open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pulsaro

[eta|250ra|El fotoj en la areo de la videbla lumo (ruĝa) kaj de la rentgenradioj (blua) kunmetita foto de la '*Pulsaro en la *Nebulo de Kankro*** ([M1). Ĝi montras nebulgasojn en la ĉirkaŭejo, per la magnetkampo de la rotacianta pulsaro influitajn kaj tiel "kirlitajn" kaj instigitajn al la radiado. Foto: NASA]]
[eta|250ra|La pulsaro Vela, neŭtronstelo, kiu post supernovao-eksplodo postrestis, flugas sur unu el siaj jetoj de varmega plasmo tra la kosmo. Foto: [NASA]]
**Pulsaro*' estas rapide rotacianta neŭtrona stelo, kiu je regula sinsekvo disradias impulsojn de elektromagnetaj ondoj plej ofte proksimume unu sekundon daŭrantajn. La nomo originas de la angla nomigo „pulsating radio star“ (pulsanta radiostelo). Eblus do ankaŭ la esperantonomo "pulsastro".

Ĉar pulsaroj (pulsastroj) tipe havas proksimume 400.000 termasojn je diametro de 20 kilometroj, ili disponas pri forta gravita kampo, kiu je la surfaco konformas al la 2×1011 ĝis 3×1012-obla gravito de la tero. Krome ili havas magnetkampon miloble pli fortan ol la magnetkampo de la tero, kio daŭre de la tempo bremsas la propran rotacion de tiuj steloj. La vivodaŭro de pulsaro (pulsastro) kiel radiadofonto proksimas meznombre al dek milionoj da jaroj.

"Les Pulsars sont très interessants dans le projet SETI, parceque ils émettent une oscillation." Schmutz 2023

Prix Nobel 2024 Stéphane Schmutz Fondation for the Universal Knowledge 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Astronomiaj objektoj
* Magnetaro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jb.man.ac.uk/~pulsar/Education/Sounds/sounds.html
Karel Čurda

**Karel Čurda** naskiĝis la 11-an de oktobro 1911 en vilaĝo Stará Hlína, kie li loĝis ĉe sia frato kaj ĉe la patrino. Li laboris kiel laboristo. En la jaro 1933 li estis vokita al militservo en Jindřichův Hradec. Poste li militservis en Třeboň. Li finis la militservon en rango de kaporalo. En la jaro 1935 li daŭrigis en soldata agada servo kiel kaporalo pludeĵoranto. En 1936 li estis avancita je serĝento pludeĵoranto. En junio de 1938 li estis tralasita, sekve li foriris Pollandon, kie li enpaŝis en ĉeĥoslovakan soldatan taĉmenton. Per ŝipo li fornavigaciis ĝis Francio. En aŭgusto de 1939 li estis akceptita en la fremdulan legion farante ekzercon en El Hajdar. Kiam la dua mondmilito estis eksplodinta, li revenis Francion ĝis Agde, kie li estis envicigita kiel serĝento pludeĵoranto al la 1-a infanteria regimento al la 10-a roto. La 1-an de januaro 1940 li estis avancita je subrotestro pludeĵoranto. Kun la 1-a infanteria regimento li partoprenis en retiriĝigaj bataloj en batalfronto en Francio. En julio de 1940 li transnavigaciis per ŝipo ĝis Anglio, kie li militservis ĉe aŭtomobila roto. La 19-an de septembro 1941 li estis sendita en bazan kurson pri sabotado, kiu okazis en Skotlando en STS-26. Plian monaton li ĉeestis en kurso en desalto per paraŝuto en STS-51 en Ringway. En januaro de 1942 li estis elektita en ekzercon por apartaj taskoj en lia patrujo.

Li estis envicigita en la paraŝutistan grupon Out Distance. Tiu ĉi grupo estis transportita per aviadilo en la patrujon [Ĉeĥion] kaj ĝi estis aktivigita por desalti per paraŝutoj nokte el la 27-a al la 28-a de marto 1942 ĉe Ořechov en spaco Telč. La paraŝutista grupo havis dramajn kaj tragikajn sortojn. Karel Čurda en la kritaj tempoj de Heydrich-periodo anoncis sin al gestapo en Prago. Poste li konsentis al kunlaborado kaj krimis perfidon.

Post la milito li estis juĝe persekutata kaj ekzekutita la 29-an de aprilo 1947 en Prago.

## Vidu ankaŭ 
* Atenco kontraŭ Heydrich

## Rilataj artikoloj
* Batalo en preĝejo de sanktaj Cirilo kaj Metodo

Kategorio:Ĉeĥoslovakaj militistoj
Kategorio:Ĉeĥoj kondamnitaj al mortpuno
Kategorio:Ĉeĥoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Ĉeĥoslovakaj kunlaborantoj kun nazioj‎
Kategorio:Personoj de ĉeĥoslovaka kontraŭnazia rezistmovado
Kategorio:Homoj de Gestapo
Kategorio:Atenco kontraŭ Heydrich
Kategorio:Naskiĝintoj la 11-an de oktobro
Kategorio:Mortintoj la 29-an de aprilo
Kategorio:Ekzekutitoj per pendumo
Bruna nano

**Bruna nano** estas kompakta astronomia objekto, kiu havas mason inter 13- kaj 75-obla maso de Jupitero kaj tiel okupas eksterordinaran pozicion inter planedoj kaj steloj. Tio ankaŭ validas por la procesoj okazantaj en la interno. Brunaj nanoj estas pli masoriĉaj ol planedaj gasgigantoj kaj pli masomalriĉaj ol stelaj ruĝaj nanoj.
[eta|300px|[Gliese 229|Gliese 229B (en bildmezo respektive), maldekstre: Malkovro je la Observatorio Palomar, dekstre: Hubble Space Telescope (NASA)]]

## Stelamasoj 
## Referencoj 
## Literaturo 
* Ben R. Oppenheimer, S. R. Kulkarni, John R. Stauffer: *Brown Dwarfs*. In: *Protostars and Planets.* Bd 4. University of Arizona Press, Tucson 1999, Academic Press, San Diego Cal 2000 (PDF, bona, tre ampleksa superrigardo pri la sciostato de 1998).
* Shiv S. Kumar: *The Bottom of the Main Sequence and Beyond. Speculations, Calculations, Observations, and Discoveries (1958-2002)*. ASP Conference Series. Bd 30. Astronomical Society of the Pacific, San Francisco Cal 2002 (PDF, Detala priskribo de la scienca akceptiteco en la 1960-aj jaroj). 
* Gilles Chabrier: *The Physics of Brown Dwarfs*. In: *Journal of physics.* Condensed Matter. IOP, Bristol 10.1998, S.11263 (PDF, fizika teorio pri la brunaj nanoj, tre formulŝarĝita). 
* Bo Reipurth, Cathie Clarke: *The Formation of Brown Dwarfs as Ejected Stellar Embryos*. En: *The Astronomical Journal.* Univ. of Chicago Press, Chicago Ill 122.2001, S.432-439 (Bazaj informoj kaj diskuto de tiu ekestomodelo). 
* Ray Jayawardhana, Subhanjoy Mohanti, Gibor Basri: *Evidence for a T Tauri Phase in Young Brown Dwarfs*. En: *The Astrophysical Journal.* Univ. of Chicago Pr., Chicago Ill 592.2003, S.282-287 (PDF) 
* Coryn Bailer-Jones, Wolfgang Brandner, Thomas Henning: *Braune Zwerge. Entstehung, Scheiben, Doppelsysteme und Atmosphären*. En: *Sterne und Weltraum.* Spektrum der Wissenschaft, Heidelberg 2.2006,45, S.34-42. 

## Vidu ankaŭ 
* Astronomio
* Klasigo de steloj

## Eksteraj ligiloj 
* extrasolar-planets.com – Braune Zwerge  (germanlingva)
* Christian Pinter: Die gescheiterten Sterne. Braune Zwerge, ein Ärgernis für die astronomische Taxonomie.  (germanlingva)
* Brown Dwarfs  (anglalingva, kolekto de retligoj de Gibor Basri)
* M dwarfs, L dwarfs and T dwarfs (anglalingva)

Kategorio:Specoj de steloj
Listo de ĉefministroj de Pollando

## ĉefministroj de la regent-reĝlanda Pollando (5-a de novembro 1916 - 1918) 
## Ĉefministroj de la 2-a Pola Respubliko (1918 - 1939) 
## Ĉefministroj de la pola ekzila registaro (1939 - 1990) 
## Ĉefministroj de la Pola Popola Respubliko (1944 - 1989) 
## Ĉefministroj de la 3-a Pola Respubliko (ekde 1989) 
## Vidu ankaŭ 
!
Pollando, ĈefministrojListoj de ĉefministroj laŭ landoj
Funchal

**Funchal** [FUnĉal], aŭ **Funĉalo** en Esperanto, estas urbo kaj komunumo en la portugala aŭtonoma regiono Madejro.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

En la portugala lingvo funchal signifas *multe da fenkolo*.

## Famaj urbanoj 
* Cristiano Ronaldo, piedpilkisto de Real Madrid
* José Vicente Barbosa (1823 - 1907) sciencisto kaj politikisto
* Artur de Sousa Pinga, piedpilkisto
* Alberto João Jardim, politikisto
* Aires de Ornelas e Vasconcelos
* Cabral do Nascimento, poeto
* Pedro Camacho, komponisto
* João Fernandes Vieira
* Vânia Fernandes, kantistino
* Fátima Lopes
* Mark Athias
* Henrique Franco, pentristo
* Victor Costa, komponisto
* Jorge Borges
* Bruno Santos
* Eurico Martins
* Moises Henriques
* Herberto Hélder, poeto
* Alberto João Jardim, Prezidento de la Madejra arkipelago.
## Bildaro 

Funchal, Jardins da Quinta Vigia (lookout).jpg|Vidaĵo
Funchal, Jardim Botânico da Madeira (View of Funchal from Jardim Botânico).jpg|Funchal ekde la botanika ĝardeno
Funchal Pico da Cruz.jpg|Panoramo
Funchal ( Portugal )05.jpg|La centro
Funchal Cable Car Madeira.jpg|La telfero al Monte
Funchal, Casino da Madeira (exterior).jpg|La kazino de Funchal
Markthalle von Funchal II.jpg|Mercado dos Lavradores (kovrita bazaro)
Funchal - Vista do Largo das Cruzes.jpg|Vidaĵo
Pilsudski funchal.jpg|La memortabulo en Funchal (Funĉalo) - la ĉefurbo de Madejro (en Quinta Bettencourt), kie loĝis Marŝalo de Pollando Józef Piłsudski


Kategorio:Municipoj de Madejro
Kategorio:Urboj de Portugalio
Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Listo de svedaj reĝoj

Kronologia **listo de reĝoj de Svedio**.

Tiu ĉi listo estas tre nekompleta. Kompleta listo de svedaj regantoj streĉiĝas pli ol 1000 jarojn, de la vikinga tempo ĝis hodiaŭ, kaj estas trovebla, ekzemple, en la koresponda paĝo de la svedlingva Vikipedio.

## La Sverkera kaj la Erika dinastio (nekomplete) 
Dum la periodo inter ĉirkaŭ 1130 kaj 1250 Svedio estis regata ĉefe de membroj de la **Sverkera dinastio**, , kaj la **Erika dinastio**, , kiuj estas nomitaj laŭ la unuaj reĝoj de tiuj dinastioj. Kiam naskiĝdatoj mankas en la listo, tio estas ĉar oni ne scias kiam la personoj estis naskiĝintaj.

* **Sverker den äldre** ("Sverkero la pli aĝa"), reĝis inter ĉirkaŭ 1130 kaj laŭ la *Västgöta*-leĝo la 25-a decembro 1156, kiam li laŭ tiu fonto estis mortigita.

* **Erik den helige** aŭ Eriko la 9-a ("Eriko la sankta" aŭ "Sankta Eriko"), iĝis reĝo ĉirkaŭ 1156 ĉe la morto de Sverker, kaj regis ĝis sia morto en ĉirkaŭ 1160, kiam li estis mortigita de Magnus Henriksson en Östra Aros, kiu nun estas Upsalo, en Uppland.

* **Magnus Henriksson** (*Henriksson* tiam signifis filo de Henrik


Kategorio:Historio de Svedio
Svedio
Reĝoj, svedaj
Ovio

**Ovio** (*Ovis*) estas genro de mamuloj el la ordo de parhufuloj, familio de bovedoj, al kiu apartenas ŝafo.

## Specioj 
Estas almenaŭ ok ŝaf-specioj:

## Taksonomio 
[eta|maldekstra|Virŝafo de [Merino|merina raso.]]
Linneo klasigis la aldomigitajn ŝafojn en 1758 en la specio *Ovis aries*. Kiam poste oni pruvis ke la nunaj aldomigitaj ŝafoj apartenas al la sama specio kiel ties natura praulo, la azia muflono klasigita kiel *Ovis orientalis* (orienta ŝafo), oni devis atribui ununuran sciencan nomon por ambaŭ. Ĝenerale en tiaj kazoj oni aplikus la principon de antaŭeco uzita en la scienca nomenklaturo, kiu regulas ke restu kiel specifa nomo tiu dekomence registrita, tiukaze *aries*. Sed la Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo decidis en 2003 en la opinio 2027 ke la ŝafoj, same kiel aliaj 17 aldomigitaj specioj, devis esti nomigitaj laŭ ties natura varianto, tiukaze *Ovis orientalis*, por eviti la paradokson ke la antaŭaj stirpoj, nome la naturaj, estu nomigitaj kiel subspecioj de siaj posteuloj. Tiele la specifa nomo kiu restis por la hejmaj ŝafoj, muflonoj kaj urialoj estas *Ovis orientalis*, dum restis la termino *aries* kiel trinoma nomo kiu aludas al la hejma subspecio.

## Piednotoj 
Kategorio:Kaprenoj

Kategorio:Genroj de mamuloj
Zog la 1-a

**Zog la 1-a** ankaŭ **Ahmet Zogu** aŭ **Ahmed Zogu** (naskiĝis la 8-an de oktobro 1895 en la Burgajet-kastelo, Albanio, mortis la 9-an de aprilo 1961 en Suresnes, Francio) estis en la jaroj 1922 - 1924 albana prezidanto de registaro, poste en la jaroj 1925 - 1928 prezidento kaj fine ekde la jaro 1928 ĝis la fino de la okupacio de la lando fare de Italio en aprilo de 1939 reĝo. En la 30-aj jaroj li orientiĝis al senpera kunlaborado kun Italio. Ekde la jaro 1939 li vivis kiel ekzilita reĝo en Unuiĝinta Reĝlando.

Li apogis dum la Unua Mondmilito Aŭstrion, post la milito iĝis gvidanto de la reformisma Popola Partio. Li estis ekde junio ĝis decembro de 1924 en ekzilo, kiam li hejmenvenis per jugoslava helpo.

Dum lia regado, la lando havis internan trankvilon - danke al monsumoj el Italio, kiuj fakte pli kaj pli dependigis Albanion de Italio. Li subskribis la Tirana-pakto-jn en 1926 kaj 1927. Albanio iĝis itala saltopunkto sur la balkano, la lando iĝis fakte protektorato de Italio, la 7-an de aprilo 1939. Ekde tiam la reĝo iĝis Viktoro Emanuelo la 3-a, Zogu devis ekziliri.

Li oficiale abdikis pri la trono la 2-an de januaro 1946.

Lia edzino estis la hungara grafino Géraldine Apponyi. Lia filo estis Leka Zogu.

