Nigra paruo

**Nigra paruo** (*Parus ater* sed nun *Periparus ater*) estas paseroforma birdo de la familio Paruedoj, pli eta ol granda paruo. Tiuj du paruaj specioj havas similajn morojn kaj vivmanieron, tamen la nigra paruo prefere manĝas insektojn kaj semojn de koniferoj. Ankaŭ ĝi preferas pli mallarĝajn kavojn por nesti.

La nigra paruo estas disvastiganta kaj komuna birdo, precipe loĝanta, tio estas, plej parto de birdoj ne migras. Ili vivas en nordokcidenta Afriko, Eŭropo kaj okcidenta Azio (Turkio, Sirio).

## Aspekto 
eta|maldekstra|250px|Montrante la blankan nukan strion
La **Nigra paruo** estas 10 al 11.5&nbsp;cm longa, kaj havas distingan grandan **blankan makulon en la nuko** (plej karaktera eco de la specio) tre kontrasta kun la **nigra kapo**, kio nomigas la specion, kune kun la **malhelgriza dorso** kun iom da malhelverda nuanco. La **kapo, gorĝo kaj kolo de plenkreskuloj estas brile nigraj**, kontraste kun la **blanko de la nuko kaj de la vizaĝo**; la blankaj pintoj de la flugilkovriloj montras duoblan blankan flugilstrion, kiu diferencigas la specion disde la Blua paruo kaj la Granda paruo, kiuj havas ununuran flugilstrion. La subaj partoj estas blankaj nuance al okro aŭ ruĝeco ĉe la flankoj. La beko estas nigra, la gamboj grizecaj kaj la irisoj malhelbrunaj.

Junuloj estas pli senkoloraj ol plenkreskuloj, la nigra kapo ne havas sheen, kaj la blanko de nuko kaj vangoj estas nuance al flava.

## Subspecioj 
Estas kelkaj subspecioj. La brita raso *P. a. britannicus* havas olivbrunan dorson, kio distingas ĝin el la nomiga kontinenta raso *P. a. ater* kies dorso estas pli bluecgriza.
La irlanda raso  "P. a. hibernicus" rimarkindas pro sia tre sulfurflavo en vangoj, ventro kaj brusto kio ege distingas ĝin. Ili havas ankaŭ pli grandan bekon ol la britaj kaj kontinentaj kuzoj. La vostokovriloj de la irlanda raso ankaŭ montras pli palan pugon. La raso de Nordafriko nome *P. a. ledouci* havas flavajn subajn partojn kaj vangojn, kaj la raso de Cipro *P. a. cypriotes* havas okran nuancon en supraj partoj kaj tre okrajn subajn partojn.

## Kutimoj 
La **Nigra paruo** formas etajn arojn vintre kun aliaj paruoj. Tiu specio similas al aliaj paruoj pro sia **akrobata lerteco** kaj senripoza agademo, kvankam ili plej ofte grimpas surtrunke, kaj pro la etaj saltetoj iom moviĝas kvazaŭ certiedo. La manĝo estas simila al tiu de la aliaj paruoj; plaĉas al ili fagotrunkojn, plukas la semojn de lariko kaj abio kaj kuniĝas al akantioj kaj kardeloj ĉe betuloj kaj alnoj. Ili ankaŭ vizitas ĝardenojn por manĝi varion de disponeblaj manĝaĵoj, ĉefe semojn de sunfloroj. Dum tiu agado ili montras senhaltan mallongan flugadeton kaj aralvokon; la kanto, se tiu nomo eblas, estas strida *if-hi, if-hi, if-hi*, aŭdata ĉefe el januaro al junio, sed ankaŭ en aŭtuno. Varianto de tiu kanto aŭ alvoko finas per akra *iĉi*.

## Reproduktado 
eta|* Periparus ater *
Preferata nestoloko estas truo en putrinta arbostumpo, ofte malsupre, kaj la nesto estas profunda en la truo; ili okupas ankaŭ truojn engrunde, nestotruojn de musoj aŭ kunikloj, fendojn inter ŝtonoj en muroj, malnovajn nestojn de pigoj aŭ aliaj grandaj birdoj, kaj nestotruoj de sciuroj. La nestomaterialo estas musko, haro kaj herbo, kiun oni forte interplekigas kaj oni uzas harojn de kuniklo aŭ plumojn por kovrado; la ino demetas 7 al 11 blankajn ovojn punktitaj je ruĝo, tipe inter paruoj maje; dua ovodemetado ege raras.

## Taksonomio 
Tiu palearktisa specio estis unuafoje priskribita de Linnaeus en sia verko *Systema naturae* de 1758 kiel *Parus ater*. Tiele li estis konata dum pli da du jarcentoj.

Plej parto de fakuloj ankoraŭ konsideras la Nigran paruon kiel membro de la subgenro *Periparus* ene de la genro Parus, sed la American Ornithologists' Union konsideras *Periparus* kiel distinga genro. Tion konfirmas analizoj de DNA; *Periparus* ŝajne estas pli proksimaj al la paruoj de la genro *Poecile*ol al aliaj paruoj (Gill *et al.*, 2005).

Krome la samaj informoj sugestas, ke tiu specio estas parafiletika rilate la Nigrakresta paruo kiu aspektas kvazaŭ iom krestita, pli malhela versio de la **Nigra paruo**. Aŭ la Nigrakresta paruo estu inkludita en *P. ater*, aŭ kelkaj **Nigraj paruoj** estu konsiderataj kiel distinga specio. Krome estas pli da kompliko pro hibridiĝoj.

## Vidu ankaŭ 
* Granda paruo
* Blua paruo
* Tufparuo
eta|200px|Nigra paruo

## Referencoj
*  Malplej zorgiga
* **Gill**, Frank B.; Slikas, Beth & Sheldon, Frederick H. (2005): Phylogeny of titmice (Paridae): II. Species relationships based on sequences of the mitochondrial cytochrome-*b* gene. *Auk* **122**: 121-143. DOI: 10.1642/0004-8038(2005)122[0121:POTPIS]2.0.CO;2 HTML resumo

## Eksteraj ligiloj 
* BBC Radio: Kanto. Elŝutita 2006-NOV-21.
* RSPB: Nigra paruo. Inkludas kanton kaj filmeton. Elŝutita la 2008-MAR-13.
* (PDF) de Javier Blasco-Zumeta
* Avibase

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azerbajĝano