Nigra ruĝvostulo

**Nigra ruĝvostulo** aŭ Nigra fenikuro (*Phoenicurus ochruros*) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj la genro de *Phoenicurus*, Ruĝvostuloj laŭ popola nomado aŭ Fenikuroj laŭ adapto de la scienca nomo. La latina scienca nomo de la genro devenas el latinigitaj vortoj de la antikva greka kiuj signifas “purpura” aŭ “ruĝa” (*feniko*) kaj “vosto” (*uros*) kaj fakte la plej karaktera eco de la genro estas **longa ruĝeca vosto el la nuanco de brikopulvoro** pli-malpli, sed en tiu specio estas **pli malhela la bruna centro** ol ĉe la Komuna ruĝvostulo. La voston la birdoj movas konstante surgrunde aŭ sur ripozejo.

## Aspekto 
[eta|maldekstra|Masklo de *Phoenicurus ochruros rufiventris* en [Bhopal, Madhja Pradeŝ, Barato.]]
maldekstra|eta|Ino aŭ nematurulo de Eŭropa nigra ruĝvostulo *(Phoenicurus ochruros gibraltariensis)*

Tiu specio estas malhelgriza birdo sufiĉe **nigreca kun ruĝa vosto kaj du blankaj makuloj** komoformaj ambaŭflanke de la malsupra dorso. Ĝi estas 13-14.5&nbsp;cm longa. La masklo klare diferenciĝas ĉar havas nek brunon en flankoj nek blankon en frunto. La ino estas pli griza ol tiu de la Komuna ruĝvostulo, kaj je ĉiu aĝo la akseloj kaj subflugiloj estas grizecaj kaj ne brunecaj aŭ ruĝbrunecaj kiel ĉe la Komuna ruĝvostulo.

## Disvastiĝo 
Tiu palearktisa birdo nestas en la suda kaj centra Eŭropo ĝis ĉiuj montaj regionoj de Centra Azio. Ĝia natura vivloko aŭ biotopo estas rokaj medioj, en montaroj ĝis 3000 metrojn altaj, kie ĝi nestas en truoj interŝtonaj aŭ de konstruaĵoj. Tial ĝi trovis en la homaj urboj taŭgan vivmedion, kaj oni ofte povas vidi kaj ĉefe aŭdi ĝin starantan sur kamentubo eligantan sian nemaldistingeblan kanton kun bruo similanta al tiu de ĉifonata papero kaj foje eĉ surgrunde. Temas pri loĝantaj birdoj en la plej mildaj partoj de sia teritorio, sed plej nordaj birdoj vintras en la suda Eŭropo aŭ la norda Afriko.

Ĝi serĉas sian nutron surgrunde. La ovoj (po 4-6 en nesto) estas malhelbluaj ĝis blankaj. Ili ofte reproduktas vice du idarojn dum jaro.

## Sistematiko 
Tiu specio apartenas al la eŭrazia klado kiu inkludas ankaŭ la speciojn de la Orientazia ruĝvostulo, la Hodgsona ruĝvostulo, la Ruĝventra ruĝvostulo, kaj eble la Alasĉana ruĝvostulo. La prauloj de tiu specio diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 3 ma (Frua Plioceno) kaj disvastiĝis tra multe de Eŭrazio el 1.5 ma (Frua Mjoceno) (Ertan 2006). Ĝi ne estas tre proksime rilata al la Komuna ruĝvostulo. Kvankam tiuj estas separataj per diferencaj kutimaro kaj ekologiaj postuloj kaj ne estis evoluintaj laŭ reprodukta izolado, la du eŭropaj specioj povas tamen produkti ŝajnajn fekundajn kaj sanajn hibridojn (Grosch 2004).

Estas kelkaj subspecioj kiuj diferencas ĉefe en la koloro de la supraj partoj de plenkreskaj maskloj. Ili povas esti separataj en 3 grandaj grupoj, laŭ morfologio, biogeografio, kaj DNA (Snow *et al.* 1988, Ertan 2006):

'*grupo *phoenicuroides'''*: Bazaj formoj de Centra kaj Orienta Azio kiuj diverĝis el la prastirpo kiam la specio malrapide disvastiĝis okcidenten (antaŭ ĉ.3-1.5 ma). Inoj kaj junuloj estas helaj.
* *Phoenicurus ochruros phoenicuroides*: Nigra ruĝvostulo de Tjanŝano; malgrandaj; masklo havas malsupran bruston, ventron kaj flankojn malhelruĝecajn, ne havas flugilmakulojn kaj foje havas blankan frunton. Dorso tre simila al multe pli malhela Komuna ruĝvostulo kun nigra brusto. Inoj kaj junuloj estas similaj al la Komuna ruĝvostulo, sed havas dorson pli sablokoloran, pli palajn kaj ofte distingan sablokoloran okulringon. Tjanŝano orienten al Mongolio.
[eta|Masklo de *Phoenicurus ochruros rufiventris* ĉe [Nacia Parko Sultanpur en Gurgaon, Distrikto de Harjano, Barato.]]
* *Phoenicurus ochruros rufiventris*: Nigra ruĝvostulo de Pamiro: Kutime granda; maskloj kiel *phoenicuroides*, sed pli malhelaj supre, kun nigra dorso kaj ruĝecbruna subo. Inoj kun ruĝeca nuanco sube. Neklaraj limoj kun *phoenicuroides*: Turkmenio orienten tra Pamiro kaj montaro Alajo de Himalajo.
* *Phoenicurus ochruros xerophilus*: Ĉina nigra ruĝvostulo: Granda; koloro kiel *phoenicuroides* sed pli pala. Dube distinga el *phoenicuroides*. Ĉinio orienten kaj inter la teritorioj de la du antaŭaj.

*'grupo *ochruros*'*: formoj de Orienta Eŭropo/Okcidenta Azio, kies stirpo separiĝis el la grupo *gibraltariensis* antaŭ ĉ.1.5-0.5 ma. Inoj kaj junuloj intermezaj.
* *Phoenicurus ochruros ochruros*: Nigra ruĝvostulo de Kaŭkazo: malgranda, iom intermeza inter *phoenicuroides* kaj *gibraltariensis*. Ĝenerale kiel la lasta, sed ruĝeca subo, blanka flugilmakulo kutime neesta. Kaŭkazo kaj ĉirkaŭaj regionoj.
* *Phoenicurus ochruros semirufus*: Levantenia nigra ruĝvostulo: malgranda; maskloj iom similaj al *rufiventris* escepte pro grando. Nigraj areoj pli etendaj. Levantenio.

*'grupo *gibraltariensis*'*: Populacio de Okcidenta Eŭropo, kiu formis distingan subspecion dum la lasta glaciepoko. Inoj kaj junuloj pli malhelaj.
* *Phoenicurus ochruros gibraltariensis*: Eŭropa nigra ruĝvostulo: Kolo, supra dorso kaj ŝultroj malhelaj ardezgrizaj en maskloj, pli helaj ol vizaĝo kaj kolo. Iom da interreproduktiĝo kun *aterrimus*. Okcidenta Eŭropo al Krimeo (probable) okcidenta Turkio.
* *Phoenicurus ochruros aterrimus*: Iberia nigra ruĝvostulo: Kolo, supra dorso kaj ŝultroj nigraj en maskloj. Iom da interreproduktado kun *gibraltariensis*. Iberio kaj apuda Nordafriko.

## Bildaro 

Dosiero:Black Redstart (Phoenicurus ochruros)- Female at Jayanti, Duars, WB W Picture 468.jpg|Ino ĉe Hajanti en Rezervejo Tigro Buksa en Halpajguri distrikto de Okcidenta Bengalo, Barato.
Dosiero:Black Redstart (Phoenicurus ochruros)- Female at Jayanti, Duars, WB W Picture 466.jpg|Ino ĉe Hajanti en Rezervejo Tigro Buksa en Halpajguri distrikto de Okcidenta Bengalo, Barato.
Dosiero:Black Redstart (Phoenicurus ochruros) at Sindhrot near Vadodara, Gujrat Pix 121.jpg|Masklo de *Phoenicurus ochruros rufiventris* ĉe Sindhrot en Vadodara distrikto de Guĝarato, Barato.
Dosiero:Black Redstart (Phoenicurus ochruros) at Sindhrot near Vadodara, Gujrat Pix 119.jpg|Masklo de *Phoenicurus ochruros rufiventris* ĉe Sindhrot en Vadodara distrikto de Guĝarato, Barato.
Dosiero:Black Redstart (Phoenicurus ochruros)- Male at Sultanpur I Picture 1039.jpg| Masklo de *Phoenicurus ochruros rufiventris* ĉe Nacia Parko Sultanpur en Gurgaon, distrikto de Harjano, Barato.
Dosiero:Black Redstart I2w IMG 0864.jpg| Masklo de *Phoenicurus ochruros rufiventris* en Bhopal, Madja Pradeŝo, Barato.
Dosiero:Black Redstart I3 IMG 0866.jpg| Masklo de *Phoenicurus ochruros rufiventris* en Bhopal, Madja Pradeŝo, Barato.
Dosiero:Phoenicurus ochruros MHNT.ZOO.2010.11.194.20.jpg|ovoj de *Phoenicurus ochruros* - Muzeo de Tuluzo

## Literaturo 
*  Malplej zorgiga
* **Ertan**, Kemal Topaç (2006): The evolutionary history of Eurasian redstarts, *Phoenicurus*. *Acta Zoologica Sinica* **52**(Supplement): 310–313. PDF plena teksto 
* **Grosch**, Kai (2004): Hybridization between redstart *Phoenicurus phoenicurus* and black redstart *P. ochruros*, and the effect on habitat exploitation. *Journal of Avian Biology* **35**(3): 217-223  (HTML resumo)
* **Snow**, David W.; Perrins, Christopher M.; Doherty, Paul & Cramp, Stanley (1998): *The complete birds of the western Palaearctic on CD-ROM''. Oxford University Press. ISBN 0-19-268579-1

## Vidu ankaŭ 
* Ruĝvostuloj (grupo)

## Eksteraj ligiloj 
* Filmetoj de nigra ruĝvostulo ĉe Interreta Birdokolekto
* Diferenco laŭ aĝo kaj sekso (PDF) de Javier Blasco-Zumeta

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko