open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gomboĵab Cibikov

**Gomboĵab Cebekoviĉ CIBIKOV** (; naskiĝis la 20-an de aprilo 1873, mortis la 20-an de septembro 1931) estis rusa esploristo de Tibeto.

Li estas plejparte kreditita por esti la unua fotisto de Tibeto (1899—1902), inkluzive de Lasao. Lia vojaĝraporto «Budhano pilgrimanta en la sanktejoj de Tibeto», eldoniĝis en la rusa en 1919, 1981, kaj 1991, kaj transformita en plurajn lingvojn (angla, ĉina, franca, pola, kaj 2 en ĉeĥa eldonoj), inkluzivis amason da tradukoj el tibeta pri Historio de Tibeto kaj unuamanajn klarigojn sur tibetaj aferoj de la tempo, igante ĝin grava fonto de referenco.

Bildoj de Cibikov, kune kun bildoj faritaj sendepende sur la sama pilgrimo de alia, malpli dokumentita esploristo, Ovŝe Norzunov (Cibikov alvenanta en Lasao en aŭgusto, 1900, kaj Norzunov en la fino de la jaro), iĝis pli poste la tielnomita Markostampo por gazeto de National Geographic. La historio de la revuo ĉar ĝi hodiaŭ estas konata, liveris bildojn unuajn, komencis januare de 1905 kun eldono de pluraj tutflankorepresaĵoj de Cibikov kaj la bildoj de Norzunov. Originale farite pro la manko de tekstoj, tiu publikigo akiris la revuon atinganta sukceson kaj popularecon.

## Literaturo 
* Tolmacheva M. *Tsybikov, Gombozhab* \\ Literature of Travel and Exploration: An Encyclopedia (ed. by Jennifer Speake). Taylor & Francis, 2003. ISBN 1-57958-440-3, 9781579584405 - pp. 1199-1201
* *Цыбиков Гонбочжаб Цэбекович* в Большой Советской Энциклопедии
* Андреев А. И. *История первых фотографий Тибета и Лхасы.* 
* *Lhasa and Central Tibet* at University of Wisconsin web site
* 22 photographic prints of Tsybikoff, G. Ts. at University of Wisconsin web site

## Vidu ankaŭ 
* Agvan Dorĵiev

Kategorio:Mortintoj en 1931
Kategorio:Naskiĝintoj en Rusio
Kategorio:Mortintoj en Rusio
Kategorio:Budhismo en Rusio
Kategorio:Rusiaj orientalistoj
Kategorio:Personoj de Burjatio
Kategorio:Rusiaj budhologoj
Kategorio:Rusiaj mongolistoj
Kategorio:Rusiaj tibetologoj
Kategorio:Rusiaj fotistoj
Kategorio:Rusaj esploristoj
Kategorio:Rusiaj lingvistoj
Adstringa sorpujo

**Adstringa sorpujo** aŭ **adstringa sorbuso**  (*Sorbus torminalis*,  sinonimo *Torminalis clusii*), estas specio de sorbuso (*Sorbus*) hejma en Eŭropo ekde Anglujo kaj Kimrujo, oriente ĝis Danujo kaj Polujo, sude ĝis nordokcidenta Afriko, kaj  sudoriente ĝis sudokcidenta Azio ekde Malgranda Azio ĝis Kaŭkazo kaj Elborz-Montaro.

## Priskribo 
[eta|220px|maldekstra|[Trunko kaj kanopeo.]]
Ĝi estas mez-granda falfolia arbo kreskanta ĝis alto de 15–25 m, kun trunko atinganta diametron ĝis 1,3 m. La arboŝelo estas malkruda kaj grizeca, sed skvameca, forsenŝeliganta je kvadrataj platoj por montri pli malhelajn brunajn  tavolojn. La folioj longas kaj larĝas  6-14 centimetrojn kun petioloj de 2.5–5&nbsp;cm, malhele verdaj je ambaŭ flankoj, kun kvin ĝis naŭ akrapintaj loboj; la baza paro de loboj estas disetendiĝantaj, la resto pli antaŭen-pintiĝantaj kaj dimensie malgrandiĝantaj apud la foliopinto, kaj kun fajne segildentaj randoj. La malsupraj flankoj havas haretojn kiam junaj, sed ambaŭ flankoj estas glataj kaj brilaj kiam pli maljunaj; la aŭtunaj koloroj estas flavaj ĝis ruĝ-brunaj. La floroj havas diametron de 10–15&nbsp;mm, kun kvin blankaj petaloj kaj 20 kremkolor-blankaj stamenoj; ili konsistigas korimbojn kun diametro de 5–12&nbsp;cm en malfrua printempo kaj frua somero, kaj estas hermafroditaj kaj insekte polenataj. La frukto estas globa ĝis ovoida pomofrukto kun diametro de 10–15&nbsp;mm, gruneca aŭ flavruĝa aŭ bruna, kovrita de malgrandaj palaj lenticelaj makuloj kiam maturaj en meza ĝis malfrua aŭtuno .

De tiu palearktisa specio estas du varioj  :
* *Sorbus torminalis* var. *torminalis*. Eŭropo, nordokcidenta Afriko.
* *Sorbus torminalis* var. *caucasica*. Kaŭkazo kaj Elborz-Montaro. La folioj estas pli profunde lobitaj ol ĉe  var. *torminalis*.

## Ekologio 
[eta|220px|maldekstra|[Folio|Foliaro kaj fruktoj.]]
Ĝi estas relative malofta kaj en Britujo kutime nuntempe limigita al grupoj de praa duonarbaro, kvankam troviĝas ankaŭ en heĝoj. Ofte oni trovas ĝin asociata kun kverkaj kaj fraksenaj arbaroj, preferante argilecajn kaj lomecajn grundojn. En Britujo, someraj temperaturoj ofte estas tro malaltaj por la maturiĝado de la semoj, do la ĉefa metodo por plantopropagado estas per draĵoj.

## Uzado kaj etimologio 
La fruktoj, kiujn oni nomas sorpoj, estas manĝeblaj kaj havas daktilan guston, kvankam ili nuntempe malofte estas kolektataj por nutraĵo. Kutime ili estas tro adstringaj por manĝi ĝis ili estiĝas molmaturaj.  Tradicie ili estas konataj kiel herba kuracilo kontraŭ koliko; la latina nomo *torminalis* signifas 'taŭga por koliko'. Antaŭ la enkonduko de lupolo, la frukto estis uzata por aromigi bieron.

## Vidu ankaŭ 
* Hirkaniaj-kaspiaj miksaj arbaroj

## Bibliografio 
*  Wedig Kausch-Blecken von Schmeling 1994 : Die Elsbeere. *Bovenden*, ISBN 3-88452-925-0

## Referencoj 

Dosiero:Sorbus torminalis leaves kz.jpg|Folioj
Dosiero:Sorbus torminalis 190513.jpg|Floroj
Dosiero:ElsbeerFrucht.jpeg|Foliaro kaj fruktoj
Dosiero:Sorbus torminalis Weinsberg 20070929 8.jpg|Folia koloro en aŭtuno

Kategorio:Arboj
Kategorio:Rozacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Kuracplantoj
Akvobokalo

La **Akvobokalo** estas malgranda stelaro en la konstelacio Akvisto. Malgraŭ sia malgrando kaj malheleco, la stelaro jam estis priskribita kaj bildigita en la antikvaj tempoj, interlige al la bildigo de la Akvisto, kiu mem havas nekonatan, antikvan devenon. Laŭ la tradicia bildigo de konstelacioj, ĝi havas la formon de bokalo el kiu elverŝiĝas akvo; laŭ kelkaj mitologioj, el tiu elverŝo fontas la rivero Nilo; laŭ la helena mitologio, ĝi konsistis el miksaĵo el akvo kaj nektaro, la dia trinkaĵo.

La Akvobokalo konsistas el kvar steloj: ,  kaj  apartenas al la rando de la bokalo, dum  reprezentas ĝian fundon.

Neniu el la kvar steloj havas videblan magnitudon pli grandan ol 4. Tamen, la stelaron eblas facile observi pro ĝia proksimeco al la facile rekonebla stelo , en la apuda konstelacio Pegazo. Krome, la Akvobokalo situas ĝuste laŭ la ĉiela ekvatoro, kio igas ĝin videbla el ĉiu ajn punkto sur la tera supraĵo.

Kategorio:Stelaroj
Kategorio:Akvisto (konstelacio)
Prajagraĝo

**Prajagraĝo** (hindia: *प्रयागराज*, urduo**:** پریاگراج; *Prayāgrāj* [prʌˈjɑːɡrɑːdʒ], angle: *Prayagraj)*. *Prayagraj* iĝis la oficiala termino, kvankam ĝis oktobro 2018 la urbo nomiĝis **Allahabad** (hindia: इलाहाबाद**,** urduo**: الہ آباد** *Ilāhābād* [ɪlɑːhɑːˈbɑːd]) estas milionurbo kaj distrikta sidejo en subŝtato Utar-Pradeŝo en federacia ŝtato Barato. 

La plej frue la nomo estis **Prajag** (loko de la kunfluejoj), baldaŭe la loknomo estis "Aggra" (sanskrite: por "oferejo", ĉar estas la punkto, kie Bramo ofertis sian unuan oferon post kreado de la mondo). Tial la urbo estas grava pilgrimejo. En fino de la loknomo "raĝ" rilatas al raĝo.
eta|Vido en Prajagraĝo|330x330ra
eta|Muzeo en Prajagraĝo

## Bazaj informoj 
* Areo: 113 km²
* Alto super marnivelo: 98 m
* Loĝantaro: 1 015 000
* Horzono: UTC + 05:30
* Poŝtkodo: 211xxx
* Telefonkodo: 91(532)
* Aŭtokodo: UP-70

## Geografio 
Prajagraĝo situas ĉe la kunfluejo de la Gango kaj Jamuna. La riveroj sur tri flankoj ĉirkaŭas la milionurbon.

## Historio 
Ekde regado de Mogola Imperio la imperiestro konstruis grandan fortikaĵon en Allahabad. Dum regado de la britoj en 1765 estis tie garnizono. En 1857 ankaŭ en Allahabad hinda ribelo okazis. Jawaharlal Nehru naskiĝis la  en Allahabado. Ekde 2018 la oficiala loknomo estas Prajagraĝo (Vidu ankaŭ Traktato de Allahabado).

## Klimato 
En Allahabad estras tri sezonoj: varma seka somero, freŝa seka vintro kaj varma humida sezono. La somersezono daŭras de aprilo ĝis junio kie la temperaturoj estas de 40-45 °C. La vintrosezono daŭras de decembro ĝis februaro kun 10-22 °C, dume tre malofte malofte frostas. Neniam neĝas.
eta|Universitato en Prajagraĝo

## Vidindaĵoj 
* nova ponto sur Jamuna
* muzeo
* gotika katedralo omaĝe al Ĉiuj Sanktuloj el la 13-a jarcento
* Universitato de Allahabad de 1887
* gotika biblioteko de 1864

### Pilgrimejo 
Ĉiujn 12 jarojn, pilgrimoj venas ĉi tien por bani sin en la rivero Gango, dum la hindua festivalo kumbhamela, kiu estas la plej granda religia festo en la mondo, ĝi daŭras pli ol unu monaton kaj dum ĉi tiu tempo la urbo estas vizitata de ĝis 70 milionoj da pilgrimantoj. En la tago de la sankta bano, pli ol 10 milionoj da homoj faras ĉi tiun riton en la Gango.

## Famaj lokanoj 
* Vishwanath Pratap Singh (1931–2008), ĉefministro (1989 kaj 1990)

* Indira Gandhi (1917-1984), ĉefministro de Barato (1966-1977, 1980-1984)

* Jawaharlal Nehru (1889-1964), ĉefministro de Barato  (1947-1964)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de milionurboj

Kategorio:Urboj de Utar-Pradeŝo
Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Milionurboj
Brachypodium

***Brachypodium***, esperante **brakipodio** aŭ **braĥipodio**, estas holarktisa, neotropisa kaj afrotropisa genro de plantoj de la subfamilio de Pooideae.
Ĝi estas la nura genro de la tribo *Brachypodieae*.

## Priskribo 
Iliaj spiketoj ordiĝas en paniklo sed la tigeto de la spiketo estas ege mallonga.

## Ĉefaj specioj 
* *Brachypodium distachyon* (L.) Beauv.
* *Brachypodium longiseta* Hitchc.
* *Brachypodium mexicanum* Link var.
* *Brachypodium phoenicoides* (L.) Roemer et Schultes
* *Brachypodium pinnatum* (L.) Beauv.
* *Brachypodium pringlei* Scribn.
* *Brachypodium pubifolium* Hitchc.
* *Brachypodium retusum* (Pers.) Beauv.
* *Brachypodium rupestre* (Host) Roem. & Schult.
* *Brachypodium sylvaticum* (L.) (Hudson) Beauv.

## Sistematiko. 
                            ┌──── Brachypodium sylvaticum
                        ┌───┤
                        │   └──── Brachypodium pinnatum
                    ┌───┤
                    │   │
                ┌───┤   └──────── Brachypodium phoenicoides
                │   │
            ┌───┤   └──────────── Brachypodium rupestre
            │   │
        ┌───┤   └──────────────── Brachypodium retusum
        │   │
    ┌───┤   └──────────────────── Brachypodium arbuscula
    │   │
 ───┤   └──────────────────────── Brachypodium mexicanum
    │
    └──────────────────────────── Brachypodium distachyon

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Holarktisa flaŭro
Kategorio:Afrotropisa flaŭro
Portebla kuirilo

eta|Kunfaltebla lignobruliga kuirilo
eta|Kompakta gaskuirilo kun transporta kesto
eta|Tipa petrol-kuirilo en klasika dizajno, ĝis hodiaŭ uzata en la provinca Barato.
La **portebla kuirilo** estas kuiraparato uzebla subĉiele por varmigo, pretigo de manĝaĵoj. Oni uzas ĝin ĉefe dum ekskursoj, ekspedicioj, tendumado.

Ekde invento de la portebla kuirilo en mezo de la 19-a jarcento, elformiĝis diversaj tipoj de la kuirilo. La portebla kuirilo povas uzi solidan (ligno), likvan (etanolo, petrolo, benzino, planta oleo), gasan (propano aŭ butano en likva formo en gaspremujoj) brulaĵojn kaj ekzistas eĉ tipoj kiuj uzas la rektan sunenergion.

## Historio 
La unuan tute porteblan kuirilon inventis en 1849 Alexis Soyer. Ĝi baziĝis sur la sama principlo ol tiu de la kerosena lampo, en kiu oni uzas meĉon por interkonekti la rezervitan kerosenon kaj la lumon, tiel nutri la bruladon. La unua portebla presbruliga kuirilo - uzante kerosenon kiel fuelon kaj bazita je dizajno de blovtorĉo-, estis inventita de F.W. Lindqvist en 1892. Tiu presbruliga metodo estis kaj estas vaste uzata pro ties granda efiko kaj la alta temperaturo de la brulo.

La unua kurilo, uzata alkoholon estis menciita en 1919. Ĝi estis prefere uzata en multaj jaroj sur velŝipoj, poste anstataŭigis tiun tipon la kuiriloj per kunpremita gaso.

La uzado de la portebla kuirilo forte disvastiĝis ekde la 1950-aj jaroj danke al kresko de la turisma trafiko, vagadoj, ekskursoj, tendumado.
Zono de Oriono

250ra|eta|dekstra|Mapo de la konstelacio Oriono. La Zono klare videblas en la mezo.
La **Zono de Oriono**, ankaŭ konata kiel **la Balteo de Oriono**, estas stelaro konsistanta el tri steloj en la mezo de la konstelacio Oriono, situantaj preskaŭ laŭ linio. Tiu linio formas, laŭ la kutima mitologia bildigo de la konstelacio, la zonon de la giganto Oriono.

La tri steloj kiuj konsistigas la zonon estas , ankaŭ konata kiel Alnitak; , ankaŭ konata kiel Alnilam; kaj , ankaŭ konata kiel Mintaka. Malgraŭ la ŝajna laŭlinieco, la tri steloj fakte tre malproksimas reciproke: Alnitak malproksimas 820 lumjarojn de Tero, Alnilam 1340 kaj Mintaka 915.

## Videblo 
La laŭlinia situo de la tri helaj steloj estas utila helpilo por rekoni la konstelacion Oriono, vintre en la norda duonsfero kaj somere en la suda duonsfero.

Pro la situo tuj sude de la ĉiela ekvatoro, la Zono de Oriono plene videblas el ĉiuj punktoj sur la supraĵo de Tero, krom la norda poluso, kie ĝi ĉiam situas ĉe la horizonto. Pro la precesio de la ekvinoksoj, la Zono plu pliproksimiĝas al la ĉiela ekvatoro; pasintece, ĝi situis rimarkinde pli sude ol nun.

Multaj antikvaj popoloj el pluraj terpartoj menciis la Zonon de Oriono. La ĉinoj nomis ĝin *San Xing* (la "tri steloj"), kaj donis al la unuopaj steloj la nomojn *stelo de prospero*, *stelo de bonŝanco* kaj *stelo de longviveco*. Kaj katolikaj homoj mencias "tri reĝoj".

Kategorio:Oriono (konstelacio)
Kategorio:Stelaroj
Templo de Atena Nike

La **Templo de Atena Nike**, aŭ *Venka Atena* (), memorigas la venkon kontraŭ la persoj en la batalo de Salamino (448a.K). La ideo pri ĝia konstruado en la Akropolo de Ateno, estiĝis en 449 a.K, post la paciĝo kun la persoj. Tamen, Periklo oponiĝis al ĝia konstruado kaj la laboro ne komenciĝis ĝis la jaro 421 a.K, dum la Peloponeza milito (431 a.K-404 a.K).

Pri la projekto okupiĝis Kalikrato (Καλλικράτης, arkitekto kiu ankaŭ kunlaboris en la konstruado de la Partenono, kune kun Iktino), kiu dizajnis templon el ionika ordo kiu devis adaptiĝi al la malgranda spaco destinita por ĝi.

En ĝia interno troviĝis *ksoanono*, bildo de Atena personigita kiel "Nike", aŭ flugilhavanta diino, simbolo de marmilitaj venkoj, al kiu oni senflugiligis por ke la diino neniam povu forlasi la urbon. Sed la tempo ne estis destinita por gastigado de grandaj kunvenoj, por tiaj aliaj celoj oni konstruis altaron antaŭ ĝi, kiu permesis la subĉielan celebradon.

La templo en ĝia nuna stato estis zorgeme restaŭrita, sed ĝi perdis parton de la entablemento, la kovraĵo kaj la frontonoj.

Atena Nike
Kategorio:Konstruaĵoj en Ateno
Letero de Neacșu

eta|250px|La letero de Neacșu estas la plej malnova dokumento konata skribita en rumana.

La **letero de Neacșu de Câmpulung** estas la plej antikva dokumento konata skribita en rumana. Ĝi estis skribita uzante la cirilan alfabeton kaj sendita de Neacșu Lupu al Johano Benkner, en Braŝovo, Transilvanio, por averti lin pri tuja atako de la Otomana Imperio. Ĝi estis malkovrita de Friedrich Stenner en la arĥivoj de Braŝovo, kie ĝi restas aktuale.

Neacșu Lupu estis komercisto en Valaĥio de la 16-a jarcento, menciita la unuan fojon dum la regado de Vlad cel Tânăr (1510 – 1512).

La letero de Neacșu de Câmpulung al Johamo Benkner en Braŝovo estis probable skribita la 29-an aŭ la 30-an de junio de 1512, en la urbo de Dlăgopole (slava nomo de la aktuala Câmpulung). La dato ne aperas menciata en la letero, sed dedukteblas el okazaĵoj kaj personoj ja menciataj en ĝi.

Kategorio:Verkoj el la rumanlingva literaturo
Kategorio:Historio de Rumanio
Kategorio:Verkoj de 1521
Kategorio:Historio de rumana lingvo
Kategorio:Slava lingvaro
Bucegi

eta|775ra|La montoj Bucegi printempe.

La montoj **Bucegi** [buĉeĝj] situas en centra Rumanio, sude de la urbo Braŝovo. Ili formas parton de la montoĉeno de Transilvaniaj Alpoj de la Karpatoj.

Oriente la montoj Bucegi havas multajn krutajn deklivojn al la populara turisma allogaĵo de la valo Prahova (Buşteni kaj Sinaia). La plej alta montopinto estas la Altebenaĵo Bucegi, kie la vento kaj la pluvo skulptis la rokojn laŭ formo de spektaklaj figuroj kiaj la *Sfinkso* kaj *Babele*.

Ili estas dividitaj en tri partojn:
* Montoj de la Montopinto Omu - 2.505 metroj
* Montoj Leaota (Montopinto Leaota - 2.133 m)
* Montoj Piatra Craiului (Montopinto Baciului - 2238 m)

Tiu montara regiono de Rumanio posedas unu de la plej grandaj koncentriĝoj de grandaj karnovoruloj de Eŭropo. Ursoj, lupoj kaj linkoj havas en tiu natura parko kaj en la resto de la montoĉeno unu el siaj lastaj rifuĝejoj en Eŭropo. Eblas vidi ankaŭ kapreolojn, aprojn kaj cervojn en tiuj enormaj arbaroj. En la plej altaj zonoj troviĝas ĉamoj.

Malavantaĝo por naturalistoj kaj naturŝatantoj estas la granda praktikado de turismo en la zono kaj la granda kvanto de rubo survoje. Bedaŭrinde ne ĉiuj en Rumanío zorgas tiujn naturajn lokojn kiuj estas inter la plej bonkvalitaj de Eŭropo.

## Bildaro 

Dosiero:Bucegi Sfinx.jpg|La "sfinkso" de Bucegi
Dosiero:Bucegi Gondola lift.jpg|Montoj Bucegi el telfero
Dosiero:Bucegi-Babele.JPG|Roka formaĵo de Babele

## Eksteraj ligiloj 
* Montoj Bucegi ĉe www.spirit.ro 
* Mapo de la Montoj Bucegi 
* Veterprognozo ĉe Bucegi

Kategorio:Montaroj en Rumanio
Kategorio:Sudaj Karpatoj
Kavo de ostoj

**Peștera cu oase** [peŝtera ku ŭase] (*La Kavo kun ostoj*) estas sistemo de 12 koridoraj kavoj kaj karstaj ĉambroj, situanta je N. 45° 01’; Or. 21° 50’, en la sudokcidenta Rumanio, kie oni trovis la plej malnovajn restaĵojn de homo en Eŭropo.

En 2002 oni trovis la plej antikvajn homajn restojn (*Homo sapiens*) en Eŭropo en la "La Kavo kun ostoj" (Peștera cu oase), ĉe Anina, en la nuna Rumanio. La restoj (makzelo) datiĝas el antaŭ proksimume 42 000 jaroj kaj ricevis la nomon de "Johano de Anina" (*Ion din Anina*). Kiel la eŭropaj restoj plej antikvaj de *Homo sapiens* ili povus reprezenti la unuajn homojn, kiuj eniris en la kontinenton. La restoj gravas, ĉar ili prezentas mikson de malnovaj trajtoj, de frumoderna homo kaj de neandertala homo, indikante eblan hibridon inter neandertalulo kaj moderna homo.

Kategorio:Paleontologio
Kategorio:Kavernoj en Rumanio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Rumanio
Epsilono Pegaza

**Epsilono Pegaza** (latine *Epsilon Pegasi*, *ε Peg* laŭ la nomaro de Bayer) estas granda stelo en la konstelacio Pegazo. Ĝi ankaŭ tradicie nomatas *Enif*, el araba vorto kiu signifas *nazo*, pro tio, ke laŭ la tradicia bildigo la stelo situas ĉe la nazo de la mitologia ĉevalo Pegazo.

Temas pri oranĝkolora supergiganto 150-oble pli granda ol la Suno, kiu tre verŝajne travivas la lastajn fazojn el sia evoluo, kaj nun mortantas. Tre verŝajne la stelo pluvivos kelkajn milionojn da jaroj, kaj estas neklare ĉu ĝi poste eksplodos kiel supernovao aŭ iĝos blanka nano je neono - la du eblecoj same verŝajnas pro tio, ke la supozata maso de la stelo situas ĝuste ĉe la sojlo inter la du evolumanieroj.

Oni plurfoje mezuris ŝanĝiĝojn de lumeco ĉe Epsilono Pegaza; tio pensigas, ke ankaŭ tiaj supergigantaj steloj de tempo al tempo elŝprucigas plasmon en la ĉirkaŭan medion, simile kiel nanaj steloj, kiel ekzemple la Suno.

Kategorio:Oranĝkoloraj supergigantoj
Tolino

**Tolino** havas plurajn signifojn:
* En kemio, Tolino estas kunpolimero.
* En historio, Henriko Tolino estas franca socialisto kaj sindikalisto dum la 19-a jarcento.
Sool

**Sool** estas la nomo de sekvantaj regionoj respektive lokoj:

* **Sool (Somalio)** estas regiono en Somalio.

* **Sool GL** estas iama politika komunumo en Kantono Glaruso en Svislando, nun parto de la nova komunumo Glaruso Sudo.
Nomaro de Bayer

[eta|dekstra|280px|Parto de la priskribo de la [konstelacio Malgranda Ursino kiun enhavis la verko *Uranometria* de Johann Bayer (en la eldono de 1697). La aŭtoro aplikis sian nomaron al la ĉefaj steloj de la konstelacio.]]
La **nomaro de Bayer** estas normaro por la nomoj de steloj, kiun enkondukis la germana astronomiisto Johann Bayer en sia stela atlaso *Uranometria*, en 1603. Ĝi plu uzatas nuntempe, kvankam la plejmulto el la nun konataj steloj estis tiam nekonataj, kaj tial ne havas nomon laŭ la nomaro de Bayer.

## Reguloj 
Laŭ la konvencio establita de Bayer, stelnomoj konsistu el du partoj: litero de la greka alfabeto kaj genitivo de la latinlingva nomo de la konstelacio, kiun anas la stelo.

Ĝenerale, la unuan literon - alfo - oni atribuis al la plej hela stelo, la duan - beto - al la dua plej hela stelo, kaj tiel plu. Tamen, pro la postaj ŝanĝiĝoj de konstelacilimoj kaj pro malprecizeco de la tiamaj mezurkapabloj, oni foje ne respektis la efektivan ordon laŭ heleco, kaj en du okazoj oni eĉ donis duoblan nomon al la sama stelo.

Nomoj laŭ la nomaro de Bayer skribeblas per du stiloj: plenforme, kiel ekzemple *Alpha Leonis*, aŭ sinteze, kun malgranda greka litero kaj la oficiala trilitera mallongigo de la konstelacinomo: *α Leo*. En Esperanto, la *Astronomia Terminaro* konsilas uzi la konstelacinomon kiel a-vorton: ekz. .

## Postaj ŝanĝiĝoj 
Post elĉerpiĝo de grekaj literoj, oni ankaŭ enkondukis latinajn literojn malgrandajn kaj poste grandajn, kiel ekzemple en la okazoj de  kaj .

Krome, en la okazo de duopaj steloj, oni unue donis nomon al la stelaro, kaj due aldonis nombron kiel sufikson por apartigi la unuopajn ĉielobjektojn: ekzemple .

## Vidu ankaŭ 
* Nomaro de Flamsteed
* Henry-Draper-Katalogo

Kategorio:Astronomio
Kategorio:Nomaro de Bayer
Lenkoran-Malaltebenaĵo

eta|dekstra|400px|Mapo de Azerbajĝano.
**Lenkoran-Malaltebenaĵo** estas mallarĝa zono de malaltebenaĵo en suda Azerbajĝano apud Kaspio, kaj konstituas etendon de Kura-Aras-Malaltebenaĵo suden. Ĝi estas nomata laŭ la urbo de Lenkoran.

Ĝi estas limigita de Taliŝ-Montaro suden kaj atingas Iranon en Astara.

La ebenaĵa parto de la Nacia Parko de Hirkan ("Moskvo-Arbaro") situas ene de Lenkoran-Malaltebenaĵo. La Moskvo-Arbaro estas la sola konservita parto de la hirkaniaj-kaspiaj miksaj arbaroj kiuj kovris plejparton de la malaltebenaĵo, kiu poste estis senarbarigita por agrikulturo .
Tamen, estas rearbariga programo por la malaltebenaĵo, en signita ne-arbarizita areo kiu estas la sola ne-kultivata tereno en la ebenaĵo celinte ekologian restaŭradon al antaŭa arbarizita stato ( parte, ĉar la Lenkoran-Malaltebenaĵo klare estas tre altvalora por la agrikultura produktado por Azerbajĝano, kaj do oni ne povas cedi ĝin por rearbarigo). Tiu areo estiĝos la dua arbaro en la malaltebenaĵo malantaŭ Moskvo-Arbaro. Kiam ĝi estos rearbarigita, ĝi estiĝos suplemento al Nacia Parko de Hirkan .

La malaltebenaĵo kun sia humida duon-subtropika klimato ampleksas multajn plantejojn de teo, rizo kaj citruso.

La maksimuma jara precipitaĵo en Lenkoran-Malaltebenaĵo estas inter 1 600 mm kaj 1 800 mm, kiu laŭlonge de Taliŝ-Montaro estas la plej alta precipitaĵo en Azerbajĝano.

## Vidu ankaŭ 
La ekoregiono de la hirkaniaj-kaspiaj miksaj arbaroj estas areo de abundaj malaltaĵaj kaj montaraj mezvarmaj pluvarbaroj kiuj parte okupas Lenkoran-Malaltebenaĵon.

## Referencoj 
Kategorio:Geografio de Azerbajĝano
Kategorio:Kaspia maro
Adolf Mayer

** Adolf Eduard MAYER** [ma:jer] (9-an de aŭgusto 1843 en Oldenburg - 25-an de decembro 1942 en Heidelberg) estis germana agrikultura apotekisto kaj direktoro de la Agrikultura Eksperimento-Stacio ĉe Wageningen en Nederlando.

Li estis petita 1879 por studi strangan malsanon de tabako. Li estas la unua persono kiu transdonis tabakmozaikviruson, infektante per senbakteria ekstrakto alian planton. Tiutempe, oni ne konis la viruson , tiel oni supozis, ke la malsano disvastiĝas per tre malgrandaj bakterioj aŭ toksinoj, kvankam pli postaj eksperimentoj de sciencistoj kiel ekzemple Dmitrij Ivanovskij, Beijerinck kaj Stanley montris ke tio ne estis la kazo. Mayer publikigis artikolon en 1886 priskribante la malsanon kaj ĝiajn simptomojn en detalo. Li estas konsiderita unu el la patroj de moderna virusologio.

Kategorio:Germanaj virusologoj
Kategorio:Germanaj agronomoj
Kategorio:Germanaj biokemiistoj
Kategorio:Nederlandaj sciencistoj
Dmitrij Ivanovskij

**Dmitrij Josifoviĉ IVANOVSKIJ** (; 1864-1920) estis rusa biologo kiu estis la unua malkovranto de virusoj (1892).

Li estis asistento en la Botanika Laboratorio de la Peterburga Akademio de Sciencoj en 1890. Li estis privata docento (1895 ĝis 1901) en la Peterburga Universitato, de 1901 ĝis 1915 profesoro en la Varsovia Universitato kaj ekde 1915 profesoro en la Rostova Universitato.

Ivanovskij studis en la Peterburga Universitato en 1887, kiam oni sendis lin por esplori malsanon de tabako, nomatan «sovaĝa fajro». Tri jarojn poste, oni petis lin esplori alian malsanon de la tabako, tiutempe en Krimeo. Li malkovris, ke la du malsanojn kaŭzas la eteta damaĝanto, la tabakmozaikviruso, kiu kapablas trairi porcelanan filtrilon. Li priskribis sian malkovron en artikolo (1892) kaj disertacio (1902).
eta|maldekstre|220px|Sovetunia poŝtmarko el 1964 pri Ivanovskij.

## Vidu ankaŭ
* Martinus Beijerinck

Kategorio:Rusiaj virusologoj
Kategorio:Rusiaj mikrobiologoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rusio
Kategorio:Mortintoj en Rostova provinco
Flughaveno Sofio

**Flughaveno Sofio** estas la ĉefa flughaveno de Sofio (Bulgario). Ĝi situas je 5 kilometroj oriente de la urbocentro de Sofio. Foje ĝi estas nomata flughaveno Sofio-Vraĵdebna, laŭ setlejo situanta norde de ĝi.

Ĝi estas la plej grava flughaveno de Bulgario; male al la aliaj internaciaj flughavenoj de la lando (en Burgas, Plovdiv kaj Varno) ĝi servas ne precipe al turismo.

La flughaveno konsistas el du subcentroj. La pliparto de la kompanioj uzas la duan, malfermitan en 2006. La unua nun servas al kelkaj malaltprezaj flugkompanioj. Inter la du centroj trafikas senkosta buseto. Al la urbocentro trafikas la buslinioj 184 resp. 284.

Sofio
Kategorio:Transporto en Sofio
Matnakaŝo

eta
**Matnakaŝo** (armene: Մատնաքաշ "matnaqaŝ") estas tradicia pano de la armena kuirarto. Ĝi estas pano el leĝera kaj sponga pasto. La vorto matnakaŝ laŭvorte signifas *desegnita fingro*, alude al la maniero pri la preparado de la pano. La matnakaŝo, kune kun lavaŝo, estas plata kaj akireblas en iu ajn panvendejo de Armenio kaj en lokoj de la armena diasporo.

## Vidu ankaŭ 
* Lavaŝo

Kategorio:Panoj
Kategorio:Armena kuirarto
Madzun

[eta|[Bokalo da **maconi**]]
**Macun** aŭ **Maconi** estas jogurto el fermentita lakto, kiu estas populara kaj en Armenio kaj en Kartvelio kiel matenmanĝo, ĝi ellaboreblas surbaze de lakto, jogurto kaj kremo. Ĉi tiu jogurto kelkfoje estas gustigita kun muelita ajlo. Ekzistas sampeca laktaĵo ankaŭ en Armenio kun la nomo *medzmama* aŭ **medz**. Maconi ofte estas trinkata kun Ŝiŝ Kebab.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Matsoni: The Countercultural Yogurt  
* Delicious Georgian Cuisine – MATSONI /YOGHURT/ SOUP 

Kategorio:Laktaĵoj

Kategorio:Armena kuirarto
Nukleobazo

|-
|colspan="2" | Strukturaj formuloj de nukleobazoj en DNA (A,G,C,T) kaj RNA (A,G,C,U). La N-glikozida ligo al ribozo aŭ desoksiribozo en DNA okazas en la formiĝo de sube montrantaj NH-grupoj.
|}

**Nukleobazoj** aŭ **nukleaj bazoj** estas eroj de la nukleotido (DNA-bazmolekulo), kiuj respondecas en DNA kaj RNA pri formiĝo de bazoparoj. Se oni komparas la duoblan helikan strukturon de DNA al ŝtuparo, ili estas la ŝtupoj. Ili estas nomataj bazaj, ĉar ili protoniĝas je nitrogenatomo kaj en akva solvaĵo reagas facile baze.

En DNA aperas kvar bazoj kiel adenino (A), guanino (G), citozino (C) kaj timino (T), tiuj estas nomataj ankaŭ kiel **DNA-bazoj**. En RNA troviĝas uracilo anstataŭ timino, oni nomas konvene A, G, C kaj U **RNA-bazoj**. Uracilo diferenciĝas de timino nur je manko de metil-grupo. La baza konstruo de adenino kaj guanino baziĝas je purino, citozino, timino kaj uracilo je pirimidino.
Ĥaŝo

eta|dekstra
**Ĥaŝo** (azere: *xaş*) estas tradicia supo de la kaŭkaziaj kuirartoj kaj ankaŭ de la najbaraj landoj Turkio, Irano ktp. Ĝi originas el la armena regiono Ŝirako, ĉefe ellaborata el la piedoj de bovino. En la pasinteco ĝi estis konsiderita kiel humila plado manĝata de la plej malaltaj klasoj de la armenoj en la kamparo, ĝi estas ĉefe kuirata dum vintro kaj ĝenerale antaŭ viroj. La plado estis adoptita ankaŭ de la nacioj ekster la kaŭkazia regiono (ekz. tra Balkanio).

  
Kategorio:Supoj
Kategorio:Armena kuirarto
Kategorio:Kartvela kuirarto
Kategorio:Azeria kuirarto
Kategorio:Armenaj vortoj kaj esprimoj
Sool GL

**Sool** estis ĝis la 31-a de decembro 2010 politika komunumo en Kantono Glaruso, en Centra Svislando. Ĝi havis 307 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. Kun efiko de la 1-a de januaro 2011 la komunumo Sool estis integrita al la nova komunumo Glaruso Sudo.

## Geografio 
Sool situas ĉe la suda bordo de la rivero Sool kaj oriente de Linth sur teraso supre de la valogrundo. La du riveroj kunfluas sudokcidente de la vilaĝo en Schwanden. La iama komunumo konsistas el la tri vilaĝetoj Obersool, Untersool kaj Warth.

## Najbaraj komunumoj ĝis la komunuma reformo 
La komunumo Sool limis en sudo al Obstalden, en sudoriento al Quarten (SG) en oriento al Engi, en sudo al Schwanden, en okcidento al Mitlödi, kaj en nordokcidento al Ennenda.

## Trafiko 
Sool situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per buslinio al Schwanden.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Sool troviĝas en la *Habsburga Urbaro*, kiu estis verkita inter la jaro 1303 ĝis 1307.

Norde de Sool situas la ruinoj de la burgo *Sola*, kiuj datiĝas el la 13-a jarcento, kies signifo tamen ne estas konata, ĉar mankas dokumentaj informoj pri la burgo kaj ties loĝantoj.

En la jaro 1713 inscendio detruis la kernon de la vilaĝo Obersool, kiu poste estis rekonstruita parte uzante la ŝtonojn de la burgo Sola.

Kun efiko de la 1-a de januaro 2011 la komunumoj Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi, kaj Sool estis surbaze de la glarusa komunumreformo kunigitaj al la nova komunumo Glaruso Sudo.

## Monda naturheredaĵo 
Sool apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO. En Lochsite Arnold Escher von der Linth en la 19-a jarcento science ekzamenis la tektonikan interŝoviĝon kaj trovis tie la 1-an de aŭgusto 1840 la klarigon de la estiĝo de la Alpoj.

## Bildaro 

Dosiero:Sool 178.jpg
Dosiero:Sool 181.jpg
Dosiero:Sool vilagha puto 180.jpg
Dosiero:Sool 183.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Sool

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Sool

Kategorio:Glaruso Sudo
Veyrier

**Veyrier** estas komunumo en Kantono Ĝenevo, Svislando. 

Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km², kaj do la komunumo havas preskaŭ la grandecon de urbo.

## Geografio 
La komunumo Veyrier kun tre urbeca karaktero situas ĉe la suda bordo de la rivero Arve sude de la kantona ĉefurbo Ĝenevo. La origina vilaĝo Veyrier estis en la jaro 1816 distranĉita per la landlimo inter Francio kaj Svislando. La franca parto de la malnova vilaĝo (Pas de l'Echelle) apartenas hodiaŭ al la franca komunumo Étrembières. Al la komunumo krom la ĉefvilaĝo mem apartenas la lokoj Pinchat, Vessy kaj Sierne. Veyrier komplete kunkreskis kun ĝiaj najbaraj komunumoj, kiuj formas kune integran parton de la aglomeraĵo de Ĝenevo.

Norde de la komunumo jam sur franca teritorio situas la monto Salève, kiu estas ŝatata ekskursocelo de Ĝenevanoj. Al la monto kondukas aertelfero, kies vala haltejo estas sur franca teritorio rekte apud la landlimo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 6,53&nbsp;km², de kiuj 13,8% estas kovritaj de arbaro, 33,2% servas por agrikulturo kaj 50,4% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Veyrier limas en nordokcidento al Carouge, en nordnorokcidento al la kantonĉefurbo Ĝenevo, en nordo al Chêne-Bougeries, en nordoriento al Thônex, en oriento al Étrembières (Francio), en sudoriento Bossey (Francio), en sudokcidento al Troinex, kaj en okcidento al Plan-les-Ouates.

## Trafiko 
Ĝis en la 1950-aj jaroj Veyrier estis konektita kun Ĝenevo per tramo, kiu tiam estis anstataŭigita per la hodiaŭaj buslinioj.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas 4 kilometrojn okcidente en Carouge al la franca aŭtovojo A40 ekzistas alvetureblo 4 kilometrojn oriente en Annemasse.

## Historio 
Dum mezepoko Veyrier apartenis al Savojo. En la jaro 1770 Veyrier atingis la rangon de Grafejo. En la jaro 1816 Veyrier estis atribuita al la Respubliko Ĝenevo, kiu samtempe kiel Kantono Ĝenevo aliĝis al Svislando.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Veyrier
Berebisto

eta|200px|La regno de Dakio en la epoko de Berebisto.
**Berebisto** (ankaŭ **Berebistas**, **Birebistas** aŭ **Burebistas**) estis reĝo de dakiaj triboj, kiu formis etendan sed mallongdaŭran imperion en la teroj de la Danubio inter la jaroj 60&nbsp;a.&nbsp;K. kaj 44&nbsp;a.&nbsp;K. Por tio li ricevis la helpon de Deceneo, pastro, kiu cetere faris religian kaj moralan reformon en lia regno kaj devigis la forhakadon de vitejoj.

Li unuigis la loĝantaron de trakianoj de la rivero *Hercinica* (la aktuala Morava) okcidente, ĝis la Bug en la oriento, kaj de la Karpatoj norde ĝis Dionisopolo, elektante sian ĉefurbon (nomitan Argedava aŭ Sargedava) proksime de Kostoşvi, nuntempe en la sudokcidento de Rumanio, en la montetoj Orăştie, kie ili starigis la fortojn. Li konkeris teritoriojn ĉirkaŭe kaj eĉ ĝis Trakio en Grekio, tio estas de Danubo al Moravo.

Tiom granda estis lia povo ke Pompeo klopodis alianciĝi kun li por la enlanda milito kontraŭ Julio Cezaro, sed tio ne realiĝis pro ties ĉi murdo, kiu okazis pli-malpli samtempe kun la propra murdo de Berebisto. Tiam ties ĉi regno disiĝis.

Kategorio:Historio de Rumanio
Kategorio:Romia Imperio
Kategorio:Mortintoj en -44
Decebalo

**Decebalo** (, ; regis 87-106) estis reĝo de dakiaj triboj.

## Vivo 
Post la morto de la granda reĝo Berebisto, Dakio dividiĝis en kvar aŭ kvin malgrandajn ŝtatojn. Ĉi tiu situacio daŭris ĝis **Diurpanneo** direktis la konsolidiĝon de la kerno de Dakio ĉirkaŭ Sarmizegetusa, en la aktuala distrikto Hunedoara. Li reorganizis la armeon dakian en la jaro 85, kiam la dakoj komencis ataki la forte fortikigitan roman provincon de Moesia, situantan sude de Danubo en teritorioj kiuj nuntempe estas proksimume norde de Bulgario kaj nordoriento de Serbio.

En 87 Domiciano decidis sendi sian prefekton kaj estron de la Pretora gvardio, nome Kornelio Fusko por puni kaj konkeri la dakojn kun kvin aŭ kvar legioj (inter ĉi tiuj la *Legio 5a Alaudae*), kiuj suferis embuskojn kaj estis venkitaj en Tapae (proksime de la aktuala Bucova). En la batalo pereis Fuscus mem. Estis post ĉi tiu venko kiam Diurpanneus (kiel ĝis tiam lin nomis la romianoj) ŝanĝis sian nomon al *Decebal* kies signifo estus: "Forta kiel dek (viroj)".

En 88 Tettius Julianus sendis alian roman armeon, kiu estis denove venkita en la zono de Tapae; preskaŭ samtempe la ĝermanoj ribelis ĉe la limo de *Renvs* (Rejno) kaj por bremsi ilin la Romia Imperio devis elvojigi fortojn de Moesia, fortojn kiuj estis ĝis tiu momento komisiitaj subpremi la dakojn. Antaŭ tia cirkonstancaro la romianoj vidiĝis pelitaj aĉeti la pacon al la dakoj per la pago de gravaj monkvantoj en formo de impostoj. La romianoj devis eĉ sendi inĝenierojn kaj arkitektojn por plibeligi kaj fortikigi la ĉefurbon dakian en Sarmizegetusa (traktato de la jaro 89). La humiliga situacio por la romianoj daŭris ĝis la hispana Trajano aliris al la titolo de imperiestro en 98; ĉi tiu tuj ordonis serion de tre bone interkonsentitaj militaj kampanjoj kiuj ekspansiigis la Romian Imperion ĝis ĝia maksimuma etendo.

Decebalo estis ĉiukaze venkita en 101 kaj kaptita en 106, post kio li sin mortigis.

Kategorio:Historio de Rumanio
Kategorio:Romia Imperio
Krasna

**Krasna** (, ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Tjaĉiv.
eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Tjaĉiv en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 56&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 506 m
* Loĝantaro: 2580
* Poŝtkodo: 90 523
* Telefonprefikso: 03134

## Situo 
## Historio 
La vilaĝo fondiĝis en 1810. Ĝis Traktato de Trianon Tarackraszna apartenis al Hungara reĝlando, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Krasna. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Hohenzollern-Sigmaringen

**Hohenzollern-Sigmaringen** estas nomo de historia lando en la teritorio de la nuna germana federacia lando Baden-Virtembergo, kiu ekzistis de 1576 ĝis 1849, kaj de la tie reganta dinastio, la ŝvaba, katolika branĉo de la dinastio Hohencolernoj (protestanta, reganta en reĝlando Prusio).

## La lando Hohenzollern-Sigmaringen 
Hohenzollern-Sigmaringen estis graflando, ekde 1623 princlando, en la Sankta Romia Imperio. Poste ĝi membris en la Rejna Federacio kaj en la Germana Federacio ĝis 1849, kiam la lando kune kun Hohenzollern-Hechingen estis kunigita kun reĝlando Prusio. Inter 1945 kaj 1952 la iamaj du hohencolernaj landoj estis kunigitaj kun parto de Virtembergo al federacia lando *"Württemberg-Hohenzollern"*, kiu poste kuniĝis kun siaj du najbaroj al Baden-Virtembergo.

## La dinastio Hohenzollern-Sigmaringen 
### Reĝoj de Rumanio 
La dinastio Hohenzollern-Sigmaringen ankaŭ regis en Rumanio de 1866 ĝis 1947.
* 1866-1914 Karolo la 1-a (Rumanio), reĝo
* 1914-1927 Ferdinando la 1-a (Rumanio), reĝo, "la Fidela"
* 1927-1930 Mikaelo la 1-a (Rumanio), reĝo
* 1930-1940 Karolo la 2-a (Rumanio), reĝo
* 1940-1947 Mikaelo la 1-a (Rumanio) (denove), reĝo

Vidu ankaŭ: Reĝo de Rumanio

*
Kategorio:Prusio
Kategorio:Historio de Baden-Virtembergo
Kategorio:Germana monarkio
Kategorio:Germanaj princlandoj
Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio
*Hohenzollern-Sigmaringen
Taliŝ-Montaro

[eta|220ra|[Torento en Taliŝ-Montaro.]]
**Taliŝ-Montaro** (), estas montaro en nordokcidenta Irano kaj sudorienta Azerbajĝano. Ĝi troviĝas en la nordokcidenta sekcio de Elborz-Montaro, etendiĝante sudorienten ekde Lenkoran-Malaltebenaĵo en sudorienta Azerbajĝano ĝis la pli malalta parto de *Sefid-Rud* ( Blanka rivero ) en nordokcidenta Irano. Malmulte da pintoj superas 3 000 metrojn kaj la humidaj duon-subtropikaj marbordaj malaltaĵoj laŭlonge de la Kaspio, inkluzive Lenkoran-Malaltebenaĵo, situas je la orienta bazo de la montaro .

La maksimuma jara precipitaĵo en Taliŝ-Montaro estas inter 1 600&nbsp;mm kaj 1 800&nbsp;mm; tiu estas tra la Lenkoran-Malaltebenaĵo la plej alta precipitaĵo en Azerbajĝano kaj ankaŭ en Irano.

La hirkaniaj-kaspiaj miksaj arbaroj estas ekoregiono de abundaj malaltaĵaj kaj montaraj mezvarmaj pluvarbaroj kiuj tute kovras Taliŝ-Montaron.

## Referencoj 
Kategorio:Montaroj en Azerbajĝano
Kategorio:Montaroj en Irano
Tomáš Verner

eta|200ra

**Tomáš VERNER** (naskiĝis la 3-an de junio 1986 en Písek) estas ĉeĥa artsketisto trejnanta sub gvido de Vlasta Kopřivová kaj Michael Huth.

Printempe 2009 li okupis la 1-an lokon kaj en 2010 la 3-an lokon de la monda artsketa ranglisto
[1].

Li estas sesobla ĉeĥa ĉampiono (2002-2004, 2006-2008).

La plej granda ĝisnuna sporta sukceso de Tomáš Verner estas akiro de ora medalo en Eŭropa ĉampioneco pri arta sketado 2008 en Zagrebo, per kio li daŭrigis arĝentan sukceson el Varsovio en 2007. Atinginte 232,67 poentojn li superis svison Stéphane Lambiel kaj la trian francon Brian Joubert.

Dum Eŭropa ĉampioneco 2007 li prezentis mallongan programon kun muziko *Tokato kaj fugo d minora* de Johann Sebastian Bach. Li lotumis numeron 32 kaj startis la mallongan programon kiel la lasta. Antaŭecon al la plej granda favorato – franco Brian Joubert (monda ĉampiono 2007) – tamen post libera programo li ne retenis, i.a. pro falo dum kvarobla toeloop, kaj dank’ al tria plej bona libera programo (post Joubert kaj belgo Kevin Van Der Perren) li okupis en kompletaj rezultoj la duan lokon.

## Referencoj 
http://www.isuresults.com/ws/wsmen.htm Rezultoj de ISU (Internacia Artsketa Unio)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de Tomáš Verner 

Kategorio:Ĉeĥaj artsketistoj
Lombarda lingvo

La **lombarda lingvo** (lombarde: *lombard*, *lumbard*, *lumbaart*) estas lingvo parolata ĉefe en Lombardio, regiono de Italio, en kantono Tiĉino kaj kantono Grizono, en Svislando, kaj en kelkaj orientaj partoj de Piemonto. La lombarda lingvo konsistas el pluraj variantoj, kaj ĝi estas nomata el la Ruĝlibro de Unesko pri danĝeraj lingvoj.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La vus de l'Insübria  - la voĉo de Insubrio
* La canzon milanesa - La milanaj kantoj
* La Storia de Milan e del so teritorii - La historio de Milano kaj siaj teritorioj
* El Dragh Bloeu  - La blua drago, dulingva portalo Itala-Lombarda
* Scriver Lombard - Skribi Lombarde  - Senpaga elektronika libro pri la norma ortografio de la lombarda lingvo proponita fare de Lissander Brasca kaj la profesoro de lingvistiko Marc Tamburell.
* In_Lombard - Paĝaro dediĉita al la lombarda lingvo, kun aparta fokuso pri lingva planado kaj pri tiuj procedoj kiuj povas certigi lian estontecon en la moderna socio, kiel normigo de ortografio, dulingva signoj kaj uzado en ampleksa gamo de kuntekstoj.

Kategorio:Gaŭlo-itala lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Svislando
Kategorio:Lingvoj de Lombardio
Krika lingvo

La **krika lingvo** (laŭ la anglalingva eksonimo *Creek*) aŭ **muskoga lingvo** estas parolata en malgrandaj partoj de Nordameriko, ĉefe en Oklahomo, kie vasta areo deklariĝis muskoga rezervejo. Ĝia ISO-kodo estas *`mus`*. Ekzistis Vikipedio en la krika lingvo sed ĝi estis fermita. La lingvo apartenas al iam vasta muskoga lingvaro de pluraj etnoj loze kulture parencaj; la etnanoj kun tre kompleksa lingva situacio estis inter el la unuaj, kiuj ekhavis kontakton kun eŭropanoj. Multaj lingvoj el la lingvaro, eĉ tutaj familioj da ili, estis ekstermitaj antaŭ ol lingvistika priskribo povis esti farita. Nun kun malgrandaj lingvokomunumoj ankoraŭ uzatas la krika kaj la ĉaktaa lingvoj.

Kategorio:Muskoga lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Tumbuka lingvo

La **tumbuka lingvo** estas bantua lingvo parolata de ĉirkaŭ 2 milionoj da homoj en Malavio, Tanzanio kaj Zambio. Tumbuka estas konsiderata kiel dialekto de la njanĝa. Ĝia ISO-kodo estas *`tum`*. Ekzistas Vikipedio en la tumbuka lingvo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Ekzemploteskto en language-museum kun angla traduko
* Ekzemploteskto en Promotora Española de Lingüística 
* Lingva Mapo de Zambio kaj Malavio 
* Lingva Mapo de Mozambiko kaj Malavio 
* Serĉrezultoj de Rosetta Project

Kategorio:Bantua lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Malavio
Kategorio:Lingvoj de Tanzanio
Kategorio:Lingvoj de Zambio
Laka lingvo

La **laka lingvo** estas parolata en Dagestano de 0,175 milionoj da parolantoj. La lingvo apartenas al la Naĥ-dagestana lingvaro. Ĝia ISO-kodo estas *`lbe`*. Ekzistas Vikipedio en la laka lingvo.

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Naĥ-dagestana lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Rusio
Kategorio:Lingvoj de Dagestano
Vendaa lingvo

La **vendaa lingvo** estas parolata en Sudafriko de 1'300'000 da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`ven`*. Ekzistas Vikipedio en la vendaa lingvo.

La vendaoj estas afrika etno, kies lingvo apartenas al la bantua lingvofamilio. Ili nombras proksimume 700.000 homojn.

## Vidu ankaŭ
* Vendo (Sudafriko)

Kategorio:Bantua lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Sud-Afriko
Kategorio:Lingvoj de Zimbabvo
Buĝia lingvo

La **buĝia lingvo** estas parolata en  de  da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`bug`*. Ekzistas Vikipedio en la buĝia lingvo.

## Referencoj 
Kategorio:Okcident-malajopolinezia lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Indonezio
Kategorio:Sulaveso
Min-donga lingvo

La **Min-donga lingvo** estas parolata en  de  da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`cdo`*. Ekzistas Vikipedio en la Min-donga lingvo.

Kategorio:Ĉina lingvaro
Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Ĉinio
Kategorio:Lingvoj de Tajvano
Kategorio:Lingvoj de Malajzio
Ponta greka lingvo

La **ponta greka lingvo** estas parolata en Grekio, Rusio, Ukrainio, Kartvelio, Abĥazio de ca 300'000 denaskaj parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`pnt`*. Ekzistas Vikipedio en la ponta greka lingvo, sed ĝia aktiveco estas minimuma.

## Vidu ankaŭ 
* Grekoj de la Ponto

Kategorio:Helena lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Grekio
Kategorio:Lingvoj de Rusio
Kategorio:Lingvoj de Turkio
Kategorio:Lingvoj de Kartvelio
Kategorio:Lingvoj de Abĥazio
Kategorio:Lingvoj de Azerbajĝano
Norfolka lingvo

La **norfolka lingvo** estas parolata en  de  da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`pih`*. Ekzistas Vikipedio en la norfolka lingvo.

Ĝi devenas el la pitkarna lingvo, pro la migrado de loĝantoj de la Pitkarna Insularo al Norfolkinsulo. Plejofte oni konsideras ke temas pri la sama lingvo, kiu baziĝas je dialekto de la angla lingvo el la 18-a jarcento, kaj la tahitia lingvo de tiu epoko.

Kategorio:Lingvoj de Oceanio
Kategorio:Kreol-piĝina lingvaro anglabaze
Kategorio:Norfolkinsulo
Avara lingvo

La **avara lingvo** () estas lingvo parolata de 800.000 personoj en Dagestano, Azerbajĝano kaj Turkio. De 1400 ĝis 1600 oni skribis ĝin per kartvela alfabeto, poste per araba alfabeto kaj ekde 1924 per latina alfabeto. Ekde 1938 oni uzas cirilan alfabeton.

Rasul Gamzatov (1923-2003) estis verŝajne la plej fama poeto verkinte en la avara lingvo 

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio

Kategorio:Naĥ-dagestana lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Azerbajĝano
Kategorio:Lingvoj de Rusio
Kategorio:Lingvoj de Turkio
Kategorio:Lingvoj de Kazaĥio
Kategorio:Lingvoj de Kartvelio
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Dagestano
Mokŝa lingvo

**Mokŝa lingvo** estas parolata en Rusio (Mordvio). Ĝi estas parenca al alia mordva lingvo (erzja); ili tamen ne estas interkompreneblaj. Ekzistas Vikipedio en mokŝa lingvo.

## Geografio 
eta|Etnoj de Mordvio: violkolore - mokŝa, rozkolore - erzja, hele - rusoj, verde - tataroj
Mokŝa lingvo estas unu el tri oficialaj lingvoj de respubliko Mordvio (federacia subjekto de Rusio). Mokŝa lingvo estas parolata ĉefe en okcidenta kaj centra parto de Mordvio
.

## Historio 
## Lingvoscienca priskribo 
## Amaskomunikiloj en mokŝa lingvo 
### Gazetoj 
* **"Mokŝa"** (mokŝe: Мокша) estas literatura kaj soci-politika revuo en mokŝa lingvo eldonata en Mordvio unufoje dum monato (je 1500 kopioj). La revuo estis fondita en 1928.
* **"Ruĝa steleto"** (mokŝe: Якстерь тяштеня) estas revuo por infanoj en mokŝa lingvo. Ĝi estas eldonata en Mordvio ekde 1932.

## Vidu ankaŭ 
* Himno de Mordvio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Ekzemploteksto en language-museum kun angla traduko
* *Lengua Morduina* en Promotora Española de Lingüística 
* Lingva Mapo de orienta Eŭropo 
* Lingva Mapo de Rusio kaj najbaraj eŭropaj landoj 
* Serĉrezultoj de Rosetta Project


Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Karakalpaka lingvo

La **karakalpaka lingvo** (propralingve *Qaraqalpaq tili* aŭ *Qaraqalpaqsha*) estas parolata de la karakalpakoj en  de  da parolantoj - aparte en la Aŭtonoma Respubliko Karakalpakio, la okcidenta parto de la nuna ŝtato Uzbekio. Ĝia ISO-kodo estas *`kaa`*. Ekzistas Vikipedio en la karakalpaka lingvo. La lingvo ene de la tjurka lingvaro proksime parencas al la kazaĥa kaj nogaja lingvoj.

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio


Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Emilia-romanja lingvo

La **Emilia-romanja lingvo** (fakte ĝustus nomi ĝin emilia-romanja dialektaro) estas parolata en  de  da parolantoj. Ĝi estas konsiderata parto de la gaŭlo-itala lingvaro. La ISO-kodo estas *`eml`*. Ekzistas Vikipedio en la emilia-romanja lingvo.

Internacie aparte notinda pri plidiskonigo de la romanja subgrupo de la dialektaro estas la brita esperantisto kaj lingvisto Douglas Gregor, kiu post sia emeritiĝo verkis la unuajn anglajn gramatikojn de la romanja kaj ankaŭ de la friula lingvo kiuj ambaŭ entenas antologion kun tradukoj de la aŭtoro. Li eldonis tradukon de la romanja burleska eposo *Mad Nap: Pulon Matt* el la 15-a jarcento, kiu eĉ en la itala neniam estis eldonita, kune kun la originala teksto.

## Vidu ankaŭ 
* Pri la emilia subgrupo de la dialektaro ankoraŭ ekzistas aparta vikipedia teksteto

Kategorio:Gaŭlo-itala lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Lombardio
Kategorio:Lingvoj de Emilio-Romanjo
Kategorio:Lingvoj de Markio
Tahitia lingvo

La **tahitia lingvo** estas parolata en Franca Polinezio. Ĝi apartenas al la polinezia lingvaro. Laŭ la censo de 2007 tutmonde estis 68 000 parolantoj, el ili 63 000 en Franca Polinezio. Ĝia ISO-kodo estas `tah`.

## Kelkaj frazoj kaj vortoj 
## Referencoj 
## Literaturo 
* 

Kategorio:Polinezia lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Franca Polinezio
Kategorio:Tahitio
Ĉabakana lingvo

**Ĉabakana** aŭ **ĉavakana lingvo** aŭ simple **ĉavakano** estas parolata en  de  da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`cbk`*. Ĝi estas kreola lingvo, kun bazo en la hispana. Ekzistas Vikipedio en la ĉabakana lingvo.

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Hispandevenaj kreoloj kaj piĝinoj