open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
National Ignition Facility

eta|dekstra|400px|Kversekco de NIF.
La **National Ignition Facility** (mallonge: **NIF**) estas instalaĵo de Lawrence Livermore National Laboratory en Livermore, Kalifornio, Usono. Tiu instalaĵo estis preta en 2009 kaj la solena inaŭguro okazis tiujare la 29-an de majo. Oni planas eksperimentojn pri nuklea fuzio.

En NIF troviĝas la plej forta lasero de la mondo. La laseraj ekipaĵoj donas plimulton de la konstruaĵo, kiu grandas tri futbolajn ludejojn. Tiuj laseroj produktas lumimpulsojn daŭrajn kelkajn nanosekundojn kaj entenantajn plurajn megaĵulojn da energio. La 192 laseraj instalaĵoj estas fokusitaj je fuelglobeto el frostiginta deŭterio-tricio kaj tion gvidas al fuzio. Oni celas unuafoje atingi tiun denson kaj temperaturon, ĉe kiuj la miksaĵo el deŭterio kaj tricio "ekbrulas", tio estas, okazas ĉenreakcio-simila nukleofuzia reakcio en centro de la fuelglobeto. La fuzia zono tiam migras dum ĉirkaŭ 10&nbsp;pikosekundoj de la interno al ekstero kaj ĉirkaŭ duono de la materialo fuzias.

Celo de la eksperimento estas simulado de la eksplodoj de nukleaj armiloj anstataŭ la pli fruaj armilaj testoj. La akirotaj spertoj povas helpi ankaŭ la civilan uzon por paca energia produktado.

## Informoj pri NIF-lasero 
* nombro de laseroj: 192
* pulsenergio je lasero: 18,75 kJ
* baza ondolongo: 1053 nm
* lasera medio: Nd:vitro (fosfato)
* aperturo de lasera medio: 40 x 40 cm
* ripeta ofteco: 4 ĝis 6 pulsoj po tago
* fokusa makulgrando: 5-obla de la kliniĝa limo
* pumpa fonto: fulmaj lampoj
* efikeco (opta-opta): 0,7 %
* surfaco de la konstruaĵo: ĉirkaŭ 21.368m²
* preta: majo de 2009

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Nuklea energio
Kategorio:Nuklea fuzio
Incidento Ballinglass

La esprimo **Incidento Ballinglass** signifas perpolican forpeladon la 13-an de marto 1846 en kunteksto de la Granda malsatego en Irlando (1845-1849).

Irlando estis tiutempe dum regado de Britio, la agroj apartenis al anglaj grandbienuloj (landlordoj). La irlandaj kamparanoj kultivis la landon kiel luantoj kaj produktis sur tiu grenon kaj terpomon, bredis bovojn. La greno kaj la bovo servis por lupago al la grandbienuloj kaj estis liveritaj al Britio. Por propra nutrado restis por la kamparanoj nur la terpomoj. La luantoj havis apenaŭ juran rajtojn kontraŭ la grandbienuloj.

[310px|eta|Forpelado en Irlando ĉ. 1879 („[Land War“)]]

Tiu sistemo restis, kiam terpoma fitoftoro neniigis la terpoman rikolton kaj kaŭzis malsategon. La greno kaj la bestaj produktoj estis forliveritaj per militista protekto. La kamparanoj, kiuj en tiu situacio ne povis pagi la lumonon, estis forpelitaj el la domo, agro kaj ili tiel perdis ĉiun vivtenan bazon.

La ĉ. 300 loĝantoj de vilaĝo Ballinglass en Graflando Galway estis relative bonhavaj - kompare al aliaj kamparanoj de Irlando -, sed ili estis do forpelitaj, ĉar la grandbienulo Mrs. Gerrard volis tie establi bovejon. La 13-an de marto 1846, forpelis la armeo kaj la polico la homojn de Ballinglass kaj detruis la domojn de la vilaĝo. La forpelitaj tranoktumis sur ruinoj de siaj domoj. Sekvatage alvenis la armeo kaj la polico denove pro tio kaj ili fine forpelis ilin. Oni malpermesis al la najbaroj, ke ili ofertu tranoktejojn por la forpelitoj.

Tiu evento eniris la historion kiel *Ballinglass Incident*. Temis pri ne escepta kazo, sed tio okazis tiutempe grandamase en Irlando kaj trafis dekmilojn de malriĉaj kamparanoj.

Kategorio:Granda malsatego en Irlando
Kategorio:Deviga migrado
Kategorio:1846
Universitato de Vaŝingtonio

eta|200ra|dekstra|Kampuso de Vaŝingtona Universitato
La **Universitato de Vaŝingtonio** (angle* University of Washington* ou *UW*, aŭ familie: *U-Dub*), estas granda publika usona sciencesplora universitato en urbo Seattle, en la ŝtato Vaŝingtonio .

Ĝi estis fondata en 1861 kaj estas la plej granda universitato de la pacifika marbordo. Ĝi havas tri kampusojn. La ĉefa en Seattle, en loko tiel nomata *University District* kaj du pli malgrandaj, en urboj Tacoma kaj Bothell. La universitato estas ano de la *Association of American Universities* (Asocio de la Amerikaj Universitatoj)

Ĝia moto estas "Lux sit" (Lumo estu).

Ĝia maskoto estas sledhundo de raso *Husky*

## Historio 
En 1854 Isaac Stevens, unua guberniestro de la ĵus formigita Vaŝingtona Teritorio rekomendis krei
universitaton. Pluraj eminentuloj, el kiuj la metodista predikisto Daniel Bagley, vidante okozon por levi la urban prestiĝon, sukcesis konvinki Arthur A. Denny, fondinto de la urbo kaj teritoria politikulo. Li iniciatis du universitatojn, unu en Seattle mem, la alian en la Kantono Lewis (Vaŝingtonio). Sed, ĉar neniu terpeco estis tie havebla, la Seattlan lokalizon oni elektis en 1858.

Arthur A. Denny, Edward Lander kaj Charlie Terry donacis terpecon de la centra urbo, la universitato malfermiĝis oficiale la , kvankam ĝi devis fermi en 1863, pro manko de lernantoj, kaj 1867 kaj 1876 pro manko de mono.

Kiam Vaŝingtonio integriĝis Usono en 1876, Seatlle kaj la Universitato estis bone kreskiĝintaj. La nombro da studentoj pasis de 30 al 300, kaj la antaŭe izolata kampuso estas nun urbe ĉirkaŭata. En 1895, la universitato transloĝiĝis en Novan kampuson pli nordeste, borde de Union Bay, (parto de Lake Washington Ship Canal).

Ĝian antaŭan terenon la universitato ne vendis. Ĝi nuntempe posedas ankoraŭ tion, kion oni nomas hodiaŭ la Metropolitan Tract, kaj kies ludono lukrigas po milionoj da dolaroj ĉiu jaro.

en 1909, Edmond S. Meany proponis, ke la Internacia Ekspozicio *Alaska-Yukon-Pacific Exposition* okazu en la kampuso.

## Notoj kaj referencoj
Esperanto-Ligo de Malsupra Saksio

**Esperanto-Ligo de Malsupra Saksio** (mallongigo **EMAS**, germana nomo *Esperanto-Liga Niedersachsen*) estas landa ligo de Germana Esperanto-Asocio (GEA). Ĝi reprezentas la GEA-membrojn en la federacia lando Malsupra Saksio, subtenas la tutlandan asocion rilate al instruado kaj informado kaj plikonatigas la federacian landon al esperantistoj.
## Estraro 
Laŭ la periodo 2018 ĝis 2020 la estraro de la ligo konsistas el 
* Thomas Heberlein el Hameln, prezidanto
* Peter Zilvar el Herzberg, vicprezidanto
* Lena Below el Hanovro, kasistino
* Heinz-Wilhelm Sprick el Hessisch Oldendorf, asesoro

## Junularo 
La junularo de la ligo nomiĝas *Esperanto-Junularo Malsupra Saksio* respektive germane *Esperanto-Jugend Niedersachsen*, kaj estas la landa sekcio de Germana Esperanto-Junularo.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo (esperantlingve)

Kategorio:Germanaj Esperanto-asocioj
Ocean color scene

**Ocean Colour Scene** estas muzikistaro de Anglio. Ili estas sufiĉe sukcesaj kaj ili havas grandan sekvantaron.

Kategorio:Anglaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1989
Riza insurekcio de 1918

La '''''' estis grupo de popolaj insurekcioj okazintaj en Japanio inter julio kaj septembro de 1918, kiuj okazigis la faligon de la administracio de Terauchi Masatake.
dekstra|eta|250ra|Suzuki Shoten en Kobe, bruligita dum la insurekcio de la 11-a de aŭgusto de 1918

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo farita de la japana anarkiisto kaj esperantisto Jamaga Taiĵi, kun aludoj al la riza insurekcio.

Kategorio:1910-1919 en Japanio
Kategorio:1918 en Azio
Tiszarád

**Tiszarád** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Kemecse.

## Situo 
Tiszarád situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Spite la loknomon la vilaĝo estas for de Tiso (hungare Tisza). Nagyhalász troviĝas 4, Ibrány kaj Kemecse po 8, Dombrád 19, Nyíregyháza 23, Debrecen 73, Budapeŝto 250&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el la jaro 1445, tiam la kampoj apartenis al familio Kemecsey [kemeĉei]. En 1919 la rumanoj okupis la vilaĝon. Vilaĝservo estas migra poŝto.

## Vidindaĵo 
* kalvinana paroĥa preĝejo

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu
* www.iranymagyarorszag.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Likva kristalo

eta|330px|Malhomogena teksturo de likva kristalo en nemata fazo

**Likva kristalo** estas fazo de materio kies propraĵoj kombinas tiujn, de likvo kaj kristalo. Oni foje nomas tian fazon : "Mezofazo". Ĝi estas fluida sed ĝiaj molekuloj povas esti orientataj laŭ ia direkto, ĝi do povas esti neizotropa, aŭ havi iajn ecojn de kristaloj, kiel la duobla refrakto.

## Historio 
La unuaj fizikisto, kiu observis likvajn kristalojn estis Otto Lehmann kaj Friedrich Richard Reinitzer en 1888. Studante la benzoaton de kolesterolo, Reinitzer mezuris ĝian fandopunkton. Li konstatis ke tiu substanco havas du fandopunktojn, inter kiuj ĝi aperas plurkolora likvaĵo kun strangaj propraĵoj. Lehman ekkonscias, ke estas novtipa fenomeno.

## Karakterizaĵoj kaj tipoj 
## Aplikoj 
Konata apliko estas la likvokristala ekrano aŭ LCD-ekrano (ang. *Liquid Crystal Display*).

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Kemio

Kategorio:Fazoj de materio
Giovanni Arrighi

**Giovanni ARRIGHI** (naskiĝis la  en Milano, Italio, mortis la  en Baltimoro, Usono) estis sciencisto pri politika ekonomio kaj sociologio, kaj ekde 1998 profesoro pri sociologio ĉe Universitato Johns Hopkins.

Li atingis PhD-diplomon en ekonomiko en Universitato de Milano en 1960. Li instruis kelkajn jarojn en Italio; poste, ekde 1963, en Afriko (Zimbabvo, Tanzanio). Li revenis en Italion en 1969 kaj formis kun aliaj la grupon "Gruppo Gramsci" en 1971.

Lian laboron influis Adam Smith, Max Weber, Karl Marx, Antonio Gramsci, Karl Polanyi kaj Joseph Schumpeter.

## Verkoj 
* 1967 *The Political Economy of Rhodesia*
* 1973 *Essays on the Political Economy of Africa*
* 1978 *Geometry of Imperialism*
* 1982 *Dynamics of Global Crisis*
* 1985 *Semiperipheral Development: The Politics of Southern Europe in the Twentieth Century*
* 1989 *Antisystemic Movements*
* 1990 *Transforming the Revolution: Social Movements and the World System*
* 1994 *The Long Twentieth Century: Money, Power, and the Origins of Our Times*
* 1999 *Chaos and Governance in the Modern World System* (kun Beverly J. Silver)
* 2003 *The Resurgence of East Asia: 500, 150 And 50 Year Perspectives*
* 2007 *Adam Smith in Beijing: Lineages of the Twenty-First Century*

Kategorio:Italaj ekonomikistoj
Bubendorf BL

**Bubendorf** estas komunumo en la distrikto Liestal en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 4363 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Bubendorf situas sude de la kantonĉefurbo Liestal ĉe la kunfluo de la du brakoj de la rivero Frenke.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo limas en nordo al Liestal, en nordoriento al Lausen, en oriento al Ramlinsburg kaj Hölstein, en sudoriento al Lampenberg, en sudo al Niederdorf kaj Arboldswil, en okcidento al Ziefen, kaj en nordokcidento al Lupsingen kaj Seltisberg.

## Trafiko 
Bubendorf estas bone ligita al la publika trafikreto unuflanke per la kampara tramlinio de la Waldenburg-Fervojo kaj aliflanke pere de diversaj bus- kaj poŝtaŭtolinioj.

La plej proksima alirejo al la nacia aŭtoŝoseo A2 situas en distanco de 4 km en Lausen.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Bubendorf datiĝas el la jaro 1152 kiel *Bouenonowe*.

En la 11-a jarcento Bubendorf fariĝis kiel donaco posedaĵo de la katedralparoĥaro Bazelo.

Dum la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Bubendorf estis atribuita al la distrikto Liestal en kiu ĝi restis ankaŭ post la Bazela Kantondisiĝo en la jaro 1832 kaj la fondo de la nova Kantono Bazelo Kampara en la jaro 1833.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Bubendorf
* Bubendorf (stacidomo)
* Talhaus (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Bubendorf
* Bubendorf en la Historia Leksikono de Svislando
Virunga Montaro

[eta|dekstra|300ra|[Monto Nyiragongo]]
[eta|dekstra|300ra|Montoj [Gahinga (maldekstre) kaj Muhabura (dekstre)]]
**Virungo** aŭ **Virunga** estas ĉeno de vulkanoj en orienta Afriko, en la norda bordo inter Ruando, la Demokratia Respubliko de Kongo kaj Ugando. Ĝi situas inter lagoj Eduardo kaj Kivu.

La montaro havas ok ĉefajn vulkanojn, el kiuj la plej granda parto estas dormanta. Tamen montoj Nyiragongo (3462 m) kaj Nyamuragira (3063 m) en Kongo estas aktivaj. Ili erupciis laste en la jaro 2006. Monto Karisimbi (4507 m) estas la plej alta kaj monto Sabinyo (3634 m) estas la plej maljuna.

La Montaro Virungo estas konata kiel la ĉefa loĝloko de la monta gorilo, specio endanĝerigita pro la habitatodetruo, la neleĝa ĉasado, la homaj malsanoj kaj la militoj, kaj kiu aperas en la *Ruĝa Listo* de la IUCN.

La *Centro de Esploro Karisoke*, fondita de Dian Fossey por la observado de la goriloj situas inter la montoj Karisimbi kaj Visoke.

## Naciaj Parkoj 
* Nacia Parko Virungo, Kongo Kinŝasa
* Nacia Parko de la Vulkanoj, Ruando
* Mgahinga Gorila Nacia Parko, Ugando

## Vidu ankaŭ 
* Albert-Rifto
* Ruvenzoriaj-virungaj montaraj arbustetaroj

Kategorio:Montaroj en la Demokratia Respubliko Kongo
Kategorio:Montaroj en Ruando
Kategorio:Montaroj en Ugando
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Demokratia Respubliko Kongo
Bubendorf

**Bubendorf** havas diversajn signifojn:

* **Bubendorf BL** estas politika komunumo en la distrikto Liestal en Kantono Bazelo Kampara en Svislando.
** **Bubendorf (stacidomo)** estas fervoja stacio en Bubendorf BL.
* **Bubendorf** estas la malnova germana nomo de la komunumo **Boncourt JU** en la distrikto Porrentruy en Kantono Ĵuraso en Svislando.
* **Bubendorf (Frohburg)** estas kvartalo de la urbo Frohburg en la distrikto Leipziger Land de la federacia lando Saksio en Germanio.
* **Bubendorf im Burgenland** estas ne memstara komunumo en Aŭstrio.
Komunumoj de Kantono Apencelo Ekstera

eta|300px|dekstra|Komunumoj de Kantono Apencelo Ekstera
eta|300px|dekstra|Komunumoj de Kantono Apencelo Ekstera

La Kantono Apencelo Ekstera konsistas nuntempe (2009) el 20 politikaj komunumoj, kiuj nomiĝas en Apencelo Ekstera *loĝantarkomunumoj*.

## Distriktoj 
En la jaro 1858 la kantono estis strukturita en 3 distriktoj. En la jaro 1995 tiu-ĉi strukturo estis oficiale nuligita denove. En la ĉiu-taga vivo la strukturo plu ekzistas ekzemple en la nomoj de ŝporteventoj kaj societoj. Por statistikaj kialoj de la Federacia oficejo pri statistiko la tuta kantono ricevas la distrikt-kodnumeron 1500.

La iamaj distriktoj nomiĝis
* **Hinterland** (Komunumoj: Herisau (ĉefloko), Hundwil, Schönengrund, Schwellbrunn, Stein AR, Urnäsch, Waldstatt);
* **Mittelland** (Komunumoj: Bühler, Gais, Speicher, Teufen (ĉefloko), Trogen);
* **Vorderland** (Komunumoj: Grub AR, Heiden (ĉefloko), Lutzenberg, Rehetobel, Reute AR, Wald, Walzenhausen, Wolfhalden).

## Historio 
La hodiaŭa administra strukturo de la kantono konsistanta el 20 komunumoj estiĝis en la daŭro de proksimume 150 jaroj post la apencela kantondisiĝo de 1597 el origine nur 6 komunumoj:
* Urnäsch
** 1720 Schönengrund sendependiĝis
* Herisau
** 1649 Schwellbrunn sendependiĝis
** 1720 Waldstatt sendependiĝis
* Gais
* Hundwil
** 1749 Stein sendependiĝis
* Teufen
** 1723 Bühler sendependiĝis
* Trogen
** 1614 Speicher sendependiĝis
** 1638 Walzenhausen sendependiĝis
** 1669 Rehetobel sendependiĝis
** 1688 Wald sendependiĝis
** Grub
** Reute
** Kurzenberg (1666 malfondita post sendependiĝo de Heiden kaj Wolfhalden aufgelöst)
*** 1658 Heiden sendependiĝis (preĝejkonstruo 1652, limklargigado ĝis 1667)
*** 1658 Wolfhalden sendependiĝis (konstruo de la preĝejo 1652, limklarigado ĝis 1667)
*** 1666 Lutzenberg post dissolvo de Kurzenberg aŭtonoma komunumo (eklezie ankoraŭ daŭre apartenas al Thal)

## Listo de la aktualaj komunumoj de Kantono Apencelo Ekstera 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
!
Kategorio:Listoj de Svislando
Cochabamba (urbo)

eta
**Cochabamba** [koĉabamba],  **Koĉabambo**, kio estas ankaŭ la nomo de la departamento, estas urbego en meza Bolivio, kun pli ol 600 000 da loĝantoj. Ĝi situas 220 km sudokcidente de Pazo, en la Koĉabamba valo, en alto de 2560 m.

## Historio 
La unua hispana loĝanto de la valo estis Garci Ruiz de Orellana en 1542. Li aĉetis la areon je 130 pesoj kaj oni registris la negocon en Potosí en 1552. Lia domo — nomata **Mayorazgo** — estas ankoraŭ videbla en la distrikto Cala Cala. La antaŭaĵo de la urbego estis **Villa de Oropesa**, fondita fare de Francisco de Toledo la . La komunumo prizorgis per nutraĵoj la najbarajn minejurbojn. La arĝento-minado en Potosí riĉigis ankaŭ la ekonomion de Koĉabambo. La urbo estis alinomata en 1786 — je ordeno de hispana reĝo Karlo la 3-a — al Cochabamba. Tio estis la distingo pro tio, ke la urbo helpis en 1781 al Oruro por subpremi ribelon de la indiĝenoj. Laŭ la censo de 1793, en la urbo loĝis 22 305 personoj, el kiuj estis 12 980 mestizoj, 6 368 hispanoj, 1 182 indiĝenoj, 1 600 mulatoj kaj 175 afrikaj sklavigitoj.

Dum la 19-a jarcento, Koĉabambo iĝis la ĉefa agrikultura centro de Bolivio. En 2000 okazis tumultoj kontraŭ la privatigo de la publika akvo-prizorgo.

## Instruado 
Gravaj universitatoj estas la Universidad Mayor de San Simón kaj la Universidad Católica Boliviana San Pablo. Krom tio funkcias ankaŭ pluaj ŝtataj kaj privataj altlernejoj, universitato kaj lernejoj.

## Trafiko 
La internacia aeroporto de la urbo estas la Internacia Flughaveno Jorge Wilstermann (*Aeropuerto Jorge Wilstermann, IATA-kodo: CBB*), sudokcidente de la urbo. La loka flughaveno nomiĝas *Lloyd Aéreo Boliviano*.

## Gravaj personoj 
* Nataniel Aguirre, politikisto kaj poeto
* Edmundo Paz Soldán, verkisto
* Jorge Quiroga Ramírez, politikisto
* Eduardo Rodríguez, politikisto

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Metropola Trajno de Cochabamba

## Eksteraj ligiloj 
* La urba paĝo en la hispana 
* Informoj pri la urbo, hispane, angle, germane


Kategorio:Urboj de Bolivio
Kategorio:Metropoloj
Onio

eta|maldekstra|200px|Masko figuranta onion
La **onio** (鬼) , en la japana folkloro estas giganta demona ulo, similanta ogron. Lia haŭto estas ajn-kolora, sed pli ofte blua aŭ ruĝa, li havas du kornojn sur la kapo, ungegojn kaj kaninegojn, iam iuj havas tri okulojn. Li estas vestita de zontuko el tigra haŭto kaj armita per ferkapa madzo (japane nomata *kanabō* (金棒?). Ili havis famon de forkapti junajn knabinojn.

Iuj *onioj* loĝas en nuboj. Ili similas la terajn *oniojn* sed havas nur unu kornon. Ili kapablas estri la veteron

## Etimologio 
eta|150px|Oni vestita kiel pilgrimulo. Tokugawa periodo, inko kaj koloro sur papero. 59.2 cm x 22.1 cm
La vorto verŝajne venus de la lego on'jomi "on" de la kanĵio 隠 : sin kaŝi, *onioj* estis origine nevideblaj spiritoj (ĉine, 鬼 = fantomo) estigante katastrofojn, malsanojn kaj aliajn malplaĉantajn aĵojn, aŭ preni diversajn formojn por trompi (kaj formanĝi) homojn.

## Antropomorfismo 
eta|maldekstra|Statuo de ruĝa onio svinganta sia *kanabō*.
Pro influo de budhismaj estaĵoj, tiel kiel la Rakŝasoj, la *onioj* iĝis ulojn similajn al ogroj.

Alia kialo de la nuna bildo de la *onioj* estas la malboneca direkto nord-oriento, tiel nomata *kimon* (鬼門: "demona pordo"), de kiu venas la demonoj. Tiu direkto nomiĝas ankaŭ : *uŝitora* (丑寅: "Bovo Tigro") laŭ bestoj de la Ĉina zodiako indikante tiun direkton. *Onioj* kun bovaj kornoj kaj tigraj kaninegoj iĝis videblan simbolon de tiu direkto.

Ofte, la temploj estas konstruitaj front'al tiu direkto, kaj la japanaj konstruaĵoj havas "L"-formaj elsteraĵoj en nord-oriento por forpeli la *oniojn*.

## Tradicioj 
En iuj vilaĝoj, estas ceremonioj por forpeli la *oniojn*, ĉefe en komenco de printempo. Dum la Secubun, ceremonianoj jetas sojfabojn, kriante "Oni wa soto! Fuku wa uchi!" ("鬼は外！福は内?"), "Demonoj foriru, ĝojo venu!"). Statuoj de simioj protektas kontraŭ la *onioj*, ĉar "*saru*", la japana vorto por "*simio*", estas homofono de la vorto por "*foriri*".

Pli freŝdate, *onioj* aspektas malpli malicaj, kaj eĉ protektemaj. Homoj alivestitaj kiel *onioj* paradas pour forpeli la fatalon, sur la tegmento de iuj konstruaĵoj, estas tegoloj kun *oniaj* vizaĝoj, (nomataj
*onigaŭara* (鬼瓦?), por forpuŝi la malbonan ŝancon.

## Vidu ankaŭ 
* Ogroj, mitaj gigantaj homvoruloj

## Eksteraj ligiloj 
*  Kio estas onio ?

Kategorio:Japana folkloro
Kategorio:Folkloraj estaĵoj
Kategorio:Demonoj
Kategorio:Ogroj
Casares de las Hurdes

200px|eta|Loko de la provinco de Cáceres en Hispanio 250px|eta|Loko de la municipa teritorio de Casares de las Hurdes en sia provinco
**Casares de las Hurdes** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro. Estas en la sama provinco almenaŭ 11 vilaĝoj havantaj en la nomo la strukturon “Casas de ...”, tio estas “Domoj de ...”, nome Casar de Cáceres, Casar de Palomero, Casares de las Hurdes, Casas de Don Antonio, Casas de Don Gómez, Casas de Millán, Casas de Miravete, Casas del Castañar, Casas del Monte, Casatejada kaj Casillas de Coria, kio rilatas al karaktero de feŭdismo dependigi etan vilaĝon el nobelulo, tiele almenaŭ en 3 el tiuj nomoj videblas la nomo de la nobelulo, nome Don Antonio,  Don Gómez kaj Millán, dum la dependo en aliaj kazoj estas de urbo aŭ de teritorio, same tipa de feŭdismo.

La loĝantoj nomiĝas *casareños*. La censita populacio en 2008 estis de 554 loĝantoj.

## Situo 
Casares de las Hurdes estas situa en la plej norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Hurdes, je altitudo de 1110 m. La surfaco de ties teritorio estas de 20,75&nbsp;km².

## Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Domaroj 
Kiel okazas en la tuta komarko de Las Hurdes la loĝantaro estas tre disa kaj ne kuniĝas en la ĉefa kerno de la municipo kiel en la cetero de la regiono, sed estas disa laŭ izolitaj domoj kaj domaroj. Inter la ĉefaj domaroj elstaras la jenaj:

## Demografio 
La loĝantaro estas malabunda kaj maljuniĝinta.

## Kuriozaĵo 
En Casares de las Hurdes gravis la *tamborileros* (tamburistoj, sed fakte kiuj ludis kaj tamburon kaj fluton samtempe). La unua estis *Pelujo*, poste Arroya kiu instruis kelkajn kiel Baldomero, Candelo, Florencio kaj Fausto. Nuntempe estas junuloj kiuj faras la taskon distri en popolaj festoj.

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Listo de nepivaj vortoj

**Listo de vortoj (ankoraŭ) netroveblaj en PIV** sed jam troveblaj en aliaj esperantaj vortaroj aŭ tekstoj. Bonvolu listigi ilin (sen lokaj aŭ personaj nomoj) kaj montri la fonton.

## A 
* Abituro
* Afromontano
* Afrotropiso
* Aĥoblanko
* Ajvaro
* Animeo
* Anzino

## B 
* Botiĥo
* Bulguro

## C 
## Ĉ 
* Ĉaŭ

## D 
## E 
* Efebofilio
* Ekoregiono
* Ekoprovinco
* Ekozono

## F 
* Falaflo
* Fladerako
* Fleksitarismo
* Fokaĉo

## G 
* gi
* Ginekofilio
* Gio
* gufujo

## Ĝ 
## H 
* Haluŝkoj
* Hangulo
* Hebefilio
* Hotdogo
* Humuso

## Ĥ 
## I 
* iĉo
* ipo
* Isoberlinio

## J 
* Julbernardio

## Ĵ 
## K 
* Kajapoo
* Kajpirinjo
* Kaĵuno
* Kebajo
* Kofolao
* Komarko
* Korofilio
* Kriptografio
* Kriptologio
* Krososomatacoj

## L 
* Leĉo
* Linukso
* Lukarno

## M 
* Miŝteko
* Mojosa

## N 
* na
* Napo (rivero)
* Nearktiso
* Neotropiso

## O 
* Okej
* Orientaliso

## P 
* Palearktiso
* Papadamo
* Pedofilio
* Podkasto 
* Pomokso

## Q 
## R 
* ri
* Roŝtio
* Rultigaro
* Ruruo

## S 
* Sejtano
* Smurfo
* Smuzio

## Ŝ 
* ŝli

## T 
* Tanzanito
* Tempeo
* Tjaskero
* Tofuo
* Tompuzo

## U 
## Ŭ 
## V 
* vifio
* vikio
* Vindozo

## W 
## X 
## Y 
## Z 
(kompletiginda)

Kategorio:Listoj pri Esperanto
Sennacia Banko

**Sennacia Banko** estas projekto de Heliko, kiu estas maloficiala organizaĵo kiu estis kreita de Daniel Salomon. La celo de Sennacia Banko estas krei unuopan internacian valuton por esperantistoj. La nomo de la valuto de Heliko estas **Mono**.

Sennacia Banko vendas tian monon per interreto en eBay kaj PayPal.

## Mono 
**Mono** estas unuopa valuto por esperantistoj. Nuntempe, Heliko nur havas la M100 (100 mono) monbileton, kiu havas la bildon de Ludwik Lejzer Zamenhof en unu flanko, kaj la bildon de heliko, kiu reprezentas Helikon, en la alia flanko.

Mono antaŭe havis konstantan valoron de M100 por ¥1000, aŭ M1 por ¥10. Nun, en 2009, la valoro de la Mono estas difinita de la prezo per kiu ĝi estas vendita.

Novaj biletoj estos faritaj baldaŭ, M200 kaj M500 biletoj estas projektitaj.

## Fontoj 
* http://www.heliko.org/ 
* http://www.heliko.org/index.php?/ongoing/banking/
* https://lernu.net/eo/forumo/temo/3538 

Kategorio:Esperanto-humuro
Casas de Millán

200px|eta|Loko de la provinco de Cáceres en Hispanio 
**Casas de Millán** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro. Estas en la sama provinco almenaŭ 11 vilaĝoj havantaj en la nomo la strukturon “Casas de ...”, tio estas “Domoj de ...”, nome Casar de Cáceres, Casar de Palomero, Casares de las Hurdes, Casas de Don Antonio, Casas de Don Gómez, Casas de Millán, Casas de Miravete, Casas del Castañar, Casas del Monte, Casatejada kaj Casillas de Coria, kio rilatas al karaktero de feŭdismo dependigi etan vilaĝon el nobelulo, tiele almenaŭ en 3 el tiuj nomoj videblas la nomo de la nobelulo, nome Don Antonio, Don Gómez kaj Millán, dum la dependo en aliaj kazoj estas de urbo aŭ de teritorio, same tipa de feŭdismo.

La loĝantoj nomiĝas *casitos*. La censita populacio en 2008 estis de 704 loĝantoj.

## Situo 
Casas de Millán estas situa en la centra parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto La Siberia, je altitudo de 323 m; je 30&nbsp;km de Plasencia, la plej pproksima urbo, je 50&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 140&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 152,91&nbsp;km². Ĝi situas je 4&nbsp;km de la ŝoseo (nuna aŭtoŝoseo de Cáceres al Plasencia.

## Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Demografio 
## Vidindaĵoj
Estas Visigota kolono trovita en la Ermitejo de *Nuestra Señora de Tebas*. La Preĝejo de Sankta Nikolao de Bari estas de la 16a jarcento kun kupolo de la 17a jarcento. En tiu konstruaĵo estas grava retablo de la jaro 1545, kun pentraĵoj de Diego Pérez de Cervera.

Krome estas la Ermitejo de *Nuestra Señora de Tebas* de la 17a jarcento kun skulptaĵo de la Virgulino de la 16a jarcento.

Krome la Ermitejoj de *San Ramón* kaj de Sankta Sebastiano.

## Vidu ankaŭ 
* Casas de Millán (stacidomo)


Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Lingvoj de Sudano

Sudano estas plurlingva lando, en kiu la araba dominas norde, kun aliaj lingvoj sude. La konstitucio de Sudano el la jaro 2005 fiksis, ke la oficialaj lingvoj de la lando estas la araba kaj la angla. En la suda parto de Sudano vivas multaj parolantoj de la dinka lingvo.

## Legokapablo kaj Edukado 
* *Ethnologue* diras, ke la pocentaĵo de la legokapablo en la Sudana lingvo estas 20-27 %.
* UNDP diras, ke ĝi estas 60.9 %.
* Neniu el ambaŭ fontoj diras, en kiu(j) lingvo(j) oni mezuris la legokapablon.

## Referencoj 
* Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, 15th ed. Dallas: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com/ ("Languages of Sudan")
* Leclerc, Jacques. ''L'aménagement linguistique dans le monde*, "Soudan" 
* Sudan constitution of 2005 (English version) 
* UNDP. 2006. *Beyond scarcity: Power, poverty and the global water crisis. Human Development Report 2006.'' New York: United Nations Development Programme (UNDP). Human development index Adult literacy rate (% ages 15 and older) (HDI) 

## External links 
* **(angle)** PanAfriL10n page on Sudan

Kategorio:Lingvoj de Afriko
Kategorio:Sudano
Újdombrád

**Újdombrád** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Kisvárda. La loknomo signifas: nova-Dombrád.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11 km²
* Loĝantaro: 690
* Poŝtkodo: 4490
* Telefonkodo: 45

## Situo 
Újdombrád situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso, laŭ traira flankovojo, laŭ etfervojo Nyíregyháza–Dombrád. La lasta urbo troviĝas 7, Nagyhalász 13, Ibrány 18, Kisvárda 19 km-ojn.

## Historio 
En la 19-a jarcento nur kelke da farmoj troviĝis ĉi tie, ĉar la oftaj inundoj ne permesis la loĝadon. Tiam pro la kanalizado de la rivero kaj ekfunkcio de etfervojo el la farmoj komunumo kreskis. Ĝis 1989 la kampoj apartenis al Dombrád, poste municipo formiĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kulturdomo.

## Vidindaĵo 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Lourdes-a Dipatrino

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.nagyvofely.hu
* w.ujdombrad.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Fábiánháza

**Fábiánháza** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Mátészalka. La loknomo signifas: domo de Fabiano.

## Bazaj informoj 
* Areo: 27 km²
* Loĝantaro: 1910
* Poŝtkodo: 4354
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Fábiánháza situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Nagyecsed troviĝas 5, Mátészalka 15, Nyírbátor 21, Fehérgyarmat 23, Csenger 29, Nyíregyháza 70 km-ojn. Komunumo *Előtelek* (=nova parcelo) apartenas al la municipo.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1341. En 1702 rutenoj alvenis. En 1862 incendio okazis. Post la 1-a mondmilito en Előtelek oni disdonis parcelojn. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno, lernejo, kuracejo, apoteko, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo de 1815, la turo estas 46 m-ojn longa
* kalvinana preĝejo de 1725, en 1833 pligrandiĝis kaj turo alkonstruiĝis

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.fabianhaza.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Sonkád

**Sonkád** [ŝonkAd] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Fehérgyarmat. La loknomo estas hungare deklinacia formo de ŝinko.
320ra|eta|Tur ĉe Sonkád

## Bazaj informoj 
* Areo: 20 km²
* Loĝantaro: 710
* Poŝtkodo: 4954
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Sonkád situas sur ebenaĵo, laŭ Tur (rivero), laŭ ĉefvojo Debrecen-Vilok. Fehérgyarmat troviĝas 20, Csenger 29 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata de la bronzepoko. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1181. En 1717 la tataroj bruldetruis la vilaĝon, sed en tiu jarcento ankaŭ aliaj armeoj faris detruojn. En 1884 kaj 1890 incendioj okazis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, poŝto.

## Vidindaĵo 
* paroĥa Kalvinana kirko (Sonkád) el la 15-a jarcento, en 1807 turo alkonstruiĝis, en 1861 renoviĝis

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Fülesd

**Fülesd** [fuleŝd] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Fehérgyarmat.

## Bazaj informoj 
* Areo: 15 km²
* Loĝantaro: 490
* Poŝtkodo: 4964
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Fülesd situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Debrecen-Vilok. Fehérgyarmat troviĝas 15, Csenger 25 Nyíregyháza 85, Budapeŝto 309 kilometrojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=10791&i2=9566 .

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1181. En 1664 tie okazis departementa kunsido. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* muzeo de feraj fornoj
* kalvinana paroĥa preĝejo de 1850, kelkfoje renoviĝis

## Famuloj 
En Fülesd naskiĝis Béla Bartha (juristo).

## Fontoj 
* https://hu.wikipedia.org/wiki/F%C3%BClesd
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Raedwald (East Anglia)

**Raedwald** estis la anglosaksa reĝo de East Anglia, Anglio de ĉirkaŭ 599 al sia morto ĉirkaŭ 624.

## Familio 
Li estis filo de Tytila, kiu regis East Anglia de ĉirkaŭ 578 al ĉirkaŭ 599, kaj frato de Eni. Li edziĝis al tre virta paganino, kaj ili havis almenaŭ du filojn, Eorpwald (kiu sekvis lin kiel reĝo de East Anglia) kaj Sigeberht.

## Konvertiĝo 
Dum li forestis en Kent li konvertiĝis al kristanismo. Tamen kiam li revenis en sian regnon, tio malplaĉis al lia edzino kaj multaj gravuloj. Lia edzino persvadis lin estigi en sia templo du altarojn, unu dediĉitan al Kristo kaj la alia al la dioj de la anglosaksoj.

## Edwin de Northumbria 
Aethelfrith, reĝo de Northumbria, deziris mortigi sian bofraton Edwin, kiu estis ebla pretendanto al la trono de Northumbria. Edwin fuĝis al aliaj regnoj, kaj fine atingis East Anglia, kie unue Raedwald volonte protektis lin kaj bonvenigis lin en sian domanaron. Aethelfrith trifoje promesis grandan sumon da mono al Raedwald se li mortigus Edwin. La unuan kaj duan fojojn Raedwald rifuzis. La trian, Aethelfrith, kiu estis verŝajne la plej potenca anglosaksa reĝo, minacis ke li invados East Anglia. Raedwald promesis aŭ mortigi aŭ transdoni Edwin. Tam lia virta edzino riproĉegis lin, dirante ke oni neniam agu perfide kaj neniam transdonu amikon kontraŭ mono.

Edwin rifuzis proponon ke li eskapu. Lin vizitis fremdulo, eble Paulinus, la estonta episkopo de Jorko. Tiu diris ke Raedwald subtenos Edwin, kiu estis destinata iĝi pli potenca ol iu ajn antaŭa anglosakso.

Raedwald marĉis norden kun granda armeo por ataki Aethelfrith antaŭ ol tiu povus kunigis ĉiujn siajn soldatojn. Sekvis batalo proksime al Rivero Trent kaj al Gainsborough (Lincolnshire). Dum la batalo mortis Aethelfrith kaj Raegenhere, filo de Raedwald. Edwin gajnis la tronon de Northumbria, kaj la filoj de Aethelfrith fuĝis al Skotlando.

Laŭ Bede kaj la Anglosaksa Kroniko, Raedwald estis tiam la plej potenca anglosaksa reĝo.

## Ipswich 
Dum la regado de Raedwald fondiĝis la urbo Ipswich, kiu iĝis grava komerca centro kaj haveno.

## Sutton Hoo 
Eblas ke Sutton Hoo, fama arkeologia sito, estis la tombejo de Raedwald.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de East Anglia
Floko

eta|220ra|
eta|220ra|
**Floko** laŭ PIV estas peceto, tufeto el maldensa kaj malpeza materialo, kiu balanciĝas en aero, malrapide falante. Ekzemple povas temi pri *tufoj de lano* (Kabe), *tufoj de neĝo* (Zamenhofo), *tufoj de fulgo* aŭ *de vato*.

Analogie, oni parolas ankaŭ pri *tufoj da sapo* (por lavado de delikataj ŝtofoj), *tufoj de aveno* aŭ *de maizo* (por kaĉoj). Laŭ la aspekto, oni ankaŭ nomas iujn biologiajn fenomenojn, kiuj tufe aspektas, per la vorto: Ekzemplo estas la "blankaj flokoj" sur la krome ruĝaj ĉapoj de la veneneta fungo muŝoamanito.

En Esperanto la vorto ne aparte ofte uzatas, ĉar laŭ neformala lingvo-uzo en multaj kazoj oni povas pli-malpli esprimi la fenomenon simple per aldono de la sufikso "-ero" al la koncerna materialo (ekzemple *lanero, neĝero, polvero*). Tamen principe ero estu plej eta unuo de materialo, kaj floko estu malgranda amasiĝo, do iom pli granda aĵo. Neĝofloko do estas "nubeto" el pluraj kunteniĝantaj neĝeroj, kaj polvofloko eta amasiĝo de pluraj polveroj.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolojn pri ero kaj guto kaj neĝero→neĝo

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Materio
Tiszatelek

**Tiszatelek** [tisatelek] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Ibrány. La loknomo signifas: Tiso-parcelo.
eta|Blazono de Tiszatelek

## Bazaj informoj 
* Areo: 34 km²
* Loĝantaro: 1510
* Poŝtkodo: 4487
* Telefonkodo: 42

## Situo 
Tiszatelek situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso, laŭ traira flankovojo, laŭ etfervojo Nyíregyháza–Dombrád. Nagyhalász troviĝas 10, Dombrád 11, Ibrány 14 km-ojn.

## Historio 
Tiu ĉi loko estis loĝata dum la bronzepoko. Poste okazis longa paŭzo, estis nur sporadaj domoj. Oficiale la vilaĝo estis fondita en 1954. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Koro de Jesuo

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Muŝoamanito

La **muŝoamanito**, aŭ **muskario** , aŭ pli longe **muŝmortiga amanito** (*Amanita muscaria*) estas fungo el la genro de amanitoj (*Amanita*). Malgraŭ sia renomo, la fungo ne estas tre venena, sed tamen ne sendanĝera.

La **ruĝa** muŝoamanito en Mezeŭropo videblas de junio ĝis la vintro, plejparte inter julio kaj oktobro. Ĝi havas plurajn rekonitajn variaĵojn. Parolante pri "muŝoamanito", oni plej ofte celas la variaĵon *Amanita muscaria* var. *muscaria*.

*Amanita muscaria* var. *aureola* havas tre malmultajn aŭ eĉ neniujn blankajn flokojn. *Amanita muscaria* var. *formosa* havas oranĝkolore flavan ĉapon kaj tre malmultajn flavecajn flokojn. Ambaŭ variaĵoj, se manĝitaj, kaŭzas la samajn efikojn de veneniĝo kiel la tipa muŝoamanito.

La bruna "reĝa muŝoamanito" (*Amanita regalis*) de iuj biologoj ne konsideratas propra specio de fungo, sed variaĵo de muŝoamanito; ĝi ekstere tre similas al la bruneca "pantera amanito" *(Amanita pantherina)*.

## Galerio 

Amanita muscaria 3 vliegenzwammen op rij.jpg|Grupeto da muŝoamanitoj
Amanita muscaria G2.jpg|Junaj ekzempleroj
Amanita muscaria 031005wa.jpg||maldekstra|Lamenoj kaj stipo
Amanita muscaria section 1 WF orig.jpg|Sekco
Amanita muscaria a1 (3).JPG
Amanita muscaria 120.jpg
Amanita muscaria 200.jpg
Amanita muscaria 77.jpg
Amanita muscaria 8.jpg

## Aliaj projektoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* pri amanitoj en Eo

Kategorio:Agarikaloj
Kategorio:Venenaj fungoj
Paulinus (Jorko)

**Paulinus** (m. la 10-an de oktobro 644) estis kristana misiisto, sanktulo kaj la unua episkopo de Jorko, Anglio.

## Misio al Kent 
Li estis monaĥo kiu vivis en Romo. En 601 la papo Gregorio la 1-a sendis lin kaj aliajn kiel la dua grupo de misiistoj kiu iris al la anglosaksa regno Kent. Tie li restis ĝis 625.

## Misio al Northumbria 
En 625 Justus, ĉefepiskopo de Canterbury, konsekris lin episkopo por ke li akompanu Aethelburg, fratinon de Reĝo Eadbald (Kent), al Northumbria kie ŝi edziĝis al Edwin (Northumbria). Paulinus estigis sian bazon ĉe Jorko.

Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, Paulinus diris al Edwin ke estis pro liaj preĝoj kial la nasko de filino (Eanflaed) en 626 bone iris. La nasko okazis samtempe ol Edwin eskapis komploton murdi lin. Paulinus persvadis Edwin konsenti al la bapto de Eanflaed (kune kun 11 aliaj anoj de la reĝa domanaro), kaj Edwin ĵuris ke, se li venkos Cwichelm, li konvertiĝos. Edwin ja venkis, kaj en 627 baptiĝis.

Paulinus fondis multajn preĝejojn, kaj pro lia influo multaj gravuloj, kiel Hilda de Whitby, iĝis ĉu monaĥoj ĉu monaĥinoj.

## Reveno al Kent 
Ĉ. 633 Edwin mortis dum batalo kontraŭ la kimroj, kaj Northumbria reiĝis plejparte pagana. Aethelburg revenis al Kent, akompanata de Paulinus, kiu estis nomumata episkopo de Rochester. Li mortis tie en 644 kaj entombiĝis en la katedralo. Li estis venerata kiel sanktulo, kaj lia fest-tago estas la 10-a de oktobro.

Kategorio:Ĉefepiskopoj de Jorko
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Mortintoj en 644
Amanitacoj

La **amanitacoj** (*Amanitaceae*) estas familio de fungoj el la ordo de agarikaloj. Plejmulto da specioj havas agarikecan aspekton, kun liberaj lamenoj, kies strukturo estas diverĝa, kaj blankan sporaron. Plejparte temas pri ektomikorizaj fungoj, do simbiozuloj de arboj. Unu el la genroj estas la amanito (*Amanita*), kaj ekzemplo de aparte konata specio la muŝamanito aŭ muŝmortiga amanito (*A. muscaria*), somera kaj aŭtuna arbara, venena fungo. Alia genro estas la limacelo (*Limacella*). 
En tiu familio troviĝas manĝeblaj, tre bongustaj fungoj, sed ankaŭ la plej venenaj, i. a. en la grupo de la falusforma amanito (*Amanita phalloides*), pro kiu ĉiujare mortas dekoj da fungomanĝantoj en ambaŭ hemisferoj.

[eta|maldekstra|300px|Grupeto da [muŝoamanitoj]]
*Catatrama* estas funga genro el Amanitacoj. Unutipa genro, ĝi enhavas nur unu specion nome *Catatrama costaricensis*, kiu troviĝas en arbaroj de *Quercus pilarius* en Kostariko.

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
* pri amanitoj en Eo

Kategorio:Mikologio
Kategorio:Fungoj
Saintes-Maries-de-la-Mer

**Saintes-Maries-de-la-Mer** aŭ **Les Saintes-Maries-de-la-Mer** (*la Sanktaj-Mariaj-de-la-Maro*), en la okcitana lingvo, **Lei Santas** (aŭ **Lei Santei**) **Marias de la Mar** estas franca urbo de la departemento Bouches-du-Rhône en la riverdelto de Rodano, aŭ Kamargo. Fine de  en la komunumo vivis .

## Geografio 
### Situo 
Saintes-Maries-de-la-Mer situas borde de Mediteraneo, apud la elfluejo de Eta Rodano, ĉirkaŭ 40 kilometrojn sude de Nîmes (52 km per ŝoseo), ĉirkaŭ 40 kilometrojn oriente de Montpeliero (60 km per ŝoseo) kaj ĉirkaŭ 75 kilometrojn okcidente de Marsejlo (129 km per ŝoseo).

### Resursoj 
La komunuma teritorio (dua pli vasta en Francujo post Arles) konsistas ĉefe el marĉoj, aluviaj grundoj kaj malsekejoj.

La komunumo vivtenas sin ĉefe per agrikulturo kaj bredado (bovoj, ĉevaloj) kaj turismo. La kultiveblaj teroj kuŝas okcidente de la komunumo, preter Eta Rodano kaj la lageto Vaccarès (elp. [Vakar**e**s]).

### Trafikvojoj 
[250ra|maldekstra|eta|"*Le bac du Sauvage*" (La pramo de la sovaĝulo) sur la [Eta Rodano, 4 km disde *Saintes-Maries-de-la-Mer*.]]
La urbo, konstruita ĉirkaŭ kirko de la 11-a kaj 12-a jarcentoj, kaj longtempe ĉirkaŭigata de remparoj, konservas hodiaŭ mallarĝajn stratojn.

Saintes-Maries-de-la-Mer situas je 38 km de Arles, per ŝoseo RD570. Ne estas stacidomo, kaj linio de aŭtobusoj ligas la urbon kun Arles.

Piedira vojo kondukas al la lumturo de "La Gacholle" [La gaŝOl] malproksima je 13 km.

## Historio 
Les Saintes-Maries-de-la-Mer estas loko de pilgrimado por la Ciganoj, kiuj venas ĉiun 25-an de majo por adori Saran.

Kategorio:Geografio
Kategorio:Urboj de Francio
Agarikaloj

La **Agarikaloj ** (*Agaricales*) estas ordo de fungoj el la filumo de klabfungoj. Unu el la genroj estas la amanito, kaj ekzemplo de aparte konata specio la muŝoamanito aŭ muŝmortiga amanito (*A. muscaria*), somera venena paŝteja, herbeja fungo.

[eta|maldekstra|300px|Grupeto da [muŝoamanitoj]]

## Priskribo 
Ili havas (kvazaŭ ĉiuj) lamenoj, tio estas laminoformaj himenkovritaj lokiĝintaj sur la malsupra flanko de la ĉapelo.

## Sistematiko 
Estas 6 kladoj :
* Klado 1-a (*Plicaturopsidoidoj*)
* Klado 2-a (*Pluteoidoj*)
* Klado 3-a (*Hygroforoidoj*)
* Klado 4-a (*Marasmioidoj*)
* Klado 5-a (*Trikolomatoidoj*)
* Klado 6-a (*Agarikoidoj*)

La familioj estas la 6-a klado.
eta|*Tubaria hiemalis*

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* pri amanitoj en Eo
* Agaricales  en The Tree of Life Web Project

## Aliaj projektoj 

Kategorio:Fungoj
Homo (genro)

***Homo*** estas genro de primatoj el la familio homedoj kiu ampleksas specio Homo (*Homo sapiens*) kaj kelkaj formortintaj specioj (*Homo rudolfensis*, *Homo naledi*, *Homo habilis*, *Homo erectus* kaj Neandertala homo).

La evoluo de la homo al *Homo sapiens* verŝajne estiĝis tra specioj, kiuj almenaŭ similis la jenajn: *Ardipithecus ramidus*, *Australopithecus afarensis*, *Homo rudolfensis* / *Homo habilis* kaj *Homo ergaster* / *Homo erectus*.

## Fontoj 
## Vidu ankaŭ
*Prehistoria arkeologio
Kategorio:Homedoj
Akvobaraĵo Hoover

**Akvobaraĵo Hoover** aŭ **Boulder digo** (angle: **Hoover Dam**, originale **Boulder Dam**) situas ĉe la limo inter usonaj federaciaj ŝtatoj Nevado kaj Arizono, ĉirkaŭ 50&nbsp; km sudoriente de Las Vegas en la Nigra Kanjono. La akvobaraĵo ŝveligas la akvon de rivero Kolorado, kiu formas tie la limon inter Arizono kaj Nevado. La ŝveliĝanta lago estas nomata Lago Mead kaj havas la surfacon de 63.900&nbsp;hektaroj (laŭ alia fonto: 69.000 hektaroj), longon de ĉirkaŭ 170&nbsp;km kaj maksimuman profundon de ĉirkaŭ 180&nbsp; metroj. Ĝi povas rezervi ĉirkaŭ 35 miliardojn da m³ de akvo kaj tiel ĝi estas la plej granda baraĵlago de Usono.

## Konstruo de la baraĵo 
eta|maldekstra|250px|Akvobaraĵo Hoover en 1983
eta|maldekstra|250px|Akvobaraĵo Hoover en 2009
eta|maldekstra|250px|Akvobaraĵo Hoover en 2009
Ĝi estis konstruita inter 1931 kaj 1935 kiel arka pezmuro kun alto de 221&nbsp; metroj kaj kun supra diko de 14&nbsp;metroj. La suba diko estas 201&nbsp;metroj. Oni konstruis en la baraĵmuron ĉirkaŭ 2,6&nbsp;milionojn da kubaj metroj de betono. La baraĵmuro ne estis formita en unu peco, sed el multaj unuopaj, trapezformaj, 1,50&nbsp; metrojn altaj betonpecoj (blokoj). Oni enkonstruis en la blokojn akvokondukilon dikan de unu colo. Tra tiuj tuboj povis cirkuli malvarmigita akvo kaj tiel forkonduki la varmon, kiu estiĝis dum fiksiĝo de la betono. La malvarmigaj ekipaĵoj povis produkti ĉiutage 1000&nbsp; tunojn da glacio. Por plibonigo de la firmeco, oni uzis - tiam avangardan teknologion - vitrofibran firmigon. Por ke la konstruejo restu seka, oni forkondukis la akvon tra du tuneloj, konstruitaj en la riverborda flanko. La diametro de la tuneloj estis 17&nbsp; metroj, la tuta longo 5 km. La baraĵmuro estis nomata laŭ Herbert C. Hoover, la 31-a prezidento de Usono. Ĝi estis la plej alta valbaraĵo de la mondo ĝis konstruo de Akvobaraĵo Álvaro-Obregón en Guanajuato, Meksiko, en 1946.

Tiu baraĵo celis servi reelekton de Hoover dum la monda ekonomia krizo kaj certigis laboron por miloj de usonanoj. Dum la laboroj mortis 96 laboristoj pro akcidento, trovarmiĝo aŭ elĉerpiĝo. Six Companies, Inc. (ses entreprenoj) estis Komuna Entrepreno de konstruentreprenoj kiu estis formita por konstrui la Akvobaraĵon Hoover.

Hoover ne sukcesis en la prezidentaj elektoj kaj la 8-an de majo 1933 Harold L. Ickes decidis alinomi la baraĵon al „Boulder Dam“. Harry S. Truman decidis renomi la baraĵon la 30-an de aprilo 1947 al *Hoover Dam*.

La elektra povumo estas 2.000&nbsp;MW, ĉirkaŭ 56 % de la produktita energio estas transportita al suda Kalifornio.

## Eksteraj ligiloj 
* http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu29.htm Unuetaĝa Usono la 29-a ĉapitro *"Sur la kresto de la digo"* 

Hoover, akvobaraĵo
Kategorio:Hidroelektraj centraloj
Kategorio:Konstruaĵoj en Arizono
Kategorio:Nevado
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1936
Pola rapidvojo S10

**Pola rapidvojo S10** estas planata rapidvojo Szczecin – Płońsk.

Kunigos havenoj de Szczecin-Świnoujście kun Varsovio, kaj ankaŭ estos grava elemento de trafika transporto ĉe suda flando de rivero Wisła inter ĉefurbo de Kujavia-Pomeria Provinco Bydgoszcz kaj Toruń - alternativo por pola landvojo n-ro 80.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
*Pola landvojo n-ro 10

### Eksteraj ligiloj
Pola rapidvojo S11

**Pola rapidvojo S11** estas planata rapidvojo Kołobrzeg – Pyrzowice je tuta longeco ĉirkaŭ 600&nbsp;km. Ĝi havos preskaŭ saman trakon kiel pola landvojo n-ro 11 trans Okcidentpomeria Provinco, Grandpollanda Provinco, Opola Provinco kaj Silezia Provinco. Laŭ planoj de pola ŝtato realigos post 2013 j.,

## Vidu ankaŭ 
* Pola landvojo n-ro 11
Nacia Parko Buindi-Ĝangalo

La **Nacia Parko Buindi-Ĝangalo** - , laŭvorte "*Bwindi* Nepenetrebla Nacia Parko" - estas nacia parko en la ŝtato Ugando de orienta Afriko. La parko etendiĝas sur la flankoj de la *Alberta Rifto*, parto de la Granda Rifta Valo, kiu dividas la plejan orienton de Afriko de la resta kontinento. La pluvarbaro de la regiono estas tre malnova kaj konservita en origina stato. Ĝi ekde la lasta glaciepoko pli kaj pli evoluis al la nuntempa amplekso. La nacia parko kovras altecon de inter 1160 kaj 2607 metroj super la marnivelo. Ekde la jaro 1994 la parko estas listigita kiel monda natura heredaĵo de UNESKO.

## Faŭno 
Entute en la parko vivas proksimume 90 specioj de mamuloj, interalie 11 specioj de simioj. Inter la birdaj specioj estas 23 endemiaj, do nur en tiu regiono hejmaj.

### Buindiaj goriloj 
En la protekta teritorio de la Buindi-Ĝangalo nuntempe vivas proksimume 340 montaj goriloj, pli-malpli la duono de ĉiuj tutmonde en naturo vivantaj bestoj de tiu subspecio. Krome abundas ĉimpanzoj, aliaj simioj, elefantoj kaj diversaj specioj de antilopoj. La montaj goriloj, kiuj tutmonde estas en danĝero de formorto, en Ugando krome ankoraŭ estas protektataj en la *Mgahinga Gorila Nacia Parko*. Kromaj montaj goriloj vivas en Ruando kaj en la Demokratia Respubliko Kongo.

## Vidu ankaŭ 
* Albert-riftaj montarbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* 
* oficiala retejo de la Nacia Parko Buindi-Ĝangalo (angle) 

Kategorio:Naciaj parkoj en Afriko
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Ugando
Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj