Aro (rivero)

**Aro** (, , en malnoviĝinta lingvaĵo *Arole*) estas rivero en Svislando. Ĝi estas la ĉefa alfluanto de la Rejno. Ĝi alportas signife pli grandan kvanton de akvo al la Rejno ol iu alia alfluaĵo - multe pli ol Mozelo, Majno und Neckar, ja fakte pli ol la Rejno mem, kaj tial laŭ internaciaj kutimoj la ĉef-rivero fakte devus nomiĝi korekte Aro kaj ne Rejno.

La rivero longas 291&nbsp;km, dum tiu vojo ĝi subenfluas 1565&nbsp;m, kaj la akvo el areo de 17'620&nbsp;km² enfluas ĝin. Aro estas la plej longa rivero, kiu inter sia fonto kaj sia enfluejo en alian akvovojon komplete restas en Svislando.

eta|La rivero mallonge post la fonto ĉe pasejo *Grimsel*
[eta|Apud la [bestoĝardeno *Dählhölzli* de Berno]]
eta|La rivero en la protektita regiono *"Wasserschloss"* ĉe la alfluejo de la rivero *Reuss*
[eta|Alfluejo de la rivero en la [Rejnon apud Koblenz]]
[eta|La Aro ĉe komunumo [Araŭo]]

## Vojo 
La rivero fontas el la Ar-Glaĉeroj en regiono *Grimsel*, trafluas la valon *Haslital* kaj la profundan gorĝon *Aareschlucht* super la komunumo Meiringen.
Apud la komunumo Brienz la ankoraŭ glaĉerakva rivero fluas en la lagon de *Brienz*. Mallonge post la elfluo el tiu lago la rivereto *Lütschine* enfluas ĝin. Sekve la rivero pasas la lagon de *Thun*, kie ĝi akceptas la akvojn de la riveretoj *Kander*, *Simme* kaj *Engstlige*.

Apud la komunumo Thun la rivero forlasas la lagon Lago de Thun kaj tra la vasta valo *Aaretal* fluas al direkto de la svisia ĉefurbo Berno. Dume la riveretoj *Gürbe* kaj *Giesse* kune alfluas ĝin. En Berno la rivero ĉirkaŭkurbas la malnovan urbocentron, antaŭ ol ĝi enfluas la lagon Wohlensee, kiu estas barita cele al produkto de elektro.

Post la alfluo de la rivero *Saane* apud la komunumo Aarberg la rivero tra kanalo *Hagneck* enfluas la lagon *Bielersee* kaj poste plu tra la kanalo *Nidau*, ĝis ĝi apud komunumo Büren retrafas sian originan, antikvan riverujon. La du kanaloj konstruiĝis meze de la 19-a jarcento kaj celis protekti la lagan regionon ĉirkaŭ la urbo Bern kontraŭ printempaj inundoj, kiam la rivero ne sukcesis fortransporti la akvoamasojn pro la degeliĝanta neĝo de la Alpa montaro.

Nun la rivero flua slaŭlonge del la Ĵurasa montaro nordorienten tra la urbo Soloturno, kaj akceptas la rivereton *Emme*. Sekvas la komunumoj *Wangen*, *Bannwil*, *Aarwangen*, *Aarburg*, *Olten*, *Aarau*kaj fine *Brugg*. Poste ĝi en rapida sinsekvo akceptas la akvon de la riveroj Reuss kaj Limato - la kunfluan regionon de la tri riveroj oni nomas "Wasserschloss der Schweiz" (akvokastelo de Svislando, kvankam simple temas pri multe da akvo kaj ne pri konkreta kastelo). La pejzaĝo oriente de la riveroj inter la komunumoj Thun kaj Aarwangen dum la mezepoko nomiĝis "eta Burgundio".

Post la enfluo de la du riveroj la Aare fluas norden, ĝis ĝi ĉe Koblenz (Svislando) vidalvide de Waldshut (Germanio) fluas en la Rejnon. Tiupunkte la Aare per 590&nbsp;m³/s da akvo kompare al 439&nbsp;m³/s da akvo de la Rejno estas la pli akvoriĉa rivero: el hidrologia vidpunkto do la Rejno enfluas la riveron Aare kaj ne inverse...

## Elektro 
De la baritaj lagoj *Oberaarsee* kaj *Grimselsee* en la fonta regiono de la rivero ĝis la enfluo en la Rejnon, la rivero Aare en multaj akvaj energicentraloj servas al produkto de elektro. Krome la svisaj nukleaj energicentraloj *Mühleberg*, *Gösgen* kaj *Beznau* borde de la rivero uzas riveran akvon por malvarmigi la energiodonajn elementojn.

## Historio 
Ekde antikvaj tempoj ŝipoj veturas sur la Aare. Nur fine de la 19-a jarcento, post konstruo de densa fervoja reto, la longdistanca transporto de personoj kaj varoj perŝipa sur la rivero malpligraviĝis.

## Alfluantoj de la Aro 
La Aro estas nutrita per la riveroj Suhr, Limato, Reuss, Wigger, Zihl-Kanalo, Sarino, Kander, Lütschine kaj Emme.

## Lagoj sur la vojo de Aro 
La rivero Aro trafluas la sekvajn lagojn: Grimselsee, Oberaarsee, Lago de Brienz, Lago de Thun, Lago de Morato, Lago de Neŭŝatelo, Lago de Bielo kaj Klingnauer Stausee.


Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Berna Oberlando
Kategorio:Kantono Argovio
Kategorio:Kantono Soloturno
Kategorio:Alfluantoj de Rejno
Kategorio:Riveroj de la Alpoj
Kategorio:Riveroj de Ĵuraso