open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Escholzmatt

**Escholzmatt** estis ĝis la fino de 2012 komunumo en la distrikto Entlebuch en la kantono Lucerno de Svislando. Ĝi havis 3141 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 ĝi estis kunigita kun Marbach al la nova komunumo Escholzmatt-Marbach.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Preĝejo de Wiggen
eta|maldekstra|150ra|Dürrenbach
Escholzmatt situas en la okcidento de la regiono Entlebuch kaj estas parto de la UNESKO-biosfero. La komunumo situas sur la akvodislimo inter Ilfis, alfluanto de Emme kaj *Weissemme*, fontrivero de Eta Emme. Al la komunumo Escholzmatt apartenas krom la ĉefvilaĝo Escholzmatt mem la vilaĝoj kaj setlejoj Lehn, Feldmoos, Wiggen, Dürrenbach.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Escholzmatt limas en nordokocideto al Trub (Kantono Berno), en nordo al Romoos, en nordoriento al Schüpfheim, en sudoriento al Flühli, kaj en sudokcidento al Marbach.

## Trafiko 
Eschlozmatt situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Berno al Lucerno kaj ĉe la paralela kantona ĉefvojo.

## Historio 
eta|maldekstra|150ra|La novgotika pastra preĝejo Sankt-Jakobo en Escholzmatt. Maldekstre sur la bildo rekonelbas la memorŝtono pri Christian Schybi.
La unua dokumenta mencio de Escholzmatt datiĝas el la jaro 1160 kiel *Askolvismatte*.

En mezepoko Escholzmatt apartenis al la Habsburgoj. Ĉar la habsburga vokto provokis la malamon de la popolo, la voktejo Entlebuch en la jaro 1385 kontraktis eternan ligon kun la urbo Lucerno. La lucernanoj tamen fariĝis nur la novaj mastroj en Entlebuch, kio kaŭzis diversajn ribeladon kontraŭ Lucerno. En la Kamparana Milito en la jaro 1653 Christian Schybi de Escholzmatt estis la gvidantoj de la ribeloj. Post la malvenko de la kamparanoj Schybi estis ekzekutita. Memorŝtono antaŭ la preĝejo ankoraŭ hodiaŭ memorigas pri tiu evento.

Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 Eschlolzmatt estis kunigita kun Marbach al la nova komunumo Escholzmatt-Marbach kaj do ĉesis ekzisti kiel memstara komunumo.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Escholzmatt (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Escholzmatt
Faŭsto. Konciza komentario al Faŭsto, 1-a parto

**Faŭsto. Konciza komentario al Faŭsto, 1-a parto** - la komento estis verkita por la traduko de Norbert Barthelmess

* aŭtoro: Max Butin
* tradukisto:
* eldonejo: Butin & Jung
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1923
* jaro de la reeldono: 
* presejo: 
* formato: 18 paĝoj
* recenzoj:
* situo: privata biblioteko de P.Fiŝo

## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de  Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Faŭsto
Majno-Danubo-Kanalo

lang=eo|eta|maldekstra|250ra|
La **Majno-Danubo-Kanalo**, foje ankaŭ nomata **Rejno-Majno-Danubo-Kanalo** aŭ **Eŭropa Kanalo**, ekde la jaro 1992 konstante ligas la riverojn Majno kaj Danubo de la urbo Bamberg tra Nürnberg (Nurenbergo) ĝis Kelheim. La kanalo do kompletigas la naturajn akvovojojn Rejno, Majno kaj Danubo al komplete ŝipe pasebla akvovojo inter la Norda kaj la Nigra Maroj.

Apartan konstruan defion prezentis la vojo de la kanalo en suda Germanio per la paso de mezalta montaro, la Frankonia Ĵuraso. La konstruistoj sukcesis pasi la montaron per 250 metroj da kanala altecodiferenco kaj per sume 26 kluzoj. Multajn jarojn antaŭ la finkonstruo ekologiistoj en suda Germanio protestis kontraŭ la giganta konstruaĵo, kiu kompreneble ŝanĝas la pejzaĝajn ekosistemojn survoje. Sed aliflanke la ebleco de rektvoja ŝipa vojaĝado inter Nederlando kaj Rumanio, de nordokcidento al sudoriento tra pli-malpli la tuta kontinento Eŭropo, ankaŭ estas fascina perspektivo.

eta|500ra|centra|

Kategorio:Geografio de Germanio
Kategorio:Kanaloj
Kategorio:Danubo
Kategorio:Majno (rivero)
Kategorio:Distrikto Bamberg
Kategorio:Distrikto Eichstätt
Kategorio:Distrikto Forchheim
Kategorio:Distrikto Kelheim
Kategorio:Distrikto Neumarkt in der Oberpfalz
Kategorio:Fürth
Kategorio:Nurenbergo
Ambrozio (apartigilo)

**Ambrozio**, el ἀμβροσία, greke *senmorteco*, estas:
* Laŭ helena mitologio, ambrozio estas la manĝaĵo kaj sanktaĵo de la grekaj dioj.
* Ĝi estas vira nomo, interalie de 
** Ambrozio de Milano, episkopo, sanktulo de la katolika Eklezio 
** Ambrose Bierce, usona ĵurnalisto
** Ambrosio Spinola, generalo de la hispania armeo
** Ambrosio Vargas, meksikia esperantisto

Vidu ankaŭ:
* Ambrosio
* Ambrozio (nomo)
* Ambrozia kanto

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Hasle LU

**Hasle** estas komunumo en la Elektodistrikto Entlebuch en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 1709 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Hasle situas en ĉe la bordo de la rivero Eta Emme kaj apartenas al la UNESKO-biosfero Entlebuch. Al la komunumo Hasle apartenas krom la vilaĝo Hasle mem la setlejoj Habschwanden kaj Heiligkreuz. Sur la teritorio de la komunumo alfluas la rivero *Entle* al Eta Emme kaj etendiĝas granda altmarĉo, kiu estas esenca elemento de la UNESKO-biosfero.

## Trafiko 
Ekde la jaro 1914 en la vilaĝo Hasle troviĝas stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lucerno al Berno. La vilaĝo Heiligkreuz atingeblas ek de la stacidomo de Hasle per poŝtaŭtolinio. Alia poŝtaŭtolinio kondukas al la vilaĝo Bramboden en la komunumo Entlebuch.

Hasle situas ĉe la kantona ĉefvojo de Langnau en Emme-Valo al Lucerno. La plej proksima aŭtovojalveturejo situas en Emmenbrücke al la svisa aŭtovojo A2.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Hasle datiĝas el la jaro 1236 kiel *Hasile*.

En mezepoko Hasle apartenis al la Habsburgoj. Ĉar la habsburga vokto provokis la malamon de la popolo, la voktejo Entlebuch en la jaro 1385 kontraktis eternan ligon kun la urbo Lucerno. La lucernanoj tamen fariĝis nur la novaj mastroj en Entlebuch, kio kaŭzis diversajn ribeladon kontraŭ Lucerno. La komunumo aktive partoprenis en la lukto kontraŭ Lucerno kadre de la Kampara Milito en la jaro 1653. La 26-an de februaro 1653 la civitanoj de Entlebuch kunvenis apud la pilgrimejo Heiligkreuz kaj ĵuris per la konfederacia letero de la dek distriktoj de la urbo Lucerno la konfederacion de Wohlhusen. La ribelo tamen estis sange ĉesigita fare de la urbo Lucerno. Ĝis la jaro 1798 la komunumo apartenis al la kamparvoktejo Entlebuch. Dum la Helveta Respubliko ĝi estis parto de la tiama distrikto Schüpfheim kaj ek de 1803 ĝi apartenas al la nuna distrikto Entlebuch de Kantono Lucerno.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Hasle
* Hasle LU (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Hasle
* Profilo de la komunumo en la kantona retejo
* Hasle en la Historia Leksikono de Svislando
Kostelec nad Orlicí

eta|maldekstra|200px|nova kastelo
**Kostelec nad Orlicí** () estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Orienta Bohemio, en Regiono Hradec Králové, distrikto Rychnov nad Kněžnou. En  ĝi havis .

## Memorindaĵoj
Inter ĉefaj vidindaĵoj de la urbo estas t.n Malnova (barokstila) kastelo kaj Nova (imperistila) kastelo ĉirkaŭita de angla parko.

## Naskiĝintoj
Naskiĝloko de la baroka komponisto František Ignác Tůma.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* **Kostelec nad Orlicí**
* Koryta
* Kostelecká Lhota
* Kozodry

## Partneraj urboj 
* 

## Pluaj fotoj 

Kostelec nad Orlicí-náměstí.jpg|Placo Palackého náměstí
Kostelec nad Orlicí - St. George's Church.jpg|Preĝejo de sankta Georgo
Kostelec nad Orlicí-starý zámek1.jpg|Malnova kastelo
Kostelec n Orlicí1.jpg|Nova kastelo


Kategorio:Urboj en distrikto Rychnov nad Kněžnou
Kategorio:Municipoj en distrikto Rychnov nad Kněžnou
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Orlica tabulo
Ángeles Caso

[270ra|eta|dekstra|[Feria del Libro de Madrid, 31/05/2008]]
**Ángeles CASO** (Ĥiĥono, 16-a de julio 1959) estas hispana aŭtorino.

Ŝia patro, José Miguel Caso González, estis profesoro kaj Kanceliero de la Fakultato de Filologio de la Universitato de Oviedo. Ŝi studis Historion kaj Geografion, sed ŝi laboris poste kiel ĵurnalistino en *Panorama regional*, por la Princo de Asturias Fundamento aŭ la Instituto Feijoo de studoj de la 18-a jarcento de la Universitato de Oviedo kaj en diversaj amaskomunikiloj kiel Televisión Española, Cadena SER, Radio Nacional de España ka.

## Premioj 
* Finalista Premio Planeta, *El peso de las sombras*, 1994.
* Premio Fernando Lara , *Un largo silencio*, 2000.
* Premio Planeta, *Contra el viento*, 2009.

## Filmaro 
* *Telediario*, TVE (1985-1986)
* *La Tarde*, TVE (1985-1986)
* *Deseo* (de Gerardo Vera, *script*) (2002)

## Romanoj 
* *Asturias desde la noche*. 1988. Guía.
* *Elisabeth, emperatriz de Austria-Hungría o el hada*. 1993.
* *El peso de las sombras*. 1994. Finalista XLIII Premio Planeta 1994.
* *El inmortal*. 1996.
* *El mundo visto desde el cielo*. 1997.
* *El resto de la vida*. 1998.
* *El verano de Lucky*. 1999.
* *La trompa de los monos*. 1999
* *La alegría de vivir*. 1999
* *Un largo silencio*. 2000. V Premio Fernando Lara de novela.
* *Giuseppe Verdi, la intensa vida de un genio*. 2001. Biografio de Giuseppe Verdi.
* *Las olvidadas, una historia de mujeres creadoras*. 2005.
* *Contra el viento*.2009. LVIII Premio Planeta 2009.
* *Donde se alzan los tronos*. 2012
* *Rahima Begum*. 2013

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  La blogo de Ángeles Caso

Kategorio:Hispanaj verkistoj
Opočno

:*Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en distrikto Rychnov nad Kněžnou. Pri aliaj Opočno temas artikolo Opočno (apartigilo).*

eta|220px|maldekstra|Urbaj domoj sur la ĉefplaco
**Opočno** estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Orienta Bohemio, en Regiono Hradec Králové, distrikto Rychnov nad Kněžnou. En  ĝi havis .

Ĝia ĉefa vidindaĵo estas samnoma renesanca kastelo Opočno, unu el la plej bone konservitaj en la tuta Ĉeĥio.

Naskiĝloko de la mondfama pentristo František Kupka kaj loĝloko de Taťána Kuchařová (venkintino en beleckonkurso Miss World 2006).

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* **Opočno**
* Čánka
* Dobříkovec

Ekde la 1-a de januaro 1981 ĝis la 23-a de novembro 1990 apartenis al la urbo ankaŭ Mokré.

## Ĝemelurboj 
* 20px Puteaux, Francio, 2008

## Pluaj fotografioj 

Opočno from air 5.jpg|Elaviadila vido
Opočno - pohled na zámek z parku.jpg|Kastelo en Opočno el parko
Opočno - zámecké arkády.jpg|Kastelaj arkadoj
Opočno - náměstí u zámku.jpg|Domoj en placo ĉe la kastelo
Opočenský zámecký park.JPG|Kastela parko en Opočno
Opočno zámecký letohrádek.jpg|Plezurkastelo en la kastela parko
Opočno - Mariánský sloup.jpg|Mariana kolono en la placo en Opočno
Opočno - městská zvonice u hřbitovního kostela Panny Marie.jpg|Urba sonorilo ĉe tombeja preĝejo de Virgulino Maria
Opočno - Sokolský dům.jpg|Sokola domo
Opočno hřbitovní kaplička Svatého kříže.jpg|Tombeja kapeleto de Sankta kruco
Opočno Kodymův Národní dům.jpg|Nacia domo de Kodym
Opočno Kupkův rodný dům.jpg|Naskodomo de František Kupka
Opočno Panská míčovna (špejchar)).jpg|Senjoruja pilkejo
Opočno Zvonice.jpg|Sonorilo
Opočno městský úřad.jpg|Konstruaĵo de urba oficejo
Rybník Broumar.JPG|Fiŝlago Broumar


Kategorio:Urboj en distrikto Rychnov nad Kněžnou
Kategorio:Municipoj en distrikto Rychnov nad Kněžnou
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Orlica tabulo
František Kupka

**František KUPKA** (naskiĝis la 23-an de septembro 1871 en Opočno — mortis la 24-an de junio 1957, Puteaux, Francio) estis ĉeĥa pentristo kaj grafikisto de la tutmonda signifo, unu el la fondintoj de la moderna abstrakta pentroarto. Plejparton de sia vivo li travivis en Francio.

Lia rilato al muziko kontribuis al ekesto de la nova figurarta tendenco - orfeismo, proksimiganta pentroarton al aliaj artoj (muziko, poezio).
Li elstaris ankaŭ kiel grafikisto kaj libroilustristo.

## En Esperanto aperis 
**Anna de Pfalz** (la nica literatura revuo, 1/3, p.&nbsp;91-96) – el la ĉeĥa tradukis Ota Ginz 

## Literaturo 
* *František Kupka ze sbírky Jana a Medy Mládkových*. Praha, Muzeum Kampa 2007. 392 p. ISBN 80-239-6946-3
* JAKLOVÁ, Lenka (ed.): *Kupka - Čech, Francouz, Evropan*. Hradec Králové 2009.
* WALDES, Jiří kaj kol.: *Kupka – Waldes Malíř a jeho sběratel*. Petr Meissner, Praha 1999.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Grupo de Puteaux
* Ora Sekcio
* Skolo de Puteaux

## Eksteraj ligiloj 
* Retligiloj pri František Kupka en artcyclopedia.com angle
* Fotogalerio de verkoj
* Verkoj de aŭ pri František Kupka en la fondusoj de la Nacia biblioteko en Prago
* Mallonga biografio kaj fotaĵo sur la retpaĝaro artmuseum.cz ĉeĥlingve

Kategorio:Mortintoj en Puteaux
Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj
Kategorio:Ĉeĥaj grafikistoj
Kategorio:Kubistoj
Kategorio:Abstraktismaj pentristoj
Luz Machado

**Luz MACHADO** (Ciudad Bolívar, 3-a de februaro 1916 - 1999, * alias*: ** Ágata CRUZ**)  venezuela poetino, ĵurnalistino, eseistino kaj aktivisma politikistino venezuela. Ŝi estis membro de la Círculo de Escritores de Venezuela kaj la Sociedad Bolivariana.

## Verkaro
* *Ronda*
* *Variaciones en tono de amor*
* *Vaso de resplandor*
* *Canto al Orinoco*
* *Sonetos nobles y sentimentales*
* *Sonetos a la sombra de Sor Juana Inés de la Cruz*
* *Retratos y tormentos*
* *Crónicas sobre Guayana*

## Premioj
* Medalla de Plata, Asociación de Escritores Venezolanos.
* Premio Nacional de Literatura de Venezuela, 1987.
* Orden Francisco Miranda, 1993

## Eksteraj ligiloj
* Poemas y relatos: Biografía Luz Machado 
* Prometeo digital: siempre Luz Machado
* Literanova: Luz Machado 
* Analítica: Luz Machado 
* Solo literatura 

Kategorio:Venezuelaj verkistoj
Kategorio:Venezuelaj politikistoj
Kategorio:Venezuelaj ĵurnalistoj
Kategorio:Venezuelaj poetoj
Laminatado

eta|250px|dekstra|Laminatado: La laminatata materialo suferas maldikiĝon pro premo inter du rotaciantaj cilindroj.
eta|250px|dekstra|Animacio.

La **laminatado** estas fabrikada procezo per plastika deformigo, kiu koncernas deformeblajn materialojn kiel metaloj, papero, nudeloj, vitro aŭ knedebla argilo.

La prilaborata materialo estas **laminatata** inter du cilindroj de **laminatilo** por fari el ĝi maldikan folion, ladon, lamenon aŭ stangon.

Pli kompleksaj formoj de "cilindro" permesas doni al stangoj specialajn formojn nomatajn *profilaĵoj*.

Kategorio:Metalurgio
Mileŝevo

**Mileŝevo,** serbe **Милешево,** slave **Mileševo,**  hungare *Kutaspuszta* aŭ *Székelyföldje* estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka, en municipo de Beĉej.
eta|dekstra|200px|Mileŝevo troviĝas en (verda) Municipo Beĉej en Serbio
eta|dekstra|270px|Mapo pri municipo Beĉej
## Bazaj informoj 
*Areo: 39 &nbsp;km²
*Koordinatoj: 45°44′02″N 19°49'07″E
*Alto super marnivelo: 96 m
*Loĝantaro: 1110
*Poŝtkodo: 21227
*Telefonprefikso: 21
*Aŭtokodo: NS

## Situo 
Mileŝevo situas laŭ ĉefvojo Beĉej-Baĉka Topola.

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Inter 1941-1944 la hungara armeo reokupis la vilaĝon. En 2002 loĝis en Mileŝevo 1118 homoj, (571 hungaroj (51 %), 485 serboj (44 %), 19 kroatoj, 8 jugoslavianoj kaj aliaj).

## Drljan 
Komunumo **Drljan,** serbe **Дрљан,** hungare **Drea** apartenas al Mileŝevo. Tie precipe hungaroj vivas, en Mileŝevo precipe serboj.

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Velika Greda

**Velika Greda,** serbe **Велика Греда,** germane **Georgshausen,** hungare **Györgyháza** [djordjhAza] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Plandiŝte.
eta|dekstra|200ra|Velika Greda troviĝas en (verda) Municipo Plandiŝte en Serbio
eta|300ra|Mapo pri municipo de Plandiŝte
eta|300ra|Kuracdomo de Velika Greda, iama loko de preĝejo

## Bazaj informoj 
* Areo: 30 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°14′22″N 21°01'27″E
* Alto super marnivelo: 74 m
* Loĝantaro: 1370
* Poŝtkodo: 26366
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: VŠ

## Situo 
Velika Greda situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojoj Zrenjanin-Plandiŝte.

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Bánlak, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la germanoj okupis la vilaĝon. En 2002 loĝis en Velika Greda 1374 homoj, (960 serboj (70 %), 169 hungaroj, 136 makedonoj, 20 slovenoj, 15 slovakoj, 14 jugoslavianoj, 11 rumanoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Radiĉevicj

**Radiĉevicj,** serbe **Радичевић,** slave **Radičević,** hungare **Csikériapuszta** [ĉikEriapusta] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka, en municipo de Beĉej. Foje la vilaĝo skribiĝas *Ĉikerija* aŭ *Čikerija*.
eta|dekstra|200ra|Radiĉevicj troviĝas en (verda) Municipo Beĉej en Serbio
eta|dekstra|270ra|Mapo pri municipo Beĉej

## Bazaj informoj 
* Areo: 33 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°34′55″N 19°55'00″E
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 1330
* Poŝtkodo: 21225
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

## Situo 
## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Inter 1941-1944 la hungara armeo reokupis la vilaĝon. En 2002 loĝis en Radiĉevicj 1332 homoj, (1166 serboj (88 %), 28 hungaroj, po 23 kroatoj kaj jugoslavianoj kaj tiel plu).

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Heredo laŭ pliaĝeco

**Heredo laŭ pliaĝeco** en Mezepoko estis principo, kiu difinis ordon de la entroniĝo en pluraj orienteŭropaj monarkioj. Kontraste al la unuenaskiteco kiel oni ĝin praktikis en okcidenta Eŭropo, oni ne instalis unusolan heredanton, nek dividis la landon en sendependajn regteritoriojn. Anstataŭe, oni ja disdividis la landon al pluraj unuopaj heredantoj en difinita heredovico laŭ aĝo, sed nur portempe. Kiam iu el ili mortis, la postsekvaj antaŭeniris en la vico de regataj princlandoj. Kutime la plej aĝa inter ili regis aparte povan kaj prestiĝan princlandon, kaj ankaŭ havis formale superecon super siaj fratoj kunprincoj, kaj apartan titolon. En mezepokaj Pollando (sub la Piastoj), Hungario (Arpadoj) kaj Bohemio (ĝis Přemysl Otakar la 1-a), tiu ĉefa princo nomiĝis  ("pli aĝa") aŭ  ("princo"); en la Kieva Rus "grandprinco".

En multaj kazoj tiu heredoordo kaŭzis diserigon de reglando en multajn etajn princlandojn pro la multiĝantaj filoj, nepoj kaj pranepoj, kaj oftajn konfliktojn inter diversaj fratoj, onkloj kaj nevoj.

## En nuntempo 
Similan heredoordon (tamen sen la dissplitigo) hodiaŭ praktikas la monarkio en Sauda Arabio: Post morto de reĝo, lin kutime postsekvas lia frato, ne lia filo.

## Notoj 
Kategorio:Mezepoko
*
Begeĉ

**Begeĉ,** serbe **Бегеч,** slave **Begeč,** hungare **Begecs** [begeĉ] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka, en municipo de Novi Sad.
eta|dekstra|200px|Begeĉ troviĝas en (verda) Municipo Beĉej en Serbio
eta|300px|Strato en Begeĉ
eta|280px|Serba preĝejo de Begeĉ

## Bazaj informoj 
* Areo: 44 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°14′07″N 19°37'14″E
* Alto super marnivelo: 88 m
* Loĝantaro: 3330
* Poŝtkodo: 21411
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

## Situo 
Begeĉ situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Danubo, laŭ ĉefvojo Novi Sad-Baĉka Palanka.

## Historio 
En la 3-a jarcento sarmatoj vivis tie kaj la romianoj havis komunumon **Onagrinum**. La unua skriba mencio devenis el 1543. Fine de la turka regado en 1699 oni trovis tie nur malgrandan kolonion, sed en 1703 jam ĝi iĝis vilaĝo. En 1900 laŭ la popolnombrado vivis en Begecs 2244 homoj en 410 domoj (2012 serboj, 168 slovakoj, 35 germanoj, 12 hungaroj. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Bács-Bodrog, al distrikto de Újvidék, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Inter 1941-1944 la hungara armeo reokupis la vilaĝon. En 2002 loĝis en Begeĉ 3335 homoj, (2378 serboj (71 %), 439 slovakoj, 76 ciganoj, 68 jugoslavianoj, 61 hungaroj, 44 kroatoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* ruinoj de romianaj domoj dum regado de Diokleciano
* ortodoksa preĝejo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino
eta|emblemo de la vilaĝo Begeĉ
eta|270px|maldekstra|Haveno de Begeĉ

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Observatorio La Silla

eta|240px|La-Silla-observatorio
eta|240px|Kvar teleskopoj sur La Silla. De antaŭo al malantaŭo: 2,2-m; Schmidt; NTT, 3,6-m.

La **Observatorio La Silla** situanta sur la 2.400 m alta monto La Silla, estis la unua observatorio de la Eŭropa suda observatorio en Ĉilio, al kiu aldoniĝis intertempe alia observatorio sur la Cerro Paranal.

Jam en 1964 antaŭ la oficiala fondiĝo de ESO, oni serĉis bonan situon por astronoma observatorio ĉe la marbordo de norda Ĉilio. Fine oni decidis pri *Cinchado*, ĉirkaŭ 160&nbsp;km norde de La Serena (Ĉilio). *Cinchado* estis kromnomita *La Silla* (la hispana vorto por selo). En 1969 malfermiĝis la observatorio.

## Vidu ankaŭ 
* Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo
* NTT
* 2187 La Silla

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo de la observejo La Silla (angle) 
* wissenschaft.de – Nova kuzo por la tero (germane)

Kategorio:Observatorioj en Ĉilio
Kategorio:Teleskopoj
Kategorio:Atakamo
Izotropeco

La **izotropeco** estas la nevariebleco de la fizikaj ecoj de medio aŭ
fenomeno en funkcio de la direkto laŭ kiu oni observas ĝin. La malo de la
izotropeco estas la neizotropeco aŭ anizotropeco.

Medio aŭ materialo povas esti homogena kaj tamen
neizotropa, ekzemple iuj kristaloj.

## Optiko 
En **izotropa medio** la efiko de la medio sur ondo estas sendependa de la direkto
laŭ kiu la ondo (ekzemple lumo) propagiĝas. La refrakta indico, la
varianco, la travidebleco estas la samaj laŭ ajna direkto.

## Kristalografio 
La likvaĵoj (krom la likvaj kristaloj) kaj amorfaj solidoj kiel vitroj estas izotropaj, sed la kristaloj,
kies strukturo estas ordigata, kaj do havas privilegiajn direktoj, povas ne esti neizotropaj. Iuj mineraloj havas durecon malsimila laŭ la direkto je kiu oni faras la durecprovon.

## Rezisto de materialoj 
Materialo estas dirita izotropo se ĝiaj mekanikaj ecoj estas samaj en ĉiuj direktoj. Oni rigardas la metalojn kiel izotropaj en makroskopa skalo; sed iuj procezoj de fabrikado: laminatado, forĝado, igas metalojn neizotropaj.

La ligno estas forte neizotropa pro ĝia fibreca konsistiĝo. Iuj kompozitaj materialoj estas intence igitaj neizotropaj per enmeto de fibroj, por plibonigi iliajn ecojn laŭ difina direkto.

Pri izotropeco eblas konsideri ne nur materialon, sed ankaŭ la aplikatan al ĝi premon.

La izotropa prema modulo de izotropa substanco priskribas ĝian reziston al izotropa premo. La modulo de Young kaj tonda modulo de izotropa substanco priskribas ĝian reziston al certaj ne nepre izotropaj premoj.

Se la substanco estas neizotropa, tensora varianto de leĝo de Hooke devas esti uzata por priskribi ĝian reziston.

## Kosma izotropeco 
En kosmologio, la metriko de Friedmann-Lemaître-Robertson-Walker priskribas
universon homogena, izotropa kaj
ekspansianta (*aŭ malekspansianta*). Tiu modelo
estas uzata kiel unua proksimumo de la
standarda modelo pri kosmologio.

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Optiko
Kategorio:Mekaniko
Eŭropa suda observatorio

eta|dekstra|420px|La *Very Large Telescope* (VLT) de ESO.
La **eŭropa suda observatorio** (angle: ***European Southern Observatory***) aŭ **eŭropa organizaĵo por astronomia esplorado en la suda duonsfero**, mallonge **ESO** estas eŭropa esplorinstituto, kiu funkciigas teleskopojn en Sudameriko.

## Vidu ankaŭ 
* Observatorio La Silla

## Eksteraj ligiloj 
* ESO
* ESO Santiago
* Paranal – Very Large Telescope
* La Silla Observatory

Kategorio:Astronomio
Kategorio:Internaciaj sciencaj organizaĵoj
Kategorio:Observatorioj
100 demandoj kaj respondoj pri ESPERANTO

**100 demandoj kaj respondoj pri ESPERANTO** estas Esperanto-libro, eldonita de Vilnius'a junulara Esperanto-klubo en 1977 (samizdato). Situas en la privata biblioteko de P.Fiŝo.

En la libro estas skribite, ke . Kompilanto de ĉi-kajero uzis jenajn fontojn:
* Doktoro Esperanto de M.Ziolkovska
* Analiza Historio de Esperanto-Movado de Ernest Drezen
* Gvidlibro por supera ekzameno
* Jarlibro de UEA
* Esperanto-gazetoj, revuoj.

La demandaro (kaj sekve respondaro) estas disdivigita je kelkaj partoj: ĝenerala (sentitola); pri organizaĵoj; pri kongresoj, konferencoj, tendaroj, renkontiĝoj; pri literaturo. Estas interese, ke inter mondfamaj organizaĵoj kaj renkontiĝoj grava parto estas dediĉita al sovetia E-movado kaj ties aranĝoj. Ankaŭ pro samizdata eldon-metodo en la libro estas nur 99 demandoj, sed 100 respondoj - la 88-a demando mankas.

Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Eldonaĵoj de samizdato
Leĝo de Parkinson

La **Leĝoj de Parkinson** estis formulitaj de la brita profesoro Cyril Northcote Parkinson sekve de liaj observoj:

* La laborkvanto pligrandiĝas ekzakte tiom, kiom da tempo por plenumi ĝin haveblas, ne tiom, kiom komplika ĝi fakte estas. 
:(*Work expands (so as) to fill the time available for its completion.*).

Ofte raportita ekzemplo estas la pensiulino, kiu bezonas duonan tagon por sendi gratulkarton al sia nepo:
Unue ŝi iras al vendejo por kartoj, tie spezas duonan horon por la elektado, poste hejme pripensas longe ĝentilajn tekstojn. Poste ŝi iras al la poŝtoficejo, pridemandas pri haveblaj belaj specialaj poŝtmarkoj, ĝis ŝi fine enmetas la karton en la poŝtkeston. Kontraste la tre okupita manaĝero pritraktas la saman aferon dum tri minutoj.
 
* Dum diskutoj la plej malgrandaj temoj estas plej detale diskutitaj, pri kiuj la plej multaj estas iom spertaj – ne tiuj, kiuj estas la plej gravaj.
:(*The matters most debated in a deliberative body tend to be the minor ones where everybody understands the issues.*)

El tiuj observoj Parkinson konkludis aldone jenajn leĝojn, kiuj estas validaj en multaj oficejoj de la mondo:

* Ĉiu dungito deziras pligrandigi la nombron de siaj subuloj, ne la nombron de siaj rivaloj.

* Dungitoj kreigas laboron al aliaj reciproke.

Parkinson klarigis tion je la ekzemplo de la reĝa brita mararmeo de la jaro 1930. Laŭ tio la dungitaro de ĉiu administracio evoluas laŭ jena formulo:
:x =\frac{k ^ m + L}{n}

Klarigo de la faktoroj
* *k* nombro de dungitoj, kiuj strebas promocion per dungigo de novaj subuloj
* *m* nombro de laborhoroj por persono, kiuj estas uzataj por skribi dokumentojn por komunikado inter diversaj burooj.
* *L* estas la diferenco inter la aĝo de dungado kaj la aĝo de pensiigo 
* *n* nombro de laborunuoj kiuj estas fakte liverataj de la personaro de tiu buroo 
* *x* nombro de novaj dungitoj kiuj devas esti dungitaj dum ĉiu jaro

Parkinson kalkulis la jaran kvanton de pligrandiĝo de la personaro, ne konsiderante la variojn de la laborkvanto, je inter 5,17 kaj 6,56 %.

Parkinson formulis tiujn leĝojn dum la jaroj 1940 ĝis 1950. 
En modernaj administracioj novaj principoj estis enkondukitaj, kiuj devus pli efikigi la laboron konsiderinde.
Ekzemple kontrolingo, kvalito-certigo … ktp. 
Rimarkinde estas, ke en tiuj novaj areoj la parto de la personaro kreskadas daŭre, dum la personaro por la bazaj, kernaj taskoj stagnas aŭ malkreskas. Parkinson eĉ tiom plue iras asertante, ke la kernaj taskoj povus foresti, tamen la administracio ne malkreskus.

## Literaturo 
* Parkinson, C. N. (2001): 
* Parkinson's Law, 1957, London
* *Parkinsons Gesetz und andere Studien über die Verwaltung*. 2-a pligrandigita eld. München: Econ Taschenbücher, ISBN 3-548-75072-9.

Kategorio:Sociologio de laboro
Kategorio:Socia psikologio
Kategorio:Laboro
Kategorio:Sciteorio
Kategorio:Teorio de organizado
Kategorio:Diraĵoj
Kategorio:Fiska politiko
Abdullah Abdullah

**Abdullah Abdullah** (paŝtoe aŭ perse: عبدالله عبدالله; naskiĝis la 5-an de septembro 1960 en Kabulo) estas afgana politikisto. De 2001 ĝis 2006 li estis ministro pri eksteraj aferoj. Nuntempe li kandidatiĝas al la prezidantbaloto (2009).

## Eksteraj ligiloj 
* *Profilo de Abdullah Abdullah*  (BBC)

Kategorio:Afganaj politikistoj
Veliki Gaj

**Veliki Gaj,** serbe **Велики Гај,** germane **Groß Gaj,** hungare **Nagygáj** [nadjgAj] estas malgranda vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Plandiŝte.
eta|dekstra|200ra|Veliki Gaj troviĝas en (verda) Municipo Plandiŝte en Serbio
eta|300ra|Mapo pri municipo de Plandiŝte
eta|300ra|Preĝejo en Veliki Gaj

## Bazaj informoj 
* Areo: 35 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°17′05″N 21°10'13″E
* Alto super marnivelo: 80 m
* Loĝantaro: 790
* Poŝtkodo: 26365
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: VŠ

## Situo 
Veliki Gaj situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo el Plandiŝte, laŭ la rumana landlimo (kontraŭe Gaiu Mic situas). Plandiŝte troviĝas 7, Beogrado 70 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1355 en formo *"Gaj"*. En 1811 germanoj alvenis. En 1910 vivis en Nagygáj 2930 homoj (1456 serboj, 743 hungaroj, 620 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Bánlak, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la germanoj okupis la vilaĝon. En 1944 la germanoj deportiĝis. En 2002 loĝis en Veliki Gaj 790 homoj, (670 serboj (85 %), 72 ciganoj, 15 hungaroj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
La preĝejo konstruiĝis en 1855 kaj malkonstruiĝis en la 1950-aj jaroj. Nuntempe serba preĝejo funkcias.

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Ángela Vallvey

**Ángela VALLVEY ARÉVALO** (San Lorenzo de Calatrava, Ciudad Real, 1964) estas hispana aŭtorino.

Ŝi studis Modernan Historion en la Universitato de Granado. Ŝi komencis skribi porinfanan literaturon kaj poste poezion. Ŝi laboris en babilrondoj en televido kaj radio (*Herrera en la onda*, *Madrid opina* kaj *Las mañanas de cuatro*).

## Verkaro 
* *Mientras los demás bailan* (2014)
* *La velocidad del mundo* (2012)
* *El hombre del corazón negro* (2011)
* *Muerte entre poetas* (2008) Finalista de la Premio Planeta
* *Todas las muñecas son carnívoras* (2006)
* *La ciudad del diablo* (2005)
* *No lo llames amor* (2003)
* *Los estados carenciales* (2002)
* *Extraños en el paraíso* (2001)
* *Vías de extinción* (2000),
* *enlared.com* (2000)
* *A la caza del último hombre salvaje* (1999)
* *El tamaño del universo* (1998)
* *Donde todos somos John Wayne* (1997)
* *Vida sentimental de Bugs Bunny* (1997)
* *Capitales de tiniebla* (1997)
* *Kippel y la mirada electrónica* (1995)

## Premioj 
* Premio Jaén de Poesía (1999) *El tamaño del universo*
* Premio Nadal LVII (2002) *Los estados carenciales*.
* finalista de la Premio Planeta (2008). *Muerte entre poetas*

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retpaĝo 
*  Ficha de Ángela Vallvey - Premio Nadal

Kategorio:Verkistinoj
Kategorio:Hispanaj verkistoj
Kategorio:Hispanaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento
Kategorio:Hispanaj romanistoj
Tabuaj vortoj en Esperanto

***Tabuaj vortoj en Esperanto*** estas esperanta vortaro kun ekzemploj pri praktika uzado. La konciza terminaro, precipe pri seksaj aferoj, kun kelkaj maldecaj poemoj apendice.

* aŭtoro: Hektor Alos, Kiril Velkov
* redaktoro: Ljubomir Trifonĉovski
* eldonejo: 
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1991
* jaro de la reeldono: 
* presejo: Полипринт (Vraca)
* formato: 32 paĝoj, 15&nbsp;cm 
* recenzoj:
* situo: privata biblioteko de P.Fiŝo

## Eksteraj ligiloj
**Tabuaj vortoj en Esperanto* en interreto 

Kategorio:Esperanto-vortaroj
Kategorio:Libroj de Hektor Alos
Kategorio:Libroj de Kiril Velkov
Kategorio:Libroj de Ljubomir Trifonĉovski
Sonet'

**Sonet**' estas kolekto de versaĵoj de Grigorij Arosev verkitaj en Esperanto kaj rusa lingvo. La kolektaĵo estas dividita je du preskaŭ egalaj partoj: en la unua parto estas 20 versaĵoj en Esperanto, en la dua 25­ ruslingvaj. Ĉiuj poemoj estas originalaj, nur la lasta en ambaŭ partoj aperas dulingve (tradukita de la aŭtoro mem). Interalie, ekzemplero situas en la privata biblioteko de P.Fiŝo.

Recenzoj:
* SONETO DE PROFETO KAJ POR ĈIUJ JUĜISTO de Valentin Melnikov en La Ondo de Esperanto 1999 №4 (54);
* Pri sentoj sonete Boris Kolker en Monato.

Kategorio:Esperanto-poeziolibroj
Kategorio:Moskva skolo
La Métamorphose des cloportes (filmo)

***La Métamorphose des cloportes*** (***La Metamorfozo de oniskoj***) estas franca krima filmo de Pierre Granier-Deferre aperinta en 1965.

## Teĥnikaĵoj 
* Reĝisoro: Pierre Granier-Deferre
* Scenaro kaj dialogoj: Michel Audiard adaptita de romano de Alphonse Boudard
* Produktaj firmaoj: Les Films du Siècle kaj Produzioni Artistiche Internazionali (Romo)
* Direktoro de produkto: Paul Joly
* Foto-direktoro: Nicolas Hayer
* Sono: Jean Labussière
* Muziko: Jimmy Smith
* Dekoroj: Jacques Saulnier
* Muntado: Jean Ravel

## Temo 
Edmond, Arthur kaj Rouquemoute preparas "aferon". Tamen, por enrompi la kofron, necesas speciala lutilo, kaj la maljuna Gertrude ne estas pruntedonema: 3 "brikojn!" (=30,000 frankoj). Edmond sukcesas konvinki sian delongan amikon Alphonse, ŝteliston de pentraĵoj, vendi kelkajn el ili por antaŭfinanci la aferon kaj kuniĝi al ili, kredigante al li, ke la trezoro estos multe pli granda ol ĝi efektive estas.

Alphonse luliĝas de iluzioj kaj... retroviĝas sola en malliberejo, pro la kulpo de neantaŭvidita rondiranta gardisto. Li estas kondamnita al kvin jaroj, sen novaĵoj de siaj antaŭaj amikoj. Kvin jaroj dum kiuj li elpensis sian teruran venĝon kaj antaŭplanis la forigon de tiuj «oniskoj» poste fariĝintaj respektindaj homoj.

## Rolularo 
## Eksteraj ligiloj 
* La Métamorphose des cloportes en IMDb

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1965
Kategorio:Krimaj filmoj
Entlebuch

**Entlebuch** estas komunumo en la Elektodistrikto Entlebuch en Kantono Lucerno, Svislando. 

Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro . Kvankam la distrikto portas la nomon de la komunumo, ne Entlebuch sed Schüpfheim estas ties ĉefloko.

Ĝia regiono estis klasifikita biosfera rezervejo en la Hom-biosfera programo de Unesko en 2001.

## Geografio 
La teritorio de la komunumo Entlebuch etendiĝas sur areo de 56,95 km² en montareta kamparo. La kernvilaĝo mem situas en kaldrono, kiun fosis la rivero Eta Emme, kie alfluas al ĉi-lasta la rivero *Granda Entlen*, kiu rivero formas la sudan limon de la komunumo. Sude de la fonto de la Granda Entlen situas la monto *Wissgubergrat*, kiu kun alteco de 1930 m s.m. estas la plej alta punkto de la komunumo, ĉe la limo al Kantono Obvaldo.

Al la komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo mem la vilaĝoj kaj setlejoj Ebnet, Finsterwald, Rengg, Rotmoos, Gfellen, kaj la eksklavo Dieplischwand.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Entlebuch limas en nordokcidento al Wolhusen, en nordo al Werthenstein, en nordoriento al Schwarzenberg LU kaj Alpnach (Kantono Obvaldo), en sudo al Sarno (Kantono Obvaldo), en sudokcidento al Hasle kaj en okcidento al Doppleschwand.

## Trafiko 
Entlebuch disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lucerno al Berno. Diversaj komunumpartoj atingeblas de la stacidomo per poŝtaŭtolinioj.

La komunumo situas ĉe la kantona ĉefvojo de Lucerno al Langnau en Emme-Valo. La plej proksimaj aŭtovojalveturejoj situas en Dagmersellen en nordo kaj en Emmenbrücke en oriento ambaŭ en distanco de proksimume 30 km kaj ambaŭ al la svisa aŭtovojo A2.

## Historio 
La unuaj dokumentaj mencioj de Entlebuch datiĝas el la jaro 1157 *Entilibuoch* kaj *Entelinbuoch*.

En mezepoko Entlebuch apartenis al la Senjoroj de Wohlhusen, kiuj vendis ĝin proksimume en la jaro 1300 al la Habsburgoj. La Habsburgoj pandigis la vilaĝon kun la tuta voktejo en la jaro 1350 al *Peter von Thorberg*. Ĉar tiu provokis la malamon de la popolo, la voktejo Entlebuch en la jaro 1385 kontraktis eternan ligon kun la urbo Lucerno. La lucernanoj tamen fariĝis nur la novaj mastroj en Entlebuch, kio kaŭzis ribeladon kontraŭ Lucerno en la jaro 1434, tiam en 1513 okaze de la tiel nomita Cepa Milito kaj denove en 1653 dum la Kamparana Milito. Post la Helveta Revolucio de 1798 ĝis la fino de la Helveta Respubliko Entlebuch apartenis al la tiama distrikto Schüpfheim, kiu tiam en la jaro 1803 transformiĝis al la aktuala distrikto Entlebuch de Kantono Lucerno.

## Vidu ankaŭ 
* Elektodistrikto Entlebuch
* Entlebuch (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Entlebuch
* Profilo de la komunumo en la kantona retejo
* La komunumo Entlebuch en la Historia Leksikono de Svislando
Ebnet

**Ebnet** havas plurajn signifojn:
* **Ebnet (Bitsch)** estas vilaĝo de la komunumo Bitsch de la Distrikto Orienta Rarono en Kantono Valezo en Svislando.
* **Ebnet (Entlebuch)** estas vilaĝo de la komunumo Entlebuch de la samnoma distrikto en Kantono Lucerno en Svislando.
* **Ebnet (Obersiggenthal)** estas vilaĝo de la komunumo Obersiggenthal de la distrikto Baden en Kantono Argovio en Svislando.
Rengg

**Rengg** estas nomo de diversaj lokoj, nome:

* **Rengg (Menznau) estas setlejo de la komunumo Menznau de distrikto Willisau en Kantono Lucerno, Svislando.

* **Rengg (Entlebuch)''' estas setlejo de la komunumo Entlebuch de la samnoma distrikto en Kantono Lucerno, Svislando.
Terponto

**Terponto**, alinome **terstrio**, en biogeografio, estas istmo aŭ pli larĝa komuniko kiu aperas je difina momento de la geologia historio inter teraj lokoj kiuj, antaŭ tio, ne estis ligataj.
Plantoj kaj teraj bestoj povas trairi ĝin kaj okupi novajn teritoriojn.

Teraj pontoj povas esti kreataj de mara regreso, kiam la marnivelo malsupreniras kaj sekigas partojn de la kontinenta ebenaĵo, aŭ kiam leviĝas novaj teroj, pro platotektoniko aŭ pro post-glacia resalto post glaciepoko.

## Ĉefaj terpontoj 
* Beringio, kiu plurfoje, permesis trairojn inter Azio kaj Ameriko
* Istmo de Panamo kiu permesis la bestan interŝanĝon inter ambaŭ Amerikoj.
* Sinajo inter Afriko kaj Eŭrazio.
* Doggerland, en Norda Maro kiu ligis Brition kun Eŭropo dum la Würm-glaciepoko.

## Hipotezaj terpontoj 
En la 19-a jarcento, pluraj scientistoj rimarkis similecojn inter la bestaro de malproksimaj regionoj. Kiam ili ne trovis kialigon al tiuj similecoj, ili elvokis terponton inter la koncernataj regionoj.

La unua proponinte tiun hipotezon estis Jules Marcou in "*Lettres sur les roches du Jura*" (Letero pri la ĵurasaj rokoj).

La ĉefaj hipotezaj nepruvitaj terpontoj estas:
* Lemurio en Hinda Oceano.
* *Archiboreis* en Norda Atlantiko
* *Archhelenis* kaj *Archatlantis* inter Afriko kaj Ameriko
* *Archigalenis* de Centra Ameriko al nordorienta Azio
* *Archinotis* de Sudameriko al Antarkto

Tiuj hipotezoj iĝis obseletaj en la 20-a jarcento kun la teorio de la kontinenta drivo.

## Vidu ankaŭ 
* Istmo

Kategorio:Geografio
Kategorio:Geologio
Kategorio:Biogeografio
Listo de gravaj fosiliejoj

Jen listo de mondkonataj, gravaj arkeologiejoj - ĉu geologiaj formacioj, ĉu unuopaj trovejoj, lokoj kie fosilioj estis trovitaj.

## Afriko (inkluzive de Madagaskaro) 
## Antarkto 
## Azio 
## Eŭropo 
## Nordameriko 
## Oceanio 
## Sudameriko 
## Vidu ankaŭ 
* Fosiliparkoj
* Fosilikolekto
* Listo de fosiliparkoj en la mondo
* fosiliparkoj de Barato
* Listo de dinosaŭraj formacioj
* Listo de homaj fosilioj
* Listo de gravaj fosilioj
* Mary Anning
* Paleobiologio
* Paleontologio
* Rockhounding
* Listo de ejoj de ĵurasia bordo

## Notoj, referencoj 
## Literaturo 
* Vickers-Rich, Patricia & Rich, Thomas Hewett (1993): *Wildlife of Gondwana*. Reed. ISBN 0-7301-0315-3

*Fosiliejoj
*Fosiliejoj
*Fosiliejoj
Kategorio:Geologiaj listoj
Kategorio:Listoj de lokoj
Schachen

**Schachen** estas ofta geografia nomo en germanlingvaj regionoj. Ĝi estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Schachen (Aefligen)** estas kvartalo de la komunumo Aefligen de la administra distrikto Emme-Valo en Kantono Berno en Svislando.

* **Schachen (Buchrain)** estas setlejo de la komunumo Buchrain de la distrikto Lucerno en Kantono Lucerno en Svislando.

* **Schachen (Deitingen)** estas setlejo de la komunumo Deitingen de la distrikto Wasseramt en Kantono Soloturno en Svislando.

* **Schachen (Lyssach)** estas setlejo de la komunumo Lyssach de la administra distrikto Emme-Valo en Kantono Berno en Svislando.

* **Schachen (Muotathal)** estas vilaĝo de la komunumo Muotathal en la distrikto kaj Kantono Ŝvico en Svislando.

* **Schachen (Reute)** estas parto de la komunumo Reute en Kantono Apencelo Ekstera en Svislando.

* **Schachen (Werthenstein)** estas setlejo de la komunumo Werthenstein de la distrikto Entlebuch en Kantono Lucerno en Svislando.
** **Schachen LU (stacidomo)** estas fervoja stacio en Werthenstein.

* **Schachen (Wöschnau)** estas industria setlejo en la komunumo Eppenberg-Wöschnau de la distrikto Olten en Kantono Soloturno en Svislando.

* **Insulo Schachen** estas insulo en la rivero Aro sur la teritorio de la komunumoj Schinznach-Dorf kaj Villnachern.

* **Schachen (Gösgen)** estas insulo en la rivero Aro inter la malnova rivero kaj la Gösgen-Kanalo en la distrikto Gösgen sur la teritorioj de la komunumoj Winznau, Obergösgen kaj Niedergösgen.

* **Schachen (Zielebach)** estas eksklavo de la komunumo Zielebach de la administra distrikto Emme-Valo en Kantono Berno en Svislando.

* **Schachen (Gais) (stacidomo)** estas fervoja stacio en Gais AR, Svislando.
* **Schachen (Herisau) (stacidomo)** estas fervoja stacio en Herisau, Svislando.

* Schachen krome estas parto de la komunumo Albbruck en la distrikto Waldshut de Germanio.
Giancarlo Siani

**Giancarlo SIANI**  (naskiĝis la , mortis la ) estis itala ĵurnalisto. Li laboris ankoraŭ kiel staĝanto ĉe la ĵurnalo Il Mattino de Napolo kiam li estis murdita en 1985 fare de la krima organizo Camorra.
La kialo de la murdo estis la enketoj de Giancarlo Siani pri Camorra kaj precipe ĝiaj rilatoj kun lokaj politikistoj cele al la ŝtelo de publika mono kiu devis servi por la rekonstruado sekve al la tertremo, kiu estis frapinta la regiono Campania en 1980.

## Eksteraj ligiloj 
* Giancarlo Siani 

Kategorio:Italaj ĵurnalistoj
Kategorio:Mafio
Kategorio:Atencitoj
Kategorio:Murditaj ĵurnalistoj
Il Mattino

**Il Mattino** estas ĵurnalo fondita en Napolo (Italio) en 1892 fare de Edoardo Scarfoglio kaj Matilde Serao.

Ĝi ankoraŭ estas la ĉefa ĵurnalo en la regiono Campania laŭ nombro da vendataj ekzempleroj (82.600 en 2006) kaj da legantoj.

La sidejo de la ĵurnalo estas en strato Chiatamone n. 65 - 80121 Napolo, Italio.
La direktoro estas de aŭgusto 2009 Virman Cusenza.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la ĵurnalo 

Kategorio:Italaj gazetoj
Kategorio:Itallingvaj gazetoj
Bild

maldekstra|eta|Bild, varbilo por la triopo**Bild** (la eldonejo mem skribas *BILD*, kutime priparolata kiel **Bildzeitung**, kio iam estis ĝia oficiala nomo) estas taga gazeto en Germanio, fondita en 1952. Kun eldonkvanto de pli ol 3,5 milionoj ĝi estas la plej granda taga gazeto en Eŭropo kaj la tria plej granda en la mondo (2004). Ĝi apartenas al la eldonejo Axel Springer, kiu ankaŭ eldonas „Die Welt“ („*La mondo*“).

Bild estas bulevarda gazeto, konsiderita kiel sensaciema kaj pro tio ofte kritikata. Ĝi tamen (aŭ pro tio) havas grandan influon sur la publika opinio de Germanio. Ĝiaj artikoloj havas grandegajn titolliniojn kaj mallongajn artikolojn en (tre) simpla lingvo.

Bild aperas de lunde ĝis sabate, ĝemela **Bild am Sonntag** dimanĉe. **Sport Bild** (eldonkvanto 530.000, 2009) temas nur pri sporto kaj aperas unufoje semajne, merkrede.

## Hans Esser 
Hans Esser estis la pseŭdonimo, per kiu la kaŝesplora ĵurnalisto Günter Wallraff en 1977 sukcesis esti dungita kiel redaktoro ĉe Bild. Dum sia 3½-monata deĵoro en la redaktejo li konatiĝis kun la tipo de ĵurnalismo, kiu estas tipa por Bild. Wallraff publikigis tion en sia libro „*Der Aufmacher. Der Mann, der bei *"Bild"* Hans Esser war*“, en kiu li riproĉas al la gazeto malobservadon de bazaj ĵurnalismaj principoj kaj maldecajn esplormetodojn. Juraj procesoj pri tio finiĝis nur en 1984 per verdikto plejparte pozitiva por Wallraff.

## Ĉefredaktoroj 
* 1952: Rolf von Bargen
* 1952–1958: Rudolf Michael
* 1958–1960: Oskar Bezold
* 1960–1962: Karl-Heinz Hagen
* 1961–1971: Peter Boenisch
* 1971–1980: Günter Prinz
* 1981–1988: Horst Fust
* 1988–1989: Werner Rudi
* 1989–1990: Peter Bartels
* 1990–1992: Hans-Hermann Tiedje
* 1992–1997: Claus Larass
* 1998–2000: Udo Röbel
* ekde 2001: Kai Diekmann

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Bild 
* Oficiala retejo de Bild am Sonntag
* Oficiala retejo de Sport Bild

Kategorio:Germanaj gazetoj
Kategorio:Germanlingvaj gazetoj
Breogano

**Breogano** (**Breogán** galege kaj hispane) estas la nomo de kelta legenda reĝo el Galegio, laŭ la irlandaj tradicioj kompilitaj en la 11-a jarcento en *Lebor Gabála Érenn* (La "Libro de Konkeroj"), kiu rakontas la diversajn invadojn kiuj suferis la insulon.[eta|280px|Statuo de Breogano, apud la [Turo de Herkulo en Korunjo, ĵuse Monda heredaĵo de Unesko.]]Laŭ tiu ĉi legendo, la reĝo Breogano konstruis en la urbo Brigantio, kiu troviĝas en Iberio, turon tiom alta ke liaj filoj, Ith kaj Bile, povis vidi malproksiman verdan bordon ekde ĝia pinto. La vido de tiu malproksima lando kondukis ilin norden ĝis Irlando, kie Ith estis murdita. Kiel venĝo, la filoj de Mil, nepo de Breogano kaj nevo de Ith, navigis ekde Brigantio ĝis Irlando kaj konkeris ĝin.

La irlandaj monaĥoj de la 11-a jc. kiuj kompilis la rakontojn pri Breogano rilatigis la urbon Brigantio de Breogano kun la galega urbo Brigantium, la nuna Betanzos. En la 19-a jarcento la legendo estis diskonigata de galegaj historiistoj kiuj eĉ identigis la Turon de Herkulo de Korunjo (apud kiu troviĝas statuo al Breogano). Sammaniere, Breogano estas reprezentita kiel la mitologia patriarko (patro) de la galega popolo.

## Bibliografio 
* D'Arbois de Jubainville, H. «El Ciclo Mitológico irlandés y la mitología céltica». (Barcelono, 1987: paĝoj. 150-157).
* Sainero, R. «La huella celta en España e Irlanda» (Madrido, 1987: paĝoj. 67-82).
* Renales, J. «Celtismo y Literatura gallega. La obra de Benito Vicetto y su entorno literario». (2 vols. Santiago, 1996).

Kategorio:Kulturo de Galegio
Kategorio:Mitologio
Kategorio:Kelta mitologio
Kategorio:Fikciaj keltoj
Kovilj

**Kovilj,** serbe **Ковиљ,** hungare **Kabol** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka, en municipo de Novi Sad.
eta|dekstra|200px|Kovilj troviĝas en (verda) Municipo Beĉej en Serbio
eta|300px|Mapo pri municipoj Novi Sad kaj Petrovaradin
eta|295px| Monaĥejo de Kovilj

## Bazaj informoj 
* Areo: 105 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°13′24″N 20°01'11″E
* Alto super marnivelo: 89 m
* Loĝantaro: 5590
* Poŝtkodo: 21243
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

## Situo 
Kovilj situas sur ebenaĵo, laŭ iama branĉo de Danubo, laŭ flankovojoj, aŭtoŝoseo Novi Sad-Beograd tie trairas la riveron.

## Historio 
Iam la vilaĝo konsistis el "Suba" kaj "Supra" partoj, havantaj apartajn preĝejojn. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Bács-Bodrog, al distrikto de Titel, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Inter 1941-1944 la hungara armeo reokupis la vilaĝon. En 2002 loĝis en Kovilj 5599 homoj, (5056 serboj (90 %), 140 hungaroj, 97 jugoslavianoj, 71 kroatoj, 51 ciganoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* 2 ortodoksa preĝejo
* monaĥejo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino
eta|260px|maldekstra|Ambaŭ preĝejoj de Kovilj

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Stepanovicjevo

**Stepanovicjevo,** serbe **Степановићево,** slave **Stepanovićevo,** hungare **Máriamajor** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka, en municipo de Novi Sad.
eta|dekstra|200ra|Stepanovicjevo troviĝas en (verda) Municipo Beĉej en Serbio
eta|300ra|Mapo pri municipoj Novi Sad kaj Petrovaradin
eta|300ra|Preĝejo de Stepanovicjevo

## Bazaj informoj 
* Areo: 49 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°24′30″N 19°41'32″E
* Alto super marnivelo: 84 m
* Loĝantaro: 2210
* Poŝtkodo: 21212
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

## Situo 
Stepanovicjevo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, ĉefvojo preteriras. Novi Sad troviĝas 20&nbsp;km-ojn.

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon la regiono apartenis al Hungara reĝlando, al Bács-Bodrog, al distrikto de Újvidék, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Inter 1941-1944 la hungara armeo reokupis la regionon. Tiam hungaroj el Rumanio ekster Karpatoj fondis la vilaĝon, kie estis nur bienocentro nomata Máriamajor. Ili nomumis la novan vilaĝon **Bácshadikfalva**. En 1945 la hungaroj deportiĝis, serboj alvenis. En 2002 loĝis en Stepanovicjevo 2214 homoj, (2117 serboj (96 %), 19 jugoslavianoj, 14 slovakoj, 9 hungaroj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa preĝejo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio