open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mezurunuo

**Mezurunuo** estas unuoj por mezuri.

Ĉefaj sistemoj de mezuro nuntempe estas:

* Sistemo Internacia de Unuoj - SI, la nuna metra sistemo
* CGS - alia metra sistemo
* Imperia sistemo - la angla sistemo de la brita imperio kaj Usono

## Antikvaj sistemoj 
* romia mezuro
* greka mezuro
* juda mezuro
* babilonia mezuro
* brazila tradicia mezuro

Daniel Moirand en sia listo de proponitaj vortoj por sia traduko de La Libro de la mirindaĵoj de Marko Polo sugestas du trajtojn rilate al la historia kreado de mezurunuoj, nome jenaj:
* la mezepokaj mezurunuoj ne havis precizajn valorojn kaj krome tiuj ŝanĝiĝis laŭ la tempo kaj loko, kaj
* multaj mezurunuoj rilatis al korpopartoj, nome colo, fingro, polmo, futo, klafto, paŝo, ulmo, dum aliaj spegulas la tempojn de la vojaĝanto, ekzemple la dumlonga uzado de tago kiel distanca mezurunuo, sed en lia kunteksto ĝi povus aludi al veturo piede, ĉevale, kamele ktp. 

## Kelkaj derivitaj aŭ ne-metraj mezurunuoj 
[eta|dekstra|250px|Antikva [etalono de longo en Braunschweig, Germanio]]

## Diversaj 
* La steno (mallongigo: sn) estas malnova mezurunuo de forto, egalanta 1000 neŭtonojn. 
* Voltampero kun la simbolo VA estas la laŭleĝa mezurunuo por la elektra ŝajna povumo.

* Var (simbolo: var) estas en elektrotekniko la laŭleĝa mezurunuo por la blinda povumo. Laŭ la Internacia sistemo de unuoj la Vato estas difinita kiel la unuo de povumo. En elektrotekniko kiel aparta unuo por la blinda povumo estas uzata la Var kaj por por la ŝajna povumo la VA; la Vato estas uzata nur por la aktiva povumo.

* Atmosfero egalas al la premo kiun faras la atmosfero de la Tero sur la marnivelo.

## Vidu ankaŭ 
* Sistemo Internacia de Unuoj
* Unua konvertiĝo per faktoro-marko

## Eksteraj ligiloj 
### En Esperanto
* SI, Sistemo Internacia de mezur-unuoj - [en STEB]

### Alilingve
* Unua Konvertiĝo: Oleaj Industriaj Konvertiĝoj
* Retejo de la Oficiala Sistemo Internacia de Unuoj
* Britaj mezurunuoj (Preskriboj, Reguloj) 1995
* Kanado - Pezoj kaj Mezurkriteria Agado  1970-71-72 

## Referencoj 


Kategorio:Fiziko
Mcĥeta

300px|eta|dekstra|Mcĥeta
**Mcĥeta**, situanta 20 km nordokcidente de Tbilisi, estas urbo en Kartvelio. Laŭ la stato de  en la distrikto vivis . Ĝi estas deklarita de UNESKO urbo-muzeo, loko de Monda Kulturheredaĵo de UNESKO. La loĝloko  estis ĉefurbo de antikva Iberio (orientkartvela ŝtato) ĝis 5-a jc p.K, kiam la ĉefurbo estis translokita en Tbilisi. Mcĥeta fariĝis kaj restas ĝis nun la religia centro de la lando.

Ĉefa vidindaĵo de la urbo, Katedralo Sveticĥoveli (signifas "vivanta kolono") de la 15 jarcento estis la plej sankta loko en antikva Kartvelio. Ĝi situas ĉe la influejo de du riveroj Mtkvari (Kura) kaj Aragvi. Laŭ la legendo, preĝejo estis konstruita en la loko, kie Krista ĉemizo, alportita de Jerusalemo de lokaj hebreoj, estis entombigita en la jaro 328. En nuntempa preĝejo estas kelkaj reĝaj tomboj, bonegaj ikonoj kaj elĉizitaj dekoracioj, inkluzive bovan kapon kaj duonpaganisman fertilajn simbolojn. Aliaj interesaĵoj estas monaĥejo **Samtavro** (funkcias de la 11-a jarcento, loko de entombigo de unua kristana reĝo Mirian kaj lia edzino Nana) kaj templo **Ĝvari** (signifas "kruco"), situanta sur alta monto kaj konstruita en la 6-a jarcento.

La urbo nun estas administracia centro de la regiono Mcĥeta-Mtianeti.

## Partneraj urboj 
*  Argo, Grekio
*  Irpin, Ukrainio
*  Leuville-sur-Orge, Francilio, Francio
*  Skrunda, Latvio (2007–)
*  Trakai, Litovio (2014–)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Kartvelio
Kategorio:Urboj de Kartvelio
Masaĉuseco

**Masaĉuseco** () estas usona ŝtato respektive subŝtato. Ĝi estas parto de la regiono Nov-Anglio kaj estas unu el la 48 koheraj subŝtatoj de Usono.

Ekde 1620 alvenis regule la britaj ŝipoj. Masaĉuseco estis unu el la 13 pra-usonaj kolonioj, kiuj ribelis kontraŭ la brita rego en la Usona Revolucio. Masaĉuseco estis la 6a ŝtato eniranta la Union, la 6-an de februaro 1788. Bostono estas la ĉefurbo, ekde la fondiĝo de la kolonio en 1630.

## Demografio 
*Ĉiuj nombroj el la censo 2010*

Blankuloj: 80.4%
Nigruloj: 6.6% 
Azidevenuloj: 5.3%
Indianoj kaj alaskaj Indiĝenoj: 0.3%
Aliaj rasoj: 4.7%
Du aŭ pli rasoj: 2.6%

## Urboj 
Ĉefurboj kaj nombroj de loĝantoj (laŭ la censo de aprilo 2020):
# Bostono: 675 647
# Worcester: 206 518
# Springfield: 155 929
# Kembriĝo: 118 403
# Lowell: 115 554 

Aliaj urboj: Amherst, Maldeno, Somerville, Waltham, Arlington, Plymouth, Weymouth

## Geografiaj elementoj 
* Charles (rivero)

## Registaro 
Estas ses konstituciaj funkciuloj elektitaj por kvar jaroj: Ŝtatestro, Vic-ŝtatestro, Sekretario de la Regno, Prokuroro, Trezoristo kaj Sindiko Ĝenerala, Revizoro

Parlamento:
Senato: 40 membroj elektitaj ĉiun duan jaron.
Ĉambro de Reprezentantoj: 160 membroj elektitaj ĉiun duan jaron.

Ĉefa Kortumo:
Supera Juĝa Kortumo: Ĉefa Juĝisto kaj kvin Adjunktaj Juĝistoj. Ĉiuj asignitaj de la ŝtatestro.

## Historio 
Kun sendependeco venis postmilitaj problemoj de registara, socia, kaj ekonomia progreso sen, por la unua fojo, la gvidado de la brita parlamento. Post kelkaj jaroj da malakordo sub malkontentiga Ekzekutiva Konsilio, kiu ne reprezentis la homojn, Konstitucia Kongreso verkis konstitucion (plejparte el la laboro de John Adams) kaj la homoj ratifikis ĝin la 15an de junio 1780. 
La ideo de Konstitucia Kongreso originis de Masaĉuseco, kiu insistis, ke estu aparte ratifikita de la homoj ĉiu originala artikolo de la konstitucio kaj ĉiu posta amendo. La Konstitucio de Masaĉuseco estas la plej aĝa ankoraŭ valida konstitucio en la mondo.

Dosiero:Map of USA highlighting Massachusetts.png
Dosiero:Seal of Massachusetts.svg
Dosiero:MassStateHouse.jpg

## La kantonoj de Masaĉuseco sur mapo 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Universitato Harvard
* Universitato de Masaĉuseco
* Historio de Usono

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo


Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Kategorio:Nov-Anglio
Muro

dekstra|250px|eta|Ciklopa muro.
**Muro** estas konstruaĵo, kiu servas al defendo de homoj kaj ĝia havaĵo de naturaj fenomenoj (ekz. muro de la domo kaj alia socia konstruaĵo) aŭ fortikaĵo por defendi bienon, urbon aŭ pli grandan areon de aliaj nedezirindaj homoj. Kelkfoje muro sin prezentas restaĵo de iu valora arkitektura objekto aŭ koncerna al iu grava historia evento.
dekstra|250px|eta|Arta brika volbeca muro.

Laŭ Francisko Azorín **muro** estas *Masonaĵo starigita por subteni plafonon, limigi spacon, kontraŭstari puŝon, k.c.* Li indikas etimologion el la latina *murus* (muro). Kaj li aldonas longan liston de terminoj por diversaj murtipoj (vidu sube), klarigita per kelkaj bildoj, ne kongruaj kun la listigitaj tipoj.

Ĉiam laŭ Azorín,
* laŭ ĝia celo nomiĝas: bara, subtena, retena, divida, defenda,...
* laŭ ĝia formo: rekta, oblikva, rampa, cilindra,...
* laŭ ĝia materio: ŝtona, brika, blokara, tera,...
* laŭ ĝia dikeco: n. centimetra dika.
* laŭ ĝia dispecigo,
** la ŝtonaj: isodoma, pseudoisodoma, diatona, retata, spikata, poligonara, ordigata, ciklopa
** la brikaj: belgotipa, flandrotipa, anglotipa, hispanotipa,...

## Famaj muroj 
eta|250px|Granda Ĉina Muro.
* Granda Ĉina Muro - Ĉinio
* Muro de Lamentoj - Jerusalemo
* Muro de Hadriano - Britio, Limeso (fortikaĵo) - Germanio
* Berlina Muro - Germanio
* Israela barilo en Cisjordanio
* Muroj de Jeriĥo
* Muro de morto, Auschwitz

## Vidu ankaŭ 
* Abatiso
* Digo
* Fortikaĵo
* Remparo
* Vando

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (15) proverboj pri muro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj
Mesĥetio

**Mesĥeti** estas historio-geografia regiono en suda Kartvelio, en la elfluo de la rivero Mtkvari (Kura). Dum mezjarcentoj ĝi estis lulilo de nacia renesanco, kovrita de granda aro de kristanaj arkitekturaj monumentoj. Oni konsideras, ke fama poeto Ŝota Rustaveli, originis de ĉi tiu regiono. Nobeluloj de Mesĥeti ĉefrolis en la unuigaj procesoj de la lando.

De 16-a jarcento estis okupita de Turkio. En 1829 unu triono de la teritorio aŭ modernaj provincoj Samcĥe kaj Ĝavaĥeti, estis aligita al Rusia Imperio, aliaj provincoj (Tao, Klarĝeti, Speri, Kola, Artaani, Ŝavŝeti) restis en la konsisto de Osmana Imperio. Post la rusa-turka milito de 1829-31 jaroj okazis grandaj elmigradoj: anstataŭ muzulmanaj kartveloj, kiuj estis forpelitaj al centraj regionoj de Turkio, oni venigis ĉi tie armenojn kaj kurdojn el Orienta Turkio.

Moderna Mesĥeti nun prezentas du provincojn kun enmiksita kartvela-armena loĝantaro. Gravaj urboj estas Aĥalciĥo kaj Aĥalkalako. La plimulto de lagoj de Kartvelio estas arigita ĉi tie: Paravani, Tabackuri, k.a. Rimarkindaj vidindaĵoj estas: kaverna urbo *Vardzia* (12-a jc), temploj *Safara, Ĥertvisi, Zarzma*, fama ripozejurbo *Borĝomi* kaj centro de vintraj sportoj *Bakuriani*.

## Vidu ankaŭ 
* Mesĥetaj turkoj

Kategorio:Kartvelio
Miloš Lukáš

**Miloš LUKÁŠ** (naskiĝis la 15‑an de septembro 1897 en Jilemnice; mortis la 26‑an de aprilo 1976 en Hradec Králové) estis ĉeĥoslovaka gimnazia profesoro de klasikaj lingvoj, filologo, memlerna poligloto (35 lingvoj) kaj majstra tradukanto. Finstudinte klasikan filologion ĉe Universitato de Karolo en Prago, li instruis ĉe gimnazioj en Jilemnice, Hradec Králové (Bohemio) kaj Trnava (Slovakio).

Mallonge idisto, li iĝis adepto de Esperanto en 1907, estis delegito de UEA dum jardekoj, de 1918 dumviva membro de UEA, Esperanto-klubestro en Trnava (1934–1936), honora membro de la EK en Hradec Králové (1947), ekzamena komisiito de EAĈSR, honora profesoro de Cattedra Italiana di Esperanto en Bolonjo (1919). Li gvidis kursojn de Esperanto kaj prelegis pri ĝi. En jaroj 1949–1951 kiel komisiito por Esperanto en la Ministerio por Informoj kaj Klerigo li traduke kaj redakte laboris por oficiala periodaĵoj Esperanto-Servo kaj preparadis (ofte eĉ mem prezentis) informaron por la ĉiutaga Esperanto-dissendo de Ĉeĥoslovaka Radio. Kalocsay aprezis lian poezian traduk-arton per sia 32‑a rondelo en Rimportretoj en 1931. Li kunlaboris al pluraj revuoj, ekzemple *Literatura Mondo*. Komence de sia Esperanta kariero li uzis la pseŭdonimon Vaneso.

Li esperantigis pli ol 160 ĉeĥajn kaj 15 slovakajn poemojn (i. a. du malnov-ĉeĥajn el la 14‑a jarcento, Fablo pri Vulpo kaj Kruĉo, Stalisto kaj Studento) preskaŭ 100 ĉeĥajn kaj 4 slovakajn prozaĵojn, krome poemojn el sanskrito, la helena kaj greka, prozaĵojn el la rusa, supra soraba kaj albana; ĉeĥigis poemojn de Baghy, Berin, Kalocsay, Schwartz kaj ĉiujn poemojn de Zamenhof, poemojn grekajn kaj estonajn (i.a. *Kalevipoeg* de Kreutzwald), prozaĵojn el latino, la latva, rusa, ukraina, franca, germana, sveda, hungara kaj precipe la estona; slovakigis ĉeĥajn latin-lernolibrojn kaj estonajn prozaĵojn kaj eposon Kalevipoeg. Originale li verkis ĉeĥe, slovake kaj esperante.

Li estas aŭtoro de multaj Esperantaj tradukoj el la ĉeĥa, ekzemple en la *Ĉeĥoslovaka Antologio*, de la teatraĵo Nokto en Karlův Týn de Vrchlický, prezentita en la Vinohrady-Teatro por la XIII‑a UK kaj aperinta libroforme. Laŭ plejparte manuskripta esperantigo de novelaro Muta barikado (*Němá barikáda*, 1946) de Drda aperis tradukoj japana (1952) kaj ĉina (1956).

:En lia brila interpreto
:Poemoj ĉeĥaj elokventas.
:Trasento, formo, rimo-meto
:Pri vers-genio dokumentas.
:(*Kalocsay-Rimportretoj*)

## Bibliografio 
*Zdeněk Hršel - Miroslav Malovec: **Miloš Lukáš 1897-1976** (bibliografio, eldonis MSD-EKB, p.s. ČES 2017, 61 p.)

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Ĉeĥaj filologoj
Kategorio:Ĉeĥaj lingvistoj
Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA
Kategorio:Naskiĝintoj la 15-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 26-an de aprilo
Milan Kundera

**Milan KUNDERA** (naskiĝis la 1-an de aprilo 1929 en Brno, Ĉeĥio; mortis la 11-an de julio 2023 en Parizo) estis ĉeĥa kaj franca verkisto vivinta ekde 1975 en Francio, kie li obtenis la francan civitanecon en 1981. Li estas plej konata pro siaj verkoj *La netolerebla leĝero de estado*, *Libro de ridado kaj forgesado* kaj *Ŝerco*.

Li verkis en la ĉeĥa kaj en la franca lingvoj. Li reviziis la francajn tradukojn de ĉiuj liaj verkoj, do tiuj ne estas konsiderataj kiel tradukoj, sed kiel originalaj verkoj. Liaj libroj estis malpermesitaj laŭ la Komunista Registaro de Ĉeĥoslovakio ĝis 1989.

Liaj dramoj (Posedantoj de ŝlosiloj, Jakobo kaj la sinjoro), rakontoj (Ridindaj amoj), eseoj (La arto de romano) kaj precipe romanoj (Ŝerco, La vivo estas aliloke, Adiaŭa valso, Libro de ridado kaj forgesado, La netolerebla leĝero de estado, Senmorteco, Lanteco, La identeco) donis al li grandan popularecon tutmonde.

## Vidu ankaŭ 
* La netolerebla leĝero de estado – filmo de Philip Kaufman

## Eksteraj ligiloj 
* paĝo hejma de li  kaj 
* artikolo pri Kundera  

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Franclingva literaturo
Kategorio:Ĉeĥaj romanistoj
Kategorio:Francaj romanistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio
Kategorio:Homoj el Brno
Michael Ende

**Michael ENDE**  (naskiĝis la 12-an de novembro 1929 en Garmisch-Partenkirchen, mortis la 28-an de aŭgusto 1995 en Filderstadt apud Stutgarto) estis germana verkisto.

Ende estis unu el la plej konataj germanaj verkistoj en la 20-a jarcento, precipe danke al siaj infanlibroj, kiuj inkludis tutajn mondojn de fantazio kaj imagaj roluloj, kiuj permesis al legantoj identigi kun la herooj de la rakonto. Kvankam liaj libroj apartenas al la ĝenro de infana literaturo, oni povas trovi en ili akran socian kritikon (vidu " Momo ", " La senfina rakonto "). Ende estis interesita pri la filozofio de antropozofio.

## Listo de verkoj 
* *Jim Knopf und Lukas, der Lokomotivführer* (1960)
* *Jim Knopf und die wilde Dreizehn* (1962)
* *Momo* (1973)
* *Die unendliche Geschichte* (1979)
* *Der satanarchäolügenialkohöllische Wunschpunsch* (1989)
* *Die Vollmondlegende* (1993)
* *Der Rattenfänger* (1993)

## En Esperanto aperis 
En 1997 lia verko *Die unendliche Geschichte* aperis en Esperanto, sub la titolo La senĉesa rakonto. Tradukinto estas Wolfram Diestel.

## Filmoj 
* **La senĉesa rakonto** estis tre sukcese filmigita kaj akiris tutmondan gloron al la aŭtoro.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.michaelende.de 
* http://www.dafdaf.co.il/Sofrim/Anda/sofrimAnda.htm  
* https://web.archive.org/web/19981203104236/http://members.aol.com/leahj/ende.htm 
* http://www.equilibrismus.de/en/topics/general/rm-michael_ende.htm  

Kategorio:Germanaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Max Frisch

eta|250px|Max Frisch
**Max Frisch** [maks friŝ] (naskiĝis la 15-an de majo de 1911 en Zuriko, mortis la 4-an de aprilo de 1991 en Zuriko) estis svisa verkisto de germanlingva literaturo.

Studinte germanistikon de 1931 ĝis 1933, li dum ioma tempo estis ĵurnalisto. De 1936 ĝis 1941 li studis arkitekturon, kiun li finis per diplomo. Ĝis 1954 li laboris ĉefe kiel arkitekto, sed ekde 1954 li dediĉis sin plene al la verkado.

Lia verkaro temas antaŭ ĉio pri nuntempaj problemoj: kontraŭjudismo, antaŭjuĝoj kaj la trovado de la propra identeco. Max Frisch gajnis interalie la renoman Georg-Büchner-Preis (1958).

## Famaj verkoj 
* ''J'adore ce qui me brûle oder Die Schwierigen* (romano, 1943)
* *Nun singen sie wieder* (dramo, 1945)
* *Santa Cruz* (dramo, 1946)
* *Die chinesische Mauer* (dramo, 1947)
* *Tagebuch 1946-1949* (taglibro, 1950)
* *Don Juan oder Die Liebe zur Geometrie* (dramo, 1953)
* *Stiller* (romano, 1954)
* *Homo faber* (romano, 1957)
* *Andorra* (dramo, 1961)
* *Mein Name sei Gantenbein* (romano, 1964)
* *Wilhelm Tell für die Schule* (eseo, 1971)
* *Tagebuch 1966-1971* (taglibro, 1972)
* *Montauk* (rakonto, 1975)
* *Blaubart* (rakonto, 1982)
* *Schweiz ohne Armee?'' (eseo, 1989)

## Eksteraj ligiloj 
* http://xaverelsoto.thinkeria.org/HomoFaber.html 
* http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=1641 
* http://www.mfa.ethz.ch 
* http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/FrischMax 

Frisch, Max
Frisch, Max
Frisch, Max
Frisch, Max
Mezozoiko

eta|276x276ra|Variaj specioj de la erao
**Mezozoiko** estas la dua erao post la Antaŭkambrio, dum kiu formiĝis la triasa, ĵurasia kaj kretacea formacioj. Oni supozas, ke tiam (antaŭ proksimume 225 - 65 milionoj da jaroj), el unu-nura superkontinento nomita Pangeo komencis formiĝi la sep nunaj kontinentoj. La ŝtonaĵformacioj de Mezozoiko ankaŭ atestas la kreskon de rampuloj, interalie la grandaj dinosaŭroj. Tio okazis dum Frua Kretaceo, kiu komenciĝis antaŭ 195 milionoj da jaroj kaj daŭris 60 milionojn da jaroj. Populara nomo: Aĝo de Rampuloj.

1 En milionoj da jaroj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2005/929/2  
* http://www.mesozoicmind.com 
* http://www.palaeos.com/Mesozoic/Mesozoic.htm  
* http://www.es.ucsc.edu/~pkoch/lectures/lecture19.html  
eta|765x765ra|La faŭno de la erao, krom la homo kiu ĉeestas por komparo de grandeco


Kategorio:Geologiaj eraoj
Mitoj pri Tero

Ekzistas multaj **mitoj pri Tero** ĉe diversaj popoloj, kiuj koncernas al nia planedo, ĝia ekesto kaj evoluo.

La antikvaj grekoj pensis, ke la Tero estas plata kaj havas glatan, iom konveksan formon de ŝildo. Ĝin ĉirkaŭiras vasta rivero - oceano kaj la ĉielo. La ĉielon per siaj ŝultroj tenas punigitaj de dioj du titanoj - Atlantoj, por ke ĝi ne falu sur la Teron. En mezo de la Tero staras monto Olimpia, kie loĝas senmortaj dioj. Ili povas de la pinto trarigardi tutan Grekion, bordojn de Malgrandazio, Egiptan valon, Sicilian montaron, ekloĝitan de ciklopoj, ankaŭ Herkulajn kolonojn, kiuj staras ĉe la limo de la mondo.

Hindoj iam kredis, ke la Tero estas grandioza ŝarĝo, kiun per sia dorso portas elefanto. Siaflanke elefanto staras sur la testuda ŝelo. Kaj mem testudo naĝas en senlima maro de elefanta lakto.

Laŭ imago de antikvaj loĝantoj de Egiptio, la tero estas dio. Sur ĝia korpo kreskas arboj, herboj, ĉiaspeca plantaro. La ĉielo estas diino, kiu kliniĝas terdirekten, kaj la steloj estas ŝtonoj fiksitaj sur ŝia robo.

