Orestiado

[dekstra|eta|250px|*La Murdo de Agamemno*, pentraĵo de [Pierre-Narquis Guerre de 1817; Klitemnestro hezitas antaŭ murdo de la dormanta Agamemno, dum Egisto instigas ŝin.]]
[eta|250px|[Oresto, Hermeso kaj Elektro en la tombo de Agamemno, urno de ĉirkaŭ 380-370 a.K.]]
[eta|250px|*Oresto estas atakita fare de la [Erinioj*, pentraĵo fare de William Adolphe Bouguereau]]
**Orestiado** (en malnovgreka : **Ὀρέστεια** ) estas kromnomo por trilogio de tragedioj de la atena dramisto Esĥilo kiu priskribas la finon de la ĉeno de malbenoj sur la domo de Atreo. La tragedioj estis prezentitaj ĉe la Dionizia Festivalo https://en.wikipedia.org/wiki/Dionysia en Ateno en la jaro -458 a.K, kaj gajnis unuan premion. Post la tragedioj, satirteatraĵo nomita **Proteo** estis prezentita, sed ĝi ne estis konservita. La trilogio estas nomita laŭ **Oresto** filo de Agamemno. Centra temo en la trilogio estas la transiro de persona sangovenĝo al justeco per proceso.

## Agamemno 
La teatraĵo **Agamemno** (greke Ἀγαμέμνων) priskribas la revenon hejmen de Agamemno, reĝo de Argos, el la Troja milito. Atendas ĉe lia domo lia edzino Klitemnestro, kiu konspiras murdi lin kiel venĝon pro la ofero de ilia filino Ifigenio komence de la vojaĝo al Trojo, kaj ankaŭ ĉar tra la jaroj ŝi prenis kiel amanton Egisto, la kuzon de Agamemno kaj la lasta descendanto de la senposedigita branĉo de la Atrea-dinastio, kiu aspiras kapti la potencon. Agamemno alvenas en sian hejmon kaj estas murdita tie. Klitemnestro defendas ŝian decidon mortigi Agamemnon kaj nomas ĝin la ĝusta decido. La urbanoj, rolulitaj en la refrenkoruso kondamnas ŝin kaj Egiston.

## Oferverŝantinoj 
La teatraĵo *Oferverŝantinoj* (**Koeforoj**) (greke Χοηφόροι) estas la dua en la trilogio. Temas pri Oresto kiu kompromitas venĝi la morton de sia patro. La teatraĵo komenciĝas kun la renkontiĝo de Elektra kaj Oresto, la filino kaj filo de Agamemno kaj Klitemnestro, kaj ilia venĝintrigo. Oresto diskutas pri kiel li devus agi. Apolono kaj Elektra direktas liajn ŝtupojn, kaj Oresto murdas sian patrinon Klitemnestran en venĝo por la murdo de sia patro. La teatraĵo levas demandojn pri sangovenĝo, kaj la engaĝiĝo de filo al la honoro de lia familio.

## Proteo 
La teksto de la teatraĵo de la satiro **Proteo** (greke Πρωτεύς), kiu fermas la trilogion, estis preskaŭ tute perdita, kaj nur du linioj de poezio estis konservitaj de ĝi, fare de Ateneo el Naŭkrato. La esploristoj opinias, ke la teatraĵo baziĝis sur la evento menciita en la kvara libro de la Odiseado fare de Homero, kie Menelao, la frato de Agamemno, alvenas, kadre de sia revena vojaĝo de la Troja Milito, al insulo ĉe la marbordo de Egiptio. kaj konsultas figuron nomitan Proteo, kiu malkovras al li riĉaĵojn. Proteo rakontas al Menelao pri la murdo de Agamemno, same kiel la sorto de Ajakso filo de Telamono, filo de Oelao ("la rapida Ajasko"), kaj ankaŭ provizas lin per instrukcioj por daŭrigi sian vojaĝon hejmen al Sparto.

## Komunaj temoj 
### Socia evoluo pere de la koncepto de justeco 
La teatraĵo priskribas la transiron inter socia sistemo traktanta venĝon, murdon, kaj la malbenon de la Atreus-familio, al juĝa socia sistemo . En la rakontoj de mitologio, sangovenĝo estas la akceptita maniero solvi problemojn. En la kazo de la malbeno sur la domo de Atreo, la sanga vendetto estis transdonita de generacio al generacio. Kreante justicsistemon kiu metas finon al la malbeno kaj liberigas Atreo de sia malbona sorto. Ĉi tio estas paralela procezo al la procezo, ke Ateno mem iris de sovaĝeco al bonorda socio. Parto de la evoluo devenas de la kompreno de la kontrasto ene de etikaj valoroj. Kiel konkurencivo kaj strebo al atingoj, kontraste al agreso kaj aroganteco, trajtoj kiuj estas sur kontinua linio (reprezentita de la diino Eriso). Ĉi tiu kompreno estas motivita de la procezoj tra kiuj la roluloj trairas. Esĥilo bone pruvas la principon ”Lerno venas de sufero”.

### Elekto kaj sorto 
Oresto portas precipe pezan ŝarĝon. Kvina afero al la malbeno de la domo de Atreo portas la "poluon" (miasmo) de sia familio. Li konas sian familian historion. Li scias ke lia patro estas kulpa de mortigi sian fratinon Ifigenia. Li scias, kio okazis en Trojo. Li konscias pri la kontraŭaj fortoj agantaj sur li, fortoj enkarnigitaj de la dioj. Li ne volas mortigi sian patrinon kaj onklon. Sed malgraŭ sia amo li estis devigita agi. Lia ago preskaŭ igas lin perdi sian prudenton. Esĥilo priskribas la konfrontiĝon inter Oresto kaj lia patrino, laŭ ĝia la niveloj. En la Odiseado, aliflanke, Homero rakontas ke Egisto estas tiu kiu mortigis Agamemnonon. Tiukaze ne estas problemo pri sanga vendetto (kiam ĝi okazas inter viroj, ne inter gepatroj kaj infanoj) kaj oni memoru ke Oresto estas heroo, ne tragika heroo. La ĉeftemo de elekto ripetiĝas en ĉiuj tri teatraĵoj. En ĉiuj ili estas decido de heroo, kaptita inter la volo de la dioj. Kelkaj esploristoj opinias, ke la engaĝiĝo de la dioj neas la eblecon de vera elekto . Ĉi tiu temo revenas antaŭ ĉiuj moralaj decidoj en la teatraĵo, la foriro al la Troja Milito, la mortigo de Ifigenio, la mortigo de Agamemno, la mortigo de Klitemantro kaj fine la sorto de Oresto. La grado de libera volo de la herooj estas dubinda. Sed multaj esploristoj konsentas - la tragika heroo en la greka teatraĵo ĉiam havas elekton, kaj ĉi tio estas malgraŭ la efikoj de la diaj fortoj sur ĉi tiuj personaj elektoj .

### Peko de fiero 
La principo de justeco estas emfazita per la uzo de hibriso. Ĉiuj en la dinastio agis pro hibriso kaj tial la dioj pravigas sian punon. Tantalo testis la diojn, kaj estis punita pro tio. Pelopso perfidis la ĵuron kiun li donis. Atreo kaj lia frato ambaŭ perfidis unu la alian. Agamemno paŝas sur la altvalorajn grundojn, Klitemnestro mortigas Agamemnon kaj tiam fanfaronas pri ĝi. Nur Oresto, kiu ne estas akuzata pri fiereco, povas leviĝi super peko kaj esti pravigita en la proceso en Ateno.

## Tradukoj  
; Al la angla
* Thomas Medwin kaj Percy Bysshe Shelley, 1832–1834 – (Pagan Press reprint 2011)
* Anna Swanwick, 1886 – *Dramas of Aeschylus*
* Robert Browning, 1889 – *Agamemnon*
* Arthur S. Way, 1906
* John Stuart Blackie, 1906
* Edmund Doidge Anderson Morshead, 1909 
* Herbert Weir Smyth, *Aeschylus*, Loeb Classical Library, 2 vols. Greek text with facing translations, 1922 – prose Agamemnon Libation Bearers Eumenides
* Gilbert Murray, 1925 – Agamemnon
* Louis MacNeice, 1936 – Agamemnon
* Edith Hamilton, 1937, *Three Greek Plays: Prometheus Bound, Agamemnon, The Trojan Women*
* Richmond Lattimore, 1953
* F. L. Lucas, 1954 – *Agamemnon*
* Robert A. Johnston, 1955
* Philip Vellacott, 1956
* Paul Roche, 1963
* Peter Arnott, 1964 
* George Thomson, 1965
* John Lewin, 1966 (University of Minnesota Press)
* Howard Rubenstein, 1965 –Agamemnon
* Hugh Lloyd-Jones, 1970
* Rush Rehm, 1978 
* Robert Fagles, 1975 
* Robert Lowell, 1977 
* Tony Harrison, 1981 
* David Grene kaj Wendy Doniger O'Flaherty, 1989 
* Peter Meineck, 1998 
* Ted Hughes, 1999 
* Ian C. Johnston, 2002 
* George Theodoridis, *Agamemnon*, *Choephori*, *Eumenides* 2005–2007
* Alan Sommerstein, *Aeschylus*, Loeb Classical Library, 3 vols. Greek text with facing translations, 2008
* Peter Arcese, 2010 – *Agamemnon*
* Sarah Ruden, 2016
* David Mulroy, 2018
* Oliver Taplin, 2018 
* Jeffrey Scott Bernstein kaj Tom Phillips (illustrator), 2020 

## Vidu ankaŭ 
* Helena mitologio
* Tragedio
* *Mourning Becomes Electra* – angla moderna versio de la rakonto fare de Eŭgeno O'Neill, kiu movis la agadon al la Usona Enlanda Milito
* *La Muŝoj* –  adapto de la *Libation-Bearers* de Jean-Paul Sartre, kiu fokusas sur homa libereco
* *Vivu laŭ la glavo, mortu laŭ la glavo* –  linio de la trilogio

## Referencoj 
## Literaturo 
* 
* Goward, Barbara (2005). *Aeschylus: Agamemnon*. Duckworth Companions to Greek and Roman Tragedy. London: Duckworth. .
* MacLeod, C. W. (1982). "Politics and the *Oresteia*. *The Journal of Hellenic Studies*, vol. 102. . . pp.&nbsp;124–144.
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Greek Wikisource has original text related to this article: Ἀγαμέμνων
* Greek Wikisource has original text related to this article: Χοηφόροι
* Greek Wikisource has original text related to this article: Εὐμενίδες
* Oresteia ĉe Theatricalia.com
* Oresteia public domain audiobook ĉe LibriVox
* Vidu la triumfan finon de *La Oresteia*. MacMillan Filmoj surscenejita en 2014. 5 minutoj.
* BBCa aŭdio dosiero. *La Oresteia* diskuto sur la BBCa Radio 4 programo *En Nia Tempo*. 45 minutoj.
* ''La Tragedie d'Oreste et Electre*: Albumo de brita muzikbando Cranes  kiu estas muzika adapto de *La Muŝoj* de Jean Paul Sartre.
* *Oresteia'' (2011): avangarda verko inspirita de la trilogio de Aeschylus, verkita kaj direktita de Jonathan Vandenberg.

Kategorio:Literaturo pri la troja milito
Kategorio:Libroj de Esĥilo
Kategorio:Argolanda mitologio