open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ciperacoj

La **ciperacoj**.
maldekstra|alternative=Ilustracja|eta|425x425ra|Morfologia sitowia

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (10 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

**Kelkaj gravaj genroj kaj specioj:**
* Cipero (*Cyperus*) el ciperacoj estas unu kaj plurjaraj herboj kun malgrandaj, ne okulfrapaj floroj, aranĝitaj en spikoj kaj pli grandaj infloreskoj.
** papiruscipero (*Cyperus papyrus*) estas plurjara herbo, alta plurajn metrojn. Ĝi kreskas en marĉoj, kun brak-dika tigo enhavante grandan, blankan medolon. Ĝi havas surpinte de tigo, fadenformajn foliojn kaj grandajn infloreskojn el florspiketoj. Ĝia rizomo manĝeblas, el la tigo oni faris ŝipetojn, flosojn ĉe la supra parto de Nilo kaj Lago Ĉad (papiruso nomiĝas la papereca skribmaterialo, preparite precipe en antikva Egiptio el la internaj tavoloj de papiruscipero.)
** Termigdalo (*Cyperus esculentus*) estas tropika herbo, kies rizomo formas stolonojn, kiuj pinte ŝvelas formante avelgrandajn tuberojn (unu planto povas havi pli ol 300–500 tuberojn), kiuj estas brunaj, bonodoraj, tre grasriĉaj kaj nutraj, manĝataj kiel krudaj aŭ rostitaj. Ĝi estas kulturata en mediteraneaj landoj kaj en tropikaj, subtropikaj landoj. (ankaŭ termigdalo nomiĝas la manĝebla tubero de la planto)
* Erioforo (*Eriophorum*) estas genro de marĉaj staŭdoj kun folioj kaj tigoj similaj al tiu de junko kaj kun floroj en pluraj spikoj sur sama tigo. La floroj havas harforman korolon, kiu post finflorado fariĝas longa, blanka silkeca lano.
** larĝfolia erioforo (*Eriophorum latifolium*)
** mallarĝfolia erioforo (*Eriophorum angustifolium*)
** vagina erioforo (Eriophorum vaginatum) kreskas en montaraj marĉoj
* Skirpo (*Scirpus*) estas unu kaj dujaraj eŭropaj herboj kun rondaj aŭ triangulecaj tigoj, pinte unu aŭ pluraj malgrandaj spikoj el floroj senkoloraj aŭ kun harsimila koroleto. Ĝi kreskas en marĉaj, akvaj lokoj. Kelkaj specioj estas ĝardene aŭ subvitre kultivataj. La torditaj tigoj de iuj specioj estas uzataj por fari sidmatojn de seĝojn.
* Karekso (*Carex*) estas specioriĉa genro (ĉ. 1400) de plurjaraj herboj kun pli-malpli triangulaj tigoj kaj graminecaj folioj: La diklinaj, spike aranĝitaj floroj estas en ĉiuj specioj monoikaj. Ĝi formas ofte tufojn kaj kreskas en malsekaj lokoj.

## Vidu ankaŭ 
* junkacoj
* fragmito
* kano

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Ciperacoj
Kategorio:Plantofamilioj
John Cyprian Rust

**John Cyprian RUST** estis angla pastro anglikana. Li naskiĝis la 18-an de januaro 1841 en Colchester, Anglio, kaj mortis la 29-an de junio 1927 en Soham, Anglio. Dum 53 jaroj paroĥestro de Soham. Klera lingvisto, kun bona scio pri lingvoj hebrea, araba, siria krom kelkaj modernaj. La traduko de la *Nova testamento* estas grandparte lia verko. 

La unua prediko en Esperanto estis la lia ĉe 2-a UK en Ĝenevo, 1906. En 1907 por la 3-a UK en Kembriĝo li aperigis la unuan kristanan himnaron en Esperanto, *Ordo de Diservo*, kun kelkaj originalaj tekstoj kaj melodioj.

Li verkis la tekston de almenaŭ unu konata himno: **„Turnu ĉiu koro“** (melodio de Johann Balthasar König, d:Q120943), kiu aperis en pluraj eldonoj de *Himnaro Esperanta*.

eta|dekstra|250 px|"Doksologio", el *Ordo de Diservo*

## Verkaro 
* La unua originala doksologio verkita (kun originala melodio) en Esperanto estis de li (*Ordo de Diservo*, 1907):
* *Kies estas la animo*. Scott, Sir Walter (1771-1832). Trad. J. C. Rust (Esp. 10,381). , trovloko: La Brita Esperantisto / The British Esperantist (1905--) 07 160.

## Referencoj 
Kategorio:Anglaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj
Likvigita natura gaso

**Likvigita natura gaso** (, internacie mallongita kiel **LNG**) estas tergaso (tipo de natura gaso) kiu estas malvarmigita, ĝis ĝi likviĝas kaj oni povas deponi ĝin en cisternoj. La malvarmigo okazas per metano je -161 ĝis . Tiu procedo reduktas la volumenon je 600-ono kaj tiel transportebla por cisternoŝipoj.
eta|dekstra|250px|GNL-ŝipo
La infrastrukturo de la LNG-transportado konsistas el likviga terminalo, kie la gaso malvarmiĝas, LNG-aj ŝipoj por transporto kaj la regasiga terminalo ĉe la destinloko, kie oni ĝin revarmigas kaj tiel regasigas. La regasiga terminalo ĝenerale estas konektita al la distribua reto de tubolinioj.

La kostoj de LNG-manipulado kaj transportado falis komence de la 2000-aj jaroj, tiel igante LNG pli konkurkapabla. La regasigaj terminaloj troviĝas en diversaj landoj, ĉefe en Eŭropo, Japanio, Sud-Koreio kaj Nord-Ameriko; gasigaj terminaloj en Afriko, Sud-Orienta Azio kaj Mez-Oriento.

La riskoj de la transportita gaso kiel LNG estas ne klaraj, sed ne okazis grava akcidento ekde la ekuzo de teknologio en la 1960-aj jaroj. Oni prognozas la kreskantan graviĝon por la 2020-aj jaroj, kiam la naftorezervoj ne povos kovri la kreskantan bezonon je nafto kiel energifonto.

## Vidu ankaŭ 
* alternativa fuelo
* biobrulaĵo
* likva naftogaso (LPG)
* Kunpremita tergaso aŭ kunpremita natura gaso (CNG)

Kategorio:Brulaĵoj
Jeanne Zabilon d'her Ranfaing

**Aline Jeanne ZABILON D’HER RANFAING** [zabilong-der], pseŭdonime **Evidino** (naskiĝis la  en Limoges, mortis la  en Lyon), estis franca esperantistino kaj profesorino de korekta prononcado. 

Ŝi interesiĝis pri dekoraci-arto kaj dediĉis sian vivon al la malfavoritoj de la naturo:  surdmutuloj, balbutuloj, blinduloj. Ŝi esperantiĝis en 1895 kaj tuj apostolis per paroladoj, artikoloj, kursoj. Ŝi instruis la blindan Hélène Giroud. En 1897 ŝi publikigis kurson specialan por stenografiistoj kun granda sukceso. En 1898 ŝi organizis la unuan propagandan paroladon en Liono (Lyon). Pro senlaca propagando kaj sindonemo ŝi ricevis la medalon de „Touring-Club“ (1902). Ŝi organizis la solan internacian loterion por la tutmonda blindularo (tri reĝinoj kotizis), kaj ricevis la titolon „Bonfaranta Feino“. Ŝi zorgis pri la blinduloj en kongresoj. Krom noveletoj en Esperantaj gazetoj kaj poezio, ŝi tradukis de Joseph Serre: „La hipotezoj pri Lourdes - nova kompreno pri la miraklo kaj la naturo“, Tours [k.a.]: Menard [k.a.] 1912, 41 p.
## Tradukoj
*Joseph Serre. *La Hipotezoj pri Lourdes*. Nova kompreno pri la Miraklo kaj la Naturo. Esperantigis Gesinjoroj Ranfaing-Zabilon d'Her. Paris, Presa Esperantista Societo, 1912

Kategorio:Francaj esperantistoj
Adamo Zamenhof

[eta|maldekstro|[Adamo Zamenhof (de maldekstro) kun sia patro Ludoviko Zamenhof dum la 9a Universala Kongreso de Esperanto, Berno 1913]]

**Adamo Zamenhof** (naskiĝis la , mortis la  en Palmiry) estis filo de Klara kaj L. L. Zamenhof, frato de Lidia kaj Zofia, patro de Louis-Christophe.

Adam Zamenhof estis ĉefkuracisto de la okulpavilono de juda hospitalo en Varsovio. Li multe verkis pri sia specialiĝo, kunlaboris kun Internacia Medicina Revuo.

La  estis arestita fare de germanoj kaj sendita al Palmiry, kie la  estis mortpafita.

[eta|maldekstro|Sur la foto de maldekstro: [Wanda Zamenhof, Adamo Zamenhof kaj la unua de dekstro Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof (ilia filo), ĉ. 1935]]

## Referencoj 
Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Militkrimoj dum la Dua Mondmilito
Kategorio:Familio Zamenhof
Kategorio:Murditaj esperantistoj
Aleksander Zamenhof

D-ro **Aleksander ZAMENHOF** (pseŭdonime **AZO** aŭ **A. Z.;** naskiĝis la  en Varsovio; mortis kiel kolonelo de la rusa armeo la  en Dvinsk) estis kuracisto kaj la plej juna kaj plej amata frato de L. L. Zamenhof. Li estis esperantisto de la unuaj jaroj de Esperanto kaj kunlaboranto de IMR. E. W.

Dum la rusa-japana milito Zamenhof estis sendita al la oriento; li estis sieĝita en Port Arthur, pri kio li verkis notlibron. Li estis militkaptito en Japanio, poste dum kelkaj jaroj laboris en orminejoj ĉe Amuro. Post la reveno al Varsovio li praktikis kiel kuracisto. Poste li forlasis Pollandon kaj iris al Brazilo, kie en Espirito-Santo li fondis komunistan terkultivan kolonion. Kiam eksplodis la unua mondmilito, li revenis al Rusio tra Svedio, estis denove mobilizita kiel kuracisto kaj dum du jaroj servis en la rusa armeo.

Pri la dato de lia morto aperas diversaj raportoj:

* 31-a de majo laŭ Argentina Esperantisto
* 17-a de julio laŭ Internacia Bulteno
* 18-a de julio laŭ Homarano de Aleksandr Korĵenkov (tiu laŭ *La familio Zamenhof* de Zofia Banet-Fornal, kiu trovas, ke Zamenhof verŝajne sinmortigis)
* 31-a de julio laŭ Kuryer Lwowski

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Biografio en ( Language and medecine in the Zamenhof family, Andrzej WINCEWICZ.

Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Polaj kuracistoj
Adam Zakrzewski

eta|upright=1.9|Adam Zakrzewski kun grupo de esperantistoj: li staras la unua de dekstro
**Adam ZAKRZEWSKI**  (naskiĝis en 1856 en la Podolio (Podolia gubernio), la Rusia Imperio), mortis la 1-an de novembro 1921 en Varsovio, pro aŭtomobil-akcidento) estis polo, scienculo, en siaj lastaj jaroj estro de l' statistika sekcio ĉe l' Varsovia Magistrato. Li verkis pseŭdonome kiel **Z. ADAM**.

Li finis kurson en la fizikmatematikan fakultaton de la Sankt-Peterburga Imperiestra Universitato (nun Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato). Unue li studis Volapükon. Pri Esperanto li okupis sin ŝajne jam en 1894. Poste li studis ankaŭ aliajn lingvoprojektojn, eĉ kreis en 1896 "Lingva International" — memstaran planlingvon. Fine li revenis al Esperanto, partumis en la 1-an UK-n kaj de tiu tempo li dediĉis al ĝi sian tutan vivon diversmaniere kontribuante al la evoluigo de la lingvo kaj movado. Li mortis en 1921 pro aŭtomobil-akcidento.

Li verkis multajn librojn, kunlaboris pri la pola "Granda Enciklopedio" ktp.; li apartenis al la unua Varsovia ES kaj en 1908 estis kunfondito de PES. Li verkis valorajn artikolojn pri Esperanto por gravaj polaj ĵurnaloj kaj fervore kunlaboris ankaŭ por la Esperanta gazetaro. Speciale frapaj per multscio kaj trafa inteligenteco estas liaj artikoloj refutantaj Idon, Antidon kaj aliajn reformprojektojn. La unua li tuŝis la demandon "Pri transskribo de propraj nomoj". Li verkis profundan gramatikon kun sintakso kaj estis aktiva membro de la Lingva Komitato. Ankaŭ pri Esperanto li kompilis la statistikan verketon: "Esperanto en unua dudekjaro", 1908 ()

Entute li verkis 15 broŝur- kaj libroformajn publikigaĵojn, en la lingvoj pola, franca kaj Esperanto, 29 artikolojn kaj teoriajn studojn en Esperanto, kaj 15 seriozajn artikolojn pollingvajn pri Esperanto kaj pri Esperanto en komparo kun aliaj planlingvoj.

Li estis konata pro la statistikaj kaj etnografiaj verkoj pri Pollando. Li estis sperta lingvisto kaj tradukis verkojn de Herbert Spencer al la pola lingvo. Pro la sciencaj meritoj li estis elektita kiel membro de **Krakova Scienca Akademio** (pole: **Akademia Umiejętności**, fondita en Krakovo en la jaro 1872 kaj aganta ĝis 1918, interalie estis kiel anoj liaj Esperanto-kolegoj: univ. prof. Benedykt Dybowski kaj univ. prof. Jan Niecisław Baudouin de Courtenay) ().
## Esperantido
Li en 1896, kiam estis preskaŭ komencanto, proponis esperantidon "Lingva international", iu "plibonigo" de Esperanto.

## Verkoj 
* *Historio de Esperanto 1887-1912*, (1913, 144 p.) - ĉefpremio en speciala konkurso de la organiza komitato de la 7-a UK. (Aperis en la revuo Belga Esperantisto dum la jaro 1912; reeldonita de Pola Esperanto-Asocio en 1979.)
* *Lingvo Internacia: Historio. Kritiko. Konkludoj.* (studverko, 1905, pollingve, 151 p.)
* *Esperanto en sia unua jardudeko 1887-1908.* (1909)
* *Z zagadnień naszego rozwoju społecznego* ()

## Artikoloj 
* *Pri transskribo de propraj nomoj en Esperanto* (1909)
* *Pri nomoj de sciencoj* (1912)
* *Pri nomoj de landoj* (1912)

## Referencoj 
Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Historiistoj pri Esperanto
Klara Zamenhof

**Klara ZAMENHOF** (origine *Klara SILBERNIK*, foje literumita kiel *Klara ZILBERNIK*, naskiĝis la 5-an aŭ 6-an de oktobro 1863 en Kaŭno, mortis la 6-an de decembro 1924 en Varsovio) estis pola esperantisto kaj la edzino de L. L. Zamenhof, la kreinto de Esperanto.

Ŝi senhezite fordonis sian tutan doton por la eldono de la Unua Libro, 1887. Ŝi estis ĉiama kunlaboranto kaj helpanto de la edzo, ofte plenumis liajn administrajn kaj sekretariajn taskojn. Ankaŭ post la morto de Zamenhof ŝi aktive partoprenis la movadon. Danke al ŝia kunhelpo, fondiĝis la Esperanta-Rondo Konkordo en Varsovio. Krom tiu en Sanfrancisko en 1915, ŝi ĉeestis ĉiujn UK ĝis tiu en Vieno en 1924, kiu estis ŝia lasta renkontiĝo kun la Esperantistaro.

Ŝia frato, Joseph Silbernik, estis dum multaj jaroj aktiva esperantisto en Usono kaj UEA-delegito. La plej aĝa infano Adamo Zamenhof estis murdita en la Eksterordinara Ekstermiga Agado en 1940 kaj la du pli junaj filinoj Zofia kaj Lidja Zamenhof ambaŭ en la ekstermejo Treblinka.

Bazita sur la teksto de E. W. en Enciklopedio de Esperanto.

----
**Klara** "**Kejla**" **Zamenhof**, naskita **Zilbernik** (1863-1924). Filino de Aleksandro (Sender) Lejbovich Silbernik kaj Goda Mejerovna Silbernik. Esperantistiĝis en 1887 aŭ pli frue. "Mia edzino plej fidele kaj plej sindone partoprenis en ĉiuj suferoj kaj malagrablaĵoj, kiujn Esperanto donis en la unuaj jaroj" (Ludoviko Zamenhof).

## Bildaro 

Dosiero:Klara Zamenhof.jpg|Foto de la juna Klara Zamenhof.
Dosiero:Grob Klary Zamenhof-Grave of Klara Zamenhof.JPG|Tomboŝtono de Klara Zamenhof.
Dosiero:1911 Posenaer 01 Klara Zamenhof.jpg|Subskribo kaj skribo de Klara Zamenhof en notlibro de Maria Posenaer, dum la Universala Kongreso de Esperanto en Antverpeno en aŭgusto 1911.

## Referencoj 
Zamenhof, Klara
Klara
Felikso Zamenhof

**Feliks ZAMENHOF** (naskiĝis la  en Bjalistoko, mortis la  en Varsovio) (esperantigo **Felikso ZAMENHOF**, uzis pseŭdonimon **FeZ** aŭ **Zef**; laŭ iuj indikoj origine nomiĝis **Fabian** kaj lia mortojaro iom malsamas de la ĉi-suba) estis pola farmaciisto kaj frato de L. L. Zamenhof.

Li okupis sin pri orfoj. Li estis unu el la unuaj en la familio Zamenhof, kiu lernis Esperanton. Kiel juna knabo li konatiĝis kun la ideo de sia frato, do la aŭtoro de Esperanto havis iun, kun kiu li povis konversacii en la nova lingvo.

Felix Zamenhof helpis ankaŭ al la disvastigo de la Unua Libro, post ties aperigo okupiĝis pri la administra flanko de la afero: li pakis, adresadis  kaj dissendadis la broŝuron laŭ diversaj pene akiritaj adresoj. Partoprenis la lokan kiel ankaŭ la int. movadon dum sia tuta vivo. Ĉeestis multajn UK-jn, estis ano de ICK. Ekde la unuaj jaroj li laboris sur la literatura kampo kaj jam en *La Esperantisto* (Nürnberg) aperis liaj versaĵoj. Lia unua verko estis la poemo "Vizito de la steloj sur la tero" publikigita en 1891. Poste ofte li aperigadis siajn originalajn - plejparte humorajn - versaĵojn, precipe en *La Revuo*, *Ondo de Esperanto*, *Pola Esperantisto*, *Literatura Mondo*.

Dediĉe al UK 1905 en Boulogne, li verkis la poemon "Homa doloro“. Du poemoj ankaŭ en *Fundamenta Krestomatio*.
En la jaro 1920 li gvidis E-kongreson en Leszno apud Varsovio organizitan de pastro mariavitisma, esperantisto **Adam Maria Bazyli Furmanik** (1870-1957).

## Fotoj 

Tuschinski Feliks Zamenhof.jpg|Felikso kun Anna Tuschinski, UK 1927
UK 1931 Krakovo.jpg|Felikso dum UK 1931 (antaŭe, dekstre)

## Bibliografio 
*

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Feliks Zamenhof en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko ()
*Tomboŝtono de Felikso Zamenhof
**Verkoj de FeZ*
*Verkoj de FeZ - Plena Verkaro de D-ro Felikso Zamenhof

## Referencoj
Kategorio:Bjalistokanoj
Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Polaj judoj
Kategorio:Farmaciistoj
Kategorio:Familio Zamenhof
Leono Zamenhof

**Leono (ruse: Lev, pole: Leon) ZAMENHOF**, (ps. **Lozo**, **Zetel**, **Elzet**,

Leon Zamenhof amplekse verkis fake, ekz. „Historio de medicino“ kun biografioj, aforismoj kaj anekdotoj (en pola lingvo).

## Esperanta agado
Leon Zamenhof estis esperantisto ekde 1898. Li partoprenis en ĉiuj okazaĵoj de la loka Esperanto-movado kaj estis kunfondinto de la Esperanto-Societo „Konkordo“ en Varsovio. Dum kelka tempo li estis vicprezidanto de PES. Li estis membro de la Lingva Komitato kaj korespondanto de ĝia Akademio pri la pola lingvo, krome ĉefkunlaborinto de la kultura periodaĵo Literatura Mondo. Red. de „Pola Esperantisto“ de 1908-1913. Li verkis multajn originalajn poemojn. Kiel apartaj libroj eliris liaj tradukoj: „Aspazio“ de Aleksander Świętochowski [svjentoĥovski]; „Protesilas kaj Laodamia“ de Stanisław Wyspiański; „Mia Liro“ (kolekto) kaj aliaj.

## Verkado 
Ĵenja Amis verkis la teatraĵon nomatan 1910 por la 107-a UK en Montrealo en la jaro 2022.

Dum la verkado ŝi esploris en la arkivoj de EANA kaj trovis historian dokumenton en la ĵurnalo "The American Esperanto Journal". Temas pri la dua volumo de januaro, 1908, No 1 (13).

Temas pri kanto en valsa stilo; kaj tiu kanto estis la unua, kiu estis eldonita en Ameriko. La Kanto estas nomata "Mi aŭdas vin" subtitolita "La unua kanto Esperanta eldonita en U. Ŝ.; muziko de Sro. Herbert Harris; Poemo de Dro. Leono Zamenhof. Facila por meza voĉo". Ĝi estis repremierita en la UK.

**Mi aŭdas vin**
: En trankvileco reviganta 
: Kvazaŭ balzam' en kor' fluanta
: Via parol' sanigas min
: Mi aŭdas vin

: Mi aŭdas vin
: Per viaj sonoj dorlotita
: Mi flugas kiel ensorchita
: For de la tero, o diin'
: Mi aŭdas vin

: Mi aŭdas vin
: Ke viaj sonoj tiel ĉarmaj
: Sopirojn kvietigu larmajn
: Kaj mi pacigu ĝis la fin'
: Mi aŭdas vin

: Mi aŭdas vin
: Por viaj vortoj kante-dolĉaj
: Por murmuretoj mire sorĉaj
: Mi al turment' oferus min
: Por aŭdi vin
: Por aŭdi vin

## Galerio

Dosiero:Matuszewski esperantistoj.jpg|Leono (staranta, la unua de maldekstre) kun varsoviaj esperantistoj, 1908
Dosiero:Familio Zamenhof UK 1908.jpg|Leono kun Zamenhof-familio (la dua de maldekstre), 1908
Dosiero:Leon Zamenhof grób.JPG|La tomboŝtono de Leono Zamenhof

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* Rememoro de Leono Zamenhof, Literatura Mondo 1934
* *Protesilas kaj Laodamia* en pollanda cifereca biblioteko.
* Ĵenja Amis pri la kanto "Mi aŭdas vin": La Unua Kanto de Kontinento – Filmo por la Usona Bona Film-Festivalo

Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Familio Zamenhof
Zamenhofaj Vortoj

**Zamenhofaj Vortoj** estas radikoj uzitaj de Zamenhof kaj netroveblaj en la Universala Vortaro. 

Listoj de tiuj vortoj: 

# en Oficiala Gazeto, n-ro 2., kaj 
# en verko de P. Boulet, 1908, XV kaj 75 p., kun franca, angla, germana, hispana, itala, rusa, pola traduko de 2126 radikoj.

## Vidu ankaŭ 
* Verkoj de L. L. Zamenhof

Kategorio:Esperanto-movado
Menŝevismo

La **menŝevismo** estis movado en la komence de la 20-a jarcento en Rusio, kontraŭstarante la bolŝevismon, propagitan de Lenin kaj Stalin. Ĝi estiĝis en 1903 dum la dua partikongresa tago de la Socialdemokrata Laborista Partio de Rusio (SDLPR) en Londono. La sekvantoj de Lenin formis en tiu partia tago plimulton en la partio (ruse *bolŝinstvo*), kaj pro tio oni nomis ilin bolŝevikoj. La malplimulto nomiĝis (ruse *menŝinstvo*) menŝevikoj.

Kontraŭe al bolŝevikoj, la menŝevikoj imagis la revolucian vojon per kunlaboro de la burĝaro anstataŭ proletaro.

Ĉar la burĝaro kun la caro, nobelaro kaj eklezio kontraŭis iun ajn burĝan revolucion, oni taksis la menŝevismon fiasko.

Lev Trockij estis komence menŝeviko.

Pliaj ideologoj estis ekzemple Julius Martov, Pleĥanov, Martinov kaj Akselrod.

Kategorio:Politiko
Kategorio:Ismoj
Zamenhof-Radikaro

***Zamenhof-Radikaro*** , kun derivaĵoj kaj fontindikoj, sub direkto de Eugen Wüster prizorgita de P. Kirschke kaj liaj helpantoj, 1927, 84 p. 

La libro difinas "oficiala" tiel:Kiel oficialaj estis konsiderataj tiuj radikoj, kiuj ne enestas en la libro "*Wüster*, Oficiala Radikaro" (Berlino 1923) aŭ en ĝia suplementa folio de 1924 (tiu aldonis *Jork-* kaj *analog-*).
Do verŝajne temas pri vortoj en la oficialaj aldonoj OA3 (1921) kaj OA2 (1919) kaj OA1 (1909).

## Recenzoj
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/Z en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing* 

Kategorio:Eugen Wüster
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de la FEL-biblioteko
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Zofia Zamenhof

**Zofia Zamenhof** (n. la 20-an de kislevo resp. la 13-an de decembro 1889 en Kaŭno, tiam en la Rusia Imperio, m. en aĝo de 52 jaroj la 12-an de septembro 1942 en Treblinka), estis juda infankuracistino hospitale en Varsovio. Ŝi estis filino de L. L. Zamenhof, la iniciatinto de Esperanto, al kiu ŝi multe helpadis pri la aranĝado de lia grava biblioteko.

De 1906 al 1913, ŝi profundigis sian medicinan lernadon en la universitato de Laŭzano, kaj doktoriĝis per esploro pri la veneno de serpentoj *bungarus fasciatus*, genro el la biologia familio de bungaroj (la franclingva doktoriga tezo re-publikiĝis en 2010). Zofia Zamenhof mortis needziĝinta kaj ne havis infanojn.

## Referencoj 
* Louis Falstein, The martyrdom of Jewish physicians in Poland, Exposition Press, 1964, paĝo 493
* 
* Ĉi tiu artikolo estas parte inspirita de la koncerna artikolo de Vikipedio en la franca, kiu mem inspiriĝis de la koncerna artikolo en la angla 

Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Polaj kuracistoj
Kategorio:Polaj pediatroj
Kategorio:Esperantistaj pediatroj
Kategorio:Polaj judoj
Kategorio:Holokaŭsto en Pollando
Kategorio:Treblinka (koncentrejo)
Kategorio:Murditaj esperantistoj
Rubiacoj

alternative=Mitragyna diversifolia|eta|327x327ra|Mitragyna diversifolia
La **rubiacoj**.

maldekstra|eta|145x145ra|Ophiorrhiza mungos
Tiuj plurjaraj arbustetoj kaj herboj vivas ĉefe en la tropikoj. En la kontinenta klimato ili estas ĉefe moltigaj plantoj. Ili enhavas indoalkaloidojn.

## Taksonomio 
### Subfamilioj 
Oni grupigas la genrojn en tribojn, kaj tiujn metas en tri subfamiliojn:

### Listo de genroj 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (21 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

### Plej konataj genroj 
* rubio (*Rubia*) estas genro de herboj, el kiuj la plej konata specio estas (Rubia tinctorium) mediteranea plurjara herbo kun flavecaj floroj, antaŭe multa kulturata pro la rizomo, el kiu oni produktis brilruĝan kolorigan substancon.
* galio (*Galium*) estas staŭdoj, kelkaj kun vertikalaj rizomoj, ordinare kun mallarĝaj duope kontraŭsidantaj folioj kaj folisimilaj stipuloj, tiel ke ili kune aspektas kvazaŭ ronde aranĝitaj folioj kaj kun malgrandaj blankaj aŭ flavaj malofte ruĝaj floroj en densaj infloreskoj.
** alkroĉa galio (*Galium aparine*) havas etajn dornojn, per kiuj ĝi kroĉiĝas sur aliajn plantojn.
* kinkono (*Cinchona*) estas daŭre foliaj arboj kun brilglataj folioj kaj panikle aranĝitaj blankaj, ruĝaj aŭ violkoloraj floroj. Ili havas duklapajn kapsulojn. El ties ŝelo oni ekstraktas la alkaloidon kinino (C20H24O2N2), kiu estas uzata kiel antimalaria, antifebra, aŭ analgeza drogo. (Kinkono nomiĝas ankaŭ la ŝelo de kinkono.) Apartenanta alkaloido en la planto estas la kinkonino (C19H22ON2),
* *Coffea* - Kafarbo
* *Gardenia*, Tahitia gardenio

## Bildaro 

Dosiero:Egyptian starcluster-KayEss-1.jpeg|lanca pentado *Pentas lanceolata*
Dosiero:Bouvardia ternifolia0.jpg|*Bouvardia ternifolia*
Dosiero:Rubiaceae - Galium verum (8304675540).jpg|vera galio (*Galium verum*)
Dosiero:Coffea arabica flowers.JPG|Arabia kofeo (*Coffea arabica*)
Dosiero:Psychotria poeppigiana 2.jpg|*Psychotria poeppigiana*
Dosiero:Luculia gratissima.jpg|*Luculia gratissima*
Dosiero:Gardenia thunbergia.JPG|*Gardenia thunbergia*

## Vidu ankaŭ 
* Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj
* Tahitia gardenio

## Eksteraj ligiloj 
* http://delta-intkey.com/angio/www/rubiacea.htm  
* http://delta-intkey.com/angio/www/henrique.htm  
* http://delta-intkey.com/angio/www/naucleac.htm  

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Rubiacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Johano Zawada

[eta|Jan Zawada kaj [Isaj Dratwer metas florojn ĉe la tombo de LLZ, Varsovio 1957]]
**Jan ZAWADA** (naskiĝis la 23-an de decembro 1891, mortis la ) estis pola oficisto kaj Esperanto-vortaristo.

Li estis fakulo pri kooperativa movado. Li estis la ĉefa gvidanto de la klasbatala Esperanto-societo en Pollando „Laboro“. Krome li estis fondinto kaj sekretario de Esperanta Eldon-Kooperativo. Vojaĝante tre multe, li aranĝis kursojn, referatojn kaj grupojn. Kursoj ankaŭ en gazetoj. Kolektis kaj eldonis 200 paĝan „Adreslibron de Pollandaj Esperantistoj“ kaj Vortaron Esperantan-polan (1929). Tradukaĵoj kaj artikoloj en multaj Esperanto-gazetoj.

## Verkoj 
* **1929**: Pelny Podstawowy Słownik Języka Międzynarodowego Esperanto. [Plena Fundamenta Vortaro de la Internacia Lingvo Esperanto]. Warszawa: Robotniczego Stowarzyszenia Esperantystów “Praca-Laboro”, 1929. XVII, [2], 103, [15] p. — Enhavas la Fundamenton kaj la unuajn kvar Oficialajn Aldonojn (1909 ĝis 1929). 2a eld. Warszawa 1948, 3a eld. Warszawa 1957, Brajla eld. Warszawa 1957.

***1931**: Adreslibro de pollandaj esperantistoj kaj Praktika informilo pri-esperanta. Eld. la aŭtoro, Varsovio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Plena Fundamenta Vortaro de Jan Zawada ĉe Centra Judaista Biblioteko

Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Oskar Edmund Zimmermann

**Oskar Edmund ZIMMERMANN** (prononco , en EdE erare "Zimermann"), naskiĝis la 2-an de novembro 1879 en Gebenstorf, Svislando, m. en 1962 en Zuriko, estis svisa komerca oficisto en Vieno (fabriko de ledaj galanteriaĵoj) kaj prezidanto de aŭstraj laboristaj Esperanto-organizaĵoj. 

Zimmermann lernis Esperanton dum komerc-vojaĝoj, instruis en Frankfurto ĉe Majno kaj fondis tie laboristan Esperanto-grupon. Post la unua mondmilito li vivis en Vieno, kunfondis Aŭstrian Laboristan Ligon Esperantistan (ALLE) kaj Aŭstrian Esperanto-Delegitaron (AED), kaj estis prezidanto de ambaŭ. Li krome estis kasisto de la 16-a Universala Kongreso en Vieno en 1924, poste ĉesigis la agadon kelkajn jarojn. En 1933 li estis kasisto de Esperanto-unuiĝo en Vieno. Sed en 1934 li retranslokiĝis al Svislando kaj ekde tiam laboris en Zuriko - ĝustatempe antaŭ ol ĉie en centra Eŭropo krom en Svislando erupciis la dua mondmilito.

## Referencoj 
Kategorio:Svisaj esperantistoj
Junkacoj

alternative=Ilustracja|eta|Sit rozpierzchły
La **junkacoj**.

La junkacoj estas moltigaj herboj, similaj al poacoj. Iliaj floroj reduktiĝis: la bruna aŭ verda perianto kaliko, glumosimila. La ventoplenitaj radie starantaj floroj staras en penika infloresko. La frukto estas  kapsulo, kiu enhavas ameloriĉajn grajnojn.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (10 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Poales* Small - poaloj
****Juncaceae* Juss. - junkacoj
*****Distichia* Nees & Meyen - distiĥio
*****Juncoides* Ség. - junkoido*
*****Juncus* L. - junko
*****Marsippospermum* Desv. - marsipospermo*
*****Oxychloe* Phil. - oksikloo
*****Patosia* Buchenau - patozio
*****Rostkovia* Desv. - rostkovio

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

*junko (*Juncus*)
unu kaj plurjaraj marĉoherboj, tuboformaj aŭ rampa rizomo, kun longaj, maldikaj tigoj  enhavantan spongecan histon. Ili havas sesnombrajn florojn kaj triĉambrajn kapsulojn enhavantajn multajn malgrandajn grajnojn. Ties folioj kaj tigoj uzatis por fari matojn. Ventoplenitaj.
*specioj de luzulo (*Luzula*) estas plurajaraj herboj kun folioj similaj al tiuj de poacoj kaj kun sesnombraj floroj aranĝitaj en glomeruloj, en spikosimilaj aŭ en umbelosimilaj infloreskoj. Ili ofte kreskas en arbaroj, kelkaj specioj estas ĝardene kulturataj.

## Bildaro 

Dosiero:Illustration Luzula pilosa0.jpg|*Luzula pilosa*
Dosiero:Luzula sylvatica0.jpg|*Luzula sylvatica*
Dosiero:Illustration Juncus hostii0.jpg|*Juncus hostii*

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Junkacoj
Kategorio:Plantofamilioj
István Zöldy

**ZÖLDY István** (zoeldi), estis hungaropoŝta ĉefinspektoro naskiĝinta la 26-a de decembro 1878 en Nagyigmánd kaj mortinta ?. Esperantisto jam antaŭ la milito. Laboras precipe en katolikaj kaj poŝtistaj rondoj. Kunfondanto kaj afergvidanto vicprezidinto de Hungara Katolika Esperanto-Societo, vicprezidinto de ILEPTO. Konstanta kunlaboranto per tradukoj kaj originalaj artikoloj en ILEPTO-organo: ''La Interligilo de l' P.T.T. : centra organo de fakinformoj''. Kunaranĝinto de la UK 1929.

ZÖLDY, István

ZÖLDY, István
mortojaro nekonata|ZÖLDY, István
Josef Zauner

**Josef ZAUNER** (naskiĝis la 18-an de novembro 1895 en Engelsbrunn, Transilvanio/Rumanio; nun la vilaĝo nomiĝas Fântânele kaj estas parto de la urbo Arad, mortis en 1959 en Timiŝoaro), estis germana instruisto, librovendisto kaj esperantisto.

Dum kelkaj jaroj, li laboris kiel instruisto en Neupetsch (Peciu Nou). En 1921 li starigis eldonejon por varbado pri vizia "Unuiĝintaj Ŝtatoj de Eŭropo" (UŜE) en Lepsiko, sed jam rapide la eldonejo translokiĝis al la urbo Timiŝoaro, kie Josef Zauner fondis librovendejon kun la Esperanta nomo "Libro" sur la urbocentra katedrala placo.

Li estis la unua homo, kiu fervore engaĝiĝis por komuna eŭropa mono kaj sekve povas esti rigardata kiel pioniro de la eŭro. Dum la dua mondmilito, li kaj lia verkaro certagrade forgesiĝis; tamen liaj germanlingvaj libretoj "Der Weg zur Europa-Partei" ("la vojo al eŭropa partio", 1931) kaj "Genf oder Eŭropa-Centro" (germane kun tiu Esperanto-vorto, "Ĝenevo aŭ Eŭropa-Centro", 1936) konserviĝis en Germana Esperanto-Biblioteko.

En "Genf oder Eŭropa-Centro" Zauner klopodas adapti siajn ideojn pri Unuiĝanta Eŭropo al la "novaj cirkonstancoj", kiujn li nomas "maltoleremaj reĝimoj". Li nomas eŭropismon "nacia ideologio" kaj proponas kunigi la naciajn movadojn en la unuopaj ŝtatoj al unueca "Eŭropa nacia fronto". En Hitlera Germanio, proksime al Regensburg, estu fondata Eŭropa Centro kun grandega flughaveno, kie la eŭropanoj sentu fortan bezonon de Esperanto (kiun li nomas "eŭropa lingvo").

De 1930 ĝis 1937 Zauner redaktis kaj eldonis la gazeton UŜE-eĥo.

En 1939 kaj 1941 Josef Zauner publikigis sub la pseŭdonimo *Josef Düa* du broŝurojn pri ideoj teknikaj.

## Verkoj 
* Josef Zauner, *Der Weg zur Europa-Partei*, Timişoara 1931
* Josef Zauner, ''L' eŭropanismo*, Timişoara 1934
* Josef Zauner, *Genf oder Europa-Centro?*, Timişoara 1936
* Josef Zauner, *Europäer, lernt europäisch! Lehr-, Übungs-, Kontroll- und Wörterbuch der europäischen Sprache*, Timişoara 1939 *(Esperanto-lernolibro)*
* Josef Düa, *Warum kein Schwingenflug?*, Timişoara 1939
* Josef Düa, *Das Schlagflächengesetz*, Timişoara 1941
### Recenzoj
Pri *L' eŭropanismo*

----

## Eksteraj ligiloj 
* Germanlingva artikolo pri Josef Zauner kiel pioniro de eŭro fare de Ulrich Matthias
* Plia germanlingva artikolo pri Josef Zauner el la retejo *engelsbrunn.de*
* kaj ankoraŭ plia germanlingva artikolo el la retejo *banaterra.eu'', parte bazita je la teksto de Ulrich Matthias, sed tamen aparta publikaĵo (arkivigita laŭ stato de aprilo 2016)
* Poŝtkarto kun la postulo pri komuna eŭropa valuto, eldonita de Josef Zauner ĉirkaŭ la jaro 1930, arkivigita laŭ stato de oktobro 2007

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Rumanaj esperantistoj
Kategorio:Librovendistoj
Antal Zsigmond

**ZSIGMOND Antal** (ĵigmond), hungaro, prof. Nask. 1868, mortis 1924. El gramatiko de Barabas aŭtodidakte lernis Esperanton 1898 en Fogaras. Propagando, kurso en Sopron, grupfondo 1912.

ZSIGMOND, Antal

ZSIGMOND, Antal
ZSIGMOND, Antal
Wigbertus van Zon

**Wigbertus van ZON** (naskiĝis la 22-an de marto 1869 en Vught; mortis la 29-an de julio 1951) estis nederlanda katolika fratulo kaj instruisto, propagandisto de Esperanto en la sudo de Nederlando. 19-jara li eniris la monaĥejon en Tilburg kaj post kvar jaroj li estis postenigita kiel instruisto de la hispana lingvo en Curaçao. En 1900 li pro sanaj kialoj revenis al Nederlando kaj plu instruis tie. Esperantisto li fariĝis en 1922 kaj fervore propagandis ĝis inter katolikoj kaj Esperantistigis centojn da personoj. Li publikigis multajn propagandajn artikolojn kaj kelkajn broŝurojn, gvidis kursojn, esti membro de la ekzamena komitato kaj de la gazetar-servo kaj estis estrarano de la Esperanto-klubo en Tilburg. Li estis ankaŭ grava kunlaboranto de la *Enciklopedio de Esperanto* kaj Lingvakomitatano. Lia traduko de la fama verko de Thomas Hemerken à Kempis, *La imitado de Kristo* (335 p.), ricevis la eklezian aprobon la 13-an de aŭgusto 1948, sed aperis nur en 1952 : jam post lia morto.
## Tradukoj
*Louis-Marie Grignion de Montfort: *La Mistero de Maria*. Eld. IKUE, 1947(?)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Het Geheugen van Tilburg: Esperanto (vervolg)
* Foto pri Wigbertus van Zon

ZON, Wigbertus van
Johanna Zschepank

**Johanna ZSCHEPANK** (ĉepank) (naskiĝis la 19-an de decembro 1883 en Dresdeno; mortis la ) estis germana esperantistino, prezidanto de Esperantista Literatura Asocio kaj membro de la Lingva Komitato de 1927.

Zschepank esperantistiĝis en 1908, la jaro de la 4-a Universala Kongreso en Dresdeno. De 1911 ŝi kun kaj apud Marie Hankel laboris por la ĵus fondita Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Verkistoj (IUEV), kiu de 1912 alinomiĝis Esperantista Literatura Asocio (EVA). Zschepank gvidis multajn kursojn. Kiam multaj viraj Esperantistoj devis militservi, ŝi estis redaktoro de la nacia organo „Germana Esperantisto“ dum kaj tuj post la unua mondmilito, nome de 1915 ĝis 1920. Ŝiaj artikoloj, poemoj ofte aperis en Esperanto-gazetoj. Komence de 1924 ŝi prenis sur sin la gvidadon de Esperantista Literatura Asocio kaj en 1924 fariĝis ĝia prezidantino. 

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Hendrikus Bernardus van Zwet

**Hendrikus Bernardus VAN ZWET** [zvet] (naskiĝis la  en Delft) estis nederlanda esperantisto de 1906 kaj sindikata estrarano salajrita. Li kunfondis je Nederlanda Katolika Esperantista Ligo kaj estis ĝia sekretario inter 1909 kaj 1920 kaj inter 1925 kaj 1928.

Kategorio:Esperantistoj
Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Sindikatistoj
Haslach im Kinzigtal

**Haslach** aŭ plennome **Haslach im Kinzigtal** - prononco  - estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ortenau, en la Regiono Suda Supra Rejno kaj en la distriktaro Freiburg de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Geografie la urbo apartenas al la mezalta montaro Nigra Arbaro.

## Rilatoj al Esperanto 
Laŭ la Enciklopedio de Esperanto de 1934, Haslach estas konata esperante kiel la naskiĝloko de Rudolf Kaftan.

eta|maldekstra|300ra|urbocentre
eta|maldekstra|300ra|urbodomo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Ortenau
Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo
Franz Zwach

**Franz ZWACH** (cvaĥ), aŭstro-germano, kolonelo. Naskiĝis en la 29-a de septembro 1856 en Telč, mortis en la 21-a de marto 1928 en Vieno. Fariĝis Esperantisto 1906 en Lvivo. Estis membro de Internacia Kuratora Komitato de IEMW, honora membro de diversaj Esperanto-societoj, Lingva Komitatano. Lernis la Braille-skribon por korespondi kun blindaj Esperantistoj. 
## Vivo
Franz Zwach naskiĝis en Telč, Moravio, la 29-an de septembro 1856, estante filo de la tiea kuracisto palaca. Li elektis la oficiran karieron. Li edziĝis al ankaŭ esperantistino Valerie Zwach.

## Esperanto
En 1906, ĉe kegloludado, d-ro Skalkowsky-Lemberg menciis en societa rondo Esperanton, Zwach ekinteresita, aĉetis libreton pri ĝi. Post ok tagoj jam li povis ekparoli al la doktoro en Esperanto.

Li estis elektita por Lingva Komitato per 83 voĉoj en 1928, sed mortis antaŭ la fino de la balotado.

Li estis honora membro de „Unua Esperanto-Unuiĝo“, „Danubio“, „Fideleco“ kaj „Rondo de Blinduloj“.

## Verkoj
Tradukis: „Poeziaĵoj“ de Schiller; *La Malŝparulo* de Ferdinand Raimund, prezentita en la 16-a UK, kaj „Altarbaro“ de Adalbert Stifter (manuskripto), tekstojn en „Katolika Kantaro“, verkis multajn zorge pripensitajn, belstile skribitajn recenzojn en la aŭstriaj Esperanto-gazetoj. Li tradukis ankaŭ Zamenhofajn poemojn en la germanan lingvon kaj verkis originalajn poemojn. 

Kategorio:Aŭstraj esperantistoj
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Lou Harrison

**Lou Silver HARRISON**, usona komponisto, naskiĝis en Portlando (Oregono, Usono) je la 14-a de majo, 1917, kaj mortis en Lafayette (Indianao, Usono) je la 2-a de februaro, 2003.

Harrison estas aparte rimarkinda pro la enmeto de elementoj de la muziko de ne-okcidentaj kulturoj en siajn komponaĵojn. Li uzis muzikilojn kiuj estis faritaj el stanaj skatoloj kaj aliaj materialoj. La plejparto de liaj komponaĵoj estis skribitaj per natura gamo anstataŭ temperita gamo. Harrison estas unu el la plej gravaj komponistoj kiuj verkis kun mikro-tonoj.

## Biografio 
Kiam li estis infano, la familio translokiĝis en Kalifornion, loĝante pli-malpli ĉiujare en nova urbo.

Lin multe influis azia (precipe indonezia) muziko, kaj li komponis por indoneziaj instrumentoj kaj por porokazaj aŭ hazardaj instrumentoj (ekzemple aŭto-bremsoj).

En 1943, Harrison transloĝiĝis en la urbon Novjorko, kie li laboris kiel muzika kritikisto. Tie li renkontis Charles Ives kaj atentigis la muzikan mondon pri tiu artisto. Li ankaŭ antaŭenigis la muzikon de aliaj usonaj komponistoj inkluzive Edgard Varèse, Carl Ruggles kaj Alan Hovhaness. Poste li instruis ĉe Kolegio Nigra Monto. En 1947, li suferis nervan paneon kaj transloĝiĝis reen en Kalifornion.

Ekzistas biografiaj filmoj pri li: “Cherish, Conserve, Consider, Create”: 27-minuta filmo de Eric Marin kaj “A World of Music”, 92-minuta filmo de Eva Soltes (1973; havebla en KD aŭ aŭskultebla dise tra la Interreto). Li verkis ankaŭ poezion, inkluzive en Esperanto. Krome li estis kaligrafo kaj kreis litertiparojn.

## Bibliografio 
* Bill Alves, “Lou Harrison, American Musical Maverick”

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.metroactive.com/papers/cruz/08.09.00/harrison-0032.html
* http://www.music.sjsu.edu/links/harrison  
* http://www.musicaltimes.co.uk/archive/obits/200302harrison.html 
* http://www.umich.edu/~musausa/011%20sp%20middle%20period.htm  
* *La Koro Sutro* en la UEA-katalogo

## Nekrologo 
Nekrologo de la usona komponisto kaj esperantisto David Gaines el la numero de marto 2003 de la revuo *Esperanto* de UEA.

## Referencoj 
Harrison
Harrison
Kategorio:Esperanto-muziko
Saint-Antoine-de-Breuilh

**Saint-Antoine-de-Breuilh** estas komunumo de Francio en la departemento Dordogne. 

## Demografio 
## Esperanta vivo 
Tie naskiĝis la fama esperantisto Théophile Cart.

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 1 voĉon en 2009 (0,21%) kaj ricevis 1 voĉon en 2014 (0,16%).

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Dordogne
* Saint-Antoine-de-Breuilh (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Dordogne
Crato

''''*  estas municipo de Brazilo. Ĝi situas en la nordorienta regiono de Brazilo kaj en la subŝtato Cearao. 

Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj municipoj . 

maldekstre|eta|260ra|
eta|maldekstra|260ra|
La centra samnoma urbo Crato situas 426 m super la marnivelo kaj estis fondita la 21-an de junio 1764. Krom la urbo en la municipo ankoraŭ ekzistas la vilaĝoj *Lameiro, Quintino, Santa Fé, Vilaĝo de Palmeiras, Bela Vista, Belmonte, Campo Alegre, Santa Rosa, Monte Alverne, Muriti* kaj *Ponta da Serra*.

## Servoj 
* Universidade Regional do Cariri

## Kulturo 
La 13-an de novembro 2025 sur la monteto *Barro Branco'' en Crato, estis la inaŭguro  de la plej granda statuo de la Virgulino de Fátima el la mondo . Estante 54 metrojn alta, ĝi estas la plej alta statuo de Brazilo antaŭ tiu de la statuo de Kristo Savinto en Rio-de-Ĵanejro.

## Esperanto en Crato 
Pastro Manoel Feitosa estis pioniro de Esperanto en la urbo en la 1920-aj jaroj. Laŭ lia iniciato en Crato fondiĝis esperantista asocio la 24-a de marto 1921, kunlabore kun Antônio Freire Jucá, tiama sekretario de Nova Samideanaro. Aliĝis al la nova asocio Quintino Rodrigues de Oliveira e Silva, tiama episkopo de Crato, kaj diversaj pastroj kaj komercistoj. Nuntempe Crato ankoraŭ havas Esperanto-grupon.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de la municipoj de Cearao

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Cearao
Kategorio:Urboj de Brazilo
Junko

eta|*juncus inflexus*
La specioj de genro **junko** (*Juncus*) estas unu kaj plurjaraj marĉoherboj, tuboformaj aŭ rampa rizomo, kun longaj, maldikaj tigoj enhavantan spongecan histon. Ili havas sesnombrajn florojn kaj triĉambrajn kapsulojn enhavantajn multajn malgrandajn grajnojn. Ĝiaj folioj kaj tigoj uzatis por fari matojn. Ventopolenataj.

Certaj specoj de junkoj havas la kapablon purigi malpuran akvon.

eta|maldekstra|*juncus effusus*

Kategorio:Junkacoj
Luzulo

**Luzulo** () estas genro de plurajaraj herboj.

## Priskribo 
La folioj de luzuloj estas similaj al tiuj de poacoj. La floroj estas sesnombraj, aranĝitaj en glomeruloj, en spiko similaj aŭ en umbelosimilaj infloreskoj. Luzulo ofte kreskas en arbaroj.

Dosiero:Illustration Luzula pilosa0.jpg|
Dosiero:Luzula_nivea_Bluete.jpg|

## Homaj uzoj 
Kelkaj specioj de luzulo estas uzataj kiel dekoracio en ombraj areoj de ĝardenoj.

Kategorio:Junkacoj
Claude Nourmont

**Claude NOURMONT** (esperantigite **Klod NURMON;** naskiĝis la 23-an de oktobro 1945 en Rouen, mortis la 25-an de februaro 2022) estis franca instruistino kaj esperantistino, loĝanta en Luksemburgo, honora prezidanto de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO), redaktoro de Monato (rubriko Arto) de 2005 ĝis 2022, kaj vicprezidanto de Universala Esperanto-Asocio (UEA) de 2004 ĝis 2013.

## Esperanta agado sur loka kaj nacia nivelo 
Nourmont estis kunfondinto de la rondo de studentoj-esperantistoj en Aix-en-Provence
(Francio), estrarano de tiama STELO (Studenta Tutmonda Esperantista Ligo), kies kongreson en 1968 en Aix ŝi kunorganizis. En 1969 ŝi sukcesis kun Michel Duc Goninaz akceptigi oficialan kurson de Esperanto en la Universitato de Aix-en-Provence, kiu okazis dum 25 jaroj.

Ŝi okupis diversajn postenojn en Unuiĝo Franca por Esperanto (UFE): komitataniĝis tie en 1968, fariĝis ĝenerala sekretario en 1973, kaj dum 7 jaroj de 1994 ĝis 2001 ŝi estis ties prezidanto. Ekde 2003 ŝi estas redaktoro de ties magazino ''Le Monde de l'Espéranto*.

## Esperanta agado sur internacia nivelo 
Nourmont estis prezidanto de TEJO de 1975 ĝis 1977 kaj poste ĝia honora prezidanto.

Dum multaj jaroj ŝi estis komitatano de UEA (C kaj A por Francio) kaj de 2004 ĝis 2013 vicprezidanto de Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj estrarano pri kulturo, kongresoj kaj edukado. Ŝi organizis i.a. simpozion *La 100-jara sperto de Esperanto-renkontiĝoj* en Boulogne-sur-Mer en 2005.

Nourmont estis prezidanto de LKK por la Universala Kongreso en Montpellier en 1998. En 2002 ŝi elektiĝis kiel prezidanto de ATEO. Ŝia edzo estis la angla esperantisto Brian Moon, ili geedziĝis en la 1970-aj jaroj kaj ĉiam restis paro ĝis ŝi mortis, kvankam ŝi nur ĝis mezo de la 1980-aj jaroj formale uzis la nomon Claude Nourmont-Moon.

## Verkado 
Ekde 2003 ŝi estis redaktoro de *Le Monde de l'espéranto'', dulingva magazino de UFE. Ŝi krome estis ekde 2005 redaktoro pri arto de la magazino "Monato".

## Diversaĵoj 
La esperantisto Thomas Pusch, 20 jarojn pli juna kaj do el alia generacio, foje altestime raportis ke li estis tre impresita kiam li kun amiko kiel 16-jarulo gastis en la hejmo de Claude kaj Brian kaj rimarkis ke en la kuirejo estis amaso da marmeladoj kaj en vitrujoj stokitaj spicoj - ĉiuj bonorde etikeditaj en Esperanto, en tre klare videblaj, kompostitaj etikedoj: tiam li sentis ŝin unuafoje vere en "Esperantujo". Li mem kopiis tiun kutimon, kiam li kiel studento loĝis kun esperantistaj kunloĝantoj aŭ kiam li fondis familion, kaj ĉiam kiam li prenas spicon por kuirado memoras pri la kuirejo en Luksemburgio. Jen, kiom forte vera uzo de Esperanto en la ĉiutaga rutino povas impresi kaj konvinki.

## Eksteraj ligiloj 
* biografio en la "panteono" de la retejo edukado.net ()

## Referencoj 
Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Luksemburgaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de TEJO
Kategorio:Honoraj Prezidantoj de TEJO
Kategorio:Estraranoj de UEA
Kategorio:Prezidantoj de Espéranto-France
Platino

**Platino** estas, laŭ PIV, la supra metala ebena tabulo en presmaŝino, per kiu la papero estas premata kontraŭ la kompostaĵo aŭ gravuritaĵo. 

## Ne konfuzu kun 
* kemia elemento 
* plateno

Kategorio:Teknologioj de printado
Vegetarano (gazeto)

**Vegetarano**. Jam de 1908 la „Unuiĝo de Esperantistaj Vegetaranoj“ eldonis specialajn cirkulerojn, kiuj fine fariĝis Vegetarano, eldonita de O. Bünemann en Milano. Pro la unua mondmilito povis nur ankoraŭ aperi 1-a n-ro de sept.-nov. 1914 en Milano kaj oni transdonis la red. al fraŭlino van Rees en Utrecht. De oktobro 1920 O. B. - tiam en Hamburg - reprenis la redaktadon kaj eldonadon. Ĝi regule aperis ĝis 1925 kaj en 1926 (9-a jaro) estis enpresata en „Libero“ Sofia). De januaro 1927 ĝis aprilo 1933 O. B. denove prenis sur sin la eldonon kaj poste donis ĝin al Jonescu Capatana en Bucuresti, 4-8 p. 29x23.
	#P. TARNOW.

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Enciklopedio de Esperanto
Viljandi

eta|maldekstra|250ra|Ruinoj de ordena burgo en Viljandi
**Viljandi** (; , malnove ''*) estas urbeto kaj municipo en suda Estonio. Ĝi estas la ĉefurbo de samnoma distrikto. La urbo unue estis menciita en la komentoj por "Geografio" fare de la arabo al-Idrisi en 1154 kun la nomo *Falamus''. Dum la mezepoko, la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso.

Ĉiujare okazas festivalo de folkmuziko en la ruinoj de la burgo.

Viljandi ordulinnuse varemed.jpg|Ruinoj de ordena burgo en Viljandi
Viljandi Jaani kirik1.jpg|
Viljandi Pauluse kirik 31-08-2012.jpg|
Viljandi mõisa peahoone.jpg|
Elamu Viljandis Tallinna 16.jpg|
Elamu Viljandis Pikk 4.jpg|

## Famaj loĝantoj 
* Laŭ la Enciklopedio de Esperanto de 1934, en la urbo movadis la esperantisto Augustin Pung.

Kategorio:Urboj de Estonio
Kategorio:Hansourboj
Nord-Afriko

Oni nomas **Nord-Afriko** areon de la kontinento Afriko, kiu situas norde de la dezerto Saharo. Ĝi entenas la Magreb-ŝtatojn kaj Egiption kaj laŭ kelkaj difinoj ankaŭ Sudanon.

La kontaktoj inter Nord-Afriko kaj Nigra Afriko estas baritaj pro la granda dezerto, la komerco okazas ĉefe preter la Orienta kaj Okcidenta bordo de la kontinento kaj tra la Nilo. Tiu estis ankaŭ konkera linio de islamo.

La plimulto de la Nord-Afrikanoj estas aŭ islamkredantaj araboj aŭ berberoj (aŭ menciinde koptoj, kristanoj).

Kelkaj Nord-Afrikaj landoj kiel Egiptio ofte estas alkalkulataj kiel landoj de Mez-oriento.

## Ŝtatoj de Nord-Afriko 
* Egiptio
* Alĝerio
* Libio
* Maroko
* Sudano
* Tunizio
* Okcident-Saharo

Oni kelkfoje taksas Etiopion, Eritreon kaj Maŭritanion al tiu regiono. Sed kutime oni taksas Eritreon kaj Etiopion Orient-Afrika kaj Maŭritanion kiel Okcident-Afrika ŝtato.

## Historio 
Origine loĝis en granda parto de Nord-Afriko nigruloj, kiel la rokaj pentraĵoj de Saharo tion montras; sed ili migris suden, orienten, okcidenten pro elsekiĝo de la Saharo.

La vera historio de Nord-Afriko komenciĝas per historio de Antikva Egiptio, kaj kunligita kun historio de Kartago kaj la konkeroj de la Romia imperio. Menciindas ankaŭ la vandaloj kaj kelkaj aliaj popoloj kiuj dum popolmigrado tra Ĝibraltaro alvenis en Nord-Afrikon kaj tie setlis.

Post 632, morto de profeto Mahometo, venis Nord-Afriko sub islaman influon.

En la malfrua mezepoko, la regiono subjugiĝis - krom Maroko - al la Osmana Imperio. Post la 19-a jarcento la teritorio iĝis koloniigita fare de Francio, Britio, Hispanio kaj Italio.

## Bildgalerio 

Dosiero:Africa-countries-northern.svg|
Dosiero:LocationNorthernAfrica.png|
Dosiero:Karte der Länder Nordafrikas.png|

## Eksteraj ligiloj 
* North of Africa