open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maleo (Italio)

**Maleo** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Lodi de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Pizzighettone (CR), Cavacurta, Codogno, Cornovecchio, Corno Giovine, San Fiorano kaj Santo Stefano Lodigiano. Kristanaj patronoj de la komunumo estas la ĝemelaj sanktuloj Gervasio kaj Protasio, kiu memoriĝas en la komunuma festotago la kvaran dimanĉon de oktobro.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

[eta|maldekstra|240px|[triumfa arko en Maleo]]

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Lodi
Carei

dekstra|eta|Kastelo Károlyi en Carei
**Carei** [karej] (hungare: **Nagykároly**), germane: **Großkarol**) estas urbo en Rumanio sudokcidente de Satu Mare. Administre apartenas al ĝi Ianculești.

Carei situas ĉe la kruciĝo de la naciaj vojoj DN1F kaj DN19 kaj ĉe la fervoja linio inter Satu Mare kaj Oradea. En Carei debranĉiĝas fervojaj linioj al Hungario (Tiborszállás) kaj al Tășnad.

## Loĝantaro 
En 1910 la urbo havis 16 078 loĝantojn (98&nbsp;% da hungaroj), en 1992 26 372 (52&nbsp;% da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1264 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szatmár*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de gravaj personoj de Carei

## Eksteraj ligiloj 
* Nagykárolyi Napló 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Carei jud Satu Mare.png|Situo en la distrikto
Dosiero: ROU SM Carei CoA.jpg|La blazono
Dosiero: Carei_water_tower.jpg|Akvoturo

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Cernat

**Cernat** [ĉernat] (hungare **Csernáton** [ĉernaton]) estas komunumo de Rumanio ĉe la sudorienta piedo de montaro de Bodoc laŭ flankrivereto de Râul Negru sudokcidente de Târgu Secuiesc. Administre apartenas al ĝi Albiș, Icafalău.

## Loĝantaro 
En 1992 Cernat havis 3403 loĝantojn, el kiuj 99 % estis hungaroj.

## Historio 
Ĝi estiĝis en 1964 fare de unuiĝo de Cernatu de Jos kaj Cernatu de Sus.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Ĝemelkomunumo 
*  Sármellék, Hungario

## Renomaj personoj 
* Sándor Gaál (Gógánváralja, 8-a de oktobro 1885 - Cernat, 28-a de julio 1972): fizikisto.
* József Haszmann (n. 12-a de aŭgusto 1942): muzeografo
* Lajos Haszmann (n. 13-a de februaro 1944): restarigisto
* Pál Haszmann (Kommandó, 1902 - 1977) instruisto, etnografo, lokhistoriisto
* Pál Haszmann (n. 12-a de aŭgusto 1942) muzeografo, popolartisto, lokhistoriisto.
* Árpád Rákossy doktoro (10-a de februaro 1902 - Kecskemét, 1972) juristo, politika malliberulo en Hungario.
http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=nevmutato&nevmutato=R%C3%A1kossy%20%C3%81rp%C3%A1d 
* Géza Székely pentristo
* Károly Kocsis (n. 2-a de novembro 1967 ĵurnalisto, redaktoro
* Béla Tóvölgyi (1850 - Szeged, 1923) aktoro, teatrestro.

## Vidu ankaŭ 
* Lignoskulptada tendaro de Cernat

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Cernatu de Jos

**Cernatu de Jos** [ĉernatu de ĵos] ( alŝoĉernaton) estas vilaĝo Rumanio laŭ la unu flankrivereto de Râul Negru sudokcidente Târgu Secuiesc.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 949 loĝantojn (hungaroj); en 1956 2 188.

## Historio 
Ĝiaj unuaj skribaj mencioj en 1332, 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Háromszék*). Ĝi estas popolskulptada centro kaj havas etnografian muzeon. Fare de unuiĝo kun Cernatu de Sus nomiĝas Cernat.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Tibor Cseh: inĝeniero, publicisto, kulturorganizinto
* Dániel Csernátoni Gajdó (?1696 - Gyulafehérvár, 6-a de septembro 1749): reformita eklezia verkisto.
* Pál Csernátoni (Alsó- aŭ Felsőcsrnáton, 1633 - Nagyenyed, ĉ. 20-a de februaro 1879) reformita instruisto

* Gabriella Dénes (n. 1987): identiteca esploristino
* Pál Haszmann (patro) (Máragyulafalva, 20-a de majo 1902 – Alsócsernáton, 13-a de septembro 1977): etnografia, lokhistoria esploristo.
* Pál Haszmann (filo) muzeologo, lokhistoriisto
* Károly Kocsis (*2-a de novembro 1967): ĵurnalisto, redaktoro.
* Lajos Sylvester: kulturorganizanto, verkisto, ĵurnalisto.
* Géza Székely (*3-a de februaro 1958): pentristo.http://artportal.hu/lexikon/muveszek/szekely_geza 
* Sándor Szilveszter (12-a de januaro Braŝovo 7-a de aprilo 1988) romkatolika eklezia verkisto
* Lajos Szotyori (3-a de januaro 1884 - Odorheiu Secuiesc, 2-a de februaro 1960) rakontisto, dramisto

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Kov%E1szna 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Lajos Sylvester

**SYLVESTER Lajos** (silvester) estis rumania hungara publikviva aganto, publicisto, verkisto en Rumanio. Li estis naskita la 3-an de junio 1934 en komunumo Cernatu de Jos kaj mortinta Kluĵo la 10-an de majo 2012. Li estis ano de EMIL. Li estis la patro de geologo Zoltán Sylvester. La 2-an de junio 2013 la vilaĝa biblioteko de naskiĝvilaĝo de Lajos Sylvester ricevis la nomon de lia renoma filo.

## Biografio
Lajos Sylvester diplomitiĝis kiel mezlerneja instruisto pri la hungara lingvo kaj literaturo en la Universitatea Babeş-Bolyai de Kluĵo en 1960. Ekde 1954 li estis instruisto, kulturdomestro, lernejestro, prezidento de la distrikta komisiono por kulturo (1968-1972), direktoro de la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház inter 1972 kaj 1984. Poste tiam li estas ĵurnalisto, ĉefkunlaboranto de la distrikta ĵurnalo Megyei Tükör, Háromszék (la nuna titolo). Li publikigas ankaŭ en la retgazeto *gondola.hu*.

## Pli gravaj verkoj 
**Boszorkány*, teatraĵo (Laŭ la romano *Erdély* de Zsigmond Móricz kune kun aktoro Nemes Levente, 1980);
**Gyanú*, teatraĵo (1983).
**Úz-völgyi hegyomlás*. Kaláka Könyvek, Sepsiszentgyörgy, 1996. (Riportlibro pri la sikula landlimgardistaro en valo Uzo dum la dua mondmilito.
**Volunk mük es...*, 1998. 
**Az őrnagy visszatér*. Trisedespress Kiadó, 1999. (La aventura historio de la restarigo de la skulptaĵo pri Áron Gábor en Târgu Secuiesc).  
**Fő hogy dolgozzanak*, 1999.
* *Csupa csapás az élet*. Kaláka Könyvek, Sepsiszentgyörgy, 2000. (Intervjuoj kun instruistoj kiuj instruis hungare ĉe la ĉangoj en Moldavio inter 1947-1959).
**Egy ügyvéd a gáton*, 2007.
**Ojtoz völgye a hadak útján*, A Kárpátok délkeleti átjárójának régi és új keletű históriája, Charta, 2008.
**Az összetartozástudat rezdülése*, elektitaj publicistikaĵoj, Sepsiszentgyörgy, 2008.
**Szőttesünkben török minták*, Hazai és keleti háztűznézőben, Médium Kiadó, Sepsiszentgyörgy, 2008.
**Háromszéki nekigyürkőzés* Emléktöredékek az 1989-90-es rendszerváltás napjaiból, redaktis L. S., Sepsiszentgyörgy. Charta, 2010.
**Halak, vizek, sziklaszirtek*, Magyar Nyugat Könyvkiadó Bt., sen eldonjaro,
**Ablak Erdővidékre*, elektitaj publicistikaj verkoj, Tortoma Könyvkiadó, Barót, 1912.
**Történettekercsek az idő toronygombjában* - Gábor Áron emlékezete. Red: Lajos Sylvester. Háromszék Vármegye Kiadó. Sepsiszentgyörgy, 2012.

## Eksteraj ligiloj
*Filmoj

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon 
*Erdélyi magyar kikicsoda, 2010.
*In memoriam

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Vintraj Olimpikoj

La **Vintraj Olimpikoj** aŭ **Vintraj Olimpiaj Ludoj** okazas ekde la jaro 1924, sed konkursoj de vintra sporto aperis jam dum la komencaj Someraj Olimpikoj (arta sketado) en Londono 1908 kaj Antverpeno 1920. La vintraj konkursoj okazis samjare ol la someraj ludoj. Ekde 1994 okazas dujara ŝanĝo kun la Someraj Olimpikoj.
[maldekstra|eta|450ra|**Klarigeto:**
verda koloro - ŝtatoj, en kiuj vintraj olimpikoj ludoj okazis nur unu foje.
blua koloro - ŝtatoj, en kiuj vintraj olimpikoj ludoj okazis du kaj plu foje.
nigraj punktoj - urboj, en kiuj vintraj olimpikoj ludoj okazis nur unu foje.
oranĝaj punktoj - urboj, en kiuj vintraj olimpikoj ludoj okazis du foje.

**Rimarku**: [Jugoslavio estas tute en unua koloro ĉar, dum ludoj en 1984, Sarajevo estis parto de Jugoslavio (nun estas parto de Bosnio kaj Hercegovino) ]]

## Tabelo pri la Vintraj Olimpikoj 
## konkursaj sportospecioj 
[eta|dekstra|[Justyna Kowalczyk kaj Marit Bjørgen dum 30km virina skikurado en Oslo (2011)]]
[eta|maldekstra|[Kamil Stoch dum skisalto en Zakopane (2007)]]
[eta|maldekstra|Ekveturo en du-virina [bobo]]
eta|280ra|dekstre|Neĝtabulisto en duontubo
[eta|280ra|dekstre|[Zbigniew Bródka, rapidsketisto, la ormedalisto kaj la bronzmedalisto (teame) dum la Vintra Olimpiko 2014 en Soĉio.]]
[eta|260ra|maldekstre|[Glaciovelado, ]]
[eta|dekstre|Martin Sesaker, [glitŝtonludo, en Insbruko (2012)]]
[250ra|eta|maldekstra|La [sketada derbio]]
[eta|dekstra|[Arta sketado:
 Jayne Torvill kaj Christopher Dean en *Danco sur glacio* en Manĉestro (2011)]]

* skiado
** alpa skiado
** nordia skiado
** liberstila skiado
** neĝtabulado (neĝobreto)
** biatlono (ekde 1960)
** bobado (ne okazis en 1960)
** skeletono
** glitŝtonludo (ekde 1998, antaŭe 1932,1988,1992 okazis prezentoj)
** glacihokeo
** glacikurado
** arta sketado
** rapid-sketado?
** kurtvega glitado
* sledado (1948, ekde 1960, unuafoje? 1964)

## Vidu ankaŭ 
* Internaciaj Infanaj Ludoj
* Olimpiko
* Someraj Olimpikoj
* Vintra sporto
----

## Eksteraj ligiloj 
* Terminaro Vintraj Olimpiaj Ludoj (esperante, germane) fakvortlisto de Norbert Gütter ĉe Esperanto-Klubo Munkeno

----

----
----


Kategorio:Olimpikoj
Kategorio:Vintra sporto
John Latham

**John LATHAM** (naskiĝis la , mortis la ) estis angla kuracisto, naturalisto kaj aŭtoro.

Li estas ofte nomata "la avo de aŭstralia ornitologio". Li ebligis ekzameni speciojn de aŭstraliaj birdoj kiuj atingis Anglion dum la malfrua 18-a jarcento, kaj nomigis multajn.

Kategorio:Anglaj ornitologoj
Kategorio:Anglaj kuracistoj
Cernatu de Sus

Cernatu de Sus [ĉernatu de sus] (hungare: **Felsőcsernáton** felŝoĉernaton) estas komunumo en Rumanio ĉe la sudorienta piedo de la montaro Bodoko sudokcidente de Târgu Secuiesc. En 1910 ĝi havis 1 287 loĝantojn (hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1497. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). En 1964 ĝi unuiĝis kun Cernatu de Jos sub la nomo Cernat. Ĝi estas popolarta centro. En ĝia proksimo troviĝas la ruinoj de la fortikaĵo Ika (12-13-a jarcentoj).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Péter Bod verkisto.
* János Bodor (10-a de marto 1861– Orăştie, 23-a de oktobro 1949): verkisto, memuaristo.
* Pál Csernátoni (Alsó- aŭ Felsőcsrnáton, 1633 - Nagyenyed, ĉ. 20-a de februaro 1879) reformita instruisto
* Árpád Rákossy (1902—1972): juristo, politika malliberulo dufoje en Hungario http://www.3szek.ro/modules.php?name=3szek&id=2250 Skulptaĵinaŭguro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Rodano (Italio)

**Rodano** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la metropola urbo Milano de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis .

Najbaras la komunumoj Cernusco sul Naviglio, Pioltello, Vignate, Settala, Peschiera Borromeo kaj Pantigliate.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de la metropola urbo Milano
Tartano (Italio)

'''''' estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Lombardio kaj la provinco Sondrio. Fine de  en la komunumo vivis .

eta|maldekstra|200ra|

Najbaraj komunumoj estas Albaredo per San Marco, Foppolo (BG), Forcola, Fusine, Mezzoldo (BG), Talamona kaj Valleve (BG). Kristana patrono estas la sankta Barnabaso, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Sondrio
Tirano (Italio)

**Tirano** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Lombardio kaj la provinco Sondrio. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Corteno Golgi (BS), Sernio, Vervio kaj Villa di Tirano. Kristanisma patrono de la komunumo estas la sanktulo Marteno de Tours, kies religia memortago sekve estas la komunuma festotago.

## Vidu ankaŭ 
* Tirano (RFI) (stacidomo)
* Tirano (RhB) (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|240ra|loka kirko


Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Sondrio
Péter Bod

**BOD Péter** estis hungara reformita pastro, eklezia verkisto, literaturhistoriisto naskita la  en Felőcsernáton kaj mortinta la  en Magyarigen.

## Biografio 
Péter Bod lernis en Nagyenyed. De 1729 estis instruisto en Nagybánya. De 1732 daŭrigis siajn studojn en Nagyenyed. De 1736 konservisto de libraro. De 1739 en Lejdeno, (Germanio) studis. teologion kaj orientajn lingvojn. Post ĝia hejmenveno de 1743 estis kortega pastro de Kata Bethlen en Olthévíz. De 1749 ĝis sia morto estis pastro en Magyarigen.
Lia precipa celo estis la kultivado de la hungara lingvo.

## Ĉefaj verkoj 
* A szent bibliának históriája (Szeben, 1748);
* Az Isten vitézkedő anyaszentegyháza állapotának históriája (Basilea, 1760);
* Szent Hilárius, vagy szívet vidámító ... dolgok (Szeben, 1760);
* Magyar Athenás (Írói életrajzgyűjtemény. Nagyszeben, 1766);
* Smirnai szent Polikarpius ... erdélyi püspököknek históriájok (Nagyenyed, 1766);
* Historia universitorum in Transilvania (Lugduni Batavorum, 1776);
* Historia Hungarorum ecclesiastica (I-III. Lugduni Batavorum, 1888-90);
* B. P., önéletírása (Erdélyi ritkaságok, IV. Kolozsvár, 1940) http://www.akonyv.hu/klasszikus/bod_peter.htm .

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj kalvinanaj pastroj
Leon

**Leon**, **Léon** aŭ **León** havas diversajn signifojn:

Unuavice en iuj aparte romanidaj lingvoj temas pri vira persona nomo, kies signifo estas "leono". En historia senco, la vorto interalie aludas al la Reĝlando de Leono aŭ *Reino de León* (lige al tio, ankaŭ al la nuna regiono Kastilio kaj Leono kaj la nuna provinco Leono, kie hejmas la leona lingvo).

Geografie, la nomo povas aludi al:
* Leon (Togolando)
* Leon (Iloilo), Filipinoj
* Leono (Hispanio)
** León (stacidomo), fervoja stacio en Leono (Hispanio)
* León (Landes)
* León (Guanajuato)
* Nuevo León
* Leon (Iovao)
* Leon (Kansaso)
* Leon (Nov-Jorkio)
* Leon (Oklahomo)
* Leon (Okcidenta Virginio)
* León (Nikaragvo)
* Léon (filmo)
Listo de falsaj tradukoj

Unu el manieroj fari **falsan tradukon** estas preni multradikan vorton de unu lingvo, traduki ĉiun radikon aparte en la alian lingvon kaj poste simple kunmeti la tradukitajn radikojn.

Ĉi tie estas ekzemploj de ĉi tiaj tradukoj de diversaj lingvoj en Esperanton.
## Germana lingvo 
## Rusa lingvo 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de falsaj amikoj
* Listo de paronimoj
* Listo de misprononcadoj

Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Listoj
Kategorio:Listoj pri Esperanto
Dargva lingvo

La **dargva lingvo** aŭ **dargina lingvo** estas unu el multaj lingvoj parolataj en Nordorienta Kaŭkazio (respubliko Dagestano). Ĝin parolas pli ol 300 mil homoj. La lingvo konsideriĝas membro de la naĥ-dagestana lingvaro.

La dargva estas simila al multaj aliaj lingvoj de Kaŭkazio, kelkaj el ili estas iam konsiderataj kiel dargvaj dialektoj. Unu el plej apartaj estas ugbuga lingvo.

Fama esplorinto de dargva lingvo estis esperantologo Jevgenij Bokarjov.

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio

Kategorio:Naĥ-dagestana lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Rusio
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Dagestano
Rowan Atkinson

**Rowan ATKINSON** estas brita aktoro naskiĝinta la 6-an de januaro 1955 en Consett en Anglio en familio de farmisto. Rowan havas du pli aĝajn fratojn Rupert kaj Rodney. Li studis universitaton en Newcastle kaj en Oksfordo. Finstudinte la lernejon li decidiĝis por kariero de komikulo. Kun Richard Curtis, kolego el Oksfordo, li komencis verki komediojn por teatro "Oxford Playhouse".

Unue li validiĝis kiel teatra komikulo kaj en la jaro 1979 li enpenetris en televidon kiel aktoro kaj scenaristo en serialo de BBC "Nenovaĵoj je la naŭa" (*Not The Nine O’Clock News*). La serialo fariĝis tre ege sukcesa, Rowan akiris dank‘ al ĝi aprezon de British Academy Award kaj li fariĝis personeco de BBC por la jaro 1980. Liaj teatraj sukcesoj daŭrigis kaj ili certigis al li kreskon de la populareco. La saman jaron li rolis en televida komedio "Canned Laughter".

Plua granda sukceso ĉe spektantoj fariĝis komedia serialo **Nigra vipuro** *Black Adder* (1983) kaj ties daŭrigo *Blackadder II* (1986), *Blackadder the Third* (1987) kaj *Blackadder Goes Forth* (1989), en kiuj  denove kunlaboris Richard Curtis. Li rolis rolojn de princo Edmund Blackadder, dukon de Edinburgo, ĉefepiskopo de Canterbury kaj dukon de Hastings. Filman debuton li realiĝis apud flanko de Sean Connery kaj Kim Basinger en filmo "Neniam diru neniam" *Never Say Never Again*.

Sed plej grandan sukceson li akiris kiel Mr. Bean en miniserialoj de la sama nomo "*Mr. Bean*" (1989 – 1995). Liaj komediaj miniserialoj, kie aperas lia amiko pluŝa urseto Teddy, fariĝis grandsukcesaj en multaj landoj. El Rowan fariĝas tutmonde konata aktoro, kiun multe da homoj nomos neniel ol Mr. Bean.

Rowan estas ekde la jaro edziĝinta kun Sunetra Sastry, kun kiu li havas du infanojn. Li proprumas du filmajn kompaniojn Tiger Television kaj Tiger Aspect Films.

## Filmaro 
### Televido 
## Vidu ankaŭ
* Gago

## Eksteraj ligiloj 
* Rowan Atkinson en la retejo de la Brita instituto de kino (angle).
* 
* 
* 

Kategorio:Britaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1955
Kategorio:Naskiĝintoj la 6-an de januaro
Kategorio:Britaj humuristoj
Kategorio:Britaj komikistoj
Kategorio:Britaj televidaktoroj
Kategorio:Britaj voĉaktoroj
Kategorio:Britaj teatruloj‎
Kategorio:Britaj scenaristoj
Kategorio:Britaj kinproduktoroj
Kategorio:Britaj produktoroj
Asteriks kaj Obeliks: Misio Kleopatra

***Asteriks kaj Obeliks: Misio Kleopatra*** *(originale: Astérix & Obélix: Mission Cléopâtre)* estas franca komedia filmo bazita sur la bildlibro Asteriks kaj Kleopatra, kiu (en Esperanto) aperis en 2002. Estas la dua kina adapto de la monde konata franca bildserio Asteriks post filmo de Claude Zidi en 1999, Asteriks kaj Obeliks kontraŭ Cezaro. Post la meza (sed tamen impona) sukceso de la ĉi-lasta filmo, iu povus kredi, ke la kina aventuro de la gaŭla fikciulo haltus. Sed la komediulo kaj reĝisoro Alain Chabat decidis adapti unu el la plej bonaj albumoj de la serio. Helpe de giganta buĝeto por franca filmo kaj kunigante konatajn aktorojn, *Misio Kleopatra* naskiĝis. La sukceso de tiu filmo estis mirinda en Francio, eĉ detronigante *La Grande Vadrouille* ĉe la deziregata unuaranga kina sukceso pri francaj filmoj. Kvankam Chabat tre fidele respektis la originalan rakonton, li aldonis delektindajn detalojn, ekzemple la nomludon aŭ aliajn modernajn referencojn, kiuj estas fakte tre proksimaj al la humuro de Goscinny.

## Komenco 
Dum la jaro 50 a.K., Cezaro havas viglan konversacion kun Kleopatra, la egipta reĝino, en ŝia palaco. Cezaro asertas, ke la egipta popolo estas nun laca kaj nekapabla refari la mirindajn konstruaĵojn, kiujn ĝi antaŭe kreis. Kleopatra asertas, ke la egipta popolo estas la plej kapabla en la mondo, kaj ekkoleregas. Ŝi tiam defias Cezaron kaj vetas, ke ŝia popolo kapablos krei grandegan palacon por Cezaro en tri monatoj. Por plenumi tiun neeblaĵon, ŝi komisias Numérobis, sian plej efikan Arkitekton. Se la taskon li plenumos, li estos kovrita per oro, sed se male li ne sukcesas krei la palacon en malpli ol tri monatoj, li estos donita al Krokodiloj. Numérobis, kiu ne deziras fini sian vivon en krokodila ventro, malespere serĉas solvon al sia prema situacio. Genia ideo subite alvenas al li: li memoras malnovan amikon sian, loĝantan en la malproksima nordo, kapablan je magiistaj povoj. Li tuj pakas siajn aferojn kaj sin direktas al la vilaĝo de Asteriks en Gaŭlio.

## Ĉefrolantoj 
* Christian Clavier: Asteriks (Astérix)
* Gérard Depardieu: Obeliks (Obélix)
* Jamel Debbouze: Numerobis (Numérobis)
* Monica Bellucci: Kleopatra (Cléopâtre)
* Gérard Darmon: Sunasolstis (Amonbofis)
* Alain Chabat: Cezaro (César)
* Claude Rich: Miraklomiks (Panoramix)
* Édouard Baer: Otis (Otis)
* Dieudonné: Kajus Jenplus (Caius Céplus)
* Isabelle Nanty: Telenovis (Itinéris)
* Jean Benguigui: Dolorakokcis (Malococis)
* Marina Foïs: Taŭgakompromis (Sucettalanis)
* Édouard Montoute: Nesukcis (Nexusis)
* Chantal Lauby: Nordapolus (Cartapus)
* Noémie Lenoir: Gimjokis (Guimieukis)
* Bernard Farcy: Ruĝa Barbo (Barbe Rouge)
* Mouss Diouf: Baba (Baba)
* Emma de Caunes: Cezara sekretariino
* Jean-Paul Rouve: Kajus Antivirus (Caius antivirus)

## Eksteraj ligiloj 
* informoj en la retejo *Allô Ciné* ()
* 

Kategorio:Francaj komediaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2002
Kategorio:Filmoj adaptitaj de bildlibroj
Kategorio:Asteriks
Vieux Lyon

dekstra|eta|Tegmentoj de Vieux Lyon
''''* () estas la mezepoka kaj renesanca urbocentra kvartalo de Liono. Ĝi situas rande de la rivero Saono, piede de la monteto *Fourvière* ĉe la dekstra bordo de Saono.

Famaĵo de ĉi kvartalo estas la transstratoj (en la Liona lingvo: *Traboule''). Tio estas etaj vojoj, padoj, ŝtupetaroj sub la domoj, kiuj kunligas la aliajn stratojn.

## Vidu ankaŭ 
* Vieux Lyon - Cathédrale Saint-Jean (stacio en Liono)

Kategorio:kvartaloj de Liono
Alan Watts

**Alan Wilson WATTS** [Alan Ŭilson Ŭats] (naskiĝis la , mortis la ) estis filozofo, skribisto, parolanto, kaj spertulo en kompara religio.

Li skribis pli ol dudek kvin librojn kaj multnombrajn artikolojn pri temoj kiel persona identeco, la vera naturo de realeco, konscio, kaj la persekudo de feliĉo, rilatantaj liaj spertojn al scienca scio kaj al la instruoj de Orientaj kaj Okcidentaj religioj kaj filozofioj (Zeno, Taoismo, Kristanismo, Hinduismo). Post tio, li estis sensiva al kelkaj novaj emoj en la Okcidento, kaj estis en pozicio esti proponisto por certaj forŝoviĝoj en teniĝoj pri socio, la natura mondo, vivstiloj, kaj estetikoj. Alan Watts estis bone konata aŭtodidakto. Li estis plej bona konata kiel interpretisto kaj vulgarigisto de Aziaj filozofioj.

Li forte kondamnis diktaturojn en sia jutuba fimeto "''''" (La parolado kiu ŝanĝos vian vivon).

## Fruaj jaroj 
Watts naskiĝis al mezklasaj gepatroj en la urbeto Chislehurst, Kent, Anglio.

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Anglaj filozofoj
Traktato de Verduno

[eta|dekstra|300ra|La tri novaj reĝlandoj laŭ la traktato de Verduno ([843).]]
La **traktato de Verduno** estas internacia jura akto redaktita la 11-an de aŭgusto 843. Ĝi asertis la dividon de la iama Karolida Imperio en tri partojn inter la tri filoj de Ludoviko la Pia (kiuj estis ankaŭ la nepoj de Karlo la Granda). Pri ĝi interkonsentis en 843 la 110 delegitoj de la tri reĝoj en la baziliko Sankta Kastoro, en Koblenz. La interkonsento ne postrestis en skribita formo aŭ ne estis notita.

* Karlo la Kalva ricevis la Okcidentfrankan imperion, *Francia occidentalis*, kiu fariĝos Francio.
* Lotaro, kiu ankaŭ heredas la imperian kronon, ricevis la plej mezajn teritoriojn, kiuj fariĝos la nedaŭra "Lotaringio" (posta Loreno).
* Ludoviko la Germano ricevis la Orientfrankan imperion, *Francia orientalis*, kiu fariĝos Germanio kaj la kerno de estonta Sankta Romia Imperio.

Karlo kaj Ludoviko krome plifortigis sian fratan aliancon per la Ĵuroj de Strasburgo (842).

Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Historio de Germanio en frua mezepoko
Kategorio:Orientfranka imperio
Verduno
Kategorio:843
Karenoj

eta
**Karenoj** estas grupa nomo por popoloj, vivantaj en la suda Birmo en triba sistemo kaj parolantaj ĉino-tibetajn lingvojn. Ili ne formas unuecan grupon, ili diferencas etne, lingve, religie aŭ ekonomie. Laŭ unu tradicia diferencigo ekzistas blankaj kaj ruĝaj karenoj. Al la unuaj apartenas la popolgrupoj *sgaw* kaj *pwo*, al la lastaj *bre, padaung, yinbaw* kaj *zayein*.

La karenaj popoloj (plej granda malplimulto en Mianmaro) vivas en la sudokcidenta parto de la lando, ĉe la riverdelto Iravadio, en la Pegu-montaro kaj apud la rivero Salvino kaj en la najbaraj teritorioj de Tajlando.

Ekde sendependiĝo de Mianmaro (1948), la diversaj, karenaj grupoj batalas gerile kontraŭ la registaro. Kotulio (angle transliterata *Kawthoolei*) estas nomo uzata de la karenoj kaj ilia sendependiĝa movado por la Karena Nacia Unio (KNU) por nomi la ŝtaton, kiun la KNU celas starigi en Birmo.

La virinaj anoj de la tribo *paduang* en Tajlando (regiono *Mae Hong Son*) uzas kolringojn kiel ornamaĵojn. Oni nomas la virinojn *ĝirafkolaj virinoj* (vidu foton). La uzo de la kolringoj malfortigas la kolajn muskolojn, tial la depreno de tio kaŭzus malsaniĝon de la virino. En pli fruaj epokoj, la adulton de la virino oni punis per depreno de la kolringoj. La tribo originale vivis en Mianmaro, sed la soldatoj forpelis ilin.

## Vidu ankaŭ 
* kareno
* karino
* *Hemidactylus karenorum*

Kategorio:Birmo
Kategorio:Historio de Birmo
Kategorio:Tajlando
Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Birmo
Kategorio:Etnoj en Tajlando
Korla Awgust Kocor

**Korla Awgust Kocor**, ankaŭ **Karl August Katzer** (* 3-a de decembro 1822, Berge (sorabe: *Zahor*) - † 19-a de majo 1904, Kittlitz (Sorbe: *Ketlicy*)) estis soraba komponisto, ĥorestro kaj verkisto.

Kocor iris al la baza lernejo en Großpostwitz (Budestyce) kaj sekvis ekde 1838 la edukadon ĉe la "Landständische Seminar" en Bautzen (Budyšin). Korla Awgust finigis sian edukadon 1842 kaj ricevis sian unuan postenon kvazaŭ instruisto en Wartha (Stróža).

Kategorio:Sorabaj poetoj
Kategorio:Sorabaj verkistoj
Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Germanaj dirigentoj
Kategorio:Tutslavistoj
Sven Hedin

**Sven Anders HEDIN** (naskita la  en Stokholmo, mortinta samloke la ) estis sveda geografo, fotisto, malkovristo kaj verkisto, kiu ankaŭ ilustris proprajn verkojn.

Aliaj formoj de lia nomo estas **Sven Hedin**, **Sven Gedin**, **Ssu-wên Ho-ting**, **Ssu-wen Hao-ting**.

Hedin faris kvar ekspediciojn al centra Azio kaj malkovris la Transhimalajan Montaron, la fontojn de la riveroj Bramaputro kaj Induso, lagon Lop-Nor kaj restaĵojn de la Granda Ĉina Muro.

Sven Hedin iĝis nobelo en 1902 – li estas la lasta persono en Svedio kiu ricevis tiun honoron. Ekde 1913 li estis membro de la Sveda Akademio.

Kategorio:Esploristoj
Kategorio:Svedoj
Kategorio:Svedaj nobeloj
Kategorio:Membroj de la Sveda Akademio
Kategorio:Stokholmanoj
Artemidoro

**Artemidoro de Efezo** (, ; agadis antaŭ 100 a. K., Efezo, Lûdia (hodiaŭ Turkio)) estis greka geografo, je kies 11-voluma verko baziĝis verkoj de la fama greka geografo kaj historiisto *Strabono* (nask. 63/64. K.). La verko de Artemidoro baziĝis je propraj vojaĝoj en Mediteraneo kaj je raportoj de aliaj personoj. Lia verko estas konata el aludoj de Strabon kaj el fragmentoj, menciitaj de aliaj verkistoj. Restis eĉ mallonga resumo de lia verkaro el la 5-a jarcento, kiu priskribas la ĉirkaŭon de Mediteraneo kaj la Nigra maro.

## Eksteraj ligiloj 
* http://dsc.discovery.com/news/briefs/20060206/papyrus_arc.html 
* http://www.ancientlibrary.com/wcd/Artemidorus  
* http://www.stoa.org/sol-bin/search.pl?db=REAL&search_method=QUERY&login=guest&enlogin=guest&user_list=LIST&page_num=1&searchstr=Artemidoros%2C+Artemidorus&field=hw_eng&num_per_page=100  
* http://www.isidore-of-seville.com/astdiv/3.html  

Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Grekaj verkistoj
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Efezo
Neŭstrio

**Neŭstrio** (franclingve *Neustrie*) estas iama, merovida provinco kaj reĝlando, kies teritorio kongruas kun la nunaj Normandio kaj Pariza Regiono en Francio, inter la Sejno kaj la Luaro. Ĝi havis Soissons kiel ĉefurbo (reĝlandon de Siagriuro)

Neŭstrio estis kreita post la morto de Klotaro la 1-a en 561, kiam liaj filoj partigis la frankan reĝlandon (aŭ *Regnum Francorum*). Tamen, la vorto *Neustrie* (deveninta de *Niuster*, «la plej freŝdata») aperis nur unu jarcenton poste.

La militaj venkoj de Klotaro la 2-a, en 613, grandege plifortigis Neŭstrion, kiu konkeris Akvitanion. Sed post la morto de Klotaro la 3-a, Neŭstrio devis akcepti novan reĝon trudita de la Aŭstrazianoj, kaj Akvitanio fariĝis sendependa je 670. Ébroïn ja revivigis Neŭstrion iomete poste, sed nur nedaŭre, ĉar li estis venkita de la aŭstrazia duko en 687 ĉe Tertry, vilaĝo de Pikardio lokita dektri kilometroj sude de Péronne.

Detempe de tiu epoko, Neŭstrio estis nur vasala ŝtato de Aŭstrazio, regita de la domo de Héristal. Tamen postvivis la distingeco inter Neŭstrio, Aŭstrazio kaj Burgonjo. Post la Karolida Imperio kaj la traktato de Verdun de 843, la vorto *Neustrie* malaperis por fariĝi *Northmannie* : ĉi tiu fariĝis duklando de Normandio en 912, kiam parto de la teritorio estis donita al la normana estro Rollo.

## Vidu ankaŭ 
* Francia occidentalis

Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 6-a jarcento
Kategorio:511
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 8-a jarcento
Kategorio:751
Aŭstrazio

**Aŭstrazio** (franclingve *Austrasie*) estis iama, franka provinco kaj reĝlando de la merovida epoko. Ĝia teritorio kongruas kun nuna nordorienta Francio, ekde la Mozo kaj la Mozelo ĝis la Rejno, sed ĝi ankaŭ entenas partojn de Germanio, Belgio kaj Nederlando. La ĉefurbo estis unue Reims, sekve Metz. La loĝantoj de Aŭstrazio estis nomitaj Aŭstrazianoj (*Austrasiens*).

Tiu teritorio aperis post la morto de Klodvigo la 1-a en 511, kiam la vasta reĝlando de ĉi tiu estis dividita inter liaj filoj. Lulilo de la karolida dinastio, Aŭstrazio malaperis kun la lasta merovida reĝo en 751, kaj estis kunigita kun la granda karolida reĝlando (estonta Karolida Imperio) regita de Pepino la juna kaj Karlo la Granda.

## Vidu ankaŭ 
* Karlomano la 1-a (Aŭstrazio)
* Listo de sendependaj ŝtatoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.drapeaŭ.org/Ancien_Regime/8_Austrasie.htm 
* http://www.euratlas.com/big/big0600.htm 
* http://bulfinch.org/legends/graphics/martmap.gif  

Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 6-a jarcento
Kategorio:Aperis en 510-519
Kategorio:511
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 8-a jarcento
Kategorio:751
Merovidoj

eta|dekstre|400px|La legenda franka reĝo Faramondo (370-427) estanta levita sur bastiono aŭ ŝildo fare de siaj soldatoj.

[eta|dekstra|300px|La [bapto de Klodvigo la 1-a, en Reims (25-a de decembro 496, 498 aŭ 508), estas grava simbolo de la unueco de la nova franka teritorio.]]
La **Merovidoj** estis la unua reĝa dinastio kiu sukcesis regi la plej vastan parton de estontaj Francio kaj Belgio, ekde la 5-a jarcento ĝis la 8-a jarcento, iomete post la falo de la romia imperio. La Merovidoj devenis de franka tribo kiu enloĝiĝis apud Cambrai (kun Klodio) kaj Tournai (kun Ĉilderiko). La vorto *Merovido* devenas de la reĝo Meroveo, mita antaŭulo de Klodvigo la 1-a.

La unua merovida reĝo estis Klodvigo la 1-a, kiu sukcese pligrandigis la frankan reĝlandon (latinlingve *regnum francorum*) per militaj venkoj, ĝis la konkero de la tuta Gaŭlio. Li krome ricevis oficialan subtenon de la gaŭla-romia aristokrataro kaj de la katolika Eklezio post sia bapto (ĉirkaŭ 496). La reĝado de Klodvigo kaj de liaj posteuloj estas rigardata kiel plena aŭtonoma periodo de la historio de Francio, la « merovida epoko ».

La Merovidoj malaperis je la 8-a jarcento, kiam la Karolidoj kaj Karlo la Granda fondis vastan Karolidan Imperion

## Listo de merovidaj reĝoj 
## Bildaro 

Dosiero:Fibules mérovingiennes 02.JPG|

## Vidu ankaŭ 
* Merovida arto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.faculty.de.gcsu.edu/~dvess/ids/medieval/mermon.html  
* http://www.j-paine.org/merovingian.html 
* http://212.58.224.35/dna/ww2/A251542  
* http://www.susas.de/merowinger.htm  


*Merovidoj
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Dinastioj
Kategorio:Belga monarkio
Kategorio:Franca monarkio
Kategorio:Germana monarkio
Areko

**Areko** (*Areca*) estas genro de arboj, palmoj. kiuj atingas alton de 25 metroj. Ili estas monoikaj, inaj kaj viraj floroj sidas aparte sur la sama planto.

Ili havas fruktojn ovalajn kun longo de ĝis 4 – 5 centimetroj, kun unu malmola semo, kiu ofte estas nomata nukso, kvankam vera nukso ĝi ne estas. Tiuj fruktoj estas multe uzataj en suda Azio por produkti betelaĵon, kombinante ilin kun la folioj de betelo.

La plej grava specio estas la kateĉuareko (*Areca catechu*).

## Notoj 
Kategorio:Arekacoj
János Karácsony

**KARÁCSONY János** (karaĉonj) estis rumania hungara pentristo en Rumanujo naskita la 27-an de julio 1899 en Gheorgheni kaj mortinta la 31-an de majo 1974.
## Kariero
János Karácsony de 1931 plurfoje lernis kaj pentris en la Artistkolonio de Baia Mare. En 1938, 1943 li ekspoziciis kune kun la tieaj artistoj. Post reveno en sian naskiĝurbon li fariĝis desegnistruisto en la mezlernejo. Multe da liaj verkoj estas videblaj en la loka muzeo.

## Fonto
*Artportal.hu

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
San Bartolo (ruinoj)

**San Bartolo** estas loko de la antikva majaa civilizo. Ĝi situas en la departemento El Petén de Gvatemalo, nordoriente de Tikal.

## La loko 
La majaaj ruinoj entenas ĉirkaŭ 24 m-an piramidon kaj reĝan tombejon.

La piramido estis konstruata ĉirkaŭ 300 a.K. kaj estis kompletigitaj en 50 p.K.. La lokon malkovris teamo de *William Saturno* el Universitato Harvard en 2001. La elfosado komenciĝis en marto de 2003.

Oni ekzamenis murpentraĵojn kaj pruviĝis per karbon-datuma metodo, ke ili estis pentritaj en 100 a.K.. La pentraĵoj montras la estiĝon de la majaa kosmo, scenojn, la Maizan dion. La sekvaj majaaj murpentraĵoj estas el la 8-a jarcento.

La scenoj de la murpentraĵoj prezentas ankaŭ la estiĝon de la majaa reĝlando, ties dian devenon.

## Vidu ankaŭ 
* Majaoj
* Listo de majaaj ruinoj

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20051216100140/http://www.voanews.com/english/2005-12-14-voa1.cfm 
* http://www.peabody.harvard.edu/SanBartolo.htm  
* http://news.nationalgeographic.com/news/2005/12/1213_051213_maya_mural.html 

Kategorio:Majaaj ruinoj en Gvatemalo
Slovakia Esperanta Federacio

**Slovakia Esperanta Federacio** (mallongigo **SKEF**, oficiale *SKEF - Slovenská esperantská federácia*) estas Esperanta civitana unuiĝo en Slovakio, kiu estas agnoskita kiel landa asocio de Universala Esperanto-Asocio por Slovakio. Organo de SKEF estas la gazeto *Esperantisto Slovaka*.

## Agadoj 
SKEF havas Esperantan arkivon en vilaĝo Plevník-Drienové. En ĝi troviĝas postlasaĵo post slovakaj esperantistoj Arnošt Váňa, Milan Zvara, Vladimír Němec, Eduard Vladimír Tvarožek, Martin Benka kaj aliaj. En la arkivo estas pli ol 2&nbsp;000 libroj kaj esperantaĵoj. Pri arkivo zorgas Ľubomír Fajth.

## Funkciuloj 
Estraro:
* Prezidanto: Peter Baláž
* Kasisto: Zuzana Pichnarčíková
* Stanislav Košecký
* Pavol Petrík

Revizia komisiono:
* Reviziisto: Magdaléna Feifičová

## Historio 
La fonda kongreso de SKEF okazis en majo de 1997 en la urbo Pribylina, Slovakio. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Slovakia Esperanta Junularo (SKEJ)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Slovakia Esperanta Federacio
Kategorio:Slovakaj Esperanto-asocioj
Scheemda

Dosiero:Loudspeaker.svg**Scheemda** ()

(loĝantoj je la 1-a de junio 2005: 14.126) estas antaŭa municipo en norda Nederlando, en la provinco Groningen. La municipo havas areon de 117,46 km² (de kiu 3,02&nbsp;km² akvo). La municipo situas en la regiono Oldambt

Je la 1-a de januaro 2010 la municipo kunfandiĝis kun Winschoten kaj Reiderland, la nova nomo estas Oldambt.

## Vilaĝoj 
Scheemda havas ok oficialajn vilaĝojn aŭ loĝnukleojn. La ĉefloko estas Scheemda.

La loĝantaro de la municipo Scheemda

Je la 1-a de januaro 2005: 14.177 loĝantoj (7096 viroj kaj 7081 inoj)

Je la 1-a de januaro 2004: 14.327 loĝantoj (7169 viroj kaj 7158 inoj)

Je la 1-a de januaro 2003: 14.375 loĝantoj (7204 viroj kaj 7171 inoj)

Loĝantaro laŭ vilaĝo je la 1-a de januaro 2004: 

|}
Fonto: CBS

***** Inkluzive la kvartaloj Eexta, Eexta-Zuid/Eextahaven kaj Scheemdermeer
****** Ne oficiala vilaĝo

### Vilaĝetoj 
Krom la oficialaj vilaĝoj troviĝas en la municipo la sekvaj vilaĝetoj:
*Bikkershorn
*Bovenstreek
*Ekamp (parte)
*Tranendal

## Blua Urbo 
En 2005 komenciĝis la konstruado de la t.n. "Blua Urbo". Ĉi tie oni konstruas vilaojn ĉirkaŭ artefarita lago. Per tio oni klopodas fari la ĉirkaŭaĵon pli invitema al riĉuloj el aliaj partoj de Nederlando. Je la 12-a de majo 2005 reĝino Beatrix malfermis la alkondukon de akvo. Post kelkaj jaroj la artefarita lago estos preta.
La projekto ankaŭ havas kelkajn kontraŭulojn. Speciale la loka komunista partio (VCP) multfoje klopodis bloki la projekton.

## Eksteraj ligiloj 
*Komunuma retejo 
*Blua Urbo

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Groningo
Kategorio:Eksaj municipoj de Groningo
Tiĉino (rivero)

eta|dekstra|Tiĉino ĉe urbo Sesto Calende
eta|dekstra|Tegmentita ponto ĉe Pavia
**Tiĉino** estas rivero en suda Svislando kaj norda Italio. Ĝi longas 248&nbsp;km kaj fontas ĉe la Nufenenpasejo, ĉe la limo de la svisaj kantonoj Valezo kaj Tiĉino, nomita laŭ ĝi. Ĝi trairas la valojn Bedretan, Leventinan kaj Rivieran kaj la ebenaĵon de Magadino kaj enfluas en la Majoran Lagon. Post eliro el la lago ĝi trairas la Padan Ebenaĵon kaj la urbon Pavia kaj enfluas en Padon.

## Ekonomio 
En Svislando rivero Tiĉino estas grava fonto de elektra energio. Ĝi estas klare la plej akvoriĉa flanka rivero de Pado, kun meza flukvanto de 350 m³/s, minimuma kvanto de 54 m³/s kaj maksimuma kvanto de eĉ 5.000 m³/s. Depende de la sezono ĝi kontribuas inter 20 % kaj 50 % de la flukvanto de Pado.

En Italio ĝia akvo estas uzata por akvumi kampojn. La urbo Milano estas ligita al ĝi per la kanalo *Naviglio Grande* [navIljo grAnde].

## Vivmedio 
La tuta itinero de Tiĉino tra Italio estas en naturprotektejo, konsistanta el du regionaj parkoj, kiuj kune formas la plej grandan riverparkon de Eŭropo:
* la Lombardia Parko de la Tiĉina Valo, kreita en 1974, kun 911,40&nbsp;km²; sur 217,40&nbsp;km² da urba tereno la valido de la parkaj reguloj estas nur parta.
* la Piemonta Parko de la Tiĉina Valo, kreita en 1978, kun 62,50&nbsp;km² en formo de malvasta zono laŭlonge de la dekstra riverbordo.
En Svislando, enfluante en Majoran Lagon, la rivero formas la "Vezikojn de Magadino", naturprotektejon kun riĉaj regiontipaj flaŭro kaj faŭno.

De 2002 la tiĉina valo estas internacie agnoskita biosfera rezervejo kaj apartenas al la Monda Naturheredaĵo de Unesko.

Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Italio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
Kategorio:Kantono Tiĉino
Kategorio:Riveroj de la Alpoj
František Matouš Klácel

**František Matouš KLÁCEL** (naskiĝis la 7-an de aprilo 1808 en Česká Třebová - mortis la 17-an de marto 1882 en Belle Plaine, Usono) estis ĉeĥa poeto kaj filozofo.

Profesoro de filozofio en Brno, aŭgustenano, en 1844 eksigita de profesoreco, ĉar liaj opinioj kontraŭis la eklezian instruon. En 1848 li partoprenis revoluciajn okazaĵojn, amikis kun Božena Němcová, ekde 1853 li devis vivi en monaĥejo, en 1869 li forveturis al Usono, kie li mortis.

## Verkoj 
* **Lyrické básně** (Lirikaj poemoj, 1836)
* **Ferina Lišák z Kuliferdy a na Klukově** (Fripono Ruzulo el Gulivero kaj en Bubejo, 1845)
* **Jahůdky ze slovanských lesů** (Delikataj fragoj el la slavaj arbaroj, 1845)
* **Bájky Bidpajovy** (Fabloj de Bidpaj, 1846)
* **Dobrověda** („Bonoscienco“, etiko, 1847)
* **Listy přítele k přítelkyni o původu socialismu a komunismu** (Leteroj de amiko al amikino pri la deveno de socialismo kaj komunismo, 1849)
* **Slovník pro čtenáře novin, v němž se vysvětlují slova cizího původu** (Vortaro por gazet-legantoj, en kiu oni klarigas vortojn de fremda deveno, 1849)
* **Historie Spojených států amerických** (Historio de Usono, 1878)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
František Jaromír Rubeš

**František Jaromír RUBEŠ** (naskiĝis la 16-an de januaro 1814 en Čížkov - mortis la 10-an de aŭgusto 1853 en Skuteč) estis ĉeha poeto kaj verkisto.

Verkisto de patriotismaj poemoj kaj bonhumoraj rakontoj.

## Verkoj 
* **Deklamovánky a písně** (Deklamaĵoj kaj kantoj, 1837-1847)
* **Pan amanuensis na venku aneb Putování za novelou** (Sinjoro sekretario en la kamparo aŭ Migrado pro novelo, 1842)
* **Harfenice. Obrázky ze života.** (Harpistino. Bildoj el la vivo. 1844)
* **Povídky, obrazy ze života, národní pověsti a báchorky** (Rakontoj, bildoj el la vivo, naciaj mitoj kaj fabeloj, 1847)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Sociala asekuro

**Sociala asekuro** estas sistemo por protekti civitanojn kontraŭ diversaj riskoj. Kutime ĝi estas financata de - plej ofte devigaj - kotizoj de civitanoj aŭ de iliaj dungantoj.

La bazaj branĉoj de *sociala asekuro* estas:

* Asekuro kontraŭ maljuneco (pensia asekuro, ofte inkluzivanta pension al invalidoj, vidvoj kaj orfoj)
* Asekuro kontraŭ malsano
* Asekuro kontraŭ senlaboreco
* Asekuro kontraŭ akcidento

Krome en kelkaj ŝtatoj (ekz. Germanio kaj Aŭstrio) ekzistas deviga asekuro kontraŭ flegadbezono.

Kategorio:Ekonomiko
Alois Vojtěch Šembera

**Alois Vojtěch ŠEMBERA** (naskiĝis la 21-an de marto 1807 en Vysoké Mýto - mortis la 23-an de marto 1882 en Vieno) estis ĉeĥa poeto, verkisto kaj historiisto.

Li oficis kaj instruis en Brno kaj Olomouc, liaj verkoj rilatas precipe al Moravio.

## Verkoj 
* **Historie pánů z Bozkovic a hradu Bozkova na Moravě** (Historio de nobeloj el Boskovice kaj de kastelo Bozkov en Moravio, 1836)
* **Básně bez dvou konsonantů pospolu** (Poemoj sen du konsonantoj kune, 1840)
* **Krátké poučení o včelařství** (Konciza instruo pri abelbredado, 1840)
* **Vpád Mongolů do Moravy** (Invado de mongoloj en Moravion, 1841)
* **Vysoké Mýto, královské věnné město v Čechách** (Vysoké Mýto, la reĝa hereda urbo en Bohemio, 1845)
* **O rovnosti jazyka českého a německého v Moravě** (Pri egalrajteco de la lingvoj ĉeĥa kaj germana en Moravio, 1848)
* **Dějiny řeči a literatury československé** (Historio de lingvo kaj literaturo ĉeĥoslovaka, 1858-1868)
* **Paměti a znamenitosti města Olomouce** (Memorindaĵoj kaj vidindaĵoj de la urbo Olomouc, 1861)
* **Mapa moravská** (Mapo moravia, 1963)
* **Základové dialektologie československé** (Fundamentoj de dialektologio ĉeĥoslovaka, 1864)
* **Základní zákonové státní Král. českého** (Bazaj ŝtataj leĝoj de Reĝolando ĉeĥa, 1864)
* **Západní Slované v pravěku** (Okcidentaj slavoj en prahistorio, 1868)
* **Obyvatelstvo české a německé na Moravě** (Loĝantaro ĉeĥa kaj germana en Moravio, 1873)
* **Libušin soud, domnělá nejstarší památka řeči české, jest podvržen** (La juĝo de Libusa, la supozata plej antikva memoraĵo de la lingvo ĉeĥa, estas falsita, 1879)
* **Kdo sepsal Králodvorský rukopis r. 1817?** (Kiu verkis en 1817 manuskripton el Dvůr Králové?, 1880)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
San Bartolo

* **San Bartolo** estas urbo en Gvatemalo. 
* **San Bartolo** estas ruinejo proksime al Tikal, en Gvatemalo.
* **San Bartolo** estas distrikto en la Lima provinco, en Peruo.
Majora Lago

eta|dekstra|Satelita foto
La **Majora Lago** ( , signifanta "plej granda lago") estas lago en la sudaj Alpoj, dividita inter Italio kaj Svislando; ĝia germana nomo estas *Langensee* . La romianoj donis al ĝi la nomon *Lacus Verbanus* (esperante do eblas ankaŭ ***Lago Verbano*** aŭ *Verbana Lago*).

## Geologio 
La valo de Tiĉino havas tektona origino, do ĝi ekzistis antaŭ la kvaternaraj glaciepokoj.

Dum la glaciepokoj Alpoj estis daŭre kovritaj de glacio, sed en la Pada Ebenaĵo la vintra neĝo ĉiun someron regule fandiĝis. Laŭ la Tiĉina Valo granda glaciaĵo atingis la nuntempan sudan finon de la lago. Ĝi kaj profundiĝis la valon (nuntempe la plej profunda parto de la lago estas sub la nivelo de la maro) kaj amasigis ŝtonojn apud sia fino, kreante gravajn morenojn.

Kiam la glacia epoko finiĝis kaj la glaciaĵo fandiĝis, la akvo trovis duan baron, la tro profundan valon kaj la montetoj de amasigitaj ŝtonoj. Tiel ekestis la lago.

## Geografio 
La lago longas preskaŭ 60 km, sed estas kompare mallarĝa; el areo de 212 km² rezultas meza larĝo de inter 3 kaj 4 km. Ĝia surfaco estas je 193 metroj super marnivelo; ĉar ĝia pleja profundo estas 270 m, ĝia fundo konsiderinde malsuperas la marnivelon.

Malgraŭ la nomo, la Majora Lago ne estas la plej granda en la Alpoj (la plej granda estas Lago Lemano aŭ de Ĝenevo) kaj ankaŭ en la suda flanko de Alpoj ĝi estas pli malgranda ol Garda.

La valo de la lago iras esence de nordo al sudo, de la enfluo de rivero Tiĉino al ĝia elfluejo. La norda parto, ĉirkaŭ 10 km longa, apartenas al Svislando, la cetera formas la limon inter la italaj regionoj Lombardio (oriente) kaj Piemonto (okcidente). Krom Tiĉino enfluas precipe riveroj *Maggia*, *Toce* kaj *Tresa*, ĉi-lasta venanta de la Lugana Lago.

### Insuloj 
* Boromeaj insuloj inter Stresa kaj Verbania: *Isola Bella*, *Isola Madre*, *Isola Superiore* (Italio).
* Insuloj de Brissago (Svislando).

### Urboj 
Ne estas grandaj urboj ĉe la bordoj de la lago, sed ja estas multaj urbetoj.

En la svisa parto, la plej granda urbo estas Locarno (ĉ. 16mil loĝantoj).

En Piemonto, Verbania (ĉ. 30mil loĝantoj) ekestis el la kunigo de du antaŭaj urbetoj, Intra kaj Pallanza. Notindaj estas ankaŭ Stresa (ĉ. 5mil loĝantoj), tre fama pro la eventoj aranĝataj tie, kaj Arona (ĉ. 14mil loĝantoj).

En Lombardio, la plej grava urbeto estas Luino (ĉ. 15mil loĝantoj).

## Historio 
## Citaĵo 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de lagoj en Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* Turismretejo pri Majora Lago 
* Portalo pri Majora Lago
* Retejo pri Majora lago 
* Turismo en Majora Lago

Kategorio:Lagoj en Italio
Kategorio:Lagoj en Svislando
Kategorio:Kantono Tiĉino
Betelaĵo

eta|dekstra|Ingrediencoj de betelaĵo
**Betelaĵo** estas preparaĵo el folioj de betelo surŝmirita per estingita kalko, ofte kombinita kun pecetigita arekofrukto.

Betelaĵo estas tre ŝatata maĉaĵo en partoj de suda Azio kaj Oceanio, ĉar la estingita kalko transformas alkaloidon en la frukto al eŭforiiga substanco. Oni maĉas la betelaĵon dum 15 – 20 minutoj kaj poste elkraĉas la restaĵon, ruĝe kolorigitan de la fruktosuko. Bedaŭrinde la maĉado havas malbonan efikon al la gingivo.

En Tajvano betelaĵoj estas vendataj en kioskoj, kiuj ofte prezentas malmulte vestitan junulinon por allogi virajn klientojn, ekz. kamionistojn, kiuj uzas betelaĵon por stimuli sin dum nokta veturado.

Maĉado de betelaĵoj dependigas simile kiel fumado de tabako. Kvankam oni ne klasas betelaĵon inter kontraŭleĝajn drogojn, ili havas malbonan efikon al la sano; interalie la Internacia Esplor-Institucio pri Kancero (IARC) avertas, ke ĝi kaŭzas buŝan kanceron.

Oni foje trovas la terminon "betel-nukso", kiu estas erariga, ĉar nur la folioj devenas de betelo, sed la frukto (nomata "nukso") de areko.

## Referencoj 
Kategorio:Plantoj