Poezio

[eta|dekstra|300px|Tabuleto de la [Eposo pri Gilgameŝ en la akada lingvo konservita en la Brita Muzeo; tekstero pri la granda diluvo pri kio poste esperanta poeto Abel Montagut verkos la Poemon de Utnoa.]]
[eta|[Kaligramo (bildoforma poeziaĵo) de Guillaume Apollinaire.]]
[eta|Ekzemplo de moderna [vida poezio: kunmetita poemo aranĝita por fari bildon de la lasta helikoptero foriranta el Sajgono fine de la Vjetnama Milito.]]
[eta|Supozebla portreto de [Garcilaso de la Vega, kiu enkondukis la dekunusilaban verson italecan en la hispana poezio.]]
[eta|upright|Portreto de [Dante Alighieri, kreinto de la strofo nome katenitaj tercetoj, fare de Sandro Botticelli.]]
[eta|dekstre|[César Vallejo, perua moderna poeto, kiu krome kreis personajn vortojn, do poeziarto eĉ povas (rajtas) krei la lingvaĵon mem.]]
**Poezio** aŭ **versarto** (de la greka *ποίησις* *pOjesis* = verkado, agado, kreado; adotado; fabrikado; komponado, poezio; poeziaĵo; 
File:The oldest love poem. Sumerian terracotta tablet from Nippur, Iraq. Ur III period, 2037-2029 BCE. Ancient Orient Museum, Istanbul.jpg|La plej antikva konata ampoemo. Sumera Istanbula tabuleto 2461 el Nippur, Irako. Ur 3-a periodo, 2037–2029 a.K. Antikvorienta Muzeo, Istanbulo
File:Confucius the scholar.jpg|La filozofo Konfucio estis influa en la disvolviga alproksimiĝo al poezio kaj antikva muzika teorio
File:Kǒngzǐ Shīlùn Manuscript from Shanghai Museum 1.jpg|Frua ĉina poetiko, nome *Kǒngzǐ Shīlùn* (孔子詩論), studante la *Ŝiĉing* (*Klasikaĵo de poezio*)

## Poeziaj rimedoj kaj formoj
* Elegio
* Fablo
* Gazalo
* Hajko
* Himno
* Limeriko
* Odo
* Romanco
* Soneto
* Tankao
* Transpaŝo

### Piedoj 
En klasika (precipe latina kaj greka) poetiko **piedo** estas la plej malgranda parto de verso, kiu estas ritme aŭtonoma, la elemento de la metriko. Oni distingas ekzemple inter jenaj piedoj:
* amfibrako: ̆ ¯ ̆ ("Tra densa mallumo briletas la celo")
* anapesto: ̆ ̆ ¯ ("Ne riproĉu la sorton, ho juna animo")
* daktilo: ¯ ̆ ̆ ("Kanto sincera de mia animo")
* jambo: ̆ ¯ ("Mi amis vin")
* tribrako: ̆ ̆ ̆ ("")
* trokeo: ¯ ̆ ("En la mondon venis nova sento")
* spondeo: ¯ ¯ ("")

(Ĉiuj ekzemploj el la Fundamenta krestomatio).

## Poezio de diversaj landoj kaj lingvoj
### Poetoj 
Poetoj ĝuas konsiderindan pli ampleksan kulturan kaj artan prestiĝon kompare kun aliaj verkistoj. Laŭlonge de la historio ili kunigis aŭreolon de diversaj sentoj kaj konsideroj koncerne al ties arta kapablo verki poezion, nome kunmeti tre diversajn vortojn, enhavojn, ritmojn ktp., eĉ kun preskaŭ religiaj, misteraj, kulturgravaj nuancoj. Multaj poetoj portis tiajn eksterordinarajn ecojn al siaj propraj vivoj per rimarkindajn malkutimajn ecojn.

**Nacia poeto** estas poeto konsiderita de la tradicio kiel populara reprezentanto de la identeco, kredoj kaj principoj de partikulara nacia kulturo. La nacia poeto kiel kultura heroo estas longdaŭra simbolo, distingebla el sinsekvaj tenantoj de burokrate nomumitaj al poetokronita posteno. La ideo kaj honoro de naciaj poetoj aperis ĉefe dum Romantismo, kiel figuro kiu helpis la plifirmigon de naciŝtatoj, ĉar ĝi havigas validigon de ties etno-lingvaj grupoj. de Abel Montagut. Kaj kelkaj el la ĵusaj poetoj estis Ulrich Becker, Gerrit Berveling, Peter Browne, Tim Carr, Christian Declerck, István Ertl, Ibera Skolo (*Ibere libere*: Jorge Camacho, Miguel Fernández, Abel Montagut, Gonçalo Neves), Mao Zifu, Moskva Skolo (Mikaelo Giŝpling), Mauro Nervi, Baldur Ragnarsson, Nicola Ruggiero ktp.

### Kelkaj esperantlingvaj poetoj
* William Auld
* Julio Baghy
* Marjorie Boulton
* Mikaelo Bronŝtejn
* Jorge Camacho
* Liven Dek
* Hilda Dresen
* Vasilij Eroŝenko
* Miguel Fernández
* Lina Gabrielli
* Miĥael Giŝpling
* Jaume Grau Casas
* Georgo Handzlik
* Hu Guopeng
* Jesper Lykke Jacobsen
* Kálmán Kalocsay
* Edwin de Kock
* Geraldo Mattos
* Valentin Melnikov
* Eŭgeno Miĥalski
* Suso Moinhos
* Gonçalo Neves
* Nicolau Dols Salas
* Benoît Philippe
* Christian Rivière
* Victor Sadler
* Anneke Schouten-Buys
* Eli Urbanová
* Antonio Valén

## Ideoj pri poezio 
*Poemoj povas movi homojn trans politikaj aŭ sociaj faŭltoj . Ja poezio estas ĉiam ambigua kaj ĝi rezistas la unudimensian legadon de iu ajn ideologio. Tiusence la poezio povas instigi al dubo kaj nuanco, kondiĉe ke la leganto estas malfermita al tio. - Nicole van Overstraeten*

## Vidu ankaŭ 
* Antologio
* Emocio
* Eposo
* Kaligramo
* Kantigo
* Konotacio
* Krestomatio
* Liriko
* Metaforo
* Metriko
* Piedo (poetiko)
* Poemo
* Poezia prozo
* Proza poemo
* Rakonta poezio
* Rapsodo
* Rimo
* Strofo
* Teatro
* Verso
* Vida poezio

## Notoj 
## Literaturo
### En Esperanto
* Baldur Ragnarsson, *Verki poezion en Esperanto*, Beletra Almanako numero 3, Septembro 2008, paĝoj 56-66.
* Esperanta Antologio. Poemoj 1887-1981, 2-a eldono, reviziita kaj kompletigita, Roterdamo, Universala Esperanto-Asocio, 1984. 887 paĝoj; Jubilea Kolekto Jarcento de Esperanto. 1.
* *Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007*, eldonejo Mondial, Novjorko, 2008, X + 728 paĝoj, ISBN 978-1-59569-090-6.

### Fontoj 
* Asensi Pérez, Manuel, *Historia de la teoría de la literatura (desde los inicios hasta el siglo XIX*, Tirant Lo Blanch, Valencia, 1998. ISBN 978-84-8002-712-0
* Cabo Aseguinolaza, Fernando y María do Cebreiro Rábade Vilar, «A poesía», en Arturo Casas (coord.), *Elementos de crítica literaria*, Xerais, Vigo, 2004, págs. 295-339. ISBN 978-84-9782-253-4
* Gentili, Bruno, *Poesía y público en la Grecia antigua*, Quaderns Crema, Barcelona, 1996. ISBN 84-7769-070-7
### Alia 
* Varela Merino, Elena; Moíno Sánchez, Pablo y Jauralde Pou, Pablo, *Manual de métrica española*. Madrid: Castalia, 2005.
* Andrés Toledo, Guillermo: *El ritmo en el español*. Madrid: Gredos, 1988.
* Baehr, Rudolf: *Manual de versificación española*. Madrid: Gredos, 1997.
* Bonnín Valls, Ignacio: *La versificación española. Manual crítico y práctico de métrica*. Barcelona: Ediciones Octaedro, 1996.
* Bustos Gisbert, José M.: *La introducción del encabalgamiento en la lírica española*. Salamanca: Universidad de Salamanca. Ediciones Universidad Salamanca, 1996.
* Butiñá, Julia: *Métrica comparada: (española, catalana y vasca)*. Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia, 1994.
* Carvajal, Antonio: *De métrica expresiva frente a métrica mecánica : ensayo de aplicación de las teorías de Miguel Agustín Príncipe*. Huétor Vega (Prov. Granada): Carvajal Milena, Antonio, 1995.
* Domínguez Caparrós, J.: *Contribución a la bibliografía de los últimos treinta años sobre métrica española*. Madrid: C.S.I.C., 1988.
* Domínguez Caparrós, J.: *Métrica y poética. Bases para la fundamentación de la métrica en la moderna teoría literaria*. Madrid: U.N.E.D., 1988.
* Domínguez Caparrós, J.: *Métrica española*. Madrid: Síntesis, 1993.
* Domínguez Caparrós, J.: *Métrica comparada: española, catalana y vasca. Guía didáctica*. Madrid: U.N.E.D., 1994.
* Domínguez Caparrós, J.: *Estudios de métrica*. Madrid: U.N.E.D., 1999.
* Domínguez Caparrós, J.: *Análisis métrico y comentario estilístico de textos literarios*. Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia, 2002.
* Domínguez Caparrós, J.: *Diccionario de métrica española*. Madrid: Alianza Editorial, 2004.
* García Calvo, Agustín: "Tratado de Rítmica y Prosodia y de Métrica y Versificación".Zamora: Lucina, 2006.
* Gómez Bravo, Ana María: *Repertorio métrico de la poesía cancioneril del siglo XV*. Alcalá de Henares : Universidad de Alcalá de Henares. Servicio de Publicaciones, 1998.
* Herrero, José Luis: *Métrica española. Teoría y práctica*. Madrid: Ediciones del Orto, 1995.
* López Estrada, F.: *Métrica española del siglo XX*. Madrid: Gredos, 1987.
* Mario, Luis: *Ciencia y arte del verso castellano*. Miami: Ed. Universal, 1991.
* Navarro, Tomás: *Métrica española. Reseña histórica y descriptiva*. Nueva York, 1956.
* Porcu, Giancarlo, ''Régula castigliana. Poesia sarda e metrica spagnola dal '500 al '700* (*Regla castellana. Poesía sarda y métrica española desde el siglo XVI asta el siglo XVIII*). Nuoro: Il Maestrale, 2008. http://www.edizionimaestrale.com/books/book.php?id=240 
* Quilis Morales, Antonio: *Fonética acústica de la lengua española* (1º Ed.). Madrid: Gredos, 1987.
* Quilis, Antonio: *Métrica española*. Barcelona: Ariel, 2004.
* JJHJ, Jork: *777 Poemas y un corazón, capítulo 1, 77 Poemas y una Historia". México: Publicaciones UAA, 2009.
* Torre, Esteban: *El ritmo del verso: estudios sobre el cómputo silábico y distribución acentual a la luz de la métrica comparada*. Murcia: Editum: Ediciones de la Universidad de Murcia, 1999.
* Torre, Esteban: *Métrica española comparada*. Sevilla: Servicio de Publicaciones de la Universidad de Sevilla, 2000.

## Vidu ankaŭ 
Pri kanta poezio, vidu ligilojn en artikolo "Muziko".

## Eksteraj ligiloj 
* Elekto de tradukitaj poemoj al Esperanto, Lyricline.org
* Poemo La Spegulo
* Po unu poemo (soundcloud) voĉlegata de Hans Becklin (la vortoj estas montritaj en Podkasta.net kaj la sondosiero estas elŝutebla). Ĉiutage, mi laŭtlegas po unu poemon el la riĉa sortimento de poemoj verkitaj en la internacia lingvo Esperanto.

*
* 

Kategorio:Poezio
Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj
Kategorio:Gramatiko
Kategorio:Literaturscienco
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj