open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arena piedpilkado

eta|dekstra|250px|ludkampo kun ambaŭ golzonoj
**Arena piedpilkado** estas vario de usona piedpilkado ludata en sporthaloj. La plej fama kaj plej malnova konkurso de arena piedpilkado estas la '** (AFL) fondita en 1987. Intertempe ekzistas multnombro de ligoj kaj kluboj, precipe en Usono kie la sporto ĝuas iom da popularecon.

## Komparo kun konvencia usona piedpilkado 
eta|dekstra|250px|golejo meze kun repuŝanta reto
La plej gravaj diferencoj kun usona piedpilkado estas la malgrandigita ludkampo (61 oble 26 metroj, simile al glacihokea sportejo) kaj la malpliigita nombro de ludantoj (8 po teamo). La piedpilko povas esti kikata nur ĉe la ekkiko, pro komenci aŭ relanĉi la konkurson, kaj por ŝotoj al la golejo. La golejo estas nur duone larĝa (9 futoj) ol la ordinara kaj pli alte muntita, name 15 futoj super la grundo. Golŝotado do fariĝas pli malfacila. La ekkiko okazas sur la propra gollinio. Se forŝotita pilko flugas rekte el la golzono, la ludo rekomencas ĉe la 3-jardo-linio por la kontraŭa teamo (**'). Se kikita piedpilko repuŝiĝas de la reto apud la fino de la kampo, ĉiuj ludantoj povas proprigi kaj ludi la piedpilkon. Estas ankaŭ malgrandaj diferencoj pri kiel la pilko devas esti proprigita en la golzono por poentsukceso.

La ludmetodo estas tre simila al la tradicia usona futbalo kvankam la pilko estas konsiderinde pli ofte transludita antaŭen ol portita fare de ludantoj. La plej malgranda kampo kaj nombro da ludantoj eblas pli rapida kaj poentriĉa konkursoj kompare al originala ludo. Regulofendoj estas punitaj kaj indikataj tre simile. Diference tamen, se ludanto perpetras saman faŭlon dufoje, tiu ludanto estos ekskludita de la konkurso. Nur kvar (anstataŭ sep) arbitraciaj juĝistoj estras konkurson.

La poentoj estas disdonataj tre simile al la tradicia eksterarena ludo, tamen ekzistas kelkaj diferencoj, kaj inter ambaŭ varioj kaj inter la diversaj arenaj ligoj mem.

## Invento kaj historio 
La unuaj sportaj konkursoj de usona piedpilkado estis luditaj ene de haloj dum la komencaj jaroj de la 20-a jarcento. Pluraj konkursoj sekvis dum la sekvinta jardekoj sed ĉiam sub konvenciaj reguloj kaj nur pro amuzaj aŭ veteraj kialoj. En 1987, Jim Foster, inspiriĝita fare de la (eŭropa) hala futbalo, patentis novan regulsistemon por usona piedpilkado en haloj kaj arenoj respektive. El ĉi tiu iniciativo evoluiĝis la ''''. Kvankam oni prognozis fruan financan malsukceson kaj praktikan malrealigeblecon, la ligo daŭriĝis, kun unuopa unujara interrompo en 2009, ĝis hodiaŭ (2016), tamen kun nur ok aktivaj teamoj. Ĝi tiel fariĝis la plej longdaŭra nordamerika piedpilka ligo krom la NFL (fondita en 1920) kaj la CFL (fondita en 1958). Dum la pasintaj jaroj, pluraj ligsistemoj de arena piedpilkado establiĝis en Usono.

## Vidu ankaŭ 
* Usona piedpilkado
* Rugbeo 7
* Futsalo

## Eksteraj ligiloj 
* Arena Football League  

Kategorio:Usona piedpilko
19817 Larashelton

'*19817 *Larashelton'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Lara Shelton*, kiu mentoris unu finaliston de la *Discovery Channel Young Science Challenge* de 2003, scienca konkurso de mezlernejoj. Ŝi estis instruistino ĉe la *Barstow School* de *Kansas City'' (Misurio, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Mamulĥorio

**Mamuloĥio**  estas formo de  zooĥorio, kie precipe mamuloj zorgas pri la disvastigo de la planta  semo.
## formoj de la disvastigo 
### Epiĥorio 
Epiĥorio estas la disvastigo sur la alkroĉado de la semoj al la ekstera surfaco de la besto. Ĉe mamuloj tio okazas ĉe la pelto. La semoj havas kontraŭhokoj per kio la semo fiksiĝas ĉ la pelto. Tiuj plantoj nomiĝas *bestdisigantoj*.

### Endozooĥorio 
Ĉe Endozooĥorio la semoj estas manĝataj kaj pasas la digestaparaton de la bestoj.

Male al la birdoĥorio la koloroj nur ludas sekundaran rolon, anstataŭe gravas odoron, kiu logas la bestojn. Ankaŭ la fruktoj estas pli grandaj kaj apenaŭ povas esti manĝataj de birdoj. Gravas ankaŭ la falo de la maturaj fruktoj ĉe arboj. Ili povas pli facile est manĝataj. Vintrostarantoj, kiuj ekzistas ĉe plantoj, kiuj uzas  birdoĥorio praktike ne ekzistas.

## Signifo 
Multaj fruktoj uzas mamulĥorion, ekzemple pomoj, piroj kaj cidonioj. Alikaze multaj bestoj bezonas tiun nutraĵon, ekzemple aproj.

Kategorio:Planta disvastigo
Palazzo Spinelli di Laurino (Napolo)

La **Palazzo Spinelli di Laurino** estas palaco, troviĝita sur la angulo de Via Nilo kaj Via dei Tribunali en centra Napolo, Italio. Palaco ĉe la ejo estis unue konstruita en la 15a jarcento, sed la nuna plano, kun elipsa interna korto estis komisiita de Trojano Spinelli. La korto memoras la internon de Palazzo Farnese de Caprarola. La strukturo estas tre ŝanĝita, sed ankoraŭ enhavas en la interna korto, sugeston de eksa grandiozeco kun duoblaj deklivirejaj ŝtuparoj kaj statuojn prezentantaj virtojn laŭlonge de tegmentaj randoj kaj horloĝan fronton el majoliko sur triangula gablo superigita de *Virgulino de la Senmakula Koncipiĝo.*
La palaco estas tuj norde de la Palazzo d'Afflitto, la Palazzo del Panormita kaj la Palazzo di Ludovico di Bux (numero 22) sur la mallarĝa vojeto kiu estas Via Nilo.

## Referencoj 
Kategorio:Napolo
Spinelli di Laurino
Villevieux

''''* estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Jura'', nomita laŭ la montaro Ĵuraso, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (). Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Lons-le-Saunier kaj al la kantono Bletterans.

## Geografio 
eta|maldekstra|Limoj de la komunumo
Villevieux etendiĝas sur  kaj havis &#160;loĝantojn laŭ la lasta oficiala nombro de , tiel ke la loka loĝdenso estas po  homoj laŭ kvadrata kilometro. La komunumo situas en Jura, en la sudorienta parto de Burgonjo-Franĉkonteo.

