open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zlaté Klasy

**Zlaté Klasy,** hungare **Nagymagyar,** germane **Gross-Magerdorf** estas granda vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda. La slovakaj historiaj nomoj estis **Veľký Mager** kaj **Rastice**.
eta|Kirko en Zlaté Klasy

## Bazaj informoj 
* Areo: 12 km²
* Loĝantaro: 3600
* Alto super marnivelo: 122 m
* Poŝtkodo: 930 39
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
Zlaté Klasy situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. La plej proksima urbo estas Šamorín 14 km-ojn for. Ponto estas al Senec tra la Danubo-branĉo.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1232. La vilaĝo iĝis kampurbo kun foirorajto en 1699. En la 18-a jarcento ĝi havis bierofarejon. En 1910 loĝis en la urbeto 1325 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Somorja, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948. En 1960 2 proksimaj vilaĝoj aliĝis al Zlaté Klasy. En 2001 loĝis tie 3475 da homoj (2352 hungaroj, 853 slovakoj kaj 247 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco de 1886
* kapelo nomata Lourdes de 1740

## Famuloj 
* En la iama Nagymagyar naskiĝis hungara publikigisto László Hantos.
* En la iama Nagymagyar mortis hungara juristo-profesoro Gábor Nittray.

## Ĝemelkomunumo 
*  Ecser, Hungario

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Béla Teleki

**TELEKI Béla** grafo, estis rumanuja hungara politikisto naskita en Koloĵvaro la 16-an de majo 1899 kaj mortinta en Novjorko la 7-an de februaro 1990.

## Lia agado 
Li estis la prezidanto de la Erdélyi Magyar Gazdasági Egyesület (EMGE) (1942-44) kaj de la Erdélyi Párt. En somero de 1944 gvide de li establiĝis la Erdélyi Magyar Tanács (Transilavanuja Hungara Konsilantaro), kiu decide postulis, ke Hungarujo tuj petu batalpaŭzon. En 1950 li translokiĝis Usonon, kaj li establis la ligon *Amerikai Erdélyi Szövetség* (Amerika Transilvanuja Ligo) (AESZ), kies li estis prezidanto ĝis 1989. Li estis unu el la fondintoj de *New York-i Magyar Ház Társaskör* (Gruprondo de Hungardomo en Novjorko). li redaktis kaj eldonis dum pli ol 30 jaroj la revuon kvaronjaran Transsylvania.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Literaturo 
* Tibori Szabó Zoltán: *Teleki Béla egyénisége*, 1993.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Nathaniel Palmer

**Nathaniel Brown PALMER** (1799 en Stonington en Connecticut; 1877) estis usona maristo, kiu veturis je komisio de la usona mararmeo.

Li apartenas al la unuaj tri homoj, kiuj unuafoje vidis la Antarkton; inter ili la unua usonano. Li ekvidis la kontinenton la 17-an de novembro 1820, kiam li serĉis novajn ĉasareojn por fokoj en la sudaj maroj. Li ŝipo estis "*Hero*" kaj ĝin komandis Benjamin Pendleton. Palmer partoprenis en 1821 eĉ en malkovro de la insuloj Sudaj Orkadoj.

Oni nomumis post li regionon Palmer-lando sur la Antarkta duoninsulo, la Palmer-stacio, kaj la glacirompilo *RV Nathaniel B. Palmer*.

## Eksteraj ligiloj 
* Account of Nathaniel Palmer's sighting of Antarctica

Kategorio:Usonanoj
Portiko

**Portiko** estas porĉo kun alero, tegmentita galerio, ekipita en ambaŭ flankoj per subtenaj kolonoj.
[eta|dekstre|180px|Portiko de la [Panteono de Romo|Panteono en Romo]]
Ĝi formas enirejon aŭ pordejon antaŭ la konstruaĵo mem. Portiko povas esti aldonita antaŭ la konstruaĵo aŭ konsisti el la subtenata unua etaĝo.

Portiko protektas la enirejon kontraŭ pluvo kaj samtempe provizas pli grandan loĝeblan areon en la superaj etaĝoj.

En varmaj regionoj, kiel la sudaj ŝtatoj de Usono, Afriko aŭ Aŭstralio, portiko povas esti tre vasta kaj konstituas samtempe terason por ĝui ombron kaj aeron.

Laŭ Francisko Azorín **portiko** estas *Publika spaco tegmentita, antaŭ konstruaĵo.* Li indikas etimologion el la latina *porticus* (pordaĵo), el *porta*.

## Tipoj 
[eta|Trezorejo de la atenanoj en [Delfo, dorika templo dístila *in antis* (interanta).]]

### Dekastilo 
Dekastilo estas portiko kun dek kolonoj. Laŭ Francisko Azorín **Dekastila** estas *Konstruaĵo havanta antaŭfasade dekkolonan vicon.* Kaj li indikas etimologion el greka *dekastilos* kaj tio el *deka + stylos* (dek kolonoj) kaj de tie la latina *decastyla*.

### Okastilo 
Okastilo estas portiko kun ok kolonoj. Laŭ Francisko Azorín **Okastilo** estas *Konstruaĵo havanta antaŭ la fasado okkolonan vicon.* Kaj li indikas etimologion el greka *okto + stilos* (8 kolonoj) kaj de tie la latina *octastylos*.

### Heksastilo 
Heksastilo estas portiko kun ses kolonoj. Laŭ Francisko Azorín **Heksastilo** estas *Konstruaĵo, kies fasado havas seskolonan vicon.* Kaj li indikas etimologion el greka *heksastilos* kaj tio el *heka + stylos* (ses kolono) kaj de tie la latina *hexaastylos*. Tiu estis la portikoj tipaj de la dorika ordo.

### Tetrastilo 
Tetrastilo estas portiko kun kvar kolonoj. Laŭ Francisko Azorín **tetrastilo** estas *Konstruaĵo havanta kvarkolonan vicon antaŭfasade.* Li indikas etimologion el la greka *tetrastilon*, el *tetras + stilos* (4 kolonoj), kaj de tie la latina *tetrastylos*.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Alero
* Amfiprostilo
* Klostro
* Kolonaro
* Korto
* Nartekso
* Porĉo
* Teraso

Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Antikva arkitekturo
Kategorio:Kolonoj
Pál Sőni

**SŐNI Pál** (ŝeo:ni) estis rumanuja hungara verkisto, literaturhistoriisto naskita en Nadjvarado la 21-an de januaro 1917 kaj mortinta en Kluĵo la 14-an de oktobro 1981. Li estis la avo de usona naĝistino Rebecca Soni.

## Biografio 
Pál Sőni studis en Oradea, Csernovic kaj Kluĵo. Li publikis rakontojn en Erdélyi Helikon. En la fino de la dua mondmilito la faŝistoj forprenis lin. Inter 1947-1953 li laboris en redakcio de ĵurnalo Előre, inter 1954-1956 li estis ĉefredaktoro de revuo Utunk, pli poste redaktoro de la *Literatura Libroeldonejo*. Ekde 1957 li instruis en Universitato de Kluĵo.

