1889

eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.
**1889** estis normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1889 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
### Esperantujo 
* Aperis la poemo "Al la fratoj" de L. L. Zamenhof.
* Novembro: L. L. Zamenhof translokiĝis en la urbo Ĥerson (suda Rusio) pro monaj kialoj.
* En Nürnberg aperis La Esperantisto, unua gazeto en Esperanto.
* Publikigita unua Adresaro de Esperantistoj.
* Henry Phillips tradukis la Unuan libron al la angla.
* Gustaf Henrik Lundquist publikigis la unuan lernolibron de Esperanto en sveda lingvo.
* Rudolfs Libeks publikigis la unuan lernolibron de Esperanto en latva lingvo.
* Daniele Marignoni publikigis la unuan lernolibron de Esperanto en itala lingvo.
* Francisko Valdomiro Lorenz pasis de Volapuko al Esperanto kaj gvidis unuan Esperanto-Kurson en Ĉeĥio.
* František Hájek, Karl Wallon, Miĥail Solovjev kaj Gaston Moch eklernis Esperanton.
* Aleksandro Dambrauskas ekzilita de cara registaro.

### Mondo 
* Lasta Volapukista Internacia Kongreso.
* Kreitaj Anti-Babilona kaj Anglo-franca.
* 4-a de marto: Benjamin Harrison iĝis prezidento de Usono.
* 2-a de novembro : Norda Dakoto kaj Suda Dakoto fariĝis la 39-a kaj 40-a ŝtatoj de Usono.
* 8-a de novembro : Montano fariĝis la 41-a ŝtato de Usono.
* 11-a de novembro : Vaŝingtonio fariĝis la 42-a ŝtato de Usono.
* 15-a de novembro : Brazilo fariĝis respubliko post la ellandiĝo de Petro la 2-a (imperiestro de Brazilo)
* 19-a de novembro : Brazilo akiris sian flagon.
* Gabono iĝis parto de Franca Kongo.
* Nietzsche publikiĝis "La Krepuskon de la Dioj".
* Turo Eiffel konstruita.
* Japanio akiris konstitucion.
* Kreita Zilengo.
* Karlo la 1-a (Portugalio) surtroniĝis.
* Anadirj kaj Asbest (Rusio), Fukui (Japanio) kaj Bangui Centr-Afrika Respubliko fondiĝis.

## Naskiĝoj 
* 19-a de januaro: Sophie Taeuber-Arp, svisa dadaisma artisto (m. 1943)
* 2-a de februaro: Jean de Lattre de Tassigny, franca marŝalo kaj rezistanto dum Dua Mondmilito (m. 1952)
* 22-a de februaro: Olave Baden-Powell, pioniro de skoltismo (m. 1977)
* 22-a de marto: Amalia Núñez Dubús, hispana esperantistino kaj poetino (m. nekonata) 
* 7-a de aprilo: Gabriela Mistral, ĉilia poetino (m. 1957)
* 14-a de aprilo: Arnold Toynbee, brita historiisto (m. 1975)
* 16-a de aprilo: Charlie Chaplin, brita filmisto (m. 1977)
* 20-a de aprilo: Adolf Hitler, germana nazia diktatoro (m. 1945)
* 22-a de aprilo: Ludwig Renn, germana verkisto (m. 1979)
* 26-a de aprilo: Ludwig Wittgenstein, aŭstra filozofo (m. 1951)
* 28-a de aprilo: António de Oliveira Salazar, diktatoro de Portugalio (m. 1970)
* 12-a de majo: Abelardo L. Rodríguez, provizora prezidento de Meksiko (m. 1967)
* 5-a de julio: Jean Cocteau, franca artisto (m. 1963)
* 19-a de julio: J. R. G. Isbrücker, nederlanda esperantisto (m. 1967)
* 28-a de julio: Gustav Scholze, ĉeĥa esperantisto (m. nekonata)
* 29-a de julio: Else Hirsch, germana juda instruistino, kiu savis judajn lernantojn antaŭ la genocido de la nazioj (m. nekonata)
* 29-a de julio: Felikso Diez, hispana esperantisto (m. nekonata)
* 13-a de aŭgusto: Bertil Malmberg, sveda verkisto (m. 1958)
* 6-a de septembro: Elisabeth Wunderlich, germana esperantistino (m. nekonata)
* 1-a de oktobro: Hector Vermuyten, belga esperantisto (m. 1966)
* 2-a de oktobro: Stefano la Colla, itala esperantisto (m. 1966)
* 3-a de oktobro: Carl von Ossietzky, germana pacigisto (m. 1935)
* 11-a de oktobro: Nikolaj Borisov, rusa esperantisto (m. nekonata)
* 14-a de novembro: Jawaharlal Nehru, ĉefministro de Hindio (m. 1964)
* 20-a de novembro: Edwin Hubble, usona astronomo (m. 1953)

## Mortoj 
* 8-a de marto: Anton Romako, aŭstra pentristo (n. 1832)
* 8-a de junio: Gerard Manley Hopkins, brita poeto (n. 1844)
* 15-a de junio: Mihai Eminescu, rumana poeto (n. 1850)
* 28-a de junio: Francisco Otaviano, brazila advokato, ĵurnalisto, diplomato, politikisto kaj poeto (n. 1825)
* 11-a de oktobro: James Prescott Joule, brita fizikisto (n. 1818)
* 6-a de decembro: Jefferson Davis, prezidento de Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko (n. 1808)
* 12-a de decembro: Robert Browning, brita poeto (n. 1812)

## Esperanto-libroj eldonitaj en 1889 
* Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto". - Varsovio ; Nurnbergo: Zamenhof ;  Tümmel,
* Einstein, Leopold: Internacia ou Volapük? Trad. de Auguste Demonget. -    Paris: Ghio, 1889. - g, 32 p.
* Einstein, Leopold: Volapük und Lingvo Internacia : nebst einer Beilage enthaltend den neuesten Bericht der Amerikan. Philosoph. Gesellschaft von Philadelphia über eine internationale Sprache. Nürnberg: Stein, 1889. - 26 p.
* Goethe, Johann Wolfgang von: La gefratoj : komedio en unu akto. El la originalo trad. A. Grabowski. - Varsovio: Zamenhof, 1889. - 26 p.
* Lermontov, Miĥail Jureviĉ: Princino Mary : rakonto / de M. Lermontov. Trad. E. de Wahl. -    Varsovio: Zamenhof, 1889. - 32 p.
* Libeks, Rudolfs: Starptautiska waloda no Dr. Esperanto: preeskschwahrdi, gramatika, gabalini lasischanai, starptautiska-latwiska un latwiska-starptautiska wahrdnize / sastahdijis R. Libeks. - Riga: Sichman, 1889. - 88 p.
* Steiner, Peter: Drei Weltsprach-Systeme: Pasilingua, Volapük, La lingvo internacia: nebst Einladung zur Unterzeichnung für das Weltsprachblatt "Ta pasifolia" / von P. Steiner. -  Berlin [k.a.]: Heuser, 1889. - 30 p.
* Vollständiger Lehrgang der internationalen Sprache: nebst Wörterbuch zum Gebrauche für Deutsche / hrsg. vom Nürnberger Weltsprache-Verein. -    Nürnberg: Korn, 1889. - 32 p.
* Wahl, Edgar Alexei Robert von: Diccionario de las lenguas internacional y espanol / de E. de Wahl. L. Zamenhof. - Varsovio: Zamenhof, 1889. - 8 p., 1 faldfolio Antauparolo al la vortaro de la lingvo "Esperanto"
* Zamenhof, Ludwik Lazar: Antauparolo al la vortaro de la lingvo "Esperanto" / L. Zamenhof. - Varsovio: Zamenhof, 1889. - 8 p. Paralleltitel: Predislovie e slovarju jazyka "Esperanto"
* Zamenhof, Ludwik Lazar: An attempt towards an international language / by Dr. Esperanto. Transl. by Henry Phillips. -  New York, NY: Holt and Co., 1889. - 56 p.
* Zamenhof, Ludwik Lazar: Dictionnaire international-français / L. Zamenhof. -    Varsovio: Zamenhof, 1889. - 8 p., 1 faldfolio
* Zamenhof, Ludwik Lazar: Dr. Esperanto's international language : introduction and complete grammar : por angloj / English ed. by R. H. Geoghegan. -    Warsaw: Samenhof, 1889. - 40 p., 1 faldfolio
* Zamenhof, Ludwik Lazar: International-deutsches Wörterbuch / L. Zamenhof. -    Varsovio: Zamenhof, 1889. - 8 p., 1 faldfolio
* Zamenhof, Ludwik Lazar: Internationelt sprak : företal och fullständig lärobok : por svedoj / Dr. Esperanto. Ífversättningen verkstäld G. Henriclundquist. -    Warschau: Samenhof, 1889. - 39 p., 1 faldfolio
* Zamenhof, Ludvik Lazar: Meĵdunarodnyj jazyk : predislovie i polnyj uĉebnik : por rusoj / Dr. Esperanto. - 3. izd. - Varŝava: Zamenhof, 1889. - 40, 6 p., 1 faldfolio
* Zamenhof, Ludvik Lazar: Pribavlenie ko vtoroj knige meĵdunarodnago jazyka / russkij perevod broŝjury d-ra Esperanto. - Varŝava: Zamenhof, 1889. - 23 p.
* Zamenhof, Ludwik Lazar: Vtoraja kniga meĵdunarodnago jazyka / Dr. Esperanto. - [2. eld.]  Varŝava: Izd. L. Zamenhofa, 1889. - 52 p. Kljuĉ ko vtoroj knige meĵdunarodnago jazyka - origina titolo: Dua libro de l' lingvo internacia <rusa
* Zamenhof, Ludwik Lazar: Wörterbuch der internationalen Esperanto-Sprache / L. Samenhof. - Warschau: Samenhof ;  [Kelter]