open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pola nacia teamo de futbalo

La **pola nacia teamo de futbalo** estas la oficiala vira futbalista teamo de la eŭropa lando Pollando. La teamo havis sian plej sukcesan tempon dum la 1970-aj jaroj, kiam fakuloj nombris ĝin inter la pintaj mondaj teamoj. Sian unuan internacian matĉon la teamo havis dum la jaro 1921 kontraŭ la hungara nacia teamo de futbalo.

Aktuale, la trejnisto de la nacia teamo estas , kaj la teamestro estas . Laŭ la stato de oktobro 2023, la entute plej multajn golojn (81) atingis Robert Lewandowski, kiu ankaŭ plenumis la plej multajn internaciajn matĉojn kadre de la pola teamo (nome 144).

## Historio 
La pola futbalista asocio (PZPN) fondiĝis dum la jaro 1919 baldaŭ post la fondo de la pola respubliko Pollando sekve de la pripaca konferenco de Versailles. Dum la jaro 1923 la asocio aliĝis al la monda federacio FIFA kaj ekde tiam havas oficialan viram nacian teamon. La pola teamo ĝis nun naŭ-foje partoprenis en turniroj pri la Futbala Mondpokalo, kaj havis sian plej sukcesan fazon dum la 1970-aj jaroj. Plej kulmina venko estis gajno de la ora medalo dum la Somera Olimpiko 1972 en Munkeno. Du jarojn pli poste, dum 1974, la teamo dum la Futbala Mondpokalo 1974 atingis la trian lokon kaj povis ripeti tion dum la monda turniro de la jaro 1982 en Hispanio. Dum la Somera Olimpiko 1976 en Montrealo kaj la Somera Olimpiko 1992 en Barcelono aldoniĝis du pliaj arĝentaj medaloj. La nomojn de la teamanoj por la Futbala Mondpokalo 2022 vidu en la blanka kesto sube.

Kontraste dum multaj jaroj malsukcesis la kvalifikiĝo pri la Eŭropa Futbal-Ĉampionado – eĉ dum la sukcesaj 1970-aj jaroj nenio pola teamo sukcesis en la kvalifikigaj matĉoj. Unuafoje dum la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008 sukcesis partopreno. En la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012 la pola teamo samkiel la ukraina aŭtomate partoprenis, ĉar la du landoj estis la gastigantoj de la sporta evento kaj laŭtradicie la teamoj de la gastiganta lando partoprenas sen kvalifikiĝo. En la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016 la teamo atingis la fazon de lastaj ok teamoj, sed tie malsukcesis kontraŭ la pli posta pokalvenkinto, la portugala teamo, kaj en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021, pro la kronvirusa pandemio prokrastita de 2020 al 2021, la teamo atingis senspektakle la grupan fazon.

eta|centra|270ra|Pollando, 2018

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* pzpn.pl ()
* 90minut.pl ()


Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Nacia teamo
Béla Bethlen

Grafo **BETHLEN Béla** (betlen) estis rumanuja hungara politikisto. Lia nobela antaŭnomo estis *bethleni*, lia patro estis Bálint Bethlen.

Béla Bethlen naskiĝis en Aranyosrákos la 2-an de novembro 1888 kaj mortis en Cluj 16-an de novembro 1979.

## Biografio 
Béla Bethlen pristudis juron en 1905-08 en Pozono, en 1908-10 en Kolozsvár, en 1908-11 li finis agrikulturan akademion en Kolozsvár. Ekde 1913 li estis ano de leĝaŭtoritata komitato en Koloŝvaro. En la unua mondmilito li estis memvola leŭtenanto. Post 1920 li restis en Transilvanujo. Ekde 1916 li estis vicprezidanto de la Erdélyi Gazdasági Egylet, en 1931-36 ĝia prezidanto, ekde 1924 vicprezidanto de la transilvanuja Országos Magyar Párt, ekde 1926 ĝis 1938 ĝia prezidanto. Ekde 1928 li estis ĉefadministranto de la distrikto transilvanuja reformita eklezio. Inter 1926-1937 li estis deputito en rumana parlamento. Ekde 1944 li estis registara komisaro. Inter 1945 ĝis 1954 li estis malliberigita. En 1959 oni rehonorigis lin. Li publikis en transilvanujaj gazetoj.

## Verkoj 
* *Észak-Erdély kormánybiztosa voltam* (sajtó alá rend., bev. Romsics Ignác, Bp., 1989).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj grafoj
Lajos Létay

**LÉTAY Lajos** (le:tai) estis rumanuja hungara poeto, redaktoro naskita en Vălenii de Arieş la 23-an de januaro 1920 kaj mortinta en Kluĵo la 26-an de septembro 2007. Li estis la patro de arkirekto László Létay.

## Biografio 
Lajos Létay finis la unitariisman kolegion de Kluĵo (1939) kaj poste li akiris diplomon en la fako de hungara lingvo kaj literaturo en la Ferenc József Tudományegyetem samloke (1944). Inter 1944-49 li instruis kaj poste redaktis la Irodalmi Almanach (1951-53), li estis interna kunlaboranto de Dolgozó Nő, dramaturgo de la Kolozsvári Állami Magyar Színház, ekde 1956 redaktoro de Utunk, ekde 1959 ĉefredaktoro. Paralele li estis deputito de la rumana landkunveno, ano de la Centra Komitato de Rumana Komunista Partio. Li pensiuliĝis en 1990.

## Premioj 
* Ŝtatpremio 2-a klaso 1952 [1954];
* Premio de la Rumana Verkistligo 1986.

## Verkoj 
* *Új világ épül*, poemoj, Bk., 1952;
* *Gond és öröm*, poemoj, Bk., 1956;
* *Hajnali emlék*, poemoj, Bk., 1957;
* *Kakukkvirág, kankalin*, porinfanaj poemoj, Bk., 1958;
* *Új ház, piros ház*, versa fabelo, Bk., 1958;
* *Csóka, dió, diófa*, porinfanaj poemoj, Bk., 1960;
* *A föld hatalma*, poemoj, Bk., 1963;
* *Madárkenyér*, porinfanaj poemoj, Bk., 1963;
* *Itáliai napok*. Vojaĝnotoj, 1966;
* *Mit akar a ceruza?*, porinfanaj poemoj, Bk., 1966;
* *Létay Lajos legszebb versei*, Bk., 1967;
* *A költészet útjain*, publ., Kvár, 1971;
* *Repülj madárka!*, porinfanaj poemoj, Bk., 1974;
* *Szélrózsa*, publ. verkoj, Kvár, 1986.

## Tradukaĵoj 
* Miclea-Brad: *A mesék hősei*, Bk., 1971.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Letay, L
Várkesző

**Várkesző** [vArkesO] estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Pápa. Vár signifas: fortikaĵo.
eta|Aerfoto pri preĝejo de Várkeszi

## Bazaj informoj 
* Areo: 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 220
* Poŝtkodo: 8523
* Telefonprefikso: 89

## Geografio 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Rába, laŭ flankovojoj, laŭ iama fervojo Csorna-Pápa. Egyházaskesző troviĝas 2 km-ojn for. Tra la rivero estas grava ponto.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1361 en formo *Waryobogyakezew*. Laŭ la rivero fortikaĵo konstruiĝis. La kampoj longe apartenis al la eklezio.

En Várkesző migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* preĝejo
* restaĵo de la fortikaĵo
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj

## Fontoj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Marcaltő

**Marcaltő** (marcaltO) estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém, en Distrikto Pápa. Parto de la municipo estas la loĝloko *Ihászi*, kiu historie estis memstara vilaĝo: en ĝi loĝas la esperantisto Jozefo Nemeth.
eta|maldekstre|

## Bazaj informoj 
* Areo: 22&nbsp;km²
* Loĝantaro: 870
* Poŝtkodo: 8532
* Telefonprefikso: 89

## Situo 
Marcaltő situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Rába, laŭ maldekstra bordo de Marcal, laŭ flankovojoj. Egyházaskesző troviĝas 2&nbsp;km-ojn for. Tra la rivero estas grava ponto. Dum la historio tie kunfluis ambaŭ riveroj. Pápa troviĝas 19&nbsp;km-ojn for.
eta|

## Historio 
En 1402 la vilaĝo rajtis aranĝi foirojn semajne po unu. En la 18-a jarcento kaj en la 19-a jarcento la komunumo estis kampurbo. En 1849 okazis batalo inter aŭstroj kaj hungaroj.

Vilaĝservo estas kulturdomo.

## Vidindaĵoj 
* baroka romkatolika preĝejo el la 18-a jarcento, en 1820 klasikismiĝis
* tombo de armeestro grafo Andreo Hadik
* kolono pri la batalo

## Famuloj 
En Marcaltő naskiĝis:
* juristo, senatano Győző Concha
* literaturhistoriisto Ottó Süpek.
En Ihászi naskiĝis Gyula Balogh (arkivisto).

## Fontoj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Malomsok

**Malomsok** (malomŝok) estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Hungario, en regiono **Meza** Transdanubio, en Veszprém (departemento), en subregiono de Pápa. Malom signifas: muelejo.
eta|180px|Blazono de Malomsok

## Bazaj informoj 
* Areo: 26&nbsp;km²
* Loĝantaro: 570
* Poŝtkodo: 8533
* Telefonprefikso: 89

## Geografio 
Malomsok situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Marcal, laŭ dekstra bordo de Marcal, laŭ flankovojoj. Pápa troviĝas je 18, Győr 42, Veszprém (urbo) je 67, Budapeŝto je 153 km-oj. Rába fluas proksime.

## Historio 
En la 1700-aj jaroj la vilaĝo disiĝis al Nova kaj Malnova Malomsok. Ili unuiĝis en 1950.

## Vidindaĵoj 
* klasikisma romkatolika preĝejo de 1827
* postbaroka luterana preĝejo de 1760
* muzeeto en la malnova poŝto

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Takácsi

**Takácsi** (takAĉi) estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Pápa. La loknomo signifas: teksisto.

## Bazaj informoj 
* Areo: 19&nbsp;km²
* Loĝantaro: 930
* Poŝtkodo: 8541
* Telefonprefikso: 89
eta|

## Geografio 
Takácsi situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Győr-Pápa.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio devenis el 1270. Laŭ la dokumento tiam loĝis tie privilegiuloj. La vilaĝo longe apartenis al la Turka Imperio. En la 18-a jarcento ĝi refondiĝis. En 1835 vivis tie:
* 572 kalvinanoj
* 560 luteranoj
* 249 katolikoj
* 12 judoj

Vilaĝservo estas kulturdomo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino
* kalvinana preĝejo
* luterana preĝejo
* akvomuelejo

## Famuloj 
En Takácsi naskiĝis Gyula Dezséri, aktoro.

## Famaj nomportantoj 
* Péter Takátsy (laŭ origina malnova ortografio)

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Bernardino Milton Hernández García

**Milton HERNÁNDEZ** estas meksika esperantisto kaj inĝeniero. 

Li eklernis esperanton ekde de la jaro 2003 kun la instruisto José Luis Muñoz Sánchez en Meksikurbo. Nun li estas instruisto de Esperanto, instruante Esperanton en la biblioteko "Doktoro Jaime Torres Bodet" en la urbo Nezahualcóyotl kaj en la "Muzeo de Sitio" de la urbocentro de Coyoacán. Ankaŭ li estas inĝeniero pri energio.

Kategorio:Meksikaj esperantistoj
Zajoj

La **zajoj** (*Zay*, *Zeway* aŭ *Laki*) estas malgranda etno en Etiopio kun ĉirkaŭ 5.000 homoj. Ili vivas sur la insuloj de la lago Zway, sude de Adis-Abebo kaj lukras sian vivsubtenon per fiŝkaptado. La zaja lingvo apartenas al la suda branĉo de la etiopaj ŝemidaj lingvoj kaj estas strete parenca kun la lingvoj parolataj de la najbaraj guragaj etnoj. La zajoj apartenas al la Etiopa Ortodoksa Tevahedo-Eklezio.

Zajoj
Zajoj
Ĥaskuloj

La **ĥaskuloj** estas somala klano, unu el la ses subklanoj ("filoj") de la havijeoj. La ĥaskuloj vivas en la regiono Hiiraan en Somalio kaj en la regiono Somali en Etiopio.

## Subklanoj de la ĥaskuloj 
* Avsanoj
* Idinoj
* Cridoj

Ĥaskuloj
Ĥaskuloj
Ĥaskuloj
Mallely Martínez Mateos

**Mallely MARTINEZ MATEOS** (naskiĝis la  en Meksikurbo) estas meksika esperantistino.

Ŝi komencis lerni Esperanton en 2004. Inter somero 2005 kaj decembro 2006 ŝi vivis en Germanio. En somero 2006 ŝi partoprenis la 91-an Universalan Kongreson de Esperanto en Florenco.

Post la reveno al Meksiko ŝi komencis restrukturigi la meksikan Esperanto-movadon, helpis aranĝi kelkajn lokajn renkontiĝojn kaj kontaktis multajn Esperanto-parolantojn persone.

Dum la 9-a Meksika Esperanto-Kongreso, okazinta en la urbo Aguascalientes inter la 1-a kaj la , ŝi elektiĝis kiel prezidantino de Meksika Esperanto-Federacio.

Kategorio:Meksikaj esperantistoj
Velegaoj

La **velegaoj** (*Welega*, *Wallega*, *Wollega*, ktp.) estas branĉo de la oromoj, kiuj vivas en Etiopio en la antaŭa provinco Welega; kelkaj vivas trans la limo en Sudano. La velegaa lingvo estas okcidentcentra dialekto de la oroma lingvo.

La velegaoj estas kelkaj miloj da homoj, multaj el ili estas kristanoj.

Velegaoj
Velegaoj
Velegaoj
Statero

[eta|dekstre|Elektruma triona [statero el la 640 a.K. el Lidio]]
**Statero** estas la nomo de diversaj moneroj uzataj dum antikvo. Ĝi estis unu el la plej gravaj grekaj moneroj. La nomo signifas *"tiu, kiu pesas"* kaj tiel indikas la plej malnovan funkcion de moneroj kiel normigitaj peziloj.

La plej disvastiĝintaj stateromoneroj estas la oraj moneroj de Filipo la 2-a kaj de Aleksandro la Granda de Makedonio.

## La greka statero en la antikva monsistemo 
:1 talanto = 60 minoj

:1 mino = 100 drakmoj

:1 statero = 2 drakmoj

:1 drakmo = 6 oboloj

## Famaj stateroj 
* La atika orstatero, plej ofte stampita dum la 5-a jarcento, pezis ĉirkaŭ 8,6 g.
* La statero de Kizikos, ĉ. 16 g peza estis monero el alojo de oro kaj arĝento.
* La egina statero estas arĝenta didrachmo, 12,3 g peza.

## Bibliografio 
* Tyll Kroha: *Münzen sammeln.* Ein Handbuch für Sammler und Liebhaber. Klinkhardt & Biermann, Braunschweig 1961, 1968, München 1985 (6.Aufl.). ISBN 3-7814-0249-5

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Moneroj
Kategorio:Historio de Grekio
Ĥalko

eta|Ĥalkoj
**Ĥalko** (el la greka) estas malnova atika kupra monero.

La valoro de ĥalko egalis al okono de obolo.

## La greka ĥalko en la antikva monsistemo 
:1 talanto = 60 minoj

:1 mino = 100 drakmoj

:1 stateroj = 2 drakmoj

:1 drakmo = 6 oboloj

:1 obolo = 8 ĥalkoj

Kategorio:Moneroj
Kategorio:Historio de Grekio
Utaho Ŝtata Universitato

La **Utaho Ŝtata Universitato** () estas ŝtata universitato en Logan en Utaho (Usono).

Ĝi estis fondita la 8-a de marto 1888.

## Eks-studentoj 
* Tamara Mumford, operkantistino

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* www.usu.edu

Kategorio:Universitatoj en Usono
Béla Gunda

**GUNDA Béla** estis hungara etnografo naskita en Temesfüves la 25-an de decembro 1911 kaj mortinta en Debrecen la 30-an de julio 1994.

## Premioj, distingoj 
Kandidato de historiaj sciencoj (etnografio) 1952, doktoro 1961; Herder-premio 1978; Ano korespondanta de MTA 1990, ordinara ano 1991; Akademia Premio 1970.

## Biografio 
La universitaton Béla Gunda finis en Budapest kaj Stockholm, ekde 1939 li estis scienca kunlaboranto de la budapeŝta *Etnografia Muzeo*. Inter 1943 kaj 1949 li estis profesoro de etnografio en Universitato Koloĵvaro, ekde 1949 ĝis 1982 en Debrecen.

## Verkoj 
* *A gyűjtögető gazdálkodás. Az elvetett magtól a kenyérig*, 1939;
* *A funkcionalizmus kérdése a néprajzban* (Kv. 1945);
* *Munka és kultusz a magyar parasztságnál* (Kv. 1946).
* *A magyar gyűjtögető gazdálkodás kutatása*, 1948;
* *Néprajzi gyűjtőúton* (Debrecen 1956);
* *Néprajzi gyűjtőúton*, Debrecen, 1956;
* *Ethnographica Carpathica* (Bp. 1966);
* *Zsigmond Bátky*, 1978;
* *Ethnographica Carpatho-Balcanica* (Bp. 1979).
* *The Fishing Culture of the World* I-II., szerk., 1984;
* *A rostaforgató asszony*, 1989;
* *Hagyomány és európaiság*, 1994.

## Bibliografio 
* Kovách Géza: Néprajzi gyűjtőúton. Korunk 1957/9.
* Korompai Gáborné: G. B. A Debreceni Kossuth Lajos Tudományegyetem Tanárainak Munkássága II. Debrecen 1971.
* Serfőzőné Gémes Magda: G. B. irodalmi munkássága 1970–1980. Ethnographia, Bp. 1981.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Gunda
Gunda, B
gunda
Lovászpatona

**Lovászpatona** [lovAspatona] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Pápa. Lovász signifas: ĉevalisto.
eta|dekstra|300px|Kastelo de Lovászpatona
* Areo: 26&nbsp;km²
* Loĝantaro: 570
* Poŝtkodo: 8533
* Telefonprefikso: 89

## Situo 
La vilaĝo situas sur mildaj deklivoj, laŭ flankovojoj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1374 en formo *Louazapathana*. Dum la mezepoko la vilaĝo iĝis kampurbo. En 1531 la turkoj bruldetruis la urbeton. Inter 1589-1608 ĝi senhomiĝis. En 1828 la vilaĝo rericevis la rangon kampurbo. En 1959 kolĥozo formiĝis.

Vilaĝservoj estas lernejo, kulturdomo, poŝto, apoteko, kuracejo, dentokuracejo.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1884
* iam katolika, nun Luterana preĝejo (Lovászpatona) el la 13-a jarcento, en la 14-a jarcento gotikiĝis, en la 18-a jarcento barokiĝis
* postbaroka Kastelo de Lovászpatona aŭ de Somogyi [ŝomodji], en 1808 trakonstruiĝis, nun lernejo
* protektata parko de 1980
* fiŝlago

## Famuloj 
En Lovászpatona naskiĝis kirurgo, akademiano Antal Babics
Jemoj

La **jemoj** estas etno vivanta en suda Etiopio. Iliaj najbaroj nomas ilin *Janjero*, sed la jemoj konsideras tiun eksonimon pejorativa, ĉar ĝi sonas simile kiel la amhara vorto "zinjero", kiu signifas "azeno". Ilia nombro ĝis antaŭ nelonge ne estis vere konata, kiel konstatas Aklilu Yilma: "Bender raportas la taksadon, ke ili estas 1.000 homoj, dum *Ethnologue* skribas pri la nombro 257 (Grimes 1992). La raporto de la Central Statistical Office diras, ke la censo de 1984 donas la rezulton de 34.951 jemoj, sed tiu censo ŝajnas inkluzivi nur la areon de la fofoj." La CSA de 2006 malkovris, ke la jemoj estas taksitaj ĉirkaŭ 86.000 homoj.

La jema lingvo apartenas al la omotaj lingvoj, sed multaj jemoj (stato de 1990) parolas nur la oroman aŭ la amharan.

## Fontoj 
Jemoj
Jemoj
Juĝturo (Maribor)

La **juĝturo** en Maribor, konstruita en 1310, gardis la urbon de sudokcidento. Nuntempe ĝi prezentas bedaŭrinde nur iel solecan, nostalgian parton de la kvartalo Lent. La ronda turo havas nun tipan konusforman tegmenton, sed siatempe ĝi havis platon por kanonoj, kiun ĉirkaŭis dentforma muro. La turo estis pli foje rekonstruita, pro tio enhavas ankaŭ renesancaj elementoj. En jaro 1540 ĝi estis kovrita por konusa tegmento, kiu en 17-a jarcento bruligis. En jaro 1937 la turo denove bruligis kaj en 50-aj jaroj de 20-a jarcento estis renovigita.
dekstra|eta|350px|La Juĝturo en Maribor
Ĝia nomo estas ligita al sorĉistinaj procesoj, kiuj okazis en Maribor ĝis la 18-a jarcento. La unua sorĉistina proceso en Maribor estas dokumentita el la jaro 1546, kiam oni publike bruligis plurajn virinojn.
Inter la juĝturo kaj la akvaturo etendiĝas malnova urbocentro, konata kiel Lent kaj Pristan. La stratoj tie iom similas la stratojn de la marbordaj havenurboj. En Lent nome ĝis la komenco de la dua mondmilito ekzistis haveno por flosoj, kiuj transportis lignon de Pohorje lau la rivero Dravo ĝis Serbio. Tio estis ekonomie tre grave por Maribor, ĉar la flosistoj devis pagi paspagon kaj ankaŭ multaj lignonegocoj okazis tie.

## Fonto de Informoj 
Laŭ broŝuro por partoprenantoj de Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio en Maribor 2007, kiu prilaboris Janko Štruc.

Kategorio:Konstruaĵoj en Slovenio
Kategorio:Turoj en Eŭropo
Kategorio:Mariboro
Akvofalo de Juraňov torento

**Akvofalo de Juraňov torento** () estas akvofalo en Juráňova Valo (), kiu estas norda valo en montaro Okcidentaj Tatroj en distrikto Tvrdošín en Slovakio. Ĉi tiu valo troviĝas proksime de slovaka-pola limo sub la ĉefa tatra montoĉeno sub la monto Bobrovec. Sur la teritorio de valo troviĝas nacia natura rezervejo. Tuta teritorio apartenas al vilaĝo Vitanova kaj troviĝas sur la teritorio de Nacia parko Vysoké Tatry, kiu estas la plej malnova nacia parko en Slovakio.
La akvofalon kreas Tomanovský torento (), kiu apartenas al riverbaseno de Orava kaj estas en la alteco 900 m.s.m. La torento fluas tra 4 km longa valo kaj kreas akvofalon en suba parto de valo.
Deveno de akvofalo estas tektonika en kalkoŝtono sur kontakto de rokaĵoj kun diversa grado de rezisto al akva erozio.
## Aliro 
Nuntempe akvofalo estas rekte alirebla per ruĝmarkita Dosiero:Szlak czerwony.svg turistapiedvojo de Oravice, kiu poste kuniĝas kun verdmarkita Dosiero:Szlak zielony.svg piedvojo sur monto Bobrovec (pl: Bobrowiec).
## Vidu ankaŭ 
Listo de slovakaj akvofaloj
## Fonto de informoj kaj bildo de akvofalo 
Paĝaro de Stata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj (slovake):
* http://www.sopsr.sk/vodopady/show_vchu.php?idVchu=40&idVodopadu=222

Juráňov potok
Kategorio:Distrikto Tvrdošín
Kategorio:Akvokolekta areo de Váh
Kategorio:Okcidentaj Tatroj
Kategorio:Akvaĵoj en Regiono Žilina
Géza Kovách

**KOVÁCH Géza** (kova:ĉ) estas rumanuja hungara historiisto naskita en Odorheiu Secuiesc la 22-an de decembro 1925.

## Biografio 
La mezlernejon Géza Kovách finis en Zalău (1944), li akiris diplomon de historio-etnografio en Bolyai Tudományegyetem en 1948. Li estis praktikanto apud Béla Gunda, pli poste asito de Zsigmond Jakó (1948-51). Li translokiĝis al Arad kaj instruis en mezlernejo.

## Volumoj 
* *A zilahi céhek története* (1958);
* *Răspîndirea meşteşugurilor în comunele comitatului Arad în secolele XVII-XIX-lea* (Arad 1974);
* *Ahol Dózsa és Horea hadai jártak* (1976);
* *Aradul – permanenţe în istoria patriei* (középkori rész, Arad, 1978);
* *A céhes élet Erdélyben* (kun Pál Binder, 1981).

## Bibliografio 
* Benkő Samu: A zilahi céhek története. Korunk 1959/2.
* Juhász Zoltán beszélgetése K. G.-val: A történelem a hazafias nevelés kiapadhatatlan forrása. Előre 1976. aug. 13.
* Imreh István: Arad és környéke történetéből. Utunk 1977/7;
* uő. Céhbeli kézművesek dicsérete. Utunk 1981/37.
* Szekernyés János: Helytörténeti kutatástól honismeretig. Beszélgetés K. G.-val. A Hét 1977/37.
* Mihálka Zoltán: Helytörténet és szülőföld-szeretet. Előre 1977. márc. 25.
* Taxner-Tóth Ernő: Céhtörténet Erdélyből. Magyar Hírlap, Bp. 1982. jan. 30.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Akvofalo Šarafiový

**Akvofalo Šarafiový** (legu ŝarafiovi) (slovake: **Šarafiový vodopád **) estas akvofalo en flanka valo de Žiarská Valo *(slovake: **Žiarská dolina )***, en montaro Okcidentaj Tatroj en distrikto Liptovský Mikuláš en Slovakio. Ĉi valo troviĝas en suda parto de la montaro super vilaĝo Žiar .
La akvofalon kreas Šarafiový torento (slovake: Šarafiový potok), kiu apartenas al riverbaseno de Váh kaj estas en la alteco 1480 m.s.m., kaj troviĝas sur la teritorio de vilaĝo Žiar. La torento fluas tra 1,5 km longa valeton kaj kreas akvofalon en suba parto de valo kaj poste enbuŝas al rojo Smrečianka, proksime de montara kabano Žiarská chata.
Deveno de akvofalo estas glaciara, kiu estas subtenata per selektiva erozio. Rokaĵo en kiu estis kreita akvofalo estas paragnejso kaj aliaj rokaĵoj.
## Aliro 
Nuntempe akvofalo estas rekte alirebla per verdmarkita Dosiero:Szlak zielony.svg turistapiedvojo de Žiarská chata al monto Baníkov.
## Vidu ankaŭ 
* Listo de slovakaj akvofaloj

## Fonto de informoj kaj bildo de akvofalo 
* Paĝaro de la Ŝtata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj (slovake)

Šarafiový
Kategorio:Distrikto Liptovský Mikuláš
Kategorio:Akvaĵoj en Regiono Žilina
Kuenko

La esperantigita loknomo **Kuenko** aŭ **Kvenko** (hispane *Cuenca*) povas rilati interalie al la urboj
* Cuenca (Hispanio) kaj
* Cuenca (Ekvadoro).
PVM (Datenaranĝo)

**PVM** estas aranĝo de dosiero, kiu estas libraro de PVR-dosieroj, uzataj en multaj ludoj por la ludkonzolo *Dreamcast* de la firmao Sega kaj por aliaj ludiloj de ĉi tiu firmao aŭ firmaoj kiuj estas rilataj al Sega.

## Datenaranĝo
Paĝokapo de la PVM-dosiero aspektas kiel sekvas:

Kategorio:Datenaranĝoj
Afitioj

La **afitioj** estas etno en la subŝtato (wilayat) Shamal Kurdufan (Norda Kurdufano) en Sudano. La afitia lingvo havas malpli ol 10.000 parolantojn. Ĝi apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. Ĝi estas parenca al la njimanga lingvo. La afitioj vivas en la Nuba-montoj. La plej multaj afitioj estas muslimoj.

Afitioj
Afitioj
Amrioj

La **amrioj** estas araba etno en Sudano. La amrioj parolas la sudan-araban lingvon. Ili estas ĉirkaŭ 50.000 homoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Projekto Joshua pri tiu etno

Amrioj
Amrioj
Artegaoj

La **artegaoj** estas tribo de afrikaj "araboj", kiuj onidire estas praidaro de samnoma ŝejĥo Artega veninta de Hadramaut en antaŭ-islama tempo kaj setlinta proksime de Tokar. La nomo *Artega* onidire estas "patricia" kaj la artegaoj povas esti rigardataj kiel la plej malnova kerno de loĝantoj en la distrikto Suakin. La artegaoj ĉiuj estis apogantoj de Mahdi kaj Khalifa en la Sudana Milito (1883-1898).

## Fontoj 
**Anglo-Egyptian Sudan*, edited by Count Gleichen (London, 1905).
* 

Artegaoj
Artegaoj
Atvotoj

La **atvotoj** (alia nomo: *Reel*) estas etno en Sudano. Ili vivas en la rivera valo de la Supera Nilo, Bahr-el-Thazal. La atvota lingvo apartenas al la nilotaj lingvoj kaj parencas al la nurera lingvo. La atvotoj estas kelkaj dekmiloj da homoj.

Avotoj
Avotoj
Avukajaoj

eta
La **avukajaoj** estas etno en Sudano. Kelka nombro da avukajaoj fuĝis al Demokratia Respubliko Kongo pro la persekuto. Ĉirkaŭ 50.000 avukajaoj vivas en Sudano. Multaj el ili apartenas al la kristana minoritato de Sudano. La avukajaoj tradicie vivas en la pluvarbara areo en Ekvatorio proksime al Demokratia Respubliko Kongo en suda Sudano.

## Eksteraj ligiloj 
* Gurtong.org 

Avukajaoj
Avukajaoj
Avukajaoj
Bajoj (Sudano)

La **bajoj** en Sudano (ne konfuzu ilin kun la bajoj en Ĉinio) estas etno el pluraj miloj da homoj. La baja lingvo apartenas al la niĝer-kongaj lingvoj.

Basjoj
Basjoj
Libro de Reĝoj

**Libroj de Reĝoj** estas parto de la Malnova testamento. Ili konsistas el kvar libroj, la unuaj du nomiĝas ankaŭ Libroj de Samuelo.
La du Libroj de Samuelo dispartiĝas en tri partoj.

La unua (1-a S/1-a-12-a) rakontas la historion de Samuelo, la eventojn de la Kesto de la Interligo kaj la sankcion je reĝo de Saul.

La dua (2-a S/13-a-31-a) rakontas la historion de Saul, ekde lia malamikeco kun Samuelo kaj la militoj kontraŭ la Filiŝtoj ĝis lia morto, kaj ankaŭ la surprenadon de la trono fare de Davido.

La tria (2-a S/1a-24-a) rakontas la historion de la regado de Davido.

## Vidu ankaŭ 
* 1-a libro de la Reĝoj
* 2-a libro de la Reĝoj

Kategorio:Malnova Testamento
Akvofaloj Studenovodské

**Akvofaloj Studenovodské** (slovake: **Studenovodské vodopády**) estas akvofaloj en suda parto de montaro Vysoké Tatry (esperante: Altaj Tatroj) en la distrikto Poprad sur la teritorio de urbo Vysoké Tatry parto Tatranská Lomnica kaj samtempe sur la teritorio de Nacia parko Vysoké Tatry, kiu estas la plej malnova nacia parko en Slovakio. Ili troviĝas en la komenco de montara valo, kie Granda (slovake: **Veľká studená dolina**) kaj Malgranda malvarma valo (slovake: **Malá studená dolina**) kuniĝas en unu valo. La akvofaloj kreas kelkaj ŝtupoj sur la pova montara torento **Malvarma torento** (slovake: **Studený potok**) sur la suba parto de glaciara sojlo, tra kiu torento trafluas. Rokaĵo en kiu estis kreita la akvofalo estas granodiorito.

## Aliro 
Aliro al akvofalo estas sur markita turista piedvojo de Hrebienok per Tatra magistralo laŭ torento fluanta en valo kaj ĉi tie de Starý Smokovec, Tatranská Lesná aŭ Tatranská Lomnica ankaŭ per markitaj piedvojoj.

## Vidu ankaŭ 
Listo de slovakaj akvofaloj

## Fonto de informoj kaj bildo de akvofalo 
Paĝaro de Stata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj (slovake):
* http://www.sopsr.sk/vodopady/show_vchu.php?idVchu=40&idVodopadu=211

File:Vodopád studeného potoka.JPG
File:Vodopád studený potok.JPG
File:Vodopád studeného potoka2.JPG

Studenovodské vodopády
Kategorio:Distrikto Poprad
Kategorio:Akvaĵoj en Regiono Prešov
Samuelo

**Samuelo** (en hebrea lingvo: **שְׁמוּאֵל**, "Kiu aŭskultas Dion") estas rolulo de la Malnova Testamento, profeto kaj la lasta el juĝistoj de Israelo.

Supozeble li vivis ĉirkaŭ la mezo de la 11-a jarcento a.K. Elektita juĝisto dum grava kriza periodo, kiam la venkintaj Filiŝtoj sukcesis kapti la Keston de la Interligo, Samuelo konvinkis ilin sankcii reĝon por Israelidoj. Estis elektita Ŝaulo, kiu surprenis la politikan regadon, dum Samuelo plutenis la religian. Sekve konfliktiĝinta kun Ŝaulo, Samuelo sankciis Davidon kiel reĝon. Poste li retiriĝis en Rama kie li mortis. Lia spirito estis reelvokita de Ŝaulo antaŭ la batalo sur la monto Ĝelboé kontraŭ Filiŝtoj.

Laŭ la tradicio al li estas ŝulditaj du verkoj de la Malnova Testamento, nomataj Libroj de Samuelo.
[eta|maldekstra|Konsekro de [Davido farita de Samuelo. Miniaturo, ĉ. 1200, Muzeo Condé, Chantilly.]]

## Vidu ankaŭ 
* Samuelo (nomo)

## Referencoj 
Kategorio:Malnova Testamento
Kategorio:Historio de Israelo
Kategorio:Biblio
Kategorio:Homoj de la 2-a jarmilo a.K.
Bakaoj (Kongo kaj Sudano)

eta
La **bakaoj** estas etno en la subŝtato Okcidenta Ekvatorio en suda Sudano. Ili estas plejparte kristanoj kaj estas ĉirkaŭ 25.000 homoj (1993). Ili ne estas parencaj kun la samnoma etno bakaoj vivantaj en la pluvarbaro en Kameruno kaj Gabono.

Bakaoj (Kongo kaj Sudano)
Bakaoj (Kongo kaj Sudano)
Bakaoj (Kongo kaj Sudano)
Alineo

**Alineo** estas parto de proza teksto konsistanta el unu aŭ pluraj frazoj. Plej ofte la teksto en alineo havas propran temeton, sencon aŭ ideon. Post la fino de tiu ideo, sekvas nova alineo.

Alineoj estas apartigitaj per speciala liniaranĝo. La teknika simbolo por alineoj estas "¶".

## Vidu ankaŭ 
* Paragrafo
* Vidvino (tipografio)
* Orfo (tipografio)
* Novlinio

Kategorio:Tipografio
Homokbödöge

**Homokbödöge** estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Pápa. Homok signifas hungare: sablo.
[eta|dekstra|200px|[Blazono de Homokbödöge]]

## Bazaj informoj 
* Areo: 16&nbsp;km²
* Loĝantaro: 700
* Poŝtkodo: 8563
* Telefonprefikso: 89

## Geografio 
Homokbödöge situas sur mildaj deklivoj, laŭ traira flankovojo. Pápa troviĝas 13 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1243 en formo *Bödöge*. En la 14-a jarcento formiĝis 2 apartaj vilaĝoj *Egyházasbödöge* (=Eklezia Bödöge) kaj *Homokbödöge*. En 1543 la loĝantoj rifuĝis pro la turkoj, la komunumoj senhomiĝis. Dum la socialismo kolĥozo formiĝis.

Vilaĝservoj estas kulturdomo, biblioteko, poŝto, sportejo.

## Famuloj 
En Homokbödöge naskiĝis agronomo Gyula Czimber.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Bandaoj

La **bandaoj** estas etno en suda Sudano.

La bandaaj lingvoj apartenas al la benue-kongaj lingvoj. La bandaoj estas pli ol 100.000 homoj. Parto de la bandaoj estas kristanoj.

Bandaoj
Bandaoj
Batahinoj

La **batahinoj** estas bagaraa etno en Sudano. La batahinoj parolas la araban lingvon kaj estas muslimoj. Ili estas ĉirkaŭ 200.000 homoj.

Batahinoj
Batahinoj
Goljato

[eta|250ra|*Davido kaj Goljato* de [Caravaggio]]
Laŭ la Biblio, **Goljato** aŭ **Goliato** estis filiŝta giganto mortigita de Davido, kiu kuraĝe batalis kontraŭ li (Libro de Reĝoj, 1a Samuelo, 17). Dum militkampanjo de Izraelidoj kontraŭ la Filiŝtoj, sub la regado de Ŝaul, Goljato defiis izraelidajn ĉampionojn. Li estis kuraĝe alfrontita de izraela junulo Davido, kiu sola akceptis la defion, per ŝtonĵetilo kaj kelkaj ŝtonoj kiel ununuraj armiloj. Kaj ĝuste per unu ŝtono frapanta lin meze de la frunto li estis mortigita. Lia kapo estis portita kiel trofeo al Jerusalemo.

Laŭ la Biblio, tiu homo estis preskaŭ 3 m alta, survestis surkape bronzan kaskon, kaj skvamecan kirason kiu pezis 55 kg. Bronzaj tibiingoj protektis liajn krurojn kaj li portis ĵetlancon surŝultre, kies nur la fera pinto pezis 7 kg.

Zamenhof en sia traduko de Malnova Testamento uzas la formon Goljat, en akuzativo Goljaton. PIV kaj NPIV prezentas la formon *Goljato* unualoke, la formon *Goliato* dualoke kiel sinonimon.

Kategorio:Filiŝtoj
Kategorio:Gigantoj
Kategorio:Malnova Testamento
Kategorio:Juda mitologio
Kategorio:Kristana mitologio
Nagydém

**Nagydém** [nadjdEm] estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Pápa. Nagy signifas hungare: granda.
eta|maldekstre|Katolika preĝejo en Nagydém

## Bazaj informoj 
* Areo: 13&nbsp;km²
* Loĝantaro: 420
* Poŝtkodo: 8554
* Telefonprefikso: 89

## Geografio 
Nagydém situas sur mildaj deklivoj, laŭ traira flankovojo. Pápa troviĝas je 26, Győr je 39, Veszprém (urbo) je 60, Budapeŝto je 125 km-oj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1138. Dum dominado de turkoj la vilaĝo preskaŭ senhomiĝis. En 1855 epidemio pri ĥolero okazis. En la 1950-aj jaroj 2 kolĥozo formiĝis.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kulturdomo, akvodukto, gasodukto, kabla televida reto, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo de 1786
* luterana preĝejo de 1830
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj

## Famuloj 
En Nagydém naskiĝis:
* Gyula Káldy-Nagy, turkologo 
* Mihály Pál Soós, premonstrato

## Fontoj 
* WikiTrans
eta|maldekstre|Luterana preĝejo en Nagydém
eta|maldekstre|Kulturdomo de Nagydém
eta|maldekstre|Administrejo de Nagydém

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Németbánya

**Németbánya** [nEmetbAnja] estas tre malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Pápa. La loknomo signifas: germana-minejo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 12&nbsp;km²
* Loĝantaro: 90
* Poŝtkodo: 8581
* Telefonprefikso: 89

## Situo 
Németbánya situas inter arbaroj en montaro Bakony, fine de sakovojo.

## Historio 
La hungara loĝantaro rifuĝis pro la turkoj. Post dominado de turkoj germanoj refondis la vilaĝon. Ili okupiĝis pri vitrofarado ĝis 1780.

En Németbánya migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kapelo omaĝe al Sankta Marteno
* katolika preĝejo
* restaĵoj de dinosaŭroj: *Hungarosaurus tormai*, *Bakonydraco*
* turismaj vojetoj
* fiŝkaptista lago

## Famuloj 
En Németbánya naskiĝis Sándor Nagy (pentristo).

== Komunumoj pri *német* (=germano) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Bidajatoj

La **bidajatoj** (*Bidayat*, *Bideyat*; ankaŭ konataj sub la nomo *Tuba*.) estas etno en Ĉado kaj okcidenta Sudano. La bidajata lingvo estas dialekto de la zaghavaa lingvo. Kontraste al siaj parencoj, la zaghavaoj, la bidajatoj estas pli nomadaj. Tiu diferenco kondukis fruajn etnografojn klasifiki ilin aparta etno ĝis kiam lingvaj similecoj pruvis ilian stretan parencecon.

La nuna (2019) prezidento de Ĉado, Idriss Déby, estas bidajato. 

## Fontoj 
Bidajatoj
Bidajatoj
Bidajatoj
Anchorage

eta|center|768x768ra|Panorama vido de la urbocentro malantaŭ ĝia marhaveno je majo 2013

**Anchorage** (enkoriĝ) estas urbo en Usono, en ŝtato Alasko, kie estas la plej granda urbo. Ĝi estas la plej granda haveno kaj samtempe flughaveno de la ŝtato, krome estas centro de vojoj kaj fervojo.

## Situo 
La urbo troviĝas inter maro kaj altaj montoj, ĉe fino de longa golfo.

La Cook Inlet (en denaina lingvo: *Tikahtnu*) estas golfo-fjordeto kiu etendiĝas 180 mejlojn (290 km) el la Golfo de Alasko al Anchorage. Cook Inlet disbranĉiĝas en la Knik Arm kaj la Turnagain Arm je sia norda pinto, preskaŭ ĉirkaŭ Anchorage.

## Historio 
En 1914 oni fondis tie havenon por konstruado de fervojo. Post unu jaro oni komencis aĉeti parcelojn por domoj. En la 1940-aj jaroj oni konstruis 2 militbazojn. En 1964 tertremo okazis. Nuntempe precipe turistoj alvenas por skiadi.

## Ĝemelurboj 
*  Chitose, Japanio
*  Darwin, Aŭstralio
*  Harbin, Ĉinio
*  Inĉon, Suda Koreio
*  Magadan, Rusio
*  Tromsø, Norvegio
*  Whitby, Anglio

## Galerio 

Anchorage Alaska Temple by artchase.jpg|Templo en Anchorage
Moose in Anchorage, Alaska.jpg|Alko en Anchorage
Parque Eagle River, Anchorage, Alaska, Estados Unidos, 2017-09-01, DD 21.jpg|Parko Eagle River
Águila calva (Haliaeetus leucocephalus), trayecto ferroviario escénico Seward-Anchorage, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-21, DD 100.jpg|Blankkapa maraglo (*Haliaeetus leucocephalus*) en Anchorage
Casas de Anchorage desde Potter marsh, Alaska, Estados Unidos, 2017-09-01, DD 43.jpg|Domoj en Anchorage
Trayecto ferroviario escénico Seward-Anchorage, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-21, DD 97.jpg|Trajno alvenante en Anchorage

Kategorio:Urboj de Alasko
Filipo la 2-a (Makedonio)

**Filipo la 2-a** (greke: Φίλιππος Β'; naskiĝis ĉirkaŭ 382 a.K.; mortis en 336 a.K. en Aigai) estis de 359 ĝis 336 a.K. reĝo de Makedonio kaj patro de Aleksandro la Granda kun Olimpia.

Dum jardekoj li batalis kontraŭ iliroj, trakoj kaj la grekaj polisoj kaj estigis la makedonian hegemonion en la antikva Grekio. Post lia venko super Ateno kaj Tebo en la batalo de *Chaironeia* en la jaro 338 a.K. li unuigis la grekan mondon.
eta|maldekstre|300px|Filipo la 2-a perdis sian okulon dum la sieĝo de Metono, 354 a.K.

## Bibliografio 
* Hermann Bengtson: *Philipp und Alexander der Große. Die Begründer der hellenistischen Welt.* Diederichs, München 1997. ISBN 3-424-01358-7.
* George Cawkwell: *Philip of Macedon.* Faber, London 1978. ISBN 0-571-10958-6
* J. R. Ellis: *Macedon and north-west Greece* und *Macedonian hegemony created.* In: *The Cambridge Ancient History.* Bd 6. Cambridge 1994, S. 723ff. ISBN 0-521-23348-8.
* Johannes Engels: *Philipp II. und Alexander der Große.* Darmstadt 2006. ISBN 3-534-15590-4
* Volker Fadinger: *Das Attentat auf König Philipp II. von Makedonien in Aigai 336 v. Chr.* In: P. Neukam (Hrsg.): *Vermächtnis und Herausforderung, Dialog Schule und Wissenschaft.* Klassische Sprachen und Literaturen. Bd 31. München 1997, S. 101–145. ISBN 3-7627-8366-7
* Nicholas G. L. Hammond, G. T. Griffith: *A History of Macedonia II.* Clarendon Press, Oxford 1979. ISBN 0-19-814814-3
* Nicholas G. L. Hammond: *Philip of Macedon.* London 1994. ISBN 0-7156-2604-3
* Waldemar Heckel: *Who’s Who In The Age Of Alexander The Great. Prosopography of Alexander’s Empire.* Oxford 2006, S. 208–211. ISBN 1-4051-1210-7
* Gerhard Wirth: *Philipp II.* Kohlhammer, Stuttgart 1985. ISBN 3-17-008820-3

## Eksteraj ligiloj 
* Plutarko: *Leben Alexanders* (angle)
* Paroladoj de Demosteno (angle)


Kategorio:Viroj
Kategorio:Makedonoj
Kategorio:Reĝoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 4-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en -336
Kategorio:Historio de Grekio
Trideksesuma sistemo

En matematiko, **trideksesuma sistemo** estas pozicia nombrosistemo uzanta nombron 36 kiel la bazo.

Ĉi tiu bazo estas maksimuma bazo, kun kiu eblas skribi la nombrojn per la signoj 0 ... 9 kaj A ... Z de la latina alfabeto.

De vidpunkto oportuneco de prezento de frakcioj, 36 estas oportuna elekto ĉar ĝi havas du primajn faktorojn 2 kaj 3 kaj estas dividebla je 2, 3, 4, 6, 9, 12 kaj 18. Ĉiu cifero de bazo 36 povas esti prezentita per precize du ciferoj de sesuma sistemo.

Iuj komputilaj kaj interretaj protokoloj uzas trideksesuman sistemon por kompakta prezento de nombroj en teksto.

Ĉiu 6-cifera en trideksesuma sistemo entjero povas esti prezentita per 32 bitoj, ĉiu 12-cifera en trideksesuma sistemo entjero povas esti prezentita per 64 bitoj.

Ĉiu 32-bita entjero povas esti prezentita per 7 ciferoj de trideksesuma sistemo, ĉiu 64-bita entjero povas esti prezentita per 13 ciferoj de trideksesuma sistemo.

Por komparo, por prezento de ajna 64-bita entjero bezonatas 16 ciferoj en deksesuma sistemo aŭ 20 ciferoj en dekuma sistemo.

Norma biblioteko de programlingvo C provizas funkciojn *strtol* kaj *itoa* (ne norma), kiuj povas labori kun diversaj nombrosistemoj, kaj ankaŭ kun la trideksesuma.

Por nombroj de ajna precizeco ankaŭ en la trideksesuma sistemo, GNU Mult-Precizeca Biblioteko provizas funkciojn *mpz_set_str* kaj *mpz_get_st* por entjeroj kaj *mpf_set_str* kaj *mpf_get_str* por flosanta punkto.

## Uzoj 
Multaj sistemoj de URL, TinyURL, SnipURL kaj KolayURL uzas nombrojn de bazo 36.

La Malproksima Bildanta Protokolo por afiŝejoj uzas bazon 36 por sendado de koordinatoj.

RickDate kaj similaj sistemoj uzas bazon 36 por prezento de datoj de gregoria kalendaro en dosiernomoj. Tiam sufiĉas po unu cifero por la tago kaj la monato.

## Ekzemploj 
Iuj nombroj en dekuma sistemo kaj trideksesuma sistemo:

|

|}

## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
* Diskuto pri nomo por bazo 36
* La prima vortprovizo, listo de vortoj kiuj estas primoj en bazo 36
* Konvertilo skribita en PHP
* Konvertilo inter bazoj 2 kaj 36
* *strtol*
* *itoa*

Kategorio:Nombrosistemoj
Eksponenta tempo

En komputa komplikteorio, **eksponenta tempo** estas la kalkulada tempo de problemo kiu estas barita per eksponenta funkcio de la amplekso *n* de la problemo.

Ĉi tio signifas ke ekzistas *c > 1* tia ke la kalkula tempo *m(n) = O(cn)* aŭ eĉ pli konkrete (???) ekzistas *k > 1* tia ke *m(n) = Θ(kn)*

Por grandaj *n*, la eksponenta tempo estas pli granda ol iu ajn polinoma tempo, do eksponenta tempo estas subscpeco de la super-polinoma tempo.

Oni iam opinias ke polinoma tempo estas sufiĉe *rapida*, kaj ĉiu tempo kiu estas pli granda ol polinoma tempo (super-polinoma tempo) estas *malrapida*. Per ĉi tiu difino, eksponenta tempo devas esti konsiderata kiel malrapida. Ĉi tio provizas utilan proksimumaĵon, sed estas malpreciza. En praktiko, la reala rula tempo de algoritmo dependas de la ordo de kresko kaj de la konstantoj en la formulo por la tempo. Por donita ne tro granda amplekso de problemo, specifa polinoma tempo povas esti pli granda ol specifa eksponenta tempo. Tamen, por sufiĉe grandaj ampleksoj de problemo, la rula tempo de algoritmo kun eksponenta tempo estas pli granda.

Estas algoritmoj kiu havas rulan tempon kiu estas super-polinoma tempo (pli granda ol polinoma tempo) sed malpli granda ol eksponenta tempo (sub-eksponenta tempo). Ekzemplo estas la plej bona sciata algoritmo por faktorigo de entjero. Ankaŭ ĉi tiuj algoritmoj estas konsiderataj kiel malrapidaj.

## Vidu ankaŭ 
* Eksponento
* Eksponenta funkcio
* Komputa komplikteorio
* Granda O
* Konstanta tempo
* Lineara tempo
* Kvadrata tempo
* Polinoma tempo
* Algoritmo

Kategorio:Komputa komplikeco
Vaszar

**Vaszar** (vasar) estas vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Pápa.
eta|maldekstre|Preĝejo de Vaszar

## Bazaj informoj 
* Areo: 34&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1620
* Poŝtkodo: 8542
* Telefonprefikso: 89

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Győr-Pápa. La lasta urbo troviĝas je 8, Veszprém je 58, Budapeŝto je 148 km-oj.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio devenis el 1332. La kampoj longe apartenis al la eklezio. La vilaĝo apartenis al Turka Imperio inter 1567-1592. En la 18-a jarcento ĝi refondiĝis. Nun la kampoj estas bonaj ĉaslokoj.

Vilaĝservoj estas lernejo, biblioteko, sportejo.

## Vidindaĵoj 
* postbaroka romkatolika Preĝejo de Sankta Georgo (Vaszar) kun golgoto de 1790, la turo estas 32 metrojn alta

## Famuloj 
En Vaszar naskiĝis:
* pastro György Gábor Ihász
* kirurgo Mihály Ihász.

## Famaj nomportantoj 
* aktorino Piri Vaszary
* János Vaszary (pentristo)
* primaso Kolos Vaszary

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Vikipedio en baza angla lingvo

__NOTOC__
La **Vikipedio en baza angla lingvo** () estas la en Baza Angla lingvo verkata eldono de la libera reta enciklopedio Vikipedio. Ĝi estas unu el kvar Vikipedioj skribita en speco de angla lingvo, la aliaj estas la anglalingva Vikipedio, la skota Vikipedio kaj la anglosaksa aŭ malnovangla Vikipedio (kvankam la lasta estas plejparte nekomprenebla al denaska parolanto de la - moderna - angla ).

Fondita la , la retejo celas disponigi enciklopedion por "homoj kun malsamaj bezonoj, kiel studentoj, infanoj, plenkreskuloj kiuj lernas malfacile, kaj personoj kiuj provas lerni la anglan". Kiam la Vikipedio en baza angla lingvo komenciĝis, la anglalingva Vikipedio jam havis 150 000 artikolojn, kaj sep aliaj Vikipedioj en aliaj lingvoj havis ĉiuj pli ol 15 000 artikolojn. Ĉar la aliaj Vikipedioj jam havis tiom da artikoloj, plejparte da artikoloj en Vikipedio en baza angla lingvo prenas artikolojn de aliaj Vikipedioj kaj plifaciligas ilin. Plej ofte ili ne estas novaj artikoloj. Komence de junio 2013, la retejo atingis nombron de pli ol 100 000 artikoloj, kaj havas pli ol 293 000 registritajn uzantojn, el kiuj 775 aktivas.

Laŭ la aserto en la paĝo pri tiu ĉi vikipedio en tiu vikipedio "Se iu ne povas kompreni ideon en la regula anglalingva Vikipedio, li povas legi la artikolon en la baza angla version"; kaj ke "La baza angla vikipedio estas ofte uzata de:

* studentoj
* infanoj
* plenkreskuloj kun lernomalkapabloj
* nedenaskaj anglalingvanoj"

## Lingvaĵo 
La baza angla lingvo estas planlingvo. Temas pri laŭintence simpla, baza variaĵo de la angla lingvo, kreita de Charles Kay Ogden en 1930 por esti komuna dua lingvo por homoj ne regantaj la "normalan" anglan lingvon. La lingvo estas parto de la angla lingvo tiel malgranda, ke ĝi havas nur 850 vortojn (kaj 78 internaciajn vortojn) (vidu vortostoko de Baza Angla). Sed spite de tio, laŭ Ogden, ĝi povu esprimi ĉion ajn, kiun la plena angla povas esprimi. Verbojn, substantivojn ktp., por kiuj mankas vorto en la sistemo, oni devas esprimi per anstataŭigo, parafrazo, difino aŭ analizo. La lingvaĵo de la Vikipedio nomata "simpla angla" tamen ne estas vera planlingvo, sed malpli normigita, relative facila, relative simpla variaĵo de la angla lingvo uzanta pli da vortoj ol la planlingvo baza angla. Mankas difinoj pri la uzendaj vortoj kaj gramatikaĵoj kaj sekve apud facile kompreneblaj tekstoj troviĝas aliaj, kies lingvo ne esence diferencas de la ĝenerale uzata angla.

Artikoloj de la Vikipedio en baza angla lingvo kutime pli mallongas ol la samtemaj tekstoj en la anglalingva Vikipedio, kaj ofte prezentas nur bazan informon: Tim Dowling de la brita ĵurnalo *The Guardian* klarigis ke "la simpla angla versio inklinas algluiĝi al komune akceptitaj faktoj".

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La ĉefpaĝo de Vikipedio en baza angla lingvo
* wikipedia.org - plurlingva enirpaĝo de Vikipedio
* retejo de la vikimedia fondaĵo

Kategorio:Vikipedioj laŭ lingvoj
Vikipedio
Kategorio:Retejoj aperintaj en 2003
Formuloj de Viète

En matematiko, **formuloj de Viète** estas formuloj kiuj ligas koeficientoj de polinomo kun ĝiaj radikoj. La formuloj estas faritaj de François Viète.

Estu polinomo

:x^n + a_1x^{n-1} + a_2x^{n-2} + ... + a_n,\,\!

kun radikoj \alpha_{1}, \alpha_{2}, \ldots, \alpha_{n}, ĉiu radiko estas listigata en kvanto egala al ĝia obleco.

Tiam la koeficientoj a_1, \ldots, a_n estas simetriaj funkcioj de la radikoj:

:  a_1 = -(\alpha_1 + \alpha_2 + \ldots + \alpha_n) 
:  a_2 = \alpha_1 \alpha_2 + \alpha_1 \alpha_3 + \ldots + \alpha_1 \alpha_n + \alpha_2 \alpha_3 + \ldots + \alpha_{n-1} \alpha_n 
:  a_3 = -(\alpha_1 \alpha_2 \alpha_3 + \alpha_1 \alpha_2 \alpha_4 + \ldots + \alpha_{n-2} \alpha_{n-1} \alpha_{n}) 
: ...
:  a_{n-1} = (-1)^{n-1} (\alpha_1 \alpha_2 \ldots \alpha_{n-1} + \alpha_1 \alpha_2 \ldots \alpha_{n-2} \alpha_n + \ldots + \alpha_2 \alpha_3...\alpha_n) 
:  a_n = (-1)^n \alpha_1 \alpha_2 \ldots \alpha_n 

Alivorte, (-1)^ka_k egalas al sumo de ĉiuj eblaj produtoj de *k* radikoj (estas prenataj nur radikoj kun diversaj indeksoj).

El la formuloj sekvas ke se ĉiuj radikoj estas entjeroj do ĉiuj koeficientoj estas entjeroj, kaj a_n dividiĝas per ĉiu el la radikoj.

Se la koeficiento a_0 \ne 1, do por uzo de la formulo necesas dividi la tutan polinomon je a_0, tiam la radikoj ne ŝanĝiĝas.

Por kvadrata ekvacio

: *ax2+bx+c=0*

kun radikoj *r1* kaj *r2*

:  r_1 + r_2 = -\frac{b}{a} 
:  r_1 \cdot r_2 = \frac{c}{a} 

## Pruvo 
La formuloj povas esti pruvitaj per konsidero de egaleco

:x^n + a_1x^{n-1} + a_2x^{n-2} + ... + a_n = (x-\alpha_1)(x-\alpha_2)\cdots (x-\alpha_n)

kie la dekstra flanko estas la faktorigita formo de la polinomo.

Post multipliko de eroj de la dekstra flanko, koeficientoj ĉe egalaj potencoj de *x* devas esti egalaj, el kio sekvas la formuloj de Viète.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉe kvadrata matrico, spuro kaj determinanto estas ligitaj per similaj formuloj kun ejgenoj.

Kategorio:Polinomoj
Kategorio:Simetriaj funkcioj
Leclerc

La **AMX Leclerc** estas noveta franca tanko, kiu nune estas verŝajne la plej forta tanko en la mondo. Ekzemple, ĝi povas verturi malgraŭ siaj 56 tunoj ĝis 72 kilometrojn/horo, kaj eĉ pafante.

Ĝia kanono estas 120 milonmetrojn larĝa, tri tankistoj funkciigas la tankon: unu ĉefpafisto, unu pafisto, kaj unu ŝoforo.
Por pafi estas du fusiladiloj: unu de 12,7 mm samdirekta kun la kanono, kaj unu de 7,62 mm sur la tureto por la memdefendo.
Ĝia brulaĵujo povas enhavi 1300 litrojn da dizelpetrolo, kun kiuj ĝi povas funkcii dum 500 kilometroj.
La tanko AMX Leclerc estas nomita honore al Philippe Leclerc, kiu estis unu el la franca liberigintoj de la dua monda milito.
Ĝi estas:
– Longa 6,88 metrojn (9,87 konsiderante la kanonon)
– Larĝa 3,60 m
– Alta 3,09 m

kaj estas produktata de GIAT Industrie, ekde 1990 (http://www.ami1rc.org/images/ge1/1dac.jpg).

Kategorio:Francaj tankoj
Paragrafo

**Paragrafo** estas parto de teksto de dokumento, kelkfoje provizita per numero aŭ litero. Paragrafo plejofte konsistas el pluraj alineoj. Dum ĉapitro konsistas el nombro da paragrafoj.

La vorto paragrafo devenas el la greka lingvo kaj havas tie la signifon *apuda skribaĵo*.

Simboloj por paragrafoj varias laŭ landoj. Paragrafo povas esti indikata per la paragrafosignoj: **§** (kurba) aŭ **¶** (rekta).

Kutime leĝotekstoj estas dividitaj per paragrafoj. En certaj leĝotekstoj (ekzemple en la federaciaj leĝoj de Svislando) oni utiligas artikolojn anstataŭ paragrafoj. Paragrafoj tiam povas aperi kiel aldonaj subdividoj.

## Referencoj 
Kategorio:Tipografio
Kategorio:Juro