open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mokrin

eta|dekstra|Mokrin situas en la mapo en la verda municipo
eta|rught|300px|Katolika preĝejo de Mokrin

**Mokrin,** serbe **Мокрин,** hungare **Mokrin** (sed historie *Homokrév*) estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato en municipo de Kikinda. La serba nomo signifas: malseka.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 5910
* Poŝtkodo: 23305
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: KI

## Situo 
Mokrin situas sur ebenaĵo, laŭ la rumana landolimo (sen trapasejo), fine de ĉefvojo el Kikinda, laŭ iama fervojo Szeged-Kikinda. La lasta troviĝas 20&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1256 en formo *Humkreu*. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. En 1849 la hungara armeo venkis la serbojn. En 1910 loĝis en Homokrév 8835 da homoj, (6592 serboj, 1233 germanoj, 814 hungaroj. En 1911 la vilaĝo prenis la nomon Mokrin. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la urbo apartenis al Hungario, al Torontál, al distrikto de Nagykikinda, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Mokrin 5918 da homoj, (serboj 4940 (84 %), ciganoj 369 (6 %), hungaroj 290 (5 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Trio por la Tria

eta|300ra|Trio por la Tria
**Trio por la Tria** estis nomo de Loka Kongresa Komitato por la Tria UK en Britio, 1907. La LKK de Kambriĝa kongreso estis formata de tri homoj: George Cunningham, John Pollen kaj Harold Bolingbroke Mudie. Vere, en "Trio por la Tria" oni devas enkalkuli ankaŭ la pastron Austin Richardson. Ili verkis kelkajn artikolojn kune, krom organizi la kongreson kaj tre influis la fruan britan Esperanto-movadon.

Kategorio:Esperanto-movado en Britio
George Cunningham

**George CUNNINGHAM** naskiĝis en Edinburgo 1852 kaj mortis, malriĉa, en Londono en la 5-an de marto 1919. Li studis medicinon en Edinburgo, poste dentistikon en Parizo. Li estis pioniro de preventa dentistiko. Li estis defonda membro de la Brita Dentista Asocio, kaj ekzercis sian profesion en Cambridge. Li estis multflanka klerulo, interesiĝanta pri belarto, scienco, kaj literaturo; vojaĝemulo, oratoro, kaj ŝatata preleganto; pioniro ne nur de Esperanto sed ankaŭ de “ĝardena golfludo”. Li tre okupiĝis pri instruado al infanoj pri buŝhigieno kaj eĉ rolis en filmeto pri tio. Li grave rolis en la kampanjo kontraŭ uzo de fosforo en alumetfabrikado. En lia malriĉiĝo, kaj en lia morto, ŝajne rolis alkoholismo en postaj jaroj.

Li partoprenis, kune kun John Pollen kaj Harold Bolingbroke Mudie, en la grupo Trio por la Tria kaj, sekve, estas unu el la membroj de Loka Kongresa Komitato de UK 1907. Kurioze li estas la sola ano de Trio por la Tria kiu ne estis citita en Enciklopedio de Esperanto.

Kategorio:Skotaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj 
Kategorio:Britaj kuracistoj
Kategorio:Esperanto-movado en Edinburgo
Želatovice

**Želatovice** estas municipo en Ĉeĥio situanta en distrikto Přerov. Ĝi havas  () kaj ties katastra teritorio estas 444 ha.

## Historio 
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1282.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵo 
* Statuo de sankta Johano Nepomuka

## Pluaj fotoj 

Želatovice, Jan Nepomucký.JPG| Statuo de sankta Johano Nepomuka
Želatovice, OÚ.JPG| Municipa ofico
Želatovice, pomník.JPG| Monumento al viktimoj de la mondaj militoj
Želatovice, hlavní ulice.JPG| Ĉefa strato

Kategorio:Municipoj en distrikto Přerov
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Přerov
Kategorio:Setlejoj en Subbeskida montetaro
Kategorio:Setlejoj en Moravia pordego
Kohtla-Järve

** Kohtla-Järve ** estas industria urbo en Estonio.

## Geografio 
eta|240px|
La urbo situas en la nordoriento de Estonio, proksime de la Balta Maro. La urbo ne kovras koheran teritorion, sed krom la kerna urbo konsistas el pluraj, parte malproksimaj, komunumopartoj.

## Loĝantoj 
Kohtla-Järve dum la jaro 2004 havis 46 346 loĝantojn. La nombro de urbanoj dum la lastaj 20 jaroj tre malkreskis, unuflanke pro la malintegriĝo de la nuna distrikta ĉefurbo Jõhvi kaj de la urboj Püssi kaj Kiviõli, kaj aliflanke pro la forloĝiĝo de grandparte ne-estonaj industriaj laboristoj post la malfunkciiĝo de multaj industriaj entreprenoj el la epoko de la sovetunia okupo de Estonio. Proksimume 20 procentoj de la urbanoj nun estas estonoj, kaj la restaj 80 procentoj estas rusoj kaj aliaj ruslingvaj malplimultoj, kiuj dum la sovetunia tempo estis loĝigitaj en la urbo, dum forloĝigitaj originaj estonaj loĝantoj dum longa tempo ne rajtis reveni. Urbopartoj estas Järve (pli-malpli 23.000 loĝantoj), Ahtme (21.500 loĝantoj), Sompa kaj Oru (po 2.000 loĝantoj), Viivikonna (900 loĝantoj) kaj Kukruse (750 loĝantoj).

**Evoluo de la enloĝantaro inter 1979 kaj 2004**
* 1979 - 87.472
* 1989 - 62.059
* 1994 - 56.600
* 1998 - 52.611
* 2000 - 47.679
* 2004 - 46.346

## Historio 
La loĝlokoj Järve kaj Kukruse unuafoje skribe menciiĝis dum la jaro 1241. Ankaŭ Sompa estas relative aĝa, ĝi fondiĝis dum la jaro 1420. Signifan rolon dum la evoluo de la urbo en postaj jaroj havis la mineralo oleoardezo, fonto por energioproduktado, kiu abunde trovatis kaj forpreniĝis en la regiono. Dum la jaro 1924 ekfunkciis la unua industria fabriko por prilaboro de ardezo, kaj samtempe konstruiĝis la laborista loĝloko Kohtla-Järve. Dum la 1930-aj jaroj pliaj loĝlokoj, kiel ekzemple Käva, estis alligitaj al la loko. La 15-an de junio 1946 la laborista loĝloko Kohtla-Järve oficiale ricevis urbajn rajtojn. Ankaŭ dum la sekvaj jaroj pluraj loĝlokoj estis integritaj en la urbon, ekzemple dum 1949 Kohtla kaj Kukruse, dum 1960 Jõhvi, Ahtme kaj Sompa, kaj dum 1964 fine Kiviõli, Oru, Viivikonna kaj Püssi. Post la komunuma reformo la urbo Kohtla-Järve havis kulmine proksimume 90.000 loĝantojn. Dum la jaro 1991, kiam la respubliko Estonio duafoje sendependiĝis dum la 20-a jarcento, iuj el la integritaj loĝlokoj rericevis sian sendependecon kaj malaliĝis el la urbokomplekso.

## Ekonomio 
Kohtla-Järvedaŭre estas centro de la forpreno kaj prilaboro de oleoardezo, malgraŭ ke la ekologie problema intenseco de tio intertempe malpliiĝis. Krome en la urbo estas fabrikoj por la produkto de torfaj brikoj, domkonstruaj materialoj kaj de mebloj, kaj aldone de nutraĵoj.

## Kulturo 
Kohtla-Järve disponas pri ardeza muzeo kaj pri filio de la ŝtata estona arta muzeo.

eta|240px|

## Partneraj urboj 
* 20px Kėdainiai, Litovio
* 20px Kemi, Finnlando
* 20px Kingisepp, Rusio
* 20px Norderstedt, Germanio
* 20px Outokumpu, Finnlando
* 20px Saransko, Rusio
* 20px Slanci, Rusio
* 20px Umeå, Svedio

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la urbo

Kategorio:Urboj de Estonio
Stria melanerpo

La **Stria melanerpo** *Melanerpes striatus* estas mezgranda melanerpo, tio estas birdo de la familio de Pegedoj, kiu loĝas nur en la insulo de Hispaniolo kaj pro tio estas endemismo de tiu Kariba insulo.

La plej karaktera eco estas, ke ties **dorso estas kovrita de flavaj kaj nigraj strioj**, kio nomigas la specion. La maskloj havas **ruĝan larĝan strion** el la frunto al la kolo, dum ĉe inoj la ruĝa strio etendiĝas nur el la nuko al la kolo, do estas simila kazo al tiu de la Glanpego. La suba vostobazo estas brilruĝa dum la vosto mem estas nigra. La pugo kaj la vizaĝo estas olivgriza kaj la beko malhelgriza. La okulirizo estas oranĝa.

Malkiel plej parto de pegedoj la Stria melanerpo estas sociema specio kiu profitas avantaĝon havi grandan nombron de individuaj plenkreskuloj en la kolonio por protekti nestaron aŭ nestarbon. Kaj ankaŭ tiu kutimaro estas simila al tiu de la Glanpego.

Ties habitato, kiu estas limigita al la ŝtatoj kiuj kovras la insulon, nome Haitio kaj la Domingo, etendiĝas el la marbordoj, al la dezertoj kaj la montaroj de la insulo.

## Referencoj 
* Short, LL: "Burdens of the picid hole-excavating habit", *Wilson Bulletin*, 1979  
*  Ne minacata.

## Eksteraj ligiloj 
* Filmoj de Stria melanerpo ĉe Interreta Birdokolekto
* Poŝtmarkoj  (de Domingo-(2), Haitio)
* Fotaro de Stria melanerpo  VIREO Photo-High Res-(Close-up) 

Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Pegedoj
Srem

eta|dekstra|240ra
**Srem** (, ) estas parto de aŭtonomio Vojvodino en Serbio. Norde kaj oriente Danubo, sude Sava (rivero) faris limon por la regiono, kiu nun jam ne estas unueca. Nepre menciinda, ke okcidente oni longe planis kanalon Danubo-Savo, sed pro disfalo de Jugoslavio tio ne realiĝas.

## Historio 
La romianoj havis tiun regionon *Sirmium*. La hungaroj kaj kroatoj komune havis departementon Szerém, kiu la plej bone kovris la regionon. Depost la mezepoko la historio similis al Vojvodino: turka okupado, poste diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Dum la Habsburga Imperio parlamentanoj partoprenis ankaŭ al hungara kaj kroata parlamentadoj, fine okazis kompromiso: la hungaroj ricevis Rijeka, kroatoj ricevis ĉi tiun regionon. Post la 1-a mondmilito la regiono apartenis al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. Ene de la lando Srem dividiĝis:
* Beogrado-regiono
* okcidenta (aŭ kroata) regiono
* rest-Srem

Dum disfalo de Jugoslavio gravaj bataloj okazis en la regiono. La plej menciinda estas sieĝo de Vukovar.

Dosiero:Vojvodina03.png
Dosiero:KoH-CS-Szerem.svg|Departemento Szerém
Dosiero:M vojvodina02b.png|Partoj de Vojvodino

Kategorio:Serbio
Bambi II

***Bambi II*** estas usona animacia filmo produktita de *DisneyToon Studios* kaj publikigita en 2006. La rakonto de la filmo okazas paralele al la originala filmo.

## Intrigo 
La filmo rakontas la historion de Bambi, la cervido, ĉefrolulo de la originala filmo, kiam, post la morto de lia patrino, lia mistera patro la "Granda Princo de la Arbaro" (interpretita de Patrick Stewart), devas zorgi pri li. La Granda Princo nur atendas de Bambi, ke li kondutu digne kaj klopodu iĝi Princo de la Arbaro, sen rimarki ke la juna cervo ankoraŭ suferas pro la perdo de la patrino kaj bezonas lian amon; dume Bambi iom post iom konatiĝas kun sia patro kaj verve deziras esti kiel li, sed sentas sin frustrita kaj forlasita, ne povante egali lin. Bambi kunvenas kun siaj malnovaj amikoj kaj alfrontas plurajn fojojn la minacojn de la arbaro, kies plej danĝera estas la ĉeesto de la homo. Tiel, dum la patro instruas al la filo la vojon por iĝi adolto, la valoron, la filo instruas al la patro la vojon por iĝi vera patro: la amon.

## Ĉefparolantoj 
en la origina, anglalingva versio
* Patrick Stewart : Granda Princo de la Arbaro
* Alexander Gould : Bambi
* Keith Ferguson : Friend Owl (la strigo)
* Brendon Baerg : Frapulo
* Nicky Jones : Floro
* Andrea Bowen : Faline
* Anthony Ghannam : Ronno
* Makenna Cowgill, Emma Rose Lima, kaj Ariel Winter : fratinoj de Frapulo
* Brian Pimental : Groundhog / Porcupine (marmoto / histriko)
* Carolyn Hennesy : Patrino de Bambi
* Cree Summer : Mina / Mena

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Usonaj animaciaj filmoj
Kategorio:Filmoj de Disney
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2006
Kategorio:Usonaj komediaj filmoj
Kategorio:Usonaj muzikaj filmoj
Campaign for Liberty

'''''Ron Paul's Campaign for Liberty''''' (La Kampanjo por Libereco de Ron Paul) estas politika organizo fondita de Ron Paul, dekfoje elektita politikisto de Usono. La kampanjo celas kontinuigi la "Revolucion Ron Paul", kiu estis kreita dum la prezidenta kampanjo de 2008 de Paul, kaj nune provizas membrecoprogramon. Ĝia leĝa stato estas tio de 501(c)4 senprofita. Ĝi ankaŭ estas sciita kiel C4L.

Paul anoncis la oficialan komencon de La Kampanjo por Libereco ĉe la Teksasa Respublikana Kunvenego la 12-an de junio, 2008

Kategorio:Politiko de Usono
David Sirota

**David J. SIROTA** (nask. 1975) estas usona politika komentisto. Li estas aŭtoro de du libroj, kiuj atingis la plejbonvendlisto de The New York Times kaj nacie publikita gazetkolumnulo kaj blogisto. Liaj vidpunktoj estas ĝenerale progresemaj, sed novkonservativuloj ankaŭ kelkfoje laŭdas lin pro lia malfermita kontraŭeco de novliberalismo. En 2008 Sirota estis priskribita en The New York Times kiel populista kanajlarstimulanto.

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj
Provinco Zaragozo

eta|Provinco Zaragozo
**Zaragozo** estas provinco de la nordo de Hispanio, situanta en la centro de la aŭtonoma regiono Aragono.

La provinco Zaragozo etendiĝas sur 17.274 km². En 2009 la loĝantaro estis ĉirkaŭ 970.313 loĝantoj kun loĝdenso de 56,17 loĝ/km². La provinco konsistas el 293 municipoj kaj 3 submunicipoj.

Ĝi limas kun la provincoj Ilerdo, Taragono, Teruelo, Gvadalaĥaro, Sorio, Rioĥo, Navaro kaj Huesko. La urbo Zaragozo estas samtempe provinca ĉefurbo kaj provinco de la Aŭtonoma Komunumo.

## Geografio 
La provinco Zaragozo enhavas areon de 17 274 km². En 2020 la loĝantaro estis de 972 528 loĝantoj kaj la loĝdenseco estis de 55,27 loĝ/km².

La provinco Zaragozo estas formata de 293 municipoj plus tri submunicipoj. Ĉirkaŭ 16% de la totala etendo de la provinco Zaragozo estas de arbara tereno, kaj tial ĝi estas la kvara provinco en la lando kaj la ĉefa de la tri de Aragono kun plej granda arbara tereno. La pejzaĝo de la provinco estas tre varia kaj konstituita per montaroj, ravinoj kaj valoj (en la zonoj de la Malsupra Aragono kaj Mequinenza) ĝis montaraj dekliveroj de Ĉepireneo, ebenaĵoj de *Cinco Villas* aŭ el Campo de Borja ĝis La Almunia de Doña Godina.

En Mequinenza estas la kunfluejo de la riveroj Segre, Cinca kaj Ebro, kiel unu el plej grandaj rivera kunfluejo de Eŭropo. La Lageto Gallocanta estas tipa ekzemplo de montara senelflua baseno, tio estas, sen elirejo al maro. Ties akvoj devenas ĉefe de subteraj akvofluejoj, pro kio ties salenhavo estas tre alta: dek fojojn super tiu de marakvo, pro kio dum sekego ekformiĝas sur ties bordoj salkrustaĵoj.

La klimato de la provinco Zaragozo estas de tipo kontinenta kun gravaj malvarmoj en vintro kaj tro varmaj someroj. La pluvo estas neregula kaj malabunda. La dominanta vento en la zono estas "cierzo" plej ofte laŭ la valo de la rivero Ebro kaj en kelkaj el ties loĝlokoj povas superi 100 km/horo.

## Komarkoj 
Temas pri dek tri komarkoj. La du plej malsupre listigitaj estas unusola komarko kun du diferencaj nomoj kaj konsideroj.
eta|maldekstre|230ra|Komarkoj de Aragono; Zaragozo centre.

La jenaj komarkoj kun ĉefurbo en la provinco Huesca enhavas kelkajn municipojn de la provinco Zaragozo:
* Bajo Cinca: Mequinenza.
* Hoya de Huesca: Murillo de Gállego kaj Santa Eulalia de Gállego.
* Jacetania: Artieda, Mianos, Salvatierra de Esca kaj Sigüés.
* Monegros: La Almolda, Bujaraloz, Farlete, Leciñena, Monegrillo kaj Perdiguera.

## Vidu ankaŭ 
* Aragono
* Municipoj de la provinco Zaragozo

## Eksteraj ligiloj 
* Diputación Provincial de Zaragoza

Kategorio:Provinco Zaragozo
Martin Wolf

**Martin WOLF** (1946) estas brita ĵurnalisto. Li estas asocia eldonisto kaj ekonomika komentisto de la ĵurnalo *Financial Times*. Li studis en la Universitato de Oksfordo. Lia lasta verko estas *Why Globalization Works* (Kial tutmondiĝo funkcias), kie li defendas la tutmondan merkatekonomion, kvankam li agnoskas kelkajn el ties ne solvitajn problemojn, nome malriĉeco, impostado kaj agreso kontraŭ la medio.

## Bibliografio 
* *Why Globalization Works* (Yale University Press 2004) ISBN 978-0300102529

Kategorio:Britaj ĵurnalistoj
Kategorio:Britaj ekonomikistoj
Paul Ormerod

**Paul ORMEROD** estas ekonomikisto kiu plej ofte bazigas siajn studojn sur la teorio de la komplikeco, nome la komplikeco de la ekonomio, la negocoj kaj la ekonomia konkurenco. Ormerod uzas multfakan alproksimigon, uzante ŝajne malproksimajn fakojn kiel biologio, fiziko, matematiko, statistiko kaj psikologio kiel fontojn de rezultoj kiuj povas estis aplikataj al la ekonomiko.

## Bibliografio 
Paul Ormerod verkis tri librojn kaj multajn gazetartikolojn. La libroj estas jenaj:
* *The Death of Economics* (La morto de ekonomiko)
* *Butterfly Economics* (Papilia ekonomiko)
* *Why Most Things Fail: Evolution, Extinction and Economics* (Kial aĵoj malfunkcias?: Evoluo, estingo kaj ekonomiko)

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Paul Ormerod
* La morto de ekonomiko 

Kategorio:Britaj ekonomikistoj
Roza Ŝanina

**Roza Jegorovna ŜANINA** (, 3-an de aprilo 1924 – 28-an de januaro 1945) estis soveta kaŝpafisto dum la dua mondmilito. Ŝi konfirmite respondecis por mortigo de 54 malamikoj, inkluzive de 12 malamikaj kaŝpafistoj dum batalo je Vilno. Studinte en instruista pedagogia instituto en Arĥangelsk ŝi fariĝis sperta kaj fidinda instruistino en infanvartejo. Poste ŝi propravole aliĝis al Vsevobuĉ kaj pli poste al akademio de centraj virinaj kaŝpafistoj en Podolsk. La 22-an de junio 1943 Ŝanina aliĝis la Ruĝan Armeon kaj la 2-an de aprilo 1944 ŝi ekservis en la 184-a pafila divizio, kie kreiĝis virina snajpera trupo. Ŝi estis aprezita per ordeno de Gloro la 18-an de junio kaj denove la 22-an de septembro 1944.

eta|maldekstra|Shanina
Foje, akceptante ordonon de komandanto de bataliono por ke ŝi senprokraste revenu en postfrontejon, Ŝanina respondis „Mi revenos post la batalo“. Tiuj ĉi vortoj poste fariĝis titolo de libro *Reveninta el la batalo* de Nikolaj Ĵuravljov. La 12-an de decembro 1944 Roza estis pafita en ŝultron kaj la 27-an de decembro 1944 ŝi estis aprezita per medalo por kuraĝo.

Ŝanina mortis en batalo proksime de ĥutoro en Rikhau. Ŝia bataltaglibro kaj kelke da leteroj estis publikigitaj. Stratoj en Arĥangelsk kaj en vilaĝo en Ŝangala kaj Strojevskoje estis nomitaj laŭ ŝi. Ŝanina havis kvar fratojn: Miĥail, Fedor, Sergej kaj Marat. Miĥail mortis dum sieĝo de Leningrado en 1941, dum Fedor estis mortigita la saman jaron dum Batalo de Kimrio. Sergej neniam revenis viva el la milito, sole la vivanta Marat estas survivinta persono.

## Notoj kaj referencoj 

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Snajperoj
Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Naskiĝintoj en Arĥangelska provinco
Kategorio:Mortintoj en Germanio
Kategorio:Naskiĝintoj la 3-an de aprilo
Kategorio:Mortintoj la 28-an de januaro
Vilmos Nagy, nagybaczoni

**NAGY Vilmos, nagybaczoni** aŭ **Vilmos NAGYBACZONI NAGY** (nadjbaconi nadj), estis hungara genaralkolonelo, ministro por militaj aferoj. Li naskiĝis en Parajd la 30-an de majo 1884 kaj mortis en Piliscsaba la 21-an de junio 1976.

## Biografio 
Vilmos Nagy finis la Akademion Ludoviko, poste militlernejon en Vieno. En 1934 oni promociigis lin generalmajoro, ekde 1937 divizia generalo. Ekde 1940 ĝis sia pensiuliĝo en 1941 li estis komandanto de 1-a armeo. Inter 24-a de septembro 1942 kaj 12-a de junio 1943 li estis ministro por militaj aferoj en registaro de Miklós Kállay. Li penis moderigi la germanan influon, la influon de hungara ekstremdekstro. Li mildigis multe la staton de laborservuloj. Post la povakiro de Ferenc Szálasi la 15-an de oktobro 1944 oni arestis lin kaj li liberiĝis en la fino de aprilo de 1945.

## Verkoj 
* *Szerbia meghódítása* (Bp., 1929);
* *A Románia elleni hadjárat* (Bp., 1923);
* *A támadás* (Bp., 1926);
* *Végzetes esztendők*, 1938–1945 (memuaro, Bp., 1947).

## Literaturo 
* Kun József: *Magyarország német megszállása és a katonai ellenállás lehetősége* (Hősi múltunk, Bp., é. n.).
* Nemeskürty István: *Requiem egy hadseregért* (Bp., 1972).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Nagy, V
Nagy, V.
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Kategorio:Hungaraj oficiroj
Randolph L. Braham

**Randolph L. Braham** originala nomo *Adolf ÁBRAHÁM* estas historiisto en Usono deveninta el transilvanuja hungarjuda familio naskita en Bukareŝto la 22-an de decembro 1922.

## Biografio 
Randolph L. Braham edukiĝis en Dej. Inter 1943-45 li estis laborservulo en Ukraino, pli poste kaptito en sovetia labortendaro. Li elmigris Usonon en 1948. Ekde 1966 li estis distingita profesoro pri politikaj sciencoj de la universitato de Novjorko, direktoro de Instituto Rosenthal. Lia ĉefa esplorkampo estas la historio de la holokaŭsto en Hungarujo. Li estas aŭtoro, respektive redaktoro de 39 volumoj kaj kunaŭtoro de pliaj 26 volumoj.

## Verkoj ĉefaj 
* *Eichmann kaj la pereo de la hungaraj judoj* en la angla lingvo 1961, en la hungara lingvo 1962;
* *The Hungarian Jewish Catastrophe. A Selected and Annotated Bibliography, 1984.
* *La hungara holokaŭsto*, en la angla lingvo 1981, en la hungara lingvo 1-2. 1988.
* *Román nacionalisták és a holocaust* (Rumanaj naciistoj kaj la holokaŭsto), 1998.

## Literaturo 
* BRAHAM, Radolph L.: *Életinterjú levélben a 80 éves Randolph L. Braham professzorral'' (Vivkarier-intervjuo koresponde kun la 80-jara profesoro) [raportisto:] Karsai László. = Múlt és jövő. [14]. 2002. 4. 93-101.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon

## Eksteral ligiloj 
* Holokauszt Magyarországon

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Usonaj historiistoj
Rusko Selo

eta|dekstra|Rusko Selo situas en la mapo en la verda municipo
eta|dekstra|300ra|Preĝejo de Rusko Selo

**Rusko Selo,** serbe **Руско Село,** hungare **Torontáloroszi** (aŭ *Kisorosz)* estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato en municipo de Kikinda.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 3320
* Poŝtkodo: 23314
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: KI

## Situo 
Rusko Selo situas sur ebenaĵo.

## Historio 
Ĝis fine de la 1-a mondmilito la komunumo apartenis al Hungario, al Torontál, al distrikto de Kikinda, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Rusko Selo 3328 da homoj, (serboj 1880 (57 %), hungaroj 1181 (36 %), jugoslavianoj 55 (2 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Datumportilo

**Datumportilo** estas ajna aĵo por transporti datumojn per fizika objekto. Ek de komence por transporti estis uzitaj paperaj trubendoj kaj trukartoj kaj poste aperis magnetaj kaj optikaj diskoj, kaj datumportiloj surbaze de icoj.

## Specoj de datumportiloj 
*Disketo
*Datumdisko
*Datumkarto
*Lumdisko
*Trubendo
*Trudisko
*Trukarto
*USB-poŝmemorilo

Kategorio:Komputiko
Ritornelo

**Ritornelo** (aŭ *refreno*) estas tiu parto de rondelo, kiu dumpase de ĉi tiu muzikaĵo plurfoje revenas neŝanĝite kaj kiu alternas kun kontrastaj interludoj, la t.n. kupledo.

Ĉe solokonĉertoj de la baroko oni ofte parolas pri la **ritornelformo**, kaj per tio oni nomas la subdivido en tuteco- kaj solopartoj, popularigite precipe per Antonio Vivaldi. Laŭ ĉi tiu principo la orkestro komencas per ritornelo, kiu entenas la muzikajn ĉefideojn, post tiu sekvas muzike plejparte diferenca strofo de la soloparto. Ĉisekve la orkestro reenprenas la ritornelon en pluraj -ofte plimallongigaj - transformigoj, alterne kun virtuozaj solostrofoj. Parte la finala ritornelo estas komplete ripetata. Plejofte en ritornelo sinsekvis la tonaloj toniko – dominanto – tonikoparalelo – toniko kaj - en minoro - toniko – dominanto (ankaŭ minordominanto) – tonikoparalelo – toniko. Ofte la solopartoj, plejparte nur akompanataj per ĝeneralbaso, klare kontrastas la ritornelojn kaj havas la harmonian taskon moduli en la venontan tonalon de la ritornelo.

Origine fruaj italaj popolkantoj, kies triliniaj strofoj rimiĝis laŭ la sinsekvo A-B-A, nomiĝis ritornelo.

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Baroka muziko
Báta

**Báta** (bAta) estas vilaĝo kaj municipo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Tolna, en subregiono de Szekszárd.
eta|300px|Aera panoramo de Báta

## Bazaj informoj 
* Areo: 66 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.1282/18.7759
* Loĝantaro: 1920
* Poŝtkodo: 7149
* Telefonprefikso: 74

## Geografio 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Danubo, laŭ traira flankovojo. Pramo estas al Szeremle. Bátaszék troviĝas 10, Baja 19, Szekszárd 30 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko kaj ferepoko, poste keltoj lasis tie restaĵojn, ĉar la loko estis grava trapasejo. La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1015 en formo *"Bátatő"*. Abatejo fondiĝis en 1092. La turkoj bruldetruis la komunumon en 1529, poste plene detruis en 1539. Tamen laŭ turkaj dokumentoj Báta estis grava urbo en 1545. En 1848 la aŭstroj bruldetruis la urbeton, sed la loĝantaro rifuĝis, poste rekonstruis la urbeton.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1709, en 1828 klasikismiĝis
* romkatolikaj preĝejoj omaĝe al Sankta Sango (ankaŭ pilgrimloko) kaj omaĝe al Sankta Mikaelo
* skulptaĵo pri Johano Nepomuka
* akvopumpila stacio unike funkcianta per karbeto

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Pörböly

**Pörböly** (porboj) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Transdanubio**, en departemento Tolna, en subregiono de Szekszárd.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.2041/18.8153
* Loĝantaro: 610
* Poŝtkodo: 7142
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Danubo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Baja-Bátaszék. La lasta troviĝas 6, Baja 13 km-ojn for.

## Historio 
Dum la turka erao troviĝis tie kaŝitaj farmoj en la marĉo. Grandaj inundoj okazis en 1956 kaj en 1965. El la farmoj vilaĝo formiĝis ricevanta rangon vilaĝo en 1985. La ĉirkaŭaĵo de kunfluejo Sió kaj Danubo iĝis Nacia parko. La loĝantaro laboras precipe en la nacia parko.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, poŝto, kuracejo, familihelpa servo.

## Vidindaĵoj 
* Nacia parko nomata "Gemenc" kune kun arbara etfervojo.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Irén Orosz

**OROSZ Irén** (oros) familinomo: Princz Lajosné, nask. *Ortner Irén*, estis rumanuja hungara verkistino, redaktorino naskita en Arad la 22-an de septembro 1907 kaj mortinta en Kluĵo la 28-an de aprilo 2001.

## Biografio 
Irén Orosz finis kvar klasojn en malsupra gimnazio (1922), poste ŝi estis virina tajlormetiistino. Pro sia komunista konvinkiĝo ŝi estis malliberigita (1925-26). Ŝi iĝis laboristino en Braŝovo kaj ŝi estis denove kondamnita (1928-30). Poste ŝi iĝis raportistino de gazetoj Virradat kaj Reggel (1931-36), pli poste redaktorino de Deva de la Brassói Lapok-*Népújság* (1937-38). En 1945 ŝi alvenis al Kluĵo, kaj ŝi estis rubrikestra raportistino, interna kunlaborantino de Dolgozó Nő kaj Utunk kaj poste sia pensiuliĝo (1967) vicĉefredaktoro de Utunk. Ŝian libron *Találkozás a hosszú úton* pri eksterleĝaj jaroj kaj pri ĝiaj herooj post 1956 je la ordono de cenzorofico oni neniigis.

## Volumoj 
**Kaleidoszkóp* (noveloj, Arad 1936);
**Zeng a Beszterce völgye* (jegyzetek az épülő vízierőműről, 1953);
**Találkozás a hosszú úton* (1958);
**Napirendi pont: a boldogság* (rakontoj, 1959);
**Tavaszi üzenet* (rakontoj, 1961);
** Kövér pap vadászó macskája* (noveloj, 1968).
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Lolium temulentum

[thumb|*Lolium temulentum* - [Muzeo de Tuluzo]]
**Lolium temulentum**, komune konata kiel venena lolo, estas planta specio de la subfamilio de Pooideae. Ĝi estas unujara. *Temulentum* signifas latine ebria.

Kutime ĝi nature kreskas tie kie oni kultivas tritikon, kaj pro tio oni konsideras ĝin trudherbo por tiu kultivado. La simileco inter tiuj du plantoj estas tiom granda, ke en kelkaj regionoj lolo estas nomata "falsa tritiko".

Ĝi estas menciata en la evangelio de Mateo kaj de tie en multaj proverboj kaj diraĵoj kiel ekzemplo de tiu kiu malamikigas aliulojn.

## Priskribo 
Ĝi altas 30–90&nbsp;cm. La ekstera glumo altas kiel la spiketo. La tigo estas firma rigida kaj vertikala. Ĝi estas autogama.

## Parazitoj 
Ĝiaj parazitoj *Neotyphodium lolii*, kiu produktas la alkaloidojn ergovalinon, lolinon aŭ *Gloeotinia granigena*, kiu produktus la alkaloidon temulinon, estas la kialo de ĝiaj nervotoksajn kvalitoj. Sed la temulino estus nur eksperimenta artifiko.

1916, Nikolaj Vavilov en Irano malkovris ke rusiaj militistoj estas malsanaj kaŭze de
venena lolo en pano.
 
*Blumeria graminis*, *Claviceps purpurea*, *Gaeumannomyces sativus* estas ankaŭ parazitoj de lolo.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* tela botanica  
* venenaj kreskaĵoj  
* [Tezo de Irmgard Katz sub la gvidado de Ersnt Gäumann(https://eo.wikipedia.org/wiki/Ersnt_G%C3%A4umann) 1949] 

Kategorio:Lolium
Kategorio:Venenaj plantoj
Gerjen

**Gerjen** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Paks.
eta|120ra|maldekstre|Blazono de Gerjen

## Bazaj informoj 
* Areo: 36 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.4891/18.9037
* Loĝantaro: 1350
* Poŝtkodo: 7134
* Telefonprefikso: 75

## Situo 
Gerjen situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Danubo (kun haveno kaj pramo al Kalocsa), laŭ traira flankovojo. Fadd troviĝas 9, Kalocsa 10, Paks24, Szekszárd 27 km.
eta|Kalvinana preĝejo de Gerjen

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko. Antaŭ la hungaroj avaroj vivis tie. La unua mencio devenis el 1211 en formo *Gergyen*. En 1844 incendio okazis, sekve la vilaĝo iom pli proksime al la Danubo trovis novan lokon. Inundo okazis en 1893.

Vilaĝservoj estas lernejo, biblioteko.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo, de 1871
* romkatolika preĝejo omaĝe al Koro de Dipatrino (kun 3 navoj) de 1949, samtempe pilgrimloko, la turo estas 14 metrojn alta

## Famuloj 
* En Gerjen naskiĝis maristo-akademiano Albert Kenessey.
* En Gerjen mortis ekonomikisto Sándor Ausch.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Anna Látó

**LÁTÓ Anna** (pseŭdonimo: *Gyulai Anna*) estis rumanuja hungara verkistino, ĵurnalistino, redaktoro, tradukistino naskita en Komandó la 8-an de julio 1906 kaj mortinta en Kluĵo la 7-an de junio 1993. Ŝi estis la edzino de László Erdélyi kaj la patrino de estetikisto János Jánosi.

## Biografio 
Anna Látó finis la gimnazion en Braŝovo, ŝi abiturientiĝis en Budapest (1924). Ŝi pristudis pedagogion kaj psikologion en Vieno, kie ŝi estis studentino de Alfred Adler. Ŝi estis ĵurnalistino de Brassói Lapok, raportistino de gazetoj el Budapeŝto (1932-39). Dum la dua mondmilito ŝi restadis en Anglujo kiel mastrumdungitino. Ŝi estis interna kunlaborantino de Dolgozó Nő, ĝia ĉefredaktorino (1947-53), poste redaktoro de Utunk, literatursekretario (1953-63).

## Verkoj 
**Barátaim*, portretoj, Bk., 1956;
**Szolgálni mentünk Angliába*, raportaĵo, Bk., 1957;
**Honvágyam hiteles története*. Szubjektív monográfia [Kommandóról], Bk., 1981;
**A különvonat utasai*, romano, Bk., 1984.

## Tradukaĵoj 
* William Somerset Maugham: Sör és tea, Bk., 1967;
*Aldous Huxley: Pont és ellenpont, romano, Bk., 1968;
*W. Somerset Maugham: Sör és perec, romano, 1980.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Basviolono

eta|Basviolono. Moderna rekonstruaĵo de historia instrumento
La **basviolono** estas historia arĉinstrumento el la familio de la gambovjoloj.

Pro la konstrumaniero ĝi validas kiel pontinstrumento ekde la gambovjola familio al la kontrabaso. Kontraŭe al la gambovjoloj ĝi ne plu estas tenata per la gamboj, sed estas starata sur la grundon. La basviolono ekzistas kaj gambovjol- kaj ankaŭ violonforma. Ĉe gambvjolformo foje okazas, ke ĝi havas la violontipajn f-truojn.

Per ĉi tiu nocio oni kunigis kaj okfutajn instrumentojn, sonantaj kiel notite, kaj ankaŭ deksefutajn instrumentojn, sonantaj oktavon pli malaltaj. Nuntempe en aparta kazo estas malfacile decidi, pri kiu instrumento komponisto tiam disponis.

## Basviolono ĉe Johann Sebastian Bach 
[eta|maldekstra|300px|Basviolono pentrita ĉ. [1640 de Peter Lely, pentristo baroka anglo-nederlanda, montranta grandan basinstrumenton laŭforme de violonĉelo, sed kun granda tonamplekso kaj ludata kiel gambovjolo, do kun manplato supren]]
Johann Sebastian Bach nomis sian plej malaltan arĉinstrumenton ĉiam *basviolono* kaj paŭzigis ĝin nur malofte en plene okupitaj verkoj (ekz. kantatoj). Laŭ nuna stato de la esploro en Vejmaro ankoraŭ ekzistis loka tradicio, laŭ kiu la basviolono estis okfuta instrumento. En partituroj el sia tempo en Köthen kaj Lepsiko Bach kondukas la instrumenton ĉiam malsupren ĝis D, foje ankaŭ ĝis C. Jen temas verŝajne pri du diferencaj deksesfutaj instrumentoj, kiujn Bach plejofte nomis *violone grosso* aŭ simile. En la Brandenburgaj konĉertoj ĉiuj tri instrumentoj aperas.

## Fontoj 
Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Kategorio:Kordinstrumentoj
Madocsa

**Madocsa** [madoĉa] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Paks.
300px|eta|dekstra|Kalvinana preĝejo de Madocsa

## Bazaj informoj 
* Areo: 43 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.6875/18.9593
* Loĝantaro: 2040
* Poŝtkodo: 7026
* Telefonprefikso: 75

## Situo 
Madocsa situas sur ebenaĵo, la Danubo preterfluas, laŭ traira flankovojo.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1019. Dekomence la loĝantoj okupiĝis precipe pri fiŝado, post la mezepoko ankaŭ pri fruktarboj kaj vinkulturo. En 1145 abatejo fondiĝis, kiu senhomiĝis en la 15-a jarcento. La vilaĝo restis viva dum la turkoj.

Vilaĝservoj estas lernejo, biblioteko, infanĝardeno, klubo de maljunuloj, kuracejo, infanokuracejo, kulturdomo, sportejo. La vilaĝo famas pri popoldancistoj.

## Vidindaĵo 
* postbaroka kalvinana preĝejo (Madocsa) de 1806, iom da ŝtonoj devenas el la mezepoka preĝejo


Kategorio:Vinvilaĝoj
Bölcske

**Bölcske** [bolĉke] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Paks.
eta|Kastelo de Bölcske

## Bazaj informoj 
* Areo: 59 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.7385/18.9637
* Loĝantaro: 3030
* Poŝtkodo: 7025
* Telefonprefikso: 75

## Situo 
Bölcske situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Danubo, laŭ flankovojoj, fervojo Pusztaszabolcs-Paks preteriras. La lasta troviĝas 24 km-ojn for.

## Historio 
Tiu areo estis loĝata dum la neolitiko kaj kuprepoko, el la bronzepoko restaĵo de terfortikaĵo estas. La Danubo kovras restaĵojn de la romianoj.

## Vidindaĵoj 
* katolika baroka preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo de 1796, la ŝtonoj devenas el la mezepoka abatejo de Madocsa
* klasikisma kalvinana preĝejo de 1844
* Kastelo de Bölcske (nuntempa hoteleto)
* muzeeto

## Famuloj 
* En Bölcske naskiĝis János Hajdók, instruisto.
* En Bölcske mortis László Cseh (juristo).

## Famaj nomportantoj 
* Gusztáv Bölcskei, episkopo
* Elemér Bölcskei, arkitekto

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Google Chrome

**Google Chrome** estas foliumilo programita de Google. Ĝi estas mallibera programo. Ĝi estis anoncita la 1-an de septembro 2008 per bildrakonto de Scott McCloud distribuita sub la permesilo "Creative Commons Atribuo-Nekomerca-Neniuj derivaĵoj 2.5" kaj sendita per retpoŝto al kelkaj blogistoj. Poste la oficiala blogo de Google ripetis la anoncon.

## Trajtoj 
Chrome implicite enhavas Google Gears, aplikprograma interfaco kiu ebligas atingi senkonekte siajn datumojn (ekzemple la ofica programaro Google Documents), kaj permesas atingi retaplikaĵojn ekster la foliumilo. Google Chrome ankaŭ pruntas trajtojn de siaj rivaloj: legosigna atingsistemo simila al “*speed dial*” de Opera, kaj inteligenta adresbreto, grava elpensaĵo de Opera jam uzita de Mozilla Firefox kaj la beta eldono de Internet Explorer 8.

Chrome uzas:
* la aranĝan modulon WebKit (ĝin ankaŭ uzas Safari);
* novan JavaScript-an modulon baziĝantan sur virtuala maŝino nomata V8, anoncita kiel tre efika dank’ al:
** ĝustatempa kompilado de JavaScript-a kodo al maŝinkodo,
** tuja atingo al atributoj per kompleksa interna prezento (objektema kaj dinamika datumtipo) de JavaScript-aj elementoj,
** efika memorredisponigilo, per klare identigitaj objektoj kaj adresmontriloj;
* propran memorspacon por ĉiu komponanto aŭ langeto por gajni rapidecon kaj sekurecon;
* malfermitan kodon;
* dinamikan startpaĝon kun aspekto de la 9 plej vizititaj paĝoj kaj de lastaj legosignoj, fermitaj langetoj kaj serĉoj;
* privatnavigadan reĝimon, kie nenio konserviĝos post la halto de Chrome.

La unua beta eldono aperis la 2-an de septembro 2008 por Windows XP SP2 kaj postaj.

«Chrome» estas kunmetata surbaze de fontoteksto, el kiu estas kunmetebla libera TTT-legilo «Chromium», uzata interalie por testado de aferoj iam aperontaj en «Chrome».

Google Chrome ne administras propran prokurilon sed tiun uzatan de Internet Explorer.

Kelkaj programoj, interalie CyberDOCS, ne funkcias per Google Chrome.

## Versioj 
* 2008 (septembro): Versio 0.2.149.27

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Chrome OS

## Eksteraj ligiloj 
* Senpaga versio
Armena Patriarkejo de Konstantinopolo

La **Armena Patriarko de Konstantinopolo** nuntempe estas la estro de unu el la plej etaj patriarkatoj de la antikvaj orientaj eklezioj, kiu havis politikan rolon kaj ankoraŭ li havas spiritan aŭtoritaton, simile al la aliaj orientaj eklezioj. Malgraŭ la grandega malkreskado de la kredantoj, la patriarkato ankoraŭ rangas kiel la kristana komunumo plej granda de Turkio. La Armena Patriarkato de Konstantinopolo agnoskas la superecon de la Katolikoso de Armenio, kun sidejo en Eĉmiadzin, Armenio, rilate al la ĝeneralaj aferoj de la armena eklezio. Pri lokaj aferoj la patriarkato estas tute memstara.

## Historio 
Dum la Bizanca Imperio al la Armena Apostola Eklezio estis malpermesate agi en Konstantinopolo, ĉar la Greka Ortodoksa Eklezio konsideris ĝin kiel herezo. Multaj patriarkoj estis enkarcerigitaj inkluzive de Sankta Narses, estis enprizonigitaj en la Insuloj Princo de la bizancoj, akuzitaj je herezo. La otomana sultano Mehmed la 2-a ne nur permesis ke la grek-ortodoksa eklezio restu en la urbo, sed ankaŭ permesis ĝian rivalon, la armena eklezio, establi ĝian propran sidejon en la nova otomana ĉefurbo, parte ĉar konvenis al li ke la kristanoj estu dividataj en kelkaj frakcioj. Dum kelka tempo la Siria Ortodoksa Eklezio restis sub la jurisdikcio de la Armena Patriarko. Samkiel la greka patriarkato, la armena suferis la ŝtatan intervenon en ĝiaj internaj aferoj.

La unua Patriarko estis **Hovagim la 1-a**, kiu samtempe estis episkopo de Bursa. En 1461 estis sendita al Konstantinopolo de la sultano Mehmed la 2-a, kie li establiĝis kun la titolo "**Armena Patriarko de Konstantinopolo**" . Hovagim estis agnoskata kiel gvidanto kaj religie kaj laike de ĉiuj armenoj loĝantaj en la Otomana Imperio. kaj portis la titolon ***Milletbaşı*** aŭ '***Etnarca***' krom la titolo Patriarko. Kvankam ekzistis 115 pontifikadoj ekde 1461, nur ekzistis 84 Patriarkoj; ekzemple: Karapet la 2-a regis dum kvin pontifikadoj (1676-1679, 1680-1681, 1681-1684, 1686-1687 kaj 1688-1689).

En 1896 la Patriarko Matteos la 3-a Izmirlian estis deponita kaj ekzilita al Jerusalemo de la sultano Abdul Hamid la 2-a, pro lia aŭdaco denonci la masakron de la jaro 1896. Ne estis permesata lia reveno ĝis 1908, kiam la sultano estis deponita. La Nacia Konstitucio(*Sahmanadrootiun*) koncedita al la armenoj de la sultano Abdülaziz la 1-a en 1861, kiu estis forgesita kaj ne plenumita dum preskaŭ 20 jaroj, ankaŭ estis restarigita.

La "kapo" de la Armena Apostola Eklezio en Turkio kaj Kreto estas la patriarko de Konstantinopolo kiu estas sub la aŭtoritato de la Katolikoso de Armenio. La sidejo de la Patriarkato estas en la kvartalo **Kumkapı** de Istanbulo.

Kategorio:Armena Apostola Eklezio
*
István Kovács (inĝeniero)

**KOVÁCS István** (kova:ĉ) hungara inĝeniero pri elektro: Cristuru Secuiesc, 14-a de januaro 1921 – Budapeŝto, 31-a de oktobro 1957.

## Biografio 
Li estis ekzekutita pro partopreno en revolucio kaj liberecbatalo 1956. 

## Literaturo 
*Gosztonyi Péter: *Föltámadott a tenger...* 1956 (Bp., 1989); 
**Halottaink* 1956. II. (Bp., 1989).

Kovacs, I
István Kovács (arkeologo)

**KOVÁCS István** (kovaĉ) estis rumanuja hungara arkeologo, numismatikisto. Li naskiĝis en Kézdivásárhely la 21-an de aŭgusto 1880 kaj mortis en Kluĵo la 15-an de aŭgusto 1955. 

## Biografio 
István Kovács abiturientiĝis en Sepsiszentgyörgy. Li finis la fokojn pri geografio-historio en Universitato de Koloĵvaro en 1902, sed dume li studis numismatikon ankaŭ en Strassburg kaj Berlin. Li doktoriĝis en 1910, en lin habilitis privatprofesoro en 1913 en Kolĵvaro. Ekde 1909 li fosis en Transilvanujo. Post la milito li precipe verkis kaj instruis. Post  1920 li estis kunlaboranto ĝis sia morto de Antiscienca Instituto en Kluĵo. 

## Verkoj 
**Az apahidai őskori telep és La Tène temető* (Dolgozatok 1911);
*''La système monétaire de l'Étrurie* (Rivista italiana di Numismatica, Milano 1911); 
**Kiadatlan daciai és istrosi éremváltozatok* (Dolgozatok 1911); 
**A marosszentannai népvándorláskori temető* (Dolgozatok az Erdélyi NM Érem- és Régiségtárából, 1912); 
**A mezőbándi ásatások* (Dolgozatok az Erdélyi NM Érem- és Régiségtárából, 1913); 
**A korpádi őskori telep* (Dolgozatok 1913); 
**A tászoktetői sziklakarcolatok* (Dolgozatok 1914); 
**A marosvásárhelyi őskori telep skytha- és népvándorláskori temető* (Dolgozatok az Erdélyi NM Érem- és Régiségtárából, 1915).
**Cimitirul a neolitic de la Decea Mureşului* (Anuarul Institutului de Studii Clasice 1928-1932);
**Hogyan használta a honfoglaló magyar a szablyát* (Közlemények 1941); 
**A kolozsvári Zápolya-utcai magyar honfoglaláskori temető* (Közlemények 1942); 
**A marosdécsei rézkori temető'' (Közlemények 1944).

## Literaturo 
*Kelemen Lajos: Stefan K. (Studii si Cercetári de Istorie, 1956);
*Székely Zoltán: K. Stefan (Studii si Cercetári de Istorie Veche, 1956).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kovacs, I
Kategorio:Hungaraj numismatikistoj
Sankta Seĝo de Kilikio

[eta|dekstra|250ra|Armena [Katedralo de Isfahano, Irano ]]

La **Patriarkejo de la Sankta Seĝo de Kilikio** estas la jurisdikcio de la Armena Apostola Eklezio plej aparta, ĉar ĝi estas la sola armena jurisdikcio kiu ne estas sub la regado de la *Plejalta Patriarko kaj Katolikoso de ĉiuj armenoj* kun sidejo en la Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin en Armenio, kvankam ja spirite. La dividiĝo de la du armenaj patriarkejoj ne implicas la ekzistadon de du apartaj armenaj eklezioj aŭ skismo inter ili.

La Plejalta ***Katolikoso*** de ĉiuj armenoj translokiĝis al Sizo en 1293, poste, dum la translokiĝo de la patriarka sidejo revene al la antikva en Eĉmiadzin en 1441, la katolikoso de Sizo, Krikor Musabegjantzen, ne oponiĝis, sed li ne forlasis la sidejon, pro tio en Sizo daŭre elektiĝis patriarkoj ĝis la nuntempo.

En 1317 la Armena Patriarkejo de Jerusalemo disiĝis de la Sankta Seĝo de Kilikio.

En 1915 dum la armena genocido, Siso estis detruita. En 1930 la patriarkato estis refondita en Antelias, proksime de Bejruto, Libano.

Dum kvin jarcentoj la du patriarkatoj harmonie kunvivis.

Nuntempe ĝia sidejo troviĝas en Antelias, Libano, kaj ĝia jurisdikcia teritorio etendiĝas sur Sirio, Kipro, Irano, Grekio, kaj kompreneble, en Libano. La Patriarkato de Siso karakteriziĝis pro streĉa historio kun Eĉmiadzin kaj ili ambaŭ havas apartajn jurisdikciojn en Usono, Grekio kaj Sirio. En 1997 la delegacioj de ambaŭ patriarkatoj renkontiĝis en Eĉmiadzin por intenci superi la malsamojn kaj plifortigi la unuecon de la Armena Apostola Eklezio; kun tia celo kreiĝis notkajero por komuna Konstitucio por la **Armena Eklezio** kun la celo normaligi sur tiuj bazoj, la rilatojn inter Eĉmiadzin kaj Kilikio. Ĉi lasta jurisdikcio havas ĉ. 800.000 kredantojn.

Unu el la lastaj patriarkoj de Kilikio, Garegino la 2-a (1983-1995) Sargsjan estis elektita kiel Katolikoso de ĉiuj armenoj, en la serĉado de la unueco de la armena eklezio.

La Katolikoso de Kilikio estas Aram la 1-a Keŝiŝjan (naskiĝis en 1947 kaj estis elektita en 1995).

Kategorio:Armena Apostola Eklezio
István Kovács (historiisto)

**KOVÁCS István** (kova:ĉ), *Nagyajtai Kovács* estis hungara juĝisto, historiisto, ano korespondanta de la MTA (1845) naskita en Nagyajta la 3-an de majo 1799 kaj mortinta en Koloĵvaro la 14-an de januaro 1872.

## Biografio 
István Kovács finis juron en Koloĵvaro. Ekde 1823 li estis honora skribisto de guberniejo, ekde 1842 registristo, en 1849 landa ĉeftribunala juĝisto. Li estis fondintano de Hungara Historia Asocio kaj membro de Hungara Scienca Akademio.

## Verkoj 
* *Mutató táblája az erdélyi nagy fejedelemség 1810 és 1811 esztendőben Kolozsvárott tartatott országos gyűlése jegyzőkönyvének* (Kolozsvár, 1833);
* *Erdélyország történetei tára…*' (I–II. kun grafo József Kemény). Kolozsvár, 1837–1845).

## Literaturo 
* Szilágyi Sándor: Emlékbeszéd n. K. I. fölött (MTA Emlékbeszédek. VI. Bp., 1876).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kovacs, I
Kovacs, István
kovacs, Istvan
Kategorio:Hungaraj akademianoj
István Kovács

**István Kovács**

* István Kovács (aktoro)
* István Kovács (arkeologo)
* István Kovács (boksisto)
* István Kovács (fizikisto)
* István Kovács (futbaltrejnisto)
* István Kovács (gimnastiktrejnisto)
* István Kovács (historiisto)
* István Kovács (inĝeniero)
* István Kovács (juristo)
* István Kovács (luktisto)
* István Kovács (memuaristo)
* István Kovács (operkantisto)
* István Kovács (politikisto)
* István Kovács (pornofilmisto)
* István Kovács (radioraportisto)
Dominanto

**Dominanto** nomiĝas la kvinto de tonalo samkiel la akordo baziĝanta sur ĝi" (Hugo Riemann). La nocio signifas en la muzika funkciteorio trisono, kies toniko situas kvinton super la toniko de la ĉeftonalo, la toniko. En la ŝtupoteorio tiu laŭas la akordon de la kvina ŝtupo.

Kiel dominanto oni kutime nomas akordon, kies ekapero anoncas la tonikon. Jean-Philippe Rameau, rigardata kiel fondinto de la funkciteorio, eltrovis, ke akordoj preparantaj aliajn akordojn plejofte situas kvinton super aŭ kvarton sub la celakordo. Li nomis la preparan akordon *dominanto*.

Pli poste oni uzis la nocion nur por la akordo, kiu preparas tonikan akordon de la ĉeftonalo. En maĵora gamo ĉi tiu akordo same estas maĵorakordo, kies tercio kiel karakteriza bazotono gvidas en la tonikon. En minoro la gvida tono ne estas gamero, tamen oni ofte metas ĝin je la uzado kiel dominanto (harmonia minoro) – tiam la dominantakordo ankaŭ je minor-toniko estas maĵorakordo. Se oni ne uzas la gvidan tonon, oni parolas klarige pri „minora dominanto“.

Dominanto povas krom sia funkcio kiel preparilo de akordoj en la ĉeftonalo ankaŭ gvidi (moduli) en alian tonalon. Se ĉi tio okazas, oni nomas la akordon interdominanto (aŭ duobla dominanto) kaj markas ĝin per sago super la *D* por dominanto. Ekzemple: je intencita ŝanĝo de C-maĵoro al G-maĵoro ist G-maĵoro estas la dominanta tonalo de C-maĵoro, sed por ŝanĝo de tonalo oni bezonas moduladon; la interdominanto D-maĵoro estas favora, ĉar ĝi estas dominanto de la celtonalo G-maĵoro.

Per aldonado de la septimo ekestas dominanta septakordo.

## Vid ankaŭ 
* Akordo (muziko)
* Dominanta septakordo
* Dominanta septnaŭta akordo
* Gamo
* Funkciteorio
* Tonaleco

Kategorio:Muzika teorio