open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Celesztin Pergő

**PERGŐ Celesztin** [pr. pergoe:], *Petheő* estis hungara aktoro, teatrestro, verkisto naskiĝinta en Oroszfája en 1784 kaj mortinta Koloĵvaro la 4-an de aŭgusto 1858.
eta|Celesztin Pergő

## Lia kariero 
Celesztin Pergő iĝis aktoro en 1810 kaj ĝis 1824 li ludis en Transsilvanujo kaj ekde tiam en Miskolc. Kiel vagantaktoro li havis grandajn sukcesojn en Kolozsvár, Nagyvárad kaj Marosvásárhely, en jaroj 1826–28 kaj en 1831 en Pest, en 1835 en la Várszínház de Buda kaj en 1839 en la Nacia Teatro de Pest. Ekde 1848 li denove ludis en Koloĵvaro, kie en 1849 li estis direktoro kaj li aperis ankaŭ en germana lingvo. Lia lasta elpaŝo estis la 29-an de marto 1856. Li havis la kutimon alparoli la publikon, el kiuj prelegoj pluraj aperis ankaŭ elpresite.

## El liaj roloj 
* Moór Károly (Schiller: Haramiák);
* Hamlet (Shakespeare–Schröder);
* Fiesco (Schiller);
* Don Carlos (Schiller);
* Ferdinand (Schiller: Ármány és szerelem);
* Edgar (Shakespeare: Reĝo Lear);
* Clavigo (Goethe);
* Rolla (Kotzebue: A nap szüze);
* Zrínyi (Körner);
* Telegdi (Vörösmarty M.: Vérnász);
* Lábszíj (Nestroy: Lumpáci vagabundus);
* Quasimodo (Hugo–Birch–Pfeiffer: A Notre-Dame-i toronyőr).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Pergo, C.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
1330-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
### Amerikoj 
### Azio 
* 1331: En la Ĉina Imperio eksplodas pestoepedemio, kiu estis la komenco de granda pandemio, kiu atingis post jardeko Eŭropon kaj mortigis kvaronon de la tuta loĝantaro de la tero.

### Eŭropo 
*En 1337 komenciĝis la Centjara milito inter Anglio kaj Francio.
*Francesco Petrarca kreis la esprimon Malluma Epoko, kiel priskribo de la antaŭaj 900 jaroj de la homara historio.

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
#### Azio 
#### Eŭropo 
*Eduardo la 3-a estis reĝo de Anglio.
*Filipo la 6-a estis reĝo de Francio.

### Aliaj eminentuloj 
*

## Mortintoj 
*

## Malkovroj 
## Notoj kaj referencoj
Historia tramo de Vankuvero

eta|Historia tramvagono en Vankuvero
La **historia tramo de Vankuvero** ( **Vancouver Downtown Historic Railway**) estas trama linio en Vankuvero (Kanado), kiu uzas historiajn vagonojn. Ĝi trafikas inter Granville-Insulo kaj Cambie-strato, je semajnfinoj kaj festotagoj en somero (inter komenco de majo kaj mezo de oktobro). Iam ĝi atingis eĉ la muzeon *Science World*, ĉe la centra fervoja stacio, sed tiun parton de la trako oni intertempe malkonstruis.

La linio uzas eksan var-fervojan trakon. Sur ĝi trafikas du restaŭritaj vagonoj, posedataj de la urbo Vankuvero kaj zorgataj de volontuloj. La servo komenciĝis la  kaj estas manifestacio por moderna trama sistemo, kiun la urbo planas. Ties unua linio plilongigu la nunan trakon trans haltejon *Science World*; ĝi iru tra la kvartaloj *Chinatown* kaj *Gastown* ĝis la fervoja stacio *Waterfront Station* kaj Stanley-Parko.

## Eksperimenta trafiko 
eta|Eksperimenta tramo dum la Olimpiko
Veturante sur eksa fervoja linio la vankuvera tramo uzas la norm(al)an ŝpuron de 1435&nbsp;mm. Antaŭ kaj dum la Vintra Olimpiko 2010, de la 21-a de januaro al la 21-a de marto, sur la linio eksperimente veturis du modernaj tramoj de tipo *Bombardier Flexity Outlook*, kiujn prunte disponigis la urbo Bruselo. Ili veturis sur la konservita trako inter Granville-insulo kaj la olimpika vilaĝo (1,8 km), kiu situas ĉe Cambie-strato. La veturado estis senpaga por la pasaĝeroj. La aŭtoritatoj estis tre kontentaj pri la intereso de la publiko.

Pro la eksperimenta trafiko necesis iom modifi la katenarion kaj la trakforkojn kaj fortransporti la historiajn veturilojn al fervoja riparejo en Coquitlam. Estas planoj rekomenci la someran trafikon en majo 2010, post malfaro de la trakforkaj modifoj.

## Situo 
La trako de la historia linio komenciĝas kontraŭe de Granville-Insulo, proksime de aŭtovojo 99. La komenca stacio nomiĝas *Granville Island*. De tie la linio iras pli-malpli orienten, ĉiam sude de la golfo *False Creek*, kaj atingas la stacion *Olympic Village* (olimpika vilaĝo), kie la prova servo okaze de la olimpikoj finiĝas. Iam la historia linio pluiris nord-orienten al stacio *Science World*, kiu situas proksime de la ĉefa fervoja stacidomo (*Main Station*).

La tramo konektiĝas kun la metroa sistemo SkyTrain ĉe *Olympic Village* kun la "Kanada Linio". Ĉe *Science World* estis kaj povus reesti konekto al la du aliaj linioj.

500px|Mapo de la ekzistanta kaj de la planataj linioj

La diskutata plilongigo de la tramlinio servu al la urbocentra duon-insulo de Vankuvero. Unu linio laŭiru ties nordan bordon, tuŝante la fervojan stacion *Waterfront* (kun ligo al la metroo) kaj atingante Stanley-Parkon. La alia linio laŭ la suda bordo atingu stacion *Davie Street*, kun metroa ligo ĉe stacio *Yaletown-Roundhouse*.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Vankuvero
* Trolebusa transporto en Vankuvero
* Listo de urboj kun tramtransporto

## Eksteraj ligiloj 
* La urbo Vankuvero pri la historia tramo  
* La transport-muzea societo pri la historia tramo  
* La urbotrama projekto de Vankuvero  

Vankuvero
Vankuvero
Tramo
S/2003 J 9

**S/2003 J 9** estas la maldaŭra nomo de neregula sateliteto de Jupitero, kiu havas retrogradan orbiton.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de Scott S. Sheppard de la Universitato de Havajo, kaj lia teamo, per observoj inter la  kaj la .

La saman tagon, ili anoncis la malkovron de kvar novaj jupiteraj satelitoj, inter kiuj la naŭa satelito malkovrata en 2003, kiu do ricevis la maldaŭran nomon de **S/2003 J 9**.

Ĉar ĝia orbito estas ankoraŭ malpreciza, ĝi ne ricevis oficialan nomon. Ĝiaj grando kaj maso estis estimitaj, hipotezinte albedon de 0,04 kaj denso de 2,6 × 103 kg/m3.

## Orbito 
La orbitaj elementoj de S/2003 J 9 ŝajnus proksimigi ĝin de la karmea grupo, grupo da retrogradaj lunoj kies orbitoj havas grandajn duonaksojn inter 22 900 000 kaj 24 100 000 km, klinangulojn inter 164,9° kaj 165,5° rilate al la Jupitera ekvatoro, kaj discentrecojn inter 0,23 et 0,27. Sed tiu aneco estas necerta pro malpreciza kono de la orbito.

Dosiero:TheIrregulars JUPITER GROUPS.svg|Diagramo montranta la orbitojn de la neregulaj jupiteraj satelitoj. La karmea grupo estas videbla apud la centro.
Dosiero:TheIrregulars JUPITER Carme CORE.svg|Diagramo montranta la orbitajn inklinaciojn de la lunoj de la karmea grupo en funkcio de la granda duonakso.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  S/2003 J 9, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*"
*  S/2003 J 9, (angla versio)
*  La novaj jupiteraj satelitoj malkovritaj en 2003, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La karmea grupo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Elektronika pieda kateno

**Elektronika pieda kateno** (elektronika maleola kateno, elektronika hejma arestilo) estas aparato por kontrolado, kiun devas surporti la kondamnitaj personoj ĉe la pieda maleolo. Se la kondamnito forlasas la difinitan lokon (ofte nur la hejmon) aŭ damaĝas ĝin, la elektronika pieda kateno anoncas pri tio la policon, tiel ĝi servas hejman areston. En la Usono en 2006 oni kontrolis elektronike ĉ. 100.000 personojn. 

Laŭ spertoj en Usono, unu enprizonigito kostas 35$ po tago, dum persono kun elektronika kateno averaĝe nur 7$ po tago. La rehabilita procento kun elektronika kateno super 70%.

La elektronika pieda kateno havas varianton en Usono, kiu anoncas, se kondamnito tro proksimiĝas al difinita loko. Plia varianto (provoj ekde 2007) kontaktas la haŭton kaj tiel povas pruvi konsumadon de alkoholaĵoj.

## Vidu ankaŭ 
*Pieda kateno
*Mana kateno

Kategorio:Sekurecaj iloj
Kategorio:Sekureco
Kategorio:Iloj
Kategorio:Puna juro
Kategorio:Telekomunikado
Kaleo (luno)

**Kaleo** estas neregula satelito de Jupitero, kiu havas retrogradan orbiton.

## Malkovro 
Post observoj inter la  kaj la , Scott S. Sheppard, David C. Jewitt de la Universitato de Havajo, kaj Jan Kleyna de la Universitato de Kembriĝo, malkovris dekunu jupiterajn lunojn.

Ili anoncis ties malkovrojn la . Inter tiuj, **Kaleo**, kiu tiam ricevis la maldaŭran nomon **S/2001 J 8**, la oka jupitera luno trovita en 2001 .

## Nomo 
La , IAU aprobis ĝin nomi **Kaleo**.
En la helena mitologio, Kaleo (greke: Καλή: Kale) estis unu el la praaj gracioj, edzino de Hefesto.

## Orbito 
Kaleo estas ano de la karmea grupo, grupo da retrogradaj lunoj kies orbitoj havas grandajn duonaksojn inter 22 900 000 kaj 24 100 000 km, klinecojn inter 164,9° kaj 165,5° rilate al la Jupitera ekvatoro, kaj discentrecojn inter 0,23 et 0,27.

Dosiero:TheIrregulars JUPITER GROUPS.svg|Diagramo montranta la orbitojn de la neregulaj jupiteraj satelitoj. La karmea grupo estas videbla apud la centro.
Dosiero:TheIrregulars JUPITER Carme CORE.svg|Diagramo montranta la orbitajn inklinaciojn de la lunoj de la karmea grupo en funkcio de la granda duonakso.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Kaleo, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*" 
*  Kaleo, (angla versio) 
*  Dekunu novaj jupiteraj satelitoj S/2001 J1...S/2001 J 11, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La karmea grupo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Makulmotacilo

eta|maldekstra|Fotita ĉe Kibale, Okcidenta Ugando

La **Makulmotacilo** (***Motacilla aguimp***) estas afrika mezgranda paseroforma birdo el la familio Motaciledoj, kiu enhavas motacilojn, pipiojn kaj longungulojn. La specio vivas en plej parto de subsahara Afriko, el Sieraleono kaj Liberio orienten al Etiopio kaj Somalio kaj suden al Namibio, Bocvan kaj Sudafriko, nome en Angolo, Benino, Bocvano, Burkino, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Egiptio, Ekvatora Gvineo, Eritreo, Etiopio, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Kenjo, Liberio, Malavio, Malio, Maŭritanio, Mozambiko, Namibio, Niĝero, Niĝerio, Ruando, Senegalio, Sieraleono, Somalio, Sudafriko, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando, Zambio, kaj Zimbabvo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj laŭsezone humidaj aŭ inunditaj herbejoj de malaltaj teroj, riveroj kaj intermita akvofluaj marĉoj.

La latina genro nomo origine signifas "etan movanton", sed iuj verkistoj de la mezepoko pensis ke ĝi signifas "vostomovanto", kaŭzante novan latinan vorton *cilla* por "vosto".

La Makulmotacilo (*Motacilla aguimp*) estas simila al la pli komuna kaj disvastigata Kablanda motacilo, laŭ korpoformo kaj ĝenerala kutimaro sed tiu ĉi havas pli makulecan **blankanigran plumaron**. La subaj partoj, gorĝo kaj superokula strio estas blankaj kaj havas nigran brustozonon. En kolflankoj estas blankaj makuloj, la nigra vizaĝo evidentigas blankan okulringon, la blanka superokula strio estas tiom larĝa kaj markata ke la kapa nigro estas nur en krono kaj la nigra vosto havas blankajn bordojn. Ankaŭ la nigraj flugiloj montras blankan zonon. Beko kaj kruroj estas nigraj.

La Blanka motacilo ne konfuzeblas ĉar tiu havas blankan vizaĝon kaj la Makulmotacilo havas nigran vizaĝon. Ankaŭ ne konfuzeblas la Afrika montarmotacilo kiu havas grizan dorson kaj pli mallarĝan brustozonon kaj same la Kablanda motacilo kiu ne havas blankon en flugiloj kaj kies superokula strio estas multe pli mallarĝa.

Ĝi estas komuna asocie kun grandaj akvorezervejoj, riveroj kaj aliaj malfermaj akvujoj. Ĝi manĝas ampleksan varion de malgrandaj senvertebruloj, ĉefe plenkreskuloj kaj muŝaj larvoj, sed ankaŭ skaraboj, arakidoj, libeloj, papilioj, raŭpoj, formikoj, termitoj, malgrandaj kraboj, vermoj kaj ranidoj. Eventuale ili manĝetas ankaŭ malgrandajn fiŝojn.

Tiu motacilo komunas en urboj ĉe akvo, ofte havigita de homoj. Ĝi estas vidata kutime sola aŭ en paroj sed ariĝas en komunaj ripozejoj vespere.

## Referencoj 
## Literaturo 
* BirdLife International 2004. Motacilla aguimp. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Motaciledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Karmeo (luno)

**Karmeo** estas neregula satelito de Jupitero.

Ĝiajn grandon kaj mason oni taksis je 46 km kaj 1,3 × 1017 kg laŭ ĝia videbla magnitudo; 17,5; hipotezinte la valorojn de ĝia albedo al 0,04 kaj de ĝia denso al 2,6 g/cm3, kiel tiuj de aliaj jupiteraj satelitoj.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de Seth Barnes Nicholson en la Observatorio Monto Wilson (Kalifornio - Usono), sekve al
observoj inter la 5-a de julio kaj la 25-a de aŭgusto. Ĝia malkovro  estis anoncita samtempe kiel tiu de Lizito.

Ĝi tiam ricevis nomon **Jupitero XI**. Ĝi neniam ricevis maldaŭran nomon: tiu noma sistemo ne tiam ekzistis.

## Nomo 
En 1975, Internacia Astronomia Unio aprobis la nomon de **Karmeo**, laŭ unu nimfo de la minoa mitologio nomata Karmeo (greke: Κάρμη), amatino de Zeŭso kaj patrino de la minoa diino Briomarta.

## Orbito 
Karmeo estas la ĉefa ano de la karmea grupo, al kiu ĝi donas sian nomon. Tiu grupo arigas retrogradajn lunojn kies orbitoj havas grandajn duonaksojn inter 22 900 000 kaj 24 100 000 km, klinecojn inter 164,9° kaj 165,5° rilate al la jupitera ekvatoro, kaj discentrecojn inter 0,23 et 0,27.

Dosiero:TheIrregulars JUPITER GROUPS.svg|Diagramo montranta la orbitojn de la neregulaj jupiteraj satelitoj. La karmea grupo estas videbla apud la centro.
Dosiero:TheIrregulars JUPITER Carme CORE.svg|Diagramo montranta la orbitajn inklinaciojn de la lunoj de la karmea grupo en funkcio de la granda duonakso.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Carme, (Le système solaire à portée de votre souris - *La Sunsistemo musklake atingebla*)
*  Karmeo kaj la eksteraj lunoj de Jupiter (el "''La Société d'astronomie de Montréal*") 
*  Karmeo, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*" 
*  Karmeo, (angla versio) 
*  Karmeo kaj la eksteraj jupiteraj lunoj, (el *naŭ8 planedoj*)
*  Karmeo, (el "*Solar System Exploration*") 
*  Karmeo, (el "*Vido al la Sunsistemo*")
*  La karmea grupo (el *"Projekto Luno"'')

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Imre Püspöki

**PÜSPÜKI Imre** [pr. pyŝpoeki:] estis hungara aktoro naskiĝinta en Nagybánya en 1850 kaj mortinta Debrecen la 26-an de aŭgusto 1903. 

## Lia kariero
Imre Püspöki en 1848–49 estis ano kiel infanaktoro de la trupo de Koloĵvaro, poste inter 1850 kaj 1859 li ludis en Arad. Ekde 1860 li estis ĝis sia morto ankaŭ la teatra tajloro en Debrecen. Li estis unu el la plejbonaj operetkomikuloj de la provinco.   

## El liaj roloj
*Don Januario (Geneé: Kapitány kisasszony); 
*Frederick (Sardou: Ferdinande); 
*Peleskei rektor (Gaál: Peleskei nótárius); 
*Pompignac (Dumas: A két apa); 
*Mondlandri (Lecocq: A kis herceg); 
*Márton (Szigligeti E.: Cigány); 
*Jupiter (Offenbach: Orpheusz a pokolban); 
*Gonosz Pista (Tóth: A falu rossza); 
*Harpagon (Molière: Fösvény) 

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon 

Puspoki, I.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Rekingen

## Pri la komunumo 
**Rekingen** estas komunumo en la distrikto Zurzach de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 986 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Komunuma domo de Rekingen
eta|maldekstra|150ra|Rivereto Chrüzlibach en Rekingen
Rekingen situas ĉe la suda bordo de la rivero Rejno, kiu formas la landlimon kun Germanio sur ebena strio laŭlonge de la riverbordo ĉe la norda piedo de la Tavolĵuraso. De sudo al nordo pasas tra la komunumo la ravino de la rivereto *Chrützlibach*, kiu alfluas sur la komunuma teritorio al Rejno.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,10 km², de kiuj iomete pli ol la duono nome 1,78 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,79 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sura alteco de 556 m s.m. sur la altebenaĵo sur la monto *Guggenhübucks*, kaj la plej malalta punkto sur alteco de 323 m s.m. ĉe la bordo de Rejno.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Rekingen limas en nordo al Küssaberg, en oriento al Mellikon, en sudoriento al Böbikon, en sudo al Baldingen, en sudokcidento al Tegerfelden, kaj en okcidento al Bad Zurzach.

## Trafiko 
[eta|maldekstra|150ra|Rigardo de la vilaĝeniro al la [Rekingen AG (stacidomo)|stacidomo]]
Rekingen estas konektita al la publika trafikreto per la trajnlinio de Koblenco tra Bülach al Vinterturo, kiun servas la turgovia fervojkompanio THURBO. Tra la komunuma teritoria pasas ankaŭ la poŝtaŭtolinio de Böbikon al Bad Zurzach.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefovjo n-ro 7 de Bazelo al Vinterturo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Rekingen datiĝas el la jaro 1261 kiel *Rechunch*.

Dum la romia epoko en Rekingen ekzistis bieno, kiujn alemanoj rabbruligis en la jaro 266. Ĉe la bordo de Rejno ekzistis du gardoturoj. Unu el ili estis malkonstruita okaze de la fervojkonstruo, la alia estis elfosita 1936, esplorita kaj poste denove kovrita. Komence de la 5-a jarcento la romianoj definitive retiriĝis. Dum mezepoko en Rekingen regis la Grafoj de Lencburgo, poste la Grafoj de Kiburgo kaj ek de 1265 la Habsburgoj.

Kiam en la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, Rekingen estis atribuita al la subvoktejo Ehrendingen de la Grafejo Baden.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, la komunumo dum kvin jaroj apartenis al la tiama Kantono Baden. La komunumparto norde de Rejno estis tamen disigita de la resto de la komunumo kaj atribuita al la Granddukejo Badeno kaj formas hodiaŭ parton de la germana komunumo Küssaberg. Per la mediacia akto en la jaro 1803 la Kantono Baden estis dissolvita kaj integrita al la nova Kantono Argovio. Mellikon fariĝis komunumo de la argovia distrikto Zurzach.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Rekingen AG (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Rekingen
* Rekingen en la Historia Leksikono de Svislando
Bálint Putnik

**PUTNIK Bálint** estis hungara aktoro, direktoro de teatro naskiĝinta en Nagyvárad la 3-an de februaro 1901 kaj mortinta en Budapeŝto la 15-an de januaro 1995.

## Lia kariero 
Bálint Putnik lernis en 1927 en privata aktora lernejo de Szidi Rákosi, ekde 1928 li ludis en la Nacia Teatro (Pécs), poste en Oradea, Kluĵo, Kassa, Pozsony. Inter 1940 kaj 1945, poste en 1947–48 li estis direktoro de la teatro de Oradea, en 1948 de la Teatro Kisfaludy, poste aktoro en Nacia Teatro (Szeged) kaj fine (jam kiel emerito) en la Teatro Madách.

## El liaj roloj 
* Petrov (Jacobi V.: Sybill);
* Nagyherceg (Jacobi V.: Sybill);
* Feri (Lehár F.: A mosoly országa);
* János vitéz (Kacsoh P.);
* Edvin (Kálmán I.: A csárdáskirálynő);
* Komornyik (Barré: Léni néni)

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Júlia Puni

**PUNI Júlia** estis rumanuja hungara kantistino (soprano) naskiĝinta en Reghin la 8-an de decembro 1927 kaj mortis en 20-an de oktobro 2023. Ŝi loĝis en Germanujo.

## Ŝia kariero
Júlia Puni debutis en 1953 en la operejo de la Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo kaj dum 25 jaroj ŝi kantis 38 rolojn en pli ol 1200 spektakloj. Ŝi estis ankaŭ koncertkantistino. Post sia pensiuliĝo en 1972 ŝi kantis ankaŭ ĝis 1983.

## El ŝiaj roloj
*Annuska (Verdi: Falstaff);
*Éduska (Farkas F.: Csínom Palkó);
*Szilvia (Kálmán I.: A csárdáskirálynő).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio: Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Jolán Kádár Pukánszkyné

**PUKÁNSZKINÉ KÁDÁR Jolán** [pr. puka:nskine: ka:da:r] estis hungara teatrohistoriistino naskiĝinta en Temeŝvaro la 21-an de oktobro 1892 kaj mortinta en Budapeŝto la 11-an de aŭgusto 1989.

## Ŝia kariero 
Jolán Pukánszkyné Kádár havigis en 1914 diplomon pri fako de hungara-germana-franca lingvoj en Budapeŝto kaj ĝis 1920 ŝi instruis en mezlernejo. Ekde 1920 ĝis 1938 ŝi estis arkivistino de la Országos Széchényi Könyvtár (Nacia Libraro Széchényi), poste ekde 1938 ĝis 1943 de la Országos Levéltár (Nacia Arkivejo) same arkivistino kaj poste ĉefarkistino, universita privatprofesorino en Debrecen ĝis 1951.

## El ŝiaj verkoj 
* *A budai és a pesti német színészet története 1812-ig* (1914);
* *A pesti és a budai német színészet története 1812-től 1847-ig* (1923);
* *A magyar népszínmű bécsi gyökerei* (1930);
* *Geschichte des deutschen Theaters in Ungarn* (München, 1933);
* *A Nemzeti Színház százéves története I–II.* (1938–1940);
* *Német és osztrák bábjáték* (1955);
* *A drámaíró Csokonai* (1956);
* *A színfalak között* (1967, kune kun Géza Hegedűs kaj Géza Staud);
* *A Budai Népszínház története* (1979);
* *Iratok a Nemzeti Színház történetéhez* (1988).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj teatrohistoriistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Baktriso

La **baktriso** (*Bactris*) estas neotropisa genro de ĉirkaŭ 240 specioj el la familio de la arekacoj, indiĝena en Centrameriko, Sudameriko, kaj Karibujo. Ili estas arboj kiuj havas alton inter 4 ĝis 20 metroj. La folioj estas ĝis 5 metrojn longaj, kaj estas pinataj kun multaj folieroj. La frukto estas drupo, 2-6&nbsp;cm longa, manĝebla ĉe iuj specioj.

;Elektitaj specioj
* *Bactris acanthocarpa*
* *Bactris bifida*
* *Bactris brogniartii*
* *Bactris coloniata*
* *Bactris constanciae*
* *Bactris cruegeriana*
* *Bactris cubensis* (Kuba baktriso)
* *Bactris ferruginea*
* *Bactris gasipaes* (Pupunjo)
* *Bactris guineensis*
* *Bactris glandulosa*
* *Bactris glaucescens*
* *Bactris gracilior*
* *Bactris grayumi*
* *Bactris hirta*
* *Bactris jamaicana* (Jamajka baktriso)
* *Bactris longiseta*
* *Bactris major*
* *Bactris mexicana* (Meksika baktriso)
* *Bactris militaris*
* *Bactris nancibensis*
* *Bactris pickelii*
* *Bactris pilosa*
* *Bactris plumeriana* (Hispaniola baktriso)
* *Bactris setiflora*
* *Bactris setosa*
* *Bactris simplicifrons*
* *Bactris wendlandiana*

## Vidu ankaŭ 
* Napaj humidaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
*  Baktriso : priskribo kaj bildoj 
*  La genro *Bactris* (*Arecaceae*), taksonomio kaj disvastiĝo en Gujanoj, 1992

Kategorio:Arekacoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Serimao

**Serimao** (***Monstera deliciosa***) estas planto de la familio Arakedoj (*Araceae*).

Ĝiaj folioj estas grandaj, koroformaj kaj traboritaj, kun longaj petioloj. Ĝiaj floroj estas bonodoraj kaj ĝiaj fruktoj estas manĝeblaj spadikoj tre dolĉaj, kies saporo similas al tiu de la ananaso, tial la latina scienca nomo *deliciosa*, kiu signifas bongustega.
eta|maldekstra|Thaumatophyllum bipinnatifidum en la naturo. Tiu planto iufoje estas erare intermiksata kun la serimao.|alternative=
eta|maldekstre|maturaj fruktoj
La Serimao kreskas nature ekde Meksiko ĝis Panamo, sed estas monde kultivata kiel ornama planto.
eta|270ra|Nematuraj fruktoj de la serimao

Kategorio:Arumacoj
Kategorio:Monstera
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Sudameriko
János Péter (pupaktoro)

**PÉTER János** [pr. pe:ter] estis rumanuja hungara pupaktoro naskiĝinta en Zalău la 7-an de novembro 1935 kaj mortinta Koloĵvaro la 26-an de decembro 1988. 
## Lia kariero
János Péter estis fondintano de la Pupteatro de Kluĵo kaj de la grupo MIM 7.
## El liaj roloj
*Milne–Kovács J.: *Micimackó*; 
*Géal: *Plüm-Plüm*; 
*Géal–Lawson–R. Molnár E.: *Madárijesztő*; 
*Csokonai V. M.: *Karnyóné*. 
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Peter, J.
Hispaniola baktriso

**Hispaniola baktriso** (*Bactris plumeriana*) estas specio de palmo,  endemia de Hispaniolo.  Oni trovas tiun neotropisan specion en la hispaniolaj humidaj arbaroj. 

Laŭ Salzman kaj Judd *B. plumeriana* konstituas kladon kun *B. jamaicana* kaj *B. cubensis*, la aliaj  baktrisaj specioj de Grandaj Antiloj.

## Bibliografio
* Salzman V.T. and W.S. Judd. 1995.  A revision of the Greater Antillean species of *Bactris* (*Bactridinae: Arecaceae*). *Brittonia* 47 (4): 345-371. 

Kategorio:Arekacoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Karibio
Kategorio:Arboj
Kategorio:Endemiismoj
Péter Prielle

**PRIELLE Péter**, *Priel* estis hungara aktoro, reĝisoro naskiĝinta en Máramarossziget la 27-an de junio 1838 kaj mortinta en Nagyabony la 16-an de septembro 1915.

## Lia kariero 
Péter Prielle estis la pli juna frato de Kornélia Prielle. Ŝi debutis en 1853 en trupo de Endre Latabár kaj post tri jardekoj de provinca ludo ekde 1884 ĝis sia pensiuliĝo (1899) dungis lin la Nacia Teatro de Budapeŝto.

## El liaj roloj 
* Várszegi (Szigligeti E.: Cigány);
* Clisander (Molière: Tudós nők);
* Laertes (Shakespeare: Hamlet);
* Szirtfoki (Szigligeti E.: Nőuralom);
* Maurice (Sardou: Jóbarátok).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Moroni (mormonismo)

**Moroni**, laŭ la Libro de Mormono, estis la lasta profeto kaj militestro de la Nifaiidoj, kiu vivis en Ameriko fine de la 4-a kaj komence de la 5-a jarcento. Krom la historio de la Libro de Mormono, ankaŭ Joseph Smith kaj la Tri Atestantoj atestis, ke ili vidis lin en lia anĝeleca aspekto.eta|150px|dekstra|Statuo de la Anĝelo Moroni surpinte de mormona templo en Berno, SvislandoLi estis la filo de la profeto Mormono, el kiu la Libro de Mormono prenis sian nomon. La nomo de Moroni estas posta al (kaj oni ne konfuzi ambaŭ) la Kapitano Moroni, persono de la sama libro, sed pli frue.

Moroni servis sian patron, kiu estis ĉefkomandanto, en la lasta milito inter Nifaiidoj kaj Lamanidoj, gvidante armeon kun 10,000 soldatoj. Post la venko de la Nifaiidoj, Moroni devis kaŝiĝi kaj fuĝi por ne estis kaptita de la Lamanidoj.

Moroni ricevis la ordonon de la patro kompletigi la registrojn de la nefida historio kiun li antaŭe verkis. Tiam li verkis la ĉapitrojn 8 kaj 9 de la Libro de Mormon (la registraro de Mormon), la Libro de Moroni komplete, kaj la Enkonduko de la libro de Mormon. Li ankaŭ verkis la Libron de Eter, kiu baze estas resumo pri antikva civilizo, konata kiel la ĥaredidoj, sed ĝi ankaŭ inkluzivas kelkajn komentojn de li mem, speciale la ĉapitroj 4, 5, 8 kaj 12.

Kiam Moroni finis la registradon de la verkaĵoj sur Planĉoj, li enterigis ilin en ŝtonskatolo ĉe monto en la nuna Ontario County, Nov-Jorko. En tiu ĉi loko stariĝis 12-metra monumento el bronzo kaj granito honore al Moroni, kiu estas nomata kiel "Kumorah".

## Anĝelo 
En la nokto de la 21-a de septembro 1823, Moroni aperis antaŭ Joseph Smith, kiu poste fariĝis la fondinto de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, kaj informis lin pri la orplanĉoj enterigitaj en monto, je kelkaj kilometroj de lia domo. Dum ses jaroj li vizitis Smith almenaŭ dudek fojojn. Post la supozebla tradukado de la triono (aŭ du trionoj laŭ aliaj) de la libro de Mormon, Moroni prenis la planĉojn kaj revenis kun ili ĉielen.

Pro la agado de Moroni en la restaŭrado de la evangelio predikita de Kristo, Moroni estas identigata de la mormonoj kun la menciita anĝelo en Apokalipso 14:6: "Kaj mi vidis alian anĝelon, flugantan en meza ĉielo, havantan eternan evangelion, por evangelii la loĝantojn de la tero kaj ĉiun nacion kaj tribon kaj lingvon kaj popolon "

La bildo de la anĝelo Moroni ludante trumpeton estas ĝenerale uzata kiel neoficiala simbolo en la temploj de la mormonoj. Li ankaŭ aperas en pluraj eldonoj de la Libro de Mormon.

La historio de Moroni same kiel ĉiuj aliaj de la Libro de Mormon estas pridubata de ĉiuj kristanaj grupoj escepte de la mormonoj, de arkeologoj, historiistoj, lingvistoj kaj sciencistoj, ĉar ne ekzistas eĉ unu simpla pruvaĵo en Ameriko kiu povas evidentigi la ekzistadon de profetoj kaj popoloj kiuj vojaĝis de Israelo al Ameriko kaj ekloĝis ĝin. La plimulto konsideras tiujn historiojn kiel inventaĵoj de Joseph Smith aŭ miksaĵo de pluraj elementoj el gnostikismo, kristanismo kaj islamo.

Kategorio:Profetoj
Kategorio:Profetoj de la Libro de Mormono
Spondeo (apartigilo)

***Spondeo** (greke: Σπονδή): unu el la Horoj de la helena mitologio kiu personigas verŝoferon post tagmanĝo.
***spondeo**: piedo de verso, konsistanta el du longaj silaboj;
***Spondeo**: satelito de Jupitero.
Spondeo (luno)

**Spondeo** estas neregula satelito de Jupitero.

Ĝiajn grandon kaj mason oni taksis je 2 km kaj 1,5 × 1013 kg laŭ ĝia videbla magnitudo: 23; hipotezinte la valorojn de ĝiaj albedo al 0,04 kaj denso al 2,6 g/cm3, kiel tiuj de aliaj jupiteraj satelitoj.

## Malkovro 
Ĝin malkovris Scott S. Sheppard kaj David C. Jewitt de la Universitato de Havajo, kaj Jan Kleyna de la Universitato de Kembriĝo, post observoj inter la  kaj la .

Ili anoncis la  la malkovron de dekunu jupiteraj lunoj , inter kiuj **Spondeo**, kiu tiam ricevis la maldaŭran nomon **S/2001 J 5**.

## Nomo 
En 1975, Internacia Astronomia Unio aprobis la nomon de **Spondeo**, laŭ *Spondeo* (greke Σπονδή), unu el la Horoj de la helena mitologio, personiganta la verŝoferojn post tagmanĝo.

## Orbito 
Spondeo estas ano de la pazifaa grupo, grupo da retrogradaj lunoj kies orbitoj havas grandajn duonaksojn inter 22 800 000 kaj 24 100 000 km, kaj klinangulojn inter 144,5° kaj 158,3° rilate al la Jupitera ekvatoro.

Dosiero:TheIrregulars JUPITER GROUPS.svg|Diagramo montranta la orbitojn de la neregulaj jupiteraj satelitoj. La pazifa grupo estas videbla en centro-malalto.
Dosiero:TheIrregulars JUPITER Pasiphae CORE.svg|Diagramo montranta la inklinacion de la lunoj de la pazifa grupo en funkcio de la granda duonakso.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Spondeo, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*"
*  Spondeo, (angla versio)
*  Karmeo, (el "*Vido al la Sunsistemo*")
*  La pazifaa grupo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Madagaskara motacilo

La **Madagaskara motacilo** (*Motacilla flaviventris*) estas mezgranda paseroforma birdo el la familio Motaciledoj, kiu enhavas motacilojn, pipiojn kaj longungulojn. La afrotropisa specio vivas kiel endemia nur en Madagaskaro.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj laŭsezone humidaj aŭ inunditaj herbejoj de malaltaj teroj kaj riveroj.

La latina genro nomo origine signifas "etan movanton", sed iuj verkistoj de la mezepoko pensis ke ĝi signifas "vostomovanto", kaŭzante novan latinan vorton *cilla* por "vosto". La specifa epiteto *flaviventris* estas latina vorto por "de flava ventro" kiu estas distingila karaktero inter afrikaj motaciloj plej proksime parencoj nome la Kablanda motacilo kaj la Afrika montarmotacilo. Dume la aliaj flavventraj motaciloj kiaj la Montarmotacilo kaj la Flava motacilo estas tiom proksimaj nek geografie nek taksonomie.

Tiu specio, kiel dirite, havas **flavan ventron**, sed kun blankecaj flankoj, tre blanka gorĝo kaj blanka brusto trapasata de tre larĝa kaj markata **nigra brustozono** kun formo de V, simila al tiuj de la parencaj Kablanda motacilo kaj Afrika montarmotacilo. La supraj partoj estas grizaj kun blankaj superokula strio kaj kelkaj makuletoj en orelareo. La vosto estas longa kaj griza kun blankaj eksteraj plumoj. La beko kaj kruroj estas nigrecaj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Motacilla flaviventris. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Motaciledoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Endemiismoj
Afrika montarmotacilo

La **Afrika montarmotacilo** (***Motacilla clara***) estas mezgranda paseroforma birdo el la familio Motaciledoj, kiu enhavas motacilojn, pipiojn kaj longungulojn. La specio vivas en izolitaj areoj de subsahara Afriko el Gvineo al Etiopio suden kaj ĉefe en orienta Suda Afriko kaj pli precize en orienta Sudafriko, norda kaj orienta Zimbavo kaj norda kaj okcidenta Mozambiko, sed ĝenerale povas esti vidata en Angolo, Bocvano, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Etiopio, Gabono, Gvineo, Kenjo, Liberio, Malavio, Malio, Maŭritanio, Mozambiko, Niĝerio, Ruando, Sieraleono, Sudafriko, Tanzanio, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj de altaj teroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj. Ĝi ĝenerale preferas malgrandajn riverojn kaj rojojn ĉirkaŭatajn de arbaraj montetoj, ĉefe kun akvofaletoj kaj ebenaj rokoj ene de malprofunda akvo, arbaroj aŭ densa arbustaro. Ili povas okupi ankaŭ arbarvojojn kaj ŝoseojn eventuale eĉ en ĝardenoj.

La latina genro nomo origine signifas "etan movanton", sed iuj verkistoj de la mezepoko pensis ke ĝi signifas "vostomovanto", kaŭzante novan latinan vorton *cilla* por "vosto". La specifa epiteto *clara* estas latina vorto por "hela", ĉar ĝi havas tre blankajn subajn partojn kun nur mallarĝa **nigra brustostrio**, simila al tiu de la parenca kaj ankaŭ geografie proksima Kablanda motacilo, sed ne tiom larĝa kaj markata. La supraj partoj estas grizaj kun blankaj superokula strio kaj okulringo, pli nigraj flugiloj kun blankaj bordoj en flugilplumoj kiuj formas du blankajn striojn kaj longa griza vosto kun blankaj eksteraj plumoj. Ankaŭ la kruroj kaj beko estas grizaj.

Tiu afrotropisa specio estas monogama, teritoria soleca nestumanto, kutime de dumviva paro. La nesto estas konstruita de ambaŭ seksoj, konsista de diketa taso kovrita el radiketoj, plantotigoj kaj fibrecaj eroj, sur bazo de materialo humidita kaj poste sekigita. Ĝi situas tipe en fendo de riverbordo, roko aŭ muro de akvorezervejo, alternative en plantorubejo aŭg en branĉo super akvo, arbo ĉe akvujo aŭ eĉ en artefarita strukturo, kiel sub ponto, en pumphouse aŭ tegmento. La ovodemetaso okazas el aŭgusto al majo kaj ĉefe el septembro al decembro. La ino demetas 1-4 ovojn, kiuj estos kovataj de ambaŭ gepatroj dum ĉirkaŭ 13-14 tagoj, laŭvice de ĉirkaŭ 15-60 minutoj. La idoj estas manĝigataj ankaŭ de ambaŭ gepatroj kaj kovataj konstante dum la unuaj 3-4 tagoj, kaj tio intermite, ĝis post ĉirkaŭ 6-8 tagoj. Elnestiĝo okazas post ĉirkaŭ 14-18 tagoj kaj la idoj restas en la teritorio dum ĉirkaŭ 19-48 pluaj tagoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife International 2004. Motacilla clara. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Motaciledoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Alajos Posonyi

**POSONYI Alajos** [poĵonji alajoŝ] estis hungara aktoro, teatrestro naskiĝinta en ? en 1806 kaj mortinta en Szilágysomlyó la 28-an de junio 1860.
 
## Lia kariero
Alajos Posonyi estis en 1833 dungita al la trupo de Károly Fejér en Zilah. Plej proksime li ludis en 1836 en la sama trupo en Nagyvárad. En printempo de la jaro 1839 li ludis en Szeged en trupo Keszi–Kőrösi–Pergő. En 1848 li estris en Erdély etajn trupojn. En 1853–54 li aperis en Fogaras, Déva, Szászváros, en 1854–55 en Dés, je la komenco de 1858 en Kézdivásárhely, en 1859–60 en Torda, je la komenco de 1863 en Szeged ĉe Boldizsár Láng. Lia edzino estis Anna Pivári, (?, 1816–1906).

## El liaj roloj
* Az öreg Moor (Schiller: Haramiák); 
* Hartburgi herceg (Spiess H. K.: Árulás és szerelemféltés). 
 
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kálmán Porzsolt

**PORZSOLT Kálmán** [pr. porĵolt] estis hungara verkisto, kritikisto, teatrestro. Lia dua edzino estis Mariska Gazsi.

Kálmán Porzsolt naskiĝis en Ludas la 10-an de novembro 1860 kaj mortis en Budapeŝto la 8-an de aprilo 1940.

## Lia kariero 
Kálmán Porzsolt ekde 1884 estis kritikisto de la Pesti Hírlap, unu el fondintoj kaj sekretario de la Nacia Konsilantaro por Muzeoj kaj Libraroj. Ekde 1894 ĝis 1897 li estis redaktoro de la Fővárosi Lapkiadó (Ĉefurba Gazeteldonejo), ekde 1897 ĝis 1904 direktoro de la Népszínház. Ekde 1904 li denove estis kunlaboranto de la *Pesti Hírlap* kaj inter 1884 kaj 1915 ankaŭ la redaktoro de la sportgazeto *Hercules* fondita de li. Li estis la membro de la Societo Petőfi.

## El liaj teatraĵoj 
* *A párbaj* (1881);
* *Vetélytársak* (1901);
* *Asszony* (1906);
* *Gyermekkirály* (1909).

## En Esperanto aperis 
* *La Vojo Malsupren*, tradukita de Ladislao Spierer

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj kritikistoj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Mariska, G. Polgár

**POLGÁR Mariska, G.** [pr. polga:r] estis rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en ? kaj mortinta en Oradea 1964. Ŝi estis la edzino de aktoro László Gróf.
## Ŝia kariero
La kariero de Mariska Polgár ligiĝis al Oradea, kie en jaroj 1924–1926 ŝi havis grandajn sukcesojn. Ekde la dua parto de la tridekaj jaroj ŝi aperis tre malofte.
## El ŝiaj roloj
*Finum Rózsi (Tóth E.: A falu rossza);
*Lyon Lea (Bródy S.);
*Márta (Csiky G.: A nagymama);
*Tóth Flóra (Bródy S.: A tanítónő).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Polgar, M., G.
Fanni Polgár

**POLGÁR Fanni** [pr. polga:r] estis hungara aktorino naskiĝinta en ? en 1855 kaj mortinta en Kluĵo la 16-an de novembro 1932.

## Ŝia kariero
Fanni Polgár debutis en 1874 en la trupo de Gyula Polgár, kaj ŝi estis dungita ĝis 1913 ĉe malgrandaj trupoj. Ekde 1889 ŝi ludis kune kun sia pli posta edzo, Endre Bátosy. 

## El ŝiaj roloj
*Basario hercegnő (Sardou: Szókimondó asszonyság); 
*Charlotte (Planquette: Rip van Winkle);
*Örzse (Vidor: A veres sapka); 
*D’Ermelinesné (Dumas (filo): Az idegen nő).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Janka; T. Pokorny-Pogány

**POKORNY-POGÁNY Janka; T.** [pr. pokorni-poga:nj] estis hungara aktorino naskiĝinta en Budapeŝto la 20-an de marto 1873 kaj mortinta en Kolozsvár la ?
## Ŝia kariero
Janka Pokorny-Pogány debutis en 1891 en Szeged en la trupo de Lajos Makó, poste ŝi ludis en inter 1894 kaj 1902 en Miskolc, Szabadka kaj Kecskemét. Tie ŝi edziniĝis kun Elek Tóth, kun kiu ŝi dungiĝis en 1902 al Nagyvárad, kies trupo ŝi estis membrino ĝis 1934. En 1922 okaze de la dudekjara datreveno de ilia kariero ili ambaŭ estis solenita de publiko varmege. 
## El ŝiaj roloj
*Boriska (Gárdonyi G.: A lámpás); 
*Zórika (Lehár F.: Cigányszerelem); 
*Gvendolen (Wilde: Bunbury); 
*Iluska (Kacsoh P.: János vitéz); 
*Médi (Schubert–Berté: Három a kislány).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon 

Pokorny-Pogány, J
Böske Pintér

**PINTÉR Böske** [pr. pinte:r] estis rumanuja hungara aktorino .
## Ŝia kariero
Böske Pintér estis en 1923 solenita primadono en Oradea, unu el elstaraj geaktoroj de la trupoj de Imre Fehér, Jenő Gáspár (aktoro)  kaj Gyula Ferenczy. Post trijara dungo en Kluĵo ekde 1927 ŝi ludis en Braŝovo kaj en la Sikullando. Laŭ la gazeto Brassói Lapok en teatra sezono 1925–26 la plej sukcesa spektaklo estis ligita al ŝia nomo en la opereto *Csókos asszony* de komponisto Béla Reinitz. Similaj aprezoj aperis ankaŭ post la spektakloj en jaroj 1927–1934 en Odorheiu Secuiesc. 

## El ŝiaj ĉefroloj
*Farkas I.: A nótás kapitány, 
*Szirmai A.: Mézeskalács, 
*Szigligeti E.: A cigány, 
*Farkas I.: Iglói diákok

## Fontoj 
*Magyar Színházművészeti Lexikon 

Kategorio: Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj primadonoj
Károly Pichler Bódog

**PICHLER BÓDOG Károly** [pr. pikler bo:dog] estis hungara dirigento, komponisto naskiĝinta en Pécs en 1833 kaj mortinta en Koloĵvaro la 8-an de februaro 1876.
## Lia kariero
Károly Pichler Bódog ekde 1862 estis teatra dirigento en Linz, Olmütz kaj Pozsony. En 1867 li loksidiĝis en Koloĵvaro kaj li dungiĝis komence al teatro, poste li fondis kaj direktis la Kantoakademion. 
## El liaj komponaĵoj
**Visegrád* opero, prezentita en 1875.
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon 

Pichler Bodog, K.
Pichler Bodog, K.
Himesháza

**Himesháza** [hImeŝhAza], germane **Nimmersch** [nimerŝ] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Mohács.
eta|Katolika preĝejo de Himesháza

## Bazaj informoj 
* Areo: 18 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1110
* Poŝtkodo: 7735
* Telefonprefikso: 69
* Koordinatoj: 46°05′12″N 18°34'13″E

## Situo 
Himesháza situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Pécsvárad troviĝas je 16 km-oj.

## Historio 
Hímesháza jam havis preĝejon dum regado de Stefano la 1-a (Hungario). La vilaĝo senhomiĝis post la mezepoko pro la invado fare de turkoj. En 1721 germanoj alvenis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En 2001 la germanoj estis 43%.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Eta) de 1753
* monumento pri falintoj dum la 2-a mondmilito

## Famuloj 
En Himesháza naskiĝis muzikalkantisto Lajos Csuha.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Unua Vizio (mormonismo)

[dekstra|eta|[Vitralo reprezentante la unuan vizion de Joseph Smith]]
En la teologio de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, la **Unua Vizio** estis apero de Dio spertita de Joseph Smith (filo), dum la jardeko de 1820 en loko proksime de lia domo, hodiaŭ nomata la "sankta arbareto", okcidente de Nov-Jorko. Smith diris ke preĝante por scii kiu estas la vera eklezio, kiel respondo, ĉielaj mesaĝistoj diris al li ke ĉiuj ekzistantaj eklezioj estis falsaj pro koruptado kun la paso de la tempo. La mesaĝistoj ankaŭ anoncis ke li estis la elektito de Jesuo mem por la restaŭrado de la vera eklezio fondita de li.

Dum la unuaj jaroj de la movado de la mormonoj, la pozicio de Smith kiel profeto deriviĝis ĉefe el la diskonigado kaj eldonado de la Libro de Mormon, el kiu estis tradukita (laŭ li) el oraj planĉoj revelaciitaj de la anĝelo Moroni. Post la jardekoj 1830 kaj 1840, Smith rakontis pri tiu unua vizio, kaj ankaŭ aro de liaj konatoj. Kvankam la vizio ne estis emfaziga punkto dum la vivo de Smith, ĉi fariĝis kernaĵo por la kredo de la sekvantoj.

Kategorio:Mormonismo
Hinda dendronanto

La Dendronanto, Arbara dendronanto, **Hinda dendronanto** aŭ Hinda motacilo (*Dendronanthus indicus*) estas mezgranda paserina birdo de la familio de Motaciledoj, kiu inkludas ankaŭ la motacilojn,  la pipiojn kaj la longungulojn.

Tiu specio estas ununura en sia genro. Ĝi reproduktiĝas en orienta Azio el Siberio al norda Ĉinio, kaj estas migranta, kiu vintras en suda Azio el Hindio, de kio devenas la komuna nomo de la specio, al Indonezio.

Kiel la nomo Arbara dendronanto sugestas, tiu estas arbara specio, distinge el aliaj motaciledoj. Ĝi troviĝas kutime en malfermaj areoj de arbaroj kiel klarejoj. Ili konstruas tasforman neston en arbo kaj kutime la ino demetas 5 ovojn. Kiel ĉe aliaj motaciledoj, ankaŭ tiu specio estas insektovora.

Tiu estas distinga specio, unika en sia genro. La Hinda dendronanto estas 18&nbsp;cm longa, svelta birdo kun longa vosto. La dorso kaj krono estas olivecbrunaj, kaj la **flugiloj estas nigraj kun du blankaj flugilstrioj** kaj blankaj bordoj en triarangaj, tiele ke ripoze (senfluge) la flugiloj videblas kiel sekvo de nigraj kaj blankaj zonoj kio sekvas al la brusto per sama bildosekvo. Estas markata blanka superokula strio, supermalhela mallarĝa traokula strio. La subaj partoj estas blankaj krom **nigra duobla brustozono**. Ambaŭ seksoj estas similaj.

Krom sia malkutima plumarbildo kaj habitato, la Hinda dendronanto diferenciĝas el la motacilaj parencoj de la genro *Motacilla* pro sia stranga kutimo **balancigi sian voston el flanko al flanko** kaj ne supren kaj suben kial la aliaj motaciloj.

## Referencoj 
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 53102, Dendronanthus indicus, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga.
* *Birds of India* de Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, ISBN 0-691-04910-6

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Motaciledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kumorah

[dekstra|600px|eta|Gravuraĵo de [1841 de la norda flanko de la monteto Kumorah]]
La vorto **Kumorah** venas de la Libro de Mormon kie okazis la batalo inter frataj malamikaj popoloj ĉe la piedoj de monto kun tiu nomo. En la nuntempo tio estas la nomo de malgranda monteto en la usona ŝtato Nov-Jorkio en Usono proksime de la hejmo dum la infanaĝo de Joseph Smith ().

## Tradicio 
Laŭ la religia mormona tradicio, ĉe la monteto okazis la decidiga lasta batalo inter la lamanidoj kaj nefidoj, okazigante la ekstermadon de ĉi lastaj, postvivante nur 24 personojn de la nefidoj, kiuj estis persekutataj kaj poste ekstermataj, inter la lastaj postvivintoj troviĝis Moroni. El la lamanidoj devenas parto de la nunaj amerikaj indiĝenoj

## Aperoj 
Estis en tiu monteto kie Joseph Smith trovis la antikvajn manskribaĵojn de la profetoj de la amerikanoj. Per la gvido de la anĝelo Moroni, la lasta el la nefidaj profetoj kiu verkis sur oro, Joseph Smith ricevis la mision traduki en la anglan kio hodiaŭ estas konata kiel la Libro de Mormon: Alia Testamento de Jesuo Kristo.

Kategorio:Gravaj lokoj rilate al mormonismo
Kategorio:Lokoj de la Libro de Mormon
Kategorio:Nov-Jorkio
Kategorio:Montoj en Usono
Ilka Petrovics

**PETROVICS Ilka** [pr. petroviĉ] estis hungara operet-kaj popoldram-kantistino naskiĝinta en Nagyvárad en 1855 kaj mortinta en Torda la 29-an de aprilo 1890.

## Ŝia kariero 
Ilka Petrovics debutis en 1868, ekde 1871 ŝi ludis kune kun sia pli posta edzo Andor Gerőfy.

## El ŝiaj roloj 
* Bettina (Audran: Üdvöske);
* Zsófi (Csepreghy: Piros bugyelláris);
* Julcsa (Szigligeti E.: Szökött katona);
* Marjolaine (Lecoq: Kisasszony feleségem).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj operetkantistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
1320-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
*1323: Tertremo detruas la Lumturon de Aleksandrio.

### Amerikoj 
* La Aztekoj fondis la urbon Tenochtitlan.

### Azio 
*

### Eŭropo 
*1320: Per la Deklaro de Arbroath Skotlando deklaras sian sendependecon de Anglio.

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
#### Azio 
#### Eŭropo 
*Filipo la 6-a estis reĝo de Francio ĝis sia morto en la jaro 1322.
*Karolo la 4-a surtroniĝis en la jaro 1322 kaj estis reĝo de Francio ĝis sia morto en 1328.
*Filipo la 6-a fariĝis reĝo de Francio en 1328.

### Aliaj eminentuloj 
*

## Mortintoj 
*

## Malkovroj 
## Notoj kaj referencoj
Orpipio

La **Orpipio** aŭ Tmetotilako, ***Tmetothylacus tenellus***, estas specio de la familio de Motaciledoj de Paseroformaj birdoj, nome tre distinga pipio de seka kampara herbejo, savano kaj arbustaro en orienta Afriko. Ĝi estas indiĝena de orienta kaj sudorienta Etiopio, orienta Kenjo, nordokcidenta Somalio, sudorienta Sudano, nordorienta kaj centra Tanzanio kaj nordorienta Ugando, kaj iam estis kiel vaganto en Omano, Sudafriko kaj Zimbabvo. Ĝi ĝenerale preferas aridajn al duonaridajn herbejojn kun disaj arboj.

Maskla plenkreskulo, malkiel plej parto de pipioj, estas tre facile identigeblaj. Li havas flavajn kapon, subajn partojn kaj estas flavo ankaŭ en flugiloj, dum la dorso brunetas. Elfronte la flavaj gorĝo kaj brusto kun nigra brustozono similigas tiun specion kun la Flavgorĝa makronikso aŭ la Orgorĝa makronikso, sed neniu el tiu havas flavon en flugiloj (tre rimarkindaj dumfluge) kaj ambaŭ havas nigran linion en vizaĝo. La ino de Orpipio estas tre tipe bruna pipio sed havas flavon en subflugiloj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*Bildoj ĉe ADW

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Motaciledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Alice Petróczy

**PETRÓCZY Alice** [pr. petro:ci] estis rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Halmi la 26-an de februaro 1900 kaj mortinta en Zuriko la 2-an de januaro 1951.

## Ŝia kariero 
Alice Petróczy komencis sian aktoran karieron kiel amatorulino, sed en jaroj 1927–29 ŝi iĝis membrino de la trupo de Kluĵo. La 16-an de novembro 1928 ŝi elpaŝis kiel gasto en la Nacia Teatro de Budapeŝto en rolo de Vilma en la verko de Ferenc Herczeg: *A dolovai nábob leánya*.

## El ŝiaj roloj 
* Monna Vanna (Maeterlinck);
* Desdemona (Shakespeare: Otelo);
* Ofélia (Shakespeare: Hamlet);
* Haitong (Klabund: A krétakör);
* Melinda (Katona J.: Bánk bán);
* Nóra (Ibsen).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Dániel Petrichevich Horváth

**PETRICHEVICH HORVÁTH Dániel** [pr. petriĉeviĉ horva:t] estis hungara teatroluanto-direktoro, dramverkisto, mecenato naskiĝinta en ? en 1760 kaj mortinta en Sibio la 25-an de junio 1842.

## Lia kariero
Dániel Petrichevich Horváth estis 1809 majoro, longtempe parlamenta sendito. En 1804 li kolektis donaĵojn al konstruo de la teatro de Koloĵvaro kaj li mem donacis. Li estis direkto de la teatro mallongtempe. Li organizis amatoran trupon el magnatoj en vintro de la jaro 1814–15, en kiu li mem ludis en germana, franca kaj hungara lingvoj. Li tradukis la dramon *Zrínyi* de Körner (Kolozsvár, 1819), per kiu la 12-an de marto 1821 malfermiĝis la teatro ĉe strato Farkas. Petrichevich Horváth verkis prologon al teatraĵo, prezentis ĝin kaj ludis la titolrolon. En 1824 li estis unu el la fondintoj de la akcia societo por subteni la teatron. Inter 1824 kaj 1828 li estis ano de la direktorado el tri personoj.

## Verkoj, tradukaĵoj
**Zuelma* originala dramo prezentita en la Nacia Teatro en 1846 sub signo I. H. D. 
**Az ősanya* tradukaĵo (Grillparzer, Pest, 1824). 
*Kvin tradukaĵoj el germana lingvo. 

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon 

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj dramistoj