open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
George Chapman

**George CHAPMAN**, angla poeto kaj dramisto (ĉ.1559 - la 12-a de majo 1634).

George Chapman naskiĝis ĉe Hitchin en Hertfordshire. Eble li studis ĉe la Universitato de Oksfordo, tamen tio ne certas. Li ĝuis la subtenon de Robert Devereux, 2-a Grafo de Essex kaj de Henry la Princo de Kimrujo (kaj la rekta heredonto de la angla reĝlando), sed ili mortis en, respective, 1601 kaj 1612. Post la forpaso de la Princo Henry, Chapman ne sukcesante trovi pluan mecenaton, kaj pro tio suferis pro malriĉeco kaj ŝuldoj, kvankam li havis grandan literaturan reputacion inter aliaj verkistoj. Li mem mortis en London en 1634.

Dum la 1590-a jardeko li iĝis grava kaj populara dramatisto. Li verkis komediojn multe influatajn de la latinaj dramoj de Plaŭto kaj Terentio. En 1605, kune kun Ben Jonson kaj John Marston li verkis la komedion *Eastward Ho* enhavantan satiron pri la skotoj: pro tio oni enkarcerigis lin en la Turo de Londono. Tamen poste li kaj Ben Jonson kverelis kaj li komponis satirajn versojn pri la agresemo kaj aroganto de Jonson. Krom komedioj, li verkis gravajn tragediojn, inter kiuj pluraj prenis temojn de lastatempa franca historio, ekzemple ''Bussy d'Ambois*.

Kiel poeto, li unue komponis obskurajn filozofajn poemojn. En 1596 aperis poemo, *De Guiana, Carmen Epicum* pri vojaĝo de Sir Walter Raleigh, kaj en 1598 aldonon al la nekompleta *Hero and Leander* de Christopher Marlowe. Ekde 1598 eldoniĝis en sinsekvaj parto tre influa traduko de la Iliado de Homero, pri kiu John Keats verkis soneton. Inter aliaj tradukoj estis la *Homeraj Himnoj*, la *Georgiko* de Vergilio, la kvinan Satiron de Juvenalo, kaj la *Laboroj kaj Tagoj* de Heziodo.

**Ĉefaj Dramaj Verkoj**
* *The Blind Beggar of Alexandria*, komedio (1596)
* *An Humorous Day's Mirth*, komedio (1597)
* *All Fools*, komedio (1599 aŭ 1604, eldonata 1605)
* *The Gentleman's Usher*, komedio (ĉ. 1602)
* *Sir Giles Goosecap*, komedio (1604)
* *Bussy d'Ambois*, tragedio (1604)
* *Monsieur d'Olive*, komedio (1605)
* *The Widow's Tears*, komedio (1605)
* *Eastward Ho*, komedio (kune kun Ben Jonson kaj John Marston, 1605)
* *The Conspiracy and Tragedy of Charles, Duke of Byron*, tragedio (1608)
* *May Day*, komedio (1609)
* *The Revenge of Bussy d'Ambois*, tragedio (ĉ. 1610)
* *The Tragedy of Chabot, Admiral of France*, tragedio (ĉ. 1613)
* *Caesar and Pompey'', tragedio (ĉ. 1613)

Chapman, George
Chapman, George
Cantabile

**Cantabile** (itale) estas muzika artikulacio, kiu signifas "kantebla", "voĉa" aŭ "kantosimila".

Origine la termino en instrumenta muziko instrukciis imiti la homan voĉon en certa maniero de frazigo. En la 18-a jarcento la termino signifis la specifon (simila al *cantando*, kantado) de taŭga takto kaj fleksebla legatoludo. Krome, *cantabile*, precipe en pianomuziko, priskribas la karakterizon de melodio en malrapida tempo - ofte *Adagio* - kun malgranda intervalaj paŝoj, kiu estas emfazata kontraŭ la akompano (kp. kontrapunkto).

En opero, *cantabile* estas uzata kiel substantivo indikanta la unuan duonon de ario sekvita de la *cabaletta*. La unua movimento *(cantabile)* estas pli malrapida kaj iomete pli libera laŭ formo ol la strukturita kaj ĝenerale iomete pli rapida *cabaletta*. Operaj arioj havis fortan influon sur la "kantebla" melodia temo en romantikisma muziko por kordinstrumentoj.

## Notoj kaj referencoj 
* Por la unua versio de tiu-ĉi teksto uziĝis traduko kaj adapto de la konciza koncerna germanlingva artikolo de la 22-a de majo 2023

## Vidu ankaŭ 
* Tempo (muziko)#Precizigoj

Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Artikulacio (muziko)
Endre Szász (pentristo)

**SZÁSZ Endre** (sas) estis hungara grafikisto, pentristo naskita en Miercurea-Ciuc la 7-an de januaro 1926 kaj mortinta en Mosdós la 18-an de aŭgusto 2003.

## Kariero 
Endre Szász abiturientiĝis en Târgu Mureş, kie lia instruisto estis András Bordi. En 1946 li translokiĝis Budapeŝton, kie lia majstro estis István Szőnyi. Inter 1951 kaj 1960 li ilustraciis proksimume 600 librojn. Inter 1960 kaj 1970 li ĉefe pentris. Li laboris ankaŭ en filmfabriko dum tri jaroj.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1964 • Dürer Terem, Budapest • Szeged
* 1965 • Bulgarujo
* 1969 • Derkovits Terem (TV Galéria), Budapest • Sofio, Krakovo, Pécs, Szeged, Parizo, Berlin, Helsinki, Meksikurbo, Oslo, Vieno, Amano, Johannesburg, Tokio, Toronto, Montreal, Ottawa, Vancouver, Novjorko, Los Angeles, San Francisco, New Orleans.

## Bibliografio 
* Koltay G.-Riskó G.: ~ (Budapest, 1983)
* Menyhárt L.: ~ (Budapest, 1983).

## Filmoj 
* Sorcerer 1971, Kanado
* Take Thirty 1971, Kanado
* V.I.P. 1976, germana
* Sixty Minutes 1984, amerikana
* ~ 1983, 1989, hungara; Szász Bandi 1984, hungara.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Fischenthal

**Fischenthal** estas komunumo en la distrikto Hinwil, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 2154 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. Fischenthal konsistas el la municipoj *Fischenthal*, *Gibswil-Ried* kaj *Steg* en la Tössvalo.

## Geografio 
Fischenthal situas en antaŭalpa regiono en la Zurika Oberlando ĉe la akvodislimo inter la riveroj Töss kaj Jona, kiuj ambaŭ fontas sur la teritorio de Fischenthal. Ĝia plej alta punkto estas la monto Schnebelhorn, kiu estas la plej alta monto en la Kantono Zuriko.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Fischenthal limas en nordo al Bauma, en nordoriento al Fischingen (TG), en oriento al Mosnang (SG), en sudoriento al Goldingen (SG), en sudo al Wald, en sudokcidento al Hinwil, en okcidento al Bäretswil, kaj en nordokcidento al Sternenberg.

## Trafiko 
Fischenthal troviĝas ĉe la linio de la iama Tössval-Fervojo, sur kiu linio hodiaŭ cirkulas la regiona trajnlinio S26 de la Zurika Trafik-Unio de Rüti ZH al Vinterturo.

## Historio 
La plej malnova dokumento, en kiu la nomo *Fiskinestal* estis menciita datiĝas el la 9-a jarcento, kiam bienoj en Fischenthal estis donacitaj al la Monaĥejo Sankt-Galo. En la 13-a jarcento Fischenthal fariĝis habsburga. La habsburganoj en la jaro 1301 pandigis la voktdistrikton Fischenthal. Post pluraj ŝanĝoj de posedantoj ĝi en la jaro 1425 fariĝis posedaĵo de la urbo Zuriko. Eke de la jaro 1542 Fischenthal apartenis al la regejo Grüningen. Kun la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Fischenthal estis atribuita la la distrikto Wald, en la jaro 1803 al la distrikto Uster, tiam la la supera prefektejo Grüningen kaj finfine en la jaro 1831 al la distrikto Hinwil. La regiono multe ekprosperis en la frua industriiĝo dum la erao de la hejmindustrio en la 18-a kaj komence de la 19-a jarcento.

## Vidu ankaŭ 
* Fischenthal (stacidomo)
* Gibswil (stacidomo)
* Steg (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Fischenthal

Kategorio:Zurika Oberlando
A tempo

**A tempo** (ital. por "(reen) al tempo") estas ludinstrukcio en la muziko, kiu postulas, ke antaŭa tempoŝanĝo – tiu povas esti ritardando (malakcelante) oder accelerando (akcelante) – estu neniigita kaj ke oni revenu al la antaŭa tempo. Oni ne konfuzu tiun instrukcion kun *Tempo I* resp. *Tempo primo*; jen oni reekprenu la unuan bazan tempon de peco aŭ movimento.

**A battuta** estas pli antikva nomo por a tempo.

----

Ĉe skermado **a tempo** signifas la samtempan batatdon aŭ puŝadon de ambaŭ kontraŭuloj.

Kategorio:Muzika notacio
Kategorio:Skermado
Ad libitum (muziko)

**ad libitum** (mallongigite *ad lib.*) devenas el la latina lingvo kaj signifas „laŭplaĉe“.
## Muziko 
En la muziko la nomo staras por ludinstrukcio, kiu donas al la interpretanto grandan liberecon je la realigo de la verko. Tiu ĉi ludinstrukcio rilatas ofte al
* Tempoŝanĝoj (agogiko),
* Ornamado de melodioj per propraj ideoj.
Instrukcioj pri la ensemblo (ekz. „Ĥoro kaj orteno ad lib.“) indikas tamen, ke oni povas ellasi la  respektivan partion (en la ekzemplo tiu de la orgeno).

Ĝis en la vienklasikisma muziko la komponistoj regule ne diktis la solistan parton je la fino de la unua movimento de konĉerto, la tiel nomatan kadencon. En ĉi tiu parto la solisto estas libera je sia formado kaj povis elpruvi sian povon per propra komponaĵo aŭ per improvizado „ad libitum“.

Kategorio:Muzikaj ludinstrukcioj
Kategorio:Latinaj esprimoj
Nur-Montaro

220px|eta|Situo de Nur-Montaro.
**Nur-Montaro ** () estas montaro en Turkio, debranĉiĝo de Taŭruso en sud-sudokcidentan direkton. La montaro etendiĝas apud la Mediteranea bordo ĝis Libano. La plej granda pinto altas 2 240 m, nomata Bozdağ, sed la plej konata estas Musa Dağı, kiun eternigis Franz Werfel en lia romano La Kvardek Tagoj de Musa Dagh.

La havenurbo İskenderun situas ĉe okcidenta piedo de Nur-Montaro. La okcidentaj kaj orientaj rokoj konsistas el ardeza kerno kaj mantelo el kretacea kalko. Oni minas tie ferercon.

## Vidu ankaŭ 
* Sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj

Kategorio:Montaroj en Turkio
Kategorio:Mediteranea regiono (Turkio)
Kategorio:Montaroj en Azio
Kategorio:Montoj en Turkio
Bäretswil

## Pri la komunumo 
**Bäretswil** estas komunumo en la distrikto Hinwil, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 4439 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Bäretswil situas en la Zurika Oberlando en antaŭalpa regiono, ĉe la akvodislimo inter la Glatt kaj la Töss. La plej malalta punkto troviĝas ĉe la akvopurigejo je 616 m kaj la plej alta sur la monto Allmann je alteco de 1074 m.

## Komunumopartoj 
Bäretswil konsistas el la municipoj kaj iamaj civilkomunumoj *Bäretswil* kaj *Adetswil* kaj la setlejoj *Bettswil*, *Wappenswil*, *Hof*, *Neuthal*, *Tanne* kaj *Klein Bäretswil*.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Bäretswil limas en nordokcidento al Pfäffikon, en nordo al Hittnau, en nordoriento al Bauma en oriento al Fischenthal, en sudo al Hinwil, kaj en okcidento al Wetzikon.

## Trafiko 
1901 Bäretswil estis konektita al la trajnreto per la Uerikon - Bauma fervojo, kiu tamen en la jaro 1969 estis fermita kaj anstataŭigita per la buslinio de Wetzikon al Bauma. Ĝi garantias hodiaŭ ĝian konekton al la reto de la Zurika Trafik-Unio. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A53 troviĝas proksimume 4 kilometrojn okcidente en Hinwil.

## Historio 
La unua dokumenta mencioj de Bäretswil datiĝas el la jaroj 741 kiel *Berofovilare* kaj 745 kiel *Perolfeswilari*.

Ek de 1525 en Bäretswil ĝis la 17-a jarcento aktivis anabaptistoj. Al tio rememorigas la Anabaptista Kaverno en Allmen, kiu dum certa tempo estis rifuĝejo de persekutitaj kredantoj.

## Vidu ankaŭ 
* **Bäriswil**
* Bäretswil (stacidomo)
* Neuthal (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Bäretswil
* Bäretswil en la Historia Leksikono de Svislando
Humenné

**Humenné** (hungare **Homonna**, germane **Homenau**) estas urbo en Slovakio, en Regiono Prešov, en Distrikto Humenné, kies distriktejo ĝi estas. La nomo signifas ŝedo aŭ garbejo.
eta|maldekstra|250px|Urboparto de Humenné
eta|maldekstra|250px|Centro de Humenné
## Situo 
La urbo situas en valo, laŭ bordo de Laborec proksime de enfluejo de rivero Cirocha, laŭ ĉefvojo kaj fervoja kruciĝo de linioj: Sanok (Pollando) - Medzilaborce - **Humenné** - Michalovce - Michaľany; Prešov - **Humenné** kaj ankaŭ loka fervojo Stakčín - Snina - Humenné tra valo Cirocha. Prešov troviĝas 70&nbsp;km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio devenis el 1317, tiam la reĝo donacis tiujn kampojn al familio Drugeth. En la 14-a j.c. ankaŭ klostro fondiĝis, la komunumo iĝis doganejo. Ĝi ricevis urbajn privilegiojn de Johano Hunyadi. Iom poste la loko nomiĝis kampurbo. La husanoj okupis la ĵus konstruitan kastelon, sed Matiaso la 1-a reokupis ĝin. En 1619 okazis batalo inter 2 bienuloj Drugeth kaj Georgo Rákóczi la 1-a. Ferdinando la 3-a donacis al la kampurbo foirorajton en 1638. Korporacio por buĉistoj formiĝis en 1603. Emeriko Thököly akiris la kastelon en 1684, kiun sekvis familioj Zichi (ziĉi), Althan, fine Andrássy. En 1874 la fervojo inter Budapeŝto-Pollando atingis la urbon. En 1910 loĝis en la urbo 4508 da homoj (1724 hungaroj, 1389 slovakoj kaj 952 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la urbo apartenis al Zemplén, al distrikto de *Homonna*, kies distriktejo estis. Poste la regiono iĝis parto de Ĉeĥoslovakio, fine parto de Slovakio. En 2004 loĝis en la urbo 35 mil homoj.

## Vidindaĵoj 
* gotika katolika paroĥa preĝejo omaĝe al "Ĉiuj Sanktuloj", baldaŭe ĝi barokiĝis, laŭ bildkarto ĝi estas pilgrimloko
* kastelo de Homonnay el la 15-a j.c., kiu trakonstruiĝis al renesanca burgo en 1641, poste barokiĝis, en 1787 la bastionoj malkonstruiĝis, nun ĝi estas muzeo
* baroka-klasikisma grek-katolika preĝejo omaĝe al Virga Maria el 1767
* novgotika luterana templo el 1890
* novklasikisma kalvaria templo el 1891
* ortodoksa preĝejo omaĝe al Sankta Kiril kaj Sankta Metodo
* grek-katolika preĝejo omaĝe al Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo
* grek-katolika templo omaĝe al Sankta Spirito

## Famuloj 
En la iama Homonna naskiĝis:
* hungara politikisto Ágoston Trefort
* hungara pianisto István Thomán
* hungara ŝtatoficisto Béla Vadnai.

## Esperanto 
En Humenné naskiĝis Oldřich Kníchal.

## Partneraj urboj 
*  Jaroslaw, Pollando
*  Mátészalka, Hungario
*  Sanok, Pollando
*  Třebíč, Ĉeĥio

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Humenné
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Rekonilo

**Rekonilo** aŭ **emblemo** (angle: *landmark*) estas tipa trajto aŭ distingilo, per kiu objektoj, precipe ankaŭ loĝataj lokoj kaj urboj estas simbolataj. Al tio unuavice apartenas elstaraj konstruaĵoj, sed ankaŭ naturaj donitaĵoj. Rekoniloj povas ankaŭ stari por abstraktaj nocioj. Ekzemple la teroratenco de la 11-a de septembro 2001 kontraŭ la World Trade Center povas esti interpretata kiel atenco kontraŭ la rekonilo de la kapitalismo. 

Kelkaj rekoniloj havas la karakteron de kliŝoj. Ekzemple multaj homoj rigardas bastonpanon (*baguette*) kaj la cigaredomarkon *Gauloises* kiel rekoniloj de Francio. Bicikloj, ventmuelejoj kaj tulipoj simbolas Nederlandon. En Japanio kaj aliaj landoj ledpantalono kaj bierkruĉo sinonimas por germana vivmaniero. 

Per la urbomuzikistoj de Bremeno kiel simbolo por Bremeno kaj la La Marvirineto kiel rekonilo de Kopenhago ankaŭ kelkaj fabelfiguroj avancis al rekoniloj.

Konstruaĵaj rekoniloj plej ofte apartenas al la plej altaj konstruaĵoj de certa urbo aŭ lando. Sed ankaŭ ekzistas rekoniloj, kiuj ne estas atentokaptaj en la urba panoramo, kiel la Manneken Pis (pisknabo) en Bruselo kaj la La Marvirineto en Kopenhago.

Ĝenerale altaj konstruaĵoj tre rapide avancas al rekonilo de lokoj, precipe se ili estas karakterize konstruitaj, ekzemple la Eiffel-Turo en Parizo, la Stephansdom (katedralo S-a Stefano) en Vieno, la Televida turo de Berlino aŭ la Stari Most (malnova ponto) en Mostar, Bosnio-Hercegovino.

;Kelkaj tre konataj rekoniloj:

File:Clock.tower.from.westminster.br.arp.750pix.jpg |Big Ben, Londono
Dosiero:Paris 06 Eiffelturm 4828.jpg |Eiffel-turo, Parizo
Dosiero:Statue of Liberty, NY.jpg |Statuo de libereco, Novjorko, Usono
Dosiero:Moscow - Red Square.jpg |Ruĝa Placo, Moskvo, Rusio
Dosiero:Leaning Tower of Pisa.jpg |Oblikva turo, Pizo
Dosiero:Kaaba mirror edit jj.jpg |Kaaba, Mekao
Dosiero:All Gizah Pyramids.jpg |Piramidoj de Gizo, Egiptio
Dosiero:2006 01 21 Athènes Parthénon.JPG |Akropolo, Ateno

## Vidu ankaŭ 
* Listo de rekoniloj de konataj urboj
* Punkto de intereso
* atributo
* Vidindaĵo


Kategorio:Simboloj
Kategorio:Iloj
Kategorio:Konstruaĵoj
Jeanneke Pis

**Jeanneke Pis** (laŭsignife *pisknabineto*, aŭ pli prude nomebla "maltrinketulino") estas fontanfiguro en Bruselo, kiu prezentas knabinon kaŭre urinantan. Ĝi estas la komplemento de la same urinanta pli konata Manneken Pis el la jaro 1619.

La bronza statueto estas nur proksimume 50 cm alta kaj troviĝas en la Impasse de la Fidelité, malgranda sakstrato proksime de la Rue des Bouchers. La skulpturo, skulptita de *Denis-Adrien Debouvrie* (kiu mortis en 2008) sen historia fono kaj inaŭgurita en 1987, staras en malgranda kradfermita niĉo vidalvide de la bierkelo *Delirium Tremens*.

## Referencoj 
Kategorio:Kulturo de Bruselo
Kategorio:Artaĵo (skulptarto)
Kategorio:Fontanfiguro
Kategorio:Fikciaj infanoj
Kategorio:Fikciaj belgoj
Bachtel

Bachtel estas monto en la Zurika Oberlando en la Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havas altecon de 1115 m super la marnivelo. De la belvidturo sur ĝia pinto oni havas bonan ĉirkaŭ-vidon tra la tuta Kantono Zuriko, precipe al la lago Greifensee, al la Alpoj kaj ĝis la Nigra Arbaro. Sude de la pinto de la monto troviĝas supre de *Gibswil* sur la teritorio de la komunumo Fischenthal la fonto de la rivero Jona.

## Bachtelturo 
La unua turo estis konstruita sur la pinto de Bachtel en la jaro 1873. Ĝi konsistis el ligno kaj estis tetruita en la jaro 1890 per ŝtormo.

Tri jarojn poste oni konstruis novan ŝtalan turon. Ĝi staris ĝis la jaro 1985 sur la pinto de Bachtel kaj tiam estis malkonstruita, renovigita kaj rekonstruita sur la altobservejo de Pfannenstil.

En la jaro 1986 estis konstruita la nova Bachtelturo. Ĝi havas altecon de 60 metroj, kaj en la alteco de 30 metroj troviĝas belvidplatformo. Sur la platformo estis instalita *alpomontrilo* kun la nomoj kaj desegnoj de ĉiuj montoj videblaj de la Bachtel. Ĝi estas la verko de Paul Thalmann.

## Turismo 
La monto Bachtel kaj la restoracio sur ĝia pinto estas ŝatata migradcelo. Aliro eblas de ĉiuj flankoj. Bela vojo estas ek de Gibswil tra la abisma valo (germane *Tobel*) de la rivero Jona. La nomo Bachtel (en mezepoko *Bachtalberg* (=rivervalmonto), do monto kun rivervalo, indikas, ke la nomo de la monto supozeble estis dedukita de la rivervalo de la Jona.

## Eksteraj ligiloj 
* Elvidoj de la monto Bachtel
* Bachtel virtuale

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montoj de la Antaŭalpoj
Kategorio:Kantono Zuriko
Kategorio:Montoj kun alteco inter 1000 kaj 1999 m
Kategorio:Zurika Oberlando
Melitta Bentz

eta|180px|Kafofiltrilo

**Melitta BENTZ** (naskiĝis la 31-an de januaro 1873 en Dresden, Germanio; mortis la 29-an de junio 1950 en Holzhausen an der Porta Westfalica), naskita **Liebscher**, inventis en 1908 la kafofiltrilon.

Ĝis tiu invento ŝi estis dommastrino. Ŝi malŝatis la malagrablajn grajnojn de kafo en sia trinkaĵo. Por elimini tion ŝi eksperimentis kun sorba papero el la lernejaj kajeroj de siaj filoj. Ŝi metis ilin en latunan ujon, kies fundon ŝi penetris per najlo. Kiam la sengrajna kafo kaŭzis entuziasmon, ŝi decidis fariĝi entreprenistino.

Ŝi anoncis patenton pri sia invento kaj ricevis ĝin je la 8-a de julio 1908. Ŝia firmao estis registrita en la komerca registro je la dekkvina de decembro .

La firmao rapide kreskis. Ĝis 1924 jam estis produktitaj 100.000 filtrilaj ujoj, kaj multe pli de la paperoj. Ĉar la vendoj ege kreskis, ĝi devis serĉi pli grandan spacon kaj moviĝis de Dresden al Minden. Tiam ĝi havis 80 laboristojn.

Nun la kompanio havas 3 300 dungitojn. Gvidas ĝin ŝiaj nepoj Thomas kaj Stephan.

En Germanio la kafo estas la plej ŝatata trinkaĵo. En 2006 la germanoj trinkis 146 l da kafo, pli ol mineralan akvon kaj bieron.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.melitta.de
* http://www.melitta.info
* Biografie Melitta Bentz 

Kategorio:Germanaj inventistoj
Kategorio:Kafo
Historiaj provincoj de Japanio

Antaŭ ol la nuntempa sistemo de gubernioj estis establita, la lando de Japanio estis dividita en *kuni* (, laŭvorte: lando), kutime konata en okcidentaj lingvoj kiel ***provinco***j. Ĉiuj provincoj estis dividitaj en *gun* (郡, distriktoj).

Tiu provinca sistemo estis establita laŭ la antikva jurordo *Ricurjo* (, lau transliterigo Hepburn *ritsuryō*). Ĝi validis ekde epoko de Nara ĝis komenco de epoko de Mejĝi. Tiuj provincoj estas nun nomataj *Rjosejkoku* (令制国 [rjōsei koku]) aŭ *Ricurjokoku* (律令国 [ricurjō koku]) en historiografio. 

Antaŭ la fino de la 1880-aj jaroj, esence rezultigis la formado de la hodiaŭaj 47 gubernioj de Japanio, kies limoj koincidas kun tiuj de la malnovaj provincoj en multaj lokoj. Nur post ĉi tiu establigo de la gubernioj ili povis anstataŭigi la malnovajn provincojn kiel geografia referenckadro. Ĝis hodiaŭ, la provincoj ne estas aboliciitaj perleĝe, sed ili estas konsiderataj malaktualaj. Tamen, iliaj nomoj ankoraŭ ofte estas uzataj kiel parto de geografiaj nomoj, kompaniaj nomoj kaj varmarkoj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de historiaj provincoj de Japanio

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de historiaj japanaj provincoj, 1903 

*
Fagoto

La **fagoto** aŭ **hobojego** estas ligna blovinstrumento parenca al hobojo. La muzikilo karakteriziĝas per duopa anĉo kaj klapoj, kaj produktas relative malakutajn sonojn.

maldekstra|eta|180ra|partoj de la muzikilo
[centre|eta|160ra|du buŝaj partoj de fagoto kun po duopa [anĉo]]

## Eksteraj ligiloj 
* germanlingvaj paĝoj kun biografioj de fagotistoj, bildoj de fagotoj, retaj ligiloj kaj kalendaro de eventoj
* tre granda anglalingva listo de pliaj retaj ligiloj 
* tabelo de la plej kutimaj fingraj pozicioj dum kreado de fagotaj sonoj (germanlingva PDF-dokumento)
* germanlingvaj informoj (kun fotoj) pri la produkto de fagota anĉo

Kategorio:Lignaj blovinstrumentoj
Hobojo

eta|maldekstra|250ra|Renesanca hobojo (shawm), baroka hobojo (kopio de Olivier Cottet de la originalo de Stanesby), klasika hobojo frua 19-a jarcento (kopio de Sand Dalton de la originalo de Johann Friedrich Floth), viena hobojo frua 20-a jarcento, viena hobojo malfrua 20-a jarcento kaj moderna hobojo

**Hobojo** estas ligna blovinstrumento. La muzikilo karakteriziĝas per konusa tubo, duopa anĉo kaj klapoj. La vorto etimologie venas de la franca vorto *hautbois* (lignaĵo kun alta sono), komence transprenita al la germana lingvo kiel *Hoboe* (nuntempe en la germana samkiel en pluraj aliaj naciaj lingvoj la vorto estas *Oboe* sen komenca "H").

## Eksteraj ligiloj 
* galerio de malnovaj hobojoj kaj informoj pri la evoluo de la muzikilo (paĝoj germanaj) 
* "Muziko por Hobojo" reta versio de la bibliografio de prihoboja literaturo inter la jaroj 1650 kaj 1800 (paĝoj anglaj) 
* ekzemplaj sondokumentoj (paĝoj anglaj
* diversaj hobojaj solistoj kun ekzemplaj sondokumentoj
Anĉo

[dekstra|eta|160px|du buŝaj partoj de [fagoto kun po duopa anĉo]]
**Anĉo** laŭ PIV estas maldika elasta langeto, plejofte el kano, kies vibrado produktas sonorojn ĉe kelkaj blovinstrumentoj. Iuj el tiuj instrumentoj havas "anĉon liberan", aliaj "anĉon batantan" (do vibrantan kontraŭ aerfendo).

Inter la muzikiloj uzantaj anĉon estas klarneto, saksofono, fagoto kaj hobojo.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la anĉa materialo kano (paĝoj germanaj
* priskribo de produkto de anĉo (same germanaj)

Kategorio:Lignaj blovinstrumentoj
Obama (Japanio)

250px|eta|Golfo de Obama
:*Por la usona politikisto, vidu **Barack Obama**.*
**Obama** (小浜市 [obama-ŝi], Hepburn: *Obama-shi*, la nomo signifas malgrandan strandon) estas urbo en sud-okcidenta parto de Gubernio Fukui en Japanio. La urbo estis fondita la 15-an de januaro 1955.

## Geografio 
Obama situas sude de Fukui kaj norde de Kioto ĉe la golfo de Ŭakasa. La urbo alfrontas Golfo de Obaman kiu estas interna golfo de Golfo de Ŭakasa.

## Trafiko 
### Vojoj 
* Aŭtovojo Maizuru-Ŭakasa
* Naciaj vojoj 27, 162

### Fervojo 
* Okcident-Japania Fervoja Kompanio:
** Linio Obama

## Turismo 
La urbo Obama apogis en 2008 la kandidatecon de usona politikisto Barack Obama. La urbanoj esperas pozitivan efikon en la turisma branĉo, danke al la venonta usona prezidento.

### Vidindaĵoj 
* Templo Haga
* Templo Kuin, en kies proksimo troviĝas kaverno, kie mortis onidire Jao Bikuni
* Ŭakasa-Kokubunĝi
* Kastelo de Obama

## Esperanto-movado 
La 101-a Japana Esperanto-Kongreso okazos en Obama, de la 11-a ĝis la 13-a de oktobro, 2014.

## Eksteraj ligiloj 
* Urbodomo
* Obama-Ŭakasa Turisma Asocio

Kategorio:Urboj de Gubernio Fukui
Spreeinsel

eta|400ra|Spreeinsel (flave) sur urba mapo de 1688

eta|Brüderstraße en la 19-a jarcento
**Spreeinsel** estas riverinsulo en la rivero Spree en la Berlina kvartalo Mitte.

La norda pinto de la insulo estis dum mezepoko marĉa grundo, kiu poste estis uzata por ĝardenoj kaj kiel la t.n. Lustgarten. Komence de la 19-a jarcento oni komencis konstrui diversajn muzeojn. Ĉi tiu parto estas konata kiel Museumsinsel kaj estas ekde 1999 parto de la monda heredaĵo de UNESCO.

En la mezo de la insulo ekde mezepoko troviĝis fortikaĵo, poste la kastelo. Pro la severaj damaĝoj dum la Dua Mondmilito oni decidis forigi la ruinaĵojn en la jaro 1950. La Berliner Dom en la proksimeco de la kastelo travivis la Duan Mondmiliton sen severaj damaĝoj.

En la suda parto troviĝis la urbo *Cölln*, kiu estis ĝis 1709 la fratina urbo de la malnova urbo Berlino, kiu troviĝis sur la suda bordo de la rivero Spree. La parto sude de Gertraudenstraße hodiaŭ nomiĝas *Fischerinsel* kaj rememorigas pri la eksa *Fischerkiez* (fiŝkaptista kvartalo) en la plej ekstera sudo.

Inter Fischerinsel kaj Schlossplatz restis post la detruoj dum la Dua Mondmilito nur malmultaj historiaj konstruaĵoj, nome la *Nicolaihaus* (nun muzeo), la *Galgenhaus* (pendumila domo), la ponto *Jungfernbrücke*, la *Neue Marstall* (nova ĉevalstablo), kie hodiaŭ estas la magazeno de la Urba biblioteko de Berlino kaj la ekstera ŝelo de la 19-jarcenta Ĉiovendejo *Rudolph Hertzog*.

Kategorio:Insuloj en Berlino
Ĉandragupto Maŭrjo

**Ĉandragupto Maŭrjo** (en sanskrito चन्द्रगुप्त मौर्य) (340 a. K. - 320 a. K./298 a. K.), iam nomata nur **Ĉandragupto**, estis fondinto kaj la unua reganto de maŭrja imperio, kiu estis verŝajne la plej ampleksa imperio, kiu kiam regis sur la barata teritorio. Ĝuste sub la regado de Ĉandragupto tiu ĉi relative malgranda imperio baldaŭ ekkreskis en potenceman grandpotencon prireganta fakte la tutan hindan subkontinenton.

## Vidu ankaŭ 
* Megasteno

Kategorio:Historio de Barato
Kategorio:Barataj regantoj
Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Topoľčany

**Topoľčany,** hungare **Nagytapolcsány** [nadjtapoĉAnj], germane **Gross-Tapoltschan** estas urbo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Topoľčany, kies distriktejo estas.
eta|maldekstre|Topolĉana burgo
eta|Statuo de Zochar en Topoľčany

## Situo 
Topoľčany situas en valo de Nitra (rivero), laŭ ĉefvojo kaj fervojo Prievidza-Nitra. La lasta troviĝas 32 km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko, poste alvenis slavoj. Dum la hungara erao germanoj fondis setlejon. La unua mencio devenis el 1173 en formo *Tupulchan*, kie estis preĝejo en 1285. Oni konstruis fortikaĵon 15 km-ojn for de la komunumo en la 13-a jarcento. La reĝo akiris ĝin de Mateo Csák kaj nomumis la setlejon reĝa urbo. La urbeto iĝis libera reĝa urbo en 1342. Poste la husanoj okupis ankaŭ la fortikaĵon en 1431. Okazis kamparana ribelo en 1584. En 1599 la turkoj prirabis la urbeton. En la 16-a j.c. la loĝantoj iĝis protestantoj, luterana lernejo fondiĝis en 1580. La fortikaĵo trakonstruiĝis en la 17-a jarcento laŭ renesanca stilo, sed sieĝo ne plu okazis. Dume en la urbeto formiĝis korporacioj, la unua estis de ŝuistoj en 1609. En 1618 Rudolfo la 2-a donacis foirorajton al la urbo. Okazis incendioj en 1783, 1787, 1790. ĥoleraj epidemioj okazis en 1831, 1855 kaj en 1866. En 1870 sukerofabriko ekfunkciis. En 1910 loĝis en la urbo 6399 da homoj (3259 slovakoj, 2110 hungaroj kaj 965 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon Nagytapolcsány apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nagytapolcsány, kies distriktejo estis. Poste la regiono iĝis parto de Ĉeĥoslovakio kiel Topoľčany. Post la 2-a mondmilito la hungareco estis senrajta laŭ dekretoj de Beneš.

## Vidindaĵoj 
* ruinoj de fortikaĵo
* baroka katolika preĝejo omaĝe al Beata Damo el 1802
* pilgrima kapelo omaĝe al Beata Damo el 1750, vidu la legendon
* kalvaria kapelo omaĝe al Sankta Kruco el 1856
* renesanca kastelo el 1610, en 1945 ruiniĝis

## Legendo de la pilgrima kapelo 
La paroĥestro hejmenveturinta abrupte la ĉevaloj haltis. La pastro demandis la ĉariston, kio okazis? -Maljunulino staras antaŭ la koĉero. -Vipu ŝin! La ĉaristo obeis. En la sekva tago la preĝejantoj konstatis tion, ke sur vizaĝon de la kapela skulptaĵo troviĝas sangaj vundaĵoj. Tial la kapelo iĝis pilgrimejo.

## Famuloj 
* En la iama Nagytapolcsány naskiĝis:
** hungara kanoniko Ferenc Komlóssy
** hungara ceramikisto Géza Gorka
** hungara entomologo Károly Kelecsényi
** hungara monaĥo Hugó Ferenc Kamiss
** hungara pulmonologo József Geszti.
* En Topoľčany naskiĝis en 1964 ĉefministro Robert Fico.

## Ĝemelaj urboj 
*  Jászberény, Hungario

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Topoľčany
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Ĉakrasanvaro

eta|Chakrasamvara kun Vajravarahi
**Ĉakrasanvaro** (en la Tibeta *Korlo Demchog*, Wylie: *’khor-lo bde-mchog*) estas ĉefa jidamo kaj heruko de la tibeta sekto Kagyu, estas ankaŭ ĉefa patrino en la Anuttara Yoga Tantra.

Ŝakrasamvara estas kutime bildigita kun blua korpo, 4 visaĝoj kaj 12 brakoj, brakumanta sian kunfratinon Vajravarahi. Aliaj formoj montras ĝian dion kun multaj aliaj gamboj. Ŝakrasamvara kaj ŝia kunfratino ne estas konsiderataj kiel du entoj, alivorte kiel edzo kaj edzino; vere, ilia sankta unio estas metaforo por la unio de la malpleno kaj sankta beo.

## Vidu ankaŭ 
* Tantra

## Ligoj 
en la anglan 

Kategorio:Tibeta budhismo
Alice Berg

**Alice Berg** estas fikcia figuro el la romano Metropoliteno, kiu akompanas la junan rusan inĝenieron.

Estas supozoj, ke Alice Wiebach (1906-2000), poste edzino de Ludwig Schödl estis la modelo.

Kategorio:Esperanto en Berlino
Kategorio:Literaturaj roluloj
Kategorio:Fikciaj germanoj
Edipa konflikto

[dekstra|eta|*[Edipo solvas la enigmon de la Sfinkso*, de Jean Auguste Dominique Ingres, (ĉ. 1805).]]
La **Edipa konflikto** estas teoriero de la psikoanalizo de Sigmund Freud, laŭ kiu ĉiu vira infano en sia disvolviĝo pasas „Edipan fazon“, en kiu li avidas sian patrinon kaj rivalas kontraŭ sia patro.

Oni parolas pri **Edipa komplekso**, se ankoraŭ la plenkreskulo restas en tiu problemo, do se la infana konflikto ne solviĝis kontentige. Foje oni mise uzas la terminon *Edipa komplekso*, sinonime al la infana *Edipa konflikto*.

En "La reveno de totemismo en la infaneco" de Totemo kaj tabuo, Freud metis la komencon de la Edipa komplekso en la originoj de la homa socio, kaj postulis, ke ĉia religio estis fakte etendon kaj kolektivan formon de kulpo kaj de ambigveco por trakti pri la mortigo de la patra figuro (kion li vidis kiel la vera Prapeko).

## Etimologio 
Nomdona estas Edipo el la greka mitologio, priskribita en *Reĝo Edipo*, dramo de Sofoklo: Edipo (sen scii tion) mortigis la propran patron *Lajo*, kaj vivis inceste kun la propra patrino *Jokasta*. Kiam li ekkonas tion, li mem blindigas sin kaj iras en ekzilon. Sofoklo priskribas la historion kiel destinitan per la sorto, kiu vole-nevole okazas al Edipo.

Kategorio:Psikoanalizo
Kategorio:Psikiatrio
Kategorio:Psikoanaliza terminologio
Kategorio:Sigmund Freud
Gábor Piskolthy

**PISKOLTHY Gábor** *PISKOLTI* (piŝkolti) estis rumanuja hungara pentristo. Li naskiĝis en Deĵo la 22-an de junio 1913 kaj mortis en Târgu Mureş la 18-a de oktobro 1970.

## Biografio 
Inter 1938-39 li studis en ŝtata pentristlernejo en Dej, poste en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo, kie lia majstro estis Sándor Mohy. Li komencis sian karieron en Deĵo. Ekde 1951 li instruis desegnon de Muzik- kaj belartlernejo de Târgu Mureş.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kindl Festsäle

**Kindl Festsäle** (germane: "festsalonoj de bierfarejo *Kindl*") estis la kongresejo de la 38-a Germana Esperanto-Kongreso, okazinta en junio 1960. La kunvenejo situas en la urbodistrikto Neukölln de Berlino, la ĉefurbo de Germanio. En la kongresa jaro ĝi apartenis al la okcidenta parto de Berlino, sed esperantistoj el la komuniste administrata orienta parto de la urbo ankoraŭ relative facile povis atingi la kongreson, ĉar la Berlina muro fikse dividanta la du urbopartojn konstruiĝis nur pli ol jaron poste, en aŭgusto 1961.

Kategorio:Konstruaĵoj en Berlino
Kategorio:Neukölln
Tibor Kádár (1919 - 1962)

**KÁDÁR Tibor** estis rumanuja hungara pentristo, grafikisto naskita en Sepsibükszád la 19-an de junio 1919 kaj mortinta Kluĵo la 2-an de septembro 1962.

## Biografio
Inter 1936-38 Tibor Kádár studis en Urba Pentristlernejo de Târgu Mureş, kie lia majstro estis Aurel Ciupe; inter 1940-44 en tutlanda desegninstruista instituto. Ekde 1949 li instruis en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Li sinmortigis.

## Individuaj ekspozicioj
*1972 • Művészeti Múzeum, Kluĵo (memorekspozicio).

## Publikplacaj kreaĵoj
*mozaikmuro (1962, sporthalo de Câmpia Turzii).

## Bibliografio
*KANCSURA I.: Tíz éve hiányzik ~, Korunk, 1972/8.
*Orbán István: Kádár Tibor, a lázongó mester, Művelődés, januaro, 2008. http://www.muvelodes.ro/index.php/Cikk?id=485

## Fonto
*Artportalo.hu 

 
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Schnebelhorn

**Schnebelhorn** estas monto de la Antaŭalpoj. Ĝi estas la plej alta punkto de la Kantono Zuriko ĉe la limo kun la Kantono Sankt-Galo. La montopinto situas sur la teritorio de la komunumo Fischenthal. Je ĝia deklivo troviĝas la fonto de la rivero Töss.

## Turismo 
La Schnebelhorn estas ŝtata ekskurscelo por migradoj. La montopinto atingeblas de diversaj direktoj. La plej ŝatata migradvojo komenciĝas en *Hulftegg* je 953 m super la marnivelo. De la pinto oni havas belagan ĉirkaŭvidon al la sankt-gala Togenburgo, al la supera Lago de Zuriko kaj la Zurika Oberlando.

## Eksteraj ligiloj 
* Migradraportoj de Schnebelhorn

Schnebelhorn
Schnebelhorn
Schnebelhorn
Kategorio:Montoj kun alteco inter 1000 kaj 1999 m
Kategorio:Zurika Oberlando
Bubikon

## Pri la komunumo 
**Bubikon** estas komunumo en la distrikto Hinwil, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 6087 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Bubikon situas en la Zurika Oberlando inter Wetzikon kaj Rüti ja proksimume duonhora distanco de Zuriko. Al la komunumo Bubikon apartenas krom la ĉefvilaĝo Bubikon mem la vilaĝetoj Barenberg, Berlikon, Bürg, Wändhüslen kaj Wolfhausen.
La teritorio troviĝas en vasta valujo inter Hinwil, Dürnten, Grüningen, Gosaŭo ZH kaj Rüti ZH. En sudoriento la teritorio de la komunumo etendiĝas ĝis la kresto de Pfannenstil, kie ĝi limas al la komunumoj Hombrechtikon en la distrikto Meilen kaj al Rapperswil-Jona en la Kantono Sankt-Galo.

## Trafiko 
Bubikon situas sur la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko tra Uster al Rapperswil-Jona kaj estas per ĝi kaj diversaj aŭtobuslinioj bone konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio. Bubikon situas ĉe la Zurika Oberlandaŭtovojo al Rapperswil-Jona kaj de la aŭtoŝosecirklo ĉe la limo inter Bubikon kaj Hinwil deiras ankaŭ la kantona aŭtoŝoseo tra la pasejo Forch al Zuriko.

## Historio 
La unuaj dokumentaj mencioj de setlejoj sur la teritorio de Bubikon datas en kuntekstoj de donacoj al la Monaĥejo Sankt-Galo el la jaroj 744 (bieno *Perolvinchova*, hodiaŭ *Berlikon*) kaj 811 (*Puapinchova*, *hodiaŭ Bubikon*).
En la jaro 1192 Diethelm de Togenburgo heredigis siajn bienojn en Bubikon al la Ordeno de Johanitoj. Tio ebligis la konstruadon de la Kavalirejo Bubikon, kiu estas hodiaŭ la plej bone konservita iama johanita komandorejo de Eŭropo. En ĝi hodiaŭ troviĝas muzeo pri la ordeno de la johanitoj. La johanitoj de Bubikon kontrolis en mezepoko vastajn teritoriojn en la hodiaŭa Kantono Zuriko, kiuj en la 15-a jarcento kun la tuta komandorejo venis sub regadon de la urbo Zuriko.

## Vidu ankaŭ 
* Kavalirejo Bubikon
* Bubikon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Bubikon

Kategorio:Urboj de Svislando
Kategorio:Zurika Oberlando
Ordeno de Sankta Johano

eta|150px|dekstre|Flago de la ordeno
La **Ordeno de Sankta Johano** aŭ **Ordeno de Sankta Johano de Jerusalemo**, aŭ ankoraŭ nomata **Ordeno de Hospitalistoj**, estas hospitala kaj milita katolika religia ordeno, kiu ekzistis de la tempo de la krucmilitoj ĝis la komenco de la 19-a jarcento. Ĝi estas ĝenerale konata, ekde la 12-a jarcento, sub la latina nomo *Ordo Fratrum Hospitalis Sancti Ioannis Hierosolymitani*. 

## La ordena regulo 
Estis ĉirkaŭ 1130, kiam Raymond du Puy ellaboris kaj aplikis la unuan regulon modelitan sur tiu de Sankta Aŭgusteno. La Regulo de Sankta Aŭgusteno estas certe la plej komunuma regulo, ĝi insistas pli pri kunpartigado ol deteniĝemo, pli pri komuneco ol ĉasteco kaj pli pri harmonio ol obeado. Sed eblas ke la regulo de la deveno estis pliĝuste tiu de Sankta Benedikto. 

## Vidi ankaŭ 
* Brandenburga Johanitordeno
* Johanitoj
* Kavalira ordeno
* Malta Ordeno

## Eksteraj ligiloj 
* Ordeno de Sankta Johano, germana
* Ordeno de Sankta Johano en Aŭstrio, germana
* Internacia Alianco de Sankta Johano
* Historio de la Ordeno de Sankta Johano, angla

Kategorio:Kavalirordenoj
Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Mezepoko
Kategorio:Historio de Brandenburgio
Kategorio:Militordenoj
Hermannplatz

eta|300px|La tipaj oktangulaj kolonoj ankoraŭ ekzistas
**Hermannplatz** estas placo kaj metrostacio en Berlino (linioj  / )

## El la romano *Metropoliteno* 
Alice Berg kaj la rusa inĝeniero en la romano *Metropoliteno* vizitas la relative novan metrostacion en la jaro 1929. Eble la aŭtoro priskribas proprajn spertojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj kaj foto pri la metrostacio en 1929 *(germanlingve)*

Kategorio:Placoj en Germanio
Kategorio:Metroo de Berlino
Kategorio:Esperanto en Berlino
Vattenfall

eta|Oficejo de Vattenfall en Stokholmo
[eta|Vattenfall en [Boxberg]]
eta|
eta|
svede por akvofalo

svede por akvofalo

# *Vattenfall Europe AG* ekestis 2002 el la fusio de kelkaj elektrokompanioj, nome Hamburgische Electricitäts-Werke kaj Vereinigte Energiewerke AG kun la brunkarbomineja kompanio LAUBAG, al kiu aldoniĝis en la jaro 2003 die la berlina Bewag. Vattenfall estas post E.ON kaj RWE la tria germana kaj kvina elektrokompanio
# La patrina kompanio *Vattenfall AB* estas sveda ŝtata kompanio kaj aktiva en Svedio, Germanio, Finnlando, Danio kaj Pollando. Ĝi iĝas unu el la plej grandaj elektrokompanioj de Eŭropo.

## Ligoj 
Novaĵoj pri Vattenfall en la germanlingva Vikinovaĵoj
* Vattenfall-Grupo 
* Vattenfall Svedio (sveda)
* [Vattenfall en Germanio(https://eo.wikipedia.org/wiki/Germanio)] 

Kategorio:Firmaoj
Elektrejo Klingenberg

eta|300px|La situacio fine de la 20-a jarcento. La historia centralo estas la bruna konstruaĵo antaŭ la dekstra kamentubo

**Elektrejo Klingenberg** () estas elektra centralo konstruita en la jaroj 1925/1926 laŭ mendo de la urba elektrokompanio BEWAG per la kompanio AEG. La teknikan koncepton kreis Georg Klingenberg, kies nomon ĝi poste ricevis. La arkitektoj estis Waltar Klingenberg und Werner Issel, kiuj realigis ekspresionisman industrian konstruaĵon. Ĝi estis siatempe la plej granda kaj plej moderna elektrocentralo de la mondo.

La laboro ekis  en tri etapoj. La unua etapo ekfunkciis la  per 30.000 kW por produkti kurenton en la vintro.

La kompleta kapacito estis 270.000 kW. Estis planita duobligo de la kapacito.

Ĝi konsistas el tri grupoj de vaporturbinoj, konsistante el unu ĉefa turbino kun 80.000 kW kaj varmiga turbino de 10.000 kW. Estis 16 kaldronoj kun potenco de 18.000 kW, kiuj produktis freŝan vaporon je 25 at kaj 410 °C.

La brulaĵo estis ŝtonkarbo kaj ekzistis stokejo por 220.000 t.

La superflua vaporo estis uzita en oranĝerio. Ankaŭ la naĝantoj en la rivero Spree profitis. La malvarmiga akvo estis direktataj tie en la riveron, kie troviĝis publika naĝejo.

Post vendo de BEWAG la centralo nun apartenas al Vattenfall, kiu planas konstrui novan, pli grandan centralon.

## Elektrejo Klingenberg en Esperanto 
La elektrejo rolas en la originala romano *Metropoliteno* de Vladimir Varankin. Citaĵon vidu en la artikolo "Metropoliteno (romano)".

Kategorio:Konstruaĵoj en Berlino
Kategorio:Elektrocentraloj en Germanio
Liberté (pariza metrostacio)

**Liberté** [libɛʁte] () estas stacio de la 8-a linio de la metroo de Parizo. Ĝi situas en la pariza ĉirkaŭurbo Charenton-le-Pont.

## Pri la stacio 
La stacio situas sub la "strato de Parizo", tio estas la eksa 6-a nacia vojo. La nomo de la stacio, Liberté, () devenas de la apuda avenuo Liberté.

centra|280px|eta|Ĉefa alirejo de la stacio

## Historio 
La stacio malfermiĝis la , okaze de la plilongigo la linio 8 de la metroo de Parizo ĝis la stacio .

## Interkonektoj 
*  RATP 111, 180

## Vidu ankaŭ 
* Linio 8 de la metroo de Parizo
* Listo de metrostacioj de Parizo

Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en Charenton-le-Pont
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1942
Kategorio:1942 en Francio
Forchpasejo

**Forch** [prononcu: Forĥ] estas montpasejo super la montoĉeno Pfannenstil, kiu ligas la urbon Zuriko kun la komunumoj Maur kaj Egg ZH. Sur la pasejo estiĝis la vilaĝo *Forch* kun propra preĝejo, poŝtoficejo kaj stacidomo, kiu apartenas al la komunumo Maur.

## Trafikinfrastrukturo 
La pasejo Forch disponas pri bonega trafikinfrasturkturo. Unuflanke pasas tra ĝi jam dum jarcentoj pasejvojo de Zuriko al la Zurika Oberlando. Paralele al la vojo estis malfermita en la jaro 1912 la Forch-Fervojo (germane *Forchbahn*), tio estas tramo de  al Esslingen (Egg ZH). En la 1970-aj jaroj estis konstruita krome la Forch-Aŭtoŝosejo de Zumikon ĝis la cirklo de Hinwil.

## Turismo 
La Forch estas elirpunkto de multaj belaj migradoj ekzemple sur la kresto de la Pfannenstil aŭ malsupren tra la Abismo de Küsnacht al la Lago de Zuriko. La restoracio sur la pasejo estas rekomendinda manĝejo ĉu antaŭ aŭ post la migrado.

eta|200px|dekstra|Forchmemorejo

## Forchmemorejo 
Sur montpinteto okcidente de la Forchpasejo troviĝas memorejo pri la soldatoj, kiuj mortis dum la unua mondmilito por defendi Svislandon kontraŭ invado de la germanoj, kaj memorigas ankaŭ precipe al la miloj de viktimoj de la hispana gripo, kiuj mortis dum tiu tempo precipe en la armeservo. La hispana gripo fakte mortigis dum la unua mondmilito duoble pli da homoj ol ĉiuj homaj militagoj kune!

## Esperanto-balono 
La 18-an de decembro 1976 okazis en Guldenen sur la Forchpasejo la inaŭguro de la Esperanto-balono, kies bildo fariĝis la motivo de la Esperanto-poŝtmarko eldonita okaze de la 64-a UK de Esperanto. Kiel baptopatrino de la balono oficis Hanni Liechti. 

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la paseja restoracio *Gastejo Krono Forch* 
* Retejo de la komunumo Maur, sur kies teritorio situas la pasejo kaj municipo Forch 

Kategorio:Montpasejoj de Svislando
Kategorio:Montpasejoj de la Antaŭalpoj
Kategorio:Kantono Zuriko
Kategorio:Esperanto-movado en Svislando laŭ lokoj
Dehisko

**Dehisko** laŭ PIV estas la spontana "malfermiĝo pro natura disiĝo" de seka frukto, ekzemple kapsulo. **Dehiskado** similsence estas la "ago, per kiu perikarpo malfermiĝas por eligi grajnon, aŭ antero por ellasi polenon".

Temas do pri la spontana malfermo de planta strukturo por liberigi sian antaŭe protektan enhavon.

La pluraj partoj de la antaŭe protekta ŝelo, kerno aŭ kapsulo malfermiĝantaj je la dehisko nomatas klapoj.

## Vidu ankaŭ 
* Elatero

Kategorio:Plantomorfologio
Klapo

[eta|dekstra|100px|[hobojo kun multaj klapoj super la muzikilaj truoj]]
**Klapo** laŭ PIV estas
# peco el ĉia ajn materialo, artike fiksita en unu el siaj finoj kaj libere svingiĝanta en la dua (ekzemple klapo de tablo, levebla por grandigi la surfacon de la tablo, aŭ klapo de ĉapo, mallevebla por kovri la orelojn),
# en biologio, parto de seka frukto, eventuale de karpelo, je ties dehisko,
# en muziko, ĉiu el la moveblaj peĉoj, per kiu oni per premo de fingro sur kla**v**o kaj sekva levo aŭ mallevo de kla**p**o malfermas aŭ fermas la truojn de iaj blovinstrumentoj (ekzemple ĉe klarneto, saksofono, fagoto aŭ hobojo).

L. L. Zamenhof krome uzis la vorton laŭ familieca lingvouzo en la frazo "mankas klapo en lia kapo", kio esprimu la opinion ke la celato estas frenezeta.

Kategorio:Tekniko
Kategorio:Biologio
Kategorio:Blovinstrumentoj
Kavalirejo Bubikon

La **Kavalirejo Bubikon** (; Koordinatoj: 47° 16′ 0″ N, 8° 49′ 41″ O) estas bone konservita iama komandorejo de la Ordeno de Johanitoj en la komunumo Bubikon en Svislando. La komandorejo estis fondita inter la jaroj 1191 kaj 1198. La ordenkonvento estis malfondita en la jaro 1528 kaj la komandorejo fermita en la jaro 1789. Ekde la jaro 1936 la iama komandorejo estas posedaĵo de la *Kavalirejsocieto Bubiko* (germane *Ritterhausgesellschaft Bubikon*), kiu subtenas la konstruaĵon kaj funkciigas ĝin kiel muzeo.

## Historio 
eta|300px|dekstra|Kavalirejo Bubikon
La Kavalirejo kaj Komandorejo Bubikon estis fondita fine de la 12-a jarcento de la Grafoj de Togenburgo. La ekzakta fondojaro ne estas konata, sed devas esti inter 1191 kaj 1198.
La komandorejo akiris post sia fondo iom post iom ĉefe per donacoj multajn bienojn en la hodiaŭa Kantono Zuriko kaj najbaraj kantonoj, precipe en
Tobel, Hinwil, Flaach, Wald ZH, Buchs ZH kaj Wangen ZH, diversajn bienojn en Kantono Argovio, la voktrajtojn pri la bieno *Alt-Hellberg* en Gosaŭo ZH, kaj kromoajn bienojn en Dübendorf, la voktrajtojn pri Ringwil, Wangen ZH kaj Hermikon. En la jaro 1287 la komandorejo estis tiom riĉa, ke la komandoro *Henriko de Lichtensteig* povis aĉeti la regadon pri Wädenswil.

En la jaro 1408 la komandorejo falis kiel parto de la voktdistrikto Grüningen sub la suvereneco de la urbo Zuriko. Post la formorto de la nobelaj familioj de Rapperswil en la jaro 1283 kaj de Togenburgo en la jaro 1436 la subteno de la alta nobelaro forrestis. La Johanitoj tial dum la Malnova Zurika Milito restis strikte neŭtralaj, tamen tio ne savis ilin de elrabo far la ŝvicanoj en la jaro 1443.

Post la reorganizo de la Ordeno de Johanitoj en la 15-a jarcento, la komandorejoj de Bubikon kaj Wädenswil troviĝis rekte sub la gvidado de la grandprioro de Germanio kiel *Camerae priorales* [prioraj kameroj], kial ek de tiam triono de la enspezoj devis esti pagita al la sidejo de la grandprioro en Heitersheim. Ek de 1445/1467 la grandprioro de Germanio tial estis ankaŭ komandoro de Bubikon.

## Vidu ankaŭ 
* Bubikon
* Ordeno de Johanitoj

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la Kavalirejo Bubikon

Kategorio:Kantono Zuriko
Kategorio:Kasteloj en Svislando
Kontrafagoto

La **kontrafagoto** - itale *contrafagotto* - estas ligna blovinstrumento parenca al fagoto. Samkiel fagoto, la muzikilo karakteriziĝas per duopa anĉo kaj klapoj, kaj produktas tre malakutajn sonojn.

La nomo venas de la kontra-oktavo, kies profundajn sonojn la instrumento povas produkti. Principe temas pri duoble plilongigita fagoto (anglalingve ekzistas la nomo *double bassoon*, do "duobla fagoto"). La sono estas ekzakte unu oktavon pli malalta ol ĉe fagoto. En orkestro iuj fagotistoj havas kontrafagoton apud si kaj fojfoje ludas ĝin, dum tiu tempo flankenmetante la "normalan fagoton.

## Konstruo kaj funkcio 
La sistemo de sonokreado kaj la principa konstruo de kontrafagoto identas al tiu de fagoto, kaj ankaŭ la manaj manovroj por fermi kaj malfermi truojn kaj klapojn samas, nur ke la sono produktata estas unu oktavon pli malalta ol ĉe fagoto. La tubo estas kurbigita tri- ĝis kvarfoje kaj la ondanta aera kolono ene de la muzikilo longas 5,93 metrojn. Kontraŭe al sia "eta frato", la fagoto, de kontrafagoto nur eblas depreni la supran s-arkon kaj la buŝpecon kun la duopa anĉo, sed ne eblas disigi la korpon en plurajn partojn, ĉar la mekaniko de la klavoj kaj klapoj pro la impresa grandeco de la instrumento kovras la tutan muzikilan korpon.

## Eksteraj ligiloj 
* Rimedoj por kontrafagoto 
* bildoj de nuntempa kaj de baroka kontrafagotoj (paĝo germana)
* diskografio pri muziko kontrafagota (paĝo angla)

Kategorio:Lignaj blovinstrumentoj