open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
306

En la jaro **306** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Kiam mortis Konstancio Ĥloro, Severo estas imperiestrigita. La legioj de Britannia kronis Konstantinon la 1-an, sed la pretora gvardio kaj la senato en Romo igis Maksencion cesaro.
* La Koncilio de Elvira estas celetrita (proksima jaro)

## Naskiĝoj 
* Efraimo de Syria, teologo (proksima jaro)

## Mortoj 
* 25-a de julio: Konstancio Ĥloro (56), romia imperiestro
* Demetrio de Tesaloniko, kristana martiro (proksima jaro)
370

En la jaro **370** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
* Alariko la 1-a, reĝo de la Visigotoj (proksima dato) (mortis ĉirkaŭ 412)
* Hipatia, greka filozofino kaj matematikistino (proksimuma dato) (m. 415)

## Mortoj
375

En la jaro **375** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Valento imperiestro de Romo.
* Neformala divido de Romia imperio kiam la imperiestro Valento nomigis sian franton Valenon estro de oriento.
* La Hunoj invadis la Sudon de Rusio

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Hermanarik, germana tribestro
* 17-a de novembro: Valentiniano la 1-a, romia imperiestro (n. 328)
360

En la jaro **360** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Regionaj Koncilio de Laodiceo, Koncilio de Konstantinopolo kaj Koncilio de Parizo kontraŭ Arianismo;
* Hunoj alvenis Eŭropon;
* Piktoj kaj Skotoj transpasis Muron de Hadriano en Britannia.
* Marteno de Tours fondis la unuan monaĥejon de Gaŭlio.

## Naskiĝoj 
* Mesrop Maŝtoc, armena teologo, lingvisto, kaj sanktulo (m. 440)

## Mortoj
Ambrosio Vargas

dekstra|eta|200px|en propra fotopoŝtkarto sendita en 1904
**Ambrosio VARGAS** estis meksika kuracisto, kiu interesiĝis pri esperanto kiam li konatiĝis al franco Anselmo Morin. En 1903, ili, kune kun la pastro Fernando Blanco, fondis en Santa Rosa Necoxtla (nuntempe Ciudad Mendoza), Verakruco, la Asocion por la Disvastigo de Esperanto en Meksiko.

Li estis prelegisto kaj de 1904 al 1908, eldonis en Meksikurbo siajn prelegojn. Li ankaŭ eldonis la gazetojn *Meksika Lumturo* (1904-1905) kaj *Verda Stelo* (1907-1912).

Kategorio:Meksikaj esperantistoj
Meksikaj esperantlingvaj revuoj

Jen listo de **meksikaj revuo**j rilataj al Esperanto
* **Meksika Lumturo** : 1904-1905 : Red. Ambrosio Vargas
* **Verda Stelo** : 1907-1912 : Red. Ambrosio Vargas
* **Esperanta Meksiko** : 1909-? : Red. Emilio TREVIÑO, Jacinto BELTRÁN, Ramón MANTEROLA kaj Gabriel MANCERA
* **Arguso** : 1921-1924 : Red. Manuel C. RODRÍGUEZ
* **Renovigo** : 1935-1947 : Red. Jesús Amaya Topete

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-movado en Meksiko
* Historia Esperanto-gazeto

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Meksikaj gazetoj
Kategorio:Esperanto-movado en Meksiko
Ángel Luna Cárdenas

La inĝeniero **Ángel LUNA CÁRDENAS** (1903 - mortis la 15-an de februaro 1993 en Meksikurbo) lernis Esperanton en 1928, kune kun sia edzino kaj sia frato. 

En 1950, kune kun José Serrano López, Alberto Gómez Cruz, Cristóbal Flores, José Perches kaj aliaj, fondis la Esperantan Meksikan Asocion, kiu en 1963 fariĝis Meksika Esperanto-Federacio.

Inĝ. Luna kun granda fervoro dediĉis sian tempon kaj financajn rimedojn al propagando de Esperanto. Dufoje li represis la hispanan *Ŝlosilon* por disdoni ĝin senpage inter instruistoj de elementaj lernejoj, sen rezultoj.

Kiam la esperanto-movado en Meksiko postrestis, li ĉiam klopodis unuigi la disigitajn esperantistojn; dum la krizaj jaroj de la 1970-aj jaroj, li cedis sian oficejon por la esperanto-kunsidoj, kun la nomo "Esperanto-Oazo".

Danke al lia iniciativo, por la celebro de la jubileo de Esperanto, la radio-stacio XEQK, de la Meksika Instituto de Radio, disaŭdigis informojn pri la lingvo dum pluraj monatoj.

Inĝ. Luna estis UEA-fakdelegito pri domkonstruado.

Kategorio:Meksikaj esperantistoj
385

En la jaro **385** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Braga iĝis ĉefepiskopejo.

## Naskiĝoj 
(ĉirkaŭ) Sankta Patriko: Misio ĉe Irlando

## Mortoj
Programo Phare

**Programo Phare** (= lumturo) estis programo por helpi al landoj, kiuj volas aliĝi al Eŭropa Unio. Origine por helpi Pollandon kaj Hungarion, poste ankaŭ por la ceteraj.

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj de Eŭropo Komisiono *(angle)*

Kategorio:Eŭropa Unio
371

En la jaro **371** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Sosurim Wang iĝis reĝo de Kogurjo

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Kogugwon Wang reĝo de Kogurjo
311

En la jaro **311** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Miltiado iĝis papo

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 3-a de decembro: Diokleciano, Romia imperiestro (n. 244)
312

En la jaro **312** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Batalo de Ponto Milvio: La imperiestro Konstantino vidis, laŭtradicie, la fajran krucon kun la surskribo "In Hoc Signo Vinces" sur la ĉielo kaj konvertiĝis al kristanismo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
380

En la jaro **380** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Imperiestro Teodozo la 1-a proklamis la katolikismon ŝtata religion en Romio.
* La Vulgato publikita de Sankta Jeronimo.
* Koncilio de Caesaraugusta kondamnis la priscilianistan herezon.
* Anfiloquio proponis sian kanonon.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Sankta Vicento la Afrika
314

En la jaro **314** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Silvestro la 1-a iĝis papo.
* Oni vidis "sunojn" dancantajn sur la ĉielo en Ĉinio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Papo Miltiado
313

En la jaro **313** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* la okcidenta Cin dinastio de Ĉinio estas forpelita el Koreio.
* Nintoku iĝis Imperiestro de Japanio
* Edikto de Milano, per kiu kristanismo iĝis la oficiala religio de la Romia Imperio

## Naskiĝoj 
## Mortoj
Varlik vergisi

***Varlik vergisi*** (turke, "imposto pri kapitalo") estis imposto kreita de turkia registaro en decembro de 1942.

Kvankam nebatalanta en Dua mondmilito, la turkia ekonomio multe suferis. Por redukti sian deficiton, la registaro decidis novan imposton. Ĉiuurbe, ŝtatoficistoj kaj islamaj posedistoj dividis la loĝantojn laŭ kategorioj islamanoj kaj ne-islamanoj (judoj, grekoj, armenoj, kiuj tiam regis la turkian komercon). La kiomo de la imposto estis malsama, eĉ dekoble por ne-islamanoj, foje pli granda ol la havaĵoj de la impostito. Kiam la havaĵoj ne sufiĉis pagi la ŝuldon, ŝuldantoj devis punlabori.

Dek mil homoj, ĉefe sefardaj judoj, konstruis ŝoseojn en malsanigaj kondiĉoj. Nazia Germanio gratulis la turkian registaron. En 1943, dum ekfiasko de Germanio, la kontraŭjuda politiko ekŝanĝiĝis, sed la imposto daŭris ĝis marto de 1944.

La sumo akirita estis 315 milionoj da turkaj liroj. Triono da la turkiaj judoj estis malriĉigitaj.

Post la milito, multaj judoj decidis migri al Israelo.

## Vidu ankaŭ
Ŝipo Struma

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Turkio
316

En la jaro **316** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Hunoj disrabis Chang'an;
* Edito de Konstantino favore al sklavoj;

## Naskiĝoj 
* Konstantino la 2-a de la Romia Imperio

## Mortoj
318

En la jaro **318** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Batalo de Milvio, dum kiu, la imperiestro Konstantino vidus grandan krucon en ĉielo kaj aŭdis la frazon: *In hoc signus vincis* (Sub ĉi tiu signalo vi venkos). Li venkis la batalon kaj post ĉi tiu okazaĵo Konstantino igis Kristanismo oficialan religion de Romia imperio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Jin Mindhi imperiestro de Ĉinio
317

En la jaro **317** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Kristanismo iĝis ŝtatreligio de Kartvelio.
* En Ĉinio oni vidas *dancantajn sunojn* sur la ĉielo.

## Naskiĝoj 
* Konstancio la 2-a romia imperiestro

## Mortoj
332

En la jaro **332** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Fondita Kristana Eklezio en Etiopio

## Naskiĝoj 
* Juliano la Apostato romia imperiestro (aŭ en 331);
* Joviano romia imperiestro

## Mortoj
336

En la jaro **336** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Marko iĝis papo;
* La 25-an de decembro estis unuafoje festita la kristnasko (en Romo);

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Papo Marko
338

En la jaro **338** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* La Papo Silvestro la 1-a kreis la Episkopujon de Korian.
* Ostoj de Sankta Luko portitaj de Grekio al Konstantinoplo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
339

En la jaro **339** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Atanasio estis eksigita patriarko de Aleksandrio.
* 13-a de aŭgusto: la geedzigo inter judoj kaj kristanoj estis malpermesita en Romia imperio.

## Naskiĝoj 
* Sankta Eŭsebio
* Sankta Ambrozio

## Mortoj
383

En la jaro **383** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romiaj tropoj en Britio proklamis Magnus Maximus romian imperiestron. Li iris al kontinenta Eŭropo kaj iĝis Trier sia ĉefurbo. Gaŭlio, Italio kaj Hispanio deklaris lojecon al li.
* Valentiniano la 2-a iĝis la lasta romia imperiestro de unuigita imperio.
* Ŝapur la 3-a fariĝis reĝo de Persio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Graciano romia imperiestro
* Damaso la 1-a, Papo
384

En la jaro **384** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Kogugyang Wang iĝis reĝo de Kogurjo.
* Siricio iĝis papo.
* En Romo oni vidas "fajran kolomnon" sur la ĉielo.

## Naskiĝoj 
* 9-a de Septembro - Flavius Honorius estis Romia Imperiestro de la Okcidento (m. 423)

## Mortoj 
* Sosurim Wang reĝo de Kogurjo
* 10-a de decembro: Papo Damaso la 1-a (naskiĝis ĉirkaŭ 305)
Listo de meksikaj esperantistoj

## Meksikaj esperantistoj
* Abraham Vega Acosta
* Alberto Gómez Cruz
* Alejandro Mejía
* Alicia Zepeda
* Ambrosio Vargas
* Ana Lorenza Macías Montes Mekŝika Esperanto-Asocio, Aguaskalientes
* Ángel Luna Cárdenas
* Bernardino Milton Hernández García
* Carolina Macías Montes Mekŝika Esperanto-Asocio, Aguaskalientes
* Daniel Moreno Martínez
* David López Rueda
* Emilio Arias García
* Eduardo Sebastián Alarcón Hernández
* Estela Gracia García
* Fidel Figueroa
* Francisco Azorín Izquierdo (hispano sed aktivis en Meksiko)
* Franz Fortuny Loret de Mola
* Guillermo Macías y Díaz Infante Mekŝika Esperanto-Asocio, Aguaskalientes
* Hugo GONZALEZ MONTEVERDE (venezuelano sed aktivas en Meksiko)
* Jesús Amaya Topete
* Jesús Nájera Castaneira
* Jorge Luis Gutiérrez
* José Serrano López
* Juan de Oyarzábal
* Juan Jacobo Schmitter
* Juan Pablo Macías Montes Mekŝika Esperanto-Asocio, Aguaskalientes
* Julie Regal (usonanino sed aktivis en Meksiko)
* Leonora González Torres
* Leonora Torres
* Manuel C. Rodríguez
* Mallely Martínez Mateos
* Mar Kardenas (Meksikanino sed loĝas en Kalifornio)
* Morayma Martínez Mateos
* Olga Macías Martínez Mekŝika Esperanto-Asocio, Meksiko-urbo
* Pedro Magaña
* Ricardo Ruiz Carrillo
* Vicente Valdés Bejarano
* Victor Manuel GONZÁLEZ

## Eksteraj ligiloj 
* 

Meksikaj
382

En la jaro **382** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Imperiestro Teodosio la 1-a subskribis traktaton kun Visigotoj kaj cedis Danuban regionon al ili kontraŭ ilia agnosko de romia suvereneco.
* Ekis la traduko vulgata de la Biblio;
* Papo Siricio havigis la rajton nomiĝis "Pontifex Maximus";
* Alariko iĝis reĝo de Visigotoj;
* Italia kortego translokita de Romo al Milano;

## Naskiĝoj 
## Mortoj
337

En la jaro **337** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Konstantino la 2-a iĝis romia imperiestro;
* Julio la 1-a iĝis papo

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 22-a de majo: Konstantino la Grando, imperiestro de la Romia Imperio (n. 272)
346

En la jaro **346** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Kogugwon Wang, reĝo de Kogurjo konkeras la nordan korean regnon de Pojo.

## Naskiĝoj 
* Imperiestro Teodozo la 1-a

## Mortoj
347

En la jaro **347** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
* 11-a de januaro: Teodozo la 1-a, imperiestro de la Romia Imperio (m. 395)
* Sankta Hieronimo, patro de la okcidenta Eklezio (proksima dato) (m. 420)

## Mortoj
353

En la jaro **353** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Unua dokumenta mencio Sankt-Margreto, komunumo en Kantono Sankt-Galo, Svislando kiel *Ad Rhenum* sur la romia armemapo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
352

En la jaro **352** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Libero (papo) surtroniĝis.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 12-a de aprilo: Papo Marko (n. nekonata)
* Papo Julio la 1-a
357

En la jaro **357** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Batalo de Strasburgo inter Romio kaj Alamanoj;
* Arianismo fariĝis superreganta en Gaŭlio;

## Naskiĝoj 
## Mortoj
359

En la jaro **359** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
* 18-a de aprilo: Graciano, imperiestro de Romio, filo de Valentiniano la 1-a (m. 383)

## Mortoj
363

En la jaro **363** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Joviano iĝis romia imperiestro

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* romia imperiestro Juliano la Apostato
366

En la jaro **366** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Konstruo de la unua buddhisma engrota templo ĉe Tŭen-Hŭang, Ĉinio.
* Damaso la 1-a iĝis papo.
* Ursino iĝis kontraŭpapo.

## Naskiĝoj 
* Atanariko, reĝo de la tervingiaj gotoj. (m. 381)

## Mortoj 
* Libero (papo)
342

En la jaro **342** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 1-a de januaro: La imperiestroj Flavius Iulius Constantius kaj Flavius Iulius Constans fariĝas romiaj konsuloj.
* Jin Kandi fariĝis imperiestro de la ĉina Jin-dinastio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
Esperantomobilo

La **Esperantomobilo** estis oficiala projekto de UEA/TEJO, ĝia Amerika komisiono, ELNA/USEJ, ESK/KEJO kaj E@I.  Ĝia vojaĝanta teamo konsistas el kelkaj esperantistoj: Chuck Smith (Usono), Loren Mitchel (Usono), Kejlina Elcich (Kanado), Rafael Despradel (Domingo) kaj Olga Gribovan (Ukrainio) kiuj decidis aĉeti la aŭtobuseton kaj vojaĝi tra Ameriko instruante Esperanton komence de junio 2004.

## Fermo de Esperantomobilo 
Tamen, la 28-an de majo, 2004, Chuck rezignis de Esperantomobilo ĉar li planas eventuale starigi E-centron en Bostono kiel parton de la ĉeno de komercaj E-centroj kiuj komenciĝas en la mondo. Tamen li ne bedaŭris tiun decidon kiu montriĝis en sia privata rezigna letero al la projektpartoprenintoj: 

:Mi dankas al vi ĉiuj pro via partopreno en la projekto de Esperantomobilo. La revo estis bela, la laboro estis profesia, sed tamen la mono mankis. Mi devintus jam scii antaŭe ke kiam oni volas aktivi en Esperantio, ne nur bezonatas la energio, sed ankaŭ la mono. Tio estas bedaŭrinda, sed tiel estas la vivo. 

:Mi (kaj espereble ankaŭ la teamo) tamen lernis multege de la projekto. Mi lernis kiel volontuloj laboras kaj pri la (ne)donacemo de esperantistoj. Mi ne estas sola kun tiaj spertoj. Tamen, mi ĝojas ke mi iniciatis la projekton, ĉar alikaze mi tute ne scius kiel rezultintus. Mi ĉiam diras ke pli bonas provi fari kaj malsukcesi ol nenion fari.

## Eksteraj ligiloj 
*Historio de Esperantomobilo

Kategorio:Esperanto-projektoj
Georges Jeanclos

**Georges JEANCLOS** (9-a de aprilo 1933 Parizo - 30-a de marto 1997 Parizo)- Franca juddevena skulptisto.
Profunde sorbinta de la traŭmo fare de la Hitler-a aljuda genocido, kaj plu de la dramoj kiuj ade krimiĝas al la homoj poste, de la kristana spiriteco, kaj de tuta la pezego de homa sufero kaj tenereco (unu el inter liaj verkoj nomiĝas "laŭdo de la karesoj"), lia verkaro samtempe estas strange kvietega; aspekte lia arto estis forte influita de la antikvaj etruskaj ter-statuoj, li mem elfaras plej el liaj statuetoj el griza argila materialo, kiu multe kunefikas al doni al ili ilian apartan emocipovon.
Liaj homoj, glatvizaĝaj, senhararaj, estas volvitaj en stangaj ŝtofoj, littukoj aŭ morttukoj, fojfoje ŝirpecoj; kelkaj pensigas al la peruaj mumioj; pri la serio de liaj "dormantoj" la ĉina artrecenzisto Xing Xiaoŝeng diras:
:"Tiu "dormantoj" kunenvolvitas per strangaj tukoj, foje pecŝiritaj - ĉu littukoj ĉu mortotukoj? - Ni tie staras kontraŭ unika verkaro, el kiu eliĝas ega doloro sed samtempe senlima tenero, kaj preter sufero, ia trankviliĝo, espero de renovigo. La *Dormantoj*, ĉu ili prezentas solan personon aŭ paron, ne bildigas morton, nek scenojn el la vivo de la mortintoj, sed ja vivantojn enfositaj ene de siaj revoj, atendantaj vekiĝon en la dormo, por iri renkonten al novaj horizontoj, al nova vivo.
Kaj kio elbe pli emocieblas ol tiuj etaj boatoj en kiu kuŝas sole aŭ pare-brakume sinfoslasantaj homoj, kiel senhelpa destino de ĉiu vivanto?"

La franca artrecenzisto Pierre MOREL diras:
:"Renkontitan, la verkaron de Georges JEANCLOS neniam plu povas oni forgesi. .... La vortoj, kiuj alŝovas sin al menso estas: *mildo* - *tenero* - *silento* - *kompato*."

La skulptaĵoj de JEANCLOS ofte parolas pri morto, sed morto plena de espero, de obskura atendo; kaj ĉiam ili parolas pri **amo**, kaj pri **senlima fido** je la amantulo, kiu estas eble la pli unike propra sento kiun oni renkontas ĉe li, kaj senlima kunesto.

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj 1 kaj 2 

Kategorio:Francaj skulptistoj
Strukturismo

**Strukturismo** estas scienca metodo, kiu esploras unuopajn elementojn de sistemo kune kun iliaj rilatoj al aliaj elementoj en la strukturita tuto.

Strukturismon enkondukis lingvisto Ferdinand de Saussure, kiu montris klarigan potencon de la vidpunkto, ke lingvoj estas sistemoj de signoj.

El lingvoscienco simila vidpunkto etendiĝis al aliaj sociaj sciencoj, kie ĝi estis moda precipe en la 1960-aj jaroj. Pro tio, kelkaj kleruloj apartigas strukturismon "klasikan", uzeblan ĉefe en lingvistiko, kaj "novan", plivastigitan kaj . 

La esprimo poststrukturismo indikas malsamajn alirojn kaj metodojn en la homaraj kaj sociaj sciencoj, kiuj unue aperis en Francio fine de la 1960-aj jaroj kaj kiuj traktas kritike en malsamaj manieroj la rilaton inter lingva praktiko kaj socia realeco. La decida faktoro ĉi tie estas la opinio, ke lingvo ne nur bildigas la realon, sed ankaŭ kreas ĝin per siaj kategorioj kaj distingoj.

## Vidu ankaŭ 
* Lingva signo
* Claude Lévi-Strauss
372

En la jaro **372** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Politika krizo en Ĉinio;
* Aŭgusteno pasis al manikeismo;
* Budhismo alvenis al Koreio;

## Naskiĝoj 
* Ataulfo, germana reĝo de la visigotoj inter 410 kaj 415. (m. 415)

## Mortoj 
* Sankta Hilario
376

En la jaro **376** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* La visigotoj, rifuĝintaj for de la hunoj, petis sub gvido de Ataraniko rifuĝejon de la Romia imperio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
377

En la jaro **377** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
* Arkadio

## Mortoj 
* Sankta Juliano Sabaso
* Sankta Basilio la Granda
378

En la jaro **378** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Visigotoj ribelis kaj murdis la imperiestron Valento kaj kuntiris fortojn en Ilirio.
* Graciano iĝis romia imperiestro.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Arbon (hodiaŭ urbo en Kantono Turgovio en Svislando) kiel *Arbor Felix*.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Valento, romia imperiestro
379

En la jaro **379** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Teodozo la 1-a iĝis orient-romia imperiestro

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 1-a de januaro: Sankta Bazilo, frua kristana teologo (naskiĝis ĉirkaŭ 330)
-16

En la jaro **16 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Braga fondita.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Kategorio:2-a jardeko a.K.
-17

En la jaro **17 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Kategorio:2-a jardeko a.K.
-19

En la jaro **19 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Juri(mjong) iĝis reĝo de Kogurjo.
* Fino de la Kantabraj militoj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Dongmjeong (), reĝo de Kogurjo

Tomb of King Tongmyong, Pyongyang, North Korea.jpg|

Kategorio:2-a jardeko a.K.
-43

En la jaro **43 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Aŭgusto Cezaro iĝis imperiestro de Romio.
* Lyon fondita.

## Naskiĝoj 
* Ovidio

## Mortoj 
* Cicerono

Ovid by an anonymous sculptor.jpg|
Cicero-head.png|

Kategorio:5-a jardeko a.K.
-40

En la jaro **40 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Pakto de Brindisi en Romio inter Lepido, Marko Antonio kaj Oktavio.
* Filozofo Antenodoro trovis fantomon sur stratoj de Ateno.
* Partoj konkeris Jerusalemon

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Kategorio:4-a jardeko a.K.
-47

En la jaro **47 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
Julio Cezaro submetis la Malgrandan Azion, iris al Egipto serĉante Pompeon kaj iĝis diktatoro de Romo.

## Naskiĝoj 
* Propercio, romia poeto

## Mortoj 
Kategorio:5-a jardeko a.K.
-46

En la jaro **46 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Numidio iĝas romia provinco.
* Cezaro plibonigas la romian kalendaron, surbaze de egipta modelo. La jaro iĝas 15-monata (= 445-taga).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Vercingetoriks, ĉefo de la tribo Arvernoj (naskiĝis ĉirkaŭ 82 a.K.)
* Katono la Plijuna, romia politikisto kaj ŝtatestro (n. 95 a.K.)

F07 Alesia, Statue Vercingetorix.0043.JPG|
Catón (52340687524).jpg|

Kategorio:5-a jardeko a.K.
Michel Foucault

**Michel FOUCAULT** [miŜEL fuKO]  (naskiĝis la , mortis la ) estis franca filozofo kaj historiisto. Li estis interalie profesoro ĉe la Kolegio de Francio pri la « Historio de Pens-Sistemoj », kaj daŭre instruis en la Universitato de Kalifornio en Berkeley ekde 1975 ĝis sia morto en 1984. Foucault estas precipe konata pro sia kritika analizado de pluraj sociaj institucioj, ekzemple psikiatrio, medicino, edukado kaj malliberejoj. Li cetere dediĉis sian strebadon al la historio de homa seksa konduto. Liajn verkojn pri povo aŭ pri la rilato inter povo, scio kaj « diskurso » en la okcidenta kulturo oni ankoraŭ pridiskutas kaj eĉ aplikas.

Michel Foucault, influita de Marx, Nietzsche, Heidegger k.a., esploris el strukturisma kaj historia vidpunkto fenomenojn de la civilizo, speciale teknikojn de povo, obeigo kaj opiniogvidado.

Foucault naskiĝis la 15-an de oktobro 1926 en Poitiers kiel Paul-Michel Foucault. Li estis la filo de bonhava, eksterpariza familio. Lia patro, Paul Foucault, estis eminenta ĥirurgo, kiu esperis ke lia filo elektu la saman profesion. Post la Dua Mondmilito, Foucault sukcesis eniri la prestiĝan École Normale Supérieure, tio estas la plej bona lernejo por akademia kariero en Francio.

## Verkoj 
* 1954: *Maladie mentale et personnalité*; reeld. *Maladie mentale et psychologie* (1995).
* 1961: ''Histoire de la folie à l'âge classique - Folie et déraison* (Frenezo kaj malsaĝo. Historio de la frenezo en la epoko de la prudento.)
* 1963: *Naissance de la clinique - une archéologie du regard médical* (1963)
* 1966: *Les mots et les choses - une archéologie des sciences humaines* (La vorto kaj la aĵoj. Arkeologio de la homsciencoj.)
* 1966: *La pensée du dehors* (La ekstera penso.)
* 1969: *L'archéologie du savoir* (La arkeologio de la scio.)
* 1970: *Sept propos sur le septième ange* (Sep paroloj pri la sepa anĝelo.)
* 1973: *Ceci n'est pas une pipe* (Ĉi tio ne estas pipo.)
* 1975: *Surveiller et punir* (Kontroli kaj puni. La naskiĝo de malliberejo.)
* *Histoire de la sexualité'' (Historio de la sekseco. Sekso kaj vero.) Tri volumoj: La volo scii (1976), La uzado de plezuroj (1979), La zorgo pri si (1984).

## Vidu ankaŭ 
* Diskurso

## Eksteraj ligiloj 
* www.foucault.info
* http://plato.stanford.edu/entries/foucault 
* http://www.foucault.qut.edu.au  
* JHU Press: http://www.press.jhu.edu/books/hopkins_guide_to_literary_theory/michel_foucault.html  
* http://www.thefoucauldian.co.uk/ 

Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Francaj filozofoj
Kategorio:Francaj sociologoj
Kategorio:GLAT-verkistoj
Kategorio:GLAT-personoj
Kategorio:Eksaj katolikoj
Kategorio:Kontraŭpsikiatrio
Civita Banko

La Konstitucio de la Esperanta Civito antaŭvidis la fondon de 'Civita Banko' kun du ĉefaj celoj: administri la financajn rimedojn de la Esperanta Civito kaj proponi diversajn servojn al la civitanoj. 

En Loklo (Svislando), okaze de sia unua sesio la 26-an de februaro 2002, la Senato indikis la principojn sur kiuj estu bazita la Banko: interalie ĝi rifuzos monon el etike neakcepteblaj negocoj (ekspluato de prostituo, produktado de militiloj ktp) kaj ne funkcios kiel deviza banko, sed esence kiel financa societo.

En majo 2003 per dekreto de la Vickonsulo pri internaj aferoj naskiĝis Fonduso Pro Esperanto, kiel embrio por la projekto. La sidejo de la Fonduso estas en Svislando.

## Fondumo Pro Esperanto (FPEF) 
En julio 2010 la fonduso estis transformita al fondumo jure registrita "por la disvolvo de la esperanta popolo en la kampoj financa, konstrua kaj sociala", kun la Svisa Konfederacio kiel kontrolinstanco.  La Civita Banko kunlaboras ankaŭ kun la **Fondumo Pro Esperanto (FPEF)**, registrita fondumo en Svislando, kiu povos aktivi sur la tuta terglobo kiel publike utila institucio. Eblaj funkcioj estas ekzemple sendi etajn sumojn ien ajn en Esperantio, subteni mikrokrediton en la Tria Mondo aŭ testamenti favore al Esperanta institucio aŭ iniciato.  Kvankam Fondumo Pro Esperanto tamen ne funkcias kiel islama banko, do sen interezo sed kiel partnero ĝi esploras solvojn kiuj evitas la simplan donacadon (ofte senrezultan), la spekuladon kaj la financan perdon. Esence, temus pri kunlaboro kaj kunpartopreno en financata projekto anstataŭ pruntado kontraŭ interezo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Esperantismo kaj mono
* Mono
* Fondo (apartigilo)
* Fondumo 
* Fondaĵo

; Rilata temo
* Islama banko

Kategorio:Esperanto-komunumo
Kategorio:Konstitucioj
Kategorio:Komerco per Esperanto
Kategorio:Mono
Tra l' silento

'''''Tra l' Silento'''*  estas poemaro de Edmond Privat publikigita en jaro 1912, en kiu li evidentigas grandan senton de ritmo kaj harmonieco de la versoj. Tiuj talentaj kaj kortuŝaj poemoj estis skribitaj de junulo maksimume 23 jara, sed ili ŝajnas esti skribitaj de maljunulo kruele stampita de la vivo.

Jen inter ili eble la plej bona kaj konata poemo de Edmond Privat:

			I

Sur vojo de l’vivo vaginte tre sola
Dum jaroj bruemaj de l’knaba juneco,
Kaj multe plorinte sen vorto konsola
Dum sonis ridad’ el apuda gajeco,

Tagon mi renkontis voje
La rigardon de princino,
Tuŝis mian manon foje
Dolĉa mano de fratino.

La manon mi kaptis kaj premis tremante.
El miaj okuloj ŝi plorojn ĉesigis,
Kaj sulkoj de l’frunto forigis kisante.
Ni manon en mano la vojon daŭrigis.

Blue brilis la ĉielo ;
Ĉie floris la ĝardenoj.
Por la haroj de l’anĝelo
Kreskis rozoj kaj jasmenoj.

Sur vojo de l’vivo nun dolĉa kaj bela
Ni, kvazaŭ du cignoj sur blua rivero,
Malpeze glitadis al revo ĉiela,
Dum harpoj kantadis pri l’ama mistero.

Pura ŝajnis tuta mondo,
Bona ĉiu, bela ĉio.
Ĉirkaŭ ni dancadis rondo
De petaloj el lilio.

Ni revon mirindan komencis sen limo
Pri lando eterna de paco kaj ĝojo ;
Kaj kanton de nia komuna animo
Plej pure ŝi ritmis laŭlonge la vojo.

Niajn rozojn ŝi disdonis
Al lacegaj vojirantoj,
Kaj infanoj ofte kronis
Per kronetoj el diantoj.

			II

Sur vojo de l’vivo nun vagas mi sola,
Senzorge al kie la tempo min blovas ;
Ĉar, kvankam min celus eĉ vorto konsola,
En aĝ’ mia nuna mi vivi ne povas.

Haltis mia koro voje
Ĉe la tombo de l’princino,
Kiu donis al mi foje
Dolĉan manon de fratino.

La tagon, en kiu ŝi haltis kun larmo
Kaj blankan la manon forŝiris el mia,
Mi kial ne povis en morta malvarmo
Ŝin sekvi sub teron al tombo glacia ?

For de l’tomb’ en nuna horo,
Min disrompas per tirado
Malantaŭen rememoro
Kaj antaŭen plu-vivado.

Sur vojo de l’vivo, pro kia mistero
Eĉ amo nur estas pruntaĵo momenta ?
Ĉielon ni trovas kaj perdas sur tero,
Kaj blovas ankoraŭ la tempo turmenta.

Tamen ĉesu, plendo mia,
Se antaŭen vokas devo.
Kantu, harpo melodia,
Pri la land’ de nia revo ;

Ĉar iam ni revon komencis sen limo
Pri lando eterna de paco kaj gojo ;
Sed kanto de nia komuna animo
Kun voĉo karega perdiĝis sur vojo.

Kaj vagadas nun fantome
Mi, kun floroj en la manoj
Por disporti ŝianome
Al laculoj kaj infanoj.

----
La hodiaŭa leganto kritike rimarkas la uzon de adasismoj:
:juneco-gajeco
:princino-fratino
:tremante-kisante
:ĉesigis-daŭrigis. 
Aliflanke troveblas ankaŭ aro da interesaj rimparoj, kie foje eĉ respondas unu rimvorto  al la alia enhave:
:ĉielo-anĝelo
:ĝardenoj-jasmenoj
:mistero-sur tero
:plendo mia-melodia
:fantome-ŝianome.

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto''/Privat en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-poeziolibroj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1912
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
-20

En la jaro **20 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* La juna romia advokato Tiberio (kiu poste inter la jaroj 14 kaj 37 estos la imperiestro de Romio) estis sendita al Oriento subordone de Agripo cele rehavi la romiajn standardojn kaptitajn de la partoj en kelkaj antaŭaj militoj kontraŭ la romianoj. Post kelkjara negocado, Tiberio komandis potencan armeon en Armenion cele restarigi la antikvan regnon ŝtato-kliento de Romo apud la limo de la Partia imperio. La konflikto inter ambaŭ imperioj finiĝis per interakordo kiu certigis la ekzistadon de neŭtrala Armenia regno.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Tiberius NyCarlsberg01.jpg|

Kategorio:2-a jardeko a.K.
-21

En la jaro **21 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
* Sankta Maria laŭtradicie.

## Mortoj 

Kategorio:3-a jardeko a.K.
-22

En la jaro **22 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj
## Mortoj 

Kategorio:3-a jardeko a.K.
-25

En la jaro **25 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* La romianoj konkeris la hodiaŭan Valezon kaj atribuis ĝin al la Provinco Raetia.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Raetia SPQR.png|

Kategorio:3-a jardeko a.K.
-26

En la jaro **26 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* *Tiridato la 2-a* detronigita en Partio. *Fraato la 4-a* (parte 𐭐𐭓𐭇𐭕 Frahāt) restarigita (3-a foje).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Tiridates II coin.png|
Drachm of Phraates IV, Mithradatkirt mint.jpg|

Kategorio:3-a jardeko a.K.
Alimondismo

[eta|Skribaĵo alvokante kontraŭ la [Monda Ekonomia Forumo, kiu okazas ĉiujare en Davos.]]
**Alimondismo** estas nova politika movado kies precipa celo estas konstrui "alian mondon", ne laŭ la modelo de la tutmondaj kapitalistaj firmaoj. Alimondismo maturiĝas en la mondaj kaj kontinentaj sociaj forumoj (eŭropa, afrika, sudamerika, azia).

## Priskribo 
Temas pri heterogena socia movado konsistanta el subtenantoj el tre diversaj fonoj, kiuj proponas, ke tutmondiĝo kaj homa disvolviĝo baziĝu ĉefe sur sociaj kaj mediaj valoroj, kontraŭe al tiuj, kiuj enfokusigas ilin sur ekonomia liberalismo. Ĝi oscilas inter reformismo (ekzemple, pledante por la Tobin-imposto) kaj "imago de socia rompiĝo". Kvankam heterogena, la movado grupiĝas ĉirkaŭ la slogano "*Alia mondo eblas*", kiu eliris el la Monda Socia Forumo, kaj pli lastatempe, "*Aliaj mondoj eblas*". 

Alimondistoj malakceptas la eŭrop-usonan liberalisman modelon de tutmondiĝo, kredante, ke ĝi ofte funkcias malprofite al, aŭ ne plene kontribuas al la disvolviĝo de homaj valoroj, kiel ekzemple media kaj naturprotektado, socia justeco, laborprotekto, multkulturismo kaj homaj rajtoj, kaj provas trovi aliajn manierojn disvolvi la procezon.

Multaj alimondistoj provas eviti la "dissolvon de lokaj ekonomioj kaj katastrofajn humanitarajn sekvojn". Kvankam ili aktive subtenas homan agadon je tutmonda skalo kaj ne kontraŭas ekonomian tutmondiĝon per si mem tamen ili malakceptas la tutmondan potencon de kapitalo, kiam transnaciaj korporacioj fariĝas forto komparebla al la potenco de la ŝtato.

Iafoje, altermondiĝo kaj kontraŭtutmondiĝo estas konsiderataj la sama movado, ĉar esence ili diferencas per tio, ke kontraŭtutmondiĝo baziĝas sur protesto, dum altermondiĝo ĉefe celas proponi alternativon al la nuna ekonomia sistemo.

## Esperanto 
Oni rajtas konsideri la strebadon disvolviĝi la esperantan kulturon kaj sekve fariĝi Esperanton kiel fakta mondlingvo kiel strebo pri alimondismo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Okupu Wall Street
* Zapatista Armeo por Nacia Liberigo
* Tobin-imposto
* Porto-Alegro
* Daŭrigebla evoluo
* Ekologio
* Via Campesina
* José Bové
* Pierre Rabhi (Petro Rabio)
* Arundhati Roy
* Vandana Shiva
* Kontraŭkapitalismo
* Libera programaro
* Monda Socia Forumo
* Novliberalismo
* Socia movado
* Socialismo de la 21-a jarcento
* Tutmondiĝo
* Kontraŭ-tutmondiga movado
* ATTAC
* LIS
* Daŭrebla malkresko

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.france.attac.org/a3993  
* http://www.fondation-copernic.org 
* Esperanto kaj alimondismo 
* Internacia solidareco 
* Esperanto en la Monda Socia Forumo

Kategorio:Alimondismo
Kategorio:Politiko
Kategorio:Asocioj (Politiko)
Kategorio:Nuntempa historio
-39

En la jaro **39 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Herodo iĝis reĝo de Judujo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Kategorio:4-a jardeko a.K.
-101

En la jaro **101 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
### Romia Imperio 
* Teŭtonoj invadis Romion.
* 30-a de julio: Kimbraj Militoj: La Romia konsulo Gaius Marius (Kajo Mario) venkis ĉe la batalo de *Vercellae* (la hodiaŭa Verĉelo) la kimbrojn sub *Bojoriks* kaj tiel deturnas la ĝermanan danĝeron al la imperio.
* La Dua sklava milito en la Romia Imperio estas sange subpremita de konsulo *Manius Aquillius*. La gvidanto de la sklavarmeo *Atenion* falas en batalo.

### Egiptio 
* La Egipta faraonino *Kleopatra la 3-a* estas supozeble murdita de ŝia pli juna filo kaj kunreganto *Ptolemeo la 10-a*.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* faraonino *Kleopatra la 3-a* (vidu supre)
Orientalisto

**Orientalisto** en komenca senco de la vorto estas eŭropano kiu studas la lingvojn, popolojn kaj morojn de "*Oriento*", tio estas de "la landoj kuŝantaj oriente de Eŭropo", precipe Azio de okcidenta ĝis orienta, iom ankaŭ Norda Afriko (aparte la nordafrika lando Egiptio kun sia antikva kaj moderna kulturoj). La scienca fako Orientalistiko do havas kaj lingvistikan kaj etnologian dimension. En moderna senco de la vorto ĝi ne plu limiĝas nur al eŭropanoj, sed al ĉiaj ne-aziaj sciencistoj studantaj la (nuntempajn, sed ankaŭ historiajn) lingvojn kaj popolojn aziajn.

La scienca termino ne konfuziĝu kun orientismo.

## Subfakoj 
Ofte orientalistoj jam dum la studado specialiĝas je specifa nuna aŭ historia lingvo/lingvaro respektive etno/etnaro, ĉar la unuopaj lingvoj kaj kulturoj tre malsamas kaj bezonas grandan kvanton de scienca profundiĝo.

Ekzemplaj subfakoj estas :

* Arabologio respektive araba filologio
* Asiriologio
* Ĉinologio
* Egiptologio
* Hebrea (lingva dimensio) respektive juda (kultura kaj religia) filologio
* Iranologio
* Hindologio
* Islamologio respektive islama filologio
* Japanologio respektive japana filologio
* Koreologio respektive korea filologio
* studoj pri la historia Otomana Imperio (Osmanologio)
* studoj pri Sud-Orienta Azio
* Tibetologio
* Tjurkologio

## Listoj de elstaraj orientalistoj 
*(alfabetvice)*
* Jacques Berque
* Nikita BIĈURIN
* Richard Francis Burton
* Jean-François Champollion
* Henri Corbin
* Alain Danielou
* Andrzej Gawroński
* George Grigore
* René Grousset
* Lafcadio Hearn
* Thomas Edward Lawrence
* Max Müller
* Reynold A. Nicholson
* Antoine-Isaac Silvestre de Sacy

Kategorio:Orientalistiko
Henry Corbin

**Henry Corbin** (1903-1978) estis franca orientalisto. Li intime alpropriĝis kaj plej detale studis iranan islamon (kaj ties zaratuŝtraj antaŭirantoj, precipe la ideo pri anĝeloj).

Henry Corbin referencis al diverĝoj inter Irana Avicenismo kaj Latina Avicenismo. Tiele oni povus konsideri tri diferencajn skolojn de Avicenismo. Li parolis pri Avicenismo Aŭgustena, Latina Avicenismo kaj Irana Avicenismo. Ŝajne antaŭ Henry Corbin, kelkaj orientalistoj havis iom de tiu rigardo al Avicenismo.

## Kelkaj verkoj liaj 
:1976 - ''L'Archange empourpré* (la purpura ĉefanĝelo), traduko de libro de Sohraŭardi
:1977 - *Philosophie iranienne et philisophie comparée* (Irana filozofio kaj komparata filozofio)
:1979 - *L'Imagination créatrice dans le soufisme d'Ibn-Arabi* (La kreiva fantazio en Ibn-Arabi-a sufiismo)
:1981 - *Temple et contemplation, essai sur l'Islam iranien* (Templo kaj kontemplo, eseo pri la irana islamo)
:1982 - *Temps cyclique et gnose ismaïlienne* (cirkla tempo kaj ismail-a gnozo)
:1989 - *Histoire de la philosophie islamique* (Historio de la islama filozofio)

## Notoj 
## Referencoj 
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* *atestoj pri li (france)'' http://jm.saliege.com/corbin.htm 

Kategorio:Orientalistoj
Kategorio:Francaj sciencistoj
Polusa lumo

[eta|Suda polusa lumo, fotita de NASA satelito, 11 Sep 2005. La filmeto estas ciferece prilaborata, nome "[Blua Globeto|la blua globeto" estas submetata.]]
[eta|polusa lumo ĉe [Salangen (Norvegio)]]
[eta|verda polusa lumo ĉe [Ursa Lago (Alasko)|Bear Lake (Alasko)]]
eta|plurkolora polusa lumo
eta|lumfenomeno, farita per nuklea eksplodo
eta|eniro de sunventaj partikloj per la polusaj funeloj
eta|polusa lumo fotita el la kosmo
eta|polusa lumo ĉe ambaŭ polusoj de Saturno

**Polusa lumo** (tio estas aŭ **norda brilo**, latine: ***Aurora borealis*** aŭ **suda brilo**, latine: ***Aurora australis***), ankaŭ nomata **brila lumo** aŭ **nordlumo**, estas vualeca brilado sur la nokta ĉielo en ambaŭ polusaj regionoj.
Ĝi ekestas, kie partikloj de la suna vento povas - ne ŝirmitaj de la tera magnetkampo - eniri la teran atmosferon kaj kolizii tie kun partikloj.

## Historio 
La fenomeno de norda brilo konitas de ĉiam, sed nur en la 17-a jarcento oni komencis studi ĝin science. En jaro 1621, franca sciencisto kaj filozofo Gassendi priskribas tiun fenomenon, kiu, kvankam maloftege, povas observiĝi ĝis latitudo de Provenco; En la 18-a jarcento la angla Halley ekkomprenas ke la tera magnetkampo rolas en ties estiĝo; Cavendish, en 1768, sukcesas pritaksi je kia alteco disvolviĝas la fenomeno.

## Rakonto de atestinto 
## Vidu ankaŭ 
* Aŭroro (apartigilo)
* Zonoj de Van Allen
* Arkta magnetpoluso kaj Antarkta magnetpoluso 

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de Thomas ULICH (angle)
* Aurora Borealis, Northern Lights Pictures (Fotoj) (angle) 
* Ĉasi la nordan aŭroron: la scienco kaj beleco de polusa lumo, jutuba filmeto aperinta 2024-10-27 ()

## Referencoj 
Kategorio:Astronomiaj eventoj
Foucault

**Foucault** povas esti nomo de:
*Léon Foucault (fizikisto)
**pendolo de Foucault
**aparato de Fizeau-Foucault
**kratero *Foucault*, malgranda luna kratero 
*Michel Foucault (filozofo)
*Jeffrey Foucault (muzikisto)
Umkhonto we Sizwe

**Umkhonto we Sizwe (MK)** (prononco "Umĥonto ŭe Sizŭe", zulue: lanco de la nacio) estis la milita flanko de la Afrika Nacia Kongreso (ANC) en Sud-Afriko.

La Afrika Nacia Kongreso kaj la Sud-Afrika Komunista Partio (SACP) fondis ĝin en decembro 1961 por respondi al la politika, socia kaj ekonomia subpremado de nigruloj de la Sud-Afrika rasapartiga reĝimo.

Ĝi elektis la lancon kiel simbolon, ĉar lancoj estis dum jarcentoj uzataj de indiĝenaj afrikanoj kiel bataliloj. Ĝia siglo "MK" ne estas akronimo en la tradicia senco, sed deriviĝas de la literkombino "mk" en "U**mk**honto", malgraŭ la fakto, ke striktasence la "k" estas parto de "kh", prononcata "ĥ".

MK organizis multajn bombatencojn kontraŭ militaj, industriaj, civilaj kaj aliaj celaĵoj. Joe Slovo estis ĉefkomandanto de la milita fako de la ANK, nome Umkhonto we Sizwe (MK).

Rimarkinda inter ĉi tiuj estis la atako je la 8-a de januaro 1982 kontraŭ la termonuklea centralo *Koeberg* [kuberĥ] en Kaburbo. Tiu atako markis la 70-an datrevenon de la fondo de la Afrika Nacia Kongreso.

Umkhonto we Sizwe ĉesigis armitan agadon je la 10-a de aŭgusto 1990, sed ne oficiale likvidiĝis. Iusence ĝi dissolviĝis en 1994, kiam fondiĝis la Sudafrika Nacia Defenda Armeo kaj miloj da eksaj MK-anoj integriĝis en ĝin.

## Eksteraj ligiloj 
* Listo de oficialaj dokumentoj  32ra|angle
* Arme-historia artikolo 32ra|angle

Kategorio:Sud-Afriko
Kategorio:Apartismo
-199

En la jaro **199 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* La Romia generalo *Gnaeus Baebius Tamphilus* atakas la insubrojn en Gaŭlio, sed perdas pli ol 6 700 soldatojn en la procezo.
* Skipio Afrika, *Scipius Africanus*, fariĝas censoro kaj estro de la romia senato (*princeps Senatus*).

## Naskiĝoj
## Mortoj
-198

En la jaro **198 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Levantenio: Antioko la 3-a*, estro de la helenisma Seleŭkia Imperio, konkeris Judion kaj Sirion, de la same helenisma ptolemea Egiptio, alianciĝinta kun Romio.
* Antikva Grekio: Post lia elekto kiel konsulo, *Titus Quinctius Flamininus* estas elektita por anstataŭigi *Publius Sulpicius Galba Maximus* kiel la gvida generalo  de la Romia Respubliko en historia greka regiono Makedonio. Li tiam movigas sian armeon al Makedonio. Flamininus ekkomprenas ke estonta paco dependas de rompado de la potenco de reĝo Φίλιππος, Filippos, Filipo la 5-a de Makedonio, ne simple humiligado de li. Li certigas la subtenon de la Ligo aĥea (greke *Αχαϊκή Συμπολιτεία / Aĥajki Simpolitia*, latine *Foedus Achaicum''), federacio de peloponezaj ŝtatoj ekde -208, kaj tiam malfermas pacnegocadojn kun Filipo ĉe Niceo ('Νίκαια*) en la centra greka regiono Lokriso (antikve greke *Λοκρίς*). Kvankam pacproponoj estas prezentitaj al la Romia Senato, la interparoloj malfunkcias, kaj batalado rekomenciĝas: Fine la legio de Titus Quinctius Flamininus* sukcesas puŝi la armeon de Filipon la 5-an el la plej granda parto de Antikva Grekio, krom kelkaj fortikaĵoj. Ĝi tiam venkas la soldataron de Filipon la 5-an en la batalo de la Aous de -198, proksime de moderna urbo Tepelenë en Albanio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-196

En la jaro **196 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* En la jaro 196 a.K. la helenisma urbo Bizanco iĝis aliancano de la Romia Respubliko.
* Oni kreis la Rozetoŝtonon.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-197

En la jaro **197 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Batalo de Kinocefalo (antikve greke *Κυνὸς κεφαλαί*, Kinos kefalai, laŭvorte "hundokapoj", montoĉeno en Tesalio) en kiu Makedonio estis konkerita de Romo
* Kreitaj du romiaj provincoj en orienta marborda parto de Iberio: Hispania Citerior kaj Hispania Ulterior - jen nur la komenco de la posta konkero de la tuta iberia duoninsulo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-287

En la jaro **287 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Ptolomeo la 2-a, kromnomata Filadelfo, iĝis reĝo de Egipto.
* M. Claudius M.f. Marcellus kaj C. Nautius Rutilus iĝis konsuloj de Romio.

## Naskiĝoj 
Arkimedo (jaro ne certa; proksimume -287); helena matematikisto

## Mortoj 
Teofrasto (jaro ne certa; proksimume -287): helena filozofo

Theophrastus (cropped).jpg|
|
-299

En la jaro **299 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Romio: M. Fulvius Cn.f. Paetinus, T. Manlius T.f. Torquatus iĝis konsuloj M. Valerius M.f. Corvus iĝis sufeta konsulo.

## Naskiĝoj
## Mortoj

|
Originala Esperanta Bildvortaro

***Originala Esperanta Bildvortaro***, redaktita de Sylla Chaves eldonita en 1993 de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo en San-Paŭlo, (Brazilo), estas ilustrita vortaro kun ampleksa glosaro. 170p. 21cm. Tri mil bildigitaj vortoj, elektitaj kaj ordigitaj por maksimume internacia utileco. 

Ĝi estas aranĝita laŭ la specifaj uzoj kaj bezonoj de nia internacia samideanaro. En ĝi estas 92 bildpaĝoj, kun preskaŭ 3000 bildigitaj vortoj, facile troveblaj pere de du gravaj helpiloj:

# ALFABETA VORTLISTO; kaj
# LAŬTEMA VORTLISTO.

La homa korpo, vestaĵoj, bestoj, plantoj, manĝaĵoj, hejmaj objektoj, ludoj, sportoj, muziko kaj pluraj aliaj temoj estas ĉi tie abunde kaj varie priskribitaj per klaraj bildoj, sen naciaj tendencoj en ilia elekto. Eĉ en la en-bildaj tekstoj klare vidiĝas, ke ni estas fakte en Esperantujo. Kaj aldone, prezentiĝas ok paĝoj da gravaj vortlistoj, kiel ekzemple la Esperantaj korelativoj kaj nombra sistemo, kaj plurlandaj moneroj kaj mezurunuoj.

Ekvilibra pligrandigo de la uzenda vortprovizo estas unu el la precipaj celoj de ĉi tiu libro, speciale taŭga por lernantoj kaj komencantoj verkistoj. Sinonimoj ĉi tie aperas abunde, kun indiko pri oficialeco kaj uzateco.

Tre malofte, en iu ajn lingvo, troviĝas tiom da helpo por la vort-serĉanto en unu sola malgranda kaj ne teknika vortaro.
## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Esperanto-vortaroj
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Ergane

**Ergane** estas historia projekto de tradukvortaro kiu en la 2000-aj jaroj uzis Esperanton por traduki vortojn kaj mallongajn esprimojn de unu lingvo al alia. La anonimaj iniciatintoj en 2003 esperantlingve klarigis la funkcion:

La reta projekto "Travlang" uzis la vortaron Ergane en la 2000-aj jaroj. Tamen, fine de 2023 ankoraŭ ekzistas simila retejo *majstro.com*, kiu laŭ la grafika prezento aspektas daŭrigo de la antaŭa reta projekto "Travlang", havas funkciantan tradukan funkcion pri 50 lingvoj, ankaŭ el kaj al Esperanto, kaj povus sekve esti daŭre ekzista praktika utiligo de la komputila tradukprogramo "Ergane". Tamen la tre malgranda artikola ĝermo Majstro (vortaro) indikas, sen referenco, ke ĝi funkcius "simile al la projekto Ergane" - tio kontraŭdiras la suspekton ke la komputila tradukprogramo "Ergane" estus la motoro malantaŭ la fasado de la retejo *majstro.com*. Pli konkrete ne eblas en la 2020-aj jaroj malkovri, kio vere estas malantaŭ la fasadoj de la eksaj kaj la unu ankoraŭ funkcianta retejoj - la farintoj tre atentis ne malkaŝi iun detalon kaj resti plene misteraj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Majstro (vortaro)

## Eksteraj ligiloj 
* retejo *majstro.com* de la projekto "Majstro" (multlingve)
* teksto "Kio estas Ergane", en paĝo de la projekto Travlang, arkivigita laŭ la stato de decembro 2007 ()

Kategorio:Esperanto-vortaroj
Kategorio:Retaj vortaroj
Kategorio:Multlingvaj vortaroj
Malfermitkoda programaro

alternative=קוד פתוח|eta|Emblemo de malfermitkoda programaro
eta|220x220px|Emblemo de FOSS kaj malfermitkoda programaro
**Malfermitkoda programaro** () estas komputila programaro, kiu plenumas la sekvajn kriteriojn:

* libera distribuado
* disponebla fontkodo
* rajto fari derivaĵojn

Disponi pri la fontoteksto de la programo ne sufiĉas; necesas kontroli ankaŭ ĝian uzpermesilon.

**Malfermita kodo** estas tipo de komputila programo en kiu la fonta kodo estas disponebla por ĝenerala publika uzado aŭ ŝanĝado el sia originala formo. Kelkaj programoj tiel Linukso aŭ Androido estas ekzemploj de malfermitkodaj programoj.

## Terminologio: libera programaro kaj malfermita kodo 
Ofte oni parolas pri *libera programaro* kaj *malfermita kodo* kiel pri sinonimoj, kaj kelkaj kreintoj de *malfermita kodo* tiel intencis, sed por multaj (t. e. por tiuj, kiuj konsideras MK-n kiel memstaran movadon) la celoj de la movadoj estas malsamaj.

La movado por *malfermita kodo* originis kiel redifino de libera programaro, unu el kaŭzoj de kiu estis parta samnomeco de "libera programaro" kaj "senpaga programaro" en la angla lingvo (*"*").

*Libera programado* emfazas la liberecon de la uzantoj (kaj, do, la kvar liberaĵojn), dum la movado por malfermita kodo nur volas ke la kodo estu malfermita kaj videbla por ke la aŭtoro kaj la programo povu profiti de helpo de aliuloj, kiuj volas ŝanĝi la programon. Do, oni povas konkludi ke libera programado estas socia movado kaj malfermita kodo estas teknika movado.

## Kelkaj senpagaj programoj rekomenditaj en 2020 
* Tutanota, pli sekura retpoŝto kun enkriptado
* Signal, tujmesaĝilo kun enkriptado
* Telegram, tujmesaĝilo kun enkriptado

## Ĉefa malfermitkoda programaro rekomendita en 2019 (por Vindozo) 
* KeepasXC, mastrumado de pasvortoj:
* LibreOffice, ofica programaro
* Notepad++, tekstoredaktilo
* Sumatra PDF, pdf-legilo
* QGIS, geografia informsistemo
* Scribus, perkomputila eldonado (PAO)
* VLC Media Player, legilo multmedia
* Avidemux, filmredaktilo
* Audacity, registrado kaj eldono de sonoj
* Inkscape, vektora bildigilo
* GIMP, bildredaktilo
* Thunderbird, retpoŝtilo
* Jitsi, tujmesaĝilo kaj reta kunsidilo
* Mozilla Fajrovulpo, retumilo (TTT-legilo)
* UBlock Origin, blokigilo de reklamo kaj spurado
* Qwant, serĉilo
* Freeplane, mensomapado:
* ProjectLibre, projektmastrumado
* 7-Zip, datumkompaktigo
* Greenshot, ekrankopiilo
* Ultradefrag, malfragmentigilo
* DVDStyler, DVD-filmregistrado

## Vidu ankaŭ 
* Linukso
* Programaro
* Libera programaro
* Senpaga programaro

## Eksteraj ligiloj 
* (angla) Communication and Safety Guidelines (Komunikado kaj gvidlinioj pri reta sekureco)
* Tutanota senpaga kaj forta sekureco inter du uzantoj de la sama retpoŝtilo
* Signal por rapida mesaĝilo kaj voĉapo (voĉa apleto)
* KeepasXC
* http://www.oreilly.com/catalog/opensources/book/toc.html
* http://sourceforge.net
* http://www.opensource.org/ *(angle)*
* La difino de libera programaro 

## Referencoj 
Kategorio:Libera programaro