open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan Karafiát

**Jan KARAFIÁT** (naskiĝis la 4-an de januaro 1846 en Jimramov - mortis la 31-an de januaro 1929, Prago) estis ĉeĥa evangelia pastro, aŭtoro de unu el plej belaj libroj por infanoj.

Liaj **Lampiroj** estas lirika fabelo alegorie priskribanta la vivovojon de homo per ekzemplo de lampiroj, lumantaj insektoj. **Lampirĉjo** estas petolema knabeto, lia vivo similas al la vivo de homaj infanoj, estas edukata en pieco kaj amo de siaj gepatroj. La verko estis ofte tradukata al fremdaj lingvoj, dramigita, filmita.

## Verkoj 
* **Broučci** (Lampiroj, 1876)
* **Paměti spisovatele Broučků** (Memorlibro de la aŭtoro de Lampiroj, 1919-1923)

## En Esperanto aperis 
* *Lampiroj* (ĉapitro el la verko, *Ĉeĥoslovaka Antologio*)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj religiaj verkistoj
Kategorio:Protestantismo
Kategorio:Ĉeĥaj kristanaj teologoj
Kategorio:Ĉeĥaj instruistoj
Charles Estienne

**Charles Estiene (1504-1564)** (naskiĝis en Parizo, en la 1504 - mortis en Parizo, en la 1564) estis franca anatomiisto, kuracisto, botanikisto, humanisto, kaj presisto.

Li studis medicinon. De 1551 ĝis 1561 li transprenis la mastrumadon de la fama presejo de sia patro.

## Verkoj 
* 1535 : *De vasculis libellus Editio 1536 apud archive.org*
* 1536 : *De re hortensi libellus*
* 1538 : *Sylva, frutetum, collis - Google Books*
* 1538 : *Arbustum, fonticulus, spinetum - Google Books*
* 1539 : *De re vestiaria libellus - Google Books*
* 1543 : *Pratum, lacus, arundinetum - Google Books*
* 1543 : *Le sacrifice*
* 1545 : *De dissectione partium corporis humani libri tres*
* 1546 : *De dissectione partium corporis humani*
* 1550 : [*De nutrimentis (Stephanus, ad Baillyum, libri tres*](http://la.wikipedia.org/wiki/De_nutrimentis_(Stephanus))
* 1553 : *De re vestiaria, vascularia et navali* Textus apud archive.org
* 1553 : *Dictionarium historicum, geographicum, poeticum* Textus editionis 1633 apud archive.org
* 1553 : *Paradoxes* (imitatio operis *Hortensius Landi - Paradossi*)
* 1554 : *Praedium rusticum*
* 1557 : *Thesaurus Ciceronianus*

## Literaturo 
* ''Chalmers' Dictionary of Biographies*
* *Hieronymus Fabricius e as Válvulas Venosas*
* *Família Estienne - Academic Dictionaries and Encyclopedias*
* *Online Encyclopedia* 
* *The Human Nervous System''
* De dissectione partium corporis humani libri tres
* lia gvidilo de la francaj vojoj rete legebla  per Projekto Gallica

## Vidu ankaŭ 
* Jacques Dubois (1478-1555)
* Aleksandro Achillini (1463-1512)

## Referencoj 
Kategorio:Francaj humanistoj
Kategorio:Francaj kuracistoj
Kategorio:Francaj botanikistoj
Kategorio:Francaj presistoj
Kategorio:Francaj anatomoj
Kategorio:Francaj verkistoj de la 16-a jarcento
Kategorio:Universitato de Parizo
Miklós Barabás (pentristo)

**Miklós BARABÁS** [mikloŝ baraba'ŝ] estis hungara pentristo, plej elstara majstro de la hungara bidermajra pentrado, koresponda ano de MTA (1836). Li naskiĝis en Kézdimárkosfalva la 10-an de februaro 1810 kaj mortis en Budapest la 12-an de februaro 1898.

## Kariero 
Miklós Barabás lernis en la kolegio de Nagyenyed kaj jam junaĝe li ekokupiĝis pri portreta pentrado. Post 1829, li lernis en Vieno, poste en Kolozsvár, ekde 1831 en Bukareŝto. Komence de la 1830-aj jaroj li faris studvojaĝon en Italio. Lia unua sukceso estis la kopipentrado de Veronese-a pentraĵo *Forrabo de Eŭropo*, kiun li pentris en Venecio kaj li prezentis en 1835, en Pest. Ekde tiam li vivis daŭre en Pest kaj li iĝis la unua hungara pentristo, kiu vivtenis sin nur per pentrado. Li iĝis jam en 1836 ano de MTA. Li iĝis modeca portretisto, li pentris ĉiujn gravulojn de la epoko. Li pentris multajn bonhumorajn, veran bidermejerajn ĵanerbildojn kaj pejzaĝ-bildojn. Liaj grupobildoj hodiaŭ ŝajnas esti jam tre rigidaj, artefaritaj. Estis malfacila periodo por li la Bach-epoko, post kio en 1859 ebliĝis por li fondi la Belartan Asocion (Képzőművészeti Társulat). Li estis iniciatinto kaj prezidanto de la Asocio ekde 1862 ĝis sia morto. En 1867, li estis elektita kiel reprezentanto de urbo Pest. Oni faris el liaj pentraĵoj memor-ekspozicion en 1948. Kelkajn pentraĵojn gardas, ekspozicias la Hungara Nacia Galerio.

## Elektitaj disĉiploj 
* Károly Telepy

## Ĉefaj pentraĵoj 

Image:Barabas-arany.jpg|Portreto de János Arany (1884)
Image:Barabas-batthyany.jpg|Grafo Lajos Batthyány (1840-aj jaroj)
Image:Barabas-eotvos.jpg|József Eötvös (1845)
Image:Barabas-liszt.jpg|Franz Liszt (1847)
Image:Barabas-szechenyi.jpg|István Széchenyi (1836)
Image:Barabas-teleki.jpg| Staranta portreto de László Teleki (1861)
Image:Barabas-zrinyi.jpg|Miklós Zrínyi (1842)
Image:Barabas-bittone.jpg|Edzino de István Bittó (1874)
Image:Barabas-galambposta.jpg|Kolomba poŝto (1846)
Image:Barabas-vasarra.jpg|Vlaĥa familio, ekirante al foiro (1843/44)
Image:Barabas-lanchid.jpg|Demeto de fondoŝtono de Ĉenponto (1864)

* portreto de Lajos Kossuth
* portreto de Petőfi
* portreto de Bem József
* La tri filinoj de la artisto

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Feto

dekstra|300 px|eta|Homa feto

**Feto** estas nenaskita (prenata periodo) unuopulo de vertebrulo en feta evolua periodo. Tio estas inter periodo de embrio ĝis naskiĝo (nasko).

Ĉe homo estas la feta periodo de la 8-a (aŭ la 10-a) semajno de gravedeco ĝis nasko (t. e. de la 3-a luna monato ĝis fino de la 10-a luna monato).

Okazas ĉe ĝi evoluo de organaj sistemoj, kresko de la feto, diferenciigo de la organoj.

La evoluon de la feto studas scienca fako embriologio. La suma evoluo de unuopulo nomiĝas ontogenezo.

En periodo post la nasko la homa unuopulo nomiĝas novnaskito.

La terminoj feta morto kaj *mortnasko* estas uzataj en sansciencoj por rilati al la morto de feto en la utero kiam ĝi pezas pli ol 500 gramojn aŭ havas gravedecan aĝon de pli ol 20 semajnoj;  tio estas, kiam ĝi atingis nivelon de disvolviĝo tia, ke, sub optimumaj kondiĉoj, vivo ekster la utero povus esti ebla. Plej multaj fetaj mortoj okazas en la tria trimestro de gravedeco, kaj frua feta morto estas difinita kiel morto en la dua trimestro aŭ, pli precize, kiam la pezo estas malpli ol 1000 gramoj aŭ la disvolviĝo estas malpli ol 28 semajnoj. Aborto estas difinita kiel morto kiam la pezo de la embrio aŭ feto estas malpli ol 500 gramoj aŭ la disvolviĝo de la gravedeco estas malpli ol 20 semajnoj. Plej multaj abortoj okazas en la unua trimestro, kaj malfrua aborto estas difinita kiel morto en la dua trimestro. 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.visembryo.com 
* http://yourembryo.blogspot.com/ 

Kategorio:Embriologio
Kategorio:Obstetriko
Ĉeĥa radio

La **Ĉeĥa radio** (ĉeĥe *Český rozhlas*, mallongigo *ČRo*) estas ĉeĥa radiostacio de publika juro. Ĝia antaŭinto, la *Ĉeĥoslovaka radio*, komencis eksperimente elsendadi en la jaro 1923, oficiala elsendado komenciĝis en la jaro 1926.

La stacio ludis signifan rolon en la moderna nacia historio de Ĉeĥoslovakio, ĉefe antaŭ la disvastiĝo de televido (precipe dum la liberiĝado de la nazioj en majo 1945 kaj ankaŭ dum la okupacio fare de la sovetoj en 1968). En tiuj tempoj radio estis por la civitanoj la ĉefa fonto de informoj kaj la momenta reganto de la radio fakte decidadis, kion la homoj ekscios pri la okazantaj eventoj kaj kion ne.

Nuntempe la Ĉeĥa radio okazigas dissendojn per 4 tutŝtataj stacioj kaj preskaŭ en ĉiuj regionoj ekzistas ĝia speciala regiona radiostacio. Samtempe ĝi kontribuas al la eksperimenta cifereca radia elsendado kaj elsendado eksterlanden.

La unuopaj "programoj" (fakte apartaj stacioj) de la Ĉeĥa radio estas:
* **ČRo1 Radiožurnál** (*Radioĵurnalo*) – la "moderna informa radio"
* **ČRo2 Praha** (*Prago*) – la "generacia" radiostacio
* **ČRo3 Vltava** (*Vultavo*) – stacio fokusiĝanta al kulturo
* **ČRo4 Radio Wave**
* **ČRo6** (antaŭe nomiĝis Svobodná Evropa = *Libera Eŭropo*) – publikigista radistacio
* **ČRo7 Radio Praha** (*Radio Prago*) – elsendado eksterlanden

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝaro de la Ĉeĥa radio *(ĉeĥe, angle)*

Kategorio:Radiostacioj
Kategorio:Ĉeĥio
Rumbeke

eta|250ra|Kastelo de Rumbeke

**Rumbeke** ([RYMbe:k']) estas eksa municipo de Belgio, kiu en 1977 aliĝis al la urbo Roeselare.
Ĝi estas precipe konata pro la kastelo de Rumbeke.

Fama loĝanto estis *Odiel Defraeye* (1888-1965), en 1912 la unua belga venkinto en la biciklista konkurso Tour de France.

En Rumbeke en 1918 mortis Hendrik Nabbé, pionira belga esperantisto.

Kategorio:Aliĝintaj municipoj de Belgio
Polento

eta|Polento.
**Polento** estas manĝaĵo farita de miksaĵo de akvo kun faruno de maizo. Ĝi povas esti farita ankaŭ de kaŝtanoj. Polento estas manĝaĵo tre antikva en Eŭropo, plej popularo eble en Italio. En Brazilo ĝi estis ofta manĝaĵo de italaj kvazaŭsklavoj en 20-a jarcento. Hodiaŭ estas polento ofta kaj populara manĝaĵo en Brazilo kaj Argentino.

## Historio de Polento en Italio 
La polento estas popola simbolo de la veneta kaj friula kuirarto. Dum jarcentoj ĝi estis la unika nutra apogo por montaranoj kaj kamparanoj, Ĉefe en Nord Italio. Hodiaŭ ĝi estas serĉata gastronomia specialaĵo.
Kruda plado , polento estas preparita kun faruno de maizo, oni diras ofte flava faruno, en iomete salita akvo en kupra kaldrono, kaj oni miksas ĝis kuirado dum duonhoro ĝis kiam ĝi malmoliĝas kaj ĝi povas esti verŝita sur haktabulo aù ligna plado, kie poste oni povas tranĉi laù pecoj.Estis Venecio kiu enkondukis ĝin en la marĉoj de Polesine kaj en Friulo,la unua semado estas datata de 1554 en Veneta regiono.
Dum la sekvantaj jarcentoj la tuta Padanio ne manĝis alian krom tio. Polento solvis grandegajn alimentajn problemojn de multaj malriĉaj popoloj. La polento – laù la nutra vidpunkto – povas alporti bonan kontribuon de proteinoj. Temas pri minoraj proteinoj, kiuj bezonas aldonaĵojn por garantii la ĝustan nutran kontribuon. Do la plej simpla polento iĝas manĝaĵo eksterordinara kaj kompleta, kiam al ĝi oni aldonas la kutimajn simplajn kompletaĵojn . Ekzemple: kolbasoj, fazeoloj,fromaĝo . Tio estas kompletigaĵoj, kiujn la malnova kampara saĝeco uzis kaj ankoraù uzas, kreante pladojn, kij kontentigas la plej postulemajn palatojn kaj kiuj entenas proteinojn, karbonhidratojn, grasojn, mineralojn kaj kelkajn vitaminojn. Ĝenerale ĝi estas de flava koloro, sed ĝi iĝas blanka, se oni uzas la maizon "Biancoperla",kiu kreskas en regionoj Veneto kaj Friulo 
eta|Polento kuirita kaj verŝita sur haktabulo.

* **Taragna polento** estas polento kun ankaù iom da faruno de ordinara fagopiro .
* **Tujpreta polento**  :estas faruno de maizo prekuirita per vaporo, tial necesas poste nur kelkajn minutojn por kuiri.

## Referencoj 
Kategorio:Kuirarto
Kategorio:Manĝaĵoj
Balenocipitedoj

La **balenocipedoj** aŭ **balenocipitedoj** (Balaenicipitidae) estas birda familio el la ordo de la pelikanoformaj. Tiu familio enhavas nur unu specion kiu loĝas en Afriko: la ŝubekulo (*Balaeniceps rex*).

## Taksonomio 
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu familio, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Pelecaniformes - pelikanoformaj
**Balaenicipitidae - balenocipedoj
****Balaeniceps* Gould, J, 1850 - balenocipo, ŝubekulo
*****Balaeniceps rex* Gould, J, 1850 - ŝubekulo

## Referencoj
Vulvo

eta|283x283ra|Fotomuntaĵo de diverseco de vulvoj
eta|282x282ra|Fotomuntaĵo de diverseco de vulvoj
**Vulvo** (laŭ la latina termino *pudendum femininum*, kaj vulgare *piĉo*) estas nomo por eksteraj virinaj seksorganoj. Ĝi konsistas el vagina vestiblo, en kiu komenciĝas la uretro kaj la vagino. Antaŭe troviĝas klitoro. La vulvo estas ŝirmata elflanke per du paroj de vulvaj lipoj, de la grandaj kaj la malgrandaj. La vulvo estas uzata dum urinado, dum seksa kuniĝo, menstruo kaj nasko.

Ofte oni uzas por *vulvo* nocion *vagino*, sed tiu ĉi nomo estas neĝusta, ĉar vagino nur komenciĝas en la vulvo. Tio estas simila interrilato kvazaŭ *buŝon* oni nomus *gorĝo*.

Pli ĝenerale, vulvo estas ekstera seksorgano de inaj mamuloj. Ĝi estas uzata por urinado kaj seksumado kaj estas tiu, tra kiu naskiĝas idoj.

## Partoj de vulvo 
La mola triedra altaĵeto antaŭ la vulvo estas firma grasa tuko kovranta puban oston. Ĝi nomiĝas *monteto de Venuso*, *Venus-monteto* aŭ puba monteto. Post pubereco kovras ĝin viloj. Simile povas esti kovritaj per viloj ankaŭ la grandaj kaj la malgrandaj vulvaj lipoj.

La grandaj vulvaj lipoj estas haŭtaj fimbrioj, kiuj tute aŭ parte kovras la ceterajn partojn de la vulvo. Koloro de la ekstera parto de la grandaj vulvaj lipoj estas kutime simila al koloro sur la ceteraj partoj de la korpo, eĉ kiam tio ne validas ĉiam. La interna parto, la haŭto simila al mukozaĵo estas kutime rozkolora aŭ brunsimila. La grandaj vulvaj lipoj ŝanĝiĝas malantaŭe en perineon. Inter ili troviĝas puba pudendo, en kiu estas la malgrandaj vulvaj lipoj. Antaŭe ĝi ŝanĝiĝas en la monteton de Venuso.

La malgrandaj vulvaj lipoj estas tuŝe tre sentemaj molaj haŭtaj fimbrioj interne de la grandaj vulvaj lipoj. Kvankam ili nomiĝas la malgrandaj, ili estadas pli grandaj ol la grandaj, do ili estadas videblaj. Ili estas kovritaj per haŭto simila al mukozaĵo. Ankaŭ estas en ĝi multe da mukozaĵ-glandetoj. La malgrandaj vulvaj lipoj fermas la vaginan vestiblon.

En la vagina vestiblo estas antaŭe klitora frenulo, kiu kovras klitoron. Malantaŭ ĝi (aŭ sub ĝi) troviĝas unue komenco de la uretro kaj poste vagina enirejo. Ĉe virgulinoj la vagina vestiblo transiras ĉirkaŭ ĝi en himenon, kiu ŝirmas vulvon. La vulva aperturo estas normale fermita kaj vandoj de la vulvo reciproke tuŝas unu la alian.

Iom sub kaj en flankojn de la vulva enirejo estas glandoj de Bartholini, kiuj okaze, ke virino estas sekse ekscitita, produktas lubrikan fluaĵon, kiu plifaciligas enpenetron dum seksa kuniĝo.

La grandaj vulvaj lipoj malantaŭe ĉe anusa aperturo transiras en spacon, kiu nomiĝas perineo. La perineo difektiteblas dum komplika nasko, tiukaze oni poste rekudras ĝin.

La aspekto kaj la grandeco de la partoj de vulvo diferenciĝas inter la virinoj. Estas kutime, ke vulvo ne estas tute maldekstre-dekstre simetria.

## Vidu ankaŭ 
* Cirkumcido


Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:Ginekologio kaj akuŝologio
Kategorio:Seksologio
Horizonto

400px|dekstra
**Horizonto** estas la linio ĝis kiu eblas vidi la surfacon de la kosma korpo sur kiu oni estas. Ĝi estas la linio kie ŝajne surfaco kaj ĉielo kuntuŝiĝas. En ordinara lingvaĵo kutime temas pri horizonto de Tero.

Por kalkuli la distancon proksimuman de la okulo de la observanto ĝis la Tera horizonto eblas uzi jenan formulon:
: d = \sqrt{ h \times 13 }
En kiu ***d*** estas la distanco en kilometroj ĝis la horizonto kaj en ***h*** estas la alteco de la observanta okulo en metroj (kompare al la tersurfaco).

Ekzemple:
* okulalteco = 1,7 metroj donas horizontan distancon 4,7&nbsp;km
* sur turo 100 metrojn altan: distanco = 36&nbsp;km

Dosiero:Horizon.jpg|
Dosiero:Blazing sky on the northern horizon - NOAA.jpg|
Dosiero:Sonnenaufgang.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Horizontalo
* Kompasdirektoj
* Alto
* Eventa horizonto
* G-horizonto

## Eksteraj ligiloj 
* http://newton.ex.ac.uk/people/sque/physics/horizon 
* http://www.robertbdance.com/PaintingAtmosphericEffects.html 
* http://www.phy6.org/stargaze/Shorizon.htm 
* http://edu.kde.org/kstars/index.phtml''

Kategorio:Horizontala koordinatsistemo
Kategorio:Sfera astronomio
Spiritualismo

**Spiritualismo** estas penso laŭ kiu estas alio en la homo krom la materio, nome spirita naturo. En aliaj vortoj, ĝi estas filozofia doktrino laŭ kiu la animo konsistigas substancan realaĵon ekzistantan aparte kaj sendepende de la korpo kaj materio. Laŭ tiu pensmaniero, la menso estas nereduktebla al la materio. Sed el tio ne sekvas ke spiritualismo nepre akceptas la ekzistadon de individuaj spiritoj kaj ties komunikadon kun la videbla mondo aŭ pluvivadon de la spirito post la morto. Spiritualismo estas malo de materialismo.

Spiritualismo estas ankaŭ emo ŝati, en la praktika vivo, la spiritajn bonojn super la materiaj.

En la kristana teologio, spiritualismo nomas sintenon kiu emfazas la ĉeeston de la dia spirito en ĉio. Ĝi specife floris en la 16-a kaj la 17-a jarcento dum la tempo de la Reformacio. Inter ĝiaj anoj estis Thomas Müntzer.

## Vidu ankaŭ 
* Esperanta Psikistaro
* Filozofia spiritualismo
* Spiritismo
* Supernaturo
* Alkemio

Kategorio:Filozofio
Kategorio:Ismoj
Arno (rivero)

**Arno** estas rivero de centra parto de Italio kiu naskiĝas ĉe Monto *Falterona* kaj alfluas al Tirena Maro fluante tra Toskanio.

Ĝi estas 241&nbsp;km longa, kaj fluas tra provincoj de Florenco, Arezzo kaj Pizo.

Ĉefaj alfluantoj estas *Canale Maestro della Chiana*, *Sieve*, *Pesa*, *Elsa*, *Usciana* kaj *Era*.

Dum la dua mondmilito ĉiuj pontoj sur la rivero estis detruitaj, la solaj esceptoj estis la *Ponte Vecchio* (Olda Ponto de Florenco, en la bildo de ĉi tiu paĝo), la *Ponte Buriano* en Arezzo kaj la *Ponte di Bruscheto* en ''Incisa in Val d'Arno*. Do, ĉiuj aktualaj pontoj estas aŭ rekonstruitaj aŭ rekte novaj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.arno.autoritadibacino.it Akvomastruma aŭtoritato de Arno
* Rivero Arno ĉe Pizo (*itale'') 

Dosiero:LocationArno.PNG|Itinero de Arno
Dosiero:Río Arno, Florencia, Italia, 2022-09-19, DD 41.jpg|Arno en Florenco
Dosiero:Firenze.Arno.jpg|Arno vide de la Ponte Vecchio en Florenco

Arno
Kategorio:Geografio de Toskanio
Platformo Troll

eta|Platformo Troll A
**Platformo Troll** estas giganta gasa platformo; unu el la plej grandaj kaj kompleksaj inĝenieraj projektoj en la homa historio. Ĝin konstruis firmao Norske Shell, la platformo estis televida sensacio, kiam ĝi estis trenita al la Norda Maro en 1996. Ĝi estis transdonita al Statoil.

Ĝi superas la marnivelon je 303 m en la Norvegia Maro. Gason donas 40 putoj kaj ili transportiĝas tra multaj naftoduktoj. Ĝi altas 472 metrojn kaj pezas 656.000 tunojn. Ĝi estis la plej larĝa objekto de ĉiutempo, kiu estis movita. La bazo kaj la ferdeko estis konstruita separate (ekante en 1991-1992). La platformo estis trenita al pli ol 200 km de Vats, norda Rogaland, al la naftokampo Troll, 80 km nord-okcidente de Bergen. Tio daŭris sep tagojn.

Kategorio:Historio
Kategorio:Gasoj
Biologia kaj Ornitologia Rondo Esperantlingva

Biologia kaj Ornitologia Rondo Esperantlingva (BORE) estas fakasocio de UEA.

Ĝia antaŭulo estis la Ornitologia Rondo Esperantlingva (ORE), kies periodaĵo estis *La Mevo (gazeto)*.

En 1971 aperis *Komunlingva Nomaro de Eŭropaj Birdoj*, kompilita de la Nomenklatura komisiono de la Ornitologia Rondo Esperantlingva. (Farita laŭ elekto kaj ordo de la 21-lingva *Nomina avium europaearum* de 1958.) Ĝi tiutempe estis fama, kaj laŭdata de ĉiuj (krom de iuj, kiuj akceptas nur transliterigojn de la sciencaj nomoj de la momento). Ĝiaj kriterioj por farado de komunlingvaj nomoj fakte gvidis min en la farado de miaj *Provizoraj Privataj Listoj* de plantoj, mamuloj kaj insektoj. D-ro Béla Mészáros en 1980 prenis la Esperanto-nomojn el *Komunlingva Nomaro* por sia *Oklingva Nomaro de Eŭropaj Birdoj*. 

## Stato de O.R.E. en 1982
*Honora prezidantino: D-rino Renata Rucner-Kroneisl, direktorino de la Ornitologia Instituto de la Universitato de Zagreb (Jugoslavio).
### ESTRARO
*Prezidanto: s-ro d-ro Béla Mészáros, Debrecen (Hungario), 
*Vic-prezidanto: s-ro mag. G.F. Makkink, Eekhoornlaan, (Nederlando);
*Sekretario: s-ro Tibor Papp, (Hungario)
*Vic-sekretario: vakas.
*Kasisto: s-ro J.G. Kuster,(Nederlando)

vidu: ornitologio,  
*Komunlingva Nomaro de Eŭropaj Birdoj*

Kategorio:Esperanto-movado
Naftokampo Troll

**Troll** estas tergasa kaj nafta minkampo en la norvegia sektoro de la Norda Maro.

En la naftokampo la naturaj rezervoj estas ekspluatataj per la Platformo Troll, bazita je teknologio *Condeep*. Tiu platformo pezas 1,2 milionojn da tunoj, altas 472 m kaj mergas 300 m en la maro.

Kategorio:Norvegio
Kategorio:Energio
Kategorio:Teknologio
Kategorio:Geografio
Kategorio:Geologio
Ŝubekulo

La **ŝubekulo** () estas la ununura birda specio de la familio balenocipedoj el la ordo pelikanoformaj. Ĝia araba nomo estas *abu markub* (, *patro de la ŝuoj*).

## Taksonomio 
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Pelecaniformes - pelikanoformaj
**Balaenicipitidae - balenocipedoj
****Balaeniceps* Gould, J, 1850 - balenocipo, ŝubekulo
*****Balaeniceps rex* Gould, J, 1850 - ŝubekulo

## Aspekto 
La ŝubekulo ricevis sian nomon pro sia ŝuforma beko, kiu estas 19 centimetrojn granda. La korpolongeco atingas eĉ 120 centimetrojn. Ĝi flugas kun entirita kapo kaj eligas sonon similan kiel cikonio.

## Distribuado kaj habitato 
Ĝi estas granda afrotropisa birdo kiu vivas en tropika orienta Afriko, kaj ĉefe en Ugando. Ĝi kutime ĉeestas kotajn herbejojn kaj ĉe riveroj.

## Manĝado 
La ŝubekulo manĝas fiŝojn, ĉefe pulmofiŝojn aŭ specifajn fiŝojn, kiuj povas vivi en kotaj akvoj aŭ eĉ fore de ĝi inter la koto. Do, la birdo kutime ĉeestas kotajn herbejojn kaj riverojn.

## Reproduktado 
Ĝi nestas surgrunde, kie la ino demetas 2 ovojn. Nokte la ino ĉiam kovas, tage ofte kovas la masklo. Se la temperaturo estas varmega, ĝi ofte malvarmigas la ovojn per akvo. La idoj elkoviĝas post 30 tagoj; ili havas densan, grizan lanugaron. La idoj restas en la nesto dum 3 ĝis 3,5 monatoj. Ili devas memstariĝi kiam ili estas 4-monataĝaj.

## Konservado 
La birdon daŭre danĝerigas malpliiĝo de la vivo-areo (senakvigoj de marĉoj, forbruligoj de fragmitaroj, fiŝado, ktp).

## Bildaro 

Shoebill Uganda.jpg
Bluish shoebill.jpg
Singapore - Jurong Bird Park-17and (4458830368).jpg
Balaeniceps rex Zoo Zürich 1.jpg
Noichi zoo8 Shoebill.jpg|elflugante
Shoebill flight.jpg
Balaeniceps rex.jpg
Schuhschnabel (Balaeniceps rex) gaehnend) - Weltvogelpark Walsrode 2010.jpg
Balaeniceps rex - Weltvogelpark Walsrode 2010-09-18.jpg

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*Saharaj inunditaj herbejoj
* Nacia Parko Virungo

Kategorio:Balenocipitedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Eure-et-Loir

**Eure-et-Loir** [] estas unu el la ses departementoj de la franca regiono Centro-Valo de Luaro. Ĝi etendiĝas sur  kaj enhavas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Chartres.

Ĝia nomo venas de la du riveroj ĉefaj, kiuj trafluas ĝin: Eure kaj Loir.

Eure-et-Loir havas landlimojn kun la departementoj Loir-et-Cher, Loiret, Essonne, Yvelines, Eure, Orne kaj Sarthe.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al kvar arondismentoj:
* arondismento Chartres
* arondismento Châteaudun
* arondismento Dreux
* arondismento Nogent-le-Rotrou

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Eure-et-Loir


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Hanamaki

La urbo **Hanamaki** apartenas al la Gubernio Ivate de Japanio. Ĝi troveblas meze de la gubernio, en la regiono Tōhoku (japane 東北地方, Tōhoku-ĉihō) kaj en la nordoriento de la insulo Honŝuo.
Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .

## Naskiĝintoj de la urbo 
* Miyazawa Kenji (1896-1933), poemisto kaj verkisto de fabeloj por infanoj
* Matsuda Osamu 

## Internaciaj partneraj urboj 
*  Hot Springs, kantono Garland (Arkansaso, Usono)
*  Rutland (Vermonto, Usono)
*  Berndorf (Aŭstrio)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Japanio
Kategorio:Municipoj de Japanio
Kategorio:Urboj de Gubernio Ivate
Gironde

**Ĝirondio** (aŭ france **Gironde** [] respektive okcitane kaj gaskone **Gironda**) estas unu el la departementoj de la franca regiono Nova Akvitanio. Ĝi etendiĝas sur  kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Bordozo (france Bordeaux). Ĝi estas la plej granda departemento de la tuta Francio, ekskluzive de Franca Gujano en Sudameriko.

Gironde havas landlimojn kun la departementoj Landes, Lot-et-Garonne, Dordogne kaj Charente-Maritime. La departemento tute enhavas 540 komunumojn.

Ĝia nomo venas de Ĝirondo, la elfluejo de la rivero Garono.
## Arondismentoj 
eta|maldekstra|180px|Mapo de Gironde
eta|maldekstra|180px|Mapo de Gironde

## Vidu ankaŭ 
* Bordoza vino
* Komunumoj de Gironde
* Francaj departementoj
* Marĉoj de Bruges

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gironde.pref.gouv.fr 
* http://www.cg33.fr 
* http://www.tourisme-gironde.cg33.fr 
* http://dmoz.org/World/Français/Régional/Europe/France/Régions/Aquitaine/Gironde 


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Tatra nacia parko (Slovakio)

[maldekstre|eta|250ra|[Ostrý Roháč - rigardo el Plačlivé]]
**Tatra nacia parko**, ( - TANAP), troviĝas en la nordokcidenta parto de orienta Slovakio ĉe la ŝtata limo kun Pollando.

Samtempe ĝi estas la plej malgranda montarego en la mondo, ĉar ĝi okupas nur 260 km². Ĝi estis formiĝinta de ekstrema altaĵa reliefo kiel rezulto de glacia aktiveco. El la vidpunkto de turismo ĝi estas la plej grava montaro. Al la plej turisme allogaj lokoj apartenas alireblaj montopintoj Kriváň ("Malrektulo"), Rysy ("Linioj"), Východná Vysoká ("Orienta Alta"), Slavkovský štít ("Slavkova pinto"), Jahňací štít ("Ŝafida pinto").

Alirebla per telfero estas Lomnický štít kaj kun montara gvidisto vi povas atingi la plej altan pinton Gerlachovský štít (2655 m). En la valoj troviĝas montarlagoj; kelkaj el ili estas preskaŭ dum la tuta jaro kovritaj de glacio. La alttatraj valoj enhavas unikan valoran altmontaran flaŭron kaj faŭnon.
Setlejo Štrbské Pleso ĉe lago Štrbské pleso fariĝis gravan sportan centron, kie troviĝas ordigitaj spurejoj por skituristoj kaj ski-saltsportistaj pontoj.

Ekde 1993 Tatra nacia parko (kune kun sia pola parto) apartenas inter unu el kvar biosferaj defensejoj de programo UNESCO *Homo kaj biosfero* (*Man and Biosphere* - *MaB*).

Komence de la jaro 2010 ekaperis planoj ŝanĝi zonoplanon de naturprotektado en Tatra nacia parko. Al tiu diskuto kontribuis ankaŭ komercaj organizaĵoj kiuj volas utiligi la nacian parkon por turismo.
En Slovakio tio rezultis en granda malkontento de civitanaro ĉar en multaj lokoj nun plej strikte protektataj poste eblus dehakadi eĉ en praarbaroj.

## Referencoj 
Kategorio:Tatroj
Kategorio:Naciaj parkoj de Slovakio
Kategorio:Geografio de Regiono Žilina
Kategorio:Geografio de Regiono Prešov
Futabatei Shimei

**FUTABATEI Shimei** (japane 二葉亭 四迷 [futabatej ŝimej]; naskiĝis la  en Edo; mortis la  sur la Bengala Golfo) estis japana novelisto, tradukisto. Lia vera nomo estas **HASEGAWA Tatsunosuke** (長谷川 辰之助 [hasegaŭa tacunosuke]).

Post kiam li defalis de ruslingva sekcio de la Tokia Lernejo de Fremdaj Lingvoj (東京外国語学校), Futabatei publikigis la literaturan kritikaĵon *Shōsetsu Sōron* dank'al kuraĝigo de Tsubouchi Shoyo en 1886. Lia unua novelo *Ukigumo*(浮雲) restis nefinita, tamen ĝia realisma stilo fortege influis tiamajn verkistojn. Futabatei kapablis la rusan lingvon kaj tradukis verkojn de Ivan Turgenev en la japanan lingvon.

En 1902 li lernis Esperanton de Fjodor Postnikov en Vladivostoko en Rusio. Reveninte Japanion en 1906 li publikigis la unuan japanlingvan Esperanto-lernolibron "世界語" *Sekaigo*.

Futabatei mortis pro tuberkulozo dum reveno el Rusio kiel speciala korespondisto de la ĵurnalo Asahi Shimbun. Li estis kremaciata kaj entombigata en Singapuro.

La origino de lia plumnomo estas insulto de lia patro, kiam li neaprobis, ke lia filo deziris studi literaturon: *Kutabatte Ŝimee* (くたばってしめぇ) "falu morte!"

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj de Futabatei en Aozora Bunko (Japane)

Kategorio:Japanaj verkistoj
Kategorio:Japanaj tradukistoj
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Japanaj ĵurnalistoj
Feta-fromaĝo

La **feta-fromaĝo** aŭ fetao (, *fétta (tirí) - la tranĉaĵo [da fromaĝo, ankaŭ pano]*, ) estas ŝaffromaĝo (parte ankaŭ kaprofromaĝo), kiu venas de la greka kontinento aŭ de la Egea insulo Lesbos. Ĝi estas normalokaze maturigita en salobano kaj havas intensan guston.

En la EU, aperas sur la merkato sub sama nomo ankaŭ similgustaj feta-fromaĝoj el bovolakto. Post decido de EU-komisiono, tiuj bovolaktaj produktoj ne rajtas uzi la nomon **feta-** ekde 2007.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Halumo

Kategorio:Fromaĝoj
Punkto de Gräfenberg

**Punkto de Gräfenberg** (ankaŭ markata kiel **punkto G**) estis kvazaŭ malkovrita en 1950-aj jaroj de germana ginekologisto Ernst Gräfenberg. Li false asertis, ke tiu estas malgranda arto de antaŭa muro de vagino, kvazaŭ lokiĝas funde de 2,5—7,6 cm, ekster la pubio kaj uretro, ekvivalento de vira prostato. Laŭ multaj sciencaj esploradoj estis pruvita, ke punkto G ne ekzistas.

eta|13=Punkto de Gräfenberg

## Historio 
Malgraŭe rektaj pruvoj mankas, oni supozas, ke malnovepokaj kulturoj konis tiu ĉi punkton. Registroj el la 4-a jarcento antaŭ Kristo mencias pri diferencoj de ina „ruĝa kaj blanka fluidaĵo“. Ankaŭ indianoj mencias pri tio en siaj popolfabloj, kiel dum seksa kuniĝo „miksas sin viraj kaj inaj sukoj“.

La unua mencio pri tiu ĉi punkto aperis en Eŭropo en la jaro 1950 en ĵurnalo *International Journal of Sexuology*, kiam germana ginekologo d-ro Ernst Gräfenberg (1881 – 1957) priskribis tre senteman nervan aron en vagina mukozaĵo. En tiu ĉi loko la vulvo de virino estas plej incitema. Kiel anatomian bazon de tiu ĉi punkto Gräfenberg markis nervaron en vagina mukozaĵo. En siaj asertoj li opiniis el indikoj de pacientinoj, eĉ ne dokumentinte ilin per objektivaj pruvoj. La artikolo ne vekis ĉe faka publiko pli grandan atentemon.

En la jaro 1978 esploristoj Perry kaj Beverly Whipple faris studon, en kiu ili konfirmis konkludojn de d-ro Gräfenberg. Ili ankaŭ omaĝe de la origina malkovrinto nomis tiu ĉi terenon per termino **punkto G**. La termino mem estis unuafoje uzita en la jaro 1982 en libro de Ladas kaj kunaŭtoroj *The G-Spot and Other Discoveries about Human Sexuality*.

Al demando, kial la punkto G estis tiel longe misrigardata, Beverly Whipple respondis: „Ĉar ĝi situas sur antaŭa parto de la vagino. Tio estas tereno, kiun oni kutime per palpado ne esploras. Se jam kuracisto tuŝos ĝin, li ricevos seksan reagon kaj kuracistoj estas ekzercitaj, por ke ili sekse ne stimulu siajn pacientojn. Ginekologoj, kiuj tuŝis tiun ĉi terenon laŭ niaj konsiloj, ĉiuj trovis tiun senteman lokon dirante 'Ĉe ĉiuj dioj, ĝi estas tie. Vi pravas!'“

## Specoj de ina orgasmo 
Virinoj povas atingi orgasmon per kelke da manieroj. Per iritado de la klitoro, per vagina masturbado kaj stimulado de la punkto G.

## Ina ejakulo 
Gräfenberg estis la unua moderna kuracisto, kiu priskribis tiun ĉi terenon notante ties gravecon por ina seksa kontentiĝo. Li asertas, ke se tiu ĉi punkto estas dum seksa akto senpere iritata (ekz. per fingroj dum masturbado, per peniso aŭ alia objekto enŝovita en vaginon), multe da virinoj atingos orgasmon. La orgasmo povas esti akompanata de ejakulado de fluidaĵo fore rememorigantan spermon el peniso – iam tiu ĉi esprimo estas markata kiel ina ejakulo. Tiu ĉi fluidaĵo ne estas urino. Verŝajne temas pri substanco de glando, kiu estas ĉe virino simila al vira prostato.

## Referencoj 
Kategorio:Seksologio
Kategorio:Orgasmo
Gouda

Dosiero:Loudspeaker.svg **Gouda** (nederlanda prononco //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Nl-Gouda.ogg ĤAŬda, esperante **Gaŭdo**) estas malnova urbo en la mezo de la provinco Suda Holando de Nederlando. Grafo Floris la 5-a donis en 1272 la urborajtojn al la urbo. Estis la unuaj urborajtoj kiuj estis donitaj en Suda Holando.dekstreGouda estas mondfama pro sia fromaĝo, kiu estas negocata je la ĵaŭda fromaĝofoiro. La urbo ankaŭ estas konata pro la fabrikado de kandeloj, fumpipoj kaj siropvafloj. En pasintaj tempoj Gouda havis gravan drapoindustrion kaj grandan nombron da bierofarejoj. La Gouda fromaĝo ne tiom estas farita en Gouda, sed en la ĉirkaŭa regiono. La plengrasa fromaĝo ricevis sian nomon pro la fakto ke ĝi estas forkomercita en Gouda, ĉe kio la urba estraro zorgas pri severa kvalitokontrolo. La fromaĝoj estas pezataj en la pesejo (Waag). Ankoraŭ nuntempe dum la somero estas fromaĝofoiro je ĵaŭdomateno. Plue Gouda estas konata pro la jara kandelovespero kie laŭ tradicio la urbestro laŭtlegas la evangelion de Johano. La belegan kristnaskan arbon ĉiujare donacas la ĝemela urbo Kongsberg Norvegio.

## Statistikaĵoj 
La municipo Gouda havis je la 1-a de januaro 2005  loĝantojn. La areo estas  hektaroj, la loĝdenso sekve komence de 2005 estis 39,5 loĝantoj/hektaro. En 2003 estis ĉirkaŭ  domoj.

## Gefiloj de la urbo 
* Gerard Keller, verkisto[eta|270ra|La pesejo (Waaggebouw) [Pieter Post|centra]]

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Retpaĝo de la turista oficejo

eta|270ra|La gotika urbodomo|maldekstra

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Suda Holando
Kategorio:Municipoj de Sud-Holando
Griko

La **griko** estas nov-greka dialekto. Oni ankoraŭ parolas tiun dialekton en la suda parto de Italio (historia regiono "Magna Grecia", Granda Grekio). La grekoj nomas tiun lingvon **Katoitaliótika** (greke Κατωιταλιώτικα, "suda itala") aŭ **Kalabrian dialekton**.

La du malgrandaj grekaj komunumoj ankoraŭ nun parolantaj ĝin troviĝas en la regionoj de Kalabrio kaj Apulio en areo de Grecia Salentina. La salenta areo konsistas el 9 urbetoj "Grecìa Salentina". En Kalabrio oni nomas tiun areon "Bovesia".

La origino de tiu greka dialekto en Italio (laŭ iuj historiistoj) devenas de la epoko de la greka kolonio "Magna Grecia", Granda Grekio. Tiu itala dialekto tre similas al la greka-dorika dialekto. Dancado, kantoj, muzikaĵoj kaj poemoj en tiu dialekto estas famaj en Italio kaj Grekio.

Laŭ aliaj historiistoj, la griko devenas de la alveno de multaj bizancanoj en Salento kaj Kalabrio dum la Mezepoko, kaj plue aliaj historiistoj kredas ke ambaŭ teorioj ĝustas kaj kunfluis.

La itala parlamento rekonis tiun komunumon kiel "grekan komunumon de la Salento", kiel etnan lingvan grupon.

## Ekzemplo de teksto en griko 
de *Kalinifta*, grika kanto:

### Grika 
:Εβώ πάντα σε σένα πενσέω,
:γιατί σένα φσυχή μου 'γαπώ,
:τσαι που πάω, που σύρνω, που στέω
:στην καρδιά μου πάντα σένα βαστώ.

:Evò pànta se sèna pensèo,
:ghiatì sèna phsikhèy mou gapò,
:Tsai pou pào, pou syrno, pou stèo
:steyn kardià mou pànta sena vastò.

### moderna greka 
:Εγώ πάντα εσένα σκέφτομαι,
:γιατί εσένα ψυχή μου αγαπώ,
:και όπου πάω, όπου σέρνομαι, όπου στέκομαι,
:στην καρδιά μου πάντα εσένα βαστώ.

### itala 
Io ti penso sempre,
perché ti amo, anima mia,
e ovunque andrò, in qualsiasi cosa sarò trascinato, ovunque io mi trovi,
ti porterò sempre dentro al mio cuore.

### esperanta 
Mi ĉiam pensas al Vi,
ĉar mi amas Vin, animo mia,
ĉie vi iros, en ĉiuj aĵoj kunportita mi estos, kie ajn estos mi,
mi portos vin ĉiam en mia koro.

## Ligiloj 
* Grika milume!  reta grika komunumo
* Enosi Griko, Coordinazione of Grecìsalenta asocio
* *Magna Graecia*  forumo di Yahoo! in grika, greka, angla kaj itala
eta|maldekstra|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.greciasalentina.org  

Kategorio:Helena lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Italio
Kategorio:Grekio
Teritoria organizado de Venezuelo

**Venezuelo** estas respublika lando, dividita en 23 ŝtatoj, la Federacia Distrikto (la urbo de Karakaso), 72 federaciaj dependaĵoj (insuloj kaj insuletoj) kaj la teritorio de la Esekiba Gujano (*Guayana Esequiba*) (areo reklamata de Venezuelo).

Kategorio:Administraj unuoj de Venezuelo
Kastelo de Rumbeke

eta|250px|Kastelo de Rumbeke
La **Kastelo de Rumbeke** estas unu el la plej malnovaj renesancaj kasteloj de Belgio. La vilaĝo Rumbeke estas parto de Roeselare.

En la 18-a jarcento, la kastelo estas trakonstruita en iom klasikisma stilo.

En 2004 finiĝis la lasta restaŭrado.

Rumbeke
Ĉeĥa kuirarto

**Ĉeĥa kuirarto**, parenca kun la germana kaj aŭstria, estas bazita sur mezeŭropaj grenoj, legomoj, fruktoj kaj bredataj bestoj, precipe porkoj, bovoj, kokidoj, anseroj, anasoj kaj kunikloj.

Ĉeĥoj amas precipe la porkan viandon, bieron, diversajn farunaĵojn (knedlikoj, kukoj), kazeon, muelitan papavon kun sukero, prunan marmeladon kaj prunan brandon (slivovico).

Tipa ĉeĥa tagmanĝo konsistas el supo, ĉefa plado (viandopeco kun knedlikoj, terpomoj aŭ rizo), deserto (kuko aŭ kompoto) kaj trinkaĵo (limonado, biero aŭ vino).

Kiel nacia ĉeĥa manĝo estas konsiderata **vepřo-knedlo-zelo** (porkaĵo-knedliko-brasiko), sed ankaŭ dolĉaj knedlikoj (farĉitaj per prunoj aŭ abrikotoj aŭ pruna marmelado) kaj ĉeĥaj buĥtoj (ortangula pufa kuko farĉita per kazeo, sukerita papavo aŭ pruna marmelado). Unuopaj regionoj havas lokajn specialaĵojn. Naciaj trinkaĵoj estas biero, slivovico, beĥer-brando, en suda Moravio ĉefe vino.

La klasikan ĉeĥan kuirarton registris en sia libro **Domácí kuchařka** (Hejma kuirlibro) la patriotisma verkistino el la tempo de nacia revekiĝo Magdaléna Dobromila Rettigová (1785-1845), kies aliaj verkoj (moraligaj rakontoj por knabinoj) jam estas forgesitaj, sed la kuirlibro estas daŭre populara.

UEA eldonis en 1958 kvarlingvan Gastronomian Terminaron (Esperanta, angla, ĉeĥa kaj franca) verkita de la ĉeĥo Erhard Urban.

Ekzemplo de tipa ĉeĥa manĝaĵo estas la bakaĵo Buĥto.

Kuirarto

Kategorio:Kuirarto
Magdaléna Dobromila Rettigová

**Magdaléna Dobromila RETTIGOVÁ** (naskiĝis la 31-an de januaro 1785 en Všeradice - mortis la 5-an de aŭgusto 1845 en Litomyšl) estis ĉeĥa patriotisma verkistino de moraligaj rakontoj por knabinoj kaj de kuirlibro ĝis nun populara.

Ŝia fraŭlina nomo estis Artmannová, en 1807 ŝi edziniĝis al oficisto kaj verkisto J. A. Rettig (1774-1844), kun kiu ŝi vivis en diversaj lokoj en Bohemio, ekde 1834 en Litomiŝlo.

Ŝi kontribuis al diversaj patriotismaj gazetoj per sentimentalaj rakontoj aŭ per praktikaj manlibroj por mastrumado.

Ŝian vivon popularigis Alois Jirásek en sia historia teatraĵo **M. D. Rettigová**, aliaj verkistoj kaj kritikistoj (Karel Sabina, Teréza Nováková, Arne Novák, Julius Fučík, Zdeněk Nejedlý) substrekis ŝian signifon en la tempo, kiam la ĉeĥa literatura nur komencis ĝermi.

## Verkoj 
* **Arnošt a Bělinka** (Ernesto kaj Belinka, 1820 - rakonto)
* **Mařenčin košíček** (Korbeto de Marinjo, 1821 - rakontoj)
* **Věneček pro dcerky vlastenské** (Florkrono por filinetoj patriotismaj, 1825 - rakontoj)
* **Domácí kuchařka** (Hejma kuirlibro, 1826)
* **Bílá růže** (Blanka rozo, 1827 - teatraĵo)
* **Chudobičky** (Lekantetoj, 1827 - rakontoj)
* **Narcisky** (Narcisoj, 1834 - rakontoj)
* **Kvítí májové** (Floroj majaj, 1835 - rakontoj)
* **Jaroslav a Terinka** (Jaroslav kaj Terinka, 1841 - rakontoj)
* **Koš. Masopustní žert** (Korbo. Kermesa ŝerco, 1846 - teatraĵo)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Kategorio:Kuirlibraj verkistoj
Petatuo

**Petatuo** (france: Petatou) estas manĝaĵo el la franca Touraine.

En la sudo de la Poitou regiono oni ankaŭ nomas ĝin "Troufilou".

Ĝi konsistas el terpomoj, olivoj, kremo kaj mola kaprofromaĝo.

Oni servas ĝin kiel rondaj tortetoj kaj ĝi povas esti ĉefmanĝo aŭ almanĝo.

## Eksteraj ligiloj 
* Recepto el Vikilibro
* Preparado 

Kategorio:Manĝaĵoj
Kolegio

**Kolegio** en kompreno kristanisma estas aro da personoj plenumantaj religian oficon, ekzemple kolegio de la pontifikoj, kolegio de la aŭguristoj aŭ kolegio de la kardinaloj. Ekde la frua mezepoka estiĝis kolegiataj preĝejoj: memregataj preĝejoj kie grupo de kanonikoj estris la diservojn. El tiaj preĝejoj evoluis la kolegiaj universitatoj de Oksfordo kaj Kembriĝo.

Laŭ Francisko Azorín **kolegio** estas simple *Supera lernejo.* Li indikas etimologion el la latina *collegium*, el *collega* (kolego).

Oni ankaŭ uzas la terminon pri diversaj mezgradaj aŭ superaj lernejoj, kun malsamaj signifoj depende de lando kaj lingvo. Laŭ PIV tiu uzo evitindas.

Kiel la ekvivalentoj en pluraj aliaj lingvoj, en esperanto fojfoje *kolegio* havas du pluajn signifojn:
* oficiala asocio de anoj de profesio (analoge al la kolegio de la aŭguristoj de antikva Romo)
* kolegio de elektantoj: (relative malgranda) grupo da homoj kiuj rajtas elekti iun al grava posteno (analoge al la kolegio de la kardinaloj kiuj rajtas elekti la romkatolikan papon).

Malgraŭ la konsiloj de PIV, oftas la uzo de *kolegio* por pluraj specoj de edukejo, kaj tio troveblas en la retejo de la UEA.

* En anglalingvio, kolegio (angle *college*) povas esti
** divizio de universitato kun sia propra konstitucio, al kiu ĝenerale apartenas studentoj de diversaj fakoj. Ofte la studentoj loĝas en konstruaĵoj de la kolegio, sed studas parte ekster la kolegio, aliloke en la universitato. Por tia eduka fondaĵo, *kolegio* estas verŝajne la plej ofta esperanta vorto - kaj la kutima vorto en Vikipedio mem
** ne-universitata post-lerneja edukejo, ofte edukejo kiu instruas nur unu aŭ malmultajn fakojn (ekzemple la muzikon, la arton, la flegadon aŭ la teologion)
** ne-universitata edukejo por pli aĝaj studentoj
** supera lernejo, ofte ŝtata lernejo por lernantoj de 16 al 18 jaroj (angle *sixth-form college*).
*** En Britio pluraj privataj lernejoj por knaboj de 13 ĝis 18 jaroj nomiĝas *College*.
* En francalingvio, kolegio povas esti
** mezgrada lernejo por lernantoj de 11 ĝis 14 jaroj (liceo), kiu iel ekvivalentas al la gimnazioj germanaj
** centro de supera instruado, ekzemple la Kolegio de Francio (grava Pariza edukejo de universitata nivelo kiu ne donas diplomojn kaj kie ĉiu ajn rajtas ĉeesti la plejparton de la kursoj kaj prelegoj)

*Kolegio* povas signifi ankaŭ fakultaton aŭ aron de akademiaj fakuloj. Ekzemple, en la Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS) estas kolegioj por homoj laborantaj en diversaj fakoj.

**Kolegiestro** estas administra estro de eduka altlernejo.

## Vidu ankaŭ 
* Biblia kolegio
* Kolegiato
* Kolegiata preĝejo

## Fontoj 
Kategorio:Lernejoj
Kategorio:Universitato
James Connolly (atleto)

eta|James Brendan Connolly
**James Brendan CONNOLLY** (naskiĝis la 28-an de oktobro 1868 en Bostono, Usono; mortis la 20-an de januaro 1957 en Novjorko) estis malpeza atleto el Usono kaj estis en 1896 la unua olimpika venkanto de la novepoko.

Connolly venis el malriĉa irland-devena-usona familio en South Boston (Massachusetts). James Connolly venkis ĉe la Someraj Olimpikoj de 1896 en Ateno la trisalto-komkurson per 13,71 m kaj tiel li iĝis la unu olimpika venkinto de la novepoko.

La usona trisaltisto studis en la Universitato Harvard. Ĉar oni ne promesis liberan tempon, stipendion por partopreni la ludojn, li mem eksiĝis el la universitato. En 1896 li sukcesis en trisalto-konkurso, iĝis dua en altosalto kaj tria en longosalto. En la Olimpikaj ludoj de 1900 li akiris la duan lokon en trisalto, en Parizo. Li partoprenis la intertempajn ludojn en 1906 en Ateno.

Dum la unuaj Olimpikoj, oni ne disdonis ormedalojn por la venkintoj nur arĝentajn. La trie lokumita ricevis nenion.

Li iĝis sub la nomo James B. Connolly sukcesa aŭtoro maristaj historioj. En 1949, en aĝo de 83, li ricevis de sia iama universitato la honordoktoran titolon.

## Atingoj/Lokumoj ĉe olimpikoj 
## Vidu ankaŭ 
* James Connolly

Kategorio:Usonaj altsaltistoj‎
Kategorio:Usonaj verkistoj
Alfréd Hajós

**HAJÓS Alfréd** [hajo’ŝ alfred (naskiĝis kiel *GUTTMANN Arnold*) (Budapest, 1-a de februaro 1878 - Budapeŝto, 12-a de novembro 1955) hungara arkitekto, la unua hungara olimpika ĉampiono. Lia pli juna frato estis Henrik Hajós.

Li devenis el juda familio de Budapeŝto. Post kiam li ricevis diplomon en la Teknikuniversitato, eklaboris en oficejo de Ignác Alpár, poste ĉe Ödön Lechner. En 1907 li malfermis sian oficejon. Li sukcese partoprenis en konkursoj, kiuj donis laboron al li ĉefe en la hungara provinco. En 1924, li akiris en la intelekta konkurso de la pariza olimpiko arĝentan medalon per stadiona plano (komune kun Lauber Dezső).
Liaj rememoraĵoj aperis en 1956 en Budapeŝto kun titolo *Igy lettem olimpiai bajnok* (Tiel mi iĝis olimpika ĉampiono).

## Sporto 
Li venkis en 1896, en Ateno, dum la unua novepoka olimpiko en la 100 m-a, poste en la 1200 m-a naĝado, tiel li akiris la unuan kaj duan olimpikan ormedalon de la hungara sporto.

Ekde 1899, kiam li sukcese diplomiĝis kiel arkitekto, li ĉesigis la aktivan sportadon, sed kiel sporta ĵurnalisto kaj ano de la Hungara Olimpika Komitato plu apogis la sportan movadon.

## Ĉefaj arkitektaĵoj de Hajós 
Li verkis komence laŭ secesio, poste eklektiko, konstruktiva, moderna, plej ofte en itala stilo.

* Aranybika szálló (Debrecen)
* Lőcsey Gimnázium (Debrecen)
* Református Egyház Zsinati Központja (Budapest)
* UTE Stadion (Újpest, Megyeri út)
* Nemzeti Sportuszoda (Budapest, Insulo Margareta)
* Leányiskola (Pozsony)
* Népkerti Vigadó (Miskolc)
* Szegedi Úszóegyesület Uszodája (SZÚE, hodiaŭ Ligetfürdő), 1930

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hajosalfred.hu 
* http://jewsinsports.org/Olympics.asp?sport=olympics&ID=35  
* Hungara Biografia Leksikono
* Sportmuzeo 

Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj futbalistoj
Kategorio:Hungaraj trejnistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Damsterdiep

eta|Situo
eta|La Damsterdiep ĉe Garrelsweer
eta|La Damsterdiep ĉe Defzijl
La **Damsterdiep** estas la kanalo kiu situas inter la urbo Groningen kaj Delfzijl. Ĝi nomiĝas laŭ Appingedam, de kiu la nederlanda adjektivo estas *Damster* ("diep" signifas kanal(et)o).

La longo de la kanalo estas 27 km kaj ĝi posedas du karakterizajn partojn. La parto de Winneweer ĝis Delfzijl estas la origina Delf, kio signifas *fosita*. Ĉi tiu parto originas de antaŭ la 9-a jarcento kaj havis tiam malferman ligon kun la maro. Kvankam ĉi tiu parto estas fosita ĝi, pro influo de la tajdo, ekserpentumis. Ĉe Delfzijl ekestis eĉ vera meandro, la Tuikwerderrak.

La parto de Winneweer al Groningen estas de posta dato; ĝi tial estas konsiderinde pli rekta.

Appingedam havas, por pli bona defluo de la akvo, sudan "ĉirkaŭkondukon", kun la nomo *Nieuwe Diep*.

La parto de la Van Starkenborghkanalo ĝis la Turfsingel en la urbo Groningen estas plenŝutita, sed havas ankoraŭ la nomon.

Inter la Damsterdiep, la Van Starkenborghkanaal kaj la Emskanalo situas la Trivojokluzo, kluzo kun tri (anstataŭ la kutimaj du) paroj da pordoj. Post la renovigo de la Oostersluis la elirejo al la origina Van Starkenborghkanaal eliras en senelireja akvo. Oni malfunkciigis la kluzon.

Por nuntempe ŝipveturi en Groningen de la Eemskanaal al la Damsterdiep oni faris novan konekton kun kluzo (la *Jan B. Bronskluzo*) iomete okcidente de Ruischerbrug. Pro la malprofundeco la Damsterdiep ne estas tre grava por la ŝipveturado.

Ĉe la Damsterdiep situas: Groningen, Oosterhoogebrug, Ruischerbrug, Garmerwolde, Ten Boer, Ten Post, Winneweer, Garrelsweer, Wirdumerdraai, Eekwerderdraai, Appingedam, Tuikwerd kaj Delfzijl.

Kategorio:Kanaloj en Nederlando
Kategorio:Geografio de Groningo (provinco)
Dekonaĵo

eta|Kamparano pagante sian dekonaĵon
**Dekonaĵo** estis la plej ĝenerala feŭda rento en Eŭropo. Ĝin pagis ĉiu kamparano (servutulo) dum la mezepoko (ekde la 6-a jarcento) al la katolika eklezio (*decima*) kaj al la bienulo. Oni devis pagi la dekonaĵon en naturaĵoj kiel dekonon de ĉiu rikolto (ĉefe cerealoj kaj vino) (latine *decima pars*).

Per disvastiĝo de la monsistemo, la eklezio kaj la bienulo komencis postuli monon anstataŭ naturaĵoj (ĝenerale ekde la 15-a jc.), kiu estis pli alta sumo ol valoro de naturaĵoj kiel dekonaĵo. Krom tio, oni ne postulis pagon de dekonaĵo dum la malvaloriĝaj jaroj de mono, nur post enkonduko de la bona mono. Pro tio komenciĝis la transilvania kamparana ribelo en 1437.

En Hungario dekonaĵo signifis renton por la eklezio, la alian dekonaĵon por la bienulo oni nomis ekde la 14-a jc. naŭonaĵo (*nona*). La naŭonaĵo estis la naŭona parto de la rikolto, post pago de la eklezia dekonaĵo, tiel fakte la dua dekonaĵo de la originala rikolto. En Hungario oni enkondukis la devigan kolekton de naŭonaĵo per leĝo en 1351.

La dekonaĵon forigis la servutula liberigo de 1848, en Hungario.

La dekonaĵon ricevis plej ofte la koncernata episkopo.

Nuntempe, iuj eklezioj ankoraŭ postulas ke, se eble, ĝiaj anoj pagu dekonan parton da ilia enspezo al la eklezio.

## Vidu ankaŭ 
* Imposto
* Feŭdismo
* Servuteco

Kategorio:Fiska juro
Kategorio:Historio de juro
Kategorio:Impostoj
Kulta libro

**Kulta libro** estas libro, kiu allogas obsedan amantaron, kiuj eble respondas al la libro malkiel la plejparto de la socio. Ne eblas pli precize difini la terminon, ĉar ĝi estas vaste uzata por tre diversaj libroj de tre diversaj ĝenroj. La kulta statuso de libro aŭ rolulo povas esti tre malsama inter malsamaj socioj.

Kelkaj libroj konsiderataj esti kultaj:

:Alico en Mirlando
:La Gvidlibro al la Galaksio por Petveturanto
:La Mastro de l' Ringoj
:La Eta Princo
:Sidarto
:Catch-22
:La Gardisto en la Sekalo
:Zen and the Art of Motorcycle Maintenance
:Silmariliono
:La Mastro de la Ringoj
:La libroserio Harry Potter

Kategorio:Literaturo