open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gabriela Preissová

**Gabriela PREISSOVÁ** (naskiĝis la 23-an de marto 1862 en Kutná Hora - mortis la 27-an de marto 1946 en Praha) estis ĉeĥa verkistino, precipe de du gravaj dramoj, kiuj estis muzikigitaj kiel operoj.

Ŝia knabina nomo estis Severová, en 1880 ŝi edziniĝis al Jan Preiss, kasisto de sukerfabriko en Hodonín, unu el la centroj de folklora regiono nomata Moravia Slovakio. Tie ŝi ekkonis kamparan vivon de tiu originala popolo. En 1908 ŝi vidviniĝis kaj edziniĝis al kolonelo Adolf Halbaerth.

Ŝi debutis per rakontoj, sed ŝiaj ĉefverkoj estas dramoj **Konkubino de la mastro** kaj **Ŝia zorgatino**. La unuan muzikigis kiel operon Josef Bohuslav Foerster sub la nomo Eva, la duan Leoš Janáček, kiu apartenas ankaŭ al liaj ĉefverkoj.

## Verkoj 
* *Obrázky ze Slovácka* (Bildoj el Moravia Slovakio, 1886)
* *Gazdina roba* (Konkubino de la mastro, 1890)
* *Její pastorkyňa* (Ŝia zorgatino, 1891)
* *Jaro v podzámčí* (Printempo en subkastelejo, 1925)
* *Svatý Václav* (Sankta Venceslao, 1929)

Preissova, Gabriela
Preissova, Gabriela
Kod

**Kod** estas planlingvo proponita de Johann Vielberth en 2000. La projekto ne estas prezentita kiel lingvo, sed nur kiel "kodo". Laŭ la aŭtoro, oni devas "nur" ŝanĝi la gramatikajn markojn (afiksojn, fleksiojn, ktp.) de sia gepatra lingvo per vortetoj de Kod, kaj, ankaŭ, la multsencan vortprovizon de naturaj lingvoj per unusensa votprovizo de Kod.

Vere, ĝi estas izolanta apriora lingvo. La aŭtoro diras ke Kod ne havas "gramatikon" nur ĉar ĝi ne havas fleksion aŭ aglutinon. 

Ĝi uzas propran alfabeton, sed oni preskaŭ rezignis pri ĝi en 2005.

## Literaturo 
* Liu Haitao: *Kio estas KOD? Kiel ĝi funkciu?* En: *Informilo por Interlingvistoj* 57 (2/2006) , paĝoj 2–5. 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kod-sistem.de/  *(angle, france, germane, hispane kaj itale)*

Kategorio: Aprioraj lingvoj
Gilo

**Gilo** estas planlingvo kreita de Alan GILES en 1997 kaj disvastigata per multaj retpaĝoj en interreto. Ĝi iomete similas al Volapuko kvankam ne estas familiaj ligoj inter ili.

## Gramatiko 
### Alfabeto 
Gilo uzas propran artefaritan alfabeton, ĉar en latina alfabeto estus 7 valoroj por litero "a", 10 valoroj al litero "o" ktp. Ŝajne la aŭtoro konas nur la konfuzan anglan skribmanieron.

### Morfologio 
Kvankam ĝia vortprovizo estas bazita en la angla lingvo (la aŭtoro diris, tuterare, ke tiu estas la unua planlingva projekto kiu uzas la angla vortprovizo kiel bazo), la radikoj estas mallongitaj. Multsilabaj anglaj radikoj estas mallongitaj, kiel en Volapuko.

Gilo ne havas artikolojn.

La pluralon de substantivoj oni faras per -i: buk/buki (libro/libroj).

La verboj havas 21 modojn kaj 6 tempojn en 2 voĉoj, similete al Volapuko.

Adjektivoj kaj adverboj finas per -a.

Gilo havas artefaritajn korelativojn simile al Esperanto. Demandaj pronomoj komencas ĉiam per k-: k = kio; kpe = kiu; kki = kia, ktp. Demonstrativoj komencas per c-: cepe = tiu, ktp. Negativoj komencas per za-: zape = neniu, ktp. Ĉiuvortoj komencas per al: alpe = ĉiu, ktp. Nedefinaj vortoj komencas per en-: enpe = iu, ktp. Krom tiuj estas ankaŭ kelkvortoj komencitaj per ic-: icpe = kelkaj homoj; icfi = kelkaj aferoj; ktp.

Personaj pronomoj estas: me (mi), yu (ci), il (li), el (ŝi), ul (ri), ol (ĝi), mi (ekskluziva ni), wi (inkluziva ni), yi (vi), ili (vira ili), eli (ina ili), uli (ria ili), oli (ĝia ili), li (simpla ili), su (singulara si), sui (plurala si).  

### Sintakso 
La baza vortordo estas S-V-O (subjekto, verbo, objekto).

## Ekzemplo 
Babela turo (Genezo 11: 1-9):

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gilo.org/

Kategorio:Planlingvoj
Lara

**Lara** estas arta planlingvo proponita de Alessandro Pedicelli (kiu uzas la plumnomon Alex-Lexa) en 1991.

## Gramatiko 
### Alfabeto kaj prononco 
Lara uzas alfabeton similegan al Esperanta, nura diferenco estas la direkto de ĉapelo: č (ĉ) kaj š (ŝ), (ne estas ĝ), j (ĵ), y (j) kaj w (ŭ).

La forta silabo estas ĉiam la antaŭlasta.

### Morfologio 
Ne estas artikoloj en **Lara**.

Substantivoj finas per -a. La pluralon oni faras per -s. Por fari la inajn formojn oni uzu la prefikson va-: hada/va-hada (la sklavo/la sklavino).

La adverboj kaj adjektivoj estas rigardataj kiel unu nura vortklaso kaj finas per -i.

La verboj havas 3 voĉojn (aktivan, pasivan kaj refleksivan) kaj tri tempojn (pasinton, prezencon kaj futuron).

## Ekzemplo 
Du hufli hafan mala nu 1991 o ninen ga du kurla nu huldas du Greka.

Su šalavon y'upa o anden bole lu kura ema su plane, tis ninen ga lu fela yo grumili katun fu megan gi gema, su sayi nuga.

Traduko: En unu varmeta nokto de somero de 1991, mi estas en unu vilaĝo de fiŝistoj en Grekio.

Ĉarmita de l' loko mi komencis promeni tra la ĉirkaŭaĵoj dum ĉiuj dormis, fine mi trovis sur la mia vojo oldulĉo sidiĝita antaŭ la pordo de sia hejmo, kun la pipo bruliganta.

### La Babela Turo (*Genezo 11:1-9*) 
1 Dai rava den pli pi tega in imi blas.

2 Peas su felle yu faga hegen tavya du kura nu Senayros i tai staken.

3 Ken pitì: "Ales, pes sdugas i hures su râ". Sdug'aden ens gu tekla i gagya gu rora.

4 Aš ey ken: "Ales, talles mara i vuna kin yuva pames bora i pes ons aka vu mi ga vuhe lu dai grâ".

5 Ni Pia uyen se mara i vuna peas men talle.

6 Pia ken: "Sai, ey pli pi fora i de pli pi tega; s'anda yanka nyen in oš ta ey dike pe mi ens mimasi.

7 Igi oy uyes i beges tega yen gai pi nwi netes mitin tega".

8 Pia vuhen nes u tai lu dai grâ in ey nwi tallen mara.

9 Sovi aon Babelus, Pia su begen tai tega nu dai rava in u tai vuhen nes lu dai grâ.

eta|maldekstra|180px|*Zizi grumi katun pu fita:* "La maljuna riĉulo sidanta sub arbo", komenco de fabelo en la lara lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Lara-lingva retejo
* Laraj Tekstoj
* Lara Anglalingva paĝo
* Lara kultura projekto 

Kategorio:Artaj lingvoj
Kroniko de flugoj de sovetiaj kaj rusiaj kosmonaŭtoj

**Kroniko de flugoj de sovetiaj kaj rusiaj kosmonaŭtoj** ekde 1961 ĝis aprilo de 2004.

## Fonto 
La artikolo estis farita surbaze de http://kosmonauxtiko.narod.ru laŭ permeso de la aŭtoro.

Kategorio:Kosmoesploro
Jan Blahoslav

**Jan BLAHOSLAV** (naskiĝis la 20-an de februaro 1523 en Přerov; mortis la 24-an de novembro 1571 en Moravský Krumlov) estis ĉeĥa humanisma protestantisma teologo, historiisto kaj verkisto.

Li estis episkopo de la fratara eklezio. Dum siaj eksterlandaj studoj li konatiĝis kun Martin Luther kaj Filip Melanchton kaj aliaj tiutempaj gravuloj. Interne de sia eklezio li batalis kontraŭ la opinio, ke pia homo ne bezonas klerecon. Lia traduko de la Nova testamento fariĝis parto de Biblio de Kralice, ĉeĥlingva traduko de Biblio, plenumita de pluraj teologoj tiutempaj, kiu pro siaj kvalitoj fariĝis normo de ĉeĥa literatura lingvaĵo kaj estis bazo ankaŭ por la kodifita lingvo nuntempa.

## Verkoj 
* *O původu jednoty* (Pri la origino de la fratara eklezio, 1547)
* *Summa quaedam brevissima ... de Fratrum origine et actis* (Konciza suma raporto pri la origino kaj agado de la frataro, 1556)
* *Spis o zraku, jak člověk zrakem, to jest viděním a hleděním, sobě nebo jiným škoditi může* (Verko pri la vidkapablo, kiel oni povas per sia vidkapablo, nome per vidado kaj rigardado, malutili al si mem aŭ al aliaj, 1550)
* *Sepsání o rozdíle jednoty bratrské od luteránské* (Verko pri la diferenco inter la eklezioj fratara kaj luterana, 1558)
* *Anvolimator - O rotě milovné* (Anvolimator - Pri amado, 1558)
* *Vitia concionatarum, to jest Vady kazatelů* (Vitia concionatarum, t.e. Eraroj de predikantoj, 1570-1571)
* *Naučení mládencům v službě Kristu a církvi jeho se oddávajícím v jednotě bratrské* (Instruo al junuloj en servo al Kristo kaj lia eklezio en fratara unuiĝo, 1568)
* *Filipika proti misomúzům* (Filipiko kontraŭ misomusoj = Opono kontraŭ rifuzantoj de klereco, 1567)
* *Gramatika česká* (Gramatiko ĉeĥa, 1571)
* *Musica, to jest Knížka zpěvákům náležité zprávy v sobě zavírající* (Muziko, t.e. Libro al kantantoj instruon enhavanta, 1559-1559 - unua ĉeĥlingva teorio de la muziko)
* *Naučení potřebná těm, kteříž písně skládati chtějí* (Instruoj bezonataj por tiuj, kiuj volas komponi kantojn, 1569)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj lingvistoj
Kategorio:Ĉeĥaj religiaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Tradukistoj de la Biblio
Henri Léon Lebesgue

**Henri Léon LEBESGUE** [arI leO lebEg], naskita la 28-an de junio 1875 en Beauvais, mortinta la 26-an de julio 1941 en Parizo, estis franca matematikisto.

Li ĝeneraligis la nocion de integralo trans la kampo de la Riemann-a integralo kaj evoluigis la teorion de mezuroj. Li estis profesoro ĉe la universitato de Nancy.

## Vidu ankaŭ 
* Dominita konverĝa teoremo
* Lebega punkto
* Lebega nombra lemo

## Eksteraj ligiloj 
* http://mathweb.free.fr/bios/index.php3?action=affiche&quoi=lebesgue
* http://archive.numdam.org/article/BSMF_1903__31__197_1.pdf 

Kategorio:Francaj matematikistoj
Naciaj lingvoj de Barato

eta|dekstre|250px|
En Barato minimume 30 diversaj lingvoj kaj ĉirkaŭ 2000 dialektoj estas uzataj. La konstitucio preskribas la uzon de la hindia kaj angla en la rolo de la oficiala komunikado de la nacia registaro. Krome ĝi nomas 22 pliajn lingvojn, kiujn unuopaj subŝtatoj povas akcepti por administraj celoj kaj por komunikado inter la federacia kaj subŝtataj registaroj.

## Du oficialaj lingvoj (de la centra administro) 
# **Hindia lingvo**
# **Angla** (akompananta oficiala lingvo)

## Dudek du pliaj lingvoj oficiale rekonitaj de la federacia konstitucio 
:::(kun milionoj da parolantoj en 1991)

## Vidu ankaŭ 
* Lingvoj de Barato

## Eksteraj ligiloj 
### Anglalingvaj 
* Department of Official Language (DOL) – Oficiala retejo kun kroniko de la lingvopolitika leĝofarado
* Central Institute of Indian Languages – Ampleksa retejo de la federacia registaro kiu amplekse kaj detale informas pri la lingvoj de Barato
* Ethnologue – Raporto pri la lingvoj de Barato


Kategorio:Listoj
Hendersona reliŝo

75px|dekstra|eta|Botelo da Hendersona reliŝo
200px|eta|maldekstra|Henderson's (Sheffield) Ltd.
**Hendersona Reliŝo** estas spica kaj frukta kondimento, simila en multaj aspektoj al Vorcestera saŭco, ĉar ĝi ne enhavas anĉovojn ĝi estas konsiderata kiel vegetara alternativo. La produktejo estas en Sheffield, South Yorkshire. Kelkaj adeptoj preferas ĝin pli multe pro regiona lojaleco ol pro gusto.

## Kuriozaĵo 
La angla nomo de la produkto, *Hendersons Relish*, devenas de *Henry HENDERSON*, kiu fine de la 19-a jarcento ekproduktis la spicaĵon. La nuna produktejo situas nur kelkcent metrojn de la tiama.

Interese, la entrepreno mem uzas du diversajn skribojn por la nomo de la produkto: "Henderons Relish" kaj "Henderson's Relish". En la unua la vortfina "s" estas pluraliga, en la dua genitiviga. Ne estas klare, kiu formo estas preferinda.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (angle)

Kategorio:Britio
Kategorio:Saŭcoj
Kategorio:Anglio
IJK 2005

eta|300px|kongresa emblemo
La **61-a Internacia Junulara Kongreso (IJK)** okazis de la 31-a de julio ĝis la 7-a de aŭgusto 2005 en la urbo Zakopane, en la suda montara regiono de Pollando, kie estas skiejo. Partoprenis multe pli ol 400 kongresanoj, kiuj ĉefe loĝis en lernejo. Pluvis la tutan kongreson kaj nur ĉesis la tagon por ekskursoj. Okazis ekskursoj inter aliaj al koncentrejoj de nazia epoko kaj al salminejo. Okazis ankaŭ koncertoj de JoMo kaj de Krio de Morto. La fotado de la kongresa grupo daŭris pli ol 15 minutojn per ĉirkaŭ 100 fotiloj kiujn uzis kelkaj volontuloj kiuj cirkuligis ilin de tablo al tablo.

En la dumkongresaj traktadoj, la komitato de TEJO akceptis la aliĝon de Vjetnama Esperantista Junulara Organizo kaj elektis novan estraron. Okazis interalie prelego de Małgorzata Handzlik, EU-parlamentanino, kaj Etsuo Miyoshi rakontis pri sia vivo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* fotogalerio pri la IJK 2005 
* esperantlingvaj informoj pri Zakopane 

eta|300px|grupa foto en la koncertejo


61-a IJK
Kategorio:Aranĝoj de PEJ
Kategorio:2005 en Pollando
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Pollando
Josef Holeček

**Josef HOLEČEK** (naskiĝis la 27-an de februaro 1853 en Stožice - mortis la 6-an de marto 1929 en Praha) estis ĉeĥa verkisto pri la vilaĝa vivo, precipe en dekvoluma romanego *La niaj*, tradukisto de Kalevala en la ĉeĥan.

Li estis ĵurnalisto, laboris kiel raportisto ankaŭ en Zagrebo, Hercegovino kaj Montenegro, el kio li ĉerpis temojn por multaj siaj rakontoj. Lia memorlibro *Plumo* priskribas kulturan vivon en Bohemio fine de la 19-a jarcento.

Lia ĉefverko estas *La niaj,* dekvoluma kroniko pri la sudbohemia kampula vivo, kiu estas de kritikistoj alte taksata, sed bedaŭrinde malmulte legata de la publiko, ĉar ĝi ne estas facila legaĵo.

## Verkoj 
* **Černá Hora** (Montenegro, 1876)
* **Černohorské povídky** (Montenegraj rakontoj, 1880)
* **Černohorští junáci** (Montenegraj junuloj, 1902)
* **Naši** (La niaj, 1898-1930)
* **Pero** (Plumo, 1922-1925)

## Tradukoj en la ĉeĥan 
* *Junácké písně národa bulharského* (Junulaj kantoj de la nacio bulgara, 1874-1875)
* *Písně hercegovské* (Kantoj hercegovinaj, 1877)
* *Kalevala* (Kalevala, 1894-1896)
* *Kanteletar* (Kanteletaro, 1905)
* *Srbská národní lyrika* (Serba nacia liriko, 1909)
* *Národní epika bosenských mohamedánů* (Nacia epiko de bosniaj mahometanoj, 1917-1920)
* *Králevic Marko* (Reĝido Marko, 1922)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Konja lingvo

**Konja** (**Konya** aŭ '''Kon'ya''') estas ĉefe apriora planlingvo proponita de Larry Sulky ekde 2004.  

Konja havas memdividan morfologion, kun indiko en ĉiu radiko pri ties baza vortspeco; afiksoj povas alispecigi la radikojn, kiel la gramatikaj finaĵoj (-o, -a, ktp) en Esperanto.  Multaj radikoj estas aprioraj, sed aliaj venas el diversaj homaj lingvoj (ne nur eŭropaj).  La silaboj havas la formon KV(n), konsonanto + vokalo + eventuala /n/.

Konya uzas sufikson por marki proprajn nomoj; tiu sama morfema ankaŭ duoblas kiel la vokativa vorteto.

Nombroj:

   0  to  
   1  mu
   2  xuma   
   3  sifa   
   4  koka   
   5  fexa   
   6  sota   
   7  pipa   
   8  tema   
   9  lika

## Ekzemplo 
(Babela turo, Genezo 11: 1-9):

wosa, po mŭa yo, telaxa tota tenyu sila we tokanlai mu. 

wola, su xoxa kenxoyu faisa ye tufyu we xemapanxo luwi Xinarya ye kepyu we lunlo.

wola, lo tokyu kewi sefanfaila we yoka "mi tota fetyu ne we petanketata ye kusansexyu fina we losa" punyoka. wola, lo lilyu lona we pitanketata wo pita ye we taula wo taulanpita.

wola, lo tokyu nexa yoka "fetyu ne we xita tenwi kaipasa yo, lelantoxyu we saila punyo, yema mi tota kenyusa ne we su tota ye pefyusa ne no we tota lewi telaxa" punyoka. 

yeta, Nunsailya xuyu yema sinyu we xita ye we kaipasa yo, su fetyu. 

wola, Nunsailya tokyu we yoka "su tota seyu we setansu yo, tokyu we tokanlai mu punyo, yefala lo teyu ku we xi tisa, yefala xi to yo lo sepyu punyo seyu puntenposa lauwi lo" punyoka.

yoka mi keyu ne we telaxa ye punkaunpimyu we tokanlai lewi lo yema lo lolanpimyu no we sefanfaila punyoka.

yefala Nunsailya pefyu we lo xuwi lunlo kewi tota lewi telaxa yo, ye lo kailyu fetyu we xita.

yefala xau nemyu we xita sewi Bebalya, yexata Nunsailya punkaunpimyu luwi lunlo we tokanlai lewi telaxa tota. wola, Nunsailya pefyu we lo xuwi lunlo kewi tota lewi telaxa.

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20050701083645/http://ca.geocities.com/handydad/konya/konya-main.html

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Parko Vigeland

**Parko Vigeland** estas parto de Frognerparko en la norvega ĉefurbo Oslo.

eta|maldekstra|*La Monolito*
La Parko Vigeland estas statuparko, konstruita de la artisto Gustav Vigeland.

En la centro de la parko estas la granda statuo *La Monolito*. La Monolito konsistas el homaj korpoj, kaj ĝia alto estas 14 metroj.

Vigeland
Kategorio:Arto
Kategorio:Norvegio
Kondimento

**Kondimento** aŭ **gustaĵo**estas substanco aldonata al manĝaĵo, norme kiel frandaĵo, saŭco, pulvoro, aŭ pasto, por plibonigi ĝian guston. Ili estas ofte aldonata sur la manĝaĵo de manĝanto laŭ propra gusto.

Kondimento estas vendebla en botelo, skatolo aŭ alia ujo. Rapidmanĝejoj ofte disdonas malgrandajn paketojn da kondimentoj al siaj klientoj.

## Bildaro 

Dosiero:Salt, sugar and pepper shakers.jpg| Salo, sukero kaj pipro en siaj respektivaj vitraj ujoj
Dosiero:Salt-packet.jpg |Paketoj de salo sur tablo
Dosiero:Condiments in a ship's mess 01.jpg |Aro da kondimentoj
Dosiero:ASC Leiden - W.E.A. van Beek Collection - Dogon markets 08 - Various condiments at Sangha market, Mali 1992.jpg|Diversaj kondimentoj ĉe la Sangha bazaro, Malio (1992) 

## Referencoj 
## Ekzemploj de kondimentoj 
* ajlolea saŭco
* aŝaro
* ĉatnio
* humuso
* kapsiketa saŭco (kiel Tabaska saŭco aŭ Sriracha saŭco)
* keĉupo
* kreno
* majonezo
* mustardo
* pesto
* reliŝo
* remolado
* saŭrkraŭto
* sojo
* tatara saŭco
* vasabio
* vinagro
* vorcestera saŭco

## Vidu ankaŭ 
* Nutraĵa aldonaĵo
* Spico


Kategorio:Manĝaĵoj
František Antonín Kolovrat-Libštejnský

**František Antonín KOLOVRAT-LIBŠTEJNSKÝ** (esperantigebla kiel *Francisko Antonio KOLOVRAT-LIBŜTEJN*) naskiĝis la 31-an de januaro de 1778 kaj mortis la 3-an de aprilo de 1861. Li estis ĉeĥa nobelo kaj politikisto.

Grafo F. A. Kolovrat devenis el malnova bohemia aristokrata familio. En Bohemio li ankaŭ komencis sian karieron en ŝtata deĵoro. Unue kiel praga hetmano kaj polica direktoro, ekde la jaro 1811 poste kiel la plej supera administra oficisto en la lando, t. e. prezidanto de la landa gubernio kaj la plej supera burggrafo. En tiu ĉi funkcio li montris iniciaton en klopodo pri ekonomia kaj kultura reviviĝo de la lando. Krom alia li partoprenis per signifa maniero en fondo de Patruja (hodiaŭ Nacia) muzeo en Prago.

En la jaro 1826 imperiestro Francisko la 2-a alvokis Kolovraton en Vienon en postenon de ŝtata kaj konferenca ministro. Kolovrat fariĝis proksima konsilanto de la imperiestro kaj la plej supera oficisto en internaj aferoj de la monarĥio, kaj pro tio ankaŭ granda rivalo de grafo Metterniĥ. Dum la tempo de la regado de imperiestro Ferdinando ambaŭ regavidaj rivaloj estis la plej potencaj viroj en la imperio. Diference de Metterniĥ, kiu vidis en la ĉeĥa nacia renaskiĝo danĝeron por la monarĥio, al Kolovrat kaĵolis, ke li estis konsiderata kiel ties defendanto kaj diversokaze li vidigis sian pozitivan rilaton al la klopodoj pri evoluo de la ĉeĥa lingvo kaj scienco. Liaj malamikoj asertis pri li, ke li kontentigos ĉiun, kiu alparolos lin: „Mi estas ĉeĥo kaj mia nomo estas Venceslao.“

Revoluciaj ŝtormoj en marto de 1848 forbalais Metterniĥon kaj post ne tuta monato ili suprenportis Kolovraton en frunton de nove kreita registaro. Poste devis ankaŭ li foriri el la politika vivo okupiĝante per „plibeligo de sia sinjorujo“.

Kategorio:Ĉeĥaj nobeloj
Viktor Dyk

**Viktor DYK** (naskiĝis la 31-an de decembro 1877 en Pšovka, Ĉeĥio - mortis la 14-an de majo 1931 en Lopud, Jugoslavio) estis ĉeĥa poeto, verkisto, ĵurnalisto kaj politikisto.

En sia simbolisma verkado li defendis la ideon de libera nacio.

## Verkoj 
* *Giuseppe Moro* (Giuseppe Moro - poemaro)
* *Síla života* (Forto de la vivo - poemaro)
* *Válečná tetralogie* (Milita tetralogio - poemaro)
* *Krysař* (Ratisto - historia novelo)
* *Zmoudření dona Quijota* (Saĝiĝo de Don Quijote - dramo)
* *Ondřej a drak* (Ondro kaj drako - komedio)

### En Esperanto aperis 
* *Ruĝoblanka kufeto. (Červenobílá karkulka.)* Alegoria politika fabelo el libro *Příhody*. Tradukis Rudolf Fridrich. En: *La Progreso* 1934, p. 70–71.
* *Ondro kaj drako.* Tradukis Josef Vondroušek, 1985.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Asketismo

eta|150px|katolika monaĥo
**Asketismo** (el greka ασκητής – fakulo kaj sence laŭ greka άσκημα, άσκησις – ekzerco, vivmaniero de la atletoj) estas ofte religie motivita fastado, abstino, silentado, ĉasteco, nedormado, elsociiĝo, ankaŭ rezigno pri korpa purigado, memskurĝado (vipado), marŝado senŝua (nudpiede), senhejmeco kaj ankaŭ tolerado de humiligaj agadoj. Asketismo rilatas al korpo *kaj* animo. Ĝi estas ĉefe spirita sinteno: Oni eltenas ĉion libervole kaj pro iu celo ekster si.

La pitagora skolo ankaŭ praktikis asketismo kiel parto de la procezo de purigado de la animo. La radikoj de la asketismo de judoj, kristanoj kaj islamanoj kuŝas en la hebrea biblio, eĉ se la vorto mem ne aperas tie. Por la frua kristanismo Johano la Baptisto estis ekzemplodona. Jesuo mem ne praktikis specialan asketismon, kvankam laŭ Mat. 4, 2 li fastis dum 40 tagoj.

Multaj monaĥaj ordenoj, aparte en budhismo, kristanismo kaj islamo (tie aparte la sufismaj ordenoj de derviŝoj), akcentas la praktikon de asketismo.

Multaj atletoj ankaŭ sindetenas de seksumado antaŭ diversaj konkuradoj, por koncentri siajn fizikajn kaj mensajn klopodojn sur la konkurado.

La socia movado *Rektaj punkoj* estas karakterizita de siaj membroj sindetenantaj de alkoholo, drogoj kaj neformala seksumado, kiel vivmaniero.

Malsatstriko estas uzata kiel ilo de protesto aŭ kiel levilo de soci-politika premo kontraŭ diversaj aŭtoritatoj (ĉefe dum koloniismo kaj en malliberejoj).

## Vidu ankaŭ 
* Monaĥo
* Monaĥismo
* Saduo
* karesmo
* fasto
* derviŝo

## Eksteraj ligiloj 
*  "Kvin niveloj de plezuro"
*  "Asketismo kaj celibato"
*  Asketismo el medicina vidpunkto 
*  Asketismo en la germanlingva "leksikono de kristana moralo"


Kategorio:Simpla vivstilo
Kategorio:Religia terminologio
Siegfried Ziegler

**Siegfried ZIEGLER** (naskiĝis la 2-an de februaro 1902 en Essen, mortis la 19-an de januaro 1984 en Seefeld aŭ Herrsching kaj de julio ĝis novembro 1955 membris en la bavara parlamento. De 1965 ĝis 1969 li laboris en Meksiko por la socialdemokrata fondaĵo Friedrich-Ebert-Stiftung kaj tie instruis ekonomian geografion.

eta|maldekstra|160ra|
Siegfried Ziegler lernis Esperanton en 1924 kaj fariĝis membro de Sennacieca Asocio Tutmonda. Post la dua mondmilito li en 1947 refondis Germanan Esperanto-Asocion (GEA) kaj estis de 1947 ĝis 1953 ties prezidanto. Samtempe li estis direktoro de Germana Esperanto-Instituto (GEI). Krome li eldonis la Esperantan revuon *La ponto* kaj en 1949 Esperanto-lernolibron germanlingvan kun la titolo "Kleines Lehrbuch der Weltsprache Esperanto", sub la pseŭdonimo "Brikisto", kiu estas traduko de lia germana familia nomo. Krome li publikigis multajn aliajn verkaĵojn favore al Esperanto en sia tiucele fondita eldonejo en Munkeno. Grandparte pro lia engaĝiĝo, la Universala Kongreso de Esperanto en 1951 povis okazi en Munkeno. 

Pro kvereloj ene de GEA li malmembriĝis en 1953. Sian Esperanto-bibliotekon li donacis al Germana Esperanto-Instituto. Liaj manuskriptoj, artikoloj, leteroj ktp. el la jaroj 1946–1965 troveblas en la arkivo de Fritz-Hüser-instituto.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Siegfried Ziegler en la kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo Vieno

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Membroj de SAT
Mikuláš Dačický z Heslova

**Mikuláš DAČICKÝ z Heslova** (naskiĝis la 23-an de decembro 1555 - mortis la 25-an de septembro 1626) estis ĉeĥa aventuristo, verkisto kaj kronikisto de Kutná Hora.

Li estis blazona burĝo, utrakvisto, tamen li kleriĝis ĉe abato en Kladruby. Li ofte precesis antaŭ tribunalo, havis problemojn pro mortigo de rivalo en duelo. Li postlasis satiran versaron *Prostopravda* (Simpla vero) kaj kronikon de Kutná Hora *Paměti* (Memorlibro) kun ironia tono.

Lian vivon bildigis dramo de Ladislav Stroupežnický *Zvíkovský rarášek* (Diableto el Zvíkov) kaj filma komedio *Cech panen kutnohorských* (Gildo de virgulinoj el Kutná Hora), en kiu prezentis lian figuron granda ĉeĥa aktoro Zdeněk Štěpánek.

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj kronikistoj
Lunio

**Lunio** (Luni) estas apriora planlingvo proponita de Florent GARET en 2002.

## Gramatiko 
## Fonologio 
Luni uzas nur 15 literojn de latina alfabeto:

Vokaloj: A, E, I, O, U;

Konsonantoj: F, K, L, M, N, P, S, T, W, Y.

Malsame al Esperanto:

* W = /ŭ/;
* Y = /j/.

Ĉiuj silaboj havas la formon KV (konsonanto+vokalo).

## Ekzemplo 
Babela turo (Genezo 11: 1-9):

1 A ti, a supo nikapa, lasitu nifoki kulo ninopa. 
2 A ti, pe sapu, nitu leluki. Tayu, a yeni o Sinealu, nitu peloki lume. Tayu, a lume, nitu pitaki. 3 Milo-nitu nifoki tawe-nitu: "A mu, lotu sonuki molitu, lotu woseki molitu a kefa." Tayu, molitu soki waletu wo nitu, e waso soki noko wo nitu. 
4 Nitu nifoki: "A mu, lotu sonuki pima e limi. Taso o la limi feteki keso. E lotu sonuki loti wo lotu, wo, a musi o supo nikapa, lotu i soki fakupa." 5 Mufa faweki wo kese, wo fusoki pima e limi. 
6 Mufa nifoki: "Nitu soki yepo ninopa e mupiki kulo ninopa, e nitu lamoki sonu o pima e limi. A ti, nitu lamoki komitu; a ta, nitu yatiki kusiki nika o la komitu. 
7 A ta, le faweki wo kese, tayu le setaki kulo o nitu, wo milo-nitu i mayoki kulo o tawe-nitu." 
8 Tayu, Mufa fakuki nitu a musi o supo nikapa, walu; tayu nitu teyaki sonu o pima. 
9 Lasitu lotiki pima Babelu, tibu a pima, a ti, Mufa setaki kulo o lasitu, e fakuki lasitu a musi o supo nikapa.

## Eksteraj ligiloj 
http://www.langmaker.com/db/bbl_luni.htm 

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Meiko

**Meiko** estas esperantido kreita de Florent GARET en 2003.

## Gramatiko
### Alfabeto kaj prononco
La alfabeto de meiko estas A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z. Malsame al Esperanto:

*C = ŝ;
*J = ĵ;
*Q = kĥ;
*X = ĥ;
*Y = j;
*Z = dz;

U kaj I oni povas pronunci laŭvole [ŭ] kaj [j].

### Morfologio
La artikolon *la* oni devas uzi nur en necesa kazo.

La pluralo de substantivoj oni faras per -s: telefono/telefonos.

La infinitivo de verboj finas per -en, la prezento finas per -e, la futuro per -er kaj la pasinto per -ed: telefonen, telefone, telefoner, telefoned (telefoni, telefonas, telefonos, telefoni).

Sufiksoj:

-ad- = -um- (telefonada = telefonuma);
-ero = -isto (telefonero = telefonisto);
-atio = ago rilate al (telefonatio = telefonado);

Meiko uzas nur 5 prepozicioj:

a = en;
di = de, ol;
of = el, ĉar;
fur = al
kon = kun

### Sintakso
Meiko ne uzas relativajn frazojn:

Kato drinke milko; la milko este bona. (La kato trinkas lakton kiu estas bona).

## Eksteraj ligiloj
*http://garet.free.fr/florent/meiko_en.htm 

Kategorio:Esperantidoj
Studadsesioj de AIS

**Studadsesio** de AIS estas universitateca konferenco, dum kiu okazas klerigaj aranĝoj.

Laŭ la juraj cirkonstancoj ekzistas diversaj kategorioj:
* SUS (Sanmarineca Universitata Sesio) estas konferenco, dum kiu okazas studfinaj ekzamenoj je iu ajn nivelo.
* MUS (Magistreca Universitata Sesio) estas konferenco, dum kiu okazas studfinaj ekzamenoj ĝis maksimume la magistreca nivelo.
* BUS (Bakalaŭreca Universitata Sesio) estas konferenco, dum kiu okazas studfinaj ekzamenoj ĝis maksimume la bakalaŭreca nivelo.
* Simpla studadsesio ampleksas nur sciencajn kursojn kaj prelegojn (kaj kadran programon), sed ne studfinajn ekzamenojn. Tiu speco estas la sola, kiu povas okazi en landoj, kie AIS ne havas specialan ŝtatan agnoskon.
* AIS-IKU estas komuna aranĝo inter UEA kaj AIS dum la Universalaj Kongresoj. La enkondukaj lecionoj de tiuj studadsesioj estas samtempe prelegoj de Internacia Kongresa Universitato.

Kursoj dum studosesioj ordinare ampleksas almenaŭ ok lecionojn. Sciencaj prelegoj povas daŭri inter 10 kaj 40 minutojn kaj krome disponigu tempon por diskuto. Dum SUS-oj okazas ankaŭ "Akademia Forumo" pri temo de ĝenerala signifo, kiu estas traktata en la formo de diskuto inter podianoj kaj spektantaro. Ofte la arta kaj teknika sektoroj de AIS kontribuas al la sesia programo.

AIS klopodas aranĝi ĉe SUS-oj enkondukajn lingvokursojn pri Esperanto kaj pri la lingvo(j) parolata(j) en la sesieja regiono.

## Eksteraj ligiloj 
* el la retejo de AIS

Kategorio:AIS
Jakobo la 2-a (Anglio)

**Jakobo la 2-a** (; naskita la 14-an de oktobro 1633, mortinta la 5-an de septembro 1701) estis reĝo de Anglio de 1685 ĝis 1688. Krome li estis reĝo **Jakobo la 7-a** de Skotlando.

Li estis la lasta vira reĝo el la katolika dinastio de la Stuartoj. En 1688 la protestanto Vilhelmo la 3-a, lia bofilo, venkis lin en la "Glora Revolucio". Li fuĝis al Irlando, sed en 1690 Vilhelmo venkis lin en la "batalo ĉe Boyne". Post tio li fuĝis al Francio kaj mortis en 1701 en *Saint-Germain-en-Laye*.

Dosiero:King_James_II_by_Sir_Godfrey_Kneller,_Bt.jpg|
Dosiero:James II of England.jpg|
Dosiero:James II statue 1.jpg|
Dosiero:James2coin.jpg|

Kategorio:Mortintoj en Saint-Germain-en-Laye
Kategorio:Anglaj reĝoj
Kategorio:Skotlandaj reĝoj
Kategorio:Stuartoj
Omnésio

**Omnésio** estas planlingvo proponita de Jordan KAY en 2003. La projekto klasigeblas Eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj.

## Gramatiko 
### Alfabeto kaj prononco 
La alfabeto de Omnésio estas: A, B, C, CH, D, E, F, G, GH, I, J, K, L, M, N, O, P, R, S, T, U, V, X, Y, Z. Malsame al Esperanto:

*C sonas /k/ antaŭ a, o, u kaj /s/ antaŭ e kaj i;
*CC sonas /ĉ/;
*CH sonas /k/;
*G sonas /g/ antaŭ a, o, u kaj /ĝ/ antaŭ e kaj i;
*GH sonas /g/;

Vokaloj povas esti longaj aŭ mallongaj.

Oni uzas la tildon kiel en la portugala lingvo: ã = an; õ = on.

La forta silabo estas ĉiam la antaŭlasta.

## Ekzemplo 
Babela turo (Genezo 11: 1-9):

11:1 Lai omna tera teneó una lingua cõ fali uniformi. 2 Chuando lai persone migrarõ d'eil esto, alarõ a valla ent la tera de Shinaar et sem posarõ ibo. 3 Eli dichterõ à eloceteri, "Veni, forma nos late et lã igna." Tenerõ late d'utiri cha cementi et bituma du mortero. 4 Dichterõ, "Veni, forma nos o urbo et o turo dechi culma alchansarea eil cello. Face nos o nomo, anche ne nos dispercirenos sup'eil facio de lai tera." 5 Deo decendereó du videri eil urbo et eil turo ch'eil fili d'eil viro abe formaido. 6 Deo dichtereó, "Eli sent una personesa, omna teneindo lai mesma lingua, et iso eis lai prima chosa che faceichent! Ho nilo che faceichent serea inelograrebla du eli! 7 Veni, decende nos et confundi li fala, anche una persona intelegerea lai fala do cetero. 8 De iso loco, Deo lõ dispercireó sup'eil facio de lai tera, et terminarõ de formari eil urbo. 9 Lõ apeloa Babel, chia iseto fa'eil loco unede Deo confundeó lai lingua de lai tera. Fae de ibo che Deo dispercireó eil homoso sup'eil facio de lai tera.

## Eksteraj ligiloj 
* http://wave.prohosting.com/azumaril/id2.htm

Kategorio:Eŭroklono
Sam Bettens

**Sam BETTENS** (naskiĝis la 23-an de septembro, 1972 en Kapellen) estas belga kantisto, precipe konata kiel kantisto de K's Choice.

Komence de la 90-aj jaroj Sam ludis kune kun sia frato Gert en la amatora muzikbando "The Basement Plugs". La fratoj tiel estis malkovritaj kaj oni al ili ofertis diskokontrakton. Sub la nomo "The Choice" ili debutis. Poste la nomo de la bando ŝanĝiĝis al "K's Choice"; per kiu ili kelkfoje furoris, kiel per "Not an addict".

Kiam K's Choice en 2003 decidis dum unu jaro trankviliĝi, Sam komencis pri solo-albumo. Unue li faris la etan albumon "Go" por poste krei la tutan albumon "Scream".

Sam ĉiam kantis en la angla lingvo. Por la nederlanda filmo "Leef!" li faris tamen escepton. Li kantis la titolkanton de Leef! La filmo estis la 28-an de septembro 2005 la malferma filmo de la nederlanda filmfestivalo en Utreĥto. Sammonate la filmo aperis ankaŭ en la belgaj kinejoj kaj la disketo aĉeteblis.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de Kschoice

Kategorio:Belgaj kantistoj
Problemo de jaro 2000

[alternative=problemo je anonctabulo en Nantes, fotita 200-01-03.|eta|250x250ra|La cimo sur ekrano en [Nanto (Francio)|Nanto, je la 3-an de januaro 2000]]

La **Problemo de jaro 2000** (ankaŭ konata kiel **j2k-problemo** aŭ **jarmila cimo**) estis eraro de komputila programado kiu kaŭzis iujn dato-rilatajn procezojn misoperacii por datoj kaj tempoj post la 1-a de januaro, 2000. Multaj homoj timis, ke kritikaj industrioj (elektra, financa, ktp.) estas haltontaj je meznokto de la 1-a de januaro, 2000. Tra la mondo, firmaoj kaj organizoj ĝisdatigis siajn komputilsistemojn. La preparado de jaro 2000 havis gravan rolon en la historio de komputiko.

Fine, komputika katastrofo ne okazis, tamen multaj gravetaj eraroj ja okazis. Pro la manko de katastrofoj kaj misaj prognozoj de "finiĝo de la mondo", la publiko ĉefe (sed eble malĝuste) rigardis J2K-on kiel malgravan.

## Vidu ankaŭ 
* Problemo de jaro 2038

Kategorio:Komputiko
Kategorio:2000
Ghislenghien

dekstra|250px
**Ghislenghien** [gislegjE] (nl:Gellingen) estas belga ekde 1976 aliĝinta municipo de la valona municipo Ath, provinco Henegovio. Ĝi nombras ĉ. 3000 loĝantojn.

La municipo troviĝas proksime 40 km sud-okcidente de Bruselo, proksime de la aŭtovojo E429 Bruselo - Lille.

## Gaseksplodo 
En Ghislenghien je la 30-a de julio 2004 okazis severa eksplodo de gasodukto. 18 homoj mortis kaj 132 estis vunditaj. Tiu ĉi eksplodo estis unu el la plej severaj de la belga historio. Tri tagojn post la katastrofo estis ŝtata funebra tago. Multegaj fajrobrigadistoj helpis estingi la fajron. Kvin el ili estis inter la 18 mortintoj. De la severe vunditaj personoj poste mortis ankoraŭ kelkaj, kio portis la bilancon al 24 mortintoj.

Je la 8-a de septembro 2004 la gasodukton oni reaktivigis. Intertempe la registaro prenis kelkajn mezurojn por finance kompensi la viktimojn. Post iom da premo, la asekuroj kaj la konzerno *Fluxys* (la ekspluatanto de la dukto) kompensis la viktimojn per 1 miliono da eŭroj.

La 30-an de julio 2005 oni inaŭguris monumenton je la loko de la eksplodoj.

Kategorio:Aliĝintaj municipoj de Belgio
Martin Haase

**Martin HAASE** (naskiĝis la 25-an de oktobro 1962 en Dortmund) estas fakulo pri latinidaj lingvoj kaj pri la eŭska lingvo. Li laboras ankaŭ pri gestaj lingvoj de surduloj. Krome li estas la nuna direktoro de Germana Esperanto-Instituto. En la Esperanto-movado li konatiĝis jam pli frue kiel prezidanto de Germana Esperanto-Junularo, vicprezidanto de TEJO kaj aktoro de la amatora teatra grupo Kia koincido.

Haase komence studis en Tuluzo kaj akiris licencion. Poste li magistriĝis kaj doktoriĝis pri lingvistiko en Kolonjo en 1988 (resp. 1991). Post agado ĉe la universitatoj de Hamburgo, Osnabrück, Freiburg kaj Berlino (Libera Universitato, Teknologia Universitato) li nun estas estro de la fako pri latinidaj lingvoj ĉe la universitato de Bamberg.

Haase studis plurajn lingvojn surloke dum longaj restadoj eksterlande. Unu el liaj specialaĵoj estas la studo de lokaj aŭ alikaŭzaj variantoj de unu lingvo. Krom ampleksajn kontribuojn al la studprogramo de sia universitato li aranĝas ankaŭ malferman "lingvistikan kolokvon", kiun povas partopreni ĉiuj interesuloj pri lingvistikaj temoj.

Haase estas ankaŭ profesoro de AIS. Ekde 2023 Martin Haase estas elektita prezidanto de Germana Esperanto Asocio.

## Eksteraj ligiloj
* Lia persona retejo

## Referencoj 
Kategorio:AIS
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Germanaj vikimedianoj
Kategorio:Germanaj lingvistoj
Kategorio:Interlingvistoj
Kategorio:Esperantologoj
Kategorio:Esperanto en Berlino
Kategorio:Estraranoj de TEJO
Kategorio:Prezidantoj de GEJ
Kategorio:Prezidantoj de GEA
Kategorio:Germanaj altlernejaj instruistoj
Loneo

**Loneo** (Lone) estas skizo de planlingvo farita de Risto Kupsala en 2002.

Ĝi estas izolanta lingvo kun eŭropdevena vortprovizo.

## Gramatiko
### Fonologio
Lone uzas latinan alfabeton. Malsame al Esperanto:

*c = ŝ;
*j = ĵ;

La unua silabo estas ĉiam la forta.

### Morfologio
: Substantivoj ne varias eĉ ne kaze, eĉ ne plurale. 
: Adjektivoj kaj adverboj havas similan formon.
: Verboj ne ŝanĝas eĉ ne en tempoj aŭ modoj.

### Sintakso
Lone havas bazan vortordon SVO (subjekto, verbo, objekto). Kvaligaj vortoj venas antaŭ al kvaligataj, frazaj kvaligoj sekvas la kvaligatojn (la aŭtoro mem diras ke la sintakso estas sama al la angla lingvo).

## Ekzemploj
*joli nataca joli rede (La bela Nataŝa parolas bele);
*dona de rusia (sinjorino el Rusio).

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20030217001131/http://tols17.oulu.fi/~rkupsala/lone/lone_en.html

Kategorio:Planlingvoj
Progressiva

**Progressiva** estas planlingvo kreita de Mattia Suardi kiu uzas kromnomon Suhardian en 2003.

## Gramatiko 
### Alfabeto kaj prononco 
La projekto uzas la latinan alfabeton sen diakritikoj. Malsame al Esperanto:

* C sonas /k/ antaŭ a, o, u, kaj /s/ antaŭ e kaj i.
* CC sonas /ks/;
* CH sonas /ĉ/ aŭ /k/ laŭetimologio.
* RH sonas /r/;
* TH sonas /t/;
* J sonas /ĵ/;
* PH sonas /f/;
* QU sonas /kŭ/;
* SC sonas /s/;
* SH sonas /ŝ/;
* TI antaŭ vokalo sonas /si/;
* W sonas /ŭ/;
* X sonas /ks/;
* Y sonas /j/;
* Z sonas /dz/;

### Morfologio 
La difina artikolo estas "e". Estas nedefina artikolo "un".

Ne estas finaĵo por substantivo. La pluralon oni faras per -s aŭ -es: castle/castles (kastelo/kasteloj); linx/linxes (linko/linkoj).

La adjektivo ne varias.

Derivataj adverboj finiĝas per -li.

Personaj pronomoj estas
* en nominativo: yo (mi), tu (ci), el (li), ea (ŝi), it (ĝi), nos (ni), vos (vi) kaj nan (ili);
* en akuzativo: me (min), te (cin), le (lin), la (ŝin), it (ĝin), nos (nin), vos (vin), nan (ilin).

La adjektivoj posesivoj estas mi (mia), tu (cia), ,su (lia, ŝia, ĝia, sia), nos (nia), vos (via), nan (ilia). Oni ne povas uzi ilin kiel pronomojn.

La infinitivon de l' verbo oni faras per la vorteto *ta*: ta happen (esperi). La baza formo de l' verbo estas la radiko, per la vorteto '' 'a* oni formas la pasinton kaj per vorteton * 'yo'' oni faras la futuron: ta ris/ yo ris/ yo'a ris/ yo'yo ris (ridi/ mi ridas/ mi ridis/ mi ridos).

### Sintakso 
La adjektivo ĉiam venas antaŭ substantivo. La adverbo venas ĉiam antaŭ la verbo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://freeweb.supereva.com/linguaprogressiva/index.htm?p (itale)
* http://fun.supereva.it/linguaprogressiva/ProgressivaPDF_English.pdf 

Kategorio:Esperantidoj
Pisino

**Pisino** (**Pisina**) estas apriora planlingvo proponita de iu, kiu uzas kaŝnomon µ (Mü) en 2004. Pisina havas kiel unuan celon la komunikadon inter homoj kaj komputiloj. Ĝi estas bazita en khmera kaj indonezia lingvo. Estas versio de Pisina nomata Tunu kun nur 6 fonemoj.

Simile al BABM, Pisina uzas latinan alfabeton kiel silabaron. Krom la 26 literojn ĝi uzas ankaŭ simbolon @.

Specimenoj:

*Timiko a tomana nai a simaka (Ŝajnas ke li estas bona);
*Pikani a tilolona nai o timiko a sai milana (Mi pensas ke ne estas problemo);
*Pikani a pinonomi kai timiko i nai o pikani a mataki pimomoti manola i
salota kai kitola (Mi promesas ke mi aĉetos la manĝaĵon al kato).

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Proslava

**Proslava** estas zona planlingvo al slavaj popoloj proponita de usonano George Doudy, kiu uzas plumnomon Juraj, en 2002.

## Ekzemplo 
Ja sem muzh. Ja sem tut. Ja sem sada. Ja sem ni drevo. Ja sem ni zhena. Drevy ma korny. Zheny ma diety. Ja ni mam diete. Ja pojedem do Europa za diete. Za prijemne syn. V Europe ja najdem diete dla mnie. 

Traduko: Mi estas viro. Mi estas ĉi tie. Mi estas nun. Mi ne estas arbo. Mi ne estas virino. Arboj havas radikojn. Virinoj naskas infanojn. Mi ne naskas infanojn. Mi ne havas infanon. Mi iras al Eŭropo por havivigi infanon. Poradopta vojaĝo al Eŭropo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.geocities.com/proslava/

Kategorio:Zonaj planlingvoj
Lingvoŝanĝiĝo

Lingvoŝanĝiĝo estas la procezo de ŝanĝigoj fonetikaj, morfologiaj, semantikaj kaj sintaksaj ecoj de lingvo, sume ĝia kvalita evoluo dum tempopaso.

Lingvajn ŝanĝiĝojn studas historia lingvistiko.

## Literaturo 
* Benoît Philippe: *Sprachwandel bei einer Plansprache am Beispiel des Esperanto* (Lingvoŝanĝiĝo en planlingvo je la ekzemplo de Esperanto), Konstanz: Hartung-Gorre, 1991. ISBN 3-89191-480-6.

## Komparu kun 
*Neologismo
*Lingva reformo
*Lingvoanstataŭado

## Vidu ankaŭ 
* Lingva purismo
## Eksteraj ligiloj 
* *Sprachwandel.pdf* en: retejo de Prof-o Rudi Keller

Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Lingvo
Ordinara sonko

La **ordinara sonko** aŭ **legoma sonko** (*Sonchus oleraceus*) estas sonko el la familio de asteracoj. Ĝi estas kuracplanto indiĝena en Azio kaj Eŭropo, kiu estas nutra manĝaĵo  por homoj kaj por la plimulto de la brutaro.

## Nutraj kvalitoj 
Al ĝi estis atribuata ankaŭ saniga forto, simila al tiu de taraksako kaj amara cikorio . La folioj estas la partoj kiujn homoj kutime manĝas, kaj ili estas utilaj kiel salatolegomoj, aŭ kuiritaj kiel spinaco. Brogado aŭ boligado forigas amaran guston. Nutraĵo-analizo rivelas 30 – 40&nbsp;mg da C-vitamino en 100g, 1,2% da proteino, 0,3% da graso, 2,4% da karbonhidrato.

Sek-peza analizo de la folioj montras, ke 100g entenas (varieme laŭ kreskadaj cirkonstancoj):
45g da karbonhidrato, 28g da proteino, 22g da cindro, 5,9g da fibro, 4,5g da graso; sume, ĝi disponigas 265 kaloriojn.

**Mineraloj**  Kalcio : 1 500&nbsp;mg Fosforo : 500&nbsp;mg Fero : 45,6&nbsp;mg Magnezio : 0&nbsp;mg Natrio : 0&nbsp;mg Kalio : 0&nbsp;mg Zinko : 0&nbsp;mg;
**Vitaminoj**  A: 35&nbsp;mg Tiamino ( B1): 1,5&nbsp;mg Riboflavino ( B kun nombro): 5&nbsp;mg Niacino : 5&nbsp;mg B6: 0&nbsp;mg C: 60&nbsp;mg

## Kultivado 
[eta|220px|maldekstra|Verda [salato kun karoto, kukumo, cepo, folioj de ordinara sonko kaj tomatotranĉaĵoj.]]
Tiu palearktisa planto estas konsiderata kiel invada specio en multaj mondopartoj, kie ĝi estas trovata plejofte en perturbitaj areoj  . Ĝi disvastiĝas per semo kiu estas vente aŭ akve transportata, kaj povas ofte esti limigata per falĉado ĉar ĝi ne rekreskas ekde radikopartoj .
## Botanikaj trajtoj 
La floroj estas duseksaj, kaj oftaj polenigantoj inkludas abelojn kaj muŝojn.
La folioj estas sentigaj kun du pintaj oreletoj.

La specio preferas plenan sunon kaj ĝi ŝatas nitratoriĉajn grundojn.

## Saniga valoro 
Ordinara sonko havas gamon da medikamentaj uzoj. Partoj de la planto estas diversmaniere uzataj por stimuli menstruan fluon, ŝanĝi hepatofunkcion, stimuli  diurezon, ekhaltigi fekadon, kaj kontraŭbatali kanceron, verukojn, inflamon kaj febron.
## Kontraŭbatalo 
Klopodoj de trudherboforigo per uzo de herbicidoj, neglektante aliajn metodojn, eble kondukis al proliferado de tiu specio en kelkaj medioj .

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Mapo de origina natura kaj nuntempa areo.
*  Bildoj de ordinara sonko ( *Nature Manitoba* ).

Kategorio:Asteracoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
Onda fervojo

dekstra|eta|Tipa trako de onda fervojo
[eta|Onda fervojo en Movie World, [Aŭstralio]]
eta|Veturo laŭ vido de veturanto (Xpress, amuzparko Walibi, Nederlando)
**Onda fervojo** aŭ **reltobogano** troviĝas en amuzparkoj. Ĝi estas kiel normala fervojo, sed la vojo mem leviĝas kaj subeniras tre subite, por krei terurige amuzigan senton en la rajdantoj.

La *onda fervojo* (kiu en iuj lingvoj nomiĝas **rusaj montoj** aŭ **amerikaj montoj**) estas populara amuzejveturilo, kiun oni disvolvis por amuzejoj. S-ro LaMarcus Adna Thompson patentis la unuan ondan fervojon la 20-an de januaro 1865. Esence specialigita fervoja sistemo, la onda fervojo havas relaron, kiu supreniras kaj falas laŭ speciale kreitaj paternoj, foje kun inversiĝoj, el kiuj la plej ofta estas spiralo, kiu mallongtempe inversigas la rajdiston. La vojo nepre ne estas plena rondo, kvankvam iuj puristoj instistas, ke tiu ja devas. Plimulto da ondaj fervojoj havas vagonojn por du, kvar aŭ ses pasaĝeroj, en kiuj ili vojaĝas laŭ la ĉirkaŭvojo.

La unuajn ondajn fervojojn inspiris vintroludaj sledvojoj en Rusio, ĉefe ĉirkaŭ Sankt-Peterburgo, por kiuj glaciaj montetoj estis speciale konstruataj. En la fino de la 18-a jarcento ili populariĝis kaj entreprenistoj aliloke kopiis la ideon, uzante radveturilojn sur fervojoj. Unu el tiuj kompanioj estis „*Les Montagnes Russes à Belleville*“ (La Rusaj Montoj ĉe Belleville), kiu konstruis kaj funkciigis gravitan vojon en Parizo ekde 1812. La unua fervojo kun cirklo en kiu la rajdanto estas dum momento inversigita probable ankaŭ estis konstruita en Parizo, en 1846 el angla desegno, kun unupersona radsledo veturinta laŭ cirklo de 4 metroj diametre. Neniu el tiuj vojoj estis fermita cirkvito.

## Rekordaj 
* **Ŝtala ond-fervojo**
** **Plej alta**: *Kingda Ka* 139 m – parko *Six Flags*, Nov-Ĵerzejo, Usono (2005)
** **Plej longa**: *Steel Dragon 2000* 2479 m – parko *Nagaŝima Spaland*, Mie, Japanio (2000)
** **Plej rapida**: *Kingda Ka* 206&nbsp;km/h – *Six Flags*, Nov-Ĵerzejo (2005)
** **Plej longa falego**: *Kingda Ka* 127 m – *Six Flags*, New Jersey (2005)
* **Ligna ond-fervojo**
** **Plej alta**: *Son Of Beast* 66 m – parko *Kings Island*, Cincinnati, Ohio (2000)
*** *Son of Beast estas pro sia ŝtala buklo ne rekonata kiel vera ligna ond-fervojo.*
** **Plej longa**: *Beast* 2255 m – Kings Island, Cincinnati, Ohio (1979)
** **Plej rapida**: *Son Of Beast* 126&nbsp;km/h – parko *Kings Island*, Cincinnati, Ohio (2000)
** **Plej longa falego**: *Son Of Beast* 65 m – parko *Kings Island*, Cincinnati, Ohio (2000)
** **Plej kruta**: *Balder* kun grado de 70 – parko *Liseberg*, Gotenburgo, Svedio (2003)
** **Plej malnova**: *Hullámvasút* konstruita en 1922, de tiam funkcias, nur la ekirejo estis novkonstruita en 2000 laŭ la origina formo - Hungario, Budapeŝto, Amuzparko.

## Vidu ankaŭ
* Bobsleda tobogano

Kategorio:Fervojo
Kategorio:Amuzparkaj rajdoj
Radika Angla

**Radika Angla** aŭ **Rootian English** estas planlingvo proponita de Joris Bollen en 2004. Ĝi estas bazita je la angla lingvo.

La projekto proponas multajn ŝanĝojn kaj reguligojn en angla lingvo. Ŝajnas ke ekzistas nur precipaj proponoj sen kompleta disvolvigo de ideoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.testground.net/RootianMain.htm 

## Komparu 
* Baza Angla
* Transira Angla

Kategorio:Modifita angla
Romana

*Vidu ankaŭ artikolon Romana (Italio) pri komunumo en Italio.*
----
**Romana** aŭ **Lingua Romana** estas italeca planlingvo proponita de Dan Tohatan en 2003. La projekto klasigeblas Eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj.

Kiel la plejparto de eŭroklonoj, Romana havas nesimplan gramatikon, kun neregulaj verboj, multaj finaĵoj, ktp.

## Ekzemplo 
Babela turo (Genezo 11: 1-9)

1.    E tota la tera aveva una singula lingua, ed uno modo de parlare.
2.    Ed era com eli venevan del oriente, eli trovaro un campo in tera de Shinar ed abitaro achelo.
3.    E dissiro uno ad un altro, "Venite! Che construamo lateri e le ardamo al foco."
4.    Ed eli dissiro, "Venite! Che ni construamo una citate ed una ture, col capite in cielo, e che ni facamo un nome, che no siemo perduti supra tota la tera."
5.    E Deo descendu pro vedere la citate e la ture che i filii del Omo edificasseran.
6.    E Deo dissi, "Ece! Una nazione ed una lingua pro toti, e chesta eli avun inceputo a facere. E nun, toto che ei volun facere no sera interdito."
7.    Venite! Vadamo descendere e vadamo confundare la lingua loro achelo, che no audia un omo la lingua del suo amico.
8.    E Deo i espansi poia supra tota la tera, ed eli cessaro edificare la citate.
9.    Pro chela cosa, suo nome este Babel, pro che Deo a confundato achelo la lingua de tota la tera: e poia Deo i ave espansi in tote tere.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dacris.com/lang/

Kategorio:Eŭroklono
Enlanda barba agamo

La **enlanda barba agamo** (*Pogona vitticeps*) estas speco de agameda lacerto, kiu troviĝas en la dezertaj regionoj de Aŭstralio. El la pluraj specioj de la genro *Pogona*, *P. vitticeps* estas la plej ofte trovebla en bestovendejoj.

Dosiero:Feeding a Bearded Dragon.jpg|
Dosiero:Bearded Dragon in terrarium.jpg|
Dosiero:Baardagaam.jpg|
Dosiero:Bearded dragon Ryuu.jpg
Dosiero:Nordrhein-Westfalen, Wuppertal, Wikicon 2019 NIK 9554.jpg|alt=

Kategorio:Agamedoj
Universitato Cornell

**Universitato Cornell** estas usona universitato en Ithaca, Nov-Jorkio, kaj membro de la Ivy League (*Hedera Ligo*). Ĝi fondiĝis en 1865 de Ezra Cornell kaj Andrew Dickson White.

Ĝi havas ĉirkaŭ 3 200 fakultatanojn kaj ĉirkaŭ 13 700 studentojn antaŭdiplomajn kaj 6 700 postdiplomajn.

## Institucioj 
* *Boyce Thompson Institute for Plant Research*

## Profesoroj (elektoj) 
* Adam T. Smith
* Benedict Anderson
* Philip D. Nicholson
* Joseph A. Burns

## Vidu ankaŭ 
* 8250 Cornell

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de Universitato Cornell


Cornell
Simpekso

**Simpekso** estas planlingvo proponita de Jonathon Grimes en 2005. Simpekso havas influon de Esperanto kaj Mondlango, sed ne estas esperantido. Ŝajnas ke la projekto ne estas ankoraŭ kompleta.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jonathongrimes.com/simpekso/

Kategorio:Kompromisplanlingvoj