open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Seregélyes

**Seregélyes** [ŝeregEjeŝ] estas grandvilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Székesfehérvár. La loknomo signifas hungare: sturna.
eta|maldekstre|130ra|Sturno, la nomdonanta birdo

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 4342
* Poŝtkodo: 8111
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
Seregélyes situas sur ebenaĵo, laŭ fervojo Székesfehérvár-Pusztaszabolcs, laŭ ĉefvojo Dunaújváros-Székesfehérvár, flankovoje Velence (lago) kaj Gárdony estas proksime, Aba (Hungario) estas iom for.

## Historio 
Oni trovis restaĵon, tumulojn de keltoj, avaroj kaj restaĵon de romiepoka ĉar-tombo en la ĉirkaŭaĵo de la vilaĝo. En la romia epoko tie gvidis la vojo de *Gorsium* al la preter-Danubaj fortikaĵoj.

La unua mencio de Seregélyes okazis en 1258. Tiutempe la vilaĝo estis reĝa posedo, kie loĝis la reĝaj ĉevalistoj kaj laboristoj de la fortikaĵo Székesfehérvár. La setlejo apartenis al familio **Batthyány** (batjAnji) inter 1445-1650, poste al familio **Zichy** [ziĉi]. Poste la vilaĝo estis posedaĵo de **Hadik János** per geedziĝo.

La ĉirkaŭ-vilaĝa agro estas bonkvalita.

## Vidindaĵoj 
* Kastelo de Seregélyes
* Preĝejo Sankta Floriano (Seregélyes)
* Kalvinana preĝejo (Seregélyes)

## Famuloj 
En Seregélyes naskiĝis:
* kemiisto József Csetényi
* István Kiss (kemiisto)
* literaturhistoriisto József Jankovics
* politikisto Ferenc Münnich.

## Ĝemelaj komunumoj 
*  Rivodutri, Italio
*  Păulești (Satu Mare), Rumanio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* mapo, signanta la situon de la vilaĝo

eta|maldekstre||Vilaĝdomo de Seregélyes
eta|Katolika kirko en Seregélyes
Kategorio:Vinvilaĝoj
Muglo

**Muglo** (**Muggle**, en la originala angla) estas fikcia termino, el la serio de libroj de Harry Potter, kiu signifas homon sen ajnaj magiaj povoj.

La termino nune estas ofte uzata en ordinara parolado por signi iun kiu ne scias iun specialan fakon. Ekzemple, geokaŝludantoj ofte nomas eksterulojn de la ludo per la vorto "Mugloj" aŭ "*Muggles*".

Kategorio:Harry Potter
Afto

eta|180px|Afto sur interna parto de la suba lipo
**Afto** estas sendanĝera, sed dolora ulcereto de la buŝa mukozo. Tio estas eta, blanka kaj aperas en la buŝkava mukozo (sur palato, lango, gingivo). La kaŭzo estas ne tute konata sed ĝenerale virusdevena, kies aktiviĝon helpas vundiĝo de la mukozo aŭ malofte neŭra problemo.

Se oni viŝas per tuketo la ulcereton kaj restas tie ruĝeta makulo (simila al malferma vundo), tio estas afto.

La saniĝo daŭras longe, eĉ 10-14 tagojn kaj ankaŭ okazeblas 3- ĝis 6-foje jare. Oni devas gargari la buŝon per infuzoj (ekz. roma kamomila, salvio) aŭ per specialaj gargaraĵoj.

Se la afto renoviĝas, oni devas konsulti kuraciston.

## Bestaj malsanoj 
Afto estas la febrodona ŝvelaĵo ĉe la buŝo, mamo, piedo de kelkaj bestoj (ĉefe bovoj, porkoj, ŝafoj); legu aparte aftan febron.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Medicina vortareto France-Esperanto

Kategorio:Erupcio (medicino)
Kategorio:Sindromoj en dentokuracado
Listo de homaj malsanoj

## Alfabetvice 
* adenito
* *afrika tripanosomozo*
* afto
* aidoso
* akneo
* Alzheimer-malsano
* *amerika tripanosomozo*
* ancilostomozo (PIV)
* anoreksio
* antrakso
* apendicito
* artrito
* askaridozo (PIV)
* astmo
* atopia dermito
* avitaminozo

* blefarito
* bronkito
* bulimio

* cirozo
* Crohn-malsano

* ĉikungunjo

* dengo
* diabeto
* divertikulito
* dormomalsano

* ebola malsano
* edemo
* eklampsio
* ekstera otito
* ekzemo
* *elameba disenterio*
* *elefantiazo* (PIV)
* emfizemo
* encefalito
* endokardiito
* endometriozo
* epilepsio

* flava febro

* gastroenterito
* Gingivito
* glaŭkomo
* gonoreo
* gripo

* helika febro
* herpeto
* hidatidozo

* ĥolero
* ĥoreeto
* ĥoreo

* iktero

* japana encefalito

* kancero
* kandidiozo
* karieso
* katarakto
* kojlito
* kokluŝo
* konjunktivito
* kriptosporidiozo

* lambliozo
* lepro
* logoreo

* maksila sinusito
* malario
* malsano de Basedow
* malsano de Chagas
* malsano de Creutzfeldt-Jakob
* malvarmumo
* meningito
* multobla sklerozo

* onkocerkozo

* Parkinsona malsano
* pesto
* Pleŭrito
* pneŭmonito
* psikozo

* rabio
* reŭmatismo
* rinito

* sasoso
* sepso
* sifiliso
* silikozo
* sindromo GSS
* sinusito
* skabio
* *skistosomozo* (PIV)
* skorbuto

* ŝankroido

* teniozo (PIV)
* trakomo
* trodikiĝo
* tuberkulozo

* uremio

* variolo

* zika febro

## Vidu ankaŭ 
* Malsano
* Sanscienco
* Farmakologio, Farmacio
* Listo de tropikaj malsanoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.who.int/whosis/icd10 
* http://www.dermatol.or.jp 
* http://www.dermatol.or.jp/QandA/contents.html  
* http://ophtasurf.free.fr/maladies.htm  


Kategorio:Listoj
Martonvásár

**Martonvásár** [martonvAŝAr] estas nova urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, kie ĝi estas ĉefurbo de Distrikto Martonvásár. La loknomo signifas hungare: Marteno-foiro.
eta|maldekstre|Kastelo de Martonvásár laŭ birdoperspektivo
## Bazaj informoj
* Areo: 
* Loĝantaro: 5540
* Poŝtkodo: 2462
* Telefonprefikso: 22

## Situo
Martonvásár situas sur ebenaĵo, laŭ la fervojo kaj (malnova) ĉefvojo Budapeŝto-Balatono, la samdirekta aŭtoŝoseo M7 preteriras. Gárdony, kaj Velence estas tre proksime.

## Historio
La turkoj faris senhoma la setlejon. En 1776 katolika preĝejo kaj baroka kastelo konstruiĝis, la kastelo novgotikiĝis en 1870.

La kastelon de la familio grafo **Brunszvik** kiel ilia intima amiko, Ludwig van Beethoven multfoje vizitis komence de la 19-a jarcento. Gravaj verkoj kreiĝis en la romantika parko, kie ĉiusomere grandaj koncertoj estas dediĉitaj al la geniulo, ĉe la interna ĉarma lageto, apud lia statuo. La kastel-muzeo prezentas memoraĵojn de liaj vizitoj. Nun renoma agrikultura esplorejo funkcias tie.

La vilaĝo iĝis urbo en 2005.
eta|Katolika preĝejo en Martonvásár

## Famuloj 
* En Martonvásár naskiĝis:
** inĝeniero Barna Szabó
** juĝisto Andor Börcsök.
* En Martonvásár mortis:
** agronomoj Béla Győrffy, István Isó kaj István Manninger
** inventisto Benő Doktorics.

## Vidindaĵoj
* Kastelo de Martonvásár
* Preĝejo Sankta Anna (Martonvásár)

## Referencoj 
eta|maldekstre|Parko kun lago ĉe la kastelo Brunszvik
Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Martonvásár
Érd

**Érd** [Erd] estas urbo (kun departementorajto) en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, Distrikto Érd, kies centro estas. Ĝi estas latine '***, turke ****, germane: ***'.
eta|maldekstre|Minareto en Érd

## Geografio 
Érd jam kontaktiĝas kun Budapeŝto. Ĝi situas laŭ la fervojo Budapeŝto-Balatono kaj Budapeŝto-Pécs, laŭ la aŭtoŝoseo M6 al Pécs, fine laŭ la aŭtoŝoseo M0, kiu ĉirkaŭas Budapeŝton.

## Historio 
Pli frue la komunumo estis romiana Tusculanum. La unua hungarlingva mencio okazis en 1253. En 1684 la setlejo liberiĝis de turkoj. En 1776 Érd iĝis kampurbo. En mezo de la 20-a jarcento ĝi estis la plej granda hungara vilaĝo ĝis 1979, kiam ĝi iĝis urbo kaj en 2005 ricevis la rangon departementorajta.

Ĉe la suda periferio de Budapeŝto tiu favorata ĝarden-vilaĝo fariĝis industria centro dum la lastaj jardekoj, sekve ĝi ege rapide ampleksiĝis al granda "planed-urbo" - kun preskaŭ centmila loĝantaro. Tie-ĉi nia vojo suden estas fakte de antikva origino: de la ĉefurbo de la Romia provinco Panonio (Aquincum - norde de Budao) tiu vojo pavimita kondukis la komercistojn kaj legiojn al Nord-Italio (i.a. al Milano), kaj reen, kaj ĝi restis daŭre gravega komerca kaj strategia vojo tra Pannonia, Transdanubio, apud Balatono.

eta|Preĝejo en Érd

## Vidindaĵoj 
* minareto, konstruita en la 16-a jarcento, interesa restaĵo de la turka okupado, el kiu restis en Hungario sume 3
* geografia muzeo
* paroĥa preĝejo Sankta Mikaelo (Érd) (la plej malnova)
* paroĥa preĝejo Koro de Jesuo (Érd) (en Nova Urbo)
* paroĥa preĝejo Karmelmonta Dipatrino (Érd) (en poŝtista loĝkvartalo)
* paroĥa preĝejo Stefano la 1-a (Érd) (en loĝkvartalo Parkváros)
* vota kapelo (Érd)
* Kalvinana preĝejo (Érd)
* Luterana preĝejo (Érd)
* Baptisma preĝdomo (Érd)

## Famuloj 
* en Érd naskiĝis:
** jezuito János Hevenesi
** kuracisto László Romics
** ministro Ferenc Miákits
** piaristo János Endrődy
* en Érd mortis:
** aktoro Zita Szeleczky
** János Gyenis (ekonomikisto)
** Géza Kovács (futurologo)
** geografo Dénes Balázs
** jezuito Dániel Hunya
** Gyula Károlyi (maŝininĝeniero)
** pentristo Imre Simay
** poeto Zoltán Csuka

## Famaj nomportantoj 
* Bálint Érdi
* György Érdi Krausz
* Tamás Érdi
* Pál Érdy

## Ĝemelurboj 
*  Lubaczów, Pollando
*  Poynton, Britio, Anglio
*  Reghin, Rumanio
*  Levice, Slovakio
*  Subotica, Serbio
*  Ŝuĝoŭo, Ĉinio

## Referencoj 
## Fontoj 
* WikiTrans

Érdi Városháza.JPG|Urbodomo
Hungarian Geographical Museum. North facade. - Budai street, Érd.JPG|Geografia muzeo
Kincses Kindergarten. SE. - 12 Fő Street, Ófalu, Érd.JPG|Infanĝardeno

 
Erd
Szántód

**Szántód** [sAntOd] estas malgranda vilaĝo kaj banloko en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Siófok.
eta|maldekstra|Kulturdomo de Szántód

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.849/17.9055
* Areo: 21&nbsp;km²
* Loĝantaro: 370
* Poŝtkodo: 8622
* Telefonprefikso: 84

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, Laŭ suda bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo, aŭtoŝoseo M7 kaj fervojo Budapeŝto-Zagrebo. Szántód havas la plej gravan pramon de Balatono. Escepte la glacian periodon ofte funkcias la pramo al Tihany, ĉar ĉi tie estas striktaĵo de la lago. Siófok troviĝas 16, Tab 23 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1055 en formo *"koku zarma"*. La kampoj apartenis al abatejo de Tihany. Loko "Szántódpuszta" (puszta signifas: pusto) (koordinatoj: 46.8666/17.9148) apartenas al la municipo, kie bienocentro formiĝis. La municipo nue en 1997 fondiĝis, pli frue la komunumo apartenis al Zamárdi. Vilaĝservoj estas kuracejo, poŝto, biblioteko.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka kapelo omaĝe al Sankta Kristoforo de 1735
* muzeo pri la bienocentro
* statuo pri Sankta Kristoforo

## Famuloj 
En Szántód naskiĝis Tibor Tüskés.

## Fontoj 
* Hungarlingva Vikipedio
eta|maldekstra|Strando de Szántódpuszta

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Somogy
Oska lingvo

La antikva **oska lingvo** apartenis al la italika branĉo de la hindeŭropa lingvaro kaj kune kun la proksime parenca umbra lingvo kaj kun iuj pliaj lingvoj, interalie la sud-picena, konsistigas la *oskan-umbran* subgrupon. La lingvo estis parolata de la oskoj, antikva popolo en la sudo la itala duoninsulo. Antaŭ la konkeriĝo de la oskoj per la etruskoj ĉirkaŭ la jaro 500 a.K. la oska lingvo kaj alfabeto estis disvastiĝinta en preskaŭ la tuta suda Italio. Inter la italikaj lingvoj aliaj ol Latino ĝi estis tiu, kiu plej rezistis al la superrego de la lingvo de Romo: ĝi estis plu uzata en Pompejo dum la epoko de ties detruado per eksplodo de la vulkano Vezuvio, do dum la jaro 79 post Kristo.

## Ekzemplo de oska teksto 
ekkum[svaí píd herieset
trííbarak[avúm tereí púd
liímítú[m] pernúm [púís
herekleís fíísnú mefi[ú
íst, ehtrad feíhúss pú[s
herekleís fíísnam amfr
et, pert víam pússtíst
paí íp íst, pústin slagím
senateís suveís tangi
núd tríbarakavúm lí
kítud. íním íúk tríba
rakkiuf pam núvlanús
tríbarakattuset íúk trí
barakkiuf íním úíttiuf
abellanúm estud. avt
púst feíhúís pús físnam am
fret, eíseí tereí nep abel
lanús nep núvlanús pídum
tríbarakattíns. avt the
savrúm púd eseí tereí íst,
pún patensíns, múíníkad ta[n
ginúd patensíns, íním píd e[íseí
thesavreí púkkapíd ee[stit
a]íttíúm alttram alttr[ús
h]erríns. avt anter slagím
a]bellanam íním núvlanam
s]úllad víú uruvú íst . edú 
e]ísaí víaí mefiaí teremen
n]iú staíet.

## Influo de oska lingvo 
Ĉar la oska estis tre simila al la latina, la du lingvoj influis unu sur la alia. Ĉar la plejparto de loĝantoj de Italio parolis la oskan en la komenco de Romia disvastigo, multaj oskparolantoj iris al novaj romiaj kolonioj kaj influis la latinidajn lingvojn. Ekzemple, *lupus*, *bos*, *popina*, *consul* estis oskaj vortoj kiuj eniris la latinan mem. La simplifiigo de l' diftongoj ae>e kaj oe>e en la populara latina okazis, eble, pro influo de l' oska.

Multaj oskismoj fariĝis vulgaraĵoj, ekzemple, la ĝerundio en *nn* anstataŭ *nd*: *amanno*/*amando*, la konfuzo inter la temaj vokaloj de subjunktivo kaj indikativo: *amemus* anstataŭ *amamus*.

eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj
* Lingva familio

Kategorio:Italika lingvaro
Raetia lingvo

Lingvo > Izolita lingvo
----
Lingvo de mistera antikva popolo loĝante en Raetio (nuntempe orienta Svisio, Tirolo, kaj montara parto de Bavario), kiu estas, krom la lemna lingvo la ununura konata parenco de la etruska lingvo. En sia "Natura historio", en la 1-a jarcento p.K. Plinio la pli maljuna skribas pri la popoloj loĝantaj en Alpoj: "La raetoj kaj vindelekoj loĝas lime de tiuj (la norikoj) kie ili konsistigas multajn urbojn. La gaŭloj diras, ke la raetoj devenas de la etruskoj, forpelitaj kaj kondukitaj de sia estro Retus."

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kemiisto

[eta|dekstra|Kemiisto Julie Perkins verŝas de [Florenca balono]]
[eta|dekstra|Kemiisto Laura Miller preparas novan [fuelpilon por testado]]
**Kemiisto** aŭ **ĥemiisto** estas sciencisto, kiu okupiĝas pri ĥemio, la studo de elementoj kaj atoma strukturo. Kemio estas larĝa kampo, kaj multaj fakoj de kemio ekzistas. Tiel kemiisto povas esti specialisto pri ĥemia fako: organika kemiisto, neorganika kemiisto, teoria kemiisto, elektrokemiisto, biokemiisto kaj tiel plu.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kemiistoj
* Nobel-premio pri kemio
Lazuro

[eta|Unuaj [Domo de Blois|grafoj de Blois: Lazuro, kun bendo de arĝento.]]
dekstra|eta|100px|Lazuro.
**Lazuro** estas la heraldika **bluo**, unu koloro el la grupo de la *farboj*.
:Oni ĝin bildigas per horizontalaj haĉoj, kiam koloroj ne disponeblas.

Kvankam *lazuro* elvokas la ĉielan bluo, sur la blazonoj ĝi estas intensa koloro, same kiel la aliaj farboj (gorĝo, sablo, sinoplo), por bone kontrasti kun la helaj koloroj de la *metaloj* (oro kaj arĝento).

:Ĝi estas tre uzata, ĉefe en la anglo-normanda zono.

## Vidu ankaŭ 
* en geografio la nocion Bordo Lazura en Suda Francio, kaj
* en biologio multajn adjektivajn konkretigojn de planto- kaj bestonomoj, ekzemple lazura paruo, lazura muŝkaptulo, lazura garolo, lazura parulio, lazura alciono aŭ la sudamerika lazura rano *dendrobates azureus*.

Kategorio:Koloroj
Kategorio:Heraldiko
Sinoplo

dekstra|100ra
**Sinoplo** estas la heraldika **verdo**, unu koloro el la grupo de la farboj*.
:Kia ajn estas la verda nuanco, ĝi estu intensa koloro, same kiel la aliaj *farboj* (gorĝo, lazuro, sablo), por bone kontrasti kun la helaj *koloroj* de la metaloj (oro kaj arĝento).

:Ĝi malofte uziĝas, kaj ankoraŭ pli malofte kiel kampo, verŝajne pro sia malfrua apero el oriento.

:Oni ĝin bildigas per oblikvaj haĉoj kiam koloroj ne disponeblas.

## Deveno 
:Sinoplo referencas al la tradicia anglo-normanda terminaro (franclingve *sinople*) kiu prae estis *ruĝo* (pro la ruĝa tero de urbo *Sinopo'') kaj ŝanĝiĝis meze de l' 14a jarcento, al verdo sen certa kialo. La plej kredinda hipotezo estas ke la verdon, kiu aperis sufiĉe malfrue, oni tutsimple nomis "*vert*" (kiu estas la komuna franca nomo de tiu koloro), sed ke tio kreis konfuzon kun "*vair*" (vajro) kiu franclingve prononciĝas same (kvazaŭ /ver/). Sinoplo tiam preskaŭ ne plu uziĝis (ruĝo iĝis "*gueules*" france kaj "*gules*" angle) kaj reuziĝis verdiĝante... Angle "*vert*" kaj "*vair*" ne prononciĝas same, kio klarigus kial "*vert*" plu restas por "verdo" kaj ke "*sinople*" tute malaperis.

Kategorio:Heraldiko
Kategorio:Koloroj
Stratego (ludo)

eta|180ra|
**Stratego** estas tabulludo ludebla de du ludantoj uzante 10×10 tabulon kaj 80 ludpecojn. Unu ludanto uzas la bluajn ludpecojn, kaj la alia uzas la ruĝajn ludpecojn. La lud-pecaroj estas sama, kun nombroj de 1 al 9 kaj kelkaj specialaj pecoj. La pecoj havas bildon kaj nombron sur nur unu flanko de la peco, tiel ĉi-tiu informo povas esti kaŝita de la kontraŭanto. La celo de la ludo estas trovi kaj kapti la Flag-pecon de via kontraŭanto.

Ludantoj havas 33 moveblajn pecojn:
* 1 Marŝalo
* 1 Generalo
* 2 Koloneloj
* 3 Majoroj
* 4 Kapitanoj
* 4 Leŭtenantoj
* 4 Serĝentoj
* 5 Ministoj
* 8 Skoltoj
* 1 Spiono

Kaj 7 nemoveblajn pecojn:
* 1 Flago
* 6 Bomboj

La moveblaj pecoj estas rangitaj de 1 (Marŝalo) al 9 (Skolto). La malaltaj nombroj estas pli forta. La Spiono (markita kun "S") estas speciala peco kiu povas nur kapti la Marŝalon de la kontraŭanto.

## Historio 
La ludo estis eldonita originale el Nederlando en 1960,
sed ĝi originis el ludo nomita "''L'attaque''", kiu aperis en Eŭropo antaŭ la Unua mondmilito.

Kategorio:Tabulludoj
Geraniacoj

alternative=Ilustracja|eta|Bodziszek drobny
La **geraniacoj**.

Ili estas herbaj plantoj aŭ arbetoj, kiuj produktas vegetaĵajn esencojn en kontinentaj ĝis tropikaj zonoj. Geranio kaj pelargonio estas tre uzataj en hortikulturo.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (5 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

* *Angiospermae* - angiospermoj
** *Geraniales* Juss. ex Bercht. & J.Presl - geranialoj
*** *Geraniaceae* Juss. - geraniacoj
**** *California* Aldasoro, C. Navarro, P. Vargas, L. Sáez & Aedo - kalifornjo
**** *Erodium* L'Hér. ex Aiton - erodio
**** *Geranium* L. - geranio
**** *Sarcocaulon* Sweet - sarkokaŭlo

## Bildaro 

Dosiero:Snaputis.jpg|herbeja geranio (*Geranium pratense*)
Dosiero:Illustration Geranium phaeum0.jpg|malhela geranio (*Geranium phaeum*)
Dosiero:Geraniaceae.jpg|hederfolia pelargonio (*Pelargonium peltatum*)
Dosiero:Sarcocaulon_crassicaule_ES0312_IMG_1258.JPG|*Sarcocaulon crassicaule*
Dosiero:Erodium cicutarium.jpeg|*Erodium cicutarium*

## Pelargonidino 
Pelargonidino estas natura pigmento apartenanta al la familio de la antocianidino, kaj kiel ĉiuj antocianinoj, ĝi estas kontraŭoksidanto, kiu produktas karakterizan oranĝokoloron. Pelargonidino troviĝas en geranioj kiel ruĝa pigmento kaj ĝi ankaŭ respondecas pri la ruĝokoloreco de la filodendro, apartenanta al la familio de la arumacoj aŭ araceoj. La floroj oranĝ-koloraj de la *Lysimachia monelli* posedas plej altan koncentriĝon de la pelargonidina pigmento. Ĝi ankaŭ estas la ĉefa konstituanto de la *Phaseolus vulgaris*.

## Vidu ankaŭ 
* Charles Louis L'Héritier de Brutelle
* Finboso

## Eksteraj ligiloj 
* http://delta-intkey.com/angio/www/geraniac.htm 

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Geraniacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Konvolvulacoj

alternative=Ipomoea purga - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-077.jpg|eta|Ipomoea purga - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-077
alternative=Ilustracja|eta|Kielisznik zaroślowy
La **konvolvulacoj**.

En tiu familio estas herbaj plantoj, plejmulte grimpantaj aŭ rampantaj, arbetoj, lianoj aŭ arboj, kiuj vivas en kontinentaj ĝis tropikaj zonoj.

Plej konataj estas ipomeo kaj ties specio batato. Specioj de ipomeo produktas ergolinon similan al LSD per simbiozo kun epifita fungo, *Clavicipitaceae*.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (22 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Konvolvulacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Venenaj plantoj
Celulozo

eta|bildigo de celuloza polimero laŭ la Haworth-formuligo
eta|glukoza dimero, bildigata en "seĝa formacio"
**Celulozo** estas polisaĥarido, polimero de glukozo. Ĝia kemia formulo estas (C6H10O5)n (n estas inter 200 kaj 10000). Ĝi estas la ĉefa materio en la vegetaloj, precipe en la planta ĉelmuro (masa procentaĵo en plantroj proksimume 50 ) 50&nbsp;%). Sekve temas pri la plej grandkvanta organika kemia kombinaĵo sur la tero, kaj ankaŭ pri la plej grandkvanta polisaĥarido. Celulozo estas ne-disbranĉigita polisaĥarido, kiu konsistas el pluraj centoj ĝis dekmilo da *β*-D-glukozo-molekuloj en (1→4)*β*-glikozida interligo. La substanco estas kreita en la plasma membrano de la plantoj kaj interretiĝas al fibraj strukturoj. La aranĝo de la celulozaj fibretoj estas direktata pere de mikrotubetoj en la plantaj ĉeloj.

## Kemiaj ecoj 
Celulozo estas nesolvebla en akvo kaj en la plej multaj aliaj organikaj solvigaj likvaĵoj. Iuj solvigaj likvaĵoj kiel *dimetilacetamido* aŭ *dimetilsulfoksido* kaj amoniako/Cu2+ ("svisa reagilo") tamen kapablas solvigi celulozon. Same ĝi disigeblas pere de fortaj acidoj – en plialtigita temperaturo, koncentriĝintaj fortaj acidoj kapablas transformi celulozon al glukozo, per rompo de la glikozidaj interligoj.

La kemia konzerno BASF dum la jaro 2007 prezentis metodon, laŭ kiu celulozo povas esti pure fizike disigata pere de jona likvaĵo. Pere de la tiel disigita celulozo povas esti kreataj kemiaj kombinaĵoj ĝis nun ne industrie kreeblaj.

## Utiligo 
eta|140ra|biologie malkonstruebla puriga sponĝo el celulozo/viskozo
La homo ne povas digesti celulozon, tamen la ĉeesto de celulozaj fibroj plikoncentrigas la manĝaĵon kaj en la homa korpo fizike subtenas la digestadon. Por digesti celulozon, herbomanĝaj animaloj ĝenerale uzas enzimojn, kiujn produktas ĉeloj de la intesta flaŭro.

Celulozo estas grava industria materialo por la fabrikado interalie de papero kaj de sintezaj materialoj. En la produktado de vestaĵoj gravas fadenoj el viskozo, kotono kaj lino, kiuj ĉiuj kemie konsistas el celulozo. Plia grava aplikejo estas la industrio pri konstrumaterialoj, kie celulozo plifluigas aliajn materialojn, sed ankaŭ iĝas izoliga materialo por konstruaĵoj – inter pluraj avantaĝoj de tia izoliga materialo, produktita ekde proksimume la jaro 1940, estas la ekologie favora produktovojo kaj la uzebleco de reciklita eksa gazeta papero.

Krome celulozo interalie estas la bazo de la plasto *celofano*, kiu estas uzata kiel travidebla, maldika kaj fleksebla substanco aparte por la higiena enpako de nutraĵoj kaj aliaj produktoj, sed ankaŭ en novspecaj travideblaj cigaredaj paperoj. Plia apliko de celulozo estas la produktato de pilketoj por tabloteniso. La kemia kombinaĵo celulozoacetato estas multe uzata speco de plasto, interalie uzata por multaj infanludiloj: Ekzemple la konstruobrikoj de la firmao Lego estas el tia materialo.

En sciencaj laboratorioj oni aldone esploras la uzon de celuloza etanolo kiel alternativo por benzino en la movigo de aŭtomobilaj motoroj.

## Referencoj 

Kategorio:Helpaj substancoj
Kategorio:Paperfabrikado
Kategorio:Polisaĥaridoj
Kategorio:E-numeraj aldonaĵoj
Gottlob Frege

**Gottlob FREGE** (8-an de novembro 1848 - 26-an de julio 1925) estis germana matematikisto, logikisto kaj filozofo, kaj fondis la modernan matematikan logikon kaj la analitikan filozofion.

Onidire Frege estas la plej grava logikisto post Aristotelo. Per sia revolucia *Begriffsschrift* (Konceptskribo) el 1879 li komencis novas eraon de predikata logiko en la historio de la logiko, post kiam la aristotela silogistiko estis la ĉefa sistemo de logiko dum 2000 jaroj.

## Vidu ankaŭ 
* George Boole
* Giuseppe Peano
* Bertrand Russell
* Filozofio de lingvo
* 21665 Frege

Kategorio:Germanaj matematikistoj
Kategorio:Germanaj filozofoj
Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento
1990-aj jaroj

## Eventoj 
### Scienco kaj Teknologio 
* Eksploda kresko de la Interreto pro malmultekostaj komputiloj kaj komputika teknologio.
* Problemo de jaro 2000, konita ankaŭ kiel "J2K-problemo".
* Mikrosofta Vindozo iĝis ĉiea en IBM komputiloj.
* Klonado sukcesis (pri Dolly la ŝafo)
* La Linuksa operaciumo komencis de Linus Torvalds.

### Politikaĵoj 
* Reunuiĝo de Germanio.
* La Golfa Milito
* Fino de apartismo en Sudafriko kaj elektado de Nelson Mandela.
* Pro genocido en Ruando unu miliono da homoj pereis.
* Eŭropa Unio formiĝis.
* Sovetunio dissolviĝis kaj finiĝis la Malvarma milito.
* La Balkana Milito en eks-Jugoslavio.
Kurt Gödel

**Kurt GÖDEL** , en esperanto **Godelo**
(naskiĝis la 28-an de aprilo 1906
en Brno (Aŭstrio-Hungario, hodiaŭ Ĉeĥio),
mortis la 14-an de januaro 1978
en Princeton en Usono)
estis Ĉeĥio-devena germanparolanta matematikisto-logikisto, laborinta en Aŭstrio kaj Usono.

Li estis ano de la Viena rondo kaj estas konsiderata elstara logikisto; interalie li pruvis jenajn teoremojn:
* teoremo de Gödel pri kompleteco
* teoremoj de Gödel pri nekompleteco
* nekontraŭdireco de la elekta aksiomo kaj la kontinuumo-hipotezo al ceteraj aksiomoj de la aro-teorio
Memore al li, UNESKO deklaris la tagon de lia morto kiel Mondan Logikan Tagon (d:Q104850441).

## Vidu ankaŭ 
* 3366 Gödel
* Komputa logiko

## Eksteraj ligiloj 
* esperantlingva taglibra enskribo pri centjariĝo de Godelo kun traduko de gazeta artikolo pri lia vivo

Kategorio:Aŭstraj matematikistoj
Kategorio:Usonaj matematikistoj
Kategorio:Usonaj logikistoj
Kategorio:Aŭstraj logikistoj
Kategorio:Aŭstraj filozofoj
Kategorio:Ontologoj
Kategorio:Platonistoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Homoj el Brno
Kategorio:Analizaj filozofoj
Teoremoj de nekompleteco

La **teoremoj de nekompleteco** estas du teoremoj de matematika logiko pruvitaj de Kurt Gödel en 1930. Iomete simpligite, la unua teoremo asertas:

:En iu ajn nekontraŭdira formaligo de matematiko, en kiu eblas difini la aritmetikon de la naturaj nombroj, eblas konstrui propozicion, kiun oni povas nek pruvi nek malpruvi.

La dua teoremo, kiun oni povas derivi el la unua, asertas:

:En iu ajn nekontraŭdira sistemo, en kiu eblas difini la aritmetikon de la naturaj nombroj, oni ne povas pruvi la nekontraŭdirecon de tiu sistemo mem.

Kategorio:Matematikaj teoremoj
Heraldikaj koloroj

**Heraldikaj koloroj** konsistigas unu el la elementoj de heraldika kodigo. Ne ampleksas ĝia paletro, kies uzo estas pli teknika (eĉ ofte simbola) ol arta.

La koloroj dispartiĝas en tri grupoj: **farboj**, **metaloj** kaj **peltoj.**

Ili ne uziĝas tute libere, sed laŭ reguloj, ĉefe la t.n. **"kontrastigo de la koloroj"**.

## Farboj 
**Farboj** grupigas la *intensajn kolorojn*.

La ĉefaj farboj estas : gorĝo (ruĝo), lazuro (bluo) kaj sablo (nigro).
Malpli uzataj estas sinoplo (verdo) kaj purpuro (violruĝo). Ankaŭ ekzistas aliaj farboj, raraj kaj/aŭ ligitaj al malgranda regiono, kiel *okroruĝo* aŭ *tanito*.

Origine, kelkaj farboj estis *peltoj* kiel sablo kaj ankaŭ tre verŝajne gorĝo.
Purpuro longtempe estis ambigua farbo, kiu foje funkciis kiel *pelto*.

## Metaloj 
**Metaloj** grupigas la *helajn kolorojn*.

Nur du en tiu grupo: oro (flavo) kaj arĝento (blanko).
En Germanio, troviĝas *ŝtalo* (malhela grizo), tre malofta, kiu iel malkongruas kun la heleco de la metaloj.

## Peltoj 
**Peltoj** estas fakte *dukromataj koloroj*, kiuj per unu metalo kaj unu farbo, ripetadas desegnitan motivon. La ĉefaj estas ermeno kaj vajro, sed kun multnombraj variantoj.

:

## Deveno de la esperantaj vortoj 
La nomoj de la farboj *(Lazuro, gorĝo...)* fontas el la anglo-normanda glosaro, kiu funkciis internacie dum longa periodo. La orientaj kaj nordaj landoj de Eŭropo nun uzas la nacilingvajn kutimajn nomojn de la respondaj koloroj (*bluo, ruĝo...)*.

Se la vortoj "metaloj" kaj "peltoj" respondas al la uzo de ĉiuj eŭropaj landoj, tute alia estas por la vortoj "koloro" kaj "farbo" kie estas granda konfuzo, precipe en la franca glosaro, (kie la vortoj "*couleur*" (koloro) kaj "*émail*" (emajlo) estas ajne uzataj laŭ la aŭtoroj) sed ankaŭ en multaj aliaj lingvoj, kie la sama vorto "*koloro*" uziĝas kaj por la tuta paletro, kaj por la priskribitaj "farboj".
Farbo, fine ŝuldas sian elekton analogie al la *(de) heraldische Farbe*.

## Eksteraj ligiloj 
* konciza heraldika manlibro "priskribo de blazonoj"  ()
* http://www.heraldry-scotland.co.uk/Forum/ShowMessage.asp?ID=2700 
* http://www.fisicohomepage.hpg.ig.com.br/stc.htm  
* http://heraldrysociety.us/forum/viewtopic.php?p=4685#4685 
* http://www02.so-net.ne.jp/~saitou/cgi-bin/more.cgi?input=Colours 

Kategorio:Heraldiko
Kategorio:Koloroj
Botanika terminaro

## A 
* Analoga
* Antero
* Arbedo
* Arbo
* Arbusto
* Aristo

## B 
* Branĉo
* Brakteo
* bonsajo

## Ĉ 
* Ĉiro

## D 
* Dorno

## E 
* Epikaliko

## F 
* Floemo
* Folioj unupartaj
* Folioj plurpartaj
* Frukto

## G 
* Gajlo
* Glumo
* Grapolo
* Guŝo

## H 
* Homologa

## I 
* Infloresko

## K 
* Kapsulo
* Kulmo

## M 
* Medolo

## P 
* Paleo
* Paniklo
* Parenkimo
* Planta pikaĵo

## R 
* Rizodermo
* Rizomo

## S 
* Samaro
* Silikvo
* Spiko
* Spiketo
* Stameno
* Staŭdo
* Stolono
* Stomo

## Ŝ 
* Ŝoso

## T 
* Talo
* Tigo
* Trunko
* Tubero

Kategorio:Botaniko
2000-aj jaroj

dekstra|410px

## Eventoj 
* 2001:
** Usono, Novjorko: Je la 11-a de septembro 2001 la ĝemelturoj de "World Trade Center" (Mondkomerca Centro) estas aviadile atakataj. Usono kulpigas Usama bin Laden pro tio. Samtempe terenkrakas po unu flugmaŝino en Pensilvanio kaj en la Pentagonon-Konstruaĵon. Ĉirkaŭ 3.000 homoj mortas.
** Afganio: Nordaj ribeluloj kaj Usono renversas la talibojn.
* 2002:
** La eŭro fariĝis la sola monunuo de 12 ŝtatoj de la EU.
** La civila milito en Angolo finfine ĉesas, post la morto de *Jonas Savimbi*. Granda malsato sekvas.
* 2003:
** Usono ekatakis Irakon komencigante la Irakan militon.
* 2007:
** Ŝtatestroj de la Eŭropa Unio subskribis la Traktaton de Lisbono.
* 2008:
** La tertremo de Siĉuano en 2008, forta 7,8-grada tertremo, mortigas pli ol 74.000 homojn
** UN deklaris la jaron 2008 Internacia Jaro de Lingvoj.
* 2009:
** Litovio festis 1000 jarojn de ekzistado.
** Usono: Barack Obama ekestis prezidento de Usono.

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
* 2001: Vikipedio malfermiĝas, ĝis novembro 2001 estas 11 lingvoversioj inkluzive de Esperanto, kaj kontante kreskos dum la sekvaj almenaŭ du jardekoj
* 2004: Vizaĝlibro,
* 2005: Jutubo,
* 2006: Tvitero kaj multaj aliaj interretaj kanaloj kreskas kaj amase populariĝos aparte dum la 2010-aj jaroj; aliflanke multaj paperaj gazetoj draste reduktiĝos laŭ eldonkvanto
Kreŝimir Barkoviĉ

**Kreŝimir BARKOVIĈ** naskiĝis en Zagrebo la . Li estas redakciano de la revuo *Zagreba Esperantisto*.

## Juneco en Zagrebo 
Kreŝo Barkoviĉ pasigis sian junecon en Zagrebo kaj tie studis medicinon. Li esperantiĝis en la jaro 1965 en la Zagreba Studenta Esperanto-Klubo, kie li mem poste gvidis plurajn kursojn, same kiel en diversaj zagrebaj mezlernejoj. Li estis unu el la fondintoj de PIF (Pupteatra Internacia Festivalo) kune kun aliaj gekamaradoj. Lia unua Esperanto-kongreso estis en la jaro 1966 TEJO-kongreso en Pécs (Hungario).
En la jaro 1971, li partoprenis kiel studento al la kroata printempo, dum kiu pluraj el liaj kamaradoj estis arestitaj. Laŭ la propono de lia edzino, kiu studis en Parizo, li forlasis Kroation kaj venis en 1972 al Parizo.

## Dungito de SAT en Parizo 
Li akceptis postenon de oficisto dungita de SAT, ĉar ne eblis al li daŭrigi la medicinajn studojn. Li unue helpis en la administrado al Lucien Bannier kaj Bartelmes, kaj iom post iom alprenis pli kaj pli da respondecoj. Interalie, ekde 1981 li estis trejnita de Bartelmes por redaktado de Sennaciulo, kaj ekde januaro 1983 plene transprenis la redaktan laboron. Li estis la ĉefa aktoro de la transiro de la asocio al novaj komunikiloj, enkondukante la komputilan prilaboradon de Sennaciulo, kaj pli poste la uzadon de interreto. Li ankaŭ rolis kiel deĵoranto por SAT-Amikaro, kiu havis sian sidejon samloke kiel SAT ĝis 2002.
En 2002, li ricevis la OSIEK-premion por la traduko de 7000 tagoj en Siberio. En 2003, li faris trisemajnan prelego-turneon tra Japanio, kiun organizis la tieaj SAT-anoj.
Ekde 2006 estis ekplanita la iom post ioma dispartigo de la taskoj, kiujn li ĝis nun plenumis, prepare al lia emeritiĝo. La plej grava paŝo estis la ampleksigo de la redakto-skipo de Sennaciulo kaj la kreskigo de ĝia rolo, en kiu aldoniĝis aktiva serĉado de kontribuantoj. Li forlasis la ĉefredaktadon, daŭre enpaĝigante la gazeton, dum la unua duono de 2007, poste reiĝis ĉefredaktoro kaj enpaĝigisto dum tuta jaro, antaŭ ol transdoni ambaŭ taskojn al Jakvo Schram okaze de la SAT-Kongreso en Kazanlako en aŭgusto 2008. Li poste koncentriĝis dum la lastaj monatoj al transdono de siaj spertoj pri diversaj administraj taskoj al ceteraj parizaj aktivulo de la plenumkomitato.

## Emerito 
Post sia oficiala emeritiĝo la , Kreŝo Barkoviĉ kompletigas sian pension deĵorante en la Muzeo Jacquemart-André. Li krome restas membro de SAT, ĝis 2012 restis membro de la korektoskipo de de Sennaciulo kaj nun plu foje helpas en diversaj taskoj rilataj al la loka prizorgado de la sidejo.

## Verkoj 
Tradukoj:
* *Blankaj gardistoj* de Dragoslav Heiligstein, SAT-broŝurservo, 1980.
* *7000 tagoj en Siberio* de Karlo Ŝtajner, SAT, 1984. (OSIEK-premio 2002)
* *Mia sekreta ĝardeno* de Nancy Friday, 1973.(Libro en PDF-formato)

## Eksteraj ligiloj 
* Intervjuo de OSIEK-premiito, el La SAGO, aŭgust-septembro 2004

BARKOVIĈ, Kreŝimir
BARKOVIĈ, Kreŝimir
RAID

**RAID** (redunda aro da iometkostaj [aŭ interagmankaj] diskoj) estas komputila tekniko uzata por akiri erartoleremon kaj/aŭ fortigi la sekurecon, kombinante multajn diskojn. Estas pluraj formoj de RAID, el kiuj ne ĉiuj estas redundaj aŭ erartoleremaj.

Por serviloj, RAID estis kutima de jaroj. Sed ankaŭ por hejmaj komputiloj, RAID povas esti tre utila. Malmolaj diskoj malfunkciiĝas iun tagon kaj la garantio de liveranto ne helpas vin retrovi viajn dosierojn.

Vidu www.raid-arrays.net/eo por lerni pri la RAID-niveloj.

## Etimologio 
La termino estis origine anglalingva mallongigo de , “redunda aro de memstaraj (aŭ malmultkostaj) diskoj”.

## Eksteraj ligiloj 
* www.raid-arrays.net/eo: (uzita permese)

Kategorio:Komputila aparataro
MEF

**MEF** havas plurajn signifojn:

***mef** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Meksika Esperanto-Federacio**
Parolado pri memvola servuto

[250px|eta|Parolado pri la memvola servuto, unue publikita en [1549]]

La **Parolado pri memvola servuto** (franclingve: *Discours sur la servitude volontaire*) estas fama teksto verkita de la dekokjara humanisto Etienne de la Boetie en 1549, kaj publikigita unuafoje en 1576. En tiu verko la aŭtoro klarigas, ke ĉiuj sklavoj mem kulpas pri sia situacio, ĉar ili ŝatas ĝin, kaj tute ne klopodas por forpeli sian subpremanton, kaj ili provizas mem la obeigistojn de la tirano kaj civila obeo.

Ĝi estis esperantigita de Roland Levreaud, kaj publikigita de SAT-Amikaro en 1994

## Vidu ankaŭ 
* Fenestro de Overton
* Milgram-eksperimento
* Vindiciae contra tyrannos
* Socia kontrolo
* Stokholm-sindromo
* Konformismo

Michel de Montaigne (extrait de gravure).png|Étienne de La Boétie(1530–1563)
Montaigne-Dumonstier.jpg|Mikaelo de Montanjo(1533–1592)
Rey - Jean-Jacques Rousseau dans la vallée de Montmorency, 1909 (page 4 crop).jpg|Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
Henri Bergson 02.jpg|Henri Bergson (1859-1951)
Roland-Levreaud.jpg|Roland Levreaud(1919-1992)

Kategorio:Eseoj
Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
HEF

**HEF** povas rilati al:

***&HEF** estas deksesuma nombro skribita per la maniero de iuj variantoj de programlingvo BASIC (la nombro povas esti skribita ankaŭ kiel **ef16**, **EF16**, **0xef**, **0xEF**, **0efh**, **0EFh**) egala al dekuma nombro 239.
***Hispana Esperanto-Federacio**
Johannes Rau

eta|Johannes Rau en 2004
**Johannes RAU**  (naskiĝis la 16-an de januaro 1931 en Wuppertal, mortis la 27-an de januaro 2006 en Berlino) estis germana politikisto. De 1978 bis 1998 li estis ĉefministro de la germania federacia lando Nordrejn-Vestfalio kaj de 1999 ĝis 2004 estis la prezidento de Germanio. Li estis membro de la socialdemokrata partio.

Kategorio:Prezidantoj de Germanio
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Politiko de Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando
IALA

**IALA**, usona asocio "***I**nternational **A**uxiliary **L**anguage **A**ssociation*" (Internacia Helplingvo-Asocio). Ĝi estas fondita en 1924 pro instigo de Frederick Gardner Cottrell. "Ĝi estas neŭtrala asocio, celanta la starigon de helplingvo, simpla kaj klara, instruota en ĉiuj landoj apud la naciaj lingvoj. La laboroj de IALA etendiĝas sur du precipaj kampoj: klopodoj, por interesi pli grandajn rondojn pri la mondlingva movado, kaj esploroj. 

## Celo 
La eduka esploro celas
# Instigi al starigo de eksperimentaj kursoj kaj trovi por la instruado de helplingvo (ekz. Esperanto) la plej oportunan lokon en la programoj de edukaj institutoj;
# Determini kaj taksi la progresojn faritajn en la lernado de helplingvo kaj kompari ilin kun tiuj faritaj en lernado de naciaj lingvoj dum egalaj periodoj;
# Prepari materialon por eksperimentaj kursoj, studi uzatajn lernolibrojn laŭ ilia relativa valoro …
En Usono tiun studon entreprenis la Instituto de Eduka Esploro ("Columbia University"). En Eŭropo simila tasko estas gvidata de prof. Rovet, direktoro de la Instituto de l' Eduksciencoj, Ĝenevo kaj de prof. Johannes Dietterle, Leipzig. La dua esploro de IALA tuŝas la lingvan fakon. Tiurilate estis farita granda paŝo antaŭen per la organizo de la Internacia Konferenco por Lingva Studo, kiu okazis en Ĝenevo de la 20-a de marto ĝis la 2-a de aprilo 1930 … Trie, la sociologia esploro celas klarigi la bezonon de helplingvo, konigi tion al interesataj sferoj, enketi pri la nuna multlingva ĥaoso en internaciaj kongresoj."
La precipa laboranto de IALA estas s-ino Alice Vanderbilt Morris. (Mallongigo de la artikolo en UEA-Jarlibro 1931, p. 53-56. Vd. ankoraŭ artikolon de Dietterle en *Internacia Pedagogia Revuo*, 1928, apr-majo, p. 6-17.)

## Interlingua (Interlingvao) 
La laboroj de IALA kaj Alice Vanderbilt Morris, kiu mortis en 1950, estis parte uzata de Alexander Gode por la "naturalisma" planlingvo Interlingua, kiun li publikigis en 1951, detalojn vd. en la artikolo Interlingvao. Ĝis 1954 materialoj pri Interlingvao aperis sub la siglo "IALA", poste sub la nova "Interlingua Division of Science Service".

## Bibliografio 
Blasche, Wilhelm 1950 : *Die europäische Sprache entsteht*, Wels, 32 p.

## Eksteraj ligiloj 
* Plansprachen (planlingvoj), en la germana 

Kategorio:Planlingvoj
Kategorio:Interlingvao
Kategorio:Interlingvistiko
IES

La tri-litera kombinaĵo **IES** povas rilati al:

***ies** estas korelativo en Esperanto.
***Internacia Esperanto-Servo**
Ifigenio en Taŭrido

***Ifigenio en Taŭrido*** estas dramo en 5 aktoj de Johann Wolfgang von Goethe laŭ la antikva tragedio de Eŭripido. El la germana ĝin tradukis L. L. Zamenhof. La 108-paĝa libreto aperis en Parizo ĉe Hachette en la jaro 1908. En tiu sama jaro ĝi estis surscenejigita de Emanuel Reicher (1849-1924), el Teatro Lessing en Berlino, unu el la plej famaj aktoroj de tiu tempo. Inter aliaj profesiuloj rolis ankaŭ lia filino Hedwiga Reicher (1884-1971).   

## Recenzoj 
## Bildaro 

Dosiero:1908 Ifigenio en Taŭrido 1.jpeg|Eldono 1908
Dosiero:1921 Ifigenio en Taŭrido 2.jpeg|Eldono 1921
Dosiero:1929 Ifigenio en Taŭrido 3.jpeg|Eldono 1929
Dosiero:Robert-Arnhold.jpg|alt=|Sur karikatura bildkarto (~1913) de LKK-ano por la 4-a UK, D-ro Arnhold, en la statuo de Ifigenio oni rimarkas la vizaĝon de Hedwiga Reicher.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Skanaĵo de la dua eldono en Vikimedia Komunejo
* *Ifigenio en Taŭrido* ĉe Project Gutenberg
* *Enciklopedio de Esperanto*/I en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 

Kategorio:Dramoj
Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1921
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1929
Kategorio:Verkoj de L. L. Zamenhof
Kategorio:Esperanto-teatro
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Iida Yutaro

**IIDA Yutaro** ( *Iida Yūtarō*, naskiĝis en 1866, mortis en marto 1909) estis japana pentristo kaj poligloto. Li unue estis volapukisto, kaj poste iĝis esperantisto. Ĝis antaŭ la morto li kompilis japanan-esperantan vortaron, la unua provo en la japana, sed ĝi ne eldoniĝis.

Kategorio:Japanaj esperantistoj
ILO

**ILO** havas plurajn signifojn:

***Ilo** estas substantivo de sufikso -il-, uzita por nomi aĵojn kies utileco estas plifaciligi mensan aŭ fizikan taskon. Sin.: Laborilo.
***ILo** estas kutima prononco de literkombino **IL**.
***ilo** estas kodo de iloka lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Internacia Labor-Oficejo**
***Ilo** estas pseŭdonimo de verkisto Izrael Lejzerovicz.
*Ilo estis reĝo de Trojo, frato de Asarako. 
***Ilo** estas havenurbo en suda Peruo.
***ILo** estas ankaŭ mallongigo por "Internacia Lingvo", t.s. por Esperanto.
Ilustrita Biblioteko

**Ilustrita Biblioteko** estas serio de kajeroj eldonita de Heroldo de Esperanto en Horrem apud Kolonjo en formato 18x12 1/2 cm en 1927 kaj 1928. Serio I enhavas rakontojn pri la "Oriento" (1927), Serio II pri la "Maro" (1928). Ambaŭ serioj havas po 5 kajeroj.

## Eksteraj ligiloj 
*Libroj de la serio "Ilustrita Biblioteko" en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo

Kategorio:Esperanto-libroserioj
Imperiestro kaj Galileano

***Imperiestro kaj Galileano*** - norvege *Kejser og Galilæer* - estas historia, filozofia dramo de Henrik Ibsen en du larĝaj partoj de po kvin aktoj: *Apostatiĝo de Cezaro* kaj *Imperiestro Juliano*. Al Esperanto ĝin tradukis Hendrik Bulthuis. La eldono de 1930 havis 276 paĝojn. La precipa personaĵo estas Juliano la Apostato, la lasta nekristana imperiestro de la Romana Imperio.

## Recenzoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/I en sia originala formo en la Interreto
* La traduko legebla PDF-versie
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
* Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Kategorio:Teatraĵoj de Henrik Ibsen
Kategorio:Verkoj el la esperantigita norveglingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Nikolaj Jakovleviĉ Incertov

maldekstre|eta|250ra|Memorplakedo "Lasta Adreso" en Moskvo sur la domo de Nikolaj Jakovleviĉ Incertov (1896-1937), konata esperantisto inter la subprematoj en Sovetunio

**Nikolaj  INCERTOV** estis rusa sovetiana esperantisto kaj oficisto. Incertov naskiĝis en 1896, kaj estis esperantisto ekde 1911. Li estis tre aktiva aganto de la Sovetia Esperanto-movado.

Incertov estis membro de Centra Komitato de Sovetrespublikara Esperantista Unio (SEU) depost 1922. Li estis kunredaktanto de la periodaĵoj de SEU, membro de Lingva Komisiono de SEU kaj IPELK, kaj prezidanto de Centra oficejo de kontraŭreligiuloj-Esperantistoj. Li tradukis kaj redaktis multajn ateistajn esperantajn eldonaĵojn, kaj verkis instruan ruslingvan broŝuron *Kiel devas labori SEU-ĉelo* kaj *Sendiuloj kaj internacia Esperanto-korespondado,* sub pseŭdonimo J. Ninov, 1930.

## Fontoj 
* 

Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1896
Kategorio:Mortojaro nekonata
Infinitivo kun prepozicio

**Infinitivo kun prepozicio**. Kun infinitivo estas uzataj nur la prepozicioj por, anstataŭ, antaŭ ol, post ol, krom. 

Ekz:
* mi venis por vin viziti;
* laboru anstataŭ malesperi;
* antaŭ ol skribi, li meditis;
* li faras nenion krom manĝi.

La ago signita de la infinitivo rilatas ĉiam al la frazsubjekto.

Lastatempe oni pli kaj pli uzas infinitivon ankaŭ post sen; ekz : *li foriris sen saluti min*. Laŭ la klasika lingvo anstataŭ ĉi tio oni devas uzi participadverbon kun ne: *li foriris ne salutante min*.

Laŭ la modelo de lingvoj kiel la hispana kelkaj parolantoj uzas *pro* kun infinitivo: *mi tien iris pro esti scivola* (hispane *fui hacia allá por estar curioso*), kio kutime estas esprimata jene: *mi tien iris, ĉar mi estis scivola* aŭ *mi tien iris pro scivolo*. La sama validas pri *malgraŭ*: *malgraŭ esti malsana, ŝi iris en la lernejon* (hispane: *a pesar de estar enferma, fue a la escuela*) anstataŭ *kvankam ŝi estis malsana, ...* aŭ *malgraŭ sia malsano ...*

Kategorio:Gramatiko de Esperanto
Informoj de Esperanto-Asocio de Estonio

***Informoj de Esperanto-Asocio de Estonio*** estas organo de Esperanto-Asocio de Estonio (EAE), fondita en 1922. En la frua tempo redaktis ĝin Hillar Sakaria kaj Paul Ariste, Hilda Dresen, M. GRIGOREV, Johannes Türn. La formato tiam estis 28x20 centimetroj.

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-movado (Estonio)

## Eksteraj ligiloj 
*Jarkolektoj  de Informoj de Esperanto-Asocio de Estonio en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

## Vidu ankaŭ 
* Litova Stelo, parenca publikaĵo en najbara Litovio
* Esperantolehti, parenca publikaĵo en najbara Finnlando

Kategorio:Esperanto-Asocio de Estonio
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Estonaj gazetoj
Talivaldo Indra

**Tālivaldis INDRA**, esperantigite **Talivaldo INDRA** (naskiĝis **Talivald Gustavoviĉ FRIDRIĤSEN** la 2-an[jul.]/14-a[greg.] de septembro 1894 en Daugmale, Kuronio, Rusia Imperio; mortis la  en punlaborejo Usollag en urbo Solikamsk, Molotova provinco, Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko) estis latva diplomita komercisto kaj Esperanto-aktivulo.

## Vivo
Lia patro estis instruisto, unue en Daugmale. En la jaro 1900 la familio transloĝiĝis. Tālivaldis lernis en paroĥa lernejo en Ķekava kaj en reallernejo en Ventspils, kie li abiturientiĝis en 1913.
En la sama jaro li ekstudis en la ekonomia fakultato de Politeknika Instituto de Rigo. Finstudinte li akiris la titolon de "cand. rer. merc.". Li unue laboris kiel doganeksperto, en 1933 kiel instruisto en komercaj lernejoj. Indra estis vegetarano kaj abstinenculo. Post la soveta okupado de Latvio oni arestis lin la  kaj deportis lin kun multaj latvoj al Molotova provinco, kie li mortis en gulago Usollag.

## Esperanta agado
Indra fariĝis esperantisto en 1914. Li eklaboris ĉe Vladimiro fon Ŝmurlo. Post transloĝiĝo al Moskvo li fariĝis estrarano de Moskva Esperanto-Societo (1915-1920) kaj instruisto ĉe Moskva Instituto de Esperanto. Post la sendependiĝo de Latvio li en 1921 organizis la movadon en Rigo; estrarano de Latva Esperanto-Societo 1921-24, 1928-1932, okfoje ĝia prezidanto. UEA-delegito en Rigo de 1922, ĉefdelegito de UEA de 1925. Indra estis prezidanto de 1-a Baltlanda Esperanto-Kongreso en Rigo en 1930. Latva sekretario de Internacia Cseh-Instituto de 1930.

Tradukis latven Ĉefeĉ-ŝlosilon, 1928. Kompilis la unuan pli ampleksan vortaron latvan-esperantan "Ileva", Riga 1932. Ĉefkunlaboranto de la Enciklopedio de Esperanto.

## Verkoj
***1928**:  [Ŝlosilo de Esperanto]. , [1928]. [2], 10, [24] p. - 2a eld. 1932.
***1932**: , 1932. 96 p.

## Eksteraj ligiloj 
*[Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=indra+talivalds&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Talivaldo Indra en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Latvaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj