open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nov-Gvineo

eta
**Nov-Gvineo** estas granda insulo, tuj norde de Aŭstralio.

Kutime, oni rigardas Nov-Gvineon la dua plej granda insulo en la mondo post Gronlando, kaj la apudan Aŭstralion la plej malgranda kontinento.

Laŭ sciencaj teorioj, Nov-Gvineo estis geografia parto de la aŭstralia ĉeftero ĝis antaŭ ĉirkaŭ 7000 jaroj, kiam ekestis la markolo de Torres kaj dividis la insulon disde la kontinento.

Biogeografie la insulo estas aparta ekoprovinco el la aŭstralazia ekozono laŭ la tipologio ellaborita de la Monda Natur-Fonduso (WWF).

La teritorio de Nov-Gvineo estas nuntempe dividita inter du landoj: la okcidenta parto apartenas al Indonezio, dum la orienta parto estas la memstara lando Papuo-Nov-Gvineo (monarkio kun la sama monarko kiel Britio).

Antaŭe, la nun indonezia parto estis nederlanda kolonio. La nordorienta parto de la insulo estis antaŭe germana kolonio, dum la sudorientan parton regis unue Britio kaj poste Aŭstralio. Post la unua mondmilito, Aŭstralio transprenis la regadon ankaŭ de la germana parto; en 1975, la tuta orienta parto de Nov-Gvineo sendependiĝis.

La okcidenta parto restis nederlanda, kiam sendependiĝis Indonezio en 1949, sed en 1962, post armita konflikto inter Indonezio kaj Nederlando, Nederlando cedis Okcidentan Nov-Gvineon al Indonezio sub premo de la UN kaj Usono.

## Historio 
* Kampanjo de la Kokoda Vojo
* Kampanjo de Nov-Gvineo

## Demografio 
Kanakoj.

## Nov-Gvineo en Esperanto 
* Kenneth G. Linton, *Kanako el Kananam*, The Esperanto Publishing Company, Rickmansworth, 1960, 200 p.

## Vidu ankaŭ 
* Aŭstralia kontinento
* Dani
* Golfo de Papuo
* Papuo
* Papuo Barato
* Germana Novgvineo

## Referencoj 

Kategorio:Indoneziaj insuloj
Kategorio:Papuo-Nov-Gvineo
IBM

**IBM** (mallongigo por  esperantigita **Internacia Korporacio de Komercaj Maŝinoj**; kromnomata  signifante **Granda Bluo**) estas grava usona firmao, kiu delonge okupiĝas pri konstruado de potencaj komputiloj. IBM siatempe multe influis aperon de modernaj personaj komputiloj (t. n. IBM-kongruaj).
Sidejo de la firmao estas la censa loko *Armonk* en la urbeto *North Castle*, en la kantono Westchester de la usona subŝtato Nov-Jorkio.

## Produktoj de **IBM** 
* BlueGene/L - komputilego
* Cell - multkerna procesoro; kun Sony kaj Toshiba
* Power4 - procesoro por komputilegoj
* PowerPC 970 - unua 64-bita procesoro por persona komputilo

## Historio 
**IBM** aperis jardekojn antaŭ la disvolvigo de elektronikaj komputiloj. En 1911, kvar firmaoj kunfandiĝis por krei **Computing Tabulating Recording Corporation (CTR)** La aktivaĵoj de la entrepreno estis tre diversaj: peziloj, aŭtomataj viando-tranĉiloj kaj tru-kartoj
En 1924 la nomo fariĝis **International Business Machines Corporation (IBM)** En la sekvaj 25 jaroj la negoco kreskis. La firmao vendis ankaŭ al la reĝimo de Hitlero. Laŭ kelkaj historiistoj, la produktoj de **IBM** povintus helpi la germanajn aŭtoritatojn en la persekuto de la judoj. Tamen, la ebla respondeco ne estas tute klara.

Post la dua mondmilito okazas teknologia revolucio kaj la konstruo de pioniraj komputiloj. En la 50aj jaroj ili estis kontraktitaj por la komputiloj de la usona armeo. En la 60aj, ĉefa produkto estis la serio de komputiloj System/360 kaj en la 70aj, la serio System/370. **IBM** fariĝis la plej grava firmao en la sektoro de la grandaj komputiloj kaj estis konsiderata kiel preskaŭa monopolo

**IBM** lanĉis sian personan komputilon konatan kiel **IBM-PC**, kun la operaciumo de Microsoft (MS-DOS). Kvankam aliaj personaj komputiloj estis en la merkato, tiu maŝino multe sukcesis. Tamen, post kelkaj jaroj la firmao perdis kvaton en tiu merkato pro la apero de multaj 'klonitaj' komputiloj kun la sama arkitekturo. En 1987 aperis la 'generacio' 'Personal System/2 kun la celo regajni la merkaton. Kvankam la vendoj estis akcepteblaj, tiu celo ne estis atingita. En tiu sama jaro aperis la unua versio de la operaciumo OS/2.

En 1993 la entrepreno havis grandan malprofiton kaj tio devigis ĝin fari ŝanĝojn. Ekde tiam servoj iom post iom fariĝas la centra parto de la negoco. En tiu politiko ni povas konsideri la vendon de la sekcio pri personaj komputiloj al la ĉina firmao Lenovo

Dosiero:IBM Thinkpad R51.jpg|
Dosiero:IBM PC 5150.jpg|
Dosiero:IBM clock in Japan.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de IBM ()
* IBM Technology 
* IBM NET 

Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Firmaoj de Nov-Jorkio
Kategorio:Firmaoj pri komputiko
Bitronics

**Bitronics** - (mallongigo de *Bidirectional Centronics*) nomo de varianto de funkcio de dudirekta paralela interfaco laŭ normo IEEE 1284. **Bitronics** estas kromnomo proponita de Hewlett-Packard por **Byte Mode**. 
* **Byte Mode** - enigo de bitoko, uzante por ricevo lineon de stato. La varianto funkcias nur ĉe interfacoj, permesataj legon de eliraj datenoj (*Bi-Directional*).

Kategorio:Interfacoj
Kategorio:Mallongigoj
Azerbajĝana lingvo

La **azerbajĝana lingvo** (aŭ **azera lingvo**) estas lingvo de tjurka lingvaro, parolata en Azerbajĝano, norda Irako, Irano, orienta Kartvelio, Rusio kaj Turkio. Ĝi estas la oficiala lingvo de Azerbajĝano.

La parolantaro de la lingvo estas taksata inter 45 kaj 50 milionoj.

La azerbajĝana lingvo estas forte ligita kun la turka lingvo, kies dialekto ĝi foje estas konsiderata. Eĉ azerbajĝanaj parolantoj en Irano nomas sian lingvon *torki* (la turka, do); kaj por distingi ĝin disde la turka nomas la lastan "Istanbul-turka".

## Skribo 
La azera skribo ŝanĝiĝis tri fojojn ene de 70 jaroj, kio kaŭzis ke tradukistoj ofte baraktas kun problemoj ligitaj al tio. Ĝis 1929 la lingvo estis skribita en la araba alfabeto. Poste ĝi estis skribita en la latina alfabeto. Ekde 1939 ĝi estis skribita en la rusa, cirila alfabeto. Ekde 1991 ĝi estas skribita en la latina alfabeto. Tiu estas bazita sur la alfabeto kaj skribmaniero de la turka lingvo. Ĝi enhavas kelkajn diakritajn signojn. Ekzemple Ŝ kaj ŝ estas Ş kaj ş. Ankaŭ enestas la literoj ö kaj ü, prononcataj kiel en la germana. Do Azerbajĝano ŝanĝis sian skribsistemon nun la trian fojon dum 75 jaroj.

