open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hastings

**Hastings** (, ) estas urbo kaj distrikto en la graflando East Sussex en suda Anglio, kaj estas unu el la Cinque Ports. Ĝi situas ĉe la bordo de la Manika Markolo.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Gravas tie fiŝkaptado; multaj fiŝkaptistaj boatoj tradicie ne uzas havenon, sed simple albordiĝas strande. Ĉar Hastings ne plu havas propran havenon, la boatoj devas oficiale registriĝi en *Rye*.

Ankaŭ plaĝa turismo estas signifa.

Proksime de la urbo en 1066 okazis la Batalo de Hastings, en kiu la normana duko Vilhelmo la 2-a de Normandio (Vilhelmo la 1-a de Anglio), nomita la Konkerinto, venkis la anglosaksajn trupojn.

## Esperanto-vivo 
En Hastings ekzistas Esperanto-grupo ekde la frua 20-a jarcento, fondita de Alfred John Adams. La unua prezidanto de la Rotaria Amikaro de Esperantistoj, John J. Boutwood, estis ankaŭ prezidanto de tiu grupo. Konata esperantistino de Hastings estas *Sally Phillips*, pri kies teatraj kapabloj en oktobro 2009 raportis eseo en Beletra Almanako 6.

## Bildaro 

Dosiero:Hastings, Pelham Crescent 2.JPG
Dosiero:Hasting, net shops.JPG
Dosiero:1-6 White Rock Place - geograph.org.uk - 2880467.jpg
Dosiero:Hastings pier 2005.jpg

## Eksteraj ligiloj 
*  http://www.uch.ac.uk 
*  http://www.hastings.gov.uk/hcp/default.aspx 
*  Komunuma retejo

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de East Sussex
Mansa lingvo

La **mansa lingvo** (aŭ mansia aŭ pli frue ankaŭ *vogula*) estas lingvo parolata de mansoj. La lingvo apartenas al la ugra branĉo de la finn-ugra lingvaro (kaj tiel al la urala lingvaro). Ĝi estas parolata ĉefe en Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra. En 1989 vivis 8500 mansoj, el kiuj 37% parolis la mansan lingvon.

Ĝiaj plej proksimaj parencoj estas la ĥanta lingvo kaj la hungara lingvo. La hungara kaj la mansia lingvo disbranĉiĝis en ĉirkaŭ 500 a. K..

La lingvo estas aglutina kun multaj sufiksoj.

## Vidu ankaŭ
* Latinliterigo en Sovetunio

Kategorio:Ob-ugra lingvaro
Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj
Villaviudas

**Villaviudas** [biljaBJUdas] estas municipo en la sudoriento de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *El Cerrato*. La loknomo *Villaviudas* estas ne-etimologie komprenebla kiel Bieno aŭ Vilao de Vidvinoj, dum etimologie estas komprenebla kiel aludo al iama praloĝanto nome mozarabo Vibdas aŭ Uibdas, kiel oni mencias la lokon en dokumento de la 12-a jarcento (villam Uibdas = La vilao de la reloĝanto Vibdas).

## Geografio
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 37,36 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 355 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 120 loĝantojn el la jaro 2000. Ĝi distas 18 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

## Historio
Oni trovis restaĵojn de la Bronzepoko (glavo) kaj de la Romia Imperio (mozaikoj, ceramiko ktp.). La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. Estis mezepoka setlejo Tablada aŭ “Tabulata” (nun senhomejo). 

## Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kolombejoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo, la vinkeloj, la nuna aspekto de la restaĵoj de la mezepoka setlejo Tablada aŭ “Tabulata” ktp.

## Esperante 
* Laŭ Enciklopedio de Esperanto, estas loko kie naskiĝis esperantisto Felikso Diez.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Palencio

## Notoj
Kategorio:Municipoj de Palencio
Ĥanta lingvo

La **ĥanta lingvo** (pli frue ankaŭ nomata *ostjaka*) estas la lingvo aŭ grupo de lingvoj parolata de ĥantoj, ĉefe en Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra en Rusio. La lingvon parolis en 1994 ĉirkaŭ 12&nbsp;000 homoj (necerta informo).

La ĥanta apartenas al la ugra branĉo de la finn-ugraj lingvoj en la Urala lingvofamilio. La plej proksimaj parencaj lingvoj de la ĥanta estas la mansa kaj la hungara lingvoj. La ĥanta kaj mansa formas la grupon *Ob-ugraj lingvoj*, nomitan laŭ la rivero Obo.

La ĥanta alfabeto havas specifajn literojn kiel Ӛ.

## Statuso 
Formale la lingvo havis oficialan statuson en Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto, sed efektive ĝi ne estis uzata de aŭtoritatoj, kio foje kaŭzis indignon de la indiĝenoj. La prezidanto de la distrikta komsomola komitato Viktor Birjukov rememoris kiel en 1958 en la distrikta partia konferenco partoprenis multe da indiĝenoj en naciaj vestoj kaj unu el ili ekparolis al la kunsido en la ĥanta. Oni petis lin paroli ruse, al kio li respondis: "Kiomfoje oni povas fari ordonojn, ke la partiaj aktivuloj lernu lokan lingvon? Do mi parolas ĥante. Mi pensas ke ĉiuj komprenas min".

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio

## Eksteraj ligiloj 
* Case marker and direct object in Khanty (angl.)
* Pronouns in Eastern and Northern Khanty (angl.)

Kategorio:Ob-ugra lingvaro
Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Ĥanta-Mansio
Kategorio:Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto
He

* **He** estas simbolo por heliumo je kemio.
* **He** estas interjekcio en Esperanto.
* **he** estas laŭ normo ISO 639 lingva kodo de la hebrea lingvo.
* **he** estas litero de la japana kanao
* **HE** estas mallongigo de Holocena Epoko (aŭ Homa Epoko)
* **He** estas litero de pluraj ŝemidaj abĝadoj.
Li

La vorto **Li** aŭ **LI** havas kelkajn sencojn.

Vidu jenon:
*Li (pronomo);
*Li (litio) - kemia elemento.
***&lt;li&gt;** estas etikedo el la marklingvoj HTML kaj XHTML, uzataj en Interreto.
***li** estas laŭ normo ISO 639 lingva kodo de la limburga lingvo.
***LI** estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Liĥtenŝtejno.
***.li** estas nacia domajno de la alta nivelo de Liĥtenŝtejno.
***LI** estas kodo de provinco Livorno de Italio.
***li** kaj **Li** estas du malsamaj variantoj de logaritma integrala funkcio.
***954 Li** estas asteroido.
* Li estas rivero en Ĉinio.
Condoleezza Rice

**Condoleezza RICE** () (naskita la 14-an de novembro 1954 en Birmingham, Alabamo) inter la jaroj 2005 kaj 2009 estis la usona ministro pri eksterlandaj aferoj. Ŝi estas la dua virino, kiu iam havis tiun oficon (la unua estis Madeleine Albright).

D-rino Rice estis la sola ido de enmigrintoj el Jamajko, pastro kaj instruisto. Laŭdire ŝia nekutima antaŭnomo devenas de la itala esprimo *con dolcezza* , kiu signifas "kun dolĉeco" kaj estas uzata en muziko. Ŝi studis politikan sciencon, magistriĝis en 1975 kaj doktoriĝis en 1981. Ŝi posedas profesorecon de la Universitato Stanford kaj ricevis multajn sciencistajn distingojn.