Laŭ skandinaviaj mitoj, Tero similas al sfero. Oceano ĉirkaŭiras la teron. En iutempo dioj donis terojn ĉe la bordoj de oceano al forteguloj. Por defendi alian parton de la tero ili konstruis altan muron kaj al tiu fortikaĵo donis la nomon *Midgard*. La muroj estis konstruitaj de la palpebroj de fortegulo *Imir*. La muro apartigas *Midgard*-on de ekstera spaco, kiu nomiĝas *Utgard*. Ekster la *Midgard* estas malamika kaosa mondo, terura varmo kaj malvarmo.

## Vidu ankaŭ 
* Origina mito
* Kosmogonio

Kategorio:Mitologio
Kategorio:Tero
Meznombro

**Meznombro** de iu aro (el **n** nombroj) estas nombro, kiu situas inter la plej granda kaj malgranda, kaj estas iasence tipa de la koncerna aro:
* **Aritmetika meznombro** – sumo de ĉiuj nombroj de la aro dividita per **n**;
* **Geometria meznombro** – la **n**-a radiko de ilia produto;
* **Harmona meznombro** – inverso de la aritmetika meznombro de la inversoj.
* **Ĝeneraligita meznombro **
* **Ĝeneraligita f-meznombro**
* **Aritmetiko-geometria meznombro**
* **Pesita meznombro**
* **Mediano**

## Vidu ankaŭ 
* Kvadrata averaĝo
* Varianco

Kategorio:Matematiko
Miensimbolo

eta|150px|Grafika bildo de la miensimbolo
[eta|150px|Miensimbolo de [okulsigno.]]
**Miensimbolo** estas kombino de tipografiaj signoj uzata por esprimi senton aŭ nuanci frazon je Interreto, babilejo, poŝtelefon-mesaĝumado (SMS) ktp.

Pluraj lingvoj uzas la vorton *emoticon* [emOtikon] ("emocia simbolo"), inter esperantlingvaj komputilistoj oni ĝin ofte simple nomas *mieno*, sed oni ankaŭ povas uzi la vorton **emociikono** (emocio + ikono).

Pro la fakto, ke multaj ne-lingvaj gestoj perdiĝas en ne-vid-al-vida komunikado, **miensimboloj** ekestis kaj evoluis dum la mallonga erao de Interreto.

La plej kutima miensimbolo estas: **:-)** nomata ankaŭ ridetulo. Ĝi esprimas senton de gajo, ĝojo (rigardu ĝin klininte la kapon maldekstren por kompreni).
Alia ofta mieno estas **:-(** kiu esprimas malan senton.

Tiuj apartenas al la tielnomataj **plenaj mienoj**, t. e. mieno konsistanta el almenaŭ 3 signoj. **Neplenaj mienoj** estas interalie **:)** kaj **:(**.

Iritiĝinte pro la bezono ĉiam kap-klini por ĝuste rigardi la signojn, iuj japanoj ekuzis Japanajn miensimbolojn, kiuj rekte "staras" kaj pli bone respegulas orient-azian esprimmanierojn. Ekzemploj estas: **(^_^)** "ĝojo" kaj **\(^_^)/** "venkinteco, hura!".

En la rusa lingvo kaj en aliaj lingvoj de la eksa Sovetunio oni ofte uzas eĉ pli simplajn miensimbolojn, nome ) por ĝojo kaj ( por la malo, kiujn oni povas ripeti por plifortigi ilin. Ofte oni do uzas ))) aŭ (((.

## Listo de oftaj kaj malpli oftaj miensimboloj 
## Origino 
Je 1982, en komputila diskutejo ĉe *Carnegie-Mellon University*, oni rimarkis, ke ŝercaj rimarkoj estis miskomprenataj seriozaj. Oni ekproponis manierojn marki humuron aŭ ironion. Scott E FAHLMAN proponis la 19-an de septembro, 1982 ekuzi **:-)** kaj **:-(**. Je 2002, Jeff BAIRD laboregis por serĉi, ĉu tiu mesaĝo estis inter malnovaj ŝirmokopioj kaj teamo sukcesis rehavigi ĝin la 10-an de septembro.

## Vidu ankaŭ 
* Arto ASCII
* Emoĝio
* Ridetulo
* Hieroglifoj
* Ironisigno
* Leĝo de Poe
* Henohenomoheji

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Scott E. Fahlman rakontas, kiel li kreis :-) kaj :-( *(angle)*
* La mesaĝo, per kiu Fahlman proponis :-) kaj :-( *(angle)*
* Emoticons


Kategorio:Arto ASCII
Kategorio:Humuro
Kategorio:Interreto
Kategorio:Komunikado
Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Simboloj
Markolo

**Markolo** estas kompare mallarĝa akva areo, kiu dispartigas terpecojn, sed ligas najbarajn akvobasenojn. Ekstremumaj ampleksoj por markoloj estas: longo - ĉirkaŭ 1760 km por Mozambika Markolo kaj larĝo - 1120 km por Drake-markolo.

Kelkaj markoloj (Ĝibraltara, Magelana, Singapura k.a.) uzeblas por internacia navigado kaj estas malfermitaj por ĉiu lando egalrajte.

## Aliaj longaj markoloj 
## Aliaj konataj markoloj 
Beringa Markolo - Bosporo – Ĝibraltara Markolo – Bab al-Mandab - Singapura Markolo – Kaleza Markolo - Ora Pordego - Markolo Bass

Dosiero:Strait.png|
Dosiero:EnglishChannel.jpg|
Dosiero:Marokko von Spanien-5.jpg|
Dosiero:Kattegat s 2 ubt.jpg|


Kategorio:Oceanografia terminologio
Marilando

**Marilando** ( ) estas usona subŝtato. Ĝi fariĝis la 7‑a subŝtato de Usono la 28‑an de aprilo 1788. La ŝtato nomiĝis laŭ Henrietta Maria.

De 1763 ĝis 1767, la Linio Mason–Dixon difinis la nordan limon de la ŝtato. Poste ĝi fariĝis la limo inter la sklavaj kaj nesklavaj usonaj ŝtatoj.

Francis Scott Key komponis la usonan nacian himnon "The Star Spangled Banner" post kiam la britoj malsukcesis kapti Fortikaĵon McHenry en 1814.

**Loĝantaro:**  (2015)
**Ĉefurbo:** Annapolis
**Urboj:** Baltimore

Okcidenta Marilando (angle *Western Maryland*), ankaŭ konata kiel la Marilanda Panotenilo, estas la parto de la usona ŝtato Marilando konsistanta el la kantonoj Frederick, Vaŝingtono, Allegany, kaj Garrett. 

## Kantonoj 
Marilando konsistas el 24 kantonoj:

* Alegania Kantono
* Anne Arundela Kantono
* Baltimora Kantono
* Baltimoro
* Dorĉestera Kantono
* Frederika Kantono
* Gareta Kantono
* Harforda Kantono
* Hovardo Kantono
* Kalverta Kantono
* Kantono de Reĝeto Georgo
* Kantono de Reĝina Anne
* Kantono de Sankta Marino
* Karla Kantono
* Karolina Kantono
* Karola Kantono
* Kenta Kantono
* Montgomeria Kantono
* Sesila Kantono
* Somerseta Kantono
* Talbota Kantono
* Vaŝingtona Kantono
* Vikomika Kantono
* Worstera Kantono
Krome historie estis tri pliaj prakantonoj:
* Durhama Kantono
* Malnove Karla Kantono
* Malnove Worstera Kantono

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Maine

**Maine** (aŭ **majno**) havas plurajn signifojn. Interalie:

* **Majno** (angle, *Maine* [mejn]) estas subŝtato de Usono.
* **Majno** (france *La Maine*) estas la nomo de pluraj riveroj en Francio (Vd en Majno (franca rivero)).
* **Majno-Luario** (france *Maine-et-Loire*) estas departemento de Francio.
* **Mansio** (france *Maine*) estas iama provinco en Francio, graflando  ekde 1328, duklando en 1670.

## Vidu ankaŭ 
*  **Majno (rivero)** (), la plej grava inter la dekstraj flankriveroj de Rejno.
Malsupra Kastela Fonto

**Malsupra Kastela Fonto** (ĉeĥe: *Dolní zámecký pramen*) kun halo konstruita en la jaroj 1911-1912 laŭ projekto de la arkitekto Bedrich Ohman. La fonto elfluas el la artefarita groto, sur kies fono estas secesie skulptita sabloŝtona reliefo - grandega kapo - simbolo de la "GARDANTO DE LA FONTOJ". Ĝin skulptis la skulptisto Hejda el Vieno. En ĉi tiun ampleksan kolonaron kondukas ŝtupoj el la Foira kolonaro. Okcidenta flanko de la kolonaro estas enkonstruita en naturan rokon. Ronda spaco estas de supro malfermita. Ĉe la kolonoj estas du satirusoj. Post kelkaj jaroj de la rekonstruo oni nun povas vidi ĉion propraokule.

Kategorio:Karlovy Vary
Kategorio:Akvofontoj
Mueleja Kolonaro

750px|center

**Mueleja Kolonaro** aŭ **Kolonaro de Zítek** ()

eta|Brustbildo de Josef Zítek je kolonaro|dekstra|275pxOni ĝin konstruis sur la kajo de la rivereto Teplá (sur ĝia maldekstra bordo) en la jaroj 1871-1881 laŭ projekto de elstara ĉeĥa arkitekto Josef Zítek, kiu konstruis ankaŭ Nacian teatron en Prago. Do, la centjaran datrevenon ĝi jam solenis en la jaro 1981. Dum  la 1980-aj jaroj ĝi estis rekonstruata kaj la rekonstruado de la ĉefa parto estis finita en la jaro 1986, sed dum pluaj jaroj oni daŭrigis la rekonstruadon de la teraso (tiam oni ne povis aliri al la tiu teraso).

Se ni promenus inter cento da korintikaj kolonoj (pli precize inter 124) kaj se ni rigardus supren, ni vidus la kasetforman plafonon, kiu estas tre interesa.

**Sur la teraso estas dek du statuoj**, kiuj estas alegorioj de monatoj. Sub la volbo de la Kolonaro (Portiko) troviĝas kvar fontoj, nome:
* **Fonto de Libuŝa** (*Libušin pramen*) 61,5 °C varma
* **Fonto de princo Venceslao** (*Pramen knížete Václava*) 65,3 °C varma,
* **Fonto de Najado** (*Rusalčin pramen*) 55,6 °C varma.

Super la **Mueleja fonto** troviĝas marmora tabulo kun odo de Bohuslav Hasištejnský el la jaro 1500, je glora honoro de Gejsero en Karlovy Vary. Tiu ĉi odo dokumentas la longan historion de la fontoj. Ĝi estis ĉizita en marmoron laŭ iniciato de la kuracisto D-ro Jean de CARRE en la jaro 1827 fare de skulptisto Trachner el Prago.
Antaŭ ol oni enpaŝus sub la volbon de Kolonaro, estas necese rigardi pluan fonton, nomatan **Roka fonto** (*Skalní pramen*) 47,9 °C varma. Menciinda estas ankaŭ la malgranda sed pitoreska malfermita altano, kie elfluas la **Fonto de libereco** (*Pramen svobody*) kun temperaturo 60,8 °C. Ĝi troviĝas ĉe la ĉefa promenada vojo inter la Mueleja kolonaro kaj la bandomo 3.

Super la kolonaro staras **Kolono de Kembriĝo** (*Cambridžský sloup*), kiu tie staras ekde la jaro 1834 je memoro al gedukoj el Cambridge. Al tiu kolono kondukas supren la ŝtuparo tuj ĉe la kolonaro. Kaj proksime de tiu loko super la dekstra parto de Kolonaro kaj super la Roka fonto, sur la deklivo troviĝas la sabloŝtona statuo de **Sankta Bernardo el Clairvaux**, de nekonata baroka artisto. Ĝi datiĝas el la jaro 1706.

Kategorio:Konstruaĵoj en Karlovy Vary
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Regiono Karlovy Vary
Monto de Doubi

eta|Monto de Doubi
eta|belvida turo sur monto de Doubi
**Monto de Doubi** (*Doubský vrch*) estas alta 609 m. Tie ankaŭ staras belvida turo ĉe la hotelo kaj restoracio nomata ABERG. La turo estas alta 22 m kaj devenas el la jaro 1905. Antaŭe ĉi tie estis ligna altano konstruita ankoraŭ antaŭ la jaro 1850 sed en la j. 1858 detruis tiun ĉi lokon kun arbaroj incendio. Poste en la j. 1862 ĉi tie oni konstruis simplan 4-lateran turon. En la jaroj 1992-4 estis la hotelo, restoracio kaj vidturo rekonstruata.

Kategorio:Karlovy Vary
Kategorio:Montoj en Ĉeĥio
Kategorio:Belvederoj en Ĉeĥio
Maine-et-Loire

**Maine-et-Loire** [men' e lŭar'], esperante *Majno kaj Luaro* aŭ **Majno-Luario**, estas departemento el okcidenta Francio, en la regiono Luarlandoj. La departemento konsistas ĉefe el la historia Anĵuo ĉirkaŭ la urbo Angers (*Anĝevo*). Ĝia nomo venas el du riveroj: la Majno kaj la Luaro.

* Prefekta urbo: Angers
* Subprefektaj urboj: Cholet, Saumur, Segré.
* Alia urbo: Baugé-en-Anjou

La tuta departemento enhavas 250 komunumojn.

## Geografio 
La departementon trafluas pluraj riveroj: Mayenne kaj Sarthe, kiuj ambaŭ donas la nomojn al la najbaraj departementoj, kaj kiuj kuniĝas en la Maine (*Majno*) kiu finiĝas post trairo de Angers en la Luaro, plej granda rivero de Francio.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al kvar arondismentoj:
* arondismento Angers
* arondismento Cholet
* arondismento Saumur
* arondismento Segré

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Maine-et-Loire
* Maine (apartigilo)
* Loire (apartigilo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.anjou-tourisme.com Turismo
* http://www.Maine-et-Loire.pref.gouv.fr  Retejo de la prefektejo de Maine-et-Loire
* http://www.cg49.fr Retejo de la Departementa Konsilio de Maine-et-Loire
eta|maldekstra|180px|Mapo de Maine-et-Loire


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Montano

**Montano** ( ) estas usona subŝtato. Ĝi fariĝis la 41‑a ŝtato de Usono je la 8‑a de novembro 1889.

**Loĝantaro:**  en 2015
**Ĉefurbo:** Helena
**Aliaj urboj:** Missoula, Glasgow, Havre, Miles City 

## Eduksistemo
* Montana Ŝtata Universitato ĉe Bozeman
* Universitato de Montano

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Montana

**Montana** aŭ **Montano** povas esti:

## Loko kaj administra unuo 
### Eŭropo 
* Provinco Montana -- provinco ("oblast") en Bulgario
* Montana (Bulgario) -- urbo en Bulgario
* Roșia Montană -- komunumo  en Rumanio
* Montana VS -- komunumo en Kantono Valezo en Svislando
* Montano Antilia
* Montano Lucino

### Usono 
* Montana (Montano) -- unu el 50 subŝtatoj de Usono
* Montana -- urbo kaj komunumo en subŝtato Viskonsino

## Scienco 
* Montano (ekologio) -- biogeografia termino
* 797 Montana -- asteroido

Krome ankaŭ povas temi pri familia nomo. En Esperanto, la vorto  signifas adjektivon rilatan al *montano*, do vivaĵo karakterize ligata al monto, ekzemple vivanta tie.
Melanezio

**Melanezio** (de la Helena, "Nigr-insularo", nomo donita de ol melanezianoj multpli palaj eŭropanoj) estas unu el la tri ĉefaj insularoj de Oceanio.

* Areo: 940.000 km²
* Loĝantaro: 6.500.000 loĝantoj

Al Melanezio apartenas (en alfabeta ordo):

## Vidu ankaŭ 
* Aŭstralazia ekozono
* Pacifika ekozono

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.southpacific.org  
* http://www.mapsouthpacific.com  
* http://hpgl.stanford.edu/publications/PNAS_2000_v97_p8225.pdf  
* http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p173-190.pdf
Majoto

eta|dekstra|250px|Mapo de Majoto
**Majoto** () estas transmara departemento de Francio en la Hinda Oceano ĉe la norda rando de Mozambika Kanalo. Ĝi fariĝis la 101-a departemento de Francio la .

Majoto konsistas el du ĉefaj insuloj: Grande-Terre (Maore) kaj Petite-Terre (Pamanzi). Geografie ili apartenas al la komora insularo.

La departemento havas entute 17 komunumojn.

* **Landkodo:** YT, FR-976.
* **Nacia nomo:** Mayotte.
* **Departementa numero:** 976
* **Areo:** 376 kv.km.
* **Loĝantaro:**  (laŭ la stato de )
* **Adm. centro:** Mamudzo.
* **Lingvoj:** franca (oficiala), maorea (Shimaore, france: Mahorais – bantua lingvo parenca al la svahila), buŝia (Kibushi – lingvo parenca al la malagasa).

La , ciklono Chido detruis la francan departementon Majoto en la Hinda Oceano.

## Urboj 
## Servoj
Flughaveno Majoto Dzaoudzi, (IATA-kodo:DZA, ICAO-kodo:FMCZ) estas la ĉefa flughaveno de Majoto. 

## Vidu ankaŭ 
eta|dekstra|250px|Rozkolora maro en Majoto (decembro 2004)
* Komoraj arbaroj
* Komunumoj de Majoto
* Transmaraj departementoj (Francio)
* Transmaraj kolektivoj (Francio)
* Transmaraj teritorioj (Francio)

## Eksteraj ligiloj 
* Prefektejo de Majoto
* Majoto Online
* "Mondfaktoj" de CIA pri *Majoto* 
* Analizo de la lingva situacio sur Majoto 


Kategorio:Departementoj de Francio
Kategorio:Transmara Francio
Kategorio:Komoroj
Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano
Kategorio:Insuloj en Francio
Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
Mitano

eta|dekstra|
**Mitano** estis Indo-Irana imperio en nordo de Mezopotamio, kiu ekzistis ĉirkaŭ 1500 jaroj, ĝis 1369 a.K.. **Mitano** ne estis tiel fama regno, kiel Babilonio aŭ Asirio, sed dum unu periodo ĝi fortiĝis. Ĝia kurtdaŭra ekzisto estas kaŭzo de tio, ke ni ne konas Mitanan arton kaj arkitekturon. La ĉefurbo de Mitano estis *Vaŝukani*, kiu probable situis ĉe la rivero Habur (nuntempa Sirio).

## Historio 
* ĉirkaŭ 1500 antaŭ nia erao - Prospero de reĝlando Mitano dum Saustatar, kiu baldaŭ atakis Aŝuron en Asirio.

* 15-a jc (2-a duono) - Mitano militiras en Egipton kaj kontrolas Sirion.

* -1457 En la *Batalo de Megido* armeo de antikva Egiptio kaj krize venkas kontraŭ koalicio grupiganta Mitanon kaj ses siriajn aliancanojn. Rezulte la egipta faraono Tutmoso la 3-a konservis egiptan influon en la regiono. Post tiu sukceso pli da mediteraneaj kaj mezopotamiaj potencoj (Kipro, Asirio, Babilono ...) sendis tributojn al Tutmoso la 3-a dum la sekvaj jaroj kaj rekonis lian superecon.

* -1420 - Bonaj rilatoj estas establitaj kun Egipta reĝo Tutmoso la 4-a.

* Leteroj trovitaj en Amarna montras, ke intertraktadoj disvolviĝis cele al geedziĝo de Amenofiso la 3-a kaj mitana princino. Sed Amenofiso mortis antaŭ ties elfiniĝo; Tial, kaj pro la senco de la nomo : *La belulino venis*, historiistoj opinias, ke la fama edzino de la herezula faraono Amenofiso 4-a/ aĥenatono Nefertito, estis mitana princino. Cetere ŝia genta aspekto kaj ŝia aparta kufaĵo estas el Azio.

* ĉirkaŭ 1360 - La reĝo Tuŝratta estis murdita. Post tio dinastiaj bataloj malfortigis ĝin. Mitano estis konkerita de Hitita Reĝlando kaj ĝi iĝis provinco sub la nomo de *Hanigalbat*.

* ĉirkaŭ 1300 - Mitano estis konkerita de Asirio kaj post jardekoj fariĝis ĝia parto.

Kategorio:Mezopotamio
Kategorio:Aperis en la 2-a jarmilo a.K.
Kategorio:Malaperis en la 2-a jarmilo a.K.
Malgrandazio

**Malgrandazio** (paŭso de la greka *Μικρά Ασία* kaj la latina *Asia Minor*) estas historia precipe helenlingva, poste latinigita kultura areego en la duoninsulo en la okcidento de Azio, kiu okupas grandan parton de la nuna teritorio de Turkio. La nomo *Malgrand-Azio* unuafoje dokumentiĝas en la frua 5-a jarcento de nia erao en verkaĵo de Paŭlo Orosio. Antaŭ tio la tuta regiono en la malnovgreka ĉiam nur indikiĝis kiel *Ασία, Asia*, kaj kiam la Romia Imperio iom post iom konkeris la duoninsulegon, la romia provinco Asia ekde la jaro -133 estis nur la plej okcidenta parto de la duoninsulego, historie la antaŭa post-aleksandra greka regno de Pergamono. La teritorio *Malgrandazio* estas ĉirkaŭita de la maroj:
* Nigra Maro (en la nordo)
* Marmara Maro (en la nordokcidento)
* Egea Maro (en la okcidento)
* Mediteraneo (en la sudo).
Ĉirkaŭ 400 mil km² estas duondezerta malgrandazia plataĵo, ĉe la bordoj ekzistas mallarĝaj ebenaĵoj kun mediteranea plantaro.

El tiu regiono devenas kultivo de sekalo (kaj eble ankaŭ de tritiko), ĉerizarbo, juglandarbo kaj vino).

## Bildgalerio 

Dosiero:Anatolia composite NASA.png|Malgrand-Azio troviĝas oriente de la Bosporo, inter la Nigra kaj la Mediteranea Maro.
Dosiero:Tu-map.png|Mapo de Turkio
Dosiero:Lydia original area of lydia.jpg|Komenca areo de antikva Lidujo
Dosiero:Map of Lydia ancient times-eo.svg|Antikva Lidujo

## Notoj 
## Bibliografio 
* Sekelj, Tibor 1957 : Tra la mirindaj valoj de Kapadocio, *Geografia Revuo*, 2(2), 3-7.

## Vidu ankaŭ 
* Aleksandro la Granda
* Anatolio
* Kurdio
* Ponto (geografio)
* Aĝario
* Listo de etnoj
* Malgrandazia pino
* Mezoriento
* Bizanca imperio
* Osmanida imperio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0125&query=section%3D%231037 


Kategorio:Duoninsuloj en Azio
Kategorio:Regionoj en Azio
Kategorio:Geografio de Turkio
Merlin (muzikgrupo)

**Merlin** estas Brazila muzikgrupo fondita en 1995. La repertuaro konsistas el rokpopo kun multaj latinmuzikaj influoj.

## Diskaro 
*''Ho! Mia kor'!'' (2000)
*# Aferoj por gardi
*# Alia mondo
*# Se mi povas
*# Finfine
*# Ho! Mia kor'!
*# Verda soldato
*# Nokta trajnejo
*# Vidu
*# La tondro
*# La bono 

**Por la Mondo* (1999) (parto de Kolekto 2000)
*# Por la mondo
*# Estas la leĝo
*# Estis unu fojo
*# Bluaj fragoj
*# Mia vojo
*# Mi kredas
*# En ĉi tiu momento
*# Pri la vero
*# Elprovo

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-muziko

## Eksteraj ligiloj 
* Merlin - Biografieto kaj MP3-dosieroj ĉe MusicExpress
* filmeta prezento de la kanto "Ho, mia kor'", kun fotoj de la usona filmo *Twilight* de 2008

Kategorio:Esperantaj muzikaj grupoj
Kategorio:Brazilaj muzikaj grupoj
Malgrandaj Antiloj

eta|dekstra|180px
**Malgrandaj Antiloj** entenas du insularojn kun diversaj ŝtatoj kaj insuloj:

* **Deventaj Insuloj:**
** Angvilo (Brita)
** Antigvo kaj Barbudo
** Gvadelupo (Franca)
** Moncerato (Brita)
** Sabo (Nederlanda)
** Sint-Eustatius (Nederlanda)
** Sent-Marteno (Franca kaj Nederlanda partoj)
** Sent-Kristofo kaj Neviso
** Virgulininsuloj (Brita kaj Usona partoj)

* **Alventaj Insuloj:**
** Barbado
** Dominiko
** Grenado
** Martiniko (Franca)
** Sent-Lucio
** Sent-Vincento kaj Grenadinoj

De temp' al tempo oni ankaŭ kunkalkulas Arubon, Kuracaon, Boneron, Trinidadon kaj Tobagon, vd. *Ĉebordaj Antiloj*.

## Vidu ankaŭ 
* Antiloj
* Grandaj Antiloj
* Nederlandaj Antiloj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mount-pelee.com/arcvolc.htm  

Kategorio:Insularoj
Kategorio:Antiloj
Kategorio:Ameriko
Kategorio:Insuloj en Karibio
Kategorio:Geografio
Martiniko

**Martiniko** ( [martinik]) estas transmara departemento kaj dependa teritorio de Francio en la Kariba Maro, estas organizita kiel departemento de Francio kaj plene apartenas al la Eŭropa Unio.

La departemento havas entute 34 komunumojn.

* **Landkodo:** MQ, FR-972
* **Nacia nomo:** Département d'Outre-Mer de la Martinique
* **Departementa numero:** 972
* **Politika statuso:** transmara departemento de Francio
* **Areo:** 
* **Loĝantaro:** 
* **Adm. centro:** Fort-de-France
* **Lingvoj:** franca kaj Martinika kreola lingvo
* **Valuto:** Eŭro

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Martiniko
*Haŭto nigra, masko blanka

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.martinique.org paĝoj de Martiniko
* http://www.martinique.pref.gouv.fr paĝoj de la insula prefektejo
* http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/mb.html  informoj anglalingvaj
* http://www.cr-martinique.fr/index.php  paĝoj de la regiona konsilio de la insulo

Martinique-Map.png|mapo de Martiniko
Karibik Martinique Position.png|Ĝia situo en la geografia regiono
Point Marin 3.JPG|Point Marin
Martinique 14.6346N 61.0051W Landsat7.jpg|Satelita foto de Martiniko


Kategorio:Departementoj de Francio
Kategorio:Transmara Francio
Kategorio:Insuloj en Francio
Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
Moncerato

eta|la situo de Moncerato
**Moncerato**, nacilingve *Montserrat*, estas teritorio nuntempe dependa de Britio en la Kariba Maro. La origine katalunlingvan nomon ĝi ricevis memore al la monto aŭ pli ekzakte montaro Montserrat en Katalunio, Eŭropo. Geografie ĝi apartenas al la Deventaj Insuloj.

[eta|[Plimuto (Plymouth) post la vulkaneksplodo]]
Depost 1992 la karibia insulo suferis serion de tertremoj. En 1995 okazis vulkaneksplodo, kiu detruegis la ĉefurbon Plimuto kaj grandan parton de la insulo.

* **Landkodo:** MS.
* **Nacia nomo:** The Colony of Montserrat.
* **Areo:** 104&nbsp;km²
* **Loĝantaro:** 12 mil.
* **Administra centro:** Plimuto (oficiale, fakte post la detrua vulkaneksplodo la administrado okazas en Bradeso).
* **Lingvoj:** angla, kreola.

## Ekonomio 
Moncerato estas parto de orientkaribia valuta unuiĝo kaj kune kun ses aliaj karibiaj ŝtatoj kaj plia transmara teritorio de Britio kiel oficialan valuton uzas la orientkaribian dolaron.


Kategorio:Antiloj
Kategorio:Britaj transmaraj teritorioj
Montserrat

**Montserrat** havas diversajn signifojn:

* **Moncerato**, nacilingve Montserrat, estas teritorio nuntempe dependa de Britio en la Kariba Maro.
* **Montserrat (monto)** estas montaro en Katalunio.
* **Monserrate** estas monto ĉe Bogoto, Kolombio.
Malnova Mondo

eta| Teritorioj de la "Malnova Mondo" en verda
eta|Mapo de la "Malnova"Mondo" (la 2a-jarcento Ptolemea monda mapo de 15a-jarcenta kopio)
[dekstra|eta|Ĉi tiu T kaj O mapo, de la unue presita version de *[Etymologiae|Etymologiaede* fare de Izidoro (Augsburg, 1472), identigas la tri konata kontinenta (Azio, Eŭropo kaj Afriko) kiel respektive loĝita de posteuloj de *Sem* (Ŝem), *Iafeth* (Jefet) kaj *Cham* (Ĥam).]]La **Malnova Mondo** estas la komuna kaj historia nomo por tri partoj de la mondo ( kontinentoj de la Tero) konataj de eŭropanoj antaŭ la malkovro de Ameriko en 1492 - Eŭropo, Azio kaj Afriko; kutime kontrastis kun la Nova Mondo de Norda kaj Sudameriko . Alivorte, la Malnova Mondo estas Afro-Eŭrazio , sed kelkfoje tio signifas nur Eŭropon. 

En la 2-a jarcento, Ptolemeo priskribis la konatan mondon en sia Atlaso *Geographike Hyphegesis*. La mezepoka mondrigardo bazita sur tio montras en skema rado (radomapo) la setlejajn areojn de la posteuloj de la tri filoj de Noa, Ŝem en Azio, Ĥam en Afriko kaj Jafet en Eŭropo.

Kvankam la interno de Azio kaj Afriko ne estis konata al eŭropanoj tiutempe, same kiel Japanio kaj Suda Afriko, tiuj ankaŭ estis konsideritaj aparteni al la Malnova Mondo.

Oceanio, la Arkto kaj Antarkto estas difinitaj kiel nek apartenantaj al la Nova Mondo nek al la Malnova Mondo.

En la kunteksto de arkeologio kaj historio, la termino "Malnova Mondo" inkludas la mondopartojn kiuj estis en (nerekta) kultura kontakto komenciĝante kun la Bronzepoko, kiu rezultigis la evoluon de fruaj civilizoj, precipe en regionoj kun modera klimato, inkluzive de la Proksima Oriento, Mezopotamio, la Irana Altebenaĵo, La Hinda subkontinento kaj Ĉinio.

Tiuj areoj estis ligitaj per la Silka Vojo, kaj emfazis la Ferepokon kiu komenciĝis post la Bronzepoko. En kulturaj terminoj, la Ferepoko evoluis kune kun la Aksa Epoko, kaj tiuj finfine kaŭzis la pliiĝon de la diversaj kulturoj: okcidenta (helenismo, klasikaj studoj), orienta (zoroastrismo kaj abrahamismo) kaj la Malproksima Oriento ( hinduismo, budhismo, konfuceismo kaj taoismo).

En biogeografio, la terminoj *Malnova Mondo* kaj *Malnova Mondo* rilatas al la faŭnaj provincoj de Palearkto kaj Paleotropiko kaj la specioj kiuj karakterizas ilin.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kontinento
* Orienta Hemisfero

Kategorio:Homa geografio
Kategorio:Kulturspacoj
Kategorio:Epoko de Malkovroj
Kategorio:Afrik-Eŭrazio
Kategorio:Historio
Marŝala Insularo

eta|250px|Situo de Marŝala Insularo en la Pacifiko

La **Marŝala Insularo** aŭ **Marŝalaj Insuloj** aŭ **Marŝaloj**  estas lando en Oceanio, en la Pacifika Oceano. Ili havas sian nomon laŭ la brita mararmea kapitano *John Marshall*. La nacia himno de la Marŝala Insularo estas Forever Marshall Islands (Por ĉiam Marŝala Insularo).

## Informeroj 
* **Landkodo:** MH.
* **Esperanto-nomo:** Respubliko de Marŝala Insularo.
* **Nacia nomo:** Republic of the Marshall Islands , Aolepān Aorōkin M̧ajeļ (marŝale).
* **Areo:** 182 km².
* **Politika sistemo:** respubliko.
* **Ŝtatestro:** Christopher Loeak.
* **Ĉefurbo:** Majuro.
* **Loĝantaro:** 59 mil (1997), precipe marŝalanoj.
* **Ŝtataj lingvoj:** marŝala kaj angla.

## Geografio 
* Bikini Atolo
* Kwajalein

## Historio 
En 1952 parto de Pacifikaj insuloj estis transdonitaj de UN al Usono por "prizorgado". Ekestis la Kuratora Teritorio Pacifikaj Insuloj de Usono, instalita laŭ la Konsilio de Kuratorado de la Unuiĝintaj Nacioj. En 1975 el ilia konsisto eliris Nordmarianaj Insuloj, kiuj akceptis statuson de "dependa teritorio de Usono". En 1983 surbaze de tutpopola plebiscito la saman statuson akceptis ankaŭ Federaciaj Ŝtatoj de Mikronezio kaj Respubliko de Marŝala Insularo. En 1986 La Federacio de Mikronezio kaj en 1990 La Marŝala Insularo iĝis sendependaj ŝtatoj, kaj ambaŭ ŝtatoj fariĝis membroj de UN en 1991. Ilian spuron sekvis Palaŭo, kiu en 1994 deklaris sendependecon.

## Ekstera politiko 
La Marŝala Insularo apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

## Galerio 

Dosiero:Marshall-Inseln-Karte-en.png|
Dosiero:Marshall Islands-CIA WFB Map.png|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj

## Eksteraj ligiloj 
* Retaj paĝoj de la ambasadejo de la Marŝala Insularo en Usono (anglalingvaj) 
* Informaj paĝoj pri la insularo 


Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1986
Most

[maldekstra|eta|Preĝejo de Ĉieliro de Maria http://www.mumost.cz/esperanto/turisti/kostel/eskostel.htm(https://eo.wikipedia.org/wiki/Dosiero:Church_of_the_Annunciation_of_the_Virgin_Mary_%28Most%29.jpg)]
**Most** estas urbo en nord-orienta Bohemio (Ĉeĥio) kun  (). La regiono riĉas je bruna karbo, industrio metalurgia, kemia, petrokemia, tekstilia, poligrafia. Termoelektrejo en proksima *Komořany*. Fama aŭtomobila vetkurejo. Slavoj tie loĝas ekde la 6-a jarcento, en la 12-a jarcento foireja vilaĝo, post 1230 burgo *Landeswarte*. La dekana domo devenanta el la 14-a jarcento transportita en 1975 al alia loko.

La kialo por tiu transporto estas la defosata karbo, pro kiu oni detruis (escepte de la dekana preĝejo) la tutan urbon kaj konstruis alian kelkajn kilometrojn for.

Ĝemelaj urboj de Most estas Meppel en Nederlando kaj Marienberg en Germanio.

La nomo de la urbo signifas en le ĉeĥa lingvo "ponto". Ankaŭ la germana nomo de la urbo, "Brüx" [briks], deriviĝas de la germana vorto "*Brücke*" = ponto.

Laŭ la urbo nomiĝas Mosta baseno.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
Urbo Most konsistas el ok lokaj partoj, kiuj situas sur 18 katastraj teritorioj:
* Starý Most – k. t. Most I, Konobrže, Kopisty, Pařidla kaj Střimice (antaŭe parto Kopisty)
* Most – k. t. Most II, parte Hořany
* Čepirohy – k. t. Slatinice u Mostu, Čepirohy, parte Hořany
* Komořany – k. t. Dřínov u Komořan, Ervěnice, Komořany u Mostu kaj Třebušice
* Rudolice – k. t. Rudolice nad Bílinou
* Souš – k. t. Souš, parte Most II
* Velebudice – k. t. Skyřice kaj Velebudice
* Vtelno – k. t. Vtelno

## Transporto 
### Fervoja transporto 
Most estas fervoja nodo. Tra urbo kondukas linio numero 130 de Chomutov al Ústí nad Labem. Krome komencas en Most jenaj linioj:
* 123 al Žatec
* 126 al Rakovník
* 135 al Moldava

### Urba transporto 
Inter Most kaj Litvínov ekzistas trama linio, kiu konektas ambaŭ urbojn.

## Esperanto 
En Most naskiĝis Božena Vlčková.

## Pluaj fotoj

Pohledy z Hněvína 2012 15.JPG|Ununura konservita strato en Starý Most
Oblastni muzeum v Moste.jpg|Regiona muzeo en Most
Autodrom Most Tschechien Originalgröße.jpg|Aŭtodromo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo de la urbo: ĉeĥe, angle , germane


Kategorio:Municipoj en distrikto Most
Kategorio:Urboj en distrikto Most
Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Minado de brunkarbo en Ĉeĥio
Marvojo Sankt-Laŭrenco

[eta|dekstra|160px|Kluzo *Eisenhower* en [Massena (Novjorkio)]]
**Marvojo Sankt-Laŭrenco** estas aro da kanaloj kaj kluzoj en la rivero Sankt-Laŭrenco, kiuj ebligas la perakvan atingon de la Grandaj Lagoj al varŝipegoj. Ĝi komenciĝas ĉe la haveno de Montrealo, kie la Kanalo de la Suda Bordo (kluzoj Saint-Lambert kaj Sainte-Catherine) permesas la preterpason de la kataraktoj de Lachine. Okcidente de la insulo Montrealo kaj la lago Sankt-Luizo, la kanalo kaj kluzoj Beauharnois permesas la preterpason de la samnoma akvoelektra centralo.

La ŝipvojo sekve foriras Kebekion tra la lago Sankt-Francisko kaj la teritorio de la indiana nacio *Akwesasne* kaj pasas inter Novjorkio kaj Ontario; en Novjorkio la ŝipkanalo Wiley-Dondero, kun la kluzoj Snell kaj Eisenhower, preterpasas la centralon Moses-Saunders.

Fine, la kluzo *Iroquois* permesas malgrandan supreniron por preterpasi la akvonivel-regulilon Iroquois.

Oni ofte konsideras la marvojon Sankt-Laŭrenco en unu sistemo kun la Akvovojo de la Grandaj Lagoj: Welland-kluzoj, kiuj preterpasas la akvofalon Niagaro, kaj la Sault-kluzoj, kiuj preterpasas la akvofalojn Sankt-Maria ĉe Sault Sainte-Marie en Ontario.

La marvojo estas kunadministrata de Kanado kaj Usono; ĝi malfermiĝis en la jaro 1959.

## Vidu ankaŭ
* Lago Saint-Pierre

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.greatlakes-seaway.com/ Oficiala retejo (en, fr)
* http://www.seaway.dot.gov  Evoluiga korporacio de la usona registaro (en)
* http://lostvillages.ca Vilaĝoj perditaj pro la konstruo (en, fr)
* http://www.theshipslist.com/1862/canals.html  Artikolo el 1862 (en)

Kategorio:Riveroj en Nordameriko
Kategorio:Riveroj en Kanado