open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fosfata acido

**Fosfata acido** (aŭ **fosfora acido**, **fosforacido**, **fosfatacido**) aŭ alinome **ortofosfata acido** (H3PO4) estas la plej grava oksoacido de la fosforo. Ĝi estas bazmaterialo por fosforaj saloj de la sinteza sterko, sed oni uzas ĝin por dentoplenigaĵoj, pretigo de albumindevenaĵoj, produktado de suker- kaj teksaĵindustriaj produktoj. Ĝi estas acida, fruktodora aldonaĵo de la nutraĵindustriaj produktoj.

La pura fosforacido estas kristala, solida materialo (fandopunkto estas ). Ĝi estas senkolora, siropa likvaĵo (iom maldensa). Oni produktas la senfajnigitan acidon el fosforito, la pli puran version el blanka fosforo.

La fosforacido povas formi tri salojn, depende de tio, kiom hidrogenatomojn ĝi fordonas. Grava fosfata salo estas la natrio-dihidrogena fosfato (NaH2PO4), kiu estas uzata por reguligo de la hidrogenjona koncentriteco (acideco); la dinatrio-hidrogena fosfato (Na2HPO4), kiu uzatas por akvomildigo per precipitigo de la multvaloraj metaloj; la trinatrio-fosfato (Na3PO4), kiun oni uzas en sapoj kaj lavaĵoj. La kalcio-dihidrogena fosfato aŭ kalcio-superfosfato [Ca(H2PO4)2] estas grava komponento de sinteza sterko, la kalcio-monohidrogen-fosfato (CaHPO4) malhelpas, ke la salo kaj sukero absorbu akvon (humidecon).

La fosfat-acidaj molekuloj interligiĝas je alta temperaturo al pli grandaj molekuloj (tiam liberiĝas akvomolekuloj). La difosfata acido kaj la pirofosfata acido (H4P2O7) estiĝas el du fosfatacidaj molekuloj (kon foriĝo de akvomolekulo).

La fosfata acido estas la plej simpla membro de la homologa vico de la polifosfataj acidoj. La ĝenerala formulo de tiu vico estas H(HPO3)nOH, kie n = 2, 3, 4,.... La metafosfataj acidoj havas la formulon (HPO3)n, kie n = 3, 4, 5,... kaj ili havas ringan molekulan strukturon.

Oni uzas la esprimon metafosfata acido ankaŭ por viskoza, glueca materialo, kiu estas miksaĵo de longĉenaj kaj ringaj molekuloj de (HPO3)n.

Oni povas produkti la diversajn polimeraj modifojn de la fosfata acido per reago de fosfatacidoj kaj akvo.

## Kombinaĵoj 
* Amonia fosfato
* Amonia bifosfato
* Amonia magnezia fosfato
* Fosfita acido
* Fosfonata acido

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kombinaĵoj de hidrogeno

Kategorio:Acidoj
Kategorio:Neorganikaj fosforaj kombinaĵoj
Kategorio:Neorganikaj acidoj
Kategorio:Fosforaj kombinaĵoj
Daniel Chagnoux

**Daniel CHAGNOUX** (mortis 75-jara la 17-an de januaro 1971) estis franca esperantisto kaj honora membro de UEA.

De 1937 ĝis 1940 li estis ĉefdelegito por Francujo. En 1938 oni elektis lin kiel komitatanon de Ĝeneva UEA kaj en 1939 en la estraron (vidu Estraro de UEA 1939-1947.

Li finance kontribuadis al UEA kiel membro-subtenanto kaj al Esperantista Interhelpo. En 1946 li denove laboris kiel kotizperanto de UEA por Francujo. Samjare la Estraro nomis lin inter dek novajn honorajn membrojn, por "esprimi sian dankemon pro fideleco en kriza tempo".

## Bibliografio
*Esperanto, marto 1971/784

Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de UEA
George Weah

**George Manneh Oppong Ousman WEAH** (naskiĝis la 1-an de oktobro 1966 en Monrovio) estas iama liberia futbalisto kaj de januaro 2018 ĝis januaro 2024 estis la ŝtatprezidanto de Liberio. En tiu funkcio sukcedis lin Joseph Boakai.

Li plenkreskis ĉe sia avino, post la lernado laboris kiel teknikisto ĉe la liberia telefona asocio. 

Weah futbalis en multaj kluboj (ekz. *Invincible Eleven* en Liberia, poste *Tonnerre Yaoundé* en Kameruno, en Eŭropo ĉe AS Monaco, Paris Saint-Germain, A.C. Milan, FC Chelsea, Manchester City kaj Olympique Marseille), li gajnis titolon en 1995 kun Paris kaj en 1996 kaj 1999 kun Milan. 

Oni elektis lin en 1995 kiel mondfutbaliston de la jaro (kiel unua afrikano), kiel Eŭropan futbaliston de la jaro kaj kiel afrikan futbaliston de la jaro. 

## Politikisto 
En novembro de 2004, li esprimis sian deziron iĝi prezidenta kandidato en la elektoj de 2005. Li akiris 40 % de la voĉdonoj en la dua raŭndo. Li ne volis akcepti la rezultojn kaj tio kaŭzis tumultojn en la lando.

Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj
Kategorio:Liberiaj futbalistoj
Kategorio:Liberiaj protestantoj
Kategorio:Prezidantoj de Liberio
Kategorio:Konvertitoj de islamo al protestantismo
Tangŝan

**Tangŝan** (Tangshan) estas grava industria prefektujnivela milionurbo en nordoriento de Ĉina Popola Respubliko, en la provinco de Hebejo, kaj kiu situas ĉirkaŭ 135 km oriente de la ĉina ĉefurbo Pekino.

La urbon detruis la 28-an de julio 1976 grandega tertremo. Pri la tertremo memorigas nun steleo sur la ĉefplaco en la urbocentro kaj ankaŭ tertrema informa centro.

## Historio 
La urbo komence estis vilaĝo kaj danke al la karbo ĝi graviĝis. La karbotrovejoj de la ĉirkaŭaĵoj estis jam konataj en la 16-a jarcento. En 1876 iu kantona entreprenisto proponis al la ĉefguberniestro plian ekspluaton de la karbominado. La unua minejo malfermiĝis en 1879, la karbon oni transportis per ĉevalofervojo je 10 km al Feng-nan poste tra kanalo al apud Tienĉin.

El tiu ĉevala fervojo iĝis la unua vera fervojlinio en Ĉinio (1882), kiun oni plilongigis al Ning-ho (1887) kaj al Tienĉin (1889).

Post la boksera ribelo (1900), Tangŝanon okupis rusoj, la fervojkonstruado interrompiĝis, la minentrepreno venis sub britan kontrolon (pro financaj problemoj). Post tio reekis la minado, oni finis la novan havenon kaj fervojlinion. La minejoj estis en ĉinaj, japanaj kaj fine en ŝtata posedo.

## La tertremo 
La urbon skuis tertremo la 28-an de julio 1976 kaj preskaŭ ĉiu konstruaĵo detruiĝis, la minejojn inundis akvo. Mortis ĉirkaŭ 240.000 homoj oficiale, sed oni supozas pli da mortintoj, ĝis eĉ 800.000 homoj.

## Vidu ankaŭ 
* Hebejo
* Listo de urboj de Ĉinio

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
John Phillips

**John Phillips** estas nomo de
* John Phillips, kantisto
* John Phillips, usona kosmonaŭto (n. 1951)
* John Phillips, biologo
* John Phillips, aktoro

## Vidu ankaŭ 
* John Philip Sousa, usona komponisto (1854-1932)
Hajĉeng

**Haicheng** estas urbo en provinco Liaoning, Ĉinio. Ĝi situas je ĉ. 200&nbsp;km de Shenyang, ĉefurbo de provinco Liaoning.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Tie okazis la 4-an de februaro 1975 tertremo kun forto de 7,3 je la Richter-skalo. Tiutempe la urbo havis pli ol unu milionon da loĝantoj. Feliĉe, la sismologoj anoncis la tertremon unu tagon antaŭe kaj tiel oni evakuis la urbon. Tio estis la unua sukcesa antaŭanonco de tertremo en la historio.

## Eksteraj ligiloj 
*oficiala paĝo 

Kategorio:Urboj de Ĉinio
John Lynch Phillips

eta
**John Lynch Phillips** estis kosmonaŭto de misio STS-100 de kosmopramo Endeavour de la 19-a de aprilo ĝis 1-a de majo 2001. Poste estis li partoprenanto de misio „ISS-Expedition 11“ kaj laboris en la Internacia Kosmostacio. Phillips startis la 14-an de aprilo 2005 en Bajkonuro sur ferdeko de la rusa kapsulo Sojuz TMA-6. Li revenis la 11-an de oktobro 2005 per TMA-6.

Phillips, John Lynch
Phillips, John Lynch
Franz Brentano

**Franz BRENTANO** (naskiĝinta en 16-a de januaro 1838, mortinta en 17-a de marto 1917) estis psikologo, sociologo kaj filozofo germana. Li estis la fondinto de sia lernejo (Brentano-Lernejo) en kiu lernis Carl Stumpf, Kazimierz Twardowski, Edmund Husserl, Alexius Meinong kaj Sigmund Freud.

Brentano studis filozofion en universitatoj en Munkeno, Würzburg, Berlino kaj Münster. Li interesiĝis pri filozofio skolastika. Li komencis studi teologion kaj lernis en seminario preparante sin al esti katolika pastro. En 1866 li habilitiĝis kaj komencis instrui en Würzburg. Tie li konis Carl Stumpf. En 1874 li publikis *Psychologie vom empirischen Standpunkt* kaj komencis prelegi en universitato en Vieno. Tie lin aŭskultis Edmund Husserl, Alexius Meinong, Christian von Ehrenfels, Rudolf Steiner kaj multaj aliaj studentoj. Ili kaj aliaj gravaj prekursoroj de filozofio kaj psikologio lernis en fama *Brentano-Lernejo*.

Laŭ Brentano ĉefa emo de psikaj aktoj estas intencionalemo - direktado al objektoj. Tiuj objektoj - alie al aktoj psikaj - estas transcendentalemaj. La fenomenoj psikaj Brentano divitas al prezentoj, juĝoj kaj "aktoj de amo kaj antipatio". Al ili respondas la estetiko, logiko kaj etiko kaj al ili ekvivalentoj estas beleco, vero kaj bono (tri perfektaĵoj laŭ Platon).

## Vidu ankaŭ 
* Empiriisma psikologio
* Fenomenologio

## Eksteraj ligiloj 
* The Ontology of Franz Brentano ()

Kategorio:Germanaj psikologoj
Kategorio:Empiriistoj
Kategorio:Ontologoj
Kategorio:Katolikaj filozofoj
Kategorio:Germanaj romkatolikoj
Kategorio:Aŭstraj filozofoj

Kategorio:Filozofoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Germanaj verkistoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Germanaj verkistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Germanaj filozofoj
Ghazi Kanaan

**Ghazi Kanaan**  (غازي كنعان *Ghāzī Kanaʿān*; n. 1942; m 12-an de oktobro 2005 en Damasko) estis siria politikisto kaj generalo.

Ekde oktobro 2004 ĝis lia morto, li estis interna ministro de Sirio. Antaŭe li estis ĉefo de siria sekretservo (1982-2002), agante en Libano.

Pro murdo de la iama libana registara gvidanto Rafik Hariri (14-an de februaro 2005 en Bejruto), Kanaan estis suspektita pri la organizado de la krimago. La internaciaj instancoj (UNO) volis lin aŭskulti kiel atestanton. Li memmortigis sin per pafo en la buŝon. 

Kategorio:Siriaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1942
Kategorio:Mortintoj en 2005
Kategorio:Sinmortigintoj
John Philip Sousa

**John Philip SOUSA **( – ) populare konata kiel "La Marŝo-Reĝo", estis usona bandestro kaj komponisto de la frua romantika epoko ĉefe konata por usonaj militaj marŝoj.

## Biografio 
Sousa naskiĝis en Vaŝingtono al John António de Sousa kaj Maria Elisabeth Trinkhaus, siaj gepatroj de portugala kaj bavara nasko. John eklernis la violino je 6-jaraĝa. Kiam la juna Sousa atingis 13-jaraĝon, lia patro, trombonisto en la Mararmea Bando, varbis sian filon en la Usona Mararmeo kiel metilernanto. Post mallonga tempo, la juna Sousa provis forfuĝi por. John servis dum 7 jaroj kiel metilernanto, ĝis 1875, verŝajne lernanta ĉiujn blovinstrumentojn, kaj portanta lertecon kun violino.

Post kelkaj jaroj, John membriĝis en teatra orkestro kie li lernis estri. Li reiris al la Usona Mararmea Bando kiel estro en 1880, kaj estris ĝin ĝis 1892. Sousa formas sian propran bandon en 1892. Ĝi vojaĝis vaste, kaj en 1900 ĝi reprezentis Usonon ĉe la Pariza Ekspozicio kaj turneis tra Eŭropo. Sousa ofta rifuzis ludestri per radio, pro manko de persona kontakto kun la aŭskultantaro. Li estis persvadita ludestri en 1929, kaj vaste populariĝis.

## Aŭdeblaĵo 
* "Stars and Stripes Forever" de Sousa, ludita de lia bando. (Rekordaĵo farata de Thomas Edison, 1909).

## Vidu ankaŭ 
* Sousafono

Kategorio:Usonaj komponistoj
Douglas Tompkins

'*Douglas (*Doug'') TOMPKINS** (naskiĝinta 1943 en Novjorko, Usono, mortinta la , Aysén, Ĉilio) estis usona mediprotekta aktivisto kaj eko-entreprenisto, same fondinto kaj ĉefo de la iama teksaĵmarkoj **' kaj ''''.eta|Douglas & Kris Tompkins

Tompkins kaj lia pli frua edzino Susie Russell vendis en 1990 siajn porciojn en Esprit kontraŭ 125 milionoj da usonaj dolaroj. Per la sumo ili volis krei grandan nacian parkon en Patagonio.

Tompkins aĉetis 1992-94 en Ĉilio ĉ.  areon de la Oceano ĝis la Andoj. Liajn celojn kontraŭbatalis ĉilia lobio de entreprenistoj kaj aliaj konservativaj politikistoj.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo 

Kategorio:Usonanoj
Kategorio:Mediprotektado
Międzyrzec Podlaski

**Międzyrzec Podlaski** estas urbo en Lublinio en orienta Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en distrikto Bialski.

La urbo havis 17,300 loĝantoj (2005).

## Internacia kunlaboro 
* Thouars, Francio
* Kobrin, Belorusio
* Petaĥ Tikva, Israelo

## Naskiĝintoj 
* Arkadiusz Bagłajewski, kritikisto kaj historiisto de literaturo, scienca laboranto de la Universitato de Maria Skłodowska-Curie en Lublin
* Jan Brożek, matematikisto, astronomo, rektoro de Krakova Akademio
* Elżbieta Dzikowska, vojaĝistino, raportistino, historiistino pri arto, reĝisorino

## Dua mondmilito
5.07.1940: En Sitno (apud Międzyrzec Podlaski) germanaj ĝendarmoj pafmortigis 15 skoltojn kaj unu instruiston de la konspira grupo el vilaĝo Czemierniki (apud Radzyń Podlaski)

Dosiero:Międzyrzec podlaski kościół św józefa.jpg|
Dosiero:Międzyrzec podlaski kościół św mikołaja dzwonnica.jpg|
Dosiero:Międzyrzec podlaski kościół św mikołaja fasada.jpg|
Dosiero:Międzyrzec podlaski kościół śwśw piotra i pawła.jpg|
Dosiero:Międzyrzec podlaski szkoła przykościelna.jpg|
Dosiero:Międzyrzec podlaski szpital.jpg|Urba malsanulejo
Dosiero:ZajazdDawnejPocztyKonnejWmiedzyrzecuPodlaskim1823r.jpg|Poŝtejo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.miedzyrzec.pl

Kategorio:Urboj de Lublina provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Chicago White Sox

La **Chicago White Sox** estas usona basbala teamo en la Grandaj Ligoj de Basbalo. La asocio hejmludas en *U.S. Cellular Field* (ĝis 2003 *New Comiskey Park*) en Ĉikago, Ilinojso. Tie okazis ankaŭ la unua (6-an de julio 1933) *All-Star-Game* de Major League Baseball.

La White Sox estas trifoja gajninto de la "Mondserio" (1906, 1917, 2005).

## La skandalo de 1919 
La skandalo Black Sox estis basbala skandalo, laŭ kiu oni subpagis 8 ludantojn de la Chicago White Sox por ke oni lasu venki la teamon de Cincinnati Reds en la "Mondserio" de 1919.

La akuzitaj ludantoj estis:
* Eddie Cicotte
* Claude (*Lefty*) Williams
* Charles (*Chick*) Gandil
* Charles (*Swede*) Risberg
* George (*Buck*) Weaver
* Joe (*Shoeless Joe*) Jackson
* Oscar (*Happy*) Felsch
* Fred McMullin.

Laŭ juĝistaraj protokoloj, la 8 ludantoj ricevis po 70.000-100.000 da usonaj dolaroj, por malvenki en 5 ludoj.

En 1920 Cicotte, Williams, Jackson kaj Felsch rekonis antaŭ la juĝistaro la fraŭdon. La pruvaĵoj malaperis el la dokumentarejo de la juĝistaro, tiel oni liberigis ilin, sed malpermesis por ili la konkuran basballudon por ĉiam.

Pri la afero oni faris eĉ filmon.

## Membroj de Baseball Hall of Fame 
### ludantoj 
ludantoj kun * ludis min. 5 ludtempon ĉe White Sox.

### manaĝeroj 
* Frank Chance
* Hugh Duffy
* Bob Lemon
* Al Lopez

### funkciuloj 
* Charles Comiskey
* Hank Greenberg
* Bill Veeck

## Okupita numeroj 
## Nomoj en Major Leagues 
* 1901 -1903 White Stockings
* ab 1904 Chicago White Sox

## Eksteraj ligiloj 
*   ()
* la skandalo de 1919 (angle)

 

Kategorio:Basbalaj teamoj en Usono
Boston Red Sox

La **Boston Red Sox** estas usona basbalo-teamo el Bostono, Masaĉuseco, apartenanta al la Grandaj Ligoj de Basbalo. Ili ludas momente en la *Eastern Division* de la Amerika Ligo. La asocio hejmludas en *Fenway Park*.

## Historio 
La teamo estis fondita en 1893 en Toledo, Ohio kaj poste ĝi translokiĝis en 1900 al Boston. Ili ricevis nur en jaro 1907 la oficialan karesnomon **Red Sox**. Antaŭe ili nomiĝis *The Bostons*, *Boston Americans* aŭ *Boston Baseball Club*.

Ĝis 1920, Red Sox estis la plej sukcesa teamo en ambaŭ Major League-oj. De 1903 ĝis 1918, ili gajnis kvinfoje je *World Series*. En 1919 komencis la tiama posedanto Harry Frazee vendi kelkajn plej bonajn ludantojn al New York Yankees. Plej grava estis la vendo de Babe Ruth, konata tiutempe kiel plej bona basbal-ludisto de la mondo. Ekde tiu agado, la historio de ambaŭ kluboj drame ŝanĝiĝis.

## Titoloj 
:**Division Championships** (6): 1975, 1986, 1988, 1990, 1995, 2007
:**Wild Card titles won** (5): 1998, 1999, 2003, 2004, 2005
:**Division Series won** (4): 1999, 2003, 2004, 2007
:**American League pennants** (12): 1903, 1904, 1912, 1915, 1916, 1918, 1946, 1967, 1975, 1986, 2004, 2007
:**ĉampionado World Series** (7): 1903, 1912, 1915, 1916, 1918, 2004, 2007

## Anoj de Baseball Hall of Fame 
### ludantoj 
### manaĝeroj 
* Ed Barrow
* Frank Chance
* Hugh Duffy
* Bucky Harris
* Billy Herman
* Joe McCarthy

## Eternigitaj numeroj 
* 1 Bobby Doerr
* 4 Joe Cronin
* 8 Carl Yastrzemski
* 9 Ted Williams
* 27 Carlton Fisk
* 42 Jackie Robinson (ĉe ĉiu Major League Club)

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo 
* :en:Wikipedia:WikiProject Boston Red Sox

Kategorio:Basbalaj teamoj en Usono
Kategorio:Bostono
Offshore

La angladevena vorto **offshore** [ofŝor] aŭ **ofŝoro** (situante ekster la *marbordoj*) signifas: 

*originale insulon disde landaj marbordoj, kaj pli ĝenerale tion, kio estas meze de maro (ekz. ofŝoraj naftoplatformoj);
*ĉiun areon, teritorion, kie oni trovas favorajn impostajn kondiĉojn, legu speciala ekonomia zono, imposta paradizo.
Spelto

**Spelto** estas specio de tritiko. Ĝi estis vaste uzata de la bronzepoko ĝis romiaj tempoj. En la pasintaj jaroj ĝi denove ekpopulariĝis kiel sana varianto de tritiko, kaj nun ofte estas kulturata en la ekologia agrikulturo.

## Priskribo 
Kultiva formo de tritiko, ĝi estas sesploida planto kiel *Triticum aestivum*, do havas sesoblan kromosomaron. Ĝi havas maldensan spikon sur facile rompebla pedunklo kaj brunajn grajnojn forte adheraj al la paleoj.

Kategorio:Cerealoj
Kategorio:Tritikeoj
Telkibánya

eta|dekstra|300ra|Aerfoto de Telkibánya

**Telkibánya** (telkibAnja) estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Gönc. Bánya signifas: mino.

## Bazaj informoj 
* Areo: 47 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.4857/21.3627
* Loĝantaro: 690
* Poŝtkodo: 3896
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Sárospatak kaj Sátoraljaújhely troviĝas aere po 29&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la komunumo el 1270 en formo *"Teluky"*, pri la orominado el 1341. En tiu jaro ĝi urbiĝis, poste apartenis al la plej gravaj orminejoj. La urbo estis ĉirkaŭita per muroj kaj bastionoj. En la 15-a jarcento husanoj okupis la urbon. Post kolapso de la minejo en la 17-a jarcento graveco de la loko daŭre malpliiĝis. Nun ĝi estas grava turisma allogejo. En 1825 oni fondis farejon pri porcelano, kiu estis la unua en Hungario. En la proksimeco kaolino troviĝas.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Telkibánya)
* tombofostoj
* glacigroto
* erca kaj minerala muzeo
* ĉaskastelo, nun hotelo

## Alianco de minurboj en Supra Hungarujo 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo
* http://www.vendegvaro.hu/5-2724
Los Hermanos

***Los Hermanos*** (*La Fratoj*) estas populara muzikgrupo el Rio-de-Ĵanejro, Brazilo. La grupo miksas kelkajn ĝenrojn, ekzemple rokmuzikon, muzikon Popularan Brazilan kaj Sambon.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Blogo Hermaníacos 
* Blogo Los Hermanos 

Hermanos
Hermanos
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1997
Muziko Populara Brazila

***Muziko Populara Brazila*** (***MPB***, portugallingve "Música Popular Brasileira") estas brazila ĝenerala muzika ĝenro kiun inkluzivas preskaŭ ĉiujn produktojn por la muzikmerkato kaj estas aŭdebla en televido, radio kaj la plej popularaj prezentadoj. Ŝatata ĉefe de la brazilaj urbaj mezaj klasoj, preskaŭ ĉiam havas vortojn (kaj kantistoj) do la poezia parto estas grava en ĝi.

En Brazilo estas multaj tipaj muzikaj stiloj aŭ eventoj (sambo, bosanovo, kandombleo, samboregeo, timbalada, koko, bajao, cirando, ŝoteo, embolado, *forró*, lunduo, modinjo, ĉoro, aŝeo, brazila tango ktp.) kaj instrumentoj (kavakinjo, afoŝeo, sanfono, tamburino, surdo, repiniko, kuiko, agogoo, atabako, timbo, pandero, zabumbo, iluo, batuko ktp.), multaj el ili por perkuto.

Estis kaj estas multaj famaj kantistoj kaj muzikistoj (Ernesto Nazareth, Anacleto de Medeiros, Chiquinha Gonzaga, Maria Bethânia, Luiz Gonzaga, Caetano Veloso, Gilberto Gil, Chico Buarque, Tom Jobim, Pixinguinha, Ary Barroso, Milton Nascimento, Waldir Azevedo, Daniela Mercury, Ivete Sangalo, Ara Ketu, Olodum, Chico César, Jacob do Bandolim).

*Os Tribalistas*, ankaŭ pli mallonge *Tribalistas*, estas brazila muzikbando de la stilo Muziko Populara Brazila. Membroj estas la brazilaj muzikistoj Arnaldo Antunes, Carlinhos Brown kaj Marisa Monte.

## Vidu ankaŭ 
* Gaŭĉomuziko
* Erudicia brazila muziko
* Kongado

Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Éphrem-A Brisebois

Revizoro **Éphrem-A. Brisebois** (nask. la 7-an de marto 1850, mortis la 13-an de februaro 1890) estis politikisto, soldato, kaj polica oficiro ĉe la Reĝa Kanada Rajda Polico.

## Frua kariero 
Brisebois montris sin estis elstara lernanto kaj estis flue dulingva en la angla kaj franca lingvoj. Kiam li havis 15 jarojn li forlasis la lernejon por batali en la Unia Armeo en la Usona Enlanda Milito kaj sekve pasigis pluajn tri jarojn en Italio kun la volontula batal-unuo "Devils of the Good Lord".

## Vivo kiel oficiro 
En la jaro 1873 Sir John A. Macdonald elektis Brisebois unu el la naŭ gvidantaj oficiroj de la nova Rajda Polico de la Nord-Okcidento pro lia milita sperto (kaj Konservativa politiko). Li montris sin kapablaj trejnisto kaj montris rimarkindan antaŭvidon penante respektigi severajn limojn je la ĉasado de bizonoj (troĉasado, inter aliaj kaŭzoj, sekvigis grandegan malplimultiĝon de la bizonaro). Oni tamen kritikis lin pro lia nekapablon devigi sinregadon inter siaj subordigitoj kaj pro lia decido preni komunleĝan metisan edzinon. Kiam la neobememo de lia divizio alproksimiĝas al plena ribelo, li havis pli kaj pli grandan konflikton kun sia superordigito James Macleod. Je la sugesto de Macleod, Fortikaĵo Brisebois renomiĝis Fortikaĵo Calgary (je kio baziĝis la nuna Kalgario (Alberto) en junio de 1876, kaj Brisebois demisiis en aŭgusto.

## Politika vivo 
Post sia demisio de la RKRP Brisebois rajdis, sole, la 1200 kilometrojn al Vinipego. Iom poste li revenis al Kebekio kaj helpis al Konservativa kandidato, Désiré-Olivier Bourbeau, venkis federacian ministron de la Liberala Partio kun la nomo Wilfred Laurier (la estonta Ĉefministro). En 1880 li elektiĝis registristo de la posedrajto je terenoj kaj sendita al Minnedosa (Manitobo). Li kaj lia edzino Adelle (kiun li laŭleĝe edzinigis iam post lia demisio de la RKRP) havis aktivan socian vivon, fondante klubon por uzantoj de rakedoŝuoj kaj gastigante katolikajn diservojn en sia hejmo. Dum la Nordokcidenta Ribelo de 1885, Brisebois helpis mobilizi miliciajn unuojn.  

## Morto 
Brisebois mortis pro infarkto de la miokardio en Vinipego en 1890 kaj enteriĝis en St. Boniface (Manitobo).

## Eksteraj ligiloj 
*Biografio ĉe *Dictionary of Canadian Biography Online* 
*RKRP-Biografio de Brisebois 

Brisebois, Ephrem-A.
Brisebois, Ephrem-A.
Brisebois, E
Brisebois, Ephrem-A.
Brisebois, Ephrem-A.
Minyeva

**Minyeva** aŭ Malat estas apriora lingvo proponita de Garrett Jones en 1997 sub kopirajto. Ĝi estas filozofia logikema lingvo.

Specimeno (Babela Turo, Gen. 11:1-9)

1. kwa a qo leca sao zike fevla fwa cla cuva vekacu fwa.
2. pao a gla lo jilopa jebma sao u jago sao, zufito tce u zwepa da a fenda sao o cinar cai cla jiloto a qe.
3. pao tce loge i zye, u "zyo tcalose, zyo kai qaco i glepuni cla kaji i jai e mulo e zeja." so tce savo u glepuqa o dwai bwaziqa, cla u pcecka neja o dwai kwazlo. 
4. pao tce loge, u "zyo tcalose, zyo kai tegu i dote da i zwai zo, cla i qezwa da o lo vali keda sao u navi sao, i vao zemu kai i vao mye tige a qo bleja sao o leca sao."
5. pao zole zedju sao pai vamo u dote te cla qezwa te o lo jebma te tegu.
6. pao zedgu sao loge, "vamo, jebmajase tce cla veka u fevla fwa i zya vyotuto zo u time te i pro flicece u zo time gru o lo bole tce.
7. zyo tcalose, zyo zole kai pai beja i vekacu o tce i vao mye deja nye u vekacu o pla."
8. pao zedju sao tige i tce a pa qe a to qo bleja sao o leca sao, so i tce tegumoi i dote te.
9. so foje fu u babel cai, vye so a qe zedju sao beja i fevla sao o qo leca sao, cla a pa qe tige i tce a qo bleja sao o leca sao.

## Eksteraj ligiloj 
http://minyeva.alkaline.org/

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Kandidozo

eta|
**Kandidozo** estas funga malsano kaŭzata de kelkaj specoj de *Candida*, el kiuj *Candida albicans* estas eble la plej ofta. La plejmulto de aliaj specoj de *Candida* ne kaŭzas malsanon al homoj.

*Candida albicans* estas parto de la normala flaŭro de la buŝo aŭ de la digesta sistemo, sed povas ankaŭ esti en malgrandaj nombroj en la normala flaŭro de la vagino.

## La haŭto-mukozaj formoj de Kandidozo 
La varmo kaj la malsekeco respondecas pri limigitaj formoj de kandidozo, ofte sur haŭtaj sulkoj, kaŭzante ruĝiĝon, doloron kaj jukadon.
* grandaj sulkoj (ingvenoj, gluteoj, akseloj)
* malgrandaj sulkoj (piedfingroj)
* La specifa variaĵo *angula stomatito* koncernas la du angulojn de la buŝo, inter la lipoj.

La buŝa kandidozo estas la plej ofta mukoza manifestiĝo, kaj ĝi estas des pli ofta, ju pli malforta estas la imunosistemo, kaj ĝi povas preni la formon de kandidozo buŝo-faringa aŭ ezofaga, se ĉeestas infektado per HIV/aidoso.
* buŝa mukozo (la lango, vidu la flankan bildon, aŭ interne de la buŝa kavo)
* "langue villeuse noire"

Ankaŭ aliaj mukozoj povas esti atingitaj de la malsano:

* anusa aŭ 
* generila mukozo - tial la malsano interalie konsideratas unu el la veneraj malsanoj.

## Vidu ankaŭ 
* Venerologio

Kategorio:Mikozoj
Mesogeóica

**Mesogeóica** estas planlingvo kreita de Carlos Perez en 1999. Ĝi estas bazita sur la greka lingvo kun vortprovizo el la greka kaj latinidaj lingvoj. La lingvo uzas grekan alfabeton kun aldono de latinaj literoj.

Specimeno (Babela Turo, Gen. 11:1-9):

# ) En Eníκion, λa Génτa λoς enτiéρoς Múndoς θe haβángο σoλaμénτa únan Λínguan ce θe uσángo λoλ μéσμaλ Móτoλ
# ) Ménτa θe doμandáno κíρκa en λon Éστon, θe βenéno únom Πλánom en Vavyλónìam ce θe eστaπλeκéno λá.
# ) Θa deκéno λom únom λon aλτéρon, “Aς adβanκiζéμìo! Aς φaκéμìo Vríяoλ ce aw λoλ κoκéμìo duρaμénτa.”  Κóσi θe haβéno Бríяoλ πoρ na κonστρuκτéno ce Κaτρáμon na λoλ τenéngo enσéμπλe.
# ) Θa deκéno “Adóρa aς κonστρuκτéμìo únan Κíττan κon únam Τóρρam κue θa aλκanκьángo λon Κéλon, de Móδam de φaκьáμìo únen Ónoμan πoρ λiχoλ ce no na diσπeρσóμaστe σúπρa λam enτiéρam Τéρρam.
# ) Enτónκeς λo Σenióρo θe deσκendéngo na βidéngo λan Κíττan ce λan Τóρρan κue eκκuéστoθ Hóμμoθ θa haβéno κonστρuκτáτan,
# ) ce θa deκéngo, “e бenaμénτa, eκκuéστoθ θa eσσóno τóτor únar Génτar ce θa πaρλáno únan Λíngua; eκκuéστo θa eσσéngo λar Κoμμenκíar πoρ λen κué θu φàκáno.  Πρéστo θu πodéno na φaκьáno κuaλκoκóζa na deσideρáno.
# ) Aς deσκéndeñ na μeσκuλéngo λóσan Λínguan πoρ no na κoμπρehendéλìan.”
# ) Κóσi λo ΣENIÓΡO θe λoλ diσπeρσéngo σúπρa λam enτiéρam Τéρρam, ce θe aρρeστéno na κonστuκτáno λan Κíττa.
# ) Λa Κíττa θe onoμaζángo Бaбyλón, πoρ κué λá λo Σenióρo θe μeσκuλéngo λaλ Λínguaλ τóτoς únaς Génτaς, ce de λa λoξ diσπeρσéngo σúπρe λam enτiéρam Τéρρam.

## Eksteraj ligiloj 
https://web.archive.org/web/20020311043440/http://www.geocities.com/alexandrosworld/Mesogeoika/Home.htm

Kategorio: Planlingvoj
Galŝtono

eta|280ra|dekstra|Galŝtonoj kun diametro ĝis 1 cm

**Galŝtono** estas malmola, kristaligita produkto de la galo. Galŝtonoj estas rezulto de misekvilibro de solveblaj materialoj en la galo. Se la galŝtono troviĝas en la galveziko oni parolas pri galvezikŝtonoj (*Cholezystolithiasis*). Se ĝi troviĝas en la galdukto (*Ductus choledochus*) temas pri galduktŝtono (*Choledocholithiasis*).

Galŝtonoj estas oftaj kaj plej ofte ne kaŭzas doloron. Se tamen galŝtonoj blokas sin ili povas okazigi akrajn kolikojn kaj inflamojn (*Cholezystitis*).

## Eksteraj ligiloj 
* Galŝtonbildoj  
* Medinfo.de - bonaj ligiloj 
* informoj por galmalsanuloj 

Kategorio:Sindromoj en gastroenterologio
Kategorio:Sindromoj en viscera kirurgio
Aracaju

**Aracaju** () (foje Esperantigita kiel **Arakaĵuo**) estas ĉefurbo de la brazila subŝtato Sergipe. La municipo Aracaju havis 498.619 loĝantojn en 174 km² (ĉ. 2800 loĝ/km²).
Ĝi estas apud Atlantiko, kaj en ĝi estas la riveroj Sergipe kaj Poxim. Aracaju, ankaŭ aglomeriĝas al municipoj São Cristóvão, Nossa Senhora do Socorro kaj Barra dos Coqueiros. Tiu ĉi aglomeraĵo konsistas el 766.803 loĝantoj laŭ datumbazo de 2005.

Aracaju estis fondita en 1855 de brazila inĝeniero Sebastião Basílio Pirro. Aracaju ne estis tiam ĉefurbo de Sergipe. La vorto *Aracaju* signifas "akaĵuarbo de papagoj".

## Esperanto en Aracaju 
En Aracaju estis unu el unuaj Esperanto-grupoj de Brazilo, la Clube Esperanto, fondita de Alcebiades Paes en 1907. En 1918 estis tie la unua leĝo en Brazilo kiu permesis la instruon de Esperanto kiel laŭvola fako en publikaj lernejoj. En 1920 la 7-a Brazila Kongreso de Esperanto estus en Aracaju, sed la urba movado rezignis tion.

### ZEO en Aracaju 
En Aracaju troviĝas *Largo Esperanto* ("Placo Esperanto") en urbocentro, fine de strato *Itabaianinha*. (Foto videbla ĉe Ipernity)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Gubernia paĝaro 

Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo
Kategorio:Municipoj de Serĝipo
Lotus 1-2-3

**Lotus 1-2-3** estas tabelkalkulilo de la firmao Lotus Software (nun filio de IBM). Ĝi estis tre populara kaj pligrandigis la sukceson de komputiloj individuaj en entreprenoj.

Lotus 1-2-3 estis lanĉita la  kaj dum jaroj restis la ĉefa sterntabelo por la operaciumo MS-DOS. Ĉi tiun tabelkalkulilon oni povis programi uzante makroojn kaj estis provizita de aparta programo dediĉita al kreado de grafikaĵoj kaj histogramoj. Tamen, ĉi tiun grafikaĵilon oni ne povis lanĉi samtempe kun la tabelkalkulilo. La aperantaj menuoj estis alireblaj per ununura klavo, kiu iĝis rapide la programuzo. Lotus 1-2-3 uzis la grafikokartojn EGA, kaj poste VGA. La dosieroformato de Lotus 1-2-3 (*WKS* en la unuaj versioj, *WK1* poste) estis longtempe efektiva normo, ne nur por kalkuldosieroj, sed eĉ por rudimentaj datumbazoj.

En Usono, Lotus okazigis multajn procedurojn pro malobservo de kopirajto, ĉefe kontraŭ Borland (kies tabelkalkulilo Quattro Pro uzis la klavarmallongigojn de 1-2-3).

La alveno de Microsoft Windows sur la merkato de personaj komputiloj pligrandigis la sukceson de Microsoft Office kaj de Excel (rekta konkuranto de 1-2-3). Iom post iom la programaro Microsoft Office gajnis kontraŭ 1-2-3. Lotus Symphony, la sekvanto de 1-2-3 ne sukcesis. 1-2-3 estis adaptita por Vindozo kaj enmetita en la programaro Lotus SmartSuite.

## Vidu ankaŭ 
* Lotus Software
* Lotus Notes

## Eksteraj ligiloj 
* ttt-ejo de Lotus 

Kategorio:Domajno-specifaj programlingvoj
Kategorio:Programaro
Košice (distrikto Kutná Hora)

**Košice** estas malgranda municipo en Ĉeĥio situanta en distrikto Kutná Hora. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo estas el la jaro 1287.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Preĝejo de Naskiĝo de Virgulino Maria

## Vidu ankaŭ 
* Listo de municipoj en Ĉeĥio kun la plej malalta nombro de loĝantoj

Kategorio:Municipoj en distrikto Kutná Hora
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Kutná Hora
Kategorio:Setlejoj en Suprasazava montetaro
Briksdalsbreen

eta|Briksdalsbreen
La **Briksdalsbreen** en Norvegio estas okcidenta brako de la plej granda kontinenta glaĉero en Eŭropo, la Jostedalsbreen.

Ĝi situas en la nordo de la provinco Sogn og Fjordane norde de la Sognefjords en la Nacia Parko Jostedalsbreen.

## Eksteraj ligiloj 
* Briksdalsbreen-ttt-ejo

Kategorio:Norvegio
Kategorio:Geografiaj objektoj
Jostedalsbreen

La **Jostedalsbreen** en Norvegio estas la plej granda eŭropkontinenta glaĉero.

Ĝi situas en la nordo de la provinco Sogn og Fjordane norde de la Sognefjord kaj mezuras ĉirkaŭ 100 km de nordo al sudo kaj ĉirkaŭ 15 km de oriento al okcidento. La glacitavelo mezuras ĝis 500 m. La surfaco estas ĉirkaŭ 550 km². En Eŭropo nur la Austfonna (Svalbard/Norvegio) kaj la Vatnajökull (Islando) estas pli grandaj.

maldekstre|eta|Briksdalsbreen, brako de la Jostedalsbreen
La glaciejebeno troviĝas je alteco de 1600 ĝis 1900 metroj super la maro. Kelkaj malmultaj pintoj, kiel la Suphellenipa (1731 m) aŭ la Lodalskåpa (2083 m) elstaras el la glaciejo. La Jostedalsbreen ne estas postvivanto de la lasta glaciepoko, sed kreiĝis nur poste, kiam de ĉirkaŭ 500 antaŭ Kristo okazis klimata malpliboniĝo. Pro la malvarmigo, glaciejo kreiĝis en la regiono. Ĉirkaŭ 1750 la vetero estis la plej malvarma (vidu ankaŭ: *Malgranda glaciepoko*) kaj la glaciejoj de Norvegio sterniĝis plej larĝe. Post tiam ili malpligrandiĝis.

De 1991 por protekto de la naturo ekzistas la Nacia Parko Jostedalsbreen kun surfaco de 1.310 km².

La plej famaj brakoj de la Jostedalsbreen estas okcidente la Briksdalsbreen kaj oriente la Nigardsbreen.

## Eksteraj ligiloj 
* Jostedalsbreen-glaciejmigradoj 
* Nacia Parko Jostedalsbreen 

Kategorio:Glaĉeroj en Eŭropo
Kategorio:Geografio de Norvegio
Jordano

eta|200px|Ĉe ponto BnotYaakov
La **Jordano** (; , signifante "*la malsupreniranta rivero*") estas rivero en la mezoriento kun grava religia kaj biblia signifo.

## Geografio 
La Jordano estas la plej malalta rivero de la mondo. Ĝi fontas en la regiono de la Hermon-montaro kaj fluas laŭ la palestina-jordana limo. Post tio ĝi fluas suden tra la Jordanvalo al la Morta Maro, "fina lago", kiu troviĝas en geologia malmonto. Survoje ĝi trafluas la lagon Kineret. La rekta vojo estus nur 170 km longa, sed pro grandaj kurboj ĝi estas pli longa, kaj la mezuroj varias laŭ la fontoj. Kelkfoje oni indikas pli ol 400 km. La altecdiferenco estas ĉirkaŭ 800 m. La enfluo en la Mortan Maron situas je -400 m.

La fontoriveroj de la Jordano estas Hazbani el Libano, Dan el la norda Israelo kaj Banyas el la nordaj Golanaj Altaĵoj (Sirio). La plej grava kaj nura granda alfluo sude de la lago Kineret estas Jarmuk je la limo inter la suda Golano kaj Jordanio.

Norde de la lago Kineret, la Jordano estas la limo inter Israelo kaj la de Israelo okupataj Golanaj Altaĵoj, kiuj laŭ internacia juro apartenas al Sirio. Sude de la lago, la rivero estas la limo inter Jordanio kaj Israelo, kaj inter Jordanio kaj la okcidenta Jordanlando, la palestina Cisjordanio (inter Bet Shean kaj la Morta Maro). Fine la Jordano enfluas sudoriente de Jericho en la Mortan Maron. La Jordanvalo estas tertremregiono.

## Politika signifo 
Pro sia landlima situacio, la Jordano ludas gravan politikan rolon en la Mezoriento. La Jordano havas tutjare relative multe da akvo. Por Israelo kaj Palestino la rivero kaj la lago Kineret estas centra elemento de la trinkakvoprovizo, kaj ankaŭ la aliaj apudaj ŝtatoj (Libano, Sirio kaj Jordanio) postulas siaflanke konvenan parton de la akvo de la riversistemo.

En la rilato inter Israelo kaj Jordanio la rivero helpis atingi pacon. Gravega ero de la pacakordo de la 26-a de oktobro 1994 estis la kontrakta garantio, ke Jordanio rajtas ĉerpi grandajn kvantojn da akvo el la rivero. En la rilato inter Israelo kaj Sirio la Jordano kontribuas daŭrigi la krizon: la timo, ke Sirio retenos la akvon estas unu el la ĉefaj kialoj pro kiuj Israelo rifuzas cedi la Golanajn Altaĵojn.

## Religia signifo 
Por la judoj la Jordano signifis la riveron kiun transiris la popolo Izraela kiam ili prenis la landon Kanao post la migrado tra la dezerto sub la gvido de Josuo.

La Jordano havas grandan signifon por kristanoj. En la regiono ĉirkaŭ Jericho lokiĝas, laŭ la nova testamento, la ejo, kie Jesuo estis baptita de Johano la Baptisto. Ankoraŭ hodiaŭ multaj kristanoj baptitas en la Jordano, ĉefe ĉe Jardenit, baptejo sude de la lago Kineret.

## Vidu ankaŭ 
* Araba-israela konflikto
* Allenby-ponto
* Jordana valo

## Eksteraj ligiloj 
* Akvo kaj internacia juro (Biblioteko de la Pacpalaco)  (angle/france)



Kategorio:Landlimaj riveroj
Carl Stumpf

**Carl STUMPF** (naskiĝinta en 21-a de aprilo 1848, mortinta en 25-a de decembro 1936) estis germana filozofo, psikologo kaj muzikologo.

Li studis sub Franz Brentano kaj sub la granda germana metafizikano Rudolf Hermann Lotze en Würzburg, Göttingen, Prago, Halle, Munkeno kaj Berlino. Li amikiĝis kun William James kaj estis grava influanto de Edmund Husserl kaj Kurt Koffka, kaj estis kunfondinto de la Brentano-skolo.

Stumpf esploris la psikologion de sonoj kaj akustikon. Li kreis teorion de gradeco de sonoj kiu eksplikas ekziston de konsonanco en muziko.

Kategorio:Germanaj filozofoj
Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Germanaj psikologoj
Jardenit

framed|Baptejo en Jardenit

**Jardenit** estas baptejo ĉe la rivero Jordano, apud la elfluo de la Jordano el la Maro Kineret kaj la plej malnova izraela kibuco, Degania.

Memore al la bapto de Jesuo fare de Johano la Baptisto, multaj kristanoj baptigas tie, kvankam la tradicio situas la lokon de la historia bapto multe pli malsupre apud Jeriko.

Kategorio:Jordano
Kategorio:Evangeliaj lokoj
Kategorio:Pilgrimejoj
Kategorio:Vizitindaĵoj en Israelo
Kategorio:Bapto
Naracze

**Naracze** aŭ **Czevraqis** estas arta lingvo kreita de Yoon Ha Lee en 1996. La fonetiko kaj ortografio estas tre influita de la angla kaj la morfologio de la korea lingvo. Sintaksa strukturo estas SOV.

Ekzemploj:

*varia naian nobasev (iu ofendis min);
*varia czirayan nobasev (iu ofendis iun);
*seraya czirayan nobasev? (kiu ofendis iun?);
## Eksteraj ligiloj 
http://pegasus.cityofveils.com/naracze.phtml

Kategorio:Artaj lingvoj
Vaida-Cămăraș

**Vaida-Cămăraș** [vajda-kəməraŝ] () estas vilaĝo en Rumanio oriente de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi nombris 1147 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 1044 (91 % da hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1213. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Căianu.

En la censo de 2002 la 919 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Ruslana

**Ruslana Stepanivna Liĵiĉko** (; Lviv 24-a de majo 1973) estas Ukraina kantistino, dancistino, muzikproduktistino, komponistino kaj politikistino.

Ŝi gajnis la 49-an Eŭrovido-Kantokonkurson 2004 per la kanto *Wild Dances* (*Sovaĝaj Dancoj*).

Ruslana mem verkas, komponas kaj produktas siajn kantojn kaj muzikvideojn.

## Diskografio 
### Albumoj 
* Myt' Vesny - Dzvinkiy viter (1986, 1998)
* Ostannye rizdvo 90 (1999)
* Naikrashe (2001)
* Dobriy vechir, tobi... (2002)
* Dyki Tantsi (2003)
* Dyki Tantsi + Bonus (2004)
* Wild Dances (2004)
* Wild Dances (New Year Edition) (2005)
* Wild. Club'in (2005)
* Amazonka (2008)
* Wild Energy (2008)

### Unuopaj diskoj 
* Wild Dances (2004)
* Dance with the wolves (2004)
* The Same Star (2005)
* Dyka Enerhiya (2006)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (en/ua/ru)
* Fanclub.ruslana.ua (en/ua/ru)
* RuslanaTV (en/ua) 
* RuslanaTube (Youtube) (en/ua)

eta|300ra|Ruslana en Germanio

Kategorio:Ukrainaj kantistoj
Kategorio:Ukrainaj politikistoj
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2004
Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio
Aŭstralazia marĉa cirkuo

dekstra|eta|Ino ĉe mortinta leporo, Novzelando
dekstra|eta|Masklo fluge.
La **aŭstralazia cirkuo** aŭ Kahuo aŭ Novzelanda cirkuo () estas monotipa specio de rabobirdoj el la familio akcipitredoj. Ĝi estas mezgranda svelta rabobirdo kaj la plej granda el cirkuoj, kun plej larĝaj flugiloj. Ĝi reproduktiĝas proksime de malsekejoj kaj en densaj junkejoj.

Fakuloj diferencigas tri apartajn sed tre rilatajn speciojn, nome: la **marĉa cirkuo** (*Circus aeruginosus*), la **orienta cirkuo** (*C. spilonotus*) kaj la **aŭstralazia cirkuo** (*C. approximans*), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Accipitriformes - akcipitroformaj
**Accipitridae - akcipitredoj
****Circus* de Lacépède, BGE, 1799 - cirkuo
*****Circus approximans* Peale, TR, 1849 - aŭstralazia cirkuo

## Aspekto 
maldekstra|eta|Nematurulo fluge en Viktorio, Aŭstralio
La **aŭstralazia cirkuo** (*C. approximans*) ĉirkaŭ 50 ĝis 60 cm longa kun enverguro de 120 al 145 cm estas iom pli granda ol la **orienta cirkuo** (*C. spilonotus*), ofte iom pli malhela kaj havas malpli striecajn flugilojn kaj voston. Ĝi estas tre malhelbruna supre, kaj iĝas iom pli hela pro aĝo, kaj havas distingan blankan pugon kaj iom pli malhelbrunajn subajn partojn kaj antaŭflugilojn dum subaj flugilplumoj estas blankecaj kun nigrecaj pintoj. Ĝi ĉasas per malalta flugado supergrunde, per tre malfermaj kaj levataj flugiloj. La pezo de plenkreskuloj gamas el 580 al 1100 g, kaj inoj estas klare pli granda ol maskloj. La irisoj kaj kruroj estas flavaj.

## Distribuado kaj habitato 
Ĝi kutime troviĝas en humidejoj kaj areo de malferma kamparo kun sufiĉe da akvo. Ĝi amplekse troviĝas en malseka marbordo de Aŭstralio kaj tra Novzelando, sed ankaŭ en la tropika nordo de Aŭstralio, sed ne en aridaj regionoj, al la grupo de insuloj en sudokcidenta Pacifiko oriente de la Korala maro, Novkaledonio, Fiĝio kaj Vanuatuo.

## Kutimaro 
### Dieto 
La **aŭstralazia cirkuo** manĝas ĉefe surgrunde birdojn kaj ĉefe akvobirdojn, kuniklojn kaj aliajn malgrandajn mamulojn, reptiliojn, ranojn kaj fiŝojn. Oni scias, ke ili manĝas ankaŭ kadavraĵon kie disponeblas, inklude ŝosemortintojn.

### Reproduktado 
La **aŭstralazia cirkuo** nestumas surgrunde, ofte en marĉoj, sur amaso en kareksejo aŭ alia densa vegetaĵaro. La ovargrando povas gami el 2 al 7, sed ĝi estas plej ofte de 3 aŭ 4. La kovada periodo estas ĉirkaŭ 33 tagoj, kaj la idoj elnestiĝas okazas post 45 tagoj.

## Referencoj 
* BirdLife International. (2006). Species factsheet: *Circus approximans*. Downloaded from http://www.birdlife.org on 4/12/2006
* Marchant, S.; & Higgins, P.J. (Eds). *Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds. Vol,2: Raptors to Lapwings*. Oxford University Press: Melbourne. ISBN 0-19-553069-1

Kategorio:Cirkuoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Cirkuenoj

**Cirkuenoj** (*Circinae*) estas tagaj birdoj de la familio de Akcipitredoj, kiuj enhavas ankaŭ aliajn tagajn rabobirdojn, kiel agloj, milvoj, akcipitroj kaj vulturoj. Inter la cirkuenoj estas birdoj de la genro cirkuo (*Circus*), kiu enhavas 13 speciojn.

## Karakteroj 
Temas pri birdoj kiuj diferenciĝas de aliaj samfamilianoj per du ĉefaj ecoj:
* Maskloj kaj inoj havas **malsimilajn plumarojn**, plej ofte maskloj estas pli grizaj kaj inoj pli brunaj.
* Ili havas similan strukturon kun mallarĝaj, longaj flugiloj kaj vosto. Flugiloj estas uzataj kiel malalta vo dum malalta flugado aŭ ŝvebado. Ili flugas plej ofte **malalte** super malferma grundo, kaj manĝas malgrandajn mamulojn, reptiliojn aŭ birdojn.

## Diversaj genroj 
Plejparto de la cirkuoj estas klasitaj en la genro *Circus*, kies scienca nomo devenas el la cirklaj movoj kiujn kaj ino kaj masklo faras por pariĝado. Du aliaj cirkuoj estas en la genro *Polyboroides*, nome la *cirkuakcipitroj*, kiuj estas alopatriaj (geografie disaj) kaj limigitaj al Afrotropika ekozono. La restanta sola specio formas la monotipan genron *Geranospiza*.

## Genroj kaj specioj 
eta|dekstra|200px|Stepcirkuo
* Genro: Cirkuo, *Circus*, 13 specioj
** Griza cirkuo, *Circus pygargus*
** Blua cirkuo, *Circus cyaneus*
** Marĉa cirkuo aŭ Okcidenta marĉa cirkuo, *Circus aeruginosus*
** Orienta marĉa cirkuo, *Circus spilonotus*
*** Papua cirkuo, *Circus spilonotus spilothorax*
** Ranomanĝa cirkuo, *Circus ranivorus*
** Aŭstralazia marĉa cirkuo, *Circus approximans*
** Madagaskara cirkuo, *Circus macrosceles* (iam en *C. maillardi*)
** Reunia cirkuo, *Circus maillardi*
** Longflugila cirkuo, *Circus buffoni*
** Punktocirkuo, *Circus assimilis*
** Nigra cirkuo, *Circus maurus*
** Cindrocirkuo, *Circus cinereus*
** Stepcirkuo, *Circus macrourus*
** Nigrablanka cirkuo, *Circus melanoleucos*

* Genro: *Polyboroides* aŭ Poliboroidoj
** Poliboroido, *Polyboroides typus*
** Madagaskara poliboroido, *Polyboroides radiatus*
* Genro: *Geranospiza*
** Geranospizo, *Geranospiza caerulescens*eta|300px|Ilustraĵo

## Referencoj 
* Ferguson-Lees, Christie, Franklin, Mead, kaj Burton. *Raptors of the World*. London: Christopher Helm, 1999. ISBN 0713680261.

## Eksteraj ligiloj 
* Filmetoj de cirkuoj  ĉe Internet Bird Collection
* Filmetoj de cirkuoj ĉe Internet Bird Collection

Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Viandhaketaĵo

eta|Bovaĵhaketaĵo

eta|Industria viandhaketaĵproduktado.

**Viandhaketaĵo** estas miksaĵo de muelita viando.

Origine ĝi estis restaĵo, el pecetoj da viando kiuj restis dum la divido de la viando. Ĉi tiu tranĉrestaĵo estis hakita en pli etajn pecojn (tial la nomo) aŭ muelita.

Nuntempe oni faras la haketaĵon el "ordinara" viando, ĉar ĝi estas la plej vendata viandaĵo. Oni eĉ importas viandon por fari el ĝi haketaĵon.

Viandhaketaĵo estas ofte uzata en fornomanĝaĵoj kaj por fari el ĝi viandobulon.

## Vidu ankaŭ 
* Huntuno
Adolf Joffe

**Adolf Abramoviĉ Joffe** (; naskiĝis la  en Simferopolo; mortis la ) estis rusa-soveta revoluciulo kaj samideano de Lev Trockij. Li devenis same el juda familio.

Li estis en Germanio kaj poste en Aŭstrio en ekzilo. Li eldonis kun Trockij la ruslingvan gazeton *Pravda* de 1906 ĝis 1912 en Vieno. En 1912 oni arestis lin en Rusio kaj li estis ekzilita al Siberio.

Li fuĝis en 1917 el Siberio kaj partoprenis en la oktobra revolucio. Li estis ano de la delagacio, kiun gvidis Trockij dum la pactraktadoj en Brest-Litovsk. Li restis en Petrogrado kiam la bolŝevika registaro translokiĝis al Moskvo (marto de 1918) kaj laboris tie kiel membro de la Petrograda Buroo de la Centra Komitato ĝis kiam oni nomumis lin soveta reprezentanto en Germanio, en aprilo de 1918. Li subskribis la Sovet-Germanan suplementan traktadon la 27-an de aŭgusto, 1918. La 6-an de novembro, 1918, laŭvorte tagojn antaŭ la armistico kaj la germana revolucio, la soveta delegataro en Berlino -estrita de Joffe - estis forpelita el la lando pro akuzo je antaŭpreparo de komunista ribelo en Germanio.

Li reprezentis Rusion en 1920 en paco de Riga.

Joffe restis lojala sekvanto de Lev Trockij kaj memmortigis sin post malpotenciĝo de Trockij.

Kategorio:Sovetiaj politikistoj
Kategorio:Azerbajĝanaj revoluciuloj
Kategorio:Ambasadoroj de Rusio en Aŭstrio
Kategorio:Ambasadoroj de Rusio en Germanio
Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj en Ĉinio
Kategorio:Rusiaj diplomatoj
Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj
Kategorio:Rusiaj marksistoj
Kategorio:Rusiaj trockistoj
Kategorio:Menŝevistoj
Kategorio:Sovetiaj disidentoj
Kategorio:Karaimoj
Kategorio:Sovetiaj judoj
Kategorio:Sovetiaj ateistoj
Bromio

**Bromio**, el greka lingvo Βρόμιος, kun la signifo *skuo*, *ektremo*, *obtuza bruego*. Laŭ la helena mitologio, Bromio estis unu el la plej oftaj epitetoj de la dio de la vino, Dionizo, pro kio la dio estis alnomata *la bruema*, *la skuema*, *la agitema*, *la tondrulo*, kio bone karakterizis la la spiritostaton de la homamaso en ekstazo kaj entuziasmo.
En bruaj procesioj, ĉiu partoprenanto, ebriiĝinta per la vino, manifestis siajn repuŝitajn impulsojn, laŭ vera katarso.

Kategorio:Epitetoj de Dionizo
Miĥail Borodin

eta|dekstra|Miĥail Borodin
**Miĥail BORODIN** [borodjin] (n. 9-an de julio 1884 Janoviĉi, Rusio (nuntempe Belorusio) – m. 29-an de majo 1951, Sovetunio, Siberio) estis komisiito de Komintern en Ĉinio dum la 1920-aj jaroj kaj transformis la nacian Partion de Sun Jatsen (Kuomintang) al forte centrigita, leninisma organizo.

Borodin membriĝis en la bolŝevika partio de Rusio en 1903. Oni arestis lin en 1906 kaj ekzilis lin. Li samjare elmigris al Usono, kie li estis studento de Universitato Valparaiso en Indiana, poste fondis lernejon en Ĉikago por la elmigrintoj.

Post la oktobra revolucio de 1917, li reiris al Rusio kaj poste agadis kiel komunista spiono en Skandinavio, Meksiko, Hispanio, Turkio kaj en Britio.

En 1923 iĝis konsilanto de Sun Jatsen en Ĉinio, post kiam la nacia gvidanto plenumis lian peton, ke oni permesu membriĝon de la komunistoj en la Kuomintang. Borodin helpis transformi ideologion kaj strukturon de la Kuomingtang. Li donis sovetan helpon por elkonstruo de partia armeo. Post kiam Sun Jatsen mortis en 1925, Ĉang Kajŝek iĝis gvidanto de la armeo, kiu antaŭe estis trejnita en Moskvo. Ĉang rompis la kontakton en 1927 al la komunistoj kaj Borodin forlasis la landon.

Post kiam li revenis al Moskvo, Borodin laboris kiel laborafera popola komisiito, vicdirektoro de TASS kaj redaktanto de angla gazeto Moscow Daily News ekde 1932. Li malaperis en februaro de 1949 dum aresta ondo, kiun Stalin ekis kontraŭ la judaj intelektuloj. Li mortis en gulago.

Kategorio:Rusiaj revoluciuloj
Kategorio:Latvaj revoluciuloj
Kategorio:Sovetiaj diplomatoj
Kategorio:Mortintoj en Moskvo
Kategorio:Viktimoj de politikaj reprezalioj en Sovetunio
Kategorio:Bolŝevikoj