La cirila alfabeto plu estas uzata inter popolanoj. Inter la signoj de ambaŭ alfabetoj ekzistas bona kohero (ĉiu litero de unu trovas samsignifan literon en la alia). Vidu la liston:

(Aa Аа), (Əə Әә), (Bb Бб), (Cc Ҹҹ), (Çç Чч), (Dd Дд), (Ee Ее), (Ff Фф), (Gg Ҝҝ), (Ğğ Ғғ), (Hh Һһ), (Xx Хх), (Iı Ыы), (İi Ии), (Jj Жж), (Kk Кк), (Qq Гг), (Ll Лл), (Mm Мм), (Nn Нн), (Oo Оо), (Öö Өө), (Pp Пп), (Rr Рр), (Ss Сс), (Şş Шш), (Tt Тт), (Uu Уу), (Üü Үү), (Vv Вв), (Yy Јј), (Zz Зз).

La azerbajĝana lingvo, kiel multaj aliaj tjurkaj, transskribas ĉiujn alilingvajn vortojn laŭ la reguloj de sia skribsistemo: ekzemple "Bush" iĝas "Buş" kaj "Schröder" — "Şröder".

Dosiero:New Turkic alphabets.jpg|
Dosiero:Verbreitungsgebiet der Turkv lker 1.PNG|
Dosiero:South Azeri Turks (in Iran) uses the Arabic script.jpg|Turkoj de suda Azerio uzas la araban skribsistemon

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio
* Azeroj
* Azerbajĝanlingva Vikipedio
* Ali bey Huseynzade

## Eksteraj ligiloj 
* retejo *azeri.org* (azerbajĝane)
* 
* 

## Referencoj 

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
IEEE

**IEEE** (mallongigo de ) estas tutmonda instituto de inĝenieroj de elektroniko kaj elektrotekniko, la plej granda teknika societo de la mondo laŭ individuaj partoprenantoj.

La instituto estas bazata sur propra partoprenado. IEEE helpas al evoluo de teorio kaj praktiko de komputila tekniko kaj teknologioj de prilaboro de datumoj. La organizaĵo gvidas agadon de teknikaj societoj kaj helpas projekti normojn.

## Normoj de IEEE 
* IEEE 754
* IEEE 802.11g
* IEEE 1284
* IEEE 1394
* IEEE 802.1aq - Shortest Path Bridging (SPB)

## Vidu ankaŭ 
* Usona Instituto de Elektraj Inĝenieroj

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* http://info.computer.org/standards/standesc.htm  
* http://www.ieee.org/organizations/history_center/oral_histories/oh_merger_menu.html 
* http://ieeexplore.ieee.org 

Kategorio:Organizaĵoj
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Mallongigoj
Kategorio:Teknologio
Kategorio:Normigaj organizoj
Linpack

**Linpack** - estas testaro por komputilegoj. La testaro pritaksas komputan povumon de komputilego en kalkulo kun glita punkto. **Linpack** estas uzata ek de tempoj de vektoraj komputilegoj.
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.netlib.org/linpack 
* http://www.top500.org 
* http://www.netlib.org/blas
* http://www.netlib.org/benchmark/hpl 

Kategorio:Cifereca programaro
Kategorio:Programaro
Paranapiacaba

**Paranapiacaba** [paranapia**ka**ba] estas vilaĝo en municipo Santo André, San-Paŭlo, Brazilo. Tie naskiĝis Fanny Luiza Dupré. Ĝia nomo signifas "loko de kie oni vidas la maron" en tupia lingvo.

Paranapiacaba estis fondita de anglaj fervojaj laboristoj sub gvido de la angla inĝeniero Daniel M. Fox en 1867 kun la portugala nomo "" (Surmontara Stacidomo). En 1896 ŝanĝiĝis ĝia nomo al "Vilaĝo Martim Smith". En tiu tempo, la vilaĝo havas nur anglajn tipajn lignajn konstruaĵojn, tuj aperis apuda brazila tipa kvartalo, sed ĝis la 1940-aj jaroj dominis la angloj kaj iliaj idoj. En 1946, la brazila registaro aĉetis la fervojon de angla kompanio, kaj pro tio, la plejparto de la angloj forlasis la vilaĝon. En 1986 oni komencis restaŭron de historiaj konstruaĵoj de Paranapiacaba kaj hodiaŭe ĝi estas muzea turisma vilaĝo.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de la Bona Jesuo de Bona Vojaĝo de Paranapiakabo

## Bildaro 

Dosiero:Paranapiacaba1.jpg|
Dosiero:Pátio Ferroviário.jpg|
Dosiero:Igreja matriz de Paranapiacaba.jpg|
Dosiero:Clube União Lira Serrano.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Municipoj de San-Paŭlo
Mac mini

**Mac mini** - estas persona komputilo far firmao Apple. La komputilo estas vendata en du kompletoj.

## **Mac mini M9686** 
Plimalforta modelo de **Mac mini** konsistas el:
* procesoro PowerPC G4 kun frekvenco 1,25 GHz,
* ĉefmemoro havas 256 MB de DDR 333 MHz.
* vidiga tabulo ATI Radeon 9200 havas 32 MB de memoro kaj AGP 4x, DVI kaj VGA eliroj.
* ĉefdisko kun kapacito 40 GB komutata per Ultra ATA.
* DVD-ROM/CD-RW.
* Ethernet-adaptilo.
* modemo V.92.
* sendrata adaptilo AirPort Extreme.
* komutilo FireWire.
* du konektiloj USB 2.0

## **Mac mini M9687** 
Pliforta modelo **Mac mini M9687** konsistas el:
* procesoro PowerPC G4 kun frekvenco 1,42 GHz,
* ĉefmemoro havas 256 MB de DDR 333 MHz.
* vidiga tabulo ATI Radeon 9200 havas 32 MB de memoro kaj AGP 4x, DVI kaj VGA eliroj.
* ĉefdisko kun kapacito 80 GB komutata per Ultra ATA.
* DVD-ROM/CD-RW.
* Ethernet-adaptilo.
* modemo V.92.
* sendrata adaptilo AirPort Extreme.
* komutilo FireWire.
* du konektiloj USB 2.0

## Dimensio de **Mac mini** 
Dimensio de **Mac mini** sendepende de konsisto estas 165*165*50 mm.

Dosiero:Macmini.jpg|
Dosiero:MacminiWhiteBGSmall.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.apple.com/macmini 
* http://www.micronet.com/General/minimate.asp 
* http://www.macworld.com/weblogs/editors/2005/01/macminiinside/index.php 
* https://web.archive.org/web/20060305153538/http://homepage.mac.com/cherrypop/iblog/C510705521/E103313774/Media/mac_mini.pdf

Kategorio:Teknologio
Kategorio:Aparataro de Apple
Kategorio:Operaciumoj
Kategorio:Komputilo
Cell

**Cell** - nomo de multkerna procesoro fare de Sony, IBM kaj Toshiba. La procesoro estis prezentita en februaro de 2005 j dum konferenco *International Solid Stafe Circuits Conference* (ISSCC) en Sanfrancisko. En **Cell** estas realigita arkitekturo de multkerna kaj multflua **superkomputilo-en-kristalo**. Prezentita prototipo konsistas el 64-bita procesoro PowerPC kaj 8 aldonaj kalkulaj kernoj, kiuj estas titolitaj **sinergiaj kalkulaj elementoj** (*Syneristic Processing Element - SPE*). Per teknologio de virtualigo de la kernoj povas samtempe labori kun kelkaj operaciumoj. La procesoro povas funkcii pli rapide ol 4.5 GHz. Povumo uzata de **Cell** proksimumas al 30 W, kio estas kompareble al Intel Pentium M. Duflua kerno PowerPC rolas reganton al aliaj unufluaj kernoj **SPE**, kiuj plenumas ĉefan kalkultaskon. Ĉiu kerno **SPE** havas 256 Kb de staplo, en kerno de PowerPC estas uzata 23 Kb de staplo de unua nivelo (L1) kaj 512 Kb de staplo de dua nivelo (L2). Ĉiuj kernoj estas ligitaj per speciala buso, per kiu datumoj estas sendataj kaj ricevataj el **SPE**. La buso uzas normon XDR fare de firmao Rambus. Transdono de datenoj realiĝas per kontrolilo de de memoro kaj kontrolilo de en/el-igo. La kontroliloj estas integritaj en la procesoron. Interfaco de en/el-igo uzas teknologion FlexIO fare de Rambus. Necesas rimarki, ke ĉiumomente **Cell** povas prilabori dek fluojn de instrukcioj. Buso XDR havas frekvencon 3,2 GHz kaj FlexIO - 6,4 GHz.

Kategorio:Procesoroj
Kategorio:IBM
Joshua

**Joshua** estas dumprojekta kromnomo de procesoro **Cyrix III**. La procesoron produktis firmao VIA Technologies, per kiu la firmao lanĉis sian procesorproduktadon.

Kategorio:Cyrix-procesoroj
Cyrix

eta|Cyrix procesoro

**Cyrix** estas produktanto de icoj (ekz matematika kunprocesoro), plej famiĝis per procesoroj. Pro manko de propraj fabrikoj icojn produktis firmao IBM (parto de produktitaj procesoroj havis nomon *IBM*). La firmaon aĉetis National Semiconductor kaj la ekposedanto lasis *IBM*. Pleja komerca atingo de **Cyrix** estis unua kvartalo de 1999, kiam ĝi vendis 18,8% da monda kvanto de PC-procesoroj. **National Semiconductor** vendas **Cyrix** al VIA Technologies, kiu daŭrigas vendi procesorojn nome **Cyrix** ĝis 2001 j, kiam aperis C3. Dum sia procesora vivo **Cyrix** havis 5 juĝprocesojn far Intel kaj ĉiu foje gajnis.

## Produktoj de **Cyrix** 
* P-Rating
* MMXFP - kolekto de instrukcioj similaj al SIMD
* WebPad - sendrata interret-komunikilo;
* PD 6832 - kontrolilo de buso CardBus

## Listo de procesoroj de **Cyrix** 
### 1992 jaro 
* Cx486SLC/DLC
* Cx486SRx/DRx

### 1993 jaro 
* Cx486S
* Cx486DX
* Cx486DX2
* Cx486DX4

### 1995 jaro 
* 5x86
* 6x86

### 1997 jaro 
* MediaGX
* 6x86MMX

### 1998 jaro 
* M II


Kategorio:Firmaoj pri komputiko
Kategorio:Produktantoj de procesoroj
Kategorio:VIA Technologies
BlueGene

eta|dekstra|300px|La ŝildo de **BlueGene**

**BlueGene/L** estas komputilego far IBM.
La unua modelo de la komputilego (en decembro de 2004) havis 16 muntujojn kaj en testaro Linpack prezentis 70,72 TFLOPS. Ĉiu muntujo havas po 1024 procesorojn kaj en testaro Linpack prezentis kalkulpovon de 6 TFLOPS. La duma modelo (por aprilo de 2005) de la komputilego duobligis kvanton de muntujoj (32 muntujoj), havas 32768 procesorojn kaj prezentis 135,3 TFLOPS en testaro Linpack kaj pintan de eĉ 183,5 TFLOPS. Estas planata duobligo de kvanto de muntujoj kaj atingo de 270 TFLOPS. **BlueGene/L** en formo de dua modelo devas uzi nur 1,6 MW (kio estas tre malmulte por tia forta komputilego). La komputilego estas tre kompakta: ĉiuj 32 blokoj okupas halon kompareblan kun teniskorto. Ankaŭ estas vendata komerca speco de la komputilego. **eServer BlueGene Solution** havas 5,7 % de la kalkulpovo de sia pliforta frato. Kostas la komputilegero nur 2 milionojn da dolaroj.

La nomo de la maŝino estas vortludo; anglalingve ĝi prononcatas kiel bluĝino. La blua koloro estas la koloro de IBM, kaj la silabo "gene" memorigas pri "genia".

## Eksteraj ligiloj 
* IBM: Blue Gene (angla)

Kategorio:Komputilo
Kategorio:IBM
VIA Technologies

**VIA Technologies** (mallonge nur *VIA*) estas firmao produktanta ĉiparojn kaj procesorojn.

## Listo de produktaĵoj de **VIA** 
* Chrome S20
* Cyrix III - procesoro per kiu VIA venis en mondon de procesorproduktantoj.
* C7 - procesoro
* C7-M - procesoro
* Eden ULV - procesoro
* CoolStream - procesora arkitekturo
* ĉefĉiparoj
* PadLock


Kategorio:Tajvanaj firmaoj
Kategorio:Produktantoj de procesoroj
Milgrajna maso

**Milgrajna maso** estas agrikultura nocio, signifanta la mason de mil grajnoj, semeroj en gramoj. La milgrajna maso gravas por la semada antaŭkalkulo.

Oni ekzamenas la milgrajnan mason el pura materialo, ripetinte la ekzamenon. Laŭ la rapida metodo, oni pezas 4x500 semerojn kaj sumas la opan mason kaj kalkulas averaĝan mason (ĉikaze dividante per 4). 

Oni same mezuras la mason de mil granuloj (draĝeoj, piloligitaj grajnoj por pli bone semi la etan grajnojn)

1.000 grajnoj pezas:

Kategorio:Agrikulturo
Basbala ĉapo

eta|dekstra|Basbala ĉapo
**Basbala ĉapo** estas tipo de mola ĉapo kun longa, rigidita, kurba viziero. Ĝi estas uzata de ĉiu jaraĝo, sed ĉefe ĉe junuloj, sportistoj, sportoŝatantoj. La antaŭa parto estas el teksaĵo, la malantaŭa parto estas ofte el truriĉa plastaĵo kun adapta ligilo.

Ĝi estas populara reklamportanto krom T-ĉemizoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri datreveno de basbala ĉapo
* Esperanto-ĉapoj

Kategorio:Basbalo
Kategorio:Kapvestoj
Kategorio:Vestoj
David Jordan

**David K. JORDAN** [*dejvid ĝordan*] (naskiĝis la 11an de marto 1942, kaj ankaŭ konata Esperante kiel **DoKo**) estas usona esperantisto, etnografo kaj lingvisto. Li estas profesoro emerita de Kalifornia Universitato.

David Jordan esperantistiĝis en 1959. Li estas aŭtoro de detala referenca libro pri Esperanto por usonanoj, *Being colloquial in Esperanto*, kaj libro de spritaj fabeloj pri Esperantaj temoj, *Rakontoj prapatraj pri nia lando antaŭ multaj jarcentoj kiam okazemis mirindaj aferoj* (Specimenaj rakontoj estas rete alireblaj). Kelkfoje li instruis Esperanton ĉe NASK.

Jen la rete alireblaj fabeloj:
* La Reĝidino Mal
* Knaĥoĥŝveŭpsceg
* La Avara Muelisto
* La Mondo de Drakoj k Gigantoj
* Stultaĉaj Ŝercaĉoj Virtualecon Verdigos
* Katastrofo de Du Muzoj
* Prirakontara Esejo: Esploro pri Folkloro kaj Falsloro

Li verkis ankaŭ humurajn kantojn laŭ kristnaskaj ŝablonoj sed temantaj pri LL Zamenhof, la tiel nomataj "Zambankanzonoj" (**Zam***enhof*-**ban***ked*-**kanzonoj**).

## Citaĵoj 
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Basbalbatilo

dekstra|250px|eta|Kvar batiloj kun historiaj signifoj.
La **basbalbatilo** estas sportilo, uzata en la basbala kaj softbala sportoj. Ĝi havas rondan kversekcon, longas maksimume ĉirkaŭ 107 cm, ĉe la dika fino havas diametron de ĉirkaŭ 7 cm. Ĝi pezas ĝenerale de ĉirkaŭ 800 ĝis 1000 gramoj.

En la infana, junula, amatora ludkategorioj oni uzas ĉefe batilojn el aluminio, sed la profesiaj ligaoj rajtas uzi nur lignajn batilojn, kiuj estas masivaj, plenaj (nekavaj) kaj plej ofte el fraksenligno.

La aluminiaj batiloj estas kavaj kaj konsistas el alojoj, ĉar pura aluminio estas tre mola kaj tiel la batilo facile enpremiĝus. La konsisto de alojo estas tre protektita sekreto de la produktantoj.

La ligna basbalbatilo estas ofte uzata kiel danĝera armilo de ekstremuloj kontraŭ policanoj, honestaj civiluloj. Per ĝi oni kaŭzas ofte morton aŭ detruojn.

## Eksteraj ligiloj 
* detalaj basbalbatiloj
* http://www.kettering.edu/~drussell/bats.html  
* http://www.baseball-bats.net/baseball-bats/baseball-bat-materials  
* http://www.baseballhalloffame.org/games/images/dale_holman_bat.jpg  

Kategorio:Basbalo
Fonduso por Esperantologiaj Studoj

**Fonduso por Esperantologiaj Studoj** estas nuntempe la plej granda mecenato de edukaj projektoj de Esperantujo.

## Eksteraj ligiloj 
*http://www.esperantic.org/
*Intervjuo kun Mark Fettes 

Kategorio:Esperanto-movado
Ham (Belgio)

**Ham** (nederlande, prononco laŭlitere) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. Ham situas en la provinco Limburgo, en la oriento de la nederlandlingva Flandra Regiono - loke aldone ankaŭ parolatas variaĵoj de la proksime parenca limburga dialektaro. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Haselto.

Ekde 1977, la municipoj Kwaadmechelen kaj Oostham apartenas al Ham, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Hamont-Achel

**Hamont-Achel** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Hamont ricevis la titolon en la 14-a jarcento. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Maaseik.

Ekde 1977 la municipoj Achel kaj Hamont apartenas al Hamont-Achel, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo  (nederlande)

Kategorio:Urboj de la provinco Limburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Haselto

**Haselto** (, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la jaro 1236. Dum la mezepoko la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso. En 2020 ĝi havis 78 619 loĝantojn.

Ĝi estas la ĉefurbo de la provinco Limburgo, kaj krome ankaŭ estas la administra centro de samnoma distrikto (aŭ *arondismento*) Haselto.

Tra la urbo fluas la rivero Demer, same kiel la Kanalo Albert. Okcidente de Haselto situas la ŝoseo E313. Ekzistas du ringaj vojoj ene de la urbo. La ekstera ringo estas dizajnita por redukti trafikŝarĝon sur la urbocentro. Same, la interna ringo malpezigas obstrukciĝon en la komerca centro de la grandurbo, kiu estas ĉefe piedira.

Ekde 1977, la municipoj Kermt, Kuringen, Sint-Lambrechts-Herk, Spalbeek, Stevoort, Stokrooie kaj Wimmertingen apartenas al Haselto, la ĉefa municipo. La urbo estas membro de eŭropa ligo de mezgrandaj urboj, nomata *Eurotowns*.

## Turismo 
Unu el la plej konataj vizitindaĵoj estas la japana ĝardeno, iom el la centro. Ankaŭ la muzeo de la juniperbrando estas tre konata.

### Esperanto 
De la 20-a ĝis la 22-a de septembro 2024 okazis la Beneluksa Esperanto-Kongreso en Hasselt.

## Lokaj famuloj (elekto) 
* Adrien de Gerlache, polusa esploristo.
* Axel Red, belga kantisto kaj kantverkisto.
* Willy Claes, ŝtatisto kaj politikisto. iama ĝenerala sekretario de NATO (1994–1995).

eta|250ra|Hendrik van Veldeke

## Eksteraj ligiloj 
(nl) Oficiala retejo de la municipo 

Kategorio:Urboj de Belgio
Kategorio:Hansourboj
Haŭsa lingvo

eta|dekstre|Regionoj en Niĝerlando k Niĝerio kie oni parolas la haŭsan (flava).

La **haŭsa lingvo** estas la ĉada lingvo kun la plej granda nombro da parolantoj; ĝin parolas proksimume 25 milionoj da homoj kiel gepatran lingvon kaj proksimume 18 milionoj da homoj kiel duan lingvon — ĉefe en la ŝtatoj Benino, Burkino, Ĉado, Ganao, Kameruno, Niĝerio, Niĝero kaj Sudano en Afriko. Ĝi estas la 41-a plej granda lingvo de la mondo. La lingvo estas vaste uzata kiel loka interlingvo, aparte multe inter islamanoj.

## Klasifiko 
Haŭsa apartenas al la Okcidenta Ĉadlingva subgrupo de la Ĉada lingvaro, kiu estas parto de la Afrikazia lingvaro.

## Literaturo 
### En Esperanto 
Sergio Baldi, Vortaro haŭsa-Esperanto kaj Esperanto-haŭsa, eld. Mondial, Novjorko, 2024, 230 paĝoj, ISBN 9781595694720. Krom la dudirekta vortaro enestas ankaŭ prezentoj de la du lingvoj kaj originala rakonto en la haŭsa kaj ĝia traduko en Esperanto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj
* Lingva familio

## Eksteraj ligiloj 
*  
* Retpaĝo pri Haŭsa lingvo  ĉe UCLA
* 
* 

Kategorio:Ĉada lingvaro
Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Benino
Kategorio:Lingvoj de Burkino
Kategorio:Lingvoj de Ĉado
Kategorio:Lingvoj de Ganao
Kategorio:Lingvoj de Kameruno
Kategorio:Lingvoj de Niĝerio
Kategorio:Lingvoj de Niĝero
Kategorio:Lingvoj de Sudano
Vokativo

**Vokativo**, aŭ **vokkazo**, estas unu el deklinaciaj kazoj, uzata por indiki kaj atentigi la personon, al kiu parolo estas adresata.

Supozeble vokativo estas parto de la hind-eŭropa deklinacia sistemo; ĝi estis en sanskrito, latina lingvo kaj la klasika greka. Inter la modernaj lingvoj, kie uzatas vokativo, eblas nomi kelkajn slavajn (pola, ĉeĥa, serba, ukraina) kaj keltajn (irlanda kaj skota).

Io simila al vokativo povas ekzisti ankaŭ en aliaj lingvoj, ekzemple:
* en tjurka lingvaro se persona nomo estas uzata en voka funkcio, ĝi ricevas akcenton al la unua silabo (kontraste al la pli natura — al la lasta);
* en la oseta lingvo (irana lingvaro) ekzistas vokaj formoj je -*aj* por limigita kvanto de vortoj: *uŝ* "virino, edzino" — *uŝaj* "hej, virino!"; *ĉizg/ĉizgaj* "knabino/hej, knabino" ktp.
* en la moderna parolata rusa ekzistas formoj kun forĵetita finaĵo -*a*: *Saŝ, vkljuĉi svet*! (Saŝa, ŝaltu la lumon!); *Len, ty gde*? (Lena, kie vi estas?) ktp.

En multaj lingvoj la signifo de vokativo estas transdonata sintakse aŭ per eksklamacioj kiel Esperantaj *ho*/*hej*: "Ho Dio mia, kion mi faru?", "Hej Petruĉjo, kial vi ne manĝas?" ks.

Kategorio:Gramatikaj kazoj
Internacia Scienca Akademio Comenius

**Internacia Scienca Akademio Comenius** [koMENjus] estas internacia scienca akademio fondita la 12-an de aprilo 1986. Ĝi estas nomita laŭ Komenio. Ĝia sidejo en 2021 estas en Upsalo (Svedio).

Akademio Comenius aplikas por alvoko same altajn kriteriojn kiel naciaj sciencaj akademioj. Por garantii ties aplikon, la regularo fiksas ke minimume 60&nbsp;% de la anaro devas esti membroj de nacia scienca akademio. El la 28 fondintoj 21 estis membroj de nacia scienca akademio.

La precipa celo de la akademio estas subteni la sciencan uzon de Esperanto.

La akademio eldonis en 1992 volumon de la Aktoj de Internacia Scienca Akademio Comenius. 

La 20-an de januaro 2021 aperis la dua volumo de la Aktoj de Akademio Comenius, ampleksanta 210 paĝojn. Ĝi enhavas ok ĉapitrojn verkitajn de kvin personoj: Renato Corsetti verkis du ĉapitrojn; Fabrizio Angelo Pennacchietti du; Leif Nordenstorm unu, Humphrey Tonkin unu; kaj Christer Oscar Kiselman du ĉapitrojn kaj enkondukan noton. La libro estas aĉetebla ĉe la eldonejo KAVA-PECH de Petro Chrdle.

La nuna estraro konsistas el Christer Oscar Kiselman kaj Fabrizio Pennacchietti.

## Notoj 
Kategorio:Akademioj
Kategorio:Esperanto-komunumo
Red Lake

**Red Lake** (Ruĝa Lago) rilatas al „Red Lake Band of Chippewa Indians” (ruĝ-laga Asocio de ĉipeva indianoj), kaj same kelkaj lokoj entenas la nomon:

* Red Lake, Minnesota, Usono
** Red Lake High School en Red Lake, loko de la Masakro ĉe Red Lake High School
* Indiana Rezervejo Ruĝa Lago (Red Lake Indian Reservation), Minnesota, Usono
** Upper Red Lake kaj Lower Red Lake, lagoj ene de la rezervejo
* Red Lake County, Minnesota, Usono
* Red Lake Falls kaj Red Lake Falls Township
Masakro ĉe Red Lake High School

La **Masakro ĉe Red Lake High School** (Lernejo Ruĝa Lago) estas lerneja masakro, kiu okazis la 21-an de marto en 2005 kaj en kiu la indiana Jeffrey Weise, mezlernejano de Red Lake High School en Red Lake (Minnesota), murdis min. 10 homojn, inter kiuj ankaŭ sian avon kaj lian kunulinon, instruiston kaj gardiston. Dek kvar pliaj homoj estis vunditaj. Kiam la polico preskaŭ kaptis Weise ene de la mezlernejo, li mempafis sin. Oni arestis ankaŭ plian mezlernejanon unu semajnon poste, kiu esprimis deziron por partopreni en la plano.

La murdisto nomis sin nazio kaj vizitis naziajn retpaĝojn. Li admiris Hitler-on. Unu semajnon poste oni arestis filon de la indiĝena tribestro pro verŝajna partopreno en la konspiro.
eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Masakro de Columbine
* Indiana Rezervejo Ruĝa Lago

## Eksteraj ligiloj 
* http://guardian.co.uk/usguns/Story/0,2763,1443322,00.html
* http://livejournal.com/users/weise 
* http://www.paulbunyan.net/rlschools  

Red Lake High School
Kategorio:Kriminaleco en Usono
Kategorio:2005
Voitsberg

**Voitsberg** estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Stirio kaj estas la administra centro de samnoma distrikto Voitsberg. Fine de  en la komunumo vivis .

## Rilatoj al Esperanto 
En Voitberg la pionira esperantisto Franz Schöpfer (naskiĝis la 7-a de decembro 1866, mortis post 1920) estis lerneja konsilanto kaj paralele gvidis 3 kursojn en la loka mezlernejo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Stirio
Kategorio:Distrikto Voitsberg
Indiana Rezervejo Ruĝa Lago

La **Indiana Rezervejo Ruĝa Lago** (Oĝibve: ''Miskwaagamiiwi-zaaga'iganing'') situas en norda-centra Minesoto, en Usono. La rezervejo kovras 1,260.3 kv. mejl. (3,264 km2 ; 806,600 akreoj) en partoj de naŭ distriktoj en Minesoto, Usono.

Ĝi estas hejmo de la Ruĝ-laga Asocio de la Ĉipeva Indianoj. La rezervejo havas teritorion de 830,000 akreoj en norda kun lagoj Upper Red Lake kaj Lower Red Lake. La urbo de Red Lake (Minnesota) troviĝas en la rezervejo. La rezervejo estis formita en 1889.

## Masakro en 2005 
Vidu Masakro ĉe Red Lake High School

La 21-an de marto en 2005, Jeff Weise, lernanto de Red Lake High School murdis 10 homojn kaj vundis pliajn. Li memmortigis sin.

## Eksteraj ligiloj 
* Red Lake Nation

Kategorio:Lagoj
Kategorio:Indianaj etnoj en Usono
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1889
Leĝo pri eksterlandaj pretendoj (Usono)

La usona **Leĝo pri eksterlandaj pretendoj** (, ATCA, 28 U.S.C. Sec. 1350) estis proklamita en 1789 kaj deklaras, ke

"La distriktaj kortumoj havas originan jurisdikcion pri ĉia ajn civila ago de eksterlando nur pri faroj lezantaj la internacian juron aŭ traktatoj de Usono."

Dum 190 jaroj tiu leĝo estis malmulte aplikata (onidire nur dufoje).
En 1980 paragvajanoj surbaze de ĝi procesis kontraŭ paragvaja policano, pro forkonduko kaj torturo de sia parenco.
Post tio la leĝo estis aplikita en ĉ. 100 procesoj, ĉar montriĝis, ke ĝi donas duan ŝancon al pretendantoj, kiuj en la propra lando jam perdis proceson aŭ tie ne havas ŝancon je proceso.
Okazas, ke usonaj advokatoj instigas al apliko de la leĝo, esperante profiti el la proceso.

Tiel okazis procesoj
* kontraŭ Germanio pro genocido de hereroj en Namibio
* kontraŭ Svislando pro konfisko de judaj posedaĵoj
* kontraŭ Daimler-Chrysler pro subteno de *Apartheid* en Sudafriko
* kontraŭ Shell Oil pro ekzekuciado de Ken SARO-WIWA en Niĝerio

Estas tendenco al moligo de la kondiĉoj por apliki la leĝon, tiel ke la nombro de procesoj kreskas.
La leĝo tial iĝas internacie problema, ĉar ĝi minacas la juran certecon de aliaj landoj, kies civilaj tribunaloj ne povas findecidi kazojn, ĉar teorie la malsukcesa partio povas ĉiam "apelacii" al usona tribunalo.
Se pluraj landoj de la mondo havus similan leĝon, verŝajne rezultus senespera jura ĥaoso.

Subtenantoj de la leĝo asertas, ke ĝi servas al justeco.

En 1991 Usono proklamis plian leĝon (*Torture Victim Prevention Act*, TVPA), kiu permesis ankaŭ al usonanoj procesi pro agoj en eksterlando, sed nur koncerne torturon kaj mortigon.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.laborrights.org/projects/corporate/unocal/settlement1204.htm 
* la teksto de la leĝo 
* listo de kazoj  surbaze de la leĝo
* petskribo  konservi la leĝon

Kategorio:Juro
Kategorio:Usono
Marzabotto

**Marzabotto** estas urbeto en la itala provinco Bolonjo, 26 km sude de Bolonjo. Ĝi estas atingebla fervoje per la linio inter Bolonjo kaj Porretta Terme, aŭte de la aŭtovojo A1 (elirejo Sasso Marconi) kaj nacia vojo 64.

Proksime de la urbo estas la etruska nekropolo (tombejo) *Misa*, el la 6-a kaj 5-a jarcento antaŭ la epoko.
Arkeologia muzeo prezentas trovaĵojn de ĝi.

En 1944 la urbo estis loko de horora masakro farita de Waffen-SS. Post la Dua mondmilito ĝi estis distingita per ora medalo de "milita valoro". Ĝi instalis "Pac-lernejon" kaj "Historian Parkon *Monte Sole*" por memorigi la kruelaĵojn kaj kontribui al interkompreno inter popoloj. La restaĵoj de la viktimoj troviĝas en templo-ostejo.

## Vidu ankaŭ 
* Masakro de Marzabotto
* Marzabotto (stacidomo)
* Lama di Reno (stacidomo)
* Pian di Venola (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.comune.marzabotto.bo.it/htm/memoria.htm  
* http://www.parcostoricomontesole.it 
* http://www2.fci.unibo.it/~baccolin/montovolo-retreat-5.html  

[eta|maldekstra|400px|[Etruskoj|Etruska akropolo]]


Kategorio:Urboj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Emilio-Romanjo
Kategorio:Komunumoj de Provinco Bolonjo
Masakro de Marzabotto

En la itala komunumo Marzabotto, 20&nbsp;km sude de Bolonjo, inter la 29-a de septembro kaj la 1-a de oktobro 1944 okazis masakro fare de germanaj nazioj.

La Masakro okazis fine de la Dua Mondmilito, pli ol jaron post la kapitulaco de (suda) Italio, kiam la Itala Socialrespubliko en la nordo estis sub forta influo de Germanio.
Trupoj de la 16-a tanka divizio de SS kaj de la germana armeo detruis la urbeton kaj la ĉirkaŭaĵon kaj mortigis pli ol 800 civilulojn (ankaŭ pli altaj nombroj estas menciataj). Inter tiuj preskaŭ ne estis batalpretaj viroj. La masakro estis reprezalio pro la agado de la partizanaro *Stella Rossa* (ruĝa stelo).

Dekomence oni diris, eĉ per tribunalaj sentencoj, ke la masakritoj estis 1830; sed historiistoj (vidu malsupran bibliografion) dokumente malpliigis la nombron. Ili ekzakte estis 770 ("kiuj estas jam multaj"), inter kiuj 216 infanoj kaj kvin pastroj kiuj volis restadi kun sia popolo.

La krima masakro dum multaj jaroj streĉis la rilatojn inter Italio kaj Germanio. Persona atestanto, pastro Dario Zanini, pri evento en sia memoroj rakontas ja jes pri la barbaraĵoj, sed ankaŭ pri malprudentaĵoj de la partizanaj grupoj, kiuj ne povis, aŭ ne volis, defendi la civilulojn post la atakoj kontraŭ la germanoj; kaj ke ne estis inteligenta ago mortigi la tutan delegacion senditan de la okupantoj por proponi militpaŭzon.

En Marzabotto nun ekzistas historia parko *Monte Sole* (sunmonto) kun memorigejoj kaj rondira itinero de ĉ. 4&nbsp;km.
"Pac-Lernejo *Campi a quattro voci*" (kvarvoĉaj kampoj) aranĝas kunvenojn por junuloj el Italio, Germanio, Israelo kaj Palestino, por montri, ke eblas interkompreno malgraŭ kruelegaj historiaj krimoj.

La estro de la masakro, SS-majoro (*Sturmbannführer*) Walter REDER, en 1951 estis kondamnita al tutviva mallibero, sed liberigita pro indulgo en januaro 1985, pro peto de la aŭstra registaro. Armea generalo Max SIMON estis kondamnita al morto, sed indulgita en 1954.

Je la 17-a de aprilo 2002 la germana prezidento Johannes Rau en ĉeesto de la itala prezidento Carlo Azeglio Ciampi, publike deklaris:

"Ne estas facile trovi en tiu ĉi loko, antaŭ vi, vortojn adekvatajn al tia hororo.
Hororo tiel malfacile esprimebla per vortoj. Kiam mi pensas pri la infanoj kaj la patrinoj, pri la virinoj kaj la tutaj familioj, viktimoj de la ekstermo de tiu tago, min trairas profunda sento de doloro kaj honto. Mi riverencas antaŭ la mortintoj."

## Bibliografioj 
*Il massacro: Guerra ai civili a Monte Sole, il Mulino, 2008.* Du universitataj docentoj pri nuntempa historio prezentas la lastajn dokumentojn montrantajn la gravecon de la okazintaĵo.

*Don Dario Zanini,* Atestoj de senpova spektanto de la masakro (Ĵurnalo Avvenire 2/6/09, paĝo 25, kaj diversloke, diverstempe,diverslibre).http://www.identitaeuropea.org/archivio/articoli/giorgi_marzabotto.html

Kategorio:Italio en la Dua Mondmilito
Marzabotto
Kategorio:Militkrimoj dum la Dua Mondmilito
Kategorio:Eventoj en 1944
Azurito

eta|250px|dekstra|Azurito el Aŭstralio.
**Azurito** estas en monoklina kristala sistemo kristaliĝanta karbonata mineralo kun kemia konsisto de Cu3(CO3)2(OH)2.
Ĝi havas durecon de 3,5 ĝis 4, malhele azurblua kolorokaj helblua skrapokoloro (polvokoloro), denseco 3,8; kun bona fendebleco kaj kun vitreska lumo. Lau konsisto ĝi similas al malakito, laŭ aspekto al vivanito, lazurito.

## Trovejoj 
Azurito aperas en formo de kurtkolonaj aŭ tabulaj kristaloj. Ĝi ofte aperas kun malaĥito kiel sekundara produkto de kuproercoj.

Ĝi troviĝas ekz. ĉe Morenci (Usono), Rudabánya, montaro Mecsek (ambaŭ lasta en Hungario)

## Uzo kiel krudmaterialo 
Azurito estas relative sensignifa kuproerco.

## Historio 
Pro ties nobla malhel-blua koloro, ĝi estis uzata en la mezepokaj manskriboj kiel kolorpigmento. La mineralo ricevi la nomon pro sia azura koloro en 1824 fare de franca mineralisto Francois Beudant.

*Legu ankaŭ:* Listo de mineraloj

Dosiero:Azuritechessy.jpg|
Dosiero:Azuritepigment.jpg|
Dosiero:AzuriteBizbee.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mindat.org/min-447.html 
* http://webmineral.com/data/Azurite.shtml 

* mineralmapo – azurito/germane
* juvelŝtona datumbanko – Azurito/germane 

Kategorio:Monoklinaj mineraloj
Kategorio:Kupro
Aksinito

eta|275px|Manganaksinito
**Aksinitoj** estas multkoloraj mineraloj, kiuj troveblas ĉefe en Ameriko kaj Eŭropo. Ili estas triklinaj borosilikatoj kun la ĝenerala formulo de Ca2(A)3Al2BSi4O15, kie A = Fe, Mn, Mg. Tiel oni povas paroli pri diversaj aksonitoj kiel:

* feroaksinito = (Fe), lilabruna ĝis nigra
* magnezioaksinito = (Mg, Fe, Mn), palblua ĝis griza
* manganaksinito = (Mn), flava-oranĝa
* tinzenito = (Fe+Mn), flava, flavruĝa

Pliaj proprecoj: dureco 6,5-7; denseco 3,3; bona fendebleco. Al ĝi similas la mineralo sfeno. Ardiginte ĝin, ĝi fandiĝas kaj la lumon kolorigas al verda. Kelkaj variaĵoj estas uzitaj kiel gemo.

Ĝi troviĝas ekz. ĉe Rudnik (iama Jugoslavio), Dannemora (Svedio), Scopi-pinto (Svislando)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/Axinit 

Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Gemoj
Kermit

**Kermit** povas esti:
*Nomo de fama pupo: Kermit la rano 
*Protokolo por translokiĝo de dosieroj: Kermit (protokolo)
*urbo Kermit (Teksaso), ĉefloko de la malurba kantono Winkler
Juan Carlos Onetti

**Juan Carlos Onetti** (naskiĝis la 1-an de julio, 1909 en Montevideo, Urugvajo kaj mortis la 30-an de majo, 1994 en Madrido, Hispanio) estis verkisto en la hispana lingvo.

Lia unua novelo estis *El pozo* (*La puto*), publikigita en 1939, kiu estis jam dekomence tre aprezita. Li baldaŭ fariĝis unu el la reprezentantoj de la grupo de latinamerikaj verkistoj kiu floris en la dua duono de la 20-a jarcento.

En 1962 li gajnis la Nacian Premion de Literaturo en sia naskiĝlando. Kelkajn jarojn poste li devis forlasi Urugvajon pro la persekuto de la nova diktatora reĝimo. Li ekziliĝis en Hispanion, kie li pasigis la lastajn jarojn de sia vivo.

Li ricevis la Premion Cervantes en 1980.

## Verkoj 
* *El pozo* (1939) - La puto
* *Tierra de nadie* (1941) - Nenies lando
* *Para esta noche* (1943) - Por tiu ĉi nokto
* *La vida breve* (1950) - La mallonga vivo
* *Un sueño realizado y otros cuentos* (1951)
* *Para una tumba sin nombre* (1959) - Por sennoma tombo
* *El astillero* (1961) - La ŝipkonstruejo
* *Juntacadáveres* (1964)
* *Los rostros del amor* (1968) - La vizaĝoj de la amo
* *Novelas y cuentos cortos completos* (1968) - Noveloj kaj kompletaj rakontoj
* *La muerte y la niña* (1973) - La morto kaj la knabino
* *Tan triste como ella y otros cuentos* (1976)
* *Dejemos hablar al viento* (1979) - Ni lasu la venton paroli
* *Cuentos secretos* (1986) - Sekretaj rakontoj
* *Presencia y otros cuentos* (1986) - Ĉeesto kaj aliaj rakontoj
* *Cuando entonces* (1987) - Kiam tiam
* *Cuando ya no importe* (1993) - Kiam ne plu gravu

Kategorio:Urugvajaj verkistoj
Kategorio:Premio Cervantes premiitoj
Kanada Esperanto-Asocio

La **Kanada Esperanto-Asocio** (**KEA**; angle: Canadian Esperanto Association, france: Association canadienne d’espéranto) estas la landa Esperanto-asocio de Kanado. Ĝi fondiĝis en 1958 pro iniciato de Dez Hackett post tiucela referendumo en 1957, kaj iusence daŭrigas la pli frue ekzistantan asocion sam-noman kiu fondiĝis en 1907 kaj kiu ĉesis funkcii en 1939 pro la *Dua Mondmilito*. Instigo al la fondo estis interalie la problemoj ĉirkaŭ Esperanto-Asocio de Norda Ameriko sub George Alan Connor. Kanada Esperanto-Asocio estas Landa Asocio de Universala Esperanto-Asocio, kaj ĝia junulara sekcio, Junularo Esperantista Kanada (kvankam neaktiva lastatempe) estas la kanada sekcio de la Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

## Estraro 
La estraron de KEA en 2024-2025 konsistigas la jenaj personoj
* 1978-1981 Wally du Temple 
* 1982-1987
* 1988-1989 duafoje Wally du Temple 
* 2006-2007 triafoje Wally du Temple 
* 2022-2023 duafoje Geoffrey Greatrex 
* 2024 - nun Garry Evans 

Kaj ankoraŭ pliaj, kiuj ankoraŭ ne estas en ĝusta kronologia ordo: Ciprian Jauca, Paul Ronald, Ian Richmond  kaj eble ankoraŭ aliaj.

## Komunikado 
La revuo de KEA aperas dufoje jare kaj nomiĝas *Lumo*.
KEA funkciigas retejon por la Esperanto-asocioj de Kanado kaj kanadan retgrupon ĉe Yahoo por esperantistoj en Kanado.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de kanadaj Esperanto-grupoj
* Oficiala retpaĝaro de KEA
* Ret-grupo (Yahoo) de kanadaj esperantistoj 
* Facebook-paĝo de Kanada Esperanto-Asocio


Kategorio:Kanadaj Esperanto-asocioj
Antonio López de Santa Anna

**Antonio LÓPEZ de SANTA ANNA** (ankaŭ "Santa Ana") (21-a de februaro 1794 en Xalapa – 21-a de junio 1876 en Meksikurbo) estis meksika oficiro, politikisto kaj prezidento de Meksiko.

Li estis reĝisto kaj en 1821, je sendependiĝo, ano de la "plano de Iguala", kiu antaŭvidis monarkion. Kelkajn jarojn poste li, ĉu pro konvinkiĝo, persona ambicio aŭ pro instigo de la usona ambasadoro Poinsett, gvidis kun Anastasio Bustamante respublikeman ribelon, post kies sukceso li kondutis liberale kaj federacieme.

Lian prestiĝon kreskigis venko pri hispana invado en 1829 kaj elektiĝo kiel prezidento en 1833.

Li estis prezidento okfoje inter 1833 kaj 1835 kaj komencis evolui konservemulo, kun diktatoreca agado.

Li forlasis la regadon por batali kontraŭ la Teksasa Revolucio, kiun li venkis en la Batalo de la Alamo en 1836. Baldaŭ poste, tamen, li estis venkita kaj kaptita ĉe San Jacinto kaj devis subskribi akcepton de sendependeco de Teksaso kun la kondiĉo, ke Teksaso ne aniĝu al Usono.

Pro sia malsukceso Santa Anna devis resti en ekzilo ĝis 1837. Post sia reveno li batalis kontraŭ Francio ĉe Veracruz kaj perdis gambon. Post foriro de la francoj li retenis sian armeon kaj deklaris sin prezidanto.

Lia regado estis tre malpopulara. En 1844 li rezignis la prezidentecon kaj iris ekzilen al Kubo, kun konsiderinda pensio.

Kiam en 1846 Usono deklaris militon al Meksiko, Santa Ana sekrete faris du interkonsentojn:
* Kun la meksika prezidento Valentín Gómez Farías (iam lia viculo) li interkonsentis, ke li revenu kaj disponigu al sia lando sian militan sperton por defendi ĝin, sed ne ambiciu je prezidenteco.
* Kun Usono li interkonsentis, ke post reiro al Meksiko li vendos la teritorion, kiun Usono deziris, je akceptebla prezo.
Post sia reveno li plenumis nek unu nek la alian kaj deklaris sin prezidento, sed ne sukcesis en la milito kontraŭ Usono.

En 1951 li denove iris al ekzilo, sed en 1853 ribeluloj revokis lin esti prezidento. Tiam li vendis la teritorion "La Mesilla" (109.574&nbsp;km²) por 10 milionoj da dolaroj al Usono. En 1855 lia regado estis renversita de Benito Juárez kaj Ignacio Comonfort kaj li devis denove iri al Kubo. Li estis kondamnita pro korupteco, liaj posedaĵoj estis konfiskitaj.

Post ĝenerala amnestio en 1874 li reiris al Meksiko. En 1876 li mortis, malriĉulo kaj senfamulo.

## Kuriozaĵoj 
Santa Anna estis la unua, kiu grandkvante portis ĉiklon (lateksa gumpasto) al Usono; li intencis uzi ĝin en fabrikado de pneŭmatikoj, sed la materialo montriĝis netaŭga.
Aliaj poste uzis la materialon tre profitdone – por produkti maĉgumon.

Santa Anna tre ŝatis koko-batalojn kaj laŭdire pagis dekmilojn da dolaroj por premiitaj kokoj.

Kategorio:Prezidantoj de Meksiko
Kategorio:Mortintoj en 1876
Kategorio:Naskiĝintoj en 1794
Red Lake High School

**Red Lake High School** (~Mezlernejo Ruĝa Lago) estas publika ŝtato-financata mezlernejo en Red Lake, en Beltrami County, norda Minnesoto, Usono. La mezlernejo situas en la Indiana Rezervejo Ruĝa Lago kaj havas pli ol 300 lernantojn http://www.paulbunyan.net/rlschools/hs.htm . 

La lernejaj maskotoj estas *Ogichidaag* kaj *Ogichidaakwag* (militistoj kaj militistinoj). La lernejo havas propran radiostacion, Ka-MOD (94,1 MHz FM).

## masakro en 2005 
Masakro ĉe Red Lake High School

La 21-an de marto en 2005, Jeff WEISE, lernanto de Red Lake High School, murdis 10 homojn kaj vundis pliajn. Li memmortigis sin.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo de la lernejo 

Kategorio:Minesoto
Kermit la rano

[eta|dekstra|260px|Kermit la rano, kun la same pupa [Antropomorfismo|antropomorfisma porkina damo *Miss Piggy*]]
**Kermit la rano** estas, eble, la plej fama pupo en la mondo (konkurencata eble de pulĉinelo). 

Unue vivigita de Jim Henson, li estis videbla en la usonaj televidaj prezentadoj *The Muppet Show* kaj *Sesame Street*. Post la morto de Jim Henson en 1990, lian anglalingvan voĉon provizas la aktoro *Steve Whitmire*.

[eta|maldekstra|160px|Stelo por Kermit la rano en la [Trotuaro de famo en Holivudo ]]

Kategorio:Fikciaj ranoj
Kategorio:Pupoj
Kategorio:Televido
Clenleu

''''* - prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Pas-de-Calais* (prononco [], Esperante: Kaleza Markolo), en la regiono *Norda Francio* aŭ *Hauts-de-France* (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio"), kaj proksimas al la historia regiono Franca Flandrio. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Montreuil kaj al la kantono . 

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Rilatoj al Esperanto 
En la komunumo naskiĝis Alfred Michaux.

## Vidu ankaŭ 
* komunumoj de Pas-de-Calais

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo en la retejo *Facebook'' ()

Kategorio:Komunumoj de Pas-de-Calais
Karpoforofila lingvo

**Karpoforofila lingvo** estis projekto de internacia planlingvo kreita en 1734 en Leipzig de nekonata germana filozofo, kiu uzis la kaŝnomon *Carpophorophilus*. Eble, tiu estis la unua projekto de planlingvo striktasense. Ĝia fundamento estas prenita de la latina lingvo, sed ĉio estas tiel ordigita, ke, foriginte ĉiujn malfacilaĵojn, oni respektas konstantan analogion sen iu ajn escepto.

La projekto mem nomiĝis *scripturae oecumenicae consilium* (konsilo pri universala skribmaniero) montrante la konon de tiutempe florantaj pazigrafioj. Tamen temas ne pri nura pazigrafio, sed pri kompleta lingvo, ne tute aposteriore latinida, ĉar ekzemple la deklinacio okazas helpe de prepozicioj *ha, he, ho*, pluralo de substantivo finiĝas je -im — tiel la vorto por "domo" estas *domus* (latine *domus*), kaj la pluralo estas *domusim —* do en la gramatiko observeblas certagrada aprioreco. 

Tiu lingvo havas malgrandan alfabeton, kiu sin baziĝas sur la latina alfabeto, tamen ne havas la literojn c, j, p, q, t, v, w, x, y kaj z, do havas 16 literojn. 

Verboj estas tute regulaj. La prezento finiĝas per -o. La imperfekto, per -abam (kiel la latina). La imperativo finiĝas per -ade (laŭ la latina -ate). La pasinta participo finiĝas per -adus (laŭ la Latina -atum). Aliaj sufiksoj estas uzitaj por derivi nomojn de verboj:

orno = adorni (verbo); 
ornanda = adorno (substantivo); 
ornadus = adornita (participo); 
ornalis = adorna (adjektivo); 
ornalanda = ornamentado (ada substantivo). 
 

Patro nia: **O baderus noderus, ki du esso in seluma, fakdade sankadus ha nominanda duus; adfenade ha rennanda duus; ha folanda duus fiasade felud in seluma, sik koke in derra. Ho banisa noderus diessalis dade du nobis in hik diessa; ed remiddade du nobis ho debandaim noderus, felud nos remiddo hi debansaim noderus; ed non indukade du nobis in dendassande; sed liberade nobis a malanda**. 

## Bibliografio
**Das Geheimnis des Carpophorophilus*. Reinhard Haupenthal. Bad Bellingen: Edition Iltis, 2016.

Kategorio:Planlingvoj
Lingvo de la Mondo

**Lingvo de la Mondo** (Lango du Mondo konfuzu al Ling du mond) estas internacia planlingvo proponita en 1788 de De Ria. En tiu projekto, la aŭtoro ŝajnas uzi la francan fonetike skribata kaj sanĝante la finan malfortan (sensonan) *-e* per *-o*: Lango du mondo = Langue du monde (france). Ŝajne li ne skribis la sensonan finan *-s* de franca pluralo.

Ekzempleto: *La Promiero linio do sez figuro ez letanduo posiblo do tuto lez figuro do la naturo*.

Traduko: "La unua linio de tiuj figuroj estas la ebla longeco de ĉiuj la figuroj de la naturo".

Kategorio:Planlingvoj
Alfagnomonomio

**Alfagnomonomio** (**Alpha-Gnomonomie de Sehlerai**) estas internacia planlingvo  proponita en 1864 de Petros Tenger sub la pseŭdonimo *Tghransar* aŭ *Tgransar*. Temis eble pri apriora lingvo.

La projekto havis duan eldonon en 1921, kaj estis citita de Mario Pei en 1928.

;Ekzemplo:

## Bibliografio 
* Tenger, P. [pseŭdonimo: Tghransar], *...ans harlanzar ou Alpha-Gnomonomie de Sehlerai ouvrage*, Smyrne: 1864 (34 p.).

Kategorio:Aprioraj lingvoj