Ek de 1989 ŝi deĵoris en la registaro de prezidento George Bush pri Sovetio kaj orienta Eŭropo. En 2000 prezidento George W. Bush igis ŝin Nacia Sekureca Konsilisto. Post sia reelektiĝo en 2004 li igis ŝin ministro pri eksterlandaj aferoj.

Rice estis inter la plej vervaj subtenantoj de la dua milito de Usono kontraŭ Irako. Ŝian konfirmon fare de la usona senato antaŭis longa debato, ĉar ŝi lerte evitis respondi kritikajn demandojn. Je la 26-a de januaro 2004 la senato konfirmis ŝin per 85 voĉoj kontraŭ 13. Tio ne estas multe, ĉar en Usono la opozicio ne principe voĉdonas kontraŭ anoj de la registaro, sed nur en okazo de seriozaj duboj pri ties taŭgeco.

La valoro de la liveraĵoj usonaj armiloj al Proksima Oriento atingos 46 miliardojn da eŭroj dum la venontaj dek jaroj, precizigis Condoleezza Rice, en aŭgusto de 2007. Ricevontoj: Saud-Arabio, Egiptio, Kuvajto, Barejno, Kataro, Omano kaj la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, aliancanoj de s-ro George W. Bush en la regiono. Vaŝingtono altigas je preskaŭ kvarono la usonan militan helpon al Tel-Avivo ; ĝi atingos 30 miliardojn da dolaroj en dek jaroj.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 1954
Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj
Ĥemia simbolo

**Ĥemia simbolo** aŭ **kemia simbolo** estas mallongigo aŭ mallonga anstataŭaĵo de la nomo de ĥemia elemento. Naturaj elementoj ĉiuj havas simbolojn el unu aŭ du literoj. Iuj hom-faritaj elementoj havas provizorajn simbolojn el tri literoj.

Oni aranĝas la ĥemiajn simbolojn en la perioda tabelo, kaj utiligas ilin en ĥemiaj ekvacioj, kiel:
:2H_2 + O_2\ \rightarrow\ 2H_2O.

Por kompleta listo de ĥemiaj elementoj kaj iliaj simboloj, vidu:
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
* Perioda tabelo

Kategorio:Kemio
Be

La vorto **Be** aŭ **BE** havas plurajn signifojn:
***Be** estas simbolo por berilio je kemio.
***Be** estas interjekcio en Esperanto.
***be** estas laŭ normo ISO 639 lingva kodo de la Belorusa lingvo.
***BE** estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Belgio.
***BE** estas la oficiala mallongigo por Kantono Berno en Svislando.
***.be** estas nacia domajno de la alta nivelo de Belgio.
***Be (cirila alfabeto)**

## Vidu ankaŭ 
* BEE
Soveto

eta|dekstra|Strukturo de sovetoj
**Soveto** estas revolucia konsilio, kiun elektas ordinare ne la tuta loĝantaro de iu ŝtato, provinco aŭ urbo, sed iu revolucia grupo, ekz. laboristoj, kamparanoj, soldatoj, eĉ anoj de iu certa profesio. Ofte sovetoj formiĝis spontane dum revolucioj. La vorto "soveto" devenas de la ruslingva *cове́т*.

Revolucia popolkonsilio memregada en Rusio dum la revolucioj de 1905a kaj 1917a jaroj, kiun la bolŝevistoj rigardis novtipa formo de ŝtatregado. Tiusence sovetoj estas rimedo de la diktaturo de la proletaro.

Sovetoj formas hierarkion; sovetoj de iu nivelo elektas la sovetojn de pli alta nivelo. Kontraŭe al la plej multaj parlamentoj la mandato de soveto estas imperativa, tio estas, elektantoj rajtas preskribi al sovet(an)o, kiel decidi pri certaj demandoj. La elektantoj de soveto povas ĉiam malelekti
ĝin kaj enoficigi alian. Tiusence sovetoj estas rimedo de rekta demokratio.

En Sovetio, administrata de la Supera Soveto (*Верховный Совет*, verĥovnij savjet), sovetoj estis elektitaj de la popolo, sed kandidatiĝo eblis nur tra la komunisma partio.

## Vidu ankaŭ 
* Tut-Rusia Kongreso de Sovetoj

Kategorio:Sovetia terminologio
Kategorio:Sovetia juro
Kategorio:Administrado
Prognozo

**Prognozo** estas antaŭdiro surbaze de observoj, mezuroj aŭ spertoj pri okazontaĵo.

Ekzistas sciencaj metodoj en la kampo de statistiko por fari fidindaj prognozoj. Tiaj metodoj inkluzivas mezuradon, ekstrapoladon de aferkoncernaj spertoj, sed la intuicio ne estas rekonata scienca metodo.

## Ekzemploj de prognozo en la praktiko 
* Prognozoj pri naturaj fenomenoj:
** Pri vetero de la venonta tago (aŭ de la venontaj kvin tagoj).
** Pri lavango-minaco por averti loĝantaron aŭ skiantojn.
** Pri erupcio de vulkano.
** Pri tertremo : ekzistas regionoj kun pli da risko.
** Pri klimato kaj la influo de la homa agado al ĝi.
** Pri falantaj steloj : ekzistas aroj da ĉiujare revenantaj meteoroj.
** Pri kometoj : ekzemple: prognozo ĉu kometo ekhavos longan voston aŭ ne.

* Prognozoj pri ekonomiaj aferoj:
** Pri la prezo de petrolo.
** Pri la kurzoj de valutoj.

* Aliaj prognozoj:
** Medicina prognozo
** Pri demografia evoluo.
** Pri rezultoj de balota kampanjo.
** Pri ĉevalvetkuro: kiu ĉevalo venkos en la konkurso?

## Vidu ankaŭ 
* Futurologio

Kategorio:Futurologio
Kategorio:Mezuro
Granda malsatego en Irlando

eta
La **granda malsatego** (, ) estis malsatego en Irlando inter 1846 kaj 1851.

Tio estis sekvo de plurjara malbona rikolto de terpomo inter 1846 kaj 1849. La kaŭzo de terpoma elfalo estis la fungo terpoma fitoftoro (*Phytophtora infestans*), kiu neniigis la tutan terpoman rikolton de postsekvaj jaroj. Ĉar la terpomo estis antaŭ ĉio la baza nutraĵo por la malriĉa loĝantaro en la 19-a jarcento (disvastiĝis inter 1650-1780-aj) , tiu rikoltomanko kaŭzis malsatmorton de 1846 ĝis 1851 de ĉ. 500.000 ĝis 1.000.000 gaeloj kaj devigis elmigri plian unu milionon, ĉefe al Kanado, Aŭstralio kaj al Usono.

Tiutempe regis en Grand-Britio la ekonomia politiko de *laissez-faire*, kio instigis la registaron fari apenaŭ ion kontraŭ la amasa malsato. Tiutempe oni eksportis, liveris grenojn preter la malsategantoj.

La loĝantaro de Irlando neniam estis akironta la nombron, antaŭan de la granda malsatego.

Tiu malsatego inspiris verki diverstipajn poemojn, kantojn kiel ekz. *The Fields of Athenry*.

## Galerio 

Dosiero:Irish potato famine Bridget O'Donnel.jpg|

Dosiero:DelaneysFamineStatute.JPG|
Dosiero:Phytophtora infestans-effects.jpg|

## Vidu Ankaŭ 
* fitoftoro
* Granda malsatego en Ukrainio (Holodomoro 1931?-1933?)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.welt-in-zahlen.de/laenderinformation.phtml?country=85
* http://www.catholicapologetics.net/Ireland's%20Holocaust.htm
* http://www.boston.com/famine
* http://www.batteryparkcity.org/artists.php4?page=ihm


Kategorio:Malsategoj en Irlando
Kategorio:19-a jarcento en Irlando
Kategorio:Katastrofoj en la 19-a jarcento
Kategorio:Viktoria epoko
Armand Pien

**Armand Nicolas PIEN** (2-a de januaro 1920 - 22-a de septembro 2003) estis veterprognozisto ĉe la publika flandra televido-stacio dum 37 jaroj (ekde 1953 ĝis 1990) kaj fariĝis unu el ĉeffiguroj tie. Li multe klopodis interesigi homojn pri scienco.

Armand PIEN naskiĝis en Gento kie li ankaŭ studis matematikon.

Li estis kunfondinto kaj estrarano de la asocio *Vrienden van de Oude Sterrenwacht van de RUG* (geamikoj de la malnova observatorio de la universitato en Gento) kiu klopodis renovigi ĝin. Dum la oficiala malfermo, la 12-an de oktobro 1996, la observatorio ricevis la nomon: RUG-Volkssterrenwacht 'Armand Pien'.

Armand PIEN estis konata pro siaj ŝercoj dum siaj veterprognozoj en la televido kaj radio.

La asteroido kun la klasifika numero 2816 ricevis la nomon "2816 Pien", laŭ Armand Pien.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kmi.be 
* http://www.humo.be/deHumoFiles/2003/pien2.htm  la revuo HUMO pri Armand PIEN.
* RUG Volkssterrenwacht Armand Pien  : popola stel-observatorio

Kategorio:Gento (urbo)
Stavanger

''''* estas komunumo de Norvegio. Ĝi estas la ĉefurbo de la provinco Rogaland kaj krome historie estas parto de la tradicia distrikto kaj subregiono Jæren. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . Sume temas pri la 4-a plej granda urbo en Norvegio. Kun la vilaĝoj proksime de Stavanger, la urbo estas 3-e plej granda.

Stavanger estiĝis urbo kiam oni episkopejon establis ĉirkaŭ 1122-1128. La katedralo konstruiĝis en la sama epoko. La unua episkopo de la loko estis Reinald de Vinĉestro. La tradicia fondojaro estas 1125.

Stavanger estas la ĉefurbo de nafto en Norvegio. La internacia kompanio *Statoil* ("Ŝtatoleo") havas sian ĉefoficejon en Stavanger.

**Stavanger** estas loko kie loĝis O. F. Olden, tie antaŭ la Dua Mondmilito estis la Esperanto-klubo *La Tagiĝo''.

## Servoj
* Universitato de Stavanger

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de Stavanger estas:
* 20ra Nablus, Palestina Aŭtonomio
* 20ra Harlow, Britio

## Gefiloj de la urbo 
* Henrich Steffens

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|330ra|
eta|maldekstra|330ra|

Kategorio:Komunumoj de Rogaland
Kategorio:Urboj de Norvegio
Amorfa solido

**Amorfa solido** estas solido en kiu ne estas long-ampleksa ordo de la lokoj de la molekuloj. (Solidoj en kiuj estas long-ampleksa molekula ordo nomiĝas kristalaj solidoj.) Plej multaj klasoj de solidaj materialoj aŭ troviĝas aŭ farebliĝas en amorfa formo. Ekzemple, kutima fenestra vitro estas ceramikaĵo, plej multaj polimeroj estas amorfaj, kaj eĉ amorfaj alojoj fareblas sub specialaj kondiĉoj (ekzemple rapida solidiĝo kaj jona implantado) Vitroj ofte konsideriĝas 'subfridigitaj' likvoj.

Estas multaj manieroj fari amorfan solidon. Se likvo malvarmiĝas sufiĉe rapide por eviti kristaliĝon, amorfa solido nomita vitro formas sub la vitra-transira temperaturo. Amorfaj solidoj produktitaj laŭ aliaj vojoj, tiel kiel jona implantado ne estas, teknike parole, vitroj. Laŭ vulgara lingvaĵo, la termino vitro signifas amorfajn oksidojn, kaj precipe silikatojn (kombinaĵojn bazitajn sur silicio kaj oksigeno). Por eviti konfuzon, aliaj specoj de vitroj ofte terminiĝas per adjunkto, do la termino 'metala vitro' signifas amorfajn metalajn alojojn.

Estas malfacile distingi inter vere amorfa solido kaj kristala solido, en kiu la grandeco de la kristaloj estas tre malgranda (malpli ol du nanometroj). Eĉ amorfaj materialoj havas iom da mallong-ampleksa ordo inter siaj atomaj lokoj (en distanca skalo de proksime unu nanometro). Plue ĉe tre malgrandaj kristaloj, granda frakcio de ties atomoj lokiĝas ĉe aŭ apud la surfaco de la kristalo; reformado de la surfaco kaj interfacaj efikoj distordas la atomajn lokojn, malpliigante la strukturan ordon. Eĉ la plej antaŭaj teknikoj de struktura karakterizado, tiel kiel X-radia difrakto kaj transmisia elektrona mikroskopio, malfacile distingas inter amorfaj kaj kristalaj strukturoj ĉe tiaj ĉi grandecaj skaloj.

La transiro de likva stato al vitro, ĉe temperaturo sub la ekvilibra fandopunkto de la materialo, nomiĝas la vitra transiro. De praktika vidpunkto, la vitre transira temperaturo difiniĝas empirie kiel la temperaturo, ĉe kiu la viskozo de la likvo pliiĝas je certa kvanto (kutime 1013 paskal-sekundoj). La transira temperaturo dependas de la fridiga rapido, kun la vitra transiro okazanta ĉe pli alta temperaturo por pli rapida fridiga rapido. La preciza naturo de la vitra transiro estas objekto de progresanta esploro. Dum estas klare ke la vitra transiro ne estas unuagrada termodinamika transiro, estas debato ĉu ĝi estas plialtgrada transiro, ĉu nur kinetika efiko.

Ekzemploj de amorfaj solidoj estas vitroj kaj plastoj.
Sándor Weöres

**Sándor WEÖRES,** (pron. voeroeŝ) hungare **Weöres Sándor,** Esperante **Aleksandro Weöres** estis elstara hungara poeto kaj tradukisto. Liaj poemoj estas tradukitaj en Esperanton ĝis nun de Kolomano Kalocsay, Adalberto Huleŝ, Rados Péter András, Imre Szabó, Vilmos Benczik, Márton Fejes.

Sándor Weöres naskiĝis la 22-an de junio 1913 en Szombathely. Li mortis la 22-an de januaro 1989 en Budapeŝto.

## Biografio 
Li frekventis bazlernejojn en Pápa kaj Csönge, la gimnaziojn en Szombathely, Győr, fine en Sopron. La unua novelo kaj poste poemoj aperis en 1928, post 3 jaroj poemoj aperis jam en Nyugat. Tiutempe li frekventis universitaton en Pécs. En 1935 li ricevis premion, tial li havis eblecon vojaĝi al eksterlando. En 1946 li edziĝis, lia edzino estis Amy Károlyi. En 1970 li ricevis premion Kossuth kaj pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Verkoj (elekto) 
### Poemlibroj 
* *Hideg van* (Estas malvarmo), 1934
* *A szerelem ábécéje* (Alfabeto de la amo), 1946
* *A hallgatás tornya* (Turo de la silento), selekto el poemoj en 30 jaroj, 1956
* *Hold és sárkány* (Luno kaj drako), 2 dramoj, 1967
* *111 vers* (111 poemoj), 1974
* *Válogatott versek* (Elektitaj poemoj), 1976
* *Weöres Sándor legszebb versei* (La plej belaj poemoj de Weöres), 1985
* *Weöres Sándor válogatott versei I-III.* (Elektitaj poemoj), 1996

### Tradukaĵoj 
* ekzemple de Rudyard Kipling, Federico García Lorca, William Shakespeare, Percy Bysshe Shelley, Stéphane Mallarmé, Walter Scott, Janus Pannonius

## En Esperanto aperis 
* en Hungara Antologio, 1983: 11 poemoj

## Memorigiloj 
* skulptaĵo
* Teatro Weöres Sándor

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Ĥantoj

eta|350ra|Ĥantoj ĉe Ob, fine de la 19-a jarcento.
**Ĥantoj** (antaŭe **ostjakoj**) estas popolo loĝanta en Rusio en la Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto, Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto, Tomska provinco, oriente de la Urala montaro kaj en Komiio, okcidente de Uralo. Ili estas plej striktaj lingvaj parencoj de la mansoj kaj la hungaroj, kun kiuj ili formas la ugran lingvofamilion. Ili parolas la ĥantan lingvon. Inter plej ŝatataj de la ĥantoj pladoj estas fiŝrabotaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
*  *(rememoroj de la polino el Tobolsko pri vivo inter la ĥantoj en la 1920-aj jaroj en Ĥanta-Mansio)*
*  *(rememoroj de la polino el Tobolsko pri vivo inter la ĥantoj en la 1920-aj jaroj en Ĥanta-Mansio)*

Kategorio:Etnoj en Siberio
Kategorio:Etnoj en Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto
Kategorio:Etnoj en Ĥanta-Mansio
Kategorio:Etnoj en Komiio
Kategorio:Etnoj en Tomska provinco
Kategorio:Etnoj en Tjumena provinco
Mosoni Duna

**Mosoni Duna** [MOŝoni DUna] estas riverbrako debranĉigita de Danubo proksime de la slovaka-hungara-aŭstra lim-triopo.
eta|Mosoni Duna fotita en 2013
Ĝia nomo hungare signifas
"Danubo de Moson".

La plena longo estas 125 km, el tio 121,5 km estas en Hungario, la restinta en Slovakio. Ĝi fluas tra la departemento Győr-Moson-Sopron.

La urbo Mosonmagyaróvár situas ĉe la supra triono de Mosoni Duna.
Tie enfluas an ĝin la rivero Lajta (en Aŭstrio: *Leitha*).

La dua granda urbo ĉe Mosoni Duna estas Győr, kie kunfluas Mosoni Duna, Rába kaj Rábca. Oriente de Györ la kuniĝintaj riveroj enfluas en Danubon.

Komunumoj laŭ la maldekstra flanko: Dunakiliti - Feketeerdő – Mosonmagyaróvár – Halászi – Máriakálnok – Kimle – Darnózseli – Hédervár – Dunaszentpál – Dunaszeg – Győrladamér – Győrzámoly – Győrújfalu – Győr – Vének.

Komunumoj laŭ la dekstra flanko: Bratislavo-Čunovo – Rajka – Bezenye – *Mosonmagyaróvár* – Kimle - Mecsér – Kunsziget – *Győr*.

Kategorio:Riveroj en Hungario
Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo
Kategorio:Alfluantoj de Danubo
Spegulo

[eta|Spegulo reflektanta [vazon]]

**Spegulo** estas reflekta surfaco kiu estas sufiĉe glata por formi bildon. La plej konata ekzemplo estas la simpla ebena spegulo en multaj domoj. En ĝi, paralela radio de lumo ŝanĝas sian direkton kaj tiel daŭrigas paralele. Tiel estiĝas bildo, kiu estas samgranda al la originala. (Vidu je spegula bildo.)

Laŭ Francisko Azorín **spegulo** estas *Glata, brila surfaco, resendanta la lumon k. la bildon de la objektoj.* Li indikas etimologion el la latina *speculum*, el *specio* (vidi). Kaj li aldonas la terminon *speguli*, por resendi la bildon de io.

Multaj modernaj speguloj estas faritaj per aldono de maldika tavolo el aluminio sur la vitron.

La koncepto de spegulo inspiris ankaŭ Lewis Carroll en lia porinfana libro *Trans la spegulo*.

thumb|Spegulo foje funkcias krome kiel preteksto por arta kadro.
## Vidu ankaŭ 
* Periskopo (optika aparato)
* Optiko

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (3) proverboj pri spegulo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj
Departemento Ujlao

*Esperanto-movado en Ujlao - Vikipediistoj de Kolombio **Ankaŭ vi povas kunlabori!**

**Departemento Ujlao** estas departemento de Kolombio. Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

* Ĉefurbo: Nejvo (Neiva) (ĉ. 330 mil loĝantoj)
* Pliaj urboj: *Pitalito* (50 mil), *Garzón'' (35 mil)

Ujlao estas departemento en la sudo en Kolombio. La rivero Magdalena estas plej granda en la regiono.
La departemento havas 37 municipojn.

## Historio 
Ujlao estas fondita la 29-an de aprilo de 1905.

## Geografio 
* Nevado del Huila

## Kulturo 
Muziko kaj dancoj

## Sankta-Aŭgustena Arkeologiejo 
Sankta-Aŭgustena Arkeologiejo.

La Sankta-Aŭgustena Arkeologiejo, agnoskita de UNESKO kiel tutmonda kultura heredaĵo
eta|dekstra|300px| Sankta-Aŭgustena Arkeologiejo

## Naturo 
* Nacia Parko Guaĉara Kavo

## Vidu ankaŭ 
* provinco Huíla, administra dividaĵo de Angolo
* Esperanto-movado en Ujlao

Kategorio:Departementoj de Kolombio
Provinco Alikanto

250ra|eta|Provinco de Alakanto en Hispanio
**Alikanto** (, ) estas unu el la tri hispanaj provincoj kaj la plej suda el ili en Valencia Komunumo. Ĝi estas la kvina provinco plej loĝata de la lando, kun  loĝantoj en 2018, la kvina laŭ loĝdenseco kaj la plej dense loĝata de Valencilando. Ĝia ĉefurbo estas la urbo Alikanto kaj havas pli ol 26 municipoj de pli ol  loĝantoj; ĝi estas de la provincoj kun pli alta grado de urbanizado. Ĝi havas 141 municipojn.

