Esperantologio

**Esperantologio** aŭ **Esperantistiko** estas la speciala esperanta lingvoscienco, okupiĝanta pri vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de neceso kaj sufiĉo kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio estas la plej grava branĉo de interlingvistiko: ĝi celas elkompreni la lingvon Esperanto el lingvoscienca vidpunkto.

## Elektitaj principoj 
Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj:
* La principo de internacieco
* La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj
* La principo de vortara ekonomio
* La principo de la bonsoneco.

Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a.

Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. **jant**.

Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj.

## Interpretoj 
* **Norma Esperantologio** estas metodo per kiu oni traktas la Fundamenton de Esperanto laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis Helmut Welger kaj notinde daŭris Bernardo Pabst. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste.

* **Norma aŭ preskriba Esperantologio** estas scienco pri la validaj normaj bazoj de Esperanto, pri ĝia (hierarkia) normsistemo (1. Bulonja Deklaracio, 2. Fundamento kun Oficialaj Aldonoj, 3. komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo); el tio ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la semantikan kaj teleologian norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado - estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj. (La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ  dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn).

## Kelkaj famaj esperantologoj 
### Pioniroj 
eta|upright|Gaston Waringhien
* (1855–1935) Louis de Beaufront
* (1863–1933) Émile Grosjean-Maupin
* (1884–1961) Petro Stojan
* (1898–1977) Eugen Wüster
* (1901–1991) Gaston Waringhien
* (1904–1971) Jevgenij Bokarjov

### 20-a jarcento 
* (1924–1987) István Szerdahelyi
* (1928–2011) Magomet Isajev
* (1933–2016) Duc Goninaz
* (1941–2016) Detlev Blanke
* (1945–2016) Reinhard Haupenthal

### Nuntempaj 
* Věra Barandovská-Frank
* Cyril Robert Brosch
* Aleksandr Dulichenko
* Claus J. Günkel
* Pierre Janton
* Boris Kolker
* Ilona Koutny
* Erich-Dieter Krause
* Sergej Kuznecov
* Jouko Lindstedt
* François Lo Jacomo
* Liu Haitao
* Marc van Oostendorp
* Bernhard Pabst
* Sergio Pokrovskij
* Humphrey Tonkin
* John C. Wells
* Bertilo Wennergren
* Sabine Fiedler
* Guilherme Fians
* Ulrich Lins
* Javier Alcalde

## Referencoj 
## Literaturo 
* Wüster: Esperantologiaj principoj (E-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en E. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. KALOCSAY.
* Welger: Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof 

## Vidu ankaŭ 
* Esperantologio / Esperanto Studies (fakrevuo)
* Akademio de Esperanto
* Terminologio
* Interlingvistiko
* Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED)

Kategorio:Interlingvistiko
Kategorio:Esperanto
Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Filologio
Kategorio:Sciencaj teorioj
Kategorio:Esperantologio