open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carpentras

**Carpentras** (okcitanlingve *Carpentràs*) estas mezgranda franca komunumo lokita en la departemento Vaucluse kaj en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura.

Fine de  en la komunumo vivis , kiuj nomiĝas en la franca *Carpentrassiens*.

## Geografio 
Carpentras estas la tradicia ĉefurbo de la natura kaj historia regiono Comtat Venaissin. Ĝi ĝuas sunbrilan klimaton, kaj la ĉirkaŭa areo estas famkonata pro siaj fruktoj kaj legomoj (interalie ĉerizoj, melonoj, abrikotoj...).

Ekzistas cetere pluraj vendoplacoj por trufoj.

## Historio 
Carpentras estis unue konita kiel *Carpentoracte Meminorum*, kaj sekve kiel *Forum Neronis* ("Forumo de Nerono").

Pli freŝdate, tiu malgranda urbo famiĝis pro la profano de sia tombejo je majo 1990. Tiu afero havis gravajn sociajn aŭ politikajn rezultojn en Francio.

## Administro 
## Vidindaĵoj 
* Katedralo Saint-Siffrein
* La urba pordo de Orange.
* Foiro de la Sankta Siffrein-tago

## Lokaj famuloj 
* Édouard Daladier
* Christophe Maé
* François-Vincent Raspail
* Joseph-Marie-François de Lassone

## Esperantistoj 
* Max Claude

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Vaucluse
* Listo de urboj de Francio
* Carpentras (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* TTT-ejo de turisma oficejo de la urbo 


Kategorio:Komunumoj de Vaucluse
Kategorio:Urboj de Francio
Friedrich Wilhelm Zachow

**Friedrich Wilhelm Zachow** (baptita je la 14-a de novembro 1663 en Leipzig † 7-a de aŭgusto 1712 en Halle) estis Germana komponisto de la baroko.

Al liaj lernantoj apartenas Georg Friedrich Händel, Gottfried Kirchhoff, Johann Krieger kaj Johann Gotthilf Ziegler.

## Vivo 
### Deveno 
Zachow estas la unua filo de la Lepsika violonisto *Heinrich Zachow*, kiu origine venis el Cölln a.d. Spree kaj ekde 1676 estis urbofajfisto en Eilenburg, kaj kies dua edzino *Elisabeth* denaske Maune, filino de la urbofajfisto *Gottfried Maune* el Halle.

### Edukado 
Laŭ la *Musicalisches Lexikon* [muzika lekikono] de Johann Gottfried Walther Zachow lernis *"krom la lerneja klerado kaj la orgenistan kaj la urbofajfistan artojn fundamente"* kaj vizitis unu el ambaŭ Lepsikaj latinlernejojn, verŝajne la Thomas-lernejon. Post kiam lia patro iĝis urbofajfisto en Eilenburg, Zachow ricevis orgeninstruon ĉe la tiea orgenisto *Johann Hildebrandt* kaj ricevis muzikajn inspirojn de la kantoroj de Eilenburg, Johann Schelle (ekde 1677 Thomas-kantoro en Lepsiko) kaj Basilius Petritz (ekde 1694-1713 kantoro de la Dresdena preĝejo Kreuzkirche).

### Profesiaj stacioj 
Friedrich Wilhelm Zachow, postante la mortintan Samuel Ebart, estis elektita la 11-an de aŭgusto 1684 kiel orgenisto de la preĝejo Marienkriche en Halle. Krom la orgenista deĵoro ankaŭ la direktado de la preĝejaj koncertoj kun la urboĥoro de Halle kaj la urbomuzikantoj samkiel la direktado de la urba ĥoro *Chorus musicus* apartenis al lia taskaro.

### Privataĵoj 
Ekde la 24-a de oktobro 1693 Zachow estis edzo de *Maria Dorothea Anschütz*, filino de la urbjuĝisto kaj urbestro *Georg Anschütz*, kaj ambaŭ havis tri filojn kaj du filinojn.

### Skribmaniero de la nomo 
La skribmaniero de la nomo *Zachow* dokumentita plurfoje per porpramanaj subskriboj de Zachow kaj ankaŭ de sia patro. Tamen en la muzikliteraturo, arkivoj kaj parokaj libroj troviĝas preskaŭ ekskluzive la skribmaniero *Zachau*.

## Verkoj (elekto) 
* „Chorus ille coelitum“, kantato (1698)
* „Confitebor tibi Domine“, kantato (1701)
* „Danksaget dem Vater“, kantato (1702)
* „Missa super Chorale *Christ lag in Todesbanden*“ , meso (1701)
* Klavarverkoj:
** tokato C-maĵoro
** preludio C-maĵoro
** preludio F-maĵoro
** fugo C-maĵoro
** du fugoj en G-maĵoro
** fantazio D-maĵoro
** kapriĉo d-minoro
** Suito b-minoro
* kelkaj orgenĥoraloj
* Trio F-maĵoro por fluto transversa, fagoto kaj Basso continuo''

## Ligiloj 
* 

Kategorio:Germanaj klasikaj orgenistoj
Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Germanaj barokaj komponistoj
Kategorio:George Frideric Handel
Kolonia germana

**Kolonia germana** aŭ **Kolonial-Deutsch** estas planlingvo kreita de Doktoro juristo Emil Schwörer en jaro 1916.

Ĝi estis planita kiel artefarita piĝino por komunikado en Germana Sudokcidenta Afriko kaj publikita en broŝuro kun la titolo "*Vorschläge einer künftigen deutschen Kolonialsprache in systematisch grammatikalischer Darstellung und Begründung*". Eble ĝi estis bazita sur la angla piĝino kun influoj de la bantua kaj de svahila.

## Gramatiko
Ĝi havas neŭtran difinan artikolon *de* por singularo kaj *die* por la pluralo, kaj nedifinan artikolon neŭtralan *eine* ne ŝanĝebla.

La pluralo de substantivo finas per *-en* aŭ *-n* (se la singularo finas per *-e*,*-r* aŭ *-l*): *de Fäll> die Fällen, eine Kanne> Kannen*.

La genitivo kaj dativo fariĝis per prepozicio (*von* kaj *vor* respektive). Pronomoj estas pli kompleksaj ĉar havas malsamajn formojn por genitivo kaj dativo.

La verboj estas neŝanĝeblaj, bazitaj sur la baza formo de infinitivo.

Ĉiuj atributivaj adjektivoj finas per *-e* kaj estas neŝanĝeblaj.

## Literaturo 
Susanne Mühleisen: *Emil Schwörers Kolonial-Deutsch (1916). Sprachliche und historische Anmerkungen zu einem "geplanten Pidgin" im kolonialen Deutsch Südwest Afrika.* PhiN (Philologie im Netz) 31/2005: 30, zu erreichen unter (legebla en): Freie Universität Berlin

Kategorio:Modifita germana
Olivia Ruiz

**Olivia RUIZ** [olivja rŭiz] (realnome **Olivia Blanc**) (naskiĝis  en Carcassonne, departemento Aude) estas franca kantistino, partopreninto al "Star Academy&nbsp;1".

## Biografio 
**Olivia** estas la filino de muzikisto-kantisto Didier Blanc, kiu interalie kunlaboris kun orkestro de René Coll. Ŝi pasigis infanecon en vilaĝo nomita Marseillette. Olivia kantas ekde plej frua junaĝo, kaj partoprenas la unuan sesion de "Star Academy" en 2001, kie ŝi estas rimarkata pro sia ne-konformismo. Ŝi malgajnas la virinan duon-finalon profite al Jenifer. Ŝi poste profitas el tiu lanĉo por krei propran repertuaron kaj distanciĝi de sia pasinta *Star Academy*-aneco. Ŝi estas nomita en "Victoires de la musique" en kategorio "sceneja rivelo" por sia unua albumo. En 2006, ŝi denove estas agnoskita de siaj samprofesiuloj, estante nomita en kategorio "Albumo kanzono/varieteo de l'jaro", apud sukcesaj artistoj kiel Bénabar, Raphaël kaj Alain Souchon.

Olivia Ruiz ankaŭ tre ŝatas kunlaboradon kun de ŝi aprezataj artistoj. Por sia unua unuopa disko *Paris* ŝi kontaktas kantiston Chet, kiu verkas por ŝi du kanzonojn. Por sia albumo, ŝi ne hezitas kontakti famulojn de franca kanzono, el kiuj Néry (eksa VRP), kiu enscenigos ŝian unuan spektaklon), Prohom, Juliette Noureddine, kaj ankaŭ Weepers Circus, kiu verkos kanzonon *Petite fable* kaj invitos ŝin por duopoj en du el ties albumoj (notinde peco *La Renarde*), kaj ĉiam Chet. Por sia dua albumo, ŝi respertas la eksperimenton kontaktante Christian Olivier el bando Têtes Raides, Christophe Mali el Tryo, Mathias Malzieu el Dyonisos (kaj krome ties kompanon), denove Néry, Chet, Juliette. Ŝi poste estis agnoskita en "NRJ Music Awards" apud Diam's.

## Diskaro 
### Albumoj 
* 2003: ''J'aime pas l'amour* (*"mi ne amas amon"*)
* 2006: *La Femme Chocolat* (*"Virino Ĉokolado"*)
* 2009: *Miss Météores* (*"Fraŭlino Meteoroj"*)

### Unuopaĵoj 
* 2002: *Paris* (*"Parizo"*)
* 2003: *J'aime pas l'amour* (*"mi ne amas amon"*)
* 2003: *Pas si vieille* (*"Ne tiom maljuna"*)
* 2003: *Qui sommes nous&nbsp;?* (*"Kiuj ni estas?"*)
* 2004: *Le tango du qui* (*"Tango de l'kiu"*)
* 2004: *Les vieux amoureux* (*"Maljunaj geamantoj"*)
* 2005: *J'traîne des pieds* (*"Mi sin trenas sur la piedoj"*)
* 2006: *La Femme Chocolat* (*"Virino Ĉokolado"*)
* 2007: *Non dits* (*"Ne-diraĵoj"*) — (duope kun Christian Olivier)
* 2007: *Goûtez-moi* (*"Gustumu min"*)
* 2007: *Thérapie de Groupe* (*"Grupa terapio"*)
* 2008: *La chica chocolate* (*"Virino Ĉokolado"*) (Hispanio)
* 2009: *Elle Panique* (*"Ŝi panikas"*)
* 2009: *Belle à en crever* (*"Morte bela"*)
* 2010: *Les crêpes aux champignons* (*"Patkukoj kun fungoj"*)
* 2012: *My Lomo & Me (Je photographie des gens heureux)* (*"Mi fotas feliĉajn homojn"*)

## Filmografio 
* 2012: *Un jour mon père viendra* de Martin Valente: *Chloé''

## Vidu ankaŭ 
* Alain Souchon
* Jenifer, gajninto de "Star Academy 1"
* Rose (kantistino)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Olivia Ruiz
* Retejo de Universal Music 

Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de januaro
Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Francio
Fasala

**Fasala** estas arta lingvo. Ĝia vortprovizo havas 5000 vortojn, plejparte el la itala aŭ la greka, sed tre modifitaj. La gramatiko estas bazita sur hind-eŭropaj lingvoj.

## Gramatiko
*Mi vidas - in vedu 
*Mi vidis - in dhavedu 
*Mi vidis (perfekto) - un dhavedu 
*Mi vidos - in dhuvedu 

La flekcio de verbo estas tute regula. Ĉiuj vortoj, kiuj finas per -a estas substantivoj.
  

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fasala.com

Kategorio:Artaj lingvoj
Buffalo Bill

**Buffalo Bill** (naskiĝinta la 26-a de februaro 1846 en Le Clair, Iowa, mortinta la 10-an de januaro 1917 en Denvero), propranome **William Frederic Cody**, estis usona aventuremulo kaj legenda staturo de Sovaĝa Okcidento. Li akiris sian famecon precipe al aventuremaj noveloj verkitaj de Edward Judson.

Jam en sia dekkvina jaro li aniĝis en servojn de Pony Express. Li transveturigis surĉevale poŝtajn frandaĵojn el orienta marbordo tra danĝeraj indianaj teritorioj. Kiam eksplodis Usona enlanda milito, li deĵoris en armeo de Unio kiel armea esploristo.

Post la milito en la jaro 1867 li lasis sin lui kiel provizanto kaj por 500 dolaroj pomonate li liveris viandon por laboristoj laborantaj en konstruejo de kansasa pacifika fervojo. Danke al tiu ĉi laboro li akiris sian kromnomon kaj li fariĝis unu el simboloj de buĉado de bizonoj. Laŭ kelkaj fontoj li pafmortigis da ili dum ses monatoj 4280 pecoj.

En la jaro 1869 Edward Judson, nomata "Butline", elektis lin kiel unu el simboloj de Sovaĝa Okcidento kaj li verkis pli ol 200 romanoj kun Buffalo Bill en titola rolo (la t.n. bufalobilaj romanoj). Krom tio Buffalo Bill fariĝis ankaŭ heroo de kelkaj teatraj ludoj.

Buffalo Bill ankoraŭ mallongtempe laboris kiel ŝerifo kaj rajdisto de Wild West Show antaŭ ol li por daŭre enkankris kiel direktoro de granda rajdista amuzo. Li traveturis kun tiu ĉi amuzo la tutan Usonon kaj pli poste ankaŭ Eŭropon. Danke al tiu ĉi amuzo ankoraŭ pli multe disvastiĝis lia fameco kaj li, ankoraŭ vivante, fariĝis legendo. En pli posta aĝo li jam ne plu kapablis distingi, kio estas en lia vivo fakto kaj kio elpensitaĵo. Tial estas bezone al liaj propraj biografioj alpaŝi kun rezervo.

Buffalo Bill mortis pro rena malsano, ĉagreniĝinta pro tio, ke la mondo de Sovaĝa Okcidento malaperis en nerevenejon.

## Notoj
Nikso

**Nikso** povas signifi

* **Nikso**, natura satelito de la nanoplanedo Plutono.
* **3908 Nikso**, amoro-tipa asteroido.
* **Nikso**, helena diino de nokto.
* **Nikso**, akva feo en la ĝermana mitologio.
*Nikso, fabela estulo
Listo de prezidantoj de Pollando

**Listo de prezidantoj de Pollando kaj de homoj plenumantaj devojn de prezidanto:**

## Dua Pola Respubliko (1918 - 1939) 
## Pola ekzila registaro (1939-1990) 
(ĝis la jaro 1945 la ekzila registaro estis agnoskita de multaj ŝtatoj; poste dum dekkelkaj jaroj nur de malmultaj ŝtatoj)

## Popola Pollando (1944-1952) 
## Pola Popola Respubliko (1952-1989) 
La konstitucio de Pola Popola Respubliko (aprobita la 22-an de julio 1952) anstataŭigis oficon de pola prezidanto per ŝtata konsilantaro (tiun ŝtatan organon aprobis jam konstitucio de 1947). Ŝtatan Konsilantaron prezidis prezidanto de Ŝtata Konsilantaro. Tamen la plej grava persono en la Popola Respubliko estis la Sekretario de Ĉefa Komitato de Pola Unuiĝinta Laborista Partio. En 1989 oni denove anstataŭigis Ŝtatan Konsilantaron per ofico de prezidanto.

## Tria Pola Respubliko (ekde 1990) 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de reĝoj de Pollando
* Listo de ĉefministroj de Pollando
* Prezidantaj balotoj en Pollando 2015

!
Pollando, Prezidantoj
Kategorio:Listoj de politikistoj
Sally Hemings

**Sally Hemings** (n. ĉ. 1773; m. 1835) estis sklavino de Thomas Jefferson, kun kiu li havis plej verŝajne seksrilatojn kaj komunajn infanojn.

Hemings apartenis originale al edzino de Jeffersons (*Martha Wayles*) kaj eble estis duonfratino de ŝi. Hemings akompanis filinon de Jefferson al Parizo kaj realvenis en Usono en 1789 kun Jefferson kaj ŝi vivis ĝis sia morto en 1826 en Monticello.

Oni jam en 1802 supozis, ke Hemings kaj Jefferson havis seksrilatojn kaj eĉ komunajn infanojn. Laŭ DNA-analizoj, oni certas ke minimume ĉe unu aŭ pli infanoj, la patro estis Jefferson.

Multaj volas gardi reputacion de Jefferson, tiel oni asertas, ke la patro estis la frato Randolph Jefferson aŭ alia parenco, tiel la fizika (aspekta) kaj DNA-simileco.

Kategorio:Usonaj sklavoj
Kategorio:Usonanoj
Kultivciklo

[eta|350px|kultivprovo pri la sekvo de kultivaĵŝanĝo kaj monokulturo: Sur la agro en la malfono oni kultivas laŭ la „Norfolk-kultivciklo“ ([terpomo-aveno-pizo-sekalo; en la bildo de maldekstre dekstren: pizoj-terpomoj-aveno-sekalo), sur la agro en la fono estas kultivataj de 58 jaroj nur sekalo.]]

**Kultivciklo**, **kultivaĵŝanĝo** aŭ kultur-rotacio (rotacio de la kulturoj) signifas tiun kultivan metodon en la agra plantokultivado, laŭ kiu oni semas, kultivas diverstipajn plantojn - unu post la alia - sur agro, por ke ĝi ne elĉerpiĝu kaj la plantaj damaĝantoj (insektoj, vermoj, fungoj, bakterioj, virusoj) ne multobliĝu. La kultivciklo helpas ankaŭ la rezervon de la grundokvalito (strukturo, mineraloj). La utilaj plantotipoj plej ofte ripetiĝas cikle en difinita tempodaŭro.

Antaŭulo de la kultivciklo estis la duagra kultivado kaj triagra kultivado.

La unua sukcesa sen-novala kulturrotacia tipo aperis fine de la 17-a jc. en Anglio kaj estis la t.n. norfolka kvarrotacio (tritiko-sarkilplantoj- printempa hordeo - ruĝa trifolio kaj angla lolo (*Lolium perenne*)). La scienca planado de la kulturrotacioj elformiĝis meze de la 19-a jc.

Esploroj - okazintaj interalie en la anglia Rothamsted - pruvis, ke la plantojn de la kultivciklo oni devas dividi je tri grupoj: sarkilbezonaj utilplantoj, dense semitaj grenoj kaj grundoripozigaj furaĝo- kaj razenplantoj. Oni elektis al la plej simpla kulturrotacio en proporcio de 1:1:1 la plantojn de la diversaj grupoj. Tiuokaze oni kultivis la unujarajn plantojn en tri agropartoj, en trijara ciklo. Tre efikis la rotacio de maizo, aveno, trifolio aŭ terpomo, tritiko, trifolio.

Plimulto de la kulturrotacioj estas maks. 8-jaraj.

ekzemplo sur iu agro por 4 jaroj:
# sukerbeto (25%)
# printempa hordeo (25%)
# furaĝa pizo (25%)
# aŭtuna tritiko (25%)

Kategorio:Agrikulturo
Trust (muzikgrupo)

**Trust** estas franca rok-grupo kreita en 1977 kaj fama je la komenco de la 1980-aj jaroj.
Ĝia stilo estas asimilita al ŝtonroko, kaj Trust estas sendube la nura franca muzikgrupo kiu havis internacian sukceson en tia muzikspeco.

La grupo formiĝas de nove en 2006 dum koncerto en la festivalo de Terre-Neuvas, la 8-an de julio.

## Albumoj 
* 1977: Prends pas ton flingue / Paris by night (unuopaĵo)
* 1979: Trust I
** L'élite / Toujours pas une tune (unuopaĵo)
* 1980: Répression
** Fatalité / Passe (unuopaĵo)
* 1980: Répression (angla versio de Répression)
** Antisocial / Sects (reklama unuopaĵo)
* 1981: Marche ou crève
* 1982: Savage (angla versio de Marche ou crève)
* 1983: Trust IV
** Idéal / Toutes barricades (unuopaĵo)
* 1984: Man's trap (angla versio de Trust IV)
* 1984: Rock'n'Roll
** Serre les poings / ? (unuopaĵo)
* 1988: Paris by night - Live
* 1988: En attendant...(brouillard en novembre, Noël en décembre)
** Petit papa noël / Paint it black (unuopaĵo)
* 1992: Live (turneo Répression dans l'Hexagone de 1980)
* 1992: Prends pas ton flingue
* 1992: Antisocial (versio '80, '92 kaj koncerte)
* 1993: The backsides
* 1996: Europe et haines
** On lèche, on lâche, on lynche / Ça vient, ça meurt (unuopaĵo)
* 1997: A live (turneo Insurrection dans l'Hexagone)
* 1997: Anti best of
* 2000: Ni dieu ni maître
* 2000: Still A-live (turneo Insurrection dans l'Hexagone)
* 2001: Tribute to Trust
* 2006: Campagne 2006 : Soulagez-vous dans les urnes ! - Live + 3 nouveaŭ titres

## Videoj 
* A-live (DVD kaj VHS pri la turneo Insurrection dans l'Hexagone de 1997)
* Trust : Soulagez-vous dans les urnes ! (campagne 2006) (DVD registrita dum la festivalo de Terre-Neuvas 2006)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo 

Kategorio:Francaj muzikaj grupoj
Kategorio:Rok-muziko
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1977
Epifrono

Laŭ la helena mitologio **Epifrono** estis demono kiu personigis prudenton, kaj tial, sagacecon, pripenson kaj sindediĉon.

Epifrono estis filo de Erebo kaj Nikso, same kiel preskaŭ ĉiuj diaĵoj kiuj personiĝis la homajn kvalitojn kaj difektojn, 

Li havis du vizaĝojn, ĉar li konis nuntempon kaj estontecon. Kelkaj pli modernaj artistoj, ekzemple Gravelot, prezentis lin kun aliaj atributoj: sablhorloĝo, gufo (ambaŭ estas simboloj pri pripenso) kaj libro, kiu signifas la gravecon de lernado. Ankaŭ li estis prezentata kun arbartrunko kaj eta markoto, simbolante kia grava estas peti konsilon por kreski. 

En la egipta mitologio oni trovis samsignifan diaĵon, kiu havis serpentformon kaj tri kapojn: hunda kapo (ĉar lia bona nazo), leona kapo (ĉar lia rezoluteco) kaj lupa kapo (ĉar li scias kiel retreti ĝustatempe). 

Kategorio:Personigoj de la helena mitologio
Agariko

**Agariko** (*Agaricus*) estas genro de ombrelfungoj kun ringo kaj kun liberaj lamenoj unue rozaj, poste brunaj, finevolue nigraj, ne likviĝemaj; kosmopolita genro de ĉirkaŭ 200 specioj, pluraj manĝindaj, ekzemple la **duspora agariko** aŭ ĉampinjono (*Agaricus bisporus*).

## Specioj 
* *Agaricus abruptibulbus*
* *Agaricus arvensis* (Ĉevalfungo)
* *Agaricus augustus* (The Prince)
* *Agaricus bernardii*
* Ĉampinjono *Agaricus bisporus*
* *Agaricus bitorquis*
* *Agaricus campestris* (Field mushroom/Meadow mushroom (US))
* *Agaricus langei*
* *Agaricus lilaceps* (Cypress Agaricus)
* *Agaricus macrosporus*
* *Agaricus moelleri* (Inky Mushroom)
* *Agaricus rotalis*
* *Agaricus silvaticus*
* *Agaricus silvicola* (Wood Mushroom)
* *Agaricus subrufescens* (= *Agaricus blazei*)
* *Agaricus subrutilescens* (Wine-Colored Agaricus)
* *Agaricus vaporarius*
* *Agaricus variegans*
* *Agaricus xanthodermus* (Yellow staining mushroom)

## Vidu ankaŭ 
* Ĉapelfungo
* Manĝeblaj fungoj

## Eksteraj ligiloj 
* Pri agariko en eo 

## Piednotoj 
Kategorio:Fungoj
Pyhäjärvi

**Pyhäjärvi** ("sanktalago") estas tre ofta nomo de lagoj en Finnlando kaj en rusa Karelio, kio parte estas
cedita areo de Finnlando.

## Lagoj en Finnlando 
* Pyhäjärvi (Artjärvi)
* Pyhäjärvi (Karkkila)
* Pyhäjärvi (Kouvola)
* Pyhäjärvi (lago en Pyhäjärvi)
* Pyhäjärvi (Saarijärvi)
* Pyhäjärvi (Säkylä)
* Pyhäjärvi (Tampereo)
* Pyhäjärvi (Uukuniemi)

## Lagoj en Rusio 
* Pyhäjärvi (lago en Karelia istmo)
* Pyhäjärvi (lago en Respubliko Karelio)
* Pyhäjärvi (Uukuniemi)

## Nuna kaj eksaj komunumoj de Finnlando 
* Pyhäjärvi, urbo kaj komunumo de Finnlando en provinco Norda Ostrobotnio
* Pyhäjärvi Ul, eksa komunumo de Finnlando en provinco Uusimaa, ligita al Karkkila en 1969
* Pyhäjärvi Vpl, eksa komunumo de Finnlando en Rusio en Karelia istmo en rezignita areo

Kategorio:Lagoj en Finnlando
Kategorio:Lagoj en Rusio
Unica Zürn

**Unica ZÜRN** (naskiĝinta je la 6-a de julio 1916 en Berlin-Grunewald; mortis en 1970 en Parizo) estis germana aŭtorino kaj pentristino. Ŝi estas memorata pro siaj verkoj de anagrama poezio kaj aŭtomataj desegnoj.

## Biografio 
Zürn ekverkis novelojn kaj radioteatraĵojn post la Dua Mondmilito. En 1953 ŝi konatiĝis kun la superrealisma pentristo Hans Bellmer en Berlino. Ŝi transloĝiĝis kun li al Parizo, estiĝante lia partnerino kaj pozistino.

Kune kun Hans Bellmer, Unica Zürn frekventis superrealistajn rondojn kaj amikiĝis ekzemple kun Man Ray, André Pieyre de Mandiargues, Henri Michaux kaj Max Ernst. Ekde 1957 ŝi suferis pro depresio kaj estis kuracita ĉe kelkaj klinikoj en Francio. Unu el ŝiaj kuracistoj estis Gaston Ferdière, amiko de la superrealistoj, kiu ankaŭ estis la psikiatro de Antonin Artaud. Ŝia malsano inspiris multe da ŝia verkado, ĉefe *Der Mann im Jasmin*, skribita inter 1963 kaj 1965.

Ŝi mortigis sin en 1970 per salto el la fenestro de la apartamento, kiun dividis ŝi kun Bellmer.

## Verkoj 
* *Hexentexte* [La Tekstoj de la Sorĉistinoj]
* *Dunkler Frühling* [Malhela Printempo]
* *Der Mann im Jasmin* [La Viro en Jasmeno]

## Eksteraj ligiloj 
* *Anagramme* (Anagramo) 
* Gugle tradukita versio de *Anagramme* en la angla

## Referenco 
Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio je la 12-a de februaro, 2007.

Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Superrealismo
Kategorio:Germanaj artistoj
André Pieyre de Mandiargues

**André Pieyre DE MANDIARGUES** (naskiĝis la 14-an de marto 1909 en Parizo, mortis la 13-an de decembro 1991) estis franca verkisto.

Lia romano *La Marée* estis farita filmon per Walerian Borowczyk. Lia romano de 1967, *La Marge*, gajnis la Premion Goncourt. Ĝi estas lia kolekto de pornografaĵoj, kiu estas prezentita en *Une collection particuliere* de Borowczyk. Li ankaŭ skribis la antaŭparolon por *La Rakonto de O* de Pauline Reage.

Kategorio:Francaj verkistoj
Wilhelm Freddie

**Wilhelm Frederik Christian FREDDIE** (naskiĝinta je la 7-a de februaro, 1909 - mortinta je la 26-a de oktobro, 1995) estis dana pentristo kaj skulptisto konata pro siaj superrealismaj verkoj. Komence laborante abstrakte, li baldaŭ turnis sin al pli realeca superrealismo, sed pli malfrue returnis sin al abstrakta arto. Baldaŭ iuj el liaj verkoj estis tre polemikaj kaj konsiderataj pornografiaj dum ilia epoko, rezultante je konfisko de la verkoj, kaj enmalliberejigo de Freddie, kvankam liaj artistaj meritoj pli malfrue estis rekonita.

## Eksteraj ligiloj 
* La enskribigo por Wilhelm Freddie en Wielbach, Dansk Kunstnerleksikon , biografio kaj pliaj aferoj (en la dana)
* Kulturrejsen: Pornokunst i fængsel , priskribas la historion de la skulptaĵo de Freddie*Sexparalyseappeal* (en la dana)

Freddie, Wilhelm
Carlo Cafiero

**Carlo CAFIERO** (esperante ankaŭ *Karlo Kafiero*) (naskiĝis la  en Barletta, mortis la  en Nocera Inferiore) estis grava itala anarĥiisto kaj ĉampiono de Miĥail Bakunin dum la dua duono de la 19-a jarcento.

Origine membro de la 1-a Internacio, pro sia amikeco kun Karl Marx kaj Friedrich Engels, li eventuale estis enmalliberigita pro siaj kredoj. Li disiĝis kun Marksismo, parte pro la amasa subteno de la anarĥiisma ideologio de Bakunin en Italio.

Grava verko lia estas la Kompendio de la Kapitalo de Karlo Markso. Verko de 1878, ĝi liveras la esencon de la analizo farita de Karlo Markso en la Unua Libro de La Kapitalo, pri la kapitalismo - "en kiu ne la produktorimedoj estas je la servo de la laboristo, sed ja la laboristo je la servo de la produktorimedoj".

## Ĉefa verko 
* *Compendio del Capitale* (itala originalo)
* *Kompendio de la Kapitalo de Karlo Markso* (esperanta versio eldonita de Eldona Fako Kooperativa de SAT, julio 2009)

## Vidu ankaŭ 
* Anarkiismo en Italio

Kategorio:Italaj anarkiistoj
Kategorio:Italaj socialistoj
Cavaillon

**Cavaillon** (okcitanlingve *Cavalhon*) estas mezgranda franca komunumo lokita en la departemento Vaucluse kaj en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura. Fine de  en la komunumo vivis , kiuj nomiĝas *Cavaillonnais*.

Cavaillon estas la tradicia « ĉefurbo » de la samnoma melono, kvankam plejmulto el la melonoj estas hodiaŭ produktitaj ekster tiu malgranda urbo.

## Geografio 
Cavaillon situas en la valo de la rivero Durance, je la bazo de la monteto Saint-Jacques kaj proksime al la montĉeno Alpilles sudokcidente.

## Historio 
La nomo de Cavaillon devenas de la tribo de la Kavaroj (franclingve *Cavares*), kiu enloĝiĝis sur la monteto Saint-Jacques ekde prahistorio.

Je la romia periodo, la urbo situis ĉe la Via Domitia, kaj do forte disvolviĝis.

Antaŭ la franca revolucio kaj la anekso de la papaj ŝtatoj fare de Francio, Cavaillon estis unu el la kvar urboj (kune kun Carpentras, Avignon kaj L'Isle-sur-la-Sorgue) kun unu « *carrière* » (tio estas kvartalo rezervita fare de la Papo por la Judoj, kaj ŝlosita nokte).

## Vidindaĵoj 
Cavaillon estas arkeologie riĉa : ĝi entenas la enirejon de malnova romia termobanejo, kies arkoj estas hodiaŭ videblaj sur la ĉefplaco de la urbo.

En Cavaillon stariĝas cetere rimarkinda malnova katedralo, kaj sinagogo de la 18-a jarcento. Ekzistas kolora kaj vivema vendoplaco.

## Lokaj famuloj 
* Castil-Blaze, komponisto naskiĝinta en Cavaillon en 1784.
* Joseph d'Ortigue, muzikhistoriisto, naskiĝinta en Cavaillon en 1802.
* Pierre Salinger, usona ĵurnalisto, mortis en Cavaillon en 2004.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Vaucluse
* Listo de urboj de Francio
* Cavaillon (stacidomo)
* Cavaillon (MIN) (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Vaucluse
Kategorio:Urboj de Francio
Katalunaj landoj

**Katalunaj Landoj** aŭ **Kataluna Landaro** (katalunlingve *Països Catalans*) estas fakvorto por nomi la teritoriojn, kie oni parolas la katalunan lingvon. Oni uzas ĝin por identigi teritorie la ĉeeston de lingva komunumo dividita en malsamajn landojn aŭ regionojn. Ekzistas, krome, aliaj alternativaj nomoj kiel **Katalunlingvaj Landoj** aŭ simple **Katalunlingvio**.

La tuton de teritorioj de la katalunlingva komunumo formas:

* Princlando de Katalunio
* Balearaj Insuloj
* Andoro, kie la kataluna estas la sola oficiala lingvo.
* Valencilando
* Norda Katalunio, kie la kataluna ne estas oficiala.
* La Aragona Strio, orienta zono de Aragono.
* La sarda urbo L'Alguer, kie la kataluna estas oficiala kune kun la sarda kaj la itala (sarde ĝi nomigas S’Alighera, itale Alghero).
* La eta regiono El Carxe, en Murcio.

Ne ĉiuj loĝantoj en la menciitaj teritorioj konsentas kun tiu nocio; precipe en Valencilando multaj homoj konsideras, ke la Kataluna Landaro estas parto de kataluna naciisma idearo. Tiuj homoj foje preferas la konsideron de la valencia kiel aparta lingvo. Tamen, defendantoj de la esprimo *Katalunaj Landoj* ofte argumentas, ke ilia ideo estas kultura kaj lingva, sed ne politika.

## Vidu ankaŭ 
* Instituto de Katalunaj Studoj
* Institut Ramon Llull

Kategorio:Sociolingvistiko
26-a IS

eta|180px|titolpaĝo de la seminaria broŝuro
La **26-a Internacia Seminario** de la Esperanto-Junularo okazis inter la 27-a de decembro 1982 kaj la 3-a de januaro 1983 en la pitoreska mezepoka kaj vinprodukta urbo Oberwesel de la federacia lando Rejnland-Palatinato en la okcidento de Germanio, borde de la rivero Rejno. La kiel dum antaŭaj aranĝoj science altnivelajn prelegojn kaj laborgrupojn dumtage kaj la tutnoktan interkonatigan kaj festan programon partoprenis iom pli ol 170 lernantoj kaj studentoj el dudeko da eŭropaj landoj. La organizan teamon de GEJ partoprenis *Uschi Felhölter* (kunordigo), *Elisabeth Kuhl-Kruse* (vespera programo), *Elisabeth Schwarzer* (tema programo), *Gerald Roemer* (financoj, teknikaĵoj) kaj *Thomas Pusch* (administrado, informado).

Kontraste al tiuj seriozaj dumtagaj temoj, la tutnokta programo estis gaja kiel kutime. Kompreneble eblis ĉiam danci diskoteke, sed ankaŭ enŝteliĝi en la endoman naĝejon je la tria horo nokte kaj tie bani nude en malhelo, kun iom da timo je malkovriĝo de la domaj aŭtoritatoj, aŭ ludi tablotenison je la kvina horo matene, kiam necesis kontraŭbatali ondeton da laco.

eta|180px|"Ambaŭ el la gepatroj atendas la entutan amon de la infano"
La desegnaĵojn en la seminariaj materialoj parte - kun trafa ciniko - provizis la germana desegnisto Loriot [LoriO], kiun la aranĝo eble iom pli diskonatigis inter junaj intelektuloj ekster Germanlingvio.

eta|260px|maldekstra|

## Referencoj 

Kategorio:Internacia Seminario
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1982
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1983
Kategorio:1982 en Germanio
Kategorio:1983 en Germanio
Detrojto (apartigilo)

**Detrojto** povas rilati al:

* **Detrojto (Miŝigano)** estas urbo en Miŝigano en Usono.
* **Detrojto (Oregono)** estas urbo en Oregono en Usono.
* **Detrojto (lago)** estas lago en Oregono en Usono.
* **Detrojto (Miĉigano)** estas urbo en Miĉigano en Usono.
29-a IS

eta|180ra|dekstra|titolpaĝo de la seminaria broŝuro
La **29-a Internacia Seminario** de la Esperanto-Junularo okazis inter la 27-a de decembro 1985 kaj la 3-a de januaro 1986 en la urbo Eschwege de la federacia lando Hesio en la centro de Germanio. La kiel dum antaŭaj aranĝoj science altnivelajn prelegojn kaj laborgrupojn dumtage kaj la tutnoktan interkonatigan kaj festan programon partoprenis 220 lernantoj kaj studentoj el dudeko da eŭropaj landoj. La organizan teamon de GEJ gvidis Thomas Pusch (kunordigado, administrado, presaĵoj) kaj partoprenis Wilfried Hinrichs (tema programo), Martina Sachs (kontaktoj al la urbo, ekstera informado), Elisabeth Kuhl-Kruse (distra programo), Gerald Roemer (financoj, elpago de vojaĝsubvencioj) kaj Dagmar Schütte (organizo de la kuireja servo).

Kompreneble la partoprenantoj de la seminario ankaŭ ĝuis la mezepokan urbocentron de la urbeto Eschwege kaj vidis interalie la historian montan kastelon *Fürstenstein*, kiu dum la mezepoko protektis la tre gravan vojon por la komercado kun salo.

[100ra|eta|[Eschwege]]
La urbestro atentigis, ke la urbo tiutempe situis rekte ĉe la mortiga limo inter okcidenta kaj orienta Germanio, sekurigita kontraŭ nepermesata pasado per plurcentmetra strio kun multaj minoj kaj multaj soldatoj kun mitraloj ĉiam pafopretaj. Li samkiel aliaj gastoj substrekis, ke en la seminario por ekstera observanto imprese memkompreneble partoprenis studentoj el orienta kaj okcidenta Eŭropo, kaj ke aparte en tia loko proksime de malhoma limo, la agoj de la "Esperantistoj, kiuj pledas por la forigo de malkonfido kaj miskomprenoj inter la homoj", aspektas aparte simpatiaj.

100ra|maldekstre|eta|"Ŝparu akvon: Duŝu komune!"
La organizantoj pensis praktike, kaj ankaŭ dum la aranĝo provis agi laŭeble mediprotekte. Tamen eble ne estis tute serioza la peto al la partoprenantoj en la seminariaj materialoj: "Ŝparu akvon: Duŝu komune!".

## Referencoj 

Kategorio:Internacia Seminario
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1985
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1986
Kategorio:1985 en Germanio
Kategorio:1986 en Germanio
Mikola Kuliŝ

**Kuliŝ Mikola** ukraine **Микола Куліш** (1892-1937) - ukraina dramverkisto. Unu el la plej tragikaj personoj de ukraina kulturo de 30aj jaroj de XX jc.

Naskiĝis en Ĥersona provinco, finis Odesan kolegion de suboficiroj, partoprenis la Unua mondmiliton, servis en Ruĝa armeo. Laboris en Odesa provinca administrejo de l'popola klereco.

1924 - verkis sian unuan dramon "97", sekvant-jare translokiĝis al Ĥarkivo, kie proksimiĝis kun Mikola Ĥvilovij kaj Lesj Kurbas. Redaktis revuon "*Ĉervonij Ŝlaĥ*" (ukr. - Ruĝa Vojo). Liaj pint-dramoj - "*La popola Malaĥij*" (1928) kaj "*Mina Mazajlo*" (1929). La plejmulton da liaj dramoj surscenigis en la teatro "*Berezil*" Lesj Kurbas.

1935 - kondamnita surbaze de la krimo "ukraina naciismo" kaj pafmortigita (1937) kune kun Valerian Pidmohilnij.

## Vidu ankaŭ 
* Pafita renesanco

Kuliŝ,Mikola
Kuliŝ,Mikola
Kategorio:Viktimoj de Stalinismo
Kosma vojaĝo (filmo)

***Kosma vojaĝo*** estas scienc-fikcia filmo pri flugo sur la Lunon, kreita en studio Mosfilm en 1935. Malgraŭ dato de sia apero, la filmo estis farita kiel muta (la sovetia kinoindustrio produktis mutajn fimojn ĝis la mezo de la 1930-aj jaroj, ĉar ili estis malpli multekostaj, ol la sonaj). De arta vidpunkto ĝi ne prezentas grandan intereson; la historio en ĝi estas ordinara kaj kliŝa por la sovetia scienc-fikcio de tiu tempo. Tamen, ĝi estas interesa kiel ekzemplo de frua filmo, demonstranta kosman flugon. En multaj detaloj ĝi similas filmon Virino sur la Luno (1929) de germana reĝisoro Fritz Lang, sed ĝi estas pli korekta science. Ĝia konsilisto estis Konstantin Ciolkovskij, kaj li kreis modelojn de du raketaj ŝipoj, demonstrataj en la filmo. Por montri senpezecon oni uzis kablojn, sur kiuj pendis aktoroj, kaj specialajn rivoluantajn dekoraciojn. Similan rimedon uzis poste Stanley Kubrick en 2001: A Space Odyssey. La astronaŭtoj sur la Luno moviĝas salte, same kiel tio okazis poste en la realeco. Por montri iliajn movojn, oni uzis pupan animacion.

La filmo estis tre populara siatempe kaj restis ununura sovetia SF-filmo pri kosmaj flugoj ĝis la fino de la 1950-aj jaroj.

En 2006 la filmo estis demonstrita en Moskvo en kinofestivalo de unuaj sovetiaj sciencfikciaĵoj, dediĉita al la 45-a datreveno de la flugo de Jurij Gagarin. La muzikon por ĉi tiu demonstro kreis populara bando Mumij Troll.

Nun oni povas spekti la filmon kun subtitoloj en Esperanto ĉe Google Video kaj elŝuti ĝin ĉe Rapidshare.com.

## Ligiloj 
* Spekti la filmon rete kaj elŝuti 

Kategorio:Sovetiaj fantastaj filmoj
Kategorio:Ruslingvaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1935
Kategorio:Nigrablankaj filmoj
Kategorio:Kosmoflugo en fikcio
Kategorio:Luno en fikcio
Kanada kastoro

eta|maldekstra
La **kanada kastoro** (*Castor canadensis*) estas specio de ronĝuloj indiĝene loĝanta plejparte en la river(et)oj en Kanado, Usono, kaj partoj de Meksiko. Ĝi estas nacia simbolo de Kanado kaj ĝia bildo aperas sur la kanada kvin-cendo.

La konduto kaj vivmaniero de la kanada kastoro apenaŭ distingeblas de la eŭropa kastoro.

## Nutrado 
Ĝi nutras sin ĉefe per molaj arboŝeloj, sed ankaŭ per folioj, plantetoj aŭ branĉetoj. En aŭtuno la kastoro dehakas arbustojn, kiujn ĝi dispecigas en branĉoj. Tiel la kastoro amasigas stokon por manĝi la ŝelon de la branĉoj dum la vintro.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Brit-kolumbiaj kontinent-marbordaj arbaroj
* Malaltebenaĵaj arbaroj de Sankt-Laŭrenca Golfo
* Novanglaj-akadiaj arbaroj

Kategorio:Kastoredoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Pollando
Gvidfolio

eta|Gvidfolio
**Gvidfolio** estas folio kun konciza kolekto de notoj por rapida superrigardo. Ofte uzata por komplikaj komputilaj program(ar)oj kiel Vim, GIMP, Debian GNU/Linux.

Gvidfolioj povas esti uzata kiel helpo (kaj eĉ trompado) ĉe testoj en lernejoj kaj universitatoj.
Preparante gvidfolion oni ofte multe lernas pri la programaro aŭ afero pri kio temas. Ofte la gvidfolio facile preseblas kaj estas plenumita per teksto, diagramoj ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Kaŝslipeto
* Suflorslipeto

Kategorio:Kulturo
Dor (antikva urbo)

**Dor** (asire Duru, greke Dora) estis antikva urbo situanta ĉe la Karmel-bordo en la hodiaŭa Israelo, je ĉ. 30 km de Hajfo.

## En la Biblio 
La urbo estas menciita en la Biblio.
* Joŝuo 11, 1-2: 12, 23: 17, 11
* Juĝisto 1, 27
* Reĝoj (1), 4, 11
* Kroniko (1) 7, 29

## Historio 
La grekoj rigardas nomis ĝin Doros, post filo de Poseidon kaj tiel kiel fondinton de la urbo.

Dor posedis jam ekde tempo de la Ahaboj urbomuron kun kvarĉambra turo. Iom antaŭ la asira konkero, la unuaj grekoj importis, uzis jam ceramikaĵojn. Dor kaj la Ŝaron-ebenaĵo, Galilea, Jezreel-ebenaĵo estis okupita fare de la asiroj (732/733 a.K.). Dor estis tute detruita.

La urbo estis en la 720-aj jaroj rekonstruita sub regado de Salmanassar la 5-a (726-722 a. K.). Dor (Duru) iĝis (kiel Megiddo kaj Samaria) ĉefurbo de la asira provinco, kiu entenis ankaŭ feniciajn urbojn ĉe la marbordo, sed kiuj do havis aŭtonoman statuson. El Dor iris la vojo tra la ebenaĵo de Ŝaron al marbordo post Jaffa. Oni konstruas en Dor grandegan urbomuron kun pordoj kaj kvarĉambraj turoj, laŭ asira ekzemplo. La muro – dika je 2 m - havis ŝtonan fundamenton, dum la muro mem konsistis el argilbrikoj, fortigita ĉe la eĝoj per ŝtonoj. La domoj de tiu tempo havis ŝtonan pilastron. La asira regado finiĝis en ĉ. 630 a. K., la urbo en 603 iĝis parto de la Babilona Imperio.

La Persa regado komenciĝis en 538 a.K. kaj oni tiutempe konstruis novan urbomuron kun duĉambraj turoj. Tiutempe nomis ĝin la grekoj Doros kaj staris sub regado de Sidon. Poste la urbo venis sub regadon de Euagoras la 1-a de Salamis (4. jc.), en 332 konkeris ĝin Aleksandro de Makedonio. Inter 296-201 estis ĝi en posedo de ptolemajoj kaj konstruis tie urbomuron Ptolemajos la 5-a. La nova grekstila urbomuro konsistis el sabloŝtonaj rektangulaj blokoj, longaj 1 m. La muro havis dikon de 2 m dick kaj estis tute el ŝtono.

La urbo estis posedo inter 200-104 de seleukidoj, inter 104-63 de hesmoneoj,

## Elfosadoj 
La unuaj elfosadoj sur areo de *Tel Dor* okazis en 1923-24 fare de la British school of archaeology de Jerusalemo sub gvido de John Garstang. Tio okazis en tri etapoj de la romia epoko ĝis la bronza epoko.

Pluaj esploroj okazis ekde 1950 fare de J. Leibowitz, inter 1979-80 kaj 1983 fare de Claudine Dauphin. Ekde 1980 esploras la areon la Hebrea Universitato de Jerusalemo kun gvido de Ephraim Stern.

## Literaturo 
* E. Stern, The walls of Dor. IEJ 38, 1988, 6-14.
* Ephraim Stern, Dor: ruler of the seas, nineteen years of excavations at the Israelite-Phoenician harbor town on the Carmel coast (Jerusalem, Israel Exploration Society 2000).
* E. Stern, Archaeology of the Land of the Bible (New York 2001).

Kategorio:Israelo
Fosaĵo

[eta|dekstra|240px|[Kastelo Bodiam kaj ties fosaĵoj.]]
**Fosaĵo** estas fosita, ordinare longa kavaĵo. Natura aŭ artefarita fosaĵo permesas drenadon de la surfaca kaj subsurfaca grundakvo el areo. Fosaĵoj ĉirkaŭantaj kastelojn, fortikaĵojn aŭ urbojn ofte estas plenaj je akvo por malhelpi al malamikoj eniron en la konstruaĵon.

Mallongaj fosaĵoj nomiĝas **foso** (laŭ NPIV).

Laŭ Francisko Azorín **fosi** estas *FAri havaĵon eltirante teron.* Li indikas etimologion el latina *fossus* el *fodere* (kavigi, piki), kaj li aldonas terminojn **fosilo**, por instrumento por fosi; *fosisto*, por homo kiu fosas; *fosaĵo*, por kavaĵo en tereno.

eta|240px|Plano de la imperiestra palaco de Tokio.

## Fotogalerio 

Aerial image of Château de Chambord (view from the southeast).jpg|Chambord estas ĉirkaŭita de akvo je du flankoj.
Keep of Matsumoto Castle.JPG|Kastelo Macumoto en Japanio.
Sunset of the Forbidden City 2006.JPG|La imperiestra palaco: nordokcidenta turo kaj fosaĵoj.
Angkor-Wat-from-the-air.JPG|Angkor Vat.
Sloot.JPG|Fosaĵo en Nederlando
1106 Janica Niczonów.jpg|Fosaĵo en Pollando

## Nuntempaj fosaĵoj 
Pro la nunaj armiloj, fosaĵoj ŝajnas ridindaj hodiaŭ, tamen oni uzas ilin ankoraŭ por malhelpi aliron ekzemple al aŭtoj. Post la atencoj de la 11-a de septembro 2001 oni priprensis konstruadon de fosaĵoj ĉirkaŭ nukleaj centraloj por protekti ilin kontraŭ teroristaj atakoj.

En zooj oni uzas fosaĵojn por krei spacon inter sovaĝaj bestoj kaj la vizitantoj.

## Internaj ligiloj 
* Kastelo
* Fortikaĵo
* Grabeno
* Remparo
* Ravelino
* Tranĉeo
* Ĉirkaŭfosaĵo

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Fosi (esperantisto)

Kategorio:Akvaĵoj
Stefano la 2-a (Hungario)

**Stefano la 2-a de Hungario** (n. 1101 en Hungario – m. 1-an de marto 1131), estis hungara reĝo, membro de la Arpad-dinastio. Lian regadon karakterizis (1116–31) militoj, ofte sensukcesaj.

Lia patro estis reĝo Kolomano, "la Libra", lia patrino Felicia sud-itala normana princino (poste li mem edziĝis kun normana princino komence de la 1120-aj jaroj).

Li estis dufoje kronita: unuafoje en aĝo de 4 jaroj, duafoje post morto de lia patro, en februaro de 1116. Post la surtroniĝo, li tuj militis: la 13-an de majo, li estis forte venkita fare de la ĉeĥa reganto Vladislavo la 1-a, ĉe la rivero Olšava. Poste li provis reakiri la perditajn teritorion de Dalmacio, sed en 1119 lin venkis Venecio. Post kiam li reokupis la teritorion – post kvinjara paco - en 1124, li regis tion nur unu jaron. Li interpaciĝis en 1127 kun la aŭstroj kaj alianciĝis kun la ĉeĥoj, tiel turnis sin milite al Bizanco, ĉar ĝi apogis Venecion kaj akceptis la tronpostulantan princon Almoŝ (kiun blindigis Kolomano en 1115). Li militirsi, sed estis venkita en 1128 ĉe Haram fare de imperiestro Joanneso la 2-a. Sekvajare, li militiris kun ĉeĥaj kaj serbaj aliancanoj, sed ankaŭ tiu militiro fiaskis.

Hejmlande li subigis ribelojn de la tronpostulantoj Almoŝ (1125–26), Borŝ kaj Ivan (1127-28). Ĉar lia geedzeco restis seninfana, kaŭzis problemon por li la heredigo de la trono. Li elektis filon de sia fratino Ŝaul, sed post la abrupta morto de Stefano en 1131, la hungara politika elito decidis elekti al nova reĝo blindigitan filon de Almoŝ, je Bela (la duan). Stefano la 2-a interpaciĝis kun Bela en 1129 (post kiam li eksciis pri tio, ke li vivas kaj kaŝas sin en Hungario), akceptis lin en la kortego kaj edzigis kun filino de la serba aliancano tribestro Uroš (granda ĵupano).

Stefano la 2-a estis entombigita en Oradea.

Kategorio:Hungaraj reĝoj
Kategorio:Árpád
Stefano la 3-a (Hungario)

**Stefano la 3-a** de Hungario (n. somere de 1147, Hungario – m. 4-an de marto 1172) estis hungara reĝo, membro de la Arpad-dinastio. Dum lia regado (1162–72), li defendis la landon kontraŭ la bizanca imperio, sed la lando suferis teritoriajn perdojn.

Lia patro estis Geza la 2-a hungara reĝo, lia patrino estis la kieva princino Eŭfrozina, lia edzino (ekde 1166) aŭstra princino Agneŝ. Lia sola filo (Bela) mortis jam en lia vivo.

Oni kronis lin al hungara reĝo post morto de lia patro, en aĝo de 15 jaroj, en junio de 1162, sed parto de hungaraj nobeloj elektis lian onklon Ladislaon la 2-an al hungara reĝo, anstataŭ Stefano. Li mem devis fuĝi al Bratislavo, li regis fakte nur en kelkaj departmentoj. Ladislao mortis en januaro de 1163, sed oni kronis denove alain personon, lian pli junan fraton kiel Stefanon la 4-an, kiu havis parencajn rilatojn al Manuelo la 1-a, bizanca imperiestro. Tiel ricevis helpon Stefano la 3-a (je instigo de lia patrino princino Eufrozina) de Frideriko la 1-a, german-romia imperiestro, ĉefe kontraŭaulo de Manuelo.

Stefano la 3-a – per germanaj trupoj – venkis armeon de Stefano la 4-a, la 19-an de junio 1163, ĉe Székesfehérvár. En la sekvaj du jaroj, li sukcese repuŝis tri bizancajn militirojn per germanaj kaj ĉeĥaj helpoj, kvankam armeo de Manuelo okupis en 1165 Dalmation, Kroation, Bosnion kaj la Szerémség, kaj tiujn konkerojn Stefano devis rekoni en packontrakto de 1167. Lian politikon apogis ne nur lia patrino, sed episkopo de Esztergom, Lukaĉ. Per lia helpo kontraktis pri konkordato Stefano kaj la Papo en 1169, en kiu li abdikis pri rajto de la investituro. Stefano la 3-a setligis en Hungario la templanojn kaj unuafoje donis privilegiojn al la fremdaj urbaj burĝoj en Székesfehérvár. Li mortis junaĝe, oni supozeble venenis lin. Oni entombigis lin en Esztergom, sekvis lin Béla la 3-a kiel reĝo.

Kategorio:Hungaraj reĝoj
Kategorio:Árpád
VLC Media Player

**VLC Media Player** (“plurmedia ludilo VLC”) estas libera plurmedia legilo. Ĝi estas la ĉefa programaro de la projekto VideoLAN.

Temas pri videolegilo vere plurcela, kiu kapablas legi tre diversajn aŭdformatojn kaj videoformatojn (MPEG-1/2/4, AVI, Vorbis, Ogg Theora, MPEG Audio, MP3…) sen eksteraj kodeksoj. Krom la dosieroj, ĝi ankaŭ povas legi la lumdiskegojn (DVD), la aŭdlumdiskojn, la videolumdiskojn, retfluojn (TTT-radion kaj TTT-televidon, plurdissendajn fluojn UDP, realtempajn fluojn RTP/RTSP), ek de kodilaj kartoj aŭ akirilaj kartoj, sub Vindozo same kiel sub GNU/Linukso, kaj ek de satelitkartoj (nur sub Linukso).

VLC iĝis referenca plurmedia legilo pro sia fortikeco, kiun demonstras sia granda kapableco por legi video-dosierojn dum ilia elŝutado enkadre de samtavola komunikado P2P (kiel sur eMule aŭ Kazaa).

Plie, VLC estas programaro, kiu kapablas dissendi sur reton aŭ sekurkopii fluojn. Vi tiamaniere povas ĝin uzi por dissendi laŭ la protokoloj HTTP, UDP, ... etc.

VLC komplete kongruas kun la protokolo IPv6.

Tiu dissendofunkciaro inkludas ankaŭ sistemon por transkodi la fluojn, kiu permesas, ekzemple, dissendi lumdiskegon samtempe kodatan al DivX se la reto ne akceptas la fluon de lumdiskego. Kun VLC, kio legeblas, tio dissendeblas kaj transkodeblas.

Krome, VLC estas plurplatforma programaro, funkcianta sub Vindozo, Mac OS X, GNU/Linukso, BSD, multaj Uniksaj sistemoj, sub la Linuksaj Familiar kaj Zaurus (Linukso por poŝkomputilo). Aldonota estos versio, nun pretigata, por PocketPC (poŝkomputilo sub Vindozo).

## Vidu ankaŭ 
* VideoLAN
* Plurmedio

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo

Kategorio:Programaro
Kategorio:Libera programaro
Kategorio:Linuksa programaro
Kategorio:Mac OS programaro
Kategorio:Vindoza programaro
VideoLAN

eta|Komuna emblemo por ĉiuj projektoj de VideoLAN
**VideoLAN** estas projekto de instruistoj kaj studentoj de la pariza Teknika Universitato krei programojn por ludi kaj redakti video-diserojn kun malfermita kodo.
La origina celo de VideoLAN estis ebligi, ke la studentoj atingu la televidprogramojn en siaj ĉambroj, tra la komputilreto.

## Vidu ankaŭ 
* VLC Media Player
* Plurmedio

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Komputiko
Stefano la 5-a (Hungario)

**Stefano la 5-a de Hungario** (n. 1239 Hungara Reĝlando – m. 6-an de aŭgusto 1272, Ĉepel-insulo) estis reĝo de Hungario (regis 1270–72), plej aĝa filo de reĝo Béla la 4-a kaj Laskaris Maria.

Stefano estis nomumita jam junaĝe pli juna reĝo kaj princo de Slavonio. Tiam oni edzigis lin kun Elizabeto, filino de estro de la (en Hungario) setliĝintaj kumanoj. Li estis patro jam en aĝo de 16 jaroj. Li fakte regis ekde 1257 en Transilvanio, al kiu li ricevis pluajn teritoriojn en orienta Hungario, en 1262. Kiel pli juna reĝo, li gvidis sendependan propran kortegon (havis propran monon, palatinon, ks.). Li estis bona militestro: li militiris en 1266 en Bulgarion, en 1268 en Serbion. Li venis helpi al la patro en 1264–65 en armila konflikto kaj la decidan batalon ĉe Isaszeg venkis Stefano, sed la armistico fortigis la ĝistiaman staton.

Post morto de lia patro en 1270, li okupis la tronon sen kontraŭstaro, sed la malamikoj baldaŭ alianciĝis kun Otokaro la 2-a, ĉeha reĝo, kaj atakis okcidentan Hungarion en 1271. Post la komencaj sukcesoj de la atakantoj, Stefano forpelis Otokaron. Sekvajare, li volis liberigi sian beban filon (la posta Ladislao la 4-a), kiun la ribelantoj forrabis, sed li tiam abrupte mortis.

Kategorio:Hungaraj reĝoj
Kategorio:Árpád
Kategorio:Naskiĝintoj en 1239
Kategorio:Mortintoj en 1272
Lumeco

**Lumeco** estas la energio, kiun luma objekto (plejofte stelo) disradias portempe. Lumeco estas mezurita per vatunuoj (W). Lumeco de stelo estas sendependa de distanco.

## Kalkulado de la lumeco 
La lumeco de fonto de radiado, kiu radias sian energion, egalas al la energia  flukso dum unuo de tempo.

Konsiderante la fluksodenson   F kaj la lumigata areo  A:
: L = F \cdot A .
Se oni esprimas tiu surfacon per la spaca angulo \Omega (laŭ la difino de ĉi-lasta), rezultas la lumeco "*L*" per
: L = \Omega R^2 \cdot F .
En tiu ekvacio, R estas la distanco inter la konsiderata areo kaj la fonto. 

Se la fonto estas izotropa, la energio distribuiĝas sur la tutan surfacon de la sfero kun radiuso R, \Omega=4\pi kaj:
: L = 4\pi R^2 \cdot F .

## Vidu ankaŭ 
* Leĝo de Stefan-Boltzmann
* Klasigo de steloj
* Kvazaro
* Magnitudo
* Suna lumeco

Kategorio:Astronomio