## Rilataj temoj 
* Historio de Albanio
* Zogisma saluto

Kategorio:Albanoj
Kategorio:Historio de Albanio
Kategorio:Reĝoj
Kategorio:Prezidantoj de Albanio
Sunderland

maldekstra|200ra|eta
eta|Wearmouth bridge
**Sunderland** estas havenurbo en la metropolo de Sunderland, en la metropola provinco Tyne and Wear de la regiono nordorienta Anglio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Partneraj urboj 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Tyne and Wear

Kategorio:Urboj de Anglio
Kategorio:Marhavenaj urboj
Kategorio:Nordorienta Anglio
Bastille

[eta|dekstra|250ra|Mapo de la prizono ([1792)]]
**Bastille** [bastij] (esperante **Bastilo**), aŭ pli formale **Bastille Saint-Antoine**, estis fortreso kaj malliberejo de Parizo, hodiaŭ precipe famkonata pro sia invado kaj okupo far la pariza popolo je la 14-a de julio 1789, kio iniciatis la francan revolucion. En la franca, *Bastille* origine signifis "kastelon". Hodiaŭ, nenio restas el la prizono, kies detruado ekis ekde la 16-a de julio 1789. Anstataŭ etendiĝas la vasta placo Bastille.

## Historio 
Konstruita ekde 1370 ĝis 1383 kiel parto de la defendo de Parizo, la fortreso aliformiĝis en malliberejon dum la 17-a jarcento per ordo de la kardinalo Richelieu. Ĝi tiam precipe gastigis politikajn, sed ankaŭ religiajn kaptitojn (ekz. Hugenotoj), disidentaj verkistoj aŭ junaj libervivuloj enŝlosigitaj pro familia peto. Ĝi akiris malbonan reputacion kiam ĝi fariĝis la prizono, kien la burbonaj reĝoj de Francio sendis nekondamnitaj kaptitoj en la nomo de sia arbitra reĝa potenco. (vidu *Lettre de cachet*)

Kompare kun aliaj malliberejoj de tiu periodo en Francio, inkluzive de la timinda Bicêtre, ekzistis fakte multaj pli malbonaj lokoj por la kaptitoj. Sed en la franclingva literaturo, Bastille restas ĝis hodiaŭ kiel simbolo de hororo, premo kaj aŭtokrata krueleco.

## Famaj kaptitoj 
Bastille gastigis interalie :

* Hugues Aubriot (la fondinto de la prizono)
* François de Bassompierre
* Biron
* La Bourdonnais
* Brissot
* Bussy-Rabutin
* Anne du Bourg
* Antoine de Chabannes
* Gatien de Courtilz de Sandras
* Nicolas Fouquet
* Latude
* Simon-Nicolas-Henri Linguet
* Homo kun fera masko
* Bernard Palissy
* Paul Pellisson
* Markizo de Sade
* Voltaire

## Invado de la 14-a de julio 
*Vidu : **Franca revolucio de 1789***

## Vidu ankaŭ 
* Placo Bastille
* Parizo

## Eksteraj ligiloj 
* **(fr)** La Bastille 
* **(fr)** Teorio de la kapto de la prizono far rabistoj

Kategorio:Historio de Parizo
Kategorio:Franca Revolucio
Kategorio:Bastille (Parizo)
Placo Bastille

La **placo Bastille** (franclingve ***Place de la Bastille***) estas vasta placo de Parizo lokita en la 4-a, 11-a kaj 12-a arondismentoj de la franca ĉefurbo. Tie malnovtempe stariĝis la prizono Bastille, ĝis la invado kaj la detruo de tiu ĉi okaze de la franca revolucio de 1789. El tiu konstruaĵo, nenio restas.

La placon kaj la ĉirkaŭan kvartalon oni kutime kaj simple nomas *Bastille*. Ĝi estas interalie alirebla per la metrostacio ''*.

[eta|maldekstra|225px|La placo Bastille kaj la [kolono de Julio.]]

## Vidindaĵoj 
La kolono de Julio (*Colonne de Juillet''), kiu honoras la revolucion de julio 1830, stariĝas centre de la placo. Aliaj vidindaĵoj estas la moderna operejo Bastille kaj parto de la kanalo Saint-Martin. Antaŭ 1984, la eksa stacidomo "Gare de la Bastille" lokiĝis tie, kie nun situas la operejo.

## Kulturo 
La placo estas populara loko por la Parizanoj aŭ la turistoj, kaj ofte gastigas koncertojn aŭ aliajn spektaklojn. Ekzistas intensa nokta vivo nordoriente de la kvartalo, danke al la multnombraj kafejoj, trinkejoj, noktaj kluboj aŭ spektaklejoj. En la strato Faubourg Saint-Antoine, oriente de la placo, troviĝas multaj altkvalitaj metiistoj koncerne meblojn. Cetere, pro sia historia simboleco, la placo estas kutime uzata por politikaj manifestacioj.

## Vidu ankaŭ 
* Bastille
* Bastila Elefanto
* Faubourg Saint-Antoine
* Gare de la Bastille (stacidomo pereinta)
* Operejo Bastille

## Eksteraj ligiloj 
* El-ĉiela foto de la placo
*  La elefanto de la Bastille (anekdoto)

Kategorio:Kvartaloj de Parizo
Kategorio:Placoj en Parizo
Anton Wilhelm Amo

**Anton Wilhelm AMO** (* ĉ. 1700, † post 1753) estis filozofo kaj la unua afrikano kun universitata edukiĝo en Eŭropo.

Anton Wilhelm Amo naskiĝis ĉe la Ora Bordo, nuntempe Ganao. Tie nederlandaj homrabistoj kaptis lin infanaĝa kaj donacis lin en 1707 al princo Anton Ulrich von Braunschweig-Wolfenbüttel .

Ĉe la princa kortego Amo estis sisteme edukita, ekzemple pri la lingvoj germana, franca, latina, greka, hebrea kaj nederlanda, kaj de 1721 ĝis 1727 estis studento de la Universitato de Helmstedt. Ekde 1727 li studis filozofion kaj juron en la universitatoj de Halle kaj Wittenberg (Germanio). En 1729 Amo publike diskutis la temon *De iure Maurorum in Europa* ("Pri la jura situacio de negroj en Eŭropo") kaj en 1734 li publikigis filozofian disertacion pri la menso-korpo-dualismo: *De Arte sobrie et accurate Philosophandi* ("Pri la arto de sobra kaj ekzakta filozofado").

Post siaj studoj Amo laboris kiel docento en la universitatoj Halle, Wittenberg kaj Jena. En 1747 li revenis al Ora Bordo. Tie li sentis sin fremda, sed restis ĝis morto.

Laŭskole Anton Wilhelm Amo apartenas ne al afrika filozofio, sed al eŭropa. Kutime oni opiniis lin disĉiplo de Christian Wolff , sed novaj prijuĝoj similigas liajn ideojn al stoikismo.

Honore al Anton Wilhelm Amo la universitato de Halle-Wittenberg en 1965 starigis monumenton kaj ekde 1994 aljuĝas *Anton-Wilhelm-Amo-Premion* por elstaraj sciencaj verkoj de studentoj.

En 2020, Oksford Universitata presejo publikigis tradukon (en la anglan) de liaj latinaj verkoj de la fruaj 1730-aj jaroj.

Kategorio:Ganaaj filozofoj
Kategorio:Ganaaj verkistoj
Kategorio:Germanaj filozofoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj nobeloj
Kategorio:Afrikdevenaj germanoj
Kategorio:Universitato de Wittenberg
Kategorio:Universitato de Halle
Kategorio:Brunsvigo-Wolfenbüttel
Duraso

eta|dekstra|250px|Duraso el birdperspektivo. Vido de sudo al nordo, dekstre sube Golfo de Duraso kun haveno.
**Duraso**, albane: **Durrës**, estas la plej malnova kaj la dua plej granda urbo de Albanio, signifa marhaveno. Laŭ oficialaj indikoj ĝi havas 113 800 loĝantojn (2004), veran nombron oni taksas al 200 000.

## Situo 
La urbo situas sur marbordo de Adriatiko ĉe norda rando de Golfo de Dureso, proksimume 30 km okcidente de Tirano.

## Historio 
Durason fondis sub nomo *Epidamnos* grekaj vilaĝanoj el Korinto kaj Kerkiro en la jaro 627 a.K.. Ekde 229 a.K. ĝi apartenis al romianoj, kiuj nomis ĝin *Dyrrhachium* (greke *Dyrrhachion*) kaj konstruis de tie strategie gravan ŝoseon Via Egnatia ĝis Tesaloniko, pli poste plilongigitan ĝis Konstantinopolo. Ĉe Dyrrhachium okazis la 10-a de julio 48 a.K. batalo ĉe Diraĥjo, en kiu Cezaro malsukcese klopodis venki soldataron de Pompeo. Post longa periodo de bizanca regado por mallonga tempo en la jaro 1081 okupis Durason normanoj el Sicilio, pli poste ĝis la jaro 1501 la urbon priregis venecianoj kaj ĝis la estiĝo de sendependa Albanio en 1912 ĝi estis parto de Osmanida Imperio. En 1913 ĝis 1920 Duraso estis ĉefurbo de Albanio. Signife ĝi estis modernigita post neniiga tertremo en 1926 kaj precipe post la dua mondmilito.

## Famuloj 
* Niccolò Leonico Tomeo
### Lokaj esperantistoj
*Stathi Qehaef

Kategorio:Urboj de Albanio
Strato Faubourg-Saint-Antoine

La **strato Faubourg-Saint-Antoine** (franclingve ***Rue du Faubourg-Saint-Antoine***), aŭ pli simple **Faubourg Saint-Antoine**, estas strato kaj kvartalo de Parizo lokita je la limo inter la 11-a kaj la 12-a arondismentoj de la franca ĉefurbo, oriente de la placo Bastille.

maldekstra|eta|250ra|Malgrandaj restoracioj en la kvartalo Saint-Antoine.
Ĝi estas unu el la plej malnovaj aksoj de Parizo. La nomo de la strato devenas de la eksa abatejo Saint-Antoine-des-Champs, detruita je la fino de la 18-a jarcento. Okaze de la franca revolucio de 1789, la loĝantoj de Faubourg Saint-Antoine viciĝis inter la plej fruaj ribeluloj.

Tiu populara strato restas ĝis hodiaŭ famkonata pro siaj altkvalitaj, manfaritaj mebloj kaj pro siaj metiistoj.

Oni ne devas konfuzi la straton Faubourg-Saint-Antoine kun la strato Saint-Antoine, kiu alvenas al la placo Bastille el la centro de Parizo.

## Vidu ankaŭ 
* Placo Bastille
* 11-a arondismento de Parizo
* 12-a arondismento de Parizo

Faubourg Saint-Antoine
Faubourg Saint-Antoine
Brändö

**Brändö** estas insulo kaj komunumo en la aŭtonoma provinco Alando en Finnlando - kvankam necesas atenti ke insulo kaj komunumo ne identas: la komunumo ampleksas multe pli vastan teritorion ĉirkaŭ la insulo *Brändö* kaj multegajn pliajn insulojn kaj insuletojn. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Brändö situas en plej nord-okcidenta parto de Alando, proksime al komunumo Kustavi de la provinco Varsinais-Suomi (Origina Finnlando); sume la teritorio havas komunan (akvan) limon kun . En la sveda lingvo la nomo signifas *brula insulo*.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

maldekstra|eta|280ra|
maldekstra|eta|280ra|

Kategorio:Komunumoj de Alando
Afrika jakanao

La **Afrika jakanao** (*Actophilornis africana*) estas specio de birdo, nome jakanao de la familio de jakanaedoj. Sed tiu specio ne estas membro de la genro *Jacana*, kiu estas la plej elstara genro de la familio, sed estas unu el la du specioj de la genro *Actophilornis*, dum la alia estas la Madagaskara jakanao.

## Grupo 
La jakanaoj estas grupo de ĥaradrioformaj birdoj propraj de humidejoj, kiuj estas facile rekoneblaj pro siaj grandaj piedoj kaj longegaj fingroj kiuj ebligas ilin piediri sur flosebla plantaro en neprofundaj lagoj kiuj estas ilia preferata medio. Ili estas kapablaj naĝi aŭ merĝi sed preferas piediri sur akva plantaro. La inoj estas pli koloraj kaj grandaj ol maskloj, kiuj zorgas pri kovado kaj idozorgado; multaj inoj aŭ specioj estas poliandriaj. Ili estas troveblaj tutmonde en la tropika zono.

## Disvastiĝo 
La **Afrika jakanao** (*Actophilornis africana*) reproduktiĝas sub Saharo en Afriko kaj ĉefe en Zimbabvo, Mozambiko, norda Namibio, norda Bocvano kaj orienta Sudafriko. Ĝi estas loĝanta escepte pro sezona disiĝo. Ili loĝas en lagetoj aŭ malrapidaj riveroj kie estas flosanta akva plantaro kie ili moviĝas, manĝas kaj reproduktiĝas.

## Reproduktado 
[maldekstra|eta|200ra|Ovoj de *Actophilornis africanus - [Muzeo de Tuluzo.]]
La ino demetas kvar nigromarkitajn brunajn ovojn en flosanta nesto. Maskloj, kiel en aliaj vadbirdaj familioj kiel ĉe falaropoj, respondecas pri kovado kaj idozorgado.

## Aspekto 
Temas pri facile videblaj kaj nekonfuzeblaj birdoj. Ili estas 30 cm longaj, sed la inoj estas pli grandaj ol la maskloj. Ili havas ruĝavelkolorajn suprajn partojn kun iom da malhelo ĉe flugilpintoj, kaj nigro ĉe malantaŭa kolo, nuko kaj traokula strio sub helbluaj kasko kaj frunto kiuj sekvas samkoloran bekon kiel ŝildo simila al tiuj de fulikoj. Vizaĝo sub tiu nigra strio kaj subaj partoj estas blankaj, sed tiuj lastaj avelkoloraj ĉe plenkreskuloj kaj inter blankaj kolo kaj supra brusto kaj ruĝavelkolora suba brusto estas brilfalva plumaro. La kruroj kaj longaj fingroj estas blugrizaj.

## Kutimoj 
La **Afrika jakanao** (*Actophilornis africana*) sin nutras per insektoj kaj aliaj senvertebruloj, kiel krabetoj aŭ helikoj, aŭ semoj plukitaj el flosanta plantaro aŭ rekte el akva surfaco.

## Bildaro 

Actophilornis africana -Kakegawa Kacho-en, Kakegawa, Shizuoka, Japan-8a.jpg
African Jacana (Actophilornis africanus) (18228451652).jpg
African Jacana, Actophilornis africanus, Chobe River, Botswana (33521898870).jpg
African Jacana, Actophilornis africanus - sunrise in the reeds, Kruger Park (13650622963).jpg
African Jacana (6858282396).jpg
Actophilornis africanus -London Zoo, England-8a.jpg
Jacana (6130773413).jpg
African jacana actophilornis africanus.jpg
African Jacana (Actophilornis africanus).jpg

## Referenco 
*Shorebirds'' de Hayman, Marchant kaj Prater ISBN 0-395-60237-8 

Kategorio:Jakanaedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Heta Kesälä

**Heta KESÄLÄ** (17 decembro 1934 – 14 februaro 2009) estis finna esperantistino, honora membro de UEA ekde 2005.

Kesälä lernis Esperanton kiel devigan fakon en la lernejo en Somero kaj en pli libera formo en lerneja klubo post la instruhoroj. Ŝi ekaktivis en la Esperanto-movado post la la 54-a Universala Kongreso en Helsinko 1969. Ekde tiam ŝi partoprenis preskaŭ ĉiun Universalan Kongreson. Longtempe ŝi servis en diversaj funkcioj en la estraro de Esperanto-Klubo de Helsinko. De 1973 ĝis 1995 ŝi estis estrarano de Esperanto-Asocio de Finnlando, kies honora membro ŝi fariĝis en 2005. 

Ekde 1975 ŝi estas delegito de UEA kaj ekde 1976 fakdelegito pri komputiloj kaj turismo. Ŝi estis vicprezidanto de LKK de la 80-a UK en Tampereo en 1995. Same kiel siatempe ŝia lerneja instruisto Joel Vilkki, Heta Kesälä servis kiel ĉefdelegito kaj kotizperanto de UEA de 1990 ĝis 2005.

Kategorio:Finnaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Freistadt

**Freistadt** estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Supra Aŭstrio kaj estas la administra centro de samnoma distrikto Freistadt. Laŭ stato de la jaro  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

**Freiŝtadto** estas urbo en Aŭstrio Supra de Aŭstrio. Ĝi havas ĉirkaŭ 7.000 loĝantojn. Ĝi plej proksima granda urbo esta Linz, proksime for 40 kilometroj. Ĝi lokas ĉe koordinatoj 

## Famuloj 
En Freistadt naskiĝis monaĥo, profesoro Johann Julius Gabelhofer.

## Vidu ankaŭ
* Dolní Dvořiště
* Pohoří na Šumavě

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Supra Aŭstrio
Kategorio:Distrikto Freistadt
Operejo Bastille

La **operejo Bastille** () estas operejo lokita sur la placo Bastille en Parizo. Ĝi estis desegnita far Carlos Ott kaj inaŭgurita en 1989. Kune kun la operejo Garnier, ĝi estas unu el la du spektaklejoj de Parizo dediĉitaj al la *Opéra national de Paris*. La operejo Bastille administre situas en la 12-a arondismento de Parizo.

## Historio 
François Mitterrand, la Prezidento de la Respubliko, decidis en 1982 la konstruon de nova operejo en Parizo, iasence por malŝarĝi la operejon Garnier. Li deziris modernan kaj popularan spektaklejon, cele al la demokratigo de klasika muziko.

La elektita konstruloko estis tiu de la eksa stacidomo Gare de la Bastille, kiu situis inter la rue de Lyon kaj la rue de Charenton, apud la placo Bastille. La kanada-urugvaja arkitektisto Carlos Ott gajnis la organizitan konkurson je la 10-a de novembro 1984.

La operejo estis inaŭgurita je la 13-a de julio 1989, okaze de la 200-a datreveno de la invado de la malliberejo Bastille, per spektaklo de Bob Wilson, *La Nuit avant le jour* (« La Nokto antaŭ la tago »). Sed regulaj spektakloj nur ekis la 17-an de marto 1990, kun verko de Hector Berlioz.

## Enteneco 
* Granda spektaklejo kun 2 700 seĝoj.
* Amfiteatro kun 500 seĝoj.
* Studio kun 250 seĝoj.

## Vidu ankaŭ 
* Operejo Garnier
* Placo Bastille

## Eksteraj ligiloj 
* **(fr)** Nacia Opero de Parizo
* **(fr)** Vizitu la operejon 

Bastille
Kolono de Julio

[eta|dekstra|225px|La kolono de Julio, centre de la [placo Bastille.]]
La **kolono de Julio** () estas alta kolono staranta sur la placo Bastille en Parizo. Ĝi oficiale honoras la francan revolucion de julio 1830, kiu kaŭzis la falon de la franca reĝo Karlo la 10-a kaj la alvenon de Ludoviko-Filipo (ĝis la revolucio de 1848). La kolono do ne memorfestas la invadon de la malliberejo Bastille je la 14-a de julio 1789, kvankam tio estas diskonita opinio.

La kolono, kies starigo estis konsiderita ekde 1792, estis finfine konstruita ekde 1833 pro decido de Ludoviko-Filipo, kaj inaŭgurita en 1840.

La pinto de la kolono estas ornamita de bronza skulptaĵo fare de Auguste Dumont: la «Geniulo de l'Libereco».

## Vidu ankaŭ 
* Placo Bastille
* Franca revolucio de 1830

## Eksteraj ligiloj 
* pluraj vidoj de la impresa "Geniulo de l'Libereco" kiu staras supre la kolonon 

Kategorio:Monumentoj de Parizo
Andrzej Pettyn

**Andrzej Pettyn** (naskiĝis la , mortis la ) estis pola esperantisto, honora membro de UEA ekde 2005.

Pettyn ekkunlaboris kun la Esperanto-redakcio de la Pola Radio jam kiel junulo en 1959. Post studoj pri pedagogio kaj laboro kiel instruisto, li fariĝis plentempa laboranto de Pola Radio en 1962. Entute li laboris pli ol 40 jarojn en ĝia Esperanto-redakcio kaj dum 12 el tiuj jaroj samtempe en la finna redakcio. Pettyn aŭtoris ĉ. 50 lernolibrojn, vortarojn, ekzercarojn, legolibrojn kaj kasedojn kun parolekzercoj. Lia lernolibro *Ĉu vi parolas Esperante?* aperis ankaŭ en pluraj aliaj landoj. Li instruis Esperanton kaj prelegis pri ĝi, interalie en Pollando, Finnlando kaj Svedio. Li abunde tradukis kaj prezentis literaturajn tekstojn. Pettyn estis membro de UEA ekde 1958 kaj delegito ekde 1959. Li estis komitatano 1974-82, 1986-92 kaj 1995-2001, estrarano 1977-80 kaj ano de la Lingva Servo de UEA 1986-95. Ekde 1975 li estis membro de la Akademio de Esperanto.

## Verkoj pri Esperanto (listo neplena) 
* *Samouczek języka esperanto*, 1964
* *Esperanto?: eldiroj de eminentaj polaj intelektuloj*, 1964
* *Novaj tendencoj en la instruado de Esperanto*, 1965
* *Esperanto-konversacioj*, 1966
* *Esperanto: podręcznik języka międzynarodowego*, 1967
* *Rozmówki esperanckie*, 1973
* *Vortaro pola-Esperanto* kaj *vortaro Esperanto-pola*, ambaŭ 1977
* *Skizo pri la Esperanto-movado en Pollando*, 1978
* *Laboratoria kurso de Esperanto*, parto 1, 1983
* *Bonan vojaĝon!: esperanto dla turystów*, 1984
* *Praktika kurso de Esperanto*, 1985
* *Mini rozmówki esperanckie*, 1987
* *Esperanto en funkcioj*, 1988
* *Ĉu vi parolas Esperante?*, 1988
* *100 pri cent*, 1989
* *Esperanto en dialogoj*, 1990
* *Esperanto en epizodoj*, 1992

## Verkoj 
Vizito de prezidento, infanlibro de Jerzy ZAWIEYSKI, ilustrita de geinfanoj. 1984. ISBN 8370130011

## Referencoj 
Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de PEJ
Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Kategorio:Estraranoj de UEA
Világ és nyelv

***Világ és nyelv*** (Mondo kaj Lingvo) estis poresperanta, hungarlingva periodaĵo, eldonita de la Hungara Esperanto-Asocio (Magyar Eszperantó Szövetség). Ĝi aperis de 1976 kaj ĉesis en 1987. Ĝi estis daŭrigo de Eszperantó Magazin (Esperanta Magazino), kiu aperis de 1973 ĝis 1976, kaj de Hungara Esperantisto, aperinta inter 1961-1973.

Ĝi aperis dumonate sur 28 paĝoj + kovrilpaĝoj. Unu paĝo resumis en Esperanto sur la lasta interna paĝo.

En 1983 estis:
*ĉefredaktoro: Imre Szenes 
*redaktoroj: dr. János Balázs, Imre Cserhalmi, dr. László Deme, Mihály Gergely, András Sugár, dr. Zsuzsa Varga-Haszonits
*kolumnaj kunlaborantoj dr. Balázs Wacha, Ervin Fenyvesi, dr. Endre Fülei-Szántó

## Jarlibroj de la periodaĵoj 
* Eszperantó Magazin Évkönyve 1974
* Világ és Nyelv Évkönyve 1978
* Világ és Nyelv Évkönyve 1979
* Világ és Nyelv Évkönyve 1980
* Világ és Nyelv Évkönyve 1981
* Vilás és Nyelv Magazin 1.
* Világ és Nyelv Magazin 2.

## Eksteraj ligiloj 
* Enhavlisto de Világ és Nyelv

*Jarkolektoj de Világ és nyelv en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj
Fianĉiĝo

**Fianĉiĝo** estas la reciproka promeso de du personoj iam poste geedziĝi. Se temas pri aliseksa paro, vira (fianĉo) kaj ina (fianĉino). Se estas samseksa paro, tiam du fianĉoj aŭ du fianĉinoj.

En multaj modernaj socioj tiu interkonsento ne estas jure liga. Dum antaŭaj jarcentoj tamen la fianĉiĝo estis pli jura ago. Ekzemple en Germanio ankoraŭ ĝis la jaro 1988 ekzistis leĝo, kiu reguligis, ke kiam post fianĉiĝo ne sekvas edziĝo sed la paro dum la tempo de la fianĉeco sekskuniĝis, la viro devis pagi signifan financan kompenson al la partnerino.

## Fianĉiĝo kiel kultura fenomeno 
Fianĉiĝo aparte en kulturoj, en kiuj geedziĝoj (ankoraŭ) estas organizataj de la gepatroj, estas grava fazo en la laŭpaŝa aliro al geedziĝo. 

La antaŭpaŝo al fianĉiĝo estas la "varbado de fianĉino", kiu mem povas esti forte socia regulita. En iuj (grandparte historiaj) kulturoj eĉ ekzistis respektive ekzistas speciala profesio, varbistoj de fianĉinoj aŭ peristoj de fianĉiĝoj, kiuj aranĝas interkontraktojn inter familioj pri posta fianĉiĝo de po unu infano el ambaŭ familioj. 

Dum la eŭropa mezepoka kulturo, nobelaj familioj ofte aranĝis fianĉiĝojn de siaj idoj tuj post ties nasko, por garantii la daŭrigon de nobela dinastio aŭ por frue antaŭplani unuiĝon de du nobelaj familioj kun ties teritorioj. 

En tiuj kulturoj, en kiuj gravas fianĉeco, dum tiu vivoperiodo ne nur ekestas emocia ligo inter la du estontaj geedzoj, kiuj antaŭe tute ne aŭ nur malintense konis sin, sed ankaŭ kreiĝas jura kaj ekonomia alianco inter la du familioj de la gefianĉoj. La tempo de fianĉeco do ne nur servas al la elprovo, ĉu la gefianĉoj karaktere hermonias, sed ankaŭ al la elprovo, ĉu la estonta alianco inter la du familioj estas stabila.
 
## Vidu ankaŭ 
* Fianĉeco
* Fianĉiĝa ringo
* Provgeedziĝo
Skadara lago

dekstra|350ra|eta|Kreskkovrita Skadara lago el flanko de Montenegro.

**Skadara lago** (, ) estas karsta lago ĉe limoj de Montenegro (⅔ de areo) kaj Albanio (⅓ de areo — ). Tio estas la plej granda lago sur Balkano. Ties areo moviĝas de 356 ĝis  laŭ tio, kiel en sezonoj ŝanĝiĝas alteco de nivelo. Ĝi atingas profundecon . La orienta kaj norda bordoj estas malaltaj, dum la okcidenta kaj sud-okcidenta estas montoriĉaj.

Ĝia fundo estas pli malsupra ol la marnivelo je ĉirkaŭ 38 metroj.

Ĝiaj koordinatoj estas .

En la lagon fluas rivero Morača kaj forfluas rivero Buna en Adriatikon. Proksime de sud-orienta bordo situas albana urbo Skadar.

En Montenegro la lago kaj ĉirkaŭaĵo estas ekde la jaro 1983 nacia parko. Temas pri unu el la plej grandaj birdaj rezervejoj en Eŭropo kun pli ol 270 specioj.

Kategorio:Lagoj en Montenegro
Kategorio:Lagoj en Albanio
Kategorio:Balkana duoninsulo
Provedziĝo

**Provedziĝo** (menciita en PIV) estas la kunvivado de personoj sen antaŭa edziĝo, sed kun la ambaŭflanka volo post certa tempo edziĝi. Laŭ jura vidpunkto tiu tempo ne kompareblas al edzeco, sed simple signifas kunvivadon de du personoj, simile al tiu en loĝkomunumo aŭ tiu de du samseksaj partneroj, kiuj (ankoraŭ) ne nuptis. Se la paro, kiu "provedziĝis", jam reciproke solene promesis unu al la alia la postan edziĝon, temas pri fianĉiĝo - kvankam laŭ tradicia kompreno la fianĉeco mem neniel aŭtomate signifas kunvivadon de la du partneroj.

Kategorio:Interpersona rilatado
Svedio-Norvegio

**Svedio-Norvegio**, aŭ la **sved-norvega unio**, plennome **La Unuiĝintaj Reĝlandoj Svedio kaj Norvegio**, svede *Förenade konungarikena Sverige och Norge*, norvege *De forenede Kongeriger Norge og Sverige*, estis internacijure fiksita persona unio de la du reĝlandoj Svedio kaj Norvegio en la periodo 1814–1905.
La unio ekestis el la Traktato de Kiel la  kaj el la posta interkonsento de *Moss* kaj estis konfirmita per revizio de la norvegia konstitucio en 1814 kaj per sveda leĝo 1815. La unio estis kompromiso inter la norvegia sendependemo, esprimita en la konstitucio de *Eidsvoll* (de la , pro kio la 17-a de majo estas norvega nacia tago), kaj la svedia regemo super Norvegio, kiel rekompenco por la perdita Finnlando kaj la al Danio fordonita Sveda Pomerio.

La unio ne estis propra ŝtato; Svedio kaj Norvegio restis du apartaj ŝtatoj, kun apartaj leĝaroj, parlamentoj kaj registaroj, sed havis komunan reĝon.
Nur pri internaciaj rilatoj decidis sole la sveda registaro, tiel la du ŝtatoj eksterlande impresis kvazaŭ unu sola, pligrandigita sveda ŝtato.

## Flagoj 
[eta|200ra|maldekstra|**Sveda unia flago** ([1844–1905)]]
[eta|200ra|maldekstra|**Norvega unia flago** ([1844–1899)]]

## Reĝoj de Svedio-Norvegio 
La reĝoj nomataj **Karlo** havas malsamajn numerojn en la du reĝlandoj:
Karlo la 13-a de Svedio
estas samtempe
Karlo la 2-a de Norvegio, kaj tiel plue.

## Vidu ankaŭ 
* Nordio
* Reĝoj de Svedio
* Reĝoj de Norvegio

Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1814
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1905
Kategorio:19-a jarcento en Svedio
Kategorio:1900-1909 en Svedio
Kategorio:19-a jarcento en Norvegio
Kategorio:1900-1909 en Norvegio
Kordiledoj

**Kordiledoj** (*Cordylidae*), estas familio el klaso reptilioj, ordo skvamuloj.

Ili havas sveltan korpon, proporcie longan voston, larĝan, triangulforman kapon. la kruroj estas fortaj, ungaj. Ilia karakterizaĵo estas skvama ekstera haŭto, kiu ofte havas dornajn partojn sur la talio kaj malantaŭaprto de la kapo. 

## Biologia klasado 
'*Familio Kordiledoj *Cordylidae***
* **Subfamilio Chamaesaurinae**
** Genro Chamaesaura (preskaŭ senkruraj, glataj lacertoj)
* **Subfamilio Cordylinae*'
** Genro Kordilo (*Cordylus*) lacertulo kun grandaj dorsaj skvamoj kaj osteodermoj sube 
** Genro Platysaurus tre plataj lacertoj kun grajnosimilaj dorsaj skvamoj 
** Genro Pseudocordylus similaj al Kordilo, sed sen osteodermoj

## Bildaro 

Ouroborus cataphractus03.jpg|*Ouroborus cataphractus*
Platysaurus intermedius rhodesianus.jpg|*Platysaurus intermedius rhodesianus*
Sungazer (S. giganteus) in typical "sungazing" stance.jpg
Pseudocordylus melanotus subviridis 10.jpg
Smaug vandami.JPG
The Black - girdled lizard on Table Mountain Cape Town 065.jpg
Roussillon

**Roussillon** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
* **Roussillon** estas la franclingva formo de la franca regiono Rusiljono.
** **Canet-en-Roussillon** estas komunumo de la departemento Pyrénées-Atlantiques en Rusiljono.
* **Roussillon (Vaucluse)** esdas urbeto de la departemento Vaucluse en Francio.
* **Roussillon (Essertines-sur-Rolle)** estas vilaĝo de la komunumo Essertines-sur-Rolle de la Distrikto Nyon en Kantono Vaŭdo en Svislando.
Rudolf Christoph von Gersdorff

**Rudolf Christoph Freiherr von Gersdorff**, naskiĝis la  en Lüben, mortis la  en Munkeno, estis oficiro de la germanaj armeoj en la unua duono de la 20-a jarcento.

En 1923 li aliĝis al la regna armeo (*Reichswehr*) kiel oficiro-aspiranto. En 1926 li iĝis leŭtenanto kaj en 1938 kapitano. En 1938 kaj 1939 li studis en la milita akademio (Berlino), en la dua mondmilito li servis kiel general-staba oficiro.

Je sia kuzo *Fabian von Schlabrendorff* li iĝis membro de la rezista grupo ĉirkaŭ generalo Henning von Tresckow.

Kiam je la  Adolf Hitler malfermis ekspozicion en la arsenalo de Berlino, Gersdorff planis eksplodigi lin, sin mem kaj pluraj aliajn (Hermann Göring, Heinrich Himmler, Wilhelm Keitel, Karl Dönitz); tiucele li portis minon en la poŝo de sia mantelo. Kiam Hitler surprize foriris post du minutoj, li rezignis pri la plano kaj lastmomente sukcesis malaktivigi la fuzon de la mino en necesejo.

En 1944 Gersdorff kaŝis eksplodaĵon kaj eksplodigilon por la atenco de la 20-a de julio 1944. Post ties malsukceso li eskapis persekuton pro la silento de la aliaj konspiruloj.

Distinginte sin je la Atlantika fronto en 1945 oni promociis lin generalo-majoro. Li estis kaptita de la usona armeo kaj liberigita en 1947.

Post la fondo de la germana federacia armeo (*Bundeswehr*, 1955) Gersdorff provis aniĝi en ĝi, sed malsukcesis, ĉar kelkaj oficiroj konsideris lin perfidulo.

Post ĉevalrajda akcidento Gersdorff estis paralizita. Siajn lastajn jarojn li dediĉis al komunutila agado ene de Johana Ordeno, kies honora majstro li estis.

Lian nomon portas kazerno en Euskirchen.

Kategorio:Germanaj soldatoj
Placo de la Vogezoj

250px|eta|maldekstra|Fontano de la placo de la Vogezoj
La **placo de la Vogezoj** () estas la plej malnova placo de Parizo. Ĝi situas en la 3-a kaj la 4-a arondismentoj de la franca ĉefurbo, kaj estas kutime rigardata kiel la centro de la kvartalo Marais.

Samnomajn placojn ankaŭ posedas la francaj urboj Épinal kaj Metz.

## Historio 
La placo de la Vogezoj estis desegnita de Clément Métezeau (kiu antaŭe kreis similan placon en Charleville-Mézières) kaj nomiĝis origine "Reĝa Placo" (*Place Royale*). Ĝi estis konstruita pro ordono de la reĝo Henriko la 4-a ekde 1605 ĝis 1612. Ĝi estis inaŭgurita en 1612, okaze de la fianĉiĝo de Ludoviko la 13-a kun Anna de Aŭstrio.

La placo estis renomita "placo de la Vogezoj" post la franca revolucio de 1848 kaj la eko de la Dua Respubliko. Oni elektis tiun nomon por honori la departementon Vosges, ĉar ĝi estis la unua departemento, kiu akceptis pagi la revolucian imposton en 1789.

## Vidindaĵoj 
|}
* La domo de la franca verkisto Victor Hugo troviĝas sur la placo
* Hotelo Sully

## Vidu ankaŭ 
* Le Marais
* Parizo

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj 

## Ĉiudirekta vido de la placo 
centra|600px|Panorama vidaĵo

Vogezoj
Roman Dobrzyński

**Roman DOBRZYŃSKI** [ROman dobĴ*IN*ski] (naskiĝis la  en Varsovio mortis la 13-an de novembro 2025 en Varsovio) estis pola ĵurnalisto kaj esperantisto, ekde 2005 Honora Membro de UEA.

Dobrzyński esperantistiĝis en 1955. Li magistriĝis pri juro kaj poste pri ĵurnalismo per tezo pri la Esperanta gazetaro. Kiel studento li aktivis en la Esperanto-movado per verkado, redaktado kaj instruado, kaj kiel estrarano de Pola Esperanto-Junularo. Li estis vicprezidanto de TEJO (1966-1968) kaj redaktoro de *Kontakto* (1968-1970).

De 1973 ĝis 2003 li laboris kiel ĵurnalisto de Pola Televido kaj en tiu rolo multfoje traktis Esperanto-rilatajn temojn, farante ankaŭ filmojn pri Esperanto, ekz. *Bona Espero* (1984). En 1995 li esperantigis la televidan lingvokurson de BBC *Mazi en Gondolando*. Dobrzyński estis membro de LKK de la ĝis nun plej granda UK, en Varsovio 1987, kion li filmis en Varsovio cent jarojn poste. Li estas membro de UEA ekde 1961, estis ĝia komitatano kaj vicprezidanto de UEA (1989-1992). Li kontribuis al la establo de Fondumo Zamenhof kaj estis ĝia unua prezidanto.

En 2001 aperis lia pollingva libro *Ulica Zamenhofa* kun interparoloj kun d-ro Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof, la nepo de L.L. Zamenhof. Ĝia traduko aperis poste ne nur en Esperanto (*La Zamenhof-strato*, la 1-a eldono en 2003, la 2-a eldono en 2005), sed ankaŭ en la litova (*Zamenhofo gatvė*, 2004), la ĉeĥa (*Zamenhofova ulice*, 2005), la japana (*Zamenhof doori*, 2005), la kroata kaj la slovena (*Zamenhofova ulica*, 2005), la portugala (*A Rua Zamenhof*, 2006), la slovaka (*Zamenhofova ulica*, 2006), la franca (*La rue Zamenhof*, 2008), la hungara (*Zamenhof-utca*, 2008), la itala (''Via Zamenhof, creatore dell'esperanto*, 2009), la germana (*Die Zamenhofstraße*, 2012) kaj la hispana (*La calle Zamenhof*, 2017).

Inter 2007 kaj 2008 li kunverkis la libron pri Bona Espero. Ĝi aperis en 2008 en la Universala Kongreso en Roterdamo. Dobrzyński multe aktivis per filmraportoj pri Esperanto-aranĝoj, ekz. *Sieĝoj de Malborko* (2004).
La 17-an de oktobro 2012 li aktive partoprenis en la Esperanto-konferenco en la Pola Senato organizita de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto kaj Mecenato de Esperanto Etsuo Miyoshi

Li mortis 13-an de novembro 2025 en Varsovio dum vojaĝo al Bjalistoko. Pri la morto informis en la Facebooko-paĝo Pola Esperanto-Asocio

## Verkoj
**La Zamenhof-Strato.'' 2003, 288 p.

## Eksteraj ligiloj 
* Intervjuoj kun Roman Dobrzyński en la retejo Varsovia Vento
* Nekrologo de Ulrich Lins en Libera Folio, 21a de nov. 2025: Scivola homo de bonkora toleremo
* Informo pri lia morto en Ondo de Esperanto, 14a de nov. 2025, Roman Dobrzyński forpasis
* EsKu – Epizodo 77 – Roman Dobrzyński, jutuba filmeto en la kanalo EsKu - Esperanto-Kulturo - aperinta la 2025-12-12

## Referencoj 
Kategorio:Polaj ĵurnalistoj
Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Kategorio:Estraranoj de PEJ
Kategorio:Estraranoj de TEJO
Kategorio:Estraranoj de UEA
Kigoma

**Kigoma** estas urbo en Tanzanio, ĉefurbo de regiono Kigoma. Ĝi situas borde de lago Tanganjiko kaj estas la plej okcidenta urbo de la lando.

La indikoj pri ĝia loĝantaro tre varias, laŭ la difino de la urbaj limoj; laŭ la censo de 2002 la distrikto "Urba Kigoma" havis 144.852 loĝantojn, sed kelkaj el ĝiaj 13 subdistriktoj estas klasitaj kiel "mikse urbaj-kamparaj". La nombro 3.600, foje trovata, kredeble devenas de retejo fallingrain, kiu indikas ĝin kiel "loĝantaron en cirklo de 7 kilometroj".

Ĝia alto super maro estas 775 metroj (surfaca nivelo de lago Tanganjiko). Ĝiaj koordinatoj estas .

Kigomo estas finstacio de la centra tanzania fervojo de Daresalamo tra Dodomao. Ĝi havas pramajn ligojn al Bujumburo en Burundo, Mpulungu en Zambio kaj Uĝiĝi. Ankoraŭ deĵoras la pramŝipo *Liemba*, kiu estis konstruita en 1913 en Germanio, surfundigita dum la unua mondmilito en 1916 kaj poste relevita.

## Vidu ankaŭ 
* Centra-zambezaj mjombaroj

Kategorio:Urboj de Tanzanio
Kategorio:Lago Tanganjiko
Josef Valčík

**Josef Valčík** naskiĝis la 2-an de novembro 1914 en Smolina ĉe Valašské Klobouky en malriĉa familio. En Smolina li vizitis komunuman lernejon. Finvizitinte la lernejan vizitadon li iradis labori al lokaj kamparanoj. Pli poste li finlernis ĉe firmao Baťa. Samtempe li vizitadis vesperan lernejon. En la jaro 1936 li komencis militservi en Jičín. Li sukcese finis suboficiran lernejon kaj la militservon li finis kiel serĝento. Fine de la jaro 1939 li decidiĝis foriri al ĉeĥoslovaka soldataro en Francio. En lastaj tagoj de la jaro 1939 li transiris ĝis Slovakio kaj Hungario. Senprobleme li daŭrigis tra Balkano, Turkio, Sirio kaj per ŝipo li transnavigaciis ĝis Francio. Li estis enskribita en la ĉeĥoslovakan soldataron en Agde en Francio kaj soldatiĝis la 6-an de marto 1940. En Francio li partoprenis en retirigaj bataloj en batalfronto. Post armistico li veturis per ŝipo en Anglion. En 1941 li faris kurson por rotestroj en rezervo. La 19-an de septembro 1941 li estis sendita al baza kurso en STS-26 en Skotlando kaj sekve li faris kurson por desalto per paraŝuto en STS-51 en Ringway. Tuj poste li estis elektita por ekzerci apartajn taskojn en la patrujo. Li trairis tra apartaj ekzercoj kaj li estis envicigita en grupon Silver A. Kun tiu ĉi grupo li estis transportita en la patrujon kaj ĵetita sur paraŝuto nokte el la 28-a je la 29-a de decembro 1941 ĉe vilaĝo Senice en regiono ĉirkaŭ Poděbrady. Poste komune kun Jozef Gabčík kaj Jan Kubiš li partoprenis dum atenco kontraŭ Heydrich.

La 18-an de junio 1942 li pafmortigis sin dum ĉirkaŭigo en batalo kontraŭ gestapo kaj germanaj policaj organoj en templo de sanktaj Cirilo kaj Metodo en Resslova-strato en Prago.

## Rilataj artikoloj 
* Batalo en preĝejo de sanktaj Cirilo kaj Metodo

Kategorio:Ĉeĥaj soldatoj
Kategorio:Atenco kontraŭ Heydrich
Kategorio:Naskiĝintoj la 2-an de novembro
Kategorio:Mortintoj la 18-an de junio
David ap Iago

eta|En Malferma Tago de UEA, novembro 2001
[eta|En kunsido de [EEU, UK 2003]]
**Dafydd ab Iago** (naskiĝis en 1968 en Y Fenni (angle: Abergavenny), Kimrio, kiel David Richard Ferguson, kimre Dafydd Rhisiart ab Iago) estas kimra ĵurnalisto kaj esperantisto.

Ekde 1995, li loĝas en Bruselo. Li esperantistiĝis tie en 1998 kaj mallonge poste komencis aperigi en diversaj Esperanto-gazetoj artikolojn pri lingvopolitiko kaj la lingva situacio en Eŭropa Unio.

Li estis direktoro de la Brusela Komunikadcentro kaj ĝenerala sekretario de Eŭropa Esperanto-Unio. En 2003 li elektiĝis Esperantisto de la Jaro. En la 2010-aj jaroj li iĝis interalie la aŭtoro de la retgazeto La Balta Ondo, verkante serion da artikoloj «Vide el Bruselo». En marto 2019 li elektitis kun Theresa Kuechle vicprezidanto de la Internacia gazetara asocio (API/IPA).

Nuntempe li estas prezidanto de API/IPA. En tiu rolo li pledas por gazetara libereco, aliro al informoj, plibonigo de laborkondiĉoj kaj plureco de amaskomunikiloj por la ĉe-EU-akredititaj ĵurnalistoj en Bruselo.

Ekde 2018 li servas kiel unua vicprezidanto de la Brusela Gazetara Klubo (Brussels Press Club), kiu aranĝas gazetarajn konferencojn, publikajn debatojn kaj profesiajn eventojn por lokaj kaj vizitantaj ĵurnalistoj.

Ab Iago estas krome estrarano, konsilanto kaj ĵuriano por pluraj amaskomunikilaj asocioj kaj projektoj. Li ankaŭ kontribuas al volontulaj, neprofitcelaj ĵurnalismaj projektoj, inkluzive de la loka novaĵfonto **Tervuren+** kaj **BraveNews.eu**.

En sia ĉiutaga raportado, ab Iago koncentriĝas pri eŭropa politiko, la energia transiro, emisioj, krudmaterialaj merkatoj kaj geopolitiko. Lia verkaro prilumas la kritikajn temojn kiuj formas la estontecon de Eŭropo — de la komplekseco de la energia transiro kaj klimata ŝanĝiĝo ĝis la geopolitikaj streĉitecoj kiuj influas la tutmondajn merkatojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj en *La Ondo de Esperanto* 
* Anglalingva biografieto 
*Iago inter la honoritaj esperantistoj; sur la retpaĝaro de Radio Pekino

Kategorio:Kimraj esperantistoj
Kategorio:Esperantisto de la Jaro