open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Islama ŝtato

**Islama ŝtato** () estas tipo de registaro, en kiu unuaranga bazo por la regado estas la ŝario (*ŝaria* aŭ islama religia juro). El la komencaj jaroj de Islamo, nombraj registaroj fondiĝis kiel "Islamaj", ĉefe la Kaliflando establita de la islamia profeto, nome Muhammad kaj tio inkludis sekvajn registarojn regitajn laŭ la estreco de kalifo (kun signifo "sukcedanto" de Muhammad, la profeto).
[eta|dekstra|350px|[Islama ŝtato|Islamaj ŝtatoj (malhel-verde), ŝtatoj kie Islamo estas la oficiala religio (hel-verde), laikaj ŝtatoj (blue) kaj aliaj (oranĝe), inter la landoj kun la islamana majoritato (plimulto).]]
Tamen, la termino "Islama ŝtato" prenis pli specifajn modernajn konotaciojn ekde la 20a jarcento. La koncepto de moderna islama ŝtato rekonstruiĝis fare de ideologoj kiaj Abul A'la Maududi, Ajatolaho Ruhollah Ĥomejni, Israr Ahmed, kaj Sajid Kutb. Kiel ĉe la komenca koncepto de kaliflando, la moderna islama ŝtato havas radikjon sur la islama juro. Ĝi estas muldita laŭ la regado fare de Muhammad. Tamen, malkiel kaliflandaj registaroj kiuj estis imperiaj despotismoj aŭ monarkioj (arabe: *malik*), moderna islama ŝtato povas aliri al modernaj politikaj institucioj kiaj balotadoj, parlamentoj, juro, kaj popola suvereneco.

## Vidu ankaŭ 
* Islama respubliko
* Religio de ŝtato
* Laika ŝtato
* Islamismo

## Eksteraj ligiloj 
* Why Islamic States Would Be Bad for Muslims


Kategorio:Islamismo
Fulana Milito

eta|270pxLa **Fulana Milito** de 1804–1808, konata ankaŭ kiel **Fulani Ĝihado** aŭ **Ĝihado de Usman dan Fodio**, estis milita konflikto okazinta en teritorioj de lanunaj Niĝerio kaj Kameruno. La milito ekis kiam Usman dan Fodio, elstara islama fakulo kaj instruisto, estis ekzilita el Gobir fare de la reĝo Junfa, unu el siaj iamaj studentoj.

Usman dan Fodio kunigi armeon de Fulanoj por fari ĝihadon kontraŭ la Haŭsaj regnoj de la nordo de Niĝerio. La trupoj de Usman dan Fodio malrapide konkeris pli kaj pli de la Haŭsaj regnoj, kaptis Gobir en 1808 kaj ekzekutis la reĝon Junfa. La milito rezultis en la kreado de la Sokoto Kaliflando, estrita de Usman dan Fodio, kiu iĝis unu el la plej grandaj ŝtatoj en Afriko en la 1800-aj jaroj. Ties sukceso inspiris similajn ĝihadojn en Okcidenta Afriko.

Kategorio:Historio de Niĝerio
Givenchy

**Givenchy** estas franca varomarko kiu produktas vestojn, akcesoraĵojn, parfumojn kaj kosmetikon .eta|GivenchyLa fasonisto Hubert de Givenchy establis la modofirmaon en 1952, kaj estris ĝin dum pli ol kvardek jaroj.

La plej konata vizaĝo de la marko estis Audrey Hepburn, danke al la filmo Breakfast at Tiffany's, en kiu la aktorino per la surhavo de eta nigra robo fariĝis mondfama. Ankaŭ por Audrey Hepburn, Givenchy kreis la parfumon L'interdit .

Kategorio:Francaj firmaoj
Reĝa Niĝeria Kompanio

eta|300ra|dekstra|Flago de la Reĝa Niĝeria Kompanio
La **Reĝa Niĝeria Kompanio** aŭ **Reĝa Niĝera Kompanio** kaj en angla **Royal Niger Company** estis komerca kompanio formita de la registaro de Britio en la 19a jarcento. Ĝi estis formita en 1879 kiel *United African Company * (Unuiĝinta Afrika Kompanio) kaj renomigita al *National African Company* (Nacia Afrika Kompanio) en 1881 kaj al *Royal Niger Company* (Reĝa Niĝera Kompanio) en 1886.

Tiu kompanio ekzistis dum kompare mallonga periodo (1879–1900) sed ludis gravegan rolon por la formado de la Kolonia Niĝerio, ĉar ĝi permesis al la Brita Imperio establi kontrolon super la malsupra fluejo de la Niĝero&nbsp;kontraŭ la germana konkurenco fare de Bismarck dum la 1890-aj jaroj. En 1900, la teritorioj kontrolitaj de la kompanio iĝis la Sudniĝeria Protektorato, kiu siavice unuiĝis kun la Nordniĝeria Protektorato por formi la Kolonion kaj Protektoraton Niĝerion&nbsp;en 1914 (kiu eventuale akiris sendependecon ene de la samaj limoj kiel la Federacia Respubliko Niĝerio&nbsp;en 1960).

## Referencoj 
## Literaturo 
* "Nigeria" en *Encyclopædia Britannica*, 11a eld. 1911.
* "Sir George Dashwood Taubman Goldie" en *Encyclopædia Britannica*, 11a eld.
* "Sir Frederick John Dealtry Lugard" en *Encyclopædia Britannica*, 11a eld.

Kategorio:Historio de Niĝerio
Hochspeyerbach

La rojo **Hochspeyerbach**  estas ĉirkaŭ 21&nbsp;km longa orografie maldekstra flankrivero de la Speyerbach en la Palatinata Arbaro, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

## Nomo 
La mezepoka nomo estis *Hospira*. Eble la nomo venas de Speyerbach (*Spira*, *Spiraha*).

Alia teorio diras, ke la vorto *Spiraha* venas de la malnovgermana „spiwan“ = kraĉi kaj la ĝermana sufikso -aha = (fluanta) akvo. *Spiraha* signifas kraĉita akvo. Do, la fonto donis la nomon al la rivereto.“

## Rivervojo 
La rivereto Hochspeyerbach fontas en la vilaĝo Hochspeyer proksime al la naĝejo. La rojo etis barita en antaŭaj tempoj. Tiu fontolageto nur estas biotopo. Post la trafluo de la trajnlinio Ludwigsbahn–Alsenztalbahn alfluas ĝin de maldekstre la Fischbach. post kelkaj kilometroj ĝi enfluas la baraĵlageton Franzosenwoog. Ĉe la vilaĝkomenco de Frankenstein enfluas de maldekstre la Glasbach. En la vilaĝola rojo turniĝas ak sudoriento direkte al Neustadt ĉe la Vinstrato. Kelkaj kilometrojn malantaŭ Frankenstein alfluas ĝin la rojo Leinbach. Pote ĝi trafluas la komunumoj Weidenthal kaj Neidenfels, antaŭ ĝi inter Frankeneck kaj Lambrecht de maldekstre en la riveron Speyerbach.

## Specialaĵoj 
La Hochspeyerbach nenie havas ankoraŭ naturan fluejon. Tuj post la fonto ĝi fluas en tubo inclusive, poste tra Hochspeyer en kanalo. Ankaŭ en la aliaj lokoj ĝi fluas en tuboj aŭ kanaloj. De la alfluejo de la Fischbach ĝi estis uzata por flosi lignon. Tial la riverbordo jam frue estis glatigita kaj malkurbigita. Tiam oni uzis lignoplektaĵon kaj ekde la 19a jarcento ŝtonojn. Ankaŭ la riveretfundo estas pavimita.

## Eksteraj ligiloj 
* Lauf und Einzugsgebiet des Hochspeyerbach auf dem Online-Kartenserver *Landesinformationssystem des Naturschutzverwaltung Rheinland-Pfalz* (LANIS)
* Speyerbach.info

## Referencoj 
Kategorio:Riveroj en Rejnlando-Palatinato
Kolonio kaj Protektorato Niĝerio

La **Kolonio kaj Protektorato Niĝerio** aŭ en angla **Colony and Protectorate of Nigeria** estis kreita kiel merĝo de Nordniĝeria Protektorato kun Sudniĝeria Protektorato la 1-an de januaro de 1914, pro kreskanta konflikto kun la germanaj kolonioj.

Kiel unu el plej riĉaj britaj kolonioj, ĝi estis bona kandidato por esti la unua kolonio kiu ricevis sendependecon. Niĝerio ricevis dekomence pliigitan aŭtonomecon kiel Federacio de Niĝerio en la 1-a de oktobro de 1954 kaj poste iĝis tute sendependa en 1960.

## Eksteraj ligiloj 
* The British Empire - Nigeria

Kategorio:Historio de Niĝerio
Kolonia Niĝerio

eta|Kolonia Flago de Niĝerio

Influo de la Brita Imperio sur la teritorioj kiuj nune formas Niĝerion ekis per la *Slave Trade Act* de 1807 nome la malpermeso de la sklavokomerco por britoj en 1807. La rezulta falo de la afrika sklavokomerco kondukis al dekadenco kaj eventuala falo de la Ojo Imperio. Brita influo ĉe la areo de la rivero Niĝero pliiĝis laŭgrade dum la 19a jarcento, sed Britio fakte ne okupis la areon ĝis 1885, kaj tiam pro konkurenco kun Francio kaj Germanio.

La kolonia periodo propre en Niĝerio daŭris el 1900 al 1960. En 1900, la Niĝermarborda Protektorato kaj kelkaj teritorioj de la Reĝa Niĝeria Kompanio estis unuigitaj por formi la Sudniĝerian Protektoraton, dum aliaj teritorioj de la Reĝa Niĝeria Kompanio iĝis la Nordniĝeria Protektorato.

En 1914, la Norda kaj Suda Niĝeriaj Protektoratoj estis unuigitaj en la Kolonio kaj Protektorato Niĝerio dum restis konsiderinda regiona aŭtonomeco inter la tri ĉefaj regionoj. En la 1-a de oktobro, 1960, Niĝerio akiris sendependecon.

## Literaturo 
* Country Studies On-Line - Nigeria at the Library of Congress
* Toyin Falola kaj Matthew M. Heaton, *A History of Nigeria*, Cambridge, 2008, ISBN 978-0-521-68157-5

Kategorio:Historio de Niĝerio
Federacio de Niĝerio

La **Federacio de Niĝerio** aŭ en angla **Federation of Nigeria** estis ŝtato antaŭa al la nuntempa Niĝerio. Ĝi ekzistis inter la 1-a de oktobro de 1960 kaj la 1-a de oktobro de 1963.

Kiam la brita regado finis en 1960, La Niĝeria Sendependiga *Act* de 1960 transformis la Federacion de Niĝerio en sendependa suverena ŝtato membro de la Komunumo de Nacioj. Niĝerio kunhavis la suverenecon (Britia monarko Elizabeto la 2-a) kun la aliaj ŝtatoj membroj de la Komunumo de Nacioj. La monarkaj konstituciaj roloj estis ĉefe delegitaj al la Ĝeneralaj Guberniestroj de Niĝerio. La reĝa sukcedo estis regata de la angla *Act of Settlement* de 1701. Du gravuloj tenis la postenon de Ĝenerala Guberniestro:

# Siro James Wilson Robertson,  oktobro 1960 - 16-a de novembro 1960
# Nnamdi Azikiwe 16-a de novembro, 1960 – 1-a de oktobro, 1963

Abubakar Tafawa Balewa tenis la postenon de ĉefministro (kaj registarestro).

La Federacia Respubliko Niĝerio ekekzistis en la 1-a de oktobro 1963. La monarkio estis nuligita kaj Niĝerio iĝis Respubliko ene de la Komunumo de Nacioj. Sekve al la nuligo de la monarkio, la iama Ĝenerala Guberniestro Nnamdi Azikiwe iĝis Prezidento de Niĝerio.

Elizabeto la 2-a ne vizitis la Federacion de Niĝerio inter 1960 kaj 1963. Ŝi ja vizitis ĝin en:
*1956 (28-a de januaro – 16-a de februaro): kiel Reĝino de la Unuiĝinta Reĝlando
*2003 (3-a – 6-a Decembro): kiel Ŝtatestro de la Komunumo de Nacioj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.archontology.org/nations/nigeria/01_polity.php
* http://www.archontology.org/nations/nigeria/00_1954_1963_gg.php
* http://www.archontology.org/nations/nigeria/00_1960_1963_s.php
* http://www.worldstatesmen.org/Nigeria.htm
* http://hansard.millbanksystems.com/commons/1960/jul/04/commonwealth-prime-ministers-conference#S5CV0626P0_19600704_HOC_246* 
* http://hansard.millbanksystems.com/lords/1963/dec/17/nigeria-republic-bill#S5LV0254P0_19631217_HOL_211 
* http://hansard.millbanksystems.com/lords/1963/dec/18/royal-commission#S5LV0254P0_19631218_HOL_141 

Kategorio:Historio de Niĝerio
Kategorio:Brita Imperio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1960
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1963
13583 Bosret

'*13583 *Bosret'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla (Ĉilio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la belga blinda komponisto Nicolas Bosret (1799–1876), orgenisto ĉe la Kirko Saint-Loup de Namuro. En 1851 li komponis * Li Bia Bouquèt'', kiu iĝis la oficiala himno de la urbo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1993
Bruchbach

**Bruchbach estas la nomo de jenaj fluantaj akvejoj:
* Bruchbach (Aller), la dekstra flankrivereto de la rivero Nebenbach de Aller, Malsupra Saksio, Germanio
* Bruchbach (Haggraben), flankrivero de la Haggraben en la distrikto Aschaffenburg, Bavario, Germanio
* Bruchbach (Hessel), flankrivero de la rivero Hessel en la distrikto Gütersloh, Nordrejn-Vestfalio, Germanio
* Bruchbach (Mühlenbach), maldekstra flankrivero de la Mühlenbach en Nordrejn-Vestfalio, Germanio
* Bruchbach (Otterbach), alfluanto de la Otterbach en Rejnlando-Palatinato, Germanio

**Bruchbach''' estas ankaŭ:
* nomo de la upra parto de la rivereto Mooslauter, flankrivero de la rivereto Lauter, distrikto Kaiserslautern, Rejnlando-Palatinato, Germanio
* nomo de la supra parto de la rivereto Rotbach, flankrivero de la rivero Erft en Nordrejn-Vestfalio, Germanio
Nordniĝeria Protektorato

**Norda Niĝerio** **Suda Niĝerio** estis britia protektorato en la internaj nordaj areoj de nuntempa Niĝerio, formita en 1900 kiu daŭris ĝis 1914 kaj kovris la nordan parton de kio estas nune Niĝerio. La protektorato etendis 410,000&nbsp;km kaj inkludis la teritoriojn de Sokoto Kaliflando kaj de Kano Emirlando kaj partoj de iama Bornu Imperio, konkerita en 1902. La unua Alta Komisiisto de la protektorato estis Frederick Lugard, kiu aktive subpremis revoluciojn kaj kreis sistemon de administrado konstruita ĉirkaŭ indiĝenaj aŭtoritatoj. La Protektorato finiĝis en 1914, kiam ties areo estis unuigita kun la Sudniĝeria Protektorato kaj la Lagosa Kolonio, kaj iĝis la Norda Provinco de la Kolonio kaj Protektorato de Niĝerio.eta|dekstra|Suda kaj Norda Niĝerio ĉirkaŭ 1914 sur mapo de John Bartholomew & Co. de Edinburgo.En 1914, Suda Niĝerio estis kunigita kun la Nordniĝeria Protektorato por formi la ununuran kolonion de Niĝerio. La unuigo estis farita pro tialoj de ekonomio pli ol de politiko — Nordniĝeria Protektorato havis buĝetan deficiton; kaj la kolonia administrado serĉis uzi la buĝetan solvon en Suda Niĝerio por nuligi la deficiton.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* The British Empire – Northern Nigeria

Kategorio:Historio de Niĝerio
(13581) 1993 QX4

**(13581) 1993 QX4** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San-Diego, Kalifornio, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1993
Glasbach (Hochspeyerbach)

La rojo **Glasbach** estas ĉ. 3,7&nbsp;km longa orografie maldekstra flankrivero de la Hochspeyerbach en la Palatinata Arbaro, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

## Rivervojo 
La rojo fontas sur alteco de 317 m en la arbaro de Diemerstein sur la teritorio de la komunumo Frankenstein. Ĝi fluas sudorienten kaj post 500 m alfluas de maldekstre etan rojon kun la nomo *Siebenquellenbach* (= spfonta rojo).

Poste ĝi pasas kelkajn fiŝlagetojn antaŭ ĝi enfluas en la unuan de kvar baraĵlagetoj, kiuj estis uzataj por kreskigi fiŝojn. Hodiaŭ ili estas en posedo de la NABU, t.e. Mediopotekto Ligo Germanio.

Poste la *Glasbach* fluas supre de la burgo Diemerstein antaŭ ĝi fluas por 500 m tra tubo. post ĝi fluas denove ĉ 100 m subĉiele ĝis ĝi denove malaperas en tubo kaj nur mallonge antaŭ ĝia fino ĝi denove fluas subĉiele kaj enfluas la rojon *Hochspeyerbach* de maldekstre sur alteco de 242 m.

## Alfluantoj 
* Siebenquellenbach (*Langentalbach*) (*maldekstre*), 1,0&nbsp;km

## Historio 
La nomon *vitrorojo* (= *Glasbach*) ĝi ricevis en la novepoko, ĉar ĝis la Tridekjara Milito estis vitrofarejoj en la valo..

En aŭtuno 2009 la alta parto de la rojo estis seka.

dosiero:Glasbach1.JPG|unu el la rojon nutrantaj fontoj (nun seka)
dosiero:Glastal1.JPG|la subra valo de la Galsbach apartenas al Fischbach

## Referencoj 
Kategorio:Riveroj en Rejnlando-Palatinato
George Taubman Goldie

dekstra|eta|Siro George Dashwood Taubman Goldie pentrita de Siro Hubert von Herkomer
**Siro George Dashwood Taubman Goldie** (20a de majo 1846 – 20a de aŭgusto 1925) estis administranto de Manksinsulo. Li ludis gravan rolon en la fondo de Niĝerio, nome de la brita koloniado de tiuj teritorioj. Multmaniere, lia rolo estis simila al tiu de Cecil Rhodes aliloke en Afriko sed mankis al li la propagandemon de Rhodes.

Kategorio:Koloniismo
Kategorio:Britaj politikistoj
Sistano

**Sistano** aŭ **Sistanujo** (Perse: سیستان, Sistane: Sisto) estas antikva regiono, ne precize difinebla teritorio en hodiaŭa orienta Irano (Provinco Sistano kaj Baluĉistano), suda Afganio kaj norda Pakistano. 

## Historio
Sistano iam estis la hejmlando de Sakaj, Skita tribo de Irana deveno. Safaridoj, unu el la fruaj Iranaj dinastioj en la Islama erao, estis origine de Sistano. 

## Lingvo
Sistananoj parolas Sistane (ankaŭ nomata *Sistonia* kaj *Zabolia*, unu el ĉefaj dialektoj de la persa lingvo), plejparte en sudorienta, norda kaj nordorienta Irano, nordokcidenta Pakistano, sudokcidenta Afganio kaj suda Turkmenio. 

## Referencoj
* "Natural Phonological Processes in Sistani Persian of Iran". Okati, Farideh, Ahangar, Abbas Ali, Anonby, Erik, Jahani, Carina. Iranian Journal of Applied Language Studies, 2:1, (2010), pp. 93–120. 
* infoplease.com 

Kategorio:Geografio de Irano
13582 Tominari

'*13582 *Tominari'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazurō Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Ichiro Tominari'', gubernian registaran oficiston kaj bone konatan amatoran astronomon en Oita. Li komencis studi la  kiam li estis studanto en universitato kaj poste li interesiĝis pri galaksia astronomio. Li estis poste direktoro pri planado de la Astronomia Socio de Oita.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Kazuro Watanabe
Kategorio:Malkovrita de Kin Endate
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1993
Armeo de Azerbajĝano

La **azerbajĝana armeo** (azerbajĝana: *Azərbaycan Silahlı Qüvvələri*) la aera armeo, la aera defenda armeo kaj la landlima gardistaro estas la kvar branĉoj de la tuta armeo de Azerbajĝano. Tiu ĉi strukturo de la azeraj militistoj estis pretigata post la malapero de Sovetunio en 1991 per la kreado de la Ministerio de Defendo en 1992. La Ĉefkomandanto estas la prezidento de Azerbajĝano, Ilham Alijev. La Ministerio de Defendo okupiĝas pri la politika gvidado, nuntempe gvidata de Zakir Hasanov, dume ekzistas militkomando sub la Plejalta Ŝtato, gvidata de la Kolonelo Generalo Najmaddin Sadigov.

eta|maldekstra|Azerbajĝana Armeo defiladas.

La aktiva armeo havas ĉ. 126.400 soldatojn (ĉiuj profesiuloj), kun aldona rezervo je 67.000, kaj “rezervo de la rezervo” de 350.000. La landlimaj gardistoj okupiĝas pri la sekureco kaj gvidado de la landlimoj kun Armenio, Irano, Kartvelio, Rusio kaj Turkio. En la supozata kazo je eventuala invado, Azerbajĝano estas preparata por la mobilizado de ĉiu sana viro inter 15 kaj 49, ĉiuj kun antaŭaj militistaj studoj.
Sudniĝeria Protektorato

**Suda Niĝerio** estis britia protektorato en la marbordaj areoj de nuntempa Niĝerio, formita en 1900 el la kunigo de la Niĝermarborda Protektorato kun teritorioj regataj de la Reĝa Niĝeria Kompanio ĉe Lokoja ĉe la Niĝera Rivero.La Lagosa Kolonio estis aldonita en 1906, kaj la teritorio estis oficiale renomita **Kolonio kaj Protektorato de Suda Niĝerio**. En 1914, Suda Niĝerio estis kunigita kun la Nordniĝeria Protektorato por formi la ununuran kolonion de Niĝerio. La unuigo estis farita pro tialoj de ekonomio pli ol de politiko — Nordniĝeria Protektorato havis buĝetan deficiton; kaj la kolonia administrado serĉis uzi la buĝetan solvon en Suda Niĝerio por nuligi la deficiton.

## Referencoj 
## Literaturo 
*
*
*
*
* 
*
* 
*
*
*
* Adiele Afigbo, "Sir Ralph Moor and the Economic Development of Southern Nigeria, 1896–1903", *Journal of the Historical Society of Nigeria*, 5/3 (1970), 371–97 
* Adiele Afigbo, *The Warrant Chiefs: Indirect Rule in Southeastern Nigeria, 1891–1929* (1972) 
* Robert Home, *City of Blood Revisited: A New Look at the Benin Expedition of 1897* (1982) 
* Tekena Tamuno, *The Evolution of the Nigerian State: The Southern Phase, 1898–1914* (1972)
* J. C. Anene, *Southern Nigeria in Transition, 1885–1906: Theory and Practice in a Colonial Protectorate* (1966)
* Obaro Ikime, *Merchant Prince of the Niger Delta: The Rise and Fall of Nana Olomu, Last Governor of the Benin River* (1968)

Kategorio:Historio de Niĝerio
Kategorio:20-a jarcento en Niĝerio
Abubakar Tafawa Balewa

**Siro Abubakar Tafawa Balewa**, OBI (Decembro de 1912 – 15a de Januaro de 1966) estis Niĝeria politikisto, kaj ĉefministro de sendependa Niĝerio. Li havis islaman edukadon kaj poste altedukadon en Londono. Poste li iĝis inspektisto pri edukado por la brita kolonia administrado. Li eniris en politiko en la Norda Regiono. Li jam estis ministro en la 1950-aj jaroj. Li restis ĉefministro en 1960 kun la sendependeco kaj estis reelektita en 1964. Li ludis gravan rolon por disvolvigi kontaktojn kun la francparolantaj najbaraj landoj kaj por interveni en la krizo de Kongo de 1960–1964. Li estis elpostenigita kaj murdita en militista puĉo en la 15a de januaro, 1966.

## Referencoj 
* Kalu Ezera;, Constitutional Developments in Nigeria: An Analytical Study of Nigeria's Constitution-Making Developments and the Historical and Political Factors That Affected Constitutional Change, 1960
* James S. Olson, Robert S. Shadle; Historical Dictionary of the British Empire, Greenwood Press, 1996

Kategorio:Niĝeriaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Niĝero
Konstruiganto

**Konstruiganto** estas la jure kaj ekonomie respondeca komisianto je la realigo de konstruaj projektoj. Kiel konstruiganto validas, kiu prepar(ig)as aŭ realig(ig)as propranome aŭ je propra aŭ fremda fakturo konstruprojektojn. Konstruiganto povas estis kaj natura persono kaj ankaŭ jura persono. En ĉiu lando la figuro de Konstruiganto diversas depende de la nacia juro rilate al funkcioj, respondecoj, devoj, rajtoj ktp. Ĉefa diferenco estas inter Konstruiganto kiu konstruigas sian propran loĝejon kaj Konstruiganto kiu funkcias kiel profesiulo kaj tiele temas pri metio, nome Konstruigisto.

Kategorio:Konstrua juro en Germanio
Kategorio:Konstruado
Preĝejpatroneco

]]
**Preĝejpatroneco** estas la patroneco de landa aŭ biena reganto super preĝejo, kiu troviĝas sur lia teritorio. Ĝenerale preĝejpatroneco estas jura ligo inter paroĥo kaj sia patrono. Depende de la jura elfofmado patronecon povas alpreni persono, kiu akceptas apartan respondecon por iu preĝejo, ĉu laŭforme de regule pagenda kotizo aŭ laŭforme de sindevigo de patrono teni la kostojn de konstruprojekto.

## Vidu ankaŭ
* Mecenatismo

## Ligoj 
* http://www.kath.ch/skz-1997/schweiz/sc41a.htm  
* http://www.rzuser.uni-heidelberg.de/~cd2/drw/e/ki/rchp/atro/kirchpatron.htm

Kategorio:Germania juro
Kategorio:Eklezia juro en Germanio
Azerbajĝana Aerarmeo

La **Azerbajĝana Aer-Armeo** () estas malgranda branĉo de la azerbajĝana armeo kreita en 1992 de Azerbajĝano post la disiĝo de Sovetunio. Ĝi estis ekipita, formita kaj organizita por plifortigi la aeran taktikon por la surtera armeo. Ĝi agis atakante elaere dum la milito en Montara Karabaĥo. Ĝi donis helpon dum la bataloj de la milito de 1992 al 1994.250px|eta|dekstra|Blazono de Azerbajĝana Aerarmeo.La Azerbajĝana Aer-Armeo havas ankaŭ triarangan rolon havigi strategian aertransporton kaj loĝistikan kapablon al Azerbajĝano. La Azerbajĝana Aer-Armeo dungas proksimume 8,000 homojn plentempe (ekzemple proksimume 1,000 pilotojn) kaj utiligas proksimume 500 militaviadilojn same kiel diversajn transportajn kaj trejnajn aviadilojn. Ekde 2003, la azerbajĝana prezidanto financis modernigadon kaj grandigadon de la militaviadilaro.

La traktato pri la konvenciaj fortoj de Eŭropo limigas al Azerbajĝano la posedon de 300 ĉasaviadiloj kaj 200 helikopteroj.

Aerarmeo
Aerarmeo
Kategorio:Aerarmeoj laŭ landoj
Angl-Ara Milito

La **Angl-Ara Milito** (1901–1902) estis konflikto inter la Aro Konfederacio en teritorioj kie nun estas la Orienta Regiono de Niĝerio, en la tiama Brita Imperio. La milito ekis pro kontraŭstaroj inter estroj de la Aro popolo (el Igboj) kaj la kritaj koloniistoj post jaroj de malsukcesa negocado. Tio pliakriĝis dum la lastaj jardekoj de la 19a jarcento pro pliiĝanta eniro de britoj en la internaj regionoj de posta Niĝerio. Diversaj ekspedicioj de britoj okazis en novembro de 1901. Bataloj pluis ĝis printempo de 1902 kiam Aro estis venkita en la lasta ĉefa batalo de Bende. Aro-estroj estas ekzekutitaj. Oni ĉirkaŭkalkulis inter 700–800 britaj mortintoj, dum oni ne scias pri mortintoj pli nombraj inter indiĝenoj.

## Ĉefaj bataloj
* Bataloj en la areo Oguta/Owerri (Novembro 1901)
* Bataloj en Esu Itu (Decembro 1901)
* Bataloj en Arochukwu (Decembro 1901)
* Batalo de Edimma (Januaro 1902)
* Batalo de Ikotobo (Januaro 1902)
* Batalo de Ikorodaka (Februaro 1902)
* Batalo de Bende (Marto 1902)

## Eksteraj ligiloj
* http://www.aronetwork.org/ 
* http://www.onwar.com/aced/data/alpha/aro1901.htm 
* http://www.nigerdeltacongress.com/karticles/longjuju.htm
* http://www.britishcolonialafrica.com/PDFS/1_A_Falkland_Islander_DSO.pdf 
* http://books.google.com/books?id=WNwgU_0wQukC&pg=PA124&lpg=PA124&dq#v=onepage&q=&f=false
* http://books.google.com/books?id=Hd-Jp1t2n4sC&pg=PT32&lpg=PT32&dq#v=onepage&q=&f=false
* http://www.army.forces.gc.ca/DLCD-DCSFT/pubs/bushwarfare/BushWarFare.pdf 

Kategorio:Historio de Niĝerio
Kategorio:20-a jarcento en Niĝerio
Katedralo de Narbono

eta|Katedralo de Narbono
eta|maldekstre|Plano
La **katedralo de Narbono** () je Narbono en suda Francujo estas romkatolika iama katedralo. Ekde 1840 ĝi tenas en Francujo la staton de historia monumento. Per sia ĥorejo alta je 41 metroj ĝi apartenas al la plej altaj de Francujo.

## Historio 
La konstruo de la katedralo komenciĝis en 1272. Ĝis en la 18-a jarcento Narbono estis ĉefepiskopa sidejo, ĝis kiam ĝi pro la konkordato de 1801 enfandiĝis en la episkopujon Karkasuno. Saint-Just-et-Saint-Pasteur ricevis la staton de kun-katedralo.

La aparta de ĉi tiu katedralo estas, ke temas pri konstruruino. Nur la ĥorejo (altarejo) estis finkonstruata kaj estas nun uzata kiel preĝejo.

## Vidu ankaŭ 
* Transfiguriĝo (Rafaelo)

## Eksteraj ligiloj 
* Bildaro pri la katedralo de Narbonne

Kategorio:Historiaj monumentoj en Francio
Kategorio:Kunkatedraloj en Francio
Kategorio:Gotikaj katedraloj en Francio
Kategorio:Narbonne
Leinbach (Hochspeyerbach)

[eta|kavalira ŝtono ĉe Leinbach honore al Emil Haupt, forstmajstro kaj membro de [Pfälzerwald-Verein]]

La rojo **Leinbach** estas ĉ. 14&nbsp;km longa orografie dekstra flankrivero de la Hochspeyerbach en la Palatinata Arbaro, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝi apartenas al la akvokolektan areon de la rivereto Speyerbach, kiu estas maldekstra flankrivero de la Rejno.

## Rivervojo 
La origina fonto de la rojo situis tuj oriente de la Palatinata Akvodislimo kaj ĉ. 900 m nordoriente de la domareto Stüterhof ĉe la sudokcidenta flanko de la 507 m alta monto Leiterberg.
La ĉefa fonto situas 300 m okcidente de Waldleiningen tuj apud la lageto Seewoog. La rojo fluas nordorienten tra la komunumo Waldleiningen. Poste ĝi atingas la teritorion de la komunumo Frankenstein. Ĝi enfluas inter Frankenstein kaj Weidenthal la riveron Hochspeyerbach.

La rojo ne havas flankriverojn, sed ricevas akvon de plurajn diversfortajn fontojn.

## Nomo 
La nomo de la akvejo ekestis en la mezepoko kaj rilatas al la arbo „Leinbaum“, tiel nomiĝis en tiu epoko kaj plataneca acero kaj platanfolia tilio. Ambaŭ arbospecioj kreskis ofte ĉe la riveretbordo.

## Eksteraj ligiloj 
* Speyerbachprojekt

## Referencoj 
Kategorio:Riveroj en Rejnlando-Palatinato
13605 Nakamuraminoru

'*13605 *Nakamuraminoru'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazurō Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (insulo Hokajdo).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Minoru Nakamura*, aktivan volontulon por la popularigo de astronomio kaj en aktivecoj por infanoj kaj junularo depost lia emeritiĝo kiel ĉefo de elementa lernejo en Kuroiŝi, gubernio Aomori. Li estis prezidanto de la Asocio *Kuroishi Subaru'' de 1992.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Kazuro Watanabe
Kategorio:Malkovrita de Kin Endate
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1994
Deubel

**Deubel** estas la esprimo por  diablo en kelkaj regionoj de Germanlingvio.

**Deubel** estas ankaŭ la familia nomo de jenaj personoj:

* Fritz Deubel (1898–1966), germana geologo
* Heinrich Deubel (1890–1962), germana KZ-komandanto
* Ingolf Deubel (* 1950), germana politikisto (SPD)
* Joseph Deubel (1716–1793), lignoskulptisto
* Léon Deubel (1879–1913), franca lirikisto
* Max Deubel (* 1935), germana motorcikla vetkuristo
Perényi

**Perényi** [perEnji] estas historia familia nobela nomo en Hungario. Tiu nomo ne formortis, ankaŭ nun vivas Perényi-oj en Hungarlando.
eta|Blazono de familio Perényi
[eta|[Alo portanta la nomon Perényi en fortikaĵo de Sárospatak]]

## Historio 
La unua mencio pri Perényi okazis dum la mezepoko. La familio ricevis la nomdonantan vilaĝon Perény (nuntempa vilaĝparto de Perín-Chym en Slovakio) en la 1290-aj jaroj. La idoj disbranĉiĝis, multe da familianoj havis altajn reĝajn postenojn, parte ili portis la rangon barono ekde 1590. Tamen pli fama branĉo estis la palatina branĉo.

Ĝis la 20-a jarcento la plej famaj Perényi estis:
* Imre Perényi (palatino)
* Zsigmond Perényi (ministro)
* Zsigmond Perényi (martiro)
* Péter Perényi (krongardisto)
* Imre Perényi (kanceliero)
* Ferenc Perényi (episkopo)
* Imre Perényi (kanoniko).

En la modernaj tempoj (jam sen nobeleco) la plej famaj Perényi estis:
* Imre Perényi (arkitekto)
* Miklós Perényi (violonĉelisto)
* János Perényi (aktoro)
* László Perényi (aktoro)

## Fontoj 
* http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/081/pc008113.html#7 

Kategorio:Hungaraj familiaj nomoj
Helmut Meyer

**Helmut Meyer** estas la nomo de jenaj personoj:

* Helmut Meyer (aŭtoro) (1904–1983), germana aŭtoro
* Helmut Meyer (sportfunkciisto) (1926–2001), germana sportfunkciisto
* Helmut Meyer (SPD) (1928–2012), germana politikisto (SPD)
* Helmut Meyer von Bremen (1902–1941), germana komponisto

**Vidu ankaŭ:**
* Helmut Mayer (* 1966), aŭstra skiisto
* Helmut Meier (1897–1973), germana instruisto kaj ĝermanisto
* Helmut Maier
Gorton

**Gorton** estas la familia nomo de jenaj personoj:

anoj de la karintiaj industriista kaj bienposedanta familio Gorton (familio)
* Ferdinand Gorton (* 1952), aŭstra landa ĉasista majstro
* Gustava Aloisia Gorton (1863–1920), aŭstra trinkejestrino
* Johann Gorton (1780–1848), aŭstra merkat-juĝisto kaj komercisto
* Wilhelm Gorton
* Assheton Gorton (1930–2014), brita filmarĥitekto
* John Gorton (1911–2002), aŭstralia politikisto
* Slade Gorton (1928–2020), usona politikisto
 

**Gorton** estas la nomo de jenaj lokoj:
* Gorton (Manchester), urboparto de la brita urbo Manĉestro
* Gorton (Pensilvanio), loko en Usono
* Gorton (balotdistrikto), balotdistrikto en Viktorio (Aŭstralio)
Puccini (apartigilo)

** Puccini** [puĈIni] estas la familia nomo de jenaj personoj:

* Antonio Benedetto Puccini (1747–1832), itala komponisto
* Domenico Puccini (1772–1815), itala komponisto, avo de  Giacomo Puccini (1858–1924)
* Michele Puccini (1813–1864), itala komponisto, patro de  Giacomo Puccini (1858–1924)
* Giacomo Puccini (1712–1781) „la pli aĝa“, itala komponisto kaj orgenisto, praavo de  Giacomo Puccini (1858–1924) 
* Giacomo Puccini (1858–1924), itala komponisto
* Gianni Puccini (1914–1968), itala reĝisoro
* Ugo Eugenio Puccini Banfi (* 1935), kolombia sacerdoto, episkopo de Santa Marta
* Vittoria Puccini (* 1981), itala filmaktorino
Ohly

**Ohly** estas la familia nomo de jenaj personoj:

* Albrecht Ohly (1829–1891), germana politikisto kaj urbestro de Darmstadt 
* Ansgar Ohly (* 1965), germana juristo
* Dieter Ohly (1911–1979), germana klasikka arĥeologo
* Emil Ohly
* Friedrich Ohly (1914–1996), germana ĝermanisto
* Herbert Ohly (1901–1972), germana juristo kaj politikisto
* Karl Ohly (1860–1919), germana evangelia teologo
* Lars Ohly (* 1957), sveda politikisto
* William Ohly (1883–1955), angla-germana skulptisto kaj artkolektisto
Daly

** Daly** estas la familia nomo de jenaj personoj:

* Andrew Daly (* 1971), usona aktoro, komikisto kaj sceneja aŭtoro
* Brendan Daly (* 1940), irlanda politikisto
* Cahal Kardinal Daly (1917–2009), ĉefepiskopo de Armagh, Nordirlando
* Candice Daly (1963–2004), usona aktorino
* Carroll John Daly (1889–1958), usona aŭtoro
* Chuck Daly (1930–2009), usona korbpilkisto
* Claire Daly (* 1959), usona ĵazmuzikistino
* Conor Daly (* 1991), usona aŭtopiloto
* Daniel Daly (1873–1937), suboficisto de la usona mararmeo
* Derek Daly (* 1953), irlanda aŭtopiloto
* Dominick Daly (1798–1868), brita politikisto kaj kolonia guberniestro
* Edward Daly
* Eileen Daly (* 1963), brita aktorino kaj antistino
* Francis J. Daly (1886–1950), irlanda politikisto
* Géo Daly (1923–1999), franca ĵaz-vibrafonisto
*George F. Daly (1903-1983), inĝeniero
* Herman Daly (* 1938), usona ekonomo
* Ita Daly (* 1944), irlanda aŭtorino
* James Daly (1918–1978), usona aktoro
* James Joseph Daly (1921–2013), vicespiskopo de  Rockville Centre
* John Daly
* John S. Daly (* 1963), brita publicisto
* Keevil Daly (1923–2011), kanada levisto
* Marcus Daly (1841–1900), usona entreprenisto
* Mark Daly
* Lloyd William Daly (1910–1989), usona klasika filologo
* Mary Daly (1928–2010), usona teologino kaj radikala feministino
* Mary Daly (aŭtorino) (1896–1983), aŭstralia aŭtorino
* Reginald Aldworth Daly (1871–1957), usona geologo
* Susan Daly (* 1957), aŭstralia badmintonistino
* Timothy Daly (* 1956), usona aktoro
* Thomas Anthony Daly (* 1960), rom-katolika episkopo
* Tom Daly (1918–2011), kanada filmproducentom filmmuntisto kaj reĝisoro
* Tyne Daly (* 1946), usona aktorino
* William Davis Daly (1851–1900), usona politikisto

**Daly** staras por:
* Daly (rivero),  rivero en la Norda Teritorio, Aŭstralio

**Vidu ankaŭ:**
* Dali
* Ó Dálaigh, 
* Daley
* Dali (lingvo), lingvo el la familio de Non-Pama-Nyunga lingvoj
* Dalyurbo,  Daly City , grandurbo en Usono,  Kalifornio, kantono San Mateo.
Stünzli

**Stünzi** estas familia nomo el Svislando

* Hans Stünzi-Stünzi (1851–1908), svisa  silkfabrikestro
* Hans Stünzi (1889–1925), svisa silkfabrikestro
* Heinz Weinhold-Stünzi (1926–2004), svisa ekonomo
* Johannes Stünzi (1813–1888), svisa silkfabrikestro kaj pejzaĝpentristo
* Walter Stünzi (1891–1975), svisa silkfabrikestro kaj pentristo
Niĝerborda Protektorato

La **Niĝerborda Protektorato** aŭ en angla **Niger Coast Protectorate** estis britia protektorato ĉe la areo de la Oleriveroj ĉe nuntempa Niĝerio, origine establita kiel **Olerivera Protektorato** aŭ en angla **Oil Rivers Protectorate** en 1884 kaj konfirmita ĉe la Berlina Konferenco la venontan jaron, renomita en la 12-a de majo de 1893, kaj poste merĝita kun la mapitaj teritorioj de la Reĝa Niĝera Kompanio en la 1-a de januaro de 1900 por formi la novan enton de la Sudniĝeria Protektorato.[eta|[Viktoria (Britio)|Reĝino Viktoria sur poŝtmarko de la Niĝerborda Protektorato de 1894.]]
## Referencoj 
## Literaturo 
* Thomas Pakenham, *The Scramble for Africa* (Random House, 1991), pp.&nbsp;197–199

Kategorio:Britia Imperio
Kategorio:Historio de Niĝerio
Niĝera Delto

La **Niĝera Delto**, nome delto de la rivero Niĝero en Niĝerio, estas tre dense loĝata regiono foje nomata la **Oleriveroj** ĉar ĝi estis iam ĉefa produkta areo de palmoleo. La areo estis la Brita Olerivera Protektorato el 1885 ĝis 1893, kiam ĝi etendiĝis kaj iĝis la Niĝerborda Protektorato.

eta|Vido de la Niĝera Delto el la spaco. Nordo estas maldekstre.

La **Niĝera Delto**, kiel estas nuntempe difinita oficiale fare de la niĝeria registaro, etendas al ĉirkaŭ 70,000&nbsp;km² kaj konstituas 7.5% el la terareo de Niĝerio. Historie kaj kartografie, ĝi konsistas el nuntempa Bajelsa, Delta, kaj Rivera Ŝtatoj. En 2000, tamen, la reĝimo de Obasanjo inkludis la novajn entojn de Abia, Akwa-Ibom, Krosrivera, Edo, Imo kaj Ondo Ŝtatoj en la regiono. Ĉirkaŭ 31 milionoj da loĝantoj el pli ol 40 etnaj grupoj kiaj la Bini, Efikoj, Ibibioj, Igboj, Anaangoj, Oronoj, Iĝavoj, Icekirioj, Isokoj, Urhoboj, Ukvuanioj, kaj Kalabarioj, estas inter la loĝantoj de la Niĝera Delto, kiuj parolas ĉirkaŭ 250 diversajn dialektojn.

La **Niĝera Delto**, kaj la "South South Zone" (sudsuda zono), kio inkludas la teritoriojn de Akwa Ibom Ŝtato, Bajelsa Ŝtato, Krosrivera Ŝtato, Delta Ŝtato, Edo Ŝtato kaj Rivera Ŝtato estas du diferencaj entoj. Dum la Niĝera Delto estas la ole-produkta (nun nafto-produkta) regiono, la Niĝeria Sudsudo estas geo-politika zono.

La delto estas nafto-riĉa regiono, kaj estis centro de internacia polemikaro pri detrua poluado kaj ekocido, kleptokratio (ĉefe dum la reĝimo de Abacha), kaj perforto kontraŭ la homaj rajtoj je kio la nederlanda entrepreno Royal Dutch Shell estis implikita.

## Notoj 
## Referencoj 
* American Association for the Advancement of Science, Niger Delta 
* Niger-Delta Development Commission, Niger Delta: A Brief History 
* Environmental Rights Action 
* Niger Delta-Archive of News,Interviews, Articles, Analysis from 1999 to Present 
* *Proceedings of the Ibibio Union 1928-1937*. Edited by Monday Efiong Noah. Modern Business Press Ltd, Uyo.
* News on the Niger Delta
* Urhobo Historical Society (4a aŭgusto 2003). Urhobo Historical Society Responds to Itsekiri Claims on Wari City and Western Niger Dealta.
* "Nigeria's agony dwarfs the Gulf oil spill. The US and Europe ignore it"

## Eksteraj ligiloj 
* Curse of the Black Gold, Hope and betrayal on the Niger Delta , National Geographic, February 2007.
* More about the Niger Deltans

Kategorio:Geografio de Niĝerio
Kategorio:Niĝera Rivero
Seligmann

** Seligmann** estas la familia nomo de jenaj personoj:

* Adalbert Seligmann (1862–1945), aŭstra pentristo kaj arthistoriisto
* Aron Elias Seligmann (1747–1824), germana korta komercisto
* Caesar Seligmann (1860–1950), reformiama rabeno
* Eva Seligmann (1912–1997), germana reformiama pedagogo
* Gottlob Friedrich Seligmann (ankaŭ Seeligmann; 1654–1707), germana luterana teologo
* Henry Seligmann (1880–1933), german-juda monerkomercisto
* Johann Michael Seligmann (1720–1762), germana ilustristo kaj arkomercisto
* Kurt Seligmann (1900–1962), svis-usona artisto (superrealisto)
* Rafael Seligmann (1875–1943), rus-germana publicisto kaj tradukisto al la jida lingvo
* Rafael Seligmann (* 1947), german-israela publicisto
* Romeo Seligmann (1808–1892), aŭstra kuracisto kaj medicinhistoriisto
* Siegmund Seligmann (1853–1925), germana entreprenisto

**Vidu ankaŭ:** 
* Seligman
* Seeligmann
Seligman

**Seligman** estas la familia nomo de jenaj personoj:

* Arthur Seligman (1873–1933), usona politikisto
* Charles Gabriel Seligman (1873–1940), brita etnologo
* George Seligman (* 1927), usona matematikisto
* Joseph Seligman (1819–1880), usona bankisto
* Martin Seligman (* 1942), usona psikologo 

**Seligman** estas la nomo de jenaj lokoj:
* Seligman (Arizono), loko en Arizono, Usono
* Seligman (Misurio), loko en Misurio, Usono

* Seligmann
* Seeligmann
Benue (rivero)

[eta|350px|La rivero Benué sudoriente el [Jimeta.]]
eta|350px|Mapo montranta la riverbasenon de la Benué.
La rivero **Benue** (en la franca *la Bénoué*) estas la ĉefa alfluanto de la Niĝera Rivero. La rivero estas proksimume  longa kaj estas preskaŭ entute navigebla dum la someraj monatoj. Kiel rezulto, ĝi estas grava transporta vojo en la regionoj tra kiuj ĝi fluas.

Ĝi ekfluas en la Adamava Altebenaĵo de norda Kameruno, el kiu ĝi fluas okcidenten, kaj tra la urbo Garoua kaj la Lagdo Akvorezervejo, en Niĝerion sude de la Mandaraj Montoj, kaj tra Jimeta, Ibi kaj Makurdi antaŭ kuniĝi kun la rivero Niĝero ĉe Lokoja.

Grandaj alfluantoj estas la Gongola kaj la Majo Kebbi, kiuj konektas ĝin kun la rivero Logone (parto de la sistemo de la Lago Ĉado) dum inundoj. Aliaj alfluantoj estas Taraba kaj Kacina Ala.

Je la kunfluo, la Benue superas la Niĝeron laŭ volumo (ĉefa alporto antaŭ 1960:  kontraŭ ). Dum la sekvaj jardekoj post 1960, la akvoporto de ambaŭ riveroj ege malpliiĝis pro irigacio.

La rivero **Benue** kaŭzis inundon en oktobro de 2012, rezulte en granda pliigo en la populacio de venenaj serpentoj en la distriktoj Duguri kaj Alkaleri en la subŝtato Bauĉi. En julio de 2013 informo indikis, ke ĉirkaŭ 200 personoj en tiuj distriktoj estis mortintaj pro serpentomordo. La Ĝenerala Hospitalo en Kaltungo en la subŝtato Gombe estas la plej proksima loko por traktado kontraŭ serpentomordo; "ĉiu ajn kiu havas sorton veni al Kaltungo estas traktata kaj post nur du tagoj tiu povas reveni hejmen."

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nacia Parko Benue

Kategorio:Riveroj en Kameruno
Kategorio:Riveroj en Niĝerio
Kategorio:Internaciaj riveroj en Afriko
Kategorio:Alfluantoj de Niĝero
Gvineaj Altaj Teroj

dekstra|eta|380px|Mapo de la Niĝera baseno kaj de parto de la Gvineaj Altaj Teroj sudokcidente
La **Gvineaj Altaj Teroj** estas dense arbara montara altebenaĵo etenda el sudo de la altaj teroj de Futa Ĝalon al sudoriento de Gvineo tra norda Sieraleono kaj Liberio, kaj nordokcidenta Eburbordo.

Ili formas la elfluejon de la Niĝera Rivero, nome la plej longa rivero en Okcidenta Afriko. En Gvineo ili estas konataj kiel *Dorsale Guinéenne* kaj historie ili estis izola areo. La plej alta monto en la regiono estas la Monto Nimba kiu estas 1752 m alta. Ili tamen ĉefe kuŝas inter 300 kaj 500 m super marnivelo. Geologie la kompono de la sedimentoj en tiuj Altaj Teroj estas la sama kiel ĉe Supra Gvineo kaj enhavas areojn el granito, skisto, kaj kvarcitos.

La regiono de la Gvineaj Altaj Teroj estas ligata ankaŭ al la Jos-Altebenaĵo en Niĝerio, al la Adamava Regiono, Kamerunaj Altaj Teroj de Kameruno kaj al la Mandinga Altebenaĵo ĉe Bamako en Malio.

Jomuo estas ĉefa merkat-urbo por la tre dense arbara regiono de la Gvineaj Altaj Teroj. Ĉefajvaroj vendeblaj en la urbo estas rizo, manioko, kafo, palmoleo kaj greno. La regiono estas ĉefe loĝata de la Gerzoj (el la grupo de Kpeleoj) kaj Manoj.

## Referencoj 
 Kategorio:Gvineo
 Kategorio:Liberio
 Kategorio:Sieraleono
 Kategorio:Ebur-Bordo
(13595) 1994 PL3

**(13595) 1994 PL3** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1994
Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Pécs)

**Kirko Ĉiuj Sanktuloj** estas signifa romkatolika historia monumento en Hungario, en urbo Pécs, en kolonio Tettye [tetje].

## Historio 
En la 12-a jarcento estis jam konstruita romanika kriko. Post 3 jarcentoj ĝi gotikiĝis. Dum dominado de turkoj (1543-1686) ĝi restis la unusola kristana kirko, kiun uzis krom la katolikoj ankaŭ kalvinanoj kaj unitaranoj. En 1588 tie okazis fama disputo inter kalvinanoj kaj unitaranoj. En la 17-a jarcento la konstruaĵo apartenis al la unitaranoj, la katolikoj reakiris ĝin en 1644. Depost 1686 tiu kirko estis provizora katedralo. Ĝis 1704 la jezuitoj servis tie, tiutempe ili alkonstruis po unu barokajn flanko navojn. En 1935 oni alkonstruis monaĥejon por karmelanoj.

## Konstruaĵo 
La kirko situas en korto, kie oni vidas ankaŭ tombojn ĉefe el la 18-a jarcento. Ekde la mezepoko oni profitis la korton tombejo. La fasado estas tre simpla triangulo, meze estas la enirejo. Plej supre la tre mallonga turo altiĝas, kies pinto estas bulboforma. La sanktejo estis origine romaniko, poste ĝi gotikiĝis. La altaroj, predikejo, orgeno estas barokoj el la 18-a jarcento.

Kermeso okazas en la 1-an de novembro.

## Fontoj 
* hungare kun foto kaj mapo
* hungare
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare 

Pecs
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Pécs
Jan Duda

**Jan DUDA** (naskiĝis la 25-an de junio 1938 en Újezd u Rosic) estas ĉeĥa muzikisto, violonisto kaj esperantisto, honora membro de ĈEA.

Post studado en konservatorio de Brno (1953-1959) li fariĝis membro de opera orkestro en la tiama teatro O. Stibor en Olomouc (1962-1965), de tie li transiris al Moravia Filharmonio Olomouc (1965-1996). Dum dudek jaroj li estis membro de arĉa kvarteto de Moravia Filharmonio kaj de kamera orkestro Musici Moravie. Poste li foriris al Ĉeĥa Nacia Simfonia Orkestro en Prago, kie li restis 6 jarojn ĝis emeritiĝo en 2001.

Dum sia tuta vivo li ankaŭ fotografis, siajn lumbildojn li uzas por prelegoj, havis eĉ propran ekspozicion en la vestiblo de Moravia Filharmonio Olomouc, akiris duan premion en fotografa konkurso kaj plurajn honorajn menciojn.

Esperanton li ekkonis kiel 12-jara vilaĝa knabo en infana gazeto. Kiel studento de konservatorio li vizitadis Esperanto-kurson en Brno (1956), gvidatan de Josef Vondroušek, en 1957 li partoprenis Esperanto-tendaron apud Vranov nad Dyjí. Li partoprenis ankaŭ la kluban vivon inkluzive de kluba teatro. En 1991 li submetiĝis al asocia ekzameno "pri kapablo instrui". 

Inter 1984-1989 li prezentis dudekon da esperantlingvaj prelegoj en Olomouc, Brno, Opava, Litovel kaj aliloke. Per parolo kun akompano de lumbildoj li prezentis koncertajn vojaĝojn de Moravia Filharmonio. 

Li partoprenis en UK-oj Budapest 1966, Varna 1978, Budapest 1983, Praha 1996, Bialistoko 2009. En la UK de Praha li prezentis unuhoran prelegon "En la muziko estas la vivo de ĉeĥoj" kaj violonis en la arta vespero.

Li ofte violonis ankaŭ dum aliaj Esperanto-aranĝoj, ekz. dum Internaciaj Kulturaj Festivaloj en Ústí nad Labem, kongresoj kaj konferencoj de ĈEA kaj en kluboj.

Dum festado de 100-jariĝo de Esperanto-klubo en Olomouc li preparis unuhoran prelegon por la radio Olomouc, du libro-ekspoziciojn en la Scienca Biblioteko Olomouc kaj en Smetana-parko antaŭ Esperanto-monumento kaj Esperanto-arbo li aranĝis solenaĵon kaj poste solenan koncerton en la urbodoma korto. 

## Tradukoj 
Li esperantigis libron de Karl Bruckner "Sadako volas vivi" pri knabineto 12-jara, kiu mortis je leŭkemio post atombombo falinta sur Hiroŝimo.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri akvofontoj (Kalinova studánka) mencio pri koncerto de Jan Duda en 2004
* Pri alia akvofonto, kie li koncertis

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Ĉeĥaj muzikistoj
Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA
Kategorio:Tradukistoj al Esperanto
13650 Perimedo

**13650 Perimedo** estas troja asteroido de Jupitero, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

Ĝi orbitas en la najbaraĵo de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, en la tiel nomata "Greka Tendaro" : Ĝi ricevis la nomon de Perimedo, kiu, en la Iliado, estis la patro de Skedio, la komandanto de la focidanoj dum la troja milito.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
Lago Debo

[eta|dekstra|Elkotaj domoj sur la centra insulo en Lago Debo, larĝa sekcio de la [rivero Niĝero.]]

eta|dekstra|250px|Lago Débo vidita el la spaco
**Lago Débo** aŭ **Lago Debo** estas lago en la centra parto de Malio, formita de sezonaj inundoj fare de la baseno de la Niĝera Rivero. Ĝi estas en la Interna Niĝera Delto de la Niĝera Rivero. Dum altnivelaj epokoj de la rivero, la delto formita de lagoj, rojoj kaj akvejoj formas parton de la Lago Débo. La interna delto havas multajn ampleksajn kanalojn, kiuj estas neprofundaj kaj inundeblaj marĉoj; tiu delto etendas ĉirkaŭ longo de 320 km kun larĝo de 80 km. La lago Débo dum altakva inunda sezono, estas je distanco de 80 km el Mopti, ĉe la suda pinto, kaj je 240 km el Timbuktuo, ĉe la nordorienta pinto. Ĝi estas la plej grandael multaj tiaj sezonaj humidejoj kaj lagoj kiuj formas la areon de la Interna Niĝera Delto, kaj la plej granda lago ene de Malio. Ties grando estas ege malpliigita dum la seka sezono de septembro al marto.

La ekzisto de tiu lago nomita la "Granda Lago" ene de la interna delto de la Niĝera Rivero inter Jenne kaj Timbuktuo en Malio estis establita nur post etenda studo de mapoj de la regiono etende al la periodo ĉirkaŭ 1000 al 1900 p.K.; 400 mapoj estis studitaj dum tiu periodo.

Kategorio:Geografio de Malio
Kategorio:Lagoj en Afriko
Arlempdes

**Arlempdes** [] estas franca komunumo en la departemento Haute-Loire, en la regiono Aŭvernjo. Ĝi havis 131 loĝantojn en la jaro 2011. Ĝi apartenas al la asocio “La plej belaj vilaĝoj de Francio”.

## Geografio 
eta|maldekstra|Luaro en Arlempdes
Arlempdes situas ĉe la rivero Luaro,  sude de Le Puy-en-Velay.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Haute-Loire

## Eksteraj ligiloj 
* Arlempdes en la retejo de La plej belaj vilaĝoj de Francio

Kategorio:Komunumoj de Haute-Loire
Kategorio:Plej belaj vilaĝoj de Francio
Jaron Lanier

**Jaron LANIER** , n.  en Novjorko, estas usona informadikisto kaj muzikisto. En 2014 li estis distingita per la pac-premio de la germana libro-komercistaro.

De 1984 al 1990 Lanier estris entreprenon pri evoluigo kaj almerkatigo de aplikaĵoj pri virtuala realeco. Li publike esprimis sin kontraŭ Vikipedio kaj la malferm-koda movado kaj kaŭzis vastajn diskutojn pri tiuj aspektoj.

En 2010 Lanier estis inter la nomumitaj kandidatoj pri la "listo de la 100 plej influaj homoj" de magazino TIME.

## Notoj 
Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj
Kategorio:Usonanoj
Kategorio:Informadikistoj
Kategorio:Usonaj muzikistoj
(13589) 1993 XM

**(13589) 1993 XM** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takao Kobayashi
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1993