open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĉapelfungo

[eta|*[Amanita muscaria*, komune konata kiel "muŝamanito".]]
[eta|*[Trametes versicolor*.]]
**Ĉapelfungo** estas la karnenhava, sporo-portanta fruktaĵo de fungo, tipe produktita surgrunde aŭ sur ties manĝo-fonto.

La standarda ekzemplo de "ĉapelfungoj" estas la kultivata ĉampinjono, *Agaricus bisporus*; de tie ke la vortoj "ĉampinjono" aŭ *agariko* estas ofte aplikitaj al tiuj fungoj (Basidiomycota, Agaricomycetes) kiuj havas tigon (stipon), ĉapon (ĉapelo), kaj sporujojn (lamenoj) ĉe la suba flanko de la ĉapo. Tiuj sporujoj produktas mikroskopajn sporojn kiuj helpas la fungon disvastiĝi surgrunde aŭ ĉe sia okupata surfaco.

"Ĉapelfungo" tiele priskribas varion de sporujenhavaj fungoj, kun aŭ sen tigoj, kaj la termino estas uzata ankaŭ eĉ pli ĝenerale, por priskribi kaj la karnecajn fruktaĵojn de kelkaj Ascomycota kaj la lignecajn aŭ ledecajn fruktaĵojn de kelkaj Basidiomycota, depende el la kunteksto de la vorto.

Etende, la termino "ĉapelfungo" povas ankaŭ esti uzata por aludi al la tutaj fungoj en ĝenerala kulturo; al la talo (nome micelio) de specioj kiuj formas la fruktaĵojn nome "ĉapelfungoj"; aŭ al la specioj mem.

## Literaturo 
*
*
*

## Vidu ankaŭ
* Manĝeblaj fungoj

## Eksteraj ligiloj
;Identigo
* Mushroom Observer, a collaborative mushroom recording and identification project
* An Aid to Mushroom Identification , Simon's Rock College
* Online Edible Wild Mushroom Field Guide 

;Esploraj asocioj
* North American Mycological Association
* Pacific Northwest Fungi Online Journal 

Kategorio:Fungoj
Bazmanĝaĵo

[eta|dekstra|215px|[Grenoj.]]
[eta|dekstra|215px|Variaj tipoj de [terpomoj.]]
**Bazmanĝaĵo**, foje simple referita kiel baz-varo, estas manĝaĵo kiu estas manĝita rutine, kaj en tiaj kvantoj ke ĝi konsistigas dominan parton de norma dieto en antaŭfiksita populacio, liverante grandan frakcion de la bezonoj de energi-riĉaj materialoj kaj ĝenerale signifan proporcion ankaŭ de la konsumado de aliaj nutraĵoj. La plej multaj homoj vivas de malsufiĉa dieto bazita sur nur malmulto de bazmanĝaĵoj.

## Ĉefaj manĝaĵoj 
Bazmanĝaĵoj varias de loko al loko, sed tipe ili estas nekostaj aŭ facile haveblaj manĝaĵoj kiuj provizas unu aŭ pli el la tri organikaj makronutraĵoj bezonataj por supervivo kaj sano: nome karbonhidratoj, proteinoj, kaj grasoj. Tipaj ekzemploj de bazmanĝaĵoj inkludas tuberajn - aŭ radikajn - kultivaĵojn, grajnojn, guŝojn, kaj aliajn semojn. La bazmanĝaĵo de specifa socio povas esti manĝita tiom ofte kiom ĉe ĉiu tago, aŭ ĉe ĉiu manĝo. Fruaj agrikulturaj civilizoj aprezis la manĝaĵojn kiujn ili establis kiel bazmanĝaĵojn ĉar, aldone al disponigado de necesa nutrado, ili ĝenerale estas taŭgaj por stokado dum longaj tempodaŭroj sen kadukiĝo. Tiaj stokeblaj manĝaĵoj estas la nuraj eblaj bazmanĝaĵoj dum sezonoj de malabundo, kiel ekzemple sekaj sezonoj aŭ malvarm-temperaturaj vintroj, kontraŭ kiuj temporikoltoj estis stokitaj; dum sezonoj de abundo pli vastaj elekteblecoj de manĝaĵoj povis esti haveblaj.

La plej multaj plantaj bazmanĝaĵoj estas derivitaj aŭ de cerealoj kiel ekzemple tritiko, hordeo, sekalo, maizo, aŭ rizo, aŭ amelozaj tuberoj aŭ radiklegomoj kiel ekzemple terpomoj, ignamoj, manĝebla kolokazio, kaj manioko. Aliaj bazmanĝaĵoj estas pulsoj (sekigitaj guŝoj), saguo (derivita de la plantmedolo de la sagua palmarbo), kaj fruktojn kiel ekzemple tiu de la panarbo kaj kuirbananoj. Bazmanĝaĵoj ankaŭ povas esti, depende de la regiono, sorgo, olivoleo, kokosoleo kaj sukero. La plej multaj bazmanĝaĵoj estas vegetaĵoj, sed en iuj komunumoj fiŝkaptado estas la ĉefa fonto de nutrado.

## Vidu ankaŭ 
* Legomo
* Pano
* Viando
* Fiŝo

## Notoj
Grand Est

***Grand Est*** (Alzaco-Ĉampanjo-Ardenoj-Loreno) (en Esperanto **Granda Oriento**) estas regiono de Francio. Ĝi estis kreita de teritoria reformo de Francaj Regionoj en 2014 per kunigo de Alzaco, Ĉampanjo-Ardenoj kaj Loreno. La nova regiono validis ekde la .

Multaj homoj el Alzaco ne akceptis tiun novan regionon. Multaj protestoj okazis (kaj okazas ankoraŭ) kontraŭ la regiono *Grand Est* tra la tuta historia regiono Alzaco.

## Administra organizo 
Aglomeraĵo Mulhaŭzo-Alzaco - france *Mulhouse Alsace Agglomération* (M2A) - estas la ĉefa interkomunuma strukturo de la regiono ĉirkaŭ la urbo Mulhaŭzo de Francio, en la departemento Haut-Rhin (Supra Alzaco), kiu apartenas al la historia regiono Alzaco kaj al la en 2016 kreita administra regiono *Grand Est*.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Eŭropa kolektivumo de Alzaco


Kategorio:Regionoj de Francio
Nova Akvitanio

**Nova Akvitanio** ( [], okcitane kaj gaskone *Nòva Aquitània*, ), nova nomo de **Akvitanio-Limoĝio-Puatuo-Ĉarentoj** () estas regiono de Francio. Ĝi estis kreita de teritoria reformo de Francaj Regionoj en 2014 per kunigo de Akvitanio, Limoĝio kaj Puatuo-Ĉarentoj. La nova regiono validis ekde la .

Nova Akvitanio koncentras 12 departementojn kaj etendiĝas sur  kilometroj kvadrataj, tio estas 1 okono de la teritorio nacia. Komence de la jaro  en la regiono vivis .

## Referencoj 

Kategorio:Regionoj de Francio
Okcitanio (franca regiono)

**Okcitanio**, ( [ɔksitaˈni],  [utsiˈtanjɔ],  [uksiˈtanjə]) provizore nomita **Langvedoko-Rusiljono-Sudo-Pireneoj** () estas regiono de Francio. Ĝi estas subtitolita kiel « Pyrénées-Méditerranée » (esperante: Pireneoj-Mediteraneo) per la regiona konsilio sed ne en la Oficiala Gazeto de la Franca Respubliko. Ĝi estis kreita de teritoria reformo de Francaj Regionoj en 2014 per kunigo de Langvedoko-Rusiljono kaj Sudo-Pireneoj. La nova regiono validis ekde la .

## Notoj 

Kategorio:Regionoj de Francio
Hauts-de-France

**Norda Francio** aŭ **Hauts-de-France** ([], laŭvorte "supraĵo de Francio") estas la plej norda regiono de Francio. La nova regiono validas ekde la  kaj estis nomata je la 14-a de marto 2017.

Ĝi estis kreita okaze de la teritoria reformo de la francaj regionoj en 2014 per kunigo de Nordo-Kaleza Markolo kaj Pikardio.

## Nomado 
Laŭvorte en la franca, "Hauts-de-France" signifas "supraĵo de Francio", t.e. la plej norda parto de Francio, la supro de la mapo de Francio.

Dum la debato postveninta la kunfandiĝon de la malnovaj regionoj de Nordo-Kaleza Markolo kaj Pikardio, poste i.a. la proponoj de la regionaj lernantoj, la tri ebloj de nomado por la nova regiono estis **"Hauts-de-France"**, **"Terres-du-Nord"** ("Teroj de Nordo") kaj **"Nord-de-France"** ("Nordo de Francio"). La nomo estis per la balotado de la regionaj elektitaj je la 14-a de marto 2017.

## Vidu ankaŭ 
* *La Voix du Nord*

## Notoj 

Kategorio:Regionoj de Francio
(18230) 3285 T-1

**(18230) 3285 T-1** estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Palomar-Leiden Enketo pri Trojanoj" ().

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1971
Johann Friedrich Ludwig Volkmann

**Johann Friedrich Ludwig VOLKMANN** (naskiĝinta la  en Arnstadt, mortinta la  samloke) estis germana advokato kaj lirikisto.

## Vivo
Volkmann frekventis la gimnazion en sia naskiĝurbo ĝis 1777 kaj ekstudis poste teologion kaj jursciencon en Lepsiko. Li intense okupiĝis pri novaj lingvoj (franca, angla, itala, hispana, nederlanda) kaj revenis en 1780 al Arnstadt. Tie ĉi li iĝis advokato oficeja, poste registara kaj finfine kortega. En 1794 Volkmann fondis la societon literaturan "Gesellschaft der Litteraturfreunde in Arnstadt" verkante tiuokaze la skribitaĵon *Wodurch schwang sich der gebildete Mensch so weit über den Naturmenschen und was erhob ihn wie einen Gott über seine Mitthiere?*. En intima konekto kun tiu ĉi societo konsideratu ankaŭ liaj kelkaj poeziaĵoj por diversaj okazoj.

En 1804 li iĝis kastela administranto kun la titolo "sekretario" kaj edziĝis. Lia edzino mortis jam en la 6.12.1805, mallonge post la nasko de ĝemelfilinoj. La lastaj dek vivojaroj de Volkmann estis plenaj de oficaj plenumoj, de la zorgo pri la du infanoj kaj de la okupiĝo pri geografio matematika kaj astronomio.

## Verkoj 
**Auguste oder über die Würde des weiblichen Geschlechts, eine pädagogische Rhapsodie*, Erfurt 1795 (2-a parto en 1800 en Hamburg kaj Mainz; aliaj manuskriptoj perdiĝis)
**Der Bauer bei der Theaterwuth der Städter, Gedicht im Thüringer Volksdialekt*, 1796 (al kiu verkis la muzikon Friedrich Methfessel)

## Fonto 
Andrea Kirchschlager, Ulrich Lappe, Peter Unger (eld.): *Chronik von Arnstadt. Zeittafel/Chronik. Festschrift zur 1300-Jahrfeier der Stadt Arnstadt* (=Veröffentlichungen des Historischen Vereins für Schwarzburg, Gleichen und Hohenlohe in Thüringen, 3), eldonejo Kirchschlager, 1-a eldono, Arnstadt 2003, (ISBN 3-934277-07-1), p. 453

## Literaturo
Boese, Franz: "Die Arnstädter Gesellschaft der Litteraturfreunde vom Jahre 1794 und ihr Gründer Johann Friedrich Ludwig Volkmann", en: *Vor hundert Jahren und heute. Localhistorische Forschungen*, Arnstadt 1896

## Eksteraj ligiloj 
* Etbiografio ĉe *Thüringer Literaturrat*

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Homoj rilataj al Arnstadt
Kategorio:Germanaj advokatoj
Kvar grandaj libroj de Song

La ***Kvar Grandaj Libroj de Song*** (ĉine: 宋四大书 (simpligita); 宋四大書 (tradicia); pinjine: *Sòng sì dà shū*) estis verkitaj fare de Li Fang (925-996) kaj aliaj aŭtoroj dum la dinastio Song (960–1279) de Ĉinio. Ties nomo estis elpensita post la fino de la verkado de la lasta libro (*Cefu Yuangui*) dum la 11-a jarcento. La kvar libroj estis eldonitaj por kolekti la tutan scion de la nova ŝtato.

La kvar libroj nomiĝas *Taiping Yulan*, *Taiping Guangji*,  *Wenyuan Yinghua* kaj *Cefu Yuangui*.
* *Taiping Yulan* (ĉine: 太平御覽; pinjine: Tàipíng Yùlǎn) estas granda enciklopedio verkita de pluraj komisiitoj sub gvido de Li Fang ekde la jaro 977 ĝis 983. Ĝi enhavas mil volumojn kaj 55 sekciojn, kiuj konsistas el preskaŭ 4.7 milionoj da ĉinaj literoj. Ĝi enhavas citaĵojn el preskaŭ 2579 skribaĵoj diverstipaj.
* *Taiping Guangji * (ĉine: 太平廣記; pinjine: Tàipíng Guǎngjì) estas kolekto de sep mil rakontoj pri Diaĵo, feinoj, kaj fantomoj kaj teologio. Ĝi estis eldonita en la jaro 978. La libro enhavas 500 volumojn kaj konsistas el preskaŭ 3 millionoj da ĉinaj literoj.
* *Wenyuan Yinghua *(ĉine: 文苑英華; pinjine: Wényuàn Yīnghuá) estas antologio de poezio, odoj, kantoj kaj aliaj skribaĵoj. Ĝi estis verkita ekde la jaro 982 ĝis 986, dum la dinastio Song. Ĝi enhavas 1000 volumojn kaj 38 sekciojn, kun entute 19102 verkaĵoj al kiuj kontribuis pli ol du mil aŭtoroj.
* *Cefu Yuangui* (ĉine: 冊府元龜; pinjine: Cèfǔ Yuánguī) estas enciklopedio de politikaj eseoj, aŭtobiografioj, kaj dekretoj.

## Literaturo 
* Kurz, Johannes L. (2003). Das Kompilationsprojekt Kanto Taizongs (reg. 976-997). Peter Lang. ISBN 978-3-906770-63-5. 

Kategorio:Kulturo de Ĉinio
Kategorio:Dinastio Song
Gardisto

eta|200px|Gardisto kun hundo
**Gardisto** aŭ **sekurigisto** estas iu kiu havas la funkcion por protekti aŭ gardi personojn, objektojn aŭ konstruaĵojn kontraŭ danĝero.

## Taskpriskribo
Gardisto ekzemple devas zorgi ke neniu perforte eniras kompanikonstruaĵon kaj dum malobeo de la leĝo adekvate agi. Gardado estas parto de sekurigo. 

## Historio
Dum la 17-a jarcento jam ekzistis tielnomata noktogardistaro. Tiu gardis la urbon kaj alarmigis la ĝustajn personojn dum incendioj aŭ alia danĝero.

## Vidu ankaŭ
* Pordisto
* Elĵetisto
* Sentinelo
* Sekurecoficisto
György Kardos

**György Kardos** [djordj kardoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kardos György** estis hungara arkitekto, profesoro.

György Kardos http://nevpont.hu/view/13 naskiĝis la . Li mortis la .

## Biografio 
György Kardos akiris inĝenieran diplomon en Teknikuniversitato József en 1925. Post siaj studoj li havis laborlokon en privata firmao ĝis 1938, krome li instruis en la menciita universitato ekde 1932. Inter 1938 kaj 1941 li ne havis postenon, poste li estis trudlaboristo. Post la 2-a mondmilito li denove instruis en la universitato. Li samloke doktoriĝis en 1947, li atingis la instruan rangon publika ordinara profesoro en 1951. Li estis dekano en la studjaro 1951, rektoro en la sekva studjaro. Li kandidatiĝis en 1952. Li okupiĝis multe pri arkitekta historio, krome li partoprenis en la fruaj 1950-aj jaroj disigi apartan arkitektan universitaton el la teknikuniversitato.

## Elektitaj projektoj 
* trakonstruo de Hungara Nacia Banko
* rekonstruo de ambasadorejo en Sofio
* loĝdomoj en Budapeŝto

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Klasszikus tömeg-, felület- és térrendszerek* (1947)
* *Építéstörténet* (1951) - studenta lernolibro
* *Építészettörténeti és építőművészeti tanulmányok* (1953) - studoj

## Fontoj 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Saniga manĝaĵo

[eta|Seka miksaĵo de [muslio, servita kun lakto kaj bananoj.]]
**Saniga manĝaĵo** estas manĝaĵo konsiderata profitiga por la sano laŭ manieroj kiuj iras trans normala saniga dieto postulata por homa nutrado. Ĉar ne estas preciza, aŭtoritata difino el regulaj agentejoj kiaj la Manĝaĵa kaj Droga Administracio, diversaj dietopraktikoj povas esti konsiderataj sanigaj depende el la kunteksto.

Manĝaĵoj konsiderataj "saniga" povas esti naturaj, ekologiaj, nekuiritaj manĝaĵoj, kaj foje vegetarismajn aŭ dietajn suplementojn. Tiaj produktoj estas venditaj en vendejoj de saniga manĝaĵo en la san/ekologiaj sekcioj de superbazaroj.

Kategorio:Manĝaĵoj
Kanolo

eta|Detalo de kolzaj floroj.
250ra|eta|Kanola floro.
**Kanolo** (el la angla *Canola*) referencas kaj al manĝebla oleo (konata ankaŭ kiel *kanololeo*) produktita el la semo de ajna el kelkaj variantoj de la kolza planto, nome ties kulturvarioj. La tri uzataj estas kolzo (*Brassica napus* L.), kampara mustardo/napa kolzo (*Brassica rapa* subsp. *oleifera*, sin. *B. campestris* L.), kaj *B. juncea*. Konsumo de oleo estas ofta kaj, malkiel kolzo, ne kaŭzas damaĝon al homoj kaj al gregaro. Ĝi estas ankaŭ uzata kiel fonto de biodizeloleo.

Kanolo estis bredata nature el la kolzo ĉe la Universitato de Manitobo, Kanado, fare de sciencistoj Keith Downey kaj Baldur R. Stefansson komence de la 1970-aj jaroj.

## Etimologio 
La nomo "canola" en la angla estis elektita de la stabanaro de la *Rapeseed Association of Canada* (kolza asocio) en la 1970-aj jaroj. La parto "Can" temas pri **Can**ada kaj "**ola**" referencas al oleo. Tamen, nombraj fontoj, inklude *The Free Dictionary*, plupostulas ke ĝi temas por "**Can**(ada)+**o**(il)+**l**(ow)+**a**(cid). La anglalingva nomo estis stampita parte por eviti la negativajn konotaciojn de kolzo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*Review of University of Alberta Canola Breeding Program 
*Swathing and Harvesting Canola 
*Canola Production 
*North Dakota State University  picture comparing canola oil fatty acid content with other oils.
*USDA-ERS Topic - Canola  Summary of canola production, trade, and consumption as well as links to relevant USDA reports.

Kategorio:Oleoj
Kategorio:Kolzo
Friedrich Popp

**Friedrich POPP** (naskiĝinta la  en Bamberg, mortinta la  en Saalburg-Ebersdorf) estis germana skulptisto kaj korpekzerciganto de malsanuloj.[eta|La Holzmarkt-fontano en [Arnstadt kies figuron refaris Popp]]

## Vivo 
En 1913 la familio de Popp transloĝiĝis al Lemnitzhammer proksime de Bad Lobenstein kaj trejnitis pormalsanula gimnastikisto ĉe la Universitata kliniko de Jena. Inter 1930-68 li laboris en la malsanulejo Marienstift Arnstadt estiĝinte eĉ estro de la ortopedia kliniko. Li verkis la faklibron *Orthopädische Krankengymnastik* (kun propraj desegnoj; Jena 1958).

## Popp, la artisto 
En 1953 li ekzamenitis submajstro de lignoskulptado, unu jaron poste li majstriĝis. Post 1968 Popp vivis denove en Ebersdorf verkante kiel skulptisto ĝismorte. En 1952 konsekritis la provizora preĝejo de Marienstift kun altaro de li (grejsa reliefo kun bildigo de Jesuo kiel Bona pastoro). Popp faris la altaron en la preĝejo de Lobenstein en 1976 kaj multajn aliajn aferojn aliloke: altarojn, krucifiksojn, reliefojn, kripfigurojn, batikojn kun kristanaj motivoj - i.a. en la Bach-kirko (Arnstadt), en Saalburg, Ebersdorf, Möschlitz bei Schleiz, Vajmaro, Plauen kaj en la Preĝejo Sankta Johano (Vajmaro). Li reproduktis la putofiguron de la arnstadt-a Holzmarkt-fontano kaj faris la ursan kaj la linkan figurojn ĉe la enirejo al la Zoologia ĝardeno de Arnstadt. Krome li helpis elekti taŭgan lokon por la monumento de la Jonas-valo kaj dezajnis ĝin.

Ekspozicio pri lia verkaro estis en 1975 ĉe Marienstift okaze de lia datreveno 70-a naskiĝtaga, en 1992 en la Domo ĉe la palmo kaj en 1995 en Plaue-Kleinbreitenbach ĉe Reinsberger Stube.

## Fonto 
Andrea Kirchschlager, Ulrich Lappe, Peter Unger (eld.): *Chronik von Arnstadt. Zeittafel/Chronik. Festschrift zur 1300-Jahrfeier der Stadt Arnstadt* (=Veröffentlichungen des Historischen Vereins für Schwarzburg, Gleichen und Hohenlohe in Thüringen, 3), eldonejo Kirchschlager, 1-a eldono, Arnstadt 2003, (ISBN 3-934277-07-1), p.&nbsp;392

## Literaturo 
Popp, Friedrich: "Aus meiner Bildhauerwerkstatt", en: *Marienstift Arnstadt. 2. Berichtsband*, Berlin 1971, p.&nbsp;165-194

Kategorio:Homoj rilataj al Arnstadt
Kategorio:Germanaj skulptistoj
Kategorio:Germanaj gimnastikistoj‎
Saligado

[eta|dekstra|200ra|Mar-salo aldonita al [ŝinko.]]

**Saligado** estas la konservado de manĝo kun seka manĝebla salo. Ĝi estas rilataj al peklado (preparado de manĝo per salaĵo, tio estas, saligita akvo) kaj estas unu formo de salpeklado. Ĝi estas unu el plej malnovaj metodoj de konservado de manĝo, kaj du historie gravaj salpeklitaj manĝaĵoj estas saligita fiŝo (kutime sekigita kaj saligita moruo aŭ saligita haringo) kaj salpeklita viando (kiaj lardo). Vegetaloj kiaj fazeoloj *Phaseolus coccineus* kaj brasikoj estas ankaŭ ofte konservataj en tiu maniero.

Saligado estas uzata ĉar plej bakterioj, fungoj kaj aliaj povaj patogenaj organismoj ne povas survivi en tre salecaj medioj, pro la hipertonika naturo de salo. Ajn vivanta ĉelo en tia medio iĝos senakvigita pere de osmozo kaj mortiĝas aŭ estas portempe malaktivigita.

Oni malkovris en la 19a jarcento ke salo miksita kun nitritoj (salpetro) kolorigas viandon ruĝe, pli ol grize, kaj konsumantoj je tiu epoko tiam forte preferis la ruĝkoloran viandon. La manĝo tiele konservita restas saniga kaj freŝa dum tagoj evitante bakterian putriĝon.

## Notoj 
Kategorio:Kuirarto
Kategorio:Saloj
Kategorio:Kuirartaj teknikoj
Świętokrzyska (metrostacio)

**Świętokrzyska** estas metrostacio sur Linio M1 de metroo de Varsovio. Ĝi estas lokita sub la kruciĝejo de stratoj Świętokrzyska kaj Marszałkowska en kvartalo Śródmieście. Ĝi estis malfermita la . Tiu stacio utilas kiel interkonekta stacio kun Linio M2.

La stacio sur Linio M2 estis malfermita al vojaĝantoj la .

## Referencoj 
Kategorio:Stacioj de la metroo de Varsovio
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 2001
Kategorio:2001 en Pollando
Sango (kuirarto)

eta|300ra|Porkosangaj kukoj.
eta|240ra|Preta sangokolbasa pasto post hejma buĉado.
Multaj kulturoj konsumas **sangon kiel manĝo**, ofte en kombino kun viando. La sango povas esti en la formo de sangokolbaso, kiel densigilo por saŭcoj, kiel plekita saligita formo por epokoj de manĝa malabundo, aŭ en sangosupo. Tiu estas produkto el bredbestoj, akirita en loko kaj tempo kie la sango povas flui en ujon kaj esti rapide konsumita aŭ procezita. En multaj kulturoj la animalo estas buĉita. En kelkaj kulturoj, sango estas tabua manĝaĵo.

Konsumado de sango estas malpermesita por judoj kaj islamanoj. Kaj la biblio (Moseo 5; 12,23) kaj la torao (Leviticus 7,26-27) kaj la korano (suro 5,4) enhavas tian malpermeson. Ambaŭ religioj postulas do buĉmanieron, kiu tute elsangigos la beston. La judaj reguloj klarigas detale kiel prepari la viandon por elpreni ĉiun sangon antaŭ la manĝo.

En koraninterpretado (Razi, volumo 2) estas skribita, ke tio necesas, ĉar se la sango restos en la arterioj, ĝi putriĝos tie kaj la viando estos nemanĝebla, la konsumo estos malsaniga. Tio tamen ne pravas, ĉar ankaŭ ĉe kutima buĉado la sango elfluas, eĉ post antaŭa anestezo de la besto.

La nutrotabuo pri sango estas malfacile klarigebla laŭ la kutimaj klarigmodeloj. Laŭ judismo flua sango estas ĉiam malpura, ankaŭ homa sango. Virino estas ekzemple konsiderata *malpura* sep tagojn post la menstruo kaj devas fari specifan purigritualon. Ankaŭ sangantaj vundoj esta malpuraj. Oni do ne devas vidi aparte la nutrotabuon ĉi tie.

En Hungario kaj aliaj landoj, kiel Argentino, estis ŝatata la manĝaĵo el koagulita porkosango (gajnita dum buĉado), fritita kun cepo. Sangokolbaso estas ofta en multaj landoj. En Paraibo, Brazilo, oni faras dolĉaĵon per porkaĵo.

## Notoj 
Kategorio:Sango
Kategorio:Manĝaĵoj
Katedralo de Merseburg

eta|La Katedralo de Merseburg
La **Katedralo Sanktaj Laŭrenco kaj Johano la Baptisto** estas grava protestantisma kirko en Merseburg, Germanio.

## Historio 
La fundamenta ŝtono metitis en 1015 fare de episkopo Thietmar. En la jaro 1021-a okazis la unua konsekro en ĉeesto de la germania reĝo Henriko la 2-a. Ĉar post tio la ĥorejo terenfalis sume ses fojojn episkopo Hunold novkonstruigis ambaŭ orientajn turojn kaj la sanktejon. En 1042 faritis la dua konsekro de la preĝejo. Ankaŭ la belega trinava romanikstila kripto datumas de tiu ĉi tempo. Renovigo ampleksa estis inter 1225-40 per konstruo de la antaŭa halo kaj de la malfruromanika volbaĵo en la altarejo respektive en la transepto. La antaŭhalo ricevis en 1535 la lindan maŝan volbaĵon fare de Hans Möstel. En 1510 episkopo Thilo von Trotha detruigis la mezan navon post kiam ĝi anstataŭigitis per gotika halaĵo. Ĝi finkonstruitis nur post la morto de li kaj inaŭguritis en 1511.

La patronoj de la katedralo estas Johano la Baptisto - li jam estis estinta la patrono de la en 931 konstruita unua kirko - kaj Laŭrenco de Romo. En la laŭrenca memortago de 955 venkis imperiestro Oto la 1-a en la Batalo de Augsburg la Hungarojn. Dumbatale li promesis - en kazo de venko - krei novan episkoplandon. Tio promeso plenumitis en 968.

## Priskribo 
La ĉefa portalo montras Henrikon la 2-an kun katedrala maketaĵo kaj la regnaj simboloj flankite de ambaŭ patronoj. La klostro kun akrigitaj foldoj *(Teufelskrallen)* estas el la 13-a/14-a jc. Restaŭradlaboroj estis tie ĉi en la 15-a jarcento. La Ladegast-orgeno, muntite inter 1853-59 en barokan orgenfasadon el la duka tempo, havas ne tute 6000 fajfilojn kaj 81 voĉojn. Ĝi estas mondfama. La katedralo gastigas multajn altvalorajn objektojn, ekz. la bronzan tomboslabon de Rudolfo de Svabio, barokan altaron, princan kripton, romanikstilan baptovpelvon, episkopajn tombojn kaj epitafojn, ĥorejseĝaron (sed ankaŭ seĝaron ĉe la transepto aŭ ĉe la flankaj navoj).

La Magiaj formuloj de Merseburg, malkovrite en 1841 en la biblioteko de la katedrala konvento, kaj t.n. Baptovoto frankonia ankaŭ devas esti menciitaj inter la trezoraĵoj de Merseburg.

## Fonto 
* Informoj sur la komunuma retpaĝaro

Kategorio:Konstruaĵoj en Saksio-Anhalto
Kategorio:Merseburg
*
Merseburg
Merseburg
Merseburg
Merseburg
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 11-a jarcento
Endre Flórián

**Endre Flórián,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Flórián Endre** estis hungara meteologiisto, profesoro.

Endre Flórián http://www.mettars.hu/eletrajzok/18/ naskiĝis la  en Tolmács. Li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Endre Flórián frekventis piaristan gimnazion en Vác, kie unu el la instruistoj estis József Öveges. Li akiris diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1934. Post siaj studoj li laboris en meteologia instituto. Inter 1938 kaj 1942 li esploris en observatorio de Ógyalla (tiam denove apartenaĵo de Hungario), poste li laboris en diversaj flughavenoj. Post la 2-a mondmilito li havis postenon en la tutlanda meteologia instituto. En 1948 li doktoriĝis en Universitato Kossuth Lajos. Ekde 1953 li esploris la jonosferon, krome li instruis ne nur en la menciita universitato, sed ankaŭ en Teknikuniversitato. Li kandidatiĝis en 1962, li pensiuliĝis en 1970. Li estis ankaŭ fama radioamatoro, li ricevis memormedalon en 1966.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Hullámterjedés* (1956)
* *Fénytan* (1959)
* *A naptevékenység és az ionoszféra egyes rétegeinek ionsűrűsége* (1975)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj meteologoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Radioamatoroj
István Fodor (inĝeniero)

**István Fodor** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fodor István,** en Francio konata **Etienne de Fodor** estis hungara inĝeniero. Lia nobela antaŭnomo estis *várkonyi*.

István Fodor http://mek.niif.hu/03600/03630/html/f/f05732.htm naskiĝis la  en Hungara reĝlando en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio). Li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
István Fodor frue forlasis la lernadon pro financa stato de la familio. En 1880 li vojaĝis al Francio, kie li laboris en diversaj uzinoj, sed li ankaŭ lernadis. Li konatiĝis kun Tivadar Puskás, poste helpe de la konateco li aliĝis al stabo de Thomas Alva Edison. En duono de Eŭropo li gvidis la muntadojn pri elektraj lumigadoj. En 1894 li faris la samon en Hungarlando, poste li estis samloke ĉefo ĝis sia morto. En 1911 li gastigis Edisonon en Pozsony kaj Budapeŝto. Li ricevis hungaran kaj grekan premiojn, li estis nomumita kortega konsilisto.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Das Glühlicht, sein Wesen und seine Erfordernisse…* (1885)
* *Experimente mit Strömen hoher Wechselzahl und Frequenz* (1894) - kun enkonduka parto de Nikola Tesla
* *A füstnélküli város és az ipar* (La senfuma urbo kaj la industrio), (1907)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Rondo Daszyńskiego (metrostacio)

**Rondo Daszyńskiego** estas metrostacio de la dua linio de metroo de Varsovio. Ĝi estas lokita okcidente de Rondo Daszyńskiego laŭ la nomo de Ignacy Daszyński.

La stacio estis malfermita al vojaĝantoj la .

## Referencoj 
Kategorio:Stacioj de la metroo de Varsovio
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 2015
Kategorio:2015 en Pollando
István Fodor (botanikisto)

**István Fodor** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fodor István** estis hungara-sovetia-ukrainia botanikisto, profesoro.

István Fodor http://www.magtudin.org/Fodor_Istvan_A_Karpatok_buveleteben_elt.pdf naskiĝis la  en Hungara reĝlando en Alsógereben (nuntempa apartenaĵo de Ĉinadijovo en Ukrainio). Li mortis la  en Uĵhorodo.

## Biografio 
István Fodor abiturientis en Mukačevo en 1926 jam dum dominado de Ĉeĥoslovakio. Li akiris pedagogian diplomon en 1934 en Universitato de Karolo en Prago. Post siaj studoj li instruis en universitato de Užhorod. En 1938 li edziĝis, baldaŭe li havis 2 filojn. Dum la 2-a mondmilito la regiono rehungariĝis, li batalis en la hungara armeo, fine li estis militkaptito unu jaron. En 1947 li denove komencis instrui en la universitato, poste li estis ankaŭ direktoro de la botanika ĝardeno. En 1961 li iĝis docento, en 1973 li doktoriĝis en Moskvo, en la sekva jaro li profesoriĝis, fine en 1987 li pensiuliĝis. Li okupiĝis multe pri botanika priskribo de la regiono.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Растительный покров Закарпатской области* (1956)
* *Доповнення до флори Закарпаття, що підлягає охороні* (1973)
* *Ботанічні скарбниці Карпат* (1985)

## Memorigiloj 
* esplora instituto prernis la nomon Fodor

## Fontoj 
* http://www.karpatalja.ma/sorozatok/karpatalja-anno/karpatalja-anno-fodor-istvan-botanikus/ 
* http://www.kmf.uz.ua/hun114/index.php/a-foiskola-egysegei/956-fodor-istvan-termeszettudomanyi-kutatointezet.html  
* http://www.erdeszetilapok.hu/?page=view&id=393 
* http://zakarpattya.net.ua/News/13474-Za-svoie-zhyttia-profesor-UzhNU-Stepan-Fodor--vykhovav-kilka-heneratsii-botanikiv-naukovtsiv 

Kategorio:Hungaraj botanikistoj
Kategorio:Ukrainaj botanikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
18243 Gunn

'*18243 *Gunn'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Dua Enketo pri Trojanoj" ().

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la usona astronomo James E. Gunn, profesoro ĉe la Universitato Princeton. Li estas bone konata por sia kontribuo al la teoria astrofiziko, kosmologio kaj al la disvolvo de la instrumentaro, precipe por la *Sloan Digital Sky Survey''.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1973
Peklakvo

[eta|upright|Teknikisto de la [NASA mezuras la koncentronivelon de salakvo uzante hidrometron ĉe salejo en San Francisco, Usono.]]
**Peklakvo**, **salakvo** aŭ plej bone **saligita akvo** estas solvaĵo de salo (kutime de natria klorido) en akvo. En diversaj kuntekstoj, peklakvo povas aludi al salsolvaĵoj game el ĉirkaŭ 3.5% (tipa koncentraĵo de salakvo, aŭ de pli malalta fino de solvaĵoj uzitaj por saligado de manĝoj) ĝis ĉirkaŭ 26% (tipa saturita solvaĵo, depende de la temperaturo). Aliaj niveloj de koncentrado estas nomitaj laŭ diversaj nomoj.

## Vidu ankaŭ 
* Sala akvo
* Marakvo
* Nesala akvo
* Saligado

Kategorio:Saloj
Kategorio:Kuirarto
Kategorio:Hidrologio
Kategorio:Mineraloj
Listo de manĝeblaj fruktoj

Tio ĉi sube estas **Listo de manĝeblaj fruktoj** ordigitaj en du fakoj, nome el moderklimataj kaj tropikaj areoj. Foje estas artikoloj pri la koncerna arbo aŭ planto kaj ne propre de la frukto mem. Plej ofte oni subkomprenas per *manĝeblaj* manĝeblaj utile fare de homaj estaĵoj, en la konsidero ke kelkaj fruktoj povas esti manĝataj de gregaro aŭ aliaj bestoj kaj ne kutime de homoj.

## Fruktoj de zonoj ĉu mediteraneaj ĉu ĝenerale moderklimataj 

* Abrikoto
* Acida ĉerizo
* Akvomelono
* Alkekengo
* Ananaso
* Anono
* Arbuto
* Asimino
* Avelo
* Avokado
* Banano
* Batato
* Bergamoto
* Bigarado
* Cidonio
* Citrono
* Citruso
* Ĉerimolio
* Ĉerizo
* Daktilo
* Figo
* Frambo
* Frago
* Grapfrukto
* Groso
* Granato
* Jujubo
* Kantalupo
* Kaprifolio
* Kaktofigo
* Kamemoro
* Kivifrukto
* Klementino
* Lanmespilo
* Limeo
* Mandarino
* Mangabo
* Mango
* Marono
* Melono
* Mespilo
* Migdalo
* Mirabelo
* Mirtelo
* Mirto
* Moruso
* Oksikoko
* Olivo
* Oranĝo
* Nektarino
* Pampelmuso
* Persiko
* Persimono
* Pistako
* Piro
* Pomo
* Pruno
* Prunuso
* Ribo
* Rozfrukto
* Rubuso
* Ruĝa ribo
* Sekpruno
* Sekvinbero
* Vakcinio
* Verda citrono
* Vinbero

## Fruktoj de zonoj tropikaj 
La tropikaj fruktoj estas karakterizitaj de sia maltoleremo al la malvarmo kaj kreskas ĉefe en la regionoj de tropika klimato. Tiuj fruktoj estas ofte nomitaj «ekzotaj fruktoj» en la landoj kie ili estas importitaj kaj konsumitaj.

* Acerolo
* Ambarelo
* Amerika mameo
* Ananaso
* Anono
* Averoo
* Banano
* Bigarado
* Ĉerimolio
* Drakofrukto
* Durio
* Fizalido
* Flava mombino
* Gigantgrenadilo
* Groselo
* Jakvo
* Kakao
* Kurubo
* Liĉio
* Limeo
* Mango
* Mangostano
* Melono
* Mirabelo
* Muskato
* Panfrukto
* Papajfrukto
* Pasifrukto
* Pikilhava kukumo
* Pitango
* Rambutano
* Reteta anono
* Salako
* Sukerpomo
* Tamarilo

## Fruktolegomoj 
Temas pri fruktoj, konsumitaj kiel legomoj, sed konstituanta frukton, en botanika senco, de la planto:
* Avokado
* Ĉajoto
* Kukumo
* Legomkukurbo
* Melongeno
* Melono
* Tomato

## Vidu anka
* Manĝebla frukto

## Notoj 
Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Manĝaĵoj
Cessna 206

eta|Cessna.206
La **Cessna** **205**, **206** kaj **207**, konitaj en diversaj momentoj kiel **Super Skywagon**, **Stationair** aŭ **Super Skylane**, formas familion de aviadiloj unumotoraj por  ĝeneralaj celoj uzitaj tiel en komercaj servoj kiel en privata aviado. La familio estis disvolvita el la populara Cessna 210.

La kombino de potenca motoro, fortika konstruo kaj granda kajuto igis ĉi tiujn tri aparatojn en la plej popularaj en la aviadiloj dediĉitaj al flugoj al ekstremaj lokoj. Ĉi tiujn aviadilojn ankaŭ oni uzas en aera fotado, paraŝuta descendo, ktp. Al la tri modeloj oni povas aldoni normalajn flosilojn aŭ amfibioj aŭ skioj.

Ekde la komenco de la produktado en 1962 kaj 2004 oni fabrikis entute 7,783 aviadilojn Cessna 205, 206 kaj 207.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo pri Cessna 206

Kategorio:Civilaj aviadiloj
Kategorio:Aviadiloj de Cessna
18263 Ankialo

**18263 Ankialo** estas troja asteroido de Jupitero malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Dua Enketo pri Trojanoj" ().

## Orbito 
Ĝi orbitas ĉe la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero : ĝi estas do ano de la Greka Tendaro.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al Ankialo, greka batalinto de la troja milito. Li estis en sia ĉaro kun Menesteo, kiam ambaŭ estis mortigita fare de Hektoro. 

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1973
Dieter M. Weidenbach

**Dieter Morales WEIDENBACH** (naskiĝinta en 1945 en Stendal) estas germana pentristo. Li laboras kaj loĝas en Vajmaro kaj en Berlino.

## Vivo 
Weidenbach trapasis la abiturientan ekzamenon en Weißenfels en 1964. Inter 1964-66 li studis arthistorion kaj historion ĉe la Karl-Marx-Universitato de Lepsiko. Inter 1966-71 li estis studento de pentrado kaj grafikado ĉe la Altlernejo pri grafiko kaj libra arto en Lepsiko. Inter 1978-80 li iĝis disĉiplo de profesoro Willi Sitte en Halle (Saale), ĉe la Altlernejo Kastelo Giebichenstein.

En 1982 Weidenbach komisiitis docenti ĉe la Altlernejo pri industria formdonado en Halle. En 1985 li eksŝtatanigitis fare de la GDR-aŭtoritatuloj kaj malfermis en 1986 atelieron rekte ĉe la aliancana kontrolpunkto Checkpoint Charlie, en la Artistodomo Friedrichstraße (Okcidenta Berlino). Post la Turniĝo li revenis en Orientan Germanion, nome al Vajmaro en la Artistodomon Haußknechtstraße. Inter 2000-02 li docentis ĉe la Fakaltlernejo pri ĝarden- kaj pejzaĝodezajnado en Erfurto. En 2003 li gajnis la Wilhelm-Fraenger-stipendion en Potsdam.

## Verkoj (elekto) 
eta|upright|"Kinderfreuden", Weißenfels 1974
* *Selbstbildnis als Student*, 1965, lignogravuraĵo
* *Die Versuchung des Malers Mathias Grunewald*, 1975, oleo sur tolo
* *Unterwegs*, 1976, oleo sur dura fibroplato
* *Radierfolge 10 Ritterliche Gesänge*, 1977–1980
* *Titanic, ein permanenter Untergang*, 1998, triptiko, oleo sur tolo
* *Mädchen mit Spiegel*, 2000, oleo sur tolo

## Literaturo 
* Hallescher Kunstverein (Hrsg.): *Dieter M. Weidenbach, Weimar, Malerei 1985–1995*. Halle 1995.
* Ralf-Michael Seele (Hrsg.): *Dieter Morales Weidenbach, Assoziationen, Fragmente, Irritationen, Malerei, Druckgrafik, Zeichnung 1976–1998*. Meiningen 1998, ISBN 3-930675-16-1.
* Oda Beuschel (Hrsg.): *Eine Malerfreundschaft 1962–1980: „… und verbirg Deinen Schmerz …“*. Weißenfels 2005.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Retpaĝaro de la artisto

Kategorio:Akademianoj
Kategorio:Germanaj pentristoj
Kategorio:Kulturo de GDR
Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto
Kategorio:Homoj rilataj al Weimar
Maria Wawrzyniec Rostworowski

en mariavitismo, grafo, esperantisto, publicisto kaj ekumenisma aganto.. 

## Biografio 
Li devenis el la aristokrata familio Rostworowski. Li estis filo de episkopo en Malnovkatolika Eklezio de Mariavitoj **Maria Franciszek Rostworowski**. La 9-an de novembro 1939 li komencis studi en Supera Porpastra Seminario, kaj la 1-an de novembro li ricevis monakan veston kaj nomon. Diakonecon li ricevis de la manoj de episkopo Maria Franciszek Rostworowski - la 25-an de decembro 1944, sed ordinacion (ordinadon) la 22-an de majo 1948 de la monoj de episkopo Maria Jakub Próchniewski. Li estis vikario en paroĥejo de Sankta Anna en Raszewo Dworskie kaj en paroĥejo de Transfiguriĝo en Żarnówka, kaj post ordinacio en la mariavitismaj paroĥejoj en la tn. Reakiritaj Okcidentaj Teritorioj de Pollando. Kiel pastro laboris en mariavitismaj paroĥejoj en: Piaseczno, Leszno apud Varsovio (en Paroĥejo de Sankta Johano Baptisto), Paroĥejo de Sankta Triunuo en Błonie, paroĥejo en Wiśniewo kaj en Mińsk Mazowiecki. 

Dum la jaroj 1990-1997 li estis la ĉef-redaktoro de mariavitisma revuo  redaktora naczelnego *Mariawita*. Li estis aktiva en Pola Esperanto-Asocio (PEA). En la jaro 2008 li festis jubileon de 60 jaroj de ordinacio, kaj li estis la plej aĝa pastro en mariavitismo. Li mortis la 15-an de septembro 2008 en klostro ĉe paroĥejo de Plej Sankta Sakramento en Płock. La funebran Sanktan Meson gvidis la ĉefa episkopo de mariavitismo Maria Ludwik Jabłoński, kuncelebris episkopoj Maria Roman Nowak kaj Maria Włodzimierz Jaworski. En la funebra ceremonio partoprenis ankaŭ la reprezentantoj de Romkatolika Eklezio kaj de Pola Aŭtokefalia Ortodoksa Eklezio. .

## Esperanto
Li estis ano de Pola Esperanto-Asocio (PEA) kaj tradukis al Esperanto kelkajn verkojn de beata Feliksa Kozłowska (legu en ligilo: )

## Referencoj 
Kategorio:Mariavitismo
Kategorio:Ekumenismo
Salpeklado

[eta|dekstra|200ra|[Salo aldonita al ŝinko.]]
**Salpeklado** estas unu el variaj procezoj por konservado kaj gustigado de manĝoj kiaj viando, fiŝoj kaj vegetaloj, per aldonado de kombino de salo, nitratoj, nitritoj aŭ sukero. Multaj salpeklaj procezoj ankaŭ inkludas fumaĵadon, spicadon, aŭ kuiradon. Sekigado estis la plej frua formo de manĝopeklado. Saligado aŭ peklado forprenas humidecon el la viando pere de procezo de osmozo. Viando estas peklata per salo aŭ sukero, aŭ per kombinado de ambaŭ. Ankaŭ nitratoj kaj nitritoj estas ofte uzataj pro pekladi viandon kaj ĝi kontribuas al la karaktera roza koloro, same kiel al la inhibo de *Clostridium botulinum*. Salpeklado estis la ĉefa vojo konservi viandon kaj fiŝon ĝis la fino de la 19a jarcento.

## Notoj 
## Bibliografio 
* McGee, Harold. *On Food and Cooking* (revised). New York, NY: Scribner, 2004. ISBN 0-684-80001-2
* Bertolli, Paul. *Cooking by Hand*. New York, NY: Clarkson Potter/Publishers, 2003. ISBN 0-609-60893-2
* National Research Council Academy of Life Sciences. "The Health Effects of Nitrate, Nitrite and N-Nitroso Compounds". Washington DC: National Academy Press, 1981.

## Eksteraj ligiloj 
* National Center for Home Food Preservation - Curing and Smoking
* Article in The Scientist, Volume 13, No. 6:1, Mar. 15, 1999 (registrado postulita) .
* 29an de Aprilo, 2012 "Making Cured Meats"

Kategorio:Kuirarto
Kategorio:Viando
Kategorio:Kuirartaj teknikoj
Renée Fonó

**Renée Fonó,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fonó Renée,** aŭ laŭ tiam kutima edza nomo **Fonó Lászlóné** estis hungara kuracistino, profesoro, pediatro do infankuracisto kaj radiologo. Ŝia origina familia nomo antaŭ la edziniĝo estis *Oberson*.

Renée Fonó http://fonorenee.atw.hu/1.pdf naskiĝis la  en Kroatio en Vukovar. Ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Renée Fonó akiris kuracistan diplomon en Universitato de Pécs en 1938. Post siaj studoj ŝi laboris en diversaj hospitaloj en Budapeŝto. En 1942 ŝi akiris fakdiplomon pri infankuracado. Ŝi kuracadis ankaŭ dum la Hungara revolucio de 1956. Ŝi kandidatiĝis en 1956, samjare ŝi iĝis docento. En 1966 ŝi akiris plian diplomon pri radiologio, en 1972 ŝi doktoriĝis. Ŝi ricevis premiojn en 1950 kaj 1974. 
 
## Elektitaj publikaĵoj 
* *Die angeborene Fehler des Herzens und des grossen Gefässe* (1962)
* *A veleszületett szívhibák Magyarországon* (1964)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj pediatroj
Kategorio:Hungaraj radiologoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Universitato Srinakharinwirot

La **Universitato Srinakarinŭirot** aŭ **Srinakharinwirot** () estas publika universitato troviĝanta en Bankoko, Tajlando. Fondita en 1949 nomita de la reĝo&nbsp;PhumiPhon Adunjadet. Ĝi estis la unua institucio pri la edukado en Tajlando, koncentrita pri instruista trejnado.
La Universitato Srinakarinŭirot nuntempe havas 2 universitatajn areojn:
* La universitata areo: Prasarnmit, Bankoko.
* La universitata areo: Ongkharak, Distrikto Ongkharak , Provinco Nakhon Nayok.

Estas Esperanto-grupo en SWU.

Srinakarinŭirot
Kategorio:Edukado en Bankoko
Kategorio:Konstruaĵoj en Bankoko
Zoltán Fónyad

**Zoltán Fónyad** [fOnjad], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fónyad Zoltán** estis hungara matematikisto, profesoro, inĝeniero.

Zoltán Fónyad http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=fonyad naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la  en Miskolc.

## Biografio 
Zoltán Fónyad akiris diplomon en Scienca Universitato Eötvös Loránd en 1954. Post siaj studoj li instruis en Universitato de Miskolc, kie ekde 1975 li estis vickatedrestro. Li akiris plian inĝenieran diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1961, post 4 jaroj li akiris diplomon pri marksismo. En 1972 li doktoriĝis en Miskolc.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Matematika* (1961) - studenta lernolibro
* *Egyismeretlenes egyenletek közelítő megoldása* (1975)
* *Másodrendű lineáris differenciálegyenletek numerikus megoldása* (1977)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Nowy Świat-Uniwersytet (metrostacio)

**Nowy Świat-Uniwersytet** estas metrostacio de la dua linio de metroo de Varsovio. La stacio situas apud la kruciĝejo de stratoj Świętokrzyska kaj Nowy Świat, kaj ankaŭ apud la ĉefa kampuso de la Universitato de Varsovio.

La stacio estis malfermita al vojaĝantoj la .

## Apero de stacio 
Ĝi estas la plej profunda metrostacio en Varsovio. La platformo situas ĉe 23 m sub la tero . La konstruaĵo konsistas el tri etaĝoj. Ĉe -1 inkludas subterajn koridorojn, pordegojn kaj teknologiajn areojn, tiel kiel la policon, la nivelo -2 estas intera etaĝo de rulŝtuparo, dum en la -3 situas platformo.

La ĉefkoloro de metrostacio estas viola. Grafikaĵoj de Wojciech Fangor kun nomo de stacio ornamas murojn malantaŭ la trakoj. Ĉe la plafono super la platformo situas 9 cirklaj lanternoj. Ĉe la kajo troviĝas du vicoj de kolumnoj .

Ligo al la antaŭa stacio  estas: nordtunelo 417 m kaj sudtunelo 416 m (la plej mallonga sur metrolinio M2). Distanco al la stacio: 557 m.

Ligo al la posta statio  estas la plej longaj kaj plej krutaj tuneloj sur metrolinio M2: nordtunelo 947 m kun la plej granda deklivo 2,99% kaj sudtunelo 951 m kun la plej granda deklivo 3,814%. Distanco al la stacio: 1091 m.

## Ĉirkaŭaĵo kaj interkonektoj 
Enirejoj al la stacio estas violaj kaj en la formo de papilioj kun simbolo de la Metroo de Varsovio.

En la najbareco de la stacio troviĝas busstacioj Nova Mondo (pole Nowy Świat) kaj Ordynacka, tiel kiel stacio de bicikloj Veturilo.

Proksime de la metrostacio troviĝas:
* Universitato de Varsovio,
* Reĝa Vojo (pole Trakt Królewski),
* Baziliko de la Sankta Kruco,
* Palaco de Staszic,
* Monumento de Nikolao Koperniko,
* Palaco de Zamojscy,
* Ministrejo pri Financoj,
* Pola Nacia Banko,
* Muzeo de Frederiko Chopin.

## Referencoj 
Kategorio:Stacioj de la metroo de Varsovio
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 2015
Kategorio:2015 en Pollando
Kirby (rolulo)

**Kirby** estas heroo de komputila ludo kaj ĉefrolulo de la ludserio Kirby. Kirby estas kreita de Masahiro Sakurai, por la firmo Nintendo. Kirby estas malgranda rozkolora bulo, kiu devenas de la planedo Popstar.
Liaj videoludoj estas konataj por gajaj karakteroj kaj elmontras meĥanikojn kiel flugado, inhalado kaj kopiado de kapabloj de siaj malamikoj. Kirby unue aperas en ''Kirby's Dream Land'' en 1992.

Kirby unuafoje aperis en Kirby's Dream Land, kiu estas ludo por la videoludilo Game Boy. Ekde tiam, ĝi aperis en multaj ludoj kiel ĉefrolulo. Kirby ankaŭ aperis kiel ĉefa heroo de la desegnofilmo *Kirby: Right Back at Ya!*

## Referencoj 
Kategorio:Roluloj de Nintendo
Kategorio:Eksterteranoj en fikcio
Pětš Janaš

**Pětš Janaš**, ankaŭ Klaws-Pětr Janaš, (; naskiĝinta en 1933) estas malsuprasoraba instruisto, tradukisto kaj eldonisto de sorabaj lernolibroj. Li estas ankaŭ fondinto de Laborrondo por soraba kleriga evoluo Kotbuso.

Li laboris kiel instruisto en la lernejo en Kuparskich Bórkowach, kie li transprenis en 1958 sian unuan lernejan klason. Ekde 1979 li estis membro de la Malsuprasoraba lingva komisio.

Pětš Janaš kaj Roland Marti eldonis ĉiujn verkojn de Mato Kósyk en 8 volumoj.

## Publikaĵoj 
* 1960: *Moja prědna serbska knigła* (verkita laŭ suprasoraba eldono)
* 1966: *Wjasole wuknjomy. Wucbnica za 2. lětnik za serbsku wucbu na wušych šulach z dolnoserbskeju wucbu*
* 1976: *Naša serbšćina: zakładny kurs dolnoserbšćiny za pśigotowańske rědownje Serbskeje rozšyrjoneje wušeje šule*, Budyšyn
* 1976: *Niedersorbische Grammatik*
* 1984: *Niedersorbische Grammatik für den Gebrauch der Sorbischen Oberschule. 2., durchgesehene Auflage*
* 1990: *Nimsko-dolnoserbski słownik*, Budyšyn
* 1990: *Spěwaj, grajkaj, powědaj! Wučbnica dolnoserbšćiny za wukubłanje źěśownicow*

## Tradukoj en la malsuprasoraban lingvon 
* 2010: Antoine de Saint-Exupéry, *Ten mały princ*
* 2014: Wilhelm Busch, *Maks a Moric*
* 2015: Wilhelm Busch, *Se kupaś ma, gaž wjacor jo a sobota*

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj tradukistoj
Kategorio:Germanaj instruistoj
Kategorio:Soraboj
Magdolna Forró

**Magdolna Forró,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Forró Magdolna** aŭ *Forró Magda* estis hungara-usonana fizikisto, profesoro. Ŝia nomo estis post la edziniĝo (hungare) *Barnóthyné Forró Magda*, sed en Usono **Madeleine Forró Barnóthy**.

Magdolna Forró http://tudosnaptar.kfki.hu/f/o/forro/forropant.html naskiĝis la  en Zsámbok. Ŝi mortis en 1995 en Usono en Evanston.

## Biografio 
Magdolna Forró akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter de Budapeŝto, poste ŝi doktoriĝis el fiziko en 1927 kiel la unua virino en Hungario. Ŝi plulernis en Universitato de Gotingeno, hejmenveninta en 1930 en Universitato de Budapeŝto ŝi establis laboratorion laŭeble el ligno, ŝi produktis la mezurilojn propramene. Ŝia kolego estis inĝeniero Jenő Barnóthy (ŝia estonta edzo). Ili mezuris la magnetan kampon kaj diversajn radiadojn. Okazis komparaj mezuradoj ankaŭ en minejo de Dorog en alteco 325 m. Ambaŭ instruis ankaŭ en la universitato. Post la 2-a mondmilito ili partoprenis en rekonstruado de la detruita katedro por daŭrigi la eksperimentojn pri la kosma radiado. En 1948 ili migris al Ĉikago, ĉar la esploraj kondiĉoj dependis de la komunisma partio. Ŝi instruis plu fizikon en la medicina universitato de Ĉikago, krome li ekzamenis biologiajn efikojn de la magneta kampo. Ŝi instruis ankaŭ en aliaj usonaj universitatoj, krome ŝi fondis instituton „Forro Science Corporation", kies teknika gvidanto estis Jenő Barnóthy.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *A dielektromos állandó mérésével kapcsolatos kérdésekről* (1928)
* *A kozmikus sugárzás természete* (1933)
* *Zeitliche Anderung der Schauerintensitat und Mesotronenzerfall* (1939)
* *Kísérleti Fizika* (1945) - tralaborita studenta lernolibro laŭ la pli frua 2-a eldono
* *Reduction of Radiation Mortality through Magnetic Pretreatment* (1963)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* http://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/forro_magdolna_szuletesnapja__1904 
* http://fizikaiszemle.hu/archivum/fsz9505/hai9505.html  
* http://www.omikk.bme.hu/archivum/angol/htm/forro_m.htm 

Kategorio:Hungaraj fizikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Usonaj fizikistoj