open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Testo

[eta|Koka kanono uzata por testi ĉu aviadilo supervivus [Birdofrapo|birdfrapon.]]
**Testo** aŭ provo estas normigita tasko aŭ faro, kiun oni uzas por taksi per preciza metodo la kapablojn aŭ diversajn psikologiajn ecojn de ekzamenata subjekto aŭ kompara elprovado de difinita varo kun norma specimeno, celanta doni informojn al la aĉetontoj.

Psikologoj testas inteligentecon, memoron aŭ manlertecon de siaj klientoj, instruistoj elmetas al testado siajn lernantojn por ekscii, kio restis en ilia memoro pri la lernita studobjekto. Produktantoj kaj inspektistoj elmetas al testo varon por pruvi, ke ĝi posedas bezonatajn kvalitojn el vidpunkto de funkciado kaj sekureco, do ke ĝi respondas al la postuloj.

En ĝenerala senco la publiko povas testi diversajn novajn varojn aŭ programojn por elprovi, ĉu la novaĵo por ili estus utila kaj avantaĝa.

## Provospecoj 
En komputiko ekzemple oni distingas multajn specojn de provoj, interalie jenajn:

* kvalitoprovo, kiu kontrolas, ĉu la rezultoj ĝustas
* rapidoprovo, kiu kontrolas, ĉu la programaro sufiĉe rapide komputas, eĉ kun grandaj datumkvantoj
* unuopa provo, kiu provas unuopan programon, ĉu ĝi donas la atenditajn rezultojn
* kunfunkcia provo, kiu kontrolas, ĉu la diversaj partoj de programaro bone kunagas, bone interŝanĝas datumojn
* kvalitokonserva provo, kiu evidentigas, ĉu nova eldono de programo enhavas misojn, kiuj antaŭe forestis
* instaloprovo, kiu okazas post instalo sur la maŝino, kie la programo funkcios
* postpanea provo, kiu konstatas, ĉu la programo bone restartas, sen perdo de datumoj, post pli aŭ malpli grava paneo

## Piednotoj
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Komerco
Kategorio:Filozofio
Telnet

**Telnet** estas protokolo por teleregi seancon en malproksima komputilo. Ĝi uzas TCP/IP-pordon 23 por komunikado. Telnet nur ebligas ŝel-eniron, do vi nur povas uzi programojn kun tekstaj uzantinterfacoj. Nuntempe telnet nur malofte estas uzata, ĉar ĝi transportas la pasvorton senĉifre tra la reto. SSH ebligas ĉifratan komunikadon kaj havas pli da ebloj.

Sed ankoraŭ ekzistas aliaj aplikadeblecoj por telnet, ekzemple oni povas uzi diversajn retludojn per telnet aŭ oni povas uzi ĝin por testi servilprogramojn, entajpante komandojn rekte.

Kategorio:Interretaj protokoloj
Omara Portuondo

eta|Omara Portuondo
**Omara PORTUONDO** (naskiĝis oktobre de 1930) estas kantistino en Kubo. Ŝi kantis sur la disko *Buena Vista Social Club*.

Ŝi debutis en 1945, kiam ŝi regule akompanis sian fratinon al la dancistaj provoj de la kabaredo *Tropicana*. Ŝi iĝis el akomponanto al ludanto, kiam unu dancisto vundiĝis du tagojn antaŭ la premiero. Ŝi longjare dancis tie kaj estis pli poste retrurna gasto ankaŭ kiel kantistino.

En 1952 ŝi fondis kun sia fratino virinan kantogrupon kun nomo de ''Cuarteto Las D'Aida*. Tiu grupo ekzistis 15 jarojn kaj enskribis sin en la muzikan historion de Kubo.

Kvankam, post enpotenciĝo de Fidel Castro, (ankaŭ) la muzikistoj havis malpli da eblecoj ol antaŭe, la tiam jam solistina Omara apartenis al la pli bonŝancaj. Ŝi turneis en la 1970-aj jaroj eĉ en Japanio kaj Francio.

Omara iĝis stelulino, kiam - kun multaj muzikistaj amikoj - malkovris ŝin la gitaristo Ry Cooder, kiu - post faro de disko - sukcese instigis la faman reĝisoron Wim Wenders por fari filmon pri la pli malnova kuba muzikistaj talentoj. La pensiula klubo, la filmo, muzika grupo *Buena Vista Social Club* iĝis abrupte mondfama kaj Omara kunturneis la mondon. Ŝi poste kantis sur la soloalbumo de Ibrahim Ferrer kaj en 2000 eldonis sian unuan "pensiulan" solodiskon (*Buena Vista Social Club Presents Omara Portuondo*) kaj en 2004 *Flor de Amor''.

Portuondo, Omara
Ŝamoto

eta|Ŝamoto

**Ŝamoto** estas fajrorezista duonproduktaĵo, kiu je 25 ĝis 45 elcentoj konsistas el aluminia oksido.

La krudmaterialoj por produkti ŝamoton estas la argilo, ardeza argilo aŭ kaolino, kiuj estas bakitaj ĝis plena akvoperdo, plej ofte al sintrado en ŝakto- aŭ tuboforno. La baka proceso okazas ĉe la temperaturo de 1000 ĝis  , kaj konvene al tio oni distingas inter arda, normala kaj malmola ŝamoto.

La bakado havas decidan signifon en tio, ke post malalta komenca bakada temperaturo, la dua bakado (ekz ĉe. ŝamota briko) kaŭzas postan ŝrumpiĝon. La pli rapida temperatura altiĝo kaŭzas la t.n. postkreskon, se pro antaŭtempa vitroformiĝo, la organikaj eroj troviĝeblaj en la argilo ne povas senreste elbakiĝi.

Oni strebas al maksimuma mulitformado. Kun la hipotezo, ke la tuta aluminia oksido partoprenas en la krudmaterialo je la mulitformado, la mulita proporcio estas de 35 ĝis 62%. En pliaj fazoj povas esti de 15 ĝis 50% vitrofazo, 10 ĝis 25% kristobalito kaj 5 ĝis 15% restkvarco.

Aldono de sablo estigas ŝamoton riĉan je SiO2, kiuj havas precipe konstantan volumenon ĉe terma bezonego. Aldono de MgO kondukas al reago al Cordierit, kiam la ŝamoto montras etan varmoetendan koeficienton.

Ŝamota briko havas specifan varmokapaciton de 1,00 kJ/(kg K). Por kompari: normala argila briko havas nur 0,86 kJ/(kg K), sed akvo 4,19 kJ/(kg K).

Oni uzas ŝamotojn en masonaĵoj de

* kahelfornoj
* kamenoj
* altfornoj

kaj kiel varmorezervilo en elektra hejtado

Kategorio:Metalurgio
Kategorio:Ceramikaj materialoj
Kamentubo

eta|60px|dekstra|Uzina kamentubo (fumtubo)
**Kamentubo** (fumtubo) estas vertikala konstruaĵo produktita el masonaĵo aŭ el metalo por forkonduko de varmaj fumoj el la ĉambra kameno (stovo, forno).

La funkciado de la kamentubo baziĝas je la *"kamentuba efiko"*, kiam la varma gaso, alkondukita al la kamentubo formas pli malpezan gaskolonon ol la ĉirkaŭa aero, tiel la varma aero leviĝas.

La fluo de la gasoj baziĝas je tio, ke en la kamentubo, kameno estas ĉiam subpremo rilate al la ĉirkaŭo (leĝo de Bernoulli), dum la fluo ekzistas. Por certigi la fluon, la kameno ĉiam altiras freŝan aeron el la ejo (ĉambro) kie la fajro brulas kaj la estiĝantaj gasoj foriĝas tra la kamentubo. Pro la neceso por la freŝa aero, la kamena ĉambro devas esti neizolita (perfekte izolitaj fenestroj povas kaŭzi forkonsumon de la ĉambra oksigeno).

