open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jacques de Molay

**Jacques de Molay**  (naskiĝis ĉ. 1243; mortis la ) estis la lasta Grandmajstro de la Templanoj.

Lia patro estis la burgonja nobelo Jean de Longwy, patrino estis filino de Siro de Rahon. Lia naskiĝloko supozeble estis Molay en la diocezo de Besançon.

Li fariĝis templano en 1265 en Beaune. La inican feston gvidis Ymbert de Peraudo kaj Amalric de Ruppe.
En 1285 li fariĝis komturo de Akko. En 1290 li aperis en Kipro kaj partoprenis en defendo de Akko en 1291.
En 1291 - okaze de templana kunveno – li esprimis sian malkontenton pri la interna stato de la ordeno kaj sian deziron ĝin plibonigi. Ekde 1294 li estis ĉefo de templanoj.

En la templa proceso de 1307, kadre de la inkvizicio, oni turmentis lin. Laŭ falsaj konfesoj oni juĝis lin je dumviva prizono. Post kiam li retiris la konfesojn, oni bruligis lin en 1314 en Parizo sur ŝtiparo.

Du historiistoj, Christopher Knight kaj Robert Lomas, hipotezis, ke la mortotuko de Torino kovris lin post la turmentado, kaj do, ke la figuro sur la mortotuko estas tiu de Jacques de Molay kaj ne tiu de Jesuo Kristo.

Sur la ekzekuta loko troviĝas hodiaŭ modesta memortabuleto (okcidenta parto de Pont Neuf sur Île de la Cité en Parizo; la plakedo troviĝas ĉe piedo de la ponto, ĉe la muro kontraŭ al enirejo al parko, sur la okcidenta pinto de la insulo.

Dosiero:Molay.jpg|"Jacques de Molay", dek-naŭa-jarcenta kolora litografio de Chevauchet
Dosiero:Templars Burning.jpg|*Jacques de Molay kondamnita al la ŝtiparo en 1314*, de la Kroniko de Francio aŭ de St Denis (dek-kvara jarcento)
Dosiero:Cross Templar.svg
Dosiero:Blason Jacques de Molay.svg

Kategorio:Francaj religiuloj
Kategorio:Francoj kondamnitaj al mortpuno
Kategorio:Templanoj
Kategorio:Mortokondamnitoj pro herezo
Eŭrogloto

**Eŭrogloto** (Euroglot) estas eŭroklono kreita de svedo Eric Ahlstrôm en 1957. La projekto klasigeblas Eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj.

Ekzempleto: "Un homo et ilsu marita essé si avar que li nunca poté ganiar tro multo de pecunie. Ca li aquiré id honest o inhonestin, to esse equal a les. Finalim mori anc li, essent fortiat a lassar omno. Le marites havé du filios. In aportionar inter se le heredaje, tis contá le pecunie non in un manier ordinari, ma li usá toneles".

Traduko:"Viro kaj sia edzino estis tiel avaraj ke li neniam povis gajne tro multon da mono. Ĉu ili akiris ĝin honeste ĉu malhonete, tio estas egale al ili. Fine mortis ambaŭ ili, kaj devigis lasi ĉion. La geedzoj havis du filiojn. Kiam ili enhavigis sian heredon, ili kalkulis la monon ne per ordinara maniero, sed ili uzis tunojn".

Kategorio:Eŭroklono
Eurolingvo

**Eurolingvo** aŭ **Anglo-Interlingvo** estas esperantido, aŭ pli bone, "Idido", ĉar la influo de Ido estas pli rimarkinda ol la influo de Esperanto mem. Ĝi estas proponita de Mitchell Summers en 2002.

Patro Nia: "Nosan Paterno ki est in el celo, que sanktified est tuan nomino; ke arived tuan regino; ke komplited est tuan volunto sikut in celo, ita in terro. Dat nos isti diurno nosan diurnan pano; et pardon nos nosan debitos, sikut et nos remit ad nosan debiteros; non indukt nos in temptacio sed deliver nos de malo".

Alia ekzempleto: "Id est necesan plus voluntieros interested in el kominikacio et komercio internacian in el movemento pro el progreso interlingvistikan".

Traduko: "Estas bezonataj pli voluntuloj interesitaj pri la internaciaj komunikado kaj komerco en la movado por la interlingvistika progreso".  

Kategorio:Esperantidoj
Eŭronordo

**Eŭronordo** (Euronord) estas internacia planlingvo proponita de lingvisto Adrian J. Pilgrim, fakulo pri Manksa lingvo, en 1965. Ĝi estas bazita ĉefe sur la angla, nederlanda, germana, norvega, dana kaj sveda lingvoj kaj estas zona lingvo por norda Eŭropo.

Nombroj (1-10): ein tve tri fyre fif six zeven acht nein ten. 

;La Preĝo de la Sinjoro (De Herrs Bidding):
Fader vor, vilk er in de himmel, geheligat sie din nam. Komme din koningrik, goeres din ville op erd als okso in de himmel. Giv oss ditta dag vor dagliga broed, ond forgiv oss vor skulden, als vi forgivar vor skuldmannen. Ond led oss not in forleding, mar befri oss fram yvel. (Foer din er de rik, de makt ond de ere in alla evighet.)  Amen.
 

Kategorio:Zonaj planlingvoj
Eŭropa latino

**Eŭropa latino** (Europa latine) estas naturalisma projekto de internacia planlingvo proponita de nederlanda *Willy J. Visser* el Amsterdamo en 1948.

Ĝi estas tre simila al Interlingvao, kun radikoj latinaj kaj eŭropaj nedeformitaj. La projekto klasigeblas Eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj. Ĝi ne distingas la partojn de diskurso, sed substantivoj, adjektivoj, adverboj kaj nombroj havas la sama finaĵon -e.

Ekzempleto: "Li sisteme pro une contacte internacionale esas naturale un lingue auxiliare. In tempi anteriore mi correspondis multe con li extria e frequente mi no conocis suffice del matre lingue de mie correspondenti. Mi serchis contacte con seccioni diverse del instituti etc... e lectis esperanto, ido, ling, occidental, novial..."

Traduko: La sistemo por internacia kontakto estas nature helplingvo. En antaŭa tempo, mi kunrespondis multe al eksterlando kaj ofte mi ne konis sufiĉe la gepatrajn lingvojn de miaj kunrespondantoj. Mi serĉis kontakton kon sekcioj de la diversaj institutoj, ktp... kaj lernis Esperanton, Idon, Lingon, Okcidentalon, Novialon..."

Kategorio:Eŭroklono
Eŭropanto

**Eŭropanto** (Europanto) estas "internacia planlingvo" proponita en 1996 fare de Diego Marani. Ĝi estas kompromisplanlingvo aŭ pli bone hibrida eŭropa lingvo bazita sur la franca lingvo kun elementoj de la angla, germana, itala kaj hispana por aspektigi ĝin fleksebla inkludema lingvo.

La nomo de la lingvo venas el *Europa* (Eŭro-) kaj la greka *πάντ-* ('pant' = tuta), la vorto ankaŭ estas kreita por simili al Esperanto. Gramatike, la lingvo estas kvazaŭ piĝino. Ne ekzistas fiksitaj reguloj, nur ĝeneralaj proponoj. Kvankam li ne volis esti planlingvisto kiu 'kreas artefaritan lingvon kiun ni ne bezonas**, kiu naskiĝis el nobla kaj malnova ideo, kiu ĉiam ekzistis ĉe la plej kleraj eŭropaj intelektuloj"**'.''
En intervjuo kun la nederlandlingva urbogazeto BRUZZ li deklaris ke Europanto intence celis :
# provoki kaj demonstri ke ni ne bezonas artefaritan lingvon , ĉar "por paroli en Europanto "basta to mix allos parolas to understand from differente languages et voilà que tu esse perfecte Europanto speakante".

## Ekzemplo 
 "Europanto no est Englado, no est Espano, no est Franzo, no est keine known lingua aber Du understande!"

### Patro Nia 
Vader nostronel sky volanteteine name sancto esseteine will noman discusseUp el sky und in der mundonostro bread give nos allesdagnostros debts forgive nos tambiencomme nos forgivons nostros debitorsNe pushe nos in tentazionaber libera nos des malAmen

## Eksteraj ligiloj 
Europanto hejmpaĝo : www.europanto.be

## Vidu ankaŭ 
Diego Marani (verkisto)

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Kompromisplanlingvoj
Kategorio:Humuro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Konstruitaj lingvoj
European

La vorto **European** povas signifi la jenan:

**European* estis planlingvo proponita de *Robert Foddik* el Utrecht, Nederlando, en 1931. La aŭtoro poste transiris al Interlingvao.
**European* estis planlingvo de Renat Jago el Reunio en 1955.
**Lingua European* estis planlingvo (volapukido) de Bonto van Bijlevelt, 1898. 
* *Lingus european*, 1907. 

*Ne konfuzu kun *Europeano*, planlingvo de Jacinto Javier Bowks de la Rosa en 2000.
Eŭropa lingvo (Jago)

**Eŭropa lingvo** estas internacia planlingvo proponita de *Renat JAGO* el Reunio en 1955.

La projekto pretendas esti la pli naturalisma el la planlingvoj. Ĝi proponas "kompletan naturalismon" kaj "sintaksa vortprovizo inter-latinida". La projekto klasigeblas Eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj.

Ekzemplo : '''L'aucel blu'''. Este, un volta, nel ancian Roerg, un filia, plus bella quel nocta e le stellas, plu bella quel dier e quel soleo. E ces filia garde le berbis nun pacai corne venes le mes de May. El s'assede retre del hay sun brassad de genestes in flors. El estraia de su corbel lana fin, plu fin quel herbs le plu fin, lana verd quel arbor le plus verd.

Traduko: **La blua birdo**. Estis, foje, en la malnova *Roerg* (?), knabino, pli bela ol nokto kaj la steloj, pli bela ol la tago kaj ol la suno. Kaj tiu ĉi knabino gardis la gregon en herbejo kiam alvenis la monato majo. Ŝi sidadis post fago (?) antaŭ aro de arbetoj (?) plenaj de floroj. Ŝi elprenis de sia kesto maldikan lanon, pli maldika ol la herboj plej maldikaj, verdan lanon pli verda ol la arbo plej verda.

La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 418 “1956” de Biblioteko Butler.

Kategorio:Eŭroklono
Evoluto (planlingvo)

**Evoluto** estas internacia planlingvo proponita de Sidni Bond. La aŭtoro ankaŭ proponis preskaŭ dekon da aliaj projektoj, kiel Domnio kaj Optoez.

Kategorio:Planlingvoj
John Bardeen

**John BARDEEN** (naskiĝis la 23-an de majo 1908 en Madison, Viskonsino, mortis la 30-an de januaro 1991 en Bostono) estis usona fizikisto, diplomito de la Universitato Princeton. Li estas la sola persono, kiu dufoje ricevis la Nobel-premion pri fiziko.

[eta|dekstra|230px|Kunmemora ŝildo pri Bardeen kaj la Teorio de Superkonduktiveco, ĉe la [Universitato de Ilinojso.]]
En la jaro 1956 li estis unuafoje honorata per la Premio Nobel kun Walter Houser Brattain kaj William Shockley pro laboro pri duonkonduktaĵo kaj pro invento de transistoro.

Duafoje li en 1972, kune kun Leon Neil Cooper kaj Robert Schrieffer ricevis la nobelpremion pro malkovro de teorio de superkonduktiveco, kiu poste estis nomata BCS-teorio.

Li estis honora membro de Hungara Scienca Akademio.

## Notoj 
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Usonaj agnostikuloj
Kategorio:Usonaj elektroinĝenieroj‎
Kategorio:Usonaj inventistoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Faimes

**Faimes** (france: [FEJM's]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Aineffe, Borlez, Celles, Les Waleffes kaj Viemme apartenas al Faimes, la ĉefa municipo.
Flémalle

**Flémalle** (france: [fle:MAL], valone Flémåle) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Awirs, Chokier, Flémalle-Grande, Flémalle-Haute, Gleixhe, Ivoz-Ramet, Mons-lez-Liège kaj Cahottes apartenas al Flémalle, la ĉefa municipo.
Grâce-Hollogne

**Grâce-Hollogne** (france: [GRAS'-oLONj]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Bierset, Grâce-Berleur, Hollogne-aux-Pierres, Horion-Hozémont, Velroux kaj Mons-lez-Liège apartenas al Grâce-Hollogne, la ĉefa municipo.
Hamoir

[eta|maldekstra|Ponto super la rivero [Ourthe en Hamoir.]]

**Hamoir** (france: [aMŬA:R]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Comblain-Fairon kaj Filot apartenas al Hamoir, la ĉefa municipo.
Hannut

**Hannut** (france: [aNY], ) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en 1985. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Abolens, Avernas-le-Bauduin, Avin (Belgio), Bertrée, Blehen, Cras-Avernas, Crehen, Grand-Hallet, Lens-Saint-Remy, Merdorp, Moxhe, Petit-Hallet, Poucet, Thisnes, Trognée, Villers-le-Peuplier kaj Wansin apartenas al Hannut, la ĉefa municipo.

## Partneraj urboj 
* 

Kategorio:Urboj de la provinco Lieĝo
Kategorio:Urboj de Belgio
Evroptalo

**Evroptal**, aŭ **Vroptal** estas internacia planlingvo proponita de franca aktuariisto Yves Le Masson en la fino de 20-a jarcento.

Laŭ la aŭtoro, EVROPTAL estas planlingvo bazita sur ĉiuj parolataj idiomoj de geografia Eŭropo. Ĝia celo estas krei veran lingvon, vere simplan kaj tute neŭtralan. Ĝi kontraŭas Esperanton kaj aliaj konlangojn, bazitajn sur pluparolataj lingvoj.
## Gramatiko
Evroptala gramatiko

## Prononco
La forta silabo estas ĉiam la unua silabo de la vorto.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.evroptal.net/ 

Kategorio:Planlingvoj
Héron

eta|maldekstra|La preĝejo de Héporon.

**Héron** (france: [eRO]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Lavoir, Waret-l'Evêque kaj Couthuin apartenas al Héron, la ĉefa municipo.
Herstal (Belgio)

**Herstal** (france: [erSTAL]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Milmort, Vottem kaj Liers apartenas al Herstal, la ĉefa municipo.

La armilproduktejo *Fabrique Nationale de Herstal* havas sidejon en Herstal.

## Vidu ankaŭ 
* Pepino el Herstal
* Karolo la Granda
Herve

eta|maldekstra|kirko en Herve.
eta|maldekstra|dulingva stratindiko (france-valone) en Herve.

**Herve** (france: [ERv']) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la jaro 1825. Komence de  la urbo havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Chaineux, Grand-Rechain, Julémont, Battice, Xhendelesse, Bolland kaj Charneux apartenas al Herve, la ĉefa municipo.

Kategorio:Urboj de la provinco Lieĝo
Kategorio:Urboj de Belgio
Huy (Belgio)

eta|maldekstra|

**Huy** (france: [UJ] aŭ valone: Hu aŭ ) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la jaro 1066. Ĝi estas la ĉefurbo de la samnoma arondismento. En  la municipo havis &#160;loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Ben-Ahin kaj Tihange apartenas al Huy, la ĉefa municipo.

En la teritorio situas la nuklea centralo Tihange, unu el du nukleaj centraloj de Belgio.

Kategorio:Urboj de la provinco Lieĝo
Kategorio:Urboj de Belgio
Juprelle

**Juprelle** (france: [ĵyPREL'] aŭ valone: Djouprele) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Lantin, Slins, Voroux-lez-Liers, Paifve, Wihogne, Villers-Saint-Siméon kaj Fexhe-Slins apartenas al Juprelle, la ĉefa municipo.
Geer (Belgio)

**Geer** (france: [ge:r]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Boëlhe, Hollogne-sur-Geer, Lens-Saint-Servais, Omal (Belgio), Darion kaj Ligney apartenas al Geer, la ĉefa municipo.
Lierneux

**Lierneux** (france: [ljerNE], valone: Lierneu) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Bra, Trou-de-Bra kaj Villettes apartenas al Lierneux, la ĉefa municipo.
Ferrières (Belgio)

**Ferrières** (france: [elp. feriEJR]) estas municipo en Belgio. situanta en la provinco Lieĝo, distrikto Huy. Ĝi apartenas al la franclingva komunumo de Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. Ĝi situas 100 km sudoriente de la ĉefurbo Bruselo kaj ĉ. 40km de la provinca ĉefurbo Liège.

Ekde 1977 la municipoj My, Vieuxville, Werbomont kaj Xhoris apartenas al Ferrières, la ĉefa municipo.

## Sciindaĵoj 
Poŝta kodo: 4190. Telefonkodo: 086.

Bicikloŝatantoj ĝuos bicikladon sur la provizora verda vojo *Transferrusienne* (préRAVeL) kiu ligas Xhoris à Ferrières et Werbomont je distanco de 18 km.

## Esperanto 
En Ferrières okazos por la unua fojo la Junulara Esperantista Semajnfino (JES) de la 27-a de decembro 2024 ĝis la 2-a de januaro 2025. Konata loka esperantisto estas Freddy Bosmans. 

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Ferrières
Listo de reĝoj de Pollando

**Reĝo de Pollando** estis titolo donata al suverenoj de Pola Reĝlando. La unua reĝo estis Boleslao la 1-a surtronigita en 1025. Antaŭ 1320 multaj regantoj de Pollando havis titolon de duko; ekde 1320 ĝis 1795 ĉiam la reĝan titolon. Dum la tempo de dispartigita Pollando ekde 1815 rusaj caroj estis samtempe regantoj de Pola Reĝlando.

Listo de polaj suverenoj, kiuj havis la titolon reĝo (dato de kronado kaj dato de morto, abdiko aŭ detronigo):

## Vidu ankaŭ 
* Pollando
* Respubliko de Ambaŭ Nacioj
* Listo de regantoj de Litovio

## Eksteraj ligiloj 
* Polaj reĝoj (pole)


Pollando, Reĝoj
Plasmodio

**Plasmodio** (*Plasmodium*) estas genro de protistoj, vivante parazite en la sango de homoj, kie ĝi kaŭzas malarion. Ĝi estas transportita de homo al homo per specio de moskito.

Plasmodio estas migranta senforma maso de protoplasmo sensepta, multenuklea, kiel ĉe miksomicetoj.

Pli precize, malarion kaŭzas la sekvaj kvin specioj de plasmodio: 
* *Plasmodium berghei*
* *Plasmodium cynomolgi*
* *Plasmodium coatneyi*
* *Plasmodium falciparum*
* *Plasmodium knowlesi*
* *Plasmodium malariae*
* *Plasmodium ovale*
* *Plasmodium relictum*
* *Plasmodium vivax*

Kategorio:Parazitoj
Kategorio:Veterinara parazitologio
Kategorio:Medicina parazitologio
Kategorio:Malario
Kategorio:Protozooj
Kategorio:Protistoj
Kelmis

eta|maldekstra|Kelmis
**Kelmis** ( germane: [KELmis] aŭ ) estas municipo en germanlingva Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la transnacia Eŭregiono Mozo-Rejno.

Ekde 1977 la municipoj Neu-Moresnet kaj Hergenrath apartenas al Kelmis, la ĉefa municipo.

## La ĉirkaŭaĵo
Brila pejzaĝo allogas: en la sudo la Altaj Torfmarĉoj kaj la Dukarbaro, en la nordo kaj oriento la Projsarbaro kaj en la okcidento la Hervena Plataĵo. Kelmis kaj ĝia ĉirkaŭaĵo havas ĉion por garantii belajn feriojn: ripozlokoj, ekskursoj, vidindaĵoj, kasteloj, monumentoj, folkloro, tradicio, vivkulturo kaj gastronomio.

## Trilanda punkto
eta|maldekstra|
eta|maldekstra|La trilanda punkto ĉe Kelmis.
Kelmis estas la tuŝpunkto de tri landoj, tri lingvoj kaj tri kulturoj: la germana, la franca kaj la nederlanda. Proksimume 10 minutojn aŭtomobile situas la malnova imperia urbo Akeno. De tie, post ĉirkaŭ 15 minutoj oni estas en Nederlando kaj duonan horon daŭras la vojaĝo al Lieĝo.
La trilanda punkto estas la loko, kie la limoj de tri landoj nome Belgio, Germanio kaj Nederlando unu la alian trovas. De 1816 ĝis 1919 oni ofte parolis pri la kvarlanda punkto, ĉar la norda pinto de Neŭtrala Moresnet (Kelmis) ankaŭ al tiuj tri landoj tuŝis.

En la plej alta loko de Nederlando (332,5 m), la monteto Vaalserberg, staras tri limoŝtonoj, po unu por ĉiu el la tri landoj: la limoŝtonoj de la Reĝlando Belgio, de la Konfederacia Germanio kaj de la Reĝlando Nederlando. Kelkajn paŝojn pli malproksime staras la kvara limoŝtono, kiu estas la vera trilanda punkto kiu ankaŭ montras la limon de Neŭtrala Moresnet inter 1816 kaj 1919.

Jam delonge la trilanda punkto estas alloga vojaĝcelo. Hodiaŭ venas granda nombro da turistoj al ĉi tiuj monumentoj kaj al ĉi tiu kvieta loko. Tie oni trovas profundan kvietecon. Bone prizorgataj vojetoj invitas la vizitantojn por promeni en la arbaregoj.

## La Muzeo pri la "Vieille Montagne"
La Muzeo "Malnova Monto" anstataŭas la iaman Muzeon pri la Valo de la rivero Gueule (fermita).

La nova muzeo rakontas la historion pri zinkaj minoj en nia regiono kaj ĝiaj politikaj, sociaj kaj ekonomiaj konsekvencoj. Ni malkovras la nekredeblan historion de la neŭtrala teritorio de Moresnet (1816-1919) kaj la kreon de SA "Vieille Montagne". Ĉambro estas rezervita por geologio kaj ekologiaj konsekvencoj. Angulo estas rezervita por Amikejo/esperanto: tekstoj, fotoj, sonbendo, vortludo per kuboj,...

Malfermita: 

Merkredo ĝis sabato: 1a ĝis 17a h.

1-a kaj 3a dimanĉo de la monato: de 10a h. ĝis la 17a h.
Asocieco

[eta|[Venn-a diagramo pri la relativaj komplementoj (A\B)\C kaj A\(B\C) , por kiuj asocieco ne validas]]

**Asocieco** estas eco de duargumenta matematika operacio. Duvalenta operacio estas **asocia**, se la ordo de kalkulado ne gravas se la operacio aperas pli ol unufoje en esprimo. Oni do ne bezonas krampojn, kiam oni kalkulas per unu asocia operacio. Ekzemple, (7+5)+1 = 7+(5+1), kaj oni do simple povas skribi 7+5+1.

## Formala difino 
Se \star estas duargumenta operacio sur la aro A, ĝi nomiĝas asocia, se
: \forall x,y,z \in A: \  (x\star y)\star z = x\star(y\star z) 

Aro kun asocia operacio (A, \star) nomiĝas duongrupo.

## Vidu ankaŭ 
* Duongrupo (algebro)
* Komuteco
* Distribueco

Kategorio:Algebro
Kategorio:Grupo-teorio
*
Komuta grupo

En algebro, **komuta grupo** estas grupo *(G, •)* tia, ke *a • b = b • a* por ĉiuj *a* kaj *b* en *G*. La pravigo de tia termino estas tio, ke la grupa operacio • de tia grupo estas, fakte, komuta.

En adicia notacio por la grupa operacio, komuta grupo kutime nomiĝas **abela grupo**. La epiteto *abela* devenas de la nomo de norvega matematikisto Niels Henrik Abel kaj omaĝas lian elstaran kontribuon al la grupo-teorio ĝenerale kaj al la teorio de komutaj grupoj aparte.

## Ekzemploj 
Konataj ekzemploj de komutaj grupoj estas
* la entjeraj nombroj kun la operacio adicio
* la racionalaj nombroj kun la operacio adicio
* la reelaj nombroj kun la operacio adicio
* la kompleksaj nombroj kun la operacio adicio
* la racionalaj nombroj, escepte de nulo, kun la operacio multipliko
* la reelaj nombroj, escepte de nulo, kun la operacio multipliko
* la kompleksaj nombroj, escepte de nulo, kun la operacio multipliko
* la kvarelementa grupo de Klein

Grupoj ne komutaj estas ekzemple
* la inversigeblaj funkcioj sur aro da pli ol du elementoj kun la operacio funkcia komponaĵo, t.e. la simetria grupo *Sn* por *n > 2*
* la kvaternionoj, sen nulo, sub la operacio multipliko

## Vidu ankaŭ 
* Grupo
* Komuteco
* Komuta ringo

Kategorio:Algebro
Kategorio:Grupo-teorio
Popolo

[eta|251x251ra|[Manifestacio - Katalunoj postulas memdeterminon]]
[eta|dekstra|250px|Homamaso en la subgrunda [metroo de Tajpeo, Tajvano. Ili estas ĉindevena popolo de la ŝtato Tajvano ]]
Ĝenerale **popolo** (el la latina *populus*) signifas specifan grupon de homoj aŭ personoj. Homamaso aŭ grupo da hazarde elektitaj homo, ne gravas kiom larĝa, ne estas popolo.

**Popolo** povas esti grupo de homoj, kiuj posedas komunajn ecojn kiel naciecon, haŭtkoloron aŭ komunan kulturon. Je la kazo de nacieco la grupo povas esti nacio.

La Malnova testamento referencas al *la popolo de Moseo*, kiu estas konsiderata nacio kun komunaj religio kaj kulturo. Individuoj estis supozataj dividi valorojn, kredojn kaj grupan identecon. Praktike, tamen, estis malfacile difini precize tian grupon pro ĝia statika naturo.

## Vidu ankaŭ 
* Gento
* Etno
* Raso
* Nacieco
* Tribo
* Homamaso
* Kreado de nacio
* Patriotismo

## Proverboj 
Ekzistas pluraj (3) proverboj pri popolo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Sociologio
Humanismo

**Humanismo** (preferata **homismo**) estas ĝenerala termino por multaj malsamaj pensaroj, kiuj fokusiĝas je komunaj solvoj por komunaj homaj problemoj. Laŭ NPIV **humanismo** estas doktrino, serĉanta en la helenlatina civilizo la plej bonan rimedon por humanigi kaj klerigi la homaron. Humanismo iugrade iĝis etika doktrino (tial sufikso “-ism-”), kies kampo inkludis la tutan *homan* rason, malsame de tradiciaj etikaj sistemoj, kiuj aplikiĝis nur al apartaj etnoj.

Multaj fruaj doktrinoj, kiuj nomis sin “humanismaj”, estis bazitaj sur fama aserto de Protagoro ke “homo estas mezurilo de ĉio.” T.e. ke *homoj* estas la finaj difinantoj de valoro kaj moralo — kaj *ne* objektivaj aŭ absolutaj kodeksoj. Siatempe la aserto de Protagoro estis radikala kaj objektiva rigardo al la stato de homo, kiu konvinke kontraŭstaris absolutismon dum la plejparto de la sekvinta okcidenta historio de filozofio. Postaj interpretoj de tiu ĉi “principo” disiĝis inter relativismo kaj universalismo — la unua rigardas ĉiujn etikojn kiel devenantajn el individuo (individuismo), dum la dua rigardas etikon sencohava, nur se ĝi estas aplikebla al ĉiuj. Kvankam relativismo gajnis popularecon dum industria erao, tutmondaj interkomunikoj kaj transkulturiĝo malpliigis la rolon de relativismo favore al universalisma vidpunkto de humanismo.

Novhumanismo (germane: *Neuhumanismus*, france: *Nouvel humanisme allemand*) ampleksas la revivigon de (literatura) humanisma movado, kiu komenciĝis ĉ. 1750 en Germanujo. 

## Asocioj 
* Brita Humanisma Asocio

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Homaranismo
* humaneco
* Humanismo (filozofio)
* Humanitarismo
* Posthumanismo
* Renesanca Humanismo
* Transhumanismo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.secularhumanism.org 
* http://www.humaniststudies.org  
* http://www.humanist-net.org  
* http://www.iheu.org 
* Liberpensuloj


Kategorio:Ismoj
Distribueco

En matematiko, **distribueco** estas eco de duvalentaj operacioj, kiuj ĝeneraligas la **distribuan leĝon** de baza algebro. Ekzemple 

:4 · (2 + 3) = (4 · 2) + (4 · 3)

## Difino 
Se S estas aro kun du duvalentaj operacioj \times kaj +, ni diras ke 
* \times estas **maldekstre distribua** rilate al +, se  a \times \left( b + c \right) = a \times b + a \times c  
* \times estas **dekstre distribua** rilate al +, se  \left( a + b \right) \times c = a \times c + b \times c  
* \times estas **distribua** rilate al +, se ĝi estas kaj maldekstre kaj dekstre distribua.

Notu, ke se \times estas komuta, la supraj tri difinoj estas logike ekvivalentaj.

## Distribueco en aritmetiko 
En aritmetiko, la du operacioj, por kiuj validas distribueco, estas adicio kaj multipliko. Multipliko estas distribua rilate al adicio:

:  *x* × (*y* + *z*) = (*x* × *y*) + (*x* × *z*) ,

sed adicio ne estas distribua rilate al multipliko, krom apartaj kazoj (kiel *x*  0); t.e. ĝenerale:

: *x* + (*y* × *z*) ≠ (*x* + *y*) × (*x* + *z*) .

## Vidu ankaŭ 
* Komuteco
* Asocieco
* Ringo (algebro)
* Semiringo
* Preskaŭ-ringo
* Preskaŭ-semiringo

Kategorio:Algebro
*
Orkut

300px|dekstra   

**Orkut** (en Esperanto ankaŭ O*rkuto*) estis virtuala interreta komunumo celanta helpi siajn uzantojn renkonti novajn amikojn kaj mastrumi ekzistantajn konataĵojn. Ĝi ĉesis funkcii en 2014. Ĝia sekvanto (*Hello*), malgraŭ ke ĝi funkcias en 4 lingvoj (en, es, fr, pt) ĝi neniam plu atingis la samnombran uzantaron.

Per publikado de kiel eble plej precizaj informoj pri si mem forme de profiloj (sociala, profesia kaj persona) ĝuas la unuopaj uzantoj de orkut precipe la eblecon ekkoni aliajn uzantojn kun la samaj interesoj.

Kompare kun alia, plej malnova simila servo Friendster ofertas orkut krome la eblecon fondi specialajn *Komunumojn* (*Communities*) pri ajnaj temoj. Por eniri orkuton, oni nuntempe ankoraŭ bezonas esti invitita enen fare de iu jama membro, ĉar orkut troviĝas ankoraŭ en la beta-stato de evoluo.

Orkut estis fondita fare de Orkut Büyükkökten, turkdevena dungito de Google, evoluigita en lia libera tempo kaj laŭ li nomita. La projekto estis lanĉita je la 22-a de januaro 2004.

## Esperanto ĉe Orkut 
Per sia funkciado orkut estis medio favora al aktivado de diversaj minoritataj komunumoj kaj signife vigle vivas en ĝi ankaŭ esperanto, kvankam la uzanto-interfaco de la sistemo ekzistas nuntempe en la angla , portugala , franca , itala , ĉinia , rusa kaj hispana lingvoj. La komunumo "Esperanto Brasil" jam havas ĉirkaŭ 2.200 membrojn, la komunumo "Esperanto - Oficiala" havas nuntempe uloj el 44 landoj kaj ekzistas ankaŭ ĉirkaŭ 200 aliaj esperanto-komunumoj, pri pluraj temoj tiel, kiel e-muzikistoj, e-instruoj, e-religioj kaj tiel plu.

Kiel videble, al tiu ĉi florado de esperanto en orkut kontribuas plej signife la esperantistoj el Brazilo. Brazilanoj ĝenerale estis la plejmultaj uzantoj (ĉirkaŭ 70% de 18.000.000 aliĝantoj) de orkut, kio estis mirinda fenomeno, kiu iĝis temo de multaj studoj sed ankoraŭ neniu sukcesis ĝin kontentige ekspliki.

Ankoraŭ mankas 45% de orkut por esti tradukita de angla al esperanto. Iu ajn povas helpi per http://services.google.com/tcbin/tc.py .

## Eksteraj ligiloj 
Oficiala retejo de Orkut.com (ne plu aktiva)

Oficiala retejo de Hello 

Artikolo en Libera Folio mencianta orkuton
Kategorio:Google
Kategorio:Retejoj aperintaj en 2004
Kategorio:Sociaj retejoj
Distrikto Güstrow

La **Distrikto Güstrow** (germane: **Landkreis**) situis en la mezo de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio de Germanio. La urbo Güstrow estis la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 2.058&nbsp;km² loĝis 107.707 homoj; do meznombre 52 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Meklenburgo-Antaŭpomerio la koncerna nombro estis 87, en Germanio 231. En la sekvanta skema mapo Distrikto Güstrow estas signita per **3**.
240px|maldekstra
Najbaraj distriktoj estis norde Bad Doberan (1), nordoriente Norda Antaŭpomerio (Nordvorpommern; 7), oriente Demmin, sude Müritz (6), sudokcidente Parchim (10) kaj en la okcidento Nordokcidenta Meklenburgo (8).

G
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2011
Distrikto Müritz

La **distrikto Müritz** ekzistis ĝis la 4-a de septembro 2011. Ekde tiam ĝi estas parto de nova distrikto Meklenburga Lagaro. La sekva teksto ankoraŭ priskribas la historian teritorion:

La **Distrikto Müritz** (germane: **Landkreis**) situis en la suda mezo de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio de Germanio. La urbo Waren (Müritz) estis la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 1.713 km² loĝis 68.775 homoj; do meznombre 40 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Meklenburgo-Antaŭpomerio la koncerna nombro estis 87, en Germanio 231. En la sekvanta skema mapo Distrikto Müritz estas signita per **6**.
240px|maldekstra
Najbaraj distriktoj estis norde Demmin (2), oriente Mecklenburg-Strelitz (5) kaj la urbo Neubrandenburg, sude la brandenburgia distriktoj Ostprignitz-Ruppin, okcidente Parchim (10) kaj en la nordokcidento distrikto Güstrow (3).

La distrikta nomo cetere venas de la samnoma lago *Müritz* [prononco "**My**rits"], kiu karakterizas la regionon.

M
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2011
Distrikto Ludwigslust

La **distrikto Ludwigslust** ekzistis ĝis la 4-a de septembro 2011. Ekde tiam ĝi estas parto de nova distrikto Ludwigslust-Parchim. La sekva teksto ankoraŭ priskribas la historian teritorion:

La **Distrikto Ludwigslust** (germane: **Landkreis**) situis en la sudokcidento de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio de Germanio. La urbo Ludwigslust estis la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 2.517 km² loĝis 130.455 homoj; do meznombre 52 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Meklenburgo-Antaŭpomerio la koncerna nombro estas 87, en Germanio 231. En la sekvanta skema mapo Distrikto Ludwigslust estas signita per **4**.
240px|maldekstra
Najbaraj distriktoj estis norde Nordokcidenta Meklenburgo (8) kaj la urbo Schwerin, oriente la distrikto Parchim (10), sudoriente la brandenburgia distrikto Prignitz, la malsuprasaksa distriktoj Lüchow-Dannenberg en la sudo, Lüneburg en la sudokcidento kaj Duklando Lauenburg en la okcidento.

L
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2011
Stephen Zamenhof

D-ro **Stephen ZAMENHOF** (naskiĝis la 12-an de junio 1911 en Varsovio, forpasis la 4-an de februaro 1998 en Losanĝeleso) estis nevo de L.L. Zamenhof, kiun li ankoraŭ persone konis. Li estis filo de Henryk Zamenhof, frato de la iniciatinto de Esperanto. Juna inĝeniero, en 1939 li venis al Usono por viziti la mondan ekspozicion, kaj la eksplodo de la mondmilito trudis al li resti surloke. Li rekomencis siajn studojn, ĉi-foje pri biologio, kaj el lia specialiĝo pri biokemio rezultis invito okupi profesoran postenon ĉe la prestiĝa universitato UCLA en Los-Anĝeleso. Per siaj esploroj tie - specife pri la evoluo de la cerbo antaŭ la naskiĝo - kaj per siaj multnombraj sciencaj publikigaĵoj li atingis mondskalan konatecon.

Stephen Zamenhof bone regis Esperanton kaj tutkore simpatiis al ĝia interna ideo. Li estis membro de la Honora Komitato de la 57-a Universala Kongreso de 1972 en Portlando, kaj verkis tiam fakan recenzon por la revuo Esperanto.

Post la dua mondmilito Stephen helpis al siaj travivintaj familianoj kaj aliaj esperantistoj sendante pakaĵojn al Varsovio. 

La edzino de Stephan estis Patrice Zamenhof.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* Memorartikolo pri Stephen Zamenhof (angle) 
* Patrice Zamenhof 

Kategorio:Usonaj sciencistoj
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Grupo (algebro)

**Grupo** estas esenca koncepto de moderna matematiko, unu el la plej gravaj kaj vaste uzataj algebraj strukturoj.

## Grupo-teorio 
La grupoteorio aŭ teorio de grupoj studas en ĝenerala formo la specon de operacioj tre kutimaj kaj vaste uzataj en matematiko kaj en ĝiaj variaj branĉoj, kiel ekz-e adicio de nombroj, adicio de vektoroj, sinsekva plenumo de transformoj ktp. Samtempe, grupoteorio studas ne arbitrajn operaciojn, sed nur tiajn, kiuj havas la ecojn, kiujn preskribas la difino de la nocio *grupo*.

## Formala difino 
Grupo *(G,•)* estas nemalplena aro *G* kune kun interna duvalenta operacio •, per kiu al ĉiu duopo de elementoj *a* kaj *b* el *G* estas difinita iu elemento *a • b* ankaŭ el *G* tiel, ke

# *(a • b) • c = a • (b • c)* por ĉiuj *a, b, c ∈ G*;
# en *G* ekzistas elemento *e*, nomata *neŭtrala elemento* tia, ke *a • e = e • a = a* por ajna *a ∈ G*;
# por ajna elemento *a ∈ G* ekzistas tia elemento *a⁻¹* (inversa al *a*), ke *a • a⁻¹ = a⁻¹ • a = e*.

;Ekzemplo
:se ℤ estas aro de ĉiuj entjeroj, kaj operacio sur ℤ estas simpla operacio de adicio, tiam la aro ℤ estas grupo. La rolon de *neŭtrala elemento* plenumas nombro 0 kaj la rolon de inversa elemento por *z* - nombro *−z*.

La parto *H* de la aro ℤ, konsistanta el ĉiuj paraj nombroj, mem estas grupo rilate al la sama operacio. En tiu kazo, oni diras ke *H* estas *subgrupo* de la grupo ℤ. Ambaŭ grupoj ℤ kaj *H* kontentigas la suplementan kondiĉon : *a + b = b + a* por ajnaj *a* kaj *b* el la grupo.

La koncepto «grupo» rolis kiel modelo por transformo de algebro kaj ĝenerale de matematiko ĉe la limo inter la 19–a kaj la 20-a jarcentoj. La fonton de origino de la nocio «grupo», oni trovas en kelkaj disciplinoj: teorio pri solvado de algebraj ekvacioj (Joseph-Louis de Lagrange, A.Vandermonde, P.Ruffini), geometrio (August Ferdinand Möbius, Felix Klein), nombroteorio (Leonhard Euler, Carl Friedrich Gauss).

Grupoteorio havas kelkajn gravajn fakojn: teorio de finiaj grupoj, teorio de abelaj (t.e. komutaj) grupoj, teorio de reprezentoj de grupoj kaj aliaj.

### Vidu ankaŭ 
eta|dekstra|180px|Grupa diagramo por D6
* Abstrakta algebro
* Kvazaŭgrupo
* Duongrupo (algebro)
* Ringo
* Korpo
* Kampo
* Komuta grupo
* Kvocienta grupo
* Simetria grupo
* Geometria simetria grupo

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20040603103432/http://wwwmi.cias.osakafu-u.ac.jp/~kawazoe/lecture/math-edu01-html/math-edu01-html.html 
* http://www.mccme.ru/free-books/djvu/bib-kvant/groups.htm 
* http://www.mccme.ru/free-books/ilib.htm#bmkvant 
* http://kvant.mccme.ru/1976/10/gruppy.htm 

Kategorio:Algebraj strukturoj
Stojan Ĝuĝev

**Stojan ĜUĜEV** (, Stojan Džudžev, naskiĝis la 19-an de decembro 1902 en Pazarĝik - mortis la 17-an de marto 1998 en Sofio) estis internacie konata muzikologo, pioniro de muzika etnografio kaj laŭreato de prestiĝaj premioj bulgaraj kaj alilandaj. En Esperantujo Ĝuĝev estis Honora Membro de UEA (ekde 1989) kaj de Bulgara Esperanto-Asocio, kaj vicprezidanto de la Akademio de Esperanto (1979-1986).

Ĝuĝev naskiĝis en Pazarĝik, kie li kunfondis Esperanto-rondon jam en sia gimnazio. Jam 17-jara li aktivis en la junulara Esperanto-movado en Sofio, kie li ekstudis en la nacia akademio de muziko. Post doktoriĝo pri popolmuziko en 1931, sekvajare li revenis al Bulgario kaj ekprofesoris ĉe katedro de muziksciencoj. Dume li vicprezidis, poste prezidis (1939-1946) Bulgaran Esperantistan Asocion kaj ĉefredaktoris dum kelkaj jaroj ties revuon Bulgara Esperantisto. kaj "levos la homaron al pli alta spirita nivelo ol iam antaŭe"., kaj en januaro 2010 reprezentis ĝin kun detala antaŭparolo Federico Gobbo, universitato de Amsterdamo, en *Interlingvistikaj Kajeroj*
Post la milito Stojan Ĝuĝev prelegis en pluraj Someraj Universitatoj pri muzikologio kaj fonologio, kaj ekstermovade, en sciencaj konferencoj, pri la lingvoproblemo. Li gvidis Muzikan Esperanto-Ligon kiel prezidanto (1974-1986). Li membris en AIS. En 1986 li kunfondis, vicprezidis kaj poste prezidis (1988) Internacian Sciencan Akademion *Comenius*, kiu celas prosperigi la sciencan uzon de Esperanto, kaj kies anoj plejparte membras en naciaj sciencaj akademioj.

Plurflanka aŭtoro faka kaj beletra, li verkis **Lingvo kaj socio** (1946), gajnis unuan premion en la poezia branĉo de Belartaj Konkursoj en 1975, kaj tradukis el la bulgara poezio.

## Referencoj 
Kategorio:Bulgaraj esperantistoj
Kategorio:Muziksciencistoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Asocio de Esperantistoj Handikapuloj

eta
La **Asocio de Esperantistoj Handikapuloj** estis fondita en la jaro 1990 kiel unusola de sia speco en Ĉeĥa respubliko kaj en la mondo fare de Josef Vaněček.

## Celoj 
AEH sociigas sane handikapitajn civitanojn, kiuj posedas, studas aŭ volas ellerni la internacian lingvon Esperanto.

Ĝi helpas por la sinrealigo de invalidaj civitanoj kaj por la akiro de memfido pri propraj kapabloj.

## Agadoj 
La asocio eldonas kaj ekspedas regule dum la tuta jaro gazeton *Informilo* kaj kvaronjare almanakon *Antaŭen*. La redaktoroj estas J. Rýznarová, L. Srbová kaj J. Kosnar.

La asocio aranĝas regulajn kursojn de Esperanto, ankaŭ korespondajn per ekstera formo, kiu respektas tempajn eblecojn de la partoprenantoj.

Ĝi organizas regulajn semajnfinajn kaj tutsemajnajn seminariojn kiel kompletigan formon de eksteraj kursoj por pliperfektigado de konversacia praktiko.

Ĝi ankaŭ ebligas rilatojn kun la homoj same handikapitaj, de la sama sorto kaj kun la samaj hobioj en ĉiuj landoj, kun la homoj sopirantaj pri amikaj rilatoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Asocio de Esperantistoj Handikapuloj

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Handikapuloj
Kategorio:Esperanto-movado en Ĉeĥio
Kategorio:Ĉeĥaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto en 1990
Zonaj planlingvoj

__NOTOC__
**Zonaj lingvoj** estas projektoj ellaboritaj por certaj lingvogrupoj aŭ lingvoregionoj. La plej konataj estas tutĝermanaj kaj tutslavaj projektoj (tutlatinidaj lingvoj, ofte iĝas eŭroklonoj), ekestintaj plej multe en la epoko de "nacia revivigo" fine de la 19-a jarcento, kaj ankaŭ nuntempe: "Tutonish", tutgermana projekto de Elias Molee (1902), "Euronord" por norda Eŭropo de A. J. Pilgrim (1965), "Mezduslavjanski jezik" por Slavoj de Ladislav Podmele (1958), ktp.

## Ekzemploj de zonaj planlingvoj 
Jen kelkaj ekzemploj de zonaj planlingvoj.

### Arvano 
**Arvano** (Arvan) estas zona planlingvo bazita sur arpitanaj dialektoj proponita en 1998 de Nicola Curat por esti uzata en valo de Savojo.

Ortografiaj notoj: ch = /ĉ/; çh = /θ/; c / k = k; jh = /ð/; nh = /ñ/; sh =/ŝ/; ts = /c/; zh = /dz/.

* priskribo de la lingvo kaj de sia kreinto en la vikio *ideopedia* de la retejo *europalingua.eu* ()
* pli detala priskribo de la lingvo en la retejo *zlang.ifrance.com* (arkivigite je la stato de januaro 2008, )

### Slovenský Tolmač 
**Slovenský Tolmač ** ankaŭ nomata **Hoŝeka lingvo** estas zona planlingvo interslava proponita de sinjoro Ig. Hošek el Kromeriz, en Moravio, tiama Aŭstra imperio en 1908. Ĝi uzas latinan alfabeton kaj la plejparto de vortprovizo devenas de la slovena lingvo.

### Jazuo 
**Jazuo** (**Ya-zu**, **Yazu** aŭ **Ya-za Huo**) estas zona planlingvo por centraj azianoj proponita de mongola Esperantisto Tsegmedin BOLD, artisto kaj art-historiisto, el Ulan-Batoro en la fino de 20-a jarcento. Ĝi havas plimulton da radikoj el aziaj lingvoj kiel la ĉina, mongola, japana, korea lingvo, kaj tiel plu.

### Lingua de Europa 
**Lingua de Europa** estas planlingvo kreita de  kaj de la pastro Flurin Maissen, svisa naturalisto, benediktano, kiu instruis en benediktana lernejo de Disentis, distrikto Surselva, Kantono Grizono, Svislando. La ekleziaj aŭtoritatoj malpermesis ke Maissen plu instruu la lingvon al la lernantoj.

### Slava Esperanto 
**Slava Esperanto**, **Slavina** aŭ **Slavina Slawsky** estas esperantido proponita de Josef Konechný, Prago, en 1912. Eble estas zona esperantido al slavoj.

Specimeno:

* Ulepszajfre swieta, zaczinajte a was samych! (Plibonigu la mondon, komence de vi mem!)
### Slovanŝtina
**Slovanŝtina** estis zona panslava planlingvo proponita de Prof. Edm. Kolkop en 1912.

### Universala slava lingvo 
**Universala slava lingvo** (*Lingua slavica universalis*) estas zona planlingvo kreita de J. Herkel 1826.

Specimeno:
Za starego vieku byla jedna kralica, koja mala tri prelepije dievice, milicu, krasicu a mudricu

## Listo de kelkaj Zonaj Planlingvoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kojneo (lingvoscienco)

## Eksteraj ligiloj 
* http://zlang.ifrance.com/zlang/arvan.htm 

## Bibliografio 
J. Herkel
Elementa universalis linguae Slavicae
Budae/Budapest, 1826
164 pp.

## Notoj kaj fontoj
Totemo

[eta|dekstre|**Totemo** estas objekto, estaĵo aŭ [animalo, kiu laŭ la mitologioj de kelkaj kulturoj estas komprenita kiel emblemo de la tribo aŭ de la individuo; tiu povas inkludi diversecon de atributoj aŭ signifoj.]]
**Totemo** estas viva aŭ malviva estaĵo, ĝenerale besto aŭ vegetaĵo konsiderata de iu grupo (klano) da primitivuloj kiel praulo kaj protektanto de la grupo, al kiu ĝi servas kiel insigno kaj kolektiva nomo.

La totemismo estas soci-religia sistemo bazita sur parenceco kaj ligo inter iu totemo kaj iu homa grupo.

## Vidu ankaŭ 
* Tabuo
* Totema paliso (paliso)
* Totemismo
* Totemo kaj tabuo

Kategorio:Indiana religio
Kategorio:Antropologio
Kategorio:Religio
Kategorio:Kulturo
Distrikto Nordokcidenta Meklenburgo

La **distrikto Nordokcidenta Meklenburgo** (germane: **Landkreis** *Nordwestmecklenburg*) situas en la nordokcidento de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio de Germanio. La urbo Wismar estas la administra centro de la distrikto.

Najbaras en la sama federacia lando sude la distrikto Ludwigslust-Parchim kaj la eksterdistrikta urbo Schwerin, oriente la distrikto Rostock. En la okcidento apudas la ŝlesvigo-holstinia distrikto Duklando Lauenburg kaj la urbo Lübeck, kaj la norda limigo estas la bordo de la Balta Maro.

## Komunumoj 
* Lützow (Meklenburgo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


N
N
Fulereno

**Fulerenoj** estas speciala grupo de makromolekuloj, kiuj konstruiĝas senescepte (nur) el karbonatomoj kaj kiuj montras la formulon de C_{2n}. Ili prezentas la trian elementan modifaĵon de karbono (krom diamanto kaj grafito). La unua publikaĵo pri fulerenoj aperis la 14-an de novembro en 1985 en la gazeto Nature. La malkovristo estis Robert F. Curl juna (Usono), Sir Harold W. Kroto (Anglio) kaj Richard E. Smalley (Usono), kiuj ricevis pro tio en 1996 Nobel-premion pri kemio. La plej konataj kaj stabilaj reprezentantoj havas la kemian formulon C_{60}, C_{70}, C_{76}, C_{80}, C_{82}, C_{84}, C_{86}, C_{90}, C_{94}. La plej forte esplorita fulereno estas C_{60}, kiun oni nomis post arkitekto Buckminster Fuller *Buckminster-fulereno* (Bakminster-fulereno) , ĉar ĝi similas al la de li konstruita geodezia kupolo. Ĝi konsistas el 12 kvinanguloj kaj 20 sesanguloj. Ĉar futbalpilko havas similan strukturon, oni ofte nomas ĝin *futbala molekulo*.
maldekstra|eta|bildo 1: strukturo de *C*60
dekstra|eta|100ra| bildo 2: futbalpilko kiel modelo por *C*60-fulerena molekulo

## Produkto 
Oni vaporigas grafiton sub protekta gaso, per rezista hejtado aŭ per lumarko. Tiel estiĝas karbonmolekuloj kiel C_2, C_4 kaj C_6 kiuj ĉe malvarmiĝo kuniĝas al pli granda unuo. En la fulgo, kiu postrestas la malvarmiĝon, troviĝas fulerenoj kaj eĉ karbonaj nanotuboj. Oni povas apartigi la fulerenojn per kromatografio.

## Ecoj 
La fulerenoj estas brun-nigraj pulvoroj kun metala brileto. Ili solviĝas en organikaj solvenzoj kun karakteriza koloriĝo. La fulereno disfalas en aero malrapide al grafito.

## Strukturo kaj stabileco 
Ĉiu konata fulereno konsistas el 12 kvinanguloj, kiuj diferenciĝas unu de la alia je nombro de la sesanguloj.

C_{60} havas ikozoederan simetrion. La fulerenoj kun pli ol 60 C-atomoj perdas pli kaj pli la kugloformon kaj ekz. C_{70} formas jam elipsoidon.

La stabileco de fulereno estas la plej granda, se
* la kvinanguloj ne najbaras unu la alian, sed ilin ĉirkaŭas nur sesanguloj (*kvinangula regulo*),
* la *aromata karaktero* estas grava (aromateco),

## Reakcioj de C_{60} 
Per aldonaj reakcioj, kelkaj C-atomoj povas anstataŭiĝi per aliaj atomoj (ekz. C_{59}N) aŭ la fremdaj atomoj penetras la fulerenon (X@C_{n}, kie X signifas la internan atomon).

C_{60} havas kavon kun diametro de 700 pm, en kiu povas situi metalaj aŭ nemetalaj atomoj (ekz. He@C_{60}, kiu estiĝas se oni forvaporigas la grafiton en He-atmosfero).

Aliaj tipoj:
* C_{60}F_{60}
* MC_{60}, M_2C_{60} kaj M_3C_{60} (M = Na, K)
* KC_{60} kristaliĝas en natrioklorida krado
* en K_3C_{60} troviĝas C_{60}\!^{3-}-anjono kaj formas kuban kradon; K^+ estas enkostruita ĉe la tetraedraj kaj oktaedraj truoj. K_3C_{60} estas alt-temperatura suprakondukanto.
eta|maldekstra|180ra
eta|maldekstra|180ra

## Vidu ankaŭ 
* Pluredro

Kategorio:Karbono
Palaco

[300px|dekstra|eta|Palaco de la hungaraj reĝoj en [Visegrád]]
**Palaco** estas granda luksa domego de reĝo, regnestro, nobelo, riĉulo aŭ grava administracio.

La palaco estis en la mezepoko loĝa parto kaj reprezentejo de fortikaĵo.

Palaceto estas konsiderinde granda kaj impona urba domo de nobelo aŭ riĉulo.

En Francio (17a-19a jc) tia urba, vasta kaj luksa domo, posedata de riĉa burĝo aŭ nobelo nomiĝas (privata) "hotelo".

En Italio populariĝis el urboj de fina mezepoko la tipaj palacoj nomita *palazzo* kiu vorto poste populariĝis ankaŭ internacie.
eta|maldekstre|Borsa Palaco de Budapeŝto en 1905

## Terminoj 
La uzo de la vorto "palaco" por priskribi la reĝan loĝejon venas de unu el la sep montetoj en Romo, Palatine monteto, kie la primara reganta potencocentro de la Romia Imperio sidis en siaj fruaj tagoj.

PIV ne faras grandan diferencon inter kastelo kaj palaco. En moderna senco **kastelo** estas luksa konstruaĵo en kamparo aŭ en parko. En tiu okazo la kastelo aspektas iomete historieca.

La simila konstruaĵo **palaco** dum la historio estis luksa domego (konstruaĵo) ĉefe por la reĝo. Laŭ pli moderna senco ĝi estas ornama impona konstruaĵo en urbo.

Laŭ Francisko Azorín **palaco** estas *Granda, luksa edifico; loĝloko de altrangulo, de riĉulo.* Li indikas etimologion el *Palateno*, propra nomo de unu el la 7 romaj montoj, kie Aŭgusto starigis sian loĝejon kaj de tie la latina *palatium*.

## Proverbo 
Ekzistas 3 proverboj pri palaco en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Palacoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kastelo
* Burgo

## Referencoj
Kakao

eta|200px|maldekstre|Floroj de kakaoarbo
eta|200px|maldekstre|Frukto kaj faboj de kakaoarbo
**Kakao**, aŭ **kakaofabo**, estas grajno, entenata en la frukto de kakaoarbo (*Theobroma cacao*), el kiu oni faras ĉokoladon.

Oni nomas ankaŭ **kakao** la produktaĵojn, konsistantajn el kakaoj aliformitaj por homa uzo, kiel la trinkaĵo preparita el kakaopulvoro. Kakao estas ĉefe produktata kaj vendata en Okcidenta Afriko, kie kakao estas ofte aĉetata de firmaoj per maljustaj prezoj el kreskigistoj kaj kelkfoje el kreskigistoj tenantaj infanajn sklavojn. Justa komerca kakao estas aĉetita per justa prezo.

Oni nomas do ankaŭ **kakao** la kakaopulvoron mem kaj ankoraŭ la trinkaĵon preparitan el ĝi; per tiu ĉi-lasta senco ĝi estas sinonimo de ĉokolado.

## Monda produktado 
En 2014, la ĉefaj landoj produktantaj kakaon estas la sekvaj
:

::::::::::: = Ne oficiala nombro

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Fabo
* Supernutraĵo

Kategorio:Manĝeblaj fruktoj
Kategorio:Komponantoj de ĉokolado
Yves Nevelsteen

**Yves NEVELSTEEN** [if ne:velste:n] (naskiĝis la 21-an de junio 1974 en Kapellen), estas belga esperantisto. Esperanton li eklernis en 1989.

Inter 2004 kaj 2007 li estis prezidanto de FLEJA (Flandra Esperantista Junulara Asocio), poste vicprezidanto. Ekde 2007 li estis kasisto de E@I.

Plenkreskinta en Kalmthout kaj finstudinta pri komunikado ĉe altlernejo en Antverpeno, li poste loĝis interalie en Gent, Deinze, Putte kaj Loveno.

Profesie Yves estis interalie tradukisto de komputilaj programoj kaj sendependa eldonisto.

Yves Nevelsteen aktivis kiel prizorganto de pluraj agadoj de FLEJA (retpaĝaro, revuo Jongeren Esperanto Nieuws, (kun)organizanto de PSKK). Li aktivas kiel redaktanto en la Vikipedio en Esperanto, kompilinto de la esperantlingva Manlibro pri Vikipedio kaj kreinto de prikomputila terminokolekto Komputeko, projekto evoluigata kadre de E@I. Al la kopirajta sceno li kontribuis per oficiala Esperanto-traduko de la permesiloj Creative Commons.

## Verkoj 
* *Vikipedio - praktika manlibro*, aŭtoro: Yves Nevelsteen, eldonejo *Espero*, Partizánske, 2007 (2-a eldono), 39 paĝoj, 15&nbsp;cm, ISBN 978-80-969533-3-2 Praktika manlibro por ĉiu, kiu interesiĝas pri la reta, libera enciklopedio "Vikipedio". http://eo.wikibooks.org/wiki/Manlibro_pri_Vikipedio
* *Komputeko*, eldonejo Espero, Partizánske, 2008 (1-a eldono), 92 paĝoj, ISBN 978-80-969533-9-4. Prikomputila terminokolekto.

## Eksteraj ligiloj 
* Intervjuo kun Yves Nevelsteen kiun faris Loïc Rossi en novembro 2017.
* Zamenhoffesto 2017 – Prelego de Yves Nevelsteen pri Komputilaĵoj kaj Retaj Projektoj - filmita de Loïc Rossi en novembro 2017.
* Paĝo pri Yves Nevelsteen en la Panteono de Edukado.net
* Intervjuo kun Yves Nevelsteen en la 182-a elsendo de la podkasto de Varsovia Vento pri la libroservo de Flandra Esperanto-Ligo dum la Junulara E-Semajno en Belgio en decembro 2024.

Kategorio:Flandraj esperantistoj
Kategorio:Belgaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de E@I
Kategorio:Vikimedianoj