open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ina kondomo

eta|dekstra|Elpakita kondomo
**Ina kondomo** ekzistas ekde la 1990-aj jaroj. Ĝi estis elpensita kiel alternativo al vira kondomo. Ĝi estas la sola virina kontraŭkoncipilo protektanta samtempe kontraŭ sekse transdoneblaj malsanoj kiel aidoso. Ĝi estas ĉirkaŭ 18 cm longa kaj farita el maldika neŝirebla plasto (kutime polietileno aŭ poliuretano). La kondomo estas ekipita de du ringoj, la ekstera situante ekster la vagino, la interna profunde en la vagino.

Post iom da trejnado la uzo de la ina kondomo estas facila. En landoj, kie aidoso estas tre disvastigita, ekzemple en landoj en Afriko, oni ofte uzas ilin.

## Uzmaniero 
La pli grandan, malferman ringon oni metas ekstere sur la vagineniro, la internan ringon oni kunpremas kaj enmetas en la vaginon, profunde ĝis la utera koleto. Dum la lokado la interna ringo estas tenita de la polekso kaj meza fingro. La interna ringo estas puŝata enen ĝis la utero kaj la korekta situo kontrolota. Post seksumado oni povas forpreni ĝin.

## Efikmaniero 
La ina kondomo kaptas la spermon kaj malaltigas la infektadoriskon de sekse transdoneblaj malsanoj.

## Avantaĝoj 
# La uzo de la ina kondomo ne dependas de la rigideco de la peniso.
# La ina kondomo povas esti enmetita ĝis 10 horoj antaŭ la seksumado (la vira kondomo rekte antaŭ la seksumado).
# Ĝuste uzita ina kondomo estas bona protekto kontraŭ gravedo kaj sekse transdoneblaj malsanoj.
# Post iom da praktiko la uzo estas facila.
# La Pearl-indekso situas kiel ĉe vira kondomo inter 3 kaj 7.
# La ina kondomo ne havas malagrablajn efikojn.
# Oni produktas ĝin ne el natura lateksa kaŭĉuko kaj ĝi povas do esti uzata eĉ ĉe alergio al latekso.

## Malavantaĝoj 
# Nuntempe inaj kondomoj estas ankoraŭ pli multekostaj ol kondomoj
# La enmeto en la vaginon postulas iom da trejnado.
# La uzo kutime postulas lubrikaĵon.

## Aĉeteblo 
Inaj kondomoj vendeblas en apotekoj kaj per interreto. Paketo de tri kondomoj kostas ĉirkaŭ 8 eŭrojn.

## Vidu ankaŭ 
* Amoro
* Kontraŭkoncipo

## Eksteraj ligiloj 
* Kontraŭkoncipiloj, ina kondomo (germane)
* Ina komdomo (germane, france, itale, angle) 
* Ina kondomo: uzo, 10 avantaĝoj, 1 malavantaĝo (france) 

Kategorio:Kontraŭkoncipiloj
Kategorio:Vagino
Ketozo

**Ketozoj** estas kemia nomo de certa strukturtipo de sukero.

Ketozo estas monosaĥarido, sed ĝi kontraŭe al la aldozoj portas je ne finpozicia karbono de sia karbonĉeno karbonilgrupon (duoblan ligon kun oksigeno, C=O). La plej ofta ketozo estas la fruktozo. Ketozoj povas ekesti per oksidiĝo de plurvalora alkoholo je ne randsituanta C-atomo.

## Vidu ankaŭ 
* Sukero
* Monosaĥaridoj
Yrjö Kuorikoski

**Yrjö Heikki Kuorikoski** (n. la 25-a de aprilo 1903, m. la 18-an de junio 1969) estis finna esperantisto kaj ĵurnalisto. Li funkciis kiel prezidanto de Esperanto-Asocio de Finnlando de 1950 ĝis 1956.

Kuorikoski lernis Esperanton en la 1920-aj jaroj. Li laboris kiel ĵurnalisto en Oulu kaj ekde 1946 en la gazeto *Helsingin Sanomat* en Helsinko.

## Referencoj
Kategorio:Finnaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de Esperanto-Asocio de Finnlando
Kategorio:Oulu
Kučín

**Kučín** povas esti:
*vilaĝo en Slovakio, en distrikto  Bardejov vidu Kučín (distrikto Bardejov),
*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Vranov nad Topľou vidu Kučín (distrikto Vranov nad Topľou).
Jakubovany

**Jakubovany** estas pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Slovakio.

* Jakubovany (distrikto Liptovský Mikuláš) (vilaĝo situanta en distrikto Liptovský Mikuláš)
* Jakubovany (distrikto Sabinov) (vilaĝo situanta en distrikto Sabinov)
Torysa (apartigilo)

**Torysa** estas pluraj lokoj en pluraj distriktoj en Slovakio.

* Torysa (rivero fluanta  en orienta Slovakio, 
* Torysa (vilaĝo situanta en distrikto Sabinov).
Morariu

**Morariu** estas familia nomo de konata familio de esperantistoj:

* Tiberio Morariu kaj Lizzie Morariu, geedzoj 
* Eugenia Morariu, fratino de Tiberio
Engenheiro Caldas

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Vale do Rio Doce* (do "Valo de Rivero Dolĉa") kaj en la mikroregiono *Governador Valadares''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Daniel Moirand

eta|dekstra|120ra|Kovrilo de la krimromano *Murdo en Esperantujo*
**Daniel MOIRAND** (1941-2019) estis franca instruisto de la rusa lingvo kaj Esperanto-verkisto, -tradukisto kaj -gramatikisto.

Moirand verkis krimromanon originale en Esperanto kies titolo estas *Murdo en Esperantujo* (1988). Li tradukis la *Libron de la Mirindaĵoj* de Marko Polo (2001, numero 34 de la  serio Oriento-Okcidento) . Li ankaŭ verkis 331-paĝan libron pri la Esperanta akuzativo (1990).

Komence de 2010 aperis lia traduko de *La grafo de Montekristo* (france *Le Comte de Monte-Cristo*), aventura romano de Alexandre Dumas (1844-1846), en du volumoj.

En siaj lastaj jaroj li prezidis la lokan grupon de aiksaj esperantistoj kaj gvidis Esperanto-staĝojn.

Lia traduko de *La libro de la mil kaj unu noktoj* estas la 64a numero de la serio Oriento-Okcidento.

## Bibliografio 
* **1991**: Golden, Bernard. Traktato pri la ′nigra punkto′. [Recenzo pri *Materialoj pri la nuna uzado de la akuzativo*]. En: Literatura Foiro 1991

## Eksteraj ligiloj 
* Recenzoj pri *Murdo en Esperantujo*
* *Materialoj pri la nuna uzado de la akuzativo* en la katalogo de UEA.
* *La Libro de la Mirindaĵoj* de Marko Polo esperantlingve kun recenzo en la katalogo de UEA.
* *Libroj  de kaj pri Daniel Moirand en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo
* Artikoloj  de kaj pri Daniel Moirand en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Francaj verkistoj
Gardelegen

**Gardelegen** estas hansourbo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Altmark Salzwedel de la federacia lando Saksio-Anhalto. La urba komunumo situas inter Berlin kaj Hannover, ĉirkaŭ 50&nbsp;km norde de Magdeburg. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

## Historio 
Unuafoje la loko estas skribe menciita kiel burgo en la jaro 1196. En 1314 la loko ricevis la rajton pri maltado kaj de tiam ĝi konatas pro la bierfarado. Ankoraŭ nun ekzistas bierfarejo, kiu produktas sub la fabrika nomo *Garley*. Dum la mezepoko, ekde la jaro 1358, la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso.

La 13-an de aprilo 1945 la nazioj murdis 1016 arestitojn de koncentrejo en fojnejo de la lokoparto *Isenschnibbe*. Tio estis konata kiel Gardelegena masakro. Nun la loko estas memorejo.

## Gefiloj
*Joachim Lange, teologo
## Urbopartoj 
Nuntempe jenaj urbopartoj apartenas al Gardelegen:

## Vidindaĵoj 
* remparo kun urbomuro
* Maria-preĝejo
* *Nicolai*-preĝejo
* urbodomo
* rolando
* monumento pri la komikisto Otto Reutter
* pordegoj *Salzwedeler Tor* kaj *Stendaler Tor*
* memorejo *Isenschnibber Feldscheune* (fojnejo de Isenschnibbe) pri la Gardelegena masakro

## Bildaro

Dosiero:Nicolaikirche_Gardelegen.jpg|*Nicolai*-preĝejo
Dosiero:Rathaus Gardelegen.jpg|La urbodomo
Dosiero:Salzwedeler_Tor_Gardelegen.jpg|La pordego *Salzwedeler Tor*
Dosiero:Stadtmauer_Gardelegen.jpg|Parto de la urbomuro

## Partneraj urboj 
* 20px Gifhorn en Malsupra Saksio (Germanio)
* 20px Waltrop en Nordrejn-Vestfalio (Germanio)
* 20px Darłowo *(Rügenwalde)* en Pollando

## Eksteraj ligiloj 
*  

Kategorio:Distrikto Altmark Salzwedel
Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto
Kategorio:Hansourboj
Carl Gustaf Mannerheim

eta|dekstra|Carl Gustaf Mannerheim
**Carl Gustaf MANNERHEIM** (naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1797 - mortis la 9-an de oktobro 1854) estis finna nobelo, entomologo kaj politikisto, avo de marŝalo Mannerheim. Li estis prezidanto de vipura apelacia juĝejo (1839-1854).

## Verkoj 
* *Novae coleopterorum species imperii Rossici incolae descriptae* (*Essais entomologiques*, 1825)
* *Enumération des Buprestides, et description de quelques nouvelles espèces de cette tribu de la famille des Sternoxes, de la collection de M. Le Comte Mannerheim* (* Bulletin de la Société Impériale des Naturalistes de Moscou*, 1837)

Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Finnaj nobeloj
Kategorio:Entomologoj
Carl Gustaf
Primitivo

**Primitivo** estas speco de vinberoj produktanta samnoman alĥolriĉan ruĝa vino tipa de la altebenaĵo Murge en regiono Apulio, de Italio.

Ĝia nomo verŝajne ŝuldiĝas al la frua biologia ciklo de la vinberujo. Tial en Apulio oni rikoltas la vinberojn kutime dum la unua triono de septembro.

La vinberujo estas genetike identa al la kalifornia Zinfandel, kaj ambaŭ devenas el Kroatio, kie tiu speco estas nomata Crljenak Kaštelanski. Ĝi ankaŭ nomiĝas "Bavanda da Sa Poursidi" en la zono de Rovigno, en Istrio. La istria deveno de la Zinfandel estas malkovrita far la genetikisto Carole Meredith, ĉe la University of California, Davis.

Kategorio:Vino
Flandraj Ardenoj

La **Flandraj Ardenoj** estas la nomo, kiun oni donis al monteta regiono en la okcidenta parto de Flandrio, 30km sude de Gent kaj 30km oriente de Kortrejko.

Ne estas rilatoj kun la Ardenoj en la suda parto de Belgio; oni simple nomas la regionon tiel pro ĝia monteta pejzaĝo.

## Komunumoj de la Flandraj Ardenoj 
eta|Komunumoj en la Flandraj Ardenoj
* Brakel
* Gavere
* Geraardsbergen
* Horebeke
* Herzele
* Kluisbergen
* Kruishoutem
* Lierde
* Maarkedal
* Oudenaarde
* Oosterzele
* Ronse
* Sint-Lievens-Houtem
* Wortegem-Petegem
* Zingem
* Zottegem
* Zwalm

## Tago de la flandraj ardenoj 
Ĉiujare tie okazas la *Tago de la flandraj ardenoj*, evento organizita de la lokaj naturasocioj, kiuj volas konatigi la (minacatan) naturriĉecon de sia regiono al plejeble granda publiko. La loka Esperanto-grupo de Kortrejko, La Konkordo, kunorganizas tiun ĉi eventon.

## Eksteraj ligiloj 
* portalo de la Flandraj Ardenoj (en la nederlanda)
* oficiala turisma retejo (en la nederlanda)

Kategorio:Geografio de Flandrio
Jud-kristana konceptaro

[eta|Monumento ĉe la Teksasa Ŝtata Kapitolo prezentanta La [Dekologo. 

La Usona Supera Tribunalo lasis ĝin stari en Van Orden v. Perry (2005).]]
**Jud-kristana konceptaro** estas mondkoncepto komuna al judismo kaj kristanismo, kiel monoteismo, kredo en la Biblio, ktp. Malgraŭ tio, ne estas ekzakta difino de tiu "jud-kristana konceptaro", ĝenerale, oni uzas tiun esprimon kiel montro de malaprobo, preskaŭ kiel insulto. Tiu esprimo aperis en 19-a jarcento ĉe ateistoj, socialistoj kaj socialaj reformistoj por indiki la Eŭropan mondkoncepton, komunistoj tro uzis ĝin por indiki burĝan aŭ kapitalisman konceptaron.
Flago de Portugalio

|200px|eta|la flago de Portugalio (1911- )
|-
|200px|eta|la flago de Portugalio (1830-1910)
|-
|eta|200px|Flago de Portugalio
|}
La **flago de Portugalio** estas ortangulo 2:3, vertikale dividita en verdo kaj ruĝo (3/5). La verda parto restu apud stango, aŭ maldekstre. Centre sur la divida linio estas la blazono de Portugalio. Tiun flagon oni adoptis oficiale la 30-an de junio 1911, sed oni jam uzis ĝin ekde la 5-a de oktobro 1910, kiam komencis la respubliko.

## Signifo 
Ne estas oficiala interpreto. En komenco de la respublika periodo, oni uzis la verdon ĉar ĝi estas la koloro de espero kaj memoras la ribelo de 31-a de januaro 1891. La ruĝo estas "vira", ĝoja koloro, kaj memorus la sangon kaj la venkon. Dum la epoko de Nova Ŝtato oni diris ke verdo memoras portugalajn arbarojn kaj ruĝo la sangon de herooj.

La respublika blazono anstataŭigis la monarkian blazonon. La armela sfero reprezentas la pasintajn glorojn de Portugalio. La kvin blankaj pintoj rilatiĝas al legendo pri unua reĝo de Portugalio Afonso la 1-a, kiu vidus Jesuon, kiu montris al li la stigmatojn de kruciigo. La reĝo sekve metis la stigmatojn sur la blua kruco de sia flago. La turoj memorigu la venkojn de Portugalio kontraŭ la Maŭroj kaj la Algarvo. Laŭ alia klarigo, kiam Afonso la 3-a iĝis reĝo, li devis meti turojn en sia blazono ĉar li ne esti ununaskita filo de sia patro, kaj heraldikaj leĝoj tiel devigis.

## Heraldika problemo 
Malgraŭ la portugalia flago estis tute fiksita, kelkaj homoj kontraŭas al ĝi, ĉar verdo kaj ruĝo estas farboj, kaj laŭ heraldikaj reguloj *ne estu metalo sur metalo, nek farbo sur farbo*. Sekve, ĝi estas heraldika "eraro" aŭ "escepto" (vidu artikolon kontrastigo de la koloroj).

