open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĥaradrio

alternative=Charadrinus alexandrinus.jpg|eta|Charadrinus alexandrinus
**Ĥaradrio** aŭ *Charadrius* estas genro de birdoj de la familio de Ĥaradriedoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj. Estas klare, ke tiu genro nomigas kaj la familion kaj la ordon; tio estas, temas pri la plej tipa genro kaj de la ordo kaj de la familio. Tiuj birdoj havas unu aŭ pliajn malhelajn aŭ nigrajn striojn ĉe la brusto. Ili havas ankaŭ rimarkindajn blankajn kaj nigrajn markojn ĉe la vizaĝo.

Ili loĝas en diversaj medioj ĉu internaj lagoj, ĉu koralaj aŭ sablaj strandoj, rokaj areoj, kotaj ebenaĵoj, tajdaj regionoj, marĉoj kaj aliaj humidejoj, ankaŭ terkulturejoj kaj eĉ golfejoj. Pro tio la termino ĥaradrio originas de la antikva greka lingvo *ĥaradrios*, pri birdo trovita en rivervaloj (el *ĥaradra*, "ravino").

## Specioj
La genro origine enhavis 33 speciojn. Tamen, en Decembro 2023, la ''International Ornithologists' Union* metis ĉiujn speciojn sub *Thinornis* kaj *Elseyornis* en *Charadrius*, kaj kelkaj specioj de *Charadrius* estas nun metitaj en la genron *Anarhynchus*. Kiel rezulto *Charadrius* nun konsistas nur de 11 specioj:

* Kripluvio, *Charadrius vociferus* 
* Kolumpluvio aŭ Granda pluvio, *Charadrius hiaticula* 
* Duonreta pluvio, *Charadrius semipalmatus* 
* Fajfopluvio *Charadrius melodus* 
* Nigrakapa pluvio *Charadrius cucullatus* 
* Forbesa pluvio *Charadrius forbesi* 
* Tribenda pluvio *Charadrius tricollaris* 
* Nigrorela pluvio *Charadrius melanops* 
* Strandopluvio *Charadrius novaeseelandiae* 
* Malgranda pluvio *Charadrius dubius* 
* Orientazia pluvio *Charadrius placidus'' 

## Referencoj 
Kategorio:Ĥaradriedoj
Schoonrewoerd

**Schoonrewoerd** estas vilaĝo kun ĉ. 1600 loĝantoj en la municipo Leerdam de Nederlando. Ĝi estas fondita en 1023 de Jan van Arkel.

Schoonrewoerd estas konata pro la Lageto de Schoonrewoerd aŭ la lageto de Bassa, kiu ekestis dum la digorompiĝo en 1573. La digo kiu rompiĝis estis la Diefdijk, la limo inter Holando kaj Gelre. La Diefdijk estis konstruita en 1284 por protekti Vijfherenlanden kontraŭ la akvoĝeno el Gelre. La fama fromaĝo Leerdammer estas produktata tie.
eta|maldekstra|300ra|Panoramo

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Suda Holando
Kategorio:Eksaj municipoj de Sud-Holando
Hünxe

La komunumo **Hünxe** situas en la regiono Malsupra Rejno nordokcidente de la Ruhr-regiono en Nordrejn-Vestfalio kaj estas komunumo de la distrikto Wesel en la distriktaro Duseldorfo. Ĝi estas membro de la Euregio Rhein-Waal. Fine de  la urba komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Geografio 
### Geografia situo 
La komunumo Hünxe situas ĉ. 10&nbsp;km oriente de Wesel kaj 9&nbsp;km norde de Dinslaken.
La plejparto de la komunuma teritorio apartenas al Naturparko Hohe Mark, en kies oriento ankaŭ troviĝas la naturprotektejo *Kaninchenberge*. Kaj la Lippe kaj ankaŭ la Kanalo Wesel-Datteln trapasas la komunumteritorion laŭ po ĉ. 12&nbsp;km de siaj pasadoj. Geografie la komunuma teritorio apartenas al la regiono Malsupra Rejno.

### Komunuma teritorio 
La komunumo Hünxe havas totalan areon de 106,80&nbsp;km². Ĝi subdividas en la ses komunumpartoj, Bruckhausen, Bucholtwelmen, Drevenack, Gartrop-Bühl kaj Krudenburg.

### Najbaraj komunumoj kaj urboj 
## Historio 
Hünxe estas unuafoje dokumente menciita en 1092 sub la nomo "*de Hungese*".

### Teritoria reformo 
La 1-an de januaro 1975 kadre de la 2-a teritoria reformo de Nordrejn-Vestfalio la ĝis tiam memstaraj komunumoj Gartrop-Bühl kaj Hünxe de la iama ofica lando Gahlen (sidejo en Hünxe) en la iama distrikto Dinslaken samkiel la komunumoj Drevenack kaj Krudenburg de la iama ofica lando Schermbeck en la iama distrikto Rees estis kunigataj al la nova komunumo Hünxe.

Samtempe gravaj partoj de la eksaj distriktoj Dinslaken, Moers kaj Rees kun teritorieroj de la distriktoj Borken kaj Recklinghausen estis kunigataj al la nova distrikto Wesel. Hünxe estas ekde tiam distrikta komunumo de la distrikto Wesel.

**Brulatenco**

En la nokto de la 2-a al la 3-a de oktobro 1991 en Hünxe estis brulatenco sur la tiea hejmo por azilpetantoj. Tri junuloj post festaĉo ĵetis bruligilojn en la loĝejon de libana familio kaj precipe trafis infanon, kiun speciala malsanulejo en Hamburgo devis kuraci longatempe. La landa juĝejo en Duisburg kondamnis la krimulojn al longaj punoj je malliberejo. Unu el la farintoj pendumis sin post la krimo.

## Kulturo kaj vidindaĵoj 
* Muzeo Otto-Pankok
* Regiona muzeo
* Kastelo Gartrop

## Trafiko 
Ekde Hünxe estas rekte atingebla per aŭtobuso Wesel, Dinslaken kaj Dorsten. Hünxe estas ligita al la granddistanca ŝoseoreto per la ŝoseo A 3 kaj la aŭtostrato B 58. Ĉe la A 3 ekzistas ripozgastejo Hünxe. Same ene de la komunumteritorio situas la alteriĝejo Schwarze Heide [nigra erikejo]

## Gravaj personoj 
* Otto Pankok, pentristo, kiu sin okupis en la unua duono de la 20-a jarcento en la fako de la karbografiko kaj al kiu estas dediĉata propra muzeo en Drevenack. Ankaŭ la baza lernejo portas lian nomon.
* Erich Bockemühl, instruisto kaj orgenisto en Drevenack
* August Oppenberg, pentristo
* Carl Schurz (1829 - 1906), politikisto kaj unua Germandevena ministro (por interaj aferoj 1877-1881) en Usono.

## Eksteraj ligiloj 
* komunuma retejo ()

Kategorio:Ruhr-regiono
Kategorio:Distrikto Wesel
Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio
Dezertpluvio

eta|*Anarhynchus leschenaultii*

La **Dezertpluvio**, *Anarhynchus leschenaultii*, estas eta kaj vigla pluvio, tio estas vadbirdo de la familio de ĥaradriedoj kaj genro *Anarhynchus* kiu enhavas multajn aliajn speciojn.

Ĝi reproduktiĝas en mezdezertoj kaj akvobordoj -ĉu sablaj ĉu ŝtonetaj- de lagoj kaj riveroj de Turkio kaj pli orienten tra centra Azio ĝis Mongolio, Irano, Saŭdarabio kaj la Ruĝa Maro. Ili faras neston en nuda planka truo. Tiu specio estas tute migranta kaj vintras en sablaj strandoj de orienta Afriko, suda Azio kaj Aŭstralazio. Ĝi estas rara vaganta specio en okcidenta Eŭropo, kie aperas eĉ ĝis Britio kaj Francio.

Tiu fortika pluvio estas longkrura kaj fajnbeka. Ĉiuj havas grizajn dorson, kronon, okulmaskon kaj kolflankojn kaj blankajn subajn partojn. Bredantaj maskloj havas avelkolorajn bruston, fronton kaj nukon; kaj nigran grandan okulmaskon, ĉefe malsupren kaj malantaŭen. La ino estas pli senkolora kaj vintruloj kaj junuloj malhavas avelkoloron. Kruroj estas flavverdaj kaj la beko nigra.

Ĉiukaze ili estas tre similaj al Malgranda dezertpluvio aŭ Mongola pluvio, *Anarhynchus mongolus*. Apartigi ambaŭ speciojn povus ebli en miksitaj aroj de strandoj en Barato, kie diferenco laŭ grando aŭ strukturo estas facile rimarkebla. Pli malfacile estus diferencigi ilin en okcidenta Eŭropo, kie ambaŭ specioj estas tre raraj kaj ne koincidas. Ankaŭ problema estus diferencigi la subspecion de Dezertpluvio propra de Mezoriento kiu estas tre simila al la specio Malgranda dezertpluvio aŭ Mongola pluvio, *Anarhynchus mongolus*.

Ili manĝas ĉefe insektojn, krustulojn kaj anelidajn vermojn, kiuj estas kaptataj per tekniko de kurado kaj halto, pli ol la tekniko de bekoplukado propra de aliaj vadbirdoj. La dumfluga alvoko estas milda fajfo.

La scienca nomo rememorigas la francan botanikiston Jean Baptiste Leschenault de la Tour.

La Dezertpluvio estas unu el la specioj protektataj de internaciaj traktatoj.

## Referencoj 
* 
*Shorebirds* de Hayman, Marchant kaj Prater ISBN 0-7099-2034-2
* https://web.archive.org/web/20030709002922/http://www.nationalparks.nsw.gov.au/PDFs/tsprofile_greater_sand_plover.pdf

 

Kategorio:Ĥaradrioj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Asbesto

eta|fibroj de asbesto
**Asbesto** (aŭ **amianto**) estas familio de fibrecaj mineraloj de la grupo silikatoj, kaj enhavas la seriojn de serpenteno kaj de amfiboloj.

Etimo: el antikva Greka, *nebrulema* (asbesto), *nekoruptebla* (amianto).

Kemiaj specoj de asbesto estas:

* Mg3Si2O5(OH)4 konata kiel krizotilo (*fibro ora*), aū blanka amianto

* (Mg,Fe)7Si8O22(OH)2 amozito, el Akronimo de "Asbestos Mines of South Africa", aŭ bruna asbesto

* Na2Fe2+3Fe3+2Si8O22(OH)2 krocidolito (*lanfloko*), aŭ blua asbesto

* Ca2Mg5Si8O22(OH)2 el la nomo de la svislanda Valo Tremola

* (Mg,Fe)7Si8O22(OH)2 antofilito (kariofildianto)

* Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2 aktinolito (spok-ŝtono)

Vaste uzata tra la mondo dum miloj da jaroj, asbesto nun estas en multaj partoj de la homa la vivomedio. Pro siaj ecoj (izola, fajrorezista, malmultekosta, teksebla), asbesto estis uzata en konstruado, mekaniko, transportsektoro ktp. La subtila fibrema asbestpulvoro enspirita kaŭzas asbestozon (aparta degenera malsano) kaj danĝerajn tumorojn de pulmoj kaj mezotelioj. Tial pluraj landoj ne plu permesas minekstraktadon nek prilaboradon de asbesto.

Dosiero:White asbestos (Chrysotile).jpg|
Dosiero:Asbestos2USGOV.jpg|
Dosiero:Asbestos3USGOV.jpg|
Dosiero:Asbestos fibres.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* Asbesto - eterna koŝmaro  artikolo de Martin Ebner en *Scienca Revuo 3* (2011), 159-162.
* http://hesa.etui-rehs.org/uk/dossiers/dossier.asp  Asbesto tra la mondo, ttt-ejo kondukata fare de eūropaj sindikitoj
* http://www.regione.emilia-romagna.it/amianto/cosa.htm  Iu plu pri asbesto, Itallingve
* http://www.e-r-a.it
* http://www.actuary.org/pdf/casualty/mono_dec01asbestos.pdf
* http://www.epa.gov/asbestos/index.html 
* http://www.safetyline.wa.gov.au/institute/level2/course21/lecture95/l95_04.asp  

## Vidu ankaŭ 
* Asbest


Kategorio:9-a oficiala aldono
Halvmåneøya

**Halvmåneøya**, *la insulo de la media luno*, estas insulo oriente de la plej suda punkto de Edgeøya ĉe Svalbard. Proksime de Halvmåneøya, de sud-oriente, troviĝas *Tennholmane*.

Kategorio:Svalbardo
Joomla!

**Joomla** estas libera sistemo por administrado de enhavo. Ĝi estas verkita en la programlingvo PHP kaj uzas MySQL-datumbazon por eldoni enhavojn en la TTT.

Joomla! havas funkciojn kiel la enkaŝmemorigon de paĝoj, RSS-abonfluojn, presversiojn de paĝoj, novaĵojn, blogojn, forumojn, opinisondadon, kalendaron, serĉadon kaj internaciigon.

La unua eldono de Joomla! (Joomla! 1.0.0) estis anoncita je la 16-a de septembro 2005. Joomla! estas havebla laŭ la permesilo GNU.

Joomla! estas instalebla surbaze de Xampp Lite, kiu enhavas Retservilon Apache, MySQL-datumbazon, kaj PHP skript-motoron.

## Vidu ankaŭ 
* Retservilo Apache
* nodo de Salomono

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Esperanto-aldonaĵoj por Joomla! 1.0.13 kaj 1.5 

## Piednotoj 
Kategorio:Sistemoj por administrado de enhavo
Traŭmato

La esprimo **Traŭmato** (de la greka τράυμα "vundo") signifas 
* en la medicino vundon, lezon aŭ damaĝon de la korpo, vidu **Traŭmato (medicino)**, Traŭmatologio,
* en la psikologio lezon de la psika integreco, la tielnomatan psikotraŭmaton. Vidu **Traŭmato (psikologio)**, Psikotraŭmatologio.
Blaĵe Koneski

**Blaĵe Koneski** (naskiĝis la 19-an de decembro 1921 en Nebregovo, mortis la 7-an de decembro 1993 en Skopje) estis kreinto kaj unu el la kodigantoj de la nuntempa literatura makedona lingvo, poeto, konata kultura kaj socia aganto. Laboris kiel universitata profesoro kaj redaktoro de literaturaj revuoj.

Kategorio:Nord-makedonaj verkistoj
Kategorio:Nord-makedonaj poetoj
Hispana Asocio de Laboristoj Esperantistaj

La **Hispana Asocio de Laboristoj Esperantistaj** (**HALE**) estas esperantista asocio kun sidejo en Hispanio.

Ĝi fondiĝis je 1986 je Callosa del Segura, Alikanto, estante ĝia unua Prezidanto José María Bernabéu Franco. Ĝi estis kreita kiel Laborista Esperanto-Asocio, kun rilatoj al Sennacieca Asocio Tutmonda. Tamen, en 2003 estis kreita nova asocio SAT-en-Hispanio, kaj HALE ĉesis esti konsiderata kiel branĉo de SAT.

Nuntempe ĝi havas sian sidejon en Murcia, kie loĝas ĝia Prezidanto, Juan Antonio Cabezos Martínez. 

La celoj de HALE estas:

* Disvastigi kaj instrui la universalan lingvon Esperanton en ĉiuj laboristaj medioj, sen atenti pri siaj partipolitikaj tendencoj kaj nur konsiderante sian nepran inklinon al demokrataj kaj progresemaj ideoj.
* HALE ne estante partipolitika sed nur kleriga, eduka kaj kultura organizo celas ankaŭ, ke ĝiaj membroj estu komprenemaj kaj toleremaj rilate al la diversaj politikaj opinioj sur kiuj sin apogas la sindikatmovadoj, kaj instigos malebligi ĉe siaj membroj la dogmiĝon kiun ili povas ricevi en siaj apartaj medioj.

Oni povas legi la tutan kolekton de la bulteno de HALE, ***Kajeroj el la Sudo*** je Lanti&#93;, kiu estas la granda projekto de HALE. Ĝi enhavas kelkajn magazinojn esperantajn de la estinto kaj estanto.

Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio
Marmelado

[eta|330px|Oranĝa marmelado farita el [mandarinoj.]]
**Marmelado** estas ŝmiraĵo el fruktoj kuiritaj kun sukero, kutime manĝata sur pano.

Oni uzas por la marmelado la freŝajn, maturajn, sukerriĉajn fruktojn (ekzemple frago, frambo, rubuso, acida kaj dolĉa ĉerizo, vakcinio, abrikoto, persiko, piro, rozbero, pruno, pomo, ktp..)

La aldonita sukerkvanto dependas de la fruktotipo, propra gusto, varias inter nenio kaj 1–1,2 kg da sukeroj je kilogramo da fruktoj. (En orienta Hungario gravis la marmelado el pruno, sen sukero. Tion oni kuiris dum 12-24 horoj en kaldronoj.)

La marmelado densiĝas depende de la sukerkvanto, ĵeleigaj materialoj de la frukto mem (pekteno), kuira tempo. Oni ofte aldonas iom da acida likvaĵo (citrona acido, natura citronsuko, tartrata acido) por certigi viglan koloron kaj intensan guston.

La originaj marmeladoj de Orienta Eŭropo estas densaj, la fruktopecetoj ne estas aparte videblaj. La marmeladoj de Okcidenta Eŭropo - ĉefe en la anglosaksaj landoj - (fruktopeca marmelado) enhavas videblajn fruktopecojn kaj la tuta marmelado estas ĵele-simila.

## Kuirado 
Oni komence rikoltas la konvenajn fruktojn kaj antaŭpreparas ilin (purigo-lavado, senkernigo, senŝeligo).

### Orienta Eŭropo 
Oni poste muelas la fruktojn aŭ dispremas, trapremas ilin tra kribrilo, dispecigas ilin. Tiam oni aldonas iom da sukero (10–15%) kaj rezervas en malvarma loko dum 8-12 horoj. Tio certigas, ke la frukto ellasu la sukon, tiel oni povas mallongigi la kuirtempon. Alia metodo estas, ke oni tuj kuiras la fruktokaĉon sen sukero. Tiam oni aldonas la sukeron nur ĉe konvena densiĝo de la kaĉo (duontempo). La proporcia, malfrua aldono de la sukero celas malhelpi la karameliĝon de la sukero.

La kuirado daŭras ĝis dezirata denseco, tiam oni verŝas la marmeladon en konfitujon kaj fermas ĝin. Oni poste rezervas inter papero, ĉifonoj ĝis plena malvarmiĝo.

Oni ofte aldonas salicilon aŭ natrian benzoaton por eviti la eblan ekputriĝon.

### Okcidenta Eŭropo 
Oni kuiras la dispecigitajn fruktojn en sukersiropo (100%) dum 10–15 minutoj, poste oni elprenas la frukterojn per kribra kulero kaj metas en konfitujojn, poste surverŝas per likvo kuirita ĝis gelatena konsisto.

### Aliaj informoj 
Oni hodiaŭ jam uzas ankaŭ sintezitajn pektenojn por ĵeleigi la marmeladon.

## Vidu ankaŭ 
* Gelatenaĵo
* Kompoto
* Konfitaĵo

Kategorio:Dolĉaĵoj
Metroo de Sankt-Peterburgo

**Metroo de Sankt-Peterburgo** (ĝis julio 1992 Leningrada metropoliteno Lenin) estas sistemo de metropolitenaj linioj en Sankt-Peterburgo. La sistemo ekfunkciis la 15-an de novembro 1955. En 2025 la Sankt-Peterburga metroo konsistis el ses linioj de komuna longeco 131,0&nbsp;km, 75 stacioj (inter ili 8 ŝanĝostacioj), 323 rulŝtuparoj, 1534 vagonoj. 1,87 mln da homoj uzas la sistemon ĉiutage.

La nuna (por decembro 2025) pago por unu vojaĝo per metroo estas 86 rubloj sendepende de la longeco de vojaĝo.

Ĝis la jaro 1982 Sankt-Peterburga metroo estis la plej norda metroo en la mondo.

La stacioj de la metropoliteno akceptas pasaĝerojn ekde 5:45 matene ĝis noktomezo (00:00). Nokte en metroo okazas priservaj laboroj (purigado, teknika kontrolado ktp.).

__TOC__

## Stacioj de Peterburga Metroo (de nordo al sudo) 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrooj en la mondo
* Stacioj de la Metroo de Sankt-Peterburgo
* Terorisma atako en la metroo de Sankt-Peterburgo (2017)
* Tramtransporto en Sankt-Peterburgo
* Trolebusa transporto en Sankt-Peterburgo
* Ĉiĵik (tramreto)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Neoficiala retejo (plurlingva)
* Retrosostav
* Interaktiva mapo
* Sankt Peterburg en urbanrail.net
* Interkonsiliĝoj pri la Peterburga metroo en metro.vpeterburge.ru


Sankt-Peterburgo
Sankt-Peterburgo
Kategorio:Konstruaĵoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Transporto en Sankt-Peterburgo
Sankt-Peterburgo
Argila mineralo

**Argilaj mineraloj** estas hidrataj aluminiaj filosilikatoj, foje kun variaj kvantoj da fero, magnezio, alkalaj metaloj, alkalaj teroj, kaj aliaj katjonoj trovitaj sur aŭ proksime de iuj planedaj surfacoj.

Argilminejoj entenas multnombron da pliaj mineraloj.

Pliaj substancoj:
* *vinagroacida argiltero*: aluminiacetato
* *sulfuracida argiltero*: aluminisulfato

## Vidu ankaŭ 
* Argilo
* Grundotipo
* Listo de mineraloj

Kategorio:Filosilikatoj
Kategorio:Grunda kemio
Kategorio:Mineraloj
Ŝejĥo

eta|maldekstra|
**Ŝejĥo** aŭ **ŝejko** () estas araba respekta alparolo, titolo; ĝia ĝusta signifo estas *estiminda altaĝulo* (pli maljuna ol 50). Oni uzis tiun ĉi honortitolon jam en la antaŭislama epoko, hodiaŭ ĝi estas titolo de gvidantoj de religiaj ordenoj kaj altlernejoj (ekz. ĉe Universitato Al-Azhar en Kairo), aŭ tribestroj, gvidantoj de vilaĝoj, urbokvartaloj. La titolon rajtas uzi ankaŭ la alte edukitaj homoj, precipe ulemoj, kaj ĉiuj, kiuj kapablas parkere citi tekstojn de la Korano.

La ina formo de la titolo estas **ŝejĥino**; **ŝejĥedzino** estas edzino de ŝejĥo.

La nomo *ŝajĥ al-ĝabal* („Ŝejĥo de la Montoj”) estis ĝenerala nomumo de gvidanto de asasina sekto, kiun la krucmilitistoj mistradukis kiel „oldulo de la Monto”.

La plej grava titolo estis la *ŝajĥ al-islamo*, per kiu oni honortitoligis ekde la 11-a jarcento la elstarajn teologojn kaj mistikulojn, kaj ekde la 15-a jarcento ĉiun elstaran muftion (religijuran scienciston). Sulejmano la 1-a (regis 1520–66) permesis tiun ĉi titolon nur por muftio de Istanbulo, kiu havis la saman rangon kun la granda veziro kaj rajtis eldoni devigajn fatvojn, tiel li havis grandan potencon enmane. La moderna Turka Respubliko ĉesigis tiun titolon en 1924.

Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Islamo
Kategorio:Titoloj
Ĥalifa bin Zajid bin Sultan Al Nahjan

200ra|eta|maldekstra|Ŝejĥo Ĥalifa bin Zajid bin Sultan al Nahjan
Ŝejĥo **Ĥalifa bin Zajid bin Sultan Al Nahjan**  (naskiĝis la , mortis ), kutime nomata "ŝejĥo Nahjan" aŭ "ŝejĥo Ĥalifa" estis prezidanto de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj la emiro de Abu-Dabio.

Li prezidantiĝis la , post la morto de sia patro Zajid bin Sultan Al Nahjan.

La plej alta turo (2018) en la mondo Burĝ Ĥalifa (arabe برج خليفة "Turo de la Kalifo", referencas al lia nomo.

## Vidu ankaŭ 
* Burĝ Ĥalifa
* Zajid bin Sultan Al Nahjan (lia patro)

Kategorio:Prezidantoj de Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
Kategorio:Emiroj de Abu-Dabio
Zajid bin Sultan Al Nahjan

Ŝejĥo **Zajid bin Sultan Al Nahjan**,   (naskiĝis en 1918 en al-Ajn, mortis la 2-an de novembro 2004), estis la emiro de Abu-Dabio kaj ĝis sia morto la unua prezidanto de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj (de 1971-2004) kiu ekunuigis la 7 emirlandojn. Post lia morto lin sekvis la filo Ĥalifa bin Zajid bin Sultan Al Nahjan.

## Arto kaj literaturo 
Ekzistas artverko reprezentante lin en kombino kun araba kaligrafio kiu tekstas valorojn liajn : respekto, daŭreblo, saĝeco kaj humanigo.

La libropremio "*Sheikh Zayed Book Award*" estas "unu el la plej prestiĝaj kaj bone financitaj premioj en la araba mondo". Komence de 2013 nova premio-kategorio estis aldonita nome la "Araba kulturo en aliaj lingvoj" je valoro de AED 750,000 po gajninto "por honori la plej bonajn verkojn en ne-arabaj lingvoj kaj estu en la angla, franca, germana, japana kaj itala lingvoj pri la temo "araba civilizacio kaj kulturo", inkluzive de romanoj, mallongaj rakontoj, poemoj, biografioj, historio kaj artoj". Unu el la premiitaj libroj estis ekzemple *Imaginare Babele* de Mario Liverani.

== «Zajid poeto de paco kaj homeco» ==
Ŝejĥo Zajid havis specialan intereson pri Nabatia poezio, populara literaturo kaj beduena poezio kaj verkis multajn specojn de aŭtentika araba poezio ('nabati') kaj lia dulingva libro kiun Unesko eldonis : "*تأملات في أقوال وأشعار الشيخ زايد» يُغني مكتبات اليونسكو والفرانكفونية - Réflections des poèmes et des citations de Cheikh Zayed"* (pripensoj de poemoj kaj eldiroj de ŝejĥo Zajid) bone respegulas liajn homamajn celojn. En tiu poezio estas ankaŭ esprimoj de paco kaj la graveco de toleremo kaj akceptemo de aliaj homoj. Dum ceremonio organizita de Unesko en kiu estis ankaŭ deklarita ke militoj estas kontraŭ la principoj de la islama religio, dekoj da artistoj recitis aŭ kantis liajn poemojn, interalie sur la *rabâb* (arabe : رباب, DIN 31635 : *rabāb*), tipa muzikinstrumento.

Li havis interalie gravan rolon en la evoluo de nombro de bonfaraj kaj evoluprojektoj en Maroko por helpi al tieaj malriĉaj homoj. Li ankaŭ kontribuis al la rekonstruo de la malnova Marib-digo en la Provinco Ma'rib de Jemeno en 1986  kaj financis aldonan reton de kanaloj por distribui akvon al la kampoj, turnante la regionon en modelon por agrikultura disvolviĝo.

## Datreveno 
Okaze de la 100-a datreveno de la naskiĝo de Zajid bin Sultan Al Nahjan, lia filo Ĥalifa bin Zajid Al Nahjan anoncis ke la jaro 2018 portos la sloganon "*La Jaro de Zajid*" en la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj . Ĉar li estas konsiderata kiel la "patro de la nacio" malfermiĝis memorejo (arabe : صرح زايد المؤسس) por honori lin. La memorejo konsistas ankaŭ el heredaĵa ĝardeno kun "falaĝ",  (akvokanalo), tra kiu daŭre fluas akvo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Ŝejĥo Zajid 
* Retejo de la ambasadejo de UAE en Usono (angle)
* Retejo de la memorejo : *www.thefoundersmemorial.ae *

## Referencoj 
Kategorio:Prezidantoj de Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
Kategorio:Emiroj de Abu-Dabio
Kategorio:Kaligrafio
Kategorio:Legindaj artikoloj
Kategorio:Poezio
Kategorio:Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
Bidio

eta|dekstra|200px|Pakaĵoj da bidioj
***Bidio*** (*el la hindia* **बीड़ी, Bidî**) estas baratdevena konusforma cigaredo kiu konsistas el eroj da tabako (10-20%) ĉirkaŭvolvitaj de tendu-aj folioj. Kvankam oni ofte mise opinias ke temas pri eŭkalipto, la verdaj folioj ja apartenas al la Tendu (aŭ *Kendu*), arbo kiu kutimas kreski en la barata ŝtato Oriso. La folioj estas tenite de kotona fadeno, ofte rozkolora.

En Hindio kaj precipe en Barato, bidioj estas ofte fumitaj de viroj (virina fumado estas malbone konsiderita) la plej malriĉaj. Bidioj ja kostas multe malpli ol tabakaj cigaredoj (ofte ĉirkaŭ kvin rupioj pakaĵe). Bidioj trafis faman sukceson kaj nuntempe eksportiĝas alilanden, kaj fariĝas pli multekosta: 1-3,5 USD en Usono. La bidia preparado tre similas al tiu de aliaj cigaredoj kaj kaŭzas veran furoron en Hindio kaj aliloke surtere. En Barato, 800 milionojn oni fumas jare.

Laŭ kelkaj studoj faritaj en Usono, bidioj estus eĉ pli malutila ol kutimaj cigaredoj. Efektive, ne estas filtraĵo kiel en la banalaj antaŭvolvitaj cigaredoj kaj la fumanto enspiras pli da fumo. Laŭ tiuj studoj, estus bidie trioble pli da karbona monooksido kaj nikotino kaj kvinoble pli da gudro ol en normala cigaredo. Sed multaj kulpigis tiujn studantojn esti subvenciita de grandaj tabakaj firmaoj, kiuj timis ke multaj personoj forlasu cigaredojn favore al bidioj. Aliaj studoj kontraŭdiras la asertojn de tiuj studantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Diospiro

Kategorio:Tabako
Kategorio:Barato
Hindustano

**Hindustano** ( ;  ; IAST: ''* ; [ɦɪnd̪ʊˈst̪aːn]; ;) estas ofta geografia termino por la norda/nordokcidenta Hindia subkontinento.

La termino "Hindustano" estis historie aplikita al la Indus-Ganga Ebenaĵo de Norda Barato, inter Himalajo kaj la Vindhjoj kaj la Indus-rivera baseno en Pakistano.

*Hindustana* estas termino uzata por la Hindustana lingvo, kiu derivas el la dialekto *Ĥariboli* dum la Delhia Sultanlando de la teritorioj de nuntempaj Okcidentaj Utar-Pradeŝo, Suda Utarakando kaj Delhio.

## Notoj 
## Fontoj 
* 

## Bibliografio 
* *A Sketch of the History of Hindustan from the First Muslim Conquest to the Fall of the Mughal Empire* de H. G. Keene. (Hindustan The English Historical Review, Vol. 2, No. 5 (Jan., 1887), pp.&nbsp;180–181.)
* *Story of India through the Ages; An Entertaining History of Hindustan, to the Suppression of the Mutiny*, de Flora Annie Steel, 1909 E.P. Dutton and Co., New York. (rekomendita de New York Times; Flora Annie Steel Book Review, 20a de februaro 1909, New York Times.)
* *The History of Hindustan: Post Classical and Modern'', Ed. B.S. Danniya and Alexander Dow. 2003, Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1993-4.

## Eksteraj ligiloj 
* vorto "Hindu" 

Kategorio:Geografio de Pakistano
Kategorio:Geografio de Barato
Kategorio:Geografio de Ĉinio
Pjotr Nilus

[eta|260px|dekstra| *Aŭtuno*. [1893]]
eta|maldekstra|160px|Piedulo (Matene)
**Pjotr Aleksandroviĉ NILUS** (; ;naskiĝis la 21-an de februaro, 1869 (la 8-an de februaro laŭ la Julia Kalendaro) en Podolio, la Rusia imperio — mortis 23-a de majo, 1943, Parizo, Francio) estis rusa impresionista pentristo kaj verkisto.

Pjotr naskiĝis en rusiĝinta svisa familio en la familia bieno en Podolio. Je la sepa vivjaro, li translokiĝis al Odeso, kie li studis ĉe la loka lernejo reala de Petro kaj Paŭlo, kaj frekventis klasojn artajn de K. Kostandi. Poste, li ĉeestis en la Rusia Akademio de Belartoj, Sankt-Peterburgo kaj partoprenis ekspoziciojn de Peredviĵniki.

En 1920 li migris al Parizo, kie li laboris ĝis sia morto en 1943. Pjotr Nilus estis amiko de Aleksandr Kuprin kaj Ivan Bunin. Dum la unuaj jaroj en Parizo ili loĝis en la sama domo. Ili faris intensan korespondadon; eldoniĝis pli ol unu cent leterojn de Pjotr Nilus al Bunin.

Pjotr Nilus ofte estas konfuzita kun sia parenco, konata antisemito kaj la aŭtoro de *La Protokoloj de la Olduloj de Ciono*, Sergei Nilus. Fakte, Pjotr ne estis antisemito kaj en 1906 kune kun Kornej Ĉukovskij energie partoprenis klopodojn helpi judajn infanojn, viktimojn de la Odesa pogromo.

## Referenco 
Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio la 2-a de decembro, 2006.

Kategorio:Rusiaj pentristoj
Kategorio:Peredviĵniki
Kategorio:Homoj de Odeso
Kategorio:Mortintoj en Parizo
Kratono

**Kratono** estas vasta, rigida kaj stabila parto de la terkrusto, kontraste kun ties montariĝantaj partoj.

## Priskribo 
Kratonoj, supervivinte la kontinentaj movciklojn, troviĝas ĝenerale en la internoj de tektonaj platoj. Kratono konsistas el antikvaj, kristalplenaj petroj, ofte kovritaj de pli junaj petroj. Kratonoj estas tre dikaj; iliaj profundoj povas esti centoj da kilometroj sub la Tera surfaco.

## Historio 
La koncepton de la kratono proponis la aŭstra geologo Leopold Kober en 1921. La origina termino proponita de Kober estis '**, el  “forto” kaj  “kreiĝo”; poste, la germana geologo Hans Stille mallongigis ĝin al **'.

## Ekzemploj 
* Gujana Ŝildo

 Map of Kaapvaal craton.svg|Kratono Kaapvaal en Suda Afriko
 Southern African Cratons.svg|Kratonoj de Suda Afriko
 West African Craton.svg|Kratonoj de Okcidenta Afriko
 Tectonic Map of Grawler Craton.gif|Kratono Gawler en Aŭstralio
 Mawson Kraton.png|Kratonoj Mawson kaj Crohn en Antarktio

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Geologio
Psiphon

**Psiphon** estas programara projekto planita de Citizen Lab de Universitato de Toronto sub la direkto de Profesoro Ronald Deibert, kiu estas direktoro de la Citizen Lab. Psiphon estas ĉirkaŭira teknologio kiu funkcias tra socia reto kaj helpas interretajn uzantojn preteriru filtradajn sistemojn enkondukitajn de registaroj kiel Ĉinio, Nord-Koreio, Sauda Arabio, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj ceteraj.

## Eksteraj ligiloj 
* Psiphon 
* Citizen Lab

Kategorio:Libera programaro
Regiono Kilimanĝaro

**Kilimanĝaro** () estas regiono de Tanzanio. Ĝia ĉefurbo estas Moshi. Ĝi havas  loĝantojn (censo de 2002) kaj areon de .

Kilimanĝaro situas nord-okcidente en la lando, ĉe la limo al Kenjo. Sud-oriente ĝi limas al regiono Tanga, sude al regiono Manyara kaj okcidente al regiono Arusha. En la regiono situas la samnoma monto Kilimanĝaro, plej alta monto de Afriko, en samnoma nacia parko.

Administre Kilimanĝaro estas dividita al ses distriktoj: Rombo, Hai, Moshi Kampara (*Moshi Vijijini*), Moshi Urba (*Moshi Mjini*), Mwanga kaj Same.

## Geografiaj elementoj 
* Pareaj Montoj

Kilimangaro
Tingwick (Kebekio)

**Tingwick** [Elparolu: *Ti-nu-ik*] estas urbeton kaj municipon en Kebekio en la regiono Centro-de-Kebekio.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Loko 
* Preĝejo Katolica Sankta Patriko
* Lernejo Saint-Coeur-de-Marie
* Aŭlo Chenier

## Ekonomiko 
Agrikulturo: produkto de lakto, siropo de acero, mielo, viando de bovo kaj porko.

## Sporto 
Skiado al monto Gleason.

Kategorio:Urboj en Kebekio
Mkokotoni

eta|Situo sur Unguĵo
**Mkokotoni** estas urbo sur insulo Unguĵo, ĉefurbo de regiono Norda Unguĵo. Laŭ censo en 2002 ĝi havis 2.388 loĝantojn.

Mkokotoni situas ĉe la okcidenta bordo de la insulo, rande de golfeto, en kiu troviĝas insulo Tumbatu. La prama trafiko de Tumbatu kaj Unguĵo uzas la havenon de Mkokotoni, antaŭ kiu ne estas baranta rifo, kiel ĉe la plejparto de Unguĵo. Tio faciligas ne nur la pramtrafikon, sed ankaŭ la fiŝkaptadon.

La  ĉirkaŭ 300 mortaj delfenoj estis trovitaj ĉe la marbordo proksime de la urbo. La kaŭzo de ilia morto estas neklara.

Kategorio:Urboj de Tanzanio
Malcolm Evans

**Malcolm EVANS** (naskiĝis en aprilo de 1944) estas brita komputilluda programisto, konata plej bone pro sia ludo *3D Monster Maze* por la komputilo Sinclair ZX81 kaj pro *Trashman*, ludebla per la komputilo ZX Spectrum. La ludoj aperis en 1982 kaj 1984 respektive.

Li kaj lia dunaskita frato, Rod, naskiĝis en Romford, sed la familio post nelonge transloĝiĝis al Portsmouth.

Kategorio:Britaj programistoj
Regiono Tabora

**Tabora** () estas regiono de Tanzanio. Kun areo de , t.&nbsp;e. , ĝi estas la plej granda regiono. Laŭ censo de 2002 ĝi havis  loĝantojn. Ĝia ĉefurbo same nomiĝas Tabora.

Tabora situas en la okcidenta parto de la lando kaj estas ĉirkaŭata de kvin aliaj regionoj:
* Regiono Shinyanga (nordo)
* Regiono Singida (oriente)
* Regiono Mbeya (sude)
* Regiono Rukwa (sud-okcidente)
* Regiono Kigoma (nord-okcidente)

En la ekonomio de la regiono gravas agrokulturo. Oni kultivas tabakon kaj utiligas la resursojn de la arbaroj.

## Distriktoj 
* Urambo
* Nzega
* Igunga
* urbo Tabora
* Uyui
* Sikonge

Tabora
Lejdena fromaĝo

**Lejdena fromaĝo** () estas nederlanda fromaĝospeco kun malpli da graso ol Gouda fromaĝo kaj kun aldono de kumino en la kazeo.

En la taga paroluzo la termino Lejdena fromaĝo ankaŭ estas uzata por Gouda fromaĝo kun kumino. Gouda fromaĝo tamen ĉiam havas grasotitron de minimume 48% (48+). Inverse oni nomas Lejdenan fromaĝon kelkfoje kuminan fromaĝon, kvankam ne ĉiu kumina fromaĝo estas Lejdena fromaĝo.

Lejdena fromaĝo ĉiam havas pli malaltan grasotitron. Por Lejdena fromaĝo estas speciala regna fromaĝomarko disponebla. Lejdena fromaĝo rekoneblas je unu rekta kaj unu ronda ŝultro (=angulo) (fromaĝo kun du rondaj ŝultroj nur estas permesata por Gouda fromaĝo).

Ĉar Lejdena fromaĝo entenas malpli da graso, la strukturo estas pli firma. Juna Lejdena fromaĝo ankaŭ estas vendata sub la marknomo pan pan kaj havas karakterizan ruĝan kruston.

## Referencoj 
Kategorio:Fromaĝoj
Norda Karelio

**Norda Karelio** () estas provinco de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Orienta Finnlando, kaj antaŭe estis propra gubernio de 1960 ĝis 1997. NLaŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj (el tio  estas akvo), kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Inter la loĝantoj  parolas la finnan kaj  la rusan.

Historie, kiel la nomo indikas, la teritorio estis parto de la historia finna regiono Karelio, kies plej granda parto kadre de la Vintra Milito de novembro 1939 ĝis marto 1940 estis konkerita kaj prenita de Sovetunio.

## Komunumoj 
Norda Karelio havas 13 komunumojn, el kiuj kvin estas urboj (per dikaj literoj).
* Heinävesi
* Ilomantsi
* **Joensuu**
* Juuka
* **Kitee**
* Kontiolahti
* **Lieksa**
* Liperi
* **Nurmes**
* **Outokumpu**
* Polvijärvi
* Rääkkylä
* Tohmajärvi

### Iamaj komunumoj 
* Kiihtelysvaara ligita al Joensuu en 2005
* Tuupovaara ligita al Joensuu en 2005
* Värtsilä ligita al Tohmajärvi en 2005
* Eno, ligita al Joensuu en 2005
* Kampara komunumo de Nurmes, ligita al Nurmes en 1974
* Kesälahti, ligita al Kitee 2013
* Korpiselkä, plejparto el la areo cedita al Sovetunio 1940 kaj 1944, alia parto ligita al Tuupovaara post la milito
* Pyhäselkä, ligita al Joensuu en 2013
* Pälkjärvi, plejparto el la areo cedita al Sovetunio 1944 kaj 1944, alia parto ligita al Tohmajärvi post la milito
* Valtimo, ligita al Nurmes en 2021

## Ekonomio 
eta|175px|Norda Karelio situas malproksime de centraj partoj de Finnlando. Vojo en Norda Karelio.
En jaro 2003 el  laborlokoj de la provinco  estis en primara produktado,  en prilaborado kaj  en servoj. En 2004 el laboristoj  estis senlaboraj. Norda Karelio estas unu el maldense loĝataj provincoj de Finnlando kaj ĝia loĝantaro daŭre malkreskas.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de Norda Karelio ()


Kategorio:Provincoj de Finnlando
Kategorio:Orienta Finnlando
Sinclair ZX Spectrum

eta|La unua ZX Spectrum
La hejma komputilo **Sinclair ZX Spectrum**, malteniĝis de la angla firmo Sinclair Research en&nbsp;1982. La komputilo estis sekvulo de la modelo ZX81, kaj komence nomita ZX82, sed poste renomita kiel ZX Spectrum por reklami la eblecon de la komputilo ekrani kolore, kontraste al la antaŭa modelo.

La Spektrum povis jam, multe pli frue ol la komputiloj de Microsoft kaj Apple, skribi ĉapelitajn literojn. Oni povis konstrui ilin el la bazaj literoj per aldono de kelkaj pikseloj. Tiujn oni povis stoki je funkci-klavoj.

Kategorio:Historio de komputiko
Kategorio:Komputilo
Hanafismo

**Hanafismo** ( aŭ **المذهب الحنفي**) estas unu el la grandaj juraj skoloj de la sunaisma islamo. La *hanafisma* ritaro estas sekvata precipe en Centra Azio, Hindio, Ĉinio kaj Turkio. Ĝi estis ŝtatdoktrino en Afganio.

Estas tendenco de irana deveno kaj akceptas la analogion kiel fonto de la islama juro.

## Gravuloj 
* Abu Mansur al-Maturidi
Mongola pluvio

La **malgranda dezertpluvio** aŭ **mongola pluvio**, *Anarhynchus mongolus*, estas eta kaj vigla pluvio, tio estas vadbirdo de la familio de ĥaradriedoj kaj genro *Anarhynchus* kiu enhavas multajn aliajn speciojn. 

Estas kvin rasoj el kiuj la du plej grandaj aziaj formoj, nome *A. m. mongolus* kaj *A. m. stegmanni*, ricevas solaj ofte specifan statuson kiel **Mongola pluvio**, *Anarhynchus mongolus*. Se tiu taksonomia disigo estus akceptita, la aliaj tri rasoj iĝus *Anarhynchus atrifrons*, inkludante la tri rasojn *atrifrons, pamirensis* kaj *schaeferi*.

Ĝi reproduktiĝas en Himalajo kaj en etaj regionoj direkte al nordorienta Siberio, ĉeestante la Mongola pluvio en tiu orienta parto de ties teritorio; la specio reproduktiĝas ankaŭ en Alasko. Tiu specio estas tute migranta kaj vintras en sablaj strandoj de orienta Afriko, suda Azio kaj Aŭstralazio, tio estas preskaŭ la tuta marbordo de Hinda Oceano, escepte Madagaskaro. Ĝi estas rara vaganta specio en okcidenta Eŭropo, kie aperas eĉ ĝis Britio kaj Francio.

alternative=Tri mongolaj pluvioj kun sablokalidro|eta|maldekstre|Tri mongolaj pluvioj kun sablokalidro.
Tiu fortika pluvio estas longkrura kaj fajnbeka. Ĉiuj havas grizajn dorson, kronon, okulmaskon kaj kolflankojn kaj blankajn gorĝon kaj subajn partojn. Reproduktaj maskloj havas avelkolorajn tutan bruston, fronton kaj nukon; kaj nigran grandan okulmaskon, ĉefe suben kaj malantaŭen. La ino estas pli senkolora kaj vintruloj kaj junuloj malhavas avelkoloron kaj havas nur iom da ruĝo ĉekape. Kruroj estas malhelaj kaj la beko nigra.
 
Ĉiukaze ili estas tre similaj al pli granda Dezertpluvio, *Anarhynchus leschenaultii*. Apartigi ambaŭ speciojn povus ebli en miksitaj aroj de strandoj en Barato, kie diferenco laŭ grando aŭ strukturo estas facile rimarkebla. Pli malfacile estus diferencigi ilin en okcidenta Eŭropo, kie ambaŭ specioj estas tre raraj kaj ne koincidas. Ankaŭ problema estus diferencigi la subspecion de Dezertpluvio, *Anarhynchus leschenaultii*, propra de Mezoriento, kiu estas tre simila al la specio malgranda dezertpluvio aŭ mongola pluvio, *Anarhynchus mongolus*.

La diferenco estas ke tiu ĉi lasta estas pli malgranda kaj fortikeca kaj havas pli malhelajn krurojn, pli blankan fronton kaj pli rimarkindan blankan flugilstrion ol Dezertpluvio, *Anarhynchus leschenaultii*. La avelkolorega brusto disiĝas el blanka gorĝo pere de fajnega nigra strio.

Ili manĝas ĉefe insektojn, krustulojn kaj anelidajn vermojn, kiuj estas kaptataj per tekniko de kurado kaj halto, pli ol la tekniko de bekoplukado propra de aliaj vadbirdoj. Tiu ĉi specio kuras pli mallonge kaj haltas pli mallonge ol Dezertpluvio, *Anarhynchus leschenaultii* dum manĝado. Temas pri socia birdo kiu grupiĝas en aroj de ĝis 100 birdoj foje kun aliaj vadbirdoj.

La dumfluga alvoko estas laŭta fajfo. Ili faras neston en nuda grunda truo.

La malgranda dezertpluvio aŭ mongola pluvio, *Anarhynchus mongolus*, estas unu el la specioj protektataj de internaciaj traktatoj. 

## Notoj kaj referencoj 
*  
*Shorebirds* de Hayman, Marchant kaj Prater ISBN 0-7099-2034-2

Kategorio:Ĥaradrioj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ladurbo

eta|Ladurba kvartalo en Mumbajo, Barato. 66% de la loĝantaro de ĉi tiu urbo loĝas en mizeraj kvartaloj, sed ĉi tiuj kvartaloj kovras nur 6% de la urba areo. La kreskorapideco de tiuj kvartaloj en la urbo estas pli alta ol la kreskorapideco de la resto de la urbo.
[eta|dekstra|300px|Neordigita kaj kaduka konstruaĵaro en Ladurbo de [Manilo.]]

**Ladurbo** aŭ **slumo** estas aro de dometoj konstruitaj per rekolektitaj materialoj tiel kiel lado, plasto, kartono aŭ eĉ disponeblaj rubaĵoj. Kutime situanta periferie de urbegoj, tiuj areoj estas precipe loĝataj de mizeraj civitanoj kiuj ne povas havigi al si pli komfortajn loĝejojn.

Nekonfuzenda estas la vortoj geto kaj ladurboj ĉar la unuaj emfazas areoj loĝataj de malsamdevenaj gentoj, sen riĉeca nocio. Ankaŭ diferencas la brazilaj faveloj, kiuj estas dumtempaj loĝejoj, dum la ladurboj estas dometoj, kies loĝantoj fojfoje loĝas tie dum jardekoj.

Kvankam tiuj kvartaloj aŭ urboj estas leĝe malpermesitaj, ili estas tolerataj pro manko de taŭgaj alternativoj. Tamen okazas ke tiuj domaroj kiuj elstaris en iesaj vakejoj estas malkonstruitaj de la aŭtoritatoj.

## Statistikoj 
Laŭ freŝdata raporto de UN (junio 2006), triono el la urbanoj loĝas en iaj laddomoj tuttere kaj 1,4 miliardo da homoj vivos en tiaj areoj en 2020. En Afriko, la grandeco de tiaj areoj kreskiĝas je 4,5 % jare.

## Notoj
Preterito

**Preterito** (el la latina *praeteritum*, "la preterpasinto", angle *preterite*, *past tense*, *imperfect tense*, france *préterit*, *passé*, *imparfait*; en la germana ankaŭ *Imperfekt* el lat. *imperfectum*, la "nefinito") estas verba formo de pasinteco (is-tempo), do parto de la gramatika kategorio tenso (tempo), tipologie kaj strukture kuplita al la ĉeesto de prezenco (as-tempo), kaj post tiu la dua plej ofta kategorio.

La preterito havas en fleksiaj lingvoj kutime proprajn morfemojn aŭ morfo-fonologiajn alternadojn, kiuj klare distingas ĝin de aliaj tempoj (tensoj), ekz-e latine *ama-mus* (ni amas), *ama-ba-mus* (ni amis).

Ĝia semantika funkcio kuŝas precipe en prezentado de ripetaj aŭ iom daŭraj okazaĵoj en la pasinteco aŭ por emfazi la nefinitecon.

La preterito estas la tipa rakonto-tempo. Se en iu lingvo ekzistas nur unu tenso por pasinteco (is-tempo), oni nomas ĝin preterito, ekz-e en la rusa. Ĝia envera funkcio estas tiam nur emfazo de la nesamtempeco kun la paroltempo.

Preterito estas ankaŭ uzata kiel specara termino por ĉiuj pasintec-tensoj.

Kategorio:Gramatiko
Paŝtuna lingvo

La **paŝtuna lingvo** (originale: پښتو‎ [ˈpəʂt̪oː]) estas sudorienta irana lingvo, en orienta kaj suda Afganio (proksim. 7 milionoj = 43 % de la afgana loĝantaro), ĉelimaj regionoj de Pakistano (ĉirkaŭ 8 milionoj). Oni distingas du dialektajn grupojn: orientan (Peŝavaro) kaj okcidentan (Kandaharo), kiuj tamen havas komunan skribolingvon (ekde la 16-a jarcento arablitere). En Afganio la paŝtuna lingvo estas unu el la du oficialaj lingvoj. Parolata ankaŭ en Pakistano de inter 12 milionoj kaj 15 milionoj da parolantoj (depende de la fonto).

La deklinacio (fleksio de substantivoj) estas en la paŝtuna reduktita al dukaza sistemo. Konserviĝis la preterita ergativ-strukturo. La sonsistemo (retrofleksaj konsonantoj) kaj leksiko estas forte influitaj de la hindoariaj lingvoj.

La etno kiu ĉefe parolas tiun lingvon estas la paŝtunoj.

## Vidu ankaŭ
* Paŝtuna literaturo kaj poezio

Kategorio:Irana lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Afganio
Kategorio:Lingvoj de Barato
Kategorio:Lingvoj de Pakistano
Kategorio:Lingvoj de Azio
Kaspia pluvio

La **Kaspia pluvio** (*Anarhynchus asiaticus*) estas eta kaj vigla pluvio, tio estas vadbirdo de la familio de ĥaradriedoj kaj genro *Anarhynchus* kiu enhavas multajn aliajn speciojn.

## Disvastiĝo 
Ĝi reproduktiĝas en malferma kamparo de centra Azio, ĉefe norde kaj oriente de la Kaspia Maro el Kazaĥio ĝis Afganio. Tiuj birdoj migras suden vintre al orienta kaj suda Afriko el Egipto ĝis Namibio kaj ĉefe en Bocvano, kie restas ĉe herbejoj aŭ terkulturejoj. Tiu pluvio estas rara vaganto en okcidenta Eŭropo.

## Aspekto 
Tiu bela pluvio estas iome pli granda ol la granda pluvio, ĉar ĝi estas 19 cm longa kun enverguro de ĉirkaŭ 60 cm kaj pezo de 70 gr, kaj ĝi rememoras laŭ aspekto aliajn pluviojn kiel la dezertpluvio kaj la malgranda dezertpluvio. Ĝi estas pli fajna kaj longkrura ol la dezertpluvioj kaj havas pli fortan blankan strion superokule — kiu atingas la nukon — kaj pli longan kaj fajnan bekon. Ĝi ne havas blankan vostobordon kaj apenaŭ flugilstrion. Ties vizaĝo estas bela pro tiu blanka strio superokula, alia griza strio sub tiu kaj griza krono super tiu; krome la gorĝo montras pli blanka zonon ol aliaj pluvioj.

Somera masklo havas grizbrunajn dorson kaj blankajn vizaĝon kaj ventron. La tuta brusto estas ruĝavelkolora kun nigra bordo sube. Aliuloj havas nur grizbrunan brustostrion, sed la somera ino povas montri iom da avelkoloro.

## Kutimoj 
La alvoko estas akra “ĉip”.

Ili manĝas kiel la aliaj pluvio plukante insektojn kaj aliajn etajn predojn, kiel helikoj aŭ semoj, ĉefe el herbejoj aŭ el plukitaj kulturejoj. Ties tekniko estas ĉiam kureto kaj halto.

Temas pri socia birdo, kiu ariĝas en grupoj de inter 30 kaj 50 membroj, sed en Bocvano kie vintras multnombre grupoj povas atingi milon. Ili piediras rektege; kaze de danĝero kaŭras aŭ forkuras prefere kaj ne forflugas. Ili ĉeestas sekajn lokojn, sed alproksimiĝas al akvopunktoj por refreŝiĝi.
[eta| *Charadrius asiaticus* - [MHNT]]
Tiu birdo reproduktiĝas en izolitaj kolonioj de deko aŭ dudeko da paroj, demetante tri ovojn en surgrunda nesto.

La kaspia pluvio estas protektita birdo laŭ internaciaj traktatoj.

## Referencoj 
* 

Kategorio:Ĥaradriedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Protagoro el Abdero

**Protagoro** (greke Πρωταγόρας; ĉ -485 – -411) estis helena antaŭsokrata filozofo, kaj estas konsiderata kiel unu el la sofistoj de Platono. En sia dialogo *Protagoro*, Platono diras, ke li estis la inventinto de la rolo de profesia sofisto, aŭ instruisto de virto.

Protagoro naskiĝis en Abdero, Trakio, en Antikva Grekio. Li estis fama kiel instruisto kiu priparolis temojn ligitajn al virto kaj politika vivo. Li apartiĝis de aliaj instruistoj, kiu pridiris specifan praktikan trejnadon pri retoriko kaj diskurso. Anstataŭe, li emis formi rezonitan komprenon tre ĝenerale, pri vasta gamo da homaj fenomenoj (ekzemple: lingvo kaj edukado). Li ankaŭ ŝajnis interesiĝi pri la ĝusta uzo de vortoj.

Lia plej fama de relativismo citaĵo estas: "Homo estas la mezuro de ĉio: de aferoj estas, tiuj estas; kaj aferoj ne estas, tiuj ne estas."  Kiel multaj fragmentoj de la antaŭsokratuloj, ĉi tiu frazo hodiaŭe estis pasita al ni sen iu ajn kunteksto, kaj la signifo estas malferma al interpreto.

Protagoro ankaŭ estis fama proponanto de agnostikismo. En perdita eseo, *Pri la Dioj*, li verkis: "Pri la dioj, mi ne povas scii ĉu ili ekzistas aŭ ne, aŭ kia ili estas, ĉar la obskureco de la subjekto, kaj la mallongeco de homa vivo."

Diogeno Laertio, aliflanke, skribis ke Protagoro inventis la "sokratan" metodon.

## Notoj 
Kategorio:Helenaj filozofoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.

Kategorio:Grekaj sofistoj
Verbotempo

**Verbotempo** aŭ **tenso** estas verba kategorio kiu esprimas ian reprezenton de tempo, ekzemple *simplaj aŭ kompleksaj tensoj*; *regulaj aŭ neregulaj tensoj*.

Verbotempoj estas ekzemple as-tempo (aŭ as-tenso, prezenco), is-tempo (paseo, preterito, imperfekto, pluskvamperfekto), os-tempo (futuro).

Vd ankaŭ modo, aspekto.

## Referencoj 
Kategorio:Gramatiko
John Mather

**John Mather** estas nomo de:
* John C. Mather, nobelprimiito pri Fiziko, 2006.
* John Mather (matematikisto)
* John Mather (vic-kanceliero de la Oksforda Universitato), 1723-28.
Tibulo

**Albio Tibulo**, ĝenerale konata kiel *Tibulo* (lia antaŭnomo ne estas konata, ĉ 55-19 a.Kr.), estas Latina poeto. Li naskiĝis proksime al Romo el nobela, kvankam ne riĉa familio. Lia militista kaj persona vivo estis intime ligita al Mesalo, kiu faris el li unu el la plej favorataj poetoj de sia rondo. Mesalo provizis lin per ekonomia sendependeco, por ke la poeto laŭplaĉe sin dediĉu al la kultado de la Muzoj.

Jam dumvive Tibulo famiĝis pro siaj elegioj. Tiu ĉi ĝenro sub lia plumo atingis ankoraŭ ne konatan brilon.

Inter 30 kaj 27 Tibulo havis amrilaton kun blonda knabino, eleganta eks-sklavino - Delia en liaj poemoj -, kiu finfine edziniĝis al ĵaluza maljunulo. Inter 29 kaj 27, krome, li havis amrilaton kun Marato, kaprica kaj postulema junulo. Tiuepoke aperis lia unua libro da elegioj.
Inter 25 kaj 24 li ree enamiĝis, nun je certa Glicera. Inter 23 kaj 19 lia precipa am-idolo estis belulino, kiun li nomis Nemeza.

Ankoraŭ ne 30-jara, li mortis je kelkaj tagoj distance de Vergilio.

Li estas la unua Latina poeto, kies verkoj komplete aperis en Esperanto: **Elegioj** - ĉe VoKo, 1998 - 76 p.

Kategorio:Romia literaturo
Kategorio:GLAT-verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 55 a. K.
Kategorio:Mortintoj en 19 a. K.

Kategorio:Naskiĝintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Mortintoj en Romo
Pithole

**Pithole** (Pensilvanio) estas fantomurbo situanta en Venango County, proksime al Oil Creek State Park. Pithole estis furorurbo kaj eksetlita en 1865 pro la sukcesaj naftoboradoj en la areo. Ĝi atingis en du jaroj loĝantaran nombron super , kiu poste falis sub . Pithole hodiaŭ estas turisma vidindaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
* Pithole at Ghosttowns.com
* Pithole at USAChoice.net
* Tales of Destruction...Pithole, Oilfield Ghost Town

Kategorio:Fantomurboj de Usono
Kategorio:Historiaj muzeoj en Usono
Kategorio:Pensilvanio
Duonreta pluvio

La **Duonreta pluvio** (*Charadrius semipalmatus*) estas eta kaj vigla pluvio, tio estas vadbirdo de la familio de ĥaradriedoj kaj genro *Charadrius* kiu enhavas multajn aliajn speciojn.

Plenkreskuloj havas grizbrunajn dorson kaj flugilojn, blankajn ventron kaj bruston kun nigra kolstrio. Ili havas brunan kapon, blankan frunton kaj nigran okulmaskon kiu ĉirkaŭas tiun. Ankaŭ la gorĝo estas blanka kaj sekvas per ringostrio super la nigra. La beko estas dika, mallonga, oranĝa ĉebaze kaj nigra ĉepinte. La kruroj estas ruĝoranĝaj.

Ties reprodukta medio estas malfermaj ebenaĵoj kaj strandoj en norda Kanado kaj Alasko. Ili faras neston surgrunde en malferma senplanta areo.

Ili estas migrantaj birdoj kiuj vintras en marbordo el suda Usono ĝis Patagonio. Ili estas tre raraj vagantoj ĝis okcidenta Eŭropo, sed tiu aspekto estas malfacile klarigebla ĉar estas malfacile diferencigi ilin disde la tre simila Granda pluvio de Eŭrazio. Tiu ĉi birdo similas ankaŭ kun la Kripluvio sed ĝi estas multe pli malgranda (17 cm longaj) kaj havas nur unu strion. La vorto "duonreta" kiu estas ankaŭ en la scienca nomo rilatas al siaj parte retecaj piedoj.

Tiuj birdoj manĝas en strandoj, tajdaj ebenaĵoj, kotejoj kaj kamparo, kutime per rigardo kaj tekniko de kurado plus halto. Ili manĝas insektojn, krustulojn kaj vermojn. Dum altaj tajdoj ariĝas samspecie kaj kun aliaj vadbirdoj.

## Referencoj 
* 

Kategorio:Ĥaradriedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko