Paseroformaj birdoj

eta|*Passer domesticus*
**Paseroformaj** estas ordo de birdoj, kiu inkludas pli ol duonon de ĉiuj birdospecioj. Foje konataj kiel **ripozbirdoj** aŭ, eĉ, malpli taŭge, kiel **kantobirdoj**, la paseroformaj formas unu el la plej diversaj teraj ordoj de vertebruloj: kun ĉirkaŭ 5,093 specioj, ĝi estas preskaŭ duoble tiom varia, kiom la plej granda ordo de mamuloj, la Ronĝuloj.

La nomo "paseroformaj" devenas de *Passer domesticus*, la scienca nomo de la tipa specio – Pasero – kaj de la latina termino *passer* por la Paseroj kaj similaj etaj birdoj.

## Origino kaj evoluo 
La evolua historio kaj rilatoj inter la paseroformaj familioj restis sufiĉe misteraj ĝis ĉirkaŭ la fino de la 20-a jarcento. Multaj paseroformaj familioj estis grupigitaj kune surbaze de morfologiaj similaĵoj kiuj, kiel oni supozas lastatempe, estas la rezulto de konverĝa evoluo, kaj ne de proksima genetika rilato. Ekzemple, la trogloditedoj de norda hemisfero, tiuj de Aŭstralio, kaj tiuj de Novzelando aspektas tre similaj kaj kondutas ankaŭ simile, kaj tamen apartenas al tri apartaj branĉoj de la familiarbo de la paseroformaj; ili estas tiom nerilataj kiom eblas ene de la Paseroformaj.

Multe da priserĉado restas nefarita, sed antaŭeniro en molekula biologio kaj plibonigita paleobiogeografio montras pli kaj pli klaran bildon de la originoj kaj evoluo de la paserinoj. Nuntempe oni supozas, ke la unuaj paseroformaj evoluis en Gondvano iam en la Paleogeno, eble ĉirkaŭ la Malfrua Paleoceno antaŭ ĉirkaŭ 60–55 milionoj da jaroj (*mya*). La komenca disiĝo okazis inter la Tyranni, la Passeri, la *Eurylaimides* kaj la Akantisitedoj, kiuj eble evoluis dum mallonga periodo (kelkaj milionoj da jaroj). La Paseroformaj ŝajne forevoluis el tre proksima klado de "preskaŭpaseroformaj" kiuj enhavus birdojn kiel la Pegoformaj kaj la Koracioformaj.

Iom poste, granda disradiado de formoj okazis for de la Aŭstralia kontinento: la Passeri aŭ kantobirdoj. Plej granda branĉo de la Passeri, "paseredoj", aperis ĉu kiel frata grupo de la bazaj stirpoj kaj korvedoj ("Corvida"), aŭ pli verŝajne kiel subgrupo de tiu, kaj profunde etendiĝis al Eŭrazio kaj Afriko, kie estis pli posta eksploda disradiado de novaj stirpoj. Tio verŝajne estigis tri plej grandajn stirpojn de paseroformaj enhavantajn ĉirkaŭ 4,000 speciojn, kiuj aldone al la klado de korvedoj kaj al multnombraj malgrandaj stirpoj formas la nuntempan diversecon de kantobirdoj. Okazis vasta biogeografio miksado, kun nordaj formoj revenantaj suden, sudaj formoj translokiĝantaj norden ktp.

### Fosiliaj trovaĵoj 
**Plej fruaj paseroformaj**
Osteologio de ripozbirdoj, ĉefe de ostoj de membroj, estas tre diagnoza. Tamen, la informo pri fruaj fosilioj estas malmulta, ĉar la unuaj Paseroformaj estis ŝajne de la eta grando de nuntempo kaj ties delikataj ostoj ne konserviĝis bone. Estas specimenoj F20688 kaj F24685 de la Kvinslanda Muzeo el Murgon, Kvinslando klare rekoneblaj kiel paseroformaj; ili reprezentas du speciojn ĉirkaŭ 10 kaj 20&nbsp;cm longajn kaj de ĉirkaŭ 55 mdj, ĉe Frua Eoceno. Tre simila grupo, la Zigodaktiledoj (nomitaj tiele pro sia zigodaktila alproksimiĝo al ripozbirdoj) sendepende disvolviĝis je la sama tempo – kaj eble el tre parencaj prauloj – en teritorioj borde de Norda Atlantiko, kiu tiam havis nur du trionojn de la nuna amplekso.

Ĝis la malkovro de la aŭstraliaj fosilioj, oni supozis, ke *Palaeospiza bella* el priaboniaj kuŝejoj de Florissant (Malfrua Eoceno, ĉirkaŭ 35 mdj) estis la plej antikva konata paseroforma. Tamen, ĝi estas nune konsiderata nepaseroforma preskaŭpaseroformaj.

El Bathans ĉe la rivero Manuherikia en Otago, Novzelando, MNZ S42815 tarsometatarso de birdo similgranda al Tuio kaj kelkaj ostoj de almenaŭ unu specio de birdo similgranda al Tiekeo estis ĵus priskribita. Tiuj datiĝas el Frua al Meza Mioceno (19-16 milionoj da jaroj).

[eta|dekstre|Masklo de [superba menuro (*Menura novaehollandiae*). Tiu tre primitiva kantobirdo montras fortan seksan dimorfismon, kun partikulara apomorfa ceremonia plumomontrado ĉe maskloj.]]
Moderna kono pri la interrilatoj inter vivantaj paseroformaj (vidu la listo de familioj sube) sugestas, ke la lasta komuna praulo de ĉiuj vivantaj Paseroformaj estis eta arbarbirdo, probable kun fortika vosto kaj ĝeneralan grizecan koloron, sed eble kun markita seksa dimorfismo. La lasta trajto ŝajne perdiĝis kaj reevoluis multfoje ĉe kantobirda evoluado sole, se konsideri ties distribuon inter la nunaj stirpoj: la komuna praulo de la paseredoj ekzemple estis preskaŭ certe ne markite dimorfa se konsideri ke tiu trajto estas tre rara inter la stirpoj en baza evoluo de tiuj, sed tre komuna inter la plej junaj kladoj de paseredoj, la Passeroidea; aliflanke inter la plej bazaj Passeri estas konsiderinda nombro de stirpoj forte dimorfaj kiel la tre antikvaj Menuredoj kiel ĉe multaj inter la Meliphagoidea kaj Corvoidea. Seksa dimorfismo estas ankaŭ nekomuna en la Akantisitedoj kaj elstara ĉe kelkaj suboscinoj kiel la Pipredoj kaj la Kotingedoj.

**Fruaj eŭropaj paseroformaj**
En Eŭropo, ripozbirdoj ne estas tro nekomunaj en la fosiliaj trovaĵoj de la Oligoceno antaŭen, sed plej parto estas tro fragmentecaj por pli certa klasigo:
* *Wieslochia* (Frua Oligoceno de Frauenweiler, Germanio)
* Paseroforma gen. kaj sp. nedet. (Frua Oligoceno de Luberon, Francio) – suboscino aŭ baza
* Paseroformaj gen. kaj spp. nedet. (Malfrua Oligoceno de Francio) – kelkaj taksonoj de suboscino kaj oscino
* Paseroformaj gen. kaj spp. nedet. (Meza Mioceno de Francio kaj Germanio) – bazaj?
* Paseroformaj gen. kaj spp. nedet. (Sajóvölgyi Meza Mioceno de Mátraszõlõs, Hungario) – almenaŭ 2 taksonoj, eble 3; almenaŭ 1 probable de Oscinoj

*Wieslochia* estis eble ne membro de iu nuna subordo. La fakto ke ne nur la Passeri etendiĝis multe pli trans la regiono de origino pruviĝas de nedeterminita Eŭrilaimedoj el Frua Mioceno (apenaŭ 20 mdj) de Wintershof, Germanio, kaj la subsocino nedeterminita de Malfrua Oligoceno el Francio listita supre. La moderna diverseco de la genroj de paseredoj estas konata ĉefe el la Malfrua Mioceno antaŭen kaj eĉ en la Plioceno (ĉirkaŭ 10–2 mdj).

**Amerikaj fosilioj**
En Ameriko, la informo pri fosilioj estas eĉ pli malmulta antaŭ la Pleistoceno, el kiuj kelkaj ankoraŭ vivantaj familioj de suboscinoj estas dokumentitaj. Krom la nedeterminebla MACN-SC-1411 (Frua/Meza Mioceno de Santa Cruz Provinco, Argentino), formortintaj stirpon de ripozbirdoj oni priskribis el la Malfrua Mioceno de Kalifornio, Usono: la Palaeoscinedoj kun la ununura genro *Paleoscinis*. *"Palaeostruthus" eurius* (Plioceno de Florido) probable apartenas al nuna familio, plej verŝajne kiel paseroidea.

## Sistematiko kaj taksonomio 
[eta|maldekstre|[Barboparuo, *Panurus biarmicus*, verŝajne estas la plej enigma inter la paseroformaj birdoj: neniuj ĝiaj vere proksimaj parencoj estas identigitaj.]]
Dekomence, la *Korvedoj* kaj la *Paseredoj* estis klasitaj kiel "parvordoj" en la subordo Passeri; laŭ la kutima praktiko de taksonomio, ili, probable, povus esti difinitaj kiel infraordoj. Kiel oni origine supozis en la taksonomio de Sibley-Ahlquist, ili enhavis, respektive, la plej grandan superfamiliojn nome *Corvoidea* kaj *Meliphagoidea* kaj malgrandaj stirpoj, kaj la superfamiliojn *Sylvioidea*, *Muscicapoidea* kaj *Passeroidea*.

Tiun aranĝon oni konsideris ege simpligita de multe pli ĵusa reserĉado. Ekde la mezaj 2000-aj jaroj, estis publikitaj dekoj da studoj, kiuj klopodas sukcese solvi la filogenezon de la disbranĉiĝo de la paseroformaj. Ekzemple, *Corvida* en la tradicia senco estis tre hazarda kunigo de fruaj aŭ malgrandaj stirpoj de paseroformaj birdoj de la Malnova Mondo, ĝenerale el la regiono de Aŭstralio, Novzelando kaj Wallacea. La Passeri aliflanke povas iĝi monofiletika per movo de kelkaj ĉirkaŭaj familioj, sed la "pura" aranĝo kun tri superfamilioj iĝis tiom pli kompleksa, ke estas necerte, ĉu en la estonteco la fakuloj subtenos ĝin.

Grandaj familioj "rubotaksonaj" kiel la silviedoj kaj la timaliedoj iĝis parafiletikaj kaj oni rearanĝas ilin. Kelkaj taksonoj rezultis reprezenti tre diferencajn stirpojn kun malmultaj specioj kaj sekve oni formis novajn familiojn, kelkaj el ili – kiel la Hihibirdo de Novzelando kaj la Barboparuo de Eŭrazio – monotipaj kun ununura vivanta specio.. Ŝajnas probabla, ke nur en la *Passeri*, nombro de etaj stirpoj estos eventuale agnoskita kiel distingaj superfamilioj. Ekzemple, la regoledoj konsistigas ununuran genron kun malpli ol 10 specioj nuntempaj, sed ŝajne estis inter la unuaj stirpoj de ripozbirdoj kiuj diverĝis kiel grupo disvastigita tra Eŭrazio. Oni ne trovis partikularajn proksimajn parencojn laŭ la studioj de la vivantaj *Passeri*, kvankam oni supozas, ke ili povus esti proksimaj de kelkaj grupoj de tropika Azio malbone studitaj. Traktado de la sitedoj, trogloditedoj, kaj ties proksimaj parencoj kiel distinga subfamilio nome *Certioidea* estas pli kaj pli konsiderata ĝusta; same oni povus eventuale apliki al la Parida familio kaj ties proksimaj parencoj.

Tiu procezo daŭras kaj la aranĝo povas ankoraŭ ŝanĝiĝi. Tamen, estus precedenco ĉe nereferencitaj konfliktaj traktadoj en artikoloj pri familioj, genroj kaj specioj.

### Naturaj kladoj 
La subordoj *Tyranni* kaj *Passeri* estas frataj kladoj. La subordo *Acanthisitti* estas la pli praa.
.

## Taksonomia listo de la familioj de paseroformaj 
[eta|dekstre|Ino (maldekstre) kaj masklo de [Riflobirdo aŭ *tītitipounamu* (*Acanthisitta chloris*), unu el la 2 survivantaj specioj de Akantisitedoj.]]
Tiu listo estas en taksonomia ordo, lokigante rilatajn speciojn aŭ grupojn apude unu de alia. La subdividoj de *Passerida* ankoraŭ bezonas aktualigon de la libro *Handbook of the Birds of the World*, bazita sur plej modernaj kaj komprenigaj studoj. Oni faru aktualigon se necese.

### Pri aranĝo de familioj 
La familioj estas lokitaj laŭ nekutima sekvenco. Ĉar multaj relokigoj okazis ekde ĉirkaŭ 2005 kaj ankoraŭ ne okazis definitiva aranĝo. La nuna sekvenco estas klopodo konservi multe de la tradicia sekvenco dum oni donas prioritaton al taŭgaj rilatoj inter la diversaj familioj.

### Subordo Acanthisitti 
* Akantisitedoj: Novzelandaj "trogloditoj"

[eta|dekstre|[Ĉielarka pito (*Pitta iris*), tre malhela grundovivanta birdo kun brilaj kolormakuloj, kiel plej parto de Pitedoj.]]

### Subordo Tyranni 
*Suboscines*
* **Infraordo Eurylaimides** – Malnovmondaj *suboscines* (aŭ Larĝbekaj *suboscines*). Probable separata subordo.
** Superfamilio *Eurylaimoidea* – larĝbekuloj kaj aliaj
*** Eŭrilaimedoj: larĝbekuloj
*** Filepitedoj: filepitoj
*** Sapajoedoj: Larĝbeka sapajoo
** Superfamilio *Pittoidea*
*** Pitedoj: pitoj

[eta|dekstre|[Orkapa manakino (*Pipra erythrocephala*)]]
* '*Infraordo *Tyrannides'''* - Novmondaj *suboscines*
** Superfamilio N.N. – "bronchophones"
*** Tiranedoj: tiranmuŝkaptuloj
*** Titiredoj: titiroj kaj aliaj
*** Kotingedoj: kotingoj
*** Pipriedoj: manakinoj
** Superfamilio *Furnarioidea* - *tracheophones*
*** Furnariedoj: furnobirdoj kaj dendrokolaptoj
*** Tamnofiledoj: formikbirdoj
*** Formikariedoj: formikario kaj tipaj *tapaculo*. Eble polifiletikaj.
*** Konopofagedoj:
*** N.N.: Rinokriptedoj (netipaj *tapaculo* kaj aliaj)
*** Gralariedoj:
[eta|dekstre|[Bruatrikorno (*Atrichornis clamosus*), unu el la plej pleziomorfaj *Passeri*.]]

### Subordo Passeri 
Kantobirdoj aŭ *oscines*
* **Bazaj Passeri** – la plej antikvaj veraj kantobirdoj, endemismaj en Aŭstralio. Foje konsiderataj superfamilio "Menuroidea".
** Menuredoj: lirbirdoj
** Atrikornitedoj: atrikornoj

* **Superfamilio Meliphagoidea** – ĉefe insektomanĝantoj kaj nektarovoraj, distribuo centrita ĉe Aŭstralo-Melanezia mondoregiono etendiĝanta al ĉirkaŭaĵoj, ĉefe la Pacifiko.

[eta|dekstre|[Novholanda mielmanĝulo (*Phylidonyris novaehollandiae*)]]

** Maluredoj: fetrogloditoj, emutrogloditoj kaj herbotrogloditoj
** Dasiornitedoj: bridobirdoj. Iam en Akantizedoj.
** Akantizedoj: makistrogloditoj, akantizoj kaj gerigonoj
** Melifagedoj: mielmanĝantoj
** Meliphagoidea *incertae sedis* (necerte)
*** Pardalotedoj: pardalotoj. Iam en Akantizedoj, povus esti inkludataj en Melifagedoj.
*** *Acanthorhynchus*: . Kutime inkluditaj en Melifagedoj; povus esti konsiderataj kiel monotipa familio se ankaŭ Pardalotedoj estas konsiderataj validaj.

* **Superfamilio Corvoidea** – tre diversa grupo de tutmonda distribuo, sed ĉefe en la Aŭstralazia mondoregiono kaj ĉirkaŭaĵoj. La plej malnova vere tutmonde sukcesa grupo de paserinoj, ili inkludas inter ili tiujn kiuj ŝajne estas la plej inteligentaj kaj spektaklaj de la ordo.
[eta|dekstre|Masklo de [hihibirdo (*Notiomystis cincta*) montrante konverĝan evoluon kun mielmanĝantoj.]]
[eta|dekstre|[Flavkrona gonoleko (*Laniarius barbarus*: Malakonotedoj)]]
[eta|dekstre|La [Havaja korvo aŭ *ʻalala* (*Corvus hawaiiensis*) estas preskaŭ formortinta; nur kelkaj dekduoj da birdoj survivas en kaptiveco.]]
** Melanokaritedoj: berplukuloj kaj longbekuloj. Provizore lokitaj ĉi tie.
** Kaleedoj: Novzelandaj bridobirdoj. Provizore lokitaj ĉi tie.
** Familio N.N.: Hihibirdo. Provizore lokitaj ĉi tie.
** Knemofiledoj: silkobirdoj. Provizore lokitaj ĉi tie.
** Neositedoj: siteloj
** Vireedoj: vireoj
** Kampefagedoj: kukollanioj kaj trilbirdoj
** Pakicefaledoj: fajfuloj kaj aliaj. Delimigon pri kelkaj proponitaj familioj kaj subfamilioj estas bezonataj per pliaj studoj.
** Orioledoj: orioloj kaj Figbirdo
** Paramitiedoj: Pentritaj berplukuloj: Paruberplukulo kaj Kresta berplukulo. Iam en Passerida.
** Artamedoj: artamoj, buĉobirdoj, kuravongoj kaj Aŭstralipigo
** Malakonotedoj: makislanioj
** Platistejredoj: platistejoj aŭ brovuloj. Iam en Passerida. Probable parafiletika.
** Egitinedoj: egitinoj aŭ ioraoj
** Pitiriaseedoj: Bornea bridokapulo. Provizore lokitaj ĉi tie.
** Prionopedoj: prionopoj, kaskolanioj kaj arbarlanioj
** Vangedoj: vangaoj
** Dikruredoj: drongoj
** Monarĥedoj: monarkoj muŝkaptuloj
** Ripiduredoj: ventumilvostuloj
** Paradizeedoj: paradizbirdoj
** Korkoraksedoj: Korkorakso kaj Apostolbirdo
** Laniedoj: lanioj
** Korvedoj: korvoj, korakoj kaj garoloj

** Corvoidea *incertae sedis* (necerte)
*** *Vireolanius*: laniovireoj. Kutime inkluditaj en Vireedoj, eble monotipa familio,
*** *Erpornis*: Erpornizo. Iam en *Yuhina* (Passerida: Timaliedoj); eble monotipa familio, eble en Vireedoj.
*** Koluricinkledoj: laniturdoj. Ofte inkluditaj en Pakicefaledoj sed eble agnoskeblaj kiel subfamilio almenaŭ.
*** Cinklosomatedoj: vipobirdoj kaj aliaj. Enhavas la birdojn de la Psofodedoj sed povus esti parafiletika. Almenaŭ kelkaj specioj apartenas al Pakicefaledoj se Falkunkulenoj ne estas konsiderataj kiel diferenca familio.
*** Falkunkuledoj: Falkunkulo kaj aliaj. Kutime inkluditaj en Pakicefaledoj; povas esti diferenca familio aŭ merĝintaj en Cinklosomatedoj aŭ Psofodedoj.
*** "Pitohuedoj": pitohuoj. Kutime inkluditaj en Pakicefaledoj sed ŝajnas pli proksimaj al la Orioledoj kaj plej taŭge konsiderataj diferenca familio inkludante *Oreoica* kaj eble aliajn Pakicefaledojn amplekse konsiderate.
*** *Melampitta*: melampitoj. Du tre strangaj birdoj de neklara sistematiko; la monofilio de la genro estis longe disputita. Eble baza posteulo de la Monarkedoj, eble propra familio.

[eta|dekstre|Masklo de [Orkapa serikulo (*Sericulus chrysocephalus*, Ptilonorinkedoj)]]

* *'Passeri (ĉefe "Corvida") *incertae sedis* (necerte)'*
[eta|dekstre|La etaj [Regoloj (*Regulus regulus*) apartenas al malgranda sed tre distinga stirpo de Passeri.]]
** Eble superfamilio "Ptilonorhynchoidea" – serikuloj kaj aŭstraliaj arbogrimpuloj
*** Klimakteredoj: aŭstraliaj arbogrimpuloj
*** Turnagredoj: Piopio (formortinta)
*** Ptilonorinkedoj: serikuloj
** Eble superfamilio N.N. - ortonikoj kaj pomatostomoj
*** Ortonikedoj: ortonikoj
*** Pomatostomedoj: pomatostomoj
** Petroicedoj: aŭstraliaj ruĝgorĝuloj
** Eble superfamilio N.N.
*** Pikatartedoj: pikatartoj.
*** Kaetopedoj: rokosaltuloj. Ĵuse disigitaj el Turdedoj.
*** Eŭpetedoj: Malajzia eŭpeto. Ĵuse disigitaj el Cinklosomatedoj.
** Eble monotipa superfamilio *Reguloidea* – regoloj
*** Regoledoj: regoloj
** Eble monotipa superfamilio N.N.
** Familio N.N.: Hyliota. Ĵuse disigitaj el Sylviidae.
** Irenedoj: feblubirdoj. Reguloidea? Bazaj al Passeroidea?
** Kloropseedoj: kloropseoj. Reguloidea? Bazaj al Passeroidea?

#### Infraordo Passerida 
[eta|dekstre|[Abisena hirundo (*Cecropis abyssinica*), montrante apomorfon de ties antikva sed tre progresa stirpo.]]
* Superfamilio Sylvioidea – ĉefe insektivoroj, distribuo centrita en la regiono de Hindo-Pacifiko. Kelkaj en la aŭstralia regiono kaj malmultaj en Ameriko. Kutime elegantaj kaj senkoloraj birdoj, kelkaj havas tre markitan seksan dimorfismon.[eta|dekstre|[Arbedokanbirdo (*Acrocephalus dumetorum*) estas nune en la Akrocefaledoj.]]
** Alaŭdedoj: alaŭdoj, 100 specioj
** Piknonotedoj: bulbuloj, 158 specioj
** Hirundedoj: hirundoj kaj murhirundoj, 88 specioj
** Makrosfenedoj: afrikaj kantuloj, 18 specioj
** Ĉetiedoj: ĉetioj kaj aliaj. 32 specioj. Disigitaj el Silviedoj.
** Skotocerkedoj: veprokantuloj, 1-2 specioj
** Egitaledoj: longvostuloj aŭ psaltrio, 13 specioj
** Filoskopedoj: filoskopoj kaj aliaj. 80 specioj. Disigitaj el Silviedoj. Vidu Filoskopoj
** Akrocefaledoj: kanbirdoj. 62 specioj. Disigitaj el Silviedoj. Vidu Kanbirdo
** Lokusteledoj: grilbirdoj kaj aliaj. 60 specioj. Disigitaj el Silviedoj. 
** Bernieredoj: bernieroj. Nova formita familio.
** Cistikoledoj: cistikoloj kaj aliaj, 163 specioj
** Silviedoj: silvioj. 34 specioj. Eble en Timaliedoj. Monofilio bezonas konfirmon.
** Paradoksornitedoj: paradoksornitoj 
** Zosteropedoj: blankokululoj. 141 specioj. Eble apartenas al Timaliedoj.
** Timaliedoj: timalioj. Monofilio bezonas konfirmon.
** Pelornedoj: Disigitaj el Timaliedoj
** Alcipedoj:  Disigitaj el Timaliedoj
** Lejotriĥedoj: moktimalioj kaj aliancanoj. 133 specioj. Disigitaj el Timaliedoj
** Sylvioidea *incertae sedis*
*** "Afrikaj timalioj": Proponita klado, sed monofilio bezonas konfirmon. Iam en Silviedoj.
*** *Donacobius*: Nigrakapa donakobio. Monotipa familio? Provizore lokitaj ĉi tie. Eble pli proksima al Megaluredoj. Iam en Trogloditedoj kaj Mimedoj.
*** *Nicator*: Rilato nesolvita, monotipa familio? Provizore lokitaj ĉi tie. Iam en Piknonotedoj.
[eta|dekstre|[Ermita turdeto (*Catharus guttatus*), kiel multaj Muscicapoidea fortika kaj kripta birdo kun kompleksa voĉo.]]

* Superfamilio Certhioidea - trogloditoj kaj aliaj. Foje inkluditaj en Muscicapoidea.
[eta|dekstre|[Brunkapa sito (*Sitta pusilla*). Sitoj povas grimpi malsupren kapantaŭen.]]
** Trogloditedoj: trogloditoj, 88 specioj
** Polioptiledoj: polioptiloj, 20 specioj
** Sitedoj: sitoj, 28 specioj
** Tikodromedoj: Tikodromo (1 specio): Tradicie lokitaj kiel subfamilio de la sitoj kaj pli rare de la certioj, sen certiga studo ĝis nun. Plej bone konsiderata monotipa familio, almenaŭ por tuje.
** Certiedoj: Certioj, 11 specioj, inkluzive Salporno.
** Salpornitedoj: Salporno. Provizore lokitaj ĉi tie. Ofte konsiderataj subfamilio de la Certedoj.

* Superfamilio Muscicapoidea – ĉefe insektovoroj, preskaŭ tutmonda distribuo centrita en Malnovmondaj tropikoj. Unu familio estas endemia de Ameriko. Preskaŭ malesta (escepte enmetoj) el la aŭstralia mondoregiono. Kutime sufiĉe fortika konsiderinte sian grandon, estas tre malhelaj kaj senkoloraj, kvankam Sturnedoj estas komune irizaj aŭ koloraj. Seksa dimorfismo ofte malesta, foje tre markita.
** Mimedoj: mokbirdoj, Katbirdo kaj toksostomoj, 34 specioj
** Sturnedoj: Sturnoj kaj eble Rabdornitedoj. 123 specioj. Lokigo de la lasta en Muscicapoidea ŝajnas bone, sed inkludo en Sturnedoj bezonas konfirmon; eble distinga familio Rabdornitedoj.
** Bufagedoj: bovoplukuloj. 2 specioj. Iam kutime inkludita en Sturnedoj.
** Turdedoj: turdoj kaj aliaj. 172 specioj. Monofilio bezonas konfirmon.
** Muŝkaptuledoj: Muŝkaptuloj kaj ruĝgorĝuloj. 332 specioj. Monofilio bezonas konfirmon.
** Cinkledoj: cinkloj, 5 specioj.

* Superfamilio Passeroidea – ĉefe herbomanĝantoj, inkludante multajn semomanĝantojn, kun preskaŭ tutmonda distribuo centrita en la Palearkto kaj Ameriko. Tre alta proporcio de koloraj kaj tre alte posedantoj de seksa dimorfismo.
[eta|dekstre|Tiu masklo (dekstre) kaj ino de [Guldia fringo (*Erythrura gouldiae*), ...]][eta|dekstre|... kaj tiu [Orverda tanagro (*Tangara schrankii*), multaj Passeroidea estas tre koloraj.]]
** Paseredoj: veraj paseroj, 43 specioj
** Ploceedoj: ploceoj, 117 specioj
** Estrildedoj: estrildoj, 141 specioj
** Viduedoj: viduoj
** Peŭcedramedoj: peŭcedramoj
** Proneledoj: proneloj, 13 specioj
** Motaciledoj: motaciloj kaj pipioj, 69 specioj
** Urocinkramedoj: urocinkramo. 1 specio. Ĵuse disigitaj el Fringillidae. Provizore lokitaj ĉi tie.
** Fringedoj: veraj fringoj kaj Drepanidedoj.230 specioj. Eble polifiletika.
** Kalkariedoj: neĝemberizoj, 6 specioj
** Emberizedoj: emberizoj, 44 specioj
** Pasereledoj: amerikaj paseroj, 138 specioj
** Spindaledoj: spindalisoj
** Ikteriedoj: ikterio, 1 specio
** Ikteredoj: trjpialoj, kviskaloj kaj kacikoj. 109 specioj
** Paruliedoj: parulioj, 119 specioj
** Kardinaledoj: kardinaloj, 53 specioj
** Traŭpedoj: tanagroj kaj aliaj

** Passeroidea *incertae sedis* (necerte)
*** Cerebedoj: Cerebo. Familio nevalida aŭ ne monotipa; bezonas relokigon.

* Passerida *incertae sedis* (necerte) - Sufiĉe bazaj Passerida, plej ol kiuj ŝajne konsistigas kelkajn etajn sed distingajn stirpojn kiuj povus esti konsiderataj superfamilioj. Plej partoj loĝas en Azio, Afriko kaj Nordameriko.
** *Panurus*: Barboparuo. Rilato enigma. Iam en "Paradoksornitedoj", povus esti inkludita en Sylvioidea kiel monotipa familio Panuredoj aŭ eĉ konsistigi la plej etan superfamilion de paserinoj.
** Eble superfamilio Paroidea – titmice and allies. Povus esti inkluditaj en Sylvioidea.[eta|dekstre|La [Blua paruo (*Cyanistes caeruleus*) kaj siaj parencoj restas for de la Sylvioidea *sensu lato*.]]
*** Paruedoj: paruoj kaj beolofoj (unuigi kun parida familio)
*** Remizedoj: remizoj. Foje inkluditaj en Paruedoj.
*** Stenostiredoj: stenostiroj. Nova formita familio; foje inkludita en Paruedoj.
** Eble superfamilio Bombycilloidea – bombiciloj kaj aliaj. Inkluditaj en Muscicapoidea se Sittoidea/Certhioidea ne estas konsiderataj distinga superfamilio.
*** Bombiciledoj: bombiciloj
*** Duledoj: Dulo. Provizore lokitaj ĉi tie.
*** Ptilogonatedoj: ptilogonoj. Provizore lokitaj ĉi tie.
*** Hipokoliedoj: hipokolioj. Provizore lokitaj ĉi tie.
** Eble superfamilio "Dicaeoidea" – sunbirdoj kaj florplukuloj. Povus esti inkluditaj en Passeroidea.
*** Nektariniedoj: sunbirdoj
*** Dikeedoj: florplukuloj
** Eble monotipa superfamilio N.N.
*** Promeropedoj: sugarbirdoj. Povus esti inkluditaj en Passeroidea.

## Familioj laŭ alfabeta ordo 
* Akantisitedoj (*Acanthisittidae*)
* Alaŭdedoj (*Alaudidae*)
* Artamedoj (*Artamidae*)
* Atrikornitedoj (*Atrichornithidae*)
* Bombiciledoj (*Bombycillidae *)
* Cerebedoj (*Coerebidae*)
* Certiedoj (*Certhiidae*)
* Cinkledoj (*Cinclidae*))
* Cinklosomatedoj (*Cinclosomatidae*)
* Cistikoledoj (*Cisticolidae*)
* Dikeedoj (*Dicaeidae*)
* Dikruredoj (*Dicruridae*)
* Duledoj (*Dulidae*)
* Egitaledoj (*Aegithalidae*)
* Egitinedoj (*Aegithinidae*)
* Emberizedoj (*Emberizidae*)
* Estrildedoj (*Estrildidae*)
* Eŭrilaimedoj (*Eurylaimidae*)
* Filepitedoj (*Philepittidae*)
* Formikariedoj (*Formicariidae*)
* Fringedoj (*Fringillidae*)
* Furnariedoj (*Furnariidae*)
* Hipokoliedoj (*Hypocoliidae*)
* Hirundedoj (*Hirundinidae*)
* Ikteredoj (*Icteridae*)
* Irenedoj (*Irenidae*)
* Kaleedoj (*Callaeidae*)
* Kampefagedoj (*Campephagidae*)
* Kardinaledoj (*Cardinalidae*)
* Klimakteredoj (*Climacteridae*)
* Kloropseedoj (*Chloropseidae*)
* Konopofagedoj (*Conopophagidae*)
* Korkorakedoj (*Corcoracidae*)
* Korvedoj (*Corvidae*)
* Kotingedoj (*Cotingidae*)
* Laniedoj (*Laniidae*)
* Lejotriĥedoj (*Leiothrichidae*)
* Malakonotedoj (*Malaconotidae*)
* Maluredoj (*Maluridae*)
* Melanokaritedoj (*Melanocharitidae*)
* Melifagedoj (*Meliphagidae*)
* Menuredoj (*Menuridae*)
* Mimedoj (*Mimidae*)
* Motaciledoj (*Motacillidae*)
* Muŝkaptuledoj (*Muscicapidae*)
* Nektariniedoj (*Nectariniidae*)
* Neositedoj (*Neosittidae*)
* Orioledoj (*Oriolidae*)
* Ortonikedoj (*Orthonychidae*)
* Pakicefaledoj (*Pachycephalidae*)
* Paradizeedoj (*Paradisaeidae*)
* Paradoksornitedoj (*Paradoxornithidae*)
* Paramitiedoj (*Paramythiidae*)
* Pardalotedoj (*Pardalotidae*)
* Paruedoj (*Paridae*)
* Paruliedoj (*Parulidae*)
* Paseredoj (*Passeridae*)
* Petroicedoj (*Petroicidae*)
* Peŭcedramedoj (*Peucedramidae*)
* Pikatartedoj (*Picathartidae*)
* Piknonotedoj (*Pycnonotidae*)
* Pipriedoj (*Pipridae*)
* Pitedoj (*Pittidae*)
* Pitiriaseedoj (*Pityriaseidae*)
* Platistejredoj (*Platysteiridae*)
* Ploceedoj (*Ploceidae*)
* Polioptiledoj (*Polioptilidae*)
* Pomatostomedoj (*Pomatostomidae*)
* Prionopedoj (*Prionopidae*)
* Promeropedoj (*Promeropidae*)
* Proneledoj (*Prunellidae*)
* Ptilogonatedoj (*Ptilogonatidae*)
* Ptilonorinkedoj (*Ptilonorhynchidae*)
* Rabdornitedoj (*Rhabdornithidae*)
* Regoledoj (*Regulidae*)
* Remizedoj (*Remizidae*)
* Rinokriptedoj (*Rhinocryptidae*)
* Silviedoj (*Sylviidae*)
* Sitedoj (*Sittidae*)
* Sturnedoj (*Sturnidae*)
* Tamnofiledoj (*Thamnophilidae*)
* Tikodromedoj (*Tichodromidae*)
* Timaliedoj (*Timaliidae*)
* Tiranedoj (*Tyrannidae*)
* Titiredoj (*Tityridae*)
* Traŭpedoj (*Thraupidae*)
* Trogloditedoj (*Troglodytidae*
* Turdedoj (*Turdidae*)
* Turnagredoj (*Turnagridae*)
* Vangiedoj (*Vangidae*)
* Viduedoj (*Viduidae*)
* Zosteropedoj (*Zosteropidae*)

## Bildaro 

Dosiero:Roterkardinal.jpg|
Dosiero:Lightmatter fairy bluebird.jpg|
Dosiero:HouseSparrow23.jpg|
Dosiero:Carduelis flammea 1.jpg|

## Referencoj
* Alström, Per; Ericson, Per G.P.; Olsson, Urban & Sundberg, Per (2006): Phylogeny and classification of the avian superfamily Sylvioidea. *Mol. Phylogenet. Evol.* **38**(2): 381–397. 
* Barker, F. Keith; Barrowclough, George F. & Groth, Jeff G. (2002): A phylogenetic hypothesis for passerine birds: taxonomic and biogeographic implications of an analysis of nuclear DNA sequence data. *Proceedings of the Royal Society* **269**(1488): 295-308.  PDF plena teksto 
* Barker, F. Keith; Cibois, Alice; Schikler, Peter A.; Feinstein, Julie & Cracraft, Joel (2004): Phylogeny and diversification of the largest avian radiation. *Proceedings of the National Academy of Sciences'' **101**(30): 11040-11045.  PDF plena teksto  Supporting information 
* Beresford, P.; Barker, F.K.; Ryan, P.G. & Crowe, T.M. (2005): African endemics span the tree of songbirds (Passeri): molecular systematics of several evolutionary 'enigmas'. *Proceedings of the Royal Society* **272**(1565): 849–858.  PDF plena teksto  Elektronika apendico
* Boles, Walter E. (1997): Fossil Songbirds (Passeriformes) from the Early Eocene of Australia. *Emu* **97**(1): 43-50. 
* Cibois, Alice; Slikas, Beth; Schulenberg, Thomas S. & Pasquet, Eric (2001): An endemic radiation of Malagasy songbirds is revealed by mitochondrial DNA sequence data. *Evolution* **55**(6): 1198-1206. DOI:10.1554/0014-3820(2001)055[1198:AEROMS]2.0.CO;2 PDF plena teksto 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie, D. (eds.) (2003): *Handbook of the Birds of the World* (Vol. 8: Broadbills to Tapaculos). Lynx Edicions. ISBN 84-87334-50-4
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie, D. (eds.) (2004): *Handbook of the Birds of the World* (Vol. 9: Cotingas to Pipits and Wagtails. Lynx Edicions). ISBN 84-87334-69-5
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie, D. (eds.) (2005): *Handbook of the Birds of the World* (Vol. 10: Cuckoo-Shrikes to Thrushes. Lynx Edicions). ISBN 84-87334-72-5
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie, D. (eds.) (2006): *Handbook of the Birds of the World* (Vol. 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers). Lynx Edicions. ISBN 84-96553-06-X
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie, D. (eds.) (2007): *Handbook of the Birds of the World* (Vol. 12: Picathartes to Tits and Chickadees). Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-42-2
* Dickinson, E.C. (ed.) (2003): *The Howard and Moore complete checklist of the birds of the World* (3a eldono). Christopher Helm, London. ISBN 0-7136-6536-X
* Ericson, Per G.P. & Johansson, Ulf S. (2003): Phylogeny of Passerida (Aves: Passeriformes) based on nuclear and mitochondrial sequence data. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **29**(1): 126–138  PDF plena teksto 
* Gál, Erika; Hír, János; Kessler, Eugén & Kókay, József (1998-99): Középsõ-miocén õsmaradványok, a Mátraszõlõs, Rákóczi-kápolna alatti útbevágásból. I. A Mátraszõlõs 1. lelõhely [Middle Miocene fossils from the sections at the Rákóczi chapel at Mátraszőlős. Locality Mátraszõlõs I.]. *Folia Historico Naturalia Musei Matraensis* **23**: 33-78. [Hungara kun angla resumo] PDF plena teksto
* Gál, Erika; Hír, János; Kessler, Eugén, Kókay, József & Márton, Venczel (2000): Középsõ-miocén õsmaradványok a Mátraszõlõs, Rákóczi-kápolna alatti útbevágásból II. A Mátraszõlõs 2. lelõhely [Middle Miocene fossils from the section of the road at the Rákóczi Chapel, Mátraszõlõs. II. Locality Mátraszõlõs 2]. *Folia Historico Naturalia Musei Matraensis* **24**: 39-75. [Hungara kun angla resumo] PDF plena teksto
* Hugueney, Marguerite; Berthet, Didier; Bodergat, Anne-Marie; Escuillié, François; Mourer-Chauviré, Cécile & Wattinne, Aurélia (2003): La limite Oligocène-Miocène en Limagne: changements fauniques chez les mammifères, oiseaux et ostracodes des différents niveaŭ de Billy-Créchy (Allier, France) [The Oligocene-Miocene boundary in Limagne: faunal changes in the mammals, birds and ostracods from the different levels of Billy-Créchy (Allier, France)] [Franca kun angla resumo]. *Geobios* **36**(6): 719–731.  (HTML resumo)
* Johansson, Ulf S. & Ericson, Per G.P. (2003): Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes sensu Wetmore 1960). *Journal of Avian Biology* **34**(2): 185–197.  PDF plena teksto 
* Jønsson, Knud A. & Fjeldså, Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). *Zool. Scripta* **35**(2): 149–186.  (HTML resumo)
* Lovette, Irby J.& Bermingham, Eldredge (2000): *c-mos* Variation in Songbirds: Molecular Evolution, Phylogenetic Implications, and Comparisons with Mitochondrial Differentiation. *Molecular Biology and Evolution* **17**(10): 1569–1577. PDF plena teksto
* Mayr, Gerald & Manegold, Albrecht (2006): A Small Suboscine-like Passeriform Bird from the Early Oligocene of France. *Condor* **108**(3): 717-720. [Angla kun hispana resumo] DOI:10.1650/0010-5422(2006)108[717:ASSPBF]2.0.CO;2 [HTML resumo](http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1650%2F0010-5422(2006)108%5B717%3AASSPBF%5D2.0.CO%3B2)
* Manegold, Albrecht; Mayr, Gerald & Mourer-Chauviré, Cécile (2004): Miocene Songbirds and the Composition of the European Passeriform Avifauna. *Auk* **121**(4): 1155–1160. [English with Spanish abstract] DOI:10.1642/0004-8038(2004)121[1155:MSATCO]2.0.CO;2 Senbilda HTML plena teksto 
* Noriega, Jorge I. & Chiappe, Luis M. (1991): El más antiguo Passeriformes de America del Sur. Presentation at VIII Journadas Argentinas de Paleontologia de Vertebrados ["The most ancient passerine from South America"]. [Spanish] Abstract in *Ameghiniana* **28**(3-4): 410. Google Books plena teksto
* Noriega, Jorge I. & Chiappe, Luis M. (1993): An Early Miocene Passeriform from Argentina. *Auk* **110**(4): 936-938. PDF plena teksto  DjVu plena teksto 
* Roux, T. (2002): Deux fossiles d'oiseaux de l'Oligocène inférieur du Luberon ["Two bird fossils from the Lower Oligocene of Luberon"]. [Franca] *Courrier Scientifique du Parc Naturel Régional du Luberon* **6**: 38–57.
* Trevor H. Worthy; Tennyson, A.J.D.; Jones, C.; McNamara, J.A. & Douglas, B.J. (2007): Miocene waterfowl and other birds from central Otago, New Zealand. *Journal of Systematic Palaeontology* **5**(1): 1-39.  (HTML resumo)

## Notoj