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mdn.gov.pt/Defesa/Simbolos/Bandeira.htm 
* https://www.fotw.info/flags/pt!1910.html

Portugalio
Kategorio:Naciaj simboloj de Portugalio
Kategorio:Flagoj de Portugalio
Reichelsheim

**Reichelsheim** havas diversajn signifojn:

* **Reichelsheim (Wetterau)** estas komunumo de la distrikto Wetterau, norde de Frankfurto-ĉe-Majno, en la federacia lando Hesio de Germanio.
* **Reichelsheim (Odenwald)** estas komunumo de la distrikto Odenwald, sudoriente de Frankfurto-ĉe-Majno, same en la federacia lando Hesio de Germanio.

[eta|maldekstra|250ra|kastelo Reichenberg en Reichelsheim ([Odenwald)]]
Lumbinio

**Lumbinio** (en la Nepala kaj Sanskrito:   [] , *la aminda*) estas budhisma pilgrimejo en la Nepala distrikto Rupandehio. Ĝi estas la loko, kie laŭ budhisma tradicio, la reĝino Majadevio naskis la reĝidon Gotamon en -563.

eta|300px| La bodiarbo en Lumbinio.

## Remalkovro 
En 1896, Nepalaj arĥeologoj (gviditaj de Khadga Samsher Rana kaj asistitaj de Alois Anton Führer) malkovris grandan ŝtonan kolonon en ‘’Rummindei’’. Führer postulis, ke la kolono estis starigita tie de Aŝoko —imperiestro de la Maŭrja imperio— ĉ. –245. Registroj faritaj de la ĉina bikŝuo Faŝjiano en la komenco de la kvina jarcento de la komuna erao ankaŭ estis uzitaj en la procedo rekoni la religie konsentitan situon de Lumbinio.

Ĵusaj elfosadoj sub ekzistantaj brikaj strukturoj ĉe la templo Majadevio en Lumbinio malkovris evidenton de pli malnova ligna strukturo sub la muroj de la pli nova brika budhisma relikvujo, kiu estis konstruita dum la Aŝoka erao. La dizajno de la Aŝoka relikvujo proksime sekvas tiun de la pli frua ligna strukturo, kiu sugestas daŭron de kulto en la loko. La Pramaŭrja ligna strukturo ŝajnas esti antikva bodigaro (arborelikvujo), kiu konsistas el palistruoj kaj stimulita artefarita brilo, datado de elementoj en la grundo sugestas, ke homa aktiveco (verŝajne prabudhisma arbkulto) komenciĝis en la loko ĉ. –1000, sekvita de la disvolviĝo de budhismaj monaĥejecaj komunumoj ĉ. –550.

## Galerio 

Dosiero:Great Drigung Kagyud Lotus Stupa.JPG| Granda lotusa stupao ‘’Drigung Kagyud’’.
Dosiero:Lumbinibodhi.jpg|Arbo Bodhi kaj lageto en Lumbinī
Dosiero:Birthplacebuddha.jpg|Markŝtono (piedspuro) situanta en la ekzakta naskiĝloko de la budho Gaŭtamo.
Dosiero:Asokalumbini.jpg| Kolono de Aŝoko.
Dosiero:Lumbini pillar old.jpg| Kolono de Aŝoko en la 30-a jardeko.
Dosiero:Lumbini, eternal flame.jpg| Flamo de la Eterna Paco.

## Setlejoj 
* Gotihavo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj de Nepalo

center|775px

Kategorio:Budhismaj pilgrimejoj
Kategorio:Loĝlokoj de Nepalo
Kategorio:Budhismo en Nepalo
Kategorio:Budhismaj arkeologiaj lokoj
Höchst

[eta|rezida kastelo de la episkopoj de [Majenco en Frankfurt-Höchst]]
[eta|la eksa monaĥejo, nun seminariejo, de [Höchst im Odenwald]]
La nomo **Höchst** povas aludi al
* **Frankfurt-Höchst**, eksa memstara urbo en Germanio borde de la rivero Majno, ekde la jaro 1928 urboparto de Frankfurto-ĉe-Majno, kaj lige al tio ankaŭ
** la urba distrikto Höchst de Frankfurto-ĉe-Majno, "okcidento de Frankfurto", kiu reprezentas 120.000 frankfurtanojn
** la kemia kaj farmacia konzerno "Hoechst AG", kiu produktis inter la jaroj 1863 kaj 1999 kaj originas en Frankfurt-Höchst
** la "manufakturo pri porcelano Höchst" el la 18-a jarcento, germane nomata Höchster Porzellanmanufaktur,
** la germania distrikto Main-Taunus, kiu ĝis 1987 nomiĝis "distrikto Höchst"
* **Höchst im Odenwald**, komunumo en suda Hesio, Germanio

* la komunumo Höchst en Vorarlbergo, Aŭstrio

* la teritorio *Höchster Mark* ĉe la Bodenlago

* 444 metrojn alta monto en la montaro Westerwald, proksime de Hirschberg (distrikto Rejno-Lahn)

* kaj plurajn loĝlokojn, kiuj estas parto de pli grandaj komunumoj.

Krome **Höchst** estas la familia nomo interalie de la sekvaj personoj:
* *Josef Höchst* (1907–1996), germana politikisto (CDU).
* *Siegfried Höchst* (1939–1991?), germana verkisto, reĝisoro kaj pedagogo
The Graduate

***The Graduate*** (esperante: *La licenciulo*) estas filmo reĝisorita de Mike Nichols kaj farita en 1969 bazita de la romano de la sama nomo de Charles Webb. Ĝi estis rangita de la American Film Institute kiel la sepa plej bona usona filmo de la 20-a jarcento. Steluloj aperantaj en la filmo inkluzivas Dustin Hoffman, Anne Bancroft, Katharine Ross, Murray Hamilton, Norman Fell, Richard Dreyfuss kaj aliaj. Muzikistoj de la filmo estis popolkantistoj Paul Simon kaj Art Garfunkel, kiuj kantas ekzemple la faman kanton "Scarborough Fair".

La filmo rakontas pri Benjamin Braddock (rolita de Dustin Hoffman), freŝa licenciulo el universitato sen celo de vivo. Lia najbaro S-rino Robinson (rolita de Anne Bancroft) havas seksaferon kun li, sed li ekamas ŝian filinon (Katharine Ross).

Ĝi gajnis Premion BAFTA por plej bona filmo.

## Eksteraj ligiloj 
* Foto de sceno el la filmo (ru vikipedio)

Kategorio:Premio BAFTA por plej bona filmo
Kategorio:Usonaj romantikaj komediaj filmoj
Kategorio:Usonaj dramaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1967
Kategorio:Filmoj pri geedziĝoj
Kategorio:Filmoj pri adultoj
Yellow Submarine

***Yellow Submarine*** (Esp:"Flava Submarŝipo") estas la sonostreko de the Beatles por desegnaĵo "stel-prezentanta" la grupon (aliaj aktoroj efektive portretis the Beatles). Flanko 1 estas kantoj de the Beatles; Flanko 2 estas instrumenta muziko de the George Martin Orchestra, la lasta kanto estanta instrumenta versio de la kanto "Yellow Submarine". La filmo estis bazita sur la kanto (kantita de Ringo Starr) sur la albumo *Revolver*.

## Traka listo 
Ĉiuj kantoj de John Lennon kaj Paul McCartney escepte de:
(*)George Harrison
(**)George Martin

Flanko 1:
# "Yellow Submarine"
# "Only a Northern Song"*
# "All Together Now"
# "Hey Bulldog"
# "It's All Too Much"*
# "All You Need Is Love"

Flanko 2:
Ĉiuj instrumentaj muzikaĵoj de la orkestro *George Martin Orchestra*.
# "Pepper Land"**
# "Sea of Time"**
# "Sea of Holes"**
# "Sea of Monsters"**
# "March of the Meanies"**
# "Pepper Land Laid Waste"**
# "Yellow Submarine in Pepper Land"

## Interesaĵo 
La melodion komence de sia programo popularigas pola Radio Wnet

Kategorio:Albumoj de The Beatles
Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 1969
Kategorio:Submarŝipoj en fikcio
Let It Be

***Let It Be*** (Esp: "Preterlasu") estas la lasta studia albumo de the Beatles. Ĝi estis registrita de la grupo por la albumo *Get Back*, kiu ne eldoniĝis.

## Traka listo 
Ĉiuj kantoj de John Lennon kaj Paul McCartney kron:
(*)George Harrison
(**)Lennon, McCartney, Harrison, Starkey

Flanko 1:
# "Two of Us"
# "Dig a Pony"
# "Across the Universe"
# "I Me Mine"*
# "Dig It"**
# "Let It Be"
# "Maggie May"**

Flanko 2:
# "I've Got a Feeling"
# "One After 909"
# "The Long and Winding Road"
# "For You Blue"*
# "Get Back"

Kategorio:Albumoj de The Beatles
Helpaj historiaj sciencoj

Kiel **Helpaj historiaj sciencoj** (HHS) estas markataj fakoj, kiuj estas principaj por laboro de historiisto.
Eblas dividi ilin en du pli grandaj tutaĵoj:

# "Paleografikaj" HHS
#* Paleografio - scienco pri skribarto
#* Kodikologio - scienco pri literaturaj manuskriptoj (precipe de mezepokaj)
#* Epigrafiko - scienco pri surskribaĵoj
# "Diplomatiaj" HHS
#* Diplomatiko - scienco pri oficaj skribaĵoj
#* Kronologio - scienco pri manieroj de mezurado de tempo
#* Sfragistiko - scienco pri sigeliloj
#* Heraldiko - scienco pri signoj, el heraldiko estadas iam elmembrigata faleristiko (scienco pri honorigoj kaj ordenoj) kaj veksilologio (scienco pri flagoj)
#* Genealogio - scienco pri familiaj rilatoj
#* Numismatiko - scienco pri monunuoj
#* Metrologio - scienco pri mezurunuoj kaj pesiloj


Kategorio:Historiografio
Ervália

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Zona da Mata* (esperante Zono de la Ĝangalo) kaj en la mikroregiono *Viçosa''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .
 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Athabasca

**Athabasca** (el la kria lingvo āthap-āsk-ā-w /a:θapa:ska:w/) estas geografia areo en Alberto (Kanado), kaj havas plurajn signifojn.

## Geografio 
* Atabaska Lago
* Atabasko (rivero)
* Monto Atabasko
* Atabaska Glaciejo
* Atabaskaj Akvofaloj
* Montpasejo Atabasko

## Aliaj 
* Athabasca (Alberto) (urbeto)
* Distrikto de Athabasca
* Universitato Atabaska
* Atabaska lingvaro
* 3307 Athabasca ; asteroido.
Loughborough

**Loughborough**  [] estas urbo situanta en Leicestershire.

En la Universitato de Loughborough estis profesoro pri sociaj sciencoj Michael Billig.

En la bieno Dishley Grange vivis kaj laboris la agronomo Robert Bakewell.

## Ĝemelurboj 
*
*
*
*

Kategorio:Urboj de Leicestershire
Aodh Mór Ó Néill

eta|Kronado de Ó Néill (bildo farita ĉ. 1616, Rome)
**Aodh Mór Ó Néill** (, Earl of Tyrone) naskiĝis en Irlando ĉirkaŭ 1540 kaj mortis en Romo 20-an de julio 1616. Kun sia aliancano, Aodh Rua Ó Dónaill (, Earl of Tyrconnell) , li estis la ĉefo de la irlandanoj dum la 9-jara milito, de 1594 ĝis 1603, kiu preskaŭ liberigis Irlandon de la anglaj koloniistoj.

La 14-an de aŭgusto 1598, li venkis anglan armeon de 4,000 en la batalo de **Béal an Átha Buí**, angle **Battle of the Yellow Ford**, la plej granda venko de la irlandanoj super la angloj dum la tuta 800 jaroj de la angla koloniado de Irlando. Post tiu venko la Papo kaj la Reĝo de Hispanio sendis mesaĝojn al li kiel "reĝo de Irlando", kaj dum tri jaroj estis li kiu regis la landon. La fino venis en 1601. Ó Néill ricevis hispanan helpon de 4,000 soldatoj, sed ili venis al la ekstrema sudo de Irlando, kaj la irlanda armeo devis piediri 350 kilometrojn meze de vintro 1601, ĝis Cionn tSáile/Kinsale. La angloj venkis en tiu batalo, kaj kelkajn jarojn poste, en 1607, Ó Néill kaj preskaŭ la tuta gaela nobelaro de Irlando forlasis la landon, en la tiel-nomata **Imeacht na nIarlaÍ/Flight of the Earls**, kaj iris al Romo, ĉar pro la tiama paco kun Anglio la hispana reĝo opiniis ke estus tro danĝere havi ilin en Madrido.

Li estas entombigita en la preĝejo de San Pietro en Montorio, Romo, 1616.

Bibliografio

* Pádraig de Barra/Tomás Ó Fiaich, Imeacht na nIarlaí,(Dublino, FNT, 1972).
* Seán Ó Faoláin, The Great O'Neill. (Dublino, Mercier Press, 1942).
* Micheline Kearney Walsh, "Destruction by Peace" - Hugh O Neill after Kinsale. (Armagh, Cumann Seanchais Ard Mhacha, 1986).
* Richard Berleth, The Twilight Lords. (New York, Barnes and Noble, 1978).
* Richard Bagwell, Ireland under the Tudors 3 vols. (London, 1885–1890).
* John O'Donovan (ed.) Annals of Ireland by the Four Masters (1851).
* Calendar of State Papers: Carew MSS. 6 vols (London, 1867-1873).
* Calendar of State Papers: Ireland (London)
* Colm Lennon Sixteenth Century Ireland — The Incomplete Conquest (Dublin, 1995) ISBN 0-312-12462-7.
* Nicholas P. Canny The Elizabethan Conquest of Ireland: A Pattern Established, 1565–76 (London, 1976) ISBN 0-85527-034-9.
* Nicholas P. Canny Making Ireland British, 1580–1650 (Oxford University Press, 2001) ISBN 0-19-820091-9.
* Steven G. Ellis Tudor Ireland (London, 1985) ISBN 0-582-49341-2.
* Hiram Morgan Tyrone's Rebellion (1995).
* Standish O'Grady (ed.) "Pacata Hibernia" 2 vols. (London, 1896).
* Cyril Falls Elizabeth's Irish Wars (1950; reprint London, 1996) ISBN 0-09-477220-7.
* Gerard Anthony Hayes McCoy Irish Battles (Belfast, 1989) ISBN 0-86281-212-7.
* John J.Silke Kinsale:the Spanish intervention in Ireland at the end of Elizabethan Wars (New York, 1970) ISBN 0-8232-0865-6

Kategorio:Irlandanoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en 1616
Prezidanto de Irlando

La irlanda popolo rekte elektas prezidenton, 'Uachtarán na hÉireann', ĉiujn sep jarojn, por simboli la irlandan nacion. La ofico ne havas grandan povon, sed povas influi kaj parlamenton kaj popolon.

La ĝisnunaj prezidentoj de Irlando estis:
* Dúbhglás de hÍde (1937-1945)
* Seán T. Ó Ceallaigh (1945-1959)
* Éamon de Valera (1959-1973)
* Erskine Childers (1973-1974)
* Cearbhall Ó Dálaigh (1974-1976)
* Patrick Hillery (1976-1990)
* Mary Robinson (1990-1997)
* Mary McAleese (1997-2011)
* Michael D. Higgins (2011-2025)
* Catherine Connolly (2025-nun).

## Vidu ankaŭ 
* Pádraig Mac Piarais (Patrick Pearse), la unua memdeklarita prezidento de sendependa Irlando dum la Paska Ribelo en 1916.

Kategorio:Politiko de Irlando
Furby

**Furby** (pron. [foerbi], derivita de la angla vorto por felo) estas elektronika ludilo, kiun elpensis la entrepreno Tiger Electronics kaj estis ekde 1998 disvastigita per la firmao Hasbro. Aspekte, ĝi estas inter muso, kato kaj vesperto. 

Ĝi havas dorsajn, ventrajn, lum- bru- kaj movsensilojn, tiel la ludilo povas senti tikladon, karesadon, tagperiodojn, parolojn. Furby povas movi la okulojn kaj orelojn, buŝon, eldoni bruojn, danci, kanti kaj eĉ paroli. En la parolĉipo estas integrita plurcentaj vortoj. 

Ekde septembro de 2005, Furby havas voĉ-deĉifrilan internan programon tiel ĝi povas kompreni simplajn frazojn kaj eĉ respondi ilin. 

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo germane
* oficiala paĝo angle

Kategorio:Ludiloj
Kategorio:Pupoj
Kategorio:Robotoj
Kategorio:Fikciaj bestoj
Kategorio:Furoroj
Migra kampokultivado

**Migra kampokultivado** (angle *Shifting Cultivation*, germane *Wanderfeldbau*) estas tiuj diversaj uzoj de la agro, ĉe kiu oni uzas la kampojn en certaj periodoj intense kaj poste postlasas ilin. Ĝi estas tre parenca al kaj entenas la metodon de brulmastrumado. Ĉe brulmastrumado, oni forbruligas ĉiujn plantojn de donita areo kaj oni kultivas la plantojn en cindroriĉa kaj tiel fruktodona grundo.

La migra kampokultivado estas unu el la plej malnovaj agrikulturaj metodoj kaj laŭ kalkuloj de FAO (*Food and Agriculture Organization*) vivtenas kaj kultivas tiumetode hodiaŭ ĉirkaŭ 250 milionoj da homoj, ĉefe en la tropikoj.

## Vidu ankaŭ 
* Grundofekundeco

Kategorio:Agrikulturo
Kristiano la 1-a (Danio)

**Kristiano la 1-a**, dane *Christian 1.* aŭ *Christiern 1.*, (naskiĝis en 1426, mortis la 21-an de majo 1481) estis reĝo de Danio ekde 1448, reĝo de Norvegio ekde 1450 kaj reĝo de Svedio 1457 – 1464, duko de Ŝlesvigo kaj grafo (ekde 1474 duko) de Holstinio 1460. Prapatro de la Oldenburga dinastio en Danio, de la familio Holstein-Gottorp, reginta en Svedio 1751 – 1818, kaj de la rusa cara familio reginta ĝis 1917.

Kategorio:Danaj reĝoj
Kategorio:Norvegaj reĝoj
Kategorio:Svedaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Ŝlesvigo
Kategorio:Dukoj de Holstinio
Kategorio:Oldenburga dinastio
Birganĝ

**Birganj** estas vigla limurbo en suda Nepalo, nur 2 kilometroj de Bihar, Hindio. Ĝi estas rapide kreskanta industria urbo; suker-rafinado, cigaret-fabrikado kaj fiŝ-bredado estas inter la ĉefaj industrioj. Multaj hindoj ankaŭ venas al Birganj por merkatesploro.

## Vidu ankaŭ 
Listo de urboj de Nepalo

## Eksteraj ligiloj 
* Birganj  je SitaNepal

Kategorio:Nepalo
Johano la 1-a (Danio)

**Johano de Danio**, dane *Hans*, svede *Johan II*, ( – ) estis reĝo de Danio ekde 1481, de Norvegio ekde 1483 kaj de Svedio (kiel **Johano la 2-a**) 1497 – 1501. Li estis filo de Kristiano la 1-a, kaj frato de Frederiko la 1-a.

Kategorio:Danaj reĝoj
Kategorio:Norvegaj reĝoj
Kategorio:Svedaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Ŝlesvigo
Kategorio:Dukoj de Holstinio
Frederiko la 1-a (Danio-Norvegio)

**Frederiko la 1-a**, dane *Frederik 1.*, ( – ), reĝo de Danio-Norvegio 1523 – 1533. Filo de Kristiano la 1-a.

Kategorio:Danaj reĝoj
Kategorio:Norvegaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Ŝlesvigo
Kategorio:Dukoj de Holstinio
Kristiano la 3-a (Danio-Norvegio)

eta|maldekstra|200px|Kristiano la 3-a
**Kristiano la 3-a**, dane *Christian 3.*, (1503-1559), estis reĝo de Danio-Norvegio inter la jaroj 1534 kaj 1559. Li kroniĝis en la historia urbeto Malnova Rye en Jutlando, proksime de kiu en 1952 cetere okazis la Internacia Junulara Kongreso de TEJO.

Reĝo Kristiano la 3-a supervenkis kaj forpelis la lastan katolikan ĉefepiskopon de Norvegio, Olav Engelbrektsson, kaj establis luteranismon en tuta Norvegio. En 1536 li deklaris Norvegion parto de Danio. Sekve la norvega Regna Konsilio malfondiĝis. El la duobla monarkio iĝis unu monarkio. Tamen fakte la ŝtato Norvegio ne formale malfondiĝis, la reĝo plunomis sin "reĝo de Danio kaj Norvegio", kaj estis apartaj leĝoj por Danio kaj por Norvegio. La reĝo en Norvegio reprezentiĝis per vic-reĝo.

Kategorio:Danaj reĝoj
Kategorio:Norvegaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Ŝlesvigo
Kategorio:Dukoj de Holstinio
Kategorio:Reformacio
Kategorio:Konvertitoj de katolikismo al luteranismo
Umberto Bossi

**Umberto Bossi** (n. , m. 19-an de marto 2026) estis itala politikisto. Li kreis kaj gvidis nord-italan separatisman partion kiu nomiĝas Norda Ligo, kaj li estis parlamentano, senatoro, ministro kaj eŭropa parlamentano.

Li naskiĝis en 1941 en Cassano Magnago kaj mortis en Varese la 19-an de marto 2026.
Bossi estis tre karisma kaj populara ene de lia partio, sed ekster ĝi li ofte estis konsiderata kiel populisma politikisto kiu parolas en tre simpla, nekulta maniero kaj havas rasismajn opiniojn pri enmigrintoj kaj eĉ italoj de la sudo. Li ofte uzis fi-vortojn en siaj publikaj paroladoj, kaj li estis konata pro siaj rekta kaj trafa stilo.

Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Norda Ligo
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento
Kristiano la 4-a (Danio-Norvegio)

**Kristiano la 4-a**, dane *Christian 4.*, ( – ) estis reĝo de Danio-Norvegio de 1588 ĝis 1648. Li estis filo de Frederiko la 2-a.

eta|maldekstra|200px|Kristiano la 4-a
Kristiano estis ambicia kaj potenca monarko, kiu dum sia nekutime longa regado reformis la landon kaj klopodis establi grandpotencon Danio-Norvegio. Per pluraj kostaj militiroj li gajnis, sed fine ankaŭ denove perdis multan potencon por la reĝlando. Li konstruigis plurajn urbojn, ofte nomataj laŭ li mem.

## Vidu ankaŭ 
* Rundetårn

Kategorio:Naskiĝintoj en Danio
Kategorio:Mortintoj en Danio
Kategorio:Danaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Holstinio
Kategorio:Dukoj de Ŝlesvigo
Kategorio:Eŭropaj kristanoj
Kategorio:Norvegaj reĝoj
Kategorio:Personoj de tridekjara milito
Frederiko la 2-a (Danio-Norvegio)

eta|dekstra|200px|Frederiko la 2-a
**Frederiko la 2-a**, dane *Frederik 2.*, ( – ), reĝo de Danio kaj Norvegio 1559 – 1588. Filo de Kristiano la 3-a.

Frederiko la 2-a ebligis al la astronomo Tycho Brahe bonajn ekonomiajn kondiĉojn por labori science sur la insulo Ven en la Sundo.

Kategorio:Danaj reĝoj
Kategorio:Norvegaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Ŝlesvigo
Kategorio:Dukoj de Holstinio
Frederiko la 3-a (Danio-Norvegio)

**Frederiko la 3-a**, dane *Frederik 3.*, ( – ), reĝo de Danio-Norvegio 1648 – 1670. Filo de Kristiano la 4-a.

Frederiko la 3-a fondis la absolutismon en sia regno, kiu daŭris preskaŭ 150 jarojn en Norvegio kaj 200 jarojn en Danio.

Antaŭ sia reĝeco li estis de 1623 ĝis 1629 princepiskopo de Verden.

Kategorio:Danaj reĝoj
Kategorio:Norvegaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Ŝlesvigo
Kategorio:Dukoj de Holstinio
Kategorio:Luteranaj princepiskopoj de Verden
Fluoreskeino

**Fluoreskeino** aŭ **fluoresceino**estas kemia kombinaĵo, malkovrita de Adolphe von Bayer en 1871. Ĝi estas kompleksa ĥemia substanco konsistanta el du molekuloj de benzeno ligitaj je ia "oksigenita benzeno" pera.
Tiu substanco ruĝas kiam vidita laŭ travido, kaj verdas kiam per respegulo de la taga lumo. Ĝi eligas violkoloran lumon fluoreskan kiam ĝi estas ekscitita per transviolaj radioj de 0,530 μm longaj ondoj.

eta|dekstra| Fluoreska lumo montrata

## Ĥemia sintezprocezo 
[eta|center|400ra|Fluoreskeino el [rezorcinolo kun ftalata anhidrido.]]

## Referencoj 
Kategorio:Farmakoj
Kategorio:ATC-S01
Kategorio:ATC-V04
Kategorio:Benzoataj acidoj
Kategorio:Esencaj medikamentoj
Kategorio:Ketonoj
Kategorio:Acidaj kolorigiloj
Kategorio:Fluoronaj kolorigiloj
Kategorio:Maraj signaloj
Kategorio:Fenoloj
Srana lingvo

La **srana lingvo** (sialingve nomata ***Sranan tongo***, ankaŭ *Sranantongo* aŭ mallonge *Sranan*) estas la ĉefe parolata lingvo de Surinamo. Precipe antaŭe oni neformale diris *taki taki*, sed tiu nomo nuntempe estas konsiderata kiel malestima. Sranan estas la lingua franca de Surinamo, larĝe disvastigita kontaktlingvo, kaj per tio kreola lingvo, kiu en la ĉiutaga vivo estas uzata de preskaŭ ĉiuj grupoj de la loĝantaro. Takso el 1997 donis 300 000 parolantojn, aŭ 80% de la loĝantaro de Surinamo. Alia konata surinama lingvo estas *Sarnami* kiu antaŭ ĉio estas parolata de homoj kiuj devenas el Hindio. La oficiala lingvo de Surinamo estas tiu de la antaŭaj koloniistoj, nome la nederlanda.

La srana estas kreola lingvo, miksita lingvo, kreita el la neceso interagi inter si por povi komuniki. Sranan tongo estiĝis inter la sklavoj, kiuj laboris sur la plantejoj dum la nederlanda kolonia regado en Surinamo. En la lingvo ankoraŭ retroveblas multaj spuroj kaj influoj el la nederlanda, angla, hispana, portugala kaj okcidentafrikaj lingvoj. La simpla lingvo, kiu tiel estiĝis, estas unualoke piĝin-lingvo. Se la lingvo poste disvolviĝas pli kaj pli kaj estas pludonata ankaŭ al infanoj kiel gepatra lingvo, ĝi estas kreola lingvo.

Cetere la nacia himno de Surinamo, titolata "God zij met ons Suriname" (nederlande, "Dio estu kun nia Surinamo") estas duone verkita en la norma nederlanda kaj duone en la srana.

Ekzemploj kun la verbo 'wroko' (labori)

* Fa waka? = Kiel vi fartas?
* Numeraloj:
wan (1), tu (2), dri (3), fo (4), feyfi (5), siksi (6), seybi (7), ayti (8), neygi (9), tin (10)

## Literaturo 
* Michaël Ietswaart, Vinije Haabo. *Sranantongo, Surinaams voor reizigers en thuisblijver*s. Walburg Pers, 2025 (nederlande)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Lingvoj de Surinamo
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Kreolaj lingvoj
Tiocfaidh ár lá

**"Tiocfaidh ár lá"** [tjok-hig Ar-lA] ("nia tago venos", slogano de la Irlanda Respublika Armeo, IRA, kiu kunfandiĝis kun la politika partio Sinn Féin. Sinn Féin multe subtenas la irlandan lingvon, ekzemple, kiam ministrino de Sinn Féin, Bairbre de Brún, estis ministro pri sano en Nord-Irlando, ŝi insistis pri maksimuman uzon de la irlanda en la tuta oficiala laboro de la ministrejo. Bairbre de Brún, nun membro de la Eŭropa Parlamento, parolas nur irlande en plenkunsidoj de la EP ekde la oficialigo de la irlanda la 1-an de januaro 2007.

Kategorio:Fremdaj vortoj
Kategorio:Irlando
Seán Ó Riain

D-ro **Seán Ó RIAIN** (naskiĝis la  en Tiobraid Árann, Tipperary) estas irlanda diplomato kaj esperantisto. Ekde 2002 li estas prezidanto de la Eŭropa Esperanto-Unio (EEU).[eta|dekstra|Seán Ó Riain festprelegas dum la Zamenhof-vespero en [Antverpeno, 2006.]]

## Studado kaj publikigaĵoj 
Li finstudis lingvojn kaj juron ĉe la Nacia Universitato de Irlando en Galivo kaj ĉe la Trinity College en Dublino, kie li doktoriĝis en 1985 per lingvapolitika tezo komparante la lingvoplanadon en Irlando kaj en Kebekio. Mallongigo de lia tezo estis publikigita en 1994 kiel "Pleanáil Teanga in Éirinn 1919-1985" (*Lingvoplanado en Irlando 1919-1985*).

En 2001 estis publikigita lia dulingva irland-angla libreto, entenanta fortan pledon por Esperanto en EU, "An Ghaeilge agus an tAontas Eorpach - Féiniúlacht agus Éagsúlacht Teanga/The Irish Language and the EU - Identity and Linguistic Diversity". Lanĉis ĝin la irlanda ministrino pri edukado Mary Hanafin. La Ministrejo pri Eksteraj Aferoj dissendis 500 ekzemplerojn de ĝi al ĉiuj irlandaj ambasadoj en EU-landoj.
Li tradukis irlanden la lernolibron de Esperanto de Stano Marĉek, "Esperanto per Direkta Metodo" (irlande "Esperanto tríd an Modh Díreach"), kiu estis eldonita fine de 2007; kaj en 2009 li verkis dulingvan irland-anglan libron, "Liospóin Léirmhínithe/Lisbon Explained" (Lisbono klarigita), kiu klarigis la Traktaton de Lisbono antaŭ la akcepto de ĝi per referendumo en Irlando.

## Diplomata servo 
Kiel diplomato li laboris dum 16 jaroj en la irlandaj ambasadoj en Aŭstrio (1985-1988), Aŭstralio (1990-1992), Pollando (1994-1999), Germanio (2001-2005) kaj en la Konstanta Reprezentejo de Irlando ĉe Eŭropa Unio, Bruselo (de 2005-07).

Post la akcepto de la irlanda kiel oficiala lingvo de la Eŭropa Unio, Seán Ó Riain estis taskigita direkti la retan sekcion de la ĵus kreita irlandlingva tradukservo de la Eŭropa Komisiono.

Ó Riain forte kredas en la lernfaciligaj ecoj de Esperanto, por plibonigi kaj plirapidigi la lernadon de aliaj lingvoj.
 
## Eksteraj ligiloj
* Persona retpaĝo  (en Esperanto kaj plurlingve) - oni povas legi tie la liston de liaj verkoj en pluraj lingvoj, pli ampleksan biografion kaj pli ol 55 el liaj artikoloj en ok lingvoj.
* EsKu - Epizodo 67 - Sean O Riain, Sean O Riain klarigas pri siaj multnombraj agadoj en diplomatio kaj en Esperantujo.Jutuba filmeto aperinta 2025-02-14 ()

Kategorio:Irlandaj esperantistoj
Kategorio:Diplomatoj
Kategorio:Eŭropaj oficistoj
Salona Danco

eta|Salondancado
Salona danco estas tempopasiga danco, ĉefe dancata duope. Estas pluraj stiloj, depende de la lando: El Brazilo: sambo, "forró"; el Argentino: tango; el Centr-Ameriko: bolero, salso; el Eŭropo: valso; el Usono: svingo kaj fokstroto.

Kategorio:Dancoj
Joseph Mary Plunkett

**Joseph Mary Plunkett** (21-a de novembro 1887 – 4-a de majo 1916) estis poeto kaj irlanda naciisto, kiun mortpafis la anglaj aŭtoritatoj post la Paska Ribelo en Dublino en 1916.  Li estis filo de George Noble Plunkett (la Grafo Plunkett), kiu poste aktivis en la nacia movado.

Kun James Connolly li estis unu el la du mortpafitaj ĉefoj de la Ribelo kiu parolis Esperanton. Li ankaŭ membris en Conradh na Gaeilge, la organizo por la defendo de la irlanda lingvo, kie li amikiĝis kun Thomas McDonagh, alia juna poeto kiu estos mortpafita kun li.

Li edziĝis kun Grace Gifford en la malliberejo de Kilmainham kelkajn horojn antaŭ sia mortpafigo, ĉar ŝi volis porti lian nomon dum la tuta vivo.  Li aĝis 28 jarojn.

Kategorio:Irlandaj esperantistoj
Kategorio:Irlandaj poetoj
Ruzo

**Ruzo** estas ago aŭ skizo, kio intencas trompi aliajn ulojn.

Ruza estas: *Kapabla elpensi lertajn, artifikajn rimedojn, por atingi celon, k uzi ilin, ne rimarkate de aliaj* (PIV)

Oni ofte kreas subtilajn kaj sagacajn ruzojn por trompigi aliajn dum magiaj artaĵoj aŭ per propagando, por fari iun aĉeti ion, kion oni ne bezonas.

Kategorio:Trompoj
Pádraig Mac Piarais

eta|dekstra|Pádraig Mac Piarais/Patrick Pearse
**Pádraig Mac Piarais** () (la 10-an de novembro 1879 - la 3-an de majo 1916) estis instruisto, poeto, verkisto, kaj la ĉefo de la Paska Ribelo por la liberigo de Irlando en 1916. Li naskiĝis en Dublino, sed tre june entuziasmiĝis por la irlanda lingvo kaj savi la lingvon fariĝis unu el liaj pli gravaj vivceloj. Li starigis la solajn  en Irlando ekde jarcentoj, *Scoil Éanna* por knaboj kaj *Scoil Íte* por knabinoj. Li vizitis Belgion kaj fariĝis eksperto pri dulingveco.

Li multe verkis kaj irlande kaj angle, kaj poezion kaj prozon kaj teatraĵojn. Lia irlandalingva verkado evoluis tute novan kaj modernan stilon en la lingvo. Li longe redaktis la revuon de la irlandlingva movado, "*An Claidheamh Soluis*" (La glavo de lumo). Lia fama artikolo "*The Murder Machine*" (La Murdmaŝino) esprimis siajn ideojn pri la angla eduksistemo en Irlando. Li ofte vizitadis Conamara en la irlandeparolanta okcidento, kaj konstruis dometon por si en Ros Muc. 

Lia fama parolado dum la enterigo de la maljuna ribelisto Diarmaid Ó Donnabháin Rossa, radikale influis la politikan sintenon de la lando. 

Dum la Paska Ribelo 1916 li deklaris la sendependecon de Irlando kaj estis elektita unuan prezidanton de la nova irlanda respubliko. Li estis antaŭvidinta ke la ribelo havas neniun ŝancon sukcesi, sed li intence daŭrigis ĉar li esperis ke la mortpafado de la ribeluloj fare de la angloj inspiros novan generacion finlukti por la libereco. Tiun finlukton faris fakte ne nova generacio sed liaj propraj kamaradoj kiuj gajnis la balotojn en 1918, denove proklamis la sendependecon en 1919, kaj devigis la anglojn forlasi la plejmulton de Irlando en 1922. 

Post la ribelo de 1916 la angloj mortpafis lin kun sia frato Willie, kiu ludis nur etan rolon en la ribelo.

Piarais
P
P
Seosamh Mac Grianna

**Seosamh Mac Grianna** (elparolata ŝo-sav mak grii-ana) (1901-1990) estis eble la plej irlandeca de la modernaj irlandlingvaj verkistoj. Li naskiĝis en Rinn na Feirste en Tír Chonaill en la tradicie irlandparolanta nordokcidento de Irlando, kaj lia lingvaĵo apenaŭ havas iun ajn spuron de influo de la angla. Li estis klasikulo de la moderna irlanda literaturo. En sia distrikto oni konis lin kiel Joe Fheidhlimí Dhónaill Phroinsiais, kaj li estis frato de la verkisto Séamus Ó Grianna.

Li longe tradukadis por *An Gúm*, la oficiala ŝtata eldonisto, sed li ege malkontentis pri ilia senestimo por lia propra verkado. Liaj tradukoj havas ege altan lingvan kaj literaturan valoron, sed li skribis ke li estis "unuagrada verkisto devigata traduki triagradajn anglalingvajn librojn".

Li piediris tra la tuta Kimrio kaj verkis libron pri la sperto, Mo Bhealach Féin (Mia Propra Vojo). Pro psika malsano li ĉesis la verkadon.

Liaj plej gravaj verkoj estas

* *Pádraic Ó Conaire agus Aistí Eile* (Pádraic Ó Conaire kaj aliaj eseoj)
* *An Druma Mór* (La Granda Tamburo)
* *Eoghan Ruadh Ó Néill* (historia romano pri la jaroj 1640-oj)
* *Dá mBíodh Ruball ar an Éan* (Se la Birdo havus Voston)
* *Mo Bhealach Féin* (Mia Propra Vojo)

Mac Grianna
Mac Grianna
Dido (apartigilo)

La vorto **Dido** povas signifi unu el la sekvaj:

* Formortintan birdon, vidu Dido
* unuan reĝinon kaj fondinton de Kartago, en la greka mitologio, legu Dido (antikvo)
* britan popmuzikistinon, vidu Dido (kantistino)
* episkopon Dido (Desiderius) de Poitiers  († 669), vidu Dido de Poitiers
* la etplanedon kun numero 209, vidu 209 Dido

## Vidu ankaŭ 
* DID (apartigilo)
Jakob-senecio

eta
eta|Jacobaea vulgaris
La **Jakob-senecio**, **Jakob-trudherbo**, aŭ **Jakoba senecio** (*Senecio jacobaea*) estas specio kiu apartenas al genro senecio en la familio de la asteracoj (*Asteraceae*).

## Proprecoj 
La Jakob-trudherbo estas plurjara, dujara planto, t. e. ĝi havas en la unua jaro nur foliojn, la infloresko aperas en la dua jaro.

La planto kreskas de 30 ĝis 100 cm, havas flavajn infloreskojn kun diametro de 15 ĝis 25 mm.

## Kreskejo 
Tiu palearktisa specio kreskas en nearbaraj areoj, ne havas specifan bezonon je grundo. Ĝi estas indiĝena en moderaj zonoj de Eŭropo kaj okcidenta Azio sed estis kunportita al Argentinio, Aŭstralio, Kanado, Nov-Zelando kaj okcidenta Usono.

## Ceteraĵoj 
La planto estas venena, la paŝtantaj bestoj evitas ĝin.

Ĝi iomete similas al Ordinara tanaceto.

En Aŭstralio, oni volis ekstermi la plantojn per natria klorato (komence de la 1930, ĉar la planto superis aliajn plantojn kaj la bestoj ekpaŝtis ĝin, kaŭzante ties malsaniĝojn), sed tiu kaŭzis brulvundiĝon, ĉar la natria klorato adheriĝis sur vestoj de la bienistoj kaj estis ekstreme bruldanĝera. Fine de la 1930-aj jaroj, oni malpermesis en Aŭstralio uzon de la natria klorato tiucele.

Kategorio:Asteracoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Johann Nicolaus Hanff

**Johann Nicolaus** (*ankaŭ:* Nikolaus) **Hanff** (n. la 25-an de septembro 1663 en Gossel; m. la 25-an de decembro 1711 en Ŝlesvigo ) estis Germana orgenisto kaj komponisto de la Nordgermana orgenskolo

## Vivo 
Pri la vivo de Hanff nur malmultaj detaloj estas konataj. Li adoleskis en la Turingia loĝloko Wechmar. Konatas, ke li estis muzikinstruisto en Hamburgo kaj tenis plurajn postenojn kiel eklizia muzikisto. Unu el liaj lernantoj estis la tiam sepjara Johann Mattheson, kiu dum kvar jaroj lernis ĉe li kompozicion kaj klavarilon. Ĝis 1696 Hanff estis orgenisto ĉe la kortego de Eutin de la princepiskopo de Lübeck.

Post la morto de la episkopo August Friedrich kaj la malfundado de la kortego en la jaro 1705 Hanff supozeble revenis al Hamburgo, kie al li en 1706 kaj 1711 estis naskitaj du infanoj. La 26-an de aŭgusto 1711 li transprenis la orgenistan postenon ĉe la katedralo de Ŝlesvigo, tamen mortis kelkajn monatojn poste.

## Verkoj 
* 7 ĥoraloj por orgeno
** Ach Gott, vom Himmel sieh darein
** Auf meinen lieben Gott
** Ein feste Burg ist unser Gott
** Erbarm dich mein, o Herre Gott *(du versioj)*
** Helft mir Gott’s Güte preisen (Von Gott will ich nicht lassen)
** Wär Gott nicht mit uns diese Zeit
* 3 kantatoj

## Literaturo 
* M. Roubinet, « Johann Nicolaus Hanff », en: Gilles Cantagrel (dir.), *Guide de la musique d’orgue*, Éditions Fayard 1991, ISBN 2-213-02772-2

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Fonto 
Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj orgenistoj
Kategorio:Nordgermana Orgenskolo
Saint-Cyr-au-Mont-d'Or

'''Saint-Cyr-au-Mont-d'Or''' estas malgranda franca komunumo kaj ĉirkaŭurbo de Liono, lokita en la departemento Metropolo Liono kaj en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj. Ĝi havas proksimume 5500 loĝantojn.

## Geografio 
Saint-Cyr-au-Mont-d'Or troviĝas en montara regiono (''Monts d'Or''), nur kelkajn kilometrojn norde de la liona urbocentro. La najbaraj komunumoj estas :
* Collonges-au-Mont-d'Or
* Poleymieux-au-Mont-d'Or
* Saint-Didier-au-Mont-d'Or
* Saint-Romain-au-Mont-d'Or
* Liono

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidindaĵoj 
* En la urbeto troviĝas polica akademio, kie formiĝas la polickomisaroj de Francio.
* Monto Cindre, kun ermitejo kaj ĝardeno

## Lokaj famuloj 
* Louis Touchagues, pentristo (1893-1974)

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Rhône

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Komunumoj de Metropolo Liono
Ŭahabismo

**Ŭahabismo** aŭ **vahabismo**, arabe الوهابية  estas konservativega kaj dogma branĉo ene de sunaisma islamo, fondita en la 18-a jarcento en nun-tempa Sauda Arabio sur la instruadoj de Muhamad ibn Abd al-Ŭahab (1703-1792).

La anoj de vahabismo, ankaŭ nomataj "**vahabitoj**", konsideras ĝin ne kiel iu branĉo de islamo inter aliaj, sed kiel la sola vera islamo. Ili strikte malakceptas ĉian plurismon kaj kutime verdiktas ĉian diverĝantan opinion kiel "ne-islama". Pro tio ili en la islama mondo ĝenerale havas reputacion de netoleremo kaj fanatikismo.

Ĉi tiu branĉo de islamo estas la plej sekvata en Sauda Arabio kaj en Kataro, kie la registaroj apogas ĝin. En Sauda Arabio ĝi estas la ŝtata religio.

La vahabitoj mem malofte uzas la vorton "vahabismo", kaj preferas *muŭahidun* (kiu signifas "unuecistoj"), aŭ ekster Sauda Arabio ankaŭ ofte "salafistoj".

## Kredoj 
Vahabitoj akceptas la Koranon kaj la Haditojn, kaj ankaŭ kelkajn komentajn verkojn pri ili, inkluzive de tiuj de verkoj de Ibn Taimija (1263-1328) kaj de al-Ŭahab. Male al aliaj sunaanoj, ili rifuzas sekvi apartan Madhabon (skolo de islama leĝofarado), ĉar ili asertas ke ili interpretas la vortojn de la profeto Mohamedo pli rekte. Vahabitoj alvokas al puritana kaj rigora pozicio pri religiaj demandoj. IIi volas liberigi islamon de novaj evoluoj, kiuj venis post la tempoj de la profeto, de herezoj kaj de idoladoraj praktikoj. Ili rifuzas multajn praktikojn, ekzemple preĝadon ĉe tomboj aŭ preĝadon al sanktuloj, anĝeloj aŭ profetoj malsamaj ol Dio mem, ĉar ili konsideras ilin formoj de idol-adoro. Ili ankaŭ rifuzas la celebradon de jaraj festivaloj honore al la profeto aŭ al sufiaj sanktuloj.

## Disvastiĝo 
Al-Ŭahab konvinkis Muhamad ibn Saud, triban ĉefon en parto de la araba duoninsulo, ke li fariĝu vahabito - la prapatron de la sauda dinastio, hodiaŭ la reganta familio en reĝlando Sauda Arabio. En 1924, ili havigis al si la urbojn Mekka kaj Medino, ebligante al si prediki vahabismon al la pilgrimoj de la tuta islama mondo. Vahabismo vere fariĝis grava post la malkovro de grandaj rezervoj de nafto en Sauda Arabio, en 1938. La grandegaj profitoj, kiujn la Sauda registaro ricevis de la nafto, estis uzataj parte por disvastigi vahabismon tra la mondo, kaj la sauda registaro kreis multajn moskeojn kaj organizaĵojn kiuj provas disvastigi vahabismon tra la islama mondo. Tamen, Sauda Arabio kaj najbara Kataro restas la nuraj landoj, kie ĝi estas la plej populara kredo. Sauda Arabio estas ofte konsiderata la plej religiema kaj konservema islama lando. La praktikado de aliaj religioj estas malpermesita en la lando, kaj la tuta publika vivo baziĝas sur religio(ref?). Virinoj havas tre malmultajn rajtojn. Pro tio vahabismo estas ofte traktata kiel la plej konservema, rigora kaj malliberala branĉo de islamo, almenaŭ fare de okcidentanoj.

## Referencoj