Karaŭzio

**Marcus Aurelius Mausaeus Karaŭzio** (247-293) estis milita komandanto de la Romia Imperio en la 3-a jarcento. Li estis Menapio el Belga Gaŭlio, kiu uzurpis la potencon en 286, dum la Karaŭzia Ribelo, deklarante sin imperiestro en Britanio kaj norda Gaŭlio. Li faris tion nur 13 jarojn post la fino de la Gaŭla Imperio en 273. Li tenis la potencon dum sep jaroj, kreante la nomon "Imperiestron de la Nordo" por si mem, antaŭ ol esti asasinita de sia financministro Alekto.

## Frua vivo kaj alpreno de imperia titolo
Karaŭzio estis de humila deveno, Menapio kiu distingis sin dum la kampanjo de Maksimiano kontraŭ la Bagaŭdaj ribeluloj en la norda Gaŭlio en 286. Ĉi tiu sukceso, kaj lia antaŭa okupo kiel naŭtika piloto, kondukis al lia nomumo por komandi la Britan ŝiparon, floton bazitan en la Manika Markolo, kun la respondeco por elimini frankajn kaj saksajn piratojn kiuj atakis la marbordojn de Armoriko kaj Belgio. Li estis suspektata pri permesado al piratoj fari atakojn kaj kolekti rabaĵon antaŭ ol ataki ilin, poste konservante la kaptitan trezoron por si mem, kaj Maksimiano ordonis lian ekzekuton.

Fine de 286 aŭ komence de 287 Karaŭzio eksciis pri ĉi tiu kondamno kaj respondis deklarante sin imperiestro en Britujo kaj norda Gaŭlio. Liaj fortoj konsistis ne nur el lia floto, pligrandigita per novaj ŝipoj, kiujn li konstruis, kaj la tri legioj kuŝantaj en Britujo, sed ankaŭ legio, kiun li kaptis en Gaŭlio, kelkaj fremdaj helpaj unuoj, kontingento da gaŭlaj ​​komercaj ŝipoj, kaj barbaraj dungosoldatoj altiritaj pro la perspektivo de rabaĵo.

La brita historiisto kaj arkeologo Sheppard Frere esploris kiel Karaŭzio sukcesis gajni subtenon de la armeo tiam kiam lia komando estis marbazita, kaj konjektas, ke li eble estis implikita en neregistrita venko en Britanio, ligita al la transpreno de la titolo "Britannicus Maximus" fare de Diokleciano en 285, kaj signoj de detruo en romiaj-britaj urboj tiutempe. La kampanjo kontraŭ la Bagaŭdoj, tamen, estis evidente surtera kaj eble respondecis pri la populareco de Karaŭzio ĉe la armeo. Samtempe, se la akuzoj pri ŝtelo estas veraj, li eble povus esti havinta rimedojn por aĉeti ilian lojalecon.
eta|maldekstre|250px|Ikonografia bildo de Karaŭzio (247-293).

eta|maldekstre|300px|Karaŭsio vidas la propran bildon sur monero, kiun li mendis por Britio.

[eta|dekstre|300px|La unua invado de Cezaro en Brition (55 a. K.): La boato de Cezaro estas tirita al la bordo dum liaj soldatoj batalas kontraŭ la rezistantaj indiĝenaj militistoj. Litografio de [:en:William Linnell|William Linnell (1826-1906) laŭ Edward Armitage (1817-1896)Fine de la tria jarcento, la povo de Romo super Britio malfortiĝis, kun saksaj piratoj atakantaj ĝiajn marbordojn. Eniras Karaŭzio — lerta komandanto de la romia floto, vaste admirata pro sia defendo de la insulo. Tiel populara li estis, ke kiam Romo ordonis lian ekzekuton (akuzante lin pri enpoŝigado de pirata rabaĵo), li faris la nepenseblan — li ​​deklaris sin imperiestro de Britio.]].

[eta|maldekstre|300px|Karaŭsio Kaptante la Floton ĉe [Boulogne-sur-Mer|Gesoriacum, nuna Bulonjo-sur-Maro.]]

Maksimiano preparis invadon de Britanio en 288 aŭ 289 por eltronigi lin, sed ĝi malsukcesis. Panegiro farita al Konstancio Kloro atribuas ĉi tiun malsukceson al malbona vetero, sed notas, ke Karaŭzio konfirmis militan venkon. Eŭtropio diras, ke malamikecoj estis vanaj danke al la milita kapablo de Karaŭzio, kaj paco estis interkonsentita. Karaŭzio komencis nutri viziojn pri legitimeco kaj oficiala rekono.

Oni sugestas, ke Karaŭzio eble respondecis pri la serio de fortikaĵoj ambaŭflanke de la Manika Markolo, konataj kiel la Saksa Marbordo, alia faktoro, kiu povus klarigi la fiaskon de la invado de Maksimiano.

## Renverso kaj morto
Ĉi tiu situacio daŭris ĝis 293, kiam Konstancio la 1-a, nun la okcidenta Cezaro, marŝis en Gaŭlion kaj reprenis ĝin por la imperio. Li izolis Karaŭzion sieĝante la havenon Gesoriacum (Bulonjo-sur-Maro) kaj invadante Batavion en la delto de la Rejno, sekurigante sian ariergardon kontraŭ la frankaj aliancanoj de Karaŭzio. Li ankoraŭ ne povis aranĝi invadon de Britio ĝis adekvata floto povus esti konstruita. Tamen, la rego de Karaŭzio sur la potenco estis mortige subfosita. Alekto, kiu estris lian trezorejon, asasinis lin kaj mem transprenis la potencon. Lia regado daŭrus nur tri jarojn, post kio li estis venkita kaj mortigita de la subulo de Konstancio, Julio Asklepiodoto (261-331).

## Monerproduktadoj kaj surskriboj
Moneroj estas la ĉefa fonto je informoj pri la ribelema imperiestro. Liaj moneroj estis eldonitaj de monfarejoj en Londinium, Rotomagus kaj tria loko, eble Colonia Claudia Victricensis (nuna Kolĉestro). Li ankaŭ uzis ilin por sofistika propagando. Li produktigis la unuajn arĝentajn monerojn, kiuj aperis en la Romia Imperio dum generacioj, sciante, ke bonkvalitaj arĝentaj moneroj plifortigus lian legitimecon kaj igus lin aspekti pli sukcesa ol Diokleciano kaj Maksimiano.

En aprilo 2010, granda trezoro de pli ol 52.500 romiaj moneroj estis eltrovita en kampo proksime de Frome, Somerset. Oni determinis, ke 766 el ĉi tiuj moneroj estis produktitaj dum la regado de Karaŭzio, el kiuj nur 5 estis arĝentaj denaroj. Ĉi tiu trovaĵo proksimume egalas al kvarjara salajro por romia legiano, sed la ĉeesto de pli postaj moneroj indikas, ke la grupo nur estis deponita ĝis post la morto de Karaŭzio.

## Portretado de la rolulo
Liaj unuaj moneroj montras lin kiel krudan kaj brutulan homon, kvankam la teknika normo de farado sur bonaj specimenoj estas bonega. La intenco estis portreti krudan kaj kruelan viron. Liaj pli postaj moneroj montras lin kiel elegantan kaj bonfaran.

## Postuloj pri imperia legitimeco
Li fandis monerojn, kiuj montris tri portretojn sur la dorso, kaj legendon sur la averso inkluzivantan PAX AVGGG, la paco de tri Aŭgustoj. Tio implicus, ke li estis rekonita de la aliaj du nunaj Aŭgustoj, Diokleciano kaj Maksimiano, sed iliaj propraj moneroj de la tempo proklamas la atributojn de nur du Aŭgustoj, PAX AVGG.

Karaŭzio ankaŭ prezentis sin kiel membron de la kolegio de imperiestroj de la Tetrarkio, eldonante monerojn kun la legendo CARAVSIVS ET FRATRES SVI, 'Karaŭzio kaj liaj fratoj' kun portretoj de si mem kun Diokleciano kaj Maksimiano.

## Vergilia kaj aliaj literaturaj referencoj
Ŝajnas, ke Karaŭzio apelaciis al la malkontento de indiĝenaj britaj homoj pri la romia regado. Li eldonis monerojn kun legendoj kiel "Restitutor Britanniae" ("Restaŭrigisto de Britio") kaj "Genius Britanniae" ("Spirito de Britio"). Kelkaj el ĉi tiuj arĝentaj moneroj portas la legendon "Expectate veni", "Venu tiu longe atendito", agnoskita kiel aludo al mesianisma verso en la Eneado de la aŭgusta poeto Vergilio, verkita pli ol 300 jarojn antaŭe.

Kelkaj el la arĝentaj moneroj portas la legendon RSR en la ekzergo (areo sur monero sub la legendo). Ĉi tio estis konsiderata mistero dum iom da tempo. Tri karaŭziaj kupro-alojaj medaljonoj, nun en la Brita Muzeo, ankaŭ travivis. Unu havas la inversan legendon VICTOR CARAVSIUS AVG GERM MAX kun RSR en la ekzergo; la dua havas la inversan legendon VICTOR CARAVSI AVG ("La Venko de Karaŭzio Aŭgusto") kun INPCDA en la ekzergo; kaj la tria estas tro difektita por ke legendo en la ekzergo estu videbla, sed portas la inversan legendon PACATOR ORBIS "Pac-portanto al la mondo".

La medaljonoj prezentas Karaŭzion en konsula vesto kaj estas ĉirkaŭ 34-35 mm grandaj, pezante ~22 g. La medaloj aperis sur la merkato en la dudeka jarcento kaj atingis la Britan Muzeon en 1972, 1967 (ĉi tiu unue estis montrita al la Muzeo en 1931) kaj 1997 respektive. Ĉiuj portas signojn de kemia korodo rezultanta de ia speco de entombigo, kiel videblas el ilia nuna aspekto.

Ekde 1998, ĉi tiuj literoj estas rekonitaj kiel reprezentantoj de la sesa kaj sepa linioj de la Kvara Eklogo de Vergilio, kiu legas "Redeunt Saturna Regna, Iam Nova Progenies Caelo Demittitur Alto", signifante "La Oraj Epokoj revenis, nun nova generacio malsupreniris el la Ĉielo supre".

La verkoj de Vergilio, aŭ almenaŭ citaĵoj el ili, estis aktualaj en la romia popola kulturo. Suetonio citas tri kazojn, en kiuj Virgilianaj linioj estis cititaj. Kasio Diono citas ekzemplon de pretora tribuno citanta Vergilion kiel rimedon por kritiki Septimio Severo post kiam atako kontraŭ Hatra malglate iris en 199.

Kupro-alojaj medaljonoj jam ekzistis en la nuntempa repertuaro de imperiaj romiaj moneroj, do la produktado de Karaŭzio ne devus esti konsiderata escepta. Numeriano (283-4) kaj lia frato Karino (283-5) ambaŭ eldonis kupro-alojajn medaljonojn kun simila grandeco kaj pezo al tiuj de Karaŭzio, ofte prezentante la tri Monetae (diinojn de la monfarejo).

Alia prezentas Numerianon en konsula vesto kaj sur la dorso lin kaj lian patron Karo en kvadrigo tirata de Viktoria kun la legendo TRIVNF.QVADOR, 'la triumfo super la Kvado-tribo', kaj estas klare simila laŭ tono al la Karaŭzia INPCDA-medaljono.

Kvankam la Vergilia referenco povus ŝajni rimarkinda en la kunteksto de la malfrua tria-jarcenta Romia Britanio, estas evidente el alia nuntempa literaturo, ke la legitimisma reĝimo de la Tetrarkio uzis la Vergiliajn aludojn kaj referencojn en sia propagando, kaj asertis, ke li restarigis la Oran Epokon. "La regado de Saturno super la ora epoko estas literatura banalaĵo ... same kiel estas la asocio de la regado de iu ajn imperiestro kun la sama afero".

Imperia panegiro al Maksimiano deklaras "Efektive, tiuj oraj epokoj, kiuj iam prosperis nelonge dum la regado de Saturno, nun renaskiĝas sub la eterna gvido de Jupitero kaj Heraklo." Laktancio, kristana verkisto de la periodo kaj kontraŭulo de la Tetrarkoj, faras kelkajn malestimajn referencojn al la Tetrarkoj kaj iliaj Saturnaj pretendoj, kiuj ŝajnas esti refuto de oficiala propagando.

Karaŭzio asertis reprezenti la reviviĝon de la tradiciaj romiaj virtoj kaj la grandaj tradicioj de la Imperio kiel establitaj de Aŭgusto en la lastaj jardekoj de la unua jarcento a.K., ne en Romo sed en Britanio. Tamen, ŝajnas ke li adoptis jam kurantan propagandan temon, en la tetrarka diskonigo, kio korespondas al la uzo de similaj literaturaj aludoj.

Ekzistas alternativa pensoskolo, kiu argumentas, ke la medaljonoj devas esti dekoka-jarcentaj fantaziaĵoj, surbaze de tio, ke tiaj arkanaj literaturaj aludoj estus tro obskuraj por Karaŭzio kaj lia armeo. Ĉi tiu argumento asertas, ke la antikvaĵisto William Stukeley aŭ iu simila al li trovis la ĉefliterojn RSR sur la arĝenta monero de Karaŭzio, kaj notis, ke tio kongruis kun la "Redeunt Saturnia Regna" ("Reveno de la Regado de Saturno") (RSR) de la 6-a linio de la Kvara Eklogo.

Tiele inspiritaj, la medaljonoj estis kreitaj kun la sekva linio de la Eklogo inkludita sur unu el ili. La centraj punktoj de ĉi tiu argumento estas, ke Stukeley publikigis detalan libron pri Karaŭzio kaj lia monero, kaj ke la medaljonoj havas neniun konatan devenon.

Tamen, ĉi tiu publikigita argumento ne ofertas iujn ajn pruvojn por subteni la implikiĝon aŭ motivojn de Stukeley (ĉar Stukeley neniam mencias la medalojn aŭ Vergilianan vastigon de la RSR-moneroj konatan de li), aŭ inkluzivas diskuton pri la literaturaj pruvoj de la nuntempaj panegiroj aŭ iuj ajn el la sciencaj verkoj.

## Mejloŝtonoj
Mejloŝtono de Carlisle kun lia nomo sur ĝi sugestas, ke la tuta Romia Britanio estis en la regado de Karaŭzio. La surskribo legas (kun plilongigoj en kvadrataj krampoj) "IMP[eratori] C[aesari] M[arco] | AVR[elio] MAVS[aeo] | CARAVSIO P[io] F[elici] | INVICTO AVG[usto]", tio tradukiĝas kiel "Por la Imperiestro Cezaro Marcus Aurelius Mausaeus Carausius Pius Felix Invictus Augustus". La titolo indikas, ke li konsideris sin egala al la plej altrangaj imperiestroj de la Tetrarkio (Augusti), kaj ne iliaj subulaj plej junaj imperiestroj (Caesares).

La mejloŝtono estis reuzita ĉirkaŭ 306, enfosante la unuan surskribon kaj aldonante novan ĉe la alia pinto, kiu tradukiĝas kiel "Por Flavius ​​Valerius Constantinus, plej nobla Cezaro" kaj rilatas al Marcus Flavius ​​Valerius Constantius Herculius Augustus (Konstancio Kloro aŭ Konstancio la 1-a). Iom pli da teksto sur la ŝtono, verŝajne daŭrigo de la Karaŭzia surskribo post breĉo ĉar ĝi estas orientita sammaniere, estis forĉizita per instrumento, supozeble kiam la ŝtono estis reuzita. La restantaj spuroj sugestas, ke ĝi inkluzivis (tradukis) "... la Imperiestron ...".

## En mezepoka legendo
En la verko "Historio pri la Reĝoj de Britanio" (1136) de Gofredo de Monmouth, Karaŭzio estis brito de humila naskiĝo, kiu per sia kuraĝo persvadas la Romian Senaton doni al li komandon de floto por defendi Britanion kontraŭ barbara atako. Tamen, post kiam li ricevis la floton, li velas ĉirkaŭ Britanio, incitante maltrankvilon kaj starigas armeon kontraŭ Basiano, la historia Karakalo, ĉi tie reĝo de Britanio.

Karaŭzio venkis Basianon persvadante siajn piktajn aliancanojn forlasi lin kontraŭ koncedoj de tero en Skotlando kaj starigas sin kiel reĝo. Aŭdinte pri la perfido de Karaŭzio, la romianoj sendas Alekton al Britanio kun tri legioj. Alekto venkas Karazion, mortigas lin, kaj starigas sin kiel reĝon anstataŭ li.

Hektoro Boecio poste baziĝis sur tio por krei Karantjo" skotan princon, ekzilitan pro suspekto de implikiĝo en la murdo de sia frato, kiu eniris la romian servon ŝajnigante esti plebano, kaj poste alianciĝis kun sia nevo reĝo Kratlinto kontraŭ la romianoj.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 247
Kategorio:Mortintoj en 293
Kategorio:Naskiĝintoj en la 3-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 3-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Britio
Kategorio:Mortintoj en Britio
Kategorio:Britaj regantoj
Kategorio:Britaj militistoj
Kategorio:Britaj reĝoj
Kategorio:Historio de Britio