Makiso (vegetaĵejo)

bélyegkép|eta|400px|Disvastiĝa areo de makisa plantaro
[bélyegkép|eta|400px| [hamvas levelű szuhar (rózsaszínű), bóbitás levendula ésCistus monspeliensis (fehér, hátul jobboldalt) Korzika szigetén, Calvi mellett]]
bélyegkép|eta|dekstra|400px|Karakteriza sicilia pejzaĝo;Nacia Parko Capo Rama
**Makiso**  estas vasta, densa, seka veprejo, kiun oni trovas sur apudmediteraneaj montaroj (itale *macchia*, france: *maquis*, analogio en la usona Kalifornio nomiĝas ĉaparalo ). Kontraste al garigo ĝi ĝenerale vegetas en nekalkaj grundoj.

Ĉar la homa agado ekstermis la originalan vegetaĵon (durlaŭbajn arbarojn) en la apudmediteranea regiono, tie aperis sur la nekultivitaj grundoj ***5–8&nbsp;m altaj, foje pikaj, ĉiamverdaj arbedaroj***.

Ĉar la erozio detruis grandan parton de la fekunda grundo, en la maldikiĝinta fekunda grundo aperis, povi vivteni sin malgrandaj arboj, arbedoj, arbustoj. Plimulto de la plantoj estas restintaj specioj el la subarbaraĵo, alian parton konsistigas invadaj plantoj. Tiel la specikonsisto de la biotopo estas tre varia. La „tipa” makiso konsistas el la sekvaj specioj:
* karobarbo *(Ceratonia siliqua)*,
* kristodorno *(Paliurus spina-christi)*,
* pika rusko *(Ruscus aculeatus)*,
* mirto *(Myrtus sp.)*,
* korkokverko *(Quercus suber)*,
* kirmesa kverko *(Quercus coccifera)*,
* olivarbo *(Olea europaea)*,
* figo *(Ficus carica)*,
* aspra smilako *(Smilax aspera)*,
* oleandro,
* ilekso,
* cedroj,
* cipresacoj,
* sumako *(Rhus spp.)*.

La karakterizaĵo propra de makiso estas plej forta sur tiuj insuloj, kien oni ne kunportis invadajn plantojn: sur tiuj lokoj la makiso konsistas el nanaj ekzempleroj de relikvospecioj. En Malto ekz. la ĉefaj specioj estas:
* korkokverko *(Quercus suber)*,
* pistacio *(Pistacia sp.)*,
* olivarbo *(Olea europaea)*,
* figo *(Ficus carica)*,
* kristodorno *(Paliurus spina-christi)*,
* suharo *(Cistus sp.)*,
* erikacoj: Okcidenta arbuto *(Arbutus unedo)*, vepreja eriko *(Erica arborea)*),
* babero,
* mirto *(Myrtus sp.)*.

## Lokaj nomoj, tipoj 
## Iberia 
Sur la Iberia duoninsulo, oni nomas ĝin *tomillares* kaj karakterizaj plantoj estas:
* bonodoraj salviospecioj,
* lavendoj *(Lavandula sp.)*,
* timiano.

## Genualta 
[eta|400px|Floranta genualta makiso en [Korsiko]]
En sekaj regionoj, la makiso kreskas ĝis genualto kaj nomiĝas:
* en la okcidenta Mediteraneo **garigo**,
* en la orienta Mediteraneo **frigana** – elformiĝis sur la Balkano, Grekio pro la daŭra, forta paŝtado.

Oftaj specioj:
* karmezina kverko (*Quercus coccifera*)
* arbuto (Arbutus sp.),
* lavendo *(Lavandula sp.)*,
* timiano,
* cistaco *(Cistus spp.)*,
* malfrua narciso *(Narcissus serotinus)*.

Kutimaj specioj en Bulgario:
* kampa ulmo *(Ulmus minor)*,
* tonsilfolia piro *(Pirus amygdaliformis)*.

## Kalifornia 
eta|400px|Kalifornia makiso aŭ ĉaparala en la botanika ĝardeno de la Kalifornia Universitato
Karakteriza plantaro de la kalifornia makiso:
* pistacio *(Pistacia spp.)*,
* jasmeno *(Jasminum spp.)*,
* mirto *(Myrtus spp.)*,
* sumako *(Rhus spp.)*,
* figo *(Ficus carica)*,
* salvio *(Salvia officinalis)*,
* lavendo *(Lavandula spp.)*,
* olivarbo *(Olea europaea)*.

## Sudafrika makiso 
Ĝin karakterizas endemiaj specioj, ĉefe ombrelformaj arboj. Krom iuj karakterizas:
* pelargonio *(Pelargium spp.)*,
* gladiolo *(Gladiolus spp.)*,
* frezio *(Freesia spp.)*,
* olivarbo *(Olea verrucosa)*.

## Aŭstralia makiso 
Ĝiaj ĉefaj plantoj estas la:
* eŭkaliptoj *(Eucalyptus spp.)*
* herboarboj *(Xanthorrhoea spp.)*,
* **Protea-specioj** (sukerarbustoj).

## Ŝajn-makiso 
En la modera mediteranea klimato aperas en la makiso eĉ laŭbaj arbospecioj: oni nomas tiun veprejon **ŝajnmakiso**. La tipaj aldonaj specioj estas kverkoj:
* pirenea kverko *(Quercus pyrenaica)* kaj
* rondfolia kverko *(Quercus rotundifolia)*.

## Invadaj plantoj 
La plej gravaj, en preskaŭ ĉiu makiso aperantaj invadaj plantoj:
* opuntio aŭ figokakto *(Opuntia spp.)*,
* agavo *(Agave spp.)*,
* jukao aŭ palmlilio *(Yucca spp.)*.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Arbustetaro
* Arbustaro
* Erikejo
* Floridaj sablopinaroj
* Orient-mediteraneaj koniferaj-sklerofilaj-foliarbaj arbaroj

Kategorio:Botaniko