open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Urugvaja nacia teamo de futbalo

La **Urugvaja nacia teamo de futbalo** oficiale naskiĝis en 1901. La unua internacia matĉo estis kontraŭ la teamo de Argentino en tiu jaro. Enlande la teamo ricevis la kromnomon *Charrúas* - laŭ la hispana nomo de la indiĝenaj praloĝantoj de la nuna Urugvajo, suda Brazilo kaj nordorienta Argentino. Dekkvarfoje la teamo kvalifikiĝis por la Futbala Mondpokalo - unuafoje en Futbala Mondpokalo 1930, kaj dufoje - en 1930 kaj 1950 - ĝi ĉampione gajnis la pokalon. Krome la teamo multfoje ĉampionis en la Amerika Pokalo, en kiu ĝi partoprenis 45-foje: ĝis nun ĝi venkis la finalan matĉon en 1916, 1917, 1920, 1923, 1924, 1926, 1935, 1942, 1956, 1959, 1967, 1983, 1987, 1995 kaj 2011. 

## Vidu ankaŭ 
* Naciaj futbalaj mondĉampionoj FIFA


Futbalo
Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Seiurus

La genro  ***Seiurus*** konsistas el tri specioj de birdoj de la familio de Paruliedoj de Ameriko.

Ili estas surgrundaj manĝantoj troviĝantaj en densaj arbaroj. Du el la specioj, nome la **akvoturdoj**, estas tre similaj kaj estas la jenaj:

* Motacilparulio, *Seiurus motacilla *
* Akvoparulio , *Seiurus noveboracensis *

La tria membro de la genro *Seiurus* estas la jena:

* Orverta parulio, *Seiurus aurocapillus*.

La Orverta parulio diferencas el la akvoturdoj pro diversaj kialoj kaj ĵusa genetika analizaro sugestas, ke la akvoturdoj apartenas al la genro *Dendroica*, dum la Orverta parulio tute ne rilatas kaj estus la plej "praa" de la nordamerikaj parulioj.

## Referencoj
* Curson, Quinn kaj Beadle, 1994. *New World Warblers*. 252 p. ISBN 0-7136-3932-6
* Lovette, I. J. kaj E. Bermingham. 2002. What is a wood-warbler? Molecular characterization of a monophyletic Parulidae. The Auk. 119(3): 695-714. PDF plena teksto

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Paruliedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Karl Ludwig Harding

**Karl Ludwig HARDING** (naskiĝis la 29-an de septembro 1765 en Lauenburg, mortis la 31-an de aŭgusto 1834 en Göttingen) estis germana astronomo.

Li lernis teologion en Göttingen.

En Lilienthal (apud Bremeno), li estis dungita kiel tutoro por la filo de
la astronomo Johann Hieronymus Schröter, fondinto de la observatorio
"Sternwarte Lilienthal". Tie li malkovris la asteroidon 3 Junonon, la
.

De 1805 li iĝis profesoro pri astronomio en la Universitato de Göttingen,
kie li estas helpanto de Carl Friedrich Gauss.

Li studis la variantajn stelojn, malkovris tri kometojn en
1813, 1823 kaj 1832, kaj la planeduma nebulozon
NGC 7293 (kromnomata *Nebulozo de Helico*) en 1824.

Li eldonigis la "*Atlas novus coelestis*", katalogon de 120 000 steloj inter
1808 kaj 1823.

En lia honoro, oni donis lian nomon al:
* La luna kratero Harding;
* La asteroido 2003 Harding.

## Notoj kaj referencoj
Atlanterhavsveien

eta|Atlantika vojo kun Storseisund-ponto.
eta|La Storseisund-ponto estas la plej longa el la sep Atlantik-vojaj pontoj
La **Atlanterhavsveien** (Atlantika aŭtovojo) estas la norvega Aŭtovojo 64 kaj etendiĝas en la departemento Møre og Romsdal, inter Molde kaj Kristiansund.

Pli precize, ĝi longas 8274 metrojn inter Vevang en la komunumo Eide kaj sur la insulo situanta Kårvåg en la komunumo Averøy. La vojo estas turisma allogaĵo pro ties ok pontoj tra malgrandaj insuloj. La lokanoj ŝatas ĝin por fiŝkaptado.

Kvankam oni ekplanis la vojkonstruon en 1935, replanigo okazis nur en la 1970-aj jaroj. La konstrulaboroj komenciĝis en 1983, finiĝis en 1989 kaj kostis 122 milionojn da norvegaj kronoj. Por iom reakiri la elspezojn, oni devis pagi vojimposton dum 10 jaroj.

Kategorio:Aŭtovojoj en Norvegio
Insulo Alborano

La **insulo Alborano** estas hispana insuleto el vulkana origino, kiu administre apartenas al la provinco de Almerio, ĉe la Mediteraneo, survoje inter la almeria provinco kaj la nordo de Afriko. Precize, la mediteranea kanalo ekde Ĝibraltaro ĝis la kabo Gata ricevas la nomon Maro Alborano. Ĝi troviĝas je 48 m.m. sude de Adra kaj 35 m.m. de la kabo Tres Forcas. Je 100 metroj nordoriente troviĝas la insuleto Nubo kaj alia malgranda roko. En la centro de la insulo estas subtera kanalo kiu transiras de unu bordo al alia kaj navigebla laŭ la veterkondiĉoj. Ĝi estas nomata Kaverno La Brunulinoj. Tiu insulo havas lumturon, tombejon, ŝip-alligejon, helikopterhavenon kaj rudimentan piedpilkejon.

## Eksteraj ligiloj 
* Hispanlingva filmeto pri Alborano

Kategorio:Almerio
Alborano
Kategorio:Mediteraneaj insuloj
Kategorio:Vulkanoj en Afriko
Kategorio:Vulkanoj en Hispanio
Rekiti

**Rekiti** ukraine **Рекіти,** hungare **Rekettye** [reketje] estas malgranda, ne memstara vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Miĵgirja, en municipo de Liskovec.
eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Miĵgirja en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 777 m
* Loĝantaro: 310
* Poŝtkodo: 90012
* Telefonprefikso: 03146

## Situo 
## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1609 en formo *"Rekytha"*. En 1910 vivis en Rekettye 370 loĝantoj (367 rutenoj, 3 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Ökörmező, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Rekiti. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Sankta Nikolao de 1715

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Paul Breitner

**Paul BREITNER** (naskiĝis la  en Kolbermoor, Supra Bavario, do nun -jara) estas germana eksa profesia futbalisto, kiu aktivis por la kluboj FC Bayern München, Real Madrid kaj Eintracht Braunschweig. Kiel membro de la Germana nacia teamo de futbalo li iĝis ĉampiono de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1972 kaj de la Futbala Mondpokalo 1974 en sia hejma lando Germanio. Estante temperamenta kaj foje facile koleriĝanta homo, li dum siaj profesie futbalistaj jaroj ĉiam havis adorantojn kaj kritikantojn, kaj en la amaskomunikiloj lia futbalado estis pli dispute komentita ol tiu de plej multaj aliaj germanaj futbalistoj.

De 1971 ĝis 1982 li partoprenis 48 matĉojn de la germana vira nacia futbala teamo kaj atingis 10 golojn. Interalie li sukcesis pri goloj en du malsamaj mondpokalaj finaloj (1974 kaj 1982), fariĝante la dua futbalisto en la historio post Pelé kaj antaŭ Zinedine Zidane kiu sukcesis pri tio.

Ekde printempo 2007 li estas konsilisto kaj talent-serĉisto por la klubo FC Bayern München, en kiu li komencis kaj finis sian profesian futbalistan karieron.

Kategorio:Germanaj futbalistoj
Kategorio:Futbalistoj de la klubo Real Madrid
Svoboda (Berehove)

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|180ra|Distrikto Berehove en Transkarpatio
**Svoboda** () estas vilaĝo kaj samtempe municipo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. Ankoraŭ 4 setlejoj apartenas al la municipo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 4 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 104 m
* Loĝantaro: 850 (sen 4 setlejoj)
* Poŝtkodo: 90210
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Svoboda situas sur ebenaĵo, fervojo el Ĉop preteriras. Berehove troviĝas 38, trapasejo al Hungario 12 km-ojn.

## Historio 
Ĝis 1920 la loko apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Mezőkaszony, poste al Ĉeĥoslovakio. Ĝis tiam nur farmoj estis sur la kampoj, sed poste la ĉeĥoj forprenis la hungaran grandbienon kaj disdonis inter la alvenantaj ĉeĥoj, slovakoj kaj rusinoj. Ili fondis 5 setlejojn. Inter 1938-1945 la setlejoj apartenis al Hungario laŭ la unua Viena Arbitracio. Ekde 1945 la komunumoj apartenis al Sovetunio, sur la kampoj kolĥozo funkciis. Tiam denove alvenis rutenoj. Post disfalo de la socialismo ekde 1991 la municipo apartenas al Ukrainio. En 2000 oni disdonis la kampojn al la loĝantoj. Post unu jaro inundo okazis.

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Dedukto

**Dedukto** estas la ago, fari konkludon el la tuto pri la partoj, el la specaro pri la specoj, el ĝenerala principo pri konsekvencoj. Ĝi estas logika inferenco.

La dedukto okazas per difinitaj metodoj, per kiuj oni faras sintaksajn transformojn el certaj antaŭsupozoj. La rezulto estas konkludo. La matematika aŭ plena indukto estas dedukto, sed aliaj induktoj ne.
Ekzemploj:

Se mia premiso estas tiu universala aserto, ke „Ĉiu homo mortos”, tiam - laŭ la reguloj de la klasika duvalora logiko - mi povas dedukti tiun unikan aserton, ke „Sokrato mortos”. Tiu dedukto estas pruvigaĵo, kiu dependas de vereco de la ĝenerala aserto.

Samtempe, se mi havas difinite kalkuleblajn unikajn asertojn: „Sokrato mortos”, „Russell mortos”, „Nietzsche mortos” ktp., el tio mi ne povas ĝeneraligi teorie, ke „ĉiu homo mortos”, la konkludo ne estas dedukto, ĉar laŭ la dedukta logiko tio ne estas nerefuteble pruvebla.

## Vidu ankaŭ 
* Logiko
* Inferenco
* Indukto

Kategorio:Logiko
Sudslava lingvaro

eta|dekstra|350ra|Sudslava dialektokontinuumo kun gravaj dialektogrupoj

La **sudslava lingvaro** estas unu el tri slavalingvaroj. 30 milionoj da homoj estas sudslavparolantoj, ĉefe en Balkana duoninsulo. La unua skribita sudslava lingvo, kaj la unua slava lingvo, estis dialekto el Tesaloniko, kiu oni nun nomas la Malnovslava, en la 9-a jarcento. Oni uzas ĝin kiel eklezia lingvo en kelkaj Ortodoksaj eklezioj.

## Lingvoj 
* Slovena,
* Kroata,
* Bosna,
* Serba,
* Makedona,
* Bulgara.

## Vidu ankaŭ 
* Slava lingvaro

## Eksteraj ligiloj 
* Sudslava lingvaro en Ethnologue
Qeh (armena litero)

**Qeh** (majuskle Ք, minuskle ք) aŭ k'eh armene քէ aŭ **քե** en la armena ([kʰɛ]), estas la 36-a litero de la armena alfabeto. Ĝi estis la lasta litero ekde ĝia kreado en la 5-a jarcento ĝis la 13-a kiam estis aldonitaj du pliaj literoj.
Ĉi tiu litero estas transskribita plurmaniero pro ĝia sono, ĝi povas varii inter k, k' kaj q. Tamen, laŭ la normo ISO 9985, ĝi estas transskribita per « k' ».

## Informadike 
* Unikodo :
** Majuskla Ք : `U+0554`
** Minuskla ք : `U+0584`

Kategorio:Armena alfabeto
Norda Azio

[eta|300px|Divido de Azio laŭ [Unuiĝintaj Nacioj|UN:

]]
**Norda Azio** aŭ (**Azia Rusio**) estas norda parto de Azio. La limoj en la praktiko estas la samaj, kiel Siberio. Tial la geografia divido estas ankaŭ politika divido.
En Norda Azio apenaŭ estas montoj (nur altebenaĵoj ekzistas), el la Arkto la ventoj libere atingas la tutan terenon.

## Geografio 
Norda Azio etendiĝas okcidente de Uralo, oriente ĝis Pacifika Oceano, norde ĝis Arkta Oceano. La limoj sude estas politikaj limoj de Ĉinio, Mongolio kaj Kazaĥio.

Ĉiuj gravaj riveroj fluas norden: Obo, Irtiŝo, Jeniseo kaj Leno.

## Historio 
Komence diversaj popoloj vivis sude, ekzemple hunoj kaj hungaroj. Post 3 jarcentoj rusoj komencis konkeri la teritorion, sed norda Azio restis apenaŭ loĝata. Tiutempe precipe arestitoj devis vivi en Siberio. En 1905 ekfunkciis vagonaro inter Moskvo kaj Vladivostoko, kiu portis prosperon almenaŭ al la suda parto.

## Vidu ankaŭ 
* Rusio
* Siberio

Kategorio:Regionoj en Azio
Ajb (armena litero)

**Ajb** Ա ա (en la orienta armena aŭ **ajp** en la (okcidenta), **այբ** armene, estas la unue litero de la armena alfabeto.

Ajb estas uzata por la reprezentado de malfermita posta vokalo transskribita kiel la [ɑ] de la Internacia Fonetika Alfabeto.

La litero ajb same kiel ĉiuj aliaj armena literoj estas tradicie uzata laŭ ĝia numera valoro ĉe la nomoj de reĝoj kaj katolikosoj de Armenio. Ekz. la armena reĝo Tigranes la 1-a armene estas Տիգրան Ա (Tigran A).

Kategorio:Armena alfabeto
Ben (armena litero)

**Ben** Բբ (orienta armena) aŭ **pen** (okcident-armena), **բեն** armene, estas la 2-a litero de la armena alfabeto. La sono de tiu ĉi litero varias laŭ la dialektoj de la armena. En la orienta ĝi sonas kiel b dume en la okcidenta kiel p.

## Unikodo 
** Majuskla Բ : `U+0532`
** Minuskla բ : `U+0562`

Kategorio:Armena alfabeto
Ĥeh (armena litero)

**Ĥeh** (Խ խ) **խէ** aŭ **խե** en la armena ([χɛ), estas la 13-a litero de la armena alfabeto. Oficiale, la literumado estas "Kh" sed la sono de tiu ĉi litero estas transskribita plurmaniere al la latina alfabeto. Inter tiuj eblaj transskriboj estas x kaj kh. Ĝi sonas kiel la esperanta litero Ĥo.

