open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Simbioza Liberiga Armeo

La **Simbioza Liberiga Armeo** (, akronime **SLA**) estis terorista gerila grupo en Usono, kiu aktivis de 1973 ĝis 1975. Ili vidis sin en la tradicio de Robin Hood kaj efektivigis plurajn perfortajn agojn, inkluzive de bankaj raboj, kidnapoj kaj murdoj.

La SLA estis fondita en 1971 de Russell Little kaj Robyn Sue Steiner en San-Francisko. Donald DeFreeze fariĝis ĝia gvidanto en 1972, kun aliaj membroj inkluzive de William Wolfe kaj la paro Harris..

Ĝi akiris internacian fifamecon pro la ostaĝigo de Patricia Hearst, la nepino de  William Randolph Hearst, usona miliardulo kaj gazetmagnato, kiu aliĝis al la SLA.

La emblemo de SLA prezentas sepkapan serpenton kun volvaĵo. La nomo estas neologismo de la vorto simbiozo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  reĝisorita de Robert Stone, 2004
* ; raporto de la Doma Komitato pri Interna Sekureco 
* La Aliaj partoj preterlasitaj de la Patty Hearst proceso de Paul Krassner
* Morto al la Faŝisma Insekto, kompilo de la skriboj kaj transskribita diskojn de la Symbionese Liberiga Armeo
* La Politika kaj Socia Programo de la SLAa Manifesto (redaktita 1974)

Kategorio:Terorismo en Usono
Kategorio:Maldekstra ekstremismo en Usono
Smeralda ringopapago

**Smeralda ringopapago** aŭ **Smeraldkola ringopapago** () kaj ankaŭ *ringopapago de Layard*, estas mezgranda papago de la genro *Psittacula* de la Psitakuledoj, loĝanta reproduktulo kaj endemio de Srilanko. La alternativa ordinara nomo de tiu birdo memorigas pri la brita natursciencisto Edgar Leopold Layard; lia unua edzino, Barbara Anne Calthrop, kiun li edzinigis en 1845, estas memorata en la specia epiteto.

## Aspekto
La papago de Layard estas verda papago, 29 cm longa inkluzive de vosto ĝis 13 cm longa. Plenkreskulo havas bluet-grizajn kapon kaj dorson, apartigitajn per helverda kompleta kolumo. Estas larĝa nigra mentonstrio kaj la vosto estas blueca kaj pinte flava. La supra mandiblo de la maskla beko estas ruĝa kaj la malsupra mandiblo estas bruna.

La ino estas simila, sed havas tute nigran bekon kaj malpli verdan sur la vizaĝo ol la masklo. Nematuraj birdoj estas ĉefe verdaj, kun oranĝa beko.

## Kutimaro
La Layard-papago estas birdo de arbaroj, precipe ĉe la randoj kaj en maldensejoj, kaj ankaŭ ĝardenoj. Ĝi estas surloke ofta. Ĝi spertas lokajn movojn, pelatajn ĉefe de la havebleco de la fruktoj, semoj, burĝonoj kaj floroj, kiuj konsistigas ĝian dieton. Ĝi estas malpli sociema ol kelkaj el siaj parencoj, kaj kutime estas en malgrandaj grupoj ekster la reprodukta sezono, kiam ĝi ofte manĝas kun pagodosturnoj. Ĝia flugo estas rapida kaj rekta, kaj la voko estas raŭka babilado. Ĝi nestas en truoj en grandaj arboj, kie la ino demetas 3-4 blankajn ovojn.

## Referencoj
## Bibliografio
* *Birds of India* by Grimmett, Inskipp and Inskipp, 
*Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal (eld.): *Handbook of the Birds of the World*. Volume 4: Sandgrouse to Cuckoos. Lynx Edicions, Barcelona, 1997. ISBN 8487334229
*Joseph Michael Forshaw: *Parrots of the World - An Identification Guide*. Princeton University Press, Princeton 2006, ISBN 978-0-691-09251-5.

## Eksteraj ligiloj 
*World Parrot Trust  Parrot Encyclopedia – Species Profiles
*BirdLife International (2024).  Emerald-collared Parakeet *Nicopsitta calthrapae* Alirita la 4an de Marto 2025.

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Rozkapa ringopapago

**Rozkapa ringopapago** aŭ **Florkapa ringopapago** () estas mezgranda papago de la genro *Psittacula* de la Psitakuledoj, indiĝena de Sudorienta Azio. Ĝi havas limeverdan korpon kaj rozkoloran aŭ bluecgrizan kapon. 

## Aspekto
*P. roseata* estas lime-verda papago,

La kapo, vangoj kaj orelareoj de la masklo estas rozkoloraj, fariĝante palbluaj direkte al la malantaŭo de la krono kaj nuko. Estas mallarĝa nigra kolumo kaj nigra mentonstrio. Estas ruĝecbruna ŝultrareo sur la internaj mezaj flugilkovriloj. Longaj, centraj vostoplumoj estas bluaj kaj kun pintoj palflavaj. Flankaj vostoplumoj estas flavverdaj kaj kun pintoj palflavaj. La supra mandiblo estas oranĝflava, kaj la malsupra mandiblo estas malhelgriza. La okuloj estas palflavaj. La centraj vostoplumoj estas pli palaj kaj la flankaj vostoplumoj estas pli flavaj.La proponita monofiletika genro, *Himalayapsitta*, inkluzivas la prunkapan papagon, la grizkapan papagon, la ardezkapan papagon, kaj la florkapan papagon. Ĉi tiu taksonomia sistemo estas nuntempe sekvata de la IUCN Ruĝa Listo.

Oni agnoskis du subspeciojn de la Rozkapa ringopapago, nome la jenaj:
* *P. r. roseata* - Biswas, 1951 – Okcidenta Bengalo (Barato) ĝis Bangladeŝo
* *P. r. juneae* - Biswas, 1951 – Nordorienta Barato kaj Norda Birmo ĝis Hindoĉinio

## Distribuado kaj habitato
Tiu ĉi specio estas loĝanta reproduktulo en Sudorienta Azio. Ĝia teritorio etendiĝas el orienta Bangladeŝo, Butano, nordorienta Barato kaj Nepalo, orienten ĝis Kamboĝo, Laoso, Birmo, Tajlando, Vjetnamo, kaj ankaŭ Ĉinio. Ĝi estas nemigranta birdo kaj vivas la tutan jaron en la sama teritorio.

La florkapa papago loĝas en malfermaj arbaroj de malaltaj teroj kaj antaŭmontaraj regionoj. Ĝi troviĝas en altitudoj ĉirkaŭ 1500 m kaj en maldensaj arbaroj kiel savanoj, sekundaraj arbaroj, arbaraj randoj, maldensejoj kaj kultivitaj areoj. En Tajlando, la florkapa papago estas ofta en kultivita tero kaj arbaraj periferioj. La specio normale troviĝas moviĝante en malgrandaj grupoj aŭ en familiaj grupoj, kaj ofte en la kompanio de Rozbrustaj ringopapagoj. aŭ mallaŭtaj kaj melodiaj tre similaj al tiuj de la prunkapa ringopapago (*P. cyanocephala*).

## Referencoj
## Bibliografio
*Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, *Birds of India*, ISBN 0-691-04910-6
*Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal (eld.): *Handbook of the Birds of the World*. Volume 4: Sandgrouse to Cuckoos. Lynx Edicions, Barcelona, 1997. ISBN 8487334229
*Joseph Michael Forshaw: *Parrots of the World - An Identification Guide*. Princeton University Press, Princeton 2006, ISBN 978-0-691-09251-5.

## Eksteraj ligiloj 
* Ouseaux 
* Tutto pappagalli 

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Preĝejo Ĉieliro de Maria (Budsław)

**Preĝejo Ĉieliro de Maria** estas paroĥa katolika preĝejo en la vilaĝo Budsław Minska regiono, Belorusio. La preĝejo estas monumento de baroka arkitekturo. Estas unu el kvar preĝejoj en Belorusio, kiuj havas la titolon de la malgranda baziliko. En la preĝejo situas la Ikono de Budsława Dipatrino, ĉi tiun ikonon Papo Johano Paŭlo la 2-a deklaris kiel sanktan patroninon de Belorusio en la jaro 1996. 28-an de novembro 2018, la celebrado honore al la ĉi tia ikono (Budsława festo estis inkludita en la Reprezentan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo de UNESKO.

## Historio 
La preĝejo estis unuafoje menciita en dokumentoj en 1504, kiam monarko de Grandduklando Litovio Aleksandro donacis al Vilnaj bernardanoj (branĉo de franciskanoj) granda terpeco kun arbaro apud Minsko. La monaĥoj vivis en kabanoj kaj havis kapelon.

En 1580, oni konstruis lignan preĝejon, konsekritan al la vizito de Maria al Ekaterino. kiu enhavis  miraklofarantan ikonon de Dipatrino, alpotitan per loka nobelo en 1598 de Romo (donaco de Papo Klemento la 8-a) kaj translokigita al preĝejo en la jaro 1613. Poste en 1642, oni konstruis novan preĝejon, kaj en la jaro 1750 — loĝejon por monaĥoj. 29-an de junio 1767, oni komencis konstrui novan preĝejon, uzante la murojn de flanka kapelo de la preĝejo de 17-a jarcento.

En 1783, la preĝejo estis konsekrita honore al Ĉielio de Maria. Dum la dua duono de la 18-a jarcento al ĝi estis aldonitaj diversaj preĝejaj konstruaĵoj. Ekde 1756 ĉe monaĥejo ekzistis muziklernejo, en 1793—1842 — duklasa lernejo kaj hospitalo. En 1731—1797 en la teologia lernejo de la monaĥejo estis studitaj morala teologio kaj retoriko. En la monaĥejo loĝis 4-17 monaĥoj.

Post kiam la preĝejo estis fermita en 1852, kelkaj el lokaj monakoj partoprenis en la Januara Ribelo.

Nun en la preĝejo diservas diocezaj pastroj.

## Arkitekturo 
thumb|maldekstre|Ligna flanka altaro, 18-a jarcento
thumb|maldekstre|Internaĵo de preĝejo
La preĝejo estas trinava, senapsida baziliko kun transepto. La ĉefa fasado kun du pluretaĝaj turojĉe la flankoj estas ornamitaj per riĉaj dekoraciaj muldaĵoj: pilastroj, duonkolonoj kaj kompleksaj entablementoj. La internaĵo estas kovrita per barelvolboj. La sfera kupolo situas ĉe la intersekciĝo de la ĉefa navo kaj transepto. En la kapelo de Sankta Barbara estas ligna altaro de Anunciacio de la Plejsankta Virgulino Maria (ĉirkaŭ 1643) — unu el la elstaraj monumentoj de frua baroko en Belorusio. La flankaj partoj de la altaro estas dizajnitaj en formo de korintaj kolonaroj, kiuj servas kiel fonoj por 20 skulptaĵoj. La freskoj de la preĝejo travivis ĝis nia tempo sen posta repentrado.

## Budsława festo 
[thumb|maldekstre|[Budsława festo en 2008]]
[thumb|maldekstre|[Ikono de Budsława Dipatrino]]
Budsława festo okazas ĉiujare honore al ikono de la Budsława Dipatrino,kiu estas konservata en la preĝejo. En 2018, la festo estis inkludita en la Reprezentan liston de UNESKO de la Nemateria Kultura Heredaĵo de Homaro.

Kategorio:Bazilikoj en Belorusio
Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de la Ĉielenpreno de Sankta Maria
Malabara ringopapago

**Malabara ringopapago** aŭ **Bluflugila ringopapago** ( laŭ kio ankaŭ *kolumbopapago*) estas mezgranda papago de la genro *Psittacula* de la Psitakuledoj, endemio de Okcidentaj Gatoj de suda Barato. Trovita en malgrandaj aroj, ili flugas rapide en arbaraj maldensejoj, farante kriegajn kriojn, kiuj diferencas de tiuj de aliaj papagaj specioj ene de ilia distribua areo. Iliaj longaj bluaj vostoj kun flava pinto kaj la malhelaj flugiloj kun blua pinto kontrastas kun la obtuza grizo de ilia kapo kaj korpo. Plenkreskaj maskloj kaj inoj facile distingeblas per la koloro de ilia beko.

## Aspekto
La bluflugila papago estas bluetgriza kun longa flavpinta vosto. La nigra kolringo estas kompleta ĉe kaj maskloj kaj inoj. La masklo havas krome bluetverdan malsupran randon ĝis la nigra kolumo kaj la supra mandiblo estas ruĝa kun blanka pinto, dum la ino havas tute nigran bekon kaj nur la nigran kolumon. Estas grizaj la malsupraj partoj kaj supra dorso. La flugilkovriloj estas malhelverdaj, dum la flugilplumoj estas malhelbluaj. La vosto estas longega kun du mahlebluaj centraj vostoplumoj longegaj kun helflavaj pintoj. La ino aspektas simile al la ino de la prunkapa ringopapago, kiun tamen oni povas distingi per ĝia larĝa flava kolumo. Grupoj moviĝas tra la arbaro kriante per serio de pepantaj *kik-kik-kik*-krioj.

## Ekologio
Ili reproduktiĝas en la seka sezono post la nordorienta musono kaj la idoj elnestiĝas antaŭ la sudokcidenta musono en junio. Ili nestas en arbotruoj (ofte altaj arboj de *Mesua ferrea*  Individuoj estis observitaj manĝantaj la foliojn de *Loranthus longiflorus*.

La plej proksima vivanta parenco de tiu specio estas la Smeralda ringopapago, kiu estas endemio de Srilanko.

## Distribuado
Tiu ĉi papago estas limigita al la Okcidentaj Ghatoj sude de ĉirkaŭ 19°N (Kasa, norde de Bombajo) ĝis Kerala, etendiĝante en la montetojn de la Palni-oj kaj Nilgiri-oj same kiel en la apudajn Orientajn Ghatojn inkluzive de la Biligirirangan-montaro kaj eble pli oriente en la Kolli-montetoj en Barato.

## En kulturo
Ĉi tiu specio estas kelkfoje komercata kvankam nun kontraŭleĝa en Barato. Ĝi estis konata en la dorlotbesta komerco kiel la "Bababudan-papago" kaj akiris misgvidan reputacion kiel supera babilemulo.

## Referencoj
## Bibliografio
*Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, *Birds of India*, ISBN 0-691-04910-6
*Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal (eld.): *Handbook of the Birds of the World*. Volume 4: Sandgrouse to Cuckoos. Lynx Edicions, Barcelona, 1997. ISBN 8487334229
*Joseph Michael Forshaw: *Parrots of the World - An Identification Guide*. Princeton University Press, Princeton 2006, ISBN 978-0-691-09251-5.

## Eksteraj ligiloj 
*World Parrot Trust  Parrot Encyclopedia - Species Profiles

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Elina Valtonen

**Elina VALTONEN** (naskiĝinta la 23-an de oktobro 1981 en Helsinko) estas finna politikisto. Ŝi estas membro de finna parlamento ekde 2014 kaj ministro pri eksteraj aferoj ekde la 20-a de junio 2023. Ŝia partio estas Nacia Koalicio (Finnlando). 

Ŝi proponis, ke oni donu 20 000 eŭrojn al ĉiu finnlanda civitano, kiu atingas la aĝon de 18 jaroj.

Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1981
Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de oktobro
Frederick Nutter Chasen

**Frederick Nutter CHASEN** (1896 – 13a de Februaro 1942) estis angla zoologo. 

Li luktis en la Unua Mondmilito kaj lia unua publikigita verko pri ornitologio devenis el observoj, kiujn li faris pri birdoj de Struma Altebenaĵo en nordorienta Grekio dume. En la 1920-aj jaroj li laboris en la Muzeo Raffles de Singapuro. Tiukadre li iĝis fakulo pri sudorientaziaj birdoj kaj mamuloj kiel rezulto de multaj sciencaj publikaĵoj en gravaj ornitologiaj ĵurnaloj kiel *Ibis* kaj *Journal für Ornithologie*. Li estis eĉ pli fekunda aŭtoro en lokaj kaj regionaj ĵurnaloj – *Treubia* kaj *Bulletin of the Raffles Museum*.

Dum sia kariero li fariĝis spertulo pri la ornitologio de la regiono, kiun li uzis por prepari monumentan referencverkon, *The Birds of the Malay Peninsula* (La Birdoj de la Malaja Duoninsulo). Li sukcesis kompletigi du volumojn de ĉi tiu verko antaŭ sia morto en 1929.

Kategorio:Anglaj ornitologoj
Andries Hoogerwerf

**Andries HOOGERWERF** (29a de Aŭgusto 1906 – 5a de Februaro 1977) estis nederlanda atleto, natursciencisto, ornitologo kaj konservisto, kiu pasigis multon de sia labora vivo en Nederlanda Hindio kaj Nederlanda Nov-Gvineo.

Hoogerwerf konkurencis en la Somera Olimpiko 1928 en Amsterdamo, sed lia teamo malsukcesis.

 fotita de Andries Hoogerwerf en 1938|class=notpageimage]]
En 1931 Hoogerwerf translokiĝis al Javo en Nederlanda Hindio (nun Indonezio), kie li laboris en la Bogoraj Botanikaj Ĝardenoj. Li iĝis funkciulo por protektado de la naturrezervejoj en 1935, ĉefe rilate al la Nacia Parko Ujung Kulon, la unua en Indonezio, kaj al la konservado de la Java rinocero. 

Li estis rememorata en la nomoj de la rato de Hoogerwerf (*Rattus hoogerwerfi*) kaj de la Hogerverfa fazano (*Lophura hoogerwerfi*). 

Kategorio:Nederlandaj zoologoj
Kategorio:Nederlandaj ornitologoj
Kategorio:Nederlandaj sportistoj
Ĉinia Nacia Aŭtovojo 010

La **Ĉinia Nacia Ŝoseo G010**, ankaŭ nomata **Tongsan-Aŭtovojo** (Tongjiang-Sanya-Aŭtovojo), estis nuligita nacia ŝoseo en Ĉinio, kiu kuris de Tongjiang en Hejlongĝjango al Sanya en Hajnano. Ĝi estis 5 700 km longa, la plej longa Ĉinia Nacia Ŝoseo tiutempe.

Ĝi trapasis la provincojn Hejlongĝjango, Ĝjilino, Ljaŭningo, Ŝandongo, Ĝjangsuo, Ŝanhajo, Ĝeĝjango, Fuĝjano kaj Gŭangdongo. Ĉe Hai'an en Gŭangdongo, la Guangdong-Hainan-Fervojo transportas aŭtojn per pramo trans la Ĉiongĝoŭan Markolon al Haikou en Hajnano, antaŭ ol finiĝi en Sanja.

Ĝi estis parto de la kvin nord-sudaj kaj sep orient-okcidentaj ĉefaj itineroj en Ĉinio. Tamen, ĝi estis nuligita en la 2010-aj jaroj, nun estante parto de la rapidvojo G15 Shenyang-Haikou.

## Vidu ankaŭ
* Ĉiniaj Naciaj Aŭtovojoj
* Rapidvojoj de Ĉinio

## Referencoj 
Kategorio:Transporto en Ĉinio
Amikoj de la Vero

**La Amikoj de la Vero**, finne *Totuuden Ystävät*, estas panteisma religia komunumo en Finnlando, fondita la 1-an de aprilo 1957 kaj formale registrita en oktobro 1958. Ĝiaj fondintoj estis la finnlande konata verkisto kaj komponisto Oskari Kiiras kaj la pentristo Jarl Falck. Aliaj fondintoj inkludis la oficejan administranton Eero Kurki, la komponiston kaj dirigenton Edvin Heimovalta, la domzorgiston kaj gazeteldoniston Arvo Onni Salminen, kaj la ĵurnaliston kaj okultiston Anselm Kaste.

Laŭ la konfeso de la Amikoj de la Vero, “Dio estas Eterna Potenco, nepersona unueco kiu ĉiam estis kaj eterne estos,” kaj laŭ ilia konvinko, “ĉiu homo havas la liberecon, rajton kaj devon krei sian propran rilaton kun Dio.” Ne estas pastroj en la komunumo kaj ne religiaj ritoj kiel preĝado, bapto, eŭkaristio, konfeso, cirkumcido, religiaj nuptaj ceremonioj, religia beno por mortintoj aŭ religiaj ferioj, kiuj kontrolus manĝadon. Kun la limigo, ke la leĝo ne estu malobeata kaj neniu estu insultata aŭ kalumniata ĉiu membro povas nomi infanon, geedzigi kaj entombigi la mortinton. La komunumo kredas, ke homa vivo estas unika kaj absolute limigita, tiel ke en la momento de morto la vivfunkcioj, emocioj kaj konscio de homo ĉesas porĉiame, kaj tial neniu povas eniri eternan feliĉon, esti submetita al eterna turmento, aŭ generi, aŭ naskiĝi pli ol unufoje, kaj ne ekzistas reviviĝoj. Laŭ la komunumo, ĝiaj religiaj konceptoj baziĝas nur sur scienca mondkoncepto. Laŭ Amikoj de la vero, modernaj sciencaj komprenoj pri la origino de la universo kaj vivo estas verŝajne plejparte ĝusta, sed la grupo ankaŭ ne kredas je ili blinde, kaj kredas, ke ankaŭ ili povas enhavi erarojn. La agadoj inkluzivas ĉiumonatajn kunvenojn okazigitajn en Helsinko. Laŭ aserto de la ĵurnalisto Harri Heino, iafoje, la Amikoj de la Vero ŝajne havis nur unu membron.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Religio en Finnlando
Kategorio:Panteismo
Konrad Pegel

**Konrad Pegel** estis germana teologo, profesoro pri pedagogio kaj retoriko kaj  rektoro en la Universitato de Rostoko. Li estis patro de la germana kuracisto, matematikisto kaj universitata profesoro Magnus Pegel (1547-1619).

## Vivo
Konrado Pegeljo estis filo de Bernhard Pegel kaj Margarethe Pegel. Li enskribiĝis ĉe la Universitato de Rostock en 1505, diplomiĝis du jarojn poste kun bakalaŭra grado kaj en 1509 kun magistra grado. Pegeljo pli malfrue estis nomumita direktoro de la pedagogia instituto "Porta Coeli" antaŭ ol Duko Henriko la 5-a de Meklenburgo alvokis lin en 1514 por eduki sian filon Magnus. Post plenumo de siaj devoj, Pegeljo iris al la Universitato de Wittenberg en 1521, kie li ĉeestis la lecionojn de Marteno Lutero kaj Filipo Melanktono kaj plifirmigis sian reformacian sintenon, kiun Pegeljo jam estis agnoskinta en sia verko de 1516 "Dialogus Theophili ac Archiae des poenitentia".

Laŭ ordono de la Duko Henriko la 5-a de Meklenburgo, Pegeljo revenis al la Universitato de Rostock en 1532 kaj fariĝis plena profesoro pri pedagogio kaj elokventeco ĉe la Fakultato de Filozofio. Dum sia profesoreco, li instruis pri matematiko, dialektiko, retoriko kaj la latinaj klasikaĵoj, tiele plibonigante la humanismajn studojn ĉe la Universitato de Rostock. Aldone al sia akademia laboro kaj dek kvin oficperiodoj kiel dekano de la Filozofia Fakultato, Konrado Pegeljo fariĝis la unua rektoro de la universitato en 1538. En la jaroj 1538/1539, 1546/1547, 1547, 1550, 1550/1551, 1551, 1551/52, 1556 kaj 1565/1566, Pegeljo estis konfirmita por pliaj oficperiodoj kiel rektoro, tiel signife influante la evoluon de la universitato.

En 1534/1535, la luterano Pegeljo partoprenis kiel teologo en la Reformaciaj vizitoj de la preĝejo en Meklenburgo. Inter 1556 ĝis sia morto en 1567, Konrado Pegeljjo estis ankaŭ la lasta episkopa oficisto kaj arkidiakono de Rostock. Li estis edziĝinta kun Anna Bolte, el Wismar. Lia filino Anna edziniĝis al la kuracisto Levinus Battus. Lia alia filino Margarethe edziniĝis duanupte kun la germana teologo kaj historiisto David Chytraeus.

## Verkoj
* Dialogus Theophili ac Archiae, de poenitentia, Rostock, 1516
* Prometeo, Esĥilo

## Vidu ankaŭ
* Konradus Lossius (1416-1503) germana juristo
* Nicolaus Rutze (1460-1520) germana teologo, sacerdoto kaj universitata profesoro
* Nicolaus Marschalk (1460-1525)
* Heinrich la 5-a, Duko de Mekelenburgo (1479-1552)
* Matthias Flacius (1520-1575)
* Ulriko, Duko de Meklenburgo (1527-1603)
* Nathan Chyträus (1543-1598) germana teologo, poeto kaj filologo
* Dieterich Schröder (1670-1753) germana historiisto

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 1487
Kategorio:Mortintoj en 1567
Kategorio:Naskiĝintoj la 14-an de aprilo
Kategorio:Mortintoj la 13-an de novembro
Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio
Kategorio:Mortintoj en Rostock, Germanio
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj teologoj
Kategorio:Germanaj latinistoj
Kategorio:Germanaj universitataj profesoroj
Kategorio:Germanaj pedagogoj
Kategorio:Germanaj rektoroj
Aulikki Oksanen

**Aulikki OKSANEN** (naskiĝinta 1944) estas finna poeto kaj verkisto. Al ŝiaj verkoj apartenas romanoj, poetoj, dramoj, porinfanaj libroj kaj novelkolektojn. Ŝiaj verkoj estas tradukitaj ekzemple al sveda, germana kaj estona. Parto el ŝiaj tekstoj esprimas maldekstrajn sociajn menciojn. Televida dramo Aliisa, kiun Oksanen skribis, ricevis nordian dramverkistan premion. Ŝian lirikon komponis ekzemple Kaj Chydenius, Henrik Otto Donner kaj Tuure Kilpeläinen. Ilin diskis ekzemple Kristiina Halkola, Kaisa Korhonen kaj Arja Saijonmaa. Ŝia aŭtobiografio *Piispa Henrikin sormi* aperis en 2004. En 2024 Helena Ruuska publikigis alian biografion pri ŝi. Oksanen estas ankaŭ bildliteraturisto. Ŝi faris bildojn ankaŭ en siaj poemkolektoj. Oksanen ankaŭ aktoris. En 2005 al Oksanen estis donita ŝtata artista pensio.

Kategorio:Finnaj verkistoj
Kategorio:Finnaj poetoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1944
Nikobara ringopapago

**Nikobara ringopapago** () estas mezgranda papago de la genro *Psittacula* de la Psitakuledoj, indiĝena de Sudorienta Azio. Ĝi estas endemia de Nikobaroj en Hinda Oceano. Ĝi estas unu el la plej grandaj ringopapagoj, estante 56 ĝis 60&nbsp;cm longa el kapopinto ĝis la vostopinto kaj pezante ĉirkaŭ 224 g.

## Priskribo 
Ĝi estas ĉefe verda kun flavecgriza kapo kaj elstaraj nigraj vizaĝmarkoj. Ĝi havas nigran strion de la frunto ĝis la okuloj kaj larĝan nigran bendon etendiĝantan de la malsupra mandiblo ĝis la flankoj de la kolo. La irisoj estas ruĝecoranĝaj. La supra mandiblo estas ruĝa ĉe maskloj kaj nigra ĉe inoj, dum la malsupra mandiblo estas nigra ĉe ambaŭ seksoj. Inoj, krome, havas pli altan abundon de blunuancaj vizaĝplumoj. Tamen, oni scias, ke ĉi tiuj specioj loĝas en la altaj foliarboj sur ĉi tiuj insuloj kaj preferas la fruktojn de pandanusaj palmoj. Ĝia konserva statuso estas preskaŭ minacata, ĉar homa setlado pliiĝas, rezultante en malkresko de resursoj por iliaj vivejoj kaj ankaŭ pro la populareco de ilia inkludo en la komerco de kaĝbirdoj.

## Referencoj
## Bibliografio
* *Birds of India* de Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, 
*Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal (eld.): *Handbook of the Birds of the World*. Volume 4: Sandgrouse to Cuckoos. Lynx Edicions, Barcelona, 1997. ISBN 8487334229
*Joseph Michael Forshaw: *Parrots of the World - An Identification Guide*. Princeton University Press, Princeton 2006, ISBN 978-0-691-09251-5.

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Cause célèbre

**fam(ul)a kazo** (, /kōz selɛbʁ/) estas kazo aŭ okazaĵo, kiu generas polemikon kaj publikan debaton kaj atenton.  La termino estas uzata precipe rilate al juraj kazoj.  La termino originas de la 37-voluma *Nouvelles Causes Célèbres* de 1763.

La termino povas esti uzata kaj pozitive, por rilati al kortumaj kazoj kun signifa precedenca valoro, kaj negative, por priskribi fifamajn okazaĵojn, skandalojn kaj konspirajn teoriojn.

## Historio 
En la 18-a jarcento, danke al la advokatoj Pitaval kaj Richet , kolektoj de priskriboj de sensaciaj krimaj procesoj — pitalis — komencis disvastiĝi. La plej ampleksa estis la 37-voluma kolekto **Nouvelles Causes Celebres** , kiu rakontis la plej famajn procesojn en Francio en la 17-a kaj 18-a jarcentoj. La sukceso de tiaj publikaĵoj kondukis al la disvastiĝo de la termino *"cause célèbre"* ekster Francio.

Poste, en la 20-a jarcento, alia kliŝo ekuziĝis por priskribi la plej altprofilajn kortumajn kazojn (kutime kun socipolitika fokuso): "la proceso de la jarcento".

## Ekzemploj 
Rimarkindaj ekzemploj de kazoj kaj okazaĵoj priskribitaj per ĉi tiu termino inkluzivas:

* La falsaĵoj de Shakespeare fare de Irlando
* La Mortara kazo koncerne Edgardo Mortara
* La Proceso de Vera Zasulich
* La kazo de R kontraŭ Dudley kaj Stephens (kanibalismo en alta maro)
* La Kazo de la Bruna Hundo
* La Dreyfus-afero
* La kazo Menahem Mendel Beilis
* La proceso de Sacco kaj Vanzetti
* La proceso Scopes
* La bombado de Dresdeno je la fino de la Dua Mondmilito
* La Petrov-Afero (Malvarmmilito -spionada okazaĵo en Aŭstralio)
* La atenco kontraŭ William Woodward Jr.
* La proceso Commonwealth kontraŭ Abu-Jamal
* La okazaĵo de Rodney King
* La kazo OJ Simpson
* La kidnapo de Ingrid Betancourt
* La Proceso de Amanda Knox
* La morto de Sergej Magnickij
* La kazo Assange kontraŭ la oficejo de la sveda ŝtatadvokato (akuzoj pri seksaj deliktoj kontraŭ Julian Assange)
* La proceso de Pussy Riot
* La kazo de grupa seksperforto en Delhio en 2012
* La skandalo pri elspezoj al la Senato de Mike Duffy

Kategorio:Influo (socipolitika)
Kategorio:Publika opinio
Kategorio:Juraj terminoj
Eclectus

***Eclectus*** aŭ **Eklektoj** estas genro de papago, de la ordo *Psittaciformes*, kiu konsistas el kvar konataj ekzistantaj specioj konataj kiel *eclectus*-papagoj kaj la formortinta *Eclectus infectus*, nome la oceana *eclectus*-papago. La ekzistantaj *eclectus*-papagoj estas mezgrandaj papagoj indiĝenaj el regionoj de Oceanio, precipe de Nov-Gvineo kaj Aŭstralio. Maskloj estas plejparte helverdaj, inoj estas ĉefe helruĝaj. La maskla kaj ina *eclectus* iam estis konsiderataj malsamaj specioj. La konserva stato de la restantaj vivantaj specioj estas malplej zorgiga. *Eclectus*-papagoj bone fartas en kaptiteco, kaj estas tre popularaj dorlotbestoj tra la tuta mondo.

## Aspekto
La eklekto-papagoj estas la plej sekse dimorfaj el ĉiuj papagaj specioj. La kontrasto inter la brile smeraldverda plumaro de la masklo kaj la intense ruĝ/viola plumaro de la ino estas tiel okulfrapa, ke la birdoj estis, ĝis la komenco de la 20-a jarcento, konsiderataj malsamaj specioj. Eklekto-papagoj ĝenerale havas grandan kapon kaj mallongan voston, kaj estas okulfrapaj pro sia koloro. Ili estas ĉirkaŭ 35–42 cm longaj.

Kutime kiam birdoj montras inversan seksan dimorfismon, ĝi venas kun seksrola inversigo, en kiu la maskloj, kiuj kutime kolektas manĝaĵon, estas lasitaj kovi ovojn, dum la ino manĝoserĉas. Gravas noti, ke ĉe la eklektoj, tia seksrola inversigo ne okazas. La masklo manĝoserĉas, dum la ino kovas la ovojn. Esplorado montris, ke ĉi tiu dimorfismo sen rola inversigo estas produkto de la maloftaj nestkavaĵoj, kaj la porelektaj premoj, kiuj akompanas ĉi tion.

Oni supozas, ke seksa selektado influis ĉi tiujn birdojn tiel por provizi kamuflaĵon por la masklo, samtempe igante la inon altirilo, kio ne estas tio, kio kutime videblas ĉe sekse dimorfaj birdoj.

Estas kvin specioj nuntempe agnoskitaj en tiu genro, nome la jenaj: Oni supozas, ke la oceana eklekto estas de la Malfrua Plejstoceno ĝis la Holoceno, kaj estis trovita en Vanuatuo, Fiĝioj, kaj sur la Tonga Arkipelago. Ĝi formortis antaŭ ĉirkaŭ 3 000 jaroj kiel rezulto de homa setlado en ĉi tiuj areoj dum tiu tempo.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* Eclectus researcher Robert Heinsohn's https://robheinsohn.weebly.com
* Eclectus photo collection el Drexel University
* sexual selection and ecology
* *Eclectus roratus* fact sheet
* *Eclectus infectus* fact sheet

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kari Mäkinen

**Kari MÄKINEN** (naskiĝinta la 5-a de januaro 1955 en Pori) estas finna luterana pastro. Li estis ĉefepiskopo de la Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando en 2010–2018. Li iĝis pastro en 1979. Li laboris kiel pastoro en Helsinko en paroĥoj de Roihuvuori en 1979 kaj de Lauttasaari en 1979–1984. Post tio li laboris kiel pastoro en regiono de Pori. Mäkinen estis deklarita kiel ĉefepiskopo en la katedralo de Turku la 6-an de junio 2010. Li pensiuliĝis la 1-an de junio 2018. Li estas liberala pastro. Li ĝojis pri tio, ke la parlamento akceptis samseksan edzinecon kaj edzecon. Tio peris, ke lia eklezio perdis multajn siajn konservativajn membrojn. Sama peris, ke iuj aliĝis al la eklezio, sed klare pli malmultaj.

Kategorio:Ĉefepiskopoj de la evangeli-luterana eklezio de Finnlando
Insulara komunumo (Finnlando)

**Insulara komunumo** (*saaristokunta*/*skärgårdskommun*) estas laŭ finnlanda juro pozicio, kiun povas ricevi komunumo, kies areo estas pleje insulara areo. Insulara partkomunumo estas pozicio, kiun povas ricevi komunumo, el kies areo granda parto kvankam ne la tuta areo estas insulara. Komunumo, kiu havas la pozicion, ricevas el la ŝtato monan helpon por specialaj problemoj, kiujn peras la insularaj ecoj en la areo. La insulara juro ne validas al Alando.

## Insularaj komunumoj 
Maraj:
*Hailuoto
*Kimitoön
*Kustavi
*Malax
*Pargas.

Lagaj:
*Enonkoski
*Puumala
*Sulkava.

## Insularaj partkomunumoj 
Maraj:
*Espoo
*Helsinko
*Ingå
*Kaarina
*Kirkkonummi
*Korsholm
*Kotka
*Larsmo
*Loviisa
*Naantali
*Närpes
*Pori
*Porvoo
*Pyhtää
*Taivassalo
*Uusikaupunki
*Vörå.

Lagaj:
*Asikkala
*Hirvensalmi
*Joutsa
*Juuka
*Jyväskylä
*Kitee
*Kivijärvi
*Kuopio
*Luhanka
*Kuhmoinen
*Liperi
*Mikkeli
*Parikkala
*Ruokolahti
*Rääkkylä
*Savonlinna
*Taipalsaari
*Tervo
*Vaala.

Kategorio:Geografio de Finnlando
Kategorio:Juro en Finnlando
Mari Leppänen

**Mari LEPPÄNEN** (naskiĝinta la 26-an de septembro 1978) estas finna luterana (pri siaj mencioj parte lestadiana) pastro. Ŝi estas episkopo de Turku ekde 2021. Ŝi estis la unua al konservativa lestadiana movado aperanta virina pastro de evangeli-luterana eklezio de Finnlando. Ŝi en 2012 iĝis pastro, kvankam movado, al kiu ŝi mem aperis, ne akceptis tion (konservativa lestadianismo ne akceptas pastrecon de virinoj). Poste ŝi estis distingita el la konservativa lestadianismo. Ŝi laboris kiel pastoro en Lieto en la 2010-aj jaroj. Ŝi pastoris mallonge krome en Hispanio. Ŝia edzo estas Risto Leppänen. Li estas vikario de Lieto. Ŝi volas doni al sociaj diskutado ecojn, kiuj aliel plu mankus. Ŝi parolas multe ankaŭ pri sekularaj temoj.

## Referencoj 
Kategorio:Episkopoj de la evangeli-luterana eklezio de Finnlando
Scholastic Corporation

***Scholastic Corporation*** (**Scholastic Press** aŭ **Scholastic Inc.**) estas usona eldonejo specialiĝanta pri eduka enhavo por lernejoj kaj edukaj celoj, kiujn ĝi vendas kaj distribuas per retpoŝto kaj ĉe librofoiroj. 

Ĝi estas konsiderata la plej granda eldonejo de infanlibroj en la mondo.

Ĝi ankaŭ estas konata pro posedo de la usonaj eldonrajtoj al la romanoj *de Harry Potter* kaj la trilogio *The Hunger Games* (La Malsatludoj, d:Q11679).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Edukaj eldonejoj
Kategorio:Usonaj eldonejoj
Alois Auer

**Alois Auer Ritter von Welsbach** (naskita *kiel Alois Auer* la 11-an de majo 1813 en Wels, Aŭstrio super la Enns ; mortis la 10-an de julio 1869 en Hietzing apud Vieno) estis aŭstra presisto, inventinto kaj botanika ilustristo. Li estis aparte aktiva en la 1840-aj kaj 1850-aj jaroj. Aldone al multaj verkoj en la germana kaj aliaj lingvoj, li verkis la unuan libron pri naturpresado. Li estis direktoro de la Aŭstra Ŝtata Presejo, kiu produktis ilustritajn librojn de scienca intereso.

La unua publikigita verko pri naturpresado estis *La Malkovro de Naturpresado.* ''* En ĝi, li detale priskribis la uzon de plantmaterialo, roko kaj tekstiloj premitaj en plumbon aŭ kaŭĉukon por demonstri tion, kion li vidis kiel gravan progreson en la produktado de botanikaj verkoj. Lia intenco estis krei "arto-sciencajn objektojn", plejparte mildigante la problemojn asociitajn kun la produktado de herbarioj kaj aliaj naturhistoriaj verkoj. Alia ilustristo, Henry Bradbury, komencis labori pri similaj produktadprocezoj post vidi la inventon de Auer.

Lia intereso pri natursciencoj kaj lingvoj speguliĝis kaj en publikaĵoj enhavantaj lian laboron pri la multnombraj presprocezoj kaj en la eksterordinara sukceso de la Ŝtata Presejo mem. Aldone al la volumoj kaj platoj produktitaj per la natura presprocezo, li ankaŭ publikigis kelkajn el la unuaj libroj kun fotografiaj elementoj. La publikaĵo *"Microphotographie"* laŭdire estis la unua.

Li inventis "tipometrian" sistemon, kiu faciligis la uzon de multaj fremdaj alfabetoj kun ornamaj tipoj uzataj en tiparkomtado. Ĉi tio estis priskribita en lia verko *La Poligrafika Aparato''.

Auer estas meritigita per kelkaj inventoj kaj plibonigoj en la kampo de grafikaj artoj kaj tipografio: aŭtomata altrapida presilo, aŭtomata senfina presilo por presado el kupraj platoj, la prilaborado de maizfibroj por fadeno kaj teksado, stupo por paperfabrikado, ktp.

## Referencoj 
## Verkaro 
* "Sprachenhalle oder das Vaterunser en 608 Sprachen" (en latinaj literoj, Vieno, 1844);
* "Vaterunser en 206 Sprachen", (gotiko lit., Vieno, 1867);
* "Typenschau des gesammten Erdkreises" (Vieno, 1845);
* "Grammatischer Atlas oder theoretisc h-tabellarische Darstellung aller nach Stä mmen geordneten Sprachen des Erdkreises" (Vieno, 1854);
* "Geschichte der KK Hof-und-Staatsdruckerei" (Vieno, 1851); "Die Entdeckung des Naturselbstdrucks" (Vieno, 1856).

## Vidu ankaŭ 
* fiziotipio

## Eksteraj ligiloj 
* alois-auer.com

Kategorio:Aŭstroj
Kategorio:Presistoj
Kategorio:Pioniroj de fotografio
Gyula Lenz

**Gyula Lenz** [djula lenc], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Lenz Gyula** estis hungara komercisto. Lia konata filo estis József Lenz.

 naskiĝis  en Pozono (Hungara reĝlando, Aŭstra imperio, nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
3 filoj Lenz (inter ili Gyula) fondis vendejon pri fruktoj kaj spicoj en 1864 en Budao (urbo)/Pest (urbo). Ĝi estis levita societo en 1877. El la profito ili aĉetis pluretaĝan domon, kies teretaĝo funkciis la vendejo. Gyula Lenz edziĝis en 1896, poste 3 gefiloj naskiĝis. Post morto de Gyula la vidvino transprenis la vendejon, ekde 1920 iliaj filo József, kiu jam komercadis kiel pograndisto.

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj komercistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
András Saxlehner

**András Saxlehner** [andrAŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Saxlehner András** estis hungara pograndisto pri kuracakvoj, komercisto. Lia parenco estis Emma Saxlehner.
eta|

 naskiĝis  en Kőszeg, li mortis  en Vieno.

## Biografio 
 lernis la komercadon en Sopron, Vieno kaj Budao (urbo)/Pest (urbo), poste li estis komercisto pri ŝtofoj. En 1862 kamparano el Budaörs venis al lia butiko kaj li plendis, ke el lia ĵus farita puto la bestoj ne trinkas por amara gusto. Saxlehner analizigis la akvon kaj laŭ tio la akvo havis tre altan enhavon de saloj, igante ĝin bonega kuracakvo kontraŭ digestigaj problemoj. Li aĉetis la areon kaj farigis pliajn putojn. Jaron poste li komencis vendi la kuracakvon. En 1877 la akvo ricevis patenton, en 1886 jam aŭtomata maŝino faris la plenajn botelojn, post 2 jaroj proprakoste li konstruigis fervojan linion al la proksima stacidomo. Tiutempe ĉirkaŭ 600 laboristoj laboris tie, estis liaj vendejoj eĉ eksterlande. Lia edzino naskis 6 gefilojn.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Hunyadi János keserűvíz forrása.* (1885)
* ''Saxlehner's Hunyadi János Bittersalzquelle.* (1894)
* *Az ásványvízforgalom és a tisztességtelen verseny.'' (1901)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pograndistoj
Kategorio:Hungaraj entreprenistoj
Kategorio:Hungaraj komercistoj
Eliot Weinberger

**Eliot WEINBERGER** (naskita la 6-an de februaro 1949 en Novjorko) estas usona verkisto, eseisto, tradukisto kaj redaktisto.

Eliot Weinberger estas aŭtoro de eseoj, literatura kritiko, kaj redaktoro de poemaj antologioj.

Inter liaj politikaj skribaĵoj estas *Kion mi aŭdis pri Irako*, kolekto de citaĵoj, atestoj, deklaroj kaj anoncoj rilataj al la milito en Irako entreprenita de la usona registaro estrita de George W. Bush, kaj kiu estis la temo de operaj, teatraj, radiaj kaj muzikaj adaptoj.

En 1992, Eliot Weinberger ricevis la PEN /Kolovakos Premion.  En 2000, li fariĝis la unua nordamerika verkisto kiu ricevis la Ordenon de la Azteka Aglo. Weinberger ricevis la Premion Jeanette Schocken de la Urbo Bremerhaven en 2021. 

## Verkaro 
* *What I Heard about Iraq* (2005)
* *An Elemental Thing* (2007)
* *Karmic Traces* (2000)
* *Oranges and Peanuts for Sale* (2009)
* *The Ghosts of Birds* (2016)
* *Wodospady* (2020)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Aden Rolfe Intervjuas Eliot Weinberger* Weinberger en *Cordite Poezia Revizio*, 3 majo 2016
* *Kion mi aŭdis pri Irako* Weinberger en la *Londona Revizio de Libroj*, 3 feb 2005
* *Kion mi aŭdis pri Irako en 2005* Enarkivigis   Weinberger en la *Londona Revizio de Libroj* 27 Dec 2005
* La Poezio-Transfigurita Eseo de Forrest Gander ĉe *Harriet*

Kategorio:Usonaj tradukistoj
Kategorio:Usonaj redaktoroj
Kategorio:Usonaj politikaj verkistoj
Kategorio:Usonaj eseistoj
Tapio Luoma

**Tapio LUOMA** (naskiĝinta la 15-a de junio 1962 en Kurikka) estas ĉefepiskopo de Evangelia-luterana eklezio de Finnlando. Li estas doktoro pri teologio. Lia disertaĵo estas *Incarnation and Physics – Natural Science in the Theology of Thomas F. Torrance* (2002). Tie li rakontas pri rilatoj inter teologio kaj natursciencoj. Li skribis ankaŭ devotajn librojn. Antaŭe li laboris kiel pastro en Suda Ostrobotnio ekzemple en Seinäjoki kaj Ilmajoki. En 2012–2018 li estis episkopo de Espoo. Li iĝis ĉefepiskopo en 2018. Oktobre 2023 Luoma kritikis en sia retejo registaron de Petteri Orpo pri tio, ke la registaro do multe akcentis laborfaron. Li akceptas samseksan edzecon kaj edzinecon. Antaŭe li esprimis aliel.

Kategorio:ĉefepiskopoj de la evangeli-luterana eklezio de Finnlando
Ursula Krechel

**Ursula KRECHEL** (naskita la 4-an de decembro 1947 en Treviro) estas germana aŭtorino. Ŝi verkas poemojn, rakontan prozon, romanojn, eseojn, teatraĵojn kaj radiodramojn. 

Ursula Krechel studis germanistikajn studojn, teatrajn studojn kaj arthistorion ĉe la Universitato de Kolonjo , kaj verkis doktorecon pri Herbert Ihering. Ekde 1972 ŝi estas verkistino. 

Ŝiaj dokumentaj romanoj kiel *Shanghai, far from where* (2008), *Landgericht* ( *Regiona Tribunalo*, 2012, premiita per la Germana Libropremio) kaj *Geisterbahn* (2018) estas aparte konataj. Ŝia verko traktas aparte ekzilon, fuĝon, persekuton, feminismon kaj la malfacilan procezon de retrovo de la identeco post la Dua Mondmilito. En 2025, ŝi ricevis la prestiĝan Premion Georg Büchner.  La verkon de Krechel karakterizas zorgema esplorado, ĵurnalisma precizeco kaj poezio. 

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Louis Begley

**Louis BEGLEY** (naskita kiel *Ludwik Begleiter* la 6-an de oktobro 1933 en Stryj, tiam Pollando, nun Ukrainio) estas usona verkisto de pol-juda deveno. Post la Dua Mondmilito, lia familio elmigris al Usono, kie Begley praktikis kiel advokato.  Li unue famiĝis literature en 1991 per la aŭtobiografia romano *Mensogoj en tempoj de milito*. El liaj verkoj publikigitaj de tiam, la romanoj pri la emerita advokato Schmidt fariĝis aparte popularaj.''''*

## Verkaro 
* *Wartime Lies* (1991)
* *The Man Who Was Late* (1993)
* *As Max Saw It* (1994)
* *About Schmidt* (1996), samnoma filmo de 2002 estis bazita sur ĝi.
* *Mistler's Exit* (1998)
* *Schmidt Delivered* (2000)
* *Shipwreck* (2003)
* *Matters of Honor* (2007)
* *Schmidt Steps Back* (2012)
* *Memories of a Marriage* (2013)
* *Killer, Come Hither* (2015)
* *Kill and Be Killed* (2016)
* *Killer's Choice* (2019)
* *New Life of Hugo Gardner'' (2020)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj
Hanna Krall

**Hanna KRALL** (naskita la 20-an de majo 1935 en Varsovio) estas pola verkistino kaj ĵurnalistino.

## Vivo 
Hanna Krall travivis la Varsovian geton.  Ŝi komencis sian ĵurnalistan karieron en 1955 en la redakcio de la ĉiutaga gazeto Życie Warszawy en Varsovio. En 1966 ŝi eklaboris por la politika semajna revuo Polityka kaj estis eksterlanda korespondanto en Sovetunio de 1966 ĝis 1969. Ŝi poste laboris interalie por la gazeto Solidarność *Gazeta Wyborcza*, fondita en 1989. Aldone al siaj raportaĵoj, kiuj ankaŭ estis publikigitaj en antologioj, ŝi publikigis multajn prozaĵojn, kiuj estis tradukitaj en multajn lingvojn. Ŝia romano "La Loĝanto" estis priskribita de iuj kiel "mejloŝtono en la literatura traktado de la Holokaŭsto". Krall prenis gravajn metaforojn el la romano de Marek Edelman. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* pola Bibliografio 1988 - 2001

Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Wulf Kirsten

**Wulf KIRSTEN** (n. la 21-an de junio 1934 en Klipphausen, Amtshauptmannschaft Meißen ; m. la 14-an de decembro 2022 en Bad Berka) estis germana poeto, prozisto kaj redaktoro.

## Verkado 
En la epilogo de ŝia unua grava poemaro, *satzanfang* (1970), Kirsten prezentis sian poezian programon en kvar paĝoj: "atingi pli profundan penetron en la naturon, objektivecon celantan sensore kompletan diskurson, diversecon de niveloj, kun sociaj kaj historiaj referencoj laŭ la bildo de la naturo", aŭ mallonge, "socian kontempladon de la naturo".

Krom poezio, li ankaŭ verkas prozon. Li verkis multajn eseojn kaj fakajn tekstojn en la kunteksto de sia laboro kiel leganto kaj redaktanto, same kiel laŭdajn eseojn, dankparolojn kaj poetologiajn tekstojn.

En 1981 li famiĝis inter la eldonistoj per la publikigo de tri volumoj titolitaj *Deutschsprachigen Erzählungen (Frankfurteraj lernmetodoj)*, en kunlaboro kun Konrad Paul .

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Litrix profilo en la angla
* Thueringer-literaturrat.de profilo

Kategorio:Germanlingvaj poetoj
Kategorio:Germanaj poetoj
Petra Morsbach

**Petra MORSBACH** (naskita la 1-an de junio 1956 en Zuriko) estas germana verkistino.

Ŝi studis teatran reĝisoradon, slavan filologion kaj psikologion en Munkeno kaj Leningrado, diplomiĝante en 1983 kaj poste laboris en la teatro kiel reĝisorino kaj dramisto.

Ŝi debutis en 1995 per *La Rakonto de Ljusja*,  publikigita post komenca malakcepto kaj poste bonvenigita kun sukceso, kaj poste publikigis 6 aliajn romanojn kaj nefikcian verkon.

Inter la multaj ricevitaj premioj, ni menciu la Literaturan Premion Konrad-Adenauer-Stiftung en 2007 kaj la Premion Roswitha 10 jarojn poste.

## Verkaro 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Fülöp Schey

Barono **Fülöp Schey** [ŝej], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Schey Fülöp** estis hungara-aŭstra pograndisto, mecenato. Lia nobela antaŭnomo estis *koromlai* ekde 1859.

 naskiĝis  en Kőszeg, li mortis  en Baden bei Wien.

## Biografio 
 devenis el juda familio. Ekde 1823 li jam estis memstara komercisto en sia naskiĝurbo, sed li laboris ankaŭ en banko en Vieno. En 1831 li apartenis en Kőszeg al la komercistoj impostantaj plej alte kaj li havis bonajn kontaktojn kun la regionaj aristokratoj, same kun la kortego. Baldaŭ li estis pograndisto. En 1844 li estis fondinta membro de la banko de Kőszeg, foje li havis tie altajn postenojn. Dum la Hungara revolucio de 1848 loke ne komercadis, sed pro liaj armeaj varprovizoj li riĉiĝis. Ekde la 1850-aj jaroj li estis elstara mecenato, li financis konstruadojn de hospitalo, sinagogo, infanĝardeno kaj loka fervojo. Li edziĝis jam en sia aĝo 18, sed ido nenian naskiĝis.

## Memorigiloj 
* strato kaj memortabulo en Kőszeg

## Fontoj 
* biografio hungare
* juda leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pograndistoj
Kategorio:Hungaraj baronoj
Kategorio:Hungaraj mecenatoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Hungaraj komercistoj
Uwe Tellkamp

**Uwe TELLKAMP** (naskita la 28-an de oktobro 1968 en Dresdeno) estas germana aŭtoro. Lia plej konata romano, *La Turo* (2008), temas pri la lastaj sep jaroj de la GDR ĝis la falo de la Berlina Muro el la perspektivo de la klera mezklasano en dresdena loĝkvartalo.  Ĝi estis klasifikita kiel "romano pri la falo de la Berlina Muro" kaj gajnis plurajn premiojn, plej precipe la Germanan Libropremion de 2008.

Post la falo de komunismo, Tellkamp studis medicinon en Leipzig, Novjorko kaj Dresdeno, kaj praktikis en kirurgia kliniko en Munkeno ĝis li fariĝis plentempa verkisto en 2004.

## Verkaro 
* *Der Hecht, die Träume und das Portugiesische Café* (2000)
* *Der Eisvogel* (2005)
* *Der Turm* (2008)
* *Reise zur Blauen Stadt* (2009)
* *Die Schwebebahn: Dresdner Erkundungen* (2012)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Germanaj verkistoj
Juliana Bendová

**Juliana BENDOVÁ**, naskita Trojánková (19-a de novembro 1898 Roztoky u Prahy – 29-a de novembro 1986 Prago) estis ĉeĥa Esperantistino kaj Bahaanino, kiu antaŭenigis ĉi tiun instruon kun Vuk Echtner, pro kio ambaŭ estis persekutitaj. 

Ili konatiĝis kun la bahaaj instruoj komence de 1926, kiam Martha Root venis al Prago el Sanfrancisko por antaŭenigi ĉi tiun instruon. Kiam montriĝis, ke la interpretistino ne komprenis ŝian sanfranciskan dialekton kaj prononcon, Martha Root decidis doni prelegon en esperanto kaj Juliana Bendová tradukis ŝiajn vortojn. Vuk Echtner poste publikigis la esperantan prelegon de Martha Root pri la bahaa scienca pruvo de vivo post la morto, kiun ŝi pretigis por la Monda Kongreso de Esperanto en Danzig (hodiaŭ Gdańsk), kaj kiun ŝi ankaŭ tie persone prezentis. 

Post la Dua Mondmilito, ŝi daŭre antaŭenigis la bahaanojn kun Vuk Echtner, kiujn ŝi vidis kiel pacan movadon, provantan unuigi homojn kun malsamaj pensmanieroj. Kiam ili petis registri siajn agadojn, ili ambaŭ estis arestitaj kaj iliaj materialoj estis konfiskitaj kiel malamikaj al socialismo, Sovetunio kaj Marksismo-Leninismo kaj tial subfosaj por la respubliko. 

En ŝiaj konservitaj notoj, skribitaj alterne en la ĉeĥa kaj en Esperanto, J. Bendová priskribas sian areston kaj translokigon de unu arestcentro al alia, humiligon kaj renkontojn kun aliaj malfeliĉuloj. Ŝi estis fine enfermita en azilo, de kie kuracisto liberigis ŝin hejmen. 

Ŝi pasigis 11 semajnojn en malliberejo de la 9a de julio ĝis la 27a de septembro 1958. 

Vuk Echtner, kiu estis konsiderata la ĉefa kulpulo, revenis nur post 22 monatoj. 

Ambaŭ daŭrigis sian laboron por Esperanto kaj por blinduloj, sed ĉesis sian laboron por la bahaanoj. Hodiaŭ, la internacia bahaana komunumo konsideras ilin pioniroj de ĉi tiu instruado en Ĉeĥoslovakio kaj kolektas informojn pri ilia laboro. 

## Tradukoj
*Míla Kolář: **La vojo okcidenten** (Esperantista (Ĉeĥoslovakio), 1946, p. 52-53)

## Fontoj
*Ŝia notlibro
*Bulteno de Esperantista klubo en Prago, 1/1987 (pri forpaso)

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj 
Kategorio:Virinoj
Kategorio:Politikaj malliberuloj
Martin Mosebach

**Martin MOSEBACH** (n. la 31-an de julio 1951 en Frankfurto ĉe Majno) estas germana verkisto, kiu laboras en la ĝenroj romano, filmscenaro, teatro, radiodramo, operlibreto, raportaĵo, ĉefartikoloj kaj noveloj.

Mosebach kreskis en hejmo kun patro interesita pri poezio. Li studis juron kaj dum siaj studoj verkis novelojn por amuzi siajn amikojn. Li estis malkovrita per literatura premio kaj debutis kiel verkisto en 1983 per *Das Bett* ("La Lito"), kiu kaŭzis komparojn kun Thomas Mann kaj Robert Musil. Li daŭrigis sian debuton per *Ruppertshain* (1985) kaj la 800-paĝa *Westend* (1992), kiuj ankaŭ estis bone ricevitaj de kritikistoj. En 2000, li havis komercan sukceson per la romano *Eine lange Nacht* ("Longa Nokto"), kiu temas pri jurstudento kiu ĉesas lerni en Frankfurto. 

Mosebach ricevis interalie la Kleist-premion (2002)  kaj la Georg Büchner-premion (2007).  Por 2014-15 li ricevis la germanan laborstipendion Villa Massimo .

Eseisto kaj ankaŭ romanisto kaj scenaristo, li interesiĝis pri la temoj de katolikismo, precipe pri la liturgia reformo, poziciigante sin kiel defendanto de la tradicia liturgio, la Trenta meso, inkluzive de en sia libro de 2007, *Häresie der Formlosigkeit* ("Herezo de Senformeco"). 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mosebach Gajninto de Büchnerpreis

Kategorio:Germanaj romkatolikoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Marica Bodrožić

**Marica BODROŽIĈ** (naskita la 3-an de aŭgusto 1973 en Zadvarje, Jugoslavio) estas germana verkistino de eseoj, romanoj kaj poemoj, dokumentfilmistino, kaj ankaŭ tradukistino kaj instruisto pri kreiva verkado.

Bodrožić translokiĝis al Germanio en la aĝo de dek jaroj. Ŝi ricevis la EU-Premion por Literaturo en 2013 pro *Kirschholz und alte Gefühle* (*Tablo el ĉerizligno*).  La romano estis publikigita en 2012. Ŝi ricevis la Premion Adelbert von Chamisso en 2003.

Ŝi estas agnoskita pro sia poezia kaj profunda verkaro. La verkado de Bodrožić, karakterizita per fuzio de poezio kaj prozo, traktas temojn kiel memoro, identeco kaj la homa ligo al la naturo; ŝiaj verkoj estis tradukitaj en plurajn lingvojn kaj honoritaj per multaj stipendioj kaj premioj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj