open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Memlernanto

[eta|250px|[Leonardo da Vinci estas unu el plej rekoneblaj memlernantoj]]
**Aŭtodidaktismo** (esperantigite memlernado) estas la akiro de edukado en maniero kiu estas sendepende aŭ duonsendepende. Dum la historio, kelkaj aŭtodidaktoj ne akiris ajnan formalan edukon aŭ nur akiris mezlernejan edukon.

Kun la evoluo de la akademio, aŭtodidakta lernado en sia klasika formo, iĝis problema en la scienca diskurso, en socio, kaj en la leĝo. Nuntempe, memlernado por la celo de edukado okazas ĉefe formale, kaj estas kutime farita en la studkadro de malfermaj universitatoj , per metodo de dedistanca edukado, kiu estas aŭtodidakta laŭ sia naturo. La lernado mem ĉe tia institucio estas karakterizita per pruvo de scio, kaj disponigas edukan akrediton pere de laŭleĝan atestilon.

**Memlernanto** (aŭ **meminstruanto** aŭ **aŭtodidakto**) estas homo, kiu instruas sin mem per objekta lern-materialo, sen lernejo aŭ instruantoj. Oni povas esti memlernanto pri unuopa fako, aŭ ĝenerala memlernanto; ĉar ne eblas ke oni mem instruas al si ĉion dekomence sen antaŭe esti instruita de aliaj, oni kutime difinas ĝeneralan memlernanton kiel iun, kiu meminstrue akiris grandan parton de sia scio.

Aplikate al iu persono, la vorto povas esprimi certan respekton pro malfacile atingitaj kapabloj, sed ankaŭ certan malfidon, ĉu la akiritaj kapabloj estas samkvalitaj kiel lerneje akiritaj. Al ĉi-lasta nuanco ekzemple tendencas la novelo "La Naŭzo" de Sartro, en kiu rolas homo nomata nur "La Memlernanto"; tiu akiras sian klerecon trastudante laŭalfabete ĉiujn librojn de publika biblioteko.

Multaj esperantistoj lernis la bazojn de Esperanto meminstrue. Tamen tiuj, kiuj iĝas aktivaj esperantistoj, ja poste plibonigas sian scion de Esperanto per uzado, tiel ke ilia Esperanta scio ne estas tute meminstruita. Ĉe aliaj lingvoj lernataj fremdlingve, la nombro de homoj, kiuj meminstrue lernis la bazon de la lingvo, estas malpli granda ol ĉe Esperanto - verŝajne ĉefe ĉar aliaj lingvoj estas pli ofte instruataj en lernejoj kaj kursoj, sed eble ankaŭ pro la relativa facileco de Esperanto kompare al aliaj lingvoj.

## Famaj memlernintoj 
Famaj homoj, kiuj estis memlernintoj pri sia profesia fako aŭ ĝeneralaj memlernintoj estis interalie
* Gottfried Wilhelm Leibniz
* Srinivasa Ramanujan

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Pedagogio
* Hejminstruo
* Lerno
* E-lerno

Kategorio:Edukado
Kategorio:Eduka psikologio
Lerno

eta|infanoj lernas komputilumi
eta|Lernado laŭ observado
eta|Lernado laŭ instruado kaj gvidado
eta|Lernado kiel ampleksa povaro, nome: atento , koncentriĝo, motoraj kaj lingvaj kapabloj. Pentraĵo el 1879
**Lerno** estas la alproprigo de scioj aŭ kapabloj por daŭra aplikeblo.

Supozeble ĉiu besto povas lerni. Nehomaj bestoj lernas precipe kapablojn. Parto de ili akiras ankaŭ sciojn, sed en tre malvastaj limoj.

Kontraste al tio homoj aldone povas alproprigi sciojn kaj ideojn eĉ tre abstraktajn, kiujn ili konscie reproduktas kaj kombinas.

Lernkapablo ebligas adaptiĝon al la kondiĉoj de la vivomedio kaj celkonvenan agadon en ĝi.

Oni lernas pli efike, se oni faras ĝin metode.

Dum eduko lernado ludas esencan rolon.

La vorto **lerno** devenas de la germana ***lernen*** kaj angla ***to learn*** - tio estas **lerni**. Ĉar **lerno** jam signifas la agon lerni, laŭ la principo de neceso kaj sufiĉo malrekomendindas *ĉiama* uzo de **lernado**, vorto kiu akcentas tre longedaŭran kaj /aŭ multfoje ripetatan lernon.

Lerno ne nepre necesigas inteligentecon aŭ eĉ konscion.
Ekzemple la adaptiĝo de homa aŭ besta imuneca sistemo
al novaj minacaj organismoj estas konsiderata kiel lerno.
Ankaŭ informadiko parolas pri lernantaj maŝinoj
aŭ lernantaj sistemoj.

## Komparu kun 
pedagogio, metodiko, lernejo, universitato, e-lerno, aŭtodidakto, infanaĝo, junaĝo

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri lern(ad)o en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Scienca metodo
* Slojdo
* Analfabeto
* Disleksio

## Eksteraj ligiloj 
* http://icebreakerideas.com/learning-theories/ 
* http://www.ufv.br/dpe/edu660/teorias.htm  
* http://www.cerebromente.org.br/n12/opiniao/criatividade2.html  
* http://www.psicologia.com.pt/artigos/ver_artigo.php?codigo=A0238a 
* pedagogy.ir: learning environment, learning performance & lifelong learning 

Dosiero:Baby.jpg|
Dosiero:Homemade-merry-go-round.jpg|
Dosiero:Codex Manesse Schulmeister von Esslingen.jpg|
Dosiero:LSvygotsky.jpg|
Kastelo Vaduzo

[eta|dekstra|240|La kastelo de [Vaduzo]]
[eta|dekstra|240| [panoramo|...panorame]]
**Kastelo Vaduzo** situas ĉe la samnoma ĉefurbo de la princlando Liĥtenŝtejno, sur kruta rokeca montodeklivo.
La kastelo,
kies turo estas de la 12-a jarcento,
unuafoje estis dokumentita en 1322.
Dum jarcentoj ĝi servis al plej diversaj uzoj,
ĝis 1896 ĝi estis trinkgastejo.
Inter 1903 kaj 1912 princo Johano la 2-a
igis renovigi ĝin.
De 1938 ĝi estas la rezidejo de la
princoj de Liĥtenŝejno.
De la urbo supren al la kastelo estas bela promenejo,
ĉe kiu staras tabuloj kun historiaj klarigoj.
Kiel princa rezidejo ĝi tamen ne estas publike vizitebla.

## Eksteraj ligiloj 
* vaduz.li

Vaduzo
Kategorio:Liĥtenŝtejno
Indiĝeno

**Indiĝeno** estas homo, kies prapatroj jam tiom longe vivas en iu regiono, lando aŭ kontinento, ke neniu plu memoras la tempon de eventuala enmigrado. Grava dato rilate tion foje estas la konkerado fare de fremda popolo.

Biologio aplikas la terminon, precipe kiel adjektivon, ankaŭ al bestoj kaj plantoj. Tie la "enmigrado" okazas normale per transporto de ekzempleroj (ĉe plantoj ankaŭ de semoj) flanke de homoj.

La signifo de "indiĝeno" estas simila al tiu de praloĝanto, aŭtoĥtono kaj aborigeno. Oni ne uzu tiujn vortojn, kvazaŭ ili distingus la praloĝantojn de diversaj landoj, ekzemple la aborigenojn de Aŭstralio. En Ameriko indiĝenoj estas la indianoj kaj inuitoj, en Barato la plej praaj ĝis nun vivantaj loĝantoj estas la adivasioj.

## Bildaro 

Dosiero:Geronimo (Goyathlay), a Chiricahua Apache, full-length, kneeling with rifle, 1887 - NARA - 530880 restored.jpg|Ĉefo de apaĉoj (Geronimo)
Dosiero:Saami Family 1900.jpg|Sameoj
Dosiero:Emory-Yuma.jpg|Nord-Amerika tribo
Dosiero:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|Indiĝena familio de Alasko

## Vidu ankaŭ 
* Etno
* Gento
* Tribo
* Indiĝena Or-kulturo en Kolombio
* Ajnuoj
* Aborigenoj de Tajvano
* Indiĝenaj popoloj

## Eksteraj ligiloj 
* Tuta serio de artikoloj rilate al indiĝenoj kaj indiĝenaj lingvoj en Global Voices Esperanto
* Tuta serio de filmetoj pri indiĝenoj (por la Esperanto-subtekstoj klaku sur la vorto Esperanto sub la filmeto)
* Survival International (SIL)
* Indiĝenoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj
* IWGIA, organizaĵo por la protekto de la rajtoj de indiĝenoj

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Antropologio
Kobajo

**Kobajo** (*Cavia porcellus*) estas, origine neotropisa, malsovaĝa specio de la genro kavio. Ĝi devenas el Sudameriko.

## Nomo 
La latina nomo *Cavia porcellus* signifas: porketo, kiu ŝatas esti en kavo. Germanlingve ĝi nomiĝas *Meerschweinchen* (marporketo), ĉar maristoj kunportis ilin el Sudameriko. La angla vorto *guinea pig* enhavas, ke oni povis aĉeti la porketojn por la angla monero *Guinea* kiel ludbesto por infanoj. Ili ne estas porketoj, sed ronĝuloj kaj parencoj de la doloĥoto, histriko kaj hidroĥero.

## Medicino 
Kobajoj estis uzitaj por tuberkuloza esplorado fare de Robert Koch, por bakteria esplorado fare de Emil von Behring kaj por difteria esplorado fare de Louis Pasteur.
Pro tio, ke kobajoj estas plu multe uzataj por medicinaj eksperimentoj en laboratorio, la vorto akiris la kromsignifon "objekto de eksperimento" kaj estas tiusence uzata ankaŭ pri homoj.

## Tenado 
Kobajoj povas atingi aĝon de 8 ĝis 10 jaroj, ili estas afablaj kaj kontentiĝemaj. La femaloj estas gravedaj dum 60 - 72 tagoj kaj naskas 2 - 4 idojn. Ekde naskiĝo la idoj jam havas felon kaj povas memstare manĝi, tamen la femalo mamsuĉigas ilin dum ĉirkaŭ 3 semajnoj. Ili estas bredataj ankaŭ pro produktado de kobajaĵo.

## Nutraĵo 
Ili ŝatas manĝi herbon, fojnon, legomojn, grajnojn kaj fruktojn. Oni ne donu al ili bestaro-devenajn produktojn. Kobajojn oni malsame nutras en diversaj landoj. Laŭ ilia manĝo ili bezonas akvon kaj vitaminon C.

## Eksteraj ligiloj 
*  Kobajo (nutrado) 

## Rasoj 
Kutime oni distingas inter 2 rasoj:
* longhara kobajo
* mallonghara kobajo
Ili povas havi diversajn kolorojn, vertojn kaj buklojn.

## Bildgalerio 

Dosiero:Guineapig_image1.JPG|Mallonghara kobajo
Dosiero:Cavia porcellus-Licorice.jpg|Melanisma kobajo, kun verto sur la kapo
Dosiero:Coronet_cavia.JPG|*Coronet* bruna kaj blanka
Dosiero:Rene2.jpg|Longhara kobajo
Dosiero:Peruvian_cavy.jpg|*Silkie*

Kategorio:Kaviedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Aborigeno

**Aborigeno** origine estas nomo por la mitaj praloĝantoj de antikva Latio, antaŭ la alveno de la romanoj. Ĝi estas uzata ankaŭ en la ĝenerala signifo praloĝanto aŭ indiĝeno. La vorto venas etimologie de la latinlingvaj vortoj *ab origine*, "dekomence".

Sub influo de la angla lingvo kelkaj uzas la vortojn precipe por la aborigenoj de Aŭstralio.

## Vidu ankaŭ
* aborigenoj aŭ indiĝenoj de Tajvano

## Eksteraj ligiloj 
* Roger Thomas pri la situacio de la indiĝenoj de Aŭstralio, filmo, 3:29 min, subtekstoj en E-o

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Antropologio
Spring Arbor (Miĉigano)

**Spring Arbor** (foje esperantigita **Arbaro de Fontoj**) estas urbeto en Miĉigano; fondita en 1832. Ĝi situas proksime al Ĝakson.

La vorto *arbor* latine signifas "arbo", sed en la angla lingvo povas signifi ankaŭ "laŭbo". La vorto estas en Usono plej ofte uzata en la esprimo *Arbor Day* (arbo-plantada festo).

La Universitato de Spring Arbor situas en Arbaro de Fontoj.
Ĝi estas ligita al la Libera Metodana Eklezio.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.co.jackson.mi.us/cnp.asp  
* http://www.westernschools.org 
* http://www.d12.com 
* http://www.springarbor.org 

Kategorio:Urboj de Miĉigano
Kordelo

Populara poezio originale buŝa kaj poste impresita en simplaj folietoj eksponita por vendi kroĉita en kordoj. Tio esploras la rimo kaj en kelke da poemoj ilustrita en ksilografio. La strofo la plej komuna estas kun dek, ok aŭ ses versoj. La aŭtoroj reklamas la versoj preskaŭ kantita, apude de gitaro. 

La historio de la literaturo de kordelo komencis kun la ibera romanaro de Mezepoko kaj de Renesanco. La nomo, kordelo, estas ligita kun la maniero de la vendo de tia folieto en Portugalujo, kiam estas kroĉita en kordoj, en tiu lando, nomita “cordéis”. Komence, ili ankaŭ enhavas teatraĵo, kiel la de aŭtoreco de Gil Vicente (1465-1536). La portugaloj alportis kordelon al Brazilo, en la dua duono de XIX jarcento. En hodiaŭa tempo, multe da folietoj estas eksponita horizontale en balkonoj. Kvankam ne estas ofte, ankaŭ ekzistas kreitaĵo de kordelo en prozo.

La temoj enhavas aktualaj faktoj, historiaj epizodoj, legendoj kaj religiaj temoj. Ofte, la aŭtoroj kreas improvize, per unu persono ke li volas omaĝi, aŭ kiam okazis io.

En Brazilo, la literaturo de kordelo estas komuna produktaĵo en nordoriento, precipe en Pernambuko, Paraibo kaj Cearao. Kutime, la aŭtoroj vendas kordelon en foiroj kaj bazaroj. En grandaj urboj, ekzistas bonaj printaĵoj. Sed, la produktado de kordela literaturo estas finanta.

La poetoj Leandro Gomes de Barros (1865-1918) kaj João Martins de Athayde (1880-1959) estas ĉe la principaj aŭtoroj.

Kategorio:Poezio
Malneta Nacia Produkto

La **Malneta Nacia Produkto** (**MNP**) montras ĉiun valoron (ĉiu valoraldonaĵo de produktoj por fina vendo) de ŝtatanoj de unu lando dum unu jaro, sendepende de la produkta loko.

Sen la amortizoj rezultas la *neta nacia produkto* (NNP).

Tiuj mezuroj foje estas kritikataj, ĉar ili malperfekte spegulas la prosperon de lando.
Ekzemple katastrofoj, kiuj malgrandigas la prosperon, tamen ofte altigas la produkton,
ĉar necesas anstataŭigi perditajn varojn.

## Internacia komparo 
Je rekta komparo en US-Dolaroj estas atentenda, ke kelkaj ŝtatoj (en tiu ĉi listo: Ĉinio) fiksas siajn valutojn kunligite kun la US-Dolaro kaj povas tial esti subvalorigitaj.

vidu: Malneta Enlanda Produkto

## Vidu ankaŭ 
* Ekonomiko

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.worldbank.org/data/databytopic/GNI.pdf  
* http://www.cbo.gov/showdoc.cfm?index=4886&sequence=0
* http://www.worldbank.org/data/databytopic/GDP.pdf 
* http://www.federalreserve.gov/Releases/Z1

Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Mallongigoj
Departemento Gvajnio

180px|dekstra
**Departemento Gvajnio** estas departemento de Kolombio, en la pleja oriento de la lando. Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

La departemento ekestis je la 1-a de januaro 1991.

* Ĉefurbo: Puerto Inirida (6 800)
* Pliaj urboj:  *Barranco Minas* (6 800), *Pana Pana* (2 000)
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato de 2005)

## Geografio 
Estas grava la rivero Guaviare. Nordoriente de la departemento, ĝi ricevas la nigrajn akvojn (sed purajn) de la rivero Inírida, ĉe El Coco.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Departementoj de Kolombio
Forkiĝo (rivera)

[eta|Artefarita forkiĝo en [Hövelhof, Germanio.]]
Natura **forkiĝo** de rivero okazas kutime proksime de riverfino (enfluo en lagon aŭ maron) en plata regiono. Tiam formiĝas delto.

En maloftaj okazoj rivero povas forkiĝi malproksime de sia fino en neebena regiono kaj sendi sian akvon al tre malproksimaj regionoj.
Ekzemploj estas la forkiĝoj de
* Orinoko (Sudameriko) nome Kasikiaro, kio konektas tiele Orinokon kun Amazono
* Logono (Ĉado)
* Misisipo/Aĉafaljo (Usono; disputeble, ĉu temas pri delto)
* Else/Hase (Germanio; ne certas, ĉu estas homfarita forkiĝo)
* Hučava / Slatina (Slovakio; malgranda)
* Chagres
* Nerodimka en Kosovo

La diferenco de forkiĝo kaj disbrakiĝo estas, ke la brakoj de disbrakiĝo rekuniĝas en unu riveron.

En kazoj en kiuj lagoj havas du malsamcelajn elfluojn temas pri **kvazaŭforkiĝo**. Ekzemplo estas la Laponia lago Rostojávri.

## Vidu ankaŭ 
* Forko

Kategorio:Riveroj
Valerio Abbondio

**Valerio ABBONDIO** (naskiĝis la  en Ascona; mortis la  en Mendrisio) estis svisa poeto, kiu verkis en itala lingvo.

*Liajn poemojn karakterizas peza kaj profunda melankolio, el kiu li provas fuĝi ĉu al la naturo, ĉu al diafane pura amo, ĉu al dio.* (Kalocsay en *Tutmonda Sonoro.*)

## Bibliografia 
* Giuseppe Curonici, *La poesia di Valerio Abbondio*, Lugano, 1968.
* Pietro Montorfani, *Felice Menghini lettore e critico di Valerio Abbondio*, in ''L'ora d'oro di Felice Menghini* (Atti del convegno internazionale di Poschiavo, 8-9 dicembre 2007).
* Andrea Paganini, *«Poesia vestita d'umiltà». Due lettere di Valerio Abbondio a Felice Menghini*, in «Cartevive», XIX, 1 (maggio 2008), pp. 78–83.
* *Valerio Abbondio, il poeta di Ascona a cinquant'anni dalla morte'', dossier della rivista "Cenobio", III (2008), con interventi di Giuseppe Curonici, Gilberto Isella, Pietro Montorfani, Yari Bernasconi, Sandra Clerc, Christophe Martella, Carla Pagliarulo e Andrea Paganini.http://www.cenobio.ch .

Kategorio:Svisaj poetoj
Kategorio:Svisaj verkistoj
Kategorio:Itallingvaj verkistoj
Folkloro

Ne konfuzu kun Popola arto
----[dekstra|250ra|eta|Folklora ensemblo Malá Rusava en [Valaĥio|valaĥia popolkostumo]]

**Folkloro** (el la angla folklore: *folk* "popolo" kaj *lore* "transdono"; aŭ **Popoltradicio**) entenas la popolajn tradiciojn, legendaron de unu popolo, transdonite perbuŝe.

Al tio apartenas: proverboj, enigmoj, rakontoj, fabeloj, fabloj, legendoj, lulkantoj, rimoj, ŝercoj, kantoj, baladoj, spritaĵoj aŭ blasfemformuloj.
Nuntempe oni alkalkulas ankoraŭ: modernajn legendojn (urba legendo, klaĉo) .

La nocio signifas en pli strikta senco ĉiun popoldevenan tradicion.

La nocion uzis unuafoje en 1846 William John Thoms kiel priskriban nocion por "popolartaj antikvaĵoj" (*popular antiquities*). Johann Gottfried von Herder okupiĝis unua pri kolektado kaj konservado de la "folkloro", antaŭ ĉio pri popolkantoj. Li klopodis dokumenti la "popolan spiriton", tradiciojn kaj identecon de la germana popolo. La koncepto de Herder trapolitikiĝis per naciismo en la 19-a jc. kaj kondukis al manipulado de la buŝa tradicio. Konsekvenco estis la nacisocialismo. La objektiva folkloresploro evoluis pli poste nur en la 20-a jarcento enkadre de etnografio.

La folkloroj povas enhavi religiajn aŭ mitologiajn elementojn, sed plej ofte okupiĝas pri la kutima transdono de la ĉiutaga vivo. La folkloro ofte unuigas la veron kaj fabelon en unu rakonton.

Folkloro rilatas ofte al naskiĝo, geedziĝo kaj entombigo, festotagoj, popolkutimoj kiel popoldanco, popolmuziko kaj teatraĵoj.

Folkloro respeguliĝas en multaj materiaj terenoj kiel en pentrado, skulptado, arkitekturo, metio, teksaĵoj, ornamaĵoj, vestado kaj manĝaĵoj.

## Ideologia vidpunkto 
Nocio de "folkloro" aperis en 19-a jarcento dum Romantikismo. Tiam homoj revis pri "perdita paradizo", kiun urboj kaj industrioj destuus. Ŝajnis al ili ke simpla popolo kaj kamparanoj, kun siaj "tradicioj" estas pli proksimaj de malnova paradiza erao, ol intelektuloj. En frua 20-a jarcento, markistoj, kiel Antonio Gramsci, pensis "folkloron" kiel iluziilon de ekspluantaj klasoj, kiuj volis ke popolo ne havu ŝlosilojn de "vera" kulturo kaj scienco kaj kontentiĝus per malsciencaj folkloraj konoj. Post Dua Mondmilito, oni vidis folkloron kiel ilo por interkompreno de homoj de malsamaj kulturoj. UNESKO en unu el siaj unuaj dokumentoj, rekomendis la studon kaj disvastigon de folkloro. Dum malvarma milito multaj komunismaj landoj uzis la folkloron por montri homan aspekton de sia kulturo.

## Folkloraj grupoj 
* Los Chalchaleros

## Folklordevena literaturo 
* Registroj de spiritoj
* Lokis
* La diablo en lignoŝuoj

## Vidu ankaŭ 
* Etnografio
* Magio, popolfabelo, mitologio
* Folklor-muziko
* Folklorismo
* Historiismo
* Infana kulturo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.afsnet.org 
* http://www.westernfolklore.org 
* http://www.fl.ulaval.ca/celat/acef  
* http://www.indiana.edu/~folklore  
* Dokumentario pri reĝisoro Aleksandr Rou, aŭtoro de fabelaj filmoj, bazitaj sur la rusa folkloro
Doorn

**Doorn** estas urbeto en la provinco Utrecht de Nederlando. Ĝi havas proksime 10.248 loĝantojn.

## Esperanto
Doorn estas la naskiĝloko de Arie Leopold Moreau

## Pliaj konataj municipanoj 
*  Annechien Steenhuizen

## Eksteraj ligiloj 
*http://www.gemeente-doorn.nl/  Urba retejo.

Kategorio:Urboj de Nederlando
Seĝo

eta|Seĝo
**Seĝo** estas - kiel fotelo - meblo por sidado, plej ofte ĉe tablo. La plimulto de la seĝoj havas 4 piedojn, unu sidsurfacon kun sidalto de 42-45 cm kaj unu (dorsan) apogilon. Pro la graveco de la seĝo kiel meblo oni evoluigis multajn variantojn.

Laŭ Francisko Azorín **seĝo** estas simple *Meblo por sidi.* Li indikas etimologion el la latina *sedes*, el *sedere* (sidi). Kaj li aldonas la terminojn *lulseĝo*, *apogseĝo*, *brakseĝo*, *infanseĝo*, *faldebla seĝo*, *seĝeto* kaj *seĝaro*.

## Moderna oficeja seĝo 
Oficeja seĝo havas minimume 5 rulradetojn (malmolaj por mola grundo kia tapiŝo aŭ molaj por malmola surfaco kia ligno, kahelo aŭ eĉ PVC). Oni povas ekipi tian oficejan seĝon per brakaj apogiloj; tiaj apogiloj, sidalto, dorsoapogilo povas esti alĝustigitaj. Kelkaj donas tiel agrablan komfortsenton, ke laboranto ekdormemas.

## Aliaj seĝoj 
Oni evoluigis dum jarcentoj diversajn tipojn de seĝoj, ekz. en Germanio ekzistas melka seĝ(et)o, kiu havas nur unu piedon kaj estas alligita al la korpo. Tiel la melkisto povas uzi ambaŭ manojn.

## Pliaj tipoj 
* altseĝo (ĉe teniso, ĉe naĝeja observanto)
* altareja seĝo
* antaŭa, malantaŭa seĝo ĉe aŭtomobilo, motorciklo
* brakseĝo (fotelo)
* ĉe-lita fekoseĝo (aperturo meze de la sidsurfaco, uzata en malsanulejo)
* ĉefstirista, vicstirista, katapulta (elĵetseĝo) seĝo ĉe aviadilo
* elasta, eltirebla, faldebla, esplorseĝo
* ĝardena kuŝseĝo
* hejtista, ĥor-, infan-, invalid-, klapseĝo
* komforta, kuireja, neceseja, pivotigebla seĝo
* remburita, rulebla kuŝseĝo
* skribo-tabla, ŝtaltuba
* rulseĝo aŭ radseĝo
* seĝoj kun 3 piedoj
* svingoseĝo, sen postaj piedoj
* skabelo
* tabureto, sen apogilo
* melktabureto
* balancoseĝo sen piedoj!
* faldseĝo
* klapseĝo
* korbseĝo
* portseĝo
* kontorseĝo
* ferdekseĝo
* kromseĝo (teatro)
* pufseĝo
* tolseĝo
* lulseĝo
* beboseĝo (bebonutra seĝo)

## Vidu ankaŭ 
* benko
* trono
* kanseĝo
* kampadeja seĝo
* Sankta seĝo
* seĝo (politiko)

## Bildaro

Dosiero:Chair.png|Seĝo.
Dosiero:Rietveld chair 4.JPG|Nekonvencia seĝo.
Dosiero:Gispen412.jpg|Seĝo Gispen 412.
Dosiero:Gispen404.jpg|Seĝo Gispen 404.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.peoples.ru/art/designer/tonet 
* http://en.wikipedia.org/wiki/Chair 
* http://www.cdc.gov/niosh/pot_anth.html
* http://www.iso.ch/iso/en/CatalogueDetailPage.CatalogueDetail?CSNUMBER=16877&ICS1=13&ICS2=180&ICS3=
Lipka (Grandpollanda Provinco)

Blazono|eta|175px

**Lipka** estas vilaĝo de Pollando, kun proksime 2300 enloĝantoj, la sidejo de la Komunumo Lipka. Antaŭ la Dua Mondmilito ĝi estis parto de Germanio kaj nomiĝis "Linde".

## Situo 
La vilaĝo en la Grandpolia Vojevodio, en la Distrikto Złotowski, en la **Komunumo Lipka**, ĉe la vojevodia vojo n-ro 25px. La vilaĝo estas ĉe la fervojo Berlin-Królewiec, pli precize ĉe la Piła-Chojnice).

## Historio 
* Post la la unua dispartigo de Pollando de 1772 aneksita al Prusio, de la jaro 1871 en la limoj de Germana Regno
* De la jaro 1945 denove en Pollando
* Dum la jaroj 1975 - 1998| administracie la vilaĝo apartenis al la Vojevodio de Piła.

## Foto-galerio 

Dosiero:Kirche Lipka.JPG|Preĝejo en Lipka
Dosiero:Urzad lipka.JPG|Komunuma Oficejo
Dosiero:Lipka Krajenska stacja kolejowa 2008 P01.jpg|Stacidomo

## Esperanto - notindaj enloĝantoj 
* loko kie naskiĝis Esperanta poeto Stanislav Schulhof kaj dum la pola tempo naskiĝis en tiu vilaĝo Mieczysław Augustyn, pola politikisto, senatano, favora por Esperanto, ano de pola **Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton**.

Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Örkény

**Örkény** [orkEnj], estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Dabas.
eta|maldekstre|Kastelo de Örkény
eta|maldekstra|Katolika paroĥa domo
eta|maldekstra|Malnova kamparana loĝdomo en Örkény

## Bazaj informoj 
* Areo: 36&nbsp;km²
* Loĝantaro: 4900
* Poŝtkodo: 2377
* Telefonprefikso: 29

## Situo 
La urbo situas laŭ la fervojo kaj ĉefvojo Budapeŝto-Lajosmizse-Kecskemét, aŭtoŝoseo M5 estas ne tro for. Dabas troviĝas 13, Lajosmizse 18, Albertírsa 23, Monor kaj Ócsa po 30 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio okazis nur el 1424. Dum dominado de turkoj la komunumo paŝo post paŝo senhomiĝis. En 1783 okazis tute nova establado de vilaĝo. En 1889 alvenis la unua trajno.

## Menciindaĵoj 
La urbo estas tipe agrara.
Ĉi tie naskiĝis József Miletz.
Famaj nomportantoj estas:
* István Örkény
* Éva Örkényi.

## Vidindaĵoj 
* kastelo de Pálóczi-Horváth de 1893
* kalvinana preĝejo de 1926
* katolika preĝejo de 1847

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Kispest

**Kispest** (kiŝpeŝt) (=malgranda Pest) estas iama urbo de Hungario, kiu estas la 19-a distrikto de Budapeŝto.
eta|maldekstre|Panoramo en Kispest kun 3 preĝejoj

## Historio 
[eta|[Kolonio Wekerle]]

Antaŭ la hungaroj sarmatoj kaj avaroj vivis tie. La evoluo komenciĝis en la 19-a jarcento. La loko disiĝis de Vecsés kaj memstara etvilaĝo fondiĝis en 1871. Post 2 jaroj la komunumo iĝis grandvilaĝo, antaŭ la 1-a mondmilito distriktejo. Tiutempe fondiĝis modela kolonio de Wekerle. Post la mondmilito Kispest iĝis urbo, post la 2-a mondmilito distrikto de Budapeŝto.
 
## Vidindaĵoj 
* Kolonio Wekerle kun Kirko Sankta Jozefo (Kispest)
* Preĝejo Ĉieliro de Maria (Kispest)
* Kalvinana kirko (Kispest)
* Luterana kirko (Kispest)

## Famuloj 
* en Kispest naskiĝis:
** Károly Perényi (agronomo)
** aktoroj István Ballai, Róbert Bánky (pli maljuna), György Bárdy, Józsa Hacser, László Paál (aktoro), Ilona Szekeres kaj Ottó Szokolay
** arkitektoj Tibor Bakonyi kaj József Péter Kerényi
** arkitekto pri internaj spacoj Júlia Gaubek
** arkivisto Endre Gábor Varga
** arthistoriisto Ödön Gábor Pogány
** baletisto Tamás Koren
** boksisto Gyula Török
** dramisto György Schwajda
** fotisto Imre Benkő
** futbalisto József Bozsik
** kemiisto Andor Zoltán Juhász
** ministro Mihály Zsofinyecz
** naĝisto György Tumpek
** Imre Kenyeres (patologo)
** pentristoj Eta Erdélyi, János Nagy Balogh kaj Ernő Tolvaly
** politikisto László Mester
** tipografo Tibor Szántó
** verkisto Lajos Mesterházi
** violonisto Vilmos Tátrai
* en Kispest mortis:
** politikisto József Madarász

## Esperanto 
Kispest estas la loko, kie József Miletz kaj Mihály Zsámboky propagandis Esperanton.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Smoljan, Bulgario
*  Vrbovec, Kroatio
*  Krzeszowice, Pollando
*  Sombor, Serbio
*  Pendik, Turkio

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto
Silistra

**Silistra**, , estas havenurbo en norda Bulgario, kun loĝantoj de 49 166 (2005). Inter 1913 kaj 1940, la urbo estis parto de Rumanio.

Ĝi troviĝas sur la suda bordo de la rivero Danubo tuj apud la limo kun Rumanio.

eta|maldekstra|240ra|Fortreso Medzhidi Tabia

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de Silistra menciindas
*  Dresdeno en Saksio, Germanio
*  Rĵevo (ruse *Ржев*) en Tvera provinco, Rusio

## Naskiĝis en Silistra 
* Simeon Petkov

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|750ra|Panoramo

Kategorio:Urboj de Bulgario
Kategorio:Urboj ĉe Danubo
Mora (Svedio)

**Mora** estas municipo en regiono Dalekarlio de centra Svedio. Ĝi havas proksime 20.132 loĝantojn. Mora estas la cel-loko de la ĉiu-jara Vasa-kuro.

## Naskiĝloko 
Mora estas la naskiĝloko de:
* Einar Adamson – sveda esperantisto
* Magnus Aronson – filmisto kaj artisto, kiu nun loĝas en Londono.
* Anders Zorn - pentristo

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj signifoj de Mora

Dosiero:Zorngarden.jpg|
Dosiero:SverigesLän2007Dalarna.svg|
Dosiero:Mora kommun.png|

Kategorio:Dalekarlio
Esperanto de centraj imperioj

**Esperanto de centraj imperioj** aŭ **Mittelmä Esperanto** estas esperantido publikita en Munich, 1916 de anonimulo. Ĝi estas citita de Buonarroti en *Magé Difé dizionario delle lingue immaginarie*. Laŭ Tazio Carlevaro ĝi estas projekto de Baumann kaj "Mittelmä" signifus "*Mittelmächte*".

Kategorio:Esperantidoj
Kaŝubio

**Kaŝubio** estas regiono en Pollando, kie vivas anoj de kaŝuba minoritato. Temas pri geografia nocio sen politika aŭ administra signifo. Kaŝubio situas en Pomerio okcidente de la urboj Gdansko kaj Gdynia. La kaŝuban pejzaĝon karakterizas post-plejstocenaj montetoj, lagoj kaj la proksima Balta Maro.
eta|250px|La folklora ensemblo en la kaŝubaj popolaj kostumoj en la Etnografia Muzeo en Wdzydze Kiszewske
[eta|maldekstra|250px|La tabulo kun tradiciaj kaŝubaj muzik-notoj el la Muzeo de Muziko de [Kaŝubio-Pomerio en Wejherowo]]
eta|hochkant=1.3|Kaŝubio de Bernard Sychta, lokaj dialektoj
[eta|250px|maldekstra|La [Katedralo en Gdansko-Oliwa, kie estas la tomboj de dukoj de Kaŝubio-Pomerio]]
eta|hochkant=1.3|Kaŝubio de Jan Mordawski

## Lokoj en Kaŝubio 
* Bëtowò: Bytów
* Gduńsk: Gdansko
* Gdiniô: Gdynia / Gdinio
* Hél: Hel
* Jastarniô: Jastarnia
* Kartuzë: Kartuzy / Kartuzio
* Lãbórg aŭ Lãbórch: Lębork / Lenborko
* Łeba: Łeba / Lebo
* Pùck: Puck / Pucko
* Wiôlgô Wies: Wielka Wieś

## Günter Grass 
Konata membro de kaŝuba familio estas la nobelpremiito pri literaturo Günter Grass, kies patrino estis kaŝubino kaj onklo estis pola esperantisto naskita en Malborko, poste loĝanta en la Libera Urbo Dancigo kaj laboranta kiel oficisto en la Pola Poŝtoficejo de la urbo. La 1-an de septembro 1939 la pola onklo defendante la poŝtoficejon mortis pro la pafvundoj fare de germanoj atakantaj la poŝtoficejon. Grass pritraktis la regionon en sia verko *La lada tambureto* (*Die Blechtrommel*).

## Vidu ankaŭ 
* Hel (duoninsulo)
* Kaŝuboj
* Kaŝuba lingvo

Kategorio:Kaŝuboj
Kategorio:Pomerio
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Politiko de Pollando
Tablo

eta|250ra|Skemo de kvarpieda tablo1: plato2: piedo
[eta|250ra|[ligno|Lignaj tablo kaj seĝoj]]
**Tablo** estas standardmeblo de la civilizo en Okcidento (ankaŭ en Ĉinio, sed ne en Hindio nek Okcidenta Azio, Centra Azio kaj aliaj mondopartoj), kiu povas servi ĉefe por manĝado (manĝotablo) aŭ laborsurfaco (skribotablo, labortablo) sed ekzistas multaj aliaj funkcioj, eblecoj (biliardtablo).

Laŭ Francisko Azorín **tablo** estas *Meblo, konsistanta el plataĵo sur unu aŭ pluraj piedoj.* Li indikas etimologion el la latina *tabula* (tabulo).

## Funkcio 
La tablo helpas altlokigi necesajn ilojn, surfacon, por faciligi akireblecon. La kotacuo-tabulo en Japanio servas kiel varmofonto.

La plej ofta kunuzata meblo kun tablo estas la seĝo, kiu estas plej ofte lokita antaŭ la tablo por sidi sur ĝi. Ekzistas ankaŭ tabloj, kiuj uzatas ĉe staro (starpulto) tiel superfluiginte la seĝojn.

## Konstruo 
Unu tablo konsistas ĝenerale el kvar piedoj kaj unu plato. Ekzistas variantoj kun 3, 2 aŭ 1 piedoj. La minimume tripiedaj tabloj ne povas ŝanceliĝi, sendepende de la grundo. La antikvaj, renesancaj tabloj estis riĉaj je skulptaĵoj kaj ornamriĉaj piedoj, formantaj ofte bestopiedojn.

La ofta konstrumaterialo por la tabloj estas ligno, sed la tablon oni povas fari el ĉiu kongrue rigida materialo.

La aspekto kaj apero de tablo estas tre variebla.

Pliaj tipoj:
* almet-tablo (tekniko; ebena parto ĉe maŝinoj, servas por almeti ion)
* biliardtablo
* bortablo
* desegnotablo
* elmet-tablo
* divers-uza tablo
* empir-stila, enpotiga, faldebla tablo
* flortablo
* fum-, giĉet-, glittablo
* gimnastika, ĝardena tablo
* gravur-, hak-, infantablo
* instruista, ĵurnalista tablo
* kafeja, kuireja, kempinga kudrotablo
* kahel-, kned-, klap-, konto-, kontrol-,labor-, leviĝ-, lift-, lit-, livertabulo
* munto-, negoco-, nokto-, operacia tablo
* operacia helptablo
* ovala, pak-, prem-, pres-, prezido-, provtablo
* pretigita, rabotada tablo
* prunto-, rabot-, rabotmaŝina, raportista, reĝisora tablo
* rotacia, rulettabulo
* smirgo-, son-kameraa, stampo-, stebtablo
* surrada  , sutur-, ŝablon-, ŝak-, ŝmink-, tajp-, teksaĵ-, traco- tualettablo
* uzinada, vendo-, verŝo-, vesteja, vindotablo
* vitrotabulo

## Vidu ankaŭ 
* tabloteniso
* altaro
* ronda tablo
* tabulo.

## Notoj 
Kategorio:Mebloj
Kenopodiacoj

eta|Burak zwyczajny|alt=Ilustracja
**Kenopodiacoj** (*Chenopodiaceae*) estas planta familio el la dukotiledonaj plantoj. Ĝin akceptas multaj taksonomoj, sed ne la Angiosperm Phylogeny Group, kies sistemo pli kaj akceptiĝas ĝenerale, kaj kiu listigas ĉi tiujn plantojn en la familio de amarantacoj kiel subfamilio *Chenopodioideae*. La kenopodiacoj estas plej ofte moltigaj plantoj, kun dikiĝanta tigo. La floroj havas malkomplikan konstruon, etaj kun verda perigonio;ili unuiĝas en diversaj infloresko (ofte disbranĉaj, cumo). Ili havas ofte fruktojn de glaneto aŭ kapsulo, sed ofte aperas ŝajnfrukto. Ili disvastiĝis surmonde adaptiĝis al la diversaj medioj: dezerto, marbordo, sala, seka grundo. La familio havas ĉ. 1500 speciojn. Ili ofte enhavas betacianon.

floroformulo: P5,3,2 aŭ 0A5-1G (2 aŭ 3-5) , ovario supre staranta.

La plej grava specio de la familio estas la diversaj subspecioj de beto (Beta vulgaris): sukerbeto (convar. altissima), furaĝa beto (convar. crassa), ruĝa beto (convar. conditiva). (Ili estas dujaraj plantoj)

Pliaj gravaj plantoj: spinaco, kenopodio,

Detala listo de genroj kaj specioj:

* Genro *Chenopodium* Kenopodio
** *Chenopodium album* blanka kenopodio / blanka anserpiedo
** *Chenopodium ficifolium* triloba kenopodio
** *Chenopodium bonus-henricus* bonhenrika kenopodio
** *Chenopodium glaucum* bluverda kenopodio
** *Chenopodium opulifolium* larĝfolia kenopodio
** *Chenopodium suecicum* sveda kenopodio
** *Chenopodium rubrum* ruĝa kenopodio
** *Chenopodium botryodes* daŭraflora kenopodio
** *Chenopodium hybridum* hibrida kenopodio
** *Chenopodium murale* mura kenopodio
** *Chenopodium urbicum* triangula kenopodio
** *Chenopodium polyspermum* multsema kenopodio
** *Chenopodium vulvaria* fiodora kenopodio
* Genro *Atriplex* Atriplo
** *Atriplex patula* disa atriplo
** *Atriplex littoralis* stranda atriplo
** *Atriplex hastata* triangula atriplo
** *Atriplex oblongifolia* mallarĝfolia atriplo
** *Atriplex laciniata* loba atriplo
** *Atriplex rosea* stela atriplo
* Genro *Spinacia* Spinaco
* Genro *Beta*
** *Beta vulgaris maritima* Marbeto
* Genro *Salicornia* Salikornio
** *Salicornia europaea* suka salikornio

## Bildaro 

Dosiero:Illustration Atriplex rosea0.jpg|
Dosiero:Atriplex sp habitus.jpeg|
Dosiero:Chenopodium album01.jpg|

*Chenopodiaceae* 

Kategorio:Amarantacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Breŝo

**Breŝo** (**Brescia**, en la itala lingvo) estas urbo en norda Italio en la regiono Lombardio. Fine de  en la urbo vivis  - sekve ĝi estas la dua plej granda urbo de tiu regiono. Najbaraj komunumoj estas Borgosatollo, Botticino, Bovezzo, Castel Mella, Castenedolo, Cellatica, Collebeato, Concesio, Flero, Gussago, Nave, Rezzato, Roncadelle kaj San Zeno Naviglio.

Kristanisma patrono de la komunumo estas la katolikaj sanktuloj , kies religia memortago sekve estas la komunuma festotago.

## Notindaj loĝantoj 
* Arnaldo de Breŝo, monaĥo de la 12-a jarcento
* Papo Paŭlo la 6-a
* Filozofo Emanuele Severino

## Partneraj urboj 
Breŝo havas partnerajn rilatojn kun la sekvaj urboj:

* 20ra Darmstadt, Germanio, ekde 1991
* 20ra Logronjo, Hispanio, ekde 1991 (ekde 2002 ankaŭ de Darmstadt)
* 20ra Kaŭno, Litovio, ekde 2002
* 20ra Bet-Leĥem, Cisjordanio, ekde 2007
* 20ra Troyes, Francio, de 1958 partnera urbo de Darmstadt, ekde 2015

## Esperanto 
Fondiĝis tie esperanto-grupo en 1922. Breŝa Esperanto-Grupo havas stabilajn partnerajn rilatojn de la jaro 2011 kun la Esperanto-grupo de Darmstadt , kaj ekde 2015 ankaŭ kun la Esperanto-grupo de Troyes.

### Esperantistoj 
* Gaetano Facchi, kiu fondis Esperanto-grupon;
* Francesco Branchi;
* Beatrice Angiolina Marinaro, kiu instruis Esperanton dum la jardekoj 1970-1980;

## Pliaj konataj lokuloj 
* Giovanni Battista Rogeri (1642-1710), lutieristo, do muzikilfaristo, vivis kaj mortis en Breŝo

## Vidu ankaŭ 
* 521 Brixia
* Brescia (stacidomo)
* Brescia Borgo San Giovanni (stacidomo)
* Brescia Violino (stacidomo)
* Mandolossa (stacidomo)
* Metroo de Brescia

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|Panoramo
Nacisocialisma Germana Laborista Partio

**Nacisocialisma Germana Laborista Partio** (, **NSDAP**) estis naziisma politika partio en Germanio. Ĝi ekestis je la 24-a de februaro 1920 post nomŝanĝo de *Deutsche Arbeiterpartei* (fondita je la 5-a de januaro 1919).

Dum la 1920-aj jaroj la partio, kiu komence klopodis imiti la ekzemplon de la itala faŝismo, provis kolekti homojn malkontentajn pri la situacio en la postmilita (kaj postmonarkia), ekonomie kaj sociale kriza Germanio, sed la membronombro kaj balotrezultoj de la "nazioj" longe restis malgrandaj. Tio rapide ŝanĝiĝis ekde la tutmonda ekonomia krizo de 1929. Post maldaŭra malpermeso post la puĉfarprovo de 1923 fondiĝis kelkaj posteulaj organizaĵoj, kiel ekz. Großdeutsche Volksgemeinschaft.

Je la 30-a de januaro 1933 NSDAP eniris la registaron kaj la nazia gvidulo Adolf Hitler iĝis regna kanceliero. Baldaŭ poste la partio forigis ĉiujn aliajn partiojn, demokratiajn instituciojn kaj rajtojn. Hitler preparis kaj realigis la Duan Mondmiliton kaj amasan murdadon de civiluloj de multaj etnoj en la germane okupataj partoj de Eŭropo. Sed la gvido ne estis en la partio mem, kiu estis nur instrumento.

Post la milito, en septembro 1945, la venkintaj landoj malpermesis NSDAP kaj la propagandon de ĝia ideologio nacisocialismo.

## Parlamentaj elektaj rezultoj en Nazia Germanio 
**Parlamentaj elektoj de novembro 1933 en Nazia Germanio**

**Germana parlamenta elekto de 1936**

**Germana parlamenta elekto de 1938**

## Supera regopovo 
Fronte de la partio estis *Führer* Adolf Hitler. Lia anstataŭanto ekde la 21-a de aprilo 1933 ĝis la 10-a de majo 1941 estis Rudolf Hess. Poste sekvis 18 superaj komisaroj. Jen kelkaj el ili:
* Joseph Goebbels
* Alfred Rosenberg
* Hans Frank
* Heinrich Himmler
* Ernst Röhm
* Martin Bormann

## Vidu ankaŭ 
* Nacisocialismo
* Nazia Germanio
* naziismo
* novnaziismo
* totalismo
* Sturmabteilung
* Heil Hitler
* Anschluss
* svastiko
* koncentrejo
* krimoj kontraŭ la homeco

eta|290ra|dekstra|


Kategorio:20-a jarcento en Germanio
Kategorio:Naziismo
Kategorio:Malaperintaj politikaj partioj de Germanio
Kategorio:Dekstraekstremismaj kaj faŝismaj partioj en Germanio
Kategorio:Dua Mondmilito
Kategorio:Politikaj partioj de unupartiismaj ŝtatoj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1920
Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1945
Viŝnuo

**Viŝnuo** (en IAST-transskribo, viṣṇu, en Nagario विष्णु) estas formo de dio en hinduismo. En la koncepto Trimurtio (foje nomata la Hinduista Triunuo), ĝi estas la dua aspekto de dio, kun Brahmao kaj Ŝivo.

Konata kiel la *Konservanto*, ĝi estas identigata kun siaj avataroj aŭ enkarniĝoj, speciale Kriŝno kaj Ramo.

La Dek Enkarniĝoj (sanskrite: दशावतार, daśāvatāra) estas la dek ĉefaj enkarniĝoj de Viŝnuo, la hindua dio de konservado. Oni diras ke Viŝnuo malsupreniras en formo de enkarniĝo por restarigi la kosman ordon.

Kurma (sanskrite कूर्म; Kūrma, laŭvorte testudo) estas la dua avataro de Viŝnu. Kali estas la 10a kaj fina avataro de Viŝnu.

Kategorio:Dioj pri komerco
Kategorio:Hinduaj dioj
Kategorio:Sanskritaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Savantaj dioj
Kategorio:Sunaj dioj
Kategorio:Triopaj dioj
Kornusacoj

alternative=Cornus suecica.jpg|eta|Cornus suecica
La **kornusacoj**.

Tiuj plantoj estas arboj aŭ arbedoj, nur malofte lianoj, moltigaj plantoj. La ofte simplaj folioj sidas kontraŭe. La plimulto de la specioj vivas en Nord-Ameriko kaj en Azio sub la kontinenta klimato. La infloresko estas ŝajnombrelo, kapeto, paniklo. La floroj estas etaj 4-5 partaj kun kaliko, korolo. La stamenoj staras en unu rondo. Frukto estas drupo aŭ malofte bero.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (16 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Cornales* Link - kornusaloj
****Cornaceae* Bercht. ex J.Presl - kornusacoj
*****Alangium* Lam. - alangio
*****Camptotheca* - kamptoteko
*****Chamaepericlymenum* Graebner in Ascherson & Graebner - kameperiklimeno
*****Cornus* L. - kornuso
*****Davidia* - davidio
*****Diplopanax* - diplopanako
*****Griselinia* - grizelinio
*****Kaliphora* - kaliforo
*****Mastixia* - mastiksio
*****Nyssa* - nisao
*****Swida* Opiz - svido
*****Toricellia* - toricelio

### Kelkaj taksonoj 
*Kornuso (*Cornus*): specioj estas malaltaj staŭdoj kaj altaj arbedoj kun folioj plejofte duope kontraŭsidantaj, ovoformaj, ebenrandaj. La floroj estas malgrandaj, epiginaj, kvarnombraj en umbeloj. La drupoj estas diverskoloraj, la kornusfrukto havas adstringan guston.
**maskla kornuso (*Cornus mas*): praplanto en Mez-Eŭropo kun flavaj floroj. Ties skarlatruĝajn fruktojn oni konsumis  krude aŭ sukerumita aŭ kiel marmelado. La tre kompakta ligno estis tre demandata, torneblamaterialo. La hungaraj paŝtistoj havis bastonon el tiu arbedo.
**Nyssa*: Tupelo

Antaŭe oni ankaŭ metis inter la kornusacoj la aŭkubon (*Aucuba*), kvankam oni nun ĝin lokigas inter la gariacoj.
Aŭkubo: orient-azia dioika, daurafolia arbedo kun verdaj, forkece disbranĉiĝantaj branĉoj popare kontraŭsidantaj, brilglataj ledecaj, dentrandaj folioj. La floroj estas ne okulfrapaj, ofte brunpurpuraj. La frukto estas skarlataj aŭ ruĝkoloraj beroj. Pluraj specioj ĝardene aŭ pote kulturataj.

## Bildaro 

Dosiero:Cornus sanguinea3.jpg|sangoruĝa kornuso (*Cornus sanguinea*)
Dosiero:Cornus sanguinea1.jpg|sangoruĝa kornuso (*Cornus sanguinea*)
Dosiero:Cornus mas4.jpg|maskla kornuso (*Cornus mas*)

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio: Kornusacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Ruĝa kornuso

La **ruĝa kornuso** aŭ **sangoruĝa kornuso**, (latine *Cornus sanguinea*, aŭ *Swida sanguinea*) estas specio de kornuso indiĝena en plejparto de Eŭropo kaj okcidenta Azio, norde ĝis Anglio kaj suda Skandinavio kaj oriente ĝis la Kaspia Maro.

## Referencoj 
Kategorio:Kornusoj
Habelo

**Habelo** laŭ Genezo (Biblio) estis (verŝajne la dua) filo
de Adamo (Adam) kaj Eva (ĉap. 4).
[eta|[Kaino kaj Habelo]]
Li estis ŝafpaŝtisto, do malsovaĝiganto de bestoj
(aŭ praido de malsovaĝigantoj);
kontraŭe lia pli aĝa frato Kain estis terkultivisto.
Kiam ambaŭ oferis al Dio el siaj produktoj,
ial la ofero de Kain ne estis akceptita,
sed tiu de Habelo jes.
El tio legende fontis konflikto inter terkultivistoj
kaj brutar-bredistoj.
Certe ĝi interrilatas kun la pozicio de ŝafoj aŭ ŝafidoj
kiel simboloj de ofero en kristanismo.

Laŭ iuj tio estis la komenco de la disputo inter
vegetaranoj kaj nevegetaranoj.

En la Londona Biblio estas **Habel** (Gen 4).

## Vidu ankaŭ 
* Abelanoj

Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Kaino

[eta|Kaino kaj [Habelo]]
[eta|[Bartolomeo Manfredi ĉ. 1615, Muzeo de Arthistorio de Vieno]]
[eta|*La murdo de Habelo fare de sia frato Kaino*, Altara dekoracia peco de [Gento (urbo)|Gent ĉ la 15-a jarcento]]
**Kaino** (hebree **&#1511;&#1497;&#1503;** "posedo") laŭ Genezo (Biblio) estis la unua filo de Adamo kaj Eva.

Li estis terkultivisto. Pro tio laŭ ĉapitro 4 de Genezo li koleriĝis, kiam li oferis al Dio el siaj fruktoj kaj vidis ilin neakceptataj, dum la unuenaskitaj ŝafoj kaj la ŝafa grasaĵo de lia frato Habel estis akceptitaj.
Koleriĝinte li mortbatis Habelon kaj estis la unua mortiginto de la juda-kristana mitologio.

Tamen Dio faris sur li "signon" por marki lin, kaj minacis al tiu, kiu mortigos Kainon, "sepoblan punon". En kelkaj kulturoj oni nomas rekonilon de krimeco "kaina marko".

Kain foriris al la lando "Nod", kiu situis "oriente de Edeno", kaj per tio metis la bazon por holivuda filmo.

## En la esperantlingva literaturo 
La drama poemo **Kaino** de George Byron estis tradukita el la angla al Esperanto fare Antoni Kofman kaj publikigita en 1896 en volumo de 102 paĝoj. Nuntempe tiu ĉi tradukaĵo el la inkunabla periodo de Esperanto estas konsultebla en *Legolibroj II*; tio estas *Ludovikologia Dokumentaro VIII* (LD VIII) en la serio de l' Plena Verkaro de Zamenhof de itô kanzi.

## Vidu ankaŭ 
* Kainaj
* *Balada de Caín* de Manuel Vicent

Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Personoj cititaj en La Dia Komedio (Purgatorio)
Eva

[eta|336x336ra|Adamo kaj Evo, fare de [Lucas Cranach la Maljuna je 1520

]]
dekstra|150ra
**Eva** (hebree חַוָּה) laŭ la libro Genezo estis la edzino de Adamo. En la historia kaj fundamenta traduko de la libro Genezo fare de Ludoviko Lazaro Zamenhof uziĝas la nomformoj *Eva* kaj *Adam*, dum la nomformoj ***Evo*** kaj *Adamo* kun substantivaj o-finaĵoj kiel alternativoj ekuziĝis nur poste.

La nomo en Biblio aperas unue en Genezo, 3, 3.20 ("Kaj Adam donis al sia edzino la nomon Eva, ĉar ŝi estis patrino de ĉiuj vivantoj"). Tiu nomdono okazas nur post la forpelo el Eden kaj la malbeno de Tero.

La nomo "Eva" (Εύα) ekaperas en la greka traduko de Biblio (Septuaginto). La hebrea teksto sugestas la vorton por "vivo" (*ĥaj*), sed tiu klarigo estas duba. La esprimo "patrino de ĉiuj vivantoj" aperas en multaj praaj religioj.

Figurasence oni uzas la nomon por nomi la esencon de virineco.

Kvankam Genezo diras unue (1.27), ke Dio kreis la homon "en formo de viro kaj virino", ĝi poste (2.7) diras, ke viro (Adamo) estis kreita el "polvo de la tero", sed virino (Eva) el "unu el liaj ripoj" (laŭ kelkaj "el lia vivo"). El tio iuj konkludis antaŭecon de viro antaŭ virino. Tio grave influis la historion de ĉiuj judaj kaj kristanaj societoj.


Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Virinoj de la Biblio
Ipro

**Ipro** ( [ipr], ) estas urbo en la sud-okcidento de Belgio en la Flandra regioneto nomata *Westhoek* (okcidenta angulo). Ipro estas unu el la 133 municipoj de Belgio, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la jaro 1174. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto Ipro.
eta|maldekstra|400px|

## Historio 
La urbo estis tute detruita dum la Unua mondmilito en kvar grandaj bataloj, interalie la fama belega drapobazarejo (kun la urboturo) datumanta de mezepoko, kiam la urbo estis inter la plej gravaj centroj de drapo-farado en Eŭropo. La tuta urbo estis precize rekonstruita en la tradicia flandra stilo (interalie kun la ŝtuparformaj domofruntoj), kaj la drapobazarejo kaj urboturo nur estis finrekonstruitaj fine de la 1960-aj jaroj.

Dum tiu milito germanoj en la dua batalo unuafoje uzis kloron kiel kemian armilon. La urbo ankaŭ donis sian nomon al speco de venengaso, kiu estis uzita unuafoje en la tria batalo kontraŭ malamikaj tranĉeoj en la ĉitiea apudeco: Iperito.

Fine de la milito la urbo estis liberigita de la germana okupado fare de polaj trupoj de Unua Kirasita Divizio de generalo Stanisław Maczek.

eta|maldekstra|
## Vidindaĵoj
* Muzeo *In Flanders Fields*

## Partneraj municipoj 
*  Siegen, Germanio.

## Esperanto en Ipro 
En la aŭtuno de la jaro 2004 okazis 3-taga renkontiĝo (29 oktobro - 1 novembro), organizita de Flandra Esperantista Junulara Asocio kun la nomo *9a PSKK (PostSomera Klaĉ-Kunveno)* kaj temo *Halloween*.

La 23-an de septembro 2022 Esperantistoj el Ipro partoprenis al evento dediĉita al memortago de UN por la paco. Alveturis ĉ. 70 E-istoj el Eŭropo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo (nederlande kaj angle)
* Beneluksa Kongreso okazis en 2022 en Ipro.
Ajatolo

eta|330x330ra

**Ajatolo** (arabe: آية الله, perse: آیت‌الله) estas honortitolo donata al gravaj religiaj ĉefoj de ŝijaismo.

Ĝi signifas "distingito de Alaho". Ajatolo devas esti profunda spertulo pri la teorio de Islamo, inkluzive de etikaj, filozofiaj, mistikismaj kaj juraj aspektoj.

Ajatoloj, same kiel ĉiuj islamaj gvidantoj, frontas la problemon, ke laŭ Islamo ne estas perantoj inter islamanoj kaj Alaho. Ili do devas limiĝi al konsilado de la kredantoj. Simile granda problemo estas, ke multaj kredantoj konservas aŭ eĉ montras bildojn de siaj favorataj ajatoloj, kvankam Islamo strikte malpermesas krei bildojn de homoj.

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo "So You Want To Be an Ayatollah: How Shiite clerics earn the name" (angle: "Do vi volas iĝi ajatolo: kiel ŝijaistaj klerikoj gajnas la nomon"), arkivigita laŭ stato de majo 2005 

## Vidu ankaŭ 
* Dekduimamismo


Kategorio:Islamo
Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Titoloj
Kategorio:Islama terminaro
Avataro

**Avataro** (Sanskrite: अवतार, IAST: *avatāra*), nocio en hinduismo, kiu signifas "malsupreniĝo", vorto per kiu hinduistoj signas la sinsekvajn enkorpiĝojn de dioj en la tero.

[eta|300px|La dek avataroj de [Viŝnuo, (en la direkto de la horloĝo, komencante ĉe la supra maldekstra angulo) Macjo, Kurmo, Varaho, Vamano, Kriŝno, Kalki, Budho, Parasuramo, Ramaĉandro kaj Narasinho, (en la centro) Kriŝno.]]

## En aliaj religioj 
Laŭ la kredantoj de bahaismo, Sai Baba estas moderna avataro.

## En Interreto 
**Avataro** estas ankaŭ vorto por virtuala korpo, kiel oni uzas en virtualaj mondoj, ekzemple Dua Vivo.

## Notoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* *Alter ego*

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.avatara.org  
* http://drakonis.org  
* http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/Religions/Avatars/Vishnu.html 
* http://www.hindunet.org/avatars/index.htm 
* http://www.public.iastate.edu/~wsanford/darshan/hindu_deities/ten_avatars.html  

Kategorio:Hinduismo
Kategorio:Jogo
Surao

eta|dekstre|150ra|La unua surao de Korano.
La nocio **surao** () signifas eron de la Korano, la sankta skribo de la islamo. La Korano konsistas el 114 suraoj, ĉiu kun aparta nomo. La Korano enhavas 6228 versiklojn (*ajahoj*).

## Suraoj 
**Surao Ta-Ha** (ˈ|t|ɑː|ˈ|h|ɑː; en araba سورة طه, *Sūratu Ṭā-Hā*) estas la 20a surao (ĉapitro) de Korano kun 135 *ajahoj* (versikloj). Ĝi nomiĝas "Ta-Ha" ĉar la surao ekas per la arabaj literoj طه. Ĝi estas mekka surao, el la dua Mekka periodo. La ĉefa temo de la surao estas ĉirkaŭ la ekzisto de Dio. Ĝi pritraktas tiun temon tra historioj pri Moseo kaj Adamo. Surao Al-Fajr estas la 89a (ĉapitro) de Korano kun 30 *ajahoj.*

## Notoj 
Kategorio:Islamo
Kategorio:Korano
Sura

**Sura** (, ) estas rivero en Rusio, dekstra alfluanto de Volgo.

Ĝi longas 841 km, ŝipebla estas 394 km de la buŝo.

La urbo Penza situas ĉe la rivero.

Kategorio:Riveroj en Uljanovska provinco
Kategorio:Riveroj en Niĵnij-Novgoroda provinco
Kategorio:Riveroj en Penza provinco
Kategorio:Riveroj en Mordvio
Kategorio:Riveroj en Mariio
Kategorio:Riveroj en Ĉuvaŝio
Kategorio:Alfluantoj de Ĉeboksara rezervujo