Marie Curie

**Maria Salomea SKŁODOWSKA-CURIE** , aŭ mallongnome **Marie Curie**, esperantigite **Mario KURIO** (naskiĝis la  en Varsovio, mortis la  en Sancellemoz) estis pola-franca sciencisto pri fiziko kaj kemio, kiu estis pioniro en la studo de radioaktiveco. Ŝi estis la unua virino kiu gajnis la  Nobel-premion kaj la unua persono kiu dufoje gajnis tiun premion: en 1903 ŝi gajnis la Nobel-premion pri fiziko (kune kun sia edzo Pierre Curie kaj kun kolega sciencisto Henri Becquerel) pro siaj esploroj pri la fenomeno de radiado, kaj en 1911 ŝi gajnis la Nobel-premion pri Kemio pro malkovro de radiumo kaj polonio, kaj por sia esplorstudado de radiumo.

En la jaro 1891 Curie venis al Parizo por studi natursciencon en la Universitato Sorbono, kie ŝi en 1906 kiel unua virino fariĝis profesoro.

Kune kun sia edzo Pierre Curie Curie esploris "radiantajn" materialojn kaj uzis kiel unua persono en la historio la nocion *radioaktiva*. En la jaro 1903 ŝi kune kun sia edzo kaj la franca fizikisto Antoine Henri Becquerel ricevis la Nobel-Premion pri Fiziko. En la jaro 1911 Curie ricevis la Nobel-Premion pri Kemio: pro la malkovro de la kemiaj elementoj radiumo kaj polonio (tiu lasta nomita laŭ ŝia devena lando). Ŝi estas la sola virino, kiu ricevis du Nobel-Premiojn, la sola homo, kiu ricevis du malsam-fakajn sciencajn Nobel-Premiojn kaj unu el nur du homoj, kiuj ricevis du malsam-fakajn Nobel-Premiojn (la alia estas Linus Pauling, kiu ricevis kemian kaj pacan premiojn).

La 4-an de julio 1934 Curie mortis pro leŭkemio (sangokancero), supozeble akirita pro la multjara laboro kun radioaktivaj substancoj. En 1995 ŝi iĝis la unua virino kiu estis entombigita pro siaj propraj meritoj en la Panteono de Parizo.

Malgraŭ siaj sukcesoj Curie devis batali kontraŭ la malamikeco de reakciuloj pro esti virino kaj fremda. Tiel ŝi ne estis akceptita en la Akademion pri Scienco kaj estis atakita per eksterordinara malvolemo de la grupo "Franca Agado", eĉ oni klopodis serĉi judan avon al ŝi por akrigi la polemikon. Curie estis apogata de liberaluloj, feministoj kaj kontraŭklerikaluloj. Ŝi estis la unua virina profesoro en la pariza universitato Sorbono.

## Biografio 
### Komencaj jaroj 
[eta|altdekstre|Naskoloko ĉe *ulica Freta* en Varsovio, nune hejmo de la Muzeo de [Maria Kurio]]
Curie naskiĝis kiel **Maria Salomea Skłodowska** [ˈmarja salɔˈmɛa skwɔˈdɔfska] en Varsovio, tiam parto de la Rusia Imperio, kiel kvina kaj plej juna filo de instruistoj Bronisława, *naske* Boguska, kaj Władysław Skłodowski. kaj neniu deziris religian servon.
eta|Pierre kaj Marie Curie, ĉirkaŭ 1903.
En 1900, Curie iĝis la unua virina membro de la École Normale Supérieure, kaj ŝia edzo aliĝis al Altlernejo de la Universitato de Parizo. Ŝi vizitis Pollandon en 1913 kaj estis akceptita en Varsovio, sed la vizito estis ignorita de la rusiaj aŭtoritatoj. La disvolvigo de la Instituto estis interrompita de la tuja milito, ĉar la plejmulto da esploristoj estis rekrutitaj en la Franca Armeo kaj ĝi pluigis sian agadon en 1919. Ŝi vidis la neceson de batalkampaj radiologiaj centroj ĉe la frontolinioj por helpi la batalkampajn kuracistojn. En 1923 ŝi verkis biografion de sia lasta edzo, titolitan *Pierre Curie*.

### Morto 
[eta|upright|Statuo de 1935, antaŭ la Radiuma Instituto, [Varsovio.]]
Curie vizitis Pollandon por la lasta fojo komence de 1934.

Ŝi estis entombigita en tombejo de Sceaux, Hauts-de-Seine, kun sia edzo Pierre. Eĉ ŝia kuirarta libro estas tre radioaktiva.

Pola aktorino Jadwiga Gibczyńska plurfoje prezentis en Esperanto la teatraĵon *Maria Curie*.

## Referencoj 
## Literaturo
* "How the Curie Came to Be"
* Encyclopedia Americana, paĝo 331-332, L. Pearce Williams
* "Marie Curie voted greatest female scientist"
* "Most inspirational woman scientist revealed"
* "Picture of the McDonnell Douglas MD-11 aircraft"
* "The Vertigo Years: Europe, 1900–1914"
* "The discovery of radium in 1898 by Maria Sklodowska-Curie (1867–1934) and Pierre Curie (1859–1906) with commentary on their life and times" 
* Emigracja polska we Francji 1871–1918
* A Short History of Nearly Everything
* Obsessive Genius: The Inner World of Marie Curie, paĝoj 149, 165-76 kaj 170-71
* Mazowieckie korzenie Marii
* Marie Curie: Honesty In Science
* Prof. Curie killed in a Paris street 
* "Marie Curie’s 144th Birthday Google Doodle" 
* Robert William Reid, New American Library, paĝoj 12, 23, 44, 81, 65, 24, 32, 61, 63-64-65, 265
* "Madame Curie's Passion"
* "Marie Curie&nbsp;– Polish Girlhood (1867–1891)" 
* "Marie Curie&nbsp;– Polish Girlhood (1867–1891)1" 
* "Marie Curie&nbsp;– Student in Paris" 
* "Marie Curie&nbsp;– Student in Paris 2" 
* "Marie Curie and the Science of Radioactivity" 
* "Marie Curie and the Science of Radioactivity 2" 
* "Marie Curie and the Science of Radioactivity 3" 
* "Marie Curie Rec and Dis" 
* "Marie Curie Rec and Dis2" 
* "Marie Curie Tr and Ad" 
* "Marie Curie Tr and Ad2" 
* "Marie Curie Sc and Rec" 
* "Marie Curie Sc and Rec2" 
* "Marie Curie War" 
* "Marie Curie War2" 
* "The Radium Institute"  - Part 1
* "The Radium Institute"  - Part 2
* "The Radium Institute"  - Part 3
* "Marie Curie and Her Legend" 
* "Marie Sklodowska Curie in America, 1921"
* "Marie Curie – Biography"
* "Marie Curie Enshrined in Pantheon"
* "Princess Madeleine attends celebrations to mark anniversary of Marie Curie's second Nobel Prize" 
* "The Discovery of Radioactivity" 
* "Science in Poland – Maria Sklodowska-Curie" 
* "The Good Atheist: Living a Purpose-Filled Life Without God"
* "Sterling Biographies: Marie Curie: Mother of Modern Physics", paĝoj 36 kaj 37
* "Marie Curie Medallion Returns to UB Polish Collection By Way of eBay"
* "Chemistry International&nbsp;– Newsmagazine for IUPAC"
* "2011 – The Year of Marie Skłodowska-Curie" 
* "Science reporter", Council of Scientific & Industrial Research, paĝo 117
* "Curie museum" 
* "Madame Curie: A Biography", paĝo 389
* "Curium", Chemistry in its element, Royal Society of Chemistry
* "IEA - reaktor Maria" 
* "Les-Palmes-de-M-Schutz - Trailer - Cast - Showtimes - NYTimes.com"
* "Letcher2003"
* Polski słownik biograficzny, paĝoj 111-114, Tadeusz Estreicher
* "Quinn1996", paĝo 203
* "An Introduction to Physical Science", paĝo 263, James Shipman, Jerry D. Wilson, Aaron Todd
* "Marie Curie:And the Science of Radioactivity: And the Science of Radioactivity"
* The History of Polish Literature, Czesław Miłosz, University of California Press

## Vidu ankaŭ 
* Instituto Curie (Parizo)
* Marie-Curie (REM)
* Pierre et Marie Curie (pariza metrostacio)
* 7000 Curie

## Eksteraj ligiloj 
* Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Muzeo al Maria Skłodowska-Curie en Varsovio
* http://www.staff.amu.edu.pl/~zbzw/ph/sci/msc.htm  Detala Biografio. ()
* http://www.nobel.se/chemistry/laureates/1911  Honoriga parolado pri ŝi dum ŝia Nobel-premiigo en 1911. ()
* http://www.nobel-winners.com/Chemistry/marie_curie.html Konciza biografio. ()
* http://www.nobelprize.org/physics/laureates/1903  Honoriga parolado pri ŝi dum ŝia Nobel-premiigo en 1903. ()
* Out of the Shadows – A study of women physicists
* The official web page of Maria Curie Skłodowska University in Lublin, Poland  ()
* European Marie Curie Fellowships
* Marie Curie Fellowship Association 
* *Marie Sklodowska Curie: Her Life as a Media Compendium*  
* Marie and Pierre Curie and the Discovery of Polonium and Radium Kronologio el nobelprize.org
* Annotated bibliography of Marie Curie from the Alsos Digital Library 
* Obituary, New York Times, 5a Julio 1934 *Mme. Curie Is Dead; Martyr to Science*
* Some places and memories related to Marie Curie
* Marie Curie sur monbiletoj. 

* 


Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Polaj fizikistoj
Kategorio:Polaj kemiistoj
Kategorio:Francaj fizikistoj
Kategorio:Francaj kemiistoj
Kategorio:Eksperimentaj fizikistoj
Kategorio:Nukleaj kemiistoj
Kategorio:Radioaktiveco
Kategorio:Francaj inventistoj
Kategorio:Polaj inventistoj
Kategorio:Malkovrintoj de kemiaj elementoj
Kategorio:Rifuzintoj la Honoran Legion
Kategorio:Eksaj katolikoj
Kategorio:Polaj agnostikuloj
Kategorio:Polaj ateistoj
Kategorio:Polaj nobeloj
Kategorio:Poldevenaj francoj
Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo
Kategorio:Varsovianoj
Kategorio:Curie-familio
Kategorio:Entombigitoj en la Panteono de Parizo
Kategorio:Legindaj artikoloj
Kategorio:Nobel-premiitinoj