open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kaliforniumo

**Kaliforniumo** aŭ **kalifornio** estas radioaktiva metala kemia elemento kun la simbolo **Cf** kaj atomnumero 98. La elemento unue estis produktita en 1950 per bombado de kuriumo per alfa-partikloj (jonoj de heliumo) ĉe la Universitato de Kalifornio en Berkelio. La elemento estis nomita por Kalifornio kaj la Universitato de Kalifornio.

## Karakterizaĵoj 
Kalifornio estas arĝente blanka aktinidmetalo kun fandopunkto de 900 ±  kaj laŭtaksa bolpunkto de . La pura metalo estas modebla kaj estas facile tranĉita per razklingo. Kalifornia metalo komencas vaporiĝi super  kiam eksponite al vakuo. kaj la elemento disprozio, kiu estas la lantanido super kalifornio en la perioda tabelo. Kunmetaĵoj en la +4 oksigena stato estas fortaj oksidantoj kaj tiuj en la +2 stato estas fortaj reduktantoj.); la plej stabilaj estas 251Cf kun duonvivo 898 jaroj, 249Cf kun duonvivo 351 jaroj, 250Cf kun duonvivo 13.08 jaroj, kaj 252Cf kun duonvivo 2.645 jaroj.

Kaliforniaj izotopoj kun masnumeroj 249, 252, 253, kaj 254 estis observitaj en la radioaktiva polvo kolektita de la aero post atomeksplodo.

Kalifornio iam estis kredita esti produktita en supernovaoj, ĉar ilia kadukiĝo egalas la 60-tagan duonvivon de 254Cf. Tamen, postaj studoj ne montris iujn ajn kaliforniajn spektrojn, kaj supernovaj lumkurboj nun supozeble sekvas la kadukiĝon de nikelo-56.

La transuraniaj elementoj de americio ĝis fermio, inkluzive de kalifornio, okazis nature en la natura nuklea fisia reaktoro ĉe Oklo, sed ne plu faras tion.

Spektraj linioj de kalifornio, kune kun tiuj de pluraj aliaj nepraj elementoj, estis detektitaj en la Stelo de Pŝibilskio en 2008.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Aktinoidoj
Sapotacoj

alternative=Ilustracja|eta|Manikara zapota
alternative=Palaquium treubii - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-100.jpg|eta|Palaquium treubii - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-100
La **sapotacoj** () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo erikaloj (*Ericales*). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 60 genrojn kaj preskaŭ 1350 speciojn, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝian specion.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

### Kelkaj taksonoj 
* *Manilkara bidentata* (balato) la gutaperkosimila materilao de tiu ĉi arbo uzatas por pneŭmoj, transporta bendo. Kreskas en okcidenta Hindio.
* *Achras zapota* aŭ *Manilkara zapota*: la arbo havas 5-10 cm grandajn rustebrunajn, ovalajn aŭ ovoformajn, dolĉajn fruktojn. La solidiĝinta laktosuko de la arbo (ĉiklo) estis la bazmaterialo de la maĉgumo. (Kreskas en Mez-Ameriko, Gvatemalo). La arba ligno entenas saponinojn, tiel ĝin ne voras eĉ la termitoj.
* *Pouteria* specioj havas prunosimilajn fruktojn, manĝeblajn kiel deserton.
* *Butyrospermum parkii* (Buterarbo aŭ *Karité*) : ĝi defaligas la foliojn en la seka sezono. Ĝi havas fruktojn kaŝtansimilajn (3-4 cm), kiuj enhavas (senŝeligite) 60-70 % grasoentenon. Ĝi estas buterosimila grasaĵo, uzata ĉefe por nutrado (malofte por lumigo) en Afriko, kaj en Eŭropo por kosmetikaĵoj. Kreskas en Afriko.
* *Diploknema butyraca* havas similan rolon en Hindio kiel *Butyrospermum parkii* en Afriko. El ĝi oni prenas la fulva-buteron.
* Madhuca longifolia (ankaŭ konata kiel *Bassia latifolia* aŭ kiel *Madhuca indica*) havas grasajn fruktojn kaj sukerriĉajn florojn, kiuj uzatas por alkoholaĵoj aŭ por nutrado.
* *Synsepalum dulcificum* (mirbera arbo?) kreskas en okcidenta Afriko. Ĝi dolĉigas la acidan vinon, nutraĵon per glikoproteino (mirakulino).

Dosiero:Koeh-235.jpg|*Payena leeri*
Dosiero:Sapodilla big.jpg|*Manilkara zapota*
Dosiero:Pouteria sapota - marmalade tree - desc-leaf cluster - from-DC1.jpg|*Pouteria sapota*

## Vidu ankaŭ 
* Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* http://delta-intkey.com/angio/www/sapotace.htm 

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Sapotacoj
Kategorio:Plantofamilioj
NASDAQ

**NASDAQ** aŭ simple Nasdaq, originale akronimo por ’’National Association of Securities Dealers Automated Quotations’’ (Aŭtomata kursdetermino de Nacia Asocio de Valorpaperaj Komercistoj), estas borso, kiun funkciigas la ’’National Association of Securities Dealers’’. Kiam la komercado komenciĝis la 8-an de februaro en 1971, ĝi estis la unua elektronika borso. Ekde 1999, ĝi estas la plej granda usona borso, en kiu aperas duono de la usonaj Akciaj Kompanioj. NASDAQ konsistas el ’’NASDAQ National Market’’ (Nasdaq-a Nacia Merkato) kaj ’’NASDAQ SmallCap Market’’ (Nasdaq-a EtĈapa Merkato, sed "*cap*" (ĉapo) estas ankaŭ mallongigo por "*capital*" = kapitalo). La sidejo de la ĉefa borso estas en Usono, sed kun borsoj en Kanado kaj Japanio. Ĝi havas kontaktojn ankaŭ al aliaj borsoj en Hong Kong kaj Eŭropo.[eta|Plej novaj informoj de Nasdaq en [Times Square en Novjorko]]La NASDAQ permesas multajn merkatajn reprezentantojn partopreni en la komerco per la ’’Electronic Communications Networks (ECNs)’’ (Elektronika Komunika Reto). La *Small Order Execution System* (SOES) (EtMendojn Plenuma Sistemo) estas alia NASDAQ-propreco, enkondukita en 1984, por akiri pli grandajn komercajn enspezojn. La 17-an de julio 1995 la NASDAQ-a akcia indekso unuafoje transpasis 1.000 poentojn. La indekso atingis la 10-an de marto en 2000 kun 5.048,62 poentoj sian pinton kaj signis la komencon de la „Dot-Com Boom”-fino („Dot-Com Boom” = enorma, senbaza kreskego de akcia valoro de la komputilaj firmaoj).

En la plej granda civila proceso en la historio de Usono, la federacia tribunalo kondamnis dekduojn de maklerdomoj (inter aliaj Merrill Lynch, Goldman Sachs, kaj Salomon Smith Barney) por pagi sumojn de 1,03 miliardoj da usonaj dolaroj al la damaĝitaj investintoj, kiujn ili trompis per falsaj planoj, nombroj.

En la jaro de 2002, oni enkondukis „NASDAQ SuperMontage”, mallonge SUMO kiel elektronikan sistemon.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nasdaq.com/

Dosiero:NASDAQ IXIC - dot-com bubble small.png|

Kategorio:Borsoj
Kategorio:Borsaj indikiloj‎
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Mallongigoj
Teacoj

alternative=Gordonia fruticosa, única espécie representante da família que ocorre naturalmente no Brasil.|eta|Gordonia fruticosa, única espécie representante da família que ocorre naturalmente no Brasil.
La **teacoj**, kies malnova sinonimo estas teo (*Thea*).

Tiuj tropikaj kaj subtropikaj plantoj estas lignecaj, ĉiamverdaj kun disaj folioj. Ili kreskas en la montaraj arbaroj, en la suba folizono. Ili havas ledecajn, brilajn, segilrandajn foliojn. La floroj estas blankaj, flavaj aŭ rozaj kaj staras ĝenerale unuope en la akselo de la folioj. La floroj estas ĉiam radisimetriaj sed tre diversaj en la familio. Gravas ekonomie la genro kamelio (inkluzivante la tearbedojn).

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (19 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Ericales* Bercht. & J.Presl - erikaloj
****Theaceae* Mirb. - teacoj
*****Apterosperma* H.T. Chang - apterospermo
*****Camellia* L. - kamelio
*****Dankia* Gagnep. - dankio
*****Euryodendron* H.T. Chang - eŭriodendro
*****Franklinia* W. Bartram ex Marshall - franklinio
*****Gordonia* J. Ellis - gordonio
*****Hartia* Dunn - hartio
*****Laplacea* Kunth - laplaceo
*****Malachodendron* Mitch. - malakodendro
*****Parapyrenaria* H.T. Chang - parapirenario*
*****Piquetia* (Pierre) Hallier f. - piketio
*****Polyspora* Sweet ex G. Don - polisporo
*****Pyrenaria* Blume - pirenario
*****Schima* Reinw. ex Blume - skimo
*****Stewartia* I. Lawson - stevartio
*****Theopsis* (Cohen-Stuart) Nakai - teopso
*****Tutcheria* Dunn - tuĉerio*

:*genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

### Kelkaj taksonoj 
* kamelioj (*Camellia*) estas arbedoj (La nomo venas de la jezuita pastro G. J. Camellus (1661-1706)). La specioj havas relative grandajn grajnojn. Kelkaj specioj (Camellia sasanqua (sazanko) kaj Camellia oleifera) havas grandajn oleoenhavon, pro tio ili estas kultivataj en Japanio kaj Ĉinio.
** japania kamelio (*Camellia japonica*) estas arbedo multe kultivata ĝardene kaj subvitre pro la rozosimilaj floroj kaj la ledecaj plaĉaj folioj. Ĝi estas indiĝena en la sud-ĉiniaj arbaroj, de kie oni kunportis ĝin al Britio (1731)
* teoarbedoj  (*Camellia sinensis*) estas daŭrafoliaj aziaj arbedoj aŭ malgrandaj arboj kun disaj, ledecaj folioj; pendantaj floroj kaj triĉambraj kapsuloj. Ĝi venas de la ĉirkaŭaĵo de la Himalajo. La floroj havas agrablan odoron. La sekigitaj folioj estas ĝenerale uzataj por prepari trinkaĵon, konsumante jam pli ol 5000 jarojn. La stimulaj alkaloidoj aperas en ĝi en pli granda proporcio ol ĉe la kafo (1,5 % kafeino, teofilino, teobromino). La tanacida enhavo estas 4-20 % (la fortan efikon de la malhelaj teojn kaŭzas ne la alkaloidoj, sed la tanacidoj, elsolvitaj dum la pli longa bolado. En Azio oni preferas la verdan teon.

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Teacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Eriko

**Eriko** (*Erica*) estas genro de malaltaj arbedoj aŭ arbustoj el la familio de erikacoj. Foje oni uzas ankaŭ la nomon **eriko** por specioj el aliaj genroj de erikacoj, precipe tiuj de la kaluna genro.

La erikoj estas malaltaj, disbranĉiĝintaj daŭrafoliaj arbedoj aŭ arbustoj kun dense sidantaj, pingloformaj folioj kaj multenombraj, ofte malgrandaj, ruĝaj blankaj aŭ flavaj, kloŝ- kruĉ- aŭ tubformaj floroj.

Oni nomas erikejo tiun nekultivitan regionon, kie kreskas ĉefe erikoj.

eta|maldekstre
## Kelkaj specioj
* *Erica arborea*
* *Erica excelsa* aŭ *Erica ventricosa*

## Vidu ankaŭ 
*Finboso
## Aliaj projektoj 
Kategorio:Erikacoj
Kategorio:Arbustoj
Buterarbo

**Buterarbo** (*Vitellaria paradoxa* sin. *Buyrospermum parkii*), konata ankaŭ per la nomo **kariteo**, estas specio de arbo, kiu povas alti ĝis pr. 15 metroj kaj kreskas en tropikaj regionoj de Afriko.

La nomo « karité » signifas "buterarbo" en lingvo "wolof" (Senegalio). Oni nomas ĝin ankaŭ "si yiri" (prononcu "shi yiri") en lingvo "bambara" uzata en diversaj landoj de tiu okcidenta regiono de Afriko (el tiu esprimo fontas ĝia nomo en la angla lingvo "shea tree").

La buterarbo defaligas la foliojn en la seka sezono. Ĝi havas fruktojn kaŝtansimilajn (3-4 cm), kiuj senŝeligite enhavas 60-70 % de buterosimila grasaĵo, uzata ĉefe por nutrado (malofte por lumigo), por ŝmiri la haŭton kaj harojn, kiel bazon por sapo. Ĝi kreskas en Afriko en savanoj, de Senegalio ĝis Sudano kaj sude de tiu zono en Ebura Bordo ĝis Benino.

Kategorio:Sapotacoj
Sendai (apartigilo)

# **Sendai** aŭ esperante **Sendajo** (仙台市 [sendai-ŝi]) urbo en Gubernio Mijagi
# **Sendai** (川内市 [sendai-ŝi]) estinta urbo en Gubernio Kagoŝimo, nun Sacuma-Sendai (薩摩川内市 [sacuma-sendai-ŝi])
# **Vegalta Sendai** estas klubo de piedpilkado
# **3133 Sendai** estas asteroido.
Angora kato

**Angora kato** estas raso de katoj, konata ankaŭ kiel *Turka angora kato*. Angora estas unu el la antikvaj naturaj rasoj de katoj, disvastiĝinta en la teritorio de la moderna centrala Turkio, regiono de Ankara.

## Fizikaj specialaĵoj 
Plejmulto de angoraj katoj havas blankan silkecan mezlongan hararon kaj bonan ostan strukturon. Ŝajnas, ke inter la Angora kato kaj la Persa kato ekzistas parenceco, kiel ankaŭ kun la Turka vano.

Kvankam Angoroj estas konataj per la sufiĉe longaj blankaj haroj, lastatempe pli ol 20 variaĵoj ekzistas, inkluzive de nigraj, bluaj katoj.

La okuloj povas esti bluaj, verdaj aŭ sukcenkoloraj. La blua koloro de okuloj estas gene ligita kun aŭdkapablo — pro tio bluokulaj Angoraj katoj kutime aŭdas nenion. Ne maloftas Angoraj katoj kun diverskoloraj okuloj: unu okulo blua, la dua sukcenkolora.

La oreloj estas akutaj kaj relative grandaj, la kapo longa kaj larĝa.

Ankoraŭ unu karakterizaĵo estas la vosto, kiun Angoroj kutime tenas paralele al la grundo.

Specoj de la Turka Angora kato en Eŭropo kaj Usono iom diversas. Ekzemple, la eŭropa speco havas pli longajn harojn sur la kolo kaj vosto.

## Konduto 
La Turka Angora kato estas inteligenta raso, tre ŝatinda kaj kurioza. La katoj de tiu raso restas aktivaj dum plejparto de sia vivo. Multaj el ili ŝatas akvon kaj povas eĉ bani kun siaj mastroj. Ili ankaŭ ŝatas komunikadon, kaj facile allogas al si ĉies atenton. Ili ne tro ŝatas esti longe tenataj, sed malbone fartas dum foresto de homoj: ili plej ŝatas ludi, kiam oni rigardas ilin.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hosca-kal.de/rassekunde.htm  
* http://www.acfacat.com/breeds/standards/turkishangorastd.html  
* Informo de breedlist.com (en)
* T.A.B.U. Turkish Angora Breeder's Union (en)

Kategorio:Kataj rasoj
Kopernicio

**Kopernicio** aŭ **Koperniciumo** estas kemia elemento, kiu havas la simbolon **Cn** (antaŭ 2009 la simbolo estis **Uub**) kaj la atomnumeron 112. Ĝi estas ege radioaktiva sinteza elemento, kiu disfalas rapidege. Ĝi estas sinteza elemento, da kiu nur malmultaj atomoj estis kreitaj. Pro ĝia esteco en la grupo 12 oni supozas, ke ĝi estas likva metalo same kiel hidrargo.

Ĝi estis unue kreita en la jaro 1996 en Darmŝtato per kunfandiĝo de plumbo kaj zinko. La sintezo ne jam estas oficiale konfirmita.

Antaŭ 2009, la elementon oni nomis per la portempa IUPAC laŭsistema elementnomo *Ununbio*. Ĝi estis ankaŭ konata kiel eka-hidrargo. La nomo en la angla estas (oficiale ekde 2009, kaj tutoficiale ekde 2011) "Copernicium" (laŭ Nikolao Koperniko).

## Referencoj 
Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj
Kategorio:Nikolao Koperniko
Universitato Harvard

eta|
eta|Universitato Harvard
**Universitato Harvard** estas usona universitato en Kembriĝo, Masaĉuseco, kaj membro de la Hedera Ligo. Ĝi fondiĝis la 8-an de septembro, 1636, do estas la plej maljuna institucio por supera edukado en Usono. Unue nomata **Nova Kolegio**, ĝi nomiĝis **Kolegio Harvard** la 13-an de marto, 1639, laŭ ĝia unua ĉefa donacinto, John Harvard. Ĝi unue oficiale nomiĝis "universitato" anstataŭ "kolegio" en la nova masaĉuseca konstitucio en 1780.

La universitato estas unu el la plej prestiĝaj en la mondo. En  la universitato havis sume  studentojn. Aliflanke, en  ĝi havis entute  dungitojn, el kiuj 2 300 estis fakultatanoj. Ekde  la universitata prezidanto estas ''*.  

Ĝi distancas nur 3&nbsp;km de Masaĉuseca Instituto de Teknologio, kun kiu ĝi havas longan amikan rivalecon.

## Elektitaj studentoj 
* Botond Kőszegi
* János Lányi

## Kelkaj instruistoj 
* Stephen Jay Gould
* Abraham Loeb
* József Hollósi Somogyi

## Muzeoj 
* Harvard Muzeo pri Antikva Proksima Oriento
* Harvard Muzeo pri Natura Historio
* Muzeo Peabody de Arkeologio kaj Etnologio

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* la apartan tekston pri la ekonomika universitata fakultato *Harvard Business School*.
* Altan renomon havas ankaŭ la jura universitata fakultato *Harvard Law School''.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de Universitato Harvard


Kategorio:Universitatoj en Masaĉuseco
Pensfabriko

**Pensfabriko** (angle *think tank*; ankaŭ: *public policy institute*, *PPI*, do Publikinteresa Institucio) estas forta grupo de sociosciencistoj, kiuj kune elpensas novajn konceptojn kaj strategiojn; oni povas paroli pri metiejoj de konservativaj, novliberalaj kaj novkonservativaj pensoj.

Ili estas disvastiĝintaj ĉefe en Usono, kie la pensfabrikoj ricevas monon de privataj fondaĵoj aŭ unuopaj personoj, por ellabori novajn ideojn en la branĉo de eksterafera- kaj interna politiko. Ĉar la pensfabrikoj havas privatajn, proprajn ekipaĵojn, ili havas pli da libereco por proponi, diskuti novajn ideojn, ne malofte kun partopreno de laborgrupanoj de la registaro. Influfortaj usonaj pensfabrikoj lokiĝas en Vaŝingtono ĉirkaŭ la Kapitolo de Usono.

Ĉar la pensfabrikoj dependas de privataj monfontoj, iliajn rezultojn ne ĉiu flanko taksas neŭtrala. Ili ofte servas precipe partiajn interesojn.

## Konataj pensfabrikoj 
* Centro pri Strategiaj kaj Internaciaj Studoj (CSIS)
* Fondaĵo Robert-Schuman
* Council on Foreign Relations
* Mont Pelerin Society
* Brookings Institution (retligo )
* Cato Institute (retligo)
* Fonduso Carnegie por Internacia Paco
* Manhattan Institute
* Heritage Foundation (retligo)
* Worldwatch
* Project for the New American Century
* RAND Corporation
* Foreign Policy in Focus (FPIF)
* International Institute for Strategic Studies (IISS)
* Frankfurta Instituto - Fondaĵo Marketekonomio
* SateNet
* Institute of Economic Affairs
* Atlas Institutes
* Centre for Policy Studies (retligo)
* Roma Klubo
* Club of Budapest (retligo)
* Initiative neue Soziale Marktwirtschaft
* Institut Arbeit und Technik
* Gottlieb Duttweiler Institut

## Literaturo 
germane:
* Konrad Becker (Hrsg.): *Die Politik der Infosphäre. World-Information.org*. Bonn: Bundeszentrale für politische Bildung, 2002.
* Keith Dixon: *Die Evangelisten des Marktes* ISBN 3-89669-951-2

## Vidu ankaŭ 
* Konservativismo
* Lobiado
* Novkonservativismo
* Novliberalismo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  SourceWatch-difino de pensfabriko
Svendborg

**Svendborg** estas urbo en la regiono suda Danio sur la insulo Fyn, fondita en la jaro 1253. Ĝi estas la dua plej granda urbo sur Fyn: Fine de  en la urbo vivis . La urbo Svendborg jam antaŭ 2006 estis la centro de samnoma komunumo, kaj ekde 2007 post administre reformo estas la centro de plivastigita komunumo, la kiu nordokcidente limas la nova komunumo Faaborg-Midtfyn kaj nordoriente da nova komunumo Nyborg. Ĝi estas la naskiĝloko de pentristo kaj esperantisto Axel Andersen.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Svendborg

eta|maldekstra|300ra|haveno de Svendborg
eta|maldekstra|300ra|la urba muzeo *Anne Hvides Gaard*

Kategorio:Urboj de Danio
Kategorio:Suda Danio
Kategorio:Fyn
Voto

**Voto** estas sankta promeso plenumi ion aŭ sin deteni de io, kiel ekzemple la promeso de nova kleriko sin dediĉi al dia servo.

Ĝi estas speco de ĵuro, en kiu dio estas ne nur atestanto, sed ankaŭ ricevonto de la promesaĵo.

Kategorio:Religio
Kategorio:Interpersona rilatado
Kārlis Kraujiņš

**Kārlis Kraujiņš**, foje ankaŭ literumita **Karlis Kraujinŝ** (naskiĝis la 11-an de junio 1879, mortis la 28-an de januaro 1975 en Rigo) estis verkisto kaj veterano en la Esperanto-movado de Latvio.

Kategorio:Latvaj esperantistoj
Ingroj

dekstra|150px|eta|Flago ingroj
**Ingroj**, memnome *Inkerojne* aŭ *Iĵoralajne*, estas la ĉefa indiĝena popolo de Ingrio (kune kun Votoj). Fine de la 19-a jarcento plejmulto de la enloĝantaro de Sankt-Peterburga regiono parolis iun Finnan (Ingran) dialekton, sed laŭ popolnombrado en 1989 nur 302 el 820 registritaj ingroj ankoraŭ parolis sian propran lingvon. Multaj ingroj perdis siajn vivojn en Stalinaj gulagoj.

La hodiaŭaj Ingroj vivas inter la riveroj Narva kaj Neva.
Ankaŭ ekzistas aktiva elmigrintula societo en Finnlando, sed malfacilas aserti kiuj el tiuj estas "veraj" ingroj, kaj kiuj estas posteuloj de "Ingriaj Finnoj", Luteranaj finnoj elmigrintaj Ingrien dum la 17-a jarcento. Ankaŭ la propraj Ingroj hodiaŭ kutime estas Luteranoj.

La ingroj origine estis kareloj kiuj dum la 11-a jarcento translokiĝis suden, de Karelio al historia Ingrio. Pro tio ilia lingvo tre similas al la karela, kaj al la finna. Tradicie estis du grupoj de ingroj: la "iĵoroj" de Okcidenta Ingrio, kaj la "veraj" ingroj de la golfeto de Sankt-Peterburgo.

## Eksteraj ligiloj 
* La Ingroj (anglalingve)
* Inkeri (Finne kaj Angle)

Kategorio:Etnoj en Rusio
Kategorio:Ingrio
Veselin Damjanov

**Veselin DAMJANOV** estis bulgara operokantisto kaj esperantisto. Oni produktis multajn diskojn en Bulgario kun liaj kantoj en Esperanto (kaj aliaj lingvoj) kaj, okaze de turneo en okcidenta Kanado kiun organizis por li Wally du Temple en 1985, kanadaj esperantistoj faris sonbendan kasedon *Veselin Damjanov koncertas en Kanado*.

## Eksteraj ligiloj
* Vinilkosmo
*Radio 3ZZZ, 13 Sep 2004 - Marŝo kantita de li troviĝas ĉe la fino de la elsendo.
*Radio 3ZZZ, 20 Sep 2004 - Troviĝas en la elsendo kanto de li el la opero Carmen.
*[Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=damjanov+veselin&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Veselin Damjanov en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Damjanov, Veselin
Damjanov, Veselin
Ailanto

* *ailanthus glandulosa* Ailanto glandohava aŭ "paradizoarbo" , el suda Ĉinio kaj sudorienta Azio, sed ankaŭ plantita en Hindio por ombro. diversaj partoj de la arbo uzatas kuracplante.
* *Ailanthus triphysa*, kelkfofoje pli ol 30 metrojn alta. Se oni tranĉas la arboŝelon elfluas odora rezino uzata medicine kontraŭ disenterio.
* *Ailanthus altissima* Ailanto plejgranda:
arbo kreskanto de Hindio ĝis Aŭstralio. La nomo Ailanto devenas de ties nomo en la lingvo de Molukoj, en Hindio ĝi nomatas hindie: *Maharuk*, telugue *Peddamanu*. ĝi estis plantita en malproksimajn regionojn kun subtropika klimato, ekzemple sudorientan Usonon.

## Priskribo 
Ĝi estas rapidkreska arbo ĝis 25 metrojn alta, kun blankeca arboŝelo, folioj, 25 ĝis 75 cm longaj, pinataj kun subfolioj alternaj po 6-12 paroj, dentitaj rande kaj malsimetriaj ĉebaze.

fruktoj estas samaroj

## Uzo 
La arboŝelo uzatas kuracplante kiel vigliga kaj kontraŭfebra

Dosiero:Ailanthus altissima0.jpg|
Dosiero:Götterbaum (Ailanthus altissima).jpg|
Dosiero:Ailanthus_altissima4.jpg

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.inmygarden.org/archives/2005/01/ailanthus_and_s_1.html  
* http://had0.big.ous.ac.jp/~hada/plantsdic/angiospermae/dicotyledoneae/choripetalae/cimaroubaceae/niwaurusi/niwaurusi3.htm  

Kategorio:Simarubacoj
Diapozitivo

eta|Lumbildo
**Diapozitivo** (aŭ **lumbildo**) estas projekciebla bildo sur travidebla materialo,
kiu montras la naturajn kolorojn kaj ne, kiel ĉe negativfilmo, la inversajn kolorojn.
Ĉe ordinara kemia fotado ekestas negativaj bildoj, kies koloroj estas inversigitaj (blanka ↔ nigra, ruĝa ↔ verda, ktp.).
Ekzistas du manieroj por produkti diapozitivon:

* Inversigo de negativa filmo per projekciado al alia filmo kaj dua rivelado (dufoja inversigo, same kiel ĉe foto-papero);
* Uzo de inversiga filmo, kiu tuj produktas pozitivan bildon; inversigaj filmoj kaj ilia rivelado estas pli kompleksaj ol negativaj filmoj.

Por projekcii moviĝantajn filmojn aŭ fiksajn seriojn de rigidscena filmo oni aranĝas la diapozitivojn sur filma bendo.
Por povi libere kombini bildojn por projekciado oni muntas unuopajn bildojn en kadron, kiu ebligas facilan, eĉ aŭtomatan enŝovon en taŭgan diaprojekciilon.

La prefikso "dia" venas el la helena lingvo kaj signifas "tra", pro la trairo de la lumo ĉe projekciado.

## Vidu ankaŭ 
* Diafilmo

Kategorio:Fotado
Kategorio:Materialoj
Diapozitiva filmo

**Diapozitiva filmo** estas filmo konsistanta el diapozitivaj bildoj.
Tiuj povas esti unuopaj, sendependaj bildoj (el fotilo) aŭ eroj de moviĝanta filmo (el kamerao).
Diapozitiva filmo taŭgas por projekciado, dum ke negativan filmon necesas unue inversigi.

Miksa formo inter sendependaj bildoj kaj moviĝantaj scenoj estas *rigidscenaj filmoj*, kies bildoj estas interdependaj, sed senmovaj scenoj de historio. Tia filmo estas multe malpli ampleksa ol moviĝanta filmo kaj bezonas multe malpli kompleksan projekciilon.
Oni proponis por tia filmo la novismon "diafilmo".

Kategorio:Filmo
Vota lingvo

La **Vota lingvo** (nomita en esperanto foje ankaŭ kiel *voda lingvo* aŭ *vadja lingvo*) estas finn-ugra lingvo, hodiaŭ parolata de kelkdeko de votoj en tri vilaĝoj oriente de la enfluejo de rivero Luga al la Finna golfo, okcidente de Sankt-Peterburgo. La vota neniam havis fiksitan ortografion, kaj ĝia literaturo ĉefe estis parola. Tiuj kiuj ja skribis ĝin, ĉefe uzis cirilan alfabeton. En la vota la lingvo nomiĝas vad̕d̕a tšeeli. La vota lingvo estas mortonta.

Laŭ popolnombrado en 1989 parolantoj de la vota estis ankoraŭ 62. Votoj ĉiam estis malgranda popolo kaj ekzemple en 19-a jarcento ilia nombro estis nur 5 000. Pli frue la vota estis parolata ankaŭ en Latvio apud urbo Bauska (t.n. krevenoj). En 2017 Vota havis nur 8 parolantojn sed 40-60 pliaj homoj sciis iom da vota. Ĝi estas parolata en tri vilaĝoj: Krakolo, Luuco kaj, Pesko

centra|450ra|eta|Mapo de vota kaj najbaraj finno-ugraj lingvoj kaj iĵoraj vilaĝoj 1848–2007

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Virtuala Votio - troviĝas anglalingvaj priskriboj de la Vota
* http://www.vadjamaa.narod.ru/language/language.html (Pri la vota lingvo en la rusa)

Kategorio:Baltmara finna lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Rusio
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Inversiga filmo

**Inversiga filmo** estas speciala fotografia filmo, kiu post rivelado montras la naturajn kolorojn, male al ordinara negativa filmo, kiu montras la inversajn kolorojn.

Inversiga filmo do donas diapozitivon sen neceso de dua inversigo per projekciado al alia filmo aŭ fotopapero.

Inversiga filmo postulas pli grandan precizecon ĉe la eksponado. Kompense la koloroj de la rezulta bildo estas pli intensaj.
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px

## Vidu ankaŭ 
* Evoluo

Kategorio:Fotado
Kategorio:Prilaboro de bildoj
Votoj

La **Votoj**, memnome '** (singulare **'), estas finn-ugra popolo historie loĝanta inter la Estona nordolimo (ekde Estona urbo Narva) kaj Sankt-Peterburgo, do en la tradicia areo de Ingrio. Post la 2-a mondmilito Stalino sendis multajn Votojn pune al foraj provincoj, pro iliaj "malkuraĝeco" kaj "nelojalo" dum la milito, kaj la Vota etno pli-malpli malaperis. En 1848 estis ĉirkaŭ 5000 Votoj, dum en 1989 nur 62 personoj ankoraŭ parolis la Votan lingvon, kaj el tiuj 62 la plej junaj naskiĝis en 1930.

## Historio 
La Votojn mencias jam skribaj fontoj de 1069. Tiam ili loĝis pli vastan areon ol hodiaŭ.
La nordajn Votojn mencias la antikvaj Kronikoj de Novgorod per la nomo *Ĉudoj*. La sudaj Votoj estis rusigitaj dum Mezepoko.

## Eksteraj ligiloj 
* La Votoj (en la Angla)
* Virtuala Votio (en la Angla kaj Vota)

Kategorio:Etnoj en Rusio
Henri Kervers

**Henri KERVERS** (naskiĝis en 1916, mortis la 24-an de aprilo 1975) estis nederlanda esperantisto, prezidanto de La Estonto Estas Nia (LEEN) kaj honora prezidanto de LEEN-sekcio en Hago.

Dum pli ol 40 jaroj en la movado, Kervers estis prezidanto de LEEN (la landa asocio de UEA en Nederlando), redaktoro de *Nederlanda Esperantisto*, fakdelegito de UEA kaj elstara aktivulo en la landa Esperanto-movado. En 1959 li iniciatis Esperanto-kurson en la gazeto *De Porthoorn* (eldonkvanto 200 000 ekz.), al kiu aliĝis pli ol mil kursanoj. Kervers kunlaboris ankaŭ en la organizo de la 49-a UK 1964, en Hago, en kies LKK lia edzino (multjara komitatanino de UEA) estis vicprezidanto.

K
John Gifford Fowler

Brita esperantisto

**John Gifford FOWLER** (naskiĝis 1899 - mortis la 19-an de februaro 1975 en Londono) estis delegito de UEA en la brita ĉefurbo kaj vicprezidanto de la Londona Esperanto-Klubo. Li aktivis en la Movado plenajn kvardek jarojn kaj dum longa tempo prizorgis la bultenon de UEA Unesko-Novaĵoj.

FOWLER, John Gifford
F
Kategorio:Britaj esperantistoj
Alfred Skyberg

**Alfred SKYBERG** (naskiĝis 1910 - mortis la 6-an de septembro 1975) estis la ĉefdelegito de UEA en Norvegio.

Lerninte Esperanton jam en 1934, li ĉiam restis aktiva en la Movado kaj, krom la taskoj por UEA, plenumis ankaŭ multan laboron por Norvega Esperantista Ligo, pro kio li ricevis apartan rekonon. Interalie, li prezidis la estraron de la norvega Eldonejo Esperanto.

SKYBERG, Alfred
S
SKYBERG, Alfred
Fritz Mueller-Sorau

**Fritz MUELLER-SORAU** (naskiĝis 1906 - mortis la 13-an de julio 1975) estis germandevena esperantisto, vivinta ankaŭ en Britio, Kanado kaj dum lastaj 20 jaroj en Aŭstralio.

Li estis tre aktiva en la loka movado en Sidnejo kaj dum multaj jaroj estis ankaŭ membro de UEA.

Mueller-Sorau, Fritz
Mueller-Sorau, Fritz
Mueller-Sorau, Fritz
Hermann Wagner

**Hermann WAGNER** (naskiĝis la 23-an de novembro 1904 en Esslingen am Neckar) estis germana esperantisto.

Li aktivis de la 1930-aj ĝis la 1960-aj jaroj en SAT kaj inter la Naturamikoj, kun deviga interrompo de 1936 ĝis 1945, kiam li kiel antifaŝisto vivis en "konstanta mortdanĝero".

En sia ĉefa esperantlingva verko "Ni devas diri ĝin" li rakontis pri la situacio en Germanio en la unuaj du jaroj post la Dua Mondmilito kaj forte kontraŭis la opinion pri la "kolektiva kulpo" de la germanoj pri la faŝistaj krimoj. Liaj celoj estadis paco kaj progreso, kaj por realigi ilin, li opiniis necese ekstermi naciismon kaj malhelpi la ekspluatadon de homoj fare de kapitalistoj.

Li iniciatis la fondon de TANEF kadre de la Universala Kongreso 1951 en Munkeno kaj fariĝis ties unua prezidanto. Poste TANEF nomumis lin honora prezidanto.

## Verkoj 
* Die Welthilfssprache Esperanto in Kürze. Eld. Esperanto-Gruppe Stuttgart, 1946, 64 p.
* Ni devas diri ĝin. Eld. Kultur-Aufbau-Verlag, Stuttgart, 1947, 84 p.
* Die Weltsprache Esperanto, 1964, 55 p.

### Recenzoj
Pri *Die Welthilfssprache Esperanto in Kürze*

----
Pri *Ni devas diri ĝin*

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Membroj de SAT
Louis Apcher

**Louis APCHER** (naskiĝis 1898 - mortis la 16-an de aŭgusto 1975 en L'Isle-sur-Sorgue, Francio) estis emerita profesoro, dumviva membro de UEA kaj plenuminto de diversaj taskoj en la delegita reto dum la lastaj 30 jaroj. Li verkis korespondan E-kurson kaj instruis, interalie, en kastelo Greziljono.

APCHER, Louis
A
APCHER, Louis
Giovanni Bruno

**Giovanni BRUNO** (naskiĝis 1900 - mortis la 27-an de junio 1975 en Catania, Italio) estis itala esperantisto kaj profesoro, unu el la gvidantoj de la loka Esperanto-movado kaj entuziasma aktivulo sur la lerneja kampo. Li servis ankaŭ en la delegita reto de UEA.

Bruno, Giovanni
The Silence of the Lambs

***The Silence of the Lambs*** (angle: La Silento de la ŝafidoj) estas romano de Thomas Harris. Ĝi estas la meza parto de trilogio, kies unua kaj tria partoj nomiĝas *Red Dragon* (Ruĝa Drako) kaj *Hannibal* (Hanibalo). Harris laboras pri kvara parto nomota *Behind the mask* (Malantaŭ la masko).

En 1991 la novelo estis filmigita de Jonathan Demme kun la aktoroj Jodie Foster kaj Anthony Hopkins. La filmo gajnis plurajn Akademiajn Premiojn, interalie la premion por la plej bona filmo.

En la novelo FBI-ano *Clarice Starling* petas helpon de psikiatro Hannibal Lecter, plurfoja murdinto en frenezulejo, por trovi alian plurfojan murdinton, kiu nomas sin *Buffalo Bill*. Lecter marĉandas kun la ŝajna celo havi pli agrablajn kondiĉojn, sed vere intencas eskapi.

Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1991
Kategorio:Trileraj filmoj
Federacia Buroo de Enketado

eta|Persona insigno de speciala agento
eta|Flago
eta|Sigelo
La **Federacia Buroo de Enketado** (, **FBI**) estas enketa institucio de Usono kaj la ĉefa enketa kaj ekzekutiva ilo de la Usona Departemento de Justico.

Ĝia situacio estas speciala, ĉar la ŝtatoj de Usono havas proprajn policojn kaj propran jurisdikcion. Tial ĝiaj rajtoj estas limigitaj; ili koncernas interalie faktojn, kiuj koncernas pli ol unu subŝtaton aŭ kontraŭas federacian leĝon.

## Historio 
FBI estis kreita je la 26-a de julio 1908 de ministro pri justico (usone "ĝenerala advokato") Charles Joseph Bonaparte; ĝia nomo tiam estis simple *Bureau of Investigation* (oficejo pri enketado). En 1932 la nomo ricevis la precizigon "usona" (*United States Bureau of Investigation*). La aldono "federacia" venis nur en 1935.

Post 1930 FBI havis gravan taskon en la persekutado de krimoj kontraŭ la alkohola malpermeso, farataj de mafio, kiu subaĉetis kaj tiel nuligis lokajn policojn. En tiu tempo estis seriozegaj konfliktoj inter la subŝtataj policoj kaj FBI (certa rivaleco ĉiam ekzistis kaj plu ekzistas). Grava ilo de FBI kontraŭ mafianoj estis, ke tiuj ne povis deklari siajn krimajn enspezojn por imposto kaj tiel krimis kontraŭ federaciaj impostaj leĝoj. Tiel FBI sukcesis ekzemple kapti kaj kondamnigi la faman mafiestron Al Capone.

Sendube la plej influa FBI-ano estis ties direktoro John Edgar Hoover, kiu oficis de 1924 ĝis sia morto en 1972, preskaŭ kvin jarcentojn. Same sendube pluraj prezidentoj deziris anstataŭigi lin per alia persono, sed li estis tiom potenca, ke tio ne eblis. Post lia eksiĝo oni decidis limigi la ofic-periodon de FBI-direktoroj al dek jaroj.

Eksterdube FBI uzis sian aparaton por enketi ne nur pri krimuloj kaj suspektatoj, sed ankaŭ pri politike neŝatataj personoj, ekzemple Martin Luther King, ne suspektata pro krimo, sed tamen esplorata kaj subaŭskultata de FBI. Prezidento John F. Kennedy, kiu provis regi FBI pere de sia frato Bobby, ministro pri justico, eble timis, ke FBI malkaŝu detalojn pri liaj eksteredzecaj aventuroj, kaj tial ĝentile traktis FBI, kiu krome helpis al li en lia batalo kontraŭ certaj mafianoj. Lyndon B. Johnson, viculo kaj posteulo de Kennedy, nomumis Hoover dumviva direktoro.

Post la atencoj de la 11-a de septembro 2001 FBI en 2002 ricevis pliajn povojn esplori kontraŭ eblaj teroristoj, subaŭskultante telefonadon kaj interretan komunikadon kaj traserĉante loĝejojn sen sciigi la forestantajn loĝantojn.

## Interpafado en Miami en 1986 
La 11-an de Aprilo 1986 en Miami okazis la plej fifama interpafado en moderna usona polic-historio, dum kiu mortis du specialaj agentoj (Jerry L. Dove kaj Benjamin P. Grogan) kaj du krimsuspektatoj (William Russell Matix kaj Michael Lee Platt), kaj kvin agentoj estis vunditaj. Inter la dek partoprenantoj nur unu homo ne estis vundita.

## Vidu ankaŭ 
* Usona Departemento de Justico

## Eksteraj ligiloj 
*  *(pri la filmo "Usona fraŭdo", bildiganta la operacon "Abscam" fare de FBI)*

Kategorio:Usona Departmento de Justico
Amura provinco

**Amura provinco** () — provinco de Rusio en baseno de riveroj Amur kaj Zeja. La provinco havas limon kun Jakutio norde, Ĥabarovska regiono kaj Juda Aŭtonoma Provinco
oriente, Ĉinio sude kaj Transbajkala regiono okcidente.

## Geografio 
Ĉefurbo de la provinco estas Blagoveŝĉensk, la plej malnova urbo de rusia Fora Oriento, fondita en 1856.

* Areo: 363&nbsp;700 км².
* Loĝantaro: 997,5 mil (2001).

## Historio 
La provinco estis fondita en 1932.

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.amurobl.ru 
* http://www.xs4all.nl/~smaardyk/eilandjes.htm

Kategorio:Amura provinco
Stavropola regiono

**Stavropola regiono** () estis fondita en 1924 kaj nomiĝis tiam *Sud-Orienta provinco*. Ekde oktobro de 1924 ĝi nomiĝis *Nord-Kaŭkazia regiono*, ekde 1937 — *Orĝonikidzea regiono* kaj ekde januaro de 1943 — *Stavropola regiono*.

* Areo: 66,5 mil km².
* Ĉefurbo: Stavropol.
* Loĝantaro: 2888,8 mil. (denseco ĉirkaŭ 41 pers./km²).

La regiono estas tre grava agrikultura parto de Rusio, kie klimato ebligas maturiĝon de pluraj kreskaĵoj, kiuj ne maturiĝas dum mallonga somero de pli nordaj regionoj (i. a. maizo kaj kolzo).

En la regiono situas gravaj ripozlokoj (grupo de urboj Pjatigorsk, Kislovodsk ka.).

## Geografiaj elementoj
* Rivero Kuma

## Etnoj 
Plejparton de la loĝantaro konsistigas rusoj — 81,6% (inkluzive de kazakoj, konsiderataj subetno de rusoj). Tradicie grandas ankaŭ la etnaj grupoj de armenoj (5,5%), ukrainoj (1,7%) kaj grekoj (1,2%). Dum lastaj jaroj signife kreskis kvanto de dagestananoj, aparte darginoj — ili atingas 1,5% de la tuta loĝantaro.

Nogajoj kaj turkmenoj en oriento kaj nord-oriento de la regiono estas heredantoj de la nomada loĝantaro de tiuj lokoj antaŭ la slava koloniigo. Same delongas la oseta, adiga (kabarda, ĉerkesa kaj abazina) grupoj en la ĉemontara sudo de la regiono.

## Ekonomio
Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo estas la gasminejo kiu situas en Stavropola regiono, 36 km nord-okcidente de la urbo Stavropolo kaj estas parto de la Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco.
Vladimira provinco

**Vladimira provinco** (, Vladimirskaja oblast') estas grava regiono en la koro de Rusio, orienta najbaro de la Moskva provinco. La ĉefurbo de la provinco estas nur 190 km for de Moskvo. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĉefurbo estas la samnoma urbo Vladimir.

## Historio 
En Vladimira provinco konserviĝis multaj historiaj memoraĵoj de rusia antikveco. Kelkaj urboj de la provinco eniras la Oran Ringon de Rusio.

La 6an de Oktobro 2017 almenaŭ 19 personoj mortiĝis pro kolizio inter trajno kaj buso ĉe Vladimira provinco.

## Esperanto en Vladimira provinco 
Apud la urbo Kovrov okazis Internacia Junulara Kongreso en 2004.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Irlanda lupohundo

La **Irlanda lupohundo** estas raso de hundo (leporhundo aŭ vidohundoj), rasis ĉasi. La nomo venas el la celo de la raso kaj ne el ĝia vidaĝo. Ili rasiĝis ĉasi lupojn. La irlanda lupohundo estas la plej alta raso, kun rapida paŝo kaj bona vido. Ili havas malglatan palton (griza, makuleta, ruĝa, nigra, pure blanka, aŭ cervida), grandan sagoformadan kapon, kaj longan, muskolan kolon.

La raso estas tre maljuna, eble el pri AD 1. Ĝi kreiĝis de la keltoj kiel *Cu Faoil*. Ili estis ofte eksportitaj al diversaj landoj kiel donacoj por reĝanoj kaj estis malpermeso kaj permesis nur reĝanojn posedi tian hundon. La raso preskaŭ malaperis en la mezo de la 19-a jarcento. Kapitano GRAHAM rerasis la irlandan lupohundon kun la Skotlanda cervohundo, danhundo, kaj aliaj rasoj. Ĉi tio savis la rason, sed ŝanĝis ĝian aspekton. Ilia averaĝa vivdaŭro estas ĉirkaŭ 6 ĝis 7 jaroj.

## Vidu ankaŭ 
* 
* Kanisedoj
* Hundo

Kategorio:Leporhundoj
Moskva provinco

[eta|hochkant=1.3|Mapo de la provinco ([rajonoeinteilung)]]
**Moskva provinco** estas federacia subjekto de Rusio, la plej dense loĝata provinco de Rusio, situas en Centra federacia regiono. Kelkaj ĝiaj partoj estas fakte apudurboj de Moskvo.  Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Urbego Moskvo situas ene de Moskva provinco, sed estas aparta federacia regiono. Sidejoj de la provincaj institucioj (estraro, ministerioj ka.) estas ĉefe en Moskvo.

Laŭ volumeno de industria produktado la Moskva provinco okupas la duan lokon inter la regionoj de Rusio (post Moskvo mem).

## Historio 
Fondita la 14-an de januaro 1929.

## Geografio 
Moskva provinco limas al Moskvo, Kaluga provinco, Smolenska provinco, Tverja provinco, Jaroslavla provinco, Vladimira provinco, Rjazanja provinco, Tula provinco.

La provinco situas en centro de Orienteŭropa ebenaĵo. La reliefo de Moskva provinco estas ĉefe ebena.

La klimato de Moskva provinco estas modera kontinenta, sezoneco estas eksplicita. Someroj estas varmaj, vintroj estas modere malvarmaj. Averaĝaj januaraj temperaturoj estas , juliaj , jaraj .

Ĉiuj riveroj en Moskva provinco apartenas al la baseno de la Volgo. La plej gravaj riveroj de Moskva provinco estas Okao, Moskva, Klazjma.

## Urboj 
En Moskva provinco situas 77 urboj (2012).

|}

## Administra divido 
Moskva provinco konsistaj el 36 administraj distriktoj kaj 36 urboteritorioj. Lasta teritoria aliorganizado okazis en 2015.

## Vidu ankaŭ
* Centra Instituto por Atomesplorado
* Kosmonaŭta Trejnejo Jurij Gagarin

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Denmark (Majno)

**Denmark** estas urbeto en la usona ŝtato de Majno. Laŭ la 2000 popolnombrado, ĝi havas 1.004 loĝantojn. Ĝi lokas en Oxford Kantono.

Ĝi ankaŭ estas naskiĝurbo de Daniel Ozro Smith Lowell.

Kategorio:Urboj de Majno
Andries Pretorius

**Andries Wilhelmus Jacobus Pretorius** (naskiĝis la  en Graaff-Reinet, mortis la  en Magaliesberg, Transvalo) estis bura politikisto, koloniisto kaj fondinto de la sendependa Bura Respubliko Transvaal.

La 16-an de decembro 1838 venkis Pretorius per 464 buroj (kun pafiloj) kontraŭ 20.000 zuluoj (kun lancoj) en Batalo ĉe Blood River, 4 tagojn poste ili ĝisgrunde detruis la zuluan „ĉefurbon” uMgundlovu. En 1840 li kun 400 homoj apogis la renverson de Mpande, duonfrato de Dingane, zulua reĝino.

En la sama jaro la buroj okupis la britan fortikaĵon Durban. Kiam la britaj apogaj fortoj alvenis, li retiriĝis al Pietermaritzburg, de kie li klopodis pri diplomatia interkonsento.

Poste Pretorius vivis en la brita Natal kiel bienulo, ĝis li estis elektita en 1847 de la buroj reprezentanto al la brita guberniestro, kiu rifuzis aŭskulti lin. Pro tio Pretorius decidis forlasi la britan teritorion kaj elmigri norden.

Pretorius setlis norde de rivero Vaal kaj estis kunfondinto de la sendependa Bura Respubliko Transvaal. Li iĝis ĉefkomandanto kaj trapasis kun sia taĉmento, julie de 1848, riveron Vaal kaj gvidis la buran liberecbatalon. La 20-an de julio en 1848 li sukcesis en la okupado de Bloemfontein, en aŭgusto li malvenkis ĉe Boomplaats kaj devis retiriĝi al Vaal. Tie li iĝis gvidanto de la plej grandaj buraj partioj.

En 1851 li denove trapasis la riveron por efektivigi premon super la britoj pri rekono de la Bura Respubliko. La britoj rekonis la sendependecon de Transvaal en 1852 en la *Sand River Convention*.

En la posta tempo Pretorius provis establi komercon kun Natal, koloniigi Betĉuanalandon, kaj gvidis militon kontraŭ la okcidentaj, indiĝenaj afrikaj triboj. Dum la militiro kontraŭ la Seĉeleoj en 1852, la domo de David Livingstone en Kolobeng estis elrabita.

Du jarojn post lia morto, fondis lia filo Marthinus Wessel Pretorius la urbon Pretorio, kiun li nomis honore al sia patro.

Kategorio:Afrikaneroj
Kategorio:Sudafrikaj politikistoj
Kaleŝo

[eta|300px|[Svislando|Svisa kaleŝo]]
**Kaleŝo** estas duaksa, kvarrada veturilo tirata per tirbestoj, plej ofte unu aŭ pluraj ĉevaloj, uzata por transporto de personoj (varotransporto okazas per ĉaregoj). La ekzisto de antaŭa (kaj posta) risortoj diferencigas ĝin i.a. de ĉaro. La kondukisto de tia ĉevalveturilo nomiĝas koĉero.

## Historio 
eta|Kaleŝo, ca. 1870

Kaleŝo evoluis ĉirkaŭ 1600 el ĉarego, kiun oni provizis per risortoj por certigi komforton por la veturantoj.

Multaj metiistoj laboras pri kaleŝo ĝis ties finpretigo: ekz. radfaristo, lignaĵisto, lakisto, meblisto ktp.

Kaleŝo estis pli frue statussimbolo, sed gravis ankaŭ ties tuta ekipaĵo. Kaleŝoj estis ĝis fino de la 19-a jarcento ĝenerale uzataj tralandaj veturiloj. Nur la evoluo de aŭtomobiloj malaperigis el la stratoj kaleŝojn.

Hodiaŭ la jungitara veturilo uzatas en Eŭropo nur kiel hobio aŭ sportospeco. Tamen en la oficiala veturplano de Svislando ekzistas ankoraŭ kaleŝ-linioj inter Pontresina kaj Roseg-Glaĉero kaj inter Davos kaj la Flüelapasejkulmino.

### Kaleŝo kiel antaŭulo de aŭtomobilo
La 8-an de marto 1886 la aŭtomobila pioniro Gottlieb Daimler mendis kaleŝtipon "Americain" de *Wilhelm Wimpff & Söhne* en Stutgarto, kiun oni liveris en aŭgusto de 1886. Li intencis ĝin kiel donacon por sia edzino Emma, sed tiu kaleŝo iĝis la unua kvarrada aŭtomobilo, post kiam Daimler ekipis ĝin per eksplodmotoro.

Kaleŝoj estis pli frue muntataj en manufakturoj individue laŭ mendo de la aĉetantoj. Nur post fino de la kaleŝa epoko la eroj estis industrie produktitaj. Pro tio la historiaj kaleŝoj estas unikaĵoj.

## Muzeoj 
* muzeo en Laa an der Thaya (Aŭstrio)
* *Marstall*-muzeo de la kastelo Nymphenburg (Munkeno)
***Teknika muzeo** en urbo Kopřivnice (Ĉeĥio)
* Wagenburg en Vieno
* *Rijtuigmuseum* en Leek Nederlando

## Vidu ankaŭ
*Tirbesto
*Ĉevaltira veturado (vidu ankaŭ sub rajdado)
*Poŝta kaleŝo

*Ĉevalŝanĝejo
*Ĉaro, durada veturilo
*Ĉarego, Ĉareto
*Fiakro
*Droŝko
*Tendoĉaro
*Ĉasio, suba parto de kaleŝo
*Boĝio

Kategorio:Veturiloj
Kategorio:Transportaj rimedoj
Sezamo

**Sezamo** (*Sesamum* el pedaliacoj) estas genro de herboj kun integraj folioj, kun unuope akselaj, neregulaj floroj kaj kun dukameraj kapsuloj enhavantaj oleoriĉajn semojn po multaj; ĉirkaŭ 15 specioj el la varmaj regionoj de Afriko kaj Azio. Plej konata specio estas la hindia sezamo (*Sesamum indicum*) kultivata - precipe en Okcidenta Azio, Afriko (Burkino) kaj Ĉinio - ĉefe por siaj semoj, el kiuj oni prenas oleon. Sezama oleo estas manĝebla vegetaĵa oleo derivita el semoj de sezamo. Krom esti uzata kiel kuira oleo, ĝi estas uzata kiel plifortiga gusto en multaj kuirartoj, havante karakterizajn nuksajn aromon kaj guston.

## Notoj kaj referencoj
Kategorio:Pedaliacoj
Diliĝenco

eta|dekstra|300ra|Diliĝenco dumvoje
[eta|dekstra|300ra|**La vojaĝo en Francio** aŭ **Alvenas la diliĝenco** Desegnaĵo de [George Cruikshank (1818).]]
**Diliĝenco** estas tipo de poŝta kvarrada ĉevaltira kovrita kaleŝo, uzita por publikaj celoj.

La vorto originas el la franca, sed estas rekonebla Esperante. La diliĝencoj estis "diligentaj" kaj laŭeble precizaj, ja ili trafikis laŭhorare. Ene de la veturilo estis ferkesto, en kiu oni gardis la poŝtaĵojn, precipe leterojn kaj ankaŭ monon. Ene estis sidejoj, kie pasaĝeroj vojaĝis, sed ofte estis libera loko nur en la supro. Se diliĝenco alvenis ien, poŝtokorno signis tion. Iom ripozis la pasaĝeroj, ŝanĝiĝis parte la poŝtaĵoj, pasaĝeroj, sed la ĉevaloj nepre.

Post funkciado de la trajnoj, la diliĝencoj formortis; sed ili postvivas en historiaj filmoj, precipe tiuj kiuj okazadas en la sovaĝa Nordameriko.

Kategorio:Poŝto
Kategorio:Transporto
Fabrizio Pennacchietti

**Fabrizio Angelo Pennacchietti** [faBRIcjo pennakKJETti] (naskita la 14-an de decembro 1938 en Torino) estas itala filologo kaj esperantisto. Lia laborkampo estas ŝemida filologio.

Pennacchietti studis ĉe la Beletra Fakultato en Torino kaj "Scuola Orientale" de la universitato de Romo. Tie li doktoriĝis en 1963 per disertacio pri ŝemida lingvistiko. Li plustudis ŝemidistikon ĉe la universitato de Munkeno. En novembro 1969 li ricevis instru-oficon pri Ŝemida Filologio ĉe la universitatoj de Torino kaj de Venecio. De 1969 ĝis 1974 li deĵoris kiel ĝenerala sekretario de la Iraka-Itala Instituto pri Arkeologio en Bagdado. En januaro 1976 li estis nomumita eksterorda profesoro pri hebreaj lingvo kaj literaturo ĉe la universitato de Venecio. En novembro 1979 li estis vokita kiel orda profesoro pri ŝemida filologio al la universitato de Torino.

Li estis ĉefredaktoro de la scienca revuo "Oriens Antiquus" (Romo) de 1977 al 1981. Li estis prezidanto de la instrufako pri orientaj lingvoj kaj literaturoj ĉe la Beletra kaj Filozofia Fakultato kaj membro de la komisiono por la projekto "Erasmus" de la sama fakultato. Li estis membro de "Istituto per l'Oriente" (Romo) kaj de la "Società Italiana di Glottologia".

Pennacchietti estas esperantisto kaj estis membro de la Akademio de Esperanto.
Li estas membro de Akademio Comenius, fonda membro de AIS, ties multjara senatano kaj de 2008 al 2011 prezidanto, kaj krome li estas la prezidanto de la Torina Esperanto-Centro. Kadre de tio li inter aliaj homoj intervjuiĝis en februaro 2017 en la ŝtata itala televido RAI pri Esperanto.

(Parto de la ĉi-supra biografieto estas el ISD.)

## Verkoj
* "La Rektoro" kaj "La DNA de Esperanto" en IKU-libro de 2023

## Referencoj 
Kategorio:AIS
Kategorio:Membroj de la Akademio de Esperanto
Kategorio:Italaj esperantistoj
Kategorio:Italaj orientalistoj
Kategorio:Italaj filologoj
Kategorio:Universitato de Torino