open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Specialaj Ekonomiaj Zonoj (Ĉinio)

[eta|dekstra|400ra|Mapo de la SEZ-oj kaj [Administra divido de Ĉinio|SAR-oj de Ĉinio]]
La **Specialaj Ekonomiaj Zonoj** (SEZ) de la **Ĉina Popola Respubliko** estas apartaj regionoj de Ĉinio, kie la Ĉina registaro aplikas specialajn leĝojn kaj ekonomiajn politikojn, por kuraĝigi investojn de eksterlandaj kompanioj kaj faciligi komercon.

Ĉi tiun politikon komencis la registaro de Deng Xiaoping en la komenco de la okdekaj jaroj. La unuaj SEZ-oj estis Ŝenĵeno, Zhuhai kaj Ŝantoŭo en la provinco Kantonio, Xiamen en la provinco Fuĝjano, kaj la tuta insula provinco Hajnano. En ĉi tiuj urboj kaj regionoj oni igis impostojn aparte malaltaj, kaj donis al eksterlandaj investantoj multe da aŭtonomio, kiun ili ne havus en la resto de Ĉinio. Ĉi tiu politiko estis tre sukcesa: la Specialaj Ekonomiaj Zonoj altiris multe da investado, ĉefe de Tajvano kaj de Ĉinoj kiuj vivis eksterlande. La plej sukcesa kazo estis Ŝenĵeno, kiu en la komenco estis nur vilaĝo de fiŝkaptistoj, sed nun fariĝis urbo kun 20 milionoj da homoj.

En 1984 Ĉinio establis la Marbordaj Disvolviĝaj Zonoj por kuraĝi eksterlanda investo en 14 aliaj urboj.

Ekde, la registaro havas establita multaj aliaj zonoj por eksterlanda investo, ĉar la sukceso de la SEZ-oj. Unu el la plej sukcesa estas la "Pudong Nova Zono" en Ŝanhajo, kiu estas nun certe la centro de eksterlanda investo tra Ĉinio.

## Listo de SEZ-oj 
Kategorio:Ekonomio de Ĉinio
Baranta

***Baranta*** estas nomo de la regnera hungara batalarto.

## Armiloj 
*hungara sabro
*vipo
*bastonoj (ekz. hokbastonoj)

Kategorio:Luktosporto
Flughaveno Hamburgo

La **flughaveno de Hamburgo** (IATA-kodo: **HAM**, ICAO-kodo: EDDH) ankaŭ nomata '** (en la angla) aŭ **' (en la germana) estas internacia flughaveno en la germana urbo Hamburgo. Ĝi okupas la kvinan lokon inter la plej grandaj kaj la unuan kiel la plej malnova en Germanio (1911). Ekde la inaŭguro de kroma terminalo la 25-an de majo 2005 ĝi estas konsiderata inter la plej modernaj flughavenoj de Eŭropo. En la jaro 2007 la Hamburga flughaveno transportis 12 780 509 pasaĝerojn (6,8 procentaĵojn pli ol en 2006).

Flughaveno de Hamburgo
Kategorio:Flughavenoj en Germanio
Kaguruoj

La **kaguruoj** (*Kaguru*, ankaŭ: *Kagulu*) estas etno kun aparta lingvo en centra Tanzanio. En 1987 la kaguruoj estis taksitaj 217.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Kaguruoj
Kaguruoj
Adigeoj

La **adigeoj** aŭ adigejoj aŭ **subaj ĉerkesoj** aŭ **okcidentaj ĉerkesoj**  (memnomo *адыгэ / adige* aŭ *кIах / kah*) estas popolgrupo en suda parto de Rusio, en okcidenta parto de Kaŭkazo kaj nordorienta parto de Nigra maro, apud rivero Kuban, en Adigeio (Адыгея). Ili nombras sur Adigeio 128.000 (2000; en 2002 nur. ĉ. 24 % de la tuta loĝantaro), sed vivas 130.000 adigeoj en Turkio, etaj grupoj en Sirio, Jordanio, Irako, Israelo, Germanio kaj Usono.

Multaj sciencistoj taksas ilin okcidenta grupo de la ĉerkesoj. Ili estas islam-kredantoj, okupiĝas ĉefe pri bestobredado, arbar-kultivado, lignoprilabora industrio. 

Ilia lingvo estas la adige-lingvo, kiu apartenas al la kaŭkazaj lingvoj. Ĝi havas kvar lokajn dialektojn. Ili uzis ĝis 1927 araban skribon, poste latinan skribon ĝis 1938, ekde tiam cirilan alfabeton. 

## Historio
Ili aperis en la 13-a jarcento, kiel kristana popolo, konvertiĝis en la 17-a jarcento al la islamo tiel montrante lojalecon al la Osmana imperio. Ilian teritorion okupis la Rusia imperio en 1774, oficiale aneksis en 1783. Post kiam la rusa supereco firmiĝis, la Rusia imperio ofertis al la kaŭkazaj popoloj en 1864 ke ili setliĝu sur la rusan militist-kontrolitan zonon aŭ elmigru en Turkion. Plimulto de la adigeoj — ĉefe muslimoj — elmigris. Ilian lokon okupis slavoj.

Dum la rusia interna milito, la adigeoj apogis la bolŝevikojn kaj reciproke povis establi Adigean Aŭtonoman Regionon en 1922, kun centro en Krasnodar. La moskeoj kaj la medrasoj estis fermitaj. Pro la oftaj protestoj de la adigeoj, la aŭtonomio estis malpliigita en 1936 kaj la teritorio reduktiĝis de 33.000 al 8.000 kvadrataj kilometroj, kun centro en Majkop.

Kategorio:Etnoj en Rusio
Kategorio:Etnoj en Kaŭkazo
Kategorio:Adigeio
Kategorio:Adigoj
Kategorio:Historio de Kaŭkazio
Kategorio:Historio de Krasnodara regiono
Kaheoj

La ** kaheoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta sudoriente de Moshi en la nordo de Tanzanio. En 1987 la kaheoj estis taksitaj 2.700 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Kaheoj
Kaheoj
Kamioj

La **kamioj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta proksime al Morogoro en Tanzanio. En 2000 la kamioj estis taksitaj 16.411 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

La kamia lingvo estas bantua lingvo kun granda vortproviza simileco kun la kutua, kverea, zaramoa, doea kaj lugurua lingvoj.

Kamioj
Kamioj
Vilmos Szamosi Soós

**SZAMOSI SOÓS Vilmos** (samoŝi ŝo:ŝ) estis hungara skulptisto. Li naskiĝis en 1885 en Koloĵvaro en 1972, Szentendre.
eta|Tombomonumento pri skermisto

## Biografio 
Szamosi Soós komencis lerni la metion ĉe János Fadrusz, pli poste ekde 1903 li estis lernanto de Lajos Mátrai en la Industriarta Altlernejo, ekde 1908 de Béla Radnai en la Reĝa Belarta Altlernejo. Ekde 1920 ĝis sia morto li vivis en Szentendre, li longtempe estis desegninstruisto. En 1931 li gajnis arĝentmedalon en la ekspozicio de *Nemzeti Szalon* (Nacia Salono). En 1962 li donacis plurajn ekzemplerojn de siajn gipsportretojn al *Muzeo Ferenczy* de Szentendre. Kelkajn skulptaĵojn liajn konservas la Hungara Nacia Galerio.

## Liaj elektitaj disĉiploj 
* György Holdas

## Fonto 
* Arto en Hungarujo

Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Karoj

La **karoj** (svahile: *Wakara*, anglalingve: *Kara*) estas etno kun aparta lingvo vivanta sur la insulo Ukerewe en la tanzania parto de la Viktoria-lago. En 1987 la karoj estis taksitaj 86.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Atentu, ke ankaŭ en Etiopio ekzistas etno kun la nomo *Kara*, kiun la tradukinto de la artikolo pri la njangatomoj el la germana esperantigis per *karaoj*, dum li en tiu ĉi artikolo la nomon de la tanzania etno *Kara* esperantigis per *karoj*, distingocele. La tradukinto ne scias, ĉu eble pro la sklavokomerco en historia tempo temas pri parencaj respektive identaj etnoj, kio ne malverŝajnas, ĉar ekzistas tiaj ekzemploj. 

Atentu duafoje, ke ankaŭ en Brazilo ekzistas etno kun la nomo *Karoj*.

Fine, ankaŭ la antikvaj loĝantoj de Kario (nuntempe en sudokcidenta Turkio) povas esti nomataj *karoj* en Esperanto (el la antikva greka Κᾶρες *kāres*), kvankam multaj preferas la nomon *karianoj* distingvocele.

Karoj
Karoj
Kategorio:Indianaj etnoj en Brazilo
Medzev

**Medzev,** hungare **Mecenzéf,** germane **Metzenseif(en)** estas urbo en Slovakio en regiono Košice, en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo. Ĝis 1899 la oficiala hungara nomo estis *Alsó-Mecenzéf* (=Suba Mecenzéf).
eta|maldekstre|

## Situo
La urbo situas en valo de rojo Bodva, laŭ traira flankovojo, fine de fervojo el Moldava nad Bodvou. Košice troviĝas 28 km.
  
## Historio
Germanoj fondis la komunumon por minadi post la tatara invado. La unua mencio devenis el 1272. Iam 2 komunumoj formiĝis: Supra kaj Suba Mecenzéf. Supra Mecenzéf aperis dokumente en 1427. En la apudaĵo fandofornoj funkciis ĝis 1870. Suba Mecenzéf havis privilegiojn, preskaŭ samajn ol la reĝaj minurboj. Industrio kaj korporacioj formiĝis. En la 19-a jarcento ambaŭ komunumoj estis kampurboj laŭ historiistoj Andreo Vályi kaj Elek Fényes. En 1910 loĝis tie 2658 da homoj, (1918 germanoj, 596 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la urbeto apartenis al Hungara reĝlando, al Abaúj-Torna, al distrikto de Hernádzsadány, poste al Ĉeĥoslovakio, fine inter 1939-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en la urbeto 3667 da homoj, (2766 slovakoj, 497 germanoj, 244 ciganoj, 57 hungaroj).  

## Vidindaĵoj
* gotika katolika preĝejo de Suba Mecenzéf el la 15-a jarcento, en 1735 estis barokigita
* katolika preĝejo de 1777 en Supra Mecenzéf
* urbodomo
* forĝistejo

## Famuloj 
* En la iama Alsó-Mecenzéf naskiĝis:
** hungara episkopo Gergely Sorger
** hungara preposto János Böhm.
* En la iama Mecenzéf naskiĝis László Lukács (monaĥo).
eta|maldekstre|

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo
Károly Sterio

estis hungara pentristo, grafikisto. Li naskiĝis en Stájerlak (nuntempe en Rumanio kiel Anina) en 1821 kaj mortis en Pest (urbo) la 4-an de junio 1862. Li estis grava majstro de epoko romantika.

## Biografio 
Károly Sterio devenis el greka familio. Ekde 1840 li studis en Akademio de Belartoj de Vieno. Post siaj studoj li restis iom en Vieno, poste li iris al Munkeno, fine li studvojaĝis al Francio, Italio, Anglio. En Pozsony li pentris la pentraĵojn *Bankedo de artistoj en Vaskutacska* kaj *Apud Poĵonjo en 1848*. Baldaŭ li establis atelieron en urbo Pest. Li fariĝis favorita portreta kaj ĝenra pentristo (István Széchenyi, Andrássy Manó); (*Papagájos hölgy*). Li pentris ankaŭ plurajn sport- kaj ĉasisttemajn pentraĵojn kaj ankaŭ grafikaĵojn. En la 1850-aj jaroj liaj grafikaĵoj ofte aperis en Vasárnapi Újság, krome li ilustris plurajn eldonaĵojn. En 1857 li edziĝis, poste filino naskiĝis.

## Elektitaj pentraĵoj 
* Ikonostazo kun 48 bildoj en Serba preĝejo Sankta Georgo

Sterio Károly Indulás a vadászatra.jpg|Ek al ĉasado!
Buda ostroma Sterio.jpg|Sieĝo de Buda
Sterio Borkóstoló.jpg|Vingustumado
Sterio Children with a Puppy.jpg|Infanoj kun hundeto
Sterio Klapka Gyorgy.jpg|György Klapka
Sterio Portrait of a Woman.jpg|Virina portreto
Sterio View of Bártfa.jpg|Panoramo de Bártfa

## Elektitaj grafikaĵoj 

Feszl Frigyes Sterio.jpg|Frigyes Feszl
Sterio Clark Ádám 1850.jpg|Adam Clark
Sterio Kanapén ülő hölgy 1844.jpg|Sidanta virino (1844)
Sterio Károly Dunántúli nők.jpg|Transdanubiaj virinoj
Sterio Károly Juhászlegény.jpg|Juna ŝafisto
Sterio Portrait of Lajos Markusovszky 1858.jpg|Lajos Markusovszky (1858)
Sterio Károly Juhász.jpg|Ŝafistoj

## Literaturo 
* S. K. akadémiai festőművész élete és művei (Vasi Szle, IV., 1937).

## Eksteraj ligiloj 
* Belarto en Hungarujo

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* http://www.kieselbach.hu/muvesz/sterio-karoly_1026

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj grafikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungariaj grekoj
Dekduo

**Dekduo** estas nombrovorto, kiu reprezentas aron konsistantan el dek du unuopaj elementoj. Diference al kutimoj de aliaj lingvoj, ekzemple la angla, oni uzas ĝin en Esperanto nur malofte kaj en multaj kuntekstoj ĝi estas sentata kiel arkaismo.

El dekduo estas rekte derivita **duondekduo**, do markigo por ses kaj **diabla dekduo**, markigo por *dek tri*.

## Etimologio 
La vorto *dekduo* mem estas interesa pro sia internacia etimologio. En la ĉeĥan ĝi estis transprenita el la mezepoka germana lingvo, kie ĝi havis aspekton *totzan*, *totzen* (hodiaŭ *Dutzend*). Sed la germana transprenis ĝin el malnovfranca lingvo *dozeine* (hodiaŭ *douzaine*), derivaĵo el numeralo *douze* ("dek du"), respondanta al la origina latina *duodecim* ("dek du", kunmetita el *duo* kaj *decem*, do "du" kaj "dek").

## Kalkulado je dekduoj 
Je dekduoj oni kalkulis en la pasinteco precipe varo dum pakumado, transporto kaj vendado. Restaĵojn de tio ĉi ni trovas ankoraŭ hodiaŭ precipe en abunda uzado de duondekduo, do de nombro ses - po duondekduoj oni hodiaŭ pakumas kaj vendas ekzemple ovojn, botelajn trinkaĵojn, teleroj kaj manĝilaroj.

## Dekduo en arto 
Dekduon havis en sia titolo kelkaj artaĵoj. Ekzemple teatra ludo de Ch. H. Spiess, nomo de aventurema milita romano de E. M. Nathanson *Dekduo da malpuruloj* kaj laŭ ĝi filmita samnomata filmo kaj pluaj.

## Vidu ankaŭ 
* Mandelo
* Sesdeko
* Granddekduo
* Groco (nombro) = 12 × 12 = 144
* Maso (nombro) = granda groco = 12 × 12 × 12 = 1728

* Grandsesdeko
* Dekduuma sistemo

Kategorio:Numeralo
Kategorio:Naturaj nombroj kun propraj nomoj
Diskreta logaritmo

En matematiko, **diskreta logaritmo** estas grupa analogo de ordinara logaritmo.

Estu multiplika grupo de entjeroj module n (**Z***p*)×, kiu estas la aro de entjeroj {1, …, *p* − 1} sub multipliko module la primo *p*.

Se oni bezonas trovi la *k*-an potencon de unu el la nombroj en ĉi tiu grupo, oni povas fari ĉi tion per trovo de ĝia *k*-a potenco kiel entjero kaj tiam trovo la resto post divido per *p*. Ĉi tiu procezo estas la *diskreta potencigo*. Ekzemple, estu (**Z**17)×. Por komputi 34 en ĉi tiu grupo, oni unue komputu 34 = 81, kaj tiam dividu 81 per 17, ricevante reston 13. Tial 34 = 13 en la grupo (**Z**17)×.

*Diskreta logaritmo* estas la inversa operacio. Estu donite ke *3k ≡ 13 (mod 17)*, kio estas la *k*? Reale, estas malfinie multaj respondoj, pro la modula naturo de la problemo; oni tipe strebas al la plej malgranda nenegativa respondo, kiu estas *k=4*.

La problemo de komputado de diskreta logaritmo similas al problemo de entjera faktorigo, ĉar

* Ambaŭ problemoj estas malfacilaj, ne estas sciataj kompetentaj algoritmoj (kun polinoma tempo por ne-kvantuma komputilo)
* Algoritmoj de unu problemo estas ofte adaptitaj al la alia
* La malfacileco de ambaŭ problemoj estas uzata por konstrui ĉifrikajn sistemojn.

La naiva algoritmo por komputado de diskreta logaritmo estas per testado de ĉiuj eroj de la grupo, la rula tempo estas lineara de amplekso de la grupo kaj tial eksponenta tempo de kvanto de ciferoj.

Kategorio:Modula aritmetiko
Kategorio:Grupo-teorio
Kategorio:Kriptografio
Kategorio:Logaritmoj
Kategorio:Dulokaj operacioj
Ferenc Radó

**RADÓ Ferenc** (rado:) estis rumanuja hungara matematikisto. Li naskiĝis en Temeŝvaro la 21-an de majo 1921 kaj mortis en Kluĵo la 27-an de novembro 1990.

## Biografio 
Ferenc Radó finis la *Judan Liceon* en sia naskiĝurbo (1939), li akiris diplomon de matemtikinstruisto en Universitato de Kluĵo (1945). Li instruis en mezlernejo kaj en altlernejo pedagogia en sia naskiĝurbo, pli poste ekde 1950 li instruis en Universitato Bolyai, respektive en Universitato Babeş-Bolyai ekde 1968 ĝis sia pensiuliĝo kiel universitata profesoro (1985). Li estis samtempe ĉefkunlaboranto ankaŭ de la *Instituto de Kalkulo* de Kluĵo. Li doktoriĝis en 1958. Li estis gastprofesoro de la *University of Waterloo* de Kanado (1969-70), redakcikomisiano de la fakrevuoj de Bazelo *Journal of Geometry* kaj *Aequationes Mathematicae*.

## Verkoj 
* *Analitikus geometria* (universitata lernolibro, Kv. 1954, 1958);
* *Lecţii de nomografie* (kunulaŭtoro L. Bal, 1956);
* *Analitikus geometriai példatár* (universitata lernolibro, kun Pál Szilágyi, Kv. 1958);
* *Feladatgyűjtemény középiskolai matematikai körök számára*. I-II. (kun Vilmos Cseke kaj Ernő Kiss , 1957, 1959);
* *Geometrie (kunulaŭtoro G. Galbură, 1979);
* *A geometria mai szemmel* (kun Béla Orbán, Kv. 1981);
* *Matematikai kislexikon'' (kunulaŭtoro, 1983).

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj matematikistoj
Izocela triangulo

eta|300px
**Izocela triangulo** estas triangulo, ĉe kiu du lateroj havas la saman longon.

Egallatera triangulo estas specifa okazo de izocelo triangulo.

## Propraĵoj 
* Du anguloj, kontraŭaj al la egalaj lateroj, egalas inter si, kaj nepre estas malpli grandaj ol 90°.
* Dusekcantoj, kiuj trapasas la egalajn angulojn, egalas inter si.
* Medianoj, kiuj trapasas la egalajn angulojn, egalas inter si.
* Altoj, kiuj trapasas la egalajn angulojn, egalas inter si.
* Dusekcanto, mediano kaj alto, kiuj trapasas la trian angulon, koincidas inter si. Centroj de enskribita cirklo kaj ĉirkaŭskribita cirklo kuŝas sur ĉi tiu rekto.

Ĉiu el tiuj ĉi kvin ecoj estas ekvivalenta al la komenca difino de izocela triangulo.

Kelkaj egalecoj: Estu
: *a* – la longo de la du egalaj lateroj,
: *b* – la longo de la tria latero,
: *α* – ĉiu el la du egalaj anguloj,
: *β* – la tria angulo,
: *R* – la radiuso de ĉirkaŭskribita cirklo,
: *r* – la radiuso de enskribita cirklo.

Tiam:

*  a = 2R \sin \alpha,  b = 2R \sin \beta  (leĝo de sinusoj)
*  a = \frac b {2 \cos \alpha}  (sekvas el la leĝo de kosinusoj)
*  b = a \sqrt {2 (1 - \cos \beta)}  (sekvas el la leĝo de kosinusoj)
*  b = 2a \cos \alpha 
*  \alpha = \frac {\pi - \beta} 2; 
*  \beta = \pi - 2\alpha; 
*  \alpha = \arcsin \frac a {2R},  \beta = \arcsin \frac b {2R}  (sekvas el la leĝo de sinusoj)

Perimetro (*P*):
*  P = 2a + b  (laŭ la difino);
*  P = 2R (2 \sin \alpha + \sin \beta)  (sekvas el la leĝo de sinusoj).

Areo (*A*):
:  A = \frac 1 2 a^2 \sin \beta = \frac 1 2 ab \sin \alpha; 
:  A = \frac 1 2 b ~ \sqrt {\left( a + \frac 1 2 b \right) \left( a - \frac 1 2 b \right)}  (formulo de Heron).

Kategorio:Trianguloj
Konjugita transpono

En lineara algebro, **konjugita transpono**, **hermita transpono**, aŭ **adjunkta matrico** de *m*-per-*n* matrico *A* kun kompleksaj elementoj estas la *n*-per-*m* matrico *A** ricevis de *A* per transpono kaj posta preno de kompleksa konjugito de ĉiu elemento:

*(A*)ij = aji**, por ĉiuj eblaj valoroj de *i* kaj *j* (*1 ≤ i ≤ n*, *1 ≤ j ≤ m*).

La konjugita transpono de matrico *A* povas esti signifita per ĉi tiuj simboloj:
* A^* \,\! aŭ A^\mathrm{H}, kutime uzataj en lineara algebro
* A^\dagger \,\!, kutime uzata en kvantuma mekaniko
* A^+ \,\!, kvankam ĉi tiu simbolo estas pli kutime uzita por la pseŭdoinverso de Moore-Penrose

Notu, ke en iuj ĉirkaŭtekstoj A^*  povas esti uzata por signifi laŭelementan kompleksan konjugiton de matrico kaj devas esti ne konfuzita konjugita transpono.

## Propraĵoj 
* *(A+B)* = A* + B** por ĉiuj du matricoj *A* kaj *B* de la samaj dimensioj.
* *(rA)* = r*A** por ĉiu kompleksa nombro *r* kaj ĉiu matrico *A*. Ĉi tie *r** estas al la kompleksa konjugito de *r*.
* *(AB)* = B*A** por ĉiu *m*-per-*n* matrico *A* kaj ĉiu *n*-per-*p* matrico *B*.
* *(A*)* = A* por ĉiu matrico *A*.
* *det(A*) = (det A)* se *A* estas kvadrata matrico
* *tr(A*) = (tr A)* se *A* estas kvadrata matrico
* *A* estas inversigebla se kaj nur se *A** estas inversigebla, kaj en ĉi tiu okazo *(A*)−1 = (A−1)**.
* Ejgenoj de *A** estas la kompleksaj konjugitoj de ejgenoj de *A*.
* * = *y>* por ĉiu *m*-per-*n* matrico *A*, ĉiu vektoro *x* en ***C**n* kaj ĉiu vektoro *y* en ***C**m*. Ĉi tie  signifas la norma kompleksa ena produto sur ***C**m* kaj ***C**n*.

## Vidu ankaŭ 
* Hermita adjunkta (hermita konjugita)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Lineara algebro
Kategorio:Matricoj
Kombinaĵo de kubo kaj okedro

En geometrio, **kombinaĵo de kubo kaj okedro** estas figuro kiu povas esti konsiderata kiel pluredra steligo aŭ pluredra kombinaĵo.

Ĝi havas okedran simetrion *Oh* kaj ĝi havas la saman situon de verticoj kiel romba dekduedro.

## Kiel kombinaĵo 
La figuro estas pluredra kombinaĵo de okedro kaj kubo. Ĝi estas unu el kvar kombinaĵoj konstruitaj el regula pluredro kaj ĝia duala.

## Kiel steligo 
Ĉi tiu figuro estas pluredro, la unua steligo de la kubokedro, kaj ĝi estas donita en listo de pluredroj de Wenninger kun indekso 43.

Ĝi estas kubokedro kun triangula piramido aŭ kvadrata piramido aldonita al ĉiu ĝia edro, respektive al tio ĉu la edro estas triangulo aŭ kvadrato.

Steligaj facetoj por la konstruado estas:

## Referencoj 
* 

Kategorio:Pluredraj kombinaĵoj
Hadriano la 3-a

**Sankta Hadriano** aŭ **Adriano la 3-a**, latine ** Hadrianus III ** naskiĝis nekonatan daton kaj mortis 885 apud San Cesario sul Panaro (Modena). Li estis papo ekde 884 ĝis sia morto. Tre malmulte oni konas pri li. Li mortis dum reveno de vojaĝo al *Wormatia*, hodiaŭ Worms, kie reĝo de frankoj, Karolo la 3-a kunvokis lin.

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Formoso la 1-a

**Formoso la 1-a**, latine **Formosus** (kiu signifas "belega") naskiĝis ĉirkaŭ 816 en Romo kaj mortis la 4-an de aprilo 896. Li estis papo ekde 891 ĝis sia morto.

Antaŭ esti papo, Formoso iĝis episkopo 864. Formoso kandidatiĝis al papeco en 872 sed ne elektiĝis, pro tio, lia kontraŭulo, la Papo Johano la 8-a malfarigis lin episkopo, sed papo Marino la 1-a redonis al li la episkopecon 883.

Februare 896 Formoso kronis Arnulfon imperiestro de la Sankta Romia Imperio, sed lia posteulo, papo Johano la 9-a deklaris nevalida tiun agon.

Post la morto de Formoso, la papo Stefano la 6-a kunvokis la kadavron de Formoso al Sinodo kaj kondamnis ke ĝi estu ĵetita en Tibero.

[eta|maldekstra|350px|[Sinodo de la kadavro|Kadavro de Formoso en Sinodo kunvokita de Stefano la 6-a, bildo de *Jean-Paul Laurens* (1870)]]

Kategorio:Papoj
Hanušovce nad Topľou

eta|maldekstra|250ra|Zámocká en Hanušovce nad Topľou
**Hanušovce nad Topľou** (hungare *Tapolyhanusfalva*) estas urbo en Slovakio en regiono Prešov, en distrikto Vranov nad Topľou.

## Situo 
La urbo situas en valo de rojo Topľa, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Prešov-Vranov nad Topľou. La lasta troviĝas 23 km.

## Historio 
La biencentro en 1317, la komunumo en 1332 estis menciita unuafoje, kiu iĝis tiam kampurbo. La kampoj dum 300 jaroj apartenis al familio Sós (ŝOŝ). La urbeto estis grava komercejo, ekde la 17-a jarcento gimnazio funkciis. En 1910 loĝis tie 1267 da homoj, (slovakoj en majoritato, germanoj kaj hungaroj en minoritato). La urbeto ĝis 1919 apartenis al Sáros, al distrikto de Giraltovce, poste al Ĉeĥoslovakio. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj. En 2001 loĝis en la urbeto 3582 da homoj, (3045 slovakoj, 511 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* romanika-gotika katolika preĝejo de 1280
* burgo de 1564
* baroka kastelo kun 4 turoj de 1655

## Ĝemelurboj 
*  Velká Bites, Ĉeĥio
*  Nozdrzec, Pollando
*  Debica, Pollando

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Vranov nad Topľou
Matrico de Hilbert

En lineara algebro, **hilberta matrico** estas matrico kun la onaj eroj

: H_{ij} = \frac{1}{i+j-1} 

Ekzemple, ĉi tiu estas la 5 × 5 hilberta matrico:

:H = \begin{bmatrix}
1 & \frac{1}{2} & \frac{1}{3} & \frac{1}{4} & \frac{1}{5} \\[4pt]
\frac{1}{2} & \frac{1}{3} & \frac{1}{4} & \frac{1}{5} & \frac{1}{6} \\[4pt]
\frac{1}{3} & \frac{1}{4} & \frac{1}{5} & \frac{1}{6} & \frac{1}{7} \\[4pt]
\frac{1}{4} & \frac{1}{5} & \frac{1}{6} & \frac{1}{7} & \frac{1}{8} \\[4pt]
\frac{1}{5} & \frac{1}{6} & \frac{1}{7} & \frac{1}{8} & \frac{1}{9} \end{bmatrix}

La hilberta matrico povas esti estimita kiel derivita de la integralo

: H_{ij} = \int_{0}^{1} x^{i+j-2} dx 

kio estas, kiel matrico de Gramian por potencoj de *x*. Ĝi estas matrico de Hankel.

La hilbertaj matricoj estas kanonaj ekzemploj de miskondiĉaj matricoj, farante ilin konate malfacila al uzi en cifereca kalkulado. Ekzemple, la 2-norma kondiĉnombro de la matrico pli supre estas proksimume 4,8·105.

## Propraĵoj
La hilberta matrico estas simetria kaj pozitive difinita.

La determinanto povas esti esprimita en fermita formo, kiel speciala okazo de la koŝia determinanto. La hilberta matrico estas ankaŭ tutece pozitiva (signumo de determinanto de ĉiu submatrico estas pozitiva). La inverso povas ankaŭ esti esprimita en fermita formo, ĝiaj elementoj estas

:(H^{-1})_{ij}=(-1)^{i+j}(i+j-1){n+i-1 \choose n-j}{n+j-1 \choose n-i}{i+j-2 \choose i-1}^2

kie *n* estas la ordo de la matrico. Ĉiuj elementoj de la inversa matrico estas entjeroj.

La kondiĉnombro kreskas kiel:
: *O((1+√2)4n/√n) ≈ O(e3,5255n/√n)*

## Historio 
La matrico aperas en artikolo de David Hilbert *Ein Beitrag zur Theorie des Legendreschen Polynoms*, publikigita en la ĵurnalo *Acta Mathematica*, volumo 18, 155-159, 1894).

Li derivas la akuratan formulon

:\det(H)={{c_n^{\;4}}\over {c_{2n}}}

por determinanto de la *n×n* hilberta matrico. Ĉi tie *cn* estas

:\prod_{i=1}^{n-1} i^{n-i}=\prod_{i=1}^{n-1} i!

Hilberto ankaŭ mencias la kuriozan fakton ke la determinanto de la hilberta matrico estas la inverso de entjeroj kiujn li ekspresas kiel la diskriminanto de certa supergeometria polinomo rilatanta al la polinomo de Legendre. Ĉi tiu fakto ankaŭ sekvas de idento

: {1 \over \det (H)}={{c_{2n}}\over {c_n^{\;4}}}=n!\cdot \prod_{i=1}^{2n-1} {i \choose [i/2]}

Per sumado de Eŭlero-MacLaurin de logaritmoj de *cn* li ricevas la krudan asimptotan rezulton

:\det(H)=4^{-n^2+r_n}

kie la erara termo *rn = o(n2)*. Pli preciza asimptota rezulto (kiu povas esti trovita per proksimuma kalkulado de Stirling de la faktorialo) estas

:\det(H)=a_n\, n^{-1/4}(2\pi)^n \,4^{-n^2}

kie *an* konverĝas al iu konstanto a_\infty=0.6450...  kiam n\rightarrow\infty.

Kategorio:Cifereca lineara algebro
Kategorio:Matricoj
Kategorio:Determinantoj
Kategorio:David Hilbert
Kereveoj

La **kereveoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta sur la insulo Ukerewe en la tanzania parto de Viktoria-lago. En 1987 la kereveoj estis taksitaj 100.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Kereveoj
Kereveoj
Sankasaoj

La **sankasaoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta en norda Tanzanio. En 1987 la sankasaoj estis taksitaj 4.670 homoj . La sankasaoj estas distingindaj de aliaj etnaj grupoj ofte nomataj doroboj.

## Fontoj 
Sankasaoj
Sankasaoj
Digno

**Digno** laŭ PIV estas 
# respekto, kiun oni meritas per sia konduko, kaj
# konscio pri la respekto, kiun oni meritas, do memrespekto.

En parola lingvaĵo digno estas laŭ ankoraŭ iom pli vasta difino
* la senhasta kaj pripensita konduto de homo videble ne pelita de urĝaj bezonoj, kiu respektige imponas al aliaj homoj
* la solena etoso de festa evento aŭ rito
* la respektiga efiko de alta ofico, kiu donas dignon al la postenulo, sed kies respekta statuso ankaŭ devas esti socie defendata (tiel ke oni provas eviti, ke ekzemple ŝtata prezidento estas aparte ofende ridindigata)

Kiu en difinita socio konsideriĝas digna kaj kio nedigna, ne estas ĝenerale difinebla kaj ankaŭ ne konstanta, sed kiel ĉiuj konceptoj pri sociaj valoroj ŝanĝiĝadas.

Kategorio:Virtoj
Kombinaĵo de granda dudekedro kaj granda steligita dekduedro

En geometrio, **kombinaĵo de granda dudekedro kaj granda steligita dekduedro** estas figuro kiu povas esti konsiderata kiel pluredra steligo aŭ pluredra kombinaĵo.

Ĝi havas  *Ih* kaj ĝi havas la saman  kiel romba tridekedro.

## Kiel kombinaĵo 
La figuro estas pluredra kombinaĵo de granda dudekedro kaj granda steligita dekduedro. Ĝi estas unu el kvar kombinaĵoj konstruitaj el regula pluredro kaj ĝia duala.

## Kiel steligo 
Ĉi tiu figuro estas pluredro, la 15-a steligo de la dudek-dekduedro, kaj ĝi estas donita en listo de pluredroj de Wenninger kun indekso 61 (???).

Steligaj facetoj por la konstruado estas:

## Referencoj 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* http://mathworld.wolfram.com/GreatIcosahedron-GreatStellatedDodecahedronCompound.html je MathWorld
* http://www.software3d.com/GreatStelDod+GreatIcos.php
* http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vrml/compound_of_great_icosahedron_and_dual.wrl  travidebla VRML modelo

Kategorio:Pluredraj kombinaĵoj
Tombo de Zamenhof

eta|Esperantistoj ĉe la unua tomboŝtono de Zamenhof
eta|6-a Tutpollanda Esperanto-Kongreso en Varsovio, 1933. La partoprenantoj metas florojn ĉe la tombo de LLZ. Parolas Leo Belmont

**Monumento de Zamenhof**. Tomboŝtono de la Majstro en la hebrea tombejo de Varsovio ĉe str. Okopowa. La tombo troviĝas vid-al-vide ĉe la enirejo, sur plej honora loko, kiun la hebrea komunumo donacis senpage kaj helpis aranĝi tre solenan funebroceremonion. La komunumo daŭrigas ĝis nun tiun helpon, je propraj kostoj dekoracias la tombejon, kiam okazas ia ceremonio sur la tombo, ktp. Super la tombo - kiu troviĝas sur monteto, kies antaŭa deklivo estas ornamita per granda kvinpinta stelo el plantaĵoj - staras ekde 1926 tomboŝtono. La monumento konsistas el kvin grizaj granitaj blokoj unu sur la alia kaj sur ili la terglobo. La dua bloko (el malsupre) estas tre granda (pezas ĉ. 2500 kg.) kaj havas el ĉiu flanko ŝildojn, sur kiuj troviĝas surskriboj. Ĉar la tombo troviĝas en angulo de aleo, ĝi havas du antaŭajn flankojn. Sur la pli larĝa - super la steligita deklivo - troviĝas surskribo:

DoktoroLudoviko LazaroZAMENHOFkreinto de Esperantonaskita 15. XII. 1859. mortis 14. IV. 1917.

Sur la piedestalo, t. e. sub la unua bloko, samflanke, oni vidas maldekstre: M. Lubelski, artisto. Ĉe la mallarĝa fronto - sur la dua bloko - ankaŭ sur ŝildeto elgravurita troviĝas surskribo:

STARIGITADE TUTMONDAESPERANTISTARO

Ĝian starigon organizis la Int. Monumenta Komitato, fondita dum la UK 1921 en Prago. IMK eldonis kuponojn kaj fondis en Varsovio Lokan Monumentan Komitaton (LMK), kies prez. fariĝis d-ro Wilhelm Róbin, sekr. Edward Wiesenfeld, kas. B. Weinthal, anoj estis reprezentantoj de ĉiuj Varsoviaj Esperantaj Organizaĵoj. Por anoncita konkurso alvenis 18 modeloj, el kiuj la juĝantaro donis 1-an premion de 20 pundoj al la modelo de M. Lubelski. La skotaj E-istoj donacis la veran skotan graniton kaj post la kolektiĝo de la necesa sumo IMK farigis la tutan monumenton en Aberdeen (Skotlando) sub la kontrolo de skulptistoj. Coults kaj honora sekr. Applebaum. Komence de 1926 ĝi estis forveturigita Polujon. La polaj E-istoj kovris ĉiujn elspezojn bezonajn por venigi la monumenton el Dancigo al Varsovio kaj starigi ĝin sur la tombejo. Helpis multe per favoroj la pola registaro, la hebrea komunumo, eĉ la laboristoj, prenintaj minimuman salajron. En la tago de la naŭa datreveno, la  (oni prokrastis de la 14-a de aprilo, ĝis la plej proksima dimanĉo) okazis la solena malkovro de la monumento kun la ĉeesto de reprezentantoj de la pola registaro; belegan parolon aŭdigis ministro Grabowski. Samtage okazis la malkovro de la tomboŝtono de Klara Zamenhof, kies tombo troviĝas apude.

La animo kaj ĉefa efektiviganto de la monumenta afero estis la sekr. de IMK, J. D. Applebaum.

## Vidu ankaŭ 
* Entombigo de L. L. Zamenhof
* *La monumento restu pura!* – artikolo de Lidja Zamenhof, 1934

Kategorio:Esperanto-movado en Pollando
Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj
Kategorio:L. L. Zamenhof
Kategorio:Tomboj
Torpedoboato

[eta|dekstra|250ra|Torpedoboato *HMS Lightning* en [1877.]]
**Torpedoboato** estas malgranda, rapida militŝipo, kiu estis uzata de ĉirkaŭ 1880 ĝis 1945. Ĝi estis evoluigita fine de la 19-a jarcento fare de brita John Isaac Thornycroft, por milituzi la novelpensitan helican torpedon, kiu anstataŭigis la ĝis tiam uzatan bumtorpedo (bumo). Por tiuj torpedoj, la boato devis proksimiĝis relative etdistance al la kontraŭa ŝipo.

La torpedoboato ŝajnis konvena kontraŭilo de la malfortaj, malgrandaj landoj kontraŭ la ŝipfloto de la grandaj maraj potencoj. Ĝi estis relative malmultekosta kaj la detrua efiko de la torpedo - sub la akvo - estis grava.

La brita mararmeo evoluigis kontraŭ la torpedoboato la torpedoboatan detruilon kun malpezaj armiloj, kun sama rapideco, proprecoj.

Kategorio:Ŝipoj
Kategorio:Militŝipoj
Vilmos Cseke

**CSEKE Vilmos** (ĉeke) estis rumanuja hungara matematikisto. Li naskiĝis en Hátszeg la 5-an de majo 1915 kaj mortis en Kluĵo la 10-an de marto 1983.

## Biografio 
Vilmos Cseke kaj la mezlernejon kaj la universitaton li finis en Kluĵo, tiun lastan en 1936. Li doktoriĝis en 1947 sub la gvido de Teofil Vescan (*Magyarország és a Székelyföld népessége növekedésének matematikai-statisztikai módszerekkel való vizsgálata*). Ekde 1937 li instruis en katolika ĉefgimnazio de Kluĵo, ekde 1941 li iĝis asistanto, ekde 1948 lektoro kaj poste universitata profesoro ĝis sia pensiuliĝo. Lia unua artikolo aperis en Erdélyi Iskola en 1939 pri la lernejkooperativoj. Li estis kunlaboranto de Utunk kaj Korunk; ekde 1957 li estis ĉefredaktoro de Matematikai és Fizikai Lapok, ekde 1959 redaktoro, inter 1976 kaj 1979 li estis la gvidanto de redakcikomisiono de la Matematikai Lapok. Liaj studoj aperis en revuoj *Studii şi Cercetări Ştiinţifice* kaj *Studii şi Cercetări de Calcul Economic*. Li tradukis kibernetikajn kaj informacitoriajn fakstudojn el la rusa kaj rumana lingvoj.

## Verkoj 
* *Kereskedelmi számtan* (Kv. 1946);
* *Logaritmus, kamatos-kamat, járadékszámítási és halandósági táblázatok* (Kv. 1947);
* *Kamatos folyószámlák* (eldono de uzinekonomia fakultato de Bolyai Tudományegyetem, Kv. 1948);
* *Feladatgyűjtemény középiskolai matematikai körök számára* I-II. (kun Ernő Kiss kaj Ferenc Radó, 1957, 1959);
* *Matematika fémipari szakmunkások számára* (kun Klima Alfréd, 1961);
* *A gráfelmélet és gyakorlati alkalmazásai* (kun kovrilpaĝo de Cseke Tamás, 1972).
* *A valószínűségszámítás elemei és gyakorlati alkalmazások*, 1982.

## Bibliografio 
* Maurer Gyula: *Bevezetés a gráfelméletbe*. Korunk 1973/3.
* Szabó Attila-Vincze János: Cs. V. Természettudományos arcképcsarnok, Művelődés 1980/5.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Cseke, V
Ernő Kiss (matematikisto)

**KISS Ernő** (kiŝ) rumanuja hungara matematikisto (Székelyszenterzsébet, 23-a de septembro 1914 – Kluĵo, 10-a de januaro 1990).

## Biografio
La mezlernejon li finis en *Reformita Kolegio* de Târgu Mureş (1931), la matematikon en la Universitato Ferdinand la 1-a en Kluĵo (1936). Li instruis en 1936 li *Reformita Kolegio* de Zalău, pli poste en Târgu Mureş. En 1949 li instruis en la fakultato pri farmacio de *Instituto Medicina kaj Framacia de Târgu Mureş*, ekde 1950 ĝis sia pensiiĝo (1981) en la Universitato de Kluĵo. Li priokupiĝis la nombroteorion kaj matematikan metodologion. Liaj studoj aperis en *Studii şi Cercetări*, *Gazeta Matematică* kaj *Studia Universitatis Babeş-Bolyai*. Ekde 1957 li estis redaktoro de Matematikai és Fizikai Lapok. Li tradukis el rusa kaj rumana lingvoj fakstudojn por mezlernejanon kaj studentoj. Li estas la aŭtoro de ĉapitro pri trigonometrio de libro *Culegeri de probleme de matematică* (Kv. 1977).

## Verkoj
**Feladatgyűjtemény középiskolai matematikai körök számára* I-II (kun Vilmos Cseke kaj Ferenc Radó, 1957, 1959); 
**A számelmélet elemei* (1960; Antenna, Kv. 1987).

Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Elemér Kiss

**KISS Elemér** (kiŝ) rumanuja hungara matematikisto, ekstera membro de MTA (Braŝovo, 25-a de aŭgusto 1929 – Târgu Mureș, 23-a de aŭgusto 2006).

## Biografio 
La mezlernejon li finis en Miercurea Ciuc (1948), li akiris diplomon de instruisto pri matematiko en la Universitato Bolyai (1951). Li instruis en Târgu Mureş kaj Reghin, ekde 1961 en pedagogia altlernejo de Târgu Mureş, pli poste en la *Universitato de Mekaniko* de Kluĵo. Lia unua verko aperis en Matematikai és Fizikai Lapok (1957); Li estis redakciano de Matematikai Lapok. Ekde 1975 aperis liaj studoj en rumanaj kaj germanaj fakgazetoj.

## Verkoj 
* *Algebra* (universitata lernolibro, Mv. 1976);
* *Haladványok*, Kv. 1984.
* *Matematikai kincsek Bolyai János kéziratos hagyatékából*, Typotex, 1. kiadás: 1999, 2., bővített kiadás: 2005.
* ''Mathematical gems from the Bolyai chests. János Bolyai's discoveries in number theory and algebra as recently deciphered from his manuscripts.* Translated by Anikó Csirmaz and Gábor Oláh. Akadémiai Kiadó, Budapest; TypoTeX, Budapest, 1999. 200 pp.&nbsp;ISBN 9630575639;
* *Újabb fejezetek Bolyai János életművéből'', Magyar Tudománytörténeti Intézet-Jedlik Ányos Társaság-Pannon Egyetem, Budapest-Veszprém, 2011, ISBN 978-963-9276-46-8. (kun Oláh-Gál Róbert)

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Béla Orbán

**ORBÁN Béla** (orba:n) estis rumanuja hungara matematikisto. Li naskiĝis en Kluĵo la 7-an de decembro 1929 kaj mortis en Kluĵo la 16-an de januaro 2016.

## Biografio 
Béla Orbán finis la romian katolikan gimnazion en sia naskiĝurbo (1948), li akiris diplomon de instruisto pri matematiko-fiziko en la Universitato Bolyai (1952). Li instruis tie ĝis sia pensiuliĝo (1951-89). Liaj fakartikoloj aperis en enlandaj kaj eksterlandaj fakrevuoj, respektive en Korunk kaj A Hét. Li estas kunulaŭtoro de *Matematikai kislexikon* (1983). Estas elstara lia artikolo en Matematikai Lapok numero 6/1993 pri la matematika fakterminologio en hungara lingvo.

## Verkoj 
* *A geometria mai szemmel* (kun Ferenc Radó, Kv. 1981).

Kategorio:Rumanujaj hungaraj sciencistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj matematikistoj
Librevilo

eta|maldekstra|250px|Sceno el strando en Librevilo
eta|maldekstra|250px|Usona ambasadejo en Librevilo
**Librevilo,** ankaŭ nomata **Liberurbo**, kaj nomata preskaŭ en ĉiuj lingvoj **Libreville** estas metropolo, ĉefurbo, samtempe la plej granda urbo de Gabono.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis .

## Situo 
La ĉefurbo situas laŭ riverobordo, proksime de maro.

## Historio 
Francoj fondis komunumon en 1835, kiu ricevis la nomon Libreville en 1848, poste Pierre Savorgnan de Brazza faris ĝin grava urbo en 1875. Bataloj okazis en 1940 inter naziemaj kaj kontraŭstarantaj francoj. Librevilo iĝis ĉefurbo en 1960. Nuntempe tie loĝas duono de la lando.

## Trafiko 
Internaciaj haveno kaj flughaveno, fervojo, interne aŭtobusoj.

## Vidindaĵoj 
* muzeo de Artoj
* franca kulturcentro
* katedraloj de Sankta Maria kaj Sankta Mikaelo

## Servoj 
* arboreto
* Universitato Omar Bongo
* biblioteko

## Esperantistoj 
* Koadjo Amevor

## Referencoj 
Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Metropoloj
Kategorio:Havenurboj
Kategorio:Urboj de Gabono
Simbirska gubernio

**Simbirska gubernio** estas administra teritoria unuo kun la ĉefurbo en Simbirsk en la cara Rusio. La 19-an de januaro 1943 ĝi transformiĝis je Uljanovska provinco.

Laŭ la censo de 1987 sur la teritorio de la gubernio loĝis 1 549 461 homoj (749 801 viroj kaj 799 660 virinoj) el kiuj 109 175 estis urbanoj. Konsiderante ke la gubernio kovris areon de  kvadrataj kilometroj, tio en  rezultigis loĝdenson de  loĝantoj/km². Gubernia ĉefurbo estis la urbo .

La nacia konsisto de la gubernio estis tre varia: krom rusoj tie loĝis mordvoj (ersoj kaj mokŝoj), tataroj kaj ĉuvaŝoj.

La rusoj penetris en la regionon kiam tie jam loĝis ĉuvaŝoj, mordvoj kaj tataroj.

Kategorio:Historio de Uljanovska provinco
Kategorio:Gubernioj de la Rusia Imperio
Kategorio:Gubernioj de RSFSR
Kategorio:Aperis en 1796
Kategorio:Malaperis en 1928
Andreas Silbermann

**Andreas SILBERMANN**, (* 16-a de majo 1678 en Kleinbobritzsch (Saksio), † 16-a de marto 1734 en Strasburgo) estis orgenkonstruisto de la barokepoko en Alzaco.

En la aĝo de 13 jaroj Silbermann komencis lernoservi en Freiberg ĉe lignaĵisto majstro Georg Lamperius. Laŭ nuna stato de la esploro ankoraŭ ne klaras, kie Silbermann ellernis la orgenkonstruon; povus esti en Dresdeno.

En 1701 Silbermann ekloĝis en Strasburgo kaj ricevis ties civitanecon jaron poste. Sekvajare lia frato Gottfried alvenis al li en Strasburgo kaj ellernis de li la orgenkonstruon. En 1703 li konstruis kune kun sia frato Gottfried Silbermann orgenon por la monaĥejo Sainte-Marguerite.

Kiam lia frato Gottfried reiris al Dresden, Silbermann restis sola en Strasburgo kaj plufunkciigis la metiejon. La sekvontajn jarojn li edziĝis kaj ekhavis tri filojn: Johann Andreas Silbermann, Johann Daniel Silbermann kaj Johann Heinrich Silbermann. Ĉiuj tri filoj decidiĝis ellerni la patran profesion. Johann Andreas eĉ iĝis lia posteulo.

En la aĝo de 56 jaroj Andreas Silbermann mortis la 16-an de marto 1734 en Strasburgo.

## Verkoj 
Li konstruis ekzemple la orgenojn en Straßburg en la Vilhelmo-preĝejo, preĝejo Sankta Aŭrelia, Rosheim, Colmar kaj Ebersmünster. La orgenoj, kiujn li konstruis kune kun sia frato Gottfried, estas konataj kiel Silbermann-orgeno.

## Eksteraj ligiloj 
* Lebenslauf von Andreas Silbermann (germanlingva) 

Kategorio:Germanaj orgenkonstruistoj
Pál Szilágyi

**SZILÁGYI Pál** (sila:dji) estis rumanuja hungara matematikisto, naskita la 18-an de junio 1933 en Tăşnad kaj mortinta la 16-an de septembro 2017 en Kluĵo. Lia frato estis Miklós Szilágyi (matematikisto).

## Biografio 
Pál Szilágyi akiris diplomon en 1954 en fakultato pri matematiko-fiziko en Universitato Bolyai. Inter 1996 kaj 2000 li estis vicrektoro de Universitato Babeş–Bolyai, inter 2003 kaj 2006 rektoro de la Sapientia Erdélyi Magyar Tudományegyetem. Ekde 1997 li estis la vicprezidanto de *Mondkonsilantaro de Hungaraj Matematikaj Profesoroj*.

## Premioj, distingoj 
* 2000 - Premio de *Magyar Köztársaság Kormányának Kisebbségekért*

## Libroj 
* *Analitikus geometria példatár* (univ. lermolibro, kunulaŭtoro Ferenc Radó , Kv. 1957);
* *Ecuaţiile fizicii matematice (univ. lernolibro, samloke. 1972);
* *Matematikai kislexikon* (kunulaŭtor, Buk. 1983);
* *Parciális differenciálegyenletek* (Kv. 1998);
* *Közönséges differenciálegyenletek'' (sl. 2001).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 
* Erdélyi magyar ki kicsoda, 2012.
* Retejo de universitato

Szilagy, P
Kategorio:Rumanujaj hungaraj altlernejaj instruistoj
Internacia Flughaveno Seattle-Tacoma

eta|maldekstra|200px|Interna koridoro
La **Internacia Flughaveno Seattle-Tacoma** (angle *Seattle-Tacoma International Airport*, IATA-kodo ***SEA***), alikonata kiel **Flughaveno Sea-Tac**, estas flughaveno lokita en SeaTac kaj en la usona ŝtato Vaŝingtonio. Ĝi estas la ĉefa flughaveno por la urboj Seattle kaj Tacoma, sed ankaŭ por ties tuta urba areo kaj por la okcidenta parto de Vaŝingtonio. La flughaveno estas grava bazo por la flugkompanio Alaska Airlines, kies sidejo situas apud la flughaveno, kaj por ties filio Horizon Air.

La flughaveno Seattle-Tacoma proponas variajn flugojn al multaj lokoj tra Nordameriko, Eŭropo kaj orienta Azio. Ĝi cetere estas internacia portalo por Northwest Airlines.

## Eksteraj ligiloj 
* Seattle-Tacoma International Airport  (oficiala retejo)

Seattle-Tacoma
IATA-kodo

La **IATA-kodo** estas tri-litera kodo uzata por referenci plejmultajn flughavenojn tra la tuta mondo. La kodaro estis establita de la IATA (*International Air Transport Association*). Tiuj literoj estas ekzemple eksponataj sur la vojaĝetiketoj por bagaĝoj. La aplikado de la IATA-kodo estas planita de la IATA-rezolucio 763 kaj administrata ekde la IATA-sidejo en Montrealo, Kebekio. 

La kodoj eldoniĝas duonjare en la "IATA Airline Coding Directory". Ĉiu kodo restas unika kaj do devas indiki nur unu flughavenon : oni tamen rajtas reuzi malaperintajn kodojn por novaj flughavenoj. Multaj landoj, ekzemple Kanado, ne plu uzas IATA-kodojn en siaj oficiala aeronaŭtikaj periodaĵoj. 

La IATA-kodo por la Internacia Flughaveno Portlando estas ekzemple PDX.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* IATA

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de IATA  


Kategorio:Aviado
Vtáčnik

**Vtáčnik** povas esti en Slovakio:

*montaro en centra parto de Slovakio vidu Vtáčnik;
*la plej alta monto en la samnoma montaro vidu Vtáčnik;
*naturrezervejo sur la samnoma pinto vidu Vtáčnik.
Rajecké Teplice

**Rajecké Teplice** (, ) estas urbo, ferieja banloko kaj kuracloko en Slovakio en regiono Žilina, en distrikto Žilina. La nomo signifas paradiza banejo. Sub administradon de Rajecké Teplice enfalas ankaŭ proksima urba parto Poluvsie.

## Situo
La urbo situas en valo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Rajec-Žilina. La lasta troviĝas 12&nbsp;km.

## Historio
La unua mencio devenis el 1376 en formo *Tapolcha*. La nomo signifas, ke tiutempe estis tie varma akvo. Familio Thurzó komencis profiti el la banejo. La unua ŝtona banejo konstruiĝis en 1610. En 1899 la banloko ricevis fervojon. Dum la hungara erao la komunumo ne havis memstarecon, kiu estiĝis en 1920 dum la komenca erao de Ĉeĥoslovakio. Dum la 2-a mondmilito gravaj bataloj okazis tie. La vilaĝo ricevis rangon banloka urbo en 1959. Inundo okazis en 1960. 5 fontoj po 1500 m-ojn profundaj kaj 38 gradaj donas la termalan akvon.

## Vidindaĵoj
* banejo de 1932
* novgotika katolika preĝejo de 1909

## Partneraj urboj
*  Pozlovice, Ĉeĥio
*  Dolní Benešov, Ĉeĥio
*  Wilamowice, Pollando
*  Epe, Nederlando 
*  Dolenjske Toplice, Slovenio


Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Banlokoj en Slovakio
Vtáčnik (montaro)

**Vtáčnik** (eo: legu Vtaĉnik) estas montaro sur la teritorio de Slovakio. Ĉi geomorfologia tutaĵo apartenas al subprovincio Enaj Okcidentaj Karpatoj kaj teritorio Slovaka Mezmontaro.

Sur okcidento, nordokcidento kaj nordo najbaras kun Valkaldrono de Supra Nitro, montaro Žiar kaj Strážovské vrchy sur oriento Kremnické vrchy kaj Valkaldrono de Žiar, sur sudo kun montaro Tríbeč kaj Pohronský Inovec, kaj Montaro de Štiavnica.
La montaro estas dividita je kvar subtutecoj:
* Vysoký Vtáčnik
* Nízky Vtáčnik
* Župkovská brázda
* Raj
La plej alta monto de montaro estas monto Vtáčnik (1 345,8 m s. m.).
La montaro estas vulkana deveno, kiu engrupigas al neovulkanitoj. Ĝi estas konstruita per andezitoj, riolitoj kaj tofoj.

maldekstra|eta|300ra|Roka formo Hrádok en norda parto de montaro
eta|maldekstra|260ra|Situo de la montaro en Slovakio (griza)

Kategorio:Montaroj en Slovakio
Kategorio:Slovaka mezmontaro
Kategorio:Montaroj en Okcidentaj Karpatoj
Pula

*Ne konfuzu ĝin kun samnomaj loĝlokoj en Italio aŭ Hungario.*

**Pula** (itale Pola) estas marborda havenurbo en Kroatio. Ĝi situas en la suda pinto de la duoninsulo de Istrio, en la nordokcidento de Kroatio kaj en ties provinco Istarska Županija.

* Areo: 52 km²
* Loĝantaro: 62000
* Alto super marnivelo: 30 m
* Poŝtkodo: 52 100
* Telefonprefikso: 52

## Situo 
La urbo situas fine de ĉefvojo kaj fervojo, laŭ Adriatiko.

## Historio 
La urbo estis grava loko de la romianoj; tiam konstruiĝis teatro, preĝejoj, palacoj kaj similaj. Post la mezepoko la urbo apartenis al Venecia respubliko. La Habsburgoj akiris ĝin en 1848 kaj ĝi iĝis milita haveno kun ŝipofabriko. Inter la mondmilitoj la urbo apartenis al Italio, poste al Jugoslavio. Dum la disiĝo de Kroatio el Jugoslavio, tiu urbo estis plej malproksime de la milita teritorio. Nuntempe ĝi estas tre vigla turisma allogejo, ĉefe pro sia proksimeco al Italio.

## Vidindaĵoj 
* muzeo pri ŝipoj de 1870
* amfiteatro kaj aliaj romiaj konstruaĵoj, interalie templo de la gedioj Roma kaj Aŭgusto
* bizanca kapelo Maria Formoza
* katedralo omaĝe al Ĉieliro de Dipatrino
* urbodomo

## Servoj 
* Universitato Juraj Dobrila de Pula

## Ekonomio 
* ŝipfarejo Uljanik

## Famuloj 
* Alida Valli, aktorino de kino
* Franz Karl Ginzkey, verkisto
* Momčilo Tapavica, arkitekto
* Wolf von Aichelburg, verkisto

## Ĝemelurboj 
*  Szeged, Hungario (partnera urbo)
*  Graz, Aŭstrio (1972)
*  Trier, Germanio (1971)
*  Imola, Italio (1972)
*  Verona, Italio (1982)
*  Kranj, Slovenio
*  Čabar, Kroatio (1974)
*  Varaždin, Kroatio (1979)
*  Veles, Nord-Makedonio (partnera urbo)
*  Novorossijsk, Rusio (partnera urbo)
*  Hekinan, Japanio (2007)

### Fortaj kontaktoj 
*  Vieno, Aŭstrio
*  Pécs, Hungario
*  Brno, Ĉeĥio
*  Villefranche-de-Rouergue, Francio

## Bildaro 

dosiero:Pula amfiteatro 7.jpg|
Dosiero:Pula amfiteatro 3.jpg|
Dosiero:Pula amfiteatro 6.jpg|
dosiero:Pula katedralo.jpg|
dosiero:Pula templo de Aŭgusto kun turistoj.jpg|
dosiero:Pula kapelo St. Maria Formosa 2.jpg|
dosiero:memorejo pri la masakro de Vergarola de 1946 apud la katedralo de Pula.jpg|
dosiero:Pula coast (3).JPG|
dosiero:Pula havena impreso.jpg|
dosiero:Pula memorejo pri la kontraŭfaŝisma batalo de 1941-1944.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Pula


Kategorio:Istrio
Kategorio:Urboj de Kroatio
Buŝido

**Buŝido** (japane 武士道, laŭvorte „vojo (*do* aŭ *tao*) de la militisto (*buŝi*)“; romaji-e **Bushidō**) nuntempe estas la konduta regularo kaj la filozofio de la japana armea nobelaro en la malfrua japana mezepoko – la samurajoj. Sian popularecon kaj konatecon ekster Japanio la termino aparte dankas al la dum 1899 anglalingve publikigita libro *Bushido – the Soul of Japan* ("Buŝido – la animo de Japanio") de *Inazo Nitobe* (Nitobe Inazo). Laŭ tiu libro Buŝido estas neskribe fiksita kodekso. La vorto en Japanio unuafoje aperis dum la 17-a jarcento.

## La sep virtoj de Buŝido (el "Buŝido – la animo de Japanio" de Nitobe Inazo) 
# *Gi* (義): justo
# *Ju* (勇): kuraĝo
# *Jin* (仁): bono
# *Rej* (礼}: afableco aŭ respekto
# *Makoto* (誠) aŭ *Ŝin* (真): vero kaj sincero
# *Meijo* (名誉): honoro
# *Ĉugi* (忠義): fideleco aŭ *Ĉu* (忠): lojalecos

## Historia prijuĝo 
Buŝido estis kodekso de virtoj kaj ne rajtas esti komprenata kiel fonto pri historia vereco, kion facilas kompreni laŭ la eventoj de la japana historio: Samkiel inter la mezepokaj nobelaj kavaliroj en Eŭropo ankaŭ inter la samurajoj fakte oftis perfido, subaĉeto, fia murdo kaj ŝanĝado de partioj.

La filozofio de Buŝido influis iujn bataloartojn, kiuj praktikiĝis per samurajaj armiloj, kiel ankaŭ senarmilajn bataloartojn (ekzemple iujn stilojn de karateo). Tiu filozofio mem forte influiĝis de la Zen-budhismo.

## Vidu ankaŭ 
* Harakiro

Kategorio:Etiko
Kategorio:Japanio