Fulmaro

**Fulmaro** estas genro *Fulmarus* el la familio procelariedoj, kie estas du elstaraj specioj: unu nordhemisfera kaj alia sudhemisfera, nome la Norda fulmaro kaj la Suda fulmaro. Krome estas du aliaj specioj formortintaj.

## Taksonomio 
Kiel membroj de la Procelarioformaj, ili kunhavas kelkajn identigajn karakterojn. Unue, ili havas nazajn trapasejojn kiuj ligiĝas al la supra beko, kvankam la naztruoj ĉe la albatrosoj estas flanke de la beko. La bekoj de la Procelarioformaj estas unikaj ankaŭ ĉe tio ke ili disiĝas en 7 al 9 kornecaj platoj. Ili produktas stomakoleon faritan el vaksecaj esteroj kaj trigliceridoj kiuj stokiĝas en la proventrikulo. Tio estas uzata kontraŭ predantoj (kio povas rezulti en ties morto) same kiel energiriĉa manĝofonto por idoj kaj por plenkreskuloj dum ties longaj flugoj. Fine ili havas ankaŭ salglandojn kiuj situiĝas ĉe la naza trapasejo kaj helpas al sensaligo de ties korpoj, pro la alta kvanto de oceana akvo kiun ili englutas. Ili elpelas la salan solvaĵon tra sia nazo.

Oni priskribis du prahistoriajn speciojn el ostoj de fosilioj trovitaj ĉe la marbordo de Pacifiko en Kalifornio: *Fulmarus miocaenus* el meza kaj *Fulmarus hammeri* el fina Mioceno.

## Etimologio 
La genronomo *Fulmarus* derivas el la vorto en malnovnordlanda lingvo *full* signife **freneza**, kaj *mar* signife **mevo**. Tiu **freneza mevo** referencas al la agado elpeli sian stomakoleon.

## Priskribo 
Evidente ambaŭ fulmaroj estas ege proksime rilataj marbirdoj kiuj okupas la saman niĉon en diferencaj oceanoj. La **Norda fulmaro** (*Fulmarus glacialis*) aŭ simple **fulmaro** loĝas en norda Atlantiko kaj norda Pacifiko, dum la **Suda fulmaro**, (*Fulmarus glacialoides*) estas, kiel ties nomo sugestas, birdo de sudaj oceanoj. Tiuj birdoj akpektas supraĵe kiel mevoj, sed estas nerilataj al tiuj, kaj estas fakte petreloj. La norda specio estas grizblanka kun flava beko, 43 al 52&nbsp;cm longa kun enverguro de 102 al 112&nbsp;cm. La suda formo estas pli pala birdo kun malhelaj flugilpintoj, 45 al 50&nbsp;cm longa, kun envergugro de 115 al 120&nbsp;cm.

## Kutimaro 
### Reproduktado 
Ambaŭ nunaj specioj reproduktiĝas sur klifoj, kie la ino demetas ununuran blankan ovon.

### Manĝo 
Tiuj birdospecioj estas tre pelagaj for de la reprodukta sezono, kiel ĉe plej tubenozoj, kaj manĝas fiŝojn, oleon aŭ tripaĵojn. Ĵusaj studioj en la Norda Maro montris ilin ĉefe vundeblaj pro restaĵoj el plasto. La teritorioj de tiuj specioj pliiĝis ege dum la lasta jarcento pro la disponeblo de fiŝaj restaĵoj el komercaj ŝipoj, sed povas malpliiĝi pro malpli da manĝo el tiu fonto aŭ pro la klimata ŝanĝo.

Kiel ĉe aliaj petreloj, ties piediranta kapablo estas limigita, sed ili estas fortaj flugantoj, danke al agado per rigidaj flugiloj tre malsimile al mevoj. Ili aspektas bovokolaj kompare al mevoj, kaj havas mallongajn fortikajn bekojn. Ili estas longvivaj, kun ofta vivodaŭro de 40 jaroj.

### Ekspluatado 
[eta|upright=1.3|Ovokolektado en [bildo de la verko de Thomas Bewick nome *A History of British Birds*, Volume&nbsp;2: Water Birds, 1804]]

Fulmaroj estis dum jarcentoj ekspluatitaj por manĝo. La gravuristo Thomas Bewick skribis en 1804 ke "Pennant, parolante pri tiuj [birdoj] kiu reproduktiĝas, aŭ loĝas, en Sankta Kildo, diras—'Neniu birdo estas tiom utila al la insulanoj kiom tiu: la fulmaro havigas al ili oleon por ties lampoj, lanugon por ties litoj, bongustaĵon por ties tabloj, balzamon por ties vundoj, kaj kuracilon por ties febretoj.'" Foto de George Washington Wilson farita ĉirkaŭ 1886 montras "vidaĵoj de kaj viroj kaj virinoj de Sankta Kildo surstrande dividante la kaptaĵon de fulmaro". James Fisher, aŭtoro de *The Fulmar* (1952) kalkulis, ke ĉiu every persono de Sankta Kildo konsumis ĉirkaŭ 100 fulmarojn ĉiujare; la viando estis ties baza manĝo, kaj ili kaptis ĉirkaŭ 12,000 birdojn jare. Tamen, kiam la homa populacio lasis Sanktan Kildon en 1930, la populacio ne subite kreskiĝis.

## La Norda fulmaro 
### Aspekto 
La Norda fulmaro, *Fulmarus glacialis*, longas je 48 cmj kaj ties flugiloj 100 ĝis 117 cmj. Ĝi estas griza kaj havas blankajn kapon kaj bruston. Ili povas esti ĉu pli blankaj ĉu pli grizaj, sed ambaŭ formoj havas en grizaj flugiloj antaŭpintajn blankajn makulojn. La bekoj estas flavaj kaj la kruroj bluecaj. Tiu ĉi birdo ofte estas konfuzigita kun mevoj, sed ties naza tubo pruvas, ke temas pri membro de petrela familio. Aldone ili havas pli fortikajn kolojn kaj pri mallongajn kaj dikajn bekojn.

### Vivo 
Rigidigante ĝiajn flugilojn, la fulmaro permesas la venton, ke tiu ĉi forportu ĝin super rokoj kaj ondoj ĉu ŝvebante ĉu plonĝfalante per surpriziga viglo. Tiu ĉi griznigra birdo nestigas en klifoj, kie demetas unu ovon sur rokaj elstaraĵoj. Malsimile mal- aŭ mezgrandaj petreloj nek estas noktaj reproduktantoj nek uzas ternestojn. Reproduktantoj kaj idoj povas elpeli malbonodoregan stomakoleon ĝis 2 m por defendi sin. Tiu oleo difektigas plumaron de atakantoj, kiuj foje eĉ mortiĝas pro tio.

Plenkreskuloj manĝigas la idaron per elbuŝigita manĝaĵo meze digestita. Ili ofte sekvas fiŝkaptistajn boatojn por manĝi la elpavezigitajn forĵetaĵojn. La speco lastatempe oftas ĉar modernaj fiŝkaptistaj ŝipoj produktas grandan kvanton el forĵetaĵoj.

## La Suda fulmaro 
La Suda fulmaro, *F. glacialoides*, vivas en Suda hemisfero; ĝi estas iomete malplilonga sed iomete pli flugillonga.

## Notoj 
Kategorio:Petreloj
Kategorio:Procelarioformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Pacifiko
Kategorio:Birdoj de Antarkto
Kategorio:Birdoj de Atlantiko