Artaj bildigoj de Viriato

Viriato, la gvidanto de la luzitana rezisto kontraŭ la romia regado en la 2-a jarcento a.K., inspiris multajn artajn prezentojn tra la jarcentoj, precipe en Portugalio kaj Hispanio. Kiel simbolo de rezisto kaj nacia identeco, li estas ofta temo en la vidaj artoj, literaturo kaj publikaj monumentoj. Tiuj bildigoj ofte emfazas liajn virtojn kiel militisto, gvidanto kaj patrioto.

## Historia fono 
Viriato (ĉ. 180–139 a.K.) estis ĉefo de la luzitanoj, popolo indiĝena de la okcidenta Iberia Duoninsulo. Li sukcese gvidis gerilajn atakojn kontraŭ romiaj trupoj dum pluraj jaroj dum la Luzitanaj militoj. Lia perfido kaj murdo fare de liaj propraj senditoj —supozeble subaĉetitaj de la romianoj— faris lin martira figuro en la historia konscio de Iberio.

## Vidaj artoj 
### Pentraĵoj 
, 1807, oleo sur tolo, 307 x 462 cm, Madrido, Prado-Muzeo.]]
Viriato fariĝis elstara figuro en pentraĵoj de la romantikisma epoko, precipe dum la 19-a jarcento, kiam naciismaj kaj rezistaj temoj fariĝis popularaj en eŭropa arto.
* "La morto de Viriato, gvidanto de la Luzitananoj" de José de Madrazo y Agudo: Ĉi tiu pentraĵo prezentas la murdon de Viriato kun komponaĵo rememoriganta romiajn , substrekante temojn de perfido kaj romia perfideco.
* *La morto de Viriato* de José Villegas Cordero.

### Skulptarto 
, Portugalio.]]
Estas pluraj skulptaĵoj de Viriato. Inter ili, la plej rimarkindaj estas:
* Monumento al Viriato en Viseu, Portugalio: Skulptita de Mariano Benlliure kaj inaŭgurita en 1940, ĉi tiu bronza statuo montras Viriaton kun levita brako, simbolo de defio. Ĝi estas unu el la plej ikonaj prezentoj, ofte asociata kun portugala naciismo kaj kontraŭimperiisma sento.
* Statuo en Zamoro, Hispanio: Ĉi tiu monumento same honoras Viriaton kiel heroan defendanton de libereco kaj estas ofte uzata en regionaj festoj kaj edukaj kuntekstoj.

### Literaturo kaj teatro 
Kvankam ĉefe temigante vidan arton, prezentoj de Viriato en literaturo kaj dramo influis lian ikonografion. Teatraĵoj kaj poemoj de la Renesanco ĝis la moderna epoko prezentis lin kiel Kristo-similan figuron de rezisto. Tiuj literaturaj interpretoj ofte influis artajn bildigojn, emfazante lian moralan superecon, gvidadon kaj tragedian sorton.

Kelkaj el tiuj literaturaj verkoj pri Viriato estas:
* Frumodernaj kaj klasikaj verkoj
** Luís de Camões, *Os Lusíadas* (1572): La nacia epopeo de Portugalio mencias Viriaton kiel heroan figuron de rezisto, laŭdante lian kuraĝon kaj gvidadon en Libro III.
** Félix Lope de Vega, *El Viriato* (perdita, ĉ. 1600-aj jaroj): Kvankam la manuskripto perdiĝis, historiaj referencoj konfirmas, ke la aŭtoro verkis dramon pri Viriato.
** Brás Garcia de Mascarenhas, *Viriato Trágico* (17-a jarcento): Ĉi tiu portugala epika poemo levigas Viriaton al mita statuso, prezentante lin kiel noblan patrioton kaj martiron, kiu enkorpigas la spiriton de nacia rezisto.
* Verkoj de la 18-a–19-a jarcentoj
** João Baptista de Almeida Garrett, *Caverna de Viriato* (ĉ. 1835): Fragmenta epika poemo en kiu Garrett, ĉefrolulo de portugala romantikismo, celis krei nacian eposon ĉirkaŭ Viriato.
* Verkoj de la 20-a jarcento
** Miguel Torga, diversaj poemoj kaj eseoj: Torga ofte aludis al Viriato kiel simbolo de rezisto kaj individua digno, precipe en liaj verkoj pri la portugala enlanda regiono. Rimarkinda estas lia libro *Poemas Ibéricos*, kie la heroo aperas inter aliaj historiaj figuroj.
* Verkoj de la 21-a jarcento
** Vicente Costalago, *Euris estremeñus i sotras poemas* (2025): Rakonta poemo en ekstremadura lingvo priskribanta la vivon de pluraj ekstremaduraj herooj, inter kiuj estas Viriato.

## Modernaj prezentoj 
En nuntempaj tempoj, Viriato plu estas prezentata en grafikaj romanoj, edukaj materialoj kaj eĉ en videoludoj kiel simbolo de iberia rezisto. Lia bildo ankaŭ estis uzata de diversaj politikaj kaj kulturaj movadoj en Portugalio kaj Hispanio.

## Kultura influo 
Arta bildigo de Viriato reflektas evoluantajn naciajn rakontojn en la Iberia Duoninsulo. En Portugalio, li ofte estas akceptata kiel pra-nacia heroo antaŭ la romiigo de la regiono. En Hispanio, li same estas honorata en luzitaninfluitaj areoj kiel en parto de Ekstremaduro. En ĉiuj formoj, lia bildo enkorpigas temojn de libereco, rezisto, perfido kaj la komplikecoj de kolonia historio.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Smith, William. *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*. London: John Murray, 1870.
* Oliveira, Ana Maria. *"Viriato: Herói ou Mito?"* Revista de História da Arte, Universidade Nova de Lisboa, 2009.
* Pérez, Marta. *Iconografía de la resistencia: Viriato en el arte español del siglo XIX*. Madrid: CSIC Press, 2011.

Kategorio:Historio de Portugalio
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Naciismo