Krambo

**Krambo** (latine *Crambe*) aŭ **mara brasiko** estas planta genro el la familio de la Brasikacoj (*Brassicaceae*). La genro konsistas el ĉirkaŭ 34 al 20 specioj, el kiuj ĉirkaŭ 10 specioj hejmiĝas en Eŭropo. Kelkaj specioj ekzemple la mara krambo estas uzataj kiel sovaĝa legomo kaj utilplanto. La krambo estas uzata ankaŭ por rekreskantaj krudmaterialoj antaŭ ĉio kiel oleplanto por ricevi oleojn kaj vaksojn.

## Priskribo 
La krambo-specioj estas plurjaraj plantoj, kiuj havas profundan pivotradikon. Ili havas malgrandajn blankajn florojn kun kvar petaloj tipe al la brasikacoj. La guŝoj enhavas po unu gloforma semo.

## Disvastigo 
La disvastigareo de la kramboj estas Eŭrazio, Afriko kaj la makaroneziaj insuloj. La mara krambo troviĝas ĉe la maraj bordoj de la Atlantiko en okcidenta Eŭropo, ĉe la marbordoj de la Balta maro kaj de la Nigra maro. *Crambe cordifolia* hejmiĝas en la norda Kaŭkazo. *Crambe kotschyana* kreskas en Mezazio, la nordokcidenta Himalajo kaj la norda Irano kaj estas kultivata en Uzbekio. La Tatara krambo estas sovaĝa planto de la stepoj de orienta kaj suda Eŭropo. Endemio de la Kanariaj insuloj estas la malforta krambo (*Crambe strigosa*).

## Sistematiko 
eta|*Crambe arborea*
eta| *Crambe cordifolia*|370x370px
[eta|[krambo (*Crambe hispanica* subsp. *abyssinica*)]]
[eta|[malforta krambo (*Crambe strigosa*)]]
[eta|[Tatara krambo (*Crambe tataria*)]]
La genro krambo havas ĉirkaŭ 34 speciojn, el kiuj ĉ. 10 hejmiĝas en Eŭropo:

* *Crambe aculeolata* (N.BUSCH) CZERNIAK.
* *Crambe amabilis* BUTKOV & MAJLUN
* *Crambe arborea* WEBB EX H.CHRIST
* *Crambe armena* N.BUSCH
* *Crambe aspera* M.BIEB.
* Crambe cordifolia STEVEN
* *Crambe cretacea* CZERNIAK
* *Crambe edentula* FISCH. & C.A.MEY.
* *Crambe feuilleei* A.SANTOS
* *Crambe filiformis* JACQ.
* *Crambe fruticosa* L.F.
* *Crambe glaberrima* (BORNM.) GREUTER & BURDET
* *Crambe gomeraea* WEBB EX H.CHRIST
* *Crambe gordjaginii* SPRYGIN & POPOV
* *Crambe grandiflora* DC.
* *Crambe grossheimii* I.KHALILOV
* *Crambe hedgei* I.KHALILOV
* hispania krambo (*Crambe hispanica* L.) kun subspecio:
** abisina krambo (*Crambe hispanica* subsp. *abyssinica* (HOCHST. EX R.E.FR.) A.PRINA, sin.: *Crambe abyssinica* HOCHST. EX R.E.FR.)
* *Crambe juncea* M.BIEB.
* *Crambe kilimandscharica* O.E.SCHULZ
* *Crambe koktebelica* (JUNGE) N.BUSCH
* *Crambe kotschyana* BOISS.
* *Crambe kralikii* COSS.
* *Crambe laevigata* DC. EX H.CHRIST
* mara krambo (*Crambe maritima* L.)
* *Crambe microcarpa* A.SANTOS
* *Crambe orientalis* L.
* *Crambe persica* BOISS.
* *Crambe pritzelii* BOLLE
* *Crambe santosii* BRAMWELL
* *Crambe scaberrima* WEBB EX BRAMWELL
* *Crambe schugnana* KORSH.
* *Crambe scoparia* SVENT.
* *Crambe sinuato-dentata* HOCHST. EX F.PETRI
* *Crambe steveniana* RUPR.
* malforta krambo (*Crambe strigosa* L'HÉR.)
* *Crambe sventenii* B.PETT. EX BRAMWELL & SUNDELL
* *Crambe tamadabensis* A.PRINA & A.MARRERO
* tatara krambo (*Crambe tataria* SEBEÓK)
* *Crambe wildpretii* A.PRINA & BRAMWELL
* *Crambella teretifolia* (BATT. & TRAB.) MAIRE

## Utiligado 
Escepte de abisina krambo, kiu pro sia alta enhavokvanto de eruka acido estas venena, la kramboj estas uzataj liel nutraĵ- kaj furaĝplanto. La mara krambo estas uzata kiel legomo. La pivotradikoj kaj rizomoj de *C. kotschyana* kaj *Crambe cordifolia* estas uzataj kiel furaĝplantoj. La tatara krambo verŝajne ludas rolon en la eŭropa antikvo kiel sovaĝa legomo.

La abisina krambo estas nur uzata kiel oleplanto. La planto estas uzata por fari ŝaŭmbremsanco en lavancoj (emulgatoroj), teknikaj oleoj kaj glitgrasoj. Krome el ili oni faras fibrojn, alkidrezinoj kaj moligancojn kaj por fari farmaciajn produktojn.

## Literaturo 
* B. Honermeier: *Crambe.* In: Klaus-Ulrich Heyland, Herbert Hanus, Ernst Robert Keller: *Ölfrüchte, Faserpflanzen, Arzneipflanzen und Sonderkulturen.* Handbuch des Pflanzenbaus Band 4, Eugen Ulmer KG, Stuttgart 2006; Seiten 179–184. ISBN 978-3-8001-3203-4

## Eksteraj ligiloj 
## Referencoj 
Kategorio:Brasikacoj