Oni nomas la industriajn kamentubojn ofte fumturo, fumtubego. La industriaj kamentuboj estas tiel alte projektitaj, ke la mediopoluaj gasoj maldensiĝu antaŭ ol ili atingas la teron.

La plej granda fumturo de la mondo estas tiu de karba energiocentralo Ekibastusz en Ekibastusz, Kazaĥstano. Ĝi altas 422 metrojn. Alia granda fumtubo estas  la 370,33 metrojn alta Kennecott Smokestack de kuprokabano en Garfield County, Utaho, Usono.

La plej fama kamentubo estas tiu de la Vatikanurbo, kiu signas per blanka fumo la elekton de nova papo. Okaze de neelekto dum la konklavo aperas nigra, griza fumo.

La moderna endoma varmakva hejtado ne havas sufiĉan fuman temperaturon por funkciigo de kamentubo, tiel oni ekipas ilin per ventolilo.

La uzado kaj ekfunkciado de nova kamentubo estas kontrolita kaj permesita fare de loka kamenpuriga instanco. La ofte ĉiujaran kontroladon de la kamentuboj faras la kamentubisto. (Vidi kamentubiston signifas en multaj landoj bonŝancon.)

## Kamentubaj tipoj
*rusa tubo.
*kamentubo de vaporlokomotivo, vaporŝipo
*kamentuba efiko

## Historio
La nomadaj popoloj kaj fruaj civilizoj (kuirado) ne uzis kamentubojn, la fumo foriĝis tra truo en la muro, tegmento. La unuajn kamentubojn eble uzis la romianoj. En mezepoko la unuaj ĉi-specaj atestoj de kamentubo aperis en okcidentaj monaĥejoj, kaj en burĝaj kaj nobelaj domoj, en la 12-a/13-a jarcentoj preskaŭ samtempe kun la aliaj teknikaj novaĵoj: vitraj porfenestraj paneloj, pordoj rezistaj je aĉa vetero, sketiloj, sunokulvitroj, pantalonoj, trikoto, butonoj… La fumkameno faris ion pli ol teni varmigitaj kaj senfumaj la ĉambrojn spite de ties alportoj. Reale radike ŝanĝiĝis la maniero en kiu la homoj organizis sian domon kaj vivis sian vivon; la konstruaĵoj estis dividitaj en malgrandaj ĉambroj, ĉiu kun sia kameno kaj fumkameno. Tio videblas en multaj religiaj pentraĵoj de la eŭropa tiutempa arto. Ankaŭ tio estis faktoro de la teknika supereco de Eŭropo.

Dosiero:Chimney stacks - Newcastle-Upon-Tyne - England - 140804.jpg|
Dosiero:Zuerich Aubrugg Heizkraftwerk Kamin.jpg|
Dosiero:Chimney in Graz.jpg|
Dosiero:Chimney.stack.london.arp.jpg|

## Proverbo 
Ekzistas proverbo kun kamentubo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Referencoj 
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Londona Okulo

La **Londona Okulo** () estis kun alto de 135 m, la plej granda spektoradego de la mondo, ĝis apero de la "Singapore Flyer", kiu altas 25 m pli. La Londona Okulo staras en Londono ĉe la suda bordo de Tamizo, sed do en la centro. Ĝi estis planita fare de arkitektoj David Marks kaj Julia Barfield kunlabore al British Airways, kaj malfermita por la publiko nur - pro teknikaj problemoj - en marto de 2000. La konstruaĵo kostis 45 milionojn da britaj pundoj.

La okulo de Londono havas 32 modernajn kapsulojn, en kiuj ĝi havas ĝis 25 personoj lokon. La rado turniĝas kun rapideco de 0,26 m/s kaj bezonas por tio (por unu rondo) 30 minutojn. Se la cirkonstancoj estas optimumaj, oni povas vidi de la gigantrado ĝis malproksimo de 40 km kaj tiel oni povas ĝui belegan bildon pri la londonaj vidindaĵoj. Dum la tuta funkcio - de mateno ĝis vespero - turniĝas la rado, ne haltas, ĉar la vizitantoj havas sufiĉan tempon por el/enkapsuliĝi pro la malalta rapideco.

La Londona Okulo estas la plej vizitita atrakcio de Londono kaj gastigas ĉiutage ĉ. 15.000 vizitantojn. Ĝi permesas - pro la preskaŭ tute vitra kapsulo - enorman panoramon pri Londono kaj eĉ oni povas vidi la Kastelon Windsor.

La enirprezo estas 12,5 britaj pundoj, okaze de reta aĉeto kostas je 10 % malpli.

La turnakson kaj la apogilojn de la gigantrado liveris la maŝinkonstrua firmao Škoda.

## Eksteraj ligiloj 
* www.londoneye.com ĉiuj informoj, malferma tempo, prezoj, fotoj 

Dosiero:London Eye - TQ04 26.jpg|fotita en somero 2004
Dosiero:London.eye.insidecabin.arp.jpg|ene de kapsulo
Dosiero:London Eye 2005-03-04.jpg|fotita en januaro 2006

Kategorio:Konstruaĵoj en Londono
Kategorio:Spektoradegoj
Kategorio:Kulturo en Londono
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1999
Kategorio:1999 en Britio
Epigramo

**Epigramo** de la latina *epigramma* de l' greka *epi* kaj *gramma* "surskribo". En origino, epigramo estis poemo mallonga kiu, ĝenerale, havis spritaĵon en du ĝis kvar aŭ kvin versoj, skribitaj sur tomboŝtono. Poste, oni nomis epigramoj ĉiujn mallongajn spritaĵojn en versoj. Oni verkadis ankaŭ spritajn epigramojn pri politikaj aferoj, kaj tio faris el ili sinonimon de akra kritiko aŭ mokaĵo, ĝenerale anonimaj.

## Historio 
La plej malnovaj datiĝas jam el la 8a jc a.Kr. - ofte sur Grek-kulturaj ceramikaĵoj. Depost la 7a jc. a.Kr. ofte renkontiĝas epigramoj en heksametroj, pli poste el formo de mallongaj elegioj (heksametroj kaj pentametroj alterne).

La literatura epigramo havas du originojn, el kiuj ĝi disvolviĝis: unuflanke la supra surskribo-tradicio, aliflanke la improvizado okaze de simpozioj.

En la klasika greka lingvo ekzistas ampleksa antologio, kie troviĝas miloj da epigramoj, la greka antologio. Ĝi konsistas el pluraj libroj.

Ankaŭ en la Latina la epigramoj fariĝis furora ĝenro. Unu el la unuaj estis tie Katulo, sed la plej fama Latina verkisto de epigramoj estas Marcialo, de kiu aperis en Esperanto ĉe eldonejo VoKo eta kolekto en traduko de Gerrit Berveling: ´´Da mav´ estos neniam sat!´´ - 1991.

Kategorio:Surskriboj
Neniigeco

**Neniigeco** aŭ **Kondiĉa senmorteco** estas kredo laŭ kiu pekintaj mortuloj en la infero ne suferas punon eternan, sed (post periodo kies daŭro estas proporcia al la karaktero kaj ofteco de la pekoj) estas neniigotaj, detruotaj. Ĝi estas apogata hodiaŭ precipe de kelkaj sektoj kiel Kristadelfianismo, Jehovismo, Adventismo, kiel reago al doktrino  de l' sufero eterna de l' pekuloj en l' infero. Laŭ adventismo kaj jehovismo la animo ne estas nature senmorta aŭ povas ekzisti aparte de la korpo. Tial la mortintoj nun ekzistas nek en infero nek en la paradizo, sed estos relevigitaj korpe kaj juĝitaj post la reveno aŭ Advento de Jesuo Kristo. La pekuloj ne iros al infero sed estos detruitaj kun Satano. Poste la savitoj loĝos por ĉiam kun Kristo sur nova paradiza tero.

## Vidu ankaŭ
*Eskatologio

Kategorio:Religio
Kategorio:Postmorto
Marianoj

La **Marianoj** aŭ **Marianaj Insuloj** estas ĉeno da iamaj vulkanoj en suda Pacifiko, proksikume sur la 146-a orienta longitudo kaj inter 13° kaj 21° de norda latitudo.

## Geografio 
Geografie ili apartenas al Mikronezio.
Oriente kaj sude de ĝi situas la Mariana Fosego.

Politike ili dividiĝas en du partojn:
* Gvamo, la plej granda kaj plej suda insulo, estas usona ne-enkorpigita  teritorio.
* Nord-Marianoj, kiuj kune estas iom malpli grandaj ol Gvamo, estas en unio () kun Usono, same kiel Porto-Riko

Biogeografie la insularo troviĝas en la Pacifika ekozono laŭ la sistemo de la Monda Natur-Fonduso (WWF).

## Historio 
La Kampanjo de Marianoj kaj Palaŭo, konata ankaŭ kiel Operaco *Forager*, estis ofensivo lanĉita de usonaj fortoj kontraŭ la trupoj de la Japana Imperio en Marianoj kaj Palaŭo en la Pacifika Oceano inter junio kaj novembro 1944 dum la pacifika fronto.

## Bildaro 

Dosiero:Casta Marianas small.jpg|situo de la insularo
Dosiero:Casta Marianas.jpg|
Dosiero:Karte von Mikronesien.png|mapo de Mikronezio

## Vidu ankaŭ 
* Vulkanarko
* Varma makulo

## Eksteraj ligiloj 
* http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/southeast_asia/mariana/basic_geology.html 

* http://www.bautz.de/bbkl/x/xaramillo.shtml


Kategorio:Dividitaj regionoj
Kategorio:Eksaj kolonioj de Hispanio
Kategorio:Geografio de Mikronezio
Kategorio:Insularoj en Usono
Abato

**Abato** estas titolo de katolikaj kaj ortodoksaj pastroj aŭ monaĥestroj. La vorto devenas de la aramea *Abba*.

La aramea *ab·ba* estas la vokativo aŭ formo emfaza de l' vorto *`av* kiu signifas "patro" aŭ "ho, patro". Tiu estis la nomo karesa kiun uzis la infanoj por paroli pri siaj patroj. Same kiel "papo" devenas de la karesa greka nomo al patro, ankaŭ tiu neformala vorto iĝis formala titolo.

La aramea vorto *ab·ba* aperas tri fojojn en la Biblio kaj ĉiam en ĝia formo transliterata al l' greka kaj sekvata de traduko al la greka "ho pa·ter" (ho, patro): (Marko 14:36),
(Romanoj 8:15) kaj (Galatoj 4:6).

En la unuaj jarcentoj, la vorto 'Ab·ba' estis uzata kiel honoriga titolo al rabenoj judaj, kaj en tio senco oni uzas ĝin en la Babilona Talmudo (Berakhot, cap. II, 16b). Tiuj kiu agis kiel vicprezidento de l' Sinedrio jam havis la titulon 'Av, aŭ patro de l' Sinedrio. Poste ankaŭ oni donis tiun titolon al episkopoj de l' eklezioj kopta, etiopa kaj siria, kaj, precipe ĝi estas la titolo de l' episkopo de Aleksandrio, kiel estro de orienta eklezio.

Rapide, katolikaj monaĥoj akiris la titolon de "abato", jam en antikvo. Sankta Jeronimo kontraŭis la uzon de l' titolo "abbate" al monaĥoj katolikaj, ĉar tio malobeus la ordonoj de Jesuo (Mateo 23:9): "kaj nomu neniun sur la tero via patro; ĉar Unu, kiu estas en la ĉielo estas via Patro".

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la abatoj de la Monto Sankta Mikaelo
* Abatino (monaĥa)

## Utilaj ligiloj (aŭtomataj tradukoj esperante) 
* 
* 

Kategorio:Ekleziaj titoloj
Kategorio:Religiuloj
WAP

:***wap** ankaŭ estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.*

**Sendrata Aplikaĵa Protokolo** aŭ (**SAP**) (angle *Wireless Application Protocol*, pli mallonge *WAP*) estas aperta universala normo de aplikaĵoj, kiuj komunikas sendrate, ekzemple uzi Interreton per poŝtelefono.

## Vidu ankaŭ 
Vikipedio:La Vikipedio tra SAP

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanto en SAP
* Vikipedio en SAP
* Monato en SAP

Kategorio:Interretaj protokoloj
Kategorio:Telekomunikado
Ĉieesteco

En monoteismo, **ĉieesteco** estas eco de Dio. Temas pri ĉeesto en ĉiuj lokoj de la universo samtempe, kvankam ĝi ne estas identa kun sia kreaĵo. Panteismo diras ke dio ĉeestas ĉie ĉar ĝi estas ĉio.

## Vidu ankaŭ
*Ĉiopoveco
*Ĉioscieco

Kategorio:Religio
Formo-memora alojo

**Formo-memora alojo** (mallonge *FMA*, angle *SMA*) (ankaŭ nomata **kunmemora metalo** aŭ **inteligenta drato**) estas metalo kiu rememoras sian originalan geometrian formon. Se oni aliformas ĝin, poste per varmigo al specifa temperaturo, ĝi reakiras sian originalan formon.

La du ĉefaj tipoj de kunmemoraj alojoj estas la kupro-zinko-aluminia alojo, kaj la nikelo-titano alojoj, kiuj estas ofte pli multekostaj. La temperaturo, super kiu la FMA ŝanĝas ĝian strukturon, dependas de la alojo, kaj povas esti agordata pere de modifo en la proporcioj de la elementoj.

La nikelo-titanajn alojojn oni disvolvis en 1965, ene de la Mararmea Municia Laboratorio, kaj oni vendis ilin kun la vendnomo **Nitinol** (mallongigo por la angla "**Ni**ckel **Ti**tanium **N**aval **O**rdnance **L**aboratories).

La kampoj de uzoj por la FMA-oj kreskis dum la lastaj jaroj, precipe en medicino, ekzemple la disvolvado de dentformigiloj kiuj konstante puŝas la dentoj. Tamen, tiuj materialoj ne konvenas por robotoj aŭ artefaritaj muskoloj, ĉar varmigi ilin malŝparas energion kaj ili reagas malrapide. Tamen, iu robotismolaboratorioj uzas FMA-ojn por muskoloj artefaritaj.

Metalaj alojoj ne estas la nuraj materialoj, kiuj reagas al la varmo; polimerojn kun memoro de formo la scientistoj ankaŭ disvolvis, kaj tiuj polimeroj aperas en la merkato ne longe antaŭ la fino de la jardeko 1990.

Fermagnetaj formo-memoraj alojoj (FFMA) estas alojoj kiuj simile ŝanĝas sian formon en fortaj magnetaj kampoj.

eta|maldekstra|380px

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.smaterial.com/SMA/engine/engine.html
* http://www.smaterial.com/SMA/research/spring/spring.html
* http://www.smaterial.com/SMA/applications/applications.html
* http://www.wundersamessammelsurium.de/Warmes/Nitinol/index.html  

Kategorio:Alojoj
Ikono

**Ikono** povas signifi:

* Ikono (komputiko), elemento de interfaco grafika en komputiko; 
* Ikono (religio), bildo de Jesuo Kristo, sanktuloj, sanktaj eventoj el la vivo de eklezio;
* Kultura ikono estas persono aŭ objekto kiu estas tre rekonata fare de la membroj de kulturo aŭ subkulturo;
* Ikono.tv, cifereca dissendanta programo por demokratiigi aliron al arto.
Epopeo

eta|Tablojdo enhavanta fragmenton de la Epopeo de Gilgameŝ
**Eposo** (ankaŭ eposo kaj epiko) estas ĝenro de rakonta literaturo, versa aŭ proza, (kontraste al liriko kaj dramo).

**Epopeo** estas la beletra rakonto mem, kiu proze aŭ verse celebras miton aŭ gravan eventon. Epopeo ofte rakontas la aventurojn de herooj kaj celas subteni la kreiĝon aŭ formiĝon de etno aŭ civilizo aŭ batalon por sendependeco, uzante religiajn aŭ kosmologiajn temojn.

Aliaj epopeoj interlaĉas serion da aventuroj aŭ historioj, kiel faras ekzemple Ovidio. Kelkaj fakuloj alkalkulas ankaŭ la ĝenron didaktika eposo (Lukrecio, Milton k.m.a.) al la eposa ĝenro.

La epopea arto ankaŭ nomiĝas **epiko**. Ĝi estas unu de la tri grandaj specoj de la poezio kune kun la liriko kaj la drama arto.

En helena mitologio, la Muzo Klio estas ligite epopean poezion.

## Diferenco inter epopeo kaj eposo 
En Esperanto ekzistas du diversaj poeziaj kategorioj pri **epopeo** kaj **eposo**, kiuj **ne** estas sinonimoj, do **ne** signifas la saman, kvankam ŝajnas ke ĝis nun en la multlingva vikipedio nur antaŭvidiĝas unu artikolo.

Laŭ la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV), eldono de 2020, reta versio,

* **epopeo** estas "*verko plej tipe epika, poezie rakontanta la aventurojn de herooj, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto*: «Eneado» estis la tipo de la klasikaj epopeoj; «La Dia Komedio» kaj «Kalevala» estas tute ne klasiktipaj epopeoj."
* dum **eposo** estas "*la rakonta poezio, **sen speciale heroa signifo***: la kavaliraj eposoj; el malnovaj eposaj kantoj Elias Lönnrot kompilis la epopeon «Kalevala»."

## Grekaj kaj latinaj epopeoj 
La plej famaj epopeoj en la greka kaj latina lingvoj estas:
* Iliado
* Odiseado
ambaŭ atribuataj al Homero
* *Argonaŭtikaĵoj* de Apolonio de Rodiso
* *Pri la Naturo* de Lukrecio
* *Eneado* de Vergilio
* *Metamorfozoj* de Ovidio
* *Astronomiko* de Manilio
* *Farsalaĵoj* aŭ *Civitana Milito* de Lukano

## Epopeoj en aliaj lingvoj 
En aliaj lingvoj estas:
* Beowulf (anglosaksa lingvo)
* Paradizo perdita de la angla poeto John Milton
* Epopeo de Manas (kirgiza lingvo)
* Eposo pri Gilgameŝ (versioj en la sumera kaj akada lingvoj de antikva Mezopotamio)
* *Os Lusíadas* (*La Luzidoj*) de la portugala poeto Luís Vaz de Camões
* Mahabarato (sanskrita lingvo)
* Ramajano (sanskrita lingvo)
* Ŝahnameo (en persa lingvo)
* Enuma Eliŝ (akada lingvo)
* Kanto de Roland (franca lingvo)
* Digenis Akritas (demotika lingvo)
* Poezia Edda (malnovnordlanda lingvo)
* La Kanto de la Nibelungoj (mezaltgermana lingvo)
* Kalevala (finna lingvo)
* Kalevipoeg (estona lingvo)
* Heimskringla (norena lingvo)
* Cantar de Mio Cid (kastilia dialekto)
* Islandanaj sagaoj
* Irlanda mitologio
* Parolo pri la militiro Igora
* *Orlando Furioso* de Ludovico Ariosto
* *Sinjoro Tadeo* de Adam Mickiewicz (pola lingvo)
* Jugorno (maria lingvo)

## Etimologio 
Etimologie la vorto epopeo devenas el la malnova greka lingvo *epikos (ἐπικός)*, el *epos (ἔπος)*, vorto, rakonto, poemo.

## Vidu ankaŭ 
* Rakonta poezio
* Poemo
* Sagao
* Legendo
* Epika ĝenro
* popolaj eposoj

## Notoj 
Kategorio:Epopeoj
Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj
Dogmoteologio

**Dogmoteologio** aŭ **dogmologio** en teologio, estas la studo de kredaj asertoj aŭ dogmoj kaj deklaroj de fido, fare de dogmoteologoj. En teologio katolika romana, tio konsistas el la studo (aŭ "kanono") de l' instruoj de l' Eklezio.

## Vidu ankaŭ
* Sistematika teologio

Kategorio:Religio
Universala repacigo

**Universala repacigo** estas doktrino laŭ kiu ĉiuj, senescepte, estas salvotaj per Kristo, ne gravas kiel iu respondas al Evangelio. Tio presupozas ke Kristo mortis efike tiel por la riproĉulo kiel por la elektitaj, sekve Kristo ofertis la pekpagon de ĉiuj la pekoj de l' homaro senescepte. Origeno proponis tion en 3-a jarcento en libro *De principiis*. En la 6-a jarcento, Origeno estis kondamnita de la Eklezio pro la instigo de la imperiestro Justiniano. Malgraŭ tio, la Origena interpreto de la Biblio floris en la okcidento dum la jaroj 600-1200, kiam li estis unu el la ĉefaj aŭtoroj de la okcidentaj librejoj. Tamen en la 13-a jarcento, la okcidenta eklezio decidis fine eksigi for tiujn ideojn.

Kategorio:Kristanismo
Videbla eklezio

La **Videbla eklezio**, aŭ "militanta eklezio", laŭ kristanismo estas la Eklezio de Kristo sur la tero, havante siajn "malbonajn herbojn" kaj sian "tritikon".

Kategorio:Eklezio
Patriarko de Konstantinopolo

[eta|[Blazono de la ekumena patriarko de Konstantinopolo]]
La **Patriarko de Konstantinopolo**, plentitole **Lia Plej Dia Tut-Sankta Moŝto, la Ĉefepiskopo de Konstantinopolo, Nova Romo, kaj Ekumena Patriarko** (), estas la ekumena patriarko, la "unua inter egalaj" en la orienta ortodoksa komunio. En tiu ĉi rolo, li servas kiel la spirita ĉefo kaj unuaranga proparolanto por la tuta komunio (do, "unua"), sed li havas nenian oficialan aŭtoritaton super la aliaj 15 aŭtonomaj ortodoksaj eklezioj (do "inter egalaj"). Aktuale la patriarko de Konstantinopolo estas Bartolomeo la 1-a.

## Rolo kaj titolo 
Lia titolo estas Patriarko de la Konstantinopola Ortodoksa Eklezio, unu el la 16 aŭtonomaj eklezioj, kaj unu el la kvar originalaj orientaj ortodoksaj patriarkoj. En la rolo de ĉefo de la Ortodoksa Eklezio de Konstantinopolo, li portas la aldonan titolon **Arkiepiskopo de Konstantinopolo, "Nova Romo"**. Oni ne konfuzu tiun ĉi kun la Latina Patriarko de Konstantinopolo, ofico ne plu ekzistanta.

## Historio 
### Fondiĝo de Konstantinopolo 
Konstanteno la 1-a konstruis el Bizanco "Novan Romon" en 330, kaj sekve ĝia episkopo estus duaranga nur kompare al la episkopo de la malnova Romo. La romaj papoj kontraŭis dum multaj jarcentoj ajnan reordigon de la hierarkio. La Unua koncilio de Konstantinopolo deklaris en 381 ke "la episkopo de Konstantinopolo havu unuarangecon de honoro sube al la episkopo de Romo, ĉar ĝi estas la nova Romo."

Papoj Damaso kaj Gregorio la Granda rifuzis konfirmi tiun ĉi akton, tre stranga kaj polemika paŝo, ĉar aktoj de la ekumenaj koncilioj estis devigaj al ĉiuj kristanaj eklezioj. Ĉiuokaze, la gravo de la patriarkeco de Konstantinopolo kreskiĝis sub la patronado de la bizanca imperiestro.

La Koncilio de Kalcedono en 451 establis Konstantinopolon kiel sidejo de patriarkejo por Anatolio kaj Tracio, kaj donis al ĝi la duarangan lokon post Romo. Papo Leono la 1-a rifuzis akcepti tiun-ĉi akton, deklarante ĝin nevalida ĉar oni faris ĝin sen la papaj delegatoj, denove, polemika politiko.

### Mezepoko 
La katolika eklezio nur en 1215 okaze de la Kvara Laterana Koncilio agnoskis ke la Latina Patriarko de Konstaninopolo havis tian staton. En 1439, la Koncilio de Florenco (ne agnoskita de la ortodoksaj eklezioj kiel ekumena) donis tian staton al la greka patriarko.

### Otomana imperio kaj poste 
Post la falo de Konstantinopolo, la sultano de la Otomana Imperio prenis al si la rajton elekti la patriarkon, sed la moderna turka ŝtato nur almetas la postulon ke la patriarko estu civitano de Turkio kaj permesas ke la Sinodo de Konstantinopolo elektu lin.

Dum la jaro 1833 la ortodoksa eklezio de Grekio - kiu kovras preskaŭ la tutan teritorion de la nuna ŝtato Grekio, kun la esceptoj de la insulo Kreto, la sankta monto Athos kaj la insularon Dodekanoj - deklaris sian sendependecon de la Patriarkejo de Konstantinopolo, al kio ĝi antaŭe apartenis. Dum la jaro 1850 tiun sendependiĝon ankaŭ rekonis la konstantinopola patriarko.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de Patriarkoj de Konstantinopolo


*Konstantinopolo
Kategorio:Konstantinopolo
Kategorio:Ortodoksismo
Ĉefrolulo

**Ĉefrolulo** aŭ **Korifeo** (ankaŭ **protagonisto**, el la greka: πρωτος - protus, unue; άγωνιστής - agonistis, militisto; ĉefrolanto) estas tiu aktoro, rolanto aŭ alia centra figuro de libro, teatraĵo aŭ filmo (historieto), kiu staras en fokuso de la rolludo.

La greka vorto "protagonisto" estas kreita el "prótos", unua, antaŭa, kaj "agónistés", batalanto, konkursanto, do origine temis pri unua batalanto aŭ konkursanto.

Metafore estas la vortoj "ĉefrolulo, protagonisto" uzataj ankaŭ por personoj, kiuj propagandas iun ideon aŭ ideologion, estas "motoroj" de tia propagando en certa lando, urbo, societo ktp.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* heroa flankulo
* fikcio
* statisto estas akcesora neparolanta aktoro
* apogaktoro, helpaktoro, flankrolulo; aktoro en apogrolo

Kategorio:Tipaj roluloj
Kategorio:Teatro de Antikva Grekio
Ekstazilo

dekstra|eta|250ra|Ekstazil-piloloj
**Ekstazilo** (kemie **3,4-metilendioksimetamfetamino**, mallonge **MDMA**; ankaŭ **ekstazo**) estas drogo, kiu povas esti kiel piloloj aŭ foje kiel pulvoro kaj venas en multe da koloroj kaj iom havas bildetojn.

## Kemio 
dekstra|eta|181ra
centre|MDMA chemical structure|250ra
Ĝia nomo laŭ IUPAC estas 3,4-metilendioximetanfetamino. kaj la kemia formulo estas **C11H15NO2**. Ĝi estas molekulo el la grupo de la fenetilaminoj, kun strukturo simila al la alkaloido meskalino, kaj kemie elvenas el metamfetamino. Ĝi estas ankaŭ parenca al MDA (*metilendioxianfetamina*), kiu havas similajn efikojn.

Kategorio:Drogoj
Kategorio:Psikostimulaj substancoj
Jean Simmons

**Jean SIMMONS** (naskiĝis la , mortis la ) estis brita aktorino.

Naskiĝinte en Londono, ŝi jam kiel infano havis malgrandajn filmrolojn. Ŝi famiĝis en la jaro 1946, per la filmo *Great Expectations*. Granda sukceso sekvis du jarojn poste: Pro la rolo de *Ophelia* en la Ŝekspira filmigo *Hamlet* ŝi estis nomumata por la Oskaro.

En 1950 ŝi edziniĝis al la aktoro Stewart Granger. Ŝi eklaboris en Hollywood kaj tie daŭrigis sian karieron. En la jaro 1960, post divorco, ŝi edziniĝis al la reĝisoro Richard Brooks. Pro rolo en lia filmo *The Happy Ending* (1969) oni duan fojon nomumis ŝin por la Oskaro.

Ekde la 1970-aj jaroj Jean Simmons aperis ĉefe en televidaj produktaĵoj, kiel ekz. *North and South* (1986)

## Listo de filmoj 
* *Give Us the Moon* (Britio, 1944)
* *Great Expectations* (Britio, 1946)
* *Hamlet* (Britio, 1948)
* *Angel Face* (Usono, 1952)
* *The Robe* (Usono, 1953)
* *A Bullet is Waiting* (Usono, 1954)
* *Guys and Dolls* (Usono, 1955)
* *This Could Be the Night* (Usono, 1957)
* *The Big Country* (Usono, 1958)
* *Spartacus* (Usono, 1960)
* *Elmer Gantry* (Usono, 1960)
* *The Grass is Greener* (Britio, 1960)
* *The Happy Ending* (Usono, 1969)
* *North and South* (televida produktaĵo, Usono, 1986)
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Britaj aktoroj
Abadon

**Abadon** venas el la hebrea lingvo **אבדון** *`avad·dohn*, "detruo".
En la Apokalipso de Sankta Johano 9:11 tiun vorton oni transskribas al teksto Esperanta kiel "Abadon"; en tiu peco oni parolas pri simbola plago de akridoj kiu havas "reĝon, la anĝelon de la abismo; lia nomo estas en la Hebrea lingvo Abadon, kaj en la greka lingvo li havas la nomon Apolion".

La vorto hebrea signifas "detruo", kaj ankaŭ povas esti "loko de detruo". Ĝi aperas en la hebrea teksto de Malnova testamento kvinfoje; en kvar kazoj, oni uzas ĝin paralele al "tombo", "Ŝeol" kaj "morto". (Psalmo 88:11; Ijob 26:6; 28:22; Sentencoj 15:11.) En ĉi tiuj versikloj la vorto *`avad·dohn* aludas al procesoj detruaj kiuj sekvas al morto homa, kaj la tekstoj indikas ke la putrigo aŭ la detruo okazas en Ŝeol, la tombo komuna de l' homaro. En Ijob 31:12 *`avad·dohn* estas la efiko malbona de l' agado adulta. Ijob diris: "Tiu [la agado adulta] estas fajro, kiu ekstermas ĝis la abismo [`adh-'avad·dohn], kaj mian tutan akiritaĵon ĝi elradikigus" (komparu al: Sentencoj 6:26-28, 32; 7:26, 27.)

Kontraste, en Apokalipso 9:11 la vorto "Abadon" estas uzata kiel nomo de l' "anĝelo de la abismo". La nomo greka koresponda, "Apolion", signifas "Detruanto". Dum la 19-a jarcento oni pruvis montri ke tiu teksto diris profete pri homoj kiel la Imperiestro Vespasiano, Muhammad kaj eĉ Napoléon Bonaparte, kaj, ĝenerale, oni kredis ke tiu estis anĝelo "Satanana". Sed oni devas pripensi ke en Apokalipso 20:1-3 oni prezentas al anĝelo kiu havas "la ŝlosilon de la abismo" kiel reprezentanto de Dio venante de l' ĉielo, kaj, anstataŭ esti "Satanana", li arestis Satanon kaj lin ĵeti en abismon.

## Utilaj ligiloj (aŭtomataj tradukoj esperante) 
* 
* 

Kategorio:Biblio
Obelisko

[eta|250px|dekstra|Obelisko el [Luksoro, starigita sur Placo de la Konkordo en Parizo]]
**Obelisko** estas monumento, plejofte el unusola ŝtono, pritranĉita laŭ formo de kvarangula pinta kolono.

Laŭ Francisko Azorín **Obelisko** estas *Alta, prisma monumento finita per pinta piramideto; ofta en Egipto.* Li indikas etimologion el la greka *obeliskos*, el *obelos* (pinglo) kaj de tie la latina *obeliscus*.

## En Antikva Egipto
Oni starigis obeliskojn jam en 2700 a. K. en Antikva Egipto, sed el tiu tempo restis eĉ ne unu. La plej malnova - ankoraŭ hodiaŭ staranta - obelisko estas el la tempo de Sesostriso la 1-a (2-a jarmilo antaŭ Kristo) kaj staras en la iama Heliopolo, en nuna antaŭurbo de Kairo.

La obeliskojn (memorkolonojn) oni origine starigis duope ĉe enirejo de la templo. Oni skulptis la grandegajn kolonojn el unu ŝtonego, plej ofte el asuana ruĝa granito. (Influite de la egiptoj, la fenicoj ankaŭ faris ŝtonkolonojn, sed tiuj estis skulptitaj el pluraj ŝtonoj).

La skulptado kaj liverado de la obeliskoj al la sanktaj lokoj bezonis multajn homojn kaj laborojn. La metodo de eltranĉo, skulptado de la obelisko estas ankaŭ hodiaŭ nekonata, disputita kiel tiu de la piramidoj.

## Ŝtelo de obeliskoj 
La kolonoj de la antikva Afriko troviĝas en kelkaj urbegoj de la mondo, kiel en Parizo, Londono, Novjorko, Istanbulo. Oni liveris ilin en la 19-a jarcento per ŝipoj, solvinte la grandan loĝistikan problemon.

La forpreno (ŝtelo) de la kolonoj okazis unue en la antikva epoko, kiam la imperiestroj de Romio starigis kelkajn en Romo kaj en Istanbulo (tiama Konstantinapolo). Eĉ en la koro de Vatikanurbo - sur la placo de Sankta Petro - staras afrika obelisko, liverita de Nerono kaj kiu estis origine simbolo de peniso. La plej granda antikva ekzemplero staras sur la placo de San Giovanni en Laterano: la granita obelisko de la egipta faraono Tothmes la 3-a aĝas 3500 jarojn, altas 32 metrojn kaj pezas 230 tunojn.

La egipta registaro *donacis* el obeliska duopo, unu al Usono (ĝi staras en la Novjorka Central Park) kaj unu al Britio (ĝi staras sur la bordo de Tamizo en Londono). La obeliskan duopon oni nomis "pingloj de Kleopatro", ĉar la du - origine en Heliopolo starigitaj - obeliskoj estas per 1500 jaroj pli aĝaj ol la reĝino de la unua jarcento (antaŭ Kristo).

## Bildaro

Dosiero:Cleo.needle.200pix.jpg|"Kleopatra Pinto" sur la bordo de la Tamizo en Londono.
Dosiero:Obelisk5.jpg|Pinto de la obelisko de Hatŝepsut, falinta, Karnak.
Dosiero:Obelisk.jpg|Obelisko.

## Rilataj temoj
* Piramo

## Vidu ankaŭ
* Obelisko de Aksumo
* Obelisko de Vatikano
* Obeliks

## Notoj
Kornvala muziko

Kornvalo estas Britia regiono hodiaŭ tre angligita, sed ĝiaj originaj Keltaj tradicioj denove ekfloris en la 20-a jarcento, kaj pro la loka revivigado de la Kornvala lingvo kaj pro la ĝenerala "reradikiĝo" (*roots revival*) ene de la tutmonda muziko.

Kornvalaj muzikistoj uzis plurajn tradiciajn muzikilojn Keltajn, aldone al importitaj mandolinoj, banĝoj kaj akordionoj. La *kroeder kroen*, Kornvala ekvivalento de la Irlanda *bhodhrán* (tamburspeco), restas popularega ekde multaj jaroj.

La Kornvala dancomuziko aparte famas pro la "kusena danco" de la 19-a jarcento. Ĝi kreiĝis surbaze de malnova melodio uzita dum dancado je la Franca kortumo.

Antaŭe oftis Kornvalaj muzikfestivaloj *troyl*, kiuj similas al la parencaj *fest-noz* Bretonaj.

Kantistoj kantintaj Kornvalalingve inkluzivas Richard Gendall kaj Brenda Wootton.
Inter Kornvalaj bandoj tute aŭ parte uzintaj sian antikvan lingvon, troviĝas Anao Atao kaj Dalla (ambaŭ keltastilaj), Skwardya (roko), Krena (roko kaj punko), Sowena (ĵazo), Covath (popola muziko revivigita), kaj Bolingey Troyl Band (dancomuziko).

## Referenco 
* Kenny MATHIESON: "Wales, Isle of Man and England". 2001. En Kenny Mathieson (red.), *Celtic music*, paĝoj 88-95. Backbeat Books. ISBN 0-87930-623-8 (anglalingva)

Kategorio:Kornvalo
Kategorio:Kelta muziko
Abŝalom

**Abŝalom** laŭ la biblia libro 2 Samuel 13-18 estas filo de David kiu komencis ribelon kontraŭ sia patro kaj provis preni la tronon. Abŝalom havis belan fratinon, kies nomo estis Tamar; ŝin ekamis Amnon, filo de David. Kaj Amnon suferis multe, preskaŭ malsaniĝis pro sia fratino Tamar. Amnon perfortis sian fratinon. Du jarojn poste, Abŝalom pro venĝo mortigis perfide sian fraton Amnon. Abŝalom forkuris al regno Ĝesur en Sirio kaj tie restis dum tri jaroj. Joab sukcesis ke David pardonis Abŝalomon kaj li revenis al Israelo. Poste, Abŝalom decidis fari ribelon kaj preni la kronon al si. David devas forkuri Jerusalemon. Post grandaj bataloj, en kiuj David preskaŭ perdis la vivon, liaj generaloj sukcesis venki la armeon de Abŝalom en batalo de Efraim. Abŝalom forkuris sur mulo kiu trafis sub interplektitajn branĉojn de granda kverko, lia kapo alkroĉiĝis al la kverko "kaj li ekpendis inter la ĉielo kaj la tero". Joab, kiam sciis ke Abŝalom estas ligita per hararo, mortigis lin per tri lancoj. La ekzemplon de Abŝalom sekvis, poste, lia frato Adonija.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mechon-mamre.org/i/t/k/k08b13.htm  
* http://www.mechon-mamre.org/i/t/k/k08b14.htm  
* http://www.mechon-mamre.org/i/t/k/k08b15.htm  
* http://www.mechon-mamre.org/i/t/k/k08b17.htm  
* http://www.mechon-mamre.org/i/t/k/k08b18.htm  
* http://www.mechon-mamre.org/i/t/k/k08b19.htm  
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Davido
Kategorio:Libroj de Samuel
Kategorio:Murdistoj en Biblio
Kategorio:Roluloj de la Malnova Testamento
Kategorio:Roluloj de la Tanaĥo
Lucio Gutiérrez

**Lucio Edwin Gutiérrez Borbúa** (n. 23-an de marto de 1957) estas ekvadora eks-soldato kaj politikisto. Li estis prezidento de Ekvadoro ekde la 15-a de januaro de 2003 ĝis la 20-a de aprilo de 2005, kiam li devis rezigni.

Lucio Gutiérrez estas inĝeniero kaj militisto. En 1996 li estis la milita asistanto de tiama prezidento Abdalá Bucaram.

En januaro de 2000 li partoprenis en la militara puĉo kiu rezignigis la elektitan prezidenton Jamil Mahuad. Li tamen estis enprizonigita, kaj oni elektis novan prezidenton Gustavo Noboa.

Post sia liberigo li kandidatiĝis en balota kampanjo kaj sukcesis akiri la prezidentecon, fronte al Noboa.

Tamen, li ne havis apogon en la Parlamento, kaj devis organizi diversajn aliancojn. Tio ruinigis lian popularecon, kaj post diversaj popolaj protestoj en Quito, li devis rezigni kaj ekziliĝi en Brazilon. Lia eks-vicprezidento Alfredo Palacio nun provizore tenas la prezidentan oficon.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cidob.org/bios/castellano/lideres/g-001.htm  
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4453153.stm
* http://www.aeropuertomanta.com 
* http://www.presidencia.gov.ec 

Kategorio:Prezidantoj de Ekvadoro
Saône

300ra|eta|Saono

**Saono** ( [soːn] ) estas rivero en oriento de Francio kun longeco de 480 km. Ĝia fonto troviĝas en Vogezoj en Vioménil kaj ĝi alfluas la Rodanon en Liono. Ĉefa alfluanto de Saono estas la rivero *Doubs*.

## Loknomo 
[eta|250ra|Fonto ĉe [Vioménil]]
La nomo de la rivero devenas de la "Sequanes" (kelta popolo) kaj de la nomo de la diino "Souconna", oni scias ankaŭ ke "Souconna enhavas la radikojn "sawk" (sankta) + "onna" (rivero). ".
Saono havis 3 nomojn : "Brigoulus", "Souconna" kaj "Arar". Finfine "Souconna" restis danke al la mezepokaj monaĥoj kiuj skribis "saoconna",kaj pli poste "Saône".

## "La Saône" kiel akvovojo 
La plej granda parto de la rivero estas utiligebla kiel akvovojo. Ĝi estas ligata kun aliaj kanaloj de Francio.

* Canal des Vosges, kiel suda parto de Canal de l'Est (km 0) sude de Corre
* Canal de la Marne à la Saône (km 127) apud Heuilley-sur-Saône
* Canal du Rhône au Rhin (km 160) sude de Auxonne
* Canal de Bourgogne (km 165) apud Saint-Jean-de-Losne
* Canal du Centre (km 221) apud Chalon-sur-Saône
La unua parto de Corre ĝis Auxonne havas 19 kluzojn de la formato 38,5 m longa kaj 5 m larĝa. La profundeco estas 1,80 m kaj la minimuma alto 3,5 m.

Estas du tuneloj, kie estas trapasebla kiel unudirekta vojo, kontrolita per lumsignaloj.
* km 48 ĉe Saint-Albin 681 m longa kaj 6,55 m larĝa
* km 76 ĉe Seveux-Savoyeux 643 m longa kaj 6,50 m larĝa

La dua parto de Auxonne ĝis Lyon havas 5 kluzojn de la formato 185 m longa kaj 12 m larĝa.
La profundeco estas 3,00 m kaj la minimuma alto 6 m.

Ĉi tio parto apartenas al la eŭropa sistemo por grandaj varŝipoj.

Kluzoj: Dangle, Girlet, Cendrecourt, Acier, Radadôle

Dosiero:Lyon.jpg|Saonbordo en Liono
Dosiero:Pont Bonaparte Lyon.jpg|Ponto Bonaparto super Saono en Liono
Dosiero:Bridge_on_the_Saône_River_at_Mâcon_by_Jean-Baptiste-Camille_Corot,_1834.jpg|Ponto super Saono en Mâcon, el Corot (1834) en la Nacia Galerio de Arto de Vaŝingtono.

## Eksteraj ligiloj 
* Discovery France ()

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Riveroj en Saône-et-Loire
Kategorio:Rodano
Kategorio:Alfluantoj de Rodano
Savage4

**Savage4** - estas nomo de vidiga kerno far firmao S3 Graphics. La kerno estis prezentita en 1998 j. **Savage4** estas 128-bita vidiga procesoro kaj ne havas blokon T&L, ĉar estis projektita antaŭ apero de unua vera vidiga procesoro GeForce 256. **Savege4** havas unu bilderan ĉenstablon. Frekvenco de la kerno estas 125 MHz kaj de memoro 143 MHz. La vidigilo havas 300-MHz RAMDACon kaj permesas montri bildon ĝis 1280*1024, krom tio ĝi havas 24-bitan ciferecan interfacon por komuti likvokristalan ekranon.
Atari Portfolio

eta|dekstra|300px|Atari Portfolio
**Atari Portfolio** estas poŝkomputilo produktita de la firmao Atari en 1989 kaj la unua poŝkomputilo kongrua kun PK. Ĝi enhavas procesoron 80C88 kun frekvenco 4,91&nbsp;MHz, ĝia mastruma sistemo estas DIP-DOS 2.11 (plejparte kongrua kun MS-DOS 3.30). En la ekrano, kiu havas grandecon de 240x60 rastrumeroj, oni povas projekcii 40x8 tekstosignojn. En la komputilo estas 128 kilobitokoj da ĉefmemoro (pligrandigebla ĝis 1 megabitoko), kies parto - ordinare 32 kilobitokoj - estis dediĉita al interna ĉefmemora disko C:. En la ROM-memoro krom la mastruma sistemo troviĝas diversaj programoj: tekstredaktilo, kalkultabelo (kongrua kun Lotus 1-2-3 v.1.0), kalendaro, kalkulilo, adreslibro kaj programo, kiu ebligis sendi datumojn inter Atari Portfolio kaj PK per IEEE 1284. Tiu ĉi interfaco estis konektebla kiel aparta ilo.

Kiel memorujon oni uzis kartojn kiuj ne kongruis kun la interfaco PCMCIA. Oni produktis krome eksterajn disketolegilojn kaj eĉ diskaparatojn Atari Portfolio.

Energifonto de la komputilo estas 3 baterioj AA, kiuj sufiĉas por 80-100 laborhoroj.

## Kuriozaĵoj 
Tiun ĉi komputilon uzis Ĝon Konnor en la filmo Terminator 2 por ŝteli monon el aŭtomatoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.pofowiki.de  *(germane)*
* http://www.atari-portfolio.co.uk   *(angle)*

Kategorio:Aparataro de Atari
Kategorio:Poŝkomputiloj
Celeron

**Celeron** estas P6-baza procesoro de Intel, planita por ĉipaj (malmultekostaj) komputiloj. Ĝi aperis en la merkato aprile de 1988. Celeron estas tute sama kiel samgeneracia Pentium (tio estas, Pentium II por la unuaj Celeron-oj kaj Pentium III kaj sekve) sen aŭ kun malpli granda staplo, aŭ kun malpli rapida buso, tiel ke ĝi komunikas malpli rapide kun la memoro kaj la cetero de la komputilo.

La unuaj variantoj de Celeron estas enkonstruitaj en modulon SEPP (*Single Edge Processor Package*) kongrua al SECC-kasedo. Pro la ĉipeco oni ne uzis la sekundaran rapidstokon, tiel la unua 266-megaherca Celeron havis preskaŭ la saman povumon ol tiu de lasta 233 megaherca MMX. La glitpunkta kalkulpovo de Celeron do estis jam pli granda ol tiu de P5.

Oni produktis bazoplaton kun sekundara rapidstoko al **Celeron** unuafoje al tipo 300A; ekde tiam oni produktas la bazoplatojn nur tiel. Oni konstruis la 128 kilobajtan rapidstokejon ne al la kasedo, sed direkte sidigis sur la procesorplato kaj tio funkcias per la horloĝa signo de CPU. Tio altigis la kapaciton de la Celeron. La povuma/preza proporcio de tiu ĉi serio estis pli favora ol tiu de la Pentium II-procesoroj (kun sama horloĝa signo).

## Listo de procesoraj kernoj por procesoroj **Celeron** 
* Covington
* Mendocino
* Coppermine
* Tualatin
* Willamette
* Northwood

Kategorio:Intel-procesoroj
Kategorio:Aperis en 1988
Cool'n'Quiet

'''Cool'n'Quiet** - teknologio far AMD. La teknologio celas plimalmultigi radiantan varmecon de procesoro. La teknologio similas al PowerNow kaj SpeedStep. Plimalvarmigo per **Cool'n'Quiet'* estas atingita per malmultigo de koeficiento de procesora frekvenco kaj ties tension. Produktanto elektas por siaj procesoroj kelkajn punktojn (*Power States*, *P-States*). Ĉiu punkto havas certan tension kaj koeficienton. Ekz AMD Athlon 643800+ havas 5 punktojn:
* Max P-State: frekvenco 2,4 GHz, tensio 1,5 V, maksimuma uzata kurento 57,4 A, varmoproduktado (*Termal Design Power (TDP)*) 89 W.
* Intermediate P-State 1: 2,2 GHz, 1,4 V, 49,4 A, 72 W.
* Intermediate P-State 2: 2 GHz, 1,3 V, 38,5 A, 53 W.
* Intermediate P-State 3: 1,8 GHz, 1,2 V, 30,1 A, 39 W.
* Min P-State: 1 GHz, 1,1 V, 17,4 A, 22 W.
*Max P-State* - estas maksimuma kalkulpovo de procesoro, sed se laŭ tasko, la maksimumeco ne estas bezonata, operaciumo mem elektas taŭgan povumpunkton. La ŝanĝoj de povumpunktoj povas atingi centon dum sekundo, tamen tute ne rimarkinte al uzanto. Kvanto de *P-States'' dependas de procesoro. Ekz AMD Athlon 643800+ havas 5 punktojn, AMD Sempron3100+ - 2 punktojn (1.8 MHz, 89 W; 1 GHz, 22 W) kaj AMD Mobile AthlonXP - atingas 9 punktojn. Por realigi la teknologion ĝin devas subteni ĉefbordo kaj operaciumo. La teknologio radikas al esploroj kaj licencoj far Transmeta.

Kategorio:Procesoroj
Kategorio:AMD
Sempron

**Sempron** - estas familio de procesoroj far firmao AMD. La procesoroj estas celataj por nemultekostaj komputiloj, anstataŭ AMD Duron kaj konkurencas al procesoroj Intel Celeron. **Sempron** estis prezentita en 2004 j. La familio faziĝas sur diversaj procesoraj kernoj:
* Thoroughbred-B
* Thorton
* Barton
* Paris
Ĉiuj procesoroj **Sempron** estas markitaj per procesora rejtingo.

Rigardu: Listo de procesoroj AMD

Dosiero:Sempron-3000.jpg|
Dosiero:AMD Sempron 2200.jpg|
Dosiero:AMD Sempron 2200 back.jpg|
Dosiero:Sempron2.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://balusc.xs4all.nl/ned/har-cpu-amd-k7.php  
* http://balusc.xs4all.nl/ned/har-cpu-amd-k8.php  
* http://pccentre.pl/Article1871.htm 
* http://www.amdcompare.com/us-en/desktop  

Kategorio:Procesoroj
Kategorio:AMD
Józef Toczyski

**Józef TOCZYSKI** (naskiĝis en 1906, mortis la 1-an de majo 1989 en Gdansko) estis pola esperantisto, honora membro de UEA.

Esperantisto ekde 1919, ĝis la dua mondmilito li aktivis i.a. kiel gvidanlo de la skolta E-movado en Pollando. Jam tiam li estis delegito de UEA kaj prezidanto de loka filio de Pola Esperanto-Asocio. Post la dua mondmilito li kungvidis la reaktiviĝon de PEA, dum pluraj mandatoj kiel vicprezidanto. De 1960 ĝis 1967 li redaktis la E-elsendojn de la Pola Radio en Gdansko. Profesie instruisto, li reprezentis ILEI en Pollando dum tri jardekoj kaj organizis multajn junularajn renkontiĝojn kaj kursojn. Li restis fakdelegito de UEA, fariĝis ties komitatano en 1964, kaj estis ĝia estrarano pri lerneja agado en la periodo 1964-1969. Poste li plenumis la oficon de pola ĉefdelegito dum 17 jaroj. La valoron de tiu tuta dumviva agado indikas la fakto, ke PEA, ILEI kaj UEA aparte sed unuanime distingis Józef Toczyski per honora membreco.

Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de UEA
$100 Laptop

eta|250px|dekstra|**$100 Laptop**

Pri la temo estas Portalo:Komputilo

**$100 Laptop** [ŭan handrd dala leptop] estas nomo de projekto de MIT Media Lab, ĝi ankaŭ estas konata kiel **XO-1**. En kadroj de la projekto estas esplorata eblo produkti tekokomputilon ne plimultekoste ol kontraŭ 100 dolaroj. La tekokomputilo estas destinata al lernantoj de malriĉaj landoj. Iniciatinto de la projekto, dekano de *Media Lab* Nicholas Negroponte, opinias, ke **centdolara tekokomputilo** ŝanĝos lernadon en ĉiuj landoj de la mondo. Tekokomputilo havas ĉefan trajton - porteblecon, kiu permesas uzi ĝin kaj en lernejo kaj en hejmo. Sejmour Papert (profesoro, mondfama specialisto pri infana edukado) opinias, ke la tekokomputilo stimulos lernadon. Centdolara tekokumputilo devas esti facile enigebla en komputilan reton kaj havi eblon konektiĝi al Interreto. Rezulto de la projekto estis prezentita dum Monda Ekonomia Forumo en Davoso. Nicholas Negroponte opinias ekfabriki la tekokomputilon en 2007. La projekton subtenas AMD, Google, News Corp ka.

Organizo **OLPC**, signifanta "One Laptop Per Child" ("Po unu tekokomputilo por ĉiu infano"), estas usona senprofita asocio kreita de MIT Media Lab por ellabori, fabriki, kaj disdoni la prirevatan, ekvendontan en 2007 $100-tekokomputilon. Ĉefa defio de la organizo estas la grando de la projekto - nome, provizi tian tekokomputilon al ĉiu lernejaĝa knabo kaj knabino tutmonde.

## Teknika priskribo de *$100 Laptop* 
* procesoro: AMD.
* Ĉefĉiparo: AMD.
* Ĉefmemoro: 1 GB - estos uzata ankaŭ kiel ĉefdisko. Dume esploratas speco de la memoro.
* Ekrano: 14-cola plurkolora. Dume ne estas certe, kia teknologio estos uzata por la ekrano - esploratas projekcia ekrano kaj e-ink.
* WiFi, USB.
* Operaciumo: Linux.
* Korpo devas esti malglata.

## Vidu ankaŭ 
* Simputer

## Eksteraj ligiloj 
* OLPC 
* OLPC kaj Esperanto

Kategorio:Komputilo