## Urboj 
* Alakanto: la ĉefurbo.
* Alcoi.
* Benidorm (turisma apudmara urbo).
* Elx.
* Orihuela.
* Torrevieja.
* Villeno.

## Vidu ankaŭ 
* Proksimaĵoj Murcio-Alakanto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.alicante-spain.com 
* http://www.dip-alicante.es 
* http://www.ilovethecostablanca.com/alicante.html
Sinn Féin

**Sinn Féin** (irlandlingve, *Ni Mem*, elparolata "ŝin feen") estis irlanda naciisma politika partio kiu rekomendas unu sendependan kaj unuiĝintan irlandan ŝtaton, dekroĉitan de la brita rego. La partio alfrontas kaj la irlandan politikan sistemon kaj la britan politikan sistemon (en Nord-Irlando) kun sia platformo.

## Historio 
Fondita en 1905 fare de Arthur Griffith, Kiel irlanda rojalista separisma partio (kiu apogis la apartigon de Irlando de Britio sed kredis ke la Reĝo de Anglio devus daŭre esti la estro de la nova ŝtato). Post la Paska Ribelo de 1916, en kiu estis partoprenintaj multaj partianoj, la partio proponis Respublikana platformo, kaj komencis esti konata kiel Respublikana partio. Ekde tiam la partio estas engaĝita al la reunuiĝo de Irlando, kaj la anstataŭigo de la du ŝtatoj, kreitaj de la Anglo-Irlanda-Traktato en 1921 - katolika kaj sendependa Irlando en la sudo, kaj protestanta Nord-Irlando, kiu estas parto de la Unuiĝinta Reĝlando kiel Regno en la nordo de la insulo, sed ene de unu ŝtato.
*Sinn Féin* evoluiĝis al nedisputebla centro de la movado por la sendependiĝo de la insulo (for de Britio) kaj nacia memdifino. La partio havis striktajn ligojn al Irlanda Respublika Armeo (IRA), kio kaŭzis fortajn disputojn kaj kondukis al fondo de la plej grandaj hodiaŭaj popolpartioj Fianna Fáil kaj Fine Gael. Post la dua mondmilito la partio ŝajnis morta, sed la malakordoj en Nord-Irlando ekde 1967 refortigis la respublikanajn organizaĵojn kaj ebligis trovi novan politikan celon. Ekde tiam Sinn Féin estis la plej forta irlanda-katolika partio en Nord-Irlando.

La ĉefo de Sinn Féin estas Gerry Adams, kaj la du membroj de la partio kiu gajnis seĝojn en la Eŭropa Parlamento estas Bairbre de Brún, eksa ministro pri sano en Nord-Irlando kaj Mary Lou McDonald.

Historiistoj kredas, ke preter la oficiala partio nomita "Ŝinn Fein", tra la historio ekzistas dekduoj da partiofragmentoj kiuj kuniĝas kaj fendetiĝas alternante, kelkaj el kiuj konservas la nomon "Ŝinn Fein", kaj en multaj enkarniĝoj tra la jarcento kiu pasis ekde ĝia komenco.

## Konataj politikistoj 
* Gerry Adams

Dosiero:Arthur Griffith (1871-1922).jpg|Arthur Griffith (1871-1922)
Dosiero:Gerry Adams reading into mic.jpg|Gerry Adams

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de *Sinn Féin* (irlande kaj angle)
* oficiala retejo de la partio *Fianna Fáil* (irlande kaj angle)
* konciza prezento de la laborista partio 
* http://www.ark.ac.uk/elections/h1918.htm 

Kategorio:Politikaj partioj de Irlando
Kategorio:Politikaj partioj de Nord-Irlando
Kategorio:Politikaj partioj de Britio
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1905
Kategorio:Movadoj de nacia liberigo
Kategorio:Movadoj pri sendependeco
Duonsekaj tropikoj

La agrikulturo ĉie estas riska afero. Sed nenie estas la necertaĵoj tiel akraj, kaj agrikulturistoj tiom vundeblaj pro la malsukceso de la rikoltaĵo, kiel en la duonsekaj tropikoj. Tiuj ĉi agroklimataj regionoj kovras preskaŭ 20 milionojn kvadratajn kilometrojn en 48 evoluiĝantaj landoj, kaj estas la hejmo por sesono de la monda loĝantaro. En ĉiu el tiuj ĉi landoj, la plej malriĉa segmento de la loĝantaro -- ĉirkaŭ 380 milionoj da homoj tutmonde -- loĝas en la duonsekaj tropikoj.

La duonsekaj tropikoj havas tre severajn agrikulturajn ĉirkaŭaĵojn. La sekego estas konstanta minaco -- ĝi okazas dum du el ĉiuj kvin jaroj en 40% de la duonsekaj tropikoj, kaj la ofteco de la sekaj jaroj pligrandiĝas. La grundo malbonas. Malriĉeco kaj nutraĵa malsekuro ja vastas. La loĝantaro kreskas rapide, streĉante la terajn kaj akvajn rimedojn ĝis la limo.

La landoj de la duonsekaj tropikoj estas la plej malriĉaj de la mondo laŭ la homa malriĉeca indekso, vaste uzata mezurilo kreita de la Evoluiga Programo de la Unuiĝintaj Nacioj (UNDP). Tiu ĉi indekso enhavas tiajn ŝlosilajn indikilojn kiajn la vivlongeco, legkapablo, kaj aliro al la akvo kaj sanservoj.

La agrikultura esplorado ofertas al malgrand-skalaj farmistoj en la duonsekaj tropikoj ŝancon eskapi la malsuprenan helikon de termalboniĝo, malkreskantaj rikoltoj, kaj la malriĉeco.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.icrisat.org  Internacia instituto por plantesplorado en la duonsekaj tropikoj
* http://www.undp.org/hdr2003/indicator/indic_27_1_1.html  La homa malriĉeca indekso de UNDP

Kategorio:Klimato
Vato

**Vato** povas esti:

* mola materialo el kombita sengrasigita kotono, vidu Vato (kotono)
* fizika unuo de povumo, angle "watt", mallongigo **W**, vidu Vato (mezurunuo)
* esperantigita nomo de la maŝinkonstruisto kaj inventisto James Watt
* Vato (pastro) estas membro de la sacerdota klaso en kelta civilizacio

## Vidu ankaŭ
* Minerala lano (aŭ *Minerala vato*)
Vato (kotono)

[eta|[Hidrofila kotono]]
**Vato** estas produktata el la fibroj de kotono
per kombado, senkolorigo kaj sengrasigo.
Per tio ĝi iĝas sorba por likvaĵoj kaj ŝmiraĵoj
kaj tial estas utila por la kuracado de vundoj,
ekzemple por pansado,
sed ankaŭ en kosmetiko.

Vato estis produktita unue de la medicinisto
Paul Victor von Bruns en 1865. Jam en 1894 la vorto troviĝis en la Universala Vortaro, kiu difinas ĝin per jenaj alilingvaj vortoj:
* *ouate* (fr) = vato
* *wad* (en) = vataĵo, remburaĵo
* *Watte* (de) = vato
* *вата* (ru) = vato
* *wata* (pl) = vato

Kategorio:Materialoj
Kategorio:Higieno
Bildo

eta|Armin Faust desegnante bildon
[eta|Kreante bildon per [poŝtelefono]]
**Bildo** estas la videbla (aŭ imagebla) aspekto de objekto aŭ koncepto. Bildoj povas esti 2-dimensia (kiel fotografaĵo aŭ pentraĵo) aŭ 3-dimensia (kiel skulptaĵo aŭ statuo). Ili estas faritaj per optikaj iloj, kiel fotografiloj, speguloj, teleskopoj, mikroskopo, ktp, kaj ankaŭ per naturaj objektoj kaj fenomenoj, kiel la okulo; aŭ ombro, reflekto de akvo.

Bildo ankaŭ povas aludi al pli larĝa difino de iu ajn ilustraĵo aŭ 2-dimensia figuro, kiel mapo, grafikaĵo, aŭ abstrakta pentraĵo. En ĉi-tiu larĝa difino, oni povas fari bildojn permane (de desegnado aŭ pentrado) aŭ per komputilo (komputila grafiko).

## Vidu ankaŭ 
* Optiko
* Cifereca fotilo
* Eidetika memoro

Kategorio:Komputila grafiko
Kategorio:Vidaj artoj
Justinus Kerner

**Justinus** Andreas Christian **KERNER** (naskiĝis la 18-an de septembro 1786, mortis la 21-an de februaro 1862) estis germana kuracisto kaj verkisto.

## Vivo 
Kerner naskiĝis en Ludwigsburg (Virtembergo). Post la morto de la patro lia patrino decidis, ke la filo laboru en oficejo de tukofabriko, sed tia laboro tie enuigis lin. Por distriĝi li komencis verki poemojn kaj per muziko amuzi la malsanulojn de la frenezulejo lokigita en la sama konstruaĵo. Lia iama instruisto, kiu intertempe fariĝis profesoro en la universitato de Tübingen, fine sukcesis instigi la patrinon Kerner, doni al la talenta junulo la eblecon studi medicinon kaj natursciencojn en Tübingen.

Kiel studento Justinus Kerner amikiĝis kun Ludwig Uhland kaj Gustav Schwab. La triopo pli malfrue formis la centron de la malfru-romantisma *Ŝvaba Skolo* de poetoj. En la jaro 1807 li ekkonis Friederike Ehmann, kiu aperis en aro de liaj poemoj kaj en 1813 iĝis lia edzino. Du gefiloj naskiĝis; la filo Theobald Kerner mem fariĝis kuracisto kaj verkisto.

Ekde 1810, post la studado kaj pluraj vojaĝoj, Kerner laboris kiel kuracisto en diversaj lokoj. En la jaro 1851 li kun sia familio ekloĝis en Weinsberg. Aro da poetoj regule vizitis lin tie: Nikolaus Lenau, ktp. En 1862 li mortis en Weinsberg.

## Agado 
La verkaron de Kerner karakterizas simpla lingvaĵo, humuro, sed ankaŭ melankolio. Kelkaj poemoj de li famiĝis kiel kantoj. Pli malfrue li okupiĝis pri spiritismo, okultismo kaj somnambulismo. Li ankaŭ kreis pasigrafion Interna skribo.

Li estis la unua kuracisto, kiu priskribis la toksiĝon botulismo.

## Listo de verkoj 
* *Reiseschatten* (romano, 1811)
* *Der rasende Sandler* (satiro, 1817)
* *Geschichte zweyer Somnambülen* (medicina verko, 1824)
* *Gedichte* (poemoj, 1826)
* *Die Seherin von Prevorst* (medicina traktato, 1829)
* *Die lyrischen Gedichte* (poemoj, 1847)
* *Das Bilderbuch aus meiner Knabenzeit* (membiografio, 1849)
* *Der letzte Blüthenstrauß* (poemoj, 1852)
* *Winterblüthen* (poemoj, 1859)

## Revuoj 
* *Mitteilungen des Justinus-Kerner-Vereins und Frauen-Vereins Weinsberg*. Weinsberg : Justinus-Kerner-Verein
* *Suevica: Beiträge zur schwäbischen Literatur- und Geistesgeschichte* / hrsg. von Reinhard Breymayer. Stuttgart: Heinz (Stuttgarter Arbeiten zur Germanistik). – ISSN 0179-2482

Kategorio:Germanaj kuracistoj
Kategorio:Germanaj mistikuloj
Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Mekongo

eta|La ĉefaj enfluantoj
La **Mekongo** (; ĉine Lan-ts'ang Chiang;  aŭ Maekong; ) estas rivero en Sudorienta Azio kaj unu el la plej longaj riveroj en Azio.

## Fluado 
Ĝi fontas sur la Tibeta Altebenaĵo en alto de ĉirkaŭ 3 000 m kaj longfluas 4 500&nbsp;km sudoriente tra ĉina provinco Junano al Sudĉina Maro. La akvokolekta areo okupas ĉirkaŭ 800 000&nbsp;km².

Ĝi formas la limon inter Mianmaro (Birmao) kaj Laoso kaj dum ebena fluo grandan parton de la limo inter Laoso kaj Tajlando.
Post la trafluo de Kamboĝo kaj sude de Vjetnamio, elfluas ĝi en tre disetendiĝanta riverdelto en la Sudĉina Maro.

Ĉar la supra fluo havas tre fortan deklivecon kaj montras plurajn kataraktojn (kaskadegojn), ĝi ŝipvetureblas nur sude de la laosa urbo Luang Prabang kaj ĝi estas trafika ĉefvojo de la regiono.

La akvolivero de Mekongo forte malaltiĝas en kelkaj sezonoj. Dum tempo de la musono (en la someraj monatoj), la akvonivelo altas 15 metrojn pli ol tiu de vintro.

Ĉe la malsupra fluo de Mekongo, oni kultivas grandaree agrojn; precipe rizon, sed ankaŭ maizon, sukerbeton, tabakon kaj fruktojn.

En la akvokolekta areo de la rivero ekzistas geografia kuriozaĵo: la alfluanto Tonlesapo venas el la samnoma lago en Kamboĝo (defluanto samtempe), sed laŭsezone la rivero retrofluas kaj la Mekongo nutras la lagon.

Biogeografie Mekongo troviĝas en la hindoĉina ekoprovinco de la orientalisa ekozono, kaj estas unu el la 53 dolĉakvaj ekoregionoj de la tutmondaj 200. Tiu ĉi estas listo de ekoregionoj elektitaj fare de la Monda Natur-Fonduso (WWF) kaj de la Nacia Geografia Societo por ilia graveco pri la naturprotekto. Plie la akvokolekta areo de Mekongo ampleksas 16 tersupraĵajn tutmondaj 200-ekoregionojn, pli ol ie alie en kontinenta Azio.
eta|300px|maldekstra|La rivero vidita de la tajlanda bordo

## Vidu ankaŭ 
* Subregiono Granda Mekongo
* Serepoko
* Sesano

Dosiero:Chiang Saen, Mekong River, Thailand.jpg|
Dosiero:Mekong river location.jpg|
Dosiero:Mekong watershed.png|

## Eksteraj ligiloj 
* http://cantho.cool.ne.jp/mekong/outline/mekong_river_e.html  
* http://www.shangri-la-river-expeditions.com/1stdes/mekong/mekongsource/TUA2001.html  
* http://www.ntu.edu.sg/idss/WorkingPapers/wp69.pdf  
* http://www.mouthtosource.net 
*  Regiono Granda Mekongo (WWF)
*  Mekongo (WWF) 


Kategorio:Global 200
Kategorio:Orientalisaj ekoregionoj
Lisa Tetzner

**Lisa TETZNER** [liza tecner] (naskiĝis la 10-an de novembro 1894, mortis la 2-an de julio 1963) estis germana verkistino.

Lisa Tetzner naskiĝis en Zittau, Saksio. Kiel junulino ŝi vizitis kursojn de voĉa trejnado kaj parolado. En la jaro 1917 ŝi konatiĝis kun la eldonisto *Eugen Diederichs*, kiu publikigis kolektojn de fabeloj kaj instigis ŝin al plurjara turneo tra Germanio kiel fabelrakontistino. En 1919 ŝi publikigis sian unuan verkon *Vom Märchenerzählen im Volk*, en kiu ŝi priskribis siajn spertojn kiel rakontistino.

En la jaro 1924 ŝi edziniĝis al la politike maldekstra verkisto Kurt Held. En 1933 la paro fuĝis de la nazioj al Svislando. De 1937 ĝis 1957 Lisa Tetzner instruis profesiecan paroladon en la universitato de Basel. Ŝi mortis en Lugano, Svislando.

La verkaro de Lisa Tetzner konsistas ĉefe el infanlibroj, el kiuj menciiendas la romanciklo *Erlebnisse und Abenteuer der Kinder aus Nr. 67 : Odyssee einer Jugend*. La naŭvoluma verko aperis inter 1933 ĝis 1949 kaj pritemis la travivaĵojn de junuloj dum la faŝismo en Germanio. Ŝi krome verkis rakontojn por plenkreskuloj kaj eldonis kolekton de fabeloj el la tuta mondo: *Die schönsten Märchen der Welt für 365 und einen Tag* (1924).

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dsb-musical.ch 
* http://www.goethe.de/os/hon/naz/detetz.htm#bio 
* http://www.lisa-tetzner.de/LTGBuch.htm  

Kategorio:Germanaj verkistoj
BART (fervojo)

**BART** estas antaŭurba fervoja sistemo de San-Francisko. Ĝia nomo estas akronimo de la angla nomo *Bay Area Rapid Transit* [*bej erja repid trensit*] (= Golf-Area Rapid-Transporto). En la urbo kaj sub la golfo ĝi estas subtera, sed ĝi ne estas parto de la metroa sistemo de San-Francisko.

eta|320px|dekstra|Skiza mapo de BART

## La reto 
La kerna trako pasas sub la strato *Market Street* kaj tie havas kvar staciojn. Tra ĝi pasas kvar el la kvin linioj. Nord-oriente de la urbo BART plonĝas sub la golfon de San-Francisko kaj transiras ĝin en tunelo 5,8 km longa. Transe, ĉe Oakland, ĝi disiĝas en du direktoj, norden kaj suden; ambaŭ linioj poste denove disiĝas kaj atingas la kvar fínstaciojn Richmond, Pittsburg, Dublin/Pleasanton kaj Fremont.

Sude de San-Francisko unu linio finiĝas en *Daly City*, unu linio iras al Flughaveno San-Francisko, kaj du linioj iras ĝis *Millbrae*.

La kvina linio ligas Richmond kaj Fremont kaj servas por veturadoj oriente de la golfo. Per posta trajnŝanĝo oni tamen ankaŭ per tiu linio povas atingi la centron de San-Francisko, tiel ke ĉe ĉiuj stacioj oni normale havas trajnfrekvencon inter 3 kaj 6 trajnoj ĉiuhore.

## Historio kaj evoluo 
BART havis antaŭaĵon, nomatan *Key Rail System*, kiu atingis la orientan bordon de la golfo per la *Oakland-Bay*-ponto. Sed tiu sistemo estis malkonstruita ĉ. 1950 pro premo de la aŭtomobila industrio. Tamen oni konstatis, ke nur per aŭtomobiloj ne eblas kontentigi la trafikajn bezonojn de la regiono. Tiel en 1964 oni komencis (sub aŭspicio de prezidento Lyndon B. Johnson) la konstrulaborojn pri BART, ĉe la nuna linio al Pittsburg, inter la urboj Walnut Creek kaj Concord.

La sistemo estis inaŭgurita je la 11-a de septembro 1972. Nur en 2003 oni malfermis plilongigon sude de San-Francisko, de stacio *Colma* al *Millbrae*. Tiu plilongigo atingis du gravajn celojn: La konekton al la Flughaveno San-Francisko, kaj al la fervoja sistemo Caltrain.

Oni studas pliajn plivastigojn, sed ankoraŭ ne decidis, kien.

## Biletsistemo 
Kiel unua trajnsistemo en la mondo BART instalis
(dekomence) aŭtomatan pag- kaj kontrolsistemon.
Pasaĝeroj aĉetas bileton je elektebla prezo,
kiu estas kreditita kaj registrita sur magneta strio.
Enirante stacion oni metas la bileton en aparaton,
kiu registras la eniran stacion.
Post alveno simila aparato kalkulas la veturprezon
inter la du stacioj kaj deprenas ĝin de la kredita sumo.

Kiu perdas sian bileton,
devas pagi la prezon por la plej longa ebla veturado.

## Similaj sistemoj 
La tekniko de la BART-sistemo (trajnoj, biletoj)
estas uzata ankaŭ en Vaŝingtono kaj Atlanto.

## Vidu ankaŭ 
* San-Francisko
* Metroo de San-Francisko
* Caltrain
* Listo de metrooj en la mondo

## Eksteraj ligiloj 
*  (///////)
* UrbanRail.Net

Dosiero:Map in BART B car, June 2004.jpg|Trajna internaĵo

Kategorio:Kalifornio
Kategorio:San-Francisko
Kategorio:Kantono Alameda
Kategorio:Kantono Contra Costa
Kategorio:Fervojaj linioj
San-Francisko
San-Francisko
San-Francisko
Kandaharo

**Kandahār** (aŭ **Qandahār**) estas urbo de suda Afganio. Ĝi estas la dua urbo de Afganio kaj ĉefurbo de komercado. Ĝi ankaŭ havas internacian flughavenon. La urbo estas la administra centro de samnoma provinco, unu el 34 afganiaj provincoj. 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi havis 391 230 loĝantojn en 2005.

## Vidindaĵoj 
* Sanktejo de la Mantelo

## Bildaro 

Dosiero:Afghanistan34P-Kandahar.png|
Dosiero:Kandahar City.jpg|
Dosiero:The army of the Indus entering Kandahar.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
*  *(rememoroj de la sovetia konsilisto en la afgana armeo pri militservo en Kandaharo)*
*  *(rememoroj de la sovetia konsilisto en la afgana armeo)*

Kategorio:Urboj de Afganio
Luis Sepúlveda

**Luis SEPÚLVEDA**, naskiĝinta je la 4-a de oktobro 1949 en Ovalle (Ĉilio), mortinta  en Oviedo (Hispanio),

## Kariero 
Lia plej fama romano estas "La maljunulo kiu legadis amnovelojn" kiu diskonigis lin internacie en 1988, ĉar estis tradukita al 20 lingvoj. Aliaj verkoj liaj estis *Mundo del fin del mundo*, *Nombre de torero*, *Patagonia Express*, *Historia de una gaviota y del gato que la enseñó a volar*, *La rosa de Atacama* kaj *Fin de siglo*.

Li ricevis interalie la premiojn Gabriela Mistral de poezio (1976), Rómulo Gallegos de romanoj (1978) kaj la Premio Tigre Juan de noveloj (1988). Aliaj postaj premioj estis *premio de narrativa Superflainao* (1993) kaj la Premio Ovidio (1998) en Italio pro *La última frontera* (La lasta landlimo).

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo de Luis Sepúlveda, okaze de la morto de Pinochet, por Le Monde diplomatique (en esperanto)

Kategorio:Ĉiliaj reĝisoroj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉiliaj verkistoj
Listo de kuracistoj

* Peseŝet
* Aluizjo Abreu
* Jacint Bremon Masgrau (1885-1960)
* Justinus Kerner (1786-1862)
* Ignaz Semmelweis (1818-1865)
* Alfred Velpeau (1795-1867)
* Paro Fels
* Carlos Lima Melo (1947-2012)
* Simose Kentarô
* Imre Ferenczy

## Kuracistoj kiuj estas verkistoj 
* Sir Thomas Browne (1605–1682) - Brita verkisto
* Georg Büchner - germana dramisto
* Miĥail Bulgakov (1891–1940) - rusia novelisto kaj dramisto
* Anton Ĉeĥov (1860–1904) - rusia dramisto
* Sir Arthur Conan Doyle (1859–1930) - brita verkisto de la romanoj pri Sherlock Holmes
* Oliver Goldsmith - usona aŭtoro
* Kolomano Kaloĉajo (Kálmán Kalocsay, 1891-1976) - esperantlingva poeto
* John Keats (1795–1821) - brita poeto
* Dimitris P. Kraniotis - greka poeto 
* Stanisław Lem (1929-2006) - pola scienc-fikcia aŭtoro
* David Livingstone (1813–1873) - skota kuracisto, esploristo de Afriko kaj privojaĝa verkisto
* William Somerset Maugham (1874–1965) - brita novelisto
* Alfred de Musset (1810–1857) - franca dramisto, malkovris signon de sifilisa aortito
* François Rabelais (1483–1553) - franca verkisto de pluraj romanoj pri Gargantuo kaj Pantagruelo
* Friedrich Schiller (1759–1805), germana verkisto, poeto, eseisto kaj dramisto
* Albert Schweitzer (1875–1965) - germana kuracisto en Afriko, teologo, filozofo kaj muzikologo
* Vladislav Vančura (1891–1942) - ĉeĥa verkisto kaj filma reĝisoro

## Kuracistoj kiuj estas politikistoj 
* Salvador Allende (1908–1973) - la unua socialista prezidanto de Ĉilio
* Arnulfo Arias (1901-1988) - prezidanto de Panamo
* Michelle Bachelet (* 1951) - nuna prezidanto de Ĉilio
* Hastings Kamuzu Banda (1898–1997) - ĉefministro, prezidanto kaj posta diktatoro de Malavio
* Gro Harlem Brundtland (* 1939) - unua ina ĉefministro de Norvegio kaj ĝenerala direktoro de la Monda San-Organizo (MSO)
* Georges Clemenceau (1841–1929) - franca politikisto
* Margaret Chan - ĝenerala direktoro de la Monda San-Organizo (MSO) kaj antaŭa direktoro pri sano en Honkongo 
* François Duvalier (1907–1971) - prezidanto kaj posta diktatoro de Haitio
* Che Guevara (1928-1967) - latinamerika revolucia gvidanto
* George Habash - fondinto de la "Popola Fronto por la liberigo de Palestino"
* Juscelino Kubitschek (1902-1976) - prezidanto de Brazilo
* Mahathir bin Mohamad - ĉefministro de Malajzio
* Agostinho Neto (1922–1979) - gvidanto de la "Movado Popola por Liberiĝo de Angolo" (MPLA) kaj prezidanto de Angolo
* Tabaré Vázquez - nuna prezidanto de Urugvajo


Kategorio:Listoj de homoj
Pionirara grupa komandantejo IV Opava

right|thumb|Izolita infanteria fuorto OP-S 24 *Na Gelově poli*
right|thumb|Izolita infanteria fuorto OP-S 25 *U trigonometru*
right|thumb|Izolita infanteria fuorto OP-S 26 *U Milostovic*
right|thumb|Izolita infanteria fuorto OP-S 27 *Paletovo pole*
**Fortikaĵa konstrua sektoro Opava** (sektora mallongigo **OP**) estas unu el la plej longaj kaj la plej komplikaj sektoroj en la tuta ĉeĥoslovaka antaŭmilita fortikaĵsistemo. Ĝi komenciĝas de fuortaro Smolkov, kiu ja konstrue apartenis al sektoro Moravia Ostrava, sed iliaj ĉefaj armiloj – 10cm haŭbizoj en la artileria fuorto MO S-39 U Trigonometru – plifortigis la dekstran alon de la defendo de Opava-regiono. Ĉi tieaj objektoj estis planataj en ebenaĵo laŭlonge laŭ rivero Opava, la fortikaĵoj poste daŭrigis en milde ondiĝinta kaj trarigardebla tereno ĉirkaŭ urbo Opava, por ke ili ĉe urbeto Horní Benešov transiru ĝis arbaroriĉa kaj per profundaj ravinoj sulkigita tereno de montaro Jeseníky, konkrete en ties parton Hrubý Jeseník. Ĉe vilaĝo Nové Heřminovy la fortikaĵoj denove renkontiĝas kun supra fluo de la rivero Opava volvante sur ĝia suda riverbordo ĝis vilaĝo Karlovice, kie ili transiras la riveron. Ĉi tie jam la defendlinio ascendis ĝis supermara alteco ĉirkaŭ 800 m, en vilaĝo Mnichov norde de urbo Vrbno pod Pradědem ĝi lastfoje transiris valon de fonto de la rivero Opava kaj poste ĝi grimpis al monto Suchý vrch kun supermara alteco 941 m. Ĉi tie ankaŭ en la jaro 1938 fakte finis konstruata parto de la fortikaĵoj, kiun kontrolis kaj administris pionira grupa komandantejo IV en urbo Opava.

En tiu ĉi regiono devis esti konstruitaj 108 objektoj de pezaj fortikaĵoj, el kiuj estis realigitaj 27 objektoj, kaj granda nombro de malpezaj fortikaĵoj, kiuj ĉirkaŭ la urbo Opava kreis eĉ tri sinsekvajn liniojn. En la sektoro oni komencis konstrui ankaŭ fuortaron Šibenice, kiu estis konstruata, sed nefinita pro eventoj en septembro 1938, okcidente de la urbo Opava proksime de vilaĝo Sádek.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj
* Sektoro Moravská Ostrava
* Artileria fuortaro Milotický vrch


Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Bruntál
Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio