* Saunders, Denis A; Pickup Geoffrey (2023). A review of the taxonomy and distribution of Australia's endemic Calyptorhynchinae black cockatoos. *Australian Zoologist.* https://doi.org/10.7882/AZ.2023.022

## Eksteraj ligiloj
*World Parrot Trust  Parrot Encyclopedia - Species Profiles

Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Kategorio:Kakatuedoj