Citrusa leprozo

**Citrusa leprozo** (CL) estas ekonomie grava virusmalsano atakanta citrusajn kultivejojn. Ĉi tiu emerĝa malsano estas vaste distribuata en Suda kaj Mezameriko, de Argentino ĝis Meksiko. La malsano estas asociita kun ĝis tri malsamaj nesistemaj virusoj, kiuj kaŭzas similajn simptomojn en la citrusaj gastigantoj kaj estas transdonitaj de la samaj vehiklaj akaroj de la genro *Brevipalpus*; kvankam ili havas ege malsamajn genarojn. Nuklea tipo de Citrus-leproza ​​viruso (CiLV-N) troviĝas en la kernoj kaj citoplasmo de infektitaj ĉeloj, dum Citoplasma viruso citoplasma tipo (CiLV-C) troviĝas en la endoplasma reteto. En 2012, nova viruso kaŭzanta similajn simptomojn estis trovita en Kolombio kaj ĝi estis nomita Citrus-lepra viruso citoplasma tipo 2 (CiLV-C2) pro sia proksima proksimeco al CiLV-C. La citoplasmaj tipvirusoj estas la plej ĝeneralaj kaj vaste disvastigitaj el la tri specioj.

## Strukturo kaj genaro 
*CiLV-N* havas mallongajn, bastonformajn partiklojn, 120 ĝis 130 nanometrojn (nm) longajn kaj 35 ĝis 40&nbsp;nm larĝajn, okazantajn en la kerno aŭ citoplasmo de la infektitaj ĉeloj, kaj asociita kun la ĉeesto de virusplasmo en la kerno. La CiLV-N-genaro estas duflanka, negativ-direkto, unufadena RNA ((-) ssRNA). Ambaŭ RNA havas 3'-finajn poli (A) vostojn. CiLV-N RNA1 (6.268 nukleotidoj (nt)) enhavas kvin Malfermajn Legadajn Kadrojn (ORF) kodigantajn la nukleokapsidan proteinon (N), supozan fosfoproteinon (P), ĉel-al-ĉelan movadan proteinon (MP), matrican proteinon (M) kaj glikoproteino (G). CiLV-N RNA2 (5.847 nt) enhavas unu ORF kodigantan la kopian modulon de RNA-dependa RNA-polimerazo (RdRp). La grandeco kaj strukturo de la CiLV-N genaro tre similas al la genara organizado de Orkidea makulviruso (OMV) kaj probable estas membro de la nove proponita genro Diklorhaviruso.

*CiLV-C* havas mallongajn membran-ligitajn baciliformajn partiklojn, 120 ĝis 130&nbsp;nm longajn kaj 50 ĝis 55 larĝajn; ĝi troviĝas en la endoplasma retikulo en la citoplasmo de infektitaj ĉeloj, kaj granda elektrona densa virusoplasmo estas observata en la citoplasmo. CiLV-C havas duflankan, pozitiv-direkta, unu-senhelpan, RNA ((+) ssRNA) genaron. Ambaŭ RNA-oj havas 3'-finajn poli (A) vostojn. CiLV-C RNA1 (8.729 ĝis 8.730 nt) enhavas du ORFojn, kodigantajn 286 kiloDaltonojn (kDa) poliproteinon, supozeble implikitan en virusa repliko, kun kvar konservitaj domajnoj: metiltransferazo, proteazo, helicazo kaj RNA-dependa RNA-polimerazo (RdRp); kaj proteino de 29 kDa, de nekonata funkcio. CiLV-C RNA2 (4.969 ĝis 4.975 nt) enhavas kvar ORF-ojn, kiuj kodas 15, 61, 32 kaj 24 kDa-proteinojn. La 32-kDa-proteino estas ŝajne implikita en ĉel-al-ĉela moviĝo de la viruso (MP), sed neniu el la aliaj proteinoj montris ajnan konservitan proteinan kampoj.

*CiLV-C2* rilatas al mallongaj baciliformaj virionoj, longaj 100 ĝis 110&nbsp;nm kaj larĝaj 40 ĝis 50&nbsp;nm La genaro de CiLV-C2 estas kunmetita de RNA1 (8.717) kaj RNA2 (4.989 nt). Ambaŭ RNA ankaŭ havis 3'-finajn poli (A) vostojn. La strukturo de la CiLV-C2-genaro tre similas la genaran organizon de CiLV-C. CiLV-C2 RNA1 havas du ORFojn kodigantajn grandan poliproteinon (285 kDa), supozeble implikitan en virusa repliko, kun kvin konservitaj kampoj (du metiltransferazo, proteazo, helicazo kaj RdRp); kaj supozata mantela proteino (CP) de 29 kDa. CiLV-C2 RNA2 enhavas kvin ORFojn, kiuj eble kodas kvin proteinojn: 15, 7, 61, 32 kaj 24 kDa, simile al tiuj antaŭviditaj proteinaj masoj por CiLV-C. La 32 kDa-proteino havas konservitan ĉel-al-ĉelan moviĝan proteinkampon, kaj la malgranda hipoteza proteino (7 kDa), kiu ne ĉeestas en CiLV-C, havas supozan trans-membranan kampo. CiLV-C estas la tipa membro de la nova akceptita genro Cileviruso. CiLV-C2 estis proponita kiel nova membro de la genro Cileviruso. La tri akaraj specioj havas larĝan gastigantan teritorion kaj estas vaste distribuataj.] Ĉiuj aktivaj stadioj de la akaro (larvoj, nimfo kaj adolto) povas akiri kaj transdoni la viruson, kvankam estis raportite, ke larvoj transdonas la viruson pli efike. Oni scias, ke ne ekzistas transovarian transdonon el la ino al ĝiaj posteuloj, kaj ke post akiro (akira alirperiodo de 2 tagoj), la akaro restas virusportanto dum la tuta vivo (persista transdono), sed ĝi ne estas klare ĉu la viruso replikiĝas ene de la vehiklo. En junaj branĉoj, lezoj estas malgrandaj, flavecaj kaj malprofundaj; kun la tempo ili fariĝas pli malhelbrunaj aŭ ruĝecaj kaj elstaraj. En malnovaj branĉoj lezoj povas kuniĝi kaj ŝajne pli grandaj. Komercaj perdoj rezultas el nedezirinda aspekto kaj fruktoj faladoj. Iuj diferencoj en simptomoj produktitaj de CiLV-C kaj CiLV-N estis raportitaj; ĉe folioj kaj fruktoj, lezoj kaŭzitaj de la nuklea tipo estas pli malgrandaj kaj pli multaj ol tiuj kaŭzitaj de la citoplasma tipo. Lezoj kaŭzitaj de CiLV-C montras pliajn aŭreolojn, igante ilin aspekti pli grandaj.
Ĉi tiu malsano estas konsiderata grava problemo en citrikulturo en landoj, kie ĝi estis establita, kaj estas konsiderata la ĉefa virusa malsano en citrusoj en Brazilo. Pro ĝia ĝeneraligita ĉeesto kaj potenca alta damaĝo, la malsano povas kaŭzi 100% rendimentajn perdojn, depende de la malsaniĝemeco de la citrusvario, izolitaĵo kaj regado de la vehiklo. Ĉar CL estas konsiderata kvarantena malsano, internacia merkatado estas limigita al tiuj regionoj, kie la malsano ne estas raportita.

CiLV-C estis longe konsiderata limigita al la genro Citrus, kie specioj montras malsamajn gradojn de malsaniĝemeco, kun dolĉaj oranĝujoj (Citrus sinensis (L.) Osbeck) tre akceptemaj, mandarinujoj (C. reticulata Blanco) kaj grapfruktarboj (C. paradisi Macfad .) modere sentemaj, kaj citronoj (C. limon (L.) Osbeck) preskaŭ imunaj. kaj speco de Komelino *Commelina benghalensis* L., herbo ĉeestanta en citrusaj fruktoĝardenoj en Brazilo. Eksperimentoj pri mekanika transdono montris, ke CiLV-C povus esti transdonita al aliaj specioj, kaŭzante lokalizitajn lezojn, kaj ĝi ankaŭ povas esti per akaro transdonita al sufiĉe vasta gamo de eksperimentaj plantospecioj. *B. phoenicis*-transdono al la ordinara fabo (Vicia fabo ) ankaŭ estis pruvita kaj ĉi tiu specio estis proponita kiel eksperimenta indikilo.

## Diagnozo 
Citrusa leprozo estas ĉefe videbla per la observado de lokaj lezoj kun karakterizaj simptomoj. Ĉeesto de partikloj CiLV-N kaj CiLV-C en tuŝita histo povas esti konfirmita per transdona elektronika mikroskopio (TEM). kaj inversa transskribo-polimeraza ĉenreakcio (RT-PCR).

## Epidemiologio 
CL estis komence priskribita en Florido en la fruaj 1900-aj jaroj, kie ĝi estis nomita "skvama ŝelo". Tamen la malsano ŝajnas esti malaperinta de Florido ekde la 1960-aj jaroj, eble pro redukto de vektora populacio kaŭzita de frosta vetero kaj intensa sulfura apliko. Estas evidenteco, ke CL estis kaŭzita de la nuklea tipo. La unua raporto de CL en Sudameriko estis en 1920 en Paragvajo, poste ĝi estis raportita en Brazilo, Argentino kaj Urugvajo. CiLV-C estis detektita en Bolivio, Venezuelo kaj Kolombio, kaj ĝi disvastiĝas norden tra Panamo, Kostariko, Nikaragvo, Gvatemalo, Honduro, Salvadoro kaj Meksiko. CiLV-N ankaŭ estis raportita de la ŝtatoj San-Paŭlo, Suda Rio-Grando kaj Minas-Ĝerajso en Brazilo, Boquete en Panamo kaj en la ŝtato Querétaro, Meksiko. kvankam rezistemo jam estis videbla. Biologiaj alternativoj kiel akaraj predantoj kaj entomopatogenaj fungoj estis raportitaj kun esperigaj rezultoj. Virusinokulo povas esti reduktita efektivigante iujn kulturajn praktikojn kiel forigi trafitajn branĉojn, uzon de ventŝirmiloj por malpliigi vehiklan disvastiĝon fare de vento, regado de fiherboj (alternativaj akaraj gastigantoj), uzon de sanaj plantoj, kaj kontrolado de la moviĝo de homoj kaj materialo en fruktoplantejo.

## Vidu ankaŭ 
* Citrus Diseases. Leprosis (USDA-University of Florida)
* Citrus leprosis rhabdovirus (European and Mediterranean Plant Protection Organization)

## Referencoj kaj noto 
* 

Kategorio:Plantaj malsanoj
Kategorio:Virusoj