open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Esperanto-Societo Bazelo

**Esperanto-Societo-Bazelo** (mallonge **ESB**) estas loka Esperanto-klubo en la svisa urbo Bazelo.

## Historio
Esperanto-Societo Bazelo estis fondita la 7-an de novembro 1905 de Alfred Bader kaj Eduard Wenk. La  15-an de novembro 1905 okazis la unua kunveno de la juna societ kie elektiĝis kiel unua prezidanto estis elektita Fritz Wenk.

De 1907 ĝis 1908 Esperanto-Societo Bazelo, kiu nomis sin en la unua periodo Esperanto-Grupo Bazelo funkciigis ĉe *Centralbahnhofstrasse 5* en Bazelo Esperanto-konsulejon. La unuan rapidan sukceson bremsis en 1908 la idokrizo. Gravaj motoraj fortoj kiel Friedrich Schneeberger kaj la du fratojn Wenk tiam transiris al ido kaj perdiĝis kiel aktivuloj de la Esperanto-movado.

En 1911 Charlotte Pulvers kaj Hans Rusterholz reorganizis la pro la ido-krizo disfalantan Esperanto-movadon. En 1914 Eduard Wenk, kiu en 1908 forlasis la societon pro Ido, deklaris sian revenon al Esperanto.

Novan impluson prenis la Esperanto-movado en Bazelo pro la aktivecoj de Friedrich Uhlmann, kiu en 1919 transklokiĝis al Bazelo. Samjare Immanuel Olsvanger gvidis en Bazelo kurson kun 50 personoj kaj organizis la jarkunvenon de Svisa Esperanto-Societo.

En la 1920-aj kaj komence de la 1930-aj jaroj en Bazelo estiĝis laborista Esperanto-Grupo dum la Bazela Esperanto-Grupo praktike komplete stagnis, ĝis la 10-an de aprilo 1937 André Schild anoncis la formalan refondon de la societo, nun oficiale sub la nomo *Esperanto-Societo Bazelo*. Schlid poste forlasis la Esperanto-movadon por transiri unue al Occidental, tiam al lia propra projekto Neolatino kaj fine al Interlingvao. Post mallonga prezidado de Samuel Leuenberg denove Alfred Bader transprenis la gvidadon de la societo.

En 1952 Esperanto-Societo Bazelo organizis la jarkunvenon de SES kun 90 partoprenantoj. En la 1950-aj jaroj John Catling kaj lia edzino Sonja Brun revigligis la societon.

En la 1960-aj jaroj Kurt Schweizer gvidis la societon kaj en la jaro 1969 Heinrich Ringli transprenis la gvidadon. Kulmino estis la organizo de la trilanda renkontiĝo en la jaro 1966 kun pli ol 100 partoprenantoj. En la 1980-aj jaroj la motoro de la bazela Esperanto-Societo estis Erna Döring. En somero 1981 dank al la aktiveco de Erna Dörig en Bazelo estis organizita la 54-a SAT-kongreso.

## Aktuala situacio
Nuntempe la bazela Esperanto-Societo eldonas kune kun la societo Mulhouse-Esperanto la revuon Sud-Rejnan Kurieron. Aktivuloj de la societo estas Hans-Werner Grossmann kaj Nicole Béroud-Focke.

La societano renkontiĝas aktuale kutime unufoje monate en la malantaŭa domo, Riehenring 129, en 4005 Bazelo.

Kategorio:Svisaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Kantono Bazelo Urba
Placo Kolumbo

[eta|250px|dekstra|Monumento al Kristoforo Kolumbo ([1885).]]

La **Placo Kolumbo** () estas unu el la lokoj plej interesaj de la urbo Madrido, en Hispanio. Ĝi ricevas la nomon de Kristoforo Kolumbo, kiun ĝi honorigas. Ĝi estas limigita de la stratoj Serrano, Goya, Jorge Juan, kaj promenejoj Recoletos kaj La Kastilia. En ĝia orienta parto estas ampleksa malferma spaco konata kiel *Ĝardenoj de la Malkovro*.

En tiu spaco troviĝas la Arta Centro Teatro Fernán Gómez —antaŭe Kulturcentro de la Vilaĝo Madrido— kaj monumento al Kristoforo Kolumbo novgotstila starigita inter 1881 kaj 1885.

En 1977 instaliĝis la ĝardenoj *Monumento al la Malkovro de Ameriko*, realigata de Joaquín Vaquero Turcios. En la *Plaza de Colón* flosas unu el la plej grandaj flagoj de Hispanio.

## Vidu ankaŭ 
* Colón (metroo de Madrido)

## Eksteraj ligiloj 
* Kulturcentro de la Vilaĝo Madrido

Kategorio:Placoj de Madrido
Lesencetomaj

**Lesencetomaj** [leŝencetomaj] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Tapolca.
eta|dekstra|300px|Preĝejo de Lesencetomaj
eta|dekstra|300px|Kastelo de Lesencetomaj
eta|dekstra|300px|Lesencetomaj

## Bazaj informoj 
* Areo: 24&nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.859/17.3658
* Loĝantaro: 1200
* Poŝtkodo: 8318
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Lesencetomaj situas sur ebenaĵo, laŭ rojo nomata "Lesence", laŭ flankovojoj. Tapolca troviĝas 8, Badacsony 15, Keszthely 17, Hévíz 20 km-ojn.

## Historio 
Pli frue romianoj vivis tie. La unua mencio devenis el 1121. Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1754, en 1806 klasikismiĝis, la turo estas 30 m-ojn alta
* baroka Kastelo de Lesencetomaj kun parko de Nedeczky [nedecki] de 1752

## Famuloj 
En Lesencetomaj naskiĝis:
* aktoro József Dezső
* Jenő Kováts (bestokuracisto)
* politikisto István Nedeczky.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Björn Jónsson

**Björn Jónsson** (naskiĝis la , mortis la ) estis islanda redaktoro kaj politikisto. Li estis la dua Islandministro.

Björn Jónsson fondis la gazeton Ísafold en 1874. Li estis aktiva politike kaj kontraŭis ministron Hannes Hafstein komence de la 20-a jarcento. Kiel redaktoro de influhava gazeto kaj politikisto li estis unu de la plej prominentaj kritikistoj de la provizora traktato kion faris Hannes kaj sia Hejmrega partio kun la dana reĝo en 1909. Björn ĉefe kritikis ke laŭ la traktato Islando, kiu tiutempe estis parto de Danlando, tute dependis je Danio rilate al eksteraj aferoj.

La Sendependecpartio venkis en la parlamentelektadon en 1909, kaj Björn estis Islandministro dum du jaroj.

Dum li estis ministro, li maldungis la plej altajn oficistojn de ŝtata banko pro dubindaj kialoj. Inter la maldungitaj oficistoj estis sia sampartiano kaj parlamentano Kristján Jónsson. Sekve 1911 la parlamento kunsentis mocio de demisio kontraŭ Björn, kaj Kristján Jónsson iĝis sia posteulo.

Sveinn Björnsson, la unua prezidanto de Islando, estis filo de Björn Jónsson.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de islanda parlamento

Kategorio:Islandaj politikistoj
Kapitolaj Muzeoj

[eta|la salono, en kiu dum la jaro [1957 subskribiĝis la traktatoj de Romo, kiuj konsideriĝas la naskomomento de la Eŭropa Unio]]
[eta|la legenda [kapitola lupino.]]
La **Kapitolaj Muzeoj** konsistas el pluraj artaj galerioj, sur kaj proksime de la monto Kapitolo en Romo, iom super la Roma Forumo. En la muzeoj videblas multaj famaj artaĵoj kiel la skulptaĵo de "knabo kun dorno", aŭ de la legenda "kapitola lupino" kun la du knaboj Romulo kaj Remo. Sur la placo antaŭ la eksa "Palaco de la Konservatoroj" troviĝas kopio de la rajdista statuo de la romia imperiestro Marko Aŭrelio.

La Kapitolaj Muzeoj ekestis dum la jaro 1471, kiam la urbo Romo ricevis kolekton de skulptaĵoj pri antikvaj grekaj kaj romiaj dioj de la papo *Siksto la 6-a*. Ankaŭ dum la sekvaj jaroj la kolekto de artaĵoj precipe vastiĝis pro donacoj de la papoj. Origine la arta kolekto troviĝis en la "Nova Palaco" de la Kapitolo. Pro la konstanta kresko de ekspoziciaĵoj oni pli kaj pli ankaŭ uzis la Palacon de la Konservatoroj kiel muzeejo. Inter la jaro 1939 kaj 1941 ekestis tria muzea konstruaĵo, liganta la du historiajn palacojn, kaj ekde la jaro 1997 kvara muzea konstruaĵo en la ŝoseo *Via Ostiense*.

## Ekspoziciaĵoj
Ĉi-tie videblas interalie arte elstara frontono de la antikva roma templo de la dio apolono "Sosianus" kaj la legenda kapitola lupino.

## Retej ligiloj 
* retejo de la muzeo por vizitantoj
* retejo kun esploraj materialoj 

Kategorio:Muzeoj en Romo
Traktato pri la fondo de la Eŭropa Komunumo

eta|la fondaj membroŝtatoj de la Eŭropa Komunumaro
[eta|salono en la [Kapitolaj Muzeoj en Romo, en kiu subskribiĝis la traktatoj de Romo]]

La **traktato pri la fondo de la Eŭropa Ekonomia Komunumo** kaj la traktato pri Eŭropa Komunumo pri Atomenergio kune konsistigas la traktatojn de Romo, kiuj kreis la politikan fundamenton por forta kunlaboro kaj alproksimiĝo de pluraj eŭropaj ŝtatoj post la Dua Mondmilito. Pro la traktato de Mastriĥto pri la fondo de Eŭropa Unio ĝi rebaptiĝis kaj per la traktato de Amsterdamo nove numerigita. Ĝi estas inter la unuarangaj eŭropaj juraj fontoj. Ekde la ratifo de la traktato de Lisbono pluekzistas sola jura subjekto kun la nomo "Eŭropa Unio". La detaloj de la traktato pri la fondo de la Eŭropa Komunumo plejparte retroveblas en la dua parto de la traktato de Lisbono, la "traktato pri la labormaniero de la Eŭropa Unio".

La traktato pri la fondo de la Eŭropa Ekonomia Komunumo origine interkonsentiĝis de la reprezentantoj de la registaroj de Belgio, Okcidenta Germanio, Francio, Italio, Luksemburgio kaj Nederlando la 25-an de marto 1957 en Romo, post kiam la traktata enhavo antaŭe estis ellaboritaj kadre de la konferenco de Messina. Ĝi ekvalidis la 1-an de januaro 1958, post kiam la lasta ratifilo estis deponita ĉe la registaro de la Itala Respubliko. La traktato validas dum nelimigita tempo.

Pli poste la sekvaj ŝtatoj aliĝis al la traktato:
* Respubliko Aŭstrio (1995)
* Reĝlando Britio (1973)
* Reĝlando Danio (1973)
* Respubliko Finnlando (1995)
* Respubliko Grekio (1981)
* Reĝlando Hispanio (1986)
* Irlando (1973)
* Respubliko Portugalio (1986)
* Reĝlando Svedio (1995)

Aldone al ĝi nerekte aliĝis la kvin novaj federaciaj landoj de Germanio, per la Germania reunuiĝo la 3-an de oktobro 1990. La dek pliaj ŝtatoj, kiuj la 1-an de majo 2004 aliĝis al la Eŭropa Unio, estis rekte akceptitaj en la Union.

La traktato pri la fondo de la EK reprezentas la daŭrigon de la strebo de forta interŝtata kunlaboro en Eŭropo en difinitaj temaroj post la Dua Mondmilito kaj post la fondo de la Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo. La interkonsenton antaŭis provoj krei traktaton pri Eŭropa Defenda Komunumo, kiuj tamen fiaskis, ĉar la Nacia Asembleo de Francio kun plimulto de la parlamentanaj voĉoj rifuzis voĉdoni pri ĝi. Sekve oni provizore rezignis pri eŭropigo de la defenda politiko kaj koncentriĝis pri la ekonomia integriĝo de la kunlaborantaj membroŝtatoj.

Post la fino de la tempe limigita traktato pri la Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo, ties esencaj interkonsentoj dum la jaro 2002 estis integrigitaj en la traktaton pri la fondo de la EK.

La traktato pri la fondo de la Eŭropa Komunumo estas interŝtata traktato; en la eŭropunia juro ĝi estas konsiderata "unuaranga jura dokumento". Ĝi havas supernacian norman karakteron kaj pli pezas ol naciaj leĝoj. La jaro de la subskribo de la traktato konsideriĝas la oficiala naskiĝjaro de la Eŭropa Unio. Koresponde dum la jaro 2007 oni festis ties 50-jariĝon.

## Vidu ankaŭ 
* Traktato pri estigo de Eŭropa Konstitucio (dokumento)

Kategorio:Internaciaj traktatoj de Eŭropa Unio
Kategorio:Aperis en 1957
Leo Baekeland

eta|Leo Hendrik Baekeland en 1916

**Leo Hendrik BAEKELAND** [BAkelant] (naskiĝis en Sint-Martens-Latem (apud Gento) la , mortis la ) estis flandra belga kemiisto, kiu longe vivis en Usono kaj inventis i.a. la fotografian paperon *Velox* (en 1893) kaj bakeliton (en 1907), malmultekostan nebruleblan kaj popularan plaston.

Baekeland diplomitiĝis kun merito en la Urba Teknika Lernejo de Gento kaj estis aljuĝita stipendion de la urbo Gento por studi kemion ĉe la Genta Universitato, kie li akiris la doktorecon *summa cum laude* en la aĝo de 21 jaroj. Li estis poste nomumita vicprofesoro de kemio en 1889. Li edziĝis al Céline Swarts, la filino de lia estro en la departemento.

En 1889 Baekeland faris siajn novedzajn feriojn en Nov-Jorko, kie li renkontis Richard Anthony, de la fotografia firmao *E. kaj H.T. Anthony*. Baekeland jam estis inventinta procezon por reveli fotografiajn plakojn, kiuj uzas akvon anstataŭ kemiaĵoj, kaj interesiĝis pri transloĝiĝo al Usono; Anthony vidis potencialon en la juna kemiisto kaj proponis al li laborpostenon.

Baekeland laboris por la firmao de Anthony dum du jaroj kaj en 1891 li kreis sian propran komercon kiel konsultanta kemiisto. Tamen la fato de malsano kaj malaperantaj financaj rimedoj igis lin rekonsideri siajn agojn kaj li decidis revenigi sian malnovan interesiĝon pri produktado de fotografia papero, kiu ebligus la kreadon de bonaj fotoj sub artefarita lumo. Post du jaroj da intensa peno li perfektigis la procedon por produkti la paperon, kiun li nomis *Velox.* Tiutempe Usono estis suferanta recesion kaj ne estis troveblaj investantoj aŭ aĉetantoj por lia nova produkto, sekve Baekeland fariĝis partnero de Leonardi Jacobi kaj establis la *Nepera Chemical Company* en Nepera Park, Yonkers, Nov-Jorko..

En 1899 Baekeland estis invitita viziti George Eastman (estro de la firmao Eastman-Kodak), kiu tuj proponis al li unu milionon da dolaroj.

## La inventado de bakelito 
Demandite, kial li eniris la kampon de sintezaj rezinoj, Baekeland respondis "por gajni monon". Lia unua objektivo estis trovi anstataŭaĵon por ŝelako (el la fekaĵoj de skaraboj). La kemiistoj komencis agnoski, ke multe de la naturaj rezinoj kaj fibroj estas polimeroj. Baekeland komencis prienketi la reagojn de fenolo kaj de formaldehido. Unue li produktis solveblan fenol-formaldehidobazan ŝelakon sub la nomo *Novolak*. Ĝi tamen neniam fariĝis merkata sukceso. Li tiam provis evoluigi ligilon por asbesto, kiu tiutempe estis miksita kun kaŭĉuko. Kontrolante la premon kaj temperaturon, kiujn oni aplikis al fenolo kaj formaldehido, li povis produkti sian prirevitan malmolan muldeblan plaston: bakelito. La oficiala nomo de bakelito estas polyoxybenzylmethylenglycolanhydride.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Sukcesintaj kemiistoj: Leo Hendrik Baekeland  
* The Time 100: Leo Baekeland  
* Virtuala bakelito-muzeo en Gento 1907-2007  
* Virtuala bakelito-muzeo en Berlino  
* La Baekeland-fondaĵo  
* La Baekeland-programo  

Kategorio:Belgaj kemiistoj
Kategorio:Belgaj inventistoj
Rezi

**Rezi** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Keszthely.
eta|maldekstre|Fortikaĵo de Rezi
eta|Preĝejo Sankta Luko en Rezi

## Bazaj informoj 
* Areo: 30&nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.8443/17.219
* Loĝantaro: 1100
* Poŝtkodo: 8373
* Telefonprefikso: 83

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, fine de longa sakovojo. Hévíz kaj Keszthely troviĝas po 8, Tapolca 21, Badacsony 27 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. Antaŭ la hungaroj keltoj kaj romianoj vivis tie. La unua mencio devenis el 1236. Fortikaĵo sur montopinto konstruiĝis en 1335, kiun la turkoj neniam povis okupi. Ili tamen detruis kelkfoje la vilaĝon, fine la fortikaĵo malkonstruiĝis en 1586. Pesto okazis en 1711. Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, 4 vendejoj.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka Preĝejo Sankta Luko (Rezi) de 1746, la turo estas 22 m-ojn alta
* kapelo
* statuo pri Sankta Urbano
* malnova ĉardo (gastejo)


Kategorio:Vinvilaĝoj
Nemesvita

**Nemesvita** [nemeŝvita] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Tapolca. Nemes signifas: nobelo.
eta|dekstra|300px|Preĝejo de Nemesvita
eta|dekstra|300px|Nemesvita el la aero
eta|dekstra|300px|Parto de Nemesvita

## Bazaj informoj 
* Areo: 9&nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.822/17.3657
* Loĝantaro: 400
* Poŝtkodo: 8311
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Nemesvita situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Sümeg-Keszthely, laŭ fervojo Keszthely-Tapolca. Balatono troviĝas 3, Tapolca 10, Badacsony kaj Keszthely po 14 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1209. Dum dominado de la turkoj la vilaĝo restis viva. En Nemesvita migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario) de 1778
* botanika ĝardeno

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Pintkunveno

**Pintkunveno** estas kunveno je alta nivelo. En la moderna politiko - kunveno de ŝtatestroj aŭ ĉefministroj. Tiu agado ne estas unika en moderna politiko, ĉar de antikveco okazis paktoj, traktatoj kaj negocadoj inter gravuloj kaj ŝtatestroj. Aktuale granda parto de tiuj kunvenoj rilatas al decidoj de internaciaj organizoj, kiel UN, NATO ktp.

Famaj pintkunvenoj estis ekzemplej tiuj de Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill kaj Stalino dum la Dua Mondmilito, kaj tiuj de diversaj usonaj prezidentoj kaj estraranoj de Sovetunio aŭ Ĉinio dum la Malvarma Milito.

* Pintkunvenoj de la Dua Mondmilito:
** Atlantika Pintkunveno (9a al 12a de aŭgusto 1941)
** Financa Pintkunveno de Bretton Woods (1a – 15a de julio 1944)
** Jalta konferenco (4a – 11a de februaro 1945)
* Eŭropaj pintkunvenoj:
** Eŭropa Konsilio (1969 al 2007)
** Kunveno de Mastriĥto (februaro de 1992)
** Kunveno de Amsterdamo (junio kaj oktobro de 1997)
** Kunveno de Nico (decembro de 2000)
** Kunveno de Lisbono (oktobro de 2007)

Kategorio:Politiko
Kategorio:Historio
Kategorio:Diplomatio
Kanceliero de Florenco

La **kanceliero de Florenco** estis la plej alta posteno en la institucioj de la Florenca Respubliko. La kanceliero tamen ne havis efektivan , tiel ke li ĉefe plenumis honoran funkcion.

## Nekompleta listo de kancelieroj 
* Coluccio Salutati (nomumita en 1375)
* Leonardo Bruni (nomumita en 1410)
* Karlo Marsuppini, alikonita kiel Karlo Aretino, (1444 - 1453)
* Poggio Bracciolini (1453-1459)
* Benedetto Accolti la maljuna (nomumita en 1459)
* Bartolomeo Scala (1465-1497)
* Niccolò Machiavelli (nomumita en 1498)
Sáska

**Sáska** [ŝAŝka] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Tapolca. Sáska signifas: akrido.
eta|Restaĵo de la kastelo en Sáska
## Bazaj informoj 
* Areo: 38&nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.9377/17.4771
* Loĝantaro: 270
* Poŝtkodo: 8308
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, sub monto 511 m-ojn alta, fine de sakovojo. Tapolca troviĝas 8, Badacsony 18, Sümeg 19, Ajka 24 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1385 en formo *"Saaska"*. La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. Vilaĝservoj estas biblioteko, interretejo, kuracejo, apoteko, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika romanika Preĝejo Emeriko de Hungario (Sáska) de 1250
* statuo pri Johano Nepomuka de 1892
* muzeeto


Kategorio:Vinvilaĝoj
Coluccio Salutati

**Coluccio SALUTATI** (n. 16-a de februaro 1331 en Buggiano - m. 4-an de majo 1406 en Florenco) estis grava florenca kanceliero de la 14-a jarcento kaj eminenta klerulo de la frua Renesanco.

Kune kun aliaj kleraj amikoj - inkluzive de Leonardo Bruni, Poggio Bracciolini kaj Niccolò Niccoli - Coluccio Salutati abunde studadis kaj komentis la verkojn de Francesco Petrarca kaj Giovanni Boccaccio. Li en 1397 invitis al Florenco la bizancan scienculon Manuelo Chrysoloras, eminentan profesoron pri la greka lingvo. Studado de la greka lingvo revigliĝis en Italio danke al tio, post pli ol 700 jaroj.

Salutati malkovris grandan parton de la leteraro de Cicerono.

## Referencoj 
Kategorio:Italaj verkistoj
Kategorio:Kancelieroj de Florenco
Kategorio:Universitato de Bolonjo
Kategorio:Universitato de Florenco
Granda Elektron-Pozitrona Koliziigilo

[eta|Tunelo post forigo de LEP. Poste en ĝi oni konstruis na [LHC.]]
**Granda Elektron-Pozitrona Koliziigilo** ( aŭ **LEP**) estas partikla akcelilo, antaŭe uzata en CERN por studi konduton de elementaj partikloj.

## Historio 
En komenco de la 1980-aj jaroj oni proponis projekton de koliziigilo, kiu koliziigu elektronojn kun iliaj kontraŭpartikloj pozitronoj. La projekto ekhavis nomon **Granda Elektron-Pozitrona Koliziigilo**. Konstruo komenciĝis en aŭtuno de 1983. Dum kvin jaroj oni fosis en valo de Lemano grandegan ringan tunelon kiu longas 27 kilometrojn kaj estas je 100 metroj profunden de la grundo. La fosado estis tiom preciza, ke kiam la kontraŭaj flankoj de tunelo kuniĝis en 1988, la diferenco inter ili estis nur ĉ. 1 cm. En la tunelon oni metis kvar eksperimentajn aparatojn, ĉiu el kiuj enhavis multegajn partiklajn detektilojn.

La akcelilon oni multfoje rekonstruis por pligrandigo de partiklaj energioj. La plej grandan energion oni atingis je la fino de jaro 2000 - ĉ. 209 GeV. En la sama jaro la akcelilo estis malkonstruita. Nun la saman tunelon oni uzas por pli nova akcelilo - la Granda Hadrona Koliziigilo.

## Rezultoj 
[eta|Elektromagneta resonilo, iam uzata en LEP. Nun ĝi estas en muzeo de [CERN]]
Dum 11 jaroj de eksperimentoj, LEP produktis multajn interesan rezultojn. Plej grava el ili estas studo de W- kaj Z-bosonoj, kiuj respondecas pri malforta nuklea forto. Moderna kompreno de tiu forto aperis ĝuste pro eksperimentoj per LEP. Iuj rezultoj de ili eĉ ebligis hipotezi, ke la malforta kaj elektromagneta forto havas esence saman naturon kaj oni povas unuigi ilin je unu *elektromalforta forto*. Sekve, vere estas ne kvar fundamentaj fortoj sed nur tri.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Granda Koliziigilo de Hadronoj

Kategorio:Partikla fiziko
Kategorio:Esploraj institutoj
Sümegprága

**Sümegprága** [ŝumegprAga] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Meza Transdanubio**, en Veszprém (departemento), en subregiono de Sümeg. La vilaĝnomo signifas: Sümeg-Prago.

* Areo: 6&nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.9411/17.2782
* Loĝantaro: 690
* Poŝtkodo: 8351
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Sümegprága situas sur mildaj deklivoj, laŭ traira flankovojo. Sümeg troviĝas 5, Tapolca 17, Balatono 20, Keszthely 24, Badacsony 28&nbsp;km-ojn.

## Historio 
En 1436 ĉeĥoj fondis la vilaĝon. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Prága refondiĝis en la 18-a jarcento. En 1902 la vilaĝnomo iĝis pli longa per "Sümeg". La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, poŝto.

## Vidindaĵo 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1740; turo, ĥorejo kaj sakristio alkonstruiĝis en 1797

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Borszörcsök

**Borszörcsök** [borsorĉok] estas malgranda vilaĝeto kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Devecser. Bor signifas en la loknomo: vino.
eta|Blazono de Borszörcsök

## Bazaj informoj 
* Areo: 12&nbsp;km²
* Loĝantaro: 400
* Poŝtkodo: 8479
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
Borszörcsök situas sub iama vulkano Somló 432 m-ojn alta, fine de tre mallonga sakovojo. Devecser troviĝas 5, Ajka 15, Sümeg 24, Pápa 27, Celldömölk 29 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1288 en formo *"Zurchuk"*. En la 16-a jarcento la vilaĝo senhomiĝis. Vilaĝservoj estas kulturdomo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Sankta Anna
* kapelo kun golgoto

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Nuova Cronica

La ***Nuova Cronica*** aŭ **Novaj Kronikoj** estas kroniko de la 14-a jarcento pri la historio de Florenco. Ĝi estis kreita kaj redaktita laŭ strikte kronologia plano de la florenca bankisto kaj oficialulo Giovanni Villani (ĉ. 1276 - 1348). La ideo verki tiun kronikon venis al li okaze de la jubileo de la jaro 1300 en Romo: li tiam konsciis, ke la multaj historiaj grandfaroj de Romo estis bone konitaj, kaj do li deziris same famigi la historion kaj originon de sia propra urbo Florenco.

[eta|maldekstra|150px|Kronigo de [Manfredo|Manfredo de Sicilio en manuskripto de la *Cronica*. En la 16-a jarcento jam ekzistis multaj versioj de la Cronica, sub la formoj de printaĵoj aŭ manuskriptoj.]]
En sia *Cronica*, Villani detaleme priskribis la multajn konstruprojektojn de la urbo, sed ankaŭ statistikajn informojn rilate al loĝantaro, oficejoj, komerco, edukado kaj religiejoj. Li cetere rakontis pluraj katastrofojn, inkluzive de malsategoj, inundoj, incendioj kaj de la famaĉa epidemio de la Nigra Morto, kiu finfine kaŭzis lian morton en 1348. La verko de Villani estis daŭrigita de liaj frato kaj nevo post lia morto. La *Nuova Cronica* restas rigardita kiel la plej frua, grava verko rilate al statistiko.

Kategorio:Kronikoj
Kategorio:Historio de Florenco
Somlójenő

**Somlójenő** [ŝomlojenO] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Devecser.
eta|Kapelo de Somlójenő

## Bazaj informoj 
* Areo: 8&nbsp;km²
* Loĝantaro: 310
* Poŝtkodo: 8478
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
Somlójenő situas sub iama vulkano Somló 432 m-ojn alta, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Graz, laŭ fervojo Székesfehérvár-Celldömölk. Ajka troviĝas 19, Sümeg 21, Celldömölk 26, Pápa 29 km-ojn.

## Historio 
La ĉefa okupiĝo de la loĝantoj estas longe la vinkulturo. Vilaĝservoj estas restoracio, gastejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika kapelo omaĝe al Sankta Kruco el la 19-a jarcento

## Famuloj 
En Somlójenő naskiĝis arkitekto László Irsy.

## Komunumoj pri *Jenő* en Hungara reĝlando 
Jenő estas unu el la 7 hungaraj gentoj.

Vidu ankaŭ: Tiszajenő

## Fontoj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Universa skala faktoro

La **universa skala faktoro** aŭ **kosma skala faktoro** estas parametro de la ekvacioj de Friedmann, ĝi estas funkcio de tempo kiu prezentas la relativan elvolvadon de la universo. Ĝi donas interrilaton de la kunmovaj distancoj en elvolvanta universo kun la aktualaj distancoj je donita tempo.

: *l(t) = lp a(t)*

kie *l(t) estas la kunmova distanco je tempo (epoko) *t*;
: *lp* estas la nuna distanco (je la tempo *tp*);
: *tp* estas la nuna aĝo de universo 13,757±0,2598 da 109 da jaroj;
: *a(t)* estas la universa skala faktoro.

La universa skala faktoro estas sendimensia, kaj ĝia nuna valoro egalas al 1: *a(tp) = 1*.

La evoluo de la universa skala faktoro estas dinamika demando, difinita per la ekvacioj de ĝenerala relativeco, kiu estas prezentitaj ĉe loke izotropa, loke homogena universo per la ekvacioj de Friedmann.

La parametro de Hubble estas difinita per tempa derivaĵo de la universa skala faktoro:

:  H = \frac{1}{a(t)} \frac {da(t)}{dt} 

Ruĝenŝoviĝo *z(t)* de lumo eligita je tempo *t'' estas ligita kun la universa skala faktoro kiel

: a(t) = {1 \over 1 + z(t)} 

## Eksteraj ligiloj 
* Rilato de la universa skala faktoro kun la kosmoscienca konstanto kaj la konstanto de Hubble

Kategorio:Kosmologio
Provinco Albaceto

La **Provinco Albaceto** () estas provinco de Hispanio situa en la sudoriento de la Centra Altebenaĵo, en la regiono de Kastilio-Manĉo. Ĝi limas norde kun Kvenko, oriente kun Valencio kaj Alikanto, sude kun Murcia kaj Granado, kaj okcidente kun Ciudad Real kaj Ĥaeno.

Ĝi havis populacion de  loĝantoj la 1-an de januaro de 2008 (Nacia Oficejo de Statistiko). Ĝi havas surfacon de  (INE) kaj loĝdensecon de  loĝantoj por km² (INE 2008). La ĉefurbo kaj plej loĝata municipo estas la urbo de Albacete.

## Geografio 
dekstra|eta|250ra|Kamparo de Albacete.

Temas pri ebenaĵo kiu norde estas je 700 msm. Sude estas zonoj pli montaraj kun pintoj super 2000 m (Sierra de las Cabras en Nerpio). La ĉefaj montopintoj de la Sierra de Albacete estas en Calar del Mundo, Taibilla kaj pli oriente, Cordillera de Montearagón.

Pri hidrologio, kompare kun aliaj hispanaj regionoj, el 9 hidrografia areoj kiuj kunformas Hispanion, 4 estas en la provinco Albacete (nome Gvadiano, Júcar, Segura kaj Gvadalkiviro). Tiel la teritorio albaceta okupas gravan parton de la elfluejo de tiuj kvar akvokolektaj basenoj. El tiuj Gvadiano kaj Gvadalkiviro fluas al Atlantiko, dum Júcar kaj Segura fluas al Mediteraneo, kaj tiel la provinco funkcias kiel akvodislimo.

## Komarkoj 
eta|maldekstre|270ra|Mapo de komarkoj en la provinco Albaceto.
* Manĉeto
* Monte Ibérico-Corredor de Almansa
* Campos de Hellín
* Sierra del Segura
* Sierra de Alcaraz kaj Campo de Montiel
* Mancha Júcar-Centro

## Municipoj 
La provinco Albacete havas malaltan densecon de loĝantaro (26,17 loĝ/km²), koncentrita grandkvante en la provinca ĉefurbo kaj en ĝia metropola areo, kio estas la 56,00 % de la totalo de la provinco (INE 2018). Krome, la 44,51 % de la loĝantaro loĝas en la provinca ĉefurbo. Albacete estas la 7a provinco en kiuj la loĝantaro koncentriĝas en la provinca ĉefurbo, ĉar la tutlanda averaĝo estas de 31,85 % (INE 2018).

De 87 municipoj kiuj komponas la provincon, nur ses superas la 10 000 loĝantojn; spite tion, la 71,66 % de la provinca loĝantaro estas urba loĝantaro, kaj la 28,34 % estas rura loĝantaro.

## Historio 
Ĝi estis unue en la regiono Kastilio la Nova, poste en la Regiono Murcio kaj poste, en 1982, en la regiono Kastilio-Manĉo.

## Ekonomio 
## Referencoj 
Albacete
Euphorbia piscatoria

eta
***Euphorbia piscatoria*** aŭ **Kanaria eŭforbio** (fiŝkapta) estas planto el genro eŭforbio, familio eŭforbiacoj. Ĝi aspektas kiel arbusto, altas 1,75 metrojn.

La planto kreskas sur sekaj partoj de insulo Madejro kiel endemia planto.

Kategorio:Eŭforbiacoj
Lotus berthelotii

La **lotuso de Berthelot** () estas planta specio en la genro Lotuso en la subfamilio Faboideoj de la familio Fabacoj.

## Priskribo 
La lotuso de Berthelot estas plurjara planto, endemia en la Kanario, ĉefe sur Tenerifo.

## Homa uzo 
La planto travivis la homan detruon danke al sia beleco, al la ruĝaj floroj kaj la pinglosimilaj arĝentaj folioj. La setliĝintoj ekplantis ĝin kiel ornamplanton en siaj ĝardenoj. Poste ĝi disvastiĝis ekster la insuloj kiel ornamplanto.

Kategorio:Faboideoj
Várvölgy

**Várvölgy** [vArvoldj] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Keszthely. La loknomo signifas: fortikaĵo-valo.
eta|maldekstre|Preĝejo de Várvölgy

## Situo
Várvölgy situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Tapolca troviĝas 14, Sümeg kaj Keszthely po 15, Badacsony 21&nbsp;km-ojn.

## Historio
La unua mencio devenis el 1121 en formo *"Sid"* (slave signifas valon). Baldaŭe 2 apudaj komunumoj formiĝis: Suba kaj Supra Zsid [ĵid]. La unuiĝo okazis en 1942. En 1959 kolĥozo formiĝis. La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. Vilaĝservoj estas kulturdomo, poŝto, kuracejo, apoteko, familihelpa servo, 2 vendejoj, restoracio, unupersona polico.

## Vidindaĵoj
* romkatolika, iam gotika Preĝejo Domingo de Guzmán (Várvölgy) el la 14-a jarcento, en 1899 trakonstruiĝis; tie estas malnova sonorilo de  1524
* baroka kapelo el la 18-a jarcento

## Famuloj 
En Alsózsid (=Suba Zsid) naskiĝis reĝisoro József Szivler.
eta|maldekstre|Restoracio de Várvölgy


Kategorio:Vinvilaĝoj
Homela distrikto

**Homela distrikto** (beloruse — *Гомельскі раён*,  — *Гомельский район*) estas teritoria kaj administracia subdivido en Homela regiono. Estis fondita 8 decembro 1926 jaro, de la 15-an de januaro 1938 en konsisto de Homela regiono. Areo estas 2,1 milo de kilometroj2. Ĉefaj altaĵoj estas 120-140 da metroj sur marnivelo. Pli alta loko estas 160 da metroj sur marnivelo, pli malalta — 111 da metroj.

## Loĝlokoj kaj administracia subdivido 
Ĉirkaŭ 190 da loĝlokoj. Ĉefaj loĝlokoj estas Homel (administracia ĉefurbo), Kascukouka, Balŝavik, Ĉonki, kaj aliaj. La distrikto estas subdividita je 25 vilaĝaj sovetoj.

## Naturo 
*Riveroj*: Soĵ kaj ĝia flankriveroj: dekstra Uza, maldekstraj Ipuc, Njamilnja, Ucj, Cjaruha.
*Mezaj temperaturoj* de januaro -6,9, de julio +18,6 de celsio.
*Mineraloj*: torfo, argilo, sablo.
*Arbaroj* kovras 33,5% de areo. Pli oftaj specoj de arboj: pino, betulo, kverko, alno, tremolo.
Parto dedistrikto estas malpurigita per radioaktivaĵoj post Ĉernobila katastrofo.

## Agrokulturo 
Kolĥozoj, sovĥozoj specialiĝantaj je produktado de viando, lakto, birda viando, terpomplantado.

## Komunikado 
*Per fervojoj* de Homel al Ĵlobin, Kalinkaviĉi, Baĥmaĉ, Novozibkov, Ĉernigov. *Per aŭtomobilaj vojoj* kun Mahiljoŭ, Babrujsk, Kalinkaviĉi, Ĉernigov, Novozibkov.
*Rivera komunikado* ŝarga transportado tra Soĵ.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉonki

Kategorio:Distriktoj de Belorusio
Kategorio:Homela regiono
Somlószőlős

**Somlószőlős** [ŝomlOsOlOŝ] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Devecser.
eta|Ruina fortikaĵo, fone Somlószőlős
## Bazaj informoj
* Areo: 8&nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.1736/17.3576
* Loĝantaro: 310
* Poŝtkodo: 8478
* Telefonprefikso: 88

## Situo
Somlószőlős situas sub iama vulkano Somló 432 m-ojn alta, laŭ flankovojoj. Ajka troviĝas je distanco de 21, Celldömölk 22, Pápa 23, Sümeg 27 km-oj.

## Historio
La unua mencio devenis el 1211. La vilaĝnomo longe estis *Nagyszőlős*, kiu menciiĝis kampurbo en 1716. La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. Vilaĝservoj estas vinodrinkejo, poŝto.

## Vidindaĵoj
* romkatolika romanika Preĝejo Sankta Mikaelo (Somlószőlős) el la 13-a jarcento, baldaŭe gotikiĝis kaj barokiĝis 
* luterana baroka preĝejo de 1795
* ruina kastelo de Zichy [ziĉi]

## Famulo 
En Somlószőlős naskiĝis:
* Elemér Kiss (ministro)
* poeto Gábor Döbrentei.


Kategorio:Vinvilaĝoj
Balatonszőlős

**Balatonszőlős** [balatonsOlOŝ] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Balatonfüred.
eta|Kalvinana preĝejo de Balatonszőlős
## Bazaj informoj 
* Areo: 13&nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.9648/17.8244
* Loĝantaro: 520
* Poŝtkodo: 8230
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Balatonszőlős situas sur mildaj deklivoj, laŭ flankovojoj. Balatono troviĝas 6, Balatonfüred 7, Balatonalmádi kaj Veszprém po 20 km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. Antaŭ la hungaroj romianoj kaj avaroj vivis tie. La unua mencio devenis el 1339 en formo *"Zeuleus"*. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj vilaĝanoj. En 1959 kolĥozo nomata "Konkordo" formiĝis. La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. Vilaĝservoj estas vinodrinkejo, gastejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Nomo de Dipatrino 
* Kalvinana preĝejo (Balatonszőlős), ankaŭ historia monumento

## Famuloj 
* József Liszkay, kalvinana pastro naskiĝis en Balatonszőlős


Kategorio:Vinvilaĝoj
Barbara Brylska

**Barbara BRYLSKA**, konata blondulino kun misteroplena malĝoja rideto, idealo de viroj de la 70-aj kaj la 80-aj jaroj, naskiĝinta la 5-an de junio 1941, estas pola aktorino.

Ŝi naskiĝis en urbeto Skotniki proksime de Lodzo en simpla laborista familio. Ŝia patro estis seruristo kaj la patrino tajloristino. La gepatroj edukis ŝin severe. Ŝi estis modesta, timema knabino. La gepatroj faris ĉion por tio, ke ŝi finigu artistan liceon. Direktoro de la liceo vidis en ŝi talenteman junulinon kaj rekomendis al ŝi avancon al Pli supera teatra lernejo de Lodz. Jam kiel 15-jara ŝi debutis en filmo *Botoj de feliĉo*. En sekvanta grandfilmo *Faraono* ŝi korpigis ĉefrolon de *Kama*. La filmo estis nomumita je Oskaro. Post tiu ĉi filmo sekvis pluaj figuroj, precipe *Kriŝka* en *Pan Wołodyjowski*. Ŝi ofte prezentiĝis en la eksa GDR, ĈSSR kaj Sovetunio. Ŝi rolis ankaŭ en militaj filmoj *Batalo je Berlino* en *Liberiĝo*.

Ŝi estis trifoje edziĝinta, sed eĉ ne unu el la geedzecoj eltenis longan tempon. Naskiĝis al ŝi du infanoj - filino Barbara kaj filo Ludwig. Bedaŭrinde la filino, talentema modelino kaj aktorino, mortiĝis kiel 21-a jara dum akcidento. Tio estis grava vundo por tiu ĉi populara aktorino. Ŝi supervivis ĝis nun nur danke al la malpli aĝa filo.

Kategorio:Polaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 5-an de junio
Balatoncsicsó

**Balatoncsicsó** [balatonĉiĉO], germane **Schitzenhofen** [ŝicenhofen] estas malgranda vilaĝeto kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Balatonfüred.
eta|maldekstre|Blazono de Balatoncsicsó
eta|Panoramo de Balatoncsicsó

## Bazaj informoj 
* Areo: 13&nbsp;km²
* Loĝantaro: 160
* Poŝtkodo: 8272
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
eta|Kirko de Balatoncsicsó
Balatoncsicsó situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Révfülöp troviĝas 14, Balatonfüred 21, Badacsony kaj Tapolca po 22, Ajka 26 km-ojn. Spite la nomon la vilaĝo ne troviĝas laŭ bordo de Balatono.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1272 en formo *Chychow*. Dum dominado de turkoj la vilaĝo senhomiĝis. En 1754 ĉefe germanoj refondis la komunumon.

La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de germanoj, vinodrinkejo, hoteletoj, interretejo, migra poŝto.

## Vidindaĵo 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Aŭgusteno

## Famuloj 
* en la tiama Csicsó naskiĝis János Horváth (teologo)

## Ĝemelkomunumo 
*  Ramsen, Germanio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Albano

**Albano** povas esti:
* ano de Albanoj, sudeŭropa popolo
* Sankta Albano, kristana sanktulo vivinta inter la 2a kaj la 3a jarcento
* Albano di Lucania, Albano Laziale, Albano Sant'Alessandro, Albano Vercellese, urbetoj en Italio
* Al Bano (Albano Carrisi), itala kantoro kaj aktoro

Verŝajne estas esperantigendaj per *Albano* la sekvantaj:
* Albán (Cundinamarca) kaj San José de Albán, urbetoj en Kolombio
* Alban (Tarn) aŭ Albanh, urbeto en la suda Francio
* Monte Albán, arĥeologia loko en Meksiko

Aldone similas:
* Albany aŭ Albeno en la usona ŝtato Nov-Jorkio
* Albany en Aŭstralio
* Alban Berg, aŭstria komponisto
* pluraj urbetoj, montoj kaj aliaj lokoj nomataj post Sankta Albano (ekzemple St Albans en Britio)
Vicreĝlando de Río de la Plata

**Vicreĝlando de Río de la Plata** () estis vicreĝlando kaj hispana kolonio, elmembrigita en la jaro 1776 el Vicreĝlando de Peruo por protekti siajn sudajn provincojn antaŭ brita kaj portugala influoj. Ĝi etendiĝis sur teritorio de hodiaŭaj ŝtatoj Argentino, Paragvajo, Urugvajo kaj Bolivio.
La 25-an de majo 1810 Argentino proklamis sendependecon kaj la 15-an de majo 1811 Paragvajo entreprenis la saman paŝon, kio signifis faktan finon de la ekzistado de la vicreĝlando.

## Listo de vicreĝoj 
* Pedro Antonio de Cevallos (1776-1778)
* Juan José de Vértiz y Salcedo (1778-1784)
* Cristóbal del Campo (1784-1789)
* Nicolás Antonio de Arredondo (1789-1795)
* Pedro Melo de Portugal y Villena (1795-1798)
* Antonio Olaguer Feliú y Heredia (1798-1799)
* Gabriel de Avilés y del Fierro (1799-1801)
* Joaquín del Pino y Rozas (1801-1804)
* José Fernando Abascal y Sousa (1804)
* Rafael de Sobremonte (1804-1807)
* Santiago de Liniers (1807-1809)
* Baltasar Hidalgo de Cisneros (1809-1810)
* Francisco Javier Elio (1810-1811)

## Vidu ankaŭ 
* Argentina Milito por Sendependiĝo

Kategorio:Historio de Argentino
Kategorio:Eksaj kolonioj de Hispanio
Kategorio:Eksaj landoj de Sudameriko
Kategorio:Vicreĝlandoj
Pano kun tomato

eta|Pano kun tomato
***Pa amb tomàquet*** (laŭvorte "pano kun tomato" katalune: "Pa amb tomàquet", en Majorko oni nomas ĝin "Pa amb oli" aŭ "Pamboli" (pano kun oleo), Malte "Ħobż biż-Żejt (pano en oleo)) estas tradicia preparaĵo de la majorka, valencia kaj kataluna kuirartoj, kiu konsistas el pano -laŭvole tostita- kun tomato frotita sur ĝi kaj spicita per olivoleo kaj salo. Foje ajlo estas frotita sur la pano antaŭ ol froti per la tomato. En multaj katalunaj restoracioj, la tomata miksaĵo estas antaŭfarita kaj poste ŝmirita sur la pano. 

La plado estas konsiderata la frontmontra plado de kataluna kuirarto kaj estas servata en multaj restoracioj anstataŭ regula pano. La pladon oni servas akompanita de iuj specoj de kolbasoj (peklitaj *botifarres*, *xoriço*, *fuet*, ktp.), ŝinko, fromaĝoj, anĉovoj aŭ alia marinita fiŝo, aŭ rostitaj legomoj kiel *escalivada*. Ofte la akompananto estas metita sur ĉiun tranĉaĵon de pano kun tomato, tiel ke oni ĉi tiun manĝas kovrita. 

La originala pana bazo estas tradicie farita el tostitaj tranĉaĵoj de *pa de pagès* ("kamparana pano"), tradicia ronda peco de tritika pano de preciza grando (de ½ kg al 5 kg kaj de ĉirkaŭ 20 cm al 50 cm de diametro). 

Se la miksaĵo ne estas antaŭfarita, ekzistas laŭdire ideala ordo pri kiel la ingrediencoj estu integritaj al la produkto por atingi la plej bonan guston. Unue, la ajlo estas frotita sur la pano. Tiam, la samo estas farita kun la tomato. Post ĉi tio venas la olivoleo, kaj fine la salo. La tradicia metodo por atingi bonan miksiĝon de ĉiuj gustoj sen antaŭfari la saŭcon, estas tranĉi la ekstremon de la panpecon kaj uzi ĝin por milde sed firme premi ĉiujn ingrediencojn kune.

## Vidu ankaŭ 
* Pano kun ajlo

## Eksteraj ligiloj 
* Grupo *Pa amb tomàquet* en Flickr
* Festo de la Pano kun tomato ()
* *Pa amb tomàquet* en la blogo elbonmenjar.com  ()
* El pa amb tomàquet - Sencillo, práctico y típicamente catalán. Marta Burgués, cocinayhogar.com. ()

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Kuirarto de la Katalunaj Landoj
Kategorio:Valencia kuirarto
Kategorio:Kataluna kuirarto
Szentjakabfa

**Szentjakabfa** [sentjakabfa], germane **Jakobsdorf am Plattensee** estas malgranda feriejo kaj vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Balatonfüred. La loknomo signifas: Sankta-Jakobo-vilaĝ'.
300ra|eta|dekstra|Szentjakabfa el la aero

## Bazaj informoj 
* Areo: 6&nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.9341/17.6762
* Loĝantaro: 110
* Poŝtkodo: 8272
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Szentjakabfa situas sur malebenaĵo, fine de tre mallonga sakovojo. Balatonfüred troviĝas 21, Badacsony kaj Tapolca po 23 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1306. En 1548 la turkoj bruldetruis la vilaĝon. La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. Vilaĝservoj estas migra poŝto kaj aŭtonomio de germanoj.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Sankta Vendelo de 1763

## Famuloj 
En Szentjakabfa naskiĝis István Albert (piaristo).

## Ĝemelkomunumo 
*  Ramsen (Palatinato), Germanio

## Komunumoj pri Sankta Jakobo en Hungara reĝlando 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Peruzzi (familio)

[eta|dekstra|250px|Pentraĵo fare de [Giotto di Bondone (ĉ. 1237 - 1337) en la baziliko Santa Croce de Florenco, ene de la kapelo posedita de la Peruzzi-bankistoj.]]
La **Peruzzi** estis familio da bankistoj el Florenco. Ĝi longe viciĝis inter la plej potencaj familioj de tiu urbo en la 14-a jarcento, antaŭ la progresa pligraviĝo de la Mediĉoj. La vera origino de la familio Peruzzi datiĝas de la 11-a jarcento : ĝi tamen nur graviĝis ekde la jaro 1300, kiam la Peruzzi-kompanio spertis restrukturadon per aldono de ekstera kapitalo.

En sia testamento en 1299, Donato di Arnoldo Peruzzi lasis monon por la konstruado de memorkapelo en la baziliko Santa Croce. Lia avo, Giovanni di Rinieri Peruzzi, fariĝis verŝajne unu el la protektantoj de la artisto Giotto di Bondone.

Kategorio:Familiaj nomoj
Kategorio:Historio de Florenco
Peruzzi

***Perruzzi** estis potenca florenca familio de la 14-a jarcento.
***Baldassare Peruzzi** estis grava itala arkitekto de la frua 16-a jarcento.
*Lia filo **Giovanni Sallustio Peruzzi** ankaŭ estis arkitekto.
Castruccio Castracani

**Castruccio CASTRACANI**  (naskiĝis en 1281 en Lucca, mortis la 3-an de septembro 1328 samloke) estis itala kondotiero kaj duko de Lucca.[eta|dekstra|200px|Supozita portreto de Castruccio Castracani, en [Pizo.]]Li naskiĝis en gibelina familio Antelminelli, kaj devis ekzili sin kune kun sia patro ĉirkaŭ la jaro 1300 pro venko de la gelfoj. Post kiam liaj parencoj forpasis, li servis kiel *condottiero* por la franca reĝo Filipo la 4-a, precipe en Flandrio. Li poste servis por la familio Visconti de Milano. Li en 1313 aniĝis al la partio de Uguccione della Faggiuola, post la elekto de tiu gibelina ĉefo kiel supera magistratano de Pizo. Castracani konforme al liaj ordonoj konkeris Lucca en 1314, tiel ke li fariĝis la nova estro de tiu urbo. Li cetere partoprenis al la batalo de Montecatini, okaze de kiu Florenco estis venkita.

Post lia morto en 1328, la gelfoj denove akiris potencon kaj partigis lian riĉaĵojn.

Kategorio:Italaj militistoj
Kategorio:Italaj dukoj
Kategorio:Gelfoj kaj Gibelinoj
Andrea Pisano

[eta|dekstra|250px|Bronzaj pordoj de Andrea Pisano, por la [Baptejo Sankta Johano (Florenco)|baptejo de Florenco.]]
**Andrea PISANO** (n. en 1290 en Pontedera - m. en 1348 samloke), ankaŭ konita kiel **Andrea da Pontedera**, estis itala skulptisto kaj arkitekto.

Li unue estis edukita kiel forĝisto, kaj sekve fariĝis disĉiplo de Mino di Giovanni ĉirkaŭ la jaro 1300. Li kunlaboris kun li pri skulptaĵo por la preĝejo Sankta Maria della Spina en Pizo, sed ankaŭ por verkoj alie. Pisano plenumis siajn ĉefajn majstroverkojn en Florenco, kaj estis multe influita de Giotto di Bondone. La plej famaj restas la bronzaj pordoj de la baptejo Sankta Johano.

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Italaj skulptistoj
Kategorio:Italaj arkitektoj
Badia Fiorentina

La **Badia Fiorentina** estas abatejo kaj preĝejo lokita en Florenco (Italio), ĉe la *Via del Proconsolo*. Ĝi apartenas al la frateco de Jerusalemo. Ĝi famiĝis kiel la paroĥa preĝejo de Beatrice Portinari, la amulino de Dante Alighieri. La propra domo de Dante situis je la alia flanko de la strato, en konstruaĵo hodiaŭ nomita *Casa di Dante*, rekonstruita en 1910 kiel muzeo pri Dante.

eta|maldekstra|200px|Enirejo de la Badia Fiorentina.
En 1373, Giovanni Boccaccio faris sian faman paroladon pri *La Divina Commedia* en tiu preĝejo.
eta|*Ex libris*

Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Florenco
Kategorio:Kristanaj monaĥejoj en Italio
Bertrand de Pouget

**Bertrand de Pouget** (aŭ itale *Bertrando del Poggetto*) (n. en 1280 - m. en 1352) estis franca papa diplomato kaj katolika kardinalo.

Li estis nevo de papo Johano la 22-a. Li kiel kardinalo multe okupiĝis pri la praktikaj konsekvencoj de la transloĝiĝo de la papo al Avinjono, kaj li cetere klopodis por subteni la prestiĝon de la papo en Italio, ekzemple per mendoj de artaĵoj en Bolonjo.

Kategorio:Francaj diplomatoj
Kategorio:Kardinaloj
Valtero la 6-a (Brienne)

**Valtero la 6-a de Brienne** (naskiĝis ĉ. 1302 - mortis la 19-an de septembro 1356) estis francdevena militisto kaj generalo.

[eta|maldekstra|250ra|Valtero la 6-a de Brienne, fare de Justin-Marie Lequien, en la [kastelo de Versailles.]]
Li unue servis la reĝon de Napolo, kaj konkeris en 1342 potencon en Florenco. Li tamen kondutis tie kiel tirano, tiel ke li estis eksigita post unu jaro. Li rifuĝis al Francio, kie la reĝo Johano la 2-a nomumis lin kiel granda konestablo de Francio la 9-an de majo 1356. Li mortis dum la Centjara Milito okaze de la batalo de Poitiers la 19-an de septembro 1356.

Kategorio:Francaj nobeloj
Kategorio:Francaj militistoj
Kategorio:Konestabloj de Francio
Compagnia dei Bardi

La **Compagnia dei Bardi** estis florenca banka kaj komerca kompanio, fondita de la familio Bardi. Ĝi spertis bankroton en 1344, laŭ la kronikisto Giovanni Villani pro ne repagitaj ŝuldoj de la reĝo Eduardo la 3-a (Villani tamen ne estis senpartia observanto, ĉar lia frato estis membro de la kompanio Peruzzi, kiu ankaŭ spertis bankroton).

Florenco tiam travivis periodon de interna tumulto, kaj ankaŭ la tria plej larĝa financa kompanio, tiu de la familio Acciaiuoli, bankrotis.

Kategorio:Historio de Florenco
1350-aj jaroj

La **1350-aj jaroj** estis la sesa jardeko de la 14-a jarcento.

## Okazaĵoj 
*La otomanaj turkoj atingis Eŭropon.
*La hansa ligo komencis regule kunveniĝi.
*Britio ekspertas malsekan klimaton (ĝis 1380).
*1356:La Sankta Romia Imperio ricevis konstitucion.
*La Svisa Ĵurkomunumo kreskis al 8 membroj per la aliĝo de Zuriko, Berno, Glaruso kaj Zugo.

## Regantoj 
*Karolo la 4-a de Luksemburgo iĝis en 1355 imperiestro de Sankta Romia Imperio.
*Mortis Stefan Dušan, la imperiestro de Serbio.
*Johano la 2-a surtroniĝis en 1350 kiel reĝo de Francio kaj regis ĝis sia morto la 26-an de aprilo 1319.

## Notoj kaj referencoj
Matilda de Toskanio

**Matilda de Toskanio**, itale *Matilde*, latine *Matilda* aŭ *Mathilda*, (n. en 1046 - m. la 24-an de julio 1115), kromnomita ***la Gran Contessa*** ("la granda grafino"), estis itala nobelino kaj la ĉefa itala subtenantino de papo Gregorio la 7-a dum la investitura kontroverso. Ŝi estis unu el la malmultaj mezepokaj virinoj, kiuj famiĝis pro militaj grandfaroj. Ŝi estis ankaŭ kromnomita "el Canossa", laŭ la malnova kastelo Canossa de siaj prapatroj. Al tiu kastelo iris imperiestro Henriko la 4-a en la fama Humiliĝo de Canossa.

Kategorio:Italaj nobeloj
Kategorio:Margrafoj de Toskanio