open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bertalan Solti

**SOLTI Bertalan** [pr. ŝolti] estis hungara aktoro, teatrestro naskiĝinta en Temesvár la 15-an de marto 1913 kaj mortinta en Budapeŝto la 8-an de aprilo 1984.

## Lia kariero 
Bertalan Solti debutis 15 jaraĝe kaj ludis kvin jarojn en provincaj trupoj. Post la dua mondmilito li pasigis du jarojn en Miskolc, poste ekde 1946 ĝis 1949 li ludis en Debrecen, kie en 1948–49 estis direktoro. Poste sekvis Eger, Békéscsaba, Győr, Szolnok, Petőfi Színház (Bp.), Kaposvár, ekde 1969 ĝis 1979 denove Győr (kies li iĝis honora civitano). Inter 1979–82 li estis ano de la Teatro József Attila de Budapesto. Li aperis ankaŭ en pluraj filmoj kaj televidteatraĵoj.

## Premioj, distingoj 
* Kossuth-premiito (1955),
* Meritartisto (1966).

## El liaj roloj 
* Bánk bán, Tiborc, Biberach (Katona J.: Bánk bán);
* Lucifer, Péter apostol (Madách I.: Az ember tragédiája);
* Cyrano de Bergerac (Rostand);
* Polonius, Színészkirály (Shakespeare: Hamlet);
* Tudós (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde);
* Csendes Imre (Dobozy I.: Szélvihar);
* Edmund (Shakespeare: Rikardo la 2-a);
* Teiresziasz (Sofoklo: Antigoné);
* Kreon (Grillparzer: Medea);
* Katz Péter (Hašek: Svejk);
* Seres Sándor (Fejes E.: Rozsdatemető).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Hermin Solti

**SOLTI Hermin** [pr. ŝolti] estis hungara aktorino naskiĝinta en Máramarossziget 1889 kaj mortinta en Holivudo la ?-an de februaro 1966.

## Ŝia kariero 
La patro de Hermin Solti estis Imre Solti, la orfeumestro, en kies scenejo ŝi elpaŝis 8 jaraĝe en Kolozsvár. Pli poste ili translokiĝis Budapeŝton. Ekde 1908 ĝis 1928 ŝi ludis en Royal Orfeum, inter 1914 kaj 1918 en la Royal Sörkabaré, en 1922–23 en la Palace Kabaré, en 1924 en la Papagáj Kabaré, ekde 1931 ĝis 1938 en la Komédia. En 1956 ŝi elmigris.

## El ŝiaj roloj 
* Bánk bán, Tiborc, Biberach (Katona J.: Bánk bán);
* Lucifer, Péter apostol (Madách I.: Az ember tragédiája);
* Cyrano de Bergerac (Rostand);
* Polonius, Színészkirály (Sh.: Hamlet);
* Tudós (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde);
* Csendes Imre (Dobozy I.: Szélvihar);
* Edmund (Sh.: II. Richárd);
* Teiresziasz (Sofoklo: Antigoné);
* Kreon (Grillparzer: Medea);
* Katz Péter (Hašek: Svejk);
* Seres Sándor (Fejes E.: Rozsdatemető).

## Fontoj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* hungara filmleksikono kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj infanaj aktoroj
Miklós Solti

**SOLTI Miklós** [pr. ŝolti] estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Budapeŝto la 25-an de novembro 1911 kaj mortinta en Oradea la 3-an de oktobro 1980. 
## Lia kariero
Miklós Solti ludis en 1935 en Satu Mare, en 1937 en Kluĵo, en 1940 en Oradea. Ekde 1941 pro la rasistaj leĝoj, laborservo kaj militkaptiteco ne povis ludi ĝis la 1-a de novembro 1949. Ĝis 1-a de decembro 1966 li ludis denove en Oradea.
## El liaj roloj
*Falstaff (Sh.: A windsori víg nők); 
*Miska (Kálmán I.: A csárdáskirálynő); 
*Tiborc (Katona J.: Bánk bán); 
*Rekedthangú (Visnyevszkij: Optimista tragédia); 
*Kótyagos polgár (Caragiale: Az elveszett levél).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Solti, M.
Hinda pipio

eta|at Bracebridge in Kolkata, India.
La **Hinda pipio**, *Anthus hodgsoni*, estas mezgranda paserina birdo, membro de la genro de pipioj kaj familio de Motaciledoj (kiu enhavas ankaŭ la motacilojn kaj longungulojn) kiu reproduktiĝas en Suda, norda Centra kaj Orienta Azio, kaj en nordoriento de Eŭropa Rusio. Ĝi estas longdistanca migranto kiu moviĝas vintre al suda Azio kaj Indonezio. Foje ĝi estas ankaŭ nomata *Hodgsona pipio* aŭ *Arbopipio* pro sia similo al la Arbopipio. Tamen, ties dorso estas pli oliveca kaj kaj malpli strieca ol tiu specio, ĝi estas pli malgranda kaj ties kapobildo estas diferenca kun pli markata superokula strio kaj malhela makuleto malantaŭ okulo.

## Distribuado 
* Somere: el Himalajo en Pakistano kaj Kaŝmiro al Barato, okcidenten tra Nepalo, al Ĉinio, norden al provinco de Gansuo kaj orienten tra Koreio al Japanio, kaj norden tra norda Centra Azio al nordorienta Eŭropo (Eŭropa Rusio). Eventuale ĝi estas rara vaganto en okcidenta Eŭropo. Ĝi reproduktiĝas ĝis 4500 m en orienta Nepalo.

* Vintre: Larĝa suda regiono tra Azio, el duoninsula Barato, orienten al sudorienta Azio kaj Filipinoj.

* Habitato: Malferma kamparo. Vintre en ĉiamverda arbaro, somere en habitatoj de fruktoĝardenoj aŭ arbaroj.

## Aspekto 
eta|maldekstra|Ĉe Bracebridge en Kalkato, Barato.
* Grando: ĉirkaŭ 14,5 cm.
* Aspekto: Distinge el aliaj pipioj ĉar estas supre verdecbruna sen strieco kun malhelbruna supre. Superokula strio, duobla blanka flugilstrio kaj eksteraj vostoplumoj blankecaj. Blankeca al sablokolora sube strieca je malhelbruna en brusto kaj flankoj. Kruroj rozkoloraj kaj mallongaj kompare kun aliaj pipioj. Ambaŭ seksoj similaj.
* Kutimaro: Vidata sola aŭ en paroj. Kuras surgrunde serĉe de manĝo aŭ forflugas al arboj kiam estas ĝenata. Flugo salteca kaj ondeca.
* Alvoko: Alaŭdeca kanto kriata dumfluge, simila al tiu de la Arbopipio, sed pli rapida kaj altatona. Sola *ciip* aŭ *spek*, ankaŭ simila al tiu de la Arbopipio.
* Manĝo: ĉefe insektoj, herberoj kaj semoj.

## Nestumado 
eta|Reproduktado ĉe Mailee Thaatch en Kullu-Manali, Distrikto de Himaĉal Pradeŝ, Barato

* Reprodukta sezono: Majo al julio.
* Nesto: tasfroma konstruita el musko kaj herbo situa surgrunde sub herbotufo aŭ roko. Malferma arbaro aŭ arbustaro.
* Ovoj: 3-5, kutime 4, malhelbrunaj, puntecaj malhele. Kutime du ovodemetadoj.

La scienca nomo de tiu birdo omaĝas la britan ornitologon Brian Houghton Hodgson.

## Bildaro 

Image:Olive-backed Pipit (Anthus hodgsoni) in Kolkata W IMG 4392.jpg|ĉe Bracebridge en Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato.
Image:Olive-backed Pipit (Anthus hodgsoni) in Kolkata W IMG 4336.jpg|ĉe Bracebridge en Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato.
Image:Olive backed Pipit I IMG 3845.jpg|Singing at 10500 ft. en Kullu-Manali, Distrikto de Himaĉal Pradeŝ, Barato.
Image:Olive-backed Pipit (Anthus hodgsoni) in Kolkata W IMG 3586.jpg| en Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato.
Image:Olive-backed Pipit- Kolkata I IMG 6442.jpg|aĉe Bracebridge en Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato.

## Referencoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Motaciledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Marečku, podejte mi pero!

***Marečku, podejte mi pero!*** (*Marĉjo, donu al mi skribilon!*) estas ĉeĥa komedio, kiun filmis Oldřich Lipský en la jaro 1976. Plenkreskaj laboristoj, bezonantaj plialtigi kvalifikon, vizitas denove lernejon. Sed iliaj lernejaj kutimoj el la infanaj jaroj aperas eĉ en progresinta aĝo.

Jiří Kroupa, majstro en fabriko pri agrikulturaj maŝinoj, povus avanci – sed li devus finstudi vesperan industrian lernejon. Sinjoro Kroupa ege rezistas al tio, sed fine li subiĝas al insistado de membroj de laboreja komitato kaj li igas sin enskribi en la lernejon. La saman kleriginstituton vizitas ankaŭ lia filo, dum tago ili eĉ sidadas en la sama benko. Subite ekmontriĝas, ke la paĉjo havas multe pli malbonan prosperon ol lia infano. Ĉu la patro kapablos rebonigi sian reputacion kaj sukcesi antaŭ profesoroj kaj kunlernantoj?

## Reeĥoj al la filmo en la ĉeĥa socio 
Multaj scenoj kaj diraĵoj el la filmo estas kutime konataj, ekzemple ŝajna skarabo hrdobec, lernanto Hliník, kiu forloĝiĝis ĝis Humpolec kaj malgraŭ tio li estas senĉese enskribata en klaslibron fare de profesoro Hrbolek, prunetoj el propra ĝardeneto kiel atentemo de plaĉiga kolego Hujer, "rumana" apelo *metelescu blescu*, mesaĝo "ni renkontiĝos en tombejo", "estas tempo", "eĉ deponisto en ŝraŭb-deponejo povas tralegi Vergilion en originalo" ktp.

Amaskomunikiloj post multaj jaroj revenis al diraĵo de Václav Klaus en interparolo publikigita komence de februaro de 1999 en magazeno *Lidové noviny*: "Sed mi ne povas supervivi *Marečku, podejte mi pero!*. Mi konsideras ĝin kiel horore, horore malbonan filmon." Ekzemple la 10-an de marto 2002 en televida programo *Nedělní partie* Václav Klaus denove revenis al taksado de la filmo en reago je mencio de moderatoro Petr Šimůnek pri tio, kiel Zdeněk Svěrák (scenaristo de la filmo) taksas imagojn de Václav Klaus pri funkciado de ŝtato.

## Vidu ankaŭ 
* Hujer (filma figuro)
* hrdobec
* Kojčice

## Eksteraj ligiloj 
* La tuta filmo en YouTube

Kategorio:Ĉeĥaj filmaj komedioj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1976

Kategorio:Ĉeĥlingvaj filmoj
Itala Imperio

La unua kolonio de la unuiĝinta itala ŝtato, Itala Imperio aŭ Itala Kolonia Imperio estis Itala Eritreo. La ĝenova ŝipkompanio Rubattino estis aĉetinta jam en 1870 la komercan havenon de Assab. Post ĉirkaŭ dek jaroj ĝin aĉetis la itala ŝtato. Samtempe Italio okupis alian bazon en Massaua. La kunigo de la du teritorioj estigis en 1890 la kolonion Eritreo.

Per milito en 1911 kontraŭ la osmanida imperio, Italio akiris Libion (aŭ, kiel oni diris tiam, Tripollando kaj Ĉirenlandon). La italan suverenecon agnoskis la traktato de Laŭzano, kiu rajtigis Italion ankaŭ okupi alian osmanidan posedaĵon, egean insularon Dodekaneso, ĝis la foriro de ĉiuj osmanidaj trupoj el Libio. Fakte la afero ne solviĝis ĝis la eniro de italio en la unuan mondmiliton en 1915 kontraŭ Turkio, kio daurigis la okupon de Dodekanezo.

## Kolonioj 
* Eritreo
* Italaj Egeaj Insuloj
* Itala Somalilando - Itala konkero de Brita Somalilando
* Itala Koncesio de Tiancin
* Libio - Itala Libio

## Vidu ankaŭ 
* Somalio
* Albanio
* Etiopio
Hliník (filma figuro)

**Hliník** (en esperanto *Aluminio*) estas fikcia rolulo menciata en komedio *Marečku, podejte mi pero!* de Zdeněk Svěrák kaj Ladislav Smoljak. En la filmo ne eblas ekvidi lin, ĉar en klasĉambro, kiun vizitadas laboristoj el fabriko por agrikulturaj maŝinoj en vespera studado, li estas senĉese neĉeestanta. Li nome forloĝiĝis ĝis Humpolec.

Frazo **"Hliník se odstěhoval do Humpolce!"** (*Hliník forloĝiĝis ĝis Humpolec!*) popoliĝis kaj en Humpolec estis senvualigita memortabulo kaj poste eĉ malfermita recesista muzeo omaĝe de li. Tiu frazo estis respondo al demando en lecionoj de kemio, kiam instruisto diris: *Kaj nun ni konvinkiĝos, ĉu ĉeestas aluminio (hliník).* Kaj la ĉiama respondo de studanto - *Aluminio (Hliník) forloĝiĝis ĝis Humpolec!*

Kategorio:Filmaj roluloj
Kategorio:Fikciaj studentoj
Kategorio:Fikciaj ĉeĥoj
Kategorio:Marečku, podejte mi pero!
Magda Solymosán

**SOLYMOSÁN Magda** [pr. ŝojmoŝa:n] estis rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en ?  kaj mortinta en Arad en aŭgusto 1939. 
## Ŝia kariero
Magda Solymosán ekde la teatra sezono de 1934–35-a estis unu el gvidantaj aktorinoj de la Teatro Thália de Kluĵo. En la somero de 1939 aŭtoakcidento okazigis ŝian morton en Italujo. 
## El ŝiaj roloj
*Liza (Lehár F.: A mosoly országa); 
*Erzsi (Szigligeti E.: A lelenc); 
*Lucy (Jacobi V.: Leányvásár); 
*Mariska (Szigligeti E.: Liliomfi); 
*Szaffi (Strauss (filo): A cigánybáró); 
*Olympia (Molnár F.).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Solymosan, M.
Elek Solymossy

**SOLYMOSSY Elek** [pr. ŝojmoŝi] *Sipos* estis hungara aktoro, reĝisoro, teatrestro naskiĝinta en Tövis la 25-an de januaro 1847 kaj mortinta en Budapeŝto la 3-an de januaro 1914.

## Lia kariero 
Elek Solymossy debutis en la vintro de 1867 en Szabadka en la trupo de Gusztáv Hubay, poste li dungiĝis al la Népszínház de Buda. Post la falo de la trupo de György Molnár li iris al Makó. En 1873 li sensukcese provis estri trupojn (Losonc, Rozsnyó). Je la fino de 1874 li gvidis la teatron de la Placo István. En 1875 li iĝis ano de la tiam malferminta Népszínház de Budapest, kie li ludis preskaŭ tri jardekojn. En 1881 li transprenis la direkton de la Gyakorló Színésziskola (Praktikanta Aktorlernejo) fondite de Antal Bártfai P.. En 1908 li fondis aktorlernejon en Debrecen. Li verkis lernolibron titolitan *A színészet tanítása* (La instruado de la aktorarto) (1896).

## El liaj verkoj 
* Színésznapló (1912–13);
* A vidéki magyar színészet reformja (1875).

## El liaj roloj 
* Cabriolo (Offenbach: A trapezunti hercegnő);
* Larivandière (Lecocq: Angot asszony lánya);
* Van Ostebal (Jonas: A háromcsőrű kacsa);
* Lőrinc (Tóth E.: A tolonc);
* Pietro (Suppé: Boccaccio);
* Henry (Planquette: A corneville-i harangok).

## El liaj lernantoj 
* Mariska Gazsi
* Jenő Halmi (1877)
* Giza Mészáros
* Ilona Thury

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Hrdobec

**Hrdobec** estas filme popularigita erara formo de vorto **hrdobce**, neologismo uzita en pluralo fare de Jan Neruda en poemo *Jak lvové bijem o mříže* el poemaro *Písně kosmické* (1878). **Hrdobce** ĉi tie markas fieran homon, **Hrdobec** en erara klarigo de filmaj figuroj de studentoj devis esti sistema biologia nomo de geotrupidedaj skaraboj.  

*Citaĵo de la poemo:* (en la ĉeĥa)

:*Nám zdá se, z hvězd že vane hlas:*
:*„Nuž pojďte, páni, blíže,*
:*jen trochu blíže, hrdobci,*
:*jimž hrouda nohy víže!“*

## Marečku, podejte mi pero!
La vorto fariĝis vaste konata dank' al ĉeĥa komedia filmo *Marečku, podejte mi pero!* de Ladislav Smoljak kaj Zdeněk Svěrák. Kolegoj de ĉefheroo Jiří Kroupa pli aĝa en la filmo venos en diskuto pri la poemo al konkludo, ke *hrdobec* estas skarabo, kiu knedas antaŭ si globeton el ekskrementoj.

**Citaĵo el la filmo:**
* Hora, kolego de Kroupa: *"Hrdobec? Hrdobec... tio estas tia skarabo. Tio estas tia skarabo, kiu rotaciigas antaŭ si tiun... globeton... el ekskremento."* 
* Kroupa: *"Jes, ĉu vi pensas ekskrementskarabon?" * 
* Hora, kolego de Kroupa: *„Nu, ekskrementskarabon, sed en naturscienco ĝi nomiĝas hrdobec.*

Jiří Kroupa pli aĝa tiun ĉi konkludon prezentas en leciono de literaturo ĉe profesoro Hrbolek, sed tiu ne konsentas: *"Do unue, ni ne diras hrdobec, sed hrdobce. Kaj poste, tiu via klarigo de tiu ĉi vorto estas, estas tre specifa."*

## Eksteraj ligiloj 
* Jan Neruda: Jak lvové bijem o mříže

Kategorio:Vortaj ludoj
Kategorio:Uzado de lingvo
Kategorio:Vortoj
Kategorio:Ĉeĥa lingvo
Kategorio:Marečku, podejte mi pero!
Prunarbo

eta|250ra|Frukto pruno
**Prunarbo** (*Prunus domestica*) estas konata arbo el genro de prunusoj. Frukto de la prunarbo estas **pruno**. Tio estas drupo de blua preskaŭ viola koloro, milde dolĉeta gusto. La fruktojn oni konsumas krudajn, konservitajn per frostigado aŭ kompotitaj, oni produktas el ili povidlojn, plenigas per ili fruktajn knedlikojn, buĥtojn kaj kukojn, ili sekiĝas aŭ oni produktas el ili prunbrandon.

dekstra|eta|240ra|freŝe rikoltitaj *Reine Claude Verte*
dekstra|eta|240ra|*Prunus domestica* subsp. italica floroj

## Aspekto 
La nobla pruno ne havas sendorna arbo. La branĉetoj perdas la foliojn en la unua kaj dua jaroj. La kvin petalo longas 0,8 ĝis 1,0 cm kaj estas blankaj. La drupo havas perimetron de 3 ĝis 5 cm, La fruktoj estas verde flavaj, aŭ bluaj respektive bluaj. La fruktkarno estas suka.

## Sistematiko 
Oni distingas en Mezeŭropo du kultivarajn grupojn:
* *Prunus domestica* var. *subrotunda* (BECHST.) WERNECK – **vera nobla pruno**: La fruktoj estas globaj, malhelruĝaj ĝis nigra. La fruktkarno estas dolĉeta. Jenaj kultivaroj apartenas al tiu grupo 'Blaue Berliner Aprikosenpflaume', 'Bunter Perdrigon', 'Frühe Königspflaume', 'Gr. Blaue Frühe', 'Pfirsichpflaume' ('Herrenpflaume'), 'Kirkes', 'Ontariopflaume', 'Prokurator' kaj 'Weinpflaume'. La fruktoj ankaŭ estas globaj kaj flave verdaj. La fruktkarno estas relative dolĉa. Jenaj varioj apartenas al la renklodo 'Graf Althanns Reneklode' 'Bavays Reneclode', 'Boddarts Reneclode', 'Große Grüne Reneklode', 'Meroldts Reneclode', 'Oullins Reneklode' kaj 'Uhinks Reneklode'. .

## Subspecioj 
* La **nobla pruno** (**Prunus domestica** subsp. **italica**) estas subspecio de pruno (*Prunus domestica*) kun globaj fruktoj. Ili estas la speciaj grupoj kun bluaj aŭ malhelbluaj **noblaj prunoj** kaj la flavaj aŭ vere flavaj **renklodoj**. Tiuj arboj estas uzataj en Meza kaj Sudeŭropo respektive Azio..

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sekpruno
* Slivo
* Mirabelo

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Foliaj arboj
Kategorio:Fruktarboj
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Pruno (Rozacoj)
Kategorio:Drupo
Festo de la remparoj

La **festo de la remparoj** de Dinan, Francio, estas mezepoka festo, kiu okazas ĉiun duan jaron dum somera semajnfino. La sekva festo okazos la 24-an kaj 25-an de julio 2010.

## Historio 
La festo estis kreita en 1983 por konsciigi la loĝantojn de Dinan pri la historia riĉeco de sia kulturo kaj historio.

La festo okazis ĉiujare ĝis 1992. En tiu jaro okazis ĝemeliĝo kun mezepoka festo en Kebekio kaj por ebligi la partoprenon al la du festoj, ĝi okazis de tiam nur ĉiun duan jaron.

Laŭ la jaroj pli kaj pli da homoj partoprenis la feston. En 2008 estis 100.000 vizitantoj, multaj el kiuj vestiĝis mezepoke, kio ebligas al senpagan partoprenon.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo de la festo de la remparoj

Kategorio:Festoj
Kategorio:Bretonio
József Somló

**SOMLÓ József** [pr. ŝomlo:] estis hungara kantisto (tenoro) naskiĝinta en Szilágysomlyó la 1-an de oktobro 1893 kaj mortinta en Budapeŝto la 20-an de majo 1954.

## Lia kariero 
József Somló inter 1914 kaj 1921 estis ano de la teatro de Kassa, en jaroj 1921–23 de la Teatro Városi, en 1919 li gastrolis en la Volksoper de Vieno. Ekde 1923 ĝis 1954 li estis solisto de la Operejo de Budapeŝto, en jaroj 1950–54 kantomajstro de la Fővárosi Operettszínház (Ĉefurba Operetteatro).

## El liaj roloj 
* Don José (Bizet: Carmen);
* Turiddu (Mascagni: Parasztbecsület);
* Mime (Wagner: A Rajna kincse, Siegfried).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Somlo, J.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Retrograda orbito

eta|Retrograda orbito
Oni diras ke orbitanta objekto havas **retrogradan orbiton**, kiam ĝi rondiras
ĉirkaŭ centra objekto en la mala senso de la rotacio de la centra objekto. Retrograda orbito
estas montrata per angulo de orbita inklinacio pli granda ol 90°.

En nia sunsistemo, la orbita movo de ĉiuj plej grandaj korpoj
fariĝas en la sama senso kiel la suna rotacio: oni diras ke ili
havas **progradan orbiton**; la esceptoj estas kelkaj asteroidoj kaj kometoj;
inter kiuj plej konataj estas la Haleja kometo kaj la asteroido 20461 Dioretsa.

Same, pli granda parto de la naturaj satelitoj de planedoj orbitas en la
sama senso kiel la planeda rotacio, kaj en la ebeno de la planeda ekvatoro. Sed kelkaj
neregulaj satelitoj povas havi retroradajn orbitojn.

Kelkaj ekzemploj:
* Pazifao, luno de Jupitero
* Febo, luno de Saturno
* Sikorakso, luno de Urano
* Tritono, luno de Neptuno

Retrograda orbito estas tiu de objekto kiu ne formiĝis en la akrecia disko de la planedo,
aŭ kies orbito estis perturbata de kolizio.

Retrograda orbito devas ne esti konfuzita kun la fenomeno de ŝajna planeda retroiro.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Ĉiela mekaniko
Zita Váli

**VÁLI Zita** [pr. va:li:] estis hungara aktorino naskiĝinta en Reghin la 8-an de aŭgusto 1948 kaj mortinta en Eger la 26-an de februaro 2010. Ŝi estis la edzino de reĝisoro György Harag kaj la pli juna fratino de ĵurnalisto, poeto József Váli.
## Ŝia kariero
Zita Váli ekde 1976 estis aktorino de la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo, poste ŝi ludis ekde 1989 ĝis 2002 en Hungarujo en la teatro de Eger.
## El ŝiaj roloj
*Tánja (Valentin Katajev: A kör négyszögesítése, r.: Béla Horváth, 1976); 
*Ana Golescu (Mihnea Gheorghiu: Pathetica’77, r.: Harag György, 1977); 
*Tarisznyásné (Tóth Ede: A falu rossza, r.: János Márton ); 
*Násztya (Gorki: Éjjeli menedékhely, r.: Harag György, 1979); 
*Silvia (Teodor Mazilu: Ezek a képmutató bolondok, r.: Aurel Manea, 1980); 
*Gena (Tudor Muşatescu: Titanic keringő, r: Aurel Manea, 1979); 
*Bessy (Déry Tibor: Képzelt riport egy amerikai popfesztiválról, r.: Horváth Béla, 1980); 
*Helene (Eugéne Labiche: Olasz szalmakalap, r.: Harag György, 1982); 
*Silvia (Ecaterina Oproiu: Nem vagyok az Eiffel torony, rendező: Levente Kovács, 1982); 
*Charlotta (Heltai Jenő: A néma levente, r.: Harag György, Júlia Bereczky, 1982); 
*Sári (Szigligeti Ede: Vőlegény, r.: Kovács Levente, 1983); 
*Marcela (Constantin Cubleşan: Csábítás, r.: Aurel Manea 1983); 
*Colette (Al. Kiriţescu: Szarkafészek, r.: Ágnes Szabó 1984); 
*Calipsiţa (Al. Kiriţescu: Chiriţa Iaşi-ban, r.: Ildikó Kovács, 1986); 
*Mami (Robert Thomas: Nyolc nő, r.: Gábor Dehel, 1986).
## Fonto
*Retejohttp://www.huntheater.ro/lista_m.php?soid=435&PHPSESSID=8988523065bc1216896dba9d1d5e1250http://www.theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=6319

Vali, Z.
Kurte (informilo)

**"Kurte"** estas informilo de SEJM. La informilo estis multobligita laŭ tajpita originalo kun permanaj ilustraĵoj kaj iam rekopiitaj dokumentoj. En la informilo estis ofte uzata nur unu flanko de paperfolio. "Kurte" estis uzata por kurtaj kaj urĝaj informoj. Plej ofte estis anoncoj de diversaj esperantistaj aranĝoj, gratuloj kaj aliaj informoj. Ĉefeldonanto estis Vitaŭtas Ŝilas (Litovio)

## Vidu ankaŭ 
* Aktuale (revuo)

Kurte (informilo)
Kurte (informilo)
Kurte (informilo)
Kurte (informilo)
Kategorio:Eldonaĵoj de SEJM
Kurte (informilo)
Universitato de Zaragozo

thumb|220px|right
La **Universitato de Zaragozo** estas huspana publika universitato, kiu havas plurajn filiojn en areoj de Zaragozo, Huesca, Ĥako, Teruelo kaj La Almunia de Doña Godina, ĉiuj en la Aŭtonoma Komunumo Aragono, Hispanio.

Fondita en 1542, en 2008 ĝi havis pli ol 32.000 studentojn kaj 3.500 profesorojn tra ĝiaj 22 centroj. La nuna rektoro estas Manuel López Pérez. La komencoj de la supera edukado en Aragono venas de la Akademio fondita en Huesca far Quinto Sertorio (1-a jc. a.K).  
Inter ĝiaj studentoj troviĝis la humanisto Miguel Servet, la historiisto Jerónimo Blancas, la ĉefepiskopo Pedro Apaolaza Ramírez, la matematikisto Julio Rey Pastor, la politikisto kaj verkisto  José Martí (Nacia Heroo de Kubo), Santiago Ramón y Cajal, Nobel-Premio pri Medicino en 1906, Manuel Azaña, prezidanto de la Dua Hispana Respubliko kaj la bibliotekistino María Moliner, aŭtorino de la fama *Vortaro de la utiligo de la hispana*.
  
## Elektitaj studentoj 
* Cecilia Tortajada (1962-), meksika media esploristino

## Eksteraj ligiloj 
*oficiala retejo de la **Universitato de Zaragozo** ()
 
Kategorio:Zaragozo
Kategorio:Universitatoj en Hispanio
Kategorio:Kulturo de Hispanio
Hujer (filma figuro)

***Viktor Hujer*** estas legenda figuro de vespera studento el filmo "Marečku, podejte mi pero!" (*Marĉjo, donu al mi krajonon!*)

Li estas arketipo de studento, kiu estas premsonĝo de ĉiuj instruistoj. Zdeněk Svěrák, kiu estas kunaŭtoro de scenario, fekundigis siajn spertojn de sia devena instruista profesio kaj la karakteron de Hujer li priskribis tiel trafe, ke en la markigo *Hujer* aŭ *hujerismo* pase de la tempo fariĝis en Ĉeĥio kutima markigo de homo, kies ecoj aŭ agado estas similaj al tio, kion Hujer faris en la filmo. 

## Karaktero de la rolulo Hujer 
La baza eco de Hujer, kiun korpigis Václav Lohniský, estas troigita ambicio, servileco kaj klopodemo, iam ŝanĝiĝanta en arogantecon. Hujer estas ja bona studento, sed per sia konduto kaj la klopodo esti senĉese la "unua" li provokas kaj siajn kunlernantojn kaj la instruistojn, kiuj tro ne ŝatas lin pro tio. Kion Hujer verŝajne entute ne konscias.

## Agadoj de Hujer 
*Unu el la kulminaj agadoj de Hujer en la filmo estas "*Sinjoro instruisto, estas tempo*" (ĉeĥe: "*Pane učiteli, už je čas*"), kiam Hujer estas veninta al la klasinstruisto en ĉambron de instruistaro, por ke li rememorigu al li, ke finiĝas paŭzo. Lia frazo "*Sinjoro instruisto, estas tempo!*", frapetado sur la brakhorloĝo, plaĉiga esprimo kaj sekva impulsiga reago de la instruisto (kiun rolas Josef Abrhám) - la tuta tiu ĉi sceno dum kelke da sekundoj absolute karakterize priskribas la personecon de Hujer kaj la kaŭzojn, kial la ĉirkaŭaĵo ne ŝatas lin.
*Estas bezone aldoni, ke la impulsigon de la instruisto en "*Sinjoro instruisto, estas tempo*" estis propre dolĉa venĝo de kunlernantoj Tuček kaj Šlajs, kiuj intence mensogis al Hujer, ke la sinjoro instruisto mesaĝas al li, ke li ĉiam unu minuto antaŭ fino de la paŭzo venu atentigi lin en la kabineton.
*Unu el legendaj parolaĵoj estas ankaŭ diraĵo "*Hujer, metelescu blescu*", kio estas diraĵo dum vizito de kamaradoj en rumana delegitaro. Temas pri "rumana traduko" de frazo "*Hujer, jděte si po svých.*" (esperante: "*Hujer, zorgu pri la via.*") (noto: Sed ĝusta ĉeĥo-rumana traduko de la frazo estas: "Hujer, du-te pe drum!")

## Vidu ankaŭ 
*Hrdobec

Kategorio:Filmaj roluloj
Kategorio:Fikciaj ĉeĥoj
Kategorio:Marečku, podejte mi pero!
Listo de luktoartoj

[eta|200px|[Musashi, samurajo kaj la aŭtoro de *Kvin ringoj*.]]
**Luktoartoj** aŭ **batalartoj** estas nomo kun senco plej vasta, de inter ĉiuj signifoj kiuj priskribas manierojn lukti bonstile. Tio povus signifi militon per armeoj subtenantaj, sed lastatempe, luktoartoj kutime rilatas al lukto sen armiloj, aŭ per malgrandaj armiloj provizataj al la mano.

## Ekzemploj de manieroj 
Kelke da manieroj de luktoartoj estas nomataj (en la ordo alfabeta):
* Baranta - hungara maniero, kies nomo signifas "preparo al lukto" aŭ "sensanga lukto".
* Ĵudo (柔道) - japana maniero, kies nomo signifas "milda arto"
* Ĵuĵicuo (柔術) - japana maniero, kies nomo ankaŭ signifas "milda arto" 
* Karateo (空手) - japana maniero, kies nomo signifas "malplena mano"
* Kendo (剣道) - japana maniero, kies nomo signifas "maniero de glavo"
* Sanŝo - ĉina memdefenda sistemo kiu kunmiksas piedbatbokson kun luktado.
* Taekwondo (태권도) - korea maniero, kies nomo signifas "arto de pugnofrapo kaj piedfrapo"
* Tangsudo (당수도, en angla transskribo **tang soo do**) - korea maniero, kies nomo signifas "arto de ĉina mano"
* Ŭuŝuo (ĉine 武術/武术, pinjine: wǔshù – signifante "luktoartoj"; "Ŭu" = milita aŭ luksema, "Ŝu" = arto), ankaŭ konata en la Okcidento kiel sporta kungfuo aŭ moderna Ŭuŝuo.
* Vovinamo el Vjetnamio.

## Vidu ankaŭ 
* Luktosporto

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
!
1270-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
### Amerikoj 
### Azio 
* 1271: Marko Polo komencas sian vojaĝon al Azio.

### Eŭropo 
* 1273: Finiĝis la 23-jaro interregno per la kronigo de Rudolfo la 1-a de Habsburgo kiel imperiestro da la Sankta Romia Imperio.
* Unua dokumenta mencio de Dierikon inter 1270 kaj 1280 kiel *Dierinkon* (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
#### Azio 
##### Mongola Imperio 
* Kublaj-Ĥano, regis de 1260 ĝis 1294

#### Eŭropo 
##### Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio 
* Rudolfo la 1-a, Habsburgo, regis 1273-1291

##### Francio 
* Ludoviko la 9-a, regis 1226 ĝis 1270.

### Aliaj eminentuloj 
## Mortintoj 
## Malkovroj 
## Bildoj 
[eta|maldekstra|250px|La [katedralo de Regensburg, kiu ekkonstruiĝis en la jaro 1273.]]

## Notoj kaj referencoj
Éva Stache

**STACHE Éva** [pr. ŝtaĥe] estis hungara scenejdekoraciistino kaj kostumistino naskiĝinta en Arad la 2-an de februaro 1956. 

## Lia kariero
Éva Stache post studoj artaj kaj teknikaj en Rumanujo en 1985 ŝi fariĝis inĝeniero pri konstruo. Ekde 1985 ŝi dizajnis ĉe la *Népszínház*, poste ĉe la *Kamaraszínház* de Budapeŝto.  

## El ŝiaj dizajnoj
*Páskándi G.: A rejtekhely; 
*Gyárfás E.: Márkus mester visszatér.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj dekoraciistoj
Kategorio:Hungaraj kostumistoj
SEJM. Historia skizo

**SEJM. Historia skizo** estas sola serioza esploro de agado de SEJM. Ĝi enhavas multajn dokumentojn kaj fotojn.

Formato: 204 paĝoj, 21 cm.

 (Boris Kolker, la )

SEJM. Historia skizo
Angéla Soós

**SOÓS Angéla** [pr. ŝo:ŝ] estis rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Târgu Mureş la 20-an de septembro 1929 kaj mortis la 29-a de novembro 2015.

## Lia kariero 
Angéla Soós ekde 1953 ludis en Baia Mare, poste ekde 1956 en Satu Mare.

## El ŝiaj roloj 
* Ilma (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde);
* Bianca (Shakespeare: A makrancos hölgy);
* Klütaimnésztra (Eŭripido: Elektra);
* Matilde (Pirandello: IV. Henrik);
* Concetta (Scarpetta: Rongy és címer);
* Édes (Fejes E.–Presser G.: Jó estét nyár, jó estét szerelem).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Károly Somogyi

**SOMOGYI Károly** [pr. ŝomodji] estis hungara aktoro, reĝisoro, teatrestro naskiĝinta en Pusztakovácsi la 11-an de oktobro 1845 kaj mortinta en Nagyvárad la 6-an de marto 1908.

## Lia kariero 
Károly Somogyi debutis en januaro de 1865 en trupo de József Hetényi. Ekde 1872 li jam sukcese reĝisoris; ekde 1881 li ĉefreĝisoris, ekde 1886 estris ĝis 1892 la teatran distrikton Sopron-Győr, inter 1892 kaj 1895 la Teatron de Szeged, poste ekde vintro de 1895 ĝis 1899 la novan teatron de Pécs, ekde vintro de 1900 ĝi sia pensiĝo en 1907 li direktis la teatran distrikton Nagyvárad-Gyula. Lia edzino estis aktorino Júlia Nagy (1850– 10-a de majo 1919).

## Elektitaj trupanoj 
Endre Boross, László Csiky, Jenő Halmi (1877), István Kozma (operetkantisto), Endre Gyula Latabár, Lajos Szalkai, Ferenc Szende, Vilmos Szilágyi, Miklós Tihanyi (pli juna).

## Fontoj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Erzsi Somogyi

**SOMOGYI Erzsi** [pr. ŝomodji] estis hungara aktorino naskiĝinta en Kolozsvár la 10-an de septembro 1906 kaj mortinta en Budapeŝto la 10-an de julio 1973. Ŝi estis la edzino de verkisto Béla Gádor, poste de János Pásztor (aktoro).

## Premioj, distingoj 
* Kossuth-premiito (1953, 1959),
* Meritartisto (1955),
* Eminenta artisto (1962).

## Ŝia kariero 
Erzsi Somogyi debutis en 1924 en Teatro Renaissance. Kun du interrompoj ŝi ludis ĝis sia morto en la Nacia Teatro (Budapeŝto) (1927–28, Teatro de Hungara Armeo, 1951–53).

## El ŝiaj roloj 
* Rosalinda (Shakespeare: Ahogy tetszik);
* Dorina (Molière: Tartuffe);
* Simonné (Sarkadi I.: Ház a város mellett);
* Lulu (Gádor B.: Lyuk az életrajzon);
* Erzsi (Szigligeti: Liliomfi); Rozika (Móricz Zs.: Úri muri);
* Pólika (Móricz: Nem élhetek muzsikaszó nélkül);
* Bella (Móricz: Légy jó mindhalálig);
* Krizosztémisz (Bornemisza P.: Magyar Élektra);
* Ilma (Vörösmarty: Csongor és Tünde);
* Lina (Móricz: Rokonok);
* Szidónia (Csiky G.: Buborékok);
* Anya (Garcia Lorca: Vérnász);
* Phoebe Rice (John Osborne: A komédiás);
* Anya (A. Miller: Bűnbeesés után).

## El ŝiaj filmoj 
* *Az ördög mátkája* (1926);
* *Csókolj meg, édes!* (1932);
* *Nem élhetek muzsikaszó nélkül* (1935);
* *Falu rossza* (1937);
* *Rozmaring* (1938);
* *A három galamb* (1944);
* *A harag napja* (1953, reverkite 1955);
* *Életjel* (1954);
* *Budapesti tavasz* (1955);
* Dolarpaĉjo (1956);
* *Égi madár* (1957);
* *Fapados szerelem* (1959);
* *Megöltek egy lányt* (1961);
* *Az ember tragédiája* (1969, televidfilmo).

## Fontoj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* Hangosfilm

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Jenő Sugár

**SUGÁR Jenő** [pr. ŝuga:r] *Salgó* estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Marosvásárhely la 21-an de marto 1907 kaj mortinta en Ramat Gan la 12-an de oktobro 1979.
## Lia kariero
Jenő Sugár debutis en 1925 kaj li havis la unuajn siajn sukcesojn kiel komikulo en la trupo de d-ro Gyula Ferenczy en la Sikullando. Je la komenco de la 1940-aj jaroj oni forportis lin al laborservo, sed li povis dume elpaŝi en la *Zsidó Színház* (Juda Teatro) de Koloĵvaro. Ĝis printempo de 1948 li estis ano de la *Magyar Színház* de Kluĵo, inter 1949 kaj 1971 de la teatro de Oradea. En 1971 li elmigris en Izraelon, kie ĝis sia morto li estis ano de la tiea hungara teatro. Li ankaŭ reĝisoris.

## El liaj roloj
*Miska (Szirmai A.: Mágnás Miska); 
*Harrison (Jacobi V.: Leányvásár); 
*Dragotin Péter (Lehár F.: Cigányszerelem); 
*Mujkó (Huszka J.: Gül Baba); 
*Miska főpincér (Kálmán I.: A csárdáskirálynő); 
*Gardner tiszteletes (Shaw: Warrenné mestersége).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Sugar, J.
Sugar, J.
Valentín Alavedra

**Valentín** (aŭ **Valentí**) **ALAVEDRA ALSINA** (1885-1961) estis hispana esperantisto.

Industriisto. Li esperantistiĝis en la jaro 1908, kaj estis unu el la kunfondintoj de la Esperanta Grupo "Lumon" de Terrassa, proksime al Barcelono. Unua Sekretario de la menciita rondo, li multe aktivis en sia industria urbo por disvastigi Esperanton kaj speciale influis en la kampanjo por gastigi aŭstrajn geinfanojn en la jaro 1920.

Post la intercivitana milito, li estis kunfondinto de Grupo Esperantista en la sino de "S.C.Tarrasense" kaj
prezidis la O.K.K. de la 12a Hispana Kongreso de Esperanto okazinta en Terrasa, unua post la milito. Dum multaj jaroj li estis Prezidanto de la Grupo en Terrasa.

En 1948 li publikigis satiran poeman libron en la kataluna lingvo, "El Circ de malentès : poema policrom", pri la cirko.

## Referencoj 
Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Kategorio:Hispanaj industriistoj
Sidonie de la Houssaye

**Sidonie DE LA HOUSSAYE**, denaska nomo **Hélène PERRET**, artista nomo **Louise RAYMOND** (naskiĝinta en Edgard je la 17-a de aŭgusto 1820, mortinta je la 18-a de februaro 1894) estis usona verkistino.

Ŝi ricevis dulingvan edukon en la angla kaj franca en kantono St. John the Baptist (Luiziano). Kun 13 jaroj ŝi edziĝis kun Alexandre Pelletier de la Houssaye, kun kiu ŝi havis 8 filojn kaj 1 filinon.

Post la morto de sia edzo en la Usona Enlanda Milito, ŝi komencis labori kiel instruistino en Franklin (Luiziano).

## Bibliografio 
* ''Contes d'une grand-mère louisianaise*
* *Pouponne et Balthazar*, 1888.
* *Les Quarteronnes de La Nouvelle Orléans*.
: *Gina la quarteronne*
: *Dahlia la quarteronne*
: *Octavia la quarteronne*
: *Violetta la quarteronne''

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj 
* www.louisiane.culture.fr 
* mondesfrancophones.com

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Ain't I a Woman?

'''"Ain't I A Woman?"'* (Esperante "Ĉu mi ne estas virino?") estas la nomo laŭ kiu koniĝis senprepara parolado, kiun faris Sojourner Truth, usona eks-sklavo el Novjorkio. Ŝi faris la paroladon ĉe la Virina Kongreso (angle *Women's Convention*) en Akron, Ohio la 29-an de majo, 1851. Ne nur rimarkindas, ke Truth estis virino parolanta antaŭ homamaso, sed ankaŭ, ke ŝi estis nigrahaŭta dum tempo, kiam sklaveco ankoraŭ estis leĝa en Usono.

Truth diskutis, ke kvankam usona kulturo ofte donis al blankhaŭtaj virinoj iajn privilegiojn (plej rimarkinde ties nedevigon labori ekster la domo), tiun ĉi opcion oni ne oferis al nigrahaŭtaj virinoj.

## Teksto de la parolado 
### Unua registrita versio 
Marius Robinson, kiu ĉeestis la kongreson kaj laboris kun Truth, registris sian version de la parolado la 21-an de junio, 1851 en la tiutaga eldono de la Kontraŭsklaveca Bukulo (angle *Anti-Slavery Bugle*).

:*Unu el la plej unikaj kaj interesaj paroladoj de la kongreso faris Sojourner Truth, liberigita sklavo. Estas neeble transdoni ĝin al papero, aŭ komuniki iun ajn sufiĉan ideon de la reakcio, kiun ĝi ĉerpis el la aŭdienco. Nur tiuj povas aprezi ĝin, kiuj vidis ŝian potencan formon -- ŝian seriozan, honestan geston -- kaj aŭskultis ŝiajn fortajn kaj verajn vortojn. Ŝi proksimiĝis al la podio kaj alparolante la Prezidanton diris kun granda simpleco: "Ĉu mi rajtas diri kelkajn vortojn?" Ricevinte jesan respondon, ŝi antaŭeniris:''

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Retoriko
Kategorio:Historio de Usono
Kategorio:Feminismo en Usono
Kategorio:Rasismo
Kategorio:1851
Heemstede

Dosiero:Loudspeaker.svg**Heemstede** () estas loĝloko kaj municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, en la okcidenta parto de la lando. Komence de  en la municipo vivis  sur areo de 9,61 km² (de kiu 0,15 km² estas akvo).
 
En Novjorkio situas Hempstead, verŝajne kripligita formo de Heemstede. Dum la kolonia epoko tio estis setlejo apud Nov-Amsterdamo, nun Novjorko.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|Municipejo de Heemstede

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Municipoj de Nord-Holando
Beverly Matherne

**Beverly MATHERNE** (Luiziano, 15-a de marto 1946) estas usona verkistino.

Naskita al bordoj de la Misisipo, proksime de Nov-Orleano, ŝi studis francan literaturon en Berkeley. Defendantino de la Franca lingvo en Luiziano, ŝi estas membro de la CIEF (''Conseil International d'Études Francophones*)

Ŝi estas instruistino en la Norda Miĉigana Universitato kaj loĝas nuntempe en Marquette.
eta|dekstra|150ra|Omaĝo al la poemo de Beverly Matherne, *The Blues Cryin'*, fare de Gianpiero Actis, Italio, 2008

## Bibliografio 
* *Images cadiennes* (*Cajun Images*), 1994
* *Je me souviens de la Louisiane* (*I Remember Louisiana*),, 1994
* *La Grande Pointe* (*Grand Point*), 1995
* *Le blues braillant* (*The Blues Cryin'*), 1999
* *Lamothe-Cadillac:Sa jeunesse en France* (*Lamothe-Cadillac: His Early Days in France*), 2009.
* *Bayou Des Acadiens* (*Blind River''), ~2016

## Eksteraj ligiloj 
* www.mioch.net
* Info 

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Jonpelilo

eta|Jonpelilo sur testbenko
[eta|Kosmosondilo [Deep Space-1, dum uzado de la jonpelilo (ilustraĵo)]]

**Jonpelilo** aŭ **jonmotoro** estas instalaĵo por antaŭenpeli kosmoaparatojn, ĉefe kosmosondilojn, ĝi estas la plej simpla kaj plej ofta elektra pelilo.

## Avantaĝoj kaj malavantaĝoj 
Tiutipa pelilo havas tre tre etan akceligan forton (0,09 neŭtono), kiu akceligus kosmosondilon kun pezo de 600 kg dum 1,5 tagoj je rapido de 70 km/h; do tiu forto povas preskaŭ nenion levi (lanĉi) de sur la Tera surfaco. Ĝi funkcias en la kosmo tre ekonomie (efikeco 60%), ĉar (pro la elektromagneta ŝarĝodiferenco) la elektromotoro pli rapide akceligas, eligas la korpusklojn ol la kemiaj (tradiciaj) peliloj (ekz. raketo). Pro tio, la jonpelilo bezonas etan kvanton de pelaĵo, tiel la pelilo povas funkcii dum la tuta vojo kaj tiel ĝi povas atingi enorman rapidon. Ĝi estas konvena por kosmosondiloj, ĉar dum la longa interplaneta vojaĝo la iloj estas elŝaltitaj, tiel la daŭre produktita elektra energio (fare de sunĉeloj, nuklea reaktoro) estas uzebla dum la tuta vojo.

## Funkciado 
En la joniga ĉambro de la jonpelilo okazas la jonigo (puŝado per elektronoj, kiuj deŝiras elektronojn de la atomoj) de iu gaso (plej ofte nobla gaso, ĝenerale ksenono) en magneta kampo, poste la jonoj akceliĝas en elektrostatika kampo (ĝenerale inter du kradoj, kiuj posedas elektran tension kun grava tensia diferenco (kradkurento)) kaj forlasas la ĉambron, en formo de jonnubo. Oni kolektis la elektronan pluson estiĝintan en la joniga ĉambro kaj radias malantaŭ la sondilon per ardanta katodo, tiel neŭtraligante la ŝarĝitan pelaĵ-nubon (se la ŝarĝo restus, tiam ĝi altirus la pelitan sondilon pro la ŝarĝodivido).

## Historio 
La unuan jonpelilon evoluigis, konstruis en 1960 la usona kosma agentejo NASA, en la Esplorcentro Lewis. Ili ne riskis uzi la pelilon kiel ĉefan pelilon, por ne perdi kostan kosmoaparaton – ĝis 2000. Oni konstruis en 2000 kosmosondilon Deep Space–1, por testi ĝin "en vivo", kolekti informojn pri ties uzebleco en la kosmo. Poste oni konstruis pliajn kosmosondilojn kun elektra motoro, tiel en 2003 SMART-1 al la Luno kaj Hajabusa al etplanedo 25143 Itokaŭa. La 17-an de marto 2009 estis lanĉita sputniko GOCE kun jonpelilo.

Kategorio:Kosmoesploro
Kategorio:Anjonoj
Edgard (Luiziano)

**Edgard** estas censa loko en kantono St. John the Baptist (Usono), kaj ties kantona sidejo. Ĝi apartenas al la metropola statistika areo New Orleans–Metairie–Kenner.

Edgard situas sur la sud-okcidenta bordo de Misisipo.

Kategorio:Luiziano
Olga Tañón

**Olga Teresa Tañón Ortiz**, artiste konata kiel **Olga Tañón**, estas kantistino de Puerto-Riko en la stilo merengeo kaj popmuziko. Ŝi naskiĝis en Santurce, Puerto-Riko la 13-an de aprilo 1967. Ŝi gajnis la Premion Grammy dufoje kaj trifoje gajninto de la Premio Latinamerika Grammy.
Ŝi aperis en la projekto de Juanes kiel kunlaboranto kaj kantistino en la koncerto *Senlandlima paco*, en ĝia dua okazigado, en la *Placo de la Revolucio* de Havano (Kubo) la 20-an de septembro. Olga kantis apud aliaj popularaj kantistoj kiel Juanes mem, Miguel Bosé, Carlos Varela, Danny Rivera, Amaury Pérez, Silvio Rodríguez kaj Juan Formell, inter aliaj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Olga Tañón
* Olga Tañón Spain 

Kategorio:Portorikaj kantistoj
Kategorio:Portorikaj komponistoj
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Unterendingen

## Pri la komunumo 
**Unterendingen** estas komunumo en la distrikto Zurzach de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 369 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Unterendingen situas en la valo de la rivero Surbo, ĉe la alfluo de la rivereto *Schlierenbach* al ĉi-lasta. Schlierenbach formis profundan ravinon inter la du montetoj *Buhalden* kaj *Teufelskanzel*, kiuj apartenas al la Tavola Ĵuraso.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,45 km², de kiuj 1,31 km² estas kovritaj de arbaro kaj 2,80 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 544 m s.m. sur la monteto Teufelskanzel, dum ĝia plej malalta punkto troviĝas sur alteco de 375 m s.m. borde de la rivero Surb.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Unterendingen limas en nordo al Tegerfelden, en nordoriento al Baldingen, en oriento al Lengnau, en sudo al Endingen, kaj en okcidento al Würenlingen.

## Trafiko 
La komunumo Unterendingen estas konektita al la publika trafikreto per tri poŝtaŭtolinioj, nome de Tegerfelden al Baden, de Brugg al Bad Zurzach kaj de Döttingen al Niederweningen. Komence de la 19-a jarcento ekzistis planoj konstrui fervojlinion tra la Surbvalo, kiel daŭrigo de la linio de Zuriko-Örlikon, kiu finiĝas en en Niederweningen. Sed la projekto dum la 1-a mondmilito en la jaro 1915 estis forlasita pro monomanko.

Tra Unterendingen pasas la kantona ĉefvojo n-ro 17 de Döttingen al Dielsdorf.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Unterendingen datiĝas el la jaro 1298 kiel *Nider-Endingen*.

Dum mezepoko gravaj bienposedantoj en Unterendingen estis la Monaĥejo Sankt-Blasien kaj la johanita komandorejo Leuggern. La alta jurisdikcio apartenis ek de 1305 la Habsburgoj.

Kiam en la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, Unterendingen estis atribuita al la subvoktejo Sigg de la Grafejo Baden.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, la komunumo dum kvin jaroj apartenis al la tiama Kantono Baden. Per la mediacia akto en la jaro 1803 la Kantono Baden estis dissolvita kaj integrita al la nova Kantono Argovio. Unterendingen fariĝis komunumo de la argovia distrikto Zurzach.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Unterendingen
Miguel Bosé

eta|maldekstra|200px|
**Luis Miguel GONZÁLEZ BOSÉ**, pli konata kiel **Miguel BOSÉ** estas hispana kantisto-kantoverkisto, muzikisto kaj aktoro.

## Vivo 
Li naskiĝis en Panamurbo la 3-an de aprilo 1956 el hispana patro kaj itala patrino. Li ricevis la hispanan civitanecon kiam estis infano. La kantisto vendis entute pli ol 12.000.000 diskojn internaciskale, ĉefe en Latinameriko, Hispanio kaj Italio kie li estas ĉefe famkonata. Li ankaŭ partoprenis kiel aktoro en kelkaj filmoj.

Li kreskis en kultura kaj arta etoso ĉar la patro estis toreisto kaj la patrino aktorino Lucia Bosè (kurioze kun alia akcento sur la familia nomo ol la filo). Kelkaj intimaj amikoj de la familio estis Pablo Picasso, Ernest Hemingway kaj la patro de la vicprezidanto de Kolombio (Francisco Santos Calderón). Pablo Picasso estis baptopatro de lia fratino.

En la jaro 2008 la Prezidanto de Kolombio, Álvaro Uribe distingis lin per la kolombia civitaneco pro la apogo kiun li donis por la paco kaj la kolombiaj forkaptitoj. Li partoprenis la projekton de Juanes *Senlandlinma paco* kiu realiĝis en la Ponto Simón Bolivar en 2008 en la urbo Cúcuta, ĉe la limo de Kolombio kaj Venezuelo, kune al Alejandro Sanz, Carlos Vives, Juan Fernando Velasco, Juan Luis Guerra kaj Ricardo Montaner. En 2009 li denove partoprenis la duan eldonon de la sama projekto en Havano, Kubo, dimanĉo la 20-an de septembro ĉe la Placo de la Revolucio.

## Filmoj 
* 1991, *Tacones lejanos*
* 1996, *Libertarias*

Kategorio:Hispanaj aktoroj
Kategorio:Italaj aktoroj
Kategorio:Italaj komponistoj
Kategorio:Hispanaj komponistoj
Kategorio:Hispanaj kantistoj
Kategorio:Italaj kantistoj
Kategorio:Anglalingvaj kantistoj
Kategorio:Itallingvaj kantistoj
Kategorio:Hispanlingvaj kantistoj
Kategorio:GLAT-muzikistoj
2068

**2068** estos superjaro komenciĝanta
je dimanĉo (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2068 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj
* Plena suneklipso, la 31-an de majo, videbla en sudo de Aŭstralio
* Olimpiaj someraj ludoj

## Naskiĝoj
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Hela nebulozo

**Hela nebulozo** estas nebulozo, kiu aperas brila sur la malhela fono de la kosmo (male al malhela nebulozo, kiu aperas nigra sur hela fono).

Tiaj nebulozoj aperas brilaj pro du kialoj:
* Reflekto de stela lumo por la reflektaj nebulozoj,
* Jonigado fare de ultraviola radiado por la emisiaj nebulozoj.

Dosiero:Pleiades Spitzer big.jpg|Meropa nebulo, reflekta nebulozo en la Plejadoj
Dosiero:Crab Nebula.jpg|Kraba Nebulo, emisia nebulozo lumigata de pulsaro ene de ĝi.

Kategorio:Helaj nebulozoj
1260-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
### Amerikoj 
### Azio 
*Mongoloj konkeras kaj rabas Halepon.

### Eŭropo 
*Dua jardeko de la interregno, la senimperiestra epoko de la Sankta Romia Imperio.

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
#### Azio 
##### Mongola Imperio 
*Kublaj-Ĥano, regis de 1260 ĝis 1294

#### Eŭropo 
##### Francio 
*Ludoviko la 9-a, regis 1226 ĝis 1270.

### Aliaj eminentuloj 
*

## Mortintoj 
*

## Malkovroj 
## Notoj kaj referencoj
Kalikoro (luno)

**Kalikoro** estas neregula satelito de Jupitero, kiu havas retrogradan orbiton.

## Malkovro 
Ĝin malkovris astronoma teamo estrita de Scott S. Sheppard, de la Universitato de Havajo post observoj inter la 6-a de februaro kaj la .

Ili anoncis la 7-an de marto 2003 la malkovron de kvar jupiteraj lunoj nomataj J/2003 J 9 al J 12.
Inter kiuj Kalikoro, kiu, estante tiam la dekunua jupitera satelito malkovrita en 2003, ricevis la maldaŭran nomon **S/2003 J 11**:

Ĝiaj grando kaj maso (2 km kaj 1,1 × 1013 kg) estas proksimume taksataj laŭ ĝia videbla magnitudo, 23,7; hipotezinte ke ĝiaj denso kaj albedo estus 2,6 × 103 kg/m3 kaj 0,04.

## Nomo 
La , IAU
aprobis por ĝi la nomon **Kalikoro**, (greke; Καλλιχόρη: Kalliĥore). Kalikoro, en la helena mitologio, estis unu el la nimfoj kiuj vartis Dionizon infanon.

## Orbito 
Kalikoro estas ano de la karmea grupo, grupo da retrogradaj lunoj kies orbitoj havas grandajn duonaksojn inter 22 900 000 kaj 24 100 000 km, klinecojn inter 164,9° kaj 165,5° rilate al la Jupitera ekvatoro, kaj discentrecojn inter 0,23 et 0,27.

Dosiero:TheIrregulars JUPITER GROUPS.svg|Diagramo montranta la orbitojn de la neregulaj jupiteraj satelitoj. La karmea grupo estas videbla apud la centro.
Dosiero:TheIrregulars JUPITER Carme CORE.svg|Diagramo montranta la orbitajn inklinaciojn de la lunoj de la karmea grupo en funkcio de la granda duonakso.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Kalikoro, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*" 
*  Kalikoro (angla versio) 
*  La novaj jupiteraj satelitoj malkovrataj en 2003, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La karmea grupo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Alejandro Sanz

eta|dekstra|200px
**Alejandro Sánchez Pizarro** (n. la 18-an de decembro 1968, en Madrido, Hispanio). Konata per la artista nomo **Alejandro Sanz**, li estas muzikisto, komponisto kaj kantisto de Hispanio. Li vendis pli da 25 milionojn da diskoj tra la tuta mondo. Sanz gajnis tra lia profesia vivo 15 premiojn Latinamerikaj Grammys kaj 2 *Grammy*. Li komencis la artan karieron en la 1980-aj jaroj, per la surbendigado de la disko ''Los chulos son pa' cuidarlos'', sub la nomo de "Alejandro la Granda", sed tiu unua muzikalbumo estis preteratentata. Poste kun la paso de la tempo liaj kantoj disaŭdiĝas diverslande kaj ekfamiĝas en la 1990-aj jaroj. Nuntempe loĝas en Usono, en la urbo Miami sed kutime somerumas en Ekstremaduro, Hispanio, kie li aĉetis grandan farmon. Sanz kantis apud aliaj steluloj de la hispanlingva mondo kaj anglalingvaj. Lia lasta KD estis en la angla por plifortigi sian pozicion en la usonangla muzika merkato. Sanz estas la unua malpermesita kantisto en Venezuelo kaj unu el la multaj de Kubo (kvankam en Kubo la plimulto estas ekzilintaj kubanoj aŭ tiuj kiuj naskiĝis en Usono el kubaj gepatroj) pro lia rekta kritiko kontraŭ la aŭtoritatecaj reĝimoj de Hugo Chavez kaj Fidel Castro.

## Diskaro 
* Los chulos son pa' cuidarlos (1989) (kiel Alejandro Magno)
* Viviendo deprisa (1991)
* Si tú me miras (1993)
* Básico (1994)
* Alejandro Sanz 3 (1995)
* Más (1997)
* El alma al aire (2000)
* MTV Unplugged (2001)
* No es lo mismo (2003)
* Grandes éxitos 91 04 (2004)
* El tren de los momentos (2006)
* Paraíso Express (2009)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Alejandro Sanz

Kategorio:Hispanaj kantistoj
Kategorio:Itallingvaj kantistoj
Kategorio:Portugallingvaj kantistoj
Kategorio:Hispanlingvaj kantistoj
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Kategorio:Artistnomoj