Baza Angla

**Baza Angla** ( [elp. bejsik ingliŝ]) estas simpligita, baza formo de la angla lingvo, kodigita en 1925 far la filozofo kaj lingvisto Charles Kay Ogden kiel internacia helplingvo bazita sur natura lingvo kaj kiel helpilo por instrui la anglan kiel duan lingvon, post kiam ĝi estis priskribita en la libro *Basic English: A General Introduction with Rules and Grammar,* aperinta en 1930, verkita de C.K. Ogden, de la Cambridge University, Anglio, en kunlaboro kun sia kolego Ivor Richards, Universitato de Harvard, Usono. Temas pri ideo disvastigi en pli facila maniero kaj la konon kaj iagrade scipovon de la angla lingvo al ĉiuj, ĉefe al homoj kiuj estas denaskaj parolantoj de ne-hindeŭropajn lingvoj, do en Azio kaj Afriko .*What the World needs most is about 1,000 more dead languages—and one more alive.*

*Kion la mondo plej bezonas estas ĉirkaŭ 1000 pliaj mortaj lingvoj—kaj unu plia vivanta*

— C. K. Ogden, The System of Basic English*Basic English* ankaŭ influis la kreadon de speciala angla (en: *Special English*) por novaĵdissendoj de *Voice of America* (Voĉo de Usono).

Simpligita teknika angla, alia varianto de la reguligita angla surbaze de lingvoplanado (en: *English-based controlled language*) dezajnita por verki teknikajn manlibrojn.

Kio postvivas de la Basic English de Ogden estas listo de 850 bazaj vortoj, sufiĉaj por ĉiutaga vivo, uzata por instrui la anglan al komencantoj tutmonde, precipe en Azio .

## Skribo 
La skribo estas latina en ĝia angla varianto. Ankaŭ la literumado de ĉiu vorto estas ekzakte samkiel en la nuntempa brita angla.

## Vortprovizo 
*Basic English* (baza angla) estas angla tiel malgranda kaj simpla, ke ĝi havas nur 850 vortojn (kaj 78 internaciajn vortojn). Sed spite de tio, laŭ Ogden, ĝi povas esprimi ĉion ajn, kiun la plena angla povas esprimi. Verbojn, substantivojn ktp., por kiuj mankas vorto en la sistemo, oni devas esprimi per anstataŭigo, parafrazo, difino aŭ analizo.

## Etimologio 
La vorto *Basic* en la nomo formiĝis el la unuaj literoj de la vortoj *British, American, Scientific, International, Commercial* ("Brita, Usona, Scienca, Internacia, Komerca") kaj samtempe signifas "baza".

## Historio 
La ideo por la baza angla venis al Ogden dum liaj esploroj kun sia kolego I. A. Richards en la 1920-aj jaroj pri la naturo de signifo de vortoj. Ili kune verkis vortaron de la angla, difininte ĉiun ajn vorton per vortoj pli simplaj kaj bazaj. Ili rimarkis, ke la samaj kelkaj vortoj ade reaperis en iliaj difinoj. Per tio ili eltrovis, ke .

La angla edukisto, literatura kritikisto kaj retorikisto I. A. Richards antaŭenigis la uzon de *Basic English* en lernejoj de Ĉinio .

George Orwell estis unu el la subtenantoj ĝis la jaro 1945, sed poste li iĝis kritika. *Basic English* poste inspiris lian uzon de Newspeak (Novparolo) en la verko "1984".

Winston Churchill rekomendis la bazan anglan kiel internacian lingvon dum parolado en 1944 ĉe la Universitato Harvard okaze de honora titolo. La 850 kernaj vortoj de *Basic English* troveblas en la  | en.vikipedio | de *Wiktionary,* la angla vikivortaro. Ĉi tiu kerno teorie sufiĉas por la ĉiutaga vivo. Tamen, Ogden preskribis ke ajna studento devus lerni aldonan liston de 150 vortoj por la ĉiutaga laboro en iu specifa kampo, aldonante liston de 100 vortoj precipe utilaj en ĝenerala kampo (ekz., scienco, komerco, ktp.), kune kun listo de 50 vortoj de pli specialigita subgrupo de tiu ĝenerala kampo, por fari leksikon de  | en.vikipedio |, por la ĉiutaga laboro kaj vivo.

Cetere, Ogden supozis ke ajna studento jam devus fidi al kerna subgrupo de ĉirkaŭ 200 "internaciaj" vortoj. Sekve, baznivela studento devus diplomiĝi kun kerna leksiko de ĉirkaŭ 1200 vortoj. Realisma ĝenerala kerna leksiko povus enhavi ĉirkaŭ 2 000 vortojn (la kernaj 850 vortoj, la utilaj 200 'internaciaj' vortoj kaj 1 000 vortoj por la ĝeneralaj kampoj de komerco, ekonomiko kaj scienco). Ĝi estas sufiĉe por "norma" angla nivelo. Ĉi tiu leksiko de 2 000 vortoj reprezentas "tion kion ajna studento devus scii". Je tiu nivelo studentoj povus komenci memstare plustudi la lingvon.

La kombinta leksikono de 2 000 vortoj de Ogden kaj la leksiko de 1500 vortoj de *Special English* (speciala angla) de Voĉo de Usono servas kiel vortaroj por la Vikipedio en '*Simple English*' (simpla angla).

## Gramatiko 
Gramatiko de baza angla helpas homojn uzi 850 vortojn de la lingvo.
# Pluraloj havas "s" en la fino de la vorto. Se la vorto havas specialan pluralon (ekzemplo: "es", "ies") oni devas uzi tiujn.
# Verboj havas 4 vortfinojn: la substantivojn vortfinojn -"ER" kaj -"ING", kaj la adjektivajn vortfinojn: -"ING" kaj -"ED".
# Adverboj deriviĝas el adjektivoj per sufikso: -"LY".
# Por komparativo oni uzas "MORE" kaj "MOST". Ankaŭ -"ER" kaj -"EST".
# La prefikso "UN"- estas simila al la Esperanta prefikso "MAL"-.
# La frazaj demandoj (jes-ne-demandoj) estas enkondukataj per "DO".
# Pronomoj estas similaj al la anglaj.
# Kunmetitaj vortoj estas duopaj substantivoj (ekzemplo: "milkman" aŭ "wordend") aŭ substantivo kaj ordono (sundown).
# Mezuroj, numeroj, monoj, monatoj, datoj, jaroj, tempoj kaj internaciaj vortoj uzas anglajn formojn.
# Oni povas uzi vortojn de industrio kaj scienco.

## Specimeno
### La Patro Nia 
:*Our Father in heaven,*
:*may your name be kept holy.*
:*Let your kingdom come.*
:*Let your pleasure be done,*
:*as in heaven, so on earth.*
:*Give us this day bread for our needs.*
:*And make us free of our debts,*
:*as we have made those free who are in debt to us.*
:*And let us not be put to the test,*
:*but keep us safe from the Evil One.*

La fama diraĵo de Churchill, “blood, toil, tears and sweat” – sango, laborego, larmoj kaj ŝvito – estis tradukita kiel *blood, hard work, eyewash and body water* – sango, streĉa laboro, okullavo kaj korpo-akvo.
## Kritiko 
Kiel ĉiuj internaciaj helplingvoj, ankaŭ Basic English ricevis la kritikon ke ĝi neeviteble estas bazita sur personaj preferoj kaj tiel, paradokse, ekskludema.

Kelkaj kritikantoj de Baza Angla vidis ĝin kiel ne neŭtrala kaj ilo de lingva imperiismo favore al la angla. Kiel ĉiuj planlingvoj bazitaj sur natura lingvo, ankaŭ *Basic English* ricevis la kritikon ke ĝi maljuste favoras la denaske parolanta komunumo de tiu lingvo.

*Basic English* anstataŭigas vortojn per idiotismaj frazoj, kiuj estas ankaŭ pene lernendaj de studanto.

Ogden ne forigis neregulaĵojn por kongrui kun plena angla lingvo. Tiel, Baza Angla estas malregula kaj parte ne-fonetika.

Aperis kritiko en la 50-a kaj 51-a numeroj de *Heroldo de Esperanto*, 1933, de M. C. Butler.

### "Simple English" 
Ekzistas vikipedio en baza angla lingvo konata sub la nomo "*simple English*", sed la lingvaĵo en ĝi uzata ne estas vera planlingvo, sed simpla angla en kiu estas uzata pli da vortoj ol *Basic English* (baza angla). Mankas difinoj pri la uzendaj vortoj kaj gramatikaĵoj kaj sekve apud facile kompreneblaj tekstoj troviĝas aliaj, kies lingvo ne esence diferencas de la ĝenerale uzata angla.

### Esperanto 
Komparite, la tuta baza radikaro de Esperanto (BRO) kun ĉiuj grupoj enhavas pli ol 2&nbsp;500 elementoj, de kiu plu ol 800 estas en la lasta grupo. Kredeble, pro la vasteco kaj pro la sufiksa sistemo de Esperanto, la BRO havas pli grandan esprimkapablecon ol la kutima vortprovizo de *Basic English* (baza angla). La 5–6 plej bazaj niveloj de BRO kune, estas simile malgranda kiel la kutima Baza Angla. Esperanto ankaŭ estas multe pli regula ol la angla kaj havas tute fonetikan ortografion..

## Literaturaj referencoj 
Vaste konata libro pri tio aperinta en la jaro 1933 estas sciencfikcia verko pri historio ĝis la jaro 2106 titolita *The Shape of Things to Come* (La formo de venontaj aĵoj) de H. G. Wells. En ĉi tiu verko, Basic English estas la interlingvo de la estonta mondo, mondo en kiu post longaj luktoj tutmonda aŭtoritatisma registaro sukcesas unuigi la homaron kaj devigi ĉiujn lerni ĝin kiel duan lingvon.

En la rakonto Gulf (*Golfo)*, sciencfikcia verkisto Robert Heinlein uzis artefaritan lingvon nomatan Speedtalk, en kiu ĉiu vorto en baza angla estis anstataŭigita de ununura fonemo, kiel konvena rimedo de komunikado por vetkuro de geniuloj.

## Literaturo
* C.K. Ogden, *Basic English: A General Introduction with Rules and Grammar,* 1930.
* C.K. Ogden, *General Basic English dictionary,* 1940*,* London: Evans Brothers. ISBN 0874713625
* En la libro "*The Shape of Things to come*" de H.G. Wells, *Basic English* estas la interlingvo de la estonta mondo.
* Chung Kerr, *A Global Language without a Global Culture: From Basic English to Global English*

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Vortostoko de Baza Angla
* Isotype
* Radika Angla
* Transira Angla
* Baza Angla Reformita
* Esenca Monda Angla (Essential World English)
* Globish
* Baza Anglosaksa
* Français Fondamental
* Reguligita lingvo - Reguligita Angla lingvo
* Klara lingvo
* Seaspeak
* Vortlisto de 2 000 vortoj de Baza Angla de Ogden
* Vortlisto de 1 500 vortoj de Speciala Angla de VdA
* Vikipedio en baza angla lingvo

## Eksteraj ligiloj 
* Basicenglish.org 
* Angla vikipedio:  de 850 vortoj
* Kurso de *Basic English* en germana lingvo, 32 paĝoj, pdf 
* Resumo de *Basic English: A General Introduction with Rules and Grammar* * (Baza Angla: Ĝenerala enkonduko kun Reguloj kaj Gramatiko), kaj la plena libro *

Kategorio:Modifita angla