## Unikodo 
** Majuskla Խ : `U+053D`
** Minuskla խ : `U+056D`

Kategorio:Armena alfabeto
Ŝa (armena litero)

**Ŝa**, **շա** en la armena (ʃɑ), estas la 23-a litero de la armena alfabeto. Ĝia sono estas la sama de la esperanta litero Ŝo.
Laŭ la normo ISO 9985, la litero estas transskribita per « š » sed neoficiale oni kutime transskribas ĝin per sh.

## Unikodo 
** Majuskla Շ : `U+0547`
** Minuskla շ : `U+0577`

Kategorio:Armena alfabeto
Gim (armena litero)

**Gim** (en la orient-armena) aŭ **kim** (okcident-armena), **գիմ** en la armena, estas la 3-a litero de la armena alfabeto. Ĝia sono malsamas laŭ la orienta kaj okcidenta dialektoj de la armena. En la orienta ĝi sonas kiel g dume en la okcidenta ĝi sonas pli malmole kiel k.

## Unikodo 
** Majuskla Գ : `U+0533`
** Minuskla գ : `U+0563`

Kategorio:Armena alfabeto
Da (armena litero)

**Da** (orient-armena lingvo) aŭ **ta** en la okcident-armena, **դա** en la armena, estas la 4-a litero de la armena alfabeto. La litero "Դ" estas unu el la literoj kiu sonas malsame laŭ la du nuntempe vivantaj dialektoj de la armena. En la okcidenta dialekto ĝi sonas pli forte kiel t dume en la orienta ĝia sono estas mola kiel la d. Ĝia transskribado dependas de la uzantoj de unu el la du dialektoj.

## Unikodo 
** Majuskla Դ : `U+0534`
** Minuskla դ : `U+0564`

Kategorio:Armena alfabeto
Y aura pas école demain (filmo)

***Y aura pas école demain*** (***Ne estos lernejo morgaŭ***) estas franca telefilmo de Philippe de Broca, aperinta en 2003.

## Temo 
Antoine Moreau konkeris la sidlokon de urbestro de Saint-Julien kaj volas esti inda de tiu posteno. Depost kiam li okupas tiun funkcion, li ĉion oferis por la bonfaro de siaj samurbanoj. La baldaŭa remalfermo de lernejo estas pruvo pri tio. Tiam, vilaĝano endanĝerigas lian belan projekton anoncante sian foriron, kun sia edzino, kaj ĉefe siaj infanoj. Ĉar li ne plu disponas pri la necesa nombro da lernejanoj por malfermi klason, Antoine decidas katastrofe bonvenigi senlaborulon kaj lian familion. Tamen la patro de tiuj tri infanoj montriĝas deprimita, iom naiva, fuŝema kaj ĉefe tre ĝena. Krome, lerneja inspektoro devas baldaŭ alveni...

## Teĥnikaĵoj 
* Titolo: *Y aura pas école demain*
* Reĝisoro: Philippe de Broca
* Scenaro: Corinne Klomp kaj Pierre Leyssieux
* Kompanio: France Télévisions (la subkompanio *France 3*, iama *FR3*)
* Lando: Francio
* Lingvo: Franca lingvo
* Aperdato: 
* Daŭro: 90 minutoj
* Formato: Kolora - stereofonia

## Rolularo 
* Roland Giraud: Antoine Moreau
* Bruno Slagmulder: Victor Amblard
* Delphine Rich: Cécile
* Clémence Boué: Marie Amblard
* Antoine Coesens: François Bouchard
* Catherine Lecoq: Sandrine Bouchard
* Viviane Cayol: Jeanne
* Nathalie Vignes: Nathalie, nutraĵ-vendistino
* Jérôme Rigaut: Poŝtisto
* Georges Neri: Rémy, kafejestro
* Bruno Bonomo: S-ro Picaud
* Sophie Avon: Direktorino de A.N.P.E. (dung-oficejo)
* Tom Benracassa-Moreau: Mathieu
* Frédéric Chamla: Lerneja inspektoro
* Richard Guedj: Marcel Flandrin
* Jean-Paul Journot: Labor-petanto
* Ludivine Manca: Elsa
* Philippe Morice: Te-domestro
* Dominique Ratonnat: Bankisto

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2003
T'o (armena litero)

'''T'o**, **թօ** aŭ **թո''' armene tʰo], estas la 9-a litero de la armena alfabeto. La sono de tiu ĉi litero estas neoficiale transskribita laŭ diversaj manieroj. Inter ili troviĝas th, tt, t kaj t' inter aliaj. Laŭ la normo ISO 8899 ĝia oficiala transskribo estas t'.

## Unikodo 
** Majuskle Թ : `U+0539`
** Minuskle թ : `U+0569`

Kategorio:Armena alfabeto
Fritz Walter

** Fritz WALTER** (naskiĝis 
en Kaiserslautern, mortis  en Enkenbach-Alsenborn) inter la jaroj 1938 kaj 1959 estis germana profesia futbalisto. Sendube li estis inter la plej elstaraj personoj en la historio de futbalo en Germanio. Estante kapitano de la Germana nacia teamo de futbalo, li kun tiu teamo surprize gajnis la Futbalan Mondpokalon 1954, kio al multaj germanoj ŝokitaj de la teruraj eventoj en la Dua Mondmilito unuafoje redonis senton ke la anoj de ĉirkaŭaj nacioj ne nur akuzis la germanan popolon je militkrimoj sed ankaŭ kapablis vidi germanojn el pli pozitiva vidpunkto, kiel eŭropanoj pace konkurantaj en sporta evento.

En la 1950-aj jaroj li estis la plej elstara kaj amaskomunikile plej atentata aktiva futbalisto: li dum entute 30 jaroj restis en sia junula futbala klubo 1. FC Kaiserslautern kaj kun la vira teamo de la klubo dufoje - en 1951 kaj 1953 - iĝis germania ĉampiono. Pro sia vigla socia engaĝiĝo li multfoje estis honorigita.

Kategorio:Germanaj futbalistoj
Absorbo de bato

[eta|175px|Absorbo de [ĉirkaŭira piedbato|ĉirkaŭira malalta piedbato (*low kick*) en burma bokso.]]

En bokso kaj aliaj luktosportoj, la **absorbo de bato** estas agado defenda kiu konsistas je akompani la baton de kontraŭulo por nuligi la efekton de tiu ĉi bato. Kelkaj sportuloj uzas tiu ĉi defendan sistemon por kontraŭataki efike post logi atakon de kontraŭulo. Absorbi baton estas diferenca disde ricevi baton.

Image:bloc_épaule1.jpg|*Absorbo de rekta pugnobato al granda kuro*
Image:Contre_plongeant_lethwei.jpg|*Absorbo de malalta piedbato (*low kick*) *

## Fontoj 
* Georges Blanchet, *Boxe et sports de combat en éducation physique*, Ed. Chiron, Paris, 1947
* Alain Delmas, 1. *Lexique de la boxe et des autres boxes* (Document fédéral de formation d’entraîneur), Aix-en-Provence, 1981-2005 - 2. *Lexique de combatique* (Document fédéral de formation d’entraîneur), Toulouse, 1975-1980.
* Jack Dempsey, *Championship fighting*, Ed. Jack Cuddy, 1950
* Gabrielle & Roland Habersetzer, ''Encyclopédie des arts martiaŭ de l'Extrême-Orient*, Ed. Amphora, Paris, 2000
* Louis Lerda, J.C. Casteyre, *Sachons boxer*, Ed. Vigot, Paris, 1944
* Marcel Petit, *Boxe: technique et entraînement*, Paris, Ed. Amphora, Paris, 1972

## Vidu ankaŭ 
* Aktiva defendo

## Eksteraj ligiloj 
*  Anteno WKA-Francujo - Leksikono de la *boxes pieds-poings'' (Rubriko "Formations", onglet "Ceinture noire")
*  Leksikono de Netboxe.com
*  Praktikaj folioj de Netboxe.com
*  BoxRec Boxing Encyclopaedia

Kategorio:Defendoteknikoj
Peh (armena litero)

**Peh** Պ պ (aŭ **beh**), **պէ** aŭ **պե** en la armena (pʼɛ aŭ bɛ), estas la 26-a litero de la armena alfabeto.

## Lingvistiko 
Peh estas uzata por reprezentado de la sonoj:
* en klasika armena, la sono p;
* en orienta armena p;
* en okcidenta armena, b.

Laŭ la normo ISO 9985, la litero estas transskribita kiel « p ».

## Unikodo 
** Majuskla Պ : `U+0549`
** Minuskla պ : `U+0579`

Kategorio:Armena alfabeto
Laika ŝtato

350px|eta|
200px|dekstra|eta|Turkio estas teorie laika ŝtato kie 99% de la loĝantaro estas islamanoj
200px|eta|dekstra|Armenio, la unua kristana ŝtato fariĝis laika en la 20-a jarcento
200px|eta|dekstra|Francio, unu el la unuaj laikaj landoj de Eŭropo.
Kiel **laika ŝtato** estas konata la ŝtato, kaj ĝenerale ankaŭ la nacio aŭ lando, *sendependa de ia ajn organizo aŭ religia kredo* kaj en kiu la politikaj aŭtoritatuloj ne aliĝas publike al iu ajn determinita religio kaj kie la religia kredo ne influas la nacian politikon.

En strikta senco la kondiĉo por laika ŝtato supozigas la nulan enmiksiĝon de iu ajn organizo aŭ religia kredo en la regadon de tiu lando. Ĝi ne povas interveni en la plenuma povo, leĝdona povo aŭ juĝista povo. En pli malstrikta senco, laika ŝtato estas tiu kiu restas neŭtrala pri la religiaj aferoj pro kio tiuj ekzercas sur ĝin nek subtenon nek politikan opozicion eksplicite aŭ implicite.

En laika ŝtato ĉiuj civitanoj estas konsiderataj kiel egalaj senkonsidere ĉu ili estas kredantoj aŭ ne, aŭ ĉu ili apartenas al plimulta aŭ malplimulta religio. En tia senco ĝi evitas la diskriminacion pro religiaj aferoj sed ĝi ne favorigas determinitan religion. Ĝenerale en la laika ŝtato ne ekzistas "ŝtata religio" aŭ ekvivalentaĵo kaj ekzistas disiĝo inter religio kaj ŝtato. En multaj laikaj landoj la plimulta religio ricevas specialan trajton, sed tia graveco devas esti nur simbola, kiu ne damaĝu la ĉiutagan vivon de ĉiuj civitanoj. Tiu speciala trajto okazas ĉar dum pluraj jarcentoj tiu religio determinis kaj influis la kulturon de ties lando.

Laika ŝtato difiniĝas kiel konservanto de la religia libereco. Ĝi ankaŭ karakteriziĝas pro evitado de interveno de la religio en ŝtataj aferoj kaj kontrolo de la registaro. La leĝo protektas ĉiujn civitanojn (inkluzive de religiaj malplimultoj) de la diskriminacio pro religiaj kialoj.

Laika ŝtato ne estas la sama kiel ateisma ŝtato (kiel la kazo de Albanio sub Enver Hoĝa, kaj aliaj komunismaj reĝimoj), kie la ŝtato eksplicite oponiĝas al iu ajn kredo aŭ religia praktikado. En kelkaj laikaj landoj ekzistas plimulta religio tre grava por la loĝantaro (Turkio, Tajlando, Nepalo, Kolombio) kaj en aliaj ekzistas granda diverseco (Usono, Barato, Libano).

Multaj ŝtatoj kiuj nuntempe estas laikaj, pasintece havas spurojn de ŝtatigita religio. La laikeco havas plurajn trajtojn kiuj povas koincidi kun diversgrada oficiala religieco. Tiel, en la Commonwealth, la ŝtatestro estis kronata laŭ la Kronad-ĵuro de 1688 ĵurante je la defendo de la protestantisma kredo. Britio ankaŭ dungas 26 anglikanajn pastrojn konataj kiel "spiritaj observantoj".

Ankaŭ la inversa vojo okazas: de laika al teokratia ŝtato, kiel la kazo de Irano, kie la laikigado de la ŝtato sub regado de la dinastio Pahlevi anstataŭiĝis per islama respubliko.

Azerbajĝano estas la unua lando en la islama mondo kiu fariĝis laika ekde la ekzistado de la Azerbajĝana Demokratia Respubliko (1918-1921).

## Vidu ankaŭ 
* Religio de ŝtato
* Disiĝo religio-ŝtato
* Islama respubliko

Kategorio:Religio kaj politiko
55 Cancri d

**55 Cancri d** estas ekstersunsistema planedo kun granda orbita periodo kiu orbitas ĉirkaŭ la Sun-simila stelo 55 Cancri A. Je distanco al sia stelo simila al la distanco Suno-Jupitero, ĝi estas la kvina kaj plej malproksima planedo de la planeda sistemo. 55 Cancri d estis malkovrita la 13-an de junio 2002.

## Malkovro 
Kiel la plejmulto el la ekstersunsistemaj planedoj, 55 Cancri d estis malkovrita per radiala rapido. Kiam ĝi estis malkovrita, 55 Cancri A jam havis konatan planedon (55 Cancri b), tamen restis anomalio en la mezuroj de la radiala rapido de la stelo.

Dum 2002, aldonaj observoj rivelis la ekziston de longperioda planedo je proksimume 5 AU al la stelo. Eĉ kalkulante je la du planedoj, ankoraŭ restis anomalio en la radiala rapido kun periodo de 43 tagoj. Tamen, ĉi tiu periodo estis simila al la rotacia periodo de Cancri A kaj do, tiu anomalio povus esti kaŭzita de la stelo mem. Ambaŭ, la 43-taga planedo (nomata 55 Cancri c) kaj la planedo je 5 AU (nomata 55 Cancri d) estis anoncitaj en la sama publikaĵo.

## Orbito kaj maso 
[200px|eta|maldekstra|La orbito de 55 Cnc d estus pli granda ol tiu de [Jupitero, je 5,2AU.]]
Kiam 55 Cancri d estis malkovrita, astronomoj kredis ke ĝi havas malgrandan discentrecon kiel Jupitero, kvankam la orbitaj elementoj ankoraŭ ne estis bone determinitaj. Fine, dum 2008, post observi kompletan orbiton de la planedo, la vera orbito povis esti kalkulita, kaj nun ni scias ke la planedo havas preskaŭ cirklan orbiton je 5,77 AU kun periodo de 14 jaroj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* **Extrasolar Visions**: 55 Cancri d 

Kategorio:Gasgigantoj
Kategorio:Malvarmaj Jupiteroj
Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj malkovritaj en 2002
Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj detektitaj per radiala rapido
Anhalt-Zerbst (princlando)

eta|dekstra|Blazono de Anhalt-Zerbst
La **princlando Anhalt-Zerbst** estis historia germana princlando kiu ekzistis de 1252 ĝis 1396 kaj denove de 1544 ĝis 1796. Ĝi ekestis en la jaro 1252 sekve de diversaj separadoj de la anhalta heredaĵo de la Askanoj. En la sekva tempo formiĝis multaj flanklinioj en Anhalto, kiuj en 1570 kunkreskis gvidate de Anhalt-Zerbst al unuiĝinta princlando Anhalto. Jam en 1603 tamen okazis la venonta heredodispartigo, kiu kondukis al formiĝo de pluraj etŝtatoj. Krom Anhalt-Zerbst iuj estis Anhalt-Dessau, Anhalt-Köthen, Anhalt-Bernburg kaj Anhalt-Plötzkau. Rezidurbo de la princoj de Anhalt-Zerbst estis la urbo Zerbst.

En 1606 ĉiuj anhaltaj landopartoj konvertiĝis al reformita konfesio, en 1644 Anhalt-Zerbst tamen revenis al luteranisma konfesio. La ekzisto de du protestantaj konfesioj en Anhalto ne havis gravajn konsekvencojn.

En 1667 la princlando heredis per komplikita heredprocedo reglandon Jever en Frislando. La princoj mem nur malofte restadis en ĉi tiu fora parto de sia lando kaj anstataŭigis sin plejparte de proksima parenco. Kristnaskon 1717 la eta teritorio travivis teruran ŝtormtajdan katastrofon, kiu viktimigis pli ol mil homojn.

En 1747 Frederiko Aŭgusto fariĝis princo de Anhalt-Zerbst. Ĝis 1752 ankoraŭ regis lia patrino anstataŭ li. La princo plejparte restadis en Luksemburgo kaj regigis sian landon per kortegaj konsilantoj, kio favoris senordigitan regadon fakte dum lia tuta reganteco. En 1777/1778 li vendis du regimentojn el Zerbst kaj Jever (ĉ. 600 viroj) al la brita krono, kiuj tuj estis ŝipitaj al Nordameriko en la ribelantajn koloniojn. Multaj el la soldatoj jam ne travivis la transveturadon aŭ fuĝis post la alveno transoceanen.

En 1793 princo Frederiko Aŭgusto mortis sen viraj heredantoj, tiel ke la linio Anhalt-Zerbst formortiĝis. La reglando Jever iris laŭ ina heredsekvordo al lia fratino Zofia Aŭgusta Frederika, kiu intertempe cariĝis en Rusio kiel Katerina la 2-a. Ĉi tiu siaflanke instalis la vidvinon de sia frato, Frederika Aŭgusta Zofia (1744-1827), kiel „cara rusa gubernatorino“, kiu plenumis ĉi tiun servon ĝis 1806.

La pralando Anhalt-Zerbst estis disdonita en 1797 okaze de la Zerbst-a disdivido al la tri aliaj ankoraŭ ekzistaj linioj Anhalt-Dessau, Anhalt-Köthen kaj Anhalt-Bernburg. La urbo Zerbst mem estis lotata la 28-an de decembro 1797: gajninto estis princo Leopoldo la 3-a de Anhalt-Dessau.

La nomo Anhalt-Zerbst transvivis ĝis la 1-a de julio 2007 en la distrikto Anhalt-Zerbst en la federacia lando Saksio-Anhalto, kiu esence kongruis kun la princa teritorio escepte de Jever.

## Literaturo 
* Joachim Castan: Hochschulwesen und reformierte Konfessionalisierung. Das Gymnasium Illustre des Fürstentums Anhalt in Zerbst, 1582-1652.- Halle: Mitteldeutscher Verlag 1999 (= Studien zur Landesgeschichte, 2). [Darin Geschichte zur Reformation und Konfessionalisierung von Anhalt-Zerbst im 16. und 17. Jahrhundert]

Kategorio:Anhalto
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Germanaj princlandoj
Kategorio:Historio de Saksio-Anhalto
Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio
Christian Wulff

**Christian WULFF**  (naskiĝinta la  en Osnabrück) estas germana politikisto (CDU), ekde la  ministroprezidanto de Malsupra Saksio kaj ekde la  federacia prezidanto de Germanio, do ties ŝtatestro. La  li estis kandidatigita por la posteno de ŝtatprezidanto, kaj fine elektita la  en la tria voĉdonado, ĉar li ne ricevis sufiĉe da voĉoj en la du unuaj voĉdonoj.

La  li retiriĝis de oficeco de federacia prezidanto de Germanio pro kelkaj aferoj rilate al korupteco dum lia ofictempo kiel ministroprezidanto de Malsupra Saksio.

## Eksteraj ligiloj 
* *"Honorsoldulo"* - artikolo pri la demisio de Christian Wulff en numero 4/2012 de la revuo  *Monato* 

Kategorio:Prezidantoj de Germanio
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Politiko de Malsupra Saksio
Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando
61 Virginis

**61 Virginis** estas stelo de spektroklaso G5V iomete malpli masa ol la Suno (G2V), kiu troviĝas je 27,8 lumjarojn en la konstelacio Virgo. La konsisto de ĉi tiu stelo estas preskaŭ la sama ol tiu de la Suno kaj nur montras iom da aktiveco en sia kromosfero.

61 Virginis (G5V) estas la unua Sun-simila stelo el la ĉefa sekvenco kun ebla Super-Tero, Posta studo dum 1999 ankaŭ malsukcesis trovi stel-kunulon (20-80 oble la maso de Jupitero) aŭ Jupitereca planedo, tamen, ĝi restis kiel bona kandidato por enteni familion de terecaj planedoj, kun orbito iom pli malgranda ol la Tero.

Dum 2009, observoj per la Kosmoteleskopo Spitzer rivelis eksceson da infraruĝa radiado je ondolongo de 160 μm. Ĉi tio indikas la ĉeeston de disko el restaĵoj ĉirkaŭ la stelo. Ĉi tiu disko havas ondolongon de 70 μm, kaj astronomoj kalkulis internan radiuson de 96 AU kaj eksteran radiuson de 195 AU.

La 14-an de decembro 2009, sciencistoj anoncis la malkovron de tri planedojn, kun masoj inter 5 kaj 25 Termasoj, ĉirkaŭ 61 Virginis. La tri planedoj orbitas tre proksime al la stelo, kun orbitoj pli malgrandaj ol tiu de Venuso en nia Sunsistemo. Oni bezonas aldonajn datumojn por konfirmi la ekziston de ebla kvara planedo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* GJ 1214
* HD 1461
* Listo de ekstersunsistemaj planedoj

## Eksteraj ligiloj 
* 61 Virginis at SolStation
* Systemic Blog article with comparative map of orbits of 61 Vir b,c and d
* Aladin bildo de 61 Virginis

Kategorio:Steloj
Kategorio:Planedaj sistemoj
Kategorio:Virgo (konstelacio)
14 Ireno

**14 Ireno** estas granda, meze hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
**14 Ireno** estis malkovrita de la brita astronomo John Russell Hind la  elde la Reĝa Observatorio de Greenwich (Britio).

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon "Ireno", ina antaŭnomo inspirita de tiu de unu el la Horoj de la helena mitologio: Ejreno (greke *Εἰρήνη*), personiĝo de la paco. Tiun nomon sugestis John Herschel, ĉar ĵus komencis la Granda Ekspozicio de la Laboroj kaj Industrio, la internacia ekspozicio de 1851.

## Simbolo 
Kiel la "grandaj" planedoj, la unue-trovataj asteroidoj ricevis astronomian simbolon. Por 14 Ireno, Hind sugestis kolombon portanta olivarbobranĉon, kun stelo supre de la kapo: 20px|Kolumbo portanta olivbranĉon, kun stelo sur la kapo sed oni neniam uzis ĝin: la astronomiaj simboloj eksmodiĝis.

## Ecoj 
Ĝi estas riĉa je metaloj (fero, nikelo). La analizo de ĝia luma kurbo, glata, montras objekton pli malpli sfera.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Nova planedo

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de John Russell Hind
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1851
Blanka sorbuso

La **blanka sorbuso**  (*Sorbus aria*) estas specio el la genro sorbuso de la familio de la rozacoj. Esperantaj sinonimoj estas : la blanka alizarbo kaj la blanka alizujo . La frukto nomas "alizo" .

## Priskribo 
La blanka sorbuso estas arbedo aŭ arbo kiu atingas alton de tri ĝis dek du metroj. La glata, griza arboŝelo estiĝas kreva kiam la arbo pliaĝas. La folioj grandas ses ĝis dek du centimetrojn kaj estas ovoformaj, la randoj neregule duoble segil-dente incizitaj. La malhel-gruna supra flanko komence estas velure harkovrita, tamen poste glata. La blanka suba flanko estas kovrita kun densa felteca hararo. En majo kaj junio la blanka sorbuso formas blankajn florojn en panikloj kun diametro de ok ĝis dek centimetroj. Ekde aŭgusto montriĝas la flavruĝaj ĝis skarlatruĝaj alizoj. Ili estas ovoforme sferaj kaj similas pometoj.

## Disvastiĝo 
La blanka sorbuso estas disvastiĝinta en Okcident-Eŭropo, Mez-Eŭropo, Sud-Eŭropo, kaj Nord-Afriko. Kontraŭe en Nord-Eŭropo kaj en partoj de Sudorient-Eŭropo ĝi mankas. Oni trovas la blankan sorbuson dissemite en sunaj kverkaroj kaj fagaroj, en sekaj arbustaroj, sur rokoj, ankaŭ en submontaraj arbustaroj. Tiu palearktisa specio preferas sekajn, kalkoriĉajn grundojn en somerovarmaj lokoj.

## Ekologio 
La floroj estas protoginaj (hermafroditaj tielmaniere ke unue femalaj poste masklaj), nektaro-entenantaj; ili estas insekte polenataj  kaj gravas por la abelobredado. La reproduktado estas seksa kaj apomiksa. La fruktoj maturiĝas  de septembro ĝis oktobro kaj restas vintre sur la arbo. La radikoj havas endotrofajn mikorizojn. La blanka sorbuso ne troviĝas en unuspeciaj arbareroj, sed ĉiam ĝi estas nur elemento en miksa arbarero.

## Uzado 
[eta|220px|maldekstra|Folioj kaj [infloresko.]]
Kaŭze de ilia enteno je sorbusa acido , krude manĝante la alizojn, eble rezultas stomakaj malordoj. Ĉar sorbusa acido varmege malkomponiĝas, teorie kun la alizoj oni povas pretigi  marmeladon aŭ aliajn fruktajn preparaĵojn. Sed la faruneca gusto apenaŭ valoras la penon. Sekigitaj kaj muelitaj alizoj antaŭe estis uzataj kiel farunosurogato por panobakado. Tizanoj el alizoj efikas kontraŭ stomakaj malordoj kaj estas diurigaj.

La blanka-sorbusa ligno estas unu de la plej duraj el la eŭropaj lignospecoj. Ĝi estas flava-blanka, dise pora,  fajne struktura kaj la kerno kolore ne estas diferencigebla. Kelkfoje oni uzas ĝin por manteniloj kaj por krucoplakaĵo.

## Vidu ankaŭ 
* Mediteraneaj koniferaj kaj miksaj arbaroj

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Oberdorfer, Erich 2001 : Pflanzensoziologische Exkursionsflora für Deutschland und angrenzende Gebiete, Auflage 8, *Ulmer-Verlag* ISBN 3-8001-3131-5   
* Ellenberg, Heinz 1996 : Vegetation Mitteleuropas mit den Alpen, Auflage 5, *Ulmer-Verlag*. 
* Spohn, Margot; Marianne Golte-Bechtle, 2005 : Was blüht denn da?, *Kosmosverlag* 
* Schütt, Peter ; Weisgerber, Schuck, Lang, Stimm, Roloff 2006 : Enzyklopädie der Laubbäume. ISBN 978-3-937872-39-1  
* Schmeil-Fitschen : Die Flora von Deutschland interaktiv, ISBN 3-494-01368-3

## Eksteraj ligiloj 
* Malsanoj 

Kategorio:Rozacoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Arbedoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Kuracplantoj
Ghad (armena litero)

**Ghat** (aŭ **ghad**), '''''' armene ( aŭ ), estas la 18-a litero de la armena alfabeto.

## Lingvistiko 
Ghat estas uzata por reprezenti la sonon de:
* en klasika armena, la sonoj [l] kaj [ɮ];
* en moderna armena (orienta kaj okcidenta), ([ʁ]) ;

Laŭ la normo ISO 9985, la litero estas transskribita kiel « ġ ». Tamen, neformale kaj pli populare oni reprezentas ĝin per la x (ankaŭ la x povas esti uzata por la litero Qeh) kaj gh. La sono de tiu ĉi litero iom similas al la franca r aŭ la hispana g en kelkaj kazoj.

## Unikodo 
* Majuskla : `U+0542`
* Minuskla : `U+0572`

Kategorio:Armena alfabeto
Luma kurbo

[eta|Luma kurbo de la asteroido [201 Penelopo laŭ mezuroj faritaj la 6-an de oktobro 2006 en *Mount John University Observatory*.Unu rotacio de la asteroido daŭras ĉ. 3,7 horojn. La du maksimumoj montras, ke la asteroido havas elipsan formon]]
En astronomio, la **luma kurbo** de kosma objekto estas grafikaĵo kiu montras
la evoluon de la lumeco de tiu objekto en funkcio de la tempo.

La luma kurbo povas esti perioda (kiel tiu de eklipse duopa stelo aŭ de rotacianta
asteroido) aŭ neperioda (kiel tiu de novao aŭ de supernovao).

## En planedoscienco 
En planedoscienco, luma kurbo utilas por taksi la rotacian periodon de malgranda
korpo (natura satelito, asteroido, kerno de kometo...). Elde tero estas ofte
neeble vidi detalojn de objekto. Observante la maksimumojn de la kurbo de la lumo
reflektita de objekto en funkcio de la tempo, oni povas kalkuli la rotacian periodon kaj
la neregulan formon de la objekto, aŭ ĝiajn variadojn de albedo. En pluraj okazoj estas
malfacile scii ĉu estas unu aŭ du maksimumoj dum unu rotacio.

## Eksteraj ligiloj 
*  Luma kurbo de asteroidoj
*  Luma kurbo de cefeidoj
*  Diverseco de la supernovaoj
*  Lumaj kurboj de asteroidoj, kometoj, variantaj steloj. (Observatorio de Ĝenvo)
*  Kion diras al ni la lumaj kurboj

Kategorio:Astrofiziko
Kategorio:Lumo
Nu (armena litero)

**Nu**, **նու** en la armena ([nu]), estas la 22-a litero de la armena alfabeto. Ĉi tiu litero estas la ekvivalento de la latina litero N.

## Unikodo 
* Majuskla Ն : `U+0546`
* Minuskla ն : `U+0576`

Kategorio:Armena alfabeto
Ho (armena litero)

**Ho**, **հօ** aŭ **հո** en la armena ([ho]), estas la 16-a litero de la armena alfabeto. Ĝi estas unu el la malmultaj literoj kiu similas al la litero en la latina alfabeto en sia minuskla formo kaj la sono similas al la esperanta Ho.

## Unikodo 
** Majuskla Հ : `U+0540`
** Minuskla հ : `U+0570`

Kategorio:Armena alfabeto
Fera planedo

[300px|eta|Komparo de la grando de planedoj kun malsamaj konsistoj(https://eo.wikipedia.org/wiki/Dosiero:Planetsizes.jpg)]

**Fera planedo** estas tipo de planedo kiu konsistas ĉefe el fero-riĉa kerno kun malgranda aŭ sen mantelo. Merkuro estas la plej granda astro de tiu tipo en nia sunsistemo, sed eble ekzistas pli grandaj feraj ekstersunsistemaj planedoj planedoj.

## Origino
Feraj planedoj povus esti la restaĵoj el normalaj metalaj/silikataj rokaj planedoj kies rokaj manteloj estus deprenitaj pro kolizioj de gigantaj asteroidoj. Nuntempaj simuladoj pri planedformiĝo antaŭvidas la formiĝon de fero-riĉaj planedoj kun malgrandaj orbitoj aŭ orbitante ĉirkaŭ masaj steloj kies protoplanedaj diskoj konsistus el materialoj kun granda kvanto da fero .

## Ecoj
Feraj planedoj estus pli malgrandaj kaj pli densaj ol aliaj tipoj de planedoj kun la sama maso .
Ĉi tiu tipo de planedo havus nek tektonajn platojn nek fortan magnetan kampon.

## Vidu ankaŭ
*Fero
*Karbona planedo
*Ekstersunsistema planedo
*Tereca planedo

## Referencoj
Kategorio:Tipoj de planedoj
Kategorio:Terecaj planedoj
Vev (armena litero)

**Vev**, **վեւ** aŭ **վեվ** en la armena ([vɛv]), estas la 30-a litero de la armena alfabeto. La sono de la litero vev korespondas al tiu de la latina litero V en multaj lingvoj kiel la franca, angla aŭ esperanto.
Laŭ la normo ISO 9985, la litero estas transskribita per « v ».

## Unikodo 
* Majuskla Վ : `U+054E`
* Minuskla վ : `U+057E`

Kategorio:Armena alfabeto
Jeĉ (armena litero)

**Jeĉ**', **եչ** en la armena ([jɛtʃʰ]), estas la 5-a litero de la armena alfabeto. Jeĉ estas unu el la du literoj kiuj reprezentas la sonon "e" sed ĝi diferenciĝas de la alia en tio ke en komenco de vorto ĝi ĉiam sonas kiel je (escepte de la konjugaciado de la verbo esti) kaj ene de vorto ĝi sonas kiel e. Tiu fenomeno ankaŭ ekzistas en aliaj hindeŭropaj lingvoj kiel la rusa aŭ la rumana.

## Unikodo 
* Majuskla Ե : `U+0535`
* Minuskla ե : `U+0565`

Kategorio:Armena alfabeto
Za (armena litero)

**Za**, **զա** en la armena ([zɑ]), estas la 6-a litero de la armena alfabeto. Ĝi sonas kiel la esperanta Zo.

## Unikodo 
* Majuskla Զ : `U+0536`
* Minuskla զ : `U+0566`

Kategorio:Armena alfabeto
Eh (armena litero)

**Eh**, **է** en la armena ([ɛː]), estas la 7-a litero de la armena alfabeto. Ĉi tiu estas unu el la tri "e" ekzistantaj en la armena. Ĝi sonas kiel Ե jeĉ (kiam jeĉ troviĝas ene de vorto). Antaŭ la reformo de la armena ortografio en 1923 en la tiama Armena Soveta Socialisma Respubliko, ĉi tiu litero estis multe uzata en la orient-armena lingvo sed nuntempe ĝia uzo estas tre limigita. Ĝi pli videblas en la konjugacio de la verbo esti kaj transskriboj de nomoj aŭ vortoj kiuj komenciĝas per E. Tamen, la armena diasporo kiu ne akceptis la reformon daŭre uzas ĝin kiel tradicie.

## Unikodo 
* Majuskla Է : `U+0537`
* Minuskla է : `U+0567`

Kategorio:Armena alfabeto
Et' (armena litero)

**Et**', **ըթ** en la arena ([ətʰ]), estas la 8-a litero de la armena alfabeto. Ĝi estas unu el la tri "e" de la armena lingvo kaj ĝia sono iom similas al la franca e. Laŭ la normo ISO 9985 ĝi estas uzata por reprezentado de la sono [ə]. Multaj armenoj transskribas ĝin plurmaniere sen fiksita normo. Tamen la plej uzataj por ĝi estas @, ê, ë, è aŭ é inter aliaj.
Post la ortografia reformo de la armena lingvo en 1923 en Armenio, la litero malaperis kiam ĝi aperas ene de vorto kaj pro tio oni prononcas ĝin sed ne skribas. Ekz. թռչուն (t'ŕĉun - birdo) oni prononcas - têŕĉun). En la aliaj kazoj ĝi daŭre restas kiel antaŭe. La armena diasporo ne akceptis la reformon kaj ĝi konservas la literon kiel tradicie.

## Unikodo 
* Majuskla Ը : `U+0538`
* Minuskla ը : `U+0568`

Kategorio:Armena alfabeto
Listo de asteroidoj (1–1000)

Jen la **listo de asteroidoj** de la sunsistemo kun numeroj 1 al 1000, laŭ la oficiala numera ordigo de la Internacia Astronomia Unio.

Vidu "Liston de asteroidoj" por kompleta listo de la asteroidoj.

## Plena listo (1–1000) 
### 1–50 
### 51–100 
### 101–150 
### 151–200 
### 201–250 
### 251–300 
### 301–350 
### 351–400 
### 401–450 
### 451–500 
### 501–550 
### 551–600 
### 601–650 
### 651–700 
### 701–750 
### 751–800 
### 801–850 
### 851–900 
### 901–950 
### 951–1000 
## Eksteraj ligiloj 
*  Discovery Circumstances : Numbered Minor Planets (1)-(5000) *Cirkonstancoj de malkovro de la planedetoj 1 - 5000*
Sinevir (distrikto Miĵhirja)

**Sinevir** (,  [alŝOsinevEr]) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Miĵgirja.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 659 m
* Loĝantaro: 4800
* Poŝtkodo: 90041
* Telefonprefikso: 03146

## Situo 
Sinevir situas en valo de rojo.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1604 en formo *"Zynever"*. En 1910 vivis en Alsószinevér 2857 loĝantoj, (2373 rutenoj, 412 germanoj, 171 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Ökörmező, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Sinevir. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Lago de Sinevir

**Lago de Sinevir** ( [ozero sinevir]) estas lago en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Miĵgirja.
eta|300px|Lago de Sinevir

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 0,07&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 989 m
* Profundo: 8 m (averaĝe)
* La plej profunda: 22 m
* Temperaturo de la akvo: 12–18&nbsp;°C

La ĉirkaŭaĵo estas naturprotekta tereno. La lago havas 3 fontojn. Antaŭ 10 jaroj lavanga tero nature baris la rojojn, tial naskiĝis la lago. Precipe trutoj vivas en la akvo.

Kategorio:Geografio de Transkarpata provinco
Sinevir
Kategorio:Akvokolekta areo de Tiso
Sankt-Peterburgo (Florido)

**St. Petersburg,** pli mallonge **St. Pete,** pli oficiale **City of St. Petersburg, Florida** kaj en Esperanto **Sankt-Peterburgo** estas havenurbo en subŝtato Florido en Usono. *(Pri la urbego similnoma en Rusio, vidu Sankt-Peterburgo.)*
eta|300ra|Meksika Golfo, kie estas videbla ankaŭ St. Peterburgo
eta|300ra|Panoramo de St. Petersburg
eta|300ra|Haveno de St. Petersburg

## Bazaj informoj 
* Loĝantaro:  en 2000
* Areo: 
* Alto super marnivelo: 0–13 m
* Horzono: UTC-5, somere UTC-4
* Poŝtkodo:
* Telefonkodo: 727
* 

## Situo 
Sanktapeterburgo situas laŭ marbordo de Meksika Golfo.

## Historio 
La urbo fondiĝis en 1876 kaj en 1888 la fervojo jam atingis la komunumon. Tiu fiŝista loko urbiĝis en 1892. En 1906 oni faris havenon ankaŭ por grandaj ŝipoj.

## Vidindaĵoj 
* historia muzeo kaj Florida Holokaŭsta Muzeo
* muzeo pri Salvador Dali

## Ĝemelurboj 
*  Sankt-Peterburgo, Rusio
*  Takamacu, Japanio

Kategorio:Urboj de Florido
Kategorio:Marhavenaj urboj
Akana lingvo

La **akana lingvo** aŭ **akanaj lingvoj** estas lingvogrupo parolata en Ganao, Surinamo kaj orienta Ebur-Bordo de 19 milionoj da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`ak`*. Ekzistas Vikipedio en la tvia dialekto de akana lingvo.

## Akanaj dialektoj 
Ĉiuj dialektoj de akana lingvo estas reciproke kompreneblaj. Ĉeflingvoj inkluzivas:

* Akana aŭ Tvia - La plej granda grupo, parolita ĉefe en Ganao. Inkludas la Akuapemann, Asanta (Aŝantian) Bonon, kaj Akjeman dialektojn
* Fantea (Fanteoj, Mfantsoj) - Parolita en orienta marborda Ganao.
* Bronga - Parolita en okcidente centra Ganao kaj laŭ la limo de Ebur-Bordo
* Baŭla - Plejparte parolita en centra Ebur-Bordo, rilata al nzema.
* Nzema - Parolita plejparte en okcidente centra Ganao kaj orienta Ebur-Bordo
* Anjia - Parolita en orienta Ebur-Bordo

La *Bureau of Ghana Languages* (Agentejo de Ganao-Lingvoj) kompilis unuigitan ortografion de 20 000 vortoj.

[eta|"*Gye nyame*", [adinkraj simboloj|Adinkra simbolo signifante "krom se Dio permesas ke tio okazu"]]
La adinkraj simboloj estas malnovaj ideogramoj.

La lingvo venis al Karibio kaj Sudameriko, precipe en Surinamo parolita de la Ndjukoj kaj en Jamajko de la Jamajkaj fuĝintaj sklavoj konataj kiel Kromantoj, kun la sklavoj. La posteuloj de eskapintaj sklavoj en la interno de Surinamo kaj la fuĝintaj sklavoj en Jamajko daŭre utiligas formon de tiu lingvo, inkluzive de Akan nomi kongreson, en kiuj infanoj estas nomitaj post la semajnotago en kiu ili estas naskitaj, ekz. Akwasi (por knabo) aŭ Akosuan (knabino) naskita dimanĉe. En Jamajko kaj Surinamo la araneorakontoj pri Anansi estas konataj.

Laŭ laboro farita de P K Agbedor el CASAS, Fanta *(Mfantse)* kaj Akana lingvo (kune konataj kiel Akanaj) apartenas al Areto 1 el la paroladoformoj de Ganao. Aretoj estas difinitaj laŭ la nivelo de reciproka kompreneblo. La Abronoj (Bono) kaj Wasa dialektoj estas konsideritaj parto de tiu areto.

Areto 1 inkluzivas:

* Akan (Niĝerio-Kongo - atlantika-Kongo - Volta Kongo - Kŭa - Nyo - Potou-Tano - Tano - Centra)
* Abronoj (Niĝerio-Kongo - atlantika-Kongo - Volta Kongo - Kŭa - Nyo - Potou-Tano - Tano - Centra - Akan)
* Wasa (Niĝerio-Kongo - atlantika-Kongo - Volta Kongo - Kŭa - Nyo - Potou-Tano - Tano - Centra - Akan).

Areto 1 povas pli bone esti nomita r-Akana (precipe Akuapem, Akyem, Fanteoj, Wasa, Bono, Asen, Akwamu, Akana lingvo, Kwahu parolita plejparte en Ganao kaj partoj de Togo) kiu ne eksplicite havas la literon "l" en ilia origina bonorda uzo. Aliflanke l-Akana, plusendas al la Akana areto konsistante el Nzema, Baŭla, kaj el aliaj dialektoj parolitaj plejparte en la Ebura Bordo, kies uzo de la litero "r" en bonorda uzokutimo estas tre malofta.

## Vidu ankaŭ 
* Akanoj
* Akanaj nomoj

## Eksteraj ligiloj 
*  
* 
* Akana lingvo ĉe Rosetta Project
* Rimedoj  por Akana lingvo
* Akana lingvo  en Gazeto pri Okcidentafrikaj lingvoj
* Akana Vortaro  kasahorow

## Tradukfonto 
Kategorio:Kvaa lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Ganao
Kategorio:Lingvoj de Ebur-Bordo
Ĵe (armena litero)

**Ĵe** (Zhe) **ժէ** aŭ **ժե** en la armena ([ʒɛː], estas la 10-a litero de la armena alfabeto. Ĝi estas transskribata en la latina alfabeto plurmaniere sed la plej komune uzata estas la zh.

## Unikodo 
* Majuskla Ժ : `U+053A`
* Minuskla ժ : `U+056A`

Kategorio:Armena alfabeto
Ini (armena litero)

**Ini**, **ինի** en la armena ([ini]), estas la 11-a litero de la armena alfabeto. Ĝi estas la litero kiu reprezentas la sonon de la latina litero i. Ĝi estas unu el la sep vokaloj de la armena lingvo.

## Unikodo 
* Majuskla Ի : `U+053B`
* Minuskla ի : `U+056B`

Kategorio:Armena alfabeto
Ljun (armena litero)

**Ljun**, **լիւն** aŭ **լյուն** en la armena ([lʏn]), estas la 12-a litero de la armena alfabeto. Ĝi estas uzata por reprezenti la sonon ([l]). Ĝi ekvivalentas al la latin-alfabeta "L" kaj estas unu el la malmultaj literoj kiuj similas en latinaj kaj armenaj literoj, ĉefe en ĝia majuskla formo.

## Unikodo 
* Majuskla Լ : `U+053C`
* Minuskla լ : `U+056C`

Kategorio:Armena alfabeto