## Historio 
eta|maldekstra|Tomboj de rezistanoj
Dum la dua mondmilito estis tie partizanoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Jura

Kategorio:Komunumoj de Jura
Liebig-ĝardendomo (Gera)

eta|Liebig-ĝardendomo, Gera
La **Liebig-ĝardendomo** (germane: *Liebigsches Gartenwohnhaus*) troviĝas en Gera, Germanio, Amthorstraße nr 4. Ĝi estas la ununura baroka ĝardena loĝdomo en Gera kiu konserviĝis origine ne forbrulinte en la fajrego de 1780.

## Historio 
La limoj de la ĝardeno, en kies centro troviĝas la masiva ejo, bone videblas ankoraŭ hodiaŭ. La domo konstruitis por doktoro Liebig en 1740. Sed ĝi famiĝis kiam Eduard Amthor translokigis la superan Komercan lernejon el la urbocentro tien ĉi, en la jaro 1861.

La jam en 1849 en Hildburghausen fondita Komerca lernejo estis unu el la plej modernaj metilernigantaj institucioj kun internacia lernantaro (en 1895 frekventis ĝin 197 lernantoj). Amthor (1820-82) estis ne nur elstara pedagogo sed ankaŭ sukcesa verkisto kaj eldonisto kiu kunlaboris ankaŭ en la farado de la enciklopedio *Meyers Konversations-Lexikon* de Joseph Meyer. Krome Amthor estis fanatika alpisto. Tre vaste disvastiĝis la de li publikigita *Popola maparo*.

La lernejo venis en 1854 al Gera gastonte unue en ejo ĉe Kornmarkt kaj poste en Ritter-strateto. La Komerca nehumanisma lernejo *(Handelsrealschule)* - tio estis ĝia posta nomo - ekzistis surloke en Amthor-strato de 1861 ĝis 1925 transloĝiĝinte en 1889/90 en novan ejon ĉe la norda flanko de la iama ĝardena parcelo rekte tie.

La urbo transprenis la estron en 1912; lernejo komerca ekzistis eĉ ĝis 1954. Je la datreveno 50-a lernejfonda (en 1904) nomitis la strato honore por Amthor. En 2000/01 la tuta komplekso restaŭritis. Faritis novaranĝo de la ĝardeno laŭ malnovaj planoj kaj la domo mem nuntempe metie uzatas.

## Fonto 
Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen (eld.): *Kulturelle Entdeckungen. Thüringen. Band 4*, 2011, ISBN 978-3-7954-2501-2, p. 99

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj sur la urbaj retpaĝoj 

Kategorio:Konstruaĵoj en Gera
Gera
Gera
Gera
Endoĥorio

[eta|280px|La [arbara frago apartenas al la plantoj, kiuj uzas endoĥorion kiel disvastigomeĥanismon]]
**Endoĥorio**, **endozooĥorio** aŭ digestdisvastigo estas meĥanismo, kiun la plantoj uzas por disvastigi siajn semojn. Ĝi apartenas al la tiel nomata zooĥorio, la disvastigo per bestoj.

## Funkciprincipo 
Post la enkorpigado de la tiel nomataj diasporoj de homoj aŭ bestoj la durŝelaj semoj, drupoj kaj nuksetoj estas tuj elkorpigitaj. Digestsukoj preparas la semŝelon por burĝonado. Por kelkaj plantoj, kiel ekzemple framboj aŭ Adansonia digitata, la afrika baobabo necesas pasado de la intesto, alikaze la semo ne burĝonas. La kune elkorpigita fekaĵo estas sterko.

## Ruĝo kiel signalkoloro 
Nemature la fruktoj estas verdaj. La ŝanĝo de la koloro de verda al ruĝa, malhelblua aŭ nigra estas la signalo por la bestoj, ke la frukto estas matura.

## Distancoj de disvastigo 
La distanco de la disvastigo de la planto dependas de la rapideco, kiun la kerno bezonas por pasi la digestan aparaton. Grandan rolon ankaŭ ludas la vaganta radiuso de la bestoj. La distanco inter la patrina planto kaj la disvastigita ĝermplanto povas mezuri inter nur kelkaj metroj ĝis pluraj kilometroj.

## Birdoj kiel plej grava bestgrupo de la Endoĥorio 
La plej grava bestogrupo de la endoĥorio estas la birdoj. Hedero, *Euonymus europaeus*, konvalario kaj sovaĝaj rozoj estas disvastigata per ĝi. La visko komplete dependas de la endoĥoria disvastigo. Eĉ la disvastigado de kelkaj akvoplantoj dependas de akvobirdoj kiel anasoj, ekzemple *Potamogeton*, la *Sparganium* respektive multaj kareksoj. La disvastiga distanco ofte estas tre limigita. Ofte ĝi nur estas 25 ĝis 50 metrojn.

*Vidu ankaŭ:* birdoĥorio (disvastigo pere de birdoj)

## Endoĥoriaj plantoj sen disvastigantoj 
Vico da nordamerikaj arboj produktas fruktojn, kiuj falas grunden post maturiĝo kaj tie forputras. Ekzemploj de tiuj plantoj estas kristodorna glediĉio, Kentukia kafarbo kaj Maclura pomifera. En nordameriko nuntempe mankas la bestojn, kiuj manĝas la fruktojn. Rimarkinde estas, ke la fruktoj estas tre grandaj. Tiu venas al la teorio, ke la amerika megafaŭno, kiu formortis antaŭ 14.000 jaroj, partoprenis al disvastigo de la arbospecioj. Mamutoj kiel la prerimamuto, mastodontoj kaj gigantfolivoroj kapablus multigi tiajn plantojn.

Kategorio:Planta disvastigo
(19844) 2000 ST317

**(19844) 2000 ST317** estas troja asteroido de Jupitero kun granda orbita klinangulo, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko,
Usono).

Ĝi estas ano de la Troja Tendaro, tie estas de la grupo da asteroidoj, kiuj orbitas proksime de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Portalegre

**Portalegre** estas urbo en la orienta parto de Portugalio, proksime de la limo al Hispanio. Ĝi estas ĉefurbo de la samnoma distrikto Portalegre. En la urbo loĝas 24 973 homoj (stato de junio 2011) sur areo de 447 kvadrataj kilometroj.

## Vidindaĵoj
* Kastelo de Alegrete

## Vidu ankaŭ 
* Portalegre (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbodomo (portugale)

eta|maldekstra|300px|


Kategorio:Urboj de Portugalio
(19847) 2000 ST339

**(19847) 2000 ST339** estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la projekto *Spacewatch*, elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
19848 Yeungchuchiu

'*19848 *Yeungchuchiu'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la kanada amatora astronomo William Kwong Yu Yeung elde la Observatorio *Desert Beaver* en Eloy (Arizono, Usono).

Tiu asteroido, malkovrita nur 1,2 grado oriente de Jupitero, estas la plej granda trovita de la malkovrinto.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Chu Chiu Yeung'', patro de la malkovrinto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de William Kwong Yu Yeung
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Katedralo Durham

eta|Katedralo de Durham fotita el la sudo
**La Katedralo de Durham Kirko de Kristo, Benata Maria la virgulino kaj Sankta Cuthbert de Durham** (kutime konata kiel **Katedralo de Durham**) estas katedralo en la urbo Durham, Anglio, la sidejo de la anglikana episkopo de Durham. La episkopejo datas de 995, kaj la nuna katedralo fondiĝis en 1093. Ĝi estas konata kiel unu el la plej fajnaj ekzemploj de normana arkitekturo. Ĝi estas monda heredaĵo de Unesko.

La hodiaŭa katedralo anstataŭas la "Blankan kirkon" el la 10-a jarcento konstruita kiel parto de monaĥa fondaĵo al la domo de relikvujo de Sankta Cuthbert de Lindisfarne. La trezoroj de la kastelo de Durham inkluzivas relikvojn de Sankta Cuthbert, la kapon de Sankta Oswald kaj la restaĵojn de la historiisto Bede.

La katedralo okupas strategian pozicion sur promontora altaĵo super la rivero Viuro. Ĝi estas ĉefa turista allogaĵo, la centra turo de 66&nbsp;m donas vidaĵojn de Durham kaj la ĉirkaŭa areo.

Multaj famaj personoj entombiĝis en la katedralo kaj la ĉirkaŭa tombejo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de mondaj heredaĵoj en Eŭropo

## Referencoj 
Kategorio:Durham
Durham
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Britio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Anglio
*
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 12-a jarcento
Dove Cameron

**Dove CAMERON**, naskonome: **Chloe Celeste Hosterman** (naskiĝis , do nun -jara) estas usona aktorino kaj kantistino, plej bone konata pro ĉefrolo kiel la 15-jaraj identaj ĝemelaj fratinoj *Liv* kaj *Maddie* en la situacia komedio *Liv and Maddie* de la televida kanalo *Disney Channel*. Ŝi ankaŭ stelulis en la filmoj *Cloud 9* kiel Kayla Morgan, kaj *Descendants* kiel Mal, filino de Maleficent. Ŝi naskiĝis en Seattle kaj kiam ŝi estis 14-jaraĝa, ŝia familio translokiĝis al Los-Anĝeleso.

## Filmaro 
## Albumoj 
* Liv and Maddie (2015)
* Descendants (2015)
* Descendants 2 (2017)
* Descendants 2 (2019)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Naskiĝintoj la 15-an de januaro
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj infanaj aktoroj
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Usonaj teatruloj‎
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
19852 Jamesalbers

'*19852 *Jamesalbers'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la programo *Lowell Observatory Near-Earth-Object Search* (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sud-oriente de Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *James J. Albers'', inĝeniero pri sistemo, kiu subtenis la kampanjojn de observado elde aero de la meteorfluoj kun planado de la flugoj kaj analizo de la videaj datumoj. Li estas gastiganto de unu stacio de la reto de Fotiloj por Tut-Ĉiela Gvatado pri Meteoroj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
19853 Ichinomiya

'*19853 *Ichinomiya'''* estas asteroido de la ekstera asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la programo *Lowell Observatory Near-Earth-Object Search'' (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sud-oriente de Flagstaff (Arizono, Usono).

Kalkulita por la epoko 2457400.5 ( TDB), ĝia orbita granda duonakso
estis 3,20532192  : ĝi do tiam orbitis ĉirkaŭ 796&nbsp;100&nbsp;km trans la konvencia limo de 3,2 AU inter la meza kaj la ekstera asteroida zono.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la Altlernejo de Iĉinomija (gubernio Ajĉi, Japanio). La lernejo estis elektita kiel
Super-Scienca Altlernejo farde la japana registaro. Kelkaj el ties studentoj observas la asteroidojn.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
19855 Borisalexeev

'*19855 *Borisalexeev'''* estas tre malgranda, meze hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Boris Alexeev*, finalisto en 2004 de la *Intel Science Talent Search*, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo pro sia projekto pri komputado. Li estis lernanto ĉe la *Cedar Shoals High School'' en Athens (Georgio, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Formikoĥorio

[eta|260px|ĉe transporto de normalkaze [anemoĥorio|anemoĥorie disvastigita frukto (verŝajne akeno)]]
**Formikoĥorio** aŭ **mirmekoĥorio** (de la greka μύρμηξ, μύρμηκος, (mýrmēx, genitivo: mýrmēkos) „formiko“ kaj χωρεῖν (chōrein) „disvastiĝi“), estas disvastigmeĥanismoj de plantoj pere de formikoj, kiuj transportas la diasporojn (fruktoj, semoj kaj sporoj). Multaj printempe florantaj plantoj uzas tiun meĥanismon de disvastigado. La mirmekoĥorio estas subformo de la zooĥorio, kiu ofte ekzistas apud aliaj disvastigostrategioj. Multaj violoj uzas la balistoĥorion, eksplodforme ĵeti la semojn unue kaj poste formikoj transportas la diasporojn pli foren.

Formikoĥorio estas relative ofta ĉe herbaj arbaraj plantoj de la norda hemisfero, sed ekzistas ankaŭ en la tropikoj. Pli ol 3000 plantospecioj estas konataj, kiuj uzas tiun disvastigmeĥanismon. Al la formikoĥoriaj plantoj apartenas neĝborulo, hepatiko, *Chelidonium majus*, *Adonis vernalis* kaj eĉ. ordinara bukso kaj *Cytisus scoparius*. Ankaŭ la arbara frago uzas formikoĥorion.

## Oleosomoj 
eta|Diasporo el *Viola chelmea* konsistas el durŝelaj semoj kun alfiksita oleosomo
La diasporoj de formikoĥoriaj plantoj havas energiriĉan alpendaĵon, nome la oleosomo, por logi la formikojn. .

## Enhavosubstanco de oleosomoj 
Oleosomoj de formikoĥoriaj plantoj enhavas ĉefe grasojn kaj sukeron, respektive vitamino B, vitamino C, amelo kaj proteinoj, inter kiu sukero estas speciale grava por formikoj.

## Disvastigo de semoj 
[eta|260px| [hepatiko estas formikoĥoria planto]]
La semoj kun oleosomoj estas transportataj trans longaj distancoj. 

## Referencoj 
## Literaturo 
* Andreas Bresinsky: *Bau, Entwicklungsgeschichte und Inhaltsstoffe der Elaiosomen. Studien zur myrmekochoren Verbreitung von Samen und Früchten*. Schweizerbart Verlag. Stuttgart 1963. (Bibliotheca Botanica, Heft 126)
* Elena Gorb, Stanislaw Gorb: *Seed Disposal by Ants in a Deciduous Forest Ecosystem: Mechanisms, Strategies, Adaptations*, Kluwer Academic Publishers, Boston 2003, ISBN 1-4020-1379-5
* Ursula Hoffmann und Michael Schwerdtfeger: *...und grün des Lebens goldner Baum*, Lustfahrten und Bildungsreisen im Reich der Pflanzen, Ulrich Burgdorf Verlag, Göttingen 1998, ISBN 3-89762-000-6
* Angelika Lüttig & Juliane Kasten: *Hagebutte & Co – Blüten, Früchte und Ausbreitung europäischer Pflanzen*, Fauna Verlag, Nottuln 2003, ISBN 3-93-598090-6
* Susanne Bonn und Peter Poschlod: *Ausbreitungsbiologie der Pflanzen Mitteleuropas*, Quelle und Meyer 1998, ISBN 3-494-02242-9
* Peter Leins und Claudia Erbar: *Blüte und Frucht*, E. Schweizerbart´sche Verlagsbuchhandlung, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-510-66046-9
* Bernhard Seifert: *Die Ameisen Mittel- und Nordeuropas*, Lutra-Verlag, Görlitz 2007, ISBN 978-3-936412-03-1

Kategorio:Planta disvastigo
Kategorio:Simbiozo
Endre Kutassy

**Endre Kutassy** [kutaŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kutassy Endre** estis hungara geologo, profesoro, paleozoologo.

Endre Kutassy http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/08969.htm naskiĝis la  en Hajdúböszörmény. Li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Endre Kutassy akiris diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1922. Inter 1924 kaj 1928 li instruis en la universitato, poste ankaŭ en la geologia instituto. En 1929 li estis nomumita privata profesoro, en 1937 titulara publika eksterordinara profesoro. Li esploris en montaroj Vértes kaj Bakony, kie li okupiĝis pri restaĵoj el triaso. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Ősmaradványok gyűjtése és konzerválása* (1927)
* A *Junk-féle Fossilium Catalogus*-ban három kötetet írt a mezozoos gerinctelenekről (1932–1934)
* *Triászkori faunák a Bihar hegységből* (1937)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj geologoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj paleozoologoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Distrikto Guarda

La **distrikto Guarda** () estas distrikto de Portugalio. Sur areo de  kvadrataj kilometroj laŭ la stato de la censo de 2011 vivis  loĝantoj. Administra centro estas la samnoma urbo Guarda.

## Geografio 
Ĝi limas norde kun la Distrikto Bragança, oriente kun Hispanio, sude kun la Distrikto Castelo Branco, sudoriente kun Distrikto Koimbro kaj okcidente kun Distrikto Viseu. En la distrikto estas 14 municipoj kaj 242 fregezioj.

Trancoso estas unu de malmultaj municipoj de Portugalio teritorie dispartita, en kiu unu el ties fregezioj (Guilheiro) estas apartigita disde la cetero de la municipo per mallarĝa zono de teritorio apartenanta al la fregezio Arnas, de la municipo Sernancelhe; ĉar tiu lasta municipo apartenas al la distrikto Viseu, tiu fakto faras teritorie dispartigita la distrikton Guarda (pro ekzisto de eksklavo), kreante enklavon en la interno de la distrikto Viseu, unika kazo en Portugalio.

## Municipoj 
La distrikton konsistigas la jenaj 14 municipoj:

* Aguiar da Beira
* Almeida
* Celorico da Beira
* Figueira de Castelo Rodrigo
* Fornos de Algodres
* Gouveia, kie estas Nespereira
* Guarda
* Manteigas
* Mêda
* Pinhel
* Sabugal
* Seia
* Trancoso
* Vila Nova de Foz Côa

## Bildoj 

Castelo de Trancoso3.jpg|Kastelo de Trancoso.
Marialva Castle.jpg|Kastelo de Marialva.
Aguiar da Beira.JPG|Aguiar da Beira.
Porta Fortificação Almeida.jpg|Almeida.
Pelourinho de Castelo Rodrigo.jpg|Pilorio de Castelo Rodrigo.
Torre de Almofala (9).jpg|Ruinoj de romia templo (Torre das Águias) en Almofala.
Dólmen de Matança.jpg|Dolmeno de Matança en Fornos de Algodres.
Gouveia, Portugal.jpg|Preĝejo de Sankta Petro en Gouveia.
Sé da Guarda - Fachada Norte.jpg|Katedralo de Guarda.
Nt-castelo-sabugal-1.jpg|Kastelo de Sabugal.
Rock Art Foz Coa 01.jpg|Gravuraĵoj pri bestoj en Foz Coa.
Longroiva castle 2011-08-05.jpg|Kastelo de Longroiva.

## Eksteraj ligiloj 
* Governo Civil do distrito da Guarda
* Jornal de Guarda
* Geobserver

Kategorio:Distriktoj de Portugalio
Kategorio:Distrikto Guarda
Listo de riveroj laŭ longo

Tio estas listo de la plej longaj riveroj sur la Tero. Ĝi inkludas riversistemojn, kiuj estas pli ol  kilometrojn longaj. Oni devas atenti, ke estas multaj disputoj pri la longecoj de riveroj, foje ĉar oni inkludas aŭ ne inkludas alfluantojn, foje ĉar oni inkludas aŭ ne neprecizajn longareon ĉe la ekfluo, tio estas ne klaras kie precize estas la ekfluo (foje simile pri la elfluo), kaj foje oni ne uzas la samajn mezursistemojn, kiuj ju pli precizaj des pli longaj, ekzemple je kalkuloj de meandroj, kurboj ktp. Tiele ĉe plej riveroj, diferencaj fontoj havigas konfliktajn informojn pri la longo de riversistemo. La informaro en diferencaj fontoj estas inter parentezoj.

|}

## Notoj 
* Kiam la longo de rivero estas sekvata de asterisko, ĝi estas averaĝo de multoblaj informofontoj. Se la diferenco en longo inter donita informofontoj estas grava, ĉiuj longoj estas listigitaj. Sed se longoj el duarangaj informofontoj estas similaj, ili estas averaĝe kaj tiu nombro havas asteriskon.
* Sciencistoj disputas ĉe la Amazono aŭ la Nilo estas la plej longa rivero en la mondo. Tradicie, la Nilo estis konsiderita pli longa, sed ĵusa informaro sugestas ke Amazono povas esti pli longa. Diferencoj en la registrita longo de Amazono ĉefe dependas ĉu validas aŭ ne kalkuli fluon sude de la insulo Marajó ĉe la elfluo de Amazono. Nova pruvaro, (datita la 16an de junio 2007) akirita el alt-altituda scienca aventuro en Andoj, postulas ke "*Amazono estas pli longa ol la Nilo je ĉirkaŭ 100 km, kaj sia plej longa riverfonto estas la rojo Carhuasanta originanta en la sudo de Peruo en la nordaj deklivoj de la monto Nevado Mismi kaj fluo en la Apurimako*". Tamen, la origino de la rivero ĉe Nevado Mismi estis konata pli ol unu jardeko pli frue (vidu Jacek Palkiewicz), kaj satelitbazita mezuro el tu origino ĉe la Amazona elfluo rezultis en ne pli ol 6,400&nbsp;km.
* Ĝenerale, la plej ofta uzata/moderna nomo de la rivero estas uzita. La nomo en indiĝena lingvo aŭ alternativa literumado povas esti montrata.

## Piednotoj
Jenő Béla Kümmerle

**Jenő Béla Kümmerle,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kümmerle Jenő Béla** estis hungara botanikisto, profesoro, instruisto.

Jenő Béla Kümmerle http://tudosnaptar.kfki.hu/k/u/kummerle/kummerlerevai.htm naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Jenő Béla Kümmerle akiris diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1898. Post siaj studoj li instruis samloke. En 1902 li eklaboris en Hungara Nacia Muzeo, kie tiutempe estis ankaŭ kolektaĵo pri botanikaĵoj, en la sama jaro li ekinstruis ankaŭ en gimnazio. Paŝo post paŝo li ricevis pli signifajn postenojn en la muzeo. Li studvojaĝis en Habsburga Imperio, Germana Regno, Belgio, Britio, Nederlando, Danio, Italio, li partoprenis en ekspedicioj en Adriatiko kaj Balkano. En 1914 li kolektis kreskaĵojn en norda Afriko. Li kolektis resume dekkvinmil da kreskaĵoj. Oni nomumis pri li 16 kreskaĵojn.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A kétszikű dudvanemű növények béldiaphragmája* (1901) - premiita verko
* *A pteridospóra szisztematikai jelentőségéről* (1915)
* *Pteridológiai közlemények* (1920-1922)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj botanikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Ede Kühne

**Ede Kühne** [kune], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kühne Ede** estis germana-hungara entreprenisto, fabrikestro, inventisto, kreinto de hungara produktado pri agrikulturaj maŝinoj.

Ede Kühne http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/08985.htm naskiĝis la  en Hamburgo. Li mortis la  en Moson.

## Biografio 
Ede Kühne lernis en Kolonjo, inter 1860 kaj 1862 li estis teknologia desegnisto en fabriko en Berlino. Li eklaboris en fabriketo en Moson en 1862 por studi ankaŭ en alia lando la maŝinojn. En la sekva jaro li aĉetis duonon de la fabriketo kaj poste kiel posedanto evoluis granda la laborejon. En 1866 lia maŝino jam havis grandan sukceson en ekspozicio en Vieno. Post 2 jaroj li edziĝis baldaŭ havanta 5 gefilojn, en 1869 li jam estis la sola posedanto helpe de la ricevita doto. Li havis multe da patentoj, liaj maŝinoj disvastiĝis en la tuta Habsburga Imperio, eĉ en Balkano. Li produktis ĉiuspecajn maŝinojn, kiujn la kamparanoj uzis. Inter 1869-1875 liaj produktaĵoj ricevis 39 premiojn. Lia plej menciinda maŝino estis ekde 1874 "Hungaria Drill" ĉevaltira kvazaŭaŭtomata semmaŝino (premiita en 1878 en Parizo). (En 1890 estis farita jam la dekmila semmaŝino, samtempe jam pluevoluigita. En 1885 li prezentis en ekspozicio en Budapeŝto 90 diversajn agrarajn maŝinojn. En 1895 unu el siaj filoj iĝis oficiale lia kunulo. Li ricevis signifajn ŝtatajn premiojn en 1873, 1879, 1896.

Li ĉiam zorgis pri siaj laboristoj, en la fabriko striko neniam okazis.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Germanaj entreprenistoj
Kategorio:Hungaraj entreprenistoj
Kategorio:Germanaj inventistoj
Kategorio:Hungaraj inventistoj
Zanskar (rivero)

[eta|dekstra|Mapo de la [Induso|Indusrivera Sistemo - nome Zanskar estas alfluanto de la Induso.]]
eta|250ra|altdekstre|maldekstra|La kunfluo de la rivero Zanskar (el supre) kaj la Induso (malsupre fluanta el maldekstro dekstren) estas 3&nbsp;km sudoriente de la vilaĝo Nimmu en Ladako.
La rivero **Zanskar** aŭ **Zanskaro** estas norden fluantan alfluanto de la riverego Induso. En ties supraj atingoj, la Zanskar havas du ĉefajn branĉojn. La unua el tiuj, nome rivero Doda, havas sian fonton ĉe la montopasejo Pensi-la 4,400 m (14,400 ft) alta kaj fluas sudorienten laŭlonge de la ĉefa valo Zanskara al Padum, nome ĉefurbo de la subdistrikto Zanskar. La dua branĉo estas formata de du ĉefaj alfluantoj konatajn kiel riveroj Kargjago, kun fonto ĉe Ŝingo La 5,091 m (16,703 ft) alta, kaj Carapo, kun fonto ĉe Baralaĉa-La. Tiuj du riveroj unuiĝas ĉe la vilaĝo Purne por formi la riveron Lungnak (konata ankaŭ kiel Lingti aŭ Carapo). La rivero Lungnak poste fluas nordokcidenten laŭlonge de mallarĝa gorĝo al la centra valo de Zanskaro (konata surloke kiel *gzhung ĥor*), kie ĝi unuiĝas kun la rivero Doda por formi la ĉefan riveron Zanskar. Tiu rivero poste faras nordorientan fluadon tra la spektakla Zanskara Gorĝo ĝis ĝi kuniĝas kun la rivero Induso ĉe Nimmu en Ladako.

Kategorio:Riveroj en Barato
Kategorio:Induso
19857 Amandajane

'*19857 *Amandajane'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la usona amatora astronomo Larry Robinson elde sia privata Observatorio *Sunflower* en Olathe (Kansaso, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Amanda Jennifer Jane Robinson'', filino de la malkovrinto. Studentino pri psikologio
ĉe la Universitato de Kansaso, ŝi estas empatia helpantino por tiuj, kiuj bezonas emocian apogon.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Larry Robinson
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
(19858) 2000 UT18

**(19858) 2000 UT18** estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Ĝelum (rivero)

[eta|dekstra|200ra|Ponto Ĝelum, urbo [Ĝelum.]]
**Ĝelum** aŭ **Ĝelam** estas rivero kiu fluas en Barato kaj Pakistano. Ĝi estas la plej okcidenta el la kvin riveroj de Panĝabio, kaj trapasas tra la distrikto Ĝelum. Ĝi estas alfluanto de la rivero Ĉenabo kaj havas totalan longon de ĉirkaŭ 725 km.

Apudrivera urbego estas la samnoma Ĝelum (urbo).

En la epoko de la alveno ĝis tie de la armeanoj de Aleksandro la Granda, la rivero ricevis la nomojn de Hidaspo aŭ Hydaspes kaj tiam okazis la Batalo de Hidaspo.

## Vidu ankaŭ 
* Bucefala Aleksandrio
* Mangla Akvobaraĵo

## Notoj 
Kategorio:Riveroj en Barato
Kategorio:Riveroj en Pakistano
Kategorio:Induso
Ravi (rivero)

La rivero **Ravi** (, , , ) estas translima rivero kiu trapasas Nordokcidentan Baraton kaj Orientan Pakistanon. Ĝi estas unu el ses riveroj de la Indusa Sistemo en Panĝabio (Panĝab signifas "Kvin Riveroj"). La akvoj de la rivero Ravi estas atribuitaj al Barato laŭ la Indusakva Traktato. Laŭ tiu Traktato de 1960, la akvoj de la Ravi kaj de kvin aliaj riveroj estas dividataj inter Barato kaj Pakistano. Sekve, la Indusbasena Projekto estis disvolvigita en Pakistano kaj en multaj interbasenaj transpasoj, irigacio, akvoenergio kaj multcelaj projektoj estis konstruitaj en Barato.

## Notoj 
Kategorio:Riveroj en Barato
Kategorio:Riveroj en Pakistano
Kategorio:Induso
Avasarala Ramakrishna Rao

**Avasarala Ramakrishna Rao** estis verkisto de mallongaj rakontoj en lingvo Telugu. Liaj verkoj inkluzivas Sampengalu-Sannajajulu t.e., Michelia Champaca kaj Jasmine floroj), Ketu-Dupliketu (t.e., La petola kaj lia duplikato), Pekamukkalu (t.e., La ludadaj kartoj) kaj Astipanjaram t.e., La skeleto), Rasavadgita, vortludo sur Bhagavad Gita), Kadilinche katha (t.e., emocia rakonto).

## Frua vivo 
Ramakrishna naskiĝis en Tuni en Orienta Godavari distrikto. Li laboris kiel instruisto pri Matematiko kaj Scienco tie antaŭ ol li fariĝis M.A. en la angla. Li doktoriĝis pri Georgo Orwell ĉe Andhra Universitato.

## Literatura kariero 
Ramakrishna komencis sian literaturan karieron ĉe la aĝo de 17. Li verkis pli ol 600 mallongajn rakontojn, 15 romanojn kaj kvar romanojn por infanoj. Li estis konata por sia humuro.

Krom siaj mallongaj rakontoj, li skribis nombron de unu-agaj ludadoj, kantoj kaj poemoj por *All India Radio* kaj literaturaj revuoj, eseoj sur matematiko kaj scienco. Ĉefaĵo de Avasarala 'Mathe-mi-ruzoj' (t.e., ruzoj solvi Matematikajn problemojn facile) estis portita regule en la revuo de la infanoj, Bala Jyothi (Telugu: ; t.e., Lumo por infanoj), kun arĝenta jubilea kuro (eble tio signifu tio aktivis dum 25 jaroj).

Ĉe la tempo de lia morto, li estis skribanta kolumnon vokis 'Angrezi-Farita-Facila' (t.e., angloj farita facile) por eminenta Telugu tagĵurnalo. Li kontribuis regule per recenzoj de libroj kaj regule aperantaj artikoloj nomitaj Sebhashitaalu (Telugu: , vortludo sur Subhashitalu) en la Telugu eldono de *India Today*.

Laŭ li, lia plej kontentiga laboro estas Pekamukkalu, kompilo de la mallongaj rakontoj eldonita en diversaj revuoj dum la pasintaj 52 jaroj.

## Famulo 
Li priskribis sin mem en la sekvantaj kvar linioj.Kvankam li instruis&nbsp; la anglan, liaj verkoj estis en Telugu. Liaj verkoj reflektis liajn kritikajn vidojn de socio kaj li elektis severajn vortojn priskribi ilin laŭ li mem. Li estis ateisto volis, ke homoj movu de 'malsaĝa fido al pragmatismo'. Liaj preferataj verkistoj estis Ranganayakamma kaj Volgo, ambaŭ Telugu virinaj verkistoj.

## Premioj 
Li gajnis la Andhra Pradesh Sahitya Akademian premion por lia antologio de mallongaj rakontoj Ardhamunna Kadhalu (Telugu: ; t.e., Rakontoj kun signifo) en 1969. Li estis la ricevanto de “Plej Bona Verkisto en Humura” premio de Sri Potti Sriramulutu Telugu Universitato en 1994 kaj Delhi Telugu Ugadi de Akademio Puraskar en 2000. Li estis feliîgita de la Andhra Sanskriti Sangham, Chandigarh en 2000.

## Morto 
Li travivis kor-operacion ĉe NIMS, post kiam li evoluigis komplikaĵojn gvidanta al morto. Kiel li deziris, lia korpo estis donacita al la Osmania Kuraca Altlernejo por esploro. Li postlasis edzinon kaj filon.

## Vidu ankaŭ 
## Referencoj 
Kategorio:Barataj verkistoj
(19863) 2725 P-L

**(19863) 2725 P-L** estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

Por tiu kampanjo, Tom Gehrels fotis la ĉielon en septembro kaj oktobro 1960 per la Schmidt-teleskopo de 122&nbsp;cm de la Observatorio de la Monto Palomar. La fotografiaj platoj, senditaj en Leiden (Nederlando), estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj
## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1960
Buescher

**Büscher** estas germana familia nomo. Germanaj elmigrintoj al landoj de alia nacia lingvo ofte literumas ĝin **Buescher**. 

Rimarkindaj homoj kun la familia nomo inkluzivas:

* Arnold Büscher (1899–1949), komandanto de nazia koncentrejo *Płaszów* proksime de Krakovo - ĝi prezentiĝas en la filmo ''Schindler's List* kaj tial konatiĝis tutmonde,
* Bernie Buescher, inter januaro 2009 kaj januaro 2011 la ŝtata sekretario de Koloradio,
* Chris Buescher (naskiĝis en 1992), konkursa aŭtoŝoforo en vetveturoj de la asocio NASCAR,
* Erin Buescher Perperoglou (naskiĝis en 1979), usona korbopilkisto,
* James Buescher (naskiĝis en 1990), konkursa aŭtoŝoforo en vetveturoj de la asocio NASCAR,
* Julianne Buescher (naskiĝis en 1965), usona aktorino,
* Ulrich Büscher (naskiĝis en 1958), germana futbalisto.

## Vidu ankaŭ 
* *Buescher Band Instrument Company*, eksa fabriko de muzikaj instrumentoj en Elkhart, Indianao (ĝi funkciis inter la jaroj 1894 kaj 1963)
* Ŝtata Parko *Buescher'', parko en Smithville, Teksaso
* Buscher, alia germana familia nomo, literumata tre simile.

Kategorio:Germanaj familiaj nomoj
Kategorio:Familiaj nomoj
Eteloĥorio

[eta|upright|kampo kun [moltritiko – tritiko estas unu de la arĥeofitoj, kiu per eteloĥorio atingis Mezeŭopon]]
**Eteloĥorio** estas la konscia enkonduko de plantoj per semoj aŭ per junplantoj en nova kreskoareon fare de la homo. La eteloĥorio kune kun la agoĥorio kaj la speiroĥorio subformo de la hemeroĥorio.

Multajn kulturplantojn, kiuj ludas hodiaŭ gravan rolon en la nutrado de la homoj, la homo konscie disvastigis. Tritiko, hordeo, lento, spelto, fabo, lino, papavo estas ekzemploj de plantoj, kiuj ne estas tipaj en meza Eŭropo, ankaŭ se ili apartenas al la arĥeofitoj. Ilin la homoj portis komence de la ŝtonepoko antaŭ ĉ. 6.500 jaroj de la orienta mediteranea regiono al Mezeŭropo kiam la unuaj homoj komencis kultivi plantojn.

Kategorio:Planta disvastigo
Agoĥorio

[eta|thumbtime=7.35|[aŭtotrafilko kaŭzas disvastiĝon de plantsemoj.]]

**Agoĥorio** estas la nekonscia disvastigo de plantoj (disvastigmeĥanismoj de planto) fare de la homo. Agoĥorio estas apud la eteloĥorio kaj speiroĥorio subformo de la r hemeroĥorio, la disvastigo de plantoj fare de la homo.

Sur tero agroĥoriaj plantoj aperis ofte en havenoj, stacidomoj aŭ laŭlonge de la reloj. Intertempe montriĝas, ke hodiaŭ aŭtoj grave partoprenas en la disvastigo de plantoj.

Pere de agoĥorio antaŭ ĉio disvastiĝas akvoplantoj. Precipe la balastakvo de grandaj ŝipoj kulpas pri la disvastigado. Agoĥorie transportataj plantoj havas precipe negativan efikon al la marborda faŭno kaj flaŭro..

## Literaturo 
* Alfred Crosby: *Die Früchte des weißen Mannes.* Campus, Frankfurt am Main 1991, ISBN 3-593-34418-1.
* Bernhard Kegel: *Die Ameise als Tramp. Von biologischen Invasoren.* Heyne, München 2002, ISBN 3-453-18439-4.
* Tim Low: *Feral Future. The untold story of Australia’s exotic invaders.* Penguin Books Australia, Ringwood, 2001, ISBN 0-14-029825-8.
* Angelika Lüttig, Juliane Kasten: *Hagebutte & Co - Blüten, Früchte und Ausbreitung europäischer Pflanzen.* Fauna, Nottuln 2003, ISBN 3-93-598090-6.

Kategorio:Planta disvastigo
Birdoĥorio

[eta|300px|birdoĥorie disvastigita [ĉerizarbo (*Prunus avium*)]]
**Birdoĥorio** aŭ **ornitoĥorio** estas disvastigmeĥanismoj de planto ĉe kio birdoj transprenis la rolon de la disvastiganto de diasporoj.

## Alkutimiĝoj 
Simile al la zoogamio ankaŭ ĉe la zooĥorio okazis kunevoluo inter planto kaj la disvastiganto. Sed oftas poliĥorio.
Ĉar birdoj havas bonan vidkapablon la generativaj) diasporoj (tio povas esti fruktoj, plurfruktoj aŭ fruktaroj) estas plej ofte ruĝaj, flavaj, aŭ brile nigraj, ili formas fortan kontraston al la ĉirkaŭo. La odoro de la diaporo ne multe gravas. Krome la diasporoj restis ankaŭ post la maturiĝo al la planto, ili estas malgrandaj kaj havas molan ŝelon.

## Ekologia signifo 
Birdoj tre gravas por la semdisvastigado. Nur en Mezeŭropo oni konas 186 specioj de lignoplantoj, kies diasporoj estas disvastigataj birdoĥorie. Multaj birdoj, ekzemple eŭropazia garolo kaj nuksrompulo kovras la diasporoj en depoton kaj tielmaniere disvastigante la planton. Tio okazas ekzemple ĉe kverko, fago, avelujo kaj cembro.
La plej granda parto estas tamen disvastigata pere de endoĥorio.

Ankaŭ epifitoj kaj paparazito (ekzemple visko) estas birdoĥoriaj, iliaj semoj estas transportataj de birdoj al tiu loko, kie ili povas ekburĝoni..

## Ekzemploj 
Ekzemploj de birdoĥoriaj specioj estas:
* karnecaj semoj kiel diasporoj
** oficina peonio
** magnolio-specioj
* drupoj kiel diasporoj
** ĉerizarbo
** olivarboj
** sambuko
* beroj kiel diosporoj
** ligustroj
** riboj
** vitoj
** viskoj
** mirtacoj
** tepino (praformo de kapsiko-specio *Capsicum annuum*)
* plurfruktoj kiel diasporoj
** rozoj
** Rubuso
** sorbuso (pomfrukto)

Kategorio:Planta disvastigo
Abaetetuba

eta|center|755px|Larĝa panoramo en Abaetetuba

**Abaetetuba** estas municipo, universitata urbo kaj diocezo de la brazila subŝtato Parao. La origina loknomo La originala nomo estis "Abaeté", kiu en tupia lingvo signifas "vera homo". Per dekreto en 1943 oficiale aldoniĝis la sufikso "tuba", origine (tyba) (=renkontiĝo), por distingi ĝin de la sama komunumo en la ŝtato de Minas-Ĝerajso. Sekve, "Abaetetuba" signifas "kolektado de veraj viroj."
eta|180px|Blazono de Abaetetuba
eta|maldekstre|170px|Flago de Abaetetuba

## Bazaj informoj 
eta|Abaetetuba en la subŝtato (ruĝe).
* Loĝantaro: 150,431 (en la municipo en 2015, en la urbo en 2010: 78.000)
* Supermara alteco: 42 m
* Areo: 431&nbsp;km² (municipo)
* Telefonkodo: +55 91
* Poŝtkodo: 68000-000 - 68400-999
* Horzono: UTC -3 (somere UTC -2)
* 

## Geografio 
Abaetetuba situas en norda parto de la lando laŭ dekstra bordo de navigebla rivero Maratauíra. Belém troviĝas 54, São Luís 523, Teresina 773, Manaus 1246, **Braziljo** 1570, Natalo (Brazilo) 1585, Goiânia 1665, Salvador de Bahio 1698, Recife 1704, Maceió 1706, Belo Horizonte 2097, Campo Grande 2176, Campinas 2366, Nova Iguaçu 2415, Guarulhos 2434, **Rio-de-Ĵanejro** 2436, San-Paŭlo (urbo) 2441, Curitiba 2638, Porto Alegre 3161 km.

## Historio 
Ĉirkaŭ en 1635 kapucenaj monaĥoj alvenis en la proksimecon, kie vivis nomadaj triboj. En la proksima insulo protektita de inundoj portugaloj fondis malgrandan vilaĝon en 1724. Abaete estis deklarita urbo en 1881, kies nomo ŝanĝiĝis al Abaetetuba en 1943.

## Ekonomio 
En Abaetetuba la ĉefa okupiĝo estas produktadoj kaj prilaboradoj de nutraĵoj, trinkaĵoj, mebloj, ceramikaĵoj. La urbo ankaŭ havas metalurgian fabrikon kaj ŝipkonstruejon. Menciindas ankaŭ la komerco kaj servoj.

## Klimato 
En Abaetetuba la vetero estas komuna, kiel en Amazonio.

## Trafiko 
Abaetetuba havas facilan aliron ŝipe al Belém kaj aliaj laŭriveraj municipoj, krome la urbo havas solan vojon al la ceteraj lokoj.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Parao

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala paĝo
*  mapo, distancoj 

Kategorio:Municipoj de Parao
Kategorio:Urboj de Brazilo
Ĉenabo

La rivero **Ĉenabo** estas grava rivero de Barato kaj Pakistano. Ĝi formiĝas en supra Himalajo en la distrikto Lahaul kaj Spiti de Himaĉal-Pradeŝo, Barato, kaj fluas tra la regiono Ĝamuo kaj Kaŝmiro en la ebenaĵojn de Panĝabo, Pakistano. La akvoj de la rivero Ĉenabo venas al Pakistano laŭ la terminoj de la Indusakva Traktato.

Aleksandro la Granda laŭdire fondis la urbon Aleksandrio Surindusa (nuntempa Uĉ Ŝarif aŭ Mithankot aŭ Ĉaĉaran en Pakistano) ĉe la kunfluejo de Induso kaj la kombina fluado de la panĝabaj riveroj (nuntempe konata kiel Panjnad Rivero).

## Bildaro 

File:Chandra River.jpg|Ĉandra rivero estas supra alfluanto de Ĉenabo.
File:Bhaga River near Jispa.jpg|Bhaga rivero ĉe Jispa, Lahaul.
File:Chenab River1.jpg|Ĉenabo ĉe Gujrat.
|Vido de Marala sur Ĉenabo ĉe Sialkot.
File:Chandrabhaga river through Pangi valley.jpg|Vido de Ĉandrabhagha Rivero tra la valo Pangi en Himaĉal-Pradeŝo.

## Referencoj 
Kategorio:Riveroj en Pakistano
Kategorio:Riveroj en Barato
Kategorio:Induso
Ŝepseskara

**Ŝepseskara** (aŭ **Ŝepseskare**) estis faraono de Egiptio dum la 25-a jarcento a.K., en la antikva periodo. Oni scias tre malmulte pri li. Li estis la kvara aŭ kvina reganto en la Kvina Dinastio, kaj verŝajne regis dum malpli ol unu jaro, aŭ antaŭ aŭ post la faraono Neferefre. Ŝepseskara komencis konstruigi malgrandan piramidon ĉe Abusir, sed la laboron oni ŝajne ĉesigis post nur kelkaj semajnoj, verŝajne pro lia eksiĝo aŭ morto. Lia nomo signifas (egipte) "Noblas la Animo de Ra". etaeta|Ŝepseskara

## Fonto 
La artikolo baziĝas sur la komencaj alineoj de la anglalingva Vikipediero.

Kategorio:Faraonoj
19872 Chendonghua

'*19872 *Chendonghua'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Donghua Chen'' de Gulangju (Sjamen), emeritiĝinta kirurgo kaj aktiva amatora astronomo bone konata en tuta Ĉinio. Li helpis organizi la kvaran Internacian Laborejon pri Kometa Astronomio en Ŝanhajo en julio 2009.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1960
Speiroĥorio

[eta|270ra|La [vera kamomilo apartenas al tiuj plantoj kiuj nekoncsie kiel akompananto de greno estas disvastigata]]
**Speiroĥorio** estas botanika termino por la nekonscia disvastigo de plantoj kiel semakompananto. Tiu disvastigmeĥanismoj de planto estas kune kun la agoĥorio kaj eteloĥorio subformo de la hemeroĥorio.

Al la plantoj, kiuj uzas speiroĥorion apartenas ekzemple papaveto. Ĝi hejmiĝas origine en la mediteranea regiono, kies semoj intermiksiĝis kun kulturplantoj kaj tial papaveto dissemiĝis en meza Eŭropo. Simila validas por la arĥeofito vera kamomilo, cejano, ordinara agrostemo kaj kampa ranunkolo.

Kelkaj aŭtoroj, ekzemple Lüttig, Kasten kaj Kowarik, kredas ke la speiroĥorio en la lastaj jaroj estas relative malofta afero, ĉar hodiaŭ semoj estas purigitaj antaŭ la dissemado.

Kategorio:Planta disvastigo
Fervoja akcidento de Santiago-de-Kompostelo

eta|Bildo de la akcidento je la 21:02 h.
eta|Noktaj savlaboroj
La **fervoja akcidento de Santiago-de-Kompostelo** okazis la  je la horo 20:41 ĉirkaŭ tri kilometrojn oriente de la stacio , en la antaŭurbo Angrois. Ĝi estis la plej serioza fervoja akcidento en Hispanio post 1944; el la 218 pasaĝeroj kaj kvar dungitoj mortis 80 kaj vundiĝis preskaŭ ĉiuj aliaj.

La altrapida trajno de serio Alvia 730, konsistanta el du trakciaj unuoj kaj ok vagonoj, laŭ raporto de la gazeto El País multe tro rapide eliris el tunelo kaj post longa rekta linio eniris kurbiĝon, kie ĝi dereliĝis. Tion konfesis la trajnstiristo, malgrave vundita. La rekta peco permesas rapidon de 250&nbsp;km/h, sed la kurbiĝo nur de 80&nbsp;km/h.

La dereliĝon preskaŭ sendube kaŭzis la tro alta rapido.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Santiago de Compostela (stacidomo)

Santiago
Kategorio:Santiago de Compostela
Kategorio:2013 en Hispanio
Katedralo de Oŭrenso

eta|dekstra|250px|Katedralo de la galega urbo Oŭrenso
La **Katedralo de Oŭrenso**, dediĉata al Sankta Marteno, estas la ĉefa religia monumento de la urbo Oŭrenso, de la Aŭtonoma Komunumo Galegio, en Hispanio. Ĝi estis konsekrita meze de la 12-a jarcento kaj parto de la 13-a. Ĉi tiu kirko estis deklarata Nacia Monumento la 3-an de junio 1931 kaj ĝi estas Baziliko ekde 1887.

Kategorio:Provinco Orenso
Oŭrenso
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1220-1229
Kategorio:Aperis en 1220
Beas (rivero)

La rivero **Beas**,  , konata ankaŭ kiel Biás aŭ Bias, (Sanskrita, Vipasa; Greka, Hyfazis), estas rivero en norda Barato. Tiu rivero ekfluas en Himalajo en centra Himaĉal-Pradeŝo, Barato, kaj fluas dum ĉirkaŭ 470&nbsp;km al la rivero Satleĝo en la barata ŝtato Panĝabo.

Ties totala longo estas 470&nbsp;km kaj ties akvokolekta baseno estas 20,303&nbsp;km² granda.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Kuluo (urbo)

Kategorio:Riveroj en Barato
Kategorio:Induso
Ŝjok (rivero)

eta|dekstra|Fluejo de Ŝjok.
eta|dekstra|Ŝjokaj rivero kaj valo.

La rivero **Ŝjok** (laŭ vorte "la rivero de morto" en Jarkandi Ujgura) fluas tra norda Ladako en Barato kaj tra la distrikto Gangĉe de Gilgit-Baltilando en Pakistano, 550&nbsp;km longa.

La rivero **Ŝjok**, nome alfluanto de Induso, originiĝas el la glaĉero Rimo I, unu el la branĉoj de la glaĉero Siaĉen. La rivero plilarĝiĝas ĉe la kunfluo kun la rivero Nubra. La vojo de Ŝjok estas tre malofta, originanta el la glaĉero Rimo, ĝi fluas en sudorienta direkto kaj, alirinte la montaron Pangong, ĝi faras poste nordokcidentan turniron, fluante paralele al sia antaŭa vojo. La Ŝjok fluas en ampleksan valon, subite enirante en mallarĝan gorĝon post Ĉalunka, plue tra Turtuk kaj Tjakŝi antaŭ trapasi en Pakistanon. La Ŝjok kuniĝas kun la Induso ĉe Keris, oriente de la urbo Skardu.

## Referencoj
## Literaturo 
* Sharad Singh Negi: *Himalayan Rivers, Lakes, and Glaciers*. Indus Publishing 1991, ISBN 81-85182-61-2
* H. N. Kaul: *Rediscovery of Ladakh*. Indus Publishing 1998, ISBN 81-7387-086-1, p.&nbsp;30-31 (limigita reta versio (Google Books))

## Eksteraj ligiloj 
* *Shyok River* ĉe la Encyclopædia Britannica
* Shyok River
* Shyok
* ''Shyok Valley Project - An Experiment In Suof Jammu and Kashmir 

Kategorio:Riveroj en Barato
Kategorio:Induso