## Verkoj 
*Irodalmi bírálatok* (Bukarest, 1955),
* *Művek vonzása* (Bukarest, 1967),
* *Írói arcélek* (Bukarest, 1981)
* *A romániai magyar irodalom története*, 1969,
* *Avantgarde sugárzás* (Bukarest, 1973)
* *Nagy István, monografio, (Bukarest, 1977),
* *Póz és mosoly*, romano, (Bukarest, 1969),
* *Andriska halála*, romano, (Kolozsvár, 1973),
* *Az utolsókör*, romano, (Kolozsvár, 1979),
* *Verébnyomok*, rakontoj, (Bukarest, 1969),
* *Nyitott udvar'' (skizoj, noveloj, Bukarest, 1980).

## Bibliografio 
* Kántor Lajos: Igény és irodalomtörténet (Korunk, 1970);
* Cs. Gyimesi Éva: Avantgarde sugárzás – avantgarde szemlélet (Utunk, 1973. 49. sz.);
* Kozma Dezső: S. P. hatvan éves (Igaz Szó, 1977);
* Nekrológok: Bodor Pál (A Hét, 1981. 43. sz.);
* Fodor Sándor (Igaz Szó, 1981. 11. sz.);
* Láng Gusztáv (Utunk, 1981. 43. sz.);
* Szigeti József (Nyelv- és Irod. tudományi Közl., Kolozsvár, 1982. 1-2. sz.).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Soni, P
Soni, P
Mundangoj

eta|grenstorejo
La **mundangoj** estas afrika etno, kiu loĝas en la nordoriento de Kameruno kaj en la okcidento de Ĉado. Teorie la mundangoj ankoraŭ apartenas al reĝlando, kiu fondiĝis antaŭ proksimume 250 jaroj.

## Fontoj 
* Wahrig Wörterbuch ()
* ADLER (Alfred) - La mort est le masque du roi, La royauté sacrée des Moundang du Tchad. - Paris, Payot, 1982, 430 p. ()
* Deutsches Kolonial-Lexikon (1920), volumo II, p. 599 ()
* FUCHS (Peter) - Sudan ()
* HENNIG (Rainer Chr.) - Fulbe History, Rise and Fall of the Adamawa Emirate ()
* BOULET (J.) (1972), BEAUVILAIN (A.) et HUMAINS (P. Gubry) - Les Groupes Humains ()
* MULLER (Jean-Caude) (1997) - Circoncision et régicide, Thème et variations chez les Dììs, les Chamba et les Moundang des confins de la Bénoué et du Tchad ()

## Literaturo 
* ADLER (Alfred) - La mort est le masque du roi, La royauté sacrée des Moundang du Tchad. - Paris, Payot, 1982, 430 p. ()
* ADLER (Alfred) - Le royaume moundang de Léré au XIXe siècle.- in Contribution de la recherche ethnologique à l'histoire des civilisations du Cameroun edited by C. Tardits, pp. 101-12. Colloques internationaux du C.N.R.S. Paris: C.N.R.S., 1981. ()

## Eksteraj ligiloj 
* Pri lingvo kaj literaturo de la mundangoj ()
* Bildoj el la Ĉado, interalie de la mundangoj  ()
* Pri reĝlando kaj reĝoj de lar mundangoj  ()
* La mundangoj kaj iliaj najbaroj ()
* La mundangoj  ()

Mundangoj
Mundangoj
Mundangoj
Ciklono Nargis

eta|Satelita bildo de la ciklono Nargis
La **ciklono Nargis** estis la unua ciklono, kiu frapis Birmon post la ciklono Mala en 2006. Ĝi formiĝis la 27-an de aprilo 2008 meze de la Bengala Golfo, en la norda Hinda Oceano kaj damaĝegis la plej grandan urbon kaj haven metropolon, Rangunon.

## Kronologio 
* Vendredon, la 2-an de majo 2008: alveninte de la Bengala Golfo, la ŝtormo trapasis la sudokcidentan marbordon de Birmo, kaj malfrue vendredvespere la ventoj atingis rapidecon de 190 ĝis 240 km/hore.

## Materia bilanco 
Ranguno estis grave detruita, sed ankaŭ Iravadio, Pegu, kaj la ŝtatoj Môns kaj Karen.

Laŭ la Ruĝa Kruco, pluraj marbordaj vilaĝoj estis tute neniigitaj.

## Homa bilanco 
Laŭ la birma televido la ciklono mortigis pli ol 15 000 homojn. 

Laŭ la tajlanda ministro pri eksteraj aferoj, mortis pli ol 30 000 homoj.

Laŭ novaĵoj de la 7a de majo: 22 500 mortintoj, kaj oni kulpas la militistan reĝimon ne antaŭvidi la katastrofon kaj ne agadi protekte la loĝantaron.

Laŭ novaĵoj de la 17a de majo: 133 000 mortintoj aŭ malaperintoj, kio kilas ke tiu katastrofo estas la plej terura el la tuta historio de Birmo.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Rilex, Denis kaj Lewis Spolton 1987: *Vetero kaj Klimato de la Mondo*, UEA, Roterdamo, 131 paĝoj, ISBN 92 9017 035 2

Kategorio:Ciklonoj
Kategorio:2008 en Azio
Kategorio:Hinda Oceano
Kategorio:Katastrofoj en 2008
Kategorio:Naturaj katastrofoj en Azio
Kategorio:Naturaj katastrofoj en la 21-a jarcento
Devín

250px|eta|maldekstra|Preĝejo de Devín
250px|eta|maldekstra|Danubo kaj burgo ĉe Devín
250px|eta|maldekstra|Vido al Devín
250px|eta|maldekstra|Kunfluejo de Danubo kun Moravo sub burgo Devín
**Devín** (hungare *Dévény*, germane *Theben*) estas iama vilaĝo, nun urboparto de Bratislavo en Slovakio.

## Situo 
La urboparto situas sur montetoj kaj deklivoj, ĉe kunfluejo de Danubo kaj Moravo, laŭ bordoj de maldekstraj Danubo kaj Moravo. Urbocentro de la ĉefurbo troviĝas 8 km. Kontraŭe troviĝas Hainburg an der Donau. La burgo troviĝas sur 80 m alta montokrudaĵo.

## Historio 
La romianoj konstruis tie sentinelan turon, la moravoj havis tie fortikaĵon menciitan en 864. La vilaĝo unuafoje menciiĝis en 1237 en formo *villa Thebyn*. La hungara reĝa fortikaĵo konstruiĝis en la 13-a jarcento, kiu unue menciiĝis en 1288 en formo *Dyven*. La loĝantaro ricevis privilegiojn de Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio). En 1683 la turkoj ne povis ĝin okupi. En 1809 la francoj faris ruina la fortikaĵon. Ľudovít Štúr tie komencis nacian movadon de la slovakoj en 1836. La vilaĝo iĝis kampurbo en la 19-a jarcento. En 1910 loĝis en la vilaĝo 2063 da homoj, (germanoj en majoritato, hungaroj kaj slovakoj en minoritato).

Ĝis 1919 ĝi apartenis al Pozsony, al distrikto de Bratislavo, poste al Ĉeĥoslovakio. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj.

Komence de la 21-a jarcento la konata kaj populara konturo de la duondetruita tureto super la kunfluo de la riveroj aperas en monero kiel simbolo de la slovaka historio. Ekde 2008 Aŭstrio kaj Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, la limoj malaperis. La travojaĝo ŝipe estas libera kaj senĝena.

## Vidindaĵoj 
* ruinoj de la fortikaĵo
* gotika katolika preĝejo omaĝe al Sankta Kruco el la 14-a jarcento, en la 18-a jarcento barokiĝis kaj parte klasikismiĝis
* kastelo el la 17-a jarcento, poste klostro, poste bierfabrikejo

## Rilataj artikoloj
* Regna govio Malsupra Danubio

Kategorio:Distrikto Bratislavo 4
Kategorio:Geografio de Bratislavo
Kategorio:Setlejoj sur Moravo
Štvrtok na Ostrove

**Štvrtok na Ostrove** (hungare *Csütörtök*, germane *Loipersdorf*) estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda. Pli malnovaj  historiaj nomoj estis hungare *Csallóközcsütörtök*, germane *Donnersmarkt*. La vilaĝonomo devenis el ĵaŭdo, tiam estis foirotago.

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Šamorín troviĝas 8, la ĉefurbo 14 km.
 
## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1217 havanta preĝejon. En la 13-a jarcento germanoj alvenis. La vilaĝo iĝis kampurbo kun foirorajto ekde la 15-a jarcento ĝis fine de la 19-a jarcento. En 1910 loĝis en la urbeto 1359 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Šamorín, poste al Ĉeĥoslovakio. Post 1920 slovakoj fondis setlejojn apud la komunumo. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj  iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948. Nun hungaroj en majoritato, slovakoj kaj ciganoj en minoritato vivas. En la vilaĝo hungara kaj slovaka lernejoj funkcias.
 
## Vidindaĵoj 
* romanika kaj parte gotika katolika preĝejo omaĝe al Sankta Jakobo

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Gusztáv Abafáy

**ABAFÁY Gusztáv** (abafa:i), nomversio: *Abafáy-Öffenberger*; familinomo: *Öffenberger* estis rumanuja hungara literaturhistoriisto naskita en Budapeŝto la 12-an de septembro 1901 kaj mortinta en Landshut la 2-an de marto 1995.

## Biografio 
Gusztáv Abafáy la mezlernejon finis en Braŝovo, poste li pristudis juron en Budapeŝto. Ekde 1935 li publikigis en Brassói Lapok, Erdélyi Helikon, Pásztortűz, Független Újság. En 1937 kune kun Elemér Jancsó kaj Ferenc Szemlér li redaktis la antologion *Új Erdélyi Antológia*. Ekde 1947 li estis ĵurnalisto en Târgu Mureş, pli poste li estis ĉefredaktoro de la hungara redakcio de la *Ŝtata Libroeldonejo* en Bukareŝto. Ekde 1948 li estis lektoro de Universitato Bolyai, ekde 1951 akademia bibliotekisto, pli poste ĝis 1966 scienca ĉefesploristo. Li estis ano de la Kemény Zsigmond Társaság (societo Sigmondo Kemeny), redaktoro kaj kunlaboranto de *NyIrK*.

## Verkoj 
* Salamon Ernő: Gyönyörű sors, elektitaj poemoj (kune kun Bonyháti Jolán, Ferenc Szemlér), Bk., 1948;
* *Din manuscrisle inedite ale eni Bolyai János* (kun Samu Benkő), h. n., 1956;
* *Utunk. A Román Népköztársaság Írószövetségének lapja. Tíz év közleményei. 1946-1955., mutató, összeáll., Kvár, 1957;
* *Három portré''. Asztalos István, Kovacs György, Nagy István (kun Kacsó Sándor kaj Sőni Pál), Bk., 1963;
* Nagy István: A Boldog utcán túl, elb., karcolatok, elektis, notadis., Bk., 1966;
* Izsák József: Asztalos István [a bibliográfiát összeáll. Bonyháti Jolánnal], Bk., 1967;
* Varró Dezső: Gyilkos tavasz, poemoj, elektis, antaŭparolo, Kvár, 1970.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Abafay, G
Abafay, G
Abafay, G
Katajo

**Katajo** estas la esperantigita formo de la malnova, de Marko Polo uzata nomo por Ĉinio, kaj ĉefe la norda parto de Ĉinio. La nomo devenas de la imperio de la Kitanoj.
Tiu nomigo daŭris ankoraŭ per forta populareco ĝis la epoko de la iberiaj maristoj (ĉu portugalaj ĉirkaŭ Afriko ĉu hispanaj al Ameriko) kiuj volis atingi Katajon je la fino de la 15-a jarcento.
## Etimologia evoluo 
Jen la etimologia evoluo de Kitanoj al Katajo okcidenten:

* Mongole: Khyatad (Хятад) / Kitad
* Ujgure (okcidenta Ĉinio): خىتاي, Xitay
* Kazaĥe: قىتاي, Қытай, Qıtay
* Kazan-tartare (centra Rusio): Qıtay 
* Ruse: Kitay (Китай)
* Mezepoklatine: Cataya, Kitai
* Hispane: Catay
* Itale: Catai
* Portugale: Catai, Cataio
* Angle: Cathay

## Vidu ankaŭ 
*Marko Polo
*Henry Yule

Kategorio:Historio de Ĉinio
Kategorio:Kulturo de Ĉinio
Inocento la 4-a

[eta|Inocento la 4-a dum la [koncilio de Liono (13-a jarcento)]]

**Inocento la 4-a** (naskiĝis ĉirkaŭ 1195 en Ĝenovo kiel **Sinibaldo de Fieschi**; mortis la 7-an de decembro 1254 en Napolo) estis papo de 1243 ĝis 1254. En 1245 li kunvokis la Unuan koncilion de Liono.

## Bibliografio 
* *Ex Innocentii IV registro*. En: MGH Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae. Parto 2. Eldonita de Karl Rodenberg. Berlino 1887 (Digitalisat). MGH Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae. Parto 3. Eldonita de Karl Rodenberg. Berlin 1894, S. 1–313

## Eksteraj ligiloj 
* Monumenta Germaniae Historica

Kategorio:Papoj
Kategorio:Italoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1195
Kategorio:Mortintoj en 1254
Čunovo

250ra|maldekstra|eta|Muzeo Danubiana en Čunovo
**Čunovo** ankaŭ kroate kaj slovake; (*Dunacsúny* hungare, *Sandorf* germane) estas eksvilaĝo, nun urboparto de Bratislavo en Slovakio.

## Situo 
La urboparto situas sur ebenaĵo, laŭ bordo de dekstra Danubo, inter Danubo kaj Aŭstrio, laŭ ĉefvojo kaj aŭtoŝoseo Budapeŝto-Bratislavo, laŭ fervojo Hegyeshalom-Bratislavo. Urbocentro de la ĉefurbo troviĝas 15 km. Apud la urboparto elfluas kanalo kaj Danubobranĉo nomata *Mosoni*.

## Historio 
Pli frue romianoj kaj avaroj loĝis tie. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1232 en formo *Chun*. En la 16-a jarcento rifuĝintaj kroatoj alvenis. Dum la historio ofte okazis inundoj. Sur la rivero akvomuelejoj funkciis. En 1910 loĝis en la vilaĝo 688 da homoj, (kroatoj en majoritato), hungaroj kaj germanoj en minoritato, slovakoj ne vivis tie). Ĝis 1947 ĝi apartenis al Moson, al distrikto de Rajka, poste al Ĉeĥoslovakio. Ekde 2008 Hungario, Aŭstrio kaj Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, la limoj malaperis. La travojaĝo estas libera kaj senĝena.

## Gefiloj 
* Vladimír Palko, politikisto

## Vidindaĵo 
* baroka katolika preĝejo el la 18-a jarcento
* muzeo Danubiana pri Danubo

Kategorio:Distrikto Bratislavo 5
Ferenc Váró

**VÁRÓ Ferenc** (va:ro:) estis hungara verkisto, tradukisto naskita en Haró la 1-an de majo 1851 kaj mortinta en Aiud la 27-an de aprilo 1924. Li estis la avo de poetino Éva Váró, B..

## Biografio
Ferenc Váró pristudis filozofion kaj juron en Budapeŝto. En 1875 li akiris diplomon de instruisto kaj instruis literaturon en Székelyudvarhely, kie li estis  inter 1885 kaj 1895 direktoro, pli poste en Nagyenyed, kie ekde 1899 ĝis 1906 li estis gvidanto de biblioteko. Ekde 1906 li vivis en Koloĵvaro. Li verkis plurajn pedagogiajn, ekleziajn kaj historiajn artikolojn. El liaj tradukaĵoj elstariĝis liaj Friedrich Schiller-tradukaĵoj; li verkis hungarlingvajn tekstojn al oratorioj de Robert Schumann kaj Ludwig van Beethoven.

## Verkoj ĉefaj
**Eötvös költészete* (Bp., 1874); 
**A Bethlen-kollégium a közelebbi években és ma* (Kolozsvár, 1889); 
**A nagyenyedi Bethlen-kollégium* (Kolozsvár, 1889); 
**Vallomások és kérdések* (Kolozsvár, 1901); 
**Csernáton Márton* (Egy enyedi diák története) (Bp., 1904).
 
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm 

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Holice (distrikto Dunajská Streda)

**Holice,** hungare **Gelle** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.

* Areo: 23&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1820
* Alto super marnivelo: 119 m
* Poŝtkodo: 930 34
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, ĉefvojo Komárno-Bratislavo preteriras. Dunajská Streda troviĝas 5&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1245 en formo *Gala*. La komunumo urbiĝis en la 16-a jarcento. Poste pro la turkoj la komunumo malgraviĝis. Ekde 1920 la komunumo apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1940 la najbaraj vilaĝoj aliĝis al *Gelle*. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948. En 2001 loĝis en la vilaĝo 1824 da homoj, (1751 hungaroj, 68 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* romanika katolika preĝejo omaĝe al Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo el la 13-a jarcento, post jarcento gotikiĝis, en la 17-a jarcento renesanciĝis
* ruinaĵoj de iama burgo en vilaĝoparto Beketfa

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Kútniky

**Kútniky,** hungare **Hegyéte** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.

* Loĝantaro: 1040
* Poŝtkodo: 929 01
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Komárno-Bratislavo. Dunajská Streda troviĝas 4 km-ojn for.

## Historio 
Dum la frua historio estis tie apude diversaj vilaĝoj, el kiu *Hegybeneéte* estis menciita en 1380. Tiu vilaĝo havis 192, la apuda *Töbörété* 165 homoj, (en ambaŭ plejparte hungaroj). Ekde 1920 ili apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 ili rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1940 tiuj vilaĝoj unuiĝis kaj naskiĝis *Hegyéte*. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948. En 2001 loĝis en la vilaĝo 932 homoj, (815 hungaroj, 99 slovakoj).

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
GLAT-simboloj

**GLAT-simboloj** estas simboloj uzataj de GLAT-movadano, por identigi sin individue aŭ kolektive. Plimulto ekestis je fino de 1960-aj kaj dum 1970-aj jaroj, en tempo de seksa revolucio.

## Simboloj el la 1930-aj jaroj 
eta|Homdistingiloj en naziaj koncentrejoj
En Nazia Germanio kaj la landoj, kiujn ĝi okupis en la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj, la rozkolora triangulo estis unu el la homdistingiloj en la naziaj koncentrejoj. La rozkolora triangulo distingis tiujn, kiuj estis enkarcerigitaj ĉar ili estis identigitaj de aŭtoritatoj kiel samseksemaj viroj. Tamen tiu kategorio inkluzivis ankaŭ virajn ambaŭseksemulojn kaj transgenrulojn.

GLAT-aj virinoj portis la nigran triangulon anstataŭ la rozkolora. Oficiale la nigra triangulo estis distingilo, kiun nazioj uzis por identigi "kontraŭsociulojn". Samseksemaj kaj kviraj virinoj devis porti ĝin ĉar ili ne estis stereotipaj virinoj laŭ la ideoj de la nazia reĝimo.

En la 1970-aj jaroj, la trianguloj estis revivigitaj kiel simboloj de protesto kontraŭ homofobio, kaj poste estis adoptitaj de la pli granda GLAT-komunumo kiel populara simbolo de fiereco kaj GLAT-rajta movado.
Dosiero:Pink triangle.svg|Rozkolora triangulo, kiun devis porti samseksemaj viroj.
Dosiero:Black triangle.svg|Nigra triangulo, kiun devis porti samseksemaj virinoj.
Dosiero:Pink triangle jew.svg|La rozkolora sur flava triangulo, kiun devis porti gejaj judoj.

## Libriso kaj lambdo el la 1970-aj jaroj 
La labriso estas simbolo pri duklinga hakilo, uzata en la minoa civilizo. Samseksemulinoj ekuzis la simbolon, ĉar la minoa civilizo estas interpretita de kelkaj esploristoj kiel matriarĥa socio. En la 1970-aj jaroj samseksemulinoj kaj feministoj komencis uzi ĝin kiel simbolon pri virina forto.

La lambdo estis greka litero. En la 1970-aj jaroj oni uzis ĝin kiel simbolon pri gejaj rajtoj.
Dosiero:Labrys-symbol.svg|Labriso
Dosiero:Lesbian pride labrys flag.svg|Labrisa flago
Dosiero:Lambda-letter-lowercase-symbol-Garamond.svg|Lambdo

## Ĉielarka flago ekde 1978 
La ĉielarka flago estas unuafoje uzata la  en San-Francisko. La koloroj reprezentas la tramondan diversecon de GLAT-anoj.
Dosiero:Gay flag.svg|Ĉielarka flago
Dosiero:GLATa Esperantista flago.svg|GLAT-a esperantismo

## Ambaŭseksemula flago ekde 1998 
Michael Page prezentis flagon por ambaŭsekemuloj je la . La koloroj estas violkoloro, lavendo kaj bluo.
Dosiero:Bisexual Pride Flag.svg|Ambaŭseksemula flago
Dosiero:Bi triangles.svg|Ambaŭseksemulaj trianguloj

## Transgenrulaj flago ekde 1999 kaj la simbolo ⚧ 
La simbolo pri transgenruloj estis kreita je nekonata dato. La simbolo estas ankaŭ unikoda, kiel ⚧. La flagon desegnis Monica Helms en 1999. Ĝi estis unuafoje uzata en 2000.
Dosiero:Gender sign (bold, pink and blue).svg|Transgenrula simbolo
Dosiero:Transgender Pride flag.svg|Transgenrula flago

## Aliaj flagoj 

Dosiero:Nonbinary flag.svg|Flago de neduumaj genruloj
Dosiero:Intersex Pride Flag.svg|Flago de interseksuloj (kreita en julio 2013)
Dosiero:Agender pride flag.svg|Flago de negenruloj
Dosiero:Asexual Pride Flag.svg|Flago de neniuseksemuloj (kreita en 2010)

## Vidu ankaŭ 
Samseksemo

Uranismo
Idaho (apartigilo)

**Idaho** havas plurajn signifojn:

***Idaho** - unu el ŝtatoj de Usono
***IDAHO** - Internacia Tago Kontraŭ Gejfobio (angle *International Day Against Homophobia*, IDAHO)
Duklinga hakilo

[eta|rekta=1.1|[Oraj duklingaj hakiloj minoaj (Originalaj oramaĵoj en la arĥeologia muzeo de Iraklio sur Kreto]]
[eta|dekstra|[Simbola duklinga hakilo|150px]]
**Duklinga hakilo** (greke: (λάβρυς, prononcu *labris*, fremdvorte: *labriso*) estas hakilo kun du klingoj, kiun en antikva kaj mezepoka historio militistoj uzis kiel armilon. Tamen jam en antikva minoa kulturo sur la insulo Kreto la duklinga hakilo fariĝis kulta simbolo. Ankaŭ en aliaj kulturoj ĝi estas ofta simbolo: Por la anoj de la kulto Oriŝo en jorubalingvaj religioj ĝi simbolas la dion ("oriŝon") Ŝangoo. Nuntempe ĝi estas simbolo de GLAT - plej ofte de lesbaninoj, ankaŭ de feministinoj.

## Vidu ankaŭ 
* GLAT-simboloj

Kategorio:GLAT-simboloj
Kategorio:Mitologiaj objektoj
Kategorio:Historio de Kreto
Mogelsberg

**Mogelsberg** estas iama politika komunumo de la elektodistrikto Togenburgo en Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 2192 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. Ekde la 1-a de januaro 2009 Mogelsberg estas parto de la nova komunumo Neckertal.

## Geografio 
Mogelsberg situas ĉe la bordo de la rivero Necker kaj la montetoj oriente de la Necker-Valo. Ĝi estas grandteritoria komunumo, kiu konsistas el pluraj malgrandaj municipoj, vilaĝoj kaj vilaĝetoj, nome Mogelsberg, Dicken (partoj de Dicken situas sur la teritorio de la komunumo Sankt-Peterzell), Necker, Nassen, Dieselbach, Hoffeld, Ebersol, Hofstetten, Furth kaj Wolfensberg. La plej malalta punkto de la komunumo troviĝas je alteco de 600 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Necker kaj ĝis plej alta punkto je 1175 m s.m. sur la monteto *Wilkethöhe*. Pro la vasteco de la komunumo, ĝia stratreto havas totalan longecon de pli ol 200 km.

## Kuracloko 
Jam ekde la mezepoko Mogelsberg estas konata kiel kuracloko. La bela pejzaĝo de la Necker-Valo kaj togenburgaj montoj kaj arbaroj invitas al migrado en bela kampara pejzaĝo.

## Trafiko 
La kernvilaĝo Mogelsberg posedas stacidomon de la Svisaj Sudorientaj Fervojoj ĉe la trajnlinio de Sankt-Galo, tra Rapperswil al Lucerno. La ceteraj komunumpartoj atingeblas per diversaj poŝtaŭtolinioj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Mogelsberg datas sub la nomo *Magoldesberch* el la jaro 1152. En la jaro 1224 jam estis menciita unua saniga banejo.

En baloto de la 21-a de oktobro 2007 la popolo kunsentis al kunfando de la komunumo Mogelsberg kun Sankt-Peterzell kaj Brunnadern al la nova komunumo Neckertal.

## Vidu ankaŭ 
* Mogelsberg (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Mogelsberg
 

Kategorio:Togenburgo
Builsaoj

La **builsaoj** (aliaj nomoj aŭ nomformoj: *Buli*, *Bulea*, *Bulsa* aŭ *Kanjaga*) estas etno en Ganao. La builsaoj mem nomas sin *Builsa*. Al tiu etno alnombriĝas proksimume 150.000 ĝis 160.000 homoj, kies loĝregiono situas en la centra nordo de Ganao en la distrikto Sandema. Plejparte la builsaoj vivas en la distrikto Builsa en la Supera Orienta Regiono. Limriveroj de la etno estas en la okcidento la rivero Sisili, en la sudo la rivero Kulpawn kaj en la oriento la rivero Blanka Voltao kaj la Tano. Norde la loĝregiono distancas per proksimume 20&nbsp;km larĝa strio de Kasena-lando for de la limo al Burkino. Tiu loĝregiono situas inter la lokoj *Wiasi, Kunkwa, Kanjaga, Doninga, Nakong* kaj *Chuchiliga*.

## Fontoj 
* Buluk - Journal of Bulsa Culture and Society
* Franz Kröger: Materielle Kultur und traditionelles Handwerk bei den Bulsa (Nordghana)
* Ghana Population and Housing Census 2000: Summary Report of Final Results. p.&nbsp;23 (2002)

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue.com
* Projekto Joshua
* Buluk - Journal of Builsa Culture and Society 

Builsaoj
Builsaoj
Veľké Dvorníky

**Veľké Dvorníky,** hungare **Nagyudvarnok** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda. La slovaka historia nomo estis **Dvorníky na Ostrove**.

## Bazaj informoj 
* Areo: 8 km²
* Loĝantaro: 870
* Alto super marnivelo: 113 m
* Poŝtkodo: 929 01
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Dunajská Streda troviĝas 3 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1252. Tiam loĝis tie reĝaj servistoj de fortikaĵo de Pozsony. En 1910 loĝis en la vilaĝo 389 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Pozsony, al distrikto de Dunaszerdahely. Ekde 1920 ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948. Inter 1960-1990 Malé Dvorníky kaj *Veľké Dvorníky* unuiĝis. En 2001 loĝis en la vilaĝo 795 da homoj, (762 hungaroj, 25 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1954, sed la altaro devenis el 1859
* renesanca kastelo el la 17-a jarcento

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Porĉo

[eta|Domo kun porĉo en [Oloron, Pireneoj, Francio]]
**Porĉo** estas antaŭkonstruaĵo ĉe dompordo, destinita por ŝirmi kontraŭ pluvo kaj vento.

Ĝi formas enirejon aŭ pordejon antaŭ la konstruaĵo mem. Porĉo foje subtenas la unuan etaĝon kaj tiel pligrandigas la loĝeblan areon en la superaj etaĝoj.

## Vidu ankaŭ 
* Alero
* Portiko
* Teraso
* Korto
* Klostro
* Porĉo (arkitekturo)

Kategorio:Arkitekturaj eroj
Alero

[eta|dekstra|Alero ĉe [Bretonio|bretona dometo]]
**Alero** estas malgranda tegmento super domenireja pordo destinita por ŝirmi precipe kontraŭ pluvo. En nordaj landoj ĝi ankaŭ utilas por protekti kaj la pordon kaj la enironton kontraŭ neĝo.

Laŭ Francisko Azorín ĝi estas simple *elstara parto de tegmento*.

## Vidu ankaŭ 
* Klostro
* Korto
* Porĉo
* Portiko
* Sofito
* Teraso

## Referencoj 
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Trhová Hradská

**Trhová Hradská,** hungare **Vásárút** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.

## Bazaj informoj 
* Areo: 25 km²
* Loĝantaro: 2170
* Alto super marnivelo: 112 m
* Poŝtkodo: 930 13
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Danubo-branĉo, laŭ flankovojoj. Dunajská Streda troviĝas 10 km-ojn for.

eta|Kulturdomo de Trhová Hradská

## Historio 
La unua mencio devenis el 1235. Ĝis la 14-a jarcento la komunumo estis ekstera fiŝista loko de Csallóközkürt. En 1910 loĝis en la vilaĝo 1337 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Pozsony, al distrikto de Dunajská Streda. Ekde 1920 ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948.

## Vidindaĵo 
* preĝejo de 1634

## Famuloj 
En la tiama Vásárút naskiĝis:
* hungara arkivisto Ernő Orosz
* hungara historiisto Jenő Házi
* hungara franciskano Antal Arzén Karcsú
* hungara piaristo Károly Német.

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Bellova Ves

**Bellova Ves,** hungare **Vitény** estas malgranda vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.

* Areo: 7 km²
* Loĝantaro: 180
* Alto super marnivelo: 119 m
* Poŝtkodo: 930 52
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Šamorín troviĝas 19 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo fondiĝis en 1951. En 2001 loĝis en la vilaĝo 162 da homoj, (86 slovakoj, 73 hungaroj).

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Lamtunaoj

La **lamtunaoj** estas praberbera tribo en Nordokcidentafriko (Maroko, Alĝerio kaj Maŭritanio) kaj proksimaj parencoj de la hodiaŭaj tuaregoj.

Ili proklamas por si jemen-araban devenon, kio historie kaj lingvistike ne povis esti pruvita. Ili estis nomadoj kaj migris kun siaj gregoj tra la Saharo inter Maroko kaj Senegalo serĉante verdajn paŝtejojn. En la 7-a jarcento ili muslimiĝis kaj fondis en la 9-a jarcento kun la masufoj kaj ĝodalaoj la Ligon de Sanhaĝo, por atingi la kontrolon pri la karavanitinero. Ili fondis la karavanocentron Audagasto kaj faris ĝin ĉefurbo de sia ligo. Poste kaj post la malfondo de tiu ligo ili kun la almoravidoj en la 11-a jarcento transprenis misiistan taskon kaj disvastigis la islamon en la tuta regiono.

Post la enpenetro de la araboj en la regionon la lemtunaoj estis la lastaj el la iama Ligo de Sanhaĝo, kiuj ankoraŭ rezistis al la arabigo.

Al ilia idaro apartenas la plejparto de la marabutoj en la hodiaŭa Maŭritanio.

Lamtunaoj
Lamtunaoj
Lamtunaoj
Lamtunaoj
Kategorio:Historio de Maŭritanio
Lokooj

eta
La **lokooj** estas tribo en Sieraleono. La lokoa lingvo estas niĝer-konga lingvo. La plejparto de la lokooj vivas en kaj ĉirkaŭ la ĉefurbo Fritaŭno kaj en la Norda Provinco. Plejparto de la lokooj fariĝis viktimoj de la atlantika sklavkomerco.

## Ekonomio 
La lokooj tradicie estas agrokultivistoj. Ili kultivas rizon, sed ankaŭ mangojn, terpomojn kaj bananojn.

Lokooj
Lokooj
Abisena koracio

La **Abisena koracio** (laŭ la scienca nomo) aŭ pli propre Sahela koracio, *Coracias abyssinica*, estas birda membro de la familio de koraciedoj, kiu reproduktiĝas tra tropika Afriko en zono sude de Saharo, konata kiel Sahelo el Maŭritanio ĝis Etiopio. . Ĝi estas loĝanta en la suda parto de sia teritorio, sed la nordaj reproduktaj populacioj estas mallongdistance migrantaj, kiuj moviĝas suden post la humida sezono.

## Aspekto 
La **Sahela koracio** estas granda birdo (28-30 cm longa) kaj tre simila al la Eŭropa koracio. La kapo kaj kolo estas fortikaj kaj grandaj, eĉ pli malproporciaj rilate la reston de la korpo. Ankaŭ la griznigra beko estas fortika: tre larĝa ĉebaze kaj pintakrega kaj hokeca; inter la beko kaj la okulo estas iom da nigra haŭtaĵo. La kruroj estas flavecaj.

Detale ĝi estas helblua (iom brilverda), brilbruna ĉedorse kaj ĝi havas iom da bruno kaj verdo ĉevoste. Dumfluge ĝi aspektas kiel tute **brilblua birdo**, sed precize nur sube estas tute blua sed helblua ĝenerale kaj brilmalhelblua en la malantaŭaj duonoj de la flugiloj kun nigrecaj pintoj; supre videblas la tuta gamo de koloroj: helbruna dorso, helbluaj kapo, pugo, vosto kaj flugiloj kun verdeca ĝenerala nuanco kaj brunecaj makulnuancetoj, krom tre brilbluaj ŝultroj (eĉ pli ol ĉe la Eŭropa koracio) kaj nigraj malantaŭaj duonoj de la flugiloj.

La ĉefa diferencilo (disde la Exuropa koracio ekzemple) estas la **pli longa vosto** sed precipe kun **du longegaj kaj rimarkindaj vostoplumoj** (12 cm), krom pli nigra traokula strizono kaj pli markita hela aŭ bruneca zono ĉirkaŭ la bekobazo inter gorĝo kaj frunto

## Kutimoj 
Ambaŭ seksoj estas similaj, eble la masklo iom pli granda kaj koloreca, sed junuloj estas pli senkolora versio de plenkreskuloj.

Tiu afrotropisa specio estas rimarkinda en sia forta rekta flugo, montrante la brilbluojn de la flugiloj kontraste kun la bruna dorso kaj la longaj vostoplumoj malantaŭe.

Tiu estas komuna birdo de varma malferma kamparo kun kelkaj arboj, kaj adaptiĝis al farmoj kaj homaj loĝejoj. Tiuj koracioj ofte ripozas elstarege sur arboj, fostoj aŭ kabloj, kiel gigantaj lianoj, dum gvatado de la grandaj insektoj kiujn ili manĝas. Ili kuraĝe merĝas en la fumo de arbarincendio por kapti la ĝenitaj kaj movitaj senvertebrulojn. Ili estas sentimaj kaj ne dubas ataki homojn aŭ aliajn entrudulojn.

La pariĝada ceremonio estas rimarkinda flugo kiel de vanelo kun turniĝoj kaj similaj akrobataĵoj. Ili nestumas en apenaŭ kovrita truo de arbo aŭ konstruaĵo, kie la ino demetas 3-6 ovojn.

La voĉo de la **Sahela koracio** estas akra korveca *gak* aŭ krieca *aaaargh*.

## Bildaro 

Flickr - Rainbirder - Abyssinian Roller (Coracias abyssinica).jpg
Abyssinian Roller specimen RWD.jpg|Remburita
Coracias abyssinica - Carlos Vermeersch Santana (cropped).JPG

## Notoj 
## Referencoj 
* *Kingfishers, Bee-eaters and Rollers* de Fry, Fry kaj Harris, ISBN 0-7136-8028-8

Kategorio:Koracioformaj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko
János Bányai

**BÁNYAI János** (bahjai) pseŭdninmoj: *Siculus*, *Székely Tivadar* estis rumanuja hungara geologo, redaktoro naskita en Kézdivásárhely la 6-a de novembro 1886 kaj mortinta en Odorheiu Secuiesc la 13-an de majo 1971.

## Biografio 
János Bányai studis en sia naskiĝurbo kaj Koloĵvaro, pli poste en Budapeŝto en la instruista altlernejo. Li finis siajn studojn en Jena kaj Berlino. Li doktoriĝis en 1942 en Szeged. Inter 1908 kaj 1919 li instruis en Abrudbánya, ekde 1921 ĝis 1931 en Cristuru Secuiesc, ekde 1931 ĝis 1945 en Odorheiu Secuiesc. Inter 1931 kaj 1943 li redaktis la revuon Székelység. Li publikis kvazaŭ duonmil artikolojn, plo ol 100 studojn en Földtani Közlöny, Földtani Értesítő, Földgömb, Hidrológiai Közlöny, Természettudományi Közlöny, Barlangvilág, Bányászati és Kohászati Lapok, Erdélyi Múzeum, Natura, Revista Muzeelor. Li estis kunlaboranto de pluraj enlandaj kaj eksterlandaj esplorinstitutoj.

## Premioj 
* 1928 - Premio *Bugát Pál* de *Természettudományi Társulat*,
* 1965 -ordiplomo de la *Földtani Társulat*.

## Verkoj 
* *A Székelyföld természeti kincsei és csodás ritkaságai* (Székelyudvarhely 1938);
* *Szent Anna-tó és környéke* (Székelyudvarhely 1940);
* *A Magyar Autonóm Tartomány hasznosítható ásványi kincsei* (1957);
* *Magyar Autonóm Tartománybeli ásványvizek és gázömlések* (kunulaŭtoro kun Árpád Szabó, Ilona Soós, Árpád Schwartz kaj Csaba Várhelyi, antaŭparolo de Eugen Pora, 1957).

## Radaktis sennome 
* *Ki volt Orbán Balázs?* (1929);
* *Székelyföldi útmutató* (serio 1933-40).

## Bibliografioj 
* Kisgyörgy Zoltán: B. J. az erdélyi geológusiskola fáklyavivője. Brassói Lapok 1970. jún. 18.
* Mente et malleo. Ipó László, Kisgyörgy Zoltán, Tulogdi János emlékírásai, Megyei Tükör 1971. jún. 27.
* Vofkori László: B. J. tudományos hagyatéka. Művelődés 1974/4.
* Kristó András:*Dr. Bányai János (1886-1971) munkásságának helye az erdélyi magyar tudományosságban*, 1981.

## Fonto 
* RMIL 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Banyai, J
Malé Dvorníky

**Malé Dvorníky,** hungare **Kisudvarnok** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 km²
* Loĝantaro: 980
* Alto super marnivelo: 113 m
* Poŝtkodo: 929 01
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Dunajská Streda troviĝas 3 km-ojn for.
 
## Historio 
En la 6-a jarcento avaroj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1252. Tiam servistoj de fortikaĵo Pozsony vivis tie. Incendio okazis en 1888. En 1910 loĝis en la vilaĝo 445 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Pozsony, al distrikto de Dunaszerdahely. Ekde 1920 ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1946 parto de la hungaroj estis deportitaj en Ĉeĥion, la rerstantaj hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948. Inter 1960-1990 Malé Dvorníky kaj Veľké Dvorníky unuiĝis. En 2006 loĝis en la vilaĝo 985 da homoj, (930 hungaroj, 65 slovakoj).
 
## Vidindaĵoj 
* iama kapelo de 1735, en la 1960-aj jaroj transformiĝis preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo
* nobeldomo de Szerdahelyi (serdaheji) el la 1830-aj jaroj, nun lernejo
* nobeldomo de Wippern el la 1890-aj jaroj 
* skulptaĵo pri Jesuo de 1877 
* vilaĝdomo de 2000

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Ureo

**Ureo** estas organika kemikombinaĵo havanta la kemian formulon (NH2)2CO. Ĝi estis la unua organika kemia kombinaĵo artefarite kreata el neorganikaj kemioj, kiu montras ke vitalismo ne estas ĝusta ismo.

## Malkovro 
Ureo estis la unua organika kemia kombinaĵo artefarite kreata el neorganika kemio de Friedrich Wöhler en 1828, kiu kreis ĝin per reakcio inter kalia kombinaĵo (KOCN) kaj (NH4)2SO4. Wöhler provis krei alian kombinaĵon,  sed kiam li kreis ureon, li malpruvis vitalismon, kiu estas la teorio ke ĉiu kemio de vivanta estanto estas malsama ol neanima materioj. Tiel naskiĝis organika kemio.

:neniu|300ra

Post la malkovro Wöhler skribis al Berzelius: "Mi devas diri al vi, ke mi povas krei ureon sen uzo de renoj, nek homaj nek hundaj. Amonia cianato estas ureo."

Ĝi troviĝas en mamula kaj amfibia urino kaj en tiu de kelkaj fiŝoj. Birdoj kaj reptilioj ekskrecias acidon (C5H4N4O3, ureata acido), pro malsama metabolismo, kiu bezonas malpli da akvo.

## Sintezo 
Wöhler sensukcese provis prepari amonian cianaton pere de reakcio inter la amonia klorido kaj arĝenta cianato. Anstataŭ la esperitan amonian cianaton, li estigis ureon:

NH4Cl + AgO-C≡N → NH4O-C≡N (NH2-C=O-NH2) + AgCl

### Sintezo 2 
* Produktado de ureo per interagado de la karbona duoksido kaj amoniako:

## Reakcioj 
Kun la tempopaso, pro varmo kaj ŝanĝo de pH, ureo degradiĝas en amonian cianaton

H2N-CO-NH2 → NH4-O-C≡N

La urea ciklo (konata ankaŭ kiel **ornitina ciklo**) estas ciklo de biokemiaj reakcioj kiuj produktas ureon (NH2)2CO el amoniako (NH3).

## Esplorintoj kiuj studis la ureon 

Herman_Boerhaave_by_J_Champan.jpg|Herman Boerhaave(1668-1738)
Hilaire-Marin-Rouelle.jpg|Hilaire Rouelle(1718-1779)
CWScheele.jpg|Carl Wilhelm Scheele(1742-1786)

Antoine_Fran%C3%A7ois,_comte_de_Fourcroy.jpg|Grafo de Fourcroy(1755-1809)
Louis_Nicolas_Vauquelin_3.jpg|Louis-Nicolas Vauquelin(1763-1829)
Prout_William_painting.jpg|William Prout(1785-1850)
Friedrich_W%C3%B6hler_Stich.jpg|Friedrich Wöhler(1800-1882)

## Vidu ankaŭ 
* Senanimigo
* Uremio

## Referencoj
Sananoj

La **sananoj** estas etno en Okcidentafriko apartenanta al la mandea lingvogrupo. La loĝregiono de la sananoj situas en Burkino, ili estas proksimume 300.000 homoj.

Antaŭ la koloniigo fare de Francio la sananoj estis organizitaj en aŭtonomaj vilaĝaj komunumoj. La sanana lingvo nomata *San* estas dividita je tri apartaj lingvoj. Ene de Burkino la sananoj famiĝis pro sia farado de milibiero.

Ĉirkaŭ 1900 la sananoj suferis pro la subpremo fare de la tukuloroj el Macina (en la hodiaŭa Malio) kaj la ĵus komencita koloniigo fare de la francoj. Multaj el ili fariĝis viktimoj de la en tiu regiono operaciantaj sklavĉasistoj kaj deportitaj en la nordon. Ilian loĝregionon la francoj dum sia penetrado suden plurfoje tramarŝis kaj ekspluatis por la provizado de la trupoj. Sananoj ekzemple devis labori kiel portantoj. Al kapitano de Batz en la jaro 1901 dum vizito en la regiono sin prezentis bildo de mizeraj vilaĝoj perdintaj siajn riĉaĵojn. Ĉar la sendependemo de la sananoj komencis transsalti al la ĵus venkitaj mosioj el Yatenga, francaj punekspedicioj ekmarŝis al la sananoj. Ili subigis vilaĝon post vilaĝo, kio kaŭzis diversajn situaciojn; el kelkaj vilaĝoj la loĝantoj estis fuĝintaj antaŭ la francoj en la savanon kaj alpafis la atakantojn el la embusko, en aliaj vilaĝoj ekestis batalo je la putoj. Tiujn okupis la francoj por devigi la soifmortontajn homojn rezigni. En unu kazo ili fumatakis kavon, en kiu proksimume 180 homoj sin kaŝis. Aliajn vilaĝojn ili fajre detruis. Laŭ taksoj pluraj centoj da sananoj, kiuj nur estis malmultaj centmiloj da homoj, estis mortigitaj dum la subigo de tiu etno.

## Konataj sananoj 
* Joseph Ki-Zerbo
* Saye Zerbo
* Sangoulé Lamizana

## Eksteraj ligiloj 
* Historio de la subigo de la sananoj (franclingva)

Sananoj
Sananoj
Korčula

**Korčula** (itale *Curzola*, greke Κόρκυρα Μέλαινα *Korkyra Melaina*, latine *Corcyra Nigra*) estas kroata insulo en la Adriatiko antaŭ la marbordo de Dalmatio. Ĝi estas la dua plej granda insulo de Kroatio post Krk. Ĝi estas atingebla per pramo interalie de Split, Orebić kaj Hvar. Ĝia plej granda urbo estas Korčula, en la oriento de la insulo.

La insulo apartenas al la kroata municipo Dubrovnik-Neretva, havas areon de 279,03&nbsp;km2 (longo 46,8&nbsp;km, larĝo 5,3-7,8&nbsp;km) kaj  loĝantojn. La plej altaj montoj estas Klupca () kaj Kom ().

## Urboj 
[eta|maldekstra|La urbo [Korčula (urbo)|Korčula]]
La tri plej grandaj urboj sur Korčula estas Korčula, Blato en la centro de la insulo kaj la malgranda havenurbo Vela Luka okcidente. Aliaj municipoj estas Žrnovo, Smokvica, Čara, Pupnat kaj Lumbarda.

En la urbo Korčula situas la tiel nomata naskiĝdomo de Marko Polo, ĉar malgrau kontraŭaj indikoj de Marko Polo mem en sia libro Il Milione daŭre ekzistas tradicioj, kvankam sen pruvigaj elementoj, en Kroatio, kiu subtenas lian naskiĝon en Korčula anstataŭ en Venecio.

## Historio 
La 8-an de septembro 1298 proksime al la insulo okazis la marbatalo ĉe Curzola inter venecia kaj ĝenova mararmeoj.

## Referencoj 
Kategorio:Insuloj en Kroatio
Kategorio:Adriatiko
Blahová

**Blahová,** hungare **Sárrét** estas malgranda vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.

* Areo: 11 km²
* Loĝantaro: 360
* Alto super marnivelo: m
* Poŝtkodo: 930 52
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Malgranda Danubo, laŭ traira flankovojo. Šamorín troviĝas 21 km-ojn for.
 
## Demografio 
En 2001 loĝis en la vilaĝo 359 da homoj, (187 hungaroj, 157 slovakoj).

## Historio 
## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sanktaj Cirilo kaj Metodo de 1935
* katolika kapelo omaĝe al Dipatrino de 1934

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
László Sáska

**SÁSKA László** (ŝa:ska) estis rumanuja hungara kuracisto, vojaĝisto, universitata profesoro, ano de Rumana Medicinscienca Akademio (1972) naskita en Nagyenyed la 26-an de septembro 1890 kaj mortinta en Arusha, (Tanzanio) la 8-an de novembro 1978.

## Biografio 
Sáska finis siajn medecinsciencajn studojn en Budapeŝto kaj Vieno kaj poste li estis distriktokuracisto en Isaszeg. En 1933 li elmigris Afrikon, kaj li loksidiĝis en Somalio. Pro la klimato li translokiĝis Etiopion, kie li iĝis la kuracisto de imperiestra familio kaj li organizis la sanservon de la armeo. De tie li translokiĝis al Arusha. Pro lia kuracista agado la *Kanceresplora Instituto* de Britujo elektis lin sia ano. Li havis amikajn rilatojn kun Albert Schweitzer, li plurfoje vizitis en Tanzanio la verkiston Ernest Hemingway. Li estis pasia ĉasisto, liajn trofeojn konservas la *Természettudományi Múzeum* (Naturscienca Muzeo) de Budapeŝto kaj la kolegio de Aiud.

## Verkoj 
* *Életem Afrika* (sajtó alá rendezte Xantus János, Bukarest, 1969);
* *Maláriától a rákig* (Arusha, 1939).

## Bibliografio 
* R. P.: S. L. halálára (Magy. Nemzet, 1978. dec. 22.);
* Kovács András: S. doktor Afrikában (A Hét, 1979. jan. 12.).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Saska, L
Saska, L
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Čakany

**Čakany,** hungare **Pozsonycsákány,** germane **Knitteldorf** estas malgranda vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.

* Areo: 11&nbsp;km²
* Loĝantaro: 570
* Alto super marnivelo: 125 m
* Poŝtkodo: 930 40
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Šamorín troviĝas 6&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1254. Tiam funkciis klostro, la kampoj apartenis al abatejo de Pilis. En la 16-a jarcento pesto okazis, poste alvenis moravoj. En 1774 virino naskis 4-ajn ĝemelojn. En 1910 loĝis en la vilaĝo 393 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Pozsony, al distrikto de Dunaszerdahely. Ekde 1920 ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo el la 17-a jarcento, en 1824 klasikismiĝis
* baroka kastelo havanta 4 anguloturojn, nun orfejo

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda