open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Komuna ĝermana lingvo

**Komuna Ĝermana lingvo** (Common Germanic) estas naturalisma internacia planlingvo proponita de James Johnson en 2002. Ĝi prenas elementoj el la angla, islanda kaj germana lingvo.

## Gramatiko
### Alfabeto kaj prononco
a, æ (centra a), c (/ĉ/),d, ð (kiel la angla th en "the"), e, f, g,
h,
i,
j,
k,
l,
m,
n,
o,
p,
r,
s,
t,
þ (kiel la angla th en "think"), 
u,
v (nur en "frendaj" vortoj),
w - (/ŭ/),
x - (/gs/, /ks/ en komenco de silabo), y (/ü/); z

La vokaloj povas esti longaj aŭ mallongaj. Oni metas ´ por indiki mallonga e kaj o (é, ó).

Diftongoj: "ai" kaj "ei" - /aj/; ie - /ij/.

Konsonantaj kunmetaĵoj: sc - /ŝ/; sk - /sk/; cc - /tĉ/; cg - /ĝ/

### Morfologio
La projekto havas tri gramatikan genrojn (vira, ina kaj neŭtra) kaj kvin kazojn (nominativo, genitivo, dativo, akuzativo kaj ila kazo), du nombroj (singularo kaj pluralo) kaj du deklinaciojn (forta kaj malforta). Adjektivoj sekvas la substantivojn laŭ genro, kazo kaj nombro, kaj povas esti en forta (antaŭa) aŭ malforta (malantaŭa) pozicio, kaj tiu influos en ĝia deklinado.

La difinita artikolo estas "þe", kiu havas deklinacion kiel en la germana lingvo.

La pronomoj ankaŭ havas deklinacion en ses kazoj. Ic =mi; 
ðu = ci; wit= ni; jit= vi; la tria persono estas: he (li); heu (ŝi); hit (ĝi); is (ri), heis (vira ili); hijos (ina ili); hija (ĝia ili); ije/eis (ria ili). La refleksiva pronomo (sic en akuzativo) ne havas nominativon kaj estas egala en la singularo kaj pluralo, kiel en la latina lingvo. La interrogativa kazo havas formojn laŭ genro (ankaŭ kiel la latina): hwa (kiu vira), hweu (kiu ina),  hwat (kiu ĝia); en pluralo estas ria kiuj: hwas (kiuj vira), hwos (kiuj ina), hwa (kiuj ĝia), hwije/hweis (kiuj ria) 

En ĉi tiu lingvo estas 4 verbaj modoj: indikativo, subjunktivo, imperativo, optativo; sed nur du tempoj (estanto kaj pasinto). Ĝi havas 6 personojn kaj du voĉojn (aktivan kaj pasivan). La verboj estas dividitaj en fortajn kaj malfortajn, kiel en la germanaj lingvoj. La fortaj verboj povas esti regulaj aŭ neregulaj.

### Sintakso
La baza konstruo en ĉi tiu lingvo estas [[SVO|SV[A]O]] (subjekto, verbo, ebla adverbo, objekto):

He kwalde þen Wulf (Li mortigis la lupon).

Sed, ĉar la lingvo havas kazojn, la vortordo estas libera.

La adjektivo nepre antaŭas la substantivo: Þe junge Mann (la juna homo). 

La demandoj komenciĝas per verboj: 

Findent ða Cilder ða Wulfans? (Ĉu la infanoj trovis la lupojn?)

Alia maniero, estas meti la plej gravan vorton de demando al la komenco kun sufikso -u: 

Wulfansu fandest? (Ĉu vi trovis la lupojn?)
Kwaldestu wulfans? (Ĉu vi mortigis la lupojn?)

## Eksteraj ligiloj 
* baza prezento pri la lingvopropono, jen arkivigita en 2006, sed jam ne plu ŝanĝita ekde la 27-a de aŭgusto 2004

Kategorio:Zonaj planlingvoj
Distrikto Leipziger Land

La **distrikto Leipziger Land** (germane: **Landkreis**) de 1994 ĝis la 31-a de julio 2008 estis administra unuo en la nordokcidento de la federacia lando Saksio de Germanio. La urbo Borna estis la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 752&nbsp;km² fine de la jaro 2007 loĝis 145 600 homoj; do meznombre 195 sur unu kvadrata kilometro (en tuta Saksio la koncerna nombro tiutempe estis 238, en Germanio 231). La 1-an de aŭgusto 2008 ĝi kaj la najbara distrikto Muldental unuiĝis al nova distrikto Leipzig.

Najbaraj distriktoj de la historia distrikto Leipziger Land estis norde la distrikto Delitzsch, oriente kaj sudoriente la distriktoj Muldental kaj Mittweida. La eksterdistrikta urbo Lepsiko (*Leipzig*) estis komplete ĉirkaŭata de la distrikto Leipziger Land. Sude najbaris la turingia distrikto Altenburger Land, okcidente la saksi-anhaltaj distriktoj Burgenland, Weißenfels kaj Merseburg-Querfurt.


L
L
Ljudevit Negovetić

**Ljudevit NEGOVETIĆ** (naskiĝis en 1908, mortis komence de oktobro 1993 en Sarajevo) estis esperantisto ekde 1934 kaj multjara membro de UEA.

Li estis komitatano, poste sekretario kaj prezidanto de Esperanto-Ligo de Bosnio kaj Hercegovino.

NEGOVETIĆ, Ljudevit
Centra Dialekto

**Centra dialekto**, **Central Dialekt** aŭ **West-Europisch** estas internacia planlingvo proponita de svedo A. Nilson en 1896, en 1899 ĝi estis reprezentita kiel **Dialekt Centralia**. Estas kompromisplanlingvo bazita sur la angla kun vortoj el hispana kaj franca lingvo. Ŝajnas ke ĝi estis influita de Anglo-franca projekto.

Ekzempleto:

## Bibliografio 
Nilson, A., *Il dialekt Centralia*, Gefle, 1899
Itô Eizô

**Eizô ITÔ** (naskiĝis en 1903  - mortis la 28-an de februaro 1994 en Kameoka, Japanio) estis japana esperantisto.

En 1923 li eklernis Esperanton kaj aniĝis al Oomoto, en kies centra oficejo li eklaboris en 1925. Antaŭ la dua mondmilito li gvidis plurajn Esperanto-kursojn, redaktis la Oomoto-revuon Verda Mondo kaj dum misia vojaĝo en 1932 kontaktis multajn e-istojn en Orienta Azio. Li funkciis de 1932 kiel sekretario, ekde 1948 kiel prezidanto, de Homama Esperanto-Asocio, kaj post 1967 prezidis ankaŭ ties posteulon, E-Propagandan Asocion de Oomoto. Li estris la Internacian E-Fakon de Oomoto ekde 1963. En 1959 li vojaĝis kiel Oomoto-delegito al la Varsovia UK, kaj faris poste 180 prelegojn en 150 eŭropaj kaj usonaj urboj. Ito kunverkis **Kvindek jaroj de E-o en Oomoto** (1968), tradukis Esplorado de vivĝojo de H. Deguĉi (1986) kaj japanigis **Novelaro de majstro Korczak** (1993). Li estis multjardeka membro kaj delegito de UEA.

## Eksteraj ligiloj 
* Itoo, Eizo 1986 : *La Vivoj de Nao kaj Onisaburo Deguĉi* , *Oomoto*, n-ro 423, p. 5-13

Kategorio:Japanaj esperantistoj
Adamstaŭno

**Adamstaŭno** (angle **Adamstown**) estas la plej malgranda ĉefurbo de la mondo kun loĝantaro de proks. 40 (en 2002: 46) personoj. Ĝi situas en la norda areo de la insulo Pitkarno. Ĝi estas parto de la Pitkarna Insularo, kiu apartenas al Britio.

La urbo ricevis sian nomon laŭ John Adams, unu el la ribelantoj de ŝipo Bounty.

## Geografio 
La urbo troviĝas en mez-norda parto de Pitkarna insulo apud Pacifiko proksime al golfo Bounty Bay, kie troviĝas la haveno.

## Kuriozaĵo 
La urbo posedas policejon kun du arest-ĉeloj, kiuj ĝis nun neniam estis uzataj.

## Tradukfonto 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lareau.org/pitplace.html  Listo de nomhavaj lokoj sur Pitkarno

Kategorio:Ĉefurboj de Oceanio
Kategorio:Pitkarna Insularo
Sakata Takasi

**SAKATA Takasi** (Kunrei), (Hepburn: SAKATA Takashi, naskiĝis 1916 - mortis la 7-an de julio 1993) estis dumviva UEA-membro.

Emerita profesoro pri anatomio, li havis gvidajn oficojn en Japana E-Instituto kaj E-kluboj en Tokio. Li helpis reeldoni Literatura Mondo en Japanio (1974-1976).
Wessel J. Nijweld

Nederlanda esperantisto

**Wessel J. NIJVELD** (naskiĝis 1913 - mortis la 18-an de decembro 1993 en Amsterdamo) estis internacie rekonata specialisto pri farboj kaj vernisoj, kunaŭtoro de Plena Ilustrita Vortaro pri kemio, UEA-fakdelegito pri la sama fako dum 50 (!) jaroj kaj membro de Akademio Internacia de Sciencoj.

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Jacob Tensen

**Jacob TENSEN** (naskiĝis 1901 - mortis la 14-an de januaro 1994) estis longtempa delegito kaj aktivulo en Amsterdamo (Nederlando).
TENSEN, Jacob
T
T
Theo J. van Woerden

**Theo J. van WOERDEN** (naskiĝis 1922 - mortis la 17-an de marto 1994 en Hago) estis nederlanda esperantisto. 

Gvidanto dum la lastaj 20 jaroj de la Haga sekcio de Nederlanda Esperanto-Asocio, li iniciatis la oficialigon de E-Centro Nederlando en tiu urbo. Danke al liaj klopodoj eldoniĝis la reviziita Esperanto-nederlanda-Esperanto vortaro de A.J. Middelkoop en 1986 kaj la konsultverko **Het Eŝperanto** de P. Janton en 1987.

WOERDEN, Theo J. van
W
W
Distrikto Delitzsch

La **Distrikto Delitzsch** (germane: **Landkreis**) estis parto de la Respubliko Saksio, kiu estas federacia lando de Germanio. La distrikto ekzistis ĝis la 31-a de julio 2008. La 1-an de aŭgusto 2008 ĝi kun la iama distrikto Torgau-Oschatz kunfandiĝis al nova distrikto Norda Saksio (germane *Landkreis Nordsachsen*). La distrikto apartenis al la administra distriktaro Leipzig, kaj ĝis la 1-a de marto 2012 ankaŭ la nova distrikto Norda Saksio apartenis al ĝi - ekde tiu dato en Saksio ne plu ekzistas la antaŭaj tri distriktaroj Chemnitz, Dresden kaj Leipzig.

La samnoma urbo Delitzsch estis la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 852,12 km² loĝos 124.874 homoj; do meznombre 147 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Saksio la koncerna nombro estas 238, en Germanio 231. En la sekvanta skema mapo la eksa distrikto Delitzsch estas signita per **5**.

240px|

Najbaraj distriktoj estis oriente Torgau-Oschatz,
sudoriente Muldental, sude Leipziger Land kaj la eksterdistrikta urbo Lepsiko (*Leipzig*). Saksi-anhaltaj distriktoj najbaris en la okcidento (Saalkreis) kaj en la nordo (Bitterfeld kaj Wittenberg).


D
D
Sonoluminesko

**Sonoluminesko** estas tiu fenomeno, kiam likvaĵo elsendas je forta sona premo ultrakurtajn, altenergiajn eklumojn. La efekton observis unuafoje en 1934 Frenzel kaj Schultes ĉe la Universitato de Kolonjo.

Kaŭzo de la fenomeno estas la kavitacioj (etaj "vezikoj") , kiuj estiĝas ĉe ultrasona konvena forto en la likvaĵo. La estiĝantaj vezikoj kuniĝas kaj kolapsas eligante eklumon.

Ekzistas du klarigaj provoj pri la afero (rilate al kvantumkampa teorio): unuflanke oni klarigas la aferon per vakua energio, aliflanke fuzio kiel energiofonto, la t.n. vezika fuzio (angle *Single Bubble Sonoluminescence*). Ambaŭ klarigoj havas fortan skeptikon ĉe la fakuloj.

Kategorio:Fiziko

Dosiero:Sonoluminescence.png|
Dosiero:MBSLred despeckled cropped.jpg
Domeno

**Domeno** povas esti:

* La **domeno-ludo**.
* Speco de mantelo. Vidu en **domeno (vesto)**.
* **2-kvadrato**, plurkvadrato de ordo 2, kio estas plurlatero en la ebeno el du egale ampleksaj kvadratoj koneksaj je latero al latero.
Lotludo

**Lotludo** estas ludo, kie oni ĵetas aŭ elektas loton, t.e. objekton kiel sagoj, osta kubo, bileto kun numero k.a., kaj laŭ kies hazarda pozicio aŭ indiko oni ion decidas.

## Specoj de lotludoj 
### Lotludoj kun ĵetloto 
*Astragalo
*Ĵetkubo

Kategorio:Ludoj
Hendrik Thien

**Hendrik THIEN** (naskiĝis en  en Winterswijk, mortis la 7-an de decembro 1993 en Amsterdamo) estis nederlanda esperantisto. 

Thien ricevis lernejan diplomon de la reallernejo en 1929, kaj diplomitiĝis kiel instruisto en 1931 kaj kiel lernejestro en 1933. Lu konatiĝis kun Esperanto en 1928, sed eklernis nur en 1931. Ekde 1934 li instruis Cseh-metode en Nederlando, Belgio kaj Francio. 

Thien kolektis fotojn pri Zamenhof ekde 1957 kaj starigis foto-servon, kiun li heredigis al la Universala Esperanto-Asocio. En 1984 Thien eldonis la fotolibron *La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj*.

En 1983 aperis lia lernolibro *Een nieuwe methode…* por nederlandlingvanoj, kun aparte didaktika prezento de la fonetiko.

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Domeno (ludo)

eta|Domenoj

**Domeno** estas speco de ludo konsistanta el 28 dukvadrataj tabuletoj, kiujn oni devas kunigi laŭ la nombro de la punktoj gravuritaj sur ĉiu el iliaj duonoj. Laŭ iuj, ĝi estis inventita de ĉino Hung Ming en la 2 jarcento a. K.

Ekzemple, se tabuleto havas sur unu duono 3 punktojn kaj sur la alia 5 punktojn (3/5), ĝi povas kuniĝi je unu flanko kun 3/1, 3/2, 3/3, 3/4 aŭ 3/6, kaj je la alia kun 5/1, 5/2 ktp. Tiaj kunligiĝoj de tabuletoj kutime formas kvazaŭ ĉenon. Ofte venkas tiu ludanto, kiu sukcesas surtabligi la unua ĉiujn siajn hazarde ricevitajn tabuletojn.

Kiel **duoblo** estas nomata ero kun la sama kvanto de punktoj en ambaŭ siaj duonoj. Estas 6 duobloj inter 28 eroj.

## Reguloj 
Unu el varianto de reguloj de la ludo (kutime uzata en Rusio) estas ĉi tia:
Ludantoj estas 2, 3 aŭ 4.
Eroj estas metataj kun punktoj malsupren kaj intermiksataj.

Ĉiu ludanto prenas po 7 erojn kaj ne montras ilin al la aliaj ludantoj. La restaj eroj daŭre kuŝas kun punktoj malsupren.

Ĉiu ludanto kulkulas kvanton de duobloj, la unuan movon havas ludanto kun la plej granda kvanto de duoboloj. Ĝenerale oni movas laŭ rondo unu post la alia, sukceso aŭ malsukceso de la antaŭa movo ne ŝanĝas ordon de movoj.

Dum la unua movo la unua ludanto metas sur tablon iun sian eron kiu ne estas duoblo.
Dum ĉiu sekva movo ludanto metas unuon el siaj eroj tiel ke ĝi tuŝu jam ekzistantan ĉenon je unu el finoj, kaj en loko de la tuŝo devas esti la samoj kvantoj de punktoj sur najbaraj duonoj de diversaj eroj. Duoblon oni kutime metas orte al direkto de la ĉeno. La ĉeno ne povas branĉiĝi.

Se ludanto ne havas kion meti ĝi devas prenas eron el ankoraŭ ne prenitaj kaj provas ĝin meti. Se la ludanto denove ne havas kion meti ĝi devas preni ankoraŭ unu eron dum la sama movo. Dum unu movo iu ajn kvanto de la eroj povas esti prenita. Se plu ne estas restaj eroj kaj ne estas kion meti la ludanto trapasas la movon.

Venkinta estas tiu kiu la plej unua metis ĉiujn siajn erojn, tiam la venkinta ludanto plu ne prenas erojn kaj ne partoprenas la ludon. Malvenkinta estas tiu kiu la plej lasta havas erojn.

## Aliaj uzoj 
Aliflanke, oni povas fizike vicigi domenajn tabuletojn en stara pozicio kun tia interspaco, ke faligo de la unua el ili siavice faligas ĉiujn ceterajn. Figurasence oni uzas la esprimon domena efiko por la fenomeno, ke, ekzemple, revolucio en unu regno kvazaŭ kontaĝe estigus revolucion en regno najbara.

## Vidu ankaŭ 
* Triominoj
* Domeno Domo
* Domena teorio

Kategorio:Ludoj
Agutio

**Agutio** estas nomo por kelkaj ronĝulaj specioj de la genro *Dasyprocta*. Ili estas parencoj de la kobajoj kaj aspektas similaj, sed havas pli longajn gambojn.

Konfuze, la parencaj pakaoj apartenas al genro nomita *Agouti* kaj foje estas metitaj en aparta familio Agoutidae. Por eviti miskomprenojn, kelkaj aŭtoroj nomas la pakaan genron *Cuniclus*.

Agutioj havas kvin antaŭajn kaj tri postajn piedfingrojn; la unua piedfingro estas tre malgranda. La vosto, se ĝi ekzistas, estas ege mallonga. Agutioj povas kreski ĝis 60 centimetroj laŭlonge kaj kvar kilogramoj da pezo. La plejparto de la specoj havas brunan dorson kaj blankecan aŭ flavgrizan ventron; la pelto povas ŝajni glacee kaj brili oranĝkolore. Ili estas aktivaj tage. En libereco ili estas timemaj bestoj kaj fuĝas for de homoj, sed en kaptiteco ili povas iĝi fidemaj.

Manĝante, agutioj sidas sur la postaj kruroj kaj tenas manĝaĵojn inter la antaŭaj piedoj. Ili manĝas fruktojn kaj aliajn partojn de vegetaĵoj. Foje ili damaĝas sukerkanajn kaj bananajn plantejojn. Ili loĝadas en pluvarbaroj, gresoj kaj, nuntempe, kulturkampoj, variante laŭ speco. Ili kaŝas sin nokte en kavecaj arbotrunkoj aŭ en kavoj inter rokoj. Aktivaj kaj graciaj, ilia paŝo estas aŭ speco de troto aŭ serio da saltetoj sekvante unu la alian tiel rapide ke aspektas kiel galopo. Ili naĝas bone kaj volonte.

Agutioj naskas grupojn da du ĝis kvar idoj. Ili povas vivi ĝis dudek jaroj, rimarkinda tempo por ronĝulo.

## Bildogalerio 

dosiero:Roedor Orange-rumped agouti GFDL.jpg
Dosiero:Aguti-drawing.jpg|eta|maldekstra|180px|*Dasyprocta leporina*
Dosiero:Agouti.png|eta|maldekstra|180px|
Dosiero:Aguti.jpg|eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Napaj humidaj arbaroj

Kategorio:Ronĝuloj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Eŭroregiono Elbo

**Eŭroregiono Elbo** (nacilingve *Euroregion Elbe/Labe*) estas areo en kiu realiĝas projekto de internacia kunlaboro, en kiu partoprenas apudlimaj komunumoj de Ĉeĥio kaj Germanio en la ĉirkaŭaĵo de la rivero Elbo. Al tiu eŭroregiono apartenas 214 ĉeĥaj kaj 63 germanaj komunumoj de norda Bohemio respektive suda Saksio. Ĝia areo ampleksas , kie loĝas  homoj.

La plej grandaj urboj de la eŭroregiono estas Dresdeno, Ústí nad Labem, Děčín, Teplice, Pirna, Freital, Meissen kaj Litoměřice.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo en la ĉeĥa
* Oficiala retejo en la germana

Kategorio:Regionoj en Eŭropo
Kategorio:Geografio de Germanio
Kategorio:Geografio de Ĉeĥio
Kategorio:Elbo
Panarbo

La **panfruktarbo** , latine: *Artocarpus altilis* el la familio de la Morusacoj estas arbo origine de Orient-Hindio kaj Pacifikaj insuloj, ĝi estis vaste plantita en tropikaj regionoj en aliaj partoj de la mondo.
[eta|250px|maldekstra|La frukto de [panarbo]]
Ĝi estas konata pro rolo de ties frukto (panfrukto) en la Ribelo sur la Bounty.

[eta|250px|maldekstra|La [panarbo en Honoluluo, Havajo]]
[eta|250px|dekstra|Folio, frukto kaj la maskla [infloresko]]
eta| 250px|maldekstra|La maturaj fruktoj
eta|250px|maldekstra|La frukto tranĉita kaj fritita
Panfruktarbo estas iu el specioj de la genro artokarpo (*Artocarpus*), el kiuj du specioj gravas kiel nutroplantoj (*A. incisa* kaj *A. integrifolia*), kies "ŝajnfruktoj" formiĝas per unuiĝo de la karnecaj petaloj kun la akso de la infloresko. La fruktoj fariĝas ofte ĉirkaŭ 40 cm longaj, 25 cm laŭlarĝe, kun faruneca enhavo, kaj pezas ĉirkaŭ 5 kilogramojn. Iu varioj de tiu specio havas elastajn dornojn en sia ŝelo; aliaj ne. La fruktoj estas kutime manĝataj frititaj (vidu la suban foton).

Alia specio estas la Jakvo (**jakvarbo**) aŭ **diversfolia artokarpo** (*Artocarpus heterophyllus*).

## Piednotoj 
Kategorio:Morusacoj
Kategorio:Plantoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Arboj
Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Legomoj
Tahitio

[eta|300ra|[Istmo de Taravao]]
eta|300ra|Mapo
eta|300ra|la "polinezia triangulo": la nombro 5 signas la insulon Tahitio centre
**Tahitio** estas la plej granda insulo en Franca Polinezio, situanta en la arkipelago de Societa Insularo en la suda Pacifiko, je . La insulo havas loĝantaron de 169.674 personoj (2002) kaj areon de 1.036 km². La ĉefurbo estas Papeete, je la nordokcidenta marbordo. Tahitio historie ankaŭ nomiĝis **Otaheite**.

Geologie Tahitio konsistas el du montoj krude konusformaj, starantaj en oceano; ili estas ligitaj per la terkolo de *Taravao*. La partoj nomiĝas respektive *Tahiti Nui* (Granda Tahitio) kaj *Tahiti Iti* (Malgranda Tahitio); la pinto de la pli granda parto estas monto *Oroheno*, alta 2.241 metrojn.

Biogeografie la insulo troviĝas en la Pacifika ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF).

## Vidu ankaŭ 
* Tahitia gardenio
* Teahupo'o


Kategorio:Insuloj en Oceanio
Kategorio:Insuloj en Franca Polinezio
Kategorio:17° S
Kategorio:149° U
Kategorio:Polinezianoj
Ferenc Zenthe

**ZENTHE Ferenc** (Salgótarján, 24-a de aprilo 1920 - Budapeŝto - 31-a de julio 2006 ) estis hungara aktoro (Aktoro de la nacio ekde 2005). Li finstudis en 1942, en la Teatroarta Akademio (*Színművészeti Akadémia*). Li aktorludis en Nacia Teatro (Pécs), Teatro Kisfaludy, Teatro Csokonai (Debrecen) kaj ekde 1952 ano de la budapeŝta Teatro Madách.

## Distingoj 
* premio Mari Jászai
* Merita kaj Elstara Aktoro
* krucsigno de la Hungara Respublika Memorordo
* premio Kossuth

## Gravaj rolludoj 
* *Rákóczi hadnagya*
* *Gábor diák*
* *2x2 néha 5*
* *A Tenkes kapitánya*
* Bonan vesperon somero, bonan vesperon amo, 1972
* Nuda diplomato
* *A fekete város* (La nigra urbo)
* *Zsaruvér és Csigavér*
* *Csocsó*
* *Sobri*
* *Szomszédok* (Najbaroj) (televizia serio)

Zenthe
Zenthe
Zenthe
Esperanto aktuell

***Esperanto aktuell*** estas la titolo de la gazeto de la Germana Esperanto-Asocio (GEA). Jare aperas ses numeroj. Ekde 2011 la gazeton kune redaktas la baratdevena germano Yashovardhan Singh kaj la slovako Stano Marček – internacia redakcia duopo. Ekde la numero 3/2018 (249)  ĝi aperas kun la subtitolo *Informationen für Esperantofreunde in Deutschland und Österreich* (Informoj por Esperanto-amikoj en Germanio kaj Aŭstrio).

## Enhavo 
La tuta revuo enhavas artikolojn ĉu en la Germana ĉu en Esperanto.

En ĝi aperas informoj pri la Esperanto-movado en Germanujo, raportoj pri Esperanto-ekskursoj, multe da novaĵoj el Interreto, fragmentoj de aliaj gazetoj kiuj parolis pri Esperanto, kalendaro de venontaj Esperanto-aranĝoj, impresoj post okazaĵoj en Esperanto-centroj, intervjuoj.

Kelkaj paĝoj kun fotoj estas presitaj kolore.

## Historio 
Kiam la longjara afergvidanto de GEA kaj ĉefredaktoro de la *Germana Esperanto-Revuo* (poste Eŭropa Esperanto-Revuo) Ludwig Pickel mortis en majo 1978, ĉesis aperi la revuo kaj la Esperanto-novaĵoj (Pilo-Press), kiujn li eldonis en Esperanto kaj en germana lingvo.

La unua eldonaĵo kun la titolo *Esperanto aktuell* aperis en 1978,eldonita de la *Ludwig-Zamenhof-Gesellschaft*, kiu provis altiri “amikojn de Esperanto„. La societo kunvenis regule dum la germanaj Esperanto-Kongresoj kaj sin engaĝis por la ĝenerala agnosko kaj apliko de la internacia lingvo Esperanto. Ĝi eldonis *Esperanto aktuell* ĝis 1981 en germana lingvo en interkonsento kun GEA kaj plenigis per tio la breĉon. Redaktoro estis Holm Sörensen.

Samtempe aperis *Esperanto en F.R.Germanio* kiel oficiala bulteno de GEA precipe en Esperanto.

En 1981 la Ludwig-Zamenhof-Gesellschaft dissolviĝis, kaj GEA transprenis ĉiujn rajtojn, ankaŭ la rajton pri la titolo *Esperanto aktuell*.

Ekde 1982 GEA aperigis  kun la sama nomo *Esperanto aktuell* iom aliaspekta en la sama formato A5 sian novan revuon kiel *Organo de Germana Esperanto-Asocio*. Dek jarojn poste ĝi ricevis la aspekton (kaj formaton, A4) de la regiona Esperanto-gazeto en Badeno-Virtembergo (*Esperanto in Baden-Württemberg*). Dum la unuaj jaroj oni eldonis alterne esperantlingvan kaj germanlingvan ekzempleron, sed fine oni decidis havi ĉiujn ekzemplerojn miksite.

## Pasintaj redaktoroj 
Redaktoroj de *Esperanto aktuell* estis i.a. Richard Reuchlin, Dirk Willkommen, Rudolf-Josef Fischer, Andreas Ludden, Frank Stocker, Alfred Knapp, Ziko van Dijk, Dirk Kretschmann kaj Alfred Schubert.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-gazetoj en Germanio

## Eksteraj ligiloj 
* jen la kompletaj eldonoj de 2011 ĝis 2023 (en formato PDF, la lasta jarkolekto ankaŭ atingeblas, sed nur kun pasvorto, por abonantoj, sed ĉiu eldono antaŭ la lasta jaro libere videblas por ĉiu)
* 

Kategorio:Esperanto-gazetoj en Germanio
Kategorio:Germana Esperanto-Asocio
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kirgiza somo

La **kirgiza somo** estas la valuto de Kirgizio. 1 somo estas dividita je 100 *tijinoj*. La valuto estis enkondukata en 1993 kaj anstataŭis la rublon de la soveta epoko.

## Etimologio 
En Sovetunio, parolantoj de la kazaĥa, kirgiza kaj uzbeka lingvoj nomis la rublon "som", kaj tiu nomo aperis sur la dorsa flanko de la monbiletoj, kune kun la valutaj nomoj en ĉiuj 15 oficialaj lingvoj de la unio. La vorto "som" (foje ankaŭ transliterigita "sum") signifas "pura" en la kirgiza, ujgura kaj uzbeka lingvoj kaj en multaj aliaj tjurkaj lingvoj. La nomo aludas al la bildo de "pura oro".

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la Nacia Banko de Kirgizio 

eta|maldekstra|180px|monbileto de kvin kirgizaj somoj el 1997, montanta la baletistinon *Bubusara Beiŝenalieva*

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Kirgizio
Desa babilado

**Desa babilado** (**Dejeru Sapuho** aŭ **Desa Chat**) estas apriora projekto de internacia planlingvo proponita de Peter Davis en 1989.

La ĉefa ideo estas faciligi la komputilajn procedojn. Ĝi havas kvin vokalojn kaj dudek unu konsonantojn, kun 105 silaboj entute. La vortoj komenciĝas je silabo, kiu indikas la nombron de silaboj en la vorto. La projekto havas apogon de la "Desa Educational Trust", fondaĵo eduka por la promocio de metodoj de studo.

## Ekzemploj 
Camisi vigi gojumi. (Morgaŭ mi legos).

Pisuvo remo tiruqe. (La floro estas el ĝardeno)

Wuluyu ji befo jecuso. (La pentraĵoj estas sur la muro).

Mehu liba bulico figeqe. (Eble li havas novaĵon).

Moha to muhitu qago kiyevo. (Ŝi kantos dum la vizitado).

Muviva tuvu bupiqo. (La arbo estas apud rivero).

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Tangramo

dekstra|eta|La "ripoza pozicio" de la sep pecoj
eta|80ra|tangrama pup-figuro
eta|La 13 konveksaj tangram-figuroj

**Tangramo** (ankaŭ konata kiel la "Lerta Puzlo de la Sep-Pecoj") estas antikva geometria ludo, konata ankaŭ kiel ĉina puzlo. Ĝi konsistas el sep ludpecoj nomataj *tan*-oj: du grandaj trianguloj, unu meza triangulo, du malgrandaj trianguloj, unu kvadrato, kaj unu paralelogramo. La celo de la ludo estas fari certan formon kun ĉiuj sep pecoj. La pecoj ne rajtas interkovri sin.

Kiam ĉiuj pecoj estas aranĝataj en kvadrato (vidu bildon dekstre) ili estas en sia "ripoza pozicio". Evidente la sep pecoj povas esti aranĝitaj en nefinie da pozicioj. Tamen oni pruvis en la 1940-aj jaroj, ke ekzistas nur 13 eblaj konveksaj formoj, ignorante inversigon kaj rotaciojn.
Oni ne scias kiam precize la tangramo aperis en Ĉinio unuafoje. Tamen, ĝia nomo ĉine – Tch’i Tch’ia pan – datiĝas ekde la 7-a jarcento a.K., kaj signifas “Tabulo de la Sep Saĝecoj”, ankaŭ konata kiel “Tabulo de la Sep Subtilecoj”.

## Deveno de la vorto 
La vorto estas neordinara hibrida vorto. Usonaj maristoj kutime nomis ĉion ĉinan *Tang*, kiu estas la kantona vorto por Ĉinio. La sufikso *-gram* devenas de la greka, kaj signifas "skribitaĵo" kaj rilatas al geometria formo.

## Eksteraj ligiloj 
* Programaro Tangramo

Kategorio:Enigmoj
Kategorio:Kahelaj enigmoj
Dey Daynd

**Dey Daynd**, ankaŭ nomata (eble erare) **Dey Dayud**,  estas  apriora projekto de internacia planlingvo proponita de Antonio Julio Guerrero el Barcelono en 1898.

## Bibliografio
Guerrero, Antonio Julio 
Metodo para la ensennaiza de Dey Dayud
Barcelona: 1898

La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 419.9 “1898” de Biblioteko Butler.

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Dil

----
**Dil** estas volapukido proponita de Fieweger el Breslau, Germanio, en 1893. Tre eble Fieweger estas kaŝnomo, la aŭtoro prezentas la lingvon kvazaŭ kreitan de iu Dro. Gül el Bagdado, kvankam Gül estas turka nomo.

Nombroj (1–10): un, tun, zan, fir, bej, siz, sib, sek, nov, unez.

## Bibliografio
*Fieweger
Dil o med gutun kaipeni fra nepoz ze gloz doka Gül en Bagdad
1893;

*Fieweger
International Verkehrssprache Dil oder bestes Verstaendigungsmittel zwischen den Nationen nach dem System des Dr. Gül in Bagdad
Boston: 1893;

*Fieweger
Stammwörterbuch des Dil
Breslau: Aderholz, 1894

Kategorio:Volapukidoj
Dinamika lingvo

**Dinamika lingvo** (Dynamic) estas internacia planlingvo proponita de Elias Molee (1845-?) en Chicago, 1921. La aŭtoro antaŭe proponis Tutonishon kaj aliajn projektojn. Eble ĝi estas la lasta projekto de Molee kaj restas nepublikita. Tre eble, ankaŭ, estas kompromisplanlingvo inter la angla kaj aliaj ĝermanaj lingvoj.
Klonulo

En biologio, **klonulo**, **klonaĵo** aŭ **klonano** estas individuo ricevita per klonado, alivorte plurĉela organismo genetike identa al alia viva organismo. Animalajn klonulojn, kiuj okazas nature, oni ĝenerale nomas ĝemeloj.

Ĉar la plejparto de plantoj reproduktiĝas per natura klonado, vegetaĵaj klonuloj estas tute normala afero, kaj ricevas la nomon ĝermo.

Oni povas, per klonado produkti klonulojn artefarite. Plej ofte, kiam oni uzas la terminon *klonulo*, oni celas artefaritan klonulon.
Kategorio:Klonado
Edmund Shaftesbury

**Edmund SHAFTESBURY** estas pseŭdonimo de Webster Edgerly (naskiĝis en 1852, mortis en 1926), kiu uzis ankaŭ la pseŭdonimo Everett Ralston. Li estis usonano, kiu skribis dekojn (pli ol 50!) da libroj pri okultismo, gramatiko, seksumado, aŭ io ajn, kio povis vendi popularajn librojn de la fino de 19-a jarcento ĝis la 30-a jardeko de 20-a jarcento. En 1903 li publikis planlingvon Adam-man Tongue.

Kiel "Dr-o Ralston" li kreis "Ralston Health Club" kaj estis unu el fondantoj de fama Purina nutraĵindustrio.

Li fondis la "Hands of Change Association" kaj la "New Home Religion Movement". Notinda trajtpunkto de lia personeco, kiel agnoskas eĉ liaj sekvantoj, estas la rasismo.

Kategorio:Usonaj malfikciaj verkistoj
Jan Hanssens

**Jan HANSSENS** (naskiĝis la 18-an de aŭgusto 1922 en Melden (Oudenaarde) - mortis la 27-an de novembro 1993 en Kortrijk) estis UEA-delegito en Kortrijk (Belgio) kaj fakdelegito pri filmado, lastatempe prizorganto de la iama Esperanto-kolekto Fondaĵo Vanbiervliet.

Nekrologo aperis en *Horizon-taal*, januaro-februaro 1994.

HANSSENS, Jan
HANSSENS, Jan
HANSSENS, Jan
Grete Breunlich

eta|dekstre|*Skizoj*, 1982.
**Grete BREUNLICH** (naskiĝis 1903 - mortis la 29-an de oktobro 1993 en Vieno) estis dumviva membro de UEA.

Ŝi tradukis *Skizoj* de Peter Altenberg (1980), kuntradukis *Anatol* de A. Schnitzler (1983) kaj financis diversajn eldonaĵojn.

Kategorio:Aŭstraj esperantistoj
Kategorio:Aŭstraj tradukistoj
Komo

**Komo** (&thinsp;**,**&thinsp;) estas signo de interpunkcio. Ĝi havas la saman formon kiel apostrofo, tamen ĝin oni skribas sur la bazlinio de la teksto. Oni povas uzi ĝin por indiki paŭzeton en la fluo de frazo. Oni ankaŭ uzas komon por apartigi anojn de listo.

Komo en Esperanto estas uzata plej ofte en la jenaj okazoj:
* Antaŭ konjunkcioj ("sed", "nek", "tio estas"  ktp): Pluvis, sed li tamen veturis per biciklo.
* Se "kaj" aŭ "aŭ" kunligas tutajn ĉeffrazojn: Ŝi rigardis lin severe, kaj li silentiĝis.
* Ĉirkaŭ subfrazo: Homo, kiun oni devas juĝi, estas juĝoto. Mi trovis, ke li troigas.
* Ĉirkaŭ apudmeto, parentezo kaj aldona klarigo: Danubo, la plej longa rivero en Eŭropo, enfluas en la Nigran Maron.
* Ĉirkaŭ komplemento, en kiu la precipa vorto estas adverba participo: Promenante sur la strato, mi falis.

## Ĝusta uzado en lingvo 
Marie Bartovská en sia eseo *Komo* [1980] ordigas dek kriteriojn por ĝusta uzado de la komo. La unua estus marki la limon inter ĉefa kaj subordigita propozicioj, plej ofte la ĉefa unue. Dua estus marki la limon inter du ĉefaj propozicioj. Tria estus limigo de ambaŭ flankoj de enmetita propozicio. Kvara estus antaŭ la konjunkcio *sed*. Kvina estus ordigi serion ĉu de vortoj, propozicioj ktp. La sesa estus parto de la tria kriterio. La sepa estus por marki vokativon. Oka estus por marki apozicion. Naŭ por akcenti frazparton. Kaj resume oni povus diri, ke *komo mankanta aŭ superflua povas tute ŝanĝi la sencon de frazo*.

## Matematike 
Matematike, komo dividas la entjeran kaj frakcian partojn de nombro prezentita en pozicia nombrosistemo. Ekzemple, 7,5 en dekuma nombrosistemo estas legata "sep komo kvin", kio signifas *sep kaj kvin dekonoj*, t.e. sep kaj duono.

En nombroskribado de angla lingvo, oni anstataŭ komo tiusence uzas punkton kaj per komo dividas grupojn de tri ciferoj, do 37,000.7 signifas *37 mil kaj sep dekonoj*.

## Komputike 
Komputike, la komo estas Unikodo simbolo 44.

En C, komo estas duloka operacisimbolo, kiu komputas la unuan argumenton (kiu povas havi kromefikojn), ignoras ĝian rezulton, kaj liveras la valoron de la dua argumento. Tio povas esti utila en nombrilaj iteracioj.

