Lingva kuntiriĝo

**Kuntiriĝo** estas mallongigita versio de la skriba kaj parola formoj de vorto, silabo, aŭ vortogrupo, kreita per forigo de internaj literoj.
En gramatiko, kuntiriĝo povas indiki la formadon de nova vorto el unu vorto aŭ grupo de vortoj, ekzemple, per elizio. Tio ofte okazas per transformo de komuna sekvenco de vortoj, aŭ kiel en franca, per reteno de fluanta sono.

En strikta analizo, kuntiriĝoj ne estu konfuzata kun mallongigoj aŭ akronimoj (inklude komencismon), kun kiuj ĝi kunhavas kelkajn funkciojn el semantiko kaj fonetiko, kvankam ĉiuj tri estas rilataj al la termino "mallongigo" en nepreciza parolmaniero. Kuntiriĝo distingiĝu ankaŭ el mallongigo, kie ĉu komencoj ĉu finaĵoj estas forigitaj.

## En angla 
La angla havas nombron de kuntiriĝoj, ĉefe rilate al forigo de vokalo (kiu estas anstataŭata de apostrofo en skribo), kiel ĉe ''I'm* por "I am", kaj foje ĉe aliaj ŝanĝoj, kiaj *won't* por "will not". Tiuj kuntiriĝoj estas komune uzataj en parolo kaj en neformala skribo, kvankam tendencas esti evitataj en pli formala skribo.

Ĉefaj kuntiriĝoj estas listataj en la jena tabelo.

## En ĉina 
## En esperanta 
La esperanta lingvo abunde uzas kuntiriĝojn. Oni povas konsideri tiujn, kiuj uzas la apostrofon; ekzemple per anstataŭigo de vokalo: *dank' al* por "danke al", *temp'raturo* por "temperaturo". Tiuj formoj de elizioj rilatas al la komuna parola lingvo. Alia formo kuntiriĝo estas la kunfandiĝo de la fina vokalo de vorto aŭ prefikso kun la komenca vokalo de sekvanta vorto aŭ sufikso en unu silabon; ekzemple *kuntiriĝo* por "kuntira iĝo", *marakvo* por "mara akvo". Tiaj kuntiriĝoj estas neologisme nomataj "krazo" (Vd en NPIV) kaj troviĝas ofte en la helena kaj latina lingvoj.

## En franca 
La franca lingvo havas diversajn kuntiriĝojn, similajn al la anglaj, kiel pri *C'est la vie* ("Tio estas la vivo"), kie *c'est* egalas al *ce* + *est* ("tio estas"). La formado de tiuj kuntiriĝoj estas nomata elizio.

## En itala 
En itala, prepozicioj kuntiriĝas kun artikoloj laŭ antaŭviditaj vojoj. La prepozicioj *a*, *da*, *di*, *in*, *su*, *con* kaj *per* kombiniĝas kun variaj formoj de artikolo, nome *il*, *lo*, *la*, *l',* *i*, *gli*, *gl',* kaj *le*.

## En hebrea 
Oni uzas multaj da kuntiraĵoj en la parola ĉiutaga lingvo. Ekzemple la posesivo, Ŝel (של, de) kaj ĝiaj deklinacioj

## En hispana 
La hispana havas du devigajn fonetikajn kuntiriĝojn inter prepozicioj kaj artikoloj nome: *al* (al la) por *a el*, kaj *del* (de la) por *de el* (nekonfuzinda kun *a él*, signife *al li*, kaj *de él*, signife *lia* aŭ, pli laŭvorte, *de li*). Kaj aliaj devigaj kuntiriĝoj inter prepozicioj kaj pronomoj estas la jenaj: *conmigo* por *con mí* (kun mi), *contigo* por *con ti* (kun vi), *consigo* por *con sí* (kun li/ŝi/ĝi/ili).

En neformala parolado de hispana, la vorto *para*, “por”, povas esti kuntirita al *pa*, ekzemple ĉe subordiga konjunkcio *pa'que* (el *para que'' "por"): Pa'que te enteres.

Alia ofta neformala uzado estas elizio de *d* en vortoj kiaj la participa sufikso *-ado*, prononce *cansado* kiel *cansao* [kansAo]. La elizio de *d* en *-ido* estas konsiderata iom pli vulgara, kvankam ĝi estas komuna en suda Hispanio.
Tiele la andaluza *quejío* [kehIo] por *quejido* (“ĝemo”) eniris eĉ en standarda hispana kiel termino por speciala ero de Flamenko. Similaj distingoj estas farataj ĉe vortoj kiaj *bailaor(a)* kaj *cantaor(a)* kiel kuntiritaj versioj de la oficialaj tradukoj por dancisto kaj kantisto uzata nur por Flamenko, kontraŭ la oficialaj versioj de *bailarín* kaj *cantante* de standarda hispana.

## En portugala 
## En germana 
## En norvega 
## En latina 
## En japana 
## Ankaŭ vidu 
* Elizio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ZoomAstronomy.com, Kuntiriĝoj de komuna angla.

Kategorio:Mallongigoj
Kategorio:Tipoj de vortoj
Kategorio:Gramatiko laŭ lingvoj