open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Cura

**José CURA** estas argentina kantisto. Li naskiĝis en la jaro 1962 en argentina urbo Rosario en muzikama, sed ne en muzikista familio. Li ludis gitaron, kiel dekkvinjara li gvidis ensemblon, li studis dirigentadon kaj komponadon. Hodiaŭ Cura estas konsiderata kiel unu el la plej signifaj nuntempaj tenoristoj.

Cura, José
Lili Muráti

eta|200px|Lili Muráti
**MURÁTI Lili** (muraȘti) estis hungara aktorino naskita en Nagyvárad la 22-an de julio 1914 kaj mortinta en Madrid la 16-an de aprilo 2003.

## Biografio 
Lili Muráti studis en aktorlernejo de Szidi Rákosi. Ŝian talenton malkovris Artúr Bárdos. En 1932 ŝi ludis en Budapeŝto en Művész Színház, ekde 1932 ĝis 1934 en Teatro Belvárosi, ekde 1934 en Teatro Magyar, ekde 1934 ĝis 1941 en Gaja Teatro kaj Pesti Színház, en 1943–1944 en Andrássy Színház. En 1945 kun sia edzo, János Vaszary ŝi iris eksterlanden. Ili en 1947 loksidiĝis en Hispanujo. Ŝi baldaŭ fariĝis ankaŭ tie gvidantaktorino. Inter 1948–1950 ŝi estis anoncistino de la hungarlingva elsendo de la hispana radio. Inter 1950–1963 ŝi ludis kun sia aktortrupo en hispanaj teatroscenejoj. En 1966 ŝi gastrolis en Argentino. Ŝi ludis en pluraj hungaraj kaj hispanaj filmoj.

## Ĉefaj teatraj roloj 
* Mariet (Zilahy L.: Tűzmadár);
* Irén (Bruckner: Halálos ifjúság);
* Lujza (Szomory D.: Bodnár Lujza);
* Cili (Molnár F.: Csoda a hegyek között);
* Elisa (Shaw: Pygmalion);
* Mária (Vaszary J.: Egy nap a világ);
* Barbara (Deval); Aurélie (Giraudoux: Chaillot bolondja).

## Teatro en Hispanio
* De París viene mamá (1960), de Víctor Ruiz Iriarte.
* Elena te quiero (1961), de Víctor Ruiz Iriarte.
* Niebla en el bigote (1962), de Jorge Llopis.
* Julieta tiene un desliz (1971), de Julio Mathias.
* La zurra (1974), de Jean de Létraz.
* Kitú (1977), kun Mari Carmen Prendes kaj Amelia de la Torre.
* La sopera (1981), kun Cassen.
* Un espíritu burlón (1982), kun Conchita Montes.
* Dos igual a uno (1985), kun Pepe Rubio.
* La loca de Chaillot (1989), kun Amparo Rivelles.
* Anda mi madre (1990), kun Tote García Ortega kaj Gracita Morales.
* Ya tenemos chica (1991), kun María José Cantudo.

## Hungaraj filmroloj 
* Ez történt Budapesten (1943)
* Házassággal kezdődik (1943)
* Késő (1943)
* Kölcsönadott élet (1943)
* Az éjszaka lánya (1942)
* Házasság (1942)
* Miért? (1941)
* Tökéletes család (1941)
* Végre! (1941)
* Igen vagy nem? (1940)
* Álomsárkány (1939)
* Fizessen, nagysád! (1937)
* 120-as tempó (1937) színész
* A csúnya lány (1935)
* Elnökkisasszony (1935)
* Hiába menekülsz... (TV film)

## Verkoj 
* Szeretni kevesen tudnak*, (romano), 2007.

## Bibliografio 
* Rácz Gy.: *Muráti Lili'' (1941).

## Eksteraj ligiloj 
* Hungaraj filmroloj

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 22-an de julio
Kategorio:Mortintoj la 16-an de aprilo
Kategorio:Hungardevenaj hispanoj
Peter Dvorský

**Peter Dvorský** naskiĝis 25-an de septembro 1951 en Partizánske. Li estas opera kantisto. Muzikan talenton li heredis post gepatroj. Sian infanaĝon li travivis en Horní Ves. Senton de hejmo li havas en Bratislava.

Dvorsky, Peter
Dvorsky, Peter
Dvorsky, Peter
La Balejo (filmo de 1983)

**La Balejo** (en la franca *Le Bal*, en la itala *Ballando, ballando*) estas itala-franca-alĝeria filmo de 1983, kies reĝisoro estis Ettore Scola.

## Skemo 
Salon-dancado en Francio dum kvindek jaroj, ekde la jaroj post 1920 :
* dum la Popolfronto,
* dum la Dua Mondmilito,
* post la apero de la ĵazo,
* kaj la apero de la rokenrolo,
* dum majo 1968,
* la disko-muziko …
sensonaj geoj formiĝas kaj malformiĝas laŭ la historiaj eventoj kaj laŭ la muziko.

## Teknikaĵoj 
* originala titolo en la franca: *Le Bal*
* originala titolo en la itala: *Ballando, ballando*
* reĝisorado: Ettore Scola
* scenaro: Ruggero Maccari, Jean-Claude Penchenat, Furio Scarpelli kaj Ettore Scola, laŭ ideo de Jean-Claude Penchenat
* produktisto: Mohammed Lakhdar-Hamina kaj Giorgio Silvagni
** komisiita produktisto: Franco Committeri
* produktantaj socioj: Cinéproduction, Films A2, Massfilm kaj Ministère de la Culture de la République Française
* Muziko: Vladimir Cosma
* fotografio: Ricardo Aronovich
* muntado: Raimondo Crociani
* dekoro: Luciano Ricceri
* kostumoj: Ezio Altieri et Françoise Tournafond
* lando: 
* ĝenro: muzika filmo
* daŭro: de 109 minutoj (Usono) ĝis 112 minutes (Francio)
* formato: kolora (Fujicolor) - Sono : monofonia
* Buĝeto:
* Datoj de ekprojekciado:
** : 21-an de decembro 1983
** : 23-an de marto 1984 (en Nov-Jorko)

## Geaktoroj 
* Étienne Guichard: la juna instruisto
* Régis Bouquet: la balej-estro
* Francesco De Rosa: Toni, la juna servisto
* Arnault LeCarpentier: La juna tipografo
* Liliane Delval: La alkoholulino
* Martine Chauvin: La juna florvendistino
* Marc Berman: La "kunlaboranto" (kvislingo)

## Premioj 
* Nomumo por la Oskar-premio (Akademia premio) en 1984
* Arĝenta Urso en Berlino en 1984
* Tri Cezar-premioj César en 1984 :
** cezar-premio por la plej bona reĝisoro,
** cezar- premio por la plej bona filmo,
** cezar-premio por la plej bona film-muziko al (Vladimir Cosma).

## Eksteraj ligiloj 
* Fiche IMDB en la franca kaj angla

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Italaj filmoj
Kategorio:Alĝeriaj filmoj
Kategorio:Muzikalaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1983
Skota Nacia Portretgalerio

[eta|250ra|[David Hume kaj Adam Smith ĉe la Skota Nacia Portretgalerio.]]
La **Skota Nacia Portretgalerio** () estas artgalerio lokita ĉe Queen Street en Edinburgo, Skotlando. Ĝi entenas nacian kolekton da portretoj : la pentraĵoj portretas precipe, sed ne ekskluzive, skotajn eminentulojn. La instituto krome gastigas la skotan nacian fotokolekton.

La portretgalerio troviĝas ene de ruĝa, gotikstila konstruaĵo, desegnita de Robert Rowand Anderson kaj konstruita inter 1885 kaj 1890, laŭ la modelo de la palaco de la Dogoj en Venecio. La galerio estis fondita de la gazetaferisto John Ritchie Findlay, proprietulo de *The Scotsman*, kaj ĝi malfermis en 1889.

## Listo de verkoj 
La kolekto entenas interalie la portretojn de :

* Robert Burns fare de Alexander Naysmyth
* John Byrne fare de si mem
* Robbie Coltrane fare de John Byrne
* Sean Connery fare de John Bellany
* James Hamilton fare de Daniel Mytens
* Douglas Douglas-Hamilton fare de Oskar Kokoschka
* Alex Ferguson fare de David Mach
* David Hume fare de Allan Ramsay
* Walter Scott fare de Henry Raeburn
* Adam Smith fare de James Tassie
* Maria la 1-a (pluraj)
* Charles Edward Stuart (Bonnie Prince Charlie) (pluraj)
* Tilda Swinton fare de John Byrne

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nationalgalleries.org/(http://www.nationalgalleries.org/)
* Kolektoj 

Kategorio:Muzeoj en Skotlando
Kategorio:Edinburgo
Clementina Walkinshaw

**Clementina WALKINSHAW**  (naskiĝis en 1720; mortis en 1802 en Svislando) estis la amantino de la princo Charles Edward Stuart. Ŝi devenis de la jakobita familio Lanarkshire.

Clementina ekloĝis kun Charles en Nederlando dum la jaro 1752. Ili vivis en Lieĝo. Ilia nelegitima filino Charlotte Stuart (1753–1789) naskiĝis en Lieĝo.

En 1760, Clementina forlasis Charles pro longa periodo da mistraktadoj; onidire ŝi estis frapita de sia amanto. Ŝi poste vivis en Parizo kun sia filino Charlotte, sub la kromnomo "grafino de Alberstrof".

## Eksteraj ligiloj 
* Pli detala biografio 

Kategorio:Anglaj nobeloj
⚭Clementina Walkinshaw
Charles Edward Stuart

eta|dekstra|200px|Charles Edward Stuart
**Charles Edward STUART** (naskiĝis la 31-an de decembro 1720, mortis la 31-an de januaro 1788) estis la ekzilita jakobita pretendanto al la kronoj de Anglio, Skotlando kaj Irlando. Li estas plej konata en la angla lingvo kiel *Bonnie Prince Charlie*. En la gaela lingvo, lia nomo estis *Teàrlach Eideard Stiùbhairt*.

Charles estis la filo de James Francis Edward Stuart, kiu mem estis la filo de Jakobo la 2-a de Anglio, eksigita dum la Glora Revolucio de 1688, kaj de Maria Klementina Sobieska. La jakobita movado provis reestabli la stuartan familion sur la tronon. Post la morto de sia patro, Karlo estis agnoskita de siaj subtenantoj kiel **Karlo la 3-a**. Liaj kontraŭuloj kromnomis lin "la Juna Pretendanto".

Lia edzino estis Louise de Stolberg-Gedern.

Li havis unu filinon, Charlotte Stuart, kun sia amantino Clementina Walkinshaw.

## Vidu ankaŭ 
* Jakobitismo
* Ĉambro de Bonnie Prince Charlie

Charles Edward
Kategorio:Anglaj nobeloj
Ferdinand Maximilien Mériadec de Rohan

**Ferdinand Maximilien Mériadec de ROHAN** (naskiĝis en 1738, mortis en 1813) estis franca princo el la familio Rohan-Guéméné. Li fariĝis la ĉefepiskopo de Bordozo en 1769, kaj la ĉefepiskopo de Cambrai en 1781. Li estis la filo de Hercule Meriadec de Rohan, princo de Guéméné, kaj de Louise-Gabrielle Julie de Rohan. Ferdinand estis la frato de la kardinalo de Rohan kaj de Jules Hercule de Meriadec, princo de Guéméné.

Mériadec estis preĝisto kaj doktoro en la Sorbono, kaj sekve estris la preĝejon de Strasburgo, antaŭ ol fariĝi ĉefepiskopo de Bordozo la 26-an de decembro 1769. Li restis nur mallonge en Bordozo, kaj sekve eniris la ĉefepiskopan palacon de Cambrai. Li mortis en Parizo en 1813.

Lia amantino estis Charlotte Stuart, la nelegitima filino de la princo Charles Edward Stuart, kun kiu li havis tri gefilojn.

## Referencoj 
* the peerage.com

Kategorio:Ĉefepiskopoj de Bordozo
Kategorio:Episkopoj de Cambrai
Kategorio:Francaj nobeloj
Nagymágocs

**Nagymágocs** [nadjmAgoĉ] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Szentes. Nagy estas granda, mágocs estis iam familia nomo. Ne miskomprenu kun Mágocs en Baranya!
eta|dekstra|300px|Kastelo de Nagymágocs

## Bazaj informoj 
* Areo: 75&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3400
* Poŝtkodo: 6622
* Telefonprefikso: 63

## Geografio 
Nagymágocs situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Orosháza troviĝas 14, Szentes 22, Szeged 54, Budapeŝto 169 km.

## Historio 
La komunumo aperas skribe la plej frue en 1426, havanta mezepokan klostron (nun nevidebla). La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste nur farmoj formiĝis. En 1883 novromanika katolika preĝejo, en 1897 novbaroka kastelo de Károlyi (kAroji) konstruiĝis. Apud la kastelo parko kaj lago troviĝas. En la 20-a j.c. el la farmoj vilaĝo formiĝis, dume el la foraj farmoj aliaj novaj vilaĝoj naskiĝis. Dum la socialismo la bienoj apartenis al ŝtata bieno, krome estis malgranda kolĥozo.

La loĝantaro okupiĝas pri tritiko, maizo kaj fruktarboj.

## Vidindaĵoj 
* Kastelo de Nagymágocs kun Preĝejo de Sankta Alojzo (Nagymágocs)

## Famuloj 
En Nagymágocs naskiĝis Gyula Károlyi (maŝininĝeniero).

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Kategorio:Nagymágocs
Szegvár

**Szegvár** [segvAr] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Szentes. Szeg signifas angulo inter riverobranĉoj, vár estas fortikaĵo.
eta|maldekstre|Kastelo de Károlyi (kAroji) en Szegvár

## Bazaj informoj 
* Areo: 86&nbsp;km²
* Loĝantaro: 4900
* Poŝtkodo: 6635
* Telefonprefikso: 63

## Geografio 
Szegvár situas sur ebenaĵo, Tiso preterfluas, laŭ traira flankovojo inter la proksimaj Szentes kaj Mindszent, laŭ fervojo Szolnok-Hódmezővásárhely. Szentes troviĝas je 8 km-oj.

## Historio 
Szegvár estis menciita unuafoje en 1332. Dum la mezepoko la vilaĝo havis kastelon kaj fortikaĵon. La turkoj okupis ilin en 1552. Kastelo el ruinaĵoj de fortikaĵo en 1727 konstruiĝis. Inter 1773-1883 Szegvár estis departementejo de Csongrád (reĝa departemento) kaj iĝis grandvilaĝo ekde 1872.
eta|300ra|dekstra|Ventomuelejo de Szegvár el 1865, ĝi funkciis ĝis 1948

## Vidindaĵoj 
* katolika Preĝejo Naskiĝo de Maria (Szegvár) de 1737, la turo estas 31 metrojn alta 
* ventomuelejo de 1865
* Kastelo de Szegvár, iama departementa sidejo

## Famuloj 
En Szegvár naskiĝis:
* antropologo Lajos Bartucz
* filologo Jenő Újfalusi Németh
* fungosciencisto Sándor Balázs (agronomo).

## Famaj nomportantoj 
* Katalin Szegvári

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Hosťovce

**Hosťovce** povas esti:
 
*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo vidu Hosťovce (distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo),
*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Zlaté Moravce vidu Hosťovce (distrikto Zlaté Moravce).
Yo-Sam Choi

**YO-SAM Choi** (16-a de oktobro 1973 en Jeongeup, Jeollabukdo, Koreo – 3-an de januaro 2008, Seulo) estis iama korea mondĉampiono en malpezkategoria boksado.

Choi boksis ekde 1993 kaj venkis en WBC en la flugpeza kategorio titolon en 1999 kontraŭ Saman Sorjaturong. Li defendis sian titolon trifoje kaj perdis tion en 2002, al Jorge Arce, en la 6-a raŭndo, pro teknika nokaŭto. Li malvenkis en 2003 kontraŭ Beibis Mendoza, en 2004 kontraŭ Lorenzo Parra.

## Tragedio en la ringo 
Li venkis la 25-an de decembro 2007 la flugpezan titolon de WBO Inter-Continental kontraŭ Heri Amol. En la 12-a raŭndo, Yo-Sam falis je 5 sekundoj, sed poste venkis. Lin trafis en la lasta sekundo forta bato. Post kelkaj minutoj li kolapsis kaj estis liverita en Universitata Hospitalo Soonchunhyang. Oni raportis la 1-an de januaro, 2008, ke lia cerbo estas morta, sekvatage oni malŝaltis la vivtenan maŝinon. Lia familio decidis doni liajn hepaton, koron, renojn al transplantado.

Kategorio:Boksistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1972
Kategorio:Sudkoreaj sportistoj
Pál Jávor

**JÁVOR Pál**, ja:vor *Jermann* estis hungara aktoro naskita en Arad la 31-an de januaro 1902 kaj mortinta en Budapest la 14-an de aŭgusto 1959.

## Biografio 
Jávor enskribiĝis en aktorakademion, sed diplomon li akiris en 1922 en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo. Li ludis en Fortikaĵteatro, inter 1922–1924 en Teatro Renaissance. Inter 1924–1926 li ludis en Székesfehérvár, en 1927–28 en Nacia Teatro (Szeged). En 1928 li kontraktis al Teatro Magyar, en 1929 li ludis ankaŭ en Teatro Belvárosi kaj Operetoteatro (Budapeŝto). Ekde 1930 ĝis 1935 li estis la ano de la Gaja Teatro, ekde 1935 ĝis 1944 de Nacia Teatro (Budapeŝto). En 1938 kaj 1943 li ludis ankaŭ en Erzsébetvárosi Színház, en 1944 Gaja Teatro. En 1944 la germanoj kunportis lin al Sopronkőhida. En 1945 li ricevis po unu rolon en la Teatro Magyar, en 1946 en la Művész Színház. En 1946 li vojaĝis Usonon, kie li ludis en aktortrupo de Mihály Sárossy Szüle. En 1950–51 ankaŭ en Hollywood li ludis malgrandajn filmrolojn. En 1956 li gastrolis en Israelo. Li revenis Hungarujon en 1957. En 1958 li ludis en Teatro Petőfi, en 1958–59 en Teatro Jókai kaj ankaŭ en Kamara Varieté. En 1959 dungis lin la Nacia Teatro, sed pro sia malsano ne povis plu ludi.

## Teatraj roloj 
* Horatio (Sh.: Hamlet);
* Essex (Bruckner: Angliai Erzsébet);
* Ifj. Nagy István (Bródy S.: A tanítónő);
* Bolond (Sh.: Vízkereszt);
* Kukorica Jancsi (Kacsoh P.: János vitéz);
* Orlando (Sh.: Ahogy tetszik);
* Noszty Feri (Mikszáth K.–Harsányi Zs.: A Noszty fiú esete Tóth Marival);
* Mercutio (Sh.: Hamlet);
* Peer (Ibsen: Peer Gynt);
* Rank doktor (Ibsen: Nóra);
* Petruchio (Sh.: A makrancos hölgy);
* Liliom (Molnár F.);
* Széll Kálmán (Földes M.: Örök szerelem).

## Filmaj roloj 
* Hyppolit, la lakeo
* Printempo de morto (filmo) - ĉefrolo

## Verko 
* *Egy színész elmondja* (1946)

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio, roloj, bibliografio .
* Filmroloj.

Javor P
javor
Venecia respubliko

**Venecia respubliko** (plennome **La Plej Serena Respubliko Venecia**, itale  aŭ ankaŭ **La Plej Serena Respubliko de Sankta Marko**  estis itala ŝtato kreita ĉirkaŭ la urbo Venecio kaj ekzistanta ekde la 8-a jarcento ĝis la jaro 1797. Pli poste ankoraŭ ekzistis por mallonga tempo respubliko kun centrejo en Venecio en postrevolucia tempo 1848 ĝis 1849.

Sub la regado de la doĝoj la Venecia respubliko etendiĝis ĝis la riĉa Oriento (orienta marbordo de la Adriatiko, Peloponezo, Kipro, kvartaloj en Konstantinopolo kaj en la Latinaj Ŝtatoj de Sirio kaj Palestino. Famaj doĝoj estis Nicolò Marcello, Francesco Foscari, Pasquale Malipiero, Sebastiano Venier, Andrea Vendramino, Francesco Morosini kaj aliaj. Vidu artikolon Listo de doĝoj de Venecio. Kontinenten la Respubliko atingis la limojn de la Ŝtato de Milano, de la Papaj Ŝtatoj kaj de la Aŭstra imperio. En 1797 la *Serenissima* (Tre Serena Respubliko) perdis sian sendependecon pere de Aŭstrio.

## Historio 
(Tiuj informoj estas tradukitaj el itala artikolo pri la Venecia Respubliko)

### Naskiĝo de la doĝlando 
La respubliko naskiĝis en la 9-a jarcento el greka-bizancia teritorio de la nomata "Venetia maritima", dependa de la urbo Ravenna ĝis la Lombarda konkero de Venecio kio okazis en la jaro 732. La tradicio rakontas ke Paŭlicio Anafesto estis la unua Doĝo elektita per la venecia popolo, sed la naskiĝo de la doĝlando okazis en la provinca reformo de Bizancio kiu estis proponita de imperiestro Maurikios, per la elekto de la urba kapo kio nomiĝis *Dux* (aŭ dukas, δούκας en la greka-bizanca) aŭ simple milita kapitano por bari la lombardan invadon.

## Famuloj 
* Bartolomeo Colleoni, kondotiero
* Doĝoj: Listo de doĝoj de Venecio

## Vidu ankaŭ 
* Duklando Naksoso
* Marbatalo ĉe Curzola

Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Venecio
Kategorio:Historio de Italio
Kategorio:697
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 7-a jarcento
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1797
Kategorio:Aperis en 690-699
Csanádpalota

**Csanádpalota** [ĉanAdpalota] estas urbo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Makó. La loknomo signifas: Csanád-palaco.
eta|maldekstre|Urbodomo de Csanádpalota

## Situo
Csanádpalota situas sur ebenaĵo, laŭ la rumana landlimo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Makó-Mezőhegyes.

## Historio
La komunumo aperis skribe la plej frue en 1421. Ĝi apartenis longe al kampoj de Nagylak. Tie okazis granda batalo inter ribelantaj kamparanoj kaj nobela armeo en 1514. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Germanoj, slovakoj kaj hungaroj refondis la komunumon. En 1773 preĝejo konstruiĝis, en 1884 la fervojo ekfunkciis. La novaj ŝtatlimoj de Rumanio forprenis kampojn. La iama grandvilaĝo urbiĝis en 2009.

La loĝantaro okupiĝas pri agrikulturo.
eta|Preĝejo de Csanádpalota

## Vidindaĵoj
* trakonstruita sinagogo
* romkatolika Preĝejo de Johano Nepomuka (Csanádpalota)
* tombeja kapelo
* urbodomo
* palaco de iama ĉefjuĝisto

## Famuloj 
* en Csanádpalota mortis la unua hungara teatrestro László Kelemen (aktoro)

## Nomportantoj de Csanád
eta|maldekstra|Tombeja kapelo de Csanádpalota
## Referencoj
Hemoroido

**Hemoroido** estas vejna variko de l' anuso, kiu jukadas, pikas, doloras kaj sangadas, precipe kiam ĝi inflamiĝas. Je la komenco, la hemoroida ŝvelaĵo, kiu estas kelkfoje trenita ekster la anuson dum fekado, reeniras per si mem aŭ per la premo de la fingro. Sed, kiam ĝi pligrandiĝas, ĝi ne plu povas reeniri tiel facile. Aperas tiam tenesmo (ŝajna bezono de eligado), kaj la intensiĝo de la doloroj kaŭzas la spasmon de la anusa sfinktero, kiu intensigas la ŝvelon, kaj ĉi tiu pliintensigas la spasmon en ne elirebla cirklo. La rezulto estas stringiĝo de la hemoroida ŝvelaĵo kun posta hemoragio pro ties rompiĝo, pusado pro flebito (inflamo de la vejno) aŭ gangreno de la stringita parto.

Alia ofta komplikaĵo de la hemoroidoj estas la inflamo de la rektumo, kiu estigas mukan elfluaĵon ĉe la komenco, mukpusan poste, miksitan kun sango dum la akutaj atakoj.

Ĉe hemoroiduloj la sangcirkulado en la anusa regiono efektiviĝas nenormale, kaj sekve ties histoj, en malbona nutrostato pro la kronika inflamo, ne kapablas sin defendi efike kontraŭ eĉ malgrava gratvundeto. Tiel pro kontinua agado de malmolaj fekaĵoj ktp. ekestas simpla fendeto (fisuro) pli aŭ malpli dolora, kiu kun paso de la tempo transformiĝas en rondforman ulcereton kaj finfine en pli ampleksan ulcerigon.

Kategorio:Sindromoj en kirurgio
Kategorio:Sindromoj en gastroenterologio
Kategorio:Sindromoj en angiologio
Kategorio:Anuso
William Langland

**William LANGLAND**, angla poeto (mortis ĉ.1387).

Pri la vivo de Langland oni scias preskaŭ nenion. Verŝajne li edukiĝis ĉe la monaĥejo de Great Malvern, Worcestershire, kaj iĝis kleriko, tamen pro edziĝo li ne povis iĝi sacerdoto.

Li famas pro longa aliteracia poem *Piers Plowman* (*Petro la Plugisto*), de kiu estas tri versioj, verkitaj dum eble dudek kvin jaroj. Li uzas la konvenciojn de la mezepoka vizio- aŭ sonĝ- poemo. Piers Plowman, la fikcia rakontisto, serĉas padon al savo de sia animo. La verko kritikias kaj satiras la korupton de la sekulara socio kaj de la eklezio. Tamen Langland deziras, ne radikalajn doktrinajn aŭ strukturajn ŝanĝojn en la eklzezio, sed reformojn interne de la siatempaj ekleziaj strukturoj. Li donas al la leganto vivplenan bildon de la malfru-mezepoka angla socio.

Kontraste al, ekz., la samepoka Geoffrey Chaucer, Langland uzas tradiciajn anglajn aliteraciajn senrimajn vers-formojn, ne la "pli modernajn" rim-strukturojn devenantajn de Francio kaj Italio. Kalemburoj abundas.

Ŝajnas ke *Piers Plowman* furoris: estas multe da manuskriptoj. Aliuloj - aparte sekvantoj de John Wyclif - imitis la stilon kaj temojn de la verko.

Kategorio:Anglaj poetoj
Ritchie Valens

**Ritchie VALENS** (origine: *Ricardo Steven VALENZUELA*, naskiĝis la 13-an de majo 1941 en Pacoima, Kalifornio, mortis la 3-an de februaro 1959 dum aviadila akcidento) estis usona muzikisto meksik-devena.

Dum sia muzikista kariero li registris interalie la kanton La Bamba. Mallonge poste, nur 17 jarojn aĝa, li kune kun la muzikistoj Buddy Holly kaj The Big Bopper mortis dum aviadila akcidento. La tragika tago eniris la historion kiel *The Day the Music Died* (= *la tago, kiam la muziko mortis*).

En la jaro 1987 la vivo de Ritchie Valens estis filmigita sub la titolo *La Bamba*. En 2001 li eniris la *Rock and Roll Hall of Fame*; la *Hollywood Walk of Fame* dediĉis al li stelon.

[eta|meza|Monument por Buddy Holly, Ritchie Valens kaj [The Big Bopper en [Iovao]]

Kategorio:Mortintoj en aviadilaj akcidentoj en Usono
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Regiono Centra Ruhr-Regiono

La **Regiono Centra Ruhr-Regiono** estas interesligo de la urboj Bochum, Hattingen, Herne, Witten kaj de la distrikto Ennepe-Ruhr. La kuniĝo okazis en 1993.

Komune ili volas evolui kaj realigi  konceptojn en la fakoj labormerkato, kulturekonomio, ligado de teknologicentroj ktp.

## Eksteraj ligiloj 
*Retaprezentado de la Regiono Centra Ruhr-Regiono

Kategorio:Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Ruhr-regiono
Avina nodo

eta|La avina nodo

**Avina nodo** (aŭ **falsa rekta nodo**) — ŝnura nodo por kunigado (kunligado) de ŝnuroj, tukoj, rimenoj.

Fakte ĝi estas erare farita rekta nodo, ĉe kiu la finaĵoj de la uzita ŝnuro ne estas paralelaj sed ortaj kiam la nodo estas sub tensio.

eta|La avina nodo
eta|La rekta nodo

Ĉi tiu nodo estas vaste uzata, sed malfidinda. Oni ne uzu ĝin por kunligi valorajn objektojn — la nodo estas memmalligema. Ekzistas opinio, ke la nomon ĉi nodo ricevis pro tio, ke ekde antikveco virinoj/avinoj kunligadis per ĝi la finojn de kapaj tukoj.

Avina nodo konsistas el du duonnodoj, ligitaj sinsekve unu super la alia unuflanken (samdirekten). Se oni kunligus du ŝnurojn per tiu nodo, kaj tirus, do oni tuj ekvidus, ke ĝi komencas moviĝi laŭ la ŝnuro, gliti sur ĝi. Kaj se oni ligus la nodon proksime al unu el kunligataj finoj de ŝnuro, do dum tiro ĝi povus forgliti, kaj certe forglitos, se la kunligataj ŝnuroj havas diversajn dikojn. Bedaŭrinde, multaj homoj ne scias tion, kaj plu uzas ĉi nodon.

## Transformiĝo al "simpla bajoneto" (nodo) 
Malgraŭ ĝiaj mankoj, maristoj uzadas ĝin pro kapablo (ĉe certaj kondiĉoj) transformiĝi al simpla bajoneto. Ĉe la fino de haŭsero oni faras maŝon, la movfinon oni kunligas kun la radikfino per avina nodo, kiun oni ne tirstreĉigas ĝisfine. La maŝon oni surĵetas sur objekton, kaj dum abrupta ektiro je la radika parto, la avina nodo transformiĝas al simpla bajoneto.

## Similaj nodoj 

Image:Square_knot.svg|Rekta nodo
Image:Thief knot.svg|Bopatrina nodo (malfidinda)
Image:Granny_knot.svg|Avina nodo (malfidinda)

## Vidu ankaŭ 
* Simpla nodo
* Rekta nodo
* Plata nodo
* Bopatrina nodo
* Refnodo
* Ŝkotnodo

## Eksteraj ligiloj 
* Skoltaj nodoj (45) 
* Nodoj por kunligado de du haŭseroj *(ruse)*
* Avina nodo *(ruse)*

Kategorio:Nodoj
Prithvi Narajan

**Prithvi Narajan Shah, reĝo de Nepalo** (nepale: पृथ्वी नारायण शाह; naskiĝis en 1722; mortis en 1775) estis posteulo el la naŭa generacio de Dravya Shah (1559 - 1570), fondinto de la dinastio de Gurkha. Prithvi Narajan sekvis sian patron reĝo Nara Bhupal sur la trono de Gurkha en 1743.

Reĝo Prithvi Narajan mortis en januaro 1775, 52-jara. La reĝlandon de Nepalo, kiun li fondis iris de la rivero Marsyangdi okcidente ĝis la riveroj Mechi kaj Kankai oriente kaj enhavis pli ol triono de la nuna teritorio de Nepalo.

Kategorio:Nepalaj reĝoj
Flughaveno Nurenbergo

La **Flughaveno Nurenbergo** () situas norde de la centro de Nurenbergo. Ĝi estas internacia civila flughaveno. En 2017 ĝi havis 64.111 flugojn kaj 419 milionojn da pasaĝeroj.

Ĝi estas la dua plej granda flughaveno de Bavario (post Munkeno), la 10-a plej grava de Germanio kaj la 67-a de Eŭropo.

## Detaloj 
* Manovrejo: 196.000 m²
* Antaŭhalaj kampoj: 20.000 m²
* Restejoj por aviadiloj: 35
* Pasaĝerejo: du ekiraj kaj unu alvena haloj; kvin aviadilpontetoj
* Parkejoj: 6.000
* Karga storejo: 16.400 m²
* Startejo: 2.700 m × 45 m
* Funkciaj horoj tage: 24

La oficialaj koordinatoj (en la informkesto) montras lokon ĉe la okcidenta rando de la flughaveno. La centra konstruaĵo situas tri kilometrojn oriente ().

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Flughavena retejo (cz, de, en)

Nurenbergo
Kategorio:Nurenbergo
Kategorio:Transporto en Bavario
Arno

**Arno** povas esti:
* **Arno** : vira antaŭnomo (ekzemple de la salcburga ĉefepiskopo Arno),
* **Arno** : atolo de la Marŝala Insularo,
* **Arno** : rivero de Italio,
* **Arno** : alia nomo de la nimfo Melanipo,
Öcsöd

**Öcsöd** [oĉod] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en Distrikto Kunszentmárton.
eta|150ra|maldekstre|Blazono de Öcsöd

## Bazaj informoj 
* Areo: 104&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3700
* Poŝtkodo: 5451
* Telefonprefikso: 56

## Geografio 
Öcsöd situas sur ebenaĵo, precipe ĉe maldekstra bordo de Körös, laŭ ĉefvojo Kecskemét-Békéscsaba inter la proksimaj Kunszentmárton-Szarvas.
eta|Vilaĝdomo de Öcsöd
eta|Iama lernejo en Öcsöd

## Historio 
Öcsöd estis loĝata dum la neolitiko. En la mezepoko la hungaroj fondis 5 vilaĝojn:
* Bábocka (unua mencio en 1138, poste kumanoj loĝis tie),
* Öcsöd (unua mencio en 1555, refondita en 1714),
* Tatárszállás en dekstra bordo de Körös, en 1620 aliĝis al Öcsöd,
* Fehéregyháza (unua mencio en 1297, en la 15-a j.c. iĝis kampurbo),
* Veresegyháza (unua mencio en 1493),
kiuj detruiĝis dum la turkoj. Ponto konstruiĝis el ligno en 1876, el fero en 1896.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Öcsöd)

## Famuloj 
* en Öcsöd naskiĝis:
** Lajos Bartha (psikologo)
** Antal Farkas (aktoro)
** Gábor Tolnay, instruisto
* en Öcsöd lernis Attila József, poeto

## Ĝemelkomunumoj 
* Vironchau, Francio
* Iwkowa, Pollando
* Zawoja, Pollando

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Ovodukto

La **ovodukto** () aŭ **salpingo** estas malgranda tubo, kiu ligas la ovarion kaj la uteron. Ĝi estas foje nomata "tubo de Falloppio" pro la elstara itala anatomiisto Gabrielo Falloppio. Tiu dukto ebligas, post la ovolado, la transporton de la ovolo de la ovario en la uteron. Tie okazas la fekundiĝo de la ovolo.

mamulaj Inoj havas du simetriajn ovoduktojn.

## Vidu ankaŭ 
* Epooforo

## Referencoj 
Kategorio:Utero
Jakobitismo

[dekstra|eta|200px|[Charles Edward Stuart, kromnomita *La Juna Pretendanto*, kaj surhavanta la skotan bluan ĉapon.]]
**Jakobitismo** (anglalingve *Jacobitism*) estis - kaj nur tre malgrave restas - la politika movado dediĉita al la resurtronigo de la stuarta dinastio sur la tronojn de Anglio kaj Skotlando. La nomo de la movado devenas de la latina vorto *Jacobus*, tio estas la latina formo de la nomo de Jakobo la 2-a de Anglio.

Jakobitismo aperis kiel respondo al la eksigo de Jakobo la 2-a en 1688, kiam li estis anstataŭita de sia filino Maria la 2-a kune kun ŝia edzo Vilhelm de Oranje. La Stuartoj vivis post tio sur kontinenta Eŭropo, kelkfoje provante reakiri la tronon per la helpo de Francio aŭ Hispanio. Ene de la britaj insuloj, la ĉefaj centroj de jakobitismo longe restis Irlando kaj Skotlando (precipe ties altlandoj). Ekzistis ankaŭ subtenantoj en Anglio, precipe en norda Anglio.

Multaj subtenis jakobitismon ĉar ili kredis, ke la parlamentanoj ne rajtis influi sur la reĝan heredecon. Plie, multaj katolikoj esperis, ke la reveno de la Stuartoj nuligus ĉiujn leĝojn malfavorajn al ili. En Skotlando, la jakobita movado progrese enmiksis en tradiciajn klanrivalecojn, kaj fariĝis ne plu realista, romantika movado.

La emblemo de la jakobitoj estas la blanka rozo de York. La "tago de la blanka rozo" estas celebrata ĉiujare la 10-an de junio, kiu estas la naskiĝdato de la pretendanta princo James Francis Edward Stuart en 1688.

## Vidu ankaŭ 
* Unua jakobita ribelo
* Dua jakobita ribelo
* Batalo de Culloden

Kategorio:Historio de Britio
Kategorio:Ismoj
*
Trebizonda imperio

La **Trebizonda imperio** (greke *Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας*) estis unu el la postsekvaj ŝtatoj de la Bizanca imperio en Malgranda Azio. Ĝi estiĝis sekve de falo de Konstantinopolo dum la kvara krucmilito en la jaro 1204. Trebizondo en pli postaj tempoj gvidis sukcesajn interrilatojn kun ĝenovanoj kaj venecianoj, kiuj akiris post la fino de la kvara krucmilito multe da apogpunktoj ĉe la Nigra Maro, dum en batalojn pri reakiro de Konstantinopolo ĝi tre malmulte envolviĝis. Ĝiaj regantoj pli interesiĝis pri komerco kaj pri la evoluigo de la metiista fabrikado.

Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Kategorio:Bizanca imperio
Kategorio:Eksaj imperioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1200-1209
Kategorio:Aperis en 1204
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1460-1469
Kategorio:1461
Uterito

eta|Publicidad de una vacuna francesca contra el uterito, principio del 20 siclo
**Uterito** estas inflamo de utero. Ĝi manifestiĝas per lokaj, apudaj kaj refleksaj simptomoj. La plej gravaj lokaj simptomoj estas:

* doloro, kiu kelkfoje intensiĝas kvazaŭ koliko, kaj propagiĝas al lumboj, femuroj ktp.
* leŭkoreo (elfluo).
* hemoragioj pli aŭ malpli abundaj. Ĝenerale la menstruo iĝas neregula.

La apudaj simptomoj estas urinvezikaj (ofta, urĝa kaj ŝajna bezono de urinado, doloro), rektumaj (doloro, mallakso), ovariaj (doloroj kelkfoje tre akraj). La refleksaj simptomoj estas digestaj (naŭzoj, vomoj, stomakdoloro, mallakso, gasa disstreĉo de la intesto, hepataj perturboj); cirkulaj (palpitacio, taĥikardio, ekstrasistolo, doloro aŭ angoro en la antaŭkora regiono, nedaŭra hipertensio); spiraj (seka tusado, spasma korizo); nervaj (neŭrastenio, hipokondrio, neuralgioj, vertiĝo) ktp.

Kategorio:Infektaj malsanoj de bestoj
Kategorio:Sindromoj en ginekologio kaj akuŝologio
Puba monto

**Puba monto** (en la medicina faklingvaĵo *Mons pubis* aŭ *mons veneris*), aŭ **monto de Venuso**, nomiĝas la eta plialtiĝo super la ina pubosto, konsistanta el subhaŭta grasa histo. La puba monto nature estas kovrita de pubhararo ekde la pubereco, sed multaj virinoj forigas la harojn.

## Rilataj temoj 
* Klitoro
* Vagino
* Vulvaj lipoj
* Vulvo

Kategorio:Homa anatomio
Virinaj seksorganoj

dekstra|eta|300ra|Ina seksaparato.
**Inaj seksorganoj**, **Ina reprodukta sistemo** aŭ **Ina seksaparato** estas aro de Inaj seksorganoj. Kvankam iom konvencie, oni povas dividi la seksajn organojn de ino en eksterajn kaj internajn:

La eksteraj seksorganoj (vulvo) etendiĝas de la pubo ĝis la anuso, kaj konsistas el:

* puba monto aŭ monto de Venuso, elstaraĵo antaŭ la vulvo, kovrita de haroj.
* klitoro, erektiĝema organo, ĉe la antaŭo de la vulvo, sidejo de la seksekscitiĝo.
* himeno, faldo aŭ membrano, kiu fermas parte la enirejon de la vagino.
* nimfoj aŭ internaj lipoj, ĉe kies interna flanko troviĝas la duktoj de la Bartolinaj glandoj.
* eksteraj lipoj. Inter la klitoro kaj la himeno situas la uretra orifico.

La internaj seksorganoj estas en la pelva kavo:

* ovarioj, en kiuj formiĝas, evoluas kaj maturiĝas la ovoloj.
* salpingoj aŭ uteraj tuboj, duktoj situantaj inter la ovarioj kaj la utero.
* utero, kie la fekundigita ovolo fariĝas ovo, kiu mem transformiĝas al feto.
* vagino, kanalo inter la utero kaj la vulvo (= eksteraĵo de la seksaj organoj de ino), estas la organo de la kopulacio.

## Vidu ankaŭ
* Ovaria tordo

Kategorio:Homa anatomio
Eriko la 14-a (Svedio)

eta|maldekstra|Eriko la 14-a de Svedio
**Eriko la 14-a** (* 13-a de decembro 1533 en Stokholmo; † 26-a de februaro 1577 en Örbyhus ĉe Upsalo) estis de 1560 ĝis 1568 reĝo de Svedio. Eriko estis filo de reĝo Gustavo la 1-a kaj lia unua edzino Katarina de Saksio-Laŭenburgo.

Dum la reĝeco de Eriko, li estis en konflikto kun sia duonfrato Johano, tiam duko de Finnlando. De 1563 ĝis 1567 Eriko tenis Johanon kaj ties edzinon Katarina Jogajlido kiel kaptitoj en kastelo Gripsholm. Dum tiu kaptiteco Katarina naskis Sigismondon, kiu pli poste fariĝis reĝo de Svedio kaj Pollando-Litovio.

Eriko komencis sian karieron kiel inteligenta kaj ambicia reganto, sed iom post iom ekmontris signojn de mensa malstabilo, kiu pliiĝis ĝis frenezo. En 1567 li paranoje murdigis plurajn anojn de la nobela familio *Sture*. Finfine en 1568, svedia nobelaro ribelis kontraŭ li kaj sentronigis lin. Plurajn jarojn li restis kaptita en malsamaj liberejoj, kaj fine mortis, probable venenigita per arseno, kiun oni trovis en 1958 en lia korpo. Tradicie oni rakontas ke li mortis per venenigita pizosupo.

Filo de li estis Gustav Eriksson Vasa (1568-1607) kiu foriris al Rusio, estis princo de Ugliĉ dum 1601-1605 kaj fine mortis en Kaŝin kaj estis entombigita tie.

## Numerado 
Eriko la 14-a kaj lia frato Karolo la 9-a alprenis la altajn reganto-numerojn surbaze de la duonfikcia historia priskribo *Historia de omnibus Gothorum Sveonumque regibus* (latine, "Historio de ĉiuj svedaj reĝoj") verkita de *Johannes Magnus*, historiisto kaj lasta katolika ĉefepiskopo de Svedio. Tiu verko enhavas multajn Erikojn kaj Karolojn, plejparte elpensitajn. Ne estas konate kiom da reĝoj nomataj Eriko ekzistis antaŭ Eriko la 14-a - estis almenaŭ ses, plus kelkaj pretendantoj, pri kiuj oni scias tre malmulte. Inter tiuj menciindas Eriko la 9-a.

Kategorio:Svedaj reĝoj
Kategorio:Vasa
Spasmo

[eta|Spasmo de homo kun [tetanoso]]
**Spasmo** estas forta, nevola, dolora kaj nedaŭra muskola streĉiĝo, kiu povas trafi aŭ unu muskolon (respektive parton de ĝi) aŭ plurajn muskolojn. Spasmoj kutime estas kaŭzataj per signifaj ŝanĝiĝoj de elektrolitoj en la muskolaj ĉeloj aŭ la sango, kaj ofte estas simptomoj de pli ĝenerala malsano.

Aparta subkategorio de spasmo estas kramfo - subita, nevola, dolora spasmo.

Kategorio:Simptomoj
Duko de Albany

[eta|200px|dekstra|[Charles Edward estis la persono, kiu posedis la titolon, kaj perdis ĝin en 1919.]]
**Duko de Albany** (anglalingve *Duke of Albany*) estas nobeltitolo iafoje atribuita al la plej junaj filoj de la skota, kaj poste brita reĝaj familioj, precipe en la dinastioj Stuarto kaj Hanovro.

La duklando de Albay estis unue atribuita en 1398 de Roberto la 3-a de Skotlando al lia frato, Robert Stewart. "Albany", aŭ pli simple "Alba", estis malnova, malpreciza vorto por la parto de Skotlando, kiu situas norde de la rivero Forth, tio estas proksimume la eksa reĝlando de la Piktoj.

La titolo estis rekreita en 1458 por Alexander Stewart, kaj estingiĝis kiam mortis lia filo John sen heredanto. Ĝi estis denove kreita en 1541 por Arthur, dua filo de Jakobo la 5-a de Skotlando, sed li mortis fruaĝe. La kvara kreado okazis por Maria la 1-a, kies filo Jakobo la 1-a alportis la titolon al Anglio post sia morto.

La titolo estis poste atribuita en 1660 al la filo de Karlo la 1-a, Jakobo, fare de Karlo la 2-a. Post la Glora Revolucio de 1688, la stuarta pretendanto Charles Edward Stuart donis la titolon de "Dukino de Albany" al sia nelegitima filino, Charlotte Stuart, kiu mortis en 1789.


*Albany
Johano la 3-a (Svedio)

**Johano la 3-a** (* 21-a de decembro 1537 en kastelo Stegeborg en Östergötland; † 27-a de novembro 1592 en Stokholmo) estis reĝo de Svedio de 1568 ĝis 1592.

Johano la 3-a estis la plej aĝa filo de Gustavo la 1-a kaj lia dua edzino Margareta Eriksdotter Leijonhufvud.

Lia edzino estis Katarina Jogajlido.

Dum la reĝeco de Eriko la 14-a, li estis en konflikto kun sia duonfrato Johano, tiam duko de Finnlando. De 1563 ĝis 1567 Eriko tenis Johanon kaj ties edzinon Katarina Jogajlido kiel kaptitoj en kastelo Gripsholm. Dum tiu kaptiteco Katarina naskis Sigismondon, kiu pli poste fariĝis reĝo de Svedio kaj Pollando-Litovio.

Johano estis entombigita en la Upsala Katedralo.

Kategorio:Svedaj reĝoj
Kategorio:Svedaj dukoj
Kategorio:Vasa
Alberto Franco

**Alberto FRANCO** (En Esperanto-medio Alberto Franko) naskiĝis en Seviljo (Sevilla, suda Hispanio) la jaron 1965. Li aŭtodidakte gustumis sian unuan esperanto-gramatikon en 1980 kaj movadaniĝis unu jaron poste ĉe la vigla Asociación Sevillana de Esperanto, grava referenco en la hispana movado dum la okdekaj jaroj. De 1985 li serioze (sed malofte) verkadis en esperanto, nur rakontojn kaj novelojn. Li aniĝis al la tiama HEJS (Hispana Esperanta Junulara Societo) kaj fariĝis ties prezidanto en 1987, okaze de la jubilea kongreso en Madrido. Li rapide kunfandiĝis en la tiama literatura etoso kun aliaj junaj elstaraj verkistoj, kiel Francisco Javier Moleón, Albert Reyna aŭ María José Quesada. La tiel nomata Hispana Opo aperigis siajn fruajn rakontojn kaj novelojn en la kompilado Pandemonio (Málaga, 1987). En tiu opa verko elstaras La enĉerkigito, kie, laŭ Jorge Camacho, videblas la inspiro de García Márquez kaj Borges. Tiu Opo estis antaŭanto aŭ eĉ ĝermo de la posta kaj pli sukcesa Ibera Skolo, al kiu aliĝis aliaj aŭtoroj kiel Liven Dek, Miguel Fernandez, Jorge Camacho kaj Gonçalo Neves. En 1992 ili kune aperis en la literatura revuo Iltis-Forumo, kie Alberto Franco publikigis 'Skizo pri Sensolva Enketo', majstra verketo kunfandanta la universojn de Melville kaj Lorca. En Sferoj 8 (Santander, 1993) aperis 'Linie-antaŭen', kie, laŭ Abel Montagut, Franco elpintas kiel majstra kurtisto: 15 fragmentoj kun diversaj proponataj legordoj, kiuj malfermas novajn perspektivojn pri la utilo de la propra pensado kaj legado. Li estis aktiva kunlaboranto, ne nur pri literaturo sed ankaŭ pri politiko, en esperantaj publikaĵoj kiel Monato (gazeto), i.a. la novelo *Eŝafodo* (Monato, 1993, n-ro 1).
En julio 1994 li publike kabeis dum prelego en la Londona Esperanto-klubo pro seniluziiĝo pri la esperanta movado en Hispanio. Interalie, estinte vicprezidanto de HEF (Hispana Esperanto-Federacio) li devis demisii pro subtenado de la struktura sendependo de la kataluna movado disde la Hispana Federacio.

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Grenadinoj

La **Grenadinoj** estas insularo de la Suda Karibio inter Sankta Vincento kaj la insulo de Grenado. Ĝi enhavas pli da 600 insuloj aŭ insuletoj.

## Bildaro 

Dosiero:Grenadines-Archipelago.svg|eta|dekstra|350px|Mapo de la Grenadinoj
Dosiero:LocationCanouan.PNG|250px|eta|Arkostrio de la Grenadinoj
Dosiero:Unionisland.jpg|300px|eta|dekstra|Insulo Union

## Eksteraj ligiloj 
* vojaĝo al Grenadinoj, sept 2005 

Kategorio:Ameriko
Kategorio:Insularoj
Elo-nombro

eta|dekstra|200px|Ŝako
eta|dekstra|200px|Goo

La *Elo-sistemo* estas objektiva taksadsistemo, kiu ebligas la taksadon de la ludkapabloj de ŝakistoj kaj goistoj. La rezulto de la taksado estas nombro, la tiel nomata **Elo-nombro**. Por ŝako ekzistas 9 klasoj, kiuj diferencas je po 200 poentoj. Diferenco je unu klaso signifas, ke la pli bona ŝakisto povas atendi 0,75 poentojn kiel rezulton de la partio. Hungardevena Árpád Élő disvolvis la sistemon en la 1960-aj jaroj kaj la FIDE enkondukis ĝin dum la FIDE-kongreso 1970 en Siegen (Germanio).

## Kalkulado 
Iu, kiu ekzemple aliĝas ŝakoklubon, ankoraŭ ne havas Elo-nombron. Post kelkaj partioj kontraŭ diversaj ŝakistoj lia Elo-nombro estas unue taksita. Poste per tiu Elo-nombro kaj per la rezultoj de lia partioj lia nova Elo-nombro estas kalkulata.

Por la kalkulado de la nova Elo-nombro gravas la *atendeblaj poentoj EA*, kiujn ludisto A kontraŭ ludisto B laŭ probableco atingos.

:E_A = \frac {n}{1 + 10^{(R_B - R_A) / 400} }

::*n*: nombro de la partioj
::*EA*: atendotaj poentoj por ludisto A
::*RA*: ĝisnuna Elo-nombro de ludisto A
::*RB*: ĝisnuna Elo-nombro de ludisto B

La atendata valoro por A nun estas *EA* · 100 %. La nova Elo-nombro de ludisto A estas:

:R_A^\prime = R_A + k \cdot (S_A - E_A)

::
::*SA*: gajnitaj poentoj (1 por venko, 0,5 por remiso, 0 por malvenko)

**Rimarko 1**: La nombro 400 en tiu formulo kaj la origina k-faktoro estis tiel elektitaj de Arpad Elo, ke la Elo-nombroj kiel eble plej bone kongruu kun la antaŭa sistemo de Kenneth Harkness. Fakte oni povas kompreni la Harkness-sistemon kiel pece linearan aproksimaĵon de la Elo-sistemo.

**Rimarko 2**:
Estas facile pruvi ke validas:
E_A + E_B = 1

## Ligiloj 
* La unuaj 100 ŝakistoj
* EGF-ranglisto de eŭropaj goistoj 

Kategorio:Ŝako
Kategorio:FIDE
Kategorio:Goo
Kategorio:Tabulludoj
Karolo la 9-a (Svedio)

**Karolo la 9-a** (n. 4-an de oktobro 1550 en Stokholmo; m. 30-an de oktobro 1611 en Nyköping) estis unue regento  de 1599 ĝis 1604, kaj poste reĝo de Svedio de 1604 ĝis 1611.

Karolo la 9-a estis la kvina filo de Gustavo la 1-a kaj lia dua edzino Margareta Eriksdotter Leijonhufvud.

## Numerado 
Karolo la 9-a kaj lia frato Eriko la 14-a alprenis la altajn reganto-numerojn surbaze de la duonfikcia historia priskribo *Historia de omnibus Gothorum Sveonumque regibus* (latine "Historio de ĉiuj svedaj reĝoj") verkita de *Johannes Magnus*, historiisto kaj lasta katolika ĉefepiskopo de Svedio. Tiu verko enhavas multajn Erikojn kaj Karolojn, plejparte elpensitajn. Inter tiuj menciindas Eriko la 9-a.

En vero estis nur du historie certaj reĝoj nomataj Karolo antaŭ Karolo la 9-a, do historie pli korekta nomado por li estus "Karolo la 3-a". La pli antaŭa reĝo Karl Knutsson estas ankaŭ konata kiel "Karolo la 8-a", bazite sur la sama fikcia numerado. Pli korekta nomado por li estus "Karolo la 2-a", eĉ jam uzita dum lia tempo.

Kategorio:Svedaj reĝoj
Kategorio:Svedaj dukoj
Kategorio:Vasa
Tobago

**Tobago** estas insulo kiu situas sude de la kariba maro. Ĝi apartenas al la ŝtato Trinidado kaj Tobago kaj ĝia ĉefurbo estas Scarborough [SkArboro]. Ĝi havas  loĝantojn.

## Geografio 
[dekstra|300ra|eta|Plaĝo en [Castara, Tobago]]

Tobago havas amplekson de 300 km². Ĝi situas je 11ºN, 60ºO; norde de Trinidado.

## Loĝantaro 
Malkiel Trinidado, kies loĝantaro estas pli multetna (indiĝenoj, kreoloj, baratanoj, pakistananoj kaj afrikanoj), la loĝantaro de Tobago estas majoritate afrikadevena, kvankam dum la lastaj jaroj pliiĝis la fremdaj loĝantoj el Germanio kaj Skandinavio. El la 54.080 loĝantoj, 17.000 loĝas en la ĉefurbo.

## Historio 
Tobago estis loĝata de karibaj triboj kiam ĝi estis malkaŝita de eŭropanoj. Ĝi estis koloniita de Francio, kaj poste de Nederlando, Britio kaj eĉ de la germanlingva Duklando Kuronio kaj Zemgalio, de 1654 kaj 1659, kaj denove de 1660 ĝis 1689, la plej malgranda eŭropa lando kiu havis kolonion en Ameriko. Fine ĝi estis prenita de Britio en 1814. Post la forigo de la sklaveco, la ekonomio de la insulo fiaskis kaj ĝi ekestis administrata de Trinidado.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj de Trinidado kaj Tobago 

Kategorio:Antiloj
Kategorio:Karibio
Kategorio:Ameriko
Kategorio:Geografio
Kategorio:Aŭtonomaj regionoj
Artrozo

**Artrozo** estas neinflama degenera procezo de artiko, pli ofta ol artrito, kiu estas inflama procezo; sed malgraŭ la fundamenta diferenco inter ambaŭ, la kuracado estas tre simila. Ĝi pleje trafas la maljunulojn tial, ke ĝi estas parto de la maljuniĝa procezo, sed povas ankaŭ trafi pli junajn personojn, kiuj antaŭe suferis iun artikan malsanon aŭ simple tre dikajn.

Aparte afekciitaj estas la artikoj, kiuj subtenas pli grandan pezon (genuo, kokso), kies kartilagon ĝi erodas kaj difektas, kreskigante novan oston sub ĝi kaj ĉe la artika rando. Ĝi okazigas rigidecon post ripozado kaj doloron, kiu intensiĝas laŭ la veteraj ŝanĝiĝoj.

Kiam la genuo estas trafita, precipe ĉe maljunaj virinoj, oni konstatas spasmon kaj atrofion de la ĉirkaŭantaj muskoloj, movan limigon, krakadon, fleksdeformiĝon kaj doloron ĉe premo. La artrozo de la kokso (koksartrozo) estas malpli ofta ol tiu de la genuo (genuartrozo), sed ĝi estas pli malkapabliga, ĉar ĝi estigas doloron ĉekomence ekstarante aŭ marŝante, sed poste kontinuan kaj eĉ dumnoktan, kio malhelpas la dormadon; ĝi lokiĝas en la ingveno aŭ en la interna flanko de la genuo kun mova limigo de la kokso. La vertebraro estas ankaŭ ofta loko trafita de la artrozo, ĉefe ĉe la nuka kaj lumba etaĝoj (nukartrozo, lumbartrozo).

Pluraj artikoj povas esti trafitaj samtempe. Asocio de fingra artrozo, lumba artrozo, kaj artrozo ĉe almenaŭ du gravaj artikoj de la malsupraj membroj, nomiĝas poliartrozo.

Kiam la genuo aŭ la kokso estas afekciitaj, rekomendindas sin apogi sur bastono aŭ lambastono kaj eviti nenecesajn promenadojn aŭ supreniradon de ŝtuparoj. Oni devas uzi komfortajn ŝuojn, korekti misajn korpajn poziciojn, kuraci la platpiedon (se ĝi ekzistas) kaj la trodikecon.

Solide traitement à la L-Lysine Stéphane Schmutz Professeur Oncologue

Kategorio:Sindromoj en ortopedio
Kategorio:Sindromoj en interna medicino
La enĉerkigito

***La enĉerkigito*** estas rakonto fare de Alberto Franco, esperantlingva verkisto apartenanta al la tiel nomata Hispana Opo, kiu aperis en *Pandemonio* (Malago, 1987). La enĉerkigito estas vera metaforo de alieco kaj vivangoro en nur tri paĝoj. La realismo aŭ superrealismo de la rakontmaniero sendube kontribuas al la kreado de tiu angoro en la leganto mem. Eble ni ĉiuj iam vekiĝis post premaj sonĝoj kaj trovis nin tre fremdaj al ĉio kaj ĉiuj.

Enĉerkigito
Trinidado

300ra|eta|dekstra|Mapo de la administraj regionoj de Trinidado kaj Tobago.
**Trinidado** estas insulo en la Kariba maro, la plej granda de Trinidado kaj Tobago kaj de las Malgrandaj Antiloj, ĉirkaŭ nur je deko da kilometroj de la orienta marbordo de Venezuelo. La ĉefurbo kaj de la insulo kaj de la ŝtato estas Haveno de Hispanio aŭ Portospeno (angle: Port of Spain), situas en la nordokcidento, en la Golfo de Paria. La dua plej grava urbo, Sankta Ferdinando (San Fernando), troviĝas en la sudokcidento.

## Historio 
eta|dekstra|230ra|Nacia Muzeo.
Ĝi estis malkaŝita de Kristoforo Kolumbo la 31an de julio de 1498 dum lia tria vojaĝo. En 1530 ĝi estis konkerita de Hispanio sub la regado de Antonio Sedeño, kiu estis ankaŭ ties unua guberniestro, posteno kiu prenas en 1532 fondante la Provincon de Trinidado kun ĉefurbo en San José de Oruña, la nuna Saint Joseph en la centro de la lando, sed pro la kuraĝa rezisto de la indiĝenoj ĝi estis abandonita post du jaroj.

Post unu jarcento, Hispanio setligis misiojn de kristanigo. Swaghispana kolonia periodo la insulo, konata kiel Trinidad de Barlovento, estas dependa de la Real Audiencia de Santo Domingo. En 1797, brita ŝiparo estrata de Henry Harvey konkeris la insulon kiu iĝis britia kolonio.

En 1640 la insulo kontraŭis klopodon de invado de Nederlando kaj en 1677 alian de Francio.

En 1797, dum milito inter Hispanio kaj Britio, brita floto atakis la insulon kaj atingis la kapitulacon de ĝia guberniestro. Post la Traktato de Amiens en 1802 Britio ekprenis la insulon, al kio poste unuigos ankaŭ la insulon Tobago en unusola kolonio jam nomita Trinidado kaj Tobago. Swag

## Naturo 
* Trinidada jakutingo
* Trinidada eŭfonjo

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj de Trinidado kaj Tobago 

Kategorio:Kariba maro
Kategorio:Karibio
Vojaĝisto

[eta|dekstra|Araba vojaĝanto [Ibn Batuta]]
**Vojaĝistoj** estas gravaj por la progreso de la homaro ĉar ili de ĉiame trans- kaj kunportis ĉiujn konojn de unu lando al alia. La diskonigo de antauenaĵoj kiel fajro, rado aŭ uzado de metaloj jam iamaniere ŝuldiĝis al sennomaj vojaĝantoj de la prahistorio. Tamen ekde kiam la homo ekskribis povis lasi sian nomon al la estontaj generacioj. Tiele oni povas koni tiun kiu iris de kie kian kaj kial tio estis grava. PLej parto de la gravaj geografiaj malkaŝoj ŝuldiĝas al la vojaĝantoj ĉu per ŝipo ĉu per aliaj rimedoj.

Rilate Esperanton ekde la komenco la disvastigo de la lingvo kaj la propra uzado ŝuldiĝas al la kontakto inter vojaĝantoj kaj lokanoj. Kongresoj ne estus eblaj sen ordinaraj vojaĝantoj, sed ekde kiam la lingvo jam uzeblis en internaciaj rilatoj, ĝi estis uzata de multaj esperantistoj por mallongaj vojaĝoj, sed ankaŭ por longdistancaj veturadoj, foje tutmondaj kiel la kama Vasilij Eroŝenko.

## Famaj vojaĝistoj
Kategorio:Homoj
Kategorio:Vojaĝo