En Forth komo estas uzata kiel rezervita vorto. En la varianto FIG-Forth ĝi bindas 2 bajtojn da memora spaco en la vortaro de Forth. Post tio la vortara indekso DP estas alkrementata je 2.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*Punktokomo
*Duuma komo

Kategorio:Interpunkcio
Bertram Potts

**Bertram POTTS** (naskiĝis en 1895, mortis la 2-an de januaro 1994 en Lower Hutt, Nov-Zelando) estis novzelanda esperantisto ekde 1912. Lia edzino dum 73 jaroj estis Mary E. Potts (naskiĝis en 1897 - mortis la 9-an de decembro 1993).

## En Esperantujo 
Li estis prezidanto (1938-1948), poste dumviva honora prezidanto de Novzelanda Esperanto-Asocio, redaktoro kaj recenzanto de ties revuo (1944-1964). En 1956-1957 li vojaĝe prelegis en 11 eŭropaj landoj pri la prahistorio de Nov-Zelando.

## Verkoj 
eta|upright|Kovrilpaĝo de Facila skeĉalbumo, 1984.
Dumviva membro kaj plurjardeka fakdelegito de UEA, li estis tutmonde konata precipe kiel verkisto. Li aperigis la legolibron *Progress Esperanto Reader* (1940), la novelajn volumojn *Nokto da timo* (1971), *La nova butikisto de Nukugaia k. a. noveloj* (1978) kaj *Kaverno apud la maro* (1983), la edukcelan *Facila skeĉalbumo* (1984), tradukon de la romano *Infanoj de la malriĉuloj* de John A. Lee (1972) kaj *Poezia bukedo por geknaboj de la mondo* (1978).

## Bibliografio 
### Originalaj verkoj 
* *Nokto da timo* (Dansk Esperanto Forlag, 1971)
* *Poezia bukedo por geknaboj de la mondo* (Amo-Akademio, 1978; dua eldono: Fonto, 2016)
* *La nova butikisto de Nukugaia, kaj aliaj noveloj* (La Laguna, 1978)
* *Kaverno apud la maro*, novelaro (Stafeto, 1983)
* *Facila skeĉalbumo*, 100 mallongaj skeĉoj por legado aŭ prezentado (Fonto, 1984)
#### Recenzoj
Pri *Nokto da timo*

### Tradukaĵo 
* *Infanoj de la malriĉuloj*, de John A. Lee (Sennacieca Asocio Tutmonda, 1972) [Originala titolo : Children of the Poor, 1934]

### Artikolo 
* Antaŭparolo de *Kien la poezio?*, de Brendon Clark (Esperanto Pub., 1957)

## Eksteraj ligiloj 
### Verkoj ĉe Vikifontaro 
* La Murmurantaj Pinoj
* La Kanto kaj la Floro
* Mirinda Printempo
* La Matena Roso

Kategorio:Novzelandaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Francisko

**Francisko** estas persona nomo el la vulgara latina *Franciscus, a, um* (t. e. franca, francema) anstataŭ la klasika *Gallus, a, um.*

## Francisko en diversaj lingvoj
*angle: Francis (mallonge Frank)
*france: François
*germane: Franz
*hispane: Francisco
*ĉeĥe: František
*hungare: Ferenc
*itale: Francesco
*portugale: Francisco (ĉje Chico)

## Famaj Franciskoj 
### Sanktuloj
*Francisko de Asizo
*Francisko Borgia
*Francisko Ksavero
*Francisko de Paola
*Francisko el Sales

### Regantoj
:*Vidu: Listo de regantoj nomataj Francisko*

### Papo
*Francisko (papo) (naskiĝis la 17-an de decembro 1936 en Bonaero)

### Aliaj
*Ferenc Zenthe
*Ferenc Bessenyei
*Ferenc Liszt
*Franz Josef Strauß
*Franz Schubert
*Franz Beckenbauer
*Ferenc Gyurcsány
*Ferenc Puskás
*Ferenc Móra
*François Randin
*Frank Lloyd Wright

## Lokoj kun nomo Francisko
* Franciska kanalo en Vojvodino
* San-Francisko, urbego de Kalifornio
* San Francisco de Macorís, urbego en la Dominika Respubliko
* São Francisco, municipo de la brazila subŝtato San-Paŭlio

## Aliaj nomoj entenantaj la nomon
* Francisko, satelito de Urano
* FTC, Franciska Trejna Klubo

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kategorio:Apartigiloj
Jakob Hohl

**Jakob HOHL** (naskiĝis 1911 - mortis la 16-an de februaro 1994 en Flims, Svislando) estis dumviva UEA-membro.
HOHL, Jakob
H
H
William Bligh

**William BLIGH** [Ŭiljam Blaj] (naskiĝis probable la 9-an de septembro 1754 en Plymouth, mortis la 7-an de decembro 1817 en sia bieno en Farningham (Kent), estis brita maroficiro.

Kiel 33-jara velmastro de HMS *Resolution* li estis elektita kiel komanda oficiro de la *Bounty* je la 16-a de aŭgusto, 1787. Kvankam nun oni portretas lin kiel la ekzemplon de kapitano misuzanta sian potencon, Bligh ricevis la postenon, ĉar oni konsideris lin escepte kapabla mararmea oficiro -- kvalifiko kiu pruviĝis esti ĝusta. Li ankaŭ servis sub Kapitano James Cook kaj estis konata kun la navigacio en la areo, kaj la lokaj moroj.
Luise Karlsson

**Luise KARLSSON** estis germandevena sveda esperantistino naskita en Berlino, Germana Imperiestra Regno. Ŝi naskiĝis en 1910 kaj mortis komence de januaro 1994. Post 1932 ŝi instruis Esperanton en Svedio, kie ŝi edziniĝis al esperantisto en Nynäshamn – malgranda urbo sude de ĉefurba Stokholmo.

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Marc Rohrbach

**Marc ROHRBACH** (naskiĝis 1904 - mortis la 17-an de oktobro 1993 en Ĝenevo, Svisio) estis konata en franclingvaj landoj kiel verkanto pri vivogvidado kaj kiel fondinto de la movado JEAN, en la 1970-aj jaroj li estis konsilisto de Kultura Centro Esperantista en La Chaux-de-Fonds. Lia didaktike originala "Rika metodo" taŭge enkondukas la lernadon de Esperanto.

ROHRBACH, Marc
R
R
Institucio

**Institucio** estas socia meĥanismo kiu influas la konduton de homoj. Institucioj estas karakterizitaj per socia celo, daŭro ne limigita de la vivodaŭro de individua homo, kaj la estigo de reguloj de homa konduto. Por ke io estu institucio, ĝi devas esti agnoskita kiel tia de almenaŭ du homoj.

## Vidu ankaŭ 
* Instituto
* Organizaĵo
* Registaro
* Socia institucio
* Socia medio

## Eksteraj ligiloj 
* http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C 
* http://www-econ.stanford.edu/faculty/Greif_Instutions/GreifBook.html  
* http://www.isnie.org  
* http://www.institutionalreform.org 

Kategorio:Institucioj
Kategorio:Politiko
Kategorio:Socio
Dekuma lingvaĵo

**Dekuma lingvaĵo** estas apriora projekto de internacia planlingvo de framasona franca advokato kaj filologisto Jean Delormel en 1795, dum la Franca Revolucio, influita de dekuma sistemo. 

La projekto estas tute apriora. En tiu sistemo, ĉiu litero montras unu klason de ideoj: ekzemple la litero « a » indikas l’« arto de paroli », el kio AVA : gramatiko / AVE : litero / AVAU : vorto / AVEU : nombro / ALVE : vokalo / ADVE : konsonanto / ALVAU : nomo / ALAVAU : komuna substantivo / ALEVAU : propra nomo/ ALZEVE: diftongo, ktp. La vortoj estas derivataj per infiksoj.

La projekto havas 10 vokalojn: a, é, i, o, u, au, ê, ei, eu, ou.

Nombroj (1-10): za, ze, zi, zo, zu, zau, zê, zei, zeu, da. 

## Bibliografio
Delormel, J., 
Projet d'une langue universelle presenté a la convention nationale,
Paris, 1795 
50 pp. 22cm.

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Harry J. Lewis

**Harry J. LEWIS** (naskiĝis en 1913; mortis la 11-an de novembro 1993) estis kanada esperantisto, dumviva UEA-membro kaj longtempa delegito en Halifakso (Kanado). Li ankaŭ servis kiel estrarano de Kanada Esperanto-Asocio, interalie kiel redaktoro de ĝia revuo *Lumo*. Lian grandan kolekton de Esperantaj libroj transprenis Stevens T. Norvell, kiu faris el ĝi Libraron Ludovikan, la plej grandan ankoraŭ kreskantan Esperantan libraron de Nord-Ameriko.

Lewis, Harry J.
Lewis, Harry J.
Lewis, Harry J.
Jim Deer

**Jim W. DEER** (naskiĝis en 1922 - mortis la 4-an de marto 1994 en Portland, Usono) estis usona esperantisto plurajn jardekojn tre aktiva en la usona Esperanto-movado.

Li rolis kiel fakdelegito pri humanismo pli ol 30 jarojn, LKK-estro de la 57-a UK en Portland (1972), komisiito por registrado de la konversacia lingvo kadre de la Magnetofona Servo de UEA (1972-1979), kaj usona peranto de PACO, revuo de Mondpaca Esperantista Movado (MEM), kiu aperis inter la jaroj 1955 kaj 1988.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Forsitio

**Forsitio** (*Forsythia* el oleacoj) estas arbusto abunde populara en ĝardenoj, pro siaj brilflavaj floroj, kiuj aperas antaŭ la folioj, kaj antaŭ preskaŭ ĉiuj aliaj surarbaj floroj, en printempo. En Aŭstrio ĝi estas nomata ankaŭ Orosiringo (germane *Goldflieder* ). Nefakuloj fojfoje konfuzigas tiujn arbustrojn kun ginsto (), arbustoj de tre similaj brilflavaj floroj, kiu tamen apartenas al tute alia botanika familio, la fabacoj kaj al subfamilio faboideoj.

Dosiero:Forsycja-K.jpg|Floroj de forsitio
Dosiero:Forsythia close-up.jpg|La arbusto de forsitio
Dosiero:2014-10-29 13 06 11 Forsythia foliage during autumn in Ewing, New Jersey.JPG|La aŭtunaj folioj de forsitio

Dosiero:Forsythia.x.intermedia03.jpg|
Dosiero:Forsythia intermedia.jpg

Kategorio:Oleacoj
Kategorio:Arbustoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Luis Martínez Ungría

**Luis MARTINEZ UNGRIA** (naskiĝis 1911 - mortis la 26-an de novembro 1993) estis la delegito en la argentina ĉefurbo Bonaero. 

Kiel framasono kaj sekretario de la Argentina Federacio de Konsumkooperativoj, li scipovis intime ligi tiujn du interesojn al sia E-agado: li estis fakdelegito pri ili, agadis en Internacia Kooperativa E-Organizo kaj estis redakto-komitatano de **Kooperativa Stelo**. Dum longaj jaroj li funkciigis propran korespondan E-kurson kaj eldonis hispanlingvan informbultenon.

Kategorio:Argentinaj esperantistoj
Julia V. de Rocafull

**Julia V. de ROCAFULL** (naskiĝis 1899 - mortis la 24-an de decembro 1993) estis UEA-delegito apud Bonaero. 

Ŝi naskiĝis en Katalunio kaj kiel knabino vidis Zamenhof en la Barcelona UK (1909). Plurjardeka prizorganto de la landa libroservo, ofta kursestro, ŝi estis "avino de la movado", unu el la plej konataj kaj - ĝis la fino de sia vivo - plej aktivaj esperantistoj en Argentino.

Kategorio:Argentinaj esperantistoj
James Sullivan

220px|eta|Kovrilpaĝo de La junaj detektivoj; Manchester 1969?
**James H. SULLIVAN** (naskiĝis 1913 - mortis la 26-an de decembro 1993 en Urmston, Britio) estis esperantisto dum 60 jaroj.

Li fondis en 1958 la organizon Geonkloj Esperantistaj kaj poste Kastoran Klubon, kiuj helpas infanojn utiligi sian Esperanto-scion. Li estis delegito dum pli ol duona jarcento. Plentempa Esperanto-instruisto en duagrada lernejo, Sullivan aŭtoris i.a. rakontojn por geknaboj (**La junaj detektivoj**, 1953, **La junaj trezorserĉantoj**, 1968, **La longa marŝo**, 1968) kaj du novelarojn: '''La vualo de l' tempo**, 1985, kaj **Sub influo de alkoholo**, 1991.

220px|eta|Kovrilpaĝo de La longa marŝo
## Recenzoj
Pri **La junaj detektivoj'''

Kategorio:Britaj esperantistoj
Fratrio

**Fratrio** estas PIV-aĵo, kiu signifas **frataro**. Tiu ĉi frataro ne nepre estas aro de parencoj, ĉar la homoj diversmaniere transasence uzis ĝin: La origino troveblas en la antikva Grekujo. En la tieaj urboŝtatoj la **frataro** estis la plej malgranda disdivida unuo de la socio. Gvidan pozicion en frataro ĉiam okupis estro de certa nobela familio. Tiu rolis kiel gvidanto kaj protektanto dum la aliaj estis dependaj subuloj. En etnologio kaj historiologio oni aplikas la nocion "frataro" ĝenerale je analogaj organizaj formoj en socioj organizitaj laŭ triboj.

Ankaŭ sur religia kampo oni uzas la terminon "frataro" en la diversaj lingvoj: en la hispana lingvo "cofradía" signifas laŭ rekta traduko "kun-frataro" kaj estas religia societo de laikoj. Same la moravia Frataro-Unuiĝo () certe ne estas samgepatra idaro: temas pri prareformacia kristana komunumo.

## Komparu kun 
Kurio ~ triba socio

## Vidu ankaŭ 
* Frato
* Frateco
* Vikivortaro: , 

Kategorio:Fratriaj asocioj
Kategorio:Traduko
Chu Tu-nan

**CHU Tu-nan** (naskiĝis 1899 - mortis la 11-an de aprilo 1994 en Pekino) estis ĉina esperantisto.

Li konatiĝis kun Esperanto jam en 1919 kaj daŭre apogis la movadon en Ĉinio. Elstara ĉina politikisto, li dum multaj jaroj rolis kiel vicprezidanto de la Konstanta Komitato de la Ĉina Popola Kongreso (parlamento). Li estis unu el la ĉefaj apogantoj de la invito okazigi la 71-an UK en Pekino en 1986, vicprezidis ties Honoran Komitaton kaj salutparolis en la inaŭguro. Li iniciatis kaj dum pluraj jaroj prezidis la gravan ĉinan societon "Amikoj de Esperanto". Chu Tu-nan aparte pledis por utiligo de E-o ĉe internaciaj instancoj kiel UN kaj la Eŭropa Komunumo.

Kategorio:Ĉinaj esperantistoj
Kategorio:Pekinanoj
Pál Kristek

**KRISTEK Pál** (naskiĝis en 1920; mortis dum trajnvojaĝo la 26-an de decembro 1993 en Poprad, Slovakio) estis fervojista aktivulo en Budapeŝto, komitatano de Hungara Esperanto-Asocio (1963-1981) kaj redaktoro de *Hungara Fervojista Mondo* (1969-1980).

Kristek, Pal
Kristek, Pal
Kristek, Pal
Oton Pancer

**Oton PANCER** (naskiĝis 1907 en Bugojna (Kroatio) – mortis la 15-an de januaro 1994 en Zagrebo) estis specialisto pri ekonomio de agrikulturo.

Li profesoris pri sia fako en la universitatoj de Sarajevo kaj Zagrebo, publikigis librojn kaj studojn en pluraj lingvoj, kaj tradukis **La vivo de la plantoj** de Neergaard en la kroatan (1959). Li kunfondis kaj prezidis (1949-1960) Esperanto-ligon de Bosnio kaj Hercegovino, estis prezidanto de Kroata Esperanto-Ligo (1963-1977) kaj samtempe vicprezidanto de Jugoslavia Esperanto-Ligo, servis en pluraj periodoj inter 1959 kaj 1974 kiel komitatano de UEA. Pancer estis senatano kaj sekretario de Akademio Internacia de la Sciencoj kaj plurfoje prelegis en Someraj Universitatoj pri sia fako.

PANCER, Oton
PANCER, Oton
PANCER, Oton
PANCER, Oton
Jacques Manceau

**Jacques Manceau** (naskiĝis 1912 - mortis la 14-an de aprilo 1994) estis dumviva membro kaj delegito de UEA en Saintes (Francio).

Li eldonis sian **Manlibro pri transporto de fluidaĵoj** (1973) kaj la tradukan kolekton **Mielaj kaj pikaj kanzonoj** (1990), kontribuis al Laŭte!, La Kancerkliniko kaj aliaj E-revuoj.

Kategorio:Francaj esperantistoj
Miĥail F. Paŝĉenko

**Miĥail F. PAŜĈENKO** (naskiĝis en 1901 - mortis la 18-an de januaro 1994) estis rusa esperantisto. Li lernis Esperanton en la 20-aj jaroj. Li estis membro de la Centra Komitato de Sovetlanda Esperantista Unuiĝo kaj estrarano de Asocio de Sovetiaj Esperantistoj.

Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Betty Salt

**Betty SALT** (naskiĝis la 21-an de februaro 1907 en Loughborough, Anglio - mortis la 24-an de marto 1994 en Kalgario, Kanado) estis kanada esperantistino.

Ŝi estis unu el tiuj movadanoj, kiuj relative malfrue "malkovras" Esperanton kaj rapidas ĝin subteni maksimume, kvazaŭ por kompensi tiun malfruan konatiĝon kun la lingvo.
	
Ŝiaj gepatroj elmigris kun la tuta familio al Kanado jam en 1911. Kvankam ŝi konatiĝis kun la ideoj de Esperanto pli frue, ŝi eklernis la lingvon nur en 1961, per koresponda kurso de W. D. B. Hackett, multjara kanada ĉefdelegito de UEA. Ŝi samjare partoprenis la usonan landan kongreson. Ŝi spertis la funkciadon de la lingvo tie, revenis al Kalgario kaj tuj mem ekinstruis ĝin. Kreiĝis baldaŭ - sub ŝia gvido - Kalgaria Esperanto-Klubo, kiun ŝi daŭre animis dum la lastaj tridek jaroj. Ŝi estis dum pluraj jaroj kasisto de Kanada Esperanto-Asocio, kaj elektiĝis ties Honora Membro en 1993.
	
Betty Salt estis inter la plej grandaj mecenatoj de la E-movado - kaj de UEA aparte - en la lastaj jardekoj. Apenaŭ eblas elkalkuli la sumon de ŝiaj malavaraj donacoj. Kiam UEA estis en vera financa krizo, kaj prezidanto Humphrey Tonkin lanĉis (1975) la Financan Programon por stabiligi la financojn de la Asocio, Salt estis la unua granda kontribuanto per dekmiloj da guldenoj. Poste fariĝis tradicio, ke Betty Salt reekzamenis sian financan situacion almenaŭ dufoje jare kaj sendis al UEA kelkmil-guldenajn ĉekojn. Ŝiaj donacoj plej ofte celis la ĝeneralan bonfarton de la Asocio, sed profitis el ili, i.a., ankaŭ la skolta E-movado kaj la provoj ellabori sportan terminaron. Salt financis almenaŭ unu eldonon (1984) de la terminareto **Esperanto: lingvo de la sporto**, kaj ankaŭ nun ĉe UEA kuŝas rezervita ŝia donaco de pli ol 6000 guldenoj por sporta terminologio.

Betty Salt estis dumviva membro, regula ano de Societo Zamenhof kaj Honora Membro (de post 1980) de UEA. Postrestis ŝin manuskripto de senpretendaj, sed belstilaj rakontoj. Tiun volumeton UEA eldonis en 1999 kiel omaĝon al unu el siaj plej fidelaj apogantoj. Apenaŭ necesas diri ke Betty Salt rezervis monsumon por financi tiun eldonon.

## Verkoj 
**Lito apud la Fenestro*, rakontoj, teatraĵetoj, poemoj; kovrilo kaj ilustraĵoj de Francisco Veuthey - Roterdamo: Universala Esperanto-Asocio, 1999. - 108 p.)

*  Libro senpaga 'Lito apud la Fenestro' de Betty SALT.

Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Meningito

eta|dekstre|221x221px| Ena vido de cerbo kun meningito kaŭzita de *Haemophilus influenzae*. Fonto: CDC.
[eta|Skema mapo montranta la regionon en [Afriko sude de Saharo|Afriko sude de la Sahara dezerto, kiu apartenas al la meningita zono https://en.wikipedia.org/wiki/African_meningitis_belt (en oranĝa), kaj la landojn kaj regionojn ene de ĝia domajno kiuj estas emaj al ekaperoj de meningitepidemioj (en ruĝa)]]
**Meningito** estas genra nomo de la meningaj inflamoj. Meningo estas komuna nomo de la tri membranoj (duramatro, araknoido, piamatro), kiuj ĉirkaŭvolvas la cerbon kaj mjelon.
* malsanigantoj: diversaj mikroorganismoj el la flankaj kavoj, sinusoj aŭ tra la sangocirkulo atingas la meningon
* simptomoj: alta febro, kapdoloro, nuka rigideco, vomemeo, vomado, deliro aŭ sveniĝo.
* kuracado: per antibiotiko; se la malsaniganto estas viruso, ne kuracebla per medikamentoj

La meningito plej ofte malaperas sen spuro, postlasaĵo, sed ankaŭ povas okazigi morton.

Kategorio:Neŭrologiaj malsanoj
Kategorio:Sindromoj en neŭrologio
Kategorio:Sindromoj en urĝeca medicino
Kategorio:Meningoj
Naciaj parkoj en Nepalo

Naciaj parkoj en Nepalo

## Everesto nacia parko 
Ĝi situas en la nord-orienta parto de Nepalo proksime al Everesto kaj kovras 1148 km2.

## Ĉitavan Nacia Parko 
Situante en la suda parto de Nepalo, ĝi enhavas multe da famaj sovaĝaj bestoj kaj birdoj. Ekzemple: tigrojn, elefantojn, krokodilojn, unukornajn rinocerojn kaj diversajn cervojn. Ĝi kovras 932 km2.

## Bardia Nacia Parko 
Areo: 968 km2. Situante en la sud-okcidenta parto de Nepalo, ĝi famas pro siaj diversaj tigroj kaj cervoj, ekzemple la norda cervo.

## Lantana Nacia Parko 
Areo: 1110 km2. Ĝi situas en la mez-norda parto de Nepalo kaj famas pro siaj montoj kaj siaj vojoj por piedvagantoj.

## Shey-Phoksundo Nacia Parko 
Areo: 3555 km2. Situante en la ekstrem-okcidenta parto de Nepalo, ĝi famas pro sia natura medio kaj la altege situanta lago Shey-Phoksundo. La parko estas la plej granda de Nepalo.

## Rara Nacia Parko 
Areo: 106 km2. Ĝi ankaŭ nomiĝas Rara Lago, kaj estas la plej malgranda nacia parko de Nepalo. Situante en la ekstrem-okcidenta parto de Nepalo, en Ĝumla-distrikto, ĝi enhavas grandegan lagon kune kun aliaj naturaj allogaĵoj.

## Makalu-Barun Nacia Parko 
Ĝi situas en la nord-orienta parto de Nepalo proksime al Arun valo. Ĝi famas pro multaj raraj birdoj. Arun rivero fluas tra ĝi.

Kategorio:Geografio de Nepalo