Succisa pratensis

***Succisa pratensis*** (Sin.: *Scabiosa succisa* L.), estas plantospecio de la genro *Succisa* ene de la subfamilio de la Dipsakoideoj (*Dipsacoideae*) en la familio de la Kaprifoliacoj (*Caprifoliaceae*). La esperanto-nomo de la genro estas **herbeja sukciso** aŭ popularlingve **bluburĝono**.

## Priskribo 
eta|burĝona kaj plene floranta kapitulo
eta|la tranĉo tra plene floranta kapitulon. Sub la floro troviĝas por ĉiu floro po unu paleo.
eta|A: unu sola (jam plene floranta ) floro kun paleo. B: paleot (= *brakteo*). C: kvareĝa, rufa, kvarpinta ekstera kaliko. D: hipogina ovario kaj kvin rigidharaj internaj kalikoj.

### Vegetativa priskribo 
*Succisa pratensis* kreskas kiel multjara herba planto kaj atingas alton de 30 ĝis 50, malofte ĝis 80 centimetroj. Ĝi havas kiel rezervorgano vertikalan rizomon. Ĝi atingas profundecon de 50 cm. La planto ne havas stolonojn. La tigo estas glata.
La planto havas folirozedon kaj longecajn ĝis lancetajn glatrandajn foliojn.

### Generativa priskribo 
La planto floras de julio ĝis septembro. 50 ĝis 80 floroj staras en unu duongloba kapitula floraro. La floroj havas du vicojn de lacetaj involukroj. La kapituloj de *Succisa pratensis* similas al tiuj de *Knaŭtia* kaj *Skabiosa*, kiuj havas randajn radiojn.

La floroj estas violkoloraj ĝis bluaj. La petaloj formas 3 – 4 mm longan kronotubon. La liberaj stamenoj estas multe pli grandaj ol la krontubo. Du ovarioj estas hipoginaj kaj kunkreskintaj al unukamera ovario. Por unu ovaria kamero ekzistas nur po unu ovolo. La planto havas multe da nektaro.

La 5 ĝis 7 mm longaj fruktoj estas haraj aĥenoj.

## Ekologio 
[eta|kapitulo kun [sirfedo.]]
*Succisa pratensis* havas duseksajn florojn. La polenigado okazas fare de abeloj, papilioj kaj diversaj dipteroj. La planto estas mezomorfa hemikriptofito.

La disvastigmeĥanismoj de la fruktoj estas anemoĥorio kaj zooĥorio.

Laŭ la nutrado la planto estas oligofaga aŭ monofaga.

## Disvastiĝo 
*Succisa pratensis* hejmiĝas de Nordafriko kaj de sudokcidenta tra ĝis meza Eŭropo al sudorienta ĝis norda Eŭropo kaj ĝis okcidenta Azio, kaj Kaŭkazio respektive Siberio. Oni trovas la planton en Portugalujo, Hispanujo, Francujo, Belgio, Nederlando, Unuiĝinta Reĝlando, Germanujo, Aŭstrio, Svisio, Italujo, Alĝerio, Tunizio, Rusujo, Kartvelujo, Ciskaŭkazio, Islando, Danujo, Norvegujo, Svedujo, Suomujo, Ĉeĥujo kaj Slovakujo, iama Jugoslavio, Hungarujo, Polujo, Ukrainio, Albanujo, Bulgarujo, Rumanujo, Moldavio, Grekujo kaj Turkujo. *Succia pratensis* troviĝas ankaŭ en Madejro. En Kanado kaj Usono ĝi estas neofito.

La planto kreskas precipe en montaraj regionoj, sur marĉaj kaj malfekundaj herbejoj. Ĝi preferas nehumidajn ĝis humidajn, bazoriĉajn, acidecajn kaj humozajn grundojn.

## Taksonomio 
[eta|Ilustraĵo el [Jan Kops: *Flora Batava*, 1814]]
La unua publikigo de *Succisa pratensis* okazis en 1794 fare de Conrad Moench en *Methodus.* Paĝo 489.

## Etimologio de la latina nomo 
eta|maldekstre|bildo de ordinara sukciso *ĝardeno de la saneco*, 1485. maldekstre: al la ĉapitro Camphora. Dekstre al la ĉapitro Morsus diaboli

La genra nomo *Succisa* venis de la latina vorto *succisus*, kiu signifas „sube fortranĉita. Pliaj nomoj estas *abbiz*, lat. *morsus diaboli* (= mordo de la diablo) kaj *herba sancti Petri* (=herbo de sankta Petro).

## Uzado kiel ornamplanto 
La herbeja sukciso estas uzata kiel malofta ornamplanto en humidejoj kaj herbejoj proksime al marĉoj. La planto bezonas humidan kaj sunan kreskejon.

## Kultivaroj 
* 'Alba‘ blanka krono
* ‘Nana‘ alteco ĉ. 25 sm, violkolora- blueca krono.

## Bildgalerio 

Succisa pratensis W.jpg|habito kaj folioj
Succisa pratensis - Niitvälja bog - Keila.jpg|florburĝonoj
Succisa pratensis4 W.jpg|kapitulo de sube
Succisa pratensis - Apis mellifera mellifera - Keila2.jpg|blanke floranta ekzemplero kun mielabelo
Teufelsabbiss Succisa pratensis b.jpg|Hhabito kun floroj

## Literaturo 
* Gunter Steinbach (Eld.), Bruno P. Kremer u.&nbsp;a.: *Wildblumen. Erkennen & bestimmen.* Mosaik, München 2001, ISBN 3-576-11456-4.

Kategorio:Kaprifoliacoj
Kategorio:Ornamaj plantoj