Sinagogo de Marienburg

eta|150ra|dekstra|La sinagogo en la jaro 1915
La **sinagogo de Marienburg** estas sinagogo, kiu estis en la urbo *Marienburg* de orienta Prusio, parto de la Germana Regno, ĉe strato nomata *Schulgasse* (ekde 1945 pole novnomata strato *17 Marca*), kaj situis inter poŝtejo kaj la iama muziklernejo. La sinagogo detruiĝis en 1938, kaj en 1945 la urbo Marienburg kun la resto de la regiono doniĝis al administrado de Pollando - de tiam la urbo nomiĝas *Malbork*.

## Historio 
La sinagogo estis konstruita dum la jaroj 1897-1898 laŭ projekto de Carl Lübke sur la terenoj de iamaj fortikaĵoj, ekster la defendaj muroj. Ĝi estis masonite el la brikoj de la lokaj brik-fabrikoj. La kosto de la konstruado estis 40 000 da germanaj markoj. La flankaj turoj kin la finialoj kiel glorietoj kun triangulaj arkadoj kovritaj per kupolo kun geometriaj ornamoj.

Al la interno de sinagogo gvidis tri portaloj fermitaj per arko apogita de du kolonoj. Tra meza portalo, supre de kiu estis fenestrorozo (roz-fenestro) oni eniris al la vestiblo, kaj de tie al vestgardejo kaj al ĉefa preĝsalono. La flankaj portaloj gvidis tra la ŝtuparo al la galerio por virinoj. Al la okcidenta vando de la sinagogo algluita estis absido, kaj plafono de ĝi estis ornamita pr steloj sur la blua fono, kiuj simbolas la ĉielon.

Ĝis hodiaŭ restis nur du fotoj montrantaj la internon de la sinagogo. La ortangulan ĉefan preĝsalonon ĉirkaŭis de tri flankoj la lignaj jubeoj por virinoj apogitaj per vico da kolonoj kun la maŭrstilaj kapiteloj. En la orienta vando, en absido estis *Aron ha-kodeŝ*, t.e. "Sankta Arko" (la ŝranko por Torao) en la formo de arko punte ornmita. Antaŭ la Sankta Arko staris tn. *bimao*, ĉirkaŭita per ligna balustrado.

## Judoj en Malborko 
## Famuloj de la juda komunumo en Marienburg 
[eta|dekstra|Heinz Galinski antaŭ la sidejo de Juda Komunumo en [Berlino (januaro 1967)]]

* David Bernstein - fer-komercisto
* Ernst Jaruslawski - posedanto de sapo-fabriko
* M. Salinger - posedanto de ŝu-vendejo "Salamander"

Nur kelkaj judoj el la 60 anoj (majo 1938) de la Juda Komunumo en Malborko travivis la Kristalan nokton kaj Holokaŭston, i.a.:

* Heinz Galinski (1912-1992) - li naskiĝis en Malborko, malliberigita en Aŭŝvico, post Dua Mondmilito de la jaro 1947 li loĝis en Berlino, kaj li estis de la jaro 1949 Prezidanto de Juda Komunumo en Berlino kaj poste Prezidanto de la Ĉefa Juda Konsilantaro en Germanio.
* Arnold Flatauer (...-1964) - posedanto de granda vestaĵ-vendejo "M. Conitzer et Soehne".
* Heinrich Mehrländer (...-1963) - posedanto de apoteko "Zum goldenen Adler" (Sub la ora aglo), en la jaro 1909 li en sia apoteko fondis la E-grupon de Ogelo (Orient-Germana Esperantista Ligo) kaj li estis elektita Prezidanto, la fond-kunvenon ĉeestis kaj ĝin gvidis d-ro Konrado Nitz el Kenigsbergo, kunfondinto ankaŭ estis Bernard Binnebesel (onklo de Günter Grass).

Dum la kristala nokto la 9-10a de novembro 1938, la hitleraj batalgrupoj bruligis la sinagogon kun fermitaj interne la rabeno kaj judoj de la komunumo, inter kiuj estis tri lokaj esperantistoj.

## Galerio 

Dosiero:Malbork synagogue 02.jpg|Sinagogo
Dosiero:Malbork synagogue 04.jpg|Sinagogo
Dosiero:Malbork synagogue 05.jpg|Sinagogo
Dosiero:Malbork synagogue 06.jpg|*Aron ha-kodeŝ*, "Sankta Arko" (la ŝranko por Torao)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la sinagogo en la portalo *sztetl.org.pl* ()

Kategorio:Malbork
Marienburg
Marienburg