Valentín Paz-Andrade

**Valentín Paz-Andrade** [balentin' pas andrade] (naskiĝis la 23-an de aprilo 1898 en Pontevedro, mortis la 19-an de majo 1987 samloke) estis galega advokato, ekonomikisto, politikisto, entreprenisto, poeto kaj ĵurnalisto. En 2012 oni dediĉis al li la Tagon de la Galega Beletro.
[dekstra|eta|Surstrata fotografaĵo de la verkisto en [Vigo]]

## Vivo 
Li estis filo de Francisco Paz Cochón, urbestrano de Pontevedro kaj Matilde Andrade Tojeiro. Ili poste ricevis ankoraŭ tri filinojn: Matilde, Carmen kaj Castora (kiu forpasis tre juna). maldekstra|eta| Valentín kiel bebo

### Antaŭ la Hispana Enlanda Milito 
Li ekinteresiĝis pri la galegaj literaturo kaj kulturo gvidite de sia onklo, la poeto Xoán Bautista Andrade. En 1916 ĉi lasta prezentis al li Castelao, unu el la intelektuloj kiuj plej influis en lia verkaro. En 1917 li komencis studi juron en la Universitato de Santiago de Compostela kaj finis en 1921. Dume li kunlaboris kun la santiaga ĵurnalo *Gaceta de Galicia*. Samtempe li estis ĉefredaktoro de la semajngazeto *La Provincia de Pontevedra* (1917-1922).

Apogite de Castelao li eniris la galegistan movadon kaj oratoris en la 2a Naciista Asembleo (1919) en Santiago de Compostela. En tiu epoko li ankaŭ kreis kaj estris la unuan galegistan student-grupon en Santiago de Compostela, la Galegistan Galegan Studentaron.

En 1921 li estis sendita al la fronto de la Rif-milito, konkrete al Laucien (apud Tetuano) kaj Accawn/Chefchaouen, sed oni devis evakui lin pro intestinfekto. Post kuracista esplorado en Koruno oni taksis lin netaŭga por militservi. Tiuperiode li verkis sian solan romanon, *Soldado de Morte* (*Mortosoldato*), kiu tamen restis nefinita kaj nepublikigita. En 1922 li revenis al sia naskiĝdomo en la kvartalo Lérez de Pontevedro.
maldekstra|eta|Iama malliberejo de Vigo

En julio 1922 naskiĝis la ĵurnalo *Galicia. Diario de Vigo*, kiun li unue ĉefredaktoris kaj poste direktoris. La ĵurnalo disponis multnombran partoprenon de talentuloj: la fotografiisto Luís Ksado, Castelao kiel karikaturisto, kaj gravuloj de la galega beletro kiel Antón Villar Ponte, Vicente Risco, Fermín Bouza Brey, Otero Pedrayo, Armando Cotarelo Valledor kaj Amor Ruibal. Tamen ĝi malaperis en septembro 1926 pro la diktaturo de Primo de Rivera. Du jarojn antaŭe, en 1924, oni arestis Valentín Paz-Andrade pro publikigo de du artikoloj en tiu ĵurnalo; tial li devis pagi monpunon kaj pasigi dek kvin tagojn en la malliberejo de Vigo, en la Princostrato (hodiaŭa Muzeo de Nuntempa Arto de Galegio).
[eta|dekstra|Konstruaĵo Sanchón, en [Vigo, kie sidis lia advokatejo]]

En aŭtuno 1926 li fondis sian advokatejon en Vigo kaj plu verkadis ĵurnal-artikolojn. Kiel jur-konsilisto de la Ŝipfarista Societo de Bouzas (fiŝista kvartalo de Vigo) li vojaĝis al havenurboj de Bretonio kaj proksimiĝis al la mara mondo. Li fondis la fakrevuon *Industrias Pesqueras* (*Fiŝindustrioj*.

En 1934, dum la Dua Hispana Respubliko, Castelao estis ekzilita al Badaĥozo kaj Alexandre Bóveda al Kadizo, kaj Valentín Paz-Andrade akceptis la postenon de Politika Sekretario de la Galegista Partio.

### Hispana Enlanda Milito kaj postmilita periodo 
Li helpis forfuĝi plurajn galegistajn intelektulojn al Portugalio kaj defendis aliajn kiel advokato. Tamen li vane klopodis pledi por Alexandre Bóveda. Poste li estis ekzilita al diversaj vilaĝoj el la galega provinco Oŭrenso: Verín (kie li sukcesis eskapi el plia intenco de murdo), Chandrexa de Queixa, Castro Caldelas kaj Pobra de Trives. Tiam li sentis la bezonon verki poemojn, kaj tiel naskiĝis multaj liaj versoj; li konatiĝis kun Pilar Rodríguez de Prada, sia onta edzino, kun kiu li ricevis nur unu filon en 1940, Alfonso, tiel nomita omaĝe al Castelao, kaj kvankam li jam estis forpasinta, lia nomo vicprezidis la galegan delegitaron..
[eta|dekstra|Tombo de Valentín Paz-Andrade en Lérez, [Pontevedro]]

Efektive, li forpasis la 19an de majo 1987, du tagojn post la Tago de la Galega Beletro en Vigo, pro kormalsano. Oni enterigis lin en la tombejo de Lérez (Pontevedro), ĉirkaŭvolvita en galega flago, laŭ lia deziro.

## Verkaro 
Li verkis literaturajn, historiajn kaj ekonomikajn eseojn kie li respegulis sian zorgon pri la progreso de Galegio.

Kiel poeto li apartenas al la Generacio de 1925 de la galega beletro, kaj en granda parto de lia verkaro evidentiĝas patriaj temoj, kiel legeblas en *Soldado da morte* (*Mortosoldato*, 1921) kaj en *Pranto matricial* (*Utera plorado*, 1954); en ĉi tiu lasta verko, kvinlingve reeldonita en 1975, li elvokas la forpason de Castelao. En *Sementeira do vento* (*Ventosemado*, 1968) li priversas la galegajn homojn kaj pejzaĝon, krom la ekzilo kaj fora amo. Galegio ankaŭ enestas en la paĝoj de *Cen chaves de sombra* (*Cent ombro-ŝlosiloj*, 1979). En *Cartafol de homenaxe a Ramón Otero Pedrayo* (*Omaĝo-teko por Otero Pedrayo*, 1986) li arigis siajn poemojn al tiu oŭrensa verkisto.
Li uzadis la galegan dum sia tuta poezia kaj proza verkaro, krom la eseoj; por ili li uzis la hispanan ĝis 1975, kaj de tiam la galega.

Ĝenerale dirite, la artikolojn pri fiŝkaptado li publikigis hispanlingve, kaj tiujn kulturajn kaj literaturajn, en la galega.

### Lia verkaro kaj Portugallingvio 
Li defendis la uzon de reintegrisma skribado por la galega (tio estas, komuna ortografio kun la aliaj variantoj de la portugala) kaj en ĝi li verkis sian lastan eseon *Galiza lavra a sua imagen* (*Galegio tajlas sian bildon*, 1985).

En *Galicia como tarea* (*Galegio kiel tasko*, 1954) li defendas la identecon de la galega kaj la portugala kaj la utilecon de ilia lingvo por galegoj:
::"La fakto ke la sama lingvo estas modulata per malsama akĉento kaj eĉ ke ioma nombro da vortoj kaj esprimoj estas konstruitaj aŭ prononcataj diversmaniere en Galegio, Portugalio kaj Brazilo, havas duarangan gravecon".

La poemaro *Sementeira do vento* (*Ventosemado*, 1968) enhavas aludojn al Brazilo kaj "letero-enkondukon" de la grava brazila poeto Guilherme de Almeida.

En la artikolo "A evolución trans-continental da lingua galaico-portuguesa" ("La trakontinenta evoluo de la galega-portugala lingvo", 1968) li respondas, en malfacilaj tempoj kiaj estis tiuj de la diktaturo de Francisco Franco, al demandoj pri la estonto de la loka lingvo, kaj li ne faras tion per drama aŭ lirika vidpunkto, sed per pozitivaj propraj spertoj:
::"Antaŭ kelkaj jaroj mi trairis, preskaŭ de unu al alia ekstremo, la galega-portugalan lingvogeografion. Ekzistas malmultaj lernitaĵoj pli fruktodonaj por hodiaŭa galego ol tiu ricevita per la komunikado en sia propra lingvo kun japanaj enmigrintoj enloĝintaj en Campo Grande aŭ Cuiabá, aŭ esplorante la animon de tupi-gvaranioj, kiuj descendas el ilia tribo al la urbaj bazaroj, por mencii nur du ekzemplojn."

Tiujn asertojn li faris en momentoj de eksterordinaraj malfacilaĵoj en la galegistaj intelektulaj rondoj. Temas pri novaj ventoj en la galegistaj pensoj.
En sia enir-prelego por la Galega Reĝa Akademio *A galecidade na obra de Guimarães Rosa* (*Galegeco en la verkaro de Guimarães Rosa*, 1978), la aŭtoro postspuras la galegajn ecojn en la libroj de la grava brazila aŭtoro, ĉefe en la lingvo. Ĝi konsistigas defendon de la aŭtenteco de la portugala lingvo de Guimarães Rosa en momento en kiu ties verko estis en Brazilo akuzita pri trouzado de arkaismoj.
[eta|dekstra|"...per la komunikado en sia propra lingvo, kun [Japanoj|japanaj enmigrintoj enloĝintaj en Campo Grande aŭ Cuiabá..."]]

Laŭ la galega profesoro Elías Torres Feijó, "la verkaro de Valentín lokas nin en la mondo- en la portugallingvia mondo"

### Verkaro en la galega 
#### Literaturaj, historiaj kaj ekonomikaj eseoj 
* *A galecidade na obra de Guimarães Rosa* (*Galegeco en la verkaro de Guimarães Rosa*, 1978), reeldonita en brazila ortografio de eldonejo Difel, San-Paŭlo en 1983.
* *Castelao na luz e na sombra* (*Castelao sub lumo kaj ombro*, 1982)
* *Galiza lavra a sua imagen* (*Galegio tajlas sian bildon*, 1985)

#### Poezio 
* *Pranto matricial* (*Utera plorado*, Bonaero, 1955).
* *Canto do pobo disperso* (*Kanto de la disa popolo*, verkita dum lia restado en Bogoto de Kolombio, publikigita nur en 2012 fare de la Konsilio de la Galega Kulturo) 
* *Sementeira do vento* (*Ventosemado*, 1968)
* *Cen chaves de sombra* (*Cent ombro-ŝlosiloj*, 1979)
* *Cartafol de homenaxe a Ramón Otero Pedrayo* (*Omaĝo-teko por Otero Pedrayo*, 1986)
* *Antoloxía* (*Antologio*, 2012)
* *Poesía completa* (*Kompleta poemaro*, 2012)

#### Romanoj 
* *Soldado da morte* (*Mortosoldato*, 1921, nefinita kaj nepublikigita).

#### Eseo, artikoloj 
* Kolekto *O legado xornalístico de Valentín Paz-Andrade* (*La ĵurnalista postlasaĵo de Valentín Paz-Andrade*, 1997, farita de Tucho Calvo).

#### Kolektivaj verkoj 
* "A evolución trans-continental da lingua galaico-portuguesa" ("La trakontinenta evoluo de la galega-portugala lingvo"), en *O porvir da lingua galega* (*La estonto de la galega lingvo*, 1968)
* *O home dentro do sabio: Pedro Joseph de Bermés (1770-1824)* (*La homo en la saĝulo: Pedro Joseph de Bermés (1770-1824)*, 1985)
* *Epistolario* (*Leteraro*, 1997)
* "Cruz Gallástegui, na hora e na obra", (* Cruz Gallástegui, en la horo kaj en la verko*), en *Homenaje a Cruz Gallástegui* (*Omaĝo al Cruz Gallástegui*, 1985)
* "Perspectiva e contrapunto da obra de Blanco Amor", ("Perspektivo kaj kontrapunkto de la verkaro de Blanco Amor"), artikolo en la numero 3 (kromnumero dediĉita al Blanco Amor) de "A Nosa Terra", 1977)

### Verkaro en la hispana 
#### Literaturaj, historiaj kaj ekonomiaj eseoj 
* *Galicia como tarea* (*Galegio kiel tasko*, Bonaero, 1959)
* *La anunciación de Valle-Inclán* (*La anunciacio de Valle-Inclán*, Bonaero, 1967, kun enkonduko de Blanco Amor)
* *La marginación de Galicia* (*La marĝenigo al Galegio*, 1970)

#### Fiŝkaptaj eseoj 
* *Los puertos nacionales de pesca. Aportacíón de Vigo al estudio del problema* (*La naciaj fiŝhavenoj. Kontribuo de Vigo al la studo de la problemo*, 1928)
* *Principios de economía pesquera* (*Rudimentoj de fiŝkapta ekonomio*, FAO, Santiago de Ĉilio, 1954)
* *Producción y fluctuación de las pesquerías* (*Produktado kaj oscilado de fiŝkaptejoj*, 1954)
* *Sistema económico de la pesca en Galicia* (*Ekonomia sistemo de fiŝkaptado en Galegio*, Bonaero, 1958)
* *Los derechos sobre el espacio marítimo* (*La rajtoj je marspaco*, 1960)
* *El capital como factor del desarrollo de Galicia* (*La kapitalo kiel faktoro de disvolviĝo en Galegio*, 1970)
* *El concepto de zona económica en el nuevo derecho del mar* (*La koncepto pri ekonomia zono en la nova marjuro*, 1974).

#### Kolektiva verko 
* "La sociedad y la economía" ("La socio kaj la ekonomio"), en *Los gallegos* (*La galegoj*, publikigita de Xosé Ramón Barreiro k.a., 1976)

#### Komentita eldono kaj studo 
* "Estudo preliminar" ("Enkonduka studo") en *Ensayo de una historia de los peces y otras producciones marinas de la costa de Galicia, de Joseph Cornide* (*Eseo pri historio de fiŝoj kaj aliaj mar-produktaĵoj de la mar-bordo de Galegujo*), faksimilo (1983) de la originalo de 1788

## Bildgalerio 

Dosiero:Paz Andrade praza San Xose Pontevedra.jpg|Skulptaĵo de la aŭtoro en la Placo de Sankta Jozefo, Pontevedro
Dosiero:Valentín Paz-Andrade, sinatura, 1977.svg|Subskribo, 1977
Dosiero:Instituto E.S. Valentín Paz Andrade, Vigo.jpg|Mezlernejo Valentín Paz-Andrade, en Vigo
Dosiero:Valentín Paz-Andrade, paseo.jpg|Promenejo Valentín Paz-Andrade, en Vigo

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tago de la Galega Beletro
* Vigo

## Eksteraj ligiloj 
*  Biografio  en la Reĝa Galega Akademio
*  Legado Valentín Paz Andrade , oficiala paĝo de la heredintoj
*  20ra *Valentín Paz Andrade Temkanalo en la Televido de Galegio
*  Un renacentista na Galicia do século XX en CulturaGalega.org
*  Malgranda biografio kun fotografaĵoj en la paĝaro de la mezlernejo Valentín Paz Andrade de Vigo
*  Biografio en la paĝaro de la Asocio de Galeglingvaj Verkistoj.
*  Valentín Paz Andrade en Galegos.info
*  Artikolo  en la *Enciclopedia Galega Universal* (*Universala Galega Enciklopedio*)
*  "Transmaraj itineroj" , paĝo pri la vojaĝoj de Valentín Paz Andrade en la paĝaro de la Galega Kultura Konsilio
*  kaj  Voĉo de Valentín Paz-Andrade, unua kaj dua partoj, en la paĝaro de la Galega Kultura Konsilio

## Bibliografio 
*  Freixanes, Víctor F. (1982), *Unha ducia de galegos*, Vigo: Galaxia. ISBN 978-84-7154-248-9.
*  Pluraj aŭtoroj (1991), *Homenaje a Valentín Paz Andrade*, Vigo: Diputación Provincial de Pontevedra. ISBN 84-86845-71-8.
*  Calvo, Tucho (1998), *Valentín Paz-Andrade, a memoria do século*, Sada: Edicións do Castro. ISBN 978-84-7492-904-1.
*  Portela Yáñez, Charo (1999), *Valentín Paz-Andrade. Escritor, xornalista e poeta. Avogado, político e empresario*, Vigo: Ir Indo. ISBN 978-84-7680-273-1.
*  Rodríguez Vidales, Francisco (1999), *VPA, Valentín Paz-Andrade*, Servicios Industriales Pesqueros, S.A. ISBN 978-84-923440-2-4.
*  López Fernández, Xesús (1999), *Poesía de Galicia. Poemas á nai*, px. 306-311. Edición do autor, Santiago de Compostela. ISBN 978-84-605-8548-0.
*  Carballa Alonso, Xan Manuel (2012), *Biografía de Valentín Paz-Andrade*, Vigo: Editorial Galaxia. ISBN 978-84-9865-411-0.
*  Portela Yáñez, Charo (2012), *Valentín Paz Andrade. Biografía e antoloxía*, Vigo: Xerais. ISBN 978-84-9914-331-6.
*  Portela Yáñez, Charo (2012), *Valentín Paz Andrade : vida e obra'', Vigo: Xerais. ISBN 978-84-9914-340-8.

Kategorio:Tago de la Galega Beletro
Kategorio:Galeglingva literaturo